open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ევლოგი სალოსი

**ევლოგი** — XIII საუკუნის ქართველი ბერი, თამარ მეფის თანამედროვე. მემატიანეების დახასიათებით, „სალოსად წოდებული და წინასწარმცნობლობისა ღირსქმნილი“ („ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი“), „ქრისტესთჳს სულელი, რომელსა მოეღო მადლი წინასწარმცნობელობისა“ (ბასილი ეზოსმოძღვარი). საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდადად, მოიხსენიება წმინდა იოანე შავთელთან ერთად 1 (14) აპრილს.

ევლოგი ბასიანის ბრძოლის (დაახლ. 1203 წ.) წინ სალოცავად ოძრხეში წასულ თამარ მეფეს თან ახლდა კათოლიკოს თევდორესთან, ეპისკოპოსებთან, იოანე შავთელთან და სხვა მონაზვნებთან ერთად. მემატიანეების ცნობით, წირვის დროს ევლოგი სამგზის დაეცა მიწაზე, შემდეგ ხელები აღაპყრო და დაიძახა: „აჰა, წყალობა ღმრთისა სახლსა ზედა თამარისსა მოიწია!“. მან იოანე შავთელს გაანდო ხილვის საიდუმლო — ღვთის შეწევნით ქართველებმა ბასიანში გამარჯვება მოიპოვესო, რის შემდეგაც „მყის წარვიდა ევლოგი პირისაგან მათისა და დაიმალა“.

## ლიტერატურა
* ბასილი ეზოსმოძღუარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959.
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959.
* ქართველ წმინდანთა ცხოვრებანი, თბ.–ათენი, 2003.

კატეგორია:ქართველი ბერები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
ივანე ევლახიშვილი

მინი|ივანე ევლახიშვილი (ევლახოვი)
**ივანე ივანეს ძე ევლახიშვილი**, *ევლახოვი* (დ. 1824, შემახა, ახლანდ. აზერბაიჯანი, — გ. 1888, თბილისი) — მწერალი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი. ძირითადად აქვეყნებდა რუსულ ენაზე. მისი შვილი იყო ოპერის მომღერალი სერგო ევლახიშვილი.

ბავშვობის წლები შემახასა და ბაქოში გაატარა. დაამთავრა თბილისის გიმნაზია და მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1840-იან წლებში მუშაობდა გაზეთ „ზაკავკაზსკი ვესტნიკის“ რედაქციაში. შემდეგ, სხვადასხვა დროს, სამოქალაქო სამსახურში იყო თბილისში, შემახაში და თერგის ოლქში, 1870-იან წლებში მოსამართლედ მუშაობდა სტავროპოლის გუბერნიაში. 

სცოდნია უცხო ენები და კარგი მუსიკალური განათლება მიუღია. ყოფილა მომღერალი და დეკლამატორი. ხშირად ასრულებდა ხალხურ სიმღერებს. ევლახიშვილის სალიტერატურო მოღვაწეობა მრაგალმხრივია. თარგმნიდა „ვეფხისტყაოსანს“ რუსულ ენაზე (გაზ. „Кавказ“, 1846, №1523, 26, 27,29). მანვე თარგმნა ზღაპარი ქოროღლიზე („Сказка о Кер-Оглу“, „Кавказ“, 1846, № 39), დაწერა ქართულ ხალხურ მოტივებზე კომედია „ქორწილი“ („Cвадьба“, 1852 წ.). მის კალამს ეკუთვნის წერილები: „Замечания по пути в Мингрелию“, („Кавказ“, 1847, №79), „Заметки о Тифлисе“, ЗКОИРГО, №1), „სპარსეთის პოეზია“ („ცისკარი“, 1863, №7 12, გვ. 256-268) და სხვ. 

ევლახიშვილი დაინტერესებული იყო ქართული ხალხური სიტყვიერებით („О народных песнях и певцах в Грузии“, „Кавказ“, 1850, №64, 65), რუსულად თარგმნა 100 ქართული ანდაზა («Грузинские пословицы и изречения», ЗКОИРГО, кн. I,1852, стр. 260).      

## ლიტერატურა
* *არჯევანიძე ე.*, ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი, ტ. IV, ნაწ. I, თბ., 1974, — გვ. 140-141. 
* *Ахвердян Р. С.,* Евлахишвили Иван Иванович // Русские писатели, 1800—1917 : Биографический словарь / гл. ред. П. А. Николаев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1992. — Т. 2 : Г—К. — С. 210—211.

კატეგორია:დაბადებული 1824
კატეგორია:გარდაცვლილი 1888
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ევლოგია

**ევლოგია**  (, *eulogía* – კურთხევა, დალოცვა) — ეკლესიაში ნაკურთხი სეფისკვერი, წყალი, ხილი და სხვ., რომლის ნაწილი მორწმუნეებს გადაეცემა სახლში წასაღებად. უფრო ფართო მნიშვნელობით ნიშნავს ეკლესიისადმი შეწირულ ძღვენს. ტერმინი „ევლოგია“ პირველად „ახალ აღთქმაში“, პავლე მოციქულის კორინთელთა მიმართ მეორე ეპისტოლეში გვხვდება (9. 5).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
არმუთლუ (ჩაიელის რაიონი)

**არმუთლუ** () — სოფელი ჩაიელის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 29 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჩაიელიდან 11 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 297 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩაიელის რაიონის სოფლები
ბოსნია და ჰერცეგოვინა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ბოსნია და ჰერცეგოვინამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნები 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ევროპის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ევმელოს კორინთელი

**ევმელოს კორინთელი** (, *Eumēlos ho Korinthios*) — ძვ. წ. VIII საუკუნის ნახევრადლეგენდარული ბერძენი ეპიკოსი პოეტი, კორინთის მმართველი დორიული კლანის — ბაკქიდების წარმომადგენელი.  

ევმელოსს მიეწერება პოემა „კორიანთიაკას“ ჩვენამდე მოღწეული რამდენიმე მეტ-ნაკლებად სანდო ფრაგმენტი. პოემაში გადმოცემულია ქალაქ კორინთის ლეგენდარული ისტორია. პოემაში ავტორი ძველ ბერძნულ ლიტერატურაში პირველად ახსენებს ტერმინს „კოლხისს“ და მას აიეტის ლეგენდარულ სამეფო აიასთან აიგივებს. თუკი ეს ფრაგმენტი მართლაც ევმელოს კორინთელის დროინდელია, მაშინ იგი უკვე ასახულია არგონავტების თქმულების უძველეს ვერსიებში და კოლხეთთან იდენტურობაზე უნდა მიუთითებდეს.

## ლიტერატურა
* ურუშაძე ა., ძველი კოლხეთი არგონავტების თქმულებაში, თბ., 1964.

* Huxley G. l., Greek epic poetry from Eumelos to Panyassis, L., 1969.
* Greek Epic fragments, ed. M.L. West, 2007.

კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ევნოცია

**ევნოცია** (Eunotia) — დიატომეების (კაჟოვანი წყალმცენარის) გვარი პრიმიტიულნაჭდევიანთა ქვერიგისა. უჯრედები ერთეულია ან შეერთებულია ლენტისებრ კოლონიებში. თავისუფლად ცხოვრობს ან მიმაგრებულია სუბსტრატზე. მტკნარი წყლის სახეობებია, გვხვდება კირით ღარიბ წყლებში, ხავსებს შორის, ნესტიან კლდეებზე; დამახასიათებელია მთის წყალსატევებისათვის. საქართველოში ცნობილია 34 სახეობა და სახესხვაობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დიატომეები
დიადი თეთრი საძმო

**დიადი თეთრი საძმო** () — ტერმინი რომელიც იხმარება სხვადასხვა თანამედროვე სულიერ მოძღვრებებში (თეოსოფია, აგნი იოგა, ამაღლებულ მეუფეთა სწავლება და სხვა) იმ ინდივიდუმების ერთობის აღსანიშნავად, რომლებმაც დაასრულეს განვითარების მიწიერი ეტაპი (ან ახლოს არიან ამ მდგომარეობასთან) და ახლა, ყოფიერების უფრო მაღალი გეგმილიდან, ეხმარებიან კაცობრიობის სულიერ განვითარებას. სხვადასხვა რელიგიური მიმდინარეობანი თეთრი საძმოს წარმომადგენლებს უწოდებენ: მახათმებს, მეუფეებს, ოსტატებს, ადეპტებს, არქატებს. ამ ტერმინის პოპულარიზაცია დასავლეთში ხორციელდებოდა ე. პ. ბლავატსკაიას მოღვაწეობით. შემდგომში, კონცეფციის განვითარების საქმეში, მნიშვნელოვანი წილი შეიტანა ა.ბეილიმ, პ.დინოვიმ, ე. და ნ. რერიხებმა, გ. ბალლარდმა, ცოლ-ქმარ პროფეტებმა და სხვებმა. თუ ადრე წინამორბედთა განხილვის მთავარი თემა დიადი თეთრი საძმოს რაობას ეხებოდა, ახლა მათთან ურთიერთქმედების საკითხი ცენტრალური გახდა. დღეისთვის მნიშვნელოვნად გაიზარდა საძმოს ცნობად წარმომადგენელთა ჩამონათვალი და ასევე წვდომადია მათი მოღვაწეობის დეტალები. სწავლების საფუძველს წარმოადგენს მეუფეთა სახელით მიღებული გზავნილები, მაგ.:

## ანალოგიური კონცეპციები ტრადიციულ რელიგიებში 
### ბუდიზმი 
ბუდიზმში კაცობრიობის მასწავლებლებს მოიხსენიებენ შამბალასთან კავშირში. შამბალა ასევე ფიგურირებს ,,კალაჩაკრა — ტანტრას" ბუდისტურ წმინდა ტექსტებშიც, — რომლებიც შეიცავს დედამიწაზე მომავალი მოვლენების წინასწარმეტყველებას, და ,,შამბალას მეუფეები" კი აღწერილია როგორც კაცობრიობის მშობელი მასწავლებლები, რომელთა მიერ გადაცემული ცოდნა ადამიანებმა რელიგიად აქციეს. ეს მასწავლებლები არიან ბუდები და ბოდჰისატვები, რომლებიც ცხოვრობენ შამბალას დედაქალაქში — კალაპეში.

## საძმოს კონცეფცია ლიტერატურაში 
* ფ. ოლივერი — „ორი პლანეტის მოქალაქე“ — აღწერილია მთავარი გმირის ფილოსის რამოდენიმე განსხეულება, რომელიც მოიცავს პერიოდს დაწყებულს ატლანტიდიდან და გაგრძელებულს XIX ასწლეულის ამერიკის შეერთებულ შტატებამდე. იგი უახლოვდება რა სულიერ ამაღლებას, მას სულ უფრო და უფრო ხშირად უწევს შეხება იმ საზოგადოების წევრებთან, რომლებიც წიგნში მოხსენიებულია როგორც — „მარტოობის ძენი“.
* დ. ბრინკლი, „სინათლით გადარჩენილი“ — რომელშიც ავტორი ყვება საკუთარი კლინიკური სიკვდილის გამოცდილებაზე და აღწერს მას როგორც სხვა განზომილებაში ყოფნას, სადაც მას ურთიერთობა აქვს სინათლის 13 არსებასთან, რომლებიც კურირებენ დედამიწაზე ევოლუციის პროცესს.
* კონკორდია ანტაროვა, „ორი სიცოცხლე“ — რომანი, სადაც მხატვრული ფორმით გადმოცემულია თეოსოფიისათვის დამახასიათებელი კატეგორიები, რომელთა შორისაც არის ცნება — „სიბრძნის მეუფეები“ (დიად თეთრ საძმოზე).

## რესურსები ინტერნეტში 
* შვიდი სხივის მეუფე (ინგლ.)
*  (ინგლ.)
* სტატია ,,იერარქია" — უახლესი ფილოსოფიური ლექსიკონი (რუს.)
* პარაკლიტეს ქვეყანა (რუს.)
* თეთრი საძმო — აგნი იოგას ენციკლოპედია (რუს.)
* ორი პლანეტის მოქალაქე (ინგლ.)
* სინათლით გადარჩენილი (ინგლ.)
* ორი სიცოცხლე (რუს.)

## სქოლიო 
კატეგორია:თეოსოფია
სერგო ევლახიშვილი (რეჟისორი)

**სერგო სერგოს ძე ევლახიშვილი** (დ. 6 თებერვალი, 1924, თბილისი, — გ. 10 ივლისი, 2004, მოსკოვი) — რეჟისორი, მსახიობი. საქართველოს (1967) და რუსეთის (1997) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

მამამისი იყო ოპერის მომღერალი სერგო ევლახიშვილი. დაამთავრა თბილისის კინოსტუდიასთან არსებული კინომსახიობთა სასწავლებელი (1942), მოსკოვის ვახტანგოვის სახელობის თეატრთან არსებული ბ. შჩუკინის სახელობის თეატრალური სასწავლებელი (1950), ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინემატოგრაფიის სახელმწიფო ინსტიტუტი (1955). 1954 წლიდან იყო მოსკოვის  ვ. კომისარჟევსკაიას სახელობის თეატრის რეჟისორი და მსახიობი. გადაღებულია ფილმებშიც. 1960 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიის მთავარ რეჟისორად. გადაიღო ქართული სატელევიზიო ფილმები: „გამზრდელი" (1961), „ექიმი მიდის ფეხბურთზე" (1962), „ანკესი და სეინერი" (1962), „მე თვითონ" (1966), „მიხაი ზიჩი" (1967, უნგრელ რეჟ. ი. მატესთან ერთად) და სხვ. 

1968 წლიდან ცხოვრობდა და მუშაობდა მოსკოვში. 1968-1971 წლებში იყო ცენტრალური ტელევიზიის ფერად გადაცემათა სტუდიის მთავარი რეჟისორი, 1971-1987 წლებში — ცენტრალური ტელევიზიის ლიტერატურულ-დრამატული პროგრამების მთავარი რედაქციის რეჟისორი. დადგა ტელესპექტაკლები, გადაიღო ფილმ-სპექტაკლები და ფილმები, მ. შ. „ჰამლეტი" (1970, ფილმ-სპექტაკლი), „პოეტის დაბადების დღე" (1973), „ოდესღაც კალიფორნიაში", „მარტინ იდენი" (ორივე 1976), „გრძელი დღეების თვე" (1978), „რისხვა" (1979), „ტროპინინები" (1984), „რევოლუციისათვის მოწოდებული" (1986), „პორტრეტი" (1987) და სხვ. 1987–2004 წლებში იყო მოსკოვის ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის მუშაკთა კვალიფიკაციის ასამაღლებელი ინსტიტუტის საეკრანო ხელოვნების კათედრის პროფესორი.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2004
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:რუსი რეჟისორები
კატეგორია:რუსი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:ევლახიშვილები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ოქროს ბურთი 1993

**ოქროს ბურთი 1993** () — *France Football*-ის მიერ ორგანიზებული ევროპის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის გამოსავლენად გამართული ოქროს ბურთის 38-ე ყოველწლიური დაჯილდოების ცერემონია. 

ხმის მიცემის შედეგები გამოქვეყნდა *France Football*-ის № 2490 გამოცემაში, 1993 წლის 28 დეკემბერს. 

ჟიურის შემადგენლობა წარმოდგენილი იყო 30 სპორტული ჟურნალისტისგან უეფა-ს წევრი შემდეგი ქვეყნების საფეხბურთო ასოციაციებიდან: ავსტრია, ალბანეთი, ბელგია, ბულგარეთი, გერმანია, დანია, ესპანეთი, თურქეთი, ინგლისი, ირლანდია, ისლანდია, იტალია, იუგოსლავია, კვიპროსი, ლუქსემბურგი, მალტა, ნიდერლანდები, ნორვეგია, პოლონეთი, პორტუგალია, რუმინეთი, რუსეთი, საბერძნეთი, საფრანგეთი, უნგრეთი, ფინეთი, შვედეთი, შვეიცარია, შოტლანდია და  ჩეხოსლოვაკია. 

ჯილდოს მფლობელი გახდა „იუვენტუსის“ იტალიელი თავდამსხმელი რობერტო ბაჯო, რომელმაც რეკორდული 142 ქულა დააგროვა. 

ის გახდა მეოთხე იტალიელი ფეხბურთელი — ომარ სივორის (1961), ჯანი რივერას (1969) და პაოლო როსის (1982) შემდეგ და „იუვენტუსის“ მეოთხე მოთამაშე — ომარ სივორის (1961), პაოლო როსის (1982) და მიშელ პლატინის (1983, 1984 და 1985) შემდეგ, რომელმაც ეს ჯილდო მოიპოვა. გამოკითხვაში ბაჯოს შემდეგ მეორე და მესამე ადგილებზე დენის ბერგკამპი და ერიკ კანტონა გავიდნენ. 

## ხმის მიცემის სისტემა
ჟიურის თითოეულმა წევრმა საკუთარი შეხედულებისამებრ დაასახელა იმ სეზონის ხუთი საუკეთესო მოთამაშე ევროპის საფეხბურთო ლიგებში მოასპარეზე ფეხბურთელებიდან, რიგითობის მიხედვით. 

პირველ ადგილზე გასულს ერიცხებოდა 5 ქულა, მეორეს — ოთხი, მესამეს — სამი, მეოთხეს — ორი, ხოლო მეხუთეს — ერთი ქულა. 

ამრიგად, ხმის მიცემის ამ სისტემის მიხედვით გათამაშებაში სულ იყო 450 ქულა; მაქსიმუმი, რომელიც ერთ მოთამაშეს შეეძლო მიეღო, იყო 150 ქულა.

## შედეგები 
## სქოლიო
კატეგორია:ოქროს ბურთი
ევსუქი

საკუთარი სახელი **ევსუქი** () შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ევსუქი ალექსანდრიელი — V-VI საუკუნეების ბერძენი ლექსიკოგრაფი
* ევსუქი იერუსალიმელი — V საუკუნის ბერძენი საეკლესიო მწერალი
* ევსუქი — ქართლის კათოლიკოსი IX-X საუკუნეების მიჯნაზე
* ევსუქი მილეტელი — VI საუკუნის ბერძენი ისტორიკოსი
ევფრატა

**ევფრატა** () — საჭურისი ბიზანტიის საიმპერიო კარზე, იმპერატორ იუსტინიანე I-ის (ზეობდა 527–565 წლებში) თანამედროვე, ტომით აბაზგი.

530-იან წლებში ევფრატა იმპერატორმა იუსტინიანემ აბაზგიაში (აფხაზეთში) გაგზავნა აბაზგი ბავშვების დასაჭურისების და გაყიდვის ტრადიციის ასაკრძალად, რასაც აბაზგები სიხარულით შეხვედრიან. ხელი შეუწყო იუსტინიანეს მიერ აბაზგიაში გავრცელებული ქრისტიანობის განმტკიცებას. ევფრატას მისიის შესახებ მოთხრობილია პროკოპი კესარიელის თხზულებაში. მას ასევე იცნობს ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“. 
## სქოლიო
## ლიტერატურა
* პროკოპი კესარიელი, წგ.: გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965.
* ჯუანშერი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955.

კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
კატეგორია:ბიზანტიელები
ევსტათი თესალონიკელი

**ევსტათი თესალონიკელი** (, Eustathios ho Thessalonikeus; გ. 1195) — ბიზანტიელი თეოლოგი და კომენტატორი, თესალონიკეს მთავარეპისკოპოსი. ბერძნული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად (1988 წელს), ხსენების დღეა 20 სექტემბერი.

წარმოშობით იყო კონსტანტინოპოლიდან. თავდაპირველად იყო მირის ეპისკოპოსი ლიკიაში, 1175 წლიდან — თესალონიკეს მიტროპოლიტი. მას ეკუთვნის თეოლოგიური ტრაქტატები და წერილები. დიონისე პერიეგეტეს ეპიკური პოემის მისეული სქოლიოები შეიცავს სტეფანე ბიზანტიელისა და არიანეს ამჟამად დაკარგულ ფრაგმენტებს. მნიშვნელოვანია ევსტათი თესალონიკელის ჰომეროსის „ილიადისა“ და „ოდისეის“ კომენტარები. ევსტათი ერთ-ერთი მთავარი ნაშრომია „თესალონიკეს აღება“, 1185 წელს ნორმანების მიერ თესალონიკეს აღების და გაძარცვის ისტორია, რომლის თვითმხილველი თავადაც იყო. ევსტათი ქალაქის დამცველთა შორის აღნიშნავს იბერებისა და ალანების გულადობას. აქვე უთითებს, რომ ქალაქის დამცველთა სარდალს, დავით კომნენოსს, „თავზე ეხურა იბერიული ყაიდის უცხოური წითელი ქუდი“ , ხოლო შემდეგ ნაწყვეტში, უცხოურ ქუდს, რომელიც იმპერატორ ანდრონიკეს ეხურა, უკვე ლაზურს უწოდებს.   

## ლიტერატურა
* გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 8, თბ., 1970.

კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
კატეგორია:ბიზანტიელი მწერლები
კატეგორია:ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1195
კატეგორია:XII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ევსტათი (კათოლიკოსი)

**ევსტათი** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით XI საუკუნის I ნახევარში. ზეობის წლები უცნობია, მოიხსენიება ნიკორწმინდის ხელნაწერის „მეფეთა და კათალიკოსთა სულთა მატიანეში“. მის სახელს მოსდევს კათოლიკოსების გიორგი III-ის, დიმიტრის და ბასილი III-ის სახელები.
## ლიტერატურა
* თაყაიშვილი ე., მეფეთა და კათალიკოსთა სულთა მატიანე ნიკორწმინდის ხელნაწერში „დაბრუნება", წგ.: ქართული ემიგრანტული ლიტერატურა, გ. შარაძის რედ., ტ. 1, თბ., 1991.
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რედ. რ. მეტრეველი, თბ., 2000.

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
აივალიქი (იქიზდერეს რაიონი)

**აივალიქი** () — სოფელი იქიზდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 58 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იქიზდერედან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 98 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და თავდაპირველად ლაზურად იწოდებოდა როგორც კაპწე , 1913 წელს მიიღო სახელწოდება „აივალიქი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:იქიზდერეს რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ფერადობის თეორია

მინი
**ფერადობის თეორია** — თეორია, რომელიც ქიმიურ ნაერთთა ფერს აკავშირებს მათ აღნაგობასთან. ფერის შეგრძნება წარმოიქმნება მაშინ, როცა მხედველობის ნერვზე ეცემა ელექტრომაგინიტური გამოსხივება, რომლის ენერგიაა -დან —  ერგ-მდე (ტალღის სიგრძე — 400-დან 760 ნმ-მდე). ამ დროს აღნიშნული ინტერვალის ელექტრომაგნიტური გამოსხივების (ე. წ. ხილული უბნის) ერთობლივი მოქმედება იწვევს თეთრი სინათლის აღქმას, ხოლო ამ უბნის რომელიმე ვიწრო ნაწილის ზემოქმედება — შეფერილისას. საგნის მიერ სინათლის შთანთქმისას ადამიანი აღიქვამს ამ საგანს, შეფერილს შთანთქმული ფერის დამატებითი ფერით. 

ნივთიერების მიერ სინათლის შთანთქმა აიწერება ბუგერ-ლამბერტ-ბერის კანონით. ნივთიერების შეფერილობას ახასიათებენ λმაქს ტალღის სიგრძით, რომლის დროს სინათლის შთანთქმა მაქსიმალურია.

λმაქს წანაცვლებას (საგნის შეფერილობის ცვლილებას) ყვითლიდან მწვანისაკენ ნარინჯისფერის, წითლის, იისფერის, ლურჯის გავლით ფერის გაღრმავება, ანუ ბატოქრომული ეფექტი ეწოდება, ხოლო მწვანიდან ყვითლისაკენ — ფერის ამაღლება, ანუ ჰიფსოქრომული ეფექტი. კაშკაშა შეფერილობა (მაგალითად, ყავისფერი, ბორდოსფერი), განპირობებულია სინათლის შთანთქმით ვიწრო დიაპაზონში. არაკაშკაშა შეფერილობას იწვევს სინათლის შთანთქმა ფართო დიაპაზონში, ხოლო რუხსა და შავ შეფერილობას — შთანთქმა სპექტრის მთელ ხილულ არეში. არაგამჭვირვალე სხეული, რომელიც აირეკლავს ხილული სპექტრის ყველა სხივს, უფერულია.

ფერადობის თეორია შეიქმნა სინთეზური ორგანული საღებრების ქიმიურ განვითარებასთან დაკავშირებით. ნივთიერების აგებულებისა და ფერის ურთიერთკავშირი პირველად გერმანელმა ქიმიკოსებმა კ. ლიბერმანმა და კ. გრებემ შეისწავლეს (1869). 1876 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ო. ვიტმა ჩამოაყალიბა ე. წ. ქრომოფორული თეორია, რომლის მიხედვით ორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია ატომთა გარკვეული ჯგუფებით (აუქსოქრომები და ქრომოფორები).

საღებრების ფერზე დიდ გავლენას ახდენს აგრეთვე მოლეკულათა შეუღლების ჯაჭვში სივრცული დაბრკოლებანი, ჩამნაცვლებლების დონორული და აქცეპტორული ხასიათი. განსაკუთრებით დიდ გავლენას ახდენს λმაქს წანაცვლებაზე მოლეკულაში რგოლური სისტემის წარმოქმნა. არაორგანული ნივთიერებების ფერი განპირობებულია იონთა ელექტრონული ორბიტალების ძლიერი დეფორმაციით ან ვაკანტურ d და f ორბიტალებზე ელექტრონების გადატანით. თანამედროვე კვანტურ-მექანიკური მეთოდები საშუალებას იძლევა მოლეკულის აგებულებაზე დაყრდნობით გამოითვალოს შთანთქმის ზოლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფერი
უჩთაფა (აღჯაბადის რაიონი)

**უჩთაფას ყორღანები** () — სამი დიდი ყორღანი აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის სტეპის ზონაში, აღჯაბედის რაიონის სოფელ სალმანბეილის მახლობლად. ადრე ბრინჯაოს ხანის ძეგლი. მტკვარ-არაქსის კულტურას მიეკუთვნება.

უჩთაფას ბორცვი რაფაელ პუმპელის ამერიკულმა ექსპედიციამ აღმოაჩინა. გაზსადენის მშენებლობისას განადგურდა ჩრდილოეთის ბორცვი, რომელიც 4 მეტრი სიმაღლის იყო. ძეგლი 1958-1960 წლებში შეისწავლეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიის ინსტიტუტისა და აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის ერთობლივი ექსპედიციის ალექსანდრე იესენის ხელმძღვანელობით.

სამარხში, რომელიც თარიღდება VIII საუკუნით, 13 მეტრის სიღრმეზე, 1960 წლის 19 ივლისს გათხრებისას ოქროს გულსაკიდი მონეტა აღმოაჩინეს, კერძოდ იუსტინიანე I-ის სოლიდუსი (527-565 წწ.).

უჩთაფას ეგრეთ წოდებული „პატარა ბორცვზე“ სეზონური დასახლება იყო. დასახლება ძ.წ X-IX საუკუნეებით თარიღდება. დააარსეს მომთაბარე მწყემსებმა. მცირე ოთხკუთხა ადგილებს ზამთრის სეზონზე იყენებდნენ, გაზაფხულზე კი მოსახლეობა და პირუტყვი მთაში გადადიოდა. უჩთაფას დასახლება ამ პერიოდის ყარაბაღის პირველი და შესწავლილი ყოველდღიური ძეგლია.

## სქოლიო 
კატეგორია:აღჯაბადის რაიონის სოფლები
ჩაღლაიანი (ქალქანდერეს რაიონი)

**ჩაღლაიანი** () — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 475 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ქალქანდერეს რაიონის სოფლები
ოთარ ეზიკაშვილი

**ოთარ სიმონის ძე ეზიკაშვილი** (დ. 18 დეკემბერი, 1915, ქუთაისი, — გ. 26 სექტემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი. ტექნიკის მეცნიერების დოქტორი (1954), პროფესორი (1955), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967).

დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის ენერგომექანიკის ფაკულტეტი (1939). 1939-1946 წლებში მუშაობდა ჯერ ქუთაისის ლითოფონის ქარხნის მთავარი ინჟინერ-მექანიკოსის მოადგილედ, შემდეგ თბილისის ელექტრომექანიკური ქარხნის დირექტორად. 1946 წლიდან მოღვაწეობდა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, სადაც 1954 წლიდან იყო მანქანათა ნაწილებისა და ამწევ-სატრანსპორტო მანქანების კათედრის გამგე, 1990 წლიდან გარდაცვალებამდე — ამავე კათედრის პროფესორი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება მანქანათა გაანგარიშება-დაპროექტების მეთოდების სრულყოფას.

## ბიბლიოგრაფია
* მანქანათა ნაწილები (სახელმძღვანელო), ნაწ. 1–2, თბ., 1975–77.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი მექანიკოსები
გერასიმე ეზოვი

**გერასიმე არტემის ძე ეზოვი** (), *კარაპეტ არუთინის ძე ეზიანი* (დ. 5 სექტემბერი, 1835, მოსკოვი, — გ. 31 მაისი, 1905, პეტერბურგი) — რუსი ისტორიკოსი, წარმოშობით სომეხი. სომხური ნაციონალისტური მიმართულების მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა მოსკოვში. დაამთავრა მოსკოვის აღმოსავლური ენების ინსტიტუტი და პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების განყოფილება. საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა ერთ-ერთი ნაშრომით, მსხვილფორმატიანი წიგნით „Cношения Петра Великого с армянским народом“. წიგნი არის საარქივო დოკუმენტთა კრებული, რომელიც 300-ზე მეტ ისტორიულ საბუთს და ხელნაწერს მოიცავს. წიგზე დართულია ვრცელი მონაცემები, რომელიც ამავდროულად რუსეთის ურთიერთობების ირგვლივ, საქართველოსა და სომხეთის ურთიერთობის საკითხებსაც ეხება. 

სხვა ნაციონალისტ სომეხ მწერალთა მსგავსად, ეზოვი მკვეთრად ცდლობს საქართველოს ისტორიაზე საზოგადოებისთვის უარყოფითი აზრის და დამოკიდებულების შექმნას. სწორედ ამიტომ, ილია ჭავჭავაძემ შენიშნა:  ილიას განსაკუთრებული აღშფოთება გამოიწვია ეზოვის მეირ, საქართველოს ისტორიის საზიანოდ ფაქტების გაყალბებამ. კერძოდ, 1782 წელს რუსეთის ხელისუფლებასთან მოლაპარაკების დროს, ერეკლე II-ის მიერ გამოთქმული წინადადების კომენტირებისას ეზოვი ცინიკურად განმარტავდა. იგი ამბობდა რომ, ერეკლე უთმობდა რუსეთს იმას, რაც უფლებით ეკუთვნოდა სპარსეთს და არა თვითონ. უთმობდა უმაღლეს ხელისუფლებას, რომელიც უღონობით, ხელში ვეღარ შეემაგრებინა. ხოლო, ამის სანაცვლოდ ითხოვდა მეფობის შენარჩუნებას. 

ეზოვი ბევრჯერ გამოაშკარავდა ფაქტების გაყალბებაში, ილია ჭავჭავაძე წერდა: 

## ბიბლიოგრაფია
* Сношения Петра Великого с армянским народом, СПб., 1898.

## ლიტერატურა
* Эзов, Герасим Артемьевич // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1891. — Т. IIa. — С. 898.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1905
კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები
კატეგორია:რუსი ფილოლოგები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ეზო

**ეზო** — შემოზღუდული მიწის ნაკვეთი, სადაც განლაგებულია საცხოვრებელი, სამეურნეო და სხვა დანიშნულების ნაგებობანი და სადაც ხშირად საჩრდილობელი ხეები და ხეხილია. 

საქართველოში ტერმინი „ეზო“ სხვადასხვა მნიშვნელობით იხმარებოდა, მაგ., ოთხთავის მიხედვით ნიშნავს მოზღუდულ ადგილს, კარის ფარდას, პორტიკს. სვანეთში ეზო (ჰაზუ) ეწოდება ყორესა და სახლს შორის მოქცეულ გასასვლელს, ხოლო ხევსურეთში — სენეს, ქარიპანს, საძროხესა და საცხენეს შორის მდებარე ადგილს. ქსნის ხეობის მთიანეთში ეზოს მეტწილად „გარეშემო“ ეწოდებოდა. 

საქართველოს მთიან რეგიონებში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთში, მიწის სიმცირის გამო სოფლები მთის წვერზე ან ფერდობებზე მჭიდროდ იყო შეფენილი და მეკომურთა საცხოვრებელი და სამეურნ. ნაგებობანი ერთ მთლიან ვერტიკალურ კომპლექსს ქმნიდა. ასეთ სამოსახლოებში ეზო უმნიშვნელო სამეურნეო ფუნქციას ასრულებდა. დასავლეთ საქართველოს ბარში ეზო 2 ნაწილად იყოფოდა: „თეთრი“ (ბალახ-ყვავილოვანი და ხეხილი) ეზო, სადაც იდგა საცხოვრებელი და სამზადი სახლი, ბეღელი, ხულა, სასიმინდე, მარანი და სხვ., და „შავი“ ეზო. აქ განთავსებული იყო გომური, ბოსელი, საქათმე და სხვ. ქართლსა და კახეთში ეზოს უმეტესად ქვის გალავანი აქვს შემოვლებული, დასავლეთ საქართველოში კი ჭარბობს ცოცხალი (მცენარეული) ღობე. 
მინი|თბილისური ეზო (დ. აღმაშენებლის გამზირი №38)
თანამედროვე სოფლის ყოფა-ცხოვრებასა და მეურნეობაში მომხდარი ცვლილებები სამოსახლოზეც აისახა. მნიშვნელოვნად შემცირდა სამეურნეო ნაგებობები გლეხის კარმიდამოში, სამაგიეროდ, გაიზარდა ეზოს დეკორაციული ფუნქცია. განსხვავებულია ე. წ. „ქალაქური (თბილისური) ეზო“, რომლის არქიტექტურულ ფორმას განსაზღვრავს განაშენიანების სიმჭიდროვე და რომელსაც, ტრადიციულად, იტალიურს უწოდებენ. თბილისური ეზო ქალაქის ისტორიის განუყოფელი ნაწილია. ამჟამად მხოლოდ ძველ უბნებშია შემორჩენილი. XIX საუკუნეში სხვადასხვა მონაკვეთსა და XX საუკუნის დასაწყისში შექმნილი ეზოიანი საცხოვრებელი სახლი ორი ტიპისაა — ე. წ. გახსნილი და დახურულეზოიანი სახლები, რომელთა ვარიაციები და გარკვეული მონაცვლეობითი კანონზომიერებით ქალაქურ ქსელში განლაგება თბილისის ურბანული სტრუქტურის სპეციფიკურ სივრცით აღქმას და მთელის უნიკალურ ხასიათს განაპირობებს.
## ლიტერატურა
* ბერიძე ვ., თბილისის ხუროთმოძღვრება. 1801–1917 წლები, ტ. 1–2, თბ., 1960–63.
* კახიანი კ., გლეხის კარმიდამო იმერეთში, თბ., 1964.
* მანია მ., ეზო როგორც ისტორიული თბილისის სივრცითი სტრუქტურის ერთ-ერთი უმთავრესი ელემენტი, «მაცნე». ისტორიის, ეთნოგრაფიის და ხელოვნების ისტორიის სერია, 1989.
* ჩიტაია გ., ხევსურული სახლის „სენე“, «ანალები», 1947, [ტ.] 1.
* ცაგარეიშვილი თ., ტერმინ „ეზოს“ გაგების საკითხისათვის, «ძეგლის მეგობარი», 1974, №34.

კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ნარინჯისფერი

**ნარინჯისფერი**, *სტაფილოსფერი* — მზის სპექტრის ერთ-ერთი ძირითადი ფერი, წითელისა და ყვითელი ფერის შუა. ყვითელი, წითელი ელფერით, ფორთოხლის ფერი. სინათლის სპექტრში წითელი ფერის ტალღის სიგრძის დიაპაზონია დაახლოებით 590-625 ნმ (სხვა მონაცემით — 630-760), რაც შეესაბამება  ტჰც სიხშირეს. მისი ვებ-ფერია #FF8000.

## რესურსები ინტერნეტში
*ნარინჯისფერი // nplg.gov.ge

## სქოლიო
კატეგორია:ნარინჯისფერის ტონალობები
ბაღიშლარი (ბოლუს რაიონი)

**ბაღიშლარი** () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელი, 1928 წლის ჩანაწერების მიხედვით, იყო „Çele Bağışlar“ (*ჩელე ბაღიშლარი*).

## გეოგრაფია
სოფელი ბოლუს ცენტრიდან 17 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს.

## მოსახლეობა
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
ბლიჩი (მანგა)

**ბლიჩი** — იაპონური სათავგადასავლო, საბრძოლო ხელოვნების და ზებუნებრივი თემატიკის ჟანრის მანგის სერია, რომლის ტექსტის ავტორი და მხატვარია ტიტე კუბო. ბლიჩის მთავარი პერსონაჟია თხუთმეტი წლის სკოლის მოსწავლე იჩიგო კუროსაკი, რომელმაც შემთხვევით მიიღო შინიგამის ზებუნებრივი ძალები. თავისი შესაძლებლობებით დაჯილდოებული, იჩიგო იძულებულია ებრძოლოს ბოროტ სულებს, დაიცვას ხალხი და მიცვალებულთა სულები გაგზავნოს შემდგომ ცხოვრებაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*Bleach (manga) — Anime News Network

კატეგორია:სათავგადასავლო ანიმე და მანგა
ეიალეთი

მინი|ოსმალეთის იმპერია XVII საუკუნეში (რუკის ავტორი: კ.-ს. ფონ მერცი, 1855)
**ეიალეთი**, *ვილაიეთი* — უმაღლესი ადმინისტრაციული ერთეული ოსმალეთის იმპერიაში. ოსმალეთის სახელმწიფო ეიალეთებად იყოფოდა სულთან მურად III-ის (ზეობდა 1574–1595) დროიდან თანზიმათამდე (რეფორმების პერიოდი 1839–1876 წლებში). 

XVII საუკუნეში 30-ზე მეტი ეიალეთი იყო. ეიალეთს ბეგლარბეგი (მირ-მირანი, ფაშა) ედგა სათავეში და მას საფაშოსაც უწოდებდნენ. ბეგლარბეგი განაგებდა სამხედრო და ნაწილობრივ სამოქალაქო საქმეებს. მას ხელფასის ნაცვლად ხასი ეძლეოდა და მისი წლიური შემოსავალი 400 000 ახჩაზე ნაკლები არ უნდა ყოფილიყო. ეილაეთი სანჯაყებად იყოფოდა.

ეილაეთი ორი კატეგორიისა იყო: სალიანეს (წლიური გადასახადი) არმქონე და სალიანეს მქონე. სალიანეს არმქონე ეილაეთში თიმარული სისტემა იყო გავრცელებული. ასეთი ეილაეთები არსებობდა საკუთრივ ოსმალურ მიწაწყალზე და ოსმალეთის სახელმწიფოს სოციალურ-პოლიტიკურ სისტემაში უფრო მჭიდროდ ინტეგრირებულ დაპყრობილ ქვეყნებში (მაგ., ახალციხის, არზრუმის, ტრაპიზონის და სხვა ეილაეთები).

სალიანეს მქონე ეილაეთებში თიმარული სისტემა არ არსებობდა. მისი გამგებლები ნახევრად დამოუკიდებელი მმართველები იყვნენ და ოსმალეთის ხაზინაში ყოველწლიურად გზავნიდნენ გადასახადს. ადგილობრივი წესები ძირითადად ხელუხლებელი რჩებოდა (მაგ., ეგვიპტე, იემენი, აბისინია, ბაღდადი, ბასრა, ლაჰსა, ალჟირი, ტუნისი და დასავლეთი ტრიპოლი). 

## ლიტერატურა
* სვანიძე მ., ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული წყობა და პროვინციული მართვა-გამგეობა XVI საუკუნეში, კრ.: მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიის საკითხები, [ტ.] 1, თბ., 1963.

* Pitcher, D. E., An Historical Geography of the Ottoman Empire, Leiden, 1972.

კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფა
ახჩა

[მინი|სულთან [მურად II|მურად II-ის ახჩის ავერსი, ჰიჯრით 834 (1430-1431)]]
[მინი|სულთან [მურად II|მურად II-ის ახჩის რევერსი, ჰიჯრით 834 (1430-1431)]]
**ახჩა** (,  — „მოთეთრო“) — ოსმალური ვერცხლის ფულის ძირითადი ერთეული, პირველად სულთან ორხანის დროს მოჭრეს 1326–1327 წლებში.

ევროპაში ახჩა ცნობილი იყო ასპრის ან ასპერის სახელწოდებით (ბერძნ. aspron — თეთრი). ახჩის ავერსზე ეწერა სულთნის სახელი, რევერსზე — კეთილსასურველი ფორმულა, მოჭრის დრო და ადგილი. თავდაპირველად 1,20 გრამს უდრიდა. XVII საუკუნეში მისი მასა 0,19–0,13 გ-მდე შემცირდა, ლითონის ხარისხიც მკვეთრად გაუარესდა. XVIII საუკუნეში ახჩას იშვიათად ჭრიდნენ. 

XV–XVII საუკუნეებში ახჩა ფართოდ გავრცელდა დასავლეთ საქართველოში და მისი მინაბაძებიც მოიჭრა. ოსმალური ახჩები აღმოჩენილია ლიხაურის, ბათუმთან სამების მთის, ჯიხანჯირის ნასტეფანარის გორის, მურჯახეთის, ზღუდერის, ჭანჭათის, ქორეთის, თერჯოლის ტერიტორიაზე ნაპოვნი განძების შემადგენლობაში. 

## ლიტერატურა
* Pamuk S., A Monetary History of the Ottoman Empire, Cambridge University Press, 2000.
## რესურსები ინტერნეტში
* ოსმალური საოკუპაციო მონეტები — ქართული ნუმიზმატიკის ინგლისურ-ქართული ონლაინ-კატალოგი

კატეგორია:ოსმალეთის მონეტები
Pan-STARRS

**Pan-STARRS** () — პანორამული კვლევისა და სწრაფი რეაგირების ნაწილობრივ დანერგილი ტელესკოპების ავტომატური სისტემა, რომელიც შექმნილია 24 ვარსკვლევიერი სიდიდის ობიექტების აღმოსაჩენად. ეს საკმარისი უნდა იყოს 300 მ-ზე მეტი დიამეტრის მქონე ასტეროიდების 99%-ის გამოსავლენად.

ტელესკოპის სისტემა Pan-STARRS მდებარეობს კუნძულ ჰავაის მაუნა კეას ვულკანის თავზე. მას აქვს წვდომა მთელი ცის 3/4-ზე, ანუ 30 000 კვადრატულ გრადუსზე. ერთ კადრს ექნება ჩამკეტის სიჩქარე 30 წამი. ცის ერთი და იგივე არე შეიძლება განმეორებით იყოს გამოსახული რამდენიმე ათეული წუთის ინტერვალით. ყოველი სკანირების შემდეგ, ანალიზისთვის მიიღება რამდენიმე ტერაბაიტი მონაცემი: ასტრონომიული ობიექტების მრავალფეროვნებიდან შეირჩევა ის, ვინც მოძრაობს ან ცვლის მათ სიკაშკაშეს.

Pan-STARRS ტელესკოპებს ექნებათ ფართო ხედვის კუთხე (დიდი ველი) 7 კვადრატული გრადუსი (2.6° კვადრატი), რაც მათ საშუალებას მისცემს დაფარონ ცა სურათების შედარებით მცირე რაოდენობით.

თავდაპირველი პროექტი მოიცავდა ოთხ ტელესკოპს, რომელთაგან მხოლოდ ორი შევიდა ექსპლუატაციაში 2018 წლისთვის [პირველი არის Pan-STARRS-1 (PS1)], რომელთაგან თითოეულს აქვს 1.8 მ. პირველი ტელესკოპის შესახებ ცნობილია, რომ მასში დამონტაჟებულია 1.4 გიგაპიქსელიანი CCD კამერა.

ეს პროგრამა არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ტელესკოპის პროექტი ჰავაის უნივერსიტეტში ბოლო 30 წლის განმავლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Сайт PS1 Consortium
* Официальный сайт проекта Pan-STARRS
* Обсуждение на русскоязычном форуме
* Илья Носырев «Небесный защитник» РБК Daily со ссылкой на заведующего отделом нестационарных звёзд Института астрономии РАН доктора физико-математических наук Николая Чугая, 24 сентября 2007 года.
* Early warning of dangerous asteroids and comets

## სქოლიო
კატეგორია:ტელესკოპები
თიმარი

**თიმარი** () — საკარგავი, ფეოდალური მიწათმფლობელობის ყველაზე გავრცელებული ფორმა ოსმალეთის იმპერიაში. ჩამოყალიბდა XIV საუკუნიდან.

სულთნები თიმარს დაპყრობილ ქვეყნებში სამხედრო ვალდებულებების შესრულების პირობით უბოძებდნენ თურქ მხედრებს — სიფაჰიებს. თიმარს აგრეთვე „კილიჩ“ – ხმალი ეწოდებოდა იმის გამო, რომ აღნიშნული მიწები მხედრებს ხმლით ჰქონდათ მოპოვებული. სიფაჰის არ ჰქონდა თიმარის გასხვისების უფლება. თიმარი 1–3 სოფლისაგან შედგებოდა, შემოსავალი განისაზღვრებოდა 3 000-20 000 ახჩამდე, მაგრამ იგი ხშირად დაწესებულ მინიმუმზე დაბალი იყო. ყოველ 3 ათას ახჩა შემოსავალზე თიმარის მფლობელს სულთნის ლაშქრობებში ერთი შეიარაღებული მეომარი უნდა გამოეყვანა. ოსმალეთის ბატონობის პერიოდში თიმარი ფართოდ გავრცელდა სამცხე-საათაბაგოში. XVI საუკუნიდან თიმარული მიწათმფლობელობა თანდათან დაქვეითდა და საბოლოოდ გაუქმდა 1830-იან წლებში სამხედრო-ლენური სისტემის ლიკვიდაციასთან ერთად.

## ლიტერატურა
* Inalcik, H., An Economic and Social history of the Ottoman Empire 1300–1914, Cambridge, 1994.

კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ისტორია
ფელიქს ვისოცკი

**ფელიქს ვისოცკი** (; დ. 22 ნოემბერი, 1909, რიგა, — გ. 1 აგვისტო, 1982, თბილისი) — საბჭოთა კინოოპერატორი, საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1979).

## ბიოგრაფია
1926-1931 წლებში მუშაობდა კინოს რეკლამის მხატვრად. 1936 წელს დაამთავრა მოსკოვის გერასიმოვის სახელობის საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტი (ВГИК). 1936–1982 წლებში მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“. დამდგმელი ოპერატორია ფილმებისა: „ქაჯანა“ (1941), „ქართული ბალეტის ოსტატები“ (1955), „ოტელო“ (1960), „ვინ შეკაზმავს ცხენს“ (1963), „ხევისბერი გოჩა“ (1964), „ჩემი მეგობარი ნოდარი“ (1967), „გათენების წინ“ (1971) და სხვა. გადაღებულია ფილმში: „ბენზინის ჩამომსხმელი“ (1977).

## ფილმოგრაფია
## დამდგმელი ოპერატორი
* 1939 : „დაგვიანებული სასიძო“
* 1941 : „ქაჯანა“
* 1942 : „ხიდი“
* 1945 : „ოქროს ბილიკი“
* 1947 : „აკაკის აკვანი“
* 1955 : „ქართული ბალეტის ოსტატები“
* 1956 : „ორი ოკეანის საიდუმლოება“
* 1958 : „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე…“
* 1959 : „ყვავილი თოვლზე“
* 1960 : „ოტელო“
* 1960 : „ბურთი და მოედანი“
* 1961 : „კეთილი ადამიანები“
* 1962 : „ზღვის ბილიკი“
* 1963 : „ვინ შეკაზმავს ცხენს“
* 1964 : „ხევისბერი გოჩა“
* 1966 : „შეხვედრა წარსულთან“
* 1966 : „შეხვედრა მთაში“
* 1967 : „ჩემი მეგობარი ნოდარი“
* 1969 : „მოლოდინი“
* 1971 : „სემირამიდას ბაღები“
* 1971 : „გათენების წინ“
* 1973 : „ჩემი არდადეგები“
* 1975 : „უცხო ფრინველი“
* 1977 : „როცა დედები შინ არ არიან“
* 1977 : „ბენზინის ჩამომსხმელი“
* 1979 : „მედეა“
* 1982 : „სამი ალიყური“ 

## ჯილდოები და აღიარება
* 1958 — საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1979 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ფელიქს ვისოცკი — ეროვნული ფილმოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:ქართველი ოპერატორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რიგაში დაბადებულები
ეკატერინე II-ის განაწესი

[მინი|ეკატერინე II „განაწესის“ ტექსტით ხელში (უცნობი ავტორი, XVIII საუკუმე, [ერმიტაჟი (სანქტ-პეტერბურგი)|ერმიტაჟი)]]
**ეკატერინე II-ის განაწესი** () — რუსეთის იმპერიის სამართლებრივი ძეგლი, ფილოსოფიურ-იურიდიული ტრაქტატი სახელმწიფო, ადმინისტრაციული, სამოქალაქო და სისხლის სამართლის, აგრეთვე სასამართლო პროცესის საკითხებზე. დაწერა 1767 წელს იმპერატორმა ეკატერინე II-მ ახალი სჯულდების შემდგენელი კომისიის დეპუტატთა სახელმძღვანელოდ. გამოიცა რუსულად, ფრანგულად, გერმანულად და ლათინურად. შეიცავს განმანათლებლური ლიტერატურის აზრებსა და მოარულ გამონათქვამებს.   

განაწესი 1786 წელს ქართულ ენაზე თარგმნა გიორგი ჩუგუნაშვილმა. საქართველოში XVIII საუკუნის დამლევს განმანათლებლური იდეების სულისკვეთებით შედგენილი კანონპროექტები, კერძოდ, „სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“, მოწმობს, რომ მათი შემუშავება ეკატერინეს განაწესის გათვალისწინებით ხდებოდა.
## ლიტერატურა
* Наказ Екатерины II // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

კატეგორია:რუსეთის იმპერია
აქარსუ (რიზეს რაიონი)

**აქარსუ** () — სოფელი რიზეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 8 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 325 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:რიზეს რაიონის სოფლები
ყოვლისმხედველი თვალი

[მინი| ყოვლისმხედველი თვალი შეგიძლიათ იხილოთ [აშშ-ის გერბი|შეერთებული შტატების დიდი ბეჭდის უკანა მხარეს, როგორც ჩანს აქ გამოსახულ აშშ დოლარის კუპიურზე .]]
**ყოვლისმხედველი თვალი** — სიმბოლო თვალის გამოსახულებით, რომელიც ხშირად ჩასმულია სამკუთხედში და გარშემორტყმულია სინათლის სხივებით ან ჰალოებით. განასახიერებს ყოვლისმხედველობას და მიანიშნებს, რომ თვალი უყურებს კაცობრიობის საქმეებს. ყოვლისმხედველი თვალის ცნობილი მაგალითი ჩანს შეერთებული შტატების დიდი ბეჭედის უკანა მხარეს, რომელიც გამოსახულია ერთდოლარიან კუპიურაზე.

## გამოყენება მთავრობებისა და კონფედერაციების მიერ 
### შეერთებული შტატები 
[მინი| ორიგინალური დიზაინი [აშშ-ის გერბი|შეერთებული შტატების დიდი ბეჭდისთვის Simitiere-ის მიერ]]
1782 წელს მიღებულ იქნა ყოვლისმხედველი თვალი, როგორც სიმბოლიზმის ნაწილი, რომელიც გამოსახულია შეერთებული შტატების დიდი ბეჭდის უკანა მხარეს. იგი პირველად შემოგვთავაზა, როგორც დიდი ბეჭდის ელემენტი, სამი დიზაინის კომიტეტიდან პირველმა 1776 წელს და ითვლება, რომ ეს იყო მხატვრული კონსულტანტის, პიერ ევგენი დი სიმიტერის წინადადება.  იმ დროს ეს იყო ჩვეულებრივი სიმბოლო ღვთის კეთილგანწყობილი ზედამხედველობისთვის. 

კომიტეტისადმი თავის თავდაპირველ წინადადებაში, დუ სიმიიერემ თვალი ფარებზე მოათავსა ისე, რომ სიმბოლო ყოფილიყო კავშირის თავდაპირველი ცამეტი სახელმწიფოდან . ბეჭდის ვერსიაზე, რომელიც საბოლოოდ დამტკიცდება, თვალი განლაგებულია ცამეტი საფეხურისგან შემდგარი დაუმთავრებელი პირამიდის ზემოთ (ისევ სიმბოლოა თავდაპირველი შტატები, მაგრამ ასევე მოიცავს ერის პოტენციალს მომავალი ზრდისთვის). ასეთი სიმბოლიზმი აიხსნება დევიზით, რომელიც ჩნდება თვალის ზემოთ, *annuit cœptis*, რაც ნიშნავს "ის ამტკიცებს [ჩვენს] ვალდებულებებს" (ან "დაიწონა").  

შესაძლოა დიდი ბეჭდის დიზაინში მისი გამოყენების გამო თვალმა დიდ გზა გაიარა ამერიკულ ბეჭდებსა და ლოგოებში, როგორიცაა:

* კოლორადოს ბეჭედი
* კენოშას ქალაქის ბეჭედი, ვისკონსინი
* DARPA- ს ინფორმაციის ცნობიერების ოფისი

## სქოლიო 
კატეგორია:სამკუთხედები
კატეგორია:შეთქმულების თეორია
კატეგორია:ღმერთან დაკავშირებული კონცეფციები
თამაზ ეთერაშვილი

**თამაზ ვასილის ძე ეთერაშვილი** (დ. 9 აპრილი, 1947, ლაგოდეხი) — ქართველი ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1996), პროფესორი (2002).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საინჟინრო-ფიზიკის ფაკულტეტი (1971). 1971-1979 წლებში მუშაობდა მოსკოვის ლითონთა ფიზიკის ინსტიტუტში, 1979 წლიდან — საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (შემდგომში საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის) ფიზიკის კათედრაზე. კვლევის ძირითადა თემაა მყარი სხეულების ფიზიკა.  
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ლაგოდეხში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1971)
იერუსალიმის წმინდა ეკატერინეს მონასტერი

**იერუსალიმის წმინდა ეკატერინეს დედათა მონასტერი** — მართლმადიდებლური მონასტერი იერუსალიმში, ძველი ქალაქის ტერიტორიაზე, წმინდა საფლავის ტაძრის მახლობლად. 

ამ მიდამოებში წმინდა ეკატერინეს სახელობის ეკლესიის არსებობა დაახლ. 1187 წელს შედგენილ წმინდა ადგილების ბერძნულ სიაში დასტურდება. XIV-XV საუკუნეებში მონასტერი ქართველთა ხელში იყო. ტიმოთე გაბაშვილის გადმოცემით, ეკატერინეს დედათა მონასტერი მონასტერი ამილღაბარ ფანასკერტელ-ციციშვილსა და მაჩაბლებს დაუარსებიათ (ეს ამილღაბარი ცნობილია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპებიდან და სინას სულთა მატიანეებიდან). როგორც ჩანს, იერუსალიმის წმ. ეკატერინეს მონასტერი სინას მთის წმ. ეკატერინეს მონასტრის მეტოქად (მონასტრის კუთვნილ და დაქვემდებარებულ ეკლესიად) იქნა დადგენილი, რომლის ერთ-ერთი დანიშნულება საქართველოდან წმ. მიწაზე მისული პილიგრიმების სინას მონასტერთან დაკავშირება და შეწირულობათა გადაგზავნა იყო. 1517 წლის ფირმანით სულთანმა სელიმ I-მა მონასტერი ბერძენთა პატრიარქს დაუმტკიცა. XVIII საუკუნის შუა ხანებში მონასტერში ჯერ კიდევ იმყოფებოდნენ ქართველები. XVI-XX საუკუნეებში ეკლესია რამდენჯერმე გადაკეთდა. ამჟამინდელი ეკლესია დიდი ზომის მართკუთხა შენობაა, რომელიც XX საუკუნის I ათწლეულს განეკუთვნება.
## სქოლიო
## ლიტერატურა
* მეტრეველი ე., მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI–XVII სს.), თბ., 1962.
* კლდიაშვილი დ., სინის სულთა მატიანე. ფანასკერტელციციშვილთა საქტიტორო მოღვაწეობა წმინდა მიწასა და სინაზე, «ენიმკი». ისტორიულ-ფილოლოგიური ძიებანი, თბ., 2002.
* მამისთვალიშვილი ე., ქართველები და ბიბლიური სამყარო, გორი, 1998.

* Pringle D., The Churches of the Crusader Kingdom of Jerusalem: Volume 3, The City of Jerusalem: A Corpus, Cambridge, 1993].
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:იერუსალიმი
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები სირია-პალესტინაში
საქართველოს ეკონომიკისა და სამართლის სასწავლო უნივერსიტეტი

**საქართველოს ეკონომიკისა და სამართლის სასწავლო უნივერსიტეტი** (სესსუ) — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება თბილისში, სხვადასხვა ფორმით არსებობდა 1965–2010 წლებში.

შეიქმნა 1965 წელს, როგორც მოსკოვის კოოპერაციული ინსტიტუტის თბილისის ფაკულტეტი. სხვადასხვა დროს ეწოდებოდა: ლვოვის სავაჭრო-ეკონომიკური ინსტიტუტის თბილისის ფაკულტეტი, მოსკოვის კოოპერაციული ინსტიტუტის თბილისის ფილიალი, საქართველოს სამომხმარებლო კოოპერაციის ცენტრალური კავშირის თბილისის კოოპერაციული ინსტიტუტი (1995 წლიდან), ცეკავშირის თბილისის კოოპერაციული ინსტიტუტი (2000 წლიდან), საქართველოს ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტი (2006 წლიდან), საქართველოს ეკონომიკისა და სამართლის სასწავლო უნივერსიტეტი (სესსუ, 2009 წლიდან). 2009 წლისთვის უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა ეკონომიკისა და ბიზნესის, იურიდიული, ჯანდაცვის და ჰუმანიტარული ფაკულტეტები. 2010 წელს სესსუ-მ არსებობა შეწყვიტა (უფლებამონაცვლედ განისაზღვრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს უმაღლესი სასწავლებლები
Novus ordo seclorum

[მინი| [აშშ-ის გერბი|ამერიკის დიდი ბეჭდის უკანა მხარეს გამოსახული წარწერა ***Novus ordo seclorum***]]
ლათინური ფრაზა ***Novus ordo seclorum*** („ახალი ეპოქის წესრიგი“) არის ორი ლათინური დევიზიდან ერთი, რომელიც განთავსებულია აშშ-ის დიდი ბეჭდის უკანა მხარეს. მეორე დევიზია Annuit cœptis. დევიზები შექმნა ჩარლზ თომსონმა, კონფედერაციის კონგრესის მდივანმა.

ტომსონმა გამოიტანა ფრაზა *Novus ordo seclorum* რომაელი პოეტის ვირგილიუსის ლექსიდან. მან დაწერა, რომ ფრაზა ნიშნავს "ახალი ამერიკული ეპოქის დასაწყისს" დამოუკიდებლობის გამოცხადების თარიღიდან 1776 წელს, რომელიც რომაული ციფრებით იყო გამოსახული ბეჭედზე პირამიდის ძირში. 

დევიზი არის კონკრეტულად მეორე სტრიქონის ხელახალი ფორმულირება: " *Magnus ab integro saeclorum nascitur ordo* " (ასაკთა დიდი ციკლი თავიდან იბადება).

## მნიშვნელობა 
ფორმები *saecla*, *saeclorum* და ა.შ. იყო ჩვეულებრივი ალტერნატივა უფრო გავრცელებული *saec **u** la* და ა.შ. ლათინური პოეზიისა და პროზის ისტორიაში. ფორმა *saec **u** lorum* შეუძლებელია ჰექსამეტრულ ლექსში: *ae* და *o* გრძელია, *u* მოკლე პოზიციით .

სიტყვა *seclorum* არ ნიშნავს "საერო", მაგრამ არის სიტყვა *saeculum-* ის გენიტიური (მფლობელი) მრავლობითი ფორმა, რაც ნიშნავს (ამ კონტექსტში) თაობას, საუკუნეს ან ასაკს. *Saeculum* გვიანდელ, ქრისტიანულ ლათინურში „ასაკს, სამყაროს“ ნიშნავდა და „საერო“ მომდინარეობს მისგან, *secularis-ის* მეშვეობით. თუმცა, ზედსართავი სახელი "secularis", რაც ნიშნავს "ამქვეყნიურს", არ არის ექვივალენტური გვარის მრავლობით რიცხვის "seclorum", რაც ნიშნავს "საუკუნეების". 

დევიზი *Novus ordo seclorum* თარგმნა და ბეჭედს დაუმატა ჩარლზ ტომსონმა, ლათინურმა ექსპერტმა, რომელიც მონაწილეობდა დიდი ბეჭდის დიზაინში, როგორც "საუკუნეების ახალი წესრიგი". ტომსონმა თქვა, რომ ეს ნიშნავს "ახალი ამერიკული ეპოქის დასაწყისს" დამოუკიდებლობის გამოცხადების თარიღიდან 1776 წელს, რომელიც რომაული ციფრებით იყო გამოსახული ბეჭედზე პირამიდის ძირში. 

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:მასონობა
კატეგორია:ილუმინატების წევრები
ზაზა ელაშვილი

**ზაზა მიხეილის ძე ელაშვილი** (დ. 15 მაისი, 1934, სოფ. ჯუგაანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი, — გ. 9 აპრილი, 2008, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი (2002).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1957). 1957-1963 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პ. მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკისა და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში, 1963 წლიდან — კიბერნეტიკის ინსტიტუტში, 1997 წლიდან — თსუ-ში (შეთავსებით). ელაშვილის შრომები ეხება თხევად კრისტალებში სპირალური სტრუქტურის ინდუცირების მიზნით ოპტიკურად აქტიური ნივთიერებების სინთეზს და ფოტოქიმიურად მდგრადი თერმომგრძნობიარე სისტემების სპექტროსკოპულ შესწავლას. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1989; სხვებთან ერთად).  

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1934
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო უნივერსიტეტი

**თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო უნივერსიტეტი** (თეუსუ) — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება თბილისში, სხვადასხვა ფორმით არსებობდა 1992–2010 წლებში.

დაარსდა 1992 წლის 19 მარტს როგორც თბილისის კომერციის ინსტიტუტი, 1995 წლის 13 მარტიდან გახდა ეკონომიკურ ურთიერთობათა თბილისის სახელმწიფო ინსტიტუტი, 2005 წლის 25 აგვისტოდან — თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო უნივერსიტეტი (თეუსუ). 2009 წელს უნივერსიტეტში ფუნქციონირებდა ბიზნესისა და მართვის, სამართლის, ჰუმანიტარულ-სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტები. თეუსუ-ს რექტორები იყვნენ: პროფესორი გურამ თავართქილაძე (1992–2007), პროფესორი ავთანდილ ჩუთლაშვილი (2007–2010). 2010 წლის დეკემბერში თეუსუ-მ არსებობა შეწყვიტა და შეუერთა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს უმაღლესი სასწავლებლები
ჩივაძეები

**ჩივაძე** — ქართული გვარი; ძირითადად,   ქართლსა და იმერეთში გავრცელებული. ქართლში მცხოვრები ჩივაძეები, ისტორიულ წყაროებში იხსენიებიან სათარხნოს აზნაურებად. 

## წარმომავლობა
გვარის წარმოშობის შესახებ ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს.  გავრცელებული მოსაზრების მიხედვით ის უნდა მომდინარეობდეს ძველ საქართველოში გავრცელებული საკუთარი სახელიდან - ჩივა. 

მკვლევარი იაკობ   ახუაშვილი ჩივაძეთა თავდაპირველ სამკვიდრო ადგილს რთულად დასადგენად მიიჩნევს, რადგან შუა საუკუნეებში მიგრაცია ფართოდ იყო გავრცელებული და შიშიანობის გამო ოჯახები, ასევე მთელი სოფელიც კი იყრებოდა. ის ჩივაძეს მოიაზრებს იმ გვარებში, რომლის წარმომადგენლებიც თავდაპირველად ქვემო ქართლში ცხოვრობდნენ, შემდეგ კი მტრის შემოსევებისაგან თავის დასაღწევად, სხვა რეგიონში უნდა გადასულიყვნენ.  

იოანე ბატონიშვილი, თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადათა და აზნაურთა გვარებისა“,  ჩივაძეებს სათარხნოს აზნაურებად იხსენიებს ( „სათარხნოს ადგილის აზნაურნი“) 

ჩივაძეები მოხსენიებული არიან გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783)  დართულ ქართველ თავადაზნაურთა სიაში, როგორც თავად თარხნიშვილის აზნაურები („თავად თარხნისშვილის მოურაოვის აზნაურნი“). თარხნიშვილები გიორგი სააკაძის შვილიშვილის, იორამის შთამომავლებს ეწოდათ, მას შემდეგ, რაც როსტომ ხანმა საგვარეულო სამფლობელო აღუდგინათ.

ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული არის XVII საუკუნეში მცხოვრები პაპუნა ჩივაძე, რომელიც გიორგი სააკაძის ამალაში ყოფილა და დახმარებას უწევდა მოურავს ქართლიდან გაქცევში, მას შემდეგ, რაც დიდებულებმა, 1610 წელს, წავკისში შეთქმულება მოუწყვეს და მისი მოკვლა განიზრახეს. ისტორიკოსი პლატონ იოსელიანი, თავის ნაშრომში „დიდი მოურავის გიორგი საკაძის ცხოვრება“ (დაწერილია 1848 წელს) პაპუნა ჩივაძეს სააკაძის ერთგულ მსახურად იხსენიებს და აღნიშნავს რომ „ჩივაძეების გვარი დღემდე არსებობს და სათარხნოს სამფლობელოში შემავალ სოფელ კავთისხევში ბინადრობს“. 

მკვლევარი სერგი მაკალათია თავის ნაშრომში „კავთურას ხეობა“ (1960) გვაწვდის ეთნოგრაფიულ ინფორმაციას ეზატში მცხოვრები ჩივაძეების შესახებ:

აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ზაქარია ჭიჭინაძე 1891 წელს,  გაზეთ „ივერიაში“ გამოქვეყნებულ წერილში იხსენიებს ოსმალეთში მცხოვრებ  გამუსულმანებულ ჩივაძეს, რომლის წინაპრებიც დიდი ხნის გადასახლებული უნდა ყოფილიყვნენ  ოსმალეთის იმპერიაში. 

## სტატისტიკა 
1997 წლის მონაცემებით საქართველოში 524  ჩივაძე ცხოვრობდა (მათ შორის: თბილისში - 243, თეთრიწყაროში - 64, ქუთაისში - 55)

2024 წლის სამოქალაქო რეეესტრის მონაცემებით, საქართველოში ცხოვრობს 483 ჩივაძე. მათ შორის:
* თბილისი - 269 
* ქუთაისი - 52  
* თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი - 38 
* მცხეთის მუნიციპალიტეტი - 31 
* რუსთავი - 25  
* ბაღდათის მუნიციპალიტეტი - 21  
* ტყიბულის მუნიციპალიტეტი  - 18 

## გამოჩენილი ჩივაძეები 
*ალექსანდრე ჩივაძე - ფეხბურთელი

## ლიტერატურა
* ი. მაისურაძე., „ქართული გვარსახელები", თბ, 1979 წ.  
* იაკობ ახუაშვილი., „ქართული გვარსახელები“, თბ. 2005 
* იოანე ბატონიშვილი., „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადათა და აზნაურთა გვარებისა“, თბ. 1997. 
* პლატონ იოსელიანი., „დიდი მოურავის გიორგი სააკაძის ცხოვრება“, თბ. 1977. 
* თფილელი იოსებ., „დიდი მოურავიანი“ , თბ. 1851 
* სილაგაძე ა. თოთაძე ა. „გვარ-სახელები საქართველოში“, თბ. 1997. 

## სქოლიო 
*
ზურაბ კახიანი

**ზურაბ კახიანი** (დ. 10 თებერვალი, 1929, ქუთაისი — გ. 6 ივლისი, 2012) — ქართველი	მსახიობი, რეჟისორი და ლიბრეტისტი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990).

## ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი.

1955 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა თბილისის მუსიკალური კომედიისა და დრამის თეატრში. მისი თეატრალური დებიუტი შედგა შ. მილორავას ოპერეტაში „საყვარელი დისშვილი“. 1965 წლიდან რეჟისორი. და ლიბრეტისტია. გასტროლებით აქვს მოვლილი მოსკოვი, ოდესა, კიშინიოვი.

გადაღებულია მხატვრულ ფილმში „თხუნელა“.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1979 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1990 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## რესურსები ინტერნეტში
*ზურაბ კახიანი — ეროვნული ფილმოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები