ბეტი ბუთროიდი

**ბეტი ბუთროიდი, ბარონესა ბუთროიდი,** ღირსების ორდენის კავალერი, ბრიტანეთის საიდუმლო საბჭოს წევრი (1929 წლის 8 ოქტომბერი – 2023 წლის 26 თებერვალი) — ბრიტანელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1973 წლიდან 2000 წლამდე პერიოდში ასრულებდა დასავლეთ ბრომვიჩის პარლამენტის წევრის მოვალეობას. როგორც ლეიბორისტული პარტიის წევრი, 1992-დან 2000 წლამდე პერიოდის  განმავლობაში იგი მუშაობდა თემთა პალატის სპიკერად. ის იყო პირველი და ამჟამად არის ერთადერთი ქალი, რომელმაც იმუშავა სპიკერის პოზიციაზე. მოგვიანებით, ტრადიციიდან გამომდინარე, ბუთროიდმა დაიკავა პარლამენტის დამოუკიდებელი წევრის ადგილი ლორდთა პალატაში.

## ადრეული წლები 
ბუთროიდი დაიბადა იორკშაირის ქალაქ დიუსბურიში 1929 წელს. იგი იყო ფეიქრების, კერძოდ, ბენ არჩიბალდ ბუთროიდისა (1886–1948) და მისი მეორე ცოლის, მერის (1901–1982) ერთადერთი ქალიშვილი. მან განათლება მიიღო სამეფო სკოლებში და გაემგზავრა დიუსბურის კომერციისა და ხელოვნების კოლეჯში (ამჟამად - კირკლეის კოლეჯი) სასწავლებლად. 1946 წლიდან 1952 წლამდე, ბუთროიდი მუშაობდა მოცეკვავედ და ხშირად გამოდიოდა ლონდონის პალადიუმის თეატრში. თუმცა, ფეხში შეეჭრა ინფექცია და მოუწია მოცეკვავის კარიერის დასრულება. ამის შემდეგ, იგი უჩვეულოდ ჩაერთო პოლიტიკაში, რადგან მაშინ, უმეტესწილად, არისტოკრატი მამაკაცები დომინირებდნენ პოლიტიკაში.

1950-იანი წლების მიწურულამდე, ბუთროიდი მუშაობდა პარლამენტში, კერძოდ, ლეიბორისტული პარტიის წევრის, ბარბარა კეისლისა და ჯეფრი დე ფრიტასის მდივნად. 1960 წელს, ის გაემგზავრა აშშ-ში, რათა საკუთარი თვალით ენახა კენედის კამპანია. მოგვიანებით, 1960-დან 1962 წლამდე პერიოდში, ბუთროიდი მუშაობდა ამერიკელ კონგრესმენ სილვიო კონტეს საკანონმდებლო ასისტენტად. ლონდონში დაბრუნების შემდგომ, იგი დაუბრუნდა მდივნის პოზიციას და სხვადასხვა უფროსი ლეიბორისტი პოლიტიკოსის ასისტირება დაიწყო. მათ შორის, იგი მუშაობდა საგარეო საქმეთა სახელმწიფო მდივნის, ჰარი უალსტონის დაქვემდებარებაში. 1965 წელს, იგი აირჩიეს ჰამერსმიტ ბოროუს საბჭოში, სადაც თანამდებობას იკავებდა 1968 წლამდე.   

## პარლამენტის წევრი 
ლეიბორისტული პარტიის ფარგლებში, ბუთროიდმა რამდენიმე ადგილის მოპოვება შეძლო – ლეიკესტერის სამხრეთ-აღმოსავლეთი – 1957 წელს, პიტერბოროუ – 1959 წელს, ნელსონი და კიოლნი – 1968 წელს და როსენდალი – 1970 წელს, სანამ აირჩევდნენ პარლამენტის წევრად დასავლეთ ბრომვიჩში 1973 წელს. იგი წარმოადგენდა მოსახლეობას 27 წლის განმავლობაში.

1974 წელს ბუთროიდი დაინიშნა სამთავრობო პარტიის ორგანიზატორის ასისტენტად. 1975 წელს ის გახდა მთავრობის მიერ არჩეული მაშინდელი ევროპული "საერთო კრების" წევრი, სანამ არ მოხსნეს თანამდებობიდან 1977 წელს. 1979 წელს ბეტი ბუთროიდი გახდა საგარეო საქმეთა "არჩევითი კომიტეტის" წევრი, სადაც იმუშავა 1981 წლამდე, ხოლო 2000 წლის 1 იანვრამდე იკავებდა სპიკერის პანელის თავმჯდომარის პოსტს. იგი გახდა ლეიბორისტული პარტიის "ეროვნული აღმასრულებელი კომიტეტის" წევრი 1981-დან 1987 წლამდე, ხოლო "თემთა პალატის კომისიის" წევრი - 1983-დან 1987 წლამდე პერიოდებში.

### სპიკერის მოადგილე და სპიკერი 
მინი| ბუთროიდის სპიკერის ფეხსაცმელი ქალთა ბიბლიოთეკაში.
1987 წლის საყოველთაო არჩევნებიდან მოყოლებული, ბუთროიდი გახდა სპიკერ ბერნარდ ვიათერილის მოადგილე. ბეტი ჰარვი ანდერსონის შემდეგ, ის იყო მეორე მდედრობითი სქესის სპიკერის მოადგილე ბრიტანეთის ისტორიაში. 1992 წელს, იგი აირჩიეს სპიკერად და აღმოჩნდა პირველი ქალი, რომელმაც დაიკავა აღნიშნული პოზიცია. დებატები მიმდინარეობდა იმის შესახებ, უნდა მოერგო თუ არა, ბუთროიდს სპიკერის ტრადიციული პარიკი. მან თქვა უარი, მაგრამ განაცხადა, რომ ნებისმიერი მომდევნო სპიკერი გათავისუფლდებოდა პარიკის ტარების ვალდებულებისგან, თუმცა ჯერ არავის მიუმართავს ამ უფლებისთვის. თუ როგორ უნდა მიემართათ მისთვის, ბუთროიდმა უპასუხა: "დამიძახეთ მადამი".

1993 წელს მთავრობამ გამოიყენა საკუთარი საარჩევნო ხმა და მოიგო კენჭისყრა, რომელიც შეეხებოდა მაასტრიხტის ხელშეკრულების სოციალური საკითხების თავს (სპიკერ დენისონის წესის მიხედვით შემუშავებული). მოგვიანებით, აღმოჩნდა, რომ ხმები არასწორად დაითვალეს, რის გამოც მთავრობამ მოიგო ერთი ხმით. მას უაღრესად მოსწონდა ახალგაზრდა ხალხის პოლიტიკაში ჩართულობა და 1990-იან წლებში BBC-ის საბავშვო გადაცემასაც კი ესტუმრა. პრემიერ-მინისტრის ყოველკვირეულ კითხვას ბუთროიდი ყოველთვის პასუხობდა ფრაზით - "დრო ამოიწურა!". 

2000 წლის 12 ივლისს პრემიერ-მინისტრის გამოსვლისა და ზაფხულის რეცესიის შემდგომ, ბუთროიდმა დააანონსა "თემთა პალატის" სპიკერის პოზიციიდან გადადგომა. მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა ტონი ბლერმა პატივი მიაგო მას და უწოდა "გარკვეული სახის ეროვნული ინსტიტუტი". ბლერის მემკვიდრე ჯონ მეიჯორმა იგი დაახასიათა, როგორც "გამოჩენილი სპიკერი". იგი გადადგა სპიკერის თანამდებობიდან და 2000 წლის 23 ოქტომბერს დაინიშნა პარლამენტის წევრად.

### პერის წოდება და მოგვიანო საქმიანობა 
1993 წელს ბუთროიდი ლონდონის ქალაქის უნივერსიტეტმა დააჯილდოვა სამოქალაქო სამართლის დოქტორის წოდებით. 1994 წლიდან 2006 წლის ოქტომბრამდე, იგი იყო ღია უნივერსიტეტის კანცლერი და უნივერსიტეტის არქივს ზოგიერთი პერსონალური ნაშრომი გადასცა. 1995 წლის მარტში, ღია უნივერსიტეტმა იგი დააჯილდოვა საპატიო ხარისხით. 1999 წელს იგი გახდა ოქსფორდის, კერძოდ, წმ. ჰიუს კოლეჯის საპატიო მკვლევარი. შესაბამისად, 1994-1999 წლებს შორის ბუთროიდის ორი პორტრეტი ინახებოდა საპარლამენტო ხელოვნების კოლექციაში.    

2001 წლის 15 იანვარს, მან მიიღო პერის წოდება, კერძოდ, სენდველელი **ბარონესა ბუთროიდი**, დასავლეთ მიდლენდის ოლქიდან. მისი ავტობიოგრაფია გამოქვეყნდა იმავე წელს. 2005 წლის აპრილში, იგი დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით, რომელიც წარმოადგენდა დედოფლის პირად საჩუქარს.

2009 წელს ბუთროიდი მიიწვიეს "განათლების საზოგადოების", ისევე როგორც ოქსფორდის წმ. ჰიუს კოლეჯისა და კემბრიჯის წმ. ედმუნდის კოლეჯის საპატიო მეცნიერ-თანამშრომლად. ამავდროულად, იგი იყო აღმოსავლეთ ლონდონში მდებარე ჯო რიჩარდსონის საზოგადოებრივი სკოლის მუდმივი სტუმარი, ხოლო, გარკვეული პერიოდი, "ინდუსტრიისა და საპარლამენტო ნდობის" ვიცე-პრეზიდენტი. 

2011 წლის იანვარში, ბუთროიდი ამტკიცებდა, რომ პრემიერ-მინისტრის მოადგილე ნიკ კლეგის ზედა პალატის ზოგიერთ წევრთან დაკავშირებული გეგმები, რომელიც ითვალისწინებდა პირდაპირი გზით არჩევნების ჩატარებას, ბრიტანეთში კონსტიტუციურ არეულობას გამოიწვევდა: "ის არის უაზროდ დესტრუქციული, რადგან სათანადოდ არ იყო ჩაფიქრებული." იგი იყო შეშფოთებული იმის შესახებ, რომ არჩეული ლორდა პალატის წევრები დაუპირისპირდებოდნენ თემთა პალატის წევრებს და საფრთხეს შეუქმნიდნენ მათ შორის ძალთა გადანაწილებას. 

## პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება 
ბუთროიდი არ დაქორწინებულა და არც შვილები ჰყავს. იგი 60 წლის ასაკში მოძრაობდა პარაპლანით, არდადეგებზე კვიპროსზე ყოფნის დროს. მან საკუთარი ჰობი დაახასიათა, როგორც ორმაგად "საყვარელი, მშვიდობიანი და გამამხნევებელი". 1995 წლის აპრილში, მაროკოში ჩასვლის შემდეგ, ბუთროიდი, უკანასკნელი 20 წლის განმავლობაში მომხდარი ყველაზე დიდი შტორმის გამო, ატლასის მთებში ჩარჩა. მისი ავტომობილი წაიღო მეწყერმა; ხოლო თავად, მთასვლელთა ჯგუფთან ერთად, ჩაეფლო ტალახში. მათი გადარჩენა მხოლოდ 9 საათის  შემდგომ მოხერხდა.

2023 წლის 26 თებერვალს, 93 წლის ასაკში, ბუთროიდი გარდაიცვალა კემბრიჯში, ადენბრუკის ჰოსპიტალში. თემთა პალატის სპიკერმა, ლინდსი ჰოილმა მისი გარდაცვალება მომდევნო დღეს გამოაცხადა. ბუთროიდი დაკრძალეს 29 მარტს, წმ. გიორგის ეკლესიაში, კემბრიჯშაირის სოფელ თრიპლოუს მახლობლად, სადაც უკანასკნელი წლები გაატარა. დამსწრეთა შორის იყვნენ ლინდსი ჰოილი, პრემიერ-მინისტრი რიში სუნაკი და ოპოზიციის ლიდერი კეირ სტარმერი, ხოლო ბუთროიდის ახლო მეგობარმა პატრიცია როუთლეჯმა  იგალობა.

## საპატიო წოდებები 
ბუთროიდმა მიიღო სულ მცირე 8 საპატიო ხარისხი, რადგან მრავალმა უნივერსიტეტმა სცნო მისი პოლიტიკური კარიერა და მიღწევები. მათ შორისაა:

* 1993 წლის 6 დეკემბერი: ლონდონის სიტი უნივერსიტეტის სამოქალაქო სამართლის დოქტორი
* 1994 წელი: კემბრიჯის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
* 1995 წლის 18 მარტი: ღია უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
* 1995 წელი: ოქსფორდის უნივერსიტეტის სამოქალაქო სამართლის დოქტორი
* 2003 წლის 26 ივნისი: სენტ-ენდრიუსის უნივერსიტეტის სამართლის დოქტორი

გარდა ამისა, 1994 წელს ბუთროიდმა მიიღო კემბრიჯის ნიუნამის კოლეჯის საპატიო მეცნიერ-თანამშრომლის წოდება.

## წიგნები 
* London: Century. 2001. ISBN 978-0-7126-7948-0.

## რესურსები ინტერნეტში
* Archives Hub – Betty Boothroyd-ის ნაშრომები (ბიოგრაფია)
* მოკლე ბიოგრაფია BBC News Online-ის მიერ, 2000 წლის ოქტომბერი
კატეგორია:ინგლისელი ავტობიოგრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:დაბადებული 1929

## სქოლიო