open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვიქტორ თევზაია

**ვიქტორ ვასილის ძე თევზაია** (დ.1883, თბილისი — გ.1932) — ქართველი პოლიტიკოსი, სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, დიპლომატი, აგრარულ საკითხებში სპეციალიზებული ეკონომისტი. ასევე ცნობილი, ფსევდონომებით — მაშინაძე და გიორგი.

## ბიოგრაფია
1905 წლის რუსეთის რევოლუციის დროს, თევზაია ხელმძღვანელობდა შავი ზღვისპირა, საპორტო ქალაქ ფოთში სოციალურ-დემოკრატიულ ორგანიზაციას, რომელმაც რკინიგზის მუშების გაფიცვა მოაწყო. ამის შემდეგ, ის დასავლეთ ევროპაში ცხოვრობდა. მან ჟენევის უნივერსიტეტში სამართლის ფაკულტეტზე, პრივატ-დოცენტის თანამდებობა მიიღო. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, როცა პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთის მონარქია ჩამოინგრა, თევზაია კვლავ ჩაერთო კავკასიის პოლიტიკაში.

1918 წელს, საქართველოს დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, ამავე წლის აგვისტოში, ვიქტორ თევზაია გაგზავნვილ იქნა ელჩად უკრაინის რესპუბლიკაში. ერთი თვის შემდეგ ის პირველ ელჩად დანიშნეს კიევში. 1919 წელს ის მიიღეს საქართველოს დამფუძნებელ კრებაში. 1918-1920 წლებში იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი, რომელიც მან დატოვა 1923 წელს საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ.

ვიქტორ თევზაია გარდაიცვალა 1932 წელს; სიცოცხლე დაასრულა თვითმკვლელობით.
თანამედროვე პირობებში თევზაიას იდეები და ინიციატივები ხორციელდება თავისუფალი საერთაშორისო ეკონომიკური ზონებისთვისა (რევაზ ლორთქიფანიძე) და შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ეფექტიანი პროექტებისათვის (BSEC).

## „ვაჭრობის ძირითადი საკითხები“
„ვაჭრობის ძირითადი საკითხები“ — ამ სახელწოდებით გამოვიდა ვიქტორ თევზაიას წიგნი თბილისში, 1927 წელს, რომელიც 17 თავისაგან შედგება და იხილავს უმთავრეს ვაჭრობის საკითხებს. წიგნის წინასიტყვაობაში ავტორი აღნიშნავს: „...როგორც ჩვენში არსებული სპეციალური (კოოპერატიული და ფინანსური) კურსები, ისე სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალურ-ეკომიკური ფაკულტეტის სტუდენტებისათვის ეს დარგი სპეციალური სწავლის საგანს წარმოადგენს. მოკლე სახელმძღვანელო კი ქართულ ენაზე ჯერჯერობით არ მოიპოვება.“

ავტორის მიზანს წარმოადგენს საკითხის თეორიული გაშუქება, ანუ ვაჭრობის, როგორც ეკონომიკური ფაქტორის დახასიათება და მეცნიერულად დასაბუთება ყველა იმ პოსტულატებისა, რომელზედაც შენდება (ან აშენებულია) სახელმწიფო მეურნეობის ეს მნიშვნელოვანი დარგი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
ვ
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის მონაწილეები
ტყის ალკუნი

**ტყის ალკუნი** ან **სამთითა ალკუნი** () — ფრინველთა გვარი ალკუნისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 22 (ან 7) სახეობას. გავრცელებულნი არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიიდან სოლომონის კუნძულებამდე. ახლოს ენათესავებიან ალკუნებს (), მაგრამ მათგან განსხვავებით მიწის ფრინველები არიან.

## სახეობები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ლიტერატურა 
* Fry, C. Hilary; Fry, Kathie; Harris, Alan (1992). Kingfishers, Bee-eaters, and Rollers. London: Christopher Helm. ISBN 978-0-7136-8028-7.

*
კატეგორია:ალკუნისებრნი
ნიკოლოზ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმი

**ნიკოლოზ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმი** () — სახლ-მუზეუმი საქნტ-პეტერბურგში. იგი მემორიალურია და ეძღვნება რუს მწერალს ნიკოლოზ ნეკრასოვს.

## მუზეუმის აღწერა 
მუზეუმი მდებარეობს კრაევსკის სახლში, რომლის კედლებშიც განთავსებულია XIX საუკუნის რუსული ლიტერატურის ცენტრი. მუზეუმი დაარსდა 1946 წელს საბჭოთა კავშირის მინისტრთა კაბინეტის დადგენილების მიხედვით პოეტის უკანასკნელ საცხოვრებელ სახლში. ამ სახლში ნეკრასოვი ცხოვრობდა 1857 წლიდან გარდაცვალებამდე, ანუ 1877 წლამდე. მთელი ამ ხნის განმავლობაში პოეტის ბინაში განთავსებული იყო ორი პროგრესული ჟურნალის: „Современник“-ის და „Отечественных записок“-ის რედაქციები. 1850-1870-იან წლებში ნეკრასოვის სახლი გახდა პეტერბურგის კულტურული და ლიტერატურული  ცხოვრების ცენტრი. აქ ხშირად სტუმრობდნენ ცნობილი რუსი ლიტერატურის მოღვაწეები: ი. ტურგენევი, ლევ ტოლსტოი, ა. ოსტროვსკი, ფიოდორ დოსტოევსკი, მ. სალტიკოვ-შჩედრინი, ი. გონჩარევი და სხვ., რომლებიც თანამშრომლობდნენ ჟურნალებთან. რედაქციაში მუშაობდნენ: ი. პანაევი, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი, ნ. დობროლიუბოვი. ერთ-ერთი თანამედროვე წერდა: 

სწორედ ამიტომ ნეკრასოვის სახლ-მუზეუმის ექსპოზიცია მოგვითხრობს არ მხოლოდ პოეტის  ცხოვრებაზე და შემოქმედებაზე, არამედ რუსული ლიტერატურისა და მისი პუშკინის შემდგომი პერიოდის წარმომადგენლების ბედზე. მუზეუმში შესაძლებელია პოეტისა და მისი ცნობილი თანამედროვეების პორტრეტების ხილვა, რომელიც შესრულებულია გამოჩენილი რუსი მხატვრების ი. კრამსკისა და კ. გორბუნოვის მიერ. ასევე შესაძლებელია იშვიათი დოკუმენტალური ფოტოების ხილვა. ერთ-ერთი ექსპოზიცია მიძღვნილია პანაევისადმი, რადგან 1857 წლიდან 1862 წლამდე ამ ოთახში ცხოვრობდა და მიოღვაწეობდა ივანე პანაევი, ნეკრასოვის თანარედაქტორი და მეგობარი. წარმოდგენილი ექსპონატები მოგვითხრობს ამ ცნობილი მწერლის, პოეტისა და ჟურნალისტის ცხოვრებასა და შემოქმედებზე. სახლ-მუზეუმის მთელი ფონდი მოიცავს 11 ათასზე მეტ ექსპონატს. 

ექსპონტების გარკვეული ნაწილი ეძღვნება ანდრეი კრაევსკის, ცნობილ მწერალს, გამომცემელსა და პუბლიცისტს. 1990 წლის დასაწყისიდან კრაევსკის შენობაში განთავსდა საგამოფენო დარბაზები, სადაც წარმოდგენილი პეტერბურგელი მხატვრებისა და კოლექციონერების ნამუშევრები. აქვე იმართება მუსიკალური და პოეტური საღამოები.

სახლის ფოლკლორული სახელწოდებაა „ხუთი ნიკოლოზი“ რადგან მასზე განთავსებულია ხუთი ნიკოლოზის მემორიალური დაფა (ნიკოლოზ ნეკრასოვი, ნიკოლაი ჩერნიშევსკი, ნიკოლოზ დობროლიუბოვი, ნიკოლოზ პიროგოვი და ნიკოლოზ ფინგერი)

მუზეუმის მისამართია: 191104, საქნტ-პეტერბურგი, ლიტეინის პროსპექტი № 36.

## ლიტერატურა
*Музей-квартира Н. А. Некрасова. — М: Внешторгиздат, 1990.
*Иванов С. В. Неизвестный соцреализм. Ленинградская школа. Санкт-Петербург: НП-Принт, 2007. — с. 404, 405, 422, 446. ISBN 5901724216, ISBN 9785901724217.

## რესურსები ინტერნეტში
* Информация в «Энциклопедии Санкт-Петербурга» 
* Мемориальная музей-квартира Н. А. Некрасова на портале «Музеи России»
* Страничка на сайте Всероссийского музея А. С. Пушкина 

## სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მუზეუმები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სანქტ-პეტერბურგში
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ვასილ წულაძე

**ვასილ წულაძე** (დ. 12 ოქტომბერი, 1889, ჭანჭათი —  გ. 13 მაისი, 1969, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და  საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ბათუმის ორკლასიანი კოლა. 1901–1902 წლებში მეორე კლასამდე სწავლობდა ბათუმის გიმნაზიაში, რომელიც დატოვა სწავლის საფასურის არქონის გამო. ადრეული ასაკიდან ჩაერთო რევოლუციურ საქმიანობაში, მონაწილეობდა ბათუმის ნათობქარხნების მუშათა მოძრაობაში, გურიის გლეხთა მოძრობაში მოძრაობაში 1905 წელს. 1906 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1908 წელს დააპატიმრეს პოლიტიკური საბაბით. 1910-იან წლებში ხელმძღვანელობდა სოციალ-დემოკრატიული პრესის გამოცემებს. 1911 წლიდან იყო რსდმპ ბათუმის კომიტეტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1914 წელს მუშაობდა მურღულის მადნის დამამუშავებელი ქარხნების საავადმყოფოს სალაროს გამგედ. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო დატოვა სამუშაო, გადავიდა თბილისში და მუშაობდა სოციალ-დემოკრატიულ გაზეთ „თანამედროვე აზრში“. თბილისში მუშაობის დროს დააპატიმრეს 1915 წლის 15 ივლისსა და 15 ნოემბერს. 

1917 წლიდან. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო სამეურნეო-საგამგეო კომისიის თავმჯდომარე

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დატოვა საქართველო და ცხოვრობდა სტამბოლში, საიდანაც კოორდინირებას უწევდა ემიგრანტული მთავრობისა და საქართველოში დარჩენილი იატაკქვეშა მოძრაობის მუშობას. მოგვიანებით გადავიდა პარიზში. დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე. მისი შვილი, ფსიქოლოგი და ლიტერატორი სერგი წულაძე 1958 წლიდან საქართველოში ცხოვრობდა.

## ლიტერატურა
* *ხვადაგიანი ი*. „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“ გვ. 465-466 — საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016 ISBN 978-9941-0-9318-0

კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
პაწაწა ალკუნი

**პაწაწა ალკუნი** () — ფრინველთა გვარი ალკუნისებრთა ოჯახისა. მოიცავს ორ სახეობას. ზოგჯერ ამ სახეობებს აერთიანებენ ტყის ალკუნების () გვარში. გავრცელებულნი არიან აფრიკაში, ჯუჯა აფრიკული ალკუნი ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში, ხოლო პაწაწა აფრიკული ალკუნი — მშრალ ტყეებში.

## სახეობები 
*  
* 

## ლიტერატურა 
* Fry, Fry and Harris, Kingfishers, Bee-eaters and Rollers. ISBN 0-7136-8028-8

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ალკუნისებრნი
ილია ფირცხალაიშვილი

**ილია (ილიკო) ფირცხალაიშვილი** (დ. 1885, ოზურგეთი — გ. 18 სექტემბერი, 1937) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, რეპრესირებული.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1905 წელს შევიდა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. 1908 წლის 2 აპრილს დააპატიმრეს და პასუხისგებაში მისცეს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრობის ბრალდებით. წლისა და 4 თვის პატიმრობის შემდეგ ოდესის სამხედრო სასამართლომ გაამართლა სხვა 8 სტუდენტთან ერთად, მაგრამ უნივერსიტეტში აღარ დააბრუნეს. 1909 წელს ჩააბარა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც 1913 წელს დაამთავრა. შემდგომ წლებში მუშაობდა ნაფიც ვექილად. 

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ იყო ქალაქ ქუთაისის კომისარი, ქუთაისის საქალაქო თვითმმართველობის ხმოსანი. 1917 წლის ნოემბრიდან იყო ამიერკავკასიის მთავრობის შრომის მინისტრის მოადგილე. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო პარლამენტის წევრი, პარალელურად კი1918 წლის 24 ივნისამდე – შრომის მინისტრის მოადგილე. 1919 წლის თებერვალში აირჩიეს თბილისის ქალაქის საბჭოს ხმოსნად. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად, იყო იურიდიული, საპენსიო, საარჩევნო და შრომის კომისიების წევრი. 1921 წლის იანვარში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სხვა 11 წევრთან ერთად ჩამოყალიბა ოპოზიციური ჯგუფი „სხივი“, რომელიც იმავე წლის 11 თებერვალს ცალკე ფრაქციად და პარტიად ჩამოაყალიბდა

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და აქტიურად იყო ჩართული წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1924 წლიდან ჩამოშორდა პოლიტიკურ საქმიანობას. ცხოვრობდა და მუშაობდა თბილისში, იყო ადვოკატთა კოლეგიის წევრი. 1930-იან წლებში მუშაობდა აბრეშუმის მრეწველობის სამმართველოს იურისკონსულტად. 1937 წლის 14 ივნისს დააპატიმრეს „მენშევიკური კონტრრევოლუციური ცენტრის“ წევრობის ბრალდებით, დახვრეტა მიუსაჯეს 17 სექტემბერს და აღასრულეს შემდეგ დღესვე. რეაბილიტირებულია 1957 წლის 9 ივლისს, სსრკ უზენაესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიის მიერ.

## ლიტერატურა
* *ხვადაგიანი ი*. „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“ გვ. 396-397— საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016 ISBN 978-9941-0-9318-0

კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
არკინარეთის ეკლესია

**არკინარეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არკინარეთში, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2
კმ-ზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე მდებარე მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია ყორექვით. აბსიდა ნახევარწრიულია. ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ასეთივე ნიშებია გრძივ კედლებში. სარკმლები დასავლეთით და აღმოსავლეთითაა. შესასვლელი სამხრეთ
კედელშია გაჭრილი. კედლების შემორჩენილი მცირე ნაწილიც ძლიერ არის დაზიანებული.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 12

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქემერტის კოშკი

**ქემერტის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში. აგებულია XVIII საუკუნეში.

სამსართულიანი, ცილინდრული კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, სქელ დუღაბზე.

სართულები ერთმანეთს ქვის ხვეული კიბეებით უკავშირდება. პირველიდან მეორეზე ასასვლელი კიბე სამხრეთ კედელშია, ხოლო მეორედან მესამეზე - ჩრდი-ლოეთით. კოშკი სრულდება ქონგურებით.

მესამე სართული გეგმით კვადრატია. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ფართო, თაღოვანი ნიშებია. ნიშებში სათოფურებია გაჭრილი. სამხრეთით ორ ნიშს შორის თაღოვანი ბუხარია. ჩრდილოეთი კიბის უჯრედში ორი სათოფურია.

მეორე სართული გეგმით წრიულია. კედლები დანაწევრებულია შეისრულთაღიანი ნიშებით. ნიშებში დატანილია სათოფურები. ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აღმოსავლეთით ხის ნაოთხალი კარია, დასავლეთით თაღოვანი ბუხარი.

გადახურვა მეორესა და მესამე სართულს შორის სფერული იყო, ამოყვანილი აგურის რადიალური რიგებით, რომელიც ამჟამად ჩამონგრეულია.

პირველი სართული გეგმით კვადრატია. გადახურულია შეისრული კამარით. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიში. თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის წირთხლები მორღვეულია.

კოშკის სამხრეთი კედელი დაშენებულია კლდის ქანზე. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით.  კედლები შიგნიდან დაბზარულია.

## ლიტერატურა 
* ზაქარაია პ., ქემერტი, წიგნში: საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., მეცნიერება, 1973, გვ. 158.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 182-183

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
სიმონ სურგულაძე

**სიმონ სურგულაძე** (დ. 1885, კვაჭალათი — გ. 23 იანვარი, 1920) — ქართველი პოლიტიკოსი, რევოლუციონერი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და  საქართველოს დამფუძნებელი კრების  წევრი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, მიიღო საშუალო განათლება. მუშაობდა ბათუმში, სადაც ჩაება სოციალ-დემოკრატიულ მოძრაობაში. იყო რსდმპ წევრი. მონაწილეობდა ბათუმში გამართულ მუშათა დემონსტრაციებსა და გაფიცვებში. აქტიურად მონაწილეობდა 1905 წელს გურიაში რევოლუციურ მოძრაობაში. რევოლუციის დამარცხების შემდეგ, რეაქციის დროს, 1906–1908 წლებში აგრძელებდა იატაკქვეშა საქმიანობას აჭარა-გურიაში, იყო ლიხაურის შეიარაღებული წითელი რაზმის მეთაური, გურიის საიდუმლო სამხედრო ორგანიზაციის წევრი.

იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. გარდაიცვალა 1920 წელს, ე. წ. ისპანკით, ესპანეთიდან შემოსული გრიპით. დაახლოებით ამავე დროს გარდაიცვალა მისი მეუღლე ანეტი. დარჩა სამი შვილი, თამარი, მამია და ლუბა.  დაკრძალეს ლიხაურის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
* *ხვადაგიანი ი*. „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“ გვ. 370— საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016 ISBN 978-9941-0-9318-0

## რესურსები ინტერნეტში
*ბიოგრაფიული ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 იანვარი
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
სიმონ
ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკი

**ჩაფარუხის ზურგიანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
ზურგიანი კოშკი მდებარეობს სოფელ ჩაფარუხის დასავლეთით 700-600 მეტრში, ძველ ნასახლართან.

ძეგლი 8 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი; მისი ზედა ნაწილი დანგრეულია. სა-რთულიანობის დადგენა ჭირს. ნაოთხალი შესასვლელი გაჭრილია სამხრეთ კედელ-ში.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 220
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბალთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ბალთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი, მოყვითალო ქვით.

ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრალური ნაწილი ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთით ჩანს აბსიდის მხარი. სამხრეთის კედელი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთის კუთხე და ჩრდილოეთის კედელი ფრაგმენტულად. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 30-40 სმ-ს აღწევს.

ძეგლის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლეონტი ჟღენტი

**ლეონტი (ვიქტორ) ჟღენტი** (დ. 12 ოქტომბერი, 1884, ჯვარცხმა,  ოზურგეთის მაზრა  —  გ. 8 აპრილი, 1969, აბონდანი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და  საქართველოს დამფუძნებელი კრების  წევრი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ბათუმის სახელოსნო სასწავლებელი და საბუღალტრო კურსები. პროფესიით იყო ფეიქარი და ბუღალტერი, იყო რსდმპ-ის წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1900-იანი წლების ბოლოდან პოლიტიკურ მუშაობას ეწეოდა ბაქოში. 1910 წელს ბაქოში ხელმძღვანელობდა ქართულ სალიტერატურო-სამხატვრო წრეს, გამოსცემდა ჟურნალ „წყაროს“. 

1917 წლიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო სამხედრო და საარჩევნო კომისიების წევრი. იყო მთავრობის საგანგებო რწმუნებული ცხინვალში.

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დატოვა საქართველო და ცხოვრობდა საფრანგეთში. გარდაიცვალა აბონდანის მოხუცთა თავშესაფარში, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული  12 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
ლ
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
არცევის ეკლესიის ნანგრევები

**არცევის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლეზე აღმართული ნახევარწრიული აბსიდისა და ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები მიწის პირზეა გასწორებული. აბსიდის კედელი პერანგშემოცლილია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 13

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ქერეს ნიში

**ზემო ქერეს ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ქერეში. აგებულია XX საუკუნეში.

ღვთისმშობლის სახელობის ნიში აუგიათ ძველი ეკლესიის ქვებით. თვითონ ეკლესია აღარ არსებობს.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 107

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ბალთის ეკლესიის ნანგრევი

**ბალთის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია აბსიდის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ შეინიშნება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა, მათ შორის, მცირე რაოდენობით არის თლილი ქვაც. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მალდის ნაეკლესიარი

**მალდის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მალდაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარი სოფლიდან ჩრდილოეთით, 1 კმ-ზე ტყეში მდებარეობს. ნაგებობიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედლის საძირკვლის ფრაგმენტები. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. აქა-იქ ყრია უხეშად თლილი ქვები. გათხრა-გაწმენდის გარეშე დათარიღება შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ფრისის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ზემო ფრისის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ფრისში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთით და დასავლეთით მინაშენები ჰქონდა, მათგან საძირკვლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ინტერიერში აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდია, ცენტრში თაღოვანი სა-რკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდა გადახურუ-ლია სფერული კონქით. აბსიდში ორი მასიური, სწორკუთხა ლოდია (ორივე წაქ-ცეულია და არ ჩანს - რომელი იყო ტრაპეზის ქვა). აბსიდის იატაკი ერთი საფე-ხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. კანკელისაგან შემორჩა ჩრდილოეთის ქვედა ნახევარი. კანკელის წინ სწორკუთხა ფორმის მასიური ბუნის ქვაა.

გრძივი კედლების ცენტრებში პილასტრებია, რომელიც მთავრდება სწორკუთხა კაპიტელებით. კაპიტელებს ეყრდნობა თაღი, რომელიც იჭერს ცილინდრულ კამარას. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ, ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია, დასავ-ლეთ ნაწილში თაღოვანი კარები არქიტრავით. არქიტრავი ნაოთხალია. კედლის აღმოსავლეთ ნახევარს ერთსაფეხურიანი ხარისხი აქვს.
დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში თაღოვანი სარკმელია. ქვედა, ცენტრალურ ნაწილში - სწორკუთხა შემოსასვლელი. ამ კედლის დასავლეთის ნახევარს გააჩ-ნია ერთსაფეხურიანი კარნიზი.

ჩრდილოეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გაუყვება ხარისხი. ჩრდილოეთი კედელი მეტად საყურადღებოა - ქვედა ნაწილი გაცილებით სქელია ზედაზე - ეს მკვეთრა-დაა ხაზგასმული. კამარის დასაწყისთან კედელი კიდევ თხელდება. ძირითად სამ-შენებლო მასალად გამოყენებულია ტუფის თლილი ქვა და რიყის ქვა.

თაღი, პილასტრები, არქიტრავები თლილი, ღვინისფერი ტუფისაა. ინტერიერს შემორჩა შელესილობის კვალი.
აღმოსავლეთი ფასადი მთლიანად მოპირკეთებულია ღვინისფერი ტუფის დიდი კვადრებით. სარკმლის სათაურის ფილაზე ჩარჩოში ჩასმული რელიეფია - ბოლნუ-რი ჯვრის გამოსახულებით. ჯვრის მკლავებს შორის ”ღილაკებია” მოთავსებული.
ჩრდილოეთი ფასადის კუთხეები თლილი კვადრებისაა, კედელი - რიყის და ფლეთილი ქვისა.
დასავლეთი ფასადიც ანალოგიურია, ქვედა ნაწილში  ემჩნევა მინაშენის კედ-ლების კვალი. მიწის დონე ამაღლებულია და მინაშენის გეგმა არ იკითხება.
სამხრეთი ფასადიც ანალოგიური მასალისაა. სარკმლის საპირეები თლილი ქვისაა, თავთან აქვს რელიეფი - ჯვარი და ოთხი წრე ციური მნათობით.
ფასადის ქვედა ნაწილი შესამჩნევად განიერია ზედაზე. განსხვავება თაროს ფორმითაა გამოსახული. ეს კონსტრუქციული დეტალი მინაშენის საჭიროებისათვ-ის იყო.
ეკლესიას შემოუყვება მარტივი, სწორკუთხა პროფილის კარნიზი. საბურავი კრამიტისაა.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 105-106

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
კეხვის ცილინდრული კოშკი

**კეხვის ცილინდრული კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

ცილინდრული კოშკი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია პირველი და მეო-რე სართულის კედლების ქვედა ნაწილები. შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილშია. მისგან გადარჩენილია ქვედა ნაწილი. მოგვიანებით პირველ სართულში მოუნგრევიათ შესასვლელი. თავდაპირველად ეს სართული ყრუ სათავსს წარმოადგენდა. ჩრდილოეთით გააჩნია თაღოვანი კარები, რომლის გვერდით, მეორე სართულზე ამავალი, ჩვიდმეტსაფეხურიანი კიბეა. შიდა სივრცე გადახურულია შეისრული გუმბათით. 1,5 მ-ის სიმაღლეზე კედელში ჩატანებულია 28 გამჭოლი, ირიბი ხვრელი. დარბაზი განათებულია სამი სარკმლით, რომლებიც საკმაოდ ზევითაა კედლებში დატანებული და მათი ღიობები ირიბად ეშვებიან და-რბაზისაკენ. მეორე სართულის კედლები რამდენიმე ადგილას დანგრეულია, სამხრეთ-დასავ-ლეთ ნაწილში კარებია, იქვე პირველ სართულზე ჩამავალი კიბეა. კედლის აღმო-სავლეთ ნაწილში თაღოვანი „თაღჩაა“, ცენტრში სათოფურით. კოშკი ნაშენია მთლიანად რიყის ქვისაგან. ამჟამად ავარიულია, ჩამოდის წყალი.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 130-131

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია

**ზემო ჭარების მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ჭარებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია, ნაგებია ფლეთილი ქვით.
აღმოსავლეთის ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი, რომლის ძირში, კედელს მიშენებული აქვს მასიური ტრაპეზი. სწორკუ-თხა შესასვლელი სამხრეთი კედლის უკიდურეს, დასავლეთ ნაწილშია. დასავლეთი კედლის ცენტრის ზედა ნაწილში ვიწრო, პატარა სწორკუთხა სარკმელია. აბსიდ-ის წინ ხის მასიური ფიცრებისაგან შეკრული კანკელი დგას. კამარა შეისრულია. კედლები და კამარა შელესილ-შეთეთრებულია.

ფასადები ნაშენია ფლეთილი ქვით და შელესილია. ეკლესია გადახურულია შიფერით.
კედლები დამსკდარია. კამარის სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე ჩამონგრეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 107

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

**ჩაფარუხის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
სოფლის მიდამოებში შემორჩენილი  კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. 

გეგმით კვადრატს უახლოვდება, რომელსაც ჩრდილოეთით ზურგი აქვს. კოშკი მთლიანად ამოვსებულია მიწით და ქვით, ამდენად ზუსტი აღწერა ჭირს.
კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნასოფლარი. აქ მდებარე სათავსე-ბის ფრაგმენტები ფლეთილი ქვისაა.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 220

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მარალეთის ნაეკლესიარი

**მარალეთის ნაეკლესიარი** — საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარალეთში, მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრზე, ზოგან უფრო ნაკლები. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ქვედა ქვები ჩანს. შესასვლელი სამხრეთით იკითხება. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 145-146

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი

**ბალთის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევი ** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესია აგებულია დიდი ზომის, ნაცრისფერი თლილი ქვის კვადრებით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი ნიშით. საკურთხევლის კედლის სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. ეკლესიის დასავლეთი კედლის სიმაღლე 2 მეტრია, ჩრდილოეთი კი ფრაგმენტულად იკითხება, სამხრეთი კედელი, მხოლოდ 40 სმ-ის სიმაღლეზე ჩანს.

ძეგლის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მეტეხის ნიში

**მეტეხის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე, ძველი ეკლესიის ადგილას აშენებულია თლილი ქვით ნაგები მცირე ზომის სალოცავი ნიში, რომელიც ხის ფარდულშია მოთავსებული.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყორნისის ნაეკლესიარი

**ყორნისის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარი შემორჩენილია ქვის გროვის სახით. საძირკველი დაფარულია მიწით და მცენარეებით. გათხრა-გაწმენდის გარეშე ძეგლის დათარიღება შეუძლებელია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ხელჩუის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ზემო  ხელჩუის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხელჩუაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია  ნაგებია  რიყის ქვით სქელ დუღაბ-ზე. კედლები შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. მცირე ზომის სამლოცველო სწორკუთხა საკურთხეველში ნიშების კვალია, ცენტრში კი სარკმლის ღიობი, რო-მელიც ძლიერ არის დაზიანებული.
სამხრეთის შესასვლელი მთლიანად მორღვეულია. დასავლეთით სარკმლის ქვე-და წირთხლი ჩანს.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 108

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არცევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**არცევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევში, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე, ნაგებია რიყის ქვითა და ფიქალით, რომელიც შემდეგ შელესილია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია მოთავსებული. სარკმლის ძირში ჩანს ტრაპეზის ქვედა ქვები. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ჩრდილოეთით პილასტრს ეყრდნობა, სამხრეთით იმპოსტს. იმპოსტი პირდაპირ კარის წირთხლს  ებჯინება. დასავლეთით ქორო იყო, გრძივ კედლებზე შემორჩენილია მოაჯირის დასამაგრებელი ბუდეები. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი მიწურია. 

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა; კარი ნაოთხალია. ეკლესიის ფასადები სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. აღმოსავლეთ ფასადის ზედა ნაწილში ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა; ჯვრის თავზე, სამკუთხა ფილაზე ამოკაწრულია ტოლმკლავა ჯვარი. ფილის ქვედა ნაწილში ასომთავრული წარწერაა: „ქრისტე შეიწყალე გ-დ“. ყველა ფასადი დაზიანებულია. სახურავი ჩამოცვენილია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 14

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ხელჩუის მაცხოვრის ეკლესია

**ზემო  ხელჩუის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხელჩუაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.  

მდებარე ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. შემორჩენილია აბსიდის ნაწილი 6-7 მეტრის სიმაღ-ლეზე, ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტები კი 3-4 მეტრზე. სამხრეთი და დასავლე-თი კედელი მიწის დონემდეა ჩამონგრეული.
ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა, რომლის წირთხლის ქვებიღა ჩანს.
ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 108-109

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩაფარუხის კოშკის ნანგრევები

**ჩაფახურის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩაფარუხში, „როენთას“ მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
კოშკი ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლები. გეგმა არ იკითხება. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 219

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქემერტის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქემერტის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, ოთინაანთ უბანში, სასაფლაოზე. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ოთიაანთ უბანში, სასაფლაოზე. ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად თლილი ქვებით, რომელიც შემდეგ შელესილ-შეთეთრებულია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი, რომლის ქვეშ ტრაპეზის ქვაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით - სწორკუთხა ნიშებია. კონქი ნახევარსფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. კამარის საბრჯენი ორსაფეხურიანი თაღი, პილასტრების ეყრდნობა.

ინტერიერი მთლიანად შეთეთრებულია კირით. დარბაზი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლებით. იატაკი ხისაა.

თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე შესასვლელის თაღი ნაოთხალია. თაღებში ტიმპანის ქვებია. დასავლეთის კარი ამოშენებულია.

სამხრეთ შესასვლელის მარცხენა მაღალ კუთხეში, კედლის თაღოვან შეღრმავებაში მოთავსებულია ქვის კანკელის ფრაგმენტები. ქვები მოგვიანებით არის ჩადგმული. აქ გამოსახულია აყვავებული ჯვარი, გარშემოვლებული რვიანისებური წნულით. ჯვრის ოთხივე მკლავის კუთხეებში გეომეტრიული წნულისაგან შექმნილი მარყუჟებია. სამხრეთის ორივე სარკმელს მოჩუქურთმებული წარბები აქვს. სარკმლებს შორის ქვის ფილაზე ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ფასადის აღმოსავლეთ ნაწილში ჩასმულ ქვის ფილაზე რელიეფური სიუჟეტის ფრაგმენტია — წმინდანის გამოსახულებით.

დასავლეთი ფასადის ცენტრში ერთ ღერძზეა შესასვლელი და ვიწრო თაღოვანი სარკმელი მოჩუქურთმებული წარბით. მათ შორის ქვის ფილაზე აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დასავლეთი ფასადის კეხზე გვიან დაშენებული სამრეკლოა. სამრეკლო ღია თაღოვანია.

ჩრდილოეთი ფასადი  გლუვია. ეკლესიას გარს უვლის „კბილანა“ ლავგარდანი. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი.

ეკლესიას სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები ჰქონდა. შემორჩენილია მინაშენების ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეების მცირე ნაწილები.

ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ეკლესიას ეტყობა გვიანდელი შეკეთების კვალი. ფასადებზე ნალესობა ჩამოცვენილია. კამარა და კონქი დაბზარულია. იატაკი დაზიანებულია.

## ლიტერატურა 
*Меписашвили Р., Цинцадзе В., "Памятники V-XIвв . В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 44.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 183-185

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ზვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ზვარეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზვარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით ნახევარ-წრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვაა. აბსიდის ჩრდილოეთით თაღოვანი და შეისრული ნიშებია, სამხრეთით კი თაღოვანი. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით, რო-მელიც შემდეგ შელესილია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხე-ვლის წინ ხის კანკელი და ერთსაფეხურიანი სოლეაა. კანკელი მოხატულია ფრე-სკებით.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრული ფორმისაა, რომლის საბრჯენი თაღი პილასტრების მარტივად პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობა. ინტერიერი მთლიანად შელესილია. ეკლესიის დარბაზი ნათდება ოთხივე კედელში განლაგე-ბული თაღოვანი სარკმლებით. ამათგან  ჩრდილოეთისა ამჟამად  ამოქოლილია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. იატაკი მოგებულია ქართული აგურ-ით.
ეკლესიის ფასადები შელესილია. ერთადერთ მორთულობას აღმოსავლეთის სარ-კმლის თავზე ამოკვეთილი დიდი ჯვარი წარმოადგენს.
ეკლესიას სამმაგი აგურის კარნიზი აქვს.
ძეგლს გარშემო რიყის ქვით ნაშენი გალავანი შემოუყვება.
ეკლესიის ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. კედლები დაბზარულია. კანკელი დაზიანებულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 110

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არცევის ნაეკლესარი

**არცევის ნაეკლესარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ არცევიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე,
ადგილი გოიანთა. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე (ადგილი გოიანთა) მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია დაახლოებით 1-1,5 მეტრის სიმაღლის კედლები, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, სქელ დუღაბზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის მხოლოდ სამხრეთი მხარე იკითხება. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ეკლესიის ჩრდილოეთით მინაშენია, რომელსაც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდა აქვს. მინაშენიდან შემორჩენილია დასავლეთი

კედლის მცირე ნაწილი და აღმოსავლეთი კედელი. კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 15

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალთის ეკლესია კომნაძე

**ბალთის ეკლესია კომნაძე** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალთაში. აგებულია განვითარებულ საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვის კვადრებით, ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

ნაგებობა გეგმით არაწესიერ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმელი სწორკუთხაა.

ნაგებობის კარნიზი მარტივპროფილიანია.

ეკლესიის საბურავი აცვენილია. აღმოსავლეთ ფასადს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყორნისის გამოქვაბულები

**ყორნისის გამოქვაბულები** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში, მდინარე ტილიანის მარჯვენა ნაპირზე.

სოფელ ყორნისის ციხის სამხრეთით, 500 მეტრში შემორჩენილია კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულები, რომელიც შედგება ორი სათავსისაგან; წინა სათავსის კედელი ჩამონგრეულ-ჩამორეცხილია. ოთახები ერთმანეთს ვიწრო გასასვლელებით უკავშირდება. გამოქვაბულის კედლებს ეტყობა კარგად დამუშავების კვალი. მათი დანიშნულება გაურკვეველია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია (ადრე შუა საუკუნეები)

**კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია შუა საუკუნეებში.  

დარბაზული ეკლესია ჩრდილოეთი მინაშენით, ნაგებია შერეული მასალით — რიყის, ყორე და თლილი ქვით. იგი ძლიერ დაზიანებულია: საერთოდ არ არსებ-ობს დასავლეთი კედელი, დანარჩენები კი 2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. დარბაზს აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდა აქვს. ძირითად სივრცესა და ჩრდილოეთის მინაშენს შორის კედელი დანგრეულია. მინაშენი აღმოსავლეთით სწორკუთხად მთავრდება, ცენტრში კი თლილი ქვების ჩარჩოიანი სარკმელია. და-რბაზის აბსიდში დგას ტრაპეციის ფორმის ქვის ტრაპეზი.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 129-130

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზონკარის ღვთისმშობლის ეკლესია

250პქ|მინი
**ზონკარის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.  

სოფლის სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ფიქალით.
დარბაზული ეკლესია სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. აღმოსავლეთი კედლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღოვანი სარკმელი. საკურთხევლის წინ ქვის კანკელის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.
ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში მოთავსებული ტრომპების საშუალებით ნახევარსფერულ კონქზე ხდება გადასვლა. სარკმლის აქ-ეთ-იქით, ქვედა ნაწილში თაღოვანი ნიშებია.
სამი წყვილი სამსაფეხურიანი პილასტრებით  გრძივი კედლები ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა - პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის შეწყვილებული თაღები ეყრდნობა. თაღები, პილასტრები, ტრომპები და სარკმლის წირთხლები შირიმის ქვისაა.
ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სა-რკმლებით.
დარბაზში დგას დიდი ზომის ბუნის ქვა, რომელშიც მასიური ხის ჯვარია ჩას-მული. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია, ხოლო დასავლეთისა, შიგნით თა-ღოვანი, გარედან არქიტრავული. სამხრეთ შესასვლელს დიდი ლუნეტი აქვს, რო-მელიც ამჟამად ამოშენებულია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთი შესასვლელი ამოვ-სებულია მიწით.
ეკლესიის დასავლეთით და სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის ფრაგმენტები.
კამარა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვებით, მათ შორ-ის მრავლად ყრია საპირე ქვა.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 113-115

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
აძვისთავის ზურგიანი კოშკი

**აძვისთავის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვისთავში, მდინარე აძურის მარცხენა ნაპირზე, ბორცვზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე, რომელიც ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით დუღაბზე. მისი სიმაღლე 9-10 მეტრს აღწევს. კოშკიდან სამხრეთით, მთელ ბორცვზე მიმოფანტულია ნაგებობათა ნანგრევები, რომელთა სახეობის და ფუნქციის დადგენა არ ხერხდება.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 17-18

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის კოშკები
დავით შარაშიძე

**დავით შარაშიძე** (დ. 1886, ბახვი, ოზურგეთის მაზრა — გ. 5 ნოემბერი,  1935, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, გიგო შარაშიძის შვილი, გიორგი შარაშიძის მამა, ქრისტინე შარაშიძის ძმა.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი პედაგოგების, გიგო შარაშიძის და ნინო ქიქოძის ოჯახში. სწავლობდა ბახვის სოფლის სკოლაში, სადაც მისი მშობლებიც ასწავლიდნენ. შემდეგ სწავლობდა ქუთაისის რეალურ სასწავლებელში, საიდანაც გადავიდა ოდესის რეალურ სასწავლებელში. 1904 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი, მუშაობდა ბოლშევიკების ფრაქციაში, პრესასთან თანამშრომლობდა „დ. შ-ძის“ ფსევდონიმით. 1905 წლის რევოლუციის დროს  აქტიურად მუშაობდა ახალგაზრდებში, რის გამოც დააპატიმრეს. რამდენიმე თვეში გაათავისუფლეს რუსეთის იმპერიიდან გასახლების პირობით. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ იძულებული გახდა წასულიყო ემიგრაციაში, ცხოვრობდა ჟენევაში და იქვე დაამთავრა ჟენევის უნივერსიტეტი. სწავლის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში, სადაც ორჯერ, 1907 და 1912 წლებში დააპატიმრეს პოლიტიკური საბაბით. პოლიტიკური დევნის გამო კვლავ ემიგრაციაში წავიდა და სამშობლოში დაბრუნდა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ. 

რედაქტორობდა საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის რუსულენოვან ორგანოს „борьба-ს“. 1918 წლის გაზაფხულზე რიგით ჯარისკაცად იბრძოდა ჩოლოქის ბრძოლაში. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. აქტიურად იყო ჩართული საერთაშორისო საზოგადოების მიერ საქართველოს დამოუკიდებლობის აღიარებისთვის მუშაობაში. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად, იყო საფინანსო-საბიუჯეტო და ხელოვნების კომისიების წევრი. 1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და აქტიურად იყო ჩართული წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1921 წელს დაპატიმრებული იყო რამდენიმე თვით, გათავისუფლების შემდეგ, იმავე წლის სექტემბერში, წავიდა ემიგრაციაში.

### ემიგრაციაში
ცხოვრობდა სტამბოლში, მუშაობდა საქართველოში არსებულ იატაკქვეშა ორგანიზაციებსა და ემიგრაციაში მყოფ მთავრობას შორის არალეგალური არხებით ინფორმაციის მიმოცვლაზე, თანამშრომლობდა ემიგრანტულ პრესასთან. 1924 წლის სექტემბერში აგვისტოს აჯანყების ჩახშობის შემდეგ საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ მოახდინა მისი ქონების კონფისკაცია. 1925 წლიდან გადასახლდა პარიზში, სადაც აგრძელებდა პოლიტიკურ და პუბლიცისტურ საქმიანობას. პარიზში იყო სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების გაზეთების „ბრძოლა“ და „ბრძოლის ხმა“ რედაქტორი, ასევე ინტერპარტიული „დამოუკიდებელი საქართველოს“ თანარედაქტორი. მისი წერილები იბეჭდებოდა უცხოენოვან ჟურნალ-გაზეთებშიც. ფრანგულ ენაზე დაწერა და გამოაქვეყნა ანრი ბარბიუსის საპასუხო შრომა „საბჭოები და საქართველო“, რომელსაც თან ახლდა კარლ კაუცკის ვრცელი წინასიტყვაობა. 

გარდაიცვალა ხანმოკლე ავადმყოფობის შემდეგ, დაკრძალულია ლევილის სასაფლაოზე.

## იხილეთ აგრეთვე
*გიგო შარაშიძე
*ქრისტინე შარაშიძე
*შალვა შარაშიძე
*გიორგი შარაშიძე

## ლიტერატურა
*
**შარაძე გ.*, „ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია“, ტ. 1, თბილისი, 2001

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ნოემბერი
კატეგორია:ბახვში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
დ
კატეგორია:ქართველი სოციალ-დემოკრატები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
ბეყმარის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი

** ბეყმარის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეყმარში. აგებულია შუა საუკუნეებში. ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილი, რომელთა სიმაღლე 60-70 სმ-ს აღწევს. ტერიტორიაზე ყრია სამშენებლო ქვები, მათ შორის, ბალავრის ქვა და სვეტისთავი.

გაწმენდის გარეშე ძეგლის დათარიღება შეუძლებელია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აძვისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია

**აძვისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აძვისთავში, სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე, ტყეში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ზე ტყეში. ძეგლი ნაგებია რიყის ქვით და ფიქალით სქელ დუღაბზე. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშია. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კამარას ოდნავ შეისრული ფორმა აქვს, დარბაზი კი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი აქვს. მისგან შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთისა და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხეები, რომელთა სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ფასადები სადაა. ეკლესიას საპირე ქვა მრავალ ადგილზე აქვს შემოცლილი. კედლები დაბზარულია, საბურავი აყრილია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 19-20

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუდისის ნაგებობა

**გუდისის ნაგებობა** — არქიტექტურული ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისში. აგების თარიღი უცნობია. 

შემორჩენილია ნაგებობის ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, რომლის სიმაღლე 3 მეტრს აღწევს. დანარჩენი ნაწილები მიწით არის დაფარული. სამშენებლო მასალ-ად დიდი ზომის რიყის ქვაა გამოყენებული. ტერიტორიაზე ამოსულია მცენარეები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 47

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ქემერტის მინდიაანთ კოშკი

**ქემერტის მინდიაანთ კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, მინდიაანთ უბანში. აგებულია  გვიან შუა საუკუნეებში.

მინდიაანთ უბანში მდგარი სწორკუთხა კოშკიდან მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი გადარჩა 7-8 მეტრის სიმაღლეზე. კედლის ზედა ნაწილში სარკმელი და სამი სათოფურია. კოშკი ნაგებია რიყის და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე.

კოშკს ვიზუალური კავშირი ჰქონდა „ყაულაანთ“, კეხვის და აჩაბეთის ციხეებთან, აგრეთვე „კასრაანთ“ და „ოთიაანთ“ კოშკები.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 181

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გუდისის ნამონასტრალი

**გუდისის ნამონასტრალი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისში. აგების თარიღი უცნობია.

შემორჩენილია ნაეკლესიარი და რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი ქვის გროვის სახით. აქა-იქ მიმობნეულია ნათალი ქვები. მათ შორის დევს მოწითალო ფერის სვეტის თავი, რომელსაც გეომეტრიული წნული შემოუყვება. იქვე ნაგებობის ქვებისგან მოუწყვიათ სალოცავი. ძეგლის თარიღი ვერ დგინდება.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 47

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია

**მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მერიაში, „დიდი ღრომი“-ს ნასოფლერზე.

მერიის ღვთისმშობლის ეკლესია  ნაგებია დიდი ზომის შირიმის ქვით და კარგად დამუშავებული ადგილობრივი ჯიშის ქვის კვადრებით. წყობა თარაზულია.
ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში და აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით ნახევარწრიული ფორმის ნიშებია მოთავსებული. აბსიდის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდში შემორჩენილია მოხატულობის კვალი.

საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის ფრაგმენტები. ქვის კანკელი მდიდ-რულადაა მოჩუქურთმებული. ჩუქურთმაში წარმოდგენილია გეომეტრიული წნულის მრავალსახეობა. იგი დიდი ოსტატობითაა შესრულებული. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწი-ლად იყოფა. პილასტრებს კამარის საბრჯენი თაღი და კედლის თაღები ეყრდნობა. სამხრეთი პილასტრი პირდაპირ შესასვლელის წირთხლს ებჯინება. შესასვლელს ტი-მპანი აქვს. დარბაზი ნათდებოდა სამხრეთიდან და დასავლეთიდან თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ეკლესიას სამხრეთიდან ეკვდერი და კარიბჭე აქვს. ეკვდერი აღმოსავლეთით აბსიდ-ით სრულდება, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. ეკვდერი კარიბჭეს თაღოვანი გასასვლელით უკავშირდება.

ღია თაღებიან კარიბჭეს ვარსკვლავა კამარა აქვს, რომლის ცენტრში მოთავსებუ-ლია ლილვოვანი ვარდული. კარიბჭე გადახურულია ორქანობიანი სახურავით. კარიბჭეს ფართო, თაღოვანი შესასვლელი აქვს. კარიბჭე და ეკვდერი შირიმის ქვითაა მო-პირკეთებული. ეკლესიის ფასადები მოკლებულია დეკორატიულ მორთულობას. აღმოსავლეთ სარ-კმელს სამმაგი ლილვი აჩარჩოებს, ხოლო დასავლეთ სარკმელს - ოთხმაგი ლილვი. ამჟამად ჩარჩოების მხოლოდ ქვედა ნაწილებია შემორჩენილი. ეკლესიის კარნიზის შემორჩენილი ნაწილი თარო-ლავგარდანია. ეკლესია დაზიანებულია. კამარისა და კონქის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. იატაკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ფასადებს დიდ ნაწილზე საპირე ქვა შემოცლი-ლი აქვს. ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე მორღვეულია. კედლები დაბზარულია.

## ლიტერატურა
* Меписашвили Р., Цинцадзе В., "Памятники V-XIвв . В кн.:"Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли", Тб., 1975, стр. 114.
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 146-148

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები