მაღალტემპერატურული ზეგამტარობა

[thumb|მაღალტემპერატურული ზეგამტარი [BSCCO-2223.]]

**მაღალტემპერატურული ზეგამტარები** ('*მაღალი-*T*c**; **მტზ*') არის მასალები რომლებიც ხდებიან ზეგამტარები კლასიკურ ზეგამტარებთან შედარებით მაღალ ტემპერატურებზე პირველი მტზ აღმოაჩინეს ჯორჯ ბედნორცმა და ალექს მიულერმა 1986 წელს, ციურიხის აიბიემის (IBM) კვლევით ცენტრში.  ამ აღმოჩენისთვის, 1987 წელს მათ მიიღეს ნობელის პრემია.

მაშინ როდესაც „ჩვეულებრივი“ ზეგამტარებისთვის გადასვლის ტემპერატურა (ტემპერატურა რომლის ქვემოთაც ხდება ზეგამტარი) არის 30 K -ზე დაბალი, მტზ დამზერილია ისეთ მაღალ ტემპერატურებზეც, როგორიცაა 138 K.

## ისტორია
ზეგამტარობის მოვლენა აღმოჩენილ იქნა 1911 წელს, კამერლინგ ონესის მიერ, ლეიდენში. მან პირველმა ნახა, რომ ვერცხლისწყლის წინაღობა მომენტალურად ხდება ნულის ტოლი, თუკი მას გავაციებთ 4 K -მდე. შემდეგი 70 წლის განმავლობაშ მეცნიერები ცდილობდნენ აღმოეჩინათ ზეგამტარები უფრო და უფრო მაღალი კრიტიკული ტემპერატურით.   1970 წელს, ზეგამტარობა დაიმზირეს ჟანგბადნაერთში, რომლის 13K-ზე, რომელიც მნიშვნელოვნად მაღალი ტემპერატურა იყო ვიდრე სხვა მარტივი მეტალებისთვის. 1986 წელს, ბედნორცმა და მიულერმა აღმოაჩინეს ზეგამტარების ახალი კლასი. აღმოჩნდა რომ ბარიუმის დოპირებით ლანთანის ოქსიდში მიირწევა ზეგამტარობა,რომლისთვისაც კრიტიკული ტემპერატურა არის 35 K.     1987 წელს ამ აღმოჩენისთვის მიულერმა და ბედნორცმა ნობელის პრემია მიიღეს ფიზიკის დარგში.

მოკლე ხანში, ფილიპ ანდერსონი, პრისტონის უნივერსიტეტიდან ქმნის მტზ-ების პირველ თეორიულ აღწერას. მაგრამ ეს მოვლნა ჯერაც არაა სრულად გაგებული.

აქამდე აღმოჩენილი ზეგამტარი რეკორდულად მაღალი კრიტკული ტემპერატურით არის  HgBa2Ca2Cu3O8  - 133 K. 

ზეგამტარობის მკვლევართა მთავარი მიზანი არის ამ მოვლენის ოთახის ტემპერატურაზე ნახვა, რომელიც უამრავ გამოყენებას ჰპოვებს თანამედროვე ტექნოლოგიებში. 

ტერმინს „მაღალტემპერატურული ზეგამტარობა“ არ აქვს ცალსახა განმარტება და შეიძლება ნიშნავდეს რამდენიმე რამეს. 

ხშირად ასე უწოდებენ ზეგამტარებს, რომელთა კრიტიკული ტემპერატურა აღემატება თხევადი აზოტის ტემპერატურას (77 კელვინი). თუმცა რიგი მასალებისა ხასიათდება დაბალი კრიტიკული ტემპერატურით და მაინც „მაღალტემპერატურული ზეგამტარად“ მოიხსენიებენ. მათშორისაა პირველად აღმოჩენილი „მაღალტემპერატურული ზეგამტარი“ La2-xBaxCO4, რომელშიც ზეგამტარი ფაზა ჩნდება 36 კელვინზე; ასევე რკინაზე დაფუძნებული ზეგამტარები.

## თვისებები 
მაღალტემპერატურული ზეგამტარები ხასიათდებიან რამდენიმე თვისებით. უპირველესად ესაა მაღალი კრიტიკული ტემპერატურა, უმეტესად 77 კელვინზე ზევით, რაც მათ გამოყენების თვალსაზრისით ძალიან პერსპექტიულს ხდის.  ასევე, მათ ახასიათებს მაღალი კრიტიკული მაგნიტური ველი და კრიტკული დენი. ზოგიერთ კუპრატს აქვს ზედა კრიტიკული მაგნიტურ ველი 100 ტესლაზე მეტი. თუმცა, კუპრატები კერამიკული მასალებია და  საკმაოდ რთულია მათგან სადენების დამზადება.

## დამატებითი ბმულები
* High temperature superconductivity research at Cornell University
* Superconductor Science and Technology
* American Superconductor and Consolidaded Edison laying first superconductor grid in New York
* Video of a magnet floating on a HTSC
* High-Temperature Superconductor Technologies 
* High-Temperature Superconductivity in Cuprates (2002) Book
* New LaOFeAs HTS SciAm
* Pseudogap from ARPES experiment: three gaps in cuprates and topological superconductivity (Review) (2015)

## სქოლიო
კატეგორია:მაღალტემპერატურული ზეგამტარები