სტანისლავა ვალასევიჩი

**სტანისლავა ვალასევიჩი** (3 აპრილი, 1911 — 4 დეკემბერი, 1980), ასევე ცნობილი როგორც **სტეფანია ვალასევიჩი**, და **სტელა უოლში**, — პოლონელ-ამერიკელი მძლეოსანი სპორტსმენი, რომელიც გახდა ქალთა ოლიმპიური ჩემპიონი 100 მეტრზე. დაიბადა პოლონეთში და გაიზარდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში. იგი ამერიკის მოქალაქე 1947 წელს გახდა.

ვალასევიჩი დაიბადა 1911 წლის 3 აპრილს ვიერცხოვნიაში (ახლანდელი ბროდნიკის ოლქი), პოლონეთის სამეფოში. მისი ოჯახი ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში, როდესაც ის სამი თვის იყო. მისი მშობლები, ჯულიან და ვერონიკა ვალასიევიჩები დასახლდნენ კლივლენდში, ოჰაიოში, სადაც მამამ იპოვა სამუშაო ფოლადის ქარხნის მუშად. ოჯახი მას *სტასიას* ეძახდა. ეს იყო მისი ქრისტიანული სახელის პოპულარული პოლონური ვერსია. ეს მოგვიანებით გადაიქცა მეტსახელად სტელა, როგორც მას შეერთებულ შტატებში უწოდებდნენ. პოლონელი სპორტსმენის ჰალინა კონოპაკას წარმატებამ, რომელმაც 1928 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ბადროს ტყორცნაში ოქრო მოიპოვა, შთააგონა ვალასევიჩი შესულიყო სოკოლის ადგილობრივ ორგანიზაციაში. ეს იყო პოლონური სპორტული და პატრიოტული ორგანიზაცია, რომელიც მოქმედებდა პოლონურ დიასპორაში. პოზნანში პანსლავური კრების დროს , მან მოიპოვა თავისი პირველი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო გამარჯვებები; ხუთი ოქროს მედალი 60 მეტრზე, 100 მეტრზე, 200 მეტრზე და 400 მეტრზე სირბილში და ასევე სიგრძეზე ხტომაში. სპორტსმენთაშორის ჩემპიონატებში მონაწილეობისთვის ქალაქმა კლივლენდმა მას მანქანა გადასცა. მას შესთავაზეს ამერიკის მოქალაქეობა, თუმცა, მოქალაქეობის ფიცის დადებამდე სულ რაღაც ორი დღით ადრე, მან გადაიფიქრა და მიიღო პოლონეთის მოქალაქეობა, რომელიც მას ნიუ-იორკში პოლონეთის საკონსულომ შესთავაზა. 1930 წელს იგი აირჩიეს ყველაზე პოპულარულ პოლონელ სპორტსმენად *ყოველდღიური სპორტული მიმოხილვის* (Przegląd Sportowy) მკითხველებმა.

1932 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ვალასევიჩი წარმოადგენდა პოლონეთს. 100 მეტრზე, ტირეში, ვალასევიჩი მსოფლიო რეკორდს (11,9 წამი) გაუთანაბრდა და ოქროს მედალი მოიპოვა. იმავე დღეს ბადროს ტყორცნაში მან 9-დან მე-6 ადგილი დაიკავა. პოლონეთში დაბრუნებისთანავე იგი თითქმის მყისიერად გახდა ცნობილი პიროვნება. მას გდინიას პორტში უამრავი ადამიანი დახვდა და რამდენიმე დღის შემდეგ მიღწეული წარმატებისთვის დაჯილდოვდა ღირსების ოქროს ჯვრით. იგი კვლავ აირჩიეს სპორტში ყველაზე პოპულარულ პოლონელად და სამი წლის განმავლობაში ეკავა ეს ტიტული. 1933 წლის 17 სექტემბერს, პოზნანში, მან დაამყარა ორი მსოფლიო რეკორდი ერთ დღეში: 7,4 წამი 60 მეტრიან სპრინტში და 11,8 წამი 100 მეტრზე. მისმა ოლიმპიურმა წარმატებებმა მოუტანა სტიპენდია ვარშავის ფიზიკური აღზრდის ინსტიტუტში, სადაც გაიცნო იმ დროის ყველაზე გამოჩენილი პოლონელი სპორტსმენები, მათ შორის იადვიგა ვაისი, ფელიცია შაბინსკაა, მარია კვაშნიევსკას და იანუშ კუსოცინსკი.

1936 წელს ბერლინის ოლიმპიადაზე ვალასევიჩმა სცადა დაეცვა ოლიმპიური ტიტული 100 მეტრზე, მაგრამ ამერიკელმა ჰელენ სტეფენსმა იგი 0,02 წამით დაამარცხა; ვალასევიჩმა ვერცხლის მედალი მოიპოვა. სტივენსი პოლონურმა გაზეთის რეპორტიორმა დაადანაშაულა მამაკაცობაში და აიძულა ის გახდა ჩაეტარებინა სასქესო ორგანოების შემოწმება, რომელმაც დაადასტურა, რომ იგი ნამდვილად ქალი იყო.

ოლიმპიური თამაშების შემდეგ ვალასევიჩი გადავიდა აშშ-ში და განაახლა სამოყვარულო კარიერა. მიუხედავად იმისა, რომ ქორწინება დიდხანს არ გაგრძელებულა, მან განაგრძო ქმრის გვარის გამოყენება სიცოცხლის ბოლომდე. მან ამერიკის შეერთებული შტატებში ბოლო ტიტული მოიგო 1951 წელს, 40 წლის ასაკში.

## სიკვდილი და დაპირისპირება 
უოლში მოკლეს 1980 წლის 4 დეკემბერს, კლივლენდში, ავტოსადგომზე შეიარაღებული ძარცვის დროს. ის პოლონელი კალათბურთელების დახვედრის ცერემონიალისთვის ლენტებს ყიდულობდა. გაკვეთამ აჩვენა, რომ მას არ ჰქონდა საშვილოსნო და არაფუნქციონირებადი, განუვითარებელი პენისი, თუმცა ზოგიერთი წყარო ვარაუდობს, რომ იგი ასევე ავლენდა ქალის მახასიათებლებს. ქრომოსომის ანალიზმა აჩვენა, რომ მისი უჯრედების უმეტესობა შეიცავდა ნორმალურ X და Y (მამაკაცი) ქრომოსომებს, მაგრამ ზოგიერთი იყო X0 (შეიცავდა მხოლოდ ერთ X ქრომოსომას), რამაც გამოიწვია XY გონადალური დისგენეზი.

მისი ბიოლოგიური სქესის დაპირისპირება კვლავ გადაუჭრელი რჩება და სიტუაცია კიდევ უფრო რთულდება, რადგან მრავალ ადრინდელ დოკუმენტში, მათ შორის მის დაბადების ჩანაწერში, ნათქვამია, რომ ის ქალი იყო; კუიაჰოგას ოლქის სასამართლოში განაცხადეს, რომ ვალასევიჩი იყო „სოციალურად, კულტურულად და ლეგალურად“ ქალი.

## მემკვიდრეობა 
კლივლენდში, ბროდვეის გამზირზე, არის უოლშის სახელობის ქალაქის საკუთრებაში არსებული რეკრეაციული ცენტრი. ის ერთვის კლივლენდის სამხრეთის საშუალო სკოლას. ის დაკრძალულია კლივლენდში, ოჰაიოში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოლიმპიადის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* სტანისლავა ოლიმპედიაზე

## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:დაბადებული 3 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 დეკემბერი
კატეგორია:ამერიკელი სპორტსმენები