ხორკლებიანი დუმასოკო

**ჩბეულებრივი დუმასოკო** () — სოკოს სახეობა დუმასოკოსებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, გამხმარი, დამწნილებული და დამარილებული. იზრდება ფიჭვნარში, ერთეულებად ან ჯგუფებად, ქვიშიან ნიადაგზე, ხშირად მდელოებზე, გზის პირას, გაჩეხილ ადგილებზე.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც *Boletus granulatus*. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ფრანგმა მიკოლოგმა ანრი ფრანსუა ან დე რუსელმა 1796 წელს.

**სამეცნიერო სინონიმები**:
**  
** 
** 
** 

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 2-20 სმ, თავიდან ნახევრად ბურთისებრია, შემდგომში — გაშლილი, გლუვი, ლორწოვანი, შიშველი, მშრალ ამინდში — ბრწყინავი. მოყვითალო-ყავისფერი, მოწითურო—ყავისფერი, ყვითელ-ჟანგმიწისფერი, წითელ-მურა, ჟანგისფერ-მოწითალომდე. კანი ადვილად სცილდება ქუდს.

რბილობი — ხორციანი, ელასტიური, თავიდან მოთეთრო, მოგვიანებით მოყვითალო, გაჭრისას ფერს არ იცვლის, მომჟავო გემოთი და ხილის მსგავის სუნით.

ჰიმენოფორი — შეზრდილი, მილების სიგრძე 0,3-1 სმ, ფორები მკრთალი-ყვითელი ან ღია-ყვითელი, მოგვიანებით ჟანგმიწისფერი, მურა-ყვითელი ან მომწვანო, წვრილი, მომრგვალო, სიმწიფეში უფრო დიდი ზომის — 1 მმ დიამეტრში და არათანაბარი, წაკვეთილი ფორმის. 

ფეხის სიგრძე — 4-8 სმ, სისქე — 0,8-2 სმ, მთლიანი, საყელოს გარეშე. გლუვი, მოყვითალო-მოთეთრო, სიმწიფეში ძირში მომურო ფერისაა. ფეხის ზედა ნაწილში და მილაკების ფორებზე ნორჩ სოკოებს გამოეყოფა მოთეთრო სითხის პატარა წვეთები, რომლებიც შემდგომში შრება და წარმოქმნიან მურა ლაქებს. ფეხის ზედაპირზე ვლინდება მეტნაკლებად გამოხატული მარცვლოვანი კვანძები, რომელიც მანის ბურღულს წააგავს.

სპორების ფხვნილი — ყვითელი ფერის, სპორები — 8-10×2,5-4 მკმ, ელიფსისებრ-თითისტარისებრი, ღია-ყვითელი ფერის, გლუვი.

## ეკოლოგია და გავრცელება 
მიკორიზას უმთავრესად ჩვეულებრივ ფიჭვთან ქმნის, იშვიათად სხვა ფიჭვებთან. ფართოდ გავრცელებული სახეობაა — იზრდება ყველა კონტინენტზე, გარდა ატარქტიდისა. გავრცელელებულია სხვადასხვა კუნძულებზეც. საქართველოში ყველგან გვხვდება.

აგრეთვე იზრდება წიწვოვან ტყეებში სადაც ფიჭვი ხარობს, ხშირად ახალგაზრდა ტყეებში ან სანერგეებში, ქვიშიან ნიადაგებზე, ხშირად იზრდება მდელოებზე, გზის პირას, გაჩეხილ ადგილებზე, ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად.
 
**სეზონი** — ივნისიდან ნოემბრამდე.

## მსგავსი სახეობები 

ფაილი:2009-10-09 Xerocomus spadiceus (Fr.) Quél 60094.jpg|*Boletus ferrugineus*
ფაილი:Boletus subtomentosus.jpg|*Boletus subtomentosus*
ფაილი:Boletus rubellus 20080913wb.JPG|thumb|*Boletus rubellus sin. Hortiboletus rubellus*
ფაილი:Pfefferröhrling Chalciporus piperatus.jpg|*Chalciporus piperatus*
ფაილი:Erlengrübling Gyrodon lividus.jpg|*Gyrodon lividus*
ფაილი:Suillus bovinus.jpg|*Suillus bovinus*
ფაილი:2011-09-13 Suillus bresadolae (Quelet) Gerhold 211012.jpg|*Suillus bresadolae*
ფაილი:Ringloser Butterpilz Suillus collinitus.jpg|*Suillus collinitus*
ფაილი:Třeboňsko - Suillus flavidus 01.jpg|*Suillus flavidus*
ფაილი:Suillus grevillei G2.1.jpg|*Suillus grevillei*
ფაილი:2005-09-12 Suillus luteus cropped.jpg|*Suillus luteus*
2009-10-13 Suillus placidus (Bonord.) Singer 282595.jpg|*Suillus placidus*
Suillus plorans 211063.jpg|*Suillus plorans* 
ფაილი:Suillus variegatus 111113w.JPG|*Suillus variegatus*
ფაილი:Suillus viscidus 1.jpg|*Suillus viscidus*
ფაილი:Boletus badius01.jpg|*Xerocomus badius*
ფაილი:Xerocomellus pruinatus 041031w.jpg|*Xerocomus sin. Xerocomellus chrysenteron*

## კვებითი ღირებულება 
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, მოხარშული, გამხმარი, დამწნილებული და დამარილებული, აგრეთვე კერძების, საწებელების, შემწვარი საჭმელის მოსამზადებლად. მომზადებამდე ლორწოვანი გარსი უნდა მოშორდეს ქუდიდან.

თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ დუმა სოკო, შესაძლოა, ზოგიერთი ადამიანისთვის რთულად მოსანელებელი აღმოჩნდეს.

## გალერეა

ფაილი:Suillus granulatus - Flickr - Dick Culbert.jpg
ფაილი:Weeping Bolete - Suillus granulatus (21866675479).jpg
ფაილი:Suillus granulatus 1.jpg
ფაილი:Suillus granulatus 16767676.jpg
ფაილი:SUILLUS GRANULATUS (L. Fr.) Kuntze (5931388857).jpg
ფაილი:Suillus granulatus sen.jpg
ფაილი:Suillus granulatus 102425717.jpg
ფაილი:Suillus granulatus 2.jpg

## ლიტერატურა 
* Гарибова Л. В., Сидорова И. И. Грибы. Энциклопедия природы России. — М.: ABF, 1997. — ISBN 5-87484-046-X.
*Дермек А. Грибы. — Братислава: „Словарт“, 1989.
*Грюнерт Г. Грибы / пер. с нем. — М.: „Астрель“, „АСТ“, 2001. — С. 222. — (Путеводитель по природе). — ISBN 5-17-006175-7.
*Лессо Т. Грибы, определитель / пер. с англ. Л. В. Гарибовой, С. Н. Лекомцевой. — М.: „Астрель“, „АСТ“, 2003. — С. 200. — ISBN 5-17-020333-0.
*Сержанина Г. И. Шляпочные грибы Белоруссии. — Минск: Наука и техника, 1984.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*ხორკლებიანი დუმასოკო — NCBI
*ხორკლებიანი დუმასოკო  — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია

## სქოლიო 
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:დუმასოკოსებრნი