open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პედრო დე მენდოსა

**პედრო დე მენდოსა** (; დ. 1487, გუადისი, გრანადა — გ. 1537, ატლანტის ოკეანე) — ესპანელი კონკისტადორი.

მენდოსა ალმერიაში მცხოვრები მდიდარი ოჯახის შთამომავალი იყო. იგი იბრძოდა იტალიაში და მსახურობდა კარლ V ჰაბსბურგის სამეფო კარზე, საიდანაც მოაწყო 11 ხომალდისაგან შემდგარი კარგად აღჭურვილი ექსპედიცია სამხრეთ ამერიკაში. 1534 წელს დაინიშნა ესპანეთის კოლონიის ახალი ანდალუსიის პირველ გუბერნატორად.  

1536 წელს დააარსა ბუენოს-აირესი. ადგილობრივი მოსახლეობის ხშირი ტავდასხმების გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბუენოს-აირესი და ესპანეთში დაბრუნებულიყო. მაგრამ დაიღუპა გზაში.

## ლიტერატურა
* Crow, John A. "Conquest of the River Plate." The Epic of Latin America. By John A. Crow. 4th ed. New York: University of California P, 1992.

## რესურსები ინტერნეტში
* პედრო დე მენდოსა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:კონკისტადორები
კატეგორია:დაბადებული 1487
კატეგორია:გარდაცვლილი 1537
კატეგორია:ქალაქების დამაარსებლები
სერჯო მატარელა

**სერჯო მატარელა** (; დ. 23 ივლისი 1941, პალერმო, სიცილია) — იტალიელი იურისტი და პოლიტიკოსი, იტალიის კონსტიტუციური სასამართლოს წევრი (2011–2015), იტალიის პრეზიდენტი 2015 წლის 3 თებერვლიდან.

სხვადასხვა დროს ეკავა თავდაცვის, განათლების, პარლამენტის საკითხთა მინისტრის თანამდებობები. იყო პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. 1983–2008  წლებში იყო დეპუტატთა პალატის IX–XV მოწვევების დეპუტატი. 2011 წლის 11 ოქტომბრიდან იტალიის პარლამენტმა აირჩია საკონსტიტუციო სასამართოს წევრად.

## რესურსები ინტერნეტში
* პრეზიდენტის პროფილი პარლამენტის საიტზე

კატეგორია:იტალიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფანტაზია (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ფანტაზია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ფანტაზია იგივეა, რაც წარმოსახვა
* ფანტაზია  — თავისუფალი ფორმის საკრავიერი პიესა
* *ფანტაზია* (1940) — ანიმაციური ფილმი.
** *ფანტაზია 2000* (1999) — წინა ფილმის გაგრძელება.
ფანტაზია

**ფანტაზია**  (,   -დან, -დან — წარმოსახვა) —  თავისუფალი ფორმის საკრავიერი პიესა. XVI საუკუნეში გიტარის, ლიუტნისა და კლავიშებიანი საკრავებისათვის იწერებოდა პოლიფორნიური წყობის ფანტაზიები (რიჩერკრუსა და ტოკატის მსგავსი). XVII საუკუნეში ფანტაზიამ განიცადა კონცერტის, სიმფონიის, უვერტიურის, სონატის, რონდოს გავლენა. XVIII საუკუნეში მას ასრულებდნენ როგორც სხვა ნაწარმოების (მაგ., ფუგის, ზოგჯერ სონატის) შესავალს. XIX საუკუნეში ფანტაზია დაუახლოვდა სონატას. ფანტაზია ხშირად იქმნება როგორც სონატური ფორმის თავისუფალი ვარიანტი; სტრუქტურით ზოგჯერ სიმფონიურ პოემას უახლოვდება. ფართოდაა გავრცელებული ფანტაზია, როგორც ოპერის, ბალეტის, ხალხური სიმღერების მელოდიათა თემების გადამუშავებაზე დაფუძნებული ვირტუოზული პიესა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
ხერხემალი

მინი|160პქ|ადამიანის ხერხემალი:
ყავისფერი—კისრის ნაწილი
ლურჯი—გულ-მკერდის ნაწილი
ყვითელი—წელის ნაწილი
მწვანე—გავის ნაწილი
იისფერი—კუდუსუნი

**ხერხემალი** — ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის საღერძე ჩონჩხის ძირითადი ნაწილი. ევოლუციურ პროცესში ხერხემალმა მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, რასაც მოჰყვა ხერხემლის რამდენიმე განყოფილებად დიფერენცირება.

## ხერხემალი ცხოველებში
თევზების ხერხემალი შედგება 2 განყოფილებისაგან: ტანისა და კუდისაგან. ხმელეთის ხერხემლიანების ხერხემალში 4—5 განყოფილებაა:კისრის, მკერდის, წელის (ზოგ ჯგუფს არ აქვს), გავისა და კუდის. კისრის განყოფილებაში ამფიბიებს აქვთ 1 მალა; ქვეწარმავლებს საშუალოდ — 8; ფრინველებს — 11-იდან 25-მდე; ძუძუმწოვრებს ძირითადად — 7 (ზოგჯერ 6 —10). ამნიონებიანების კისრის პირველ ორ მალას — ატლასასა და აქსისს — აქვს განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც უზრუნველყოფს თავის როგორც დახრას, ისე ბრუნვას. ზოგ ქვეწარმავალს (მაგ. ჰატერია) ატლასის წინ აქვს კიდევ ერთი მალა — პროატლასი. მკერდის განყოფილების მალებს აქვთ კარგად განვითარებული ნეკნები, რათა უმრავლესობა ესახსრება მკერდის ძვალს და ქმნის გულმკერდს (ამფიბიებს არ გააჩნიათ). ძუძუმწოვრებში მკერდის მალების რაოდენობა იცვლება 9-იდან 24-მდე (უფრო ხშირად 12—15). წელის განყოფილებისათვის დამახასიათებელია რუდიმენტული ნეკნები და, როგორც წესი, უფრო მოძრავია, ვიდრე მკერდის განყოფილება. ძუძუმწოვრების წელის მალების რაოდენობაა 2-იდან 9-მდე. ამფიბიებსა და ქვეწარმავლების ხერხემალში მკერდისა და წელის განყოფილება აშკარად გამოყოფილი არ არის. კუდის განყოფილება კარგად აქვთ განვითარებული ქვეწარმავლებს, შეიცავს მრავალ (15—40) მალას და აქვს მნიშვნელოვანი როლი ლოკომოციაში. უკუდო ამფიბიების მალები შეზრდილია ერთ გრძელ ძვლად — უროსტილად. ფრინველების კუდის მალებიც ასევე შეზრდილია და ქმნიან პიგოსტილს.

მარცხნივ|მინი|ადამიანის ხერხემალი
## ადამიანის ხერხემალი
ადამიანის ხერხემალზე ასხმულია სხეულის დანარჩენი ნაწილები. ხერხემალი შედგება ერთმანეთთან სახსრებითა და იოგებით დაკავშირებული 33-34 მალისაგან, მათ შორის 24, ე.წ. თავისუფალი მალაა (7 კისრის, 12 გულმკერდის, 5 წელის), 5 გავის და 4-5 კუდუსუნის მალა, რომლებიც შეზრდილია ერთიმეორესთან და წარმოქმნის გავის ძვალს და კუდუსუნს; მათ ერთმანეთთან ხრტილოვანი ქსოვილი აკავშირებს. ხერხემალი საიმედოდ იცავს ზურგის ტვინს. კისრის პირველი მალა (ატლასი) შესახსრებულია კეფის ძვლის როკებთან; ამ სახსარში ხდება თავის მოხრა, აწევა, და მარჯვნივ და მარცხნივ გადახრა. დაბადების შემდეგ პირველი წლის მანძილზე ხერხემალში ხდება 2 წინ მიმართული გამრუდება (კისრისა და წელის ლორდოზი) და ორი უკანა გამრუდება (გულმკერდისა და გავის კიფოზი). აღნიშნული ფიზიოლოგიური გამრუდებანი, აგრეთვე ხრტილები, ხერხემალს განსაკუთრებულ ზამბარისებრ წარმონაქმნად ხდის და დიდ გავლენას ახდენს ადამიანის სიარულზე.
## ხერხემლის დაავადებები
ხერხემლის დაავადებებიდან შედარებით იშვიათი ანომალიების გარდა აღსანიშნავია ხერხემლის ტრავმული ხასიათის დაზიანებანი, დეფორმაციები: სკოლიოზი, ხერხემლის გამრუდება; ანთებითი დაავადებანი: სპონდილიტი, ოსტეომილეტი, დისტროფიული დაავადება ოსტეოქონდროზი და სხვ. ხერხემლის დაავადებებს სწავლობს და კურნავს ორთოპედია და ტრავმატოლოგია.

## რესურსები ინტერნეტში
*ხერხემლის სკოლიოზი, დიაგნოსტიკა და მკურნალობა.
* Vertebral column basics
* Spinal Term Glossary
* VIRTUAL Spine - online learning resource

## ლიტერატურა
კატეგორია:ადამიანის ანატომია
ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი

მინი|250პქ|ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი
**ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონი**, ან **ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი** (ინგლ. The Oxford English Dictionary, შემოკლ, აგრეთვე OED [ოუ-ი-დი]) — ვრცელი ლექსიკონი ინგლისური ენისა, რომელიც გასული საუკუნის მთელს ინგლისურ ლექსიკასა და ენის განვითარებას მოიცავს.

ოქსფორდისეული ინგლისური ენის ლექსიკონი მოიცავს როგორც ეტიმოლოგიას, სიტყვების სხვადასხვა მნიშვნელობებს, იმოწმებს სიტყვის გამოყენებას კონტექსტუალური მაგალითების მოშველიებით, ამავდროულად ფარავს სიტყვახმარების დროითსა და სემანტიკურ სივრცეს.  

ოქსფორდის უნივერსიტეტის ლექსიკონს გამოსცემს ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა (Oxford University Press (OUP)), რომელიც არის ყველაზე დიდი საუნივერსიტეტო გამომცემლობა დღევანდელ მსოფლიოში. 

ლექსიკონი შეიცავს დაახლ. 600 000 საძებნ სიტყვას გამოყენების მაგალითებით შესაბამის ციტატებში. აღსანიშნავია, რომ სიტყვის ილუსტრაციათა რაოდენობა დაახლ. 2,5 მილიონი ციტატია. ამ ლექსიკონში, როგორც არცერთ სხვა ლექსიკონში, რომელსაც ინგლისური ენის აღწერა დაუსახავს ამოცანად, შეძლებისდაგვარად აღნუსხულია ლემების ყველა ცნობილი გამოყენება და ვარიანტი, რომლებიც მოხსენიებულია ინგლისური ენაზე შექმნილ ყველაზე ადრეულ ძეგლებსა თუ თანამედროვე ინგლისური ენის ტექსტებში.

ოქსფორდის ინგლისური ენის ლექსიკონი წვდომადია ონ-ლაინ რეჟიმშიც.

## ლიტერატურა 
* K. M. Elisabeth Murray: *Caught in the Web of Words. James Murray and the Oxford English Dictionary.* New Haven/London, 1977, ISBN 0-300-02131-3
* Donna Lee Berg: *A Guide to the Oxford English Dictionary. The essential companion and user’s guide.* Oxford, New York 1993, ISBN 0-19-869179-3
* Simon Winchester: *The Surgeon of Crowthorne. A tale of murder, madness and the love of words.* London 1998, ISBN 0-670-87862-6. In den USA als: *The Professor and the Madman. A Tale of Murder, Insanity, and the Making of The Oxford English Dictionary.* New York 1998, ISBN 	
* Simon Winchester: *The Meaning of Everything. The Story of the Oxford English Dictionary.* Oxford, 2003, ISBN 0-19-860702-4 
* Lynda Mugglestone: *Lost for words. The hidden history of the Oxford English dictionary.* New Haven/London, 2005, ISBN 0-300-10699-8

## რესურსები ინტერნეტში 
* Homepage
* AskOxford: the free online dictionary resource from OUP  (Compact Oxford English Dictionary)
* *On some Deficiencies in our English Dictionaries *, Vortrag von Richard Chenevix Trench, mit dem er den Anstoß zum OED gab

კატეგორია:ლექსიკონი
კატეგორია:ინგლისური ენა
მაკა ჩიჩუა

**მაკა ჩიჩუა** (დ. 31 მარტი, 1971, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, მხატვარი, ვიზაჟისტი და მუსიკოსი. საქართველოს პირველი ლედი (17 ნოემბერი 2013 – 16 დეკემბერი, 2018), საქართველოს მე-4 პრეზიდენტის გიორგი მარგველაშვილის მეუღლე. არის შემსრულებელი სიმღერისა „ელექტროტალღები“. ჰყავს ორი შვილი, მაშო და თეიმურაზი. 

მაკა ჩიჩუა და გიორგი მარგველაშვილი დაქორწინდნენ 2014 წლის 10 სექტემბერს. მათ ხელი დუშეთის სამოქალაქო რეესტრის სამსახურში მოაწერეს. საქორწინო ხელისმოწერისას მოწმეები მათი შვილები — ანა მარგველაშვილი და მაშო ჩიჩუა იყვნენ. 2015 წლის 2 თებერვალს მეორე შვილი შეეძინა. მაკა ჩიჩუამ საკეისრო კვეთით იმშობიარა. ახალშობილი გიორგი მარგველაშვილისა და მაკა ჩიჩუას პირველი საერთო შვილია. პრეზიდენტის ვაჟს ბაბუის სახელი, თეიმურაზი (თემიკო) დაარქვეს.

## ფილმოგრაფია 
*1988:  „აღდგომის ბატკანი“   რეჟ. გოდერძი ჩოხელი
*1989: „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“  რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე
*1991: „ტრასა“   რეჟ. ლევან კიტია
*1993:  „დღე“  რეჟ. ლევან ღლონტი
*2012:  „გაიღიმეთ“  ( თამუნა) რეჟ.  ლევან ღლონტი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი 
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს პირველი ქალბატონები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
მ
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფარავნის ქარვასლა

**ფარავნის ქარვასლა** — შუა საუკუნეების ძეგლი აღმოსავლეთ საქართველოში, ისტორიულ ჯავახეთში, ახლანდელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში, ფარავნის ტბის აღმოსავლეთით, სოფელ როდიონოვკაში (ძვ. ფარავანი, თავფარავანი). ფარავნის ქარვასლა წარმოადგენს 26 მ სიგრძის სამნავიან ოთხკუთხა შენობას; ნაგებია ქვითა და აგურით. შუა ნაწილი დერეფანს წარმოადგენს; დერეფნის ორივე მხარეს 5—5 სათავსია; ისინი დერეფანს ნახევრადწრიული თაღებით უკავშირდებიან. ყოველ სათავსში ბუხარია, ფარავნის ქარვასლას ეტყობა გადაკეთების კვალი. პირვანდელი ნაგებობა, ვარაუდით XII საუკუნისაა; ადრე კედლებში ქართულწარწერებიანი ქვებიც იყო დატანებული. ფარავნის ქარვასლის მახლობლად XI—XIII საუკუნეების ორი ეკლესიაა.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი დ.,* ჯავახეთის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1975, ტ. 5;
**ჭილაშვილი ლ.,* ქალაქები ფეოდალურ საქართველოში, ტ. 2, თბ., 1970;

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის არქიტექტურული ძეგლები
ბიზანტია-საქართველოს ურთიერთობები

[მინი|ბრძოლა [ბასილი II-სა და გიორგი I-ს შორის XII საუკუნის ბიზანტიური მინიატურა. გიორგი გამოსახულია ცხენით გაქცეული მარჯვნივ, ბასილს კი ფარი და შუბი უჭირავს მარცხნივ.]]
**ბიზანტიის იმპერიისა და საქართველოს ურთიერთობები** წარმოადგენს ხანგრძლივ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ, კულტურულ და რელიგიურ ურთიერთობათა რთულ ციკლს, რომელიც ბიზანტიის იმპერიის წარმოქმნიდან მის დაცემამდე უწყვეტად გრძელდებოდა.

ბიზანტია საქართველოს უშუალოდ ესაზღვრებოდა სამხრეთ-დასავლეთიდან და თითქმის მუდმივი ურთიერთობა ჰქონდა ჯერ ცალკეულ ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებთან, ხოლო შემდეგ საქართველოს ერთიან სამეფოსთან. ქართველი მეფე-მთავრები და დიდებულები ბიზანტიის მთავრობისაგან იღებდნენ საიმპერიო კარის მაღალი რანგის ტიტულებს. საგანგებო დესპანის ხელით მათ ასევე ეგზავნებოდათ შესაფერისი ტანსაცმელი, სამკაულები, საჩუქრები, თუმცა იმპერიისა და ქართულ პოლიტიკურ ერთეულებს შორის ურთიერთობა ყოველთვის კეთილმეზობლური არ ყოფილა, ზოგჯერ ადგილი ჰქონდა ბიზანტიის აგრესიას საქართველოში, ძირითადად კი ბიზანტიის დამოკიდებულება საქართველოს მიმართ უბრალო მფარველობისა და გავლენის ხასიათს ატარებდა.

ბიზანტიურ-ქართული ურთიერთობები განსაკუთრებით გაცხოველდა IX-XI სს-ში. საქართველო და ქართველი მოღვაწეები მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ იმპერიის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ცნობილი ბიზანტიოლოგი ჰ. გელცერი აცხადებდა, რომ X საუკუნეში თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი სამხედრო თანამდებობა ბიზანტიაში ქართველებსა და სომხებს ეკავათ. X საუკუნეში შიდაპოლიტიკური პრობლემების გადაწყვეტაში ბიზანტიის მთავრობამ დახმარება სთხოვა ტაოს მეფე დავით III-ს, სამაგიეროდ იმპერატორმა მას ვრცელი ტერიტორიები უბოძა. დავით III-ის მემკვიდრეობისათვის ბრძოლა საბაბი გახდა იმისა, რომ XI ს-ის დასაწყისიდან ბიზანტია საქართველოს მიმართ აშკარა ექსპანსიურ პოლიტიკაზე გადავიდა. ბიზანტიელები არავითარ საშუალებას არ ერიდებოდნენ, აწყობდნენ პოლიტიკურ ინტრიგებს, ცდილობდნენ იმპერატორის მხარეს გადაებირებინათ ქართველი დიდებულები, მათ ბიზანტიაში იწვევდნენ, ადგილ-მამულებსა და დიდ თანამდებობებს აძლევდნენ. ამ პერიოდში ბიზანტიაში თითქმის არც ერთ შიდაპოლიტიკურ ბრძოლასა და დაპირისპირებას არ ჩაუვლია საქართველოს ან იმპერიაში მყოფ ქართველ მოღვაწეთა მონაწილეობის გარეშე. ამ უკანასკნელთა მოქმედება ხშირ შემთხვევაში საქართველოს სამეფოს ინტერესებს ემთხვეოდა და ბიზანტიის აგრესიული პოლიტიკის წინააღმდეგ იყო მიმართული.

XI საუკუნის 70-იანი წლებიდან ბიზანტიისა და საქართველოს ურთიერთობა არსებითად შეიცვალა, მათ შორის მშვიდობიანობა დამყარდა. ამგვარი ურთიერთობა უცვლელი დარჩა ბიზანტიაში კომნენოსთა დინასტიის მმართველობის დასასრულამდე (XII ს-ის 80-იანი წლები). საქართველოს მეფე ბიზანტიის ფორმალურ ვასალად რჩებოდა დავით IV აღმაშენებლის მეფობის (1089-1125 წწ) პირველ პერიოდამდე. უფლისწულობისას და მეფობის დასაწყისში დავით აღმაშენებელი ჯერ კიდევ სევასტოსად და პანიპერ-სევასტოსად იწოდებოდა, მაგრამ შემდგომ არც მას და არც სხვა ქართველ მეფეებს ბიზანტიური ტიტულები აღარ ჰქონიათ.

ბიზანტია-საქართველოს მჭიდრო ურთიერთობამ ასახვა ჰპოვა როგორც პოლიტიკური, ისე კულტურული და რელიგიური ცხოვრების პრაქტიკულად ყველა სფეროში.

## ლიტერატურა 
## კომენტარები 
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:ბიზანტიის ისტორია
სპონდილიტი

მინი|სპონდილიტით დაავადებული ხერხემალი

**სპონდილიტი** ( — მალა)— ადამიანის ხერხემლის ქრონიკული ანთებითი დაავადება. უმეტეს შემთხვევაში მიზეზია ტუბერკულოზი, უფრო იშვიათად სხვა ინფექცია.

ტუბერკულიოზური სპონდილიტით უფრო ხშირად ავადდებიან ბავშვები 10 წლამდე. უმეტესად ზიანდება გულმკერდის მალები.

ტუბერკულიოზური სპონდილიტი ნელი მიმდინარეობით ხასიათდება. დასაწყისში ცვლილებები მხოლოდ რენტგენოლოგიური გამოკვლევებით ხასიათდება. დაზიანებულ მალებთან ახლომდებარე ქსოვილებზე პროცესის გადასვლასთან ერთად იწყება ტკივილი, რომლებიც მოძრაობისას ძლიერდება. სპონდილიტის დროს ხერხემლის დეფორმაცია კუზის გაჩენის უხშირესი მიზეზია. ზურგის ტვინზე ან მისგან ნერვულ ფესვებზე მალების დეფორმირებული სხეულის ზეწოლამ შეიძლება გამოიწვიოს დამბლა, ტკივილი ნერვების გაყოლებით და მგრძნობელობის მოშლა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანთებითი დაავადებები
ფარავანი (ტერიტორია)

**ფარავანი**, *ფარავნა, ფანავრა, ფანავარი* — ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების სამხრეთ საქართველოში, თრიალეთისა და ჯავახეთის საზღვარზე; ქართლის სამეფოს შემადგენელი ნაწილი. სახელწოდება „ფარავანი“ წყაროებში პირველად XVI საუკუნეში იხსენიება, მაგრამ ტერმინი უფრო ძველი უნდა იყოს. ფარავანი მოიცავდა ისტორიულ სოფლებს: გასადინს, მახარონს, შაორს; ახლანდელ სოფლებს ფოკას (ძვ. ფოკანი), ასფარას. ფარავნის რეგიონის მიწები და დასახლებები სამეფო და საკათალიკოსო საკუთრებას წარმოადგენდა. აქ გადიოდა ბიზანტიისაკენ, სომხეთისა და დასავლეთ საქართველოსაკენ მიმავალი გზები. ქართული წყაროების ცნობით IV საუკუნეში კაპადოკიიდან ქართლს (მცხეთას) მიმავალმა ნინომ (შემდგომ ქართველთა განმანათლებელმა) ფარავანი გაიარა, იყო სოფელ ფოკაში. ფარავანში შემორჩენილია პალეოლითისა და ენეოლითის ხანის სადგომები და იარაღი. ფარავნის ტბის ნაპირზეა ყორღანული ველი. წინა ადრინდელი, შუა და გვაინელი ფეოდალური ხანის ძეგლებია: ციხესიმაგრეთა ნანგრევები შაორის მთაზე და ახლანდელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვლადიმიროვკაში (ძვ. პობლიკამი), ციხესიმაგრე სოფელ ფოკაში (მოქმედი იყო წინა ფეოდალური ხანიდან), ფარავნის ქარვასლა სოფელ როდიონოვკაში (ძვ. ფარავანი) და სხვა.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი დ.*, ჯავახეთის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1975, ტ. 5;
**ბერძენიშვილი ნ*., «საქართველოს ისტორიის საკითხები», წგნ. 1, თბ., 1964;
**მელიქსეთ-ბეგი ლ.*, მეგალითური კულტურა საქართველოში, თბ., 1938;

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ფარეში

**ფარეში**  (არაბ. ფარრაშ — მსახური) — შინამოსამსახურე ძველ საქართველოში. სასახლის მოსამსახურე ფარეშები თავიანთ უფროსს, ფარეშუხუცესს ექვემდებარებოდნენ. სასახლეში იყო საფარეშო და ფარეშხანა — მოსამსახურების უწყება და ფარეშების სამყოფი ადგილი. დედოფალს, უფლისწულებს, ფეოდალებს თავ-თავიანთი ფარეშები ჰყავდათ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
იოანე III დუკა ვატაცე

**იოანე III დუკა ვატაცე** (; დ. 1192 — გ. 3 ნოემბერი, 1254) — ნიკეის იმპერატორი 1222 წლიდან 1254 წლის 3 ნოემბრამდე.

იოანე III იყო წარმატებული მმართველი. გააძლიერა ჯარი, რამდენიმეჯერ დაამარცხა ჯვაროსნები, იბრძოდა ევროპაში. ბულგარელებთან დადო ზავი. დიდ ყურადღებას უთმობდა ქვეყნის შიდა საკითხებს. მისი მმართველობისას განვითარდა ნიკეის იმპერიის ეკონომიკა, გაიზარდა ცხოვრების დონე. დიდ ყურადღებას აქცევდა ადგილობრივ მრეწველობას. კრძალავდა უცხოური ნაწარმის შემოტანას. მისმა მმართველობამ საფუძველი ჩაუყარა ნიკეის იმპერიის შემდეგ გაძლიერებას, რაც 1261 წელს ბიზანტიელთა მიერ კონსტანტინოპოლის დაბრუნებით დასრულდა. იტანჯებოდა ეპილეფსიით. სიკვდილის წინ დაკარგა მეტყველების უნარი და მალევე გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან 50 წლის შემდეგ ის წმინდანად შერაცხეს იოანე ვატაცე მოწყალეს სახელით. მისი ხსენების დღეა 4 ნოემბერი მართლმადიდებლური კალენდრით.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* , Retrieved 17 January 2009.

## სქოლიო
კატეგორია:ლასკარისები
კატეგორია:ნიკეის იმპერატორები
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1192
კატეგორია:გარდაცვლილი   3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1254
სუდი

მინი|სუდის სატელიტური სურათი წლის ყველაზე მშრალ პერიოდში, 1993 წლის მატრი.
**სუდი** (ან სუდდი, ასევე ალ-სუდი) — ვრცელი დაჭაობებული ფართობი სამხრეთ სუდანში, რომელიც თეთრი ნილოსის მონაკვეთზეა წარმოქმნილი. დასახელება მოდის არაბული სიტყვიდან სადდი  () რაც ბარიერს ან საცობს აღნიშნავს. ტერიტორია რომელსაც ჭაობი ფარავს არის მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი და თეთრი ნილოსის ყველაზე დიდი მტკნარი ჭარბტენიანი ტერიტორიები. მრავალი წლის განმავლობაში ჭაობი, და განსაკუთრებით მისი უღრანი ტევრები ნილოსზე ნავიგაციისთვის გაუვალ ბარიერს ქმნიდნენ. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ჩადის ტბა
*ოკავანგოს დელტა

## ლიტერატურა 
* E. A. Stanton, "The Great Marshes of the White Nile", *Journal of the Royal African Society*, 2 (July, 1903), pp.&nbsp;375–379.
* Mohamed, Y.A., van den Hurk, B.J.J.M., Savenije, H.H.G., Bastiaanssen, W.G.M., 2005, "climatology The Impact of the Sudd wetland on the Nile Hydro-climatology", Water Resources Research, vol. 41, W08420, doi:10.1029/2004WR003792.
* Mohamed, Y.A., Savenije, H.H.G., Bastiaanssen, W.G.M., van den Hurk, B.J.J.M., 2006, "modelling New lessons on the Sudd hydrology learned from remote sensing and climate modelling", Hydrology and Earth System Sciences, 10, 507–518.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Elephant herds found on isolated south Sudan island
* Current hydrological and ecological research program on the Sudd swamps 
* Sudd – on Google Maps

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის გეოგრაფია
კატეგორია:ნილოსი
ჰააგის ხელშეკრულება (1625)

**ჰააგის ხელშეკრულება** — ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოეწერა 1625 წლის 9 დეკემბერს ჰააგაში, ერთი მხრივ დანიას და მეორე მხრივ ინგლისსა და გაერთიანებულ პროვინციებს შორის.

## წინარე ისტორია 
1625 წლის ზაფხულში დანიის მეფემ კრისტიან IV-მ თავისი ჯარები დაძრა გერმანელი პროტესტანტების დასაცავად, მიუხედავად ამისა ომის ფორმალური გამოცხადება არ ყოფილა მეფესა და იმპერატორს შორის. კრისტიან მეოთხემ თავისი მოქმედება ახსნა იმით, რომ მან როგორც საღვთო რომის იმპერიის ქვემო საქსონიის მხარის პრეზიდენტმა აუცილებელ პირობად ჩათვალა დაცვის გაძლიერება. აქედან გამომდინარე ჯარები დარჩნენ თავის დისლოკაციის ადგილებზე, ხოლო დანიის მეფე შეეცადა თავის მოკავშირეების ალიანსის გაძლიერებას. 

## ხელშეკრულება 
1625 წლის დეკემბრის მოლაპარაკებით დანის მეფეს იმედი მიეცა, რომ მოლაპარაკების მხარეებისაგან ის მიიღებდა ჯარს და ფულად თანხას. 

## შედეგები 
ინგლისისა და ჰოლანდიის პარლამენტები ამდროისთვის ფულით უკვე  ამარაგებდნენ მანსფელდს  და კრისტიან ბრაუნშვეიგელს. მათ გადაწყვიტეს რომ საკმარისი იყო დანიის მეფისათვის გაეგზავნათ, იძულებით გადაბირებული რეკრუტებისაგან შემდგარი მცირერიცხოვანი ჯარი, პოლკოვნიკ მორგანის მეთაურობით.  

## რესურსები ინტერნეტში
*Text of the Treaty 
*Timeline: 1625-1649
*December 9 in History

კატეგორია:ოცდაათწლიანი ომის ხელშეკრულებები
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კომპიენის ხელშეკრულება (1624)

**კომპიენის ხელშეკრულება** — ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1624 წლის 10 ივნისს კომპიენში საფრანგეთის სამეფომ, ინგლისის სამეფომ და გაერთიანებული პროვინციების რესპუბლიკამ. მათ შექმნეს კავშირი ჰაბსბურგების საიმპერატორო სახლის წინააღმდეგ.

კავშირი შეიქმნაი ოცდაათწლიანი ომის პირველი ეტაპზე  ჰაბსბურგ-კათოლიკური კოალიციის შექმნის პასუხი, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა საფრანგეთის ინტერესებს და მიმართული იყო ევროპაში პროტესტანტიზმის განვითარების წინააღმდეგ. ერთი თვის შემდეგ  კომპიენში შექმნილ ალიანსს შეუერთდა შვედეთი, დანია, სავოიის საჰერცოგო  და ვენეციის რესპუბლიკა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Brainy History
* History learning site
* Compiegne, treaty of, 10 June 1624 

კატეგორია:ოცდაათწლიანი ომის ხელშეკრულებები
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ლუცკის ხელშეკრულება

**ლუცკის ხელშეკრულება** — საიდუმლო ხელშეკრულება მოლდოვეთის მმართველის, დიმიტრი კანტემირსა და რუსეთის მეფის პეტრე I-ს შორის, რომლის თანახმადაც მოლდოვეთმა შეინარჩუნა ავტონომია და გადავიდა რუსეთის ხელმძღვანელობის ქვეშ. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1711 წლის 13 აპრილს ლუცკში.

კანტემირს სურვილი ჰქონდა გადაერჩინა თავისი ქვეყანა ოსმალეთის ბატონობისაგან. ის ვალდებული იყო ეცნობებინა პეტრესათვის თურქეთის საქმიანობის შესახებ. ხელშეკრულება შედგებოდა 17 პუნქტისაგან და მთავარი დებულებები  მიტროპოლიტ გედეონის მიერ 1686 წელს ხელმოწერილი ხელშეკრულების ტექსტის მიხედვით მეორდებოდა. მოლდოვეთის ხელისუფლებას უნდა ეღიარებინა მოსკოვის გავლენა, შეენარჩუნებინა დამოუკიდებელი სახელმწიფოს სტატუსი. შეუნარჩუნდა პრივილეგიები მოლდოვეთის ბოიარებს. სამეფო ტახტი გადავიდა კანტემირების დინასტიის ხელში. მოლდოვეთს უნდა დაბრუნებოდა ოსმალების  მიერ წართმეული მიწა და განთავისუფლებულიყო ხარკისგან. ქვეყანა უნდა გათავისუფლებულიყო თურქების ზეგავლენისგან. ხელშეკრულებამ გამოქვეყნებისთანავე  მოიპოვა მოსახლეობის უმრავლესობის მხარდაჭერა, მაგრამ ზოგიერთი თავადი ოსმალეთთან დაპირისპირების წინააღმდეგი იყო. ხელშეკრულება ხელსაყრელი იყო მოლდოვეთისთვის. ამ ყველაფრის განხორციელების შემთხვევაში თურქეთის გავლენა შემცირდებოდა მოლდოვეთზე, ხოლო რუსეთის გავლენა უფრო გაიზრდებოდა.

პრუტის ლაშქრობის შემდეგ დადებული ხელშეკრულების შემდეგ ლუცკის ხელშეკრულებამ ძალა დაკარგა. მოლდოვეთი დარჩა თურქების ვასალი და დიმიტრი კანტემირი გაიქცა რუსეთში.

## ლიტერატურა
*Густерин П. В. Первый российский востоковед Дмитрий Кантемир. — М.: Восточная книга, 2008
*Молчанов Н. Н. Дипломатия Петра Великого. — М.: Международные отношения, 1990
*Мохов Н. А. Молдавия эпохи феодализма. — Кишинёв: Картя Молдовеняскэ, 1964

კატეგორია:XVIII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
არამიწიერი სიცოცხლე

[thumb|230px|ამერიკის მთავრობის პოზიცია არამიწიერ სიცოცხლეზე და სამი მთავარი მცდელობა მის მოსაძებნად. საათის ისრის მიმართულებით მარცხნივ, ზემოდან:
1. [ეგზოპლანეტა|ეგზოპლანეტების ძებნა
(ფოტო: კეპლერის ტელესკოპი)
2. არამიწიერი სიგნალების მოსმენა
(ფოტო: ალენის მასივი)
3. მზის სისტემის რობოტული კვლევა
(ფოტო: მარსმავალი „კურიოზიტი“ მარსზე)]]

**არამიწიერი სიცოცხლე** — დედამიწის გარეთ წარმოქმნილი სიცოცხლე. მას ასევე უცხო სიცოცხლესაც უწოდებენ. სიცოცხლის ჯერ კიდევ ჰიპოთეტური ეს ფორმები ვრცელდება მარტივი ბაქტერიის მსგავსი ორგანიზმებიდან ადამიანზე რთული სტრუქტურის მქონე არსებებამდე. ასევე არის ვარაუდი, რომ არსებობს არამიწიერი ვირუსებიც.

არამიწიერი სიცოცხლის ჰიპოთეზის განვითარება და ტესტირება ცნობილია, როგორც „ეგზობიოლოგია“ ან „ასტრობიოლოგია“, მიუხედევად იმისა, რომ ასტრობიოლოგია ასევე მოიცავს დედამიწაზე არსებულ სიცოცხლეს ასტრონომიულ კონტექსტში. მრავალ მეცნიერს არამიწიერი სიცოცხლე შესაძლებლად მიაჩნია, მაგრამ მისი არსებობის არც ერთი პირდაპირი მტკიცებულება არ მოიპოვება. მეოცე საუკუნის შუა პერიოდიდან არამიწიერი სიცოცხლის ნიშნებზე მიმდინარე კვლევები დღესაც გრძელდება: დაწყებული რადიოებიდან, რათა დააფიქსირონ არამიწიერი სიგნალები, ტელესკოპებამდე, რომელსაც პოტენციურად სასიცოცხლო ეგზოპლანეტების მოსაძებნად იყენებენ. არამიწიერ სიცოცხლეს სამეცნიერო ფანტასტიკაში დიდი გავლენა აქვს.

## სქოლიო
კატეგორია:არამიწიერი სიცოცხლე
კატეგორია:ასტრობიოლოგია
ზიმონ მარიუსი

**ზიმონ მარიუსი** (დ. 20 იანვარი, 1573 — გ. 5 იანვარი, 1625  	[ძვ. სტ. 26 დეკემბერი 1624]) — გერმანელი ასტრონომი. იგი დაიბადა გუნცენჰაუზენში, ნიურნბერგთან ახლოს, მაგრამ ცხოვრების უმეტესი ნაწილი ქალაქ ანსბახში გაატარა. 

1614 წელს მარიუსმა გამოაქვეყნა თავისი ნაშრომი *Mundus Iovialis*, რომელიც პლანეტა იუპიტერსა და მის მთვარეებს აღწერდა. ამ ნაშრომში მან განაცხადა, რომ აღმოაჩინა პლანეტის 4 დიდი მთვარე გალილეო გალილეიმდე რამდენიმე დღით ადრე. ამან გალილეოსთან დავა გამოიწვია, რომელმაც აჩვენა, რომ მარიუსმა მხოლოდ ერთი დაკვირვება ჩაატარა გალილეოს დაკვირვების დროს და ის დაემთხვა მის დიაგრამას იმავე თარიღში, როდესაც 1610 წელს გამოაქვეყნა. მიჩნეულია, რომ შესაძლოა მარიუსმა მთვარეები გალილეოსგან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა, მაგრამ რამდენიმე დღით გვიან, ვიდრე გალილეომ.

ზიმონ მარიუსმა ასევე შეისწავლა ანდრომედას „ნისლეული“, რომელიც შუა ხანებში არაბი ასტრონომებისთვის უკვე ცნობილი იყო. მარიუსის ნაშრომის განხილვა მწირია, მაგრამ რაც არის, მიანიშნებს მარიუსის, როგორც დამკვირვებლის, უნარ-ჩვევებზე. ესენია:

* 1612 წელს მან გაზომა ანდრომედას ნისლეულის დიამეტრი და დაადგინა, რომ მას აქვს მკრთალი სინათლე, რომლის სიკაშკაშე იზრდებოდა მისი ცენტრისაკენ.
* მან აღმოაჩინა ვარსკვლავის ყალბი დისკოები თავის მიერ შექმნილი ტელესკოპით.
* იუპიტერის მთვარეების დაკვირვებებით მან მიიღო ბრუნვის უკეთესი პერიოდი და სხვა ორბიტალური ელემენტები, ვიდრე გალილეომ.
* მან დააფიქსირა 1572 წელს მომხდარი ტიხო ბრაჰეს ზეახალი და აქვე აღმოაჩინა ვარსკვლავი, რომელიც, მისი შეფასებით, იყო „რაღაცნაირად მკრთალი, ვიდრე იუპიტერის მესამე მთვარე“.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
პოლ სამუელსონი

**პოლ ენტონი სამუელსონი** (; დ. 15 მაისი, 1915, გერი (ინდიანა) — გ. 13 დეკემბერი, 2009, ბელმონტი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (1970) „სამეცნიერო ნაშრომისთვის, რომელშიც განავითარა სტატისტიკური და დინამიკური ეკონომიკური თეორიები და ეკონომიკური მეცნიერებების სფეროში ანალიზის საერთო დონის ამაღლებაში შეტანილი წვლილისთვის.“ ავტორია პოპულარული წიგნისა „ეკონომიკა: წინასწარი ანალიზი“, რომელიც 1948 წელს გამოიცა და კეინსიანიზმის პრინციპების შესახებ არსებული რიგით მეორე წიგნი გახდა.

პოლი დაიბადა ინდიანას შტატის პატარა ქალაქ გერიში, პოლონეთიდან ემიგრირებული ებრაელების — ფრენკ სამუელსონისა და ელა ლიპტონის ოჯახში. სწავლობდა ჩიკაგოს უნივერსიტეტში, დოქტორის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში. ითვლება „ნეოკლასიკური სინთეზის“ ინიციატორად, რომელიც ერთ კონცეფციაში აერთიანებს ნეოკლასიკურ და კეინსიანისტურ მაკროეკონომიკას. ნეოკეინსიანიზმის მიმართულების დამფუძნებელი. საერთაშორისო ეკონომიკური ასოციაციის პრეზიდენტი (1956—59). გარდაიცვალა საკუთარ სახლში ბელმონტში (მასაჩუსეტსი) 2009 წლის 13 დეკემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლ სამუელსონის ავტობიოგრაფია
* პოლ სამუელსონი — Daily Telegraph

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ჯონ ბეიტს კლარკის მედლის მფლობელები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა

**მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა**, ან უბრალოდ **მაქს ნიმაიერი** (გერმ. Max Niemeyer Verlag) — გერმანული კვლევითი ლიტერატურის გამომცემლობა საენათმეცნიერო და ლიტერატურათმცოდნეობითი მიმართულებით, რომლის მთავარი ოფისი ბოლო დრომდე ქალაქ ტიუბინგენში მდებარეობდა. 

მაქს ნიმაიერის საგამომცემლო პროგრამის ყურადღების ცენტრშია ისეთი მეცნიერებები, როგორიცაა გერმანისტიკა, რომანისტიკა, გარდა ამისა ისტორიულ-კრიტიკული გამოცემების, ისევე როგორც სამედიო და საკომუნიკაციო კვლევები, რიტორიკა, იუდაისტიკა, კულტურის და სოციალური ისტორია.

2006 წლიდან მაქს ნიმაიერის სამეცნიერო გამომცემლობა დე გრუიტერს (De Gruyter) ეკუთვნის. ნიმაიერის პროგრამა სრულად ინტეგრირდა მყიდველი გამომცემლობის პროგრამის სტრუქტურაში.

## ისტორია 
მაქს ნიმაიერის გამომცემლობა ჰერმან აგათონ ნიმაიერის ვაჟმა, წიგნებით მოვაჭრემ მაქსიმილიან დავიდ ნიმაიერმა დააფუძნა 1870 წელს ჰალეში (ზაალე).
1930-იან წლებამდე გამომცემლობა იზრდებოდა და ფართოვდებოდა მათ შორის იურისპრუდენციის, მათემატიკისა და მედიცინის დარგისთვის შექმნილი წიგნებით. 

გამომცემლობის ამ პერიოდის საამაყო ავტორებია ედმუნდ ჰუსერლი და მარტინ ჰაიდეგერი. 

1960-იან წლებში გამომცემლობა გადავიდა ტიუბინგენში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Max Niemeyer Verlag 
* არბიტრიუმი 

## ლიტერატურა 
* Niemeyer Verlag : Eine Ära geht zu Ende
* Max Niemeyer Verlag. Ein Imprint der Walter de Gruyter GmbH & Co. KG
* ინფორმაცია გამომცელობის შესახებ

კატეგორია:გამომცემლობები
კატეგორია:გერმანიის გამომცემლობები
არინარნოა

**არინარნოა** — ყურძნის ჯიში, რომელიც წარმოშობილია ტანატისა და კაბერნე სოვინიონისგან. არინარნოა გავრცელებულია ძირითადად საფრანგეთში, ასევე ავსტრალიაში, ლიბანსში, ესპანეთში, ჩილეში, ურუგვაისა და ბრაზილიაში.  სახელი არინარნოა წარმოდგება ბასკური ენიდან, ორი სიტყვისაგან შედგება და „მსუბუქ ღვინოს“ ნიშნავს. არინარნოას ჯიშის ყურძნისაგან მზადდება მაღალი ხარისხის, სასიამოვნოდ დასალევი, მსუბუქი ღვინო. სამხრეთ ამერიკაში არინარნოასაგან წარმოებული ღვინოებიდან გამოიყოფა ბრაზილიაში, სერა გაუჩაში დამზადებული ღვინო. ეს ღვინო გამოირჩევა თუთის, მოცხარის, ძირტკბილასა და დაფნის ცოცხალი ტონებით. 

## ლიტერატურა
* Pierre Galet: *Dictionnaire encyclopédique des cépages * Hachette Livre, 1. édition 2000 ISBN 2-0123633-18 

კატეგორია:ფრანგული ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ჯიშები
ლუკომლსკოე

**ლუკომლსკოე** () — გამდინარე ტბა ბელარუსში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 164 მ სიმაღლეზე, ქალაქ ნოვოლუკომლის სიახლოვეს. ფართობი 37,71 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 11,5 მ. გამოედინება მდინარე ლუკომკა. მიეკუთვნება დასავლეთის დვინის აუზს. ტბას უჭირავს ოვალური ტიპის ქვაბული, რომელიც გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 10,4 კმ-ზე, ხოლო ცენტრისკენ 6,5 კმ-მდე ფართოვდება. გარშემორტყმულია დაბალი დამრეცი კალთებით. სანაპირო ხაზი სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრლი. სამხრეთში არის ორი მცირე ზომის ყურე. ტბის ირგვლივ იზრდება ლერწამი და ლელქაში. ტბაში არის დაახლოებით 20-მდე სახეობის თევზი, რომელთა შორისაა: ნაფოტა, კაპარჭინა, ლოქორია, კობრი, წერი, თეთრულა, ფარგა, ლოქო, სქელშუბლა და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლუკომლსკოე  

კატეგორია:ბელარუსის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ფარი (გაზეთი)

**„ფარი“** — ქართული ყოველკვირეული გაზეთი სოციალურ-ფედერალისტური მიმართულებისა. გამოდიოდა 1908 წელს ქუთაისში. გამოიცა 5 ნომერი. რედაქტორ-გამომცემელი — კ. ბაქრაძე. იბეჭდებოდა წერილები ეროვნულ საკითხებზე, ხელოვნებისა და პრესის მიმოხილვა, ქრონიკა, ბიბლიოგრაფია; ჰქონდა პოლემიკა სოციალურ-დემოკრატიულ პრესასთან. „ფარის“ შემდეგ იმავე პროგრამით გამოვიდა გაზეთი „შრომა“ (1908).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ფარი (ბოტანიკა)

**ფარი** — აქვს ორი მნიშვნელობა:
*ფარულთესლოვან მცენარეთა ბოტრიული (განუსაზღვრელი ყვავილედის ერთ-ერთი სახე (ლათ. corymbus), დამოკლებული მტევანი, რომელშიც ყველა ყვავილი ერთ ჰორიზონტალურ სიბრტყეშია განწყობილი. ამასთან ყვავილის ყუნწები მით უფრო გრძელია, რაც უფრო დაბლაა ისინი განლაგებული საყვავილე ღერძზე. ყვავილები იშლება პერიფერიიდან ცენტრისაკენ. ფარი ახასიათებს ჯვაროსანთა ოჯახის ბევრ წარმომადგენელს.
* მარცვლოვან მცენარეთა ჩანასახის ერთ-ერთი ძირითადი ნაწილი (ლათ. scutellum); თესლის გაღივებისას გამოყოფს ფერმენტებს, რომლითაც ენდოსპერმის სამარაგო ნივთიერებები ჩანასახისათვის ადვილად შესათვისებელ მდგომარეობაში გადაჰყავს. ზოგი ბოტანიკოსი ფარს ერთლებნიანებში მეორე ლებნის დერივატად მიიჩნევს, სხვებს იგი ჩანასახის სახეშეცვლილ ღეღძად მიაჩნიათ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ანჩელოტა

**ანჩელოტა** — ყურძნის ჯიში. ძირითადად გავრცელებულია იტალიაში, ემილია-რომანიას რეგიონში. იგი ასევე გვხვდება მოლდოვაში, შვეიცარიაში, არგენტინასა და ბრაზილიაში. გამოირჩევა ფერითა და მისთვის დამახასიათებელი სტრუქტურით. იტალიაში ანჩელოტა გამოიყენება ნახევრად ტკბილი ღვინოების საწარმოებლად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Ticinowine.ch, Il Ticino Vitivinicolo 

კატეგორია:იტალიური ვაზის ჯიშები
ალექსანდრე მილჩაკოვი

**ალექსანდრე მილჩაკოვი** ( დ. 11 ოქტომბერი, 1903 — გ. 17 ივლისი, 1973) — სსრკ-ში ახალგაზრდათა კომუნისტური მოძრაობის მოღვაწე. საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი 1919 წლიდან. 

დაიბადა რკინიგზელთა ოჯახში. 1918 წელს შევიდა მუშა ახალგაზრდების სოციალისტურ კავშირში. რუსეთის ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის ციმბირის ბიუროს მდივანი. 1921–1925 წლებში რუსეთის ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის წევრი, ცენტრალური კომიტეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ბიუროს მდივანი, ბიუროს წევრი და რუსეთის ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგე, 1925 წლიდან რუსეთის ახალგაზრდათა კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი, ახალგაზრდობის კომუნისტური ინტერნაციონალის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრი. 

1927–1928 წლებში უკრაინის ახალგაზრდობის კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივანი, ხოლო 1928–1929 წლებში — სრულიად საკავშირო ახალგაზრდათა ლენინური კომუნისტური კავშირის მდივანი. 1956 წლიდან იყო პერსონალური პენსიონერი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით. დაკრძალულია ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე ქალაქ მოსკოვში. 

## თხზულებები 
* Первое десятилетие. Записки ветерана комсомола, 2 изд., [М.], 1965;
* На "золотом" фронте, в кн.: Были индустриальные, 2 изд., М., 1973.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 11 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
იაროსლავ ევდოკიმოვი

**იაროსლავ ევდოკიმოვი** (, დ. 22 ნოემბერი 1946, როვნო, უკრაინა — გ. 22 აგვისტო, 2025, მინსკი) — უკრაინელი მომღერალი, ბარიტონი. რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არტისტი. ბელორუსიის სსრ-ის სახალხო არტისტი.

## საპატიო წოდებები 
* 17.04.1980 - ბელორუსიის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი  
* 13.07.1987 - ბელორუსიის სსრ-ის სახალხო არტისტი
* 15.02.2006 - რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არტისტი

## დისკოგრაფია 
* 1988 - *Все сбудется*
* 1994 - *Не рви рубаху*
* 2002 - *Фантазер*
* 2002 - *Целую твою ладонь*
* 2006 - *За белою рекой*
* 2008 - *Ярослав Евдокимов и дуэт "Сладка ягода". Лучшие украинские и казачьи песни”.*
* 2012 - *Возвращение в осень*

## რესურსები ინტერნეტში
* იაროსლავ ევდოკიმოვი «Золотий Фонд української естради» 
* На Рівненщині посвідку на постійне проживання отримала мати Ярослава Євдокимова, Народного артиста Білорусії 
* http://www.oblgazeta.ru/culture/13950/
* http://vpu-24korec.narod.ru/vipuskniki.html
* http://www.buchel.ru 
* http://pesnyagoda.nm.ru/main.html
* http://pesnyagoda.frmbb.ru
* http://www.russiandvd.com/store/product.asp?sku=48471
* http://pereklad-pisen.com/vykonavets/pokazaty/266040/teksty-ta-pereklady-pisen-yaroslav-evdokimov/ 

## ლიტერატურა 
* Беларуская энцыклапедыя. Т. 6. – Мн., 1998. Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. Т. 2. – Мн., 1985.
* Encykłapiedyja biełaruskaj papularnaj muzyki. Mińsk: Zmicier Kołas, 2008, s. 368. ISBN 978-985-6783-42-8. (biał.)

კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:დაბადებული 22 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის მომღერლები
კატეგორია:ბარიტონები
კატეგორია:ბელორუსიის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ბელორუსიის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:მინსკში გარდაცვლილები
ჰალავარი

**ჰალავარი** () — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 650 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 167 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 4.9 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 34.3 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰალავარი 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
გოდერძი ბოლქვაძე

**გოდერძი ბოლქვაძე** (დ. 13 სექტემბერი, 1939, ხულო — გ. 30 აგვისტო, 2000) — ქართველი მოჭიდავე, სსრკ-ს სპორტის ოსტატი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1939 წლის 13 სექტემბერს დაბა ხულოში ქერემ ბოლქვაძის და ოლღა ჩხაიძის ოჯახში. 1957 წელს დაამთავრა ხულოს საჯარო სკოლა. 1962 წელს - საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი. 1963 წელს გახდა სსრკ-ს სპორტის ოსტატი. 1964-1965 წლებში იყო ხულოს სკოლა-ინტერნატის ფიზკულტურის მასწავლებელი. 1965-1970 წლებში. მწვრთნელად მუშაობდა გლდანის სპორტული სკოლა-ინტერნატში. 

1971-1972 წლებში მსოფლიო ჭიდაობის ისტორიაში პირველმა  საკუთარი სახლის მეორე სართული გადააკეთა საჭიდაო დარბაზად სადაც თავად წვრთნიდა მოზარდებს. 1972 წელს  ხულოს რაიონში დაარსდა ბავშვთა და მოზარდთა სპორტული სკოლა, რომლის დირექტორიც იყო გარდაცვალებამდე. 

2000, 2001 და 2003 წელს დასახელდა აჭარის 10 საუკეთესო მწვრთნელს შორის. მან მოამზადა სიდნეის XXVII  ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი, მსოფლიო ჩემპიონი, მუხრან ვახტანგაძე. 

გოდერძი ბოლქვაძე გარდაიცვალა 2000 წლის 30 აგვისტოს. 

ყოველ წელს ხულოს სპორტულ სკოლაში ტარდება გოდერძი ბოლქვაძის ხსოვნისადმი მიძღვნილი ტურნირი სადაც როგორც საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან ასევე ამიერკავკასიის ქვეყნებიდანაც ჩამოდიან მონაწილეობის მისაღებად.

## ლიტერატურა 
*ლევან ჯაოშვილი, სპორტი აჭარაში, გამომცემლობა ალიონი, ბათუმი, 2012,  ISBN 978-9941-0-2147-3

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
გოდერძი
შაუმიანი (ლორე)

**შაუმიანი** () — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 500 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 015 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 63 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 47.79 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები
* შაუმიანი 

კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
თეოდორე I ლასკარისი

**თეოდორე I ლასკარისი** (; დ. 1174 — გ. 1222) — ნიკეის იმპერატორი 1205–1222 წლებში. მიიჩნევა ნიკეის იმპერიის დამაარსებლად.

## ბიოგრაფია
თეოდორე ტახტზე ავიდა 1205 წელს ძმისა და წინამორბედის, კონსტანტინე ლასკარისის გარდაცვალების შემდეგ. გააძლიერა ფლოტი, წარმატებით იბრძოდა რუმის სასულთნოსა და ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ და მათთან ბრძოლებში განავრცო საკუთარი იმპერიის საზღვრები. 1214 წელს ლათინთა იმპერიასთან მძიმე ბრძოლა დაასრულა ნიმფეის ხელშეკრულებით. 1219 წელს ვენეციის რესპუბლიკას ნიკეის იმპერიაში უბაჟოდ ვაჭრობის ნება დართო. რადგანაც ვაჟი არ ჰყავდა (მისი ორივე ვაჟი ადრევე გარდაიცვალა) მემკვიდრედ სიძე, იოანე დუკა გამოაცხადა, რომელმაც მისი სიკვდილის შემდეგ დაიკავა ტახტი იოანე III-ის სახელით.

## ოჯახი 
თეოდორე ლასკარისი დაიბადა ლასკარისების წარჩინებულ, თუმცა არა განსაკუთრებით ცნობილ ბიზანტიურ ოჯახში კონსტანტინოპოლში. იგი იყო მანუელ ლასკარისისა (დ. 1140) და მისი მეუღლის, იოანა კარაცინას (დ. 1148) ვაჟი, ბიზანტიის იმპერატორ ალექსი III ანგელოსის სიძე. თეოდორეს ჰყავდა ოთხი უფროსი (მანუელ ლასკარისი (გ. 1256 წლის შემდეგ), მიხეილ ლასკარისი (გ. 1261/1271), გეორგიოს ლასკარისი და კონსტანტინე ლასკარისი (გ. 1205 წლის 19 მარტის შემდეგ) ბიზანტიისა და შემდეგ ნიკეის იმპერატორი 1204-1205 წლებში) და ორი უმცროსი ძმა (ალექსი ლასკარისი და ისააკიოს ლასკარისი).

### ქორწინებები და შვილები 
პირველ მეუღლეზე, ანა კომნენა ანგელინაზე თეოდორე 1199 წელს დაქორწინდა. ამ ქორწინებიდან მას სამი ქალიშვილი და ორი ვაჟი ეყოლა, რომლებიც ადრევე გარდაიცვალნენ:
* ნიკოლაოს ლასკარისი (გ. 1212)
* იოანეს ლასკარისი (გ. 1212)
* ირინე ლასკარინა, რომელიც მოგვიანებით ჯერ გენერალ ანდრონიკე პალეოლოგოსზე, ხოლო შემდეგ იოანე III დუკა ვატაცეზე დაქორწინდა.
* მარია ლასკარინა, რომელიც მოგვიანებით უნგრეთის მეფე ბელა IV-ზე დაქორწინდა.
* ევდოკია ლასკარინა (დაიბადა 1210-დან 1212 წლამდე პერიოდში, გარდაიცვალა 1247-დან 1253 წლამდე).

1212 წელს ანა ანგელინას გარდაცვალების შემდეგ თეოდორე დაქორწინდა სომხეთის მეფე რუბენ III-ის ქალიშვილ ფილიპაზე (დ. 1183 წლის შემდეგ — გ. 1219 წ.). ეს ქორწინება ერთი წლის შემდეგ გაუქმდა, თეოდორე და ფილიპა 1216 წელს განქორწინდნენ.

იმპერატორი მესამედ 1219 წელს დაქორწინდა ლათინთა იმპერიის იმპერატორ პეტერ II კოურტენაისა და იმპერატრიცა იოლანდა ფლანდრიელის ქალიშვილ მარია დე კოურტენაიზე, თუმცა ამ ქორწინებიდან შვილები არ ჰყოლია.

## ლიტერატურა
* 
* Jonathan Harris, *Byzantium and the Crusades*, Bloomsbury, 2nd ed., 2014. ISBN 978-1-78093-767-0
**The New Cambridge Medieval History*, Vol. V, Cambridge University Press, 1995. ISBN 0-521-36289-X, 9780521362894
**The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.
**A Dictionary of First Names*, Oxford University Press
**Dictionary of American Family Names*, Oxford University Press

## სქოლიო
კატეგორია:ლასკარისები
კატეგორია:ნიკეის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1174
კატეგორია:გარდაცვლილი 1222
ინფრაწითელი გამოსხივება

მინი|250პქ|ინფრაწითელ დიაპაზონში მიღებული ადამიანის გამოსახულება
მინი|250პქ|ინფრაწითელი გამოსახულება
**ინფრაწითელი გამოსხივება** — ელექტრომაგნიტური გამოსხივება, რომელსაც უკავია სპექტრული არე ხილულ გამოსხივებასა და მიკროტალღებს შორის. ინფრაწითელი ტალღის სიგრძე მერყეობს დაახლოებით 780 ნმ-დან (380 ტჰც) 1 მმ-მდე (300 გჰც) ინტერვალში. პირობითად ამ სპექტრულ ინტერვალს ყოფენ ახლო, საშუალო და შორ ინფრაწითელ უბნებად. ინფრაწითელი გამოსხივება აღმოაჩინა ინგლისელმა მეცნიერმა უილიამ ჰერშელმა 1800 წელს. 

XIX საუკუნეში დაამტკიცეს, რომ ინფრაწითელი გამოსხივება ემორჩილება ოპტიკურ კანონებს და ისეთივე ბუნება აქვს, როგორიც ხილულ სინათლეს. ინფრაწითელი გამოსხივების სპექტრი ხაზოვანი, ზოლოვანი ან უწყვეტია. ხაზოვან, ზოლოვან სპექტრებს გამოასხივებს ორთქლი ან აირი, უწყვეტს კი — გახურებული მყარი და თხევადი სხეულები. შედარებით დაბალი ტემპერატურის (5000°C-ზე დაბალი) მქონე სხეულების გამოსხივება მთლიანად ინფრაწითელ არეაშია მოთავსებული, ხოლო უფრო მაღალი ტემპერატურის სხეულებისა — როგორც ინფრაწითელ, ისე ხილულ არეებში; მაგალითად, 6000 K-ის ტემპერატურის აბსოლუტურად შავი სხეულის გამოსხივების მხოლოდ 50%-ია ინფრაწითელ არეში. ინფრაწითელი გამოსხივების საუკეთესო წყაროა გავარვარებული სხეული, რომელსაც ფართოდ იყენებენ ტექნიკაში. ამჟამად იყენებენ აგრეთვე ინფრაწითელი გამოსხივების შედარებით ახალი ტიპის წყაროს — კვანტურ ოპტიკურ გენერატორებს (ლაზერებს). ინფრაწითელი გამოსხივების რეგისტრაციის პრინციპი დაფუძნებულია მის სითბურ ან ფოტოელექტრულ მოქმედებაზე.

ინფრაწითელ გამოსხივებას დიდი გამოყენება აქვს მეცნიერებასა და ტექნიკაში. ინფრაწითელი არის შთანთქმისა და გამოსხივების სპექტრებს იყენებენ მოლეკულების სტრუქტურისა და რთული მოლეკულური შედგენილობის მქონე ნივთიერებების ნარევის თვისებრივი და რაოდენობრივი ანალიზისათვის. ინფრაწითელ ფოტოგრაფიას დიდი უპირატესობა აქვს ხილული სხივებით ფოტოგადაღებასთან შედარებით. მისი საშუალებით 5000 კმ-ით დაშორებული საგნების მკაფიო ფოტოსურათები მიიღება. მასზე შეიძლება გამომჟღავნდეს საგნის ისეთი დეტალები, რომლებიც არ შეიმჩნევა ჩვეულებრივ ფოტოსურათებზე. ამ თვისებებს იყენებენ მედიცინასა და ბოტანიკაში (სხვადასხვა დაავადებათა დადგენისათვის), კრიმინალისტიკაში, აეროფოტოგადაღებებსა და ასტრონომიაში. ინფრაწითელი სხივებით ფოტოგადაღება შეიძლება სრულ სიბნელეშიც. სპეციალურ ელექტრონულ-ოპტიკური გარდამქმნელები თვალით უხილავ ინფრაწითელ გამოსახულებას გარდაქმნიან ხილულ გამოსახულებად.

## იხილეთ აგრეთვე
*ულტრაიისფერი გამოსხივება
*ხილული გამოსხივება

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ელექტრომაგნიტური გამოსხივება
ჯილიზა

**ჯილიზა** () — სოფელი სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 050 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 108 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 19 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 5.57 კმ²-ია. სოფლის აღმოსავლეთით დგას ქართული არქიტექტურის ძეგლი ოფრეთის ციხე.

2024 წლის მარტის ბოლოს ქართულმა საინფორმაციო წყაროებმა სომხურ საინფორმაციო წყაროებზე დაყრდნობით გაავრცელეს ინფორმაცია, რომ სოფელი ჯილიზა საზღვრის დემარკაციის დროს შეიძლება საქართველოს გადაეცეს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

## სქოლიო
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
ჯრაშენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი **ჯრაშენი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჯრაშენი — სოფელი ლორეს პროვინციაში, სომხეთი
* ჯრაშენი — სოფელი არარატის პროვინციაში, სომხეთი
* ჯრაშენი — სოფელი არმავირის პროვინციაში, სომხეთი
ისა მუნაევი

**ისა მუნაევი** () (დ. 20 მაისი, 1965 — გ. 1 თებერვალი, 2015) — ჩეჩენი საველე მეთაური, ჩეჩნეთის რესპუბლიკა იჩქერიის ბრიგადის გენერალი. მონაწილეობდა ჩეჩნეთის ორივე ომში. 2004 წელს ემიგრაციაში წავიდა ევროპაში.

2014 წლიდან ასევე მონაწილეობდა აღმოსავლეთ უკრაინის კონფლიქტში, სადაც იბრძოდა უკრაინელების მხარეს და ხელმძღვანელობდა ჩეჩენ მოხალისეთა რაზმს. დაიღუპა ბრძოლაში, 2015 წლის 1 თებერვალს, 49 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Чеченский след в Украине. 
* Чеченские гвардейцы Порошенко. 
* Погибший генерал Иса Мунаев собирался просить Порошенко об украинском гражданстве - боец. Unian.net 

კატეგორია:ჩეჩენი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
ივანე პოდუბნი

**ივანე პოდუბნი** (  დ. 8 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 26 სექტემბერი], 1871, სოფელი ბოგოდუხოვკა, ახლანდელი  ზოლოტონოშის რაიონი, პოლტავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 8 აგვისტო, 1949, ეისკი, სსრკ) — უკრაინელი პროფესიონალი მოჭიდავე, ათლეტი და ცირკის მსახიობი. წარმოშობით ზაპოროჟიელი კაზაკი. რსფსრ დამსახურებული არტისტი (1939), საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1945). 

## ბიოგრაფია
1893-1896 წლებში სევასტოპოლისა და ფეოდოსიის პორტებში მტვირთავად მუშაობდა. 1897 წლიდან გამოდიოდა ცირკის არენაზე როგორც ათლეტი-ძალოსანი და მოჭიდავე. 1905–1908 წლებში ყველა უმნიშვნელოვანესი მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული პროფესიონალთა შორის ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში. 

პოდუბნიმ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ორთაბრძოლა გამართა ფრანგ მოჭიდავესთან რაულ ლე ბუშესთან. მათი პირველი ჭიდილი ფრანგის გამარჯვებით დასრულდა, თუმცა სანქტ-პეტერბურგში გამართულ ტურნირზე პოდუბნიმ ლე ბუშეს რევანში აუღო. 1915 წელს პოდუბნიმ ეკატერინოსლავში დაამარცხა ჩემპიონები ალექსანდრე გარკავენკო და ივანე ზაიკინი. 1922 წელს 51 წლის ასაკში გამოდიოდა მოსკოვის ცირკში. 1924 წელს ხანგრძლივი გასტროლები ჰქონდა გერმანიასა და აშშ-ში. 1927 წელს არხანგელსკში დაამარცხა მიხეილ კულიკოვი.  

პოდუბნის 40 წლის მანძილზე არ წაუგია არც ერთი ჩემპიონატი. დამარცხებები ჰქონდა მხოლოდ ცალკეულ შერკინებებში. აღსანიშნავია ივანე პოდუბნისა და ქართველი მოჭიდავეს სანდრო კანდელაკის შერკინება. ისინი ორჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს ბაქოში 1923 წელს. ერთი შერკინება ფრედ დამთავრდა, ხოლო მეორე შერკინებაში პოდუბნი დამარცხდა.

გასტროლებზე იმყოფებოდა მსოფლიოს 14 ქვეყნის 50 ქალაქში. მსოფლიოში ცნობილი იყო როგორც „ჩემპიონების ჩემპიონი“, „რუსი გოლიათი“. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ცხოვრობდა გერმანელების მიერ ოკუპირებულ ქალაქ ეისკში. სიცოცხლის ბოლო წლები სიღარიბეში გაატარა, ყველა ჯილდო გაყიდა რათა საჭმელი ეშოვა. გარდაიცვალა 1949 წლის 8 აგვისტოს 77 წლის ასაკში ინფარქტით. დაჯილდოებული იყო შრომის წითელი დროშის ორდენით.

## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინელი მოჭიდავეები
კატეგორია:რუსი მოჭიდავეები
კატეგორია:დაბადებული 8 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1871
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კონსტანტინე VI (ბიზანტია)

**კონსტანტინე VI** (, დ. 14 იანვარი, 771 — გ. 797) — ბიზანტიის იმპერატორი 780–797 წლებში. 776 წელს, მამამისის,  ლეონ IV-ის სიცოცხლეშივე იგი მის თანამმართველად აკურთხეს. მიუხედავად ამისა, იმპერიას რეალურად კონსტანტინეს დედა, ირინე მართავდა. კონსტანტინემ რეალური ძალაუფლების მოპოვება 790 წელს არმიის მხარდაჭერით შეძლო. ბულგარელებთან ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, 797 წელს დედამისის ბრძანებით იგი შეიპყრეს, დააბრმავეს და დააპატიმრეს. მისი გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია. ეს 805 წლამდე მოხდა, თუმცა უფრო სავარაუდოა, რომ ჭრილობების შედეგად, დაბრმავებიდან მალევე გარდაიცვალა. დაკრძალულია ირინეს მიერ დაარსებულ წმინდა ევფროსინეს მონასტერში.

## ლიტერატურა
* 
*.
*
*
* Dominique Barbe, *Irène de Byzance: La femme empereur*, Paris, 1990.

## სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ისავრიელთა დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 771
კატეგორია:გარდაცვლილი 797
კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ალექსანდრე (ბიზანტია)

**ალექსანდრე** (, ზოგჯერ მოიხსენიება, როგორც **ალექსანდრე III** დ. 870 — გ. 6 ივნისი, 913) —  ბიზანტიის იმპერატორი 912 წლის 11 მაისიდან 913 წლის 6 ივნისამდე. იმპერატორ ბასილი I მაკედონელის ვაჟი. მისი ხანმოკლე მმართველობის პერიოდში იმპერიის საგარეო მდგომარეობა გართულდა. ბიზანტიას თავს დაესხნენ არაბები, გამწვავდა სიტუაცია ბულგარეთშიც. ისტორიული წყაროები ალექსანდრეს მიმართ საკმაოდ მტრულად არიან განწყობილნი და მრავალ უარყოფით თვისებას მიაწერენ.

## ლიტერატურა 
*
*

## კომენტარები 
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:მაკედონელთა დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 870
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 913
კატეგორია:X საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები