ალეუტები

მინი|300პქ|ალეუტი დედა-შვილი, 1941
**ალეუტები** (ალეუტ. Unangan, Unangas; ) — ალასკის შუმაგინის  და ალეუტის კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა. ძირითადად ცხოვრობენ ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ალასკაში და რუსეთში  კამჩატკის მხარეში.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება „ალეუტის“ წარმომავლობა უცნობია. სავარაუდოდ, იგი მომდინარეობს ოლუტორსკის ტომიდან (ჩრდ. კამჩატკა) და რუსების მიერ ალეუტის კუნძულზე მცხოვრებ ხალხს ეწოდა. ასევე სავარაუდოა, რომ იგი მომდინარეობს ჩუქჩების სიტყვა „ალიატი“-დან, რაც კუნძულს ნიშნავს.

რუსებთან კონტაქტის დამყარების საწყის პერიოდში 1741 წელს, ალეუტებმა დაიკავეს ყველა ალეუტური კუნძული დასავლეთიდან ატუს კუნძულამდე, ალასკის ნახევარკუნძულის დასავლეთის მწვერვალი და შუმაგინის კუნძული. 1700-იანი წლების ბოლოს და 1800-იანების დასაწყისში ალეუტები დასახლდნენ პრიბილოვის კუნძულებზე ბერინგის ზღვასთან. დღესდღეობით 13 ალეუტური სოფელი-ღა შემორჩა.

ბუნებრივი პირობები ალეუტების ტერიტორიაზე უნიკალურია. ნოტიო ნიადაგი, უმეტეს ადგილებზე ყინულოვანი ოკეანე, ხეები, მინდვრით და ყვავილებით დაფარული მდელოები. ზღვის სანაპირო დაცულია რიფებითა და პატარა კუნძულებით. ტემპერატურა სტაბილურად ზომიერია, თუმცა ასევე ხშირია უეცარი შტორმები, ნისლი და წვიმა. ზღვის სამყარო საკმაოდ მდიდარია, თუმცა დიდი მნიშვნელობა აქვს მის სიღრმეს მაცხოვრებლებსთვის, რადგან როდესაც ბერინგის ზღვის ცივი წყალი და ქარი შეხვდება იაპონიის ჰავას ჰაერის ტურბულენტობა ან ნისლი ყველა სეზონს გასდევს. ცხოვრება ამგვარ პირობებში, ადგილობრივი რესურსების გათვალისწინებით, სპეციალურ ადაპტაციას საჭიროებს.
დაუდგენელია ალეუტის კულტურის გავრცელების აღმოსავლეთ საზღვრები პრეისტორიულ პერიოდში. არქეოლოგიური ფაქტებიდან გამომდინარე, მაკ-კარტნი ფიქრობს, რომ ალასკის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით არსებობდა ალეუტებისა და ესკიმოსების შერეული კულტურების ზონა და სავარაუდოდ იქ მცხოვრებნი იყვნენ ორენოვანი ადამიანები. მრავალი სტუდენტი ფიქრობს, რომ საზღვარი ევროპასთან გადიოდა ნახევარკუნძულის გავლით ჩრდილოეთიდან პორტ-მოლერისა და სამხრეთიდან სტეპოვაკის ყურეს შორის ვიწყო ხეობაზე.

ნახევარკუნძულის სამხრეთ წყნარი ოკეანის ესკიმოსებმა აღიარეს ფაქტი, რომ სახელწოდება ალეუტები მათ რუსებისგან მიიღეს. ეს მართლაც ასე იყო პორტ-გრაჰამის და სელდოვიის პატარა დასახლებებისთვის, ისევე როგორც კოდიაკის კუნძულზე მცხოვრებთათვის და ბრისტოლის ყურის მკვიდრთათვის. ტერმინის ასეთი ფართო გამოყენება გაურკვევლობას იწვევს არაანთროპოლოგებში და ბუნდოვანია ალეუტის მოსახლეობის რეალური რაოდენობა. ესკიმოსები რომელთაც ურჩევნიათ, რომ ალეუტები ეწოდოთ და ისინიც ვისაც შესაძლოა რამდენიმე ალეუტი წინაპარი ყოლოდათ ადიდებენ რეალური ალეუტი მოსახლეობის რიცხვს.

## ისტორია 
მინი|ალეუტების საცხოვრებელი ტერიტორია
ალეუტის ისტორია იწყება ადრეული რუსული წყაროებით იმ დროს, როდესაც 12 000 ალეუტებმა დაიკავეს ის ტერიტორია, რომელიც მოიცავდა მთლიანად ალეუტის არქიპელაგს. არქეოლოგიური მონაცემებით დაახლოებით 4 000-8 500 წლით თარიღდება ამ ტერიტორიაზე ალეუტელთა გამოჩენა. ისინი ამ დროიდან არსებობდნენ და გამოიმუშავეს ფუნდამეტალური კულტურული ადაპტაცია, რომელიც ძირითადად მიმართული იყო ზღვაზე და ყველა იმ საჭირო ცხოვრებისეულ ჩვევასა თუ შეგუებლობაზე, რასაც მოითხოვდა მათ მიერ ათვისებული ტერიტორია.

ალეუტის ისტორიის შესწავლა იწყება იმ დროიდან როდესაც კამჩატკის მეორე ექსპედიციის დროს (1733-1743 წწ.) რუსი მკვლევრები ამერიკისკენ წავიდნენ საფოსტო ნავებით, რათა ჯერ აღმოუჩენელი ან ნაკლებად ნაცნობი ტერიტორიები გამოეკვლიათ. სწორედ ამ ექსპედიციის დროს შეხვდნენ მისი წევრები ალეუტის კუნძულებზე მცხოვრებ ადგილობრივ მოსახლეობას, რის შემდეგაც სამყაროსთვის ბევრად ცნობილი გახდა ეს ადგილი და იქ მცხოვრები ადამიანები. ყველა ის ძველი ინფორმაცია რასაც ვაწყდებით ადრეულ ექსპედიციებში ძალიან მნიშვნელოვანია ინფორმაციულად და ბევრ დეტალს გვაცნობს ალეუტის კულტურაზე.

შეგვიძლია თამამად ვთქვათ, რომ ალეუტებს თავიანთი არსებობის მაძილზე არ ჰქონიათ ურთიერთობა ესკიმოსების გარდა თითქმის არავისთან. თუმცა მათი ისტორიული მოღვაწეობის დაყოფა შეგვიძლია 4 პერიოდად. ესენია: რუსული პერიოდი (1741-1867 წწ.), ადრეული ამერიკული პერიოდი (1867-1940 წწ.), გადასახლება და ომის შემდგომი პერიოდი (1942-1960 წწ.), მიწის მოთხოვნის პერიოდი (1960-დღემდე).

1971 წელი მთლიანად ალასკის ისტორიაში ძალიან მნიშვნელოვანი თარიღია, რადგან ამ დროს გამოიცა აქტი, რომელიც ალასკის ტერიტორიაზე მცხოვრებ ხალხებს საშუალებას აძლევდა ახალი შესაძლებლობები ჰქონოდათ. ყველა ეს პროგრამა, რომელიც გათვლილი იყო ამ აქტის მიხედვით ალეუტის განკარგულებაში აქცევდა გარკვეულ ადმინისტრაციულ თუ დაგეგმვით ფუნქციებს პირველად მათი არსებობის მანძილზე. ყველაზე დიდი მნიშვნელობა, ალეუტის მოხვედრას ალასკის აქტში, აქვს 1967 წელს დაარსებულ ალეუტის ლიგას, რომლის გამოც აღმასვლა დაიწყო ალეუტის კორპორაციამ  და 1977 წელს კი ალუტის კუნძულების ასოციაციამ.

## სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა 
ალეუტთა ეკონომიკის გამოკვლევიდან გამომდინარე შეგვიძლია მყარად წარმოვიდგინოთ მათ სოციალურ-ეკონომიკურ სფეროში მიმდინარე მოვლენების განვითარება. წყაროთა სიმცირის გამო, მხოლოდ ნაწილობრივ თუ ვიმსჯელებთ მათ მდგომარეობაზე რუსეთის ექსპანსიამდე, თუმცა ესეც საკმარისია საფუძვლიანი ანალიზისათვის. ვენიამოვის ნამუშევრები შეუდარებელი წყაროა ალეუტთა სოციალური სქემის დასახასიათებლად. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ნაშრომები დამოწმებას საჭიროებენ, მაინცაა შესაძლებელი გარკვეული სურათის ასახვა. როგორც იგი გვიმოწმებს, ალეუტები ინდიელთა განვითარების დონეზე ერთი საფეხურით მაღლა იდგნენ. ლ. ა. ფაინბერგის მონაცემებით არსებობს ფაქტები, რომ XVIII საუკუნემდე ისინი მატრიარქატულ კლანს მიეკუთვნებოდნენ, ხოლო XVIII საუკუნიდან იწყება პატრიარქალური ერა. ისინი ჩვეულებრივ ოჯახებად ცხოვრობდნენ და საუკეთესო შემთხვევაში უდიდესი დასახლება მათთვის სოფელი იყო. აღსანიშნავია, რომ მათ ინდივიდუალიზმი სჩვევოდათ, ამიტომაც ხშირად მარტოც კი ცხოვრობდნენ. მათი ეს თვისება რადიკალურად გამოარჩევდა სხვა ტომებისაგან.

საქმიანობით მეთევზეობას მისდევდნენ, ნადირობდნენ ზღვის არსებებზე მათთვის დამახასიათებელი სპეციალური სანადირო ნავით, რომელსაც ბაიდარკას უწოდებდნენ. იგი თავისი აგებულებით სრულიად გამოხატავდა ალეუტთა ხასიათსა და კულტურას. აქაც, ამ გემით ნადირობა მხოლოდ ერთ ადამიანს შეეძლო, რითაც კიდევ ერთხელ იკვეთება მათი ინდივიდუალიზმი. მონადირებული ნადავლი მხოლოდ მომპოვებელ მონადირეს ეკუთვნოდა და არ ხდებოდა მისი გადანაწილება ტომთა რიცხვებში, რაც ნათლად ხაზს უსვამს კერძო საკუთრების არსებობას ჯერ კიდევ იმდროინდელ პერიოდში. ნადავლის ურთიერთისთვის განაწილება ხდებოდა მხოლოდ და მხოლოდ მაშინ, როდესაც ტომი კრიზისს განიცდიდა, სხვა დანარჩენ სიტუაციებში, იქნებოდა ეს ობოლთა გამოკვება თუ სხვა რაიმე მსგავსი, მონადირე უფლებას ინარჩუნებდა მიესაკუთრებინა ნადავლი. მოგვიანებით გაჩნდა კოლექტიური ნადირობის შემთხვევებიც, სადაც მოპოვებულ საქონელს უწილობრივ ყველა მონაწილე ინაწილებდა, თუმცა ამ გადანაწილებასაც თავისი წესები ჰქონდა. მნიშვნელოვანია აღვნიშნოთ, რომ ნადირობასაც მკაცრად დადგენილი ტერიტორიები ჰქონდა და ეს ხდებოდა საერთო შეთანხმებით. სწორედ გადანაწილების კონცეფციის განვითარებამ და ნადირობის პოპულარიზებამ შემოიღო მონობის ინსტიტუტიც და სულ ცოტა ხანში ალეუტთა რიგებში მონების რიცხვმაც იმატა.

ეს მოვლენაც XVIII საუკუნემდე გრძელდებოდა. მონების რეალური დავალებაც ჩვეულებრივი სახლის სამუშაოების შესრულება, დიასახლისობა იყო და არ ითვალისწინებდა მძიმე ფიზიკურ შრომას. თუმცა, სავალალოდ გამწვავებული იყო მონებით ვაჭრობის პრობლემა, სადაც ძირითადად ობოლი ბავშვებით ვაჭრობდნენ. რაც შეეხება ოჯახების შექმნის ტრადიციას, რეალურად, ქალიშვილებს დედის მხრიდან ბიძებზე ათხოვებდნენ. შვილს ხანდახან როგორც მამის, ასევე დედის გვარიც კი ჰქონდა, რადგან მათ აღზრდაში უდიდეს როლს თამაშობდა დედის ძმა. უკანასკნელი ცნობების მიხედვით, ალეუტებმა კეთილსინდისიერი მიზნებით გადაწყვიტეს სხვა დიდ დასახლებებთან გაერთიანება ანუ კოჰაბიტაცია. მიუხედავად იმისა, რომ მათ გარე ომების გარდა შიდა დაპირისპირებების გადატანაც უწევდათ, ალეუტები ყოველთვის ინარჩუნებდნენ მაღალორგანიზებული ჯარის სისტემას.  მათი დასახლება ასოცირდება სიტყვა - უნანგანთან. ასე მოიხსენიებდნენ ისინი თავიანთ თავებს. სწორედ მაშინ, როდესაც რუსეთმა მოახდინა ალეუტთა ოკუპირება, ისინი იმყოფებოდნენ განვითარების პრე-კლასიდან მაღალ კლასზე გადასვლის სტადიაზე. მათი ტომი რეალური მაგალითია, იმისა, რომ ზღვის საქმიანობამ შესაძლოა ეკონომიკურად მნიშვნელოვანი წარმატება მოუტანოს ნებისმიერ დასახლებას. ალეუტთა ეკონიმიკისა და დიპლომატიის, თუნდაც ინდიელებთან საგარეო ურთიერთობების ამ დონეზე განვითარება უშუალო შედეგია ერთი და იმავეს ბევრჯერ გამეორებისა და კონკრეტულ სფეროში პროფესიონალური დონის მიღწევისა.

ძალიან მნიშვნელოვანი იყო რუსული და ამერიკული პერიოდების ზეგავლენა ალეუტების კულტურაზე და ცხოვრების დონეზე. ეს ცვლილებები ეკონომიკაზეც აისახა. მარტივი მაგალითია ტექნოლოგიური ინოვაციისა მებადურის ბრტყელძირიანი ნავი. ეს ამერიკელების მიერ ჩამოტანილი სიახლე იყო, რომელიც გავრცელდა მთელს ალეუტში.  ვინაიდან ალეუტები დიდ დროს ატარებდნენ ზღვაში რათა თევზი დაეჭირათ, მათთვის ძალიან მარტივი და ბევრად უფრო კომფორტული საშუალება აღმოჩნდა ეს ნავი. ალეუტის კუნძულების ეკონომიკის ძირითადი დარგია ზღვის პროდუქტების წარმოება. ეს ეკონომიკა არ არის ყველგან ერთნაირად განვითარებული. არსებობს ისეთი რეგიონებიც, სადაც არ არის ზღვის პროდუქტების ინდუსტრია საერთაშორისო დონის.

ვაჭრობა ალეუტის რეგიონში შეზღუდული იყო ისეთ ლოკალურ ნივთებამდე რაზეც მათ ხელი მიუწვდებოდათ. ეს იყო: ქარვა, სპილოს ძვალი და ობსიდიანი, ვულკანური ქანი. რუსული პერიოდის დროს ალეუტები ასევე დამოკიდებულნი გახდნენ მეტალის ხელსაწყოებზე და ასევე იმპორტირებულ საკვებზეც. უნდა აღინიშნოს ასევე ის ფაქტიც, რომ რუსული პერიოდის დადგომამდე ალუტები მხოლოდ ქვისგან, ზღვაში მობინადრე ძუძუმწოვრებისგან და ფრინველის ძვლისგან აკეთებდნენ ხელსაწყოებს.

## საცხოვრებელი 
საცხოვრებლის მიხედვით ალეუტის კუნძულებზე მცხოვრები მოსახლეობა ორად - აღმოსავლეთ და დასავლეთ ალეუტებად იყოფოდა. მელიის კუნძულები, ალასკის ნახევარკუნძულის სამხერთ-დასავლეთი აღმოსავლეთ ალეუტებს ეკავათ, ამ ტერიოტიას რუსების გამოჩენის შემდეგ უნალაშკას ოლქი ეწოდა. დასავლელები უნალაშკას ოლქის დასავლეთით მდებარე ალეუტის კუნძლებზე ცხოვრობდნენ და მათ რაიონს ატკა ეწოდებოდა.

### სახლები 
მინი|250პქ|ალეუტების მიწისქვეშა ზამთრის სახლი
ალეუტების საცხოვრებელს იურტას უწოდებენ, რაც თურქული წამომავლობის სიტყვაა და ზოგადად ტყავისგან შექმნილ კარავს მიემართება. დასავლეთ ალეუტების დასახლებები ინდივიდუალური საცხოვრებლებისგან შედგებოდა, სადაც ერთი პატარა ოჯახი ცხოვრობდა. თუმცა ჰქონდათ სათემო იურტების, სადაც თემის უფროსი ოჯახის წევრებთან ერთად ცხოვრობდა. მეორეს მხრივ, აღმოსავლეთ ალეუტები ერთ ან ორ დიდ სათემო საცხოვრებელში ცხოვრობდნენ და მასში მრავალი ნუკლეარული ოჯახი შედიოდა.

დასავლეთ და აღმოსავლეთ ალეუტების საცხოვრებელი ერთმანეთისგან აგებულებით არ განსხვავედებოდა. ალეუტების სახლი მიწისქვეშა იყო, მისი კედლები ვენიამინოვის ცნობებით, 20-60 მეტრამდე ჩადიოდა მიწაში. იურტას წაგრძელებული ოთკუთხედი ფორმა ჰქონდა და კონსტრუქცია მიწაში მყარად ჩარჭობილ ნაძვის, ლარიქსის ან ვერხვისგან იყო დამზადებული. შემდეგ ზემოდან კენჭებს, ბალახსა და ბოლოს მიწას აყრიდნენ. ამ სახურავში კიბე იყო ჩადგმული, რომელიც საცხოვრებელში შესასვლელს წარმოადგენდა. ასეთი იურტები საშუალოდ 50-150 ადამიანს იტევდა.

რუსების გამოჩენის შემდეგ, ალეუტების სახლმა ფორმა შეიცვალა. ის ნახევრად მიწისქვეშა გახდა და მიწით იფარებოდა, თუმცა კედელში კარი დაემატა. მოგვიანებით ძირს გრძელი ფიცრებისგან იატაკის გაკეთებდა დაიწყეს. დროთა განმავლობაში კი მათ საცხოვრებლებში ჩდნებოდა ფანჯარა, ღუმელი და მეტალის საკვამური  ურთიერთობებზე  დაკვირვებით აკეთებენ. „ყველა ნათესავიდან, დედის ძმას და მხოლოდ მის შემდეგ მამის ძმებს ჰქონდათ კონტროლი დისშვილებსა და ძმისშვილებზე. წარსულში ისინი იყვნენ ბავშვების მასწავლებლები და, შესაბამისად, ბიძები ყველაზე მნიშვნელოვან ნათესავებად მიიჩნეოდნენ, განსაკუთრებით დედის მხრიდან, რომლებიც უფრო პატივსაცემი იყვნენ, ვიდრე მამის ძმები.“.

ივან ვენიამინოვი იყო საუკეთესო რუსი ლინგვისტი, რომელიც 1824 წლიდან მოყოლებული მუშაობდა ალეუტის მცოდნეებთან, რათა განევითარებინა დამწერლობის სისტემა და ეთარგმნა რელიგიური და საგანმანათლებლო მასალა მშობლიურ ენაზე.

ალასკის ადგილობრივი ენები  არსებობდა და გამოიყენებოდა ათი ათასობით წლების განმავლობაში. დროთა განმავლობაში ეს ენები იცვლებოდა და ექცეოდა სხვადასხვა არა-ადგილობრივი მოლაპარაკეების ზეგავლენის ქვეშ. რუსული და ამერიკული ოკუპაციის პერიოდში მრავალმა უძველესმა ენამ დაკნინება განიცადა და დღესდღეობით ამ ენების უმეტესობა საფრთხის ქვეშაა ან საერთოდ განადგურებულია.რუსებთან კონტაქტის დამყარებამდე, ალასკის ადგილობრივი ენები იყო ვაჭრობისა და დიპლომატიის ენა სხვა ხალხებთან. მრავლად იყვნენ ბილინგუალი და მრავალენოვანი ადამიანები.
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში უნანგასზე მოლაპარაკე ადამიანები იმსხვერპლა ევროპიდან გავრცელებულმა დაავადებებმა და ასევე მონობამ რუსების გამოჩენის შემდეგ პერიოდში. ამ დროის განმავლობაში მრავალი რუსი მამაკაცი ცოლად ირთავდა უნანგას ქალს, ეს კი უფრო ზრდიდა ორენოვან ადამიანთა რიცხვს.

ბოლო წლების განმავლობაში, ალასკის ადგილობრივმა ენებმა აღიარება მოიპოვა, თუმცა ამ ენების სიცოცხლის შენარჩუნებისთვის ბრძოლა კვლავ გრძელდება. 2014 წელს, საკანონმდებლო ხელისუფლემა ბრძანება გასცა ალასკის ადგილობრივ ენებთან დაკავშირებით, რომლის მიხედვითაც ალასკის ოცი მკვიდრი ენა ოფიციალურ ენებად გამოცხადდა ინგლისური ენის გვერდით. გაერთიანებები ალასკის ირგვლივ ძალისხმევას არ იშურებენ რომ კვლავ აღადგინონ თავიანთი ენა. იქმნება პროგრამები და პოლისები რომლებიც  ეხმარებათ ენების პირვანდელი სახის აღდგენაში.

## ალეუტების ხელოვნება 
მინი|კალათი თავსახურით, ალეუტი, XX საუკუნის დასაწყისი, ბრუკლინის მუზეუმი
როგორც ბერინგის რეგიონში მცხოვრები ესკიმოსები, ალეუტები ზღვის ძუძუმწოვრების საყლაპავს, შარდის ბუშტსა და სხეულის სხვა ნაწილებს ათეთრებდდნენ შემდეგი გზით: ყინვაში კიდებდნენ და შემდეგ იყენებდნენ მათ დეკორატიული ჩარჩოების, პატარა ჩანთების და სხვა აქსესუარების გასაკეთებლად. რადგანაც არ ჰქონდათ იმდენი სპილოს ძვალი, რამდენიც ხმელეთის ესკომოსებს და იმდენი შეშა, რამდენიც მდინარის ნაპირზე მცხოვრებ ხალხებს, ალეუტების ცოდნა ხელოვნების შესახებ მეტად შეზღუდული იყო. დიზაინები უმეტესად უბრალო შტრიხები, ზიგზაგები, წრეები და სხვა გეომეტრიული ფორმები, ასევე ადამიანებისა და ცხოველების უფორმო სილუეტები იყო. ფრინველებისა და ზოგიერთი ზღვის წავის ფიგურები მეტად დეტალურად იყო გამოსახული. ნიღბები, რომლებიც ადამიანების სახეებს გამოხატავდა, რეალისტური იყო. აკეთებდნენ უბრალო ხის ჯამებისა და ქვისგან გამოთლილ სანათებს. მშვილდის სატყორცნები, ნიჩბები და სხვა ნადირობისას გამოსაყენებელი იარაღები შავად და წითლად იყო შეღებილი.

### იარაღები 
ალეუტების კულტურაში სანადირო და საბრძოლო იარაღების დიდი ვარიაცია არსებობდა. გრძელ იარაღებს ჰქონდა მსხვილი და პატარა კბილანების ბევრნაირი კომბინაცია. კბილანებს შორის დაშორების რამდენიმე ვარიაცია არსებობდა. ზღვის ძუძუმწოვრებზე სანადიროდ არსებობდა ჰარპუნები და შუბები, თუმცა, გარდა ამისა, ფრინველებზე სანადიროდ იყენებდნენ მოკლე სატყორცნ შუბებს, ხოლო თევზებისთვის - შუბებს, ისრებსა და რთული კონსტრუქციის მქონე ანკესებს.

მშვილდი კაიაკში არ გამოიყენებოდა, რადგან სატყორცნად მონადირეს ორივე ხელი სჭირდებოდა. მშვილდ-ისარი თითქმის მხოლოდ საბრძოლველად გამოიყენებოდა. ალეუტები მას ასევე იყენებდნენ ალასკის ნახევარკუნძულზე კარიბუებისა და სხვა მსხვილი საქონელის მოსანადირებლად.

### შუა პერიოდის ხელოვნების სტილები 
ალეუტის კულტურის შუა პერიოდის ხელოვნება რამდენიმე განსხვავებული სტილით გამოიხატება. ერთ-ერთი მათგანი მოიცავს ფორმალურ, წაგრძელებულ კონსტრუქციას, რომელიც გაფორმებული ობიექტის შუაშია განთავსებული. სხვა ნიუანსები, რომლებიც შუა პერიოდს ახასიათებს, არის ზიგზაგები, სპირალები, მართკუთხა შტრიხები, სამ-სამი ხაზისგან შემდგარი ჯგუფები.

ამ პერიოდის შუბებისა და ჰარპუნების ტარების ბოლო ნაწილში ამოტვიფრულია სახეები. ამ სახეთაგან ორს ჩასმული აქვს თვალები. სახეში ამოჭრილია ნახვრეტები, სადაც ბრილიანტებია ჩასმული. ერთ-ერთ სახეს მრგვალი ღრმა თვალები აქვს, სადაც ადრე ძვირფასი ქვა უნდა ყოფილიყო, თუმცა მეორე სახეს ზოლის ტიპის თვალები აქვს.

ყველა ზემოთ ჩამოთვლილი ხელოვნების ტიპი და/ან მეთოდი დაკავშირებულია ერთმანეთთან და თითქოს ერთ მთლიან კომპლექსს კრავს. მეტიც, შუა პერიოდის ხელოვნების ზოგიერთი ნიმუში ძველი ბერინგის ზღვის რეგიონში მცხოვრები ხალხების სტილს ჰყავს.

### ცერემონიები 
ნადიმი, საზოგადოებრივი თავშეყრა, შეზღუდული ცერემონიები და ბიზნეს შეხვედრები იმართებოდა მამაკაცთა დარბაზში, რომელსაც კაშიმი ერქვა. კაშიმი არ წარმოადგენდა მამაკაცთა საერთო საცხოვრებელს, როგორც ეს სამხრეთ ბერინგის ზღვის რეგიონში იყო. ასეთი დარბაზი ყველა სოფელში არ იყო. კაშიმი იგებოდა მდიდარი ლიდერის მიერ და შესაძლებელი იყო მისი გაქირავება ინდივიდუალურად ისეთი დღესასწაულების მოსაწყობად, როგორიც, მაგალითად, ქორწილია, მაგრამ ძირითადად ზამთრის ცერემონიებისთვის გმოიყენებოდა.

დიდი რაოდენობით წვეულებები, რიტუალები, ნადიმები და მასკარადები ზამთრის დასაწყისში ერთმანეთის მიყოლებით გრძელდებოდა მანამ, სანამ საკვების მარაგი არ გამოილეოდა. წვეულებები წელიწადის სხვა დროებშიც იმართებოდა მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევებში. რა ითვლებოდა განსაკუთრებულ შემთხვევად, ცნობილი არაა, თუმცა უნდა ვივარაუდოთ, რომ წვეულების საბაბი უნდა ყოფილიყო მკვდრის ან ახალი ლიდერის პატივსაცემად გამართული ნადიმი, ცხოველების რაოდენობის ზრდის აღსანიშნავი წვეულება, საჩუქრების გადასაცემი ნადიმი, ვეშაპის შეპყრობისადმი მიძღვნილი ცერემონიალი, ომის დასაგეგმი წვეულება და სხვა.

პარკას ფართო პრაქტიკული დანიშნულება გააჩნდა და გამოიყენებოდა, როგორც სამოსი, საწოლი, გადასაფარებელი და რთულ სიტუაცებიში თავშესაფარი. ყველაზე გამძლე პარკა ქოჩრიანი ცულნისკარტასგან მზადდებოდა და ერთი სამოსის დასამზადებლად საშუალოდ 100 ფირნველის ტყავი გამოიყენებოდა.

### ჩუგუხი 
ალეუტების სადღესასწაულო სამოსს ჩუგუხი  ეწოდება. ის ისვე გამოიყურებოდა, როგორც პარკა, მაგრამ ყოველდღიურზე უფრო ახლი და უფრო მდიდრულად გაფორმებული იყო. კაცების ჩუგუხს საყელოზე, კიდეებსა და სახელოებზე ერთნაირი ნაქარგით გაწყობილი ზოლები გასდგევდა, მთლიანი სამოსი კი დაფარული იყო ხაზებად დაკიდებული ბეწვით. ქალების სადღესასწაულო კაბა მორთლი  იყო მძივებით, თესლებით, კარიბუს ბეწვითა და ცულნისკარტას ნისკარტებით. ქალების მნიშვნელოვან სადღესასწაულო ატრიბუტებს წარმოადგენდა ყელსაბამები, სამაჯურები, ფეხის ბრასლეტები და პირსინგები.

### თავსაბურავი 
მკაცრი კლიმატის მიუხედავად ალეუტები ქუდებს მხოლოდ სადღესასწაულო დღეებსა და განსაკუთრებულ შემთხვევებში ატარებდნენ. გასათბობად ქალებიც და კაცებიც პარკაზე მიმაგრებულ კაპიუშონებს იყენებდნენ. გამონაკლისია ბავშვები, რომლებსაც ქუდები სიცივისგან დასაცავად ეხურათ. დღესასწაულებისთვის და ნადირობისთვის განკუთვნილი ქუდების ტარება მხოლოდ მამაკაცებს შეეძლოთ, ქალები ერთადერთ შემთხვევაში იმოსებოდნენ ქუდით - ზეიმის დროს მონადირე მამაკაცის განსახიერებისას. ტრადიციული ქუდები რუსების გამოჩენის შემდეგ ევროპული სტილის ქუდებმა ჩაანაცვლა, რომელსაც ქალიც და კაციც ყოველდღიურად ატარებდა.
მინი|კონუსური ფორმის სანადირო ქუდი.
კულტურათა მუზეუმი, ჰელსინკი
სანადირო ქუდები  ხისგან მზადდებოდა და ფერადი ნახატებით, ამოკვეთილი ძვლებითა და ზღვის ლომის ულვაშებით იყო გაფორმებული. მათ ძირითადად კონუსური ფორმა ჰქონდათ, რომელიც დელიკატურად იყო შესრულებული იშვიათი მასალისგან. კონუსის ზედა ნაწილზე ამაგრებდნენ ლამაზად დაწნულ თოკებს, ძვლებისგან დამზადებულ ბეჭდებს, ამოჩუქურთმებულ ბალთებსა და მძივებს. ზოგიერთ ქუდზე ნახატებიც კი იყო ამოკვეთლი. ნადირობისას ამ ქუდის დანიშნულება წყალზე მზის ანარეკლისგან და „ზღვის სპრეისგან“ დაცვა უნდა ყოფილიყო. ამგვარი თავსაბურავი ფუფუნებას წარმოადგენდა და მხოლოდ სოციალურად მაღალ საფეხურზე მდგომ მონადირეებსა და მებრძოლებს ჰქონდათ.
 	
ალეუტები დღესასწაულებს ზამთარში, ნადირობის სეზონის შემდეგ და მოგვიანებით, ნადირობის სეზონის წინ მართავდნენ. ეს ზეიმები ნადირობის სულს ეძღვნებოდა და სხვადასხვა დასახლებები რიგ-რიგობით მასპინძლობდნენ და სტუმრობდნენ მათ.

სადღესასწაულო ქუდები, ნიღბები და თმის სხვადასხვა მოსართავები ცერემონიების განუყოფელ ნაწილად მიიჩნეოდა. მათში გამოწყობილები ალეუტები პანტომიმას ასრულებდნენ, რითაც ნადირობის სცენებს გადმოსცემდნენ. ქუდების მნიშვნელობა ცერემონიებში იმით გამოიხატებოდა, რომ მათ ფრინველის ფრომა ჰქონდა. სხვადასხვა დეკორაციებით ალეუტები თავის, ტანისა და კუდის იმიტაციას ქმნიდნენ. ფრინველებს ადგილობრივების რწმენა-წარმოდგენებში დიდი მნიშვნელოვა ენიჭებოდა. „ფრინველის ტყავი მიიჩნეოდა მცველი სულების ხორცშესხმად. ფრინველის ბუმბული, ტყავი და ძვალი ასოცირებული იყო მაგიურ რიტუალებთან. ივან ვენიამინოვის გადმოცემით, კერპებისადმი შენაწირში შედიოდა არწივის ტყავიც“.

## ლიტერატურა 
*Black, Lydia T.  *Aleut Art:  Unangam Aguqaadangin*.  Anchorage, Alaska:  Aleutian/Pribilof Islands Association, 2005.
* Cook, James. *The Voyages of Captain James Cook.* Hertfordshire, UK: Wordsworth Editions, 1999. ISBN 978-1-84022-100-8.
* Jochelson, Waldemar. *History, Ethnology, and Anthropology of the Aleut*. Washington: Carnegie institution of Washington, 1933.
* Jochelson, Waldemar, Bergsland, Knut (Editor) & Dirks, Moses (Editor). *Unangam Ungiikangin Kayux Tunusangin = Unangam Uniikangis ama Tunuzangis = Aleut Tales and Narratives*. Fairbanks, Alaska: Alaska Native Language Center, University of Alaska, Fairbanks, 1990.ISBN 978-1-55500-036-3.
* Kohlhoff, Dean. *When the Wind Was a River Aleut Evacuation in World War II*. Seattle: University of Washington Press in association with Aleutian/Pribilof Islands Association, Anchorage, 1995. ISBN 0-295-97403-6
* Murray, Martha G., and Peter L. Corey. *Aleut Weavers*. Juneau, AK: Alaska State Museums, Division of Libraries, Archives and Museums, 1997.
* Reedy-Maschner, Katherine. "Aleut Identities : Tradition and Modernity in an Indigenous Fishery". Montréal, Quebec: McGill-Queen's University Press, 2010. ISBN 978-0773537484
* Veltre, Douglas W. *Aleut Unangax̂ Ethnobotany An Annotated Bibliography*. Akureyri, Iceland: CAFF International Secretariat, 2006. ISBN 9979-9778-0-9

## რესურსები ინტერნეტში 
*Aleut Corporation
*Aleut Management Services
*Aleutian Pribilof Island Association
*Qawalangin Tribe of Unalaska 
*Museum of the Aleutians
*Unalaska Communities of Memory Project Jukebox 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები