open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Voyage 34: The Complete Trip

***Voyage 34: The Complete Trip*** — ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ Porcupine Tree-ს კრებული. მასში შეტანილია კომპოზიციები, ჩაწერილი 1992–1993 წლებში. ალბომში გამოიცა 2000 წელს, ხოლო ხელმეორედ — 2004 წელს.

## შექმნა
ალბომი წარმოიშვა კომპოზიციიდან „Voyage 34“, რომელიც ჯგუფის ალბომ *Up the Downstair*-ში უნდა შეეტანათ. თავდაპირველად დაგეგმილი იყო, როგორც 30-წუთიანი ნომერი, რომელიც ორმაგი ალბომის მეორე დისკად უნდა ქცეულიყო. სტივენ უილსონმა გადაწყვიტა მისი ალბომისგან დამოუკიდებლად გამოცემა. იგი სინგლებზე „Voyage 34 (Phase 1)“ და „Voyage 34 (Phase 2)“, 1992 წელს გამოჩნდა. 1993 წელს გამოვიდა *Voyage 34: Remixes*, ორიგინალური კომპოზიციების ორი რემიქსით. „Voyage 34 (Phase 3)“ იყო ბრიტანულ ჯგუფ Astralasia-ს მიერ მომზადებული რემიქსი, ხოლო „Voyage 34 (Phase 4)“ თავად უილსონმა ჩაწერა. დუეტ  Dead Can Dance-ის სიმღერის „As the Bell Rings the Maypole Spins“ ნაწყვეტი, ხმის სახით, მეორდება კრებულის ოთხივე კომპოზიციაში.

*Voyage 34: The Complete Trip*-ში შეტანილია ოთხივე „ფაზა“. კონცეპტუალურად, იგი ეძღვნება LSD-ს უარყოფით ეფექტებს და ანტინარკოტიკულ ტონს ატარებს, ისევე, როგორც ორიგინალური ფირი, რომელზეც ჩაწერილი იქნა ერთ-ერთი პიროვნების 1960-იანი წლების მოგონებები.

## სიმღერების სია
#Phase I — 12:55 
#Phase II — 17:31
#Phase III — 19:29
#Phase IV — 13:42

შენიშვნა: მეოთხე ფაზის დასრულებისას, 13:42-ზე, 2004 წლის გამოცემაში 5-წუთიანი სიჩუმის შემდეგ ჟღერს 2-წუთიანი დამალული კომპოზიცია.

## სქოლიო 
კატეგორია:Porcupine Tree-ს კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2000 წლის კომპილაციური ალბომები
აკირასი

**აკირასი** () — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ფორტალეზის აგლომერაციის მეზორეგიონს.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 72 651 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 480.976 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 151.05 კმ²-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი , 
*მოსახლეობის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
ტირამისუ

thumb|250px|ტირამისუს კომპონენტები
**ტირამისუ** (, სიტყვასიტყვით — „აღმაფრთოვანე“) — იტალიური მრავალფენიანი დესერტი, რომლის შემადგენლობაშიც შედის შემდეგი ინგრედიენტები: ყველი მასკარპონე, ყავა (ჩვეულებრივ ესპრესო), ქათმის კვერცხები, შაქარი და ნამცხვარი სავოიარდი. როგორც წესი, დესერტს კაკაო-ფხვნილს მიმოაყრიან ხოლმე.

ტირამისუ — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული დესერტია. არსებობს რეცეპტის ადაპტაციები, რომელთა მიხედვით კაკაო-ფხვნილს გახეხილი შოკოლადით ანაცვლებენ, სავოიარდის — ბისკვიტით, კოფეინის განაჟღენთს — ხილის ან ალკჰოჰოლის (ჩვეულებრივ მარსალას ან მადერას) განაჟღენთით, ხოლო გარკვეულ ვარიაციებში კი ტირამისუ შეიძლება პუდინგს ან კეკსს მიამსგავსოთ.

## ისტორია 
ტირამისუს რეცეპტი XX საუკუნის პირველ ნახევრამდე გამოქვეყნებულ წიგნებში არ არის წარმოდგენილი, თუმცა ეს საკმაოდ ნაზღაურდება შედარებით გვიანი გამოცემებით. ეს ფაქტი საფუძველს გვაძლევს ტირამისუ ბოლო ათწლეულების გამოგონებად ჩავთვლაოთ.

პირველი წერილობით ხსენება დაფიქსირებულია ჯუზეპე დი კლემენტეს (Giuseppe di Clemente) სტატიაში და დათარიღებულია 1971 წლით. 1981 წელს მისი სეხნია ჯუზეპე მაფიოლი, ყოველკვარტალურ ჟურნალ „Vin Veneto“-ში წერდა, რომ ტირამისუ 60-იანი წლების ბოლოს, ქალაქ ტრევიზოს რესტორან „Alle Beccherie“-ში, კონდიტერმა სახელად რობერტო ლინგუანოტომ (Roberto Linguanotto) შექმნა. ჯუზეპე მაფიოლმა აღნიშნა, რომ თავის სახელს ტირამისუ (იტალ. tira mi sù — აღმაფრთოვანებს) მისი ინგრედიენტების აღდგენით და მკვებავ თვისებებს უნდა უმადლოდეს და არავითარ შემთხვევაში აფროდიზიაკის თვისებებს.

რეცეპტი ასევე 1983 წლის წიგნ „I dolci del Veneto“-შიც გვხვდება. შემდგომი ხსენება უკვე უფრო ძველ ტექტსებში აღინიშნება, ისეთებში როგორიც „Cucina e tradizioni del Veneto“ არის, სადაც წერენ, რომ ტირამისუ ომის შემდგომ პერიოდში იქნა შექმნილი რესტორან „Alle Beccherie“-ს შეფ-მზარეულის მიერ, რომელსაც ცენტრალური ევრტოპაში მუშაობის გამოცდილება ჰქონდა.

უკვე ნახსენები წერილობითი საბუთების გარდა ტირამისუზე მრავალი ლეგენდაც არსებობს. ასე, ერთ-ერთი მათგანის თანახმად, პოპულარული დესერტი პირველად სიენაში, სპეციალურად ტოსკანის დიდი ჰერცოგის კოზიმო III მედიჩისთვის მოამზადეს, თუმცა სახელად „Zuppa del duca“ უწოდეს.

ასევე არსებობს ვერსიები, რომელთა თანახმად ავტორობა მიეკუთვნებათ რესტორნებს „El Toulà“-სა და „Al Fogher“. ამის გარდა, 2006 წლის 8 ოქტომბერს გაზეთმა Baltimore Sun-მა სტატია გამოაქვეყნა, რომელშიც მტკიცება წერია, რომ რესტორან „Beccherie“-სთვის ამ დესერტის მიმწოდებელი, დღესდღეობით აშშ-ში მერილენდის შტატის ქალაქ ბალტიმორში მცხოვრები ვინმე კარმინანტონიო იანაკონე (Carminantonio Iannaccone) იყო და რომ ტირამისუ სწორედ მისი გამოგონილია.

## გალერეა 

 ფაილი:Decorated tiramisu, December 2008.jpg 
 ფაილი:Completed tiramisú, September 2010.jpg
 ფაილი:Tiramisu.jpg
 ფაილი:Tiramisu in a cup, november 2011.jpg
 ფაილი:Tiramisu at Garibaldi Italian Cuisine, Bangsar.jpg

## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიური დესერტები
ჯაძია დაქსი

**ჯაძია დაქსი** () — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. მონაწილეობს სერიალში ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9.

## ბიოგრაფია 
ჯაძია დაიბადა 2341 წელს ტრილზე. იგი იზრდებოდა მშობლებთან და დასთან ერთად. თავის ოჯახში იგი იგი იყო ერთადერთი, რომელიც შეუერთდა სიმბიოტს. ჯაძია სწავლობდა ვარსკვლავური ფლოტის აკადემიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ წარდგა სიმბიოზთან შეერთებისათვის კომისიის წინაშე. აკადემიაში მან მიაღწია წარმატებას აცტროფიზიკაში, ექზოარქეოლოგიაში, ეკზობიოლოგიაში და ზოოლოგიაში. თავდაპირველად მას უარი ეთქვა შეერთებაზე, თუმცა კურზონ დაქსის მიერ დაბრუნებულ იქნა პროგრამაში და გახდა ისტრიაში პირველი ტრილი, რომელმაც წარმატებით დაასრულა პროგრამა პირველი უარის შემდეგ. იგი შეუერთდა დაქსის სიმბიოტს 2367 წელს.

2369 წელს 28 წლის ლეიტენანტი ჯაძია დაქსი დაინიშნა კოსმოსურ სადგურზე ღრმა კოსმოსი 9, როგორც ოფიცერი მეცნიერების დარგში, კაპიტან ბენჯამინ სისკოს მეტაურობიშ ქვეშ. კაპიტანი სისკო იყო კურზონ დაქსის მეგობარი. მალე ჯაძიამ და სისკომ აღმოაჩინეს სივრცითი ანომალია სადგურის ახლოს, რომელიც უკავშირდებოდა გამა კვადრანტს.

იმავე წელს ჯაძია გაასამარტლეს დანაშაულისატვის, რომელიც, როგორც ამტკიცებდნენ კურზონმა ჩაიდინა. საბოლოო ჯამში იგი გაამართლეს და ყველა ბრალდება მოუხსნეს. 2370 წელს დაქსის სიმბიოტი ძალის გამოყენებით ამოცლი იქნა შეუერთებელი ტრილის ვერადის მიერ. მოგტვიანებით იგი დააკავე და სიმბიოტი დაუბრუნდა ჯაძიას.

[left|მინი|[ვორფის და ჯაძიას ქორწილი]]
ჯაძია მონაწილეობდა ომში დომინიონის წინააღმდეგ. იგი მეთაურობდა დეფაიანტს და დანაღმა გასასვლელი გამა კვადრანტში, რათა შეეჩერებინა დომინიუონის შემოჭრა. როცა დომინიონისა და კარდასიის ფლოტმა დაიკავაღრმა კოსმოსი 9 ჯაძიამ გადაიყვანა დეფაიანტი უსაფრთხი ადგილას. ჯაძია ასევე მონაწილეობდა არაერთ ოპერაციაში ომის განმავლობაში.

2374 წელს ჯაძია ცოლად გაჰყვა ვორფს. იმავე წელს მატ გადაწყვიტეს შვილის გაჩენა. მიუხედავად ბიოლოგიური განსხვავებებისა ექიმმა ბაშირმა ჩათვალა რომ ეს შესაძლებელია. ამის გაგების შემდეგ ჯაძია წავიდა ტაძარში, სადაც მას თავს დაესხა გალ დუკატი და მოკლლა იგი.

[მინი|[ეზრი დაქსი]]
ჯაძიას სიკვდილის შემდეგ დაქსის სიმბიოტის გადარჩენა მოხერხდა და იგი მიიღო სხვა ტრილმა ეზრი ტიგანმა, რომელსაც შემდეგ ეწოდა ეზრი დაქსი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტერი ფარელი
* ვარსკვლავური გზა
* ვარსკვლავური გზა: ღრმა კოსმოსი 9

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* startrek.com 

## სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავური გზა
კატეგორია:ვარსკვლავური გზის პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
სტენტორი (გვარი)

**სტენტორი**, *ყანწა* () — უმარტივესი ცხოველების გვარი ინფუზორიების კლასისა.  მათი სხეულის სიგრძე 1 მმ აღწევს. აერთიანებს 10-ზე მეტ სახეობას. აქვთ ძაბრისებრი სხეული, გაფართოებულ წინანაწილზე — პირისირგვლივი მემბრანელები, რომლებიც საკვებს ატარებენ პირის ხვრელისაკენ. დანარჩენი სხეული წვრილი წამწამების სიგრძლივი რიგებითაა დაფარული. მკუმშავი ძაფების — მიონემების საშუალებით შეუძლიათ შეიკუმშონ და ბურთისებრი ფორმა მიიღონ. ბინადრობენ ზღვებსა და მტკნარ წყლებში. ზოგიერთი სახეობის ციტოპლაზმაში არის მრავალრიცხოვანი სიმბიონტი — ერთუჯრედიანი წყალმცენარეები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინფუზორიები
ქანაანი

[მინი|ქანაანი [ნეოლითის ხანა|ნეოლითიდან რკინის ხანამდე.]]
**ქანაანი** (ფინიკ. kĕnaʿan, , ) — ძველი პალესტინის, სირიისა და ფინიკიის აღმნიშვნელი ზოგადი სახელწოდება. მოიცავდა ტერიტორიას ხმელთაშუა ზღვიდან მდინარეების ორონტესისა და იორდანეს ველებამდე, ტავრის მთიდან ღაზამდე. როგორც ვარაუდობენ, „ქანაანი“ ნიშნავდა „მეწამულს“. თავდაპირველად მოიცავდა ტერიტორიას, სადაც მოგვიანებით მდებარეობდა ფინიკია. ქანაანზე გადიოდა დიდი სავაჭრო გზები, რაც ხელს უწყობდა ქვეყნის ეკონომიკურ-კულტურულ განვითარებას. დასახლებული იყო პალეოლითის დროიდან. მეზოლითის ხანაში ჩამოყალიბდა ე.წ. ნატუფიის კულტურა. ნეოლითის ხანიდან (ძვ. წ. VI ათასწლეული) ჩნდება პირველი სამიწათმოქმედო დასახლებანი (იერიქონი).

ენეოლითის ხანა ქანაანში ე.წ. ღასულის კულტურას უკავშირდება (იერიქონის ზოგიერთი ფენა, ბეთ-შეანი, მეგიდო). ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. III ათასწლეული) სამიწათმოქმედო დასახლებანი გამრავლდა, მოსახლეობა ეთნიკურად შეიცვალა. ქანაანის აბორიგენები სემიტები არ უნდა ყოფილიყვნენ. ძვ. წ. III ათასწლეულში სემიტები — ქანაანელები დასახლდნენ. ქანაანი პოლიტიკურად ერთიანი, ძლიერი სახელმწიფო არასდროს ყოფილა. სახელმწიფოებრივი გაერთიანების ძირითადი ფორმა ქალაქ-სახელმწიფო იყო (ებლა, იერიქონი, მეგიდო, ჰაცორი, გეზერი, თაანახი, ბეთ-შეანი და სხვა). თითოეულ ქალაქ-სახელმწიფოს თავისი მეფე ჰყავდა და საგვარეულო არისტოკრატია მართავდა. ეგვიპტელები ქანაანში ძვ. წ. III ათასწლეულიდან ლაშქრობდნენ, ხოლო XVI-XV სს-ში გაბატონდნენ კიდეც. ეგვიპტელებმა ქანაანი სამ ნაწილად დაყვეს და ყოველ პროვინციას სათავეში ეგვიპტელი მოხელე ჩაუყენეს (აქადურად „რაბიცუ“, ქანაანურად „სოქინუ“). ისინი პროვიცნიას ადგილობრივი მმართველების (აქადური „ხაზანნუ“) საშუალებით განაგებდნენ. ჩრდილოეთ სირიაში ხეთების კვლავმომძლავრების გამო ეგვიპტელთა გავლენა შესუსტდა VX საუკუნის ბოლოდან. რამზეს II-სა და ხათუსილი III-ს შორის სამშვიდობო ხელშეკრულების დადების შემდეგ ქანაანი გავლენის სფეროებად დაიყო. „ზღვის ხალხებმა“ დიდი ზიანი მიაყენეს ქანაანს. ძვ. წ. XIII საუკუნის ბოლოდან ფილისტიმელები, ისრაელისა და იუდას ტომები გაძლიერდნენ. ქანაანის ტერიტორია თანდათანობით შემცირდა. ბოლოს ქანაანი მხოლოდ ფინიკიას აღნიშნავდა, ხოლო ქანაანელები — ჩრდილოეთ აფრიკაში ფინიკიის კოლონიის მცხოვრებთ.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის უძველესი ისტორია
ყარაბაღის ბრძოლა

**ყარაბაღის ბრძოლა** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის სამეფოსა და ყარაბაღის ლაშქარს შორის 1750 წელს. აზერბაიჯანის სახანოებს შორის ყველაზე მეტად გაძლიერებული ყარაბაღის ხანი ფანა მეზობელ სახანოებს ავიწროვებდა. 1750 წელს ის განჯას შემოადგა. განჯის ხანმა დახმარება სთხოვა ქართლისა და კახეთის მეფეებს. თეიმურაზ II და ერეკლე II ყარაბაღისაკენ თებერვალში გაემართნენ. ლაშქარს რომელშიც იყვნენ იმერეთის, ოსეთის, ერევნის, ყაზახის, შამშადილუსა და ლეკთა რაზმები, განჯასთან განჯის, გულისტანის, ყარაბაღის სომეხთა კათალიკოსის და სხვა მელიქების ლაშქარი შეუერთდა. ფანა-ხანმა პირდაპირ შებრძოლება ვერ გაბედა, ღამით განჯას ალყა მოხსნა და ყარაბაღში გადავიდა. ექვსი დღის შემდეგ ქართველთა ლაშქარი ყარაბაღის სახანოში შეიჭრა. დავით ბატონიშვილის მიხედვით, ბრძოლა მოხდა ყარათეფედ წოდებულ ადგილას. ფანა ალი-ხანი 6 ათასი კაცით მთიან ადგილზე გამაგრდა. ერეკლე II-მ იერიშზე გადასვლა გადაწყვიტა. მთავარი ძალები დაბლობზე დატოვა, თვითონ კი რჩეული ლაშქრით მტრის მოწინავე პოზიციებს შეუტია. მტერი გაიქცა. ქართველთა მთავარი ჯარი თეიმურაზ II-ის მეთაურობით ტყიან ზეგანზე ავიდა და გადამწყვეტი იერიში მიიტანა შემდრკალ მტერზე. გაქცეულთა დევნა მეორე დღესაც გაგრძელდა. ქართველებს მრავალი ტყვე, დიდძალი ქონება და იარაღი დარჩათ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1750 წლის ბრძოლები
ყარაბაღის სახანო

მინი|300პქ|ყარაბაღის სახანო 1801-1813 წლებში
**ყარაბაღის სახანო** — ფეოდალური სახელმწიფო აზერბაიჯანში XVIII-XIX საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობდა არაქსისა და მტკვრის შუამდინარეთში. დააარსა ფანა ალი-ხანმა 1747 წელს. ყარაბაღის სახანო დროდადრო ავრცელებდა თავის გავლენას განჯის, ერევნის, ნახიჭევანისა  და არდებილის სახანოებზე. მოსახლეობა მისდევდა მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობასა და მებაღეობას, განვითარებული იყო ხელოსნობა. იბრაჰიმ ჰალილ-ხანმა (1759-1806 წწ.) ირანის ან ოსმალეთის შიშით მფარველობისათვის რუსეთს მიმართა. 1805 წელს ხელმოწერილ იქნა ხელშეკრულება ყარაბაღის სახანოსა და რუსეთს შორის მფარველობაში შესვლის შესახებ. 1822 წელს სახანოს მმართველობა გაუქმდა, იგი შეცვალა რუსულმა სამხედრო ადმინისტრაციამ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:კავკასიის სახანოები
უსტ-სლავიანკა

**უსტ-სლავიანკა** () — ისტორიული რაიონი ნევის რაიონში, სანქტ-პეტერბურგში. მდებარეობს ნევის მარჯვენა სანაპიროზე, მდინარე სალავიანკასა და დაბა მეტალოსტროის შორის.

## ისტორია
უსტ-სლავიანკა მდინარე ნევაზე მდებარე ერთ-ერთი უძველესი რუსული დასახლებაა. ჯერ კიდევ რუსეთ-შვედეთის ომის დროს XIV-XVIII საუკუნეებში ცნობილი იყო, როგორც „სლავიანსკაია-მიზა“, მეურნეობა, რომელიც XVIII საუკუნის დასაწყისში მის ტერიტორიებზე წარმოებული საომარი მოქმედებების შედეგად განადგურდა.

XVIII საუკუნის რუკებზე მდინარე სლავიანკაზე, მდებარეობდა ორი სლავიანკა: ერთი მდინარის შესართავთან, ხოლო მეორე მდინარის შედარებით ზემო დინებაში. მოგვიანებით, XIX საუკუნეში „ქვემო“ სლავიანკას, სხვა მდინარის შესართავებთან მდებარე სოფლების მსგავასად, სახელში დაემარა *უსტ* ( — შესართავი). სახელწოდება *სლავიანკა* ზოგიერთი ინფორმაციით მომდინარეობს მდინარე ნევის ნაპირას განსახლებული სლავებიდან. სახელწოდება დატანილია ბერგენგეიმის 1676 წლით დათარიღებულ რუკაზე, ამავე რუკაზე უსტ-სლავიანკას მაგივრად მდებარეობდა სოფელი გუდილოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* უსტ-სლავიანკა — *ენციკლოპედია სანქტ-პეტერბურგი*

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ისტორიული რაიონები
დროის მბრძანებლები (ფილმი)

„**დროის მბრძანებლები**“ (, ) — რენე ლალუს სრულმეტრაჟიანი ფანტასტიკური სამეცნიერო ჟანრის ანიმაციური ფილმი. გამოვიდა 1982 წელს. იწარმოებოდა საფრანგეთის, უნგრეთის, ბრიტანეთის, გფრ-ის და შვეიცარიის მიერ. იგი ეფუძნება ფრანგი მწერალ სტეფან ვულის რომანს „პერდიდის ობოლი“ (1958).

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 

კატეგორია:1982 წლის ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:უნგრული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:შვეიცარიული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:1982 წლის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ფილმები დროში მოგზაურობის შესახებ
ვუკი (ფილმი)

„**ვუკი**“ () — ატილა დარგაის სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. გამოვიდა 1981 წელს. მასში მოთხრობილია დაობლებული მელის ამბავი, რომელსაც სხვა მელა, კარაკი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:1981 წლის ფილმები
კატეგორია:უნგრული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:1981 წლის ანიმაციური ფილმები
კატების ხაფანგი

„**კატების ხაფანგი**“ (, აგრეთვე ცნობილი როგორც „კატების ქალაქი“) — ბელა ტერნოვსკის სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმი. გამოვიდა 1986 წელს.

ფილმში მოთხრობილია კატებისა და თაგვების დაპირისპირების შესახებ. თავის მხრივ, იგი არის ერთგვარი პაროდია ჯაშუშურ ფილმებზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:1986 წლის ფილმები
კატეგორია:უნგრული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:1986 წლის ანიმაციური ფილმები
იმენი-სვერდლოვა

**იმენი-სვერდლოვა** () — დაბა ვსევოლოჟსკის რაიონში, ლენინგრადის ოლქში, სვერდლოვის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. 2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 9 260 ადამიანს შეადგენდა.

დაბას სახელი რევოლუციონერ იაკოვ სვერდლოვის პატივსაცემად დაერქვა. 1961 წელს დაბაში სვერდლოვის სახელობის აგურის ქარხნის აშენების შემდეგ, მას სახელი შეეცვალა და ეწოდა — იმენი-სვერდლოვა.

## ისტორია
იმენი-სვერდლოვას ადგილზე არსებული პირველი დასახლება ნახსენებია ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის ინგერმანლანდიის შვედრუ რუკაზე. ბერგენგეიმის 1676 წლის რუკაზე ნახსენებია, როგორც სოფელი „Rajatorp“ (ქართულად — ნადელის საზღვარი). მოგვიანებით, 1696 წელს დასახლებას „Borotki“, ხოლო 1701 წლისთვის „Reijo“ ერქვა.

## სქოლიო
კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის დაბები
პეპლის ეფექტი

**პეპლის ეფექტი** — ტერმინი საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებში, აღნიშნავს ზოგიერთი ქაოსური სისტემის თვისებას. სისტემაზე უმნიშვნელო გავლენამაც კი შეიძლება იქონიოს დიდი და არაპროგნოზირებადი შედეგები სადღაც სხვაგან და სხვა დროს.

## ტერმინის ისტორია 
დეტერმინურ-ქაოსური სისტემები მგრძნობიარეა პატარა ზემოქმედებებზე. ქაოსურ სამყაროში ძნელია წინასწარ განსაზღვრო, თუ რა ვარიაციები შეიქმნება კონკრეტულ დროს და კონკრეტულ ადგილას, შეცდომები და განუსაზღვრელობა დროის დინებასთან ერთად ექსპონენციალურად იზრდება. ედუარდ ნორტონ ლორენცმა ამ მოვლენას „პეპლის ეფექტი“ უწოდა: პეპელამ, რომელიც ფრთებს აქნევს აიოვაში, შეიძლება გამოიწვიოს ეფექტების ზვავი, რომელმაც უმაღლეს წერტილს შეიძლება მიაღწიოს ინდონეზიაში წვიმების სეზონზე („პეპლის ეფექტი“ იწვევს ალუზიას რეი ბრედბერის 1952 წლის მოთხრობასთან ჭექა-ქუხილის ხმა, სადაც შორეულ წარსულში პეპლის სიკვდილი ცვლის გვიანდელი მომავლის სამყაროს).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქაოსის თეორია
* დომინოს თეორია
* დომინოს პრინციპი
* მარადიულობის დასასრული

კატეგორია:ქაოსის თეორია
კატეგორია:დროში მოგზაურობა
მასინისა

მინი|მასინისა, ნუმიდიის მეფე.
**მასინისა** (დ. დაახლ. ძვ. წ.  240 — გ. ძვ. წ. 149) — ნუმიდიის მეფე. აღმ. ნუმიდიის მეფის ძე. აღიზარდა და განათლება მიიღო კართაგენის კარზე. ცოლად ჰყავდა ჰასდრუბალის ასული. წლების მანძილზე გარდამავალი უპირატესობით ეომებოდა დასავლეთ ნუმიდიის მეფეს — სიფაკს. ამ პერიოდში კართაგენის ერთგული იყო, მაგრამ მოგვიანებით სციპიონებს დაუახლოვდა და მთელი ცხოვრების მანძილზე რომის მოკავშირე იყო კართაგენის წინააღმდეგ ბრძოლაში. რომაელთა დახმარებით ძვ. წ. 202 წელს ზამის ბრძოლაში კართაგენის დამარცხების შემდეგ დასავლეთ ნუმიდიაც შეიერთა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 240
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 149
კატეგორია:ნუმიდიის მეფეები
კატეგორია:ნუმიდიელები
უნგრეთის სამთავრო

**უნგრეთის სამთავრო** () — ყველაზე ადრეული დოკუმენტირებული უნგრული პოლიტიკური ერთეული შუა დუნაის დაბლობის ტერიტორიაზე, რომელიც IX საუკუნეში უნგრელების მიერ შუა დუნაის დაბლობის დაპყრობის შედეგად 895 ან 896 წელს წარმოიქმნა.

მადიარების ტომების გაერთიანებულმა ბელადმა არპადმა IX საუკუნის ბოლოს შექმნა უნგრეთის სამთავრო. ისინი მოვიდნენ ეტელკოზიდან, რომელიც მდებარეობდა კარპატების აღმოსავლეთით.

იმ პერიოდის ბიზანტიურ წყაროებში მას მოიხსენიებდნენ აგრეთვე როგორც:  დასავლეთ *თურქია*. დაახლოებით 960 წლის ხაზარების ებრაულ ენოვან წყაროებში ტერიტორია მოიხსენიება როგორც *უნგრელების მიწა*. 

უნგრული ისტორიოგრაფია 896-1000 პერიოდს მოიხსენიებს *სამთავროს საუკუნედ*. სამთავრო 1000 წელს ჩაანაცვლა ქრისტიანულმა უნგრეთის სამეფო, რომელსაც სათავეში ედგა მეფე - იშტვან I.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალმოში
* უნგრული რუნები

## სქოლიო 
კატეგორია:უნგრეთის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
ტომ ჯოუნსი (მომღერალი)

**სერ თომას ჯონ ვუდვორდი**  (, ცნობილი სასცენო სახელით **ტომ ჯოუნსი** )  (დ. 7 ივნისი, 1940) — უელსელი მომღერალი. ცნობილი გახდა 1960-იანი წლებიდან. მისი 36 სიმღერა მოხვდა ბრიტანეთის საუკეთესო 40-ეულებში, ხოლო 19 - აშშ-ში. მინიჭებული აქვს  ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომები
**Along Came Jones* (1965)
*''It's Not Unusual* (1965)
**What's New Pussycat?* (1965)
**A-tom-ic Jones* (1966)
**From the Heart* (1966)
**Green, Green Grass of Home* (1966)
**Funny Familiar Forgotten Feelings* (1967)
**13 Smash Hits* (1967)
**Delilah* (1968)
**The Tom Jones Fever Zone* (1968)
**Help Yourself* (1968)
**This Is Tom Jones* (1969)
**Tom* (1970)
**I Who Have Nothing* (1970)
**She's a Lady* (1971)
**Tom Jones Close Up* (1972)
**The Body and Soul of Tom Jones* (1973)
**Somethin' 'Bout You Baby I Like* (1974)
**Memories Don't Leave Like People Do* (1975)
**Say You'll Stay Until Tomorrow* (1977)
**What a Night* (1977)
**The Country Side of Tom Jones* (1978)
**Rescue Me* (1979)
**Do You Take This Man* (1979)
**Darlin* (1981)
**Country* (1982)
**Don't Let Our Dreams Die Young* (1983)
**Love Is on the Radio* (1984)
**Tender Loving Care* (1985)
**Move Closer*/*At This Moment* (1988)
**Carrying a Torch* (1991)
**The Lead and How to Swing It* (1994)
**Reload* (1999)
**Mr. Jones* (2002)
**Tom Jones & Jools Holland* (2004)
**24 Hours* (2008)
**Praise & Blame* (2010)
**Spirit in the Room* (2012)
**Long Lost Suitcase'' (2015)

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 

კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:უელსელი მომღერლები
კატეგორია:ბაკალავრი-რაინდები
კატეგორია:ტრადიციული პოპ-მუსიკის მომღერლები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ოფიცრები
კატეგორია:ბრიტანული შემოჭრის შემსრულებლები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:Brit Award-ის მფლობელები
კატეგორია:Columbia Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Decca Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Epic Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Interscope Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Island Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Jive Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Polydor Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:V2 Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პორტ-საიდის სტადიონის ტრაგედია

**პორტ-საიდის სტადიონის ტრაგედია** — 2012 წლის 1 თებერვალს, ეგვიპტის ქალაქ პორტ-საიდში მოხდა. ადგილობრივ საფეხბურთო კლუბ „ალ-მასრსა“ და კაიროს საფეხბურთო კლუბ „ალ-აჰლს“ შორის გამართული საფეხბურთო მატჩი ანგარიშით 3-1 დასრულდა. მატჩის დასრულებისას ორივე გუნდის გულშემატკივრები მოედანზე ჩავიდნენ და მასობრივი ჩხუბი წამოიწყეს, რასაც სერიოზული მსხვერპლი მოჰყვა: დაიღუპა 79 და დაშავდა 1000-ზე მეტი კაცი. ფეხბურთელებმა თავს გასახდელში გაქცევით უშველეს. ტრაგედიის შემდეგ ეგვიპტის ფეხბურთის ფედერაციამ ეროვნული ჩემპიონატის ყველა მატჩი გაურკვეველი ვადით გადადო. მალევე აღშფოთებულმა გულშემატკივრებმა კაიროს სტადიონებს ცეცხლი წაუკიდეს. ეგვიპტის პოლიციამ 50-მდე კაცი დააპატიმრა, ქალაქის ქუჩებში ეგვიპტის არმია გამოჩნდა. კაიროს მმართველი პირები გადააყენეს.

## გამოძიება და სასამართლო პროცესი 
2013 წლის იანვარში ეგვიპტის სასამართლომ 73-დან 21 დაპატიმრებულს სიკვდილი მიუსაჯა. ამის გამო სიკვდილმისჯილთა ნათესავებმა და მეგობრებმა საპატიმროზე შტურმი მოაწყეს. მათ მმართველი ძალის ოპოზიციაც შეუერთდა. ეგვიპტის ხელისუფლება იძულებული გახდა ქალაქში არმია და საბრძოლო ტექნიკა გამოეყვანა. არეულობების დროს ორი პოლიციელი და 20 სამოქალაქო პირი დაიღუპა, 250-მდე კი დაშავდა.

## მატჩის სპორტული დეტალები 
|
|valign="top" width="50%"|

|}

კატეგორია:ეგვიპტის ისტორია
კატეგორია:ეგვიპტის ფეხბურთი
კატეგორია:2012 წელი სპორტში
სამ საათსა და ათ წუთზე იუმასკენ (2007 წლის ფილმი)

**სამ საათსა და ათ წუთზე იუმასკენ** () —  2007 წლის ვესტერნი. წარმოადგენს ამავე სახელწოდების 1957 წელს გამოსული ფილმის რიმეიკს. გადაღებულია ნიუ-მექსიკოში.

## სიუჟეტი
არიზონას პატარა ქალაქში იჭერენ ცნობილ დამნაშავეს, ბენ უეიდს (რასელ კროუ). ის უნდა მიიყვანონ მატარებლის სადგურამდე, საიდანაც სამ საათსა და 10 წუთზე მატარებელი იუმას მიმართულებით გავა. იუმაში კი უეიდს სასამართლოს გადასცემენ. უეიდის ბანდა ლიდერის გათავისუფლებას ცდილობს. რანჩოს მეპატრონე დენ ევანზი (კრისტიან ბეილი), რომელიც ვალებში იხრჩობა, გადაწვეტს, 200 დოლარის სანაცვლოდ შეუერთდეს გუნდს, რომელმაც სადგურამდე უნდა მიიყვანოს ბენ უეიდი. თუმცა თანადათანობით გუნდს წევრები აკლდება, ზოგს კლავენ, ზოგი კი ნებდება და დანიშნულების ადგილზე ჩასული ევანზი მარტო აღმოჩნდება უეიდისა და მისი ბანდის პირისპირ.

## როლებში
*რასელ ქროუ — ბენ უეიდი
*კრისტიან ბეილი — დენ ევანზი
*პიტერ ფონდა — ბაირონ მაკელროი
*ლოგან ლერმანი — უილიამ ევანზი
*ბენ ფოსტერი — ჩარლი პრინსი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:2007 წლის ფილმები
კატეგორია:ვესტერნები
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:ჯეიმზ მანგოლდის ფილმები
ლაპილი

მინი|ლაპილი
**ლაპილი** — ვულკანის ამოფრქვევისას ვულკანურ ყუმბარებთან და ფერფლთან ერთად ამოსროლილი მომრგვალო ან უსწორმასწორო ფორმის მუხუდოს მარცვლის ან კაკლისოდენა ნაკუწი. წარმოადგენს ჰაერში ფრენისას გაცივებული ლავის ნაფლეთს ან ვულკანის მიერ გარღვეული, ადრე გაცივებული ვულკანის და გვერდითი ქანების ნატეხებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პეტროლოგია
ვილჰელმ ლაიბლი

**ვილჰელმ მარია ჰუბერტუს ლაიბლი** (; დ. 23 ოქტომბერი, 1844, კიოლნი, — გ. 4 დეკემბერი, 1900, ვიურცბურგი) — გერმანელი ფერმწერი. სწავლობდა მიუნხენის სამხატვრო აკადემიაში (1864–1869). მიუნხენის რეალისტი მხატვრების ჯგუფის მოთავე. ქმნიდა უმთავრესად პორტრეტებსა და გლეხთა ცხოვრების ამსახველ ჟანრულ სურათებს. ლაიბლმა შემოქმედების დასაწყისში განიცადა ფრანგული რეალისტური ფერწერის გავლენა („მოხუცი ბატონი პალენბერგი“, 1871, ვალრაფ-რიხარცის მუზეუმი, კიოლნი). შემდგომში მხატვარმა მიმართა გერმანული აღორძინების ხელოვნების ტრადიციებს („სამი ქალი ეკლესიაში“, 1878–1882, კუნსტჰალე, ჰამბურგი). ლაიბლის ბოლო პერიოდის ტილოები ახლოა იმპრესიონიზმთან („მრთველი“, 1892, სახვითი ხელოვნების მუზეუმი, ლაიფციგი).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Wilhelm Leibl - Drei Frauen in der Kirche 1882
* Leibl, Wilhelm Maria Hubertus

კატეგორია:გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1844
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჯეიმზ მანგოლდი

**ჯეიმზ მანგოლდი** (; დ. 16 დეკემბერი, 1963, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი კინორეჟისორი და სცენარისტი. სახელი გაითქვა ფილმით „იარე ზღვარზე“. დღემდე 9 ფილმი აქვს გადაღებული.

## ფილმოგრაფია
*1997 - პოლიციელების ქვეყანა *(Cop Land)* 
*1999 - გოგონა, რომელსაც შეაწყვეტინეს *(Girl, Interrupted)* 
*2005 - იარე ზღვარზე *(Walk the Line)*
*2007 - სამ საათსა და ათ წუთზე იუმასკენ *(3:10 to Yuma)*

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:დაბადებული 16 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ძალთა ბალანსი (საერთაშორისო ურთიერთობები)

ს შემდეგ, 1815 წ. ევროპული ძალთა ბალანსის მიღწევის მცდელობის კლასიკური მაგალითი.]]
**ძალთა ბალანსი** ან **ძალთა წონასწორობა** — ერთ–ერთი უძველესი და უმთავრესი კონცეფცია საერთაშორისო ურთიერთობათა თეორიაში. იგი მჭიდროდ უკავშირდება პოლიტიკურ რეალიზმს და გამომდინარეობს საერთაშორისო სისტემის ანარქიული სტრუქტურიდან. 

ამ კონცეფციის მიხედვით, იმის გამო, რომ საერთაშორისო სისტემა ანარქიულია, თითოეული სახელმწიფოს ძირითადი ამოცანაა ბრძოლა თვითგადარჩენისა და თვითდამკვიდრებისათვის. ამის აუცილებელი პირობა კი უსაფრთხოება და დამოუკიდებლობაა. თავიანთი დამოუკიდებლობისა და უსაფრთხოების შესანარჩუნებლად სახელმწიფოები, ჩვეულებრივ, ერთად მოქმედებენ ხოლმე, რათა დაუპირისპირდნენ იმ სახელმწიფოს (ან სახელმწიფოთა ჯგუფს), რომელიც საფრთხეს უქმნის მათ უსაფრთხოებასა და სუვერენიტეტს. ამგვარად, საერთაშორისო სისტემა დაყოფილია სახელმწიფოთა რამდენიმე ჯგუფად, რომლებიც დაახლოებით თანაბარი ძალისანი არიან და მათ შორის არსებული ძალთა ბალანსი (წონასწორობა) არის მშვიდობისა და წესრიგის მთავარი გარანტია საერთაშორისო სისტემაში, ამ სისტემის მდგრადობის ძირითადი პირობა. ხელსაყრელ შემთხვევაში სახელმწიფოები თავიანთი სურვილით აყალიბებენ კავშირს, რომელიც იცავს თითოეული მათგანის ეროვნულ ინტერესებს, ამასთან, არ არის მათი უფლებების შემლახველი. სხვა შემთხვევაში სახელმწიფო თავისი უსაფრთხოების დაცვის მიზნით იძულებულია მიეტმასნოს დომინანტ სახელმწიფოს, რაც ხშირად ეროვნული ინტერესების ნაწილის დათმობას იწვევს. 

საერთაშორისო საზოგადოებაში ძალთა ბალანსი სახელმწიფოებსა და სახელმწიფოთა ჯგუფებს შორის ურთიერთობათა მთავარი რეგულატორია, რომელიც განსაზღვრავს ამ ურთიერთობათა ხასიათს. ევროპაში ძალთა ბალანსის კლასიკური მაგალითებია 1648-1789 წლები (ვესტფალიის ზავის პირობები) და პერიოდი 1815 წლიდან XIX საუკუნის ბოლომდე (ვენის კონგრესის შედეგები). ძალთა ბალანსისათვის ბრძოლა XX ს–ის საერთაშორისო სამართალშიც იჩენს თავს – იქმნება ნორმები, რომლებიც საშუალებას არ აძლევდნენ არც ერთ დიდ სახელმწიფოს ან ბლოკს, იურიდიულად მოეპოვებინათ უპირატესობა სხვა სახელმწიფოს ან ბლოკის მიმართ. ამ საქმეში განსაკუთრებული როლი შეასრულა გაერომ და მისმა უშიშროების საბჭომ, რომელშიც მოქმედებს ერთხმივობის პრინციპი, ასევე ნატომ და ვარშავის ხელშეკრულების ორგანიზაციამ.

## ლიტერატურა
* *სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი / [სარედ.: ჯგუფი: ედუარდ კოდუა და სხვ. ; გამომც.: ლაშა ბერაია] - თბ. : ლოგოს პრესი, 2004 - 351გვ. ; 20სმ. - (სოციალურ მეცნ. სერია/რედ.: მარინე ჩიტაშვილი). - ISBN 99928-926-9-2 : [ფ.ა.]*

კატეგორია:პოლიტიკური რეალიზმი
კატეგორია:საერთაშორისო უსაფრთხოება
კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
ლაკმუსი

მინი|ლაკმუსი
**ლაკმუსი** — საღებავი ნივთიერება, რომელიც მიიღება ზოგიერთი სახის ხავსურიდან. ლაკმუსის შედგენილობა რთულია და საბოლოოდ არ არის დადგენილი. ლაკმუსს იყენებენ ქიმიურ ინდიკატორად. მჟავა გარემოში ლაკმუსი იფერება წითლად, ტუტეში კი ლურჯად. ხშირად სარგებლობენ ლაკმუსით გაჟღენთილი ქაღალდით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინდიკატორები
ყარა-იუსუფი

**ყარა-იუსუფი** (გ. 1420) — დასავლეთის ოღუზი თურქმანების მომთაბარე ტომთა ერთ-ერთი გაერთიანების — ყარა-ყოიუნლუს ბელადი. ყარა-იუსუფმა დაამარცხა ჯალაირიდების სახელმწიფოს გამგებელი აჰმედი და 1410 წელს საფუძველი ჩაუყარა ყარა-ყოიუნლუს სახელმწიფოს, რომელსაც 1420 წლამდე განაგებდა. ყარა-იუსუფს შირვანზეც ეჭირა თვალი და მის დამორჩილებას აპირებდა. შირვანშაჰმა იბრაჰიმმა საქართველოს მეფე კონსტანტინეს და შაქის გამგებელს სიდი აჰმედს სთხოვა დახმარება. მოკავშირეებსა და ყარა-იუსუფის ლაშქარს შორის ბრძოლა გაიმართა მტკვრის მარცხენა ნაპირზე 1412 წლის დეკემბერში. გამარჯვება ყარა-იუსუფს დარჩა. ბრძოლაში ბევრი ქართველი დაიღუპა, მეფე კონსტანტინე I ტყვედ ჩავარდა და ყარა-იუსუფის ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს 300 ქართველ აზნაურთან ერთად. ამიერკავკასიის გაერთიანებული ძალების დამარცხების შემდეგ ყარა-იუსუფმა ყურადღება თემურიდთა ირანის სამფლობელოებზე გადაიტანა. შაჰრუხთან (განაგებდა 1405-1447 წწ.) ომის დროს ყარა-იუსუფი მოკვდა.

## ლიტერატურა  
კატეგორია:გარდაცვლილი 1420
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სტეპის ზონები

**სტეპის ზონები** — ხმელეთის ბუნებრივი ზონები, რომელთა ლანდშაფტში ჭარბობს სტეპი. გავრცელებულია ჩრდილოეთი და სამხრეთი ნახევარსფეროების ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყლებში ამჟამად სტეპის ზონების ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადახნულია.
## იხილეთ აგრეთვე
*სუბტროპიკული სარტყლების სტეპის ზონები
*ზომიერი სარტყლების სტეპის ზონები
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუნებრივი ზონები
ყარაღაჯის განძი

**ყარაღაჯის განძი** — XIV საუკუნის I ნახევრის უკანასკნელი ჰულაგუიანების ვერცხლის მონეტების განძი. 1940 და 1949 წელს შემთხვევით აღმოჩნდა სოფელ ყარაღაჯში (სიღნაღის მუნიციპალიტეტი) მიწის სამუშაოების დროს. შეიცავს 214 ვერცხლის დირჰემსა და ნახევარ დირჰემს, რომლებიც მოჭრილია ირანის ილხანების  სულეიმანისა (1339-1343 წწ.) და ანუშირვანის (1343-1356 წწ.) სახელებით სხვადასხვა ზარაფხანაში. აღსანიშნავია, რომ განძის 15 მონეტა თბილისშია მოჭრილი, 2 - ყარაღაჯში, ხოლო 2 - ანისში. განძის ყველაზე ადრინდელი მონეტა თარიღდება 1345 წლით, უგვიანესი - 1355 წლით. ყარაღაჯის განძი დაფლული უნდა იყოს  1356 წლის შემდეგ. დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და ერევნის ისტორიულ მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ლაპერუზის სრუტე

მინი|250პქ|ლაპერუზის სრუტე კუნძულ სახალინიდან
**ლაპერუზის სრუტე** — სრუტე კუნძულებს სახალინსა (რუსეთი) და ჰოკაიდოს (იაპონია) შორის. აკავშირებს იაპონიისა და ოხოტის ზღვებს. უმცირესი სიგანე 43 კილომეტრი, სიღრმე 51-118 მეტრი. ახასიათებს ძლიერი მიმოქცევითი დინება. ზამთრობით დაფარულია ყინულით. ვლადივოსტოკს აკავშირებს ოხოტის, ბერინგის ზღვებისა და წყნარი ოკეანის ნავსადგურებთან. სახელი ეწოდა ფრანგი ზღვაოსნის ჟან ფრანსუა ლაპერუზის პატივსაცემად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:წყნარი ოკეანის სრუტეები
ლუვიური ენა

მინი|280პქ|ლუვიური ენის გავრცელების არეალი
**ლუვიური ენა** — ინდოევროპულ ენათა ანატოლიური (ხეთურ-ლუვიური) ჯგუფის ერთ-ერთი მკვდარი ენა. გავრცელებული იყო ძველი ანატოლიის სამხრეთ ოლქებში. ლუვიური ენის უძველესი ნიმუშები შემორჩენილია სოლისებრი დამწერლობით შესრულებულ რიტუალური ხასიათის ხეთურ ტექსტებში (ძვ. წ. XIV-XII საუკუნეები). ცალკეული ტექსტები ლივიურ ენაზე დაწერილია აგრეთვე სპეციფიკური იეროგლიფური დამწერლობით (ძვ. წ. VIII საუკუნე), რომელსაც უფრო ადრე იეროგლიფურ ხეთურს უწოდებდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანატოლიური ენები
სტეპის წითელი ჯიში

**სტეპის წითელი ჯიში**  — მსხვილი რქოსანი საქონლის სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XVIII საუკუნის ბოლოს უკრაინის სტეპის ნაცარა და წითელი საქონლის შეჯვარებით წითელ ოსტფრისლანდიურ და სხვა ჯიშებთან. ყოფილ სსრკ-ში ფართოდ იყო გავრცელებული, ფერად წითელია, მკვრივი აგებულება და კარგი გამძლეობა აქვს. ფურის საშუალო წლიური წველადობა სანაშენე ფერმებში არის 4000-4500 კგ რძე (ცხიმიანობა 3,6—3,8%). ცოცხალი მასა ფურისა 420—540 კგ (უდიდესია 700 კგ), კუროსი — 700—1000 კგ (უდიდესი 1200 კგ). გასუქებული ცხოველის ნაკლავის გამოსავლიანობა 50-55%.

სტეპის წითელი ჯიში მოშენებულია საქართველოს დაბლობი ზონის იმ რაიონებში, რომელთა დანიშნულებაა მოუხდელი რძის წარმოება. 1980 წელს საქართველოს კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში მისი რაოდენობა ჯიშიან ცხოველთა მთელი სულადობის 12,7% შეადგენდა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
მარანგუაპი

**მარანგუაპი** () — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, სეარის შტატში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ რეგიონში. მიეკუთვნება ფორტალეზის აგლომერაციის მეზორეგიონს.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 115 464 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 590.824 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 195.43 კმ²-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი , 
*მოსახლეობის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:სეარის შტატის მუნიციპალიტეტები
ქართველები კანადაში

thumb|250px|ქალაქ ტორონტოს ხედი
**ქართველები კანადაში** — ეთნიკური ქართველები კანადაში, მათი რაოდენობა დაახლოებით 500 ადამიანის ფარგლებში მერყეობს, უმრავლესობა ცხოვრობს ქვეყნის დიდ ქალაქებში. 2004 წლის 12 სექტემბრიდან ქ. ტორონტოში გაიხსნა პირველი ქართული საკვირაო სკოლა, სადაც ქართველი მასწავლებლები სასწავლო პროცესს მშობლიურ ქართულ ენაზე წარმართავენ, გაკვეთილები ანტიბეს საზოგადოებრივ ცენტრში ტარდება. ქართველებს ასევე აქვთ საკუთარი რადიო სადგური FM *„მამული“*, 2005 წლის 5 მარტს ტორონტოში დიაპაზონის 1430 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე ქართული რადიო პირველად გავიდა ეთერში. რადიო *„მამული“* ყოველ კვირა საღამოს 11 საათიდან 12 საათამდე მაუწყებლობს. 2006 წლის იანვრიდან კი რადიო *„მამულმა“* კანადის ერთ-ერთ უდიდეს ქალაქში — ვანკუვერშიც დაიწყო მაუწყებლობა. გადაცემა ყოველ ხუთშაბათს დიაპაზონის 1470 მეგაჰერც სიხშირის ტალღაზე საღამოს 7 საათიდან 8 საათამდე მიმდინარეობს. მომავალში დაგეგმილია რადიო მაუწყებლობის დაწყება კანადის ჩრდილოეთ სპორტულ დედაქალაქში კალგარიში. საქართველოში ამ რადიოგადაცემის პირდაპირ ეთერში მოსმენა შესაძლებელია ყოველ ორშაბათს ინტერნეტის მეშვეობით. კანადაში ასევე არსებობს ქართულ-კანადური ფოლკლორული ანსამბლი *„დარბაზი“*, კანადელებით დაკომპლექტებული, ქართული ხალხური ფოლკლორის შემსრულებელი 10 წევრიანი სასიმღერო კოლექტივიდან ეროვნებით ქართველი მხოლოდ ორი წევრია — ანსამბლს ხელმძღვანელობს შალვა მახარაშვილი და ვახტანგ ქაჩიბაია.

2012 წლის აგვისტოში ტორონტოში გამოიცა პირველი ქართული გაზეთი "მამული" რომლის რედაქტორი და გამომცემელია ალეკო ჩაჩანიძე. გაზეთი ვრცელდება ტორონტოში, ოტავაში, მონრეალში, კალაგრსა და ნიუიორკში.   2013 წლის აგვისტოში ვანკუვერში მცხოვრები ქართველების თაოსნობით გაიხსნა გაზეთ "მამულის" ვანკუვერის ბიურო, რომელსაც  დავით ხუფენია ხელმძღვანელობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქართული დიასპორა კანადაში 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული დიასპორა
კატეგორია:კანადის ეთნიკური ჯგუფები
სულიკო კოროშინაძე

**სულიკო კოროშინაძე** (დ. 17 დეკემბერი, 1932, თბილისი ― გ. 16 დეკემბერი, 2011, თბილისი) — ქართველი საესტრადო მომღერალი, ფოლკლორისტი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1967), თბილისის საპატიო მოქალაქე (2011).

დაიბადა 1932 წელს ქ. თბილისში. იგი მდიდარი სასიმღერო ტრადიციების ოჯახში გაიზარდა. პაპა — ერმილე, ბიძები: ევგენი და მიხეილ კოროშინაძეები, საქართველოს ეთნოგრაფიული ანსამბლის გურული სიმღერების საუკეთესო შემსრულებლებად  ითვლებოდნენ. დედა — ანა კოროშინაძე წლების მანძილზე საქართველოს მეჩონგურე ქალთა ანსამბლის წამყვანი სოლისტი იყო და კრიმანჭულის უბადლო შემსრულებელი.

სულიკო კოროშინაძე სწავლობდა ვაჟთა 20-ე  სკოლაში, სადაც მონაწილეობას იღებდა სკოლის საზეიმო საღამოებში და ხალხურ სიმღერებს ასრულებდა. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე. სწავლის პერიოდში, საფაკულტეტო და საუნივერსიტეტო კონცერტების, ფესტივალების, თუ ოლიმპიადების უცვლელი მონაწილეა. უნივერსიტეტში ჩამოყალიბდა იგი, როგორც საესტრადო მომღერალი და შემსრულებელი.

1956 წელს სულიკო კოროშინაძემ ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი  (გეოგრაფია–გეოლოგია) დაამთავრა. ამ დროს საქართველოს ფილარმონიასთან ჩამოყალიბდა საესტრადო ორკესტრი, გიორგი გაბისკირიას ხელმძღვანელობით. ჩატარებულ კონკურსში უამრავი მსურველი მონაწილეობდა. სულიკომ გაიმარჯვა და ორკესტრის სოლისტი გახდა. შემდგომში ორკესტრმა კვლავ განიცადა შემოქმედებითი გადახალისება. 1960 წლიდან ორკესტრს ეწოდა საქართველოს სახელმწიფო საესტრადო ორკესტრი „რერო“, რომლის სოლისტი კოროშინაძე 25 წელი იყო. მისი ხელმძღვანელი იყო ქართული ესტრადის ქომაგი და მოამაგე კონსტანტინე პევზნერი. მღეროდა დუეტში ნანული აბესაძესთან ერთად.

გარდაიცვალა 2011 წლის 16 დეკემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ჯილდოები და აღიარება
*1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
*1996 — ღირსების ორდენი ქართული საესტრადო ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისა და ნაყოფიერი პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის
*2011 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 დეკემბერი
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2011)
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ს
ყარახანიდები

[მინი|[აბდულქარიმ სათუქ ყარახანის მავზოლეუმი]]
**ყარახანიდები**, *ილექ-ხანები* — თურქთა მუსლიმანური დინასტია; მართავდა ყარახანიდების სახელმწიფოს (927-1212 წწ.) სახელწოდება მომდინარეობს პირველი ხანის აბდულქარიმ სათუქ ყარახანიდან (გ. 955 ან 956). ამ დინასტიის თვალსაჩინო წარმომადგენლები იყვნენ ნასრი (X საუკუნის დასასრული), იბრაჰიმი (1046/1047 – 1068 წწ.), არსლანი (1102-1130 წწ.). უკანასკნელი ხანი კლიჩ-არსლანი 1212 წელს მოკლა ხვარაზმის შაჰმა მუჰამადმა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ყარახანიდების სახელმწიფო

## ლიტერატურა 
* Бартольд В.В. Очерк истории Семиречья. // с/с в 9 т., т.II(1). — М., 1963.
* Бартольд В.В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия // с/с в 9 т., т.1. — М., 1963.
* Бартольд В.В. Статьи из «Энциклопедии ислама». Илек ханы. // с/с в 9 т., т.II(II). — М., 1964.
* Бартольд В.В. Богра-хан, упомянутый в Кутадгу билик. // с/с в 9 т., т.V. — М., 1968.
* Буниятов З.М. Гарс ан-Ни`ма ас-Саби и Камал ад-Дин ибн Фувати об истории Караханидов // ППВ, 1974 — М., 1981.

კატეგორია:დინასტიები
ყარახანიდების სახელმწიფო

**ყარახანიდების სახელმწიფო** (, *ყარახანიან* ან , *ხაკანია*, , ) — ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც ჩამოყალიბდა აღმოსავლეთ თურქესტანის, შვიდმდინარეთსა და სამხრეთ ტიანშანისპირა ტერიტორიაზე X საუკუნის 90-იან წლებში. იგი შექმნეს თურქმა ტომებმა - უმთავრესად ყარლუყებმა, ჩიღილიმ, იაღმამ. ამ უკანასკნელთაგან წარმოიშვა ყარახანიდების დინასტია, რომელიც მართავდა სამეფოს. X საუკუნის შუა წლებში ზემოჩამოთვლილ ტომებში გავრცელდა ისლამი. თურქების დაპყრობით პოლიტიკას მავერანაჰრში მოჰყვა სამანიდების სახელმწიფოს სწრაფი დაცემა. 992 წელს ყარახანიდების სახელმწიფოს მეთაურმა ბოღრა-ხან ჰარუნმა დაიპყრო ბუხარა, მისი მემკვიდრე ნასრ I მთელ მავერანაჰრს დაეუფლა 996-999 წლებში. ყარახანიდების სახელმწიფო საუფლისწულოებად იყოფოდა, ცენტრალური ხელისუფლება მოისუსტებდა. სხვადასხვა დროს ყარახანიდების სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო ქაშგარი. მიწის მფლობელობის უმთავრეს ფორმად დარჩა იქტა. XI საუკუნის 60-70-იან წლებში დაიწყო ყარახანიდების სახელმწიფოს შეჯახება სელჩუკებთან, რასაც მოჰყვა დეცენტრალიზაცია და შინაფეოდალური ომები. დასუსტებული ყარახანიდების სახელმწიფოს სულთან სანჯარის (1118-1157 წწ.) დროს სელჩუკებმა დაიმორჩილეს. XII საუკუნის 30-40-იან წლებში ყარახანიდების სახელმწიფოში შეიჭრნენ და გაბატონდნენ ყარახატაელები. 1212 წელს ყარახანიდების სახელმწიფოს ნარჩენები ხვარაზმის შაჰმა მუჰამედმა შეიერთა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ყარახანიდები
* თურქთა სახაკანო
* უიგურები

## ლიტერატურა 
*
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:აზიის ისტორიული სახელმწიფოები
ნიზამი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ნიზამი** (არაბული სიტყვა „წესრიგი“, „დისციპლინა“, აგრეთვე — „სისტემა“ ) — ტერმინი შესულია მრავალ ენაში.

* ნიზამი განჯელი — სპარსელი პოეტი და ჰუმანისტი
* ნიზამ ალ-მულქი — შუა საუკუნეების ცნობილი მწერალი
* ნიზამ-ი ჯედიდი — სელიმ III-ისა და მაჰმუდ II-ის რეფორმები
* ნიზამი — ტიტული დიდ მოგოლთა იმპერიაში
* ნიზამ-ელ-აალემი და ნიზამ-ელ-მულქი — „დიდი ვეზირის“ ტიტული აღმოსავლური ქვეყნების კანცელარიაში
* ნიზამი — კავკასიის იმამატის სამართლის ნორმები
* ნიზამი — იურიდიული ძალის მქონე დოკუმნეტი საუდის არაბეთის სამეფოში
* ნიზამი — ინდოეთში აღმოჩენილი ბრილიანტის ქვა (440 კარატი).
## აზერბაიჯანი
*ნიზამი  — ბაქოს ერთ-ერთი რაიონი
*ნიზამი  — სოფელი  აზერბაიჯანში, გორანბოის რაიონში  
*ნიზამი  — სოფელი  აზერბაიჯანში, საბირაბადის რაიონში

## სომხეთი
*ნიზამი   — სოფელი სომხეთში, არარატის პროვინციაში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჰოლკონდის სასულთნო

220px|მინიატიურა|ჰოლკონდას სულთნების სასახლე
220px|მინიატიურა|ჰოლკონდის ტრიუმფალური ჭიშკარი
**ჰოლკონდის სასულთნო** — ცენტრალური ინდოეთის ერთ-ერთი მუსლიმური სასულთნო. წარმოიქმნა 1518 წელს. სასულთნოს სათავეში იდგა კუტბ შაჰის დინასტია, რომელიც ყარა-ყოინლუს თურქმანი ტომებიდან მოდის. სასულთნოს დედაქალაქი კარგად გამაგრებული ქალაქი ჰოლკონდა

ჰოლკონდის სასულთნო თავისი აყვავების პერიოდში მოიცავდა ტერიტორიებს მდინარეებს — გოდავარსა და კრიშნას შორის თვით ბენგალის ყურემდე. უმდიდრესი ალმასის საბადოების წყალობით, რომლითაც მთელი აზია მარაგდებოდა, ჰოლკონდის სულთნებმა შეძლეს უდიდესი არმიის შექმნა. ჰოლკონდის შახტებში იქნა მოპოვებული ცნობილი ქვები — კოჰინური და იაკობის ალმასი. 
 
საბადოების მარაგის ამოწურვის შემდეგ ჰოლკონდის კეთილდღეობა შემცირდა. 1687 წელს სასულთნო დაიპყრო იმპერატორმა აურანგზებმა. მისი სიკვდილის შემდეგ ჰოლკონდა გამოეყო დიდ მოგოლთა იმპერიას და ჩამოყალიბდა ჰაიდარაბადის სამთავროდ. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* კუტბ შაჰის დინასტიის მავზოლეუმი 
* ჰაიდარაბადი — ნიზამების სახელმწიფო
* კოჰინური — ბრილიანტის ისტორია

კატეგორია:ინდოეთის ისტორია
კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები
ყარახატაელები

[მინი|ყარახატაელების განსახლება 1610 წლის ევროპულ რუკაზე, აქ ისინი აღნიშნული არიან ობის ზემო ნაწილში დღვანდელი [ტაშკენტიდან რდილოეთით.]]
**ყარახატაელები**, *შავი ხატაელები* — კიდანების ნაწილის სახელწოდება, რომლებიც გადასახლდნენ ცენტრალურ აზიაში XII საუკუნეში. XII საუკუნის შუა ხანებში და XIII საუკუნის დამდეგს შედიოდნენ ყარახატაელების სახელმწიფოში, შემდგომში შეერივნენ მეზობელ თურქ ხალხებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აზიის ხალხები
კატეგორია:გადაშენებული ერები
მეზენი (მდინარე)

**მეზენი** — მდინარე რუსეთში, არხანგელსკის ოლქსა და კომის რესპუბლიკაში. სიგრძე 966 კილომეტრი, აუზის ფართობი 78 ათასი კმ². სათავე აქვს ტიმანის ჭიუხის დასავლეთ კალთების ჭაობებში. ერთვის თეთრ ზღვას. ზემოთში ხეობის ნაპირები მაღალი და კლდოვანია, შუაწელში კალაპოტი დაკლაკნილია, ქვემოთში ბევრია თავთხელი და ჩქერი. ზღვის მოქცევა ვრცელდება შესართავიდან 64 კილომეტრზე. შერეული საზრდოობის მდინარეა; ჭარბობს თოვლის წყალი. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი 886 მ³/წმ, მაქსიმალური 9530 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის მაის-ივლისში. იყინება ოქტომბერ-ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილ-მაისში. სანაოსნოა შესართავიდან 201 კილომეტრზე, გაზაფხულზე 681 კილომეტრზე. შესართავიდან იჭერენ თევზს. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი მეზენი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მდინარეები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:კომის რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:არხანგელსკის ოლქის მდინარეები
ყარჩიხა-ხანი

**ყარჩიხა-ხანი** (გ. 25 მარტი, 1625) — შაჰ აბას I-ის ერთ-ერთი გამოჩენილი სარდალი, ერევნელი სომეხი. ბავშვობაში ტყვედ წაიყვანეს, შემდეგ ჩარიცხეს შაჰ აბას I-ის ღულამთა რიგებში, სადაც დაწინაურდა, გახდა თოფანქჩიების სარდალი და თოფხანის ამირა. მიიღო სარდლისა და სპასალარის ხარისხი. იყო ქალაქ მეშჰედის მმართველი. ყარჩიხა-ხანი სარდლობდა ყიზილბაშთა იმ ლაშქარს, რომელსაც დავალებული  ჰქონდა ქართლ-კახეთის ამოწყვეტა და აყრა-გადასახლება. 1625 წლის 25 მარტს ყარჩიხა-ხანი შვილთან ერთად მოკლა გიორგი სააკაძემ მარტყოფის ველზე. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარდაცვლილი  25 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
კატეგორია:სომეხი სამხედრო მოღვაწეები
ყაჯარები

მინი|ყაჯარების დინასტიის გერბი
**ყაჯარები** — დინასტია ირანში 1796-1925 წლებში. დინასტიის დამაარსებელია აღა-მაჰმად-ხან ყაჯარი, გამოხატავდა ირანის ფეოდალური არისტოკრატიის ინტერესებს. ყაჯარების დინასტიის შაჰები ხელს უწყობდნენ ირანში უცხოური კაპიტალის შეჭრას, რაც ქვეყანას სანახევროდ კოლონიურ მდგომარეობაში აყენებდა. შაჰების თვითნებობამ და მძიმე უღელმა გამოიწვია მასობრივი სახალხო მოძრაობები, რამაც დაასუსტა დინასტიის ხელისუფლება და მოამზადა მისი დამხობის პირობები. 1907 წელს, ყაჯარების წარმომადგენელმა, მუჰამედ ალი შაჰმა, დაითხოვა პარლამენტი. 1925 წლის ოქტომბერში მეჯლისის გადაწყვეტილებით, 12 დეკემბრიდან ირანში ფეჰლევიანების დინასტია გაბატონდა.

## წარმომადგენლები 
*აღა-მაჰმად-ხანი (1794-1797)
*ფათალი-შაჰი (1797-1834)
*მუჰამედ-შაჰ ყაჯარი (1834-1848)
*ნასერ ალ-დინ შაჰი (1848-1896)
*მოზაფარ ალ-დინ შაჰი (1896-1907)
*მუჰამედ ალი შაჰი (1907-1909)
*აჰმედ შაჰ ყაჯარი (1909-1925)

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
*The Qajar (Kadjar) Pages
*The International Qajar Studies Association 
*Dar ol-Qajar 
*Qajar Family Website
*Royal Ark-Qajar Website

კატეგორია:დინასტიები
კატეგორია:ირანის ისტორია
ყუბილაი

**ყუბილაი**, *სეჩენ-ხანი, ში-ძუ* (დ. 23 სექტემბერი, 1215 — გ. 18 თებერვალი, 1294, პეკინი) — მონღოლთა მე-5 დიდი ყაენი 1260-1294 წლებში, ტოლუის ვაჟი, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი. 

## ტახტზე ასვლამდე
ყუბილაი დაიბადა და აღიზარდა მონღოლეთში. ის და მისი ძმები პირადად ჩინგიზ-ყაენის კარზე იზრდებოდნენ. 1236 წელს, მონღოლების მიერ ძინის დინასტიის განადგურების შემდეგ, უგედეი-ყაენმა თავისი გარდაცვლილი ძმის, ტოლუის ოჯახს მამულები უბოძა ჩინეთში, რომელთა შორის ყველაზე ფართო სწორედ ყუბილაის ერგო. მაშინ დაიწყო მან ჩინურ კულტურასთან დაახლოვება. ყუბილაი დაინტერესდა ბუდიზმით. ის იყო ერთ-ერთი პირველი ჩინგიზ-ყაენის შთამომავალთა შორის, რომელიც ეზიარა რაიმე რელიგიას. 

მისი უფროსი ძმის, დიდი ყაენის, მუნქეს ზეობის დროს (1251-1259) ჩინეთის დასაპყრობად გაგზავნილი არმიის მეთაურად დანიშნეს. ყუბილაიმ 1253 წელს შეძლო იუნანის დაპყრობა, 1255-1257 წლებში კი დაიმორჩილა ჩინეთის ჩრდილოეთი ნაწილი. მუნქეს სიკვდილის შემდეგ ყარაყორუმში ჩავიდა და ყაენის ტახტი დაიკავა.

## მმართველობის პერიოდი
ყუბილაიმ 1260 წელს, კორონაციაზე მიიღო გადაწყვეტილება: დედაქალაქი ყარაყორუმიდან ჩინეთის ტერიტორიაზე (თავდაპირველად კაიფინში, ხოლო 1264 წელს - ჯუნდუში, ახლანდელი პეკინი) გადაიტანა. 1271 წლის 18 დეკემბერს ჩინგიზიდების მონღოლურ დინასტიას ჩინური სახელი იუანი უწოდა, ხოლო 4 სახელმწიფოდ დაშლილ (ჰულაგუიანები, ოქროს ურდო, ჩაღათას ულუსი და  დიდი ყაენის იმპერია) მონღოლთა იმპერიას სახელი შეუცვალა და იუანის დინასტია დაარქვა. 1278 წელს დაიპყრო ბირმა, ხოლო 1279 წელს დაასრულა სამხრეთ სუნის იმპერიის დარბევა და ამით მთელი ჩინეთი დაიმორჩილა. 

ჩინეთისა და ბირმის დაპყრობის შემდეგ, ყუბილაიმ დაიწყო ბრძოლა მთლიანი ინდოჩინეთის დასამორჩილებლად. 1274, 1281 და 1293 წლებში შეუტია იაპონიას, მაგრამ უშედეგოდ. მრავალი წარმატების მიუხედავად, ყუბილაის ბევრი მოძულე გამოუჩნდა მონღოლეთში. ამას განაპირობებდა მისი მიგრირება ჩინეთში და რელიგიური შეხედულებები. მას მალევე მოუწია საკუთარ ნათესავთან, კაიდუსთან ბრძოლა დიდი ყაენის ტახტისთვის. კაიდუ ყოფილი დიდი ყაენის, უგედეის შვილიშვილი იყო და თავს ტახტის მემკვიდრედ თვლიდა. ნათესავებს შორის დაპირისპირება დიდ ხარჯად და სისხლისღვრად დაუჯდათ ჩინგიზიდებს. 

ყუბილაი იყო შემწყნარებელი და სამართლიანი მმართველი. მან დააფინანსა ჩინეთის ისტორიაში უდიდესი თეატრის მშენებლობა, მოიწვია ტიბეტელი ლამები, არაბი ასტროლოგები. იუანის დინასტიის ერაში შექმნილ პოეზიაში აღწერილია სამდღიანი ქეიფები ათასი სტუმრისთვის. უყვარდა პოეზია და თავადაც წერდა ლექსებს ჩინურ ენაზე. მის დროს მონღოლეთსა და ჩინეთს ესტუმრა ცნობილი ვენეციელი მოგზაური, მარკო პოლო. 

ყუბილაი-ყაენი გარდაიცვალა 1294 წლის 18 თებერვალს, 78 წლის ასაკში. მის შემდეგ იუანის დინასტიისა და მონღოლეთის იმპერატორი გახდა მისი შვილიშვილი, თემურ-ყაენი.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუანის დინასტია
* მონღოლთა იმპერია
* მონღოლთა იმპერიის მმართველთა სია

## ლიტერატურა 
## წყარო
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1215
კატეგორია:გარდაცვლილი 1294
კატეგორია:იუანის იმპერატორები
კატეგორია:მონღოლი ყაენები
კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 თებერვალი
კატეგორია:ჩინგიზიდები
ბალკანურ-კავკასიური რასა

**ბალკანურ-კავკასიური რასა** — ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, კავკასიასა და დასავლეთ ირანში გავრცელებული ანთროპოლოგიური ტიპების ჯგუფი: ახასიათებს მუქი ფერის თმა, მუქი ან შერეული ფერის თვალები, გამოდრეკილი ცხვირის ზურგი. ძლიერ განვითარებულია თმოვანი საფარველი, დაბალი და ძალიან ფართო სახე, ბრაქიკეფალია და საშუალო სიმაღლის ტანი. ანთროპოლოგიური ტიპების ჩამოყალიბების თვალსაზრისით, უფრო გამართლებულია აღნიშნულ ტერიტორიაზე ხმელთაშუაზღვურ-ბალკანური და წინააზიური ტიპების გამოყოფა, რასაც ქართველი ანთროპოლოგების მიერ კავკასიასა და ინდოეთში ჩატარებული გამოკვლევებიც ადასტურებს.
## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:ანთროპოლოგია