ნაღველა სოკო

**ნაღველა სოკო** () — ტილოპილუსის გვარის არასაჭმელი სოკო ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომელსაც ახასიათებს მწარე გემო. მომზადებისას სიმწარე კიდევ უფრო ძლიერდება.

გავრცელების არეალი მოიცავს აზიას, ევროპას, აღმოსავლეთ ჩრდილოეთ ამერიკასა და ცენტრალურ ამერიკას. 

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1788 წელს როგორც *Boletus felleus*. მიმდინარე ბინომიალური სახელი მიანიჭა ფინელმა მიკოლოგმა პიტერ ადოლფ კარსტენმა 1881 წელს.

**სამეცნიერო სინონიმები**

* 
*
*
*
**Tylopilus felleus* var. *alutarius* (Fr.) P.Karst. (1882)
*
*
*
**Boletus felleus* var. minor Coker & Beers (1943)
**Tylopilus felleus* var. *uliginosus* A.H.Sm. & Thiers (1971)
**Tylopilus felleus* var. *minor* (Coker & Beers) Pilát & Dermek (1974)

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი 4-15 სმ-მდე აღწევს, ნახევარსფეროსებრია, მოგვიანებით მომრგვალო-ბალიშისებრი ან გაშლილი. მშრალია, წვრილბოჭკოვანი, ხავერდოვანი, შემდგომში გლუვი. წვიმიან ამინდში ცოტათი წებოვანი ხდება. ქუდის ფერი — ყვითელ-ყავისფერი, ყვითელ-მომურო, ღია-მომურო, ნაცრისფერ-ჟანგმიწისფერი, მონაცრისფრო-ყავისფერი, იშვიათად წაბლისფერ-ყავისფერი ან მუქი მურა.

რბილობი თეთრია, გაჭრისას წითლდება ან საერთოდ არ იცვლის ფერს. გემოზე მწარეა, განსაკუთრებული სუნის გარეშე. თითქმის არასდროს ჭიანდება.

ჰიმენოფორი შეზრდილია ფეხთან, მილები თეთრია, მოგვიანებით ვარდისფერი ან ჭუჭყისფერ-ვარდისფერი. ფორები მომრგვალებული ან კუთხოვანია, წახნაგოვანი, წვრილი, დაჭერისას წითლდება ან მურა შეფერილობას იღებს.

ფეხის სიგრძე — 3-12,5 სმ, სისქე — 1,5-3 სმ, წაგრძელებულ-ბოლქვისებრია, ბოჭკოვანი, ფერი — კრემისფერ-ჟანგმიწისფერი მოყვითალო, ჟანგმიწისფერ-ყვითელი, ან ყვითელ-ყავისფერი, ზედა ნაწილი მოთეთრო ან ნაღებისფერ-ყვითელი, ფეხზე ახასიათებს მურა, მუქი-კრემისფერი ან შავი ფერის ბადე.

სპორების ფხვნილი — მოვარდისფრო, ვარდისფერი, მოვარდისფრო-ყავისფერი. სპორები 10—15×4—5 მკმ, ელიფსურ-თითისტარისებრი, უფერო ან ცოტათი ნაცრისფერ-მოვარდისფრო, გლუვი.

ფაილი:Tylopilus felleus 060914b.jpg
ფაილი:Tylopilus felleus a2.JPG
ფაილი:Tylopilus.felleus2.-.lindsey.jpg
ფაილი:Epeízű.jpg
ფაილი:Boletus felleus.jpg
ფაილი:2012-06-09 Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst 226777.jpg
ფაილი:2012-06-09 Tylopilus felleus (Bull.) P. Karst 226780 crop.jpg
ფაილი:Tylopilus felleus01.jpg

## ეკოლოგია და გავრცელება 
გავრცელების არეალი მოიცავს აზიას, ევროპას, აღმოსავლეთ ჩრდილოეთ ამერიკას და ცენტრალურ ამერიკას. ნაღველა სოკო არის ტილოპილუსის ტიპური სახეობა და ერთადერთი წარმომადგენელი გვარიდან, რომელიც გავრცელებულია ევროპაში. საქართველოში იშვიათი სოკოა.

მიკორიზას ქმნის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან. განსაკუთრებით ხარობს წიწვივან ტყეებში მჟავე ნაყოფიერ ნიადაგზე, ხშირად წიფლისა და მუხის ძირებში. იშვიათად დამპალ ჯირკებზე. იზრდება ერთეულებად ან ჯგუფებად.

**სეზონი**: ივნისი — ოქტომბერი.

## გამოყენება
მიუხედავად იმისა, რომ არაშხამიანი სოკოა, ახასიათებს მეტად მწარე გემო. სიმწარე კიდევ უფრო ძლიერდება მომზადებისას. ერთ ეგზემპლარს შეუძლია სხვა სოკოებისგან მომზადებული მთლიანი კერძის გემოს გაფუჭება. ზოგ ქვეყანაში მისგან დამზადებულ ფხვნილს კერძებისთვის არომატის მისაცემად იყენებენ.

## მსგავსი სახეობები 
ნაღველასოკო წააგავს დათვისსოკოს და ასევე ბოლეტუსის გვარის სხვა სახეობებს, მათ შორის ბადისებრ და ბრინჯაოსფერ დათვისსოკოს. ზოგჯერ ეშლებათ *Leccinum*-ის გვარის სოკოებში, რომელთაგან განსხვავდება ფეხზე ქერცლების არქონით, ხოლო ბოლეტუსისაგან — მუქი ბადით.

ფაილი:Boletus aereus 437478.jpg|*Boletus aereus*
ფაილი:Hřib dubovýII.JPG|*Boletus aestivalis*
ფაილი:Caloboletus calopus (cropped).JPG|*Caloboletus calopus*
ფაილი:Boletus edulis by kami.jpg|*Boletus edulis*
ფაილი:Boletus fechtneri.jpg|*Boletus fechtneri*
Boletus impolitus 2009 G3.jpg|*Boletus impolitus*
ფაილი:2013-09-12 Boletus fragrans Vittad 392707.jpg|*Boletus fragrans* 
ფაილი:2008-11-05 Boletus pinophilus Pilát & Dermek 27980 crop.jpg|*Boletus pinophilus*
ფაილი:Vrbenské rybníky - Boletus radicans 04.jpg|*Caloboletus radicans* 

## ლიტერატურა
* *Гарибова Л. В., Сидорова И. И.* Грибы. Энциклопедия природы России. — М.: ABF, 1997.
* *Дермек А.* Грибы. — Братислава: изд-во «Словарт», 1989.
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნაღველა სოკო — Mycoweb

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები