open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალექსანდრა ბერძენი (1870-1891)

**ალექსანდრა ბერძენი** (), აგრეთვე ცნობილია როგორც **ალექსანდრა გიორგიევნა** (; დ. 30 აგვისტო, 1870, კორფუ, საბერძნეთი — გ. 24 სექტემბერი, 1891, მოსკოვი, რუსეთი) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-ისა და დედოფალ ოლღა კონსტანტინოვნას უფროსი ქალიშვილი. მეფე კონსტანტინოს I-ის უმცროსი და. რუსეთის დიდ მთავარ პალვე ალექსანდროვიჩის მეუღლე და მისი ორი შვილის დედა.

## ბიოგრაფია 
ალექსანდრა დაიბადა 1870 წლის 30 აგვისტოს კორფუზე, საბერძნეთში. იგი იყო საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ოლღა კონსტანტინოვნას რიგით მესამე შვილი და პირველი ქალიშვილი. ვინაიდან მამამისი დანიის მეფე კრისტიან IX-ის ვაჟი იყო, ალექსანდრას საბერძნეთთან ერთად დანიის პრინცესის წოდებაც ჰქონდა.

ალექსანდრას დედა, დედოფალი ოლღა რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ I-ის შვილიშვილი იყო და სურდა, რომ თავისი ქალიშვილები რუსეთში გათხოვილიყვნენ. ამ მიზნით ალექსანდრა 1889 წლის ივნისში, სანქტ-პეტერბურგში ცოლად შერთეს რუსეთის დიდ მთავარ პავლე ალექსანდროვიჩს, რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე III-ის ძმას, იმპერატორ ალექსანდრე II-ისა და იმპერატრიცა მარია ალექსანდროვნას ნაბოლარა ვაჟს.

1890 წლის 18 სექტემბერს ალექსანდრამ თავისი პირველი ქალიშვილი გააჩინა, რომელსაც ბებიის პატივსაცემად მარია დაარქვეს. მშობიარობიდან რამდენიმე თვეში იგი მეორედ დაორსულდა და შვიდ თვეში, მოსკოვში ვიზიტისას ნაადრევი მშობიარობა დაეწყო. ბავშვის გაჩენა საშინლად გართულდა, თუმცა ალექსანდრამ 1891 წლის 18 სექტემბერს ჯანმრთელი ვაჟი გააჩინა. მშობიარობა იმდენად გართულდა, რომ ალექსანდრა კომაში ჩავარდა და ამ ამბიდან ექვს დღეში, 1891 წლის 24 სექტემბერს, 21 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

თავდაპირველად იგი პეტერბურგში დაკრძალეს, თუმცა 1940 წელს მისმა ძმისწულმა, საბერძნეთის მეფე გეორგიოს II-მ იგი ათენში გადაასვენა და ტატოის სამეფო მავზოლეუმში, ოჯახის სხვა წევრების გვერდით დაკრძალა.

## შვილები 
# მარია (1890-1958), პირველად იქორწინა სოდერმანლანდის ჰერცოგ ვილჰელმზე, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი, მასთან განქორწინების შემდეგ კი ცოლად გაჰყვა პრინც სერგეი მიხაილოვიჩ პუტიატინს, რომელთანაც ასევე ერთი ვაჟი შეეძინა და მალევე მასაც გაეყარა;
# დიმიტრი (1891-1942), ცოლად შეირთო ამერიკელი ქალი ოდრი ემერი, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი;

## ლიტერატურა 
* Mager, Hugo (1998). Elizabeth: Grand Duchess of Russia. Carroll and Graf Publishers Inc. ISBN 0-7867-0678-3
* Zeepvat, Charlotte (2004). The Camera and the Tsars: A Romanov Family Album. Sutton Publishing Inc. ISBN 0-7509-3049-7

კატეგორია:დაბადებული 30 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1891
კატეგორია:გლუქსბურგები
კატეგორია:საბერძნეთის პრინცესები
კატეგორია:დანიის პრინცესები
კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები
კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები
ანა ზუბაშვილი

**ანა ზუბაშვილი** (დ. 11 ოქტომბერი, 1993, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მოდელი. 2014 წელს გახდა „მის საქართველო“. საქართველო წარადგინა მის მსოფლიო 2014-ის და მის სამყარო 2015-ის კონკურსებზე. 2016 წელს დაამთავრა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი სპეციალობით ბიზნეს-ადმინისტრირება და მენეჯმენტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანა ზუბაშვილის გვერდი IC MODEL MANAGEMENT-ის საიტზე 
* ანა ზუბაშვილის ინტერვიუ პორტალზე Beauty Magazine
* ანა ზუბაშვილის ინტერვიუ ჟურნალში „რეიტინგი“ 
* „მის საქართველო“ 
* ანა ზუბაშვილი „მის მსოფლიოს“ საიტზე

კატეგორია:მის საქართველოს გამარჯვებულები
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:დაბადებული 11 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პრაღა 8

thumb|პრაღა 8 პრაღის რუკაზე
**პრაღა 8** — პრაღის ერთ-ერთი რაიონი, რომელიც იყოფა უფრო მცირე უბნებად.
პრაღა 8 არის პრაღის თვითმმართველობის ტერიტორიული დაყოფის ცაკლეული ერთეული, რომელსაც აქვს არჩევითი წარმომადგენლობა, საბჭო და რაიონული გამგეობა. პრაღა 8-ის შემადგენლობაშია საკადასტრო ტერიტორიები (უბნები): ბოჰნიცე, ჩიმიცე, კარლინი და კობილისი და ასევე ნაწილობრივ უბნები: ლიბენი, ტროია, სტრჟიჟკოვი, ნოვე მნესტო და ჟიჟკოვი.
## ეკონომიკა
პრაღა 8-ის ტერიტორიაზე მდებარეობს სავაჭრო ცენტრი კრაკოვი ბოჰნიცეში და მთელი რიგი შედარებით პატარა სავაჭრო ცენტრები (ლადვი, ოდრა და სხვ.).
## ლიტერატურა
* Obyvatelstvo Prahy podle městských částí 1991–2017 [online]. Český statistický úřad [cit. 2018-06-21].
* ŠMÍDOVÁ, Helena. Zastupitelé zvolili novou Radu MČ Praha 8 [online]. Praha: Městská část Praha 8, 2014-11-26 [cit. 2014-11-26].
* ČTK. Nový starosta Prahy 8: Noska nahradil Janků. Deník [online]. 2011-02-23 [cit. 2014-11-26].
კატეგორია: პრაღის უბნები
ანტრო-დელ-კორკია

**ანტრო-დელ-კორკია** () — კარსტული მღვიმე იტალიაში, აპუანის ალპების დასავლეთ კალთებზე, მთა კორკიას ფერდობზე. მღვიმის საერთო სიგრძეა 64 კმ, სიღრმე 1210 მ. მნახველებისთვის განკუთვნილი ხელოვნური შესასვლელი მდებარეობს ლევილიანის რაიონში, 860 მ სიმაღლეზე. აქვს 20 შესასვლელი. ჰაერის მუდმივი ტემპერატურა 7,6 °С, ტენიანობა 90 %. გამომუშავებულია მარმარილოს ზონის სინკლინური დადაბლების შიგნით არსებულ ნაპრალოვან კირქვებსა და მეზოზოური ასაკის თაბაშირ-დოლომიტიან ქანებში. მრავლადაა მღვიმური ფორმები, მათ შორის: სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კარსტული ჭები, კანიონები, წყლის ნაკადები და მომცრო ტბები. ანტრო-დელ-კორკია აღმოაჩინა ნატურალისტმა ემილიო სიმმა 1840 წელს, რომელმაც 1847 წელს აღწერა მღვიმის დაახლოებით 200 მ-იანი მონაკვეთი. 2001 წელს გაიხსნა მღვიმის ტურისტული ნაწილი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 2 კმ-ია. 

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის მღვიმეები
ლიბერეცის ტრამვაი

thumb|ტრამვაი T3M.04 (Škoda 02T) Soukenné náměstí-ზე
thumb|ტრამვაი T3R.SLF
thumb|ლიბერეცის ტრამვაი T3R.PV-ს ინტერიერი
რეგიონული ქალაქი ლიბერეცი ერთ-ერთია ჩეხეთის ქალაქებს შორის, სადაც ტრამვაის სისტემა ფუნქციონირებს. ლიბერეცის ტრამვაის სისტემას მართავს ლიბერეცისა და იაბლონეცის სატრანსპორტო გაერთიანება. ტრამვაის სისტემა თავდაპირველად ვიწროლიანდაგიანი (1000 მმ) იყო, 1960 წელს ქსელის ნაწილი გაუქმდა. 1990-2005 წლებში ქალაქის ტრამვაის ქსელის რეკონსტრუქციის ფარგლებში მოხდა ლიანდაგის გაფართოება და 1435 მმ-ზე გადაყვანა. საქალაქთაშორისო ხაზი ლიბერეცსა და იაბლონეცს შორის ჯერჯერობით ვიწროლიანდაგიანი რჩება. ქალაქის გენ.გეგმაში შეტანილია ტრამვაის ქსელის გაფართოება რამდენიმე მიმართულებით (როჰლიცე, ვესცე, რუპრეხტიცე, პავლოვიცე).
ქსელში ლიანდაგის მთლიანი სიგრძე 21,5 კმ-ია. ლიბერეცის სატრანსპორტო გაერთიანებასთან ფუნქციონირებს ამხანაგობა „ბოვერაკლუბი“, რომელიც აერთიანებს ტრამვაის მოყვარულებს და ზრუნავს ისტორიული ტრამვაის ვაგონების შეკეთება-შენარჩუნებაზე. ასევე იგეგმება ტრამვაის ტრანსპორტის მუზეუმის მშენებლობა.
## მოძრავი შემადგენლობა
ლიბერეცში სამგზავრო გადაზიდვებისთვის გამოიყენება შემდეგი ტიპის ვაგონები:

## ლიტერატურა
* Výroční zpráva za rok 2016 [online]. Dpmlj.cz [cit. 2019-03-05]. Dostupné online.
* Archivovaná kopie. www.dpmlj.cz [online]. [cit. 2012-07-13].
* DP Liberec: Vozový park [online]. Seznam-autobusu.cz [cit. 2019-07-14].

კატეგორია: ტრამვაის ქსელები ქალაქების მიხედვით
ოლგა ბერძენი

**ოლგა ბერძენი** (; დ. 11 ივნისი, 1903, ათენი, საბერძნეთი — გ. 16 ოქტომბერი, 1997, პარიზი, საფრანგეთი) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთისა და დანიის პრინცესა დაბადებით. პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და დიდ მთავარ ელენა ვლადიმიროვნას უფროსი ქალიშვილი. იუგოსლავიის პრინცესა როგორც პრინც პავლე იუგოსლავიელის მეუღლე. 

## ბიოგრაფია 
ოლგა დაიბადა 1903 წლის 11 ივნისს ტატოის სასახლეში, ათენში. იგი იყო პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და მისი ცოლის, რუსეთის დიდ მთავარ ელენა ვლადიმიროვნას ქალიშვილი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I და დედოფალი ოლღა კონსტანტინოვნა იყვნენ, ხოლო დედის მხრიდან იგი რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე II-ს შვილთაშვილად ერგებოდა. 

1923 წლის 22 ოქტომბერს ბელგრადში ოლგა დააქორწინეს იუგოსლავიის პრინც პავლეზე, იუგოსლავიის მეფე ალექსანდრე I-ის ვაჟზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. 

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ოლგამ ოჯახთან ერთად დატოვა იუგოსლავია და თავის დასთან, მარინასთან გაიქცა ბრიტანეთში, რომელიც მეფე ჯორჯ V-ის ვაჟზე იყო დაქორწინებული. 

1948 წლიდან ოლგამ და პავლემ შვილებთან ერთად დაიწყეს მთელს ევროპაში მოგზაურობა და იუგოსლავიაში დაბრუნებაზე აღარც უფიქრიათ. შვეიცარიაში ვიზიტის შემდეგ მათ გადაწყვიტეს, რომ პარიზში დაედოთ ბინა, სადაც დიდი სახლი შეიძინეს და იქვე დასახლდნენ. აქ 1976 წელს ოლგას მეუღლე გარდაიცვალა, რის შემდეგაც დარჩენილი 21 წელი მან პარიზში მარტომ გაატარა. 

1991 წელს, იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ მას პენსია შეუწყვიტეს, რის გამოც უკანასკნელ წლებში ძალიან გაუჭირდა. იგი 1997 წლის 16 ოქტომბერს გარდაიცვალა პარიზში, 94 წლის ასაკში. მოგვიანებით იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს სერბეთში, ქალაქ ოპლენაკის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიაში. 

## შვილები 
# ალექსანდრე (1924-2016), იუგოსლავიის პრინცი. ცოლად შეირთო იტალიის მეფე უმბერტო II-ის ასული მარია პია სავოიელი, რომელთანაც შეეძინა ოთხი შვილი, თუმცა მას შემდგომში გაეყარა და იქორწინა ლიხტენშტაინის პრინცესა ბარბარაზე, რომელთანაც კიდევ ერთი ვაჟი შეეძინა;
# ნიკოლა (1928-1954), გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
# ელიზაბეტა (1936-ცოცხალია), პირველად იქორწინა ჰოვარდ ოქსენბერგზე, რომელთან ორი გოგონას გაჩენის შემდეგ განქორწინდა და კიდევ ორჯერ გათხოვდა;

## ლიტერატურა 
* "DANISH HEIR ENGAGED.; Crown Prince Will Wed Princess Olga of Greece". The New York Times. Associated Press. 6 March 1922. Retrieved 13 May 2017.
* "CONSTANTINE'S NIECE NOT TO WED PRINCE; Engagement of Princess Olga and Heir to the Danish Throne Is Annuled". The New York Times. Associated Press. 28 September 1922. Retrieved 13 May 2017.
* Neil R. Balfour, Obituary: Princess Paul of Yugoslavia in The Independent dated 3 November 1997
* Mateos Sainz de Medrano (2004), p. 260

კატეგორია:დაბადებული 11 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:გლუქსბურგები
კატეგორია:საბერძნეთის პრინცესები
კატეგორია:დანიის პრინცესები
ოდიშის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ოდიშის თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ოდიშის თემი  — თემი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში
*ოდიშის თემი — თემი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
მუხურის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მუხურის თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*მუხურის თემი  — თემი გალის მუნიციპალიტეტში
*მუხურის თემი — თემი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტში
გურჯაანის მეორე სამარხი

**გურჯაანის მეორე სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის აღმოსავლეთით 600 მეტრზე, გოძიანთეულად წოდებულ ადგილზე, განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. 

ძეგლი, რომელიც დაზიანებულია, აღმოაჩინეს 2010 წელს მიწის სამუშაოების დროს. სამარხი წარმოადგენს ქვის ოთხი ფილისგან შედგენილ ქვაყუთს, რომელიც დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. სამარხი კოლექტიურია, მასში სამი მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა. ერთ-ერთი მიცვალებული იწვა გულაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისაკენ. ჩონჩხი ცუდად იყო დაცული. დანარჩენი ორი მიცვალებულის ძვლები ერთ-ერთ განივ კედელთან იყო მიხვეტილი. სამარხში აღმოჩნდა ბრინჯაოსა და რკინის სამაჯურები, რკინის მშვილდსაკინძი და რკინის ბეჭდის ფრაგმენტი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ყვარელწყლის სამაროვანი

**ყვარელწყლის სამაროვანი** — ძვ.წ. VIII-VI საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, კახეთში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყვარელწყლის სამხრეთით, 500 მ. დაშორებით.

1966 წელს ძეგლის ტერიტორიაზე მშენებლობის დროს აღმოჩნდა ბრინჯაოს მახვილები, შუბისპირები და რგოლები. 1967 წელს ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კონსტანტინე ფიცხელაური) გათხარა ოთხი სამარხი. სამარხები წარმოადგენდა სწორკუთხა ორმოებს, რომლებიც ძელებით უნდა ყოფილიყო გადახურული. მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა მხოლოდ ერთ სამარხში: დაკრძალული იყო მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით. მიცვალებულს წელზე ჯაჭვის ქამარი ჰქონია შემორტყმული, რომელზეც ღორის ეშვი ეკიდა. სამარხში გამოვლინდა მსხვილფეხა საქონლის თავის ქალა, ბრინჯაოს მახვილი, პინცეტი, მახვილის ჩამოსაკიდი სამხარიღლიე თასმის ბრინჯაოს მილაკები და ბრინჯაოს შუბისპირი. ორმოსამარხთა ინვენტარის უმეტეს ნაწილს წარმოადგენს თიხის ჭურჭელი, რომელიც დამზადებულია სამეთუნეო ჩარხზე წვრილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხისგან და გამომწვარია ნაცრისფრად ან მოყავისფროდ. მასალა დაცულია თელავის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
* მაისურაძე, ბესარიონ. იორ-ალაზნის ზემო დინების გვიანბრინჯაოს ძეგლები / [რედ.: ი. ჯალაღონია] ; საქ. მეცნ. აკად., არქეოლ. კვლევის ცენტრი. - თბ. : მეცნიერება, 1993 (მ/ა სტ.). - 96 გვ. : ტაბ. ; 20 სმ.. - რეზ. რუს. ენ.. - ბიბლიოგრ.: გვ. 86-92. - ISBN 5-520-01496-5

## რესურსები ინტერნეტში
* ყვარელწყლის სამაროვანი . საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 3 თებერვალი 2020.

კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ულან-დაბანი

**ულან-დაბანი**, **ჰუმბოლდტის ქედი** — ქედი ჩინეთში, ნანშანის სისტემაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 250 კმ-ზე, სიმაღლე 5300-5400 მ. გარემომცველი პლატოდან ამაღლებულია 1000-2000 მ-ით. სუსტად არის დანაწევრებული. უღელტეხილების სიმაღლეა 4000 მ. გვხვდება მყინვარები. უმეტესწილად აგებულია დანალექი ქანებით. გავრცელებულია ცივი უდაბნოების მცენარეულობა. სახელი უწოდა რუსმა მოგზაურმა ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ გერმანელი მეცნიერის ალექსანდერ ჰუმბოლდტის პატივსაცემად.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
კუკუნორის ქედი

**კუკუნორის ქედი** — ქედი ჩინეთში, ნანშანის მთათა სისტემის ნაწილი. სამხრეთ-დასავლეთიდან შემოსაზღვრავს კუკუნორის ვაკეს. სიგრძე 300 კმ, სიმაღლე 4120 მ. უმეტესწილად აგებულია გრანიტებით, აგრეთვე კრისტალური ქანებით. ცენტრალურ ნაწილში წარმოქმნის ვიწრო, მაღალ მთათა ჯაჭვს თოვლნარებითა და მცირე მყინვარებით. დასავლეთით და აღმოსავლეთით მკვეთრად დაბლდება და ღებულობს საშუალომთიან უვალებიან იერს. ჭარბობს მშრალი სტეპის ლანდშაფტები და უძრახელას ლაქები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
სულენანშანი

**სულენანშანი**, **ზიუსის ქედი** — ქედი ჩინეთში, ნანშანის მთათა სისტემაში. წარმოადგენს ცილიანშანის დასავლეთ ნაწილს. სიგრძე დაახლოებით 250 კმ, მაქსიმალური სიმაღლე 5808 მ (მთა გუანძეფინი, ნანშანის უმაღლესი წერტილი). სულენანშანთან მიბჯენილი მთათაშორისი ვაკეები მდებარეობს 4100-4500 მ სიმაღლეზე. სულენანშანი უმეტესწილად აგებულია სინური და კამბრიული ასაკის გრანიტებითა და მეტამორფული ქანებით. კალთების ქვედა ნაწილი დაფარულია მეჩხერი ბალახოვანი და ავშნიანი, მარცვლოვანი და ისლიანი ბუჩქნარი მცენარეულობით; 5000 მ ზევით კალთები წელიწადის დიდ დროს დაფარულია თოვლით; განვითარებულია გამყინვარება. შემორჩენილია კანჯარისა და გარეული იაკის ჯოგები; მთათაშორის ხეობებში გვხვდება კუკუ-იამანი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ახაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ახაშნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახაშნის დასავლეთით 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა. გარეთა კუთხეები და კარ-სარკმელთა ღიობები აგურითაა ნაწყობი. XX საუკუნის 80-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობმა ეკლესია აღადგინა (არაწესიერად), რის შედეგადაც მან თავდაპირველი სახე საგრძნობლად დაკარგა. შენობას დასავლეთით აქვს ერთი შესასვლელი. კარი თაღოვანია. თაღის ნაწილი ჩამონგრეულია.ამჟამად ეკლესიას რკინის კარი აქვს შებმული. შიგნითმის წინ სამფეხურიანი კიბეა. აღმოსავლეთით მომრგვალებულ აფსიდში მაღალი და განიერი სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივემხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულიატლანქად სხმული კონქით. აფსიდის ბოლოებში კედლიდან ოდნავ გამოშვერილი თითო პილასტრია. დასავლეთ კედელშივიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სამხრეთ კედელს, დასავლეთ ნაწილში, დაბალი საფეხური გასდევს. იატაკი მოგებულია ქვის სწორკუთხა ფილებით. ეკლესიის გარშემო ჩაფლულია რამდენიმე ქვევრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სასიღნაღოღელე

**სასიღნაღოღელე** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე. მდ. ლაკბის მარჯვენა ნაპირზე, მისი ერთ-ერთი მშრალი შენაკადის — სასიღნაღოღელის სათავესთან. 

განეკუთვნება გვიანდელ პალეოლითის ხანას. სადგომ-სახელოსნო „სასიღნაღოღელე“ 1969 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური) ქვის ხანის რაზზმა (ხელმძღვანელი თ ბუგიანიშვილი). სასიღნაღოღელესთან დაახლოებით 1 ჰექტრის ფართობზე, მზესუმზირის ნათესებში შეგროვდა კაჟის 91 ნივთი: კაჟის კაჭარი, ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი. ნუკლეუსები გაფორმებულია კაჭრებსა და ანამტვრევებზე. ყველა ნუკლეუსი. რომელიც ლევალუაურია, ერთფუძიანი და განივიანია, გარდა ერთისა. არალევალუაურია, ერთფუძიანი გრძივი და განივი, ორფუძიანი ცალმრივი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია, ერთფუძიანი ცალმხრირვი და ორმხრივი, დისკოსებრი ორმხრივი და ამორფული ტიპის. ყველა ანატკეცი არალევალუაურია. ისინი დაბალი, ფართო ან მოგრძო მოყვანილობისაა. მათთვის დამახასიათებელია შერბილებული კლექტონური ტექნიკის ნიშნები. აქვთ ძირითადად გლუვი, ფართო დარტყმის მოედანი და რელიეფური ბურცული ნიჟარისებრი წარმონაქმნით, რომელსაც ქვედა სიბრტყის ნახევარი უკავია. იარაღებში წამყვანი ადგილი სახოკ-საფხეკებს უკავიათ. მაათში გამოიყოფა ცალპირა ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი, ორი ორპირა, გრძივი, სწორ და ამოზნექილ და ჩაზნექილ სამუშაოპირიანი და კონვერგენტული სახოკები. ცალპირა და კონვერგენტული სახოკები დამზადებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე. საფხეკები ორი სწორ და ერთი ამოზნექილ სამუშაოპირიანი გრძივი და განივი ტიპისაა. სხვა იარაღიდან წარმოდგენილია ორი ორწვერა სახვრეტი, ნისკარტისებრი შვერილიანი მჭრელი იარაღი და ნისკარტისებრი წვეტანა. ქვის ინდუსტრია არალევალუაურია. გაპობა-ატკეცის ანუ პირველადი დამუშავების წესში წამყვანია აშელ-კლექტონური ტექნიკა, ხოლო მეორად დამუშავებაში ესეიგი იარაღის დამზადებაში — ზურგისემიერი ფართო ფაცეტოვანი ციცაბო რეტუში. აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

**გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ-დასავლეთით 1 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. XX საუკუნის 90-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთე, შიგნიდან და გარედან შეულესავთ და ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გადახურულია შეისრული თაღით, რომელიც გარედან კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა, გარეთკენ დავიწროებული სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია სწორკუთხა ტრაპეზი. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში ორ-ორი პატარა სწორკუთხა ნიშაა, შუა ნაწილში კი - თითო სწორკუთხა სარკმელი, რომელთა ქვედა ნახევარი შეკეთების დროს ამოუშენებიათ. შიგნით ეკლესია შეისრული კამარითაა გადახურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გორამიწის სამაროვანი

**გორამიწის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის ჩრდილოეთით, ვენახებში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით II ათასწლეულის დასასრულისა და I ათასწლეულს. ძეგლი 1938 წელს გათხარა ანდრია აფაქიძემ. მიწაყრილიან გორასამარხზე გვიანდელი ორმოსამარხები იყო გამართული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბაკურის კოშკი

მინი|ალტ=ბაკურის კოშკი |ბაკურის კოშკი
**ბაკურის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის დასავლეთ ნაწილში, ე. წ. ზემო უბანში, ჩალაუბნისხევის პირას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთ კი თანდათან ვიწროვდება. აგებულია საშუალო ზომის რიყის ქვით. დაზიანებულია: შემორჩენილია სამი სართული და IV სართულის მცირე ნაწილი, კედლები სიმაღლეზე დაბზარულია, სართულშუა ხის გადახურვა მთლიანად ჩაქცეულია. შესასვლელი I სართულზე, აღმოსავლეთიდანაა. კარი თაღოვანია. შესასვლელის მოპირდაპირე მხარეს დიდი თაღოვანი ბუხარია, ბუხრის ორივე მხარეს კი - თითო თაღოვანი ნიშა. ორი თაღოვანი ნიშაა სამხრეთ კედელში, ორი - ჩრდილოეთ და ერთი - აღმოსავლეთ კედელში. ყველა ნიშის თაღი აგურითაა ნაშენები. I სართულის ოთხივე კედელი ყრუა (სათოფურების გარეშე). II სართულზე აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში რვა-რვა კვადრატული სათოფურია, სამხრეთისაში - სამი, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში - ორი. მესამე სართულის ოთხივე კედელში სამ-სამი ცალმაგი სათოფურია მოწყობილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბაკურციხის სამაროვანი

**ბაკურციხის სამაროვანი**  — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ ნაწილში, ქუმსიაშვილების კარ-მიდამოში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით II და  I ათსაწლეულის მიჯნას. 1962 წელს სამაროვანზე მცირე გათხრები ჩაატარა გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმმა. ძეგლი დაზიანებულია მის ტერიტორიაზე წარმოებული სამშენებლო სამუშაოების გამო. ორმოსამარხებში აღმოჩნდა ლეგად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს მახვილები. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია, დამხრობილია ჩრდილო-დასავლეთითან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. მიცვალებულები დასვენებულია მარცხენა ან მარჯვენა გვერდზე ძლიერად მოხრილი კიდურებით, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბაკურციხის გორასამარხი

**ბაკურციხის გორასამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხეში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, გორიელებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს. 

ძეგლი 1980 წელს შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). გორასამარხი მიწაყრილიანია. ყრილის ქვეშ გამოვლინდა მიწისზედა, დიდი მორებით ნაგები, დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დამხრობილი ოთხკუთხა შენობა, რომლის იატაკიც ასევე მორებით იყო მოგებული. მორებზე ზევიდან ჭილოფი ეფინა. იატაკზე ფიქსირებულია შენობის გადახურვის საყრდენი ბოძების ჩასაგმელი ცხრა ორმო. ორმოები სიმეტრიულად იყო განლაგებული. ცენტრალურ ნაწილში სიმეტრია დარღვეულია - ორი ორმო აღმოსავლეთითაა ამოღებული, ერთი დასავლეთით. როგორც ჩანს აქ იდგა მიცვალებულის დასასვენებელი ხის ურემი. სამარხის ეს ნაწილი, სადაც დასვენებული იყო მთავარი მიცვალებული, გაძარცული. აქ აღმოჩნდა ადამიანის გაფანტული ძვლები, რამდენიმე შავპრიალა თიხის ჭურჭელი, ოქროსა და პასტის მძივები. სამარხის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა ორი, კიდურებმოხრილი მიცვალებულის ჩონჩხი. ერთი მათგანი ესვენა მარჯვენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთისაკენ, მეორე მარცხენაზე, თავით სამხრეთისკენ. სამარხის იატაკზე ყველგან დიდი რაოდენობით ეწყო მცირე ზომის თიხის შავპრიალა ჭურჭელი. სამახის აღმოსავლეთ ნაწილში, იატაკზე აღმოჩნდა ნახატი ორნამენტით შემკული ჭურჭლის ფრაგმენტები სამხრეთ კედლის გასწვრივ - რელიეფური და ნაკვეთი ორნამენტით (წრეში წრიულად ჩასმული წერტილები) შემკული თიხის დიდი ზომის ჭურჭელი, ხოლო აღმოსავლეთ კედლთან კარგად დამუშავებული ობსიდიანის ისრისპირები, მშვილოდის ოქროს გარსაკრავი, ყუნწიანი შუბისპირები ვერცხლის სალტით, ბრინჯაოს სატევარი, სალესი ქვა და სხვა მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბაკურციხის ეკლესია

**ბაკურციხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის დასავლეთ ნაწილში, ეგრედწოდებულ ზემო უბანში, ალექსანდრე ჭარელიშვილის ეზოში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია მსხვილი და საშუალო ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. ინტერიერი შელესილი, იგი ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილია საკურთხევლის ნაწილი, დასავლეთ კედელი და გრძივი კედლების უმეტესი ნაწილი საძირკვლამდეა დანგრეული, საკურთხეველში უზარმაზარი ხეა ამოსული. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. ნახევარწრიულ აფსიდში შემორჩენილია სარკმლის ქვედა ნაწილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ერთი ბრტყლად გადახურული სწორკუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გურჯაანის იოანე მახარებლის ეკლესია

**გურჯაანის იოანე მახარებლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანის ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

2008 წელს საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (არქიტექტურული რესტავრატორი იყო ნ. მინდორაშვილი). აღდგა შესავლელის წირთხლები და გადახურვა, გარეთა კედლების დანგრეული ნაწილები, მოეწყო აგურის ხერხულა, ოთხსაფეხურიანი ლავგარდანი, შენობა გადაიხურა ღარისებრი კრამიტით.

ეკლესია დარბაზულია (5.3 x 3.6 მეტრზე). ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, აქა-იქ გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია ვიწრო ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით ერთი განიერი ოთხკუთხა ნიშაა, ხოლო სამხრეთით კი ორი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. დასავლეთ კედელში, შესასვლელის თავზე, ოთხკუთხა სარკმელია (გარედან ქვედა ნახევარი აღდგენილია) გაჭრილი.

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბუგრიაანთ კოშკი

**ბუგრიაანთ კოშკი** — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდაში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით სქელი კირის ხსნარზე. გამოყენებულია აგურიც. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი, მსგავსი სარკმლები სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით, რომლებსაც კონქის თაღი ეყრდნობა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ქარგილზე სხმული ოდნავ შეისრული კამარით. ეკლესიისათვის მოგვიანებით დაუშენებიათ კოშკი სახელწოდებაც აქედან მოდის, რომლისგანაც კედლების მცირე ნაწილებიღაა დარჩენილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია

ტერმინი **გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხეში.
* გომართის წმინდა გიორგის ეკლესია — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევში.
ელისაბედ ბერძენი

**ელისაბედ ბერძენი** (; დ. 24 მაისი, 1904, ათენი, საბერძნეთი — გ. 11 იანვარი, 1955, მიუნხენი, გერმანია) — გლუქსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საბერძნეთის პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და რუსეთის დიდ მთავარ ელენა ვლადიმერის ასულის შუათანა ქალიშვილი. 

## ბიოგრაფია 
ელისაბედი დაიბადა 1904 წლის 24 მაისს ათენში, ტატოის სასახლეში. იგი იყო საბერძნეთის პრინც ნიკოლოზ ბერძენისა და მისი მეუღლის, დიდ მთავარ ელენა ვლადიმერის ასულ რომანოვას მეორე ქალიშვილი. მამის მხრიდან იგი შვილიშვილად ერგებოდა საბერძნეთის მეფე გეორგიოს I-სა და დედოფალ ოლღა კონსტანტინეს ასულ რომანოვას. მას ბავშვობიდანვე ჰქონდა მიდრეკილება ხატვისა და მოჯირითეობისაკენ. 

1923 წელს ელისაბედის უფროსი და, პრინცესა ოლგა ცოლად იუგოსლავიის პრინცს გაჰყვა, რის შემდეგაც მისი ჯერიც დადგა. 1934 წელს ბიძაშვილის, მეფე ალექსანდრე I-ის მკვლელობის შემდეგ ელისაბედის სიძე იუგოსლავიის რეგენტი გახდა. ამავე წელს მისი უმცროსი და, მარინა ცოლად დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ V-ის შუათანა ვაჟს გაჰყვა, რითაც იგი კენტის ჰერცოგინია გახდა. 

ასევე 1934 წლის 10 იანვარს ელისაბედი ცოლად გაჰყვა ტოირინგ-აიტენბახის გრაფ კარლ თეოდორს, რომლის დედა, პრინცესა სოფია ადელჰაიდა ბავარიელი იყო თავად ბელგიის დედოფალ ელიზაბეთ ბავარიელის ძმისწული. 

ელისაბედსა და კარლს სულ ორი შვილი, ექვსი შვილიშვილი და ჩვიდმეტი შვილთაშვილი ჰყავდათ. იგი გარდაიცვალა 1955 წლის 11 იანვარს მიუნხენში, 50 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების მიზეზი სიმსივნე გახდა. 

## შვილები 
# ჰანს ვიეტი (1935-ცოცხალია), ტოირინგ-აიტენბახის გრაფი, ცოლად შეირთო ჰენრიეტა ჰოენლოჰ-ბერშტაინელი, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
# ელენა მარინა (1937-ცოცხალია), ცოლად გაჰყვა ავსტრიის ერცჰერცოგ ფერდინანდ კარლ მაქს ფონ ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელს, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი.

## ლიტერატურა 
*  McNaughton, C. Arnold. "The Book of Kings: A Royal Genealogy". 3 volumes. London, U.K.: Garnstone Press, 1973, ISBN 978-0812902808

კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:გლუქსბურგები
კატეგორია:საბერძნეთის პრინცესები
კატეგორია:დანიის პრინცესები
ჯონს ჰოპკინზის მყინვარი

**ჯონს ჰოპკინზის მყინვარი** () — მყინვარი აშშ-ში, ალასკაზე. მოქცეულია გლასიერ-ბეის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. სიგრძე 19 კმ. გაწოლილია კლარკის მყინვარიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1,6 კმ-ში, ხოლო ქალაქ ჰუნიდან ჩრდილო-დასავლეთით 127 კმ-ში. წარმოადგენს ამ ადგილების ერთ-ერთ ყველაზე ძნელმისადგომ მყინვარს. იწყება ლიტუიისა და სოლსბერის მთების აღმოსავლეთ კალთაზე; ეშვება აღმოსავლეთით ჯონს ჰოპკინზის უბისკენ. სახელი უწოდა ჰარი ფილდინგ რიდმა 1893 წელს ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის პატივსაცემად.

## სქოლიო
კატეგორია:ალასკის მყინვარები
ზემო კაჭრეთის მთავარანგელოზის ეკლესია

**ზემო კაჭრეთის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის ჩრდილოეთ–აღმოსავლეთით 1,5 კმ–ზე, მთაზე.

ეკლესია საძირკვლამდეა დანგრეული და მისი გეგმა ბოლომდე არ იკითხება (მიახლოებითი ზომები – 11,9x7,5 მ). ნაეკლესიარზე ხეებია ამოსული.
ძეგლი ნაგები ყოფილა მსხვილი რიყის ქვითა და დუღაბით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდი ჰქონია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბაკურციხის საცხოვრებელი სახლი

**ბაკურციხის საცხოვრებელი სახლი** — მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტში სოფელ ბაკურციხის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნოდა საზოგადო მოღვაწეს, ქართული კონიაკის წარმოების ფუძემდებელ, დავით სარაჯიშვილს (1848-1911)

სახლი ერთსართულიანია, ნაგებია ძირითადად აგურით. შიგნიდან და გარედან შელესილია. ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია გარე კუთხეები, ჩამონგრეულია სახურავის დიდი ნაწილი, ოთახებში აყრილია იატაკი, მორყეულია ხის აივნის საყრდენი კედლები, აივანს მთლიანად აქვს შემოცლილი მოაჯირი, ჭვირული სახეებით შემკული თაღებიდან კი ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი.

შენობაში ხუთი ოთახია, რომლებიც კედლებითაა გამიჯნული და ერთმანეთს თითო თაღოვანი კარით უკავშირდება. მათგან ოთხი ერთი ზომისაა, ხოლო მეხუთე (შუა) - სხვებზე დიდი. მის დასავლეთ კედელში ერთი მაღალი და ფართო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. შუა ოთახის კარი და განაპირა ოთახების კარ-ფანჯარა ხის გადახურულ აივანზე გამოდის, რითაც სახლს ეზოს მხარეს (აღმოსავლეთით) აქვს მოწყობილი. აივნის ნაწილი შენობის გეგმის სწორკუთხედის ფარგლებშია მოქცეული,
ნაწილი კი მის გარეთაა. ამ უკანასკნელს შუაში მოწყობილი აქვს საჩეხის მაგვარი კვადრატული შვერილი, რითაც უჟანგავი ლითონის ფურცლებით შემოსილი ბოლქვისებრი სახურავითაა გადახურული. აივნის ჭერი ხის ათ სვეტს ეყრდნობა, სვეტებს შორის ჭვირული სახეებით შემკული თაღებია.

აივნის გვერდით ნაწილები ერთნაირადაა დამუშვებული. ფასადის შუა ნაწილი უჭირავს განიერ სამფრთიან სარკმელს. იგი ჩასმულია ოდნავ შვერილ სადა საპირეში, რითაც დაგვირგვინებულია მუზარადისებრი თაღით. სარკმლის ზემოთ ფრონტონით დასრულებული არეა. კედლის ზედა ნაწილში კი (მთელ სიგანეზე), აგურის წყობით გამოყვანილია სვეტისებრი შვერილები, რომლებზეც დაყრდნობილია რთული პროფილის  ლავგარდანი. 

2012 წელს ბიზნესმენ კალანდაძის მიერ შენობა ნაწილობროვ გარემონტდა და იგი კრამიტით გადახურეს.

სახლის ჩრდილოეთით 30 მეტრზე, რიყის ქვითა და აგურით ნაგები მარანია. მარანი ორსართულიანია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. პირველ სართულზე განლაგებულია ორმწკრივად ჩადგმული 30 დიდი და 10 საშუალო სიდიდის ქვევრი. იატაკი მოლესილია. აღმოსავლეთ კედელში კარის გარდა ორი სწორკუთხა სარკმელია. მარნის ჭერი ხის 6 ბოძზეა დაყრდნობილი.

მეორე  სართული თივისა და ჭირნახულის შესანახად გამოიყენებოდა. ნაგებობის დასავლეთ მხარე ყრუა, აგურით ამოშენებული აღმოსავლეთ მხარე კი ღია. სართულები ერთმანეთს რკინის კიბით უკავშირდება.

მარანს სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან გვიანდელი ხანის ორი მინაშენი აქვს ერთ-ერთი მინაშენი ორსართულიანია, მეორე ერთსართულიანი.

მარნის დასავლეთით 5 მეტრზე  ფერდობში შეჭრილი ნაგებობაა (საყინულე), რომელიც ღვინის შესანახად გამოიყენებოდა. შესასვლელი მას აღმოსავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. ნაგებობა შედგება სამი ოთახისაგან რომელთაგან ერთს ბრტყელი ჭერი აქვს, დანარჩენი ორი ნახევარწრიული სხმული კამარითაა გადახურული. ოთახებში თითო სავენტილაციო ხვრელია მოწყობილი.

აღმოსავლეთ ფასადზე შესასვლელის თავზე ქვის ჯვარია ჩასმული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო კაჭრეთის ნამოსახლარი

**ზემო კაჭრეთის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით 2 კმ-ზე. შლარტი ღელის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება ძვ. წ. II  ათასწლეულის დასასრულსა და I ათასწლეულის I ნახევარს.

ნამოსახლარს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). ბუნებრივ თავბრტყელ გორაზე კულტურული ფენის სიმძლავრე 1 მ-ს აღწევდა. მისი დონეების დადგენა ვერ მოხერხდა. სამგორის სარწყავი სისტემის მშენებლობის დროს დაზიანდა ძეგლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი.

კულტურული ფენის ჭრილიდან შეგროვილ მასალაში ჭარბადაა თიხის შელესილობის დამწვარი ფრაგმენტები, რაც ხარლასტით ნაგებ შენობათა არსებობაზე მიუთითებს. თიხის ჭურჭლის ნატეხებს შორის საყურადღებოა რამდენიმე ფრაგმენტი, რომლებიც დამზადებულია კარგად განლექილი თიხისაგან და კარგადაა გამომწვარი წითლად ან მორუხო-მოწაბლისფროდ. ორი მათგანი ნაპრიალებია კონცენტრირებული პარალელური ხაზებით, ერთი კი პრიალა ვერტიკალური ხაზებითაა შემკული. აქვე არის თიხის ჭურჭლის პირის, მხარის და ძირის უხეშკეციანი ფრაგმენტები. ძირის კიდე ირიბი ნაჭდევებითაა შემკული, გვერდის ფრაგმენტები კონცენტრული ხაზითაა დასერილი. ასევე არქაული უნდა იყოს რამდენიმე პირ-გვერდის ფრაგმენტები, რომელთა ზედაპირი კონცენტრული ხაზებითაა დასერილი ეგრეთ წოდებული „ფრჩხილისებრი“ ნაჭდევებით შემკული და სხვა.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ქართველი ოლიმპიური რეკორდსმენები

## ქართველი ოლიმპიური რეკორდსმენები 
**ოლიმპიური თამაშების ისტორიაში**, საქართველოს 9 სპორტსმენს სპორტის 5 სახეობაში დამყარებული აქვს 12 ოლიმპიური რეკორდი. საქართველოში პირველი ოლიმპიური რეკორდსმენები იყვნენ მძლეოსანი **ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინა** და ძალოსანი **რაფაელ ჩიმიშკიანი**. ჩიმიშკიანმა ჰელსინკის ოლიმპიურ თამაშებზე (1952) 60 კგ. წონით კატეგორიაში სამჭიდში სწორედ ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდით გაიმარჯვა - 337,5 კგ. ნადეჟდა დვალიშვილი-ხნიკინამ იმავე თამაშებზე ოლიმპიური რეკორდით 200 მეტრზე რბენაში გამოიჩინა თავი. პირველი ოლიმპიური რეკორდი მან წინასწარ გარბენში დაამყარა - 24,3. შემდეგ კი ეს შედეგი ნახევარფინალში გააუმჯობესა - 24, 1.რომის ოლიმპიურ თამაშებზე (1960) **რობერტ შავლაყაძემ** სიმაღლეზე ხტომაში ოლიმპიური რეკორდით (2,16 მ.) გაიმარჯვა.მეხიკოს ოლიმპიურ თამაშებზე (1968) ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდი გააუმჯობესა **ვიქტორ სანეევმა** -სამხტომელთა შეჯიბრების მესამე ცდაზე 17,23 მეტრი აჩვენა. ბოლო მე-6 ცდაზე კი უკვე 17 მეტრსა  და 39 სანტიმეტრზე გადახტა და პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა.მიუნხენის ოლიმპიურ თამაშებზე (1972) ძალოსანმა **დიმიტრი შანიძემ** 60 კგ. წონით კატეგორიაში ოლიმპიური რეკორდით ყველას აჯობა ატაცში -127,5 კგ. საბოლოოდ კი,  ვერცხლის მედალს დაეუფლა.მოსკოვის ოლიმპიურ თამაშებზე (1980) ოლიმპიური რეკორდი დაამყარა მშვილდოსანმა **ქეთევან ლოსაბერიძემ.** მან 30 მეტრზე სროლაში აჩვენა (2491 ქულა) და ჩემპიონობასაც დაეუფლა.სეულის ოლიმპიურ თამაშებზე (1988) ოლიმპიური ჩემპიონი ოლიმპიური რეკორდით გახდა ტყვიის მსროლელი **ნინო სალუქვაძე**. მან ასეთ წარმატებას სპორტული პისტოლეტით მიაღწია(690 ქულა).ძალოსანმა **კახი კახიაშვილმა** ბარსელონას ოლიმპიური თამაშების (1992) ოქროს მედალი 90 კგ. წონით კატეგორიაში ორი ოლიმპიური რეკორდით მოიგო (აკვრა - 235 კგ. ორჭიდი -412,5 კგ.).დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში, საქართველოს სპორტსმენთაგან პირველი ოლიმპიური რეკორდის ავტორია ძალოსანი **ლაშა ტალახაძე**. მან რიო დე ჟანეიროს ოლიმპიურ თამაშებზე (2016) ორჭიდში 473 კგ. მოაგროვა და ოლიმპიური და მსოფლიოს რეკორდების ავტორი გახდა.

## საერთო შედეგები 
## ლიტერატურა 
ელგუჯა ბერიშვილი "ოლიმპიური ორტომეული" ტომი I. თბილისი. 2019.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოლიმპიური ჩემპიონები  - ქართული სპორტი
* ოლიმპიური ჩემპიონები- საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტი

კატეგორია:ოლიმპიური თამაშები
ვაჩნაძიანის ნადარბაზევი

**ვაჩნაძიანის ნადარბაზევი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანში, მდებარეობს  სოფლის ჩრდილო აღმოსავლეთით დაახლოებით 2 კილომეტრზე, ხეხილის ბაღებში. 

შენობა სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, შედგება სწორკუთხა მოხაზულობის ორი დიდი ოთახისგან, რეებიც ერთმანეთისგან ყრუ კედლითაა გამიჯნული, სამხრეთით მდებარე ოთახი გეგმით თითქმის კვადრატულია (შიგნითა ზომები: 10.3x9,1 მ); ხოლო მეორე ოდნავ მომცროა და სამხრეთიდან ჩრდილოეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული (შიგნითა ზომები: 10x7,2 მ); შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია. დანგრეულია ორივე ოთახის კედლების უმეტესი ნაწილი, შემორჩენილ კედლებზე და ინტერიერში ამოსულია მცენარეები. კედლებიდან ყველაზე უკეთ ოთახების გამმიჯნავი კედელია (სიმაღლე დაახლოებით 7 მეტრი) შემონახული. სამხრეთით მდებარე ოთახს შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია, (შემორჩენილია ორივე წირთხლის ნაწილი), ოთახის სამხრეთ დასავლეთით კუთხეში. მიწიდან 0.5 მეტრ სიმაღლეზე მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. ჩრდილოეთით მდებარე ოთახის შესასვლელი აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ბოლოშია. ამ ადგილას კედლის დიდი ნაწილი განგრეულია და კარის გადახურვის კვალი აღარ ჩანს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ვეჯინის პეტრე და პავლე მოციქულების ეკლესია

300px|მინი
**ვეჯინის პეტრე და პავლე მოციქულების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინში, დგას სოფლის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ვეჯინის ციხისკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

300px|მინი
ეკლესია დარბაზულია (7,5x5,5 მ.) ნაგებია რიყის ქვით, კუთხეები გამოყვანილია შირიმის მეტ-ნაკლებად დამუშავებული ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კედლის სამხრეთ ნაწილში აღმართულია ნახევარწრიული აფსიდი რაშიც თაღოვანი სარკმელი და მისი ორსავე მხარეს განიერი და მაღალი გეგმით ნახევარწრიული თითო თაღოვანი ნიშაა. საკურთხეველი სარკმლის გარდა, ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთ კედელში,ორივე სარკმელის ღიობი შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. გარედან ეკლესიის ოთხივე კედლის სიბრტყე დანაწევრებულია საფეხურებით შეღრმავებული ორ-ორი თაღოვანი არით. რეებიც ფასადების პროპორციის შესაბამისად, გრძლივ ფასადებზე გაცილებით განიერია ვიდრე განივ ფასადებზე მოგვიანებით (დაახლოებით XIX საუკუნეში) ეს არეები რიყის ქვითა და აგურებით შეუვსიათ, ეკლესია შიგნიდან და გარედან მთლიანად შეულესავთ. კარის ღიობი კი საფლავის ქვით გამოუყვანიათ. 1989 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი არქიტექტორი ი. მოსულიშვილი). ეკლესიის ინტერიერის ნანგრევებიდან გაწმენდის შემდეგ გამოჩნდა კვადრატული აგურით (21X21X4 სმ) მოგებული იატაკი, რომლის ქვეშ, დაახალოებით 0,5 მეტრ სიღრმეზე გამოვლინდა უფრო ძველი აგურის იატაკის ნაშთები. 

აგური მთლიანად იყო დაშლილი რის გამოც მათი ზომების დადგენა ვერ მოხერხდა. გარედან, ეკლესიის ჩრდილო დასავლეთ და ჩრდილო აღმოსავლეთ კუთხეებთან, მიწის წედაპირიდან 0,8 მეტრ სიღრმეზე გამოვლინდა ეკლესიის თავდაპირველი კედელი,რომელის მოზრდილი ზომის რიყის ქვით იყო ნაწყობი. სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად მოგვიანებით ჩაშენებული ფენისგან გათავისუფლდა ფასადების თაღოვანი შეღრმავებები: ოთხივე კედლის დანგრეული ნაწილები აღდგა ნაწილებად აგურით და მოეწყო აგურისავე საფეხუროვანი ლავგარდანი ჰორიზონტალური შემონაკეცებით განივ ფასადებზე: შიგნით ეკლესია გადაიხურა რკინაბეტონის კამარით ხოლო აფსიდი-კონქით.ინტერიერი შეილესა გაჯით და იატაკი დაიგო აგურით, ეკლესია გადაიხურა კრამიტით და ეკლესიის ირგვლივ დაიგო ქვაფენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზიარის სადგომი

**ზიარის სადგომი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში. სოფლის სამხრეთით 2-3 კილომეტრზე ტყეში, შორიხევის (მდინარე ლაკბის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. განეკუთვნება შუა აშელის ხანას.

ძეგლი 1977 წელს გამოავლინა კახეთის ქვის ხანის რაზმმა. ნაპოვნია კაჟის 12 ნივთი, ერთი ამორფული ნუკლეუსი და ანატკეცები. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნიკურ საცავში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვეჯინის ფურცელაძეების ეკლესია

**ვეჯინის ფურცელაძეების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მონიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინის ჩრდილო დასავლეთით 1 კილომეტრზე ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს.

ეკლესია ფურცელაძეების საგვარეულოს სალოცავია, იქვეა მათი სასაფლაოც. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერაა დაზიანებული; ჩამონგრეულია ცილინდრული შუა ნაწილი, კონქი, კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლები შუაზეა გარღვეული. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთი სწორი კედლითაა დასრულებული, შესასვლელი დასავლეთით ჰქონია, აღმოსავლეთ კედლის შუაში თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარალიხევი

**კარალიხევი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით, 4–5 კილომეტრზე. ნასახლარებად წოდებულ ადგილსა და მდინარე კარალისხევის მარცხენა ნაპირს შორის მდებარე ტერიტორიაზე. სადგომს უკავია მდინარე კარალისხევისაკენ დახრილი ფერდობის უტყეო, ნიაღვრებით ძლიერ გადარეცხილი და დაღარულ–გაშიშვლებული 1–2 ჰექტარი ფართობი. ძეგლი განეკუთვნება გვიანდელ აშელის ხანას.

სადგომი 1970წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ქვის ხანის შემსწავლელმა რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი). სადგომ კარალისხევში ზედაპირულად შეგროვებული ქვედა პალეოლითური კაჟის ნივთების ჯგუფში წარმოდგენილია თითო ლევალაური თავბოლო მოტეხილი ლამელა და მოგრძო ფოთლისებრი ანატკეცი. ექვსი არალევალაური მოგრძო და დაბალი.

მასალა, რომელიც ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ–ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა 
. 
 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა

**გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); გიორგი ჩიტაიას მოედნიდან თამარ მეფის გამზირამდე. ყოფილი სერგო ორჯონიკიძის ქუჩის მონაკვეთი. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში. 1922 წლამდე ანდრიას ქუჩა ერქვა (ასეა დატანილი თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), შემდეგ — სერგო ორჯონიკიძის, 1930 წელს კარლ მარქსის სახელი ეწოდა, შემდეგ — ისევ ორჯონიკიძის. 1990 წელს ორჯონიკიძის ქუჩის ერთ მონაკვეთს გიორგი ჩუბინაშვილის, ხოლო მეორე მონაკვეთს — თევდორე მღვდელის სახელი ეწოდა. შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები, №22-ში განთავსებულია ილია ჭავჭავაძის სახლ-მუზეუმი.

## ლიტერატურა 
ჩუბინიშვილი
დიდი ლაკბე

**დიდი ლაკბე** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში. სოფლის დასავლეთით 1-2 კილომეტრზე მდინარე დიდ ლაკბესა და უსახელო ხრამს შორის მდებარე  ე. წ. ნიჩურაანთ ახოში. განეკუთვნება გვიანდელ აშელის ხანას. 

ძეგლი 1975 წელს გამოავლინა კახეთის ქვის ხანის რაზმმა. ნაპოვნია ერთი კაჭარი, 8 ნუკლეუსი, 11 ანატკეცი და 13 იარაღი. კაჭრებზე გაფორმებული ნუკლეუსები ერთფუძიანი განივი,ორფუძიანი ცალმხრივი,დისკოსებრი ორმხრივი, ცალმხრივი და ამორფულით. ანატკეცები მოგრძო ან დაბალი, ფართო არასწორი მოყვანილობისაა, მათ უმეტესობას გლუვი, ხოლო ორს შესწორებული დარტყმის მოედანი აქვს. იარაღებიდან წარმოდგენილია სხვადასხვანაირი პირის მქონე საჩოკები, ამოზნექილი სამუშაორპირიანი საფხეკი, ორ-ორი ორგვერდამოღარული, კომბინირებული და თითო ნისკარტისებრი იარაღი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმის გურჯანიის ისტორიულ-ეთნუკურ საცავში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო კაჭრეთის ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია

მინი|სამხრეთ-დასავლეთის ფასადი
მინი|სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფასადი
**ზემო კაჭრეთის ელია წინასწარმეტყველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

შენობა გეგმით კვადრატულია, შედგება დარბაზული ეკლესიისა და მასზე სამხრეთიდან მიშენებული ეგვტერისგან. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობა ირეგულარულია. გარეთა კუთხეებში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული,კედლების ზედაპირი ორიე მხრიდან ბათქაშითაა გასწორებული,რომელიც საპირე ქვების ზედაპირის მნიშვნელოვან ნაწილს ფარავს.შიგნით კედლები კირითაა შეთეთრებული. XX საუკუნის 80-იან წლებში, სოფლის მოსახლეობამ ეკლესია აღადგინა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებს ფრონტონები დააშენეს და ეკლესია ეგვტერთან ერთად, ხის ძელებზე გამართული კრამიტის ორკალთა სახურავით გადახურეს.ეკლესიის ერთადერთი შესასვლელი ეგვტერის სამხრეთით კედელშია მოწყობილი. კარი გარედან თაღოვანია,შიგნით ხის ძელებით ბრტყლადაა გადახურული, ხოლო წირთხლები და გადახურვა რემონტის დროინდელია.ეკლესიის დარბაზი თითქმის კვადრატულია. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ოდნავ ნალისებრი აფსიდით, რომლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან დაახლოებით 30 სანტიმეტრითაა შემაღლებული აფსიდის ღერძზე. იატაკიდან დაახლოებით 2 მეტრ სიმაღლეზე გაჭრილია გარეთკენ დავიწროებული, ბრტყლად გადახურული ვიწრო სარკმელი. აფსიდის გვერდებში თითო სწორკუთხა ნიშაა,ხოლო სარკმლის ქვემოთ კედელზე ცემენტის ხსნარით შელესილი, დაბალი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. დარბაზის სამხრეთის კედლის შუაში ეგვტერიდან შემოსასვლელი კარია,რომელიც ტიმპანითაა გადახურული და ორივე მხრიდან თაღოვანია. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის შუაში ორსაფეხურიანი პილასტარია რომელსაც წინა საფეხურს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა.გვერდითებს კედლის ყრუ თაღები. თაღების დასავლეთით წყვილის დასაყრდნობად დასავლეთ კუთხეებში მოწყობილია თითო ერთსაფეხურიანი პილასტარი. კამარის საბჯენი თაღი სამხრეთით კრონშტაინზე იყო დაყრდნობილი, რომელიც ეკლესიის შესასვლელის თავზეა.ეკლესიის ძველი ნაწილი საკურთხევლის სარკმლის გადახურვის დონემდეა შემორჩენილი, რის გამოც კედლების ზედა ნაწილების აღნაგობა არ ირკვევა. აფსიდის დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს გასდევს ნაკერი რის ზემოთ კედელი ოდნავ სქელია და ქვედა ნაწილის მიმართ დაახლოებით 2 სანტიმეტრითაა გადმოშვერილი. იატაკი მიწატკეპნილია. ეგვტერი ეკლესიის თანადროულია და მას წყობით უკავშირდება. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია. ნახევარწრიული აფსიდით, რომლეშიც ბრტყლად გადახურული, თითქმის პარალელურწირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი, ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედლის ზედა ნაწილშიცაა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო კაჭრეთის გორასამარხი

**ზემო კაჭრეთის გორასამარხი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კაჭრეთში, სოფლის დასავლეთით ბრიმაწყლად წოდებულ ტერიტორიაზე. განეკუთვნება შუა ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის გარდამავალ პერიოდს. 

გორასამარხს 1992 წელს მიაკვლია და გათხარა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ექსპედიციას ხელმძღვანელობდა კიაზო ფიცხელაური). გორასამარხის ყრილი წარმოადგენს მიწის ზეინულს, გარშემო რიყის ქვების დიდი წრით. ყრილს ზემოდან ქვის ჯავშანი აქვს. ყრილის ქვეშ ორი სამარხი აღმოჩნდა ორივე დამხრობილი სამხრეთიდან დასავლეთისკენ. ერთ-ერთ სამარხში მიცვალებულის ჩონჩხი აღმოჩნდა რომელიც დაკრძალული იყო მარჯვენა გვერდზე. კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისკენ. მიცვალებულის ქვედა კიდურების არეში კი გაიწმინდა წვრილფეხა საქონლის მთლიანი ჩონჩხი, რომელზედაც მაღალფეხიანი პატარა სასმისი იყო დამხობილი. მიცვალებულის თავის უკან მსხვილფეხა საქონლის კიდურის ერთი ძვალი გამოვლინდა. თავი ბეჭი და სხვა ძვლები ეწყო სამარხის ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივ. სამარხში აღმოჩნდა უხეშკეციანი, დიდი ქვაბქოთანი, შავპრიალა ჯამი, დერგის ნატეხები, პირვიწრო და მუცელგანიერი შავპრიალა ჭურჭელი, რომელსაც ნაპრიალები ორნამენტის გარდა აქა-იქ თეთრი საღებავით მოხატვის კვალი ემჩნეოდა. მეორე სამარხშიც ერთი მიცვალებული აღმოჩნდა, დაკრძალული მარჯვენა გვერდზე, კიდურებმოხრილი, თავით ჩრდილოეთისკენ. სამარხის ჩრდილოეთ კედლის გაყოლებით წვრილფეხა საქონლის ძვლები გამოვლინდა სამარხში. აღმოჩნდა ასევე თიხის ჭურჭელი — უხეშკეციანი ქვაბქოთნის ფრაგმენტები და მაღალფეხებიანი პატარა სასმისი. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზეგაანის ქაშუეთის ეკლესია

**ზეგაანის ქაშუეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ზეგაანის დასავლეთით 2 კმ-ში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესა დარბაზულია (7x4,55 მ), ნაგებია მსხვილი და საშუალო რიყის ქვითა და დუღაბით. ალაგ-ალაგ კედლებში რიყის დიდი და ბრტყელი ქვებია ჩართული. წყობა ირეგულარულია, დაზიანებულია. კედლები 2,3-2,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ეკლესია უაფსიდოა, შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით კედელში სარკმელია გაჭრილი (შემორჩენილია ქვედა ნაწილი). საკურთხევლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით კედლებში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიდგმული. ჩრდილოეთ კედელში შემორჩენილია სარკმლის ძირი. ეკლესიის სამხრეთით 30 მეტრზე ქვითა და დუღაბით ნაგები სწორკუთხა საწნახელი დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარდანახის ონანაანთ საყდარი

**კარდანახის ონანაანთ საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახში, ნასოფლარ დიდვარდნულში, ტყეში. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (6 x 4,8 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვისა და აგურის რიგების მონაცვლეობით. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა და კონქი. კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. პილასტრებია გამოყვანილი დასავლეთ კედლის კუთხეებშიც.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვაჩნაძიანის სადგომი

**ვაჩნაძიანის სადგომი** − არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანში, სოფლის ჩრდილოეთით 5-6 კილომეტრზე. აკურისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება აშელის ხანას. 

სადგომი 1966 წელს გამოავლინა კავკასიის ქვის ხანის რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი). აღმოჩნდა კაჯის კაჭარზე გაფორმებული ერთფუძიანი განივი ნუკლეუსი და სამი გლუვი დარტყმის მოედნიანი და რელიეფურბურცულიანი მოგრძო, მასიური ანატკეცი. აღმოჩენილი ნივთები ინახება გურჯაანის რეგიონის არქეოლოგიურ საცავში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მერატუსი

**მერატუსი** () — ქედი ინდონეზიაში, კუნძულ კალიმანტანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია სამხრეთი კალიმანტანის ტერიტორიაზე. სიგრძე დაახლოებით 350 კმ, სიმაღლე 1892 მ-მდე (მთა ბესარი). ჭარბობს საშუალომთიანეთი; გაბატონებულია მომრგვალებული მწვერვალები და ძლიერ დანაწევრებული კალთები. აგებულია გრანიტებით, კირქვებითა და კრისტალური ფიქლებით. ფერდობებზე — მთის ლატერიტულ ნიადაგზე განვითარებული ნოტიო მარადმწვანე ეკვატორული ტყეა. მერატუსის მთებში ცხოვრობს ნახევრად მომთაბარე ხალხი მერატუს-დაიაკი. 1990-იან წლებში ბორნეოს ორანგუტანების გადარჩენის ფონდმა კვლავ შეიყვანა 350 ორანგუტანი მერატუსისა და სუნგაი-ვაინის დაცული ტყეების შემადგენლობაში. ეკოსისტემის ფართო გაუტყეურების გამო ფლორისა და ფაუნის მრავალი სახეობაა გაქრობის პირას. ტრადიციულ დაიაკთა სოფლებიც გაუკაცრიელდა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდონეზიის ქედები