კუკის კუნძულები

**კუკის კუნძულები** (, , ) — ახალი ზელანდიის ასოცირებული წევრი. მდებარეობს წყნარი ოკეანის სამხრეთულ ნაწილში და შედგება თხუთმეტი პატარა კუნძულისგან, საერთო ფართობი შეადგენს 236,7 კმ²-ს. კუკის კუნძულებზე მდებარეობს განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა. ქვეყნის საგარეო პოლიტიკას ახალი ზელანდია ახორციელებს.

კუნძულ რაროტონგაზე მდებარეობს საერთაშორისო აეროპორტი. განვითარებულია ტურიზმი.

## გეოგრაფია 
[მინი|მარცხნივ|[რაროტონგას სანაპირო]]
thumb|right|300px|კუკის კუნძულების რუკა.
კუკის კუნძულების სახელმწიფო შედგება 15 კუნძულისაგან და ატოლისაგან, რომლებიც მდებარეობენ წყნარ ოკეანეში პოლინეზიაში ეკვატორსა და სამხრეთ ტროპიკს შორის 2,2 მლ კმ² ფართობზე, დასავლეთით მდებარე ტონგასა და აღმოსავლეთით საზოგადოების კუნძულებს შორის. მიწის საერთო ფართობი შეადგენს 236,7 კმ²-ს. მანძილი ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულ ტონგარევასა და ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძულ მანგაიას შორის შეადგენს დაახლოებით 1400 კმ-ს.

### გეოლოგია 
კუკის კუნძულები წარმოადგენს წყნარი ოკეანის აუზში აღმოჩენილი ხუთი ტიპის კუნძულოვან სისტემას.

77
ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულები ასაკით უფრო ძველია სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე და წარმოადგენენ დაბლობ ატოლებს მიწისქვეშა გამოქვაბულებისა და კარსტული კვალის გარეშე. ყველა ატოლები ტონგარევას (პენრინი) გარდა წარმოიქმნენ მანიჰიკის წყალქვეშა პლატოზე, რომელიც მდებარეობს 3000 მ სიღრმეზე ოკეანის ზედაპირიდან.

სამხრეთის ჯგუფის კუნძულები შეადგენენ ქვეყნის ხმელეთის დაახლოებით 90 %-ს და წარმოადგენენ ვულკანური ჯაჭვის გაგრძელებას, რომელიც გადაჭიმულია წყნარი ოკეანის პლიტის სამხრეთ ნაწილში ტუბუაის კუნძულებიდან (საფრანგეთის პოლინეზია). მსხვილი კუნძული, რაროტონგა, წარმოადგენს ვულკანურ კუნძულს, რომლის სიმაღლეა 653 მ. სამხრეთის ჯგუფის ოთხ კუნძულს (ატიუ, მანგაია, მაუკე, მიტიარო) აქვთ რთული გეოლოგიური აგებულება, რელიეფი კარსტული კვალით და განშტოებული გამოქვაბულების სისტემებით. მათი ფორმირება ხდებოდა დაახლოებით 10 მილიონი წლის წინ ვულკანური წარმონაქმნების მარჯნული რიფებით გარშემორტყმის შედეგად. რაროტონგა კი წარმოიქმნა მხოლოდ 2 მილიონი წლის წინ უწინ წყნარი ოკეანის ამ ნაწილში მაღალი ვულკანური აქტივობის შედეგად.

სასარგებლო წიაღისეული, რომელთა დამუშავება შესაძლებელი იყო დაწყებულიყო სამრეწველო ფარგლებში, კუკის კუნძულების მიწის ზედაპირზე და მის წიაღში არ არსებობს. მაგრამ 1970-იანი წლების ბოლოს კუკის კუნძულების განსაკუთრებულ სანაპირო ეკონომიკურ ზონაში ტარდებოდა ოკეანის საგების გამოკვლევები. რის შედეგადაც დაახლოებით 5000 მ სიღრმეზე აღმოჩნდა წყნარ ოკეანეში ერთ-ერთი უმსხვილესი რკინა-მარგანეცის კონკრეციის საბადო, ასევე კობალტი (დაახლოებით 7,5 მილიონი ტონა). მაგრამ დღეისათვის რაიმე სახის მოპოვება არ მიმდინარეობს.

### კლიმატი 
კუნძულებზე ტროპიკული ზღვის კლიმატია მკაფიოდ გამოხატული წვიმებიანი სეზონით ნოემბრიდან აპრილამდე და მშრალი სეზონით მაისიდან ოქტომბრამდე. საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობაა დაახლოებით 2000 მმ, რომელთა ორი მესამედი უწევს წვიმიან სეზონში, რომელიც ასევე ტროპიკული ციკლონის სეზონია. ოფიციალურად ტროპიკული ციკლონის სეზონი იწყება 1 ნოემბერს და მთავრდება 30 აპრილს. ძირითადად ციკლონები ფორმირდება ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულების დასავლეთით და მიემართება სამხრეთის მიმართულებით თითქმის 15° ს.გ.-მდე, რის შემდეგაც ინაცვლებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულებით. ელ-ნინიოს დინების დროს ეს ციკლონები, რომლებიც ფორმირდებიან ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებთან ახლოს, მიემართებიან საფრანგეთის პოლინეზიისაკენ, ხოლო სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე შეიმჩნევა ნალექების რაოდენობის უეცარი შემცირება (60 %-მდე), იმ დროს როდესაც ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე ნალექების რაოდენობა პირიქით უეცრად იმატებს (200 %-მდე). ეს ნიადაგი ნაკლებად ნაყოფიერია და გამოსადეგია მხოლოდ ქოქოსის პალმისათვის, პანდანუსებისათვის და ზოგიერთი სხვა სახის ტროპიკული მცენარეებისათვის. ჭაობიან ადგილებში იზრდება ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ დათესილი ტარო.

კუკის არქიპელაგის სამხრეთის ჯგუფის კუნძულების ნიადაგი ძირითადად ვულკანური წარმოშობისაა და ამიტომაც გაცილებით ნაყოფიერია, შესაბამისად უფრო გამოსაყენებელია სოფლის მეურნეობისათვის. კუნძულების დაბლობებში ჭარბობს ნაყოფიერი ალუვიონური ნიადაგი. ატიუს და მანგაიას ზოგიერთი შიდა რაიონები განიცდის ძლიერ ეროზიას (ეს გამოწვეულია ანანასის პლანტაციების გაშენებით). კუნძულ რაროტონგას მნიშვნელოვანი ნაწილი დაფარულია ეროდირებული ნიადაგით.

ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე პატარა ფართის და პატარა სიმაღლის გამო არ არსებობს არანაირი მდინარეები. ამის მაგივრად წყალი, ჩაედინება რა მიწის ქვეშ, წარმოქმნის ლინზას მსუბუქად მარილიანი წყლით. მაგრამ ეს წყლის მარაგი სწრაფად ილევა, ამიტომაც ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად წვიმის წყლის იმედზეა, რომელსაც ისინი აგროვებენ სპეციალურ რეზერვუარებში. პუკაპუკას, ნასაუს, რაკაჰანგას კუნძულებზე არის ჭები.

სამხრეთის ჯგუფის ვულკანურ კუნძულებზე არსებობს კარგი ხარისხის მტკნარი წყლის მარაგი. მაგალითად, რაროტონგის და მანგაიას მცხოვრებნი იღებენ აუცილებელ წყალს წყაროებიდან და პატარა რუებიდან, რომელიც მოედინება კუნძულის ხეობებში, ხოლო სხვა ჯგუფის კუნძულებზე არსებობს გრუნტის წყლების დიდი მარაგი.

მაკატეას მცენარეული სახეობები თამაშობენ ძალიან მთავარ როლს ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრებაში. კუნძულებზე თხების და ღორების გამოჩენამდე მაკატეას რაიონები პრაქტიკულად ადამიანის ხელუხლებელი რჩებოდა. მათზე დღესაც კი იზრდება მცენარეულობის დიდი რაოდენობა, რომელთა დიდი ნაწილი გამოიყენება სამედიცინო მიზნებისათვის, საცხოვრებელის ასაშენებლად, კანოებისათვის. იმ კუნძულების სანაპირო ფლორა, როგორებიცაა რაროტონგა და აიტუტაკი, განიცდის მნიშვნელოვან ანტროპოგენურ ზემოქმედებას ტურიზმის განვითარების გამო. ტრადიციული მცენარეულობის გარდა ნაპირზე გვხვდება დიდი რაოდენობით ადამიანის მიერ შემოტანილი მცენარეები, მაგალითად, მიმოზა. მაგრამ ისეთი კუნძულები, როგორებიცაა სუვაროვი და ტაკუტეა, რომლებიც არიან მსხვილი ფრინველთა ბაზრის ადგილები, სადაც ბუდობენ ბევრი ზღვის ფრინველთა სახეობები: შავი ფუსკატა (), ფრეგატ არიელი (), წითელფეხიანი სულა (), წითელკუდიანი ფაეტონი (), ფრეგატ მინორი (), სერი სულა (), ცისფერსახიანი სულა (), ტაიტური ნუმენიუსი ()
* კუკის კუნძულებზე ბევრია შავი ვირთხა და პოლინეზიური ვირთხა, რომლებმაც კუნძულებზე ჩიტების რაოდენობის შემცირება გამოიწვიეს.
* 2007 წელს ატიუზე და რიმატარაზე ხელახლა შეიყვანეს, 27 ლალისფერი ლორი-განდეგილი. ნამარხები და გადმოცემები ადასტურებენ, რომ ეს ფრინველი მინიმუმ ხუთ სამხრეთულ კუნძულზე იყო გავრცელებული. სავარაუდოდ მათი წითელი ბუმბულების გადაჭარბებული გამოყენება იყო მათი კუკის კუნძულებიდან გაქრობის მიზეზი.

## ისტორია 
რადიონახშირბადის ანალიზის მონაცემებით, კუკის კუნძულების სამხრეთის ჯგუფში თავდაპირველად დასახლდნენ პოლინეზიელები დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 500 წელს. შედარებითი ლინგვისტიკის მონაცემების მიხედვით, სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე მოსახლეობა დასახლდა საზოგადოების კუნძულებიდან, რომლებიც, თავის მხრივ, იქ დასახლდა მარკიზის კუნძულებიდან. ამასთან ერთად გაყოფა პრამარკიზულ და პრატაიტურ ენებს შორის მოხდა  დაახლოებით ჩვენი წელთაღრიცხვის 900 წელს. ჩრდილოეთის ჯგუფის კუნძულებზე (გარდა პუკაპუკასი, რომელზეც მოსახლეობა სავარაუდოდ დასახლდა კუნძულ სამოადან) მოსახლეობა გადმოსახლდა ან სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებიდან, ან პირდაპირ საზოგადოების კუნძულებიდან.

ესპანელი ზღვაოსანი ალვარო დე მენდანია და პედრო ფერნანდეს კიროსი გახდნენ პირველი ევროპელები, რომლებმაც მიაღწიეს კუნძულს. პირველად აღმოჩენილი იქნა კუნძული პუკაპუკა, რომელსაც 1595 წელს მენდანიამ სახელად დაარქვა კუნძული *სან-ბერნარდო*. უკვე XVII საუკუნის შუაში კუნძულები გამოიკვლიეს ბრიტანელმა ზღვაოსნებმა. 1773—1774 წლებში და 1777 წელს გამოჩენილმა ინგლისელმა მოგზაურმა ჯეიმზ კუკმა აღმოაჩინა კუნძულები მანუაე, პალმერსტონი, მანგაია და ატიუ. მან აღმოჩენილ სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებს სახელად დაარქვა *ჰერვის კუნძულები*. თავისი დღევანდელი დასახელება არქიპელაგმა მიიღო მხოლოდ XIX საუკუნის დასაწყისში, როდესაც კუნძულები შეისწავლა რუსმა მოგზაურმა ივან  კრუზენშტერნმა.

1820-იანი წლების დასაწყისში კუკის კუნძულებზე გადასხდნენ პირველი მისიონერები ლონდონის მისიონერული საზოგადოებიდან (პირველი გახდა ჯონ უილიამსი). ქრისტიანობა გავრცელდა ძალიან მალე, და ეკლესია კუნძულებზე უმალვე დაეუფლა პოლიტიკური და ადმინისტრაციული ცხოვრების კონტროლს. მისიონერების გამოჩენამ ხელი შეუწყო არქიპელაგზე მშვიდობის დამყარებას (მანამდე ადგილობრივი ტომები ერთმანეთში მუდმივად იმყოფებოდნენ საომარ მდგომარეობაში). მიუხედავად ამისა, იყო უარყოფითი შედეგებიც: ავადმყოფობის შედეგად, რომლებიც ევროპელებმა შეიტანეს კუკის კუნძულებზე, ადგილობრივი მოსახლეობის რიცხვმა განიცადა მყისიერი კლება.

1843 წელს საფრანგეთის მიერ კუნძულ ტაიტის დაპყრობის შემდეგ კუკის კუნძულების არიკებმა (ადგილობრივი ბელადები) მიმართეს ბრიტანეთის იმპერიას დახმარებისათვის. მიუხედავად ამისა, ბრიტანეთის პროტექტორატი რაროტონგაზე (მოგვიანებით ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ჯგუფის ყველა კუნძულზე) გამოცხადდა მხოლოდ 1888 წელს. არქიპელაგზე დიდი ინტერესი ჰქონდა ახალ ზელანდიას, მაგრამ იდეის «კოლონიის კოლონია»ს წინააღმდეგ (იმ მომენტში ახალი ზელანდია იყო ბრიტანეთის კოლონია) გამოდიოდნენ კუკის კუნძულების მაორის ტომების უმრავლესობა, რომლებსაც უნდოდათ ბრიტანეთის იმპერიის დაცვის ქვეშ ყოფნა. მაგრამ უკვე 1901 წელს კუნძულების მმართველობა გადაეცა ახალ ზელანდიას. 1960 წელს კუკის კუნძულებმა ანტიკოლონიური მოძრაობის შედეგად, წყნარი ოკეანის ერებს შორის ერთ-ერთმა პირველმა მოიპოვა შიდა თვითმმართველობა. 1965 წლის 4 აგვისტოს კუკის კუნძულები გახდა თვითმმართველი სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი ახალ ზელანდიასთან თანამეგობრობაში.

ბოლო ათწლეულებში გამოვლინდა ეკონომიკური და სოციალურ სფეროებში წინსვლა, გაფართოვდა ადგილობრივი ხელისუფლების უფლებამოსილება, შედეგად, გაიზარდა კუკის კუნძულების დამოუკიდებლობა (მაგალითად, საგარეო პოლიტიკის სფეროში, ახალ ზელანდიასთან თავისუფალი ასოციაციიდან ცალმხრივად გამოსვლის უფლებით). 1990-იანი წლების შუაში ქვეყანამ გადაიტანა დიდი ფინანსური კრიზისი. რის შედეგადაც გაუარესდა ადგილობრივი მოსახლეობის ცხოვრების დონე, გაიზარდა ემიგრაცია ახალ ზელანდიაში, ხდებოდა მთავრობებისა და პრემიერ-მინისტრების ხშირი ცვლა.

## პოლიტიკური მოწყობა 
### სახელმწიფო წყობა 
*კუკის კუნძულები* — ახალ ზელანდიასთან თავისუფლად ასოცირებული თვითმართვადი ტერიტორიაა. ამაში მოიაზრება კუნძულების დამოუკიდებლობა ტერიტორიის შიდა საკითხების მოგვარებაში (კერძოდ, აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის კუკის კუნძულების მთავრობას, საკანონმდებლო — კუკის კუნძულების პარლამენტს, და არა ახალი ზელანდიის პარლამენტს), ახალი ზელანდიის სამეფოს შემადგენლობაში ყოფნა, რომელსაც ხელმძღვანელობს ახალი ზელანდიის მონარქი მეფე ჩარლზ III, ტერიტორიის მოსახლეობისთვის ახალი ზელანდიის მოქალაქეობის მინიჭება (მაგრამ მათ არ შეუძლიათ მონაწილეობის მიღება ახალი ზელანდიის არჩევნებში და  სოციალური დახმარების მიღება იმ დრომდე, სანამ არ გახდებიან ახალი ზელანდიის მუდმივი რეზიდენტები). საგარეო პოლიტიკა და თავდაცვა რჩება ახალი ზელანდიის ხელისუფლების პრეროგატივა.

1965 წლის 4 აგვისტოს მიღებული კონსტიტუცია ადგენს მონარქიული ფორმის მმართველობას ვესტმინსტერული სისტემის პარლამენტარიზმით, როგორიც მოქმედებს ახალ ზელანდიაში. მაგრამ ქვეყანაში დემოკრატიული პრინციპები მჭიდროდ გადახლართულია ადგილობრივ ტრადიციებთან. მაგალითად, საარჩევნო ოლქები ფორმირდება მიწისა და საზღვრების ტრადიციული დაყოფის საფუძველზე, რომლებიც გაწელილია კუნძულების შიდა რაიონებიდან ოკეანისკენ.

#### საკანონმდებლო ხელისუფლება 
მინი|პარლამენტის შენობა, ყოფილი სასტუმრო.
საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანო 24 დეპუტატისაგან შემდგარი ერთპალატიანი პარლამენტია (2003 წლამდე — 25 დეპუტატი), რომელიც ირჩევა საყოველთავო ფარული კენჭისყრით. თითოეული დეპუტატი წარმოადგენს ცალკეულ ოლქს, ზოგიერთ შემთხვევაში — მთელ კუნძულს. პარლამენტის წევრთა უფლებამოსილების ვადა — 5 წელია.

პარლამენტის პირველ სხდომაზე დეპუტატები ირჩევენ სპიკერს და მის მოადგილეს.

#### აღმასრულებელი ხელისუფლება 
კუკის კუნძულების კონსტიტუციის თანახმად, სახელმწიფოს მეთაურია მისი უდიდებულესობა ბრიტანეთის მეფე ჩარლზ III, რომელიც კუნძულებზე წარდგენილია მეფის წარმომადგენლით (ძველად უმაღლესი კომისრით), რომელსაც მეფე ნიშნავს სამი წლის ვადით ხელახალი დანიშვნის უფლებით. მეფის წარმომადგენელი მოქმედებს მინისტრთა კაბინეტის, პრემიერ-მინისტრის ან შესაბამისი მინისტრის რჩევით. თუ მინისტრთა კაბინეტს, პრემიერ-მინისტრს ან შესაბამის მინისტრს მეფის წარმომადგენელთან შეაქვთ რომელიმე წინადადება და თუ დედოფლის წარმომადგენელი წინადადების შემოსვლის თარიღიდან 14 დღის განმავლობაში მას არ უარყოფს, ითვლება, რომ წინადადება მიღებულია. მეფის წარმომადგენელი პარლამენტის აქტებს ანიჭებს კანონის ძალას, იღებს უფლებამოსილების სიგელს. ახალზელანდიელი მრჩევლის ოფიციალური ადგილსამყოფელი კუკის კუნძულების თავდაცვის საკითხებში არის ქალაქი უელინგტონი.

1987 წელს კუკის კუნძულების პრემიერ-მინისტრმა ტომ დევისმა ქვეყანა გამოაცხადა ნეიტრალურად, როგორც კი ახალმა ზელანდიამ უარი თქვა შეეშვა თავის პორტებში ატომური იარაღით ან ატომური ძალოვანი მოწყობილობებით აღჭურვილი ამერიკული სამხედრო გემები. მან კონსტატირება გაუკეთა იმ ფაქტს, რომ ახალ ზელანდიას არ აქვს უფლება განახორციელოს ქვეყნის თავდაცვა, როდესაც ქვეყნებს შორის ამ საკითხზე არსებული შეთანხმებები დიდი ხნის მოძველებულია.

შიდა უსაფრთხოებას უზრუნველყოფს ეროვნული პოლიციის ფორმირება. პოლიციის კომისარი ინიშნება პოლიციის მინისტრის მიერ.

### საგარეო პოლიტიკა და საერთაშორისო ურთიერთობები 
კუკის კუნძულების საგარეო პოლიტიკის საკითხები კუკის კუნძულების 1964 წლის კონსტიტუციური აქტის საფუძველზე ახალი ზელანდიის დაქვემდებარებაშია, რომელმაც უნდა შეათანხმოს ამ სფეროში მოქმედებები კუკის კუნძულების ხელისუფლებასთან. მაგრამ, 1980-იანი წლებიდან დაწყებული, თვითმართვადი ტერიტორიის საგარეო პოლიტიკაში მოღვაწეობამ მიიღო უფრო მეტი დამოუკიდებელი ხასიათი. მაგალითად, კუკის კუნძულებს ახალი ზელანდიისგან დამოუკიდებლად აქვს უფლება ხელი მოაწეროს რეგიონალურ და საერთაშორისო ხელშეკრულებებს, შევიდეს სხვადასხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში, დაამყაროს საკონსულო და დიპლომატიური ურთიერთობები მსოფლიოს სხვა ქვეყნებთან, თავის საგარეო პოლიტიკურ მოქმედებაში გამოვიდეს, როგორც სუვერენული და დამოუკიდებელი სახელმწიფო (მაგრამ მიუხედავად ამისა, კუკის კუნძულები არ არის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი).

კუკის კუნძულები მთელი რიგი რეგიონალური და საერთაშორისო ორგანიზაციების წევრია: წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმი, სამხრეთ წყნარი ოკეანის კომისია, აზიის განვითარების ბანკი, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია, გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია, იუნესკო, აფრიკის, კარიბის ზღვის და წყნარი ოკეანის რეგიონი და სხვა ორგანიზაციები. ქვეყანას აქვს ხუთი დიპლომატიური წარმომადგენლობა საზღვარგარეთ: ახალ ზელანდიაში, ავსტრალიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნორვეგიაში და ევროპის კავშირში.

#### ჩინეთთან ურთიერთობა 
დიპლომატიური ურთიერთობა კუკის კუნძულებსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის დამყარდა 1997 წლის 25 ივლისს. გამყარებული ურთიერთობები ჩინეთსა და ოკეანეთის მთელ რიგ ქვეყნებს შორის, მათ შორის, კუკის კუნძულებთან, უკანასკნელი ათწლეულის განმავლობაში იწვევს გარკვეულ შეშფოთებას ახალი ზელანდიისა და ავსტრალიის მხრიდან, რომელთა პოზიციები რეგიონში ტრადიციულად ძლიერია. ხშირად ოკეანეთის ქვეყნები ჩათრეული არიან დიპლომატიურ ომებში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკასა და ჩინეთის რესპუბლიკას (კუნძული ტაივანი) შორის.

ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა კუკის კუნძულებს მნიშვნელოვან ფინანსურ დახმარებას უწევს. ქვეყნები თანამშრომლობენ ვაჭრობის და თევზჭერის სფეროში, ტარდება რეგულარული შეხვედრები ორივე ქვეყნის ლიდერებს შორის. თავის მხრივ, კუკის კუნძულები, აღიარებენ მხოლოდ ერთ ჩინეთს — ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას.

2003 წელს საქონელბრუნვამ კუკის კუნძულებსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის შეადგინა US$ 575 000.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
*1988 წლის აქტი დაშორებული კუნძულების ადგილობრივ თვითმმართველობაზე* () მოქმედებს ყველა კუნძულზე, გარდა რაროტონგასი. ამ კანონის თანახმად ყველა კუნძულზე ფუძნდება *კუნძულის საბჭო*, რომელშიც შედიან კუნძულების ბელადები, უხუცესები, კუნძულის წარმომადგენელი პარლამენტის წევრები, და თითოეული კუნძულის საარჩევნო ოლქის არჩეული წევრები.

კუნძულ რაროტონგას სამი რაიონისთვის (ვაკა) ადგილობრივი თვითმართველობის სისტემა აღდგენილ იქნა 1997 წელს *კუნძულ რაროტონგაზე ადგილობრივი მმართველობის აქტის* მიღებით (). მერების და საბჭოს წევრების პირველი არჩევნები ჩატარდა 1998 წლის ნოემბერში და გაუქმდნენ 2008 წელს.

## მოსახლეობა 
2011 წლის აღწერის მიხედვით კუკის კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 14 974 კაცს, აქედან 10 572 ცხოვრობს კუნძულ რაროტონგაზე საერთო ფართობით 67,1 კმ². მოსახლეობის 92,57 % (13 862 ად.) ცხოვრობს სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე, თითქმის სამი მეოთხედი — რაროტონგაზე. კუნძულები მანუაე, სუვაროვი და ტაკუტეა დაუსახლებელია. ყველაზე მცირედ დასახლებული კუნძულია პალმერსტონი (60 კაცი)..

მეორე სახელმწიფო ენაა — ინგლისური. ის არის მშობლიური ენა ატოლ პალმერსტონის ყველა მოსახლისათვის.

ქრისტიანობა კუკის კუნძულებზე გაბატონებული რელიგიაა. კუკის კუნძულების თანამედროვე საზოგადოებაში მოსახლეობის უმეტესობა (55,9 %) კუკის კუნძულების ქრისტიანული ეკლესიის მიმდევარია (პროტესტანტები). დაახლოებით 17 % — კათოლიკე, მეშვიდე დღის ადვენტისტები — 7,9 %, იეღოვას მოწმეები — 1,2 %.

## ეკონომიკა 
### საერთო დახასიათება 
კუკის კუნძულებზე არსებული ეკონომიკური სიტუაციის დამახასიათებელი მაჩვენებლები არაფრით არ განსხვავდება ოკეანეთის სხვა ქვეყნების მაჩვენებლებისაგან: უზარმაზარი განსაკუთრებული ეკონომიკური ზონა (გეზ), შეზღუდული ბუნებრივი სიმდიდრე, პროდუქციის გასაღების მსოფლიო ბაზრებიდან საგრძნობი დაშორება, მაღალკვალიფიცირებული სპეციალისტების დეფიციტი. ქვეყნის ეკონომიკა უახლოეს დრომდე პრაქტიკულად მთლიანად ბაზირებული იყო სახელმწიფო სექტორზე. კუნძულებზე ბოლო ეკონომიკურმა რეფორმები მიმართულია ეკონომიკის კერძო სექტორის განვითარებაზე და მისი ინვესტირებისათვის პირობების შექმნაზე. მაგალითად, მთავრობის მიერ დაწეულია გადასახადების ტარიფები. მნიშვნელოვანი ცვლილებები შეიძლება აიხსნას ბევრი ფაქტორებით: ტურიზმის ინტენსიური განვითარებით, რის შედეგადაც მოსახლეობა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებიდან გადაერთო მომსახურების სფეროში, ქალაქის მოსახლეობის ზრდით (ურბანიზაციის პროცესი), მოსახლეობის გადასვლა დაშორებული კუნძულებიდან რაროტონგაზე, ბოლო ათწლეულში ხშირი გვალვებით. ყველაფერმა ამან მოიტანა იმპორტის ზრდა, შედეგად, ქვეყანა რჩება დამოკიდებული საკვები პროდუქციის უცხოეთიდან შემოტანაზე. კუკის კუნძულების სოფლის მეურნეობის განვითარების გზის და მისი პროდუქციის კონკურენტუნარიანობის ერთ-ერთი წინააღმდეგობაა ქვეყნის ტერიტორიის ძალიან მცირე ფართი, კუნძულების დიდი დაშორება მსოფლიო ბაზართან, ცუდი სატრანსპორტო კავშირი. თევზის პროდუქციის ძირითადი იმპორტიორები არიან იაპონია, ახალი ზელანდია და აშშ. ასევე ხდება აკვარიუმის სახეობის თევზის დაჭერა.

1957 წელს კუნძულ აიტუტაკიზე შემოიტანეს ტროხუსები (), რის შემდეგაც ამ სამრეწველო მოლუსკის ნიჟარები, რომლებიც შემოტანილი იქნა არქიპელაგის ბევრ კუნძულზე, გახდა კუკის კუნძულების ერთ-ერთი მთავარი საექსპორტო საქონელი.

რეგულარული ორთქლისძრავიანი გემების ხაზი აკავშირებს კუკის კუნძულებს ოკლენდთან, სამოასთან, ტონგასთან და ნიუესთან. მცირე გემების მთელი ფლოტი ემსახურება შიდა ხაზებს. რაროტონგაზე და ზოგიერთ სხვა სამხრეთის ჯგუფის კუნძულებზე არსებობს განვითარებული ავტოგზების ქსელი.

### კავშირგაბმულობა 
სატელეკომუნიკაციო მომსახურებას, საერთაშორისო და შიდა სატელეფონო კავშირის ჩათვლით, ფაქსიმილარულ და სატელეგრაფო კავშირების მომსახურებას და ინტერნეტს წარმოადგენს კომპანია *«Telecom Cook Islands»*, რომლის ოფისიც მდებარეობს ავარუაში. ამ მომსახურეობის ზოგიერთი ნაწილი ასევე ხელმისაწვდომია არქიპელაგის დაშორებულ კუნძულებზეც. ასევე არსებობს საფოსტო კავშირი, ხოლო ადგილობრივი საფოსტო მარკები იწვევს ფილატელისტების ინტერესს მთელ მსოფლიოში. რაროტონგას და აიტუტაკის კუნძულებზე მოქმედებენ ზოგიერთი ინტერნეტ-კაფეები, საკვანძო ადგილებში არის WiFi.

მუშაობს თანამგზავრული ტელევიზია, მათ შორის ადგილობრივი არხი, რომელიც ძირითადად მაუწყებლობს ახალი ზელანდიის ტელევიზიისა და კომპანია *«Elijah Communications Ltd»*-ის (ასევე *«Radio Cook Islands»* და *«The Cook Islands Herald weekly»*-ის მფლობელი) პროგრამებს. კუნძულებზე კაბელური ტელევიზია არ არსებობს. კუკის კუნძულებზე მაუწყებლობს ორი რადიოსადგური — *«Radio Cook Islands»* და *«Radio Ikurangi»*, რითაც ქვეყნის ეკონომიკას მოუტანა აუცილებელი ფინანსები და ბიძგი მისცა ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარებას. ტურისტთა ძირითადი ნაკადი მიემართება ან კუნძულ რაროტონგაზე, ან აიტუტაკიზე. ბოლო წლებში კუკის კუნძულების მშპ-ს 80 %-მდე შემოსავლები ტურიზმიდან შემოვიდა. არქიპელაგს უპირატესად სტუმრობენ ახალი ზელანდიის (2006 წელს ტურისტთა ნახევარზე მეტი. თუ კუნძულებზე ყოფნის ვადა 6 თვეზე მეტია, აუცილებელია ვიზის მიღება.

### საგარეო ეკონომიკური კავშირები 
კუკის კუნძულების ექსპორტის ძირითადი სფეროა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია (კოპრა, პომიდორი, ციტრუსები, ანანასი, ბანანი და სხვა ხილი), მარგალიტი. კუკის კუნძულები დამოკიდებულია საკვების, საწარმოო საქონელის, მანქანებისა და საწვავის იმპორტზე. იმპორტი რამდენიმეჯერ  აღემატება ექსპორტს. 2006 წელს ექსპორტის მოცულობამ შეადგინა NZ$ 5,42 მილიონი 2003 წელს NZ$ 14,59 მილიონთან შედარებით, ხოლო იმპორტმა — NZ$ 148,5 მილიონი NZ$ 121,02 მილიონთან შედარებით. შედეგად, სამ წელიწადში ექსპორტი შემცირდა 169 %-ით, ხოლო იმპორტი გაიზარდა 22 %-ით.

ძირითადი სავაჭრო პარტნიორია ახალი ზელანდია, ამასთან ერთად, არსებობს კარგად დალაგებული სავაჭრო კავშირები ავსტრალიასთან, იაპონიასთან, დიდ ბრიტანეთთან და აშშ-სთან.

### ფულადი სისტემა და ფინანსები 
კუკის კუნძულების ფულის ერთეულია — ახალზელანდიური დოლარი, მაგრამ 1972 წლიდან მიმოქცევაში ასევე მოქმედებს კუკის კუნძულების დოლარი,  1:1-ზე შეფარდებით ახალზელანდიურ დოლართან. ასიგნაციები ბრუნვაში იმყოფება 1987 წლიდან (მანამდე მხოლოდ მონეტები).

2006 წლის ბიუჯეტის მიხედვით გასავალმა შეადგინა NZ$ 92,8 მილიონი, ხოლო შემოსავლებმა — NZ$ 103,2 მილიონი. ბიუჯეტის ყველაზე მსხვილი გასავლის ნაწილი მოდის გასავალი на საბინაო კომუნალურ მეურნეობაზე. კუკის კუნძულები ერთ-ერთი მსხვილი ოფშორული ცენტრია მსოფლიოში. სიკვდილიანობის ძირითადი მიზეზებია ჰიპერტონია (აწეული სისხლის წნევა), გულის იშემიური დაავადება და შაქრის დიაბეტი. 1980 წელს კუკის კუნძულების მთავრობამ და წყნარი ოკეანის თანამეგობრობის სამდივნომ ჩაატარა გამოკვლევა კუნძულ რაროტონგას 1127 ზრდასრული მოსახლისა. რის შედეგადაც გამოვლინდა, რომ ქალების თითქმის ნახევარს ჰქონდა ჭარბი წონა (წონის ნორმის გადაჭარბება 140 %-ით). მეცადინეობებს ატარებდნენ ტაიტელი მასწავლებლები მაორის ენაზე რელიგიის განხრით და ასევე პრაქტიკულ მეცადინეობებს. 1840 წელს ავარუაში გაიხსნა მასწავლებელთა მომზადების სპეციალური ცენტრი, ხოლო 1860 წელს კუკის კუნძულებზე შემოიღეს საყოველთაო საწყისი განათლება.

მთავარი სახელმწიფო დაწესებულება, რომელიც პასუხისმგებელია ქვეყნის საგანმანათლებლო სისტემაზე, არის განათლების სამინისტრო. 2000 წელს კუკის კუნძულებზე მოქმედებდა 28 საწყისი სკოლა, რომლიდანაც 10 მდებარეობდა კუნძულ რაროტონგაზე. 23 სკოლა იყო სახელმწიფო, ერთი — ეკუთვნოდა ეკლესიას, დანარჩენი იყო კერძო. საშუალო სკოლა სულ 23-ა, რომლიდანაც სამი მდებარეობს რაროტონგაზე.

კუკის კუნძულების განათლების სისტემა მჭიდრო ურთიერთობაშია ახალი ზელანდიის საგანმანათლებლო სისტემასთან და ძირითადად აქვს იგივე სასწავლო გეგმა. როგორც ახალ ზელანდიაში, ისევე კუკის კუნძულებზე სწავლა სავალდებულოა 5-დან 15 წლამდე ასაკის ბავშვებისათვის. ტომის ტიტულირებული მეთაური იყო არიკი, რომელსაც დიდი პატივისცემით ეპყრობოდნენ, რადგანაც ტომის წევრების წარმოდგენით მას ჰქონდა ღვთაებრივი წარმოშობა და მინიჭებული ჰქონდა ზებუნებრივი ძალა. ტომის პრობლემები ასევე განიხილებოდა «სამეფო სასამართლოში». ტაპერეს მაცხოვრებლებს ერქვათ მატაკეინანგა. ყველაზე პოპულარული სპორტული თამაშია რაგბი. ამ სახეობაში ქვეყანაში ჰყავთ თავისი ეროვნული ნაკრებიც. ეროვნულ სტადიონზე «ტერეორა» შაბათობით ივნისიდან აგვისტოს ჩათვლით რეგულარულად იმართება მატჩები რაგბიში. მეორე პოპულარული თამაშია — კრიკეტი (თამაშების სეზონი უწევს დეკემბერ—მარტში). 2001 წლის დეკემბერში კუკის კუნძულებმა მიიღეს მონაწილეობა სამხრეთ წყნარი ოკეანის მინი-თამაშებში ნორფოლკის კუნძულებზე, სადაც რამდენიმე მედალი მოიპოვეს.

ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე კუკის კუნძულები მონაწილეობს 1988 წლიდან (მიმდინარეობდა სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში). მაგრამ კუკის კუნძულებს ოლიმპიურ მოძრაობაში მონაწილეობის მთელი ისტორიის განმავლობაში არ მიუღიათ არც ერთი მედალი. კუკის კუნძულების ოლიმპიური ნაკრები ოლიმპიადებში გამოდიან შემდეგ სახეობებში: მძლეოსნობა, ძალოსნობა, კრივი.

### დღესასწაულები 
## სქოლიო
## ლიტერატურა 
* Gilson, Richard. *The Cook Islands 1820-1950.* Wellington, New Zealand: Victoria University Press, 1980. ISBN 0705507351

## რესურსები ინტერნეტში 
* სახელმწიფოსა და მინისტრთა კაბინეტის ხელმძღვანელი 
* კუკის კუნძულები 

კატეგორია:კუკის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით