open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სემიონ ტიმოშენკო

thumb|154px|სემიონ ტიმოშენკო
**სემიონ კონსტანტინოვიჩ ტიმოშენკო** (რუს. Семён Константинович Тимошенко) (დ. 18 თებერვალი, 1895, ფურმანკა (ოდესა), უკრაინა — გ. 31 მარტი, 1970, მოსკოვი, რუსეთი) — უკრაინელი საბჭოთა სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, სსრკ-ს თავდაცვის სახალხო კომისარი 1940-1941 წ.წ.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:დაკრძალულები ნეკროპოლში კრემლის კედელთან
კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები
კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ფრონტების სარდლები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სუვოროვის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლენინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სტალინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:იაპონიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:მუშურ-გლეხური წითელი არმიის XX წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:წითელი არმიის პოლონეთში ლაშქრობის მონაწილეები
კატეგორია:სტალინგრადის ბრძოლის მონაწილეები
კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სკკპ ცკ-ის წევრობის კანდიდატები
კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სკკპ-ის XIX ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სკკპ-ის XX ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სკკპ-ის XXI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სკკპ-ის XXII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სკკპ-ის XXIII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:უკრაინაში დაბადებულები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის მონაწილეები
ოკუმა სიგენობუ

thumb|right|ოკუმა სიგენობუ
**ოკუმა სიგენობუ** (; დ. 16 თებერვალი, 1838, საგა — გ. 10 იანვარი, 1922, ტოკიო) — იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე. საგის სამთავროს სამურაების ჩამომავალი. 1867–1868 რევოლუციის შემდეგ მაღალი თანამდებობები ეკავა ახალი მთავრობის საფინანსო და სამრეწველო უწყებებში. 1873–1881 მეთაურობდა ფინანსთა დეპარტამენტს. მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მიცუბისის ფირმასთან (შემდგომ იაპონიის ერთ-ერთი უდიდესი კონცერნი). 1882 დააარსა ბურჟუაზიული პარტია კაისინტო და 1888-მდე მონაწილეობდა ლიბერალური-კონსტიტუციურ მოძრაობაში (მემარჯვენე ფრთა).

1882 დააარსა ტოკიოს სპეციალური სკოლა, რომელიც 1903 ვასედას უნივერსიტეტად გადაკეთდა. 1907-1914 იყო ამ უნივერსიტეტის რექტორი. 1888–1889 და 1896–1897 საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1898 პრემიერ-მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი, 1914–1916 პრემიერ-მინისტრი. ოკუმას მთავრობის სათავეში მეორედ ყოფნისას იაპონია ჩაება 1914 აგვისტოს I მსოფლიო ომში (1914–1918).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 16 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1838
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
ომის ხელოვნება

thumb|250px|ბამბუკის წიგნზე დაწერილი "ომის ხელოვნება".
**ომის ხელოვნება** (ჩინურად: 孫子兵法; იკითხება: სუნ ძუ ბინ ფა; პირდაპირი მნიშვნელობა: **სუნ ძის სამხედრო სტრატეგია**) — ჩინური სამხედრო მოძღვრება, დაწერილი ძვ. წ. VI საუკუნეში სუნ ძის მიერ. შედგება 13 თავისაგან და თითოეული მათგანი ეთმობა ომის წარმოების თითო ასპექტს. დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა სამხედრო ტაქტიკისა და სტრატეგიების სრულყოფილ სწავლებად. ეს ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული სტრატეგიული ნამუშევარია და მან დიდი წვლილი შეიტანა, როგორც სამხედრო დაგეგმარებაზე, ასევე მის გარეთაც. პირველად ითარგმნა ფრანგი მისიონერის მიერ დაახლოებით ორასი წლის წინ და, როგორც ცნობილია, მას დიდი ზეგავლენა მოუხდენია ნაპოლეონზე, გერმანიის გენშტაბზე მეორე მსოფლიო ომში და ასევე სპარსეთის ყურეში "ოპერაცია უდაბნოს შტორმი" დაგეგმვაზე.

## 13 თავი 
თავების სათაურები 1999 წლის ქართული თარგმანიდან:

* I. გათვლანი
* II. საომრად დაძვრა
* III. შეტევის ოსტატობა
* IV. განლაგება
* V. ძალოვნება
* VI. ძლიერი და სუსტი ადგილები
* VII. ბრძოლა ომში
* VIII. ცვლილებანი
* IX. ლაშქრობა
* X. ბრძოლის ადგილი
* XI. ცხრანაირი ადგილი
* XII. შეტევა ცეცხლით
* XIII. ჯაშუშთა გამოყენება

## სამხედრო გამოყენება 
მრავალ აღმოსავლეთ აზიურ ქვეყანაში "ომის ხელოვნება" სამხედრო სამსახურის გამოცდისთვის პოტენციურ კანდიდატთათვის სილაბუსის ნაწილი იყო. ის ასევე გამოყენებული იყო ზოგიერთი ევროპული ქვეყნის სამხედრო ინსტიტუტების მიერ, მაგ. გერმანიაში პირველ მსოფლიო ომამდე. აშშ საზღვაო ძალებში ის სადაზვერვო პერსონალისთვის აუცილებელ საკითხავ ხოლო დანარჩენ სამხედრო მეზღვაურთათვის კი რეკომენდებულ წიგნად ითვლება.

## გამოყენება არასამხედრო სფეროში 
ზოგიერთის წარმოდგენით "ომის ხელოვნებას" მხოლოდ სამხედრო გამოყენება არ აქვს. წიგნში მოცემული ტექსტის უმეტესობა არის იმაზე თუ როგორ ვაწარმოოთ ომი ბრძოლის გარეშე. ის იძლევა რჩევებს როგორ დავამარცხოთ ოპონენტი ისე, რომ ფიზიკური შერკინების საჭიროება არ შეიქმნეს. თანამედროვე კორპორაციულ კულტურაში ის ისწავლება "ოფისის პოლიტიკისთვის" მოსამზადებლად და ეს წიგნი დასავლეთის ქვეყნების მაღაზიებში ძირითადად ბიზნესის განყოფილებებში იყიდება. ზოგიერთ სპორტში, როგორიცაა რაგბი, ეს წიგნი თამაშის სტრატეგიის დასამუშავებლად იქნა გამოყენებული.

იაპონურ კომპანიათა უმრავლესობისთვის "ომის ხელოვნება" აუცილებელ წიგნთა შორისაა უმაღლესი რანგის მმართველებისათვის. ბოლო ხანებში ის მზარდი პოპულარობით სარგებლობს ასევე დასავლურ ბიზნეს წრეებშიც, როგორც დამხმარე იდეოლოგია მძაფრი კონკურენციის პირობებში წარმატების მისაღწევად.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:სამხედრო ტაქტიკა
კატეგორია:მართვის სტრატეგია
გიორგი ჟუკოვი

მინი|გიორგი ჟუკოვი
**გიორგი კონსტანტინეს ძე ჟუკოვი** (; დ. 1 დეკემბერი, 1896, სტრელკოვკა (კალუგა), რუსეთი — გ. 18 ივნისი, 1974, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, საბჭოთა კავშირის მარშალი, ოთხგზის საბჭოთა კავშირის გმირი, სსრკ-ს თავდაცვის მინისტრი 1955-1957 წლებში.

პირველი მსოფლიო ომისა (1914–1918) და სამოქალაქო ომის (1918–1920) მონაწილე. 1939 წელს ხელმძღვანელობდა იაპონელი აგრესორების განადგურებას მდინარე ხალგინ-გოლთან (მონღოლეთი).

1941 წლის იანვარ-ივლისში იყო გენშტაბის უფროსი და სსრკ თავდაცვის სახკომის მოადგილე.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1974
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მარშლები
კატეგორია:გამარჯვების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ფრონტების სარდლები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:დაკრძალულები ნეკროპოლში კრემლის კედელთან
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:იაპონიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სუვოროვის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:მუშურ-გლეხური წითელი არმიის XX წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლენინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:მოსკოვის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლეგიონის ღირსების ორდენის კომანდორები
კატეგორია:სტალინგრადის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ბერლინის აღებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლენინგრადის 250 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 50 წლის საიუბილეო მედლით დაჯილდოებულები
ჰიგუტი იტიიო

**ჰიგუტი იტიიო** (იაპ. 樋口 一葉 ) (ნამდვილი სახელი *ნაცუ*) (დ. 2 მაისი, 1872, ტოკიო — გ. 23 ნოემბერი, 1896, იქვე) — იაპონელი მწერალი ქალი. დაიბადა პოლიციის წვრილი მოხელის ოჯახში, მამის გარდაცვალების შემდეგ ოჯახს მძიმე შრომით არჩენდა. კერძო სკოლაში შეისწავლა კლასიკური იაპონური პოეზია. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1892-იდან. შექმნა კლასიკური ნოველა თანამედროვეებზე. მის თხზულებებში რეალისტურადაა აღწერილი უბრალო ხალხის ცხოვრება (ნოველები: „ცხოვრება მიყრუებულ ადგილას“, 1892; „მეცამეტე ღამე“, „მღვრიე ნაკადი“, ორივე 1895).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:მწერალი ქალები
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1896
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჰიროჰიტო

**ჰიროჰიტო** (; დ. 29 აპრილი, 1901, ტოკიო — გ. 7 იანვარი, 1989, იქვე) — იაპონიის 124-ე იმპერატორი. 1908–1914 წლებში სწავლობდა უმაღლესი არისტოკრატიის (კაძოკუ) ბავშვებისათვის განკუთვნილ სკოლაში, 1914–1921 წლებში — მემკვიდრე უფლისწულის სპეციალურ ინსტიტუტში ტოკიოს უნივერსიტეტის პროფესორებისა და უმაღლესი სამხედრო მოხელეების ხელმძღვანელობით. თავისი მმართველობის პერიოდს მიანიჭა დევიზი „შოვა“ („განათლებული მსოფლიოს ეპოქა“). 1936 წელს ჩაახშო რადიკალი ოფიცრების ამბოხი, რომლებიც პარლამენტიდან მემარცხენე პარტიების კანდიდატების გაყრას მოითხოვდნენ. ამავდროულად გაზარდა სამხედრო ასიგნებები. სამხედრო ექსპანსიის ფორმალური მოწინააღმდეგე იყო და არ ერეოდა პრემიერ-მინისტრ ტოჯო ჰიდეკის კაბინეტის აგრესიულ პოლიტიკაში. 1945 წლის 15 აგვისტოს ხელი მოაწერა იაპონიის უსიტყვო კაპიტულაციას. ამერიკული სამხედრო ხელისუფლების ინიციატივით, საიმპერატორო ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად გათავისუფლდა პასუხისმგებლობისგან (იხ. ტოკიოს პროცესი). 1946 წელს გამოსცა რესკრიპტი „ნინგენ-სენგენი“, რომელიც ბევრმა მის მიერ ღვთაებრივი ბუნებისა და წარმოშობის უარყოფად აღიქვა.

## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  29  აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
*
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ფუკურო იპეი

**ფუკურო იპეი** (; დ. 17 ოქტომბერი, 1897 — გ. 2 ივლისი, 1971) — იაპონელი მწერალი, ფილოლოგი, საზოგადო მოღვაწე. იყო ალპინისტიც. დაამთავრა ტოკიოს უცხო ენათა ინსტიტუტის რუსული განყოფილება, 1963 იმოგზაურა საქართველოში. მეორედ ჩამოვიდა 1966, რუსთაველის საიუბილეო ზეიმზე. ეკუთვნის რამდენიმე წერილი ქართული ლიტერატურისა და კულტურის საკითხებზე, წიგნი „საქართველო ალპინისტის თვალით“ (1967). იაპონურ ენაზე პროზაულად თარგმნა და ჰაიასე ტადაჩის ნახატებითა და მ. ზიჩის საკაზმებით გამოსცა ვეფხისტყაოსანი (1955). ეს გამოცემა რამდენიმეჯერ განმეორდა (საერთო ტირაჟი 100000). 

1972 გამოსცა ვეფხისტყაოსნის მდიდრულად დასურათებული პოეტური თარგმანი. იაპონურ ენაზე თარგმნა ქართული ფოლკლორების ნიმუშები, აგრეთვე გადმოცემები და ლეგენდები რუსთაველზე (ი. მეგრელიძის წიგნიდან „რუსთაველი და ფოლკლორი“, თბილისი, 1960). თარგმნილი აქვს ნოდარ დუმბაძის, ნიკოლოზ ტიხონოვის, ვალენტინ კატაევის და სხვა მწერლების ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კიტაგავა უტამარო

thumb|250px|right|უტამაროს მიერ დახატული ქალი და კაცი
**კიტაგავა უტამარო** (იაპ. 喜多川 歌麿) (დ. 1753, კავაგოე — გ. 31 ოქტომბერი , 1806, ედო, ახლანდელი ტოკიო) —  ხეზე შესრულებული ფერადი გრავიურების იაპონელი ოსტატი და ფერმწერი. უკიიო-ე-ს სკოლის წარმომადგენელი. მუშაობდა ედოში, ქმნიდა მოხელეთა ცხოვრების ამსახველ სიუჟეტებს, პეიზაჟებს (გრავიურების ალბომი "წიგნი მწერებზე", 1788). სახელი გაითქვა გეიშებისადმი მიძღვნილი ნამუშევრებით (გრავიურების ალბომი "იოსივარის მწვანე სახელების წელიწდეული", 1804). უტამაროს დახვეწილმა პოეტურმა შემოქმედებამ დიდი როლი ითამაშა იაპონური გრავიურისადმი XIX საუკუნის ევროპელი მხატვართა ინტერესის გაღვიძებაში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1753
კატეგორია:გარდაცვლილი   31 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1806
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
სინიტირო ტომონაგა

**სინიტირო ტომონაგა** (; დ.  31 მარტი, 1906, კიოტო — გ. 8 ივლისი, 1979, ტოკიო) — იაპონელი ფიზიკოსი. დაამთავრა კიოტოს უნივერსიტეტი (1929). 1932-იდან მუშაობდა ფიზიკისა და ქიმიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ი. ნიშინას ხელმძღვანელობით, 1937–1939 — ლაიფციგში ვერნერ ჰაიზენბერგთან. 1941-იდან ტოკიოს უნივერსიტეტის პროფესორი. მისი უმთავრესი შრომები ეხება ნეიტრონების თეორიას, მაგნეტიზმისა და ველის კვანტურ თეორიას. ტომონაგას ეკუთვნის ტალღური ველების კვანტური თეორიის რელატივისტურად ინვარიანტული ფორმულირება. ნობელის პრემია (1965), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1971).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:იაპონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ტოკუნაგა სუნაო

**ტოკუნაგა სუნაო** (დ.  20 იანვარი, 1899, კუმამოტოს პრეფექტურა — გ. 15 თებერვალი, 1958) — იაპონელი მწერალი. იაპონიის პროლეტარული მოძრაობის თვალსაჩინო მოღვაწე. თხზულებებს აქვეყნებდა 1925-იდან. რომანებში, რომლებიც დაწერილია იმ პერიოდში პოპულარული "მასობრივი რომანის" (არსებითად სათავგადასავლო რომანის) ტრადიციებზე, აღწერა იაპონიის პროლეტარიატის ცხოვრება და ბრძოლა ("უმზეო ქუჩა", 1929; "ტოკიო - უმუშევართა ქალაქი", 1930; "იძინე მშვიდად, ცოლო", 1946; "ჩუმი მთები", 1952). ტოკუნაგა პროგრესული ლიტერატურული საზოგადოების "სინიჰონ ბუნგაკუკაის" (1945) ერთ-ერთი ფუძემდებელია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტოკუტომი როკა

**ტოკუტომი როკა** (ნამდვილი სახელი *კენძირო*) (დ.  25 ოქტომბერი, 1868, კუმამოტოს პრეფექტურა — გ. 18 სექტემბერი, 1927, ტოკიოს მახლობლად) — იაპონელი მწერალი. პირველმა რომანმა „არყოფნა უკეთესია“ (1899) მსოფლიო აღიარება მოუტანა. გატაცებული იყო ლევ ტოლსტოის იდეებით  და 1906 ეწვია კიდევ მას იასნაია-პოლიანაში, შეხვედრის შთაბეჭდილებები კი ასახა „პილიგრიმის ჩანაწერებში“. ეკუთვნის რომანები „კუროსივო“ (1902), „ფუძი“ (1925–1928) და სხვა. ესეების კრებულები „ბუნება და ადამიანი“ (1900), „ჭიაყელას ბუტბუტი“ (1913).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1868
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტოძიო ჰიდეკი

**ტოძიო ჰიდეკი** ( ) (დ. 30 დეკემბერი, 1884, ტოკიო — გ. 23 დეკემბერი, 1948, იქვე) — იაპონელი გენერალი, პრემიერ-მინისტრი, რომელმაც წამყვანი როლი ითამაშა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდის იაპონიაში.  ჰიდეკი ტოძიო დაიბადა ქალაქ ტოკიოს რაიონ კოჯიმაჩიში 1884 წელს, იაპონიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტის, ჰიდენორი ტოძიოს, ოჯახში. ტოძიოს ორი უფროსი ძმა დაიღუპა მის დაბადებამდე. 1909 წელს ის დაქორწინდა კაცუკო იტოზე, ვისთანაც მას სამი ვაჟი და ოთხი ქალიშვილი ეყოლა. ტოძიო 1915 წლიდან ხელმძღვანელი პოსტები ეკავა იაპონიის არმიაში. 1940 წლის ივლისიდან - 1941 წლის ივლისრამდე იაპონიის სამხედრო მინისტრის პოსტზე მოღვაწეობდა. 1941 წლის ოქტომბრიდან - 1944 წლის ივლისამდე ეკავა პრემიერ-მინისტრისა და ერთდროულად სამხედრო მინისტრის თანამდებობდა. მხარს უჭერდა იაპონიის კავშირს ნაცისტურ გერმანიასა და იტალიასთან. ტოძიო ჰიდეკი ატარებდა გერმანიის აქტიური დახმარების პოლიტიკას ომში საბჭოთა კავშირის წინააღმდეგ. სიკვდილით დასაჯეს შორეული აღმოსავლეთის საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალის განაჩენით.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  30 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
კატეგორია:იაპონელი გენერლები
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:იაპონელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ტოკუგავა იეიასუ

thumb|right|ტოკუგავა იეიასუ
**ტოკუგავა იეიასუ** (徳川 家康 დ.  31 იანვარი, 1543, ოკაზაკის ციხე, აიჩის პრეფექტურა —  გ. 1 ივნისი, 1616, კუნაძანი, შიძუოკის ახლოს) — იაპონელი ფეოდალი, ტოკუგავას შოგუნთა დინასტიის დამაარსებელი. ჰ. ტოიოტომის ერთ-ერთი უახლოესი თანამოაზრე. ჰ. ტოიოტომის გარდაცვალების შემდეგ (1598) სათავეში ჩაუდგა ფეოდალთა ერთი ნაწილის კოალიციას და სეკიგაჰარასთან ბრძოლაში (1600) დაამარცხა თავისი მოწინააღმდეგენი. 1603 აიძულა იმპერატორი მიეცა მისთვის შოგუნის ტიტული. 1605 ხელისუფლება ოფიციალურად გადასცა თავის ვაჟიშვილს ჰიდეტადას, მაგრამ ფაქტობრივად თვითონ მართავდა ქვეყანას. გამოსცა რამდენიმე ბრძანებულება გლეხთა დაყმევების შესახებ, მთავრებისა და აზნაურების ასევე იმპერატორისა და მისი კარის მოხელეთა ყოფაქცევის კოდექსები, რითაც ისინი სიოგუნატის კონტროლს დაუქვემდებარა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1543
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1616
ტოკუგავა

[მინი|[ტოკუგავა იეიასუ]]
**ტოკუგავა** — იაპონიის სამხედრო ფეოდალ-გამგებელი — შოგუნთა მესამე დინასტია (1603-1867). დააარსა ტოკუგავა იეიასუმ. სახელმწიფოს გაძლიერების მიზნით ტოკუგავამ გაატარა შემდეგი რეფორმები: შემოიღო ყველა წოდების ვალდებულებებისა და უფლებების მკაცრი რეგლამენტაციის სისტემა; გლეხები მიწას მიაჯაჭვა; შეზღუდა სავაჭრო-სავახშო კაპიტალის განვითარება; მკაცრი პოლიტიკური კონტროლი დააწესა მთავრებზე. გარეშე მტრებისაგან თავდაცვისა და ფეოდალური წესების ურყევად შენარჩუნების მიზნით ტოკუგავას მთავრობამ XVII საუკუნის 30-იან წლებში შემოიღო გარე სამყაროსთან იაპონიის თვითიზოლაციის პოლიტიკა. აშშ და ევროპის სახელმწიფოებმა აიძულეს შოგუნატი შეეწყვიტა ქვეყნის თვითიზოლაციის პოლიტიკა და 1854-1858 წლებში იაპონიას თავს მოახვიეს არათანასწორუფლებიანი ანსეის ხელშეკრულებები. 1867-1868 წლების დაუმთავრებელი ბურჟუაზიული რევოლუციის შედეგად შოგუნატი დაემხო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სიოგუნი
* მეიძის რესტავრაცია

## ლიტერატურა 
* Totman, Conrad. *The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862-1868*. Honolulu: University of Hawai'i Press, 1980.
* Totman, Conrad. *Politics in the Tokugawa Bakufu, 1600-1843.* Cambridge: Harvard University Press, 1967.
* Waswo, Ann *Modern Japanese Society 1868-1994*
* The Center for East Asian Cultural Studies *Meiji Japan Through Contemporary Sources, Volume Two 1844-1882*

## რესურსები ინტერნეტში 
* Japan
* Tokugawa Political System 
* SengokuDaimyo.com

კატეგორია:ედოს პერიოდი
კატეგორია:დინასტიები
ტოკუდა კიუიტი

**ტოკუდა კიუიტი** (დ. 12 სექტემბერი, 1894, სოფ. ნაგო, ოკინავის პრეფექტურა — გ. 14 ოქტომბერი, 1953, პეკინი) — იაპონიის მუშათა მოძრაობის მოღვაწე. 1920 ტოკიოს ნიჰონის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ აქტიურად ჩაება პოლიტიკურ საქმიანობაში. მონაწილეობდა შორეული აღმოსავლეთის კომუნისტური და რევოლუციური პარტიების I ყრილობის მუშაობაში (მოსკოვი, 1922 იანვარ-თებერვალი). იაპონიის კომუნისტური პარტიის (იკპ) ერთ-ერთი დამაარსებელი. იკპ-ის არალეგალურ დამფუძნებელ ყრილობაზე (1922 წლის 15 ივლისი) აირჩიეს იკპ ცკ-ის წევრად. 1923-1927 ს. კატაიამასთან, მ. ვატანაბესა და ს. იტიკავასთან ერთად სათავეში ჩაუდგა პარტიის ბრძოლას მემარჯვენე ოპორტუნისტული ლიკვიდატორებისა (ჰ. იამაკავა) და მემარცხენე ოპორტუნისტული სექტანტების (კ. ფუკუმოტო) წინააღმდეგ. 1926-1927 ორჯერ არალეგალურად მონაწილეობდა კომიტერნის აღმასკომის მუშაობაში. 1928 წლის თებერვალში დააპატიმრეს. გაათავისუფლეს მხოლოდ 1945 წლის 10 ოქტომბერს, მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხების შემდეგ. იკპ IV ყრილობაზე (1945 წლის დეკემბერი) აირჩიეს გენ. მდივნად. 1946 იანვრიდან იაპ. პარლამენტის დეპუტატი. 1946-1950 ტოკუდას აქტიური მონაწილეობით იკპ მნიშვნელოვნად განმტკიცდა და გაფართოვდა. 1950-იან წლებში ტოკუდა იატაკქვეშეთში იყო. გარდაიცვალა ჩინეთში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული   12 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
ტოიოტომი ჰიდეიოსი

thumb|right|ტოიოტომი ჰიდეიოსი
**ტოიოტომი ჰიდეიოსი** ( 豊臣秀吉) (დ.  2 თებერვალი, 1536 — გ.  18 სექტემბერი, 1598, ფუსიმი), ფეოდალური იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი. ოდა ნობუნაგასთან ერთად იბრძოდა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შესაქმნელად. ოდას გარდაცვალების შემდეგ 1582, ტოიოტომიმ ფაქტობრივად აიღო ხელში მთელი ძალაუფლება, ფორმალურად კი ეკავა კანცლერის თანამდებობა. განახორციელა რეფორმები ფეოდალური წყობილების განსამტკიცებლად. 1589–1595 გაატარა ღონისძიებები ბატონყმობის აღდგენის მიზნით: აღწერა მიწის სამფლობელოები; გლეხებს, რომელთაც რეესტრის წიგნში განსაზღვრული მიწის ნაკვეთი ჰქონდათ, აეკრძალათ მიწიდან წასვლა. 1592–1598 ტოიოტომის მეთაურობით იაპონელი ფეოდალები დასაპყრობად ეომებოდნენ კორეას, ვარაუდობდნენ აგრეთვე ჩინეთისა და შორეული აღმოსავლეთის სხვა ქვეყნების დაპყრობას, მაგრამ დამარცხდნენ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი მხედართმთავრები
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1536
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1598
რალფ შუმახერი

thumb|180px|რალფ შუმახერი
**რალფ შუმახერი** (; დ. 30 ივნისი 1975, ჰიურთ-ჰერმიულჰაიმი, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია), გერმანია) — გერმანელი ფორმულა 1-ის მრბოლელი, მიხაელ შუმახერის უმცროსი ძმა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 30 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:გერმანელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის გერმანელი მრბოლელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფერნანდო ალონსო

**ფერნანდო ალონსო დიას** ( დ. 29 ივლისი 1981, ოვიედო, ესპანეთი) — ესპანელი ფორმულა 1-ის ავტომრბოლელი, ამჟამად წარადგენს Aston Martin-ს. ის არის 2005 და 2006 წლების მსოფლიო ჩემპიონი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Complete web page about the best pilot of F1 
* ფერნანდო ალონსოს საიტი 

კატეგორია:ესპანელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ესპანელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:იუნისეფის კეთილი ნების ელჩები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტიკამაცუ მონძაემონი

**ჩიკამაცუ მონძაემონი** (ნამდვილი სახელი *სუგიმორი ნობუმორი*) (დ. 1653 — გ. 6 იანვარი, 1725) — იაპონელი დრამატურგი. წერდა ძიორურის მარიონეტების თეატრისათვის და დრამებს კაბუკისათვის. მისი ისტორიული („ძლევამოსილი კაგეკიო“, 1686; „კოქსენგის ბრძოლები“, 1715 და სხვ.) და ყოფითი („შეყვარებულთა თვითმკვლელობა ციურ ბადეთა კუნძულზე“, 1703, ქართული თარგმანი 1976, დაიდგა კ. მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში 1981, რეჟისორი მ. კუჭუხიძე). დრამების მამოძრავებელი ძალაა მოვალეობის გრძნობა და ბედისწერა. იაპონიაში პირველმა შექმნა ფსიქოლოგიური დრამა. მისი ლექსჩართული პიესები დღესაც წარმატებით იდგმება იაპონიაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:იაპონელი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული 1653
კატეგორია:გარდაცვლილი 1725
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აირტონ სენა

**აირტონ სენა და სილვა** *(პორტ. Ayrton Senna da Silva)* (დ. 21 მარტი 1960, სან-პაულუ, ბრაზილია — გ. 1 მაისი 1994, ბოლონია, იტალია) — ბრაზილიელი ფორმულა 1-ის მრბოლი, სამგზის (1988,1990,1991 McLaren-Honda.) მსოფლიო ჩემპიონი, ფორმულა 1-ის ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო მრბოლი. ფორმულა ერთში კარიერა დაიწყო 1984 წელს, Lotus-Renault-ში, შემდეგი სამი სეზონის განმავლობაში მოიგო 6 გრან-პრი, 1988 წელს შეუერთდა McLaren-Honda - ს საჯინიბოს, სადაც მასთან ერთად ასპარეზობდა ასევე დიდი მრბოლი, ფორმულა ერთის ოთხგზის ჩემპიონი ალან პროსტი. სენამ და პროსტმა მოიგეს იმ სეზონზე 16 გრან-პრიდან 15 გრან-პრი. 1988 წლის სეზონზე აირტონ სენამ პირველად მოიპოვა ფორმულა ერთის ჩემპიონის ტიტული.

მისი სიცოცხლე დასრულდა ტრაგიკულად, 1994 წელს სან-მარინოს გრან-პრის დროს რომელიც იტალიის ქალაქ იმოლას ავტოდრომზე იმართებოდა, ის Tamburello - ს მოსახვევში სავარაუდოდ ბოლიდის გაუმართაობის გამო, 300 კმ/სთ სიჩქარით გადავიდა გზიდან და ბორდს შეეჯახა, წინა დღით იმავე ტრასაზე Tosa - ს მოსახვევთან იმავე სიჩქარით ახალბედა ავსტრიელი მრბოლი, რონალდ რაცენბერგერი დაიღუპა.

## გალერეა 

 ფაილი: Ayrton Senna with a Dog.jpg | სენა სახლში
 ფაილი: Ayrton Senna Karting.jpg | კარტინგები
 ფაილი: Ayrton Senna Statue - Donington Park.JPG | მემორიალი დონინგტონ პარკში
 ფაილი: AyrtonSennaMemorialAtImola.jpg | მემორიალი იმოლას სარბოლო ტრასაზე
 ფაილი: AyrtonSennasFullFaceHelmet.jpg | სენას ჩაფხუტი
 ფაილი: Monum -Senna 05.JPG | სენას მონუმენტი სან-პაულუში
 ფაილი: Ayrton Senna Imola 1989 Cropped.jpg | იმოლა 1989

## რესურსები ინტერნეტში 
* სენა IMDb-ზე
* აირტონ სენას კარიერა
* ოფიციალურიი გვერდი
* აიტრონ სენას ინსტიტუტი
* პროფილი ფორმულა 1-თის გვერდზე

კატეგორია:ბრაზილიელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ბრაზილიელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 21  მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:ლოტუსის მრბოლელები (ფორმულა 1)
კატეგორია:უილიამსის მრბოლელები (ფორმულა 1)‎
ტანაკა გიიტი

thumb|ტანაკა გიიტი
**ტანაკა გიიტი** (დ. 25 ივლისი, 1864, ჰაგი — გ. 29 სექტემბერი, 1929, ტოკიო) — იაპონიის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი, ბარონი (1920). 1918 სექტემბრიდან 1921 ივნისამდე და 1923 სექტემბრიდან 1924 იანვრამდე სამხედრო მინისტრი. საბჭოთა შორეულ აღმოსავლეთში იაპონიის სამხედრო ინტერვენციის ერთ-ერთი მთავარი ხელმძღვანელი. 1925-იდან თადარიგში გავიდა. 1927 აპრილიდან 1929 ივლისამდე პრემიერ-მინისტრი, საგარეო საქმეთა მინისტრი და კოლონიების მინისტრი. დიპლომატიურ ლიტერატურაში ტანაკას უკავშირებენ საიდუმლო დოკუმენტს, ე. წ. ტანაკას მემორანდუმს, რომელიც იაპონიის საგარეო პოლიტიკის საფუძვლად აშკარად აცხადებდა ჩინეთის, სსრკ და სხვა სახელმწიფოთა წინააღმდეგ აგრესიას მსოფლიო ბატონობის მოპოვების მიზნით. ეჭვს გამოთქვამენ ამ დოკუმენტის არსებობაზე.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  25 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
ტაკიძავა ბაკინი

**ტაკიძავა ბაკინი** (დ. 4 ივლისი, 1767, ტოკიო — გ. 1 დეკემბერი, 1848, იქვე) — იაპონელი მწერალი. ეკუთვნის ავანტიურულ-სათავგადასავლო თემაზე დაწერილი, ძირითადად დიდაქტიკური ხასიათის 300-მდე ნაწარმოები. მისი შემოქმედების დედააზრია „სიკეთესთან ზიარება და ბოროტების დათრგუნვა“. ტაკიძავა ზოგჯერ ფანტასტიკური სიუჟეტების დახმარებით ხსნის თავისი გმირების რეალურ ხასიათს („მევახშის საკუჭნაოში“, 1810). მნიშვნელოვანია მისი 4-ტომიანი რომანი „რვა ქოფაკის ამბავი“ (1814).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 1848
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სუძუკი მოსაბურო

**სუძუკი მოსაბურო** (*დ. 7 თებერვალი, 1893, აიტის პრეფექტურა  — გ. 7 მაისი, 1970, ტოკიო) — იაპონიის სოციალისტური-დემოკრატიული მოძრაობის მოღვაწე. 1945 მონაწილეობდა იაპონიის სოციალისტური პარტიის (ისპ) შექმნაში, იყო მისი მემარცხენე ფრთის ერთ-ერთი ლიდერი. 1949–1950 ისპ-ის გენერალური მდივანი, 1951 და 1955–1960 ისპ ცაკის თავმჯდომარე, 1951–1955 - მემარცხენე ისპ-ის ცაკის თავმჯდომარე, 1960-იდან ისპ-ის მრჩეველი. ავტორია შრომებისა იაპონიის კაპიტალიზმისა და სოციალ-დემოკრატიული მოძრაობის ისტორიის პრობლემების შესახებ იაპონიაში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი  7  მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
ტანგე კენძო

მინი
[thumb|right|ქ. [ტოკიო|ტოკიოს მერია]]
**ტანგე კენძო** ( იაპ. 丹下 健三) (დ. 4 სექტემბერი, 1913, — გ. 22 მარტი, 2005, ტოკიო) —  იაპონელი არქიტექტორი. პრიცკერის პრემიის ლაურეატი.

არქიტექტურული განათლება მიიღო ტოკიოს უნივერსიტეტში, რომელიც 1938 დაამთავრა. ააგო ჰიროსიმის მშვიდობის მემორიალური ცენტრი (1949-1956), რომელშიც თავი იჩინა ტანგესთვის დამახასიათებელმა თვისებამ - შუა საუკუნეების იაპონური არქიტექტურის მემკვიდრეობის შემოქმედებითად გააზრებამ. 1950–1960-იან წლებში განიცადა ლე კორბუზიეს „ახალი კლასიციზმისა“ და ბრუტალიზმის გავლენა. ნამუშევრები: საკრებულო დარბაზი (კურასიკი, 1960), „გიმნაზიუმი“ (ტოკიო, 1963–1964). 1961 გამოაქვეყნა ტოკიოს რეკონსტრუქციის გეგმა, რომლის მიხედვითაც ქალაქი უნდა განაშენიანებულიყო ტოკიოს ყურეზე საგანგებოდ მოწყობილ კონსტრუქციებზე.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული  4 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი  22 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
აკიკო სეკი

**აკიკო სეკი** (დ.  8 სექტემბერი, 1899, ტოკიო — გ. 2 მაისი, 1973, იქვე) —  იაპონელი მომღერალი (სოპრანო), საგუნდო დირიჟორი და საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1921 დაამთავრა ტოკიოს კონსერვატორია. 1948 დააარსა ტოკიოს ცენტრალური გუნდი „იაპონიის მომღერალი ხმები“, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ანტიმილიტარისტულ მასობრივ თვითმოქმედ საგუნდო ხელოვნებას. სეკი საბჭოური სიმღერის დიდი პოპულარიზატორია იაპონიაში. 1964 ცენტრალურ გუნდთან ერთად გასტროლები გამართა სსრკ-ში. იყო „იაპონია-სსრკ მეგობრობის ასოციაციის“ თავმჯდომარე. საერთაშორისო ლენინური პრემია "ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისათვის" (1955).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მომღერლები
კატეგორია:იაპონელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
საკაი ტოსიჰიკო

**საკაი ტოსიჰიკო**, ლიტერატურული ფსევდონიმი *კარეგავა* (; დ. 15 ნოემბერი, 1871, ფუკუოკის პრეფექტურა — გ. 23 იანვარი, 1933, ტოკიო) — იაპონიის საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალისტი და პუბლიცისტი. 

ტოსიჰიკო იყო სამურაების ოჯახიდან. 1904 წელს დ. კოტოკუსთან ერთად იაპონურ ენაზე თარგმნა „კომუნისტური პარტიის მანიფესტი“. რუსეთში ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ სოციალიზმის იდეების საჯარო პროპაგანდას ეწეოდა. მონაწილეობდა იაპონიის კომპარტიის (იკპ) შექმნაში (1922). 1923 წელს დააპატიმრეს. ციხიდან განთავისუფლების შემდეგ (1924) ჩამოშორდა იკპ-ს და მიემხრო სოციალ-დემოკრატებს. 1930 იყო ცენტრისტული სოციალ-დემოკრატიული სრულიად იაპონიის მასობრივი პარტიის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი, გახდა ამ პარტიის ანტისამხედრო კომიტეტის მრჩეველი და თავმჯდომარე.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* საკაი ტოსიჰიკო Aozora bunko-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:იაპონელი სოციალისტები
კატეგორია:იაპონელი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული   15 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1871
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
საიონძი კიმოტი

thumb|right|საიონძი კიმოტი
**საიონძი კიმოტი** (იაპ. 西園寺 公望) (დ. 23 ოქტომბერი, 1849, კიოტო — გ. 24 ნოემბერი, 1940, ოკიცუ), იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე. საიმპერიო კარის არისტოკრატიის შთამომავალი. მონაწილეობდა 1867–1868 დაუმთავრებელ ბურჟუაზიულ რევოლუციაში. 1885–1888 დიპლომატიური წარმომადგენელი იყო ავსტრია-უნგრეთში, 1888–1891 —გერმანიაში. 1900–1903 საიდუმლო საბჭოს თავმჯდომარე. 1901–1902, 1906–1908 და 1911–1912 პრემიერ-მინისტრი. იაპონიის დელეგაციას მეთაურობდა პარიზის საზავო კონფერენციაზე (1919–1920).
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1849
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
დეიმონ ჰილი

**დეიმონ გრეჰემ დევერო ჰილი** ( დ. 17 სექტემბერი 1960, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — ბრიტანელი  ფორმულა 1-ის მრბოლი, 1996 წლის მსოფლიო ჩემპიონი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Mike Baldock, *Damon Hill: Clipping the Apex*

## სქოლიო
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ინგლისელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კანეტო სინდო

**კანეტო სინდო** (იაპ. 新藤兼人, ნამდვილი სახელი *ნობორუ კანე*, დ. 22 აპრილი, 1912, ჰიროსიმა — გ. 29 მაისი, 2012, ტოკიო) — იაპონელი კინორეჟისორი, სცენარისტი, კინოპროდიუსერი და მწერალი. გადაიღო 48 ფილმი და დაწერა სცენარი 238 ფილმისთვის. 

## ბიოგრაფია
კინოში მოღვაწეობდა 1934 წლიდან გადაიღო ფილმები: „ატომური ბომბის შვილები“ (1952; სხვა სახელწოდება — „ჰიროსიმას შვილები“), „ბედნიერი დრაკონი № 5“ (1959; საბჭოთა ეკრანზე — „ბედნიერი დრაკონის ტრაგედია“). სინდოს მნიშვნელოვანი ნამუშევარია ფილმები: „შიშველი კუნძული“ (1960; მთავარი პრემია მოსკოვის II საერთაშორისო კინოფესტივალზე, 1961), „19 წლის შიშველნი“ (1970; ოქროს პრიზი მოსკოვის VII საერთაშორისო კინოფესტივალზე, 1971; საბჭოთა ეკრანზე — „დღეს სიცოცხლე, ხვალ სიკვდილი“). სინდო ფუძემდებელია (1952 რეჟისორ კ. იოსიმურასთან ერთად) კინოფირმისა „კინდაი ეიგა კიოკაი“ (ტოკიო).

1972–1981 წლებში იყო იაპონიის სცენარისტთა გილდიის თავმჯდომარე.

## ფილმოგრაფია
### რეჟისორი
კანეტო სინდო არის მის მიერ გადაღებული ყველა ფილმის სცენარისტი.
* 1951 — ამბავი საყვარელ ცოლზე (სიყვარულის ისტორია) / 愛妻物語 (Aisai monogatari)
* 1952 — ზვავი / 雪崩 (Nadare)
* 1952 — ატომური ბომბის შვილები / 原爆の子 (Gembaku no ko)
* 1953 — მინიატურა / 縮図 (Shukuzu)
* 1953 — ქალის ცხოვრება / 女の一生 (Onna no issho)
* 1954 — თხრილი / どぶ (Dobu)
* 1955 — მგლები / 狼 (Okami)
* 1956 — შეყვარებულთა თვითმკვლელობა / 銀心中 (Gin shinju)
* 1956 — მსახიობი ქალი / 女優 (Joyu)
* 1956 — ხეტიალის ნაპირი / 流離の岸 (Ryūri no Kishi)
* 1956 — ნაძირლები პორტიდან / 海の野郎ども (Umi no yarodomo)
* 1957 — სევდა მხოლოდ ქალებისთვისაა / 悲しみは女だけに (Kanashimi wa onna dakeni)
* 1959 — იღბლიანი დრაკონი № 5 / 第五福竜丸 (Daigo Fukuryu-Maru)
* 1959 — საუკეთესო პატარძალი / 花嫁さんは世界一 (Hanayome-san wa sekai-ichi)
* 1960 — შიშველი კუნძული / 裸の島 (Hadaka no shima)
* 1962 — ადამიანები / 人間 (Ningen)
* 1963 — დედა / 母 (Haha)
* 1964 — დემონი ქალი (ონიბაბა) / 鬼婆 (Onibaba), მხატვარი
* 1965 — ბოროტმოქმედი (ნაძირალა) / 悪党 (Akuto)
* 1966 — დაკარგული სქესი (ინსტინქტი) / 本能 (Honnô), პროდიუსერი
* 1967 — სქესობრივი ლტოლვა / 性の起原 (Sei no kigen)
* 1968 — შავი კატა ბამბუკებში / 藪の中の黒猫 (Yabu no Naka no Kuroneko)
* 1968 — ძლიერი ქალები და სუსტი კაცები / 強虫女と弱虫男 (Tsuyomushi onna to yowamushi otoko)
* 1969 — სითბური ტალღა (პაპანაქება, ხვატი) / かげろう (Kagerô)
* 1970 — მედღეურა / 触角 (Shokkaku)
* 1970 — 19 წლის შიშველნი / 裸の十九才 (Hadaka no Jukyu-sai)

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Kaneto Shindo at Strictly Film School
* 
* Filmreference.com biography
* 100 Years of Kaneto Shindo website

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
ა კაპელა

**ა კაპელა** () — მრავალხმიანი გუნდური სიმღერა მუსიკალურ საკრავთა თანხლების გარეშე. როგორც პროფესიული საგუნდო ხელოვნების სტილი. ა კაპელა ჩამოყალიბდა შუა საუკუნეების მიწურულს საკულტო პოლიფონიაში. უდიდეს განვითარებას მიაღწია აღორძინების ხანის ნიდერლანდში და კლასიკური გამოხატულება ჰპოვა რომის პოლიფონიური სკოლის მამამთავრის ჯოვანი პალესტრინას შემოქმედებაში. ა კაპელას იყენებენ საერო საგუნდო ხელოვნებაშიც. განსაკუთრებით გავრცელებულია ხალხურ შემოქმედებაში. ქართული ხალხური საგუნდო სიმღერა უპირატესად ა კაპელით სრულდება. ქართულ პროფესიულ მუსიკაში იგი XX საუკუნის 10-იან წლებში მკვიდრდება (ნიკო სულხანიშვილის საგუნდო ნაწარმოებები).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
კატეგორია:სიმღერა
კატეგორია:ვოკალური მუსიკა
ვილჰელმ I (გერმანიის იმპერატორი)

**ვილჰელმ I** (ვილჰელმ ფრიდრიხ ლუდვიგ ფონ ჰოენცოლერნი, გერმ. Wilhelm Friedrich Ludwig von Hohenzollern) (დ. 22 მარტი 1797, ბერლინი, გერმანია — გ. 9 მარტი 1888, ბერლინი, გერმანია) — პრუსიის მეფე 1861–1888  წლებში და გერმანიის კაიზერი 1871– 1888 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვილჰელმ I — Archontology.org
*

კატეგორია:პრუსიის მეფეები
კატეგორია:გერმანიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  22 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1797
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1888
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ჟილ ვილნევი

thumb|180px|ჟილ ვილნევი
**ჟილ ვილნევი** *(ფრანგ. Gilles Villeneuve)* (18 იანვარი 1950, ბერთიევილი, კანადა; † 8 მაისი 1982, ლევენი, ბელგია) - კანადელი ფორმულა 1 -ის ავტომრბოლელი, ჟაკ ვილნევის მამა.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:ფორმულა 1-ის კანადელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
ნაიჯელ მენსელი

**ნაიჯელ ერნესტ ჯეიმზ მენსელი** (; 8 აგვისტო 1953, აპტონ-ონ-სევერნი, დიდი ბრიტანეთი) - ბრიტანელი ავტომრბოლელი, ფორმულა 1 -ის მსოფლიო ჩემპიონი 1992 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ინგლისელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:ლოტუსის მრბოლელები (ფორმულა 1)
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფრიდრიხ ვილჰელმ III (პრუსია)

**ფრიდრიხ ვილჰელმ III** *ფრიდრიხ ვილჰელმ ფონ ჰოენცოლერნი* (; დ. 3 აგვისტო, 1770, პოტსდამი — გ. 7 ივნისი, 1840, ბერლინი) — პრუსიის მეფე 1797–1840  წლებში ფრიდრიხ ვილჰელმ II-ის ძე. 1806 წელს შეუერთდა მეოთხე ანტიფრანგულ კოალიციას. ტილზიტის ზავით (1807 ) ნაპოლეონ I-ს დაუთმო პრუსიის ტერიტორიის ნახევარი. 1807–1814  წლებში იძულებული გახდა გაეტარებინა რამდენიმე რეფორმა. მისმა ჯარმა მონაწილეობა მიიღო რუსეთში ნაპოლეონის ლაშქრობაში 1812 წელს. ნაპოლეონის რუსეთში დამარცხების შემდეგ ხალხის გავლენით 1813 წლის მარტში ომი გამოუცხადა საფრანგეთს. ვენის კონგრესის (1814–1815  წლებში) გადაწყვეტილებით მიიღო რაინის ოლქი, ვესტფალია და საქსონიის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონაწილეობდა საღვთო კავშირის შექმნაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:პრუსიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  3 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1770
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1840
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
დიმინუენდო

მინი|დუმინუენდო
**დიმინუენდო**, იგივეა რაც **დეკრეშენდო** ( შემოკლებით dim ან dimin, სიტყვასიტყვით — შემცირებით) — ბგერის თანდათანობითი შესუსტება, ნოტებში აღინიშნება **>** ნიშნით. საწინააღმდეგო ცნებაა კრეშენდო (crescendo). აქედან მომდინარეობს ტერმინი დეკრეშენდო (decrescendo) — დიმინუენდო.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინამიკა

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ალეგრეტო

**ალეგრეტო** () — მუსიკაში 1. ზომიერად ჩქარი, მაგრამ ალეგროზე ნელი ტემპი; 2. ამ ტემპით შესრულებული მუსიკალური პიესა ან მისი ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
სტაკატო

**სტაკატო** (*იტალ.* staccato <  staccare  - მოწყვეტა, გამოცალკევება), ბგერათა მოკლედ, წყვეტილად შესრულება, მათი მკვეთრად გამოყოფა ერთიმეორისაგან. ლეგატოს საწინააღმდეგო შტრიხი. აღინიშნება სიტყვით staccato, ან წერტილებით ნოტებს ზემოთ ან ქვემოთ.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 9, თბ., 544, თბ., 1985
## აუდიო მაგალითი 
[thumb| [ტარია ტურუნენი, Passion and The Opera (Nightwish)]]

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
პიანო

**პიანო** (), სიტყვასიტყვით — ჩუმად, ხმადაბლა; შემოკლებული აღნიშვნა **p** — მუსიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი დინამიკური ნიუანსი, აგრეთვე მისი აღნიშვნა სანოტო დამწერლობაში. პიანოს საპირისპირო ნიუანსია ფორტე. პიანოსა და მეცო ფორტეს შორის დინამიკური ნიუანსი მეცო პიანო (შემოკლებით **mp**).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
პიანისიმო

**პიანისიმო** (*იტალ*. pianissimo)  , სიტყვასიტყვით - ძალიან ჩუმად; შემოკლებული აღნიშვნა **pp**. მუსიკის ერთ-ერთი დინამიკური ნიუანსი, აგრეთვე ამ ნიუანსის აღნიშვნა სანოტო დამწერლობაში. პიანისიმო პიანოდან გამომდინარეობს . 

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 8, გვ. 54, თბ., 1984

კატეგორია:მუსიკალური  ტერმინები
პორტუ

thumb|პორტუს გერბი
thumb|პორტუ ქვეყნის რუკაზე

**პორტუ** (), თავიდან ერქვა **პორტუს კალე** — ქალაქი პორტუგალიაში. ამ სახელწოდებიდან წარმოიქმნა მთელი ქვეყნის სახელწოდება „პორტუგალია“. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 231 800 ადამიანს, აგლომერაციისა კი - 1 551 950-ს და სიდიდით მეორე ქალაქია ქვეყანაში; ასევე, პორტუს ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ნორტეს რეგიონის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში, მდ. დუეროს ჩრდ. სანაპიროზე, ატლანტის ოკეანის შესართავთან. ქალაქს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი ახასიათებს, თუმცა მასზე გავლენას ატლანტის გრილი ნიავი ახდენს, მიუხედავად ამისა ზაფხულში, განსაკუთრებით კი აგვისტოში, აქ ტემპერატურა 40&nbsp;°C-ს აღწევს.

ქვეყანა პორტუგალია და პორტვეინი (პორტ. Vinho do Porto) სახელს ამ ქალაქიდან იღებენ. პორტვეინი ქვეყნის ყველაზე განთქმული პროდუქტია. მისი სახელი მომდინარეობს იმ ფაქტიდან, რომ ეს ღვინო ძველდება პორტუს სამხრეთით დობილი ქალაქი ვილა-ნოვა-დე-გაიას ღვინის სარდაფებში. პორტვეინი მის დამახასიათებელ გემოს იღებს ბრენდისგან, რომელსაც მას ფერმენტაციის პროცესის განმავლობაში ამატებენ. ეს დანამატი იწვევს ფერმენტაციის შეჩერებას, რაც ყურძნის სიტკბოს შენარჩუნებას განაპირობებს. ამ პროცესის შედეგი სრულიად შემთხვევით აღმოჩენილ იქნა ბრიტანელ ვაჭართა მიერ, რომლებმაც ღვინოს ბრენდი დაამატეს უბრალოდ მისი ინგლისისკენ ხანგრძლივი ტრანსპორტირების განმავლობაში შენარჩუნებისთვის.

პორტუ ასევე ამავე სახელწოდების აგლომერაციის შუაგულშია. ეს პორტუგალიის ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებული ცენტრია, რიც გამოც პორტუს ხშირად უწოდებენ „A capital do norte“ („ჩრდილოეთის დედაქალაქი“), მისი სამეწარმეო სულისკვეთების, დამახასიათებელი კულტურის, ხალხისა და ადგილობრივი სამზარეულოს გამო.

## რესურსები ინტერნეტში
*360° Panoramic of Duero, Luis I and San Juan bridges by Fotohm.com
*Porto Essential Guide
*Coordination and Development Committee of the North Region 
*Metropolitan Area of Porto
*Tourism of Porto and Norte Region, Portugal 

კატეგორია:პორტუგალიის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პორტუგალიაში
კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
პრესტო

**პრესტო** (*იტალ.*  presto   -    სწრაფად) მუსიკაში, ჩქარი ტემპის აღნიშვნა. ტერმინი გვხვდება XVII საუკუნის დასაწყისიდან. XVIII საუკუნიდან აღინიშნავდა ალეგროზე ჩქარ ტემპს. ტერმინი "პრესტო" იხმარება დამატებით, დამაზუსტებელ ტერმინთან ერთად -  presto assai, presto molto  (ძალიან ჩქარა), presto ma non tanto   და presto ma non troppo   (არც ისე ჩქარა).
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 8, გვ. 187, თ., 1984

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ალენ პროსტი

**ალენ მარი პასკალ პროსტი** (; დ. 24 თებერვალი 1955, სენ-შამონი, საფრანგეთი ) — ფრანგი ფორმულა 1-ის მრბოლი, ოთხგზის მსოფლიო ჩემპიონი.

იგი არის მსოფლიო ჩემპიონი 1985, 1986, 1989 და 1993 წლებში. სამჯერ მაკლარენისა და ერთხელ უილიამსის ბოლიდებით. მისი თანაგუნდელები იყვნენ: ჯონ უოტსონი (1980), რენე არნუ (1981-82), ედი ჩივერი (1983), ნიკი ლაუდა (1984-85), კეკე როსბერგი (1986) სტეფან იოჰანსონი (1987), აირტონ სენა (1988-89), ნაიჯელ მენსელი (1990), ჟან ალეზი (1991) და დეიმონ ჰილი (1993)

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ფრანგი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:უილიამსის მრბოლელები (ფორმულა 1)‎
კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანდანტე

**ანდანტე** ( – სიტყვასიტყვით – ნაბიჯით მიმავალი) — ზომიერად ნელი ტემპი მუსიკაში; ამ ტემპით შესასრულებული მუსიკალური პიესა ან მისი ნაწილი. ანდანტე სონატური-სიმფონიური ციკლის II (ან სხვა) ნაწილის გავრცელებული ტემპია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ალეგრო (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **„ალეგრო“** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ალეგრო — მუსიკაში
* ალეგრო — ბალეტში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალეგრო (მუსიკა)

**ალეგრო** ( — მხიარული, მკვირცხლი), მუსიკაში — ჩქარი ტემპი ან ტემპით შესასრულებელი მუსიკალური პიესა თუ მისი ნაწილი, ჩვეულებრივ სიმფონიის, კვარტეტის, სონატის პირველი (ან ზოგჯერ სხვა) ნაწილი; სონატური ალეგრო — სონატურ-სიმფონიური ციკლის მთავარი ნაწილის კლასიკური სტრუქტურა(სონატური ფორმა).
## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ალეგრო (ბალეტი)

**ალეგრო** ( — მხიარული, მკვირცხლი), ბალეტში — პა-დე-დეს, პა-დე-ტრუას ჩქარი ნაწილი, ან მოქმედების დამამთავრებელი მასობრივი ცეკვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
პიციკატო

**პიციკატო** () 1. ხემიან მუსიკალურ საკრავზე დაკვრის ერთ-ერთი ხერხი — პწკენით დაკვრა. 2. საკრავიერი პიესა, რომელიც სრულდება ამ პიციკატოთი.

## ლიტერატურა 
*ქსე, ტ. 8, გვ. 90, თბ., 1984

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ადაჯიო (მუსიკაში)

**ადაჯიო**, უფრო სწორია *ადაჯო* ( — ნელა, დინჯად) — მუსიკაში ნელი ტემპი ან ამ ტემპით შესრულებული მუსიკალური პიესა ან მისი ნაწილი (ჩვეულებრიv ერთ-ერთი შუა ნაწილი სიმფონიისა, კვარტეტისა, სონატისა და სხვა).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ადაჯიო (ბალეტში)

**ადაჯიო**, უფრო სწორია *ადაჯო* ( — ნელა, დინჯად) — მუსიკალური ტერმინი ბალეტში.
* ცეკვის ნელი ნაწილი; შედგება ნარნარ მოძრაობათა კომბინაციებისაგან და სრულდება მღერადი, ლირიკული ხასიათის მუსიკის თანხლებით; ზოგჯერ ადაჯიო დამოუკიდებელი საცეკვაო ეპიზოდია (პა-დე-დე, პა-დე-ტრუა, პა-დ'აქსიონი, გრან პა).
* კლასიკური ცეკვის გაკვეთილი, შეიცავს ნელ სავარჯიშოებს.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 86, თბ., 1975

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
უეფა-ს ოქროს საიუბილეო გამოკითხვა

**უეფა-ს ოქროს საიუბილეო გამოკითხვა** () — ინტერნეტ-გამოკითხვა, რომელიც ჩატარდა 2004 წელს, უეფა-ს ოქროს იუბილესთან დაკავშირებით; მისი მიზანი იყო იმის გარკვევა, თუ ვინ იყო ევროპის საუკეთესო ფერხბურთელი უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში. გამოკითხვაში მონაწილეობა მიიღო 7 მილიონზე მეტმა რესპონდენტმა.

## გამოკითხვის შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*გამოკითხვის პრეს-რელიზი

კატეგორია:უეფა
პრესტისიმო

**პრესტისიმო** (*იტალ*. prestissimo) (აღმატებითი ხარისხი)  <  presto  - სწრაფად) მუსიკაში, ძალიან ჩქარი ტემპის აღნიშვნა. იხმარება "შედგენილი" ტერმინების -presto assai, presto molto    -     პარალელურად. XVII საუკუნეში ხშირად გვხვდება სონატურ-სიმფონიური ციკლების ფინალური ნაწილების დასკვნით მონაკვეთში. 
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 8, გვ. 187, თბ., 1984

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ტემპი

**ტემპი** ( <  — დრო) — მეტრულად თვლადი ერთეულების ცვლადობის სიჩქარე (მეტრი). ტემპი მჭიდროდაა დაკავშირებული მუსიკალურ ხასიათთან. თავდაპირველად ტემპი ნოტებში არ აღინიშნებოდა და შემსრულებელი მუსიკის შინაარსისა და ფაქტურის მიხედვით ირჩევდა მას. XVII საუკუნუდან ტემპი აღინიშნება სპეციალური იტალიური ტერმინებით. ძირითადი ტემპებია: ლარგო, ლენტო, ადაჯიო (ნელი), ანდანტე, მოდერატო (ზომიერი) და ალეგრო, ვივაჩე, პრესტო (ჩქარი). ტემპის აღმნიშვნელ ხელსაწყოს მეტრონომი ეწოდება.მეტრონომულიაღნიშვნები, რომლებსაც კომპოზიტორი აკეთებს ნოტებში, წარმოადგენს მხოლოდ ორიენტირს შემსრულებლისათვის. მას შეუძლია გარკვეულ ფარგლებში ამ ტემპიდან გადახრა. ყველა ნაწარმოებს აქვს ერთი მთავარი ტემპი, თუმცა ცალკეული ფრაზის ტემპი შეიძლება რამდენადმე აჩქარდეს ან შენელდეს(აგოგიკა). გვხვდება უფრო მნიშვნელოვანი გადახრებით ძირითადი ტემპიდან, რაც აღინიშნება ტერმინებით: აჩელერანდო, სტრინჯენდო, პიუ მოსო (აჩქარება), რალენტანდო, რიტენუტო, მენო მოსო (შენელება). თავდაპირველად ტემპზე დაბრუნება აღინიშნება ტერმინით ტემპო პრიმო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
აპასიონატო

**აპასიონატო** () — მუსიკალური ნაწარმოების შესრულების ხასიათი. ხშირად უკავშირდება ტემპის აღმნიშვნელ ტერმინს (ალეგრო აპასიონატო); ზოგჯერ ნაწარმოების სახელწოდებაც არის, მაგ., ბეთჰოვენის სონატა „აპასიონატა“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ჟაკ ვილნევი

thumb|180px|ჟაკ ვილნევი
**ჟაკ ჟოზეფ შარლ ვილნევი** (; დ. 9 აპრილი 1971, სენ-ჟან-სურ-რიშელიე, კანადა) — კანადელი ავტომრბოლელი, ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონი 1997 წელს, ჟილ ვილნევის შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Jacques Villeneuve  at F1DB
* Jacques Villeneuve at Driver Database
* Villeneuve to drive for BMW in 2006

კატეგორია:კანადელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის კანადელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლარგო

**ლარგო** (, სიტყვასიტყვით „ფართოდ“) — მუსიკალური ტერმინი, რომელიც გულისხმობს მუსიკალური ნაწარმოების განზომილად, დინჯად შესრულებას. მიმართავენ უპირატესად ამაღლებულ, საზეიმო-მწუხარე ხასიათის ნაწარმოებებში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
არპეჯო

**არპეჯო**, **არპეჯიო** () — აკორდის ბგერების ტეხილი შესრულება აღმავალი ან დამავალი მიმართულებით. იყენებენ არფის, ფორტეპიანოს და სხვა საკრავების დაკვრის დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ფრანც ბეკენბაუერი

**ფრანც ანტონ ბეკენბაუერი** (; დ. 11 სექტემბერი, 1945, მიუნხენი, გერმანია — გ. 7 იანვარი, 2024) —  გერმანელი ფეხბურთელი, ფეხბურთის მწვრთნელი და მენეჯერი. არისტოკრატული თამაშის სტილის გამო შეარქვეს იმპერატორი (*Kaiser*). ბევრის მიერ მიიჩნევა ყველა დროის საუკეთესო გერმანელ ფეხბურთელად; ასევე ერთ-ერთ საუკეთესოდ მსოფლიო ფეხბურთში. ფრანცმა თამაში ნახევარმცველად დაიწყო, შემდეგ კი მცველის პოზიციაზე გადაინაცვლა.

ბეკენბაუერი ორჯერ დაასახელეს ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელად (1972, 1976). ეროვნულ ნაკრებში ჩაატარა 103 მატჩი, მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო ჩემპიონატის სამ გათამაშებაში. ბრაზილიელ მარიო ზაგალოსთან ერთად, ერთადერთი ფეხბურთელია, რომელიც მსოფლიო ჩემპიონი როგორც ფეხბურთელის, ასევე მწვრთნელის რანგში გახდა.

მიუნხენის ბაიერნთან ერთად მოიგო ევროპის თასების მფლობელთა თასი 1967 წელს და ევროპის ჩემპიონთა თასი ზედიზედ სამჯერ (1974–1976). 1990-იან წლებში, ფრანცი ბაიერნის მწვრთნელი გახდა, შემდეგ კი პრეზიდენტი.

ბეკენბაუერი ითვლებოდაა გავლენიან ფიგურად გერმანულ და საერთაშორისო ფეხბურთში.

## ადრეული წლები 
ფრანც ანტონ ბეკენბაუერი 1945 წლის 11 სექტემბერს დაიბადა ომის შემდგომ მიუნხენში. მისი მშობლები ფრანც ბეკენბაუერი და ანტონი იყვნენ და ის მათი მეორე ვაჟი იყო. მომავალი ფეხბურთელი მუშათა კლასის უბანში იზრდებოდა. მამის უარყოფითი დამოკიდებულების მიუხედავად, ფეხბურთის თამაში 9 წლის ასაკში დაიწყო მიუნხენ '06-ის ბავშვთა გუნდში. ამ პერიოდში ცენტრ-ფორვარდად თამაშობდა.

თავის კერპად 1954 წლის მსოფლიო ჩემპიონი ფრიც ვალტერი მიაჩნდა. გულშემატკივრობდა მიუნხენ 1860-ს და ამ გუნდში თამაშზე ოცნებობდა. მომდევნო შეხვედრა არგენტინასთან უგოლო გამოდგა. დასკვნით ტურში ესპანელებს სძლიეს (2-1) და ჯგუფიდან პლეი-ოფში პირველი ადგილით გავიდნენ.

მეოთხედფინალში დასავლეთ გერმანიამ ურუგვაი დაამარცხა (4-0), ბეკენბაუერმა კი 70-ე წუთზე მეორე გოლი გაიტანა
* ფიფა-ს ასეული (FIFA 100): 2004

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*ფრანც ბეკენბაუერის ინფო Soccerbase-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბუნდესლიგის მწვრთნელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:ჰამბურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ევროპის ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:ფიფას 100-ეული
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1972 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1974 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1976 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ოქროს ბურთის მფლობელები
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთის მწვრთნელები