open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მეჰდიზადე

**აბას საჰათ მეჰდიზადე**, *აბას-ყული ალი აბას-ოღლუ* (; დ. 1874, შემახა — გ. 11 ივლისი, 1918, განჯა) — აზერბაიჯანელი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
მიიღო სამედიცინო განათლება თეირანში. პირველი ლექსები 1898 წელს გამოაქვეყნა. ლექსების პირველი კრებული "გატეხილი საზი" 1912 წელს გამოსცა. მეჰდიზადე რომანტიკოსია. მისი ადრეული პერიოდის პოეზია ტრადიციული -აღმოსავლურია. სტატიაში "როგორი უნდა იყოს ახალი პოეზია" (1905) მეჰდიზადემ უარყო ლექსთწყობის მოძველებული ფორმები. ავტორია პოემისა "აჰმედის გმირობა" (1912), დრამისა "უმეცრების ნაყოფი" და სხვა. თარგმნიდა რუსული და დასავლეთ ევროპული ლიტერატურის კლასიკოსებს. მეჰდიზადეს ეკუთვნის ნ. ბარათაშვილის "მერანის" პირველი თარგმანი აზერბაიჯანულ ენაზე (1916).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აბას-მირზა

**აბას-მირზა** (; დ. 20 აგვისტო, 1789 — გ. 25 ოქტომბერი, 1833) — ირანის სახელმწიფო მოღვაწე, ფათალი-შაჰის ძე და მემკვიდრე. აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი. ირანის სახელმწიფო საქმებისა და საგარეო პოლიტიკის ფაქტობრივი გამგებელი. ძირითად ამოცანად მიაჩნდა ამიერკავკასიიდან რუსეთის განდევნა. სარდლობდა ირანის ლაშქარს რუსეთ-ირანის პირველი (1804-1813) და მეორე (1826-1828) ომების დროს. სცადა ირანის სამხედრო ძალების ევროპულ წესზე რეორგანიზაცია. აბას-მირზამ მჭიდრო კავშირი დაამყარა საქართველოს რუსეთთან შეერთებით უკმაყოფილო ქართველ ფეოდალებთან, რომელთა ერთი ნაწილი თავრიზში მის კარზე იმყოფებოდა. 1828 იძულებული გახდა ხელი მოეწერა რუსეთთან თურქმანჩაის ზავზე და ეცნო ამიერკავკასიაში ირანის სამფლობელოების დაკარგვა.

## შვილები
* მუჰამედ მირზა (1808–1848)
* ბაჰრამ მირზა (1806–1882)
* ჯაჰანგირ მირზა (1810–1853).
* ბაჰმან მირზა (1810–1884).
* ფერიდუნ მირზა (1810–1855)
* ისქანდერ მირზა (1810–1856)
* ხოსრო მირზა (1811–1883).
* ქაჰრამან მირზა.
* არდაშირ მირზა (1807–1866)
* აჰმად მირზა.
* ჯაფარ ყული მირზა.
* მუსტაფა ყული მირზა.
* მურად მირზა (1822–1882)
* მანუჩეჰრ მირზა.
* ფერჰად მირზა (1818–1888)
* ფირუზ მირზა (1818–1886).
* ჰანლარ მირზა (1812–1862)
* ბაჰადურ მირზა.
* მუჰამედ რაჰიმ მირზა.
* მეჰდი ყული მირზა (1812–1854)
* ჰამზა მირზა.
* ილდირიმ ბაიეზიდ მირზა.
* ლუთფულაჰ მირზა.
* მუჰამედ ქერიმ მირზა.
* ჯაფარ მირზა.
* აბდულა მირზა.

## ლიტერატურა 
* ზ. შარაშენიძე, ირანის შინაპოლიტიკური ვითარება და საგარეო ურთიერთობანი XIX საუკუნის დასაწყისში, თბ., 1984

კატეგორია:ირანის სახელმწიფო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1833
კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა
კატეგორია:ყაჯართა დინასტიის უფლისწულები
ჰაიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჰაიტი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგთაგანს:

* ჰაიტი — კუნძული კარიბის ზღვაში;
* ჰაიტი — სახელმწიფო კარიბის ზღვის აუზში.
აბასიანები

მინი|აბასიანების სახალიფო 850 წელს
მინი|950 წელს აბასიანების მიერ სამხედრო გავლენის დაკარგვის შემდეგ წარმოქმნილი დე'ფაქტო დამოუკიდებელი იმირატები
მინი|აბასიდების დროშა
**აბასიანები**, *აბასიდები* () — არაბთა სახალიფოს დინასტია, რომელიც ქვეყანას მართავდა 750-1258 წლებში. წინასწარმეტყველ მაჰმადის ბიძის, ალ-აბასის შთამომავალნი (აქედან მომდინარეობს დინასტიის სახელწოდება).

750 წლიდან არაბებს და მათ მიერ დაპყრობილ ხალხებს შორის განხეთქილება დაიწყო. ომაიანები დაამხო აბასიდების დინასტიამ, რომელიც ისლამურ სამყაროს 500 წლის განმავლობაში მართავდა. აბასიდები მუჰამედის ბიძის, აბასის შთამომავლები იყვნენ. პირველი ხალიფის, ალ-მანსურის დროს, დედაქალაქი გადაიტანეს ბაღდადში და მრავალი სპარსული და ბერძნული ტრადიცია გაითავისეს. მათი ყველა განთქმული მმართველი იყო მეხუთე ხალიფა, ჰარუნ არ-რაშიდი. იგი დიდხანს ებრძოდა ბიზანტიის იმპერიას (791-806) და საბოლოოდ გაიმარჯვა. იმპერიის ზოგიერთ რეგიონს დამოუკიდებლობა სურდა, მაგრამ ჰარუნ ალ-რაშიდმა ამ ტალღის შეჩერება შეძლო. მიუხედავად ხშირის ომებისა, ის ყოველთვის ხელს უწყობდა როგორც განათლებასა და ხელოვნებას, ასევე, სპარსული, ბერძნული, არაბული და ინდური კულტურების გავრცელებას. ბაღდადი ასტრონომიის, მათემატიკის, გეოგრაფიის, მედიცინის, სამართალმცოდნეობისა და ფილოსოფიის მსოფლიო ცენტრი გახდა. „ათას ერთი ღამის“ ზღაპრების მხატვრულ ფონად იქცა ბაღდადის სამეფო კარი, რომლის კითხვა დღესაც დიდ სიამოვნებას გვანიჭებს. შემდგომი ხალიფების დროს ზოგიერთმა პროვინციამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა, თუმცა ისინი ისლამის, მისის კანონენისა და კულტურის ერთგულებად რჩებოდნენ. აბასიდების ხალიფები თანდათანობით კარგავდნენ ძალაუფლებას და ნომინალურ მმართველებად იქცნენ. მუსლიმური იმპერია დაიშალა საამიროებად, რომელთა ხვედრიც ცვალებადი იყო. მუსლიმურ სამყარო წარმოადგენდა მრავალი განსხვავებული კულტურის მქონე ერთიან ცივილიზაციას.

## აბასიანი ხალიფები 
* 750-754 – აბუ ლ-აბას ალ-საფაჰი
* 754-775 – ალ-მანსური
* 775-785 – ალ-მაჰდი
* 785-786 – ალ-ჰადი
* 786-809 – ჰარუნ ალ-რაშიდი
* 809-813 – ალ-ამინი
* 813-833 – ალ-მამუნი
* 833-842 – ალ-მუთასიმი
* 842-847 – ალ-ვასიკი
* 847-861 – ალ-მუთავაქილი
* 861-862 – ალ-მუნთასირი
* 862-866 – ალ-მუსთაინი
* 866-869 – ალ-მუთაზი
* 869-870 – ალ-მუჰთადი
* 870-892 – ალ-მუთამიდი
* 892-902 – ალ-მუთადიდი
* 902-908 – ალ-მუქთაფი
* 908-932 – ალ-მუკთადირი
* 932-934 – ალ-კაჰირი
* 934-940 – არ-რადი
* 940-944 – ალ-მუთაქი
* 944-946 – ალ-მუსთაქფი
* 946-974 – ალ-მუტი
* 974-991 – ატ-ტაი
* 991-1031 – ალ-კადირი
* 1031-1075 – ალ-კაიმი
* 1075-1094 – ალ-მუკთადი
* 1094-1118 – ალ-მუსთაზჰირი
* 1118-1135 – ალ-მუსთარშიდი
* 1135-1136 – არ-რაშიდი
* 1136-1160 – ალ-მუკთაფი
* 1160-1170 – ალ-მუსთანჯიდი
* 1170-1180 – ალ-მუსთადი
* 1180-1225 – ალ-ნასირი
* 1225-1226 – აზ-ზაჰირი
* 1226-1242 – ალ-მუსთანსირი
* 1242-1258 – ალ-მუსთასიმი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხალიფების სია

## ლიტერატურა 
* Босворт К. Э., Мусульманские династии. М., 1971

* მსოფლიოს ისტორიის ენციკლოპედია, 2009, 2010, გამ. ელფი, ISBN-13 978-99940-44-08-5


კატეგორია:დინასტიები
სონდერს მაკლეინი

thumb|right|სონდერს მაკლეინი
**სონდერს, მაკლეინი** (1909 – 2005) – ამერიკელი მათემატიკოსი, სამუელ აილენბერგთან ერთად კატეგორიათა თეორიის შემქმნელი.

კატეგორია:ამერიკელი მათემატიკოსები
თამარ აბაშიძე

**თამარ ასლანის ასული აბაშიძე** (დ.  15 მაისი, ზესტაფონი, საქართველო ― გ.  16 მაისი, 1960, თბილისი) —  ქართველი  მსახიობი, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1950).

## ბიოგრაფია
სწავლობდა დონის როსტოვის დრამატულ სტუდიაში. მოღვაწეობა დაიწყო ჭიათურის თეატრში (1913), იყო გორის დრამატული თეატრისა (1939–1940) და ჭიათურის დრამატული თეატრის (1949–1960) მსახიობი. განასახიერა ხანუმას (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა“), რიფსიმეს (ზურაბ ანტონოვის „მზის დაბნელება საქართველოშო“), მელანოსა და ელენეს (დავით კლდიაშვილის „სამანიშვილის დედინაცვალი“), კრუჩინინას (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ვასა ჟელეზნოვას (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“), კატარინას (უილიამ შექსპირის „ჭირვეული ცოლის მორჯულობა“), ბერსენიევას (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“), იოკასტეს (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“) და სხვა როლები.

## ფილმოგრაფია
*1954: „ჭრიჭინა“ (ელპიტე)  რეჟ. სიკო დოლიძე, ლევან ხოტივარი
*1956: „ჩვენი ეზო“ (დათოს ბებია)  რეჟ. რევაზ (რეზო) ჩხეიძე

## ჯილდოები და აღიარება
* 1945 : მედალი „სამამულო ომში თავდადებული შრომისთვის“
* 1945 : მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“
* 1950 : საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
თამარ
ჰაიდარ აბაშიძე

**ჰაიდარ ალის ძე აბაშიძე** (დ. 15 აგვისტო, 1893, ბათუმი — გ. 29 დეკემბერი, 1965, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი, პედაგოგი. სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი, საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

## ბიოგრაფია 
სწავლა დაიწყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის სკოლაში. 1905–1908 წლებში სწავლობდა ოსმალეთში. შემდეგ დაბრუნდა ბათუმში და 1912 წელს დაამთავრა საქალაქო სასწავლებელი. 1913 წლიდან მასწავლებლობდა. აქვეყნებდა წერილებს ქართულ პრესაში სამხრეთ საქართველოსა და აჭარის მდგომარეობის შესახებ. ოსმალთა მიერ ძალით გამაჰმადიანებულ ქართველებში აღვივებდა ეროვნულ თვითშეგნებას, ილაშქრებდა პანთურქიზმისა და პანისლამიზმის წინააღმდეგ. პირველი მსოფლიო ომის დროს ხალხს განუმარტავდა ომის ნამდვილ მიზნებს. მისი ინიციატივით აჭარაში გაიხსნა ქართული სკოლები. 1916 წელს აჭარიდან გადაასახლეს. 1918–1920 წლებში იყო „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელი კომიტეტის“ აქტიური წევრი. მოითხოვდა მემამულური მიწათმფლობელობის ლიკვიდაციას და გლეხებისათვის მიწის უსასყიდლოდ გადაცემას. მისი ინიციატივით აჭარაში გაიხსნა ქართული სკოლები. 1919–1921 წლებში იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სოციალ-დემოკრატიული პარტიიდან. იყო სამუსლიმანო საქართველოს მეჯლისის წევრი.

1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში. 1921-1932 წლებში მუშაობდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველობაში. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო სამსახურს თავი დაანება და საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა. 1961 წელს დააჯილდოვეს აჭარის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის საპატიო სიგელით, საბჭოთა ხელისუფლების გამარჯვებაში შეტანილი წვლილისათვის.

გარდაიცვალა 1965 წლის 29 დეკემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **მარგალიტა ყაფლანის ასული წერეთელი** (დ. 15 მაისი, 1900, სოფელი პერევისა, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 სექტემბერი, 1979, თბილისი). თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა 
*

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, "მამულიშვილთა სავანე", გვ. 23, თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ჰ
კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სოციალ-დემოკრატები
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
მემედ აბაშიძე

**მემედ იბრაჰიმის ძე აბაშიძე**, *მემედ-ბეგი* (დ. 18 იანვარი,  1873, ბათუმი — გ. 1937) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, პუბლიცისტი. სანჯაყ-ბეგ აბაშიძეთა შთამომავალი. სტალინური რეპრესიების მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ბათუმის სკოლაში. მამის ხელმძღვანელობით დაეუფლა არაბულ, სპარსულ და თურქულ ენებს. სამოღვაწეო ასპარეზზე გამოვიდა XX საუკუნის დასაწყისში. სისტემატურად ბეჭდავდა პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ პრესაში. აქტიურად იბრძოდა მუსლიმან ქართველთა ეროვნული თვითშეგნების ამაღლებისა და საქართველოს ერთიანობისათვის, რის გამოც რამდენიმეჯერ დააპატიმრეს და გადაასახლეს. 1917 წელს დაბრუნდა ბათუმში. ხელმძღვანელობდა ქართველ მუსლიმანთა საქველმოქმედო საზოგადოებას. 1918 წელს პროტესტით შეხვდა აჭარაში შემოსულ თურქებს, რისთვისაც დააპატიმრეს და ტრაპიზონის ციხეში ჩასვეს. საპატიმროდან გაიქცა, ჩამოვიდა თბილისში და სათავეში ჩაუდგა „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელ კომიტეტს“. 1919 –1921 წლებში რედაქტორობდა გაზეთ „სამუსლიმანო საქართველოს“. მონაწილეობდა აჭარაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის ბრძოლაში. იყო საოლქო რევკომის წევრი, მუშაობდა სხვადასხვა საპასუხისმგებლო თანამდებობაზე. 1937 წელს დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს.

ქართულად თარგმნა ომარ ხაიამის, ნამიქ ქემალის ნაწარმოებები. ავტორია რამდენიმე მოთხრობისა. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
**გერსამია ს.,* მემედ აბაშიძე. ბიოგრაფიული ნარკვევი, ბათ., 1960;

## რესურსები ინტერნეტში 
* მემედ აბაშიძე

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
მ
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
ტასო აბაშიძე

**ტასო (ანასტასია) ვასილის ასული აბაშიძე** (დ.  29 მარტი [ ძვ. სტ. 17 მარტი], 1881, თბილისი —  გ.  15 სექტემბერი, 1958, იქვე) — ქართველი  მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1943). ვასო აბაშიძისა და მაკო საფაროვ-აბაშიძის ქალიშვილი. 

## ბიოგრაფია
განათლება პარიზში ედ. შავანიას მუსიკალური დეკლამაციის სასწავლებელში მიიღო. სადებიუტო როლი 1899 წელს ითამაშა (მაშო, აზიანის „ფული და ხარისხი“) და  თბილისის დრამატულ დასში  ჩაირიცხა. 1921–1925 წლებში რუსთაველის სახელობის თეატრში მოღვაწეობდა, 1926–1927   — ჭიათურის თეატრში, 1933–1948   — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში. განასახიერა 100-მდე როლი. აღსანიშნავია მისი გაიანე (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ნუცა (ვალერიან გუნიას „აღლუმი“), ბეატრიჩე (უილიამ შექსპირის „აურზაური არაფრის გამო“), დირინა (მოლიერის „ტარტიუფი“), ჟიზეფი (ბაიარისა და ვანდერბურხის „პარიზელი ბიჭი“). მონაწილეობდა ოპერეტებსა და საოპერო სპექტსკლებშიც, მღეროდა კარმენის (ჟორჟ ბიზეს „კარმენი“), ქერუბინოს (ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის „ფიგაროს ქორწინება“), ბეტინას (ოდრანის „მასკოტა“), პერიკოლას (ჟაკ ოფენბახის „მოჭიკჭიკე ჩიტები“ — „პერიკოლა“) და სხვა პარტიებს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
** დადიანი შ.,* ტასო აბაშიძე, ტფ. 1924;
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, "მამულიშვილთა სავანე", გვ. 23,  თბ., 1994

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  29 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ტასო
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ივანე (ვანიკო) აბაშიძე

**ივანე (ვანიკო) დავითის ძე აბაშიძე** (დ.  29 იანვარი [ძვ. სტ. 17 იანვარი], 1896, ქუთაისი  —  გ. 1937) — ქართველი მსახიობი. მსახიობ დოდო აბაშიძის მამა.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის კონსერვატორიაში (1920–1922), აკაკი ფაღავას დრამატულ სტუდიაში (1922–1926). 1924–1936 იყო რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობი. განასახიერა სოლომონ მორბელაძის (სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები“  დავით კლდიაშვილის მოთხრობების მიხედვით), იბრაჰიმის (სანდრო  შანშიაშვილის „ანზორი“,  ვსევოლოდ  ივანოვის „ჯავშნოსან 14-69-ის“ მიხედვით) და სხვა სახასიათო და კომედიური როლები. დადგა შალვა დადიანის „ნინოშვილის გურია“ (ეგნატე ნინოშვილის მოთხრობების მიხედვით),  სერგო კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები“,  გრიგოლ ბუხნიკაშვილის „ნაბიჭვარი“ (ვასილ  შკვარკინის კომედია „სხვისი ბავშვის“ მიხედვით). საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1934). ე. წ. შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის (შინსახკომი) „დიდი სამეული“-ს განკარგულებით დახვრეტილ იქნა 1937 წელს. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ივანე (ვანიკო)
იასონ აბაშიძე

**იასონ ლევანის ძე აბაშიძე** (დ. , სოფ. ზემო ალვანი, ახმეტის რაიონი — გ. 5 თებერვალი, 1990, თბილისი) — ქართველი მეტყევე.

## ბიოგრაფია
1928 წელს დაამთავრა თსუ აგრონომიული ფაკულტეტის სატყეო განყოფილება. 1960–1982 წლებში იყო საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოგადი მეტყევეობისა და დენდროლოგიის კათედრის გამგე. დაამუშავა საქართველოს ტყის კულტურების განვითარების, დენდროლოგიისა და მთიან ადგილებში სატყეო მეურნეობის წარმოების საკითხები.

აბაშიძე იყო სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1959), საქართველოს სსრ დამსახურებული მოღვაწე (1964), სკკპ-ს წევრი. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*იასონ აბაშიძე — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ქართველი მეტყევეები
კატეგორია:დაბადებული  10 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1904
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
ი
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ჰუნდერტვასერჰაუსი

right|thumb|230px|*ჰუნდერტვასერჰაუზი* ვენაში
**ჰუნდერტვასერჰაუზი** (გერმ. Hundertwasserhaus) — მრავალბინიანი საცხოვრებელი სახლი ვენაში, ავსტრია, შექმნილი ავსტრიელი ხელოვანი ფრიდენშრაიხ ჰუნდერტვასერის პროექტის მიხედვით. ვენის ეს ლენდმარკი მდებარეობს მესამე ბეცირკეში, კეგელგასეს 34-38-ში (48°12′26″N, 16°23′39″E).

შენობა აიგო 1983-86 წლებში უნივ. პროფესორ-არქიტექტორების იოზეფ კრავინასა და პეტერ პელიკანის მიერ. შენობას ახასიათებს უსწორმასწორო იატაკები, სახურავზე მიწა და ბალახი, დიდი ზომის ხეები ოთახებში, რომელთა ტოტები ფანჯრებიდან გამოდის. ჰუნტერტვასერს შენობის პროექტისთვის გასამრჯელო არ აუღია, განაცხადა რა, რომ ამ შენობის ჩადგმით მან ეს ადგილი რაიმე სიმახინჯისგან გადაარჩინა.

შენობაში 52 ბინა, ოთხი ოფისი, 16 კერძო და 3 კომუნალური ტერასა, 250 ხე და ბუჩქია. ჰუნდერტვასერის სახლი ავსტრიის ერთ-ერთ ყველაზე პოპულარულ ღირშესანიშნაობად იქცა და ამ ქვეყნის კულტურულ მემკვიდრეობად იქნა აღიარებული.

### ჰუნდერტვასერის სხვა სახლები 
მსგავსი შენობები აშენებულა და დღესაც შენდება სხვა ადგილებში. 1992 წელს ჰუნდერვასერის სახლი აიგო პლოხინგენში, 1999 წელს დარმშტადტში, ხოლო 2004 წელს კიდევ ერთი ჰუნდერტვასერის სახლის მშენებლობა დაიწყო მაგდებურგში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* www.hundertwasserhaus.at (ინგლ.)
* www.hundertwasserhaus.info (გერმ.)

კატეგორია:ვენის არქიტექტურა
აბგა

**აბგა** — პატარა ნივთების ჩასალაგებელი, მხარიღლივ გადასაკიდი ჩანთა (შალის, აბრეშუმის, ტილოს ან ტყავის). აბგით დაჰქონდათ ხელნაწერი წიგნები და გრაგნილები, საგზალი, ხელსაქმე და სხვა. დასტაქრები აბგაში აწყობდნენ სამკურნალო იარაღებსა და წამლებს. „აბგის წამლებს“ წვრილი ვაჭრებიც დაატარებდნენ სოფლებში გასაყიდად.

## ლიტერატურა 
* გ. ჯალაბაძე, „დასურათებული ლექსიკონი“, 2008. 
* ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ჩანთები
აბაშიძეები

[მინი|აბაშიძეთა გვარის [გერბი.]]
[მინი|აბაშიძე-გორლენკოთა გვარის [გერბი.]]
**აბაშიძეები** — ფეოდალური საგვარეულო იმერეთში, ქართლსა და კახეთში. პირველი დოკუმენტური ცნობა ამ საგვარეულოს შესახებ XV საუკუნის II ნახევარს ეკუთვნის. აბაშიძეები განსაკუთრებით დაწინაურდნენ იმერეთის სამეფოში. XV-XVI საუკუნეების მიჯნაზე ზემო იმერეთში ჩამოყალიბდა აბაშიძეების სათავადო, რომელიც განსაკუთრებით გაძლიერდა XVII საუკუნის მიწურულსა და XVIII საუკუნის I ნახევარში. ამ დროს აბაშიძეების სახლი ფლობდა 78 სოფელს, რამდენიმე ეკლესია-მონასტერს, 1500 კომლ ყმას, ჩხერის, სვერის, ნავარძეთის, კაცხისა და სხვა ციხესიმაგრეებს. აბაშიძეები იყვნენ იმერეთის მეფის უძლიერესი ვასალები. ხშირად მათი ნებისამებრ წყდებოდა იმერეთის მეფეთა ტახტზე ასვლა-დარჩენის საკითხი. აბაშიძე გიორგი-მალაქია 1701-1707 წლებში იმერეთის ფაქტობრივი მმართველი იყო. 1774 ერეკლე II-მ თავის სიმამრს ზაალ აბაშიძესა და მის შვილებს კახეთში უბოძა ყმა-მამული. კახეთის აბაშიძეები მათგან მომდინარეობენ. იმერელი აბაშიძეების განაყოფად მიიჩნევენ ქართლის აბაშიძეებსაც. XVIII საუკუნის I ნახევარში იმერელი აზნაური აბაშიძეები ბათუმის მხარეში ჩასახლდნენ, გამაჰმადიანდნენ და ოსმალეთის მთავრობისაგან სანჯაყ-ბეგობა მიიღეს.

## ლიტერატურა 
*
აბდი

**აბდ** ( ) — მრავალი არაბული საკუთარი სახელის შემადგენელი ნაწილი. მაგ., აბდ ალ-ლაჰ (მონა ალაჰისა), აბდ ალ-კადირი (მონა ყოვლისშემძლისა).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
აბდულა-ბეგი

**აბდულა-ბეგი**, *არჩილი* — ქართლის მეფის იესეს ძე, ანტონ კათალიკოსის ძმა, ქართლის სამეფოს ტახტის პრეტენდენტი. 

## ბიოგრაფია
მინი|ერეკლე II-ის გამარჯვების აღმნიშვნელი მხედრული წარწერა თბილისის მეტეხის ტაძრის აღმოსავლეთ კედელზე.
1737 წელს აბდულა-ბეგი ირანელებმა ქართლის სამეფოს ნაიბად დანიშნეს, მაგრამ იმავე წელს უკან გაიწვიეს. 40-იანი წლების დამდეგს ნომინალურად ისევ ქართლის გამგებლად ითვლებოდა, ფაქტობრივად კი თბილისში მჯდომი ირანელი ხანის მრჩეველი იყო. 1744 წელს, ქართლში თეიმურაზ II-ისა და კახეთში ერეკლე II-ის გამეფების შემდეგ საუფლისწულოდ გადასცეს ქვემო ქართლი. 

1747 წელს თეიმურაზ II სპარსეთში გაემგზავრა და ქართლის სამეფო მმართველობა ერეკლე II-ს დაავალა, ხოლო აბდულა-ბეგი დამხმარედ დაუტოვა. აბდულა-ბეგმა გამეფება მოინდომა, გამაგრდა თავის რეზიდენციაში — სამშვილდის ციხეში, დამხმარედ მიიწვია დაღესტნელი მოთარეშენი, მიიმხრო თბილისის ციხეში მყოფი ყიზილბაშები და ქართლის მეფობაზე პრეტენზია განაცხადა. ერეკლე II-მ სამშვილდის აღება ვერ შეძლო. აბდულა-ბეგი ციხიდან გამოვიდა და კოდასა და შინდისს შორის დადგა. მას შეუერთდა აზერბაიჯანის ხანი ამრ-ასლანის რვა ათასი ავღანელი მეომარი და საბარათიანოს ჯარი. ქართლის სხვა ფეოდალები ერეკლეს მიემხრნენ. ამაში დიდი როლი ითამაშა აბდულა ბეგის ძმის, ანტონ კათალიკოსის მიერ ერეკლეს მხარდაჭერამ. ბრძოლა გაიმართა სოლოლაკის მთის ფერდობზე. ერეკლეს მარცხენა ფრთაზე განლაგებულმა ქიზიყელების ჯარმა უკუაქცია აბდულა-ბეგის ჯარი და იაღლუჯის კალთებამდე სიდა მას. აბდულა-ბეგი კვლავ სამშვილდეში გამაგრდა. ერეკლემ ძალისხმევა თბილისზე მიმართა, აიღო თაბორის კოშკი, მეტეხისა და ნარიყალის ციხეები. ერთწლიანი დაპირისპირების შემდეგ, 1748 წელს, აბდულა-ბეგი დანებდა. ერეკლე მას შეურიგდა და საუფლისწულო მისცა.

## ოჯახი
აბდულა ბეგს ცოლად ჰყავდა ქეთევან ბატონიშვილი,  ერეკლე I-ის ასული. ამ ქორწინებიდან მათ ჰყავდათ 5 ვაჟი და 1 ქალიშვილი:
* აღას ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1765), 1745 წელს, ცოლად შეირთო მარიამ ორბელიანი
* დავით ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1767)
* იესე ბაგრატიონი (გარდაიცვალა 1812)
* როსტომ მირზა (1736–1755)
* ასან მირზა (გარდაიცვალა 1736)
* მარიამ ბეგუმი, დაქორწინდა აზად ხან ავღანზე, შემდეგ კი რევაზ ანდრონიკაშვილზე.

## ლიტერატურა 
*
* *ორბელიანი, პ.,* ამბავი ქართლისანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ნაწ. 2, დ. ჩუბინაშვილის გამოც., სპბ., 1854

კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
აბე

საკუთარი სახელი **აბე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## გვარი
* აბე, ერნსტ — გერმანელი ფიზიკოს-ოპტიკოსი.
* აბე, კობო — იაპონელი მწერალი;
* აბე, ტომოძი — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი;
* აბე, სინძო — იაპონიის პრემიერ-მინისტრი (2006–2007).

### გეოგრაფია 
* აბე, იგივე **აბაი** — ქალაქი ძველ საბერძნეთში.

## ასევე
* აბე — დარტყმითი კრატერი მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ ნაწილში.
აბდულმესიანი

**„აბდულმესიანი“** — ძველი ქართული ლიტერატურის კლასიკური ეპოქის ძეგლი, სახოტბო ოდების კრებული, რომლის ავტორად მიჩნეულია იოანე შავთელი. ძეგლში მოხსენებული სხვადასხვა ისტორიული რეალიის მიხედვით (ტრაპიზონის სამეფოს დაარსება, ბასიანის ბრძოლა) იგი შექმნილი უნდა იყოს XIII საუკუნის პირველ ათწლეულში. თხზულებაში თამარ მეფესთან ერთად შექებულია მისი მეუღლე დავით სოსლანი, რასაც ადასტურებს იგივე ისტორიული რეალიები, ნაწარმოების იდეოლოგიური მიმართულება და მისი ზოგი ხელნაწერის სათაურიც. ამ ტრადიციული თვალსაზრისისაგან განსხვავებით ნ. მარს „აბდულმესიანი“ დავით აღმაშენებლის ქებად მიაჩნდა. კ. კეკელიძეს მიაჩნდა, რომ თხზულებაში დავით აღმაშენებელთან ერთად შექებულია თამარ მეფე, ამასთან იზიარებდა ძველ ქართველ მეცნიერთა (იოანე და თეიმურაზ ბაგრატიონების და სხვა) შეხედულებას, რომ „აბდულმესიანი“ სხვა, დაკარგული ნაწარმოების სახელწოდებაა და არა ამ თხზულებისა. შ. ნუცუბიძის აზრით კი, სხვადასხვა დროს მოღვაწეობდა ორი შავთელი, რომელთაგან პირველმა დავით აღმაშენებლის ქება შეთხზა, მეორემ კი - თამარ მეფისა და დავით სოსლანის ქება. ამ ორი თხზულების შერწყმის შედეგად წარმოიშვა „აბდულმესიანის“ სახელით ცნობილი, ჩვენამდე მოღწეული კრებული. საკითხის საბოლოო გადაწყვეტას ართულებს ისიც, რომ ხოტბათა ტექსტმა გვიანდელი (XVIII-XIX სს.) და საგრძნობლად შებღალული ხელნაწერებით მოაღწია. მრავალ გაუგებრობას დაუდო სათავე იაკობ დუმბაძემაც (XVII ს.). მან თხზულება არჩილ მეფის ხოტბად გადააკეთა, ტექსტში თამარის სახელი წარხოცა და ავტორობაც მიისაკუთრა.

„აბდულმესია“ თხზულების სახელწოდება და შექებული გმირის ეპითეტი უნდა იყოს (აბდ ალ-მესიჰ, არაბულად - მონა მესიისა, ქრისტესი) და არა ავტორის ზედწოდება, როგორც ადრე ეგონათ დავით რექტორს, პ. იოსელიანსა და სხვებს. მას თხზულების გმირად მიიჩნევს ერთ-ერთი უძველესი წყაროც - „ვეფხისტყაოსნის“ ბიბლიოგრაფიული სტროფი [(უქია) „აბდულმესია - შავთელსა...“].

აბდულმესიანი საკარო პოეზიის ტიპობრივი ნიმუშია, რომელშიც შექებულია მეფე-პატრონთა ქველი საქმეები. „აბდულმესიანში“ გატარებულია იმ დროისთვის პროგრესული იდეა ძლიერი, ცენტრალიზებული სახელმწიფოსი, რომელსაც წარმართავს ღვთით დადგენილი თვითმპყრობელი მეფე. ღრმა ეროვნულ სულისკვეთებასთან ერთად თხზულების მსოფლმხედველობრივი საფუძველია აღიარება ძლიერი ქართული სახელმწიფოსი, რომელსაც იმდროინდელ ახლო აღმოსავლეთში განსაკუთრებული მისია - ქრისტიანობის დაცვა-განმტკიცება ეკისრებოდა. თავისი მესიანისტური კინცეფციით „აბდულმესიანი“ ეხმაურება კლასიკური ხანის სხვა ძეგლებს. მისი იდეოლოგიური მიმართულების აშკარა პარალელი დასტურდება თამარისავე ეპოქის საისტორიო თხზულებებში.

ხოტბები დაწერილია ამაღლებული, მწიგნობრული სტილით. ავტორი ამჟღავნებს ფართო და ღრმა განსწავლულობას.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
აბედი

thumb|აბედი ცეცხლის დასანთებად
**აბედი** — საგანგებოდ დამუშავებული ხის (უმთავრესად წიფლის) სოკო. უძველესი დროიდანვე იყენებდნენ ცეცხლის დასანთებად. აბედის მისაღებად ნაცარცწმენდილში გამოხარშულ სოკოს ნელთბილ ნაცარში ჩაფლავდნენ და გამოშუშების შემდეგ დაბეგვავდნენ. ტალ-კვესის ნაპერწკლით ადვილად ინთება. იწვის უალოდ.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცეცხლის საშუალებები
აბელი

საკუთარი სახელი **აბელი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აბელი, ნილს ჰენრიკ — ნორვეგიელი მათემატიკოსი;
* აბელი, ოტენიო — ავსტრიელი პალეონტოლოგი.

## აგრეთვე 
* აბელი — ადამის მეორე ვაჟი.
* აბელის თეორემები
* აბელის ინტეგრალები
* აბელი — დარტყმითი კრატერი მთვარეზე.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აბელია (მცენარე)

**აბელია** () — მცენარეთა გვარი ცხრატყავასებრთა ოჯახისა. მისი 36-მდე სახეობა ფოთოლმცვივანი, ხოლო ზოგი მარადმწვანე ბუჩქია. უმრავლესობა გვხვდება აღმოსავლეთ აზიაში, ორი სახეობა — ცენტრალურ ამერიკაში. საქართველოს ბაღ-პარკებში ხარობს 5 სახეობა, უფრო ხშირად გვხვდება *ჩინური აბელია* (Abelia chinensis) და *მრავალყვავილა აბელია* (Abelia floribunda). 

დეკორატიული მცენარეებია. აქვთ პრიალა ფოთოლი და სურნელოვანი ყვავილი. აბელია ყვავილობს ხანგრძლივად, ადვილად მრავლდება კალმებითა და თესლით.

### სახეობები 
## გალერეა

ფაილი:აბელია დიდყვავილა Abelia grandiflora großblättrige Abelie.JPG|აბელია დიდყვავილა Abelia grandiflora großblättrige Abelie

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხრატყავასებრნი
აბელიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბელიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

;გვარი
* ჰოვანეს აბელიანი — სომეხი მსახიობი.

;დასახლებული პუნქტი
* აბელიანი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აბედოვანნი

**აბედოვანნი**, *აბედა სოკოები* () — ბაზიდიუმიანი სოკოების ფართოდ გავრცელებული ოჯახი. აერთიანებს 1500-მდე სახეობას. აქვს მრავალნაირი ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი ნაყოფსხეულები (ფირფიტისებრი, ქოლგისებრი, ჩლიქისებრი, მარაოსებრი და სხვა). მისი ჰიმენოფორი (სანაყოფო შრე) უმეტესად მილისებრია. მრავლდება სპორებით. იზრდება როგორც ცოცხალ, ისე გამხმარ ხეზე, ხის ნარჩენებზე. იწვევს ფესვისა და ღეროს ლპობას, შლის მოჭრილი ხის მერქანსაც, დიდ ზიანს აყენებს სატყეო მეურნეობას. მრავალწლოვანი აბედა სოკოებიდან მნიშვნელოვანი ზიანი მოაქვს ცრუ აბედას (Phellinus igniarius) – აზიანებს ფოთლოვან ჯიშებს, ზოგჯერ წიწვოვანსაც. პარაზიტობს ძირითადად მურყანზე, ტირიფზე, არყსა და მუხაზე. ნამდვილ აბედა (Fomes fomentarius) – აზიანებს ძირითადად სასუსტებულ ფოთლოვნებს (არყს, მურყანს, მუხას, თუთას, განსაკუთრებით წიფელს). 

ძველად მისგან აბედს ამზადებდნენ. ერთწლოვანი აბედა სოკოებიდან აღსანიშნავია ძერანა (Polyporus squamosus) - პარაზიტობს თელასა და წიფელზე, ნორჩს საჭმელადაც ხმარობენ. ამ ოჯახის ზოგიერთი სახეობა, თუ ფართოდ გავრცელდა, დიდ ზიანს აყენებს ხეხილსაც.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ნაყოფსხეულების შეგროვება და დაწვა, ტყესაკაფების ხერგისაგან გაწმენდა, ხის ჭრილობების დეზინფექცია კარბოლინეუმით.
## ლიტერატურა 
*
ლევან აბელიშვილი

**ლევან გრიგოლის ძე აბელიშვილი** (დ. , თბილისი —  გ. 16 მარტი, 1974, იქვე) — ქართველი ელექტროტექნიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1961), საქართველოს მეცნიერებათა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1967). ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. სკკპ წევრი 1956-იდან.

## ბიოგრაფია
ლევან აბელიშვილი დაიბადა თბილისში, აზნაურთა ოჯახში. მამა გრიგილ აბელიშვილი — ამიერკავკასიის რკინიგზის უფროსი. დედა კინომსახიობი ანტონინა აბელიშვილი — შეასრულა მთავარი როლი ალექსანდრე წუწუნავას ფილმში „ქრისტინე“. ლევან აბელიშვილმა დაამთავრა ამიერკავკასიის ენერგეტიკის ინსტიტუტი 1931 წელს.

იყო რკინიგზის ტრანსპორტის ელექტრული წევის პიონერი საქართველოში და სსრკ-ში. მისი შრომები ეხება წევის ეფექტურობას, წევის გაანგარიშებას, რკინიგზების გატარების უნარს, მოძრავი შედგენილობისა და ელექტრომომარაგების სისტემათა თეორიას, აგრეთვე ელექტრორკინიგზების იძულებითი რეჟიმების გამოკვლევას ძაბვის საშუალო ვარდნათა ეპიურების მეთოდით ყველა ელემენტის ურთიერთმოქმედებისას, წევის ძრავების სითბურ გაანგარიშებასა და გამოცდას, საკონტაქტო სადენების გახურების თეორიას, გრძელ მატარებელთა წონის ინერციულ გაანგარიშებას და სხვა.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

„ელექტრული ტრანსპოტის“ კათედრის დამაარსებელი საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის გარდაცვლილი წევრ-კორესპონდენტები (1944-2013)  

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:ქართველი ელექტროტექნიკოსები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 1974
ლევან
დენ ბრაუნი

**დენ ბრაუნი** (; დ. 22 ივნისი, 1964, ექსეტერი, ნიუ-ჰემფშირი, აშშ) — ამერიკელი მწერალი. ძირითადად წერს თრილერებს. მისი ყველაზე გახმაურებული რომანია „და ვინჩის კოდი“ (2003).

დენ ბრაუნმა მოღვაწეობა ინგლისური ენის მასწავლებლად დაიწყო. ადრეულ ასაკში წერდა სიმღერების ტექსტებს და ხშირ შემთხვევაში თავად ასრულებდა მათ. 1994 წელს გამოვიდა მისი პირველი რომანი „ანგელოზები და დემონები“, სადაც პირველად გამოჩნდა მისი გმირი, იკონოლოგი და სიმბოლოების ექსპერტი, რობერტ ლენგდონი. დენ ბრაუნის განცხადებით, მას წერა მას შემდეგ დაუწყია, რაც კუნძულ ტაიტიზე ყოფნისას სიდნი შელდონის რომანი „განკითხვის დღის შეთქმულება“ წაუკითხავს და გადაწყვიტა, უკეთესი რომანი დაეწერა.

1996 წელს მწერალმა თავის დრო ახალ ნაწარმოებს დაუთმო. 1998 წელს დღის გამოვიდა მომდევნო რომანი, „ციფრული ციხესიმაგრე“. დენ ბრაუნის ნაწარმოებები თავდაპირველად დიდი პოპულარობით არ სარგებლობდნენ, მათი საშუალო ტირაჟი ათი ათას ეგზემპლარს არ აღემატებოდა და მას ლიტერატურული სამყარო არ იცნობდა. წარმატება მან 2003 წელს მოიპოვა, რომან „და ვინჩის კოდის“ გამოსვლის შემდეგ. რომანი დაწერიდან რამდენიმე თვის შემდეგ მყისვე მოექცა ბესტსელერების სიის სათავეში. ნიუ–იორკ ტაიმსის ბესტსელერების სიაში პირველი ადგილი რომანს რამდენიმე კვირის განმავლობაში ეკავა. დღესდღეობით გაყიდულია წიგნის 60 მილიონ ეგზემპლარზე მეტი და ზოგიერთი კრიტიკოსი ამ რომანს მსოფლიოში ერთ–ერთ ყველაზე პოპულარულ წიგნად ასახელებს. 2005 წელს დენ ბრაუნი, ჟურნალ ტაიმის გამოკითხვით, მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიან ადამიანთა სიაში მოხვდა. ჟურნალმა „ფორბსმა“ კი იგი 2005 წლის გამოჩენილ ადამიანთსა სიაში მე–12 ადგილას განაწესა.

აღსანიშნავია, რომ რომანმა „და ვინჩი კოდმა“ მსოფლიოში არაერთგვაროვანი რეაქცია გამოიწვია. ძირითადად მძაფრი რეაქცია გამოწვეული იყო იესო ქრისტეს პირადი ცხოვრების გაშუქების მცდელობით და წიგნის პერსონაჟის, ლი თიბინგის მოსაზრებებით ქრისტიანული რელიგიის, მაცხოვრის, მარიამ მაგდალინელის და ტამპლიერების შესახებ. 2006 წელს გამოვიდა რომან „და ვინჩის კოდის“ ეკრანიზაცია, რომლის რეჟისორი რონ ჰოვარდია, მთავარ როლებს კი ოდრი ტოტუ, ტომ ჰენქსი და იენ მაკ-კელენი ასრულებენ. ამ ფილმით  2006 წლის 17 მაისს გაიხსნა კანის კინოფესტივალი.

## შემოქმედება 
### ცალკეული ნაწარმოები 
* „ციფრული ციხესიმაგრე“ (, 1998)
* „მოტყუების წერტილი“ (Deception Point, 2001)

### სერია „რობერტ ლენგდონი“ 
* „ანგელოზები და დემონები“ (Angels & Demons, 2000)
* „და ვინჩის კოდი“ (The Da Vinci Code, 2003)
* „დაკარგული სიმბოლო“ (The Lost Symbol, 2009)
* „ინფერნო“ (Inferno, 2013)
* „წარმოშობა“ (Origin, 2017)
* „საიდუმლოთა საიდუმლო“ (Secret of Secrets, 2025)

### საბავშვო წიგნები 
* „ველური სიმფონია“ (Wild Symphony, 2020)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ოფიციალური ბრიტანული საიტი
* ოფიციალური ავსტრალიური საიტი 
* ოფიციალური ესპანური საიტი 
* არაოფიციალური დანიური საიტი 
* დენ ბრაუნი nndb.com-ზე
* დებ ბრაუნის კოდი

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გიორგი აბზიანიძე

**გიორგი ნიკოლოზის ძე აბზიანიძე** (დ. 23 მაისი, 1907, ქუთაისი ― გ. 6 აპრილი, 1976, თბილისი) ― ქართველი ლიტერატურათმცოდნე და პედაგოგი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1969), ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965).

## ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი პედაგოგის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1929). 1935 წლიდან მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ისტორიის ინსტიტუტში და თსუ-ში. იკვლევდა უმთავრესად XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურისა და საზოგადოებრივი აზროვნების საკითხებს. აბზიანიძის მნიშვნელოვანი ნაშრომებია: "ქართველი კლასიკოსები" (1950), "ნარკვევები XIX საუკუნის ქართული საზოგადოებრივი აზრის ისტორიიდან" (1959); მონოგრაფები: "აკაკი წერეთელი. ცხოვრება და შემოქმედება" (რუსულ ენაზე, 1940; ქართულ ენაზე, 1960), "ნიკოლოზ ბარათაშვილი" (1955) და სხვა. აბზიანიძის რედაქტორობით გამოვიდა ა. წერეთლის თხზულებათა აკადემიური გამოცემა. იყო "ქართული ლიტერატურის ისტორიის" ექვსტომეულის თანაავტორი და თანარედაქტორი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 23 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
გიორგი
აბეღიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბეღიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* მანუკ აბეღიანი — სომეხი ენათმეცნიერი;
* მჰერ აბეღიანი — სომეხი მხატვარი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კაპიტონ აბესაძე

**კაპიტონ მელქისედეკის ძე აბესაძე** (დ. 25 ნოემბერი, 1900, სოფ. მუხურა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია ― გ. 12 ივლისი, 1987, ქუთაისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1974), დაჯილდოებულია 3 მედლით.

## ბიოგრაფია
1922 წელს დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია. 1921–1926 წლებში მონაწილეობდა ქუთაისის რკინიგზის კლუბის დრამატული წრის სპექტაკლებში. 1928 წელს კოტე მარჯანიშვილმა მიიწვია მის მიერ ქუთაისში დაარსებულ თეატრში (ამჟამად თბილისის მარჯანიშვილის სახელობის თეატრი), სადაც აბესაძემ 1930-მდე იმუშავა. სხვადასხვა წლებში მოღვაწეობდა თბილისის წითელ და მოზარდ მაყურებელთა თეატრებში. 1938 წლიდან თეატრის მსახიობია. წარმატებით გამოდის სახასიათო როლებში: ყვარყვარე, მანუჩარი (პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“ და „კოლმეურნიუს ქორწინება“), ჯიბო კვანტრიშვილი, მოსე მწერალი (შალვა დადიანის „გუშინდელნი“ და „ნინოშვილის გურია“), კირკიტა (მიხეილ ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული“), ხარიტონ აბზიანიძე (გერცელ  ბააზოვის „მუნჯები ალაპარაკდნენ“), სკრობოტი (მაქსიმ გორკის „მტრები“), შვაჩი (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“) და სხვა. მონაწილეობდა ფილმებში: „დაკარგული სამოთხე“ (იმერელი გლეხი), „საბუდარელი ჭაბუკი“ (ფოსტალიონი), „ჩემი მეგობარი ნოდარი“ (მეტლე აფრასიონი) და სხვა.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1945 — მედალი „კავკასიის დაცვისთვის“
* 1946 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1974 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*კაპიტონ აბესაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:ტყიბულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები‎
კაპიტონ
მარკოზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი მარკოზი შეიძლება აღნიშნავდეს 

* მარკოზი — საქართველოს კათოლიკოსი
* მარკოზი — სახარების ავტორი
* მარკოზი — ქრისტეს სამოცდაათ მოციქულთაგანი
აბზინდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბზინდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბზინდა — მცენარეთა გვარი;
* აბზინდა — სარტყლის, ფეხსაცმლის, ცხენის აღკაზმულობის შესაკრავი.
აბი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბი — ნასოფლარი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში;
* აბი — ნასოფლარი ახალციხის მუნიციპალიტეტში;
* აბი — პატარა ბურთულებად გაკეთებული წამალი.
ლაზური ენა

**ლაზური ენა**, **ჭანური ენა** (ლაზ. ლაზური ნენა, Lazuri nena) — ქართველურ ენათა ოჯახის ზანურ ენათა ჯგუფის ენა. შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპროს გასწვრივ მცხოვრები (ამჟამად თურქეთის რიზეს და ართვინის პროვინციები) ამავე სახელწოდების ქართველური ეთნიკური ჯგუფის (ლაზები) სასაუბრო ენა. სავარაუდოდ ამ ენაზე დაახლ. 130 000 ადამიანი საუბრობს თურქეთში, რეგიონში, რომელსაც სალაპარაკო ენაზე „ლაზისტანს“ უწოდებენ, და დაახლ. 3000 საქართველოში.

## გეოგრაფიული არეალი 
კოლხთა უძველესი სამეფო მდებარეობდა იმ რეგიონში სადაც ამჟამად ლაზურად მოსაუბრე მოსახლეობა ცხოვრობს, შესაბამისად მათი ენა კოლხთა შთამომავალი (ან ერთ-ერთი განშტოება) უნდა იყოს.

ამჟამად ლაზურად მოსაუბრეთა უმრავლესობა ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთში ცხოვრობს, შავი ზღვის სანაპიროზე: რიზესა და ართვინის პროვინციებში. ლაზების ნაწილი რუსეთ-თურქეთის ომის (1877-1878) შემდეგ გადასახლდა ჩრდილო-დასავლეთ ანატოლიაში (კარამიურსელი, საქარია, ბართინი და სხვ.) და ამჟამად ასევე სტამბოლსა და ანკარაში. ლაზების მცირე ნაწილი ცხოვრობს საქართველოშიც, უმეტესწილად აჭარაში (დაახ. 3000).

## ანბანი 
[right|350px|thumb|[ლაზები და ქართველები თურქეთში]]ლაზური ენა იყენებს ქართულსა და ლათინურ დამწერლობებს. ამათგან თურქეთში მყოფი ლაზებისთვის უფრო პოპულარული თურქული ლათინურის მიხედვით შექმნილი ე.წ. „ლაზური ანბანია“.

## ლექსიკა 
* გამარჯობა - გეჯგინობა, გომორმჟორა
* კარგად იყავი - ჩქვა კაითე (კაობათე/კაინობათე)
* მე/შენ/ის - მა/სი/ეჲა
* დიახ, ჰო - ჰო
* არა - ვარ

**რიცხვები**

## იხილეთ აგრეთვე 
*მეგრული ენა
*სვანური ენა
*ქართული ენა
*კავკასიური ენები

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლაზური ნენა - სილვია კუჩნერის პროექტი.
* http://www.kolkhoba.org 
* http://www.lazuri.com
* http://www.lazebura.net
* http://www.lazepe.com 
* http://www.mjora.com
* http://www.paponi.com 
* http://www.sarpuli.tr.tc 
* http://www.karalahana.com 
* http://lazuri.no.sapo.pt/ 
* http://lazepesi.dosti.free.fr

## სქოლიო 
კატეგორია:ლაზური ენა
კატეგორია:საქართველოს ენები
კატეგორია:თურქეთის ენები
ნიუ-იორკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარ სახელს **ნიუ-იორკი** აქვს სხვა მნიშვნელობებიც. იხილეთ:

*ნიუ-იორკი — ქალაქი, აშშ-ში, ნიუ-იორკის შტატი.
*ნიუ-იორკი — შტატი აშშ-ში.
*ნიუ-იორკი — ჟურნალი აშშ-ში.
აბიანდა-ჩაამა

**აბიანდა-ჩაამა** — განედური ანტიკლინური ქედი საქართველოში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეებს გუმისთასა და კელასურს შორის. მდინარე ბესლეთის სათავეებისა და გუმისთის მარცხენა შენაკად მთისუბნისწყლის წყალგამყოფი. სიგრძე 11-12 კმ, საშუალო სიმაღლე 1100 მ (მთები: აბიანდა - 921 მ, ჩაამა - 1260 მ). აგებულია ცარცული და მესამეული კირქვებით. ქედისათვის დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმები. დაფარულია კოლხური ტიპის ფართოფოთლოვანი ტყით. ქედზე გადის ტურისტული მარშრუტი: სოხუმი - სოფ. შრომა და მთები: აბიანდა-ჩუმკუზბა-ძირხვა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
ბზიფი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარ სახელს **ბზიფი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

* ბზიფი — მდინარე აფხაზეთში;
* ბზიფი — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
* ბზიფის ქედი — კავკასიონის ქედი აფხაზეთის ნაწილში;
* ბზიფის დიალექტი — აფხაზური ენის დიალექტი, რომლითაც ბზიფის ხეობის მიდამოებში მცხოვრები აფხაზები საუბრობენ.
აბილაური

**აბილაური** — ქართული საზამთრო ჯიშის ვაშლი. ძირითადად გავრცელებულია მესხეთში. აქვს საშუალო ზომის მოყვითალო, ლოყაწითელი ნაყოფი, მობრტყო-მომრგვალო ფორმისა, ოდნავ წახნაგოვანი, ინახება გაზაფხულამდე, ტრანსპორტაბელურია. აბილაური იმყნობა და კარგად ხარობს ძლიერ საძირეზე. უხვად მსხმოიარეა, ცოცხლობს 100 წლამდე, მეწლეა, სოკოვან დაავადებას ვერ უძლებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვაშლის ქართული ჯიშები
აბილილი

**აბილილი**, *დილის ყვავილი* () — ერთწლოვანი ხვიარა ან გართხმული ბალახოვანი მცენარეებისა და ბუჩქების გვარი ხვართქლასებრთა ოჯახისა.  

აბილილის სამშობლოა ამერიკა. გვხვდება უმთავრესად ტროპიკებში. აქვს ფურცლებშეზრდილი ყვავილები, რომლებიც ჩვეულებრივ ღამით იხურება. 

ცნობილია 500-მდე სახეობა. ზოგ სახეობა (Ipomoea purpurea) აშენებენ ბაღებსა და პარკებში, როგორც დეკორატიულ მცენარეს. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული, იხმარებოდა ძველ ქართულ მედიცინაში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხვართქლასებრნი
აბიბოს ნეკრესელი

**აბიბოს ნეკრესელი** — VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი [ხსენების დღე —  და ].  თავდაპირველად ზედაზნის მონასტერში მოღვაწეობდა, შემდეგ განაგებდა ნეკრესის საეპისკოპოსო კათედრას. დააარსა მონასტერი. დასაფლავებულია სამთავროს მონასტრის ტერიტორიაზე.

## ცხოვრება
ეწეოდა ფართო მისიონერულ მოღვაწეობას: გააქრისტიანა არაგვისპირის მთიელი კახელები. ებრძოდა ირანის ოფიციალური რელიგიის (ცეცხლთაყვანისმცემლობა) გავლენას. მოსპო ნეკრესის ტაძრის მახლობლად სპარსთა საგზებელი, რისთვისაც VI დამლევს მარზპანის ბრძანებით ჩაქოლეს. დასაფლავებულია სამთავროში (მცხეთა).

ცეცხლთაყვანისმცემლობის წინააღმდეგ იდეურ ბრძოლაში ემყარებოდა ანტიკურ ფილოსოფიას, კერძოდ, ოთხი ელემენტის თეორიას, რომლის თანახმად, სამყარო წარმოიქმნა ცეცხლის, წყლის, მიწისა და ჰაერისაგან. ეს თეორია აბიბოს ნეკრესელის შეხედულებებში შერწყმულია ქრისტიანულ წარმოდგენაზე ღმერთზე, როგორც შემოქმედზე. აბიბოს ნეკრესელის შეხედულებები ანტიკური ფილოსოფიის და ქრისტიანული მოძღვრების შეერთების ცდაა.

ცნობები აბიბოს ნეკრესელის შესახებ ჩართულია სხვა ასურელი მამების ცხოვრების ტექსტებში. ცალკე თხზულებას აბიბოს ნეკრესელზე, რომელიც შედგენილი ყოფილა VI-VII საუკუნეებში, ჩვენამდე არ მოუღწევია. შემორჩენილია ქართლის კათოლიკოს არსენ I დიდის მიერ ამ თხზულების საფუძველზე შედგენილი აბიბოს ნეკრესელის „ცხოვრების“ ტექსტი.

## ხსენების დღე
მართლმადიდებელი ეკლესიაში წმინდა აბიბოს ნეკრესელის ხსენების დღეა —  და ასურელი მამების ხსენების დღეს — .

## ლიტერატურა 
* ასურელ მოღვაწეთა ცხოვრების წიგნთა ძველი რედაქციები, ილ. აბულაძის გამოც. თბ., 1955;
**კეკელიძე კ.*, ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ., 1956;
**ნუცუბიძე შ.*, ქართული ფილოსოფიის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1956;

## რესურსები ინტერნეტში
*[www.orthodoxy.ge // წმიდა მღვდელმოწამე აბიბოს ნეკრესელი (VI) 29 (12.12) ნოემბერი&#x005D;

## სქოლიო 

კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
აბისინია

**აბისინია** (ძვ. ქართული **აბაშეთი** < ) — აფრიკის თანამედროვე სახელმწიფოს — ეთიოპიის ძველი არაოფიციალური სახელწოდება. ძველ საქართველოში აბაშეთს უწოდებდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეთიოპია
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
აბლაბუდატკიპასებრნი

**აბლაბუდატკიპასებრნი** () — ფეხსახსრიანების ოჯახი ტკიპების რიგისა. დედლის სიგრძეა — 0,4-0,5 მმ, მამლისა — 0,2-0,3 მმ. დედალი გაზაფხულზე 50-180 კვერცხს დებს. აბლაბუდატკიპასებრნი მასობრივად მრავლდებიან ივლის-აგვისტოში. ერთი დედალი ზაფხულის განმავლობაში 15-20 თაობას იძლევა. სექტემბერ-ოქტომბერში აბლაბუდატკიპასებრნი იბუდებენ ხის ქერქის ქვეშ ან ჩამოცვენილ ფოთლებში და იქვე იზამთრებენ. საქართველოში მრავალ რაიონში ფართოდ გავრცელებულია ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა, რომელიც აზიანებს მრავალი სახეობის მცენარეს. 

ბრძოლის ღონისძიებანი: სწორი თესლბრუნვა, მინდვრიდან მცენარეული ნარჩენების გატანა, სარეველების მოსპობა, გოგირდის შეფრქვევა და სხვა.

## ლიტერატურა
ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა

**ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა** () — მცენარეთა მავნებელი აბლაბუდატკიპასებრთა ოჯახისა. მოწითალო-მწვანე ან მოწითალო ფერისაა. სიგრძე 0,25-0,45 მმ. დედალი ფოთოლზე 100-160-მდე კვერცხს დებს. წელიწადში იძლევა 12-15 თაობას. 

ჩვეულებრივი აბლაბუდიანი ტკიპა გავრცელებულია თითქმის მთელ მსოფლიოში. ზამთრობს ნიადაგის ნაპრალებში, მიწის გოროხის ქვეშ, სარეველა ბალახზე და სხვა. აზიანებს მრავალი სახეობის მცენარეს, ფოთოლს წუწნის ქვედა მხრიდან, ფოთოლი ყვითლდება და ხმება. 

ბრძოლის ღონისძიებანი: სარეველას მოსპობა, მოსავლის ნარჩენების ნიადაგში ღრმად ჩახვნა, დახურული გრუნტიდან კი მისი გატანა და დაწვა, სათბურის გასუფთავება და დეზინსექცია, ეთერსულფონატისა და თიოფოსის ემულსიის კომბინირებული ნაზავის ან 0,2%-იანი კელტანის შესხურება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აბლაბუდატკიპასებრნი
აბლაცია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბლაცია** () შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბლაცია — ნივთიერების მასის ართმევა;
* აბლაცია — გლაციოლოგიაში მყინვარის მასის შემცირება.
აბოვიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბოვიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხაჩატურ აბოვიანი — სომეხი მწერალი;
* აბოვიანი (ქალაქი) — ქალაქი სომხეთში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აბო თბილელი

thumb|right|აბო თბილელის ეკლესია
**აბო თბილელი** (ძვ. ქართ. *ჰაბო ტფილელი*; დ. დაახლ. 756 — გ. 6 იანვარი, 786) — ქრისტიანობისათვის წამებული არაბი, ნერსე ქართლის ერისმთავრის მსახური, ნელსაცხებელთა ოსტატი, წმინდანი [ხსენების დღე — ].

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
წმინდანი ბაღდადიდან ქართლში ჩამოჰყვა ნერსეს. აბო გაკვირვებული იყო ქართველთა ზნეობით; იგი სწავლობდა ქართულ ენას, დადიოდა ეკლესიაში, ესაუბრებოდა სამღვდელოებას, ლოცულობდა მათთან ერთად და მარხულობდა. შემდეგ ქართლიდან დევნილ ერისთავს თან გაჰყვა ხაზარეთში, სადაც ქრისტიანობა მიიღო.

აბო თან გაჰყვა არაბთა რისხვას განრიდებულ ერისმთავარს აფხაზეთში. იგი მადლობდა ღმერთს, რომ იხილა ადგილი, სადაც ყველა ქრისტიანი იყო და ერთი პირითა და ერთი გულით ადიდებდა შემოქმედს. შემდგომმა პოლიტიკურმა მოვლენებმა ნერსეს საშუალება მისცა ისევ ქართლს დაბრუნებოდა. აფხაზთა მეფემ სთხოვა აბოს დარჩენილიყო აფხაზეთში: 

სამი წელი მოღვაწეობდა აბო თბილისში და ქადაგებდა ქრისტიანობას. ძველმა თანამემამულეებმა დაასმინეს იგი, შეიპყრეს და სატუსაღოში ჩააგდეს, მაგრამ სტეფანოზ ერისთავის თხოვნით მალე გაათავისუფლეს. სულ მალე თბილისში ახალი ამირა დასვეს. ქრისტიანებმა გაიგეს, რომ ამირა შეპყრობას უპირებდა ნეტარ აბოს, გააფრთხილეს და ურჩიეს დამალულიყო, მან კი გახარებულმა ასე უპასუხა: 

ამირას მსახურებმა შეიპყრეს ნეტარი აბო და მსაჯულს წარუდგინეს. არაბებმა მოსთხოვეს მაჰმადიანობას დაჰბრუნებოდა. აბომ უარი განაცხადა. განრისხებული მსაჯულის ბრძანებით აბოს ხელ-ფეხზე ბორკილი დაადეს და საპყრობილეში ჩასვეს შემდეგ კი თავი მოჰკვეთეს. აბო დაწვეს, ხოლო ძვლები, რომელთა დაწვაც ვერ შეძლეს, ცხვრის ტყავში გამოკერეს და მტკვარში ჩააგდეს. 

ქართულმა ეკლესიამ აბო წმინდანად შერაცხა. მიჩნეული იყო ქ. თბილისის მფარველად. აბო თბილელის მოწამეობა აღწერა VIII საუკუნის მწერალმა იოანე საბანისძემ თხზულებაში „აბო თბილელის წამება“.

## ხსენების დღე
მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმინდა აბო თბილელის ხსენების დღეა — .

## ლიტერატურა 
* „წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი I, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* [www.orthodoxy.ge // წმიდა მოწამე აბო თბილელი (ისმაიტელყოფილი) – თბილისში წამებული (+786) 8 (21) იანვარი&#x005D;
* აბო თბილელი 
* წმიდა აბო თბილელის ცხოვრება და მოწამეობა

კატეგორია:არაბი ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:VIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 786
აბლაბუდა

thumb|300პქ|ობობას ქსელი
**აბლაბუდა** — ობობას ქსელი. ობობას სააბლაბუდე ჯირკვლებიდან გამოყოფილი სითხე, რომელიც ჰაერზე ძაფად იქცევა. აბლაბუდის სისხო და ძაფის შეწებების ხარისხი ნაირგვარია. ობობა აბლაბუდას იყენებს მწერების დასაჭერად, თავშესაფრის მოსაწყობად, საკვერცხე პარკის ასახვევად და სხვა.

აბლაბუდის ძაფს იყენებენ ზოგიერთ ასტრონომიულ და გეოდეზიურ ოპტიკის ხელსაწყოებში. აბლაბუდას გამოყოფს ზოგი ტკიპაც.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ობობები
აბორბადი

**აბორბადი** — მიტოვებული სალოცავების მცვლელი და სახატო წესების შემსრულებელი თუშეთში (წოვათაში). აბორბადობა დამკვიდრდა მას შემდეგ, რაც წოვა-თუშები ალვანში გადასახლდნენ (XIX საუკუნის 30-იანი წლები). აბორბადის თემები მორიგეობით ირჩევდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თუშეთი
აბორიგენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აბორიგენი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბორიგენი — შუა იტალიის უძველესი მცხოვრებნი;
* აბორიგენი — იგივეა, რაც ავტოქთონი, ამა თუ იმ ქვეყნის მკვიდრი მოსახლეობა.
ატმოსფერული წნევა

**ატმოსფერული წნევა** — ჰიდროსტატიკური წნევა, რომელსაც ყოველი საგანი განიცდის ატმოსფეროსაგან. ატმოსფერული წნევა ყოველ წერტილში დამოკიდებულია ჰაერის სვეტის წონაზე, რომლის სიმაღლე ატმოსფეროს საზღვრამდე ვრცელდება.

ატმოსფერულ წნევას ზომავენ ბარომეტრით, გამოსახავენ მილიბარებით (მბ), ნიუტონებით მ²–ზე (ნ/მ²–ზე) ან ვერცხლისწყლის სვეტის სიმაღლით (მმ ვწყ. სვ.) სიმძიმის ძალის აჩქარების ნორმალური სიდიდისა (ზღვის დონეზე 45º განედზე) და 0&nbsp;°C დროს. ატმოსფერული წნევა გარკვეული კანონით იკლებს სიმაღლესთან ერთად. 5 კმ სიმაღლეზე იგი ზღვის დონეზე არსებული წნევის დაახლოებით ნახევარია. ჰორიზონტალური მიმართულებით ატმოსფერული წნევა ცვალებადია და არათანაბრად ნაწილდება. 

ატმოსფეროს ნორმალურ წნევად მიღებულია 760 მმ ვწყ. სვ. = 1013,25 მბ = 101325 ნ/მ²

## ლიტერატურა
* Хргиан А. Х. Физика атмосферы. — 2 изд. — М., 1958. 

კატეგორია:კლიმატოლოგია
კატეგორია:ატმოსფერო
აბჟუა

[მინიატიურა|350px|[ანტიკური ხანა|ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების მხარეები აფხაზეთში:1. მთიანი აფხაზეთი (ძირითადი აფხაზეთი)2. ზღვისპირა აფხაზეთი (ძვ. სამხრეთი ჰენიოხეთი)3. შიდა ჰენიოხეთი (სანიგეთი)4. ჯიქეთი (ძვ. ჩრდილო ჰენიოხეთი)5. აბსილეთი (ძვ. კორახეთი)6. მისიმიანეთი (ძვ. კოლაეთი)7. აფხაზეთისა და ეგრისის სანაპირო მხარე „შუა სოფელი“]]
**აბჟუა** () — მხარე აფხაზეთის შუა ნაწილში, შემოსაზღვრული მდინარეებით კოდორითა და ღალიძგით. აფხაზეთის სამთავროს არსებობის უკანასკნელ პერიოდში ცალკე ადმინისტრაციული ოლქი იყო. ეჭირა დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია.

აბჟუა, საუფლისწულო აფხაზეთის სამთავროში XVIII საუკუნის I ნახევრიდან ჩნდება. იგი შეიქმნა მას შემდეგ, რაც აფხაზეთის სამთავრომ შეიერთა სამეგრელოს სამთავროს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი. აბჟუას პირველი გამგებელი იყო აფხაზეთის მთავრის ყვაპუ შარვაშჲძის ვაჟი ჯიქეშია, რომელსაც მამის მემკვიდრეობიდან სამთავროს შუა ნაწილი შეხვდა, საიდანაც მომდინარეობს ტოპონიმის ეტიმოლოგია. ზოგი მკვლევარი აბჟუას XI საუკუნის ქართველი ისტორიკოსის ჯუანშერის თხზულებაში მოხსენიებულ ეგრისწყალსა და კელასურს შორის მდებარე „შუა ქვეყანასთან“ აიგივებს. ეს მოსაზრება ისტორიულ მეცნიერებაში არ არის გაზიარებული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის სამთავრო