open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ადიპოკინი

**ადიპოკინები**, ან **ადიპოციტოკინები** (ბერძნ. adipo-, ცხიმი; cytos-, უჯრედი; და -kinos, მოძრაობა) — ციტოკინები (უჯრედის სასიგნალო ცილები), რომლებიც გამოიყოფა ცხიმოვანი ქსოვილის მიერ. ზოგიერთი მათგანი ხელს უწყობს სიმსუქნესთან დაკავშირებულ დაბალი ინტენსივობის ანთებით მდგომარეობას ან მეტაბოლური სინდრომის განვითარებას, დაავადებათა ერთობლიობას, რომელთაც განეკუთვნება (თუმცა არ შემოიფარგლება): ტიპი 2 დიაბეტი, გულ-სისხლძარღვთა დაავადებები და ათეროსკლეროზი. პირველი ადიპოკინი, რომელიც აღმოაჩინეს, იყო ლეპტინი 1994 წელს. მას შემდეგ აღმოჩენილ იქნა ასობით სხვა ადიპოკინი.

ადიპოკინებია:

* ლეპტინი
* ადიპონექტინი
* აპელინი
* კემერინი
* ინტერლეიკინ-6 (IL-6)
* მონოციტების ქემოატრაქტანტი ცილა-1 (MCP-1)
* პლაზმინოგენის აქტივატორის ინჰიბიტორი-1 (PAI-1)
* რეტინოლის დამაკავშირებელი ცილა 4 (RBP4)
* სიმსივნის ნეკროზის ფაქტორი-ალფა (TNFα)
* ვისფატინი
* ომენტინი
* ვასპინი (SERPINA12)
* პროგრანულინი
* CTRP-4

## სქოლიო 
კატეგორია:ციტოკინები
ნესტორ ლაბაძე

**ნესტორ დარისპანის ძე ლაბაძე** (დ. 28 იანვარი, 1899, სოფ. საქარა — გ. 15 სექტემბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი გენერალ-ლეიტენანტი (1944), II მსოფლიო ომის (1939–1945) მონაწილე. საქართველოსა (1938–1946) და ტაჯიკეთის (1946–1954) სსრ-ების სასაზღვრო ოლქების ჯარების უფროსი. 1940 წლიდან — გენერალ-მაიორი.

დაჯილდოებულია საბრძოლო ორდენებითა და მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაბაძე ნესტორ დარისპანის ძე 

კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
ლაბეჭინის ოთხთავი

**ლაბეჭინის ოთხთავი** — ეტრატზე ნუსხურით შესრულებული სახარების ხელნაწერი (სავარაუდოდ, XIII ს.). გადაწერილია გიორგი დვალის მიერ. შეიცავს 275 ფურცელს. სათაურები და მეთაური ასოები ნაწერია წითლურით, ტექსტი – შავი მელნით. ყდა ხისაა, რომელსაც მიხაკისფერი ტყავი აქვს გადაკრული. მასზე ჩაჭრით გამოსახულია სახარების სცენები. ხელნაწერი შემკობილია ოთხი მახარებლის მინიატიურებით. იოანეს სახარების ბოლოს არის წმ. გიორგი მთაწმიდელის ანდერძი, რომელიც ასე იწყება: "ესე საცნაურ იყავნ ყოველთა, რამეთუ ესე წმინდაჲ ოთხთავი ჩუენ ახლად გვითარგმნია". დაცულია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაბეჭინის ოთხთავი 

კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები
კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი
კატეგორია:ქართული ოთხთავები
კატეგორია:XIII საუკუნის ხელნაწერები
ბერთის I ოთხთავი

**ბერთის ოთხთავი** — ქართული სამწერლობო ენის მნიშვნელოვანი ძეგლი.

გადაწერილია X საუკუნეში, კერძოდ, სუმბატ III ერისთავთ-ერისთავის (გ. 941) და მისი შვილების ‒ დავითისა (გ. 992) და ბაგრატის (გ. 988) სიცოცხლეში, ე. ი. 988 წლამდე კლარჯეთში, ბერთის მონასტერში. შესრულებულია მრგლოვანი ხელით ეტრატზე ორ სვეტად. შეიცავს 257 ფურცელს. გაირჩევა 4 ხელი, თუმცა მთავარი გადამწერნი არიან ვინმე გაბრიელი და მისი მეუღლე. ბოლო 257-ე ფურცლის v-ზე X საუკუნის ნუსხურით ანდერძია მიწერილი, რომელშიც ნათქვამია: „მე, გლახაკი გაბრიელ, და მეუღლე ჩემი ღირს ვიქმენით დაწერად წმიდისა ამის სახარებისა ლავრასა შინა დიდსა ბერთას, საყოფელსა წმიდისა ღმრთისმშობლისასა, სალოცველად მეფეთა ჩუენთა სუმბატ ერისთავთა ერისთავისათჳს და შვილთა მათთჳს დავითისათჳს და ბაგრატისათჳს...“ ხელნაწერში შედის ჩარჩოში ჩასმული მახარებელთა სურათები (1r – 2v), მხატვრულ კამარებში ჩაწერილი ევსების „10 კანონი“ (3r – 5v), ოთხივე სახარების სრული ტექსტი (6r – 257r), რომელიც რედაქციულად ქართული თარგმანის ძველ, ოპიზურ ვერსიას (პროტოვულგატას), კერძოდ 913 წლის ოპიზურ ხელნაწერს მიჰყვება. მას დაუცავს სხვადასხვა დროის მინაწერები (24 ნუსხური, 2 მხედრული), რომელთაგან აღსანიშნავია ვეფხისტყაოსნის ერთი ტაეპი: „მართლად იტყვის მოციქული: შიში შეიქმს სიყვარულსა“ (237r). ეს ჯერჯერობით პოემის ტექსტის დამოწმების ყველაზე ძველი (XV ს.) ნიმუშია. მინაწერებიდან ჩანს, რომ ხელნაწერი კარგა ხანს გურიაში ინახებოდა, მერე ვინმე გურიელისაგან მოხვედრილა ყარსის სომხურ ეკლესიაში, საიდანაც 1830 წელს ამერიკელ მისიონერებს სმითსა და დუაიტს სხვა სომხურ და ქართულ ხელნაწერებთან ერთად ამერიკაში წაუღიათ. მათი ექსპედიციის ანგარიშში, რტომელიც ორ ტომად გამოვიდა 1833, ბერთის ოთხთავი არ იხსენიება, ამდენად, იგი ერთი საუკუნე უცნობი იყო სამეცნიერო წრისათვის.

1939 წელს ქ. ნიუტონის თეოლოგიის მუზეუმის კურატორმა რ. პირსმა ამ მუზეუმის აღმოსავლურ ხელნაწერთა ფონდში აღმოაჩინა ბერთის ოთხთავი. პირსმა 1940 წელს მიიწვია ამერიკელი ორიენტალისტი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის პროფესორი, ქართველოლოგი რ. ბლეიკი, რომელმაც შეისწავლა ეს ხელნაწერი და ტერნერსესიანთან ერთად მის შესახებ 1944 წელს გამოაქვეყნა ვრცელი ნაშრომი. შემდეგ ბერთის ოთხთავი გადაიტანეს ჰარვარდის კოლეჯის ბიბლიოთეკაში, საიდანაც 1959 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალურმა სამეცნიერო ბიბლიოთეკამ მიიღო მისი მიკროფილმი.

ცნობილია ბერთის მონასტერში გადაწერილი მეორე ოთხთავიც (ხელნაწერთა ინსტიტუტის Q – 906), რომლის ოქროჭედილი ყდის ავტორია ცნობილი ოქრომქანდაკებელი ბეშქენ ოპიზარი.

## ლიტერატურა
*ამერიკაში აღმოჩენილია ძველი ქართული ხელნაწერი, «ლიტერატურა და ხელოვნება», 1944, 24 ნოემბ., № 39; 
*ამირანაშვილი შ., ბერთის ოთხთავის მინიატიურებისა და მხატვრული მორთულობის დათარიღებისათვის, კრ.: „ორიონი“ (აკ. შანიძე), თბ., 1967; 
*მეათე საუკუნის ქართული ხელნაწერი, «კომუნისტი», 1959, 17 მაისი; 
*ტურაშვილი ი., ბერთის ოთხთავის მინიატიურებისა და მხატვრული მორთულობის დათარიღებისათვის, «ცისკარი», 1977, № 4; 
*ტურაშვილი ი., ბერთის ოთხთავის მინაწერები «მნათობი», 1979, № 7; 
*Blake R., Ternersessian s., The gospel of Berthay. An old-Georgian manuscript of the tenth century «Bizantion», v. 16, f. 1, Boston, 1944.

კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები
კატეგორია:ქართული ოთხთავები
კატეგორია:X საუკუნის ხელნაწერები
ტეტრადრაქმა

**ტეტრადრაქმა** () — ძველბერძნული ვერცხლის მონეტა. ნომინალურად უდრიდა ოთხ დრაქმას. დროთა განმავლობაში ტეტრადრაქმა ფაქტობრივად გახდა ანტიკურობის სტანდარტული მონეტა, რომელიც გავრცელდა ბერძნული სამყაროს საზღვრებს მიღმაც. შედეგად, ტეტრადრაქმა დიდი რაოდენობით და წონისა და სინჯის მრავალი სტანდარტის მიხედვით იჭრებოდა სხვადასხვა სახელმწიფოს მიერ, თუმცა ყველაზე გავრცელებული იყო ათენის ატიკური სტანდარტი — დაახლოებით 17,2 გრამი.  

დიდი ზომების გამო, სხვადასხვა სახელმწიფოები თუ მმართველები ტეტრადრაქმებს ხშირად იყენებდნენ საკუთარი თავის რეკლამირებისთვის ან პოლიტიკური გზავნილების გადასაცემად. ტეტრადრაქმამ გაუძლო ბერძნების დამოუკიდებლობის დაკარგვას და ხმელთაშუაზღვისპირეთში მიმოქცევაში დარჩა მესამე საუკუნის კრიზისამდე. ამავდროულად, ხარისხგაფუჭებული ვარიანტები ადრეულ შუა საუკუნეებამდე არსებობდა ინდოეთსა და ცენტრალურ აზიაში .

## კოლხეთი
მინი|280პქ|კოლხური ტეტრადრაქმა
კოლხეთში ძვ. წ. VI-III საუკუნეებში გავრცელებული იყო მონეტების უნიკალური ტიპი — კოლხური თეთრი, რომლებიც ვანში იჭრებოდა. მისი ერთ-ერთი ნომინალი წარმოადგენდა ტეტრადრაქმას.

ტეტრადრაქმის სამი ცალია ცნობილი, სამივე უპასპორტოა. ერთი მონეტა გამოქვეყნდა 1907 წელს და გამომცემლის მიერ ყოველგვარი არგუმენტაციის გარეშე დაკავშირებული იყო კუნძულ ლესბოსთან (მდებარეობს ეგეოსის ზღვაში, საბერძნეთი). ამჟამად ეს ცალი ინახება ჰააგის მუზეუმში.

1949 წელს საქართველოს მუზეუმის კუთვნილი იდენტური მონეტა გამოსცა პროფ. დ. კაპანაძემ, ხოლო 1957 წელს ბრიტანეთის მუზეუმში დაცული ცალი – ინგლისელმა ქართველოლოგმა დ. ლანგმა.

## ლიტერატურა
*Карышковский П. О., Монеты Ольвии. Киев, 1988. ISBN 5-12-000-104-1.
*Tyll Kroha (1977). Artikel „Tetradrachmen“, Lexikon der Numismatik, Bertelsmann Lexikon-Verlag, S. 435 f.
*Heinrich Chantraine: Tetradrachmon. In: Der Kleine Pauly (KlP). Band 5, Stuttgart 1975, Sp. 632.

## რესურსები ინტერნეტში
*ტეტრადრაქმა
*Pictures of Athenian tetradrachms (archive)
*Tetradrachms from Sicily, Syracuse - The Demareteion Tetradrachm 

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის მონეტები
ლაგათისარი

**ლაგათისარი** — მწვერვალი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში, ოსეთის კავკასიონზე. ზ. დ. 3687 მ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაგათისარი 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის მთები
თამაზ მაღლაკელიძე

**თამაზ მაღლაკელიძე** (დ. 14 მარტი, 1947, ხულო) — ქართველი პულმონოლოგი; მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2015).

## ბიოგრაფია
1970-1971 წლებში მუშაობდა ქ. ბორჯომში, სანატორიუმ „ლიკანის“ თერაპევტად; 1971-1977 წლებში იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის პულმონოლოგიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი, ასისტენტი (1977-1991), დოცენტი (1991-1995), პროფესორი (1995-2006).

თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის ჯერ, ფარმაცევტული (1990-1994) და შემდეგ (1994-1996) სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი. 1998-2007 წლებში — ივ. ჯავახიშვილის უნივერსიტეტის სამკურნალო-დიაგნოსტიკური ცენტრის შინაგანი მედიცინის დეპატრამენტის ხელმძღვანელი, 2005-2009 წლებში — სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, 2007-2012 წლებში — გენ. დირექტორის I მოადგილე, 2015 წლიდან — თსუ-ს პროფესორი.

2012 წლიდან გერმანულ-ქართულ კლინიკა შპს „დიაგნოსტიკური სერვისის“ პულმონოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი; 2015 წლიდან შპს „აკადემიკოს გ. ჩაფიძის სახელმწიფო გადაუდებელი კარდიოლოგიის ცენტრის“ პულმონოლოგიის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი.

მაღლაკელიძე არის 2007 წლიდან საქართველოს რესპირაციული ასოციაციის პრეზიდენტი; 2004 წლიდან — საქართველოს რესპირაციული ჟურნალის მთ. რედაქტორი, 2017 წლიდან ჟურნალ „პულმონოლოგიის“ სარედაქციო კოლეგიის წევრი (მოსკოვი); 2012 წლიდან კლინიკური მედიცინის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის კონსულტანტია; 2017 წლიდან მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის რესპირატორულ დაავადებებთან ბრძოლის გლობალური ალიანსის (GARD) კავკასიის კოორდინატორი, ამავე ორგანიზაციის ევროპის რეგიონალური თავმჯდომარე (2019).

ნაღლაკელიძე არის მრავალი სამეცნიერო შრომის (მ.შ. 4 მეთოდური რეკომენდაციის და 5 გაიდლაინის) ავტორი, რომელიც ეხება რესპირატორული მედიცინის აქტუალურ საკითხებს.

## ჯილდოები 
* 2002 — ღირსების ორდენი
* 2015 — საქართველოს ეროვნული პრემია
* 2023 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

## რესურსები ინტერნეტში
* მაღლაკელიძე თამაზ ალექსანდრეს ძე  — ენციკლოპედია „საქართველო“

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ქართველი პულმონოლოგები
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2023)
ლაგოდეხის თამბაქოს საცდელი სადგური

**ლაგოდეხის თამბაქოს საცდელი სადგური** — ა. მიქოიანის სახელობის თამბაქოსა და წეკოს საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სადგური საქართველოს სსრ-ში, დაარსდა 1928 წელს. ინსტიტუტში იკვლევდნენ ამიერკავკასიაში თამბაქოს აგროტექნიკურ საკითხებს. 1936 წლიდან ეწოდა ლაგოდეხის თამბაქოს საცდელი სადგური და მისი მუშაობა საქართველოს ტერიტორიით შემოიფარგლა. სადგურში იკვლევდნენ თამბაქოს აგროტექნიკის, დაავადებებთან, მავნებლებსა და სარეველებთან ბრძოლის საკითხებს, მიმდინარეობდა სელექციური მუშაობა ახალი ჯიშების გამოსაყვანად. ლაგოდეხის თამბაქოს საცდელი სადგურს ჰქონდა 2 ლაბორატორია: აგროტექნიკის და ქიმიზაციის, სელექცია-მეთესლეობის; მუშაობდა 2 ჯგუფი: მექანიზაციისა და მცენარეთა დაცვის. სადგურს ეკავა 204 ჰა.

ამჟამად არ ფუნქციონირებს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაგოდეხის თამბაქოს საცდელი სადგური 

კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი
ახმეტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

**ახმეტის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — დაარსდა 1978 წელს. მდებარეობდა ალავერდის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე.

1992 წლიდან ძირითადი ნაწილი გადატანილია ქვემო ალვანში. ფონდში არის 17 ათ-ზე მეტი ექსპონატი, შეკრებილი მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე და თუშეთის სოფლებში მოწყობილი ექსპედიციების დროს. ექპონანტებს შორისაა თუშეთის ყოფისთვის დამახასიათებელი საყოფაცხოვრებო ნივთები, ეთნოგრაფიული მასალა, გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები (XIX–XX სს.) ხალიჩა-ფარდაგები, თუშური სამოსელი და აქსესუარები. მუზეუმი ექსპოზიციებს აწყობდა „თბილისობაზე“ და თუშეთში - „თუშეთობაზე“.

მუზეუმს აქვს ფილიალები: სოფ. ზემო ალვანში: მეცხვარის მუზეუმი, სოფ. ომალოში კესელოს ციხეები, ეთნოგრაფიული გამოფენა, სოფ. ყვარელწყალში, „ჯარისკაცის სახლი“, სოფ. ქვემო ალვანში (ისტორიული მუზეუმი) და სოფ. მაღრანის ბაზილიკური ტიპის ეკლესიასა და ალავერდში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1978 წელს დაარსებული მუზეუმები
მომწიფების მაინდუცირებელი ფაქტორი

**მომწიფების მაინდუცირებელი ფაქტორი** (შემოკლებით **MPF**, ასევე ცნობილი, როგორც **მიტოზის ხელშემწყობი ფაქტორი** ან, **M-ფაზის ხელშემწყობი ფაქტორი**) წარმოადგენს ციკლინ-Cdk კომპლექსს, რომელიც პირველად აღმოაჩინეს ბაყაყის კვერცხებში. იიგი ასტიმულირებს უჯრედული ციკლის მიტოზურ და მეიოზურ ფაზებს. MPF ხელს უწყობს G2 ფაზიდან მიტოზის ფაზაში (M ფაზა) შესვლას, მიტოზის დროს საჭირო მრავალი ცილის ფოსფორილირებით. MPF აქტივდება G2 ფაზის ბოლოს ფოსფატაზას მიერ, რომელიც მას ჩამოაშორებს ადრე დამატებულ მაინჰიბირებელ ფოსფატის ჯგუფს.

MPF-ს ასევე უწოდებენ M ფაზის კინაზას იმის გამო, რომ აქვს სამიზნე ცილების ფოსფორილირების უნარი უჯრედული ციკლის გარკვეულ ეტაპებზე, რითაც აკონტროლებს ამ ცილების ფუნქციონირებას. 

## აღმოჩენა 
1971 წელს მკვლევართა ორმა დამოუკიდებელმა ჯგუფმა (იოშიო მასუი და კლემენტ მარკერტმა, და დენის სმიტმა და რობერტ ეკერმა) დაადგინეს, რომ G2-ფაზაში ბლოკირებული ბაყაყის ოოციტები შედიან M ფაზაში, პროგესტერონით სტიმულირებული ოოციტის ციტოპლაზმის შეყვანით ამ უჯრედებში . იმის გამო, რომ ოოციტის  შესვლა მეიოზში ხშირად მოიხსენიება როგორც კვერცხუჯრედის მომწიფება, ამ ციტოპლაზმურ ფაქტორს ეწოდა მომწიფების მაინდუცირებელი ფაქტორი (MPF). თუმცა შემდგომმა კვლევებმა აჩვენა, რომ MPF-ის აქტივობა არ შემოიფარგლება კვერცხუჯრედების მეიოზში შესვლით. MPF ასევე გვხვდება სომატურ უჯრედებში, სადაც იგი სტიმულირებს უჯრედის მიტოზში (M ფაზა) შესვლას.

## სტრუქტურა 
MPF შედგება ორი სუბერთეულისგან:

* ციკლინდამოკიდებული კინაზა 1 (CDK1) სუბერთეული. ის იყენებს ATP-ს სამიზნე ცილების სპეციფიკურად სერინისა და თრეონინის ნაშთების ფოსფორილირებისთვის.
* ციკლინი, მარეგულირებელი სუბართეული. ციკლინები აუცილებელია კინაზების ფუნქციონირებისთვის.  მიტოზური ციკლინები შეიძლება დაიყოს, როგორც ციკლინები A & B. ამ ციკლინებს აქვთ ცხრა ნაშთური თანმიმდევრობა N-ტერმინალურ რეგიონში, რომელსაც ეწოდება "დესტრუქციის ყუთი", რომელიც შეიძლება ამოიცნოს უბიკვიტინ ლიგაზამ, და ამ გზით დაიშალოს საჭიროების შემთხვევაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:უჯრედული ციკლი
კატეგორია:მიტოზი
ჯიღაური

საკუთარი სახელი **ჯიღაური** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი ჯიღაური — გეოლოგი, ინჟინერი
* მიხა ჯიღაური — ხალხური მომღერალი, ლოტბარი
* ჯაბა ჯიღაური — ფეხბურთელი 

კატეგორია:ქართული გვარები
Qfwfq

**Qfwfq** ან **ქფვფქ** — იტალიელი მწერლის, იტალო კალვინოს მიერ შექმნილი პერსონაჟი, რომელსაც მის რამდენიმე ნაშრომში მთხრობელად ვაწყდებით, მათ შორის ქართულად ნათარგმნ ტექსტში - *კოსმოკომიკური ამბები*.
## სახელი 
სახელი “Qfwfq” (ისევე, როგორც “Kgwgk”) წარმოადგენს პალინდრომს. ერთი ვერსიით, მისი სახელი დაკავშირებულია თერმოდინამიკის პირველ კანონთან, კერძოდ კი სითბური ძრავის განტოლებასთან.
## აღწერა 
„ქფვფქ“-ს ასაკი განუსაზღვრელია, ისევე, როგორც სამყაროსი. მას შეუძლია მიიღოს ყველა სუბსტანციის ფორმა, რომელშიც ის საკუთარ არსს ინარჩუნებს. მაგალითად, მოთხრობაში „სისხლის ზღვა“ ის წარმოგვიდგება მამაკაცად, რომელსაც ახსოვს, რომ კაცობრიობის ციკლის რაღაც მომენტში მას იმ ამების სახე ჰქონდა, რომელიც ოკეანეში ბინადრობს. ამავე ეპიზოდში, ის, აგრეთვე, აღწერს ზილფიას, ერთ-ერთ თანამგზავრს, რომელთანაც ბაასობს იმის თაობაზე, შეუძლია თუ არა ადამიანს ერთდროულად მრავალ სუბსტანციაში იარსებოს. ქფვფქ აღწერს საკუთარ ოჯახსაც, რომლის წევრებსაც, მისდა მსგავსად, ტრანსცენდენტულობის უნარი გააჩნიათ (მაგალითისთვის, მისი ბიძა წინა ცხოვრებაში უნდა ყოფილიყო თევზი, როცა დანარჩენი ოჯახის წევრები ჩვეულებრივი ამფიბიები იყვნენ). ის ერთიანდება მსგავსი სახელის მქონე არსებასთან - Kgwgk - , რომელთა გაერთიანებითაც იქმნება ხელოვნება. 

ქფვფქ აღწერილია, როგორც „არაფრისგან გაკვირვებული“ და დახასიათებულია, როგორც „სულაც არასენტიმენტალური იმასთან დაკავშირებით, რომ ბოლო დინოზავრია“.
## იხილეთ აგრეთვე 
*იტალო კალვინო
*კოსმოკომიკური ამბები
## სქოლიო 
კატეგორია:გამოგონილი მთხრობელები
ლაგოდეხის სახალხო თეატრი

**ლაგოდეხის სახალხო თეატრი** — 1939 წელს ლაგოდეხში დაარსდა მოყვარულთა თეატრი (ხელმძღვ. რ. ქართველიშვილი), რომელსაც 1940-1947 წლებში ეწოდებოდა საკოლმეურნეო თეატრი. 1947 წელს თეატრმა მცირე ხნით სახელმწიფო თეატრის სტატუსი მიიღო. 1951 წელს შეიქმნა დრამატული წრე, რომელმაც 1957 წელს თბილისში საკავშირო ფესტივალზე წარადგინა სპექტაკლი „ჩემი შვილი სიმონი“, რის შემდეგაც მიენიჭა სახალხო თეატრის წოდება.

1939-1984 წლებში დაიდგა ლ. სუმბათაშვილის „ტირიფების ქვეშ“, გ. ბეგაშვილის „სადგურის უფროსი“, პ. კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“, ა. ყაზბეგის „ციცია“ (რეჟ. რ. ქართველიშვილი); ე. გივიშვილის „კარგი ამხანაგები“, ე. ვარსკის „გზააბნეული შვილი“ (რეჟ. ა. ალაზნისპირელი); მ. მრევლიშვილის „შავი წიგნი“ (რეჟ. ნ. დეისაძე); ა. ყაზბეგის „ელეონორა“, ა. სამსონიანის „ჩემი შვილი სიმონი“, ი. ჭავჭავაძის „სარჩობელაზედ“ (რეჟ. ვ. თანდაშვილი); ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (რეჟ. ვ. კაბლელი) და სხვ.

1985-2022 წლებში ლაგოდეხის სახალხო თეატრის რეჟისორი იყო გ. ჯიბლაძე. მისი დადგმებიდან აღსანიშნავია: გ. გორხელაშვილის „ალხანა და ჩალხანა“, ი. ჭავჭავაძის „კაცია-ადამიანი?!“, გ. გოდერძიშვილის „რკინის კარს უკან“, დ. კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“, რ. ერისთავის „ჯერ დაიხოცნენ მერე იქორწინეს“, ლ. თაბუკაშვილის „დარაბებს მიღმა გაზაფხულია“, ნ. დუმბაძის „კუკარაჩა“, ა. ცაგარლისა და ქ. ბახუტაშვილის „ძველი ვოდევილები“, გ. ვერულეიშვილის „ბაჩუნე“ და სხვ.

2022 წლიდან თეატრის რეჟისორია რ. კერვალიშვილი.

1981 წელს დრამატული თეატრის შენობა დაიწვა. ამჟამად იგი ფუნქციონირებს კინოთეატრ „სინემას“ შენობაში.

ლაგოდეხის სახალხო თეატრის შესახებ გადაღებულია დოკუმენტური ფილმი „მტვერით მოწამლულები“ (რეჟ. თ. ბართაია, 2018).

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაგოდეხის სახალხო თეატრი 

კატეგორია:საქართველოს თეატრები
ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი

მინი|ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი
**ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი** — ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალი, დაარსდა 1971 წელს სოფელ ბარდნალაში. პოეტის დამ მედეა ასათიანმა და მეუღლემ ანა ვაჩნაძემ უსასყიდლოდ გადასცეს მუზეუმს პოეტის მამისეული სახლი. 

დაახლოებით 170 წლის ქართულ ოდა-სახლს, რომელიც წაბლის ხის ბოძებსა და დოშაყებზე დგას, გარს უვლის რიკულებიანი ღია აივანი. სახლის პირველ სართულზე მოწყობილია დიდი ოთახი („პალატი“) ბუხრითა და მარნით, სადაც დევს მამაპაპეული ხორგა, ჩაჭილა, ხაპი, ხის გობები, სპილენძის კარდალები, თიხის დოქები. ეზოში დგას „სახლის წინ ნაგრიგალარი, გაფითრებული ჭადარი“, იქვე ახლოს მოსჩქეფს „გაცივებული ბინული“. ეზოში შემორჩენილია ლეჩხუმური ჯიშის ხეხილი: თურაშაული, აბილაური, ყინულა, შავი ქლიავი, ცოლიკაურის ჯიშის ყურძენი; ვენახშია პოეტის მამის – მექი ასათიანის საფლავი. პოეტის საწოლ ოთახში (რომელიც გადაჰყურებს ცხენისწყალს, ფანჯრიდან კი ჩანს ხვამლის მთა) დგას საწოლი ლადოსეული ბალიშითა და გადასაფარებლით, დგას ძველისძველი მაგიდა, რომელსაც საწერ მაგიდად იყენებდა ყმაწვილი პოეტი; აქვეა მარმარილოს სამელნე, კალმისტარი, კუთხეში მოთავსებულია ლერწმის თარო ლადოსეული წიგნებით და ის ცისფერი სარწყული, რომელსაც უძღვნა ლექსი („სარწყული“) და სხვ.

სახლ-მუზეუმში პირველი ექსპოზიცია 1971 წელს ნ. აგიაშვილის კონსულტაციით მოამზადეს მ. ასათიანმა და ა. ვაჩნაძემ. 1984 წელს სახლ-მუზეუმს ჩაუტარდა რესტავრაცია და მიეცა ის პირვანდელი სახე, რომელიც სახლს პოეტის სიცოცხლეში ჰქონდა. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია. სახლ-მუზეუმის ფონდში 400-მდე ექსპონატია. 1985 წლიდან სახლ-მუზეუმში ტარდებოდა სახალხო დღესასწაული „ლადოობა“ (მაისის ბოლო კვირა); იგი ცაგერში დაწყებული სახალხო დღესასწაულის „ცაგერობის“ (ყოველწლიურად აღინიშნებოდა 1985 წლიდან) გაგრძელება იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი 

კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1971 წელს დაარსებული მუზეუმები
ლეღვანურა

**ლეღვანურა** — მდინარე საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი. საზრდოობს წყაროების, გოგირდოვანი წყლების, თოვლისა და წვიმის წყლებით. ლეღვანურაში ბინადრობს სხვადასხვა სახეობის თევზი.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეღვანურა 

კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
ვლადიმერ ლეშკაშელი

**ვლადიმერ თედორეს ძე ლეშკაშელი** (დ. 10 ივლისი, 1929, სოჭი, რსფსრ — გ. 19 დეკემბერი, 1991, იქვე, 1994 წელს გადმოასვენეს თბილისში) — ქართველი გენერალ-მაიორი (1974). აღმოსავლეთ გერმანიაში საბჭოთა ჯარების დაჯგუფების მოტომსროლელი დივიზიის მეთაური (1972-1974); ციმბირის სამხედრო ოლქის შტაბის უფროსის I მოადგილე (1974-1980); ზამბიის რესპუბლიკის პრეზიდენტის მთავარი სამხედრო მრჩეველი (1980-1982). ჩრდილო კავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდლის მოადგილე (1982-1991).

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეშკაშელი ვლადიმერ თედორეს ძე 

კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
ლეშკაშის ციხე

**ლეშკაშის ციხე** — გვიანი შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. მდებარეობს საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, მდ. ციხიაღელის (მდ. ლაჯანურის მარცხ. შენაკადი) შუა წელზე, ნასოფლარის ტერიტორიაზე. 

ციხე შედგება 4-სართულიანი კოშკისა (7,4მ X 7მ) და გრძელი გალავნისაგან, რომელიც დიდ ტერიტორიას შემოსაზღვრავს. კოშკი ნაშენია ფლეთილი ქვითა და კირხსნარით. კარი მე-2 სართულის დონეზეა. ამავე სართულის კედლებში სათვალთვალო ღიობები და შეისრულთაღოვანი ნიშაა მოწყობილი. ხის სართულშუა გადახურვა ამჟამად ჩაქცეულია. სავარაუდოდ, მხოლოდ პირველ სართულს ჰქონდა ქვის ორკალთიანი გადახურვა. გალავანი კოშკის ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კუთხეებს ებჯინება. ციხის ეზოში სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები შეინიშნება, მიწაში რამდენიმე ქვევრია. ჩანს, ლეშკაშის ციხეს მნიშვნელოვანი როლი ეკისრებოდა, მას იხსენიებენ რუსი ელჩები ნ. ტოლოჩანოვი, ა. იევლევი (1650-1652) და ი. გიულდენშტედტი (XVIII ს.).

## ლიტერატურა
*ალექსი იევლევის 1650–52 წწ. იმერეთის სამეფოში ელჩობის საანგარიშო აღწერილობა, რუსული ტექსტი ქართ. თარგმანით გამოსაცემად მოამზადა ი. ცინცაძემ, თბ., 1969; 
*ბერძენიშვილი დ., ბანძელაძე ი., სურამელაშვილი მ., ჭურღულია ლ., ლეჩხუმი, თბ., 1983; 
*გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში, გ. გელაშვილის გამოც., ტ. 1–2, თბ., 1962–64;

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეშკაშის ციხე 

კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ლაბსყალდის ოთხთავი

**ლაბსყალდის ოთხთავი** — ეტრატზე ნუსხურით შესრულებული სახარების ხელნაწერი (XII–XIII სს.). ყდა შემკულია მოოქრული ვერცხლის ჭედურობით, ტექსტი – მახარებელთა მინიატიურებით. ტექსტის რედაქცია ეკუთვნის გიორგი მთაწმიდელს. ხელნაწერს დართული აქვს სხვადასხვა დროის ანდერძ-მინაწერები. დაცულია სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმში (სიემ, მესტია 71; H-2075, XII ს.).

## რესურსები ინტერნეტში
*ლაბსყალდის ოთხთავი 

კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები
კატეგორია:ქართული ოთხთავები
კატეგორია:XII საუკუნის ხელნაწერები
კატეგორია:XIII საუკუნის ხელნაწერები
ერფურტის ებრაული მემკვიდრეობა

**ერფურტის ებრაული მემკვიდრეობა** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ქალაქ ერფურტში, თიურინგია, გერმანია. მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს 2023 წლის სექტემბერში ერ-რიადში მიმდინარე 45-ე სესიაზე. 

ძეგლი მოიცავს სამ ობიექტს: ძველი სინაგოგა, მიკვე და ქვის სახლი. ისინი ასახავენ ადგილობრივი ებრაული თემის ცხოვრებას და მის თანაარსებობას ქრისტიანულ უმრავლესობასთან შუა საუკუნეების ცენტრალურ ევროპაში, XI საუკუნის ბოლოდან XIV საუკუნის შუა ხანებამდე.

## რესურსებიინტერნეტში
* Jewish-Medieval Heritage of Erfurt

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
ლეჩხუმის განძი

**ლეჩხუმის განძი** — II ტიპის კოლხური ნახევარდრაქმების (ჰემიდრაქმების) განძი (309 ც.) აღმოჩენილია 1918 წელს. ე. თაყაიშვილის მიერ პარიზიდან დაბრუნებული მასალის პაკეტზე, რომელშიც ეს განძი იყო მოთავსებული, ე. პახომოვის ხელით აწერია: „Из Лечхумского клада“. ერთ-ერთი მონეტის ავერსზე, ადამიანის გამოსახულების კეფასთან მოთავსებულია ასო „O“. დაცულია საქართველოს ეროვნული-მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახ. სახელმწ. მუზეუმის ნუმიზმატიკის განყოფილებაში (გ. ფ. №№6355–6664).

## ლიტერატურა
*დუნდუა გ., ჯალაღანია ი., ქართული ნუმიზმატიკური ლექსიკონი, თბ., 2009.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეჩხუმის განძი 

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
დაკვირტვა

მინი|Saccharomyces cerevisiae გამრავლება დაკვირტვით.
**დაკვირტვა** ან **ბლასტოგენეზი** — უსქესო გამრავლების ფორმა, რომლის დროსაც ახალი ორგანიზმი ვითარდება კვირტიდან, ერთ კონკრეტულ ადგილას უჯრედების გაყოფის გამო. ვინაიდან გამრავლების ეს ტიპი უსქესოა, წარმოქმნილი ორგანიზმი არის კლონი და თუ არ გავითვალისწინებთ მუტაციებს, იგი მშობლისეული ორგანიზმის იდენტურია. 

ჰიდრაში, კვირტი ვითარდება როგორც გამონაზარდი,  უჯრედების სერიული გაყოფის გამო. ახლადწარმოქნილი ინდივიდები მომწიფებისას შორდებიან მშობლის სხეულს და ვითარდებიან დამოუკიდებელ ორგანიზმებად.

შინაგანი დაკვირტვა ან ენდოდიოგენეზი წარმოადგენს უსქესო გამრავლების ფორმას, რომელიც ახასიათებთ ისეთ პარაზიტებს, როგორიცაა Toxoplasma gondii.

ენდოპოლიგენია არის შინაგანი დაკვირტვის გზით,  მშობლისეული ორგანიზმის ერთდროულად მრავალ შვილეულ უჯრედად დაყოფა.

## უჯრედის გამრავლება 
მინი|ჰიდრა ორი კვირტით.
მინი|ჰიდრას დაკვირტვა: 1. არარეპროდუცირებადი 2. კვირტის წარმოქმნა 3. შვილეული ორგანიზმის ზრდა 4. გაყოფის დასაწყისი 5. შვილეული ორგანიზმის მოწყვეტა 6. შვილეული კლონი.
ზოგიერთი უჯრედი დაკვირტვით, ასიმეტრიულად იყოფა, მაგალითად, Saccharomyces cerevisiae, საფუარის სახეობა, რომელიც გამოიყენება ცხობაში. ამ პროცესის შედეგად წარმოიქმნება "მშობლისეული" და უფრო მცირე ზომის ,,შვილეული" უჯრედი. კრიოელექტრონულმა ტომოგრაფიამ ცოტა ხნის წინ გამოავლინა, რომ უჯრედებში მიტოქონდრიაც დაკვირტვით იყოფა 

## ცხოველების გამრავლება 
ზოგიერთ მრავალუჯრედოვან ცხოველში შთამომავლობა შეიძლება განვითარდეს როგორც დედის გამონაზარდი. ცხოველებს, რომლებიც მრავლდებიან კვირტით, მოიცავს მარჯნებს, ზოგიერთ ღრუბელს, და ექინოდერმის ლარვას.

## ვირუსოლოგია 
ვირუსოლოგიაში, კვირტი არის ვირუსის გამოყოფის ფორმა, რომლითაც გარსიანი ვირუსები, უჯრედიდან გამოკვირტვის დროს მასპინძელი უჯრედის მემბრანისგან იძენენ გარე გარსს.

## მცენარეთა გამრავლება 
სოფლის მეურნეობაში და მებოსტნეობაში, დაკვირტვა გულისხმობს ერთი მცენარის კვირტის მეორეზე გადანერგვას.

## სქოლიო 
კატეგორია:მცენარეთა რეპროდუქცია
ვლადიმერ ლვოვი

**ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე ლვოვი** (დ. 7 მარტი, 1897, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 მაისი, 1942, ყირიმის ასსრ) — საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1940). რუსეთის სამოქალაქო (1917-1922) და II მსოფლიო ომის (1939-1945) მონაწილე. ბრიგადის, დივიზიის მეთაური. ამიერკავკასიის ფრონტის სარდლის მოადგილე (1941 წლის ნოემბრიდან), 51-ე ცალკეული არმიის სარდალი (1941 დეკემბრიდან). დაიღუპა ქერჩთან.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლვოვი ვლადიმერ ნიკოლოზის ძე 

კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
ლექციონარი

**ლექციონარი** () — ქრისტიანულ სამრევლო და სამონასტრო ღვთისმსახურებაში სხვადასხვა დღესასწაულისა და დღისათვის დაწესებული საეკლესიო საკითხავების კრებული, რომელიც შეიცავს ბიბლიური წიგნებიდან ამოკრებილ ადგილებს. ლექციონარის შედგენის სხვადასხვა სისტემა და ტრადიცია არსებობდა: საბაწმინდის, იერუსალიმის, ბერძნული, ანუ კონსტანტინოპოლის და სხვა ქართულ ლექციონარებში, რომელთა უძველესი რედაქციების ფრაგმენტები შემონახულია ხანმეტ და ჰაემეტ პალიმფსესტებში (V–VIII სს.), კრებულის შედგენის სხვადასხვა ტრადიციაა ასახული. ლექციონარის ნიმუშია გიორგი მთაწმიდელის მიერ შედგენილი „საწინასწარმეტყველოც“, რომელიც შეიცავს საკითხავებს ძველი აღთქმიდან.

ლექციონარის ის რედაქცია, რომელიც „ქართული ლექციონარის“, ანუ „იერუსალიმის კანონის“ სახელწოდებით არის ცნობილი, ბერძნულიდან თარგმნილი ძეგლია და ასახავს ღვთისმსახურების იერუსალიმურ წესს V-VIII საუკუნეების განმავლობაში. მისი უძველესი ვერსიის თარგმნა V საუკუნეში ივარაუდება. „ქართული ლექციონარი“ უმნიშვნელოვანესია იმ მცირერიცხოვან ძეგლთა შორის (მაგ., „სომხური ლექციონარი“, V-VI სს.), რომელთა მიხედვითაც მსჯელობენ ადრეულ ბერძნ. (იერუსალიმურ) და, საერთოდ, აღმოსავლურ ქრისტიანულ ღვთისმსახურებაზე, რადგან ძეგლის ბერძნული პირველწყარო დაკარგულია. ძეგლს დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართული ენის, ბიბლიის ქართული თარგმანებისა და ადრეული სასულიერო პოეზიის ისტორიისათვის, ამასთანავე იგი მნიშვნელოვანი პირველწყაროა ქართული ეკლესიის ისტორიის მკვლევართათვის. „ქართული ლექციონარი“ (ძირითადი ხელნაწერი თარიღდება X–XI სს.) გამოიყენებოდა ქართულ ღვთისმსახურებაში X საუკუნის დასასრულამდე, ვიდრე ქართული ეკლესია კონსტანტინოპოლის ტრადიციებზე გადავიდოდა. ძეგლის დანიშნულება სცილდება ლექციონარის ფარგლებს, ის, უპირველეს ყოვლისა, ტიპიკონია „კანონად“ სახელდებული; საკითხავების გარდა შეიცავს უძველეს საეკლესიო საგალობლებს, განმარტებებს ღვთისმსახურების წესისა და რიგის შესახებ და, რაც მთავარია, საწელიწდო კალენდარს. ადრეული ქართული ლიტურგიკული კრებულები (მრავალთავი, იადგარი, კონდაკი და სხვ.) მთლიანად „ქართული ლექციონარის“ პრინციპებზეა აგებული. ძეგლი თარგმნილია რუსულ (1912), ბერძნულ (1914), ლათინურ (1959) და სხვა ენებზე.

## ლიტერატურა
*ხანმეტი ლექციონარი. ფოტოტიპური რეპროდუქცია, გამოსცა და სიმფონია დაურთო ა. შანიძემ, თბ., 1944; 
*ქართული ლექციონარის პარიზული ხელნაწერი. გამოსაცემად მოამზადეს კ. დანელიამ, სტ. ჩხენკელმა და ბ. შავიშვილმა, თბ., 1987; 
*Кекелидзе К., Иерусалимский канонарь VII века (Грузинская версия), Тфл., 1912; 
*Tarchnishvili M., Le grand Lectionoinnive de l˒eglise de Jerusalem (Ve–VIIIe siècle), v. 1–2, Louvain, 1959–60.
*კეკელიძე ვ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; 
*შანიძე ა., ჰაემეტი ტექსტები და მათი მნიშვნელობა ქართული ენის ისტორიისათვის,  „ტფილისის უნივერსიტეტის მოამბე“, 1923, ტ. 3.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლექციონარი 

კატეგორია:ქრისტიანული ღვთისმსახურების წიგნები
ლია (ფრინველთა გვარი)

**ლია** (Limosa) — ფრინველითა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგის (Charadriiformes) ჩიბუხასებრთა ოჯახიდან (Scolopacidae). 

წარმოადგენს საკმაოდ დიდი ზომის გრძელნისკარტა და გრძელფეხა ფრინველებს. საქართველოში გვხვდება ორი სახეობა – დიდი ლია (L. limosa) და მცირე ლია (L. lapponica). დიდი ლიას სხეულის სიგრძეა 36–44 სმ, ფრთაშლა – 70–82 სმ, მასა – 160–500 გ. მცირე ლიას სხეულის სიგრძეა 37–41 სმ, ფრთაშლა 70–82 სმ, მასა – 230–360 გ. მამრი მდედრზე პატარაა. სახეობები თითქმის ერთნაირი ზომა-წონისაა, მაგრამ მცირე ლიას ფეხები და ნისკარტი უფრო მოკლე აქვს. გამრავლების პერიოდში დიდი ლიას მამრს კისერი შეფერილი აქვს ქარციდან ჟანგისფრამდე, ზურგი კი მოხატულია შავი და ღია ყავისფერი კოპლებითა და ზოლებით, მკერდიდან მუცლისკენ სიქარცე ქრება და თეთრში იშვიათ განივ ზოლებად გადადის. მცირე ლიას მამრს გამრავლების პერიოდში კისერი, მკერდი და მუცელი მკვეთრი მოწითალო-ჟანგისფერი აქვს, ზურგის მხარეზე ყავისფერი, შავი და თეთრი ლაქები და ზოლები გასდევს. ორივე სახეობის მდედრები შეფერილობით თავიანთ მამრებს გვანან, მაგრამ ელფერი უფრო მკრთალი აქვთ. ზამთრისკენ ჟანგისფერი შეფერილობა ქრება და ღია მოყავისფრო ან მოთეთრო ყავისფერი ხდება, ზედა მხარეს კი მონაცრისფრო ელფერი ედება. ლია იკვებებიან კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით, მწერებით, ობობებით, მიმოფრენისას – კენკროვნებით, მარცვლეულით. ორივე სახეობა 3–4 კვერცხს დებს, დიდი ლია კრუხობს 22–24 დღე, მცირე ლია კი – 20–21. დიდი ლია ბუდობს როგორც ტუნდრაში (მხოლოდ ჩუკოტკაზე და ისლანდიაში), ისე უფრო სამხრეთით – შავი ზღვისა და ხმელთაშუა ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროებამდე, მცირე ლია კი – ტუნდრაში, ევროპაში, აზიაში და ალასკაზე. ზამთრობენ აფრიკაში, სამხრეთ აზიაში, ავსტრალიაში; მცირე ლია – ახალ ზელანდიაში. დაუჯდომლად გადაფრენის რეკორდი ეკუთვნის მცირე ლიას, რომლის ერთ-ერთმა მამრმა 12200 კმ იფრინა. საქართველოში გვხვდებიან მიმოფრენისას გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. ამ დროს დიდ ლიას ძირითადად ვხვდებით დასავლეთ საქართველოში, აღმოსავლეთში – იშვიათად. ასევე იშვიათია მცირე ლია დასავლეთ საქართველოში. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერებისა და მოლუსკების განადგურებით. სპორტული ნადირობის ობიექტია. დიდი ლიას რიცხოვნობა ადგილსამყოფლის დაკარგვის გამო კლებულობს, რის გამოც სავარაუდოდ, ის დაცვის ობიექტი გახდება.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლია

კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
Mega Man

**Mega Man** () — სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ვიდეოთამაშების სერია. ცნობილი, როგორც **Rockman** — იაპონიაში. შექმნილია Capcom-ის მიერ. თავდაპირველად გამოვიდა 1987 წელს Nintendo Entertainment System-სთვის და დღესდღეობით მოიცავს 50-ზე მეტ თამაშს სხვადასხვა პლატფორმებზე. 2023 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, სერიის 41 მილიონი ეგზემპლარი გაიყიდა მსოფლიო მასშტაბით.

მთავარი სერია შედგება 11 თამაშისგან, ასევე Mega Man & Bass-ისაგან, სპინ-ოფ Game Boy-ის სერიისგან (იაპონიაში ცნობილი როგორც Rockman World, ქართულად — მეგაკაცის სამყარო), და სხვადასხვა კრებულებისაგან. კლასიკურ სიუჟეტურ ხაზს მოსდევს Mega Man X, Mega Man Zero, Mega Man ZX და Mega Man Legends სერიები. სიუჟეტურ ხაზში არ შედის სპინ-ოფი Mega Man Battle Network და Mega Man Star Force სერიები, რომლებშიც სიუჟეტები ალტერნატიულ სამყაროში ვითარდება, სადაც ინტერნეტი აყვავდა რობოტიზმის მაგივრად.

## თამაშები 
### თავდაპირველი სერია 
თავდაპირველი Mega Man სერია გამოვიდა 1987 წლის 17 დეკემბერს. თავდაპირველ სერიაში, Mega Man არის რობოტი, რომელსაც თავიდან ერქვა Rock (მომდევნო სერიებში ეწოდა Mega-ც). იგი შეიქმნა Dr.Light-ის (დოქტორ ლაითის) მიერ Dr.Wily-ს (დოქტორ უაილის) თანაშემწეობით. Dr.Wily-მ უღალატა Dr.Light-ს და გადააპროგრამა მისი სხვა რობოტები მსოფლიოს დასაპყრობად. Rock-მა ისურვა ბოროტი მეცნიერის შეჩერება და ამიტომ ის გახდა Mega Man.

Mega Man არის საიდ სქროლერი მოქმედებითი პლატფორმერი. მოთამაშემ უნდა გაიაროს ტურები Mega Buster-ის გამოყენებით, რაც არის პატარა ზარბაზანი მიმაგრებული Mega Man-ის ხელზე, გზადაგზა უნდა გაანადგუროს რობოტები. იმდროინდელი საზოგადოებისათვის ეს იყო რევოლუციური, რადგან თამაშში შეგეძლოთ აგერჩიათ რომელ ტურს რა თანმიმდევრობით გაივლიდით. ტურის ბოლოს გიცდით ე.წ. ,,რობოტი ოსტატი". მისი დამარცხების შემდეგ Mega Man-ს ენიჭება ამ ოსტატის სპეციალური იარაღი. ოსტატების დამარცხების შემდეგ მოთამაშე მიემგზავრება Dr.Wily-ს სასახლეში, სადაც აურჩევლად მოუწევს ტურების გავლა, ახალი უფროსების დამარცხება და ბოლოს თვით მეცნიერის დამარცხებაც. სპეციალური იარაღით შეგიძლიათ ზოგიერთი უფროსის უფრო ადვილად დამარცხება. ეს შთაგონებულია ცნობილი თამაშიდან ,,ქვა-ქაღალდი-მაკრატელი".

მომდევნო თამაშებში გვხვდება ახალი რობოტი ოსტატები, რობოტები, უფროსები, სპეციალური იარაღები და Mega Man-ისთვის ახალი გაჯეტებიც. ჩნდება ახალი პერსონაჟებიც: Rush (რაში), Protoman (პროტომენი), Duo (დუო), Bass (ბეისი) და ა.შ.

თავიდან თამაში გამოვიდა კონსოლ NES-სთვის, შემდეგ გადავიდა SNES-ზე. თამაშები არ გამოსულა მეექვსე თაობის კონსოლებისათვის, მაგრამ დაბრუნდა 7-ში. 2018 წელს გამოვიდა სერიის უახლესი სერია Mega Man 11. ჯერჯერობით თავდაპირველი სერია არ არის დასრულებული და დასკვნა არ არის გამოტანილი.

### Mega Man X 
Capcom-ს სურდა მეგაკაცის დიზაინის და კონტროლის შეცვლა როცა თამაშის სერია SNES-ზე გადადიოდა. სწორედ ამან გამოიწვია სიუჟეტური ხაზის განახლება და Mega Man X-ის შექმნა 1993 წელს. მოვლენები ვითარდება წლების შემდეგ, რომლებშიც მთავარი პერსონაჟია მეგაკაცის გაუმჯობესებული ვერსია X (იქსი) — ახალი რობოტი, რომელიც თავად აკონტროლებს თავის ქცევას, ემოციებს და გააჩნია აზროვნების უნარი.

* რესურსები ინტერნეტში

კატეგორია:Capcom-ის ფრენჩაიზები
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკური ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების ფრენჩაიზები
კატეგორია:კომიქსებად ადაპტირებული ვიდეო თამაშები
შალვა ლიაძე

**შალვა ივანეს ძე ლიაძე** (დ. 5 აგვისტო, 1891, გორის მაზრა, რუსეთის იმპერია — გ. 29 აპრილი, 1962, თბილისი) — სამელიორაციო საქმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1951). 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა დონის (უკრაინა) პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მელიორატორის სპეციალობით. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918); ევალებოდა ფრონტის ჰიდროტექნიკური ორგანიზება სპარსეთისა და თურქეთის ტერიტორიებზე. მუშაობდა საქართველოს წყალთა მეურნეობის სისტემაში; 1918-1923 წლებში იყო გორის წყალთა მეურნეობის სამმართველოს უფროსი. 1923-1933 წლებში ხელმძღვანელობდა დოესი-გრაკლისა და სკრა-ქარელის არხების, კასპის რაიონში მტკვარზე ხიდის მშენებლობას, ასევე ტირიფონის სარწყავი სისტემის დაპროექტებასა და მშენებლობას; 1937-1950 წლებში ტირიფონის ველზე, სოფ. ხურვალეთთან არსებული ისტორიული ძეგლის, თამარ მეფის დროინდელი „რუსხუმალას“, ანუ მიწაყრილში გაყვანილი სარწყავი არხის მონაკვეთის აღდგენას; ასევე მუშაობდა ტროპიკულ სნეულებათა ინსტიტუტში, სადაც დიდი წვლილი შეიტანა მალარიის წინააღმდეგ ბრძოლის საქმეში. 1950-1959 წლებში „საქსახწყალპროექტში“ მუშაობის დროს აქტიურად მონაწილეობდა სამგორის, აგრეთვე ტაშისკარისა და მუხრანის ველის სარწყავი სისტემების, კოლხეთის დაბლობზე დამშრობი არხების, ჭოროხისა და ცხენისწყლის მარეგულირებელი ნაგებობებისა და სოფლის წყალსადენების პროექტების შედგენაზე. 1959 წლიდან ეწეოდა ნაყოფიერ პედაგოგიურ საქმიანობას.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლიაძე შალვა ივანეს ძე

კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 აპრილი
ლიბანიოსი

**ლიბანიოსი** (; დ. 314, ანტიოქია – გ. დაახლ. 393, იქვე) — გვიანი ანტიკური ხანის ბერძენი ორატორი, რომელიც მოღვაწეობდა და ასწავლიდა კონსტანტინოპოლში, ნიკეასა და ნიკომედიაში. შემორჩენილია ლიბანიოსის თხზულებები (საჯარო გამოსვლები, წერილები და ა.შ.) ორატორული ხელოვნების შესახებ. ქართული აზროვნების კონტექსტში განსაკუთრებით აღსანიშნავია ლიბანიოსის ცნობები იბერიელი უფლისწულისა და სარდლის – ბაკურის (IV ს.) შესახებ, რომელიც ფრიად განსწავლული ყოფილა ანტიკურ ფილოსოფიაში. ლიბანიოსი ქება-დიდებით მოიხსენიებს ბაკურს და აღნიშნავს, რომ იგი ბრწყინავდა თავისი სხეულითა და გონებით. ლიბანიოსს მოსწონდა ბაკურის ცხოვრების სტოიკური წესი, სიბრძნის სიყვარული, მისი სამართლიანობა, სიმამაცე და ზომიერება. ლიბანიოსის თანახმად, ბაკურს გამოარჩევდა „ლოგოსების სიყვარული“, რის გამოც იგი ღმერთებსაც კი უყვარდათ. „დიდი ბაკური“ (ასე მოიხსენიება მრავალ ბერძნულ წყაროსა და დოკუმენტში) თავისი დროის უდავოდ დიდი მჭევრმეტყველი იყო. აღსანიშნავია, რომ იგი არა მარტო „ჭვრეტითი ცხოვრების წესის“, არამედ „აქტიური ცხოვრების წესის“ განსახიერებაც გახლდათ. ლიბანიოსის ცნობების თანახმად, ბაკური თვითფლობის დიდოსტატიც იყო. მან საკუთარი ცხოვრება „ოქროს შუალედის“, ე. წ. „სამეუფო გზის“ მიხედვით მოაწყო და ამით ყველა ბრძენისა და ფილოსოფოსის ჭეშმარიტ მიზანსაც მიაღწია.

## ლიტერატურა
*წერილები, წგ.: გეორგიკა, ა. გამყრელიძის და ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1961.
*ირემაძე თ., გვიანი ანტიკური ხანის ფილოსოფია საქართველოში, „საპატრიარქოს უწყებანი“, 2019, №8; 
*ხიდაშელი შ., ქართული ფილოსოფიის ისტორია (IV–XIII სს.), თბ., 1988.,

## რესურსები ინტერნეტში
*ლიბანიოსი

კატეგორია:დაბადებული 314
კატეგორია:გარდაცვლილი 393
ლიგუსტიკუმი

**ლიგუსტიკუმი**, **არაფის ლიგუსტიკუმი** (Ligusticum arafoe Albov) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახიდან (Umbelliferae). კავკასიის იშვიათი ენდემური რელიქტური სახეობაა. საქართველოში მხოლოდ ჩრდილოეთ აფხაზეთში (ბზიფის ქედი) გვხვდება, საქართველოს გარეთ – ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში. იზრდება ზ. დ. 1600-2100 მეტრ სიმაღლეზე ტყის ზედა და სუბალპურ სარტყლებში –კირქვიანებზე, ტყის პირას, მდელოებსა და მაღალბალახეულში. გვხვდება პატარ-პატარა ჯგუფებად. მრავლდება თესლით. აფხაზეთში ამ მცენარის სურნელოვან ფესვურებს ადგილობრივი მოსახლეობა იყენებს თამბაქოს არომატიზაციისათვის. შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლიგუსტიკუმი

კატეგორია:ქოლგოსანნი
ბენედიქტ ლივშიცი

**ბენედიქტ კონსტანტინეს ძე ლივშიცი** (დ. , ოდესა — გ. 21 სექტემბერი, 1938, ლენინგრადი, რსფსრ) — რუსი პოეტი და მთარგმნელი, ფუტურიზმის მკვლევარი. 

პირველი ლექსები 1910 წელს გამოაქვეყნა. პოეტური კრებულები 1911, 1914, 1922, 1928 წლებში გამოსცა. მის პოეზიაში ფრანგული სიმბოლიზმის გავლენას მოჰყვა ფუტურიზმით გატაცება. მოღვაწეობდა ვ. ხლებნიკოვთან, ვ. მაიაკოვსკისთან და სხვა პოეტებთან ერთად. ამ პერიოდის მისწრაფებანი გადმოსცა მოგონებათა წიგნში „თვალნახევრიანი მშვილდოსანი“ (1933). 1930 წლიდან თავისი შემოქმედება მჭიდროდ დაუკავშირა საქართველოს. დაიწყო ქართული ენის საფუძვლიანი შესწავლა, თარგმნა გ. ტაბიძის, ტ. ტაბიძის, პ. იაშვილის, გ. ლეონიძის, ნ. მიწიშვილის, კ. კალაძის ლექსები. საქართველოს მიუძღვნა ლექსების ციკლი „ქართველური საგალობლები“ (გამოქვეყნდა 1964).

## რესურსები ინტერნეტში
*ლივშიცი ბენედიქტ კონსტანტინეს ძე

## სქოლიო
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ლეჩქოფის განძი

**ლეჩქოფის განძი** — ბრინჯაოს ცულების სამი განძი. აღმოჩენილია სხვადასხვა დროს სოხუმის დასავლეთ ნაწილში, სოფელ ლეჩქოფის ტერიტორიაზე. 

პირველი განძი შემთხვევითაა აღმოჩენილი 1930 წელს, მიწის სამუშაოების დროს პ. მამფორიას ნაკვეთში. განძის შემადგენლობაში შედიოდა სხვადასხვა ტიპის ბრინჯაოს 15 ცული. სადღეისოდ შემორჩენილია მხოლოდ 2, რომლებიც დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. 

1933 წელს გამოვლინდა ლეჩქოფის მეორე განძი, რომელშიც შედიოდა ბრინჯაოს ცული და რამდენიმე სეგმენტური იარაღი. სხვა მონაცემები ამ განძის აღმოჩენის შესახებ არ მოიპოვება. დაცულია აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში. ეს ორივე განძი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის საწყისი პერიოდით.

1961 წელს აღმოჩნდა მესამე განძი, რომელიც აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ვინმე მეთოდე ჯაკობიამ. ცულები ნაპოვნია გზის მშენებლობისას. განძის შემადგენლობაში შედის სამი ყუამილიან-ყუადაქანებული და ერთი კოლხური ცულის პროტოტიპი. ეს განძი ერთ გარკვეულ ადგილზე სხვადასხვა დროსაა აღმოჩენილი, მაგრამ განძად ან განძის შემადგენელ ნივთებად არის მიჩნეული. ერთ-ერთ ყუამილიან-ყუადაქანებულ ცულს აქვს მომრგვალებული პირი და თანაბარი სიგრძის ტანი. მეორე ნიმუშიც ასეთივეა, მაგრამ მას უფრო ფართო პირი და სუსტად დანაკვთული ნიღრები აქვს. ორივე ცულს აქვს ოთხწახნაგა ტანი, მესამე ცულს – საკმაოდ განიერი პირი. ტანის განაკვეთი ოვალურია. მეოთხე ნიმუში იმეორებს ლიხნის განძის I ჯგუფის ცულების ფორმას, ოღონდ უფრო მარტივია. იგი ძალიან წააგავს ურეკის ოვალურხვრელიან პატარა ზომის კოლხური ცულის პროტოტიპს.

არქეოლოგ დ. ქორიძეს ლეჩქოფის 1961 წლის განძი მიაჩნია ურეკის განძის მასალების სინქრონიულად და ძვ. წ II ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებდა (ძვ. წ. XVIII– XVII სს.). მისი ასაკი უნდა განისაზღვროს ძვ. წ. XVI–XV საუკუნეებით. ლეჩქოფის 1961 წლის განძის მასალები ინახება სოხუმში, აფხაზეთის სახელმწიფო მუზეუმის ფონდებში.

## ლიტერატურა
*აფაქიძე ჯ., აფხაზეთის გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის განძები, აფხაზეთი I, თბ., 2006; ქორიძე დ., კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ., 1965; მ ისივე, ლიხნის განძი და კოლხურ-ყობანური ცულების გენეზისის საკითხისათვის. სსმმ, XXX-B, თბ., 1968; Воронов Ю., Археологическая карта Абхазии. Сух., 1969.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეჩქოფის განძი 

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ლითონების დამუშავება

**ლითონების დამუშავება** — სასურველი ფორმის, ზომის, ზედაპირის ხარისხისა და მექანიკური თვისებების მქონე ლითონის ნაკეთობის მიღება. ლითონების დამუშავებისთვის იყენებენ სხვადასხვა ტექნოლოგიას: სამსხმელო წარმოება, წნევით დამუშავება, ჭრით დამუშავება (იხ. ლითონსაჭრელი ჩარხი), თერმული დამუშავება.

სამსხმელო წარმოება ლითონების დამუშავების ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე გავრცელებული ტექნოლოგიაა. ჩამოსხმით მიიღება ლითონისაგან დამზადებული ნაკეთობების ნახევარზე მეტი. გავრცელებულია მიწის ყალიბში ჩამოსხმა, რომლის დროსაც საყალიბე მასად ძირითადად კვარცის ქვიშა გამოიყენება. არსებობს წნევით და ცენტრიდანული ჩამოსხმის მეთოდები. ამ შემთხვევებში ყალიბს ლითონისაგან ამზადებენ. ე. წ. ზუსტი ჩამოსხმისათვის ცვილის მოდელებს იყენებენ. ამ მეთოდით მიღებულ ნაკეთობას მექანიკური დამუშავება არ სჭირდება.

ლითონების წნევით დამუშავების ტექნოლოგიებია: გლინვა, ჭედვა, ტვიფრვა, ადიდვა, დაწნეხა; თერმული დამუშავების ტექნოლოგიებია: მოწვა, წრთობა, მოშვება, დისპერსიული განმტკიცება.

არქეოლოგიური გათხრები ცხადყოფს, რომ საქართველოს ტერიტორიაზე ლითონების დამუშავების ტექნოლოგიები უძველესი დროიდან ვითარდებოდა, თანამედროვე ტექნოლოგიები კი XX საუკუნის 60-იან წლებში დაინერგა. რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამოქმედდა სსრკ-ში პირველი რადიალური ტიპის უწყვეტი ჩამოსხმის დანადგარი და მსოფლიო პრაქტიკაში პირველად შეიქმნა კომპლექსურად ავტომატიზებული მილსაგლინავი აგრეგატი „400“ 1.2 კმ სიგრძის ტექნოლოგიური ხაზით. ამ აგრეგატის ამუშავებამ მინიმუმამდე დაიყვანა ხელით შრომა და შესაძლებელი გახადა დიდი დიამეტრის უნაკერო ფოლადის მილების მიღება. ამ მიღწევისათვის ს. შარაშენიძეს, ნ. გომელაურს, დ. შალიგინს, ი. ჟორდანიას, გ. გევორქიანს, პ. წერეთელს, ს. მალიშევს, კ. გრუშეცკის ლენინური პრემია მიენიჭათ (1969). შემდეგ წლებში მეტალურგიული ინსტიტუტის (ახლანდ. ფ. თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი) მონაწილეობით (ხელმძღვ. ა. ნოზაძე) დამუშავდა დიდი კვეთის მილნამზადის უწყვეტი გლინვის თეორია და რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში ამუშავდა უწყვეტი გლინვის დგანი. 80-იან წლებში რუსთავის მეტალურგიულ კომბინატში თერმომექანიკური დამუშავების გამოყენებით შეიქმნა ტიტანით მიკროლეგირებული რამდენიმე მარკის ფოლადი, რომლებიც დაინერგა მილების წარმოებაში (ვ. კოპალეიშვილი, ი. მირიანაშვილი, ი. კვირიკაძე).

XXI საუკუნის 10-იან წლებში, გასული საუკუნის 90-იანი წლების კრიზისის შემდეგ, რუსთავის მეტალურგიულ ქარხანაში დაიწყო წარმოების აღდგენა. ამჟამად ლ. დ. მიმდინარეობს სხვადასხვა თანამედროვე ტექნოლოგიით. საწარმოს პროდუქცია გამოიყენება საქართველოში და გადის მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში.

## ლიტერატურა
სამთო-მეტალურგიული ენციკლოპედია, ორ ტომად, თბ., 2020.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლითონების დამუშავება

კატეგორია:ლითონები
აფციაური

საკუთარი სახელი **აფციაური** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი აფციაური — მორაგბე
* დავით აფციაური — ეკონომისტი, დიპლომატი
* ვლადიმერ აფციაური — მოფარიკავე
* თორნიკე აფციაური — ფეხბურთელი
* მერაბ აფციაური — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ლითონსაჭრელი ჩარხი

**ლითონსაჭრელი ჩარხი** — მანქანა, რომელზეც ლითონის ნამზადს ამუშავებენ ლითონსაჭრელი იარაღით. ლითონის ჭრით დამუშვება უძველესი დროიდან არის ცნობილი. საქართველოში (თრიალეთში) არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილია ოქროსა და ვერცხლის ფიალები და თასები, რომლებიც ძვ. წ. XV საუკუნეს მიეკუთვნება. მეცნიერთა აზრით, ისინი სახარატო ტიპის ბრუნვით ჩარხებზეა დამზადებული.

დანიშნულების მიხედვით ლითონსაჭრელი ჩარხი არის უნივერსალური – ფართო ნომენკლატურის ნამზადებზე სხვადასხვა ოპერაციის ჩასატარებლად; სპეციალიზებული – ერთნაირი ტიპის სხვადასხვა ზომის დეტალების დასამუშავებლად; სპეციალური – ერთნაირი ტიპისა და ზომის ნაკეთობათა დასამუშავებლად. მართვის მიხედვით ლითონსაჭრელი ჩარხი შეიძლება იყოს ხელით სამართავი, ნახევრად ავტომატური და რიცხვით-პროგრამული მართვის. ბოლო ათეულ წლებში მსოფლიოში ფართოდ გავრცელდა რიცხვით- პროგრამული მართვის ტიპის ლითონსაჭრელი ჩარხები, რაც ხელს უწყობს საწარმოო პროცესების სრულ ავტომატიზაციას.

1936 წელს საქართველოში თბილისის ჩარხსაშენებელმა ქარხანამ გამოუშვა პირველი ჭანჭიკსაჭრელი ჩარხი. შემდეგ წლებში ჩარხმშენებლობის გაერთიანებამ დაიწყო თანამედროვე ტიპის სახარატო ხრახნსაჭრელი, სპეციალური მილდასამუშავებელი, აგრეთვე მაღალი სიზუსტის სახეხი ჩარხების და სხვ. გამოშვება, რომლებიც იგზავნებოდა მრავალ ქვეყანაში. საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგიის კათედრაზე შექმნეს ახალი მხურვალმედეგი და სპეციალური ფოლადების დასამუშავებელი უნიკალური და უცენტრო ჩარხები, როტორული სარანდი და სხვა ჩარხების პრინციპული სქემები და კონსტრუქციები. ამავე ინსტიტუტის ლითონსაჭრელი ჩარხების კათედრაზე დაამუშავეს ჩარხების კინემატიკური გაანგარიშების კონტაქტური სიხისტის საკითხები.

საქართველოში ჩარხმშენებლობის განვითარებაში დიდი წვლილი მიუძღვით მეცნიერებს: გ. გოცირიძეს, თ. ლოლაძეს, გ. ჩიხლაძეს, ვ. ცოცხაძეს; კონსტრუქტორებს: თ. შენგელიას, პ. აბესაძეს, ლ. კულიკოვს, გ. ბენდუქიძეს და სხვ.

## ლიტერატურა
*Reimund Neugebauer (Hrsg.): Werkzeugmaschinen: Aufbau, Funktion und Anwendung von spanenden und abtragenden Werkzeugmaschinen, B., 2012.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლითონსაჭრელი ჩარხი

კატეგორია:ლითონსაჭრელი ჩარხები
აღლაძე

საკუთარი სახელი **აღლაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ილია აგლაძე (აღლაძე) — პუბლიცისტი, მთარგმნელი
* ლეონიდე აღლაძე — სამხედრო პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
ბარნოვი

საკუთარი სახელი **ბარნოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსი ბარნოვი — ექიმი-ეპიდემიოლოგი, ძველი თბილისის ყოფის მკვლევარი
* ანდრო ბარნოვი — ექსპერტი ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში
* გოჩა ბარნოვი — თეოლოგი
* გურამ ბარნოვი — ფილოლოგი
* ვასილ ბარნოვი — მწერალი, პედაგოგი

კატეგორია:ქართული გვარები
ახალკაცი

საკუთარი სახელი **ახალკაცი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ვახტანგ ახალკაცი — ინჟინერი
* ვლადიმერ ახალკაცი — სპორტსმენი (ძიუდო)
* მაია ახალკაცი — ბიოლოგი
* ნოდარ ახალკაცი — ფეხბურთელი, მწვრთნელი
* ნოდარ ახალკაცი (უმცროსი) — იურისტი, თანამდებობის პირი
* რომან ახალკაცი — ფეხბურთელი
* შალვა ახალკაცი — ინჟინერი

კატეგორია:ქართული გვარები
გეჯაძე

საკუთარი სახელი **გეჯაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბესარიონ გეჯაძე — ინჟინერი
* ირაკლი გეჯაძე — კომპოზიტორი
* შალვა გეჯაძე — მოცეკვავე, ქორეოგრაფი
* შალვა გეჯაძე — მსახიობი

კატეგორია:ქართული გვარები
მრავალწახნაგა

**მრავალწახნაგა** — სასრული რაოდენობის ბრტყელი მრავალკუთხედების ისეთი ერთობლიობა, რომლის ყოველი მრავალკუთხედის გვერდი ამავე დროს არის სხვა მრავალკუთხედის გვერდიც. მრავალწახნაგის შემადგენელი ნებისმიერი მრავალკუთხედიდან შეიძლება მისვლა მეორემდე საერთო გვერდების გავლით. მრავალკუთხედებს, რომლებიც მრავალწახნაგს შეადგენენ, უწოდებენ წახნაგებს, მათ გვერდებს წიბოებს, ხოლო წვეროებს მრავალწახნაგის წვეროებს. მრავალწახნაგას ეწოდება ამოზნექილი, თუ იგი თავისი ყოველი წახნაგის სიბრტყის ერთ მხარესაა. ამოზნექილ მრავალწახნაგას ეწოდება წესიერი, თუ მისი ყველა წახნაგი წესიერი კონგრუენტული მრავალკუთხედია და ყველა მრავალწახნაგა კუთხე კონგრუენტულია. 

ჯერ კიდევ ევკლიდეს „საწყისებში“ იყო დამტკიცებული, რომ წესიერი მრავალწახნაგა მხოლოდ ხუთი ტიპისაა: ტეტრაედრი (ბერძნ. „ტეტრა“ — ოთხი): 4 წახნაგი, 4 წვერო, 6 წიბო; 2) ჰექსაედრი („ჰექსა“ ექვსი კუბი): 6 წახნაგი, 8 წვერო, 12 წიბო; 3) ოქტაედრი („ოქტო“ — რვა): 8 წახნაგი, 6 წვერო, 12 წიბო; 4) დოდეკაედრი („დოდეკა“ — თორმეტი): 12 წახნაგი, 20 წვერო, 30 წიბო; 5) იკოსაედრი („ეიკოსი“ — ოცი): 20 წახნაგი, 12 წვერო, 30 წიბო.

თუ მრავალწახნაგს ნებისმიერი წიბო ეკუთვნის ორ წახნაგს, მაშინ მრავალწახნაგს ეწოდება ჩაკეტილი, წინააღმდეგ შემთხვევაში ღია. ღია მრავალწახნაგში წიბოები, რომლებიც არ ეკუთვნიან ორ წახნაგს, შეადგენენ მრავალწახნაგის საზღვარს.

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
* ნოდარ მახვილაძე, მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ., 2008

კატეგორია:მრავალწახნაგები