წიწერნაკაბერდის სტუმრების სია

მინი|336პქ|წიწერნაკაბერდის მემორიალი
მინი|336პქ|რუკაზე მოცემულია მაღალი დონის ოფიციალური პირების ვიზიტი მემორიალთან

**წიწერნაკაბერდი** — სომხების გენოციდის ოფიციალური მემორიალი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. გაიხსნა 1967 წელს, რასაც წინ უძღვოდა 1965 წლის 24 აპრილის ერევნის მასობრივი გამოსვლები, რომელიც ოსმალეთის იმპერიიდან სომხების დეპორტაციისა და გენოციდის დაწყების 50-ე წლისთავს მიეძღვნა. 1991 წელს სომხეთის მიერ საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, მემორიალი ოფიციალური ცერემონიების გამართვის ადგილად იქცა. მას შემდეგ სომხეთში ჩასული ყველა უცხოური დელეგაციის წარმომადგენელი სტუმრობს მემორიალს და პატივს მიაგებს გენოციდის მსხვერპლი სომხების ხსოვნას. წიწერნაკაბერდის მონახულებაში ასევე შესულია მუზეუმის ტურიც. ზოგიერთმა ცნობილმა სტუმარმა მემორიალთან ახლოს ხეები დარგეს.

მემორიალი მოინახულეს მაღალი რანგის პოლიტიკოსებმა, მსახიობებმა, მუსიკოსებმა, სპორტსმენებმა და რელიგიურმა პირებმა. მათ შორის ყველაზე ცნობილები იყვნენ რუსეთის (ბორის ელცინი, ვლადიმერ პუტინი, დიმიტრი მედვედევი), საფრანგეთის (ჟაკ შირაკი, ნიკოლა სარკოზი, ფრანსუა ოლანდი), უკრაინის, ჩეხეთის, პოლონეთის, საბერძნეთის, საქართველოს, ირანის, ბელარუსის, რუმინეთის, ლიბანის, ხორვატიის და სერბეთის პრეზიდენტები, ასევებულგარეთის, ჩეხეთის და სხვა ქვეყნების პრემიერ-მინისტრები. მრავალი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრი (მათ შორის აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი ჰილარი კლინტონი და რამდენიმე მაღალი რანგის წარმომადგენელი ევროკავშირიდან — მათ შორის ჟოზე მანუელ ბაროზუ და ჰერმან ვან რომპეი) — პატივი მიაგეს დაღუპულთა ხსოვნას. სტუმართა შორის ასევე იყვნენ პაპი იოანე პავლე II 2001 წელს, პაპი ფრანცისკე 2016 წელს, ისრაელის მთავარი რაბი იონა მეცგერი, სრულიად ინგლისის პრიმასი როუენ უილიამსი, რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის პატრიარქი კირილე I, მსოფლიო ჩემპიონი ჭადრაკში ვლადიმერ კრამნიკი, მსოფლიო ჩემპიონი ფეხბურთში იური ჯორკაეფი, ინგლისელი როკ-ვარსკვლავი იან გილანი, სერბი რეჟისორი ემირ კუსტურიცა, ფრანგი მსახიობები ჟერარ დეპარდიე და ალენ დელონი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში ჟორეს ალფეროვი.

წიწერნაკაბერდის მემორიალი არასდროს მოუნახულებიათ თურქეთის ოფიციალურ პირებს.

## მნიშვნელობა და წინააღმდეგობები
სომხების გენოციდის აღიარება სომხეთის საგარეო პოლიტიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოცანა და სოხმური დიასპორის მთავარი მიზანია. მრავალი სომეხი ამ ვიზიტებს განიხილავს როგორც გენოციდის აღიარებაზე ხელმოწერას.

### პაპი იოანე პავლე II-ის ვიზიტი 2001 წელს
პაპი იოანე პავლე II ერევანში 2001 წლის 25 სექტემბერს, სომხეთში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების 1700-ე წლისთანთან დაკავშირებულ ღონისძიებებში მონაწილეობის მისაღებად ჩავიდა. პრეზიდენტ რობერტ ქოჩარიანთან შეხვედრის მეორე დღეს პაპმა მემორიალი მოინახულა. მან გვირგვინით შეამკო გენოციდის მსხვერპლთა მემორიალი, წარმოთქვა მოკლე სიტყვა და ლოცვა წაიკითხა. პაპმა თავის ლოცვაში გამოიყენა ტერმინი „მეც იეღერნ“ (გენოციდის აღმნიშვნელი სომხური სიტყვა, რომელიც ითარგმნება როგორც, „დიდი დანაშაული“), რამაც გაურკვევლობა გამოიწვია იმის შესახებ, შეაფასა თუ არა მან 1915 წლის მოვლენები როგორც გენოციდი თუ არა.

რომის კათოლიკური ეკლესიის მეთაურის ამ გამოსვლამ დიდი უკმაყოფილება გამოიწვია თურქეთში. 2001 წლის 1 ოქტომბერს PanARMENIAN.Net-მა განაცხადა, რომ „თურქეთის მედია მწუხარებას გამოთქვამს პაპის მიერ მისი ვიზიტის ბოლო დღეს გამოყენებულ სიტყვა „გენოციდზე“.“

### ჰილარი კლინტონის ვიზიტი 2010 წელს
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი ჰილარი კლინტონი ერევანში აშშ-ის დამოუკიდებლობის დღეს, 4 ივლისს ჩავიდა. ის აშშ-ის ყველაზე მაღალი რანგის სტუმარი გახდა ვინც სომხეთში ოდესმე იმყოფებოდა. მისი ვიზიტი ითვლებოდა „სიმბოლურად, მაგრამ ამავე დროს მნიშვნელოვნად“ და წიწერნაკაბერდში მისი შესაძლო სტუმრობა სომხური მედიის განხილვის მთავარი თემა გახდა. ამერიკის შეერთებული შტატები სომხების გენოციდის ფაქტს ოფიციალურად არ აღიარებს, მაგრამ გენოციდის მემორიალთან მისი მისვლით, ბევრის აზრით აშშ-მა თურქეთს ნათელი პოლიტიკური გზავნილი გაუკეთა. მან მემორიალი 2010 წლის 5 ივლისს, თბილისში გამგზავრებამდე მოინახულა. გვირგვინზე რომელიც კლინტონმა მემორიალთან მიიტანა გაკეთებულია წარწერა „სახელმწიფო მდივან ჰილარი როდჰემ კლინტონისგან“ თუმცა, თავდაპირველად ნათქვამი იყო, რომ მისი ვიზიტი არაოფიციალური იქნებოდა.

### უარი
თურქეთის პრეზიდენტი აბდულა გიული სომხეთს 2008 წლის სექტემბერში, ერევანში, სომხეთისა და თურქეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრებების მატჩის დროს ეწვია. ვინაიდან თურქეთის ხელისუფლება გენოციდის ფაქტს არ აღიარებს, მან მემორიალი არ მოინახულა. სხვა პრეზიდენტები რომელთაც უარი განაცხადეს წიწერნაკაბერდის მონახულებაზე არიან სირიის პრეზიდენტი ბაშარ ალ-ასადი და ირანის პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჟადი. მათ უარი განაცხადეს მემორიალის მონახულებაზე, რათა კომპრომისზე არ წასულიყვნენ თურქეთთან ორმხრივ ურთიერთობებში. 2010 წელს, ევროსაბჭოს საპარალამენტო ასამბლეის თურქეთის წარმომადგენელმა მევლუთ ჩავუშოღლუმ უარი განაცხადა მემორიალის მონახულებაზე, „ეს ჩემი პირადი გადაწყვეტილებაა. მე პატივს ვცემ თქვენ აზრს და თქვენც უნდა სცეთ ჩემსას.“

## პოლიტიკოსები 
### პრეზიდენტები
* კარლოს მენემი (1998)
* ემილ კონსტანტინესკუ (1998)
* პეტარ სტოიანოვი (1999)
* კონსტანტინოს სტეფანოპულოსი (1999)
* ემილ ლაჰუდი (2001) 
* იონ ილიესკუ (2001) 
* ედუარდ შევარდნაძე (2001)
* ალექსანდრე კვასნევსკი (2001)
* ასკარ აკაევი (1997, 2002)
* ლეონიდ კუჩმა (2002) 
* ბორის ელცინი (2002) as former President
* როლანდას პაქსასი (2003)
* მოჰამედ ხათამი (2004) 
* არნოლდ რუიტელი (2004)
* ტარია ჰალონენი (2005)
* ტრაიან ბესესკუ (2006)
* ჟაკ შირაკი (2006)

* სტიპე მესიჩი (2009) 
* მიხეილ სააკაშვილი (2009) 
* დიმიტრის ქრისტოფიასი (2009) 
* ბორის ტადიჩი (2009) 
* ვალდის ზატლერსი (2009)
* დიმიტრი მედვედევი (2008, 2010)
* დანილო ტიურკი (2010) 
* დალია გრიბაუსკაიტე (2011) 
* ბრონისლავ კომოროვსკი (2011)
* მიშელ სულეიმანი (2011) 
* ჰაინც ფიშერი (2012) 
* ალექსანდრე ლუკაშენკო (2013)
* კაროლოს პაპულიასი (2007, 2014)
* გიორგი მარგველაშვილი (2014) 
* დიდიე ბურკჰალტერი (2014)
* ნიკოს ანასტასიადესი (2015) 2015) 2015) 2013, 2015)
* მილოშ ზემანი (2016)
* ემომალი რაჰმონი (2003, 2017)
* რუმენ რადევი (2018)
* მიშელ აუნი (2018)

### ვიცე-პრეზიდენტები
* ბჰაირონ სინგჰ შეკჰავატი (2005)
* დანილო ასტორი (2014)
* მოჰამედ ჰამიდ ანსარი (2017)

### პრემიერ-მინისტრები
* რაფიკ ჰარირი (1997)
* ისამ ფარესი (2001)
* სერგეი სიდორსკი (2006)
* ზურაბ ნოღაიდელი (2007) 
* ვიქტორ ზუბკოვი (2008) 
* იან ფიშერი (2010) 
* ბოიკო ბორისოვი (2012)
* ბიძინა ივანიშვილი (2013)
* ირაკლი ღარიბაშვილი (2014)
* დიმიტრი მედვედევი (2016)

### სპიკერები
* გენადი სელეზნიოვი (1996)
* კრისტიან პონსელე (1999)
* აბდ ალ-კადირ კადურა (2001) 
* ანტიე ფოლმერი (2001)
* არტურას პაულაუსკასი (2005)
* ინგრიდა უდრე (2005)
* ვლადიმერ კონოპლიოვი (2005)
* ან-მარი ლიზინი (2005)
* ჰერმან დე კრო (2005)
* გოლამ-ალი ჰადან-ადელი (2006) 
* ბოგდან ბორუსევიჩი (2006)
* გეორგი პირინსკი (2006)
* კრისტიან პონსელე (2006) 
* დავით ბაქრაძე (2009) 
* არმან დე დეკერი (2009)
* ლასლო კევერი (2011) 
* ნაბიჰ ბერი (2011) 
* ხორხე ორიკო (2012)
* ნორბერტ ლამერტი (2013)
* ვანგელის მეიმარაკისი (2014)
* იანაკის ომირუ (2014)
* დავით უსუფაშვილი (2015)
* მუჰამედ ჯიჰად ალ-ლაჰამი (2015)
* სერგეი ნარიშკინი (2012, 2015, 2016)
* იან ჰამაჩეკი (2015)
* მაია გოიკოვიჩი (2016)

### მინისტრთა კაბინეტის წევრები
;საგარეო საქმეთა მინისტრები 

* იოანის კასულიდისი (1998)
* ედუარდ კუკანი (2000)
* ინდულის ბერზინში (2001)
* ტოომას ჰენდრიკ ილვესი (2001)
* ანატოლი ზლენკო (2001)
* დიმიტრი რუპელი (2002) 
* იოშკა ფიშერი (2004)
* პერ სტიგ მელერი (2004) 
* ფილიპ დუსტ-ბლაზი (2006)
* ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი (2007) 
* ანა ფოტიგა (2007)
* არტის პაბრიქსი (2007)  
* კინგა გენცი (2008) 
* გრიგოლ ვაშაძე (2009) 
* გიდო ვესტერველე (2012) 
* ერატო კოზაკუ-მარკულისი (2012) 
* ერკი ტუომიოია (2012) 
* აუდრონიუს აჟუბალისი (2012) 
* სერგეი მარტინოვი (2012) 
* ლუის ალმაგრო (2012)
* ჟან ასელბორნი (2012) 
* ედგარს რინკევიჩსი (2012)
* მიროსლავ ლაიჩაკი (2013) 
* იგორ ლუკშიჩი (2013) 
* ჰოშიარ ზებარი (2013)
* კარელ შვარცენბერგი (2008, 2013) 
* ივან მრკიჩი (2014)
* სებასტიან კურცი (2014)
* ფრანკ-ვალტერ შტაინმაიერი (2014)
* ლინას ლინკევიჩუსი (2014)
* სერგეი ლავროვი (2007, 2012, 2014, 2015)
* გებრან ბასილი (2015)
* ექტორ მარკოს ტიმერმანი (2012, 2015)
* დიდიე რეინდერსი (2015)
* ლუბომირ ზაორალეკი (2015)
* მარგოტ ვალსტრემი (2016)
* მიხეილ ჯანელიძე (2016)
* აბდულა ბინ ზაიედ ალ ნაჰიანი (2017)
* ანრი რაბარი-ნიაკა (2018)

;სხვა მინისტრები

* ჟივადინ იოვანოვიჩი, საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე (1995)
* იგორ სერგეევი, თავდაცვის მინისტრი (1998)
* გიორგი ბოოსი, გადასახადებისა და შემოსავლების მინისტრი (1999)
* ნავაფ მასალჰა, საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე (2000) 
* ჯო ჰოკი, სოციალური უზრუნველყოფის მინისტრი (2005)
* სერგეი ივანოვი, თავდაცვის მინისტრი (2006)
* კრისტიან ესტროსი, ტერიტორიული მინისტრი (2007) 
* ტეოდორ მელესკანუ, თავდაცვის მინისტრი (2007)
* ალექსანდრე რადკოვი, განათლების მინისტრი (2007)
* ანდრეი ფურსენკო, განათლებისა და მეცნიერების მინისტრი (2007) 
* მარეკ მადიარიჩი, კულტურის მინისტრი (2008)
* ბოგდან კლიჩი, ეროვნული თავდაცვის მინისტრი (2009) 
* პატრიკ დევეჯიანი, აღდგენის გეგმის შესრულების მინისტრი (2010)
* ორიტ ნოკედი, სოფლის მეურნეობის მინისტრი (2012)
* კორნელია პიპერი, სახელმწიფო მინისტრი (2012)
* იული-იოელ ედელშტაინი, მინისტრი დიასპორის საკითხებში (2012)
* ჯამპაოლო დი პაოლა, თავდაცვის მინისტრი (2012)
* სერგეი შოიგუ, თავდაცვის მინისტრი (2013)
* პაბან სინგჰ გჰატოვარი, საპარლამენტო საქმეთა მინისტრი (2013)
* დიმიტრის ავრამოპულოსი, ეროვნული თავდაცვის მინისტრი (2013)
* როშ შავესი, პრემიერ-მინისტრის მოადგილე (2013)
* ჯეისონ კენი, დასაქმებისა და სოციალური განვითარების მინისტრი (2014)
* დევიდ ლიდინგტონი, სახელმწიფო მინისტრი ევროპის საკითხებში (2014)
* ალექსანდრე ჭიკაიძე, შინაგან საქმეთა მინისტრი (2014)
* იუზონას ბერნატონისი, იუსტიციის მინისტრი (2015)
* ბაკირ ჯაბრ ალ-ზუბეიდი, ტრანსპორტის მინისტრი (2015)
* არტურ ნაზარიანი, ენერგეტიკის მინისტრი (2015)
* ხოსე ლუის კანსელა, საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე (2015)
* ქრისტოფოროს ფოკაიდესი, თავდაცვის მინისტრი (2015)
* მიხაელა მარქსოვა, შრომისა და სოციალური საკითხების მინისტრი (2015)
* გიორგი მღებრიშვილი, სასჯელაღსრულებისა და პრობაციის მინისტრი (2015)
* აბდულ რაჰმან მუჰამედ ალ ოვეისი, ჯანდაცვის მინისტრი (2015)
* მიხაელ როთი, სახელმწიფო მინისტრი ევროპის საკითხებში (2015)
* თინა ხიდაშელი, თავდაცვის მინისტრი (2016)
* ცახი ჰანეგბი, რეგიონული თანამშრომლობის მინისტრი (2017)

### სხვა ოფიციალური სახელმწიფო პირები
* ალექსანდრე იაკოვლევი, პოლიტბიუროს წევრი (1988)
* ალექსანდრე ლებედი, რუსეთის ფედერაციის საბჭოს ყოფილი მდივანი (1997)
* სტივენ სესტანოვიჩი, სახელმწიფო მდივნის მრჩეველი ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოების საკითხებში (1999)
* ჯამილ ალ საიედი, უსაფრთხოების მთავარი სამმართველო (2001)
* სერგეი მირონოვი, ფედერაციის საბჭოს თავმჯდომარე (2002)
* ჰოვარდ დინი, დემოკრატიული ეროვნული კომიტეტის თავმჯდომარე (2005)
* სიუ ძიალუ, ეროვნული სახალხო კონგრესის მუდმივი კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე
* დიმიტრიოს გრაფსასი, საბერძნეთის არმიის გენერალური შტაბის მეთაური (2007)
* მიხა ლინდენშტრაუსი, მთავარი ომბუდსმენი (2010)
* მარი იოვანოვიჩი, აშშ-ის ელჩი სომხეთში (2010)
* ვოიტეკ ფილიპი, დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარის მოადგილე (2010)
* ჯონ ჰეფერნი, აშშ-ის ელჩი სომხეთში (2012)
* ვოლფგანგ თირსე, ბუნდესტაგის ვიცე-პრეზიდენტი (2012)
* ცაო ძიანმინი, უმაღლესი სახალხო პროკურატურის მთავარი პროკურორი (2012)
* მარი ფიკარა, ახალი სამხრეთი უელსის საკანონმდებლო საბჭოს წევრი (2013)
* ამანდა ფაზიო, ახალი სამხრეთი უელსის საკანონმდებლო საბჭოს წევრი (2013)
* ბარონესა გლორია ჰუპერი, ლორდთა პალატის თავმჯდომარის მოადგილე და უვადო პერი (2014)
* ვიქტორია ნულანდი, სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე ევროპულ და ევრაზიულ საკითხებში (2015)
* ეველინ ფარკასი, ევრაზიის საკითხებში თავდაცვის მდივნის თანაშემწის მოადგილე (2015)
* ჯემ იოზდემირი, მწვანეთა პარტიის თანათავმჯდომარე (2015)
* ანდრეი ბელიანინოვი, ფედერალური საბაჟო სამსახურის უფროსი (2015)
* ნორმა აბდალა დე მატარაცო, დეპუტატთა პალატის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი (2015)
* ჯეიკობ ლიუ, აშშ-ის ფინანსთა მდივანი (2015)
* კრასიმირ კარაკაჩანოვი, ეროვნული ასამბლეის თავმჯდომარის მოადგილე (2015)
* დენისე პასკალი, პარლამენტის ვიცე-პრეზიდენტი (2015)
* პაველ რიჩეტსკი, ჩეხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს პრეზიდენტი (2015)
* არლემ დეზირი, სახელმწიფო მდივანი ევროპის საკითხებში (2015)
* ანიკ ჟირარდენი, სახელმწიფო მდივანი განვითარების საკითხებში (2016)

### პარლამენტის წევრები
; აშშ-ის სენატორები 
*ჯეკ რიდი (დემოკრატი-როდ-აილენდი) (1997)
*ბობ დოული (რესპუბლიკელი-კანზასი) (1997)
*დიკ დურბინი (დემოკრატი-ილინოისი) (2012)
*პარტიკ ჯ. კენედი (დემოკრატი-როდ-აილენდი) (1997)
*ფრენკ პელოუნი (დემოკრატი-ნიუ-ჯერსი) (1997)
*ჯეიმზ როგანი (რესპუბლიკელი-კალიფორნია) (1999)
*კონი მორელა (რესპუბლიკელი-მერილენდი) (1999)
*პიტ ვისკლოსკი (დემოკრატი-ინდიანა) (2004)
*ჯოზეფ კროული (დემოკრატი-ნიუ-იორკი) (2007)
*ადამ შიფი (დემოკრატი-კალიფორნია) (2008)
*ედ როისი (რესპუბლიკელი-კალიფორნია) (2014)
*ელიოტ ენგელი (დემოკრატი-ნიუ-იორკი) (2014)
*ანა ეშუ (დემოკრატი-კალიფორნია) (2015)
*ფრენკ პელოუნი (დემოკრატი-ნიუ-ჯერსი) (2015)

; ევროპის პარლამენტის წევრები
*პია ლოკატელი, იტალია (2007)
*სლავჩო ბინევი, ბულგარეთი (2011)
*მილან ცაბრნოხი, ჩეხეთი (2011)
*ლაიმა ანდრიკიენე, ლიეტუვა (2012)
*მარტინ კალანანი, გაერთიანებული სამეფო (2013)
*ტატიანა ჟდანოკა, ლატვია (2015)
*იარომირ შტეტინა, ჩეხეთი (2015)
*რიშარდ ჩარნეცკი, პოლონეთი (2014, 2015)
;სხვა
* იოსი სარიდი (2005)
* ფრანსუა როელანტ დუ ვივიე (2006)
* ჟორჟე კოლომბიე (2006)
* მარგერიტა ბონივერი (2007)
* ლეოლუკა ორლანდო (2007)
* არსალან ფათიპური (2009)
* სერჟ ლაგოში (2010)
* კეროლაინ კოქსი (2011)
* ბერნარ ფურნიე (2012)
* დანა რეიზნიეცე-ოზოლა (2013)
* ანდრეის კლემენტიევსი (2013)
* ვალერი ბუაიე (2013)
* სტივენ პაუნდი (2014) 
* ჯონ უაიტინგდეილი (2014)
* მაიკ გეიფსი (2014)
* ბრიუნო ლე რუ (2014)
* რენე რუკი (2013, 2014)
* ექინ დელიგიოზი (2015)
* ანატ ბერკო (2015) 2015)
* კარლ ვანლუვე (2015)
* ჰაროლდ ალბრეხტი (2010, 2015)
* ნოჰ იუნგ-მინი (2015)
* ჰანეს ვენინგერი (2015)
* ჟული დე გროტი (2015)
* ანდრე დიუ ბიუ დე ვარნაფი (2015)
* მარკ პრიტჩარდი (2016)
* ტალი პლოსკოვი (2016)
* სერგეის პოტაპკინსი (2016)
* ლიანა კანელი (2016)
* კენეთ ფორსლუნდი (2017)

### რეგიონული და ადგილობრივი
;აშშ-ის შტატის საკანონმდებლო ორგანოსა და საქალაქო საბჭოს წევრები
*პოლ კრეკორიანი, ლოს-ანჯელესის საქალაქო საბჭო (2004 and 2013)
*ჯონ პერესი, კალიფორნიის შტატის ასამბლეის სპიკერი (2013)
*კატჩო აჩაჯიანი, კალიფორნიის შტატის ასამბლეის წევრი (2013)
*გიორგი პოლტავჩენკო, სანქტ-პეტერბურგის გუბერნატორი (2015)

;მერები
*გიურბიუზ ჩაფანი — ესენიურთი, სტამბოლის პროვინცია, თურქეთი (1995) 
*იური ლუჟკოვი — მოსკოვი, რუსეთი (2003, 2005) 
*ჟაკ პეირა — ნიცა, საფრანგეთი (2007) 
*ჟან-კლოდ გოდენი — მარსელი, საფრანგეთი (2007,
*ჟერალდ ტრამბლე — მონრეალი, კანადა (2010, 2011)
*გერმანიის 12 მერის დელეგაცია (2015)
*ბექირ ქაია - ვანი, თურქეთი (2015)
*ჰუსეინ ოლანი - ბითლისი, თურქეთი (2015)
*ან იდალგო - პარიზი, საფრანგეთი (2016)

## საერთაშორისო ორგანიზაციების ლიდერები ან დელეგაციები
* რენე ვან დერ ლინდენი, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის პრეზიდენტი (2005) 
* ვლადიმერ რუშაილო, დსთ-ის აღმასრულებელი მდივანი (2005, 2007)
* ტერი დევისი, ევროპის საბჭოს გენერალური მდივანი (2007) 
* ვილფრედ მარტენსი, ევროპის სახალხო პარტიის პრეზიდენტი (2010) 
* ჰერმან ვან რომპეი, ევროპის საბჭოს პრეზიდენტი (2012) 
* ჟოზე მანუელ ბაროზუ, ევროკომისიის პრეზიდენტი (2012)
* ჟან-კლოდ მინიონი, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის პრეზიდენტი (2013)
* ჰერვიგ ვან სტა, ევროპის ადგილობრივი და რეგიონული მმართველობების კონგრესის პრეზიდენტი (2013)
* იური ფედოტოვი, გაეროს ნარკოტიკებისა და დანაშაულის სამმართველოს დირექტორი (2013)
* მაჯედ ელ-შაფი, One Free World International-ის პრეზიდენტი და დამფუძნებელი (2014)
* ჩინეთის ქალთა ფედერაციის დელეგაცია (2014)
* ევროპის ებრაული პარლამენტის დელეგაცია (2014)
* ჟან პოლ ვალი, ფრანკოფონიის საპარალამენტო ასამბლეის ევროპის რეგიონალური ხელმძღვანელი (2015)
* ან ბრასერი, ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეის პრეზიდენტი (2015)
* ნილს მუიჟნიექსი, ევროპის საბჭოს კომისარი ადამიანის უფლებების საკითხებში (2015)
* კორუფციასთან მებრძოლი სახელმწიფოების ჯგუფის დელეგაცია (GRECO) (2015)
* მიკაელ ჟანი, ფრანკოფონიის ორგანიზაციის გენერალური მდივანი (2015)
* ნიკოლაი ბორდიუჟა, კოლექტიური უსაფრთხოების ხელშეკრულების ორგანიზაციის გენერალური მდივანი (2015)
* ჟოზეფ დოლი, ევროპის სახალხო პარტიის პრეზიდენტი (2015)
* მიკაელ მელერი, გაეროს ჟენევის ოფისის გენერალური დირექტორი (2015)
* დონალდ ტუსკი, ევროპის საბჭოს პრეზიდენტი (2015)
* გენოციდის მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციის დელეგაცია (2015)

## რელიგიური პირები
[მინი|250პქ|[სრულიად სომხეთის კათოლიკოსი|კათოლიკოსი გარეგინ II და არქიეპისკოპოსი, როუენ უილიამსი სომხების გენოციდის მემორიალთან ერევანში 2007 წელს]]
*კონრად რაიზერი, ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს გენერალური მდივანი (1996)
* ალექსი II, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი (1996) 
* პაპი შენუდა III, ალექსანდრიისა და სრულიად აფრიკის პაპი (2003)
* სტივენ ბლერი, სტოქტონის ეპისკოპოსი (2003)
* რობერტ ედვარდ მალვი, პროვიდენსის ეპისკოპოსი, როდ-აილენდი (2003) 
* იონა მეცგერი, ისრაელის მთავარი რაბინი (2005) 
* დანი რიჩი, ლიბერალური იუდაიზმის აღმასრულებელი დირექტორი (2007) 
* კარდინალი ტარჩიზიო ბერტონე, წმინდა რომის ეკლესიის კამერლენგო და ვატიკანის სახელმწიფო მდივანი (2008)
* თეოდორ ედგარ მაკ-კერიკი, რომის კათოლიკური ეკლესიის ამერიკელი კარდინალი (2015)
* იგნატიუს აფრემ II, სირიის მართლმადიდებლური ეკლესიის პატრიარქი (2014)
* ოლავ ფიქსე ტვეიტი, ეკლესიების მსოფლიო საბჭოს გენერალური მდივანი (2011,
* ჰელგა ჰეუგლანდ ბიფულინი, ნორვეგიის ეკლესიის ეპისკოპოსი (2015)
* ბეშარ ბუტროს ალ-რაჰი, ანტიოქიის პატრიარქი და მარონიტული ეკლესიის მეთაური (2015)
* თეოდორიუს II, ალექსანდრიისა და სრულიად აფრიკის პაპი (2015)
* კრისტოფერ ჰილი, ევროპული ეკლესიების კონფერენციის პრეზიდენტი და ყოფილი ეპისკოპოსი (2015)
* რიჩარდ ჩარტრსი, ლონდონის ეპისკოპოსი (2015)
* პაპი ფრანცისკე (2016)

## სხვა ცნობადი სახეები
*ანდრეი ტარკოვსკი, რუსი რეჟისორი (1972)
*შერი, სომხური წარმოშობის ამერიკელი მომღერალი და კომპოზიტორი (1993)
*ორალ ჩალიშლარი, თურქი ჟურნალისტი და მწერალი (1995)
*ჯენგიზ ჩანდარი, თურქი ჟურნალისტი და ყოფილი სამხედრო კორესპონდენტი (1995)
*თომას დე ვაალი, ბრიტანელი ჟურნალისტი და მწერალი (2000)
*პრინცი რიჩარდი (2001)
*ჰერცოგინია ბირგიტა (2001)
*გრანტ დინკი, 2007 წელს მოკლული სომხური წარმოშობის თურქი ჟურნალისტი (2004)
*პაულო კოელიო, ბრაზილიელი ნოველისტი (2004)
*მურათ ბელგე, თურქი მიმომხილველი და აკადემიკოსი (2005)
*იეჰუდა ბაუერი, ისრაელელი ისტორიკოსი, ჰოლოკოსტის მკვლევარი (2005)
*იური ჯორკაეფი, ფრანგი ფეხბურთელი, მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონი (2006)
*ჯერი ტარკანიანი, ამერიკელი კალათბურთის მწვრთნელი (2006)
*ვლადიმერ კრამნიკი, რუსი ჭადრაკის მსოფლიო ჩემპიონი (2007)
*ჰასან ჯემალი, მწერალი, ჟურნალისტი და გენოციდის ერთ-ერთი მთავარი დამნაშავის აჰმედ ჯემალ-ფაშას შვილთაშვილი (2008)
*იენ გილანი, ინგლისელი როკ-მომღერალი (2009)
*ტონი აიომი, ინგლისელი გიტარისტი (2009)
*ვაჰაგნ დადრიანი, გენოციდის მკვლევარი (2010)
*ემირ კუსტურიცა, სერბი კინორეჟისორი (2010, 2015)
*ალექსეი ლეონოვი, საბჭოთა კოსმონავტი, ღია კოსმოსში გასული პირველი ადამიანი (2010) 
*ჟერარ დეპარდიე, ფრანგი მსახიობი (2010) 
*ჟორეს ალფეროვი, რუსი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (2011)
*უღურ იუნგიორი, თურქი ისტორიკოსი (2012)
*ალენ დელონი, ფრანგი მსახიობი (2012)
*ანა ჩაპმანი, რუსეთის დაზვერვის აგენტი (2013)
*მონსერატ კაბალიე, ესპანელი საოპერო მომღერალი (2013)
*საით ჩეთინოღლუ, თურქი ისტორიკოსი (2013, 2016)
*იოსებ კობზონი, რუსი მომღერალი (2013)
*მარიო მაცოლა, Cisco Systems-ის განვითარების მთავარი სპეციალისტი (2014)
*ისმაილ ბეშიქჩი, თურქი მკვლევარი და ნობელის პრემიის ლაურეატობის კანდიდატი მშვიდობის დარგში (2014)
*ფათიჰ აქინი, თურქული წარმოშობის გერმანელი რეჟისორი (2015)
*მარდიკ მარტინი, ამერიკელი სცენარისტი (2015)
*ევგენი კისინი, რუსი პიანისტი (2015)
*კიმ კარდაშიანი, სომხური წარმოშობის ამერიკელი სატელევიზიო სახე (2015)
*კანიე უესტი, ამერიკელი რეპერი და მუსიკალური პროდიუსერი (2015)
*დენიელ დეკერი, ამერიკელი მომღერალი და კომპოზიტორი (2015)
*დიმა ბილანი, რუსი მომღერალი (2016)
*არტურ აბრაჰამი, სომხური წარმოშობის გერმანელი პროფესიონალი მოკრივე (2015)
*მარია გულეგინა, რუსი სოპრანო (2015)
*ესთერ მუჯავაიო, რუანდელი მწერალი და რუანდის გენოციდისას გადარჩენილი (2015)
*ვიკ დარჩინიანი, სომხური წარმოშობის ავსტრალიელი პროფესიონალი მოკრივე (2015)
*რიჩარდ ჰოვანისიანი, სომხური წარმოშობის ამერიკელი ისტორიკოსი (2015)
*სტივენ სმითი, „USC Shoah Foundation Institute“-ის აღმასრულებელი დირექტორი (2015)
*მათიას ბიერნლუნდი, დანიელი ისტორიკოსი (2015)
*რონდა რაუზი, ამერიკელი მსახიობის და UFC-ის ჩემპიონი (2015)
*გერარდ მუსასი, ნიდერლანდელი მსახიობი და UFC-ის მებრძოლი (2015)
*ალექსის ოჰანიანი, reddit-ის თანადამფუძნებელი და აღმასრულებელი თავმჯდომარე (2015)
*კონან ო’ბრაიენი, ამერიკელი ტელეწამყვანი და კომიკოსი (2015)
*ქემალ იალჩინი, თურქი მწერალი (2015)
*ანატოლი ტორკუნოვი, მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტის რექტორი (2015)
*ევგენი კასპერსკი, რუსი საინფორმაციო სპეციალისტი და Kaspersky Lab-ის მთავარი აღმასრულებელი დირექტორი (2015)
*ლეიმა გბოვი, ლიბერიის ქალთა მოძრაობის აქტივისტი და ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში (2016)
*შირინ ებადი, ირანელი ადვოკატი, ყოფილი მოსამართლე და ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში (2016)
*სიედა გულამ ფატიმა, პაკისტანელი ადამიანისა და მშრომელთა უფლებების დამცველი (2016)
*Residente, პუერტორიკოელი მუსიკოსი (2016)
*შარლ აზნავური, სომხური წარმოშობის ფრანგი მომღერალი (2015, 2016)
*ჯორჯ კლუნი, ამერიკელი მსახიობი (2016)
*დინ კეინი, ამერიკელი მსახიობი (2017)
*მონტელ უილიამსი, ამერიკელი სატელევიზიო სახე (2017)
*ჯონ მალკოვიჩი, ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი (2017)

## იხილეთ აგრეთვე
*სომხების გენოციდი
*სომხების გენოციდის აღიარება

## სქოლიო
კატეგორია:სომხების გენოციდი
კატეგორია:ერევნის მუზეუმები