მღვიმევის მღვიმე

მინი|431x431პქ|მღვიმევი
**მღვიმევის მღვიმე** — კარსტული მღვიმე დასავლეთ საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მღვიმევში.

მღვიმევი წარმოადგენს მღვიმურ კომპლექსს, რომელიც შედგება ორი მღვიმისა და ხუთი ეხისაგან. ორი მღვიმიდან ერთ-ერთში აგებულია მე-13 საუკუნის მღვიმევის მონასტერი. 

მღვიმევის მღვიმური კომპლექსი მდებარეობს ზღვის დონიდან 620 მ-ზე, მდინარე ყვირილის ხეობის მარჯვენა ფერდობზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. კლდოვანი ფარდულების კომპლექსი ორსართულიანი სისტემით, ჯამური სიგრძე 500 მ-მდე. გვხვდება გამოფიტვის ადგილობრივი პროდუქტები. მღვიმე მშრალია.

მასში აღმოჩნდა ზედა პალეოლითის შუა (განვითარებული) საფეხურის მატერიალური კულტურის ნაშთები - კაჟისა და ობსიდიანის ძვლისა და რქის იარაღები და სხვ. დადგენილია შემდეგი ცხოველების არსეობობა: დომბა, ცხენი, ლომი, მღვიმური დათვი და სხვა. გარდა ამისა, ერთ-ერთი ფარდულის იატაკზე აღმოჩენილ იქნა ზედა პალეოლითელი ადამიანის მიერ შესრულებული ნაკაწრი გამოსახულებები. 

### შესწავლის ისტორია 
პალეოლითური ნაშთების არსებობა მღვიმევში პირველად 1934 წელს დაადასტურა სერგეი ზამიატნინმა, ხოლო 1940 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიის კათედრის ექსპედიციამ პროფ. გიორგი ნიორაძის ხელმძღვანელობით, რომელშიც მონაწილეობდა ნინო კილაძე (ბერძენიშვილი), N.1 ეხში არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა. გათხრების შედეგად მღვიმევის N.1 ეხის ცენტრალურ ნაწილში ზედა პალეოლითის დროის კულტურული ფენა გამოვლინდა და კაჟისა და ობსიდიანის დიდძალი მასალა. 

### ქვის მასალა 
მასალის დიდი ნაწილი წარმოების ნარჩენებს განეკუთვნება. ჩანს, რომ ქვის იარაღების დამუშავება ეხში მიმდინარეობდა. კაჟის ინვენტარში კარგად ჩანს წარმოების პროცესის მთელი ციკლი. შემონახულია: კაჟის კაჭრიდან ნუკლეუსის გამოკოპიტების, ნუკლეუსიდან ლამელების ატკეცის და ლამელებიდან იარაღების დამზადების დროს შექმნილი წარმოების ნარჩენები. ნუკლეუსები ძირითადად ზედა პალეოლითურია - პრიზმული, კონუსური, სოლისებური და ფანქრისებური. გვხვდება ამორფულიც. რეტუშირებული ლამელების რიცხვი 305 ცალია. 

იარაღების 60% ლამელებიდანაა ნაკეთები, მათგან უდიდესი ნაწილი საფხეკებია (827 ც.), რომლებიც ტიპობრივად მრავალნაირია: თავსწორრეტუშიანი, თავირიბრეტუშიანი, ორმაგი, თავამოღარული, ირგვლივრეტუშიანი, მაღალი ფორმის, ნავისებური და სხვა. საფხეკებთან შედარებით მცირეა საჭრისები (411 ც.), რომელთაგან 163 ცალი ლამელებზეა დამზადებული. ისინი ხასიათდებიან მრავალტიპიანობით. ჭარბობს მარტივი კუთხის საჭრისები - 14,3% და შუალა საჭრისები - 11,3%. 21 ცალი საჭრისი მიკროლითურია. იარაღების 3,3% კომბინირებულია. სახვრეტები 57 ცალია, მრავალფეროვანია ზურგდაბლაგვებული მიკროლამელები, მიკროიარაღები - 212 ც. კარგადაა წარმოდგენილი მიკროწვეტანები, ჩასართი იარაღები. 

მღვიმევის ქვის ინვენტარში გვხვდება აგრეთვე 13 ც. გეომეტრიული მოყვანილობის მიკროლითური იარაღი. აქედან 3 ცალი ტოლფერდა სამკუთხედია, 9 ცალი ასიმეტრიულია და 1 ცალი სეგმენტია, აქვეა 91 ცალი გრავეტის ტიპის იარაღი. 

### ოსტეოლოგიური მასალა 
ნანადირევ ცხოველთა მრავალრიცხოვანი ძვლოვანი მასალის შესწავლის შედეგად დადგენილია ცხოველთა შემდეგი სახეობები: პირველყოფილი ხარი (Bos sp.), გარეული ცხენი (Equus caballus L.), გარეული თხა (Carpa sp.), გარეული ცხვარი (Ovis sp.), მღვიმის ლომი (Felis spelaea Gold f.), მგელი (Canis lupus L.) და სხვა. 

მღვიმევის ეხში მოპოვებულია აგრეთვე 23 ერთეული ცხოველის ძვლისა და რქის იარაღები: სახვრეტები, სადგისები, ხელშუბისპირები და სხვა. 

მღვიმევის ეხის მასალები ზედა პალეოლითის საკმაოდ განვითარებული ნიშნებით ხასიათდებიან. ამას მოწმობს როგორც იარაღთა დამუშავების წესები და მათი ტიპოლოგიური შემადგენლობა, აგრეთვე საფხეკ-საჭრისების რაოდენობრივი შეფარდებაც. აშკარად ჩანს, რომ მღვიმევი ზედა პალეოლითის იმ საფეხურს განეკუთვნება, როდესაც ადამიანს უკვე შესწევს უნარი მეურნეობის ამა თუ იმ დარგისათვის სპეციალური და უფრო მარჯვედ მოსახმარი იარაღი შექმნას. 

მღვიმევის ოსტეოლოგიურ ნაშთებში ყურადღებას იპყრობს დამწვარი ძვალი. მრავლად არის აგრეთვე დამწვარი კაჟი და ნახშირის ფრაგმენტები, რაც აქ ადამიანის მიერ ცეცხლის გამოყენებას მოწმობს.

## გალერეა 

ფაილი:Mgvimevi 1834.jpg|დიუბუა დე მონპერეს მოგზაურობის დროს ჩახატული მღვიმევის კომპლექსი (1834 წელი)

ფაილი:Mgvimevi 1934.jpg|მღვიმევი (დაფიქსირებული სერგეი ზამიატნინის მიერ 1934 წელს)

ფაილი:Mghvimevi engravings.jpg|მღვიმევის ნაკაწრი გამოსახულება

## ლიტერატურა 
* კილაძე, ნ., ს. მღვიმევში მოპოვებული ახალი პალეოლითური ნაშთები. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი, თბილისი, 1949.
* საქართველოს არქეოლოგია I (ქვის ხანა). ტომის რედაქტორები: ნ. ბერძენიშვილი, დ. თუშაბრამიშვილი. მთავარი რედაქტორი: ო. ლორთქიფანიძე. "მეცნიერება", თბილისი, 1991.
* Замятнин С. Н., Пешерные навесы Мгвимеви, близ Чиатуры (Грузия). Советская Археология III: 53-76. 1937.
* Losaberidze, L., Zavradashvili, A., Kenkadze, V., Palaeolithic rock art from Mghvimevi, western Georgia. Archaeological Research in Asia, 37, 100499. 2024. 
* *ყიფიანი შ., ტინტილოზოვი ზ., ოქროჯანაშვილი არს., ჯიშკარიანი ვ.,* საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბილისი, 1966.

კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ზედა პალეოლითის ძეგლები