ლეონ კორტეს კასტრო

**ლეონ კორტეს კასტრო** (დ. 8 დეკემბერი, 1882 — გ. 3 მარტი, 1949) — კოსტა-რიკელი პედაგოგი, იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც იყო კოსტა-რიკის 28-ე პრეზიდენტი 1936 წლიდან 1940 წლამდე. მისი პრეზიდენტობა აღინიშნა საზოგადოებრივი სამუშაოების ვრცელი პროგრამით, მათ შორის მრავალი საჯარო სკოლისა და ყოფილი ლა-საბანას საერთაშორისო აეროპორტის მშენებლობით, რის გამოც თანამედროვენი მის მთავრობას მოიხსენიებდნენ როგორც gobierno del cemento y la varilla („ცემენტისა და ფოლადის ადმინისტრაცია“). 

კორტესი იყო ლიბერალი პრეზიდენტების ჯაჭვის ბოლო წარმომადგენელი 1940-იანი წლების „კალდერონიზმთან“ დაკავშირებულ პოლიტიკურ და სოციალურ რეფორმებამდე. თავისი ვადის განმავლობაში ის განიხილავდა კონსტიტუციურ ცვლილებებს, რომლებიც დაუშვებდა მის დაუყოვნებელ ხელახალ არჩევას, მაგრამ საბოლოოდ უარი თქვა ამაზე ზედიზედ საპრეზიდენტო ვადების კონსტიტუციური აკრძალვის გამო. მისი მემკვიდრე გახდა რაფაელ ანხელ კალდერონ გვარდია, რომლის ადმინისტრაციამ გააფართოვა სახელმწიფოს როლი სოციალური რეფორმების სერიით.

კორტესის შეხედულებები ევროპულ პოლიტიკასა და ფაშიზმზე ისტორიული დებატების საგანია. მან გამოხატა აღფრთოვანება ნაცისტური გერმანიის ეკონომიკური პოლიტიკის გარკვეული ასპექტების მიმართ. პრეზიდენტობის დროს მან იმიგრაციის დირექტორად დანიშნა ინჟინერი მაქს ეფინგერ გრაფი, ნაცისტური პარტიის საგარეო ორგანიზაციის კოსტა-რიკის ფილიალის ხელმძღვანელი. ამ როლში ეფინგერმა გაატარა შემზღუდავი საიმიგრაციო პოლიტიკა, რაც ზღუდავდა „არაარიულად“ კლასიფიცირებული პირების შემოსვლას, მათ შორის პოლონელი ებრაელი ლტოლვილების, რომლებიც კოსტა-რიკაში თავშესაფარს ეძებდნენ. ეფინგერი მანამდეც მუშაობდა კორტესის დაქვემდებარებაში, როგორც ანაზღაურებადი კონსულტანტი 1932-1933 წლებში.  

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
250px|მინი
ლეონ კორტეს კასტრო დაიბადა 1882 წლის 8 დეკემბერს ალახუელაში, კოსტა-რიკა, კოლუმბიელი ექიმის რობერტო კორტეს კორტესისა და ფიდელინა კასტრო რუისის ოჯახში. მან დაწყებითი განათლება ალახუელაში მიიღო, ხოლო საშუალო სწავლება კოსტა-რიკის ლიცეუმში. ფორმალური განათლების დასრულების შემდეგ მან მასწავლებლის კვალიფიკაცია მიიღო და თავდაპირველად მუშაობდა როგორც დაწყებით, ისე საშუალო განათლების სფეროში.

1905 წლის 28 სექტემბერს კორტესმა ცოლად შეირთო ხულია ფერნანდეს როდრიგესი, დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი ალახუელადან. წყვილს სამი ვაჟი შეეძინა: ხავიერი, ხორხე და ოტო კორტეს ფერნანდესები.

1911-დან 1914 წლამდე კორტესი მსახურობდა ეროვნული არქივის დირექტორად. მან დატოვა ეს პოსტი, რათა დაეკავებინა საპარლამენტო ადგილი, რომელზეც აირჩიეს.

## ადრეული პოლიტიკური კარიერა
250px|მინი
კორტესი პირველად აირჩიეს საკონსტიტუციო კონგრესში 1913 წლის საყოველთაო არჩევნებზე, როგორც „რესპუბლიკური პარტიის“ წარმომადგენელი ალახუელადან. 1916 წლის აგვისტოში მან მიიღო სამართლის ხარისხი სან-ხოსეს სამართლის სკოლაში. მისი საწყისი საპარლამენტო ვადა შეწყდა 1917 წლის სახელმწიფო გადატრიალებით, რომელსაც გენერალი ფედერიკო ტინოკო გრანადოსი ხელმძღვანელობდა.

ტინოკოს დიქტატურის დროს კორტესი 1917 წლის მარტში დაინიშნა ალახუელას გუბერნატორად. 16 მაისს იგი დაინიშნა კოსტა-რიკის დელეგატად ცენტრალური ამერიკის საერთაშორისო ოფისში (SICA-ს წინამორბედი) და რწმუნებულად გვატემალაში. მან ამ პოსტზე 1918 წლის 2 სექტემბრამდე იმსახურა.  

ტინოკოს რეჟიმის დაცემისა და ფრანსისკო აგილარ ბარკეროს გარდამავალი მთავრობის ჩამოყალიბების შემდეგ, კორტესი დაინიშნა პირველი ინსტანციის მოსამართლედ კარტაგოში 1919-1920 წლებში. იგი საკანონმდებლო პოლიტიკას დაუბრუნდა 1921 წლის შუალედურ არჩევნებზე რიკარდო ხიმენეს ორეამუნოს მიერ აღდგენილი „რესპუბლიკური პარტიით“. კორტესი აირჩიეს საკონსტიტუციო კონგრესის პრეზიდენტად 1925-1926 საკანონმდებლო წლისთვის და ხელახლა აირჩიეს დეპუტატად 1925 წელს, 1926-1930 წლების ვადით.

1929 წელს კორტესი გადადგა კონგრესიდან, რათა ემსახურა განათლების მდივნად პრეზიდენტ კლეტო გონსალეს ვიკესის დროს, პოსტი მას 1929-1930 წლებში ეკავა. მოგვიანებით იგი გადაიყვანეს საზოგადოებრივი სამუშაოებისა და სოფლის მეურნეობის სამდივნოში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1930 წლის მაისიდან ნოემბრამდე.    

რესპუბლიკური პარტიის შიდა განხეთქილებისა და „ეროვნული რესპუბლიკური პარტიის“ (PRN) ჩამოყალიბების შემდეგ, რომელმაც 1932 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა, კორტესი ხელახლა დაინიშნა საზოგადოებრივი სამუშაოებისა და სოფლის მეურნეობის მდივნად. იგი ამ პოსტზე 1932 წლიდან 1935 წლის აპრილამდე მსახურობდა პრეზიდენტ რიკარდო ხიმენესის დროს. ამ პერიოდში იგი კონგრესმა ასევე აირჩია პრეზიდენტის მესამე ნაცვლად.

## პრეზიდენტობა (1936–1940)
კორტესი აირჩიეს PRN-ის საპრეზიდენტო კანდიდატად ხიმენეს ორეამუნოს შესაცვლელად 1936 წლის საყოველთაო არჩევნებზე. მან დაამარცხა ოქტავიო ბეეჩე არგუელიო, მოსამართლე და „ეროვნული პარტიის“ კანდიდატი, და კარლოს ლუის საენსი კომუნისტური „მუშათა და გლეხთა ბლოკიდან“. კორტესმა არჩევნებში ხმების 60.2% მოიპოვა და ყველა პროვინციაში გაიმარჯვა. PRN-მა ასევე შეინარჩუნა უმრავლესობა საკონსტიტუციო კონგრესში.

კამპანიის დროს კორტესი ოპონენტების მხრიდან ავტორიტარული და ფაშისტური ტენდენციების ბრალდებებს წააწყდა. მან საკუთარი თავი წარმოაჩინა როგორც მტკიცე ანტიკომუნისტი და თავისი კანდიდატურა შესთავაზა როგორც დამცავი საშუალება კოსტა-რიკაში კომუნისტური იდეოლოგიის გავრცელების წინააღმდეგ. ამ პერიოდისთვის მის პოლიტიკურ პლატფორმასა და მმართველობის სტილს ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც „კორტესიზმს“ (Cortesismo).

საზოგადოებრივი სამუშაოები კორტესის ადმინისტრაციის ცენტრალურ ფოკუსს წარმოადგენდა. მისმა მთავრობამ ზედამხედველობა გაუწია მრავალი გზისა და საჯარო სკოლის მშენებლობას მთელი ქვეყნის მასშტაბით, რამაც მნიშვნელოვნად გააფართოვა ინფრასტრუქტურა როგორც ურბანულ, ისე სოფლის რაიონებში.

ადმინისტრაციამ დაუკვეთა კოსტა-რიკის მონეტარული და საგანმანათლებლო სისტემების ტექნიკური შესწავლა. ექსპერტები გადამზადებისთვის გაიგზავნენ ჩილეში, ხოლო უცხოელი სპეციალისტები მოწვეულნი იყვნენ ფორმალური შეფასებებისთვის: მონეტარულ აუდიტს ხელმძღვანელობდა დოქტორი ჰერმან მაქსი, ხოლო საგანმანათლებლო მიმოხილვას ლუის გალდამესი. მონეტარული რეფორმების ფარგლებში, კორტესმა „კოსტა-რიკის საერთაშორისო ბანკი“ რომელიც თავდაპირველად 1914 წელს დაარსდა პრეზიდენტ ალფრედო გონსალეს ფლორესის დროს გარდაქმნა კოსტა-რიკის ეროვნულ ბანკად (Banco Nacional de Costa Rica). რეფორმამ გააფართოვა ინსტიტუტის როლი, როგორც სახელმწიფოს მიერ კონტროლირებადი განვითარების ბანკის და მოახდინა მონეტარული ემისია ცენტრალიზებულ ჩარჩოებში.   

საგანმანათლებლო კვლევამ გასცა რეკომენდაცია საჯარო უნივერსიტეტის აღდგენის შესახებ, 1888 წელს სანტო-ტომასის უნივერსიტეტის დახურვის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ წინადადება კორტესის ადმინისტრაციის დროს არ განხორციელებულა, მან საფუძველი ჩაუყარა უმაღლესი განათლების რეფორმებს მომდევნო მთავრობის დროს, რასაც მოჰყვა კოსტა-რიკის უნივერსიტეტის შექმნა 1940 წელს.

კორტესმა ასევე ხელი მოაწერა კორტეს-ჩიტენდენის ბანანის კონტრაქტს, რამაც ხელი შეუწყო ბანანის წარმოების გაფართოებას სამხრეთ წყნარი ოკეანის რეგიონში და განაპირობა კეპოსისა და გოლფიტოს პორტების მშენებლობა. მისი პრეზიდენტობის დროს აშენდა პუნტარენასის მთავარი საბაჟო სახლიც.

## პოსტ-პრეზიდენტობა
250px|მინი
თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ კორტესი აქტიური დარჩა საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად იგი მხარს უჭერდა რაფაელ ანხელ კალდერონ გვარდიას, კორტესი კალდერონის ადმინისტრაციის მეორე წელს მისი პოლიტიკური ოპონენტი გახდა. 1943 წელს კორტესმა დატოვა PRN და დააარსა დემოკრატიული პარტია, რითაც მიიზიდა მხარდამჭერები, რომლებიც საზოგადოდ ცნობილნი იყვნენ როგორც „კორტესისტები“ (cortesistas).

დემოკრატიულმა პარტიამ მონაწილეობა მიიღო 1942 წლის საკანონმდებლო არჩევნებში და მოიპოვა 4 ადგილი 22-დან. კორტესი თავად არ იბრძოდა სადეპუტატო ადგილისთვის, მაგრამ საყოველთაოდ მიიჩნეოდა ოპოზიციის ლიდერად კონგრესის გარედან. ის მკვეთრად უპირისპირდებოდა „გამარჯვების ბლოკს“ (Bloque de la Victoria) საარჩევნო ალიანსს, რომელიც ჩამოყალიბდა კალდერონის PRN-ს, მანუელ მორა ვალვერდეს ხელმძღვანელობით „ხალხის ავანგარდის პარტიასა“ (PVP) და კათოლიკური ეკლესიის სექტორებს შორის.

როდესაც PRN-მა 1944 წლის საყოველთაო არჩევნებზე კანდიდატად თეოდორო პიკადო მიხალსკი წარადგინა, კორტესმა წამოაყენა საკუთარი საპრეზიდენტო კანდიდატურა. როგორც ადრინდელ კამპანიებში, ის კვლავ წააწყდა ბრალდებებს ფაშისტურ სიმპათიებში. მის კანდიდატურას მხარს უჭერდნენ კონსერვატიული პოლიტიკური ჯგუფები, ბიზნეს ელიტის ნაწილები და კონსერვატიული კათოლიკური ფრაქციები. კორტესი დამარცხდა პიკადოსთან ხმების 33.9%-ით და გაიმარჯვა მხოლოდ ალახუელასა და ერედიას პროვინციებში. მიუხედავად ამისა, დემოკრატიულმა პარტიამ გააფართოვა თავისი წარმომადგენლობა საკონსტიტუციო კონგრესში, მოიგო 14 ადგილი 45-დან.

პიკადოს ადმინისტრაციის დროს კორტესი აგრძელებდა მოღვაწეობას ოპოზიციის მთავარ ლიდერად. ფართოდ იყო მოსალოდნელი, რომ ის მონაწილეობას მიიღებდა 1948 წლის საყოველთაო არჩევნებში, პოტენციურად კვლავ კალდერონ გვარდიას წინააღმდეგ. თუმცა, იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1946 წლის 3 მარტს, საკანონმდებლო არჩევნებიდან ერთი თვის შემდეგ, რამაც ოპოზიციაში ლიდერობის ვაკუუმი დატოვა. იმ დროისთვის პოლიტიკური დაძაბულობა გამძაფრებული იყო საარჩევნო თაღლითობის ბრალდებებითა და ისეთი ფიგურების გამოჩენით, როგორიც იყო ხოსე ფიგერეს ფერერი, რაც საბოლოოდ 1948 წლის კოსტა-რიკის სამოქალაქო ომით დაგვირგვინდა.

## მემკვიდრეობა
კოსტა-რიკაში რამდენიმე საჯარო დაწესებულება და ადგილი ატარებს ლეონ კორტეს კასტროს სახელს. სან-ხოსეს პროვინციაში ლეონ კორტეს კასტროს კანტონი შეიქმნა 1962 წლის 29 მარტს. ალახუელას გუასიმას რაიონში საჯარო დაწყებითი სკოლა მის სახელს ატარებს; სკოლა აშენდა მისი ადმინისტრაციის დროს. კიდევ ერთი სკოლა კოტში, ორეამუნო (კარტაგოს პროვინცია), მნიშვნელოვნად გაფართოვდა კორტესის პრეზიდენტობისას და შემდგომში მისი სახელი ეწოდა.

ლეონ კორტეს კასტრო 1949 წლის 26 იანვარს მეორე რესპუბლიკის დამფუძნებელმა ხუნტამ „სამშობლოს ღირსეულ მოღვაწედ“ (Benemérito de la Patria) გამოაცხადა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები