open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ესტონეთის მაზრები

ესტონეთი უნიტარული სახელმწიფოა. მისი ტერიტორია დაყოფილია 15 მაზრად  (), რომლებიც თავის მხრივ იყოფა მუნიციპლიტეტების, ორ  სახეობად ქალაქებად და თემებად. ამჟამად ესტონეთში 79 მუნიციპალიტეტია, რომელსაც მეთაურობს თემის უხუცესი () ან ქალაქის მერი (). ტალინი იყოფა ადმინისტრაციულ ერთეულებად – „ქალაქის ნაწილებად“, რომელსაც მეთაურობს ქალაქის ნაწილის უხუცესი ().

## მაზრების ცხრილი 
მინი|ცენტრი|400px|ესტონეთის ოლქები 

## ისტორია
XIII საუკუნეში ესტონეთი იყოფოდა 8 მაზრად: ვირუმაა, ლიანემაა, რივალა, საარემაა, საკალა, უგანდი, ჰარიუმაა და იარვამაა. სსრკ-ს შემადგენლობაში შეცვლის შემდეგ ესტონეთი 1947 წელს დაიყო რაიონებად, ხოლო 1952 წელს ოლქებად. სულ არსებობდა სამი ასეთი ოლქი.

* პიარნუს ოლქი
* ტალინის ოლქი
* ტარტუს ოლქი

თუმცა ასეთი დაყოფა 1953 წელს გაუქმდა. 1987 წელს ესტონეთი იყოფოდა 15 რაიონად და 6 რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქად. ადმინისტრაციული დაყოფის ეს სისტემა შენარჩუნდა დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგაც, თუმცა რაიონებს ეწოდათ მაზრები. ზოგიერთ მათგანს შეეცვალა სახელწოდება. რესპუბლიკური დაქვემდებარების ქალაქები, მათ შორის ტალინიც გაერთიანდა მაზრების შემადგენლობაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
*
ტარტუ

**ტარტუ** (, ლატვ. Tērbata,  ან Юрьев) — ესტონეთის მეორე უდიდესი ქალაქი. ტარტუ პირველი ესტონური ქალაქია, რომელიც ქრონიკებში მოიხსენიება თვით ტალინზე ადრეც კი 1030 წელს. 1632 წელს ტარტუში დაარსდა უნივერსიტეტი, რითაც ეს ქალაქია ცნობილი მთელ ევროპაში. აკადემიზმის სული ტარტუში ფეხის ყოველ ნაბიჯზე იგრძნობა.

ტარტუ მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ესტონეთში, მდინარე ემაიიგის მარჯვენა ნაპირზე. მიუხედავად მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი დანაკარგებისა, შედარებით კარგადაა შემონახული ქალაქის კლასიკური ცენტრი. ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია რატუშა (1782–1789 არქიტექტორი ი. ჰ. ბ. ვალტერი), XIV საუკუნის დროინდელი გოთური ეკლესია, XIX საუკუნის I დეკადების დროინდელი უნივერისტეტის მთავარი კორპუსის შენობა. აღსანიშნავია ხის სახლები. ტოონემიაგის პარკში, სადაც ოდესღაც ციხე-სიმაგრე მდებარეობდა, დღეს უნივერსიტეტის რამდენიმე კორპუსი და ტარტუს ღირსეულ მოქალაქეთა ძეგლები მდებარეობს.

ტარტუ მდიდარია მუზეუმებით. მათ შორის აღსანიშნავია ესტონეთის ეროვნული მუზეუმი, რომელსაც გააჩნია მდიდარი ეთნოგრაფიული კოლექცია. აღსანიშნავია აგრეთვე XIII-XVI საუკუნეების დროინდელი კათედრალის ნანგრევებში განლაგებული უნივერსიტეტის მუზეუმი. სხვა მუზეუმებიდან: ობსერვატორიის, ანტიკვარიატის, ლიტერატურის, გეოლოგიის, ზოოლოგიის, სპორტის და სათამაშოების.

Puitelamu Tartus Oa 1.jpg|
Tartu Ülikooli peahoone 2012.jpg
Raudteetööliste elamu Tartus Vaksali 4.jpg|
Tartu Raekoda 2012.jpg|

## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
კატეგორია:ტარტუმაას მუნიციპალიტეტები
ტკბობის ბაღი

ტრიპტიქი **ტკბობის ბაღი** ჰიერონიმუს ბოსხის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია. მასზე ასახულია სამყაროს შექმნა და კაცობრიობაში ცოდვის გაჩენა. ამჟამად ნამუშევარია დაცულია პრადოს მუზეუმში, მადრიდი, ესპანეთი.

სურათი შესრულებულია ზეთის საღებავებით ხის პანელზე. ცენტრალური ნაწილის ზომებია 195x220 სმ, ხოლო გვერდითა ნაწილების — 95x220 სმ.

ფაილი:Hieronymus Bosch - The Garden of Earthly Delights - The exterior (shutters).jpg|დარაბები — სამყაროს შექმნა
ფაილი:Hieronymus Bosch - The Garden of Earthly Delights - The Earthly Paradise (Garden of Eden).jpg|მარცხენა პანელი: მიწიერი სამოთხე (ედემის ბაღი)
ფაილი:Hieronymus Bosch - The Garden of Earthly Delights - Garden of Earthly Delights (Ecclesia's Paradise).jpg|ცენტრალური პანელი: ტკბობის ბაღი
ფაილი:Hieronymus Bosch - The Garden of Earthly Delights - Hell.jpg|მარჯვენა პანელი: ჯოჯოხეთი

კატეგორია:ჰიერონიმუს ბოსხის ნახატები
კატეგორია:პრადოს ექსპონატები
ჯონ ფიცჯერალდ კენედი

**ჯონ ფიცჯერალდ „ჯეკ“ კენედი** (,  შემოკლ.  JFK, დ. 29 მაისი, 1917 — გ. 22 ნოემბერი, 1963) — აშშ-ის 35-ე პრეზიდენტი 1961 წლიდან 1963 წელს მკვლელობამდე. პოლიტიკაში ღვაწლმოსილი ირლანდიურ-ამერიკული კენედების ოჯახის წევრი საყოველთაოდ ამერიკული ლიბერალიზმის ხატად არის შერაცხილი.

## ბიოგრაფია
1940 წელს კენედიმ ჰარვარდის უნივერსიტეტი დაამთავრა საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალობით. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი წყნარი ოკეანის საბრძოლო მოქმედებებში იღებდა მონაწილეობას, რისთვისაც ლეიტენანტის წოდება მიიღო. ომის დროს ის მძიმედ დაიჭრა და მამაცობისთვის 2 მედალი მიიღო.

ომის შემდეგ კენედი, როგორც დემოკრატიული პარტიის წევრი, აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის (1947–1953) და სენატის (1953–1960) წევრი იყო მასაჩუსეტსიდან. 1953 წლის 12 სექტემბერს მან იქორწინა ჟაკლინ ბუვიერზე. 1955 წელს ხერხემლის ოპერაციის შემდეგ კრებული „სიმამაცის სახეები“ (Profiles in Courage) დაწერა, რომელმაც პულიცერის პრემია მოიპოვა.

1960 წლის არჩევნებში მან მცირე სხვაობით მოქმედი ვიცე-პრეზიდენტი და რესპუბლიკელების კანდიდატი რიჩარდ ნიქსონი დაამარცხა. კენედი პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც მე-20 საუკუნეში დაიბადა და აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა პიროვნება (43 წლის), ვინც არჩეულ იქნა პრეზიდენტად. იგი დღემდე ერთადერთ კათოლიკე და ერთადერთ პულიცერის პრემიის მფლობელ აშშ-ის პრეზიდენტად რჩება. 
მისი ადმინისტრაციის დროინდელი მნიშვნელოვანი მოვლენები ღორების ყურის ოპერაცია, კუბის კრიზისი, ბერლინის კედლის აშენება, კოსმოსის შეჯიბრი, აფრიკელ-ამერიკელთა სამოქალაქო უფლებების მოძრაობა და ვიეტნამის ომის ადრეული ეტაპი იყო.

კენედი 1963 წლის 22 ნოემბერს ტეხასის შტატის ქალაქ დალასში მოკლეს. მკვლელობაში ეჭვმიტანილი ლი ჰარვი ოსვალდი მანამ, სანამ სასამართლოს წინაშე წარდგებოდა მოკლულ იქნა დალასის მაცხოვრებლის ჯეკ რუბის მიერ.  FBI-ის, უორენის კომისიის და წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტის დასკვნებით პრეზიდენტის მკვლელი ოსვალდი იყო. ამასთან ერთად წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტმა სადავო აკუსტიკურ სამხილებზე დაყრდნობით შეთქმულების ალბათობა არ გამორიცხა. ჯონ კენედი დღემდე ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარულია აშშ-ის ყოფილ პრეზიდენტებს შორის.

დაკრძალულია ვაშინგტონში არლინგტონის სასაფლაოზე.

## შეთქმულების თეორია
არსებობოს შეთქმულების თეორია რომელიც ამტკიცებს რომ ჯონ ფიცჯერალდ კენედის მკვლელობა FBI-ის და CIA-ის დაგეგმილი იყო.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* John F. Kennedy: A Resource Guide from the Library of Congress
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:მოკლული ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
პიარნუ

მინი|დრონით გადაღებული ვიდეო, 2022
**პიარნუ** (    ძველად Пернов) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ ესტონეთში, რიგის ყურის (ბალტიის ზღვა) სანაპიროზე.

ქალაქი პიარნუ ესტონეთის ტურისტული ინდუსტრიის ცენტრს წარმოადგენს. იგი ცნობილია ათასგვარი სამკურნალო-განმაჯანსაღებელი, ფიზიოთერაპიული, სარეკრეაციო-თერაპიული ცენტრებით. ამ ცენტრებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია რანაჰოტელი [სანაპირო სასტუმრო] (1937. არქ. ა. სოანსი და ო. სიინმაა) თავისი ისტორიული მემკვიდრეობით. კერძოდ, ცნობილია, რომ აქ ესტონეთის I რესპუბლიკის (1918–1940) პრეზიდენტები ისვენებდნენ.

მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი XIII საუკუნეში დაარსდა, ყველაზე ძველი შენობა – თეთრი კოშკი XVI საუკუნის დასასრულით თარიღდება. XVII-XVIII საუკუნეების დროინდელი საფორტიფიკაციო ნაგებობებიდან მხოლოდ ბაროკოს სტილის „ტალინის კარიბჭე“ (1675–1685) და რამდენიმე კოშკია შემორჩენილი.

აღსანიშნავია ბაროკოს სტილის პრტესტანტული და მართლმადიდებლური ტაძრები. ორივე წმ. ელიზაბეთის სახელობის. ქალაქი მდიდარია არტ-ნუვოს და ფუნქციონალისტური სტილის არქიტექტურითაც.

## დაძმობილებული ქალაქები
## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
კატეგორია:პიარნუმაას მუნიციპალიტეტები
ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი

**ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი** — ესტონეთის რესპუბლიკის მთავრობის მეთაური. მას პრეზიდენტი არჩევს და უფლებამოსილებას პარლამენტი ანიჭებს.

## ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები 
## რესურსები ინტერნეტში
* ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი

*
გია ქავთარაძე

**გია  ქავთარაძე**  (დ. 19 აგვისტო, 1970, თბილისი) — ქართველი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე 2005 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე, საქართველოს იუსტიციის მინისტრი 2005-2007 წლებში.

## ბიოგრაფია
გია ქავთარაძე დაიბადა 1970 წლის 19 აგვისტოს, თბილისში. 1992 წელს დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ფაკულტეტი, ხოლო 1993 წელს  – ინდიანას უნივერსიტეტის სამართლის სკოლის ასპირანტურა. 1992 წლის აგვისტოდან 1993 წლის იანვრამდე მუშაობდა საქართველოს შრომის, სოციალური დაცვისა და დემოგრაფიის სამინისტროში სპეციალისტად. 1993 წელს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში ინდიანას უნივერსიტეტში სამართლის სკოლის ასპირანტურაში სწავლის პარალელურად, მუშაობდა იურიდიულ ფირმაში “Square, Sanders and Dampsey” იურსიტად. 1994-1995 წლებში იყო წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის ორგანიზაციების საერთაშორისო ფედერაციის (IFRC) საქართველოს წარმომადგენლობის საფინანსო ადმინისტრატორის თანაშემწე. 1995-1997 წლებში იყო გაეროს ბავშვთა ფონდის (UNICEF) საქართველოს წარმომადგენლობის ადმინისტარტორი. 1997-1998 წლებში მუშაობდა გაეროს განვითარების პროგრამის (UNDP) საქართველოს წარმომადგენლობის მიერ განხორციელებული პროექტის – “საქართველოს სახალხო დამცველის სამსახურის მხარდაჭერა” კონსულტანტად. 1998 წლის თებერვალში დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის საბჭოს საერთაშორისო ურთიერთობათა კოორდინატორად, ხოლო იმავე წლის ოქტომბერში – საქართველოს იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორად. 1999 წლის ივლისში საქართველოს პარლამენტის სამი წლის ვადით აირჩია საქართველოს იუსტიციის საბჭოს წევრად, ხოლო 2000 წლის თებერვალში დაინიშნა საქართველოს იუსტიციის მდივნად. 2002-2003 წლებში მუშაობდა აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID) პროექტის – “ტაჯიკეთის რესპუბლიკის სასამართლო რეფორმა” სამართლებრივ კონსულტანტად. პარალელურად, მუშაობდა აშშ-ის იუსტიციის დეპარტამენტის პროექტის – “პროკურატურის რეფორმა საქართველოში” სამართლებრივ კონსულტანტად. 2002 წელს მან დააფუძნა სოლიდარული პასუხისმგებლობის საზოგადოება – “ქავთარაძე და პარტნიორები”. იმავე წელს მან დააფუძნა ინდიანას უნივერსიტეტის ქართველ კურსდამთავრებულთა ასოციაცია და დღემდე თავმდჯომარეობს მას. 2001 წელს მას მიენიჭა იუსტიციის უფროსი მრჩევლის სპეციალური წოდება.

სხვადასხვა დროს მონაწილეობდა სასწავლო გადამზადების კურსებში. კერძოდ: ”(UNICEF)-ის საკადრო რესურსების მართვა (1997 წ., შვეიცარია, ჟენევა); (UNICEF)-ის პროგრამების მართვის დაგეგმარება და საერთო ბიუჯეტი” (1997 წ., შვეიცარია, ჟენევა); “(UNICEF)-ის სახელფასო მეთოდოლოგია და სამუშაოთა კლასიფიკაცია” (1997 წ., ეგვიპტე, კაირო); “სამოსამართლო სწავლება” (1999 წ., აშშ, ნევადა); სამართლის ხელმისაწვდომობა – ცვლილებათა სტრატეგია” (2001 წ., გაერთიანებული სამეფო, ლონდონი); “სასამართლო სისტემა” (2001 წ., ისრაელი); “სასამართლო მართვა და რეფორმა” (2001 წ., აშშ).

2005 წლის ივნისიდან დეკემბრამდე იყო საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე. 2005 წლის 22 დეკემბერიდან 2007 წლის 30 აგვისტომდე იყო საქართველოს იუსტიციის მინისტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
*გია ქავთარაძე - ბიოგრაფია 
*გია ქავთარაძე - დეკლარაცია 

## სქოლიო
კატეგორია:ცესკოს თავმჯდომარეები
კატეგორია:საქართველოს იუსტიციის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:დაბადებული 19 აგვისტო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კოჰტლა-იარვე

**კოჰტლა-იარვე** () —  ქალაქი ესტონეთში. მდებარეობს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, იდა-ვირუმაას მაზრის შემადგენლობაში. ტალინი-ნარვა-სანქტ-პეტრბურგის საავტომობილო გზისა და ტალინი-ნარვის რკინიგზის მახლობლად.

## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი
* იდა-ვირუმაას მაზრის საიტი 
* კოჰტლას თემების საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
გიორგი ხევიაშვილი

**გიორგი ხევიაშვილი** (დ. 5 მარტი, 1964, რუსთავი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს 3 მოწვევის პარლამენტის წევრი (1995, 1999, 2004), ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრი 2005-2007 წლებში.

## ბიოგრაფია
1981-1982 წლებში მუშაობდა რუსთავის სარემონტო სამმართველოში მუშად. 1982 წლის მარტიდან 1984 წლის დეკემბრამდე მუშაობდა კრწანისის მეღორეობის კომპლექსში მუშად.

1984-1986 წლებში გაიარა სამხედრო სავალდებულო სამსახური. 1987-1989 წლებში მუშაობდა რუსთავის ფსიქონევროლოგიურ დისპანსერში. 1993-1995 წლებში იყო საიჯარო ფერმერული მეურნეობის მმართველი.

1994 წელს დაამთავრა საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის ზოოსაინჟინრო ფაკულტეტი; 1995 წელს დაასრულა ისრაელის სინატკას საერთაშორისო სასოფლო-სამეურნეო კურსები. 1996-2000 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სამართალმცოდნეობის სპეციალობით.

1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 2004-2005 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.

2005-2007 წლებში იყო საქართველოს ლტოლვილთა და განსახლების მინისტრი. 2014 წლიდან არის ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:საქართველოს იძულებით გადაადგილებულ პირთა, განსახლებისა და ლტოლვილთა მინისტრები
კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:რუსთავში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ირაკლი ჩოგოვაძე

**ირაკლი ჩოგოვაძე** (დ. 19 აგვისტო, 1973, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.  

## ბიოგრაფია
1990 წელს ჩააბარა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფინანსებისა და კრედიტის ფაკულტეტზე. 1991 წელს სასწავლებლად გადავიდა პარიზში პარი IX-ის სახელობის უნივერისტეტში საბანკო და საფინანსო ორგანიზაციების მართვის ფაკულტეტზე, რომელიც 1996 წელს დაამთავრა მაგისტრის წოდებით. 1996-2003 წლებში სამუშაოდ გადავიდა ლონდონში IBRD-ში ანალიტიკოსად და შემდგომ — ბანკირად. 2004 წელს მუშაობდა მოსკოვში „ABN-AMRO Bank“-ში ბანკირად. 2004 წლის სექტემბერში დაინიშნა ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს“ თავმჯდომარის მოადგილედ, ხოლო 2004 წლის ნოემბერში − ს.ს.ი.პ. „საწარმოთა მართვის სააგენტოს“ თავმჯდომარედ. 2005 წლის ივნისში დაინიშნა საქართველოს ეკონომიკური განვითარების მინისტრად. ეს პოსტი ეკავა 2006 წლის დეკემბრამდე. 
 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეკონომიკის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  19 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თალიბანი

**თალიბანი**, ან **თალიბანის მოძრაობა** (თულაბას დამახინჯებული ფორმა, არაბული თალიბის მრავლობითი ფორმა, „მოსწავლე“) — ისლამური ფუნდამენტალისტური პოლიტიკურ-რელიგიური პრო-პუშტუნთა მოძრაობა, რომელიც ავღანეთს მართავდა 1996–2001 წლებში და 2021 წლიდან. დიპლომატიური აღიარება მხოლოდ რუსეთიდან მიიღო. გაეროს უშიშროების საბჭოს და  აშშ-ს მიერ აღიარებულია როგორც ტერორისტული ორგანიზაცია.

„თალიბანის მოძრაობა“ შეიქმნა 1994 წლის ზაფხულში ყანდაარში, ავღანეთში მიმდინარე სამოქალაქო ომის დროს. თავდაპირველად თალიბანში გაწევრიანებულები იყვნენ ომის ვეტერანები, ლტოლვილი პუშტუნები, რომლებმაც რელიგიური განათლება პაკისტანურ მედრესეში მიიღეს და მხარდაჭერილნი იყვნენ პაკისტანელი სპეცსამსახურების მიერ. თალიბების იდეოლოგია მოიცავდა ისლამურ ფუნდამენტალიზმს ადგილობრივ პუშტუნურ ჩვეულებებთან ერთად. იმ დროს თალიბების მიზანი იყო ისლამური ნორმების აღდგენა, აგრეთვე მშვიდობის დაბრუნება ავღანეთში. მოძრაობას მეთაურობდა ომის ვეტერანი მოჰამედ ომარი.

სულ მალე თალიბებმა დაიკავეს ავღანეთის დიდი ნაწილი. 1996 წლის აპრილში ქალაქ ყანდაარში შედგა მუსლიმან თეოლოგთა კრება, სადაც მულა ომარი შერაცხეს „მართლმორწმუნეების მბრძანებელად“ და მოძრაობამ დაიწყო ქაბულში განლაგებული პრეზიდენტის ბურჰანუდინ რაბანის წინააღმდეგ ომი. იმავე წლის სექტემბერში თალიბებმა დაიკავეს ქალაქი ქაბული და ამ დროიდან დაწყებული 2001 წლამდე ფაქტობრივად განაგებდნენ ავღანეთის სახელმწიფოს.

მოძრაობა იღებდა მხარდაჭერას პაკისტანიდან, ხოლო 1996 წლიდან დაწყებული თანამშრომლობდა ოსამა ბინ ლადენთან, რომლისგანაც აგრეთვე იღებდა ფინანსურ მხარდაჭერას. 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტების შემდეგ, რომელსაც შეეწირა დაახლოებით 3 ათასი ადამიანი, თალიბებმა ბინ ლადენის გაცემაზე უარი განაცხადეს. ამასთან დაკავშირებით, 2001 წლის ოქტომბერში ნატოს ჯარისკაცებმა ანტითალიბანურ ძალებთან ერთად ავღანეთში დაიწყეს სამხედრო ოპერაცია, რომლის შედეგად თალიბანის ხელისუფლება ჩამოგდებული იქნა.

თალიბანი მებრძოლები ფართო სპექტრის მებრძოლეები არიან, ისინი ძირითადად მოქმედებენ მცირე ჯგუფებად და ერთმანეთთან დაკავშირებული არიან ნათესაური კავშირებით და რელიგიური აღმსარებლობით (მუსლიმი ფუნდამეტალისტები), დაკავშირებული არიან ბევრ ტერორისტულ ორგანიზაციებთან, მათ შორის ალ-ყაიდასთან. მათი საბრძოლო მოქმედებები ძირითადად პარტიზანული ხასიათისაა და მოქმედების არეალი არის ავღანეთი და პაკისტანი. ავღანეთის რესპუბლიკაში თალიბანი შეავიწროვა სამშვიდობო მისიამ და მათი მოქმედების არეალი შეზღუდულია.

თალიბებს საკუთარი საიტი გააჩნიათ, რომელიც პუშტუს, დარის, არაბულ, ურდუს და ინგლისურ ენებზე მუშაობს. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად თალიბების ვებ-გვერდს ავღანეთის ხელისუფლება ბლოკავს, საიტის ადმინისტრატორები, რომლებიც ავღანეთის გარეთ მუშაობენ, ამ პრობლემას მალევე უმკვლავდებიან. თალიბანი ჟურნალისტებს ელექტრონულ ფოსტას რეგულარულად უგზავნიან. 1990-იან წლებში როდესაც თალიბანი ხელისუფლებაში მოვიდა, ავღანეთში ტელევიზია, მუსიკა და კინოფილმები აიკრძალა. თუმცა, ომის  დაწყებიდან ათი წლის შემდეგ, თალიბები XXI საუკუნის ტექნოლოგიურ მიღწევებს, სოციალური ქსელების ჩათვლით უკვე საკმაოდ ეფექტურად იყენებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:თალიბანი
კატეგორია:ისლამიზმი
კატეგორია:ორგანიზებული დანაშაული
კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციები
კატეგორია:ავღანეთის ისტორია
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ანტი-კომუნისტური ორგანიზაციები
მერაბ ანთაძე

**მერაბ ანთაძე** (დ. 4 აგვისტო, 1952, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი მოლდოვის რესპუბლიკაში 2014 წლის მაისის თვიდან დღემდე.

## ბიოგრაფია
1975 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის გეოლოგიის ფაკულტეტი; 1991–1997 წლებში მუშაობდა საგარეო საქმეთა სამინისტროში სხვადასხვა დიპლომატიურ თანამდებობებზე; 1997–1998 წლებში მუშაობდა საქართველოს პარლამენტის თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტში წამყვან სპეციალისტად; 1998 წლიდან 2006 წლის ივლისამდე იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე. 2002 წელს მიენიჭა საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩის დიპლომატიური რანგი.  2006 წლის 21 ივლისს დაინიშნა საქართველოს სახელმწიფო მინისტრად კონფლიქტების მოგვარების საკითხებში; 2007 წლის ივლისიდან კვლავ დაინიშნა საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილედ. 2007–2008 წლებში იყო საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი უკრაინაში. 2009 წლის 1 იანვრიდან 2014 წლის 2 იანვრამდე საქართველოს მუდმივი წარმომადგენელი იყო დემოკრატიისა და ეკონომიკური განვითარების ორგანიზაცია „სუამში“.

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
დავით ტყეშელაშვილი

**დავით ტყეშელაშვილი** (დ. 16 ოქტომბერი, 1969, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
### განათლება 
1996 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი სამართალმცოდნეობის სპეციალობით. 1987-1989 წლებში გაიარა სავალდებულო სამხედრო სამსახური. 2005 წლიდან ედმუნდ მასკის სტიპენდიანტია. 2006 წელს დაამთავრა ემორის უნივერსიტეტი. მინიჭებული აქვს მაგისტრის ხარისხი სამართალში.

### პოლიტიკური კარიერა 
1993-1995 წლებში იყო საქართველოს მოქალაქეთა ახალგაზრდული კავშირის პოლიტიკური მდივანი, თავმჯდომარის მოადგილე. 1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. მუშაობდა უმრავლესობის ლიდერის მოადგილედ. 1998-2002 წლებში საქართველოს მოქალაქეთა ახალგაზრდული კავშირის თავმჯდომარეა. 1999-2004 წლებში — საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 1999-2003 წლებში მუშაობდა ადამიანის უფლებათა დაცვის კომიტეტის არასამთავრობო ორგანიზაციებთან და მედიასთან ურთიერთობის ქვეკომიტეტის თავმჯდომარედ. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები“.

2006 წლის 21 ივლისს დაინიშნა საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრად. 2007 წლის 30 აგვისტოდან იყო საქართველოს ჯანმრთელობის მინისტრი. 2008 წლის 31 იანვრიდან იყო სახელმწიფო მინისტრი რეგიონული მართვის საკითხებში. 2009 წლის 6 თებერვლიდან სათავეში ჩაუდგა, ახლად შექმნილ, რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტროს. 2010 წლის ივნისიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს პრეზიდენტის, მიხეილ სააკაშვილის ადმინისტრაციას.
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსები
კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
დავით
კატეგორია:საქართველოს გარემოს დაცვისა და ბუნებრივი რესურსების მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ძვ. წ. XXXI საუკუნე

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ლურსმული დამწერლობის შექმნა.
* 

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 
*

კატეგორია:ძვ. წ. XXXI საუკუნე
ძვ. წ. XXXII საუკუნე

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ეგვიპტეში შეიქმნა დამწერლობა
* ძვ. წ. 3114 : შეიქმნა მაიას კალენდარი.

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

*  
*  

კატეგორია:ძვ. წ. XXXII საუკუნე
ძვ. წ. XXXIV საუკუნე

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* სავარაუდოდ ამ დროს შუმერებმა დაიწყეს წერა.
*  

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

*  
*  

კატეგორია:ძვ. წ. XXXIV საუკუნე
ძვ. წ. XXXVI საუკუნე

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----
* შუმერის ცივილიზაცია (ურუქის პერიოდი).
* მალტაში მდებარე ნეოლითის მეგალითური სატაძრო კომპლექსის ჯგანტიის აშენების სავარაუდო პერიოდი. 
* მალტაში მდებარე ნეოლითის მეგალითური სატაძრო კომპლექსის მნაიდრის აშენების სავარაუდო პერიოდი.
* კოლომბია პირველი კედლის მხატვრობა ჩირიბიკეტეში. 

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

*  
*  

კატეგორია:ძვ. წ. XXXVI საუკუნე
ძვ. წ. XXXVIII საუკუნე

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

*ძვ. წ. 3761 25 სექტემბერი - ებრაული კალენდრით სამყაროს შექმნა
*ძვ. წ. 3761 7 ოქტომბერი - თანამედროვე ებრაული კალენდრის დასაწყისი
*  

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

*  
*  

კატეგორია:ძვ. წ. XXXVIII საუკუნე
სოხუმის დაცემა

**სოხუმის დაცემა**, **სოხუმის ბრძოლა** — აფხაზეთის ომის (1992-93) ბოლო, გადამწყვეტი ბრძოლა, რომელსაც შედეგად საქართველოს უახლეს ისტორიაში ქართველთა ერთ-ერთი უდიდესი დამარცხება და აფხაზეთიდან ქართველების ეთნიკური წმენდა მოყვა. 

სოხუმისთვის გადამწყვეტ ბრძოლას წინ უძღოდა შეთანხმება ცეცხლის შეწყვეტისა და სამხედრო ტექნიკის კონფლიქტის ზონიდან გაყვანის შესახებ, რომელიც სოჭში რუსეთის გარანტიებით ორ მხარეს შორის 27 ივლისს დაიდო. შეთანხმება 16 სექტემბრამდე გაგრძელდა, როდესაც სეპარატისტებმა შეთანხმება დაარღვიეს და ფართომასშტაბიანი იერიში მიიტანეს სოხუმზე ზღვიდან, ჰაერიდან და ხმელეთის მისადგომებიდან. შეთანხმების მიხედვით,  საქართველოს ამ დროისთვის მძიმე შეიარაღების დიდი ნაწილი კონფლიქტის ზონიდან უკვე გაყვანილი ყავდა. გააფრთებული ბრძოლები გრძელდებოდა 27 სექტემბრამდე, თუმცა მასიურ შეტევას სუსტი შეიარაღებით ქართულმა ნაწილებმა ვერ გაუძლეს და ქალაქი საბოლოოდ დაეცა.

ქალაქის აღების შემდეგ შემოსულმა სეპარატისტთა მებრძოლებმა დარჩენილი მოსახლეობის არნახული ხოცვა მოაწყვეს. ადგილობრივი მთავრობის წევრები, ჟიული შარტავა, გურამ გაბესკირია და რაულ ეშბა რომლებმაც გაქცევაზე უარი თქვეს, მთავრობის სახლის წინ დახვრიტეს, ხოლო ალექსანდრე ბერულავა უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. რამდენიმე დღეში სეპარატისტთა ძალებმა აფხაზეთის თითქმის მთელი ტერიტორია დაიკავეს (კოდორის ხეობის გარდა).

საქართველოს შეიარაღებული ძალების სრულ დამარცხებას რეგიონში ქართული მოსახლეობის ეთნიკური წმენდა მოჰყვა. გადარჩენილი 250 000-ზე მეტი ეთნიკურად ქართველი, ბერძენი თუ სხვა უმცირესობები აფხაზეთიდან ლტოლვილ-დევნილი გახდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*აფხაზეთი

## ლიტერატურა 
* Andersen, Andrew. "Russia Versus Georgia: One Undeclared War in the Caucasus." Published October 2001.
* Chervonnaia, Svetlana Mikhailovna. *Conflict in the Caucasus: Georgia, Abkhazia, and the Russian Shadow.* Gothic Image Publications, 1994.
* Human Rights Watch. "Georgia/Abkhazia: Violations of the Laws of War and Russia's Role in the Conflict."  Published on hrw.org, March 1995.
* Lynch, Dov.  ''The Conflict in Abkhazia: Dilemmas in Russian 'Peacekeeping' Policy.* Royal Institute of International Affairs, February 1998.
*Marshania L. *Tragedy of Abkhazia* Moscow, 1996
**White Book of Abkhazia.'' 1992-1993 Documents, Materials, Evidences. Moscow, 1993.
*Dmitry Kholodov, Moscow journalist covering the Conflict, 1992.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Report by Human Rights Watch Helsinki about ethnic cleansing committed in Abkhazia
*Video file, capture of Zhuili Shartava, Guram Gabiskiria, Raul Eshba, etc and their execution 
*Video file, ethnic cleansing of Georgians in Abkhazia
*"Abkhazia: An Open Wound in Georgia" by Dr. Andrew Andersen

კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1993 წლის ბრძოლები
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
არდადეგი

**არდადეგი** — მზის წლიურ მოქცევაზე დამყარებული ძველი ქართული წარმართული კალენდრის თვე (დაახლოებით 20 ივლისი - 20 აგვისტო). ზოდიაქური ქრონოლიგიის თანახმად, რომელიც საფუძვლად უდევს ქართულ წარმართულ კალენდარს. არდადეგის დროს მზე ზოდიაქოს ლომის ნიშანზე დგას („მზე რა ლომში შევა, გასვლამდის არდადეგი არს“, სულხან-საბა ორბელიანი). ქართლის ზოგიერთ ადგილას არდადეგი ეწოდება ივლისის ბოლო სამ და აგვისტოს პირველ სამ დღეს. ეს დრო ჩვეულებრივ დიდ სიცხეებს ემთხვევა, ამიტომ, ხალხური რწმენით, ვენახში შესვლა და მორწყვა არ შეიძლებოდა. ლომის ზოდიაქო, რომლის რკალშიც მზე იმყოფება, არდადეგის თვეში, ძველი ასტრონომიული წარმოდგენის თანახმად, „ცეცხლის სახლად“ ითვლებოდა.

## ლიტერატურა
**მაკალათია მ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 558, თბ., 1975

კატეგორია:ძველი ქართული წარმართული კალენდარი
შინძო აბე

**შინძო აბე** (იაპ. 安倍 晋三; დ. 21 სექტემბერი, 1954 — გ. 8 ივლისი, 2022) — იაპონიის 57-ე და 63-ე პრემიერ-მინისტრი  2006-2007 და 2012-2020 წლებში. არჩეული იყო იაპონიის ეროვნული დიეტის სპეციალურ სხდომაზე 2006 წლის 26 სექტემბერს. ის იაპონიის ყველაზე ახალგაზრდა პრემიერ-მინისტრია მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ და ასევე მათ შორის პირველი, რომელიც ომის შემდეგ დაიბადა. თანამდებობიდან გადადგა 2007 წლის 12 სექტემბერს (ოფიციალურად პოსტი ეკავა 19 სექტემბრამდე). 2012 წლის დეკემბერში მეორე ვადით აირჩიეს პრემიერ-მინისტრად.  

## მკვლელობა 
2022 წლის 8 ივლისს, ადგილობრივი დროით 11:30 საათზე, შინძო აბეს ორჯერ ესროლეს ნარაში საარჩევნო კამპანიისათვის სიტყვით გამოსვლისას. მსროლელმა გამოიყენა ხელნაკეთი მუშკეტის ტიპის ცეცხლსასროლი იარაღი, რომელიც ორ ტყვიას ისროდა, პირველი აბეს კისერში მოხვდა, ხოლო მეორე — გულში, რაც სასიკვდილო აღმოჩნდა. 41 წლის კაცი, სახელად ტეცუია იამაგამი (იაპონიის საზღვაო თავდაცვის ყოფილი წევრი 2002-2005 წლებში) დააკავეს სროლის შემდეგ, მან დანაშაული აღიარა ადგილობრივ პოლიციაში. იამაგამიმ განაცხადა, რომ „მას ჰქონდა შუღლი კონკრეტულ რელიგიურ ჯგუფთან“ და ესროლა აბეს, რადგან სჯეროდა, რომ „რელიგიური ჯგუფი და აბე დაკავშირებულნი იყვნენ“. იამაგამიმ ასევე თქვა, რომ მას სძულდა ეს რელიგიური ჯგუფი, რადგან მათ „ტვინი გამოურეცხეს“ დედამისი, რის გამოც გაკოტრდა, მას ასევე თქვა, რომ აბე მოკლა, რადგან ის იყო ადამიანი, ვინც რელიგიას ავრცელებდა იაპონიაში. იამაგამის განცხადებით, იგი არ ეწინააღმდეგებოდა აბეს პოლიტიკურ ხედვებს. საავადმყოფოში მისვლამდეც აბეს აღარ ჰქონდა სასიცოცხლო ნიშნები. 100 ერთეული სისხლის გადასხმის მიუხედავად, სისხლდენა ზედმეტად დიდი იყო და აბეს გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ის 67 წლის იყო.

სროლისა და გარდაცვალების შემდეგ არაერთმა ამჟამინდელმა და ყოფილმა მსოფლიო ლიდერმა გამოხატა სიმპათიები და მხარდაჭერა აბეს მიმართ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იაპონიის პრემიერ-მინისტრის ოფიციალური ვებ გვერდი (ინგლისურად)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:იაპონელი პოლიტიკოსები
ლავრენტი არდაზიანი

**ლავრენტი პეტრეს ძე არდაზიანი** (დ. 1815, თბილისი ― გ.  13 იანვარი [ძვ. სტ. 1 იანვარი], 1870, იქვე) — ქართველი მწერალი, ქართული კრიტიკული რეალიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

## ბიოგრაფია
არდაზიანის მამა, დეკანოზი პეტრე, და დედა, სოფიო, განათლებული და ქართული მწერლობის მოყვარული პირები იყვნენ. არდაზიანმა დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია (1837). 1846 წლიდან მსახურობდა საქართველო-იმერეთის გუბერნიის სამმართველოში, „ამიერკავკასიის პრიკაზში“, გენერალურ-გუბერნატორის კანცელარიაში, თბილისის საოლქო სასამართლოში და სხვა.

სამწერლო ასპარეზზე არდაზიანი გამოვიდა შექსპირის „ჰამლეტის“ პროზაული თარგმანით („ცისკარი, 1858“) და მალე „ცისკრის“ წამყვანი თანამშრომელი გახდა. არდაზიანმა ადრევე გამოამჟღავნა ცხოვრების მოვლენების შეცნობის უნარი (ლექსი „ფულები“ — „ცისკარი“, 1859), ხოლო ცნობილ რომანში „სოლომონ ისაკიჩ მეჯღანუაშვილი“ („ცისკარი“, 1861) დამაჯერებლად ასახა ძველი სოციალური ყოფის და ბურჟუაზიული ურთიერთობების დამკვიდრების გარდაუვალობა საქართველოში. თუმცა მწერალი ლიბერალური თავადაზნაურობის პოზიციებზე იდგა, მისი რომანის წარმატება თავად-აზნაურთა რომანტიკულმა სახეებმა კი არ განაპირობა, არამედ სავაჭრო ბურჟუაზიის წარმომადგენლის - მეჯღანუაშვილის ცხოვრებისა და ფსიქოლოგიის დაკვირვებულმა, რეალისტურმა ანალიზმა. ბატონყმური ურთიერთობის დრომოჭმულობა არდაზიანმა გვიჩვენა რომანში „მორჩილი“ („ცისკარი“,1862). 

იმდროინდელი ქართული ჟურნალისტიკის საყურადღებო მოვლენა იყო არდაზიანის პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები: „Белый обзор 12 книжек журнала „Заря“. С января по декабрь 1858 г. ნ. ბერძენოვისა“ („ცისკარი“, 1859), „პასუხი უ. ბერძენოვის პასუხისგებაზე“ („ცისკარი“, 1859), „ორიოდე სიტყვა შესახებ თერგდალეულის სტატიისა“ („ცისკარი“, 1863). ამ წერილებში არდაზიანმა პირველმა მიაქცია ყურადღება ქართული პროზის ჩამორჩენის მიზეზებს, შეეხო სამწერლო ენის სასაუბრო ენასთან დაახლოების აუცილებლობას. მხატვრულ ნარკვევში „მოგზაურობა ტფილისის ტროტუარზედ“ („ცისკარი“, 1862) არდაზიანმა ამხილა ტრაბახა დილეტანტები, „ცრუგანათლებულნი“. არდაზიანის ფსევდონიმების „ბიძია თონიკე“, „ალექსი ელბაკიძე“.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
** გამეზარდაშვილი დ.,* ნარკვევები ქართული რეალიზმის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ., 1953;
**გაჩეჩილაძე ა.,* ნარკვევები XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 1, თბ., 1952;
**კოტეტიშვილი ვ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია (XIX ს.), თბ., 1959;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1815
კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ძიუნიტირო კოიძუმი

thumb|კოიძუმი ძიუნიტირო (2004)

**ძიუნიტირო კოიძუმი** (იაპ.小泉 純一郎) (დ. 8 იანვარი, 1942) — ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტიის ლიდერი და იაპონიის 56-ე პრემიერ-მინისტრი 2001–2006 წლებში. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ძიუნიტირო კოიძუმის პროფილი
*

კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  8 იანვარი 
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არდაშირ I

მინი|მარცხნივ|რელიეფი არდაშირის გამოსახულებით
**არდაშირ I** (; დ. დაახლოებით 180 — გ. 22 სექტემბერი, 239, სხვა ცნობებით 241) — სასანიანთა იმპერიიის ფუძემდებელი და მისი პირველი შაჰინშაჰი 226–241 წლებში,  მისი პაპა — ანაჰიტას ტაძრის ქურუმი იყო. არდაშირ I ემსახურებოდა პარტელთა მეფე არტაბან V-ს (209–224) , შემდეგ ფარსის წარჩინებულთა და ქურუმთა მხარდაჭერით აუჯანყდა მას, 224 წლის 28 აპრილს მოიპოვა გამარჯვება და ბოლო მოუღო არშაკიდთა პართულ დინასტიას.

არდაშირ I-მა 226 წელს დააარსა სასანიანთა სახელმწიფო და მიიღო შაჰინშაჰის (მეფეთმეფის) ტიტული. შემოიმტკიცა არშაკიდთა იმპერიის თითქმის ყველა სამფლობელო, რომელთაც შემდეგ მიუმატა ხორასანი, სისტანი, მიდია, სომხეთის ნაწილი და სხვა. ომები გადაიხადა რომთან სომხეთისა და მესოპოტამიისათვის. ცდილობდა აღედგინა აქემენიდთა ტრადიციები როგორც რელიგიურ, ისე კულტურულ-სახელმწიფოებრივ სფეროში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია: დამფუძნებელი მონარქები
კატეგორია: სპარსეთის მონარქები
კატეგორია:III საუკუნის სასანიანი მონარქები
კატეგორია:დაბადებული    180
კატეგორია:გარდაცვლილი  22 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი   239
კატეგორია:გარდაცვლილი 241
კატეგორია:სასანიანი შაჰები
ლურსმული დამწერლობა

**ლურსმული დამწერლობა**, **სოლისებრი დამწერლობა** — დამწერლობის ძველი სახეობა, რომელიც გავრცელებული იყო წინა აზიასა და ახლო აღმოსავლეთის ზოგიერთ რეგიონში. იგი შექმნეს შუმერებმა ძვ. წ. III ათასწლეულში. III ათასწლეულის შუა ხანებში შუმერებმა ლურსმული დამწერლობა გამოიყენეს სიტყვიერ–მარცვლოვანი დამწერლობისთვის, რომელშიც სიტყვის ფუძე აღინიშნებოდა იდეოგრაფიულად, ხოლო გრამატიკული ელემენტები და დამხმარე სიტყვები — შესაბამისი მარცვლებით. შუმერებმა თავდაპირველად ლურსმული დამწერლობა შედგებოდა პიქტოგრამებისგან, მაგრამ რადგან საწერად გამოიყენებოდა რბილი თიხის ფილა და ლერწმის ღერი, ამ ინსტრუმენტებით პიქტოგრამების ხატვა არ იყო მარტივი და სიმბოლოები ლურსმის ფორმის შტრიხებად გარდაიქმნენ. ამიტომაც ეწოდება დამწერლობას ლურსმული. დამწერლობობის მიმართულება თავდაპირველად იყო ვერტიკალური და მარჯვნიდან მარცხნივ, ხოლო შემდგომ ჰორიზონტალური და მარცხნიდან მარჯვნივ.

შუმერული დამწერლობა III ათასწლეულის შუა ხანებში გადაიღეს აქადურში, ელამურში, ხურიტულში, ლუვიურში, ხეთურში და ურარტულში. ამრიგად ლურსმული დამწერლობა პირველი საერთაშორისო დამწერლობა გახდა.

## ისტორია 
center|600px
[thumb|left|შუმერული დოკუმენტი [ძვ. წ. XXVI საუკუნე]]
[thumb|left|წერილი [ლაგაშის მეფეს ურუქაგინას მისი ვაჟის ბრძოლაში დაღუპვის შესახებ. ძვ. წ. XXV საუკუნე]]

უძველესი წერილობითი დოკუმენტები ნაპოვნია ურუქში და მიეკუთვნება ძვ. წ. XXXIV საუკუნეს. დამწერლობა გამოიყენებოდა აღრიცხვისთვის, თიხის ფირფიტაზე აღინიშნებოდა საქონლის ტიპი და რაოდენობა. მოგვიანებით პიქტოგრამის გრაფიკა 90 გრადუსით შეტრიალდა და გამარტივდა, დაახლოებით ძვ. წ. XXIX საუკუნეში კი პიქტოგრამები გარდაიქმნა იდეოგრამებად, ანუ სიმბოლო უკვე არა მხოლოდ საგანს, არამედ რაიმე ცნებას აღნიშნავდა, მაგალითად ნიშანი „ჩიტისა“ და „კვერცხის“ კომბინაცია აღნიშნავდა ნაყოფიერებას, ხოლო სიმბოლო „ფეხი“ სიარულსაც ნიშნავდა.

ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა პერიოდში პიქტოგრამები გარდაიქმნა ლურსმნის ფორმის შტრიხებად, იდეოგრამები კი სილაბური, ანუ მარცვლოვანი დამწერლობით შეიცვალა.

ძვ. წ. XXX საუკუნეში არსებობდა დაახლოებით 1500 სიმბოლო, შემდეგ სიმბოლოთა რაოდენობა 600-მდე შემცირდა და სიმბოლოებმა ფონეტიკური მნიშვნელობა შეიძინა.

თავდაპირველად იწერებოდა მარცხნიდან მარჯვნივ ზემოდან ქვემოთ, მესამე ათასწლეულში კი ვერტიკალური მიმართულება ჰორიზონტალურით შეიცვალა, პიქტოგრამების შტრიხებით შეცვლამ კი საგრძნობლად გაამარტივა წერა.

### აქადური ლურსმული 
დაახლოებით ძვ. წ. XXV საუკუნეში დაიწყო შუმერული ლურსმული დამწერლობის აქადური ენისთვის მორგება, რადგან დამწერლობა მარცვლოვანი არის და შუმერული ენა ძალიან განსხვავდება სემიტური ენებისგან, მორგებასაც დაეტყო ეს. ამიტომაც, ბაბილონური წარწერების გაშიფრვისას ლინგვისტები მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ ეს დამწერლობა არა სემიტური, არამედ სხვა, უცნობი ტიპის ენისთვის იყო შექმნილი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დამწერლობები
ნარვა

**ნარვა** () — ესტონეთის მესამე უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს რუსეთთან საზღვარზე. მოსახლეობის უმრავლესობა რუსია. ქალაქის აღმოსავლეთით გაედინება მდინარე ნარვა, რომელიც წარმოადგენს რა საზღვარს რუსეთთან, ჩუდ-ფსკოვის ტბა იარვს აერთებს ფინეთის უბესთან. რუსულ სანაპიროზე ქალაქი ივანგოროდი (იაანლინი) მდებარეობს. მდინარის ესტონურ სანაპიროზე მდებარეობს 1200 წელს დანიელთა მიერ დაარსებული ჰერმანის ციხესიმაგრე, რომელსაც ხიდი აერთებს ივანგოროდის ციხე–სიმაგრესთან, მდინარის რუსულ სანაპიროზე. ხიდი ნეიტრალურ ტერიტორიად ითვლება. ჰერმანის ციხე–სიმაგრის მაღლივ კოშკში ნარვას მუზეუმი მდებარეობს.

შვედების მმართველობისას აგებული ძველი, ბაროკოს სტილის ნარვა პრაქტიკულად მთლიანად განადგურდა II მსოფლიო ომისას, მაგრამ შვედური კოშკები, მეტნაკლებად დაუზიანებელი შემორჩა. ძველი ქალაქიდან გადარჩენილია მხოლოდ პრაქტიკულად თავიდან აშენებული რატუშა (1671) და ორი სახლი. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ნარვა – ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
კატეგორია:იდა-ვირუმაას მუნიციპალიტეტები
ფედერაციის კოშკი

**ფედერაციის კოშკი** () — ევროპის უმაღლესი ცათამბჯენი, რომელიც მდებარეობს რუსეთის დედაქალაქ მოსკოვში საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრის მე-13 ნაკვეთზე. არქიტექტურული პროექტი შემუშავებულია სერგეი ჩობანისა და პეტერ შვეგერის მიერ. კომპლექსი 2 კოშკითაა წარმოდგენილი, რომელიც ერთ ბაზისზეა აღმართული: აღმოსავლეთი კოშკი () 95-სართულიანი კონსტრუქციაა, ხოლო დასავლეთი კოშკი () 63-სართულიანი. ფედერაციის საერთო ფართობია 442 915,2 კვ.მ; მიწის მონაკვეთის საერთო ფართია 10 730 კვ.მ. კომპლექსში განთავსებულია ოფისები და აპარტამენტები. ბაზისი — 6-სართულიანი ატრიუმი — დაკავებულია ოფისებითა და სავაჭრო გალერეებით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მოსკოვი-სიტი

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:მოსკოვის ცათამბჯენები
მოსკოვი-სიტი

**მოსკოვი-სიტი** — მშენებარე რაიონი მოსკოვში. რაიონში განთავსდება მოსკოვის საერთაშორისო საქმიანი ცენტრი (Московский Международный Деловой Центр - ММДЦ). ამაჟამად ადმინისტრაციულად პრესნენსკის რაიონს ეკუთვნის.

პროექტის ფარგლებში პირველად რუსეთში და აღმოსავლეთ ევროპაში შეიქმნება საქმიანი აქტიურობის ცენტრი, რომელშიც გაერთიანდება ბიზნესი, საცხოვრებელი ფართი და გასართობი დაწესებულებები. პროექტს ქალაქ მოსკოვის მერიის დაკვეთით ასრულებს სააქციო საზოგადოება „სიტი“, რომელიც სპეციალურად ამ პროექტისთვის შეიქმნა 1992 წელს. მოსკოვი-სიტის მშენებლობა მიმდინარეობს კრასნოპრესნენსკის სანაპიროზე, საერთო ფართობით 100 ჰა, რომლის 60% ახალ განაშენებას ექვემდებარება. მოსკოვის მერიის განცხადებით გამოყოფილი ტერიტორია ერთადერთი ადგილია მოსკოვის ცენტრში, სადაც ამგვარი მასშტაბის საქმიანი რაიონის შექმნა შეიძლება. პროექტის სრული ღირებულება $12 მილიარდს შეადგენს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:საქმიანი ცენტრები
არდგმული

**არდგმული** — სვეტებზე დაყრდნობილი, თავხე-ნივნივებით გაწყობილი, ნამჯით დახურული ღია ნაგებობა, რომელსაც პურეულის ლეწვის დროს დგამდნენ კალოსთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
კალო

[მინი|კალო [ნიკო ფიროსმანის ნახატიდან]]
**კალო** — პურეულის სალეწი ადგილი (ღია ან დახურული), ღია კალო გავრცელებული იყო საქართველოს ყველა კუთხეში, დახურული კი — აღმოსავლეთ საქართველოს მთის ზოლში. კალოს უმთავრესად მართავდნენ სწორ, გაშლილ ადგილზე საამისოდ ძველად ზოგან მიწური სახლის ბანსაც იყენებდნენ. კალოზე პურს ლეწავდნენ კევრით, ქვის დაკბილული მორგვებით (ჭარჭარა) ან შინაურ საქონელს გადაატარებდნენ. კევრსა და ჭარჭარაში უმთავრესად ხარებსა და კამეჩებს უბამდნენ. ლეწვის დასაჩქარებლად ძნას ნიჩბით აბრუნებდნენ, რასაც კალოსქცევა ერქვა. 

ნიჩბით ქცევის დროს იცოდნენ „კალოს გულის გამოღება“ — ნალეწის გახვეტა კალოს ნაპირებისაკენ, რათა კევრის კოხებს მიწის ზედაპირი არ აეჩიჩქნა. ნალეწი კალოს ცენტრი არნადით იხვეტებოდა. ხვავს ჯერ ფიწლით, შემდეგ ნიჩბით ანიავებდნენ, რასაც ნიჩაბში გამოყვანას ეძახდნენ. ხორბლის ხვავს ჯერ ცხავში ატარებდნენ, შემდეგ — ცხრილში. გაცხრილული ხორბალი სახლში გადაჰქონდათ, ზოგჯერ კალოზევე მოწყობილ პურის შესანახ ორმოებსა და ხაროებში ინახავდნენ.

კალო წმინდა ადგილად მიაჩნდათ. კალოზე დატოვებულ ხვავში ავი ძალისაგან დასაცავად რკინას ჩატოვებდნენ ან ხვავის თავზე ტყემლის ტოტს ჩასობდნენ. ძველად კალოს განათვლა ცხვრის დაკვლითაც სცოდნიათ. კალოზევე გაჰქონდათ ახალი მოსავლის პირველი ნამცხვარი.

კალო და კალოობა (პურეულის ლეწვის პერიოდი) ხანგრძლივი და შრომატევადი სამეურნეო ციკლი იყო, რომელიც ივნისიდან იწყებოდა (კახეთი) და საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სექტემბრამდე გრძელდებოდა. მთის ზოლში დახურულ კალოზე ხორბლეულს ზამთარშიც ლეწავდნენ.
## ლიტერატურა
**ჯალაბაძე გ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 339, თბ., 1980
**ჯალაბაძე გ.*, აღმოსავლეთ საქართველოს სამიწათმოქმედო იარაღების ისტორიიდან, თბ., 1960

კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
მსოფლიო ბანკი

**მსოფლიო ბანკი** — საერთაშორისო საფინანსო ორგანიზაცია, რომლის შექმნის მიზანიც განვითარებადი ქვეყნების ფინანსური და ტექნიკური დახმარებაა. თავისი განვითარების ისტორიის განმავლობაში ბანკმა განიცადა სხვადასხვა სტრუქტურული ცვლილება, ამიტომ ტერმინ მსოფლიო ბანკის ქვეშ სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ორგანიზაციები მოიაზრებოდა. თავდაპირველად მსოფლიო ბანკი ასოცირდებოდა რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკთან, რომლის მიზანიც დასავლეთ ევროპისა და იაპონიისთვის მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი ფინანსური დახმარება იყო. ხოლო, მოგვიანებით, 1960 წელს შეიქმნა განვითარების საერთაშორისო ასოციაცია, რომელმაც მსოფლიო ბანკის ფუნქციების ნაწილი იტვირთა.

ამჟამად მსოფლიო ბანკი თავის მხრივ ორ ორგანიზაციას მოიაზრებს, რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკსა და განვითარების საერთაშორისო ასოციაციას. მოგვიანებით მას შეურთდა კიდევ სამი ორგანიზაციაც, რომლებსაც სხვადასხვა ამოცანების შესრულება ევალებათ, ესენია: საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია, მრავალმხრივი საინვესტიციო გარანტიების სააგენტო და საინვესტიციო დავების რეგულირების საერთაშორისო ცენტრი. საერთო ჯამში ერთიანდება ხუთივე ორგანიზაცია და ეწოდება მსოფლიო ბანკის ჯგუფი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* IBRD main page 
* IDA main page
* Access to Information page 

კატეგორია:საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციები
კატეგორია:ბანკები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
კანდარია მაჰადევა

მინი|350პქ|კანდარია მაჰადევა
მინი|350პქ|ჩრდილო-აღმოსავლეთის ფასადი
**კანდარია მაჰადევა** — უდიდესი, ყველაზე ორნამენტული და კარგად შემონახული შუა საუკუნეების ჰინდუს ტაძარი ხაჯურაჰოში მადჰია-პრადეშში, ინდოეთში. ხაჯურო ერთ დროს ჩანდელა რაჯპუცის რელიგიური დედაქალაქი იყო და დღეს ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა ინდოეთში. 

კანდარია მაჰადევას ტაძარი აგებული უნდა იყოს ვიდიადხარას მიერ, რომელიც გადმოცემით ჩანდელას უდიდესი მეფე ყოფილა. ტაძარი დაახლოებით 1050 წელს აიგო; შიხარა ანუ მთავარი ქიმი 31 მ სიმაღლისაა და შივას წმინდა მთა მერუს განასახიერებს; მის ირგვლივ კი 84 მინიატურული გუმბათია. საკურთხეველზე, ტაძრის შიგნით, მარმარილოს ლინგამია (ფალოსი), რომელიც შივას განასახიერებს. ტაძარი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

ასევე,ტაძრის ზედაპირზე შუქ–ჩრდილის თამაში ქმნის ისეთ შთაბეჭდილებას,თითქოსტაძარი მოძრაობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ტაძრის ფასადის ფოტოები

კატეგორია:ინდოეთის არქიტექტურა
კატეგორია:ინდუისტური ტაძრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ძვ. წ. 1500-იანები

## მოვლენები
*ეგვიპტურ სამარხებში აღმოაჩინეს ელემენტი მერკური, რომელიც ამ ათწლეულითაა დათარიღებული.
*მილეტუსში (თუქრეთი) კრეტელები დასახლდნენ.
*ძვ. წ. 1506 - კეკროპსი, ათენის ლეგენდარული მეფე, თავისი ვაჟის გადარჩენის მცდელობისას დაიღუპა 50 წლიანი მეფობის შემდეგ.
*ძვ. წ. 1504 - ძვ. წ. 1492 ეგვიპტემ დაიპყრო ნუბია და ლევანტი.
*ამ ათწლეულში დაიწყო ებრაელთა გამოსვლა ეგვიპტიდან.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
*ტუტმოს II - XVIII დინასტიის ფარაონი (ძვ. წ. 1518 - ძვ. წ. 1504)
*ტუტმოს III - XVIII დინასტიის ფარაონი (ძვ. წ. 1503 - ძვ. წ. 1426)

კატეგორია:ძვ. წ. XVI საუკუნე
ეტრურია

მინი|ეტრუსკების ტერიტორია

**ეტრურია** (ლათ. Hetruria, ძვ.ეგვ. ტურშა) — აპენინის ნახევარკუნძულის, ჩრდილოეთ იტალიის ნაწილი, სადაც უძველესი სახელმწიფო ეტრურია მდებარეობდა. ეს ტერიტორია დღეს მოიცავს ტოსკანას, ლაციუმს, ემილია-რომანიას და უმბრიას. 

## ქალაქები
დღევანდელი დასახელებები მითითებულია ფრჩხილებში:

* არეცო
* კაერე
* კლევსინი (კლუიზიუმი) 
* კურტუნა (კორტონა)
* ფელატრია (ვოლტერა)
* ფუფლუნა (პოპულონია)
* პერუსია
* ტარჩნა (ტერაჩინა)
* ტარკვინია
* ვეი
* ველჩი (ვოლხი)
* ველზნა (ვოლსინი)
* ვეტულონია

## ლიტერატურა 
*  Chronology of Etruscan Italy, http://books.google.com/books?id=bUhT7i7XhOAC&pg=PA367|p.96.
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Cities and Cemeteries of Etruria

კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
შპიონაჟი

[მინი|250პქ|მატა ჰარი, [პირველი მსოფლიო ომის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ჯაშუში ქალი.]]
**შპიონაჟი**, ანუ **საიდუმლო დაზვერვა** — ორგანიზაციის ან საზოგადოების შესახებ გასაიდუმლოებული ინფორმაციის მოპოვების პრაქტიკა, ამ ინფორმაციის მფლობელის ნებართვის გარეშე. შპიონაჟი დაზვერვის სხვა სახეებისგან იმით განსხვავდება, რომ იგი მოიცავს იმ ადგილზე შეღწევას, სადაც ინფორმაცია ინახება ან იმ ხალხზე გასვლას, რომლებიც ამ ინფორმაციას ფლობენ, როგორც წესი არაპირდაპირი გზით, ან ხერხებით.

ტერმინს შპიონაჟი ზოგადად უკავშირებენ სახელმწიფოს მიერ პოტენციურ ან აქტიურ მტერზე ჯაშუშობას, უპირველეს ყოვლისა სამხედრო დანიშნულებისთვის, თუმცა ბოლო დროს ის ასევე მოიცავს ინფორმაციის მოპოვებას კორპორაციებისთვის, რასაც უფრო კონკრეტულად *ინდუსტრიულ შპიონაჟს* უწოდებენ. მრავალი სახელმწიფო შპიონაჟს ახორციელებს როგორც მტრებზე ისე საკუთარ მოკავშირეებზეც, თუმცა ამაზე კომენტარის არ გაკეთების პოლიტიკას ატარებს.

## ცნობილი ჯაშუშები 
* **აშშ-ის სამოქალაქო ომი**
*: ალან პინკერტონი.
* **პირველი მსოფლიო ომი**
*: მატა ჰარი.
*: ალან პინკერტონი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ნინძა

## ლიტერატურა 
* West, Nigel. *MI6: British Secret Intelligence Service Operations 1909–1945*  1983
* Richelson, Jeffery T.  *The U.S. Intelligence Community*  1999   fourth edition
* Richelson, Jeffery T.  *A Century of Spies: Intelligence in the Twentieth Century* 1977
* Owen, David. *Hidden Secrets: A Complete History of Espionage and the Technology Used to Support It*
* O'Toole, George. *Honorable Treachery: A History of U.S. Intelligence, Espionage, Covert Action from the American Revolution to the CIA*  1991
* Lerner, Brenda Wilmoth & K. Lee Lerner, eds. *Terrorism: essential primary sources*  Thomas Gale  2006  ISBN 978-1-4144-0621-3
* Lerner, K. Lee and Brenda Wilmoth Lerner, eds.  *Encyclopedia of Espionage, Intelligence and Security*  2003  1100 pages.
* Knightley, Philip *The Second Oldest Profession: Spies and Spying in the Twentieth Century*  Norton  1986
* Kahn, David. *The Codebreakers: The Comprehensive History of Secret Communication from Ancient Times to the Internet*  1996  Revised edition. First published in 1967.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Interactive Rosenberg Timeline
*History of an espionage in Russia

კატეგორია:შპიონაჟი
კატეგორია:კრიმინოლოგია
ძვ. წ. 1000-იანები

## მოვლენები
*ბაბილონში მეორე ზღვისპირა დინასტია წყვეტს არსებობას.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
კატეგორია:ძვ. წ. 1000-იანები
ძვ. წ. 1010-იანები

## მოვლენები
* ძვ. წ. 1020-ძვ. წ. 1014 — ასურეთის მეფის აშურ-ნირარი IV-ის მმართველობა.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
* ძვ. წ. 1015 — გარდაიცვალა ტაი-გუნი (ვან).
* ძვ. წ. 1013 — აშშურ-რაბი II ცვლის თავის მამას როგორც ასურეთის მეფე;
* ძვ. წ. 1010 — დაიბადა ისრაელის მეფე სოლომონი.

## სქოლიო
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ძვ. წ. 1020-იანები

## მოვლენები 
* ბაბილონში მეორე ზღვისპირა დინასტია მოდის ხელისუფლებაში.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები 
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ძვ. წ. 1030-იანები

## მოვლენები
* ჩვ. წ. 1039 — გარდაიცვალა ეგვიპტის მეფე ამენემნისუ.
* ჩვ. წ. 1031 — ასურეთის მეფე გახდა სალმანასარ II.
* ჩვ. წ. 1030 — აშშ-ს შტატ ორეგონის ტერიტორიაზე არსებული ვულკანი ველკნაპი ამოიფრქვა.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
* ჩვ. წ. 1037 — დაიბადა ისრაელის მეორე მეფე დავითი.

კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ძვ. წ. 1040-იანები

## მოვლენები
*ჩინეთში შანის დინასტია დასავლეთი ჯოუს დინასტიამ შეცვალა.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ძვ. წ. 1110-იანები

## მოვლენები
* ძვ. წ. 1115:
** ჩენგ ვანგი ჩინეთის ჯოუს დინასტიის მეფე ხდება (შესაძლოა ძვ. წ. 1111 წელსაც).
** ტიგლათფილესერ I ასურეთის მეფე ხდება.
* ძვ. წ. 1112: ასურეთის მეფის ტიგლათფილესერ I-ის ბრძოლები დიაოხის მეფის სიენის მეთაურობით ჩამოყალიბებულ ჩრდილოეთის ტომთა დიდ კოალიციასთან.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
* ძვ. წ. 1116: გარდაიცვალა ჩენგ ვანგი, ჯოუს დინასტიის მეფე.

კატეგორია:ძვ. წ. XII საუკუნე
ძვ. წ. 1180-იანები

## მოვლენები
* ძვ. წ. 1184 : ბერძნებმა შეაღწიეს ტროაში ტროის ცხენის გამოყენებით.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
კატეგორია:ძვ. წ. XII საუკუნე
ძვ. წ. 1200-იანები

## მოვლენები
*1204 - კასიტური პერიოდის დასასრული, ბაბილონეთის პოლიტიკური დაქვეითება.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XIII საუკუნე
ფრეგატი

thumb|ფრეგატი
**ფრეგატი** — აფრებიანი, სამანძიანი, ერთგემბანიანი სამხედრო გემი.

ფრეგატი შეიარაღებული იყო რამდენიმე ათეული ზარბაზნით. ზარბაზნები ძირითადად განლაგებული იყო ბორტებზე, მაგრამ ქიმიდანაც და კიჩოდანაც შეეძლო ძლიერი ცეცხლი ეწარმოებინა.

ფრეგატის დანიშნულება იყო შორეული საბრძოლო-სადაზვერვო და კრეისრული რეიდების წარმოება.
გარდა ამ ფრეგატებისა, იყო კიდევ სახაზო ფრეგატები. ესენი ფლობდნენ გაცილებით მძლავრ შეიარაღებას (60 ზარბაზნამდე ) და საზღვაო ბრძოლებში დგებოდნენ საბრძოლო მწყობრში ანუ საბრძოლო ხაზზე.

## თანამედროვე ფრეგატი 
თანამედროვე ფრეგატის ამოცანაა სატრანსპორტო და დიდი საბრძოლო ხომალდების ესკორტირება. აღჭურვილია გემსაწინააღმდეგო რაკეტებით, რამდენიმე სატორპედე აპარატით, საზენიტო დანადგარებით, სიღრმული ბომბებით, არტილერიით, ანტიტორპედოებით.

გააჩნია ჰიდროაკუსტიკური და რადიოსალოკაციო სისტემები წყალქვეშა, წყალზედა და საჰაერო კონტროლისათვის.

## ლიტერატურა 
*Bennett, G. (2001)*The Battle of Trafalgar*, Barnsley (2004). ISBN 1-84415-107-7
*Constam, Angus & Bryan, Tony, British Napoleonic Ship-Of-The-Line, Osprey Publishing,  184176308X
*Gardiner, Robert & Lambert, Andrew, (Editors), (2001) *Steam, Steel and Shellfire: The Steam Warship, 1815-1905* (Conway's History of the Ship series), Book Sales,
*Gresham, John D. "The swift and sure steeds of the fighting sail fleet were its dashing frigates", *Military Heritage* magazine,  (John D. Gresham, Military Heritage, February 2002, Volume 3, No.4, pp.&nbsp;12 to 17 and p.&nbsp;87).

## რესურსები ინტერნეტში 
*Frigates

კატეგორია:გემების ტიპები
ძვ. წ. 1240-იანები

## მოვლენები
* ძვ. წ. 1247 : გაიმართა კადეშის ბრძოლა.
## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XIII საუკუნე
ძვ. წ. 1270-იანები

## მოვლენები
## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
*1274 გარდაიცვალა ასურეთის მეფე ადად-ნირარი I

კატეგორია:ძვ. წ. XIII საუკუნე
ძვ. წ. 1280-იანები

## მოვლენები
*ძვ. წ. 1290 : რამზეს II ეგვიპტის ფარაონი ხდება.
*დაახ. ძვ. წ. 1280 : სავარაუდოდ ამ პერიოდში დაიწერა თორა სრული სახით.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XIII საუკუნე
ძვ. წ. 1320-იანები

## მოვლენები
## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
*1329 : გარდაიცვალა აშურბალიტ I ასურეთის მეფე.

კატეგორია:ძვ. წ. XIV საუკუნე
ძვ. წ. 1340-იანები

## მოვლენები
*ძვ. წ. 1347 : ეგვიპტეში ტახტზე ტუტანხამონი ავიდა.

## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
კატეგორია:ძვ. წ. XIV საუკუნე
ძვ. წ. 1350-იანები

## მოვლენები
## მნიშვნელოვანი პიროვნებები
*ძვ. წ. 1355 : დაიბადა ტუტანხამონი

კატეგორია:ძვ. წ. XIV საუკუნე