open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აზერბაიჯანის ტყეები

[მინი|280x280პქ|ტყე [ყუბის რაიონი|ყუბის რაიონში]]
აზერბაიჯანის მთელი ტერიტორიის 11.8% -ს უკავია ტყეს. რესპუბლიკის მთლიანი ტყის ფონდი შეადგენს 1213,7 ათასი ჰექტარს, მათ შორის ტყის საფარია - 1,021 ათასი ჰა. რესპუბლიკის სატყეო ფონდის 261 ათასი ჰა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ იმყოფება.

## მოკლე მიმოხილვა 
XVIII-XIX საუკუნეებში აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ტერიტორიის ტყეების ფართობი მთლიანი ტერიტორიის 30-35% შეადგენდა. 1966 წლისთვის აზერბაიჯანში ტყეები ტერიტორიის დაახლოებით 11.5% იკავებდა. 2003 წელს შეიქმნა გარემოსდაცვითი მდგრადი სოციალურ-ეკონომიკური ტყეების ზრდისა და რეპროდუცირების განვითარების პროგრამა. ამ პროგრამის შედეგად ხუთი წლის განმავლობაში 70 000 ჰა რეკონსტრუქცია განხორციელდა.

აზერბაიჯანში ტყეების ჩამოყალიბებაში, აღმოსავლეთ წიფელი მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, რაც 32% შეადგენს, ჩვეულებრივი წიფელი კი - 24%. ეს არის ტყის ფორმირების ჯიშები. აზერბაიჯანულ ტყეებში ასევე იზრდება ღვია, კავკასიის ხურმა, მურყანი, ალვის ხე, წაბლი, კაკალი და ა.შ.

მაღალმთიან რაიონში ხეების საშუალო ასაკი 80-86 წელია, ხოლო ქვედა ნაწილში - 40-60 წელი.

## ტყის ფაუნა 
[მინი|250x250პქ|[შაკი აზერბაიჯანის ტყეებში]]
აზერბაიჯანში ტყეები მდიდარია ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით. ტყის ფაუნაში შედის ძუძუმწოვართა 97 სახეობა, 357 სახეობის ფრინველი, 67 სახეობის ქვეწარმავალი და ამფიბია, 97 სახეობის თევზი და 15,000 სახეობის უხერხემლო.

ტყის მასივის 11.2% იზრდება ახალგაზრდა ტყეები, ხოლო 63,3% შეადგენს შუა ასაკის ტყეებს.

ამჟამად, ეროვნულ პარკებში, ბუნებრივ რეზერვაციის სისტემა მოქმედებს. მათ შორის: გირგანის ეროვნული პარკი, რომელიც მდებარეობს ლენქორანისა და ასტარის რაიონებში. მისი ფართობია 21,435 ჰა. რესპუბლიკის „წითელ წიგნში“ შეყვანილია 108 სახეობის ცხოველი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Лесной кодекс Азербайджанской Республики

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 

კატეგორია:ტყეები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია
ყარადერა

**ყარადერა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
აპტერიები

[100პქpx|მინი|მარჯვნივ|[მეთხილიას (Nucifraga caryocatactes) აპტერიები]]
**აპტერიები** (< — შეუბუმბულავი) — კონტურულ ბუმბულს მოკლებული ადგილები ფრინველის კანზე. აპტერიები და შებუმბლული ადგილები — პტერილიები ერთმანეთს ენაცვლება, რაც აადვილებს კანის ცალკეული უბნისა და შესაბამისი ბუმბულის მოძრაობას, ნაწილობრივ კი თერმორეგულაციასაც. პტერილიებისა და აპტერიების განლაგება მნიშვნელოვანი სისტემატიკური ნიშანია ფრინველთა ოჯახების, გვარებისა და სახეობების დასადგენად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფრინველის ანატომია
ყარაგიოლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ყარაგიოლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ყარაგიოლი — ტბა აზერბაიჯანში
*ყარაგიოლი  — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონში.
ბორატ საგდიევი (პერსონაჟი)

მინი|ბორატ საგდიევი
**ბორატ საგდიევი** () — საშა ბარონ კოენის მიერ გამოგონილი პერსონაჟი. ბორატის არის ყაზახი ჟურნალისტი და ფსევდოდოკუმენტური ფილმ „ბორატის“ მთავარი გმირი, აგრეთვე „ალი ჯის შოუს“ ერთ-ერთი მთავარი პერსონაჟი. 

2007 წელს, ფილმ „ბორატის“ პრემიერის შემდეგ, საშა ბარონ კოენმა განაცხადა, რომ ბორატის პერსონაჟს აღარ გამოიყენებდა, ხოლო მიზეზად დაასახელა მისი ფართო ცნობადობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბორატის ბრიტანული ფან-საიტი 
* 
* სტატიები ბორატ საგდიევის შესახებ 

## სქოლიო 
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ბარაზბოდი

**ბარაზბოდი** — „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით, ქართლისა და ჰერეთის პიტიახში V საუკუნის პირველ ნახევარში. იმავე პერიოდის ამბების თხრობისას, ჯუანშერის თხზულება იხსენიებს ბარზაბოდს, რანის ან ბარდაველ სპარს ერისთავს, რომელსაც ვახტანგ გორგასლის პაპად მიიჩნევს. ბარაზბოდი/ბარზაბოდი უნდა ყოფილიყო სასანიანთა მიერ დანიშნული ხელისუფალი, რომელსაც ქართლი (იბერია) და ჰერეთი (ალვანეთის დასავლეთ ნაწილი) ექვემდებარებოდა. კირილ თუმანოვის მოსაზრებით, ბარაზბოდი გარდმანის მიჰრანიან მთავართა საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ თანახმად, ბარაზბოდი ქართლის მეფე მირდატის (დაახლ. 435–447) თანამედროვე იყო. მასვე მთავარეპისკოპოსი გლონოქორი ქართლისა და ჰერეთის ერისთავად დაუნიშნავს. საფიქრებელია, რომ ბარაზბოდმა გლონოქორს გარკვეული საერო ფუნქციები დააკისრა. ჯუანშერის მიხედვით, ბარზაბოდს მტრული ურთიერთობა ჰქონდა ქართლის მეფე არჩილთან. საბოლოოდ, მან თავისი ქალიშვილი, საგდუხტი მირდატ არჩილის ძეს მიათხოვა. ამ ქორწინებიდან დაიბადა ვახტანგ გორგასალი, რომლის მცირეწლოვანების ჟამს დაქვრივებული საგდუხტი ქვეყანას მამის მფარველობის ქვეშ მართავდა. ჯუანშერი იხსენიებს ასევე ბარაზბოდის საგვარეულოს წარმომადგენელ ვარზმანს („ნათესავი სპარსთა ერის-თავისა ბარდაველისა, რომელი იყო დედის მამა ვახტანგ მეფისა“), რომელსაც ვახტანგის შთამომავალმა არჩილმა თავისი ძმისშვილი მიათხოვა და საგამგებლოდ მისცა ტერიტორია „კოტმანითგან ქურდის-ჴევამდე“.

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასიის ალბანეთი
კატეგორია:იბერიის სამეფო
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ანდრაშ II

**ანდრაშ II ჯვაროსანი**, **ანდრე II** (, , ; დ .1175 — გ. 26 ოქტომბერი, 1235) — უნგრეთის მეფე 1205 წლიდან, არპადების დინასტიისა. ტახტისთვის ებრძოდა თავის ძმა იმრეს (1196-1204). 1204-1205 წლებში იყო იმრეს ძის მცირეწლოვანი ლასლო III-ის (ან II-ის) (1204-1205) მეურვე. მისი სიკვდილის შემდეგ ავიდა სამეფო ტახტზე. 1217-1218 წლებში მონაწილეობდა მეხუთე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში. 1222 გამოსცა ოქროს ბულა, რომელიც ზღუდავდა სამეფო ხელისუფლებას და იცავდა თავადაზნაურობის ინტერესებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უნგრეთის მეფეები
კატეგორია:არპადები
კატეგორია:დაბადებული 1175
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1235
სამუელ გოტლიბ გმელინი

**სამუელ გოტლიბ გმელინი** (;  დ. 4 ივლისი, 1744, ტიუბინგენი — გ. 27 ივლისი, 1774, დაღესტანი) — გერმანელი ექიმი, ბოტანიკოსი და მოგზაური. 

## მოღვაწეობა
გმელინი მეცნიერ-ნატურალისტთა გერმანული ოჯახის წარმომადგენელი იყო. სწავლობდა მედიცინას ლეიდენის უნივერსიტეტში. დაინტერესებული იყო წყალმცენარეების ბოტანიკით. 1767 წელს მიიწვიეს რუსეთში და აირჩიეს პეტერბურგის საიმპერატორო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. 1768 წელს გამოაქვეყნა *Historia Fucorum*,  ერთ-ერთი პირველი ნაშრომი ზღვის ბიოლოგიაში. 1768–74 წლებში აკადემიის დავალებით გმელინმა იოჰან გიულდენშტედტთან ერთად შეისწავლა ვოლგისა და დონის სათავეები, კავკასია (მათ შორის საქართველო), კასპიის ზღვის ნაპირები. ტყვედ ჩავარდა დაღესტანში და ტყვეობაშივე გარდაიცვალა. მის თხზულებაში „მოგზაურობა რუსეთში ბუნების სამი სამეფოს გამოკვლევისათვის“ (*Reise durch Russland zur untersuchung der drey natur-reiche*; I–III, 4 წიგნად; 1771–85 წლები) მრავალი საინტერესო მონაცემია ბუნებაზე, აღწერილია ცხოველთა ახალი სახეობები, მ. შ. ამჟამად ამომწყდარი გარეული ცხენი ტარპანი (Equus gmelini).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* სამუელ გოტლიბ გმელინი, თხზულებები archive.org-ზე.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ბოტანიკოსები
კატეგორია:გერმანელი მოგზაურები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
კატეგორია:გერმანელი ორნითოლოგები
აზოტბაქტერი

**აზოტბაქტერი** () — თავისუფლად მცხოვრები ბაქტერიების გვარი. აზოტბაქტერი ითვისებს ჰაერის თავისუფალ აზოტს და თავისი უჯრედის ცილად გარდაქმნის. პირველად აღწერა მ. ბეიერინკმა (1901), რომელმაც ბაღის ნიადაგიდან გამოყო A. chroococcum და არხის წყლიდან — A. agile. აზოტობაქტერი 4–7 მკმ სიგრძის, შოლტიანი, მოძრავი ჩხირია. გავრცელებულია სხვადასხვა ზონის გაკულტურებულ ნიადაგებში. აზოტობაქტერისაგან დამზადებულ აზოტბაქტერინს (აზოტოგენს) იყენებენ სასუქად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აზოტფიქსაციის მიკროორგანიზმები

## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:Pseudomonadaceae
აზრი (თბილისი)

**„აზრი“** — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატიული (მენშევიკური) მიმართულებისა. გამოდიოდა 1908 წელა თბილისში (გამოვიდა 27 ნომერი). რედაქტორ-გამომცემელი — თ. ოთხმეზური. გაზეთი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
აზრათ ყული - ბეგ მარტყოფელი

**აზრათ ყული - ბეგ მარტყოფელი** — განჯის სახანოს მმართველი 1778–1783 წლებში. წარმოშობით ქართველი.  იგი ბავშვობაში გაიტაცეს სოფელ მარტყოფიდან, ყარაბაღის ხანს იმრაჰიმს მიჰყიდეს და გაამაჰმადიანეს. თავისი ნიჭის წყალობით აზრათ ყული - ბეგმა დიდ წარმატებას მიაღწია: ჯერ ყარაბაღის სახანოს პირველი ვეზირი გახდა, 1778 წელს კი ქაიხოსრო ანდრონიკაშვილთან ერთად — განჯის მმართველი. ეს მოხდა მას შემდეგ, რაც ერეკლე II-მ (ყარაბაღის ხანთან ერთად) განჯა დაიმორჩილა (ქაიხოსრო ერეკლემ დანიშნა ამ თანამდებობაზე და აზრათ ყული - ბეგი — იბრაჰიმ-ხანმა).

## წყარო 
* დავით ბატონიშვილი, ახალი ისტორია, თ. ლომოურის გამოც., თბ., 1941, გვ. 141.

## ლიტერატურა 
* მათიაშვილი ა., მარტყოფის წარსული და აწმყო, თბ., 1971.

კატეგორია:განჯის მმართველები
ვატაცეები

**ვატაცეები** ან **ბატაცეები** (), მხოლობითში **ვატაცე** — XI–XIV საუკუნეების წარჩინებულ ბიზანტიელთა საგვარეულო რამდენიმე განშტოებასთან ერთად. ცნობილი ვატაცეები იყვნენ რამდენიმე ბიზანტიის არმიის გენერალი და ნიკეის იმპერატორები იოანე III დუკა ვატაცეს შემდეგ, სანამ ტახტს მიხეილ VIII პალეოლოგოსი წაართმევდა 1261 წელს (თუმცა იოანე III-ის შთამომავალი იმპერატორები ცნობილი არიან მისი ცოლის, ირინას გვარით — ლასკარისი). საგვარეულოს ქალ წარმომადგენლებს **ვატაცინა** ან **ბატაცინა** () ეწოდებოდა.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იშხვარი

**იშხვარი**, **შავი ყარყატი** ან უბრალოდ **ყარყატი** () — ფრინველი ყარყატისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევრაზიის ტყის ზონებში, მათ შორის საქართველოშიც. იშხვარის ცხოვრების წესი და ხასიათი ნაკლებადაა შესწავლილი. თეთრი ყარყატისაგან განსხვავებით არ უყვარს ადამიანებთან მეზობლობა და უპირატესობას მიყრუებულ, ძველ, ბარის ტყეებს ანიჭებს. მაღალმთაში ბინადრობს მხოლოდ წყალსატევებთან (ტბა, მდინარე, ჭაობი) ახლოს. სხვა ყარყატების მსგავსად ლივლივებს ჰაერში. ფრენისას თავი და კისერი წინ, ხოლო გრძელი ფეხები უკან აქვს გაშვერილი. იკვებება უმთავრესად თევზით, აგრეთვე წყლის მცირე უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველებით, რომელთაც იჭერს წყალმარჩხ ადგილებში, ყურეებში და წყალსატევებში სეირნობისას. ზამთარში ძირითადად ჭამს მცირე მღრღნელებს, მსხვილ მწერებს, გველებს, ხვლიკებს და მოლუსკებს. იშხვარი მონოგამური ფრინველია, მრავლდება 3 წლის ასაკიდან. ბუდობს წელიწადში ერთხელ, ბუდეს იკეთებს 10–20 მ სიმაღლეზე ძველი, მაღალი ხეების გვირგვინებში ან კლდეებზე ადამიანთა საცხოვრისისგან მოშორებით. ზოგჯერ იშხვარმა ბუდე შეიძლება მთებშიც გაიკეთოს, ზღვის დონიდან 2200 მ სიმაღლეზე. ბუდე მასიურია, აშენებულია მსხვილი ხეების ტოტებით, სიცარიელეები მიწითა და თიხითაა ამოვსებული. ზოგ შემთხვევაში ერთი ბუდე რამდენიმე თაობის გამოსაჩეკად გამოიყენება. ბუდობის ადგილებში იშხვარები მარტის ბოლოს–აპრილის დასაწყისში ჩადიან. მამალი იპატიჟებს დედალს ბუდისაკენ თეთრი ბოლოს აწევით და ძლიერი სტვენით. ეს უკანასკნელი დებს 4–7 კვერცხს, კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 30 დღე-ღამე გრძელდება. იმის გამო, რომ პირველივე კვერცხის დადებისთანავე იწყება კრუხობა, ბარტყები არაერთდროულად იჩეკებიან. ისინი თეთრები ან ნაცრისფერები არიან, ნისკარტის ძირი ნარინჯისფერი აქვთ, წვერი — მომწვანო-ყვითელი. გამოჩეკიდან 10 დღის განმავლობაში ისინი მხოლოდ წვანან ბუდეში, შემდეგ სწავლობენ ჯდომას. 35–40 დღის ასაკში ფეხზე დგებიან. საერთოდ ბუდეში 55–65 დღეს ატარებენ. მშობლები მათ დღე-ღამეში 4–5-ჯერ კვებავენ ამოცოხნილი საკვებით.

## ლიტერატურა 
* Бейчек В., Штясны К. Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. М.: Лабиринт-пресс
* Акимушкин И. Мир животных. Птицы, рыбы, земноводные и пресмыкающиеся М.: Мысль 1995
* Красная книга Российской Федерации М.: АСТ 2001
* Ганзак Я. «Иллюстрированная энциклопедия птиц». Прага: Артия 1974
* Жизнь животных т.6. Птицы М.: «Просвещение» 1986.
* Н. Шпиленок «Белый аист. Посланец неба. Чёрный аист. лесной отшельник» М.: Издательство Белая ворона
* Ивановский В. В., Самусенко И. Э. Привлечение чёрного аиста на искусственные гнездовья // Аисты: Распространение, экология, охрана: Материалы I и II * Всесоюзных совещаний рабочей группы по аистам ВОО. — Мн. — 1990. — С. 212—214.

## სქოლიო 
კატეგორია:ყარყატი
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ამბავი იგორის ლაშქრობისა

**„ამბავი იგორის ლაშქრობისა“** — კიევის რუსეთის პერიოდის ლიტერატურული ძეგლი. შეიქმნა XII საუკუნის დასასრულს. ავტორი უცნობია. აღმოჩენილია 1795 წელს, პირველად გამოიცა 1800 წელს. ერთადერთი ნუსხა, რომელიც საფუძვლად დაედო გამოცემას, დაიწვა 1812 წლის მოსკოვის ხანძრის დროს. ძეგლი ხანგრძლივი და ყოველმხრივი ისტორიულ-ფილოლოგიური კვლევის საგნად იქცა. ჯერაც სადავოა ცალკეული ადგილების წაკითხვა, აგრეთვე კომპოზიციის, ჟანრის, ავტორის ვინაობის, ძეგლის წარმოშობის საკითხები. ნაწარმოების ისტორიული საფუძველია ნოვგოროდ-სევერსკის მთავრის იგორ სვიატოსლავის ძის ლაშქრობა ყივჩაყების წინააღმდეგ 1185 წელს.

ნაწარმოების დედააზრი რუსეთის სამთავროთა გაერთიანების იდეაა. კ. მარქსი სიტყვით, ძეგლი სწორედ მონღოლთა შემოსევის წინ მოუწოდებდა რუსეთის მთავრებს გაერთიანებისაკენ. პოემაში ასახულია იგორის ლაშქრობის ძირითადი მომენტები: მისი გალაშქრება, პირველი შეხვედრა ყივჩაყებთან და გამარჯვება, მეორე შეტაკება, მარცხი და იგორის დატყვევება. კიევის დიდი მთავრის სვიატოსლავის „ოქროს სიტყვა“, იგორის მეუღლის — იაროსლავნას გოდება, იგორის გაქცევა ტყვეობიდან და სამშობლოში დაბრუნება. „ამბის“ ძირითადი ნაწილია სვიატოსლავის მიმართვა მთავრებისადმი. ძეგლი გამსჭვალულია პატრიოტიზმით. აშკარაა, რომ მისი ავტორი შესანიშნავი ოსტატი და ღრმად მოაზროვნე პიროვნება იყო, კარგად იცნობდა მშობლიურ ისტორიას, ფოლკლორს და ფართო ლიტერატურული განათლება ჰქონდა. 1938 საბჭოთა ხალხმა აღნიშნა ძეგლის 750-ე წლისთავი. „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“ მსოფლიოს მრავალ ენაზეა თარგმნილი. ქართულად სამჯერ ითარგმნა.

## გამოცემები 
* Слово о полку Игореве, под ред. В. П. Адриановой-Перетц, М.—Л., 1950.
* ამბავი იგორის ლაშქრობისა, თარგმ. ს. ჩიქოვანისა, თბ., 1938.
* ამბავი იგორის ლაშქრობისა, თარგმ. კ. ჭიჭინაძისა, თბ., 1938.

## ლიტერატურა 
* ბუაჩიძე თ., ლიტერატურულ ურთიერთობათა ისტორიიდან, თბ., 1968 (ერთვის ავტორის მიერვე თარგმნილი ტექსტი და კომენტარები).
* რუსული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960.

კატეგორია:რუსული ლიტერატურა
ზაზა გოგავა

მინი|ზაზა გოგავა (2008 წ.)
**ზაზა ზურაბის ძე გოგავა** (დ. 14 ივლისი, 1971, სოფ. გოჩაჯიხაიში, ახლანდ. ხონის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი და ყოფილი სამხედრო მეთაური, გენერალ-მაიორი (2008).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი 1994 წელს. 1995 წლიდან მსახურობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროებისა და შინაგან საქმეთა ორგანოებში. 1995–2000 და 2002 წლებში გაიარა ანტიტერორისტული მომზადების კურსი ამერიკის შეერთებული შტატებში. 2004-2006 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების ბრიგადის მეთაური, 2006 წლის ნოემბრიდან 2008 წლის ნოემბრამდე – საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი. ამ თანამდებობას იკავებდა რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომის დროს. 2008-2012 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის უფროსი.

2023 წელს გოგავა გახდა პოლიტიკური პარტია ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის (ენმ) წევრი, იმავე წლის დეკემბერში აირჩიეს ენმ-ის თბილისის ორგანიზაცისი თავმჯდომარედ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ზაზა
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ყარგულუ

**ყარგულუ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
ათაი (პოეტი)

**ათაი** — XV საუკუნის I ნახევრის უზბეკი პოეტი. დაიბადა ბალხში. მოღვაწეობდა სამარყანდში ულუღ-ბეგისა და მისი შვილის აბდ ალ-ლატიფის კარზე. წერდა ძველ უზბეკურ ენაზე (ჩაღათაურზე). მისი პოეტური მემკვიდრეობიდან მოღწეულია მხოლოდ ერთი დივანი (260 ღაზალი). ამ ღაზალებში ათაი პოეტურ მეტყველებას ორგანულად უკავშირებს აღმოსავლეთის მდიდარ ფოლკლორულ ტრადიციებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
კატეგორია:ჩაღათაელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
გობელენი

[მინი|„მარტორქის პოვნა“, გობელენი სერიიდან „მარტორქებზე ნადირობა“. საფრანგეთი, 1495-1505. [მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი (ნიუ-იორკი)]]
**გობელენი** — ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათი (შპალერი). 

ვიწრო გაგებით გობელენი პარიზის გარეუბანში, სენ-მარსელში, 1662 წელს დაარსებული ერთ-ერთი მანუფაქტურის მიერ დამზადებულ ნაწარმს ეწოდება. ეს სახელოსნო თავდაპირველად მეფის პირადი სახელოსნო იყო. მასში გაერთიანდა შპალერის დამამზადებელი კერძო დაწესებულებანი, მ.შ. ფლამანდიელი ფეიქრების მ. კომანსისა და ფ. პლანშის მიერ 1607 წელს დაარსებული სახელოსნო. ეს საწარმო განთავსებული იყო ცნობილი მღებავების – გობელენების (Gobelins) ყოფილი სახელოსნოს შენობაში, საიდანაც მოდის იქ დამზადებული ხელით ნაქსოვი ხალიჩა-სურათების სახელი. გობელენს ამზადებდნენ შალისა და აბრეშუმის ფერადი ძაფით (ზოგჯერ სირმით). სპეციალურ საქსოვ დაზგაზე ხელით ქსოვდნენ ცალ-ცალკე ნაწილებს და შემდეგ მათ აბრეშუმის წვრილი ძაფით აერთებდნენ. XIX საუკუნეში გობელენს უწოდებდნენ საერთოდ შპალერსა და მანქანური წესით დამზადებულ სქელ ტილოებს. XX საუკუნის 30-იან წლებში გობელენის ხელოვნება აღორძინდა. 

## გობელენი საქართველოში 
გობელენის ხელოვნება საქართველოში XX საუკუნის 60-იან წლებში დამკვიდრდა. მას  ხელი შეუწყო ამ პერიოდში დეკორატიული-გამოყენებითი და მონუმენტალური-დეკორატიული ხელოვნების განვითარებამ. გობელენის კოლორიტის ჩამოყალიბებასა და სიბრტყის გააზრებაზე გარკვეული გავლენა იქონია ქართულმა ფარდაგმა. ქართულ გობელენს გააჩნია საგამოფენო და საზოგადოებრივი დანიშნულება. ის ძირითადად კლასიკური, ანუ მჭიდროდ ნაქსოვია. სწორკუთხედის ფორმის ტრადიციასთან ერთად გვხვდება სხვადასხვა ფორმის გობელენებიც. XX-XXI საუკუნეების მიჯნაზე მეტი ადგილი დაიკავა აბსტრაქტულ-დეკორატიულმა გობელენმა. იგი უკვე ტრადიციულ ფორმად მკვიდრდება და ძირითადად დამახასიათებელია ახალგაზრდა ქართველ მხატვართა შემოქმედებისათვის. ქართული გობელენის დარგის წარმომადგენლები არიან: გივი ყანდარელი, ლ. ელიაშვილი, ნ. კიკნაძე, ძმები ა. და გ. გახარიები, ო. ხუბულური, ვ. წურწუმია, თ. ნუცუბიძე.   

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქსოვილები
კატეგორია:ხელოვნების ნიმუშები
ათარი

**ფარიდ ალ-დინ მოჰამედ იბნ იბრაჰიმ ათარი** (; დ. 1119, 1136, 1142 ან 1145 — გ. ვარაუდით 1229) — სპარსელ-ტაჯიკი პოეტი, სეფიური ლიტერატურის თვალსაჩინო წარმომადგენელი. ნიშაბურელ მოქალაქეს, ხელობით მეაფთიაქეს, საკმაოდ ფართო განათლება მიუღია. მისი შემოქმედება გამსჭვალულია მისტიური თეოსოფიის იდეებით. ძირითადი თემა — ღვთისადმი მისტიური სიყვარული, აბსოლუტური ჭეშმარიტების ძიება თვითშემეცნებისა და საკუთარი თავის ღვთაების წილად მიჩნევის გზით — ათარის თხზულებები შენიღბულია ალეგორიით. ამ მხრივ საყურადღებოა პოემები „ფრინველთა საუბარი“ (დაახლ. 1175), „ბულბულის წიგნი“ და სხვ. IX–XII საუკუნეების პოეტთა და სწავლულთა შესახებ მეტად საინტერესო ფაქტობრივი ცნობების შემცველია მისი „ღვთიური წიგნი“, პროზაულ „წმინდანთა ისტორიაში“ კი სუფი მოღვაწეების ცხოვრებაა გადმოცემული. ათარის ცნობილი ნაწარმოებებია აგრეთვე „დარიგებათა წიგნი“, „ზეაღსვლის წიგნი“, „თავისუფალის წიგნი“, ლირიკული ლექსების კრებული და სხვ.; ათარის შემოქმედება მოლკლორული მასალის სიუხვითა და ფორმის სისადავით გამოირჩევა. მისმა ლიტერატურულმა მოღვაწეობამ უდიდესი გავლენა მოახდინა როგორც ირანის, ისე მეზობელი ქვეყნების სუფიური ლიტერატურის შემდგომ განვითარებაზე (ჯალალ ალ-დინ რუმი, ნავოი და სხვ.).

## ლიტერატურა 
* Бертельс Е. Э., Суфизм, и Суфийская литература, Избр. труды, [т. 3], М., 1965.

## სქოლიო 
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აზრი (ქუთაისი)

**„აზრი“** — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატიული (მენშევიკური) მიმართულებისა. გამოდიოდა 1914 წელს ქუთაისში (პირველ ოცდაშვიდ ნომერს „ყოველდღიური გაზეთი“ ერქვა). გამოვიდა 94 ნომერი. რედაქტორ-გამომცემელი — ალექსანდრე ცერცვაძე. დაიხურა ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
ანზორ ექსეულიძე

**ანზორ ექსეულიძე**  (დ. 7 ივნისი, 1939, საქართველო — გ. 1 იანვარი, 2001) — ქართველი ხელბურთელი თამაშობდა  თბილისის ბურევესტნიკსა (1958–1975), იყო სსრკ ნაკრების წევრი (1965–1967). სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1962, 1964), სამგზის მეორე (1965, 1966, 1967) და მესამე პრიზიორი (1963). მსოფლიოს ჩემპიონატის მონაწილე (1967). სსრკ ნაკრების შემადგენლობაში ჩაატარა 14 მატჩი და გაიტანა 13 გოლი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული სპორტის სტატისტიკა

კატეგორია:ქართველი ხელბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
იმედო ფხაკაძე

**იმედო ფხაკაძე**  (დ. 20 ნოემბერი, 1942, საქართველო- გ. 21 ივლისი, 2021) — ქართველი ხელბურთელი. თამაშობდა თბილისის „ბურევესტნიკსა“ (1962–1974) და სსრკ ნაკრებში (1963–1971). მსოფლიოს სტუდენტთა თამაშების ჩემპიონი 1968 წელს, სსრკ-ის ორგზის ჩემპიონი (1962, 1964), სამგზის მეორე (1965, 1966, 1967) და მესამე (1963) პრიზიორი. სსრკ-ის ნაკრებში ჩაატარა 68 მატჩი, გაიტანა 193 გოლი. იყო თბილისის „ბუერვესტნიკის“ მთავარი მწვრთნელი (1974-1978). მისი ხელმძღვანელობით „ბურევესტნიკი“ სსრკ ხალხთა VI სპარტაკიადასა (1975) და სსრკ-ის ჩემპიონატში (1977) მესამე საპრიზო ადგილზე გავიდა. მცირე ხნით ავარჯიშებდა იორდანიის ნაკრებს (1976). არის საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული სპორტის სტატისტიკა
*იმედო ფხაკაძე

კატეგორია:ქართველი ხელბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელები
ჯემალ ცერცვაძე

**ჯემალ ცერცვაძე**  (დ. 7 მაისი, 1939, საქართველოს სსრ, სსრკ; — გ. 28 იანვარი, 2019) — ქართველი ხელბურთელი თამაშობდა  თბილისის ბურევესტნიკსა (1958–1975) და სსრკ ნაკრებში (1959–1972). სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1962–1964), სამგზის მეორე (1965, 1966, 1967) და მესამე (1963) პრიზიორი. ზედიზედ ათჯერ მოიპოვა სსრკ ჩემპიონატების საუკეთესო ბომბარდირის სახელი (1962–1971), მსოფლიო ფესტივალის ჩემპიონი (1968), მონაწილეობდა სამ მსოფლიო ჩემპიონატში (1964, 1967, 1970), აქედან ორში (1964, 1967) ჩემპიონატის ყველაზე ტექნიკურ მოთამაშედ აღიარეს, სამჯერ იყო შეყვანილი მსოფლიოს სიმბოლურ ნაკრებში. სსრკ ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა 78 მატჩი, გაიტანა 276 გოლი. 

ფენომენალური ტექნიკის, თავბრუდამხვევი ფინტებისა და მეტოქეთათვის ამოუცნობი ტყორცნების გამო შვედეთის მსოფლიო ჩემპიონატზე (1967) „ხელბურთის პელედ“ მონათლეს. ყოფილ სსრკ  სივრცეში პირველმა დააარსა ოლიმპიური რეზერვების ხელბურთის სპეციალიზებული სკოლა (1980), რომელიც მის სახელს ატარებს.

გარდაიცვალა 2019 წლის 28 იანვარს, 79 წლის ასაკში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული სპორტის სტატისტიკა

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ხელბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი
Ripple

**Ripple** — კრტიპტოვალუტის პლატფორმა ფულადი გზავნილებისთვის. შექმნილია კომპანია Ripple-ლის მიერ. გაშვებული იქნა 2012 წელს.

2018 წლისთვის Ripple შედის ტოპ 10 კრიპტოვალუტაში საბაზო კაპიტალიზაციით.

2017 წელს Ripple-მ განაცხადა, რომ კომპანიები როგორიცაა American Express და Santander აპირებენ გამოიყენონ Ripple-ს პროტოკოლი გადარიცხვებისთვის ამერიკასა და ბრიტანეთს შორის, ხოლო რამდენიმე სამხრეთ კორეული და იაპონური ბანკები მას გამოიყენებენ საერთაშორისო გადარიცხვებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:კრიპტოვალუტები
კატეგორია:ციფრული ვალუტები
ყველაზე შემოსავლიანი ფილმების სია

ფილმები შემოსავალს იღებენ სხვადასხვა გზით: კინოთეატრებში ჩვენებით, DVD თუ სხვა ფორმატის გამოშვებებით, ტელეჩვენების უფლებების გაყიდვით და მერჩენდაიზინგით. თუმცა, კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი არის ფილმის კომერციული წარმატების ყველაზე ზუსტი მაჩვენებელი, გამომდინარე იქიდან, რომ კინოთეატრებში მიღებულ შემოსავალთან დაკავშირებით არის უფრო მეტი ინფორმაცია, ვიდრე შემოსავლის სხვა წყაროებზე. სიაში შეყვანილია ყველაზე შემოსავლიანი ფილმები მთლიანობაში, ყველაზე მაღალშემოსავლიანი ფილმები კალენდარული წლის მიხედვით, ყველაზე შემოსავლანი ფილმის რეკორდის დამყარების ქრონოლოგია და ყველაზე შემოსავლიანი ფრენჩაიზები. ყველა სიაში, გათვალისწინებულია ფილმის მიერ კინოთეატრებში ჩვენების შედეგად მიღებული შემოსავალი მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. არ არის გათვალისწინებული სხვა ხერხებით მიღებული შემოსავალი.

ტრადიციულად, საომარი, მუსიკალური თუ ისტორიული დრამის ჟანრები ყველაზე პოპულარულია, თუმცა XXI საუკუნეში ყველაზე კარგი კომერციული შედეგი ფრენჩაიზებს აქვთ. „ჰარი პოტერის“, „ბეჭდების მბრძანებელის“ სერიიდან ნომინალურად ყველაზე შემოსავლიან ფილმებში ხუთ-ხუთი წარმომადგენელია. სიებში აგრეთვე წარმოდგენილია ფილმები „ვარსკვლავური ომების“, „კარიბის ზღვის მეკობრეების“ და „იურული პარკის“ სერიიდან. გარდა ფრენჩაიზებისა, წარმატებით სარგებლობს სუპერგმირებზე და კომიქსებზე დაფუძნებული ფილმები და ფრენჩაიზები (ადამიანი ობობა, იქს ადამიანები, ბეტმენი და ა.შ). მიუხედავად იმისა, რომ სიის სათავეებში ძირითადად არის ფილმები, რომლებსაც უკვე ჰქონდათ ცნობადობა და ისტორია, პირველ ორ პოზიციას იკავებს ჯეიმზ კამერონის ორი ორიგინალური ნაშრომი „ავატარი“ და „ტიტანიკი“. კომერციულად წარმატებულია ანიმაციური ფილმებიც; ამ ნიშაში, პირველ პოზიციებს „Disney“ იკავებს;; აგრეთვე წარმატებულია „Pixar“-ი. გარდა ამისა, მაღალი მაჩვენებლები აქვთ „საზიზღარ მეს“, „შრეკს“ და „დიდ გამყინვარებას“.

მართალია, ინფლაციამ გააქარწყლა 1960-იანი და 70-იანი წლების ფილმების მიღწევები, ჯერ კიდევს არსებობს ფრენჩაიზები,რომლებიც სათავეს იმ დროიდან იღებს.ესენია: „სუპერმენი“, „ჯეიმზ ბონდი“, „სტარ ტრეკი“ და „ვარვსკვლავური ომები“. ზოგიერთი ფილმი, რომელიც თავის დროზე ამ სიაში იყო, დღევანდელი სტანდარტებიტაც საკმაოდ შთამბეჭდავ შედეგს აჩვენებს, თუმცა, არა საკმარისს დღევანდელ რეკორდსმენებთან შესარკინებლად. ინფლაციის გათვალისწინებით, ფილმი „Gone with the wind“, რომელიც თავის დროზე ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი იყო, დღესაც სიის სათავეში იქნებოდა. სიაში ყველა ფილმის ნომინალური შემოსავალი აშშ დოლარშია მოცემული.

## ყველაზე შემოსავლიანი ფილმები 
ჯეიმზ კამერონის „ავატარი“, რომელმაც 2.7 მილიარდი აშშ დოლარის შემოსავალი მიიღო, ხშირად არის მოხსენიებული, როგორც ყველაზე შემოსავლიანი ფილმი; თუმცა, არ არის გათვალისწინებული სხვადასხვა გამოცემების გაყიდვის შედეგად მიღებული თანხა, რომელიც შეიძლება ფილმის შემოსავლის დიდ ნაწილს წარმოადგენდეს. გამოცემების გათვალისწინების შემდეგ, როგორც „ავატარის“, ისევე „ტიტანიკი“ შემოსავალი დაახლოებით 3 მილიარდი დოლარია. სატელევიზიო ჩვენების უფლების გაყიდვა აგრეთვე მნიშვნელოვანი ნაწილი ფილმის შემოსავლისთვის. მაგალითად, „ტიტანიკმა“ უფლებების გაყიდვით „NBC“-სგან და „HBO“-სგან დაახლოებით 55 მილიონი დოლარი მიიღო — ჩრდილოეთ ამერიკაში მიღებული შემოსავლის 9 პროცენტის ეკვივალენტი.

კატეგორია:ფილმების სიები
ჰაუმეა (მითოლოგია)

**ჰაუმეა** — ნაყოფიერების ღმერთი ჰავაის რელიგიაში. მისი შვილებია: პელე, კენე მილოჰაი, კამოჰოალი, კანე მილოჰაი, ნამაკა, კაპო, ჰიიაკა და სხვა მრავალი. პელეს გარდა (რომელი ჩვეულებრივ დაიბადა) სხვა მის შვილები მისი სხეულის სხვა და სხვა ნაილებისგან ჩნდებოდნენ. მაგალითად მისი თავიდან გაჩნდნენ: ლაუმია, კააულა, კააკაუაკოკო და კაუაკაი.

ის ძლიერი არსება იყო, მისგან მრავალი ქმნილაბა შეიქმნა. ის ხანდახან გადაიქცეოდა ახალგაზრდა ქალად და საკუთარ შვილებზე და შვილიშვილებზე ქორწინდებოდა. ბოლოს კაულუმ მოკლა.

მაორის მითოლოგიაში არის მსგავსი სახელის გარეული მცენარეების ღმერთი ჰაუმია-ტიკეტიკე (ან ჰაუმია). 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sacred texts

კატეგორია:ნაყოფიერების ქალღმერთები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ცვილიანა

[მინი|მარჯვნივ|[გარეული მტრედის ცვილიანა]]
**ცვილიანა** ან **ცვლილოვანა** () — შესქელებული კანის უბანი ზოგიერთი ფრინველის (შავარდნისნაირნი, ბუსნაირნი, მტრედისებრნი, თუთიყუშისნაირნი) ნისკარტზე. მდებარეობს ნესტოებს შორის. ჩვეულებრივ, ცვილიანა ბუმბულს მოკლებულია და ღია ფრადაა შეფერილი (ბევრ მტაცებელს ცვილიანას ფერი ეცვლება — მოხუცებს ყვითელი აქვთ, ახალგაზრდებს — მოცისფრო). შებუმბლული ცვილიანა ახასიათებს თუთიყუშებს, არწივებს, ბატკანძერს. ზოგიერთ ბუს გადაფარული აქვს ბუმბულით. ცვილიანა აადვილებს ნისკარტის ზედა ნაწილის მოძრაობას.

## ლიტერატურა 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — 2-е изд., исправл. — М.: Советская энциклопедия, 1989. — 864 с ISBN 5-85270-002-9 (См. аннотацию ).

კატეგორია:ფრინველის ანატომია
გიორგი გოგაშვილი

**გიორგი რევაზის ძე გოგაშვილი** (დ. 8 ოქტომბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი ექსპერტი თავდაცვისა და ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში, ბრიგადის გენერალი (2003 წ.). 

## ბიოგრაფია
1982 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის საინჟინრო ფიზიკის ფაკულტეტი, 1987 წელს – მოსკოვის სსრკ სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის უმაღლესი სკოლა, 2002 წელს – თავდაცვის უწყების ენების ინსტიტუტი (სან-ანტონიო, აშშ), 2003 – ეროვნული თავდაცვის უნივერსიტეტი (ქ. ვაშინგტონი), იქვე მიენიჭა მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი ეროვნული უსაფრთხოების სტრატეგიის დარგში.

1987-1991 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის დაზვერვის განყოფილებაში, 1992-1996 წლებში – დამოუკიდებელი საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სპეციალური დანიშნულების მთავარ სამმართველოში, სამხედრო დაზვერვაში; 1996–97 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული უშიშროების საბჭოს ანალიტიკური სამსახურის წამყვანი სახელმწიფო მრჩეველი, 1998–2002 წლებში – საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს გენერალური ინსპექციის უფროსი, 2003–04 წლებში – საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიის რექტორი. 2004 წლიდან თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლისა და ევროკავშირის უნივერსიტეტის სტრატეგიული კვლევის ცენტრის ექსპერტი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული  8 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
გიორგი
ნოდარ გოგებაშვილი

**ნოდარ ვლადიმერის ძე გოგებაშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1930, თბილისი — გ. 22 თებერვალი, 2024) — ქართველი იმუნოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1984), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1991), საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1994).

## ბიოგრაფია 
1954 წლს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1964–1996 წლებში მუშაობდა ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში, რომელსაც ხელმძღვანელობდა წლების განმავლობაში. 1995–2005 წლებში იყო პეტრე შოთაძის სახელობის თბილისის სამედიცინო აკადემიის იმუნოლოგიისა და ალერგოლოგიის კათედრის გამგე. გოგებაშვილის სამეცნიერო ნაშრომები ეძღვნება სხივური დაავადების დროს ბაქტერიოფაგიის კანონზომიერებებს, ტუბერკულოზის თანამედროვე იმუნოლოგიის მექანიზმებს, I ტიპის კოლაგენის მიმართ განვითარებული აუტოიმუნური პროცესის თავისებურებებს სხვადასხვა დაავადებების დროს. 1994 წელს ხელმძღვანელობდა ტუბერკულოზთან ბრძოლის პროგრამის შემუშავებას. გოგებაშვილი 1983 წელს აირჩიეს სსრკ სამედიცინო აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული იმუნოლოგიის სამეცნიერო საბჭოს წევრად, 1984 წელს — მის მიერვე ჩამოყალიბებულ საქართველოს იმუნოლოგთა საზოგადოების პრეზიდენტად. 1997–2006 წლებში იყო ალერგოლოგთა და კლინიკურ იმუნოლოგთა ასოციაციის თავმჯდომარე; 2006 წლიდან არის ამ ასოციაციის საპატიო პრეზიდენტი. გოგებაშვილს მიღებული აქვს სხვადასხვა პროფესიული და სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის მედალი (1994), ღირსების ორდენი (1999).

## ბიბლიოგრაფია 
* მაიონიზირებელი გამოსხივების გავლენა ორგანიზმის იმუნო-ბიოლოგიურ რეაქტიულობაზე, თბ., 1963;
* Иммунологическая реактивность организма при туберкулёзе, Тб., 1975.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი იმუნოლოგები
ნოდარ
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
გარეული მტრედი

**გარეული მტრედი** ან **ვეჟანი მტრედი** () — ფრინველი მტრედისებრთა ოჯახისა. საკმაოდ მსხვილი მტრედია. მისი სხეულის სიგრძეა 29–36 სმ, ფრთის შლილი 50–67 სმ, ხოლო მასა 265–380 გ. შეფერილია ღია ნაცრისფრად. თავი, კისერი და მკერდი ვეჟანი აქვს, რომელსაც დაჰკრავს მომწვანო-მოყვითალო ლითონისებრი ბზინვარება. ფრთებზე გასდევს მუქი ზოლები. წააგავს ქედანსა და გვიძინს. ფრთები ფართო და წამახვილებულია, კუდი მომრგვალებული, რომლის ბოლო მუქია, დანარჩენი ღია. ფეხები შეფერილია ვარდისფერიდან მონაცრისფრო-შავამდე, ზოგიერთ ინდივიდს ისინი შებუმბლული აქვს. საერთოდ, განსხვავდება ქალაქისა და სოფლის და ველურ ბუნებაში მცხოვრები გარეული მტრედების შეფერილობანი. ნისკარტი ფიქალისფერი-შავი აქვს, რომლის ძირზე ამოზრდილია ცვილიანა. სქესობრივი დიმორფიზმი არ ახასიათებს. ახალგაზრდა, 6–8 თვემდე ინდივიდები მოწითალო-მონაცრისფრო ფერისანი არიან. გავრცელებულია ევროპაში (მათ შორის საქართველოშიც, ფრაგმენტულად მცირე, ცენტრალურ, სამხრეთ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, აგრეთვე ავსტრალიაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ (მცირედ) ამერიკებში. ბინადრობს მინდვრებში, კლდოვან და ადამიანებით დასახლებულ ადგილებში. დაწყვილებას იწყებენ გაზაფხულის დასაწყისში. წელიწადში ბუდობენ 7–8-ჯერ. დედალი დებს 2 (იშვიათად 1) კვერცხს ორი დღე-ღამის ინტერვალით. ისინი თეთრია, ნაჭუჭი — გლუვი და ბრჭყვიალა, ზომებით 35×25-დან 43×32 მმ-მდე. ორივე მშობელი რიგრიგობით კრუხობს, მაგრამ დედალი უფრო მეტ დროს ატარებს ბუდეში. ინკუბაცია გრძელდება 16–19 დღე-ღამე. თავდაპირველად ბარტყებს ჩიჩახვიდან ამოღებული საკვებით, ე. წ. „ჩიტის რძით“ კვებავს. შემდეგ მათ რაციონში ემატება მცენარეთა თესლები. ისინი ფრენას 35–37 დღეში სწავლობენ. ზრდასრულობას 5–7 თვეში აღწევენ. გარეული მტრედი იკვებება თესლებით, კენკრითა და ნაყოფებით. მისი ბუნებრივი მტრები არიან: შავარდენი, ალალი, მთის არწივი, ჩვეულებრივი და ბეღურასებრი კირკიტა, მიმინო, ოლოლი, ვირჯინიული ზარნაშო, კატა, ოპოსუმი, ენოტი, მელა და სხვ.

## ლიტერატურა 
* Аринина А. В., Рахимов И. И. Адаптивные особенности сизого голубя (Columba livia) в условиях урбанизированной среды (на примере города Казани). — Казань: Новое знание, 2008. — 162 с.
* Аринина А. В., Рахимов И. И. Экология сизого голубя (Сolumba livia l.) в условиях урбанизированной среды города Казани  / Рец.: д.б.н. Л. В. Маловичко (Москва), к.б.н. В. И. Гаранин (Казань). — Казань, 2013. — 183 с.
* *ვ. ბურჯანაძე*, მონადირის ცნობარი, გვ. 25–26, თბ.: „საბჭოთა საქართველო“, 1969.

## სქოლიო 
კატეგორია:მტრედი
ყაზანჩი (ზანგილანი)

**ყაზანჩი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
*
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
გოგიბერიძე

საკუთარი სახელი **გოგიბერიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გაიოზ გოგიბერიძე — მსახიობი
* გრიშა გოგიბერიძე — ბოლშევიკი პოლიტიკოსი
* მემედ გოგიბერიძე — პოლიტიკოსი
* მოსე გოგიბერიძე — ფილოსოფოსი
* სესილი გოგიბერიძე — სახელმწიფო მოხელე
* სიმონ გოგიბერიძე — პოლიტიკოსი, პუბლიცისტი


კატეგორია:ქართული გვარები
მადაგასკარული ყანჩა

**მადაგასკარული ყანჩა** () — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. ლათინური სახელი ეწოდა ფრანგი ბოტანიკოსის, ლეონ უმბლოს (1852—1914) პატივსაცემად. მადაგასკარული ყანჩა სიმაღლეში 90 სმ-მდე აღწევს. შეფერილია ფიქალისფერ-ნაცრისფრად. ბუდობს მხოლოდ კუნძულ მადაგასკარზე, უპირატესად მის ჩრდილოეთ და დასავლეთ სანაპიროზე, აგრეთვე ტბა ალაოტრას ნაპირებზე. შემჩნეულია კომორის კუნძულებზე მაიოტასა და ალდაბრაზე. ბინადრობს ნოტიო რეგიონებსა და მანგროს ტყეებში. სახეობის სრული პოპულაცია 1000-დან 3000-მდე ინდივიდს შეადგენს. იმყოფება გადაშენების საფრთხის ქვეშ, რის მიზეზიც ერთის მხრივ ადგილობრივების ნადირობა და მეორეს მხრივ ჰაბიტატის განადგურებაა (ხეების ჭრა და ჭაობების შრობა).

## ლიტერატურა 
* James A. Kushlan & James A. Hancock: Herons. Oxford University Press, 2005, ISBN 0-19-854981-4

კატეგორია:ყანჩა
ელეანორ არაგონელი

**ელეანორ არაგონელი** შეიძლება იყოს:

* ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე ალფონსო II-ის ქალიშვილი, ტულუზის გრაფინია.
* ელეანორ არაგონელი — ინფანტ პედრო არაგონელის ქალიშვილი, კვიპროსის დედოფალი. 
* ელეანორ არაგონელი — რანდასოს ჰერცოგ ხუან არაგონელის ასული, კალტაბელოტას ჰერცოგინია.
* ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე პედრო IV-ის ქალიშვილი, კასტილიისა და ლეონის დედოფალი.
* ელეანორ არაგონელი — არაგონის მეფე ფერდინანდ I-ის ასული, პორტუგალიის დედოფალი.
გაიოზ გოგიბერიძე

**გაიოზ გალაქტიონის ძე გოგიბერიძე** (დ. 5 თებერვალი, 1922, სოფ. ხიდისთავი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი — გ. 11 დეკემბერი, 2000, ბათუმი) — ქართველი მსახიობი,  აჭარის დამსახურებული არტისტი (1957), საქართველოს სსრ-ის  სახალხო არტისტი (1982 ).

## ბიოგრაფია
1938–1941 და 1943–1950 წლებში იყო ბათუმის, ჩოხატაურის, ხულოს თეატრების მსახიობი; 1951–1956 წლებში მუშაობდა თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში, შემდეგ — ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში. 1956 წლიდან კვლავ ბათუმის ი. ჭავჭავაძის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის დასის წევრი იყო. გოგიბერიძის მიერ შესრულებული როლებს შორის აღსანიშნავია: ონისე (ალექსანდრე ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), უფლისწული (მიხეილ ჯაფარიძის „ჟამთაბერის ასული“), პეპო (გაბრიელ სუნდუკიანის „პეპო“), ესოპე (გილერმე ფიგეირედოს „მელა და ყურძენი“), კოჩკარიოვი (ნიკოლოზ გოგოლის „ქორწინება“), არტური (ეთელ ლილიან ვოინიჩის „კრაზანა“), ბაში- აჩუკი (აკაკი წერეთლის „ბაში-აჩუკი“), კასიო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“), მანუჩა (ვალერიან კანდელაკის „მაია წყნეთელი“), ზაროვაველი (ეჟი იურანდოტის „მეცხრე წმინდანი“).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
გ
ნუგზარ ვაწაძე

**ნუგზარ ვაწაძე** (დ. 10 ივნისი, 1937, თბილისი — გ. 9 ივნისი, 2018) — ქართველი კომპოზიტორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983).

1961 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია.

1959 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სხვადასხვა მუსიკალურ სკოლასა და მესამე სამუსიკო სასწავლებელში. ის ავტორია: ორი ერთნაწილიანი საფორტეპიანო კონცერტი (1956, d-moll; 1961, C-dur); სიმებიანი კვარტეტი (1961, E-dur სამ ნაწილად), რომელსაც 1962 წელს მიენიჭა პირველი პრემია ახალგაზრდა კომპოზიტორთა შემოქმედების საკავშირო დათვალიერებაზე, მოსკოვში; „იუმორესკა“ სიმფონიური ორკესტრისათვის, სიუიტა სიმფონიური ორკესტრისათვის ოპერიდან „ზღვა, მზე და ბიჭუნა“;  მას ეკუთვნის მრავალი სიმღერა, მუსიკა სპექტაკლებისა და კინოფილმებისათვის, ესენია: „მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი“ (1962), „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“ (1969), „პიერი მილიციის თანამშრომელი“ (1965); ანიმაციური ფილმები: „მამლაყინწა“ (1979), „მონადირე, ბიჭი და ძაღლი“ (1970), „ბომბორა“(1968), „ო, მოდა, მოდა...“ (1968); გადაღებულია ფილმში „არ დაიჯერო, რომ აღარა ვარ“ (1975).

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  10 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
სამხრეთამერიკული ყანჩა

**სამხრეთამერიკული ყანჩა** () — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 95–130 სმ, ფრთის შლილი 42,1–45,5 სმ, კუდის სიგრძე 16,1–17,3, ნისკარტისა — 12–4,8 სმ; ზურგი ნაცრისფერი აქვს, კისერი — თეთრი, თავის ზედა ნაწილი — შავი, ქვედა — თეთრი, მუცელი — შავი, ფეხები — ვარდისფერი, მკერდი — თეთრი, რომელზეც შავი ზოლები გასდევს. არ ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი. გავრცელებულია თითქმის მთელ სამხრეთ ამერიკაში (არგენტინა, ბოლივია, ბრაზილია, ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი, საფრანგეთის გვიანა, გაიანა, პანამა, პარაგვაი, პერუ, სურინამი, ურუგვაი, ვენესუელა). აგრეთვე „სტუმრობს“ ტრინიდადსა და ტობაგოს, ფოლკლენდის კუნძულებს და ტრისტან-და-კუნიას. ბინადრობს მდინარეებთან, ჭაობებთან და მტკნარ ტბებთან. ხშირად ვხვდებით ხეებზე. იკვებება ძირითადად მსხვილი თევზებით, აგრეთვე ბაყაყებით და წყლის მწერების ლარვებით. ბუდეს აკეთებენ ჭაობებში ან მტაცებლებისთვის მიუწვდომელ სხვა ადგილებში. ბუდისათვის ირჩევს მაღალ, 20-დან 25 მ-მდე სიმაღლის ხეებს. იგი აგებულია ტოტებითა და გამომშრალი ლერწმით, რომლის დიამეტრი 65 სმ აღწევს. დედალი დებს 3 ცისფერ კვერცხს თეთრი წინწკლებით. ინკუბაცია გრძელდება 20–23 დღე-ღამე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ყანჩა
იზაბელ კოიმბრელი

**იზაბელ კოიმბრელი** (; დ. 1 მარტი, 1432, კოიმბრა, პორტუგალია — გ. 2 დეკემბერი, 1455, ევორა, პორტუგალია) — ავისთა დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის ვაჟის, კოიმბრას ჰერცოგ პედრუ ავისის ქალიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი 1447-1455 წლებში როგორც მეფე აფონსუ V-ის პირველი მეუღლე. პორტუგალიის მეფე ჟუან II-ის დედა

## ბიოგრაფია 
იზაბელი დაიბადა 1432 წლის 1 მარტს, პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრაში. იგი იყო კოიმბრას ჰერცოგ პედრუ ავისისა და მისი ცოლის, იზაბელა ურგელის ქალიშვილი. მამამისი იყო თვით პორტუგალიის განსვენებული მეფე ჟუან I-ისა და მისი ცოლის, ინგლისელი პრინცესა ფილიპა ლანკასტერის ვაჟი. 

იზაბელს მამის ხაზით, ბიძაშვილად ერგებოდა პორტუგალიის მეფე აფონსუ V, რომლის რეგენტიც 1439 წლიდან მოყოლებული იზაბელის მამა, ჰერცოგი დე კოიმბრა იყო. 1445 წელს მამის გავლენის წყალობით იგი მეფე აფონსუზე იქნა დანიშნული, რასაც გარკვეულწილად კონფლიქტი მოჰყვა მათ კიდევ ერთ ბიძაშვილთან, ბრაგანსას ჰერცოგთან, რომელსაც თავის მხრივ თვითონ სურდა იზაბელზე დაქორწინება. იზაბელი და აფონსუ V 1447 წლის 6 მაისს დაქორწინდნენ, ამის შემდეგ იგი პორტუგალიის დედოფალი გახდა. ქორწილის დღეს მეუღლემ ახალ დედოფალს რამდენიმე ქალაქი აჩუქა, როგორებიცაა სანტამერი, ალვაიასერე, სინტრა და ტორეს ვედრასი.

მათი ქორწინება საკმაოდ იღბლიანი აღმოჩნდა და წყვილს მალევე შეუყვარდა ერთმანეთი. 1448 წლიდან აფონსუმ იგი თავის უმაღლეს მრჩევლად დანიშნა. მალევე იზაბელის მამა გარდაიცვალა (იყო ეჭვები, რომ იგი მოკლეს), მისი ძმა კი გააძევეს. თუმცაღა იზაბელი მხოლოდ საკუთარი და თავისი ქმრის კეთილდღეობაზე ზრუნავდა, რის გამოც კოიმბრას საჰერცოგო მათ მფლობელობაში გადავიდა 1454 წლამდე, მანამ სანამ მისი ძმა დევნილობიდან არ დაბრუნდა. მიუხედავად ყველაფრისა იზაბელის ძმა სამეფო კარზე დიდი პატივით მიიღეს და და-ძმას არც არაფერი შეუმჩნევია. 1455 წლის 2 დეკემბერს, 23 წლის იზაბელი გარდაიცვალა, თუმცა ძალიან ბევრი მისი თანამედროვე და ახლანდელი ისტორიკოსი თვლის, რომ იგი მოწამლეს. 

## შვილები 
# ჟუანი (29 იანვარი, 1451), გარდაიცვალა დაბადებისას;
# ჟუანა (დ. 6 თებერვალი, 1452 — გ. 12 მაისი, 1490), პორტუგალიის პრინცესა, გარდაიცვალა გაუთხოვარი და უშვილო, 1693 წელს რომის პაპმა ინოკენტი XII-მ იგი წმინდანად შერაცხა;
# ჟუან II (დ. 3 მარტი, 1455 — 25 ოქტომბერი, 1495), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო ელეონორ ვიზეუელი, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი, თუმცა იგი ტახტზე ვერ ავიდა. 

## ლიტერატურა 
* Edgar Prestage, Il Portogallo nel medioevo, in Cambridge University Press - Storia del mondo medievale, vol. VII, pp. 576–610, Garzanti, 1999.

კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1432
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1455
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
ომარ მინდორაშვილი

**ომარ მინდორაშვილი** (დ. 27 მარტი, 1943, თბილისი, საქართველო — გ. სექტემბერი, 2018) — ქართველი კომპოზიტორი.
 
1969 წელს  დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (კლარნეტის კლასი),  ხოლო 1976 წელს (საკომპოზიციო).

1968–1974 წლებში იყო ვ. აბაშიძის სახელობის თბილისის მუსიკისა და დრამის სახელმწიფო თეატრის ორკესტრის კონცერტმეისტერი; 1974 წლიდან თბილისის 31–ე საშუალო სკოლასთან არსებული სამუსიკო სტუდიის ხელმძღვანელი; 1979 წლიდან ასწავლიდა ბლოკ–ფლეიტას ვ. სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან არსებულ ექსპერიმენტულ სკოლა–ათწლედში. 

დაწერილი აქვს: სიმფონიური ნაწარმოებები — სიმფონია (1980), კონცერტი ფაგოტისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1981), პოემა (1982); კამერულ–ინსტრუმენტული ნაწარმოებები — კვინტეტი ხისჩასაბერი ინსტრუმენტებისათვის (1975), სონატა ფლეიტისა და ფორტეპიანოსათვის (1977), საფორტეპიანო პიესების ციკლი (1977), ნონეტი (1977), იუმორესკა ბლოკ–ფლეიტის ანსამბლისათვის (1979), პარაფრაზები ბლოკ–ფლეიტის ანსამბლისათვის (1980), სექსტეტი ფორტეპიანოსა და სასულე ინსტრუმენტებისათვის (1981); ნაწარმოებები მუსიკალური თეატრისათვის (1983); ვოკალური ციკლები, საბავშვო სიმღერები და ინსტრუმენტული პიესები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია: ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული  27 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1943
კატეგორია:გარდაცვლილი  2018
რაბენდი

**რაბენდი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
აღმოსავლური რიფის ყანჩა

**აღმოსავლური რიფის ყანჩა** () — ფრინველი ყანჩისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში, ტასმანიასა და პოლინეზიაში. მისი სხეულის სიგრძეა 57–67 სმ, ფრთის შლილი 90–110 სმ, მასა 400 გ. ფეხები მოკლე და ყვითელი აქვს. შეფერილია ნაცრისფერ-ფიქალისფრად. ყელსა და ნიკაპზე გასდევს ვიწრო, თეთრი ზოლი. ბუდობის სეზონის დროს კისერსა და ზურგზე მორთულია გრძელი ბუმბულებით. აღმოსავლური რიფის ყანჩის ნისკარტი ყავისფერია, თვალები კი მოყვითალო. სახის გარშემო კანს მომწვანო-მოყვითალო იერი დაჰკრავს. ახასიათებს დიმორფიზმი, ანუ არსებობს შეფერილობის ორი ვარიანტი, ესენია: მუქი (მუქი-ნაცრისფერი შეფერილობა) და ღია (თეთრი შეფერილობა). ამავდროულად უმთავრეს მხარეებში იგი ღიაა, მაგრამ ახალ ზელანდიაში მობინადრე ქვესახეობა მუქი შეფერილობით გამოირჩევა. იკვებება თევზით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებითა და სხვა ზღვის ცხოველებით, რომლებსაც წყლის ზედაპირზე იჭერს. მთელი წლის განმავლობაში ეს ფრინველები ბუდობენ კოლონიებად ჯუნგლებში, პალმებს შორის, მანგროს ტყეებში ან ბებერი ხეების ფუღუროებში. დედალი დებს 2–3 მომწვანო-ლურჯ კვერცხს. ბუდეს აშენებს ტოტებისა და ყვავილებისაგან. კრუხობს ორივე მშობელი. ინკუბაცია 28 დღე-ღამემდე გრძელდება. ბარტყებს მშობლები 5 კვირის განმავლობაში კვებავენ. ავსტრალიაში აღმოსავლური რიფის ყანჩა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ იმყოფება 1974 წლიდან.

## ლიტერატურა 
* Bruce Campbell: Das große Vogelbuch. Eugen Ulmer Verlag, Stuttgart 1976.
* Bruce Campbell (1974). The Dictionary of Birds in Colour. George Rainbird Ltd., London.

კატეგორია:ოყარი
გრიგოლ სინაიტი

**გრიგოლ სინაიტი** (დ. XII საუკუნის 60-იანი წლები — გ. XIV საუკუნის 40-იანი წლები) — ბიზანტიური მისტიკური მოძღვრების — ისიხიზმის ფუძემდებელი. ისიხისტების მოძრაობას ხელმძღვანელობდა ათონის მთაზე. აქვე დაწერა თავისი რელიგიურ-ფილოსოფიური თხზულებანი, რომლებშიც სცადა ასკეტიზმის დაფუძნება და სამონასტრო მჭვრეტელობითი მისტიკური მრავალსაუკუნოვანი გამოცდილების განზოგადება. დიდი გავლენა მოახდინა ძველი რუსეთის რელიგიურ-ფსიქოლოგიურ მოძღვრებაზე. გრიგოლ სინაიტის ცხოვრება აღწერა მისმა მოწაფემ, კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა კალისტემ (რუსულ ენაზე თარგმნა ი. სოკოლოვმა, 1904).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1260-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1340-იანები
კატეგორია:ბიზანტიელები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
ვარხვი

**ვარხვი** () — ფრინველთა გვარი ვარხვისნაირთა რიგისა. აერთიანებს 8 სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 2 — ვარდისფერი ვარხვი და ხუჭუჭა ვარხვი. გავრცელებულნი არიან ყველა კონტინენტის (ანტარქტიდის გარდა) ზომიერ და ტროპიკულ სარტყლებში. რიგში ყველაზე მსხვილი ფრინველები არიან, მათი სხეულის სიგრძეა 130–180 სმ, მასა 7–14 კგ. იერი ძალიან დამახასიათებელი აქვს: მოუქნელი, მასიური ტანი, დიდი ფრთები, მოკლე და მსხვილი ფეხები თითებს შორის ფართო აპკებით, მოკლე და მომრგვალებული ბოლო. კისერი გრძელი აქვთ. ნისკარტის სიგრძე 47 სმ აღწევს, მის ბოლოში გააჩნია კაუჭი, ხოლო ქვედა მხარეს წელვადი კანის „ჩანთა“, რომელსაც თევზჭერის დროს იყენებს. შეფერილნი არიან ღია ფერებში — თეთრად, მონაცრისფროდ, ზოგჯერ დაჰკრავთ ვარდისფერი. საფრენი ბუმბული მუქია. ზოგჯერ ახასიათებთ ქოჩორიც. ახალგაზრდა ინდივიდები რუხი და მურა ფერისაა. ბინადრობენ ზღვების წყალმარჩხ ადგილებში, არაღრმა მტკნარ და მარილიან ტბებში, დიდი მდინარეების ესტუარებში. მიუხედავად იმისა, რომ მოუქნელი ფრინველები არიან, კარგად ცურავენ და ფრენენ, დიდხანს შეუძლიათ ჰაერში ლივლივიც. მხოლოდ ამერიკულ სახეობებს შეუძლიათ ყვინთვა და სიმაღლიდან წყალში ხტომა. იკვებებიან უმთავრესად თევზით, დღეში შეუძლიათ კილოგრამზე მეტი საკვების მიღება. არის შემთხვევებიც, როცა სხვა ფრინველებსაც კი ჭამენ. მონოგამები არიან მხოლოდ ერთი სეზონის განმავლობაში. ბუდობენ კოლონიებად, ხშირად სხვა წყლის პირას ბინადარ ფრინველებთან ერთად. მსხვილი ინდივიდები ბუდობენ მიწაზე ან ლერწმნარში, ხოლო მცირე ზომისანი — წყალსატევთან ახლოს გაზრდილ ხეებზე. ბუდეს დედალი აშენებს, მამალი კი საჭირო მასალას ზიდავს. ხშირად რამდენიმე წყვილი ერთად აკეთებს საერთო ბუდეს. დედალი დებს 1-დან 4-მდე (უმთავრესად 2–3) მოცისფრო ან მოყვითალო კვერცხს ხორკლიანი ნაჭუჭით. კრუხობს ორივე მშობელი, მაგრამ დედალი უფრო ინტენსიურად. ინკუბაცია 30–42 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყები ბრუცები და საფარველის გარეშე იჩეკებიან, 8–10 დღეში იმოსებიან ბუმბულით, 70–75 დღეში კი ფრენასაც სწავლობენ. თავიდან მათ ორივე მშობელი ჩიჩახვიდან ამოღებული თევზით კვებავს.

## სახეობები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ლიტერატურა 
* Elliott, Andrew (1992). "Family Pelecanidae (Pelicans)". In del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi. Handbook of the Birds of the World, Volume 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions. pp. 290–311. ISBN 978-84-87334-10-8.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ვარხვისებრნი
იოსებ გოგიტიძე

**იოსებ (სოსო) რევაზის ძე გოგიტიძე** (დ. 31 მაისი 1962, ქობულეთი) — გენერალ-მაიორი (1994 წ.), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი (1993-2004 წწ.). 

## ბიოგრაფია
1991 წელს დაამთავრა ქ. როსტოვის საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი რუსეთში. ამავე წელს სამსახური დაიწყო აჭარის შინაგან საქმეთა სამინისტროში უზენაესი საბჭოსა და მთავრობის დაცვის ქვეგანყოფილების უფროსად. 1993 წლის ოქტომბერში დაინიშნა აჭარის შინაგან საქმეთა მინისტრის პირველ მოადგილედ. 1993 წლის ნოემბრიდან 2004 წლის მაისამდე იყო აჭარის სახელმწიფო უშიშროების მინისტრი. დაჯილდოებული იყო ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის (1996 წ.) და ღირსების (1997 წ.) ორდენებით. აჭარის ავტონომიის მეთაურის, ასლან აბაშიძის გადადგომის შემდეგ საქართველო დატოვა.

ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგ გოგიტიძეს ბრალად ედებოდა 1993-2004 წლებში ასლან აბაშიძესთან ერთად უკანონო შეიარაღებული ფორმირების შექმნა, თენგიზ ასანიძესთვის თავისუფლების უკანონოდ აღკვეთა, ასევე  პირთა ჯგუფთან ერთად აჭარის უშიშროების სამინისტროს კუთვნილი 2.2016.67 ლარის მითვისება, 2004 წლის 2 მაისს ასლან აბაშიძესთან და სხვა პირებთან ერთად ტერორისტული აქტების ორგანიზება. 2016 წელს ბათუმის საქალაქო სასამართლომ გოგიტიძე დამნაშავედ სცნო და დაუსწრებლად განუსაზღვრა თავისუფლების აღკვეთა 12 წლით. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
იოსებ
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები