open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მამბილიკალათილ გოვინდ კუმარ მენონი

**მამბილიკათილ გოვინდ კუმარ მენონი** ( დ. 28 აგვისტო 1928 – გ. 22 ნოემბერი 2016 )  — ინდოელი ფიზიკოსი და პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია 
უმაღლესი განათლება მიიღო იასვანტის კოლეჯში ჯოდპურში და ბომბეის სამეფო მეცნიერების ინსტიტუტში. შემდეგ დოქტორის ხარისხის მისაღებად გაემგზავრა დიდ ბრიტანეთში ბრისტოლის უნივერსიტეტში. 1952-1955 წლებში ამ სასწავლო დაწესებულებაში ატარებდა კვლევებს. 1953 წელს მან სესილ პაუელის ხელმძღვანელობით წარმატებით დაიცვა დისერტაცია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაზე. 1955 წელს შეუერთდა ბომბეის ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტს ბომბეიში. 1961 წლიდან მიიღო პროფესორის აკადემიური წოდება, ხოლო 1966 წელს, 38 წლის ასაკში, ხელმძღვანელობდა ამ ინსტიტუტს ჰომი ბაბას გარდაცვალების შემდეგ; ამ თანამდებობას 1975 წლამდე იკავებდა, თავად უნივერსიტეტში კი 1996 წლამდე მუშაობდა.

იყო ინდოეთის ეროვნული სამეცნიერო აკადემიის წევრი (INSA; 1970).   1971 წელს დაინიშნა ინდოეთის მთავრობაში ელექტრონიკის სამინისტროს მდივნად, იმავე წელს გახდა ინდოეთის მეცნიერებათა აკადემიის (IASc) აკადემიკოსი, ხოლო 1974-1976 წლებში დაიკავა აკადემიის პრეზიდენტის თანამდებობა. 1970 წლის მარტში გახდა ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი, 1981 წელს  — ვატიკანის მეცნიერებათა პაპის აკადემიის აკადემიკოსი. 1982 წელს აირჩიეს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბირთვული ფიზიკის განყოფილების უცხოელ წევრად .  

მენონის კვლევის ძირითადი სფერო იყო კოსმოსური სხივები, ნაწილაკების ფიზიკა, პირველ რიგში პროტონის დაშლის ძიება და კოსმოსური მუონის ნეიტრიონების  აღმოჩენა. 1961 წელს მიენიჭა პადმა შრის,  1968 წელს — პადმა ბჰუშანის,  და 1985 წელს — პადმა ვიბჰუშანის ჯილდოები. 1972 წლიდან იყო ინდოეთის კოსმოსური კვლევის ორგანიზაციის  ხელმძღვანელთა საბჭოს წევრი, ასევე ხელმძღვანელობდა ინდოეთის სტატიკის ინსტიტუტს. იყო ბომბეის ინდოეთის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის  და ალაჰაბადის ინფორმაციული ტექნოლოგიების ინსტიტუტის აკადემიური საბჭოების წევრი. 

1989 წელს პრემიერ-მინისტრმა ვიშვანათ პრატაპ სინგმა დანიშნა  მეცნიერების, ტექნოლოგიებისა და განათლების საკითხთა სახელმწიფო მინისტრად. 1990 წლიდან 1996 წლამდე ის იყო რაჯია საბჰას (ინდოეთის პარლამენტის ზედა პალატის) წევრი, წარმოადგენდა ჯანატა დალის პარტიას.

1988 წელს მის საპატივსაცემოდ ასტეროიდს (7564) დაარქვეს გოკუმენონი.

## პირადი ცხოვრება 
როდესაც მეცნიერი ბრისტოლის უნივერსიტეტში პროფესორ სესილ ფ. პაუელის ხელმძღვანელობით სადოქტორო დისერტაციაზე მუშაობდა, გაიცნო და დაქორწინდა ინდუმატი პატელზე, რომელიც ასევე მუშაობდა ფილოსოფიის ხარისხის მოსაპოვებლად. წყვილს შეეძინა ორი შვილი: ანანტ კ. მენონი,   ნიუ-იორკის  Weill Cornell Medicine უნივერსიტეტის ბიოქიმიის კათედრის პროფესორი და პრეეტი ვაიდი, პრაქტიკოსი რადიოლოგი ნიუ-დელიში. მენონს ჰყავს შვილიშვილი, კართიკეია მ. მენონი. სწავლობს ნიუ-იორკში  Icahn School of Medicine at Mount Sinai -ში.

## ლიტერატურა 
* Indian Academy of Sciences Year Book 2011 website www.ias.ac.in
* Third World Academy of Sciences Year Book 2011 website www.twas.org

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:ინდოელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ბრისტოლის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ევტროპიუსი

**ევტროპიუსი** () — IV საუკუნის რომაელი ისტორიკოსი. მისი დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია. საკუთარი ბიოგრაფიიდან თვითონ აქვს დაცული რამდენიმე საინტერესო მონაკვეთი. მისი თხზულება გვაუწყებს, რომ მონაწილეობა მიუღია 363 წელს იმპერატორ იულიანე განდგომილის ლაშქრობაში სპარსეთის წინააღმდეგ. მომდევნო ხანებში მისი ცხოვრება საიმპერატორო კარს არ გასცდენია. იმპერატორების ვალენტინიანესა და ვალენტის დროს ასრულებდა ვალენტის პირადი მდივნის თანამდებობას.

ევტროპიუსმა იმპერატორ ვალენტის დავალებით დაწერა „რომის მოკლე ისტორია“ 10 წიგნად. ნაშრომს იგი უძღვნის იმპერატორ ვალენტის.
ევტროპიუსის „რომის მოკლე ისტორია“ ზუსტად პასუხობს სახელწოდებას. მასში მართლაც მოკლედ არის გადმოცემული რომის ისტორია. რომულუსის დაბადებიდან ახ. წ. 364 წლამდე. თხზულება კომპილაციაა. ავტორი კეთილსინდისიერად იყენებდა რომაულ საისტორიო ლიტერატურას. ისტორიკოსის პირველი მიზანი იყო საგარეო ომების გადმოცემა. მისი თხრობა არის ლაკონიური, ვრცელი ამბების გადმოცემას რამდენიმე სიტყვით ახერხებს. ამის გამო რომის მოკლე ისტორია დიდი პოპულარობით სარგებლობდა როგორც ანტიკურ ხანაში ისე მომდევნო საუკუნეებში.

## ლიტერატურა 
* *ქავთარია გ.,* რომის ისტორია, ტ. I, ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი, 2016, გვ. 44-45

კატეგორია:ძველი რომაელი ისტორიკოსები
შაშიკუმარ მადჰუსუდან ჩიტრე

**შაშიკუმარ მადჰუსუდან ჩიტრე** (,  დ. 7 მაისი, 1936 — გ. 11 იანვარი, 2021, მუმბაი) — ინდოელი მათემატიკოსი და ასტროფიზიკოსი, ინდოეთის ასტრონომიული ასოციაციის პრეზიდენტი. დაჯილდოვებულია ინდოეთის მესამე უმაღლესი სახელმწიფო ჯილდოთი — პადმა ბჰუშანის ორდენით.

## ბიოგრაფია 
1956 წელს დაამთავრა ბომბეის ელფინსტონის მათემატიკის კოლეჯი, რომლის დასრულების შემდეგ მიიღო ედინბურგის ჰერცოგის სტიპენდია საზღვარგარეთ სასწავლებლად. შევიდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის პიტერჰაუს კოლეჯში და მიიღო ბაკალავრის ხარისხი 1959 წელს. 1960 წელს აირჩიეს პიტერჰაუსის სტიპენდიანტად, შდეგად გახდა მაგისტრის ხარისხის მფლობელი. შემდგომში აირჩიეს გულბენკიანის კვლევით პროგრამაში მონაწილეობის მისაღებად, 1963 წელს გადავიდა ჩერჩილის კოლეჯში  და 1963 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემატიკისა და თეორიული ფიზიკის დეპარტამენტიდან.

შაშიკუმარმა პედაგოგიური კარიერა  დაიწყო 1963 წელს ლიდსის უნივერსიტეტში, სადაც  მუშაობდა1966 წლამდე. ამავე წელს მიიღო კიდევ ერთი სტიპენდია პასადენაში კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში შესასვლელად. 1967 წელს  დაბრუნდა ინდოეთში და შეუერთდა ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტს, რომელიც 2001 წელს პენსიაზე გასვლამდე მისი კვლევების ბაზას წარმოადგენდა. შაშიკუმარი მუმბაიში ცხოვრობდა, სადაც მომბაის უნივერსიტეტის საბაზისო მეცნიერებათა მოწინავე ცენტრში  (CBS) იყო აკადემიური თავმჯდომარე,  ემერიტუს პროფესორი და გამორჩეული მეცნიერი INSA .  ასევე შედიოდა JN Tata Trust-ის სამეურვეო საბჭოს შემადგენლობაში და ეკავა Homi Bhabha Fellowship Board-ის საპატიო აღმასრულებელი დირექტორის თანამდებობა.

შაშიკუმარ მადჰუსუდან ჩიტრე გარდაიცვალა 2021 წლის 11 იანვარს 84 წლის ასაკში. 

## სამეცნიერო ინტერესები 
შაშიკუმარი დაკავებული იყო სამეცნიერო კვლევებით ჰელიოფიზიკისა და ასტროფიზიკის დარგში. ჩაატარა ვრცელი კვლევა გრავიტაციული ლინზების, მზის მაგნიტური აქტივობის ციკლის, მზის დინამოს თეორიისა და ნეიტრინოების როლზე მზის ატმოსფეროში.

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი
კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ინდოელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ინდოელი მათემატიკოსები
ბულგარეთის კონსტიტუცია

მინი|ბულგარეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის ყდა
**ბულგარეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია** () — ბულგარეთის რესპუბლიკის უზენაესი კანონი. ამჟამინდელი რედაქცია მიღებული იქნა 1991 წლის 12 ივლისს, უმაღლესი ასამბლეის მეშვიდე მოწვევის მიერ. კონსტიტუციით სახელმწიფო განისაზღვრება როგორც უნიტარული საპარლამენტო რესპუბლიკა. მიღების შემდეგ შეცვლილი იქნა ხუთჯერ (2003, 2005, 2006, 2007 და 2015 წლებში).

ქრონოლოგიურად ეს ბულგარეთის მეოთხე კონსტიტუციაა, პირველი, ტარნოვოს კონსტიტუცია 1879 წელს იქნა მიღებული. შემდეგ ის ჩანაცვლებული იქნა ორი სოციალისტურ პერიოდში მიღებული კონსტიტუციით, დიმიტროვის კონსტიტუციით (რომელსაც გეორგი დიმიტროვის სახელი ეწოდა), რომელიც 1947-1971 წლებში მოქმედებდა და ჟივკოვის კონსტიტუცია (რომელიც ტოდოვ ჟივკოვის სახელს ატარებს), რომელიც 1971-1991 წლებში მოქმედებდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბულგარეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია 

კატეგორია:ბულგარეთის სახელმწიფო მოწყობა
კატეგორია:კონსტიტუციები
ვარუნ საჰნი

**ვარუნ საჰნი** ( ; დ. 29 მარტი, 1956, ინდოეთი)  — ინდოელი ასტროფიზიკოსი და კოსმოლოგი, პუნის კოსმოლოგიისა და ასტროფიზიკის საუნივერსიტეტო ცენტრის პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
ვარუნ საჰნი წარმოშობით ინდოეთის წარჩინებულ ოჯახს ეკუთვნოდა. მის ნათესავებს შორის იყვნენ მასწავლებლები და მუსიკოსები.  მამა იყო მწერალი ბგიშამ საჰნი, ხოლო ბიძა — მსახიობი ბალრაჯ საჰნი.  

ვარუნ საჰნიმ 1978 წელს დაამთავრა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი კვანტური თეორიის განხრით. უმაღლესი განათლების მიღების  შემდეგ სწავლა გააგრძელა ასპირანტურაში ლანდაუს სახელობის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომელ ალექსი სტარობინსკისთან. მან გამოაქვეყნა თავისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი 1980 წელს.   1983 წელს სტარობინსკიმ წარმოადგინა ერთობლივი ნაშრომი მე-10 საერთაშორისო გრავიტაციულ კონფერენციაზე ( პადუაში, იტალია),  რომლის თანაავტორები იყვნენ საჰნი და კოფმანი.

დისერტაციის წარმატებით დაცვის შემდეგ საჰნი დაბრუნდა ინდოეთში, სადაც დაიწყო მუშაობა პუნის კოსმოლოგიისა და ასტროფიზიკის საუნივერსიტეტო ცენტრში, გაიარა კარიერული ზრდის ყველა ეტაპი პროფესორის საპატიო წოდებამდე. 1997 წელს ინდოეთში უმასპინძლა მომდევნო საერთაშორისო კონფერენციას ფარდობითობისა და გრავიტაციის ზოგად თეორიაზე, რომელშიც მონაწილეობდა, როგორც ადგილობრივი საორგანიზაციო კომიტეტის წევრი.

## წვლილი მეცნიერებაში 
ცნობილია, რომ ვარუნ საჰნიმ შეისწავლა სამყარო, უფრო კონკრეტულად მისი ფართომასშტაბიანი სტრუქტურა, ადრეული ინფლაციური ფაზა და კოსმოლოგიური მუდმივა. მისი მიღწევები მოიცავს ინფლაციასთან დაკავშირებული კოსმოსური თეორემის შექმნას, სამყაროს სტრუქტურის ანალიზს თვითგანვითარებული სტატისტიკური მეთოდების გამოყენებით, ბნელი ენერგიისა და ბნელი მატერიის ახალი მოდელების აღმოჩენას, ინფლაციის ერთიანი მოდელების შემუშავებას, აგრეთვე ბნელი ენერგიის და დიდი აფეთქების თეორიის ახსნას. მისი კვლევა დაფიქსირებულია რამდენიმე ნაშრომში. ინდოეთის მეცნიერებათა აკადემიის ნაშრომების ონლაინ საცავი შეიცავს 68 მათგანს.

ვარუნ საჰნი არის საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის წევრი. გამოდიოდა პლენარული მოხსენებებით არაერთ  კონფერენციასა და სემინარზე; მათგან აღსანიშნავია მოხსენება:  „კოსმოლოგია ბუმერანგის ექსპერიმენტის შემდეგ“, რომელიც წარადგინა 2000 წელს ტატას ფუნდამენტური კვლევების ინსტიტუტის ასტრონომიის სემინარებზე და თეორიული მეცნიერებათა საერთაშორისო ცენტრში გაკეთებული მოხსენება: „კოსმოლოგიისა და გრავიტაციის საზღვრები“ (ICGC 2011). ათენის ეროვნული ტექნიკური უნივერსიტეტის გამოყენებითი მათემატიკური და ფიზიკურ მეცნიერებათა სკოლამ მისი  ერთ-ერთი მოხსენება ბნელი მატერიისა და ბნელი ენერგიის შესახებ, რომელიც 2004 წლის მარტში წაიკითხა, დაასახელა ეგეოსის სკოლის ყველაზე ციტირებულ მოხსენებად. მეცნიერი ასევე 2014 წელს გახდა ინდოეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ჰომი ბჰაბჰას მედლის ლაურეატი.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 29 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:ინდოელი ფიზიკოსები
კატეგორია:კოსმოლოგები
კატეგორია:ინდოეთში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სალიმ ალი

**სალიმ ალი** (დ. 12 ნოემბერი, 1896 — გ. 20 ივნისი, 1987)  — ინდოელი ორნიტოლოგი და ნატურალისტი . მას ხანდახან პატივისცემით უწოდებენ «Birdman of India». ის იყო პირველი ინდოელი, რომელმაც ჩაატარა სისტემატური ორნიტოლოგიური კვლევები და დაწერა რამდენიმე წიგნი. მისმა საქმიანობამ ხელი შეუწყო ორნიტოლოგიის პოპულარიზაციას ქვეყანაში. სიდნი დილონთან ერთად რიპლიმ შექმნა *ინდოეთის და პაკისტანის ჩიტების მნიშვნელოვანი ათტომიანი სახელმძღვანელო* (მეორე გამოცემა დასრულდა მეცნიერის გარდაცვალების შემდეგ). სალიმ ალის საპატივსაცემოდ მისი სახელი უწოდეს ფრინველების რამდენიმე სახეობას (როგორიცაა *Zoothera salimalii* ), ნაკრძალებს და დაწესებულებებს.

## ბიოგრაფია 
მამა ერთი წლის ასაკში დაკარგა, ხოლო დედა —  სამი წლის ასაკში. ძმებთან და დებთან ერთად ბიძამ და მამიდამ გაზარდეს. სალიმ ალიმ გასროლის შედეგად  Gymnoris xanthocollis-ის სახეობის თუთიყუში ჩამოაგდო, რომლის სახეობაც განსაზღვრა  ვ. მილარდმა. ამ შემთხვევის შემდეგ სალიმ ალი დაინტერესდა ორნიტოლოგიით.  ყმაწვილმა კაცმა გარკვეული დრო გაატარა ბირმაში (დღევანდელ მიანმარში). იქ თვალყურს ადევნებდა თავისი ოჯახის ვოლფრამის და ხე-ტყის ბიზნესს. შემდეგ  დაბრუნდა ინდოეთში, განაგრძო სწავლა (მისი მთავარი ინტერესის სფეროს ველური ბუნების შესწავლა წარმოადგენდა) და 1918 წლის დეკემბერში დაქორწინდა შორეულ ნათესავზე, თეჰმინაზე.   ევროპაში წასვლის შემდეგ ალი აქტიურად ატარებდა მოტოციკლს და რამდენჯერმე დაშავდა კიდეც. გერმანიაში ის შეხვდა ერვინ შტრეზემანს რომელსაც თავის ავტობიოგრაფიაში თავის გურუს უწოდებდა. 

1930 წელს დაბრუნდა ინდოეთში.

დოქტორი სალიმ ალი გარდაიცვალა მშობლიურ ბომბეიში, 90 წლის ასაკში, 1987 წლის 20 ივნისს, პროსტატის კიბოსთან ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ.

## შეხედულებები 
სალიმ ალი გამოდიოდა  სპორტული ნადირობის წინააღმდეგ (თუმცა ერთ დროს კარგად იცნობდა და აფასებდა ლიტერატურას შიკარების — პროფესიონალი მონადირეების შესახებ), ამავე დროს, ის ამართლებდა ფრინველების ნიმუშების შეგროვებას სამეცნიერო მიზნებისთვის. მას სჯეროდა, რომ ველური ბუნების დაცვა არ უნდა ეფუძნებოდეს ისეთ ფილოსოფიურ იდეებს, როგორიცაა აჰიმსა .

სალიმ ალი გამოდიოდა თამბაქოს მოწევის და ალკოჰოლიზმის წინააღმდეგ. არ უყვარდა ხალხი, ვინც ძილში ხვრინავდა.

ადრეულ ასაკში, მუსლიმურ გარემოში ცხოვრობდა, ზეპირად სწავლობდა ყურანს, მიუხედავად იმისა, რომ არ იცოდა არაბული ერთი სიტყვაც კი.  ზრდასრულ ასაკში შესძულდა ის, რასაც უაზრობად მიიჩნევდა, მათ შორის, ფარისევლური ლოცვის პრაქტიკა, რის გამოც  იგი "უარყვეს წმინდანმა უხუცესებმა."  

სალიმ ალი ცნობილი იყო თავისი ეკონომიური ცხოვრების წესით, მისი პროექტების დასრულების შემდეგ ხშირად რჩებოდა დაზოგილი თანხა.

## ღირსებები და ჯილდოები 
მინი| ინდური ფერადი წეროს სახეობა ბჰარატპურში და სალიმ ალი 1996 წლის ინდოეთის საფოსტო მარკაზე
მეცნიერმა 1958 წელს მიიღო პადმა ბჰუშანის პრემია და  1976 წელს პადმა ვიბჰუშანი — ინდოეთის მესამე და მეორე უმაღლესი სამოქალაქო ჯილდოები. 

## შრომები 
სალიმ ალი ავტორია მრავალი ჟურნალის სტატიის. 2007 წელს გამოიცა მისი მოკლე წერილებისა და შენიშვნების ორტომიანი კრებული, *ტარა* განდის — მეცნიერის ერთ-ერთი ბოლო სტუდენტის რედაქტირებით.  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:ინდოელი ორინტოლოგები
რაკეშ მოჰანი

**რაკეშ მოჰანი** ( ; დ. 14 იანვარი , 1948, სიტაპური, ინდოეთი ) — ინდოელი ეკონომისტი, საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012-2015 წლებში,ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში.

## ბიოგრაფია 
რაკეში დაიბადა 1948 წლის 14 იანვარს სიტაპურში, უტარ პრადეში, ინდოეთი, რატიშისა და სატია (ბანსალ) მოჰანების ოჯახში,   და დაამთავრა  მაიოს კოლეჯი.

1969 წელს გახდა ლონდონის უნივერსიტეტთან არსებული ლონდონის საიმპერატორო კოლეჯის   მეცნიერების ბაკალავრის ხარისხის მფლობელი ელექტრო ინჟინერიაში. 1971 წელს  იელის უნივერსიტეტიდან მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი ეკონომიკაში, ხოლო 1977 წელს მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა ეკონომიკაში პრინსტონის უნივერსიტეტიდან. 

1976-1980 წლებში მუშაობდა ეკონომისტად ეკონომიკური განვითარების დეპარტამენტში, ხოლო 1983-1986 წლებში — მსოფლიო ბანკის უფროს ეკონომისტად. 1980-1983 წლებში იყო ინდოეთის მთავრობის დაგეგმარების კომიტეტის უფროსი კონსულტანტი, 1988-1996 წლებში — ეკონომიკური მრჩეველი და მრჩეველი ინდოეთის მთავრობის მრეწველობის სამინისტროში  1988-1996 წლებში. 1996-2000 წლებში ეკავა გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს გენერალური დირექტორის პოსტი.   

რაკეში  ასევე იყო ფინანსური კომპანიის ინფრასტრუქტურის განვითარების   ვიცე-თავმჯდომარე 2000 წელს, ინდოეთის მთავრობის მთავარი ეკონომიკური მრჩეველი 2001-2002 წლებში. 2002 წელს — საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს დირექტორი, 2002-2004 წლებში კი —ინდოეთის სარეზერვო ბანკის  მმართველის მოადგილე.  

2004-2005 წლებში ინდოეთის ფინანსთა სამინისტროს ეკონომიკური დეპარტამენტის მდივნად მუშაობდა, 2005-2009  წლებში დაბრუნდა ინდოეთის სარეზერვო ბანკში. დაიწყო პედაგოგიური კარიერა 2009-2010 წლებში სტენფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო განვითარების ცენტრში, შემდეგ იელის მენეჯმენტის სკოლაში გახდა საერთაშორისო ფინანსური ეკონომიკის პროფესორი  და 2010-2012 წლებში ჯექსონის გლობალურ საკითხთა ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2010-2012 წლებში იყო McKinsey and Company-ს უფროსი კონსულტანტი, ხოლო 2010 წლიდან Nestlé-ს დირექტორთა საბჭოს წევრი. რაკეშ მოჰანი იყო საერთაშორისო სავალუტო ფონდის აღმასრულებელი საბჭოს წევრი 2012 წლიდან 2015 წლამდე.   

შედიოდა პრემიერ-მინისტრის ეკონომიკური მრჩეველთა საბჭოში, აგრეთვე იყო ინდოეთის ტელეკომუნიკაციების მარეგულირებელი ორგანოს და ინდოეთის უსაფრთხოების ეროვნული საბჭოს წევრი, მთავარი პორტების სატარიფო ორგანოს და ინდოეთის ფასიანი ქაღალდებისა და ბირჟის საბჭოს წევრი. ასევე — ეკონომიკური ზრდის ინსტიტუტის მმართველთა საბჭოს წევრი, საჯარო ფინანსებისა და პოლიტიკის ეროვნული ინსტიტუტის, , მადრასის ეკონომიკის სკოლის, ეროვნული ურბანული ინსტიტუტის, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების კვლევის ინდოეთის საბჭოს, პოლიტიკის კვლევის ცენტრის, ინდირა განდის განვითარების კვლევის ინსტიტუტის, გამოყენებითი ეკონომიკური კვლევების ეროვნული საბჭოს წევრი. 

### ოჯახი 
რაკეშ მოჰანი დაქორწინდა რასიკა ხანაზე 1983 წლის 14 ოქტომბერს. წყვილს შეეძინა ორი შვილი — ტარინი მოჰანი და რასეშ მოჰანი.  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:პრინსტონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:იელის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ინდოელი ეკონომისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პრანაბ ბარდანი

**პრანაბ კუმარ ბარდანი** ( ; დ. 1937 წლის 11 სექტემბერი, კალკუტა, ბრიტანეთის ინდოეთი) — ინდური წარმოშობის ეკონომისტი, რომელიც ასწავლის და მუშაობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1979 წლიდან. ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტის ეკონომიკის დამსახურებული პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
ბარდანმა ბაკალავრის ხარისხი მიიღო 1959 წელს კალკუტას საპრეზიდენტო კოლეჯში, 1961 წელს  მაგისტრის ხარისხი მიენიჭა  კალკუტის უნივერსიტეტიდან  და 1966 წელს გახდა კემბრიჯის უნივერსიტეტის დოქტორის ხარისხის მფლობელი.   1966 წლიდან 1969 წლამდე ასწავლიდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, 1969 წლიდან 1972 წლამდე — ინდოეთის სტატისტიკის ინსტიტუტში, 1972 წლიდან 1977 წლამდე — დელის უნივერსიტეტის  ეკონომიკის სკოლაში, ხოლო 1977 წლიდან დაიწყო მუშაობა კალიფორნიის უნივერსიტეტის  ეკონომიკის ფაკულტეტზე. ის იყო მოწვეული პროფესორი და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი ისეთ ინსტიტუტებში, როგორიცაა ლონდონის ეკონომიკის სკოლა, ტრინიტის კოლეჯი, ქ. ეკატერინე და სიენის უნივერსიტეტი.  

თავის აკადემიურ თეორიულ და ემპირიულ ნაშრომში პროფესორმა გამოიკვლია ღარიბი ქვეყნების სოფლის ინსტიტუტები, ეკონომიკური განვითარების პოლიტიკური ეკონომიკა, საერთაშორისო ვაჭრობა და გლობალიზაცია. სამუშაოების ნაწილი განხორციელდა ეკონომიკის, პოლიტიკისა და სოციალური ანთროპოლოგიის მიმართულებით.  

პრანაბ ბარდანი მუშაობდა მრავალი ეკონომიკური ჟურნალის სარედაქციო საბჭოში, მათ შორისაა: *The American Economic Review* (1978-1981), *The Journal of Economic Perspectives* (1989-1994), *The International Economic Review* (მთავარი რედაქტორი, 1971 -1985) და *The Journal of Development Economics* (მთავარი რედაქტორი, 1985-2003)  

პრანაბ ბარდანი იყო  გუგენჰაიმის სტიპენდიატი (1981),  1980 წელს მიიღო მაჰალანობის სამახსოვრო მედალი.  

პრანაბ ბარდანი არის 13 წიგნის, 150-ზე მეტი სტატიის ავტორი და 12 წიგნის რედაქტორი.  . ზოგჯერ წერს სტატიებს  ისეთი გაზეთებისთვის, როგორიცაა: *The New York Times, Financial Times, Scientific American, , Boston Review, Business Standard, Indian Express, Hindustan Times,  Anandabazar Patrika* (კოლკატა), YaleGlobal Online. აშშ-ს ფარგლებს გარეთ ის ატარებს საჯარო ლექციებსა და მოლაპარაკებებს პეკინში, ბოგოტაში, კალკუტაში, კეიპტაუნში, კანბერაში, კოპენჰაგენში, დელიში, სტამბულში, ლონდონში, მანჩესტერში, მელბურნში და ბევრ სხვა ქალაქში. მისი მემუარები პერიოდულად ქვეყნდება კალკუტის ჟურნალ *„დეშში“* .

## შეხედულებები 
პრანაბ ბარდანისთვის შესაძლებლობების თანასწორობა უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე შემოსავლის თანასწორობა. შესაძლებლობების თანასწორობა თავის მხრივ დამოკიდებულია მიწის განაწილებაზე, განათლებასა და სოციალურ თანასწორობაზე. თავის წიგნში „განვითარების პოლიტიკური ეკონომიკა ინდოეთში“, ბარდანი იკვლევს ინდოეთში დომინანტური მესაკუთრის კლასის ბუნებას. მას მიაჩნია, რომ მუშათა კლასი,  მდიდარი ფერმერები და საჯარო სექტორის მუშაკები  სამი დომინანტური კლასია ინდოეთში, რომლებსაც აქვთ ყველაზე დიდი გავლენა საჯარო პოლიტიკაზე. ბარდანი აცხადებს, რომ ამ კლასებს შორის ინტერესთა კონფლიქტია და ისინი ჩართულები არიან სისტემური რენტების დაყოფაში, რაც თავის მხრივ იწვევს ინდოეთის ხელმძღვანელობის შედარებით დამოუკიდებლობას.
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 11 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:ინდოელი ეკონომისტები
კატეგორია:კემბრიჯის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მუჯირიშვილი

საკუთარი სახელი **მუჯირიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* მიხეილ მუჯრიშვილი — ფეხბურთელი 
* ნოდარ მუჯირიშვილი — ინჟინერ-მშენებელი

კატეგორია:ქართული გვარები
ხუთი ტექნიკა

**ხუთი ტექნიკა**, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც **მძიმე დაკითხვა** — დაკითხვის მეთოდები, რომლებიც შეიმუშავა გაერთიანებულმა სამეფომ XX საუკუნეში და ამჟამად განიხილება როგორც წამების ფორმები. თავდაპირველად შემუშავდა ბრიტანული ძალების მიერ მე-20 საუკუნის სხვადასხვა კონფლიქტში, ისინი ყველაზე მეტად გამოირჩეოდნენ ჩრდილოეთ ირლანდიაში დაკავებულთა მიმართ ჩრდილოეთ ირლანდიის კონფლიქტის დროს. ხუთი მეთოდია კედელთან გახანგრძლივებული დგომა, ტომარის თავზე ჩამოცმა, ხმაურისადმი დაქვემდებარება, ძილის დაშლა და საკვებისა და სასმელის შეზღუდვა.

ისინი პირველად გამოიყენეს ჩრდილოეთ ირლანდიაში 1971 წელს, როგორც ოპერაცია დემეტრიუსის ნაწილი - ირლანდიის დროებით რესპუბლიკურ არმიაში (IRA) წევრობაში ეჭვმიტანილთა მასობრივი დაპატიმრებისა და დაკითხვების დროს.. დაკავებულთაგან თოთხმეტი დაიკითხა „ღრმა დაკითხვის“ პროგრამის ხუთი ტექნიკის გამოყენებით. ეს მოხდა შაკლეტონის ყაზარმაში, საიდუმლო დაკითხვის ცენტრში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში. შვიდი დღის განმავლობაში, როცა ისინი  არ იყვნენ დაკითხვის ქვეშ, დაკავებულებს თავსაბურავებითა და ხელბორკილებით ამყოფებდნენ  ცივ საკანში და ასმენინებდნენ მუდმივ ძლიერ ხმაურს. აქ ისინი იძულებულნი გახდნენ მდგარიყვნენ სტრესულ მდგომარეობაში მრავალი საათის განმავლობაში და უშლიდნენ ძილს, არ აწვდიდნენ საკვებს და სასმელს. მათ ასევე არაერთხელ სცემეს და ზოგიერთმა განაცხადა, რომ ურტყამდნენ სასქესო ორგანოში, არტყმევინებდნენ თავებს კედელზე და ემუქრებოდნენ ინექციების გაკეთებით. ეფექტი იყო ხანგრძლივი ტკივილი, ფიზიკური და გონებრივი გამოფიტვა, ძლიერი შფოთვა, დეპრესია, ჰალუცინაციები, დეორიენტაცია და გონების განმეორებითი დაკარგვა. ამას ასევე მოჰყვა ხანგრძლივი ფსიქოლოგიური ტრავმა. თოთხმეტი ცნობილი გახდა, როგორც „კაპიშონიანი კაცები“ და იყვნენ ერთადერთი დაკავებულები ჩრდილოეთ ირლანდიაში, რომლებზეც ხუთივე ტექნიკა ერთად გამოიყენეს. სხვა დაკავებულებზე დაკითხვის სხვა მეთოდებთან ერთად ხუთ ტექნიკიდან მაინც ერთ-ერთს იყენებდნენ.

1976 წელს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა კომისიამ დაადგინა, რომ ხუთი ტექნიკა წამებას უტოლდებოდა. შემდეგ საქმე გადაეცა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს . 1978 წელს სასამართლომ დაადგინა, რომ ეს ტექნიკები იყო „არაადამიანური და დამამცირებელი“ და არღვევდა ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლს, მაგრამ არ წარმოადგენდა წამებას. 2014 წელს, მას შემდეგ რაც გამოირკვა ახალი ინფორმაცია, რომელმაც აჩვენა, რომ გადაწყვეტილება 1971–1972 წლებში ჩრდილოეთ ირლანდიაში ხუთი ტექნიკის გამოყენების შესახებ მინისტრებმა მიიღეს ირლანდიის მთავრობამ სთხოვა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს გადაეხედა მისი გადაწყვეტილებისთვის. 2018 წელს სასამართლომ უარი განაცხადა.

სასამართლოს გადაწყვეტილება იმის შესახებ, რომ ხუთი ტექნიკა არ წარმოადგენს წამებას, მოგვიანებით შეერთებულმა შტატებმა მოიხსენია საკუთარი დაკითხვის მეთოდების გასამართლებლად, რომელიც მოიცავდა ხუთ ტექნიკას. ბრიტანელმა აგენტებმა ასევე ასწავლეს ხუთი ტექნიკა ბრაზილიის სამხედრო დიქტატურის ძალებს.

ერაყის ომის დროს ბრიტანელი ჯარისკაცების მიერ ხუთი ტექნიკის უკანონო გამოყენების შედეგად ბაჰა მუზა გარდაიცვალა.

2021 წელს გაერთიანებული სამეფოს უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ ხუთი ტექნიკის გამოყენება წამებას უტოლდება.

## ლიტერატურა 
*  
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:კონფლიქტი ჩრდილოეთ ირლანდიაში
ტანძოთის ციხე

**ტანძოთის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. არქიტექტურული ძეგლი თურქეთის რესპუბლიკაში, ართვინის ილის, არტანუჯის ილჩეში. ციხე არტანუჯისკენ მიმავალ გზას და მთლიანად ხეობას აკონტროლებდა. ტანძოთი ტაოდან არტანუჯისკენ უღელტეხილებით მიმავალ გზების დაცვას უზრუნველყოფდა. ტანძოთის ციხე ხეობაში ამაღლებულ კლდეზეა აშენებული, ერთი შეხედვით, მარტივად ასაღები ჩანს, მაგრამ ციხის უკან მდებარე კონცხი ციხისთვის ერთადერთი სუსტად დაცული მხარეა. 

## ტოპონიმი 
ტანძოთის ძველი სახელი სავარაუდოდ სხულოვანი//სხლუანი უნდა ყოფილიყო. ტანძოთი სომხურ ენაზე მსხლიან ადგილს ნიშნავს. XX საუკუნის 20-იან წლებამდე სოფელი ტანძოთის სახელწოდებით იყო ცნობილი, 1927 წელს სოფელს სახელი კიდევ ერთხელ, ამჯერად თურქულად შეუცვალეს და აიდინქოი დაარქვეს. თუმცა ადგილობრივთა მეხსიერებაში სოფლის ძველი სახელწოდება დანზოთის ფორმით შემონახულია. 

## ციხის აღწერა 
ტანძოთის ციხე სოფლის ბოლო მონაკვეში მდებარეობს. ტერასა, რომელზედაც აგებულია სიმაგრე, სამხრეთისკენ მკვეთრად არის დახრილი. ჩრდილო-დასავლეთ მონაკვეთში ბუნებრივად შემაღლებული კლდოვანი მასაა. ციხის კედლები მყარად არის ნაგები, მშენებლობაში გამოყენებულია ქვა და კირი. ნაგებობა დაშენებულია კლდოვანი ბორცვის წვერზე. გალავნის კედლები ოთხივე მხარეს საკმაო სიმაღლისაა.

## ისტორია 
ტანძოთის ციხის მშენებლობა, მისი საჭიროება, გამაგრება და ფუნქცია სწორედ ციხე-ქალაქ არტანუჯთან არის პირდაპირ კავშირში. წყაროების მიხედვით ცნობილია, რომ ტანძოთის ციხე, სავარაუდოდ, ვახტანგის მეფობის დროს ააგეს. ტანძოთის მეჩეთში ჩატანებული წარწერიანი ქვის მიხედვით თუ ვიმსჯელებთ, შესაძლოა, ეს მხარე XIII-XIV საუკუნეებში კალმახელებს ეკუთვნოდათ.

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები, ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
ვიოლა ამერდი

**ვიოლა ამერდი** (; დ. 7 ივნისი, 1962) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი 2019 წლის 1 იანვრიდან. შვეიცარიის ქრისტიან-დემოკრატიული სახალხო პარტიის (CVP/PDC) წევრი. 

2023 წლის 13 დეკემბერს ვიოლა ამერდი აირჩიეს შვეიცარიის პრეზიდენტად.

## ბიოგრაფია
ვიოლა ამერდი დაიბადა 1962 წლის 6 ივნისს. 1982 წელს დაასრულა მშობლიური ქალაქის ლათინური გიმნაზია, რის შემდეგაც იურიდიული განათლება მიიღო ფრიბურის უნივერსიტეტში, რომელიც დაასრულა 1987 წელს. 1991 წლიდან ბრიგეში მუშაობდა იურისტად და ნოტარიუსად.

1992 წელს გახდა მშობლიური ქალაქის საბჭოს წევრი. 1996 წელს გახდაბრიგეს მუნიციპალიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო 2000 წელს პრეზიდენტი. 2005-2018 წლებში შვეიცარიის პარლამენტის ქვედა პალატის, შვეიცარიის ეროვნული საბჭოს წევრია. 2018 წელს აირჩიეს შვეიცარიიის ფედერალური საბჭოს წევრად და დაიკავა თავდაცვის, სამოქალაქო თავდაცვისა და სპორტის მინისტრის თანამდებობა, მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2019 წლის 1 იანვრიდან. 

2020 წელს შვეიცარიის ორი პარტია გაერთიანდა. შვეიცარიის კონსერვატიულ-დემოკრატიული პარტიისა და ქრისტიან-დემოკრატიულო სახალხო პარტიის საფუძველზე ჩამოყალიბდა ცენტრის პარტია. ახალი პარტიის წევრი გახდა ვიოლა ამერდიც. 2023 წლის 1 იანვრიდან შვეიცარიის ვიცე-პრეზიდენტია, ხოლო 2024 წლისათვის აირჩიეს პრეზიდენტად.

## რესურსები ინტერნეტში
*  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:შვეიცარიელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ევროპის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვანგ გონგვუ

**ვანგ გუნვუ** (     ,, ბ. 1930 წლის 9 ოქტომბერი, სურაბაია ) — სინგაპურიელი მეცნიერი-ისტორიკოსი, რომელიც დაკავებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში  ჩინური დიასპორის და ამ რეგიონის ქვეყნებთან ჩინეთის ურთიერთობების შესწავლით.

## მოკლე ბიოგრაფია 
დაამთავრა ანდერსონის სკოლა იპოში ( პერაკი, მალაიზია ). 1946-1948 წლებში სწავლობდა ნანკინის ეროვნულ ცენტრალურ უნივერსიტეტში (ვერ დაასრულა ჩინეთში სამოქალაქო ომის დაწყების გამო). სწავლობდა ისტორიას მ სინგაპურის  მალაიას უნივერსიტეტში (დაასრულა ბაკალავრიატი და მაგისტრატურა) (1949-1954 წლებში ), ხოლო 1957 წელს  დაასრულა ასპირანტურა ლონდონის უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობისა და აფრიკის კვლევების სკოლაში, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე “ძალაუფლების სტრუქტურა ჩრდილოეთ ჩინეთში ხუთი დინასტიის დროს“ ხელმძღვანელობდა მალაიას უნივერსიტეტის ისტორიის განყოფილებას (კუალა-ლუმპური, მალაიზია) (1963-1968), შორეული აღმოსავლეთის ისტორიის კათედრას ავსტრალიის ეროვნულ უნივერსიტეტში (1968-1975, 1980-1986). იყო ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის წყნარი ოკეანის კვლევების სკოლის დირექტორი (1975-1980), ჰონგ-კონგის უნივერსიტეტის  რექტორი (1986-1995),  სინგაპურის ეროვნულ უნივერსიტეტთან არსებული აღმოსავლეთ აზიის ინსტიტუტის დირექტორი (1997-2000 წწ. ).   ამჟამად არის სინგაპურის ეროვნული უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ და სოციალურ მეცნიერებათა ფაკულტეტის პროფესორი, ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. რიგი ჟურნალების სარედაქციო საბჭოს წევრი, რომელთა შორისაა: Journal of Southeast Asian Studies, The China Journal, The China Quarterly, Modern Asian Studies, Japanese Journal of Political Science, Chinese Studies, Pacific Affairs, The Pacific Review, China: an International Journal, Contemporary Southeast Asia, The Round Table, Asian Studies Review, Asian Culture, и Journal of the Malaysian Branch, Royal Asiatic Society.   გამოქვეყნებული აქვს 20-ზე მეტი წიგნი.   წერს პოეზიას ინგლისურად.  არის სამეფო აზიური საზოგადოების მალაიზიის ფილიალის წევრი ( კუალა ლუმპური).

2022 წლის ივლისში სინგაპურის ეროვნულმა უნივერსიტეტმა ვანგს მიანიჭა საპატიო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. აღინიშნა, რომ ვანგმა  დოქტორის ხარისხი დაიმსახურა "ჩინური კვლევებისადმი ერთგულებისთვის, მისი შესანიშნავი ინტელექტისთვის, მისი ინოვაციური ხედვისა და სოციალური წვლილის გამო". უნივერსიტეტი აფასებს ვანგის სამეცნიერო იდეებს სინგაპურში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და მსოფლიოში.

91 წლის ასაკში ვანგი გახდა ერთ-ერთი უხუცესი ადამიანი, რომელმაც მოიგო სინგაპურის ლიტერატურული პრემია, მეორე იყო ლიტერატურის პიონერი სურატმან მარკასანი. მისი მემუარები *Home Is Where We Are*  2022 წლის ინგლისური შემოქმედებითი არამხატვრული ლიტერატურის კატეგორიის სათავეში მოხვდა.

## ოჯახი 
მეუღლე —  მარგარეტ ლიმ პინგ-ტინგი; შვილები: ვანგ ში ჩანგი, ლინ ჩანგი, ჰიუ ჩანგი.  

## Ჯილდოები 
* ფუკუოკას კულტურის აზიური პრემია.  (იაპონია, 1994).

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 9 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:სინგაპურელი მეცნიერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბეკჟან ტაშმუხამედოვი

**ბეკჟან ტაშმუხამედოვი** (დ. 27 იანვარი, 1935 - 25 ივნისი, 2020) —  საბჭოთა და უზბეკი ბიოლოგი და ბიოფიზიკოსი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

## ბიოგრაფია 
ბეკჟან ტაშმუხამედოვი დაიბადა 1935 წლის 27 იანვარს ტაშკენტში უზბეკი მწერლის აიბეკის ოჯახში.

1958 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ხოლო 1961 წელს —  ასპირანტურა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

1962 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას და ატარებდა სამეცნიერო მუშაობას ტაშკენტის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (იყო ბიოლოგიისა და ნიადაგმცოდნეობის კათედრის უმცროსი მკვლევარი, ბიოქიმიისა და ბიოფიზიკის კათედრის უფროსი ლექტორი და ასოცირებული პროფესორი). 1971 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე იონების აქტიური ტრანსპორტირება ბიოლოგიურ მემბრანებში და გახდა ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი.

ბეკჟან ტაშმუხამედოვი ასევე მუშაობდა უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიის ინსტიტუტის მთავარ მეცნიერ-თანამშრომელად,ხოლო  შემდეგ   —  ბიოფიზიკის ლაბორატორიის ხელმძღვანელად.

1979-1986 წლებში იკავებდა ტაშკენტის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოფიზიკისა და გარემოს დაცვის განყოფილების გამგის თანამდებობას.

1986-1992 წლებში იყო უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიისა და ბიოფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 1987 წელს აირჩიეს უზბეკეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილ წევრად (1987). იყო უზბეკეთის მეცნიერებათა აკადემიის ბიოლოგიურ მეცნიერებათა განყოფილების თავმჯდომარე, უზბეკეთის რესპუბლიკის უმაღლესი სასერტიფიკაციო კომისიის (HAC) თავმჯდომარე.

ბეკჟან ტაშმუხამედოვი 200-ზე მეტი სამეცნიერო სტატიის ავტორია. იგი მონაწილეობას იღებდა ბიოლოგიისა და ბიოფიზიკის პრობლემებზე მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციებში. მოამზადა 20 მეცნიერებათა დოქტორი და 40-ზე მეტი მეცნიერებათა კანდიდატი. იგი უზბეკეთის რესპუბლიკის დამსახურებული მეცნიერია. იკავებდა უზბეკური ბიოლოგიური ჟურნალის მთავარი რედაქტორის თანამდებობას, რომელიც გამოდიოდა რუსულ, უზბეკურ და ინგლისურ ენებზე (ISSN 0042-1685).

ბეკჟან ტაშმუხამედოვი გარდაიცვალა 2020 წლის 25 ივნისს. ის დაკრძალეს ტაშკენტში ჩიგატაის სასაფლაოზე.

## წყაროები 
* https://www.gazeta.uz/ru/2020/06/25/biophysics/
* https://uzreport.news/society/na-85-m-godu-jizni-skonchalsya-izvestniy-ucheniy-bekjon-tashmuhamedov
* https://news.mail.ru/society/42331609/ 
კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საბჭოთა მეცნიერები
კატეგორია:მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
სუზან კროუფორდი

**სიუზან ჯინ კროუფორდი** (დ. 22 აპრილი, 1947) — ამერიკელი იურისტი, რომელიც დაინიშნა გუანტანამოს სამხედრო კომისიების ზედამხედველად, 2007 წლის 7 თებერვალს თავდაცვის მდივანმა რობერტ გეიტსმა დანიშნა კროუფორდი ჯონ ალტენბურგის შემცვლელად.

იგი ადრე მსახურობდა შეერთებული შტატების შეიარაღებული ძალების სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ და მთავარ მოსამართლედ, თავდაცვის დეპარტამენტის გენერალურ ინსპექტორად (დანიშნული ჯორჯ ბუშის მიერ), არმიის დეპარტამენტის გენერალურ მრჩევლად (დანიშნული რონალდ რეიგანის მიერ). და მერილენდის შტატის პროკურორის თანაშემწე გარეტის ოლქში.

## განათლება 
* დიპლომი, მაუნთ ლებანონის საშუალო სკოლა, 1965 წლის ივნისი
* სამართლის დოქტორი, ახალი ინგლისის სამართლის სკოლა, 1977 წლის ივნისი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი
კატეგორია:ამერიკელი იურისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ირაკლი ედილაშვილი

**ირაკლი ლევანის ძე ედილაშვილი** (დ. 10 ივლისი, 1935, თბილისი — გ. 27 ოქტომბერი, 2007, იქვე) — ქართველი ქიმიკოსი. ქიმიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1987). 

## ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ფაკულტეტი. 1958-2007 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, პ. მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკისა და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტის ნავთობქიმიის ლაბორატორიაში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1987 წლიდან იყო ლაბორატორიის გამგე. მცენარეთა დაცვის ინსტიტუტთან ერთად შეიმუშავა პრეპარატი „კეიმი" სოფლის მეურნეობის მავნებლებთან საბრძოლველად, რისთვისაც მიენიჭა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს სიგელი და პრემია. ედილაშვილის კვლევის ძირითადი მიმართულება იყო ნავთობის ზეთების ფოტოქიმიური ჟანგვის ეფექტური ინჰიბიტორების გამოვლენა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
ედესის ქართული კოლონია

**ედესის ქართული კოლონია** — ქართული კულტურის ერთ-ერთი უძველესი და მნიშვნელოვანი კერა შუამდინარეთში, ქ. ედესაში (IV–VII სს.).

ქ. ედესა (იგივე ანტიოქია, ურჰა — ახლანდელი შანლიურფა) ჩრდილოეთ შუამდინარეთის მნიშვნელოვან კულტურულ, რელიგიურ (ქალაქსა და მის შემოგარენში 300-მდე ეკლესია-მონასტერი იყო), საგანმანათლებლო და სავაჭრო ცენტრს წარმოადგენდა. საქარავნო გზათა თავშესაყარზე მდებარეობის გამო, იგი შუამდინარეთისა და ახლო აღმოსავლეთის კულტურულ ცხოვრებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა. ედესის ბაზრობა ვაჭრებს იზიდავდა აზიისა და ევროპის შორეული ქვეყნებიდან, მათ შორის იბერიიდან და ლაზიკიდან. ქ. ედესის მოსახლეობა II საუკუნის შუაწლებში უკვე ძირითადად ქრისტიანული იყო. III საუკუნიდან არამეული ენის ედესის დიალექტზე იქმნებოდა კლასიკური ქრისტიანული ლიტერატურა. ედესაში იყო ეფრემ ასურის მიერ დაარსებული, მთელ ჩრდილოეთ შუამდინარეთში ცნობილი საღვთისმეტყველო სკოლა, სადაც მოსწავლეები ცოდნას ეუფლებოდნენ როგორც სასულიერო, ისე საერო დისციპლინებში. 

ედესაში სასწავლებლად ჩადიოდნენ მეზობელი ოლქებიდან და ქვეყნებიდან, ალბათ, ქართლიდან და ეგრისიდანაც. ედესაში ქართული კულტურული კერა, სავარაუდოდ, იბერიაში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ შეიქმნა. მცხეთასთან ერთად სწორედ ედესა იყო ის ადგილი, სადაც წმინდა წიგნები ქართულად ითარგმნებოდა (ამაზე უნდა მიგვითითებდეს იერემია ურჰაელის — მას IV საუკუნეში მოღვაწე იერემია იბერიელთან აიგივებენ — მიერ „დიდაქეს" ქართულად თარგმნა). ედესაში მძლავრი ქართული კულტურული კერის არსებობით იყო განპირობებული ის, რომ ვახტანგ გორგასლის დედამ – დედოფალმა საგდუხტმა და ვახტანგის დამ – ხვარანძემ ამ ქალაქში 8 წელიწადი (460–468) გაატარეს. 

ედესის ქართული კოლონიის წარმომადგენლები უნდა ყოფილიყვნენ დაახლოებით 534 წელს ქართლში მოსული ასურელი მამები. ედესის ქართული კოლონიასთან პეტრე იბერის კავშირზე მიუთითებს კოპტურ წყაროებში მისი „ურჰაელად" მოხსენიება. ედესიდან ანტონ მარტყოფელი წამოსვლის შემდეგაც ედესის ქართული კოლონია, რომელშიც, იბერიიდან ჩასულთა გარდა, ჩრდილოეთ შუამდინარეთისა და პონტო-კაპადოკიის ქართველური მოსახლეობის წარმომადგენლებიც ცხოვრობდნენ, არსებობას განაგრძობდა. მაგრამ, როდესაც VII საუკუნეში ჩრდილოეთ შუამდინარეთში არაბები გაბატონდნენ, აღმოსავლეთ-ქრისტიანული კულტურისა და განათლების ცენტრში — ქ. ედესაში ქართული კულტურის კერამ არსებობა შეწყვიტა.

## ლიტერატურა
*გოილაძე ვ., ქართული კოლონია IV–V სს. ქ. ედესაში. მისი მასაზრდოებელი ქართველური სამყარო, «მნათობი», 2000, №5–6; 
*გოილაძე ვ., ადრექრისტიანული ქართული კულტურის ფესვები, კრ: ქრისტიანობა საქართველოში, თბ., 2000; 
*გოილაძე ვ., ასურელ მამათა სამშობლო და საქართველო, თბ., 2002; 
*კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960; 
*Пулевская Н., Культура сирийцев в средние века, 1889.

კატეგორია:ქართული დიასპორა
სატოპელა

**სატოპელა**, *სათოფელა*― მდინარე იმერეთში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში. სატოპელა უერთდება მდინარე ჯრუჭულას სოფელ ზედუბნის ქვემოთ, ზღვის დონიდან 430 მ სიმაღლეზე.  სიგრძე 14 კმ.

სატოპელას უერთდება რამდენიმე მცირე მდინარე და ღელე, მათ შორის აღსანიშნავია მდინარეები მუხრანი და ვანციხა.

სატოპელას შესართავის გასწვრივ ჯრუჭულას ხეობის მარჯვენა ფერდობი ძლიერ არის დანაწევრებული დიაგონალური მშრალი ხევებით. მარცხენა ფერდობი კი დამეწყრილ ქარაფს წარმოადგენს. ფერდობის თხემები საკმაოდ მოკლებულია ბუნებრივ მცენარეულობას. სატოპელას შესართავიდან 200-250 მეტრით ქვემოთ ჯრუჭულას უერთდება მდინარე ციხისწყალი.

## ლიტერატურა
* *გვანცა ზაქარეიშვილი*, ზემო იმერეთის ბუნებრივ-ანთროპოლოგიური ლანდშაფტის დაცვა, თსუ, 2014
* *მარი აბრამიშვილი*, იმერეთის ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობების როლი ტურიზმის განვითარებაში, თსუ, 2016

კატეგორია:საქართველოს მდინარეები
ვახტანგ ედილაშვილი

**ვახტანგ იასონის ძე ედილაშვილი** (დ. 18 დეკემბერი, 1909, სოფელი ბრეთი — გ. 13 აპრილი, 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი გეოლოგი. გეოლოგიის-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), საქართველოს დამსახურებული გეოლოგი (1984). 

## ბიოგრაფია
1934 წელს დაამთავრა ამიერკავკავკასიის ინდუსტრიული ინსტიტუტი. საქართველოს გეოლოგიურ სამმართველოს სისტემაში ხელმძღვანელობდა აგეგმვითსა და სასარგებლო წიაღისეულის ძებნა-ძიებით სამუშაოებს. იყო სხვადასხვა მასშტაბის მრავალი სახელმწიფო გეოლოგიური რუკის ავტორი. იყო საკავშირო გეოლოგიური სამინისტროს კურატორი კავკასიის გეოლოგიური აგეგმვის საკითხებში. მისმა გამოკვლევებმა დიდად შეუწყო ხელი შაორის ქვანახშირის საბადოს, აგრეთვე თბილისისა და ცაიშის თერმული წყლების ახალი საბადოების აღმოჩენას. 1949-1954 წლებში, როგორც კავკასიის ნახშირძიების ტრესტის მთავარი გეოლოგი, ხელმძღვანელობდა გეოლოგიურ-აგეგმვითსა და ძებნა-ძიებით სამუშაოებს იურული ნახშირიანი ნალექების გავრცელების რაიონებში. 1954-1965 წლებშ იყო კავკასიის მინერერალური ნედლეულის ინსტიტუტის სექტორის გამგე, 1969-1970 წლებში — საკავშირო ტრესტ „სპეცგეოფიზიკის" ამიერკავკასიის გეოფიზიკური ექსპედიციის მთავარი გეოლოგი; შეისწავლა ტიტანშემცველობა კავკასიაში, საქართველოს მანგანუმის საბადოები, გეოლოგიური სუბსტრატის ზედაპირის ხასიათი აჭარა-თრიალეთსა და სამხრეთ კახეთში. იყო მრავალი სამეცნიერო შრომის ავტორი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ბიბლიოგრაფია
*Геология районов развития среднеюрских угленосных и олигоценовых марганцоносных отложений Грузии и смежных с ней областей, Тб., 1965; 
*О воз- расте верхнеюрской пестроцветной свиты Грузии, «Труды КИМС», 1971, в. 9(11) (თანაავტ. Р. Леквинадзе); 
*Геологическое районирование Кавказа и проблемы круп- номасштабной геологической съемки, Тб., 1975 (თანაავტ.).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
ნგუენ ვან ჰიუ

**ნგუენ ვან ჰიეუ** ( დ. 21 ივლისი, 1938, ჰანოი, ვიეტნამი — 23 იანვარი, 2022) — ვიეტნამელი ფიზიკოსი, ( დიდი ხნის განმავლობაში მუშაობდა დუბნის ბირთვული კვლევების გაერთიანებულ ინსტიტუტში ), კვანტური ველის თეორიის  და ელემენტარული ნაწილაკების თეორიული ფიზიკის სპეციალისტი, რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოეელი წევრი  (1982) , ლენინის პრემიის ლაურეატი მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების დარგში (1986).

## ბიოგრაფია 
ნგუენ ვან ჰიეუ დაიბადა ჰანოიში 1938 წლის 21 ივლისს.   

1954 წელს ნგუენ ვან ჰიუ შევიდა ჰანოის პედაგოგიური უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1956 წელს, რის შემდეგაც მან განაგრძო მუშაობა იმავე უნივერსიტეტში.  

1970 წელს ნგუენ ვან ჰიუ დაბრუნდა ვიეტნამში და სათავეში ჩაუდგა ფიზიკის ინსტიტუტს დირექტორის რანგში, ამავე დროს იყო სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრის თავმჯდომარის მოადგილე. 1975 წლიდან 2006 წლამდე ეკავა მრავალი ხელმძღვანელი თანამდებობა სამეცნიერო და საგანმანათლებლო დაწესებულებებში და ორგანიზაციებში: იყო ვიეტნამის რესპუბლიკის სამეცნიერო კვლევის ეროვნული ცენტრის პრეზიდენტი, მასალების კვლევის აკადემიის დირექტორი, ჰანოის ინსტიტუტის დირექტორი. ტექნიკის და ვიეტნამის მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების აკადემიის დირექტორი. 2005 წლიდან აზია-წყნარი ოკეანის თეორიული ფიზიკის ცენტრის ხელმძღვანელია.  

ნგუენ ვან ჰიუ გარდაიცვალა 2022 წლის 23 იანვარს.  

## სამეცნიერო შედეგები 
ნგუენ ვან ჰიეუს ძირითადი ნაშრომები დაკავშირებულია კვანტური ველის    და მრავალნაწილაკიანი სისტემების თეორიებთან. მან შეისწავლა ასიმპტომური მიმართებები გაფანტვის ამპლიტუდებს შორის რელატივისტურ ლოკალურ კვანტურ ველის თეორიაში. ზოგიერთი ნაშრომი ეძღვნება სუსტი ურთიერთქმედების ვექტორული დენის სტრუქტურას, ელემენტარული ნაწილაკების უნიტარული სიმეტრიის თეორიას და დისპერსიულ მიმართებებს. მას აგრეთვე  ეკუთვნის ნაშრომი  სუპერგამტარობის თეორიაზე და ზეგამტარებში ელექტრონების დაწყვილებაზე.  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 21 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:რუსეთის მეგობრობის ორდენის კავალრები
კვებეკის I კონფერენცია

**კვებეკის I კონფერენცია** — მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას ჩატარებული ერთ-ერთი კონფერენცია, რომელმაც მუშაობა დაიწყო 1943 წლის 14 აგვისტოს. აქაც, ისევე როგორც ვაშინგტონში ძირითადი ადგილი ეკავა კამათს ევროპაში სრულფასოვანი მეორე ფრონტის გახსნის ადილის განსაზღვრის საკითხზე. ჩერჩილმა, უკვე მუსოლინის გადაყენების შემდეგ, კიდევ ერთხელ სცადა, თავს მოეხვია რუზველტისათვის ბალკანური ვარიანტი, თუმცა რუზველტი დაჰპირდა თავის სამხედრო მრჩეველებს, რომ მტკიცედ გაილაშქრებდა ბალკანური ვარიანტის წინააღმდეგ და დაიცავდა „ოვერლორდს“, რაც შეასრულა კიდეც. შედეგად, კონფერენციაზე ჩერჩილი იძულებული გახდა, ეცნო ოვერლორდი მოკავშირეთა ძირითად ოპერაციად, მაგრამ, ამასთან, ინგლისის პრემიერმა მთელი რიგი პირობების გათვალისწინება მოითხოვა, კერძოდ: დესანტის გადასხმის მომენტში არ უნდა ყოფილიყო ქარი; მთვარე უნდა ყოფილიყო საჭირო ფაზაში; უნდა ყოფილიყო შესაფერისი მოქცევა; გერმანელთა თავდაცვა არ უნდა გაძლიერებულიყო; მოწინააღმდეგეს არ უნდა ჰყოლოდა რეზერვში 12 დივიზიაზე მეტი; მას არ უნდა შესძლებოდა პირველ 2 თვეში (დესანტის გადმოსხმის შემდეგ) აღმოსავლეთის ფრონტიდან 15 დივიზიაზე მეტის გადმოსროლა და ა. შ. ამრიგად, ინგლისელებს სურდათ დაეტოვებინათ უფლება, უარი ეთქვათ „ოვერლორდზე“, თუ მისი განხორიციელების დროისათვის ყველა ეს პირობა შესრულებული არ იქნებოდა.

ჩერჩილის სტრატეგიამ კვებეკში კიდევ ერთი დარტყმა მიიღო: კონფერენციაზე დაადგინეს, რომ ძირითად ოპერაციას დახმარებოდნენ სამხრეთ საფრანგეთში, კერძოდ, ტულონსა და მარსელს შორის, დესანტის გადასხმით (კოდური სახელწოდება ამ ოპერაციისა იყო „ენვილი“, შემდგომში ის შეიცვალა „დრაგუნით“). ამ დესანტის შემადგენლობაში უნდა შესულიყო ხმელთაშუაზღვისპირეთში განლაგებული ნაწილები, რომელთა გამოყენებაც ჩერჩილს ჩრდილოეთ იტალიასა და ბალკანეთში სურდა. „ენვილის“ წარმატების უზრუნველსაყოფად მოკავშირეებმა საჭიროდ ჩათვალეს სარდინიისა და კორსიკის დაკავება, რითაც ისინი მიიღებდნენ ხელსაყრელ დასაყრდენს სამხრეთ საფრანგეთში შესაჭრელად. ბრიტანეთის პრემიერი ამ ოპერაციის წინააღმდეგ მისი განხორციელების დღემდე იბრძოდა, რადგანაც თვლიდა რომ ეს გამოიწვევდა ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ რაიონში სამხედრო  მოქმედებების შესუსტებას, მაგრამ არაფერი გამოუვიდა. ერთი სტყვით, კვებეკის კონფერენცია დასრულდა ტრანსლამანშური სტრატეგიის მომხრეთა გამარჯვებით. ერთადერთი, რასაც მიაღწია ჩერჩილმა კვებეკში, იყო ის, რომ კონფერენციის მონაწილეებმა დაადგინეს, გადაესხათ დესანტი სამხრეთ იტალიაში, უზრუნველეყოთ იტალიის გამოსვლა ომიდან, დაეკავებინათ აპენინის ნახევარკუნძული რომის ჩათვლით და მუდმივი ზეწოლა ეწარმოებინათ ჩრდილოეთ იტალიაში განლაგებულ  გერმანელთა ჯარებზე. და მაინც, სწორედ ეს გადაწყვეტილებები აძლევდა იმედს ბრიტანეთის პრემიერს, რომ მოგვიანებით ის მაინც შეძლებდა თავისი სურვილის განხორციელებას და მეორე ფრონტს საფრანგეთის ნაცვლად ბალკანეთში გახსნიდა. ბრძოლა ამ საკითხის გარშემო ჯერ კიდევ არ იყო დამთავრებული.

## ლიტერატურა
* პაპასქირი თ., ევროპისა და ამერიკის ქვეყნების უახლესი ისტორია 1914-1945, გამომცემლობა „მერიდიანი“, თბ., 2009, გვ 316-317.

## რესურსები ინტერნეტში
*  
*  British official history.

კატეგორია:1943 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
კატეგორია:საერთაშორისო კონფერენციები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
ავჭალისკარის სამაროვანი

**ავჭალისკარის სამაროვანი** —  არქეოლოგიური ძეგლი ზაჰესის დასახლებაში, მდებარეობს მდ. მტკვრის მარცხენა ნაპირზე,  ბულაჩაურის წყალსადენის მახლობლად. 

1983-1984 წლებში არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის მცხეთის მუდიმივმოქმედმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ანდრია აფაქიძე) ზემო ავჭალაში შეისწავლა 71 სამარხი, რომელთაგან 5 ქვის ფილებით გადახარული ორმოსამარხებია, 66 — ქვის ფილებით ნაგები სამარხი. სამარხებში მიცვალებულთა რაოდენოა სხვადასხვაა — ერთიდან ექვსადე. მიცვალებულები დაეკრძალათ ზურგზე გაშოტილი, თავით დასავლეთით, მცირეოდენი გადახრებით. ნივთები დადასტურდა 41 სამარხში. გამოიყო სამარხთა ორი ქრონოლოგიური ჯგუფი: 1. IV-V საუკუნეების სამარხები, სადაც აღმოჩნდა: ოქროსა და ვერცხლის გემიანი ბეჭდები, ქვის საბეჭდავები, მძივები, ოქროსა და ვერცხლის საყურეები, სასაფეთქლე რგოლები; მძივებით შემკული ბრინჯაოსა და რკინის საკინძეები; მშვილდსაკინძეები; ბრინჯაოსა და ვერცხლის საყურეები, მძივები, აბზინდები, სამაჯურები; მინის სანელსაცხლებლები, რკინის დანები, შუბისწვერები და სხვ.  №67, 69 ქვის სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რაც უკვე იშვიათობაა V-VI საუკუნეების სამარხეული ინვენტარისთვის. უხვი ინვენტარით გამოირჩევა  №2 ქვის სამარხი, რომელშიც გამოვლინდა: მოყვითალო მინის 5 სანელსაცხებლე, ბრინჯაოს საკინძი, ფიბულა, ოქროს საყურეები, ოქროს ბეჭედი, რომლის გემა შემკულია სატირის გამოსახულებით, ნახევარსფროსებრი საბეჭდავი არწივის გამოსახულებით.

## ლიტერატურა
* მინდორაშვილი  დ., საქართველოს არქეოლოგია, ტ. I, გამომცემლობა „ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტი“, ბათუმი, 2014, გვ. 230.

კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯუმბერ ხანთაძე

**ჯუმბერ ხანთაძე** (დ. 19 იანვარი, 1933) — ქართველი ქიმიკოსი, მეცნიერებათა დოქტორი. გიორგი ნიკოლაძის სახელობის და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
1956 წ. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-მეტალურგის კვალიფიკაციით. 1956-1958 წლებში მუშაობდა ტულაში, კოსაიაგორას მეტალურგიულ ქარხანაში. 1959 წლიდან დღემდე ფერდინანდ თავაძის მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის თანამშრომელი.

1966 წელს დაიცვა საკანდიდატო, 1987 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია ქიმიის დარგში (კიევი, მასალათმცოდნეობის პრობლემათა
ინსტიტუტი). 1976 წელს მიენიჭა გიორგი ნიკოლაძის სახელობის პრემია, 1999 წელს – საქართველოს სახელმწიფო პრემია.

## ლიტერატურა
# ჯუმბერ ხანთაძე. ფრაგმენტები საქართველოს მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ისტორიიდან. თბილისი. 2022. ISBN 978-9941-8-4132-3

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
მასატოში გუნდუზი იკედა

**მასატოში გუნდუზი იკედა** (; დ. 25 თებერვალი, 1926 — გ. 9 თებერვალი, 2003) — იაპონური წარმოშობის თურქი მათემატიკოსი.  დიდი წვლილი შეიტანა რიცხვების ალგებრულ თეორიაში.

## ბიოგრაფია 
მასატოში იკედა დაიბადა 1926 წლის 25 თებერვალს ტოკიოში. მასატოშის მშობლები იყვნენ სადაზღვევო კომპანიის სტატისტიკის დეპარტამენტის ხელმძღვანელი ჯუნზო იკედა და იაეკო იკედა. მასატოში იკედას ჰყავდა ძმა და ორი და, თვითონ ყველაზე უმცროსი იყო. ბავშვობაში მასატოში კითხულობდა მათემატიკის წიგნებს, რომლებიც მამამისს ეკუთვნოდა. სკოლაში სწავლისას იყიდა წიგნები მათემატიკისა და მათემატიკოსების ბიოგრაფიების შესახებ. მომავალ მეცნიერზე დიდი გავლენა მოახდინა ფრანგმა მათემატიკოსმა ევარისტ გალუამ.  

1948 წელს მასატოში იკედამ დაამთავრა ოსაკას უნივერსიტეტი . 1953 წელს მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, ხოლო 1955 წელს გახდა ასოცირებული პროფესორი. 1957-1959 წლებში ეწეოდა სამეცნიერო მუშაობას ჰამბურგის უნივერსიტეტში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო ჰელმუტ ჰასე. სწორედ  ჰასეს რჩევით ჩავიდა მასატოში იკედა 1960 წელს თურქეთში და  იზმირის ეგეოსის უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა. 1961 წელს   მეცნიერებათა ფაკულტეტზე უცხოელი სპეციალისტის რანგში განაგრძო საქმიანობა.    

1964 წელს მასატოში იკედა დაქორწინდა. მისი რჩეული იყო  თურქი  ბიოქიმიკოსი ემელ არდორი, რომელიც ჰამბურგში გაიცნო. წყვილი მეუღლის სამშობლოში გადავიდა საცხოვრებლად. თურქეთში იკედამ მიიღო ნატურალიზაცია და  დაირქვა თურქული სახელი Gündüz.  წყვილს ორი შვილი შეეძინა. 1968 წელს იკედა მიიწვიეს პედაგოგად ანკარაში მდებარე ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკურ უნივერსიტეტში (METU) ერთი წლის განმავლობაში მოწვეული პროფესორის რანგში კონტრაქტის ამოწურვის შემდეგ იკედას შესთავაზეს გაეგრძელებინა პედაგოგიური მოღვაწეობა  სრული პროფესორის რანგში.  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:თურქი მათემატიკოსები