ჰორტუს დელიციარუმი

[|thumb|150px||[ჰერად ფონ ლანდსბერგისეული „სიამენი ბაღისანი “-დან **სეპტემ-არტეს-ლიბერალესი** (**Septem-artes-liberales**) (დაახლ. 1180 წელი)]]

**ჰორტუს დელიციარუმი** () — ენციკლოპედიის მსგავსი საზოგადო ცნობარი ჰერად ფონ ლანდსბერგისა (Herrad von Landsberg), იმავე *ჰერად ფონ ჰოენბურგისა* (Herrad von Hohenburg). ეს პიროვნება ცნობილია აგრეთვე სხვა სახელებითაც; *ჰერადის ლანდსბერგენსისი* (Herradis Landsbergensis), *აბატი ქალი ფონ ჰოენბურგი* (Äbtissin von Hohenburg), *ჰერად ლანდსპერგი* (Herrad von Landsperg). 

ისტორიულ წყაროებში სხვადასხვა სახელით მოხსენიებული ამ პიროვნების მხოლოდ გარდაცვალების თარიღია ცნობილი – 1195 წელი.

პირველი ენციკლოპედია შედგენილია ქალის მიერ, რომელიც 1167-1195 წლებში ჰოენბურგის მონასტრის აბატი უნდა ყოფილიყო ოდილიენბურგზე (ელზასი). 

ჰერად ფონ ლანდსბერგს ეს ენციკლოპედია შეუდგენია 1175-1195 წლებში. **ჰორტუს დელიციარუმი** (Hortus Deliciarum) ქართულად შეიძლება ვთარგმნოთ, როგორც „ბაღი სინატიფეთანი“, ან „სიამენი ბაღისანი“. ენციკლოპედიის ლათინური სახელწოდების გარდა, არსებობს მისი გერმანული თარგმანი, რომელიც ასე ჟღერს: „Garten der Köstlichkeiten“. სიტყვა *Köstlichkeiten* (მრ.რ.) კი ქართულში აღნიშნავს: *სინატიფენი, სიამენი*.

ლათინურ ენაზე შექმნილი ეს ენციკლოპედია, რომელიც 350 მინიატურას მოიცავს, ასახავს წიგნის შექმნის დროისათვის არსებულ თეოლოგიურ და პროფანურ ცოდნას საეკლესიო წესით მცხოვრებ ქალთათვის. 

წიგნის ორიგინალი 1870 წელს გერმანია-საფრანგეთის ომის დროს განადგურდა, სადაც 1723 წლიდან სტრასბურგში ინახებოდა; დღესდღეობით შემორჩენილია მხოლოდ გვიან გადაწერილი ასლები, მათ შორის ლამის ორიგინალივით ღირებული 1818 წელს შესრულებული ფაქსიმილე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  **ჰორტუს დელიციარუმი** (**„სიამენი ბაღისანი“**), კრისტიან მორის ენგელჰარდტის (Christian Maurice Engelhardt) ფაქსიმილე, 1818  

## ლიტერატურა 
*  Otto Gillen: *Ikonographische Studien zum Hortus deliciarum der Herrad von Landsberg*. (= Kunstwissenschaftliche Studien; Bd. 9). Dt. Kunstverlag, Berlin 1931 (zugl. Dissertation, Universität Kiel)
*  Heinrich Reumont: *Die deutschen Glossen im Hortus Deliciarum der Herrad von Landsberg*. Reumont, Metz 1900 (zugl. Dissertation, Universität Straßburg 1899)
*  Hans-Georg Rott, Georg Wild (Hrsg.): *Hortus deliciarum. Der „Wonnen-Garten“ der Herrad von Landsberg. Eine elsässische Bilderhandschrift aus dem 12. Jahrhundert*. Braun, Mühlhausen/Elsass 1944
*  Maria Heinsius: *Der Paradiesgarten der Herrad von Landsberg : ein Zeugnis mittelalterlicher Kultur- und Geistesgeschichte im Elsass*. Paris ; Freiburg im Breisgau: Alsatia Verl., 1968. 
*  Heike Willeke: *Ordo und Ethos im Hortus Deliciarum. Das Bild-Text-Programm des Hohenburger Codex zwischen kontemplativ-spekulativer Weltschau und konkret-pragmatischer Handlungsorientierung*. Dissertation, Universität Hamburg 2004 (Volltext)
*  Green, R., (ED.) The Hortus Deliciarum of Herrad of Hohenbourg (Landsberg, 1176-96). (Studies of the Warburg Institute, volume 36 ) A Reconstruction by Rosalie Green, Michael Evans, Christine Bischoff, and Michael Curschmann. With contributions by T. Julian Brown and Kenneth Levy. Under the direction of Rosalie Green. 2 folio-sized vols. Warburg Institute /E.J. Brill, 1979, Volume 1 360 illustrations on plates; Volume 2 : texts and many more illustrations of which several full-page plates in fine colours, in addition to 168 facsimile plates of the original manuscript.
*  Simone Schultz (et al.), ''Hortus Deliciarum : le plus beau trésor d'Alsace'', Coprur, Strasbourg, 2004, 108 p. ISBN 2-84208-134-X

კატეგორია:ენციკლოპედიები