საქანელა

**საქანელა** (ფრანგულად: L'Escarpolette), ასევე ცნობილი როგორც „საქანელას ბედნიერი შემთხვევები“ (ფრანგულად: Les Hasards heureux de l'escarpolette, ორიგინალური სათაური), არის XVIII საუკუნის ზეთის ფერწერული ნამუშევარი, შექმნილი ჟან-ონორე ფრაგონარის მიერ, რომელიც დაცულია ლონდონში, უოლისის კოლექციაში. იგი მიიჩნევა როკოკოს ეპოქის ერთ-ერთ შედევრად და ფრაგონარის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრად.[1]

## აღწერა
ნახატი ასახავს ელეგანტურად ჩაცმულ ახალგაზრდა ქალს საქანელაზე. მომღიმარი ახალგაზრდა კაცი, რომელიც ბუჩქებში იმალება ქვემოთ მარცხნივ, ქუდით ხელში მიუთითებს მის აფრიალებულ კაბაზე. მარჯვნივ, ჩრდილში თითქმის დამალული, მომღიმარი ასაკოვანი კაცი საქანელას თოკებით აქანავებს, ხოლო ახლოს პატარა თეთრი ძაღლი ყეფს. ქალს ახურავს ბერჟერის ქუდი (მწყემსი ქალის ქუდი), და გაშლილი მარცხენა ფეხით ფეხსაცმელს ისვრის. ასევე გამოსახულია ორი ქანდაკება: ერთი პუტო, რომელიც ზემოდან აკვირდება მარცხნივ მდგომ ახალგაზრდას და თითი ტუჩებთან აქვს მიდებული, ხოლო მეორე – ორი პუტო, რომლებიც მარჯვნივ, ასაკოვან კაცთან ახლოს არიან.

დრამატურგ შარლ კოლეს მემუარების მიხედვით,[2] კარისკაცმა (homme de la cour)[3] თავდაპირველად სთხოვა გაბრიელ ფრანსუა დუაიენს დაეხატა ეს სურათი მისი და მისი საყვარლის მონაწილეობით. დუაიენი, რომელსაც ასეთი მსუბუქი თემატიკა არ მოსწონდა, უარი თქვა და შეკვეთა ფრაგონარს გადასცა.[2] კაცს სურდა თავისი საყვარლის პორტრეტი საქანელაზე, რომელსაც ეპისკოპოსი აქანავებდა, თუმცა ფრაგონარმა მის ნაცვლად ჩვეულებრივი ადამიანი გამოსახა.

ამ ტიპის „მსუბუქი“ მხატვრობა მალე გახდა განმანათლებლობის ფილოსოფოსთა კრიტიკის ობიექტი, რომლებიც ითხოვდნენ უფრო სერიოზულ ხელოვნებას, რომელიც ადამიანის ღირსებას წარმოაჩენდა.[4]

## წარმოშობა
თავდაპირველი მფლობელი უცნობია. სანდო ისტორია იწყება მხოლოდ გადასახადების ამკრეფით, მარი-ფრანსუა მენაჟ დე პრესინიით, რომელიც 1794 წელს გილიოტინით სიკვდილით დასაჯეს,[5] რის შემდეგაც ნახატი რევოლუციურმა ხელისუფლებამ ჩამოართვა. შესაძლოა, მოგვიანებით იგი ეკუთვნოდა მარკიზ დე რაზენ დე სენ-მარკს და შემდეგ აუცილებლად – დიუკ დე მორნის. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1865 წელს, ნახატი პარიზში აუქციონზე შეიძინა ლორდ ჰერტფორდმა, უოლესის კოლექციის მთავარმა დამფუძნებელმა.[6]

## კონსერვაცია
2021 წლის აგვისტოდან ნოემბრამდე, „საქანელას“ ჩაუტარდა ფრთხილი კონსერვაცია უოლესის კოლექციაში, რათა აღედგინათ დროის გავლენით დაზიანებული ვიზუალი. მისი მნიშვნელობის გამო, ნახატი იშვიათად იხსნება გამოფენიდან და 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში არ იყო გაწმენდილი. შედეგად, საღებავის ზედაპირი დაფარული იყო ძლიერ გაყვითლებული ლაქით, ხოლო ძველი რეტუშები თვალსაჩინო გახდა.[7]

## ცნობილი ასლები
*არსებობს ორი ცნობილი ასლი, თუმცა არცერთი არ ეკუთვნის ფრაგონარს.*

ერთი ასლი, რომელიც ეკუთვნოდა ედმონ ჯეიმს დე როტშილდს,[8] ასახავს ქალს ლურჯ კაბაში.[9]
მეორე არის უფრო მცირე ზომის (56 × 46 სმ) ვერსია, რომელიც ეკუთვნოდა დიუკ ჟიულ დე პოლინიაკს.[8] ეს ნახატი 1930 წელს გადავიდა გრიმალდის ოჯახის საკუთრებაში, როდესაც პიერ დე პოლინიაკი (1895–1964) დაქორწინდა პრინცესა შარლოტაზე, ვალენტინუასის ჰერცოგინიაზე (1898–1977). 1966 წელს გრიმალდი & ლაბეირის კოლექციამ იგი გადასცა ვერსალის ქალაქს, სადაც დღეს გამოფენილია მიუზეუმ ლამბინეში და მიეწერება ფრაგონარის სახელოსნოს.[10]

## ცნობილი შთაგონებული ნამუშევრები
*1782: Les Hazards Heureux de l'Escarpolettes* — გრავიურა ნიკოლა დე ლონეს მიერ (1739–1792), 62.3 × 45.5 სმ.[11] ორიგინალისგან განსხვავებით, ქალი მარჯვნივ იყურება და ქუდზე ბუმბულები აქვს, რადგან ეს ვერსია როტშილდის ასლის მიხედვითაა შექმნილი.
*1920: უილიამ კარლოს უილიამსის ლექსი „Portrait of a Lady“ ითვლება, რომ ფრაგონარის ამ ნამუშევარზე მიუთითებს.[12]
*1972: ჯგუფ Little Feat-ის ალბომი *Sailin' Shoes* შეიცავს გარეკანს, რომელიც შთაგონებულია ამ ნახატით.[13]
*1999: ბალეტი *Contact: The Musical* (სიუზან სტრომანი და ჯონ უაიდმანი) პირველ აქტში იყენებს ნახატზე დაფუძნებულ ქორეოგრაფიას.[14]
*2001: *The Swing (after Fragonard)* — სიცოცხლის ზომის უსახელო რეკრეაცია აფრიკულ ქსოვილში, იინკა შონიბარეს მიერ.[15]
*2013: ანიმაციურ ფილმში *Frozen* ჩანს „საქანელას“ ვერსია სცენაში, სადაც ანა ცეკვავს გალერეაში სიმღერაზე „For the First Time in Forever“.[16] ასევე იგი გამოყენებული იყო ფილმ *Tangled*-ის შთაგონებად.[17]
*2022: Red Velvet-ის კლიპში „Feel My Rhythm“ არის სცენა, სადაც აირინი „საქანელას“ ქალის პოზას იმეორებს.[18]
*2022: HBO Max-ის სერიალ *Harley Quinn*-ის მესამე სეზონის პოსტერზე გამოყენებულია „საქანელას“ ვერსია, სადაც საქანელაზე ჰარლი ქვინი და აივი სხედან.[19]