open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უსური

**უსური** (, ) — მდინარე პრიმორიეს და ხაბაროვსკის მხარეებში რუსეთში და ხეილუნძიანის პროვნციაში ჩინეთის სახალხო რესპიბლიკაში. მდინარე ამურის მარჯვენა შენაკადი. რუსეთ-ჩინეთის სახელმწიფო საზღვრის დიდი ნაწილი უსურიზე გადის.

1972 წლამდე მდინარეს ზემო ნაწილში ჩუგევსკის რაიონის სოფელ არხიპოვკამდე იან-მუტ-ხოუზა ეწოდებოდა, შემდეგ ისევ ჩუგევსკის რაიონის სოფელ ზემო ბრევკამდე — სანდაგოუ, მდინარე დაუბიხამდე — ულახე და მხოლოდ დაუ ბიხის შემდეგ უსური. მდინარესთან ახლოს არაერთი დასახლებული პუნქტი მდებარეობს. უმეტესი ნაწილი აქედან სოფლებია.

## გეოგრაფიული მახასიეთებლები
მინი|მარცხნივ|უსური
უსურის სიგრძე 897 კილომეტრია, აუზის ფართობი კი 193 000 კვადრატული კილომეტრი. მდინარის სათავე ოლგინსკის რაიონში, სიხოტე-ალინის მთათა სისტემაში, მთა თოვლიანის ფერდობებზე მდებარეობს. უსურის უდიდესი ნაწილი ბარის მდინარედ ითვლება (დინება მხოლოდ შუაწელზე ხვდება კლდოვან მთებს და სწრაფდება). მდინარე ზოგ ადგილას დატოტვილია, რამდენიმე ადგილზე მასზე კუნძულებიც არსებობს.

## ჰიდროლოგია
მდინარის ძირითად საკვებ წყაროს წვიმის წყალი წარმოადგენს (დაახლოებით 60%), დიდთოვლობისას თოვლის წილი 30-35%-ს აღწევს, დანაჩენი ნაწილი მიწისქვეშა წყლებზე მოდის. მარტის ბოლოდან აგვისტომდე წყალდიდობების საწყისი თოვლის დნობაა, შემდეგ კი გადაუღებელი წვიმები. საშუალო წლიური ჩამონადენი ზემო წელში 143 მ³/წმ-ია, შუა წელში — 230 მ³/წმ, შესართავამდე 147 კილომეტრის დაშორებით კი 1150 მ³/წმ; მაქსიმალური ხარჯი შუაწელზე 10 300 მ³/წმ-ია, ქვემო წელზე კი 10 520 მ³/წმ. უსურის ახასიათებს ხშირი და დამანგრეველი წყალდიდობები. ყოველი წლის ნოემბრერში იყინება და მხოლოდ აპრილში დნება.

## შენაკადები
მდინარეს მარცხნიდან ერთვის არსენევკა, დრაგუჩინა, სუნგაჩა და მულინხე, ნაოლიხე. მარჯვნიდან კი ჟუავლიოვკა, დიდი უსური, ბიკინი, შივკი, ბირა, პოდხორიონოკი, ხორი, კია, ჩირკი და კაბარგა. ზედა დინების მთავარი შენაკადებია: იზვილინკა, საკოლოვკა, მატვეევკა, კამენკა და პავლოვკა.

## ბიოსამყარო
უსური ერთ-ერთი იმ მდინარეთაგანია, რომელსაც მრავალფეროვანი ბიოსამყარო აქვს. ის აერთიანებს უდიდესი რაოდენობის სახეობების თევზებს. სუფთა, ცივ, გამჭვირვალე წყალში მცხოვრები თევზებს — ტაიმენებს, ლენოკებს, ხარიუსებს შეუძლიათ იარსებონ ისეთი თბილი, ტალახიანი წყლის მოყვარულ თევზებთან, როგორებიცაა კარასები, სოლდატოვის ლოქოები, კობრები და სქელშუბლები.

## ისტორიული ფაქტები
1655 წელს პირველად ევროპელმა ონუფრია სტეფანოვამ მდინარის სათავეს მიაღწია. 1969 წელს საბჭოთა სოციალური რესპუბლიკების კავშირსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას შორის სასაზღვრო კონფლიქტი მოხდა დამანსკის კუნძულისთვის. ამ მოვლენამ კუნძულთან ერთად მდინარეც ცნობილი გახადა. 1991 წლის 19 მაისს გადაწყდა, რომ კუნძული ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის იურისდიქციაში გადავიდოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:პრიმორიეს მხარის მდინარეები
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
კატეგორია:ხაბაროვსკის მხარის მდინარეები
პუენტ-ნუარი

**პუენტ-ნუარი** () — ქალაქი კონგოს რესპუბლიკაში, რომელიც მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით მეორეა ბრაზავილის შემდეგ, პორტი ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე, რომელზეც გადის ქვეყნის თითქმის მთელი საგარეო ვაჭრობის ბრუნვა. 2004 წლამდე იყო კუილუს დეპარტამენტის ცენტრი, შემდეგ ჩამოყალიბდა, როგორც ცალკე დეპარტამენტი.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 829 134 ადამიანს; (195 000 ადამიანი 1980 წელს, 294 000 ადამიანი 1984 წელს, 455 000 ადამიანი 1996 წელს).

## ისტორია 
1484 წელს პორტუგალიელმა მეზღვაურებმა აქ დაინახეს შავი კლდეები და ამ ადგილს დაარქვეს შავი კონცხი (ფრანგულად — პუენტ-ნუარი). თვითონ ქალაქი მეთევზეთა პატარა დასახლების ადგილას დაარსდა 1883 წელს პიერ სავორნიან დე ბრაზას ექსპედიციის მიერ, როგორც სამხედრო პოსტი. 1950—1958 წლებში საფრანგეთის კოლონიის — საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის დედაქალაქი. 1924—1934 წლებში ქალაქი რკინიგზით შეუერთდა დედაქალაქ ბრაზავილს.

1927 წელს ქალაქში შეიყვანეს სასმელი წყალი, 1932 წელს აშენდა აეროპორტი, 1936 წელს პირველი საავადმყოფო, 1942 წელს აშენდა ახალი პორტი. 1997—1999 წლების სამოქალაქო ომმა გამოიწვია შიდა რეგიონებიდან ხალხის მასიური გადასახლება ქალაქში, რამაც მისი რაოდენობა ორჯერ გაზარდა.

## გეოგრაფია 
ქალაქი მდებარეობს კონცხზე ატლანტის ოკეანესა და პუენტ-ნუარის უბეს შორის.

კლიმატი ცხელი და ნოტიოა. ნალექები ბევრია, რომლის ყველაზე უფრო ცოტა რაოდენობა შეიმჩნევა სექტემბერ-ოქტომბერში.

ქალაქი ცნობილია თავისი პლაჟებით და სერფინგის ადგილებით.

## ეკონომიკა 
ქალაქს ეძახიან კონგოს რესპუბლიკის საზღვაო ჭიშკარს. პორტის ტვირთბრუნვა შეადგენს 8,1 მილიონ ტონას (1983 წელი). პორტით ასევე სარგებლობს გაბონი (მანგანუმის წიაღისეულის გატანა), ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა და ჩადი. მას აქვს ნავთობის დიდი ტერმინალი — «ჯენი».

ქალაქი დედაქალაქ ბრაზავილთან დაკავშირებულია რკინიგზით და ავტომაგისტრალით. საერთაშორისო აეროპორტია «აგოსტინიო-ნეტო», რომელსაც სახელი დაერქვა ანგოლის პირველი პრეზიდენტის აგოსტინიო ნეტოს პატივსაცემად.

პუენტ-ნუარს აქვს 1980 წელს აშენებული აფრიკაში ერთ-ერთი უდიდესი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნები. ქალაქში ასევე განვითარებულია ხის სახერხი, ფანერის, საკვები პროდუქტების (ზეთის გამომხდელი, თევზის საკონსერვო), ქიმიური, ფეხსაცმლის წარმოება. მიმდინარეობს გემთმშენებლობა და თევზჭერა. ფუნქციონირებს თბოელექტროსადგური. ქალაქის გარეუბნებში — ოლ-სენ-პოლში და ჰოლში არსებობს კალიუმის მარილის საბადოები. სამხრეთში მიმდინარეობს ნავთობის წყალქვეშა საბადოების დამუშავება.

## განაშენიანება 
რეგულარული დაგეგმარება აერთიანებს ქუჩების მართკუთხა და რადიალურ სისტემებს. ცენტრალურ ნაწილში — ადმინისტრაციული შენობები, ჰოსპიტალი, მისიების შენობები, ტაძარი, ოკეანოგრაფიული ცენტრი, სკოლა, პორტუგალიური არქიტექტურის ელემენტებიანი ევროპელების საცხოვრებელი სახლები, რომლებიც ბაღებით არის შემოსაზღვრული. პორტიდან ჩრდილოეთით, პლატოზე — აფრიკული კვარტლები, განაშენიანებული ტრადიციული ქოხებით.

## დამეგობრებული ქალაქები 
*  ჰავრი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Decalo S., Thompson V. & Adloff R. 1984. *Historical dictionary of Congo* Pg 244-245. USA: The Scarecrow Press, Inc.

## სქოლიო 
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის ქალაქები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
უზბეკეთის სავიზო პოლიტიკა

thumb|უზბეკეთის ვიზა
უზბეკეთის ვიზიტორებმა უნდა მიიღონ ვიზა უზბეკეთის რესპუბლიკის დიპლომატიურ მისიებში, თუ ვიზიტორი მოქალაქეა იმ ქვეყნის, სადაც ვრცელდება უზბეკეთის სავიზო პოლიტიკა.

## სავიზო პოლიტიკის რუკა
thumb|centre|800px|

## უვიზო რეჟიმი
მომდევნო 9 ქვეყნის მოქალაქეებს, შეუძლიად უზბეკეთს ეწვიონ უვიზოდ 90 დღის განმავლობაში:

უვიზო რეჟიმი ასევე ვრცელდება შემდეგი ქვეყნების დიპლომატიური პასპორტის მქონე მოქალაქეებზე: ბრაზილია, ჩინეთი, უნგრეთი, პოლონეთი, სამხრეთი კორეა, ტაჯიკეთი, თურქეთი და ვიეტნამი, და ასევე დიპლომატიური და სამსახურებრივი პასპორტის მქონე შემდეგი ქვეყნის მოქალაქეებზე: ლატვია, რუმინეთი და სლოვაკეთი.

ვიზა არ არის საჭირო აშშ-ის სამხედრო და აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის სამოქალაქო პერსონალისთვის, შესაბამისი დოკუმენტაციის წარდგენის შემთხვევაში.

## ვიზა ჩასვლისას
ვიზა დადასტურების (ბეჭედი) მფლობელებს, რომელიც გაცემულია უზბეკეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროს მიერ, შეუძლიათ მიიღონ ვიზა ტაშკენტის საერთაშორისო აეროპორტში ჩამოსვლის.

## გამარტივებული პროცედურა
შემდეგი ქვეყნის მოქალაქეებმა შეუძლიათ მიიღონ მრავალჯერადი ვიზები 1 თვის ვადით, არავითარი ტურისტული და მოსაწვევი წერილის გარეშე. ვიზები გაიცემა მათზე, 2 სამუშაო დღის ვადაში. დასაშვები ქვეყნებია:

სატრანზიტო ვიზა ასევე ხელმისაწვდომია ყველა ეროვნების მოქალაქეებისთვის, ხანგრძლივობით 72 საათის განმავლობაში, რომელსაც არ სჭირდება მოწვევის წერილი და საგზური.

სავიზო განაცხადის ფორმა ივსება ონლაინ, ბეჭდვითი და წარედგინება დიპლომატიურ მისიაში.

## სქოლიო
კატეგორია:სავიზო პოლიტიკა ქვეყნების მიხედვით
ნეფტეკამსკი

**ნეფტეკამსკი** (; ) — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს რესპუბლიკის ჩრდილოეთში, მდინარე კამას ნაპირზე. დედაქალაქ უფადან დაშორებულია 200 კილომეტრით. ის რესპუბლიკის მსხვილი ინდუსტრიული და კულტურული ცენტრია. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენს 121,733 ადამიანს.

## ეტიმოლოგია 
ქალაქს სახელი მდინარე კამასა და ნავთობის პატივსაცემად ჰქვია (нефть - რუსულა ნავთს ნიშნავს).

## გეოგრაფია 
ქალაქი ესაზღვრება კრასნოიარსკის და იანაულსკის რაიონებს ესაზღვრება. ქალაქი საავტომობილო გზით უკავშირდება: უფას, იჟევსკს, პერმს და ყაზანს. ქალაქვს ემსახურება ნეფტეკამსკის აეროპორტი.

## ისტორია 
ნეფტეკამსკი 1957 წელს კრასნოკამის რაიონში ნავთობის აღმოჩენის შემდეგ დაარსდა. ქალაქის სტატუსი 1963 წელს მიენიჭა.

## დემოგრაფია 
ნეფტეკამსკი ბაშკირეთში მოსახლეობის მიხედვით მეოთხეა, დედაქალაქ უფას, სტერლიტამაკის და სალავატის შემდეგ.

## ეკონომიკა 
ქალაქში მდებარეობს ნეფტეკამსკის საავტომობილო ქარხანა, რომელიც რუსეთში სატრანსპორტო ავტობუსების უდიდესი მწარმოებელია.

## დამეგობრებული ქალაქები 
#  სიბაი (2009)

## ლიტერატურა 
* Они вернулись с победой: Кн. Памяти / ред. П.Федоров. — Нефтекамск: Нефтекам. гор. тип., 2000. — 218, [4] с.: ил.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Нефтекамск. Официальный сайт городского округа

კატეგორია:ბაშკირეთის ქალაქები
ტუიმაზი

**ტუიმაზი** (; ) — ქალაქი ბაშკირეთში. დედაქალაქ უფადან დაშორებულია 145 კილომეტრით. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 66,836 ადამიანს.

## ისტორია 
1912 დაარსდა როგორც მატარებლის სადგური და 1960 წელს ქალაქის სტატუსი მიიღო.

## დემოგრაფია 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ქალაქის მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობა შემდეგი იყო:
*თათრები: 44.6%
*ბაშკირები: 25.3%
*რუსები: 27.7%
*სხვა ეთნიკური ჯგუფები, მათშორის: ჩუვაშები, მარები, უკრაინელები და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Official website of the Tuymazy Pedagogical College 

კატეგორია:ბაშკირეთის ქალაქები
მენგუჯეკიდები

**მენგუჯეკიდები** ან **მენგუჩეკიდები** () — იყო ანატოლიური ბეილიქი, რომელიც მანასკერტის ბრძოლის შემდეგ შეიქმნა. XII-XIII საუკუნეებში, აღმოსავლეთ ანატოლიაში, მენგუჯეკიდები ერზინჯანის და დივრიგის მნიშვნელოვან ნაწილს აკონტროლებდნენ. ცოტა რამ არის ცნობილი ბეილიქის შემქმნელ მენგუჯეკ ღაზიზე, ის სავარაუდოდ ალფ-არსლანის არმიის ერთ-ერთი მთავარსარდალი იყო. 1142 წელს, ემირ იშაკის სიკვდილის შემდეგ, მენჯუკიდების ბეილიქი ორ მცირე ერზინჯანის და დივრიგის ბეილიქებად დაიყო. ერზინჯანი ბეილიქი, 1228 წელს რუმის სასულთნომ დაიმორჩილა, ხოლო დივრიგი, 1277 წელს ილხანებმა გაანადგურეს.

## მმართველები 
*მენგუჯეკ ღაზი (1072-1118)
*იშაკი (1118-1142)
**ერზინჯანის მენგუჯიკიდები**
*დავუდშაჰი (1142-1162)
*სულეიმანშაჰი (1151-1162)
*ფაჰრეთინ ბეგრამშაჰი (1162-1225)
*ალადინ დავუდშაჰი II (1225-1228)
**დივრიგის მენგუჯიკიდები**
*სულეიმან (1142-1162)
*შაჰინშაჰი (1162-1198)
*სულეიმან II (1198-1227)
*ახმედშაჰი (1227-1251)
*მელიქ სალიჰი (1251-1277)

## ლიტერატურა
* (Book cover)  

კატეგორია:აზიის ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:ანატოლიის ბეილიქები
კატეგორია:თურქული დინასტიები
უზბეკეთის დემოგრაფია

მინი|უზბეკეთის დემოგრაფია 1950-2008 წლებში.
**უზბეკეთის დემოგრაფია** — უზბეკეთის მოსახლეობის დემოგრაფიული მახასიათებლები. სტატია მოიცავს ისეთ მონაცემებს როგორიცაა: მოსახლეობის ზრდა, სიმჭიდროვე, ეთნიკური შემადგენლობა, განათლების დონე, ეკონომიკური სტატუსი, რელიგიური კუთვნილება და სხვა ასპექტები. უზბეკეთის მოსახლეობის უმეტესობა საკუთარ თავს უწოდებს უზბეკს.

## დემოგრაფიული ტენდენციები 
მინი|უზბეკეთის მოსახლეობის დაახლოებით მეოთხედზე მეტი14 წელზე ნაკლები ასაკისაა.
უზბეკეთი ცენტრალური აზიის ყველაზე მეტად დასახლებული ქვეყანაა. 2011 წლის მონაცემებით მისი მოსახლება 28,1 მილიონს შეასდგენს, რაც მთლიანი რეგიონის თითქმის ნახევრის ტოლია.

უზბეკეთის მოსახლეობის 34.1% 14 წელზე ნაკლები ასაკისაა. ოფიციალური მონაცემებით მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს უზბეკები შეადგენენ. 1996 წლის მონაცემებით ზოგიერთ დასავლელი მკვლევარი ქვეყანაში ტაჯიკების რაოდენობას 20%-ის ან სულაც 25-30%-ის ფარგლებში მიიჩნევს.

უზბეკეთში ცხოვრობენ ეთნიკური კორეელები, რომლებიც საბჭოთა კავშირის პერიოდში (1937-1938 წლებში) შორეული აღმოსავლეთიდან იძულებით გადმოასახლეს. უზბეკეთში ასევე არის სომხების მცირე ჯგუფიც, ძირითადად ტაშკენტსა და სამარყანდში. მოსახლეობის 88% მუსლიმანია, ძირითადად სუნიტები და ასევე შიიტური (5%) უმცირესობა. მოსახლეობის 9% აღიარებს მართლმადიდებლობას და სხვა ქრისტიანულ მიმდევრობებს, ხოლო 3% სხვა და სხვა რელიგიებს (ბუდიზმი, ბაჰაიზმი და სხვა). ბუხარელი ებრაელები დაახლოებით 1000 წელია რაც ცენტრტალურ აზიაში (ძირითადად უზბეკეში) ცხოვრობენ. 1989 წელს უზბეკეთში 94,900 ებრაელი ცხოვრობდა (რაც მოსახლეობის დაახლოებით 0,5%-ს შეადგენდა). საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მათი უმეტესობა ამერიკის შეერთებულ შტატებში ან ისრაელში გადასახლდა. 2007 წლის მონაცემებით უზბეკეთში 5000-ზე ნაკლები ებრაელი ცხოვრობს.

როცა ქვეყანა საბჭოთა კავშირის ნაწილს წარმოადგენდა მოსახლეობის უმეტესობა ჩართული იყო ბამბის კოლექტიურ სოფლის მეურნეობაში. მოსახლეობის უმეტესობა დღესაც სოფლად ცხოვრობს და მისდევს მცირე სოფლის მეურნეობას. 1990 წლის შემდეგ უზბეკეთის სოფლის მეურნეობა კოლექტიური მეურნეობის სისტემიდან ინდივიდუალურ მეურნეობებზე გადავიდა.

## ენები 
ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მონაცემებით უზბეკეთში შემდეგი ენებია გავრცელებული: უზბეკური 74.3%, რუსული, ტაჯიკური 4.4% და სხვა 7,1%. 1990-იანების შუა რიცხვებში ლათიურმა დამწერლობამ ჩაანაცვლა კირილიცა. დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ უზბეკური გახდა ქვეყნის ოფიციალური ენა. 1995 წელს მთავრობამ მიიღო კანონი სახელმწიფო ენის შესახებ, რომელიც მოსახლეობას ავალდებულებდა უზბეკური ენის გამოყენებას საზოგადოებრივ სფეროებში და სამსახურებში, მიუხედავად ამისა რუსული რჩება დე-ფაქტო სახელმწიფო ენად განსაკუთრებით სამეცნიერო, ბიზნეს და ინტერ-ეთნიკურ წრეებში.

კვლევების მიხედვით სპარსულად მოსაუბრე ტაჯიკების რაოდენობა ქვეყანაში შეიძლება შეადგენდეს 25-30%-ს.

## სქოლიო
ოპერაცია ანტროპოიდი

**ოპერაცია ანტროპოიდი** — რაინჰარდ ჰაიდრიხის მკვლელობის ოპერაციის კოდური სახელწოდება. რაინჰარდ ჰაიდრიხი იყო მესამე რაიხის ხანის გერმანიის სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, სს-ის (შუცტაფელი) ობერგრუპენფიურერი და პოლიციის გენერალი, რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს (RSHA) ხელმძღვანელი, ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორის მოადგილე. მას პრაღაში სასტიკი პოლიტიკის გატარების გამო ,,პრაღელი ჯალათი” შეარქვეს.

ოპერაცია 1942 წლის 27 მაისს ჩეხოსლოვაკიის დედაქალაქ პრაღაში ჩატარდა, რომლის დროსაც რაინჰარდ ჰაიდრიხი ტანკსაწინააღმდეგო ყუმბარით მიყენებული ჭრილობით რამდენიმე დღეში, 4 ივნისს გარდაიცვალა. თავდამსხმელებმა ოპერაციის დასრულების შემდეგ თავი ახლოს მდებარე ეკლესიას შეაფარეს, სადაც სს-ის ჯარებმა ყველა დახოცეს. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა ჩეხოსლოვაკიის გაძევებული მთავრობა, რომელიც ოპერაციას ლონდონიდან მართავდა.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰეიდრიხის ტერორს შეწირული გმირების მემორიალი
* რადიო პრაღა: ჩეხები მეორე მსოფლიო ომში
* ოპერაცია ანტროპოიდი everything2.com-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:1942 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:კოდური სახელწოდებები
სინმუბალიტი

**სინმუბალიტი** — ბაბილონის მეფე ძვ. წ. 1812-1793 წლებში, ხამურაბის მამა, ბაბილონის მეხუთე ლუგალი. ისინის მეფე დამიქილიშუსთან ერთად ებრძოდა ლარსას მეფეს, რიმსუენს. ამ ბრძოლაში სინმუბალიტი და დამიქილიშუ დამარცხდნენ და ძვ. წ. 1798 წელს, სინმუბალიტი იძულებული გახდა ელამელთა უპირატესობა ეცნო. იგი ხამურაბიმ შეცვალა. 

## ლიტერატურა 
* ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, გ. მელიქიშვილი, „მეცნიერება“, თბილისი, 1988

კატეგორია:ბაბილონის მეფეები
კატეგორია:ლუგალები
ისკანდერ მირზა

**ისკანდერ მირზა** (; დ. 15 ნოემბერი, 1899, მურშიდაბადი, ინდოეთი — გ. 15 ნოემბერი, 1969, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი) — პაკისტანელი პოლიტიკური მოღვაწე. პაკისტანის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი (1955-1956 წწ.) და პირველი პრეზიდენტი (1956-1958 წწ.).  

## ბიოგრაფია 
ისკანდერ მირზა დაიბადა 1899 წელს დასავლეთ ბენგალში. სასწავლებლად გაემგზავრა დიდ ბრიტანეთში და იქ ელფინსტოუნის კოლეჯში დაეუფლა სამხედრო საქმეს. დიდი ბრიტანეთიდან დაბრუნების შემდეგ, 1919 წელს,  შევიდა ბრიტანეთის ინდოეთის შეიარაღებულ ძალებში. 1926 წელს ისკანდერმა თავი დაანება სამხედრო სამსახურს,  გადავიდა ინდოეთის პოლიტიკურ სამსახურში და გაიგზავნა ჩრდილო-დასავლეთ სასზღვრო პროვინციაში, როგორც კომისრის თანაშემწე. ისკანდერ მირზა კომისარი გახდა 1931 წელს. ინდოეთის პოლიტიკური სამსახურის კომისრის რანგში თავისი კარიერის დიდი ნაწილი გაატარა  ფედერალურად მართული ტომების ტერიტორიაზე. პაკისტანის სახელმწიფოს ჩამოყალიბებამდე მას ასევე ეკავა ბრიტანეთის ინდოეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა.

ისკანდერ მირზა დაინიშნა ახლად ჩამოყალიბებული პაკისტანის პირველ თავდაცვის მინისტრად და ეს თანამდებობა ეკავა შვიდ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში. 1954 წლის მაისში დაინიშნა აღმოსავლეთი პაკისტანის (ამჟამად ბანგლადეში) გუბერნატორად. თანამდებობის დაკავების შემდეგ მან ღიად განაცხადა, რომ უყოყმანოდ გამოიყენებდა ძალას პროვინციაში ნებისმიერი საპროტესტო გამოსვლების აღკვეთის მიზნით. გუბერნატორის თანამდებობაზე მისი პირველი ნაბიჯი იყო 319 ადამიანის დაპატიმრების ორდერის გაცემა, მათ შორის იყო ავამი ლიგის ორი ლიდერი მუჯიბურ რაჰმანი და იუსუფ ალი ჩოუდჰური. ივნისის შუა რიცხვებში დაპატიმრებულთა რაოდენობამ 1 051-ს მიაღწია, მათ შორის იყო ეროვნული ასამბლეის 33 წევრი და დაკის უნივერსიტეტის ორი პროფესორი.

1954 წლის ოქტომბრიდან 1955 წლის აგვისტომდე ისკანდერ მირზა იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1955 წლის 7 აგვისტოს პაკისტანის გენერალ-გუბერნატორი გულამ მუჰამადი ჯანმრთელობის გაუარესების გამო ორი თვით შვებულებაში გაუშვეს, მირზა შეუდგა მისი მოვალეობის შესრულებას, ისკანდერმა მუჰამად ალი ჩოუდჰური ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად დანიშნა. 1956 წელს მიიღეს პაკისტანის ახალი კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობას გენერალ-გუბერნატორის მაგივად ეწოდა პრეზიდენტი. თუმცა ქვეყნის მეთაურის მოვალეობები და უფლებამოსილება ამ ეტაპზე არ შეცვლილა. დამფუძნებელმა ასამბლეამ ისკანდერ მირზა ერთხმად აირჩია პაკისტანის პრეზიდენტად.

1958 წელს ისკანდერ მირზამ გამოაქვეყნა 1956 წლის კონსტიტუციის შეცვლის პროკლამაცია. შესაბამისსად დაიშალა პარლამენტი და ქვეყანაში პირველად დამყარდა სამხედრო რეჟიმი. ამავე დროს პრეზიდენტმა ისკანდერ მირზამ მუჰამად აიუბ-ხანი შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად დანიშნა. აიუბ-ხანმა არ ისურვა პრეზიდენტის მარიონეტობა და 1958 წლის 27 ოქტომბერს ისკანდერ მირზა აიძულა დაეტოვებინა ქვეყანა და თავი პრეზიდენტად გამოაცხადა.

ისკანდერ მირზამ თავისი ცხოვრების დარჩენილი პერიოდი ლონდონის ერთ-ერთი სასტუმროს ნომერში გაატარა. გარდაიცვალა 1969 წლის 15 ნოემბერს.

## ლიტერატურა
*

*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:პაკისტანის პრეზიდენტები
ალდაროვო (ალშეევის რაიონი)

**ალდაროვო ** (; ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.

  რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 55 კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია აქსიონოვო, რომელიც ასევე დაშორებულია 22  კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირეთი შეადგენენ (99%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Алдарово на портале «Генеалогия и Архивы»

## სქოლიო
კატეგორია:ალშეევის რაიონის სოფლები
ვახში

**ვახში** (; ) — მდინარე ცენტრალურ აზიაში, ტაჯიკეთში, ამუდარიის მარჯვენა შემადგენელი. საერთო სიგრძე 786 კილომეტრი, აუზის ფართობი 39,1 ათ. კმ². აუზის დიდი ნაწილი პამირ-ალაის მთათა სისტემის ფარგლებშია მოქცეული. სათავე აქვს პამირზე, კორჟენევსკაიას პიკის რაიონში, ზღვის დონიდან 1834 მ სიმაღლეზე. 

წარმოიქმნება მდინარეების ყიზილსუსა და მუქსუს შეერთებით და მდინარე ობიხინგოუს (მარცხენა შენაკადი) შესართავამდე სურხობი ეწოდება; შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთისაკენ უხვევს და უმეტესად ვიწრო, ღრმა ხეობაში მიედინება. შესართავიდან 170 კილომეტრზე გადის ვახშის ველზე და იტოტება. საზრდოობს მყინვარისა და თოვლის, ნაწილობრივ წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის მაისიდან სექტემბრამდე. მდინარეს იყენებენ სარწყავად. ნაოსნობა ქვემოთშია განვითარებული. ვახშის ნაპირზეა ქალაქები: ნურაქი, სარბანდი და ყურღან-თეფა. 

მდინარე ვახშის შესართავში მდებარეობს ტაჯიკეთის ნაკრძალი — ვეფხვის ხევი. ვახშის აუზში ითვლიან 569 მთის ტბას, რომელთა საერთო ფართობია 1737 კმ². ძირითადად ტბები ზღვის დონიდან 2800-3500 მ სიმაღლებზე ვრცელდებიან. მდინარეების ვახშისა და ყიზილუს წყალგამყოფს ვახშის ქედი წარმოადგენს, რომელიც 3141 მ სიმაღლის მწვერვალითაა დაგვირგვინებული. ქედის საერთო სიგრძე 80 კილომეტრია. 

საშუალო წლიური ხარჯი 660 მ³/წმ, უდიდესი (ივლისი) 3120 მ³/წმ, უმცირესი (თებერვალი) 130 მ³/წმ. ვარდნა 835 მ. მდინარე ვახშის წყალი, ისევე როგორც შუა აზიის სხვა მდინარეების წყალი დიდი სიმღვრივით გამოირჩევა (4,16 კგ/მ³), თუმცა ნურაქის ჰიდროელექტროსადგურის აშენების შემდეგ, წყალი გამჭვირვალე გახდა, ლურჯი ფერის. მდინარე ვახშზე აშენებულია სათავო, ნურაქის, სანგტუდის 1 და 2 და ბაიპაზიანის ჰიდროელექტროსადგურები. ნურაქის ჰიდროელექტროსადგურის კაშხალი წარმოქმნის ნურაქის წყალსაცავს, რომლის ფართობია 98 კმ², მოცულობა 10,5 კმ³, ხოლო მაქსიმალური სიღრმე 220 მ. 2009 წელს მწყობრში შევიდა სანგტუდის ჰიდროელექტროსადგური-1, ხოლო 2011 წელს სანგტუდის ჰიდროელექტროსადგური-2. მდინარეზე შენდება როგუნის ჰიდროელექტროსადგური. 

ვახშის წყლები ფართოდ გამოიყენება სარწყავად, წყალმომარაგებისათვის და ელექტროენერგიის მისაღებად. გამოყოფილია ვახშისა და შუროაბადის არხები. მდინარეს აქვს დიდი ჰიდროენერგეტიკული პოტენციალი — 251,15 კვტ. სთ. წელიწადში. მდინარე ვახშის ჰიდროლოგიური შესწავლა დაიწყო XX საუკუნის 30-იან წლებში. ვახში სეისმურად აქტიურ ზონაშია მოქცეული. მიწისძვრა ხშირ მეწყერს იწვევს.

ვახში იწყება როგორც ყიზილსუ (ყირგიზულად „წითელი მდინარე“). მუქსუსთან შეერთების შემდეგ, სურხობი ეწოდება (ტაჯიკურად „წითელი მდინარე“). ორივე სახელწოდება წყლის რეალურ ფერს გამოხატავს, განპირობებულს ყიზილსუს ზემოთში არსებული წითელი თიხის წარეცხვით. ობიხინგოუს შეერთების ადგილიდან ვახში ეწოდება. 

ჰიდრონიმი მომდინარეობს ძველტაჯიკური ვახშისაგან — „მზარდი“, „მატებადი“ (წყალზე) და აგრეთვე „წყლის ღვთაება“. სახელწოდებაში გამოხატულია უკანასკნელი მნიშვნელობა: როგორც ალ-ბირუნი მიუთითებდა, ვახში — ანგელოზის სახელია, რომელიც წყალში ცხოვრობდა და კერძოდ, მდინარე ჯეიხუნში (ამუდარიაში).

## რესურსები ინტერნეტში
* ვახში — გეოგრაფიული ენციკლოპედია 

კატეგორია:ტაჯიკეთის მდინარეები
ბუენზის დეპარტამენტი

**ბუენზის დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ლეკუმუს დეპარტამენტს, დასავლეთიდან ნიარის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან პოოლის დეპარტამენტს, ხოლო სამხრეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 12 265 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 319 570 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 26,06 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 2,5 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მადინგუ.

## მოსახლეობა 
**მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა**:

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ბუენზის დეპარტამენტი დაყოფილია 1 კომუნად და 10 ოლქად:
* კომუნები:
** ნკაიი (71 620 ადამიანი).
* ოლქები:
** ბოკო-სონგჰო (12 575 ადამიანი).
** კაესი (13 123 ადამიანი).
** კინგუე (11 910 ადამიანი).
** ლოუდიმა (32 775 ადამიანი).
** მაბომბო (11 839 ადამიანი).
** მადინგუ (62 800 ადამიანი).
** მოიონძი (36 815 ადამიანი).
** მფოუატი (29 931 ადამიანი).
** ტსიაკი (11 315 ადამიანი).
** იამბა (14 370 ადამიანი).

## რესურსები ინტერნეტში
* FallingRain Map - centred on Madingou

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
უზბეკეთის პასპორტი

**უზბეკეთის პასპორტი** () — უზბეკეთის რესპუბლიკის საკუთრება, რომელიც გაიცემა უზბეკეთის მოქალაქეებს შიდა მოხმარებისთვის და საერთაშორისო მოგზაურობებისთვის. ჩვეულებრივი პასპორტი გაიცემა 16 წლის პირს და უნდა გადაიცვალოს ყოველ 10 წელიწადში. პასპორტი შეიძლება ასევე შეიცვალოს დაზიანების შემთხვევაში, ასევე, როდესაც პასპორტის მფლობელი შეცვალა თავისი სახელი. პასპორტი შეიცავს 32 გვერდს სპეციალური შენიშვნებისა და ვიზებისთვის. პასპორტი შედგება უზბეკურსა და ინგლისურ ენებზე. ორმხრივი და მრავალმხრივი ხელშეკრულებების მიხედვით, უზბეკეთის პასპორტის მფლობელს აქვს უფლება ეწვიოს დსთ-ს, გარდა მეზობელი ტაჯიკეთისა (ტაჯიკეთის მოქალაქეებიც ვალდებულნი არიან მიიღონ უზბეკეთის ვიზა), და დარჩეს 90 დღის განმავლობაში ყოველგვარი ვიზის გარეშე. თუმცა, უზბეკეთიდან გასვლისთვის, საჭიროა სპეციალური სამგზავრო ნებართვა ადგილობრივი პოლიციიდან. 

2010 წლიდან, უზბეკეთი თანდათანობით გადავიდა ბიომეტრიული პასპორტის სისტემაზე. ძველი (არაბიომეტრიული) პასპორტები 2018 წლის თებერვლის შემდეგ გამოუსადეგარია, როგორც ეროვნულ, ისევე საერთაშორისო დონეზე.

უზბეკეთის პასპორტის მფლობელებს შეუძლიათ გამგზავრონ რიგ ქვეყნებში უვიზოდ ან მიიღონ ვიზა ჩასვლისთანავე.

## საინფორმაციო გვერდი
უზბეკეთის პასპორტი შეიცავს შემდეგ მონაცემებს:
*ტიპი (PC — სამოქალაქო პასპორტი, PS — სამსახურებრივი პასპორტი, PD — დიპლომატიური პასპორტი)
*გამცემი სახელმწიფოს კოდი (UZB)
*პასპორტის სერიული ნომერი
*სახელი
*გვარი
*დაბადების ადგილი
*დაბადების თარიღი
*სქესი
*გაცემის თარიღი
*მოქმედების ვადა
*გამცემი ორგანო
*საკონტროლო ნომერი

## სქოლიო
კატეგორია:პასპორტები ქვეყნების მიხედვით
დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი

**დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან ესაზღვრება კიუვეტის დეპარტამენტს, ჩრდილოეთიდან სანგის დეპარტამენტს, ხოლო დასავლეთიდან გაბონს. ფართობი — 28 790 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 70 748 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 2,46 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 5,77 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ევო.

## მოსახლეობა 
**მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა**:

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტი დაყოფილია 6 ოლქად:
* კელე (15 205 ადამიანი).
* მბამა (8040 ადამიანი).
* მბომო (7163 ადამიანი).
* ოკოიო (10 009 ადამიანი).
* ევო (20 195 ადამიანი).
* ეტომბი (12 387 ადამიანი).

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
მესიეს ობიექტების სია

]]
**მესიეს ობიექტები** — 110 ასტრონომიული ობიექტი, რომლებიც ფრანგმა ასტრონომმა შარლ მესიემ შეიტანა თავის კატალოგში ''„Catalogue des Nébuleuses et des Amas d'Étoiles“* (ნისლეულებისა და ვარსკვლავთგროვების კატალოგი). მისი მოსამზადებელი ვერსია 1771 წელს საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალ *Memoirs*-ში გამოჩნდა, ბოლო ობიექტი კი, მესიეს დაკვირვებებზე დაყრდნობით 1967 წელს ასტრონომმა კენეთ გლინ ჯონსმა დაამატა. კატალოგის პირველი ვერსია 1774 წელს პარიზში, საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის ჟურნალში გამოქვეყნდა და შეიცავდა 45 ობიექტს. გარდა საკუთარი აღმოჩენებისა, სია ასევე მოიცავდა მანამდე, სხვა ასტრონომთა მიერ აღმოჩენილ ობიექტებს; 45 ობიექტიდან საკუთრივ მესიეს აღმოჩენილი მხოლოდ 17 იყო. 1780 წელს კატალოგი 80 ობიექტამდე გაიზარდა, მისი საბოლოო ვერსია კი 1781 წელს გამოქვეყნდა; ყოველწლიურ ასტრონომიულ პუბლიკაცია *Connaissance des Temps''-ის (დროთა შეცნობა) 1784 წლის ვერსიაში სია 103 ობიექტამდე იყო გაზრდილი. თუმცა, როგორც შემდეგ გაირკვა, 102-ე ნომერი სიაში შეცდომით იყო შეყვანილი და საბოლოოდ, კატალოგში 102 ობიექტი დარჩა. დროთა განმავლობაში, მესიეს ნაწერების კვლევების შედეგად, სხვა ასტრონომებმა კატალოგის ობიექტთა რაოდენობა 110-მდე გაზარდეს. 

კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ფართო სპექტრს მოიცავს, დაწყებული ვარსკვლავთგროვებით, ნისლეულებითა და გალაქტიკებით დამთავრებული. მესიე 1 არის სუპერნოვას ნარჩენი — კიბორჩხალსახის ნისლეული, M31 კი ანდრომედას სპირალურ გალაქტიკას აღნიშნავს. მეოცე საუკუნეში კატალოგს მრავალი ობიექტი დაემატა, რომელთა შორის პირველი იყო 1921 წელს, ფრანგი ასტრონომის, კამილ ფლამარიონის მიერ დამატებული მესიე 104 მას შემდეგ, რაც მან კატალოგის 1781 წლის სანიმუშო ვერსიაში, მესიეს მიერ გაკეთებული შენიშვნა იპოვა. 1947 წელს კატალოგს M105-დან M107-მდე დაამატა ასტრონომმა ელენ ჰოგმა, 1960 წელს M108 და M109 ოუენ გინგერიხმა, 1967 წელს კი M110 კენეთ გლინ ჯონსმა.

იმის გამო, რომ მესიე მხოლოდ კომეტების აღმოჩენით იყო დაინტერესებული, მან შეადგინა არა-კომეტა ობიექტთა სია, რასაც მისთვის ნადირობა უნდა გაეადვილებინა. კატალოგის შედგენისას, ის თავის თანაშემწესთან, ასტრონომ პიერ მეშენთან თანამშრომლობდა. ობიექტთა ეს კატალოგი ასტრონომიულ ობიექტთა ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული სიაა, მესიეს მრავალი ობიექტი კი დღემდე მესიეს რიცხვებით აღინიშნება.

## მესიეს ობიექტები 
## მესიეს ობიექტების განლაგება 
## რესურსები ინტერნეტში
* Interactive Messier Catalog Greenhawk Observatory
* Messier database from SEDS
* Clickable table of Messier Objects 
* Charles Messier's Original Catalogue.
* Images of the 110 Messier objects by 2MASS project.

## სქოლიო
კატეგორია:მესიეს ობიექტები
კიუვეტის დეპარტამენტი

**კიუვეტის დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება სანგის დეპარტამენტს, დასავლეთიდან დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან პლატოს დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან ლიკუალის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან გაბონს და სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას. ფართობი — 48 250 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 152 433 ადამიანს. სიმჭიდროვე — 3,16 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — -6,95 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ოვანდო.

## მოსახლეობა 
**მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა**:

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
კიუვეტის დეპარტამენტი დაყოფილია 9 ოლქად:
* ბოუნჯი (16 015 ადამიანი).
* ლოუკოლელა (21 442 ადამიანი).
* მაკოუა (21 910 ადამიანი).
* მოსაკა (25 636 ადამიანი).
* ნგოკო (2866 ადამიანი).
* ნტოკოუ (4075 ადამიანი).
* ოვანდო (40 174 ადამიანი).
* ოიო (17 948 ადამიანი).
* ჩიკაპიკა (5978 ადამიანი).

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
ლეკუმუს დეპარტამენტი

**ლეკუმუს დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. სამხრეთიდან ესაზღვრება ბუენზის დეპარტამენტს, დასავლეთიდან ნიარის დეპარტამენტს, აღმოსავლეთიდან პლატოს დეპარტამენტს, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან პოოლის დეპარტამენტს და ჩრდილოეთიდან გაბონს. ფართობი — 20 950 კმ². 2010 წლის მონაცემებით დეპარტამენტის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 85 617 ადამიანს. სიმჭიდროვე  — 4,09 ად./კმ². ბუნებრივი ნამატი — 2,91 %. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი სიბიტი.

## მოსახლეობა
**მოსახლეობის რაოდენობის ცვლილებათა დინამიკა**:

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ლეკუმუს დეპარტამენტი დაყოფილია 5 ოლქად:
* ბამბამა (4906 ადამიანი).
* ზანაგა (16 649 ადამიანი).
* კომონო (14 581 ადამიანი).
* მაიეიე (13 649 ადამიანი).
* სიბიტი (46 608 ადამიანი).

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
კუილუს დეპარტამენტი

**კუილუს დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ქვეყნის ერთადერთი დეპარტამენტი, რომელიც გადის ატლანტის ოკეანეზე. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ნიარის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან ანგოლის ანკლავ — კაბინდის პროვინციას, ხოლო ჩრდილოეთიდან გაბონს. დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ლოანგო. 2004 წლამდე დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ქალაქი პუენტ-ნუარი, რომელიც შემდეგ გახდა ცალკე დეპარტამენტი.

დეპარტამენტს სახელი ეწოდა მდინარე კუილუს გამო.

## მოსახლეობა 
მოსახლეობაში ჭარბობს ორი ეთნიკური ჯგუფი, ვილი და იომბე, რომლებიც ლაპარაკობენ იმავე დასახელების ენებზე.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
კუილუს დეპარტამენტი დაყოფილია 6 ოლქად:
* ინდა (32 995 ადამიანი)
* კაკამოეკა (7817 ადამიანი)
* მადინგო-კეიე (13 290 ადამიანი)
* მვუტი (18 094 ადამიანი)
* ნზამბი (3137 ადამიანი)
* ჩამბა-ნზასი (16 622 ადამიანი)

## რესურსები ინტერნეტში
* Annuaire statistique du Congo 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
20th Century Fox Television

**20th Century Fox Television** — ამერიკული მედია კომპანია,  რომელიც დაკავებული არის სატელევიზიო გადაცემების წარმოებით. მისი მფლობელია 21st Century Fox. დაარსდა 1949 წელს TCF Television Productions, Inc-ის სახელწოდებით, ხოლო 1958 წელს დაერქვა 20th Century Fox Television.

კომპანიის შტაბ-ბინა მდებარეობს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია. 2006 წლის მონაცემით, მისი შემოსავალი შეადგენს 11 მილიარდ ამერიკულ დოლარს. 

## იხილეთ აგრეთვე
*20th Century Fox

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*20th Century Fox Television კინოფილმების ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზაში

კატეგორია:კომპანიები დაფუძნებული ლოს-ანჯელესში
კატეგორია:Fox Entertainment Group
კატეგორია:კომპანიები დაარსებული 1949 წელს
კონოკოჩა

305px|მინი|კონკოჩის ტბა
**კონოკოჩა** () — ტბა ჩრდილო-დასავლეთ პერუში, ანდების მთებში. მდებარეობს ანკაშის რეგიონში, კალეხონ-დე-ჰუიალასის ხეობიდან ქალაქ ჩიკიანისკენ მიმავალი გზის სიახლოვეს.

## გეოგრაფია
კონოკოჩა ზღვის დონიდან 4 020 მეტრზე მდებარეობს,

ტბის დასავლეთ ნაპირზე მდებარეობს სოფელი კონკოჩა, სადაც ერთმანეთს კვეთს რამდენიმე მნიშვნელოვანი გზატკეცილი. 

ტბაში გავრცელებულ წყლის მცენარეებს შორისაა ლელქაში, წყლის წიწმატი, Elodea potamogeton-ი და ფრთაფოთოლა. ნაპირებთან კი იზრდება ისლი და ბრძამი.

1996 წელს ტბაში აღმოაჩინეს ბაყაყის სახეობა Telmatobius-ი, რომელიც მდინარე სანტას აუზის ენდემია.

## იხილეთ აგრეთვე
*პერუს ტბების სია

## სქოლიო
კატეგორია:პერუს ტბები
ოქტიაბრსკი (ქალაქი)

**ოქტიაბრსკი** (რუსულად და ) — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს მდინარე იკზე. 2010 წლის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენს 109,474 ადამიანს.

## ადმინისტარციული და მმუნიციპალური სტატუსი 
ოქტიაბრსკს ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქის სტატუსი აქვს. ამ სტატუის ადმინისტრაციული ერთეული უტოლდება რაიონს. როგორც მუნიციპალური ერთეული ქალაქი წარმოადგენს ოქტიაბრსკის ურბანული ოკრუგის ნაწილს.

## ტრანსპორტი 
ქალაქს ემსახურება ოქტიაბრსკის აეროპორტი.

## რელიგია 

Октябрьский мечеть2.JPG|მეჩეთი
ЦерковьОкт11.JPG|ეკლესია

ქალაქში ძირითად რელიგიურ კონცეფციებს ისლამი და მართლმადიდებლობა წარმოადგენენ.

## დამეგობრებული ქალაქები 
* , კარამაი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Октябрьский городской портал OKTLIFE.RU — г. Октябрьский, Башкортостан: новости, объявления, авто, афиша, фото, конкурсы
* Сайт города Октябрьский
* Сайт администрации городского округа город Октябрьский

კატეგორია:ბაშკირეთის ქალაქები
ბელორეცკი

**ბელორეცკი** (; ) — ქალაქი ბაშკირეთში. მდებარეობს დედაქალაქ უფადან 245 კილომეტრში, მდინარე ბელაიაზე. 2010 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობაა - 68,806 ადამიანი.

## ადმინისტრაციული და მუნიციპალური სტატუსი 
ქალაქი წარმოადგენს ბელორეცკის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს, მიუხედავად იმისა, რომ ის არ არის მისი ნაწილი. ადმინისტარციული თვალსაზრისით ის წარმოადგენს ფედერალური მნიშვნელობის ქალაქს, რა სტატუსიც რაონს უროლდება. როგორც მუნიციპალური ერთეული ის შედის ბელორეცკის მუნიციპალურ რაიონში, როგორც ბელორეცკის ურბანული დასახლება.

## რელიგია 

Свято-Троицкий Храм г.Белорецка.JPG|წმინდა სამები სახელობის ეკლესია.
Beloretsk Mosque.JPG|მეჩეთი.

ქალაქის ყველაზე მსხვილ რელიგიურ კონცეფციას წარმოადგენს მართლმადიდებლობა, მეორე ისლამია.

## კლიმატი 
ქალაქში საშუალო ტემპერატურა წარმოადგენს 2,4 °C-ს. ჰაერის ტენიანობა - 68,5 %. ქარის საშუალო სიჩქარე - 3,8 მ/წ.

## გალერეა 

File:IlshatS_zavod.JPG| მეტალურგიული კომბინატი
File:Beloretsk gymnasium.JPG| გიმნაზია
File:Beloret square.jpg| მეტალურგისტების მოედანი
File:Ilshats Beloretskrailwaystation.jpg| რკინიგზის ვაგზალი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Статья в Башкирской энциклопедии
* Официальный сайт муниципального района Белорецкий район Республики Башкортостан
* Фотоальбом "Белорецк перестроечный"

კატეგორია:ბაშკირეთის ქალაქები
ბაიაზიტოვო (ალშეევის რაიონი)

**ბაიაზიტოვო ** (; ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ალშეევის რაიონში.

  რაიონულ ცენტრ რაევსკიდან დაშორებულია 21  კილომეტრით. უხლოესი რკინიგზის სადგურია რაევკა, რომელიც ასევე დაშორებულია 21  კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირები შეადგენენ (98%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## სქოლიო
კატეგორია:ალშეევის რაიონის სოფლები
ლიკუალის დეპარტამენტი

**ლიკუალის დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი იმპფონდო.

## გეოგრაფია 
ლიკუალის დეპარტამენტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, დასავლეთიდან სანგის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან კიუვეტის დეპარტამენტს და აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

ლიკუალის დეპარტამენტი დაფარულია ხშირი, მეტწილად დაჭაობებული ტყეებით და თევზეულით საკმაოდ მდიდარი ტბებით. მიწა ზოგიერთ ადგილას თიხოვანია, ხოლო ზოგან ქვიშოვანი. ჩრდილოეთით მდებარეობს პატარა მთიანი მასივი და 5 კმ დიამეტრის მქონე მრგვალი ფორმის წყალმეჩხერი ტელეს ტბა.

### კლიმატი 
ლიკუალის დეპარტამენტს აქვს ტროპიკული კლიმატური სარტყელი. მშრალი სეზონი გრძელდება მარტიდან ივლისის ჩათვლით, ხოლო შემდეგ, წლის ბოლომდე დომინირებს წვიმების სეზონი. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს + 24,5 °C-ს:
* იმპფონდო (47 951 ადამიანი)
* დონგუ (19 365 ადამიანი)
* ეპენა (17 499 ადამიანი)
* ენიელე (21 193 ადამიანი)
* ბეტუ (29 736 ადამიანი)
* ლირანგა (11 287 ადამიანი)
* ბუანელა (7084 ადამიანი)

## ეკონომიკა 
ლიკუალის დეპარტამენტში არსებობს რამდენიმე კომპანია, რომლებიც ხე-ტყის გადამუშავებას აწარმოებენ. დღეისათვის ლიკუალის დეპარტამენტს ქვეყანაში პირველი ადგილი უკავია ხე-ტყის წარმოებაში.

თევზაობა ამ მდინარეებში მიმდინარეობს კუსტარული საშუალებებით. გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციის მონაცემებით, თევზჭერის პოტენციალი შეფასებულია, როგორც 100 000 ტონა წელიწადში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* http://www.congo-site.com/
* Annuaire statistique du Congo 2004 
* A French site about the region

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
საკმარა

**საკმარა** ( ) — მდინარე რუსეთში. გაედინება ბაშკირეთისა (348 კმ) და ორენბურგის ოლქის (412 კმ) ტერიტორიაზე. ერთვის მდინარე ურალს მარჯვენა მხრიდან. სიგრძე 798 კმ, აუზის ფართობი 30 200 კმ². საერთო ვარდნა 570 მ. სათავე აქვს ურალთაუს ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 800 მ სიმაღლეზე. გაედინება ფართო მთის ხეობაში, გარს უვლის ზილაირის პლატოს, იჭრება ღრმა ხეობაში და დასავლეთისაკენ უხვევს. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება. წყალდიდობა აპრილიდან ივნისის დასაწყისამდეა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავიდან 55 კილომეტრზე 144 მ³/წმ. იყინება ნოემბერში, ყინულძვრაა აპრილში. საკმარა საკმაოდ უხვწყლიანი მდინარეა. დამახასიათებელია სწრაფი დინება, ორენბურგის სიახლოვეს შედარებით წყნარი. მდინარეში წყალი ზაფხულშიც კი ცივია. სიგანე ადგილ-ადგილ 80 მეტრამდეა და მეტიც, ხოლო სიღრმე 5 მ-მდე. მდინარე ურალის წყლის ტემპერატურასთან შედარებით, ტემპერატურა საკმარაში 2°C-ით დაბალია. მდინარის აუზის ზილაირის პლატოს ფარგლებშია მოქცეულია, რომელიც აგებულია მაქსიუტოვის მეტამორფული კომპლექსის ქანებით; ნაწილობრივ მასზე კარსტია განვითარებული. აუზის ტყიანობა 75 %-ს შეადგენს. დიდი შენაკადებიდან აღსანიშნავია: ზილაირი, დიდი იქი და სალმიში. ქვემო დინებაში სანაოსნოა. მდინარის ნაპირზეა ქალაქი კუვანდიკი, ხოლო შესართავის სიახლოვეს სოფელი საკმარა, მდინარე ურალზე ორენბურგი.

## რესურსები ინტერნეტში
* საკმარა — ბაშკირეთის ენციკლოპედია  

კატეგორია:ბაშკირეთის მდინარეები
კატეგორია:ორენბურგის ოლქის მდინარეები
ბაშკირეთის ტბები

**ბაშკირეთის ტბები** — ბაშკირეთის ტერიტორიაზე არსებული ყველა ტბის ერთობლიობა.

## ზოგადი ცნობები 
ბაშკირეთში 2 200-ზე მეტი დიდი და პატარა ტბაა. ტბათა დაახლოებით 75 % განფენილია რესპუბლიკის დასავლეთ ნაწილში არსებულ ვაკეებზე. დაახლოებით 700 ტბას აქვს წყალეროზიული წარმოშობა, ანუ ჭალის ტიპისაა. ტბები მდინარეების აუზების მიხედვით განლაგებულია შემდეგნარიად:
* მდინარე ბელაიის აუზის მიხედვით — დაახლოებით 73 %;
* მდინარე დიომის აუზის მიხედვით — 12 %;
* მდინარე იქის აუზის მიხედვით — 8 %;
* მდინარე უფის აუზის მიხედვით — 7 % და ა.შ. 

უმსხვილესი ტბები განლაგებულია ურალისწინა ვაკეებზე: ასლიქოლი, ქანდრიქოლი (კარსტულ-ჩანაქცევი წარმოშობის), ბელოე (აქოლი), იალანქოლი და სხვა. ბაშკირეთის ამიერურალში — ურგუნი, დიდი უჩალი, ყარაგაილი, უზუნქოლი, იაქთიქოლი (ბანოე), სურტანდი, ჩებარქოლი, ათავდი, იაუგული (ქულთუბანი), მულდაქოლი (მლაშე), თალქასი და სხვა (ტექტონიკური წარმოშობის). მათგან გამდინარე ტიპს მიეკუთვნება ტბა ბელოე; გაუდინარს — ათავდი, მულდაქოლი, იაუგული; დანარჩენი ტბები გამდინარე და პერიოდულად გამდინარეა.

ბაშკირეთში არსებული ტბების დიდი ნაწილი ევტროფულია, ტბა ბანოე ოლიგოტროფული.

ტბები ბელოე (აქოლი), ქანდრიქოლი, ყარაგაიქოლი, კიეშკი, მულდაქოლი, სარვინი, სოსნოვოე, თათიში, თუგარ-სალგანი, უპკანქოლი, უპკანიქოლი, ურგუნი, შამსუტდინი, შინგაქოლი წარმოადგენენ ბუნების ძეგლებს. ტბა ასლიქოლის ირგვლივ შექმნილია ბუნების პარკი „ასლიქოლი“.

## დიდი ტბების მახასიათებლები 
## ზოგიერთი ფაქტი 
* ბაშკირეთში არსებული ყველაზე დიდი ტბა, როგორც წყლის მოცულობით ისე სარკის ფართობით არის ტბა ასლიქოლი. ტბის სიგრძე შეადგენს 7,1 კმ, ხოლო სიგანე — 3,3 კმ. ტბის საშუალო სიღრმე — 5,3 მ.
* ბაშკირეთში არსებული უღრმესი ტბაა იაქთიქოლი. სიღრმე აღწევს 28 მეტრს; ტბის საშუალო სიღრმე — 11 მეტრი.
* ბაშკირეთში არსებული ყველაზე მარილიანი ტბაა მულდაქოლი.

## ლიტერატურა 
* Гареев А. М. Озёра.// Башкортостан: краткая энциклопедия. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 1996. — С. 447. — 672 с. — ISBN 5-88185-001-7.
* Атлас туристических ресурсов Республики Башкортостан. Уфа, 2007. 276 с.
* Балков В. А. Водные ресурсы Башкирии. Уфа, 1978.
* Гареев А. М. Реки, озёра и болотные комплексы Республики Башкортостан. Уфа, 2012.
* Синенко С. Г. Уфа старая и новая. — Уфа: Государственное республиканское издательство «Башкортостан», 2007. — 272 с.
* Черняева Л. Е. и др. Гидрология озёр. Л., 1977.

## რესურსები ინტერნეტში
* Озера республики Башкортостан  
* Отдых в Башкирии  
* Экскурсия по озерам Башкирии  

## სქოლიო
გალიაკბეროვო

**გალიაკბეროვო** () — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. გალიაკბეროვოს სოფსაბჭოს ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ნუგუშის მარჯვენა ნაპირზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 37 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 178 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 483 ადამიანი. დაარსდა 1850-1859 წლებს შორის. 

## სქოლიო
კატეგორია:ბურზიანის რაიონის სოფლები
სანგის დეპარტამენტი

**სანგის დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთში. დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი ვესო.

## გეოგრაფია 
დეპარტამენტი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში და ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, სამხრეთიდან კიუვეტის დეპარტამენტს, ჩრდილო-დასავლეთიდან კამერუნს, სამხრეთ-დასავლეთიდან დასავლეთ კიუვეტის დეპარტამენტს და აღმოსავლეთიდან ლიკუალის დეპარტამენტს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
სანგის დეპარტამენტი დაყოფილია 1 კომუნად და 5 ოლქად:
* კომუნები:
** კესო (28 179 ადამიანი).
* ოლქები:
** მოკეკო (30 172 ადამიანი)
** ნგბალა (4613 ადამიანი)
** პიკუნდა (3513 ადამიანი)
** სემბე (9550 ადამიანი)
** სუანკე (9711 ადამიანი)

## რესურსები ინტერნეტში
* The region's nature reserve system 
* The difficult fight against HIV in Sangha
* Ecological survey of the region 
* Historical review of the area's concession companies 
* Annuaire statistique du Congo 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
ისლამბაევო

**ისლამბაევო** () — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება ასკაროვის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 43 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 154 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 359 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ბურზიანის რაიონის სოფლები
დიდი იქი (საკმარის შენაკადი)

**დიდი იქი** ( ) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდინარე საკმარის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 341 კმ, აუზის ფართობი 7 670 კმ². საერთო ვარდნა დაახლოებით 545 მ. მდინარის ხეობის ფერდობები ზილაირის პლატოს ფარგლებში ძირითადად ციცაბო და კლდოვანია, ძლიერ შეჭრილ-შემოჭრილი. სათავე აქვს ზილაირის პლატოს რაიონში. ძირითადად იკვებება თოვლის წყლით. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავში 61 მ³/წმ. აუზის რელიეფი ძლიერ არის დანაწევრებული ეროზიული ქსელით, — ღრმა ხეობებითა და ხევებით. აუზის აღმოსავლეთი ნაწილი მოქცეულია ზილაირის პლატოს ფარგლებში, რომელიც დევონური და კარბონული ასაკის ალევრიტებისა და კირქვების შუაშრეებთან ერთად აგებულია ქვიშაქვებითა და თიხოვანი ფიქლებით. დასავლეთი ნაწილი ვაკეა, აგებულია პერმული ასაკის ქვიშაქვებით, კირქვებით, მერგელებით, დოლომიტებითა და ალევრიტებით. სოფელ ისიანგულოვოს მიდამოებში გავრცელებულია კარსტული ფორმები: ძაბრები, მიწისქვეშა ტბები, მღვიმეები და სხვა. მდინარე ზემო დინებაში წარმოქმნის ხეობას, ხოლო ქვემოთში ჭალის ტბებს. მარჯვნიდან ერთვის მდინარე პატარა იქი, ხოლო მარცხნიდან ინიაქი, დიდი სურენი.

## რესურსები ინტერნეტში
* დიდი იქი — ბაშკირეთის ენციკლოპედია  

კატეგორია:ბაშკირეთის მდინარეები
კატეგორია:ორენბურგის ოლქის მდინარეები
კურგაშლი

**კურგაშლი** () — სოფელი ბაშკირეთში, ბურზიანის რაიონში. მიეკუთვნება ბაინაზაროვოს სოფსაბჭოს. მდებარეობს მდინარე ბელაიის ნაპირებზე. რაიონულ ცენტრ სტაროსუბხანგულოვოდან განლაგებულია 26 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ ბელორეცკიდან 120 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 307 ადამიანი. მოსახლეობის 99%-ს ბაშკირები შეადგენენ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

კატეგორია:ბურზიანის რაიონის სოფლები
პლატოს დეპარტამენტი

**პლატოს დეპარტამენტი** () — კონგოს რესპუბლიკის ერთ-ერთი დეპარტამენტი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჯამბალა. 

პლატოს დეპარტამენტი ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება კიუვეტის დეპარტამენტს, სამხრეთიდან პოოლის დეპარტამენტს, სამხრეთ-დასავლეთიდან ლეკუმუს დეპარტამენტს, დასავლეთიდან გაბონს, ხოლო აღმოსავლეთიდან კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
პლატოს დეპარტამენტი დაყოფილია 11 ოლქად:
* აბალა (11 296 ადამიანი)
* ალემბე (4640 ადამიანი)
* ჯამბალა (17 265 ადამიანი)
* გამბომა (43 221 ადამიანი)
* ლეკანა (16 761 ადამიანი)
* მაკოტიპოკო (18 756 ადამიანი)
* მბონი (3163 ადამიანი)
* მპუა (9283 ადამიანი)
* ნგო (16 751 ადამიანი)
* ოლომბო (21 272 ადამიანი)
* ონგონი (12 183 ადამიანი)

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის დეპარტამენტები
ბაშკირეთი (ისტორიული)

300px|მინი|იულიანე უნგრელის ძეგლი ბუდაპეშტში
**ბაშკირეთი** (ისტორიული ბაშკორკოსტანი) - ბაშკირებით დასახლებული ისტორიულ-გეოგრაფიული ოლქი. დღეისათვის მოცემულ ტერიტორიაზე განლაგებულია ბაშკირეთი, ორენბურგისა და ჩელიაბინსკის ოლქები, თათრეთის აღმოსავლეთ ნაწილი, უდმურტეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, პერმის მხარის სამხრეთი ნაწილი, სვერდლოვსკის ოლქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი, კურგანის ოლქის დასავლეთი ნაწილი,
სამარის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი, სარატოვის ოლქის აღმოსავლეთ ნაწილი. 

ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ, ლინგვისტურ და სხვა კვლევებში ტერიტორიის აღსანიშნავად, რომელზეც ისტორიის სხვადასხვა პერიოდში განსახლდნენ ბაშკირული ტომები  და ბაშკირული ეთნოსი,  გამოიყენება ტერმინი - „ისტორიული ბაშკირეთი“  („ისტორიული ბაშკორტოსტანი“). ამ ტერმინის სინონიმები მრავალგვარია: მაგ: ბაშგუდრი,  ბაშგირდი, ბასკარდია, ბაშკირტის სტეპი, ბასტარკების ქვეყანა, ბაშკირდი, ბაშჯარდი, ბაშკირეთი, პასკატირი. სახელწოდება ბაშგურდით ეს ადგოლები მოხსენიებულია ფაზლალაჰ რაშიდ ად-დინის თხზულებაში ოღუზ-ნამე XIV საუკუნეს განეკუთვნება. 

ყველაზე ფართო გავრცელება ჰპოვა სლავიანურმა დასახელებამ - ბაშკირეთი, რომელიც გამოიყენება ოფიციალიურ დოკუმენტებში, ისტორიულ ნაშრომებსა და ლიტერატურულ ნაწარმოებებში.

და ბოლოს, ისტორიული ბაშკორტოსტანი შეესაბამება ისტორიულ დიდ უნგრეთს, უნგრელთა ჰიპოთეტურ წინარესამშობლოს, რომელიც მოიხსენიება XIII საუკუნის ფრანცისკანელი ბერის პლანო კარპინის მოგზაურობის ჩანაწერებში.  ამ ადგილის ძიებით იყვნენ დაკავებული უნგრელი დომინიკანელი ბერები, რომელთა შორის ყველაზე მეტად ცნობილია იულიანე უნგრელი  

## გეოგრაფია
ტერიტორიის გეოგრაფიული მდებარეობა მოდის სამხრეთ ურალსა და მის შემოგარენზე.  მისი ოფიციალური საზღვრები უცნობია. სხვადასხვა წყაროებში მოტალინილია სხვადასხვა მონაცემები. 

ყველაზე უადრესი ინფორმაცია ეკუთვნის მაჰმუდ კაშგარის მე-11 საუკუნის მოღვაწეს, რომელსაც  ერთ-ერთ თავის თხზულებაში აღწერილი აქვს სქემატური გეგმა ტერიტორიისა, რომელსაც ბაშკირტის სტეპი უწოდა. სქემატური გეგმა არ იძლევა ზუსტ გეოგრაფიულ აღწერას, მაგრამ დაახლოებით შეიძლება ვიმსჯელოთ ტერიტორიაზე, რომელიც მდებარეობდა კასპიის ზღვის სიახლოვეს დასავლეთით, ურალის მთებთან დასავლეთით და ჩრდილოეთით,  აღმოსავლეთით ირტიშის ხეობამდე. უფრო ადრე  X ს. იბნ ფადლანი მოიხსენიებს ალ-ბაშგირდის ქვეყანას და ჩამოთვლის მდინარეებს, რომელზეც გადაიარეს მოგზაურობის დროს.
## იხილეთ აგრეთვე
*ბაშკირები
*ბაშკირების ეთნოგენეზი
*ბაშკირეთის შეერთება რუსეთთან
## რესურსები ინტერნეტში
*მადიარები
*ბაშკირული ენციკლოპედია 
*შუა საუკუნეების ისტორიული წყაროები ძველი ბაშკირული ქალაქების შესახებ 
*ბაშკირეთის მმართველობის სისტემა XV-XVI სს. 
*უფა უფრო ძველია, ვიდრე ყაზანი 
*სამხრეთ ბასკირული ტერიტორიები XVIII ს. დასაწყისში 
*ისტორიული ბაშკირი მოსახლეობის განსახლება 

კატეგორია:რუსეთი
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:ბაშკირეთი
კატეგორია:ბაშკირეთის ისტორია
ზილაირის პლატო

**ზილაირის პლატო** ( ) — პლატო რუსეთში, ბაშკირეთსა და ორენბურგის ოლქში. მდებარეობს სამხრეთ ურალში, მდინარე ურალის შენაკადის — საკმარის აუზში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 500-600 მ. აგებულია კირქვებით, ფიქლებით, ქვიშაქვებით, იშვიათად ქვედა- და შუა პალეოზოური ასაკის ვულკანური ქანებით. ძლიერ არის დანაწევრებული დიდი იქის, კასმარკის, ზილაირისა და სხვა მდინარეების ხეობებით. 

აღმოსავლეთ ნაწილში რელიეფი მოსწორებულია, დასავლეთი ნაწილი ბორცვიანი ხასიათისაა. ფართო ტალღოვან-უვალებიანი მდინარეთაშუეთი ეხამება მდინარეთა ღრმა ხეობებს. დამახასიათებელია დენუდაციური და კარსტული პროცესები. შეფარდებულია მრაკოვის დეპრესიასა და ზილაირის სინკლინორიუმთან. 

ზილაირის პლატოს ცენტრალური ნაწილი აგებულია ზედადევონური პოლიმიქტური ალევროლითებითა და ქვიშაქვებით, დასავლეთი ნაწილი — ქვედაკარბონული კირქვებით, აღმოსავლეთი — ორდოვიციული კვარციტ-ქვიშაქვებით, სილურული და დევონური ფიქლებით. ლანდშაფტები წარმოდგენილია არყის, მუხის, ნეკერჩხალ-ცაცხვ-თელისა და ფიჭვის ტყეებით; მთის რუხ ნიადაგზეა ლარიქსი. ზილაირის პლატოს აღმოსავლეთ მიჯნაზე გადის მუხისა და ცაცხვის ტყეების საზღვარი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ზილაირის პლატო — ბაშკირეთის ენციკლოპედია  

კატეგორია:რუსეთის პლატოები
კატეგორია:ურალი
ნუგუში (ბელაიის შენაკადი)

**ნუგუში**, **დიდი ნუგუში** ( ) — მდინარე რუსეთში, ბაშკირეთში. მდინარე ბელაიის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 235 კმ, აუზის ფართობი 3820 კმ². საერთო ვარდნა 540 მ. 

სათავე აქვს იურმათაუს ქედის დასავლეთ კალთაზე და გაედინება სამხრეთ ურალის მთების გასწვრივ. ძირითადად თოვლის წყლით იკვებება; იყინება როგორც წესი, ნოემბრის პირველ ნახევარში, ყინულძვრაა აპრილის მეორე ნახევარში. ბაშკირეთის მდინარეებიდან ნუგუში ყველაზე სწრაფი დინებით გამოირჩევა. 

მდინარეზე 1967 წელს აშენდა ნუგუშის წყალსაცავი, რომელზედაც მოქმედებს ნუგუშის ჰიდროტექნიკური კვანძი 3 აგრეგატით, რომელთა საერთო სიმძლავრეა 11,55 მვტ. ნუგუშის წყალსაცავის ფართობია 25 კმ², წყლის მოცულობა 400 მლნ. მ³. წყალსაცავის ტერიტორია შედის ბაშკირეთის ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ნუგუშის წყალსაცავის კაშხლის სიახლოვესაა დაბა ნუგუში. წყალსაცავის ნაპირებზე განლაგებულია ბევრი ტურისტული ბაზა. 

მდინარე ნუგუშის წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 194 კილომეტრზე შეადგენს დაახლოებით 4 მ³/წმ-ს. სახელწოდება „ნუგუში“ ბაშკირული ენიდან ითარგმნება როგორც „სუფთა წყალი“.

## რესურსები ინტერნეტში
* «Вода России» 
* ნუგუში — ბაშკირეთის ენციკლოპედია 

კატეგორია:ბაშკირეთის მდინარეები
აპოლოგია (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აპოლოგია** — დაცვითი სიტყვა ან წერილი, თხზულება, ტექსტი, რომელიც მიემართება რაიმეს ან ვინმეს დაცვას.

## ლიტერატურაში 
* სოკრატეს აპოლოგია — პლატონის ნაშრომი.
* სოკრატეს აპოლოგია — ქსენოფონტის ნაშრომი.
* აპოლოგია, ანუ მაგიაში ბრალდებისგან თავდაცვის ტექსტი — აპულეიუსის ნაშრომი.
* აუგსბურგის აღსარების აპოლოგია — სახელწოდება ლუთერანული წიგნისა, რომელიც XVI საუკუნეში შეადგინა ფილიპ მელანხტონმა.
* მათემატიკის აპოლოგია — ბრიტანელი მათემატიკოსის, გოდფრი ჰარდის, 1940 წლის ესეი.