open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ებნისის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ებნისის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ებნისის სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აგებულია მოზრდილი ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია: ამოშლილია კამარა და კონქის დიდი ნაწილი, მონგრეულია ოთხივე კუთხე და კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის გვერდზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის შემორჩენილ კედლებზე სხვა სარკმლების კვალი არ ჩანს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მანასეურის საცხოვრებელი სახლი

**მანასეურის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მანასეურის ცენტრალურ ნაწილში, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკუთვნის მ. კეკიშვილს. სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. პირველ სართულს სამხრეთით სწორკუთხა კარი და ერთი სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ნიშია. იატაკი მიწურია. სართული წნული კედლით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. ჩრდილოეთი ნახევარი საცხოვრებელია. აქ მოწყობილია კერა. სამხრეთი ნახევარი საქონლისთვისაა განკუთვნილი. სახლს სამხრეთი ფასადის მხარეს, ფიქლისტიკიანი ღია აივანი ეკვრის. აივნის დასავლეთ ნაწილში ბუხარია, ხოლო მისი წინა მხარის შუა ნაწილში დგას ხის პროფილირებულ კაპიტელიანი სვეტი. პირველი სართულის დასავლეთ კედელზე, გარედან, მეორე სართულზე ასასვლელი ხის კიბეა მიდგმული. მეორე სართული უფრო ღრმადაა შეჭრილი ფერდობში. ამ სართულის წინა ნაწილის გადახურვა ორ მასიურ ბურჯს ეყრდნობა. დასავლეთ ბურჯებს შორის შეულესავი წნული კედელია. ამ სართულის სამხრეთი ნაწილი პირველი სართულის აივნის ბანია. ბანზე კალოა მოწყობილი, ხოლო მის ჩრდილოეთ ნაწილს საქონლის საკვების, სამეურნეო იარაღებისა და ჭირნახულის შესანახად იყენებდნენ. სართულები ერთმანეთთან დაკავშირებულია საძრომითა და ხის მიდგმული კიბით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მაქართის კოშკი

**მაქართის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაქართას განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება VIII-X საუკუნეებს. დასავლეთიდან გალავანი ეკვრის. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ზურგიანია ოთხსართულიანი, სიმაღლე 12,3 მეტრს აღწევს. ზურგით აღმოსავლეთისკენ, მთის ფერდობისკენაა მიმართული. ნაგებია ლოდების მშრალი წყობით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში, მიწიდან ერთ მეტრ სიმაღლეზე, სწორკუთხა შესასვლელია. პირველ და მეორე სართულების კედლები ყრუა. ორივე სართულზე ზურგის კედლის სისქე სამი მეტრია, გვედრის კედლებისა — ორი მეტრი. მესამე და მეოთხე სართულები ფართობით ქვედა ორს რამდენადმე აღემატება. ორივე სართულის სწორ კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. მესამე სართულის გვერდის კედელში ერთი ნიშია. სართულები ქვის თითო ფილითაა გადახურული და ამ ფილებში გაჭრილი თითო ხვრელით უკავშირდება ერთმანეთს. მეოთხე სართულის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი ჩამოშლილია. კოშკი ჩვეულებისამებრ ზემოთკენ არ ვიწროვდება.

გალავანს არაწესიერი მოხაზულობა აქვს. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. შემორჩენილია წირთხლის ნაწილი. ეზოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში კოშკურა ნაგებობის ერთი კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომელზეც მესამე სართულის დონეზე პატარა სწორკუთხა ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო კაჭრეთის სადგომი

**ზემო კაჭრეთის სადგომი** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელი კაჭრეთის, სამხრეთ დასავლეთით 5-6 კილომეტრზე. გვიანდელი შუა საუკუნების ნასოფლარ ბეჟანბაღში, სარწყავი არხის მარჯვენა მხარეს. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას.

ღია სადგომი ბეჟანბაღი, 1970 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის  ქვის ხანის შემსწვალელმა რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშილი). ბეჟანბაღის ნახნავებში ნაპოვნია მონაცრისფროდ ღრმად პატინირებული კაჟის იარაღი. ლევალუაურ ლამლაზე დამზდაებული დანა, სახოკი არალევალუაურ დაბალ, ფართო ანატკეცზე გაკეთებული, სწორსამუშაოპირიანი განივი სახოკი და მოგრძო, მასიურ ნატეხზე გაფორმებული ლიმასი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის  გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვარსიმაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ვარსიმაანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, რომელიც მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვარსიმაანის დასავლეთით, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაშენია დიდი ზომის რიყისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამაროვანი გადახურვა და კონქის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. დასავლეთიდან ეკლესიას მოზრდილი სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის, რომლის გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი დანგრეულია. ეკლესიას სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს - მინაშენიდან. მინაშენის შესასვლელი მისი აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ კიდეშია გაჭრილი. ეკლესიის კვადრატული ფორმის დორმის დარბაზი აღმოსავლეთით ღრმა, ნალისებრი მოყვანილობის აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ღერძზე ეკლესიის ერთადერთი, მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელია. აფსიდში ერთ სიმაღლეზე განლაგებულია სამი სწორკუთხა ნიში. ერთი მცირე ზომის ნიში დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. აფისიდი გადახურულია ტლანქად ნაწყობი კონქით. ეკლესია გადახურული იყო კრამიტით, რომლის მცირე ნაწილი აღმოსავლეთ კედელს შემორჩა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კაიშაურნის ეკლესია

**კაიშაურნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის ცენტრალურ ნაწილში. სამშენებლო წარწერის მიხედვით, აგებულია 1899 წელს. ეკლესიის აგებაში დიდი მონაწილეობა მიუღიათ ადგილობრივ მღვდელს შ. კაიშაურსა და ახლომდებარე სოფლების მცხოვრებთ.

ეკლესია დარბაზულია (16,4 x 7,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვითა და თლილი ქვით. კედლები ძირითადად ნატეხი ქვისაა. გარეთა კუთხეები კარ-სარკმლების ღიობები, ლავგარდანი და ცოკოლი თლილი ქვითაა ნაწყობი. ფართო და მაღალი თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული შვერილი აფსიდია, რომელსაც ორი სარკმელი აქვს. აფსიდის წინ ვიწრო ბემაა, საკურთხევლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. ჭერი ბრტყელია. ეკლესიის ცენტრალური ნაწილი კვადრატული დარბაზია, რომელსაც დასავლეთიდან მოკლე, კამაროვანი სივრცე ერთვის. დასავლეთით ორი დამხმარე ოთახია. ოთახებს შორის — განიერი დერეფანი. ოთახებში შესასვლელი დერეფნიდანაა. ოთახებს ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შუაში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია. თითო, მაგრამ ბევრად მცირე ზომის სარკმელია ბემისა და დასავლეთის კამაროვანი სივრცის გვერდის კედლებში. დარბაზი გადახურულია შეკრული კამარით. ინტერიერი შელესილია და ლურჯი და თეთრი საღებავითაა შეღებილი. იატაკზე ქვის ფილებია დაგებული. დასავლეთის ფასადზე, შესასვლელის თავზე, შემორჩენილია დანგრეული ვიწრო სამრეკლოს ნაწილი. კარის თავზე, ქვაზე ამოკვეთილია ცხენზე ამხედრებული წმინდა გიორგი, მის ქვემოთ ჯვრის გამოსახულება და სამშენებლო წარწერაა. კარის გვერდებზე თითო ვიწრო და მაღალი, ბრტყელი თაღით დასრულებული ნიშია, ასეთივე ნიშებია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე, სარკმლის გვერდებზე. აღმოსავლეთის ფასადზე, სარკმლებს შორის, ჯვრის გამოსახულება და ბრტყელი ნიშია. შენობა დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კედლები კბილანებიანი ლავგარდნითაა  დასრულებული. სახურავი თუნუქისაა. შენობის ცენტრალურ ნაწილზე, ოთხფერდა სახურავის კეხზე, თუნუქის ბოლქვისებრი დეკორატიული გუმბათია (დიამეტრი 1,3 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გუდრუხის სათაოს სამაროვანი

**გუდრუხის სათაოს სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდრუხის სიახლოვეს,  ყოფილ სოფელსა და ახალ საავტომობილო გზას შორის. თარიღდება  III-IV და XII-XIV საუკუნეებით. 1986-1989 წლებში გათხრები ჩაატარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. 

ადგილ სათაოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, შემაღლებულ ადგილას, შემორჩენილია მცირე ეკლესიის ნანგრევები, საძირკვლის დონეზე. ეკლესიის  ჩრდილო-აღმოსავლეთით გამოვლინდა სამარხები. გათხრილია 44 სამარხი. აქედან ოთხი III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება, ხოლო 40 XII-XIV საუკუნეებს, გვიანდელი ანტიკური ხანის ორმოსამარხებში გვხვდება მიცვალებულების ინდივიდუალური და წყვილადი დამარხვა მოკრუჩხულ მდგომარეობაში, მარცხენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ, 2 სამარხი წვრილი ძელებით იყო გადახურული. აღმოჩნდა თიხის ხელადები, ბრინჯაოს საყურეები, რგოლები, საკინძეები, რკინის დანები, შუბისპირი, აბზინდები. 

განვითარებული შუა საუკუნეების სამარხები, გარშემოვლებული იყო გალავნით. მისი ნაშთები საძირკვლის დონეზე შემორჩენილი იყო სამაროვნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და შედგებოდა ორპირი წყობისგან. სამარხები განლაგებული იყო მეჩხრად და ზოგ შემთხვებში ორ სართულად, დამხრობა დასავლეთიდან-აღმოსავლეთითაა. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. ინდივიდუალურ სამარხებში დაკრძალულია თითო მიცვალებული, ხოლო საოჯახოში - ოცდათოთხმეტამდე, რომელთა ძვლები მიხვეტილია აღმოსავლეთით. აღნაგობითა და საშენი მასალის მიხედვით გამოიყოფა სამარხთა ხუთი ტიპი, ორმოსამარხები, ორმოსამარხები გადახურული კლდის ფილებით, ქვისსამარხები, ამოშენებულ კედლიანი სამარხები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მაქართის სამაროვანი

**მაქართის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაქართას ჩრდილოეთით, მთის ძირას, ციცაბო ფერდობზე. „დიდებათ მიწად“ წოდებულ ადგილზე. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით VIII-VI საუკუნეებით. 1983 წელს გათხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანის აღმოსავლეთ ნაწილში გაითხარა დანგრეული და გაძარცვული ექვსი სამარხი. დასავლეთ ნაწილი, რომელიც სათიბადაა გამოყენებული, გაუთხრელია. ამ ტერიტორიაზე ხშირად პოულობენ სამარხეულ ინვენტარს. ორმოსამარხები მოგრძოა, ამოშენებული და გადახურულია ქვის ფილებით. აკრეფილი მასალა: თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს სპირალური ბეჭედი, საკიდი, ფირფიტოვანი სარტყლის ფრაგმენტები, ბრინჯაოს ირმის ქანდაკებები და სხვა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კაიშაურნის კოშკი

**კაიშაურნის კოშკი**, *სამების კოშკი* — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის აღმოსავლეთით, კაიშაურნის ველზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (7,2 x 4,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, სწორი კედელი და კუთხეები - ტლანქად დამუშავებული მოზრდილი ქვებით. კოშკი დანგრეულია, შემორჩენილია მისი მხოლოდ ერთი სართული. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი სწორ კედელშია, მიწის დონიდან 4,5 მეტრ სიმაღლეზე. სწორკუთხა კარის გარეთა კუთხეებისა და გადახურვის ნაწილი მონგრეულია. დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია სართულშუა ქვის ბრტყელი გადახურვის ნაწილი. კოშკის ირგვლივ ნაგებობათა ნანგრევებია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ვარსიმაანის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**ვარსიმაანის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვარსიმაანის სამხრეთით, ადგილ ვარსიმაანთქედებზე. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით V-IV საუკუნეებით. 1972, 1981, 1983-1984 წლებში გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

## აღწერა
ნამოსახლარზე გამოვლინდა ქვის საძირკველზე ალიზით ამოყვანილი კედლების ფრაგმენტები და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნამოსახლარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე გაითხარა სამაროვანი. გამოვლინდა 179 სამარხი. თიხნარ და ქვაღორღიან ნიადაგში 0.2-1.5 მეტრ სიღრმეზე გაჭრილი სამარხები ძირითადად მიწაყრილიანია. 12 სამარხი ქვაყრილიანია და სოციალურად დაწინაურებულ პირებს ეკუთვნოდა. მიცვალებულები სამარხებში დაკრძაალული იყვნენ ხელფეხმოხრილი, გვერდზე, ქალები მარცხნივ, მამაკაცები მარჯვნივ. ზოგს თავი ქვის ბალიშზე ედო. ოთხ სამარხში მხედართან ერთად ცხენიც იყო დამარხული. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია, გვხვდება წყვილადაც. აღმოჩენილი თიხის ჭურჭლის დიდი ნაწილი გამომწვარია შავლეგად, ნაწილი მოწითალო-მოჩალისფროა. გვხვდება შეღებილიც. ჭარბობს ბრინჯაოს ნივთები. აღმოჩენილია რკინის სამკაული, ძვირფასი ლითონის ნივთები. გვხვდება ქვის, მინისა და ძვლის ნაწარმიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კარდანახის ელიას ეკლესია

**კარდანახის ელიას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახის საღირაულებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია  რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ძლიერ დაზიანებულია დასავლეთ კედელი და სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე მთლიანად დანგრეულია: აღმოსავლეთ კედელი შუაში მთელ სიმაღლეზეა განგრეული. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრამდე აღწევს. ეკლესიას შსასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით კუთხეებში ოდნავ მომრგვალებული საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან მხრებით არ არის გამოყოფილი. საკურთხეველში და სამხრეთ კედელშო თითო ოთხკუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზაქათკარის კოშკი

**ზაქათკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზაქათკარის სამხრეთ-დასავლეთით, ნასოფლარ სუნტნის ტერიტორიაზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით.

## აღწერა
კოშკი ზურგიანია, ნაგებია რუხი ფერის, ერთმანეთს კარგად მორგებული, მოგრძო ლოდების სწორხაზოვანი რიგებით. შემორჩენილია მხოლოდ ქვედა, ყრუ ნაწილი. მოგვიანებით კოშკის თავი მოუსწორებიათ და ზედ დაუდგამთ წვრილი ნატეხი ქვით ტლანქად ნაშენი პატარა სამლოცველო. განსხვავებული ორიენტაციის გამო, სამლოცველო კოშკზე ცერადაა დადგმული ისე, რომ სამი კუთხე კოშკის კედლების მიმართ გადმოშვერილი აქვს, ხოლო სამხრეთის ფასადის წინ პატარა, დაბალი კუთხით შემოზღუდული, სამკუთხა მოხაზულობის ეზოა შექმნილი. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი სამლოცველოს სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. სამლოცველო უაფსიდოა. შიგნით აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლები სწორია, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები — მრუდხაზოვანი. აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდესთან ვიწრო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია, რომელსაც საფეხუროვანი რაფა აქვს. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ძირს დახრილი ცალმაგი სათოფურია. სამლოცველოს იატაკის ქვეშ ტიხრით გამიჯნური ორი სამალავია მოწყობილი. ინტერიერი გადახურულია სხმული კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. ფასადები სადაა. კედლები დასრულებულია ნატეხი ქვით გამოყვანილი თაროსებრი ლავგარდნით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო ამირნის კოშკი

**ზემო ამირნის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ზემო ამირნის აღმოსავლეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკის ზედა ნაწილი მონგრეულია, შემორჩენილია მისი მხოლოდ სამი სართული და მეოთხე სართულის მცირე ნაწილი. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. შემოსასვლელი სწორ კედელში მეორე სართულის დონეზეა, ჩრდილოეთით. კარის ქვეშ პირველი სართულის სწორკუთხა სარკმელია, მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. მეორე სართულის გრძივ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. მესამე სართულის კედლები ყრუა. მეოთხე სართულის სწორ კედელში შემორჩენილია აივანზე გასასვლელი კარის კვალი. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, შემორჩენილია კოჭების ბუდეები. სართულები ერთმანეთს ხის კიბით უკავშირდებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მაღაროსკარის მეორე ეკლესია

**მაღაროსკარის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ნასოფლარ კართანის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ძეგლი 1986 წელს გაითხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 0,5–0.7 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. იატაკი თიხატკეპნილია. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ 0,2 მეტრითაა შემაღლებული. ბაქანზე წინიდან მიდგმულია ნატეხი ქვით ნაგები კუბური ფორმის კვარცხლბეკი, რომელიც როგორც ჩანს, ჯვრისთვის იყო განკუთვნილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მაღაროსკარის პირველი ეკლესია

**მაღაროსკარის პირველი ეკლესია** — არქეოლოგიური და არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარიდან ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარი კართანასთან, მთის თხემზე. განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. 1974 წელს გაითხარა ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. კონსტრუქციულ ნაწილებში შირიმის თლილი ქვებიცაა გამოყენებული. გრძივი კედლებისა და დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი დანგრეულია, ჩაქცეულია კამარა. გარედან სამხრეთი, დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მნიშვნელოვან ნაწილს მიწაყრილი ფარავს. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი გარედან ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. შიგნით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ნიშია. ჩრდილოეთის ნიში გადახურულია ერთმანეთზე მიყრდნობილი ორი ქვის ფილით. სამხრეთის ნიში სწორკუთხაა, საკმაოდ ღრმაა და გეგმით ტეხილის ფორმა აქვს. საკურთხევლის ბაქანი ერთი საფხეურით ამაღლებულია. საკურთხეველში შემორჩენილია ფიქლის ფილებით მოგებული და კირხსნარით მოსწორებული იატაკის ფრაგმენტები. საკურთხევლის შუაში შირიმის ბლოკებით ნაგები ტრაპეზის მცირე ნაწილია. შირიმით ნაწყობი კანკელისგან საფუძველიღაა შემორჩენილი. სატრიუმფო თაღი, რომლის უმეტესი ნაწილი შირიმის ქვითაა ნაწყობი, ეყრდნობა შირიმის პროფილირებულ იმპოსტებს. გრძივ კედლებზე ორ-ორი ორსაფეხურიანი პილასტრია. პილასტრების წინა საფეხურზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღებით დარბაზის კამარა სამ ტოლ ნაწილად იყოფოდა. პილასტრებს შორის თითო ნახევარწრიული ყრუ თაღია გამოყვანილი, რომელთა იმპოსტების პროფილს თარო და ცერად ჩამოკვეთილი სიბრტყე შეადგენს. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები შიგნით და გარეთ შელესილია.

ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ეკვროდა, რომლისგანაც მხოლოდ კვალია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მაღაროსკარის კოშკი

**მაღაროსკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 5 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარ კართანასთან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, აგებულია კლდოვან კონცხზე. ნაგება ნატეხი ქვითა და შირიმით, მტკიცე დუღაბზე. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. პირველი სართული 1-1,5 მეტრზე ნანგრევებითაა ამოვსებული. სართულის აღმოსავლეთ კედელში კარის ღიობის კვალი ჩანს სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. მეორე სართულის დასავლეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი სწორკუთხა სარკმელი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კაჭრეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კაჭრეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაჭრეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება XX საუკუნის დასაწყისს.

ეკლესია დარბაზულია (11,5 x 7,8 მეტრზე). ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვითა და აგურით. კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, აგურთაა გამოყვანილი კარ-სარკმელთა ღიობები, გარეთა კუთხეები და ლავგარდანი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია, გარედან კედლების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით. დაზიანებულია: სახურავზე ალაგ-ალაგ აყრილია საფარი, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეების ზედა ნახევარი და ლავგარდინის ნაწილი, ფასადებზე აქა-იქ ამოცვენილია საპირე ქვები.

შესასლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან; ორივე კარი აგურით ნაწყობი მშვილდისებრი თაღითაა გადახურული. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით. ორივე მხრიდან მშვილდისებრთაროვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სამი სარკმელია გაჭრილი ჩრდილოეთით. ხოლო ორი სამხრეთით. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში ორი განიერი, მშვილდისებრი თაღის დასრულებული და ორი პატარა სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. ორი სწორკუთხა ნიშაა ჩრდილოეთ კედელშიც. დარბაზი გადახურულია ხის კამარით. იატაკი კვადრატული აგურითაა მოგებული.

გარედან შენობის ოთხივე კუთხეს აგურით ნაწყობი, დეკორატიულად გაფორმებული პილასტრი ასდევს, რომელიც საფეხუროვანი კაპიტალითაა დასრულებული. განივი ფასადები ერთიანია, ხოლო გრძივები, საფეხურით შეღრმავებული ორ-ორი სწორკუთხა არითაა დანაწევრებული. აღმოსავლეთ ფასადზე საკურთხევლის სარკმელს აგურით ნაწყობი სადა საპირე ევლება, რომლის თაღი დასრულებულია შვერილი სათაურით, მოკლე ჰორიზონტარული გადანაკეცებით ქუსლებთან. სარკმლის ზემოთ, ფრონტონის არეში, აგურით ნაწყობი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა (ქვედა მკლავი ჩამონგრეულია). დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი რელიეფურ სადა საპირეშია ჩასმული. ფასადზე, ფრონტონის წვერში გამოსახულია პოსტამენტზე დაყრდნობილ რელიეფური ჯვარი. კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით.

ეკლესია გადახურულია თუნუქით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
სვიფი

საკუთარი სახელი **სვიფი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სვიფი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტის ცხუმარის თემში;
*სვიფი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტის ფარის თემში.
მაღაროსკარის სამაროვანი

**მაღაროსკარის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ნასოფლარ კართანის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ადგილზე. 1974 და 1983-1985 წლებში ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ აქ გათხარა 154 ქვის სამარხი და 4 აკლდამა. ძეგლი განეკუთვნება V-IX საუკუნეებს.

აკლდამები კოლექტიურია, ქვისსამარხები — ინდივიდუალური, არის კოლექტიურიც. მიცვალებულები დაკრძალულია ძირითადად ქრისტიანული წესით. ვხვდებით დაკრძალვის წინაქრისტიანულ წესის გადმონაშთებსაც. სამარხთა მნიშვნელოვანი ნაწილი გაძარცვულია. სამაროვანზე მოპოვებული მასალა: ვერცხლის და ბრინჯაოს ბეჭდები, ბრინჯაოს სამაჯურები, მშვილდსაკინძები, ქამარი, აბზინდები, მინის ბეჭდები, მინის და სარდიონის მძივები და სხვა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სალაღოსწვერის ეკლესია

**სალაღოსწვერის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარიდან დასავლეთით, 3 კილომეტრზე. სალაღოსწვერის მთაზე. განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით. თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,3 მეტრს აღწევს. აღმოსავლეთით ძლიერ შებრტყელებული ნალისებრი აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ქვედა ნახევარია შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ მოწყობილია ქვის თარო. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აფსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შირიმის კვადრებით ნაგები განიერი მხრებით. დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში, აფსიდთან ახლოს, თითო ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
კუდოს წმინდა გიორგის ეკლესია

**კუდოს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, კუდოს მთაზე, კანატიის ნასოფლარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება VIII-IX საუკუნეებს. ეკლესია, რომელსაც სამმხრივი გარშემოსავლელი ჰქონია (11,7 x 11,3 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში, კონსტრუქციულ ნაწილებში და კარ-სარკმლების წირთხლების წყობაში გამოყენებულია შირიმის კარგად გათლილი ქვები. ძლიერ დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა და კონქი, დანგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული გარშემოსასვლელი. თაღოვანი შესასვლელები სამხრეთიდან, დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია. აფსიდის კუთხეები თაროსა და დახრილი სიბრტყისგან შედგენილი მარტივი იმპოსტებითაა დასრულებული. დარბაზის გრძივ კედლებზე შირიმით ნაგები თითო ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებიც შირიმის მარტივი პროფილის კონსოლებს ეყრდნობა. ჩრდილო პილასტრზე შემორჩენილია საბჯენი თაღის წყობის მცირე ნაწილი. ეკლესიის ფასადები შელესილი ყოფილა. აღმოსავლეთის ფასადზე სარკმლის ღიობი გამოყვანილია შირიმის ქვებით. სარკმლის თავზე შირიმის ფილაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, მას ჰორიზონტალურგადანაკეცებიანი ნახევარწრიული თაღი აგვირგვინებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
კანატიის ჭალის ეკლესია

**კანატიის ჭალის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კანატიასთან ახლოს, გუდამაყრის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ჭალაში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. კედლების (სისქე 1 მეტრი) უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით შემორჩენილია შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის მხოლოდ ქვედა ნაწილი. ნანგრევებში შერეულია ლავგარდნის ქვები და გადახურვის ფიქლები. ეკლესიის ირგვლივ შეიმჩნევა საძირკვლამდე გალავნის კვალი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
Ericaphis voegtlini

***Ericaphis voegtlini*** — მწერი ბუგრისებრთა ოჯახისა. პირველად აღწერეს შალვა ბარჯაძემ, ენდი ჯენსენმა და მარიუშ კანტურსკიმ 2018 წელს. ბინადრობს მასპინძელ მცენარეზე *Chamaebatia foliolosa* კალიფორნიაში. საკმაოდ გრძელი და უდრეკი დორსალური ჯაგრებითა და მკაფიოდ გაფართოებული საწვნე მილებით, რომლებზეც კარგადაა განვითარებული პოლიგონალური ბადიანობა, განსხვავდება გვარ *Ericaphis*-ის ყველა დანარჩენი სახეობისაგან. ახალი სახეობა, სავარაუდოდ, კალიფორნიის ენდემია, ისევე, როგორც მისი მასპინძელი მცენარე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბუგრისებრნი
მეზვრიანთკარის ნამოსახლარი

**მეზვრიანთკარის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მეზვრიანთკარის სიახლოვეს, ჯვარმუხად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. 1989 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ნამოსახლარი შედგებოდა ორი სწორკუთხა სათავსისგან, რომელიც დაინგრა გზის მშენებლობის დროს. ნაგებობათა კედლები ნაშენი ყოფილა ალიზით. შემორჩენილი იყო მოსელილი იატაკი და ჭერის საყრდენი ბოძების ქვის ბალიშები. გამოვლინდა სასუფრე და სამეურნეო დანიშნულების თიხის ჭურჭლის ნატეხები, თიხის კვირისტავი, ბრინჯაოს სამაჯური და სხვა.

აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კაიშაურნის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კაიშაურნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნის სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (9,3 x 4,3 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი ეკლესიის ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში შიგნითკენ გაფართოებული თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის წინ და საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში თითო სწორკუთხა ქვა დგას. ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში (იატაკიდან დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე) ერთმანეთის მოპირდაპირედ მცირე ზომის ქვის თითო თაროა მოწყობილი. დარბაზის ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში თითო სარკმელია. ჩრდილო სარკმელი სწორკუთხაა, დასავლეთისა - თაღოვანი. დასავლეთ სარკმლის თავზე პატარა სწორკუთხა ღიობია (გვიანდელია) მოწყობილი. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადები სადაა. სახურავის კეხის აღმოსავლეთ კიდეში ეკლესიის ქვის პატარა მოდელი დგას, დასავლეთით - XlX საუკუნის სამრეკლო - ქვის ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს სვეტების აღმოსავლეთ წყვილი ეკლესიის დასავლეთ კედელზეა დაყრდნობილი, დასავლეთ წყვილი კი ქვის ორ კონსოლს ეყრდნობა. სამრეკლოს თლილს ქვის ლავგარდანი აქვს. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კამურთოს ნამოსახლარი

**კამურთოს ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ლიკოქისხევის მარჯვნივ, ტყიან ფერდობზე, სოფელ კარწაულთას სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნამოსახლარი შედგება ერთმანეთისგან 5-10 მეტრით დაშორებული რამდენიმე ნასახლარი ორმოსგან, რომლებიც დაფარულია ტყითა და ბუჩქნარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მენესოს პირველი ეკლესია

**მენესოს პირველი ეკლესია**, *დელფინის ხატი* — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მენესოს დასავლეთით, მდინარე ქსნისა და მთიულეთის არაგვის წყალგამყოფი ქედის თხემზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ძლიერ დაზიანებულია და მცენარეულობით იმდენადაა დაფარული, რომ მისი გეგმარების გარკვევა გასუფთავების გარეშე არ ხერხდება.

წრიული გალავნით შემოზღუდული ეზოს შუაში მოზრდილი დარბაზული ეკლესიის ნანგრევებია, რომელსაც სამხრეთით და ჩრდილოეთით სწორკუთხა მინაშენები აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მაღაროსკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

300px|მინი
**მაღაროსკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მაღაროსკარში. თარიღდება XIX საუკუნის I ნახევრით. 1984 წელს სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები. 

ეკლესია „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა, ნაგებია რიყის ქვით. გარეთა კუთხეებისა და გუმბათქვეშა თაღების წყობაში შედარებით მოზრდილი და უხეშად დამუშავებული რიყის ქვაა გამოყენებული. ფართო და თაღოვანი შესასვლელი დასავლეთის მკლავის ღერძზეა. აღმოსავლეთის მკლავი დასრულებულია შიგნით ნახევარწრიული, ხოლო გარედან ხუთწახნაგოვანი შვერილი აფსიდით, რომლის ღერძზე ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ორი სწორკუთხა ნიშია, სამხრეთისაში — ერთი. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ ერთი საფეხურითაა შემაღლებული და ნახევარწრიული ამბიონი ეკვრის. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის მკლავებში თითო, საკმაოდ განიერი თაღოვანი სარკმელია. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე გუმბათია დაყრდნობილი. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის ყელის წრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა აფრების საშუალებით ხდება. ყელს ფუძის დონეზე შემოუყვება მკვეთრად შვერილი თარო. გუმბათის ყელში ასიმეტრიულადაა განლაგებული ხუთი ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელი, დანარჩენ ოთხ წახნაგში თითო ყრუ სარკმელია.

ეკლესიის გარეთა ფორმები სავსებით შეესაბამება მის შიდა სტრუქტურას. გრძივი ფასადები ერთმანეთის მსგავსია. აღმოსავლეთით წახნაგოვან შვერილ აფსიდს დამოუკიდებელი გადახურვა აქვს. დასავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკლავების წინ გეგმით კვადრატული და სამ მხარეს ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი კარიბჭეა. თაღები დაყრდნობილია ორ კვადრატულ ბოძზე და ეკლესიის შესაბამისი კედლის პილასტრებზე. ეკლესიის კედლები და გუმბათის ყელი თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული. ცხრაწახნაგა გუმბათს პირამიდული სახურავი აქვს. გადახურულია თუნუქით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
კაიშაურნის სამლოცველო

**კაიშაურნის სამლოცველო**, *მხედართა ხატი* — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაიშაურნიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, მაღალი, ფრიალო კლდის კიდეზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. სამლოცველო გეგმით თითქმის კვადრატულია (3,3 x 2,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. იგი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელსაც საფეხუროვანი ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ინტერიერი გადახურულია სხმული, ფერდებგაბრტყელებული კამარით. ფასადები სადაა. კედლები დასრულებულია ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა ფიქლითაა გადახურული. მსხვილი ქვით ნაშენი  გალავნიდან მხოლოდ ნაშთია შემორჩენილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კისტანის კოშკი

**კისტანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, პირიქითა ხევსურეთში, მდინარე არღუნის ხეობაში ნასოფლარ ლებაისკართან, სამანქანო გზიდან 300 მეტრზე. 

განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი გეგმით კვადრატულია (4,2 x 4,2 მეტრი), ხუთსართულიანი (სიმაღლე 15,5 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, II სართულზე, მიწიდან 2,2 მეტრ სიმაღლეზე. კარი გადახურულია ნახევარწრიული თაღით. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. I სართული სამალავია, II, III და IV — საცხოვრებელი. მათ კედლებში ერთმაგი, ორმაგი და სამმაგი სათოფურებია (აღმოსავლეთის ფასადზე სათოფურების ხვრელები სამკუთხაა). III და IV სართულებზე თითო სარკმელია აღმოსავლეთით. IV სართული სათავდაცვოა და ოთხივე მხარეს თითო სალოდე აქვს. სალოდეებს კედლებში სათოფე ხვრელებია დატანებული. II სართული გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული, რომელსაც ზედა ნაწილი წაკვეთილი აქვს. სხვა სართულების გადახურვა გამართულია ხის კოჭებზე. კოშკს საფეხურებიანი, პირამიდისებრი სახურავი ხურავს. ფასადებზე ქვის წყობა თანაბარია. ზოგან შელესილობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.  აღმოსავლეთით, შესასვლელის ზღურბლის ქვაზე, ამოკვეთილია წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვარი, რომლის მკლავებს შორის წერტილებია. ჯვრის გვერდზე გამოსახულია მამაკაცი, მას ხელში ფარ-ხმალი უჭირავს. მამაკაცის მარცხნივაც ტოლმკლავა ჯვარია. სახურავის ქვეშ, შელესილ ზოლზე, მოწითალო საღებავით დახატულია ადამიანისა და ცხოველების გამოსახულებები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნახარელა ღვთისმშობლის ჯვარი

**ნახარელა ღვთისმშობლის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კისტანის სამხრეთ-დასავლეთით. ხატის კომპლექსში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე კოშკი და საჯარე. დარბაზი ფიქლის მშრალად ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. დარბაზის შუაში კერაა მოწყობილი. კედლების გაყოლებაზე ქვის სკამებია. დარბაზის ჩრდილოეთის ნაწილი ნაწილობრივ მიწაშია შეჭრილი. გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. საქვაბე დარბაზიდან დასავლეთით 50-60 მეტრზეა. ფიქლის მშრალად ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. გადაკეთებულია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, პატარა სათავსის გავლით აქვს, რომელიც ფიქლითაა გადახურული. საქვაბის სამხრეთ კედელში სარკმელია გაჭრილი, დასავლეთ კედელში ოთხი თახჩაა. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლის კუთხეში საცეცხლეა მოწყობილი. ორფერდა გადახურვა ჩაქცეულია. საზარე მდებარეობს დარბაზის დასავლეთით. იგი მშრალად ნაშენი, ოთხკუთხა კოშკისმაგვარი მასიური ნაგებობაა, გადახურულია ხუთსაფეხურიანი ოთხფერდა სახურავით. მსგავსი ნაგებობა დგას დარბაზის უკან, ჩრდილოეთით, 10-15 მეტრზე. საქვაბის აღმოსავლეთით, სამიოდე მეტრზე, მდებარეობს წაკვეთილი პირამიდის ფორმის პატარა მასიური ნაგებობა, რომელსაც დასავლეთით თახჩა აქვს დატანებული. საჯარე მშრალად ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა, მდებარეობს საქვაბის ჩრდილოეთით, 30-40 მეტრზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გარედან, კარის გვერდით პატარა თახჩაა. სათავსში სამხრეთ კედლის გასწვრივ, ხის საკმაოდ განიერი საწოლია გამართული, ხოლო დასავლეთ კედელთან - ხის მორისგან გაკეთებული სკამი. ასეთივე სკამი ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივაცაა. საჯარის დასავლეთ ნახევარში კერაა მოწყობილი. გადახურულია თუნუქის ცალფერდა სახურავით.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ავთანდილაანთ ციხე

**ავთანდილაანთ ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კისტანის სამხრეთით, წყალგამყოფ ქედზე, სამანქანო გზიდან 2 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია კლდის ქვით. შედგება ერთმანეთთან ახლოს მდგარი ორი სხვადასხვა ზომის ციხე სახლისგან, მ.შ მოზრდილს, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე გალავნით შემოზღუდული ეზო (12,3 x 7,3 მეტრი) ეკვრის. პირველი მოზრდილი ციხე-სახლი (7 x 6,4 მეტრი) სამსართულიანია (სიმაღლე 9 მეტრი), შესასვლელი პირველ სართულზე. ეზოდან (ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან) აქვს. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული, რომლის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ კედელში კარის გარდა ერთი ნიშიცაა, მოპირდაპირე კედელში ერთი სათოფურია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-დასავლეთით — თითო სათოფური და ნიში. ეს სართული საქონლის სადგომი იყო. მეორე საცხოვრებელ სართულსაც შესასვლელი ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან აქვს. კარი მიწის დონიდან 3,3 მეტრ სიმაღლეზეა გაჭრილი და ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია, მოპირდაპირე მხარეს — სამი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფური და ერთი ნახევარწრიული თაღით გადახურული სარკმელია, ჩრდილო-დასავლეთ კედელში — სარკმელი და სათოფური. მესამე სართულზე, რომელიც სათავდაცვოა, ყოველ მხარეს წვერწაკვეთილი ისრული თაღით დასრულებული თითო მოზრდილი სარკმელია, რომელთა გვერდებზე თითო სათოფურია მოწყობილი. ციხე-სახლს ხის კოჭებზე გამართული სართულშუა გადახურვა და მიწურბანიანი სახურავი ჰქონია. ფასადზე, პირველი სართულის შესასვლელთან, მოზრდილ ქვაზე (70 x 15 სანტიმეტრი) ამოკვეთილია „გიორგ“. მეორე ციხე-სახლის (5,4 x 5,3 მეტრი, სიმაღლე 8,7 მეტრი) შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. მეორე სართულის შესასვლელიც ამავე მხარესაა გაჭრილი, მიწის დონიდან 2,85 მეტრზე. პირველი სართული საქონლის სადგომია. აქ დასავლეთ კედელში კარის გარდა ორი ნიში და ერთი სათოფურია, ხოლო სამხრეთისაში — ერთი ნიში. მეორე საცხოვრებელი სართულის კედელშ ორი სარკმელი და სათოფურია. მესამე (სათავდაცვო) სართულის ოთხივე კედლის შუაში ისრულთაღოვანი თითო სარკმელია. დასავლეთ სარკმელი მოგვიანებით ამოუშენებიათ და შიგ სათოფური მოუწყვიათ. ამ ციხე-სახლსაც ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვა და მიწურბანიანი სახურავი ჰქონია. ჩრდილოეთის ფასადზე, პირველი სართულის სარკმლის საპირე ქვაზე ამოკვეთილია ხელის მტევანი, წრე და ჯვარი, ხოლო სამხრეთ სარკმლის საპირე ქვებზე ერთ მხარეს ოთხკუთხა ფარი და ხმალია გამოსახული, მეორე მხარეს — მამაკაცის სტილიზებული ფიგურა. მამაკაცს ცალ ხელში მრგვალი ფარი უკავია, მეორეში — ხმალი. გალავნის შემორჩენილი კედლების სიმაღლეა 3,5 მეტრი. მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთითაა. ამ მხარეს ორი ნიში და ორი სათოფურია. ჩრდილოეთ-დასავლეთ კედელში ორი სათოფური და ნახევარწრიული თაღის დასრულებული მეორე კარია, რომელსაც წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. ამავე კედელში ორი სათოფურია, ეზოს მხრიდან ცენტრში — ერთი პილასტრი. გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედლის ზედა ნაწილში დიდი (4,75 x 1,2 მეტრი) ოთხკუთხა ღიობია, რომლის გვერდებზე, შიგნით, თითო პატარა პილასტრია. ამავე კედელში სამი სათოფურია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კისტანის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კისტანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კისტანის სამხრეთით, ნასოფლარ ლებაისკარის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპისაა (7,1 x 5,2 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით და ფიქლით. წყობა ირეგულარულია. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია ჩრდილო კედელი, აფსიდის ჩრდილო გვერდის ნაწილი და დანარჩენი კედლების მცირე ნაწილები (სიმაღლე 1-1,3 მეტრი). ეკლესიის გუმბათქვეშა სივრცეს ერთოდა ნახევარწრიული აფსიდით დასრულებული აღმოსავლეთის მკლავი და სამი მოკლე, სწორკუთხა მკლავი. აფსიდის ჩრდილო გვერდის შემორჩენილ ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის დანარჩენი მკლავების შუა ნაწილში გაჭრილი შესასვლელიდან მხოლოდ ჩრდილოეთისაა შემორჩენილი. თაღოვანი შესასვლელის თავზე სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილო მკლავის ჩრდილო კედელზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის მცირე ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
აბულეთაურთ ციხე

**აბულეთაურთ ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კისტანის სამხრეთით, წყალგამყოფ ქედზე, სამანქანო გზიდან 1,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. ციხეში შედის კოშკი, ციხე-სახლი და კედლებით შემოზღუდული შიდა ეზო. კოშკი (3,6 x 3,6 მეტრი) ხუთსართულიანია (სიმაღლე 14,5 მეტრი), I სართულის შიდა ზომებია 2,5 x 2,3 მეტრი, ბოლოსი — 2,1 x 2,1 მეტრი. კოშკის ერთადერთი კარი აღმოსავლეთ კედელშია, მიწის დონიდან 3,3 მეტრ სიმაღლეზეა გაჭრილი. კარის წინ 1,1 მეტრი სიმაღლის ქვის სწორკუთხა ბაქანია, რომელსაც შესასვლელთან მისადგმელი ხის კიბე აკავშირებდა. I სართული სამალავი იყო. II, III და IV — საცხოვრებელი. თითოეულ სართულს ჩრდილოეთით თითო სარკმელი აქვს, დანარჩენ კედლებში — თითო სათოფური. V (სათავდაცვო) სართულის საფასადო მხარეს სალოდეების კონსოლებია შემორჩენილი. სართულშუა გადახურვა გამართულია ხის კოჭებზე. V სართული ძლიერ შემაღლებული, წვერწაკვეთილი გუმბათოვანი კამარითაა გადახურული. გარედან სახურავი პირამიდული ფორმისაა, საფეხურებიანი. ციხე-სახლი სამსართულიანია. თითოეულ სართულზე თითო ოთახია. I სართული (4,4 x 4 მეტრი, სიმაღლე 3 მეტრი) საქონლის სადგომია. თაღოვანი შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. II სართული საცხოვრებელია, სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი კარია, მის აღმოსავლეთით ვიწრო სათოფურია მოწყობილი. III სართული სათავდაცვოა. სართულის ჩრდილოეთ კედელში სალოდე და ერთი სათოფურია, აღმოსავლეთ კედელში — ორი სათოფური. დასავლეთ კედელში ერთი სათოფური და ორი სარკმელი. სამხრეთ კედელი შუა ნაწილში გახსნილია. კედლის განაპირა ნაწილებზე შემორჩენილია ღიობების კვალი. კოშკსა და ციხე-სახლს შორის მოქცეულია ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან სწორი კედლით შემოზღუდული შიდა ეზო. ჩრდილოეთ კედლის მაქსიმალური სიმაღლეა 2,8 მეტრი. მის შუა ნაწილში თაღოვანი შესასვლელია. აღმოსავლეთ კიდესთან კი — ღრმა სწორკუთხა ნიში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქოლგოსანა

**ქოლგოსანა** () — დიდი ზომის ფრინველთა გვარი კოტინგისებრთა ოჯახისა. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში. მათთვის ყველაზე დამახასიათებელი ნიშანია ბუმბულებისგან შემდგარი გრძელი, ბიბილოს ფორმის ქოჩორი თავზე და ქვევით ჩამოშვებული კანის ნაკეცი კისერზე, რომელიც ყველა მხრიდან ბუმბულითაა შემოსილი. ერთი შეხედვით ყვავებს წააგვანან. ნისკარტიც ყვავისას წააგავს, თუმცა უფრო ბრტყელია. ბინადრობენ ტყეებში. უმთავრესად ნაყოფებით იკვებებიან. მათი ძახილი ძროხის ან ხბოს ბღავილს წააგავს. დებენ 2 თეთრ კვერცხს. გვარში 3 სახეობაა, რომელთაგან ყველაზე მეტად ცნობილია ამაზონის ქოლგოსანა (*С. ornatus*), რომელიც ამაზონის ზემო წელზეა გავრცელებული; შეფერილია შავად.

## სახეობები 
* ეკვადორული ქოლგოსანა (*Cephalopterus penduliger*)
* ამაზონის ქოლგოსანა (*Cephalopterus ornatus*)
* ყელტიტველა ქოლგოსანა (*Cephalopterus glabricollis*)

## ლიტერატურა 
* Головачи // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона. доп. т. Ia: Гаагская конференция — Кочубей. — СПб. 1905. — с. 590.

## სქოლიო 
*
ნაშიხვი

**ნაშიხვი** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, იდლიანის თემში (სოფლები: იდლიანი, ლებურცხილა, ნაშიხვი, ჭალე).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Holland & Holland

**Holland & Holland** (**ჰოლანდ-ჰოლანდი**, შემოკლებით **Н&Н**) — სანადირო თოფების ერთ-ერთი უძველესი და უმსხვილესი მწარმოებელი ბრიტანული კომპანია, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს ლონდონში. კომპანია დააარსა ჰარის ჰოლანდმა 1835 წელს ლონდონში.

კომპანია დაკავებულია ძვირადღირებული სანადირო თოფების, პრესტიჟული სანადირო აქსესუარებისა და ტყვია-წამლის წარმოებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს კომპანიები
მქნევარა

[მინი|თანამედროვე [ავტომობილი|ავტომობილის მქნევარა.]]
მინი|მქნევარა ძველი ფაბრიკიდან
**მქნევარა,** (მქნევარა თვალი) — მასიური მრგვალი დეტალი, რომელსაც აყენებენ მანქანის  წამყვან ლილვზე  მისი ბრუნვის უთანაბრობის შესამცირებლად  მოძრაობის დამყარებული რეჟიმის დროს. მქნევარა თვალია, რომლის მძიმე ფერსო მორგვთან შეერთებულია სწორი მანებით ან მთლიანი დისკოთი. ხშირად იგი შკივის ან ქუროს დისკოს ფუნქციას ასრულებს. მქნევარა აჩქარების დროს აგროვებს კინეტიკურ ენერგიას, შენელებისას კი გასცემს და ამით მანქანის ნორმალური მუშაობისათვის დასაშვებ სიდიდემდე ამცირებს ლილვის ბრუნვის უთანაბრობას. მქნევარას ენერგიას იყენებენ მანქანის ამძრავად, მაგ., გირობუსში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მანქანებისა და მექანიზმების ნაწილები
ცოტნე ზურაბიანი

**ცოტნე ზურაბიანი** (დ. 28 სექტემბერი, 1984, წყალტუბო)  — ქართველი 	დიპლომატი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დიპლომატიისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ისტორიის სპეციალობით.

2004-2008 წლებში მუშაობდა არასამთავრობო ორგანიზაცია „თანასწორობის ინსტიტუტი“, ადამიანის უფლელებების დაცვის მიმართულება; 2009-2010 წლებში სწავლობდა ლატვიის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, სადაც ევროპათმცოდნეობის მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა; 2010-2011 წლებში სწავლობდა ბრემენის  სახელმწიფო უნივერსიტეტში (გერმანია), სადაც ეკონომიკისა და ევროპული კანონმდებლობის მაგისტრის ხარისხი მოიპოვა; 2012-2013 წლებში მუშაობდა  სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა სამინისტროში, საერთაშორისო ურთიერთობების მიმართულებით; 2014 წელს უშაობდა ქ. თბილისის მერიის ახალგაზრდულ საქმეთა განყოფილების უფროსი; 2015 წელს კი საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის მინისტრის მრჩევლად. არის 4 პუბლიკაციის ავტორი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მაჟორიტარულ არჩევნებში ხმათა 52,91% მიიღო (14 017 ხმა).

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული  28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1984
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
ცოტნე
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
სერგი კაპანაძე

**სერგი კაპანაძე** (დ. 25 აპრილი, 1981, ქ. ჭიათურა) — ქართველი დიპლომატი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლისა და საერთაშორისო ურთიერთობების ფაკულტეტი. სწავლობდა დრიუს უნივერსიტეტის (აშშ)  პოლიტიკური მეცნიერებების ფაკულტეტზე. 2003 წელს — ბუდაპეშტის ცენტრალური ევროპის უნივერსიტეტის (უნგრეთი) საერთაშორისო ურთიერთობათა და ევროპულ კვლევათა მაგისტრი. 2010 წელს მიენიჭა თსუ საერთაშორისო ურთიერთობების დოქტორის ხარისხი.

სხვადასხვა დროს მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური და პოლიტიკური მეცნიერებების ფაკულტეტის საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმართულების ასისტენტ-პროფესორად, სტრატეგიულ გამოკვლევათა ცენტრის ანალიტიკოსად; საგარეო საქმეთა სამინისტროს რეგიონული თანამშრომლობის დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილედ, საქართველოს პრეზიდენტის მრჩევლად, საგარეო დაზვერვის სპეციალური სამსახურის ანალიტიკური სამმართველოს უფროსად, საგარეო საქმეთა სამინისტროს საერთაშორისო ორგანიცაზიების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილედ, ამავე სამინისტროს საერთაშორისო ორგანიცაზიების დეპარტამენტის დირექტორად. 2011-2012 წლებში  იყო  საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილე. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“. 2016 წლის ნოემბრიდან პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე.  იყო გადაცემა „რა? სად? როდის?“-ის ერთ-ერთი გუნდის წევრი. 

მისი მეუღლეა ეკა აკობია.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ს
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჯემალ ადამაშვილი

**ჯემალ გაბრიელის ძე ადამაშვილი** (დ. 1 იანვარი, 1941, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ – გ. 14 მარტი, 2026, თბილისი, საქართველო) — ქართველი კომპოზიტორი. ცნობილია საბავშვო მუსიკით, აგრეთვე საგალობლებითა და რამდენიმე კინომუსიკით. საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირის ნამდვილი წევრი. ღირსების ორდენი კავალერი (2003). გიორგი ლეონიძის სახელობის პრემიის ლაურეატი (2009).

## ბიოგრაფია 
ჯემალ ადამაშვილი დაიბადა 1941 წლის 1 იანვარს თბილისში, გაბრიელ ადამაშვილისა და სონია კეკელიას მრავალშვილიან ოჯახში. ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო მუსიკით. 1972 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1967–2000 წლებში ხელმძღვანელობდა ანსამბლ „ნატვრის თვალს“. საქართველოს ტელევიზიაში „პირველ სტერეოზე“ მიჰყავდა გადაცემა „ქართული გალობა“. ხელმძღვანელობდა ჩოხოსანთა ფოლკლორულ ანსამბლ „შავლეგოს“. იყო სრულიად საქართველოს გვარების წინამძღოლთა დარბაზის თანათავჯდომარე, დარბაზის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ადამაშვილების გვარის წინამძღოლი (ასევე ჰიმნის ავტორი), ოქროს არწივის მფლობელი, 1978 წლიდან ეკლესიის მგალობელი (რეგენტი), 9 შვილის მამა.

გარდაიცვალა ხანგრძლივი ავადმყოფობის შედეგად, 2026 წლის 14 მარტს, თბილისში. 17 მარტს გამოასვენეს სიონის საკათედრო ტაძრიდან, სადაც რამდენიმე ათეული წელი გალობდა. დაკრძალულია საბურთალოს სასაფლაოზე მეუღლესთან ერთად. აღსანიშნავია, რომ მისი გარდაცვალების შემდგომ ოჯახს სამძიმრის წერილი გაუგზავნა პატრიარქმა ილია II-მ (16 მარტს), რომელიც პატრიარქის მიერ გაგზავნილი ბოლო წერილი აღმოჩნდა.

## შემოქმედება 
მის სიმღერებს ასრულბდნენ: ანსამბლები – „ნატვრის თვალი“, „მზიური“, „ბასტი-ბუბუ“, „მერცხალი“; მისი მოწაფეები იყვნენ: რ. რცხილაძე, ნ. თუშიშვილი; დაწერილი აქვს  საფორტეპიანო კვინტეტი (1966), ვოკალური ციკლი ვაჟა–ფშაველას ლექსებზე (1968), კონცერტი საყვირისათვის (1970; პირველი შესრულება ბათუმში, 1977), სიმებიანი კვარტეტი (1986), სიმღერები, მათ შორის: „გამარჯობა, მამულო“, „საოქტომბრო“; საბავშვო სიმღერების კრებული (4); მუსიკა თოჯინების თეატრისა (17) და დრამატული სპექტაკლებისათვის, მათ შორის: „რომელია მართალი?“ (1970, ცხინვალი), „ტყუპები“ (1978); მხატვრული კინოფილმებისათვის: „ნათელა“ (განახლებული მუნჯი ფილმი, 1978), „ნამდვილი კავკასიელი“ (განახლებული მუნჯი ფილმი, 1981), „ელისო“ (განახლებული მუნჯი ფილმი, 1984); დოკუმენტური ფილმი: „სვანეთის საგანძურები“ (1991); გასტროლებით იმოგზაურა ანსამბლ „ნატვრის თვალთან“ ერთად (სსრკ, პოლონეთი, გერმანია, ფინეთი, ბულგარეთი, რუმინეთი, ინდოეთი, იუგოსლავია, იტალია, საფრანგეთი).

## ლიტერატურა 
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 11, თბ., 2015.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2026
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი დირიჟორები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ჯემალ