open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოგოუე-ივინდო

**ოგოუე-ივინდო** () — პროვინცია გაბონის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მაკოკუ.

## გეოგრაფია 
პროვინციის ფართობი შეადგენს 46 075 კმ²-ს.

სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ზემო ოგოუეს პროვინციას, სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან ოგოუე-ლოლოს პროვინციას, დასავლეთიდან შუა ოგოუეს პროვინციას, ჩრდილოეთიდან ოგოუე-მარიტიმის პროვინციას, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან კონგოს რესპუბლიკას. პროვინცია მდებარეობს ეკვატორზე. პროვინციის სამხრეთ ნაწილში მიედინება მდინარე ოგოუე, აქ მასში ჩაედინება შენაკადი ივინდო.

## მოსახლეობა 
2013 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 63 293 ადამიანს.

*პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## დეპარტამენტები 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია დაყოფილია 4 დეპარტამენტად:
right|thumb|260px|ოგოუე-ივინდოს პროვინციის დეპარტამენტები.
* ივენდო (ადმ. ცენტრი — მაკოკუ) (Ivindo)
* ლოპე (ადმ. ცენტრი — ბოუე) (Lopé)
* მვუნგი (ადმ. ცენტრი — ოვანი) (Mvoung)
* ზადიე (ადმ. ცენტრი — მეკამბო) (Zadié)

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის პროვინციები
ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზია

**ქუთაისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია**  — 1880 წელს ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მცდელობით ქუთაისში გაიხსნა პირველი ქართული სკოლა. 1905 წელს იგი გიმნაზიად გადაკეთდა.

1901 წლიდან მას სათავეში ჩაუდგა გამოჩენილი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე იოსებ ოცხელი. მის სახლთანაა დაკავშირებული გიმნაზიისთვის შენობის აგების იდეა. ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურთა მარშლის, დ. ნიჟარაძისა, და ცნობილი საზოგადო მოღვაწის, კ. ლორთქიფანიძის, დახმარებით შესყიდულ იქნა მიწის მოზრდილი ნაკვეთი, სადაც აშენდა შესანიშნავი შენობა გიმნაზიისათვის.1913 წლის 21 თებერვალს შენობა საზეიმოდ გაიხსნა და მასში ფუნქციონირება განაგრძო ქართულმა გიმნაზიამ.

რუსეთის საიმპერიო რეჟიმის დროს გიმნაზია ეროვნული მიმართულებით წარმართავდა იმდროინდელ ახალგაზრდობას. იოსებ ოცხელი, სილოვან ხუნდაძე და სხვა პედაგოგები აქტიურად იბრძოდნენ მოსწავლეებში ეროვნული იდეალების დამკვიდრებისთვის. ამიტომ იყო, რომ გიმნაზიის აღმზრდელები და აღსაზრდელები იცავდნენ ქართველი ერის ღირსებას. გიმნაზიის მოსწავლის, კონსტანტინე გამსახურდიას, თაოსნობით მე-20 საუკუნის 10-იან წლებში გიმნაზიაში შეიქმნა ახალგაზრდული ორგანიზაცია „ცხრა მუხა“, რომელშიც ეროვნული თავისუფლებისათვის მებრძოლი ახალგაზრდები იყვნენ გაერთიანებული.

გიმნაზიის პედაგოგებმა დიდი როლი შეასრულეს ეროვნული სკოლისათვის სახელმძღვანელოების გამოცემის საქმეში. იოსებ ოცხელის ინიციატივით შექმნილ გამომცემლობა „განათლებაში“ დაიბეჭდა სილოვან ხუნდაძის „ქართული ქრესტომათია“, „ქართული ენის გრამატიკა“, დიმიტრი უზნაძის „ძველი საბერძნეთი“, „ძველი რომი“, იოსებ ოცხელის „არითმეტიკა“ და სხვა. მე-20 საუკუნის დასაწყისში სკოლას სტუმრობდნენ ვაჟა-ფშაველა, იაკობ გოგებაშვილი, მოგვიანებით — კონსტანტინე გამსახურდია. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ გიმნაზიის სტატუსი რამდენიმეჯერ შეიცვალა. 1954 წლიდან მას ეწოდა აკაკი წერეთლის სახელობის მე-2 საშუალო სკოლა, 1995 წლიდან  — ეროვნული გიმნაზია, 2007 წლიდან კი ეწოდა იოსებ ოცხელის სახელობის ქუთაისის მე-2 საჯარო სკოლა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქუთაისის განათლების ცენტრები
კატეგორია:ქუთაისის ისტორია
ნგუნიე

**ნგუნიე** () — პროვინცია გაბონის სამხრეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მუილა.

## გეოგრაფია 
პროვინციის ფართობი შეადგენს 37 750 კმ²-ს. სამხრეთიდან ესაზღვრება ნიანგის პროვინციას, დასავლეთიდან ოგოუე-მარიტიმის პროვინციას, ჩრდილოეთიდან შუა ოგოუეს პროვინციას, აღმოსავლეთიდან ოგოუე-ლოლოს პროვინციას, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კონგოს რესპუბლიკას. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისაკენ პროვინციას კვეთს მდინარე ნგუნიე, მდინარე ოგოუეს ყველაზე უფრო დიდი მარცხენა შენაკადი.

## მოსახლეობა 
2013 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 100 838 ადამიანს.

*პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## დეპარტამენტები 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია დაყოფილია 9 დეპარტამენტად:
* ბუმი-ლუეტსი (ადმ. ცენტრი — მბიგუ) (Boumi-Louetsi)
* დოლა (ადმ. ცენტრი — ნდენდე) (Dola)
* დუია-ონოუე (ადმ. ცენტრი — მუილა) (Douya-Onoye)
* ლუეტსი-ბიბაკა (ადმ. ცენტრი — მალინგა) (Louetsi-Bibaka)
* ლუეტსი-ვანო (ადმ. ცენტრი — ლებამბა) (Louetsi-Wano)
* მუგალაბა (ადმ. ცენტრი — გიეტსუ) (Mougalaba)
* ნდოლუ (ადმ. ცენტრი — მანჯი) (Ndolou)
* ოგულუ (ადმ. ცენტრი — მიმონგო) (Ogoulou)
* ტსამბა-მაგოტსი (ადმ. ცენტრი — ფუგამუ) (Tsamba-Magotsi)

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის პროვინციები
ოუენდო

**ოუენდო** () — პორტი გაბონში, მდებარეობს ლიბრევილიდან სამხრეთ-დასავლეთით. ტრანსგაბონური რკინიგზის უკიდურესი დასავლეთი სადგური.

ოუენდო — გაბონის მნიშვნელოვანი კომერციული პორტია, რომლის მოსახლეობის რაოდენობა 2013 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 79 300 ადამიანს. აქ მდებარეობენ ინდუსტრიული საწარმოები, მსხვილი ცემენტის ქარხნების ჩათვლით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია პორტ ოუენდოს შესახებ 

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის ქალაქები
ნიანგა

**ნიანგა** () — პროვინცია გაბონის სამხრეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ჩიბანგა.

## გეოგრაფია 
პროვინციის ფართობი შეადგენს 21 285 კმ²-ს. ჩრდილო-დასავლეთიდან ესაზღვრება ოგოუე-მარიტიმის პროვინციას, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ნგუნიეს პროვინციას, აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან კონგოს რესპუბლიკას.

დასავლეთიდან პროვინციას გარს ეკვრის ატლანტის ოკეანის გვინეის ყურის წყლები. აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ პროვინციაში მიედინება მდინარე ნიანგა, რომელიც ჩაედინება ატლანტის ოკეანეში.

## მოსახლეობა 
2013 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 52 854 ადამიანს.

*პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## დეპარტამენტები 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია დაყოფილია 6 დეპარტამენტად:
* ბასე-ბანიო (ადმ. ცენტრი — მაუმბა) (Basse-Banio)
* დუიგნი (ადმ. ცენტრი — მოაბი) (Douigny)
* დუტსილა (ადმ. ცენტრი — მაბანდა) (Doutsila)
* ზემო ბანიო (ადმ. ცენტრი — ნდინდი) (Haute-Banio)
* მონგო (ადმ. ცენტრი — მულინგი ბინზა) (Mongo)
* მუგუტსი (ადმ. ცენტრი — ჩიბანგა) (Mougoutsi)

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის პროვინციები
ლოპესის კონცხი

thumb|right|250px|გაბონის რუკა
**ლოპესის კონცხი** () — 55 კმ-ის სიგრძის ნახევარკუნძული გაბონში. მდებარეობს ცენტრალური აფრიკის დასავლეთ სანაპიროზე, რომლის კოორდინატებია — სამხრეთის განედის 0° 38' და აღმოსავლეთის გრძედის 8° 42'. ის გამოჰყოფს გვინეის ყურეს ატლანტის ოკეანისაგან. კონცხი მდებარეობს მდინარე ოგოუეს დელტაში, რომლის მახლობლად მდებარეობს ქალაქი პორტ-ჟანტილი. 1897 წლიდან კონცხზე ფუნქციონირებს შუქურა, თანამედროვე შენობა აშენდა 1911 წელს, მაგრამ რამდენიმე წლის განმავლობაში ის უყურადღებოდ არსებობდა და შესაძლებელია ეროზიისაგან დაინგრეს.

თავისი სახელწოდება კონცხმა მიიღო პორტუგალიელი მკვლევარის ლოპეს გონსალვესის პატივსაცემად, რომელმაც კონცხს მიაღწია 1474 წელს. XVIII—XIX საუკუნეებში ლოპესის კონცხი იყო მონათა ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი. 1862 წელს, საფრანგეთის ადგილობრივი ტომების წარმომადგენლებთან შეთანხმების საფუძველზე, ლოპესის კონცხი გადავიდა საფრანგეთის სუვერენიტეტის ქვეშ. დღეისათვის კონცხი იმყოფება გაბონის პროვინცია ოგოუე-მარიტიმის შემადგენლობაში. აქ მდებარეობს ნავთობის ტერმინალი, რომელიც უზრუნველყოფს გაბონის ნავთობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ექსპორტს.

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის გეოგრაფია
კატეგორია:გაბონის კონცხები
კატეგორია:აფრიკის კონცხები
მბანზა-ნგუნგუ

**მბანზა-ნგუნგუ** () — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ცენტრალური კონგოს პროვინციაში. ქალაქს ადრე ერქვა ტისვილი, ბელგიელი ბიზნესმენის ალბერტ ტისის პატივისცემის ნიშნად. 

მდებარეობს კინშასიდან სამხრეთ-დასავლეთით 154 კმ-ის დაშორებით. ზღვის დონიდან 604 მეტრზე. 

2012 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 101 336 კაცი.

ქალაქში განთავსებულია კონგოს უნივერსიტეტის რამდენიმე ფაკულტეტი.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
გრიგოლ ხურციძე

**გრიგოლ ხურციძე** (დ. 25 დეკემბერი, 1911 — გ. ივლისი,1942) — ქართველი მწერალი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1911 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ საპრასიაში. საშუალო შეძლების გლეხის, სერგო ხურციძის ოჯახში, 1927 წელს დაამთავრა ცხრაწლედი ქუთაისში, ხოლო 1931 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პედადოგიური ფაკულტეტი. ამავე წლის სექტემბრიდან 1941 წლის სექტემბრამდე მსახურობდა ვანის რაიონის სკოლებში მასწავლებლად და ერთხანს დირექტორად.

გრიგოლ ხურციძე ლიტერატურულ ასპარეზზე 20-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა, აქტიური ურთიერთობა ჰქონდა თბილისელ მწერლებთან, მის არქივში დაცულია მიმოწერა კონსტანტინე გამსახურდიასთან, მიხეილ ჯავახიშვილთან, ლეო ქიაჩელთან და დემნა შენგელაიასთან, რომელიც გრიგოლის უპირველესი ქომაგი იყო. 1934 წელს სალიტერატურო გაზეთში გამოაქვეყნა მოთხრობა „ყანები და ხალხი“, რომელსაც რეცენზია დემნა შენგელაიამ დაურთო. ამას მოჰყვა თარგმანები, ნოველები და რომანი „ჩვენი დღე და სოფელი“, რომელიც ფრონტზე წასვლამდე ლეო ქიაჩელს დაუტოვა და  დღის სინათლე მისი გარდაცვალებიდან დიდი ხნის შემდეგ, ვანო წულუკიძის მეოხებით იხილა.

1941 წლის 10 სექტემბერს, დიდი სამამულო ომის დაწყებიდან მალევე, გაიწვიეს საბჭოთა არმიის რიგებში. მასთან ერთად ფრონტზე წავიდა მისი უახლოესი მეგობარი პოეტი გიორგი ნაფეტვარიძე, რომელთან ერთადაც ხურციძე სკოლაში მუშაობდა. ისინი ჯერ თბილისის სამხედრო სასწავლებელში გაგზავნეს, სამთვიანი სწავლების შემდეგ კი, 1941 წლის 29 დეკემბერს, ყირიმის ფრონტზე გადაისროლეს. 1942 წლის ივლისში, სევასტოპოლის მისადგომებთან მდებარე საპუნ-გორას ციხესიმაგრესთან მოქმედებების დროს, გრიგოლ ხურციძე გმირულად დაიღუპა, რამდენიმე ხნით ადრე დაიღუპა გიორგი ნაფეტვარიძეც. მათი საფლავები ცნობილი არ არის.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ბრძოლებში დაღუპულები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
სონგოლოლო

**სონგოლოლო** () — ქალაქი კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ცენტრალური კონგოს პროვინციაში. მდებარეობს ანგოლის საზღვართან ახლოს, ზღვის დონიდან 301 მეტრზე.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 12 382 კაცი.

ქალაქი არის რკინიგზის სადგური მატადი-კინშასის სარკინიგზო ხაზზე.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
რაგნარ ლოდბროკი

**რაგნარ ლოდბროკი**, *რაგნარ ტყავის შარვალი* () — ნახევრადმითური დანიელი კონუნგი, სკანდინავიური დინასტიის, ინგლინგების წარმომადგენელი, მუნსოს დინასტიის დამაარსებლის, ბიორნ რკინისგვერდას მამა.

სანდო წყაროები, რომლებიც რაგნარის არსებობას ამტკიცებენ, არაა. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის ძირითადი დეტალები სკანდინავიური საგებიდანაა ცნობილი. ვარაუდობენ, რომ ისტორიული რაგნარი (თუ არსებობდა) IX საუკუნის პირველ ნახევარში მოღვაწეობდა და დანიის ერთ-ერთი გავლენიანი სამხედრო ლიდერი იყო. დიდი ალბათობით, ის სიგურდ ბეჭედის შვილი იყო.

ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა, რომელიც რაგნარს მიეწერება - 845 წელს ფრანკიის დედაქალაქ, პარიზსა და 865 წელს, ნორთუმბრიაზე თავდასხმაა. პარიზზე ლაშქრობის დროს ის 120 ხომალდსა და 5000 მეომარს მეთაურობდა. ქალაქი ვიკინგებმა დაიპყრეს, დასავლეთ-ფრანკიის იმპერატორმა, შარლ II მელოტმა კი დანიელებს ვერცხლის სახით 7000 ფუნტი გადაუხადა, რათა პარიზი განადგურებისგან გადაერჩინა. მიუხედავად იმისა, რომ რაგნარმა სიტყვა შეასრულა და პარიზი აოხრების გარეშე დატოვა, უკანა გზაზე, ჩრდილოეთ ფრანკიის გავლით მან ყველა დასახლება გაანადგურა, რომლებიც გადაკვეთა. ითვლება, რომ ლოდბროკის მიერ პარიზზე გალაშქრება 845 წლის 28 მარტს შედგა.

865 წელს, ნორთუმბრიაში, ჩრდილოეთ ინგლისში, რაგნარი ბრძოლაში დამარცხდა. მისი ჯარი სრულად გაანადგურეს, თავად კი ტყვეობაში მოხვდა და ნორთუმბრიის მეფე, ელა II-ის ბრძანებით გველებით სავსე ორმოში ჩააგდეს, სადაც მტანჯველი სიკვდილით მოკვდა. ლეგენდების მიხედვით, მომაკვდავმა რაგნარმა მეფე ელას მიანიშნა, რომ მისი შვილები, რომლებიც შვედეთში იმყოფებოდნენ, მამის სიკვდილის გამო შურს იძიებდნენ.

საგების თანახმად, რაგნარის შვილებმა (ივარ უძვლო, ბიორნ რკინისგევრდა, ჰალფდანი, უბა, სიგურდ გველისთვალა) ვიკინგების ისტორიაში ყველაზე დიდი ჯარი შეკრიბეს, რომელსაც დიდი წარმართული ჯარი ეწოდა და 867 წელს ინგლისში შეიჭრნენ. მათ მამის სიკვდილის გამო მეფე ელა დაატყვევეს და სისხლიანი არწივის მეთოდით სიკვდილით დასაჯეს. დანიელები ინგლისში 14 წელი თარეშობდნენ და ამ დროის განმავლობაში მათ უესექსის გარდა ყველა სამეფო დაიპყრეს. საბოლოოდ, რაგნარის მემკვიდრეები ალფრედ დიდმა შეაჩერა, რომელმაც ვიკინგები 878 წელს დაამარცხა.

## პოპულარულ კულტურაში
History Channel-ის ისტორიულ ტელესერიალში „ვიკინგები“, რაგნარ ლოდბროკის როლს ასრულებს ავსტრალიელი მსახიობი, ტრევის ფიმელი.

## ლიტერატურა 
* 
* Strerath-Bolz, Ulrike (1993). Review of Rory McTurk, *Studies in "Ragnars saga loðbrókar" and Its Major Scandinavian Analogues*, *Alvíssmál* 2: 118–19.
* Forte, Angelo, Richard Oram, and Frederik Pedersen (2005). *Viking Empires*. Cambridge University Press, ISBN 0-521-82992-5.
* Schlauch, Margaret (transl.) (1964). *The Saga of the Volsungs: the Saga of Ragnar Lodbrok Together with the Lay of Kraka.* New York: American Scandinavian Foundation.
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ვიკინგები
კატეგორია:დანიის ლეგენდარული მეფეები
კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
ოგოუე-ლოლო

**ოგოუე-ლოლო** () — პროვინცია გაბონის სამხრეთ-აღმოსავლეთში. პროვინციის ფართობი შეადგენს 25 380 კმ²-ს, ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კულამუტუ.

## გეოგრაფია 
ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ნგუნიეს პროვინციას, ჩრდილოეთიდან ოგოუე-ივინდო პროვინციას, აღმოსავლეთით ზემო ოგოუე პროვინციას, სამხრეთით კონგოს რესპუბლიკას. მდინარე ოგოუე, რომელიც პროვინციას კვეთს სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისკენ, ყოფს მას 2 დაახლოებით თანაბარ ნაწილად.

## მოსახლეობა 
2013 წლის აღწერის მონაცემებით პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 65 771 ადამიანს.

*პროვინციის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## დეპარტამენტები 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით პროვინცია დაყოფილია 4 დეპარტამენტად:
thumb|right|250px|ოგოუე-ლოლოს პროვინციის დეპარტამენტები
* ლოლო-ბუანგიდი (ადმ. ცენტრი — კულამუტუ) (Lolo-Bouenguidi)
* მულუნდუ (ადმ. ცენტრი — ლასტურვილი) (Mulundu)
* ლომბო-ბუენგიდი (ადმ. ცენტრი — პანა) (Lômbo-Bouenguidi)
* ოფუე-ონოიე (ადმ. ცენტრი — იბუნჯი) (Offoué-Onoye)

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის პროვინციები
ოგოუე

**ოგოუე** () — მდინარე გაბონში და კონგოს რესპუბლიკაში. წყლის საშუალო ხარჯი — 4706 მ³/წმ.

## გეოგრაფია 
ოგოუე — დასავლეთი აფრიკის ერთ-ერთი დიდი მდინარე. მისი სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს, აუზის მოცულობა შეადგენს 223 856 კმ² ფართობს გაბონის, კონგოს რესპუბლიკის, ეკვატორული გვინეის და კამერუნის ტერიტორიებზე; აქედან 173 000 კმ² მოდის გაბონის წილზე (73 %).

მდინარის სათავეები მდებარეობენ კენგუეში, ბატეკეს პლატოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კონგოს რესპუბლიკაში. ბუმანგოს მახლობლად ოგოუე გადაჰკვეთს კონგოს რესპუბლიკა-გაბონის სახელმწიფო საზღვარს და მიედინება გაბონის პროვინციებში: ზემო ოგოუე, ოგოუე-ლოლო, ოგოუე-ივინდო, შუა ოგოუე და ოგოუე-მარიტიმი, რომლებსაც სახელები ამ მდინარის გამო დაერქვათ. მულონგოს რაიონში მდინარეზე მდებარეობენ პუბარას ჩანჩქერები. მდინარე სანაოსნოა ქალაქ ნჯოლედან მის შესართავამდე გვინეის ყურეში, ქალაქ პორტ-ჟანტილის სამხრეთით, სადაც ოგოუე ქმნის უზარმაზარ დელტას, სიგრძით 100 კმ და სიგანით 100 კმ.

ევროპელთაგან პირველმა მდინარე ოგოუე XIX საუკუნის 70-იან წლებში გამოიკვლია ფრანგმა მოგზაურმა პიერ სავორნიან დე ბრაზამ.

## ყველაზე უფრო დიდი შენაკადები 
* ივინდო
* მპასა
* ლოლო
* ოკანო
* ნგუნი
* სებე

კატეგორია:გაბონის მდინარეები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის მდინარეები
აგრიზოოფობია

**აგრიზოოფობია** — გარეული ცხოველების შიში, რომელიც მიეკუთვნება სპეციფიკური ფობიის ტიპს. ბევრი ადამიანი იტანჯება აგრიზოოფობიისგან, განსაკუთრებით კი ისინი ვინც იზრდებოდნენ იზორილებული ქალაქის უბნებში. 
## ეტიმოლოგია
ტერმინი აგრიზოოფობია მომდინარეობს ბერძნული ენიდან ἄγριος - აგრიოს, „გარეული“, ζῷον - ზონ, „ცხოველი“ და φόβος - ფობოს, „შიში“.

## სქოლიო
კატეგორია:ფობიები
ივინდო

thumb|left|გაბონის გეოგრაფიული რუკა
**ივინდო** () — მდინარე გაბონში, მდინარე ოგოუეს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შენაკადი. მიედინება ქვეყნის ტერიტორიაზე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. მდინარე ივინდოზე მდებარეობს ქალაქი მაკოკუ. შესართავთან მდებარეობენ ჩანჩქერები.

ივინდოსა და ოგოუეს შეერთების ადგილას გადის რკინიგზა. მდინარის ირგვლივ არსებული ტერიტორიის დიდმა ნაწილმა მიიღო ეროვნული პარკის სტატუსი.

## გეოგრაფია 
ივინდოს სიგრძეა — 500 კმ, მისი სათავე იწყება გაბონის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვართან. ჩაედინება მდინარე ოგოუეში ქალაქ კანკანთან.

მდინარის აუზი დაფარულია ვრცელი ტროპიკული ტყეებით. ქვედა დინება შედის ივინდოს ეროვნული პარკის შემადგენლობაში. ზედა დინება შესულია მინკებეს ეროვნული პარკის შემადგენლობაში.

მდინარეული ჩამონადენი შეიმჩნევა რამდენიმე წლის განმავლობაში ლოა ლოას სადგურზე, რომელიც მდებარეობს რამდენიმე კილომეტრით დინების ქვემოთ ქალაქ მაკოკუდან. წყლის ხარჯი საშუალოდ შეადგენს 778 მ³/წმ-ს. აუზის ფართობი — 59 000 კმ².

## შენაკადები 
* ბოუინაჯე.
* ჯუოა — მიედინება გაბონსა და კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვარზე.
* ჯადიე — მიედინება პატარა ქალაქ მეკამბოზე.
* კარანგვა.
* ლიბუმბა — მდინარე ლოდიეს ძირითადი შენაკადი.
* მვანგი — მდინარე კუეს ძირითადი შენაკადი.
* ოუა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ივინდოს ეროვნული პარკის საიტი  
* Ivindo at Loa-Loa 

კატეგორია:გაბონის მდინარეები
აბატია

**აბატია** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 620 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 764 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 33.95 კმ²-ზე. ფართობი 228 717 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ჰიპნოფობია

**ჰიპნოფობია**, აგრეთვე ცნობილი როგორც კლინოფობია ან სომნიფობია — ხშირი ირაციონული და გადაჭარბებული ძილის შიში. იგი შეიძლება გამოიწვიოს კონტროლის დაკარგვის შეგრძნებამ, განმეორებადმა კოშმარებმა და შიშმა დაკარგული დროის მიმართ, რომელიც შეიძლება დახარჯულიყო დავალებების შესასრულებლად. პრეფიქსი ჰიპნო — მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან ύπνος — ჰიპნოს, რაც ნიშნავს ძილს. სომნიფობია შეიძლება გამოიწვიოს კოშმარების შიშმა ან ძილის პარალიზმა.
## იხილეთ აგრეთვე
*უძილობა
*ფობიების სია
## სქოლიო
კატეგორია:ფობიები
ქასიმი (შეჰზადე)

**შეჰზადე ქასიმი** (; დ. 1614, სტამბოლი — გ. 17 თებერვალი, 1638) — აჰმედ I-ისა და მისი მეუღლის, ქიოსემ სულთნის ვაჟი. ითვლებოდა ოსმალეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრედ 1635–1638 წლებში.

## ბიოგრაფია 
შეჰზადე ქასიმი დაიბადა სტამბოლში, სულთან აჰმედ I-ისა და ქიოსემ სულთნის ოჯახში. მისი ბაბუის, მეჰმედ III-ის მიერ შემოღებული ტრადიციის მიხედვით, ქასიმი სხვა შეჰზადეებთან ერთად ჰარამხანაში იყო გამოკეტილი.

სულთან აჰმედის სიკვდილის შემდეგ, 1617 წელს ტახტზე უნდა ასულიყო შეჰზადე ქასიმის ნახევარძმა, ოსმან II, მისი ყველა ძმა კი კანონის მიხედვით, სიკვდილს ელოდა. თუმცა გარკვეული ხნის წინ სულთან აჰმედმა ეს ტრადიცია დაარღვია და მისი ძმა, მუსტაფა ტახტზე ასვლის შემდეგ არ მოკლა, ეს კი ოსმანის ძმებისთვის ერთგვარი იმედი იყო. აჰმედის სიკვდილის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი ძმა, მუსტაფა, რომელიც გონებრივად სუსტი იყო.

სულთან მუსტაფას მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა, იგი ოსმალეთის იმპერიის თახტზე ოსმან II-მ ჩაანაცვლა, მაგრამ მალე ის მოკლეს და ისევ მუსტაფა გახდა სულთან. 1623 წელს ქიოსემ სულთანმა მუსტაფას მმართველობა დაასრულა და ტახტზე ავიდა შეჰზადე ქასიმის ძმა, მურად IV. 1635 წელს მურადის ბრძანებით სიკვდილით დაისაჯნენ ქასიმის ძმები — იმპერიის ტახტის მემკვიდრე შეჰზადე ბაიაზიდი და შეჰზადე სულეიმანი. ამის შემდეგ იგი იქცა ტახტის მემკვიდრედ, მაგრამ 1638 წელის 17 თებერვალს შეჰზადე ქასიმიც სიკვდილით დაისაჯა სულთნის ბრძანებით. იგი დაკრძალულია მეჩეთ აია-სოფიაში.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ოსმანების დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1614
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1638
კატეგორია:შეჰზადეები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ქართლური მოღვარვა

**ქართლური მოღვარვა** — ზედაპირული რწყვის ერთ-რთი სახე. ახლაც იყენებენ აღმოსავლეთ საქართველოში, განსაკუთრებით ქართლში. ქართლური მოღვარვის სახელწოდებით 30-იან წლებში ივანე ჩხენკელმა გამოყო რწყვის წესი, რომელიც მოღვარვით რწყვის სხვა წესებისაგან განსხვავდება მხოლოდ ფართობის ზედაპირზე წყლის განაწილების ტექნიკით. ქართლური მოღვარვით რწყვის დროს მომრწყველი ცდილობს მინიმუმამდე დაიყვანოს ნიადაგის ზედაპირთან წყლის შეხება. იგი მიუძღვის წინ ნაკადს და ანაწილებს მას რწყვის პროცესშივე სწრაფად დამზადებულ კაწრებში (წვრილ კვლებში). ამ დროს ფართობის საგრძნობ ნაწილს წყალი უშუალოდ არ ეხება და რწყვა ფაქტობრივად გაჟონვის წესით ხდება. ამიტომ წყლის უარყოფითი მოქმედება ნიადაგის ზედაპირზე და ნიადაგში მინიმუმამდეა დაყვანილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირიგაცია
კატეგორია:ქართლი
ულრი

მინი|ღმერთი ულრი
**ულრი** (ძვ. სკანდ. Ullr) — გერმანულ-სკანდინავიურ მითოლოგიაში თორის გერი. ასების ერთ-ერთი წარმომადგენელი. მშვილდის შესანიშნავი მსროლელი. ყველა მისი სროლა მიზანში ხვდება, რამდენადაც შორს და პატარა არ უნდა იყოს. ულრი ყველაზე სწრაფად გადაადგილდება თხილამურებით. ეს ხელოვნება ხალხმა მისგან ისწავლა. მფარველობს სპორტსმენებსა და ჯანსაღი ცხოვრების წესს. ულრი ასევე ნადირობის ღმერთია და ოსტატურად ფლობს როგორც ხმალს, ისევე მშვილდს. ასევე არის ყველა აზარტული თამაშის ღმერთი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მითოლოგიის ენციკლოპედია

კატეგორია:მედიცინის ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ნდუგუ

**ნდუგუ** () — ლაგუნა გაბონში. ის მდებარეობს ოგოუე-მარიტიმის პროვინციაში, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, 300 კმ-ით სამხრეთით დედაქალაქ ლიბრევილიდან. ლაგუნა ნდუგუ მდებარეობს ზღვის დონიდან 33 მეტრ სიმაღლეზე,

კლიმატი ამ რაიონში ზომიერია. აქ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 19 °С-ს. ყველაზე უფრო ცხელი თვეა აპრილი, როდესაც საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 24 °C-ს, ხოლო ყველაზე უფრო ცივი ივლისი — 16 °С. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 1520 მმ-ს. ყველაზე უფრო წვიმიანი თვეა ნოემბერი, საშუალოდ 276 მმ ნალექი, ხოლო ყველაზე უფრო მშრალი თვეა ივლისი, საშუალოდ 2 მმ ნალექი.

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის ტბები
საბხათ-ელ-ჯაბული

**საბხათ-ელ-ჯაბული**, **მამლაჰათ-ელ-ჯაბული** ან **ჯაბული** () — წყალმარჩხი მლაშე ტბა სირიაში, ალეპოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 30 კილომეტრში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია ალეპოს მუჰაფაზის ალ-ბაბის მინტაკის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს სირიის უდიდეს ტბას. 

2009 წლისთვის ტბის ზედაპირის ფართობი აღწევდა 100 კმ²-ს და იყო შედარებით სტაბილურ მდგომარეობაში. ამჟამად საბხათ-ელ-ჯაბული გაუდინარ არეშია მოქცეული, მაგრამ პლეისტოცენის განმავლობაში აუზი ამოვსებული იყო. 

მარილიანი ვაკე, რომელიც გაშრობის შედეგად იქმნება, საკმაოდ ფართოა და ჩანს კოსმოსიდან. NASA-ს 2002 წლის 5 სექტემბრის სურათზე ჩანს, რომ ტბა თითქმის მთლიანად გაშრა და მის ადგილას თეთრი კვალი დარჩა. 

არე მოიცავს საბხათ-ელ-ჯაბულის ნაკრძალს. საბხათ-ელ-ჯაბული ფრინველების ბუდობის ადგილია. როგორც წესი ტბა გაზაფხულზე ივსება. ზაფხულსა და შემოდგომაზე ტბის დონე იკლებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* საბხათ-ელ-ჯაბული 
* საბხათ-ელ-ჯაბული 

კატეგორია:სირიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
აცეტალდეჰიდი

**აცეტალდეჰიდი**, *ძმარალდეჰიდი*, C2H4O — ორგანული ნაერთი, მძაფრი სუნის უფერო სითხე. დუღილის ტემპერატურა არის 20,8°C, დნობის ტემპერატურა კი — 124°C, სიმკვრივე 783 კგ/მ3, იხსნება წყალში, სპირტში, ეთერში. ახასიათებს ალდეჰიდების ყველა თვისება. მინერალური მჟავების თანაობისას განიცდის პოლიმერიზაციას თხევად პარალდეჰიდად (CH3CHO)3 და კრისტალურ მეტალდეჰიდად (CH3CHO)4. მიიღება ეთილის სპირტის კატალიზური დაჟანგვით, დაახლოებით 95°C — აცეტილენზე წყლის მოქმედებით ვერცხლისწყლის მარილების თანაობისას (კუჩეროვის რეაქცია): \mathsf{HC\equiv CH + H_2O \xrightarrow[]{HgSO_4, H^+} CH_3CHO}. აცეტალდეჰიდზე ალუმინის ალკოჰოლატების მოქმედებით ღებულობენ ეთილაცეტატს (ტიშჩენკოს რეაქცია): 2CH_3CHO \xrightarrow {Al(OC_2H_5)_3} CH_3COOC_2H_5; ამ მეთოდს სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს. აცეტალდეჰიდს დიდი რაოდენობით იყენებენ ძმარმჟავას, ძმრის ანჰიდრიდის, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და სხვათა წარმოებაში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* International Chemical Safety Card 0009
* NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards
* Methods for sampling and analysis
* IARC Monograph: "Acetaldehyde"
* Hal Kibbey, Genetic Influences on Alcohol Drinking and Alcoholism, Indiana University Research and Creative Activity, Vol. 17 no. 3.
* United States Food and Drug Administration (FDA) information for acetaldehyde
* Acetaldehyde production process flow sheet by ethylene oxidation method

კატეგორია:ალდეჰიდები
აშა (ქალაქი)

**აშა** () — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. აშის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობაა 30 146 კაცი. 

ქალაქი მდებარეობს ოლქის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, ბაშკირეთის საზღვართან, ყარათაუს ქედის მთისწინეთზე, მდინარე სიმზე. ჩელიაბინსკიდან დასავლეთით 377 კმ-ში. 

აშის რაიონის ტერიტორია ადრე შედიოდა ციმბირის სახანოს შემადგენლობაში. ქალაქი დაარსდა 1898 წელს რკინის ჩამომსხმელი ქარხნის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 1933 წლის 20 ივნისიდან ქალაქია, ხოლო 1963 წლის 1 თებერვლიდან საოლქო დაქვემდებარების ქალაქი. ქალაქის დრეს ზეიმობენ ივლისის მესამე შაბათს. 

2012 წელს აშასთან ახლოს მღვიმეში, ურალის მხარეში პირველად აღმოაჩინეს მაჩვზღარბას კბილი, რომლის ასაკადაც განისაზღვრა 120 ათასი წელი. ადრე ითვლებოდა, რომ მაჩვზღარბას არასოდეს უცხოვრია ურალში.

## რესურსები ინტერნეტში
* აშის რაიონის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი 
* ქალაქ აშის ფოტოები

## სქოლიო
კატეგორია:ჩელიაბინსკის ოლქის ქალაქები
ჰიურემ ქადინეფენდი

**ჰიურემ ქადინეფენდი ** (დ. 6 დეკემბერი, 1692 — გ. 25 ივნისი, 1760) — აჰმედ III-ს მეოთხე ცოლი და მისი ხუთი შვილის დედა.

## ადრეული ცხოვრება 
ჰიურემ ქადინეფენდი (დიანა ეკატერინა ნაზიმოვა) იყო ალექსანდრე ნაზიმოვას  და მარია იეფიმოვას ქალიშვილი. დაიბადა 1692 წლის 6 დეკემბერს, მოსკოვში. 1701 წელს, როცა გოგონა 9 წლის იყო, ქალაქს თათრები და თურქები დაესხნენ და დიანაც გაიტაცეს.

## მოგვიანებით ცხოვრება 
ჰარემში მოხვედრის, დიანა იღბს ისლამს  და ეწოდა სახელი ჰიურემი.  თანამედროვე ისტორიკოსების თქმით, ჰიურემს ჰქონდა ჟღალი თმა, წითელი ლოყები, ლურჯი თვალები, ხორციანი ტუჩები, და ითვლებოდა როგორც მორჩილი და ხალისიანი. მას არ აინტერესებდა პოლიტიკა. მას შეეძინა ხუთი ვაჟი: შეჰზადე ისა (23 თებერვალი 1706 – 25 მაისი 1706), შეჰზადე სელიმი  (6 სექტემბერი 1707 – 4 მაისი 1708), შეჰზადე მეჰმედი (17 ოქტომბერი, 1712 – 15 ივლისი 1713), შეჰზადე აბდულა (18 დეკემბერი 1719 – 19 დეკემბერი 1719) და შეჰზადე ორჰანი (დაიბადა და გარდაიცვალა 1722).  ოსმალმა პოეტმა, სეიჰ გალიბმა განაცხადა, რომ სულთნის მეოთხე ცოლს, რომლის სახელი იყო ჰიურემი ჰყავდა თორმეტი შვილი, ათი ვაჟი და ორი ქალიშვილი, მაგრამ არც ერთი მათგანი გადარჩა სრულწლოვანებამდე. შვილების სიკვდილის შემდეგ, გაგზავნეს ძველი სასახლეში. ათი წლის განმავლობაში, იგი მის მსახურებთან ერთად ცხოვრობდა ძველ სასახლეში, ხოლო ამის შემდეგ იგი გაათავისუფლეს მონობას. ჰიურემი გადავიდა მშობლიურ რუსეთში. მან შეიძინა სასახლე მოსკოვში და ხელი შეუწყო ისლამის გავრცელებას. ასევე დაეხმარა ადგილობრივ მუსულმანურ მოსახლეობას. იგი გარდაიცვალა 1760 წლის 25 ივნისს მოსკოვში 68 წლის ასაკში. მისი სხეული გადაასვენეს სტამბოლში და დაკრძალეს ჰასეკი სულთნის კომპლექსში, რომელიც აშენდა სულეიმან I-ის მეუღლის, ჰიურემ სულთნის მიერ.

კატეგორია:ოსმანების დინასტია
კატეგორია:დაბადებული  6 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1692
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1760
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები
ონანგი

**ონანგი** () — ტბა გაბონში. ის მდებარეობს შუა ოგოუეს პროვინციაში, ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, 160 კმ-ით სამხრეთით დედაქალაქ ლიბრევილიდან. ონანგის ტბა მდებარეობს ზღვის დონიდან 16 მეტრ სიმაღლეზე. რომლის ფართობი შეადგენს 249 კმ²-ს. ონანგის ტბის შემოგარენში უპირატესად იზრდება მარადმწვანე ფოთლოვანი ტყე. მისი სიგრძე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ შეადგენს 33,5 კმ-ს, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ 32,7 კმ-ს.

მის შემოგარენში მდებარეობენ სავანები. აქ ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა შეადგენს 20 °С-ს. ყველაზე უფრო თბილი თვეა მაისი, როდესაც საშუალო ტემპერატურა შეადგენს 22 °C-ს, ხოლო ყველაზე უფრო ცივი სექტემბერი — 19 °С. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა შეადგენს 2960 მმ-ს. ყველაზე უფრო წვიმიანი თვეა ნოემბერი, საშუალოდ 589 მმ ნალექი, ხოლო ყველაზე უფრო მშრალი თვეა ივლისი, საშუალოდ 4 მმ ნალექი.

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის ტბები
აქტინოლითი

**აქტინოლითი**, *სხივოსანი ქვა* (აქტინო... და  – ქვა) — ამფიბოლების ჯგუფის მინერალი, ქიმიური შედგენილობით . კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. კრისტალები ნემსისებრი, ჩხირისებრია; აგრეგატები — რადიალურ-სხივოსნური, ხლართულ-ბოჭკოვანი, ზოგჯერ თირკმლისებრი. აქტინოლითებისათვის დამახასიათებელი ფერია მწვანე, ელვარება — მინისებრი, სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 5,5–6, სიმკვრივე — 3170–3300 კგ/მ³. აქტინოლითის სახესხვაობებია:
*ნეფრიტი — ფარულკრისტალური აგებულების თირკმლისებრი, ბლანტი აგრეგატები, ხმარობენ სანახელავო ქვად;
*ამიანტაზბესტი — სელისებრ-ბოჭკოვანი აგებულების ცეცხლ- და მჟავაგამძლე აგრეგატები. 
აქტინოლითი დამახასიათებელია კრისტალური ფიქლების, კონტაქტმეტასომატური ქანებისა და ჰიდროთერმულად შეცვლილი ქანებისათვის.

## ლიტერატურა
* Hurlbut, Cornelius S.; Klein, Cornelis, 1985, Manual of Mineralogy, 20th ed., John Wiley and Sons, New York ISBN 0-471-80580-7
* 

კატეგორია:ინოსილიკატები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
კატეგორია:რკინის მინერალები
კატეგორია:აზბესტი
კატეგორია:ამფიბოლის ჯგუფი
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
სანტა-ამელია

**სანტა-ამელია** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 500 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კორნელიუ-პროკოპიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 803 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 48.73 კმ²-ზე. ფართობი 78 045 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ვერხნი-უფალეი

**ვერხნი-უფალეი** () — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. ვერხნი-უფალეის საქალაქო ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 28 267 კაცს. 

## გეოგრაფია 
მდებარეობს მდინარე უფალეიკაზე. ჩელიაბინსკიდან 178 კმ-ში. ოლქის ჩრდილოეთ ნაწილში, სვერდლოვსკის ოლქის საზღვართან. უფალეის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთში. ქალაქის მახლობლად მდებარეობს ტბები არაკული და იტკული.

## ისტორია 
ქალაქი დაარსდა 1761 წელს, როგორც რკინის ჩამომსხმელი ქარხნის მუშების დასახლება. 1774 წელს ქარხნის მუშებამა მონაწილეობა მიიღეს ემელიან პუგაჩოვის აჯანყებაში, ბრძოლების პერიოდში ქარხანა გადაწვეს. ქარხანამ პროდუქციის გამოშვება დაიწყო 1776 წელს, ხოლო სრული დატვირთვით 1791 წლიდან. 

1923 წელს ვერხნი-უფალეი დაბად გამოცხადდა, 1928 წლიდა მუშათა დასახლების სტატუსი მიიღო, ხოლო 1940 წლის 26 აპრილიდან ქალაქია. 1944 წლიდან საოლქო დაქვემდებარების ქალაქია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქ ვერხნი-უფალეის ადმინისტრაციის საიტი 
* ვერხნი-უფალეი ენციკლოპედიაში „Мой город“
* ვერხნი-უფალეის გერბის ისტორია

კატეგორია:ჩელიაბინსკის ოლქის ქალაქები
ბროლის მთები

**ბროლის მთები** — დაბალი მთების ჯაჭვი ცენტრალური აფრიკის დასავლეთ ნაწილში. განლაგებულია ატლანტის ოკეანის სანაპიროს პარალელურად და მდებარეობს გაბონის და ეკვატორული გვინეის ტერიტორიაზე სამხრეთში მდებარე მდინარე ოგოუეს და ჩრდილოეთში მდებარე მდინარე კამპოს შორის. მთლიანობაში განფენილია ეკვატორული გვინეის, გაბონის, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის, კონგოს რესპუბლიკისა და ანგოლის ტერიტორიებზე. ბროლის მთები მიეკუთვნება სამხრეთ-გვინეის ზეგანის დასავლეთ მხარეს. საშუალო სიმაღლეა 600—800 მეტრი. ზღვის დონიდან ყველაზე უფრო მაღალ წერტილს წარმოადგენს — დანის მთა (1000 მეტრი). მთები აგებულია პრეკამბრიული პერიოდის კრისტალური ქანებით. კალთები დაფარულია ნოტიო მარადმწვანე ეკვატორული ტყეებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ეკვატორული გვინეის ქედები
კატეგორია:გაბონის ქედები
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქედები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის ქედები
კატეგორია:ანგოლის ქედები
რაგნაროკი

მინი|მარჯვნივ|ღმერთების ბრძოლა
**რაგნაროკი** () — ღმერთების უკანასკნელი ბრძოლა გერმანულ-სკანდინავიურ მითოლოგიაში, დღე როდესაც ყველა ღმერთი დაიღუპება.

მითოლოგიური წყაროების მიხედვით, რაგნაროკი მკვდარმა ნათელმხლიველმა, ვოლვამ იწინასწარმეტყველა, რომელიც სპეციალურად ამისთვის დროებით ოდინმა გამოიძახა საფლავიდან.

რაგნაროკის წინაპირობა ოდინის ვაჟის, ბალდერის სიკვდილი, შემდეგ ნათესავთა სისხლის აღრევა და მორალური ქაოსი გახდა.

წინასწარმეტყველების თანახმად, რაგნაროკის დღეს გიგანტური მგელი, ფენრირი თავისი ჯაჭვებისგან განთავისუფლდება და მზეს შთანთქავს, ამის შემდეგ სამყაროში წყვდიადი დაისადგურებს. მსოფლიო გველი, იორმუნგანდი წყლის სიღრმეებიდან ამოვა, ზღვა ნაპირებიდან გადმოვა და მთელი სამყარო დაიტბორება. მათ შეუერთდება მათი მამა, ცეცხლის ღმერთი, ლოკი, იოტუნებთან ერთად და ცეცხლოვანი გიგანტი, სურტი.

მათ წინააღმდეგ გამოვა ასები, ოდინის მეთაურობით და ყველა ის დაღუპული მეომარი, რომლებიც ვალჰალაში ცხოვრობენ. მათ ხმამაღალი საყვირით ღმერთების მეურვე, ჰეიმდალი მოუწოდებს. ბრძოლამდე ოდინი ბრძენ მიმირს მიაშურებს, რათა რჩევა მიიღოს. შემდეგ გამოვა ვალჰალას ჭიშკრიდან, რათა საბოლოოდ შეებრძოლოს მგელს. ბრძოლა ვიგრიდრის ველზე გაიმართება. ფენრირი მოკლავს ოდინს, მამის სიკვდილის გამო კი ვიდარი შურს იძიებს და მოკლავს მგელს. თორი იორმუნგანდს შეებრძოლება, დაამარცხებს მას, თუმცა გველის ნაკბენისგან ისიც დაიღუპება. ჰეიმდალი — ლოკის, სურტი კი ფრეირს მოკლავს. საბოლოოდ, ვერც ერთი მხარე ვერ გაიმარჯვებს. ცეცხლოვანი გიგანტი, სურტი მთელ ძალას მოიკრებს და თავისი ცეცხლოვანი ხმლით ცეცხლს წაუკიდებს დედამიწას, დაიღუპება ღმერთები და სიბნელისა და სინათლის ბრძოლა დასრულდება.

## ლიტერატურა
* Скандинавская мифология: Энциклопедия. — М.: Эксмо, 2004. — С. 130—137. — ISBN 5-699-05245-3.

კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
კატეგორია:ესქატოლოგია
მილონდოს მთა

**მილონდოს მთა** () — მთა ზღვის დონიდან 1020 მეტრ სიმაღლეზე. მდებარეობს გაბონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნგუნიეს პროვინციაში. ის ყველაზე მაღალი მთაა შაიიუს ქედზე, რომელიც კონგოს რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვართან მდებარეობს.

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის მთები
ბერსერკერი

250px|მინი|მარჯვნივ
**ბერსერკერი** (ძვ. სკანდ. — berserkr) — ძველგერმანულ და ძველსკანდნინავიურ საზოგადოებაში მეომარი, რომელიც თავს ოდინს უძღვნიდა. ბრძოლების წინ ბერსერკერები აგრესიულ მდგომარეობაში შედიოდნენ. ბრძოლებში ისინი სისასტიკით, არაადამიანური ძალით, სწრაფი რეაქციითა და ტკივილისადმი უგრძნობელობით გამოირჩეოდნენ.

სიტყვა ბერსერკერი მოდის ძველისლანდიური სიტყვიდან berserkr, რაც ნიშნავს ან „დათვის ტყავს“, ან „ტანსაცმლის გარეშეს“ (ber — შეიძლება აღნიშნავდეს როგორც „დათვს“, ისევე „შიშველს“; — serkr აღნიშნავს „ტყავს“, „აბრეშუმს“).

არსებობს თეორიები, რომლის თანახმადაც ბერსერკერის აგრესიულობას ნარკოტიკული საშუალებები იწვევდა, ისეთები როგორებიცაა, ამანიტას ნახარში ან დიდი რაოდენობით ალკოჰოლი. ისინი მხოლოდ უზენაეს ღმერთს, ოდინს სცემდნენ თაყვანს და მათთვის ვალჰალაში მოხვედრა უდიდესი პატივი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბერსერკერი

კატეგორია:ვიკინგები
კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
ბენგუს მთა

**ბენგუს მთა** () — მთა ზღვის დონიდან 1070 მეტრ სიმაღლეზე, მდებარეობს გაბონის ოგოუე-ივინდოს პროვინციაში და ქვეყნის ყველაზე უფრო მაღალი წერტილია.

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის მთები
ემანჟელინსკი

**ემანჟელინსკი** () — ქალაქი რუსეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში. ემანჟელინსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. არაფორმალური აგლომერაციის „დიდი ჩელიაბინსკის“ შემადგენლობაში. 2016 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 29 487 კაცს. ქალაქი მდებარეობს სამხრეთ ურალში, ჩელიაბინსკიდან 50 კმ-ში.

## ისტორია 
ემანჟელინსკის ციხესიმაგრე დაარსდა ორენბურგის გუბერნატორის ბრძანებით მდინარე ემანჟელინკაზე, როგორც კაზაკთა სოფელი. 1930-1931 წლებში დასახლებასთან ნახშირის საბადოს აღმოჩენის გამო ჩამოყალიბდა მუშათა დასახლება, რომელსაც 1951 წლის 25 სექტემბერს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქ ემანჟელინსკის ადმინისტრაციის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* ემანჟელინსკის გერბის ისტორია
* ემანჟელინსკი ენციკლოპედიაში „Мой город“

კატეგორია:ჩელიაბინსკის ოლქის ქალაქები
სოუკოუსი

**სოუკოუსი** (, „შენჯღრევა“) — კონგოს აუზის პოპულარული საცეკვაო მუსიკა. ის კონგოური რუმბიდან 1960-იანებში წარმოიშვა და 1980-იანებში საფრანგეთში მოიპოვა პოპულარობა. ის ტრადიციული კონგოური რუმბისგან განსხვავდება უფრო მაღალი ტემპით და უფრო გრძელი საცეკვაო თვლით. ჟანრის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენლები არიან: African Fiesta, პაპა ვემბა, პეპე კალე.

## ლიტერატურა 
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*The Sound of Sunshine: How soukous saved my life 
*GuitOp81's Soukous Guitar site 

## სქოლიო 
კატეგორია:პოპულარული მუსიკა
ქართული (ცეკვა)

**ქართული**, *სადარბაზო, სატრფიალო, სააშიყო* — ქალ-ვაჟთა უძველესი, რომანტიკული შინაარსის წყვილური ცეკვა. ქართული ხალხური ქორეოგრაფიის მწვერვალი. ჩაისახა თეატრალიზებული სინთეზური სანახაობის — სახიობის — წიაღში (XI—XII საუკუნეები). თავდაპირველად სრულდებოდა გაცეკვებული დიალოგის სახით. ცეკვა 5-ნაწილიანია, ზოგჯერ სრულდება ოთხ ნაწილად. შესრულების აუცილებელი პირობაა — ქალთათვის — სამდაკვრით სვლაზე აგებული გედისებური სინარნარე. ვაჟთათვის — მრავალნაირი გასმები ტანის შეურყევლად. მუსიკალური ზომა 6/8. ცეკვა ქართულის კლასიკური ნიმუშები გვხვდება. ზაქარია ფალიაშვილის ოპერებში „აბესალომ და ეთერი“ და „დაისი“, დიმიტრი არაყიშვილის „თქმულება შოთა რუსთაველზე“, ანდრია ბალანჩივაძის „დარეჯან ცბიერი“ და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
აჯილიქბინა

**აჯილიქბინა** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ბელაქანის რაიონში.   
## რესურსები ინტერნეტში
*
 

 
კატეგორია:ბელაქანის რაიონის სოფლები
ბარა-დუ-ჟაკარე

**ბარა-დუ-ჟაკარე** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ პიუნეირუ-პარანაენსის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟაკარეზინიუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 727 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 23.56 კმ²-ზე. ფართობი 115 724 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ბეჩექარბინა

**ბიჩიქარბინა** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ბელაქანის რაიონში.   
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელაქანის რაიონის სოფლები
ჯედეროვთალა

**ჯედეროვთალა** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ბელაქანის რაიონში.    მოსახლეობის რაოდენობა   —  	846 კაცი.
## რესურსები ინტერნეტში
* 
 

 
კატეგორია:ბელაქანის რაიონის სოფლები
აცეტილსალიცილმჟავა

მარჯვნივ|200px
მარჯვნივ|200px
**აცეტილსალიცილმჟავა**, *ასპირინი*, C9H8O4 — სამკურნალო პრეპარატი, სიცხის დამწევი, ოფლის მომგვრელი, ანთების საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელი საშუალება. თეთრი კრისტალური ფხვნილი. ცუდად იხსნება წყალში, კარგად — სპირტში, მწვავე ნატრიუმისა და ნატრიუმკარბონატის ხსნარებში, დნობის ტემპერატურა არის 133–136°C. იყენებენ ნევრალგიის, შაკიკის, ციებ-ცხელებითი დაავადებების, რევმატიზმისა და სხვათა დროს. აცეტილსალიცილმჟავა შედის მზა კომბინირებული ტაბლეტების შედგენილობაში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* U.S. National Library of Medicine: Drug Information Portal – Aspirin
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards – Acetyl salicylic Acid
* Take two: Aspirin, New uses and new dangers are still being discovered as aspirin enters its 2nd century. Shauna Roberts, American Chemical Society
* 

კატეგორია:სამკურნალო პრეპარატები
ბერეთბინა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ბერეთბინა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ბერეთბინა   — სოფელი აზერბაიჯანში, ბელაქანის რაიონი
*ბერეთბინა — სოფელი აზერბაიჯანში, ზაქათალის რაიონი
არენა არლში

**არენა არლში** — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი  მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1888 წლის ნოემბერსა და დეკემბერში, ზეთის საღებავებით ტილოზე, იმ პერიოდში, როდესაც პოლ გოგენი მასთან ერთად ყვითელ სახლში ცხოვრობდა. იმ წელს კორიდის სეზონი არლეში დაიწყო 1 აპრილს და დამთავრდა 21 ოქტომბერს. ნახატი არ არის შესრულებული ნატურიდან, ის შესრულებულია მისი მოგონებიდან. გოგენმა ვან გოგს მოუწოდა რომ ამ სტილში ემუშავა. ნახატი არ არის დასრულებული, რადგანაც საღებავი მცირე რაოდენობითაა დატანილი.

სავარაუდოდ, სურათზე ასახულია როულინების ოჯახი,.

ნახატის შესრულებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ, ვან გოგმა მოიჭრა ყური. ერთ-ერთი მრავალი თეორიიდან არის ის, რომ კორიდამ დიდი შთაბეჭდილება მოახდინა ვან გოგზე, მისი მოჭრილი ყური ასოცირდება დამარცხებულ ხართან. გამარჯვებული მატადორი მიღებული პრიზით წრიულად მოძრაობს არენაზე, იქამდე სანამ თავის პრიზს აჩუქებს თავის რჩეულ ქალს. 

## სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები
კატეგორია:1888 წლის ნახატები
კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
რამი მალეკი

**რამი საიდ მალეკი** (; დ. 12 მაისი, 1981, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, აშშ) — ეგვიპტური წარმოშობის ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია ჰაკერ ელიოტ ალდერსონის როლით ტელესერიალში *მისტერ რობოტი*. 2016 წელს მიენიჭა „ემის“ პრემია დრამატულ სერიალში საუკეთესო მსახიობი მამაკაცის ნომინაციაში.

## ბიოგრაფია
რამი მალეკი დაიბადა და გაიზარდა აშშ-ში, კალიფორნიის შტატის ქალაქ ლოს-ანჯელესში. მისი მშობლები წარმოშობით ეგვიპტიდან არიან. ასევე მსახიობი ერთი მერვედით ბერძენია. რამის მამა გიდად მუშაობდა ეგვიპტეში, ქალაქ კაიროში. რამი მალეკს ჰყავს ტყუპისცალი ძმა სახელად სამი; რამი ძმაზე 4 წლით უფროსია.მსახიობს ასევე ჰყავს უფროსი და. სწავლობდა ნოტრე დამის სკოლაში, კალიფორნიაში. 2003 წელს დაამთავრა ინდიანას შტატის ევანსვილის უნივერსიტეტი. 

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 12 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შალომ კობოშვილი

**შალომ კობოშვილი** (დ. 1876, ახალციხე - გ. 1941, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, რომელიც ძირითადად საქართველოში მცხოვრები ებრაელების ცხოვრებას ასახავდა.

დაიბადა ახალციხეში, ღარიბი ებრაელების ოჯახში. მას რაბინობისთვის ამზადებდნენ, თუმცა რელიგიური განათლება ადრეულ ასაკში მიატოვა. მის ხელოვნებისადმი ლტოლვას ოჯახი მხარ არ უჭერდა და ამიტომ მბეჭდავის შეგირდად მიაბარეს. მთელი მისი ხელოვნების ცოდნა შემოიფარგლებოდა თვითგანათლებით. ითვლება, რომ 1910 წელს ის ნიკო ფიროსმანს შეხვდა. 1937 წელს ის ახლად გახსნილი საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმის ღამის დარაჯად დანიშნეს. ამან მას ხელი შეუწყო განევითარებინა საკუთარი შემოქმედება. დღემდე მოღწეული მისი ნამუშევრები შექმნილია 1937-1941 წლებში. 

კობოშვილის ნამუშევრები მიეკუთვნება პრიმიტივიზმის ჟანრს. ყველა ნამუშევარი ეხება ქართველი ებრაელების ცხოვრებისეულ სცენებს. ნახატები შესრულებულია ზეთში ან წყლის საღებავებით ქაღალდზე. 

საქართველოს ებრაელთა ისტორიის მუზეუმი 1950 წელს დახურეს და ყველა მისი ექსპონატი, მათ შორის კობოშვილის ამუშევრებიც, გადაიტანეს საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში. კობოშვილის ნამუშევრების რეტროსპექტული გამოფენა 2006 წელს თბილისში მოეწყო.

## ლიტერატურა 
*Lela Tsitsuashvili, *Shalom Koboshvili (1876-1941) for the 130th Anniversary*, Tbilisi, 2006.
*Lily Magal (editor) *In the Land of the Golden Fleece: The Jews of Georgia*, Tel-Aviv, 1992.

## რესურსები ინტერნეტში 
*შალომ კობოშვილის რეტროსპექტიული გამოფენა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:მოდერნისტი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი ებრაელები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
მარადისი

**მარადისი** — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყულარის თემში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის (მტკვრის შენაკადი) მარჯვენა მხარეს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 239 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვახტანგ კაპანაძე

**ვახტანგ კაპანაძე** (დ. 17 აგვისტო, 1960, ოზურგეთი) და 2013-2016 წლებში. ღირსების ორდენისა და ვახტანგ გორგასლის მე-3 ხარისხის ორდენის კავალერი.

## ბიოგრაფია
### განათლება
1978-1983 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე, ოკეანოლოგიის სპეციალობაზე; 1996-1997 წლებში ჯორჯ მარშალის ევროპულ ცენტრში; 1998-1999 წლებში უკრაინის ეროვნული სამხედრო აკადემიის ოპერატიულ-ტაქტიკურ ფაკულტეტზე; 2002-2003 წლებში აშშ-ის სახმელეთო ძალების ომის წარმოების კოლეჯში.

2004 წლის 25 აგვისტოს ვახტანგ კაპანაძემ დაიკავა საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსის თანამდებობა, თუმცა აღნიშნულ თანამდებობაზე მცირე ხნით, 2005 წლის 18 თებერვალამდე დაჰყო.

2005-2006 წლებში საქართველოს პრეზიდენტის სამხედრო მრჩეველია. 2006 წელს დაინიშნა აფხაზეთის მთავრობის ანალიტიკური დეპარტამენტის უფროსად, ხოლო იმავე წელს გახდა აფხაზეთის მთავრობის მინისტრის მოადგილე. მოდევნო წელს გახდა საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს საგანგებო დავალებათა ელჩი; 2007-2008 წლებში სრულუფლებიანი და საგანგებო დესპანი პოლონეთის რესპუბლიკაში.

2012 წლის ნოემბერში კაპანაძე საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსის პირველ მოადგილედ დაინიშნა,, ხოლო 2013 წლის 22 ნოემბერს ხელმეორედ დაინიშნა საქართველოს გენერალური შტაბის უფროსად., იმ დღესვე მას გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება მიენიჭა. 2016 წლის 22 ნოემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის თანამდებობიდან ვახტანგ კაპანაძე გადააყენა და ამავე თანამდებობაზე ბრიგადის გენერალი ვლადიმერ ჩაჩიბაია დანიშნა.

### სამეცნიერო საქმიანობა
ვახტანგ კაპანაძე არის საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამხედრო ქვეკომისიის წევრი, საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების და აშშ-ის სახმელეთო ძალების ომის წარმოების კოლეჯის „ღირსების დარბაზის“ საპატიო წევრი. ის აგრეთვე ორი სამხედრო-ისტორიული შინაარსის ნაშრომის რედაქტორია.

## ჯილდოები
ვახტანგ კაპანაძე დაჯილდოებულია საქართველოს ღირსების ორდენით (1992), ვახტანგ გორგასლის მე-3 ხარისხის ორდენითა და აშშ-ის ეროვნული გვარდიის საპატიო მედლით. 2016 წლის ოქტომბერში უკრაინის სახმელეთო ჯარების ეროვნული აკადემიის საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა.

## ლიტერატურა
* „ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი “, გვ. 199-200, თბ, 2017 წელი. ISBN 978-9941-0-9879-6 
* თავისუფლების დღიურები, 2013: რადიო „თავისუფლების“ პროექტი, გვ. 250, თბ., 2014 წელი

## რესურსები ინტერნეტში
* ვახტანგ კაპანაძე — ბიბლიოვიკი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 17 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ვ
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აცეტილქოლინი

**აცეტილქოლინი** — ქოლინის ძმარმჟავა ეთერი, ქიმიური ფორმულით C7H16NO2. არის უფერო კრისტალური ნივთიერება.

## თვისებები
ადვილად იხსნება წყალში, სპირტში, ქლოროფორმში, არ იხსნება ეთერში. მოლეკულური მასა 163,2. ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებაა. ასრულებს შუამავლის — მედიატორის როლს ნერვულ ქსოვილსა და ეფექტორს შორის. აქტიურ მდგომარეობაში აცეტილქოლინი წარმოიქმნება ძმარმჟავასა და ქოლინისაგან ფერმენტ ქოლინაცეტილაზის გავლენით; აცეტილქოლინი ადვილად იშლება ქოლინესთერაზების ჯგუფის ფერმენტებით. 
## ფუნქციები
ცილებსა და ლიპიდებთან არააქტიური შენაერთის სახით გვხვდება ნერვულ ქსოვილში, სადაც გრამზე საშუალოდ 0,5 — 2,0 გამის (გრამის მემილიონედი ნაწილი) რაოდენობითაა; ზოგი პათოლოგიური მდგომარეობის დროს აცეტილქოლინის რაოდენობა სისხლში მატულობს. აცეტილქოლინი დაგროვილია ნერვულ დაბოლოებებში (სინაფსებში), სახელდობრ, აქსონის პრესინაფსური მემბრანის ბუშტუკებში (ვეზიკულებში), რომლებიც აცეტილქოლინის სათავსს წარმოადგენენ. ნერვის აგზნების შედეგად აცეტილქოლინი ბუშტუკებიდან გადადის სინაფსურ ნაპრალებში და ნერვული იმპულსი გადააქვს პოსტსინაფსურ მემბრანებზე, რომლებიც ეფექტორზეა მოთავსებული. ეფექტორი შეიძლება წარმოდგენილი იყოს კუნთის ფიბრილით, შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლის უჯრედით, ნეირონითა და სხვა. აქ აცეტილქოლინი მოქმედებს ცილა-რეცეპტორზე და იწვევს პოსტსინაფსური მემბრანის დეპოლარიზაციას, ესე იგი განმუხტვას. აქედან იწყება ეფექტორის აგზნება და მისი ამოქმედება. ცილა-რეცეპტორზე მოქმედების შემდეგ აცეტილქოლინი შემადგენელ კომპონენტებად იშლება და ინაქტივირდება. თითოეულ ნეირონზე სინაფსის სახით ბოლოვდება რამდენიმე ასეული და ათასეული აქსონი. თავის ტვინში კი ნეირონების რიცხვი რამდენიმე მილიარდს აღწევს. ნეირონების ურთიერთკავშირი, ინფორმაციის გადაცემა უმთავრესად აცეტილქოლინით და ელექტრული იმპულსებით ხდება. ნერვული ქსოვილის გარდა აცეტილქოლინისადმი განსაკუთრებულ მგრძნობელობას იჩენს გლუვკუნთოვანი სისტემა. ორგანოებსა და ქსოვილებში აცეტილქოლინი იწვევს ვეგეტატიური ნერვული სისტემის პარასიმპათიკური ელემენტების აგზნებისათვის დამახასიეთებელ ეფექტს (გულის ცემის გაიშვიათება, არტერიების გაგანიერება, სისხლის წნევის გაგანიერება, თვალის გუგის შევიწროება და სხვა). ქოლინესთერაზის ზოგიერთი ინჰიბიტორების მოქმედების შედეგად ორგანიზმში ჭარბად გროვდება დაუშლელი აცეტილქოლინი, რასაც ჯერ უჯრედის აგზნება, ხოლო შემდეგ დამბლა მოსდევს.

## ლიტერატურა
*
*
*
*
*
* as PDF
* as PDF

## რესურსები ინტერნეტში
* Warning over combining common medicines for elderly

კატეგორია:აცეტილქოლინი
გიოიამთალა

**გიოიამთალა** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ბელაქანის რაიონში.
   
## სქოლიო
კატეგორია:ბელაქანის რაიონის სოფლები
ტბორი

მინი|მცირე ზომის ტბორი
**ტბორი** ან **ტბორე** — ხელოვნური წყალსატევი, რომელიც განკუთვნილია წყალმომარაგებისათვის, სარწყავად, თევზის გამრავლებისთვის, ფრინველებისათვის და ასევე სანიტარული და სპორტული მოთხოვნილებებისათვის. 

პირობითად, ხელოვნური წყალსატევი, რომლის წყლის მოცულობა შეადგენს 1 მლნ. კუბურ მეტრს — ტბორი ეწოდება, ხოლო მილიონზე მეტი მოცულობისას კი — წყალსაცავი. ტბორი შეიძლება საზრდოობდეს გრუნტისა და წვიმის წყლებით, ასევე მასში ზოგჯერ მცირე ნაკადულებიც ჩაედინება. 

სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიებზე ტბორებს ქმნიან სარწყავად, გაწყლოვანებისათვის, წყალმომარაგებისათვის, იქთიოფაუნისა და წყალზემოცურავე ფრინველების გამრავლებისათვის. ტბორის წყალი გამოიყენება აგრეთვე სარეცხად და საბანაოდ. 

საქალაქო და დასვენების ზონებში ტბორი თევზჭერისა და სხვადასხვა სპორტული შეჯიბრებების ჩატარების ობიექტია. ტბორი ხშირად გარშემორტყმულია ხე-მცენარეულობით, რის შედეგადაც ქმნის საკმაოდ კარგ დასასვენებელ ადგილს. ტბორი როგორც წყლის ობიექტი, შეადგენს ჰიდროლოგიურ ელემენტს.

## გალერეა 

ფაილი:LubotinPerekoshka.JPG
ფაილი:Slobojanshina. Lubotin. Chetvertiy prud.JPG
ფაილი:Prud Dzerelyansky.JPG

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტბორული თევზმეურნეობა
* წყალსაცავი
* წყალსატევი
* ტბა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტბორი — ინფორმაცია 

კატეგორია:წყალსატევები
კატეგორია:ჰიდროლოგია