open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

**დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში,   ჭურთის ხეობაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში

ეკლესია სამხრეთის მოკლე მინაშენით ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ღრმა აბსიდი ოდნავ შებრტყელებულია. მის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთის ერთ-ერთი ნიშა სამალავს წარმოადგენს. საკურთხეველს ხარისხი შემოუყვება. ოდნავ შებრტყელებული კონქი გადაყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის გრძივ კედლებზე შემორჩენილია იმპოსტები. სარკმლები მოთავსებულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში, აქედან დასავლეთისა თაღოვანია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიის სამხრეთი მინაშენის კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. არქიტრავული შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ფასადები სადაა, კარნიზი მარტივპროფილიანია. სახურავად გამოყენებულია ფიქალი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 57-58

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის ზურგიანი კოშკი

**დადიანეთის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

მდ. დადიანურას მარჯვენა ნაპირზე გაშენებულ კოშკს, სტრატეგიულად მომგებიანი პოზიცია უჭირავს.

აქედან კარგად მოჩანს ახლომდებარე სოფლები და გზები. კოშკს ზურგი ჩრდილოეთით აქვს მიმართული, სამხრეთი მხარე კი ხევისკენ არის მოქცეული. ნაგებობა შემორჩენილია ხუთი სართულის დონეზე.

არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის ღერძზე ყველა სართულში სათოფურია მოწყობილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული, ადგილობრივი წარმოშობის ქვა.

ზემო სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 45

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ლარგვისის ეკლესიის ნანგრევი

**ლარგვისის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ საქორეთის დასავლეთით 2 კმ-ში, მთის სერზე, ძველი სამარხილე გზის მახლობლად, არის ეკლესიის ნანგრევი. ირგვლივ წიფლისა და რცხილის ტყეა, ურევია მუხაც.
საყდრის კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 1,5 მეტრამდე, წყობაში ერთმანეთს ენაცვლება დიდი და მცირე ზომის დახავსებული, უხეშად თლილი, ზოგჯერ უფორმო კლდოვანი ქვები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. სწორკუთხა საკურთხევლის სატრაპეზო ქვა კედლის წყობაშია ჩაშენებული. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაპირში მცირე ზომის, გეგმაში სწორკუთხა, ნიშაა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 114

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აბრამიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**აბრამიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული მცირე ზომის დარბაზული ეკლესის სამშენებლო მასალადგამოყენებულია ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვა. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა
აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხევლით. უკეთესად შემორჩენილ დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელი და კარია.

ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაოა. შემორჩენილია XIX საუკუნის საფლავის ქვებიც. უფრო ხშირად გვხვდება ილურიძეების გვარი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო ალევის მიქელ-გაბრიელის კომპლექსი

**ქვემო ალევის მიქელ-გაბრიელის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში.  აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდ. ალეურას მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის ფერდობზე შემორჩენილია ეკლესიისა და სხვა ნაგებობათა ფრაგმენტები. ეკლესია მთლიანად ჩახერგილია დიდი ზომის ჩამონაშალი ქვებით, რაც ართულებს მის აზომვას. ქვა უხეშადაა თლილი. გარშემო მიწის დონე აწეულია. ტერიტორია მოფენილია ნაყარი ქვით. ამოსულია დიდი ზომის ხეები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 172-173

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოგოიანის კოშკი

**თოგოიანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.
 
ნასოფლარი თოგოიანი მდებარეობს მაღალი მთის სერზე, მდ. ქსნის მარჯვენა ნაპირას. მისი განაშენიანების ჯგუფები ძირითადად სერს მიუყვება. კარგად ჩანს გეგმარება. სახლების კედლები საკმაოდ კარგად არის შემორჩენილი. ნასოფლარის თავზე ზურგიანი კოშკია. იგი სწორი პირით მდინარე ქსანს გადმოსცქერის. მისი დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული, სხვადასხვა ზომისა და ფორმის დიდი ქვები. ალაგ-ალაგ წყობაში მცირე ზომის ქვაცაა დატანებული.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ველურის კოშკი

**ველურის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველურაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3-4 კმ. ტყიანი გორის წვერზე მდებარე ძეგლი საშუალო ზომის რიყის ქვითაა ნაგები, რომელიც თავისი გეგმით ზურგიან კოშკთა ტიპს განეკუთვნება. მისი სამხრეთი კედელი მთლიანად ხევშია ჩაქცეული, თუმცა ეს გარემოება ხელს არ გვიშლის ნაგებობის თავდაპირველი სახის აღდგენაში. გადარჩენილი კედლების წყობაში არსებული კოჭის სამაგრი ბუდეები მიგვანიშნებს, რომ კოშკი ხუთსართულიანი უნდა ყოფილიყო. პირველი სართული ამოვსებულია ქვებით და მცენარეებით.

მეორე სართული დღესდღეობით პირველ სართულს წარმოადგენს. დასავლეთის კედელში ვერტიკალურად ჩაჭრილი ქვის წყობა მიგვანიშნებს კარის არსებობას. ამავე სართულზე ჩრდილოეთი კედლის წყობა გარღვეულია ოვალურად დაახლოებით მეტრნახევარი დიამეტრით. საფიქრებელია, რომ ეს გვიანდელიღიობი განგრეულია და თავდაპირველ გეგმას არ შეესაბამება. აღმოსავლეთ კედელში სამი სარკმელია გაჭრილი — ორი მესამე სართულზე, ერთი კი — მეოთხეზე.

მეხუთე სართული თითქმის დანგრეულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
აბრამიანის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი

**აბრამიანის წმინდა გიორგის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე დარბაზული ნაეკლესიარი ნასოფლარ ლევანაანთ კარში მდებარეობს. ძეგლი გაღმა გადაჰყურებს სოფელ მეწყერს. ნაშენია ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვით. ეკლესიიდან შემორჩენილია სწორკუთხა საკურთხეველი ცენტრში სარკმლით. წყობა დეფორმირებულია და კედლები გარედან გადახსნილია. სამხრეთით იკითხება მინაშენის კარიბჭის კვალი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები
ყანჩავეთის ეკლესია

**ყანჩავეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანჩავეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც შემდეგ შელესილი იყო. კუთხეებში გამოყენებულია ქართული აგური. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. ნახევარცილინდრული კამარის დასავლეთის საბჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა, ხოლო ცენტრალური თაღი კედლის წყობაში იძირება.

დასავლეთი შესასვლელი თაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა — არქიტრავული. დარბაზი განათებულია სამხრეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა სარკმლით.
ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. სამხრეთიდან შეიმჩნევა მინაშენის კვალი. ფასადებზე ნალესობა მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. კედლები დაბზარულია. კარ-სარკმლები დაზიანებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 188-189

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო ალევის წმინდა მარინეს ეკლესიის ნანგრევი

**ქვემო ალევის წმინდა მარინეს ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

მდ. ალეურას მარჯვენა ნაპირზე, მაღალი მთის უკანა ყელზე მდებარეობს დარბაზული, სწორკუთხა საკურთხევლიანი ეკლესია. ძეგლის ხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. სწორკუთხა ნაგებობის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, აქედან აღმოსავლეთისა თითქმის ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, ეკლესია მთლიანად დეფორმირებულია და დანგრევის პირასაა მისული.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 173

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახმაჯის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ახმაჯის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოდელ ახმაჯში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული, შვერილი აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი ნიშია. კონქი სფერულია. აბსიდის იატაკი მოპირკეთებულია ოთხკუთხა ქვის ფილებით. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრული ფორმისაა. დასავლეთის საბრჯენი თაღი კუთხის პილასტრს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია ჩრდილოეთის თაღოვანი სარკმლით. ამავე კედელშია გაჭრილი არქიტრავული შესასვლელი, რომლის თავზე ჩასმულ ფილაზე ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას დასავლეთიდან მიშენებული აქვს სამრეკლო. სამრეკლოს პირველი სართული წარმოადგენს ოთხკუთხა მასიური სვეტებით გახსნილ სივრცეს. მისი ნახევარწრიული თაღები მრგვალ სვეტებს ეყრდნობა. თაღები და სვეტები შირიმის ქვითაა ამოყვანილი. ეკლესიის შელესილი ფასადები დაზიანებულია. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი, რომელიც ბევრგან აყრილია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 24

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის სამების ეკლესია

**დადიანეთის სამების ეკლესია** - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

უბან წინადადიანეთის სასაფლაოზე  მდებარე ეკლესია კარგად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ნაგებობას სამხრეთით მინაშენი აქვს. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდითაა დასრულებული, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით სწორკუთხა, გარეთ კი თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე დარბაზთან შედარებით, ერთი საფეხურით მაღალია. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთის არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. იატაკი მიწაყრილია.

ეკლესიის სამხრეთ მინაშენს კამაროვანი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთ კედელში სარკმლის ადგილას გაჭრეს არქიტრავული კარი. შესასვლელის წინ თაღოვანი კარიბჭეა. სამხრეთი შესასვლელი ამოქოლილია.

ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია. ძეგლის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 46

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წითელი ხატის ნიში

**წითელი ხატის ნიში** — არქეოლოგიური ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია XIX-XX საუკუნეებში.

ძეგლი შეიძლება დაკავშირებული იყოს „წითელი ხატის“ ორ ეკლესიასთან, რომლებიც ქსნის სათავესთან მდებარეობს. ახალგორიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ, ნასოფლარების — ფიჭვნარისა და კოდის გამყოფ ქედზე დგას მცირე ზომის ნიში  (60 სმ X 30 სმ). მსხლისებრი მოყვანილობის ქვის ფილაზე ამოკაწრულია მხედრული წარწერა ოთხ სტრიქონად, რომელიც ასე იკითხება: „ეს ნიშია წითელი ხატის ნიშის შაგვეწიოს“.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ხადის ციხე

**ხადის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანჩავეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ვახუშტის მიხედვით: 

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე მდებარე ციხე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ციხის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში კოშკია, რომელიც შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. კოშკის ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლებში თაღოვანი ნიშებია — სათოფურებითურთ, რომელთაგან ერთი ჩრდილოეთითაა, ხოლო სამი დასავლეთით. კოშკის აღმოსავლეთით ორი სათავსია, რომლებიც გვერდიგვერდაა განლაგებული. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ქვით. სათავსები ერთმანეთს უკავშირდება თაღოვანი გასასვლელით, რომელიც ამჟამად ჩამონგრეულია.

აღმოსავლეთ სათავსში, ჩრდილოეთით გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. აღმოსავლეთით სამი ნიშია, თითო-თითო სათოფურით. მთლიანობაში ციხე დანაწევრებულია პატარ-პატარა სათავსებით, რომელთა გეგმები ძნელად იკითხება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 192-193

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
საბარკლეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**საბარკლეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში, „ქვემო კარა“.  აგებულია XX საუკუნეში. 

გეგმით სწორკუთხა ძეგლი ნაშენია მცირე ზომის უფორმო, ფლეთილი ქვით. ქვის წყობა და თუნუქის სახურავი ახალია. აბსიდი ასიმეტრიულია. ერთი ნიშა  ჩრდილოეთ კედელშია. შესასვლელი სამხრეთითაა. ეკლესიის აღმოსავლეთი კედელი გარედან საკურთხევლის შიდა მოხაზულობას იმეორებს.
შესაძლოა ახლანდელი ნაგებობა დგას ძველ ნაეკლესიარზე.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 154

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ყანჩავეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ყანჩავეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყანჩავეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობის ხადის ციხიდან დასავლეთით 2 კმ-ის დაშორებით. ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
უაბსიდო ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. კედლები შემორჩენილია 1-2 მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესია მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით და დიდი ზომის ხეებით. მიწის დონე აწეულია. ჩრდილოეთიდან შემორჩენილია მინაშენის ფრაგმენტები. ძეგლის გარშემო გალავნის ნაშთია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 193

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ბოლის წმინდა მარინეს ეკლესია

**ზემო ბოლის წმინდა მარინეს ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. მის ცენტრში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. იკითხება ჩრდილოეთის მხარი.

ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 150 სმ-ის სიმაღლეზე; ამათგან დასავლეთის კედელი  შედარებით მაღალია. კედლების დაზიანების გამო შესასვლელი ღიობი არ იკითხება. ეკლესია სავსეა მიწითა და ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**თოხთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის თეთრი ფერის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. აქა-იქ წვრილი ქვაცაა გამოყენებული.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი.
ეკლესიის კედლები შემორჩენილია მიწის ზედაპირიდან 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 90

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის კოშკი

**დადიანეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „წინდადიანეთი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. გეგმით ოთხკუთხა კოშკი შემორჩენილია 6 სართულის დონეზე.

არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. კარი ნაოთხალია. ამავე სართულის დასავლეთ კედელში ბუხარია მოწყობილი, ხოლო აღმოსავლეთ კედელში ერთი სარკმელი და მის გვერდებზე განლაგებულია თითო ნიშა.

კოშკის მესამე, მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე სართულის სამხრეთ კედელში თითო ვიწრო სარკმელია. სარკმლები განლაგებულია ერთ ღერძზე.

კოშკის ოთხივე კედელი აღჭურვილია სათოფურებით, გადახურვა ბანურია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 47

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
საბარკლეთის კოშკის ნანგრევები

**საბარკლეთის კოშკის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში, „ქვემო კარა“.  აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან აღმოსავლეთით 50 მეტრზე, ორი ხევის შესართავთან მდგარი კოშკი თითქმის მთლიანად დანგრეულია, რის გამოც ჭირს მისი სრული აღწერა. უკეთ შემორჩა ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, რომლის სიმაღლე 1,5 მეტრია. კოშკის გადარჩენილ ნაწილში გამოყენებულია ბუნებრივად სწორკუთხა, დაუმუშავებელი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 155

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
დადიანეთის ეკლესია

**დადიანეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „წინდადიანეთი“. აგებულია  შუა საუკუნეებში. 

სწორკუთხა საკურთხევლიანი ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. სამშენებლო მასალად სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვაა გამოყენებული. ეკლესია ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 47

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლარგვისის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ლარგვისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ საქორეთის დასავლეთით 3 კმ-ზე, ხშირი, შერეული ტყით დაფარულ მთის წვერზე. სახურავი, რომელიც ფიქალის ფილებისგან ყოფილა გადახურული, ამჟამად ჩაქცეულია. სამშენებლო მასალად  გამოყენებულია უხეშად თლილი, სხვადასხვა ზომის კლდოვანი ქვა.
დარბაზი გეგმაში წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა  და საკურთხევლისაგან გამიჯნულია ერთსაფეხურიანი მხრებით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. ფართო სწორკუთხა საკურთხეველი სამხრეთით ნალისებრია. მის ცენტრში მოთავსებულია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს ასევე თითო სწორკუთხა ნიშაა. თაღები შირიმის თლილი ქვებით იყო ნაშენი.
ეკლესიაზე შემორჩენილია ბათქაშის კვალი. იქვე ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სამიოდე მეტრში შემორჩენილია დამხმარე სათავსის გეგმის კვალი.
სახურავი ჩაქცეულია, კედლები დამსკდარია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 115

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო ბოლის მთავარანგელოზის ეკლესია

**ქვემო ბოლის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბოლში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

დარბაზული ეკლესია ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის ქვა. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარ წრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა მოწყობილი. კონქისფერულია. სატრიუმფ ოთაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კამარა ოდნავ შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. ამავე კედელში  ერთი სწორკუთხა სარკმელია. იატაკი მიწაყრილია. ფასადები სერიოზულადაა დაზიანებული. საბურავი აყრილია, ამოსულია მცენარეები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 173-174

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხოხაანთ კოშკი

**ხოხაანთ კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

მდინარეების ხოხაანთ წყლისა და ჭურთულას შესაყართან, ციცაბოზე აღმართული კოშკი ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ძეგლი განეკუთვნება ზურგიან კოშკთა ტიპს. ზურგის სისქე 2,2 მეტრია. დღესდღეობით კოშკის 7 სართულის დონე იკითხება. საინტერესოა სართულშუა გადახურვა — კედლების წყობაში პერიმეტრზე კონსოლისებურად ჩატანებული ქვები ისეა ერთმანეთზე დაწყობილი, რომ იქმნება ფილების მშრალი გადახურვა. ასეთი გადახურვა შემორჩა ერთ-ერთ დონეზე, მის ზევით იგივე ჩანს ჭრილში. შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთ სწორხაზოვან კედელშია. იგი ძალიან მაღლაა გაჭრილი. წინ მიდგმული ჰქონდა სუბსტრუქცია, რომლის მხოლოდ ერთი კედელიღა შემორჩა. კოშკი საკმაოდ საინტერესოა და საჭიროებს ყურადღებას. ამჟამად ძეგლი არასახარბიელო მდგომარეობაშია. სწორედ მისი უკიდურესად ავარიული მდგომარეობის გამო ვერ მოხერხდა დეტალური აღწერა-აზომვა. შენობა შუაზეა გადახსნილი. შემორჩა მხოლოდ ერთი კედელი. მთელი ფერდი მოფენილია სამშენებლო მასალითა და ნაგებობის ნანგრევებით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თოხთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი

**თოხთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

უაბსიდო დარბაზული ეკლესიის კედლები შემორჩენილია მიწის ზედაპირიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია.
ძეგლი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. სამხრეთ კედელში ჩანს შესასვლელი ღიობის კვალი. ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვით. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 91

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ციხე

**ჩიგოიანის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
 
ქსნის მარცხენა ნაპირას შემორჩენილია ციხის კომპლექსი. ყველა ნაგებობა აგებული იყო სხვადასხვა ზომის ფიქალით. კომპლექსი დგას ტერასისებურ რელიეფზე, მდინარის მხარეს მოქცეულ ფასადებთან მისვლა შეუძლებელია. კომპლექსში შემავალი ოთხკუთხა კოშკი შემორჩენილია ერთი სართულის დონეზე. მასში შესასვლელი მოთავსებულია აღმოსავლეთ კედელში. სხვა ნაგებობათა ნანგრევების სახეობის დადგენა ტერიტორიის გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ლარგვისის პირველი ნიში

**ლარგვისის პირველი ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში. აგებულია ადრე XIX საუკუნეში.

ნასოფლარ საქორეთის დასავლეთით 2 კმ-ში, მთის სერზე არის მშრალი წყობით აგებული მცირე ნიში.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 115

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
თოხთის კოშკი

**თოხთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სათვალთვალო კოშკისტრატეგიული თვალსაზრისით მეტად მარჯვე ადგილას, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, "თუთარაანში" დგას. ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.
კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. ასვლა მისადგმელი კიბით ხდებოდა. აღმოსავლეთ კედელში წრიული სარკმელია მოთავსებული.
კოშკს თავდაცვითი ელემენტები არ გააჩნია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 91-92

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
საბარკლეთის ნიში

**საბარკლეთის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში, „ქვემო კარა“.  აგებულია XX  საუკუნეში. 

ძველი ეკლესიის ადგილას ადგილობრივ მოსახლეობას აუგია ნიში. წყობაში გამოყენებულია ეკლესიის ქვები. ქვა ფლეთილია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 155

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

**დორეთკარის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარის მიდამოებსა და ქარჩოხის ხეობის გამყოფ ქედზე, ალპურ ზონაში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

წმინდა გიორგის კომპლექსისათვის ულამაზესი ადგილი შეურჩევიათ. აქედან კარგად ჩანს მყინვარწვერი, ლომისის ხატი, ქარჩოხის და ბევრი სხვა ციხე თუ კოშკი. მთელი კომპლექსი ნაშენია ადგილობრივი ქვით, რომელსაც მეტ-ნაკლებად მიცემული აქვს სწორკუთხოვნება. შემორჩა კირის დუღაბი. ძეგლი იმდენად დაზიანებულია, რომ ძნელდება მისი სრულყოფილი აღწერა. ნაგებობათა კედლები 3 მეტრამდეა შემორჩენილი. კომპლექსის ცენტრალურ ნაგებობას მცირე დარბაზული ეკლესია წარმოადგანს. მისი აბსიდი უხეში ქვის კვალობაზე კოხტად არის ამოყვანილი. კედლები სქელია. შემორჩა სამხრეთი შესასვლელი და აღმოსავლეთი სარკმლის ქვედა ნაწილი. ეკლესიის გარშემოსავლელი გვიანი უნდა იყოს. კომპლექსის ყველა ნაგებობა მჭიდროდაა შეჯგუფული ეკლესიის გარშემო. მათგან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 10-15 მეტრის მოშორებით წარმოდგენილია სუბსტრუქცია — გალავანი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 61

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიკოს საყდარი

**ნიკოს საყდარი** —- არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახმაჯში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია შირიმის კვადრების სწორხაზოვანი წყობით. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.
დარბაზიდან გადის გვირაბი, რომელიც დაბლა, ხევში ჩადის. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავის ქვაზე ორმაგ ლილვში ჩასმული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. დანარჩენი ფასადები სადაა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 25

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**დადიანეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „წინდადიანეთი“. აგებულია  გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა.

ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, სამხრეთი და დასავლეთი კედლები, რომელთა სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს.

სამხრეთის არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს.

ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 48

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლარგვისის მეორე ნიში

**ლარგვისის მეორე ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში. აგებულია ადრე XIX საუკუნეში.

ნიში მდებარეობს ნასოფლარ ხრომისწყაროს ჩრდილოეთ განაპირას. იგი მცირე ზომისაა და სხვადასხვა ზომის კლდოვანი ქვითაა ნაშენი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 116

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**შუა ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, კედლები შეაბათქაშეს და შეათეთრეს.

გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილი შიგნით სწორკუთხა _ გარეთ თაღოვანი სარკმელის ჩრდილოეთით და სამხრეთით დიდი ზომის, ფართე, თაღოვანი ნიშებია. კონქს შეისრული ფორმა აქვს. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით.

გრძივი კედლები წყვილი პილასტრების საშუალებით სამ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრებს ეყრდნობა შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები.
ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში მოთავსებულია ნაოთხალიანი სარკმლები. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ჩრდილოეთი შესასვლელი კი მოგვიანებითაა გაჭრილი. იატაკზე მოგებულია ქართული აგური.

ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია. ეკლესიაში მოწყობილი იყო საწყობი და ამდენად აქ ბევრი რამ გადაკეთებულია. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზევით, წყობაში ჩაძირული სამი ჯვრის გამოსახულებაა. ლავგარდანი აგურის კბილანისებრი წყობითაა შესრულებული. ნაგებობის სახურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის კედლები დაბზარულია, ხოლო გადახურვა დაზიანებული. მოსახლეობამ ძეგლს საწყობისათვის დასავლეთიდან მიაშენა სათავსი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 194

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევები

**ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორის სასაფლაოზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 1,5 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ყორექვა. ძეგლი ამოვსებულია მიწით. ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები. ეკლესიის გარშემო ტერიტორიაზე  შემორჩენილია ძველი საფლავის ქვები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წიფთაურის მაცხოვრის ეკლესია

**წიფთაურის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფთაურში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მაცხოვრის ეკლესია დგას მაღალ მთაზე, მის გარშემო ტერიტორიაზე სასაფლაოა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა, აქა-იქ წყობაში შირიმიც შეინიშნება. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა, აღმოსავლეთით აქვს ასევე სწორკუთხა ფორმის საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს თაროებია, ხოლო ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშაა, სამხრეთ კედელში გაჭრილია მცირე სარკმელი. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია, კარს ნაოთხარი აქვს. კედლებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია შირიმის ქვის მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი. ნაგებობის თაღ-კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია.
ეკლესიის გარშემო ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ბოლის მარანი

**ზემო ბოლის მარანი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია XIX საუკუნეში.

მარანი, რომელიც ზაქარია ეკალაძის კარ-მიდამოშია, რიყის ქვითაა ნაგები. გეგმით მართკუთხედია. გადახურვის კონსტრუქცია ხისაა. ორ სვეტზე გადასულია ორი კოჭი, მათზე დაწყობილია კვადრატული კვეთის ძელები, რომელზედაც ფიცრული გადახურვაა მოწყობილი.

სათავსოს დასავლეთი კედლის მთელ სიგრძეზე მოწყობილია საწნახელი, საიდანაც გამოდიოდა მილი, რომელიც დაკავშირებულია ყველაზე მოზრდილ ქვევრთან 92160 ლ.0. საინტერესოდაა მოწყობილი საწნახლის კედელი. აქ განლაგებულია 5 თახჩა, მათ შორის 5 მცირე კვადრატული ნიშაა. გარდა ამისა, გრძივ კედლებში მოწყობილია თახჩები და ნიშები.

აღმოსავლეთ კედელში იყო შესასვლელი, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ამავე კედელშია გეგმით ნახევარწრიული ბუხარი; მის ორივე მხარეს სათოფურებია გაჭრილი.

სამხრეთ კედელში ადრე გასასვლელი იყო, ახლა მასზე მიჯრით სახლია მიშენებული. ამავე კედელში ახალი შესასვლელია გაჭრილი და აქედან მარანში ჩასვლა ხის კიბით ხდება.

იატაკი დატკეპნილი მიწისაა. გადახურვა ადრე ბანიანი ყოფილა, ახლა ცალფერადაა. საბურავად გამოყენებულია კრამიტი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
იკოთის კოშკი

**იკოთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი, რომელიც დგას ფიცხელაურის კარ-მიდამოში სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები.
მრგვალი კოშკის გეგმარება სწორკუთხაა. ნაგებობა შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე.
პირველი სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი თაღოვანი და ერთი არქიტრავული ნიშაა. აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში მოწყობილი იყო ბუხარი, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია. ბუხრის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთ კედელში ერთი თაღოვანი ნიშაა მოთავსებული. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში შეისრულთაღიანი შესასვლელია, აქვეა მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია; კამარა ქართული აგურით არის გადაყვანილი, რომელიც მოგვიანებით შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა.
მეორე სართული გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, მისი გადახურვაც კამაროვანია. შეისრულთაღიანი შესასვლელი დასავლეთ კედელშია მოთავსებული. შესასვლელის სამხრეთით სწორკუთხა, ხოლო ჩრდილოეთით შეისრული ფორმის ნიშებია. ჩრდილოეთი კედლის ნიშებში გაჭრილია სათოფურები.
აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია თაღოვანი ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს თითო შეისრული ნიშაა. ნიშებში სათოფურებია გაჭრილი.
სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მესამე სართულზე ასასვლელი კიბეა. მესამე სართულის კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონგრეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 95-96

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქვემო ბოლის კოშკის ნანგრევი

**ქვემო ბოლის კოშკის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბოლში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა ქაოსურია. კოშკიდან ხუთი სართულის დონეზე შემორჩენილია აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლის ნაწილები. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში კარის ღიობია. შესასვლელის თავზე, მესამე სართულის დონეზე სწორკუთხა სარკმელია.  თითქმის ყველა სართულზე დატანებულია სათოფურები. ძეგლზე შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 174-175

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
შუა ალევის კვირაცხოვლის ეკლესია

**შუა ალევის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

თაღ-კამარა ჩამოქცეული, დარბაზული, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია.  ნაგებობის ინტერიერი ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები, რის გამოც აზომვა არ ხერხდება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 195

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საბარკლეთის კოშკის ნანგრევი

**საბარკლეთის კოშკის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან ჩრდილოეთით 4 კმ-ზე, შემორჩენილია ოთხკუთხა ნაგებობის ნანგრევი, რომელიც სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები.

შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთი კედელი 4 მეტრის სიმაღლეზე. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში დგას სწორი ფორმის სტელისმაგვარი ქვა. ნაგებობის ირგვლივ სასაფლაოა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 155-156

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბალაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ბალაანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის თავზე კიდევ ერთი სარკმელია. საკურთხევლის ცენტრში და ჩრდილოეთით ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეა და კანკელის შემორჩენილი  ფრაგმენტებია. იატაკზე დაგებულია დიდი ზომის ფიქალი. ეკლესიას დასავლეთიდან მიშენებული აქვს გვიანდელი კარიბჭე - სამრეკლო. კარიბჭე ფლეთილი ქვით ნაგები სამრეკლო ღია ფანჩატურს წარმოადგენს. იგი მთლიანად ნაგებია შირიმის ქვით. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ძეგლს გარშემო მშრალი წყობის გალავანი შემოუყვება. შესასვლელი სამხრეთიდანაა დატანებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 27

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ბოლის კოშკი

**ზემო ბოლის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით ნაგები კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. შესასვლელი აღმოსავლეთი კედლის პირველ სართულშია გაჭრილი.

კოშკს გარშემო მიშენებული აქვს ხის ნაგებობანი, შიგნით შესვლა და აზომვა ვერ ხერხდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
წიფთაურის ზურგიანი კოშკი

**წიფთაურის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფთაურში, ნასოფლარ კვერიათის ტერიტორიაზე. ქსნის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია IX–X საუკუნეებში.

ნასოფლარი კვერიათი მდებარეობს ქსნის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ წიფთაურის მიდამოებში. ზურგიანი კოშკი სტრატეგიული თვალსაზრისით ძალზე მარჯვე ადგილას დგას, აქედან მოჩანს ხეობისკენ მომავალი ყველა გზა. ძეგლი დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კოშკის მხოლოდ დასავლეთი კედელი, ჩრდილოეთ ზურგის და სამხრეთი კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელზე იკითხება ხუთი სართულის დონე, აქედან პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია მიწით. ჩანს სართულშუა გადახურვის ხის ძელების კოჭის ბუდეები. კოშკის გარშემო ნასახლარებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მარტიანის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

**მარტიანის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი მარტიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდ. ცხრაძმის მარჯვენა ნაპირას მდებარეობს დარბაზული ეკლესია ჩრდილოეთი მინაშენით, რომელიც ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში ჩაყოლებულია უხეშად დამუშავებული დიდი ზომის კვადრები.
ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში ერთ ღერძზე ორი არქიტრავული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით ერთი თაღოვანი ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები. ეკლესიის სამხრეთ კედელში ერთი ნიშაა. ამავე კედელზე მოთავსებულია ოთხსტრიქონიანი მხედრული წარწერა: "ქ. ღმერ... წმინდავ სამება შეიწყალე მუ... ფ... იად... დვი... სარ... გ.... აფ....  ". მესამე და მეოთხე სტრიქონი დაზიანების გამო არ იკითხება.
მხედრული წარწერის კვალია დასავლეთ კედელზეც.
ეკლესიის მთელ პერიმეტრს ერთსაფეხურიანი ხარისხი მიუყვება.
კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა სარკმელი. იატაკი მიწაყრილია.
ჩრდილოეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. მინაშენს არქიტრავული და ნაოთხალი შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელში აქვს. ანალოგიურია აღმოსავლეთი სარკმელიც. მინაშენის კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 2 მეტრზე.
ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. კარნიზი მარტივპროფილიანია.
ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 116-117

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალაანის ციხის კომპლექსი

**ბალაანის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფ. ძაბუეთი მდებარეობს მდ. ქსნის სათავეებთან, მის მარჯვენა მხარეს. აქ ქსანს მარჯვნიდან ერთვის პატარა მდინარე, რომელიც ზემოთ ორად იყოფა. ამ კონცხზეა ციხის ნანგრევი, რომელიც შედგებოდა ეკლესიის, კოშკის, გალავნისა და სხვა ნაგებობებისაგან. მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები და გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთით შემორჩენილია შესასვლელი, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია. კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის დონეზე. ზურგიანი კოშკი ხუთი სართულის დონეზე, ნაგებია რიყის  ქვით. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ქვით. შესასვლელი მეორე სართულის აღმოსავლეთის კედელშია მოთავსებული. მესამე და მეოთხე სართულებზე სარკმელები ერთ ღერძზეა განლაგებული. მეხუთე სართული ნაწილობრივ ჩამონგრეულია. კოშკიც და ეკლესიაც სერიოზულად არის დაზიანებული.
## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 28-29

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
დადიანეთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები

**დადიანეთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „ხადილაანი“. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი და სამხრეთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვა. ინტერიერი მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 48

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცეცხლიჯვრობას კოშკი

**ცეცხლიჯვრობას კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. კოშკი სამსართულიანია. აქვს სხვენი და ორფერდა გადახურვა. ყველა სართულზე სარკმელი და სათოფურია. არქიტრავული კარი გაჭრილია სამხრეთით. მეორე სართულზე შემორჩა რამდენიმე სართულშუა გადახურვის კოჭი. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია ბუხარი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თოხთის ეკლესიის ნანგრევი

**თოხთის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, "თუთარაანის" მიდამოებში დგას ეკლესია, რომელიც დიდი ზომის ფიქალითაა ნაგები.
უაბსიდო დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ამავე კედელს ხარისხი მიუყვება. ეკლესიის კედლების სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 92

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საბარკლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**საბარკლეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან ჩრდილოეთით 6,5 კმ-ზე მდებარე დარბაზული ეკლესია დგას ხელოვნურ სუბსტრუქციაზე, რომელსაც გარშემო გალავანი შემოუყვებოდა. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით უაბსიდო სწორკუთხა მოხაზულობისაა, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ერთი სარკმელი ჩრდილოეთ კედელშია მოთავსებული. აბსიდის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ტრაპეზის ქვა დგას. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი.

ძეგლი დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლების გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 156

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო წუბენის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქვემო წუბენის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო წუბენში.  აგებულია X-XI საუკუნეებში.

სოფელში დგას ეკლესია, რომელიც რიყის ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისათვის გამოყენებულია შირიმი. დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები. ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, ხოლო ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშა. ჩრდილოეთ კედელს წყვილი პილასტრი სამ თანაბარ ნაწილად ჰყოფს. პილასტრებზე ნახევარწრიული კედლისთაღები გადადის. შემორჩენილია კამარის საბრჯენი თაღის ფრაგმენტი, დაბოლოებული სამბურთულა რელიეფური კაპიტელით. ეკლესიის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 176

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
თოხთის ნაგებობის ნანგრევი

**თოხთის ნაგებობის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ძეგლი სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2 კმ-ზე, ადგილ "თუთარაანში" მდებარეობს. ეკლესიიდან 20-30 მეტრშიშემორჩენილიანაგებობისნანგრევი. გეგმაარიკითხება. ქვებიგროვადყრია. სამშენებლომასალადგამოყენებულიამოთეთროფიქალი. შემორჩენილიააღმოსავლეთი და ჩრდილოეთიკედლებისმცირეფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 93

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წიფთაურის ეკლესია

**წიფთაურის ეკლესია** -- არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფთაურში, ადგილი კაპარაანზე,  მდინარე ქსნის მარჯვენა ნაპირზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა, საფეხურებიანი სარკმელი. ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი ნიშაა მოწყობილი. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. შესასვლელის თავზე სწორკუთხა სარკმელია. ნაგებობის კედლები შემორჩენილია 2–3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. ეკლესიას დასავლეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელშიც ნაოთხალი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ბოლის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ზემო ბოლის კვირაცხოვლის ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ბოლში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

დარბაზული ტიპის ეკლესიიდან შემორჩენილია კედლები 80 სმ-ს სიმაღლეზე. ეკლესიას  სწორკუთხა საკურთხეველი ჰქონდა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ყორექვა.
ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 75

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დორეთკარის კოშკი

**დორეთკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ზურგიანი კოშკი სწორი კედლით ორიენტირებულია მდინარისაკენ. ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით - დუღაბზე.
პირველი სართული მაღლა იწყება მიწის ზედაპირიდან 3,5 მეტრზე. ამ სართულის იატაკქვეშ უჯრედებად დაყოფილი სარდაფია. ამ მცირე სათავსების კედლები შელესილია და ზემოდან ლორფინებით იფარებოდა.  მათ იყენებდნენ როგორც წყლისა და სანოვაგის შესანახად, ისე საბრძოლო მასალებისათვის. სარდაფის ზემოთ ექვსი სართულია. პირველ სართულს მხოლოდ მოზრდილი არქიტრავული კარი აქვს, ზედა სართულებს კი, სარკმლები. მესამე და მეოთხე სართულებს ვიწრო და მაღალი სარკმლები აქვს, მეხუთეს კი განიერი. მეექვსე სართულის ზედა ნაწილი მორღვეულია და არ ჩანს მისი გადაწყვეტა. ხის კოჭოვანი სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია.
კოშკის კედლების სისქე ზურგის მხარეს თითქმის სამი მეტრია, დანარჩენი სამისა კი, ორ მეტრს უახლოვდება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 54

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები