open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თამაზ ლეჟავა

**თამაზ ლეჟავა** (დ. 1933, თბილისი — გ. 7 ივლისი, 2009) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ელექტროქიმიურ წარმოებათა ტექნოლოგიის სპეციალობით.

სამეცნიერო-კვლევითი საქმიანობა განაგრძო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტში. 1981-2006 წლებში იყო  დირექტორის მოადგილე რაფიელ აგლაძისს სახელობის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის სამეცნიერო ნაწილში. 2006 წლიდან ხელმძღვანელობდა ლევან ჯაფარიძის სახელობის დენის წყაროებისა და საელექტროდე მასალების ლაბორატორიას. გამოქვეყნებული აქვს 130 ნაშრომი, მათ შორის, 1 მონოგრაფია, 1 ამოცანათა კრებული. მიღებული აქვს 20-მდე საავტორო მოწმობა და პატენტი. მისი ნაშრომები მიძღვნილია როგორც ელექტროკრისტალიზაციის პროცესის ფუნდამენტური საკითხების, ისე ელექტროქიმიური და არაორგანული ტექნილოგიების კვლევებისადმი. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ელექტროქიმიური დარგის საერთაშორისო ფორუმებში. მის მიერ შესრულებული ნაშრომები მნიშვნელოვან სიახლეს წარმოადგენს თეორიული ელექტროქიმიის დარგში, რამაც ასახვა ჰპოვა უცხოელ ავტორთა მონოგრაფებსა და სახელმძღვანელოებში. გარდა სამეცნიერო მოღვაწეობისა, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გარკვეულ დროს უთმობდა პედაგოგიურ მუშაობასაც. ნაყოფიერად მოღვაწეობდა საქართველოს საინჟინრო აკადემიაში, იყო აკადემიის პრეზიდიუმის წევრი, მეტალურგიისა და ქიმიური ტექნილოგიების განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი. აკადემიაში მოღვაწეობის პერიოდში მან განახორციელა მრავალი ტექნოლოგიური ხასიათის პროექტები ქრომის, სპილენძის და ოქროს ჰიდრომეტალურგიაში, მათ შორის, „მადნეულის“ კარიერული წყლების გაწმენდისა და უტილიზაციის მიმართულებით.

## ჯილდოები
* 2004 - პეტრე მელიქიშვილის სახელობის პრემია

## ბიბლიოგრაფია
* Акселерация при электроосаждении металлов Тбилиси, Мецниереба, 1997 с. 172 
საკონკურსო ამოცანები ქიმიაში: თბილისის სამედ. ინ-ტში 1991 წლის მისაღები გამოცდების ბილეთების საკითხები თბილისი, ევრიკა, 1991 გვ. 158 
* Комплексообразование в системе Си(II)-МЭА-Н2О Тбилиси, Ин-т неорганической химии и электрохимии, 1990 с. 12

## ლიტერატურა
* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები: კრებული/შემდგ.: მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე [და სხვ.]. თბ., 2012 გვ. 98

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივლისი
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ენოთეკა

მინი|ენოთეკა „ბერნკასტელი“ მოზელის ღვინის რეგიონში (გერმანია).
მინი|ენოთეკა წინანდალში
**ენოთეკა** (, oinos – ღვინო და Θήκη, thēkē – საცავი) — საგანგებოდ მოწყობილი საცავი, სადაც ინახება ბოთლებში ჩამოსხმული სხვადასხვა მარკის ღვინის კოლექცია.

ენოთეკაში ინახება სხვადასხვა ტიპისა და ხნოვანების მრავალი დასახელების ღვინო. ტერმინი „ენოთეკა“ პირველად წარმოიშვა იტალიაში, სადაც ის აღნიშნავს სხვადასხვა ტიპის მაღალი ხარისხის ღვინოს სპეციალურ საცავ-მაღაზიას. 

საქართველოს ენოთეკები მსოფლიოში ერთ-ერთი ცნობილი საცავთაგანია, რაც მრავალჯერ გამხდარა მეღვინეობის მსოფლიო და საერთაშორისო კონგრესების გამართვის საფუძველი. პირველი ქართული ენოთეკა შეიქმნა თბილისში XIX საუკუნის 80-იან წლებში № 1 ღვინის ქარხნის ბაზაზე. აქ დაცული იყო სუფრის, შემაგრებული სადესერტო და ცქრიალა (შამპანური) ღვინოები, აგრეთვე სხვადასხვა დასახელების მაგარი სამარკო სპირტიანი სასმელების (კონიაკი) ნიმუშები. აქვე ინახებოდა უცხოური ღვინოების კოლექცია. ძველ ღვინოთა შორის აღსანიშნავია წინანდალი (თეთრი; 1898, 1913), ნაფარეული (თეთრი; 1909), მუკუზანი (წითელი; 1894, 1896) და სხვ., უცხოური ღვინოებიდან — ფრანგული შატო-ლაფიტი (1775), შატო-ლატური (1878, 1905), რომანე-კონტი (1865) და სხვ., ასევე პოლონური ლიქიორი (1790), „ქოლერის საწინააღმდეგო“ რუსული არაყი (1717); ნაპოლეონის ღვინის საცავის კონიაკი (1811) და სხვ. 

ენოთეკები არსებობს წინანდალში, სააქციო საზოგადოების „სარაჯიშვილის“ და „ბაგრატიონი 1882-ის“ ქარხნებში, სადაც დაცულია უნიკალური ქართული და მსოფლიოს საუკეთესო მაგარი სპირტიანი სასმელების ნიმუშები.

## ლიტერატურა
* სიხარულიძე თ., კოლექციონირების მეცნიერული საკითხები, «მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნ.-კვლ. ინ-ტის ახალგაზრდა მეცნიერთა შრომები», 1972, ტ. 2.

* Беридзе Г. И., Сихарулидзе Т. Г., Физико-химический состав и качество коллекционных вин, Тб., 1973.
## სქოლიო
კატეგორია:მეღვინეობა
ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური

[thumb|„[ლუნა-1“, მსოფლიოში პირველი ასს, რომელმაც მიაღწია მეორე კოსმოსურ სიჩქარეს და გადალახა დედამიწის გრავიტაცია]]
**ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური** (**ასს**), *კოსმოსური ზონდი* — პლანეტათშორისი სივრცის და მზის სისტემის სხეულების შესასწავლად, აგრეთვე მთვარესა და სხვა პლანეტებზე (და არა გეოცენტრულ ორბიტაზე) გასაფრენად განკუთვნილი უპილოტო კოსმოსური აპარატი. დაკვირვების შედეგს, მთვარისა და პლანეტების ფოტოსურათებს ასს ბორტიდან დედამიწაზე რადიო- და სატელევიზიო სისტემების საშუალებით გადმოსცემს. ზოგიერთ ასს-ს შეუძლია საჭიროებისამებრ რბილად დაეშვას მთვარისა და პლანეტების ზედაპირზე და უკანვე დაბრუნდეს. ტრაექტორიის კორექციისა და რბილად დაშვების უზრუნველსაყოფად ასს აღჭურვილია ასტრონავიგაციის სისტემით და რაკეტული ძრავებით. საბორტო აპარატურას ენერგიით კვებავს მზის ბატარეები. კოსმოსში ასს-ები ეშვება 1959 წლიდან. პირველი ასს — „ლუნა-1“ — გაშვებულ იქნა 1959 წლის 2 იანვარს. 1959-1970 წლებში გაშვებული იყო შემდეგი სერიის ასს-ები: „ლუნა“, „ვენერა“, „პროტონი“, „მოლნია“, „ზონდი“ (სსრკ); „მარინერი“, „რეინჯერი“, „პიონერი“ (აშშ).

## კოსმოსური ზონდი
**კოსმოსური ზონდი** — დედამიწისახლო კოსმოსური სივრცის, მზის სისტემის სხეულებისა და მათი მიდამოების კვლევისათვის გამიზნული კოსმოსური საფრენი აპარატი. მაღლივი ზონდებისაგან განსხვავებით კოსმოსური ზონდებით კვლევა ხორციელდება დედამიწის ზედაპირიდან მის რადიუსზე უფრო მეტ მანძილებზე. შედარებით მცირე ექსცენტრისიტეტიან ორბიტაზე გაშვებულ თანამგზავრებს კოსმოსური ზონდებს არ უწოდებენ. კოსმოსური ზონდებს აკუთვნებენ მთვარისა და პლანეტებისაკენ გაშვებულ აპარატებს (პირველი კოსმოსური ზონდი „ლუნა-1“ 1959 წლის 2 იანვარს გაუშვეს საბჭოთა კავშირში. მან 4 იანვარს გაუარა მთვარეს და შემდეგ ხელოვნურ თანამგზავრად იქცა). 

კოსმოსური ზონდებისთვის ხმარობენ სხვა სახელწოდებებსაც: „მთვარის სადგური“, „ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური“ (სსრკ-ში); „მთვარის ზონდი“, „მარსის ზონდი“ (აშშ-ში); ზოგჯერ „კოსმოსურ სადგურებსაც“. ტიპური კოსმოსური ზონდებია „ზონდის“ სერიის საბჭოთა და „პიონერის“ სერიის ამერიკული კოსმოსური აპარატები.

სამეცნიერო კვლევა ზონდებზე ხორციელდება, როგორც საბორტო აპარატურით, ისე ფოტოგრაფირებითა და დისტანციური გაზომვით. პლანეტათშორის ტრასებზე გაყვანა, აგრეთვე სხვა ციურ სხეულებზე დაშვება ხდება ხელოვნური თანამგზავრის შუალედური ორბიტებიდან.

კოსმოსური ზონდების მეშვეობით აღმოჩენილია დედამიწის მაგნიტოსფერო, მზისიერი ქარი და სხვა. შესწავლილია დედამიწისახლო და პლანეტათშორისი მაგნიტური ველები, აგრეთვე მთვარისა და პლანეტების მიდამოები.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსმოსური საფრენი აპარატი

## ლიტერატურა
თინათინ ალადაშვილი

**თინათინ ალადაშვილი** (დ. 9 ივნისი, 1973, თბილისი) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი. 

## ბიოგრაფია 
თინათინ ალადაშვილი დაიბადა 1973 წელს, თბილისში. დაამთავრა ისთბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტ ფიზიკის ფაკულტეტი გეოფიზიკის სპეციალობით 1995 წელს და იმავე წელს ჩაირიცხა ჰიდრომეტეოროლოგიის ისტიტუტის ასპირანტურაში სპეციალობით „მეტეოროლოგია, კლიმატოლოგია, აგრომეტეოროლოგია".
ასპირანტურაში სწავლის პერიოდში მიენიჭა III და II ხარისხის საპრეზიდენტო სტიპენდია. მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდრომეტეოროლოგიის ინსტიტუტის კლიმატის მოდელირების ლაბორატორიაში მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე. გამოქვეყნებული აქვს 10-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 3 ინგლისურ ენაზე. 

## ლიტერატურა 
*ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი, ენციკლოპედიური ცნობარი, თბილისი, 2003, გვ. 20

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1973
გიორგი ფანცულაია (ქიმიკოსი)

**გიორგი ფანცულაია** (დ. 1911, ფოთი — გ. 1982) — ქართველი ინჟინერი, ქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია
1931 წელს დაამთავრა თბილისის ქიმიის ტექნიკუმი, ხოლო 1940 წელს საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის სამთო ფაკულტეტი.

1931-1933 წლებში მუშაობდა ქიმიური ქარხნის მშენებლობაზე კემეროვოში. 1934-1937 წლებში კონსტრუქტორად მუშაობდა სამთო-მომპოვებელ ტრესტ „ჭიათურმანგანუმის“ საპროექტო ბიუროში, 1937 წლიდან კი ბიუროს გამგედ. 1950-1958 წლებში იყო ტრესტის საპროექტო განყოფილების უფროსი. 1958-1960 წლებში იყო იმავე ტრესტის კაპმშენებლობის განყოფილების მთავარი ინჟინერი. 1960-1961 წლებში ტრესტის მთავარი ინჟინრის მოადგილე. 1961-1972 წლებში ტრესტის მმართველის მოადგილე მშენებლობის დარგში. 1979 წლიდან იყო მთავარი კონსტრუქტორი საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ბაგირგზების სამმართველოს, აღიარებულია საქართველოში სამგზავრო ბაგირგზების მშენებლობის პიონერად. 1948 წელს მისი პროექტით ზესტაფონში აშენდა პირველი მსუბუქი ტიპის სამგზავრო ბაგირგზა. 1954 წელს ჭიათურაში მძიმე ტიპის თანამედროვე, ქანქარასებრი სამგზავრო ბაგირგზა. 1928-1980 წლებში ჭიათურაში ადგილობრივი სპეციალისტების მიერ დაპროექტებული 118 კიდული ბაგირგზიდან უმრავლესობა მისი დაპროექტებულია. მისი პროექტებით აშენდა ბაგირგზები თბილისში, ტყიბულში ახალციხეში, აბასთუმანში, გურჯაანში, ყაზბეგში, კისლოვოდსკში, სიგულდაში და სხვა. უდიდესი წვლილი აქვს შეტანილი ჭიათურის ბაგირგზების, კაბელამწეების, საბაგორი ხიდებისა და სხვა ობიექტების დაპროექტება-მშენებლობაში. 1957 წელს იყო ბაგირგზების რომის I საერთაშორისო კონგრესის სიმპოზიუმების მონაწილე გერმანიაში, ავსტრიაში, შვეიცარიაში და საფრანგეთში. მისი 26 საავტორო გამოგონება დანერგილია პრაქტიკაში.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია თბ., 2017 გვ. 542-543

## ჯილდოები
* საპატიო ნიშნის ორდენი
* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
* საქართველოს დამსახურებული გამომგონებელი

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
რუსუდან ენუქიძე

**რუსუდან ივანეს ასული ენუქიძე** (დ. 23 ივნისი, 1933, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, მოცეკვავე. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1990), პროფესორი (1993), პროფესორ-ემერიტუსი (2009). საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1963). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი (1951). იყო საქართველოს ხალხური ცეკვის სახელმწიფო აკადემიის ანსამბლის სოლისტი და თარჯიმანი (1957–1964). 1964 წლიდან თსუ-ის ინგლისური ფილოლოგიის კათედრის თანამშრომელია, 1992–2006 წლებში იყო ამავე კათედრის გამგე, 2006–2009 წლებში — ინგლისური ფილოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი. იკვლევს ტექსტის ლინგვისტიკის პრობლემებს, მხატვრული ტექსტის პროცესუალურ-დინამიკურ ასპექტს. მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2002), ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი (2010). ენუქიძის მეუღლე იყო ფილოსოფოსი გურამ თევზაძე, შვილები — სოციოლოგი და ფილოსოფოსი გიგი თევზაძე და ბიოლოგი გელა თევზაძე.
## ბიბლიოგრაფია
* დროულ-სივრცობრივ მიმართებათა ლინგვისტური ორგანიზაცია მხატვრულ ტექსტში, თბ., 1984.
* ლინგვისტური პრაგმატიკა და მხატვრული ტექსტის პროცესუალობა, თბ., 1990. Художественный хронотоп и его лингвистическая организация, Тб., 1987.
* Business English for Students, Tb., 2005 (თანაავტ.).
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით დაჯილდოებულები
ლუნა-16

**„ლუნა-16“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). პირველი ასს, რომელმაც იფრინა ტრასაზე — დედამიწა-მთვარე-დედამიწა. კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1970 წლის 12 სექტემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. 

## ისტორია
1970 წლის 12 სექტემბერს 13:25:53 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-16. 13 სექტემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 17 სექტემბერს სადგური „ლუნა-16“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე (მთვარის ზედაპირიდან დაშორება 110 კმ), შემდეგ გავიდა მცირეპერისელენიუმიან ორბიტაზე და 20 სექტემბერს 05:18 UTC დროით დაეშვა მთვარეზე ნაყოფიერების ზღვის რაიონში (კოორდინატები ). სპეციალურმა მოწყობილობამ შეაგროვა გრუნტი, 21 სექტემბერს 07:43 UTC დროით დატოვა მთვარე, ხოლო 24 სექტემბერს უსაფრთხოდ დაეშვა დედამიწაზე (კოორდინატები ). მთვარეზე დაშვებისას ასს-ის მასა შეადგენდა 1880 კგ-ს. დასაშვებ საფეხურს ჰქონდა საკუთარი რაკეტული ძრავა, საწვავი და საყრდენები ამორტიზატორებისათვის.

## ლიტერატურა
*Новое выдающееся достижение советской космонавтики // Вестник Академии наук СССР. — 1970. — № 10. — С. 3—11.
*В. Алексеев, Л. Лебедев. За лунным камнем / под редакцией д.ф.-м.н. Г. С. Нариманова. — М. : Машиностроение, 1972. — 120 с. — 30 000 экз.
*Анфимов Н. А., Губайдуллин В. Ш., Евич А. Ф. К 40-летию доставки с Луны на Землю образцов грунта и начала работы мобильной лунной исследовательской лаборатории «Луноход-1» // Вестник НПО им. С. А. Лавочкина : журнал. — 2010. — № 4. — С. 22—26.

16
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
ფასილი (ბოლუს რაიონი)

**ფასილი** () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში. 

## ისტორია 
სოფელს 1928 წლიდან „ფასილი“ ეწოდება.

## გეოგრაფია 
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ დაშორებულია.

## მოსახლეობა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* რუკა 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
თედორე ბაიერი

**თედორე ბაიერი** (დ. 1817, ტრანსილვანიის კრონშტანდტი — გ. 26 თებერვალი, 1886) — არქეოლოგი, მკვლევარი და პალეონთოლოგი.

## ბიოგრაფია 
1849 წლიდან მოღვაწეობდა კავკასიაში. 1855 წელს დასახლდა თბილისში და დიდუბეში გახსნა „ნატურალისტ ბაიერნის მუზეუმი“. 1859-1863 წლებში იყო კავკასიის მუზეუმის საბუნებისმეტყველო განყოფილების კურატორი. გეოლოგიური, ბოტანიკური და ენტომოლოგიური მასალის შეგროვების მიზნით მოიარა სომხეთი, დაღესტანი და თითქმის მთელი საქართველო. მისი შეკრებილი მასალის მიხედვით აღწერეს მეცნიერებისათვის მანამდე უცნობ მცენარეთა რამდენიმე სახეობა. ზოგიერთს ბაიერნის სახელი ეწოდა. 1868 წელს მან თავისი კოლექცია (32686 ექსპონატი) გადასცა ახლად გახსნილ კავკასიის მუზეუმს. არქეოლოგიით დაინტერესდა 1859 წელს, როდესაც არარატის ფერდობზე, იგდირთან აღმოაჩინეს ურარტული ლურსმული წარწერები. სიცოცხლის ბოლო 20 წელი არქეოლოგიის კვლევას მოახმარა. აფხაზეთში აღმოაჩინა დოლმენები; გათხარა ადრინდელი შუა საუკუნეევბის სამაროვნები შავი ზღვის პირას, სართიჭალასა და დუშეთთან; გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი „რედკინ ლაგერი“ დილიჟანის ხეობაში; არქეოლოგიური ძიება ჩაატარა ყაზბეგში, ურბნისსა და ნიჩბისში. 1872 წელს დაიწყო სამთავროს სამაროვნის გათხრა, სადაც გამოავლინა გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხები და, აგრეთვე, მინის საწარმოს ნაშთები.  გათხრების ანგარიშებს აქვეყნებდა რუსულად თბილისში, გერმანულად ბერლინსა და ვენაში და ფრანგულად ლიონში. ბაიერნის გათხრებით მსოფლიო მეცნიერება პირველად გაეცნო საქართველოს არქეოლოგიურ სიძველეებს. განათხარის ბაიერნისეულ დათარიღებას და ისტორიულ გააზრებას სამართლიანად აკრიტიკებდნენ იმდროინდელი ქართველი, რუსი და ევროპელი მეცნიერები. ავსტრიელი ნატურალისტი და არქეოლოგი, კავკასიის მუზეუმის ფონდების ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია: დაბადებული 1817
კატეგორია: გარდაცვლილი 1886
კატეგორია: არქეოლოგები
კატეგორია: მკვლევრები
კატეგორია: პალეონთოლოგები
კოსპარი

**კოსპარი** ( — ) — სამეცნიერო კავშირების საერთაშორისო საბჭოსთან არსებული კოსმოსური სივრცის გამომკვლევი კომიტეტი. შეიქმნა 1958 წელს რაკეტებისა და დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრების მეშვეობით კოსმოსური სივრცის მეცნიერული გამოკვლევის საერთაშორისო მასშტაბით კოორდინირების მიზნით. აერთიანებს სხვადასხვა მუშა ჯგუფებს, რომლებიც იკვლევენ შემდეგ დარგებს: კოსმოსური ექსპერიმენტული პროექტები და კოორდინაცია, დედამიწის ზედა ატმოსფეროს თვისებები, კოსმოსური ბიოლოგია, ტროპოსფეროს და სტრატოსფეროს თვისებები, ტელემეტრია, დინამიკა და სხვა. კოსპარი ყოველწლიურად აწყობს პლენარულ თათბირებს და საერთაშორისო-სამეცნიერო სიმპოზიუმებს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები
კატეგორია:კოსმოსური სააგენტოები
კატეგორია:ასტრონომიული ორგანიზაციები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
კოსმოსური ფსიქოლოგია

**კოსმოსური ფსიქოლოგია** — საინჟინრო ფსიქოლოგიის დარგი. შეისწავლის კოსმონავტების მდგომარეობისა და შრომისუნარიანობის განმსაზღვრელ ფსიქოფიზიოლოგიურ და ფსიქოლოგიურ ფაქტორებს. კოსმოსში ფრენა, კოსმოსურ სივრცეში თუ სხვა პლანეტებზე გასვლა მეცნიერული თუ სხვა სახის სამუშაოთა ჩატარების მიზნით შეუძლებელია ადამიანის ფიზიკური და ფსიქოლოგიური მოქმედების მაღალი დონის შესანარჩუნებლად საჭირო პირობების შექმნისა და უზრუნველყოფის გარეშე. ამასთან, კოსმოსში ფრენა, არსებობა და მუშაობა დაკავშირებულია ადამიანისათვის ისეთი უჩვეულო, განსაკუთრებული პირობების გათვალისწინებასთან, როგორიცაა უწონადობა ან შეცვლილი გრავიტაცია, ჰიპოდინამია, რადიაცია, შეზღუდული სივრცე და იზოლაცია, „სენსორული შიმშილი“, მარტოობა ან შეზღუდული სოციალური გარემო და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფსიქოლოგიის განშტოებები
კატეგორია:სამრეწველო და ორგანიზაციული ფსიქოლოგია
ზურაბ ჭუმბურიძე (ინჟინერი)

**ზურაბ ჭუმბურიძე** (დ. 5 აგვისტო, 1935, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი.

## ბიოგრაფია
1961 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი და სახელმწიფო კომისიის გადაწყვეტილებით მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია.

1961-1974 წლებში მუშაობდა საქართველოს მშენებლობის სამინისტროს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენი“-ს რკინაბეტონის ნაკეთობათა ქარხნის ოსტატად, საამქროს უფროსად, მთავარ ტექნოლოგად, ქარხნის დირექტორის მოადგილედ და მთავარ ინჟინრად. 1975-1994 წლებში დააწინაურეს სამშენებლო გაერთიანება „მთავართბილმშენი“-ს №2 მსხვილპანელოვანი სახლმშენებლო კომბინატის დირექტორად. 1994 წელს №2 სახლმშენებელი კომბინატი რეორგანიზებულ იქნა სააქციო საზოგადოებად, ხოლო 2005 წლამდე მუშაობდა ამ საზოგადოების დირექტორად „დუღაბი-94“-ის სახელწოდებით. მისი უშუალო მონაწილეობითა და ხელმძღვანელობით განხორციელდა არაერთი საცხოვრებელი კომპლექსისა და კულტურულ-საგანმანათლებლო დანიშნულების ობიექტის მშენებლობა თბილისში. ასევე დიდი წვლილი აქვს შეტანილი თბილისის უდიდესი მიკრორაიონების „ვარკეთილისა“ და „ვაზისუბნის“ განაშენიანებაში. მრავალწლიანი ნაყოფიერი პროფესიული საქმიანობისა და დამსახურებისათვის მიღებული აქვს საპატიო სიგელები, სახელმწიფო და საუწყებო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. წიგნი 2. თბ., 2021 გვ. 315-316

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
სერვეიორი (კოსმოსური პროგრამა)

**სერვეიორი** () — სახელწოდება მთვარის კვლევის ამერიკული პროგრამისა და იმ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურების (ასს) სერიისა, რომლებსაც 1960-1968 წლებში უშვებდნენ აშშ-ში. ამ სადგურთა მეშვეობით განხორციელდა მთვარისა და მისი მახლობელი კოსმოსური სივრცის კვლევის პროგრამა. 1966 წლის 2 ივნისს NASA პროექტის ფარგლებში, „სერვეიორ 1“-მ განახორციელა რბილი დაშვება მთვარეზე. სერვეიორის მიზანი იყო მთვარის გრუნტის მექანიკური, ქიმიური და ფიზიკური თვისებების შესწავლა; ზედაპირის ფოტოგადაღება; ასტრონომიული დაკვირვებების ჩატარება მზეზე, პლანეტებზე, ვარსკვლევებზე; მთვარეზე დაშვების ტექნიკური ამოცანის გადაწყვეტა. ჰქონდა ძრავული და ენერგეტიკული დანადგარები (ქიმიური და მზის ბატარეები), რადიოტექნიკური მოწყობილობა, მართვისა და ორიენტირების სისტემები, სათანადო სამეცნიერო აპარატურა და პანორამული სატელევიზიო კამერა. „სერვიორის“ მაქსიმალური დიამეტრია 4.3 მ, სიმაღლე 3 მ, სასტარტო მასა ≈1000 კგ; უშვებდნენ რაკეტა-მატაერებლით „ატლას-ცენტავრი“ სულ გაუშვეს 7 აპარატი, რბილად დაეშვა მთვარეზე 5.

„სერვეიორ 1“

„სერვეიორ 2“

„სერვეიორ 3“

„სერვეიორ 4“

„სერვეიორ 5“

„სერვეიორ 6“

„სერვეიორ 7“

## ლიტერატურა
01
ლუნა-13

**„ლუნა-13“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1966 წლის 21 დეკემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის ზედაპირის ფოტოგადაღების წარმოება.

მესამე ასს („ლუნა-9“-სა და „სერვეიორ 1“-ის შემდეგ), რომელიც რბილად დაეშვა მთვარეზე. მიღებულ იქნა ცნობები მთვარის გრუნტის ფიზიკო-ქიმიური თვისებების შესახებ. დედამიწაზე გადმოიცა მთვარის ლანდშაფტის 5 პანორამა.

## ისტორია
1966 წლის 21 დეკემბერს 10:19:00 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-13. თავდაპირველად, აპარატი გეოცენტრულ ორბიტაზე (171-223 კმ) გაიყვანეს. შემდეგ მან მთვარისკენ მიმართული ტრაექტორიით აიღო გეზი. 24 დეკემბერს 09:00:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-13“ დაეშვა ქარიშხლების ოკეანის რაიონში, კრაფტისა და სელევკეს კრატერებს შორის (კოორდინატები ). სადგურმა 4 დღე იმუშავა 28 დეკემბრამდე და დედამიწას გადასცა მთვარის ზედაპირის ხუთი ფოტო პანორამა. გარდა ამისა, სადგური აღჭურვილი იყო ნიადაგის პენეტრომეტრით, რადიაციის სიმკვრივის მრიცხველით და დინამოგრაფით, რომელთა დახმარებით ჩატარდა მთვარის ნიადაგის ზედაპირის ფენის სიმკვრივისა და სიძლიერის პირველი ინსტრუმენტული შესწავლა. წარმატებული მისიის შემდეგ, 28 დეკემბერს 06:13 UTC დროით, ბორტზე ელექტრობატარეების ამოწურვისთანავე აპარატთან კონტაქტი შეწყდა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Астронет
* НПО им. С. А. Лавочкина
* Исследование Солнечной системы
* Результаты научных исследований на АМС «Луна-13»

13
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
მადაგასკარის ბრძოლა ( 1942 წელი )

**მადაგასკარის ბრძოლა** (5 მაისი - 6 ნოემბერი 1942) — გაერთიანებული ანტიჰიტლერული  სამხედრო კამპანია ვიშისტური საფრანგეთის მიერ კონტროლირებადი კუნძულ მადაგასკარის დასაკავებლად მეორე მსოფლიო ომის დროს. ბრიტანელების მიერ კუნძულის დაკავება ნიშნავდა, რომ ადგილობრივი პორტები იაპონიის საზღვაო ფლოტისთვის ჩაიკეტებოდა და უზრუნველყოფდა მოკავშირეთა გემებისთვის ინდოეთის, ავსტრალიის და  სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისკენ მიმავალ მარშრუტებზე ზარალის მაქსიმალურად შემცირებას. 
კუნძულის სრული კონტროლისთვის მთავარი ბრძოლები დაიწყო 10 სექტემბერს. კუნძულის შუაგულის დაკავების შემდეგ სამხედრო შენაერთები განათავსეს სანაპიროებზეც და ოქტომბრის ბოლოსთვის კუნძული პრაქტიკულად მოკავშირეების მიერ კონტროლდებოდა. ბრძოლები შეწყდა და ზავი დაიდო 6 ნოემბერს. ეს იყო მოკავშირეების პირველი ოპერაცია რომელშიც ერთდროულად მონაწილეობდა საზღვაო, სახმელეთო და საჰაერო ძალები. კუნძული სამართავად გადაეცა „თავისუფალ საფრანგეთს“ ( საფრანგეთის ემიგრაციული მთავრობა გერმანიის მიერ საფრანგეთის ოკუპაციის პერიოდში). 

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები
კატეგორია:1942 წლის ბრძოლები
სოფიო ენუქიძე

**სოფიო სპირიდონის ასული ენუქიძე** (დ. 30 ოქტომბერი, 1904, სენაკი, — გ. 20 ივნისი, 1983, თბილისი) — ქართველი ნევროლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1937), პროფესორი (1950), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტი (1928). 1947-1953 წლებში იყო თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის ნერვულ სნეულებათა კათედრის თანამშრომელი, ფიზიოთერაპიისა და კურორტოლოგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე, 1953-1959 წლებში — ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ვეგეტოპათოლოგიის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1959-1960 წლებში — მოსკოვის თერაპიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1966 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული, სანიტარულ-ჰიგიენური და სტომატოლოგიური ფაკულტეტების ნერვულ სნეულებათა კათედრის გამგე. ენუქიძე იყო პირველი ქართველი პროფესორი ქალი ნევროლოგიის დარგში. 
## ბიბლიოგრაფია
* მეტყველება და აფაზია : პათოფიზიოლოგიის და პათოფსიქოლოგიის საკითხები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ.საქართველო, 1966.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 30 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1983
კატეგორია:ქართველი ნევროლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ტრიფონ ენუქიძე

**ტრიფონ თეიმურაზის ძე ენუქიძე** (დ. 1877, სოფ. წკადისი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 26 ნოემბერი, 1937, მოსკოვი) — ქართული წარმომავლობის ბოლშევიკი, საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოხელე.

იყო მუშა თბილისის სხვადასხვა ქარხანაში. 1899 წელს შეუერთდა რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიას. 1903-1905 წლებში მუშაობდა არალეგალურ სტამბაში „ნინა“ ბაქოში. რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1909-1912 წლებში კვლავ ბაქოში მუშაობდა. 1918 წელს იყო სრულიად რუსეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის სტამბის მმართველი, 1919-1937 წლებში — სახელმწიფო ნიშნების ფაბრიკების „გოზნაკის“ დირექტორი. 1937 წლის ივლისში დააპატიმრეს სახელმწიფო ღალატის ბრალდებით და იმავე წლის ნოემბერში დახვრიტეს. რეაბილიტირებულია 1956 წელს. 

## ლიტერატურა
* იმედაშვილი, ი.,  ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952, ტ. II ე-ლ, თბ., 2021. —გვ. 53.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი რუსეთში
ბაქირლი

## ბაქირლი (ბოლუს რაიონი) 
**ბაქირლი**(თურქ,Bakırlı)—სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.
 

## ისტორია 
სოფლის ძველი სახელწოდება 1928 წლის ჩანაწერებში მითითებულია,როგორც **Bakırlı Çanşa.**

## გეოგრაფია 
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 7კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
გურამ ენუქიძე

**გურამ ნიკოლოზის ძე ენუქიძე** (დ. 1930, თბილისი, — გ. 2011) — ქართველი სახელმწიფო და საბჭოთა პარტიული მოხელე.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1956) და საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის (სკკპ)  ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია (1976). იყო სკკპ წევრი 1959 წლიდან. მუშაობდა კომკავშირულ და პარტიულ თანამდებობებზე, 1976-1978 წლებში — საქართველოს ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარედ, 1978-1988 წლებში — საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანად. 1988-1990 წლებში იყო საქართველოს სსრ განათლების მინისტრი. არჩეული იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს IX, X და XI მოწვევების დეპუტატად, 1990-იან წლებში — თბილისის საკრებულოს წევრად. დაჯილდოებული იყო ხალხთა მეგობრობის ორდენით და მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:ქართველი კომუნისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის მინისტრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს IX მოწვევა
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს X მოწვევა
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს XI მოწვევა
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
საპატიო დაკრძალვის II ხეივანი ბაქოში

**საპატიო დაკრძალვის II ხეივანი** () — სასაფლაო, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოს იასამალის რაიონში.1960-იანი წლების მიწურულს გაშენდა.

საპატიო დაკრძალვის პირველი ხეივნის მსგავსად, ეს არის ადგილი, სადაც გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კულტურის მოღვაწეები, მეცნიერები, ხელოვანები, აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები, აზერბაიჯანის სამამულო ომის გმირები, საბჭოთა კავშირის გმირები, პოლიტიკოსები არიან დაკრძალულნი, რომლებმაც სიცოცხლეში რესპუბლიკის საპატიო ტიტულები დაიმსახურეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
ეპითემია

**ეპითემია** (Epithemia) — კაჟოვანი წყალმცენარეების (დიატომეების) გვარი რთულნაჭდევიანთა ქვერიგისა. აქვთ ერთეული, დორზოვენტრალური, ნახევარმთვარისებრი უჯრედები, შეზნექილი მუცლისა და გამოზნექილი ზურგის მხარეს. უჯრედის ბოლოებში ნაჭდევი მუცლის მხარესაა, შუა ნაწილში შეჭრილია ზურგისკენ. უჯრედის კედლებზე განივი წიბოებია. 

ეპითემია არის მტკნარი ან მომლაშო წყლის ეპიფიტური სახეობები. საქართველოში ცნობილია 10 სახეობა და სახესხვაობა. ზოგიერთი მათგანი ფართოდ არის გავრცელებული მტკნარ წყლებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დიატომეები
ერბანა (ილინოისი)

**ერბანა** ( ) — ქალაქი აშშ-ში, ილინოისის შტატის აღმოსავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. შამპეინის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი (1833). 38 336 მცხოვრები (2020). ჩიკაგოდან დაშორებულია 220 კმ-ით (სამხრეთ-დასავლეთით). დასავლეთით ესაზღვრება ქალაქი შამპეინი. ორი ერთმანეთის მომიჯნავე ქალაქი ხშირად ერთად მოიხსენიება როგორც შამპეინ-ერბანა (ერთად მოსახლეობა 236 072 კაცი, 2020 წ.). პირველი დასახლება 1822 წელს გაჩნდა, 1833 წელს ქალაქი დაარსდა როგორც ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. სახელი ეწოდა ოჰაიოს შტატის ქალაქ ერბანას მიხედვით. ერბანასა და შამპეინში მდებარეობს ილინოისის უნივერსიტეტის (დაარსდა 1867 წელს როგორც ილინოისის სამრეწველო უნივერსიტეტი) მთავარი კამპუსი. 1871 წლის 9 ოქტომბერს ქალაქის დიდი ნაწილი ხანძარმა გაანადგურა (ჩიკაგოსა და პეშტიგოს დიდი ხანძრების მომდევნო დღეს).

უნივერსიტეტი ერბანის ეკონომიკის ძირითადი ფაქტორია. ქალაქი მდებარეობს მდიდარ სასოფლო-სამეურნეო რაიონში (სიმინდი, სოია). ამას გარდა განვითარებულია მომსახურების სფერო (მ.შ. ჯანდაცვა და ფინანსები), მაღალტექნოლოგიური დარგები, დისტრიბუცია, მრეწველობა (მ.შ. ქაღალდისა და პლასტმასის ნაწარმი, საავტომობილო ნაწილები). ერბანის საოლქო სასამართლოში განთავსებული დაფა იუწყება აქ აბრაამ ლინკოლნის გამოსვლის შესახებ, რა დროსაც შეეწინააღმდეგა კანზას-ნებრასკის აქტს (1854). კარლის პარკში დგას აბრაამ ლინკოლნის ძეგლი, სადაც ის ახალგაზრდა იურისტის სახით არის წარმოდგენილი (მოქანდაკე ლორადო ტაფტი). არის რამდენიმე მუზეუმი, მ.შ. ხელოვნების, მეცნიერების, ბუნებისმეტყველების.

## გალერეა 

"2010" University of Illinois.jpg|ილინოისის უნივერსიტეტი
Snowfall on Carle Park, Urbana, IL, 2004-12-26.jpg|ლინკოლნის ძეგლი კარლის პარკში
Cinema cafe Urbana IL.jpg|კინოთეატრი

Champaign-Urbana area IMG 0980.jpg|საშუალო სკოლა
Uni High Urbana illinois.jpg|საშუალო სკოლა
Urbana Free Library entrance.jpg|ბიბლიოთეკა

## სქოლიო 
კატეგორია:ილინოისის შტატის ქალაქები
ბალთალი

## ბალთალი (ბოლუს რაიონი) 
**ბალთალი**(თურქ,Baltalı) — სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
 სოფლის ამავე სახელწოდება 1928 წლიდან ერქვა.

## გეოგრაფია 
 სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 21 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
ბანაზი

## ბანაზი (ბოლუს რაიონი) 
**ბანაზი** (თურქ,Banaz)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში,
ბოლუს რაიონში. 

## ისტორია 
 სოფლის ძველი სახელწოდება 1928 წლის ჩანაწერებში მითითებულია **Banaz Çandır**.

## გეოგრაფია 
 სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 15 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
ბერქიოი

## ბერქიოი (ბოლუს რაიონი) 
**ბერქიოი**(თურქ,Berkköy)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში, 
ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
 1928 წლის ჩანაწერებში სოფლის სახელწოდება "ბერქ კებირია".

## გეოგრაფია 
 ბოლუს ცენტრიდან დაშორებულია 3 კმ-ით.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
თენგიზ ეპიტაშვილი

**თენგიზ ვასილის ძე ეპიტაშვილი** (დ. 30 აგვისტო, 1935, თბილისი, — გ. 28 მარტი, 2003, იქვე) — ქართველი სამხედრო პირი, გენერალ-მაიორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სამხედრო სასწავლებელი (1957) და მოსკოვის მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემია (1974). 1957–1972 წლებში მსახურობდა ამიერკავკასიის სასაზღვრო ოლქის ჯარებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1978-1983 წლებში პოლკოვნიკი ეპიტაშვილი იმყოფებოდა ავღანეთში საბჭოთა მთავრობის სპეციალური დავალების შესასრულებლად. 1988-1993 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე, იმავდროულად — სახელმწიფო საბჭოს რწმუნებული შიდა ქართლში, ქალაქ ცხინვალის კომენდანტი, 1993-1997 წლებში — სასაზღვრო ჯარების მთავარი შტაბის უფროსი, სახელმწიფო საზღვრის დაცვის დეპარტამენტის თავ-რის პირველი მოადგილე. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენით (1996), სხვა ჯილდოებით.    

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  30 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1935
კატეგორია:გარდაცვლილი  28 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი   2003
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
სელენოცენტრული ორბიტა

**სელენოცენტრული ორბიტა**, *მთვარისახლო ორბიტა*, *მთვარისირგვლივი ორბიტა* — მთვარის გარშემო სხეულის მოძრაობის ორბიტა. ასეთი ორბიტის აპოცენტრსა და პერიცენტრს ეწოდება, შესაბამისად აპოსელენი და პერისელენი.

პირველი ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს) იყო საბჭოთა წარმოების „ლუნა-10“, რომელმაც 1966 წლის 3 აპრილს მიაღწია მთვარეს და მოძრაობდა მთვარისახლო ორბიტაზე 56 დღე-ღამის განმავლობაში. პირველი ამერიკული ასს, რომელიც 1966 წლის 14 აგვისტოს გავიდა მთვარისახლო ორბიტაზე, იყო „ლუნარ ორბიტერ 1“. 

## იხილეთ აგრეთვე
*მცირეპერისელენიუმიანი ორბიტა
*გეოცენტრული ორბიტა (დაბალი, მაღალი) — დედამიწისახლო ორბიტა, დედამიწისირგვლივი ორბიტა
*ჰელიოცენტრული ორბიტა (დაბალი, მაღალი) — მზისახლო ორბიტა, მზისირგვლივი ორბიტა
*გაწელილი ელიფსური ორბიტა

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ასტროდინამიკა
კატეგორია:ორბიტები
კატეგორია:მთვარე
ეპიფანე ბერი

**ეპიფანე ბერი**, *ეპიფანე კონსტანტინოპოლელი* () — VIII საუკუნის II ნახევრისა და IX საუკუნის I ნახევრის ბიზანტიელი სასულიერო პირი, მწერალი. მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლში კალისტრატთა მონასტერში. 

ცნობილია მისი თხზულებანი: „ღვთისმშობელ მარიამის ცხოვრება“ და „ანდრიას ცხოვრება“. მეორე თხზულება თითქმის სრულადაა მოღწეული. მასში საკმაოდ დაწვრილებით არის აღწერილი ანდრია მოციქულის მისიონერული მოღვაწეობა, სხვადასხვა ხალხებსა და ქვეყნებში მის მიერ ქრისტიანობის ქადაგება. ეპიფანეს თქმით, ის არ დაკმაყოფილდა მხოლოდ წერილობითი წყაროების (კლემენტი რომაელი, ევაგრე სიცილიელი, ეპიფანე კვიპრელი) გამოყენებით და თავად მოიარა ზოგიერთი ის ის ადგილი, სადაც ანდრია მოღვაწეობდა. 

იმ ქვეყნებს და ქალაქებს შორის, რომლებიც ანდრია მოციქულმა დამოძღვრა, ეპიფანეს დასახელებული ჰყავს ქართველი ტომებიც, ქართველი ტომებიც, ხოლო მისი მისიონერული მოღვაწეობის ასპარეზად მითითებულია ქართული ქალაქები, სიმაგრეები, ქართველთა მეზობელი ტომები და ქვეყნები (იბერია, ლაზიკა, ტრაპეზუნტი, ფაზისი, აბაზგია, ალანია, ჯიქეთი და სხვ.), რომელთა დასახელება ყოველთვის არ არის ზუსტი, ამიტომ ეს ცნობები კრიტიკულად უნდა იქნეს გამოყენებული. 

## ლიტერატურა
* გეორგიკა. ბიზანტიელი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, ნაკვ. 1, თბ., 1941. — გვ. 57-59.
 
* Krumbacher K., Geschichte der byzantinischen Literatur, Münch, 1897.

კატეგორია:ბიზანტიელი მწერლები
კატეგორია:ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ეპიტიმია

**ეპიტიმია** () — საეკლესიო სასჯელის ზოგადი სახელწოდება, საეკლესიო წესების დამრღვევი სასულიერო თუ საერო პირის დასჯა სასულიერო ხელისუფლების მიერ. კონკრეტულად გულისხმობს ისეთ სასჯელს, როგორიცაა: შეგონება, მონანიება, უზიარებლობა, ხარისხის აყრა, ეკლესიიდან განკვეთა და სხვ. მისი გამოტანის უფლება მხოლოდ მღვდელმთავარს აქვს.

ქრისტიანული ეკლესია დისიპლინარულ საეკლესიო სასჯელებს სამოძღვრო-პედაგოგიური ხასიათის ღონისძიებად მიიჩნევს, რითაც არსებითად განასხვავებს მათ სამოქალაქო სასჯელების დანიშნულებისა და მიზნებისგან; განიხილავს მას არა როგორც სანაცვლო მისაგებელს ჩადენილი დანაშაულისათვის დამნაშავის დასჯის მიზნით, არამედ თვლის, რომ ეპიტიმიის მიზანია მონანულის სულიერი კეთილდღეობისათვის ზრუნვა და მას აღმზრდელობით ფუნქციას აკისრებს. 
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ეპიტიმია — Civil ენციკლოპედიური ლექსიკონი (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა).

კატეგორია:კანონიკური სამართალი
ლუნა-14

**„ლუნა-14“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1968 წლის 7 აპრილს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, რადიოკავშირების „დედამიწა-ბორტისა“ და „ბორტი-დედამიწის“ ტექნოლოგიების დამუშავება და სრულყოფა. ასს-მა დააზუსტა მთვარის მასა, ფორმა, გრავიტაციული ველი და სხვა.

## ისტორია
1968 წლის 7 აპრილს 10:09:32 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-14. 8 აპრილს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 10 აპრილს 19:25:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-14“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და გახდა მთვარის ხელოვნური თანამგზავრი. ასს-მა მთვარის ორბიტაზე იმუშავა 75 დღე-ღამე და დედამიწასთან განახორციელა 271 რადიოავშირი.

## ლიტერატურა
* Автоматическая станция «Луна-14». НПО им. Лавочкина.
* *Сурдин В. Г. и др.* Путешествия к Луне : Наблюдения. Экспедиции. Исследования. Открытия. М.: Физматлит, 2009. 512 с. ISBN 978-5-9221-1105-8.
* *Мороз В. И., Хантресс В. Т., Шевалев И. Л.* Планетные экспедиции XX века // Космические исследования, 2002. Т. 40, № 5. С. 451—481.
* *Зеленый Л. М., Захаров А. В., Закутняя О. В.* Грядет ли лунный Ренессанс? // Вестник НПО им. С. А. Лавочкина. 2010. № 4. С. 13—21.

14
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
ეპიტროპოსი

**ეპიტროპოსი**, *ეპიტროპი* ( – მზრუნველი) — ტერმინი, რომელიც ძველ საბერძნეთში ფართო მნიშვნელობით აღნიშნავდა მზრუნველს, ზედამხედველს, ხოლო უფრო ვიწრო მნიშვნელობით — დაობლებული ბავშვების მეურვეს. 

საქართველოს ისტორიულ წყაროებში ტერმინი „ეპიტროპოსი“ გვხვდება არმაზის ბილინგვის (ახ. წ. 150 წელი) ბერძნულ ტექსტში მეფის ეზოსმოძღვრის მნიშვნელობით, შუა საუკუნეებში — პეტრიწონის მონასტრის ტიპიკონში მონასტრის ქონების გამგის, მნის მნიშვნელობით („ეპიტროპოსთა და იკონომოსთა, რომელ არიან განმგენი და აბარმადნი“). ეპიტროპოსად და იკონომოსად შეიძლება ყოფილიყო სასულიერო ან საერო პირი. ეპიტროპი, როგორც მონასტერზე მზრუნველი, ასევე ნახსენებია XI საუკუნის „იოვანეს და ეფთვიმეს ცხოვრებაში“ („განმგებელად და ეპიტროპად თჳთმპყრობელნი მეფენი განაწესნა...“).

## ლიტერატურა
* ყაუხჩიშვილი ს., არმაზში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», ტ. II, № 1-2, თბ., 1941, — გვ. 172-173.
* აბულაძე ი. (რედ.), ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წიგნი II (XI—XV სს.), თბ., 1967. — გვ. 58.  
* 
* Smith, William, A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, L., 1875, — pp. 469-470.

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
კატეგორია:ბერძნული სიტყვები და ფრაზები
ეპიფანე ხანძთელი

**ეპიფანე** — IX საუკუნის სასულიერო პირი, ხანძთის მონასტრის მონაზონი, გრიგოლ ხანძთელის მოწაფე. 

ეპიფანე ქართლიდან ჩასულა ხანძთის მონასტერში და გრიგოლის შემდეგ ამ მონასტრის მთავარი ეკლესიის წინამძღვარი გამხდარა. „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ აღწერილია ეპიფანეს მიერ შესრულებული რამდენიმე სასწაული. აქვე ეპიფანე დახასიათებული, როგორც სიმტკიცით შემკობილი, უდიდესი მორჩილებითა და თავმდაბლობით გამოირჩეული. პავლე ინგოროყვას აზრით, ეპიფანე ჰიმნოგრაფიც ყოფილა და ის 1093 წლის ოპიზურ ხელნაწერში დასახელებული გალობების ავტორად მიაჩნია. საქართველოს ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად. მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს.

## ლიტერატურა
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, რედ.: ენრიკო გაბიძაშვილი, ექვთიმე კოჭლამაზაშვილი, თბ., 2007. — გვ. 307.

კატეგორია:ქართველი ბერები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:IX საუკუნის ქართველები
კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ზაქარია ერაძე

**ზაქარია კიკოს ძე ერაძე**, *ზაქარია მესტვირე* (დ. 1867, სოფ. ფარახეთი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1953) — ქართველი მესტვირე, ერაძეების მესტვირეთა გვარის ერთ-ერთი წარმომადგენელი, ნიჭიერი იმპროვიზატორი, ნახევრად პროფესიონალი. 

მესტვირეობა ისწავლა ოჯახში, მამისგან. მასთან ერთად მოგზაურობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში, 17 წლის ასაკიდან — დამოუკიდებლად. ზეპირად იცოდა უამრავი ლექსი; ზოგი ლექსი ასამდე ტაეპს შეიცავდა. რეპერტუარში ჰქონდა „დალოცვები“, ლექს-სიმღერები გამოჩენილ ისტორიულ პირებზე, თავის თანამედროვეებზე, ბიბლიურ პერსონაჟებზე და სხვ.  

## ლიტერატურა
* ცანავა ა., ქართული მესტვირული პოეზია, თბ., 1953.

კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მესტვირეები
ლუნა-15

**„ლუნა-15“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1968 წლის 7 აპრილს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, რადიოკავშირების „დედამიწა-ბორტისა“ და „ბორტი-დედამიწის“ ტექნოლოგიების დამუშავება და სრულყოფა. ასს-მა დააზუსტა მთვარის მასა, ფორმა, გრავიტაციული ველი და სხვა.

:1969 წლის 21 ივლისს, როდესაც „აპოლო 11“-ის ასტრონავტები პროექტის ფარგლებში ასრულებდნენ მთვარის ზედაპირზე თავიანთ პირველ გასვლას, იმ დროისთვის „ლუნა-15“ სამი დღის განმავლობაში იმყოფებოდა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და ემზადებოდა მთვარის ზედაპირზე დასაშვებად.

## ისტორია
1969 წლის 13 ივლისს 02:54:42 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „მოლნია“-ით («Молния») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-15. 14 ივლისს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 17 ივლისს 19:25:00 UTC დროით სადგური „ლუნა-15“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე და გახდა მთვარის ხელოვნური თანამგზავრი. 21 ივლისს 18:46:43-ზე ასს-მა მთვარეზე დასაშვებად დაიწყო დამუხრუჭება, ხოლო 18:50:40-ზე მასთან კავშირი დაიკარგა. ერთ-ერთი ვარაუდით, სადგურის ავარიის მიზეზი შეიძლება გამხდარიყო ასს-ის მთასთან შეჯახება, რადგანაც ბოლო მონაცემებით აპარატი ტექნიკურად გამართულ მდომარეობაში იყო.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* .

## სქოლიო
15
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
ჯოჭოსწყალი

**ჯოჭოსწყალი** — მდინარე აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. ჭოროხს ერთვის სოფელ ერგეს მახლობლად. მისი სიგრძე 6 კმ-ია, წყლის საშუალო ხარჯი — 0,98 მ3/წ.

## ლიტერატურა
* მესხიძე ჯ., მდინარე ჭოროხის შენაკადის – მდინარე ჯოჭოსწყლის ჰიდროფაუნის შესწავლისათვის, ბათუმი, 1978.

კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
ელკე ერბი

მინი|ელკე ერბი (ლაიფციგი, 2014).
**ელკე ერბი** (; დ. 18 თებერვალი, 1938, შერბახ-აიფელი, ახლანდ. ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალია, გერმანია, — გ. 22 იანვარი, 2024, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი, მთარგმნელი.

1949 წლიდან ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკაში. დაამთავრა ჰალე-ვიტენბერგის უნივერსიტეტი გერმანისტიკის და სლავისტიკის მიმართულებით. 1965 წლიდან მუშაობდა გამომცემლობაში Mitteldeutscher Verlag. 1966 წლიდან მხოლოდ ლიტერატურით იყო დაკავებული. ძირითადად ცხოვრობდა ბერლინში. გამოქვეყნებული აქვს 20-მდე ლექსების და მოთხრობების კრებული, მ. შ. „წაბლის ხეივანი“ (Kastanienallee, 1988; პეტერ ჰუხელის პრემია), რუსი, ინგლისელი, იტალიელი და სხვ. მწერლების ნაწარმოებების თარგმანები. გარდაიცვალა 2024 წელს.

ერბმა 1969 წელს ხანგრძლივად იმოგზაურა საქართველოში თავის მაშინდელ ქმართან, პოეტ ადოლფ ენდლერთან და პოეტ რაინერ კირშთან ერთად. საქართველოს თენაზე დაწერილი აქვს მინიატურები: „სულხან-საბა ორბელიანი და მისი დრო“ (თავდაპირველად დაერთო სულხან-საბა ორბელიანის „სიბრძნე სიცრუისას“ გერმულ თარგმანს, 1973, მთარგმნელი ჰ. ფენრიხი), „პოეტის ქვეყანაში“ (1970–1974 წლებში დაწერილი ნარკვევები იოსებ გრიშაშვილისა და ძველი თბილისის შესახებ), „ჩვენი ყოფნა უცხო ქვეყანაში — საქართველოში“ (1974). ერბმა გამოსცა და ნარკვევიც დაურთო სიმონ ჩიქოვანის ლექსების „ჭადრების ორნამენტის“ გერმულ თარგმანს (1970). 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Klaus Michael; Andreas Kölling. "Erb, Elke * 18.2.1938 Schriftstellerin". Wer war wer in der DDR?. Ch. Links Verlag, Berlin & Bundesstiftung zur Aufarbeitung der SED-Diktatur, Berlin.

კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:გერმანელი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მთარგმნელები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები

**ერგეტის არქეოლოგიური ძეგლები** — სოფელ ერგეტაში (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი), მდინარეებს ენგურსა და ჭურიას შორის, შავი ზღვიდან 8 კმ-ზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური ძეგლები. განეკუთვნება სხვადასხვა დროს — ძვ. წ. II ათასწლეულის დასაწყისიდან ძვ. წ. II–I საუკუნეებამდე.

შესწავლა მიმდინარეობს 1978 წლიდან. სოფელსა და მის შემოგარენში გამოვლენილია ორ ათეულზე მეტი ნამოსახლარი ბორცვი, ე. წ. დიხაგუძუბა, ორმოცდაათზე მეტი ანტიკური ხანის ნამოსახლარი და გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის 4 სამაროვანი. 

ერგეტას ერთ-ერთ ნამოსახლარ ბორცვზე — მამულიების დიხაგუძუბაზე — აღმოჩენილია ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრის ხის ჯარგვალური ტიპის ნაგებობათა ნარჩენები. ზოგიერთ სათავსში დიდი რაოდენობით იყო ხორბლის, ფეტვის, ღომის, ყურძნისა და თხილის კულტურათა ნაშთები. აგრეთვე ღორის, ძროხის, ირმის, შველისა და ფრინველთა ძვლები. იქვე ნაპოვნია მრავალფეროვანი კერამიკული ნაწარმი, ბრინჯაოს ყუამილიანი ცული და ლითონის სხვადასხვა ნივთის ჩამოსასხმელი ყალიბები. 

ამავე ბორცვზე გაითხარა ადრინდელი ანტიკური ხანის კულტურული ფენა. მასში გამოვლინდა კერამიკული და ლითონის ნაწარმი, აგრეთვე ძვ. წ. V საუკუნის დასაწყისის ეგვიპტური ფაიანსისაგან დამზადებული იეროგლიფურწარწერიანი ხოჭოს პლასტიკური გამოსახულებანი. არქეოლოგიურად შესწავლილია ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრის 4 სამაროვანი, გამოვლენილია საკულტო მოედნები და ორმოსამარხები. მათში აღმოჩნდა ასეულობით თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის სატევრები, ცულები, შუბისპირები, ისრისპირები, თოხები, სახნისები, სამკაული, საკულტო დანიშნულების ანთროპომორფული და ზოომორფული გამოსახულებანი, ოქროსა და ვერცხლის ნივთები. მათი აბსოლუტური უმრავლესობა ადგილობრივადაა დამზადებული, არის იმპორტული ნაწარმიც (სკვითური აკინაკები და ისრისპირები; ირანული, მცირეაზიური და ეგვიპტური წარმომავლობის მინის, პასტისა და ფაიანსისაგან დამზადებული მძივები და საბეჭდავები).

გათხრილია ძვ. წ. IV–III საუკუნეების ნამოსახლარი. აღმოჩენილია ადგილობრივი წარმოების კერამიკა, აგრეთვე ბერძნული ცენტრებიდან შემოტანილი ნაწარმი (სინოპური კრამიტი და ლუთერია, თასოსური ამფორები და სხვ.). ძვ. წ. II–I სს-იდან XIX ს-მდე ერგეტაში ადამიანის ცხოვრების კვალი არ ჩანს. აღმოჩენილი მასალა დაცულია დადიანების სასახლეთა მუზეუმში, ფოთის კოლხური კულტურის მუზეუმსა და საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
## ლიტერატურა
* Микеладзе Т. К., Археология Колхиды, Тб., 1990.
* Микеладзе Т. К., Мигдисова Н. П., Папуашвили Р. И., Основные итоги полевых исследований Колхидской экспедиции, კრ.: Полевые археологические изыскания. 1982, Тб., 1985.

კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კოლხეთის მატერიალური კულტურის ძეგლები
ლუნა-17

**„ლუნა-17“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1970 წლის 10 ნოემბერს, მთვარეზე მთვარემავალ „ლუნოხოდ-1“-ის ჩასატანად. 

## ისტორია
1970 წლის 10 ნოემბერს 14:44:01 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («Протон-К/Д») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-17, რომლის ბორტზე იმყოფებოდა სამეცნიერო ლაბორატორია, მთვარის თვითმავალი აპარატი — „ლუნოხოდ-1“. 12-14 ნოემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 15 ნოემბერს სადგური „ლუნა-17“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე (მთვარის ზედაპირიდან დაშორება 85-141 კმ). 16 ნოემბერს გავიდა მცირეპერისელენიუმიან ორბიტაზე (19 კმ) და 17 ნოემბერს 03:46:50 UTC დროით დაეშვა მთვარეზე წვიმების ზღვის რაიონში (კოორდინატები ). 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Cartography of the Soviet Lunokhods’ Routes on the Moon I. P. Karachevtseva, A. A. Kokhanov, N. A. Kozlova and Zh. F. Rodionova
* 
* Положение «Луны-17» на поверхности Луны — по данным сайта камеры LRO, координаты: широта 38,24148°, долгота −34,99760°

16
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
ლუნა-18

**„ლუნა-18“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1971 წლის 2 სექტემბერს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. იგი ასრულებდა მანევრებს მთვარისახლო ნავიგაციისა და მთვარეზე დაშვების პროცესთა დასახვეწად. 

## ისტორია
1971 წლის 2 სექტემბერს 13:40:40 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («Протон-К/Д») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-18. 4-6 სექტემბერს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 7 სექტემბერს სადგური „ლუნა-18“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 11 სექტემბერს დაეშვა ნაყოფიერების ზღვის ახლოს მთიან ადგილას. რთული რელიეფის პირობებში დაშვება არახელსაყრელი გამოდგა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Zarya - Luna programme chronology 
* NASA NSSDC Master Catalog 

18
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
იუმრუქაია

## იუმრუქაია (ბოლუს რაიონი) 
**იუმრუქაია**(თურქ,Yumrukaya)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში,
ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
 სოფელს ამავე სახელწოდება 1928 წლიდან ერქვა.

## გეოგრაფია 
 სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
იუქარიჩამლი

## იუქარიჩამლი (ბოლუს რაიონი) 
 **იუქარიჩამლი** (თურქ,Yukarıçamlı)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში,ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
 სოფლის ძველი სახელია იუკარუჰოლუზი.

## გეოგრაფია 
 სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 20 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
იეშილქოი (ბოლუს რაიონი)

**იეშილქოი** () — სოფელი ბოლუს რაიონში, ბოლუს პროვინცია, თურქეთი. ბოლუს ცენტრიდან 13 კმ-ით არის დაშორებული. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 378 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია 
1943 წლის ცნობებში სოფელს ქაშაფლარი ეწოდება.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
ლუნა-20

**„ლუნა-20“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1972 წლის 14 თებერვალს, მთვარისა და გარე კოსმოსის შესასწავლად. პროექტის მიზანი იყო, მთვარის ქანების გაბურღვა და დედამიწაზე ჩამოტანა.

## ისტორია
1972 წლის 14 თებერვალს 03:27:59 UTC დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „პროტონ-კ/დ“-ით («Протон-К/Д») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური ლუნა-20. 15 თებერვალს მოხდა ტრაექტორიის კორექტირება. 18 თებერვალს სადგური „ლუნა-20“ გაყვანილ იქნა სელენოცენტრულ ორბიტაზე. 21 თებერვალს 19:19 UTC დროით 21 თებერვალს 19:19 UTC დროით დაეშვა მთიან რაიონში ნაყოფიერებისა და კრიზისების ზღვას შორის (კოორდინატები ). გაბურღა მთვარის ქანები, შეაგროვა ნიმუშები, 22 თებერვალს 22:58 UTC დროით დატოვა მთვარე და 25 თებერვალს 19:19 UTC დაეშვა დედამიწაზე (კოორდინატები ).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Zarya - Luna program chronology 
* NASA NSSDC Master Catalog 

20
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
იოლჩათი (ბოლუს რაიონი)

**იოლჩათი**  () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია
სოფელი, ადგილობრივ მოსახლეობას შორის „ტეტოვა“ (*Tetova*) ან „ტეტუვა“ (*Tetuva*) სახელით არის ცნობილი.

## გეოგრაფია
სოფელი, პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრიდან 10 კმ არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები