რკინიგზის შემადგენლობა

thumb|300пкс|სხვადასხვა ვაგონებისგან შემდგარი რკინიგზის შემადგენლობა
**რკინიგზის შემადგენლობა** — ერთმანეთზე ჩაბმული ვაგონების ჯგუფი ლოკომოტივის გარეშე.

## შექმნა 
### პროექტირება და გამოთვლა 
დღეისათვის, როდესაც შემადგენლობის წონა (მასა) გამოითვლება ათასობით, ხოლო ხშირად ათობით ათასი ტონით, შესაძლებელია ადრევე გამოითვალოს მათი პარამეტრები, მათ შორის მოცემული ლოკომოტივისათვის შემადგენლობის ოპტიმალური წონის შერჩევა, ან პირიქით, მოცემული წონის შემადგენლობისთვის შერჩეული იქნეს აუცილებელი ლოკომოტივები. უკვე პროექტირების სტადიაში შეიძლება განისაზღვროს შემადგენლობის სიგრძე, მათში ვაგონების და ლოკომოტივების რიცხვი და მათი განაწილება, ასევე მატარებელის სვლის რეჟიმი სხვადასხვა ლიანდაგის მონაკვეთებზე. მატარებლის წონა ერთ-ერთი მთავარი პარამეტრია, რადგანაც ის განსაზღვრავს მონაკვეთების გამტარუნარიანობას, ანუ რა რაოდენობის მგზავრი ან ტვირთი იქნება გადაყვანილი და გადაზიდული სადგურებს შორის დროის განსაზღვრულ პერიოდში (უფრო ხშირად — ერთ დღე-ღამეში). მასის ზრდა საშუალებას იძლევა არა მარტო ავწიოთ ეს პარამეტრი, არამედ შევამციროთ გადაზიდვების თვითღირებულება. ამავე დროს, მატარებლის წონის ზედმეტად გაზრდას მოაქვს ლოკომოტივების გადატვირთვა და მათი მოწყობილობების მწყობრიდან ნაადრევი გამოსვლა.

წონის განსაზღვრა მოითხოვს განსაკუთრებით დიდ მონაცემთა რაოდენობას, განსაკუთრებით ლიანდაგის ქანობისას და ლოკომოტივის პარამეტრებისას. მაგალითისთვის, რვაღერძიანი ელმავალ ВЛ80-ისთვის შემადგენლობის საანგარიშო მასა 5 ‰-იან აღმართზე (0,5 %) შეადგენს დაახლოებით 8000 ტონას, ხოლო 10 ‰-იან აღმართზე (1 %) — 4100 ტონას. აუცილებლობის შემთხვევაში წონას ზრდიან ლიანდაგის პროფილის შერბილების ან ლოკომოტივების რაოდენობის ხარჯზე. მაგრამ თუ ლიანდაგის ყველაზე უფრო დიდქანობიან ქანობებს აქვს მცირე სიგრძე, მაშინ მათ გასავლელად შეიძლება გამოყენებული იქნას მატარებლის კინეტიკური ენერგია, რაც ასევე საშუალებას იძლევა მოვუმატოთ წონას, თუმცა ამასთან გამოთვლები რთულდება. შემადგენლობის წონა მოწმდება ისეთი პირობებით, როგორიცაა გადასაბმელი მოწყობილობების სიმტკიცე (პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში მათ წარმოადგენს ავტოგადასაბმელი СА-3) და ადგილიდან დაძვრის შესაძლებლობა. ამის შემდეგ, იციან რა შემადგენლობაში თითოეული ტიპის ვაგონის სავარაუდო წილი, განსაზღვრავენ ვაგონების რიცხვს. იციან რა ვაგონების და ლოკომოტივების სიგრძე, განსაზღვრავენ მთელი შემადგენლობის სიგრძეს, რომელიც უკვე მოწმდება სადგურის მიმღებ ლიანდაგებზე განთავსების პირობების მიხედვით დაშვებაზე.

### ფორმირება 
შემადგენლობის ფორმირება ხორციელდება რკინიგზის სადგურზე, უპირატესად დამხარისხებელი სადგურებში, ამასთან ხშირად შლიან სხვა შემადგენლობებს. ვაგონები შეიძლება გადაადგილდეს ერთი შემადგენლობიდან მეორეში მცირე ლოკომოტივების (სამანევრო) დახმარებით, მაგრამ დიდი რაოდენობის შემადგენლობებისთვის ეს მოითხოვს დიდ დროს. ამიტომ გავრცელება ჰპოვა უფრო მაღალმწარმოებლურმა ხერხმა — *დამხარისხებელი გორაკების* გამოყენებამ, რომლებიც წარმოადგენენ გარაკებს, რომლებზეც შეაყენებენ დასაშლელ შემადგენლობებს, რის შემდეგაც წინასწარ ახსნილი ვაგონები თვითონვე ეშვებიან დიდქანობიან დაღმართზე, ამასთან დამხარისხებელი გორაკის მორიგეს მხოლოდ დროულად გადაყავს ისინი საჭირო ლიანდაგზე, ასევე ახსნის შემდეგ ქანობზე დამონტაჟებული სპეციალური *ვაგონის შემანელებლების* დახმარებით მცირდება ვაგონების სიჩქარე მისაღებ სიჩქარემდე. თანამედროვე დამხარისხებელი გორაკები შეიძლება იყოს ავტომატიზირებულები, როდესაც ვაგონების ლიანდაგებში განაწილების პროცესს, ასევე მათ შენელებას საჭირო სიჩქარემდე მართავს კომპიუტერი. ამის მეშვეობით ერთ საათში შასაძლებელია გადამუშავდეს დაახლოებით 7 მატარებელი, ანუ ერთი შემადგენლობის დაშლაზე საშუალოდ იხარჯება 9 წუთზე ნაკლები.

ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ საკმარისი არ არის უბრალოდ შევკრიბოთ ვაგონების ჯგუფი და შევაერთოდ ისინი ერთ შემადგენლობაში. თუ მატარებლის წინ იქნებიან ცარიელი ვაგონები, ხოლო ბოლოში — დატვირთულები, მაშინ დამუხრუჭებისას მუხრუჭების არათანაბარი ამუშავების გამო არსებობს შესაძლებლობა, რომ შემადგენლობის უფრო მძიმე ბოლო ნაწილი შეახტება უფრო მსუბუქ წინა ნაწილს, რის შედეგადაც მსუბუქი ვაგონები შესაძლებელია მოექცნენ დიდი ჰორიზონტალური წნევის ქვეშ, რის შედეგადაც შესაძლოა ასცდნენ რელსებს და ჩავარდნენ ლიანდაგში. ასევე უსაფრთხოების საკითხებიდან გამომდინარე არ შეიძლება სამგზავრო მატარებლებში სახიფათო ტვირთიანი სატვირთო ვაგონების დაყენება, ხოლო ასევე არ შეიძლება ასაფეთქებელი ტვირთებით დატვირთული ვაგონების დაყენება ადვილად აალებადი ტვირთებით დატვირთული ვაგონების შემდეგ. ყველაზე უფრო უსაფრთხოა აფეთქებასაშიში ვაგონები დადგეს შემადგენლობის ბოლოში და გამოიყოს დანარჩენი შემადგენლობისგან რამდენიმე დამცავი ვაგონებით (მაგალითად, ცარიელი სატვირთო ვაგონები). ამავე დროს შემადგენლობის ფორმირებისას ითვალისწინებენ, რომ მათ შემდეგ დაშლიან. ამიტომ თუ ვაგონები მიემართებიან სხვადასხვა სადგურებისკენ, ცდილობენ მათ გაერთიანებას ჯგუფებად, რათა ერთი სადგურისკენ მიმართული ვაგონები ერთად იყვნენ ჩაბმულები.

ვაგონების კონსტრუქციის გაუმართაობის ან ტვირთის გადაზიდვის დროს დარღვევების აღმოჩენის მიზნით, რამაც შეიძლება საფრთხე შეუქმნას მოძრაობას და შეიძლება ავარიაც კი გამოიწვიოს, მოძრავი შემადგენლობა მოწმდება სპეციალური თანამშრომლების მიერ (შემმოწმებლები). მას შემდეგ, როდესაც ლოკომოტივი მიებმება ვაგონებს, ხორციელდება მუხრუჭების მუშაობის შემოწმება მატარებლის მთელ შემადგენლობაზე, რადგან თუ მუხრუჭების ნაწილი იქნება გაუმართავი ან გამორთული, მაშინ სვლის პროცესში მატარებელი დაღმართში შეიძლება შეიძლება კონტროლიდან გამოვიდეს. შენიშვნების არარსებობის შემთხვევაში მატარებელზე გაიცემა დოკუმენტები და გაიცემა მისი სვლის ნებართვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა

## ლიტერატურა
* 
* Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7.
* 

## სქოლიო
კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობა