open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფუტკრის დაავადებანი

**ფუტკრის დაავადებანი** — განასხვავებენ ფუტკრის არაგადამდებ და გადამდებ დაავადებებს, ეს უკანასკნელი თავის მხრივ იყოფა ინფექციურ და ინვაზიურ დაავადებებად. განვითარების სხვადასხვა სტადიაზე შეიძლება დაავადდეს ფუტკრის ოჯახის ყველა ინდივიდი (მუშა, მამალი, დედა ფუტკარი). ფუტკრის გადამდები დაავადებებია ვაროატოზი, აკარაპიდოზი, ნოზემატოზი, ამებიაზი, ბრაულოზი, მელანოზი, სენოტაინიოზი და ფიზოცეფალოზი. ამათგან ყველაზე საშიშია ვაროატოზი, რომელსაც იწვევს ტკიპა ვართოა იაკობსონი. მის წინააღმდეგ საბრძოლველად იყენებენ პრეპარატ ვაროიატინს.

ფუტკრის ბარტყის დაავადებებია:
* **ამერიკული სიდამპლე**, იწვევს Bac. larvae, რომელიც აავადებს და ხოცავს თავგადაბეჭდილ ბარტყებს; 
***ევროპული სიდამპლე**, იწვევენ str. apis და Bac. alvei, რომლებიც აავადებენ და ხოცავენ თავგადაუბეჭდავ ბარტყებს.

*პროფილაქტიკა:* დაავადების თავიდან ასაცილებლად საჭიროა ვიყოლიოთ ძლიერი ოჯახები,  გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ჩავატაროთ სანიტარულ-პროფილაქტიკური ღონისძიებან.

*მკურნალობა*:ანტიბიოტიკები, სულფანილამიდური პრეპარატები შაქრისსიროფთან ერთად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
კატეგორია:ცხოველთა დაავადებები
ფუტკრისდედა

**ფუტკრისდედა** () — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. ტუბერიანი ბალახებია. 

საქართველოში გავრცელებულია 3 სახეობა. მათგან Ophrys caucasica და Ophrys oestrifera მთელ საქართველოში გვხვდება. ორივე სახეობა მთის შუა სარტყლამდე, ტყეებში, ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში იზრდება. მესამე სახეობა — Ophrys apifera საქართველოს ენდემია, უფრო იშვიათია, მხოლოდ აფხაზეთსა და იმერეთში გვხვდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჯადვარისებრნი
ვინ მაუნგი

**ვინ მაუნგი** (  დ. 17 აპრილი, 1916, ჰლეზეიტი, ბრიტანეთის ბირმა — გ. 4 ივლისი, 1989, იანგონი, მიანმარი) — ბირმელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ბირმის პრეზიდენტი 1957 წლის 13 მარტიდან 1962 წლის 2 მარტამდე.

## ბიოგრაფია 
ვინ მაუნგი დაიბადა 1916 წლის 17 აპრილს იანგონის მახლობლად მდებარე სოფელ ჰლეზეიტში, ეროვნებით კარენი  უ შვე იინისა დაუ ტარის ოჯახში. 1937 წელს დაამთავრა რანგუნის უნივერსიტეტის ჯადსონის კოლეჯი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის წოდება. მსახურობდა ბრიტანულ ნავთობკომპანიაში „ბირმა ოილ კომპანიში“ და კოლონიალური ადმინისტრაციის ორგანოებში. იაპონიასთან წყნარი ოკეანის აუზში ომის დაწყების შემდეგ ვინ მაუნგი მსახურობდა ბრიტანეთის არმიაში ლეიტენანტის წოდებით. მონაწილეობდა იაპონიის არმიის წინააღმდეგ საბრძოლო მოქმედებებში, გაწევრიანდა ბირმის ეროვნულ პოლიტიკურ ორგანიზაციაში სახალხო თავისუფლების ანტიფაშისტური ლიგა. 1944 წელს გააგზავნეს სამხედრო მომზადებისთვის ინდოეთისა და ცეილონის ბრიტანულ სასწავლო ცენტრებში. 1945 წელ, როდესაც სახალხო თავისუფლების ანტიფაშისტურმა ლიგამ დაიწყო ანტიიაპონური აჯანყება, ვინ მაუნგი პარაშუტით დაეშვა ტაუნგუს რაიონში ანტიიაპონური წინააღმდეგობის მოძრაობის ორგანიზებისათვის. დაკავებული იყო კარენების პარტიზანული ჯგუფების ჩამოყალიბებით. 

საომარი მოქმედებების დასრულების შემდეგ აირჩიეს კარენი ახალგაზრდობის ლიგის თავმჯდომარის მოადგილედ, ხოლო რამდენიმე წლის შემდეგ — გაერთიანებული კარენების ლიგის თავმჯდომარედ. როგორც სახალხო თავისუფლების ანტიფაშისტური ლიგის აღმასკომის წევრი, 1947 წელს  აირჩიეს დამფუძნებელი კრების დეპუტატად. ქვეყნის მიერ დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ დაიკავა ტრანსპორტისა და კომუნიკაციების მინისტრის თანამდებობა. 1951–1952 და 1956 წლებში აირჩიეს პარლამენტის დეპუტატად. სხვადასხვა დროს ასევე ეკავა შახტების, სამთო მრეწველობისა და მთის სამუშაოების, წყლის საჰაერო და სავაჭრო ტრანსპორტის მინისტრის თანამდებობები. 

1957 წლის 11 მარტს ვინ მაუნგი ბირმის კავშირის პრემიერ-მინისტრ უ ნუს წინადადებით ერთხმად აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. ქვეყნის პოლიტიკური ელიტა იმედს გამოთქვამდა, რომ მისი მოღვაწეობა ხელს შეუწყობდა ქვეყანაში დამყარებულიყო მშვიდობა და წესრიგი. ორი დღის შემდეგ, 1957 წლის 13 მარტს ვინ მაუნგმა ოფიციალურად დაიკავა ბირმის კავშირის პრეზიდენტის თანამდებობა.

ვინ მაუნგის პრეზიდენტობის პერიოდი დაემთხვა მორიგ პოლიტიკურ ძვრებს ქვეყნის ისტორიაში. 1958 წლის პოლიტიკურმა კრიზისმა ხელისუფლებაში მოიყვანა დროებითი სამხედრო მტავრობა გენერალ ნე ვინის ხელმძღვანელობით, რომელმაც გარკვეულწილად მოახერხა სიტუაციის სტაბილიზაცია და 1960 წელს ჩაატარა საპარლამენტო არჩევნები.მაგრამ ხელისუფლებაში დაბრუნებულმა უ ნუმ ვერ მოახერხა ბირმის პრობლემების გადაჭრა და 1962 წლის 2 მარტს ხელსუფლებაში მოვიდა ბირმის რევოლუციური საბჭო გენერალ ნე ვინის მეთაურობით. ვინ მაუნგი გადააყენეს პრეზიდენტის თანამდებობიდან, დააპატიმრეს და ციხეში გაუშვეს ხუთი წლის ვადით.  

1967 წელს, ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ ყოფილი პრეზიდენტი მთლიანად ჩამოშორდა დიდ პოლიტიკას და ცხოვრობდა როგორც ჩვეულებრივი მოქალაქე. 

ვინ მაუნგი გარდაიცვალა 1989 წლის 4 ივლისს იანგონში ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:მიანმარის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
ფუტკრის მავნებლები

**ფუტკრის მავნებლები** — სხვადასხვა ცხოველები, რომლებიც იკვებებიან ფუტკრებით ან მათი ცხოველმოქმედების პროდუქტებით და ამით ზიანს აყენებენ საფუტკრე მეურნეობას. ფუტკრის მავლებლები იყოფა ორ ჯგუფად:
*პარაზიტები, რომლებიც ბინადრობენ ფუტკრის ოჯახში და იკვებებიან მისი პროდუქტებით.
*მტაცებლები, რომლებიც საფუტკრეში ან ფუტკრის საფრენ რაიონში არიან და თავს ესხმიან ფუტკრებს.

პარაზიტებს განეკუთვნება სხვადასხვა ჩრჩილი, ტკიპა, ხოჭო და სხვა, საგრძნობ ზარალს იწვევს ცვილის დიდი და პატარა ჩრჩილი, რომლებიც იკვებებიან ფიჭით. 

მტაცებლებია სხვადასხვა ფრინველი, მწერები და სხვა. მაგალითად, ჭიანჭველა, რომელიც სკის ან სახურავის ქვეშ დაბუდდება, ხოლო შემდეგ შეიჭრება ფუტკრის ოჯახში და დიდი რაოდენობით თაფლს იტაცებს, ანადგურებს ახალგაზრდა ბარტყებს და ასუსტებს ოჯახს. განსაკუთრებით დიდ ზარალს აყენებს მეფუტკრეობას კვირიონი, რომელიც უამრავ ფუტკარს სპობს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
უზიანბაში

**უზიანბაში** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 638   ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 30კილომეტრით. 

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირები შეადგენენ (67%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
გუსტავ ლე ბონი

**შარლ მარი გუსტავ ლე ბონი** (; დ. 7 მაისი, 1841 — გ. 13 დეკემბერი, 1931) — ფრანგი ენციკლოპედისტი, რომლის ინტერესთა სფეროები მოიცავდა ფსიქოლოგიას, ანთროპოლოგიას, სოციოლოგიას, მედიცინას, ფიზიკას. ასევე იყო გამომგონებელიც. მისი ყველაზე მეტად ცნობილი ნაშრომია *ბრბოს ფსიქოლოგია*, შექმნილი 1895 წელს და მიჩნეული ბრბოს ფსიქოლოგიის საწყის ეტაპად.

ლე ბონის შრომებს უდიდესი გავლენა ჰქონდათ ისეთ ფიგურებზე, როგორებიც იყვნენ თეოდორ რუზველტი, ბენიტო მუსოლინი, ლენინი, ადოლფ ჰიტლერი და სხვები.

## ბიოგრაფია
ლე ბონი დაიბადა საფრანგეთის პატარა ქალაქ ნოჟენ-ლე-როტრუში, ბრეტონელთა ოჯახში. სწავლობდა მედიცინას პარიზის უნივერსიტეტში, სადაც 1866 წელს დოქტორატი მიიღო. შექსპირის კითხვით ისწავლა ინგლისური და გერმანული ენები. მოგვიანებით იგი ფილოსოფიითა და ფსიქოლოგიით დაინტერესდა.

1890-იან წლებში ლე ბონი ბევრს მოგზაურობდა. სწორედ ამ პერიოდში ჩაეყარა საფუძველი მის თეორიას ბრბოს ფსიქოლოგიის შესახებ, რომელიც შეიძლება ასე განზოგადდეს: "ბრბო არ წარმოადგენს მის შემადგენელ ინდივიდთა ჯამს".

იმავე პერიოდში მან ლაბორატორია ჩამოაყალიბა შინ, სადაც სხივებზე დაკვირვებას აწარმოებდა. მისმა შრომებმა იმდენად მიიქცია ყურადღება, რომ ის 1903 წელს ნობელის პრემიაზე იყო ნომინირებული ფიზიკის დარგში.

გუსტავ ლე ბონი სიცოცხლის ბოლო დღემდე ინარჩუნებდა აქტივობას.

## ბიბლიოგრაფია
* "ერების ფსიქოლოგია" (1894);
* "ბრბოს ფსიქოლოგია" (1895);
* "რევოლუციის ფსიქოლოგია" (1912);
* "ამბოხებული სამყარო" (1921);
* "სამყარო წონასწორობის გარეშე (1924);

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* გუსტავ ლე ბონის ნამუშევრები 
* Les Classiques des Sciences Sociales: Le Bon 
* Ultima Verba
*მასების ფსიქოლოგია

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფსიქოლოგები
კატეგორია:ფრანგი ანთროპოლოგები
კატეგორია:ფრანგი არქეოლოგები
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
კატეგორია:ფრანგი სოციოლოგები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ბაშკირეთის აჯანყება (1662-1664)

**ბაშკირეთის აჯანყება** — ბაშკირების უდიდესი აჯანყება XVII საუკუნის მეორე ნახევარში. 

## აჯანყების მიზეზები 
ძირითადი მიზეზი იყო, რუსეთის ექსპანსიით გამოწვეული მიწების დაკარგვის შიში. უკმაყოფილებას იწვევდა ასევე უფას მმართველის თვითნებობა და გადასახადების გაზრდა.

## აჯანყების ადგილი 
აჯანყების ტერიტორია მოიცავდა აღმოსავლეთიდან მდინარე ისეტიდან დასავლეთით მდინარე კამამდე და ჩრდილოეთით მდინარე ჩუსოვაიადან სამხრეთით მდინარე იაიკამდე ტერიტორიას.

## აჯანყების შედეგები 
წარმატებული აჯანყების გამო, რუსეთის იმპერიის ხელისუფლება იძულებული გახდა დათანხმებოდა მათ ძირითად მოთხოვნებს. უფას მმართველი ვოლკონსკი პოსტიდან გადააყენეს და მის ადგილას აჯანყებულების მოთხოვნით სომოვი დანიშნეს. უფრო მნიშვნელოვანი იყო მიწის თაობაზე მიღწეული კონსენსუსი: ოფიციალურად აღიარეს მიწებზე ბაშკირების უფლებები. ახალმა მმართველმა მიიღო დავალება გაეთვალისწინებინა ბაშკირების მოთხოვნები. მთავრობამ ასევე დადო პირობა შეეზღუდა ხარკის ამკრებთა თვითნებობა.

## ლიტერატურა 
* Bashkir Rebellion 1662-1664 Biennium&nbsp;— in the *Bashkir Encyclopedia* https://web.archive.org/web/20130602184340/http://encycl.bash-portal.ru/bash_vosst.htm
* Ustiugov NV, Bashkir rebellion 1662-1664 gg., To Sat: Historical Records, Vol 24, Moscow, 1947;
* Akmanov, I.G. *Башкирские восстания XVII — начала XVIII вв.* [*Bashkir Rebellion 17th&nbsp;— Beginning of the 18th Century*]. - Ufa Kitap, 1998.
* Akmanov, I.G. *Башкирия в составе Российского государства в XVII — первой половине XVIII в.* [*Bashkortostan within the Russian state in the 17th&nbsp;— the first half of the 18th century*]. - Sverdlovsk: in the Urals. University Press, 1991.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Вожди восстаний XVII—XVIII вв. из башкир Казанской дороги 

კატეგორია:ბაშკირეთი
კატაკალონ კეკავმენი

**კატაკალონ კეკავმენი** () — XI საუკუნის ცნობილი მხედართმთავარი ბიზანტიის იმპერიაში.

კატაკალონ კეკავმენი დაიბადა კოლონეიაში, განთქმული კატაკალონების ოჯახში. იოან სკილიცის მიხედვით, ის არ იყო არისტოკრატიული წარმომავლობის. პირველ წარმატებას მან გიორგი მანიაკის მეთაურობით წარმართულ სიცილიის კამპანიაში მიაღწია. ის პროტოსპაფარიის ტიტულით, 1040 წელს, მესინის არაბთა შემოსევების წინააღმდეგ, არმენიაკონის თემის დანაყოფს მეთაურობდა.

1042 წელს, მიხეილ V-მ, კეკავმენი კონსტანტინოპოლში არსებული ამბოხის ჩასახშობად გაგზავნა, მომავალ წელს კი მან რუსების დამარბეველი რაზმის თავდასხმა აარიდა იმპერიული ქალაქს, ამის სანაცვლოდ მას დუნაის ქალაქების არხონტობა უბოძეს. 1055 წელს მას მაგისტროსობა და პრესტიჟული ანტიოქიის მმართველობა უბოძეს.

მიხეილ VI სტრატონიკე არ ენდობოდა ძლიერ გენერლებს და მათში საშიშროებას ხედავდა;  მან კატაკალონის და ისააკ კომნენოსის მოთხოვნა პროედროსის წოდებამდე დაწინაურებისთვის, უარით გაისტუმრა. ამის საპასუხოდ, 1057 წლის ისააკ კომნენოსის აჯანყებაში, კატაკალონმა ისააკის მხარი დაიჭირა, რის სანაცბლოდაც მას კურაპალატის ტიტული მიენიჭა.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
აიდაკაევო

**აიდაკაევო** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელოკატაის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 336 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ნოვობელოკატაიდან დაშორებულია 38 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უნკურდა, რომელიც დაშორებულია 74  კმ-ით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Абсалямово на портале «Генеалогия и Архивы» 
* Деревня Апсалямово на портале novo-belokatay.ru 

კატეგორია:ბელოკატაის რაიონის სოფლები
მუსტაი ქარიმი

**მუსტაი ქარიმი** (, ნამდვილი სახელია *მუსტაფა კარიმოვი*, დ. 20 ოქტომბერი, 1919 — გ. 21 სექტემბერი, 2005) — ბაშკირი საბჭოთა პოეტი, მწერალი და დრამატურგი. 1963 წელს მიენიჭა ბაშკირი სახალხო პოეტის, 1979 წელს კი სოციალისტური შრომის გმირის წოდება. 1984 წელს ლენინის, 1972 წელს კი სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1919 წლის 20 ოქტომბერს სოფელ კლიაშევოში უფის გუბერნიაში. მუსტაი ქარიმმა წერა 1930-იანებიდან დაიწყო. 1938 წელს გამოვიდა მისი ლექსების პირველი კრებული „რაზმი გადავიდა“ (), 1941-ში მეორე — „გაზაფხულის ხმები“ ().

1941 წელს დაასრულა ტიმრიაზევის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ გამოიძახეს წითელ არმიაში და მურომსკის კავშირგაბმულობის სასწავლებელში გაგზავნეს. 1942 წელს უმცროსი ლეიტენანტის წოდებით გაგზავნეს მე-17 მოტომსროლელთა ბრიგადაში არტივიზიონის კავშირგაბმულობის მეთაურად.

ბაშკირელი სახალხო პოეტი მუსტაი ქარიმი გარდაიცვალა ორი ინფარქტის შემდეგ 2005 წლის 21 სექტემბერს უფას რესპუბლიკურ კარდიოლოგიურ კლინიკაში. დაკრძალულია უფას მუსლიმურ სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
* Бобров А. Золотой березовый листок. Башкирские заметки [Текст]/А.Бобров // Советская Россия. — 2009. — N 110 Окт.8. — С. 4-5
* Болгарова Ю. Не учил жизни, а говорил о ней : к 90-летию со дня рождения Мустая Карима [Текст]/ Ю.Болгарова // Вечерняя Уфа. — 2009. — N 200 Окт.16. — С. 2
* Валеев И. Мосты поэта [Текст]/ И.Валеев // Истоки. — 2008. — N 41. — С. 5 (окончание)
* Валеев И. Большая дружба: Мустай Карим и Александр Филиппов : к 90-летию классика [Текст] / И.Валеев // Истоки. — 2009. — N 41 Окт.14. — С. 8.
* Валеев И. Мустай Карим о семейной педагогике [Текст] / И.Валеев // Истоки. — 2008. — N 36. — С. 12.
* Валеев И. Мустай Карим и Расул Гамзатов [Текст]/ И.Валеев // Истоки. — 2009. — 17 июня. — С. 4 : ил.
* Докучаева А. Птицы из сердца Мустая [Текст]/А.Докучаева // Республика Башкортостан. — 2008. — 22 Окт. — С. 1
* Докучаева А. «Не приходит вдохновение без труда»[Текст]/А.Докучаева // Республика Башкортостан. — 2009. — 28 апреля. — С. 3:ил
* Зиганшин К. Мудрец из Кляшева [Текст]/ К.Зиганшин // Бельские просторы. — 2006. — N 10. — С. 166—170
* Кульмухаметова А. Фронтовая лирика Мустая Карима помогает в трудную минуту [Текст]/ А.Кильмухаметова // Республика Башкортостан. — 2009. — 13 февраля. — С. 4
* Мерзабеков М. Встречи с Мустаем Каримом [Текст] / м. Мерзабеков // Бельские просторы. — 2006. — N 10. — С. 150—165
* Николенко И. Он согревает землю[Текст]/ И.Николенко // Бельские просторы. — 2006. — N 10. — С. 171—175
* Новакович А. В его песнях — и наши думы [Текст] / А.Новакович // Истоки. — 2009. — N 21. — С. 5 : ил.
* Салимова Л. Голос мастера звучит через года… [Текст]/ Л.Салимова // Молодежная газета. — 2008. — N 41. — С. 5

## რესურსები ინტერნეტში
* Мустай Карим на сайте Vipufa.ru 
* Сайт, посвященный Мустаю Кариму
* Видеоклип: *песня Марагима* из повести «Долгое-долгое детство»
* Фильм «В ночь лунного затмения»
* Художественно-публицистический полнометражный фильм "Мустай Карим"
## სქოლიო
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ფუტკრის სელექცია

**ფუტკრის სელექცია** — ფუტკრის ბიოლოგიური და სამეურნეო-სასარგებლო ნიშან-თვისებების გაუმჯობესების ღონისძიებათა სისტემა. ხელოვნური სელექციის გზით მიღებული ფუტკრის სანაშენე ჯიშები არ არსებობს. არის პრიმიტიული ჯიშები, რომელთა გამოყენებით შეიძლება ჯიშთშორისი და ხაზთშორისი ჰიბრიდების მიღება. ფუტკრის სელექციის სიძნელეს განაპირობებს დედა ფუტკრის განაყოფიერების ბიოლოგიური თვისებები, ხელოვნური დათესვლის დაბალი დონე. მეფუტკრეობაში სელექციური მუშაობის სქემა შემდეგია:
*საწყისი მასალის გამოვლინება-ამორჩევა;
*ნიშან-თვისებათა განსაზღვრა, ტომელთა მიხედვითაც უნდა მოხდეს გადარჩევა;
*მაღალნაყოფიერი დედებისა და პროდუქტიული ფუტკრის გადარჩევა სანაშენედ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
ლეონ თორნიკიოსი

**ლეონ თორნიკიოსი** () — XI საუკუნის ბიზანტიელი არისტოკრატი და გენერალი, რომელიც 1047 წელს ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე IX მონომახის წინააღმდეგ ამხედრდა.
250px|მინიატიურა|თორნიკიოსის თავდასხმა კონსტანტინოპოლზე
## ბიოგრაფია 
ლეონ თორნიკიოსი დაიბადა ადრიანოპოლში, ის კონსტანტინე XI-ის ნათესავი და ქართული არისტოკრატიული ოჯახის თორნიკიოსების შთამომავალი იყო. ფსელოსის მიხედვიდ, იმპერატორმა ის იბერიის დუკად დანიშნა. მიუხედავად იმისა რომ მას კონსტანტინე ხელს უწყობდა, თორნიკიოსი მზაკვრული და ამბიციური პიროვნება იყო. ის  იმპერატორის დის ეუპრეპიის ერთგული გახდა, რომელიც იმპერატორის პოლიტიკის წინააღმდეგ გამოდიოდა. მიუხედავად იმისა, რომ თორნიკიოსი აღმოსავლეთში იმყოფებოდა და მისი მომხრეების მიერ აჯანყება მაკედონიაში დაიწყო, თორნიკიოსი მალევე გამოიწვიეს კონსტანტინოპოლში, სადაც ის ბერად აღკვეცეს, მიუხედავად ამისა ის მაინც სარგებლობდა თავისუფლად გადაადგილების პრივილეგიით.  რითიც ისარგებლა თორნიკიოსმა და 1047 წლის, 14 სექტემბერს დედაქალაქიდან ადრიანოპოლში გადავიდა. აქ მან შემოიკრიბა მომხრეები და  უკმაყოფილო გენერლები, რომლებიც იმპერატორის არასასურველი მართველობის წინააღმდეგ აამხედრა. თორნიკისომა თავი იმპერატორად გამოაცხადა და დედაქალაქის წინააღმდეგ დაირაზმა, 1047 წლის, 25 სექტემბერს კი კონსტანტინოპოლის კედლების წინ დაბანაკდა. თორნიკიოსის მომხრეებმა მოქალაქეების მიერ ჩამოყალიბებული მსუბუქად შეიარაღებული სამხედრო დანაყოფი მალევე გაანადგურა. ამ დამარცხებამ მნიშვნელოვნად იმოქმედა დედაქალაქის მეციხოვნეებზე, რომლებმაც ეგრევე მიატოვეს ქალაქის კედლები და ჭიშკრები. თორნიკიოსი ყოყმანობდა და არ ჩქარობდა ქალაქის აღებას, რითიც დაკარგა ქალაქის აღების შანსი.  კონსტანტინეს ბრძანებით, ანატოლიური ჯარის მოსვლამდე, მოხერხდა კედლების დაკავება და ქალაქის სიმაგრეების გამაგრება. ალყა 4 დღე გაგრძელდა 25 სექტემბრიდან 28 სექტემბრამდე. მიუხედავად იმისა, რომ კონსტანტინეს არ გააჩნდა სამხედრო გამოცდილება, მან ამ ბრძოლაში ენერგიულობა და გამბედაობა გამოავლინა. თორნიკიოსის თავდასხმები იმპერატორის ჯარებმა თანდათანობით მოიგერიეს.  ამ მარცხის შემდეგ, თორნიკე იძლებული იყო დასავლეთით გაბრუნებულიყო  და იმის იმედით რომ ძალების აღდგენას მოასწრებდა ის რადესტუსი აღებას შეუდგა, სადაც ის კვლავ მოიგერიეს. აჯანყებულების რიგები თანდათან დაიცალა, მომხრეებმა თანდათანობით მიატოვეს თორნიკიოსი. დამარცხებული თორნიკიოსი იძლებული გახდა ბულგაროფიგონის მონასტერში გახიზნულიყო, მაგრამ ის მალევე შეიპყრეს. 1047 წელს, შობა დღეს, კონსტანტინოპოლში ის, მის მთავარ მომხრე ვინმე იოან ვატაცესთან ერთად დააბრმავეს. რის შემდეგადაც ცნობები მის შესახებ აღარ გვხვდება.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ბიზანტიელები
სესენი

**სესენი** () — ბაშკირების სახალხო მეზღაპრეთა საერთო სახელწოდება, ტრადიციის თანახმად, მღეროდნენ ლეგენდებს და იმპროვიზირებულად ქმნიდნენ სიმღერებს დუმბირას (ბაშკირული ხალხური საკრავი) ფონზე. მათი შექმნილი ზღაპრები თაობიდან თაობას გადაეცემოდა, ეს ფაქტი ირიბად მიუთითებს იმაზე, რომ მათ ზღაპრებში მნიშვნელოვანი ისტორიული სარჩული იმალება. მათმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანად იმოქმედა ბაშკირელი ხალხის და ბაშკირეთის თვითმყოფადობის შენარჩუნებაში. 

გამოყოფენ სესენების სამ ძირითად ჯგუფს:
* სესენები, რომლებიც ქმნიდნენ ტრადიციულ ეპიკურ და მსგავს სიმღერებს, კუბაირებს.
* იმპროვიზატორი სესენები
* შემსრულებელი სესენები

## ისტორია
უძველესი სესენებიდან ცნობილები არიან კატაი გალი სესენი, თურმათაი სესენი, ქილდიშ სესენი, კარაკაი სესენი, იახია სესენი და სხვები. ხალხის მეხსიერებაში XIV - XVIII საუკუნეების არაერთი სესენის სახელი შემორჩა, რომლებიც მჭიდროდ უკავშირდებიან ბაშკირთა კულტურას: ხაბრაუ, ერენსე, კუბაგუშა, ქარასა, მახმუთი, ბაიკა აიდარა და სხვ. სესენების ოქროს ხანად XVI - XVIII საუკუნეები ითვლება. 

## ლიტერატურა
* *Буранғолов М. А.* Сәсән аманаты. Өфө, 1995.
* *Иҙелбаев М. Х.* Боронғонан аманат. Өфө, 2007.
## რესურსები ინტერნეტში
* www.vatandash.ru 
* Статья в Башкирской энциклопедии

კატეგორია:ბაშკირები
უზუნ-ქიუი

**უზუნ-ქიუი** (, , оҙон — გრძელი, көй — მელოდია) — ბაშკირული და თათრული ხალხური მუსიკის ჟანრი, მელოდიური სტილი (გრძელი ხანგრძლივი სიმღერა).

## ისტორია
უზუნ-ქიუი ზეპირსიტყვიერების და მუსიკის ერთ-ერთი უიკალური ჟანრია კულტურულად დაახლოებული თათარი და ბაშკირი ხალხის ხალხურ შემოქმედებაში. ჟანრის საფუძველი სამგლოვიარო მოტივები გახდა, რომლის განვითარებას ხელი შეუწყეს ბაშკირმა მომღელებმა, რომლებიც უზუნ-ქიუის ასრულებდნენ ბაშკირელების სახალხო შეკრბებზე.

## ლიტერატურა
* *Лебединский, Лев Николаевич* «Башкирские народные песни и наигрыши», Москва, 1965.
* *Ихтисамов Х. С.* К вопросу о формообразующей роли ритма башкирской протяжной песни озон-кюй: О цикличности ритмического развития //Науч.-метод. записки. Вып. I. Уфа, 1973.
* *Сайдашева, З. Н.* Песенная культура татар Волго-Камья. Казань, 2002.
* *Рыбаков, Сергей Гаврилович* Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта. СПб., 1897.
* *Рыбаков С. Г.* О народных песнях татар, башкир и тептярей. Живая старина. СПб., 1894.
* *Нигмедзянов М. Н.* Татарская народная музыка. Казань, 2003.
* *Абдуллин, Азгар Ханифович* Татарская народная песня: тематика, жанры и некоторые особенности народного исполнительства Текст.: автореф. дис. канд. искусствоведения /А. X. Абдуллин. — Л., 1971.-24 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* *Сальманова Л. К.* Узун-кюй.// Статья в Башкирской энциклопедии.
*http://www.music-dic.ru/html-music-keld/u/6792.html 
* Статья в Башкирской энциклопедии 
* Музыкальная культура татар 
* Газиев, Идрис Мударисович Песенная протяжная лирика озын көй башкир и татар. Проблемы аутентичности в исполнительстве // Harmony. Международный музыкальный культурологический журнал
* 
* 

კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
ბაიაზით ბიკბაი

**ბაიაზით ბიკბაი** (, სრული სახელი **ბაიაზით გაიაზოვიჩ ბიკბაი**, დ. 9 იანვარი, 1909 - გ. 2 სექტემბერი, 1968) — ბაშკირელი პოეტი, მწერალი და დრამატურგი. 

## ცხოვრება და კარიერა
ბაიაზით ბიკბაი დაიბადა 1909 წელს. 1932 წელს მან გამოაქვეყნა ლექსების პირველი კრებული, სახელწოდებით განვლილი დღეები. მოგვიანებით მან გამოაქვეყნა ტყის მიღმა, ბრწყინვალე მიწა და ლიბრეტო, რომელიც ეფუძნება ბაშკირეთის ეროვნული გმირის სალავატ იულაიევის ცხოვრებისეულ ისტორიებს. 1937 წელს ბიკბაიმ პირველად შეასრულა დრამა „კარლუგასი“. მან ასევე გამოაქვეყნა ბევრი ერთმოქმედებიანი სპექტაკლები. 

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ბიკბაიმ ჯანმრთელობის პრობლემების გამო ვერ იმსახურა აღმოსავლეთის ფრონტში. ამის ნაცვლად მან გამოაქვეყნა ლექსები და სპექტაკლები, რომელშიც  ხშირად იყო გაერთიანებული სამხედრო თემები. ამ დროის განმავლობაში ბიკბაიმ გამოაქვეყნა ნაწარმოებები: მე ვადიდებ დედამიწას, ცეცხლის ხაზი, სამშობლო გიხმობს (Watan Saҡyra, 1943)  და ბავშვები ერთი ოჯახიდან (Ber Tuғandar, 1944). 

თავისი კარიერის განმავლობაში ბიკბაიმ ორმოცზე მეტი წიგნი, ლექსების კრებულები, ესეები, მოთხრობები, სპექტაკლები და ლიბრეტოები დაწერა. მათ შორის რომანი, როდესაც ჩამოსხმულია აკსელიანი. მან ასევე თარგმნა რუსი კლასიკოსის ტოლსტოის, ტურგენევისა და გორკის  რომანები.

## ლიტერატურა
* Баязит Бикбай тураhында иҫтәлектәр. Өфө, 1985;
* *Хәмиҙуллина М. Ғ.* Баязит Бикбай ижады. Өфө, 1987.

კატეგორია:ბაშკირები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ავთანდილ იაშვილი

**ავთანდილ იაშვილი** (დ. 6 თებერვალი, 1954) — ქართველი ტელეკომუნიკაციის სფეროს მოღვაწე, ბიზნესმენი და საზოგადო მოღვაწე, ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი, საერთაშორისო კავშირგაბმულობის აკადემიის აკადემიკოსი.

დაამთავრა მოსკოვის კავშირგაბმულობის ელექტროტექნიკური ინსტიტუტი. დამთავრების შემდეგ გარკვეული პერიოდით, სრულიად ახალგაზრდა იყო თბილისის ცენტრალური რაიონის სატელეფონო კვანძის უფროსი, შემდეგ საქართველოს სსრ კავშირგაბმულობის სამინისტროს აპარატში ქალაქისა და სოფლის სატელეფონო კავშირის სამმართველოს უფროსის მოადგილე, შემდგომ — უფროსი. საქართველოს სოციალისტური რეჟიმიდან კაპიტალისტურზე გადასვლის შემდეგ სამინისტროს სტრუქტურულ რეორგანიზაციასთან დაკავშირებით ავთანდილ იაშვილი ინიშნება დარგის ერთადერთი მმართველობითი ორგანოს ელექტროკავშირის გენერალურ დირექტორად, სადაც გაერთიანებული იყო სისტემის თითქმის ყველა ტექნიკური დარგი.

90-იანი წლების მეორე ნახევარში ბიზნესმენთან და ასევე სატელეკომუნიკაციო სფეროს მოღვაწესთან ფრიდონ ინჯიასთან ერთად დიდი წვლილი შეიტანა საქართველო სატელეკომუნიკაციო სფეროს კერძოს სექტორის ჩამოყალიბებაში. მათი მონაწილეობით დაარსდა საქართველოში პირველი კერძო სატელეკომუნიკაციო კომპანიები ჯეოსელი და ახალი ქსელები, რამაც დიდი როლი ითამაშა საქართველოში სატელეკომუნიკაციო სფეროს განვითარებაში.

ავთანდილ იაშვილს სხვადასხვა დროს ეკავა სატელეკომუნიკაციო სფეროს სხვადასხვა კომპანიებში ხელმძღვანელი თანამდებობები: 1996-2013 წლებში შპს ახალი ქსელების გენერალური დირექტორი, 1997-1999 წლებში კომპანია ჯეოსელის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე, სხვადასხვა პერიოდში შპს სისტემნეტსა და შპს ფობნეტში სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე. ფლობს მნიშვნელოვან ბიზნესდივიდენდებსა და წილებს შპს ახალ ქსელებსა და შპს ახტელში.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული  6 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1954
ფუტკრის ყრა

**ფუტკრის ყრა** — ფუტკრის ოჯახის ბუნებრივი გამრავლება. წინ უძღვის ნაყრიანობის ინსტინქტის გაღვიძება, რომელსაც იწვევს შემდეგი ფაქტორები: მცირე ღალიანობა, ბუდის სივიწროვე, ცოცხალი მასის სიჭარბე, სკაში მაღალი ტემპერატურა, დედის ასაკოვნება და სხვა. ყრამდე 7—10 დღით ადრე ფუტკრები აშენებენ სანაყრე სადეებს. ახალი დედის გამოჩეკამდე ერთი დღით ადრე. უმთავრესად დღის პირველ ნახევარში, გამოდის ნაყარი, რომელსაც მოსდევს დედა და მოღალე ფუტკარი. ნაყარი შემოეხვევა ხის ტოტს ან რაიმე საგანს. ნაყარი შეიძლება იყოს მეორეული, რომელსაც მოსდევს ახალგამოჩეკილი ერთი ან რამდენიმე დედა ფუტკარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
ზაინაბ ბიიშევა

**ზაინაბ ბიიშევა** (; დ. 15 იანვარი [ძვ. სტ. 2 იანვარი], 1908 — გ. 24 აგვისტო, 1996, უფა) — ბაშკირეთის სახალხო მწერალი, პროზაიკოსი, პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი.

## ბიოგრაფია
ზაინაბ ბიიშევა დაიბადა ტუემბეტში 1908 წლის 15 იანვარს. დაამთავრა ორენბურგის ბაშკირეთის პედაგოგიური ტექნიკური სასწავლებელი (სახალხო განათლების ინსტიტუტი). სწავლის დამთავრების შემდეგ 1929—1931 წლებში მუშაობდა სოფელ ტემიასოვში მასწავლებლად. უფის კვალიფიკაციის ასამაღლებელი კურსების დასრულების შემდეგ დაიწყო მუშაობა რედაქტორად ჟურნალ „პიონერში“ (ამ ჟურნალში პირველად გამოქვეყნდა მისი ნაწარმოები „ჩანჩქრებს შორის“). ზაინაბის პირველი წიგნი „პარტიზანი ბიჭი“ 1941 წელს გამოქვეყნდა.

გარდაიცვალა 1996 წელს ქალაქ უფაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Биишева Л. Вместе со своим народом
* Буракаева З. Не даёт покоя творчество… (Письма Зайнаб Биишевой) 
* Кильмухаметов Т. Талант. Труд. Мудрость 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბაშკირები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სანდალაშკა

**სანდალაშკა** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელოკატაის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 0 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ნოვობელოკატაიდან დაშორებულია  57  კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უნკურდა, რომელიც დაშორებულია 94 კმ-ით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Абсалямово на портале «Генеалогия и Архивы»
* Деревня Апсалямово на портале novo-belokatay.ru 

კატეგორია:ბელოკატაის რაიონის სოფლები
ახმედ ზაკი ვალიდი

[მინი|ახმედ ზაკი ვალიდის ძეგლი [სანქტ-პეტერბურგი|სანქტ-პეტერბურგში]]
**ახმედ ზაკი ვალიდი** (, ; დ. 10 იანვარი, 1890, კუზიანოვო, რუსეთის იმპერია — გ. 26 ივლისი, 1970, სტამბოლი, თურქეთი) — პოლიტიკური მოღვაწე, ბაშკირეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის (1917–1920) ლიდერი. პუბლიცისტი, ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, თურქოლოგი, ფილოსოფიის დოქტორი (1935 წ.), პროფესორი, მანჩესტერის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (1967 წ.).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1890 წლის 10 იანვარს, სოფელ კუზიანოვო, ვალიდოვების რელიგიური მოღვაწეების შთამომავლების ოჯახში. 1898 წელს სწავლას იწყებეს მამამისის მედრესეში. სადაც იუმჯობესებს თურქული, არაბული და რუსული ენების ცოდნას. დედა ეხმარება შვილს სპარსული ენის შესწავლაში.

1917 წელს უფის გუბერნიიდან აირჩიეს დამფუძნებელი კრების დეპუტატად. 1919 წელს წითელი არმიის მხარეს გადავიდა. 1919–1920 წლებში ბაშკირეთის რევკომის თავჯდომარეა. 

სამხედრო წარუმატებლობისა და ბასმაჩობის ლიკვიდაციის შემდეგ 1923 წლიდან ემიგრაციაშია. 1925 წლიდან მიირებს თურქეთის მოქალაქეობას და ხდება თურქეთის განათლების მინისტრის მრჩეველი. მოგვიანებით სტამბოლის უნივერსიტეტის პროფესორია და კითხულობს ლექციებს ამავე უნივერიტეტში. 1935 წელს ვენის უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე „იბნ ფადლანის მოგზაურობა ჩრდილოეთ ბულგარებთან, თურქებთან და ხაზრებთან“. ამავე წლის ივნისში მიიწვიეს ბონში უნივერსიტეტში ლექციების წასაკითხად. 1939 წელს დაბრუნდა თურქეთში და აღადგინეს სტამბოლის უნივერსიტეტის პროფესორად. 1948–1970 წლებში სტამბოლის უნივერსიტეტში თურქების ისტორიის კურსს კითხულობს. 

გარდაიცვალა 1970 წლის 26 ივლისს სტამბოლში. დაკრძალულია სტამბოლში ქარაჯაჰმედის სასაფლაოზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Был ли Заки Валиди сообщником Гитлера?
* Виртуальный музей Ахмет-Заки Валиди 
* Г. Б. Хусаинов «А.-З.Валиди Тоган» 
* Фотографии Заки Валиди

კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:თურქოლოგები
კატეგორია:დაბადებული  10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
ფუტკრის შხამი

**ფუტკრის შხამი**, *აპიტოქსინი* ( — ფუტკარი და  — შხამი)  — უფერული სითხე, რომელსაც გამოყოფს შხამის ჯირკვლები. აქვს მჟავე რეაქცია, სპეციფიკური სუნი, მწარე გემო, შეიცავს ბიოლოგიურად აქტიურ ცილას, თავისუფალ ამინმჟავებს, ჰისტამინს, ჭიანჭველ-მჟავასა და სვა.  ფუტკრის შხამი წყალში ხსნადია, ჰაერზე მაგრდება. დანესტვრის დროს ფუტკარი გამოყოფს 0,2—0,3 მგ შხამს. ადამიანისათვის მომაკვდინებელია 500—1000 დანესტვრა. ფუტკრის შხამის პრეპარატებს (ვენაპიოლინი, ტოქსაპინი, აპიზარტრონი, ვირაპინი და სხვა) ხსნარების, მალამოების სახით აგრეთვე ელექტროფორების, მიოზიტის, რადიკულიტის, ნევრალგიის, ჭინჭრის ციების, შაკიკის, ტროპიკული წყლულის, თრომბოფლებიტის და სხვა შემთხვევაში. ფუტკრის შხამი არ იხმარება ღვიძლის, თირკმლის, სისხლის, ინფექციურ, გულ-სისხლძარღვთა, ფსიქიკური დაავადებების, დიაბეტის დროს და ფუტკრის შხამიდმი ინდივიდუალური მომეტებული მგრძნობელობის შემთხვევებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
კატეგორია:ტოქსიკოლოგია
ჰერბერტი (გრიფინები)

მინი|ჰერბერტი
**ჯონ ჰერბერტ სილვერდბირდი** — ამერიკული ანიმაციური სერიალი *გრიფინების* პერსონაჟი, რომლის შემქმნელი და გამხმოვანებელია მაიკ ჰენრი. მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი და გრიფინების ოჯახის მეზობელი ჰერბერტი პირველად მესამე სეზონის ეპიზოდ *To Love and Die in Dixie*-ში გამოჩნდა. ჰერბერტი განიცდის ლტოლვას ბავშვების მიმართ, განსაკუთრებულად კი უყვარს კრის გრიფინი. მაიკ ჰენრის თქმით, ჰერბერტი პედოფილია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გრიფინების პერსონაჟების სია

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
კატეგორია:გრიფინების პერსონაჟები
კატეგორია:გრიფინები
ფუტკრის ცვილი

**ფუტკრის ცვილი** — ცხიმისმაგვარი მარცვლოვანი ნივთიერება, რომელსაც გამოყოფს ფუტკრის სპეციალური ჯირკვლები. ცვილს გამოყოფს ახალგაზრდა მუშა ფუტკარი მუცლის სეგმენტებზე არსებული ცვილის ჯირკვლებიდან. გამოყოფილ ცვილის ნაწილაკებს ფუტკრები იშორებენ და მისგან აგებენ ფიჭებს, ბეჭდავენ თაფლიან ფიჭის უჯრედებს და სხვა. ცვილი შედგება რთული ეთერების ნარევისაგან, შეიცავს ვიტამინებსა და ნაჯერ ნახშირწყალბადებს, დნობის t 62—72°C, სიმკვრივე 0,956—0,969 გ/სმ³, ფიზიკური და ქიმიური თვისებების მიხედვით იყოფა ხარისხებად. მასზე დაწესებულია სახელმწიფო სტანდარტი. ცვილი ძირითადი წყაროა ხელოვნური ფიჭის მისაღებად. ფუტკრის ცვილს იყენებენ სახალხო მეურნეობის მრავალ დარგში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
იოსებ ილარი ეკელი

**იოსებ ილარი ეკელი** (დ. 13 იანვარი, 1737 — გ. 16 მაისი, 1798) — ავსტრიელი იეზუიტი მღვდელი და ნუმიზმატი.

ეკელი დაიბადა ენცერსფელდში, ქვემო ავსტრიაში.

მან მიიღო ადრეული განათლება იეზუიტების კოლეჯში, ვენაში, სადაც თოთხმეტი წლის ასაკში მიღებულ იქნა იეზუიტთა ორდენში. მან თავი შესწირა ძველი ნივთების და მონეტების შეგროვებას. პოეზიისა და რიტორიკის პროფესორად ყოფნის შემდეგ, 1772 წელს დაინიშნა მცველად იეზუიტთა კოლეჯის  მონეტების კაბინეტში და იმავე წელს ის წავიდა იტალიაში ანტიკვარების და მონეტების საფუძვლიანად შესასწავლად. ეკელი ფლორენციაში დაიქირავეს, რათა წესრიგში მოეყვანა ტოსკანის ჰერცოგის მონეტების კოლექცია. მისი პირველი კვლევა და სხვა კოლექციები გამოჩნდა Numi veteres anecdoti-ში, რომელიც გამოქვეყნდა 1775 წელს.

1774 წელს დაინიშნა სიძველეთა საიმპერატორო მიუნცკაბინეტის დირექტორად.

1775–1798 წლებში ვენის უნივერსიტეტის პროფესორია.

მისი მთავარი ნაშრომია  Doctrina numorum veterum, ის 8 ნაწილისგან შედგება, ამ ნაშრომში ეკელმა გამოიყენა ანტიკური მონეტების კლასიფიკაციის გეოგრაფიული პრინციპი. მან სისტემაში მოიყვანა 70 000-ზე მეტი მონეტა. ნაშრომის პირველი ნაწილი გამოქვეყნდა 1792 წელს, ხოლო ბოლო 1798 წელს.

## ნაშრომები
**Choix de pierres gravées du Cabinet Imperial des Antiques* (1788)
* *Kurzgefasste Anfangsgrunde zur alten Numismatik* (1787)

## ლიტერატურა
* Daniela Williams, Bernhard Woytek "The scholarly correspondence of Joseph Eckhel (1737-1798): a new source for the history of numismatics", Beiträge zum 6. Österreichischen Numismatikertag 2014 (Hall in Tirol, 14.-16. Mai 2014), Haller Münz-Blätter 8 (2015), pp.&nbsp;45–56.

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი ნუმიზმატები
კატეგორია:დაბადებული 1737
კატეგორია:გარდაცვლილი 1798
ფუტკრის წაფვა

**ფუტკრის წაფვა** — ფუტკრის მიჩვევა, რომ ამა თუ იმ სახეობის თაფლოვანი მცენარეების ყვავილიდან შეაგროვოს ნექტარი და მტვერი. ფუტკრის წაფვა დაფუძნებულია ყვავილის სუნის, ფერის, ფორმისა და ადგილმედებარეობის მიმართ ფუტკრებში პირობითი რეფლექსების გამომუშავებაზე. გასაწაფავად სკაში ფუტკარს კვებავენ შაქრის სიროფით, რომელსაც შერეული აქვს ამა თუ უმ სახეობის თაფლოვანი მცენარის ყვავილების არომატი. შემდგომ ნექტრის საძიებლად ველად გასული ფუტკარი ეძებს სწორედ ამ არომატის მქონე ყვავილებს. მცენარეთა დასამტვერავად ფუტკრის წაფვის მეთოდი პირველად საბჭოთა მეცნიერმა ალექსანდრე გუბინმა შემოიღო 1933 წელს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
ანდრია სინაური

**ანდრია სინაური** (ნამდვილი გვარი სინაურიძე; დ. 17 ნოემბერი [ძვ. სტ. 5 ნოემბერი], 1896 — გ. 8 დეკემბერი,  1976) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე

## ბიოგრაფია
ანდრია ივანეს ძე სინაურიძე 1896 წლის 5 ნოემბერს დაიბადა ქუთაისის მაზრის სოფელ ინაშაურში (ამჟამინდელი ვანის მუნიციპალიტეტი). 1905 წლიდან სწავლობდა ქუთაისის რეალურ სასწავლებელში, შემდეგ კერძო გიმნაზიაში, 1912 წლიდან ხელმოკლეობის გამო მოუხდა საწავლებლის დატოვება. 1913 წლიდან სწავლობდა კრონშტადტის სამხედრო-საზღვაოსნო იუნგთა სკოლაში, სადაც როგორც სამხედრო სკოლა, მოსწავლეები თავისუფალი იყვნენ გადასახადებისგან.

1915 წელს იმპერიალისტური ომის დაწყებისთანავე სკოლა დაიხურა, ანდრია გადაიყვანეს მოქმედ არმიაში, სადაც მოკლევადიანი საოფიცრო სასწავლებელი გაიარა და შემდეგ დასავლეთის ფრონტზე გააგზავნეს გენერალ ბრუსილოვის არმიაში, რამდენიმე თვეში კი კავკასიის ფრონტზე გადაიყვანეს, სადაც სხვადასხვა მსუბუქი ჭრილობები და ძლიერი კონტუზია მიიღო, თუმცა მომჯობინებისთანავე ისევ დაბრუნდა ფრონტზე. 1917 წლის რევოლუციის დროს კავკასიის ფრონტიდან გაჰყვა რევოლუციურად განწყობილ ძალებს ჩრდილოეთ კავკასიაში, თერგის ოლქის ახალგაზრდა საბჭოთა რესპუბლიკის დასამყარებლად. 1918 წლის იანვარში მიიღო ძლიერი მოყინვა, ბრძოლის ველიდან გონწასული გამოიყვანეს და მშობლიურ კერას დაუბრუნეს. ჯანმრთელობის აღდგენა გაუჭირდა, ბრძოლა აღარ შეეძლო და სწავლა გააგრძელა ექსტერნის წესით, მოიპოვა საშუალო სკოლის ატესტატი და 1918 წლის სექტემბერში ჩაირიცხა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სასოფლო-სამეურნეო ფაკულტეტზე, პარალელურად სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების და ფილოსოფიის ფაკულტეტზე.

1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისას წითელი არმიის ოფიცერი გახდა. ხელმძღვანელობდა ჯარის კულტურულ-საგანმანათლებლო სამსახურს. მაგრამ თავი იჩინა სამოქალაქო ომში მიღებულმა ტრამვებმა, ჩაეკირა სახსრები, მკურნელობა ამაო აღმოჩნდა, 1925 წლის მაისიდან ანდრია სინაური ინვალიდის ეტლს მიეჯაჭვა.

ანდრიას მეუღლე იყო ბიოლოგი ნადია აბდუშელიშვილი, ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ლექტორი და აქტიური საზოგადო მოღვაწე, რომელიც დიდ თანადგომას უწევდა მეუღლეს. ავადმყოფობის პერიოდში სინაური აქტიუარად ჩაება ლიტერატურაში, იგი ავტორია მრავალი პოეტური კრებულისა, სისტემატიურად ქვეყნდებოდა მისი პოემები, ლექსები და სტატიები ჟურნალ-გაზეთებში. მისი შემოქმედების უმთავრესი თემებია: სამშობლო, ჩვენი ქვეყნის გმირული წარსული და თანამედროვეობა. განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს სამამულო ომის ფრონტზე გმირულად დაღუპული ერთადერთი შვილისადმი მიძღვნილი ლექსები. მისი პოეზია გამოირჩევა შინაგანი სიმტკიცით და მებრძოლი პათოსით.

ჯერ ინვალიდის ეტლში, სიცოცხლის ბოლო წლებში, კი სარეცელს მიჯაჭვულმა 55 წელი გაატარა. გარდაიცვალა 1976 წელს 80 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. მთელი საკუთარი ქონება გადასცა სახელმწიფოს მომავალი თაობებისთვის განვითარებისთვის. მის სახლში მოქმედებს მისივე სახელობის საჯარო ბიბლიოთეკა.

დაჯილდოებულია 2 მედლით მამაცური შრომისთვის და საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმისგან საპატიო სიგელით. იყო რესპუბლიკური მნიშვნელობის პერსონალური პერსიონერი.

## რესურსები ინტერნეტში
*ანდრია სინაურის ბიოგრაფია, Georgia.cal.org.pl

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
ანდრია
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
უილიამ ჰენრი ფოქს ტალბოტი

**უილიამ ჰენრი ფოქს ტალბოტი** (; დ. 11 თებერვალი, 1800 — გ. 17 სექტემბერი, 1877) — ინგლისელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, ფოტოგრაფიის ერთ-ერთი გამომგონებელი, მის გამოგონებას ეკუთვნის ე. წ „ანაბეჭდები“, რომელიც პირველად იქნა გამოყენებული ფოტოსურათების მიღებისთვის, პირველად ნეგატივის, შემდეგ კი განუსაზღვრელი რაოდენობის ასლებისთვის.

## ბიოგრაფია
1835 წელს ტალბოტმა შექმნა პირველი გამოსახულების მქონე ნეგატივი, რომლისთვისაც გამოიყენა ქაღალდი, რომელიც გაჟღენთილი იყო ვერცხლის ნიტრატის და მარილის ხსნარით. ტალბოტი შიგნიდან ფოტოებს უღებდა თავისი ბიბლიოთეკის ფანჯარას, რისთვისაც იყენებდა 8სმ-იანი სისქის ოპტიკური ლინზის კამერას.

1838 წელს ლონდონის სამეფო საზოგადოებამ ტალბოტი დაჯილდოვა თავისი ერთ-ერთი უმაღლესი ჯილდოთი, როგორიცაა სამეფო მედალი.

1840 წელს ტალბოტბა აღმოაჩინა მარილიან ქაღალდზე პოზიტიური ასლის შექმნის მეთოდი, ქაღალდის ნეგატივიდან, რაც საშუალებას აძლევდა გაეკეთებინა განუსაზღვრელი რაოდენობის ასლები. ამ მეთოდმა ფაქტობრივად სათავე დაუდო თანამედროვე ფოტოგრაფიის შექმნას.

1841 წელს ტალბოტმა დაარეგისტრირა ნეგატიურ-პოზიტიური მეთოდით ფოტოსურათების შექმნის პატენტი, ამისთვის იგი იყენებდა ვერცხლის ნიტრატს და ტიოსულფატის ნატრიუმს.

1844 წელს ტალბოტმა გამოაქვეყნა პირველი წიგნი ფოტო-ილუსტრაციებით.

1836 წელს გამოქვეყნებულ ერთ-ერთ ჟურნალში ტალბოტი აღწერს თავის გამოცდილებას, რომელიც მან მიიღო ფერების პერიოდულობით ცვლის დროს დიფრაქციული ბადის გამოსახულებაში, როდესაც მისგან აშორებდა, დაკვირვებისათვის გამოყენებულ ფოკუსირებულ ლინზას. მის შრომებში არ არის მოცემული არც რაოდენობითი გამოთვლები და არც დაკვირვებისათვის გაკეთებული მცდელობების განსაზღვრებები.

## ლიტერატურა
* Vered Maimon, Singula Images, Failed Copies: William Henry Fox Talbot and the Early Photograph (Minnesota Press 2015)
* ''Who's Who of members of parliament: Volume I 1832–1885'', edited by Michael Stenton (The Harvester Press 1976)

## რესურსები ინტერნეტში
* ტალბოტის მუზეუმი 
* ტაბლოტის კორესპონდენცია.
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ფოტოგრაფები
კატეგორია:ფოტოგრაფიის პიონერები
კატეგორია:დაბადებული 1800
კატეგორია:გარდაცვლილი 1877
ფუტურისტ-ლეფელები

**„ფუტურისტ-ლეფელები”** — XX საუკუნის 20-იანი წლების ქართველ მწერალთა დაჯგუფება, რომელიც ჩამოყალიბდა იტალიური და რუსული ფუტურიზმისა და რუსული ლეფის გავლენით. მათი პირველი საღამო გაიმართა 1922 წელს, ამავე წელს გამოქვეყნდა მანიფესტი „საქართველო—ფენიქსი”. „ფუტურისტ-ლეფელების“ გამოცემები იყო ალმანახები „H2 SO4“ (1924), „ლიტერატურა და სხვა“ (1924 —1925), გაზეთი „დროული“ (1925 —1926), ჟურნალი „მემარცხენეობა“ (1927 —1928) ჯგუფში გაერთიანებული იყვნენ პოეტები და მწერლები: ბ. აბულაძე, შალვა ალხაზიშვუილი, აკაკი ბელიაშვილი, დავით გაჩეჩილაძე, პავლე ნოზაძე, ბესარიონ ჟღენტი, ჟ. ღოღობერიძე, ნიკოლოზ ჩაჩავა, სიმონ ჩიქოვანი, აგრეთვე კუბიზმით გატაცებული მხატვრები: ირაკლი გამრეკელი, ბ. გორდეზიანი, მ. გოცირიძე და სხვები. „ფუტურისტ-ლეფელები“ ცდილობდნენ ისეთივე გადატრიალება მოეხდინათ მწერლობაში, როგორც ოქტომბრის რევოლუციამ მოახდინა სოციალურ სფეროში. წინამორბედ ფუტურისტთა კვალობაზე ისინი უკიდურეს ნიჰილიზმს ამჟღავნებდნენ კლასიკური მწერლობისადმი. მათი ცდა შეექმნათ ახალი დროის შესაბამისი ლიტერატურული სკოლა, რომელიც გაითვალისწუინებდა იტალიურ და რუსულ ფუტურიზმს, ლეფის, ნაწილობრივ-კონსტრუქტივიზმის გამოცდილებას და ძირფესვიანად გარდაქმნიდა ქართულ ლექსს, განუხორციელებელი აღმოჩნდა. „ფუტურისტ-ლეფელების“ გატაცებამ „ზაუმური ენით“ და „ორკესტრული ლექსალობით“ მაინც დადებითი როლი ითამაშა ქართული პოეზიის ფორმალური სრულყოფის საქმეში, რასაც ადასტურებს ამ ჯგუფის ყველაზე თვალსაჩინო პოეტის სიმონ ჩიქოვანის ადრინდელი შემოქმედება. 20-იანი წლების დამლევს ჯგუფი თვითლიკვიდაციის გზას დაადგა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
იკონოგრაფია

**იკონოგრაფია** (ბერძნ. εἰκών  "გამოსახულება" "ვწერ" ) — მითოლოგიური, ისტორიული პირების და სცენების სისტემატური შესწავლა და აღწერა.

## იკონოგრაფიის ისტორია
1840 წელს დაიწყეს ხატწერის ნიმუშების შემუშავება. იკონოგრაფია იგივე ხატწერა, ნებისმიერი ხასიათის რეალური ან ლეგენდარული სცენების აღწერაა, მისთვის დამახასიათებელი გამოსახულებებით. საუკუნეების განმავლობაში, ხელოვნების განვითარებასთან ერთად იკონოგრაფიული სქემაც განვითარდა და შეიცვალა. შეიცვალა ნაწარმოების აღწერის სტილი, მათი შინაარსისა და სიმბოლოების გადმოცემა. XIX - XX სს. რუსმა ისტორიკოსმა და იკონოგრაფიული ნიმუშების და მეთოდების შემქმნელმა ნიკოდიმ კონდაკოვმა, შეისწავლა ხატწერის ბიზანტიური ტრადიცია და  შუა საუკუნეების რუსული ხელოვნება. იკონოგრაფიული ნიმუშებს ასევე სწავლობდა ამერიკელი მეცნიერი ერვინ ფანოფსკი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Иконография христианских святых, атрибуты 
* Одна из иллюстраций книги Г. Г. Якобсон — «Жуки России» (1905—1915), которую можно классифицировать как иконографию.
*Iconography of Deities and Demons in the Ancient Near East (Project of the Swiss National Science Foundation at the Universities of Zurich and Fribourg) 
*Web site for European Sacred Mountains, Calvaries and Devotional Complexes
*Sacred Icons in Modern Era  about the Cult of Great Mother 
*LIMC-France —iconography of ancient mythology.
*Christian Iconography
*What iconographers do - case study 
*"Semiotics and Iconography" from the Handbook of Visual Analysis

კატეგორია:მითოლოგიური სიუჟეტები
კატეგორია:იკონოგრაფია
ბალსა-ნოვა

**ბალსა-ნოვა** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 865 მეტრზე. მიეკუთვნება კურიტიბის აგლომერაციის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ კურიტიბის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 11 300 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 32.39 კმ²-ზე. ფართობი 348 926 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
შაკარლა

**შაკარლა** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელოკატაის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 331 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ნოვობელოკატაიდან დაშორებულია 18   კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უნკურდა, რომელიც დაშორებულია 18 კმ-ით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Абсалямово на портале «Генеалогия и Архивы»
* Деревня Апсалямово на портале novo-belokatay.ru 

კატეგორია:ბელოკატაის რაიონის სოფლები
მესიე 95

[250px|მინი|მესიე 95. ფოტო: [NASA]]
**მესიე 95** ( **M95** ან **NGC 3351**) — სპირალური გალაქტიკა დედამიწიდან 38 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, ლომის თანავარსკვლავედის მიმართულებით. 1781 წელს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა პიერ მეშენმა, 4 წლის შემდეგ კი იგი თავის კატალოგში შარლ მესიემ შეიტანა. 2012 წლის 16 მარტს, გალაქტიკაში შენიშნეს სუპერნოვა. 

გალაქტიკის ცენტრში მდებარეობს რგოლის ფორმის ვარსკვლავთწარმომქმნელი რეგიონი, რომლის დიამეტრიც 2000 სინათლის წელია. 

M95 მიეკუთვნება M96-ის ჯგუფს — გალაქტიკათა ჯგუფს ლომის თანავარსკვლავედის მიმართულებით. ამ ჯგუფში ასევე შედის მესიეს სხვა ობიექტები — M96 და M105. 

2012 წლის 16 მარტს, ასტრონომებმა M95-ში შენიშნეს II ტიპის სუპერნოვა, რომელსაც მიანიჭეს სახელი SN 2012aw.

## იხილეთ აგრეთვე
*მესიეს ობიექტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* SEDS: Spiral Galaxy M95
* 
* 

## სქოლიო
## გალერეა

File:M95 Supernova.jpg|ავსტრიელი ასტრომოყვარულის მიერ გადაღებული ფოტო
File:The VLT goes lion hunting.jpg|მეზობელი გალაქტიკა მესიე 96.
File:Messier 95.jpg|მესიე 95. გადაღებულია 24-ინჩიანი ტელესკოპით.

კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები
კატეგორია:მესიეს ობიექტები
Casio Loopy

**Casio Loopy**  — 32 ბიტიანი მეხუთე თაობის სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, შემუშავებული კომპანია Casio-ს მიერ მხოლოდ იაპონიაში. სისტემა გაყიდვაში გამოვიდა 1995 წლის 19 ოქტომბერს და ძირითადად გათვლილი იყო სკოლამდელი და სკოლის მოსწავლე გოგონებისთვის.. PV-1000-ის შემდეგ წარმოადგენს Casio-ს მიერ წარმოებულ რიგით მეორე და უკანასკნელ კონსოლს.

სისტემა აღჭურვილი იყო RISC-ის SH-1 პროცესორით, მარტივი სტანდარტული გეიმპადითა (კონტროლერის მხოლოდ ერთი პორტით) და მაუსით, რომლის მხარდაჭერა მხოლოდ ორ თამაშს გააჩნდა. სხვა იმდროინდელი კონსოლებისგან განსხვავებით, არ ჰქონდა მრავალმოთამაშიანი რეჟიმის მხარდაჭერა. PV-1000-ისგან განასხვავებდა  ჩაშენებული თერმოპრინტერი, რომელსაც შეეძლო თამაშის სკრინშოტების ამობეჭდვა სტიკერებად. მსგავსი პრინტერი, (მხოლოდ შავ-თეთრი) სახელწოდებით *Game Boy Printer,* შემუშავდა 1998 წელს პორტატიულ კონსოლ Game Boy-სთვის. აგრეთვე გაყიდვაში გამოვიდა პერიფერიული მოწყობილობა, *Magical Shop Word Processor*, სპეციალური ადაპტერი, რისი დახმარებითაც შესაძლებელი იყო DVD დამკვრელის მიერთება კონსოლზე.

კონსოლის თამაშების ბიბლიოთეკა მეტად მწირი იყო, ჯამში 10 ერთეული და ყოველი მათგანი იაპონურ ენაზე იყო. გამომდინარე იქიდან, რომ Casio Loopy-ის მომხმარებელთა რიცხვი წარმოადგენდა საშუალო ასაკის გოგონებს, თამაშების უმეტესობა მოიცავდა ტანისამოსის მოზომვასა და კოსმეტიკის დატანებას ვირტუალურ პერსონაჟებზე, აგრეთვე პაემნისა და ცხოვრების სიმულატორის თამაშებს.  

სისტემა, მისი წინამორბედის PV-1000-ის მსგავსად კომერციულად წარუმატებელი აღმოჩნდა, გამოსვლიდან რამდენიმე თვის შემდეგ, 1996 წელს Casio-მ საბოლოოდ შეწყვიტა მისი წარმოება.

## იხილეთ აგრეთვე
*PV-1000
*Casio

## რესურსები ინტერნეტში
*  GameFAQs-ზე
*  UltimateConsoleDatabase-ზე
*  old-computers-ზე
*  Playright-ზე
*  Rfgeneration-ზე
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:მეხუთე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:1990-იანების სათამაშოები
კატეგორია:Casio-ს ბრენდები
კატეგორია:1995 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
Playdia

(კოდური სახელწოდება BA-X) — მეხუთე თაობის სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი, შექმნილი იაპონური კომპანია Bandai-ს მიერ 1994 წელს მხოლოდ იაპონიაში. იგი არის Bandai-ს მიერ შემუშავებული რიგით მესამე კონსოლი. 

Playdia აღჭურვილი იყო ტოშიბას 8 ბიტიანი TMP87C800F-ის პროცესორით, CD-ROM მოწყობილობითა და ინფრაწითელი სტანდარტული გეიმპადით. ასევე მისი თამაშების ბიბლიოთეკა მოიცავდა მცირე რაოდენობის დასახელებებს.

კონსოლის თავდაპირველი ფასი შეადგენდა 24,000 იაპონურ იენას და გათვლილი იყო ახალგაზრდა აუდიენციისთვის. სისტემამ მცირე კონკურენციაც კი ვერ გაუწია იმდროინდელ პოპულარულ კონსოლებს, როგორებიც იყო Sony-ის Playstation და Sega Saturn. Playdia-ს გაყიდვების გაზრდის მიზნით, Bandai-მ შექმნა თამაში, *Idol CD*, რომელიც განკუთვნილი იყო ზრდასრული მომხარებლებისთვის, თუმცა ამ უკანასკნელმაც ვერ იხსნა სისტემა კომერციული ჩავარდნისგან. დღესდღეობით, სისტემის წარმოების შეწყვეტის ზუსტი თარიღი უცნობია, თუმცა ცნობილია, რომ თამაშები მასზე გამოდიოდა 1994-დან 1996 წლამდე. 

1996 წელს კომპანიამ გამოუშვა მომდევნო კონსოლი, Apple Bandai Pippin. თუმცა, მისი წინამორბედის მსგავსად, აღნიშნულიც წარუმატებელი აღმოჩნდა გაყიდვების კუთხით.

## იხილეთ აგრეთვე
*Super Vision 8000 
*Arcadia
*Apple Bandai Pippin

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:Bandai Namco-ის თამაშები
კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:მეხუთე თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:CD-ROM-ზე დაფუძნებული კონსოლები
კატეგორია:1990-იანების სათამაშოები
კატეგორია:1994 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
Cartoon Wars Part I

**Cartoon Wars Part I** — ამერიკული ანიმაციური სერიალის *სამხრეთის პარკის* მეათე სეზონის მესამე ეპიზოდი, რომელიც პირველად აშშ-ში, ტელეარხ *Comedy Central*-ის ეთერში 2006 წლის 5 აპრილში გავიდა. *Cartoon Wars*-ის ორი ნაწილიდან პირველი. ეპიზოდის სიუჟეტის მიხედვით, *გრიფინები* აპირებენ გამოუშვან ეპიზოდი, რომელშიც წინასწარმეტყველი მუჰამადი ხდება სიმბოლო, რომლის გამოც ამერიკელები თავიანთი სიცოცხლის გამო შიშს იწყებენ. ქერთმანის აზრით, ეპიზოდი მუსულმანებს შეურაცხყოფას მიაყენებს. სერიის ეთერში გაშვების შეკავების მიზნით იგი ჰოლივუდში მიემგზავრება.

სცენარის ავტორია ტრეი პარკერი. მას და მის კოლეგა მეტ სტოუნს სურდათ თავიანთი ჩანაფიქრის განხორციელება ჯერ კიდევ მეათე სეზონის დასაწყისში უნდოდათ, თუმცა, *Comedy Central*-თან მუჰამედის დახატვასთან დაკავშირებით მომხდარი უთანხმოების გამო მათ ეპიზოდის პრემიერის გადადება მოუწიათ. მუშაობის დროს უთანხმოებები არ იყო მოგვარებული, რის გამოც სცენარის ორ ნაწილად გაყოფა გადაწყვიტეს, რათა მხარეებს მოსალაპარაკებლად უფრო მეტი დრო ჰქონოდათ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Cartoon Wars Part I" ეპიზოდი South Park Studio-ზე
* "Cartoon Wars Part I"  ეპიზოდის გიდი South Park Studio-ზე

კატეგორია:სამხრეთის პარკი
კატეგორია:გრიფინები
Cartoon Wars Part II

**Cartoon Wars Part II** — ამერიკული ანიმაციური ტელესერიალი *სამხრეთის პარკის* მეათე სეზონის მეოთხე ეპიზოდი, სერია Cartoon Wars-ის მეორე და საბოლოო ნაწილი, რომელიც 2006 წლის 12 აპრილს გავიდა Comedy Central-ის ეთერში. სიუჟეტის მიხედვით, ქერთმანი ცდილობს *გრიფინების* ახალი სერიის ეთერში გაშვებისთვის ხელის შეშლას, რადგანაც, მისი აზრით, იქ ნაჩვენები ნახატი, რომელზეც მუჰამადია გამოსახული, მუსულმანებს შეურაცხყოფს. კაილი, თავის მხრივ, ცდილობს დაარწმუნოს FOX-ის პრეზიდენტი *გრიფინების* ეპიზოდის ეთერში გაშვებაში და აპელირებას სიტყვის თავისუფლებაზე ახდენს.

ეპიზოდების შთამგონებელი გახდა 2005-06 წლების კარიკატურული სკანდალი, როდესაც ერთ-ერთ დანიურ გაზეთში გამოქვეყნდა კარიკატურა წინასწარმეტყველ მუჰამადზე, რამაც მუსულმანური პროტესტები და აჯანყებები გამოიწვია. უსაფრთხოების მიზნით, Comedy Central-ს სურდა ეს კარიკატურა ეპიზოდში არ გამოჩენილიყო, რაც სცენარისტების უკმაყოფილებას იწვევდა. ტელეკომპანიის სერიალის საქმეებში ჩარევაზე ნახსენები იყო თვითონ ეპიზოდშიც.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Cartoon Wars Part I" ეპიზოდი South Park Studio-ზე
* "Cartoon Wars Part I"  ეპიზოდის გიდი South Park Studio-ზე
* Associated Press-ის სიუჟეტი ეპიზოდზე.

კატეგორია:სამხრეთის პარკი
კატეგორია:გრიფინები