მარი არანა

**მარი არანა** (დ. ლიმა, პერუ) — ავტორი, რედაქტორი, ჟურნალისტი, კრიტიკოსი და კონგრესის ბიბლიოთეკის პირველი ლიტერატურული დირექტორი.

## ბიოგრაფია 
მარი არანა დაიბადა პერუში, ხორხე ენრიკე არანა ცისნეროსის, პერუში დაბადებული სამოქალაქო ინჟინრისა და მარი ელვერინ კლაპ კემპბელის, კანზასელი და ბოსტონელი ამერიკელის (მის ოჯახს ღრმა ფესვები აქვს შეერთებულ შტატებში) ოჯახში. იგი მშობლებთან ერთად გადავიდა სამიტში, ნიუ ჯერსიში, ცხრა წლის ასაკში. მან მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი რუსულში ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში, მაგისტრის ხარისხი ლინგვისტიკაში ჰონგ-კონგის უნივერსიტეტში და სტიპენდიის სერთიფიკატი იელის უნივერსიტეტში, ჩინეთში. მან დაიწყო თავისი კარიერა წიგნის გამომცემლობაში და გახდა ვიცე პრეზიდენტი და უფროსი რედაქტორი Harcourt Brace-სა და Simon & Schuster-ში. ჩრდილო-დასავლეთში იგი შეუერთდა დელტა გამას და მიენიჭა პატივი, როგორც სამშობლოში დაბრუნებულ დედოფალს.

ათ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში იგი იყო *The Washington Post-*ის წიგნის მიმოხილვის განყოფილების *„წიგნის სამყაროს“ მ*თავარი რედაქტორი*,* რა დროსაც მან ჩამოაყალიბა *The Washington Post-*ის პარტნიორობა თეთრ სახლთან (პირველი ლედი ლორა ბუში) და კონგრესის ბიბლიოთეკასთან (დოქტორი ჯეიმზ ჰ. ბილინგტონი, კონგრესის ბიბლიოთეკარი), რა დროსაც მათ დაიწყეს ყოველწლიური წიგნის ეროვნული ფესტივალის მასპინძლობა. ის არის კონგრესის ბიბლიოთეკის ლიტერატურული დირექტორი და მრავალი წლის განმავლობაში ბიბლიოთეკის სხვა მრავალ პროგრამასთან ერთად ხელმძღვანელობდა ყველა პროგრამას წიგნის ეროვნული ფესტივალისთვის. არანა არის *The Washington Post-* ის მწერალი. ის დაქორწინებულია ჯონათან იარდლიზე, ვაშინგტონ პოსტის ყოფილ მთავარ წიგნის კრიტიკოსზე, და ჰყავს ორი შვილი წინა ქორწინებიდან, ლალო უოლში და ადამ უორდი; ასევე ორი შვილი იარდლის პირველი ქორწინები, ჯიმ იარდლი და ბილ იარდლი.

მარი არანა არის მემუარის ავტორი ბიკულტურული ბავშვობის შესახებ, *ამერიკული ჩიკა: ორი სამყარო, ერთი ბავშვობა* (2001 წლის წიგნის ეროვნული ჯილდოს და Martha PEN/Albrand-ის ჯილდოს ფინალისტი მემუარების ხელოვნებისთვის); *Washington Post-ის* ნარკვევების კრებულის რედაქტორი მწერლის ხელობის შესახებ, *The Writing Life* (2002); და *ცელოფნის* ავტორი (სატირული რომანი, რომელიც ვითარდება პერუს ამაზონში, გამოქვეყნდა 2006 წელს და ჯონ სარჯენტის პრიზის ფინალისტი იყო). მისი უახლესი რომანი, რომელიც გამოქვეყნდა 2009 წლის იანვარში, არის *Lima Nights* (მისი ესპანური გამოცემა 2013 წელს აირჩია El Comercio-ს მთავარმა წიგნის კრიტიკოსმა 2013 წლის საუკეთესო წიგნების ხუთეულში პერუში. 2013 წლის აპრილში Simon & Schuster-მა გამოაქვეყნა მისი წიგნი „ბოლივარი: ამერიკელი განმათავისუფლებელი“, სამხრეთ ამერიკის რევოლუციური ლიდერისა და დამფუძნებლის სიმონ ბოლივარის ბიოგრაფია. წიგნმა მოიპოვა 2014 წლის Los Angeles Times-ის წიგნის პრიზი ბიოგრაფიისთვის. მან დაწერა შესავალი მრავალი წიგნისთვის, მათ შორის *National Geographic-ის* წიგნი სამხრეთ ამერიკის საჰაერო ფოტოსურათების შესახებ, *კონდორის თვალებით.* ის არის ხშირი წარმომადგენელი ესპანურ საკითხებზე, ლათინურ ამერიკასა და წიგნის ინდუსტრიაზე.

არანა არის ვაშინგტონის 149 წლის ლიტერატურული საზოგადოების ვიცე პრეზიდენტი და PEN America-ს სამეურვეო საბჭოს წევრი. ის არის SOUTHCOM-ის მრჩეველთა საბჭოს წევრი, აშშ-ის სამხედრო სარდლობა ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. იგი ასევე მუშაობდა წიგნის კრიტიკოსთა ეროვნული წრის დირექტორთა საბჭოში და ესპანური ჟურნალისტების ეროვნულ ასოციაციაში . ამჟამად ის არის ავტორთა გილდიის, PEN/Faukner ფონდისა და ამერიკელი მწერლების მუზეუმის დირექტორთა საბჭოში. მრავალი წლის განმავლობაში ის ხელმძღვანელობდა ლიტერატურულ ღონისძიებებს კენედის ცენტრში საერთაშორისო ფესტივალებისთვის. იგი იყო წიგნის კრიტიკოსთა ეროვნული წრის, პულიცერის პრემიისა და წიგნის ეროვნული ჯილდოს ჟიური მისი კომენტარი გამოქვეყნებულია New York Times-ში, Washington Post-ში, Virginia Quarterly Review-ში, *USA Today-ში*, *Civilization-ში*, *Smithsonian-ის* ჟურნალში, *National Geographic-ში* და მრავალ სხვა ლიტერატურულ პუბლიკაციებში მთელ ამერიკაში.

არანა იყო სტენფორდის უნივერსიტეტის ჰუვერის ინსტიტუტის სტიპენდიატი 1996 წელს და შემდეგ ისევ 1999 წელს, მოწვეული მკვლევარი ბრაუნის უნივერსიტეტში 2008–2009 წლებში. 2009 წლის ოქტომბერში არანამ მიიღო წლის კურსდამთავრებულის ჯილდო ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში.

2009 წლის აპრილში არანა კონგრესის ბიბლიოთეკაში ჯონ ვ. კლუგის გამორჩეულ მეცნიერად დასახელდა. 2009 წლის სექტემბერში იგი აირჩიეს კონგრესის ბიბლიოთეკის მეცნიერთა საბჭოს წევრად და წიგნის ეროვნული ფესტივალის დირექტორთა საბჭოს წევრად.

არანა იყო სცენარის ავტორი ლათინური ამერიკის ფილმის ნაწილისთვის „Girl Rising“, რომელიც აღწერს სენას, 14 წლის გოგონას ცხოვრებას ანდების ოქროს მომპოვებელ ქალაქ ლა რინკონადაში. ზღვის დონიდან 5180 მეტრის სიმაღლეზე ის არის მსოფლიოში ყველაზე მაღალი დასახლება. ფილმი იყო გოგონების განათლების მნიშვნელობის პოპულარიზაციის კამპანიის ნაწილი. არანას ნაწერი ამ გამოცდილების შესახებ, რომელიც გამოქვეყნდა The Best American Travel Writing 2013-ში, დასახელდა წლის ერთ-ერთ „ყველაზე მომხიბვლელად და გამომაფხილებლად“.

2015 წლის მარტში არანა კენედის ცენტრისთვის ხელმძღვანელობდა იბერიული სუიტის ფესტივალის ლიტერატურულ სერიას. შვიდი გადაცემის განმავლობაში მან წარმოაჩინა ორ ათეულზე მეტი ესპანურენოვანი და პორტუგალიურენოვანი მწერალი მთელი მსოფლიოდან.

2015 წლის ოქტომბერში არანა დასახელდა სამხრეთის ქვეყნების კულტურების თავმჯდომარედ, საპატიო თანამდებობაზე კონგრესის ბიბლიოთეკის ჯონ უ. კლუგეს ცენტრში. შემდეგ იგი გახდა კონგრესის ბიბლიოთეკარის ლიტერატურული მრჩეველი და წიგნის ეროვნული ფესტივალის დირექტორი.

2019 წელს, Simon & Schuster-მა გამოაქვეყნა მისი უახლესი წიგნი, *ვერცხლი, ხმალი და ქვა: სამი ჭურჭელი ლათინურ ამერიკულ ისტორიაში* (Orion Publishers-მა გამოუშვა იგი გაერთიანებულ სამეფოში). *ბოლივარის* ესპანური გამოცემა*: Libertador Americano,* იმავე წელს გამოიცა Penguin Random House-ის მიერ.

2019 წლის ოქტომბერში, კარლა ჰეიდენმა, კონგრესის ბიბლიოთეკარმა, დაასახელა იგი კონგრესის ბიბლიოთეკის ლიტერატურულ დირექტორად.

*ბოლივარმა* და *ვერცხლმა, ხმალმა და ქვამ* მიიღეს ბრალდებები ისპანოფობიაში, ანტიესპანოლიზმში, სტერეოტიპებში, სექტანტობასა და დეზინფორმაციაში იმ ადამიანებისგან, ვინც განაწყენდნენ არანას მკაცრი კრიტიკით ლათინური ამერიკის ესპანეთის კოლონიური  განადგურების შესახებ.

2020 წლის მაისში, არანას მიენიჭა 2020 წლის ხელოვნებისა და ლიტერატურის ჯილდო ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემიის მიერ, რომელმაც აღწერა მისი დაგროვილი შემოქმედება, როგორც „ნათელი და ელეგანტურად არგუმენტირებული ნაწერი ლათინური ამერიკის შესახებ. . . რაც გვიჩვენებს იმ ქვეყნების საშინელ შედეგებს, რომლებშიც ასობით წლის განმავლობაში არ შეწყვეტილა კოლონიზაცია. არანას მოპყრობა ამ მდგრადი შეტევების მიმართ დამაჯერებელი და უდაოა“.

2021 წლის მარტში კონგრესის ბიბლიოთეკარმა კარლა ჰეიდენმა გადასცა მას კონგრესის ბიბლიოთეკის ჯილდო უმაღლესი სამსახურისთვის.

## ჯილდოები 
* კრისტოფერის ჯილდო ბრწყინვალე რედაქტირებისთვის, 1986, ჰარკორტ ბრეის იოვანოვიჩი
* წიგნის ეროვნული ჯილდოს ფინალისტი, 2001 წელი, *„ამერიკული ჩიკა“*
* წლის საუკეთესო წიგნები, 2001, New York Times, Washington Post, Los Angeles Times, *„ამერიკული ჩიკა“*
* ჯილდო *წიგნები უკეთესი ცხოვრებისთვის*, 2001, საუკეთესო მემუარი, *„ამერიკული ჩიკა“*
* PEN/ მართა ალბრანდის ჯილდო მემუარისთვის, 2001 წლის ფინალისტი, *„ამერიკული ჩიკა“*
* მხატვრული ლიტერატურის ცენტრი, ჯონ სარჯენტის ჯილდო პირველი მხატვრული ლიტერატურისთვის, 2006, *„ცელოფანი“*
* წლის საუკეთესო წიგნები, 2006, New York Times, Washington Post, Los Angeles Times, *„ცელოფანი“*
* ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულების ჯილდო, 2009
* El Comercio, პერუ, Cinco Mejores Libros del Año, 2013, „*Lima Nights“*
* Los Angeles Times-ის წიგნის ჯილდო, საუკეთესო ბიოგრაფია, 2013, *"ბოლივარი: ამერიკელი განმათავისუფლებელი"*
* ვაშინგტონ პოსტის წლის საუკეთესო წიგნები, 2013, *"ბოლივარი: ამერიკელი განმათავისუფლებელი"*
* სიის სათავე, ამერიკის ბიბლიოთეკების ასოციაცია, წლის საუკეთესო არამხატვრული წიგნი, 2019, *„ვერცხლი, ხმალი და ქვა“*
* ამერიკელი მწერლების მუზეუმი, 2019 წლის მწერლის მეგობრის ჯილდო
* ენდრიუ კარნეგის ბრწყინვალების მედალი, ნომინირებული, 2020, *„ვერცხლი, ხმალი და ქვა“*
* ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემია, ლიტერატურის ჯილდო, 2020 
* კონგრესის ბიბლიოთეკის ჯილდო უმაღლესი სამსახურისთვის, 2021

## საპატიო პოსტები 
* წიგნის კრიტიკოსთა ეროვნული წრე, დირექტორთა საბჭო, 1996–2000.
* ესპანელი ჟურნალისტების ეროვნული ასოციაცია, დირექტორთა საბჭო, 1996–1999.
* სტენფორდის უნივერსიტეტი, ჰუვერის ინსტიტუტი ომის, რევოლუციისა და მშვიდობის შესახებ, უფროსი თანამშრომელი, 1996.
* სტენფორდის უნივერსიტეტი, ჰუვერის ინსტიტუტი ომის, რევოლუციისა და მშვიდობის შესახებ, მოწვეული მეცნიერი, 2000.
* ბრაუნის უნივერსიტეტი, ჯონ კარტერ ბრაუნის ბიბლიოთეკის მოწვეული მეცნიერი, 2009–2010.
* ვირჯინიის კვარტალური მიმოხილვა, დირექტორთა საბჭო, 2011 –
* ამერიკელი მწერლების მუზეუმი, დირექტორთა საბჭო, 2016 –
* Kluge Scholars Circle, John W. Kluge Center, კონგრესის ბიბლიოთეკა, 2010–2020.
* კლუგის კათედრა სამხრეთის ქვეყნებსა და კულტურებში, ჯონ ვ. კლუგის ცენტრი, კონგრესის ბიბლიოთეკა, 2017–2018.
* კონგრესის ბიბლიოთეკა, საინაუგურაციო ლიტერატურული დირექტორი, 2019–2021.
* ავტორთა გილდია, დირექტორთა საბჭო, 2020 –
* შეერთებული შტატების სამხრეთ სარდლობა, თავდაცვის დეპარტამენტი, მრჩეველთა საბჭო, 2020 –
* PEN/Folkner, დირექტორთა საბჭო, 2021–
* PEN America, სამეურვეო საბჭო, 2021–

## რჩეული ნამუშევრები 
* 
* *The Writing Life: Writers on How They Think and Work: A Collection from the Washington Post Book World*, editor, PublicAffairs, 2002,  
*  – სატირული ნოველა პერუს ამაზონზე, ჯონ სარჯენტის პრიზის ფინალისტი], 2006
*  – სიყვარულის ისტორია თანამედროვე პერუში
* 
* ''Stone Offerings: Machu Picchu's Terraces of Enlightenment,* photographs by Mike Torrey, Introduction by Marie Arana, Lightpoint, 2009, ბენჯამინ ფრანკლინის ჯილდოს ლაურეატი 2010 წელს, წლის საუკეთესო წიგნი ხელოვნებაზე 
**Bolivar: American Liberator*, Simon & Schuster, 2013,  – 2014 წლის ლოს-ანჯელეს თაიმსის ბიოგრაფიული წიგნის ჯილდოს ლაურეატი.
**Silver, Sword, and Stone: Three Crucibles in the Latin American Story'', Simon & Schuster, 2019, 

## გარე ბმულები 
* ოფიციალური ვებ-საიტი
* მარი არანას ნამუშევრები ვაშინგტონ პოსტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კრიტიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ქალი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები