open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კალენიკე დიხამინჯია

**კალენიკე სიკოს ძე დიხამინჯია** (დ. 15 ივლისი, 1902,  სოფ. ლეძაძამე, ახლანდ. სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 25 თებერვალი, 1978, თბილისი) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერების დოქტორი (1957), პროფესორი (1966).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის (თსსი) სამკურნალო ფაკულტეტი (1931). 1931 წლიდან მუშაობდა იქვე, ქირურგიის კათედრაზე. მეორე მსოფლიო ომში იყო ფრონტის წამყვანი ქირურგი (ამ პერიოდში გამოაქვეყნა 8 სამეცნიერო ნაშრომი). 1945–1948 წლებში მსახურობდა გერმანიაში საბჭოთა საოკუპაციო ზონაში, დრეზდენის ერთ-ერთი ჰოსპიტლის და საქსონიის მხარის მთავარ ქირურგად. დემობილიზაციის შემდეგ, 1948 წლიდან კვლავ თსსი-ის ზოგადი ქირურგიის კათედრის თანამშრომელი იყო. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1902
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1978
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ბილენქოი (ჰემშინის რაიონი)

**ბილენქოი** () — სოფელი ჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 61 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჰემშინიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 81 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჰემშინის რაიონის სოფლები
სტერეომეტრია

**სტერეომეტრია** (სტერეო... და ...მეტრია) — ელემენტარული გეომეტრიის ნაწილი, რომელიც სწავლობს სივრცით ფიგურებს, განსხვავებით პლანიმეტრიისაგან, რომელიც შეისწავლის სიბრტყეზე მდებარე ფიგურებს.

## სტერეომეტრიის აქსიომები
*თითოეულ წრფესა და თითოეულ სიბრტყეზე შეიძლება მდებარეობდეს მინიმუმ ორი წერტილი.
*სივრცე შედგება სიბრტყეებისაგან. სივრცის თითოეულ სიბრტყეში პლანიმეტრიის ყველა აქსიომა დაკმაყოფილებულია.
*თუ ორ სხვადასხვა წრფეს საერთო წერტილი აქვს, მაშინ ამ წრფეებზე შეიძლება სიბრტყის გავლება და, ამანსთანავე, მხოლოდ ერთის.
*როგორიც არ უნდა იყოს სიბრტყე, არის წერტილები, რომლებიც ეკუთვნის ამ სიბრტყეს და წერტილები, ასევე ისეთებიც რომლებიც მას არ ეკუთვნის.
*თუ წრფის ორი წერტილი დევს სიბრტყეში, მაშინ წრფის ყველა წერტილი დევს ამ სიბრტყეში.
*თუ ორ სხვადასხვა სიბრტყეს აქვს საერთო წერტილი, მაშინ მათ აქვთ საერთო წრფე, რომელზედაც დევს ამ სიბრტყის ყველა საერთო წერტილი.
*ნებისმიერი სიბრტყე α ყოფს წერტილების სიმრავლეს სივრცეში, რომელიც არ ეკუთვნის მას ორ არაცარიელ სიმრავლედ ისე, რომ:
**სეგმენტი, რომელიც გადის ნებისმიერ ორ წერტილს, რომელიც მიეკუთვნება სხვადასხვა სიმრავლეს, კვეთს α სიბრტყეს;
**სეგმენტი, რომელიც გადის რომელიმე ორ წერტილს, რომელიც მიეკუთვნება იმავე სიმრავლეს, არ კვეთს α სიბრტყეს.
*სივრცის ნებისმიერ ორ წერტილს შორის მანძილი ერთნაირია ამ წერტილების შემცველ ნებისმიერ სიბრტყეზე.

## ლიტერატურა
არტაკ გულიანი

300px|მინი|მანუკიანის ხელნაწერთა ბიბლიოთეკა
**არტაკ გულიანი** (, დ. 28 დეკემბერი, 1958, გულისტანი, შაუმიანოვსკის რაიონი) — საბჭოთა და სომეხი არქიტექტორი და დიზაინერი. სომხეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არქიტექტორი (2013), სომხეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2013, პროექტისთვის ეჩმიაძინში ვაჩე და თამარ მანუკიანების ხელნაწერთა ბიბლიოთეკისთვის.)

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1958 წლის 28 დეკემბერს აზერბაიჯანის სსრ შაუმიანოვსკის რაიონის სოფელ გულისტანში, მასწავლებლის ოჯახში. 1976 წელს ოქროს მედალზე დაამთავრა ადგილობრივი საშუალო სკოლა. 1976-1981 წლებში სწავლობდა ერევნის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე (ახლანდელი ერევნის არქიტექტურისა და მშენებლობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი). 1981-1988 წლებში მუშაობდა ასისტენტად ამავე უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. 1988-1991 წლებში მუშაობდა სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელოვნების ინსტიტუტში არქიტექტურის ფაკულტეტზე. პარალელურად, 1988-2010 წლებში მუშაობდა ერევნის არქიტექტურისა და სამშენებლო სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე მასწავლებლად.

1991 წლიდან 1994 წლამდე არტაკ გულიანი მუშაობდა სომხეთის რესპუბლიკის შუა საუკუნეების ძეგლების განყოფილების ძეგლთა დაცვის დეპარტამენტის უფროსად. 1994 წელს გახდა სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ხელოვნების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1999 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „არცახისა და სიუნიკის მელიქური ნაგებობები“, მიიღო არქიტექტურის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. 2002 წელს გულიანი გახდა ასოცირებული პროფესორი და 2006 წელს მიიღო არქიტექტურისა და სამშენებლო უნივერსიტეტის არქიტექტურის დოქტორის ხარისხი. 2014 წელს, არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის მოსკოვის ფილიალის გადაწყვეტილებით, არტაკ გულიანი აირჩიეს აკადემიის წევრად და მიენიჭა პროფესორის ხარისხი.

დაქორწინებულია ჰასმიკ სტეპანიანზე, ერევნის ენებისა და სოციალურ მეცნიერებათა სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულზე და ჰყავთ ორი შვილი.

## ნამუშევრები
გულიანი მრავალი სამოქალაქო შენობისა და ძეგლის ავტორია, მაგრამ მისი დიდება ძირითადად ეფუძნება ახალი სომხური სამოციქულო ეკლესიების გამორჩეულ დიზაინს. მის ნამუშევრებს შორის:

*მოსკოვის სომხური სამონასტრო კომპლექსი: ფერისცვალების საკათედრო ტაძარი და წმიდა ჯვრის ეკლესია 
*იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია აბოვიანში
*არტაშატის წმინდა იოანე მახარებლის ეკლესია 
*ბერდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
*წმინდა მთავარანგელოზის ეკლესია სევანში 
*წმინდა ამენაფრქიჩის ეკლესია ნორ-ჰაჩინში
*ერევნის წმინდა მოწამეთა ტაძარი
*წმინდა კარაპეტის ეკლესია იორდანიაში

## ლიტერატურა
* Артак Гулян: «ХРАМ — это созидательное ВООБРАЖЕНИЕ»
* Артак Гулян — Шохакат
* Самый интересный архитектор в Армении — Артак Гулян
* Ղուլյան. «Եթե խստորեն կանոնակարգվի, թե ինչը որտեղ պիտի լինի, ոչ մի այգի չի ոչնչանա»

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი არქიტექტორები
სულაქი (ფინდიქლის რაიონი)

**სულაქი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 307 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
ძველი სახელი არის ქვემო მზუღუ. კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმა, ეს დასახლება, რომელიც ლაზური სოფელია, 1910 წელს ჩაწერა როგორც მზუღუ-ი სუფლა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ქვემო მზუღუ და ზემო მზუღუ მოხსენიებულია როგორც ერთი სოფელი სახელწოდებით ზუღუ (زوغو). 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, ქვემო მზუღუ სოფელი ჩაწერილია როგორც ზუღუ-ი სუფლა (زوغو سفلا), ხოლო ზემო მზუღუ როგორც ზუღუ-ი ულია (زوغو علیا). 

ქვემო მზუღუ მდებარეობს ანტიკური ხანის სამეფო კოლხეთის საზღვრებში. ოსმალებმა ეს რეგიონი, სადაც სოფელი მდებარეობს, დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. ტრაპიზონის სამხედრო ოლქის საზღვრებში მყოფი ქვემო მზუღუ, ზემო მზუღუსთან ერთად, როგორც ერთი სოფელი, 1867 წელს დაარსებული ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის საზღვრებში შედიოდა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში „ზუღუ“-დ მოხსენიებული სოფელი, ამ სანჯაყის ჰოპას რაიონის არჰავის უბნის ნაწილი იყო. სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 93 ოჯახში მცხოვრები 241 ადამიანისგან. თითო ოჯახზე საშუალოდ 2.6 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ სოფელში მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობა იყო დადგენილი. როდესაც დავამატებთ იმდენივე ქალს, რამდენიც მამაკაცია, ზუღუს მოსახლეობა შეადგენს 482 ადამიანს. სოფძლიო სამეურნეო მიზნით ზუღუში აღრიცხულია 450 ცხვარი და თხა, 232 ძროხა და 6 ხარი.

ქვემო მზუღუ, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, „ზუღუ-ი სუფლა“ სახელწოდებით შედიოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის ვიჩეს უბანში. ქვემო მზუღუ, 1940 წლის საყოველთაო აღწერაში ჩაწერილია როგორც „ზუგუსუფლა“,ხოლო 1950 წლის აღწერაში როგორც „სულაქი“.ამ ორ თარიღს შორის სოფლის სახელი, როგორც ჩანს, შეიცვალა სულაკად. 1940 წელს სოფელი ეკუთვნოდა ჩორუჰის პროვინციის ჰოპას რაიონის ვიჩეს უბანს, ხოლო 1950 წელს ჩორუჰის პროვინციის ფინდიკლის რაიონის ცენტრალურ უბანს. 1940 წელს ქვემო მზუღუში ცხოვრობდა 478 ადამიანი, ხოლო 1950 წელს - 568 ადამიანი.მიუხედავად სახელის შეცვლისა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში, როგორც „სულაქი (აშაღიზუღუ)“.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
იაილაჯილარი (ფინდიქლის რაიონი)

**იაილაჯილარი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 75 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 120 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის სახელი, 1928 წლით დათარიღებულ თურქულ წყაროში მოხსენიებულია როგორც იაილაჯილარი, ხოლო 2009 წლით დათარიღებულ ლაზური ადგილთა სახელების ლექსიკონში როგორც ხემშილათი, რაც ნიშნავს „ჰემშინელების სოფელს“.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
საათქოი

**საათქოი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 206 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდება ლაზურ ენაზე „გოქიურთი“ იგივე ცაათია. კულტურის ისტორიკოსი ნიკო მარი, რომელმაც სახელწოდება ჩაწერა „ცაათის" ფორმით, 1910 წელს აღნიშნავდა, რომ ეს დასახლება აბუ დერესის ზღვიდან ზემოთ პირველი სოფლის - სუმლეს - უბანს წარმოადგენდა. სინამდვილეში, 1876 წლის ტრაბზონის საოლქო წლიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში „სუმლე“ ან „სიუმლე“ მოიხსენიება, თუმცა ცაათი ცალკე სოფლად არ იყო მითითებული. ნიკო მარი წერდა, რომ სუმლეს სოფლის უბანი ცაათი მდებარეობდა ხოფადან ვიცემდე და დასავლეთით გაწოლილი მთების მაღალ ზონაში.

ცაათი თურქულ წყაროებში პირველად სოფლის სტატუსით 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში გვხვდება სახელწოდებით "საათ". ამ დროს საათი იყო რიზეს პროვინციის ფინდიქლის რაიონის ცენტრალური ოლქის სოფლებიდან ერთ-ერთი. მისი მოსახლეობა 221 ადამიანს შეადგენდა. სოფელ სუმლეს სოფლის მოსახლეობა 1950 წელს 1.409 ადამიანი იყო, ხოლო 1955 წელს 1.037-მდე შემცირდა, რაც მიუთითებს, რომ ცაათი მოკლე ხნით ადრე გამოეყო სუმლეს და დამოუკიდებელ სოფლად იქცა. ამ დასახლების სახელი შემდგომ დაწერილ იქნა როგორც „საათქოი“.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
სიუმერი (ფინდიქლის რაიონი)

**არილი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 838 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
ძველი სახელია სუმლე. კულტურის ისტორიკოსი ნიკო მარი წერს, რომ მდინარე აბუს მარჯვენა შენაკადზე, ზღვიდან ზევით, პირველი სოფელი სუმლე იყო. ეს დასახლება 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ასევე სუმლედ/სუმლე (سوملە) იხსენიება.

სუმლე მდებარეობს ანტიკური ეპოქის კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. ოსმალურმა ადმინისტრაციამ სუმლე 1583 წელს ორი ტიმარის წილის მქონე სოფლად დაარეგისტრირა. XVII საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/1682) კი, იგი უკვე ხუთი უბნის მქონე სოფელი იყო.

ტრაპიზონის ეიალეთის საზღვრებში მყოფი სუმლე 1867 წელს ახლად დაარსებული ტრაპიზონის პროვინციის ლაზეთის სანჯაყის სოფელი გახდა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია ამ სანჯაყის ხოფის რაიონის რიზეს პროვინციის ხოფის რაიონის ვიჩეს თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „სუმლე“-დ დაწერილი სოფელი რიზესა და არტვინის პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუხის პროვინციის ხოფის რაიონის ვიჩეს თემის ერთ-ერთი სოფელი იყო და მისი მოსახლეობა 1394 ადამიანს შეადგენდა. მიუხედავად იმისა, რომ სუმლე 1940 წლის საყოველთაო აღწერაშიც „სუმლე“-დ იხსენიება, 1950 წლის საყოველთაო აღწერაში უკვე „სიუმერი“-ად არის რეგისტრირებული. ჩანს, ამ ორ თარიღს შორის პერიოდში სოფლის სახელი შეიცვალა სიუმერიად. სოფელი 1940 წელს ჩორუხის პროვინციის ხოფის რაიონის ვიჩეს თემს, ხოლო 1950 წელს ჩორუხის პროვინციის ფინდიქლის რაიონის ცენტრალურ თემს ეკუთვნოდა. სახელის შეცვლის მიუხედავად, სოფლის ძველი სახელი ახალთან ერთად „სიუმერი (სუმლე)“ ფორმით გარკვეული პერიოდი კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
c
იენიქოი (ფინდიქლის რაიონი)

**იენიქოი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 64 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 321 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის სახელი, 1876 წლით დათარიღებულ ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში მოხსენიებულია როგორც იენიქოი, ხოლო 2009 წლით დათარიღებულ ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში ლაზურად მოხსენიებულია როგორც გურუპითი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დმანისის ფაუნა

**დმანისის ფაუნა** — პლიოცენის დასასრულისა და მეოთხეული პერიოდის დასაწყისის (ეოპლეისტოცენი) ხერხემლიანთა ფაუნა, აღმოჩენილია ქვემო ქართლში, დმანისის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე.

დმანისის ფაუნის შემადგენლობაში დადგენილია გიგანტური სირაქლემა, მაჩვზღარბა, ეტრუსკის მგელი, ფოცხვერი, ჯიქი, დათვი, ხმალკბილა ვეფხვი, ეტრუსკის მარტორქა, სტენონის ცხენი, გიგანტური ირემი, ჟირაფი, ირემლაღი, ზორგელია, პირველყოფილი ძროხა და სხვ., დ. ფ-ს განსაკუთრებულ მეცნიერულ მნიშვნელობას ანიჭებს ფაუნის ნაშთებთან ერთად აღმოჩენილი აფრიკული წარმოშობის ადრეული ჰომინიდის Homo ergaster-ის („მშრომელი ადამიანი“) თავის ქალა და ქვედა ყბა.

დმანისელი ჰომინიდი (Homo georgicus) უძველესია ევროპაში და მისი აბსოლუტური ასაკი 1,8 მილიონი წელია. დმანისში ადრეული ჰომინიდისა და ვილაფრანგული ფაუნის აღმოჩენას დიდი მნიშვნელობა აქვს უძველესი ადამიანისა და ფაუნის ისტორიის, მიგრაციის დროისა და გზების დასადგენად. ფაუნისა და პალინოლოგიური ნაშთების გამოკვლევით ირკვევა, რომ აღმოსავლეთ საქართველოში (ქვემო ქართლი) 1,8 მლნ. წლის წინ, სავარაუდოდ, ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი ეკავა სავანური ტიპის ლანდშაფტს თბილი და ზომიერად ტენიანი ჰავით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:პრეისტორიული კავკასია
კატეგორია:საქართველოს ფაუნა
ალექსანდრე დობორჯგინიძე

**ალექსანდრე მათეს ძე დობორჯგინიძე** (დ. 15 აგვისტო, 1902, ფოთი, — გ. 20 ივლისი, 1950, ბორჯომი) — ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორი.

მისი პირველი საჭადრაკო ნაწარმოები დაიბეჭდა 1928 წელს. გამოქვეყნებული აქვს 150-ზე მეტი კომპოზიცია. იყო საკავშირო და საერთაშორისო კონკურსების რამდენიმე პირველი პრიზის მფლობელი. აღზარდა ქართველ საჭადრაკო კომპოზიტორთა მთელი თაობა. მისი თაოსნობით საქართველოში პირველად მოეწყო საჭადრაკო კომპოზიტორთა საკავშირო კონკურსები (1930, 1933).

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. მფf7**  
**1. ... f:e4**  
**2. მf5+ მფ:f5**  
**3. g4#**  
 
**1. ... d:e4**  
**2. მc4+ მფd5** 
**3. მb6#** 

## ლიტერატურა
* ტაბიძე ო., გამოჩენილი ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორი, «მერანი», 1986, №12.

* 

კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1902
კატეგორია:ფოთში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1950
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
რაინდ მინდაძე

**რაინდ მინდაძე** (დ. 22 ივლისი, 1939, სოფელი ორბელი, ცაგერის რაიონი, საქართველოს სსრ —  გ. 1994, საქართველო) — ქართველი ბიოლოგი, მეღვინე და საჭადრაკო კომპოზიტორი. კონკურსებზე მისი საუკეთესო შედეგებია: ოდესის ფესტივალი - I პრიზი (1984), 1983 და 1986 წლებში მოიპოვა III პრიზი. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. მc5**  

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ქართველი მეღვინეები
კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები
ოთარ მამულაშვილი

**ოთარ მამულაშვილი ** (დ. 7 ივლისი, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი აგრონომი და საჭადრაკო კომპოზიტორი.

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**

**1. მh3**
**თუ 1. ... მფe5 2. კg7#**
**თუ 1. ... მფd3 2. მf2#** 

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 7 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი აგრონომები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კონსტანტინე დობჟინსკი

**კონსტანტინე ანდრიას ძე დობჟინსკი** (; დ. 25 დეკემბერი, 1889, ასტრახანი, — გ. 24 აპრილი, 1967, თბილისი) — რუსი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1954). 

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1906 წელს ქალაქ მიკოლაივში (ნიკოლაევში). გამოდიოდა რუსეთის სხვადასხვა თეატრის სცენაზე. 1936 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა თბილისის ა. გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. მისი საუკეთესო როლები იყო: ფროლ ფედულიჩი, ჩუგუნოვი (ა. ოსტროვსკის „უკანასკნელი მსხვერპლი", "მგლები და ცხვრები"), ბერესტი (ა. კორნეიჩუკის „პლატონ კრეჩეტი"), ჟელეზნოვი (მ. გორკის „ვასა ჟელეზნოვა"), სტოროჟევი (ნ. ვირტას „მიწა"), კრასავინი (ს. ნაიდენოვის „ვანიუშინის ოჯახი"), დუბასოვი (ი. ბეხტერევისა და ა. რაზუმოვსკის „მხედართმთავარი სუვოროვი"), რომან კოშკინი (კ. ტრენიოვის „ლიუბოვ იაროვაია"), ვასინი, პროფ. ვორონცოვი (კ. სიმონოვის „რუსი ადამიანები", „ასეც იქნება") და სხვ.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Константин Андреевич Добжинский — Виртуальный музей Тбилисского государственного академического русского драматического театра имени А.С. Грибоедова.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ფილიპე მამულია

**ფილიპე მამულია** (დ. 9 სექტემბერი, 1932, საქართველოს სსრ) — ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორი. იბეჭდებოდა 1950-იანი წლების ქართულ პრესაში. იყო საავიაციო ქარხნის თანამშრომელი. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. ლh5**  

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 9 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
დოგი (საკრავი)

**დოგი** — ძველი ქართული დასარტყამი საკრავი. 

წყაროებში იშვიათად გვხვდება. მოიხსენიება XI საუკუნეში დუმბულთან ერთად. დღესდღეობით საკრავი დაკარგულია. მისი აგებულება და ზუსტი დანიშნულებაც უცნობია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული მუსიკალური ტერმინები
კატეგორია:დასარტყმელი საკრავები
მერი შილდელი

**მერი შილდელი** (მერი მიჩილაშვილი; დ. 10 ოქტომბერი, 1915, სოფელი შილდა, ყვარლის რაიონი — გ. 13 მაისი, 1982) — ქართველი მომღერალი, რომანსების უბადლო შემსრულებელი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1956).

## ბიოგრაფია
1935–1937 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (ვოკალური). 1936–1937 წლებში მღეროდა სანდრო კავსაძის გუნდში (კონტრალტო). 1937 წლიდან გამოდიოდა ესტრადაზე ვადაჭკორიას გვარით, 1940 წლიდან კი შილდელის ფსევდონიმით. 1940 წელს ესტრადის საკავშირო დათვალიერების დროს არკადი რაიკინმა მიიწვია თავის თეატრში. მალე დაბრუნდა თბილისში, სადაც იმ პერიოდში ქართულ ესტრადაზე ნაყოფიერად მოღვაწეობდა ერთ-ერთი საესტრადო ბრიგადა, რომელშიც შედიოდნენ: ძაგნიძისა და ჩხიკვაძის დუეტი, საშა გომელაური, კაკო კვანტალიანი, გოგუცა კუპრაშვილი, ვასო გოძიაშვილი და მისი მეუღლე – ევგენია ათაბეგოვა.
ცნობილია, რომ იმ ბრიგადასთან ერთად მერი შილდელი მეორე მსოფლიო ომის დროს ფრონტის ხაზზეც გამოდიოდა კონცერტებით. გამსვლელი ბრიგადა და, მათ შორის მერიც, ომის დროს სამხედრო ნაწილებსა და ჰოსპიტლებში ჯარისკაცებისთვის მღეროდა. მისმა ხმამ რამდენიმე სასიკვდილოდ გადადებული ჯარისკაცი კომიდან გამოიყვანა და მათ სიცოცხლე  დაუბრუნა.

მისი სიმღერა გულგრილს ვერ ტოვებდა მსმენელს. მერის საკმაოდ დიდი რეპერტუარი ჰქონდა, რომელიც გიორგი ჩუბინაშვილის, ირაკლი ჯაბადარისა და გიორგი ცაბაძის ნაწარმოებებისგან შედგებოდა.

## ლიტერატურა
ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 520

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ნიკო ფანჯაკიძე

**ნიკო ფანჯაკიძე** (დ. 2 აპრილი, 1941, სოფელი ბარალეთი, ახალქალაქის რაიონი, საქართველოს სსრ —  გ. 26 ოქტომბერი, 1988, წაღვერი,  საქართველოს სსრ) — ქართველი ფიზიკოსი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. მრავალი საჭადრაკო კონკურსის მონაწილე, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. 0-0-0! b2+**  
**2. მფb1 კe8**  
**3. ეg1 კc6**  
**4. ეe1! მფb4** 
**5. g7 კd5**  
**6. ეe8 მფa3** 
**7. g8ლ კe4+**  
**8. ეe4 c2+**  
**9. მფ:c2 b1ლ+** 
**10. მფc3 ლc2+** 
**11. მფd4 ლc3+** 
**12. მფd5 ლb3+** 
**13. ეc4 მოგებით**        

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
ანზორ მაჩიტიძე

**ანზორ მაჩიტიძე** (დ. 14 მარტი, 1930, სოფელი ბაში, სამტრედიის რაიონი, საქართველოს სსრ —  გ. დეკემბერი, 2001, საქართველო) — ქართველი აგრონომ-ტექნოლოგი, მწვრთნელი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. 

ანზორ მაჩიტიძის სახელთანაა დაკავშირებული სამტრედიის და ვანის საჭადრაკო კლუბების მუშაობა. მისი ინიციატივით 1983 წელს სამტრედიაში გიორგი ნიკოლაძის, ხოლო 1984 და 1985 წლებში ვანში გალაკტიონ და ტიციან ტაბიძეების მემორიალები გაიმართა. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. თუ g8ლ? პატი**  
**1. g8ე! მფa2**  
**2. მფc2**  
ა ვარიანტი: 
**2. ... მფa1**  
**3. ეa8** 
ბ ვარიანტი:
**2. ... მფa3**  
**3. ეg4** 
გ ვარიანტი:
**2. ... a3**  
**3. ეa8** 

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ქართველი აგრონომები
ნიკოლოზ დობროლიუბოვი

**ნიკოლოზ ალექსანდრეს ძე დობროლიუბოვი** (; დ. 24 იანვარი, 1836, ნიჟნი-ნოვგოროდი, — გ. 17 ნოემბერი, 1861, პეტერბურგი) — რუსი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, პოეტი, რევოლუციონერ-დემოკრატი.

დაიბადა მღვდილის ოჯახში. ნოვგოროდის სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტერბურგის მთავარ პედაგოგიურ ინსტიტუტში (1853-1857), სადაც ხელმძღვანელობდა არალეგალურ წრეს, უშვებდა ხელნაწერ გაზეთს, წერდა ლეექსებსა და სტატიებს. 1856 წელს დაუახლოვდა ნიკოლოზ ჩერნიშევსკის, შემდეგ — ნიკოლოზ ნეკრასოვს. იმავე წელს დაიწყო თანამშრომლობა ჟურნალ „სოვრემენნიკში“, ხელმძღვანელობდა მის კრიტიკულ-ბიბლიოგრაფიულ განყოფილებას და სატირურ დანართს „სვისტოკს“. ჩერნიშევსკისთან ერთად იყო 60-იანი წლების რევოლუციონერ დემოკრატთა თაობის ლიდერი, უპირისპირდებოდა რუსეთის თვითმპყრობელობას, თავს ესხმობდა გაბატონებულ საზოგადოებრივ წესრიგს, აკრიტიკებდა „წმინდა ხელოვნების“ თეორიებს (მწერლის მიზანს ხალხის სამსახურში ხედავდა). ტუბერკულოზით მძიმედ დაავადებული, გარდაიცვალა 1861 წელს, 25 წლის ასაკში.
## საქართველოში
დობროლიუბოვს ურთიერთობა ჰქონდა ქართველ მოღვაწეებთანაც. 1859 წელს „სოვრემენნიკში“ დაიბეჭდა დობროლიუბოვის რეცენზია არქიმანდრიტ გაბრიელ ქიქოძის წიგნზე „ცდისეული ფსიქოლოგიის საფუძვლები“, რომელიც გააკრიტიკა მატერიალისტური პოზიციიდან. მას შემდეგ, რაც ილია ჭავჭავაძე პეტერბურგიდან სამშობლოში დაბრუნდა და თერგდალეულებს სათავეში ჩაუდგა, მან თავისი ჟურნალის — „საქართველოს მოამბის“ პირველსავე ნომერში (1863) დაბეჭდა საკუთარი თარგმანი დობროლიუბოვის სტატიისა „მამა ალექსანდრე გავაცი და მისი ქადაგება“, რომელშიც აღწერილია იტალიის ეროვნული ბრძოლა ჯუზეპე გარიბალდის მეთაურობით.

1866 წელს დაიბეჭდა დობროლიუბოვის ლექსი „ყოველთვის და ყოველგან“, რომელიც აკაკი წერეთელმა „მატლის“ სათაურით გადმოთარგმნა (გაზ. „დროება“, №22). ქართულ პრესაში გამოქვეყნდა დობროლიუბოვის სხვა ლექსებიც, რომელთა თარგმანები ეკუთვნის რ. ერისთავს, ს. მესხს, კ. ლორთქიფანიძეს, ა. ცაგარელსა და ნ. ლომოურს.

## ლიტერატურა
* ნიკოლაძე ა., რუსი რევოლუციონერ-დემოკრატები და ქართული ლიტერატურა, თბ., 1954.
* შადური ვ., რევოლუციამდელი ქართველი მწერლები რუსეთის შესახებ, თბ., 1983.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1836
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1861
კატეგორია:რუსი კრიტიკოსები
კატეგორია:რუსი პუბლიცისტები
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
დოგუზოვი

საკუთარი სახელი **დოგუზოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* გიორგი დოგუზოვი — ფერმწერი
* პავლე დოგუზოვი — ისტორიკოსი, პედაგოგი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ოსური გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალექსანდრე დობრჟანსკი

**ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე დობრჟანსკი** (; დ. 19 აპრილი, 1873, თბილისის გუბერნია, — გ. 15 ნოემბერი, 1937, პარიზი) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1917).

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი (1891), კონსტანტინეს სამხედრო სასწავლებელი (1893), საგარეო საქმეთა სამინისტროს აღმოსავლური ენების კურსები (1900). სხვადასხვა დროს მსახურობდა 149-ე ქვეითთა შავიზღვისპირა პოლკში, კავკასიის პირველ მსროლელთა ბატალიონში, ლაიბგვარდიის ეგერთა პოლკში. იყო ცნობილი მსროლელი, რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობდა სტოკჰოლმის 1912 წლის საზაფხულო ოლიმპიურ თამაშებში. 1913 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში, მეთაურობდა 1-ლ საავტომობილო მეტყვიამფრქვევეთა ასეულს (1916 წლიდან — 1-ლი ჯავშნოსანი საავტომობილო დივიზიონი), ისტორიაში პირველ საავტომობილო სამხედრო ქვედანაყოფს. 1917 წლის ბოლშევიკური გადატრიალების შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა. მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა სამხედრო ჯილდო, მ. შ. ოქროს იარაღი „მამაცობისთთვის“ (1916) და წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი (1917). 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Добржанский, Александр Николаевич. // Проект «Русская армия в Великой войне» (რუსულ ენაზე).

კატეგორია:დაბადებული 19 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
გიორგი დოგუზოვი

**გიორგი ვასილის ძე დოგუზოვი** (; დ. 8 ოქტომბერი, 1923, ქ. ხარბინი, ჩინეთი, — გ. 1 ივლისი, 1990, მოსკოვი) — ოსი ფერმწერი, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1967). ისტორიკოს პავლე დოგუზოვის ძმა.

დაიბადა რკინგიზის მოსამსახურის ოჯახში ხარბინში. 1934 წლიდან ცხოვრობდა საქართველოში, ქალაქ ცხინვალში). მამამისი დახვრიტეს 1938 წ. რეპრესიების დროს. დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1953). მის ნამუშევრებში ძირითადად ასახულია ოსების ყოფა-ცხოვრება, საქართველოს ბუნების პეიზაჟები [„ძველი ცხინვალი“ (1965), პოეტ კოსტა ხეთაგუროვის პორტრეტი (1966), „გაზაფხული მთებში“, „ძველი ხიდი“ (ორივე 1969), „გუფთის ხეობა“ (1970), სერია „ოსური პეიზაჟები“ (1958-1971) და სხვ.] მონაწილეობდა საქართველოს მხატვართა ჯგუფურ გამოფენებში, იყო საქართველოს მხატვართა კავშირის პრეზიდიუმის წევრი.     

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 8 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:ოსი მხატვრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დიდების III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ტორი (გეომეტრია)

thumb|right|წითლით აღნიშნულია წარმომქმნელი წრეწირი
**ტორი**, *ტოროიდი* () — გეომეტრიული სხეული, რომელიც მიიღება წრის ბრუნვის შედეგად ამ წრის სიბრტყეში მდებარე იმ წრფის გარშემო, რომელიც არ კვეთს მოცემულ წრეს. ზედაპირს, რომელიც შემოსაზღვრავს ტორს, აგრეთვე ტორს უწოდებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეომეტრიული სხეულები
კოტე დოდაშვილი

**კოტე ივანეს ძე დოდაშვილი** (დ. წ. უცნობია, — გ. ნოემბერი, 1919, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი და ლიტერატურათმცოდნე, სოლომონ დოდაშვილის შვილთაშვილი.

ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა 1880-იანი წლებიდან. ავტორია ქართულ პრესაში გამოქვეყნებული გრამატიკისა და ქართული ლექსთწყობის საკითხებისადმი მიძღვნილი რამდენიმე წერილისა („საგრამატიკო ესკიზი, ზოგიერთი მოსაზრებანი ზმნაზე და ზმნის გამო“, „ქართული ლექსთწყობა“, „საგრამატიკო კვლევა“, „ახალი გზა-კვალი ქართული გრამატიკის კვლევა-ძიებისა“, „სხვადასხვა წერილები“, „ივერიულის ფონეტიკისათვის“ და სხვ.). მათში განხილულია სახელთა ბრუნებისა და ზმნის უღვლილების, ქართული ენის თანხმოვანთა კლასიფიკაციის, ქართული ბგერების ლათინური და რუსული სატრანსკრიფციო ნიშნების, ქართველურ („ივერიულ“) ენათა გენეტიკური ურთიერთობის და სხვა საკითხები.
## ლიტერატურა
* აბესაძე ნ., გრამატიკის საკითხები XIX საუკუნის ქართულ პერიოდულ გამოცემებში, თბ., 1960.
* გაწერელია ა., ქართული კლასიკური ლექსი, თბ., 1953; ქართული პოეტიკის ქრესტომათია (XVIII–XIX სს.), გ. მიქაძის რედ., თბ., 1954.

კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
დოიაშვილი

საკუთარი სახელი **დოიაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დავით დოიაშვილი — რეჟისორი
* თეიმურაზ დოიაშვილი — ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
დოლბანდი

**დოლბანდი** (, დულბანდ) — 

# თეთრი, თხელი, რბილი ქსოვილი; 
# ასეთივე ქსოვილის მრგვლად დახვეული თავსაბურავი მაჰმადიანი მამაკაცებისა, ჩალმა;
# გურიასა და იმერეთში თეთრი მარმაშის ოთხკუთხა თავსაფარი, რომელსაც ქალები თავზე მოიხვევდნენ და წინ სამკუთხედად გაკეცავდნენ ხოლმე; 
# ქიზიყში ქალის გრძელი ჩასაცმელი, სახელოგახსნილი და მაჯაშეხსნილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თავსაბურავები
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
ნანული დოლაბერიძე

**ნანული მიხეილის ასული დოლაბერიძე** (დ. 8 ნოემბერი, 1942, ქუთაისი) — ქართველი ქიმიკოსი. ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1999).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიისა და კვების ტექნოლოგიის ფაკულტეტი (1964). 1966 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის (2006 წლიდან — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის) პ. მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში. 1979–1981 წლებში კონსულტანტად მივლენილი იყო ავღანეთში, ქ. მაზარ-ი-შარიფის აზოტოვანი სასუქების საწარმოში. კვლევის ძირითადი თემაა: ალუმინსილიკატურ სისტემებში მიმდინარე ცეოლითწარმოქმნის და იონმიმოცვლითი პროცესები. მიღებული აქვს ალექსანდრე თვალჭრელიძის პრემია (2005).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1964)
თეიმურაზ დოიაშვილი

**თეიმურაზ იოსების ძე დოიაშვილი** (დ. 29 დეკემბერი, 1948, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1995).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1970). სხვადასხვა დროს იყო ჟურნალების — „კრიტიკის“, „ქართული მწერლობის“, „ცისკრის“, „ლაშარის“ მთავარი რედაქტორი; ხელმძღვანელობდა კრიტიკის ბიუროს საქართველოს მწერალთა კავშირში. 1973 წლიდან მუშაობს შოთა რუსთაველის სახ. ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში. 1999–2004 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ლიტერატურის თეორიისა და ლექსთმცოდნეობის განყოფილების გამგე. 2004 წლიდან ხელმძღვანელობს „გალაკტიონის კვლევის ცენტრს“. გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ათეული ნაშრომი ლიტერატურის ისტორიის, ლიტერატურის თეორიის, ლექსთმცოდნეობისა და კრიტიკის პრობლემებზე.

მიღებული აქვს ვაჟა-ფშაველას სახელობის პრემია (1994), ლიტერატურული პრემია „საბა“, მიხეილ ჯავახიშვილის სახელობის პრემია (ორივე 2004), ილია ჭავჭავაძის სახელობის პრემია „საგურამო“ (2009), გ. კიკნაძის სახელობის პრემია (2010). თეიმურაზ დოიაშვილის შვილია თეატრის რეჟისორი დავით დოიაშვილი.
## ბიბლიოგრაფია
* დაბრუნება : კრიტიკული წერილები, ესსები, რეცენზიები, ინტერვიუები (ავტორი). - თბილისი, მერანი, 2003. - 296გვ.. - ISBN: 99940-753-6-5
* პოლემიკას რა უნდა : კრიტიკულ - პოლემიკური წერილები (ავტორი). - თბილისი, ლომისი, 2001. - 159გვ.
* Enjambement (ავტორი). - თბილისი, საარი, 2000. - 64გვ.
* ვერსიფიკაციული პორტრეტები (ავტორი). - თბილისი, მეცნიერება, 1999. - 64გვ.
* გუშინ, დღეს, ხვალ (ავტორი). - თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1989. - 254გვ.
* დაკარგული გასაღების ძიებაში (ავტორი). - თბილისი, მერანი, 1985. - 162გვ.
* პოეზია (შემდგენელი). - თბილისი, 1984. - 227გვ.
* ლიტერატურულ - კრიტიკული წერილები (ავტორი). - თბილისი, მერანი, 1982. - 223გვ.
* ლექსის ევფონია (ავტორი). - თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1981. - 211გვ.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1948
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები
ნიკოლოზ იაპონელი

**ნიკოლოზ იაპონელი** (ნამდვილი სახელი ივან დმიტრიევიჩ კასატკინი  დ. 1 აგვისტო, 1836, ბერეზოვსკის ეკლესიის ეზო, ბელსკის ოლქი, სმოლენსკის პროვინცია ― გ. 3 თებერვალი, 1912) — რუსი მართლმადიდებელი მღვდელი, ბერი და ეპისკოპოსი. მან აღმოსავლური მართმადიდებლური ეკლესია გაავრცელა იაპონიაში. ტოკიოს მართლმადიდებლურ საკათედრო ტაძარს და ტოკიოს აღდგომის ტაძარს, არაოფიციალურად დაარქვეს მის საპატივსაცემო სახელი, ნიკორაი-დო. 

## ადრეული ასაკი 
ნიკოლოზი დაიბადა რუსეთში, სმოლენსკის პერეფექტურაში, რუსი მართლმადიდებელი დიაკვნის დიმიტრი კასატკინის ოჯახში. დედა 5 წლის ასაკში გარდაეცვალა. 1857 წელს ჩაირიცხა სანქტ-პეტერბურგის სასულიერო აკადემიაში.

1860 წლის 24 ივნისს აკადემიის რექტორმა ეპისკოპოსმა ნექტარიუს ნადეჟდინმა აკურთხა სახელით, ნიკოლოზი. იმავე წლის 29 ივლისს ნიკოლოზი დიაკვნად აკურთხეს; მეორე დღეს, აკადემიის ეკლესიის სამსხვერპლოზე (იულიუსის კალენდრით, წმინდა მოციქულთა დღესასწაულზე) მღვდლად აკურთხეს.

## იაპონია 
1861 წლის 2 ივლისს ნიკოლოზი ჩავიდა იაპონიის კუძულ ჰოკაიდოში ქალაქ ჰაკოდატეში, მღვდლის სტატუსით. საკონსულოში მისვლის შემდეგ მან შეისწავლა იაპონური და სწრაფად დაეუფლა ენას. იგი სწავლობდა ბუდიზმს იაპონიაში ყოფნის პირველი რვა წლის განმავლობაში, მისი სიტყვებით, „მთელი მონდომებით ცდილობდა შეესწავლა იაპონიის ისტორია, რელიგია და იაპონელი ხალხის სული“. 

საკონსულოს სამლოცველოში ყოფნისას მან მონათლა სამი იაპონელი, რომელთაგან ერთი, ყოფილი სამურაი იყო და შინტო მღვდელი სახელად სავაბე ტაკუმა, რომელიც თავდაპირველად მის სახლში იყო მის მოსაკლავად. ნათლობის შემდეგ სავაბე გახდა ერთ-ერთი პირველი იაპონელი მართლმადიდებელი მღვდელი. 1870 წელს ნიკოლოზი არქიმანდრიტი გახდა და გადავიდა ტოკიოში, სადაც დაიწყო მისიონერული საქმიანობა. მან იყიდა სახლი კანდა სურუგადაის სიმაღლეზე შტაბ-ბინისთვის, რომელიც მოგვიანებით გახდა იაპონიის მართლმადიდებელი არქიეპისკოპოსის საყდრის ადგილი. მისი ხელმძღვანელობით 1870 წლისთვის მართლმადიდებლური თემი 4000-ზე მეტ ადამიანს ითვლიდა, ხოლო 1912 წლისთვის დაახლოებით 33000 ადამიანი და 266 მართლმადიდებლური თემი. 

ნიკოლოზი აკურთხეს ეპისკოპოსად 1880 წლის 30 მარტს, რეველის ეპისკოპოსად, რიგის არქიეპისკოპოსის დამხმარედ. მიუხედავად იმისა, რომ ნიკოლოზი არასოდეს წვევია ქალაქს, რეველის მრევლი ფინანსურად უჭერდა მხარს მის იაპონურ მისიას. აღმოსავლეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის ტრადიციის თანახმად, ეპისკოპოსები ხელს აწერენ თავიანთ საყდართან, მაგრამ ნიკოლოზმა ჩვევად მიიღო ხელი მოაწეროს როგორც „ეპისკოპოსი (ეპისკოპოსი) ნიკოლაი“, რეველის ხსენების გარეშე. იგი ხელმძღვანელობდა 1891 წელს ტოკიოს აღდგომის ტაძრის კურთხევას და 1907 წლის 6 აპრილს რუსეთის მართლმადიდებლური წმინდა სინოდის მიერ ამაღლებული იქნა სრულიად იაპონიის მთავარეპისკოპოსის ღირსებამდე.

## რესურსები ინტერნეტში
*იაპონიის მართმადიდებლური ეკლესია

## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:რუსი წმინდანები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
დოლაბი

**დოლაბი** — ბუნებრივი ან ხელოვნური მრგვალი, გათლილი ქვა, რომელიც ასეთსავე უძრავ ქვაზე ბრუნავს, წისქვილის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი.

იყენებენ მარცვლოვანი კულტურებისათვის ჩენჩოს შემოსაცლელად, მარცვლეულისა და სხვა მასალის დასაღერღად, დასაფქვავად. ბუნებრივ დოლაბს ამზადებენ მყარი ქანების (კვარციტი, ქვიშაქვა, გრანიტი) ერთი ან რამდენიმე ნატეხისაგან, ხელოვნურს — მსხვრეული კაჟის, კვარციტისა და ზუმფარისაგან ან ზუმფარისა და კაჟის ნარევისაგან (ნაწილაკებს ერთმანეთთან აცემენტებენ მაგნიუმქლორიდით ან კაუსტიკური მაგნეზიტით).

დოლაბის პირზე, დასაფქვავი მასალის უკეთ დასანაწევრებლად ნაჭდევებს აკეთებენ („მოკოდვა“). რაჭასა და ხევსურეთში „დოლაბი“ წისქვილს ერქვა.
## ლიტერატურა
## იხილეთ აგრეთვე
* გელაზი

კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიისათვის

**დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიისათვის** — საქართველოს სოციალურ ისტორიასთან დაკავშირებული ისტორიული დოკუმენტების კრებული, შედგენილი და გამოცემული ნიკო ბერძენიშვილის რედაქციით, ორ წიგნად (I წიგნი — 1940 წ., II წიგნი — 1953 წ.).

ესაა დოკუმენტთა პირველი კრებული, რომელიც შედგენილია მანამდე გამოცემული დოკუმენტებისაგან განსხვავებული წესით: აქ წარმოდგენილი მასალა შერჩეულ-დალაგებულია თემატურ ბუდობრივ-ქრონოლოგიურად. თემატურად კრებულში შესულ საბუთებში ასახულია ბატონყმური ურთიერთობა XV–XIX საუკუნეებში.

ამ ურთიერთობათა წარმოსაჩენად გამოყენებულია წყალობის, შეწირულობის, აზატობის, ნასყიდობის, სითარხნის, პირობის, ბატონყმობისა და სხვა საბუთები, ოქმები, არზები, სამართლის წიგნები, განჩინებები. საქართველოს სხვადასხვა კუთხიდან წარმომავალი საბუთები მოცემულია ცალ-ცალკე. 

დოკუმენტთა I წიგნში შესულია 676 საბუთი, აქედან ნომერი 1–501 ქართლისაა, 502–597 — კახეთის, 598–676 — იმერეთის. II წიგნში 479 საბუთია, რ-თაგან ნომერი 1–409 ქართლისაა, 410–434 — კახეთის, 435–466 — იმერეთის, ხოლო 467– 479 — გურიის. დოკუმენტთა ორივე წიგნს ახლავს პირთა და გეოგრაფიულ სახელთა საძიებელი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიის წყაროები
ბენინი 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ბენინმა** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეათედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნები 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ბენინი ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ტარტუს ქვის ხიდი

300px|მინი
**ქვის ხიდი** () — მდინარე ემაიიგიზე ესტონეთის ქალაქ ტარტუში , შემორჩენილი ქვის ხიდი, პირველი ქვის ხიდი ლივონიაში, ადრეული კლასიკური პერიოდის მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ნამუშევარი.

## ისტორია
ქვის ხიდი აშენდა 1775 წელს ტარტუს დიდი ხანძრის შემდეგ, გენერალ-გუბერნატორის იური ბრაუნის ინიციატივით. პროექტის ავტორები არიან იოჰან ზაკლოვსკი და ი. ც. ზიგფრუდენი. ხიდის მშენებლობისთვის ქვები პუგაჩოვის აჯანყების მონაწილეებმა მოჭრეს, რომლებიც მძიმე შრომისთვის ესტონეთში ჩაიყვანეს. მშენებლობა დაიწყო 1779 წელს და დასრულდა 1784 წელს. ხიდი მოძრაობისთვის გაიხსნა 1784 წლის 16 სექტემბერს. ხიდი ტარტუს ცენტრალური მოედნის ისტორიული ანსამბლის კომპოზიციის ერთ-ერთი მთავარი ელემენტი იყო. ხიდი მოედნის გრძივ ღერძზე მდებარეობდა და მასში ერთგვარ საზეიმო შესასვლელის როლს ასრულებდა.

1941 წლის 9 ივლისს ხიდი ააფეთქეს რუსულმა ჯარებმა უკანდახევისას. დღეს მის ადგილას კიდევ ერთი ხიდი — კაარსილდი დგას.

ამჟამად არსებობს გეგმა ქვის ხიდის აღდგენის შესახებ.

## გალერეა

File:Carl Sarap. Tartu. Kivisild ja Raekoja plats. 1930. aastad. Fotomuuseum, TLM F9801-176.jpg|
File:Kivisild Emajõel ja Tartu puuturg, 1922.tif|
File:Kivisild Tartus 2007.jpg|
File:Kőhíd az Emajögi folyó felett, háttérben a városháza tornyos épülete. Fortepan 26490.jpg|
File:Raatuse tänav Kivisillalt.jpg|

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის არქიტექტურა
ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი

300px|მინი
**ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი** () — კულტურული ძეგლი  ესტონეთის ქალაქ ტარტუში. ესტონეთში კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე ნათელი მაგალითი. შენობა ააგეს 1804-1809 წლებში, არქიტექტორ იოჰან ვილჰელმ კრაუზეს პროექტით, ყოფილი მარიინსკის ეკლესიის ადგილზე. მშენებლობის ნებართვა მიიღეს 1799 წლის მაისში. ფასადის ცენტრში ექვსი დორიული სვეტია. 

შენობაში ასევე განთავსებულია უნივერსიტეტის ხელოვნების მუზეუმი.

## ისტორია
შენობა ააგეს 1804-1809 წლებში ახლად დაარსებული დორპატის უნივერსიტეტისთვის, არქიტექტორ იოჰან ვილჰელმ კრაუზეს დიზაინის მიხედვით, მარიინსკის ეკლესიის ნანგრევების ადგილზე და გაიხსნა 1809 წლის 3 ივლისს. მოგვიანებით შენობას მიემატა ფლიგელები (1856-1859) და უნივერსიტეტის ეკლესია.

1965 წლის 21 დეკემბრის ღამეს შენობაში ხანძარი გაჩნდა, რომელმაც გაანადგურა 900 კვადრატული მეტრი (ძირითადი შენობის საერთო ფართი 6255 კვადრატული მეტრია). შენობა აღადგინეს 1966 წლის 1 სექტემბრისთვის, მაგრამ სააქტო დარბაზის აღდგენა გაგრძელდა 1967 წლის 28 აპრილამდე.

## არქეოლოგიური კვლევა
მთავარი შენობა ააგეს ყოფილი ეკლესიის ნანგრევებზე. მშენებლობის დროს იპოვეს ადამიანის ნეშთები და დაკრძალეს ეკლესიის სასაფლაოზე. ხელახალი დაკრძალვის ადგილზე კრაუზეს დიზაინის მიხედვით, ამ ადამიანების საპატივსაცემოთ დაიდგა ძეგლი. 2010 წელს მთავარი შენობისა და ძველი Chemicum-ის ტერიტორიაზე ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრებისას, წმინდა მარიამის ეკლესიის უძველეს სასაფლაოზე ახალი ნეშთები აღმოაჩინეს.

## მემორიალური დაფები და ძეგლები
ჩრდილოეთ ფრთის ბოლოს მემორიალური დაფაა, ქიმიკოს ვილჰელმ ფრიდრიხ ოსტვალდის პატივსაცემად, რომელიც ერთადერთი ნობელის პრემიის ლაურეატი იყო, რომელიც ასწავლიდა ტარტუში. სამხრეთის ფრთის ბოლოს ამშვენებს დაფა სტეფანე ბატორის პატივსაცემად, რომელმაც ქალაქს უბოძა ახლანდელი დროშა და დააარსა უნივერსიტეტის წინამორბედი — იეზუიტური გიმნაზია. შენობის უკან სამეფო მოედანზე მდებარეობს მეფე გუსტავ II ადოლფის ომამდელი ძეგლის ასლი, რომელმაც დააარსა გუსტავიანის აკადემია 1632 წელს.

## გალერეა

Tartu asv2022-04 img22 University main building.jpg|
File:423612993504-tartu ylikooli-peahoone 182 jpg 800x800 q100.jpg|
File:TÜ peahoone põleng 1965. aasta detsembris.jpg|
File:Tartu ülikool 1914.jpg|
Tartu asv2022-04 img24 University main building.jpg|

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის არქიტექტურა
გურამ დოლენჯაშვილი

**გურამ ნიკოლოზის ძე დოლენჯაშვილი** (დ. 9 მარტი, 1943, ქუთაისი) — ქართველი გრაფიკოსი, ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1985). რუსეთის სამხატვრო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2004).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1968, ვ. გრიგოლიას კლასი). 1969 წლდან მონაწილეობს სამხატვრო გამოფენებში. 1990-იანი წლებში გადასახლდა მოსკოვში. 

დოლენჯაშვილის თემატურ ციკლებად გაერთიანებული ნამუშევართაგან აღსანიშნავია „იმერეთის პეიზაჟი“ (1983), „ჩემი სამშობლო“ (1985), ომისა და მშვიდობისადმი მიძღვნილი სერიები „გაფრთხილება“ (1982), „განგაშის ზარები“ (1987) და სხვ. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს საზღვარგარეთის ქვეყნების სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო პირთა კოლექციებში. მისი შვილია მწერალი თეონა დოლენჯაშვილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1943
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბეიდერე (ფინდიქლის რაიონი)

**ბეიდერე** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 371 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი, რომელიც დაარსდა 1800-იან წლებში, ძველად (ლაზურად) ეწოდებოდა „წუფე“, შემდეგ მიიღო სახელი „ბეიდერე“ და გახდა ოფიციალური სოფელი. სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1854 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ჯენეთი (ფინდიქლის რაიონი)

**ჯენეთი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 119 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
„ლაზური სოფლების სიის“ წიგნის (2009) მიხედვით, სოფლის სახელია **ჭანეთი**, რაც ნიშნავს „ლაზების სამშობლოს“. სოფლის მოსახლეობის უმეტესობა ეთნიკურად ლაზია.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ჩინარლი (ფინდიქლის რაიონი)

**ჩინარლი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 66 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 5 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 206 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
1800-იან წლებში დაარსებული სოფლის ძველი სახელი ლაზურად იყო ჩურჩავა, შემდგომში მიიღო სახელი „ჩინარლი„ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ლოდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლოდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლოდი — პროვინცია იტალიაში;
* ლოდი — ქალაქი იტალიაში, ლოდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი;
* ლოდი — ქალაქი ისრაელში, ცენტრალურ რაიონში;
* ლოდი — ავღანელ გამგებელთა დინასტია დელის სასულთნოში 1451-1526 წლებში;
* ლოდი — დიდი ქვა.
დერბენტი (ფინდიქლის რაიონი)

**დერბენტი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 72 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 380 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ტრევენდი. კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარიმ 1910 წელს ამ ადგილის სახელი ჩაწერა ფორმით „ტრევენდი“. მან აღნიშნა, რომ აბუ ხევის მარჯვენა მხარეს, ზღვიდან ზევით, სუმლესა და ჰაზერეს სოფლების შემდეგ, მესამე სოფელი იყო ტრევენდი. თურქულ წყაროებში სოფლის სახელი მოიხსენიება როგორც დერბენდი/დერბენტი. კერძოდ, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ჩაწერილია ფორმით დერბენდი (دربند).

ტრევენდი მდებარეობდა ანტიკური სამეფოს, კოლხეთის საზღვრებში. 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ ოსმალებმა  ეს რეგიონიც ხელში ჩაიგდეს. მოგვიანებით სოფელი მდებარეობდა ტრაპიზონის ეიალეთის (შემდგომში ვილაიეთის) ლაზისტანის სანჯაყის საზღვრებში.

ტრევენდი, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში, „დერბენდის“ სახელით, ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას ვიჩეს ნაჰიეს.

სოფელ დერბენტში სუმერის ხევზე არსებული ერთრკალიანი ქვის ხიდი დღემდეა შემორჩენილი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
კასპაროვის უკვდავი პარტია

**კასპაროვი—ტოპალოვი ** () — საჭადრაკო პარტია, რომელიც 1999 წელს გათამაშდა ვეიკ-ან-ზეეს ტურნირზე გარი კასპაროვსა და ვესელინ ტოპალოვს შორის. არაერთ საჭადრაკო ექსპერტს ის ყველა დროის საუკეთესო პარტიად მიაჩნია იმ კომბინაციის გამო, რომელიც კასპაროვმა გაითამაშა. 
## პარტია 
**თეთრები:** კასპაროვი 
**შავები:** ტოპალოვი **დებიუტი:** უფიმცევის დაცვა
;1. e4 d6 2. d4 მf6 3. მc3 g6 4. კe3 კg7 5. ლd2 c6!? 6. f3 b5 
„ყოველივე ეს, როგორც იტყვიან, არ ახალია, ძველია. მხარეების გეგმა ნათელია. თეთრები, ყოველ შემთხვევაში, ჯერჯერობით, აქტიურ თამაშს აპირებენ მეფის ფრთაზე, ტოპალოვი კი ცდილობს ბრძოლა საწინააღმდეგო ფლანგზე გაამწვავოს“.
;7. მge2 მbd7 8. კh6 კxh6 9. ლxh6 კb7 10. a3 e5 11. O-O-O ლe7 
„ჯერჯერობით თითქოს ტოპალოვის პოზიციას არა უშავს. იგი ამზადებს გრძელ როქს, ფიგურებიც კარგად განავითარა, თუმცა, სჯობს, ნუ ვიჩქარებთ“. 
;12. მფb1! a6 13. მc1 O-O-O 14. მb3 exd4! 15. ეxd4 c5 16. ეd1 მb6 17. g3 მფb8 18. მa5 კa8 19. კh3?! d5 
„როგორც მალე გამოირკვევა, თამაშის გახსნა მხოლოდ თეთრებისათვის არის ხელსაყრელი“. 
;20. ლf4+ მფa7 21. ეhe1 d4 
„ეს იძულებითი სვლა თეთრებს ძლიერი იერიშის დაწყების საშუალებას აძლევს, რომელსაც ისინი მეტად მომხიბლავად წარმართავენ“. 
;22. მd5! მbxd5 23. exd5 ლd6 24. ეxd4!! 
„როგორც პარტიის შემდეგ მეტოქეთა ერთობლივი ანალიზისას გახდა ნათელი, კასპაროვმა ეტლის ამ ეფექტური შეწირვის შემდეგ კომბინაციის ყველა შესაძლებელი გაგრძელება 20 სვლით წინდაწინ გაითვალა. ხანდახან კარგია, როცა მანქანასავით თვლი - შენიშნა მსოფლიო ჩემპიონმა“.  
; 24. ... cxd4? 25. ეe7+!!
„იშვიათი სილამაზის სვლა. თეთრებმა უკვე შეწირეს ეტლი. ამ მეორე ეტლის შეწირვის მიღება უკვე აღარ შეიძლება, რადგან ტოპალოვი ფორსირებულად აგებდა“. 
; 25. მb6 მფxa5 27. b4+ მფa4 
„მეფეზე ასეთი ნადირობა შეიძლება მეცხრამეტე საუკუნეში ჩვეულებრივი მოვლენა იყო, ვთქვათ, ადოლფ ანდერსენისა და პოლ მორფის პარტიებში, დღეისათვის კი უფრო ეგზოტიკურ ხასიათს ატარებს. კასპაროვის მომხრეები ნუ აღელდებიან. მას ყველაფერი ბოლომდე აქვს გათვლილი, თუმცა, რამდენიმე სვლის წინასწარ განჭვრეტა, როგორც ახლა დავრწმუნდებით, სულაც არ იყო იოლი“. 
;28. ლc3?!ლxd5 29. ეa7 კb7 30. ეxb7 ლc4! 31. ლxf6 მფxa3?! 32. ლxa6+ მფxb4 33. c3+ მფxc3 34. ლa1+ მფd2 35. ლb2+ მფd1 36. კf1!!
„მეტად ეფექტური სვლაა. ამასთან, კუს აყვანა არ შეიძლება“. 

;36. ... ეd2 37. Rე7!! ეxd7 38. კxc4 bxc4 39. ლxh8 ეd3 40. ლa8 c3 41. ლa4+ მფe1 42. f4 f5 43. მფc1 ეd2 44. ლa7. შავები დანებდნენ

## აგრეთვე იხილეთ 
* უკვდავი პარტია

## სქოლიო 
## ბმულები 
* პარტიის ანალიზი на Chess.com

* პარტია კასპაროვის ანოტაციით
* NM A. J. Goldsby's analysis of this game
* პარტიის მიმოხილვა от ჰიკარუ ნაკამურას მიერ

კატეგორია:ჭადრაკი
კატეგორია:საჭადრაკო პარტიები
ანზორ დოლენჯაშვილი

**ანზორ მიხეილის ძე დოლენჯაშვილი** (დ. 5 ოქტომბერი, 1954, სოფ. კარდანახი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 8 აპრილი, 2022) — ქართველი რეჟისორი. 

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის  სამსახიობო ფაკულტეტი.  1975–1976 წლებში იყო მ. თუმანიშვილის სახ. კინომსახიობთა თეატრის რეჟისორის თანაშემწე, 1977–1978 წლებში — ფოთის ვ. გუნიას სახ. სახელმწიფო თეატრის მსახიობი. 1981 წელს საინგილოში დააარსა ი. ჭავჭავაძის სახელობის ალიბეგლოს ქართული სახალხო თეატრი (კახის რაიონი, აზერბაიჯანი). ამავე წლიდან 2000 წლამდე იყო მისი სამხატვრო ხელმძღვანელი და დირექტორი. თეატრის საუკეთესო დადგმები: გ. ერისთავის „უჩინმაჩინის ქუდი", ლ. ასათიანის „ბასიანის ბრძოლა", დ. აწყურელის „ბერბიჭები" (ინგილოურ დიალექტსა და აზერბ. ენაზე), ლ. უსტინოვის „პატარა მეარღნე", ა. გეწაძის „შუაზე გაყოფილი ცრემლი", ა. ჩხაიძის „თავისუფალი თემა", ბ. ლავრენიოვის „ორმოცდამეერთე", ნ. დუმბაძის „საბრალდებო დასკვნა", დ-ის „ალაზანს აქეთ ანუ მარტივი სიუჟეტები საინგილოს ცხოვრებიდან" (ისტ.- დოკუმენტური ქრონიკები და მასალები), ლ. თაბუკაშვილის „მაგრამ უფლება არ მიუცია", რ. გაბრიაძის „უცხო ჩიტი", უ. გიბსონის „ორნი საქანელაზე" (თარგმნა პ. ჭილაძემ), ბ. ბრეხტის „შიში და სიღატაკე მესამე იმპერიისა" (თარგმნა ლ. ბრეგაძემ), ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება" და სხვ.; საკონცერტო პროგრამა: „ქართული სიმღერის საღამო", ლიტ. თეატრი „ჩვენი ილია" (ი. ჭავჭავაძის ნაწარმოებების მიხედვით). 

ანზორ დოლენჯაშვილი არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1988). დაჯილდოებულია ი. ჯავახიშვილის სახელობის მედლით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები