open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლექეთის წმინდა ნინოს ტაძარი

მინი|ლექართის წმ. ნინოს ტაძრის მაკეტი, კახის ისტორიის მუზეუმში
**ლექეთის წმინდა ნინოს ტაძარი** — შუა საუკუნეების ქართული ტაძარი სოფელ ლექეთის (ისტორიული წყაროების "ლექართი") მახლობლად, 3 კმ-ზე (ამჟამად აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კახის რაიონში, ისტორიული ჰერეთი, საინგილო). შუა საუკუნეებში აქ ყოფილა დიდი მონასტერი. დღეს ნანგრევებადაა ქცეული. 

## ტოპონიმი
## არქიტექტურა
ლექეთის მონასტრის ანსამბლი ძველად გალავნით ყოფილა შემოვლებული, რომლის ნანგრევები დღესაც შეიმჩნევა. კომპლექსის ნანგრევები იყოფა: ზედა და ქვედა ეკლესიებად. 

ზედა ეკლესიათა ნანგრევთა შორის საყურადღებოა ყველაზე დიდი ტაძარი:

მეორე ტაძარი რომელიც ქვემო ეკლესიების ჯგუფს განეკუთვნება, გამოკვლეულია 1940 წელს არქიტექტორ პ. დ. ბარანოვსკის მიერ. ბარანოვსკი აღნიშნულ ძეგლს მიაკუთვნებდა შიგა ტეტრაკონქურ „ცენტრალური გეგმის“ მქონე ნაგებობათა ტიპებს.

აღსანიშნავია რომ აღნიშნული ტაძრის ნანგრევებში ვერ აღმოჩნდა ხუროთმოძღვრული მორთულობის რაიმენაირი ელემენტი. ამ თვალსაზრისით ის ძალზედ ჩამორჩება მის მონათესავე იდენტური ძეგლების ბანასა და ზვართნოცის მრავალფეროვან ბრწყინვალე ორნამენტალურ-დეკორულ გადაწყვეტას. შეიძლება ითქვას რომ იგი უკან იხევს, აგრეთვე ქრონოლოგიურადაც. ბანასა და ზვართნოცის ტაძრებთან შედარებით მისი სამშენებლო ტექნიკა რამდენადმე არქაულად გამოიყურება და მრავალი საყურადღებო განმასხვავებელი მკაცრი სამშენებლო ტრადიციებით ხასიათდება. ეს არქაულობა არ არის შედეგი პროვინციული ჩამორჩენილობისა, არამედ იგი წინ უსწრებს ბანასა და ზვართნოცის მშენებლობის პერიოდს, რის გამოც ლექართის მრგვალი ტაძრის სამშენებლო ტექნიკა ადრინდელი ეპოქის დამახასიათებელ ელემენტებს ატარებს. ამიტომ როგორც ცნობილია, ყველაზე უძველესი იდენტური ძეგლის - სირიის ბოსრეს ტაძრის (512 წ.) მშენებლობის პერიოდს აკუთვნებენ, ამის გამო ლექართის მრგვალი ტაძარი შეიძლება ჩაითვალოს ბანასა და ზვართნოცის ტაძრების წინამორბედ ძეგლად. შესაბამისად მისი მიკუთვნება შეიძლება V-VI საუკუნეების საყურადღებო ძეგლებს შორის.

წმინდა ნინოს ტაძარი უნიკალური ნაგებობა იყო. ზოგი მკვლევარის აზრით აგებულია ძველი წარმართული მთვარის სალოცავი ტაძრის ადგილზე (ი. ადამია). ენათესავება ბანას ტაძარს. წმინდა ნინოს ტაძარი გეგმით წრიული ნაგებობა იყო, შიგნით მოთავსებული ტეტრაკონქით, გარედან მთელ პერიმეტრზე (დაახლოებით ერთი მესამედის გარდა) სვეტებზე დაყრდნობილი მონუმენტური თაღები ჰქონდა შემოვლებული (მას მრგვალ ტაძარსაც უწოდებენ). ნაგებია ადგილობრივი რიყისა და შირიმის ქვით, გამოყენებულია დასავლეთ საქართველოდან ჩამოტანილი სუფთად გათლილი თეთრი ქვებიც, რომელთა შორის ბევრი წარწერიანი იყო (დღეს დაკარგულია). ტაძრის ირგვლივ კიდევ 12-მდე ეკლესიის ნანგრევებია, რომლებსაც თითქმის XX საუკუნის დამდეგამდე ჰქონდათ შენარჩუნებული ძველ ბრწყინვალებათა ნიშნები - ჩუქურთმები, წარწერები, მხატვრობა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბორსას კათედრალი (სირია)
* ბანა (ისტორიული ტაო - თურქეთის ტერიტორიაზე)
* ზვართნოცი (სომხეთი)
* ანისი (ისტორიული სომხეთი - თურქეთის ტერიტორიაზე)

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები აზერბაიჯანში
კატეგორია:წმინდა ნინოს სახელობის ეკლესიები
მამონა

[მინი|მარჯვნივ|250პქ|*მამონას თაყვანისცემა*, [ეველინ დე მორგანი]]
**მამონა** (არამ. „საუნჯე“) — ძვ. სირიელთა სიმდიდრის ღმერთი, ერთ დროს ებრაელებიც სცემდნენ თაყვანს, შემდეგ ეს მავნე ერესად ჩაითვალა. ქრისტიანობამაც სასტიკი ბრძოლა გამოუცხადა, როგორც მაცდურს, სიმდიდრისა და მომხვეჭელობის მფარველს; სახარებაში ანგარების სინონიმია.

## რესურსები ინტერნეტში
*კათოლიკური ენციკლოპედია: მამონა
*ებრაული ენციკლოპედია: მამონა
*ბრიტანიკა: მამონა 

კატეგორია:ქრისტიანული ტერმინები
მატერიალიზმი

**მატერიალიზმი** (ლათ. მატერიალის „საგნობრივი, ნივთიერი“) — ფილოსოფიის ერთ-ერთი მთავარი მიმართულება, რომელიც ამტკიცებს, რომ პირველადია მატერია, რეალური სამყარო, მეორადი კი — გონი, შემეცნება. ყოფიერებისა და ცნობიერების ურთიერთობაში დიამეტრალურად საწინააღმდეგო აზრისაა იდეალიზმი, რომელიც სულის (შემცნების, გონების) პირველადობას ქადაგებს. მატერიალიზმი ამტკიცებს, რომ სამყარო არავის შეუქმნია, არსებობდა მარად და ყველგან, დროსა და სივრცეში. ამით მატერიალიზმი უპირისპირდება რელიგიას, რომლის მოძღვრებითაც ყოველი არსი ღმერთმა შექმნა. მატერიალიზმმა საუკუნეების განმავლობაში გაიარა განვითარების მრავალი საფეხური (ჰერაკლიტე, თალესი, ანაქსიმენე, ანაქსაგორა, ეპიკურე, ლუკრეციუსი — ანტიკურ ფილოსოფიაში, ტომას ჰობზი, ჯონ ტოლანდი, სპინოზა, დენი დიდრო, პოლ ანრი ჰოლბახი, კლოდ ადრიან ჰელვეციუსი, ლუდვიგ ფოიერბახი).

## იხილეთ აგრეთვე 
*დიალექტიკური მატერიალიზმი
*ეგზისტენცია
*რაციონალური ეგოიზმი

## ლიტერატურა 
*Buchner, L. (1920). *[books.google.com/books?id=tw8OuwAACAAJ Force and Matter]*. New York, Peter Eckler Publishing Co.
*Churchland, Paul (1981). *Eliminative Materialism and the Propositional Attitudes*. The Philosophy of Science. Boyd, Richard; P. Gasper; J. D. Trout. Cambridge, Massachusetts, MIT Press.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Physicalism
*Eliminative Materialism
*Philosophical Materialism (by Richard C. Vitzthum)
*Dictionary of the Philosophy of Mind on Materialism 

კატეგორია:მატერიალიზმი
კატეგორია:ფილოსოფია
მეთოდიზმი

**მეთოდიზმი** — ინგლისელი პროტესტანტების ერთი მიმდინარეობა, ანგლიკანური სექტა, დაარსებულია ძმები უესლების მიერ ოქსფორდის უნივერსიტეტში 1729 წელს. მიზანი – ბიბლიის შესწავლა მეთოდურად, წესების დაუფლება. შემდეგ ჯონ უესლი გამოვიდა ანგლიკანური ეკლესიის განახლების, რწმენის განწმენდის ქადაგებით, რეფორმის მოთხოვნით. ეკლესიამ მხარი არ დაუჭირა, მაგრამ ღია ცის ქვეშ დაიწყეს ქადაგება, მორწმუნეებს აშინებდნენ ჯოჯოხეთის სატანჯველით, მოიპოვეს ავტორიტეტი და დღეს ამერიკაში, ბალტიმორში, საეპისკოპოსო კათედრაც აქვთ (1787 წლიდან). მეთოდისტების მსოფლიო საბჭო აერთიანებს 55 ეროვნულ ეკლესიას, 10 წელში ერთხელ კონფერენციას იწვევენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Methodist History Bookmarks 
* Pictures of Strawbridge Shrine near New Windsor, MD

კატეგორია:მეთოდიზმი
მანიქეიზმი

thumb|მანიქეველი მოძღვრები, გრაგნილზე წარწერა უიგურის ენაზე.
**მანიქეიზმი**, **მანიქეველობა** (სპარს.: آیین مانی Āyin e Māni, მოძღვრების დამფუძნებლის – მანის (216-276), მანექის სახელიდან) — III საუკუნეში ახლო აღმოსავლეთში წარმოშობილი რელიგიური მოძღვრება, რომელიც წარმოადგენდა ქალდეურ-ბაბილონური, სპარსული (ზოროასტრიზმი, მაზდეანობა, ფარსიზმი) და ქრისტიანული მითებისა და რიტუალების სინთეზს, რომელიც ფართოდ გავრცელდა სპარსეთიდან ჩინეთამდე.  მანი – მქადაგებელი ზეცის მოვლენილად ითვლებოდა, მანვე გადმოიღო ქრისტიანული მესიანიზმის იდეა, საფუძვლად კი გახდა ზოროასტრიზმის დუალიზმი: სამყაროს ორი საწყისი აქვს, სიკეთე და ბოროტება, სინათლე და წყვდიადი, პირველის მეუფეა ღმერთი, მეორის – სატანა, ეშმაკი. მათი ბრძოლა დასრულდება პირველი კატასტროფით: ბოროტება (მატერია) დაიღუპება, სიკეთე (სული) განთავისუფლდება. ეს იქადაგა მანექმა შაპურ I-ის გამეფებისას, ზოროასტრის ქურუმები მტრულად შეხვდნენ, ხოლო ახალმა შაჰმა ბაჰრამ I-მა მანი დილეგში ჩააგდო, 277 წელს კი სიკვდილით დასაჯა. წყვდიადის ძალად ცხადდებოდა მჩაგვრელთა კლასი, ამდენად ეს იყო მებრძოლი, თუმცა მქადაგებლური, პასიური სარწმუნოება, რაც ქრისტიანობამ ერესად გამოაცხადა. ბრძოლა გაგრძელდა V საუკუნის შუახანებამდე, შემდეგ დარჩა დევნილი ერესების სახით.

## იხილეთ აგრეთვე
*მანი
*მაზდაკიზმი
*იაზდანიზმი
*ზოროასტრიზმი
*ზურვანიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
*კათოლიკური ენციკლოპედია - მანიქეიზმი გამოცემული 1917 წელს.
*მანიქეიზმი და ქრისტიანობა 
*ირანის რელიგიები: მანიქეიზმი

კატეგორია:რელიგია
კატეგორია:გნოსტიციზმი
მესა

**მესა** — კათოლიკური ღვთისმსახურება, ლიტურგია, წირვა ეკლესიაში. ორგანის ხმაზე ხდებოდა საგალობელთა გალობა და ლოცვა–კურთხევა, ბოლოს – ზიარება. 1962–1965 წლებში ვატიკანის II მსოფლიო ყრილობაზე შეიტანეს ცვლილებანი ("წირვაზე"): ნებადართულია ლოცვები ეროვნულ ენებზე, საეროთა ზიარება (პაპის ნებართვით), ეროვნული მუსიკის დაკვრა. მესა დიდ როლს ასრულებდა შუა საუკუნეებში.

კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:ლიტურგიკა
წონის მღვიმე

**წონა**, *ბუბას კლდე*, მრავალფენიანი (აშელის, მუსტიეს, მეზოლითის, ბრინჯაოს და ფეოდალური ხანის) არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ისტორიულ შიდა ქართლის (ახლანდელი ჯავის მუნიციპალიტეტი) ტერიტორიაზე, მდინარე ყვირილის სათავესთან, ზღვის დონიდან 2100 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს კარსტული წარმოშობის მღვიმეს, რომლის სიგანეა 90 მ, სიმაღლე შესასვლელთან — 15 მ. 

აღმოაჩინეს და სწავლობდნენ 1958-1961, 1965, 1968 (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე), 1977-1978 (ხელმძღვანელი დ. თუშაბრამიშვილი). დადგენილია 20 ლითოლოგიური ფენა (საერთო სისქე 4,5 მ). აშელური ხანის ზედა ფენაში ნაპოვნია სხვადასხვა დამზადებული ქვის ნივთი (მათ შორის ხელცულები, საჩეხი იარაღი, სახოკ-საჭრელები, წალდისებრი იარაღი და კლივერი). აშელური ხანის II ფენაში ძირითადად ნაპოვნია ანატკეცები. წონის მუსტიეურ ფენებში აღმოჩენილი ქვის ნაწარმი განეკუთვნება ლევალუაზურ, ლამელურ ინდუსტრიას და ჯრუჭულის, კუდარო I-II, ხვირათის ძეგლებთან ერთად გარკვეულ ჯგუფს ქმნის. მეზოლითური ხანის ქვის ნაწარმიდან აღსანიშნავია ზურგდაბლაგვებული (გრავეტის ტიპის) დანები. 

აშელური, მუსტიეური და მეზოლითური ნასახლარი მონადირეთა ჯგუფს ეკუთვნოდა. წონის მღვიმის ფაუნა ქვეწარმავალთა და ცხოველთა 22 სახეობითაა წარმოდგენილი. გამოვლინდა მგლის, ტურის, მღვიმის დათვის, მღვიმის ლომის, ღორის, ირმის, კავკასიური ჯიხვის, ცხვრის, ბიზონის და სხვა ნაშთი. წონის მღვიმის ფაუნისათვის დამახასიათებელია ცივი ჰავის მოყვარული ცხოველების არარსებობა. აშელური ფენები წარმოქმნილია რის-ვიურმის გამყინვარებათაშორისო ეპოქის დასაწყისში ან რისის გამყინვარების რომელიღაც პერიოდში. მუსტიეური ფენა ვიურმის I ნახევარს განეკუთვნება. მეზოლითური ფენის წარმოქმნა ჰოლოცენის ეპოქაში უნდა მომხდარიყო.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:საქართველოს პრეისტორიული ძეგლები
მესიანიზმი

**მესიანიზმი** (ძვ. ებრ. „მაშიახ“ – კურთხეული, ცხებული) — რელიგიური მოძღვრება უფლის რწმუნებულზე, კაცობრიობის მხსნელზე, მესიაზე, რომელიც ქვეყნად წესრიგს დაამყარებს, იხსნის ცოდვის ტეხვისაგან (ადამის და ევას პირველი ცოდვაა ნავარაუდევი). პირველად იუდეველნი მესიას ეძახდნენ მეფეს, რომელიც ზეთის ცხების შემდეგ კურთხეულად, უზენაეს მიწიერ მბრძანებლად იქცეოდა, შემდეგ, რაკი, ერის ტანჯვას არაფერი ეშველა, თანდათან შეიქმნა მითი ციურ მხსნელზე, რომელიც თავის რჩეულ ხალხთან დადებულ უფლის (იაჰვეს) შეთანხმებას აღასრულებდა. მოგვიანებით უკეთეს დროზე მეოცნებე ხალხმა უფრო ფართო მასშტაბით გაიაზრა, შექმნა მითი „უფლის სამეფოს“ შემქმნელ, საყოველთაო მხსნელ მესიაზე და ეს მისია დაეკისრა ძე ღმერთს იესო ქრისტეს. საბოლოო სახით რომის იმპერიაში ჩამოყალიბდა.

## ლიტერატურა 
* Millenarianism and Messianism in Early Modern Culture (4 voll.), Dordrecht: Kluwer.
* Vol. 1: Goldish, Matt and Popkin, Richard H. (eds.). *Jewish Messianism in the Early Modern World*, 2001.
* Vol. 2: Kottmnan, Karl (eds.). *Catholic Milleniarism: From Savonarola to th Abbè Grégoire*, 2001.
* Vol. 3: Force, James E. and Popkin, Richard H. (eds.). *The Millenarian Turn: Millenarian Contexts of Science,  Politics and Everyday Anglo-American Life in the Seventeenth and Eighteenth Centuries*, 2001.
* Vol. 4: Laursen, John Christian and Popkin, Richard H. (eds.). *Continental Millenarians: Protestants, Catholics, Heretics*, 2001.

კატეგორია:რელიგია
მეტანია

**მეტანია** ( – „სინანული“) — თაყვანისცემა ან სინანულით შევრდომა. ორგვარი წესი საეკლესიო ტიბიკონში: მცირე – პირჯვრის გამოსახვა; დიდი – მუხლის მოყრა, მკერდით (შუბლით) მიწის შეხება. მეტანია მოვიყარე – სინანულის ნიშნად მუხლი მოვიყარე.

## რესურსები ინტერნეტში
* მეტანია — კარიბჭე
* სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი

კატეგორია:ქრისტიანობა
მეტემფსიქოზი

**მეტემფსიქოზი** (ბერძნ. „სულთა გადასახლება“) — რელიგიურ–მისტიური შეხედულება სულის გადასახლებაზე მიცვალებულის სხეულიდან ახლადშობილის ან მეორე არსების სხეულში, სულის რეინკარნაცია.

რწმენა უძვ. დროისაა, გავრცელება ჰპოვა აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის ინდიელთა შორის და სხვა, მაგრამ მთელი სისრულით დამუშავდა ინდოეთში. წინაპრის სული მეტემფსიქოზის კანონის ძალით შესახლდება მემკვიდრეში, თანაც ეს წინაპარი ხშირად ტოტემური, ცხოველისეულია. ადამიანი მოვალეა იყოს მართლმორწმუნე, ესწრაფოს სრულყოფას, რის შედეგადაც მისი სული შესახლდება უფრო მაღალ, სრულყოფილ სხეულში, ან თუ მიაღწია კარმას, მოქმედების სრულყოფას, თავისი "მომავლისათვის ზრუნვას", მაშინ შეიძლება სულაც შეწყდეს სანსარა – გარდაქმნა და სულის გადასახლება, შეწყდება ნირვანა და ადამიანი ქრება, როგორც ჭრაქი, რომელშიაც ზეთი ილევა. ის თავისუფლდება ყოველგვარი გარდაქმნისა და მიწიერი ვნებისაგან. ბუდისტები სულის უკვდავებას და გადასახლებას უარყოფენ, მაგრამ ადამიანის სულიერი, ფსიქიკური და ფიზიკური ძალების კომპლექსი გარდაცვალების შემდეგ კვლავ შეიყრებიან და ახალი პიროვნება წარმოიქმნება. თუ ადამიანი ცოდვილია და უღირსი, ინდუიზმის მიხედვით მისი სული გადასახლდება უფრო დაბალ არსებაში, ან ცხოველში და მწერში, ასპიტშიც კი. ამისი შიში მრავალ მორწმუნეს აიძულებს, თავის ნირვანას შეეწიროს.

## იხილეთ აგრეთვე 
*სამსარა

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Columbia Encyclopedia: Transmigration of souls or Metempsychosis 
*The Catholic Encyclopedia: Metempsychosis
*Jewish view of reincarnation
*Did Plato Believe in Reincarnation?

კატეგორია:რეინკარნაცია
მირონცხება

[მინი|[პარიზის პსალტერი, საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა]]
**მირონცხება** — ქრისტიანული სარწმუნეობის ერთი საიდუმლო შვიდიდან, მიმდევრობით მეორე, ნათლობის შემდეგ, თითქმის მისი შემადგენელი ნაწილი. მირონცხება უშალოდ მოსდევს ნათლისღებას და მის ნაწილად აღიქმება, თუმცა საეკლესიო მოძღვრების მიხედვით ცალკე საიდუმლოა. კათოლიკურ ეკლესიაში მირონცხებას, რომელიც ეხება 8-12 წლის ბავშვებს, ატარებს ეპისკოპოსი. მირონცხება სავალდებულო არაა პროტესტანტულ ეკლესიებში.

წმინდა მირონის ცხება მონათლულს სულიწმიდის მეშვეობით ანიჭებს სასიცოცხლო ძალას. ესაა უფლის მადლის გადმოსვლის ნიშანი მოსანათლავზე, რომელიც ამით ეკლესიის წიაღში გადადის და სულიერი ცხოვრება ქრისტიანი კაცისა იწყება. რიტუალი სრულდებოდა ეპისკოპოსის მიერ ხელის დადებით, შემდეგ მორწმუნეთა გამრავლების გამო გამარტივდა მირონის – სურნელოვანი ნახარში ზეთის წაცხებით შუბლზე, ყურებზე, ნესტოებზე, თვალებზე, ხელ–ფეხზე. ხელის დადება კი მღვდლობის წესად დაკანონდა (II და IV საეკლესიო ყრილობები ხელის დადებას აღარც ახსენებენ). საქმე მოციქულთა უკვე იძლევა ამ წესის გასაღებს, რასაც იესოს სიტყვები მიუთითებს სახარებაში („ბანილ იყვნეს სახელითა უფლისა იესოსითა. მაშინ დასხმიდეს ხელთა მათ ზედა, და მიაქუნდა სული წმინდა“). ხელის დადება, მერე მირონცხება ახალ აღთქმაში სხვაგანაც ნახსენებია. აქედან მომდინარეობს ტერმინი ხელდასხმა.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*EtymologyOnLine - word history

კატეგორია:საიდუმლონი
წოფი I

** წოფი I** — გვიანდელი აშელისა და ადრინდელი მუსტიეს ხანის ძეგლი სოფ. წოფის (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. ბანასწყლის მარცხენა ნაპირზე. წარმოადგენს გამარმარილოებული კირქვის ნაპრალში მოწყობილ ღია ტიპის ძეგლს, სადაც ადამიანი ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ცხოვრობდა. აღმოჩენილია 1957 (აკად. ნ. ბერძენიშვილი), გათხრილია 1957-1958 (გ. გრიგოლია). კულტურული ფენის საერთო სისქე 3 მ-ზე მეტია. გამოვლინდა 5 საცხოვრებელი ჰორიზონტი, რომლებიც ერთმანეთისაგან მხოლოდ შეფერილობით განსხვავდება. მოპოვებულია 2800 ქვის ნივთი (მათ შორის ნუკლეუსები, ანატკეცები, სახოკები, წვეტანები და სხვა). წოფი I-ის ქვის ინდუსტრია არალევალუაზური, არაფაცეტირებულია, ახლოს დგას მუსტიეს კულტურის ვარიანტთან და ჯერჯერობით ცალკეა საქართველოს პალეოლითურ ძეგლებს შორის.   წოფი I-ში დადგენილია ცხოველთა 11 სახეობა.  წოფი I-ის ფაუნა: ბეწვიანი მარტორქა, ნამარხი ცხენი და ვირი, ნიამორი, დაღესტნური ჯიხვი, კეთილშობილი ირემი, დომბა, დათვი და სხვა.

წოფის ინვეტარში აღმოჩენილია „შომუ-თეფეს ტიპის“ შემადგენელი ნამგლის ჩანართები. არის აგრეთვე ამ ნამოსახლარზე ცნობილი დაკბილული მსხვილრეტუშიანი სამკელი დანა. აქვე ნაპოვნი ორი დიდი ზომის ობსიდიანის ლამელა.

## ლიტერატურა
* *გრიგოლია გ.,* ქვემო ქართლის პალეოლითი (დამარხული გამოქვაბული წოფი I), თბ., 1963;
* *Тушабрамишвили Д. М.,* Палеолит в Грузии, «საქართველოს მღვიმეები და გამოქვაბულები», 1981, ტ. 9;
* *თუშაბრამიშვილი დ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 344, თბ., 1987

კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
წოფოფორი

**წოფოფორი**, *წობოფორი* — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული შუა საუკუნეების აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, ისტორიულ სომხითში (ახლანდელი მარნეულის რაიონის ტერიტორიაზე). მოიცავდა მდ. ბანოშისწყლის (ძვ. ხოჟორნა) ხეობას მდ. დებედის ზვემო წელამდე (მიაჩნიათ, რომ გარკვეულ პერიოდში მის საზღვრებში იყო მოქცეული ჭოჭკანის ხეობა და მდ. დებედის ქვემო წელიც). სახელწოდება „წოფოფორი“ მომდინარეობს რეგიონის ცენტრის - წოფის ციხისაგან და სომხური სიტყვისაგან „ფორ“ (ნიშნავს ხევს). ქართული ისტორიული წყაროების თანახმად წოფოფორი გაჩიანის მხარეში შედიოდა. სომხეთის ისტორიის წყაროები მას გუგარქის (გოგარენე) მხარეში იხსენიებენ. წოფოფორზე გადიოდა ქართლიდან სომხეთში მიმავალი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გზა. დაახლოებით X საუკუნეში წოფოფორში აშენდა ხოჟორნის ციხე, რომელიც მხარის ახალი ცენტრი გახდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
მეჩეთი

მინი|სტამბოლის მეჩეთები
**მეჩეთი**, იგივე მიზგითი (არაბ. მასჯიდ – ლოცვის, მუხლის მოყრის ადგილი; საჯადა – ლოცვა), მუსლიმანთა საკულტო სახლი, სალოცავი და საქადაგებელი. სასოფლო, საუბნო, ტაძრული, გუმბათიანი ან თაღებიანი, სვეტებზე ნაგები. გარედან, კუთხეში, კოშკებია – მინარეთები (ან ზედ სახურავზე, საიდანაც მუეძინი უქადაგებს მორწმუნეებს და მოუწოდებს მათ). ნიში უჩვენებს მექას გზას, იქვე ინახება ყურანი და სხვა წმინდა ტექსტები. იქით, მიჰრაბისკენ უნდა იყოს მლოცველის სახე მიმართული, ესე იგი მექისკენ. მარჯვნივ კათედრაა, საიდანაც ყურანს კითხულობენ, კედლებზე ორნამენტებია ან ადგილები ყურანიდან.

## გალერეა 

File:Kaaba mirror edit jj.jpg|მასჯიდ ალ-ჰარამი, მექა
File:Mescidi nebevi.JPG|მასჯიდ ალ-ნაბავი, მედინა
File:Aqsa Facade.JPG|ალ-აკსა, იერუსალიმი
File:Umayyad Mosque Yard.jpg|ომეიადოვი, დამასკო
File:Al-Azhar (inside) 2006.jpg|ალ-ახზარი, კაირო
File:Meshed ali usnavy (PD).jpg|იმამ ალის მეჩეთი, ნაჯაფი
File:Kerbela Hussein Moschee.jpg|იმამ ჰუსეინის მეჩეთი, კერბელა
File:Quba.jpg|ალ-კუბა, მედინა, მსოფლიოში უძველესი მეჩეთი
File:012 PertevniyalCami.JPG|ვალიდ სულთანის მეჩეთი, სტამბოლი
File:Grande Mosquée de Kairouan, vue d'ensemble.jpg|უკბას მეჩეთი
File:MinaretMosqueeZitounaTunis.JPG|ოლივის მეჩეთი, ტუნისი
File:Kairo Ibn Tulun Moschee BW 4.jpg|იბნ ტულუნის მეჩეთი, კაირო
File:Spain Andalusia Cordoba BW 2015-10-27 13-54-14.jpg|მესკიტა
File:Great Aleppo mosque 176.jpg|ალეპოს დიდი მეჩეთი
File:Sultan Hasan Mosque3.JPG|სულთან ხასანის მეჩეთი, კაირო
File:Alaedin Camii.JPG|ალ-ად-დინის მეჩეთი, კონია
File:Jamé Mosque Esfahan courtyard.jpg|ისპაანის დიდი მეჩეთი
File:SamarkandBibiKhanym.jpg|ბიბი-ხანიმის მეჩეთი, სამარყანდი
File:Friday Mosque in Herat, Afghanistan.jpg|ჯუმა-მეჩეთი
File:Edirne 7333 Nevit.JPG|სელიმიეს მეჩეთი, ედირნე
File:Sultan Ahmed Mosque Istanbul Turkey retouched.jpg|სულთან აჰმედის მეჩეთი, სტამბოლი
File:Jama Masjid, Delhi.jpg|ჯამას მეჩეთი
File:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|ბადშახის მეჩეთი, ლაჰორი
File:Wikipedia-mosquee-kruszyniany.jpg|პოლონელი თათრების ხის მეჩეთი
File:Niujie Mosques02.jpg|ნიუცზე, პეკინი
File:Great Mosque of Djenné 1.jpg|ჯენეს დიდი მეჩეთი
File:Minangkabaumosque.jpg|მეჩეთი დასავლეთ სუმატრაზე
File:GD-FR-Paris-Mosquée012.JPG|პარიზის დიდი მეჩეთი
File:Shah Faisal Masjid, Islamabad.JPG|ფეისალის მეჩეთი, ისლამაბი
|ალ-ფატიხის მეჩეთი, მანამა
File:Masjid Putra.jpg|პუტრა, პუტრაჯაია
|ისტიკლალის მეჩეთი, ჯაკარტა

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Directory of Malaysian Mosques by Islamic Development Department, Malaysia (Jakim) 
* Great Mosque of Kairouan (Okba Ibn Nafi Mosque in Kairouan) 
* Great Mosque-Cathedral of Córdoba 
* Modern Islamic design in mosque interior
* The Mosque Sheikh Lotfollah 

კატეგორია:ისლამური არქიტექტურა
წუნარი

მინი|250პქ|მარჯვნივ|აღმოსავლეთის ფასადი
**წუნარი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ნიმუში, XIV საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია სოფ. წუნარში (ახლანდელი სოფ. ხეთაგუროვი, ქურთის მუნიციპალიტეტი). ნაგებია მუქი ყავისფერი გათლილი ქვით, გუმბათის სარკმლები ათია, ისინი დაღარულ ჩარჩოებშია ჩასმული, სარკმლებს შორის ჩასმულია ამობურცული კუშტულები. დასავლეთის კარის თავში ამოკვეთილია ჯვარი, რომლის ქვეშ მოთავსებულია 12-სხივიანი როზეტი. აღმოსავლეთის ფასადზე ორი ღრმა ნიშია. სამხრეთი კედელი აღდგენილია და ზედვეა დატანილი განახლების თარიღი — 1887 წელი. გუმბათი გადახურულია ქვაფიქალით. ეკლესიას გალავანი ჰქონია, რომლის შიგნით მრავალი სათავსოს ნანგრევია.

წუნარის ეკლესია აგებულია საქართველოს ძნელბედობის დროს, მონღოლთა ბატონობის ხანაში. ამ პერიოდში საქართველოში ძეგლები ნაკლებად შენდებოდა და შიდა ქართლში დიდი გუმბათოვანი ტაძრის აგება თავისთავად მნიშვნელოვანი მოვლენაა.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წოფის ციხე

250px|thumb
**წოფის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, ისტორიულ სომხითში, მდინარე ბანოშისწყლის (ძვ. ხოჟირნა) მარცხენა ნაპირზე (ახლანდელი მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფ. სადახლოს დასავლეთით 7 კმ-ზე). წოფის ციხის მიდამოებში ადამიანის ცხოვრების კვალი ქვედა პალეოლითის ხანიდან დასტურდება. აქაური დანგრეული გამოქვაბული - მუსტიეს ხანის სადგომია. წოფის ციხის მიდამოებშივეა ზედა პალეოლითისა და ენეოლითის ხანის, გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარები.

წოფის ციხე ფუნქციონირებდა VI-XIII საუკუნეებში. სიმაგრე კლდოვან მთაზეა აგებული. შემორჩენილია ზედა ციხის ნანგრევები და გალავნის ფრაგმენტები, რომლითაც კლდოვანი ფერდობის დიდი ტერიტორია იყო შემოზღუდული. ზედა ციხეში 2 სათავსია და 4 ნახევრად წრიული ბურჯი. აქვეა საცხოვრებელი კომპლექსების ნაშთები და მცირე ეკლესიის ნანგრევები. კლდეკარში, ზღუდის წყობაში და სხვა ნაწილების შენებისას გამოყენებულია უფრო ადრეული „ციკლოპური“ კედლები.

წოფის ციხესთან ნასოფლარია. შემორჩენილია ორი დარბაზული ტიპის საყდარი, რომლებიც VI-VII საუკუნეებით თარიღდება.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
DVD

**DVD** ( – ციფრული ვიდეო დისკი) — ოპტიკური დისკი, განკუთვნილი მედიის ფორმატის მონაცემთა შესანახად, რომელიც მოიცავს ვიდეოფილმებსაც, მაღალი ვიდეო და ხმის ხარისხით. გარეგნულად DVD ესმგავსება კომპაქტ დისკებს, ვინაიდან მათი ფიზიკური განზომილებები ერთნაირია (120 მმ ან ზოგიერთ მოდელში 80 მმ დიამეტრით), თუმცა ისინი სხვადასხვა ფორმატში კოდირდება და ამასთან ერთად, DVD-ს გაცილებით მაღალი ტევადობა აქვს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ორმაგი შრის განმარტება 
* DVD - ხშირად დასმული კითხვები
* YouTube: 1997 წელს Toshiba-ს მიერ წარდგენილი DVD დემო დისკი

კატეგორია:DVD
კატეგორია:ვიდეოს შენახვა
კატეგორია:ინფორმაციის შენახვის საშუალებები
კატეგორია:კომპიუტერული ტექნოლოგიები
ადათი

**ადათი** ( ჩვეულება) — ჩვეულებრივი, შარიათისაგან განსხვავებული დაუწერელი კანონ-სამართალი ისლამის აღმსარებელ ხალხებში. მომდინარეობს გვაროვნული წესწყობილებიდან. აწესრიგებს საზოგადოების ცხოვრების მრავალ მხარეს (სათემო მართვა-გამგებლობა, საოჯახო ურთიერთობანი, სასისხლო კონფლიქტები და ა. შ.). ადათი დაუწერელი ნორმაა, რომელმაც სავალდებულო ძალა მოიპოვა ხანგრძლივი და მრავალგზისი გამოყენების შედეგად. იგი ვიწრო ადგილობრივი მნიშვნელობისაა (ზოგჯერ სოფლების მიხედვითაც კი განსხვავდება). ადათი იცვლებოდა საზოგადოების განვითარების კვალდაკვალ, ძირითადად თემისა და ადათური სასამართლოების გადაწყვეტილებათა საფუძველზე. 

ისლამის ხანაში ადათი დაუპირისპირდა შარიათს. როგორც არაბული კულტურის ნაწილმა, გავლენა მოახდინა ისლამის სამართლებრივი სისტემის ჩამოყალიბებაზე, თუმცა კი მუსლიმანური სამართლის ოფიციალურ წყაროდ არ ითვლება. ისლამმა დაუშვა და შეიწყნარა ზოგი ადათისა, რომელიც არ ეწინააღმდეგებოდა შარიათს და ავსებდა მის ხარვეზებს. ზოგან, მაგალითად, კავკასიის მთიელებს შორის, ადათმა შარიათზე მეტი ავტორიტეტიც კი შეინარჩუნა. თავის მხრით, ადათმაც განიცადა შარიათის გავლენა. 

ტერმინი „ადათი“ ქართულ მეტყველებასა და ლიტერატურაში „წესის“ და „ჩვეულების“ სინონიმად შემოვიდა. საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში მას კანონმდებლობაშიც ხმარობდნენ. ამჟამად ქართულში „ადათისა“ და „ადათობრივი სამართლის“ ნაცვლად მკვიდრდება ტერმინები „ჩვეულება“ და „ჩვეულებითი სამართალი.“

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისლამი
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
ავატარა

[thumb|250px|[ვიშნუს ათი ავატარა]]
**ავატარა** (სანსკრ. अवतार avatāra „ჩამოსვლა“) — ღვთაების ჩამოსვლა დედამიწაზე, ღმერთის გამოცხადება მოკვდავი ადამიანის ან ცხოველის სახით ინდუისტურ მითოლოგიასა და რელიგიაში. ასეთი გარდასახვა მაშინ ხდება, როდესაც კეთილს ბოროტი ემუქრება, კაცობრიობა გადაგვარების გზაზე დგება, სათნოება საფრთხეშია ან მორწმუნეთა დაცვაა საჭირო. ესაა ინკარნაცია, ტრანსფორმაცია, სულიერი და ხორციელი განსპეტაკების, სათნოებისა და კანონის (დჰარმას) ხსნის პროცესი, როდესაც ღმერთი ინარჩუნებს ღმერთის ძალასა და თვისებებს, მაგრამ ხდება ადამიანი ან რაიმე ცხოველის სახეს იღებს.

არსებობს ინდუისტური ერთ-ერთი მთავარი ღვთაება ვიშნუს ათი ძირითადი განსახიერება: მატსია (თევზი), კურმა (კუ), ვარაჰა (ტახი), ნარასიმჰა (ლომკაცი), ვამანა (ჯუჯა), პარაშურამა (მებრძოლი ქურუმი), რამა (ღვთაებრივი მეფე), კრიშნა, ბუდა და კალკი (აპოკალიფსური ანგელოზი). ავატარები დახასიათებულია მაჰაბჰარატაში, რამაიანაში და პურანებში.

ათი ავატარა — ეს არის ხორცშესხმული ვიშნუ, მათგან უფრო გამოჩენილი პერსონოფიკაციებია რამა, კრიშნა და ბუდა. როდესაც პირველი ორი ინდუისტური ლიტერატურის მნიშვნელოვანი პერსონაჟი და თაყვანისცემის ობიექტია, მესამე მათგანმა — ბუდამ — ინდოეთში პოპულარობა ვერ მოიპოვა და მისი კულტი მეზობელ სახელმწიფოებში გავრცელდა (*იხ*. ბუდიზმი)

კატეგორია:სანსკრიტული სიტყვები და ფრაზები
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიის კონცეფციები
კატეგორია:ვაიშნავიზმი
კატეგორია:ვიშნუს განსხეულებები
ავტოკეფალია

**ავტოკეფალია** (ბერძნ. ავტოს – თვითონ და კეფალე – თავი) — დამოუკიდებელი მართლმადიდებლური ადგილობრივი ეკლესია, რომელიც იერარქიულად ცალკე მდგომი ერთეულია.

პირველი ავტოკეფალიური ეკლესიები წარმოიქმნა რომის იმპერიაში და მის მეზობელ ქვეყნებში. ქრისტიანობის პირველ საუკუნეებში ავტოკეფალიად ითვლებოდა რომის პროვინციების საეპისკოპოსოები, რომელთა მეთაურები ემორჩილებოდნენ უშუალოდ რომის იმპერატორს და მსოფლიო საეკლესიო კრებას. ავტოკეფალიის მქონე ეპისკოპოსები ისხდნენ პროვინციების მთავარ ქალაქებში — მეტროპოლიებში, ამიტომ ზოგიერთი მათგანი მიტროპოლიტად იწოდებოდა. IV საუკუნიდან მიტროპოლიტები და ეპისკოპოსები დაექვემდებარნენ დიოცეზების დედაქალაქთა ეპისკოპოსებს, რომელთაგან ზოგმა პატრიარქის ტიტული მიიღო. V საუკუნეში ეკლესიის მეთაურებად ითვლებოდა ხუთი პატრიარქი, ანუ პაპი: რომის, კონსტანტინოპოლის, ანტიოქიის, იერუსალიმის და ალექსანდრიისა. აღმოსავლეთის ეკლესიაში პირველი ადგილი დაიმკვიდრა კონსტანტინოპოლის პატრიარქმა, რომელიც იმპერატორთა მფარველობის შემწეობით დაწინაურდა. VII საუკუნიდან დაიწყო აღმოსავლეთის დანარჩენ საპატრიარქოთა დაკნინება, რაც არაბების დაპყრობებით იყო გამოწვეული. დაიწყო არაბერძნული ავტოკეფალური ეკლესიების ჩამოყალიბება, რასაც ბიზანტიის იმპერატორები და პატრიარქები ეწინააღმდეგებოდნენ.

V საუკუნიდან მოიპოვა ავტოკეფალია ქართულმა ეკლესიამ. V-VII საუკუნეებში ავტოკეფალია მიიღო კვიპროსის ეკლესიამ. 1448 წელს ავტოკეფალური გახდა რუსეთის ეკლესია. XIX საუკუნის I ნახევარში ავტოკეფალია მიიღო საბერძნეთის (ელადის) ეკლესიამ. XIX საუკუნის II ნახევარში შეიქმნა ბულგარეთის, სერბეთისა და რუმინეთის ავტოკეფალური ეკლესიები.

ამჟამად არსებობს 16 ავტოკეფალიური მართლმადიდებლური ეკლესია: ალბანეთის, ალექსანდრიის, ამერიკის, ანტიოქიის, ბულგარეთის, ელადის, იერუსალიმის, კვიპროსის, კონსტანტინოპოლის, პოლონეთის, რუმინეთის, რუსეთის, საქართველოს, სერბეთის, უკრაინისა და ჩეხეთისა და სლოვაკეთის ეკლესიები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი, ივ.*, „ქართველი ერის ისტორია“ წიგნი 3, თბილისი, 1966
**ლომინაძე, ბ*. „სახელმწიფოს და ეკლესიის ურთიერთობა VIII-XII საუკუნეებში“, კრებული საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბილისი, 1966

## რესურსები ინტერნეტში 
*Autocephaly, OrthodoxWiki-ს სტატია
*Autocephali Catholic Encyclopedia-ს სტატია
*Charles Wegener Sanderson, Autocephaly as a Function of Institutional Stability and Organizational Change in the Eastern Orthodox Church

კატეგორია:ქრისტიანობა
678

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*11 აპრილი : დონუსი — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ვაშინგტონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ვაშინგტონი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* ვაშინგტონი, ჯორჯ — აშშ-ის პრეზიდენტი
* ვაშინგტონი — ქალაქი აშშ-ში
* ვაშინგტონი — შტატი აშშ-ში
* ვაშინგტონი — მთა ნიუ-ჰემფშირში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დაუჯდომელი

**დაუჯდომელი**, *აკათისტო* () — საგალობელი; თავდაპირველად იყო მხოლოდ ღვთისმშობლისადმი მიძღვნილი სამადლობელი საგალობელი. ღვთისმშობელს მიეწერება ბიზანტიის დედაქალაქ კონსტანტინოპოლის სასწაულებრივი გადარჩენა შემოსეული მტრისაგან. ამ მოვლენის აღსანიშნავად შეიქმნა საგალობელი დაუჯდომელი, რომელიც მუხლმოუდრეკლად, დაუჯდომლად, ფეხზე მდგომთ (აქედან არის სახელწოდებაც) უნდა წარმოეთქვათ. 

დაუჯდომლის ტექსტი ქართულად ადრე ითარგმნა. ის მარხვანის შემადგენელი ნაწილი იყო და დიდმარხვის მეხუთე კვირის შაბათ დღეს გალობდნენ. მოგვიანებით მისი ტექსტი შეიტანეს ჟამნებში და ჟამნგულანებში. ყველაზე ადრინდელი ხელნაწერები, რომელშიც დაუჯდომლის ქართული ტექსტია დამოწმებული, არის 1052 წლით დათარიღებული სინური ხელნაწერი, ნუსხა №5 („იბაკონი წმიდისა ღმრთისმშობლისანი, რომელსაც დაუჯდომელი ეწოდების, ბერძნულად აკათისტო“) და XI საუკუნის „პარიზი-5“ („იბაკონი ყოვლად წმიდისა ღმრთისმშობლისანი“). დაუჯდომლის ტექსტი ქართულად პირველად XVIII საუკუნის ბოლოს დაიბეჭდა. 

მოგვიანებით დაუჯდომლის ცნება გაფართოვდა და ჰიმნოგრაფიაში ერთგვარ ჟანრადაც ჩამოყალიბდა. ასე შეიქმნა ჯვრის, გაბრიელ მთავარანგელოზის, იოანე ნათლისმცემლის, წმ. ბარბარეს, აგრეთვე, სვეტიცხოვლის (ავტორი ნიკოლოზ გულაბერისძე), წმ. ნინოს და სხვა ორიგინალური დაუჯდომლები.
## ლიტერატურა
* *ყაუხჩიშვილი ს.,* ბიზანტიური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1963;
* *Пападопуло-Керамевс А.,* Акафист, «Византийский временник», 1903, т. 10;
* * მისივე,* О настоящем положении вопроса об Акафисте, იქვე, 1910, т. 15;
* „ლოცვანი და დაუჯდომელი ღმრთისმობლისაჲ“. ახალი, შესწორებული გამოცემა მოამზადა ედიშერ ჭელიძემ. საეკლესიო ბიბლიოთეკა, ტ. III. თბ., 2006;

კატეგორია:საგალობლები
ალავერდობა

[thumb|„ალავერდობა“, [გრიგოლ გაგარინი|გ. გაგარინის ნახატი]]
**ალავერდობა** — ნაყოფიერებასა და მოსავლის აღება-დაბინავებასთან დაკავშირებული დღესასწაული. იმართება ალავერდის ტაძრის კარზე, ალავერდის მონასტრის დამაარსებლის იოსებ ალავერდელის სახელზე. იწყებოდა 29 სექტემბერს და გრძელდებოდა სამ კვირას. სამსაფეხურიანი ციკლი (თავი ალავერდობა, შუა ალავერდობა და ბოლო ალავერდობა) შეიცავდა სინკრეტული რწმენა-წარმოდგენებით შექმნილ დღესასწაულს (წინაქრისტიანული და ქრისტიანული ელემენტებით). ალავერდობაზე ღამის თევით მოდიოდნენ მლოცველები გარეკახეთიდან, ქიზიყიდან, ერწო-თიანეთიდან, ფშავ-ხევსურეთიდან, აგრეთვე მეზობლად მოსახლე ქისტები, დაღესტნელები და ელები. 

ალავერდობასთან დაკავშირებული იყო ტრადიციული ბაზრობა, რომელმაც XIX საუკუნის II ნახევრიდან ფართო ხასიათი მიიღო. გასაყიდად შემოჰქონდათ სამრეწველო საქონელი, შინასამრეწველო ნაწარმი, მესაქონლეობისა და მიწათმოქმედების პროდუქტები. 

## ლიტერატურა
*იანქოშვილი მათე, „დაბა და სოფელი ალავერდი“ „ივერია“ N203 — 1900

კატეგორია:საქართველოს დღესასწაულები
კატეგორია:წმინდა გიორგი
რა? სად? როდის? (საქართველოს კლუბი)

thumb|280px
**საქართველოს კლუბი „რა? სად? როდის?“** — არასამთავრობო ორგანიზაცია, კავშირი, რომელიც დაარსდა 1994 წლის დეკემბერში.

საქმიანობის მიზნებია საქართველოს ახალგაზრდობის ინტელექტუალური დონის და ერუდიციის ამაღლება, ინტელექტუალური თამაშების რეგიონული, რაიონული, საინსტიტუტო და სასკოლო კლუბების ჩამოყალიბება, სატელევიზიო ინტელექტ-შოუების მოწყობა.

კლუბის პრეზიდენტი დაფუძნებიდან  დღემდე არის გიორგი მოსიძე.

1996 წელს კლუბი გაწევრიანდა „რა? სად? როდის?“ კლუბების საერთაშორისო ასოციაციაში.

კლუბის საქმიანობა მოიცავს ორ ძირითად მიმართულებას: 1. სატელევიზიო „რა? სად? როდის?“; 2. სპორტული „რა? სად? როდის?“.

ამჟამად კლუბის წევრია 1000-მდე უფროსი ასაკისა და საბავშვო გუნდი. რეგულარულად იმართება საქართველოს, თბილისის, ბათუმისა და ქუთაისის ჩემპიონატები სპორტულ „რა? სად? როდის?“-ში. არარეგულარული თამაშები იმართება ზუგდიდში, გორში, ფოთში, რუსთავში, თელავში, წალენჯიხაში, ქარელში და სხვა.

თბილისში თამაშები ეწყობა ყოველ კვირა დღეს, 13.00-19.00 საათზე, კავკასიის უნივერსიტეტის სააქტო დარბაზში. დასწრება თავისუფალია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კლუბის ოფიციალური საიტი 
* რა? სად? როდის? შეკითხვების არქივი

კატეგორია:რა? სად? როდის?
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
ანიჩკოვის ხიდი

[მინი|300px|ხედი ხიდზე [ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლე|ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლის ფონზე.]]
**ანიჩკოვის ხიდი** () — პირველი და ყველაზე განთქმული ხიდია მდ. ფონტანკაზე სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი. ხიდი, რომელიც აიგო 1841-1842 წლებში და რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 1906-1908 წლებში, გამოირჩევა მარტივი ფორმითა და რამდენიმე თვალისმომჭრელი დეკორაციით. განთქმული ოთხი ცხენის სკულპტურასთან (1848-1850) ერთად ხიდს ერთ-ერთი ყველაზე საუცხოო ორნამენტებიანი ჭედური რკინის სახელურები აქვს მთელ პეტერბურგში. ამ სტრუქტურას საკუთარ ნაწარმოებებში ხოტბა შეასხეს პუშკინმა, გოგოლმა და დოსტოევსკიმ.

## ლიტერატურა 

*Yu. B. Novikov, *Mosty i naberezhnye Leningrada*, Lenizdat: Saint Petersburg (Russia), ISBN 5-289-00690-7

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები
კიევის წმინდა ანდრიას ტაძარი

thumb|300px|წმ. ანდრიას ტაძარი.
**კიევის წმინდა ანდრიას საკათედრო ტაძარი** () — ბაროკოს სტილის ტაძარი კიევში. აგებულია 1747-1754 წლებში იმპერატორის არქიტექტორის ‎ბართოლომეო რასტრელის პროექტით. ტაძარი შემაღლებულ ბორცვზე (ანდრიივსკა ჰორა) დგას და გადაჰყურებს ისოტორიულ პოდილის უბანს.  

ტაძარი ააგეს რუსი და უკრაინელი ხელოსნების ჯგუფებმა ივანე მიჩურინის ხელმძღვანელობით, რომელიც იმხანად მოსკოვის მთავარი არქიტექტორი იყო. შენობამ ამ ადგილზე შეცვალა ძველი ამაღლების ეკლესია ქალთა ბაზრის მოედანზე. ლეგენდის თანახმად წმინდა ანდრია მოციქულმა ჯვარი აღმართა და დიდი ქრისტიანული ქალაქის დაფუძნება იქადაგა სწორედ ამ ადგილას, რომელიც იმ დროს თითო-ოროლა მოსახლესა და სახნავ-სათესებს ეჭირა.

1968 წლიდან ეკლესია მუზეუმად აქციეს. დროგამოშვებით აქ ტარდება უკრაინის ავტოკეფალური მართლმადიდებლური ეკლესიის ლიტურგიები.

## რესურსები ინტერნეტში
* St. Andrew’s Church opens in Kyiv after 11 years of unprecedented restoration works. 2021-02-11.
* 
* 
* St. Andrew’s Church, "Kyiv in Your Pocket" 
* 

კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები
კატეგორია:კიევის არქიტექტურა
ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლე

thumb|250px|ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლე.
[thumb|250px|სასახლის ხედი [ანიჩკოვის ხიდი|ანიჩკოვის ხიდის მოპირაპირედ, 1850 წ.]]
**ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლე** () — ნეო-ბაროკოს სტილის სასახლე სანქტ-პეტერბურგში, ნევის პროსპექტისა და მდ. ფონტანკას გადაკვეთასთან. 1750-იან წლებში აგებული სასახლე სარკისებრი ანარეკლია ბართოლომეო რასტრელის სტროგანოვის სასახლის და მის მოპირდაპირედ დგას ნევსკიზე.

სასახლე საკუთარ საწყისს გრაფინია ბელოსელსკაია-ბელოზერსკაიას მე-18 საუკუნის სახლიდან იღებს. 1799 წელს მან დაიქირავა არქიტექტორი ფიოდორ დემერცევი შენობის ნეოკლასიკურ სტილში რეკონსტრუქციისთვის. მისი ვაჟის გარდაცვალების შემდეგ სასახლე მემკვიდრეობით ერგო მის ცოლს, რომელმაც შემდეგ გრაფ ვიქტორ კოჩუბეი უმცროსზე იქორწინა.

გადმოცემის თანახმად კოჩუბეის სურდა მისი მეუღლის სასახლე ქუჩის მოპირდაპირედ მდგარი რასტრელისეული სტროგანოვის სასახლის მოპაექრე ყოფილოყო და ამგვარად დაიქირავა ანდრეას შტაკენშნაიდერი და დავიდ იენსენი მისი ასლის შესაქმენლად. 1847-48 წელს ჩატარებული მნიშვნელოვანი რეკონსტრუქციის შედეგად სასახლემა ბრწყინვალე როკოკო იერი მიიღო. შენობის ბრწყინვალებით მოხიბლულმა კნიაზმა სერგეი ალექსანდროვიჩმა 1883 წელს ის საკუთარი რეზიდენციისთვის შეისყიდა.

1905 წელს სერგეის მკვლელობის შემდეგ მისმა ქვრივმა ელიზავეტამ სასახლე საჩუქრად მის ძმისწულს დმიტრი პავლოვიჩს გადასცა. ამ უკანასკნელმა რუსეთის რევოლუციის პერიოდში სასახლე სასწრაფოდ გაყიდა, ორი წლის შემდეგ კი ახალმა მთავრობამ მისი ნაციონალიზაცია მოახდინა და 1991 წლმადე აქ ადგილობრივი საბჭო იყო განლაგებული, რის შემდეგაც ის მუნიციპალური კულტურულ ცენტრად გადაკეთდა. სასახლის როკოკო ინტერიერი მეორე მსოფლიო ომისგან დანგრევას გადაურჩა. 1954 წელს სასახლე ადრინდელ მდგომარეობაში აღდგა და ამჟამად აქ კამერული ორკესტრის კონცერტები იმართება მცირე აუდიენციებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია სასახლის შესახებ სანქტ-პეტერბურგის სამთავრობო საიტზე (რუსულად). 

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის სასახლეები
წუქეთი

** წუქეთი**, *წახური* — მხარე შუა საუკუნეების საქართველოში V-XVII საუკუნეებში. 

## ისტორია
V საუკუნეში წუქეთი იყო იბერიის სამეფოში შემავალი ფეოდალური ერთეული, რომელსაც სათავეში მთავარი ედგა. VIII საუკუნის შუახანებში წუქეთის მთავრის იურისდიქცია ვრცელდებოდა თუშეთსა და ხუნძახზე. VIII-IX საუკუნეებში წუქეთი ჯერ ჰერეთის სამთავროს, შემდგომში კი ჰერეთის სამეფოს ერთ-ერთი საერისთავო იყო. ცალკე ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდა მას შემდგომ საუკუნეებშიც. 

XVI საუკუნეში სამოურავოდ იქცა. 1604 წელს სპარსეთის შაჰმა აბას I-მა კახეთის მეფე კონსტანტინე I-ს გამოსთხოვა საჩუქრად. ეს ტერიტორია შაჰმა საგამგებლოდ წახურელ ალიბეგს უწყალობა, სულთნობა უბოძა და თავისი მფარველობის ქვეშ გამოაცხადა. ერთი მოსაზრებით ალიბეგი იყო ისლამმიღებული ქართველი თავადი ვახვახიშვილი. ელისუს სასულთნოს სულთანთა ხელისუფლება ფაქტობრივად კახეთის სამეფოში შემავალი წუქეთის მოურავების ხელისუფლების გაგრძელება იყო. ამით კახეთს აღმოსავლეთის კედელი მოერღვა და ელისუს სასულთნო გახდა კახეთისა და ქართლის წინააღმდეგ ლაშქრობების ფორპოსტი.

## ისტორიული ძეგლები
ისტორიული წუქეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები: ყუმის ტაძარის (VIII ს.) და ლექეთის ტეტრაკონქი (VIII-IX სს.).

## ლიტერატურა
**პაპუაშვილი თ.,* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970;

კატეგორია:ჰერეთი
არშაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**არშაკი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არშაკ I — ქართლის მეფე
* არშაკ II — ქართლის მეფე
* არშაკ III — ქართლის მეფე
არშაკიანები

**არშაკიანები** — პართიის არშაკიდების დინასტიის იბერიაში გამეფებული შტო 189-დან 284 წლამდე, კირილ თუმანოვის მიხედვით (186-დან 265 წლამდე, ვახუშტის მიხედვით). არშაკიანების შემდეგ ხოსროიდების დინასტია გამეფდა.

## არშაკიანი მეფეები
* რევ I, 189–216
* ვაჩე I (რევ I-ის ძე), 216–234
* ბაკურ I (ვაჩე I-ის ძე), 234–249
* მირდატ II (მითრიდატე; ბაკურ I-ის ძე), 249–265 (ამაზასპ III 260–265 წლებში იბერიის *ანტი-მეფეა*)
* ასფაგური (მირდატ II-ის ძე), 265–284

## ლიტერატურა
**მელიქიშვილი გ.,* ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, «ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1958, ტ. 4, ნაკვ. 1;
**ჯანაშია ლ.,* ქსე, ტ.1 , გვ. 613, თბ., 1975
* 

კატეგორია:იბერიის მეფეები
არშაკუნიანები

[მინი|300px|სომხეთის სამეფო ასშაკუნიანთა დინასტიის პერიოდში, [150 წ.]]
**არშაკუნიანები** — სამეფო დინასტიის სომხეთში (62-428), პართელ არშაკიდთა უმცროსი შტო. დააარსა პართიის მეფე ვალარშ I-ის ძმამ თრდატ I-მა (62, ოფიციალური 66-78). თავდაპირველად ტახტის პრეტენდენტს რომის იმპერატორის საბოლოო ნებართვით პართია აგზავნიდა. პართელი არშაკიდების დაცემის შემდეგ კი, როდესაც ირანში სასანიანები გამეფდნენ (226), სომხეთის მეფემ ხოსროვ I დიდმა არ ცნო ისინი და სომეხ არშაკუნიანთა ხელისუფლება მას შემდეგ მემკვიდრეობითი გახდა. არშაკუნიანების დროს სომხეთში ყალიბდებოდა ფეოდალური ურთიერთობა. თრდატ III დიდის (298-330) მეფობის წლებში. სომხეთის ოფიციალურ რელიგიად ქრისტიანობა გამოცხადდა (301). არშაკუნიანები იბრძოდნენ ფეოდალური სეპარატიზმის წინააღმდეგ და ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის, მაგრამ უშედეგოდ. ირანსა და რომს შორის დიდი სომხეთის გაყოფის შემდეგ (387) კი მათი ვასალები გახდნენ. 428 წელს არშაკუნიანების ხელისუფლება დაეცა.

## არშაკუნიანთა წარმომადგენლები 
## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:დინასტიები
წყალწმინდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წყალწმინდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*წყალწმინდა – სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში
* წყალწმინდა – სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში
წყარო

**წყარო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წყარო – მიწისქვეშა წყლის ბუნებრივი გამოსავალი
* წყარო – სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
* წყარო – ქართული საბავშვო სურათებიანი კრებული
წყაროსთავი

საკუთარი სახელი **წყაროსთავი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წყაროსთავი – სოფელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში.
* წყაროსთავი – ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ჯავახეთში.
* წყაროსთავი – ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი კლარჯეთში.
* წყაროსთავი – წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია თელავის მუნიციპალიტეტში.
* წყაროსთავი – არხოტისწყალის შენაკადი.
კარწახი

**კარწახი** — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კარწახი, ფილიპოვკა). მდებარეობს ჯავახეთის ზეგნის სამხრეთ ნაწილში, კარწახის ტბის მახლობლად. ზღვის დონიდან 1860 მეტრი, ახალქალაქიდან 30 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 776 კაცი.

## ფოტოსურათები

სურათი:0059c.jpg|კარწახი, 2005
სურათი:XDSC 0079c.jpg|სომხური ეკლესია სოფელში, 2005
სურათი:XDSC 0080c.jpg|ეკლესია შიგნით
სურათი:კარწახიc.jpg|ეკლესია შიგნით
სურათი:კარწახი.jpg|სომეხი პოეტის - ჯივანის ძეგლი
სურათი:XDSC 0065c.jpg|დღემდე დგას ვ. ი. ლენინის ძეგლი, 2005
სურათი:XDSC 0074c.jpg|მონუმენტი მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთათვის

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჭალა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭალა — ხეობის ძირის ნაწილი;
* ჭალა — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* ჭალა — სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში;
* ჭალა — სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში;
* ჭალა — სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში;
* ჭალა — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში;
* ჭალა — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.
ჭალოვანი

საკუთარი სახელი **ჭალოვანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭალოვანი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში
* ძველი სახელწოდება ჭიათურის მუნიციპალიტეტში შემავალი სოფლებისა:
** ზედა ჭალოვანი
** ქვედა ჭალოვანი
ჭართალი

საკუთარი სახელი **ჭართალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭართალი — მთა არსიანის ქედზე
* ჭართალი — მთა ალევის ქედზე
* ჭართალი — ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში
* ჭართალი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
არჩილ ჭავჭავაძე

250px|thumb|არჩილ ჭავჭავაძე 1882 წ.
**არჩილ გულბაათის ძე ჭავჭავაძე** (დ. 1841, სოფ. წინანდალი, ახლანდელი თელავის მუნიციპალიტეტი ― გ. 10 ივლისი  [ძვ. სტ. 27 ივნისი], 1902, თბილისი), რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1896). კავალერიის გენერალ ზაქარია ჭავჭავაძის უმცროსი ძმა.
## ბიოგრაფია 
სამხედრო სამსახური დაიწყო 1862 წელს პროპორშჩიკის ჩინით. ტვერის 43-ე დრაგუნთა პოლკისა და კავკასიის მე-12 სახაზო ათასეულის შემადგენლობაში 1862-1864 მონაწილეობდა კავკასიის ომების (1817–1864) უკანასკნელ ოპერაციებში დასავლეთ კავკასიაში. 1876 მიიღო მაიორის ჩინი. 1877 ახლადჩამოყალიბებული დაღესტნის ცხენოსანთა ბრიგადის მე-3 პოლკის მეთაური იყო. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878). განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი ავლარის მთასთან 1877 წლის 3 ოქტომბერს/15 ოქტომბერს გამართულ ბრძოლაში, ყარისის აღებაში 1877 წლის 6 ნოემბერს/18 ნოემბერს, არზრუმთან ბრძოლებში. 1879 წელს ჭავჭავაძე დანიშნეს დაღესტნის ცხენოსანთა 1-ლი პოლკის მეთაურად, იგი მონაწილეობდა იმიერკასპირეთში რუსეთის არმიის ახალთექის (1879 აგვისტო) ექსპედიაში. 1883 ჭავჭავაძეს მიენიჭა პოლკოვნიკობა. 1889-1896 წლებში იყო სევერსკის პოლკის მეთაური. 1896-1902 - კავალერიის ბრიგადის მეთაური, ხოლო 1902 წლის 11 ივნისს/24ივნისს დაინიშნა კავკასიის კავალერიის დივიზიის მეთაურად.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1841
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1902
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
ა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ნეო...

**ნეო...** () — რთული სიტყვის შემადგენელი ნაწილი, პრეფიქსი, ნიშნავს ახალს, განახლებულს. 

ნეო- „ახალის“ უმარტივესი მნიშვნელობით გვხვდება შემდეგ მაგალითებში:

*ნეაპოლისი — ნეაპოლის თავდაპირველი ბერძნული სახელი „ახალი ქალაქი“;
*ნეოანთროპი — თანამედროვე ტიპის ადამიანი;
*ნეოლოგიზმი — ენაში ახლად შემოღებული სიტყვა;
*ნეონი — ახლად აღმოჩენილი (1898) კეთილშობილი აირი;
*ნეონატი — ახალშობილი ბავშვი;
*ნეოლიბერალიზმი;
*ნეოკლასიციზმი;
*ნეოკონსერვატივიზმი;

რაიმე კონტინუუმის ნაწილების ფორმათა განსასაზღვრავად, ნეო- ხშირად პალეო-სთან კონტრასტში იყენება, შესაბამისად:

*ნეოლითი, „ახალი“ ქვის ხანა, უპირისპირდება „პალეოლითს“.

იდეათა ისტორიაში „ნეო-“ მიუთითებს მივიწყებული თავდაპირველის აღორძინებას ახალი მახასიათებლებით ან ახალი აქცენტით, რაც განასხვავებს ამ იდეას ან მიმდინარეობას მისი ორიგინალისგან. თუმცა ასევე მიიჩნევა, რომ იდენტურობა ძველ ფორმასთან მნიშვნელოვანი ნაწილია ახალისთვისაც:

*ნეო-ევანგელიზმი;
*ნეო-ლუთერანიზმი;
*ნეო-ჰასიდიზმი;
*ნეო-ნაციზმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თავსართები
ნეობაროკო

thumb|left|200px|
[thumb|left|200px|პარიზის ოპერის ფოიე, აგებულია [გარნიე, შარლ|შარლ გარნიეს მიერ.]]
**ნეობაროკო** — ხელოვნების ქმნილებები, რომელშიც გამოყენებულია ბაროკოს სტილის მნიშვნელოვანი ასპექტები, თუმცა ბაროკოს პერიოდს არ განეკუთვნება. ეს ეხება მუსიკას, არქიტექტურას, მხატვრობასა და დეკორატიულ ხელოვნებას, თუმცა ყველაზე ხშირად მუსიკასა და არქიტექტურაში გამოიყენება.

## ნეობაროკოს არქიტექტურა 
ნეო-ბაროკოს არქიტექტურის რამდენიმე თვალსაჩინო ნიმუშია:
***აშტონის მემორიალი**, ლანკასტერი, ინგლისი
***ბელოსელსკი-ბელოზერსკის სასახლე**, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი
***კრისტიანსბორგის სასახლე**, კოპენჰაგენი, დანია
***ორთაქის მეჩეთი**, სტამბოლი, თურქეთი
***გარნიეს სასახლე** (პარიზის ოპერა), პარიზი, საფრანგეთი
***ზემპერის ოპერა**, დრეზდენი, გერმანია
***სცეჩენის სამკურნალო აბანო**, ბუდაპეშტი, უნგრეთი

არსებობს ასევე რამდენიმე პოსტ-მოდერნისტული შენობა, რომელიც ბაროკოს სტილშია ნაგები, მაგ. მოცეკვავე სახლი (პრაღა) ვალდო მილუნიჩისა და ფრენკ გერის მიერ.

## ნეობაროკოს მუსიკა 
300px|thumb|სცეჩენის სამკურნალო აბანო ბუდაპეშტში
:''იხ. აგრეთვე ნეოკლასიციზმი მუსიკაში
ქვემოთ მოყვანილია ზოგიერთი კომპოზიტორი, რომელიც საკუთარ ნაწარმოებებში ბაროკოს იდიომებსა და ფორმებს იყებდა ბაროკოს პერიოდის შემდეგ:
***ბეთჰოვენი, ლუდვიგ ვან** (1770–1827), გერმანელი
***ბურმანი, ჰენდრიკ** (1951–), ნიდერლანდელი
***ჰინდერმიტი, პოლ** (1895–1963), გერმანელი
***ლუტენი, ელოდი** (1950–), დაბ. ფრანგი, შემდეგ აშშ-ის მოქალაქე
***ლუტოსლავსკი, ვიტოლდ** (1913–1994), პოლონელი
***მოია, მარკ** (1980–), ამერიკელი
***მოცარტი, ვოლფგანგ ამადეუს** (1756–1791), ავსტრიელი
***სტრავინსკი, იგორ** (1882–1971), რუსი

კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
დეკორაცია

მინი|დეკორაცია
**დეკორაცია** (გვიანდ. ლათ. decoratio *ლათ.* decoro - ვრთავ) — სცენის გაფორმება, რომელიც სპექტაკლის იდეურობისა და შინაარსის უკეთ აღქმას უწყობს ხელს. დეკორაციას ქმნიან ფერწერის, გრაფიკის, არქიტექტურის, განათების და სხვა საშუალებებით. (თეატრალურ-დეკორაციული ხელოვნება).

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 449, თბ., 1978

კატეგორია:დიზაინი
ტიციანი

**ტიციანი (ტიციანო) ვეჩელი** (; დაახლოებით 1488-90 — 27 აგვისტო, 1576) — XVI საუკუნის იტალიური რენესანსის ვენეციური სკოლის წამყვანი ხელოვანი. დაიბადა პიევე-დი-კადორეში, ფრიულის პროვინცია, იტალია და გარდაიცვალა ვენეციაში. სიცოცხლეში ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც **და კადორე**, მისი დაბადების ადგილის მიხედვით.

თანამედროვეთა მიერ შეფასებული როგორც "მზე მცირე ვარსკვლავთა შორის", ტიციანის შემოქმედება იტალიელ მხატვართა შორის ყველაზე მრავალფეროვანი და ყოვლისმომცველი იყო. მოიცავდა რა პორტრეტებსა და პეიზაჟებს (ორი მთავარი ჟანრი, რითაც სახელი გაითქვა), ასევე მითოლოგიურ და რელიგიურ მოტივებს. 40 წლის ასაკში რომ გარდაცვლილიყო, მას უკვე ექნებოდა მისი დროის ყველაზე გავლენიანი ხელოვანის სახელი მოხვეჭილი. თუმცა ის ნახევარ საუკუნეზე მეტს ცოცხლობს და ბოლო წლებში პოლარულად იცვლის ხატვის სტილს, რის გამოც მრავალ ხელოვნებათმცოდნეს არ ძალუძს დაიჯეროს, რომ მისი ადრეული და გვიანდელი ნამუშევრები შესაძლებელია ერთი პიროვნების ხელს ეკუთვნოდეს. მისი კარიერის ორი პოლარული ნაწილის გამაერთიანებელია მისი ღრმა ინტერესი ფერებში. და მიუხედავად იმისა, რომ მისი გვიანდელი ნამუშევრები არ გამოირჩევა იმდენად მკაფიო ჟღერადი ფერებით, როგორც ეს მის ადრინდელ ტილოებს ახასიათებდა, მისი ფუნჯის ჰაეროვან მოსმებსა და პოლიქრომატულ ფერთა გამებს მანამდე დასავლეთის ხელოვნების ისტორიაში პრეცედენტი არ ჰქონდა.

## ტიციანის ნამუშევრები 
* მიწიერი და ციური სიყვარული

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტიციანის ბიოგრაფია ვრცლად
* ტიციანის შემოქმედება
* ტიციანი ნახატების გალერეა

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მხატვრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1576
კატეგორია:შავი ჭირით გარდაცვლილები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჭერემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჭერემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭერემი — ქალაქი ისტორიულ ჰერეთში
* ჭერემი — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
ჭერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჭერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭერი - სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში;
* ჭერი - სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.
ჭილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჭილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭილი - მცენარეთა გვარი
* ჭილი - პაპირუსის ქართული შესატყვისი
ჭობარეთი

საკუთარი სახელი **ჭობარეთი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭობარეთი – მთა მდინარეების მტკვრისა და ჭობარეთის წყალგამყოფზე სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
* ჭობარეთი – მდინარე ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში
* ჭობარეთი – სოფელი ასპინძის მუნიციპალიტეტში
პურ-მარილი

მინი|პურ-მარილი
**პურ-მარილი** ( ) — სლავური სტუმართმოყვარეობის, დახვედრის ცერემონია (მოიცავს, რუსებს, უკრაინელებს, ბელარუსებს, პოლონელებს, ჩეხებს, სლოვაკებს, ბულგარელებსა და სერბებს). სავარაუდოდ ეს ტრადიცია ძველი ადათიდან მომდინარეობს რომელსაც სტუმართმოყვარეობის ღმერთის რადიგოსტის პატივსაცემად მართავდნენ.

მსგავსი ტრადიცია არსებობს ლიეტუვაში (duona ir druska), რომლის კულტურა ისტორიულად უკავშირდება ჩრდილო სლავურს. იგივე ტრადიცია შეიძლება ინახოს რუმინეთშიც (pâine şi sare). რუმინეთი ლათინური ქვეყანაა, თუმცა მას ემეზობლება სლავური ქვეყნები და ტრადიცია მათგან ნასესხები უნდა იყოს.

პურისა და მარილის ებრაულ ტრადიციას სხვა მნიშვნელობა აქვს.

როდესაც ძვირფასი, მნიშვნელოვანი სტუმარი მობრძანდება, მას ხვდებიან ახლადგამომხცვარი პურით რუშნიკზე (დაქარგული ხელსახოცი). სამარილე პურის თავზე იდება ან მაგრდება. თანამედროვე რუსეთში, ოფიციალურ შეხვედრებზე, პურ-მარილს სტუმარს ეროვნულ ტანისამოსში (სარაფანი და კოკოშნიკი) გამოწყობილი ახალგაზრდა გოგონები მიართმევენ.

კატეგორია:ტრადიციები
კატეგორია:სლავური კულტურა
ჭყვიში

საკუთარი სახელი **ჭყვიში** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭყვიში - ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება 
* ჭყვიში - სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში, შუამთის თემში
* ჭაგან-ჭყვიში - სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში, მთისძირის თემში