ინდოეთ-ჩინეთის ურთიერთობები

ჩინეთსა და ინდოეთს ისტორიულად ათასობით წლის მანძილზე მშვიდობიანი ურთიერთობა ჰქონდათ, თუმცა უახლოეს პერიოდში ქვეყნებს შორის ურთიერთობები ცვალებადია. ქვეყნებს შორის ურთიერთობები განსაკუთრებით შეიცვალა 1949 წელს ჩინეთის კომუნისტური პარტიის გამარჯვებისა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის მიერ ტიბეტის ანექსიის შემდეგ. ორივე სახელმწიფო ცდილობს ეკონომიკური თანამშრომლობის განვითარებას, თუმცა ხშირი სასაზღვრო დავები და ეკონომიკური ნაციონალიზმი დაპირისპირების მთავარი მიზეზებია. 

ჩინეთსა და ინდოეთს შორის კულტურული და ეკონომიკური ურთიერთობები ანტიკური ხანიდან იწყება. აბრეშუმის გზა არა მხოლოდ ინდოეთსა და ჩინეთს შორის მთავარი სავაჭრო მარშრუტის ფუნქციას ასრულებდა, არამედ ინდოეთიდან აღმოსავლეთ აზიაში ბუდიზმის გავრცელებაშიც დიდი როლი ითამაშა. XIX საუკუნეში ჩინეთი მზარდ ოპიუმის ვაჭრობაში იყო ჩართული ოსტინდოეთის კომპანიასთან, რომელიც ინდოეთში მოყვანილი ოპიუმის ექსპორტს ახორციელებდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის ინდოეთმა და ჩინეთის რესპუბლიკამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს იაპონიის იმპერიის პროგრესის შეჩერებაში.1947 წელს ინდოეთმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა და ჩინეთთან ურთიერთობები დაამყარა. თანამედროვე სინო-ინდური ურთიერთობები 1950 წელს დაიწყო. ინდოეთი ერთ-ერთი პირველი იყო არაკომუნისტურ ქვეყნებს შორის, რომელმაც ჩინეთის რესპუბლიკასთან ფორმალური ურთიერთობები დაამთავრა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა ცნო კონტინენტური ჩინეთისა და ტაივანის ლეგიტიმურ ხელისუფლებად. ჩინეთი და ინდოეთი აზიაში ორი მთავარი რეგიონული ძალაა. ორივე მსოფლიოში ყველაზე მრავალმოსახლიანი სახელმწიფოა და მსოფლიო მასშტაბით ყველაზე მზარდ დიდ ეკონომიკებს შორისაა.

## ისტორია
. 2010 წელს ორმხრივმა ვაჭრობამ 60 მილიარდ ამერიკულ დოლარს გადააჭარბა და ჩინეთი ინდოეთის ერთეული უმსხვილესი სავაჭრო პარტნიორი გახდა.]]

1962 წლის ჩინეთ-ინდოეთის ომის, 1967 წლის ნათუ-ლისა და ჩო-ლის შეტაკებებისა და ლადაქის, აქსაი-ჩინისა და არუნაჩალ-პრადეშის გამო დღემდე მიმდინარე სასაზღვრო კონფლიქტის მიუხედავად, სინო-ინდური ურთიერთობები საგრძნობლად გაუმჯობესდა 1988 წლის შემდეგ. ორივე ქვეყანა საზღვრებთან დაძაბულობის განმუხტვას, ვაჭრობისა და კულტურული კავშირების გაფართოებასა და ურთიერთობების ნორმალიზებას ცდილობს.

2004 წლიდან ჩინეთისა და ინდოეთის ეკონომიკური ზრდა ორ სახელმწიფოს შორის ურთიერთობების გამყარებას უწყობს ხელს. 2007 წელს ჩინეთსა და ინდოეთს შორის ვაჭრობის დონე 36 მილიარდ ამერიკულ დოლარს გაუტოლდა და ჩინეთი ინდოეთისთვის უდიდესი სავაჭრო პარტნიორი გახდა. ეკონომიკური ურთიერთკავშირის ზრდამ ორ ქვეყანას შორის პოლიტიკურ დაახლოებასაც შეუწყო ხელი და სახელმწიფოები საზღვრებთან დაკავშირებული დავების გადაწყვეტას ესწრაფვიან. ბირთვული ენერგიის შესახებ ინდოეთ-აშშ-ის შეთანხმების მსგავსად, ინდოეთი და ჩინეთიც შეთანხმდნენ სამოქალაქო ბირთვული ენერგიის სფეროში ურთიერთთანამშრომლობის შესახებ. თუმცა აღსანიშნავია, რომ ჩინეთის ეკონომიკური ინტერესები ხშირად ინდოეთისას არ ემთხვევა. ორივე ქვეყანა უდიდესი ინვესტორია აფრიკაში და კონტინენტის უხვ ბუნებრივ რესურსებზე კონტროლისთვის კონკურენციაში არიან.

სახელმწიფოებს შორის ორმხრივი ურთიერთობები დაიძაბა 2017 წლის დოკლამის სასაზღვრო დავისა და 2020-2021 წლებში შეტაკებების დროს. ურთიერთობები დაიძაბა COVID-19-ის პანდემიის დროსაც.

## ეკონომიკური ურთიერთობები
-2019 წლებში.]]
ჩინეთი ინდოეთის მეორე უმსხვილესი სავაჭრო პარტნიორია. 2012 წლის ივნისში ჩინეთმა აღნიშნა, რომ „სინო-ინდური კავშირები“ „საუკუნის ყველაზე მნიშვნელოვანი ორმხრივი პარნიორობა“ შეიძლება იყოს. აღნიშნული განცხადება 2015 წელს ჩინეთში პრემიერ-მინისტრ ნარენდრა-მოდის ისტორიულმა ვიზიტმა გაამყარა. მანამდე ჩინეთის პრემიერმა, ვენ ჯიაბაომ, და ინდოეთის პრემიერ-მინისტრმა, მანმოჰან სინგჰმა 2015 წლისთვის ინდოეთ-ჩინეთის ორმხრივი ვაჭრობის 100 მილიარდ ამერიკულ დოლარამდე გაზრდა დაისახეს მიზნად. შანხაიში გამართულ ინდოეთ-ჩინეთის ბიზნეს ფორუმზე მოდიმ განაცხადა, რომ ჩინეთი და ინდოეთი თავიანთ საწარმოო შესაძლებლობებს გააერთიანებენ, რის მაგალითადაც მოიყვანა „2022 წლისთვის 50 მილიონი სახლის აშენება“, „გონიერი ქალაქების განვითარება და მეგა სამრეწველო დერეფნების“ შექმნა, უცხოური პირდაპირი ინვესტიციების პოლიტიკის დახვეწა და სარკინიგზო სისტემების მოდერნიზება.

2017-2018 წლებში ინდოეთსა და ჩინეთს შორის ორმხრივმა ვაჭრობამ 89.6 მილიარდ ამერიკულ დოლარს მიაღწია. ვაჭრობის დეფიციტი ჩინეთის სასარგებლოდ 62.9 მილიარდ $-მდე გაიზარდა. 2017 წელს ქვეყნებს შორის ორმხრივი ვაჭრობის მოცულობა 84.5 მილიარდ $-ს გაუტოლდა. ამ მონაცემებში არ შედის ორმხრივი ვაჭრობა ინდოეთსა და ჰონგ-კონგს შორის, რომელიც 34 მილიარდ $-ს უტოლდება. 2014 წელს ჩინეთში ინდოეთიდან იმპორტი 16.4 მილიარდ $-ს გაუტოლდა, რამაც ჩინეთის ჯამური იმპორტის 0.8% შეადგინა, ხოლო ინდოეთის ექსპორტის ― 4.2%. 

## დამატებითი საკითხავი
* Bajpai, Kanti, Selina Ho, and Manjari Chatterjee Miller, eds. *Routledge Handbook of China–India Relations* (Routledge, 2020). excerpt 
*Bagchi, Prabodh Chandra, Bangwei Wang, and Tansen Sen. 2012. *India and China: interactions through Buddhism and diplomacy : a collection of essays by Professor Prabodh Chandra Bagchi*. Singapore: ISEAS Pub.
* Bayram, Duygu Çağla. "The Geopolitical Scenarios of the 'Quad' Countries, The United States, Japan, Australia and India." in *Global Maritime Geopolitics* (Transnational Press London, 2022) pp 167–185. online 
*Bhat, R. B., & Wu, C. (2014). ''Xuan Zhang's mission to the West with Monkey King*. New Delhi : Aditya Prakashan, 2014.
*Chandra, Lokesh. 2016. *India and China*. New Delhi : International Academy of Indian Culture and Aditya Prakashan, 2016.
* .
*Chaudhuri, S. K. (2011). *Sanskrit in China and Japan*. New Delhi: International Academy of Indian Culture and Aditya Prakashan. 
*Chellaney, Brahma, "Rising Powers, Rising Tensions: The Troubled China-India Relationship," *SAIS Review* (2012) 32#2 pp.&nbsp;99–108 in Project MUSE
*Davies, Henry Rudolph. 1970. *Yün-nan, the link between India and the Yangtze.'' Taipei: Ch'eng wen. 
*De, B. W. T. (2011). *The Buddhist tradition in India, China & Japan*. New York: Vintage Books.
*Deepak, B.R. & Tripathi, D.P. The Future of India China Relations  "India China Relations – Future Perspectives", Vij Books, July 2012
*Forbes, Andrew; Henley, David (2011). "Past, present and future commercial Sino-Indian links via Sikkim," in: ''China's Ancient Tea Horse Road*. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B005DQV7Q2
*Frankel, Francine R., and Harry Harding. *The India-China Relationship: What the United States Needs to Know*. Columbia University Press: 2004. .
*Garver, John W. *China's Quest: The History of the Foreign Relations of the People's Republic* (2015), pp 146–62, 435–44, 734–57.
*Garver, John W. *Protracted Contest: Sino-Indian Rivalry in the Twentieth Century*. University of Washington Press: 2002. .
* Gokhale, Vijay. "The road from Galwan: the future of India-China Relations." *Carnegie India* 10 (2021) online .
*Harris, Tina (2013). *Geographical Diversions: Tibetan Trade, Global Transactions*. University of Georgia Press, United States. . pp.&nbsp;208.
*Hongyu Wang, ‘Sino-Indian Relations: Present and Future’, *Asian Survey* 35:6, June 1995.
*Jain, Sandhya, & Jain, Meenakshi (2011). *The India they saw: Foreign accounts*. New Delhi: Ocean Books. Contains material about Chinese Buddhist pilgrims and explorers to India.
* Kondapalli, Srikanth, eds. *China's Military and India* (2012) 
* Kondapalli, Srikanth. "India-China Relations." in *Forging New Partnerships, Breaching New Frontiers: India's Diplomacy during the UPA Rule 2004–14* (2022): 86+.
*Ling Zhu, ’China-Pakistan Alliance against India’, UPI Asia.com, 9 September 2008, in Jagannath P. Panda, *Dragon Looks South: Current Drives in China's South Asian Neighbourhood Policy*, in China and its neighbours (ed. Srikant Kondapalli, Emi Mifune), Pentagon Press, New Delhi 2010.
*Lintner, Bertil. *Great game east: India, China, and the struggle for Asia's most volatile frontier* (Yale University Press, 2015)
*Liping Xia, ‘The Evolution of Chinese Views Toward Cbms’, in Michael Krepon, Dominique M. McCoy, and Matthew C.J. Rudolp (Eds.), *A Handbook of Confidence-Building Measures for Regional Security,* Washington, DC: Henry L. Stimson Center, 1993.
*Lu, Chih H.. *The Sino-Indian Border Dispute: A Legal Study*. Greenwood Press: 1986. .
* Malone, David M., C. Raja Mohan, and Srinath Raghavan, eds. *The Oxford handbook of Indian foreign policy (2015)* excerpt  pp 356–369.
* 
*K. M. Panikkar (1957). *India and China. A study of cultural relations.* Asia Pub. House: Bombay.
* Paul, T.V. et al. eds. *The China-India Rivalry in the Globalization Era* (2018) excerpt 
*Sen, Tansen. *Buddhism, Diplomacy, and Trade: The Realignment of Sino-Indian Relations, 600–1400*. University of Hawaii Press: 2003. .
* Shabbir, Muhammad Omer, Rabia Bashir, and Sara Saleem. "Geo-Strategic importance of Indian Ocean: clash of interests between China and India." *Journal of Indian Studies* 5.1 (2019): 47–60. online
*Sidhu, Waheguru Pal Singh, and Jing Dong Yuan. *China and India: Cooperation or Conflict?* Lynne Rienner Publishers: 2003. .
* Talone, Andrew J. *How the United States Can Reinforce India as a Counterbalance to China in the Indian Ocean Region from a Military Standpoint* (US Army Command and General Staff College, 2019) online 
*Varadarajan, S. India, China and the Asian Axis of Oil, January 2006
*Yutang, Lin. 1942. *The wisdom of China and India*. New York: Random House.
* Yoder, Brandon K., and Kanti Bajpai. "Introduction: Explaining Cooperation and Rivalry in China-India Relations." *Journal of Contemporary China'' (2022): 1–16.

## რესურსები ინტერნეტში
*White Paper on Indo-Chinese Relations
*Prime Minister Jawaharlal Nehru : White Paper on Indo-Chinese Relations page 16
*White Paper II Containing Notes Memoranda and Letters Exchanged between The Governments of India and China During September-November 1959

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთ-ჩინეთის ურთიერთობები
კატეგორია:ჩინეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:ინდოეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით