open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვარძია (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი)

**ვარძია** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე) ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ვარძიის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს იმერეთის მთისწინეთში მდინარე მდ. ბორიმელის (ძირულის მარცხნაე შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 400 მეტრზე, ხარაგაულიდან 15 კმ-ში. სოფელში, მდ. ვარძეულის (მდ. ბორიმელის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე მდებარეობს გვიანდელი შუა საუკუნეების ვარძიის დედაღვთისას ტაძარი („კიკოს მონასტერი“).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 959 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პალეოგრაფია

მინი|ლათინური ხელნაწერი
**პალეოგრაფია** ( ძველი და მნიშვნელოვანი,  წერა) — ისტორიულ-ფილოლოგიური დისციპლინაა, რომელიც შეისწავლის წერილობითი წყაროების გარეგან მხარეს. კერძოდ, პალეოგრაფია იკვლევს დამწერლობის წარმოშობა-განვითარებას, წერის პროცესთან დაკავშირებულ საკითხებს — საწერ მასალასა და იარაღს, ხელნაწერის მხატვრულ შემკობას, ხელნაწერი წიგნის მომზადებას, დაქარაგმების (შემოკლებით წერის) წესებს, განკვეთილობისა და სასვენ ნიშნებს, პირობით ნიშნებს, ჭვირნიშნებს, კრიპტოგრაფიას (საიდუმლო დამწერლობას).

პალეოგრაფია, როგორც სამეცნიერო ცოდნის სპეციალური სფერო, გაჩნდა XVII საუკუნის ბოლოსა და XVIII საუკუნის დასაწყისში, როგორც ლათინურისა და ბერძნულის, ე.ი. „ნამდვილად ძველი“ დამწერლობის შემსწავლელი მეცნიერება.

XIX საუკუნის ბოლოდან პალეოგრაფიას გამოეყო დამოუკიდებელი განშტოებები: ეპიგრაფიკა და პაპიროლოგია (პაპირუსზე ტექსტების შესწავლა), აგრეთვე შედარებით ახალი დარგები — ფილიგრანოლოგია და კოდიკოლოგია. ამგვარ ცვლილებებს შესაბამისი კორექტივები შეჰქონდა თავად პალეოგრაფიის განმარტებაში.

XX საუკუნის შუა წლებიდან პალეოგრაფიაში გამოიკვეთა ტენდენცია, კვლევის სფეროში ჩაერთოთ ყველა სახის ძეგლების დამწერლობა, მიუხედავად მათი მასალისა. ე.ი. პალეოგრაფიის შესწავლის ობიექტი გახდა არა მხოლოდ დამწერლობა სანთლის დაფებზე, პერგამენტზე, ქაღალდზე, არამედ წარწერები მყარ საგნებზე, პაპირუსზე.

XX საუკუნის 50-იან წლებამდე პალეოგრაფია თავისი მნიშვნელობის შესაბამისად მხოლოდ ძველ ხელნაწერებს შეისწავლიდა. მეცნიერები სულ უფრო ხშირად აყენებდნენ საკითხს ახალი დროის დოკუმენტების პალეგრაფიული შესწავლის აუცილებლობის შესახებ. ამასთანავე, მეცნიერთა ნაწილს მიზანშეწონილად მიაჩნდა, ეს სფერო ახალ დისციპლინად გამოყოფილიყო — „ნეოგრაფიის“, „ნეოტეროგრაფიის“ ან „დამწერლობათმცოდნეობის“ სახელწოდებით.

პალეოგრაფიაში შემუშავებულია კვლევის სპეციფიკური მეთოდები, გრაფიკული მონაცემების ანალიზის ტექნიკა, ხელნაწერთა დათარიღების მეთოდიკა პალეოგრაფიული ნიშნების ერთიანობით და სხვა.

პალეოგრაფიულ მონაცემებზე დაყრდნობით  შეიძლება დაუთარიღებელი წერილობითი ძეგლების დათარიღება, ზოგჯერ გადამწერის ვინაობის დადგენაც.

სხვადასხვა დამწერლობას სწავლობს სათანადო პალეოგრაფია, ქართულს — ქართული პალეოგრაფია, ბერძნულს — ბერძნული და ა.შ.

ქართული პალეოგრაფიით დაინტერესება XIX საუკუნეში იწყება. ქართულ პალეოგრაფიას მეცნიერული საფუძველი ივანე ჯავახიშვილმა ჩაუყარა წიგნით — „**ქართული დამწერლობათმცოდნეობა, ანუ პალეოგრაფია**“ (1926წ.).

## იხილეთ აგრეთვე 
*კოდიკოლოგია
*გრაფიტი
*ფილოლოგია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 'Manual of Latin Paleography'  (A comprehensive PDF file containing 77 pages profusely illustrated, August 2008).
* 'Palaeography'. *Encyclopaedia Britannica*, 1911.
* Palaeography: reading old handwriting 1500&nbsp;– 1800: A practical online tutorial
* A comprehensive survey of all the important aspects of medieval palaeography .

კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:ისტორიის დამხმარე დისციპლინები
კატეგორია:პალეოგრაფია
კატეგორია:ლიტერატურათმცოდნეობის  დამხმარე დისციპლინები
თლია (ვანელის თემი)

**თლია** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ვანელის თემი). მდებარეობს მდინარე თლიდონის (დიდი ლიახვის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1800 მეტრზე, ჯავიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით. თლიაში დაიბადა ლადო კეცხოველი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კირბალი

**კირბალი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ზეღდულეთის თემი). მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, გორიდან 30 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 517 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*კირბალის კვირაცხოვლის ეკლესია
*კირბალის წმინდა გიორგის ეკლესია
*კირბალის სამაროვანი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კორტანეთი

**კორტანეთი** — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ყვიბისის ადმინისტრაციული ერთეული). მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 820 მეტრზე, ბორჯომიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. სოფელში არის საბავშვო ბაღი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 333 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Breaking Benjamin

**Breaking Benjamin** — ამერიკული როკ-ჯგუფი ჩრდილოეთ პენსილვანიის შტატიდან. მისი ამჟამინდელი წევრია ლიდერი და გიტარისტი ბენჯამინ ბერნლი. 2010 წელს ჯგუფმა დროებით შეწყვიტა არსებობა ბერნლის ავადმყოფობების გამო. მოგვიანებით ჯგუფიდან გაუშვეს მარკ კლეპასკი და აარონ ფინკი. 2013 წლის აპრილში ბერნლიმ გადაწყიტა ჯგუფის სახელით კვლავ გამოსვლა, ძველი წევრების გარეშე.

## წევრები
### მიმდინარე წევრები 
* ბენ ბერნლი  - ვოკალი, გიტარა

### ყოფილი წევრები 
* აარონ ფინკი  - გიტარა
* მარკ კლეპასკი - ბას-გიტარა
* ჩედ ზელიგა   - დასარტყმელი საკრავი

## დისკოგრაფია 
* *Saturate* (2002)
* *We Are Not Alone* (2004)
* *Phobia* (2006)
* *Dear Agony* (2009)
* *Dark Before Dawn* (2015)
* *Ember* (2018)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:1998 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ამერიკული ალტერნატიული მეტალ-ჯგუფები
კატეგორია:ამერიკული პოსტ-გრანჟ ჯგუფები
კახიფარი

**კახიფარი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, (ვაჩნაძიანის თემი). მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე აკურისხევის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 590 მეტრი, გურჯაანიდან 22 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 171 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კალაური (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

**კალაური** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 550 მეტრი, გურჯაანიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1976 ადამიანი. სოფელში შემორჩენილია IX საუკუნის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის სახელობის სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები.

2017 წლის 23 აგვისტოს ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსში აღმოაჩინეს „რანთა და კახთა მეფის“ საფლავი, როგორც სპეცილისტები ვარაუდობენ ეს საფლავი ეკუთვნის კახეთის მეფე კვირიკე III-ს.

## ისტორია
კალაური კახეთის ერთ-ერთი უძველესი სოფელია. წყაროებში ხშირად მეზობელ სოფელ შაშიანთან ერთად იხსენიება, როგორც შაშიან-კალაურის თემი. სოფელი მდებარეობს გურჯაანი-თელავის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გზაზე, რამაც ხელი შეუწყო მის განვითარებას. სოფელში ოდითგანვე მისდევდნენ მევენახეობა-მემინდვრეობას. XIX საუკუნეში განვითარებული ყოფილა მექვევრეობაც. ცნობილი მექვევრეები ყოფილან ზაქარა ხიხაძე და ისიდორე ჩუბინიძე. შემორჩენილია ზაქარა ხიხაძის კუთვნილი, ქვევრის საბეჭდი და ისიდორე ჩუბინიძის გაკეთებული ქვევრების პირები წარწერით — ისიდორე ჩუბინიძე. XVl საუკუნის შუა ხანებიდან კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, სოფლის ყმა-მამულის ნაწილზე სამეფო გავლენა გავრცელდა და კალაური სხვა სოფლებთან ერთად „საზირონი არიან მეფისა და კათალიკოსის“. ამავე დროს იგი ეპარქიულად ჭერემის ეპისკოპოსს დაუქვემდებარეს. ჭერემის საეპისკოპოს გაუქმების შემდეგ, XVlll საუკუნის შუა წლებში, თეიმურაზმა და ერეკლე II-მ კალაური ნინოწმინდელ ეპისკოპოსს არგუნეს, მოურავ საბა ტუსისშვილის გამგებლობის ქვეშ. ამავე დროს სოფლის ყმა-მამულის ნაწილს თავადი ვაჩნაძეებიც ფლობდნენ, რომლებიც ნინოწმინდელ მოურავს მორჩილებდნენ. მოურავს სოფლის ყმა-მამულზე და ბეგარა-გამოსაღებზე დიდი უფლებები ჰქონდა მინიჭებული. მეფე და ეპისკოპოსი ცალკეული დავებისა და გაუგებრობების მოსაგვარებლად, უშუალოდ მოურავს მიმართავდნენ. 1799 წელს, კათალიკოსი ანტონ II უბრძანებდა სახლთუხუცეს ამილაბარს: „როგორც მეფის სახლთუხუცესს ახლავან მსახურები სახასოს სოფლებიდან, შენც ისე უნდა იახლო მსახურები, ერთი საგარეჯოდან, ერთი ჯიმითიდან და ერთი შაშიან-კალაურიდან. XVII-XVIII საუკუნეებში კალაურში მოსახლეობის ჩამოსახლება დაიწყო, როგორც კახეთის მთიანეთიდან, ისე იმერეთიდან. ლეკიანობის დროს სოფელს ხშირად უწევდა მტრის მოგერიება.

სოფლის დღესასწაულებიდან აღსანიშნავია „კვირაცხოვლობა“ და კალაურობის დღესასწაული, რომელიც 29 აგვისტოს აღინიშნება.

## დემოგრაფია
სოფელში გავრცელებული გვარებია: ქევხიშვილი, პაპოსვილი, ნაპირელი, ზარდიაშვილი, კალატოზიშვილი, მაზანაშვილი, ბასოშვილი და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კორდომიანის ეკლესია
*კალაურის კვირაცხოვლის ეკლესია
*კალაურის მარანი
*კალაურის მთავარანგელოზთა ეკლესია
*კალაურის ნაეკლესიარი
*კალაურის ნათლისმცემლის მონასტერი
*კალაურის საწნახელი და წყალსაცავი
*კალაურის წმინდა გიორგის ეკლესია
*კალაურის წმინდა ნინოს ეკლესია
*სამების ეკლესია
*სამყინაურის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მუღანლო (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**მუღანლო** (2014 წლამდე **იორმუღანლო**) — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ივრის ზეგანზე. მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები: ქეშალო). ზღვის დონიდან 460 მეტრი, საგარეჯოდან 33 კილომეტრი.

სოფელში, მწარე ხევად წოდებულ ადგილას არის ბუნებრივი აირის საბადო, სავარაუდოდ 42 მილიარდი კუბური მეტრის მოცულობისა

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2169 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაზლარი

**კაზლარი** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (თულარის თემი). მდებარეობს ივრის ზეგანზე. მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 440 მეტრი, საგარეჯოდან 40 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1298 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაბალი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**კაბალი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: კაბალი, განჯალა, უზუნთალა, ყარაჯალა). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარეების კაბალისა და ბაისუბნისხევს შორის, ზღვის დონიდან 330 მეტრი, ლაგოდეხიდან 15 კილომეტრი. სოფელში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3238 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იკვლივგორანა

**იკვლივგორანა** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (კოჭბაანის თემი). მდებარეობს იალნოს ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ივრის ხეობაში. ზღვის დონიდან 1490 მეტრი, საგარეჯოდან 72 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 13 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*იკვლიგორანის ღვთისმშობლის ეკლესია
*იკვლივგორანის ლომისის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაკაბეთი

**კაკაბეთი** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, საგარეჯოდან 23 კილომეტრი.

## ისტორია
კაკაბეთი XVII და XVIII საუკუნეების ისტორიულ დოკუმენტებში იხსენიება. სოფელი თავდაპირველად ჩერქეზიშვილთა სამკვიდრო ყოფილა. 1675 წლიდან კი, ალავერდელ ეპისკოპოსს გადაეცა. როცა მეფე ერეკლე I-მა ალავერდის წმინდა გიორგის ეკლესიას ბოქაულთუხუცესი გოჯასპი ზაალიშვილი შესწირა მისი ყმითა და მამულით, მათ შორის იყო კაკაბეთის მამულებიც. 1693 წელს კახეთის ბატონმა და ყარაბაღის ბეგლარბეგმა — აბასყული-ხანმა სოფელი უბოძა თუშთა მოურავს მამუკა ჩოლოყაშვილს, სახლთუხუცესს დურმიშხანსა და მათ შვილებს. 

კაკაბეთი იყოფა უბნებად. მათი სახელწოდება მომდინარეობს სოფელში მცხოვრები ძირითადი გვარებისგან, გარდა უკიდურეს აღმოსავლეთ განაპირა უბნის ვერხვიანისა (ამჟამად სოფელია). 

1800 წლის 7 ნოემბერს, სოფლის მახლობლად, მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე, ნიახურის ველზე, გაიმართა დიდი ბრძოლა ომარ-ხან ავარიელის 20 ათასიანი ლაშქრის წინააღმდეგ. საისტორიო ლიტერატურაში ეს ბრძოლა იხსენიება როგორც კაკაბეთის, ისე ნიახურის ბრძოლის სახელით. 

რუსეთისგან ქართლ-კახეთის სამეფოს ჩამოშორებას, ირანთან ერთად, ავარიის მფლობელი ომარ-ხანიც ცდილობდა. გეგმის მიხედვით, დაღესტნელებსა და ყიზილბაშებს თბილისისთვის ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ, მაგრამ, ირანში შინააშლილობისა და მაშინდელი გამგებლის ბაბა-ხანის პოლიტიკური მოსაზრების შეცვლის გამო, ირანელებმა გადაიფიქრეს და დასახული მიზნის შესრულება ომარ-ხანის ლაშქარს დაეკისრა. დაღესტნელთა მოსალოდნელი შემოსევის მოსაგერიებლად, იოანე და ბაგრატ ბატონიშვილების მეთაურობით, შეიქმნა ქიზიყელ მოხალისეთა რაზმი. მათ რუსთა 2 ბატალიონიც დაეხმარა. 

ბრძოლა ომარ-ხანის ლაშქრის სრული განადგურებით დამთავრდა. თვით ომარ-ხანმა ძლივს დააღწია თავი ტყვეობას. ქვეყანა აოხრებას გადაურჩა. 

1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს კაკაბელებმა სოფელში განლაგებული რუსთა საეგზეკუციო რაზმი გაანადგურეს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2771 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ავაზასგორის ნამოსახლარი
*კაკაბეთის კავთის ღვთისმშობლის ეკლესია
*კაკაბეთის კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია
*კაკაბეთის სამების ეკლესია
*კაკაბეთის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია
*კაკაბეთის ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია
*კაკაბეთის ყველაწმინდის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ისლარი

**ისლარი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ფარცხნალის თემი). მდებარეობს მდინარე ჯიხველის (ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 360 მეტრი. ხარაგაულიდან 2 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 137 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კვესრევი

**კვესრევი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ბორითის თემი). მდებარეობს მდინარე ძირულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 560 მეტრი. ხარაგაულიდან 28 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაჭრეთი

**კაჭრეთი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, გურჯაანიდან 35 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1958 ადამიანი.

სოფელში ფუნქციონირებს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი.

## ისტორია
მინი|კაჭრეთის წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია
სოფლის ტერიტორია უძვეელესი დროიდან წარმოადგენდა ადამიანთა სამოსახლოს. ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით მისი სახელწოდება მომდინარეობდეს კაჭარიდან, საბას განმარტებით *„კაჭარად“* იყოდება „უწყლოს ალაგს რიყის მსგავსი ქვა“.

კაჭრეთი მდებარეობს ქართლ-კახეთის დამაკავშირებელ მნიშვნელოვან გზაზე. აქ გათხრილ ადრინდელი ფეოდალური ხანის სამარხთა ინვენტარი სრულ თანხვედრაშია მცხეთის და სამთავროს VI-VII საუკუნეების სამარხთა ინვენტრათან, რაც სპეციალისტთა აზრით მცხეთასთან უშუალო მეზობლობას და მოკლე დამაკავშირებელი გზის არსობობაზე მიუთითებს.  საქართველოს ერთიანობის ხანაში, როგორც მნიშვნელოვან გზაზე მდებარე პუნქტი, კაჭრეთი უშუალოდ სამეფო ხელისულფების კონტროლს ექვემდებარებოდა. კახეთის სამეფოს წარმოქმნისთანავე კი კახეთის მეფის დაქვემდებარებაში გადავიდა. XVII-XVIII საუკუნეებში სოფლის ყმა-მამულზე წილი ანდრონიკაშვილებმა და ერასტიშვილებმა დაიდეს და კაჭრეთი სათავადო სოფელი გახდა. ამ ორ საგვარეულოს შორის ძალზე ხშირი იყო სასამართლო დავა სოფლის მამულებზე. კახეთის სამხრეთ-ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით კაჭრეთი რუსთველი ეპისკოპოსის მემარცხენე სადროშოში შედიოდა.

აქ სოფლის მოსახლეობა უძველესი დროიდან მისდევდა მევენახეობასა და მემინდვრეობას.

სოფლის არქეოლოგიური ძეგლებიდან აღსანიშნავია „სადუღას“ ველის ყორღანები (გორასამარხები), რომლებიც თარიღდება ძვ.წ II ათასწლეულის დასაწყისით. მათში აღმოჩნდა სხვადასხვა ოქროს სამკაულები, კერამიკა, სპილენძის ქვაბები, ბრინჯაოს მახვილები და სხვა არტეფაქტები რომლებიც დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ბეჟიკოს საყდარი
*კაჭრეთის მეორე გორასამარხი
*კაჭრეთის პირველი გორასამარხი
*კაჭრეთის სადუღას ველის გორასამარხები
*კაჭრეთის სამაროვანი
*კაჭრეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
*კაჭრეთის წმინდა გიორგის ეკლესია
*სადუღა
*სადუღას ნამოსახლარი

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კიცხისიგორეთი

**კიცხისიგორეთი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (კიცხის თემი). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 420 მეტრი. ხარაგაულიდან 8 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 71 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კავშირი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**კავშირი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის შრომის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე შრომისხევის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს ზღვის დონიდან 400 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 3 კმ-ში.

სოფელი დააარსეს XX საუკუნის პირველ წლებში იმერეთიდან მოსულმა მოიჯარეებმა, რომლებმაც აქ მიწები თავად დ. ე. ჩოლოყაშვილისგან შეიძინეს. 1921 წელს სოფელში აღმოჩნდა მონეტების განძი — 36 არაბული დირჰემი და 2 სასანური დრამა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 433 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაბუზთა

**კაბუზთა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ედისის თემი), მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის ხეობაში, ზღვის დონიდან 2160 მეტრი, ჯავიდან 52 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ითრაფისი

**ითრაფისი** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი).  მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა  ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1400 მეტრი, ჯავიდან 8 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კიცხი

**კიცხი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ბორი, თეთრაწყარო, კიცხისიგორეთი, საქარიქედი).

მდებარეობს მდინარე ბორიმელას (ძირულის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 400-500 მეტრი. ხარაგაულიდან 10 კილომეტრი. ზესტაფონიდან 11 კილომეტრი.

სოფელში მდებარეობს ეკლესია, საჯარო სკოლა, ბიბლიოთეკა, ღვინის ქარხანა, საექიმო ამბულატორია, საფეხბურთო მოედანი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 729 ადამიანი.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:oda saxli kicxi.jpg|ოდა სახლი კიცხში

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოდიკოლოგია

მინი|კოდიკოლოგიური ნიშნები
**კოდიკოლოგია** — ხელნაწერ წიგნთა შემსწავლელი მეცნიერება, რომელიც იკვლევს ხელნაწერი წიგნის შექმნის, შენახვის, გავრცელებისა და გამოყენების პროცესებს. მასვე ევალება გადამწერთა სოციალური და პროფესიული შემადგენლობის შესწავლაც.
 
1949 წელს ფრანგმა მეცნიერმა ალფონს დენმა გამოაქვეყნა წიგნი — „ხელნაწერები“, რომელშიც ხელნაწერი წიგნის შემსწავლელი მეცნიერების სახელწოდებად ახალი ტერმინი — კოდიკოლოგია (ლათ. codex წიგნი) გამოიყენა. ალფონს დენმა არა მხოლოდ შემოიღო ახალი ტერმინი, არამედ, ამასთანავე, განსაზღვრა ახალი დისციპლინის ურთიერთობა პალეოგრაფიასთან. ალფონს დენის მიხედვით, პალეოგრაფია არის ძველი დამწერლობის შემსწავლელი მეცნიერება, კოდიკოლოგია კი შეისწავლის ხელნაწერს მთლიანად და არა მხოლოდ დამწერლობას. დენმა თავის წიგნში განსაზღვრა კოდიკოლოგიისა და პალეოგრაფიის ამოცანები. კოდიკოლოგიის ამოცანებია: ხელნაწერთა ისტორია, კატალოგის შედგენა და კატალოგის ბიბლიოგრაფირება, ხელნაწერებით ვაჭრობის შესწავლა, ხელნაწერთა გამოყენება და ა.შ., პალეოგრაფიის ამოცანად კი მიიჩნია მასალის (რაზედაც წერდნენ) და დამწერლობის შესწავლა.

ალფონს დენის მიერ შემოღებული ტერმინი უმალვე მიიღეს და შეითვისეს დასავლეთ ევროპაში პალეოგრაფებმა ხელნაწერი წიგნის დამზადებასთან დაკავშირებულ საკითხთა კომპლექსის - ფორმატის, გარეკანის, ტექსტის განლაგებისა და ა.შ., მისი შემდგომი ბედის აღსანიშნავად. შემდგომ კოდიკოლოგიას ხელნაწერ წიგნთა არქეოლოგიაც კი უწოდეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Medieval and Renaissance Manuscripts, 12 – 17th century, Center for Digital Initiatives, University of Vermont Libraries 

კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:ისტორიის დამხმარე დისციპლინები
თეირანის მეტროპოლიტენი

**თეირანის მეტროპოლიტენი** () — მეტროპოლიტენის სისტემა ირანის დედაქალაქ თეირანში. პირველი და ამდრომდე ერთადერთი მეტროპოლიტენი ირანში. თეირანის მეტროპოლიტენი 1999 წელს გაიხსნა და ოთხი ხაზისა და 117 სადგურისგან შედგება. ხაზების საერთო სიგრძე 221 კმ-ია.

## ისტორია 
თეირანში მეტროს პირველი პროექტის იდეა ჯერ კიდევ ისლამურ რევოლუციამდე (1979) იქნა წამოყენებული. 1970 წელს თეირანის მუნიციპალიტეტმა მეტროს მშენებლობაზე საერთაშორისო ტენდერი გამოაცხადდა. ტენდერში ფრანგულმა კომპანია SOFRETU-მ გაიმარჯვა და იმავე წელს შეუდგა პროექტით გათვალისწინებული წინასწარი სამუშაოების შესრულებას. გეოლოგიური კვლევა 1976 წელს დაიწყო, ხოლო ხაზების გაყვანა 1978 წელს, რაც ერთი წლის თავზე რევოლუციისა და ირან-ერაყს შორის ამტყდარი ომის გამო შეჩერდა. კომპანიამ SOFRETU ირანში თავისი საქმიანობა 1980 წელს შეწყვიტა. 1983 წელს ირანის მინისტრთა კაბინეტმა ფრანგული კომპანიის მიერ მეტროს მშენებლობის შეჩერებაზე ფორმალური განცხადება გააკეთა. 
1985 წელს ირანის მეჯლისმა მეტროს მშენებლობის განახლების გეგმა მოიწონა.

დაახლოებით 1 მლრდ $ დაიხარჯა პროექტზე. ექსპერტთა ვარაუდით, თეირანის მეტროს დღიურად 2 მლნ ადამიანი უნდა გადაეყვანა.

thumb

## ხაზები 
## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* თეირანის მეტროპოლიტენი საიტზე www.urbanrail.net 
* თეირანის მეტრო 
* მუსიკალური ვიდეო თეირანის ერთ-ერთ მეტროსადგურზე

კატეგორია:მეტროპოლიტენი
მეტროპოლიტენი
კონია

**კონია** () — ქალაქი თურქეთის სამხრეთ ნაწილში, ცენტრალური ანატოლიის ზეგანზე, კონიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 2007 წლის მონაცემებით 1 412 343 ადამიანს შეადგენდა. 

## ისტორია 
ქალაქი კონია *იკონიუმის* სახელწოდებით იხსენიება ძველი ფრიგიის ქალაქებს შორის. ძვ. წ. I-ახ. წ. III საუკუნეებში შედიოდა რომის იმპერიის, ხოლო შემდეგ — ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. VIII-IX საუკუნეებში თავს ესხმოდნენ არაბები. XI-XV საუკუნეებში იკონიის სასულთნოს დედაქალაქია. XV საუკუნეში შეუერთდა ოსმალეთის იმპერიას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Emporis: Database of highrises and other structures in Konya
* Detailed Pictures of Mevlana Museum 
* Pictures of the city, including Mevlana Museum and several Seljuk buildings 
* Konya 
* 600 Pictures of the city and sights
* Extensive collection of pictures of the Mevlana museum in Konya

კატეგორია:კონიის პროვინციის ქალაქები
დელის მეტროპოლიტენი

thumb|დელის მეტრო
thumb|დელის მეტროსსქემა
**დელის მეტროპოლიტენი** (ჰინდი दिल्ली मेट्रो) — ჩქაროსნული მიწისქვეშა ტრანსპორტის სისტემა ინდოეთის დედაქალაქ დელიში. დელის მეტროპოლიტენი 2002 წლის 24 დეკემბერს გაიხსნა. მეტროსისტემა ქვეყანაში მეორეა კალკუტას მეტროპოლიტენის შემდეგ. დელის მეტროპოლიტენს აქვს როგორც მიწისზედა, ასევე მიწისქვეშა ხაზები.

დელის მეტროს არაერთი ჯილდო აქვს მიღებული საერთაშორისო ორგანიზაციებისგან, მათ შორის, გაეროსგან გარესამყაროსთან კეთილმეგობრული თანაარსებობის გამო თავისი კონსტრუქციის წყალობით.

## ისტორია 
დელის მეტროს შექმნის კონცეფცია პირველად 1960 წელს ჩამოყალიბდა Delhi Master Plan-ის მიერ, ხოლო ჩარჩო-დოკუმენტი მეტროს აშენების თაობაზე 1978 წელს გაფორმდა მეტროსა და რკინიგზის სამშენებლო კომპანიაში.

ამის მიუხედავად, მეტროს ასაშენებლად უშუალო სამუშაოები 1995 წლის 5 მარტსღა დაიწყო, როდესაც DMRC დაფუძნდა.

საკონსტრუქციო სამუშაოები 1998 წელს დაიწყო. 2000 წელს უთანხმოებაც კი წარმოიქმნა; რკინიგზის მინისტრმა DMRC-ის მიერ შემოთავაზებულ ლიანდაგზე უარი განაცხადა და საერთაშორისოდ აღიარებული ლიანდაგების დაგება მოინდომა. ამან ლიანდაგების გაყვანა ცოტათი შეაფერხა. პირველი ხაზი 2002 წლის 24 დეკემბერს შევიდა ექსპლუატაციაში.

## ხაზები 
**საერთო სიგრძე = 74.5&nbsp;კმ**
## ინდოეთის მეტროპოლიტენების სია
* აჰმადაბადის მეტროპოლიტენი 
* ბანგალორის მეტროპოლიტენი
* გურგაონის მეტროპოლიტენი
* დელის მეტროპოლიტენი
* კალკუტის მეტროპოლიტენი
* კოჩის მეტროპოლიტენი
* ლაქნაუს მეტროპოლიტენი
* მუმბაის მეტროპოლიტენი
* ნოიდის მეტროპოლიტენი
* ჩენაის მეტროპოლიტენი
* ჯაიპურის მეტროპოლიტენი
* ჰაიდარაბადის მეტროპოლიტენი

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Delhi Metro Train Discussion
* დელის მეტროპოლიტენის ოფიციალური საიტი (DMRC)
* Indian Express - color coding on Delhi Metro
* Let horse sense prevail  - Why we should choose Standard Gauge over Broad for the Delhi Metro
* Trenchless Digging - Article in the Tribune (Chandigarh) by D. S. Dhillon. Dated Thursday, January 29, 2004

## სქოლიო 
მეტროპოლიტენი
კატეგორია:მეტროპოლიტენი
ქვევრი (ფილმი)

**ქვევრი** — მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, გადაღებული 1970 წელს ლუიჯი პირანდელოს მოთხრობის მიხედვით, საქართველოს ტელეფილმების სტუდიაში. რეჟისორი ირაკლი კვირიკაძე, სცენარის ავტორი რევაზ გაბრიაძე, ოპერატორი ლომერ ახვლედიანი, კომპოზიტორი გია ყანჩელი. მთავარ როლებში: ბუხუტი ზაქარიაძე, ვახტანგ სულაქველიძე.

## სიუჟეტი 
გოგია, არაფრით გამორჩეული კახელია, რომელმაც მომჭირნეობის გამო, ქვევრი იმერეთში იყიდა. წვალებით ჩამოტანილი ქვევრი, ქალიშვილს შემთხვევით გაუტყდა. გოგია თავზარდაცემულია, 

მეუღლის (მარო) რჩევით, ხელოსან აბესალომს მოიყვანს, რომელიც თავისი „არა აქაური“ წებოთი კი გაამთელებს ქვევრს, მაგრამ თავად ქვევრში გაიჭედება.

გულმოსულმა გოგიამ, რაკი აბესალომს გამოსვლა „არ უნდოდა“, მილიციის უფროსი მოიყვანა. რა აღარ სცადეს, მაგრამ ქვევრის ვიწრო ყელში აბესალომის თავის გარდა არაფერი ეტეოდა. საბოლოოდ ქვევრი მაინც გასატეხი შეიქმნა.

## როლებში 
* ბუხუტი ზაქარიაძე - გოგია
* ვახტანგ სულაქველიძე - აბესალომი
* ჰენრიეტა ლეჟავა - მარო
* ეროსი მანჯგალაძე  - მილიციის უფროსი
* ოთარ ზაუტაშვილი - მილიციელი პავლე
ეპიზოდებში:
* გივი ბერიკაშვილი
* ილია ბაკაკური
* ლეო სოხაშვილი
* მერი კანდელაკი
* ლერი ზარდიაშვილი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:1970 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:მოკლემეტრაჟიანი ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოთხრობებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:ირაკლი კვირიკაძის ფილმები
საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული შვიდკაცა ნაკრები

**საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული შვიდკაცა ნაკრები** — რაგბის ეროვნული ნაკრები რომელიც წარმოადგენს საქართველოს შვიდკაცა რაგბიში. 
1988 წელს თბილისში, ვაკის სტადიონზე, გაიმართა შვიდკაცა რაგბის პირველი ტურნირი. 2001 წელს საქართველოს შვიდკაცა ნაკრებმა მსოფლიოს ჩემპიონატის ფინალში იასპარეზა და 24 გუნდში X ადგილი დაიკავა, ხოლო 2005 წლის 18-20 მარტს, მსოფლიო ჩემპიონატში, ჰონკონგში, მსოფლიოს 24-მა საუკეთესო ნაკრებებს შორის საქართველოს ნაკრებმა  რუსეთის ნაკრებთან  ერთად მე-11, მე-12 ადგილი დაიკავა. ჩემპიონატი ფიჯის ნაკრების გამარჯვებით დასრულდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს რაგბის კავშირი (Georgia Rugby Union ) (ქარ. ინგლ.)
*ონლაინ მაღაზია(ქართული ატრიბუტიკით) - Geo Rugby Shop 

კატეგორია:რაგბი
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული სპორტული ნაკრებები
ვილნიუსის მეტროპოლიტენი

thumb|ვილნიუსის მომავალი მეტროსსქემა
**ვილნიუსის მეტროპოლიტენი** () — დაგეგმილი, დაპროექტების სტადიაში მყოფი მეტროსისტემა ვილნიუსში, ლიეტუვა. დაგეგმილი მეტროპოლიტენი შედგება სამი ხაზისგან და გათვლილია ქალაქის ყველაზე ჭარბად დასახლებული უბნების დასაკავშირებლად. ამ პროექტის შექმნის მიზანი ქალაქში ყველაზე იაფფასიანი, ეკოლოგიურად სუფთა და სწრაფი საზოგადოებრივი ტრანსპორტის შექმნაა, რომელიც ქალაქის ყველა წერტილს დააკავშირებს ერთმანეთთან. 

წინასწარი დაანგარიშებით, ვილნიუსის მეტრო 3 მლრდ ლიტი დაჯდება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვილნიუსის მეტროს ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მეტროპოლიტენი
მეტროპოლიტენი
ქორები XXI (სარაგბო კლუბი)

**ქორები XXI** - სარაგბო კლუბი საქართველოში დაფუძნებული 2009 წლის  თებერვლის თვეში.

გუნდის პრეზიდენტია დავით სიხარულიძე, ხოლო მწვრთნელი  კი მალხაზ ჭეიშვილი.
ქორები 2002 წელს შეიკრიბნენ და იდეა გუნდის ჩამოყალიბების შესახებ რეალობად 2009 წელს იქცა ბატონი დავით სიხარულიძის მხარდაჭერით. ვარჯიშები ტარდება კვირაში ხუთჯერ "ქარიშხალას" სტადიონზე თუმცა ზაფხულიდან ლოკომოტივზე გადავლენ.

კატეგორია:საქართველოს სარაგბო კლუბები
მონრეალის მეტროპოლიტენი

thumb
**მონრეალის მეტროპოლიტენი** — საქალაქო ტრანსპორტის სისტემა მონრეალში. ტორონტოს მეტროპოლიტენის შემდეგ კანადაში მეორეა დატვირთულობის მიხედვით. 2006 წლისთვის მონრეალის მეტროპოლიტენს თავისი გახსნის დღიდან 6 მლრდ ადამიანი ჰყავდა გადაყვანილი, რაც თითქმის ტოლია დედამიწის მოსახლეობისა.

მონრეალის მეტროპოლიტენი მსოფლიოში პირველია და იმ მცირეოდენ მეტროპოლიტენთა რიცხვშია, სადაც სალტეებიანი მატარებლები გამოიყენება. მეტრო 1966 წელს შევიდა ექსპლუატაციაში.

## ისტორია 
მშენებლობა 1962 წლის მაისში დაიწყო; 1967 წლის ზაფხულში მეტროს უკვე უნდა ემუშავა. 1967 წელს მონრეალში მსოფლიო გამოფენა — **ექსპო-67** უნდა გამართულიყო, ამიტომაც, ქალაქს მეტროპოლიტენი ესაჭიროებოდა. თავდაპირველ ვარიანტში სულ 3 ხაზი უნდა გაეყვანათ. 1976 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ჩატარებასთან დაკავშირებით კი მწვანე ხაზის დაგრძელების აუცილებლობა შეიქნა და სწორედ ჩრდილოეთით წავიდა განვითარება, სადაც ამჟამად ოლიპიური სტადიონი და ოლიმპიური სოფელია. ამის შემდგომ, 1978-1982 წლებში ნარინჯისფერი ხაზი რამდენიმეჯერ დააგრძელეს ორივე მიმართულებით. ცისფერი ხაზის სადგურები 1986-1988 წლებში გაიხსნა, თუმცა, მათი დაპროექტება 10 წლით ადრე იყო მომხდარი.

## დღევანდელობა 
მონრელის მეტროში 5 ხაზი მუშაობს, თითოეულს თავისი ფერი, მარშრუტის ნომერი და საბოლოო სადგურები აქვს. ყველაზე დატვირთული ხაზი 2-ეა - რუკაზე ნარინჯისფერი, ყველაზე წყნარადმავალი ხაზი კი 5-ე ხაზია - რუკაზე ლურჯი. 4-ე ხაზი - რუკაზე ყვითელი - ყველაზე მოკლეა: სულ 3 სადგურით. ეს ხაზი 1967 წლის მსოფლიო ბაზრობისთვის სპეციალურად იქნა აშენებული, რომელიც წმინდა ელენეს კუნძულზე გადის. 2007 წლის 28 აპრილს მეორე ხაზზე დამატებით 3 სადგური გაიხსნა, ამდენად, ხაზი დასავლეთით დაგრძელდა კუნძულ ლავალამდე.

## ხაზები 
thumb|right|250px|მონრეალის მეტროპოლიტენის მატარებელი.

600px|thumb|მეტროსადგური Lionel-Groulx

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* მონრეალის სატრანსპორტო საზოგადოება (STM) 
* მონრეალი მეტროთი 
* Montreal Metro Google Maps mashup  
* Agence métropolitaine de transport  — Information on extension to Laval 
* Marc Dufour's site — კულისებს მიღმა ინფორმაცია ფრანგულად
* CBC ციფრული არქივები - მიწისქვეშ ჩასვლა: ტორონტოს მიწისქვეშა და მონრეალის მეტრო
* CBC Television Archives Talking about how hard it can be to open doors in Metro Stations.
* მონრეალის მეტროს ხმები yototo-ს მიხედვით 
* Voir un schéma détaillé d'un Bogie  
* Exterior and interior station photos, in black and white only. 
* Metro Bits - Photo gallery featuring art and architecture of various stations in Montreal 
* Le prolongement de la ligne 4 du métro dans Longueuil

კატეგორია:კანადის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
პეკინის მეტროპოლიტენი

{{მეტრო
 |სახელი = პეკინის მეტროპოლიტენი
 |ლოგო = 250px
 |ქვეყანა =  border|{}|ჩინეთის დროშა ჩინეთი
 |ქალაქი = პეკინი
 |გახსნა = 1 ოქტომბერი 1969 წ.
 |სიგრძე = 200 კმ.
 |სადგურები = 123
 |ხაზები = 8
 |მგზავრები_დ = 3 400 000
 |მგზავრები_წ = 1 241 850 000 
 |ხაზების სქემა = 250px}}

**პეკინის მეტროპოლიტენი** () — პეკინის სატრანსპორტო სისტემა; ჩინეთი. მოქმედებს 1969 წლიდან (პირველია ქვეყანაში). დღეისათვის 123 სადგური მუშაობს 8 ხაზზე, საერთო ჯამში კი 16 ხაზია დაგეგმილი.

## ისტორია 
პეკინის მეტროს აშენების წინადადება 1953 წელს გაჟღერდა ქალაქდაგეგმარების კომიტეტიდან და საბჭოთა კავშირელ ექსპერტთა მხრიდან. კორეის ომის დასასრულ ჩინეთის ლიდერებმა საშინაო საქმეების აღდგენისკენ აიღეს კურსი. ხელისუფლებას სურდა პეკინის სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის აქტივობა გაეზარდა, თუმცა, მეტროს არსებობა როგორც სამოქალაქო თავდაცვის საუკეთესო საშუალებისა, ასევე ჯეროვნად იქნა შეფასებული. კარგად იქნა შესწავლილი მოსკოვის მეტრო, როგორც თავდაცვისა და სამხედროთა გადაყვანის სისტემა ქალაქთან ბრძოლის დროს და პეკინის მეტროს მშენებლობაც ანალოგიური მიზნებით დაიგეგმა.  ჩინეთში ექსპერტების ნაკლებობის გამო მეტროს აშენების საბჭოური და აღმოსავლეთ გერმანული მოდელი გამოიყენეს. 1953-60 წლებში ათასობით ჩინელი სტუდენტი გაიგზავნა საბჭოთა კავშირში მეტროს მშენებლობის შესასწავლად. 1954 წელს საბჭოთა სპეციალისტები მიიწვიეს პეკინში მეტროს დასაგეგმად.

ადრეული გეგმით პეკინის მეტრო 7 ხაზისა და 114 სადგურისგან უნდა შემდგარიყო 174 კმ სიგრძის მარშრუტზე. თუმცა, საბჭოთა კავშირსა და ჩინეთს შორის გაუარაესებულმა ურთიერთობამ მეტროს აშენების პროცესი შეაფერხა. 1961 წელს საბჭოთა სპეციალისტებმა ჩინეთიდან გასვლა დაიწყეს, 1963 წელს კი საერთოდ უკან იქნენ  გაწვეულნი. მეტროს მშენებლობის დოკუმენტს ხელი საბოლოოდ მაო ძედუნის მიერ 1965 წელს მოეწერა.

მეტროპოლიტენის გახსნა 1969 წელს მოხდა. დამატებითი სარეკონსტრუქციო სამუშაოების შესრულებას კიდევ ორი წელიწადი დასჭირდა საბოლოოდ ექსპლუატაციაში 1971 წელს შევიდა.

## ხაზები 
## გადახდის სისტემა 
ერთი მგზავრობა, მანძილის მიუხედავად, ღირს 2 იუანი, გარდა აეროპორტში მიმავალი ხაზისა, სადაც მგზავრობის ღირებულება 25 იუანია. გადახდა ვარდისფერი ბილეთებით ან მაგნიტური ბარათებით წარმოებს, რომელთა შევსებაც ხდება და ბარათების გამოყენება შესაძლებელია მიწისზედა ტრანსპორტშიც (როგორც თბილისის მეტროსა და მიწისზედა ტრანსპორტში). არსებობს ერთთვიანი სამგზავრო ბარათებიც.

უფროსს უფლება აქვს 120 სმ-მდე სიმაღლის ბავშვი გაატაროს უფასოდ .

## მუშაობის გრაფიკი 
მეტროპოლიტენი მუშაობს დილის 5 საათიდან  22:45-მდე.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* პეკინის მეტროპოლიტენი საიტზე urbanrail.net 

კატეგორია:ჩინეთის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
ტორონტოს მეტროპოლიტენი

thumb
**ტორონტოს მეტროპოლიტენი** — მეტროპოლიტენის სისტემა ტორონტოში. პირველი კანადური მეტროპოლიტენი, რომელიც ექსპლუატაციაში 1954 წელს გადაეცა. 2007 წლის მდგომარეობით, შედგება 61,9 კმ ოთხი ხაზისა და 69 მეტროსადგურისგან. ერთ-ერთი ხაზი მქსუბუქ მეტროს განეკუთვნება, შედგება 6 სადგურისგან 6,4 კმ სიგრძეზე.

კანადის ერთ-ერთი უმსხვილესი სამრეწველო ქალაქის ტორონტოს სატრანსპორტო ქსელს შემდეგი თავისებურებები ახასიათებს:

ხაზები ძირითადად ღრმად და ნაკლებღრმად გაყვანილ გვირაბებში გადის. 
სადგურების უმეტესობა ტიპური სქემის მიხედვით არის ნაგები: სადგურების არქიტექტურაში მოცულობით-დაგეგმარებითი გადაწყვეტაა ჩადებული, რაც ერთობ ეკონომიურია. ამასთან, სადგურები გათვლილია მაქსიმალური მგავრგამტარობისათვის მინიმალური სამშენებლო დანაკარგებით, თუმცა, მგზავრებისთვის აუცილებელ კომფორტულ ნორმებს ყველა სადგური პასუხობს.

## ისტორია 
thumb|200px
thumb|200px
პირველი მეტროს ხაზი ტორონტოში 1954 წელს გავიდა და 7.4 კმ მანძილზე იონგ სთრითის გავლით ეგლინთონ ევენიუ ევენიუ და სამხრეთით მდებარე ფრონთ სთრითი დააკავშირა ერთმანეთთან.

1963 წელს მეტროს გაფართოება დაიწყო ქალაქის ჩრდილოეთით.

## ხაზები 
ორშაბათიდან შაბათის ჩათვლით მეტრო მუშაობს 6:00-დან 1:30-მდე, კვირაობით მეტროპოლიტენი 9:00 იხსნება. დღესასწაულებზე მუშაობის დრო იცვლება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტორონტოს მეტროპოლიტენი საიტზე urbanrail.net
* ტორონტოს ტრანსპორტი 

კატეგორია:კანადის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
ოსაკის მეტროპოლიტენი

thumb|ლოგო
**ოსაკის მეტროპოლიტენი** () — ოსაკის მუნიციპალური მიწისქვეშა ტრანსპორტი; იაპონია. მეტროსისტემა ოსაკა-კობე-კიოტოს რეგიონთან არის დაკავშირებული და 1108 რეგიონული სადგურიდან 125 მეტროსადგურით არის წარმოდგენილი. მეტროსისტემას ოსაკის მუნიციპალური ტრანსპორტის ბიურო მართვას. ოსაკის მეტროპოლიტენი 1933 წელს გაიხსნა.

## ისტორია 
## ხაზები 
## იხილეთ აგრეთვე 
*მეტროპოლიტენების სია

## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონიის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
ყოჩები (სარაგბო კლუბი)

**„ყოჩები“** — საქართველოს უმაღლესი ლიგის სარაგბო კლუბი. 
## ისტორია
სარაგბო კლუბი „ყოჩები“, პირველი და უძველესი ქართული გუნდი 1959 წლის 15 ოქტომბერს დაარსდა. წარმოშობით სომეხმა, მარსელში აღზრდილმა ჟაკ ასპეკიანმა, სახელმწიფო პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში პირველი ვარჯიში სწორედ ამ დღეს ჩაატარა სარაგბო კლუბ „გეპეიში“ , რომელიც, თავის მხრივ, „ყოჩების“ წინამორბედია.

1961 წლიდან თბილისის პირველობას ჩაეყარა საფუძველი და პირველი სამი გათამაშება სპის (საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის)  გამარჯვებით დასრულდა, 1966-ში „ყოჩებმა“ მესამე ადგილი დაიკავა. 1978 წლიდან საქართველოს თასის გათამაშება დაიწყო, სადაც საკავშირო ჩემპიონატში მონაწილე ქართული კლუბებიც იღებდნენ მონაწილეობას და პირველ სამ ჯერზე (1978, 1979 და 1980 წლებში) თასი სპიმ მოიპოვა. 

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, პირველად ჩატარებულ (1990 წელს) საქართველოს ჩემპიონატში გუნდი შეცვლილი სახელით (საქართველოს ტექნიკური უნივერისტეტი) გამოვიდა, უფრო მოგვიანებით კლუბს „სტუ-ყოჩები“, ბოლოს კი „ყოჩები“ ეწოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სარაგბო კლუბები
კაკასხიდი

**კაკასხიდი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ბაღდათის მუნიციპალიტეტში, ხანის თემში.   მდებარეობს მდინარე ხანისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 850 მეტრი, ბაღდათიდან 18 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 13 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თურგუთ ოზალი

**თურგუთ ოზალი** (, 13 ოქტომბერი 1927, მალათია, თურქეთი — 17 აპრილი 1993, ანკარა, თურქეთი) — თურქეთის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, თურქეთის მერვე პრეზიდენტი (1989–1993 წწ.).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1927 წელს ქალაქ მალათიაში, თურგუთის მამა იყო ბანკის თანამშრომელი, დედა ჰაფიზა – მუშაობდა დაწყებითი კლასების მასწავლებლად. 1950 წელს დაამთავრა სტამბოლის ტექნიკური უნივერსიტეტი ინჟინერის სპეციალობით.

## კარიერა 
1950–1952 წწ. მუშაობდა აშშ–ში. სამხედრო სამსახურის დამთავრების შემდეგ კითხულობდა ლექციებს ახლო აღმოსავლეთის ტექნიკურ უნივერსიტეტში. 1980 წელს გახდა პრემიერ ბიულენტ ულუსუს მრჩეველი ეკონომიკურ საკითხებში. 1980 წლის 20 მაისს დააარსა "პარტია სამშობლო". 1983 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო 211 ადგილი 400–დან და გახდა თურქეთის 45–ე პრემიერ–მინისტრი. 1987 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიიღო  292 მანდატი და კვლავ დაიკავა პრემიერის თანამდებობა.

1988 წლის 18 ივნისს სპორტულ დარბაზ 'ათათურქში" "პარტია სამშობლოს" ყრილობაზე პრემიერ ოზალს ორჯერ ესროლა და ხელში დაჭრა კარტალ დემირაგმა. მას მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა, რომელიც  20–წლიანი პატიმრობით შეეცვალა. მოგვიანებით კი პრეზიდენტმა ოზალმა დემირაგი შეიწყალა და ციხიდან გამოუშვა.

1989 წელს ორტურიანი საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ 9 ნოემბერს დაიკავა თურქეთის პრეზიდენტის თანამდებობა. 

გარდაიცვალა 1993 წლის 17 აპრილს ინფარქტის შედეგად. 

## რესურსები ინტერნეტში
* თურგუთ ოზალი

კატეგორია:თურქეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:თურქეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის XVII მოწვევის წევრები
საჭადრაკო ოლიმპიადა 1928

**მეორე საჭადრაკო ოლიმპიადა** ჩატარდა 1928 წლის 21 ივლისიდან 5 აგვისტომდე ნიდერლანდების ქალაქ ჰააგაში. ტურნირში 17 ქვეყნის ნაკრები მონაწილეობდა. პირველი ოლიმპიადისგან განსხვავებით, ასპარეზობაში ჩაერთნენ აშშ-ისა და პოლონეთის გუნდები.

### ტურნირის მსვლელობა 
ოლიმპიადის მთავარ ფავორიტად კვლავ უნგრეთის ნაკრები მიიჩნეოდა, მიუხედავად იმისა, რომ მათ გუნდს აკლდა გეზა მაროცი და მთელი ტურნირი სათადარიგო მოთამაშის გარეშე ჩაატარეს. უნგრელებმა ტიტული დამაჯერებლად დაიცვეს და 4½ ქულით გაუსწრეს მეორე ადგილზე გასულ აშშ-ის ნაკრებს.

აშშ-ის გუნდში ინდივიდუალურად საუკეთესო შედეგი აჩვენა 23 წლის ისააკ კეჟდენმა, რომელმაც 15 პარტიიდან 12 მოიგო. თუმცა, თანაგუნდელთა შედარებით დაბალი შედეგიანობის გამო, ამერიკელებმა ჩემპიონობისთვის ბრძოლა ვერ შეძლეს. მაშინ როდესაც უნგრეთის ნაკრები მატჩების უმრავლესობას დიდი ანგარიშით (3 ან 3½ ქულა) იგებდა, აშშ-ისა და პოლონეთის გუნდები ხშირად ფრედ ან მინიმალური უპირატესობით ასრულებდნენ შეხვედრებს. საბოლოოდ, მესამე ადგილი პოლონეთის ნაკრებმა დაიკავა.

ამ ოლიმპიადაზეც საუკეთესო მოჭადრაკეები გამოვლინდნენ არა დაფების, არამედ ჩატარებულ პარტიებში დაგროვილი საერთო ქულების მიხედვით.

### ფიდე-ს კონგრესი 
ოლიმპიადის პარალელურად გაიმართა ფიდე-ს მორიგი კონგრესი. დღის წესრიგში იდგა მოჭადრაკეთა დაყოფა პროფესიონალებად და მოყვარულებად. დელეგაციებმა ერთხმად მისცეს ხმა ამგვარი დისკრიმინაციული დაყოფის წინააღმდეგ, რითაც საბოლოოდ გადაწყდა, რომ ოლიმპიადებში მონაწილეობის უფლება ყველა მოჭადრაკეს თანაბრად ექნებოდა.

## ტექნიკური შედეგები 
მონაწილეობდა 17 ქვეყნის ნაკრები. ტურნირი ჩატარდა წრიული სისტემით.

### გუნდური შედეგები 
## ჩემპიონის და პრიზიორების შემადგენლობა და შედეგები 
## საუკეთესო ინდივიდუალური მაჩვენებელი 
## ლიტერატურა 
* 
* Ю. Авербах, Б. Туров Шахматные олимпиады. Москва. изд. ,,ФиС’’ 1974
* Шахматы. Энциклопедический словарь. Москва. изд. ,,Советская Энциклопедия’’ 1990
* Шахматная Энциклопедия. Москва. 2004.
* Ханамирян Г. Всемирные шахматные Олимпиады. 1927-2006. Ереван: 2006

## რესურსები ინტერნეტში 
* II საჭადრაკო ოლიმპიადა: ჰააგა 1928 — საიტზე OlimpBase.org

02
კორდობა (ესპანეთი)

**კორდობა** () — ქალაქი სამხრეთ ესპანეთში, ანდალუსიაში, მდინარე გვადალკვივირის ნაპირზე. კორდობის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ისტორია 
კორდობა ცნობილია ფინიკიელთა კოლონიზაციის დროიდან. სტრაბონისა და პტოლემეს ცნობით, იგი იყო ტურდეტანების ტომის ცენტრი. II პუნიკური ომის (ძვ. წ. 218–201) დროს დაიპყრეს რომაელებმა. ავგუსტუსის დროს ბეტიკის პროვინციის მთავარი ქალაქი იყო. სხვადასხვა დროს დაიპყრეს ვანდალებმა, ბიზანტიამ, ვესტგუთებმა, ხოლო 711 წელს – არაბებმა. 756 წლიდან იყო კორდოვის საამიროს, ხოლო 929 წლიდან კორდოვის სახალიფოს დედაქალაქი. X საუკუნეში კორდოვა იქცა განათლებისა და მეცნიერების ერთ-ერთ მთავარ ცენტრად. კორდოვის სახალიფოს დაშლის (1031 წელი) შემდეგ კორდოვა მხოლოდ 1070 წლამდე (დაიმორჩილა  სევილიის ამირამ) ინარჩუნებდა დამოუკიდებლობას. რეკონკისტის დროს კასტილიის მეფეთა ხელში გადავიდა (1236 წ.).

## არქიტექტურა 
ქალაქის ცენტრს შენარჩუნებული აქვს ძველი არქიტექტურული დაგეგმარება. განაშენიანებულია მავრიტანული ეპოქის დროინდელი დაბალი ერთსართულიანი სახლებით, რომელთაც ყრუ ფასადები და გამწვანებული შიდა ეზოები (პატიო) აქვთ.

## ღირსშესანიშნაობანი 
ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან აღსანიშნავია: 
*  რომაული ხანის ხიდი.
*  არაბული კოშკი კალაორა.
*  ტაძარი (758 წ. 1236 წლამდე მეჩეთი).
*  სან-ნიკოლასის ეკლესია (XIII-XVI სს.).
*  სინაგოგა (1315 წ.).
*  რატუშა (1594–1631 წწ.).
*  XVIII საუკუნის რენესანსული სასახლეები, მოედნები.

კორდოვაში არის ნატიფი ხელოვნების მუზეუმი და არქეოლოგიური მუზეუმი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კორდოვის გზამკვლევი (რუსულ ენაზე) 
* კორდოვა

## სქოლიო
კატეგორია:კორდობის ქალაქები
კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
კატეგორია:კორდობის მუნიციპალიტეტები
იტალია (რომის პროვინცია)

thumb
**იტალია** — ძველრომაული პროვინცია აპენინის ნახევარკუნძელზე.

რესპუბლიკის დროს იტალია, რომელიც იმხანად რუბიკონიდან კალაბრიამდე ტერიტორიას მოიცავდა, პროვინციად არ მიიჩნეოდა, არამედ, მხოლოდ ტერიტორიად ცენტრში რომით, რაც მას განსაკუთრებულ სტატუსს სძენდა: მაგალითად, მხედართმთავრებს იტალიის ტერიტორიაზე ჯარების შეყვანის უფლება არ ჰქონდათ, ცეზარმაც, რუბიკონზე გადასვლის ბრძანების გაცემით სამოქალაქო ომს დაუდო საფუძველი. 

თავდაპირველად სიტყვა იტალია არ აღნიშნავდა მთელ ნახევარკუნძულს. სტრაბონის თანახმად, (გეოგრაფია ტ.1) იტალია — ეს მხარეა მესინის ყურიდან იმ ზოლამდე, სადაც სალერნოსა და ტარანტოს  უბეები უერთდება ერთმანეთს. მოგვიანებით იტალიამ მთელი ნახევარკუნძული მოიცვა ისტორიული ქალაქის პულას ჩათვლითაც კი. პროვინციის ჩამოყალიბება დასრულდა როდესაც იულიუს კეისარმა ციზალპური გალიის მკვიდრთ რომის მოქალაქოება მისცა, ამით კი იტალიის ტერიტორია ალპებამდე გააფართოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* გეოგრაფიული რეგიონები: იტალია

კატეგორია:რომის პროვინციები
კორდოფანი

**კორდოფანი**  – პლატო სუდანში, მდინარე თეთრი ნილოსის დასავლეთით. საშუალო სიმაღლე 500–1000 მეტრი. წარმოადგენს აფრიკის კამბრიულისწინა კრისტალური ბაქნის შვერილს. აგებულია ნუბიის ქვიშაქვებით (მთა ტემადინგა, 1460 მ). დანაწევრებულია ხევებით, ჰავა სუბეკვატორულია. იცის ზაფხულის წვიმები (300–500 მმ წელიწადში). გავრცელებულია წითელ-მურა ნიადაგები. დაფარულია სავანით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სუდანის გეოგრაფია
ლელო (სარაგბო კლუბი)

**ლელო** — საქართველოს უმაღლესი ლიგის სარაგბო კლუბი. 

## ისტორია
1985 წელს ბათუ კევლიშვილის თაოსნობით მესამე მასივში საფუძველი ჩაეყარა რაგბის სპეციალიზებული სკოლის მშენებლობას, რომელიც დასრულდა 1989 წელს. ამავე პერიოდში, სკოლის ბაზაზე ჩამოყალიბდა რაგბის კლუბი ლელო. ამჟამად სკოლაში ექვსი ასაკობრივი ჯგუფია. კლუბის დაქვემდებარებაში არსებული მოედნის გარდა, დიდი დიღმის ტერიტორიაზე კლუბის ხელმძღვანელობამ ბათუ კევლიშვილის თაოსნობით წამოიწყო სპორტული კომპლექსის მშენებლობა.

## შემადგენლობა
უმაღლესი ლიგის მოთამაშეთა შემადგენლობა 2019/20 წლების ჩემპიონატში ასე გამოყურება:

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:საქართველოს სარაგბო კლუბები
ყიზილ-ირმაქი

**ყიზილ-ირმაქი**  (, „წითელი მდინარე“; , *ჰალისი*) — მდინარე თურქეთში, სათავე აქვს ყიზილ-დაღის მთებში. მიედინება ანატოლიის ზეგანზე. ერთვის შავ ზღვას და ქმნის დელტას. სიგრძე 1350 კილომეტრი. აუზის ფართობი 77 ათ. კმ². წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები – შემოდგომაზე. იყენებენ სარწყავად. 

ნ. მარის თანახმად ყიზილ-ირმაქის თავდაპირველი სახელწოდება „ჰალისი“ მომდინარეობს ჭანური ენიდან, რაც ჭანურად მდინარეს ნიშნავს. 

მდინარის ნაპირებზეა ქალაქები: სივასი და ბაფრა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Livius.org: Halys 

კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
ფილიგრანოლოგია

[160px|thumb|ჭვირნიშანი «გვირვინი და CA» («სასმეფო აგენტი»), [დიდი ბრიტანეთის კოლონიები და დამოკიდებული  ტერიტორიები|ბრიტანეთის კოლონიების 1800-1920 წლებში გამოცემულ საფოსტო მარკებზე ]]
**ფილიგრანოლოგია** — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის ქაღალდზე არსებულ გამჭვირვალე ნიშნებს — ფილიგრანებს. იგი პალეოგრაფიაში უთარიღო ხელნაწერების დასათარიღებლად და ქაღალდის სადაურობის გამოსარკვევად გამოიყენება.

ფილიგრანი, ანუ წყლის ნიშანი ქაღალდს წარმოების პროცესში უკეთდება, როგორც საქარხნო დამღა, გამჭვირვალე გამოსახულების ან  ტექსტის სახით და იგი ქაღალდის სინათლეზე გაჭვირვის დროს ჩანს.

ფილიგრანის აღმნიშვნელი ქართული ტერმინი - ჭვირნიშანი ივანე ჯავახიშვილმა შემოიღო. ჭვირნიშნები თავდაპირველად დასავლეთევროპული, კერძოდ კი, იტალიური, წარმოების ქაღალდზე გაჩნდა XIII ს.-ში, როგორც ფაბრიკის მარკა ან ხარისხისა და ქაღალდის ფორმატის მაჩვენებელი, და დღემდე შემორჩა სახელმწიფო ქაღალდებსა და ფულზე. ევროპულისგან განსხვავებით, აღმოსავლური  წარმოების ქაღალდს ჭვირნიშნებს არ უკეთებდნენ.

XIV-XV ს.ს.-ში საქართველოში ძირითადად აღმოსავლური და დამასკური ქაღალდი იყო გავრცელებული, თუმცა XIV ს.-ის დამდეგიდან იტალიური ჭვირნიშნიანი ქაღალდიც ჩნდება. XVI ს.-დან მოყოლებული XVIII ს.-ის II ნახევრამდე ვენეციური ჭვირნიშნიანი ქაღალდია გაბატონებული და აღმოსავლურ ქაღალდს იშვიათად იყენებენ. XVIII ს.-ის II ნახევარში კი ვენეციური ქაღალდი კი თანდათან შემცირდა და XIX ს.-ის დამდეგიდან საქართველოში რუსული ქაღალდი გაბატონდა.

საკითხი, ყოფილა თუ არა ოდესმე საქართველოში საკუთარი ქაღალდის წარმოება, ღიად რჩება. ამდენად, უცხოური წარმოების ქაღალდის ჭვირნიშნების საფუძველზე ხდება სიგელ-გუჯართა კვლევისათვის დამატებითი ინფორმაციის მიღება ქართულ პალეოგრაფიაში.

რადგან ჭვირნიშნები მუდმივად იცვლებოდა, მკვლევრებმა ისწავლეს ყოველი ნიშნის დაკავშირება განსაზღვრულ დროსთან. ამის საფუძველს წარმოადგენდა მონაცემები იმ ფაბრიკების მუშაობის შესახებ, რომლებიც უშვებდნენ ქაღალდს  განსაზღვრული ჭვირნიშნებით. მათზე დაყრდნობით მეცნიერებმა უკვე XVIII ს.-ში დაიწყეს დათარიღებული ჭვირნიშნების ალბომების შედგენა, რომელთა დახმარებით გაიოლდა ქაღალდის დამზადების დროის განსაზღვრა. ამრიგად, ჭვირნიშნები დროის უტყუარი ფაქტორია და პალეოგრაფიული ძიებისას უსათუოდ ანგარიში უნდა გაეწიოს მათ ქრონოლოგიურ მონაცემებს.

პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც ყურადღება მიაქცია ქართული ხელნაწერების ჭვირნიშნებს და გამოიყენა ისინი უთარიღო ხელნაწერთა დროის განსაზღვრისათვის, ექვთიმე თაყაიშვილი (1863–1953) იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:ისტორიის დამხმარე დისციპლინები
კორდოვის სახალიფო

**კორდოვის სახალიფო** — ფეოდალური სახელმწიფო პირენეის ნახევარკუნძულზე, დედაქალაქი კორდოვა. 756 წელს ომაიანმა აბდ ალ-რაჰმან I–მა აქ შექმნა კორდოვის საამირო, რომელმაც დამოუკიდებლობა მოიპოვა აბასიანთა სახალიფოსგან. IX საუკუნის მიწურულში კორდოვის საამირო დაიშალა ცალკეულ ფეოდალურ სამფლობელოებად. აბდ ალ-რაჰმან III–მ (912–961 წწ.) გააერთიანა ეს სამთავროები და 929 წელს თავი ხალიფად გამოაცხადა. კორდოვის სახალიფო ცენტრალიზებული დესპოტია იყო, სადაც მთელი ძალაუფლება ხალიფას ეკუთვნოდა. მეორე ფიგურა იყო მთავარი მინისტრი — ჰაჯიბი. ხალიფა ალ-ჰაქამ II–ის (961–975 წწ.) სიკვდილის შემდეგ კორდოვის სახალიფოს ფაქტობრივად განაგებდა ჰაჯიბი მუჰამად იბნ ამირ ალ-მანსური (976–1002 წწ.); მერე კი მისი ძე აბდ ალ-მალიქი (1002–1008 წწ.). კორდოვის სახალიფო წარმოადგენდა არაბული კულტურისა და მეცნიერების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს. აქაურმა მეცნიერებმა დიდი როლი ითამაშეს ევროპაში ანტიკური მეცნიერების ტრადიციების შენარჩუნებაში. XI საუკუნის I მესამედი აღინიშნა ფეოდალური შინაომებით. 1031 წელს ტახტიდან ჩამოაგდეს და კორდოვიდან განდევნეს უკანასკნელი ხალიფა ჰიშამ III. კორდოვის სახალიფო მრავალ წვრილ საამიროდ დაიშალა.

## მმართველთა სია 
### ომაიანი ამირები 
* 756-788 აბდ ალ-რაჰმან I 
* 788–796 ჰიშამ I
* 796–822 ჰაქიმ I
* 822–852 აბდ ალ-რაჰმან II
* 852–886 მუჰამად I
* 886–888 მუნზირი
* 888–912 აბდ ალ-ალაჰი
* 912–929 აბდ ალ-რაჰმან III

### ომაიანი ხალიფები 
* 929–961აბდ ალ-რაჰმან III
* 961–976 ჰაქიმ II
* 976–1008 ჰიშამ II
* 1008-1009 მუჰამად II
* 1009–1010 სულეიმან II
* 1010–1012 ჰიშამ II მეორედ
* 1012–1016 სულეიმან II მეორედ
* 1017 აბდ ალ-რაჰმან IV

### ჰამუდიდების ხალიფები 
* 1016–1018 ალი იბნ ჰამუდ ალ-ნასირი
* 1018–1021 ალ-ქასიმ იბნ ჰამუდ ალ-მამუ
* 1021–1023 იაჰია იბნ ალი იბნ ჰამუდ ალ-მუთალი
* 1023 ალ-ქასიმ იბნ ჰამუდ ალ-მამუ მეორედ

### ომაიანების ხალიფები 
* 1023–1024 აბდ ალ-რაჰმან V
* 1024–1025 მუჰამად III
* 1025–1031 ჰიშამ III

## ლიტერატურა 
* Simon Barton, A History of Spain (New York: Palgrave MacMillan, 2004).
* Anwar G. Chejne, Muslim Spain: Its History and Culture (Minneapolis: The University of Minnesota Press, 1974)

კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი ისლამური ქვეყნები
იტალიკა

thumb|ამფითეატრის ორმო
[thumb|II საუკუნე; [ვენერას ქანდაკება, აღმოჩენილი 1940 წელს თეატრთან ახლოს (ინახება Museo Arqueológico-ში. სევილია]]  
**იტალიკა** () — რომაული ქალაქი. მდებარეობდა თანამედროვე სანტიპონსიდან ჩრდილოეთით 9 კმ-ზე, ესპანეთის ქალაქ სევილიაში. იტალიკა დაარსებულია ძვ. წ. 206 წელს რომის გენერლის პუბლუის სციპიონ აფრიკელის მიერ ილიპასთან ბრძოლაში დაჭრილი რომაელი ჯარისკაცების დასასახლებლად, სადაც იმჟამად კართაგენელები იყვნენ გამაგრებულნი — მეორე პუნიკური ომის დროს.

იტალიკა რომის იმპერატორის ტრაიანეს დაბადების ადგილია. 

## ზოგადი ცნობები 
*იტალიკის ამფითეატრი 25 000 მაყურებელს იტევდა და იმპერიაში მესამე იყო სიდიდით. 
*ქალაქის რომაული მოსახლეობა იმხანად 8000 იყო.
*ადგილობრივი არისტოკრატიის მიერ დაარსებული თამაშებისა და წარმოდგენების ტრადიცია იტალიკის დიდ გავლენაზე მეტყველებდა, რაც მისი მმართველი ელიტის ძალაუფლებით იყო გამოწვეული არა მხოლოდ იტალიკაში, არამედ, ქალაქკოლონიის საზღვრებს გარეთაც.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იტალიკა: რომაული ქალაქი
* იტალიკის ფოტოები
* Livius.org: იტალიკა  

კატეგორია:ესპანეთის არქეოლოგიური ძეგლები