ევროპის ბოშათა უფლებების ცენტრი

**ევროპული ბოშათა უფლებების ცენტრი** (, **ERRC**) არის ბოშათა ხელმძღვანელობით მოქმედი საერთაშორისო საზოგადოებრივი ინტერესის სამართლებრივი ორგანიზაცია, რომელიც ეწევა სხვადასხვა საქმიანობას ბოშათა მიმართ არსებული რასიზმისა და ადამიანის უფლებების დარღვევის წინააღმდეგ საბრძოლველად. მისი მიდგომა მოიცავს, კერძოდ, სტრატეგიულ სამართალწარმოებას, საერთაშორისო ადვოკატირებას, კვლევასა და პოლიტიკის განვითარებას, ადამიანის უფლებებზე ორიენტირებულ სიახლეების წარმოებას და ბოშა აქტივისტების მომზადებას.

## დაარსება 
ევროპული ბოშათა უფლებების ცენტრი დაარსდა 1996 წელს ბუდაპეშტში, უნგრეთში, პოლიციის ძალადობის შემთხვევის საპასუხოდ, სადაც ბოშათა უფლებების აქტივისტებმა ღია საზოგადოების ფონდის იურისტებთან ერთად მიაღწიეს სამართლებრივ გამარჯვებას. ამ ორგანიზაციის შექმნისას მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა უნგრელმა აქტივისტმა ფერენც კიოზეგმა, რომელიც შემდეგში ორგანიზაციის დამფუძნებლად ითვლება. ERRC-ის მუშაობა შთაგონებული იყო NAACP-ის სტრატეგიული სამართალწარმოებით, რომელიც XX საუკუნეში აშშ-ში სამოქალაქო უფლებების წინსვლისთვის გამოიყენებოდა.

## საქმიანობა 
### სტრატეგიული სამართალწარმოება 
ERRC აქტიურად მონაწილეობს სტრატეგიულ სამართალწარმოებაში, რაც გულისხმობს ბოშათა უფლებების დარღვევის შემთხვევებზე სამართლებრივი საქმეების წარმოებას, რათა გამოავლინოს და აღმოფხვრას დისკრიმინაციული სტრუქტურები. ორგანიზაცია მხარს უჭერს საქმეებს როგორც ეროვნულ, ისე საერთაშორისო სასამართლოებში, მათ შორის ევროპის ადამიანის უფლებათა სასამართლოში და გაეროს ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოში.

### ადვოკატირება და კვლევა 
ERRC ასევე ეწევა საერთაშორისო ადვოკატირებას, კვლევასა და პოლიტიკის განვითარებას, რათა ხელი შეუწყოს ბოშათა უფლებების დაცვასა და თანასწორობის მიღწევას. ორგანიზაცია აწარმოებს ადამიანის უფლებებზე ორიენტირებულ სიახლეებს და ამზადებს ბოშა აქტივისტებს, რათა ისინი თავადაც შეძლონ თავიანთი უფლებების დაცვა.

## მიღწევები 
ERRC-ის მუშაობის შედეგად მიღწეულია მრავალი სამართლებრივი გამარჯვება, მათ შორის საქმეები, რომლებიც ეხება განათლებაში დისკრიმინაციას, პოლიციის ძალადობასა და საცხოვრებელ პირობებში დისკრიმინაციას. ორგანიზაცია ასევე მონაწილეობს საერთაშორისო ორგანიზაციებთან კონსულტაციებში და აქვს კონსულტაციური სტატუსი ევროპის საბჭოსთან და გაეროს ეკონომიკურ და სოციალურ საბჭოსთან.

### კვლევა და საზოგადოებრივი პოლიტიკა 
ევროპული ბოშათა უფლებების ცენტრი (ERRC) ავრცელებს კვლევებს მრავალ საკითხზე, რომლებიც ეხება ბოშათა თემებს. ორგანიზაცია ამზადებს ანგარიშებს ფართო მეთოდოლოგიური საფუძვლით და თანამშრომლობს იურისტების, ჟურნალისტების, კვლევის პარტნიორების, მონიტორინგის ორგანოებისა და შესაბამისი სფეროს სპეციალისტების ფართო ქსელთან. ზოგიერთი კვლევა ხორციელდება ადგილობრივ დონეზე, სადაც ERRC ასრულებს დამხმარე როლს, ან ამზადებს ანგარიშებს, რომლებიც მიმოიხილავენ შესაბამის მეორად ლიტერატურას.

2004 წლის ანგარიშმა „ბოშები გაფართოებულ ევროპულ კავშირში“ ფართო აუდიტორია მოიცვა პოლიტიკის შემმუშავებელთა წრეში და გამოიცა ევროპის კომისიის დასაქმებისა და სოციალური საკითხების გენერალური დირექტორატის მიერ. ERRC-მა გავლენა მოახდინა ევროკავშირის გაფართოებაზე იმით, რომ კანდიდატ ქვეყნებზე ზეწოლის გზით უზრუნველყოფდა კოპენჰაგენის კრიტერიუმების დაცვას და ბოშათა საკითხების პრიორიტეტიზაციას. ორგანიზაცია ხშირად ამზადებს ანგარიშებს გაეროს სხვადასხვა კომიტეტისათვის, მათ შორის რასობრივი დისკრიმინაციის აღმოფხვრის კომიტეტისთვის (CERD) და ქალთა დისკრიმინაციის აღმოფხვრის კომიტეტისთვის (CEDAW). კორონავირუსის პანდემიის პერიოდში, ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა ანგარიში „ბოშათა უფლებები კოვიდის დროს“, რომელშიც გაანალიზებულია დისკრიმინაცია და უფლებების დარღვევა 12 ევროკავშირის ქვეყანაში 2020 წლის განმავლობაში.

### საერთაშორისო ადვოკატირება 
2016 წელს ERRC გახდა ბოშების მიერ მართულ ორგანიზაციად, ხოლო 2018 წელს დაიწყო პროექტი „ბოშათა უფლებების დამცველები“ — მოხალისეთა ფართო ქსელი, რომელიც მხარს უჭერს ERRC-ს სხვადასხვა პროექტებს. მათი საქმიანობა მოიცავს კამპანიებს, საველე სამუშაოებსა და ონლაინ ორგანიზებას.

ERRC-ს არაერთი ადამიანის უფლებების ჯილდო აქვს მიღებული, მათ შორის:

#2007 წლის მაქს ვან დერ სტოელის პრემია
#2009 წლის გრუბერის სამართლის პრემია
#2012 წლის სტოკჰოლმის ადამიანის უფლებების პრემია
#2018 წლის რაულ ვალენბერგის პრემია

### ადამიანის უფლებათა სწავლება 
ERRC-ის საქმიანობის მნიშვნელოვანი ნაწილი არის ბოშა აქტივისტების განათლება და მომზადება ადამიანის უფლებების დაცვის მიმართულებით. წარსულში ორგანიზაციამ განახორციელა ტრენინგები ისეთი ორგანიზაციებისათვის, რომლებიც მუშაობენ ბოშათა თემებთან, ასევე ბოშა აქტივისტებისა და სამოქალაქო საზოგადოების წარმომადგენლებისთვის, რომლებიც ჩართულნი არიან სტრატეგიულ სამართალწარმოებასა და ადამიანის უფლებათა დაცვის საქმიანობაში.

ERRC ასევე ატარებს თემატურ ტრენინგებს, რომლებიც შეეხება ისეთ საკითხებს, როგორებიცაა მიგრაცია, საცხოვრებლის უფლებები და სამართლებრივი საკითხები. ტრენინგები ჩატარებულა ევროპის მრავალ ქალაქში.

ERRC-ის განათლების პროგრამის ცენტრალური ელემენტია „ბოშათა უფლებების ზაფხულის სკოლა“, რომელიც 10-დღიან კურსს მოიცავს და მიზნად ისახავს ბოშა უფლებადამცველების ახალი თაობის მომზადებას. აღნიშნული პროგრამა მოქმედებდა 2012 წლამდე, ხოლო ათწლიანი პაუზის შემდეგ, 2022 წელს განახლდა ბუდაპეშტში და დღემდე აგრძელებს აპლიკაციების მიღებას ევროპიდან ბოშა, სინტი და თრეველერ თემების წარმომადგენლებისგან.

## უახლესი ინიციატივები და გამოწვევები ბოშათა უფლებების დაცვის სფეროში 
2023-2025 წლებში, ევროპის ბოშათა უფლებების ცენტრი (ERRC) განაგრძობს ბოშათა თემების უფლებების დაცვისა და გაძლიერების მიმართულებით აქტიურ საქმიანობას. ამ პერიოდში ცენტრმა მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა როგორც სამართლებრივი, ისე საგანმანათლებლო და ადვოკატირების სფეროებში, თუმცა ბოშათა თემები კვლავ აწყდებიან სისტემურ დისკრიმინაციას და მარგინალიზაციას.

### სამართლებრივი გამარჯვებები და სტრატეგიული ლიტიგაცია 
2025 წლის იანვარში, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლომ დაადგინა, რომ საბერძნეთის პოლიციამ 2016 წელს ბოშა მამაკაცების მიმართ გამოიყენა არასათანადო მოპყრობა და წამება, რის გამოც დაზარალებულებს მიენიჭათ კომპენსაცია. ეს გადაწყვეტილება ხაზს უსვამს ბოშათა თემების მიმართ ძალოვანი სტრუქტურების მხრიდან ძალადობის პრობლემას.

ასევე, 2025 წლის თებერვალში, უნგრეთის ქალაქ კალოჩაში ბოშა ბავშვების სეგრეგირებული საბავშვო ბაღები დაიხურა, რაც შესაძლებელი გახდა ERRC-ისა და პარტნიორი ორგანიზაციების ჩარევის შედეგად. ეს ნაბიჯი მნიშვნელოვანი წინსვლაა ბოშა ბავშვების განათლების სფეროში თანასწორობის უზრუნველყოფის მიმართულებით.

### საგანმანათლებლო ინიციატივები და ბოშა ახალგაზრდების გაძლიერება 
2024 წლის ივლისში, ათენში გაიმართა ბოშა უფლებების საზაფხულო სკოლა, სადაც 19 ახალგაზრდა ბოშა აქტივისტმა მიიღო მონაწილეობა. სკოლის ფარგლებში განხილულ იქნა თემები, როგორიცაა სტრატეგიული ლიტიგაცია, ინტერსექციონალობა და სიძულვილის დანაშაულები.

გარდა ამისა, ERRC-მა დაიწყო ტრენინგების სერია ბოშათა და მოგზაურთა თემების მხარდამჭერი ორგანიზაციებისთვის, რათა მათ გაეზარდათ ცოდნა ადამიანის უფლებათა დაცვის მექანიზმების გამოყენებაში. ტრენინგები მოიცავდა ევროპის საბჭოს სტანდარტებსა და მონიტორინგის მექანიზმებს.

### მედიის როლი და სტერეოტიპების წინააღმდეგ ბრძოლა 
2024 წელს, ევროკავშირისა და ევროპის საბჭოს ერთობლივი პროგრამის EQUIROM ფარგლებში, გაიმართა ჟურნალისტიკის დაჯილდოება, რომელიც მიზნად ისახავდა ბოშათა თემების შესახებ ეთიკური და ფაქტებზე დაფუძნებული რეპორტაჟების წახალისებას. დაჯილდოებულ ჟურნალისტებს შორის იყვნენ წარმომადგენლები საბერძნეთიდან, გერმანიადან, პოლონეთიდან, ავსტრიადან და უკრაინადან, რომლებმაც თავიანთი ნამუშევრებით ხელი შეუწყვეს სტერეოტიპების წინააღმდეგ ბრძოლას.

### სისტემური გამოწვევები და პოლიტიკური კონტექსტი 
მიუხედავად მიღწეული წარმატებებისა, ბოშათა თემები კვლავ აწყდებიან სისტემურ დისკრიმინაციას. 2024 წელს, ევროპის საბჭოს სოციალური უფლებების კომიტეტიმ გააკრიტიკა იტალია ბოშათა საცხოვრებელი პირობების გამო, სადაც მრავალი ოჯახი ცხოვრობს მარგინალიზებულ ბანაკებში და ექვემდებარება იძულებით გამოსახლებებს.

ასევე, 2023 წელს, სლოვაკეთის სკოლის სეგრეგაციის შემთხვევამ გამოიწვია ეროვნული სკანდალი, როდესაც აღმოჩნდა, რომ ერთ სკოლაში მხოლოდ ბოშა ბავშვები სწავლობდნენ, რაც ეწინააღმდეგება თანასწორობის პრინციპებს.

გარდა ამისა, 2024 წლის ევროპარლამენტის არჩევნების შედეგად, ბოშა წარმომადგენლების არყოფნამ გააჩინა შეშფოთება, რომ მათი ხმა არ იქნება წარმოდგენილი ევროპულ პოლიტიკაში, რაც შესაძლოა გააღრმავოს მარგინალიზაცია.

### დასკვნა 
ევროპის ბოშათა უფლებების ცენტრი აგრძელებს მნიშვნელოვან საქმიანობას ბოშათა თემების უფლებების დაცვისა და გაძლიერების მიზნით. თუმცა, სისტემური დისკრიმინაციისა და მარგინალიზაციის პრობლემები კვლავ აქტუალურია, რაც საჭიროებს სამართლებრივ, საგანმანათლებლო და პოლიტიკურ დონეზე ერთობლივ ძალისხმევას.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოშა ხალხი
* ბოშათა საზოგადოება და კულტურა
* ბოშები მიტროვიცას ბანაკებში
* ბოშური ენა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ევროპული ბოშათა უფლებების ცენტრის ოფიციალური ვებგვერდი
* ევროპის საბჭო – ბოშა ახალგაზრდების სამოქმედო გეგმა
* „ამნესტი ინტერნეშენალი“ – ბოშათა უფლებები
* გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისარიატი – ბოშათა ჩართულობის ხელშეწყობა

## სქოლიო
კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები ადამიანის უფლებების დაცვის სფეროში
კატეგორია:ანტირასისტული ორგანიზაციები ევროპაში
კატეგორია:ბოშები ევროპაში
კატეგორია:ბოშათა უფლებები
კატეგორია:ბოშების კულტურა
კატეგორია:არასამთავრობო ორგანიზაციები
კატეგორია:ბოშები ევროპაში
კატეგორია:ევროპული ორგანიზაციები
კატეგორია:დისკრიმინაციის წინააღმდეგ მებრძოლი ორგანიზაციები
კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაფუძნებული ორგანიზაციები
კატეგორია:მცირესობების უფლებების დაცვის ორგანიზაციები
კატეგორია:ევროკავშირის არასამთავრობო ორგანიზაციები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფების უფლებები
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:ადამიანის უფლებათა დაცვის საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:1996 წელს დაარსებული ორგანიზაციები