აგოტა კრისტოფი

**აგოტა კრისტოფი** (უნგრულად: Kristóf Ágota) (დ.30 ოქტომბერი,1935 – გ.27 ივლისი, 2011) —  უნგრელი მწერალი, რომელიც შვეიცარიაში ცხოვრობდა და ფრანგულ ენაზე წერდა. კრისტოფმა მიიღო „ევროპული პრემია" (Prix Europe, ასევე ცნობილი როგორც Prix Littéraire Europe, Grand Prix Littéraire Européen) ფრანკოფონ ავტორთა ასოციაციის, ADELF-ისგან, წიგნისთვის „Le Grand Cahier“ (1986; მოგვიანებით ინგლისურად ითარგმნა როგორც „ბლოკნოტი“). მას მოჰყვა ორი გაგრძელება, რომლებიც ერთობლიობაში წარმოადგენენ „ბლოკნოტის ტრილოგიას". კრისტოფმა მოიგო გოტფრიდ კელერის პრემია შვეიცარიაში 2001 წელს და ავსტრიის სახელმწიფო პრემია ევროპული ლიტერატურისთვის 2008 წელს.

## ადრეული ცხოვრება
აგოტა კრისტოფი დაიბადა ჩიკვანდში, უნგრეთში, 1935 წლის 30 ოქტომბერს. მშობლები იყვნენ კალმან კრისტოფი, დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი და ანტონია ტურჩანი, ხელოვნების პროფესორი. 21 წლის ასაკში კრისტოფს მოუწია ქვეყნის დატოვება, როდესაც უნგრული ანტიკომუნისტური რევოლუცია ჩაახშეს საბჭოთა სამხედრო ძალებმა. აგოტა და კრისტოფი, მისი ქმარი (რომელიც სკოლაში ისტორიის მასწავლებელი იყო) ოთხი თვის ქალიშვილთან ერთად გაიქცნენ ნევშატელში, შვეიცარიაში. ხუთწლიანი მარტოობისა და გადასახლების შემდეგ, აგოტამ მიატოვა ქმარი და სამუშაო (ქარხანაში მუშაობდა).  დაიწყო ფრანგული ენის შესწავლა და ამ ენაზე რომანების წერა.

## კარიერა
მინი|მარჯვნივ|აგოტა კრისტოფის საფლავი
კრისტოფის, როგორც მწერლის, პირველი ნაბიჯები პოეზიისა და თეატრის სფეროში დაიწყო („ჯონი და ჯო“, „გასული ვირთხა“), მისი ნაწერის ასპექტებს, ისეთი დიდი გავლენა არ მოუხდენია, როგორც მის პროზას. 1986 წელს გამოჩნდა კრისტოფის პირველი რომანი, „ბლოკნოტი". ეს იყო „ბლოკნოტის ტრილოგიის" დასაწყისი. გაგრძელება სახელწოდებით „მტკიცებულება" გამოვიდა ორი წლის შემდეგ. მესამე ნაწილი გამოქვეყნდა 1991 წელს სათაურით „მესამე სიცრუე". ამ ტრილოგიის ყველაზე მნიშვნელოვანი თემებია ომი და ნგრევა, სიყვარული და მარტოობა, გარყვნილება, სასოწარკვეთა და ყურადღების მიპყრობისკენ მიმართული სექსუალური ურთიერთობები, სურვილი და დანაკარგი, ასევე სიმართლესა და მხატვრულ ლიტერატურას შორის დიქოტომიები.
„ბლოკნოტი" ითარგმნა 40-ზე მეტ ენაზე. 1995 წელს კრისტოფმა გამოაქვეყნა ახალი რომანი, „გუშინ". კრისტოფმა ასევე დაწერა წიგნი სახელწოდებით L'analphabète (ინგლისურად The Illiterate), გამოქვეყნებული 2004 წელს. ეს არის ავტობიოგრაფიული ტექსტი. წიგნი იკვლევს მწერლის კითხვისადმი სიყვარულს ბავშვობაში, და მკითხველი მოგზაურობს კრისტოფთან ერთად ინტერნატში, საზღვარზე ავსტრიაში და შემდეგ შვეიცარიაში. ანტიკომუნისტური აჯანყების წარუმატებლობის გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა ქვეყანა, ამიტომ ციურიხში უკეთესი ცხოვრების იმედი აქვს.
2006 წელს, Editions Zoé-თან ერთად გამოაქვეყნა ორი ნაწარმოები, „Où es-tu Mathias?" რასაც მოჰყვა „Line, le temps". სახელები მათიასი და ლინი წარმოშობილია კრისტოფის წინა რომანებიდან.
ნაწარმოებების უმეტესობა გამოქვეყნებული იყო Editions du Seuil-ის მიერ პარიზში.
კრისტოფი გარდაიცვალა 2011 წლის 27 ივლისს ნევშატელში, საკუთარ სახლში. არქივი დაცულია შვეიცარიის ლიტერატურულ არქივში, ბერნში.

## ბიბლიოგრაფია
### მხატვრული ლიტერატურა
სიცრუეთა წიგნის ტრილოგია
ასევე ცნობილი როგორც „ბლოკნოტის ტრილოგია":
•	Le Grand Cahier (1986). The Notebook, თარგმანი: ალან შერიდანი (Grove/Methuen, 1988)
•	La Preuve (1988). The Proof, თარგმანი: დევიდ უოტსონი (Grove/Methuen, 1991)
•	Le Troisième Mensonge (1991). The Third Lie, თარგმანი: მარკ რომანო (Grove, 1996)

### მოთხრობები
•	Hier (1995). Yesterday, თარგმანი: დევიდ უოტსონი (Random House of Canada, 1997). ISBN 978-0-09-926807-9

### მოკლე მოთხრობების კრებულები
•	C'est égal (2005). I Don't Care, თარგმანი: კრის ენდრიუსი (New Directions, 2024) - 25 მოკლე მოთხრობა
•	Où es-tu Mathias ? (Where are you, Mathias?) (2006) - 2

### არამხატვრული ლიტერატურა
•	L'Analphabète (2004). The Illiterate, თარგმანი: ნინა ბოგინი (CB Editions, 2014). ISBN 978-0-9573266-2-0
პიესები
•	L'Heure grise, et autres pièces (1998)
•	Le Monstre, et autres pièces (2007)

### ლექსები
•	Clous: Poèmes hongrois et français (2016). თარგმანები: მარია მაილატი.

### ინგლისურენოვანი კრებულები
•	The Notebook, The Proof, The Third Lie: Three Novels (Grove Press, 1997). ISBN 978-0-8021-3506-3. ასევე გამოქვეყნებული როგორც:
•	The Book of Lies (Minerva, 1997). ISBN 978-0-7493-9760-9
•	The Notebook Trilogy (Text Publishing, 2016) ISBN 978-1-925240-89-4
•	Collected Plays (Oberon Books, 2018). ISBN 978-1-78682-074-7. მოიცავს ცხრა პიესას, თარგმნილია ბარტ სმეტის მიერ: John and Joe, The Lift Key, A Passing Rat, The Grey Hour or the Last Client, The Monster, The Road, The Epidemic, The Atonement და Line, of times

## ჯილდოები და წოდებები
•	1986: Prix européen de l'ADELF
•	1988: Ruban de la Francophonie
•	1992: Prix du Livre Inter
•	1998: Prix Alberto Moravia
•	2001: გოტფრიდ კელერის პრემია
•	2005: შილერის პრემია მთელი შემოქმედებისთვის
•	2006: Preis der SWR-Bestenliste
•	2008: ავსტრიის სახელმწიფო პრემია ევროპული ლიტერატურისთვის
•	2009: Prix de l'institut neuchâtelois
•	2011: კოშუთის პრემია

## პოპულარულ კულტურაში
ვიდეო თამაში Mother 3-ზე  (2006) გავლენა მოახდინა  „ბლოკნოტის" ძირითადმა თემებმა. მთავარი პერსონაჟები ლუკასი და კლაუსი დასახელებულნი არიან წიგნის მთხრობელთა მიხედვით.თამაშის დიზაინერმა, შიგესატო იტოიმ, რომელიც თავადაც ავტორია, რომანი დადებითად შეადარა როლურ თამაშს. ამერიკელმა რომანისტმა სტივენ ბიჩიმ დაასახელა კრისტოფი, როგორც გავლენა მის რომანზე boneyard
.
Burning in the Wind (2002) არის ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია რომანზე Hier (Yesterday), რეჟისორი სილვიო სოლდინი. Le Continent K. (1998) და Agota Kristof, 9 ans plus tard ... (2006) არის ორი მოკლემეტრაჟიანი დოკუმენტური ფილმი აგოტა კრისტოფის შესახებ, რეჟისორი ერიკ ბერგკრაუტი
.
„ბლოკნოტი" ეკრანიზებული იქნა ფილმად 2013 წელს რეჟისორ იანოშ სასის მიერ.
2014 წელს რომანი ადაპტირებული იქნა სცენისთვის ბრიტანული თანამედროვე თეატრალური კომპანია Forced Entertainment-ის მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Kristóf: Collected Plays. Oberon Books. 2017.
*  at europeanliteraryimmigration.com
* Literary estate of Ágota Kristóf in the archive database HelveticArchives of the Swiss National Library
*Publications by and about Ágota Kristóf  in the catalogue Helveticat of the Swiss National Library
* Interview in June 1999
* Interview on 13 October 2006 at www.hlo.hu
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:უნგრელი მწერლები
კატეგორია:უნგრელი ქალები