ტეიმსაიდი

**ტეიმსაიდი** — დიდი მანჩესტერის მეტროპოლიტენური ბორო ინგლისში, რომელიც დასახელებულია მდინარე თეიმის სახელით, რომელიც მის ტერიტორიაზე მიედინება და მოიცავს ქალაქებს: ეშტონ-ანდერ-ლაინი, ოდენშოუ, დენტონი, დროილსდენი, დუკინფილდი, ჰაიდი, მოსლი და სტეილიბრიჯი. თეიმსაიდს საზღვრავს სტოკპორტის მეტროპოლიტენური ბორო სამხრეთით, ოლდჰემი ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მანჩესტერი დასავლეთით და აღმოსავლეთით დერბიშირის ჰაი პიკის ბორო. 2024 წლის მდგომარეობით, თეიმსაიდის მოსახლეობა 239,643-ს შეადგენს, რაც მას დიდი მანჩესტერის მე-8 ყველაზე დასახლებულ ბოროდ აქცევს.
თეიმსაიდში 300-ზე მეტი ხელშეუხებელი ნაგებობაა და სამი დაგეგმილი უძველესი ძეგლია, მათ შორის ბაკტონის ციხე. მისი დასახლებები სოფლის მეურნეობის პროფილის იყო ინდუსტრიული რევოლუციის დაწყებამდე, როდესაც ისინი ბამბის მრეწველობასთან ერთად განვითარდნენ. ბორო შეიქმნა 1974 წელს ადგილობრივი მთავრობის 1972 წლის კანონის საფუძველზე.

## ისტორია
ამ ტერიტორიის ისტორია 10,000 წლით უკან იწყება; თეიმსაიდში 22 მეზოლითური საძიებელია, ყველაზე უძველესი დაახლოებით ძვ.წ. 8000 წლით თარიღდება; 22-დან 21 საძიებელი ბოროს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მთიან მაღლობებზეა განლაგებული. ნეოლითურ  და ბრინჯაოს ხანის აქტივობის მტკიცებულება ბოროში უფრო შეზღუდულია, თუმცა ბრინჯაოს ხანის სტეილიბრიჯის კურგანი ბოროში ყველაზე სრულყოფილი პრეისტორიული სამარხი ძეგლია.  ამ ტერიტორიაზე ადამიანები მონადირე-შემგროვებლებიდან მიწათმოქმედებად ძვ.წ. 2500-1500 წლებში გარდაიქმნენ კლიმატის ცვლილების გამო. უერნეთ ლოუ არის ბოროში რკინის ხანის ფერმის ყველაზე სავარაუდო ადგილი, რომელიც სავარაუდოდ ძვ.წ. I ათასწლეულის ბოლოს თარიღდება. ბრიტანეთის რომაული დაპყრობამდე, ა.წ. I საუკუნეში, ეს ტერიტორია სავარაუდოდ ბრიგანტების ტერიტორიის ნაწილი იყო - კელტური ტომისა, რომელიც აკონტროლებდა დღევანდელი ჩრდილო-დასავლეთ ინგლისის უმეტეს ნაწილს.

ტერიტორია რომის იმპერიის კონტროლქვეშ I საუკუნის მეორე ნახევარში მოექცა. ამ არეალში გზები დერბიშირის არდოტალიას ციხიდან მამუციუმამდე (მანჩესტერი) თეიმსაიდის დასავლეთით და კასტლშოუს რომაული ციხისკენ ჩრდილოეთით გაიყვანეს.  ბოროში რომაულ-ბრიტანული აღმოჩენები მოიცავს ბაგის ბოდის ეშტონ მოსში, სადგომ ადგილებს უერნეთ ლოუზე, ჰარიჯ პაიკში, როუ კროსში და მოტრამში.  IV საუკუნის მონეტების განძი აღმოჩენილ იქნა დენტონში და ის მერსის აუზში IV საუკუნის მხოლოდ ოთხი განძიდან ერთ-ერთია. ბიზანტიური მონეტა VI ან VII საუკუნიდან, რომელიც ასევე დენტონში იპოვეს, მიუთითებს გაგრძელებულ ან განახლებულ დასახლებაზე რომაელთა ბრიტანეთიდან V საუკუნის დასაწყისში წასვლის შემდეგ.

ნიკო თხრილი, მიწის ნაგებობა, რომელიც სტრეტფორდიდან ეშტონ-ანდერ-ლაინამდე გადაჭიმულია, ანგლო-საქსური აქტივობის მტკიცებულებაა თეიმსაიდში. ის სავარაუდოდ VII-IX საუკუნეებში გაითხარა და შესაძლოა გამოყენებულიყო მერციისა და ნორთუმბრიის სამეფოებს შორის საზღვრად.  თეიმსაიდში ანგლო-საქსური ეპოქის აქტივობის შემდგომი მტკიცებულება დასახლებების სახელწოდებების ძველი ინგლისურიდან წარმომავლობით დასტურდება, როგორიცაა „tun“, რაც ნიშნავს „ფერმას“, და „leah“, რაც ნიშნავს „გასუფთავებულ ადგილს“.

1086 წლის დომსდეის აღწერის მიხედვით, თეიმსაიდი ოთხ მამულად იყო დაყოფილი: ტინთვისლი, ჰოლინგუორთი, უერნეთი და მოტრამი. მდინარე თეიმის აღმოსავლეთით მდებარე მიწა ჩეშირის ჰამესტანის ჰანდრედში იყო და ეკუთვნოდა ჩესტერის ერლს, ხოლო მდინარის დასავლეთით მდებარე ტერიტორია სალფორდის ჰანდრედში იყო როჯერ დე პუატვენის მმართველობის ქვეშ. ეს მამულები დაიყო შემდგომი მამულების შესაქმნელად, ისე რომ XIII საუკუნისთვის მათი უმეტესობა ადგილობრივ ოჯახებს ეკუთვნოდა და იგივე ოჯახების ხელში დარჩა XVI საუკუნემდე. მანორიალიზმი მმართველობისა და მმართველობის მთავარ ფორმად XIX საუკუნის შუა პერიოდამდე გრძელდებოდა.

ინდუსტრიულმა რევოლუციამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა თეიმსაიდზე; ტერიტორია, რომლის მთავარი ქალაქებიც ადრე ეშტონ-ანდერ-ლაინი და მოტრამ-ინ-ლონგდეილი იყო, სოფლის მეურნეობის თემების კრებულიდან ქარხნების ქალაქებად გარდაიქმნა. ეშტონ-ანდერ-ლაინი, დუკინფილდი, ჰაიდი, მოსლი და სტეილიბრიჯი აღწერილია როგორც „ჩრდილო-დასავლეთის ყველაზე ცნობილი ქარხნების ქალაქები“.[20] 1861-დან 1865 წლის ლანკაშირის ბამბის შიმშილის მოკლე შეფერხების გარდა, ტექსტილის წარმოებისა და გადამუშავების ქარხნები თეიმსაიდში მთავარი ინდუსტრია იყო XVIII საუკუნის ბოლოდან XX საუკუნის შუა პერიოდამდე.[20][21]

ინდუსტრიულმა რევოლუციამ მნიშვნელოვანი გავლენა მოიქონია ტეიმსაიდზე; ეს ტერიტორია, რომლის მთავარი ქალაქები ადრე იყო ეშტონ-ანდერ-ლაინი და მოტრამ-ინ-ლონგდენდეილი, გარდაიქმნა სოფლის სასოფლო-სამეურნეო თემების ერთობლიობიდან ქარხნების ქალაქებად. ეშტონ-ანდერ-ლაინის, დუკინფილდის, ჰაიდის, მოსლისა და სტალიბრიჯის ქალაქები აღწერილია როგორც „ჩრდილო-დასავლეთის ყველაზე ცნობილი ქარხნების ქალაქები“. ლანკაშირის ბამბის შიმშილის (1861-1865 წლები) მოკლე შეფერხების გარდა, ტექსტილის მწარმოებელი და გადამამუშავებელი ქარხნები იყო ტეიმსაიდის მთავარი ინდუსტრია მე-18 საუკუნის ბოლოდან მე-20 საუკუნის შუა პერიოდამდე.

1964 წელს დუკინფილდის ბოროს საბჭომ მოიწვია მეზობელი ადგილობრივი ხელისუფლებების შეხვედრა იმ მიზნით, რომ ჩამოეყალიბებინა საერთო სოციალური გაუმჯობესების პოლიტიკა ტეიმის ველის რაიონებისთვის.  დეინდუსტრიალიზაციის შემდეგ ტერიტორია განიცდიდა „უხეშ უგულებელყოფას“ და ჰქონდა საცხოვრებელი ფართობების დიდი მასივები, რომლებიც არ იყო ადამიანის საცხოვრებლად ვარგისი.  ეს ერთობლივი საწარმო მოიცავდა ცხრა რაიონს, რომლებიც ათი წლის შემდეგ გახდნენ ტეიმსაიდი, პლუს სტოკპორტის საოლქო ბოროს. ეს კოლექტივი შეთანხმდა „ხაზოვანი პარკის შექმნაზე [მდინარე ტეიმის] ხეობაში ქალაქელების სარგებლობისთვის და როგორც მთავარი სარეკრეაციო რესურსი მანჩესტერის მეტროპოლისში“.
* ეშტონ-ანდერ-ლაინის მუნიციპალური ბოროუ
* აუდენშოუს სოფლის რაიონი
* დენტონის სოფლის რაიონი
* დროილსდენის სოფლის რაიონი
* დუკინფილდის მუნიციპალური ბოროუ
* ჰაიდის მუნიციპალური ბოროუ
* ლონგდენდეილის სოფლის რაიონი
* მოსლის მუნიციპალური ბოროუ
* სტალიბრიჯის მუნიციპალური ბოროუ

დუკინფილდი, ჰაიდი, ლონგდენდეილი და სტალიბრიჯი 1974 წლის რეფორმებამდე ჩეშირის ადმინისტრაციულ საგრაფოში შედიოდნენ, ხოლო დანარჩენი ხუთი რაიონი ლანკაშირის ადმინისტრაციულ საგრაფოში იყო.
მეტროპოლიტენური ბოროუს სახელის არჩევა პრობლემური აღმოჩნდა.რედკლიფ-მოდის მოხსენებაში გამოყენებული იყო სახელი ეშტონ-ჰაიდი, მაგრამ ორმაგი სახელები აკრძალული იყო ახალი რაიონებისთვის. რომ ყოფილიყო ეშტონ-ანდერ-ლაინი საოლქო ბოროუ, ან ჰქონოდა ნაკლებად გავრცელებული სახელი, „ის შესაძლოა არჩეული ყოფილიყო როგორც ახალი სახელი“ ახალი რაიონისთვის. დანარჩენი რვა ქალაქი წინააღმდეგი იყო და დაჟინებით მოითხოვდა, რომ „ახალი სახელი უნდა მოიძებნოს“. წარმოდგენილი იყო ოცდაათი წინადადება, მათ შორის ბრიგანტია, კლარენდონი, ჰარტსჰედი, კეიბოროუ, ტეიმი, ნაინთაუნსი და უესტ პენაინი, ხოლო ჰარტსჰედი (ჰარტსჰედ პაიკზე მითითებით) იყო ყველაზე პოპულარული კონსულტაციების პერიოდის უმეტეს ნაწილში. თუმცა, სახელმა ტეიმსაიდმა (მდინარე ტეიმზე მითითებით, მაგრამ გამოგონილი სახელი ისტორიული საფუძვლის გარეშე) მოიპოვა 15 ხმა ჰარტსჰედის 10 ხმის წინააღმდეგ ხმის მიცემის საბოლოო ეტაპზე. ახალ რაიონს მიენიჭა ბოროუს სტატუსი შექმნის მომენტიდან, რაც საბჭოს თავმჯდომარეს საშუალებას აძლევდა აეღო მერის ტიტული. 1986 წელს ტეიმსაიდი ფაქტობრივად გახდა უნიტარული ორგანო დიდი მანჩესტერის საოლქო საბჭოს გაუქმების შემდეგ.

## გეოგრაფია
ტამესაიდი ესაზღვრება ჰაი პიკს დერბიშირში აღმოსავლეთით, ოლდჰემის მეტროპოლიტენურ რაიონს ჩრდილოეთით, სტოკპორტის მეტროპოლიტენურ რაიონს სამხრეთით და მანჩესტერის ქალაქს დასავლეთით. ტამესაიდი ხასიათდება ბრტყელი დაბლობებით დასავლეთით და მთიანეთით აღმოსავლეთით, სადაც პენინების დასავლეთი კიდე ჭრება რაიონში. აღმოსავლეთის ბორცვები მოიცავს ჰარტსჰედ პაიკს და ვერნეთ ლოუს, რომელიც ასევე არის ქვეყნის პარკი. რაიონის ცენტრში ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმართულებით გავრცელებული ნახშირის საბადოების გარდა, ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის ტორფის უბნები და მთელ ტამესაიდში არის თიხიანი ქვების დიდი არეალები. ეშტონ მოსი არის ტორფის ჭაობი, რომელიც მოიცავს დაახლოებით 107 ჰექტარს (260 აკრი) და დენტონ მური არის დაახლოებით 81 ჰექტრის (200 აკრი) ტორფის ფართობი.

ტამესაიდის წყალსატევები მოიცავს მდინარეებს მედლოკს და ეთეროუს, რომლებიც ქმნიან ტამესაიდის დასავლეთ და აღმოსავლეთ საზღვრების ნაწილებს შესაბამისად, ხოლო მდინარე ტეიმი კვეთს რაიონს ჩრდილოეთიდან სამხრეთით, რაც ტამესაიდს სახელს აძლევს. 

ტამესაიდის საზღვრებში მოქცეული დასახლებები მოიცავს: ეშტონ-ანდერ-ლაინი, ოდენშო, ბროდბოტომი, კარბრუკი, კოპლი, დენტონი, დროილსდენი, დუკინფილდი, ფლაუერი ფილდი, ჯი კროსი, გოდლი, გოდლი გრინი, გაიდ ბრიჯი, ჰარტსჰედ გრინი, ჰეტერსლი, ჰოტონ გრინი, ჰეიზელჰერსტი, ჰეიროდი, ჰოლინგვორთი, ჰაიდი, ლენდსლოუ გრინი, ლუზლი, მილბრუკი, მოსლი, მოტრამ ინ ლონგდენდეილი, ნიუტონი, პარკ ბრიჯი, როუ კროსი, სტალიბრიჯი, ვორჰილი და ვული ბრიჯი.

## მმართველობა
საპალამენტო ოლქები
ტამესაიდის მაცხოვრებლები წარმოდგენილნი არიან გაერთიანებული სამეფოს პარლამენტში სამი საარჩევნო ოლქის პარლამენტის წევრების (დეპუტატების) მიერ. ეშტონ-ანდერ-ლაინი, რომელიც ასევე მოიცავს ოლდჰემის მეტროპოლიტენური რაიონის ნაწილებს, წარმოდგენილია ანჯელა რეინერის (ლეიბორისტები) მიერ. დენტონი და რედიში, რომელიც ასევე მოიცავს სტოკპორტის მეტროპოლიტენური რაიონის ნაწილებს, წარმოდგენილია ენდრიუ გვინის (ლეიბორისტები) მიერ. სტალიბრიჯი და ჰაიდი, რომელიც მთლიანად მდებარეობს ტამესაიდის ფარგლებში, წარმოდგენილია ჯონათან რეინოლდსის (ლეიბორისტები) მიერ.

2007 წელს ტამესაიდის მეტროპოლიტენური რაიონის საბჭო შეაფასა აუდიტის კომისიამ და მიიჩნია, რომ იგი „ძლიერად იუმჯობესებდა“ ადგილობრივი მოსახლეობისთვის მომსახურების მიწოდებას. საერთო ჯამში, საბჭოს მიენიჭა „ოთხვარსკვლავიანი“ სტატუსი, რაც ნიშნავდა, რომ იგი „ძლიერად მუშაობდა“ და იყო „მინიმალურ მოთხოვნებზე გაცილებით მაღლა“, რაც მას ათავსებდა ყველა ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოს საუკეთესო 38%-ში.
სამოქალაქო საპარიშოები ქმნიან ადგილობრივი მმართველობის ქვედა საფეხურს. საპარიშო საბჭოები ჩართულნი არიან დაგეგმვაში, ქალაქისა და საპარიშო ცენტრების მართვაში და ტურიზმის ხელშეწყობაში. მოსლი არის ერთადერთი სამოქალაქო საპარიშო ტამესაიდში. 2001 წელს იქ ცხოვრობდა 9,856 ადამიანი, რაც რაიონის მოსახლეობის 4.6%-ს შეადგენდა.
სანამ სამოქალაქო საპარიშო გახდებოდა, მოსლი იყო მუნიციპალური დასახლება. უპარიშო ტერიტორიებია: ეშტონ-ანდერ-ლაინი (მუნიციპალური დასახლება), ოდენშო (ურბანული ოლქი), დენტონი (ურბანული ოლქი), დროილსდენი (ურბანული ოლქი), დუკინფილდი (მუნიციპალური დასახლება), ჰაიდი (მუნიციპალური დასახლება), ლონგდენდეილი (ურბანული ოლქი) და სტალიბრიჯი (მუნიციპალური დასახლება). თითოეული ტერიტორიის სტატუსი 1974 წლამდე მითითებულია ფრჩხილებში. ურბანული ოლქი იყო ადგილობრივი მთავრობის ოლქის ტიპი, რომელიც მოიცავდა ურბანიზებულ ტერიტორიას. ეშტონ-ანდერ-ლაინი, ოდენშო, დენტონი, დროილსდენი და მოსლი ადრე ლანკაშირში შედიოდნენ. დუკინფილდი, ჰაიდი, ლონგდენდეილი და სტალიბრიჯი ჩეშირში იყვნენ.

## დემოგრაფია
2011 წლის გაერთიანებული სამეფოს აღწერის მიხედვით, ტამესაიდის მეტროპოლიტენურ რაიონს ჰყავდა 219,324 მოსახლე. ტამესაიდის 94,953 შინამეურნეობიდან 30.8% იყო ერთად მცხოვრები დაქორწინებული წყვილები, 32.7% იყო ერთპიროვნული შინამეურნეობები, 11.5% იყო თანამცხოვრები წყვილები და 12.8% იყო მარტოხელა მშობლები.

მოსახლეობის სიმჭიდროვე იყო 2,126 ადამიანი კვადრატულ კილომეტრზე (5,510 კვადრატულ მილზე) და ყოველ 100 ქალზე იყო 96.4 მამაკაცი. ტამესაიდში 16 წელს ზემოთ ასაკის მქონეთაგან 28.1%-ს არ ჰქონდა აკადემიური კვალიფიკაცია, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება მთელი ინგლისის 22.5%-ს. ტამესაიდის მაშხოვრებელთა 7% დაიბადა გაერთიანებული სამეფოს გარეთ, რაც მნიშვნელოვნად დაბალია ეროვნული საშუალო მაჩვენებელი 13.8%-თან შედარებით. უმსხვილესი უმცირესობის ჯგუფი იყო აზიელები, მოსახლეობის 6.6%.
1841 წელს ტამესაიდის მოსახლეობის 8.5% იყო საშუალო კლასი, შედარებით ინგლისსა და უელსში 14%-თან. ეს გაიზარდა 13.1%-მდე 1931 წელს (15% ეროვნულად) და 37.0%-მდე 2001 წელს (48% ეროვნულად). 1841-დან 1991 წლამდე მუშათა კლასის მოსახლეობა ტამესაიდში და მთელ ქვეყანაში შემცირებაში იყო, სტაბილურად დაეცა 58.0%-დან (36% ეროვნულად) 22.8%-მდე 1991 წელს (21% ეროვნულად). მას შემდეგ ის ოდნავ გაიზარდა, 32.9%-მდე (26% ეროვნულად). დანარჩენი მოსახლეობა შედგებოდა საკანცელარიო თანამშრომლებისა და კვალიფიციური ხელით მუშაკებისგან.

==ღირსშესანისნაობები==~
2001 წლის თებერვალში ტეიმსაიდს ჰქონდა ერთი Grade I ჩამოთვლილი შენობა, 19 Grade II და 289 Grade II. Grade I ჩამოთვლილი შენობების რაოდენობა ტეიმსაიდში გაიზარდა ორამდე, ეს არის წმინდა ანას ეკლესია ჰაუტონში; წმინდა მიქაელისა და ანგელოზების ეკლესია ეშტონ-ანდერ-ლაინში. (ფეარბოტომ ფარმის აბანო, მე-17 საუკუნის სასოფლო-სამეურნეო შენობა, საბჭოს ვებსაიტზე ჩამოთვლილია როგორც „grade“ I  , მაგრამ ინგლისის მემკვიდრეობის მიერ ჩამოთვლილია როგორც grade II.  ტეიმსაიდში არის დიდი მანჩესტერის სამი განსაკუთრებული სამეცნიერო ინტერესის ადგილი: ბოარ ფლატი, რომელიც არის დარკ პიკის ნაწილი, ჰოლინვუდ ბრანჩის არხი   და ჰადერსფილდის ვიწრო არხი. ჰადერსფილდის ვიწრო არხი ვრცელდება 20 მილით (32 კმ) ჰადერსფილდიდან ეშტონ-ანდერ-ლაინამდე; იგი დაცულია თავისი ბიოლოგიური ინტერესის გამო და არის „დიდ მანჩესტერში მდინარე ევტროფული წყლის სისტემის საუკეთესო მაგალითი.“ 
რაიონში არის სამი დაცული უძველესი ძეგლი: ბრინჯაოს ხანის კურგანი სტალიბრიჯში,   ბაკტონის ციხე და ნიკო თხრილი. ბაკტონის ციხე არის მე-12 საუკუნის გალავნიანი ციხე კარბრუკის მახლობლად და ალბათ აშენებულია ჩესტერის რომელიმე გრაფის მიერ.   ციხე ნანგრევად იყო 1360 წლისთვის და აღწერილია როგორც „ინგლისის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ციხე“. ნიკო დიჩი არის მიწის ნაგებობა, რომელიც გადის ეშტონ-ანდერ-ლაინიდან აღმოსავლეთით სტრეტფორდამდე დასავლეთით, ტრეფორდის რაიონში. იგი ზოგიერთ ადგილას შემორჩენილია 1.5 მეტრის (4.9 ფუტი) სიღრმემდე და აღწევს 4 მეტრს (13 ფუტს) სიგანეში.
ტეიმსაიდს აქვს ცხრა კონსერვაციის ზონა: ეშტონისა და სტალიბრიჯის ქალაქის ცენტრები; კარბრუკი, კოპლი სენტ პოლსი და მილბრუკი სტალიბრიჯში; ფეარფილდი დროილსდენში; მოტრამ-ინ-ლონგდენდეილი; პორტლენდ ბეისინი; და წმინდა ანა ჰაუტონში.
მანჩესტერის პოლკის მუზეუმი განთავსებულია ეშტონ-ანდერ-ლაინის მერიაში. მუზეუმი აჩვენებს მანჩესტერის პოლკთან დაკავშირებულ რელიქვიებს, მათ შორის ხუთ ვიქტორიას ჯვარს, რომლებიც მინიჭებული აქვს პოლკის წევრებს. პარკ ბრიჯის მემკვიდრეობის ცენტრი მედლოკის ხეობაში არის მუზეუმი, რომელიც ეძღვნება პარკ ბრიჯის დასახლებისა და მისი ინდუსტრიის ისტორიას.  ბროდ მილსის მემკვიდრეობის ადგილი, ბროდბოტომში, ინახავს მე-19 საუკუნის დასაწყისის ტექსტილის ქარხნის ნაშთებს.  რაიონის სამხატვრო გალერეები მოიცავს ესთლი ჩითჰემის სამხატვრო გალერეას სტალიბრიჯში და ცენტრალურ სამხატვრო გალერეას ეშტონ-ანდერ-ლაინში.

ტეიმსაიდს აქვს რვა დანიშნული ადგილობრივი ბუნების ნაკრძალი, რომლებიც არის ნოტ ჰილი, ჰოლინვუდ ბრანჩის არხი, გრეიტ ვუდი, ჰაუტონ დეილი, ჰალმსისა და ჰარდის ტყეები, კასლ კლაუ და კაუბერი დეილი, ჰერსტ კლაუ და როშერ ვეილი. კიდევ ოთხი უნდა დაინიშნოს.

## სქოლიო