open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლარგვისის ციხე

**ლარგვისის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლარგვისში. აგებულია 1721-1741 წლებში.

ლარგვისის ციხე მაღალი მთის ფერდობზეა აგებული. იგი ძირითადად ორი ეზოსგან შედგება, რომელთაგან პირველი, სამხრეთით მდებარე, თითქმის ოთხჯერ აღემატება მეორეს. აქვეა ჭიშკრიანი კოშკი, ეკლესია და საცხოვრებელი სახლების ნანგრევები; ციტადელი უფრო მაღლაა. ციხეს ორი შესასვლელი ჰქონია. სამხრეთ-აღმოსავლეთით და დასავლეთით, ამათგან ერთი მთავარია, მეორე - დამხმარე.

ციხე გეგმით უწესო მრავალგვერდაა, რაც მთის რელიეფითა გამოწვეული, კედლები სხვადასხვა სიმაღლისაა. გალავნის კუთხეებს კოშკები ამაგრებდა, ხოლო თვით კედლებს - ბურჯები. კოშკებიდან ყველაზე დიდი და საინტერესო - გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მდებარეობს. სიმაღლისა და სიდიდის მხრივ მას მოსდევს სამხრეთ-აღმოსავლეთი კოშკი; ჩრდილო-აღმოსავლეთისა და სამხრეთ-დასავლეთის კოშკები თუ შედარებით მცირე ზომისაა.

ჭიშკრიან კოშკს კვადრატული გეგმა აქვს. მის ქვედა სართულში კამაროვანი გასასვლელია. ზედა სართულში დახურული სათავსი ყოფილა კედლებში დატანებული სათოფურებით. ციხის ამ მთავარი შესასვლელის დაცვას ემსახურებოდა იქვე, გალავნის გარეთ მდგარი კოშკი. მდინარეთა შეერთების ადგილზე აგებული ეს უკანასკნელი კოშკი, ალბათ, საგუშაგოს ფუნქციას ასრულებდა.

ციხის სამხრეთ-დასავლეთი და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კოშკებიდან მხოლოდ პირველის კვალი ჩანს, ხოლო მეორე ორი-სამი მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ორივე კოშკი ნახევარწრედაა, გალავანზეა მიდგმული და მცირე ზომისაა. ციხის დასავლეთი კედელი სხვებზე გაცილებით მაღალი და განიერია. ქვედა იარუსი ყრუა. საბრძოლო ბილიკს სათოფურებიანი თხელი კედელი გასდევს.

ციხის ყველაზე რთულ ნაგებობას ციტადელის კოშკი წარმოადგენს. მისგან მხოლოდ სამი სართულია შემორჩენილი. ეზოდან ოთხი მეტრის სიმაღლეზე შესასვლელია. გარედან კოშკი კვადრატულია, შიგნით კი, გეგმაში ტოლმკლავა ჯვარი იქმნება. კუთხეებში სხვადასხვა სადგომია. ერთ-ერთი მათგანში კიბის უჯრედია მოთავსებული. სამხრეთ-დასავლეთი კუთხის მეორე სართულის ოთახს ქვის მასალის გვირგვინული გადახურვა აქვს. კოშკი უხვადაა აღჭურვილი სარკმლებით, სათოფურებით, ბუხრებითა და ნიშებით. იგი კარგად დაგეგმარებულ კოშკური სახლის იშვიათ ნიმუშს წარმოადგენს.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 104-109

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ელოიანის ვაშლოვანის ლომისის ნიში

**ელოიანის ვაშლოვანის ლომისის ნიში** — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანში. აგებულია XIX-XX საუკუნეებში.

ძველი ეკლესიის ადგილას მოსახლეობამ მოაწყო რიყის ქვით ნაგები სალოცავი ნიში, რომელიც შემდეგ კი შეულესავთ. ტერიტორიაზე ყრია ეკლესიის ქვები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თინიკაანის ეკლესია ერთაბრძანებულობა

**თინიკაანის ეკლესია ერთაბრძანებულობა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სასაფლაოზე დგას ეკლესია, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კუთხეებში გამოყენებულია თლილი ქვა. ფასადების წყობაში  ჰორიზონტალურად  ჩაყოლებულია ფიქალი.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომლის ცენტრში გაჭრილია ფართო სარკმელი.
ეკლესიის კედლები სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი, აქედან ყველაზე მაღალი დასავლეთის კედელია. ჩრდილოეთ კედელში ჩანს სარკმლის ქვედა ნაწილი. აღმოსავლეთით ადგილობრივი მოსახლის ვასო პავლიაშვილის მიერ აგებული მცირე სათავსია, რომელშიც ინახება "ლომისას" სახელობის ტოლმკლავა ჯვარი _   მოპირკეთებული ვერცხლის ფირფიტებით. ცენტრში დისკია, ყვავილის გამოსახულებით, შუაგულში კი ჩასმულია სერდოლიტი. ჯვარი დამაგრებულია ვერცხლის ბურთულაზე, რომელზეც მხედრული წარწერაა ამოკაწრული:
"თბაფის, კა, მევნი ქყლ: ლომისა მთავარ; მოწამე, წმინდა გიორგი, ჩავლელ, ხორასნს, წვლებით, მოველ, მოგებით გუკლეთებივარ, პავლეთ, შვლებთ, თავსი, საქონლი და მ."
აქვეა შენახული ჭედური ხელოვნებით შესრულებული დიდი ზომის ვერცხლის ხატი, რომელზეც გამოსახულია წმინდა გიორგი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 85-86

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დოლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**დოლიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში, „ახშადურას“ უბანში, „დოლიანის ნასოფლარზე“, სასაფლაოზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვით და კირის ხსნარით და განეკუთვნება მცირე ზომის ცალნავიან დარბაზულ ეკლესიათა რიგს. გეგმაში სწორკუთხაა და ოდნავ კოლოფისებრი ფორმის საკურთხეველი აქვს. საკურთხევლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში ნიშაა. თითო ნიშაა აგრეთვე დარბაზის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებშიც. საკურთხეველი დარბაზისგან აფსიდის მხრებით იყოფა. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ამავე კედელზე შემორჩა კარის ზედა სარკმელი.
ძეგლის ტექნიკური მდგომარეობა არასახარბიელოა. მთლიანად ჩამოქცეულია კამარა, სატრიუმფო თაღი და საკურთხევლის კონქი; ნაწილობრივ ჩამონგრეულია აღმოსავლეთი კედელი; დანარჩენი სამი კედელი მხოლოდ 1,5-დან 3 მეტრამდეა შემორჩენილი. ეკლესიაში და მის გარშემო ჩამოვარდნილია კედლის ფრაგმენტები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის ეკლესიის ნანგრევი

**უკანაუბნის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში. აგებულია 
შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდინარე ცხრაზმის მარჯვენანაპირას არსებულიეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი დადასავლეთი კედლების მცირე ფრაგმენტები. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილიანიშა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდიზომის ფლეთილიქვა. ეკლესიის დანარჩენი  კედლები მიწის პირზე არ იკითხება.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 168

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნახიდის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ნახიდის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. ეკლესია აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთითი 1 კმ-ზე. ეკლესია  სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. 

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სარკმლის ძირში არქიტრავული ნიშაა მოთავსებული. ასეთივე ნიშებია სამხრეთ კედელშიც.

ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დეფორმირებულია, გაჩენილია ბზარები, არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავანი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 151

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ჩიგოიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
ნანგრევებად ქცეული მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია რიყის, ფლეთილი და შირიმის ქვით იყო ნაგები. ნახევარწრიულ საკურთხეველში, მორღვეული სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშაა მოთავსებული. სამხრეთ კედელში შესასვლელი კარის მარცხენა წირთხლია შემორჩენილი.
 
## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თინიკაანის ღვთისმშობლის ნიში

**თინიკაანის ღვთისმშობლის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია XX საუკუნეში. 

სოფლის სასაფლაოზე, ძველი ეკლესიის ადგილას, ადგილობრივ მოსახლეობას დაუდგამს ნიში, რომლის წყობაში ეკლესიის სამშენებლო მასალად შირიმია გამოყენებული. ნანგრევებს შორის მხოლოდ საძირკვლის მცირე ფრაგმენტები განირჩევა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 86

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
დაბაკნეთის ეკლესია

**დაბაკნეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად თლილი ქვითაა ნაგები. ფასადები  შელესილი ყოფილა.

დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებული სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთ კუთხეში ტრაპეზის თითო ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია ნიშები. საკურთხევლის იატაკი დარბაზისაგან გამოყოფილია ერთსაფეხურიანი სოლეით. აბსიდის კონქი სფერულია.
ცილინდრულ კამარას ნახევარწრიული საბრჯენი თაღი აქვს. დასავლეთის კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი; სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. იატაკზე დაგებულია ქვის ფილები.

ეკლესიის ორქანობა სახურავის დასავლეთ კეხზე დადგმულია ოთხ სვეტზე შემდგარი სამრეკლო, რომელიც გადახურულია წახნაგოვანი სახურავით.

ეკლესიას გარს შემოუყვება მშრალი წყობის გალავანი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 40

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის ეკლესიის მეორე ნანგრევი

**უკანაუბნის ეკლესიის მეორე ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია შუა საუკუნეებში. 

მდ. ცხრაზმის მარჯვენა ნაპირას, სოფლიდან დასავლეთით 2 კმ-ზე მდებარე  ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, რომლის სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. ნაგებია სხვადასხვაზომის ფლეთილი ქვით. დანარჩენი კედლების კვალი არ იკითხება.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 168

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თინიკაანის სამების ეკლესია

**თინიკაანის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

დარბაზულ ეკლესიას ჩრდილოეთით თითქმის თანადროული მინაშენი აქვს.
გეგმით მართკუთხაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა. სარკლმის ძირში და საკურთხევლის ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. საკურთხევლის კონქი სფერულია.
ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ამავე კედელში გაჭრილია კარი, რომელიც მინაშენს უკავშირდება. ეკლესიას არ აქვს დამოუკიდებელი კარი. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში მოთავსებულია არქიტრავული სარკმელი.
მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. ინტერიერში, სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია განიერი პილასტრი, რომელსაც კედლის თაღები ებჯინება. აღმოსავლეთ კედელში სარკმელი და თითო ნიშაა. მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია.
ეკლესიის ფასადები სადაა. ერთადერთ მორთულობას წარმოადგენს აღმოსავლეთ და დასავლეთ სარკმლების თავზე ჩასმული ფილა ბოლნური ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. 
ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია მოწითალო ფერის ფლეთილი ქვა. ძეგლის გარშემო მშრალი წყობის გალავანია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 87

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნახიდის წმინდა გიორგის კომპლექსი

**ნახიდის წმინდა გიორგის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან აღმოსავლეთით 1,5 კმ და გადაჰყურებს მდინარე ნახიდურას. ჩვენამდე ძეგლმა დაზიანებული სახით მოაღწია. კომპლექსი ძირითადად ადგილობრივი ფიქალითა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი.  მთავარ ნაგებობას წარმოადგენს ეკლესია კოშკით. კოშკზე იკითხება მხოლოდ სამი სართულის კვალი. აღმოსავლეთი მხარე გადახსნილია. კამარა ჩამოქცეულია, მაგრამ შემორჩა ლავგარდნის ფრაგმენტები: შირიმის თლილი ქვა, ზედ დიდი ზომის ფიქალით; სარკმელ-სათოფური ყველა სართულზეა. გარედან კედლებზე შემორჩენილია ნალესობა.

ეკლესიის წყობაში ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმი. აბსიდი არ არის ღრმა. საკურთხეველში ორი ნიშა და ერთი სარკმელია. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. კამარა ჩამოქცეულია, არ ჩანს არც მისი ქუსლი. დასავლეთ კედელზე შირიმით ამოყვანილია მკვეთრად განსხვავებული კედლის თაღი. კარგად ჩანს ნალესობის კვალი. სწორსაკურთხევლიან მინაშენში ერთი სარკმელია  გაჭრილი. შესასვლელი კარი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით. ეს უკანასკნელი კოშკში გასასვლელს წარმოადგენს.

კომპლექსის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში საკმაოდ დიდი ნაგებობის ნანგრევებია - შესაძლოა სატრაპეზო ყოფილიყო. არის ქვევრი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი ტრაპეციის ფორმისაა. მშრალი წყობის გალავანი მორღვეულია და დეფორმირებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 152

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ერედის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ერედის ღვთისმშობლის ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერედაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია  სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები.

ეკლესიიდან შემორჩა დასავლეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 180 სმ-ს აღწევს, სამხრეთი კედელი ფრაგმენტულად და სამხრეთ-აღმოსავლეთის კუთხის მცირე ნაწილი.

ეკლესიის ნანგრევი დაფარულია დიდი ზომის ეკალ-ბარდებით. ირგვლივ მიმობნეულია ჩამონაშალი ქვები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის წითელი ხატის ეკლესია

**ჩიგოიანის წითელი ხატის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ ქვედა ბაგინში მდ. ქსნის სათავეებთან.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა, აღმოსავლეთით ასეთივე საკურთხევლითაა დასრულებული, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. დასავლეთ კედელში ერთი ნიშაა. სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელია. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის თავზე, ღრმა ნიშაა, რომელშიც წარწერიანი ზარები ჰკიდია. ამავე ფასადის კეხზე დადგმული ქვაჯვარა ადგილიდანაა დაძრული და არის მისი ჩამოვარდნის საშიშროება. ეკლესიას ეტყობა მრავალი გადაკეთების კვალი. საბურავად გამოყენებულია ყავარი. ძეგლის გარშემო გალავანია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დაბაკნეთის ეკლესია (გარდამავალი ხანა)

**დაბაკნეთის ეკლესია (გარდამავალი ხანა)** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

ეკლესია დგას მთის ფერდზე და გადაჰყურებს ცხრაზმის ხეობას.

ნაგებობა დარბაზული ტიპისაა, ჩრდილოეთიდან თანადროული კარიბჭით. დარბაზი აღმოსავლეთიდან სრულდება სწორკუთხა საკურთხევლით,  რომელშიც გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას მასიური ტრაპეზის ქვა, რომლის ფრონტონზე გამოჭრილია ნიშა. სამხრეთ კედელში თაღოვანი ნიშაა. ოდნავ შებრტყელებულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. ინტერიერის მთელ პერიმეტრს ხარისხი შემოუყვება.

ცილინდრული კამარა ეყრდნობა ნახევარწრიულ თაღს. ეკლესია ნათდება დასავლეთის და სამხრეთის არქიტრავული სარკმლებით.

ჩრდილოეთის შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის წინ მცირე ზომის, მართკუთხა კარიბჭეა.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქსნის ერისთავების ციხე-დარბაზი

**ქსნის ერისთავების ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლარგვისის სამხრეთით 2 კილომეტრზე, იფნევში. აგებულია XIV საუკუნეში და გვიან შუა საუკუნეებში.

თავისი მმართველობის პირველ პერიოდში ქსნის ერისთავებს რეზიდენცია ქვენიფნევში (ნაქალაქარი) ჰქონდათ. მათ საგვარეულო სამარხს ლარგვისი წარმოადგენდა. "ძეგლი ერისთავთას" მიხედვით, ქვენიფნევში უნდა ყოფილიყო მოზრდილი ციხე. ქვენიფნევი მოხსენიებულია ქსნის საერისთავოს იმ დიდ ციხეთა შორის, რომელთა აღება მეფე დავით VIII-მ ვერ მოახერხა: "... და მოაოხრეს ყოველი  ცხრაზმის ხევი გარეშე ციხეთა, და ციხეთა ჰბრძოდეს ქუენიფნევს, არამედ ვერ აიხუნეს და შÂდ წელ გაგრძელდა ჰომი მათი". ერისთავი ლარგველი შალვას ძე გიორგი V-ის მეფობის დროს (1314-1346 წწ.) აშენებს "... ტფილურითა წესითა დარბაზოვანს ქუენიფნევს". ხოლო ქვენიფნეველ ვირშელისძემ XIV ს. შუა ხანებში "აღაშენა ქუენიფნევს ეკლესია და დარბაზოვანი დიდ-დიდი და შუენიერი".

ქვენიფნევი მდებარეობს მდინარის მარჯვენა მხარეს მაღალ მთაზე. როგორც ერისთავთა რეზიდენცია, იგი წარმოადგენდა ძლიერ გამაგრებულ ციხე-სიმაგრეს და ნაგებობათა რთულ კომპლექსს.

ციხის გალავანი თითქმის კვადრატულია. გალავნის დასავლეთ მხარეს ვიწრო შესასვლელია. ციხის გალავნის კედლები შედარებით უკეთ დასავლეთ ნაწილშია შემონახული. სიმაგრის კედლები ნაგებია მსხვილი ქვით, რომელიც ოდნავაა დამუშავებული და ერთმანეთთან კარგადაა მიჯრილი.

გალავნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში დგას ნახევრად დანგრეული კოშკი, რომლის გეგმა შიგნიდან კვადრატულია, ხოლო დასავლეთი კედელი გარედან მომრგვალებულია. კოშკის კედლები გაცილებით მცირე ზომის ქვითაა ნაგები, ვიდრე გალავნისა. კოშკს დატანებული აქვს რამდენიმე სათოფური. კოშკი წყობითა და სათოფურების მიხედვით გალავანზე გვიანდელი ჩანს.

კომპლექსის ჩრდილო-აღმოსავლეთით სწორკუთხა გეგმის მქონე დიდი შენობის ნანგრევებია, რომლის წყობა რამდენადმე ჰგავს გალავნის დასავლეთ კედლისას. შესაძლოა ეს იყოს ლარგველ შალვასძის მიერ "ტფილური წესით" ნაგები "დარბაზოვანი".

გალავნის გარეთ სერიოზულად დაზიანებული, ფლეთილი ქვით ნაგები მცირე დარბაზული ეკლესიაა. ეკლესიის საკურთხეველი კუთხეებში ოდნავ მომრგვალებულია. აღმოსავლეთ კედელში ორი სარკმელი იყო. ერთი სარკმლის თავზე, ფასადზე ქვაა დატანებული, რომელზედაც ჯვარია ამოკვეთილი. ინტერიერის ეკლესიის კედლები დაფარული ყოფილა ფრესკული მხატვრობით, რომელთა მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

ქვენიფნევში რეზიდენციის არსებობა განპირობებული იყო მისი სტრატეგიული ხელსაყრელი მდებარეობით. ჩრდილო-დასავლეთით აღმართული მთები საიმედოდ იცავდა მას, დასავლეთიდან კი ზურგს უმაგრებდა ქოლოთის ციხე. ქვენიფნევი თავისი ხელსაყრელი მდებარეობის წყალობით კონტროლს უწევდა ქსანზე გამავალ მაგისტრალს და ხეობის ზედა ნაწილის დაცვის ორგანიზაციის საკითხს წყვეტდა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 109-111

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
უკანაუბნის მთავარანგელოზის ეკლესია

**უკანაუბნის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლიდან სამხრეთით 2 კმ-ზე, მთაზე მდებარე დარბაზული ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითა ანაგები. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია შებრტყელებული, ნალისებრი ფორმის აბსიდა, რომლის ცენტრშიგაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია მხრებით. კედლები შემორჩენილია მიწის ზედაპირიდან 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. დასავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთის არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვითა და მიწით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 169

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თინიკაანის კვირაცხოვლის ეკლესია

**თინიკაანის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თინიკაანში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

იმ ადგილს, სადაც შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი, მოსახლეობა კვირაცხოველს უწოდებს. ნაგებობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. იგი ამოვსებულია მიწით და ქვით. გადახურვა ჩანგრეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 88

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახშადების ხატი

**ახშადების ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორის მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ახშადურის წმ. გიორგის ეკლესიიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2,5 კმ-ში მდებარეობს სამონასტრო კომპლექსი „ახშადების ხატი“, რომელიც დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ წაგრძელებულ სწორკუთხა გეგმის მძლავრ გალავანშია მოთავსებული. მონასტრის კომპოზიციურ ცენტრს წარმოადგენს მაღალი ცალნავიანი დარბაზული ეკლესია გვიანი ხანის დასავლეთი მინაშენით.

ეკლესია ფიქალის, რიყისა და შირიმის ქვითაა ნაგები. სავარაუდოა, რომ კარგად დამუშავებული შირიმის ქვები ძველი ეკლესიის ფრაგმენტებს წარმოადგენს. ქვის წყობა ფასადებზე უსისტემოა, მაგრამ ხატოვანი.

შენობის გადახურვა მთლიანად ჩაქცეულია და ყრია ეკლესიის კედლებთან, თუმცა დასავლეთის კედლის ფრონტონის მოხაზულობიდან ჩანს, რომ სახურავი ნახევარწრიულ კამარას ეჭირა. კოლოფისებრი აბსიდი დარბაზისაგან იყოფა მხრებით. გადარჩენილია საკურთხევლის კონქი, რომელშიც შეიმჩნევა ფრესკის კვალი; ამჟამად მასში სიუჟეტის გარჩევა შეუძლებელია. ეკლესიის ინტერიერში გეგმას მთელ პერიმეტრზე შემოუყვება ხარისხი, რომელსაც დასავლეთიდან შემოსასვლელი კარი წყვეტს, ხოლო აღმოსავლეთიდან საკურთხევლის ცენტრში კედელთან მიდგმული ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველში ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. შედარებით მომცრო ნიშებია დარბაზის გრძივ კედლებში, პირდაპირ საკურთხევლის მხრებთან. ამ ნიშებს ზემოთ შერჩენილია კანკელის ბუდეები.

ეკლესია განათებულია ოთხი სარკმლით: ორი მათგანი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი, თითო კი დასავლეთით და აღმოსავლეთით. სარკმელთა ჭრილები იმდენად ვიწროა, რომ გარედან მათი აღქმა ძნელდება.

გვიანი ხანის მინაშენს, რომელიც ეკლესიას დასავლეთიდან ეკვრის, შესასვლელი აქვს სამხრეთიდან, დასავლეთ კედელში კი გაჭრილია ერთი სარკმელი. მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია.

ეკლესიის გარშემო, გალავნის კედელთან შეიმჩნევა ნაგებობათა კვალი. ამჟამად, დანგრეული ნაგებობიდან აღსანიშნავია კარიბჭე, რომელიც გალავნის დასავლეთ კედელშია ჩართული. შემორჩენილი ნაწილის მიხედვით შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ ის თაღოვანი უნდა ყოფილიყო. კარიბჭე მასიურია და სავარაუდოა, რომ მასზე სამრეკლო იდგა.

გალავნის გარეთ ერთადერთი თაღოვანი ნაგებობაა, რომელიც თავის დროზე შელესილი ყოფილა. თაღი ჩამოქცეულია, მაგრამ შემორჩა მისი ერთი ქუსლი. ნაგებობის თავდაპირველი ფუნქციის დადგენა ძნელია.

„ახშადების ხატის“ სამონასტრო კომპლექსის მდგომარეობა მეტად მძიმეა. მისი ძირითადი ნაწილი დანგრეულია. ტერიტორია მთლიანად დაფარულია ნანგრევებითა და ხშირი მცენარეულობით, რაც ხელს უშლის ძეგლის საფუძვლიან აღწერას, აზომვას და ფოტოფიქსაციას.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხთის წმინდა მარინეს ეკლესია

**თოხთის წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლებია. დარბაზული ტიპის უაბსიდო ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
ინტერიერში ამოსულია დიდი ზომის ხე. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.
ძეგლის აზომვა საგანგებო გაწმენდის გარეშე არ ხერხდება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 88

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დაბაკნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**დაბაკნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

დარბაზული ტიპის ეკლესიას აღმოსავლეთიდან სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. საკურთხეველში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი, რომლის ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა.

სამხრეთ კედელში ჩანს შესასვლელის კვალი. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის სიმაღლეზე, სხვაგან უფრო ნაკლებია. ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის თლილი ქვით. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა. მინაშენის მხოლოდ დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 42

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო კარის ეკლესია

**ზემო კარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ნასოფლარ ზემო კარაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ასეთივე სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1–1,5 მეტრის სიმაღლეზე. ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა, სამხრეთით კი შესასვლელის კვალია. დარბაზი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით და მიწით. ეკლესიის გარშემო გალავანია. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლარგვისის ეკლესია

**ლარგვისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის ქვენიფნევ ნასოფლარში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხედია, აღმოსავლეთით სწორკუთხა შებრტყელებული ნალისებრი აბსიდით. საკურთხევლის კედლის ნაწილი ჩამონგრეულია მიწის დონეზე. ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია სარკმლის მარჯვენა წირთხლი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა.
გრძივ კედლებს წყვილი, ორსაფეხურიანი პილასტრი ორ თანაბარ ნაწილად ჰყოფს.
სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელი და სარკმელია გაჭრილი. ინტერიერში აღმოსავლეთ კედელზე შემორჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები.
ფასადებზე შეიმჩნევა შელესილობის კვალი. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დაბზარული. იატაკი ამოვსებულია მიწით.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 111-112

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ დორეთკარში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მდინარე ჭურთულას ხეობის მაღალი ქედის სერზე, ნასოფლარ კუცხოვეთიდან ჩრდილოეთით, 1,5-2 კმ. ალპურ ზონაში მდებარეობს კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია. კუცხოეთის მიდამოებთან დაკავშირებულია ლეგენდა დევის შესახებ. არის სხვა ლეგენდაც: აშენებისას ამ ეკლესიას ორი ხეობა იჩემებდა - დორეთკარისა და ქარჩოხისა; პაექრობაში პირველს გაუმარჯვია და კარიც ამ ხეობის მხარეს გაუჭრიათ. კომპლექსის ნაგებობათა მშენებლობისთვის გამოყენებულია ადგილობრივი ფლეთილი ქვა. აღსანიშნავია შირიმის კარგად გათლილი ქვები, რომლებიც გამოყენებულია ეკლესიის სარკმლის საპირეებად და სატრიუმფო თაღში. ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. იგი მთლიანი კომპლექსის ცენტრია; მის გარშემო განლაგებული იყო სხვადასხვა ნაგებობა, რომელთა თავდაპირველი სახე სერიოზული დაზიანების გამო დღეს ძნელი წარმოსადგენია.

დარბაზულ ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ეკლესიის კამარა, რადიალურად ჩალაგებული ქვებისგან იყო აწყობილი, რომელშიც გარეული იყო მსხვილი ფრაქციის შემავსებელი. კონქი საკმაოდ ტლანქადაა შესრულებული წვრილი ქვით; ეკლესია შელესილი ყოფილა. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. სხვა ნაგებობათა შესახებ გეგმის გამოხაზვის გარდა ვერაფერს აღვნიშნავთ.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 56-57

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ერედის ხატი

**ერედის ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერედაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გზის პირას შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი, რომელსაც ხატს უწოდებენ. ჩვენამდე მოღწეული კედლის სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და სქელი დუღაბი. კედელში შემორჩენილია სწორკუთხა ნიშის კვალი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
პავლიანთკარის ნიში

**პავლიანთკარის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლიანთკარში. დათარიღებულია შუა საუკუნეებით.

ნიში დგას ძველი ეკლესიის ადგილას. მის წყობაში გამოყენებულია რიყის და ფლეთილი ქვა, წყობა შემდეგ შეულესავთ.

ეკლესიიდან აღარაფერია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 153

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქურთის ეკლესია

**ქურთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს ნასოფლარ მეტეხთან, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. გეგმით კვადრატს წარმოადგენს, სწორკუთხა საკურთხეველში წყვილი სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. ასეთივე ნიშაა ჩრდილოეთ კედელშიც. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. გადახურვა ჩამოქცეულია. ადგილობრივ მოსახლეობას ძეგლი თუნუქით გადაუხურავს. შესაძლებელია ეს იყო კოშკი, რომელიც ეკლესიად გადააკეთეს.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008,გვ., 186-187

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლარგვისის ხატის ნანგრევი

**ლარგვისის ხატის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ხრომისწყაროს სამხრეთ განაპირას აგებულია სოფლის მთავარი სალოცავი ხატი. მისგან შემორჩენილია კედლები დაახლოებით 1 მეტრ სიმაღლეზე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ნამსხვრევი კლდოვანი ქვა.
მცირე ნაგებობის ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია შესასვლელი. გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა დარბაზი, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველს ჰქმნის. საკურთხევლის ჩრდილოეთ ნაწილში მცირე ნიშაა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 112

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის ციხე

**უკანაუბნის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ისტორიულ  წყაროებში უკანაუბნის ციხის შესახებ ვერაფერს ვპოულობთ. როგორც ცნობილია, „ძეგლი ერისთავთას“ ავტორი ქსნის ერისთავთა ისტორიას იუსტინიანე კეისრის დროიდან იწყებს და იქვე რამდენჯერმე ახსენებს ცხრაზმის ხევის ციხეს. „ძეგლი ერისთავთას“ მიხედვით, როდესაც ერისთავი როსტომი დამკვიდრდა ქსნის ცხრაზმის ხეობაში, „მაშინ იწყებსშენება ციხისა და სახლების ადიდ-დიდებისა“. ციხეს მნიშვნელობა დიდხანს არ დაუკარგავს. იმავე მატიანეში „ძეგლი ერისთავთა“, უკან უბნის ციხე იხსენიება 1400 წ. თემურ ლენგის შემოსევასთან დაკავშირებით. როგორც ირკვევა, თემურ ლენგის ლაშქრობას ქსნის საერისთავოში გადაურჩა რამდენიმე ციხე, მათ  შორის, უკანა უბნისაც. ქსნის ხეობის მარცხენა შენაკადის, ცრაზმის წყლის სათავეში მდებარეობს სოფ. უკანუბანი, რომლის ტერიტორიაზე დღემდე შემორჩენილია ციხე-სიმაგრე კოშკით და ეკლესიით. ციხე ხეობის ჩამკეტი ყოფილა. ამ ადგილას თავდაპირველად ორი კოშკი აუგიათ. შემდეგ იქვე აუშენებიათ მცირე ზომის ეკლესია, ბოლოს კი მათ ირგვლივ ციხე გაშენებულა. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 169-170

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჩიგოიანის აკლდამები

**ჩიგოიანის აკლდამები** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ ქვემო ბაგინიში, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე ყურადღებას იპყრობს ხევის პირზე ერთმწკრივად განლაგებული აკლდამების მრავალფეროვნება. შესასვლელი ღიობები ყველას ხევის მხარეს, ანუ სამხრეთით აქვს. სასაფლაოზე საინტერესო ქანდაკებებია, რომელთაგან განსაკუთრეულ ყურადღებას იქცევს წითელი ქვის ბუნი და ქვაშივე ჩასმული ჯვარი. ბუნზე აღმოსავლეთით ქალის და მამაკაცის ხელიხელჩაკიდებული ფიგურებია ამოკვეთილი. ჯვარზე მხედრული წარწერაა. არის სხვა ბუნის ქვებიც - ოთხი ცალი ერთრიგად ჩამწკრივებული, ასევე ვერტიკალურად ჩასმული ქვის თხელი ფილები და ბრტყელი საფლავის ქვები. როგორც წარწერიდან ჩანს, სოფელში ძირითადად ძებისაშვილებს უცხოვრიათ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანუბნის კოშკი

**უკანუბნის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია VI საუკუნეში. 

ციხეში ჩართული დიდი, მასიური კოშკი ზურგიანია. ექვსსართულიან კოშკს ორი-სამი მეტრის სისქის კედლები აქვს. კოშკის ექვსივე სართული შიგნითა მოცულობა გარეთა ფორმებს იმეორებს. მისი ქვედა ნაწილი ყრუა, ერთადერთი კარი მოთავსებულია პირველ სართულზე ოთხი მეტრის სიმაღლეზე. ასე მაღლა მოწყობილ კარზე მიდგმული იყო ხის გადასატანი კიბე. კოშკი სამი მხრიდან ყრუა. სარკმლები და კარი განლაგებულია მდინარისაკენ მიქცეულ სწორ კედელში. არც კოშკის ხის სართულშუა ბანური  გადახურვა შემორჩენილა. კოშკს თავდაცვითი ელემენტები არ გააჩნია. შესაძლოა, იგი მშვიდობიან დროს საცხოვრებლად იყო გამოყენებული, ან მხოლოდ მტრის შემოსევის დროს შედიოდნენ შიგ. ამ უკანასკნელ შემთხვევაში წყალსა და სანოვაგეს, ალბათ, პირველი სართულის იატაკ ქვეშ უჯრედებად დაყოფილ სარდაფში ინახავდნენ. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 170-171

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ქურთის მეორე ნაეკლესიარი

**ქურთის მეორე ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ მეტეხის მიდამოებში მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ საძირკველი და ჩრდილოეთი კედლის მცირე ნაწილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, დიდი ზომის ქვები. გეგმის წაკითხვა სპეციალური გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 188

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

**თოხთის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილია საძირკვლის ფრაგმენტები. სამშენებლო ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა და ფლეთილია. ნაგებობის ღერძი ვითარდება აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ. 
 ძეგლის დათარიღება და აზომვა გათხრა-გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 89

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალგორის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ახალგორის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ახალგორის აღმოსავლეთით 2,5–3 კილომეტრზე, ნასოფლარ „ფიჭვნარის“ თავზე, ტყეში. ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა ქვედა რიგებში ქაოტურია, ჭარბობს დიდი ზომის ქვა. ძეგლი წარმოადგენს მცირე ზომის ცალნავიან დარბაზულ ეკლესიას. აბსიდის მოხაზულობა ასიმეტრიულია და კოლოფისებრს უახლოვდება. აფსიდში ორი სიმეტრიული ნიშაა, ხოლო შუაში გაჭრილია სარკმელი. დარბაზი საკურთხევლისაგან გამოყოფილია მცირე მხრებით. სატრიუმფო თაღი შეისრული ფორმისაა. ჩრდილოეთის კედელში შეიმჩნევა კანკელის ჰორიზონტალური ძელის ბუდე. შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. ფასადებზე საპირე ქვები ნაწილობრივ ჩამოცვენილია. ეკლესია გარშემოვლებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ წაგრძელებული, ოვალური გეგმის გალავნით, რომელიც რიყის ლოდებითაა ნაგები. გალავნის დასავლეთ ნაწილში შეიმჩნევა სათავსების კვალი, რომელთა გეგმა ამჟამად არ იკითხება. ძეგლი დაზიანებულია. ჩრდილოეთის კედელი და კამარა ჩამოქცეულია, შემორჩენილია საკურთხევლის ნაწილი კონქითურთ, მორღვეულია აღმოსავლეთის სარკმლის საპირე ქვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საქორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**საქორეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მახლობად, საქორეთის ნასოფლარზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ასიმეტრიული ფორმის აბსიდი, რომლის ცენტრში არქიტრავული სარკმელია. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. 
ეკლესიის კამარა და კონქი ოდნავ შებრტყელებულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა.
ეკლესიას დასავლეთიდან მცირე სამლოცველო აქვს მიშენებული. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია შეისრული ნიშა. მის ქვეშ ტრაპეზის ქვა დგას. მინაშენს დასავლეთით სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 112-113

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის პირველი ეკლესია

**ჩიგოიანის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.
 
მთაზე მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლები. სამხრეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი, რომელიც შემდეგ შელესილი იყო. მარკანტული ნაწილები შირიმისაა. დარბაზი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. სწორკუთხა საკურთხევლში გაჭრილია მაღალი, შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა მოთავსებული. ჩრდილოეთ კედელში ორი მცირე ზომის ნიშაა, ერთიც დასავლეთ კედელშია. ეკლესიაში მიწის დონე საგრძნობლად არის აწეული, კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის ქვის კარნიზი. აღმოსავლეთ ფრონტონის კარნიზის ქვაზე ჯვრებია გამოსახული. ეკლესიაში დევს დამუშავებული სათაურის ქვა. შესაძლოა ქვა სამხრეთი სარკმლისა იყოს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანუბნის ციხის ეკლესია

**უკანუბნის ციხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია VI საუკუნეში. 

უკანუბნის ციხი კარის ეკლესია ნაგებია, ადგილობრივი ქვით. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სარკმელი საფეხურიანია და გარეთ ვიწროვდება. მისძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აღმოსავლეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკი სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. საკურთხევლის წინმაღალი ბუნის ქვა დგას. ქვის სამ მხარეს მოწყობილია თაღოვანი ნიშები. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმ პოსტებს ეყრდნობა. დასავლეთი თაღი კრონშტეინებსე ბჯინება. დასავლეთის მაღალი და საფეხურებიანი სარკმელი შიგნით არქიტრავული, ხოლო გარეთ თაღოვანია. ამავე კედელში ერთი თაღოვანი ნიშაა. ეკლესიის ჩრდილოეთის და დასავლეთის კედელს ერთ საფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთის ერთადერთ არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. კარისთავზე ლუნეტია ამოშენებული. ეკლესიის კედლები შელესილი იყო მოსახატად, თუმცა მოხატულობის კვალი არჩანს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესიას სამხრეთიდან გრძელი კარიბჭე აქვს, რომლის მხოლოდ დასავლეთი  კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის კარნიზი მარტივ პროფილიანია. გადახურვა ორ ქანობიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ციხე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. ციხეში შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. იგი გარეთ არქიტრავული, შიგნით კი თაღოვანია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 171

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
პავლიანთკარის კოშკი

**პავლიანთკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლიანთკარში. აგებულია XVI საუკუნის მეორე-ნახევარში — XVII საუკუნის დასაწყისში.

ხუთსართულიანი, გეგმით ოთხკუთხა კოშკი დგას შუა სოფელში, ქარჩოხის ხეობაში. ძეგლი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

არქიტრავული შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში. კარი ნაოთხალია.

პირველი სართულის სამ კედელში ოთხი სათოფურია. მეორე სართულზე კარის გარდა ყველა კედელში თითო სათოფურია, ხოლო მესამეზე ყველაზე მეტია. მეოთხეზე სამი სათოფური და ერთი სარკმელია. მეხუთე კი მოქცეულია ორფერდა სახურავქვეშ და ვიწრო კედლებში თითო პატარა სარკმელი აქვს. სართულ შუა ხის გადახურვა ნაწილობრივ შემორჩენილია. კოშკს ადგილობრივმა მოსახლეობამ მიაშენა ხის ფარდულები, რაც ძეგლს ამახინჯებს.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 153–154

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
პავლიანთკარის კოშკის ნანგრევი

**პავლიანთკარის კოშკის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლიანთკარში. დათარიღებულია შუა საუკუნეებით.

ლომისას ხევში, ელოშვილების უბანში, შემაღლებულ ბორცვზე შემორჩენილია მრგვალი კოშკის ნანგრევი, რომლის გარშემო მიწის დონე ისეა ამოწეული, რომ ის თითქმის არ ჩანს.

კოშკი გეგმით ოვალურია. ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით. ძეგლი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 153

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თოხთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

**თოხთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლების მცირე ფრაგმენტი. ადგილობრივი წარმოშობის ქვა ფლეთილია.
სპეციალური გათხრა-გაწმენდის გარეშე, ძეგლის აზომვა და დათარიღება შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 89

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლარგვისის ამაღლების ეკლესია

**ლარგვისის ამაღლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი ლარგვისის მიდამოებში, საქორეთის ნასოფლარზე. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ქვითაა ნაგები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა.
სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია არქიტრავული კარი. ამავე კედელში სარკმლის კვალია.
ეკლესიას სამხრეთიდან თანადროული მინაშენი აქვს, კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.
დაზიანებულია ძეგლის კამარა, კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ინტერიერი ამოვსებულია ქვით. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 113-114

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ახალგორის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნანგრევებად ქცეული, მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია მდებარეობს ახალგორის აღმოსავლეთით 2,5-3 კმ. ნასოფლარ „ფიჭვნარის“ თავზე ჩრდილოეთის მიმართულებით. შემორჩა მისი ჩრდილოეთი კედელი კამარის ქუსლის დონეზე და აღმოსავლეთი კედელი სარკმლით, აფსიდის კონქის გარეშე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია საშუალო ზომის რიყის ქვა. ეკლესიის ჩრდილოეთით გალავნის კედლის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალდაბის ეკლესიის ნანგრევი

**ახალდაბის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდაბაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით იყო ნაგები. შემორჩენილია გრძივი კედლები, რომელთა სიმაღლე 80 სმ-ს აღწევს. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 18

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ქვემო ალევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში.  აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. შესასვლელი თაღი შირიმითაა გადაყვანილი.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. სფერული კონქი გადაყვანილია ქვის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის დარბაზს ხარისხი გასდევს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული - გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთ კედელში სარკმელია გაჭრილი. ინტერიერში შირიმის სამიბუნის ქვა დგას.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 172

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ბერციხის კომპლექსი

**ჩიგოიანის ბერციხის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა  ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.
  
ბერციხის ანსამბლი მდებარეობს მდ. ქსნის სათავეებთან, ჟამურის ხეობაში მჟავე წყლების თავზე, კლდოვან სერზე. ციხისათვის შეურჩევიათ ორ მდინარეს შორის მოქცეული მაღალი კლდოვანი პლატო. მისასვლელად ისედაც ძნელი იყო და აღმოსავლეთიდან კლდეკარის გაჭრით, კიდევ უფრო მიუვალი გაუხდიათ. აქ მდგარი ნაგებობებიდან ყველა დანგრეულია და თავდაპირველი სახის აღდგენა შეუძლებელია. ციხის ღერძის მიმართულება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ ვითარდება. ამავე მიმართულებით რელიეფი ზევით იწევს. ხელოვნური გალავანი თითქმის არ არის გამოყენებული. ციტადელი ციხის ღერძზე ჩაწეულია სამხრეთით და წარმოადგენს ორსართულიან ნაგებობას. მეორე სართულის დონეზე ეკლესიაა. დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი და აღმოსავლეთი ნაწილები. საკურთხევლის მოხაზულობა ცვალებადია; ძირს ის 1,5 მ სიმაღლემდეა, ზევით კი კუთხეებზე გადებული ქვების მეშვეობით გადადის კოლოფა მოხაზულობაზე. აბსიდის სამხრეთ მხარეს მოხატულობის ძალიან მცირე ფრაგმენტებია. აღმოსავლეთი სარკმელი საკმაოდ მაღალია, მისი რაფა საფეხურისებრად ჩამოდის ძირს. კუთხეებში თითო ნიშაა. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია პილასტრის მცირე ნაწილი, გვერდით შესასვლელია, ღია ლუნეტით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თითქმის დაუმუშავებელი ქვა. ციხის ნანგრევებში გამოირჩევა კიდევ ზურგიანი კოშკი, რომლის პირველი სართული მაღლა იწყება. ამ სართულს მხოლოდ კარი აქვს ბრტყელ მხარეს. სამხრეთის მიმართულებით მდგარი ცილინდრული კოშკი XVII საუკუნისა უნდა იყოს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
დადიანეთის წმინდა გიორგის სამონასტრო კომპლექსი

**დადიანეთის წმინდა გიორგის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. 

კომპლექსი მოიცავს დიდ ტერიტორიას და შედგება შემდეგი ნაგებობებისგან: ეკლესია, სამრეკლო, სასახლის ნანგრევი, სენაკები და გალავანი.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის, უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. საფასადო წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი, მაღალი სარკმელი - საფეხურებით. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, რომელიც შედგება შეწყვილებული თაღედისაგან, რომლებიც მრგვალ სვეტებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებში იძირება. მხრებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები.

ეკლესიის გრძივი კედლები პილასტრებით ორ არათანაბარ მონაკვეთად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების მარტივპროფილიან კაპიტელებს ეყრდნობა. დასავლეთის თაღი კრონშტეინებს ებჯინება. გრძივი კედლები დანაწევრებულია შეისრული თაღედით. დარბაზს სამივე მხარეს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის შეისრულთაღიანი, ხოლო სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით.

ჩრდილოეთი შესასვლელი არქიტრავულია, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ფრესკების დიდი ნაწილი ჩამორეცხილია.

ჩრდილოეთიდან ეკლესიას გეგმით, ორი სათავსისაგან შემდგარი სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომლებიც ერთმანეთს არქიტრავული შესასვლელით უკავშირდება. მინაშენს აღმოსავლეთით და დასავლეთით სწორკუთხა სარკმლები აქვს. ნაოთხალი კარი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიას სადა ფასადები აქვს, კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი, რომელიც ამჟამად მრავალ ადგილასაა ჩამოცვენილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთით 10 მეტრში, ორი სართულის დონეზე შემორჩენილია სასახლის ნანგრევი; ნაგებობა დიდი დარბაზისაგან შედგება. პირველი სართულის ოთხივე კედელში მოწყობილია ნიშები. მოჩანს სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია უხეშად თლილი ქვა.

ეკლესიიდან სამხრეთ-დასავლეთით 5 მეტრში დგას მაღალი სამრეკლო, მისი პირველი სართული მთლიანად ამოვსებულია თავისივე ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულიდან შემორჩენილია ორი მასიური ოთხკუთხა სვეტი.

ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნაგებობის ნანგრევია, რომელსაც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული მოხაზულობა აქვს. შესაძლოა ნაგებობა ეკლესია ყოფილიყო.

კომპლექსს გარშემო მაღალი გალავანი შემოუყვება. გალავანს შესასვლელი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში აქვს. აქედან დასავლეთის კედელს თავისი კარიბჭე ჰქონდა. კარიბჭიდან მცირე ნაწილია გადარჩენილი.

კომპლექსის ღერძი ვითარდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 43-45

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები