ხუთი ფუნტი (საფეხურიანი მონეტა)

250px|მინი
250px|მინი
**ხუთი ფუნტი** — ხუთი ფუნტის ბრიტანული ოქროს მონეტა, ასევე ცნობილი როგორც ხუთმაგი სუვერენი, ნომინალური ღირებულებით ხუთი ფუნტი სტერლინგია. იგი პერიოდულად იჭრებოდა 1820 წლიდან, თუმცა სამიმოქცევო მონეტად მხოლოდ 1887, 1893 და 1902 წლებში. მისი ისტორიის უმეტეს ნაწილში, მონეტის რევერსზე გამოსახული იყო ბენედეტო პისტრუჩის მიერ შექმნილი წმინდა გიორგისა და დრაკონის გამოსახულება, რომელიც ტრადიციულად გამოიყენებოდა სუვერენზე- ერთი ფუნტის ოქროს მონეტაზე.

ხუთი ფუნტის მონეტა იყო ოქროს მონეტების ერთ-ერთი პირველადი ნომინალი, რომელიც ნებადართული იყო 1816 წლის დიდი მონეტების რეფორმის (Great Recoinage) ფარგლებში. იგი არ მოჭრილა 1820 წლამდე და მაშინაც მხოლოდ როგორც საცდელი მონეტა. ის კვლავ გამოიცა მცირე რაოდენობით 1826, 1829 და 1839 წლებში, სადაც უკანასკნელზე გამოყენებულია უილიამ უაიონის მიერ შექმნილი მაღალი შეფასების მქონე "უნა და ლომის" გამოსახულება. მიუხედავად იმისა, რომ უნას მონეტა გასაყიდად იყო თითქმის ნახევარი საუკუნის განმავლობაში სამეფო ზარაფხანაში, ვარაუდობენ, რომ მხოლოდ დაახლოებით 400 ცალი იქნა მოჭრილი.

1887 წელს ის პირველად მოიჭრა მიმოქცევისთვის და ასევე მოიჭრა 1893 და 1902 წლებში, თუმცა ცოტა იყო რეალურად მიმოქცევაში; 1911 წელს მოჭრილი ნიმუშები ხელმისაწვდომი იყო მხოლოდ პრუფ ნაკრების ნაწილის სახით. 1887 და 1902 წლებში იგი მოიჭრა ძალიან მცირე რაოდენობით სიდნეის ზარაფხანაში, ნიმუშებზე იყო მისი ზარაფხანის ნიშანი S. ედუარდ VIII-ის მონეტების მოსამზადებლად მოჭრილი ნიმუშები მაღალი ფასით ფასობს; ერთი მათგანი 2021 წელს გაიყიდა 1,654,000 ფუნტად, რაც ბრიტანული მონეტისთვის გადახდილი უმაღლესი ფასია.

1980 წლიდან ხუთი ფუნტის ოქროს მონეტა უმეტეს წლებში იჭრებოდა სამეფო ზარაფხანის მიერ კოლექციონერებისა და ზოდების მფლობელებისთვის გასაყიდად. მიუხედავად იმისა, რომ ძირითადად წარმოდგენილია პისტრუჩის დიზაინი, გამოშვებულია საიუბილეო ვერსიებიც, როგორიცაა 2022 წელს ელისაბედ II-ის გარდაცვალების შემდეგ გამოცემული მემორიალი, რომელზეც გამოსახულია მისი ვაჟისა და მემკვიდრის, ჩარლზ III-ის ბიუსტი.

=წარმოშობა=
თანამედროვე სუვერენული მონეტების დასაწყისისა და ისტორიის შესახებ დამატებითი ინფორმაციისთვის, ასევე წმინდა გიორგისა და დრაკონის რევერსის დიზაინის განხილვისთვის, იხილეთ სუვერენი (ბრიტანული მონეტა).

ხუთი გინეის ოქროს მონეტა 1668 წელს გაჩნდა, როგორც ასი შილინგის (ხუთი ფუნტის) ღირებულების მონეტა და ზოგჯერ მას ხუთი ფუნტის მონეტას უწოდებდნენ. ეს იყო მანამდე, სანამ გინეის მერყევი ღირებულება 1717 წელს ოცდაერთ შილინგად დასტაბილურდებოდა. რიჩარდ ლობელის მიხედვით, მის ნაშრომში "Coincraft's Standard Catalogue of English and UK Coins", არსებობს გარკვეული აზრთა სხვადასხვაობა იმის შესახებ, რომ 1816 წლის დიდი მონეტების რეფორმის შემდეგ გამოშვებული ხუთი ფუნტის მონეტა უბრალოდ ადრეული მონეტის გაგრძელება იყო, რომელიც ბოლოს მოიჭრა 1753 წელს. თუმცა, ლობელი თავის კატალოგში ამ ორ სერიას აცალკევებს.

ნაპოლეონის ომების შემდეგ, პარლამენტმა, 1816 წლის მონეტების აქტით, ბრიტანეთი ოფიციალურად დააყენა ოქროს სტანდარტზე, სადაც ფუნტი განისაზღვრა როგორც ოქროს გარკვეული რაოდენობა. საპარლამენტო დებატების დროს, თითქმის ყველა ორატორი მხარს უჭერდა ოცი შილინგის ღირებულების მონეტის არსებობას, გინეის გამოყენების გაგრძელების ნაცვლად. ოქროს მონეტების შემოღების ერთ-ერთი მიზეზი, რომელიც სუვერენზე იყო დაფუძნებული, იყო ის, რომ მისი ღირებულება, რომელიც ერთი ფუნტი სტერლინგის ტოლია, უფრო მოსახერხებელი იყო, ვიდრე გინეა, რომელიც ოცდაერთი შილინგის ტოლი იყო. მიუხედავად ამისა, მონეტების აქტი არ აზუსტებდა, თუ რომელი მონეტები უნდა მოეჭრა ზარაფხანას.

პრივი საბჭოს კომიტეტმა რეკომენდაცია გაუწია ათი შილინგის, ოცი შილინგის, ორი ფუნტისა და ხუთი ფუნტის ოქროს მონეტების გამოშვებას, რაც მიღებულ იქნა ჯორჯის, პრინც რეგენტის მიერ 1816 წლის 3 აგვისტოს. ოცშილინგიან მონეტას ეწოდა სუვერენი, ძველი სახელის აღდგენა შესაძლოა წაახალისეს ანტიკვარებმა ნუმიზმატიკური ინტერესებით. სუვერენი და ნახევარი სუვერენი პირველად გამოიცა 1817 წელს, მაგრამ თავდაპირველად არ მომხდარა ორი უფრო დიდი მონეტის მოჭრა. 1754 წლიდან არ ყოფილა გინეაზე უფრო ძვირფასი მონეტების გამოშვება, რომლებიც განკუთვნილი იყო ზოგადი მიმოქცევისთვის; უფრო მაღალი ღირებულების ვალდებულების საჭიროება დაკმაყოფილდა საბანკო ბილეთებით. წმინდა გიორგისა და დრაკონის დიზაინი შემოთავაზებული იყო როგორც შესაფერისი მოტივი სუვერენისთვის მისი შემქმნელის, ბენედეტო პისტრუჩის მიერ, რომელიც დაფუძნებული იყო მის მიერ გამოკვეთილ კამეაზე.

## ლიტერატურა
*Bair, Bob (March 2023). "William Wyon's Una and the Lion". The Numismatist: 46–50.
*Bull, Maurice (2023). English Gold Coinage. Vol. II. London, England: Spink & Son Ltd. ISBN 978-1-912667-72-7.
*Celtel, André; Gullbekk, Svein H. (2006). The Sovereign and its Golden Antecedents. Oslo, Norway: Monetarius. ISBN 978-82-996755-6-7.
*Clancy, Kevin (2017) [2015]. A History of the Sovereign: Chief Coin of the World (second ed.). Llantrisant, Wales: Royal Mint Museum. ISBN 978-1-869917-00-5.
*Lant, Jeffrey L. (1973). "The Jubilee Coinage of 1887" (PDF). British Numismatic Journal. 43: 132–141.
*Mussell, John W., ed. (2016). The Coin Yearbook 2017. Exeter, Devon: Token Publishing Ltd. ISBN 978-1-908828-30-9.
*Lobel, Richard, ed. (1999) [1995]. Coincraft's Standard Catalogue English & UK Coins 1066 to Date (5th ed.). London: Standard Catalogue Publishers Ltd. ISBN 978-0-9526228-8-8.
*Marsh, Michael A. (2017) [1980]. The Gold Sovereign (revised ed.). Exeter, Devon: Token Publishing Ltd. ISBN 978-1-908828-36-1.
*Seaby, Peter (1985). The Story of British Coinage. London: B. A. Seaby Ltd. ISBN 978-0-900652-74-5.
*Skellern, Stephen (October 2013). "The Coinage of Edward VII, Part I". Coin News: 31–33.
*Spink & Son Ltd (2004). Coins of England and the United Kingdom (39th ed.). London: Spink & Son Ltd. ISBN 978-1-902040-56-1.
*Spink & Son Ltd (2017). Coins of England and the United Kingdom, Decimal Issues (3rd ed.). London: Spink & Son Ltd. ISBN 978-1-907427-99-2.
*Stocker, Mark (1996). "The Coinage of 1893" (PDF). British Numismatic Journal. 66: 67–86.

## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანული ოქროს მონეტები
კატეგორია:ოქროს მონეტები