ტვინის 10 პროცენტის მითი

thumbnail|180px|ადამიანის ტვინი და თავის ქალა
**ტვინის 10 პროცენტის მითი** — ფართოდ გავრცელებული ურბანული ლეგენდა, რომლის მიხედვითაც ადამიანთა უმრავლესობა თავისი ტვინის მხოლოდ 10 (ან სხვა მცირე) პროცენტს იყენებს. ეს მოსაზრება სხვა ბევრ პიროვნებასთან ერთად, ალბერტ აინშტაინსაც მიეწერება. მითი ექსტრაპოლაციის მეთოდზე დაყრდნობით გვთავაზობს იმ იდეასაც, რომ ადამიანს შეუძლია გამოიყენოს ტვინის დარჩენილი პოტენციალი და განივითაროს ინტელექტი.

ახალი გამოცდილებების და კვლევების მეშვეობით გამოვლინდა ცვლილებები რუხ და თეთრ ნივთიერებაში, მაგრამ ჯერჯერობით არ არის დადასტურებული, რას გულისხმობს ეს ცვლილებები. ცნობილი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ ტვინის დიდი ნაწილი გამოუყენებელია და შეიძლება შემდეგში „გააქტიურდეს“ პოპულარულ ფოლკლორში რჩება და არ გვხვდება მეცნიერებაში. მიუხედავად იმისა, რომ საიდუმლოებები ტვინის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით ისევ არსებობს, მაგალითად, მეხსიერება და ცნობიერება — ტვინის ფიზიოლოგიური რუკა გვეუბნება, რომ მის თითოეულ უბანს აქვს გარკვეული ფუნქცია.

## წარმომავლობა
ერთ-ერთი შესაძლო წარმომავლობა ჰარვარდის ფსიქოლოგების, უილიამ ჯეიმზის და ბორის სიდისის, მიერ 1890იან წლებში ჩამოყალიბებული ენერგიის მარაგის თეორიიდან გამომდინარეობს. მათ შეამოწმეს თეორია ვუნდერკინდი ბავშვის, უილიამ სიდისის დაჩქარებულ ზრდაზე დაყრდნობით. ამის შემდეგ, ჯეიმზმა ამცნო საზოგადოებას, რომ ადამიანები ცხოვრების განმავლობაში თავიანთი გონებრივი პოტენციალის მხოლოდ გარკვეულ ნაწილს იყენებენ, რაც 10 პროცენტის მითის წარმოშობის საკმაოდ დამაჯერებელი მიზეზია. 1936 წელს ამერიკელმა მწერალმა, ლოუელ ტომასმა შეაჯამა ეს იდეა (დეილ კარნეგის წიგნის, „როგორ შევიძინოთ მეგობრები და მოვახდინოთ გავლენა ადამიანებზე“, წინასიტყვაობაში) არაზუსტი პროცენტული შეფარდებით და თქვა: „ჰარვარდის პროფესორი, უილიამ ჯეიმზი, ამბობდა, რომ საშუალოდ, ადამიანი თავისი ფარული ნიჭისა და გონებრივი შესაძლებლობების მხოლოდ 10%-ს ავითარებს.“ თუმცა ეს წიგნი არ იყო პირველი, სადაც 10% ახსენეს, მანამდე ეს რიცხვი უკვე ფიგურირებდა თვითდახმარების მოძრაობაში. მაგალითად, წიგნი „გონების მითები": პოპულარული მოსაზრებების აღმოჩენა ტვინისა და გონების შესახებ“ შეიცავს თავს 10 პროცენტის მითის შესახებ, რომელიც გვაჩვენებს 1929 წლის „World Almanac-ის” რეკლამას თვითდახმარების შესახებ, სადაც წერია: „ადამიანის ტვინის შესაძლებლობებს საზღვარი არ აქვს. მეცნიერები და ფსიქოლოგები გვეუბნებიან, რომ ჩვენი ტვინის შესაძლებლობების მხოლოდ 10 პროცენტს ვიყენებთ.“
1970-იანებში, ფსიქოლოგმა და განმანათლებელმა გეორგი ლოზანოვმა შექმნა სწავლების მეთოდი „საჯესტოპედია“ — დაჯერება იმისა,რომ ჩვენ შეიძლება ჩვენი გონებრივი შესაძლებლობების მხოლოდ 5-10 პროცენტს ვიყენებდეთ. მითის წარმოშობა ასევე უკავშირდება უილდერ პენფილდს, ამერიკაში დაბადებულ ნეიროქირურგს, რომელიც მონრეალის ნევროლოგიური ინსტიტუტის პირველი დირექტორი იყო მაკგილის უნივერსიტეტში.

წარმომავლობის ერთ-ერთი ისტორიის თანახმად, ათი პროცენტის მითი დიდი ალბათობით მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში ჩატარებული კვლევის არასწორი ინტერპრეტაციის ნაყოფია. მაგალითად, ტვინის ბევრი უბნის (განსაკუთრებით დიდი ნახევარსფეროების ქერქის) ფუნქციონირება იმდენად კომპლექსურია, რომ დაზიანების ეფექტი შეუმჩნეველია, რამაც ადრეული ნევროლოგები დააფიქრა იმაზე თუ რა ფუნქციები ჰქონდათ ამ უბნებს. ასევე აღმოჩნდა, რომ ტვინი ძირითადად გლიური უჯრედებისგან შედგება, რომლებსაც მანამდე მხოლოდ მეორად ფუნქციებს მიაწერდნენ. ჯეიმზ უ. კალატი, ბიოლოგიური ფსიქოლოგიის სახელმძღვანელოს ავტორი, აღნიშნავს, რომ 1930იან წლებში ნეირომეცნიერებმა იცოდნენ ტვინში „ადგილობრივი“ ნეირონების დიდი რაოდენობის არსებობის შესახებ. ადგილობრივი ნეირონების ფუნქციის არასწორმა გააზრებამ, დიდი ალბათობით საფუძველი ჩაუყარა 10 პროცენტის მითს. მითის პროპაგანდა შესაძლოა იმ იდეიდან რაღაც ნაწილის ამოღებით მოხდა, რომლის მიხედვითაც ზოგიერთი ადამიანი დროის მოცემულ მონაკვეთში თავისი ტვინის მცირე ნაწილს იყენებს. Scientific American-ში გამოქვეყნებულ იგივე სტატიაში, ჯონ ჰენლი, მინესოტას შტატის მაიოს კლინიკის ნევროლოგი, აცხადებს შემდეგს: „მტკიცებულებებს შეუძლია გვიჩვენოს, რომ დღის განმავლობაში თქვენ ტვინს 100%-ს იყენებთ.“ ნეირომეცნიერი ბარი ბეიერშტეინი 6 სახის მტკიცებულებას აყალიბებს 10 პროცენტის მითის უარსაყოფად:
# ტვინის დაზიანების კვლევები: თუ 10 პროცენტის მითს ჩვეულებრივ გამოვიყენებთ აღმოჩნდება, რომ ტვინის სხვა უბნების დაზიანებამ არანაირი ზეგავლენა არ უნდა მოახდინოს ქცევაზე. ამის საპირისპიროდ, არ არსებობს ტვინის უბანი, რომლის დაზიანების შემდეგაც არ შეიზღუდება შესაძლებლობები. პატარა უბნების მსუბუქ დაზიანებასაც კი შეიძლება ჰქონდეს ძლიერი ეფექტი.
# ტვინის სკანირებამ აჩვენა, რომ არ აქვს მნიშვნელობა რას აკეთებს ერთი უბანი, ყველა მათგანი მუდმივად აქტიურია. ზოგიერთი უბანი კონკრეტულ დროს უფრო მეტად აქტიურდება, ვიდრე სხვა, მაგრამ გარდა ტვინის დაზიანებების შემთხვევებისა, არ არსებობს ნაწილი, რომელიც არ ფუნქციონირებს. ისეთი ტექნოლოგიები, როგორიცაა პოზიტრონ-ემისიური ტომოგრაფია (PET) და ფუნქციონალური მაგნიტურ-რეზონანსული ვიზუალიზაცია (fMRI) საშუალებას გვაძლევს დავაკვირდეთ ცოცხალი ტვინის აქტივობას. ამ ტექნოლოგიებმა ცხადყო, რომ ძილის დროსაც კი ტვინის ყველა ნაწილი აქტიურია გარკვეული დონით და მხოლოდ სერიოზული დაზიანებების დროს აქვს ტვინს „ჩუმი“ უბნები.
# სხეულს ტვინი ძალიან „ძვირი“ უჯდება ჟანგბადის და ნუტრიენტების მოხმარების თვალსაზრისით. მას შეუძლია მთლიანი სხეულიდან 20%-მდე ენერგია მოიხმაროს - ყველა სხვა ორგანოზე მეტი. ეს იმ ფონზე, როცა ის მთლიანი ორგანიზმის წონის მხოლოდ 2%-ს შეადგენს. მისი 90% რომ არასაჭირო იყოს, იმ ადამიანებს, ვისაც პატარა ზომის ტვინი აქვთ გადარჩენის მეტი უპირატესობა ექნებოდათ. ეს რომ სიმართლე ყოფილიყო, ბუნებრივი გადარჩევის პროცესი თავიდან მოიშორებდა უმოქმედო ტვინს. ისიც ნაკლებ სავარაუდოა, რომ ამდენი ზედმეტი ნივთიერებით დატვირთული ტვინი ერთ-ერთი პირველი განვითარდა ადამიანის ორგანიზმიდან. იმ ისტორიული რისკის გათვალისწინებით, რომელიც დიდი ზომის ტვინით (და შესაბამისად თავის ქალის) დაბადებული ბავშვების სიკვდილიანობას უკავშირდება. შესაბამისად, ევოლუციის პროცესში ძლიერი ზეწოლა იქნებოდა ასეთი ზომის ტვინზე, თუ მისგან რეალურად მხოლოდ 10%-ია საჭირო. 
# ფუნქციების ლოკალიზაცია: იმის ნაცვლად, რომ ტვინი მუშაობდეს, როგორც ცალკეული მასა, მას აქვს სხვადასხვა უბნები სხვადასხვა სახის ინფორმაციის პროცესინგისთვის. კვლევებში დახარჯული დეკადების დამსახურებით, ჩვენ გვაქვს ერთგვარი რუკა თითოეული უბნის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებით და ჯერ არავის აღმოუჩენია უფუნქციო უბანი.
# მიკროსტრუქტურული ანალიზი: ცალკეული ერთეულის ჩაწერის ტექნიკის დახმარებით მკვლევარებმა ტვინში პატარა ელექტროდი მოათავსეს რათა დაკვირვებოდნენ ერთეული უჯრედის აქტივობას. უჯრედების 90% რომ გამოუყენებელი ყოფილიყო, ეს ტექნიკა ამას ნამდვილად გამოავლენდა.
# სინაფსური დაჭრა: ტვინის ის უჯრედები, რომლებიც გამოუყენებელია, როგორც წესი, დეგენერირდება. აქედან გამომდინარე, თუ 90% არააქტიურია, ახალგაზრდის ნორმალური ტვინის აუტოფსია დიდი მასშტაბის დეგენერაციას გამოავლენდა.

## პოპულარულ კულტურაში
10 პროცენტის მითის გავლენით რამდენიმე წიგნი, მოთხრობა და ფილმის სცენარი დაიწერა. მათ შორისაა ფილმი „ნავიგატორის გაფრენა“, რომანი „ბნელი მინდვრები“ და მისი ეკრანიზაცია, ჯიმ ბაჩერის წიგნების სერიის („დრეზდენის ფაილები“) მე-9 წიგნი — „თეთრი ღამე“. ასევე, ფილმი „უსაზღვრო“ (თუმცა ამ ფილმში ნახსენებია 20 პროცენტი 10-ის ნაცვლად), შუნენ მანგა „საირენი“ და 2014 წლის ფილმი „ლუსი“. თითოეული მათგანი აგებულია იმ იდეაზე, რომ გარდა 10%-ისა ტვინის დარჩენილი ნაწილის გამოყენება ნარკოტიკების საშუალებით შეიძლება. მაგალითად, ლუსი წარმოადგენს პერსონაჟს, რომელმაც შეიძინა განვითარებადი ზებუნებრივი უნარები ტვინის გამოუყენებელი ნაწილის ათვისების გზით. ფილმი გვთავაზობს 10%-ის მითს, როგორც ტვინის მოცულობას და არა დროებით გამოყენებას.

მითი „ამხილეს“ 2010 წლის 27 ოქტომბრის „MythBusters-ის“ ეპიზოდში. წამყვანებმა გამოიყენეს მაგნეტოენცეფალოგრაფია და ფუნქციური მაგნიტური რეზონანსით ვიზუალიზაცია და ტვინს დააკვირდნენ იმ პროცესში, როცა ცდისპირი გონებრივ ტესტს ასრულებდა შედეგად აღმოაჩინეს, რომ 10-ის ნაცვლად ცდისპირი ტესტის შესრულებისას ტვინის 35%-ს იყენებდა.

10%-ის მითს ხშირად ვაწყდებით რეკლამებშიც, ასევე, მედია-საშუალებები ხშირად წარმოაჩენენ მას, როგორც ფაქტს.

მითის ზოგიერთი მომხრე ახალი თაობიდან ამყარებს თავის პოზიციას იმ რწმენით, რომ თითქოს, ადამიანის ტვინის „გამოუყენებელ“ 90%-ს აქვს უნარი წარმოაჩინოს ფსიქიკური ძალები და შესაძლებელია „გაიწვრთნას“ იმისთვის, რათა მოახერხოს ფსიქოკინეზი და ექსტრა-სენსორული პერცეფცია. სტატია ჯონ ლორბერის მიერ დიდი ნახევარსფეროების ქერქში არსებული დანაკარგების კვლევაზე დაიწერა. ლეუინი განიხილავს შეფილდის უნივერსიტეტის სტუდენტის ისტორიას, რომლის IQ 126-ის ტოლი იყო და რომელმაც  მათემატიკოსის ხარისხი აიღო, მაგრამ მის ტვინში ნაკლებად შეიმჩნეოდა რაიმე ნივთიერება მას შემდეგ, რაც მისმა ქერქმა დაიწყო დაპატარავება ჰიდროცეფალიის გამო. სტატია ერთ-ერთი მთავარი თემა იყო იორკშირის ტელევიზიის იგივე სათაურის მქონე დოკუმენტურ გადაცემაში. თუმცა გადაცემა ეძღვნებოდა სხვა პაციენტს, რომელსაც ნორმალური ზომის, მაგრამ ძალიან დიდ თავის ქალაში არაბუნებრივად გადანაწილებული თავის ტვინი ჰქონდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ტვინი
კატეგორია:ქალაქური ლეგენდები
კატეგორია:ფსევდო-მეცნიერებები