open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვარანისებრნი

**ვარანისებრნი** () — ქვეწარმავალთა ოჯახი ხვლიკისნაირთა ქვერიგისა. შეიცავს მხოლოდ ერთი გვარის (Varanus) 60-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ნაწილობრივ ზომიერ სარტყლებში (გარდა მადაგასკარისა). აქვთ გრძელი, ღრმად გაორკაპებული ენა. ბინადრობენ ბუჩქებით დაფარულ ღია ადგილებში, აგრეთვე წყალსატევებთან. ზოგს შეუძლია შვეულ ხეზე ასვლა, ძალიან სწრაფად დარბიან, კარგად ცურავენ. იკვებებიან ცოცხალი საკვებით (წვრილი ძუძუმწოვრები, ფრინველები, გველები, ამფიბიები, უხერხემლოები). ყველაზე დიდია კომოდოს ვარანი (*Varanidae komodoensis*), რომლის სიგრძე 3,7 მ აღწევს, ხოლო წონა 100 კგ. გავრცელებულია მხოლოდ კუნძულ კომოდოსა და მის მეზობელ 3 პატარა კუნძულზე.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
ვარდან სვანთა ერისთავი

**ვარდან სვანთა ერისთავი** — XI საუკუნის II ნახევრის ქართველი დიდი ფეოდალი, ვარდანისძეთა საგვარეულოს ერთ-ერთი პირველი ცნობილი წარმომადგენელი.

„მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, ვარდან სვანთა ერისთავი ნიანია ქუაბულისძესთან და ივანე ლიპარიტის ძესთან ერთად განუდგა („აუშალეს ქუეყანა“) ახალგამეფებულ მეფე გიორგი II-ს (1073 წლის ზაფხული). ვარდანის მიერ წაქეზებულმა სვანებმა დაარბიეს და ააოხრეს საეგრო („ვარდან გაადგინნა სუანნი ავისა მოხარკულნი, დაარბიეს და ამოსწყჳდეს საეგრო“). გიორგი მეფემ ამბოხებულების დაშოშმინება დათმობებით შეძლო; ვარდანს მან უბოძა „ასკალანა და უთალუბო ჯაყელთა“. ასკალანა, მკვლევართა ერთი ნაწილის აზრით, გურიის ასკანა უნდა იყოს.

ამ ცნობაზე დაყრდნობით ვარაუდობენ, რომ ვარდანის შტო გურიაში დამკვიდრდა. სწორედ ამ გარემოებებს უნდა უკავშირდებოდეს სვანთა ერისთავების სახელებისა და ტიტულების გაჩენა მათ მიერ გურიის ეკლესიებისათვის შეწირული ხატების წარწერებზე. თავად „მატიანეს“ ვარდან სვანთა ერისთავს აიგივებენ ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატის წარწერაში მოხსენიებულ ერისთავთერისთავ ვარდან ვარდანისძესთან („ახოვანო მხედარო ქრისტესო, შემწე ეყავ მონასა შენსა ერისთავთ ერისთავს ვარდან ვარდანისძესა“). 

## სქოლიო
კატეგორია:ერისთავები
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
ანიმიზმი

მინი|ედვარდ ტაილორი
**ანიმიზმი** ( — სული) — ზოგადად სულისა და სულიერების არსებობის რწმენა, ასევე უსულო საგნებისა და ბუნებრივი მოვლენებისათვის სულის არსებობის დაშვება.

ტერმინი პირველად გამოიყენა გერმანელმა მეცნიერმა გ. შტალმა. ნაშრომში „Theoria medica“ (1708) მან ანიმიზმი დაარქვა მის სწავლებას სულის შესახებ, როგორც რაღაც უპიროვნებო ცხოვრებისეულ საწყისს, რომელიც მთელი ცოცხალი პროცესების საფუძველს წარმოადგენდა. არისტოტელეს მსგავსად შტალი სულს სხეულის მამოძრავებლად მიიჩნევდა.

1871 წელს ანთროპოლოგმა ედვარდ ტაილორმა გამოსცა წიგნი, სადაც ანთროპოლოგიაში დღეისთვის მიღებული ანიმიზმის მნიშვნელობა განმარტა: „ძირითადი დოქტრინა სულსა და ზოგადად, სხვა სულიერ არსებებზე“.

## ისტორია 
ანიმიზმი ჯერ კიდევ ანტიკურ ხანაში არსებობდა, ქრისტიანობის გავრცელებამდე. ადამიანებმა ჯერ ღვთაებებად აღიარეს სხვადასხვა უსულო საგანი თუ მოვლენა და შემდეგ მათი სულის არსებობის ან მათში სულის არსებობის ფაქტიც დაუშვეს. ქართულ ეთნოგრაფიულ ყოფაში არსებობდა  ანიმიზმის მრავალი მაგალითი: ქვის კულტი, ხარის კულტი და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ფერია
*ჰილოძოიზმი
*შამანიზმი
*შინტოიზმი

## ლიტერატურა 
* Adler, Margot. *Drawing Down the Moon: Witches, Druids, Goddess-Worshippers, and Other Pagans in America*. Penguin, 2006.
* "Animism". *The Columbia Encyclopedia*. 6th ed. 2001-07. *Bartleby.com*. Bartleby.com Inc. (10 July 2008) .
* Armstrong, Karen. *A History of God: The 4,000-Year Quest of Judaism, Christianity and Islam*. Ballantine Books, 1994.
* Bird-David, Nurit. 1991. "Animism Revisited: Personhood, environment, and relational epistemology", *Current Anthropology* 40, pp.&nbsp;67–91. Reprinted in Graham Harvey (ed.) 2002. *Readings in Indigenous Religions* (London and New York: Continuum) pp.&nbsp;72–105.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Animism, Rinri, Modernization; the Base of Japanese Robotics
* Urban Legends Reference Pages: Weight of the Soulhttp://www.ishmael.org/Interaction/QandA/list.cfm 
* Return to the Land of Souls. A documentary about animism in Ivory Coast by Jordi Esteva 
*Animist Network 

## სქოლიო 
კატეგორია:ფილოსოფია
კატეგორია:ანიმიზმი
ლომი II (ჯუჯა გალაქტიკა)

**ლომი II** (ან *ლომი B*) — ჯუჯა ელიპტიკური გალაქტიკა დედამიწიდან დაახლოებით 690 000 სინათლის წელიწადის დაშორებით, ლომის თანავარსკვლავედში. 2008 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით იგი ირმის ნახტომის 24 ცნობილ გალაქტიკას შორისაა. 2007 წლის მდგომარეობით ლომი II, როგორც თვლიან, ფლობს 178 ± 13 პარსეკი რადიუსის მქონე ბირთვს და 632 ± 32 პარსეკის მქონდე მოქცევით რადიუსს. ის 1950 წელს აღმოაჩინეს ჯ. ჰარინგტონმა და ალბერტ ჯორჯ უილსონმა მაუნთვ-ვილსონსა და კალიფორნიის პალომარულ ობსერვატორიაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ლომის თანავარსკვლავედი
კატეგორია:ირმის ნახტომი
კატეგორია:ჯუჯა გალაქტიკები
პერსევსის თანავარსკვლავედი

thumb|250px|პერსევსი
**პერსევსის თანავარსკვლავედი** თითქმის მთლიანად ირმის ნახტომის არეშია, მაგრამ კაშკაშა ვარსკვლავთა დიდი სიმრავლის გამო კარგად ჩანს მისი მოხაზულობა რძის თეთრ ფონზე. მისი მეზობლები არიან: მეეტლე, კურო, ვერძი, ანდრომედა და კასიოპეა.

პერსევსის თანავარსკვლავედი კარგად ჩანს უღრუბლო უმთვარო ღამეებიში ნოემბრიდან მარტამდე. მოწმენდილ ცაზე შეუიარაღებელი თვალით დაინახება ვარსკვლავთკრებულის დაახლოებით 90 ვარსკვლავი, მათგან 11 ორიდან სამამდე ვარსკვლავიერი სიდიდისაა.

პერსევსის თანავარსკვლავედში არის საინტერესო ობიექტები, რომლებზეც დაკვირვება უბრალო თვალითაც შეიძლება. პირველ ადგილზეა ბეტა ვარსკვლავი, რომელსაც არაბებმა ალგოლი (ეშმაკი) უწოდეს. სავარაუდოა, რომ ეს საბაბი მათთვის ვარსკვლავის სინათლის ცვალებადმა ხასიათმა მისცა. ალგოლი იმ კლასის ცვალებად ვარსკვლავთა ტიპური წარმომადგენელია, რომელნიც ხან კაშკაშებენ, ხან ბჟუტავენ. ასეთებია ფიზიკურად ორმაგი ვარსკვლავები, სადაც ერთი კომპონენტი (მთავარი ვარსკვლავი) ჩვეულებრივ უფრო კაშკაშაა მეორეზე (თანამგზავრი). ასტრონომიული მასშტაბით ორი ვარსკვლავი ერთიმეორის მახლობლად ბრუნავს სიმძიმის ცენტრის გარშემო. ბრუნვის დროს სუსტი ვარსკვლავი (თანამგზავრი) მთავარს ეფარება და დროებით ასუსტებს მის ბრწყინვალებას. უბრალო თვალით ალგოლზე დაკვირვებისას შევამჩნევთ, რომ ორნახევარი დღე-ღამის განმავლობაში ის მეორე სიდიდისაა, არ იცვლება და არც შეიმჩნევა. ამის შემდეგ ხუთი საათის განმავლობაში ალგოლის სიკაშკაშე თანდათანობით მატულობს და მესამე ვარსკვლავიერ სიდიდეს აღწევს. სულ მცირე, ხუთის საათის შემდეგ ვარსკვლავის თვდაპირველი სიკაშკაშე სრულად აღდგება, რათა შემდეგ იგივე განმეორდეს. ეს პერიოდულობა მკაცრადაა დაცული 3,2-ან 3,5 შორის. მაგრამ არც ამ ცვლილების პერიოდია უცვლელი: განსხვავებაა 33-დან 35 დღე-ღამემდე. ამას ემატება სიკაშკაშის ცვლის დიდი პერიოდებ, დაახლოებით 1100 დღე-ღამის ხანგძლივობით. აუცილებელი ხდება სისტემური დაკვირვება ამ საინტერესო ნახევრად სწორი, ცვალებადი ვარსკვლავის სიკაშკაშეზე.

პერსევსის თანავარსკვლავედის ეტა ვარსკვლავის მახლობლად, ნათელ და უმთვარო ღამეს, შეუიარაღებელი თვალით შეიძლება უსწორმასწორო ფორმის ღია ფერის ლაქის დანახვა. არსებითად ეს ორი განუყოფელი ჯგუფია, რომლის შემადგენელი ვარსკვლავები აღინიშნებიან X და H ასოებით. ისინი ყურადღებას იპყობენ იმით, რომ თითოეული გაყოფილი ჯგუფი შეიცავს ძალზე ბევრ ვარსკვლავს. ბინოკლით დაკვირვებისას მოჩანს ამ ჯგუფის საოცრად ლამაზი გამოსახულება. პერსევსის თანავარსკვლავედში გამა ვასკვლავის მახლობლად ჩანს მეტეორთა ძალზე აქტიური ნაკადი — პერსეიდები. დაკვირვება შეიძლება 18 ივლისიდან 20 აგვისტომდე, უფრო ინტენსიურად 12 აგვისტოს, როდესაც საათში 70 მეტეორი გაივლის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Perseus
* SEDS' comprehensive Messier Catalog 
* The clickable Perseus 
* Star Tales – Perseus

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
ვარდი

**ვარდი** () — მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ცნობილია დაახლოებით 400 ველური სახეობა (ასკილი), რომლებიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში 25-მდე სახეობაა. ვარდი მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 15 სმ-იდან 2 მ-მდე აღწევს. ზოგიერთ სახეობას გრძელი (10-12 მ-მდე) ხვიარა ტოტები აქვს, ღერო დაფარულია ეკლებით. ფოთოლი კენტფრთისებრია, ღეროზე მორიგეობით განლაგებული. ყვავილი მარტივია ან ბუთხუზა (2-15 სმ დიამეტრის), არომატული ან უსუნო; ფერად ვარდისფერი, წითელი, თეთრი, ყვითლი, ნარინჯისფერი ან იასამნისფერი. შეკრებილია ქოლგისებრ-საგველა ყვავილედებად ან ერთეულია. ნაყოფი ერთთესლიანი (ზოგჯერ რამდენიმეთესლიანი) კაკლუჭაა, რომელიც ხორცოვან ცრუნაყოფშია. 
thumb|ვარდის ეკლები
ვარდის გვარი იყოფა 4 ქვეგვარად, რომელთაგან ყველაზე დიდია , იგი მოიცავს 192 სახეობას. აქედან განვითარდა შემდგომში ბაღის ვარდები. ბაღის ვარდების ბევრი ჯიში წარმოიშვა კვირტოვანი მუტაციისა და მათგან შერჩეული ძვირფასი სამეურნეო ფორმებისაგან. ვარდის ბევრი სახეობა ბუნებრივ პირობებში ადვილად ეჯვარება ერთმანეთს და წარმოქმნის სახეობათაშორის ჰიბრიდებს. ვარდების დიდი მრავალფეროვნებით გამოირჩევა აზია (ჩინეთი, შუა აზია, ამიერკავკასია), უფრო ნაკლებია ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. ცნობილია ვარდის 25 ათასი ჯიში და ფორმა, რომლებიც იყოფა 3 ჯგუფად, ესენია: მარადმწვანე ბუჩქები, ფოთოლმცვენია ბუჩქები და ლიანები.

ვარდი მრავლდება საკუთარ ფესვზე დაკალმებით, ამონაყარით, ბუჩქის დაყოფითა და გადაწვენით; ბაღისა და საპარკე ვარდების უმეტესობა — კვირტით მყნობით და კალმით. საქართველოში მყნობა ტარდება ივნისიდან-ოქტომბრამდე, ხოლო რგვა — გაზაფხულსა და შემოდგომაზე. მის მოსაშენებლად საუკეთესოა დაწრეტილი (დრენირებული) თიხნარი, ქვიშნარი, ქვიშიანი და თიხიანი ნიადაგები.

ვარდს იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში და ჰიბრიდიზაციისათვის. ზოგიერთი სახეობა (კაზანლიკური ვარდი) გამოიყენება ეთეროვანი ზეთების მისაღებად. ვარდისგან ამზადებენ აგრეთვე მურაბას. ბევრი სახეობის ცრუ ნაყოფის რბილობი შეიცავს C, ნაწილობრივ P ვიტამინს. საქართველოში ვარდი უძველესი დროიდანაა კულტივირებული. 1948 წლიდან თბილისის, ბათუმისა და სოხუმის ბოტანიკურ ბაღებში მიმდინარეობს სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობა ვარდის ინტროდუქციასა და ჰიბრიდულ სელექციაში.

ვარდის გავრცელებული დაავადებებია: ნაცარი, ჟანგა, ნაცრისფერი სიდამპლე, ფოთლების შავი ლაქიანობა და სხვა. მავნებლებიდან ვარდს აზიანებს ბუგრი, ხერხია, ფოთლიხვევია და სხვა, რომელთაც ებრძვიან ბი-58 და ფოსფორორგანული პრეპარატებით.

## გალერეა 

სურათი:Red.Rose.jpg|
სურათი:Witeli vardi.jpg|
სურათი:Tetri vardi.jpg|
სურათი:Vardis kokori.jpg|

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარდისებრნი
ეთერზეთოვანი ვარდი

**ვარდი ეთერზეთოვანი** — მცენარეთა ჯგუფი ვარდისებრთა ოჯახისა. გავრცელებული სახეობებია: დამასკური — , ფრანგული —  და ასფურცელა  — . მრავალწლოვანი ეთერზეთოვანი ვარდის ბუჩქის სიმაღლე 1,5 მ-ზე მეტია. ღერო ეკლიანია, ფოთოლი რთული, კენტფრთისებრი, 5—7 ფოთოლაკიანი. ყვავილი ბუთხუზაა, ვარდისფერი, თეთრი ან წითელი, შეკრებილია ქოლგისებრ ყვავილედად. 

სამშობლოდ ირანს მიიჩნევენ. გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. კულტივირებულია სელექციური ჯიში — ყირიმის წითელი ვარდი, რომელიც მოჰყავთ ყირიმში, მოლდოვაში, კრასნოდარის მხარეში, სომხეთში. საქართველოში (თელავი, ყვარელი, ლაგოდეხი, აბაშა, სენაკი და სხვა) უჭირავს 400-მდე ჰა (1975). ყვავილისაგან იღებენ ეთეროვან ზეთს, რომელსაც იყენებენ პარფიუმერიაში, კოსმეტიკაში, კვების მწერველობასა და მედიცინაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვარდისებრნი
ვარდისებრნი

**ვარდისებრნი** () — ორლებნიან ფურცლებგანცალკევებულ მცენარეთა ოჯახი. ხეები, ბუჩქები და ბალახებია. აქვთ თანაფოთლებიანი და მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, ყვავილედებად შეკრებილი ან მარტოული ორსქესიანი, აქტინომორფიული ყვავილები, 5-5 ჯამის ფოთოლი და გვირგვინის ფურცელი. უმრავლესობას ჯამქვეშაც აქვს. ვარდისებრნი იმტვერება მწერებით, ზოგიერთი კი — ქარით. ნაყოფი კრებადი ფოთლურა, კურკიანა, კენკრასებრი, თესლურა და სხვა. თესლი მეტწილად უენდოსპერმოა. აერთიანებს 115 გვარის 3200-მდე სახეობას.

საქართველოში ველურად 35 გვარის 232 სახეობა იზრდება. ოჯახი შეიცავს რამდენიმე ქვეოჯახს: გრაკლოვანნი (), ვაშლოვანნი (), ვარდოვანნი (), ტყემლოვანნი (). ზოგ მათგანს გამოყოფენ ცალკე ოჯახად (). ვარდისებრთა შორის ბევრია ხეხილი (ვაშლი, მსხალი, კომში, ალუბალი, ბალი და სხვა), კენკროვანი (ჟოლო, მარწყვი, ხენდრო, მაყვალი და სხვა) და დეკორატიული (ვარდი, კუნელი, გრაკლა, ჩიტაკომშა და სხვა) მცენარე.

## ლიტერატურა 
*
ვარდკანაფა

მინი|*Eupatorium cannabinum*
**ვადკანაფა** (Eupatorium) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს 3-5-ად დაყოფილი ფოთლები და 3-7 ვარდისფერყვავილიანი კალათები, რომლებიც რთულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედებად არის შეკრებილი. 

შეიცავს 600 (სხვა მონაცემებით 1200) სახეობას. გავრცელებულია ძირითადად ამერიკაში, მხოლოდ რამდენიმე სახეობაა ევრაზიასა და ტროპიკულ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მარტო ერთი სახეობა კანაფურა — E. cannabinum. 50–120 სმ სიმაღლის ბალახია. აქვს მარტივი ან ზედა ნაწილში დატოტვილი ღერო და მოპირისპირედ, იშვიათად ჩხროებად (ღეროს შუა ნაწილში) განლაგებული ფოთლები. მისი ორსქესიანი მოვარდისფრო ყვავილები შეკრებილია პატარა კალათებში, რომლებიც თავმოყრილია კენწრულ ფარისებრ-საგველა ყვავილედში. 

გავრცელებულია თითქმის მთელ საქართველოში. იზრდება ტენიან ადგილებში, უმეტესად მდინარის ნაპირებზე, მთის შუა, ზოგჯერ ზედა სარტყლამდეც. იყენებენ დეკორატიულ მებაღეობაში, ხალხურ მედიცინაში (წყალმანკის სამკურნალოდ), სამღებრო საქმეში (ღეროსა და ფოთლებისგან ლურჯი და შავი საღებავი მიიღება).
## ლიტერატურა 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ვარდისუბანი

**ვარდისუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ვარდისუბანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში
* ვარდისუბანი — თბილისის ძველი უბანი
* ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ქვემო ქართლში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)
* ვარდისუბანი — სოფელი თელავის მუნიციპალიტეტში
* ვარდისუბანი — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
* ვარდისუბანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
* ვარდისუბანი — ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფ. ატიშადუს ყოფილი სახელწოდება
* ვარდისუბანი — სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში
* ვარდისუბანი — ნასოფლარი ისტორიულ ჯავახეთში (ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი)
ვარისი

**ვარისი**, *ვარასი* (არაბ. ვარის — მემკვიდრე) — ფეოდალურ საქართველოში უფლებამონაცვლე ზოგადად, კერძოდ კი უფრო შორეული, როდესაც პირველი რიგის კანონისმიერი მემკვიდრე არ არსებობდა. ტერმინი „ვარისი“ ხშირად იხმარება XVII—XVIII საუკუნეების საბუთებში. გვხვდება XIX საუკუნეშიც. ვარისი იხსენიება ვახტანგ VI-ის წყალობის სიგელში თბილისის მცხოვრებთადმი (1722), რომლის ძალითაც მემკვიდრეთა წრე გაფართოვდა და მას განაყარი ნათესავები და მოყვრებიც კი მიეკუთვნა.

## ლიტერატურა
* *ფურცვლაძე დ.,* ვახტანგ VI სამემკვიდრეო კანონი, «საბჭოთა სამართალი», 1969, № 3;
**ფუტკარაძე ი.,* ფაქტობრივი მფლობელობის დაცვა ფეოდალურ საქართველოში, კრ.: ქართული სამართლის ისტორიის საკითხები, ტ. 3, თბ., 1979, გვ. 124;
**ფურცელაძე დ.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 303, თბ., 1979

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
მელიის თანავარსკვლავედი

thumb|300px|მელიის თანავარსკვლავედი
**მელიის თანავარსკვლავედი** — პატარა თანავარსკვლავედი ირმის ნახტომის არეში. კარგად ჩანს ივლისიდან ნოემბრამდე. გარემოცულია პეგასის, დელფინის, ისრის, ჰერკულესისა და გედის თანავარსკვლავედებით.

უღრუბლო ცაზე, უბრალო თვალით ჩანს დაახლოებით 45 ვარსკვლავი, მაგრამ უმრავლესობა ხილვადობის საზღვარზეა. ყველაზე უფრო კაშკაშა ვარსკვლავიც კი ამ ჯგუფში, მეხუთე ვარსკვლავიერ სიდიდეს ძლივს აღწევს.

მელიის ვარსკვლავთკრებულში არის ერთი შედარებით ხანგძლივპერიოდიანი ცვალებადი ვარსკვლავი ცეფეიდი, მისი სიკაშკაშის ცვალებადობა 5,9-დან 6,8-მდეა, ცვალებადობის სადღეღამისო პერიოდია 4,44.

ყველაზე უფრო საინტერესო ობიექტი, რომელიც ყველაზე უფრო ადვილად აღიქმება დაკვირვებისას, შედარებით ნათელი და მნიშვნელოვანი ზომების (4'X8') პლანეტარული ნისლეულია, რომელიც M 27-ით აღინიშნება. ჩვენგან დაშორებულია 980 სინათლის წლით. ამ ნისლეულის შუაგელში არის უაღესად გავარვარებული ვარსკვლავი, 100 000 გრადუსი ზედაპირული ტემპერატურით. ეს ვარსკვლავი მთელ ნისლეულს ანათებს. უბრალო თვალით ნისლეული არ ჩანს, მაგრამ ბინოკლით ჩინებულად აღიქმება.

## ლიტერატურა 
* Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). *Stars and Planets Guide*, Collins, London. ISBN 978-0-00-725120-9. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0-691-13556-4.

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Deep Photographic Guide to the Constellations: Vulpecula
*Vulpecula page at SEDS 
*M-27 page at SEDS 
*[Star Tales - Vulpecula

კატეგორია:თანავარსკვლავედები(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%97%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%A1%E1%83%99%E1%83%95%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%95%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98)
კატეგორია:ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
ომეგას ნისლეული

thumb|250px|
**ომეგას ნისლეული** (ასევე ცნობილია როგორც **M17**, **NGC 6618**) — ნისლეული მშვილდოსნის თანავარსკვლავედში. აღმოაჩინა პილიპე ლოის დე ჩესეაუქსმა 1745 წელს. ჩარლზ მესიეს კატალოგში კი 1764 წელს შევიდა (როგორც M17). ობიექტი მდებარეობს ირმის ნახტომის ერთ-ერთ მასიურ არეში. 

დედამიწიდან M17 დაშორებულია 6000 სინათლის წლის მანძილზე. ხოლო მისი დიამეტრი 15 სინათლის წელს აღწევს. M17 დიფუზიური ნისლეულია, და ანათებს ვარსკვლავთა გამოსხივების ხარჯზე.

M17-ში აღმოჩენილია ახალგაზრდა, ცხელ ვარსკვლავთა მცირე გროვაც. მათი რაოდენობა 35-ს არ აღემატება.

კატეგორია:ნისლეულები
კატეგორია:მესიეს ობიექტები
ჰეილ-ბოპის კომეტა

მინი|250px|ჰეილ-ბოპის კომეტა
**ჰეილ-ბოპის კომეტა** — მიიჩნევა XX საუკუნის ყველაზე მნათ კომეტად. ის შეუარაღებელი თვალით კარგად იყო ხილული, რეკორდულად, 18 თვის მანძილზე.

ჰეილ-ბოპის კომეტა აღმოაჩინეს 1995 წლის 23 ივლისს, მზის დისკოსთან ახლოს. სულ ცოტა ხანში მისი სინათლე იმდენად გაიზარდა რომ ხილული გახდა შეუიარაღებელი თვალისათვის. 1997 წლის გაზაფხულისათვის კი მისი ნათება იმდენად გაიზარდა რომ ბევრად გადააჭარბა მთვარის ნათებას.

ჰეილ-ბოპის კომეტის პერიოდულობა 2380 წელს აღწევს. მისი მომდევო დაბრუნება ნავარაუდევია 4377 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*CometBase: Comet Hale-Bopp 
*Cometography.com: Comet Hale-Bopp
*NASA Hale-Bopp page 

კატეგორია:კომეტები
ვარდკაჭაჭა

thumb|*Cichorium intybus*
**ვარდკაჭაჭა** () — ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აერთიანებს 8-10 სახეობას, რომლებიც ველურად იზრდება ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთ და შუა ზოლში, თითქმის მთელ დასავლეთ ევროპაში, წინა აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში. შეტანილია ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ავსტრალიაში. 

საქართველოში ველურად გვხვდება ვარდკაჭაჭას მხოლოდ ერთი სახეობა - . მრავალწლოვანი მცენარეა. იზრდება მთის შუა სარტყლამდე ტყისპირებსა და ნათესებში. აქვს ცისფერი ან თეთრი ყვავილები, მთავარღერძიანი, გრძელი ფესვი, რომელიც კულტურის ფორმებში ძირხვენად არის სახეცვლილი. ფესვებს იყენებენ ყავის სუროგატად ("ციკორი"), აგრეთვე სპირტისა და შაქრის (ფრუქტოზის) მისაღებად. 

ძირხვენა შეიცავს დაშაქრებულ ნახშირწყლებს (23%), ძირითადად ინულინს (60%-მდე), აგრეთვე გლიკოზიდ ინტიბინს.  ერთ- ან ორწლოვანია. ცნობილია მხოლოდ კულტურაში. დასავლეთ ევროპაში მოჰყავთ სასალათედ. თაფლოვანია.

## გამოყენება 
გამოიყენება ღვიძლის დაავადებისას, სიყვითლისას, როგორც შარდმდენი საშუალება, ელენთის გადიდებისას და ნაღვლის ბუშტში ქვების დაგროვებისას, თირკმლების დაავადებისას. ვარდკაჭაჭა ითვლება კარგ სისხლგამწმენდ და ნივთიერებათა ცვლის გამაუმჯობესებელ საშუალებად, ვარდკაჭაჭას ფესვი — ნატურალური ყავის შესანიშნავი შემცველია ან შესაძლებელია მისი ყავაში დანამატის სახით გამოყენება. ნაზი და სურნელოვანი მწვანილის მიღებისათვის სარგებლობენ ვარდკაჭაჭას სასალათე ხარისხით, ბალახს ყვავილებთან ერთად ამზადებენ ივლის-სექტემბერში და სწრაფად ახმობენ. 

ყველაზე უფრო ვარდკაჭაჭა გამოიყენება როგორც მწარე გემოს მისაღები აპეტიტის გამოწვევისა და კუჭ-ნაწლავის მოქმედების გაუმჯობესებისათვის, გასტრიტების და კოლიტების დროს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* იმერეთის სამკურნალო ფლორა 

კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ვარლაამი და იოასაფი

ხელნაწერი.]]

**„ვარლაამი და იოასაფი“**, *„ვარლამი და იოსაფატი“* („Barlaam kai Joasaph“) — შუა საუკუნეების ბიზანტიური რომანი, ბერძნულ ენაზე მოღწეული ჰაგიოგრაფიული თხზულება. მისი სიუჟეტი ბუდა ლეგენდის სანსკრიტულ რედაქციას უკავშირდება. გადმოსცემს ინდოეთის მეფის ვაჟის იოასაფის გაქრისტიანების, ტახტზე ხელის აღებისა და თავის მოძღვართან, ვარლამთან, უდაბნოში წასვლის ამბავს. თხზულებაში ჩართულია აღმოსავლური წარმოშობის და სახარებიდან გადმოღებული იგავები, ქრისტიანული პოლემიკური დოგმატიკური ლიტერატურიდან ნასესხები ადგილები. მსუბუქი თხრობითი სტილი ოსტატურადაა შეზავებული „წმიდა მამათა“ თეოლოგიასთან. XI საუკუნეში შესრულებული ლათინური თარგმანის მეშვეობით რომანი ფართოდ გავრცელდა ევროპაში. XII საუკუნიდან მოყოლებული (სარაინდო რომანი „პარციფალი“), თვალსაჩინოა მისი გავლენა ევროპული ლიტერატურის ბევრ თხზულებასა და მწერალზე (უ. შექსპირისა და ლ. ტოლსტოის ჩათვლით).

თხზულების სიუჟეტის სანსკრიტიდან ბერძნულ ენაზე მიგრაციისა და „ვარლაამი და იოასაფის“ ავტორობის საკითხი თანამედროვე ბიზანტინისტიკის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემაა. აღიარებულია, რომ სანსკრიტიდან ბერძნულამდე არსებობდა სულ ცოტა ორი შუალედური რედაქცია — ფალაური და არაბული. არის აგრეთვე თვალსაზრისი, რომ არაბულსა და ბერძნულს შორის დგას ქართული ვერსია („სიბრძნე ბალავარისი“). ბერძნული და ლათინური ხელნაწერთა ტრადიციის კვალად, ბიზანტინისტიკაში ჯერ კიდევ პოპულარულია აზრი, რომ რომანის ავტორია იოანე დამასკელი. XI საუკუნის ბერძნული, ლათინური და ქართული ცნობები კი ავტორად ექვთიმე იბერს (ექვთიმე მთაწმიდელს) ასახელებს. ამ თვალსაზრისის მეცნიერების არგუმენტაცია 1931 წელს წარმოადგინა პ. პეეტერსმა. დღეისათვის იგი დასტურდება შემდეგი ფაქტორებით: 

* ექვთიმე მთაწმიდლამდე ბერძნულ ენაზე არ არსებობდა რომანის არც ხელნაწერები, არც დამოწმება სვინაქსარებში, არც რაიმე რემინისცენცია, გადაკრული მნიშვნელობაც კი;
* თხზულების გამოჩენის ადგილი არის ათონის მთა, სადაც მოღვაწეობდა ექვთიმე მთაწმიდელი;
* მსგავსი მეტაფრასული სტილის ჰაგიოგრაფიული თხზულება შეუძლებელია ჩამოყალიბებულიყო მეტაფრასტიკის წარმოშობამდე - ექვთიმე მთაწმინდელის მოღვაწეობის დრომდე.
* ბერძნული, არაბული და ქართული რედაქციათა საერთო ნაწილში ბერძნული ტექსტი შორდება არაბულს და უახლოვდება ქართულს.

## ლიტერატურა
* *ყაუხჩიშვილი ს.,* ბერძნული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 3, თბ., 1973;

კატეგორია:ბიზანტიური ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია
ვარშაყიანი

**„ვარშაყიანი“** — საგმირო-ფანტასტიკური ხასიათის ვრცელი ქართული რომანი, რომელშიც მოთხრობილია ვარშაყისა და მისი წინაპრების საფალავნო თავგადასავალი. შედგება 18 კარისაგან. მოღწეულია ერთ-ერთი ნაკლული ნუსხით (S—2398), გამოცემულია მხოლოდ I კარი. ვარაუდობენ, რომ თხზულება სპარსულიდანაა ნათარგმნი თუ გადმოკეთებული. თარიღდება XVII — XVIII საუკუნეებით. ქართული ვერსიის ავტორი უცნობია.

## ლიტერატურა
* *ახვლედიანი გ.,* ვარშაყიანი გ., ვარშაყიანი, კრ.: ქართული ლიტერატურის საკითხები, თბ., 1968;
**კეკელიძე კ.,* ქართლი ლიტერატურის ისტორის, ტ. 2, თბ., 1958;
**გვახარია ა.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 315, თბ., 1979

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
ვარცლი

**ვარცლი** — ცომის მოსაზელი ხის ჭურჭელი, მოგრძო და ღრმა, ორივე მხარეს წაშვერილი თავი აქვს. ვარცლი შეიძლება მთლიანი მორისაგან იყოს გამოთლილი ან ნაჭრებისაგან შეკრული. ვარცლის ხის საფარებელს **ორომი** ეწოდება. ვარცლის თავებზე ამოგუნდავებული პური ორომზე დააქვთ და ისე აკრავებ თორნეში. ძველად ქართულ ხალხურ დარბაზში ვარცლი ზემო თაროში დედაბოძის ზურგთან მიყრდნობილ ფეხებიან სადგარზე იდგა, ხშირად იგი კიდობანს ცვლიდა. ზოგან ვარცლი წისქვილის ხვიმირს ეწოდებოდა. ქიზიყში ხის მთლიანი ნაჭრებისაგან უსამსჭვლოდ (უფარეშოდ) ჭურჭლის გამომთლელ მოხელეს მევარცლე ერქვა.

აგრეთვე  აქვს მცირე ნავის მნიშვნელობა (საბა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჭურჭელი
ვარნეთი

**ვარნეთი**, *ვარენთა*, — ნასოფლარი ასპინძის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ასპინძის სამხრეთ-დასავლეთით, ვარნეთისწყლის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. 

1595 წელს „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ ახალციხის ლივაში შემავალ ასპინძის ნაჰიეშია დასახელებული, სადაც 13 კომლი ქრისტიანი ცხოვრობდა. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, მუხუდო, ოსპი, სელის თესლი; ჰქონდათ ბოსტნები, კაკალი, ხილი, ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი. სოფელს ჰქონდა 2 წისქვილი. მათი წლიური გამოსაღები 13 500 ახჩას შეადგენდა. 1714 წელს სოფელი ექვემდებარებოდა ვინმე აბდურრაჰიმს და იხდიდა 700 ახჩას. 

XVIII საუკუნის სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი სოფელს „ვარენთას“ სახელით იცნობს: „ასპინძის-ხევის შესართავს ზეით მოერთვის მტკვარ ვარენთის-ხევი... ვარენთას არს ციხე მაგარი, კლდესა ზედა შენი“. რუსეთის იმპერიის წლებში მას უკვე დიდი ვარნეთი ერქვა, ხოლო ჯავახეთში მდებარე თანამოსახელე სოფელს — პატარა ვარნეთი. 1908 წლის მონაცემებით ორივე ეს სოფელი ახალციხის მაზრის ურავლის უბანში შედიოდა, დიდ ვარნეთში იყო 443, ხოლო პატარაში — 228 მოსახლე (მაჰმადიანები). 1940-იანი წლებისთვის ჯავახეთის ვარნეთს ზემო (ერკოტის სასოფლო საბჭო), სამცხისას კი ქვემო ვარნეთი (ნიალის სასოფლო საბჭო) ერქვა. 1944 წელს აქაური მაჰმადიანი მესხები შუა აზიაში გადაასახლეს, ამჟამად ნასოფლარია.

ვარნეთის ნასოფლარის თავზე გადმომდგარ კლდეზე აგებულია ვარნეთის ციხე, რომელიც სამი მხრიდან სრულიად მიუვალია. ციხის ერთ-ერთ ბურჯზე დარბაზული ეკლესიაა დაშენებული. ეკლესია გაუთლელი ქვით იყო ნაგები. კონსტრუქციული ნაწილებისათვის გამოყენებულია უხეშად ნათალი ქვა. პირველი სართული თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული, მეორე სართულისაგან შემორჩენილია აფსიდა კედლის მხატვრობის ნაშთით და სამხრეთი კედლის მიმდებარე ნაწილი. ციხეცა და ეკლესიაც განვითარებული შუა საუკუნეების ხანისაა.

1970 წელს ვარნეთის მახლობლად მდინარე მტკვრის ნაპირზე ხვნის დროს ამოყარეს ადრინდელი ფეოდალური ხანის ეკლესიის ქვები — ვოლუტებიანი სვეტისთავი და შესასვლელის 2 საპირე ქვა (დატოვებულია ადგილზე).

## ლიტერატურა
* ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგ. 2–3, თბ., 1941–58.
* ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთარი, ც. აბულაძისა და მ. სვანიძის გამოც., თბ., 1979.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ამერი (საფეხბურთო კლუბი)

**ამერი** — ქართული საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა 2002 წელს თბილისში. 2003 წლიდან ჩაერთო საქართველოს ჩემპიონატის პირველ ლიგაში სადაც დაიკავა რეგიონული ლიგის აღმოსავლეთ ზონის ჩემპიონის „ნორჩი დინამოელის“ ადგილი. 2008-09 წლების სეზონის დასრულების შემდეგ კლუბი დაიშალა.

## ისტორია 
კლუბი დაარსდა 2002 წელს თბილისში. ქართულ ჩემპიონატში „ამერის“ პირველი გამოსვლა იყო 2003-04 წლების სეზონში, 16 გუნდიან პირველ ლიგაში დაიკავა მე-12 ადგილი და წესით უნდა გავარდნილიყო, მაგრამ პირველი ლიგის რესტრუქტურიზაციამ კლუბი რეგიონულ ლიგაში გავარდნისგან იხსნა. 2004-05 წლების სეზონში გახდა პირველი ლიგის ჩემპიონი და აღზევდა უმაღლეს ლიგაში. შემდეგი სეზონიდან „ამერი“ ზედიზედ 2-ჯერ (2005-06, 2006-07) გახდა საქართველოს თასის გამარჯვებული, ორივე შემთხვევაში ფინალში დაამარცხეს „ზესტაფონი“. 2007-08 წლების სეზონში კი ფინალში დამარცხდა იმავე „ზესტაფონთან“.

2005-06 წლების სეზონში უმაღლეს ლიგაში დაიკავა მე-7 ადგილი, დავით ყიფიანის სახელობის თასის მოგების შემდეგ „ამერს“ უფლება მიეცა მონაწილეობა მიეღო უეფა-ს თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე. პირველ ეტაპზე ერევნის „ბანანცის“ (0-1, 2-1) დამარცხების შემდეგ, ბერლინის „ჰერტასთან“ ღირსეულად ითამაშა და 2 მატჩის ჯამში 2-3 დამარცხდა.

2006-07 წლების სეზონში საქართველოს უმაღლეს ლიგაში დაიკავა მე-3 ადგილი, თასის მეორედ მოგების შემდეგ კიდევ ერთხელ გავიდნენ უეფა-ს თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, სადაც პირველივე დაპირისპირებაში პოლონეთის „ბელხატოვთან“ 2 მატჩიანი დაძაბული ბრძოლის შედეგად (0-2, 2-0) თამაში მიხელ მესხის სტადიონზე პენალტების სერიამდე მივიდა, სადაც თბილისური კლუბი 2:4 დამარცხდა. 2006 წლის მიწურულს პირველად მოიგეს საქართველოს სუპერთასი, ქვეყნის ჩემპიონის, ბოლნისის „სიონის“ ძლევით (1-0). 

უმაღლესი ლიგის 2007-08 წლების სეზონში „ამერმა“ დაიკავა მე-5 ადგილი, თუმცა შემდეგ სეზონში ფინანსური პრობლემების გამო უარი თქვა უმაღლეს ლიგაში გამოსვლაზე და ასპარეზობა პირველ ლიგაში გააგრძელა, სადაც 2008-09 წლების სეზონში პირველი ადგილის დაკავება შეძლო. კლუბს სპონსორი არც შემდეგ გამოუჩნდა, რის შედეგადაც 2009 წელს კლუბი დაიშალა.

## მიღწევები
***უმაღლესი ლიგა**
** **მესამე ადგილი**: 2007
***საქართველოს თასი**
** **გამარჯვებული**: 2005/2006, 2006/2007
** **ფინალისტი**: 2007/2008
***საქართველოს სუპერთასი**
** **გამარჯვებული**: 2006, 2007
***პირველი ლიგა**
** **ჩემპიონი**: 2004/2005, 2008/2009

## ევროტურნირებზე 
## სეზონები 
:

### მეორე გუნდი 
:

### მესამე გუნდი 
:

## გამოჩენილი ფეხბურთელები 
* ლადო ნადირაშვილი
* დავით ბოლქვაძე
* გივი დიდავა
* გრიგოლ დოლიძე
* გიორგი განუგრავა
* ბექა გოცირიძე
* რევაზ გოცირიძე
* ვახტანგ ხვადაგიანი
* დავით მჭედლიშვილი
* რატი წინამძღვრიშვილი
* სანდრო იაშვილი
* დიმიტრი ტატანაშვილი
* ალექსანდრე კოშკაძე
* კობა შალამბერიძე
* თენგიზ ჩიკვილაძე

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს საფეხბურთო კლუბების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ამერი (საფეხბურთო კლუბი)
კატეგორია:საქართველოს საფეხბურთო კლუბები
კატეგორია:2002 წელს დაარსებულები საქართველოში
ვასაკასებრნი

**ვასაკასებრნი** () — უკუდო ამფიბიების ოჯახი, მათი სხეულის სიგრძე 2,5 — 13,5 სმ აღწევს. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე, მაგრამ ყველაზე მეტი რაოდენობით ბინადრობენ ტროპიკულ ამერიკასა და ავსტრალიაში. უმრავლესობა მეხეურ ცხოვრებასაა შეგუებული. ცნობილია 400-ზე მეტი სახეობა, მ. შ. ფილომედუზა, ჩანთოსანი ვასაკა, რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში გვხვდება, თეთრი ვასაკა (გავრცელებულია ავსტრალიაში) და სხვა. 350-მდე სახეობას აერთიანებს ნამდვილი ვასაკას (Hyla) გვარი. მათგან ყველაზე ცნობილია ჩვეულებრივი ვასაკა (Hyla arborea), რომელიც გავრცელებულია ევროპაში, კავკასიაში, მცირე აზიასა და ირანში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. ცხოვრობს ხეებზე. სხეული მწვანე აქვს, მაგრამ შეიძლება შეიცვალოს გარემოს შეფერილობის მიხედვით. წყალში ჩადის გამრავლების დროს. ყრის 1000-მდე კვერცხს. მეტამორფოზი გრძელდება 90 დღემდე. ანადგურებს მავნე მწერებს, რითაც მნიშვნელოვანი სარგებლობა მოაქვს. ცნობილია, რომ ჩვეულებრივ ვასაკას ტყვეობაში უცხოვრია 22 წელიწადს.

## ლიტერატურა 
*
ვარჯანაული

საკუთარი სახელი **ვარჯანაული** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვარჯანაული — სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში
* ვარჯანაული — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში
ნეპტუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ნეპტუნი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ნეპტუნი — მზის სისტემის პლანეტა,;
*ნეპტუნი (მითოლოგია) — ძველ რომაულ მითოლოგიაში წყაროთა და მდინარეთა ღვთაება;
*ნეპტუნი (ფრთოსანი რაკეტა) — უკრაინული ფრთოსანი რაკეტა;
ვაშინგტონია

[მინი|Wachingtonia filifera-ები [ბათუმის ბოტანიკური ბაღი|ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში]]
**ვაშინგტონია** (Washingtonia) — მარაოფოთლებიანი პალმების გვარი. შეიცავს 2 სახეობა — Wachingtonia filifera და Wachingtonia robusta: 25 მ-მდე სიმაღლის ძალიან ლამაზი მსხვილღეროიანი პალმებია. 

ველურად იზრდება სამხრეთ კალიფორნია, არიზონისა და ჩრდილოეთ-დასავლეთ მექსიკის გვალვიან რაიონებში. კულტივირებულია კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროს (მ. შ. საქართველოს) ბაღებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პალმები
ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდი

**ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდი** — მეთოდი, რომლითაც ასტრონომიაში შეისწავლება ჩვენი გალაქტიკის ვარსკვლავთა სივრცული განაწილება. ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად შეიმუშავეს ქართველმა ასტროფიზიკოსმა მიხეილ ვაშაკიძემ და ნიდერლანდელმა ასტრონომმა იან ოორტმა. ამ მეთოდის მიხედვით გალაქტიკის პოლუსის მიმართულებით დათვლილი ვარსკვალების რიცხვის საშუალებით გამოიანგარიშება ვარსკვლავთა რიცხვი სხვა მიმართულებებითაც. გამოანგარიშებული და უშუალოდ დათვლილი ვარსკვლავთა რიცხვების ერთიმეორესთან შედარება გვაძლევს გარკვეული ბრწყინვალების ვარსკვლავთა განაწილების სიმკვრივების შეფარდებას. ამის შედეგად გალაქტიკის სივრცისათვის აიგება თანატოლი სიმკვრივის ზედაპირები. ამ მეთოდში მოხერხებულად არის გათვალისწინებული სინათლის გალაქტიკური შთანთქმაც. ვაშაკიძე-ოორტის მეთოდს ფართოდ იყენებენ ვარსკვლავთა ასტრონომიაში, ცვალებად ვარსკვლავთა შემსწავლელ და სხვა დარგებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ასტრონომია
ვაშინგტონ-ნაველი

**ვაშინგტონ-ნაველი** (Washington Navel) — ჭიპიანი ფორთოხლის ჯიში. მის სამშობლოდ ითვლება კალიფორნია. მოჰყავთ ტენიან სუბტროპიკებში.

ხე დაბალია ან საშუალო სიმაღლის, ფართოდ გადაშლილი ვარჯით. აქვს დიდი, ოვალური მუქი მწვანე ფოთლები და მცირე რაოდენობით პატარა ეკლები. ნაყოფი დიდია, მრგვალი ან ოდნავ წაგრძელებული, ჯიშისათვის დამახასიათებელი ჭიპით. კანი მოწითალო-ნარინჯისფერია, გლუვი ან ხორკლიანი, წვნიანია, მომჟავო-ტკბილი გემოსი. თესლი არ აქვს, იშვიათად გვხვდება 1- ან 2-თესლიანი. მწიფს ნოემბერში. დიდხანს შენახული შრება და უგემურდება. 

საქართველოში ვაშინგტონ-ნაველის მრავალი სახესხვაობაა გავრცელებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფორთოხლის ჯიშები
ვაშლანა

**ვაშლანა**, **ჩიტაკომშა** () — მცენარის გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა 1-3 მ-მდე სიმაღლის ბუჩქებია. 

100-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში 8 სახეობა გვხვდება. მათგან აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული ბუჩქია ჩიტაკომშა (). 1 მ-მდე სიმაღლისაა. მისი ნორჩი ტოტები ქეჩისებრ შებუსვილია, დანარჩენი შიშველი და ყავისფერი ან ალუბლისფერია. ნაყოფი კაშკაშა წითელია. იზრდება ბუჩქნარებსა და ქვიან ფერდობებზე მთის შუა სარტყლამდე. ვაშლანა გვალგამძლე მცენარეა, იყენებენ ხრიოკი ფერდობების გასამწვანებლად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარდისებრნი
ვანის ოთხთავი

მინი|ვანის სახარება
მინი|მინიატურები ვანის სახარებიდან (გვერდი 210v).
**ვანის ოთხთავი**, *ვანის სახარება* — XII–XIII საუკუნეების მიჯნის ქართული ხელნაწერი სახარება, მიეკუთვნება გიორგი მთაწმიდლისეულ რედაქციას.

ხელნაწერი შესრულებულია ლამაზი ნუსხურით ორ სვეტად. შეიცავს 274 ფურცელს (241-ე ფურცელი ამოვარდნილია), სვეტში 21 სტრიქონია. ხელნაწერის ზომაა 29 × 21 სმ, ნაწერი სვეტისა — 19 × 5,2 სმ. სათაურები, აბზაცის დასაწყისი და ზოგჯერ ცალკეული სიტყვების პირველი ასოები შესრულებულია მთავრულითა და ოქრომელნით. მდიდრულადაა შემკობილი ევსების „10 კანონის“ შემცველი კამარებით, მახარებელთა სურათებითა და მინიატიურებით. 

ხელნაწერის მომხატველია ბერძენი მიქაელ კორესელი (კორესა ძველი ქალაქია მცირე აზიაში). გადაწერილია თამარ მეფის სამეფო კარის დაკვეთით ვინმე იოვანეს მიერ ქალაქ კონსტანტინოპოლთან ახლომდებარე ჰრომაის (რომანას) ქართველთა მონასტერში. 

ანდერძიდან ჩანს, რომ ცნობილი მოღვაწე ბერი ზაქარია ჩასულა ათონის მთაწმიდის მონასტერში, მის წიგნსაცავში მოუძიებია ოთხთავის გიორგი მთაწმიდლისეული ავტოგრაფი; იგი თავდაპირველად შატბერდელ სტეფანე ხუცს გადაუწერია, შემდეგ კი — იოვანეს. ყოველ სახარებას უძღვის მოკლე უწყება და თავების ტექსტი: მათესას — 76, მარკოზისას — 57, ლუკასას — 96, იოანესას — 36. ეს თავები ტექსტშიც მეორდება სათანადო ადგილებში. ხელნაწერში დაცულია ბევრი მინაწერი და გიორგი მთაწმიდლის ცნობილი ანდერძიც. 

ვანის სახარებას ახასიათებს ორთოგრაფიულ-ფონეტიკური თავისებურებანი: უე დაწერილობა უჱ-ს ნაცვლად, ს-ს ასიმილაციური ცვლილება შ-დ ჯ, ჭ და ჩ-ს წინ, ჰ პირის ნიშნის ხმარება მხოლოდ ხ-ს წინ, ვნებით გვარში ზმნის უვინო დაწერილობა და ა. შ. 

ვანის სახარება ერთხანს (XIV–XV საუკუნეები) დაცული ყოფილა მესხეთში, შორათის მონასტერში, მერე (XVIII საუკუნე) — ვანში (აქ აღწერა ხელნაწერი ექვთიმე თაყაიშვილმა), 1889 წლიდან — გელათში, საიდანაც ვ. ბერიძემ ჩამოიტანა თბილისში. ამჟამად ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (A–1335). ტექსტი გამოკვლევითურთ გამოსცა ივანე იმნაიშვილმა („ქართული ოთხთავის ორი ბოლო რედაქცია“, თბ., 1979).

## ლიტერატურა 
* აბულაძე ი., ქართული წერის ნიმუშები. პალეოგრაფიული ალბომი, მე-" შევს. გამოც., თბ., 1973.
* მაჭავარიანი ე., ვანის ოთხთავის დეკორაციული მორთულობა, «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1960, ტ. 2.
* საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა [A კოლექცია], ტ. 4, თბ., 1954.

კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები
კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი
კატეგორია:ქართული ოთხთავები
კატეგორია:XII საუკუნის ხელნაწერები
კატეგორია:XIII საუკუნის ხელნაწერები
ვაშლის მინაფრთიანა

**ვაშლის მინაფრთიანა** () — პეპელა ქერცლფრთიანების რიგისა. ფრთების შლილი 20-22 მმ. აქვს მოლურჯო-შავი სხეული. გამჭვირვალე ფრთები ზოგან ქერცლითაა დაფარული. საქართველოში გავრცელებულია უმთავრესად აღმოსავლეთ რაიონებში. აზიანებს სხვადასხვა მცენარეს, უმეტესად ვაშლს. მატლი ღეროსა და ტოტზე ქერქქვეშ აზიანებს ლაფანსა და მერქნის ზედაპირს, აკეთებს სავალებს. დაზიანებული ადგილიდან გადმოდის მოწითალო-ყავისფერი სითხე. მცენარეს ქერქი ეცვლება, სუსტდება და იღუპება.მატლი ზამთრობს ქერქქვეშ. პეპელა 250-მდე კვერცხს დებს ქერქზე. აქვს ორწლიანი გენერაცია.

ბრძოლის ღონისძიებანი: მაღალი აგროტექნიკა, დაზიანებული ტოტებისა და ძველი ქერქის აცლა და დაწვა, ადრე გაზაფხულზე (კვირტის დაბერვამდე) 2%-იანი კარბოფოსის ან ტრიქლორმეტაფოს - ვაშლის შესხურება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მინაფრთიანასებრნი
ერნსტ ნეიზვესტნი

**ერნსტ ნეიზვესტნი** ( დ. 9 აპრილი, 1925, სვერდლოვსკი — გ. 9 აგვისტო, 2016, ნიუ-იორკი, აშშ) — რუსი მოქანდაკე.  ცხოვრობდა და მუშაობდა ნიუ-იორკში.

## ბიოგრაფია
მისი მშობლები, ებრაელები, 1930-იან წლებში ხალხის მტრებად შერაცხეს. 17 წლის ასაკში ნეიზვესტნი მოხალისედ წითელ არმიაში შევიდა. მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს ის მძიმედ დაიჭრა და კლინიკური სიკვდილი გადაიტანა. მიუხედავად იმისა, რომ წითელი დროშის ორდენი „სიკვდილის“ შემდეგ მიანიჭეს და დედას ოფიციალური შეტყობინება გაუგზავნეს შვილის სიკვდილის შესახებ, ნეიზვესტნი გადარჩა.

1947 წელს ნეიზვესტნი რიგის ხელოვნების აკადემიაში ჩაირიცხა. შემდეგ განათლება სურიკოვის სახელობის მოსკოვის ხელოვნების ინსტიტუტში და მოსკოვის სახ. უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე გააგრძელა. მისი სკულპტურები, რომლებიც ხშირად ადამიანის სხეულის ფორმას ემყარება, გამოირჩევა ექსპრესიულობით და მძლავრი პლასტიციზმით. უპირატესობას ბრინჯაოს ანიჭებდა, თუმცა მონემენტური ინსტალაციები ბეტონით აქვს შექმნილი. მის ნამუშევართა უმრავლესობა მოწყობილია ციკლების სახით, რომელთა შორის გამოირჩევა „ცხოვრების ხე“, თემა, რომელზეც ის 1956 წლიდან მუშაობდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ნიკიტა ხრუშჩოვმა მის ნამუშევრებს მოსკოვის მანეჟის გამოფენაზე 1962 წელის „დეგენერატიული ხელოვნება“ უწოდა („რატომ უმახინჯებ სახეებს საბჭოთა ხალხს?“), მოქანდაკეს მოგვიანებით ხრუშჩოვის ოჯახმა სთხოვა ყოფილი საბჭოთა ლიდერისთვის საფლავის მემორიალური ქვა შეექმნა ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე. საბჭოთა პერიოდში მის მიერ შექმნილ სხვა განთქმულ ნამუშევართა შორისაა „პრომეთე“ არტეკში (1966) და „ლოტუსის ყვავილი“ ასუანის კაშხალზე ეგვიპტეში (1971). 1976 წელს ის საბჭოთა კავშირიდან შვეიცარიაში გადადის საცხოვრებლად.

1980-იან წლებში ნეიზვესტნი კალიფორნიის ბერკლის და ორეგონის უნივერსიტეტების მოწვეული ლექტორია. ასევე თანამშრომლობდა გალერეა მაგნასთან სან-ფრანცისკოში, სადაც მისი რამდენიმე გამოფენა გაიმართა. ამ გალერეის დაკვეთით შექმნა ნეიზვესტნიმ „მამაკაცი კედელში“ სერია, 1980-იანი წლების ბოლოს კომუნიზმის დამარცხების აღსანიშნავად.

1996 წელს ნეიზვესტნიმ დაასრულა „გოდების ნიღაბი“, 15 მეტრიანი მონუმენტი მაგადანში, მიძღვნილი საბჭოთა დევნის მსხვერპლთათვის. იმავე წელს დაჯილდოვდა რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიით. მიუხედავად იმისა, რომ კვლავაც ნიუ-იორკში ცხოვრობს და კოლუმბიის უნივერსიტეტში მუშაობს, ნეიზვესტნი ხშირად მოგზაურობს რუსეთში, სადაც 2005 წელს მისი 80 წლის იუბილე გადაიხადა.

უტერსბერგში, შვედეთი, შექმნილია მუზეუმი, რომელიც მის ნამუშევრებს ეძღვნება. ჯვარცმის მისი რამდენიმე ქანდაკება შეისყიდა იოანე პავლე II-მ ვატიკანის მუზეუმისთვის შეიძინა.

ერნსტ ნეიზვესტნის ნამუშევარია მერაბ მამარდაშვილის ბიუსტი, რომელიც 2001 წელს გაიხსნა თბილისში.

## ლიტერატურა
*(რუს.) ვორონოვი ნ. ვ. „ერნსტ ნეიზვესტნი“. მოსკოვი, 1991.

## რესურსები ინტერნეტში
* ერნსტ ნეიზვესტნის საიტი
*კოლოძეის ხელოვნების ფონდი: რუსული და აღმოსავლეთ ევროპული ხელოვნების ნიმუშების კოლექცია
*რუსეთის კულტურა: ერნსტ ნეიზვესტნი

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მოქანდაკეები
კატეგორია:ამერიკელი მოქანდაკეები
კატეგორია:საბჭოთა მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ვაშლატამა

მინი|მთლიანი და გაჭრილი ვაშლატამა
**ვაშლატამა** — შეუბუსავი ატმების ჯგუფი. ცნობილია აგრეთვე ნექტარინების სახელით. საქართველოში  გვხვდება საკარმიდამო ნაკვეთებზე და საკოლექციო ნარგაობებში. ჯგუფი მოიცავს მრავალ ჯიშს, ნაყოფი ლამაზია, გლუვკანიანი, რბილობი — თეთრი ან ყვითელი, აქვს შეზრდილი ან თავისუფალი კურკა.

## მწარმოებელი ქვეყნები 
ისტორიულად მნიშვნელოვანი მწარმოებლები არიან: ჩინეთი, ირანი და ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნები. შედარებით ახალი კულტურაა აშშ-ს სამი შტატისთვის — კალიფორნია, სამხრეთი კაროლინა, და ჯორჯია, ატმის დიდი ოდენობით მოყვანის გამო ხშირად ჯორჯიას შტატს „ატმის შტატსაც“ უწოდებენ.. რამდენიმე გენეტიკურმა კვლევამ აჩვენა, რომ ვაშლატამას წარმოშობა გენეტიკური ცვლილებების შედეგია, აღნიშნული სახეობის ატმებში გლუვი კანის გენების სიჭარბე განაპირობებს ვაშლატამას კანის სიგულვეს. ვაშლატამას ხშირად ამყნობენ ჩვეულებრივი ატმის საძირე ხეებზე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ატმის ჯიშები
ვაშლის ნაყოფჭამია

**ვაშლის ნაყოფჭამია** () — პეპელა ფოთოლხვევიების ოჯახისა. გავრცელებულია ყველგან. საქართველოში ძლიერ აზიანებს ვაშლს, მსხალს, კაკალს; ნაკლებად — კომშს, ქლიავსა და სხვა. პეპლის ფრთების შლილია 14–18 მმ. წინა ფრთები მუქი ნაცრისფერია, ხოლო უკანა მურა-ნაცრისფერი ღია ფერის ფოჩებით. მატლი მოვარდისფროა, 12–18 მმ სიგრძისა. პარკში მოთავსებული მატლი ზამთრობს მცენარის ქერქის ნაპრალებში, საწყობებში, იშვიათად ნიადაგში. პირველი თაობის პეპელა თითო კვერცხს დებს ფოთოლზე (სულ 50–100), შემდგომი თაობისა — ნაყოფზე. გამოსული მატლი შეიჭრება ნაყოფის გულში და ღრღნის მას. ვაშლის ნაყოფჭამია წელიწადში იძლევა 1–3 თაობას. 

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* შტამბისა და ძირითადი ტოტების გამხმარი ნაწილების ჩამოფხეკა და დაწვა, ნაქარის სისტემატური შეგროვება და გატანა, ავტოციდური სარტყლის გამოყენება, ინსექტიციდების შესხურება და სხვა.

ფაილი:Cydia pomonella (Falter).jpg
ფაილი:Borer_(PSF).jpg|
ფაილი:Cydia.pomonella.7162.jpg|
ფაილი:Madige-Apfel-Frucht.jpg|
ფაილი:Gravenstein apples with codling moth.JPG|

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფოთოლხვევიასებრნი
ვაშლოვანი

**ვაშლოვანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ვაშლოვანი — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
* ვაშლოვანი — გულრიფშის რაიონის სოფელ ჩერნიგოვკის ყოფილი სახელწოდება
* ვაშლოვანი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
* ვაშლოვანი — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში
* ვაშლოვანი — სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში
* ვაშლოვანი — ადგილი ისტორიულ ტაოში
* ვაშლოვანი — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში
* ვაშლოვანი — ეროვნული პარკი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში
ვაშლის ჩრჩილი

მინი|ვაშლის ჩრჩილი
**ვაშლის ჩრჩილი**  () — პეპელა ყარყიმისებრი ჩრჩილების ოჯახისა. გავრცელებულია ყველგან. საქართველოში ვაშლის საშიშ მავნებლად ითვლება. ფრთების  შლილია 18-22 მმ. წინა ფრთები თეთრია. მატლი ბაცი ყვითელია. მატლი და პეპელა დაფარულია შავი წერტილებით. დედალი კვერცხს დებს 1-2-წლიან ტოტებზე, ფარავს ლორწოთი, რომელიც ჰაერზე მკვრივდება და ფარს წარმოქმნის. მატლი იზამთრებს ფარის ქვეშ, გამოდის ადრე გაზაფხულზე და აზიანებს ფოთლის პარენქიმას. ფოთოლი მუქდება და ხმება. მოზრდილი მატლები ფოთლებს ერთად ახვევენ აბლაბუდას ქსელში, დაჩონჩხავენ და შიგ კოლონიებად იჭუპრებენ. ვაშლის ჩრჩილი წელიწადში იძლევა ერთ თაობას.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* კვირტის დაბერვამდე მინერალური ნავთობის ზეთის 8%-იანი ემულსიის, ხოლო ყვავილობის შემდეგ - 0,2%-იანი ფოზალონის შესხურება.

## ლიტერატურა
* *გოდერძიშვილი გ.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 331, თბ., 1979

## რესურსები ინტერნეტში 
*waarneming.nl 
*http://webh01.ua.ac.be/vve/Checklists/Lepidoptera/Yponomeutidae/Ymalinellus.htm 
*Apple Ermine at UKmoths 

კატეგორია:ქერცლფრთიანები
Genesis (ალბომი)

***Genesis*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის მეთორმეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც ჯგუფმა ჩაწერა და გამოსცა 1983 წელს. ჯენესისის მოყვარულები მას სხვადასხვა სახელს უწოდებენ, სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურის გამო, რომელიც ალბომის ყდაზეა გამოსახული: ფორმებს, სათამაშოებს ან ნაწილებს.

## ისტორია 
*Abacab*-ის შემდეგ ჯენესისის სამი წევრი შეეცადა ჯგუფის მუსიკა განსხვავებული განხრით წაეყვანა. პროდიუსერად ამ ალბომზე მუშაობდა ჰიუ პეჯემი, რომელიც წინა დისკის ჩაწერისას მხოლოდ ხმის ინჟინერი იყო.

პირველი წარმატებული სიმღერა ამ ალბომიდან იყო „Mama“, რომელიც იქცა ჯენესისის ყველაზე ცნობილ ბრიტანულ ჰიტად (#4 ადგილი ჩარტში). შემდეგი წარმატებული სინგლები იყო „That's All“, „Illegal Alien“ და „Taking It All Too Hard“. ალბომის გამოცემის შემდგომ ჩატარებული მასტაბური ტურნეს Mama მსვლელობისას ჯგუფი ასრულებდა როგორც ძველ, ასევე ახალ სიმღერებს.

## სიმღერების სია 
ყველა სიმღერის ავტორები - ფილ კოლინზი, ტონი ბენქსი და მაიკ რეზერფორდი.

* ''შენიშვნა:  სიმღერების Mama და It's Gonna Get Better ალბომის ვერსიები უფრო შემოკლებულია, ვიდრე სინგლის ვარიანტში. სრული ვერსიები გამოიცა სინგლებზე.
* სიმღერა A Call to Arms იწერებოდა ამ ალბომისთვის, მაგრამ შეტანილია ჯგუფის Mike + The Mechanics სადებიუტო ალბომში *Mike + The Mechanics*.

## ჩარტები
## სერტიფიცირება
## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯენესისის ალბომები
კატეგორია:1983 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
კატეგორია:Charisma Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ჰიუ პეჯემის პროდიუსერობით
ვაჩიანის ტბა

**ვაჩიანის ტბა** — ტბა სამხრეთ საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ვაჩიანთან, ზღვის დონიდან 1737 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,12 კმ², საშუალო სიღრმე 0,75 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1 მ. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით, აგრეთვე მდინარე მურჯახეთისწყლიდან გაყვანილი არხით. იყენებენ სარწყავად.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები
ბარძიმ ვაჩნაძე

**ბარძიმ ვაჩნაძე** — XVII საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი, „შაჰნამეს“ ქართული ვერსიების ერთ-ერთი ციკლის „უთრუთიან-საამიანის“ გამლექსავი. 

ვაჩნაძის შესახებ სარწმუნო ცნობები არ შემონახულა. პატრი იოსებ ჯუდიჩი 1640 წელს რომში გაგზავნილ წერილში მას იხსენიებს „ბრძენ და უკეთილშობილეს ადამიანად“. ვაჩნაძე ზუსტად მისდევს ქართულ პროზაულ ტექსტს, მისი ლექსი საკმაოდ გამართულია, იგრძნობა რუსთაველის დიდი გავლენა. ვაჩნაძის თხზულება დაიწერა ოდიშში, ლევან დადიანის კარზე, სადაც შესაძლოა ის ტყვედ ყოფილიყო (მსგავსად მამუკა თავაქალაშვილისა). ტექსტს აკლია დასაწყისი და დასასრული.
## ბიბლიოგრაფია
* შაჰ-ნამეს ანუ მეფეთა წიგნის ქართული ვერსიები (ტექსტი გამოსცა, გამოკვლევა და ლექსიკონი დაურთო დავით კობიძემ), ტ. 3, თბ., 1974.
## ლიტერატურა 
* კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958. — გვ. 341-342.
* ბარამიძე ა., როსტომიანი, წგნ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1966.

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა

**გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა** () — კოლუმბიელი მწერლის, გაბრიელ გარსია მარკესის, რომანი. იგი პირველად 1981 წელს ესპანურ ენაზე გამოვიდა, ხოლო ქართულ ენაზე — 1991 წელს. თარგმანი ეკუთვნის ელზა ახვლედიანს. რომანი მოგვითხრობს საზოგადოებაზე, რომელმაც არაფერი გააკეთა იმისთვის, რომ ნაწარმოების მთავარი გმირი წინასწარ დაგეგმილი მკვლელობისგან გადაერჩინა.

პერსონაჟი სახელად სანტიაგო ნასარი ეფუძნება მარკესის ბავშვობის კარგ მეგობარს, კაეტანი ხენტილე ჩიმენტოს. ლიტერატურის კრიტიკოსი რუბენ პალეიო ამ რომანს აკლასიფიცირებს როგორც ჟურნალიზმის, რეალიზმისა და დეტექტივის კომბინაციას. მთხრობელი მოქმედებს როგორც დეტეტქივი და მკვლელობის დეტალებს წამი-წამში ხსნის. როგორც  პაელიო შენიშნავს, ეს ამბავი აცოცხლებს გარდასულ მოდას. წინ წაწევის ნაცვლად... სიუჟეტი უკუღმა ვითარდება“. პირველ თავში მთხრობელი მკითხველს დაწვრილებით უყვება ვინ მოკლა სანტიაგო ნასარი და მთელს დარჩენილ წიგნში არ ჩანს, რატომ. „გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა“ 1981 წელს გამოქვეყნდა, ერთი წლით ადრე, სანამ 1982 წელს მარკესს ნობელის პრემიით დააჯილდოვებდნენ ლიტარატურის დარგში. 1987 წელს რომანის მიხედვით იტალიელმა რეჟისორმა ფრანჩესკო როზიმ ფილმი გადაიღო.

## სიუჟეტი
რომანი აღწერს მკვლელობას, რომელიც კოლუმბიაში, სუკრეს დეპარტამენტში მოხდა 1951 წელს.   ანხელა ვიკარიოს ცოლად შერთვა გადაწყვიტა ბაიარდო სან რომანმა, რომელიც შეძლებული ოჯახიდან იყო. ქორწილის ღამეს ანხელა ბაიარდომ სახლში მიუყვანა მშობლებს, შერცხვენილმა ოჯახმა ანხელას მოსთხოვეს დაესახელებინა ის, ვინც მისი ღირსება შელახა. ანხელამ სანტიაგო ნასარი დაასახელა, ძმებმა შერცხვენილი სახელის აღსადგენად მისი მოკვლა განიზრახეს. დანით ხელში მოსიარულე ძმებს არავინ აჩერებდა, ძმები თითქოს ითხოვდნენ ვინმეს ხელი შეეშალა. ყველამ იცოდა რომ ნასარს მოსაკლავად მოსდევდნენ ძმები, მაგრამ არავის მოუძენია სანტაიგო და არ შეუჩერებია ისინი. ხალხის ბრბო საჯარო სასაკლაოზე შეკრებილიყო და სეირს უყურებდა.

## ლიტერატურა
* .

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* გამოცხადებული სიკვდილის ქრონიკა 

## სქოლიო
კატეგორია:მაგიური რომანები
კატეგორია:გაბრიელ გარსია მარკესის ნაწარმოებები
კატეგორია:1981 წლის რომანები
ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა

300px|მინი
300px|მინი|ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის კომპლექსის წმინდა გიორგის ეკლესია
**ვაჩნაძიანის ყველაწმინდა** — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ვაჩნაძიანიდან 8 კმ-ზე, მთებში. 

VI–VII საუკუნეებში იქ სამეკლესიიანი ბაზილიკა მდგარა. ჩამოზვავებულ მიწას ჩაუტანია ნაგებობის დასავლეთი ნახევარი (შემორჩენილია ნანგრევები). შემდეგ, VIII საუკუნის დასასრულსა და IX საუკუნის დასაწყისში, აუგიათ ყველაწმინდის გუმბათოვანი ეკლესია. ნაშენია რიყის ქვითა (კედლები, ზოგი კამარა, კონქები) და აგურით (ზოგი თაღი და კამარა, გუმბათის ყელი, ტრომპები და სხვა). ძირითადი ნაწილი წარმოადგენს ნავს, რომლის ცენტრში აღმართულია გრძივი კედლის შვერილებზე დაყრდნობილი გუმბათი. შუა ნავის გარშემო გარშემოსავლელი, სადიაკვნე და სამკვეთლოა. წინა დროის ძეგლებთან შედარებით (ჯვარი, წრომი, ატენი), თვალს ხვდება ინტერიერში პროპორციათა სრული შეცვლა: ჩანს ზესწრაფვა, სივრცე დავიწროებული და ამაღლებულია, გრძივი ღერძებიც უფრო მკაფიოდ ხაზგასმული. ჩნდება ახალი კონსტრუქციული ელემენტი — პანდატივები. საერთო აღნაგობა, ნაწილთა ურთიერთშეთანხმება ჰარმონიულია. ვაჩნაძიანი ქართული ხუროთმოძღვრების გარდამავალი ხანის (VIII საუკუნე — X საუკუნის I ნახევარი) ყველაზე მნიშვნელოვან და მაღალმხატვრულ ძეგლთა რიცხვს მიეკუთვნება. სამონასტრო ნაგებობათაგან შემორჩენილია აგრეთვე სატრაპეზოსა და სხვა შენობათა ნანგრევები. გუმბათიანი ეკლესიის სამხრეთით რამდენიმე ოთახია, მათგან ერთი — გეგმით კვადრატული, ყრუკედლებიანი სათავსი ზემოდან ნათდებოდა. სავარაუდოა, რომ აქ მონასტრის ბიბლიოთეკა იყო. აქვეა წყაროს კამაროვანი ნაგებობა. მონასტრის მაღალ გალავანს დასავლეთ მხარეს ჰქონდა ჭიშკარი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. 2011-2012 წლებში მიმდინარეობდა ძეგლის აღდგენითი სამუშაოები.

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.,* ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974;
**Чубинашвили Г. Н.,* Архитектура Кахетии, Тб., 1959;

* *ნატო გენგიური*, ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება. კუპელჰალე, თბილისი, 2005. გვ. 32-43, 137-139. ISBN 99940-0-351-8.

## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კუპელჰალე საქართველოში
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ვაჩნაძის ელჩობა

**ვაჩნაძის ელჩობა** რუსეთში 1588-1589 წლებში, კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთში. ელჩობას მეთაურობდა დიპლომატი და სახელმწიფო მოღვაწე თავადი ყაფლან ვაჩნაძე. ვაჩნაძის ელჩობაში მოხსენებული არიან კირილე ბერი და ხურშიტა. ვაჩნაძის ელჩობა იყო პასუხი ბირკინის ელჩობისა კახეთში, როდესაც კახეთის მეფე ალექსანდრე I-მა მიიღო რუსეთის სახელმწიფო ერთგულების ფიცი. მფარველის მოვალეობა მეორე ოფიციალური დოკუმენტით (წყალობის სიგელი) უნდა გაფორმებულიყო. ამიტომ ბირკინის ელჩობას უკან გაჰყვა ვაჩნაძის ელჩობა, რომელიც კახეთიდან გაემგზავრა 1588 წელს. რუსეთის ხელმწიფემ თედორე ივანეს ძემ ელჩებს განუცხადა, რომ შეიწყნარა კახეთის მეფის თხოვნა და მათთან ერთად წყალობის სიგელით კახეთში გაგზავნიდა თავის ელჩებს (ზვენიგოროდსკის ელჩობა კახეთში, 1589-1590).

## წყარო და ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხები,  წგნ. 4, თბ., 1967;
**Белокуров С. А.,* Сношения Росиис с Кавказом, в. 1 (1578-1613), М., 1889;
**მაჭარაძე ე.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 333, თბ., 1979

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები