open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დომენიკო სკარლატი

[right|thumb|დომენიკო სკარლატი ([1738, დომინგო ანტონიო ვალესკოს ნამუშევარი)]]
**ჯუზეპე დომენიკო სკარლატი** (Giuseppe Domenico Scarlatti; დ. 26 ოქტომბერი, 1685, ნეაპოლი, იტალია — გ. 23 ივლისი, 1757, მადრიდი, ესპანეთი) — ბაროკოს ეპოქის იტალიელი კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია 
სკარლატი დაიბადა კომპოზიტორ, ალესანდრო სკარლატის ოჯახში. პატარობიდანვე დაეუფლა ჩემბალოზე დაკვრას.
მისი შემოქმედება მოიცავს ექვსასამდე სონატას ჩემბალოსთვის. სკარლატის სონატები დიდი პოპულარობით სარგებლობს დღევანდელი პიანისტების და ჩემბალისტების პროგრამებში. დომენიკო სკარლატი დაიბადა 1685 წელს იტალიის ქალაქ ნეაპოლში. ამავე წელს დაიბადა ორი დიდი ბაროკოს ეპოქის კომპოზიტორი - იოჰან სებასტიან ბახი და გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელი. დომენიკო იყო მეექვსე ათი შვილიდან. მისი უფროსი ძმა პიეტრო ფილიპო სკარლატი ასევე კომპოზიტორი იყო. შესაძლოა მისი პირველი მასწავლებელი იყო მამამისი - ალესანდრო სკარლატი. შემდეგი კომპოზიტორები კი შესაძლოა დომენიკოს მასწავლებლები იყვნენ: გაეტანო გრეკო, ფრანჩესკო გასპარინი და ბერნარდო პასკვინი. ყოველმა მათგანმა შესაძლოა დიდად იმოქმედა დომენიკოს მუსიკალურ სტილზე.

1701 წელს დომენიკო გახდა ნეაპოლის სამეფო კარის კომპოზიტორი. 1704 წელს ამუშავებს კარლო ფრანჩესკო პოლაროლოს ოპერა *Irene*-ს ნეაპოლში შესასრულებლად. ამის შემდეგ მამა გზავნის მას ვენეციაში. მის შემდეგ 4 წელიწადზე არაფერი არ არის ცნობილი. 1709 წელს ჩადის რომში და ემსახურება პოლონეთის დედოფალ მარია კაზიმირს. იქ ის ხვდება თომას როზენგრეივს, რომლის დამსახურებითაც ლონდონში გაიცნეს და კარგად მიიღეს დომენიკო სკარლატის სონატები. დომენიკო ვირტუოზი კლავესინისტი იყო. ის მონაწილებას იღებდა შეჯიბრებაში, რომელიც რომში, კარდინალი ოტობონის სამეფო კარზე იმარტებოდა. ის აღიარებული იყო, როგორც ჰენდელზე უკეთესი კლავესინისტი, მაგრამ უარესი ორგანისტი.

ასევე, რომში ჩასვლის დროს სკარლატიმ დაწერა რამდენიმე ოპერა დედოფალი კაზიმირის კერძო ოპერისათვის. 1715-დან 1719-მდე იყო კაპელმაისტერი წმინდა პეტრეს სახელობის ეკლესიაში და ბოლო წელს წავიდა ლონდონში, სადაც სამეფო თეატრში დადგა თავისი ოპერა *Narcisco*.

1720 ან 1721 წელს გადადის ლისაბონში, სადაც მუსიკას ასწავლის პრინცესამარია მაგდალინა ბარბარას. ნეაპოლში ბრუნდება 1725 წელს. რომში ყოფნის დროს, 1728 წელს დაქორწინდა მარია კატერინა ჯენტილიზე. 1729 წელს ჩადის სევილიაში, სადაც ცხოვრობს შემდეგი 4 წლის განმავლობაში. იქ გაეცნო ფლამენკოს. მარია ბარბარა გახდა ესპანეთის დედოფალი, რის გამოც სკარლატის მოუწია ესპანეთში წასვლა სადაც ეყოლა 5 შვილი. ცოლოს სიკვდილის შემდეგ, 1742 წელს ის დაქორწინდა ესპანელ ანასტასია მახარტე ხიმენესზე. მადრიდში წერს 5 სონატას კლავიშებიანი ინსტრუმენტისათვის. ზუსტად ეს ნაწარმოებები არიან ყველაზე განთქმული დღეისათვის.

დომენიკო ჯუზეპე სკარლატი გარდაიცვალა მადრიდში, 71 წლის ასაკში. მის სახლში - *Calle Leganitos*-ში არის მემორიალური დაფა, მისი შთამომავლები კი ეხლაც ცხოვრობენ მადრიდში.

## შემოქმედება 
იხ. სკარლატის სოლო ნაწარმოებები კლავესინისთვის

## იხილეთ აგრეთვე
* კატის ფუგა

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* სკარლატის ნაწარმოებების ნოტები და მუსიკა (MIDI ფორმატი)

კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 26 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1685
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1757
არქანჯელო კორელი

thumb|200px|right|არქანჯელო კორელი
**არქანჯელო კორელი** (დ. 17 თებერვალი, 1653, რავენა, იტალია — გ. 8 იანვარი, 1713, რომი) — ბაროკოს ეპოქის  იტალიელი მევიოლინე და კომპოზიტორი.

მას დიდი წვლილი მიუძღვის ვიოლინოზე შესრულების განვითარებაზე.
მისი სავიოლინო ნაწარმოებები შესულია კამერული მუსიკის ისტორიაში.
იგი თავისი დროის კომპოზიტორებისგან განსხვავებით, ინსტრუმენტული მუსიკის კომპონირებით შემოიფარგლება.
მის შემოქმედებაში შედის სავიოლინო კონცერტები და სონატები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* არქანჯელო კორელი — hoasm.org

კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1653
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1713
სემიუელ მორზე

**სემიუელ ფინლი ბრიზ მორზე** (Samuel Finley Breese Morse; დ. 27 აპრილი, 1791, ჩარლსტაუნი, მასაჩუსეტსი ― გ. 2 აპრილი, 1872, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი გამომგონებელი და მხატვარი. მის განსაკუთრებით ცნობილ გამოგონებას წარმოადგენს — ელექტრომაგნიტური მბეჭდავი ტელეგრაფი („*მორზეს აპარატი*“, 1836) და მორზეს ანბანი.

1844 წლის 24 მაისს ქალაქ ვაშინგტონსა და ბალტიმორს შორის გაიგზავნა პირველი დეპეშა, რომელიც იყენებდა მორზეს მეთოდს.

კოლეჯის დამთავრების შემდეგ 1810 წელს მორზე გახდა კლერკი ბოსტონში, მაგრამ ფერწერა მის მთავარ საქმიანობად რჩებოდა. 1811 წელს მშობლების დახმარებით მორზე ხატვის შესასწავლად გაემგზავრა ინგლისში. იქ მან შექმნა მრავალი ისტორიული ნახატი.

ინლისსა და აშშ-ს შორის 1812 წლის ომის დროს პროამერიკული პოზიცია დაიკავა.

1814 წელს სამშობლოში დაბრუნდა. მაგრამ ამერიკელებმა მისი ისტორიული ტილოები არ დაუფასეს. იმისათვის რომ თავი ერჩინა, იგი დაუბრუნდა პორტრეტებს და მუშაობა დაიწყო ახალ ინგლისში, ნიუ-იორკსა და სამხრეთ კაროლინაში. 

1826 წელს მორზე გახდა ნაციონალური სამხატვრო აკადემიის ერთ-ერთი დამაარსებელი და მისი პირველი პრეზიდენტი იყო 1845 წლამდე. 1832 წელს ევროპიდან ამერიკამდე გემით მგზავრობის დროს, ელექტრომაგნიტის გამოგონების აზრის გავლენის ქვეშ ის ტელეგრაფის შექმნაზე დაფიქრდა.

1837 წლიდან მორზე მეტ დროს უთმობდა თავის გამოგონებას და 1838 წელს შექმნა კოდირებული შეტყობინებისთვის განკუთვნილი, წერტილების და ტირეების სისტემა, რომელიც მთელ მსოფლიოში ცნობილი გახდა, როგორც მორზეს ანბანი.

1843 წელს ჩრდილოეთ ამერიკის რესპუბლიკის მთავრობამ მორზეს 30 ათასი დოლარის გრანტი გამოუყო. 65 კილომეტრიანი ხაზი იყო ვაშინგტონსა და ბალტიმორში. 1844 წლის 24 მაისს, პირველი დეპეშა გაიგზავნა ამ ხაზის სიტყვებით: „რა შექმნა უფალმა?“. ეს ფრაზა მორზეს ურჩია მისი მეგობრის ახალგაზრდა ქალიშვილმა ანა ელისვორთმა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, ნორზე ეხმარებოდა კოლეჯებს, ეკლესიებს და ღარიბ მხატვრებს. გარდაიცვალა 1872 წლის 2 აპრილს ნიუ-იორკში.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
*
* 1840 წელს, დიზაინის ეროვნულ აკადემიაში წარმოთქმული სიტყვა 
* სემიუელ მორზე, 1911–1969

კატეგორია:ამერიკელი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 27 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1791
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1872
კატეგორია:დამწერლობის შემქმნელები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მხატვრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი გამომგონებლები
კატეგორია:გრინ-ვუდის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების წევრები
კატეგორია:შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:ფილიპსის აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:იელის კოლეჯის კურსდამთავრებულები
ბრინჯის ქაღალდი

**ბრინჯის ქაღალდი** — მაღალი ხარისხის, თხელი, მაშრობელა, ხაოიანი ზედაპირის (ჰგავს საშრობ ქაღალდს) თეთრი ფერის ქაღალდი. *ბრინჯის ქაღალდად*, სავარაუდოდ სახელდება, მისი დამზადების, ერთ-ერთი უძველესი მეთოდის გამო, რომელიც ითვალისწინებს ბრინჯის ღეროების გამოყენებას. XIX ს. მეორე ნახევარში და XX ს. დასაწყისში იყენებდნენ ძვირადღირებული წიგნების გამოცემებში ან შუა, დამცავ ფურცლებად მხატვრული რეპროდუქციების ან ნამუშევრების გამოცემებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ქაღალდი
ვენის კლასიკური სკოლა

**ვენის კლასიკური სკოლა** (*გერმ.* Wiener Schule, ~ 1780-1827), ევროპული მუსიკის სტილის მიმართულება, რომელშიც ძირითადად სამი ვენაში მოღვაწე მუსიკოსი — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი, იოზეფ ჰაიდნი და ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი — ერთიანდება. 

## ისტორია
XVIII საუკუნის მანძილზე ევროპის ქვეყნებში მიმდინარეობდა ინსტრუმენტულ მუსიკაში ახალი ჟანრებისა და ფორმების ჩამოყალიბის პროცესი. ამ პროცესმა სრულყოფილი სახე მიიღო და მწვერვალს მიაღწია სწორედ "ვენის კლასიკურ სკოლაში" სამი ზემოთხსენებული მუსიკოსის შემოქმედბაში.

ვენის კლასიკური სკოლის კომპოზიტორებმა გააერთიანეს მრავალი მანამდელი ჟანრი, ფოლკლორული მუსიკიდან მოყოლებული ბაროკოს პოლიფონიამდე; გაერთიანდა მრავალი გერმანული, იტალიური და ფრანგული მუსიკალური სტილი და მიმდინარეობა; იხვეწება მრავალი ჟანრი. ყალიბდება სონატური-სიმფონიური ფორმა — სამ-ოთხ ნაწილიანი ფორმა, რომელიც თითქმის ყველა ხელოვნების დარგში გამოიყენება. პირველი ნაწილი არის სონატური ფორმის, მას ხშირად სონატურ ალეგროს უწოდებენ. ის კონტრასტულობის პრინციპს ეფუძნება, ეს გამოიხატება არა ნაწილებს შორის, არამედ თავად ნაწილებშიც. ციკლის მეორე ნაწილი ნელია. ის ან არის ვარიაციული ფორმის, ან რთული სამნაწილიანი კონტრასტული შუა ნაწილით. მესამე არის "მენუეტი". ის ყველაზე ახლოსაა ყოფაში გავრცელებულ მუსიკალურ ჟანრებთან. მენუეტი, როგორც წესი, იწერება რთული სამნაწილიანი ფორმით, რომლის შუა ნაწილია ტრიო. ტრიოს ბოლოში არის ნიშანი D. C.- da capo, რაც პირველი ნაწილის უცვლელი სახით გამეორებას ნიშნავს. მეოთხე ნაწილი, ფინალი, აჯამებს მთელ სონატურ-სიმფონიურ ციკლს. ფინალი, როგორც წესი, ჩქარ ტემპში იწერება, ფორმა კი განსხვავებულია. ხშირად ესაა რონდო, სადაც მუდამ ბრუნდება მთავარი თემა — რეფრენი, მას ენაცვლება განსხვავებული ეპიზოდები. ზოგჯერ ფინალი სონატური ფორმით იწერება, ზოგჯერ კი რონდო-სონატურით, რომელშიც შერწყმულია რონდის და სონატური ფორმის ნიშნები.   
 
ი. ს. ბახის შვილის კარლ ფილიპ ემანუელ ბახის შემოქმედებამ, დიდი როლი ითამაშა ჰაიდნის შემოქმედებრივი ცხოვრების განვითარებაზე. მოცარტი თავის მრავალრიცხოვან მოგზაურობებში ეცნობოდა მნიშვნელოვან ადამიანებს, ი.ს. ბახს, რომელმაც მოცარტს იტალიური ოპერა და მანჰაიმის სკოლა გააცნო. აგრეთვე იგი იცნობდა ჰენდელისა და ი.ს. ბახის შემოქმედების მნიშვნელოვან ნაწილს. მოგვიანებით მოცარტის და ჰაიდნის შემოქმედებას ეცნობა ბეთჰოვენი, რაც დიდ გავლენას ახდენს მასზე.

## ვენა 
ვენა, ამ დროს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრი იყო ევროპის სხვა დიდ ქალაქებთან - პარიზთან და ლონდონთან ერთად.  გადამწყვეტი როლი ვენის კლასიკური სკოლის შექმნაში ითამაშა მოცარტის გადასვლამ ვენაში. იქ ჰაიდნთან ერთად მოღვაწეობის დროს ყალიბდება და იხვეწება სიმებიანი კვარტეტი და პუბლიკაზე ყველაზე გავლენიანი ფორმა — სიმფონია.

კატეგორია:კლასიკური მუსიკა
გერნზი

**გერნზი** (, ) — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა ლა-მანშის სრუტეში (წმ. მალოს ყურეში), 130 კმ-ში დიდი ბრიტანეთის სამხრეთ ნაპირიდან და 48 კმ-ში საფრანგეთის ნაპირებიდან; გვირგვინის მიწის მთავარი ტერიტორიაა ნორმანდიის კუნძულების სიდიდით მეორე კუნძული გერნზი, კუნძულ ჰერნთან და სხვა მცირე ახლომდებარე კუნძულებთან ერთად, ხოლო კუნძული ოლდერნი, მიმდებარე მცირე კუნძულებითურთ და სარკი, ასევე მიმდებარე მცირე კუნძულებით, გარკვეული ავტონომიებით სარგებლობენ.

გვირგვინის მიწის ფართობი შეადგენს 78 კმ²-ს, მოსახლეობა 2016 წლის შეფასებით — 67 334 კაცს. დედაქალაქია სენტ-პიტერ-პორტი. ოფიციალური ენებია ინგლისური და ფრანგული, ხოლო ადგილობრივები სასაუბროდ იყენებენ ასევე ნორმანდიულ ენის ადგილობრივ, გერნზულ დიალექტს.

გერნზის ტერიტორია სამხედრო და საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ექვემდებარება ბრიტანეთის იურისდიქციას, მაგრამ გააჩნია ავტონომიური თვითმმართველობა. ფულის ერთეულია გერნზის ფუნტი, კურსით იგი უტოლდება ბრიტანულ ფუნტს (რომელიც ასევე თავისუფალ მიმოქცევაშია კუნძულზე). გერნზის ეკონომიკაში დომინირებს ფინანსური სექტორი, აქ გაუქმებულია სავალუტო კონტროლი, გამარტივებულია ბიზნეს ოპერაციები და მოქმედებს მარტივი საგადასახადო სისტემა, დიდი ყურადღება ექცევა საბანკო კონფიდენციალობისა და მომსახურების მაღალი სტანდარტების შენარჩუნებას (ოფშორული ზონა).

## ისტორია 
933 წლიდან ნორმანდიის კუნძულები შევიდა ნორმანდიის სამეფოს მმართველობაში. 1066 წელს ნორმანდიის ჰერცოგი საკუთარ ჯარს განალაგებს სასექსში და იკურთხება მეფე უილიამ I-ად. ნორმანდიის საგრაფო, ნორმანდიის კუნძულების ჩათვლით, გაერთიანდა ინგლისის და ნორმანდიის კომბინირებულ სამეფოდ. 138 წლის შემდეგ მეფე ჯონი კარგავს ნორმანდიის უმეტეს ნაწილს, მაგრამ ნორმანდიის კუნძულები რჩება ბრიტანეთის გვირგვინის ქვეშ. ამ დროისთვის გერნზში მოქმედებს საკუთარი მმართველობითი სისტემა და განვითარებულია პარლამენტარიზმის ინსტიტუტი, დღეისთვისაც ამ ტერიტორიაზე ტრადიციული თვითმმართველობა არსებობს. საკუთარი პარლამენტები აქვთ ასევე გერნზის ავტონომიურ ერთეულებს — ოლდერნს და სარკს.

## ღირსშესანიშნაობა 
[მინი|300px|ციხესიმაგრე [კორნეტი (ციხესიმაგრე)|კორნეტი გერნზიზე]]
1993 წლიდან ხორციელდება გერნზის სამხედრო ფასეულობების დაცვის პროგრამა. გერნზის სანაპიროებზე განლაგებულია მრავალი ციხე-სიმაგრე, ფორტი, სამეთვალყურეო კოშკი, როგორც სამხედრო წარსულის მნიშვნელოვანი ძეგლები. კუნძულების გეოგრაფიული მდებარეობა ყოველთვის განაპირობებდა გერნზის სამხედრო სტრატეგიულ მნიშვნელობას.

## ცნობილი ადამიანები 
* ვიქტორ ჰიუგო
* პიერ ოგიუსტ რენუარი
* აიზეკ ბროკი
* უორენ დე ლა რიუ
* ოლივერ რიდი
* ჯეიმზ სუმარესი

## რესურსები ინტერნეტში 
* გერნზი
* დიდი ბრიტანეთი, გეოგრაფია
* States of Guernsey
* VisitGuernsey/ Guernsey tourism

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწები
*
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით
ჯერზი

thumb|250px|ჯერზის რუკა
**ჯერზი** () — დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა ლა-მანშის სრუტეში, მოიცავს ნორმანდიის კუნძულების სამხრეთ ნაწილში მდებარე კუნძულ ჯერზის და მიმდებარე დაუსახლებელ კუნძულებს. ფართობი — 118,2 კმ², მოსახლეობა 2021 წლის აღწერით — 103 267 ადამიანი, დედაქალაქი — სენტ-ჰელიერი.

ჯერზი შედის ბრიტანეთის იურისდიქციაში, მაგრამ არ არის მისი ნაწილი და არ შედის ევროკავშირში. ჯერზის ლიბერალური საგადასახადო სისტემა იზიდავს მრავალი სახელმწიფოს ფინანსურ რესურსებს, იგი (ისევე, როგორც ნორმანდიის სხვა კუნძულები) წარმოადგენს ეკონომიკური ოფშორის ზონას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კუნძული ჯერზი 
* ჯერზის შესახებ - ტურისტებისთვის 
* გლობალ-გეოგრაფიის საიტი, ჯერზი
* States of Jersey Main website of the Jersey government.
* Jersey Tourism Government owned tourism website.
* Jerripedia Online history and family history encyclopedia
* Jersey Elections
* Locate Jersey
* BBC Jersey
* Jersey Evening Post
* Prehistoric Jersey

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწები
*
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით
მანჰაიმის სკოლა

მინი|250პქ|მანჰაიმის სასახლის შიდა ეზო
**მანჰაიმის სკოლა** () — გერმანული შემოქმედებითი და საშემსრულებლო მიმართულება, რომელიც მოიცავს მანჰაიმის კარის ორკესტრის მიერ XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბებულ საორკესტრო ტექნიკასა და ასევე თავად კომპოზიტორთა ჯგუფს, რომლებიც ასეთ მუსიკას ქმნიდნენ მანჰაიმისა თუ სხვა ორკესტრებისთვის.

## ისტორია
1720 წელს მანჰაიმში გადმოსვლისას ორკესტრს უკვე გაცილებით დიდი გუნდი ჰყავდა, ვიდრე რომელიმე მეზობელ ქვეყანას. ორკესტრი ამ პერიოდიდან კიდევ უფრო იზრდება და მის რიგებში უკვე ამ პერიოდის საუკეთესო ვირტუოზები არიან. 1741 წელს მას უერთდება იოჰან სტამიცი, რომელიც მანჰაიმის სკოლის დამფუძნებლად ითვლება, 1750 წელს კი იგი ამ ორკესტრის დირექტორი ხდება.

მანჰაიმის რევოლუციურ ტექნიკათა შორის ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო სასულე ინსტრუმენტებისადმი უფრო დამოუკიდებელი მიდგომა და მისი განთქმული მთელი ორკესტრის კრეშენდო, რაც მკვეთრ კონსტრასტში იყო ბაროკოს მუსიკის დინამიკასთან, რომელიც ერთბაშად მხოლოდ ფორტედან პიანოზე და პირიქით გადასვლის უფლებას იძლეოდა.

მანჰაიმის სკოლის წევრები იყვნენ იოჰან შტამიტცი, ფრანც ხავერ რიხტერი, კარლ შტამიცი და კრისტიან კანაბიხი. მათმა მოღვაწეობამ პირდაპირი ზეგავლენა მოახდინა იმდროინდელ უმთავრეს სიმფონისტებზე, მათ შორის იოზეფ ჰაიდნსა და ლეოპოლდ ჰოფმანზე. კანაბიხი, რომელიც ორკესტრის დირექტორი გახდა შტამიცის გარდაცვალების შემდეგ, ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის კარგი მეგობარი იყო, ამ უკანასკნელის 1777 წელს მანჰაიმის მონახულების შემდეგ.

## ლიტერატურა
*Bärbel Pelker: Mannheimer Schule. In: Ludwig Finscher (Hrsg.): Die Musik in Geschichte und Gegenwart. Zweite Ausgabe, Sachteil, Band 5 (Kassel – Meiningen). Bärenreiter/Metzler, Kassel u. a. 1996, ISBN 3-7618-1106-3, Sp. 1645–1662 (Online-Ausgabe, für Vollzugriff Abonnement erforderlich)
*Bärbel Pelker: »Die kurpfälzische Hofmusik in Mannheim und Schwetzingen (1720–1778)«, in: Süddeutsche Hofkapellen im 18. Jahrhundert. Eine Bestandsaufnahme, hg. von Silke Leopold u. Bärbel Pelker, Heidelberg: Heidelberg University Publishing, 2018 (Schriften zur Südwestdeutschen Hofmusik, Band 1), S. 195–366 (Online-Ausgabe)

## რესურსები ინტერნეტში
*მანჰაიმის სკოლის ისტორია
*„Die 'Mannheimer Schule' — ein Zentrum der vorklassischen Musik und Mozart“, 1992 

კატეგორია:კლასიკური მუსიკა
კატეგორია:გერმანული მუსიკა
ვორონცოვი

საკუთარი სახელი **ვორონცოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

*ვორონცოვი, ვასილი — რუსი ეკონომისტი
*ვორონცოვი, მიხეილ სემიონის ძე — რუსი თავადი, ფელდმარშალი, სახელმწიფო მოღვაწე, ამიერკავკასიის გენერალ-გუბერნატორი.
*ვორონცოვი, მიხეილ ილარიონის ძე — რუსი არისტოკრატი, გრაფი, სახელმწიფო მოღვაწე, დიპლომატი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დიდი ნოვგოროდი

**დიდი ნოვგოროდი** (, [vʲɪˈlʲikʲɪj ˈnovɡərət]) — ჩრდილო-დასავლეთ რუსეთის უმთავრესი ისტორიული ქალაქი, მდებარეობს მოსკოვსა და სანქტ-პეტერბურგს შორის შემაერთებელ ფედერალურ გზატკეცილზე. ქალაქი ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია, მდებარეობს მდ. ვოლხოვზე ტბა ილმენის შესართავთან. მოსახლეობა — 216 856 (2002).

ქალაქი შეყვანილია იუნესკოს მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Novgorod the Great site
* Veliky Novgorod for tourists
* The Faceted Palace of the Kremlin in Novgorod the Great site 
* Novgorod - monuments of ancient architecture 
* Novgorod the Great for the businessman 
* Photos tagged with `novgorod` on Flickr

კატეგორია:ნოვგოროდის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
კატეგორია:რუსეთის ოლქების დედაქალაქები
წითელი მოედანი

**წითელი მოედანი** () — მოსკოვის ყველაზე განთქმული მოედანი. მოედანი ჰყოფს კრემლს, ყოფილ სამეფო ციტადელს და ამჟამად რუსეთის პრეზიდენტის ოფიციალურ რეზიდენციას, ისტორიული სავაჭრო უბნისგან, ცნობილი როგორც „კიტაი-გოროდ“. ამ მოედნიდან მთავარი ქუჩები გაედინება ყველა მიმართულებით და უერთდება ქალაქის ძირითად გზატკეცილებს, შესაბამისად წითელი მოედანი ხშირად მოსკოვისა და მთლიანად რუსეთის ცენტრალურ მოედნად ითვლება. 1991 წელს წითელი მოედანი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში იქნა შეტანილი.

## ისტორია 
ტერიტორია, რომელზეც ამჟამად წითელი მოედანი მდებარეობს, ადრე ხის ნაგებობებით იყო დაკავებული. ივანე III-ის 1493 წლის ბრძანებით ადგილი გაწმენდილ იქნა, ვინაიდან ეს ხის ნაგებობები ხშირი ხანძრის მიზეზი ხდებოდა. ახლად გამოთავისუფლებული არე (ცნობილი როგორც „პოჟარი“ - გადამწვარი ადგილი) დროთა განმავლობაში მოსკოვის მთავარი ბაზარი გახდა. მოგვიანებით, ეს ადგილი სხვადასხვა სახალხო დღესასწაულისა და პროკლამაციებისთვის გამოიყენებოდა, შემდგომ კი რუსეთის ცართა კორონაციისთვისაც კი. მას შემდეგ მოედანი ნელ-ნელა დღევანდელ სახეს იღებს და რუსეთის მთავრობების ოფიციალური ცერემონიების გამართვის მთავარი ადგილი ხდება.

წითელი მოედნის მდიდარი ისტორია მრავალ ხელოვნების ნიმუშშია ასახული, მათ შორის ვასილი სურიკოვის, კონსტანტინ იუონისა და სხვათა ფერწერულ ტილოებში.

### სახელწოდება 
სახელი „წითელი მოედანი“ მომდინარეობს მის ირგვლივ შენობათა აგურის ფერისგან, და არა როგორც პოპულარულად მიჩნეული კომუნიზმთან ასოციაციით. რუსულად ასევე სიტყვა „красная“ ლამაზსაც ნიშნავს. ეს სახელი თავდაპირველად წმინდა ბასილის საკათედრო ტაძარს ერქვა, მოგვიანებით კი მთელ მოედანს ეწოდა. მიიჩნევენ, რომ მოედანს მისი თანამედროვე სახელი XVII საუკუნიდან აქვს (რამაც „პოჟარი“ შეცვალა). მოგვიანებით ზოგიერთი უძველესი რუსული ქალაქის, როგორიცაა სუზდალი, იელეცი და პერესლავლ-ზალესკი, მთავარ მოედანს „წითელი“ მოსკოვის მიბაძვით დაერქვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Moscow-Life: A guide to Moscow's Red Square
* 3D model of Red Square 
* Visiting Red Square 
*Red Square and surrounding area

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
ვასილი ნეტარის ტაძარი

მინი|200პქ|წმინდა ვასილი ნეტარის ტაძარი
მინი|200პქ|ფრაგმენტი
**ვასილი ნეტარის ტაძარი** () — რუსული ხუროთმოძღვრების ძეგლი მოსკოვში, მრავალგუმბათოვანი ეკლესია. მდებარეობს წითელ მოედანზე. შვიდი გუმბათი სამყაროს შექმნის შვიდ დღეზე მიანიშნებს, ტრადიციულად რუსეთის ევროპასა და აზიაში უნიკალური მდებარეობის სიმბოლოდ მიიჩნევა. 

საკათედრო ტაძარი ივანე მრისხანეს ბრძანებით ააგეს 1555-1561 წლებში ყაზანის სახანოზე გამარჯვების აღსანიშნავად ხუროთმოძღვრებმა ბარმამ და პოსტნიკმა. 1588 წელს ცარმა ფიოდორ ივანოვიჩმა აღმოსავლეთ ნაწილში კაპელა დაამატა ვასილი ნეტარის საფლავის თავზე, ეს უკანასკნელი შემდგომში რუსულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა და ტაძარიც მის სახელს ატარებს.

ტაძარი წითელი მოედნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მდებარეობს (55°45′08.88″N, 37°37′23.00″E), კრემლის სპასსკაიას კოშკის პირდაპირ. არც თუ ისე დიდი ზომის ტაძარი ერთ საფუძველზე ნაგები ცხრა კაპელისგან შედგება. კათედრალის დიზაინი იმ დროისთვის თანამედროვე დაფერილი ეკლესიების ტრადიციაშია გადაწყვეტილი, კოლომენსკოეს ტაძრის (1530) და დიაკოვოს ეკლესიის მსგავად (1547).

კათედრალის წინ ბაღში დიმიტრი პოჟარსკისა და კუზმა მინინის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას. ქანდაკება თავდაპირველად წითელი მოედნის ცენტრში იდგა, თუმცა საბჭოთა მთავრობამ ჩათვალა, რომ ის პარადებს ხელს უშლიდა და 1936 წელს კათედრალის წინ გადაიტანა.

თავდაპირველი კონცეფციით უნდა აგებულიყო კაპელათა ნიშები, რომლებიც მიეძღვნებოდა ყოველ წმინდანს, რომლის დღესაც მეფე ბრძოლაში გაიმარჯვებდა, თუმცა ერთი ცენტრალური გუმბათის აშენებამ ეს ნიშები ერთ კათედრალში გააერთიანა. ლეგენდის თანახმად ივანე მრისხანემ არქიტექტორი პოსტნიკ იაკოვლევი დააბრმავებინა, რათა მას ამ ტაძარზე უფრო ბრწყინვალე ნაგებობა სხვისთვის არ აეშენებინა. ვარაუდობენ, რომ კათედრალში გარკვეული ელემენტები ყაზანის ქოლშარიფის მეჩეთის მოტივებს იმეორებდა, ვინაიდან ეს მეჩეთი ყაზანის სახანოს მთავარი სიმბოლო იყო. თუმცა ამ მეჩეთის თავდაპირველი სახე უცნობია.

## რესურსები ინეტრნეტში 
* ვასილი ნეტარის ტაძარი 3D განზომილებაში

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:რუსეთის არქიტექტურული ძეგლები
ქოლშარიფის მეჩეთი

მინი|ქოლშარიფის მეჩეთი
**ქოლშარიფის მეჩეთი** (თათრ. Qolşärif) — მდებარეობს ყაზანში, თათრეთში და წარმოადგენს რუსეთის ერთ-ერთ უდიდეს მეჩეთს. თავდაპირველად აშენდა ყაზანის კრემლში XVI საუკუნეში. ისტორიკოსები თვლიან, რომ მეჩეთს თავდაპირველად რვა მინარეთი ჰქონდა. მისი დიზაინი ტრადიციული იყო ვოლგა-ბულგართათვის, თუმცა შეინიშნება ადრეული რენესანსისა და ოსმანთა არქიტექტურის ელემენტებიც. 1552 წელს ყაზანის შტურმით აღებისას იგი რუსებმა დაანგრიეს.

თათარ მკვლევართა მოსაზრებით ქოლშარიფის მეჩეთის ზოგიერთი ელემენტი წმ. ბასილის ტაძარში უნდა იყოს გამოყენებული მოსკოვში (8 მინარეთი და ცენტრალური თაღი არატიპიურია რუსული არქიტექტურისთვის). 1996 წლიდან მეჩეთი აღდგენილ იქნა მის თავდაპირველ ადგილას ყაზანის კრემლში, თუმცა ის აშკარად უფრო თანამედროვე შესახედაობისაა. მეჩეთის ინაუგურაცია 2005 წლის 24 ივლისს მოეწყო, ყაზანის ისტორიის ათასწლეულისთვის მიძღვნილი დღესასწაულის გახსნისას.

## გალერეა 

 ფაილი:Kul sharif.jpg | ყაზანის კრემლი და ქოლშარიფის მეჩეთი
 ფაილი:Ночная Голубая мечеть.JPG | ქოლშარიფის მეჩეთი ღამით
 ფაილი:Minarets of Kul Sharif Mosque - Kazan - Russia.JPG | ქოლშარიფის მეჩეთის მინარეთები

## რესურსები ინტერნეტში
*ქოლშარიფის საიტი.

კატეგორია:რუსეთის მეჩეთები
კატეგორია:ყაზანი
ლა-მანშის სრუტე

**ლა-მანში**, ან **ინგლისის არხი** (, ) — სრუტე საფრანგეთსა და დიდ ბრიტანეთს შორის.

პა-დე-კალე ჩრდილოეთის ზღვას აერთებს ატლანტის ოკეანესთან. სრუტის სიგრძეა 57,8 კმ., სიგანე — დასავლეთ ნაწილში 250 კმ., აღმოსავლეთით — 32 კმ., სიღრმე მინ. ფერვატრზე — 23,5 მ. ლა-მანშის ქვეშ (დუვრსა და კალეს შორის) გაყვანილია გვირაბი (მთლიანი სიგრძე — 52,5 კმ., მონაკვეთი უშუალოდ სრუტეს ქვეშ — 38 კმ.). ძირითადი პორტები: პორტსმუტი, საუტჰემპტონი, გავრი, შერბური.

## სრუტის ფორმაცია 
გამყინვარების ბოლო პერიოდის დასრულებამდე, დაახ. 10 000 წლის წინ, ბრიტანეთის კუნძულები ევროპის კონტინენტურ ნაწილს უერთდებოდა. ამ პერიოდში ჩრდილოეთის ზღვა და თითქმის მთელი ბრიტანეთის კუნძულები ყინულით იყო დაფარული. ზღვის დონე დაახ. 120 მეტრით დაბალი იყო და „სრუტე“ ვრცელ დაბლობ ტუნდრას წარმოადგენდა. ამ გავაკებაზე წარმოქმნილ ხეობაში გადიოდა მდინარე, რომელშიც იღვრებოდა მდინარეები რაინი და თემზა, და მიედინებოდა ატლანტის ოკეანისკენ დასავლეთით. ყინულის საფარის დნობამ წარმოქმნა ვრცელი მტკნარი წყლის ტბა ჩრდილოეთის ზღვის სამხრეთ ნაწილში. ვინაიდან მდნარ წყალს ჩრდილოეთით გასაქანი არ ჰქონდა (ჩრდილოეთის ზღვის ჩრდილო ნაწილი კვლავაც გაყინული იყო) მან გზა სრუტით გაიკვალა, სადაც ატლანტის ოკეანეს შეუერთდა დოვერისა და კალეს რეგიონში.

დაახ. ძვ.წ. 6500 წელს კატასტროფულმა ეროზიამ წალეკა ცარციანი ნიადაგი, შექმნა რა ლა-მანშის სრუტე, რომელიც მას შემდეგ დღითი დღე ფართოვებოდა ტალღების მიერ ცარცოვანი კლდეების ჩამორეცხვის შედეგად. იგივე მექანიზმი მოქმედებს სრუტის ნაპირებზე მის ორივე მხარეს დღესაც.

## იხილეთ აგრეთვე
* მანში
* ლა-მანშის გვირაბი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Full Channel swim lists and swimmer information
* Oceanus Britannicus or British Sea
* Channel swimmers website 
* Archives of long distance swimming
* Sponsor David Walliam's Sport Relief swim
* Channel Swimming and Piloting Federation 
* Channel Swimming Association

## სქოლიო
კატეგორია:ევროპის სრუტეები
*
თურქული ლიტერატურა

[მინი|გვერდი "დივან-ი-ფიზული"-დან, მე-16 საუკუნის ოსმანი მწერლის [ფიზულის პოემები.]]
**თურქული ლიტერატურა** — თურქულ ენაზე დაწერილი ნამუშევრებია ოსმანურ (რომელზეც ძლიერი ზეგავლენა მოახდინა სპარსულმა და არაბულმა, და რომელიც სპარსულ-არაბულ დამწერლობის ვარიანტს იყენებდა) ან მის უფრო ნორმატიულ ნაირსახეობაში, რომელიც დღევანდელი თურქეთის სასაუბრო/სალიტერატურო ენაა.

თურქეთის ლიტერატურას დაახ. 1500 წლის ისტორია აქვს. დღემდე შემორჩენილი უძველესი თურქული ჩანაწერებია ორღონის მანუსკრიპტები, რომელიც ორღონის ხეობაში იქნა ნაპოვნი ცენტრალურ მონღოლეთში და მე-8 საუკუნით თარიღდება. მომდევნო პერიოდში (IX-XII სს.) ცენტრალური აზიის მომთაბარე თურქულ ტომებში წარმოიშვა ზეპირი ეპოსის ტრადიცია, მათ შორის აღსანიშნავია: დღევანდელი თურქების წინაპრების - ოღუზის თურქთა დედე ქორკუთის წიგნი, და ყირგიზი ხალხის მანასის ეპოსი.

XI საუკუნიდან მოყოლებული სელჯუკების მცირე აზიაში შემოსვლის შემდეგ თურქები იწყებენ ანატოლიაში დასახლებას და ამ დროს ადრეულ ზეპირ ტრადიციასთან ერთად მკვიდრდება წერილობითი ლიტერატურული ტრადიციაც ძლიერი არაბული და სპარსული ზეგავლენით. შემდეგი 900 წლის განმავლობაში (1922 წელს ოსმანთა იმპერიის დაცემამდე) ზეპირი და წერილობითი ტრადიციები ერთმანეთისგან განცალკევებულად ვითარდებოდა. 1923 წელს თურქეთის რესპუბლიკის დაფუძნებასთან ერთად ეს ორი ტრადიცია ისტორიაში პირველად ერთმანეთს შეერწყა.

## თურქი მწერლები 
* ორჰან პამუკი
* ედიფ ადივარ ჰალიდე

*
სუზდალი

**სუზდალი** () — ქალაქი ვლადიმირის ოლქში, მოსკოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით; 26 კმ-ში ქალაქ ვლადიმირიდან, მდინარე კამენკაზე. მოსახლეობა: 9,749 (2017). ქალაქის ისტორია არა უგვიანეს 1024 წლიდან იწყება. საუკუნეების განმავლობაში ის რამდენიმე რუსული სამეფოს დედაქალაქის ფუნქციას ასრულებდა. სუზდალი ისტორიული ოქროს რგოლის შემადგენელ ქალაქთაგანია. ქალაქი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

პოლიტიკური მნიშვნელობის დაკნინების შემდეგ ქალაქის მნიშვნელობა იზრდება, როგორც რელიგიური ცენტრისა უამრავი მონასტრითა და ერთ სულ მოსახლეზე ეკლესიების რაოდენობის სიუხვით: ერთ პერიოდში ქალაქში მცხოვრებ ოთხას ოჯახზე ორმოცი ეკლესია მოდიოდა. ამჟამად ქალაქი მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია ძველი რუსული არქიტექტურის უამრავი ნიმუშით. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* სუზდალი
* სუზდალის ფოტოები

## სქოლიო
კატეგორია:ვლადიმირის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:ოქროს რგოლი
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
ზვართნოცი

thumb|250px|კათედრალის გეგმა.

**ზვართნოცი** ( - ზეციური ანგელოზები) — ისტორიული ქალაქი ერევნიდან 10 კმ-ში ეჩმიაძინის სიახლოვეს. ნანგრევები მოიცავს საკათედრო ტაძარს, კათოლიკოსის სასახლეს, რამდენიმე ბაზილიკას, აბანოს, ღვინის მარანს და სხვა. ისტორიული ძეგლის ტერიტორია დაახლოებით 19 ჰექტარია. ზვართნოცმა მოახდინა გავლენა რეგიონის საეკლესიო არქიტექტურაზე. 

## ზვართნოცის საკათედრო ტაძარი 
643-652 წლებში კათოლიკოს ნერსეს III-ის სურვილით აააგეს წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძარი ადგილას, სადაც გადმოცემის თანახმად მეფე თრდატ III და გრიგოლ განმანათლებელი შეხვდნენ ერთმანეთს. ტაძარი იყო სამსართულიანი მრგვალი ნაგებობა, მრავალწახნაგა ექსტერიერით. მისისიმაღლე იყო სავარაუდოდ 45 მეტრი. შემკობილი იყო ბარელიეფებით. ზვართნოცის ბარელიეფებში გამოყენებული მოტივები ფართოდ გავრცელდა სომხურ არქიტექტურაში VII საუკუნის მეორე ნახევრიდან.

930 წელს ტაძარი მიწისძვრამ გაანადგურა და დამარხული რჩებოდა XX საუკუნის დასაწყისში ხელახლა აღმოჩენამდე. 1900-1907 წლებში არემარეში მასიური არქეოლოგიური გათხრები მოეწყო, რის შედეგადაც გაწმინდეს კათედრალის ფუნდამენტი კათოლიკოსის სასახლესა და ღვინის მარანათან ერთად.

ფრესკებით მოხატული ეკლესიის ინტერიერი ბერძნული ჯვრის ფორმისაა სამი განშტოებით, ხოლო ექსტერიერი კი 32-გვერდიანი პოლიგონია, რომელიც შორიდან წრული ფორმის შთაბეჭდილებას ტოვებს. თანამედროვე მკვლევრები ეყრდნობიან ტოროს ტორამანიანის (რომელიც გათხრებზე მუშაობდა) მოსაზრებას, რომ შენობას სამი სართული უნდა ჰქონოდა.

ეჩმიაძინის ტაძრებთან ერთად ზვართნოცი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი 2000 წელს.

ზვართნოცის კათედრალი გამოსახული 100-დინარიან სომხურ ბანკნოტზე, ხოლო ტაძრის მუზეუმის მაკეტის ნახვა შესაძლებელია ერევნის მუზეუმში.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* ბანა

## რუსურსები ინტერნეტში 
* სომეხეთის არქიტექტურა.
* 3D model of Zvartnots  
* Armenica.org: Zvartnots
* Armenian Architecture
* Photographs of Zvartnots
* Unesco

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში
ლინკოლნი

საკუთარი სახელი **ლინკოლნი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლინკოლნი, აბრაჰამ - აშშ-ის მე-16 და პირველი რესპუბლიკელი პრეზიდენტი.

## ქალაქები
* ლინკოლნი - ქალაქი აშშ-ში, ნებრასკაში
* ლიკოლნი - ქალაქი აშშ-ში, უისკონსინში
* ლინკოლნი - ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში

## აგრეთვე 
*ლინკოლნი — სტივენ სპილბერგის 2012 წლის ფილმი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
სიდნეის ოპერის თეატრი

**სიდნეის ოპერის თეატრი** — მუსიკალური თეატრი სიდნეიში, ახალი საუზ-უელსი, ავსტრალია, XX საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული შენობა და ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული საკონცერტო დარბაზი მსოფლიოში. შენობის პროექტი ეკუთვნის დანიელ არქიტექტორ იორნ უტზონს, რომელმაც ამ შენობისთვის 2003 წელს პრიცკერის პრემია მიიღო. შენობა მდებარეობს ბენელონგის პოინტზე სიდნეის ყურეში უზარმაზარ ხიდთან სიახლოვეს და კომპლექსში განუმეორებელ ესთეტიურ შთაბეჭდილებას ქმნის.

ბევრისთვის შენობის სფერული ნიჟაროვანი სახურავი ახლომდებარე ყურეში მცურავი აფროსან ფლოტილიას ჰგავს. ტურისტები, რომელთა უმრავლესობას ოპერა საერთოდ ან თითქმის არ აინტერესებს, შენობას აწყდება მხოლოდ მისი ახლოდან ნახვის შანსისთვის.

ოპერის თეატრში მდებარეობს ავსტრალიის ეროვნული საოპერო დასი, სიდნეის თეატრალური კომპანია და სიდნეის სიმფონიური ორკესტრი. მისი ადმინისტრაცია ახალი სამხრეთ-უელსის ხელოვნების სამინისტროს დაქვემდებარებაშია.

## გალერეა 

ფაილი:Sydney_opera_house_and_skyline.jpg|ოპერის თეატრი სიდნეის ხედზე
ფაილი:Sydneyoperahouse.JPG|ღამის ხედი
ფაილი:Bridge-Opera9112005.JPG|ჰარბორ ბრიჯისა და ოპერის სახლის პანორამა
ფაილი:AUS_NSW_Opera_House_DSC05119.jpg|ატზონის ორიგინალური დიზაინით გაფორმებული ჰოლი..

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* World heritage listing for Sydney Opera House
* Photographs of the construction 
* Competition drawings submitted by Jørn Utzon to the Opera House Committee
* Wolanski Foundation's annotated list of sources on Sydney Opera House
* Interview with Utzon, October 1992 
* Sydney Opera House

კატეგორია:სიდნეი
კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:იორნ უტზონის პროექტები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
სეზარია ევორა

**სეზარია ევორა** (; დ. 27 აგვისტო, 1941, მინდელო, კაბო-ვერდე — გ. 17 დეკემბერი, 2011, სან-ვისენტე, კაბო-ვერდე) — განთქმული ფოლკლორული მომღერალი სან-ვისენტედან, კაბო-ვერდე. საყოველთაოდ ცნობილია, როგორც „ფეხშიშველა დივა“ მისი სცენაზე ფეხშიშველა გამოჩენის ჩვევის გამო, რითაც ის საკუთარი ქვეყნის უსახლკარო და ღარიბ ქალებსა და ბავშვებს თანაუგრძნობდა.

სეზარიას მოიხსენიებენ, როგორც მორნას დედოფალს — სოულის სტილის ჟანრი (პორტუგალიური ფადოს ნაირსახეობა), რომელსაც კრეოლ-პორტუგალიურად მღერიან. საკუთარ სენტიმენტალურ ფოლკლორულ ჰანგებს, რომელიც ლოდინითა და წუხილითაა აღსავსე, სეზარია ახამებს აკუსტიკური გიტარის, კავაქინიოს, ვიოლიონოს, ფორტეპიანოს, აკორდეონისა და კლარნეტის ხმოვანებას. ევორას კაბო-ვერდული ბლუზი ხშირად ამ ქვეყნის ხანგრძლივი და მწვავე იზოლაციისა და მონათა ვაჭრობის სიმწარეს ასახავს, ისევე როგორც ემიგრაციას — თითქმის ორი-მესამედი კაბო-ვერდელთა საზღვარგარეთ ცხოვრობს.

ევორას ხმა, მომართული მელანქოლიური ინსტრუმენტია, რომელიც ხაზს უსვამს მის ემოციურ ლირიკას გარკვეულ სიტყვებსა თუ ფრაზებზე აქცენტირებით, რაც მის აუდიენციაზე, რომელსაც მისი ენა შესაძლოა საერთოდ არ ესმოდეს, მომნუსხველ ეფექტს ახდენს.

2004 წელს ევორამ გრემის ჯილდო მიიღო საუკეთესო თანამედროვე მსოფლიო მუსიკის ალბომისთვის.

2011 წლის 17 დეკემბერს, ავადმყოფობის შემდეგ კაბო-ვერდეში, თავის მშობლიურ სან-ვისენტში გარდაიცვალა 70 წლის ასაკში.

## დისკოგრაფია 
### სტუდიური ალბომები 
* *La Diva Aux Pieds Nus* (1988)
* *Distino di Belita* (1990)
* *Mar Azul* (1991)
* *Miss Perfumado* (1992)
* *Cesária* (1995)
* *Cabo Verde* (1997)
* *Café Atlantico* (1999)
* *São Vicente di Longe* (2001)
* ''Voz d'Amor* (2003)
* *Rogamar* (2006)
* *Nha Sentimento* (2009)

### კრებულები / საკონცერტო ალბომები 
* *Sodade - Les Plus Belles Mornas de Cesária* (კრებული, 1994)
* *Club Sodade* (რემიქსები, 1996)
* *Live à l'Olympia* (საკონცერტო ალბომი, 1996)
* *Colors of the World* (1997)
* *Live Lugano July 1997* (საკონცერტო ალბომი, 1997)
* *Best Of'* (კრებული, 1998) 
* *Anthology* (კრებული, 2002)
* *Anthologie - Mornas & Coladeras* (ალბომის Anthology 2 დისკიანი ვერსია 2004)
* *Live d'Amor* (DVD, 2004)
* *Un Geste Pour Haiti"

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ინფორმაცია სეზარიაზე 
*მომღერალი სეზარია ევორა 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა —BBC
*Cesária Évora discography at Discogs
*Representative company of Cesária Évora in Greece and Cyprus
*Complete discography with tracks, some real audio files and lyrics
*Unofficial French-language site
*The International Country of Cesária Évora 
*bio 
*Boston Globe article

## სქოლიო 
კატეგორია:კაბო-ვერდელი მომღერლები
კატეგორია:ფოლკლორული მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული  27 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
რაციონალიზმი

**რაციონალიზმი**, ასევე **რაციონალისტური მოძრაობა** — ფილოსოფიური დოქტრინა, რომლის მტკიცებით სინამდვილის შეცნობა შეიძლება განსჯითა და ფაქტების ანალიზით, რწმენის, დოგმის ან რელიგიური სწავლების ნაცვლად. მის თავდაპირველ ფესვებს პლატონთან მივყავართ. იდეოლოგიითა და მოწოდებით რაციონალიზმი გარკვეულწილად ჰუმანიზმისა და ათეიზმის მსგავსია, ვინაიდან ის იძლევა რელიგიურ ან ზებუნებრივ რწმენათა გარეთ სოციალური და ფილოსოფიური შემეცნების საფუძვლებს; თუმცა რაციონალიზმი ამ ორი მიმართულებისგან განსხვავდება, რაც შემდგომში მდგომარეობს:

*როგორც სახელი მიუთითებს, **ჰუმანიზმი** ხალხის თვითშეგნებასა და საყოველთაო ღირებულებებზე ამახვილებს ყურადღებას. მაშინ როდესაც რაციონალიზმი ჰუმანიზმის მთავარი კომპონენტია, ამასთან ჰუმანიზმის ძლიერი კომპონენტია, ასევე, ეთიკაც, რასაც რაციონალიზმი არ ითვალისწინებს. შედეგად, რაციონალისტობა ჰუმანისტობას არ ნიშნავს.

***ათეიზმი**, ღმერთის ან ღვთიურის ურწმუნობა, შეიძლება ნემისმიერ ბაზას ან საერთოდ არანაირ ბაზას ეყრდნობოდეს, მაშასადამე მას რაციონალიზმი არ სჭირდება. უფრო მეტიც, თავად რაციონალიზმი არც ამტკიცებს და არც უარყოფს ათეიზმს. თუმცა ეს ისტორიულად ასე არ იყო. დღესდღეობით მოღვაწე რაციონალისტთა უმეტესობა, ყველა თუ არა, მათ შორის ისეთი მეცნიერი, როგორიცაა რიჩარდ დოკინზი და აქტივისტი სანალ ედამარუკუ, ათეისტები არიან.

რელიგიური დისკუსიის ფარგლებს გარეთ, რაციონალიზმის დისციპლინა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს უფრო ვრცლად, მაგ. პოლიტიკურ ან სოციალურ საკითხებში. ამ შემთხვევებში რაციონალური პერსპექტივის განმსაზღვრელი თვისებაა ემოციის, ტრადიციისა და გავრცელებულ რწმენათა უარყოფა.

XX საუკუნის შუა რიცხვებში არსებობდა ორგანიზებული რაციონალიზმის ძლიერი ტრადიცია, რომელზეც განსაკუთრებული ზეგავლენა მოახდინეს თავისუფალმა მოაზროვნეებმა და ინტელექტუალებმა. მაგ. დიდ ბრიტანეთში რაციონალიზმი წარმოდგენილია „რაციონალისტური პრესის ასოციაციით“, რომელიც 1899 წელს დაფუძნდა.

რაციონალიზმს ამ გაგებით მცირე საერთო აქვს *კონტინენტური რაციონალიზმის* ისტორიულ ფილოსოფიასთან, რომლის პროპაგანდისტები იყვნენ რენე დეკარტი და გოტფრიდ ვილჰელმ ფონ ლაიბნიცი. XVII და XVIII საუკუნეების ბრიტანული ემპირიზმი და ადრეული XX საუკუნის ლოგიკური პოზიტივიზმი, რომელიც გააფრთებით ეწინააღმდეგებოდა კონტინენტურ რაციონალიზმს, ზოგიერთ ასპექტებში დღევანდელი გაგების რაციონალიზმთან შედარებადია. შესაბამისად, ემპირიულ მეცნიერებაზე დაყრდნობა ხშირად თანამედროვე რაციონალიზმის კვაკუთხედად მოიაზრება.

## ცნობილი რაციონალისტები
## იხილეთ აგრეთვე
*თავისუფალი აზროვნება
*სკეპტიციზმი
*დეიზმი
*რაციონალისტური ინტერნაციონალი
*რელიგიური თავისუფლება
*უნივერსიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
*რაციონალისტ ინტერნაციონალი. 
*რაციონალისტური პრეს ასოციაცია. 
*რაციონალიზმის ასი წელიწადი, ჯიმ ჰერიკის მიერ. 

კატეგორია:ფილოსოფიური თეორიები
კატეგორია:ეპისტემოლოგია
კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია
ასტრუდ ჟილბერტო

**ასტრუდ ჟილბერტო** (Astrud Gilberto) (დ. 29 მარტი, 1940) — ბრაზილიელი მომღერალი განთქმული მისი სამბა და ბოსა-ნოვა მუსიკის შესრულებისთვის. დაიბადა სახ. **ასტრუდ ვაინერტი** ბრაზილიელი დედისა და გერმანელი მამის ოჯახში ბაიას შტატში, გაიზარდა რიო-დე-ჟანეიროში. 1959 წელს დაქორწინდა ჟუან ჟილბერტოზე და 1963 წელს ერთად აშშ-ში გადადიან, სადაც ის ასრულებს განთმულ გეტსი/ჟილბერტოს ალბომში ჟუან ჟილებრტოს, სტენ გეტსა და ანტონიო კარლოს ჟობიმთან ერთად. ასტრუდს პროფესიულად მანამდე არ შეუსრულებია და ჩაწერაში მონაწილეობა სტენ გეტსის დაჟინებით მიიღო. შუა 1960-იან წლებში წყვილი ერთმანეთს დაშორდა.

ჟილბერტოს ვოკალური შესრულების წარმატებამ სიმღერაში „The Girl from Ipanema“ სწრაფად მოუხვეჭა მას ჯაზის ვარსკვლავის სახელი და მალევე მან სოლო ჩაწერების გაკეთება დაიწყო. თავიდან იწყებს ბრაზილიური ბოსა-ნოვასა და ამერიკული ჯაზის სტანდარტების თარგმნას, თუმცა შემდგომში უკვე საკუთარი კომპოზიციებიც ჩაწერა 1970-იანებში.

## დისკოგრაფია 
* სტენ გეტსი და ასტრუდ ჟილბერტო - Getz Au-Go-Go (Verve, 1964)
* ასტრუდ ჟილბერტოს ალბომი (Verve, 1964)
* The Shadow Of Your Smile (Verve, 1965 in music)
* Look To The Rainbow (Verve, 1965 in music)
* Beach Samba (Verve, 1966 in music)
* A Certain Smile, A Certain Sadness with Walter Wanderley (Verve, 1967 in music)
* Windy (Verve, 1968 in music)
* September 17, 1969 (Verve, 1969 in music)
* Gilberto Golden Japanese Album (Verve, 1969 in music)
* I Haven't Got Anything Better To Do (Verve, 1970 in music)
* Astrud Gilberto With Stanley Turrentine (CTI, 1971 in music)
* Astrud Gilberto Now (Perception, 1972 in music)
* That Girl From Ipanema (Audio Fidelity, 1977 in music)
* Astrud Gilberto Plus James Last Orchestra (Polygram, 1987 in music)
* Live In New York (Pony Canyon, 1996 in music)
* Temperance (album) (Pony Canyon, 1997 in music)
* Jungle (Magya, 2002 in music)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ასტრუდ ჟილბერტოს საიტი.

კატეგორია:ბრაზილიელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:დაბადებული 29 მარტი
გუსტავ ლანი დე მონტებელო

**გუსტავ-ოლივიე ლანი, ბარონი დე მონტებელო**  (*ფრანგ. * Gustave-Olivier Lannes, baron de Montebello) (* 4 დეკემბერი, 1804, პარიზი; † 29 აგვისტო, 1875, ბლოსევიი) – ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, გენერალი.

გუსტავი იყო საფრანგეთის მარშლის ჟან ლანისა და მისი მეუღლის ლუიზა-ანტუანეტა დე გუენოკის ვაჟი. 1830-1840 წლებში იგი კავალერისთა რაზმის ოფიცრად მსახურობდა ალჟირში. 1841 წელს იგი პოლონეთში იბრძოდა და 1851 წლის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ საფრანგეთის არმიის გენერალი და იმპერატორ ნაპოლეონ III-ის ადიუტანტი გახდა.

1855 წელს მას დივიზიის გენერლის წოდება მიენიჭა. 1861 წელს ხელმძღვანელობდა დიპლომატიურმისისა რომის პაპის კარზე და მომდევნო 1862 წელს რომში სატციონირებული ფრანგული ჯარების მთავარსარდლად დანიშნა. 1867 წელს იგი სენატორი გახდა. 1869 წელს მან ყველა დაკავებული თანამდებობა დატოვა და პენსიაზე გავიდა. 1875 წლის 29 აგვისტოს იგი ბლოსევიის სასახლეში ჰავრის მახლობლად გარდაიცვალა.

კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1875
ლუი ნაპოლეონ ლანი

მინი|ლუი ნაპოლეონ ლანი
**ლუი ნაპოლეონ ოგიუსტ ლანი** ( დ. 30 ივლისი, 1801, პარიზი — გ. 19 ივლისი, 1874, იქვე) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.

ლანი იყო საფრანგეთის მარშლის ჟან ლანისა და მისი მეუღლის ლუიზა-ანტუანეტა დე გუენოკის უფროსი ვაჟი. 1815 წელს მან ლუი XVIII-ისაგან საფრანგეთის პერის ტიტული მიიღო. 1830 წლის რევოლუციის შემდეგ იგი სახელმწიფო სამსახურში ჩადგა და როგორც სრულუფლებიანი მინისტრი გაგზავნილ იქნა დიპლომატიურიმისიისთ შვედეთში და მოგვიანებით იგივე დავალებით შვეიცარიაში.

1839 წლის 1 აპრილს იგი საგარეო საქმეთა მინისტრად  დაინიშნა, თუმცა რამდენიმე დღის შემდეგ (12 აპრილს) პოსტი მარშალ სულტს დაუთმო და თვითონ ელჩად იქნა გაგზავნილი ნეაპოლში. მოგვიანებით ნაპოლეონ ლანმა გიზოს კაბინეტში საზღვაო საქმეთა მინისტრის პოსტი დაიკავა და 1849 წელს მარნის დეპარტამენტში დეპუტატად აირჩიეს.

1858-1864 წლებში იგი ელჩად იყო სანქტ-პეტერბურგში. 1864 წელს არჩეულია სენატორად. ლუი-ნაპოლეონ-ოგიუსტ ლანი გარდაიცვალა 1874 წელს, პარიზში.

## ლიტერატურა
* Larousse encyclopédique en couleurs, France Loisirs, 1978.

კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ფრანგი დიპლომატები
კატეგორია:დაბადებული 30 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1801
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1874
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
მიშელ ნეი

**მიშელ ნეი** ( დ. 10 იანვარი, 1769, ზაარლუი, გერმანია — გ. 7 დეკემბერი, 1815, პარიზი) — ფრანგი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი, ელხინგენის ჰერცოგი და მოსკოვის თავადი.

## ბიოგრაფია 
მიშელ ნეი (დაბ. მიხაელ ნაი, გერმ.: Michael Ney) დაიბადა ღარიბი ნალების მჭედლის ოჯახში, ქალაქ ზაარლუიში, ბიერშტრასე 13-ში, რომელიც იმ დროს საფრანგეთის მიერ იყო დაპყრობილი. 1788 წელს იგი საფრანგეთის არმიის ჰუსარების პოლკში ჩაეწერა. რევოლუციის დროს უნტეროფიცერი იყო. 1796 წელს იგი უკვე ბრიგადის გენერალი გახდა, 3 წელიწადში კი დივიზიის გენერალის ჩინი უბოძეს. 1804 წელს ნაპოლეონმა მას საფრანგეთის მარშლის წოდება მიანიჭა. 1808 წლიდან მის ტიტულატურას ამშვენებს ელხინგენის ჰერცოგის წოდება. ნაპოლეონმა 1812 წელს მას მოსკოვის თავადის ჩინიც უბოძა.

1814 წელს ნეი საიმპერატორო გვარდიის სარდლად დაინიშნა. ნაპოლეონის ტახტიდან გადადგომის შემდეგ იგი ბურბონების სამსახურში ჩადგა, მაგრამ ბონაპარტის ელბადან დაბრუნების და 100 დღიანი მმართველობის დროს ისევ ამ უკანასკნელის მხარე დაიჭირა. ვატერლოოსთან ბრძოლაში იგი შეშლილივით იბრძოდა (ნეის 5 ცხენი მოუკლეს და ბოლოს ქვეითად მიდიოდა შეტევაზე) და ცდილობდა მოახლოებული დამარცხება როგორმე თავიდან აეცილებინა. ნაპოლეონის ხელმეორედ ტახტიდან გადადგომის შემდეგ მან უარი განაცხადა საფრანგეთის დატოვებაზე და 1815 წლის 3 აგვისტოს დაპატიმრებულ იქნა. მიშელ ნეის ბურბონებმა ბრალი სამშობლოს ღალატში დასდეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. 1815 წლის 7 დეკემბერს იგი ლუქსემბურგის ბაღში დახვრიტეს. ცეცხლის გახსნის ბრძანება მან თვითონ გასცა.

ნეიმ, როგორც მთავარსარდალმა განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1812 წელს ნაპოლეონის რუსეთზე ლაშქრობის დროს, როცა იგი საფრანგეთის არმიის არიერგარდს ხელმძღვანელობდა და ბრწყინვალედ იცავდა „დიდ არმიის“ უკანდახევისას. მის მამაცობაზე უამრავი ლეგენდაა შემორჩენილი, ერთ-ერთი მათგანი მოგვითხრობს, რომ ის ერთადერთი გადაურჩა კაზაკების არიერგარდზე თავდასხმას და სრულიად გაყინულმა და ძალაგამოცლილმა თავი პრუსიულ გუმბინოში განლაგებულ ბანაკში ოფიცერთა სასადილოს შეაფარა. ოფიცრებმა ნეი ვერ იცნეს და სასადილოდან გამოგდება დაუპირეს, რაზეც მან უპასუხა: „ბრავო ბატონებო, ნუთუ ვერა მცნობთ? მე ვარ დიდი არმიის არიერგარდი - მე ვარ მიშელ ნეი“. 

ნაპოლეონი მას „მამაცთა შორის მამაცს“ (ფრანგ.: le brave des braves) ეძახდა.

## ლიტერატურა 
*Atteridge, A.H. *Marshal Ney: The Bravest of the Brave*. Pen & Sword, 2005.
*Chandler, David (editor). ''Napoleon's Marshals.* London: Macmillan Publishing Company, 1987. ISBN 0-297-79124-9
*Chandler, David. *Dictionary of the Napoleonic wars*. Wordsworth editions, 1999.
*Gates, D. *The Napoleonic Wars, 1803–1815*. Pimlico, 2003.
*Horricks, Raymond *Marshal Ney, The Romance And The Real* (ISBN 0882546554)
*Kurtz, Harold *The Trial of Marshal Ney: His Last Years and Death* New York: Alfred A. Knopf, 1957.
*Markham, J. D. *Napoleon’s Road to Glory: Triumphs, Defeats, and Immortality*. Brassey’s, 2003.
*Roberts, A. *Waterloo, June 18, 1815: The Battle for Modern Eur*ope. Happer-Collins Pub., 2005.
*Tsouras, P.G. *The book of Military Quotations''. Zenith Press, 2005.
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1815
ანდრე მასენა

**ანდრე მასენა** ( დ. 6 მაისი, 1756, ნიცა — გ. 4 აპრილი, 1817) — ფრანგი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი, რივოლის ჰერცოგი და ესლინგის თავადი.

## ბიოგრაფია 
მასენა ღარიბ ოჯახში დაიბადა და ადრეულ ასაკში დაობლდა. ბავშვობაში იგი გემზე იუნგა იყო. 1775 წელს სამხედრო სამსახურში შევიდა. 1793 წელს იგი საფრანგეთის რევოლუციური არმიის გენერალი გახდა. მან თავი გამოიჩინა ნაპოლეონის იტალიური ლაშქრობის დროს რივოლისთან ბრძოლაში 1797 წელს, რისთვისაც მოგვიანებით ნაპოლეონმა მას ჰერცოგის ტიტული უბოძა ; არმიამ „დიდების ნებიერა“ (ფრანგ.: „L’enfant chéri de la gloire“) შეარქვა. 1799 წელს დირექტორიატმა იგი „შვეიცარიის არმიის“ მთავარსარდლად დანიშნა, რომელსაც მოკავშირეთა არმიების საფრანგეთზე შეტევა უნდა შეეჩერებინა. მასენამ ლეგენდად ქცეულ გამარჯვებას მიაღწია ციურიხთან ბრძოლაში.

1804 წლის 19 მაისს ნაპოლეონმა 17 სხვა გენერალთან ერთად ანდრე მასენას საფრანგეთის მარშლის წოდება მიანიჭა. მესამე კოალიციურ ომში მასენა 1805 წლის 30 აგვისტოს "იტალიის არმიის" მთავარსარდლად დაინიშნა. მისი ბრწყინვალე მხედარმთავრული ნიჭის წყალობით ფრანგებმა რამდენიმეჯერ დაამარცხეს რიცხბორივად მეტი ავსტრიელთა ჯარები.

1806 წელს მასენას დაევალა ნეაპოლის სამეფოს დაპყრობა, რომლის მეფეც მოგვიანებით ნაპოლეონის ძმა ჟოზეფი გახდა. 1807 წელს მან წარმატებულად ილაშქრა პოლონეთში. ბრძოლებს შორის ერთ-ერთი პაუზის დროს მარშალ ბერთიესთან ერთად ნადირობის დროს დროს მას თოფში დენთი აუფეთქდა და ცალის თვალი დაკარგა.

1809 წელს მასენამ თავი გამოიჩინა ასპერნ/ესლინგის ბრძოლაში, რისთვისაც ნაპოლეონისაგან „ესლინგის თავადის“ ტიტული მიიღო. იმავე 1809 წელს ვაგრამთან ბრძოლაში მან ერთ-ერთი მთავარი როლი ითამაშა, დაჭრილი და სამხედრო ორთვალაზე დაწოლილი ხელმძღვანელობდა თავის არმიას და მიუხედავ ჭრილობისა ცხენზე ამხედრებულმა პირარად უხელმძღვანელა კავალერიის გადამწყვეტ შეტევას. 1810 წელს იგი „ესპანეთის არმიის“ მხედართმთავრად დაინიშნა და წარმატებით ებრძოდა ინგლისელებს, რომლებიც აიძულა დაეხიათ პორტუგალიის საზღვრამდე. მარშალ ნეისთან უთანხმოების გამო, რომელსაც არ სურდა დამორჩილებოდა მის ბრძანებებს მასენამ თავისი არმია უკან დახია, რის გამოც ნაპოლეონთან ურთიერთობა გაუფუჭდა. 1812–1813 წლების ბრძოლებში მას დიდი სამხედრო სენაერთებისათვის აღარ უხელმძღვანელებია. ნაპოლეონის 100 დღიანი მმართველობის დროს იგი თავშეკავებულად იქცეოდა და პოლიტიკურ არენაზე არ გამოსულა.

ნაპოლეონის ტახტიდან ხელმეორედ გადადგომის შემდეგ მასენა პარიზის ნაციონალურ გვარდიას მეთაურობდა, თუმცა სულ მალე სრულიად ჩამოშორდა პოლიტიკურ სცენას. მიუხედავად პორტუგალიის ლაშქრობის დროს წარმოშობილი მტრობისა, მან უარი განაცხადა მარშალ ნეის წინააღმდეგ გამართული სამხედრო ტრიბუნალის წევრობაზე.

## ლიტერატურა 
* Chandler, David (editor). ''Napoleon's Marshals.* London: Macmillan Publishing Company, 1987. ISBN 0-297-79124-9
* Chandler, David. *The Campaigns of Napoleon.* New York: Macmillan, 1966.
* Smith, Digby. *The Napoleonic Wars Data Book.* London: Greenhill, 1998. ISBN 1-85367-276-9

## რესურსები ინტერნეტში 
* Heraldry.prg - Napoleonic heraldry
* *André Masséna, Prince D'Essling, in the Age of Revolution (1789-1815)'' by Donald D. Horward for the "Journal of the International Napoleonic Society"
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1756
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1817
პითაგორა

**პითაგორა** (; დ. ~ძვ. წ. 580 — ძვ. წ. 500) — ძველი ბერძენი, იონიელი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი, მისტიური რელიგიური და სამეცნიერო საზოგადოების სახ. „პითაგორელები“ დამფუძნებელი, ყველაზე უკეთ ცნობილია „პითაგორას თეორემით“, რომელიც მის სახელს ატარებს.

ცნობილია როგორც „რიცხვთა მამა“, პითაგორას მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ფილოსოფიურსა და რელიგიურ სწავლებაში ძვ.წ. VI საუკუნეში. მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა ლეგენდებისა და გაურკვევლობის ბურუსითაა მოცული და ამგვარად რთულია დარწმუნებით მასზე ზუსტი ინფორმაციის მოყვანა. პითაგორასა და მის მოწაფეებს სწამდათ, რომ ყველაფერი დაკავშირებულია მათემატიკასთან და ასევე მიიჩნევდნენ, რომ ყველაფრის წინასწარ განჭვრეტა შესაძლებელია ციკლთა რითმულობის განსაზღვრით.

## ბიოგრაფია 
პითაგორა დაიბადა სამოსში. მისი დაბადების ზუსტი თარიღი და ადგილი უცნობია. მამამისი მნესარხი მოხსენიებულია, როგორც სამოსში მცხოვრები, მაგრამ ბევრი ვერსია მიუთითებს, რომ პითაგორა დაიბადა ფინიკიაში ან სიდონში. ითვლება, რომ მნესარხი არის ფინიკიელი, რომელმაც მიიღო სამოსის მოქალაქეობა, ან პირიქით -  ბერძენ ვაჭრად, რომელიც ცოლ პიფაიდასთან ერთად გადავიდა ფინიკიაში, სადაც გახდა მამა. სახელი მან მიიღო მის შემდეგ, რაც დელფიის წინასწარმეტყველმა პითეამ იწინასწარმეტყველა მისი დაბადება (პითაგორა პირდაპირი თარგმანით ნიშნავს „ის ვისზეც იწინასწარმეტყველა პითეამ“)

ასევე არსებობს ნაკლებად ცნობილი, პითაგორას დაბადების სამი ვერსია: ის არის ტირელი (ანუ ეტრუსკი) ან ქალაქ ფლიუნტა და მეტაპონტას მაცხოვრებელი. ასევე არსებობდა ძველი მწერლების ვერსია, რომლებიც ამბობდნენ, რომ პითაგორა იყო ღმერთ აპოლონის შვილი.

ყველა ეს ვერსია ჩვენამდე მოვიდა მწერლებიდან, რომლებიც ცხოვრობდნენ პითაგორას სიკვდილიდან 600-700 წლის შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მწერლების უმეტესობა ეყრდნობა უფრო ძველი მწერლების ვერსიებს, პითაგორას თანამედროვეებზე ინფორმაცია არ არის.

## შრომები 
პითაგორას დიდი წვლილი მიუძღვის მათემატიკის და ასევე მუსიკის განვითარებაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*პითაგორა და პითაგორელები 

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის ბერძნები
კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები