ბილ შენკლი

**უილიამ შენკლი** (დ. 2 სექტემბერი, 1913 — გ. 29 სექტემბერი, 1981) — შოტლანდიელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, ცნობილი გახდა ლივერპულის მწვრთნელობის პერიოდში. შენკლის დროს ლივერპული აღზევდა ინგლისის უმაღლეს დივიზიონში, სამჯერ მოიგო ინგლისის ჩემპიონატი და ერთხელ უეფა-ს თასი. 1974 წელს გადადგომის შემდეგ კლუბში შენკლის მემკვიდრეები ბობ პეისლი და ჯო ფაგანი მივიდნენ, მომდევნო დეკადაში მერსისაიდული კლუბი ოთხჯერ გახდა ჩემპიონთა თასის გამარჯვებული და შვიდჯერ ლიგის ტიტულის მფლობელი. შენკლი იყო კლუბის ქარიზამტული ლიდერი, საიმიჯო სახე, მის პერიოდში კლუბის ცხოვრებაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიენიჭა ფანების ფაქტორს. 

შენკლი შოტლანდიის პატარა სოფლიდან მოდის, მისი ოთხი ძმა ასევე პროფესიონალი ფეხბურთელები იყვნენ. თამაშობდა მარჯვენა ნახევარმცველად, თორმეტჯერ ითამაშა შოტლანდიის ნაკრებში. ფეხბურთელობა დაიწყო კარლაილ იუნაიტედში, კარიერის უმეტესი წლები გაატარა პრესტონ ნორტ ენდში, სადაც 1938 წელს მოიგო ინგლისის თასი. მეორე მსოფლიო ომში სამეფო სამხედრო-საჰაერო ძალებში გაიწვიეს. 1949 წელს შენკლიმ დაიწყო სამწვრთნელო კარიერა კარლაილ იუნაიტედში, შემდგომ წვრთნიდა გრიმსბი თაუნს, ვორკინგტონს და ჰადერსფილდ თაუნს, 1959 წლის დეკემბერში კი ლივერპულის მთავარი მწვრთნელი გახდა.

ლივერპული მეორე დივიზიონში იყო დაქვეითებული, შენკლი შეუდგა კლუბში არსებული სავალალო მდგომარეობის გამოსწორებას, რათა ლივერპული დაბრუნებოდა ინგლისურ და ევროპულ ფეხბურთს. მისი ხელმძღვანელობით 1962 წელს ლივერპული გახდა მეორე დივიზიონის გამარჯვებული და აღზევდა ინგლისი უმაღლეს ლიგაში, შემდგომ იყო სამჯერ პირველ დივიზონში გამარჯვება, ორი ინგლისის ასოციაციის თასი, ოთხი ინგლისის საფეხბურთო სუპერთასი და ერთი ევროპის თასი. შენკლის პერიოდში შეიცვალა ოფიაციალური ფორმა, ფეხბურთელები მთლიანად წითელ ფერში შემოსილები გამოდიოდნენ, კლუბის ჰიმნი გახდა "You'll Never Walk Alone". შენკლი გადადგა 1974 ინგლისის თასის მოგებიდან რამდენიმე კვირაში, ის კლუბს წვრთნიდა 15 წლის განმავლობაში. კლუბის დატოვებიდან შვიდი წლის შემდეგ გარდაიცვალა 68 წლის ასაკში. შენკლი მიიჩნევა ერთ-ერთ საუკეთესო მწვრთნელად, ის 2002 წელს შეიყვანეს ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზში, 2004 წელს შოტლანდიური ფეხბურთის დიდების დარბაზში. 

## ადრეული წლები 
მინი|შენკლის მემორიალი (მარჯვნივ) გლენბუკში
ბილ შენკლი დაიბადი შოტლანდიის პატარა ქვანახშირის მომპოვებელ სოფელ გლენბუკში, აირშირი. 1913 წელს სოფელში 700 კაცი ცხოვრობდა. ადგილობრივი მოსახლეობა ძირითადად მიდიოდა ქვანახშირის მომპოვებელ სხვა დიდ ქალაქებში. დროთა განმავლობაში მოსახლეობა დაიცალა, 1976 წელს გლენბრუკში იმოგზაურა ჯონ რობერტსმა, რათა შენკლიზე წიგნი დაეწერა. აქ მხოლოდ 12 სახლი იყო დარჩენილი, მათგან ერთი შენკლის და ელისაბედს ეკუთნოდა ბილი მეცხრე ბავშვი იყო და ყველაზე პატარა ბიჭი. მიუხედავად იმისა, რომ მას საფეხბურთო სამყაროში ყველა ბილს ეძახდა, დაბადების სახელი უილიამი იყო, და ოჯახშიც ყველა ასე მოიხსენიებდა. მამა ფოსტალიონი და კოსტუმების მკერავი იყო, ოჯახში სხვა წევრებისგან განსხვავებით მას ფეხბურთთან არ ჰქონია შეხება.

ყველა ძმა პროფესიონალი ფეხბურთელი გახდა. ჯიმი (1902–1972), სხვადასხვა კლუბში თამაშობდა, მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო შეფილდ იუნაიტედი და საუთენდ იუნაიტედი; ჯონი (1903–1960), პორტსმუთი და ლუთონ თაუნი; და ბობი (1910–1982), ალოა ატლეტიკი და ფალკირკი. ბობი წარამტებული მწვრთნელი გახდა, მისი ხელმძღვანელობით დანდი 1962 წელს შოტლანდიის ჩემპიონობა იზეიმა და შემდგომ სეზონში ევროპის თასის ნახევარფინალში გავიდა. იხსენებდა, რომ მეგობრებთან ერთად ხშრად მეზობელი ფერმებიდან სხვადასხვა პროდუქტებს იპარავდნენ. შენკლი აღიარებდა რომ ეს არასწორი საქციელი იყო, თუმცა მძიმე ყოფის გამო უწევდათ მსგავსი ნაბიჯის გადადგმა და შემდგომ მან და მისმა მეგობრებმა დაშვებული შეცდომებისგან ბევრი რამ ისწავლეს. ხუთიდან 14 წლამდე სკოლაში დადიოდა. სახლშიც და სკოლაშიც მკაცრი დისციპლინა იყო, რამაც მისი ხასიათი ჩამოაყალიბა. მისი საყვარელი საგანი იყო გეოგრაფია, აგრეთვე უყვარდა სკოლის სტადიონზე ფეხბურთის თამაში, თუმცა სკოლას თვისი ფეხბურთის გუნდი არ ჰყავდა.

1928 წელს სკოლის დამთავრების შემდგომ ბილი ძმასთან ერთად მაღაროში დასაქმდა, სადაც ორი წელი იმუშავა. მაღარო დაიხურო და ბილი უმუშევარი დარჩა. ავტობიოგრაფიაში დეტალურად იხსენებდა რა მძიმე დღეების გავლა უწევდა მაღაროში მუშაობისას. ყველაზე დიდი პრობლემა კი სიბინძურე იყო, მიუხედავად იმისა, რომ ყოველი სამუშაო დღის შემდეგ ბანაობდა, მაღაროელისთვის სიბინძურე ცხოვრების ნაწილი იყო.

შენკლის ფეხბურთის თამაშისთვის თავი არ დაუნებებია და ზოგჯერ გლაზგოში მიემგზავრებოდა სელტიკის და რეინჯერსის თამაშის საყურებლად, თუმცა გლაზგოური კლუბების დაპირისპირებისადმი გულგრილი რჩებოდა და თავს არცერთ მათგანს არ მიაკუთვნებდა. შენკლი უმუშევრი რამდენიმე თვე იყო და მალევე კარლაილ იუნაიტედს შეუერთდა. ავტობიოგრაფიაში ამბობდა, რომ საფეხბურთო მომავალში დარწმუნებული იყო და მაღაროში მუშაობა მხოლოდ დროის მოკვლა იყო. მას სჯეროდა რომ პროფესიონალი ფეხბურთელი აუცილებლად გახდებოდა და ეს მხოლოდ დროის საკითხი იყო.

შენკლის ადგილობრივ სოფლის გუნდ გლენბუკ ჩერიპიკერსი არ უთამაშია. საფეხბურთო კარიერის განმავლობაში მას შოტლანდიურ კლუბში მხოლოდ ერთხელ მოუწია მცირე ხნით ყოფნა, 18 წლის შემდეგ 1931–32 სეზონში შენკლიმ ითამაშა კრონბერი ეგლინკტონში, გნებუკიდან 12 მილის მოშორებით და ამ გზას ველოსიპედით გადიოდა. შენკლის მუშაობამ შედეგი მომდევნო წელს გამოიღო, 1949–50 სეზონში კლუბი მეცრე ადგილზე გავიდა, 1950–51 სეზონში მესამეზე  და რამდენიმე ქულა დააკლდა დაწინაურებამდე.

ახალბედა მწვრთნელი ფსქიოლოგიურ ხერხებს მიმართავდა, რათა ფეხბურთელების მოტივაცია აემაღლებინა. ერთი თამაშის წინ მეტოქე გუნდზე თქვა, რომ მათ დიდი გზა გამოიარეს, დაღლილები არიან და მატჩისთვის შესაბამის ფორმაში არ არიან. ის ადგილობრივ მოსახლეობას მოუწოდებდა კლუბის მხარდამჭერები აქტიურად გამხდარიყვნენ. შენკლის კლუბის ფორმა არ მოსწონდა და ის დაწვა, როდესაც ლინკოლნ სიტისთან მიეგზავრებოდნენ სათამაშოდ დანკასტერში დაინახა სპორტული მაღაზია, სადაც გაჩერდა და სრული ეკიპირება თავიდან შეიძინა.

1950–51 სეზონში ბილეთები სრულად გაიყიდა, რაც კლუბის ისტორიაში არასდროს მომხდარა. კარლაილი ახლოს იყო დაწინაურებასთან, ასოციაციის თასზე კი არსენალთან ჰაიბერიზე ფრე ითამაშა, განმეორებით შეხვედრაში კი 4-1 დამარცხდა. კლუბის დირექციისგან პირობა იყო დადებული თუ ლიგაზე სამეულში მოხვდებოდნენ ისინი ფეხბურთლებს პრემიერს დაურიგებდნენ, თუმცა მათ სიტყვა არ შეასრულეს. შენკლიმ სეზონის ბოლოს თანამდებობა დატოვა, შემოთავაზება გრიმსბი თაუნისგან მიიღო. შენკლიმ კარლაილ იუნაიტედში 95 მატჩი ჩაატარა, სადაც ლიგაზე რეკორდული 42 მოგება და 22 ფრე დააფიქსირა. 1951 წლის ივნისში შენკლი გრიმსბი თაუნში გადავიდა. ავტობიოგრაფიაში ამბობდა, რომ გრიმსბის უფრო მეტი პოტენციალი ჰქონდა ვიდრე კარლაილს. ბოლო წლებში გრიმბსი რამდენჯერმე დაქვეითდა, საბოლოოდ კლუბმა პირველი დივიზიონიდან მესამეში ამოყო თავი, ფინანსური პრობლემების გამო ხელმძღვანელობამ მნიშვნელოვანი ფეხბურთელები გაყიდა. მიუხედავად მძიმე ვითარებისა, შენკლის სჯეროდა, რომ კლუბში კვლავ იყვნენ მოთამაშეები, რომლებთან ერთადაც მუშაობას შეძლებდა, სეზონის ბოლოს კი სატრანსფერო ბაზარზე რამდენიმე ფეხბურთელს დაიმატებდა იაფად. 

შენკლიმ დანერგა ხუთკაციანი ფეხბუთის სისტემა და ვარჯიში ტარდებოდა ისე თითქოს ლიგის მატჩი ყოფილიყოს. თითოეული თამაში ერთი საათი გრძელდებოდა. დაიხვეწა გრძელი პასები და კონტრშეტები, აგრეთვე საჯარიმო ჩაწოდებები. 1953–54 წელს საბჭომ თანხები აღარ გამოყო ახალი ფეხბურთელებისთვის, შენკლი იმედგაცრუებული დარჩა. ძირითადი შემადგენლობისადმი ერთგულების გამო მან სარეზერვო გუნდიდან ფეხბურთელების დაწინაურებისგან თავი შეიკავა (მსგავსი შეცდომა შემდგომ ლივერპულშიც დაუშვა). 1954 წლის იანვარში შენკლიმ კლუბი დატოვა, მიზეზადი კი საბჭოს უმოტივაციობა დაასახელა. ავტობიოგრაფიაში შენკლი ამბობდა, რომ გრიმსბიში თავს როგორც სახლში ისე გრძნობდა. ვორკინგტონიდან შემოთავაზების მიღებით კმაყოფილი დარჩა, რადგან შოტლანდიასთან ახლოს იქნებოდა. 1953–54 სეზონში ვორკინგტონმა ლიგაზე მეოცე ადგილი აიღო, მომდევნო წელს კი მერვე. სტადიონზე მაყურებელთა რაოდენობა გაიზარდა და მერყეობდა 6,000-დან 8,000-მდე. მას არაერთხეულ მოუწია დაპირისპირება გამგეობის წევრებთან, რომელთა უმრავლესობა რაგბის ლობისტები იყვნენ და ფეხბურთისადმი დიდი ინტერესი არ გააჩნდათ.

1955 წლის 15 ნოემბერს შენკლიმ ვორკინგტონი დატოვა და ჰადერსფილდ თაუნში წავიდა. ამ პერიოდში ჩაატარა 85 მატჩი, სადაც 35 მოიგო და 27 წააგო. შენკლის პერიოდში ჰადერსფილდი უმაღლეს დივიზიონში ვერ დაბრუნდა, 1956–57 სეზონი დასრულდა მე-12 ადგილზე, 1957–58 მეცხრეზე და 1958–59 მეთოთხმეტეზე.

შენკლის ჰადერსფილდის გამორჩეული ფეხბურთელები იყვნენ კენ ტეილორი, კრიკეტის მოთამაშე და თავდამსხმელი ლეს მასი და კაპიტნი ბილ მაკარი. 1957 წლის 21 დეკემბერს ჰადერსფილდი ჩარლტონ ატლეტიკთან 7–6 დამარცხდა, ოპონენტმა მატჩის უმეტესი დრო ათი ფეხბურთელით გაატარა, 27-ე წუთზე ჰადერზფილდი 5–1 იგებდა, თუმცა საბოლოოდ მაინც დამარცხდა. შენკლიმ ამ მატჩს ყველაზე საოცარი თამაში უწოდა რაც კი ენახა. გამორჩეული თამაში იყო ათკაციანი ჰადერსფილდის მიერ ლივერპულის დამარცხება 5–0, შენკლიმ თქვა, რომ ლივერპულის წარმომადგენლებმა ისე დატოვეს სტადიონი თითქოს დაკრძალვაზე იმყოფებოდნენო.

კლუბის ხელმძღვანელობას ძირითადი ფეხბურთელების გაყიდვა სურდა, შემცვლელების მოყვანას კი არ აპირებდნენ, რამაც შენკლი განარისხა. 1959 წლის ნოემბერში შემოთავაზება ლივერპულისგან მიიღო. შენკლი იხსენებს მის პირველ კონტაქტს ლივერპულის დირექტორ ტომ უილიამსთან, მან ჰკითხა მზად იყო თუ არა ქვეყნის საუკეთესო გუნდი გაეწვრთნა, რაზეც შენკლიმ მიუგო "რატომ, მეთ ბასბი წავიდა?" შენკლიმ დაინახა ლივერპულის დიდი პოტენციალი, მერსისაიდული კლუბი ჰადერსფილდის მსგავსად მეორე დივიზიონში იმყოფებოდა. შენკლი დათანხმდა შემოთავაზებას და 1959 წლის 1 დეკემბერს კარიერა ლივერპულში გააგრძელა. ჰადერსფილდში ჩატარებული 129 მატჩიდან 49 იყო მოგება და 47 ფრე. 

შენკლის სამწვრთნელო შტაბში თავი მოიყარა იმ ხალხმა, რომლებსაც ბოლომდე ჰქონდათ გააზრებული მისი იდეები, ესენი იყვნენ: ბობ პეისლი, ჯო ფაგანი და რობერტ ბენეტი. პეისლის გავლენა ლივერპულზე უდიდესი იყო, შენკლის ბიოგრაფის სტეფან კელის აზრით შენკლი იყო დიდი მოტივატორი, პეიზლი კი ტაქტიკოსი. ტაქტიკური ანალიზისთვის და სამოქმედო გეგმებისთვის შეიქმნა სპეციალური ოთახი, რომელსაც ბუთრუმი ეწოდა სამწვრთნელო შტაბის ჩამოყალიბების პარალელურად სამუშაო იყო ფეხბურთელებზე.

შენკლი უკმაყოფილო იყო ლივერპულის შემადგენლობით, მან 24 ფეხბურთელი ტრანსფერზე დააყენა და ყველა მაათგანმა წლის ბოლოს კლუბი დატოვა. შოტლანდიელმა ზუსტად იცოდა რა უნდა გაკეთებულიყო მომავალი წარმატებისთვის და რომელი ფეხბურთელები შედიოდნენ მის გეგმებში.

გუნდი და მისი ინფრასტრუქტურა მეტად მძიმე მდგომარეობაში იმყოფებოდა. „ენფილდის“ შენობებში წყალი არ მოდიოდა, „მელვუდის“ სავარჯიშო ბაზის ბალახი კი ქუჩის სტადიონისას ჰგავდა, სადაც მხოლოდ ერთი მოძველებული კრიკეტის პავილიონი ფუნქციონირებდა. მინდვრის საფარი იმდენად მძიმე მდომარეობაში იყო, რომ დაბომბილის შთაბეჭდილებას ტოვებდა. შენკილიმ შეიმუშავა განვითარების პროგრამა, რომელიც პირველ რიგში ინფრასტრუქტურის მოწესრიგებით უნდა დაწყებულიყო. გამძლეობის და ბუთის კონტროლის ერთგვარი თამაში იყო ე.წ "ოფლის ყუთი", რაც მდგომარეობდა შემდეგში, ხის ძელებისგან კეთდებოდა კედლები ფეხბურთელს კედლიდან კედელზე უნდა გადაეტანა ბურთი ისე რომ არ დაეგდო და ასე რამდენიმეჯერე. ვარჯიშის დასრულებამდე სანამ ფეხბურთელი აბაზანს მიიღებდა და ისაუზმებდა აუცილებელი იყო ე.წ გაცივების ვარჯიშების ჩატარება, ყოველივე ეს ორგანიზმს საშუალებას აძლევდა ნელ-ნელა გადასულიყო დასვენების მდგომარეობაში. შენკლის პროგრამაში არცერთი დეტალი არ იყო უყურადღებოდა დარჩენილი.

ლივერპულის აღსადგენად საჭირო იყო ახალი ფეხბურთელების შეძენა, ავტობიოგრაფიაში იხსენებს თუ რამდენი ბრძოლა მოუწია კლუბის წარმომადგენლობასთან, რათა მათ სრულად გაეაზრებინათ პოტენციალი და თანხები დაეხარჯათ ახალ ფეხბურთელებზე. შენკლიმ ლითლვუდის აუზების ორგანიზაციაში მოკავშირე იპოვა ერიკ სოიერის სახით, მწვრთნელად დანიშვნიდან მალევე სოიერსი შეუერთდა ლივერპულს საბჭოს და სრულად გაიაზრა მისი შეხედულებები. 1961 წელს შენკლიმ მოითხოვა შოტლანდიიდან ორი ფეხბურთელის დამატება, რაზეც საბჭოს პასუხი იყო, რომ ამ ეტაპზე მათ არ შეეძლოთ ფეხბურთელების ყიდვა, სოიერის პასუხი იყო "ჩვენ არ შეგვიძლია რომ არ ვიყიდოთ ისინი".

ლივერპულმა ორი შოტლანდიელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი რონ იეტსი და ცენტრალური თავდამსხმელი იან სტ ჯონი შეიძინა დანდი იუნაიტედიდან და მოტერუელიდან. სოიერის გარეშე ეს ტრანსფერები ვერ განხორციელდებოდა, შენკლიმ საბჭოს განუცხადა თუ ისინი ვერ გაამართლებდნენ მზად იქნებოდა თანამდებობა დაეტოვებინა. ლივერპულის ახალგაზრდული გუნდიდან ძირითად შემადგენლობაში გადმოვიდა მეკარე ტომი ლოურენსი, ცენტრალური ხაზის გასაძლიერებლად პრესტონიდან დაიმატეს გორდონ მილი. ძირითადის სხვა ფეხბურთელები იყვნენ  ჯიმი მელია, რონი მორანი, ალან აკურტი და ინგლისის ნაკრების წევრები გარი ბირნი და როჯერტ ჰანტი. შენკლიმ მასზე თქვა: "ღმერთო მას თამაში შესძლებია!" 1959–60 და 1960–61 სეზონში ლივერპული მეორე დივიზიონში მესამე ადგილზე გავიდა (მხოლოდ პირველ ორს შეეძლო დაწინაურება); მომდევნო 1961–62 სეზონში მეორე დივიზიონის მოგების შემდეგ კლუბი უმაღლეს დივიზიონში აღზევდა, ამ სეზონში ჰანტმა 41 გოლი გაიტანა. შენკლის მძიმე შრომის პირველი შედეგი 1963–64 სეზონში დადგა, ლივერპული ინგლისის ჩემპიონი მეექვსედ გახდა, სეზონის ბოლო თამაში ენფილდზე არსენალთან 5–0 გამარჯვებით დასრულდა. როჯერტ ჰანტის აზრით, ლივერპული შენკლის პერიოდში ქვეყანაში საუკეთესო გუნდი იყო. 1964 წელს ჯიმი მელია წავიდა ვულვერჰემპტონ უონდერერსში; ტრანსფერიდან აღებული თანხით (£40,000) კლუბმა შეიძინა არსენალის ფეხბურთელი გეოფ სტრონგი. ლივერპული სატრანსფერო ბაზარზე 1967 წლამდე აღარ გამოჩენილა.

#### 1964 - 1970 
კლუბში მისვლისას შენკლის ერთ-ერთი მთავარი გამოწვევა ინგლისის თასის მოგება იყო, იეტსისი და სტ ჯონის დამატებისას ლივერპულის საბჭოსთან საუბრისას შენკლიმ თქვა, რომ სწორედ ამ ფეხბურთელებთან ერთად შეძლებდა გამარჯვებას. 

ლივერპულის დებიუტი ევროპულ ტურნირებზე შედგა 1964–65 წლის ევროპის თასზე, სადაც ნახევარ-ფინალამდე მიაღწიეს. განმეორებით თამაშში ლივერპულმა ანდერლეხტი გამოაგდო. სწორედ აქ შენკლიმ ცვლილებები შეიტანა ლივერპულის ფორმაში. აქამდე ფეხბურთელებს ეცვათ წითელი მაისური, თეთრი შორტი და თეთრი წინდები, შენკის და იან სტ ჯონის იდეა იყო ფორმა სრულად წითელი ყოფილიყო, რაც ფეხბურთელებს უფრო მაღლებად წარმოაჩენდა, თავდაპირველად ასე გამოდიოდნენ მხოლოდ ევროპულ თამაშებში, მალე კი სრულად წითელი ფერი ტრადიციულ ეკიპირებად იქცა.  ინგლისის თასის მოგებიდან სამ დღეში ლივერპულმა ენფილდზე ინტერი მილანი მიიღო და 3–1 გაიმარჯვა. განმეორებითი მატჩი შედგა სან სიროზე, შენკლიმ ამ თამაშს "ნამდვილი ომი" უწოდა, რომელშიც ლივერპული 3–0 დამარცხდა, ორი მატჩის ჯამში 4–3 იყო, იტალიელების სასარგებლოდ. შენკლიმ ინტერის გამარჯვებას უსამართლო უწოდა. კელის აზრით, ორი სადავო გოლი ლეგიტიმურად იყო ჩათვლილი. შენკილიმ აღნიშნა, რომ მათი მარცხის შემდეგ ინტერის ფანები გაგიჟებულები იყვნენ სიხარულით, რაც მხოლოდ იმას ამტკიცებდა, რომ ლივერპული სწორად ვითარდებოდა და მაღალ სტანდარტებს აყენებდა. შენკლის ტაქტიკა პირველად იუვენტუსთან გამოიყენეს გასვლაზე. ამ მატჩში პირველი გოლი იტალიელებმა 81-ე წუთზე გაიტანეს, შენკლიმ ფეხბურთელებს მოუწოდა რომ თავდაცვაზე გადასულიყვნენ და სხვაობა მინიმალური დარჩენილიყო. მეორე თამაში ენფილზე 2–0 დასრულდა, ორი მატჩის ჯამში 2–1 იყო და ლივერპული შემდეგ ეტაპზე გადავიდა. ორი მატჩის ჯამში ანგარიში იყო 7–3, აქედან პირველი თამაში ამსტერდამში ლივერპულმა 5–1 წააგო. მიიჩნევენ, რომ შენკლიმ ახალი გუნდის ფორმირება დააგვიანა და ეს იყო ის მომენტი როცა ხელახალი მშენებლობა უნდა დაეწყო. შენკლიმ განახორციელა ორი ძვირიანი ტრანსფერი, რომლებმაც ვერ გაამართლა. 1967 წელს ჩელსიდან დამატებულმა ტონი ჰათლიმ (£96,000), ერთი წლის შემდეგ ფეხბურთელობა ქოვენთრი სიტიში გააგრძელა. 1968 წლის სექტემბერში £100,000 გადაიხადეს ვულვერჰემპტონის თავდამსხმელ ალუნ ევანზში, ის იყო პირველი 100,000 ფუნტად ნაყიდი თინეიჯერი. ევანზის ლივერპულური კარიერა ვერ შედგა, საბოლოოდ მწვრთნელი იძულებული გახდა ასტონ ვილასთვის მიეყიდა.

1960-იან წლებში გაკეთებული ტრანსფერებიდან მხოლოდ ემლინ ჰაგინსმა გაამართლა, სწორედ მისი კაპიტნობის დროს გახდა ლივერპული პირველად ევროპის თასის გამარჯვებული. გუნდის ძირითადი შემადგენლობა 1969–70 სეზონამდე არ შეცვლილა, ამ წელს ლივერპულმა მეხუთე ადგილი დაიკავა და მნიშვნელოვნად ჩამორჩა თანაქალაქელ და მთავარ მეტოქე ევერტონს.  შენკლისთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევა იყო ევერტონი, მიუხედავად იმისა, რომ პატივს სცემდა მერსისაიდის "ლურჯ მხარეს", ლივერპულს ყოველთვის მათზე მაღლა აყენებდა. სწორედ ამას უკავშირდება შენკლის ხუმრობა "ამ ქალაქში ორი დიდი გუნდია ლივერპული და მისი რეზერვები".

1969–70 ინგლისის თასის მეოთხედფინალში ლივერპულმა ძალიან ცუდი თამაში აჩვენა და მეორე დივიზიონის უოტფორდთან ვიქერიჯ როუდზე 1–0 დამარცხდა. ტომი სმიტის, იან კალაჰარის, კრის ლაულერის და ემლინ ჰაგსის სახით ჩამოყალიბდა ლივერპულის ძირითადი ბირთვი, რომელბმაც შექმნეს 1970-იანი წლების ლივერპულის დომინანტი გუნდი. ამ ტურნირზე ლივერპულმა ორი მატჩის ჯამში 4–1 გამოთიშა მიუნხენის ბაიერნი. იმავე წელს 1965 წლის შემდეგ პირველად ლივერპული გავიდა ასოციაციის თასის ფინალში, ამჯერადაც მეტოქის გამოცდილებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა და ლივეროპული არსენალთან  2–1 დამარცხდა. £35,000 სანაცვლოდ სკანდორპ იუნაიტედიდან გუნდს შეუერთდა კევინ კიგანი, ის შენკლის ახალი გუნდის საკვანძო მოთამაშედ ჩამოყალიბდა, მას იმდენად დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა რომ ავტობიოგრაფაში ცალკე თავიც მიუძღვნა *ბიჭი სახელად კიგანი*. შენკლი მას უწოდებდა "ახალი გუნდის ინსპირაციას".

კიგანის პირველ სეზონში 1971–72 წელს ლივერპულს ლიგაზე მხოლოდ ერთი ქულა დააკლდა გასაჩემპიონებლად. შენკლი ირწმუნებოდა, პრინციპულ მატჩში დერბისთან გასვლაზე მათ პენალტი არ დაუდეს, ასევე უსამართლოდ იქნა განსჯილი არსენალთან მატჩი, სადაც გოლი გაუუქმეს, დაკარგული ქულების გამო კი ჩემპიონი დერბი ქაუნთი გახდა. მიუხედავად იმედგაუცრუებისა შენკლი დარწმუნებული იყო რომ შემდეგი წელი მათთვის წარმატებული იქნებოდა.
ალტ=steps leading down to tunnel, above the tunnel is a sign with This Is Anfield in white letters on a red background, with a crest on it|მინი|სიტყვები “THIS IS ANFIELD“ შენკლის ინიციატივით დამონტაჟდა 1964 წელს, რათა მოწინააღმდეგებს შიში გაჩენოდათ.
შენკი ყოველთვის იყენებდა ფსიქოლოგიურ ხრიკებს ფეხბურთელებში მოტივაციის გასაძლიერებლად, ასევე მოწინააღმდეგეებში შიშის ჩასანერგად. მისი ინიციატივით სტადიონზე შესასვლელი გვირაბის თავზე გამოაკრეს წარწერა "THIS IS ANFIELD" (ეს ენფილდია). ფანების ხმაურის ფონზე წარწერას მოწინააღმდეგე ფეხბურთელებში შიშის განცდა უნდა გამოეწვია. შენკლი ამბობდა რომ ამ სიტყვებს მხოლოდ ერთი დანიშნულება ჰქონდა ”შეახსენოს ჩვენ ბიჭებს თუ სად თამაშობენ და ოპონენტებს თუ ვის წინააღმდეგ უწევთ თამაში”. ბანერის გამოკვირს შემდგომ პირველ მატჩში ლივერპულმა ნიუკასლ იუნაიტედი 5–0 დაამარცხა. 1972 წლის 30 დეკემბერს ლივერპული ენფილდზე კრისტალ პალასთან დამარცხდა, სახლში ლივერპულს ზედიზედ 21 თამაში არ ჰქონდა წაგებული. რაც სახლში წაუგებელი მატჩების რეკორდი იყო ინგლისში, 2020 წლის მარტში ეს მიღწევა გააუმჯობესა იურგენ კლოპმა. ამავე წელს ლივერპულმა მოიგო პირველი ევროპული ტიტული ევროპის თასი. ორმატჩიან ფინალში ლივერპულს შეხვდა ბორუსია მენხენგლადბახი, შენკლის სიტყვებით საუკეთესო კლუბი ევროპაში. პირველი მატჩი ენფილდზე ორჯერ გადაიდო, რადგან ძლიერმა წვიმამ სტადიონი დატბორა. შენკლის გადაწყვეტილი ჰქონდა, რომ არ ათამაშებდა ჯონ ტოკაშს, მაგრამ გლადბახის ტაქტიკის შესწავლის შემდეგ ის ძირითადში ჩასვა. ტოკაშმა ორი საგოლე გადაცემა მიითვალა, საბოლოო ანგარიში 3–0 იყო. მეორე თამაშში გლადბახმა პირველ ტაიმში ორი გოლი გაიატანა, შენკლიმ აღიარა რომ მათ ეს თამაში დათმეს, ორი მატჩის ჯამში 3–2, ლივერპული ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ეს იყო პირველი შემთხვევა ინგლისში, როცა გუნდი ინგლისის ჩემპიონი გახდა და მოიგო ევროპული ტიტულიც.

1973–74 სეზონში ლივერპული ევროპის თასიდან გამოთიშა ბელგრადის ცრვენა ზვეზდამ, შიდა ჩემპიონატში კი ლიდზს ჩამორჩა და მეორე ადგილზე გავიდა. ასოციაციის თასისი მესამე რაუნდში ლივერპულმა დანკასტერ როვერსთან სახლში ფრე ითამაშა, განმეორებითი შეხვედრის მოგების შემდეგ ლივერპულმა ფინალამდე მიაღწია. უებლის სტადიონზე ლივერპულმა ნიუკასლი 3–0  დაამარცხა. ეს შენკლისთვის ლივერპულში მოგებული ბოლო ტიტულია.

## პენსიაზე გასვლა 
შენკლი 60 წლის იყო, როცა ლივერპულმა 1974 წლის ასოციაციის თასი მოიგო, იხსენებდა, რომ სწორედ ამ დღეს გასახდელში შესვლისას იგრძნო რომ დაღლილი იყო. და უკვე ფიქრობდა გადადგომაზე. 1974 წელს მან კლუბი დატოვა, კმაყოფილების მიუხედავად გული წყდებოდა, რადგან ჩემპიონთა თასი ვერ მოიგო. მაგრამ მალევე შეწყვიტა მელვუდში სიარული, რადგან ხალხს მისდამი არაერთგვაროვანი დამოკიდებულება ჰქონდა და ეკითხებოდნენ თუ იქ რას აკეთებდა. შენკლი კვლავ ესწრებოდა მატჩებს მაგრამ ცალკე, სამწვრთნელო შტაბის და დირექციისგან მოშორებით. შენკლი უკმაყოფილო იყო, რადგან კლუბი არ იწვევდა მას როგორც საპატიო წევრს გასვლით მატჩებში. პირველად 1976 წელს ევროპის თასის ფინალზე დაპატიჟეს ბრიუგეში, თუმცა ცალკე სასტუმროში იყო და ფეხბურთელებთან და შტაბთან შეხება არ ჰქონია. შენკლის აზრით, ევერტონში უფრო თბილად ხვდებოდნენ ვიდრე ლივერპულში. პეისლის თავდაპირველად სიამოვნებდა შენკლის გამოჩენა, მაგრამ მას შემდეგ, რაც აქტიური ჩარევები დაიწყო იძულებული გახდა ეთქვა, რომ ის იქ აღარ მუშაობდა ამიერიდან პეისლის გუნდი შენდებოდა და მას ჰქონდა იდეები რომლის მიხედვითაც უნდა წასულიყო გუნდი.

შენკლის სურვილი ჰქონდა ლივერპულის საბჭოში ადგილი დაეკავებინა, ისე როგორც მეთ ბასბის შემთხვევაში მოხდა მანჩესტერ იუნაიტედში, როცა ის მწვრთნელობიდან წავიდა 1969 წელს. და ჯო ფაგანის პერიოდში ლივერპულმა არაერთი ლიგის ტიტული და ევროპის თასი მოიგო.

## გარდაცვალება 
1981 წლის 26 სექტემბრის დილას შენკლი გულის შეტევით ბროდგრინის ჰისპიტალში შეიყვანეს. სიცოცხლეს საფრთხე არ ემუქრებოდა და მდგომარეობა შეფასდა სტაბილური. ორშაბათს მდგომარეობა მოულოდნელად გაუარესდა და რეანიმაციაში გადაიყვანეს. 29 სეტემბრის 00:30 გულის შეტევა კვლავ განმეორდა. ბილ შენკლი 68 წლის ასაკში გარდაიცვალა. სხეული 2 ოქტომბერს ენფილდის კრემატორიუმში გადაასვენეს, ფერფლი ენფილდზე კოპის სტენდთან მიმოფანტეს.
[მინი|შენკლის კარიბჭე [ენფილდი (სტადიონი)|ენფილდზე აშენდა 1982 წელს]]
შენკლის გარდაცვალების დღეს სამუშაო პროცესი შეწყდა მელვუდში და ბელფილდში. ლეიბორისტული პარტიის პრესკონფერენცია წუთიერი დუმილით დაიწყო, შენკლი ყოველთვის სოციალისტი იყო.

ენფილდ როუდის გასწვრივ ლივერპულმა აღმართა 15 ფუტი სიმაღლის შენკლის კარიბჭე, რომელზეც აწერია "შენ არასდროს ივლი მარტო", კარიბჭე გახსნა ნესი შენკლიმ 1982 წილის აგვისტოში. 1997 წელს სტადიონის სიახლოვეს დაიდგა 7 ფუტი სიმაღლის შენკლის ბრინჯაოს ქანდაკება.

2002 წელს შენკლი შეიყვანეს ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზში, როგორც გამორჩეული მწვრთნელი. 2004 წელს შოტლანდიური ფეხბურთის დიდების დარბაზში.
* ბრიტანეთის იმპერიის ორდენი: 1974
* PFA ჯილდო: 1978
* ESPN ყველა დროის ათი საუკეთესო მწვრთნელი: 2013
* France Football ყველა დროის ათი საუკეთესო მწვრთნელი: 2019
* ყველა დროის ოცი საუკეთესო მწვრთნელი: 2013
* ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზი: 2002
* შოტლანდიური ფეხბურთის დიდების დარბაზი: 2004

2013 წლის აპრილში Royal Mail-მა შენკლი შეიყვანა იმ ექვს ადამიანში ვისაც საფოსტო წერილების გავრცელების გამო ჯილდო მიაკუთვნეს.

### ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Shankly.com on LFCHistory.net – website dedicated to the life and times of Bill Shankly
* Bill Shankly: Life, Death and Football – article in *The Guardian*
* The Bill Shankly Hotel – Website of the hotel dedicated to the life and career of Bill Shankly

## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ინგლისური ფეხბურთის დიდების დარბაზის წევრები