შალვა ნუცუბიძე

**შალვა (ვარლამ) ისაკის ძე ნუცუბიძე** (დ. 14 დეკემბერი, 1888, ფარცხანაყანევი — გ. 6 იანვარი, 1969, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, კულტურის ისტორიკოსი, რუსთველოლოგი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე, ქართული ფილოსოფიის ისტორიის მეცნიერული სკოლის ფუძემდებელი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, მისი პრორექტორი (1920-1929), უნივერსიტეტის ფუნდამენტალური ბიბლიოთეკის დირექტორი, მსოფლიო ლიტერატურის ისტორიის კათედრის გამგე, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1944), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

სწავლობდა პეტერბურგში, ბერლინსა და ლაიფციგში. 1917 წელს პრივატ-დოცენტის წოდება, ხოლო 1927 წელს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიენიჭა. ხელმძღვანელობდა „პეტრიწის სახელობის საფილოსოფიო საზოგადოებასა“ და „სოციალური ფილოსოფიის შემსწავლელ წრეს“.

1904-1911 წლებში სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის ბოლშევიკური ფრთის წევრი იყო. 1915 წელს სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიას შეუერთდა. 1919-1921 წლებში საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი იყო ამავე პარტიიდან. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ სამშობლოში დარჩა.

გერმანიაში მოღვაწეობისას ორიგინალურ ფილოსოფიურ მოძღვრებას, ალეთოლოგიას დაუდო სათავე. 1930-იან წლებში ქართული ფილოსოფიის ისტორიის შესწავლას შეუდგა და ქართველოლოგიის ახალ დარგს, ქართული ფილოსოფიის ისტორიას ჩაუყარა საფუძველი. განავითარა აღმოსავლური რენესანსის თეორია. დაამტკიცა პეტრე იბერისა და ფსევდო-დიონისე არეოპაგელის იდენტობა, რასაც შემდეგში ნუცუბიძე-ჰონიგმანის თეორია ეწოდა.

ფლობდა ბერძნულ, ლათინურ, გერმანულ, რუსულ და ფრანგულ ენებს.

## ადრეული წლები და განათლება
მინი|მარცხნივ|200px|ახალგაზრდა შალვა ნუცუბიძე
შალვა ნუცუბიძე 1888 წლის 14 დეკემბერს სოფელ ფარცხანაყანევში (ქუთაისის მახლობლად) დაიბადა. დაწყებითი განათლება  ხონის დაწყებით სკოლასა და ხონის საოსტატო სემინარიაში მიიღო, პირველად ნახა აკაკი წერეთელი, ვაჟა ფშაველა, ნიკო ნიკოლაძე, ივანე გომართელი, ბარბარე ყიფიანი და ილია ხონელი. პეტერბურგში სწავლისას ის კვლავ თანამშრომლობდა ქართველ რევოლუციონერ სტუდენტებთან: ვანო სტურუასთან, მამია ორახელაშვილთან, შალვა ელიავასთან, სილიბისტრო თოდრიასა და სხვ. მოგვიანებით, პროფესორ ალექსანდრე ვედენსკის დახმარებით, პეტერბურგის უნივერსიტეტში დაბრუნდა, ზეპირი და წერილობითი სამაგისტრო გამოცდები ჩააბარა და 1917 წელს პრივატ-დოცენტის ხარისხის მოსაპოვებლად საცდელი ლექციების კითხვა დაიწყო. ის უმეტესწილად ლაიფციგში, ცნობილი ფილოსოფოსების: ვუნდტის, ფოლკელტისა და ბარტის ხელმძღვანელობით მუშაობდა. მომდევნო წელს - „ლოღიკა, საშუალო სასწავლებელთათვის“ და „ფილოსოფიის შესავალი, ნაწილი 1, შემეცნების პრობლემა“, 1923 წელს კი „ლოღიკა: პროპედევტიკული კურსი“. ამავე პერიოდში გამოქვეყნდა მისი შრომები: „ალეთოლოგიის საფუძვლები“, „ბუნებისათვის ცნებისა“, „შემეცნება, როგორც ფილოსოფიური პრობლემა“, „ხელოვნების თეორია“, „კანტი კაცობრიობის აზროვნების პერსპექტივებში“ და სხვ.

1918 წელს შალვა ნუცუბიძემ თანამოაზრეებთან (სერგი გორგაძე და სხვ.) თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში „პეტრიწის სახელობის საფილოსოფიო საზოგადოება“ დააარსა, რომელიც სემინარებსა და დისკუსიებს აწყობდა და ქართული ფილოსოფიური ძეგლების შეგროვებასა და ფილოსოფიური ცოდნის პოპულარიზებას ისახავდა მიზნად. მანვე დააფუძნა „საერთო განათლების კურსებიც“, რომელშიც საშუალო განათლების ატესტატის უქონელ ყველა ასაკის ადამიანს იღებდნენ და კურსების დამთავრების შემდეგ მათ უნივერსიტეტში სწავლის ნება ეძლეოდათ. 1927 წლიდან კურსები მთავრობის სასწავლებლად გადაკეთდა.1921 წლის 1 თებერვალს დამფუძნებელი სხდომის კრებაზე ერთმანეთს ფიზიკურად დაუპირისპირდნენ შალვა ნუცუბიძე და ბენიამინ ჩხიკვიშვილი. კონფლიქტიდან რამდენიმე დღეში სოციალისტ-ფედერალისტებმა დამფუძნებელი კრების პრეზიდიუმს ჩხიკვიშვილის დეპუტატობის სტატუსის ჩამორთმევის შესახებ წინადადება წარუდგინეს, თუმცა კრებამ კენჭი უყარა და საკითხი სრულად მოხსნა დღის წესრიგიდან. ნუცუბიძის სტუდენტებმა უკმაყოფილება დემონსტრაციით გამოხატეს. 27 თებერვალს სოციალისტ-ფედერალისტების მემარცხენე ჯგუფმა ნუცუბიძე თავმჯდომარედ აირჩია. ნუცუბიძე და ამ ჯგუფის სხვა წევრები საქართველოს რევოლუციური კომიტეტის წევრებს შეხვდნენ და თანამშრომლობა აღუთქვეს.

## რეპრესიები
მინი|მარცხნივ|240px|შალვა ნუცუბიძე პატიმრობისას
1938 წლის 31 აგვისტოს შალვა ნუცუბიძეც გერმანიის სასარგებლოს ე.წ. „შპიონაჟის“ ბრალდებით ტაშისკარში დააპატიმრეს. იმავე წლის 1-ელ დეკემბერს ბადრაგის თანხლებით თბილისიდან მოსკოვში, სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომიტეტში გადაიყვანეს. მას კონტრრევოლუციური საქმიანობა, პროპაგანდა და კონტრრევოლუციური მთავრობის სასარგებლოდ მშრომელი ხალხისა და რევოლუციური მოძრაობის წინააღმდეგ აქტიური ქმედება ედებოდა ბრალად.

ციხეში ყოფნისას, იოსებ ჯუღაშვილის დაკვეთითა და ხელშეწყობით, „ვეფხისტყაოსნის“ რუსულ ენაზე თარგმნა დაევალა, თუმცა შალვა ნუცუბიძეს პოემის თარგმნა ჯერ კიდევ 1937 წლიდან დაეწყო და ნაწყვეტებს აუდიტორიაშიც კითხულობდა. თარგმნის სანაცვლოდ იგი პატიმრობიდანაც გაათავისუფლეს. 1939 წლის 1-ელ მაისს შალვა ნუცუბიძემ რუსულ ენაზე „ვეფხისტყაოსნის“ რიგით მეოთხე სრული თარგმანი დაასრულა, რომელიც სტალინს გაუგზავნეს. 

1940 წლის 20 ოქტომბერს შალვა ნუცუბიძე სერგო ქავთარაძესთან ერთად პირადად შეხვდა სტალინს. იოსებ ჯუღაშვილმა პოემაში შესწორებები შეიტანა, მთარგმნელს თავისი თარგმნილი ერთი სტროფიც გადასცა და მომდევნო წელს პოემაც დაიბეჭდა, ს. 
გოროდეცკის ლიტერატურული რედაქციით, სერგო ქავთარაძის წინასიტყვაობითა და მიხაი ზიჩის, სერგო ქობულაძისა და ირაკლი თოიძის ილუსტრაციებით. „გოსლიტიზდატმა“ თარგმანის პირველი და მეორე გამოცემა მასიური ტირაჟით გამოსცა, თუმცა ჰონორარი მთარგმნელს არ მიუღია. შალვა ნუცუბიძეს განცხადება დააწერინეს, რომ ჰონორარს მთლიანად თავდაცვის ფონდში რიცხავდა.

1953 წელს, სტალინის გარდაცვალებისა და ლავრენტი ბერიას ხელისუფლებიდან ჩამოშორების შემდეგ, შალვა ნუცუბიძეს 1938 წელს წაყენებული ბრალდებები გაუხსენეს და იმავე წლის 22 დეკემბერს საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსის ხარისხი ჩამოართვეს, სამი დღის შემდეგ კი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტიდანაც გაათავისუფლეს. 1960 წლამდე შალვა ნუცუბიძის ნაშრომები: „ქართული ფილოსოფიის ისტორია“ და „რუსთაველი და აღმოსავლური რენესანსი“ დაიბეჭდა, თუმცა სრულფასოვან სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობას უზღუდავდნენ. 1956 წლიდან საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად მუშაობდა, 1960 წელს კი სსრკ-ის პროკურატურისაგან სრული რეაბილიტაცია მიიღო და მეცნიერული სტატუსიც აღუდგინეს.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
შალვა ნუცუბიძის სამეცნიერო მოღვაწეობა მრავალმხრივია. მის მოღვაწეობას ხშირად ორ პერიოდად ჰყოფენ: მეტაფიზიკურ და ქართული ფილოსოფიის ისტორიის პერიოდად. პირველ პერიოდს ოთხი ნაშრომი: „ბოლცანო და მეცნიერების თეორია“ (1913), „ალეთოლოგიის საფუძვლები“ (1922), „ჭეშმარიტება და შემეცნების სტრუქტურა“ (1926) და „ფილოსოფია და სიბრძნე“ (1931) მიეკუთვნება, რომლებიც ფილოსოფიაში ახალი სისტემის დამკვიდრებისკენ იყო მიმართული.

შალვა ნუცუბიძის ნაშრომები ეხება პედაგოგიკის („ადამიანის იდეა და აღზრდის პრობლემა „ვეფხისტყაოსანში“, „განათლება საგანმანათლებლო იდეები ქართულ რენესანსში“ და სხვ.), ძველ საქართველოში უმაღლესი განათლების სისტემისა და სამეცნიერო ხარისხების, დიალექტიკური და ფორმალური ლოგიკისა და ქართული კულტურის საკითხებს. შალვა ნუცუბიძის ნაშრომი „ხელოვნების თეორია (მონისტური ესთეტიკის საფუძვლები)“ (1929) პირველი ქართული ნაშრომი იყო ამ დარგში.

შალვა ნუცუბიძე ქმნიდა სასკოლო და საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოებს, ფილოსოფიურ ტერმინოლოგიას, ქართული პოეზიის შედევრებს უცხო ენაზე თარგმნიდა და ა.შ.. ერთ-ერთ ნაშრომს ყველაზე ადრე ქართველი ფილოსოფოსი კონსტანტინე ბაქრაძე გამოეხმაურა, რომლის წერილიც, „ჭეშმარიტების პრობლემა და შემეცნების სტრუქტურა“, 1928 წელს ჟურნალ „მნათობში“ დაიბეჭდა.

#### ჭეშმარიტების პრობლემა
შალვა ნუცუბიძის ადრეულ ნაშრომებში ჭეშმარიტებისა და შემეცნების საკითხებია გამოკვლეული. მისი მიდგომით, „ჭეშმარიტების პრობლემის გასარკვევად“ შეცდომის ანალიზია საჭირო. შალვა ნუცუბიძის ნაშრომებში ფილოსოფიის საყრდენი პუნქტის კვლევა-ძიება „ჭეშმარიტებას თავისთავად“ უკავშირდება, რომელიც წინალოგიკურსა და წინააღმდეგობებისგან განთავისუფლებულ სფეროს მიეკუთვნება. ფილოსოფოსის აზრით, „ჭეშმარიტება თავისთავად“ უსაგნო და შინაარსის არ მქონეა.

შალვა ნუცუბიძის აზრით, ბოლცანოსთან „ჭეშმარიტება თავისთავად“ მხოლოდ სუბიექტისგან დამოუკიდებლობას ნიშნავს, თავად კი თვლიდა, რომ იგი ყოველგვარი მიმართებისგან დამოუკიდებელი უნდა ყოფილიყო. ფილოსოფოსის აზრით, წინააღმდეგობათა ფარგლებში რჩებოდა ემილ ლასკიც, რომელიც პირველი შეეხო აღნიშნულ სფეროს. შალვა ნუცუბიძის შეფასებით, ვერც არისტოტელეს ონტოლოგიური თეორია, ვერც იმანუელ კანტის ტრანსცენდენტალური თეორია, ვერც ედმუნდ ჰუსერლის ფენომენოლოგია, ვერც ჩვეულებრივი რეალიზმი და ვერც რელაციონალური თეორია ვერ წყვეტს ჭეშმარიტებისა და შემეცნების სტრუქტურის საკითხს. მისი აზრით, „ჭეშმარიტებისკენ თავისთავად“ ნამდვილს გზას მისი ორიგინალური ნააზრევი, „ალეთოლოგიური რეალიზმი“ იძლეოდა.

### ქართული ფილოსოფიის ისტორია
[მინი|მარცხნივ|240px|შალვა ნუცუბიძე, [აკაკი შანიძე და სიმონ ყაუხჩიშვილი, 1967 წელი]]
1930 წელს გერმანიიდან საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, შალვა ნუცუბიძეს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოსოფიის ლექციების კურსის გაგრძელების შესაძლებლობა აღარ მიეცა. 1930-იან წლებში იგი ქართული ფილოსოფიის ისტორიის შესწავლას შეუდგა და ქართველოლოგიის ახალ დარგს, ქართული ფილოსოფიის ისტორიას ჩაუყარა საფუძველი. მის ნაშრომთაგან განსაკუთრებით საყურადღებოა ნაშრომები რენესანსის აღმოსავლური ფესვების შესახებ და ფსევდოდიონისე არეოპაგელისა და პეტრე იბერის იდენტობის თაობაზე. შალვა ნუცუბიძემ ეს ჰიპოთეზა 1942 წელს გამოთქვა. ათი წლის შემდეგ ასეთივე დასკვნა გააკეთა ბელგიელმა მეცნიერმა, ე. ჰონიგმანმა. ამ გამოცემამ მტკიცე მეცნიერული ნიადაგი შეუქმნა ქართული ფილოსოფიური აზრის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელის მეცნიერულ შესწავლას და ქართული ფილოსოფიური აზროვნებისადმი ინტერესიც გააძლიერა.

შალვა ნუცუბიძემ ქართული ფილოსოფიური აზროვნების ისტორიაში სამი საფეხური გამოყო: ანტიკური ხანა (კოლხეთის უმაღლესი რიტორიკული და ფილოსოფიური სკოლიდან VI-VII საუკუნემდე), ფეოდალიზმის ხანა (VIII-XVIII) და კაპიტალიზმის ხანა (XIX-XX). თავის მხრივ, ფეოდალიზმის ხანა ადრეული ფეოდალიზმის (VIII-XI სს.), ფეოდალური აბსოლუტიზმისა (XI-XII სს.) და გვიანდელი ფეოდალიზმის (XIII-XVIII) ხანებად დაყო. განსაკუთრებულ ინტერესს იჩენდა ქართული „ბალავარიანისადმი“. 1886 წელს ჰერმან ზოტენბერგმა გამოაქვეყნა გამოკვლევა, რომელშიც დაამტკიცა, რომ თხზულება იოანე დამასკელს არ ეკუთვნის. 70 წლის შემდეგ კი, შალვა ნუცუბიძემ რუსულ ენაზე გამოაქვეყნა ნაშრომი „ბერძნული რომანის „ბარლაამისა და იოასაფის“ წარმომავლობის შესახებ“, რომელშიც ბერძნული რომანის ავტორის საკითხი გამოიკვლია და ფრანც ჯოზეფ დოლგერის მოსაზრება გააკრიტიკა. შალვა ნუცუბიძემ დაასკვნა, რომ ბერძნული რომანი ქართული თხზულების საფუძველზეა შექმნილი. მხატვრული ანალიზის საშუალებით, იმ დასკვნამდე მივიდა, რომ „ბალავარიანისა“ და „ლიმონარის“ ავტორი ერთი და იგივე პიროვნებაა და თხზულების თავდაპირველი რედაქციის ავტორი VII საუკუნის ცნობილი მოღვაწე, იოანე მოსხია.

## პირადი ცხოვრება
შალვა ნუცუბიძე ორჯერ იყო დაქორწინებული. პირველი ცოლი, აგნესა ფილიპოვა, გაქართველებული კათოლიკეების ოჯახიდან იყო. 1937 წელს იგი ჭლექით გარდაიცვალა. წყვილს ქალიშვილი ქეთევანი 1915 წელს შეეძინათ. შალვა ნუცუბიძე ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, როდესაც მისი პირველი ქალიშვილი გარდაიცვალა. 

შალვა ნუცუბიძე მეორედ 56 წლის ასაკში, მასზე 25 წლით უმცროს ქეთევან კლიმიაშვილზე დაქორწინდა, რომელიც განათხოვარი იყო და ორი შვილი: ზაქრო და რუსუდანი ჰყავდა. შალვა ნუცუბიძემ ისინი შვილებივით მიიღო. წყვილს სამი შვილი შეეძინათ. პირველი ვაჟი 5 წლის ასაკში დიფტერიით გარდაიცვალა.

შალვა ნუცუბიძეს თავისებური დამოკიდებულება ჰქონდა რელიგიისადმი. ეკლესიაში არ დადიოდა. გიმნაზიაში ნასწავლი ბევრი ლოცვა ზეპირად ახსოვდა და საღვთო სჯული ისე იცოდა, კათოლიკოს-პატრიარქი კალისტრატე ცინცაძეც კი გააკვირვა, რომელთანაც მეგობრობდა. მეცნიერთან თეოლოგიურ საკითხებზე ხშირად საუბრობდა კათოლიკოსი ეფრემ II. მისი სახელს ატარებს საბურთალოს პლატოც. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პანთეონის გარდა, შალვა ნუცუბიძის ძეგლი დგას ნუცუბიძის ქუჩის ბაღშიც.

შალვა ნუცუბიძის ალეთოლოგიური რეალიზმის შესახებ ნაშრომები გამოაქვეყნეს ფიდო ნადიბაიძემ, არჩილ ბეგიაშვილმა, გურამ თევზაძემ, თენგიზ ირემაძემ და სხვებმა. შედარებით ნაკლებადაა შესწავლილი მისი ესთეტიკა ანუ ხელოვნების თეორია.
 
2013 წელს თამაზ და თამარ ნუცუბიძეებმა შალვა ნუცუბიძის პირადი ბიბლიოთეკა, რომელიც 594 დასახელების 635 საბიბლიოთეკო ერთეულს მოიცავს, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკას გადასცეს.

## ორგანიზაციები და ასოციაციები
* თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანადამფუძნებელი (1918)
* საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი (1919-1921)
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1944-1953, 1960-1969)

## ჯილდოები და წოდებები
* საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961)
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

## რჩეული ბიბლიოგრაფია
* „ლოღიკა: საშუალო სასწავლებელთათვის. ტფილისი: სტამბა „სახალხო საქმე“. 1920.
* „ფილოსოფიის შესავალი, ნაწილი I: შემეცნების პრობლემა“. ტფილისი: სტამბა „სახალხო საქმე“. 1920.
* „ალეთოლოგიის საფუძვლები, წიგნი I: ჭეშმარიტების პრობლემა.“ ტფილისი: სახალხო მეურნეობის უმაღლესი საბჭოს სტამბა. 1922.
* „ლოღიკა: პროპედევტიკული კურსი“. ტფილისი: სახელგამი. 1923. 
* „Wahrheit und Erkenntnisstruktur. Erste Einleitung in den aletheiologischen Realismus“. Berlin und Leipzig: Walter de Gruyter. 1926.
* „Philosophie und Weisheit. Spezielle Einleitung in die Aletheiologie“. Berlin und Königsberg: Ost-Europa-Verlag. 1931.
* „ქართული ფილოსოფიის ისტორია (I ტომი)“. [რედ. შ. ხიდაშელი] თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. 1956.
* „Шота Руставели, Витязь в Тигровой Шкуре“. Тбилиси. 1957.
* „ქართული ფილოსოფიის ისტორია (II ტომი)“. [რედ. შ. ხიდაშელი]. თბილისი: საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა. 1958.
* „კრიტიკული ნარკვევები: ფილოსოფია და კულტურა“. თბილისი: საბჭოთა საქართველო. 1965.
* „კრიტიკული ნარკვევები: ლიტერატურა და ფილოსოფია“. თბილისი: საბჭოთა საქართველო. 1969.
* „ბოლცანო და მეცნიერების თეორია“. [რედ. შ. ხიდაშელი]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1973.
* „ჭეშმარიტება და შემეცნების სტრუქტურა. ფილოსოფია და სიბრძნე“. [რედ. თ. ბუაჩიძე]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1979.
* „ფილოსოფიის შესავალი (შემეცნების პრობლემა). ხელოვნების თეორია (მონისტური ესთეტიკის საფუძვლები)“. [რედ. ა. ბეგიაშვილი]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1974.
*„რუსთაველი და აღმოსავლური რენესანსი“. [რედ. შ. ხიდაშელი]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1976.
*„პეტრე იბერი და ანტიკური ფილოსოფიური მემკვიდრეობა“. [რედ. ნ. ნათაძე]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1975.
*„ბერძნული რომანის „ბარლაამისა და იოასაფის“ წარმოშობისათვის“. [რედ. ნ. ნათაძე]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1977.
*„რუსთაველის შემოქმედება“. [რედ. ა. ბარამიძე]. თბილისი: „მეცნიერება“. 1980.

;სტატიები
* ნუცუბიძე, შ. (1926). შპენგლერიდან კაიზერლინგამდე. *მნათობი, 3*. ტფილისი: სახელგამი. გვ. 214-222.
* ნუცუბიძე, შ. (19287). ქართული გამოკვლევა ქსენოფანე კოლოფონელზე. *მნათობი, 4*. ტფილისი: სახელგამი. გვ. 173-185.
* ნუცუბიძე, შ. (1928). ჩერნიშევსკი როგორც მოაზროვნე. *მნათობი, 11-12*. ტფილისი: სახელგამი. გვ. 185-208.
* ნუცუბიძე, შ. (1928). მარქსიზმი და ემპირიომონიზმი. ა. ბოგდანოვის ფილოსოფიური შეხედულებანი (გაკვრით). *მნათობი, 5-6*. ტფილისი: სახელგამი. გვ. 200-215.
* ნუცუბიძე, შ. (1943). განათლება და საგანმანათლებლო იდეები ქართულ რენესანსში. *მნათობი, 9-10*. თბილისი: სახელგამი. გვ. 205-221.

## იხილეთ აგრეთვე
* ალეთოლოგიური რეალიზმი

## ლიტერატურა
*
*ბაქრაძე, ა. (1971). *ვეფხისტყაოსნის ერთი რუსული თარგმანის ისტორიიდან*. ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 5. თბილისი: „მეცნიერება“. გვ. 373-379.
*ბელქანია, თ. (2018). *საქართველოს შსს სპეცარქივში დაცული რამდენიმე დოკუმენტი შალვა ნუცუბიძის შესახებ*. ქართველოლოგიის აქტუალური პრობლემები, VII. თბილისი: გამომცემლობა „ქართული უნივერსიტეტი“. გვ. 16-22. ISSN 1987-930X.
*იეკი, უ. რ. (2010). *შალვა ნუცუბიძე ― XX საუკუნის გერმანელი-ქართველი ფილოსოფოსი *. წიგნში: განაზრებანი ქართული ფილოსოფიის შესახებ. [რედ. გ. თევზაძე]. თბილისი: „ნეკერი“. ISBN 978-9941-416-36-1. გვ. 70-81.
*ირემაძე, თ. (2008). *ალეთეიოლოგიური რეალიზმი: შალვა ნუცუბიძე და მისი აზროვნების ახლებური საწყისები*. [რედ. გ. თევზაძე. ლ. ზაქარაძე]. თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“. ISBN 978-9941-436-81-9.
*
*მახარაძე, მ. [რედ]. (2013). *ქართული ფილოსოფიური აზრის ისტორია, IV ტომი.* თბილისი: გამომცემლობა „უნივერსალი“. ISBN 978-9941-22-007-4.
*მეგრელიძე, ი. (1980). დაუვიწყარი შალვა ნუცუბიძე. *ცისკარი*. 3(274). თბილისი: საქ. კპ ცკ-ის გამომცემლობა. გვ. 148-152.
*ნუცუბიძე, ქ. (1988). *შალვა ნუცუბიძე*. თბილისი. „ნაკადული“.
*
*

## დამატებითი ლიტერატურა
*ირემაძე, თ. (2013). *ანტიკური ნეოპლატონიზმის ჰეგელისეული გაგება და მისი კრიტიკა შალვა ნუცუბიძის მიერ*. წიგნში: ფილოსოფია ეპოქათა და კულტურათა გზაგასაყარზე. თბილისი: გამომცემლობა „ნეკერი“. ISBN 978-9941-436-55-0. გვ. 50-58.
*კეკელიძე, კ. (1957). *რუსთაველი და აღმოსავლური რენესანსი*. წიგნში: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან. ტ. IV. თბილისი: სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა. გვ.37–55.
*ნადიბაიძე, ფ. (1981). *ალეთოლოგიური რეალიზმის ძირითადი პრინციპები: შ. ნუცუბიძის ფილოსოფიური კონცეფციის კრიტიკული ანალიზი*. თბილისი: „მეცნიერება“.
*მახარაძე, მ. (2011). *არეოპაგიტიკა*. თბილისი: გამომცემლობა „ინტელექტი“. ISBN 978-9941-439-00-1.
*ურიდია, ბ. (1976). *შალვა ნუცუბიძე შემეცნების თეორიისა და ლოგიკის პრობლემების შესახებ*. თბილისი: „მეცნიერება“.
*ჭელიძე, მ. (2002). *შალვა ნუცუბიძე ― ეროვნული გონის ემანაცია ქართულ ფილოსოფიურ აზროვნებაში. მესიანიზმის კრიტიკა.* წიგნში: „ქართული ეროვნული გონი ფილოსოფიურ-ისტორიული ასპექტით“. თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა. გვ. 134-151.
*ჯალაღონია, დ. (2013). *ფილოსოფიურ-თეოლოგიური მიმომხილველი, 3*. თბილისი: ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა. ISSN 2233-3568.

## რესურსები ინტერნეტში
*ირემაძე, თ. *შალვა ნუცუბიძე*. ქართული ფილოსოფიისა და თეოლოგიის ენციკლოპედია. წვდომის თარიღი: 27.09.2021.
*
*შალვა ნუცუბიძის ბიოგრაფია საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ვებგვერდზე

;ვიდეომასალა
*მე, შალვა ნუცუბიძე, რეჟ: ბესიკ გაფრინდაშვილი. პირველი არხი.  15 დეკემბერი, 2018. წვდომის თარიღი: 26 სექტემბერი, 2021.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ქართველი ქართველოლოგები
კატეგორია:ქართველი რუსთველოლოგები
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეზო-სავანეში დაკრძალულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი სოციალისტები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები