open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ერმალო მაღრაძე

**ერმალო მაღრაძე** (დ. 14 დეკემბერი 1943, სამტრედია, საქართველოს სსრ, — გ. 13 ნოემბერი, 2021, ქუთაისი) — ქართველი რეჟისორი და ოპერატორი.

1961 წელს დაამთავრა ზესტაფონის რკინიგზის საშუალო სკოლა. 1963 წელს გახდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი, თუმცა სწავლა აღარ გააგრძელა და მუშაობდა „ზესტაფონის საქკაბელში“, „ზესტაფონის სტამბაში“, ზესტაფონის უშანგი ჩხეიძის სახელობის თეატრში.

1977 წლიდან მუშაობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, ჯერ რეჟისორის ასისტენტად, შემდეგ — მეორე რეჟისორად. 1986 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ხელოვნების ფაკულტეტი, სცენარისტის სპეციალობით.

1992 წელს დააარსა კინოფირმა „ერმალოფილმი“. 2000 წლიდან მოღვაწეობდა ზესტაფონში. გადაღებულია რამდენიმე ფილმში და არის საკუთარი ფილმების ავტორიც. გარდაიცვალა 2021 წელს კოვიდ-19-თან დაკავშირებული გართულებებით.

## ფილმოგრაფია
### რეჟისორი
* *შვეციის პრინცი იმერეთიდან* (1995), აგრეთვე სცენარისტი 
* *ჟამი მოლოცვისა* (2001) - დოკუმენტური, აგრეთვე სცენარისტი 
* *სახელმწიფო სახელმწიფოში* (2003) - დოკუმენტური და მემონტაჟე
* *საიმედო კავშირი* (2004) - დოკუმენტური
* *სიცოცხლის წყარო* (2007) - დოკუმენტური და ოპერატორი
* *სიძე* (2008), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
* *გზააბნეულნი* (2013), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
* *აპოკალიფსი არ იქნება* (2015), აგრეთვე სცენარისტი და ოპერატორი
* *თეა* (2017), აგრეთვე სცენარისტი, ოპერატორი, მონტაჟის და მუსიკალური გაფორმების ავტორი
* *შემოქმედი* (2018)
* *ეს დაიწყება საქართველოდან* (2021)

### როლები
* *იმედის მწვანე კუნძული* (1978)
* *უცხო* (1988)
* *ორფეოსის სიკვდილი* (1996)
* *გზააბნეულნი* (2013)
* *აპოკალიფსი არ იქნება* (2015)
* *თეა* (2017)
* *შემოქმედი* (2018)
* *ეს დაიწყება საქართველოდან* (2021)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
*ერმალო მაღრაძე კინოს შესახებ — Youtube

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები
კატეგორია:ქართველი ოპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:COVID-19-ის პანდემიით გარდაცვლილები საქართველოში
მოსე გოგიბერიძე

**მოსე გოგიბერიძე** (დ. 27 აგვისტო 1897, ქვენობანი — გ. 10 ოქტომბერი 1949, აქტიუბინსკი) — ქართველი ფილოსოფოსი. 

## ბიოგრაფია
1918-1922 წლებში სწავლობდა ბერლინისა და მარბურგის უნივერსიტეტებში ფილოსოფიას, ბუნებისმეტყველებასა და პოლიტეკონომიას. 1922 წელს მარბურგში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ცნობილი ფილოსოფოსის ნიკოლაი ჰარტმანის ხელმძღვანელობით. 1923 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელი, 1930 წლიდან პროფესორი, ბუნების დიალექტიკის კათედრის გამგე, 1933 წლიდან ფილოსოფიის კათედრის გამგე. 1941 წელს დააპატიმრეს ფაშისტური გერმანიის აგენტობის ბრალდებით და გადაასახლეს აქტიუბინსკში, სადაც გარდაიცვალა; 1954 წელს ახლობლების ინიციატივით გადმოასვენეს და დაასაფლავეს თბილისში ვაკის სასაფლაოზე, მეუღლის გვერდით.

## შემოქმედება
მისი კვლევა-ძიების ძირითადი სფეროები იყო ფილოსოფიის ისტორია, შემეცნების თეორია, ბუნებისმეტყველების ფილოსოფია, ქართული ფილოსოფიის ისტორია და სხვა. მან დიდი წვლილი შეიტანა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა მარქსისტულ-ლენინური ინტერპრეტაციისა („აინშტაინის რელატივობის თეორია და მისი ფილოსოფიური საფუძვლები“, 1924) და მატერიალისტური ფილოსოფიის ძირითადი პრინციპის — ცნობიერებისაგან დამოუკიდებელი ობიექტური სამყაროს არსებობის — დასაბუთების საქმეში („შემეცნების აქსიომატური დასაბამი“, 1926). „შემეცნების აქსიომატურ დასაბამში“ განვითარებული დებულებანი წარმოადგენდა ახალი, ორიგინალური ფილოსოფიური კონცეფციის შექმნის ცდას. გოგიბერიძემ ნათელყო შოთა რუსთაველის მსოფლმხედველობის კავშირი ქართულ ქრისტიანულ მწერლობასთან და, საერთოდ, ქრისტიანულ კულტურასთან, პოემის რენესანსული სულისკვეთება; მოგვცა საინტერესო დაკვირვებები რუსთაველის პოეტური ენის შესახებ („რუსთაველის მსოფლმხედველობის სათავეები“, 1937; „უზენაესი არსების ცნება „ვეფხისტყაოსანში“, 1941; „რუსთაველის ლექსის ენამზეობა, მუსიკალური ფერი და მხატვრობა“, 1956; „რუსთაველის ესთეტიკა“, 1957-1958). 1941 წელს გამოსცა „ფილოსოფიის ისტორია“.

აღსანიშნავია აგრეთვე წერილი „ნიკოლოზ ბარათაშვილის „მერანის“ ესთეტიკურ-ენტიფიკატური ანალიზი" (1959). გოგიბერიძე ნაყოფიერ მთარგმნელობით მუშაობასაც ეწეოდა. ქართულ ენაზე გადმოთარგნილი აქვს იმანუელ კანტის თხზულებები „პროლეგომენები“ და „წმინდა გონების კრიტიკა“. 1970-1978 წლებში გამოიცა გოგიბერიძის რჩეული ფილოსოფიის თხზულებანი (4 ტომად). 

თბილისსა და ჩოხატაურში არის მოსე გოგიბერიძის ქუჩა.

## ბიბლიოგრაფია
*„სპინოზა“, თბილისი, სახელგამი, 1927

## ლიტერატურა
**ცაიშვილი, ს.*. „ლიტერატურული წერილები“ — თბილისი, 1966
**ჯიბლაძე, გ.* „კრიტიკული ეტიუდები“ ტ. 5 — თბილისი, 1974

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
 მ
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
Z8 GND 5296

**z8_GND_5296** — 2013 წლის ოქტომბერში აღმოჩენილი ჯუჯა გალაქტიკა, რომელსაც წყალბადის ლაიმან-ალფას გამოსხივების ხაზით ყველაზე დადასტურებული ყველაზე მაღალი წითელი წანაცვლება აქვს, რის გამოც ის ყველაზე ხნიერი და შორეული გალაქტიკაა ცნობილთა შორის 13,1 მილიარდი სინათლის წელიწადის (4x109 პარსეკი) მოშორებით დედამიწიდან. ის „დაიზმირება, როგორიც დიდი აფეთქებიდან სულ რაღაც 700 მილიონი წლის შემდეგ იყო [...], როდესაც სამყარო მისი დღევანდელი 13,8 მილიარდი წლის ასაკის 5% იყო“. ამ გალაქტიკის წითელი წანაცვლებაა 7,51 და ის მეზობელია იმ გალაქტიკისა, რომელიც მეორე ყველაზე შორეული გალაქტიკაა 7,2 წითელი წანაცვლებით. გალაქტიკა მის დაკვირვებად დროში ვარსკვლავებს ფენომენალური ტემპით წარმოქმნიდა — 330 მზე წელიწადში.

## სქოლიო
კატეგორია:დიდი დათვის თანავარსკვლავედი
აპოლო 13

მინი|მარჯვნივ|ემბლემა
**„აპოლო 13“** () — პილოტირებადი კოსმოსური ხომალდი აპოლოს სერიიდან. მთვარისკენ მფრენი კოსმოსური ხომალდებიდან ერთადერთი, რომელსაც სერიოზული ავარია შეემთხვა.

## ეკიპაჟი 
* მეთაური — ჯეიმზ ლოველი (Lovell James Arthur, Jr.), პირველი ადამიანი მსოფლიოში, რომელმაც განახორციელა მე-4 გაფრენა.
* განკარგულებათა მოდულის პილოტი — ჯონ ლეონარდ სუიგერტი (Swigert John Leonard, Jr.), პირველი გაფრენა.
* სამთვარეო მოდულის პილოტი — ფრედ უოლეს ჰეიზი (Haise Fred Wallace, Jr.), პირველი გაფრენა.

## ფრენის აღწერა 
„აპოლოს“ სერიიდან მისი წინამორბედი ორი ხომალდის, „აპოლო 11-ისა“ და „აპოლო 12-ის“ მსგავსად, „აპოლო 13-ის“ გაფრენის მიზანიც იყო მთვარის ზედაპირზე ხალხის ჩამოსხმა და სამეცნიერო გამოკვლევების ჩატარება, თუმცა მსოფლიო კოსმონავტიკის ისტორიაში ეს ექსპედიცია გახდა ერთ-ერთი ყველაზე დრამატული და გმირული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* NASA-ს ანგარიში 
* ფრენის გვერდი NASA-ს საიტზე 
* Неудачу из списка возможностей исключить! 

კატეგორია:პროგრამა აპოლო
კატეგორია:1970 წელი მეცნიერებაში
კატეგორია:მთვარის ხელოვნური თანამგზავრები
აეკი ლარნაკა (საფეხბურთო კლუბი)

**აეკი ლარნაკა** () — კვიპროსის საფეხბურთო კლუბი, დაარსდა ქალაქ ლარნაკაში, ასპარეზობს კვიპროსის პირველ დივიზიონში. ჩამოყალიბდა 1994 წელს, ლარნაკას 2 კლუბის, „ეპას“ და „პეზოპორიკოსის“ შერწყმის შედეგად. 

## ისტორია 
2004 წელს, კლუბმა კვიპროსის თასის ფინალში ლიმასოლის „აელის“ დამარცხების შემდეგ (2-1) მოიპოვა პირველი და ტიტული. „აეკმა“ კიდევ 3-ჯერ შეძლო თასის ფინალში გასვლა, ორ შემთხვევაში „აპოელთან“ დამარცხდა, 1996 წელს 2-0 დამატებით დროში და 2006 წელს, 3-2. 2018 წელს კვლავ დაეუფლა თასს. კლუბი ჩამოყალიბდა ლარნაკას ორი წარმატებული კლუბის შერწყმის შედეგად, კვიპროსის 3-გზის ჩემპიონის, თასის 5-გზის მფლობელი „ეპას“ და კვიპროსის 2-გზის ჩემპიონი „პეზოპორიკოსის“, რომელიც მხოლოდ 1-ხელ გახდა თასის მფლობელი. კლუბის ყველაზე დიდი მიღწევა იყო 2011-12 წლების სეზონში ევროპის ლიგის ჯგუფურ ეტაპზე გასვლა, მას შემდეგ, რაც დაამარცხა მალტის „ფლორიანა“, ჩეხური „მლადა ბოლესლავი“ და ტრონჰეიმის „რუსენბორგი“.

## ტიტულები 
* **კვიპროსის ჩემპიონატი:**
** **ფინალისტი (6):** 2014–15, 2015–16, 2016–17, 2018–19, 2021–22, 2023–24
* **კვიპროსის თასი:**
** **გამარჯვებული (1):** 2003–04, 2017–18
** **ფინალისტი (2):** 1995–96, 2005–06
* **კვიპროსის სუპერთასი:**
** **გამარჯვებული (1):** 2018
** **ფინალისტი (2):** 1996, 2004

## ევროთასებზე 
## მთავარი მწვრთნელები 
*  სტავრო პაპადოპულოსი
*  ანდრეას მუსკალისი (1994)
*  პეტროს რავუსისი (1998—1999)
*  რადმილო ივანევიჩი (2001—2002)
*  დუშან მიტოსევიჩი 
*  მიხალის ჰაჯიპირისი (2002—2003)
*  ნიკოს ანდრონიკუ (2003)
*  ანდრეას მუსკალისი (2003—2004)
*  ნეოფიტოს ლარკუ (2004)
*  ნიკოლაი კოსტოვი (2004—2005)
*  მირიოს კონსტანტინუ (2005—2007)
*  ნირ კლინგერი (2007—2008)
*  მაკის კაცავაკისი (2008—2008)
*  ლუის სტეფანი (2008)
*  ხრისტოს კასიანოსი (2009)
*  სავას კონსტანტინუ (2009—2009)
*  ანდრეას მიხაელიდესი (2009—2010)
*  ტონ კანენი (2010—2011)
*  ლეონ ფლემინგსი (2011—2012)
*  რან ბენ შიმონი (2012—2013)
*  დიმიტრიოს ელეფტეროპულოსი (2013—2014)
*  ფლოროს ნიკოლაუ (2014)
*  ტომას კრისტიანსენი (2014—)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:კვიპროსის საფეხბურთო კლუბები
კატეგორია:აეკი ლარნაკა
ლუაიოტეს კუნძულები

**ლუაიოტეს კუნძულები** () ან **ლოიალტის კუნძულები** () — მარჯნული კუნძულების ჯგუფი წყნარ ოკეანეში. ლუაიოტეს კუნძულები ეკუთვნის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორია ახალ კალედონიას და შედიან მის შემადგენლობაში. სახელი ლოიალტი წარმოიშვა ბრიტანულ-ფრანგული ერთობლივი მფლობელობის პერიოდში, რომელიც დღეისათვის მოძველდა და აღარ გამოიყენება. საერთო ფართობია — 1981 კმ². მოსახლეობის რაოდენობა 2019 წელს შეადგენს — 18 353 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
ტერიტორია ძირითადად დაფარულია ტროპიკული ტყეებით და ქოქოსის პალმის პლანტაციებით. ჯგუფის შემადგენლობაში შედიან შემდეგი კუნძულები:
* ლიფუ — 1196,1 კმ²,
* მარე — 641,7 კმ²,
* უვეა — 132,1 კმ²,
* ტიგა — 11 კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციულად ლუაიოტეს მარჯნის კუნძულები შედიან ლუაიოტეს პროვინციაში და იყოფიან სამ კომუნად:
* უვეა — 132,1 კმ²,
* ლიფუ — 1207,2 კმ²,
* მარე — 641,7 კმ².

კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ახალი კალედონიის კუნძულები
კატეგორია:ლუაიოტეს კუნძულები
ბორდოული დოგი

**ბორდოული დოგი** () — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია საფრანგეთი ანტიკურ ხანაში.

მრავალი საუკუნის განმავლობაში ფრანგული პროვინცია ბორდო ინგლისელ მეფეებს ემორჩილებოდა. ამ მხარეში მცხოვრებ მოდარაჯე ძაღლებს აჯვარებდნენ ინგლისურ მასტიფებთან და მსგავს ძაღლებთან ესპანეთიდან, რის შედეგადაც გაჩნდა ეს ძლიერი, ზოგჯერ მძვინვარე ცხოველი. ეს ძალიან ძველი ჯიშია, იგი უფრო მეტად წააგავს ცოტა ხნის წინ გამოყვანილ ბულმასტიფს, ვიდრე ძველინგლისურ მასტიფს. არსებობის დასაწყისში ბორდოულ დოგებს სამხრეთ საფრანგეთში იყენებდნენ ტახზე და დათვზე სანადიროდ. უშიშარი ძაღლები გამოდიოდნენ არენაზე ძაღლებთან და სხვა ცხოველებთან საბრძოლველად. საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ ეს ჯიში მხოლოდ 1989 წელს ამერიკული მხატვრული ფილმის „ტერნერი და ჰუჩი“-ის (ტომ ჰენქსის მონაწილეობით) ეკრანებე გამოჩენის შემდეგ აღიარეს. 

ბორდოულ დოგს ახასიათებს დამოუკიდებელი ძალა. იგი ეჭვიანია უცხნობების მიმართ და უყვარს უცნობი ადამიანების შეშინება. ბორდოული დოგის შეფერილობა შეიძლება იყოს ოქროსფერი, ჩალისფერი, წითელი ხის ფერი. ოვალური თვალების ზემოთ კანის ნაკეცებია. დიდი, ნაოჭებით დაფარული თავი საშიშ შთაბეჭდილებას ქმნის, თავის ქალა განიერი და მოკლეა. კუდი გრძელია და მოკლე ბალნითაა დაფარული. ბორდოული დოგი კარგად ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. ასევე ადვილად ეგუება ცხელ, მზიან და ცივ კლიმატს, კარგი მოდარაჯეა, ბალანი განსაკუთრებულ მოვლას არ საჭიროებს. სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბორდოული დოგი (ინგლისური)

კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები
კატეგორია:ფრანგული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
კატეგორია:მოლოსერები
ჯემალ გოგიაშვილი

**ჯემალ გოგიაშვილი** (დ. 6 მაისი, 1988) — ქართველი ფეხბურთელი, ცენტრალური მცველი. უთამაშია „ვიტ ჯორჯიას“, „ბორჯომის“, „გურიას“, „სამტრედიას“, „დილას“ და „ცხინვალის“ რიგებში. 2016 წელს გახდა საქართველოს ჩემპიონი.

## ტიტულები 
* ეროვნული ლიგა: 2016
* ეროვნული ლიგა, მეორე ადგილი: 2015/2016
* საქართველოს სუპერთასის ფინალისტი (1): 2010/2011
* საქართველოს სუპერთასის გამარჯვებული: 2016/2017

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Transfermarkt-ზე 
* პროფილი Soccerway-ზე 

კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ვიტ ჯორჯიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ბორჯომის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი
ჯემალ
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები
კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები
კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები
შოთა გაბრიჭიძე

**შოთა გაბრიჭიძე** (დ. 21 დეკემბერი, 1989) — ქართველი ფეხბურთელი, თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Transfermarkt-ზე  
* პროფილი Soccerway-ზე  

კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:დონის როსტოვის სკვო-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები
ტარაუასი

250px|მინიატიურა|ტარაუასის ხედი
**ტარაუასი** (*tara* პერუს ენდემი პატარა ხე *(Caesalpinia spinosa)* *wasi* სახლი) — არქეოლოგიური ძეგლი პერუში. მდებარეობს კუსკოს რეგიონში, ანტის პროვინციის ლიმატამბოს რაიონში. შედის უფრო მსხვილი არქეოლოგიური კომპლექსის შემადგენლობაში.

File:Tarahuasi Archaeological site - wall.jpg|ახლო ხედი
File:Tarahuasi Archaeological site - stones.jpg|კედელში გამოყენებული ქვები

## იხილეთ აგრეთვე
*პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

## სქოლიო
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
სენედი

მინიატიურა|სენედის კარტუშის სახელი აბიდოსის მეფეთა სიიდან.
**სენედი** — ძველი ეგვიპტის ფარაონი II დინასტიიდან. სენედის („შემაძრწუნებელი“) სახელი ცნობილია საკარის და ტურინის სამეფო სიებში. აბიდოსის სიაში მოიხსენიება სახელით სენედი. მანეთონმა ბერძნულად გადათარგმნა, როგორც სეტენესი და თვლიდა, რომ მეფობდა 41 წელი.

ფარაონების ძველი სიების თანახმად, ნინეჩერის მეორე მემკვიდრე იყო ფარაონი სახელით ნესუტ ბიტი - სენედი. მაგრამ არ არის დამამტკიცებელი წარწერები ამ ფარაონის შესახებ. საუკეთესო დამამტკიცებელი საბუთია ბლოკი, რომელზეც წარწერაა - nswt - bity snd, რომელიც გიზაში, ფარაონ ხეფრენის აკლდამაში აღმოაჩინეს. ეს შეიძლება იყოს II დინასტია, თუმცა წარწერები მოგვითხრობენ უფრო ძველ თარიღს. 

სახელი სენედი ერთადერთხელ მოიხსენიება ძველი პერიოდის ბრინჯაოს ქანდაკების სარტყელზე. უცნობია სენედი თანამედროვე ეგვიპტოლოგებისათვის, თუმცა მის შესახებ ახსოვდათ მის თანამემამულეებს მისი სიკვდილიდან 100 წლის მანძილზე.

სენედის აკლდამა არ არის იდენტიფიცირებული. არის ვერსია, რომ საფეხურებიანი პირამიდის აღმოსავლეთით მთის მასივის ქვემოთ იყო სენედის აკლდამა. ასაევე შერიც დასაფლავებული იყო  ჩრდილოეთით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Sened/Senedj

კატეგორია:ეგვიპტის მეორე დინასტიის ფარაონები
უჩკუს-ინკანიანი

250px|მინიატიურა|უჩკუს-ინკანიანი
**უჩკუს-ინკანიანი** (; *uchku* ხვრელი, გახსნა, *Inka* ინკა, *ñan* გზა) —  არქეოლოგიური ძეგლი პერუში. მდებარეობს უანკაველიკის რეგიონში, უანკაველიკის პროვინციის იაულის რაიონში, მდინარე იჩუს მარჯვენა ნაპირზე. 

მიჩნეულია, რომ უჩკუს-ინკანიანი ინკების ასტრონომიული ობსერვატორია და ექსპერიმენტული ცენტრი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე
*პერუს არქეოლოგიური ძეგლები

## სქოლიო
კატეგორია:პერუს არქეოლოგიური ძეგლები
ვენეგი

**ვენეგი**, *უაჯენესი, უნეგი, ვენგენებტი* — ძველი ეგვიპტის ადრეული მეფეების II დინასტიის მეოთხე ფარაონი. სახელი უაჯენსი მოიხსენიება აბიდოსის და საკარის სიებში.

მმართავდა 8 წლის განმავლობაში ფარაონების ნინეჩერის და სენედის შორის, ეგვიპტის ჩრდილოეთს. როგროც ამ დინასტიის უმრავლეს ფარაონებზე, თანამედროვე მეცნიერებისათვის პრაქტიკულად არაფერი არ არის ცნობილი მისი მმართველობის შესახებ.

ცალკეულმა გამოკვლევებმა ცხადყო, თითქოს ვენეგი და პერიბსენი ერთი და იგივე სახეა, მაგრამ ეს ვერსია უარყოფილია უმრავლესი კოლეგების მიერ. უკანასკნელი მონაცემებით გერმანელმა ეგვიპტოლოგმა გამოიკვლია წარწერები ვენეგის მმართველობის დროს და შეუსაბამა სახელს - ხორ რანები. წარწერა უნეგის აკლდამაზე ძალიან ჰგავს წარწერას, რომ მისი მმართველობა გავრცელებული იყო ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Francesco Raffaele: WNG (Weneg or Uneg)

კატეგორია:ეგვიპტის მეორე დინასტიის ფარაონები
ჰუნი (ფარაონი)

მინიატიურა|ფარაონ ჰუნის გრანიტის თავი.
**ჰუნი** — ძველი ეგვიპტის მესამე დინასტიის ბოლო ფარაონი. მისი სახელი ითარგმნება, როგორც „მკაფავი“. 

ჰუნი ითვლება ფარაონ სნეფრუს და დედოფალი ხეტეპხერესის მამად. ეგვიპტის ჩრდილოეთ საზღვრის დასაცავად პირველ ჭორომთან ასუანიდან სამხრეთით მან დააფუძნა ციხესიმაგრე კუნძულ ელეფანტინაზე. ადამიანი ჰუნის სახელწოდებით მოიხსენიება მაღალჩინოსან კარისკაცად ჯერ კიდევ ფარაონ ჯოსერის დროს. ამიტომ თუ დაუშვებთ, რომ ეს პიროვნება არის ფარაონი ჰუნი, მაშინ ის მოსულა ხელისუფლებაში ხანდაზმული. მიუხედავად ამისა ფარაონების ტურინის სია უთმობს მას მმართველობის 24 წელს.

## ჰუნის პირამიდა 
ჰუნის ჰქონდა მიძღვნილი ორი პირამიდა. ყველაზე დიდი იმყოფება მედუმში და მოცულობით აღემატება იმხოტეპის მიერ შექმნილ ჯოსერის პირამიდას საკარაში. თავდაპირველად ეს პირამიდა იყო კიბისებური, მაგრამ ჰუნი დაიღუპა ჯერ კიდევ მშენებლობის დასრულებამდე, როდესაც პირამიდამ მიაღწია 7 კიბის სიმაღლეს.
მისი მემკვიდრე სნეფრუმ ბრძანება გასცა გაეგრძელებინა მშენებლობა და მან მიაღწია 8 საფეხურს. (არსებობს თეორება, რომ პირამიდა მთლიანად ააშენა სჰენფრუმ. მხოლოდ მოგვიანებით მან გადაწყვიტა დაესაფლავებინა მისი წინამორბედი). შემდეგ ახალმა ფარაონმა ბრძანა შეევსო სიცარიელე კიბეებს შორის ქვებით და მთლიანი მშენებლობა მოეპირკეთებინა თურქული კირქვით. რითიც გადააქცია იგი პირველ პირამიდათ გლუვი კედლებით. პირამიდას სიმაღლე იყო 118 მეტრი. ამ პირამიდაში არ არის აღმოჩენილი სარკოფაგის კვალი. მოგვიანებით ეს პირამიდა ძლიერ დაზიანდა. პირველი 20 მეტრი საფუძვლიდან დაიფარა სილით, ხოლო დანარჩენი აღმართულია ზედაპირიდან და შეადგენს ნახევარზე ნაკლებს საწყისი ზომებიდან.

ამ პირამიდის ირგვლივ პირველად იყო შექმნილი ტაძრების კომპლექსი, რომლის დანიშნულება იყო ემსახურა გარდაცვლილი ფარაონის პატივსაცემად. თვითონ კომპლექსი შემოღობილი იყო კედლებით. პირამიდების რაიონში ფრანგი არქეოლოგის ფრანსუა მარიეტის მიერ 1871 წელს აღმოაჩინეს მაღალჩინოსნების საფლავები, სადაც ინახებოდა ძველი ხელოვნების შედევრები. ჰუნის პირამიდების დიდი ნაწილი ჩვენს დრომდე არ შემორჩა. მეორე სიმბოლური და პატარა პირამიდა იყო აშენებული ჰუნის მიერ ელეფანტინაზე  პირველ კარიბჭესთან. თუ რატომ აშენდა პირამიდა განმარტოვებულ ნილოსის კუნძულზე, ამის შესახებ არსებობს წინააღმდეგობები. 

ჰუნის სიკვდილის შესახებ მოთხრობილია ერთ-ერთი  უძველესი, ჩვენამდე მოღწეულ ნაწარმოებში „პტახოტეპის მცნება“.

## რესურსები ინტერნეტში
* Meidum: Site of the Broken Pyramid & Remnants of the First True Pyramid- Virtual-Egypt 
* On pharaoh Huni

კატეგორია:ეგვიპტის მესამე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
თურქესტანის ქედი

**თურქესტანის ქედი** — მაღალმთიანი განედური მიმართულების ქედი ჰისარ-ალაის სისტემაში, შუა აზიაში. განფენილია ყირგიზეთის, უზბეკეთისა და ტაჯიკეთის ტერიტორიებზე. სამხრეთით მდინარე ზარაფშანის ხეობით გამოყოფილია ზარაფშანის ქედისაგან. გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ მათჩის სამთო კვანძიდან სამარყანდის ოაზისამდე დაახლოებით 340 კმ სიგრძეზე. სიმაღლე 5509 მ-მდე; უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში 5621 მ-მდე. ფერდობები დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებით. უმეტესწილად აგებულია ფიქლებითა და ქვიშაქვებით. თხემზე მთა-მყინვარული ფორმებია. გამყინვარება ძლიერ ქედის აღმოსავლეთ ნაწილშია გამოხატული. ჩრდილოეთ კალთაზე ღვიის ბუჩქნარი და ნათელი ტყეებია, სამხრეთ კალთაზე — მთის სტეპი, თხემზე — მუდმივი თოვლი და მყინვარები. თურქესტანის ქედზე, შაჰრისტანის უღელტეხილზე (3378 მ) გადის საავტომობილო გზატკეცილი დუშანბე–ხუჯანდი.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ყირგიზეთის ქედები
კატეგორია:უზბეკეთის ქედები
კატეგორია:ტაჯიკეთის ქედები
არგენტინული დოგი

**არგენტინული დოგი** () — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია არგენტინაში 1920-იან წლებში.

არგენტინული დოგი ერთ-ერთია იმ მცირერიცხოვან ჯიშებს შორის, რომლებიც სამხრეთ ამერიკაში მიიღეს. ეს ძაღლი არის იმ პროგრამის შედეგი, რომელიც 1920 წელს არგენტინელმა ანტონიო მარტინესმა დააფუძნა და რომლის მიზანი იყო პუმაზე და იაგუარზე მონადირე ძაღლის მიღება. არგენტინული დოგის მისაღებად გამოიყენეს ესპანური მებრძოლი ძაღლის ძველი ტიპი, ესპანური მასტიფი, დოგი, ძველი სტილის ბულტერიერი, ბულდოგი და ბოქსიორი და მიიღეს უშიშარი, გამძლე, ღია ბალნის მქონე მონადირე. ამ ჯიშმა მაშინვე მიიპყრო ძაღლების ბრძოლების ორგანიზატორების და მოყვარულების ყურადღება. ძაღლების ბრძოლები ჯერ კიდევ პოპულარულია სამხრეთ ამერიკის ზოგიერთ ქვეყანაში.

ეს თეთრი მასტიფი პატარაობიდანვე სხვა ცხოველებთან ერთად უნდა იზრდებოდეს. ძაღლისგან მორჩილების მისაღწევად ის ადრიდანვე უნდა გაიწვრთნას. ასევე, მას სჭირდება დიდი ფიზიკური დატვირთვები. არგენტინული დოგი ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას, ძნელად ეგუება სხვა ძაღლებს და ბავშვებს, ვერ იტანს სიცივეს, ძნელად იწვრთნება. აქვს საკმაოდ ვიწრო მკერდი, მასიური თავის ქალა და ძლიერი ყბები. ბალანი მოკლეა, მბზინავი, გლუვი, ყოველთვის თეთრი ფერის.

## რესურსები ინტერნეტში
* არგენტინული დოგი 

კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები
კატეგორია:არგენტინული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
კატეგორია:მოლოსერები
იური ვარდიმიადი

**იური დიმიტრის ძე ვარდიმიადი** (დ. 1 იანვარი, 1925, დრანდა, აფხაზეთის სსრ, ამიერკავკასიის სფსრ — გ. 7 ივნისი, 1956) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, თავდამსხმელი. იცავდა სოხუმის „დინამოს“, ლენინგრადის „დინამოსა“ და თბილისის „დინამოს“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი (1951, 1953) და ბრინჯაოს პრიზიორი (1950) თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1950).

## კარიერა 
ფეხბურთის თამაში დაიწყო სოხუმის ახალგაზრდულ გუნდში. სოხუმის „დინამოს“ შემადგენლობაში გაიმარჯვა საქართველოს სსრ თასის გათამაშებაში. 1949 წლის საფეხბურთო სეზონი ლენინგრადის „დინამოში“ გაატარა, სადაც კლუბის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე იყო. მის რიგებში უმაღლესი ლიგის 24 შეხვედრაში ითამაშა და 8 ბურთი გაიტანა.

1950 წლიდან თბილისის „დინამოს“ ძირითადი შემადგენლობის მოთამაშეა. თბილისელთა რიგებში ექვსი სეზონი გაატარა. გუნდთან ერთად 1950 წელს საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი გახდა, ხოლო 1951 და 1953 წლებში საკავშირო ჩემპიონატების ვიცე-ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა. ამას გარდა, თბილისელთა მაისურით 7 საერთაშორისო ამხანაგური შეხვედრა ჩაატარა და 6 გოლი გაიტანა.

ერთ-ერთი ასეთი მატჩი, 1951 წლის 16 ნოემბერს თბილისის „დინამოს“ პოლონური ტურნეს ფარგლებში, კრაკოვში გაიმართა, სადაც „დინამო“ ადგილობრივ „გვარდიას“ დაუპირისპირდა. დინამოელები ასეთი შემადგენლობით გავიდნენ მოედანზე: მარღანია, ელოშვილი, ძიაპშიპა, სარჯველაძე, პანიუკოვი, ანთაძე, ჯოჯუა, გაგნიძე, ვარდიმიადი, ღოღობერიძე და ჭკუასელი. შეხვედრა სტუმართა გამარჯვებით, ანგარიშით 3–0 დამთავრდა. გოლები პოლონელთა კარში ავთანდილ ჭკუასელმა, იური ვარდიმიადიმ და ავთანდილ ღოღობერიძემ გაიტანეს.  
 
საერთო ჯამში მან თბილისის „დინამოს“ შემადგენლობაში უმაღლესი ლიგის საკავშირო ჩემპიონატების 85 მატჩი (21 გოლი), ხოლო საკავშირო თასის გათამაშების 7 მატჩი ჩაატარა.

იგი 1956 წლის 7 ივნისს, 31 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

## მიღწევები 
thumb|right|230პქ|გაზ. „ლელო“, 12 ოქტომბერი, 1951
### საკლუბო 
;  დინამო თბილისი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
* ვიცე-ჩემპიონი: 1951, 1953
* ბრინჯაოს პრიზიორი: 1950

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიოგრაფია
* აფხაზური საიტის აზრი იური ვარდიმიადის შესახებ 
* იური ვარდიმიადი დინამოელებთან ერთად
* იური ვარდიმიადი და ვლადიმერ მარღანია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:სოხუმის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები
ჩაიოტი

**ჩაიოტი** ან **მექსიკური კიტრი** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე გოგრისებრთა ოჯახისა. უძველესი კულტურული მცენარეა. იგი ცნობილი იყო ჯერ კიდევ აცტეკებისთვის, მაიასთვის და სხვა ინდიელი ტომებისთვის. ევროპელებმა გაიცნეს XVIII საუკუნეში. მისი სამშობლოა ცენტრალური ამერიკა. ჩაიოტი, როგორც სამრეწველო კულტურა, მოჰყავთ მექსიკაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში; ასევე, ვიეტნამში, კორეაში და აზერბაიჯანში. კლიმატური პირობები შესაძლებლობას იძლევა ჩაიოტი მოყვანილი იქნას ყირიმში, სამხრეთ უკრაინასა და მოლდოვაში. ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში აქვს ძვირფასი ბოსტნეული კულტურის მნიშვნელობა. აქვს ფართოდ მომრგვალებული ფოთლები, რომლის სიგრძეა 10–25 სმ. ყვავილები ერთსქესიანია, მომწვანო ან კრემისფერი, გვირგვინის დიამეტრია დაახლოებით 1 სმ. მამრობითი ყვავილები ჯგუფებადაა შეკრებილი, მდედრობითი ყვავილები კი ერთეულად ან ჯგუფად. ნაყოფი მსხლისებრი ან მომრგვალო ფორმის კენკრაა, რომლის სიგრძეა 7–20 სმ. იგი შეიცავს ვიტამენებს, პროტეინს, 19 თავისუფალ ამინომჟავას, სახამებელს, აზოტურ და მინერალურ ნივთიერებებს. აქვს შარდმდენი და საერთო მომამაგრებელი თვისებები. ძირითადად დიეტური კვებისათვის გამოიყენება.

საქართველოში ჩაიოტის კულტურით XX საუკუნეში დაინტერესდნენ და ჯერ აფხაზეთში გაავრცელეს, შემდეგ გურია-სამეგრელოსა და იმერეთის რეგიონებში. აგრეთვე მოისინჯა ნიადაგი მისი აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელების პერსპექტივებისათვის.

სახელწოდება „chayotli“ ნაუატლიდან ითარგმნება როგორც „ეკლებით დაფარული გოგრა“.

## სქოლიო 
კატეგორია:გოგრისებრნი
კატეგორია:ბოსტნეული
ფუტუნა (უოლისი და ფუტუნა)

**ფუტუნა** () — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას ნაწილია.

## დასახელება 
ითვლება, რომ ფუტუნას კუნძულმა თავისი სახელი მიიღო ფუტუს ხის პატივსაცემად, რომელიც იზრდება კუნძულის სანაპიროზე. XIX საუკუნეში კუნძული ზოგიერთ რუკებზე აღინიშნებოდა ალოფატუს სახელით. ეს შედარებით მაღალი ვულკანური კუნძულებია. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილებია — მთა პუკე (*Puke*) 524 მეტრი (მისი სხვა სახელებია — სინგავი და სხაუტენის მთა. ზოგჯერ შეცდომით მიუთითებენ მის სიმაღლეს — 765 მეტრი). კუნძულმა დიდი ხანი არაა რაც განიცადა ამოწევა და აქვს ძლიერ ზიგზაგური რელიეფი. ზოგიერთი პატარა სანაპირო ვაკე ადგილების გამოკლებით, ამ კუნძულების ნაპირები დაკლაკნილია. ფუტუნას კუნძულის რელიეფი წარმოდგენილია დაბალი პლატოებით, რომლებიც თანდათანობით მაღლდება პუკეს მთისკენ. კუნძულ ფუტუნას უკიდურესი წერტილებია: ჩრდილოეთი — ფატუას კონცხი; აღმოსავლეთი — ველეს კონცხი; სამხრეთი — ნაპირი ველეს აეროდრომთან; დასავლეთი — ნაპირი სოფელ ტოლოკესთან. ფუტუნას კუნძული გეოლოგიურად ახალგაზრდაა, ამიტომ რიფები განლაგებულია ნაპირთან ახლოს (დაახლოებით 50 მეტრი) და ლაგუნას არ წარმოქმნის. ფუტუნას კუნძულს აქვს რიფი-ხალათი. რიფის აწევის გამო, ის არ აღმოჩნდა ღრმა და პერიოდულად ხვდება წყლის ზედაპირზე, რაც ხელს უშლის მის ზრდას.

ამ კუნძულებზე რეგულარულად ხდება მიწისძვრები. ბოლო, ინტენსივობით 6,5 რიხტერის სკალით, მოხდა 1993 წლის 13 მარტს) (5 ადამიანი გარდაიცვალა და 20-მა მიიღო დასახიჩრება). სამოაზე 2009 წლის მიწისძვრის დროს, ბიძგები ფუტუნას კუნძულზე არ შეიმჩნეოდა.

ფუტუნას კუნძულის ჩამოყალიბება დაიწყო პლიოცენის დროს (სამი ძველი ვულკანის წარმოშობა). მათი ვულკანური პროცესები შეჩერდა პლეისტოცენის პერიოდში. ვულკანური პროცესების შეჩერების შემდეგ კუნძულებმა განიცადა მნიშვნელოვანი ამოწევა (500 მეტრამდე).

ფუტუნას კუნძულზე დაახლოებით 50 მოკლე მდინარეა, რომელთაგან ყველაზე დიდია — ვაინიფაო, გუტუვაი, ვაი ლასი და ლეავა. სანაპიროები დაჭაობებულია. მდინარეები აპრილიდან ოქტომბრის ჩათვლით დამშრალია, ხოლო შემდეგ წვიმების სეზონის დროს უეცრად ივსება წყლით.

კუნძულის კლიმატი ტროპიკული პასატურია, ნოტიოა, მუდმივად თბილია, აშკარად გამოხატული მშრალი სეზონის გარეშე. ნალექების ყველაზე დიდი რაოდენობა მოდის ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით პერიოდში (წლის საშუალო რაოდენობა — 4000 მმ-ია, 80 %-იანი სინოტივის დროს). წელიწადში საშუალოდ დაახლოებით 24 წვიმიანი დღეა. წლის განმავლობაში ტემპერატურა მერყეობს 24 °С-დან 30 °С-მდე.

## ისტორია 
ევროპელებმა პირველად დაინახეს ეს კუნძულები 1616 წლის 28 აპრილს. ფუტუნას და ალოფის კუნძულების შორიახლოს გემით *Eendracht* გაცურეს ნიდერლანდელმა ზღვაოსნებმა იაკობ ლემერმა და ვილემ სხაუტენმა. 1842 წლიდან კუნძული ფუტუნა საფრანგეთის კოლონიაა.

## მოსახლეობა 
ფუტუნას კუნძულზე 2013 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 3612 ადამიანი. მათი დიდი უმრავლესობა საუბრობს ფუტუნას ენაზე.

## ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა 
ადმინისტრაციულად ფუტუნას კუნძულები შედის ოლქებში ალო და სიგავი.

## სქოლიო
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:უოლისის და ფუტუნას კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ალოფი (კუნძული)

**ალოფი** () — კუნძული წყნარ ოკეანეში, საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას ნაწილი. ადმინისტრაციულად შედის ალოს ოლქში.

## გეოგრაფია 
ალოფის კუნძული მდებარეობს კუნძულ ფუტუნადან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2 კმ-ში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 32 კმ²-ს. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილია — *კოლოფაუს მთა*, ანუ *ბუგენვილი* (417 მეტრი).

## მოსახლეობა 
2013 წელს კუნძულის მუდმივი მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა სულ 1 ადამიანს, მაგრამ კოლონიამდელ დროს ალოფის კუნძული მჭიდროდ იყო დასახლებული, ხოლო მოსახლეობის რაოდენობა იყო დაახლოებით 2 ათასამდე ადამიანი. კუნძულის ერთადერთი დასახლებული პუნქტია — სოფელი *ალოფიტაი*, რომელიც მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ ნაწილში. ადრე არსებობდნენ სოფლები: სოლოგა, საავაკა, მუა. ფუტუნას კუნძულის ბევრ მოსახლეს აქვს მცირე საბაღე ნაკვეთები ალოფის კუნძულზე (ძირითადად მოჰყავთ თამბაქო).

## სქოლიო
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:უოლისის და ფუტუნას კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
მასტინო ნაპოლეტანო

**მასტინო ნაპოლეტანო** () — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია იტალიაში ანტიკურ ხანაში.

ნეაპოლიტანური მასტიფები უძველესი დროიდან გვხვდება კამპანიაში (იტალიის ცენტრალური ნაწილი), თუმცა გამოფენაზე 1947 წლამდე არ გამოჩენილა. ჯიში სათავეს იღებს რომაელი მებრძოლი ძაღლებისგან და ცირკის მასტიფებისგან, რომლებიც რომში საბერძნეთის გავლით მოხვდნენ, სადაც ალექსანდრე მაკედონელმა ჩაიყვანა. სახლისთვის საუკეთესო მოდარაჯე ძაღლის აღწერისას რომაელ მწერალს - კოლუმელს - როგორც ჩანს ეს მძიმეწონიანი ძაღლი ჰყავდა მხედველობაში. მასტინო ნაპოლეტანო 50 წლის წინ განადგურებას გადაარჩინა ენთუზიასტმა პიერო სკანციანიმ. 

მასტინო ნაპოლეტანოს პატარაობიდანვე სჭირდება გაწვრთნა და სხვა ცხოველებთან კონტაქტი. ამ ძაღლს არ სჭირდება ინტენსიური ფიზიკური დატვირთვა, თუმცა ჭამის დროს არააკურატულობა და დიდი ზომები სახლში საცხოვრებლად მიუღებელს ხდის. საერთოდ ამ ჯიშის ძაღლი მხოლოდ გამოცდილმა ადამიანმა უნდა იყოლიოს. მასტინონაპოლეტანო კარგად უძლებს სიცივეს და სიცხეს. აქვს სქელი, მაგარი, მძიმე ზედა ტუჩები, გრძელი და განიერი თეძოების კუნთები. სხეული დაფარულია ხშირი, მოკლე, გლუვი ბალნით, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ცისფერი, წითელი ხისფერი, ვეფხვისებრი, ყავისფერი, შავი.
 
## რესურსები ინტერნეტში
* მასტინო ნაპოლეტანო  

კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები
კატეგორია:იტალიური წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
კატეგორია:მოლოსერები
ლაშა ჯანგიძე

**ლაშა ჯანგიძე** (დ. 11 მაისი, 1983) — ქართველი ფეხბურთელი, ლანჩხუთის „გურიას“ მცველი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Transfermarkt-ზე 
* პროფილი Soccerway-ზე 
* პროფილი Footballdatabase.eu-ზე 

კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის სპარტაკის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის მერანის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცხინვალის ფეხბურთელები
კატეგორია:სამტრედიის ფეხბურთელები
კატეგორია:განძასარის ფეხბურთელები
კატეგორია:ტყიბულის მეშახტეს ფეხბურთელები
კატეგორია:ჩოხატაურის ბახმაროს ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 11 მაისი
კვიპროსის სამეფო

**კვიპროსის სამეფო** — წარმოადგენდა 1192–1489 წლებში კვიპროსზე არსებულ ჯვაროსნების სამეფოს. მას ფრანგი ლუზინიანების დინასტია განაგებდა. მის შემადგენლობაში 1361–1373 წლებში შედიოდა ანთალია, ხოლო 1361–1448 წლებში კორიკოსიც.

## კვიპროსის მონარქების სია 
ლუზინიანების დინასტია:
*გი დე ლუზინიანი (1192–1194)
*ამორი დე ლუზინიანი (1194–1205) (Amaury)
*ჰუგო I (1205–1218)
*ანრი I (1218–1253) (Le Gros)
*ჰუგო II (1253–1267) (Huguet)
*ჰუგო III (1267–1284)
*იოანე I (1284–1285)
*ანრი II (1285–1324)
**ამორი (1306–1310), რეგენტი და უზურპატორი
*ჰუგო IV (1324–1359)
*პეტრე I (1359–1369)
*პეტრე II (1369–1382) (Perrin)
*ჯეიმზ I (1382–1398)
*იანუსი (1398–1432)
*იოანე II (1432–1458)
*შარლოტი (1458–1464) (1459–1464 წლებში მეუღლესთან ლუდოვიკო სავოისთან ერთად)
*ჯეიმზ II (1464–1473) (Jacques le Bâtard)
*ჯეიმზ III (1473–1474)
*კატერინა კორნარო (1474–1489)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Цена королевских войн на Кипре в XIV-XV вв.// Византийский временник, т. 59. С. 86-95
* *Бустрон, Флорио*. Ги де Лузиньян - сеньор Кипра// Chronique de l'Île de Chypre, par FLORIO BUSTRON, publiée par M. René de Mas Latrie, Chef de Bureau au Ministère del'Instruction Publique. Paris, Imprimerie Nationale, M DCCC LXXXVI. Перевод со староитальянского Светланы Блейзизен. 
* Повесть о сладкой земле Кипр. Книга II. Гл. 90-281// www.cyprusexplorer.globalfolio.net 
* *Ришар, Жан*. Латино-Иерусалимское королевство. — СПб., Евразия, 2002.// libes.ru 

კატეგორია:კვიპროსის ისტორია
კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები
კატეგორია:ჯვაროსნული სახელმწიფოები
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
ალო (ოლქი)

**ალო** (არაოფიციული სახელი — **Tu’a**) () — საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიის უოლისის და ფუტუნას კუნძულების სამიდან ერთი ადმინისტრაციული ოლქი.

მისი ტრადიციული სახელია *ალოს სამეფო*.

ალოს ოლქის შემადგენლობაში შედის კუნძულ ფუტუნას აღმოსავლეთი ნაწილი და პრაქტიკულად დაუსახლებელი ალოფის კუნძული ჰორნის (ფუტუნას) კუნძულებიდან.
 
ოლქის საერთო ფართობია — 85 კმ². მოსახლეობა — 2156 ადამიანი (2013 წელი). ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია მალა’ე, რომელშიც ცხოვრობს 192 ადამიანი (2013 წელი).

ოლქის დანარჩენი დასახლებული პუნქტები:
* ონო (537 ადამიანი);
* ტაოა (531 ადამიანი);
* კოლია (309 ადამიანი);
* ველე (211 ადამიანი);
* პოი (190 ადამიანი);
* ტამანა (183 ადამიანი);
* ტუატაფა (2 ადამიანი);
* კუნძულ ალოფიზე: ალოფიტაი — 1 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:უოლისი და ფუტუნას ოლქები
ტიბეტური მასტიფი

**ტიბეტური მასტიფი** () — ძაღლის ჯიში, რომელიც გამოყვანილია ტიბეტში ანტიკურ ხანაში.

ეს ჯიში, რომელიც ევროპული მასტიფების უმეტესობის წინაპარია, გადაშენებას ბრიტანელმა სელექციონერებმა გადაარჩინეს. თავდაპირველად ტიბეტური მასტიფები მოდარაჯე და მეცხვარე ძაღლები იყვნენ, ისინი მკაცრად ადევნებდნენ თვალყურს ფარაში წესრიგის დაცვას. დღესდღეობით მას პატივს სცემენ სიმამაცისა და შთამბეჭდავი გარეგნობისთვის. ოდესღაც მასტიფები იცავდნენ ნახირს ჰილამაებში და ტიბეტში, დღეს კი ის ძირითადად გამოფენებზე გამოდის. ეს ჯიში ჯერჯერობით მრავალრიცხოვანი არ არის, თუმცა შეიძლება ჩაითვალოს, რომ დასავლეთში მყარად მოიკიდა ფეხი. 

ფართოძვლიანი და დიდთავა, მასიური ტიბეტური მასტიფი ევროპის, ამერიკის და იაპონიის მრავალი მეცხვარე და მებრძოლი ჯიშის და ზენენჰუნდის წინაპარია. მისი შენახვა ძნელი არ არის, ის თავაზიანად გულგრილია და შეიძლება უბრალოდ სიცოცხლით დატკბეს, თუმცა თავგამოდებით დაიცავს იმას, რაც საკუთარ სახლად და თავის ტერიტორიად მიაჩნია. ტიბეტურ მასტიფს აქვს გრძელი, სწორი, გლუვი ბალანი, რომლის შეფერილობა შეიძლება იყოს ნაცრისფერი, ოქროსფერი, შავი-ხორბლისფრიტ, ყავისფერი, შავი. ის ვერ ეგუება ქალაქის პირობებში ცხოვრებას. კარგად უძლებს სიცივეს, ბალანს განსაკუთრებული მოვლა სჭირდება, კარგი მოდარაჯეა, სჭირდება დამატებითი ფიზიკური დატვირთვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტიბეტური მასტიფი  

კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები
კატეგორია:ტიბეტური წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
როტვაილი

**როტვაილი** — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის მხარეში. მოსახლეობა 24,440 ადამიანს შეადგენს. ამ ქალაქში გამოიყვანეს როტვეილერის ჯიშის ძაღლი.

## რესურსები ინტერნეტში
* როტვაილის ოფიციალური საიტი
## სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის ქალაქები
ხაბა

მინიატიურა|ხაბას სერეხი
**ხაბა** — ძველი ეგვიპტის ფარაონი მესამე დინასტიიდან. იგი არ არის მოხსენიებული არცერთ მეფეთა სიაში.

არსებობს ხაბას მმართველობის 11 ძეგლი, რომელზეც შენარჩუნებულია მისი ჰორის სახელი. 

* 1.  ხელნაწერები ნაპოვნია ჯ. კუიბელის მიერ ძველი ქალაქის იერაკონპოლის რაიონში, რომელზეც დაწერილია სახელი ჰორ-ხაბა
* 2.  წარწერა რომელიც დამზადებულია ალიბასტრისგან იპოვა ლ. ბორხადტმა, ფარაონ სახურას სამარხში, სადაც ეწერა სახელი ჰორ-ხაბა
* 3.  წარწერა ნანახია კუნძულ ელეფანტინის აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქში ვ. კაიზერის მიერ 1987 წელს.
* 4-8. კათხა, რომელიც არის მარმარილოს, პორფირის და კირქვის ნაპოვნია საფლავში რომელიც ახლა ინახება ბოსტონის სამხატვრო მუზეუმში და შეიცავს წარწერას ჰორ-ხაბა.
* 9. დიორიტის კათხა სახელად ჰორ-ხაბა მდებარეობს ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში ის შეიძინეს 1922 წლის 26 ივლისს სოტბის აუქციონზე მაკ გრეგორის კოლექციიდან. წარმოშობა უცნობია.
* 10. დიორიტის კათხა იმყოფება კერძო კოლექციაში რომელზეც ამოჭრილილი და დაჩხვლეტილი წარწერაა გაკეთებული ჰორ-ხაბა. იგი ჩამოტანილია დახშურიდან.
* 11. წერითი მტკიცებულება რომელიც ინახება ლონდონში საუნივერსიტეტო კოლეჯში წარდგენილია ისტორიკოსი ფ. პუტრის მიერ და იქაც აღმოჩენილია წარწერა „ჰორ-ხაბა, ოქროს ღმერთი, რასაც იტყვის ყველაფერი კეთდება“.

## ჰიპოთეზები 
ხაბა ითვლება მრგვალი პირამიდის შემქმნელად რომელიც მდებარეობს საჰარის გზაზე გიზის მიმართულებით 4 კილომეტრის დაშორებით გიზის სამხრეთით. მრავალი პირამიდა წარმოადგენს დაუმთავრებელ ნაგებობას, რომელიც ერთი მეორეზე მიყოლებით იქმნებოდა უძველეს სამეფოში და ეს იყო ახალი სტილი.  პირამიდის სიმაღლე 42-45 მ შეიძლება ყოფილიყო, ახლა 20 მეტრია, ხოლო მისი ფუძის ფართობი 83 X 83 მ.

ჩასასვენებელი ოთახი გამოკვეთლია კლდეში პირამიდასთან. კიბეს მივყავართ გალერეასთან რომელიც გადის ჩრდილო-აღმოსავლეთთ. პირამიდის გარეთ ჩრდილო-აღმოსავლეთით კლდეში გამოკვეთილია კორიდორი 32 საცავით. ახლა ამ პირამიდისაგან შემორჩენილია ერთ სვეტი რომლის სიმაღლე 20 მეტრია, იგი მთლიანად ქვიშსაგან არის დაფარული.

უნდა აღინიშნოს, რომ თითქმის არაფერია ცნობილი ხაბას მმართველობის შესახებ, მაგრამ აშკარად ცნობილია ჩვენთვის რომ იყო მესამე დინასტიის  მმართველი. ტურინის სამეფო სია მიუთითებს „დაკარგულ“ მმართველებზე. ხაბა ნახსენებია როგორც დაკარგული მმართველი თუმცა ცნობილი მკვლევრები თვლიან, რომ მისი არსებობის დოკუმენტები იმიტომ არ არსებობს რომ დაკარგულია პაპირუსზე დაწერილი ჩანაწერები.

სახელი ხაბა იწერებოდა იეროგლიფებით, რაც ნიშნავდა ხა - მზეს და ბა - ჩიტს.

## ლიტერატურა
* Thomas Schneider: Lexikon der Pharaonen. Albatros, Düsseldorf 2002, ISBN 3-491-96053-3
* Aidan Dodson: The Layer Pyramid of Zawiyet el-Aryan: Its Layout and Context. In: Journal of the American Research Center in Egypt (JARCE), No. 37 (2000). American Research Center (Hg.), Eisenbrauns, Winona Lake/Bristol 2000, ISSN 0065-9991
* Nabil Swelim: Some Problems on the History of the Third Dynasty - Archaeological and Historical Studies, vol. 7. The Archaeological Society of Alexandria, Alexandria 1983

კატეგორია:ეგვიპტის მესამე დინასტიის ფარაონები
ტაუ (კუნძული)

**ტაუ** () — მანუას კუნძულებში ყველაზე დიდი კუნძული და ყველაზე აღმოსავლეთით მდებარე ვულკანური კუნძული სამოას არქიპელაგში. მდებარეობს დაახლოებით 10 კმ-ში სამხრეთ-აღმოსავლეთით ოფუ-ოლოსეგას კუნძულებიდან და 110 კმ-ში აღმოსავლეთით კუნძულ ტუტუილადან. ამერიკის სამოას ნაწილია. XIX საუკუნის დასაწყისში კუნძულს ხშირად ეძახდნენ *ოპოუნს*.

## გეოგრაფია 
thumb|left|200px|კუნძულის ხედი კოსმოსიდან.
კუნძული ტაუ წარმოადგენს საკმაოდ ეროზირებულ, მრავალჯერ ამოფრქვეული თხევადი ლავებისაგან შექმნილი ვულკანის ნარჩენს კალდერით. აქვს სამკუთხა ფორმა. კუნძულის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 6 კმ-ს, სიგანე — დაახლოებით 10 კმ-ს. ტაუს უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — *ლატას მთა* (931 მეტრი), რომელიც ამავდროულად მთელი ამერიკის სამოას უმაღლესი წერტილია. აღმოსავლეთი, დასავლეთი და ჩრდილოეთი მხრიდან ტაუს კუნძული გარშემორტყმულია მარჯნის რიფით.

კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი, ლატას მთის წვიმიანი ტყეების ჩათვლით, სამხრეთი სანაპირო და მარჯნული რიფები ტაუს ამ ნაწილში არიან ამერიკის სამოას ეროვნული პარკის ნაწილი.

## ისტორია 
კუნძული ტაუ აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა მოგზაურმა იაკობ როგევენმა 1721 წელს.

## მოსახლეობა 
2010 წელს ტაუს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 790 ადამიანი.

ადმინისტრაციულად კუნძული დაყოფილია სამ რაიონად: *ტაუ, ფალეასაო და ფიტიუტა*.

## ტრანსპორტი 
კუნძულ ტაუზე მოქმედებს მანუას კუნძულებზე ყველაზე დიდი აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს სოფელ ფიტიუტასთან. ტაუს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს უბე. ჩრდილოეთი სანაპიროს გასწვრივ არსებობს ავტოგზა, რომელიც ერთმანეთთან აერთებს კუნძულის რამდენიმე დასახლებულ პუნქტს.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის სამოას კუნძულები
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ო, მოდა, მოდა...

**ო, მოდა, მოდა...** — ქართული ანიმაციური ფილმი, რომელიც გადაღებულია ვახტანგ ბახტაძის მიერ 1968 წელს. კომპოზიტორი ნუგზარ ვაწაძე. ფილმი მოგვითხრობს პიროვნებებზე, ვინც ბრმად ბაძავს მოდას, სხვადასხვა ქვეყანაში და ეპოქაში. გაშუქებული სატირული სურათები ეძღვნება ექსტრავაგანტურ მოდას.

ფილმმა IV საკავშირო კინოფესტივალზე ქალაქ მინსკში მოიპოვა პრიზი საუკეთესო ანიმაციური ფილმისათვის 1970 წელს, რუმინეთის კინემატოგრაფისტთა ასოციაციის პრემია „ანინი“, IV საერთაშორისო კინოფესტივალზე, ქალაქ მამაიაში 1970 წელს, აგრეთვე 1971 წელს ბილბაოში საერთაშორისო კინოფესტივალზე მიიღო დიპლომი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ო, მოდა, მოდა... — კინოფილმების ინტერნეტ მონაცემთა ბაზა 
* 

კატეგორია:1968 წლის ფილმები
კატეგორია:1968 წლის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:მულტიპლიკაციური ფილმები ანბანის მიხედვით
მანუას კუნძულები

**მანუას კუნძულები** () — კუნძულთა ჯგუფი, რომელიც შედგება ოთხი კუნძულისაგან: ტაუ (სამი რაიონი: *ტაუ, ფალეასაო და ფიტიუტა*) (44,31 კმ²), ნუუტელე, ოფუ (7,215 კმ²) და ოლოსეგა (5,163 კმ²) (ბოლო ორი კუნძული შეერთებულია ქვიშიანი დანალექით). კუნძულების ჯგუფი მდებარეობს დაახლოებით 110 კმ-ში აღმოსავლეთით კუნძულ ტუტუილადან. ამერიკის სამოას ნაწილია.

## გეოგრაფია 
thumb|left|200px|მანუას კუნძულების რუკა
ჯგუფის ყველა კუნძულს აქვს ვულკანური წარმოშობა. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილია, *ლატას მთა* (969 მეტრი), რომელიც მდებარეობს ტაუს კუნძულზე.

მანუას კუნძულების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკავიათ ნაკრძალებს.

## ისტორია 
მანუას კუნძულებს აქვთ მჭიდრო ისტორიული და კულტურული კავშირები სამოას არქიპელაგის სხვა კუნძულებთან.

პოლინეზიურ მითოლოგიაში მანუას კუნძულები ითვლებოდა ღვთიურ ადგილად, რადგანაც მათზე, ლეგენდების თანახმად, პოლინეზიურმა უზენაესმა ღმერთმა ტანგაროამ შექმნა ადამიანი და გარშემო კუნძულები.

ძველად მანუას კუნძულების უზენაესი ბელადები ატარებდნენ ტიტულს ტუი-მანუა (*Tui Manu’a*). მათგან უკანასკნელი იყო ტუიმანუა ელისარა (*Tuimanu’a Elisara*), რომელიც გარდაიცვალა 1909 წლის 2 ივლისს. ტუი-მანუას ტიტული დღემდე არსებობს, მაგრამ არ არის ხალხი, რომლებიც მას ატარებენ.

პირველი ევროპელი, რომელმაც 1721 წლის 14 ივნისს აღმოაჩინა მანუას კუნძულები, გახდა ნიდერლანდელი მოგზაური იაკობ როგევენი.

მანუას კუნძულები ოფიციალურად გახდა აშშ-ის სამფლობელო 1904 წლის 14 ივლისს.

## მოსახლეობა 
2010 წელს მანუას კუნძულების მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 1323 ადამიანი: ტაუს კუნძულზე (სამი რაიონი: *ტაუ, ფალეასაო და ფიტიუტა*) ცხოვრობდა 970 ადამიანი), ოფუს კუნძულზე — 176 ადამიანი, ოლოსეგას კუნძულზე — 177 ადამიანი. ამასთან მოსახლეობა თანდათან კლებულობს. 1930-იან წლებში ამერიკის სამოას მოსახლეობის დაახლოებით 20 % ცხოვრობდა მანუას კუნძულებზე, 1980-იანი წლებისთვის კი — მხოლოდ 6 %. მოსახლეობის გადინება დაკავშირებულია მანუას კუნძულებზე ეკონომიკური აქტიურობის საშუალებების არ არსებობასთან. მანუას კუნძულების მთავარი ქალაქია — ლუმა კუნძულ ტაუზე.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის სამოას კუნძულები
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
ტუტუილა

**ტუტუილა** () — ამერიკის სამოას ყველაზე დიდი და მთავარი კუნძული. სამოას არქიპელაგის სიდიდით მესამე კუნძული.

## გეოგრაფია 
thumb|left|250px|კუნძულ ტუტუილას რუკა
კუნძულ ტუტუილას ფართობი შეადგენს 142,3 კმ²-ს. ზღვის დონიდან უმაღლესი წერტილი — *მატაფაოს პიკი* (653 მეტრი). კუნძულის აღმოსავლეთი სანაპირო გორაკებიანია, სამხრეთი — ვაკეებიანი. აღმოსავლეთით მდებარეობს კუნძული აუნუუ.

## ისტორია 
XIX საუკუნის პირველ ნახევარში კუნძულს ერქვა *მაოუნა*.

კუნძული 1722 წელს აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა ზღვაოსანმა იაკობ როგევენმა. 1768 წელს კუნძულის გვერდით გაცურა ფრანგმა ზღვაოსანმა ლუი ანტუან დე ბუგენვილმა, მაგრამ იგი კუნძულთან არ შეჩერებულა.

1787 წელს კუნძულზე აბორიგენებთან წარმოქმნილი კონფლიქტის დროს 12 მატროსთან ერთად მოკლეს ფრანგი ზღვაოსანი ფლერიო დე ლანგლი, ჟან-ფრანსუა ლაპერუზის მსოფლიოს გარშემო ექსპედიციის მეორე გემის — ფრეგატ «ასტროლაბიას» კაპიტანი. ამ დროიდან მაოუნას მოსახლეობა მოგზაურებისგან იძენს მეომარი კანიბალების სახელს.

XIX საუკუნის დასაწყისში სამოას საზოგადოება იმყოფებოდა პირველყოფილი-თემური წყობის დაშლის სტადიაში. ატუას რაიონის ბელადები, რომელშიც ასევე შედიოდა კუნძული მაოუნა, მტრობდნენ არქიპელაგის დანარჩენი სამი რაიონის ბელადებთან.

1824 წელს მაოუნას ეწვია ოტო კოცებუს რუსული მსოფლიოს გარშემო ექსპედიცია, რომელიც უშედეგოდ ცდილობდა ადგილობრივ მოსახლეობასთან დაემყარებინა სავაჭრო ურთიერთობა. თავის ჩანაწერებში კოცებუ აღნიშნავს აბორიგენთა უკიდურეს აგრესიულობას, რომელიც არქიპელაგის სხვა კუნძულების მოსახლეობისათვის არ იყო დამახასიათებელი.

კუნძულზე ევროპელთა მუდმივი დასახლებები 1830 წელს დააფუძნეს ინგლისელმა მისიონერებმა.

კუნძული მართვაში გადაეცა აშშ-ს 1900 წელს.

## მოსახლეობა 
2010 წელს კუნძულ ტუტუილას მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 53 943 ადამიანი. კუნძულზე მდებარეობს ამერიკის სამოას დედაქალაქი — პაგო-პაგო. მოსახლეობა ძირითადად დაკავებულია კოპრის წარმოებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის სამოას კუნძულები
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
აუნუუ

**აუნუუ** () — პატარა კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში სამოას არქიპელაგში. ადმინისტრაციულად შედის ამერიკის სამოას აღმოსავლეთის ოლქში.

## გეოგრაფია 
აუნუუს კუნძული წარმოადგენს პატარა ვულკანურ კუნძულს, რომლის ფართობია 1,517 კმ². აუნუუს ტერიტორია ძლიერ დაჭაობებულია, ხოლო ვულკანის კრატერში მდებარეობს ამერიკის სამოაში ყველაზე დიდი ჭაობი მტკნარი წყლით. კუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს პალას ტბა. აუნუუს სამხრეთი ნაწილი კლდოვანია და დაფარულია მანგროს ტყეებით.

## ისტორია 
კუნძული გადავიდა აშშ-ის მმართველობაში 1900 წლის 17 აპრილს.

## მოსახლეობა 
2010 წელს აუნუუს კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 416 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის სამოას კუნძულები
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ფიდეს მსოფლიო რეიტინგი

ფიდე წარმოადგენს ორგანიზაციას, რომელიც ატარებს ჭადრაკში საერთაშორისო ჩემპიონატებს. ფიდე ყოველთვიურად აქვეყნებს საუკეთესო ასეულის რეიტინგს, საუკეთესო ქალების ასეულის რეიტინგს, საუკეთესო ახალგაზრგების ასეულს და საუკეთესო გოგონების ასეულს, ასევე ქვეყნების რეიტინგს მათი საუკეთესო 10 მამაკაცი და 10 ქალი მოთამაშის მიხედვით. რეიტინგის დასათვლელად გამოიყენება ელოს სისტემა.

## საუკეთესო 20 მოთამაშე 
2014 წლის ნოემბრის მიხედვით საუკეთესო 20 მოთამაშეა:

## საუკეთესო ქალების 20–ეული  
ქალებს შორის საუკეთესო მოთამაშე ჯუდი პოლგარი არის მშოფლიოში 69–ე. პოლგარმა 2014 წლის აგვისტოში გამოაცხადა პროფესიული ჭადრაკიდან წასვლის შესახებ, მიუხედავად ამაისა ის ერთი წლის განმავლობაში ისევ დარჩება ფიდეს რეიტინგში.

2014 წლის ნოემბრის მიხედვით ქალთა რეიტინგი გამოიყურება შემდეგნაირად:

## საუკეთესო ახალგაზრდები 
ახალგაზრდებად ითვლებიან 21 წლამდე მოთამაშეები.

2014 წლის ნოემბრის მიხედვით ახალგაზრდების რეიტინგები შემდეგია:

## საუკეთესო გოგნები 
გოგნებად მოთამაშეები ითვლებიანნ 21 წლამდე.

2014 წლის ნოემბრის მიხედვით გოგონათა რეიტინგი შემდეგია:

## ქვეყნების რეიტინგი 
ქვეყნების რეიტინგი მათი საუკეთესო 10 მოთამაშის მიხედვით ითვლება. ხოლო ქალების რეიტინგი საუკეთესო 10 ქალი მოთამაშის მიხედვით.

2014 წლის ნოემბრის მიხედვით ქვეყნების რეიტინგა შემდეგია:

### ქვეყნების რეიტინგი ქალი მოთამაშეების მიხედვით 
2014 წლის ნოემბრის მიხედვით ქვეყნების რეიტინგები ქალი მოთამაშეების მიხედვით შემდეგია:

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Live Top List: unofficial ratings and rankings that are updated "live" as tournaments are played
*Interactive world map of FIDE country rankings

კატეგორია:ჭადრაკის რეიტინგები
კატეგორია:სპორტის მსოფლიო რეიტინგები
მერი არაბიძე

**მერი არაბიძე** (დ. 25 თებერვალი, 1994, სამტრედია) — ქართველი მოჭადრაკე, დიდოსტატი  ქალთა შორის (2012). 2015 წლის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატის გამარჯვებული, საჭადრაკო ოლიმპიადისა და ევროპის გუნდური ჩემპიონატების მრავალგზის პრიზიორი. საქართველოს ჩემპიონი (2019), ევროპის ჩემპიონი (2023).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა სამტრედიის №3 საშუალო სკოლა. სწავლობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში.

2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონი საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში (ჩანდუ, ჩინეთი). სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი გოგონათა შორის სხვადასხვა ასაკობრივ კატეგორიაში: 2004 (10-წლამდე), 2005 (12-წლამდე), 2011 (18-წლამდე). საქართველოს ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა მიიღო ვარშავაში გამართულ ევროპის მე-10 გუნდურ ჩემპიონატში (2013). 2022 წლის სექტემბერში გამარჯვება მოიპოვა შუშაში გამართულ საერთაშორისო ტურნირზე.

2023 წლის მარტში პეტროვაცში გამართულ ქალთა შორის ევროპის ჩემპიონატზე მერი არაბიძემ 11-დან 8,5 ქულა მოაგროვა და პირველობა იზეიმა. არაბიძე მთელი ტურნირის განმავლობაში ლიდერობდა და ჩემპიონატი მარცხის გარეშე დაასრულა. პირად შეხვედრაში კი პოლონელი ოლივია კიოლბასა დაამარცხა, რომელსაც ამდენივე ქულა ჰქონდა.

## ძირითადი შედეგები 
## ფაქტები
მერი არაბიძე მეორე ქართველი ქალი მოჭადრაკეა, რომელიც ევროპის ჩემპიონი გახდა. პირველად კონტინენტის ჩემპიონის ტიტული 2017 წელს ნანა ძაგნიძემ მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მერი არაბიძე — ქართული სპორტის სტატისტიკა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1994
კატეგორია:ქართველი მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოფუ-ოლოსეგა

**ოფუ** () და **ოლოსეგა** () — ორი კუნძული, უპირატესად განიხილება როგორც ერთი და მდებარეობს სამოას არქიპელაგის მანუას კუნძულებში. ამერიკის სამოას შემადგენელი ნაწილია.

## გეოგრაფია 
ოფუს და ოლოსეგას კუნძულები ჩამოყალიბდა ორი ერთმანეთთან შეერთებული ბაზალტური მრავალჯერ ამოფრქვეული თხევადი ლავების ვულკანებისგან. კუნძულები ერთმანეთისგან გამოყოფილია ვიწრო *ასაგას სრუტით*, მაგრამ შეერთებულია ხიდით და გარშემორტყმულია ერთი მარჯნის რიფით. ოფუ მდებარეობს მის დასავლეთ ნაწილში, ოლოსეგა — აღმოსავლეთ ნაწილში. კუნძულ ოფუს ფართობი შეადგენს 7,215 კმ²-ს, ოლოსეგასი — 5,163 კმ²-ს. ოფუს უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან — მთა *ტუმუტუმუ* (491 მეტრი), ოლოსეგასი — მთა *პიუმაფუა* (639 მეტრი).

ოფუს სამხრეთი სანაპიროს მნიშვნელოვანი ნაწილი *ამერიკის სამოას ეროვნული პარკის* ნაწილია.

## ისტორია 
1721 წელს კუნძულები აღმოაჩინა ნიდერლანდელმა მოგზაურმა იაკობ როგევენმა.

## მოსახლეობა 
2010 წელს კუნძულ ოფუს მოსახლეობის რაოდენობამ შეადგინა 176 ადამიანი, ოლოსეგასი — 177 ადამიანი. ოფუს კუნძული ქმნის მანუას ოლქის ოფუს რაიონს, ხოლო ოლოსეგას კუნძული — მანუას ოლქის ოლოსეგას და სილის რაიონებს.

ოფუს კუნძულის მთავარი დასახლებული პუნქტი მდებარეობს დასავლეთ სანაპიროზე. ოფუზე მოქმედებს მცირე აეროდრომი, არსებობს უბე. ოლოსეგას მთავარი დასახლებული პუნქტებია — სოფლები *ოლოსეგა და სილი*.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკის სამოას კუნძულები
კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები