open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტელუგუ ენა

მინი|გავრცელების არეალი
**ტელუგუ**, იგივე **ანდჰრა** — ტელუგუს ენა, მიეკუთვნება დრავიდულ ენებს.

## ეტიმოლოგია
ტელუგუს ეტიმოლოგია არ არის ზუსტად განსაზღვრული, ის, სავარაუდოდ, უნდა მომდინარეობდეს *ტრილინგა დესა* -დან, რაც „სამი ლინგა ქვეყანას“ ნიშნავს. ინდუისტური ლეგენდის მიხედვით შივამ სამ მთაზე ჩამოუშვა სამი ლინგამი: კალესვარა, სრისაილა და ბიმესვარა რომლებმაც შექმნეს ტელუგუს ქვეყნის საზღვრები.

## ზოგადი ცნობები 
უძველესი წერილობითი ძეგლები (რენატი-ჩოდას დინასტიის წარწერები) დათარიღებულია 575-600 წლებით. ლიტერატურული ენა ჩამოყალიბდა IX-XI სს-ში და საკუთარი ნორმები გამოიმუშავა XIV-XVII საუკუნეებში. ტელუგუს ენაზე დიდია სანსკრიტისა და პრაკრიტების ზეგავლენა. იგი იყენებს ტელუგუს ანბანს, რომელიც მომდინარეობს ბრაჰმისაგან.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **
* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** ანდჰრა-პრადეში

**გავრცელების არეალი**:
ტელუგუ-ენოვანი ხალხი ცხოვრობს აგრეთვე შრი-ლანკაში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, მიანმარში, მალაიზიაში, სინგაპურში, მავრიკის და ფიჯის კუნძულებზე.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**
* გამარჯობა - Namaskaaram
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Suswaagatam
* გმადლობთ - Dhanyavaadaalu; Tamara krutagntha
* კი / არა - Avunu
* გეთაყვა - Dayachesi
* ნახვამდის - Selavu; Namaskaaram

**რიცხვები**
* 1 - okati, 2 - rendu, 3 - mu:du, 4 - na:lugu, 5 - ayidu, 6 - a:ru, 7 - e:du, 8 - enimidi:, 9 - tommidi:, 10 - padi

## ლიტერატურა
*Albert Henry Arden, *A Progressive Grammar of the Telugu Language* (1873).
*Charles Philip Brown, *English–Telugu dictionary* (1852; revised ed. 1903; online edition)
*Charles Philip Brown, *A Grammar of the Telugu Language* (1857)
*P. Percival, *Telugu–English dictionary: with the Telugu words printed in the Roman as well as in the Telugu Character* (1862, google books edition)
*Gwynn, J. P. L. (John Peter Lucius). *A Telugu–English Dictionary* Delhi; New York: Oxford University Press (1991; online edition).
*Uwe Gustafsson, *An Adiwasi Oriya–Telugu–English dictionary*, Central Institute of Indian Languages Dictionary Series, 6. Mysore: Central Institute of Indian Language (1989).
*Vēlcēru Nārāyaṇarāvu, David Dean Shulman, Velcheru Narayana Rao, *Classical Telugu Poetry: An Anthology* (2002).
*Callā Rādhākr̥ṣṇaśarma, *Landmarks in Telugu Literature: A Short Survey of Telugu Literature* (1975).

## რესურსები ინტერნეტში
* Ethnologue report for Telugu
* Hints and resources for learning Telugu 
* English to Telugu online dictionary
* 'Telugu to English' & 'English to Telugu' Dictionary

## სქოლიო
კატეგორია:ტელუგუ ენა
იავური ენა

მინი|იავური ენის გავრცელების არეალი, მუქ მწვანედ ნაჩვენებია სადაც გამოიყენება ძირითად სასაუბრო ენად, ხოლო ღია მწვანედ სადაც არ არის ძირითადი.
**იავური ენა** — კუნძულ იავაზე მცხოვრებ იაველთა ენა, მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ ჯგუფს. იგი იყენებს ლათინურ და იავურ (ინდური წარმოშობის) დამწერლობებს.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >80 მლნ 
* **ენის კოდი**: jv
* **სახელწოდება**: en - Javanese; eo - Java 
* **დამწერლობა**: ლათინური (XVII ს-დან), იავური 

თანამედროვე ლიტერატურული ენის საფუძველია ქალაქ სურაკარტას დიალექტი. იავურის რეგიონული ვარიანტებია სუმატრული ენა და ახალკალედონიური ენა. ლიტერატურა იავურ ენაზე არის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი და მდიდარი ინდონეზიაში.

## სტატუსი 
მინი|სიტყვა იავა დაწერილი იავური ალფავიტით
**გავრცელების არეალი**:

ინდონეზია (კუნძულ იავის ცენტრალური და აღმოსავლეთი ნაწილები), მალაიზია, სურინამი 

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Selamat; Halo
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Sugeng rawuh
* გმადლობთ - Matur nuwun; Kesuwun
* კი / არა - Jo; Inggih / Ora; Sanes
* გეთაყვა - Monggo
* ნახვამდის - Sampon; Sugeng tindak

**რიცხვები**

* 1 - siji, 2 - loro, 3 - telu, 4 - papat, 5 - lima, 6 - enem, 7 - pitu, 8 - wolu, 9 - sanga, 10 - sepuluh

## იხილეთ აგრეთვე 
* იავა

## წყაროები 
* Elinor C. Horne. 1961. *Beginning Javanese*. New Haven: Yale University Press.
* W. van der Molen. 1993. *Javaans schrift*. Leiden: Vakgroep Talen en Culturen van Zuidoost-Azië en Oceanië. ISBN 90-73084-09-1
* S.A. Wurm and Shiro Hattori, eds. 1983. *Language Atlas of the Pacific Area, Part II. (Insular South-east Asia)*. Canberra.
* P.J. Zoetmulder. 1982. *Old Javanese–English Dictionary*. 's-Gravenhage: Martinus Nijhoff. ISBN 90-247-6178-6

## რესურსები ინტერნეტში 
* იავური დამწერლობის სისტემა
* იავურის ეთნოლოგიური რეპორტი 

კატეგორია:იავური ენა
მარათული ენა

**მარათული ენა** (თვითდასახ. मराठी) — მარათელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს. დამწერლობა შექმნილია დევანაგარის საფუძველზე. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 60 მლნ 
* **ენის კოდი**: mr 
* **სახელწოდება**: mr - Marathi; en - Marathi; eo - Marata 
* **დამწერლობა**: დევანაგარი 

მარათული ენის ისტორიის თვალის გავლება ტრადიციული პოეტური ძეგლების საშუალებით შესაძლებელია XIII ს-დან. თანამედროვე ლიტერატურლი ნორმა ჩამოყალიბდა XIX ს-ის დასაწყისში. მარათული ენას მიაკუთვნებენ ინდოეთის რიგ მცირე ენებს: არე, ბჰალაი, დეკანი, გოულანი, ვარჰადი-ნაგპური.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** მაჰარაშტრა

## გრამატიკა 
...

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Namaskar; Namaste
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Krupayaa aatuyaa
* გმადლობთ - Abhari ahi; Dhanyawaatha
* კი / არა - A / Nahi
* გეთაყვა - Krupaya; Krupaya karuna
* ნახვამდის - Achha; Nan tara bhetuyaa

** რიცხვები**

* 1 - e:k, 2 - 'do:n, 3 - ti:n, 4 - cha:r, 5 - pà:ts, 6 - saha:, 7 - sa:t, 8 - a:t', 9 - nau:, 10 - da:ha

## ლიტერატურა 
*  A Survey of Marathi Dialects. VIII. Gāwḍi, A. M. Ghatage & P. P. Karapurkar. The State Board for Literature and Culture, Bombay. 1972.
*  Marathi: The Language and its Linguistic Traditions - Prabhakar Machwe, Indian and Foreign Review, 15 March 1985.
* 'Atyavashyak Marathi Vyakaran' (*Essential Marathi Grammar*) - Dr. V. L. Vardhe
* 'Marathi Vyakaran' (*Marathi Grammar*) - Moreshvar Sakharam More.
* 'Marathi Vishwakosh, Khand 12 (*Marathi World Encyclopedia, Volume 12*), Maharashtra Rajya Vishwakosh Nirmiti Mandal, Mumbai
* 'Marathyancha Itihaas' by Dr. Kolarkar, Shrimangesh Publishers, Nagpur
* 'History of Medieval Hindu India from 600 CE to 1200 CE, by C. V. Vaidya
* Marathi Sahitya (Review of the Marathi Literature up to I960) by Kusumavati Deshpande, Maharashtra Information Centre, New Delhi

## რესურსები ინტერნეტში 
* Marathi Wordnet
* English to Marathi and Marathi to English Dictionary 

კატეგორია:მარათული ენა
სპარსული ენა

**სპარსული ენა**, იგივე **ფარსი** — სპარსელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ირანულ ენებს. სპარსულთან ძალიან ახლოსაა დარი ანუ ქაბულის სპარსული ენა. განსხვავება მათ შორის უმნიშვნელოა, ლექსიკის დონეზე. სპარსულის დიალექტზე საუბრობენ ტაჯიკებიც (იხ. ტაჯიკური ენა და დარი). იყენებს სპარსულ დამწერლობას, რომელიც არაბულ გრაფიკაზეა დაფუძნებული. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: <50 მლნ 
* **ენის კოდი**: fa 
* **სახელწოდება**: fa - Farsi, Dari; en - Farsi, Persian; eo - Persa 
* **დამწერლობა**: არაბული 

ცნობილია სპარსული ენის სამი ფორმა: ძველი სპარსული - ამჟამად მკვდარი ენაა, ცნობილია ლურსმული წარწერებიდან (ძვ. წ. VI ს.); საშუალო სპარსული ანუ ფალაური - მკვდარი ენაა, იხმარებოდა ახ. წ. III-XI სს-ში; ახალი სპარსული - სალიტერატურო ენა IX საუკუნიდან.

თანამედროვე სპარსულის დიალექტებიდან ყველაზე მნიშვნელოვანია თეირანის დიალექტი. იგი წარმოადგენს სალაპარაკო სპარსულის ფორმირების ძირითად წყაროს. სხვა დიალქტებია: ყაზვინი, მაჰალათი, ჰამადანი, ქაშანი, ისფაჰანი, სედეჰი, ქერმანი, არაკი, შირაზი, ჯაჰრომი, შაჰრუდი, კაზერუნი, მაშხადი და სხვა.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ირანი
* ავღანეთი - დარის სახელით.
* ტაჯიკეთი - ტაჯიკურის სახელით.

**გავრცელების არეალი**:

ირანი, ავღანეთი, ერაყი ...

## ანბანი
სპარსული ენის დამწერლობა ეფუძნება არაბულ დამწერლობას და მოიცავს 32 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

## გრამატიკა 
## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Salaam; dorud 
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Khosh aamadid
* როგორ ბრძანდებით -hale shoma chetore 
* გმადლობთ - Tashakkor; Motehshakeram
* سپاس [sepa's] — მადლობა;
* خواهش ميكنم — არაფრის;
* კი / არა - Ba'leh; Balli / Nah; Ne
* გეთაყვა - Khahesh mikonam; Balii
* ნახვამდის - Khoda hafez ; bedrud 

**რიცხვები**

* 1 - yek, 2 - do:, 3 - se, 4 - chahar: r, 5 - panj, 6 - shash, 7 - haft, 8 - hasht, 9 - no, 10 - dah

## იხილეთ აგრეთვე 
* ირანისტიკა
* ირანული ენები

## ლიტერატურა 
* მიქაშავიძე, მარინე, ნინო რამიშვილი: *სპარსული ენა: მე-3 კლასი. სწავლების პირველი წელი*, თბილისი: განათლება, 1983.
* გიუნაშვილი ჯემშიდ, ლილი ჟორჟოლიანი: *სპარსული ენა: მე-3 კლ*. (სწავლების მე-2 წელი), თბილისი: განათლება, 1986.
* ფუთურიძე, ვლადიმერ: *სპარსული ენა: სავარჯიშო მასალა*, ტფილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, ნაკვ. 1, 1936.

## რესურსები ინტერნეტში 
* თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ირანისტიკის საბაკალავრო პროგრამა (მცირე დახასიათება)

კატეგორია:სპარსული ენა
ურდუ ენა

**ურდუ** (**اُردُو**)  — ჰინდუსტანის ერთ-ერთი ვარიანტი, სამწერლობო და ლიტერატურული ენა, რომელსაც იყენებენ პაკისტანისა და ინდოეთის მუსლიმები. ურდუ პაკისტანის ოფიციალური ენა და ინდოეთის ერთ-ერთი მთავარი ლიტერატურული ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს. გენეტიკურად და სტრუქტურულად წარმოადგენს ჰინდის ნაირსახეობას. მისგან განსხვავდება სპარსული და არაბული სიტყვების სიუხვით. ურდუმ აღიარება ბრიტანეთის ინდოეთში 1837 წელს მოიპოვა, როდესაც ბრიტანელებმა სპარსული და ადგილობრივი ენები ჩრდილოეთ ინდოეთში ინგლისურით და ურდუთი ჩაანაცვლეს.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >45 მლნ
* **ენის კოდი**: ur
* **სახელწოდება**: ur — Urdu; en — Urdu; eo — Urduo
* **დამწერლობა**: არაბული

ურდუს საფუძველი გახდა დელის რაიონის კილოკავები, რომლებიც ცნობილია სახელწოდებით „ქჰარი ბოლი“. მათ ბაზაზე XIII—XVI სს-ში ჩამოყალიბდა სალაპარაკო ენა ჰინდუსტანი, რომელიც ეთნოსთაშორისი ურთიერთობების ენის ფუნქციას ასრულებდა. იგი გავრცელდა დიდ ქალაქებსა და სავაჭრო გზებზე საკუთრივ ჰინდუსტანში (ამჟამად უტარ-პრადეში) და პენჯაბში. XVI—XVIII სს-ში მოხდა ჰინდუსტანის ერთ-ერთი ნაირსახეობის ფორმირება (შემდგომში ურდუ), რომელზეც დიდი იყო სპარსულის და არაბულის ზეგავლენა. ურდუს დამწერლობა არაბულ გრაფიკაზეა.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი — სხვა 15 ენასთან ერთად.
** ჯამუ და ქაშმირი
* პაკისტანი

**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი, პაკისტანი, ბანგლადეში

## გრამატიკა 
## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა — Salaam aleekum
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება — Khush amaadiid;
* გმადლობთ — Shukriya; Danyavad;
* კი / არა — HaaN; Ji han / Nahin; NehiiN;
* გეთაყვა — Merher-bani she; Merhbaanii karke;
* ნახვამდის — Khuda hafiz;
* ტახტი — Takht ;
* წყარო — bahi ;
 
**რიცხვები**

* 1 — e:k, 2 — do:, 3 — ti:n, 4 — cha:r, 5 — pa:nch, 6 — chha, 7 — sa:t, 8 — a:th, 9 — nau, 10 — das

## რესურსები ინტერნეტში
* ურდუს ენა 
* ურდუს ენა 
* ურდუ-ფრანგული და ფრანგულ-ურდუ ლექსიკონი
* Linguistic Lineage for Urdu - Ethnologue

## სქოლიო 
კატეგორია:ურდუ ენა
ტაი ენა

**ტაი (სიამური) ენა** — ტაილანდელების ენა, მიეკუთვნება ტაის ენებს. დამწერლობა სამხრეთ-ინდურ გრაფიკაზეა.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 45 მლნ 
* **ენის კოდი**: th 
* **სახელწოდება**: th - Phasa thai; en - Thai; eo - Taja 
* **დამწერლობა**: ტაილანდური, ლათინური 

ტაი ენას რამდენიმე ძირითადი დიალექტი აქვს: ცენტრალური (სიამური ანუ სტანდარტული ტაილანდური) - დაახლ. 20 მლნ, ჩრდილოური - დაახლ. 6 მლნ, ჩრდილო-აღმოსავლური - დაახლ. 20 მლნ, სამხრეთული - დაახლ. 5 მლნ. ისინი ერთმანეთისაგან განსხვავდებიან ფონეტიკურად და ნაწილობრივ - ლექსიკურად. 
ტაი ენას აქვს 20 თანხმოვანი და 24 ხმოვანი (18 მარტივი და 6 დიფთონგი. სიტყვაწარმოება უმეტესად კომპოზიციის მეშვეობით ხორციელდება. აფიქსების ნაცვლად იყენებენ დამხმარე სიტყვებს. 

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ტაილანდი

**გავრცელების არეალი**:

ტაილანდი, ვიეტნამი, ჩინეთი (იუნანი), ლაოსი 

## გრამატიკა 
...

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Sawatdi
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Yin dee; Inde torn lap
* გმადლობთ - Khawp khun
* კი / არა - Chai; Dai / Mai; Maidai; Maichai
* გეთაყვა - Daiprod; Garunah
* ნახვამდის - Sawatdi; Laagan

**რიცხვები**

* 1 - nyng, 2 - song, 3 - sa:m, 4 - si:, 5 - ha:, 6 - hog, 7 - ced, 8 - ped, 9 - kazh, 10 - sib

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტაი ენა
კატეგორია:ტონური ენები
უკრაინული ენა

**უკრაინული ენა** ( ) — უკრაინელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის სლავურ ენებს.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 45 მლნ.
* **ენის კოდი**: uk 
* **სახელწოდება**: uk - українська мова (ukrains’ka mova); en - Ukrainian; eo - Ukraina 
* **დამწერლობა**: კირილიცა

სალიტერატურო ენამ განვითარების ორი ეტაპი გაიარა: ძველუკრაინული (XIV-XVIII სს) და თანამედროვე ლიტერატურული ენა (XVIII ს-ის ბოლოდან). მასში უფრო მეტი სიტყვაა პოლონურიდან ნასესხები, მაგრამ რუსულისაგან განსხვავებით, ნაკლებია საკლესიო სლავურიდან მომდინარე სიტყვები. თანამედროვე ლიტერატურული ენის ფორმირებაში უდიდესი როლი შეასრულა ტარას შევჩენკოს შემოქმედებამ. დამწერლობა სლავურ-კირილურ გრაფიკაზე.

## სტატუსი 
ოფიციალური ენაა უკრაინაში, გავრცელებულია ძირითადად უკრაინაში, მის მომიჯნავე რაიონებში: რუსეთსა და ბელარუსში, ყუბანში, პოლონეთში, სლოვაკეთში, აგრეთვე კანადაში, აშშ-ში, არგენტინაში, ავსტრალიაში.

## დამწერლობა
უკრაინული დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 33 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

## გრამატიკა 
...

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Добрий день (Dobri den); Привіт (Pryvit)
* დილა მშვიდობისა - Доброго ранку (Dobroho ranku)
* საღამო მშვიდობისა - Добрий вечір (Dobryy̆ vechir)
* როგორ ხართ? - як ви поживаєте? (yak vy pozhyvayete?)
* როგორ ხარ? - як поживаєш? (yak pozhyvayesh?)
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Ласкаво просимо (Laskavo prosymo); Вітаємо (Vitaemo)
* როგორ გაქვთ საქმეები? - Як у вас справи? (Yak u vas spravy?)
* გმადლობთ - Дякую (Dyakuyu); Спасибі (Spasybi)
* კი / არა - Так / Ні (Tak / Ni)
* გეთაყვა - Будь ласка (Bud' laska); Прошу (Proshu)
* ნახვამდის - До побачення (Do pobachennya)

**რიცხვები**

## სქოლიო 
## იხილეთ აგრეთვე 
* უკრაინისტიკა

## რესურსები ინტერნეტში 
* უკრაინულ-ქართული ლექსიკონი

კატეგორია:უკრაინის ენები

კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:ფილოლოგია
ბოჯპური

ბოჯპური - ერთ-ერთი ბიჰარული ენა. გავრცელებულია ინდოეთის ბიჰარისა და უტარ-პრადეშის შტატებში. მიეკუთვნება ინდურ ენებს.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >35 მლნ 
* **ენის კოდი**: bh 
* **სახელწოდება**: bh, en - Bhojpuri, Bihari; eo - Boghpura, Bihara 
* **დამწერლობა**: დევანაგარი 

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**
ამ ენის გავრცელების ძირითად არეალია: ინდოეთი (ბიჰარი ), ნეპალი, მავრიკი.
ბოჯპურზე მოსაუბრე რეგიონს დასავლეთიდან ესაზღვრებიან ავადჰიზე მოსაუბრეები, ჩრდილოეთიდან ნეპალურზე, მაგაჰიზე და მაიტილიზე აღმოსავლეთიდან, და ბაგჰელი სამხრეთიდან.

ბოჯპური ნეპალში ყველაზე გავრცელებული ენაა. ბანგლადეშში ასევე არიან ბოჯპურზე მოსაუბრე მუსლიმები.

ბოჯპურიზე ასევე საუბროვბენ იმ ადამიანების შთამომავლები, რომელთა სამუშაო ძალად მიგრაცია მოხდა XIX-XX საუკუნეებში, ძირითადად კარიბებში და სამხრეთ აფრიკაში.

## ლექსიკა 
**რიცხვები**

* 1 - e:k, 2 - du:, 3 - ti:n, 4 - cha:r, 5 - pã:ch, 6 - ch'aw, 7 - sa:t, 8 - a:t', 9 - naw, 10 - das

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Universal Declaration of Human Rights in Bhojpuri, United Nations Information Centre, India (1998)
* archived open access recordings of Bhojpuri.

კატეგორია:ინდოარიული ენები
გუჯარათული ენა

left **გუჯარათული ენა** (ગુજરાતી Gujarātī, აგრეთვე ცნობილი როგორც *გუჯარათი*) – გუჯარათელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს . დამწერლობა დევანაგარის მონათესავე ანბანზე.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >35 მლნ 
* **ენის კოდი**: gu 
* **სახელწოდება**: gu, en - Gujarati; eo - Gugharata 
* **დამწერლობა**: გუჯარათული

გუჯარათული ენა გავრცელებულია ინდოეთის გუჯარათისა და მაჰარაშტრის შტატებში. თავისი სტრუქტურული ტიპით უკავია შუალედური მდებარეობა ჰინდისა და მარატჰის შორის. იგი ახლოსაა რაჯასტანულ ენასთან, აქვს ბევრი დიალექტები, მათ შორის სოციალური. ძირითადი დიალექტებია: ჩრდილოეთის ანუ აჰმადაბადის, დასავლეთის ანუ კათხიავარის, სამხრეთის ანუ სურატის. გუჯარათულ ჯგუფს მიეკუთვნება ინდოეთისა და პაკისტანის რამდენიმე მცირერიცხოვანი ენა, მათ შორის: აერი, ჯანდავრა, პარკარი, ვადიარა და სხვები.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** დადრა და ნაგარ-ჰაველი
** დამანი და დიუ
** გუჯარათი

**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი (გუჯარათი), პაკისტანი

## გრამატიკა 
...

## ლექსიკა 
ლექსიკაში ბევრია ნასესხებობები სანსკრიტიდან, სპარსულიდან და არაბულიდან. ევროპული სიტყვები მასში აღწევს ინგლისურის მეშვეობით.

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Kem cho
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Swaagat; Ao padharo
* გმადლობთ - Aabhar; Dhanyawaad
* კი / არა - HaaN; Au / NahiiN; Naa
* გეთაყვა - Kripaa karine
* ნახვამდის - Awjo; Fari malshun

**რიცხვები**

* 1 - e:k, 2 - be, 3 - tran., 4 - cha:r, 5 - pã:ch, 6 - ch'a, 7 - sa:t, 8 - a:t', 9 - naw, 10 - das

## ლიტერატურა 
*.
*.
*.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Gujarati Online Dictionary & Language Resources
*UCLA Language Materials Project: Gujarati 
*Gujarati Wiktionary
*Bharatiya Bhasha Jyoti: Gujarati

კატეგორია:ინდოარიული ენები
ბირმული ენა

ბირმული ენა — ბირმელების ენა, მიეკუთვნება ჩინურ-ტიბეტურ ოჯახს. ბირმული ანბანის საფუძველია სამხრეთ-ინდური დამწერლობა. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >30 მლნ 
* **ენის კოდი**: my 
* **სახელწოდება**: en - Burmese; eo - Birma 
* **დამწერლობა**: ბირმული 

ბირმული ენა მარცვლოვანი და ტონალურია, აქვს 4 ტონი. სიტყვათა წყობა იზოლირებულია აგლუტინაციის მნიშვნელოვანი ელემენტებით. დამწერლობა მარცვლოვანია, აგებულია ბრაჰმიდან მომდინარე სამხრეთინდურ სისტემაზე. უძველესი წერილობითი ძეგლია წარწერა მიაზეიდის პაგოდაზე (1113 წ.).

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* მიანმარი

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Mingala ba; Nekaoyela
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Mingalaba
* გმადლობთ - Chezu ba; Chezu tinbade
* კი / არა - Hou'ke; Hou'pade / Mahou'hpu; Mahou'pabu
* გეთაყვა - Chézù pyúpì
* ნახვამდის - Twხme naw; Nauq twe dhe da paw

**რიცხვები**

* 1 - tiq, 2 - hniq, 3 - thoùn, 4 - lè, 5 - ngà, 6 - c'auq, 7 - k'un-hniq, 8 - shiq, 9 - kò, 10 - s'eh

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Omniglot: Burmese Language
*Online Burmese lessons 
*Burmese language resources 

კატეგორია:ტიბეტურ-ბირმული ენები
კატეგორია:ტონური ენები
ინდონეზიური ენა

მინი|250პქ|ინდონეზიური ენის გავრცელების არეალი
**ინდონეზიური ენა** — მალაიური ენის სტანდარტიზებული დიალექტი, რომელიც 1945 წლიდან ინდონეზიის ოფიციალური ენაა ბაჰასა ინდონესიას სახელით. მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ შტოს.

## ზოგადი ცნობები 
ინდონეზიური ენის ფორმირება მოხდა მალაიური ენის სამწერლო-ლიტერატურული და სალაპარაკო ფორმების კონვერგენციის შედეგად ევროპული ენების მნიშვნელოვანი ზეგავლენის პირობებში.

სახელწოდება „ინდონეზიური ენა“ მიღებულ იქნა 1928 წელს ახალგაზრდობის კონგრესზე, რომელმაც ხმარებიდან თანდათანობით განდევნა სახელწოდება „მალაიური ენა“. იგი პრაქტიკულად ხელოვნურად შექმნილი ენაა, რომელზეც სხვადასხვა ხარისხით 150 მლნ ადამიანი ლაპარაკობს (მშობლიური ენაა 30 მლნ ადამიანისათვის)..

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდონეზია

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Selamat
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Selamat datang
* გმადლობთ - Terima kasih
* კი / არა - Ya/Tidak
* გეთაყვა - Tolong; silakan
* ნახვამდის - Selamat jalan; Selamat tinggal

**რიცხვები**

* 1 - satu, 2 - dua, 3 - tiga, 4 - empat, 5 - lima, 6 - enam, 7 - tujuh, 8 - delapan, 9 - sembilan, 10 - sepuluh

## იხილეთ აგრეთვე 
*მალაიური ენა
*ენათა ოჯახები

## რესურსები ინტერნეტში 
* Learning Indonesian 
* Indonesian Swadesh list of basic vocabulary words

კატეგორია:ინდონეზიური ენა
კანადა (ენა)

მინი|კანადის გავრცელების არეალი
**კანადა**, იგივე კანარა, მიეკუთვნება დრავიდულ ენებს. ოფიციალური ენის სტატუსი აქვს ინდოეთის კარნატაკის შტატში.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >30 მლნ 
* **ენის კოდი**: kn 
* **სახელწოდება**: kn - Kannada; en - Kannara, Kannada; eo - Kanara, Kanada 
* **დამწერლობა**: კანარა 

მისი დამწერლობა ბრაჰმიდან მომდინარეობს. უძველესი წერილობითი ძეგლები დათარიღებულია V ს-ით, ლიტერატურული ტრადიცია კი IX-X სს-ში ჩამოყალიბდა.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **
* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** კარნატაკა

**გავრცელების არეალი**:
კანადაზე მოლაპარაკეთა ცალკეული ანკლავებია მაჰარაშტრის, ტამილნადუს და ანდჰრა-პრადეშის შტატებში. 

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები **

* გამარჯობა - Namaskaara; Hege iddi ra
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Banni
* გმადლობთ - Vandane
* კი / არა - Haudu / Beda; Illa
* გეთაყვა - Dayavittu
* ნახვამდის - Hogi barthene

**რიცხვები**

* 1 - ondu, 2 - erDu, 3 - muuru, 4 - naaku, 5 - aydu, 6 - aaru, 7 - eeLu, 8 - eNTu, 9 - ombattu, 10 - hattu

## ლიტერატურა 
* 
* 
* George M. Moraes (1931), The Kadamba Kula, A History of Ancient and Medieval Karnataka, Asian Educational Services, New Delhi, Madras, 1990 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*  
* Kannada language at *Encyclopædia Britannica*
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:კანადა (ენა)
ჰაუსა (ენა)

frameless|border|right
**ჰაუსა** — დასავლეთ აფრიკაში მცხოვრები ხალხის ჰაუსას ენა, მიეკუთვნება აფრაზიული ოჯახის ჩადის ჯგუფს. იგი თანამედროვე აფრიკაში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ენაა და წარმოადგენს დასავლეთ აფრიკის რეგიონის ეთნოსთა შორის ურთიერთობის ენას. დამწერლობა ლათინურ ანბანზეა.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 30 მლნ
* **ენის კოდი**: ha 
* **სახელწოდება**: ha, en, eo - Hausa 
* **დამწერლობა**: ლათინური 

ძირითადი დიალექტები (კანო, კაცინა, სოკოტო და სხვები) ძალიან ახლოსაა ერთმანეთთან.

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

ჰაუსას გავრცელების პირველადი არეალი იყო ნიგერის სამხრეთ-აღმოსავლეთი, მაგრამ მიგრაციებისა და სავაჭრო ექსპანსიის შედეგად გავრცელდა აგრეთვე განაში, ტოგოში, ბენინში, ნიგერიაში, კამერუნში. 

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Sànnu; Sànnunku
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Barka dà zuwà; Lafia lau
* გმადლობთ - Na gode; Yauwa
* კი / არა - Toh; Ii / Babu; A'a
* გეთაყვა - Don Allah
* ნახვამდის - Segobe; Sai watarana

**რიცხვები**

* 1 - d`aya, 2 - biyu, 3 - ukù, 4 - hud`u, 5 - bìyar, 6 - shidà, 7 - bakwài, 8 - takwàs, 9 - tarà, 10 - go: ma

## რესურსები ინტერნეტში 
* Omniglot
* Map of Hausa language from the LL-Map Project 
* PanAfriL10n page on Hausa 
* Hausa language acquisitions at Columbia University Libraries 

კატეგორია:აფრაზიული ენები
მალაიალამური ენა

მინი|ინდოეთში მალაიალამის გავრცელების არეალი
**მალაიალამი** (თვითდასახ. മലയാളം) — ინდოეთში მცხოვრები ხალხის მალაიალის ენა, მიეკუთვნება დრავიდულ ენებს. ენა სავარაუდოდ წარმოიშვა ძველი ტამილური დიალექტების ევოლუციის შედეგად. გამოიყოფა დიალექტები როგორც ტერიტორიული პრინციპით (სამხრეთის, ცენტრის, ჩრდილოეთის), ასევე სოციალურ-ეთნიკური პრინციპით (ბრაჰმანული, მუსულმანური და სხვა ჯგუფების).

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >30 მლნ 
* **ენის კოდი**: ml 
* **სახელწოდება**: ml, en - Malayalam; eo - Malajalama 
* **დამწერლობა**: მალაიალამური 

მალაიალამის პირველწყაროები ცნობილია IX-X სს-დან. მისი დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმისაგან. თანამედროვე დამწერლობის შემქმნელად ითვლება XVშ ს-ის მწერალი ტ.ეჟუტაჩანი. 

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** კერალა
** ლაქშადვიპი

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Namaskaram
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Swagatam
* გმადლობთ - Nandi; Valarey nanhi
* კი / არა - - 
* გეთაყვა - Dayewu cide; Dayavayi
* ნახვამდის - Pottei; Namaskaram

## რიცხვები 
* 1 - onnu, 2 - randu, 3 - moonu, 4 - nalu, 5 - anchu, 6 - aaru, 7 - aazhu, 8 - yettu, 9 - ompathu, 10 - pathu

## იხილეთ აგრეთვე 
* მალაიალამური ლიტერატურა

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ethnologue report for Malayalam 
* Unicode Code Chart for Malayalam (PDF Format)
* Malayalam Grammar

კატეგორია:მალაიალამური ენა
რუმინული ენა

**რუმინული ენა** — რუმინელთა და მოლდოველთა ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის რომანულ ჯგუფს. დამწერლობა თავდაპირველად კირილურ ანბანზე იყო, 1860 წლიდან — ლათინურ გრაფიკაზე.

## ზოგადი ცნობები 
რუმინული ენა ჩამოყალიბდა რომის იმპერიის მიერ აღმოსავლეთ ბალკანეთის დამპყრობის შემდეგ გადასახლებული კოლონისტების სალაპარაკო-დიალექტური ლათინურისაგან. ამ ენამ განიცადა ადგილობრივი დაკური და ფრაკიული ენების დიდი გავლენა, მოგვიანებით კი — ბერძნულისა და სლავურისა. პირველი წერილობითი ძეგლები (წერილები, საქმიანი ქაღალდები, რელიგიური ტექსტები) XVI ს-ის დასაწყისით თარიღდება. ლიტერატურული ენის ჩამოყალიბება დაიწყო XVII ს-ში.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* მოლდოვა 
* რუმინეთი
* სერბეთი
** ვოივოდინა
* ევროპის კავშირი

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Bună ziua; Salut
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Bun venit
* გმადლობთ - Mulțumesc
* კი / არა - Da / Nu
* გეთაყვა - Vă rog
* ნახვამდის - La revedere

**რიცხვები**

* 1 - un
*2 - doi
*3 - trei
*4 - patru
*5 - cinci
*6 - şase
*7 - şapte
*8 - opt
*9 - nouă
*10 - zece
ორია (ენა)

**ორია**, იგივე ოდრი, უტკალი (ଓଡ଼ିଆ) — ინდოეთში მოსახლე ხალხის, ორიას ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს . 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: <30 მლნ 
* **ენის კოდი**: or 
* **სახელწოდება**: or, en — Oriyâ, Odiâ; eo — Orija 
* **დამწერლობა**: ორია 

დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმიდან. ორიას ჯგუფში 7 ენას მოიცავს — საკუთრივ ორია, აგრეთვე ენა-დიალექტები ბჰატრი, ბოდო ფარჯა, ბჰუნჯია, ადივასი, კუპია, რელი. ადრეული წერილობითი ძეგლები XI-XIII სს-ს მიეკუთვნება. თანამედროვე ენა ჩამოყალიბდა XIX ს-ის მეორე ნახევარში.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **
* ინდოეთი — სხვა 15 ენასთან ერთად.
** ორისა

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**
* გამარჯობა — Kemitee choo; Namaskar
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება — Aasantu
* გმადლობთ — Danna waat
* კი / არა — A / —
* გეთაყვა — Dayakari
* ნახვამდის — Bidaya neuchi; Vidaaya

**რიცხვები**
* 1 — e:ka, 2 — dui, 3 — tini, 4 — chi:ri, 5 — pã:cha, 6 — ch'a, 7 — sa:ta, 8 — a:t'a, 9 — naa, 10 — dasha

## ლიტერატურა 
*  
* 
* 
* 
* 
* Ghosh, A. (2003). *An ethnolinguistic profile of Eastern India: a case of South Orissa*. Burdwan: Dept. of Bengali (D.S.A.), University of Burdwan.
* Mohanty, Prasanna Kumar (2007). *The History of: History of Oriya Literature* (Oriya Sahityara Adya Aitihasika Gana).
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Odia Wikipedia
* Praharaj, G.C. Purnnachandra Ordia Bhashakosha  (Odia-English dictionary). Cuttack: Utkal Sahitya Press, 1931–1940.
* A Comprehensive English-Oriya Dictionary (1916–1922)

კატეგორია:ინდოარიული ენები
მაიტილი

მაიტილი - ერთ-ერთი ბიჰარული ენაა, გავრცელებულია ინდოეთის ბიჰარის შტატში და ნეპალში. იგი წარმოადგენს ძველი ქვეყნის მიტილას (ტირხუნის) ენა. ენას შენარჩუნებულია აქვს არქაული ფორმები.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >25 მლნ 
* **ენის კოდი**: bh 
* **სახელწოდება**: bh, en - Maithili, Bihari; eo - Maitila, Bihara 
* **დამწერლობა**: დევანაგარი 

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი (ბიჰარი ), ნეპალი 

## ლექსიკა 
**რიცხვები**

* 1 - ek, 2 - du:, 3 - ti:n, 4 - cha:ri, 5 - pã:ch, 6 - ch'a:, 7 - sa:t, 8 - a:t', 9 - nხu, 10 - dash

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* National Translation Mission's (NTM) Maithili Pages
* Videha Ist Maithili 
* Maithili Books 
* Udbodhana Regd International e journal

კატეგორია:ინდოარიული ენები
იორუბა (ენა)

მინი|იორუბას გავრცელების არეალი.
**იორუბა** — აფრიკაში მოსახლე ხალხის იორუბას ენა, მიეკუთვნება კვას ჯგუფს. გავრცელებულია ნიგერიაში, ნიგერში, ბენინში, ტოგოში, სიერა-ლეონეში. იგი ერთაშორის ურთიერთობის ენას წარმოადგენს. ნიგერიაში გამოიყენება როგორც ოფიციალური ენა სახელმწიფო დაწესებულებებში შტატების დონეზე (ჰაუსასთან, იგბოსთან და ინგლისურთან ერთად).

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >20 მლნ 
* **ენის კოდი**: yo 
* **სახელწოდება**: yo, en - Yoruba; eo - Joruba 
* **დამწერლობა**: ლათინური

იორუბას 30-ზე მეტი დიალექტი აქვს, დამწერლობა ლათინურ გრაფიკაზეა XIX საუკუნის შუახნებიდან..

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

ნიგერია, ბენინი 
 
იორუბაზე არსებობს მხატვრული ლიტერატურა, წარმოებს სწავლება დაწყებით სკოლებში, გადაიცემა რადიოთი

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - E kú àárò; E kú òsán; E kú ìròle
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - E kaabo
* გმადლობთ - E se é; Oshe
* კი / არა - En; Béè ni / Rara; Béè kó
* გეთაყვა - E jòwó; O jòwó
* ნახვამდის - Ō dâbò

**რიცხვები**

* 1 - ení, 2 - èjì, 3 - èta, 4 - èrin, 5 - àrún, 6 - èfà, 7 - èje, 8 - èjo, 9 - èsán, 10 - èwáá

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* Abibitumi Kasa — Hundreds of Yorùbá Language Resources both original/unavailable elsewhere and compiled from the best on/off the web 
* Yoruba Translation - Free online translation service instantly Yorùbá. 
* Map of Yoruba language from the LL-Map project 
* kasahorow Yoruba Dictionary 
* Ọrọ èdè Yorùbá 
* Omniglot: Yoruba orthography
* Yoruba dictionary

კატეგორია:ნიგერ-კონგოს ენები
კატეგორია:იორუბა (ენა)
პუშტუ

**პუშტუ** (پښتو‎), იგივე ავღანური ენა — ავღანეთში მცხოვრები პუშტუნების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ირანულ ჯგუფს. იგი ავღანეთის ერთ-ერთი ოფიციალური და ლიტერატურული ენაა, გავრცელებულია აგრეთვე პაკისტანის დასავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ რაიონებში. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >20 მლნ 
* **ენის კოდი**: ps 
* **სახელწოდება**: ps, en - Pashto; eo - Pashtua 
* **დამწერლობა**: არაბული 

პირველი წერილობითი ძეგლები XIII ს-ს მიეკუთვნება (ზოგიერთი ტექსტები, მაგალითად კრორის ლექსები, შეიძლება უფრო ძველიც იყოს. პუშტუ იყენებს არაბულ-სპარსულ დამწერლობას. ენაში გამოიყოფა ორი ძირითადი დიალექტური ჯგუფი: სამხრეთდასავლური ანუ ყანდაარის და ჩრდილოაღმოსავლური ან ფეშავარის.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **
* ავღანეთი - დარისთან ერთად.

**გავრცელების არეალი**:

პაკისტანი, ავღანეთი, ირანი 

## გრამატიკა 
## ლექსიკა 
პუშტუს ლექსიკაში ბევრია სპარსული ენიდან შესული სიტყვები, ასევე არაბული, ინდური, თურქული, მონღოლური, დასავლეთევროპული. 

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Senga yai; Assalam u alaikum
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Pe kher ragle
* გმადლობთ - Tashakkur
* კი / არა - Hoo; Baleh; Wo / Na; Nakhayr
* გეთაყვა - Lutfan; Meher bani
* ნახვამდის - De kuday pa aman; Paamaha dekha

**რიცხვები**

* 1 - yau, 2 - dwa, 3 - dre, 4 - shala: r, 5 - pinz'a, 6 - shpag, 7 - uwa,, 8 - ata, 9 - neha, 10 - las

## ლიტერატურა 
* 
* Gusain, Lakhan (2008?) *A Grammar of Pashto*. Ann Arbor, MI: Northside Publishers.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pashto Dictionary with Phonetic Keyboard & Auto-Suggestion
* Pashto Phonetic Keyboard
* Pashto Language & Identity Formation in Pakistan
* Indo-Aryan identity of Pashto 

კატეგორია:პუშტუ
სუნდური ენა

სუნდური ენა — ინდონეზიის კუნძულებზე მოსახლე სუნდების ენა, მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ ჯგუფს. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 25 მლნ
* **ენის კოდი**: su 
* **სახელწოდება**: en - Sundanese; eo - Sunda 
* **დამწერლობა**: ლათინური 

უძველესი წარწერები, რომლებიც შესრულებულია სანსკრიტზე, მაგრამ შეიცავენ სუნდური ენის ელემენტებს, თარიღდება VIII-IX სს-ით. XVI ს-დან გაავრცელდა დამწერლობა ჯაჯავანი არაბული ანბანის საფუძველზე, XVII ს-დან - იავური დამწერლობა, ხოლო XIX ს-ის ბოლოს სუნდური ენისათვის შემოღებულ იქნა დამწერლობა ლათინურ გრაფიკაზე.

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

გავრცელებულია კუნძულებზე იავასა და სუმატრაზე. 

## გრამატიკა 
...

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Kumaha; Damang
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Wilujeng Sumping
* გმადლობთ - Hatur nuhun
* კი / არა - Jâ; Mangga; Sumuhn / Heunteu; Sanes
* გეთაყვა - Mangga
* ნახვამდის - Pileuleuyan

**რიცხვები**

* 1 - hidji, 2 - dua, 3 - tilu, 4 - opat, 5 - lima, 6 - genep, 7 - tudjuh, 8 - dalapan, 9 - salapan, 10 - sapuluh

კატეგორია:სუნდური ენა
ფულანი

**ფულანი** იგივე: *ფული*, *ფულფულდე*, *პელი* (ფულანი: *Fulfulde, Pulaar, Pular*; ) — აფრიკაში მოსახლე ხალხის ფულბეს ენა, მიეკუთვნება დასავლურაფრიკულ ენებს. აფრიკის ზოგიერთ რეგიონებში (კამერუნი, გვინეა) გამოიყენება როგორც ეთნოსთაშორის კომუნიკაციის საშუალება. დამწერლობა ლათინურ გრაფიკაზეა.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 22 მლნ
* **სახელწოდება**: en - Fulfulde; eo - Fula
* **დამწერლობა**: ლათინური

ფულანს დიალექტების სამი დიდი ჯგუფი აქვს: დასავლური - სენეგალსა და გვინეაში, ცენტრალური - მალისა და ბურკინა ფასოში, აღმოსავლური - კამერუნში. ერთიანი ლიტერატურული ნორმა არ არსებობს, თუმცა არის სამწერლო ტრადიციების კერები. მე-20 საუკუნის მეორე ნახევრიდან შეიქმნა დამწერლობა ლათინურის ბაზაზე.

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

ნიგერია, გვინეა, სენეგალი, მალი, ნიგერი, კამერუნი, ბურკინა-ფასო.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - No ngoola daa
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - A jaraama
* გმადლობთ - Jaaraama
* კი / არა - Ee; Qeeyi / Ala
* გეთაყვა - Njaafodaa; Tino
* ნახვამდის - Mi yahee

**რიცხვები**

* 1 - go'o, 2 - d`id`-, 3 - tat-, 4 - nay-, 5 - jow-, 6 - joweego'o, 7 - joweed`id`-, 8 - joweetat-, 9 - joweenay-, 10 - sappo

## ლიტერატურა 
* McIntosh, Mary. Fulfude Syntax and Verbal Morphology. London: St Edmundsbury Press Lt, 1984. Print.
* Paradis, Carole. Lexical Phonology and Morphology: The Nominal Classes in Fula. New York: Garland Publishing, Inc, 1992. Print.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Fulfulde Language Family Report (SIL) 
* D. W. Arnott. The Nominal and Verbal Systems of Fula General Introduction
* Listen to a sample of Adamawa Fulfulde from Global Recordings Network
* Adlam alphabet

## სქოლიო 
კატეგორია:ნიგერ-კონგოს ენები
რუანდა-ბურუნდიული ენა

**რუანდა-ბურუნდიული ენა** — ბანტუს ჯგუფის ენა, რომელიც ორი ფორმით გვხვდება: რუანდული (კინიარუანდა) და ბურუნდიული (კირუნდი). პირველი მათგანი რუანდის რესპუბლიკის ოფიციალური ენაა (ფრანგულთან ერთად), ხოლო მეორე - ბურუნდის რესპუბლიკისა (ასევე ფრანგულთან ერთად).

## ზოგადი ცნობები 
***მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 20 მლნ 
***ენის კოდი**: rw / rn 
***სახელწოდება**: rw/rn, en - Kinyarwanda / Kirundi; eo - Ruanda-Burunda
***დამწერლობა**: ლათინური

რუანდული ენისთვის დამწერლობა ლათინურ ენაზე შემოღებულ იქნა 1922 წლიდან. ამჟამად მასზე გამოდის პერიოდიკა, მიმდინარეობს სწავლება დაწყებით სკოლებში. ბურუნდიულ ენაზე დამწერლობა შემოღებულ იქნა XX ს-ის დასაწყისში, ხოლო 1976 წლიდან იგი სწავლების ენა გახდა.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

*ბურუნდი - ფრანგულთან ერთად.  
*რუანდა - ფრანგულთან ერთად.

**გავრცელების არეალი**:

ენის გავრცელების არეალია ცენტრალური აფრიკა: რუანდა, ბურუნდი, კონგო-კინშასა, უგანდა, ტანზანია.

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

*გამარჯობა -  Muraho; Mwaramutse
*კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება -  Urakaza
*გმადლობთ -  Murakoze
*კი / არა -  Yego / Oya
*გეთაყვა -  Akira
*ნახვამდის -  Murabeho

**რიცხვები**

*1 - limwe, 2 - kabili, 3 - gatatu, 4 - kane, 5 - gatanu, 6 - gatandatu, 7 - kalindwi, 8 - umunani, 9 - icyenda, 10 -icumi

## სქოლიო 
კატეგორია:ბანტუს ენები
ნიდერლანდური ენა

**ნიდერლანდული ენა**, ან **ჰოლანდიური ენა** — ნიდერლანდელთა და ფლანდრიელთა ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის გერმანიკულ ჯგუფს. სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მცხოვრები ბურები, რომლებიც გადმოსახლებულნი არიან ნიდერლანდებიდან, მეტყველებენ ნიდერლანდული ენის ნაირსახეობაზე.

ნიდერლანდელთა და ფლანდრიელთა ენა-დიალექტების შესწავლით დაკავებულია ნიდერლანდისტიკა.

## ნიდერლანდური თუ ჰოლანდიური 
ნიდერლანდურ ენას ხშირად შეცდომით ჰოლანდიურს უწოდებენ. ჰოლანდიური წარმოადგენს არა ენას, არამედ მხოლოდ ერთ-ერთ დიალექტს ნიდერლანდურისას, რომელზედაც ნიდერლანდების დასავლეთ ნაწილში, ისტორიულ რეგიონ „ჰოლანდში“ ლაპარაკობენ.

ფლანდრიაში, რომელიც ბელგიის ნიდერლანდურენოვანი ნაწილია, ნიდერლანდურს უწოდებენ აგრეთვე ფლანდრიულ ენას. ჯერ კიდევ 1878 წლიდან მოყოლებული ნიდერლანდურ ბელგიაში სახელმწიფო ენად არის გამოცხადებული.

ნიდერლანდური ენა ძირითადად ვითარდებოდა ქვემოფრანკული ენის საფუძველზე.

ნიდერლანდური ენის განვითარებაში გამოყოფენ სამ პერიოდს.
:: ესენია:
# **ძველნიდერლანდური** პერიოდი (ძველი ქვემოფრანკული, IX-XI სს.).
# **საშუალო ნიდერლანდული** პერიოდი (XII-XV სს.).
# **ახალნიდერლანდული** პერიოდი (XVI ს-დან).

ძველნიდერლანდული ენის წერილობითი ძეგლები არ შემონახულა. ყველაზე ადრეული ძეგლი საშუალო ნიდერლანდულისა — იურიდიული სიგელები, ი. ვან მარლანტის ნაწარმოებები, რაინდული რომანები — XIII საუკუნეს განეკუთვნება.

## სტატუსი 
thumb|250px|ნიდერლანდური ენის გავრცელება მსოფლიოში
thumb|250px|ნიდერლანდური ენის გავრცელება დასავლეთ ევროპაში
**ოფიციალური ენა**:
* არუბა
* ბელგია — ფრანგულთან და გერმანულთან ერთად.
* ნიდერლანდები
* ნიდერლანდების ანტილის კუნძულები
* სურინამი
* ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:
ნიდერლანდები, ბელგია, სურინამი, საფრანგეთი.

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Goedendag; Hallo
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Welkom
* გმადლობთ - Dank u; Dank u wel
* კი / არა - Ja / Nee
* გეთაყვა - Alstublieft
* ნახვამდის - Tot ziens; Tot kijk

**რიცხვები**

კატეგორია:გერმანიკული ენები
უზბეკური ენა

**უზბეკური ენა**, ან **უზბეკური** (თვითსახელრქმევით: Oʻzbek tili [უზბეკური ენა], Oʻzbekcha [უზბეკური], მოძველებული კირილური ფორმა Ўзбек тили და არაბული ئۇزبېك تیلى‎Oʻzbek tili) — შუა აზიაში მოლაპარაკეთა რაოდენობის მიხედვით ყველაზე მეტად გავრცელებული თურქული ენა. უზბეკეთში ამ ენას მოლაპარაკეთა უმეტესობა მშობლიურ ენად მიიჩნევს. უზბეკური არის უზბეკეთის სახელმწიფოს ოფიციალური ენა. 

უზბეკეთში უზბეკურად მოლაპარაკეთა რიცხვი 22 მლნ. კაცით აღირიცხება. უზბეკურენოვანი უმცირესობები ცხოვრობენ ტაჯიკეთში (1,2 მლნ. კაცი), ავღანეთში (1. მლნ. კაცი), ყირგიზეთში (551 000 კაცი), ყაზახეთში (333 000 კაცი), თურქმენეთში (318 000 კაცი), ჩინეთში (ძინანის პროვინციაში 5000 კაცი). უზბეკური უიგურული ენის მსგავსად თურქულ ენათა სამხრეთაღმოსავლურ ჯგუფში შედის. 

უზბეკური ენა მომდინარეობს ჩაგატაიური სალიტერატურო ენიდან, რომელსაც შუა აზიაში XIV-დან XIX საუკუნემდე გამოიყენებდნენ. უზბეკთა ენის ჩამოყალიბებასა და განვითარებაზე ასევე დიდი გავლენა უნდა მოეხდინა სხვადასხვა თურქული წარმოშობის დიალექტს.

უზბეკეთის ყველაზე დიდი ეროვნული პოეტი **ალი შირ ნავოი** (გასული საუკუნის ქართულ სამეცნიერო ლიტერატურასა და პერიოდიკაში გვხვდება ასევე წერითი ფორმით **ალიშერ ნავოი**) წერდა ჩაგატაიურ ენაზე, რომელიც ქარახანიდების კარლუკური თურქულიდან წარმოიშვა IX-XII საუკუნეებში. თანამედროვე უზბეკური ენა გვიჩვენებს, რომ მას შემდეგ, რაც IX საუკუნეში, კარლუკები ისლამზე მოექცნენ, ენაში შემოვიდა და დამკვიდრდა მრავალი არაბიზმი და ირანიზმი.

**უზბეკური ენა** არის ერთადერთი შუა აზიური ენა, რომელსაც საქართველოში შეისწავლიან. თბილისის თავისუფალი უნივერსიტეტის აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტში მას შეისწავლიან ერთ-ერთი დამატებითი, არჩევითი ენის სახით.

## სიტყვა უზბეკის წარმოშობისათვის 
## უზბეკური ენის ზოგადი დახასიათება 
## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Assalomu aleykum/Salom!
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Xush kelibsiz!
* გმადლობთ - Rahmat/Tashakkur
* კი / არა - Ha/yoʻq
* გეთაყვა - Marhamat
* ნახვამდის - Ertagacha xayr

**რიცხვები**

* 1 - bir, 2 - ikki, 3 - uch, 4 - toʻrt, 5 - besh, 6 - olti, 7 - yetti, 8 - sakkiz, 9 - toʻqqiz, 10 - oʻn
სდფსდფს

## იხილეთ აგრეთვე 
* აღმოსავლეთმცოდნეობის პროფილის ინსტიტუტები
* აღმოსავლეთმცოდნეობა, ისლამოლოგია, თურქოლოგია, ოსმანისტიკა

## ლიტერატურა 
1. Austin, Peter k.(გამომც.); 1000 Sprachen (lebendig, gefährdet, vergangen). "Spektrum". ISBN 97-3-8274-2100-5 (იხ. სტატია "Usbekisch".) 

კატეგორია:უზბეკური ენა
ამჰარული ენა

**ამჰარული ენა** – ამჰარელთა ენა, მიეკუთვნება სემიტურ ენებს. ოფიციალური ენის სტატუსი აქვს ეთიოპიაში. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 18 მლნ.
* **ენის კოდი**: am 
* **სახელწოდება**: am - Amharinya; en - Amhara; eo - Amhara 
* **დამწერლობა**: ეთიოპიური 

დიალექტური განსხვავებები უმნიშვნელოა. ლიტერატურული ენა ჩამოყალიბდა შოანური დიალექტის ბაზაზე.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ეთიოპია

**გავრცელების არეალი**:

გავრცელებულია ეთიოპიის ცენტრალურ და სამხრეთ რეგიონებში. 

## გრამატიკა 
დამწერლობა XIX საუკუნიდან მარცვლოვან ეთიოპიურ ანბანზეა. სიტყვათა რიგი წინადადებაში ფიქსირებულია, შემასმენელი ბოლოში დგას. პირველი ცნობილი ჩანაწერები (“სამხედრო სიმღერები”) XIV საუკუნით თარიღდება.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Teanastëllën
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Selam
* გმადლობთ - Amesegënallô; Betam amesegënallô
* კი / არა - Ow; Awo / Yelem; Aydelem; Aye
* გეთაყვა - Ibakkih; Ibakkish; Ibakkwon
* ნახვამდის - Debna yisenbëtu; Teanastëllën

**რიცხვები**

* 1 - and, 2 - hulát, 3 - sost, 4 - arat, 5 - ammist, 6 - siddist, 7 - sábat, 8 - simmint, 9 - zát'áññ, 10 - asir

## ლიტერატურა 
### გრამატიკა 
* Afevork Ghevre Jesus (1911). *Il verbo amarico*. Roma.
* Amsalu Aklilu & Demissie Manahlot (1990). ''T'iru ye'Amarinnya Dirset 'Indet Yale New!* (An Amharic grammar, in Amharic)
* Anbessa Teferra and Grover Hudson (2007). *Essentials of Amharic.* Cologne: Rüdiger Köppe Verlag.
* Appleyard, David (1994). *Colloquial Amharic*. Routledge 

### ლექსიკონები 
* Guidi, I. (1940). *Supplemento al Vocabolario amarico-italiano.* (compilato con il concorso di Francesco Gallina ed Enrico Cerulli) Roma.
* Kane, Thomas L. (1990). *Amharic–English Dictionary.* (2 vols.) Wiesbaden: Otto Harrassowitz.  
* Leslau, Wolf (1976). *Concise Amharic Dictionary.'' (Reissue edition: 1996) Berkeley and Los Angeles: University of California Press.  

## რესურსები ინტერნეტში 
*Selected Annotated Bibliography on Amharic by Grover Hudson at the Michigan State University website.
*US State Dept. FSI Amharic course

კატეგორია:ამჰარული ენა
ტაგალური ენა

**ტაგალური ენა** — იგივე ტაგალოგი, ტაგალების ენა. მიეკუთვნება ავსტრონეზიული ოჯახის ინდონეზიურ ჯგუფს . 

* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >17 მლნ
* **ენის კოდი**: tl 
* **სახელწოდება**: tl - Filipino, Pilipino, Tagalog; en - Tagalog; eo - Filipina, Tagaloga 
* **დამწერლობა**: ლათინური 

ტაგალური ენა კოლონიამდელ პერიოდში ასრულებდა ტომთაშორისი, შემდეგ ერთაშორისი ურთიერთობის ენის ფუნქციას, ესპანურ-ამერიკული 400-წლიანი კოლონიზაციის პერიოდში გამოიყენებოდა ესპანურ და ინგლისურ ენებთან ერთად. მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან მან საერთოეროვნული როლი მიიღო და 1959 წელს ეწოდა ფილიპინური ენა (პილიპინო). 1973 წლიდან ფილიპინების ერთ-ერთი ოფიციალური ენაა (ინგლისურთან ერთად).

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ფილიპინები - ინგლისურთან ერთად.

**გავრცელების არეალი**:

ენის გავრცელების არეალი თავდაპირველად იყო კუნძულ ლუსონის ცენტრალური და სამხრეთი რაიონები, შემდეგ იგი გავრცელდა სხვა კუნძულებზეც. ენის ტერიტორიული დიალექტები ძირითადად ემთხვევა ტაგალების განსახლებას პროვინციების მიხედვით.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Halo; Mabuhay; Kumust?
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Mabuhay; Tuloy po kayo
* გმადლობთ - Salamat; Maraming salamat
* კი / არა - Opo / Hindi po
* გეთაყვა - Paki; Pakikuha; Pakikunin
* ნახვამდის - Adyos po; Paalom na po

**რიცხვები**

* 1 - isá, 2 - dalawá, 3 - tatló, 4 - ápat, 5 - limხ, 6 - ánim, 7 - pitó, 8 - waló, 9 - siyám, 10 - sampû

კატეგორია:ტაგალური ენა
ორომო (ენა)

**ორომო** — მოძველებული გალა, ერთ-ერთი ქუშიტური ენა. 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >17 მლნ 
* **ენის კოდი**: om 
* **სახელწოდება**: om, en - Oromo, Galla; eo - Oroma 
* **დამწერლობა**: ეთიოპური 

დამწერლობა ორომოს ენაზე შეიქმნა 1977 წელს ეთიოპიურის საფუძველზე. ძირითადად 4 დიალექტი აქვს: ტულამა, ბორანა, ბარარეტა, ვაატა. დამწერლობა ეთიოპურია. 

## სტატუსი 
ამ ენაზე გამოდის პერიოდიკა, ხორციელდება სწავლება დაწყებით სკოლებში, წარმოებს რადიომაუწყებლობა.

## გავრცელების არეალი
იგი გავრცელებულია აღმოსავლეთ აფრიკაში, ეთიოპიის სამხრეთში და კენიის ჩრდილოეთში. 

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Ashshaamad’d’a
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Simad'd'a
* გმადლობთ - Ulfaad'd'a; Maharaba
* გეთაყვა - Si kadada

**რიცხვები**

* 1 - tokko, 2 - lama, 3 - sadii, 4 - afur, 5 - shan, 6 - ja?a, 7 - torba, 8 - saddeet, 9 - sagal, 10 - kud'a

## რესურსები ინტერნეტში
* BBC Learning English Afaan Oromoo
*Online Oromo – Qubee Dictionary
*Voice of America news broadcast in Oromo.
*Oromo Federalist Democratic Movement (OFDM) website contains many articles written in Oromo and audio.
*PanAfriL10n page on Oromo 
*HornMorpho : software for morphological analysis and generation of Oromo (and Amharic and Tigrinya) words
*500 Word Oromo Dictionary
*Oromo – Daily News
*Google Translate adds 24 languages, includes Afaan Oromo, Tigrinya

კატეგორია:ორომო (ენა)
სებუანური ენა

სებუანური ენა — ფილიპინურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ბისაიური ენა (დანარჩენი ორია — პანაიანური და სამარული). 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 16 მლნ 
* **ენის კოდი**: ceb 
* **სახელწოდება**: ceb — Cebuano; en — Visayan; eo — Cebua
* **დამწერლობა**: ლათინური 

სებუანური ენა ლიტერატურული ენაა, მასზე არსებობს მრავალფეროვანი მხატვრული ლიტერატურა და პუბლიცისტიკა, წარმოებს სწავლება, რადიო და ტელემაუწყებლობა. იგი იყენებდა ბისაიურ დამწერლობას, რომელიც XVIII ს-ის შუა წლებიდან შეცვალა ლათინურმა.

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

ბისაიური ენების გავრცელების არეალია ფილიპინების არქიპელაგის ცენტრალური კუნძულები — სებუ, ნეგროსი, მასბატე, ლეიტე, მინდანაო და სხვები.

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა — Maqayu
* გმადლობთ — Salamat; Gracia
* კი / არა — Oo / Dili
* გეთაყვა — Palihog
* ნახვამდის — Sige; Baybay

**რიცხვები**

* 1 — usá, 2 — duhá, 3 — tulú, 4 — upát, 5 — limá, 6 — unúm, 7 — pitú, 8 — walú, 9 — siyám, 10 — napúluq

## რესურსები ინტერნეტში 
* Cebuano Dictionary
* Cebuano English Searchable Dictionary 
* John U. Wolff, A Dictionary of Cebuano Visayan: Volume I

კატეგორია:სებუანური ენა
ჯუანური ენა

ჯუანური ენა, იგივე ჩჟუანური ან ჩუანური, ჩინეთის გუანსი-ჯუანის ავტონომიური რაიონში მცხოვრები ხალხის ჯუანების ენა. მიეკუთვნება ტაის ჯგუფის ენებს.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 15,5 მლნ
* **ენის კოდი**: za
* **სახელწოდება**: za - Saw Cueng; en - Juang; eo - Ghuanga
* **დამწერლობა**: ლათინური

ტანის ეპოქიდან (618-907) ჯუანური ენა იყენებდა დამწერლობას ჩინური იეროგლიფიკის საფუძველზე. 1955 წელს დამუშავდა დამწერლობა ლათინურ ანბანზე. ლიტერატურული ენის საფუძველია ჩრდილოური დიალექტები.

## სტატუსი 
**გავრცელების არეალი**:

გავრცელებულია ჩინეთის გუანსი-ჯუანის ავტონომიურ რაიონში, აგრეთვე ჩინეთის მეზობელ პროვინციებში.

## გრამატიკა 
…

## ლექსიკა 
…

კატეგორია:ჩინურ-ტიბეტური ენები
კატეგორია:ტონური ენები
კატეგორია:ჩინეთის ენები
სინდჰი ენა

სინდჰური ენა (სინდჰი) მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდურ ჯგუფს . 

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >15 მლნ
* **ენის კოდი**: sd 
* **სახელწოდება**: sd, en - Sindhi; eo - Sinda 
* **დამწერლობა**: არაბული, დევანაგარი 

ლიტერატურული სინდური ენა ჩამოყალიბდა ვიჩოლის დიალექტის საფუძველზე. ლიტერატურა ვითარდება XVII-XVIII საუკუნეებიდან. დამწერლობა პაკისტანში - არაბულ გრაფიკაზე, ინდოეთში - დევანაგარიზე.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.

**გავრცელების არეალი**:

გავრცელებულია პაკისტანის სინდის პროვინციაში (დედაქალაქი ყარაჩი), აგრეთვე ინდოეთის მაჰარაშტრის, გუჯარათისა და რაჯასტჰანის შტატებში. ორივე სახელმწიფოში გამოიყენება განათლების, კულტურისა და ლიტერატურის სფეროებში. 

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Salam; Kehro hal aahei
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Khush amdeed
* გმადლობთ - Mehrbani
* კი / არა - Ha / Na; Ma
* გეთაყვა - Mehrbani
* ნახვამდის - Khoda haliz

** რიცხვები**

* 1 - heku, 2 - bba, 3 - te:, 4 - cha: re, 5 - panja, 6 - ch'a, 7 - sata, 8 - at', 9 - nawa, 10 - ddaha

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sindhi Language Authority
* Sindhi Dictionary 
* Type in Sindhi online 
* 
* Wals.info
* Sindhi computing resources at world's first Sindhi website by Majid Bhurgri (Arabic script)
* Sindhi computing resources at TDIL (Arabic script) 
* Sindhi computing resources at TDIL (Devanagari script) 

კატეგორია:სინდჰი ენა
გურგენი

**გურგენი** (გ. 1008) — ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი, მეფეთ-მეფე (994–1008) და მაგისტროსი (1001). ქართველთა მეფის ბაგრატ II-ის ძე და გაერთიანებული საქართველოს პირველი მეფის ბაგრატ III-ის მამა. ცოლად ჰყავდა აფხაზთა მეფის გიორგი II-ის ასული გურანდუხტი. გურგენმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებაში. 975 წელს ქართლში მეურვედ გადმოჰყვა ბაგრატ III-ს, როდესაც დავით III კურაპალატმა, იოანე მარუშისძის ხელშეწყობით, ქართლის (იბერია) ტახტზე დასვა თავისი შვილობილი. ქართლის აზნაურების ერთი ნაწილის ღალატის შედეგად გურგენი შეიპყრეს კახეთის სამეფოს აზნაურებმა, რომლებიც ქართლისათვის იბრძოდნენ. დავით III კურაპალატის ენერგიული ჩარევის შედეგად გურგენი გაათავისუფლეს. 988 წელს გურგენი მონაწილეობდა ბაგრატ III-ის მიერ კლდეკარის ერისთავის რატის დასამორჩილებლად მოწყობილ ლაშქრობაში. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 994 წელს გურგენი დაჯდა მის ადგილზე, მაგრამ რადგან ბაგრატ III უკვე მეფე იყო, მას მეფეთ-მეფე უწოდეს. გურგენი ბაგრატ III-თან ერთად ცდილობდა მიეღო დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა, რომელიც ბიზანტიას ეჭირა. 

1001 წელს დავით კურაპალატი გარდაიცვალა, ტაოს ბიზანტიის იმპერატორი ბასილი II (976–1025) დაეპატრონა და იქ მისულ მეფე ბაგრატ III-ს და მეფეთ-მეფე გურგენს მემკვიდრეობის მიღების ნაცვლად ბიზანტიის იმპერატორმა ტიტულები დაურიგა, ბაგრატს კურაპალატის, გურგენს კი მაგისტროსის ტიტული უბოძა. ბასილი II-ის ვარაუდით, ეს სვლა, მამა-შვილს შორის უთანხმოების ჩამოგდების წინაპირობა გახდებოდა, რადგან კურაპალატი მეტი პატივი იყო, ვიდრე მაგისტროსი, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია.
სომეხი ისტორიკოსის ასოღიკის ცნობით, იმპერატორის ამ „წყალობით“ შეურაცხყოფილი გურგენი ტაოს დასაპყრობად გაეშურა. ბიზანტიელებმა გურგენის წინააღმდეგ ლაშქარი გამოგზავნეს, მაგრამ საქმე ბრძოლამდე არ მისულა და კონფლიქტი ურთიერთდათმობით მოგვარდა.
ბიზანტიის საიმპერიო ხელისუფლებამ წართმეულ მიწა-წყალზე „იბერიის თემი“ დააარსა და მმართველად თავისი მოხელე დანიშნა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1008
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების ადგილი უცნობია
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია