open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ივერია

საკუთარი სახელი **ივერია** შესაძლებელია აღნიშნავდეს:

* ივერია — უძველესი სახელმწიფო აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიაზე;
* ივერია — ი. ჭავჭავაძის დაარსებული და რედაქტორობით გამოცემული გაზეთი XIX საუკუნის მეორე ნახევარში;
* ივერია — ყოველკვირეული გაზეთი;
* ივერია — მუსიკალურ-იუმორისტული საშემსრულებლო ანსამბლი;
* ივერია — ქალაქ ხაშურის საფეხბურთო კლუბი;
* რადისონ ბლუ ივერია — სასტუმრო თბილისში, ვარდების რევოლუციის მოედანზე;
* ივერია — ვაშლის ქართული ჯიში;
* ივერია — ქართული კულტურის ცენტრი ქალაქ სოჭში;

## იხილეთ აგრეთვე
* იბერია (მრავალმნიშვნელოვანი)
მოდერნიზმი

[მინი|350პქ|„ცხოველთა ბედი“, [მარკი, ფრანც|ფრანც მარკი, 1913, გამოფენილი მიუნხენში 1937 წელს.]]
**მოდერნიზმი** ( „თანამედროვე, ბოლოდროინდელი“) — კულტურული მიმდინარეობა, ძირითადად მოიცავს პროგრესულ ხელოვნებასა და არქიტექტურას, მუსიკას, ლიტერატურასა და დიზაინს, რომელიც 1914 წლამდე დეკადაში აღმოცენდა. ეს იყო ხელოვანთა და დიზაინერთა მოძრაობა მე-19 საუკუნის აკადემიური და ისტორიული ტრადიციების წინააღმდეგ, ცდილობდა, არ აჰყოლოდა სახეშეცვლილი თანამედროვე მსოფლიოს ახალ ეკონომიკურ, სოციალურ და პოლიტიკურ ასპექტებს.

ნაწილი კულტუროლოგებისა მე-20 საუკუნეს ყოფს მოდერნისტულ და პოსტმოდერნისტულ პერიოდებად, მაშინ, როდესაც სხვები იხილავენ მათ, როგორც ერთი, უფრო ხანგრძლივი პერიოდის ორ ნაწილს. ამ სტატიაში განხილულია მოძრაობა, რომელიც განვითარდა გვიანდელ მე-19 და ადრეულ მე-20 საუკუნეებში და ის არ მოიცავს პოსტმოდერნიზმს.

## ისტორია
მოდერნისტული მოძრაობა ჩაისახა მე-19 საუკუნის შუა წლებში ევროპაში და მისი ფუძემდებელი იდეა იყო ხელოვნების, ლიტერატურის, სოციალური ორგანიზაციისა და ყოველდღიური ცხოვრების ტრადიციული ფორმების მოძველება, რაც მნიშვნელოვანს ხდიდა მათ უკუგდებასა და კულტურის მუდამ ახალი ფორმების ძიებას. მოდერნიზმი წამახალისებელი იყო არსებობის ყველა ფორმის, კომერციიდან ფილოსოფიამდე გადახედვის იმ მიზნით, რომ მოძებნილიყო პროგრესის ხელის შემშლელი გარემოება, მისი ახალი, შესაბამისად, უკეთესი გზით შეცვლით. მოდერნის მთავარი არგუმენტით მე-20 საუკუნის რეალიები პერმანენტული და გარდაუვალი იყო და, შესაბამისად, ხალხს მათი სამყაროს ადაპტირება უნდა მოეხდინა, იმ იდეის გათავისებით, რომ ის, რაც ახალია, ასევე კარგია და ლამაზი.

### მოდერნიზმის წინაპირობები
მე-19 საუკუნის პირველი ნახევარი ევროპისთვის აღინიშნა მწვავე ომებისა და რევოლუციების სერიით, რომელმაც თანდათან დასაბამი მისცა ახალი იდეებისა და დოქტრინების ტალღას, ე.წ. რომანტიზმს. ამ იდეების ფოკუსი ინდივიდის სუბიექტური გამოცდილება, ბუნების, როგორც ხელოვნების სტანდარტული სუბიექტის, უზენაესობა, გამოხატვის რევოლუციური ან რადიკალური მიმართულებები, და ინდივიდუალური თავისუფლებაა. საუკუნის შუა წლებში ამგვარი რადიკალიზმი შესამჩნევად განლედა და ჩნდება ამ იდეათა მმართველობის სტაბილურ ფომრებთან სინთეზი, ნაწილობრივ 1848 წლის ჩაშლილი რომანტიკული რევოლუციების გამო. ეს მასტაბილიზებელი სინთეზი გახდა საფუძველი იდეისა, რომ **ის რაც „რეალურია“ დომინირებს იმაზე რაც სუბიექტურია**. ეს იდეები განზოგადებას ჰპოულობს ოტო ფონ ბისმარკის „რეალპოლიტიკში“, „პრაქტიკული“ ფილოსოფიული იდეებით, როგორიცაა პოზიტივიზმი და საერთო კულტურული ნორმებით, რომელსაც ამჟამად „ვიქტორიის ხანად“ მოიხსენიებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*მოდერნიზმი — სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი

კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები

კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
იოანე ნათლისმცემელი

**იოანე ნათლისმცემელი** — სახარებების (მათე, მარკოზი) თანახმად, იესო ქრისტეს უახლოესი წინამორბედი, რომელმაც მესიის (ქრისტეს) მოსვლა იწინასწარმეტყველა. ცხოვრობდა უდაბნოში (ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველის ელიას მსგავსად), ამხელდა საზოგადოების ბიწიერებას და მოუწოდებდა მონანიებისაკენ. მონათლა მრავალი ებრაელი, აგრეთვე იესო ქრისტე მდ. იორდანეში. იოსებ ფლავიუსის (ახ. წ. I საუკუნე) ცნობით, იოანე ნათლისმცემელი ჰეროიდე I-ის (I საუკუნის I ნახევარი) თანამედროვე იყო. ჰეროდემ თავისი საყვარლის ჰეროდიადას საამებლად იოანე ნათლისმცემელი საპყრობილეში ჩასვა, შემდეგ კი თავი მოაკვეთინა. სინამდვილეში იოანე ნათლისმცემლის კულტი ქრისტიანობაში უფრო ადრინდელი ებრაული სეატიდან უნდა შემოსულიყო.

იოანე ნათლისმცემლის თემა აისახა მხატვრობასა (ა. ვეროკიო, ლეონარდო და ვინჩი, პ. ბრეიგელი, ა. ივანოვი) და ქანდაკებაში (დონატელო, ო.როდენი და სხვები). შუა საუკუნეების ხატწერაში იოანე ნათლისმცემელი ვედრების (ქრისტე, ღვთისმშობელი, იოანე ნათლისმცემელი) კომპოზიციის ერთ-ერთი აუცილებელი ფიგურა იყო.

## ტროპარი 
## კონდაკი 
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* წმინდა იოანე ნათლისმცემლის თავისკვეთა

## სქოლიო
კატეგორია:ქრისტიანობა
კატეგორია:ბიბლიური პერსონაჟები
კატეგორია:წმინდანები
იდლეთი

საკუთარი სახელი  **იდლეთი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იდლეთი — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში
* იდლეთი — იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია იდლეთში
იუდას სახარება

thumb|250px|იუდას სახარების 33-ე გვერდი
**იუდას სახარება** არის დოკუმენტი, რომელსაც კაენიტები, ადრეული ქრისტიანული გნოსტიკური სექტა, იყენებდნენ, და რომელიც 2006 წელს გამოქვეყნდა ნაწილობრივი რეკონსტრუქციის შემდეგ.

დაახლოებით 50-მდე ნამუშევარი არსებობს, რომელსაც მიიჩნევენ ადრეული ეკლესიის "სახარებებად", თუმცა მნიშვნელოვანი ინფორმაცია მხოლოდ 20 მათგანზე არსებობს, რომელთაგან ოთხი მათეს, მარკოზის, ლუკასა და იოანეს კანონიკური სახარებებია. იუდას სახარება ერთ-ერთია 16 დანარჩენი სახარებიდან, რომელთა შესახებ გარკვეული ინფორმაცია ისტორიულად შემონახულ იქნა ადრეულ ეკლესიურ ნაწერებში.

ერთადერთი ცნობილი მანუსკრიპტი, რომელშიც ამ სახარების ტექსტია დართული არის ბოლო დროს 1700 წლის შემდეგ აღმოჩენილი ტყავგადაკრული პაპირუსის მანუსკრიპტი ეგვიპტის უდაბნოდან. პაპირი, რომელზეც სახარებაა დატანებული ფრაგმენტულია და მისი ზოგიერთი ნაწილები დაკარგულია. როდოლფ კასერის თანახმად, კოდექსი თავდაპირველად 62 გვერდიანი იყო. აღმოჩენისას მანუსკრიპტიდან რამდენიმე ფურცელი ამოღებული და გაყიდული იქნა ცალ-ცალკე და დღემდე ერთობლივად მხოლოდ 26 გვერდმა მოაღწია. თუმცა დროდადრო, დაკარგული ფურცლებიც ჩნდება, მათ მფლობელთაგან გაყიდვის მსურველთა გამოჩენისას.

იუდას სახარების მანუსკრიპტის რადიოკარბონულმა დათარიღებამ ის მე-3 და მე-4 საუკუნეებს მიაკუთვნა. შედარებისთვის ყველაზე ძველი ფრაგმენტი იოანეს სახარებიდან - პაპირუსი P52 - თარიღდება 125 წლით. თუმცა იუდას სახარებას მიიჩნევენ უფრო ძველი დაახ. 130 წლის მანუსკრიპტის ასლად. ეს დაახ. 100 წელიწადშია იესოს გარდაცვალების ბიბლიურ თარიღიდან.

იუდას სახარება თავდაპირველად ბერძნულად უნდა ყოფილიყო დაწერილი, თუმცა მანუსკრიპტი ძველ კოპტურ ენაზეა. უეჭველია, რომ იუდას სახარების ავტორად იუდა ისკარიოტელს არ მიიჩნევენ, თუმცა მკვლევარებს ახალ აღთქმაში იოანეს სახარების ავტორობაზეც მრავალი ეჭვი აქვთ.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:გნოსტიციზმი
კატეგორია:სახარებები
ბოტანიკა

[მინი|[Pinguicula grandiflora]]
**ბოტანიკა** (ბერძნ. botanē „ბალახი, მცენარე“) — მეცნიერება მცენარეთა სიცოცხლის შესახებ. შეისწავლის მცენარეთა გარეგანი და შინაგანი აგებულების კანონზომირებებს (მორფოლოგია, ანატომია), მცენარეთა სისტემატიკას, მათ განვითარებას გეოლოგიურ დროში (ევოლუცია), ნათესაურ კავშირებს (ფილოგენია), წარსულსა და აწმყოში დედამიწაზე მათ გავრცელებას (მცენარეთა გეოგრაფია), მცენარეული ორგანიზმების სასიცოცხლო პროცესებს (მცენარეთა ფიზიოლოგია), გარემოსთან მათ ურთიერთდამოკიდებულებას (მცენარეთა ეკოლოგია), მცენარეული საფრის აგებულებას (გეობოტანიკა, ანუ ფიტოცენოლოგია), მცენარეთა სამეურნეო გამოყენების შესაძლებლობას (გამოყენებითი ბოტანიკა). კვლევის ობიექტის მიხედვით, ბოტანიკაში გამოიყოფა აგრეთვე მეცნიერება წყალმცენარეეთა შესახებ — ალგოლოგია, სოკოების შესახებ — მიკოლოგია, ლიქენების ანუ ლიქენების შესახებ — ლიქენოლოგია, ხავსების შესახებ — ბრიოლოგია და სხვა. მიკროსკოპულ მცენარეულ ორგანიზმებს შეისწავლის მიკრობიოლოგია, მცენარეთა დაავადებებს — ფოტოპათოლოგია.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Native Plant Information Network
* USDA plant database
* The Virtual Library of Botany

*
ტრიბუნი

**ტრიბუნი** () — თანამდებობა ძველ რომში.

## სახალხო ტრიბუნი
სახალხო ტრიბუნის ინსტიტუტი ძვ. წ. 494 წელს შემოიღეს. ტრიბუნის ფუნქცია იყო დაეცვა პლებსის უფლებები. ეს მას შემდეგ მოხდა, როდესაც პლებეებმა დატოვეს რომი და პატრიციუსებმა მათი დაბრუნება მხოლოდ მას შემდეგ შეძლეს, როდესაც დათანხმდნენ ახალი მაგისტრატურის ჩამოყალიბებაზე, რომელსაც პლებსის ინტერესები უნდა დაეცვა.

ტრიბუნების არჩევა ხდებოდა ყოველწლიურად კომიციაზე. თავდაპირველად ირჩევდნენ ორ ტრიბუნს, ხოლო დროთა განმავლობაში მათი რაოდენობა გაიზარდა, ძვ. წ. 450 წელს უკვე 10 ტრიბუნი ირჩეოდა. ტრიბუნები ხელშეუხებლები იყვნენ, მათ ჰქონდათ უფლება ჩარეულიყვნენ სხვა მაგისტრატუსების საქმეებში და სარგებლობდნენ ვეტოს უფლებით (veto - ლათინურად ნიშნავს ვკრძალავ). მათ ასევე ერთმანეთის საქმიანობისთვის შეეძლოთ ვეტოს დადება (დიქტატორის გარდა).

ტრიბუნის სახლი ყოველთვის ღია უნდა ყოფილიყო და იგი ყოველთვის ხელმისაწვდომი უნდა ყოფილიყო რათა პლებეებისთვის აღმოეჩინა დახმარება. ტრიბუნი ერთადერთი მაგისტრატუსი იყო, ვისაც შეეძლო პლებეების კომიციაზე თავმჯდომარეობა. მას ასევე შეეძლო სენატის სხდომაზე წამოეყენებინა მოთხოვნები. მიუხედავად ამისა ტრიბუნის ძალაუფლება ქალაქის გარეთ არ ვრცელდებოდა.

ძვ. წ. 421 წლამდე ტრიბუნატი პლებსისთვის ერთადერთი ხელმისაწვდომი მაგისტრატურა იყო. გვიანი რესპუბლიკის ეპოქაში კი პატრიციუსებმაც დაიწყეს კენჭის ყრა ამ თანამდებობაზე. ტრიბუნების ძალაუფლება საგრძნობლად შეკვეცა ლუციუს კორნელიუს სულამ. შემდეგ კრასუსისა და პომპეუსის კონსულობის დროს ტრიბუნების უწინდელი ძალაუფლება აღდგა.

იმპერის ეპოქაში ტრიბუნატმა უწინდელი მნიშვნელობა დაკარგა, ხოლო იმპერატორის ერთ-ერთი წოდება გახდა სახალხო ტრიბუნი, რომელიც მას ცხოვრების ბოლომდე ეკუთვნოდა.

სახალხო ტრიბუნატმა იარსება III საუკუნემდე.

## სამხედრო ტრიბუნი
### ადრეული რესპუბლიკა
იხ. სამხედრო ტრიბუნების სია

ძვ. წ. 444 - ძვ. წ. 367 წლებში რომის რესპუბლიკაში ხდებოდა კონსულების ნაცვლად კონსულის ძალაუფლებით სამხედრო ტრიბუნების არჩევა. მათი რიცხვი 3-დან 8-მდე მერყეობდა. ამ თანამდებობაზე პლებეებსაც შეეძლოთ არჩევა.

### გვიანდელი რესპუბლიკა
რესპუბლიკის პერიოდში სამხედრო ტრიბუნი (tribuni militum) ხელმძღვანელობდა ლეგიონს. ყოველწლიურად ირჩეოდა 24 ახალგაზრდა (30 წლამდე) სენატორთა კლასის წარმომადგენლები, ისინი ხელმძღვანელობდნენ ლეგიონებს, თანამედროვე ოფიცრების მოვალეობებს ასრულებდნენ.

* **Tribunus Cohortis** - კოჰორტის ტრიბუნი.
* **tribuni aerarii** - ადრეულ რესპუბლიკაში ლეგიონების ხარჯთაღმრიცხველი, შემდეგ მათ კვესტორები ჩაენაცვლნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
კარლო IV გონძაგა

მინი|მარჯვნივ|200პქ|კარლო IV გონძაგა
**კარლო IV გონძაგა** (; დ. 31 აგვისტო, 1652, რევერე — გ. 5 ივლისი, 1708, პადუა) — ჰერცოგ კარლო III გონაძაგას ერთადერთი ვაჟი და მამის სიკვდილის შემდეგ 1665 წლიდან მანტუის და მონფერატოს ჰერცოგი.

კარლო IV 1670 წელს იქორწინა ანა იზაბელა გონძაგაზე (გ. 1703), გუასტალას ჰერცოგ ფერანტე III გონძაგას ქალიშვილზე, რომლეთანაც ჰყავდა ერთი ვაჟი გოვანი გონძაგა (1671–1743).

1704 წლის 8 ნოემბერს მან მეორედ იქორწინა. ამჯერად სუზანა ფონ ლოთრინგენზე (1686–1710), ჰერცოგ შარლ დე ელბეფის ქალისვილზე, რომელთანაც შვილი არ ჰყოლია. კარლო IV-ემ ესპანეთის მემკვიდრეობისათვის ომი-ს დროს საფრანგეთის მხარე დაიჭირა, რის გამოც იმპერატორი იოზეფ I მის სამფლობელოებში შეიჭრა და მანტუა წმინდა რომის იმპერიას შეუერთა. სავოიამ მიიღო მონფერატოს დარჩენილი ნახევარი (პირველი ნახევარი მანტუის მემკვიდრეობისატვის ომის დროს შეიერთა).

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგების დინასტია

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:დაბადებული  31 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1652
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1708
ჩეზარე I გონძაგა

მინი|ჩეზარე I გონძაგა.
**ჩეზარე I გონძაგა** (; დ. 1530 — გ. 17 თებერვალი 1575) — საღვთო რომის იმპერიის ჯარების მთავარსარდლის ფერანტე I გონძაგას ვაჟი, რომელმაც გონძაგას დინასტიის გუასტალას შტოს დაუდო საფუძველი.

ჩეზარე I იყო გუასტალას გრაფი და ამალფის ჰერცოგი (მამისი სიცილიის ვიცე-მეფე იყო). 1560 წელს იქორწინა კამილა ბორომეოზე, რომელთანაც ჰყავდა შვილი ფერანტე II გონძაგა, რომელიც 1521 წელს გუასტალას ჰერცოგის რანგში იქნა ამაღლებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:დაბადებული 1530
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1575
კატეგორია:გონძაგა
ვილჰემ ალბრეხტ ფონ მონტენუოვო

thumb|170px|ვილჰემ ალბრეხტ ფონ მონტენუოვო
ფიურსტი **ვილჰემ ალბრეხტ ფონ მონტენუოვო**  (გერმ.: Wilhelm Albrecht Fürst von Montenuovo) (დ. 9 აგვისტო 1821, პარმა, იტალია —  გ. 7 აპრილი 1895, ვენა, ავსტრია) —  ავსტრიელი გენერალი.

## ბიოგრაფია
ვილჰელმ ალბრეხტი გრაფ ადამ ალბერტ ფონ ნეიპერგისა და მისი მეუღლის ერცჰერცოგინია მარი-ლუიზ ავსტრიელის (ნაპოლეონ ბონაპარტის ყოფილი მეუღლე) ვაჟი იყო. მას უბოძეს მონტენუოვოს (გერმ.: ნოიბერგი) გრაფის ტიტული. 1838 წელს შევიდა ავსტრიის არმიის რიგებში. 1848 წელს თავი გამოიჩინა იტალიისა და უნგრეთის წინააღმდეგ ომში. 1854 წელს მიენიჭა ფელდმარშალ-ლეიტენანტის სამხედრო წოდება. 1860 წელს დაინიშნა ტრანსილვანიის სამხედრო კომენდანტად. 1866 წელს იგივე ტანამდებობაზე გადაყვანილ იქნა ბოჰემიაში. 1878 წელს იგი პენსიაში გავიდა. 1874 წელს ვილჰელმ ალბრეხტ ფონ მონტენუოვო  მემკვიდრეობით ფიურსტის რანგში იქნა აყვანილი.

კატეგორია:ავსტრიელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 9 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1821
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის ორდენის კავალრები (რუსეთის იმპერია)
ფედერიკო I გონძაგა

thumb|right|ფედერიკო I გონძაგა
**ფედერიკო I გონძაგა** (; დ. 25 ივნისი, 1441 — გ. 14 ივლისი, 1484) — მანტუის მარკიზი 1478—1484 წლებში

ფედერიკო I მარკიზ ლუიჯი III გონძაგას ვაჟი და მემკვიდრე იყო. 1463 წლის 10 მაისს მან იქორწინა ბავარიის ჰერცოგ ალბრეხტ III-ის ქალიშვილზე მარგარტეზე, რომელთანაც შეეძინა 6 შვილი:

* კლარა (1464—1503)
: ∞ 1481 — ჟილბერ დე ბურბონი, ჰერცოგი დე მონპენსიე.
* ჯანფრანკო II (1466—1519) — მანტუის მარკიზი
: ∞ 1490 — იზაბელა დ’ესტე, ფერარას ჰერცოგ ერკოლე I-ის ქალიშვილი.
* სიგიზმონდო (1469—1525) — კარდინალი 1500 წლიდან.
* ელიზაბეტა (1471—1526)
: ∞ 1486 — გუიდობალდო და მონტეფელტრო, ურბინოს ჰერცოგი.
* მადალენა (???-1490)
: ∞ 1489 — ჯოვანი სფორცა, პეზაროს გრაფი.
* ჯოვანი (1474—1525)
: ∞ 1493 — ლაურა ბენტივოლიო (მათი შთამომავლები იყვნენ ვესკოვედის გრაფები და შემდგომში პრინცები)

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1441
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1484
ფერანტე I გონძაგა

მინი|ფერანტე I გონძაგა.
**ფერანტე I გონძაგა** (; დ. 28 იანვარი, 1507 — გ. 15 ნოემბერი, 1557) — მანტუის მარკიზის ჯანფრანკო II-ის და მისი მეუღლის იზაბელა დ’ესტეს ვაჟი.

ფერანტე სიყმაწვილიდანვე სამხედრო სამსახურში შევიდა და ბრწყინვალე კარიერა გააკეთა. იმპერატორმა კარლ V-ემ იგი თავისი არმიის მთავარსარდლად და 1536 წელს სიცილიის ვიცე-მეფედ დანიშნა. სიცილია ფერანტემ 1546 წელს მილანში გაცვალა და 1555 წლამდე ამ ქალაქს განაგებდა.

1539 წელს ფერანტე I-მა იყიდა გუასტალას საგრაფო. 1529 წელს მან იქორწინა იზაბელა დი კაპუაზე, მოლფეტას პრინჩიპეს ფერდინანდის ასულზე, რომელთანაც სეეძინა ვაჟი ჩეზარე I, მომავალი ამალფის ჰერცოგი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

კატეგორია:დაბადებული  28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1507
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1557
კატეგორია:გონძაგა
გონძაგა (ლომბარდია)

**გონძაგა** () — დაბა იტალიურ პროვინცია მანტუაში, ლომბარდიის რეგიონში, რომელშიც 2001 წლის მონაცემებით ცხოვრობდა 8.039 მოსახლე.

დაბის ფართობია 49 კმ², მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 164 მოსახლეს კმ²-ზე. მოსაზღვრე დაბებია: ლუძარა, მოლია, პეგონიაგა, რეჯოლო და სუძარა.

სატელეფონი კოდია: +39-(0)376.

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ფერანტე II გონძაგა

thumb|რედაქტირება ფერანტე II გონძაგა.
**ფერანტე II გონძაგა** (; გ. 1632) — გუასტალას გრაფისა და ამალფის ჰერცოგის ჩეზარე I გონძაგას ვაჟი, 1575 წლიდან მისი მემკვიდრე. 1621 წლის 2 ივლისს გუასტალას საგრაფო საჰერცოგოს რანგში იქნა აყვანილი. ფერანტე II-ეს და მის მეუღლეს ვიტორია დორია სამი შვილი ჰყვდათ:

* ჩეზარე II († 1532) — გუასტალას ჰერცოგი
: ∞ იზაბელა ორსინი
* ვინჩენცო († 1697)
* ანდრეა, სან-პაოლოს გრაფი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 1632
კატეგორია:გონძაგა
გონძაგა

საკუთარი სახელი **გონძაგა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გონძაგა — იტალიური არისტოკრატული საგვარეულო
* გონძაგა — დაბა იტალიაში
* გონძაგა — ქალაქი ბრაზილიაში
* გონძაგა — რაიონი ფილიპინებზე

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჯვარცმა

[მინი|იესოს ჯვარცმა, [ჰიერონიმუს ბოსხის ნახატი]]
**ჯვარცმა** — სიკვდილით დასჯის უძველესი მეთოდი, რომლის დროსაც დასასჯელს აბამენ ან ლურსმავენ ხის განიერ ჯვარზე და ტოვებენ მასზე ჩამოკიდებულს გარდაცვალებამდე. ეს მეთოდი რომის იმპერიაში სიკვდილით დასჯის საკმაოდ გავრცელებული და განსაკუთრებით დამამცირებელი ფორმა იყო, თუმცა მსგავსი მეთოდები სხვა უძველეს კულტურებშიც არსებობდა. ჯვარცმას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ქრისტიანობისთვის, რომლის მიხედვით, იესო ქრისტე ჯვარცმულ იქნა, თუმცა მოგვიანებით მკვდრეთით აღსდგა. ამის გამო ჯვარი ან ჯვარცმა ქრისტიანობის უმთავრესი სიმბოლო გახდა.

ჯვარცმას რომაელები სასჯელის მეთოდად 313 წლამდე იყენებდნენ, როდესაც ქრისტიანობა დომინირებული სარწმუნოება გახდა რომში, თუმცა სასჯელის ეს ფორმა მოგვიანებითაც გამოიყენებოდა სხვადასხვა ადგილას. ქრისტიანულ ჯვარს უამრავი ვარიაცია აქვს. უმეტეს ენებში სიტყვა „ჯვარი“ (ინგლ. Cross; რუს. Крест; პოლ. Krzyż; გერმ. Kreuz) ლათინური „*crux*“-დან წარმოიშვა, რაც "ხე"-ს ნიშნავს. ასევე არსებობს ზმნა „*cruciare*“, რომელიც ითარგმნება, როგორც „წამება“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Forensic and Clinical Knowledge of the Practice of Crucifixion" by Frederick Zugibe 
* Jesus's death on the cross, from a medical perspective 
* "Crucifixion in antiquity - The Anthropological evidence" 

## სქოლიო 
კატეგორია:სიკვდილით დასჯის მეთოდები
კატეგორია:წამება
იკორთის ტაძარი

300px|მინი
**იკორთის ტაძარი** — ძველი ქართული მართლმადიდებლური ტაძარი, სოფელ  იკორთის  (ერედვის მუნიციპალიტეტი) განაპირას, მთის კალთაზე. გუმბათოვანი ტაძარი  აგებულია 1172 წელს. გეგმით ოთხკუთხა შენობის გუმბათი საკურთხევლის კუთხეებსა და ორ ბოძს ეყრდნობა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ტაძარი უხვად ნათდება გუმბათის მაღალ ყელში დატანებული 12 სარკმლიდან. კედელ-კამარები     თავიდანვე შელესილი და მოხატული იყო  (ფრანგმენტები შემორჩენილია აფსიდში, ჩრდილოეთ კედელსა და გუმბათზე), სამხრეთ და დასავლეთ შესასვლელებს მიშენებული ჰქონდა კარიბჭეები (დანგრეულია), ახლანდელი სამხრეთ კარიბჭე გვიანდელია.  

ტაძრის ფასადები და გუმბათის ყელი მდიდრულადაა  მოჩუქურთმებული და გამოირჩევა შესრულების მაღალი ოსტატობით. იკორთის ტაძარს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ქართულ  ხუროთმოძღვრების ისტორიაში. ქრონოლოგიურად და მხატვრულსტილისტიკური თავისებურებებით უადრესი ნიმუშია XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე შექმნილი ქართლის გუმბათოვანი ტაძრებისა, რომლებშიც საბოლოოდ შემუშავდა ქართული გუმბათოვანი ეკლესიის კანონიკური სახე.

იკორთის ტაძარში არიან დაკრძალული კახეთის აჯანყების (1659) ხელმძღვანელები: ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა 
* *ზაქარაია პ.,* XI-XVIII საუკუნეების ქართული ცენტრალურ-გუმბათოვანი არქიტექტურა, XI-XII სს., თბ., 1975, გვ. 11-142
* *ზაქარაია პ.,* საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973, გვ. 79-81
* *ზანგურაშვილი ვლ.,* ნიქოზისა და ცხინვალის ეპარქიების ეკლესია-მონასტრები, თბ., 2007, გვ. 32-33
* შიდა ქართლი: პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურურლი მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 92-95
* *მეგრელიძე ი.,* წარწერები და სხვა სიძველეები იკორთაში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე : ისტორიის.. სერია, 1963, № 3, გვ. 170-171.

## რესურსები ინტერნეტში
* გვასალია ჯ., იკორთა, ჟურნ. ცისკარი, 1976, № 4, გვ. 154-155

## სქოლიო
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XII საუკუნის ეკლესიები
იკორთა

საკუთარი სახელი **იკორთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იკორთა — სოფელი გორის რაიონში;
* იკორთა — ტაძარი სოფელ იკორთაში.
დიდი პარასკევის შეთანხმება

**დიდი პარასკევის ან ბელფასტის შეთანხმება** (Good Friday Agreement) იყო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი წინ გადადგმული ნაბიჯი ჩრდილოეთ ირლანდიის სამშვიდობო პროცესში. შეთანხმებას ხელი მოეწერა ბელფასტში 1998 წლის 10 აპრილს (დიდ პარასკევს) ბრიტანელ და ირლანდიელ (ირლანდიის რესპუბლიკა) მთავრობებს შორის და მიღებულ იქნა ჩრდილოეთ ირლანდიის პოლიტიკურ პარტიათა უმრავლესობის მიერ. ის ასევე მიღებულ იქნა ჩრდილოეთ ირლანდიისა და ირლანდიის რესპუბლიკის ამომრჩეველთა მიერ 1998 წლის 23 მაისს გამართულ რეფერენდუმებში. დემოკრატიული იუნიონისტური (გაერთიანების) პარტია იყო ერთადერთი მსხვილი პარტია, რომელიც შეთანხმების წინააღმდეგ გამოვიდა.

კატეგორია:ირლანდია
მონფერატო

**მონფერატო** () — ჩრდილოეთ იტალიაში მდებარე პიემონტის რეგიონის ნაწილი. შუა საუკუნეებში მარკიზატის სახით არსებობდა დღევანდელი ლომბარდიის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ტურინსა და გენუას შორის. 

2014 წლის 22 ივნისს მონფერატო შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## ისტორია
მარკიზატი მოიცავდა 2750 კმ² ტერიტორიას, რომლის დედაქალაქი იყო მონფერატო. კარლ დიდის დროს მონფერატოს გრაფები მართავდნენ, ხოლო 967 წელს ოტო I-მა აქ მარკიზატი დააარსა. მონფერატოს მარკიზებმა თავი გამოიჩინეს ჯვაროსნული ლაშქრობების დროს. მარკიზ გულიელმო VI-ის 2 ვაჟი და შვილიშვილი მეფეებიც კი გახდნენ.

* კონრად I – იერუსალიმის მეფე († 1192)
* ბონიფაციუს II – თესალონიკის მეფე († 1207)
* ბალდუინ V – იერუსალიმის მეფე († 1186)

XIV საუკუნეში მარკიზატი მემკვიდრეობით მიიღო პალეოლოგოსების დინასტიამ. 1533 წელს მონფერატო გონძაგას დინასტიის საკუთრება გახდა. მანტუის მემკვიდრეობისთვის ომის (1628-1631)  შემდეგ მონფერატოს ნაწილი სავოიის მარკიზებმა დაისაკუთრეს, დარჩენილი ნაწილი საბოლოოდ 1708 წელს მიიღეს, როცა იმპერატორმა ლეოპოლდ I მონფერატო გონძაგას დინასტიამ ჩამოართვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მონფერატოს მარკიზების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*Basso Monferrato Tourist Board
*Alto Monferrato Tourist Board
*Monferrato's wines
*Sacro Monte di Crea
*Communities of hills between Langhe and Monferrato
* MonferratoArte  A historical and bibliographical directory of artists active in the extra-urban Churches of the Diocese of Casale Monferrato.

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის რეგიონები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
რიწა

**რიწა**, **დიდი რიწა** () — ტბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ბზიფის აუზში, ზღვის დონიდან 884 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 1,49 კმ², აუზის ფართობი 154 კმ², მოცულობა 94 მლნ. მ³, მაქსიმალური სიღრმე 101 მ. ქვაბული წარმოიქმნა გაგრის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთიდან ჩამოქცეული კლდეზვავით, მდინარე ლაშიფსეს დაგუბების შედეგად.

რიწის ტბის დონეების რეჟიმი განისაზღვრება მისი შენაკადების რეჟიმით. ერთვის 6 მდინარე, რომელთა შორის უდიდესია ლაშიფსე. ტბიდან გაედინება მდინარე იუფშარა. უდიდესი დონე მაისშია, უმცირესი — თებერვალში. სექტემბერში დონის მეორეული მინიმუმია, ოქტომბერში მეორეული მაქსიმუმი. დონეების წლიური რყევის საშუალო ამპლიტუდა 166 სმ-ია, მაქსიმალური  234 სმ, მინიმალური 108 სმ. წყლის ტემპერატურა თებერვალში — 3,8&nbsp;°C, აგვისტოში — 17,8&nbsp;°C. საშუალო წლიური ნალექი დაახლოებით 2000–2200 მმ-ია. ზამთარი დროგამოშვებით თოვლიანია.

რიწის ტბის წყალი მეტად მტკნარია (66 მგ/ლ). გაზაფხულზე მომწვანო ფერისაა, ზამთარში — მოცისფრო-მოლურჯო. მდიდარია ფიტოპლანქტონით. თევზებიდან იცის მხოლოდ კალმახი. რიწა უღრმესი ტბაა ამიერკავკასიაში. მის გარშემო მთების სიმაღლე მერყეობს 2200-3500 მ შორის. ტბის გარშემო წიწვოვან ნაძვთა მრავალი ნაირსახეობა ხარობს, ზოგი მათგანის სიმაღლე 70 მეტრს აღწევს.

1946 წელს შეიქმნა რიწის დაცული ტერიტორია (16,289 ჰა) ტბისა და მისი შემოგარენის ბუნების დასაცავად. ზღვიდან ამომავალი სატრანსპორტო გზა 1936 წელს დაიგო. ტბა მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა იყო საბჭოთა პერიოდში და მის დასათვალიერებლად დღეში 1000-მდე ტურისტი ამოდიოდა.

იოსებ სტალინს ტბის მიდამოებში საზაფხულო აგარაკი ჰქონდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს გეოინფორმაციის ცენტრი 

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
კარლო III გონძაგა

**კარლო III გონძაგა** (; დ. 3 ოქტომბერი, 1629 — გ. 14 აგვისტო, 1665) —   რეთელის ჰერცოგ კარლო II გონძაგას ვაჟი და1637 წლიდან ბაბუის კარლო I გონძაგას  სიკვდილის შემდეგ ნევერის, მანტუის და მონფერატოს ჰერცოგი.

ფრანგული საჰერცოგოები, ნევერი და რეთელი, კარლო III-ემ 1659 წელს კარდინალ ჯულიო მაძარინის, საფრანგეთის რეგენტს მიჰყიდა. 1649 წლის 7 ნოემბერს კარლო III-ემ იქორწინა ერცჰერცოგ ლეოპოლდ V-ის ასულ იზაბელა კლარაზე, რომელტანაც ჰყავდა ერთადერთი შვილი, მემკვიდრე კარლო IV გონძაგა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:დაბადებული 3 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1629
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1665
ხუნტა

**ხუნტა** (, „კავშირი“) — ესპანეთსა და ესპანურენოვან ქვეყნებში ამ სიტყვით აღინიშნება სახელმწიფო მმართველობის სხვადასხვა ორგანო, მათ შორის სამოქალაქო. არაესპანურ ქვეყნებში, მათ შორის პოსტ-საბჭოურ სივრცეში ხუნტა ძირითადად გამოიყენება პუტჩის (სამხედრო გადატრიალების) შედეგად მთავრობაში მოსული სამხედრო მმართველობის აღსანიშნავად.

ხუნტის მაგალითებისთვის იხილეთ:
* პინოჩეტის რეჟიმი
* საბერძნეთის სამხედრო ხუნტა
* საქართველოს რესპუბლიკის სამხედრო საბჭო

## ლიტერატურა
კატეგორია:პოლიტიკა
მატანი

**მატანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მატნისხევის (ალაზნის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 570 მ, ახმეტიდან 5 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4451 ადამიანი.

## ისტორია
სოფლის მიდამოები V-VI საუკუნეებიდან ყოფილა დასახლებული. სახელწოდება სოფელს ერწო-თიანეთიდან კახეთში მოსახლეობის ინტენსიური მიგრაციის დროს უნდა შერქმეოდა. თვით ერწოში ტოპონიმი „*მატანი*“ XII-XIII საუკუნეებშია დადასტურებული.

ქართულ საისტორიო წყაროებში სოფელი პირველად XVI საუკუნეში ლევან კახთა მეფის დროს (1518/1520–1574 წწ.) იხსენიება. XVII–XVIII საუკუნეებში მატანი კახეთის თავადებს ჩოლოყაშვილებს ეკუთვნოდათ.

1798 წელს სოფელში დაბანაკებულმა დავით ბატონიშვილმა 100 კაცით სასტიკად დაამარცხა ლეკთა 500-კაციანი რაზმი და ალაფი დაატოვებინა.

1812 წლის აჯანყების დროს მატნელებმა და ახმეტელებმა დაამარცხეს მატანში მდგარი რუსების სამხედრო ნაწილი.

ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოფელი თიანეთის მაზრაში შევიდა.

## ისტორიული ძეგლები
სოფლის დასავლეთით, 3-4 კმ-ზე, დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი - სამონასტრო კომპლექსი „ცხრაკარა“. თვით სოფელში რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები წმ. ნიკოლოზის ეკლესია (XVI ს.) და შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ნანგრევებია. სოფლის მახლობლად შემორჩენილია ჩოლოყაშვილთა სასახლის ნანგრევები და სხვადასხვა დროის არქეოლოგიური ძეგლები. 2012 წელს სოფელთან აღმოაჩინეს „დევების ნასადგომარი“ - ციკლოპური ნაგებობების ნაშთები

## სახალხო დღესასწაულები
სოფელში ტრადიციულად ყოველწლიურად ტარდება რამდენიმე რელიგიური ხასიათის ფესტივალი, მათ შორის აღსანიშნავია დიდბატონობა (წმ. გიორგის დღის აღნიშვნა 23 ნოემბერს), ყეინობა (დიდმარხვის პირველ დღეს), ლაშარობა (შემოდგომით) და ციხეგორობა (აღდგომის სამშაბათს).

## ცნობილი მატნელები
მატანში დაიბადა საქართველოს ეროვნული გმირი ქაქუცა ჩოლოყაშვილი (1888-1930).

## გალერეა

ფაილი:Matani.jpg|სოფელი მატანი
ფაილი:Village of matani.jpg|სოფელი მატანი
ფაილი:Matnis shesasvleli Qaquca Cholokashvilis skveri.jpg|მატნის შესასვლელი
ფაილი:Village Matani.jpg
ფაილი:Village Matani 2.jpg
ფაილი:Village Matani 3.jpg|მატნის დასავლეთ ნაწილის ხედი
ფაილი:Village of Matani 4.jpg|მატნის დასავლეთ ნაწილის ხედი

## იხილეთ აგრეთვე
*ახალი ხატი
*ბათურაანთ ეკლესია
*ბზიანის საყდარი
*დამასტის ეკლესია
*დიდბატონის ეკლესია
*ერელაანთ ეკლესია
*კლდეთაუკანის საყდარი
*მატნის ბერების საყდარი
*მატნის გუმბათოვანი საყდარი
*მატნის ეკლესიები
*მატნის ელიას ეკლესია
*მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია
*მატნის იახსრის საყდარი
*მატნის კოშკები
*მატნის მთავარანგელოზის ეკლესია
*მატნის სამების ეკლესია
*მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
*მატნის ღვთისმშობლის ეკლესია
*მატნის ციხე
*მატნის ცხრაკარას მონასტერი
*მატნის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
*მატნის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
*მერებაანთ საყდარი
*ჟამთა საყდარი

## ლიტერატურა
* ზაქარაია პ., კახეთის საფორტიფიკაციო ნაგებობანი, თბ. 1962 წ.
* თეიმურაზ ბატონიშვილი, ახალი ისტორია, თბ. 1983 წ.
* ქართული სამართლის ძეგლები, ტ. 4, თბ. 1972 წ.
* ქართული სამართლის ძეგლები, ტ. 5, თბ. 1974 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იმერეთის აჯანყება (1810)

, იმერეთის უკანასკნელი მეფე 1789-1810 წლებში, რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის სულისჩამდგმელი.]]
**იმერეთის აჯანყება 1810** — ბრძოლა იმერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობისათვის.

მეფე სოლომონ II რუსეთის მთავრობას 1804 წლის ტრაქტატით გათვალისწინებული პირობების შესრულებას სთხოვდა. 20 თებერვალს ქუთაისში გამოქვეყნდა ბრძანება სოლომონ II-ის ტახტიდან გადაყენებისა და იმერეთში რუსეთის მმართველოს შემოღების შესახებ. ცარიზმის მოხელეებმა მოტყუებით ჩაიგდეს ხელში სოლომონ II და უცდიდნენ იმპერატორის ბრძანებას მისი პეტერბურგში გადასახლების შესახებ. მაგრამ მეფემ მოახერხა გაქცევა და თავი ახალციხის საფაშოს შეაფარა. აქედან მან აჯანყებისაკენ მოუწოდა იმერეთის მოსახლეობას, რომლის უკმაყოფილება თანდათან იზრდებოდა. რუსი მოხელეები, ისე როგორც აღმოსავლეთ საქართველოში, აქაც იძულებითი წესით მოითხოვდნენ გლეხებისაგან სურსათს, ტრანსპორტს და სხვა სამსახურს. უკმაყოფილო იყო თავადაზნაურობაც, რომელიც პრივილეგიებს კარგავდა. იმერეთში სახალხო-განმათავისეუფლებელი ბრძოლა გაჩაღდა. 

აჯანყების ცენტრი იყო ლომსიანთხევი. პირველი შეტაკება მოხდა საქარაში 22 ივნისს. ქაიოსრო აბაშიძემ 2000-იანი რაზმით დაამარცხა მაიორი კალატოზოვი. საქართველოს მთავარმართებელმა ალექსანდრ ტორმასოვმა თბილისიდან 3200 კაცისაგან შემდგარი ჯარი გაგზავნა დიმიტრი ორბელიანის ხელმძღვანელობით. ორბელიანმა რაზმი 2 ნაწილად გაყო: ერთი ალის გზით დაიძრა, მეორე კი ვახანის. ერთი ნაწილი, ტიხოვკის ბატალიონი აჯანყებულებმა ბნელათხევში გაანადგურეს. ორბელიანი იძულებული გახდა ოთხდღიანი ბრძოლების შემდეგ შეჩერებულიყო. . 16 ივლისს ტორმასოვმა ორბელიანის ნაცვლად სარდლად დანიშნა გრიგოლ როზენი. ორბელიანი როზენს არ დაელოდა, ჩხერამდე გზა გაიკვალა და ციხე დაიკავა. ჩხერში მეთაურობა გადაიბარა როზენმა. ჩხერიდან ქუთაისამდე გზაზე მან დაამარცხა 5 ათასი კაცისაგან შემდგარი იმერთა ჯარი. ბრძოლაში მოკლეს აჯანყებულთა ერთ-ერთი მეთაური დიმიტრი აბაშიძე. 26 ივლისს ცხრაწყაროსთან ბრძოლაში როზენმა დაამარცხა აჯანყებულები, ამ ბრძოლაში დაიღუპა ქაიხოსრო აბაშიძე. 27 ივლისს მდინარე ყვირილასთან როზენმა დაამარცხა იმერლების 4000-იანი რაზმი ქაიხოსრო წერეთლის მეთაურობით. 28 ივლისს როზენმაისევ დაამარცხა წერეთელი სიმონეთის ტყეში და ქუთაისს მიადგა. 4-10 აგვისტოს მიმდინარეობდა ბრძოლები რიონთან და გელთთან სოლომონ II-ის შესაპყრობად.  სოლომონ II ერთხანს ხანისწყლის ხეობაში გამაგრდა, მაგრამ ბოლოს დამარცხდა და სექტემბრის მიწურულს იძულებული გახდა ისევ ახალციხის საფაშოსათვის შეეფარებინა თავი. იმერეთში სამეფო გააუქმეს და რუსეთის მმართველობა შემოიღეს.

## ლიტერატურა
*
**ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველო XIX საუკუნის პირველ მეოთხედში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;

კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
კატეგორია:აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ
ემილიანო საპატა

thumb|250px|გენერალი ემილიანო ზაპატა.
**ემილიანო საპატა სალასარი** (, დ. 8 აგვისტო, 1879 — გ. 10 აპრილი, 1919) — წამყვანი ფიგურა მექსიკის რევოლუციაში დიქტატორ პორფირიო დიასის წინააღმდეგ, რომელიც 1910 წელს გაჩაღდა. მექსიკაში მას ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ეროვნულ გმირად მიიჩნევენ. ემილიანო საპატას სახელით ქალაქები, ქუჩები და უბნები ჩვეულებრივი მოვლენაა ქვეყნის მასშტაბით და ის, დროდადრო, მექსიკის ბანკნოტებზეც გამოისახება ხოლმე.

## იხილეთ აგრეთვე
* ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია

კატეგორია:მექსიკის გმირები
კატეგორია:მექსიკელი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული    8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
ირაკლი ფავლენიშვილი

**ირაკლი ფავლენიშვილი** (დ. 5 იანვარი, 1951, თბილისი) — ქართველი პედიატრი. ექიმთა დიპლომის შემდგომი განათლების სახელმწიფო სამედიცინო აკადემიის პედიატრიის კათედრის გამგე, პროფესორი (1994).  თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

## ბიოგრაფია 
ირაკლი ფავლენიშვილმა 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიული ფაკულტეტი. 1974-1975 წლებში მუშაობდა თბილისის ბავშვთა N3 საავადმყოფოში. 1975-1980 წლებში იყო ექიმთა დახელოვნების თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1980-1985 წლებში ასისტენტი. 1986-1988 წლებში დოცენტი. 1988 წლიდან პედიატრიის კათედრის გამგე. 1991-1994 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი პედიატრი. ავტორია 203 სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 83 გამოქვეყნებულია უცხოურ გამოცემებში. მისი შრომები ცალკეულ თავებად შესულია 5 მონოგრაფიასა და სახელმძღვანელოში. ეკუთვნის 4 მეთოდიკური რეკომენდაცია და 15 რაციონალური წინადადება. გამოქვეყნებული აქვს 7 მონოგრაფია. არის ჟურნალ „საქართველოს პედიატრის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე, რეზიდენტურის პროგრამის დირექტორი ზოგად პედიატრიაში. 1983 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემაზე: „პერიფერიული სისხლის ლეიკოციტების ფერმენტული სტატუსი და ულტრასტრუქტურა ახალშობილთა სტაფილოკოკური სეფსისის დროს“.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:ქართველი პედიატრები
კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2021)
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ი
სიცილიური ბაროკო

[მინი|250პქ|კოლეგიატა [კატანიაში, სტეფანო იტარის პროექტი, 1768.]]
[მინი|250პქ|ქუატრო კანტი [პალერმოში, 1610.]]
**სიცილიური ბაროკო** ბაროკოს არქიტექტურის გამორჩეული ფორმაა, რომელმაც განვითარება ჰპოვა სიცილიის კუნძულზე, იტალიაში, XVII-XVIII საუკუნეებში. სტილი ამოიცნობა არა მხოლოდ მისი ტიპური ბაროკოს ხვეულებითა და არშიებით, არამედ ასევე მომღიმარი ნიღბებით, ფრთოსანი ჩვილი ანგელოზებითა და ზედმიწევნით დეტალური ორნამენტებით, რომელმაც სიცილიას უნიკალური არქიტექტურული სახე შეუქმნა.

სიცილიური ბაროკოს სტილი გაჩნდა 1693 წლის მასიური მიწისძვრის შემდეგ დაწყებული აღმშენებლობის ბუმით. მანამდე ბაროკოს სტილი კუნძულზე გამოიყენებოდა უფრო სადა მანერით, რომელიც ჰიბრიდული ადგილობრივი არქიტექტურიდან წარმოიშვა, რომის დიდი ბაროკოს არქიტექტურის გავლენის გარეშე. მიწისძვრის შემდეგ ადგილობრივ არქიტექტორებს, რომელთა უმრავლესობა განათლებას რომში იღებს, საშუალება მიეცათ შეექმნათ გაცილებით უფრო დახვეწილი და რთული ბაროკოს არქიტექტურა, იმჟამად პოპულარული კონტინენტალურ იტალიაში. ამ არქიტექტორთა ნამუშევრებმა, და მათ მიერ წამოწყებულმა ახალმა არქიტექტურულმა კვეთის ჟანრმა, მრავალი ადგილობრივი დამწყები არქიტექტორი აღაფრთოვანა. დაახ. 1730 წელს სიცილიელი არქიტექტორების ახალი თაობა უკვე საკმაოდ თავდაჯერებით იყენებდა ბაროკოს სტილს. სტილის მათმა თავისებურმა გაგებამ გამოიწვია უფრო პერსონალიზებული და გაცილებით ლოკალიზებული ხელოვნების ფორმის ჩამოყალიბება ამ კუნძულზე. 1780-იანი წლებიდან ამ სტილს ცვლის ახალი, უფრო მოდური ნეოკლასიციზმი.

ზედმიწევნით დეკორატიული სიცილიური ბაროკოს პერიოდი თითქმის 50 წელს გრძელდებოდა და ბრწყინვალედ გამოხატა კუნძულის სოციალური წყობა იმ დროს, როცა ნომინალურად ესპანეთის ხელქვეითი, ის ფაქტობრივად ექსტრავაგანტური და ჰედონისტური ადგილობრივი არისტოკრატიის მიერ იმართებოდა. ბაროკოს არქიტექტურამ კუნძულს საკუთარი უნიკალური ხასიათი შესძინა, რომელსაც დღემდე აღტაცებაში მოჰყავს მნახველი.

კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:სიცილია
კატანია

**კატანია** — სიცილიის სიდიდით მეორე ქალაქი და ამავე სახელწოდების პროვინციის დედაქალაქი. 296 000 მცხოვრებით ის ასევე სიდიდით მეორე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქია კუნძულზე. მდებარეობს კუნძულის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, მესინასა და სირაკუზას შორის აქტიურ ვულკან ეტნას ძირას.

ქალაქი ძვ.წ. VIII საუკუნეში დაარსდა ბერძენი კოლონიზატორების მიერ ხალკისიდან. თავდაპირველად ეტნა ერქვა ვულკანის სახელზე, შემდეგ კატანე. 1169 და 1693 წლის მიწისძვრებმა და ვულკანის ლავამ მნიშვნელოვნად დაანგრია და დააზიანა ქალაქი და მისი შემოგარენი.

ქალაქის მფარველი წმინდანია წმ. აგატა.

## გალერეა

Image:Catania BW 2012-10-06 11-32-08 2 fj.JPG|''Duomo di Sant'Agata*
Image:Catania BW 2012-10-06 11-23-47.JPG|*Collegiata di Santa Maria dell'Elemosina*
Image:Catane San Nicolo.jpg|*Basilica di San Nicola l'Arena* 
Image:Chiesa di San Placido (Catania).JPG|*San Placido'' 
Image:2893 - Catania - Giov. Batt. Vaccarini - Chiesa della Badia di S. Agata (1767) - Foto Giovanni Dall'Orto, 4-July-2008.jpg|''Badìa di Sant'Agata*
Image:ChiesaSFrancescoImmacolataCT.JPG|*San Francesco d'Assisi all'Immacolata* 
Image:SAgataFornaceEst.JPG|*Sant'Agata alla Fornace* - *San Biagio'' 
Image:Chiesa di Santa Maria dell'aiuto (Catania, XVIII sec.).jpg|''Santa Maria dell'Aiuto* 
Image:Catania Chiesa San Benedetto234232.jpg|*San Benedetto da Norcia* 
Image:Chiesa di San Francesco Borgia a Catania.jpg|*San Francesco Borgia* 
Image:Catane Fontana Dell elefante.jpg|*Fontana dell'Elefante*
Image:MonumentoBelliniCT.jpg|*Monumento a Vincenzo Bellini''

## რესურსები ინტერნეტში
*Catania City Official web site 
*Catania Metropolitan Area (Hinterland)  
*Province of Catania Official web site  

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კატეგორია:სიცილია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ისმაილ I-ის ლაშქრობანი საქართველოში

**ისმაილ I-ის ლასქრობანი საქართველოში**, ირანის შაჰის მიზანი იყო ამიერკავკასიაში ფეხის მოკიდება და ოსმალეთის წინააღმდეგ თავისი პოზიციის განმტკიცება. ისმაილ I-მა სხვადასხვა საბაბით რამდენიმეჯერ ილაშქრა საქართველოში.

შაჰად გახდომამდე, 1500 შემოდგომაზე ბასიანიდან საქართველოში გაგზავნა ხოლეფაბეგი. ყიზილბაშებმა სამცხე-საათაბაგო დაარბიეს და დიდი ნადავლი იგდეს ხელთ. 1516 სამცხის მთავარს ყვარყვარე III ჯაყელს აუჯანყდა ბიძა მანუჩარ I და ძმისწულს ტახტი წაართვა. ყვარყვარემ დახმარებისათვის ისმაილ I-ს მიმართა. ყიზილბაშები დივ-სულთნის მეთაურობით სამცხეს შეესივნენ, მანუჩარი ოსმალეთში გაიქცა. დივ-სულთანმა თმოგვის ციხე აიღო და ყვარყვარე III-ს თავისი უფლებები აღუდგინა.

1518 მანუჩარი ოსმალთა ჯარით სამცხეს შეესია, მაგრამ დამარცხდა. დივ-სულთანი ისევ შეიჭრა საქართველოში, ოდიში დაარბია და უკან გაბრუნდა. რადგან მანუჩარი ბრძოლას განაგრძობდა, ყვარყვარე III-მ კვლავ ისმაილ I-ს სთხოვა დახმარება და დივ-სულთნის სარდლობით გამოგზავნილ ლაშქარს წამოუძღვა საქართველოში. ყიზილბაშებმა გორი და სურამი აიღეს. 1521 კახეთის მეფე ლევანმა შაქი დაარბია. ამის საპასუხოდ ისმაილ I-მა საქართველოში კვლავ დივ-სულთანი გაგზავნა, რომელმაც გრემი და ზაგემი დაარბია. ლევანი ყიზილბაშებს დამორჩილდა და ვასალობა აღიარა. ამ ლაშქრობათა მიუხედავად, ისმაილ I-მა ვერ შეძლო საქართველოს დაპყრობა.
## იხილეთ აგრეთვე
* თელეთის ბრძოლა (1522)
* შაჰ-ისმაილის პირველი შემოსევა ქართლში

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;
**ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966
* *კაციტაძე დ.*, ირან-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან (შაჰ-ისმაილ I-ის საქართველოში ლაშქრობის საკითხისათვის), «თსუ შრომები», 1964, ტ. 108;

კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
იური ანდრიას ძის აჯანყება

**იური ანდრიას ძის აჯანყება 1191** − აჯანყება, რომელიც ფორმალურად მიზნად ისახავდა იური ანდრიას ძის უფლებების აღდგენას საქართველოში, ფაქტობრივად კი ითვალისწინებდა ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შერყევასა და მსხვილ ფეოდალთა გარკვეული ჯგუფის უფლებათა გაფართოებას, ამავე დროს იურის განდევნით დაზარებულ მოქალაქეთა ზედაფენის გავლენის აღდგენას სამეფო ხელისუფლებაზე.

აჯანყებაში, როგორც ჩანს, თითქმის მთელი დასავლეთ და სამხრეთ საქართველოს საკმაო ნაწილი იყო ჩაბმული. აჯანყებულთა რიგებში იყვნენ: მსახურთუხუცესი ვარდან დადიანი, კლარჯეთისა და შავშეთის მფლობელი გუზანი, სამცხის სპასალარი ბოცო ჯაყელი და სხვა. აჯანყებულებმა მოიწვიეს იური ანდრიას ძე და გეგუთში მეფედ გამოაცხადეს. თამარ მეფემ სცადა მოწინააღმდეგეებთან მშვიდობიანი მოლაპარაკება, მაგრამ დაზავება ვერ მოახერხა. მეამბოხეთა ერთმა ნაწილმა გადალახა ლიხის მთა, ააოხრა ქართლი და ნაჭარმაგევამდე მივიდა. მეორე ნაწილმა გადაიარა რკინისჯვარი, აიღო ციხისჯვარი, დაწვა ქალაქი ოძრხე. საქართველოს სამეფო კარმა შეკრიბა ლაშქარი, რომელიც ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის მეთაურობით აჯანყებულმა მეორე ნაწილს შეებრძოლა. მეამბოხეებმა უკან დაიხიეს. სამეფო ლაშქარი დაედევნა მტერს. თმოგვსა და ერუშეთს შუა გაიმართა დიდი ბრძოლა, რომელიც თამარის მოლაშქრეთა გამარჯვებით დამთავრდა. გაიგეს თუ არა ქართლში მყოფმა მეამბოხეებმა თანაზრახველთა დამარცხება ჯავახეთში, თვითონაც გაიქცნენ. დამარცხებულ მეამბოხეთა ხელმძღვანელები ლიხთიმერეთიდან მორჩილებით გადმოვიდნენ და თან უფლისწული იურიც გადმოიყვანეს. თამარის ბრძანებით იური ანდრიას ძე სრულიად უვნებელი გაუშვიათ. არც ამბოხების სხვა თავკაცები დაუსჯიათ მკაცრად, თუმცა თანამდებობები კი ჩამოურთმევიათ. მეფის ერთგულები სათანადოდ იქნენ დაჯილდოებულნი და „შეწყალებულნი“. იური ანდრის ძემ ერთხელ კიდევ სცადა ბედი და არანის მხრიდან შემოიჭრა საქართველოში და დაარბია კამბეჩოვანი, მაგრამ მწარე დამარცხება იგემა საღირ მახატლისძის მიერ და სამუდამოდ გადაიხვეწა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
გიორგი რუსი

მინი
**გიორგი რუსი**, **იური ანდრიას ძე ბოგოლიუბსკი** — საქართველოს მეფის თამარის პირველი ქმარი, ნოვგოროდის მთავარი 1172–75 წლებში, სუზდალის მთავრის ანდრია ბოგოლიუბსკის შვილი.

ბოიართაგან ანდრია ბოგოლიუბსკის მოკვლის (1174) შემდეგ იური ანდრიას ძე ნოვგოროდიდან გააძევეს (1175). ნოვგოროდის მატიანე 1175 მერე მას აღარ იხსენიებს. იპატის ნუსხის მიხედვით კი იური ანდრიას ძე ამის შემდეგ ქ. ვლადიმირშია, სადაც მონაწილეობდა სამთავროს ტახტის დაუფლებისათვის ატეხილ დავაში. 1176-1177 ანდრია ბოგოლიუბსკის ძმამ ვსევოლოდმა (ქართული წყაროებით სალავათი) მთლიანად დაიპყრო ანდრიას სამფლობელო და ძმისშვილიც გააძევა იქიდან. ამის შემდეგ უფლისწული ჩრდილოეთ კავკასიაში აღმოჩნდა და შემდგომში მისი ბედი რუსი ისტორიკოსებისათვის ქართული წყაროებიდან გახდა ცნობილი. 1186 იური ანდრიას ძე აბულასანის წინადადების საფუძველზე საქართველოს სამეფო დარბაზის გადაწყვეტილებით საქართველოში მოიწვიეს თამარის თანამეცხედრედ. იური ანდრიას ძე საქართველოში ჩამოსვლის უმალ ფეოდალური შინაკლასობრივი ბრძოლების ქარცეცხლში მოექცა. ჩანს, იგი აბულასანის დასს უჭერდა მხარს. იური ანდრიას ძის, როგორც მეფე-ქმარს, ფუნქცია მკვეთრად იყო განსაზღვრული და ძირითადად ლაშქრის მეთაურობით ამოიწურებოდა. თამარის ისტორიკოსების მიხედვით, რუსი უფლისწული უზნეო გამოდგა, ამის გამო იგი ჩამოაშორეს თამარს და საქართველოდან გააძევეს (1187-1188). იური ანდრიას ძემ თავი კონსტანტინოპოლს შეაფარა. როგორც ჩანს, მასთან კავშირი არ შეუწყვეტიათ თამარის მოწინააღმდეგე დიდგვაროვან ფეოდალებს, რომელთა შემწეობითაც გაღვივდა აჯანყება სამეფო ხელისუფლების წინააღმდეგ (იური ანდრიას ძის აჯანყება). თავისი უფლებების აღსადგენად მებრძოლი უფლისწული დაამარცხა თამარის ლაშქარმა.

საქართველოს მეფის ბრძანებით იური ანდრიას ძე სრულიად უვნებელი გაუშვიათ. იგი, როგორც ივანე ჯავახიშვილი ვარაუდობს, კვლავ ბიზანტიაში უნდა წასულიყო. იური ანდრიას ძემ მეორედაც სცადა ბედი და არანის მხრიდან შემოვიდა საქართველოში, დაარბია კამბეჩიანის მხარე და ტყვე და ნადავლიც „აიღო“. მას მცირე ლაშქრით დაედევნა ხორნაბუჯის პატრონი საღირ მახატლის ძე, შეებრძოლა და დაამარცხა კიდეც. იური ანდრიას ძე გადარჩენილ მებრძოლებთან ერთად გაიქცა და „გარდაიხუეწა“.

## ლიტერატურა 
**ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 7, თბ., 1974
**მეტრეველი რ.,* შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973
** ცინცაძე ი.,* ძიებანი რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან (X-XVI სს.), თბ., 1956
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965

კატეგორია:ნოვგოროდის მთავრები
ტორპედო (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით  **ტორპედო** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

*  ტორპედო -  თვითმართვადი სიგარის ფორმის წყალქვეშა ჭურვი
*  ტორპედო - ქუთაისის საფეხბურთო კლუბი
ჩეზარე II გონძაგა

**ჩეზარე II გონძაგა** (; დ. 1592, მანტუა — გ. 26 თებერვალი, 1632, ვენა) — გუასტალას ჰერცოგის ფერანტე II-ის ვაჟი და მემკვიდრე 1630–1632 წლებში. მისი მეუღლე იყო იზაბელა ორსინი, რომელთანაც ჰყავდა ვაჟი, მემკვიდრე ფერანტე III (1618–1678).

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1592
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1632
კატეგორია:გონძაგა
ფერდინანდო გონძაგა

**ფერდინანდო გონძაგა** (; დ. 26 აპრილი, 1587 — გ. 29 ოქტომბერი, 1626) — იტალიელი საეკლესიო და სახელმწიფო მოღვაწე, მანტუასა და  მონფერატოს ჰერცოგი 1612 წლიდან მის გარდაცვალებამდე.

## ბიოგრაფია 
ფერდინანდო მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ვინჩენცო I გონძაგას მეორე ვაჟი იყო და საეკლესიო ცხოვრებისათვის ამზადებდნენ. 1605 წელს უკვე 18 წლის ასაკში იგი კარდინალი გახდა. 1612 წელს მისი უფროსი ძმა ჰერცოგი ფრანჩესკო IV უშვილოდ გარდაიცვალა და ფერდინანდო იძულებული გახდა საეკლესიო ცხოვრება მიეტოვებინა.

იმავე 1612 წელს ფერდინანდო გონძაგა მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგი გახდა. 1615 წელს მან იქორწინა კამილა რეტიჩინაზე, რომელსაც ერთი წლის შემდეგ 1616 წელს გაეყარა. 1617 წლის 16 თებერვალს ფერდინანდომ ხელმეორედ იქორწინა. ამჯერად ტოსკანას დიდი ჰერცოგის, ფერდინანდო I-ის ქალიშვილ კატერინა დე’ მედიჩიზე, რომელთანაც მას შვილი და მემკვიდრე არ შეძენია.

როცა ფერდინანდო გონძაგა 1626 წელს 39 წლის ასაკში გარდაიცვალა, ერთადერთი მემკვიდრე მისი უმცროსი ძმა, ვინჩენცო II დარჩა, რომელსაც ზუსტად იმავე ნაბიჯის გადადგმა მოუწია, როგორიც ფერდინანდოს 13 წლის წინ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## ლიტერატურა
* Gino Benzoni: FERDINANDO Gonzaga, duca di Mantova e dei Monferrato. In: Fiorella Bartoccini (Hrsg.): Dizionario Biografico degli Italiani (DBI). Band 46 (Feducci–Ferrerio), Istituto della Enciclopedia Italiana, Rom 1996.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  26 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1587
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1626
კატეგორია:კარდინალები (XVII ს.)
კატეგორია:მანტუის ჰერცოგები
კატეგორია:მონფერატოს ჰერცოგები
კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:იტალიის კარდინალები
პუტჩი

**პუტჩი** () — მთავრობის უეცარი გადაგდება სამხედრო ძალით, როგორც წესი, განხორციელებული მცირე, შედარებით სუსტი გაერთიანებით, რომელიც მთავარ სახელმწიფო ფიგურებს ცვლის. პუტჩი, როგორც წესი, ძალადობრივი წესით ხდება, თუმცა შეიძლება შედარებით ადვილად უსისხლოდაც განხორციელდეს. ის განსხვავდებდა რევოლუციისგან, რომელიც უფრო ვრცელი ჯგუფის მიერ ხორციელდება და რადიკალურად ცვლის პოლიტიკურ სისტემას.

 18 ბრიუმერის გადატრიალების დროს სენ-კლოდში, ფრანსუა ბუშოს ნახატის დეტალი, 1840]]

გერმანული ტერმინი „პუტჩი“ პირველად გამოიყენებულ იქნა ციურიპუტჩის დროს 1839 წელს, მისი პირდაპირი გერმანული თარგმანია შთაათსშთრაიხი (Staatsstreich).

ტაქტიკურად პუტჩი მოიცავს ზოგიერთ აქტიურ სამხედრო ნაწილთა კონტროლის ჩაგდებას, ხოლო ქვეყნის დანარჩენი შეიარაღებული სამსახურების ნეიტრალიზებას. აქტიური ჯგუფი იპყრობს ან განდევნის ლიდერებს, ხელთ იგდებს მნიშვნელოვან სამთავრობო დაწესებულებებზე, კომუნიკაციის საშუალებებზე და ინფრასტრუქტურაზე (მაგ. გზები, ელექტროსადგურები) ფიზიკურ კონტროლს.

პუტჩი ტიპურად არსებული მთავრობის ძალას იყენებს მისივე გადასაყენებლად. ედვარდ ლუტვაკის განმარტების თანახმად წიგნში „პუტჩი: პრაქტიკული სახელმძღვანელო“: „პუტჩი შედგება ინფილტრაციით სახელმწიფო აპარატის მცირე თუმცა კრიტიკული სეგმენტისა, რომელიც შემდგომში იცვლება მთავრობის დანარჩენი ნაწილის კონტროლს ქვეშ ასაყვანად“. ამ მნიშვნელობით, სამხედრო ან რაიმე სხვა ორგანიზებული ძალის გამოყენება პუტჩის გადამწყვეტი ნაწილი არ უნდა იყოს. ამგვარად, სახელმწიფო აპარატის ნებისმიერი არალეგალური ტაქტიკის სახით გადაყენება შეიძლება მოიაზროს როგორც პუტჩი, ლუტვაკის თანახმად.

## მიმდინარე ლიდერები ვინც პუტჩით მოვიდნენ ხელისუფლებაში 
## იხილეთ აგრეთვე 
* 1991-1992 წლების სამხედრო გადატრიალება
* დიქტატურა
* კორუფცია

## ლიტერატურა 
* Curzio Malaparte, ''Technique du Coup d'État* (Published in French), Paris, 1931
* S.E. Finer, *The Man on Horseback: The Role of the Military in Politics*, Pall Mall Press, London, 1962. p.&nbsp;98.
* D. J. Goodspeed, *Six Coups d'État*, Viking Press inc., New-York, 1962
* Edward Luttwak, *Coup d'état: A practical handbook*, Harvard University Press, 1969, 1980. ISBN 0-674-17547-6
* Ken Connor and David Hebditch, *How to Stage a Military Coup: From Planning to Execution* , Pen and Sword Books Ltd, 2008, ISBN 978-1-84832-503-6

## რესურსები ინტერნეტში 
* McGowan, Patrick. 2005. “Coups and Conflict in West Africa, 1955–2004: Part I, Theoretical Perspectives.” *Armed Forces & Society*, vol. 32: pp.&nbsp;5–23.
* McGowan, Patrick. 2006. “Coups and Conflict in West Africa, 1955–2004: Part II, Empirical Findings.” *Armed Forces & Society*, vol. 32: pp.&nbsp;234–253.
* Beeson, Mark. 2008. “Civil-Military Relations in Indonesia and the Philippines: Will the Thai Coup Prove Contagious?” *Armed Forces & Society'', vol. 34: pp.&nbsp;474–490.
* N'Diaye, Boubacar. 2002. “How Not to Institutionalize Civilian Control: Kenya's Coup Prevention Strategies, 1964–1997.” *Armed Forces & Society*, vol. 28: pp.&nbsp;619–640

კატეგორია:პოლიტიკა
ელეონორა გონძაგა

**ელეონორა გონძაგა** (; დ. 23 სექტემბერი, 1598, მანტუა — გ. 27 ივნისი, 1655) — მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგის ვინჩენცო I-ისა და ელეონორა დე’ მედიჩის ასული. 1622 წლის 4 თებერვალს ქალაქ ინსბრუკში იგი დაქორწინდა იმპერატორ ფერდინანდ II-ზე. ეს ფერდინანდის მეორე ქორწინება იყო და მას ელეონორასთან შვილი არ ჰყოლია.

ელეონორა გონძაგამ ვენასა და გრაცში კარმელიტების მონასტრები დააარსა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

## ლიტერატურა
* Brigitte Hamann: Die Habsburger. 1988, p. 78.

კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:დაბადებული  23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1598
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1655
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატრიცები
კატეგორია:ბოჰემიის დედოფლები
კატეგორია:უნგრეთის დედოფლები
კატეგორია:ავსტრიის დედოფლები
კატეგორია:გერმანიის დედოფლები
ფერანტე III გონძაგა

**ფერანტე III გონძაგა** (; დ. 4 აპრილი, 1618 — გ. 11 იანვარი, 1678) —   გუასტალას ჰერცოგის ჩეზარე II გონძაგას ვაჟI და მემკვიდრე 1632 წლიდან. 1647 წლის 23 ივნისს მან იქორწინა მოდენას ჰერცოგის ალფონსო I დ’ესტეს ქალიშვილზე მარგერიტაზე (1619–1692), რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი:

* ანა იზაბელა (გ. 1703)
:: ∞ კარლო IV გონძაგა, მანტუისა და მონფერატოს ჰერცოგი.
მარია ვიტორია
:: ∞ ვინჩენცო გონძაგა, გუასტალას ჰერცოგი.

ფერანტე III-ის გარდაცვალების შემდეგ გუასტალას საჰერცოგო დროებით საიმპერიო სამფლობელოდ გამოცხადდა, სანამ 1692 წელს იგი ფერანტე III-ის სიძეს, ვინჩენცო გონძაგას არ გადაეცა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1618
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1678
კატეგორია:გონძაგა
ლუჩია დ’ესტე

**ლუჩია დ’ესტე** ( დ. 24 მარტი, 1419 — გ. 28 ივნისი, 1437) — მანტუის მარკიზის ჯანფრანჩესკო I გონძაგას მეუღლე და ფერარას მარკიზის ნიკოლო III დ’ესტეს ქალიშვილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* გონძაგას დინასტია

## ლიტერატურა
* Pompeo Litta, Famiglie celebri d'Italia. Gonzaga di Mantova, Torino, 1835, ISBN non esistente.

კატეგორია:დაბადებული 1419
კატეგორია:გარდაცვლილი 1437
კატეგორია:დ’ესტე