სემუელ ჰანტინგტონი

**სამუელ ფილიპ ჰანტინგტონი** ( დ. 18 აპრილი, 1927   -  გ. 24 დეკემბერი,  2008 ) — ამერიკელი პოლიტოლოგი, მრჩეველი და მეცნიერი. მან ნახევარ საუკუნეზე მეტი გაატარა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, სადაც იყო ჰარვარდის საერთაშორისო საქმეთა ცენტრის დირექტორი და Albert J. Weatherhead III უნივერსიტეტის პროფესორი . ჯიმი კარტერის პრეზიდენტობის დროს ჰანტინგტონი იყო თეთრი სახლის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს უსაფრთხოების დაგეგმვის კოორდინატორი. 1980-იან წლებში, აპარტეიდის ეპოქაში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მსახურობდა მრჩევლად.  

იგი ცნობილია 1993 წლის თეორიით, „ ცივილიზაციათა შეჯახება“, ცივი ომის  შემდგომი ახალი მსოფლიო წესრიგი. იგი ამტკიცებდა, რომ მომავალი ომები იქნებოდა არა ქვეყნებს შორის, არამედ კულტურებს შორის, და რომ ისლამური ექსტრემიზმი ყველაზე დიდი საფრთხე გახდებოდა მსოფლიო მშვიდობისთვის. ჰანტინგტონს ჰქონდა პატივი, დახმარებოდა აშშ-ს შეხედულებების ჩამოყალიბებაში  სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების საკითხში და  პოლიტიკურ განვითარებაში. ტრამპის ახლანდელ ადმინისტრაციაშიც კი იყენებენ მის რჩევებს. ღია სილაბუსის პროექტის თანახმად, ჰანტინგტონი არის მეორე, ყველაზე ხშირად ციტირებადი ავტორი კოლეჯებში, პოლიტოლოგიის კურსებზე. 

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ჰანტინგტონი დაიბადა 1927 წლის 18 აპრილს, ნიუ – იორკში, მწერალ დოროთი სანბორნის   და რიჩარდ თომას ჰანტინგტონი, სასტუმროების შესახებ სავაჭრო ჟურნალების გამომცემლის , ვაჟი.   მისი ბაბუა იყო გამომცემელი ჯონ სანბორნ ფილიპსი . განსხვავებით სხვებისგან, მან დაამთავრა  იელის უნივერსიტეტი 18 წლის ასაკში, მსახურობდა აშშ-ს არმიაში, მიიღო მაგისტრის ხარისხი ჩიკაგოს უნივერსიტეტიდან და დაასრულა დოქტორანტურა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, სადაც მან 23 წლის ასაკში დაიწყო სწავლება.  

## აკადემიური კარიერა 
ჰანტინგტონი იყო ჰარვარდის მმართველი დეპარტამენტის წევრი 1950 წლიდან, სანამ მას არ შეუწყდა თანამდებობაზე ყოფნის უფლება 1959 წელს,  ზბიგნევ ბრეზინსკისთან ერთად, რომელსაც  ასევე თანამდებობაზე უარი ეთქვა, იგი ნიუ იორკის კოლუმბიის უნივერსიტეტში გადავიდა. 1959 - 1962 წლებში იყო მთავრობის ასოცირებული პროფესორი კოლუმბიაში, სადაც ასევე იყო მათი ომისა და მშვიდობის კვლევების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. ჰანტინგტონი 1963 წელს მიიწვიეს ჰარვარდში მმართველობის დეპარტამენტში დაბრუნების მიზნით და იქ დარჩა გარდაცვალებამდე. იგი არჩეულ იქნა ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად 1965 წელს.  ჰანტინგტონმა და უორენ  დემიან მანსელმა დააარსეს და არედაქტირებდნენ გაზეთს *საგარეო პოლიტიკა* . ჰანტინგტონი დარჩა როგორც რედაქტორად 1977 წლამდე.  

ჰანტინგტონის პირველი მთავარი წიგნი იყო *ჯარისკაცი და სახელმწიფო: სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობების თეორია და პოლიტიკა* (1957), რომელიც გამოქვეყნებისთანავე საკმაოდ საკამათო გახდა, მაგრამ ამჟამად განიხილება, როგორც ყველაზე გავლენიანი წიგნი ამერიკის სამოქალაქო-სამხედრო ურთიერთობებზე .    ცნობილი გახდა მისი ნაშრომი *პოლიტიკური წესრიგი ცვალებად საზოგადოებებში* (1968), რომელიც ეჭვქვეშ აყენებდა მოდერნიზაციის თეორეტიკოსების ჩვეულებრივ მოსაზრებას, რომ ეკონომიკური და სოციალური პროგრესი წარმოქმნის სტაბილურ დემოკრატიებს ბოლო დროს დეკოლონიზებულ ქვეყნებში. ის ასევე თანაავტორი იყო მოხსენებისა *კრიზისი დემოკრატიის საკითხებში: დემოკრატიების მმართველობა*,  რომელიც გამოსცა სამმხრივმა კომისიამ 1976 წელს. 1977 წელს, მისმა მეგობარმა ბრეზინსკიმ - რომელიც ჯიმ კარტერის ადმინისტრაციაში დაინიშნა ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლად - ჰანტინგტონი მიიწვია, რომ გამხდარიყო თეთრი სახლის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს უსაფრთხოების დაგეგმვის კოორდინატორი. ის ამ თანამდებობაზე მსახურობდა 1978 წლის ბოლომდე. 

2007 წელს ჰანტინგტონმა გააგრძელა ბაკალავრიატის სტუდენტების სწავლება, სანამ არ გავიდა პენსიაზე. 

## პირადი ცხოვრება 
ჰანტინგტონი შეხვდა მის მეუღლეს, ნენსი არკელიანს, როდესაც ისინი ერთად მუშაობდნენ 1956 წლის საპრეზიდენტო კანდიდატის ადლაი სტივენსონის გამოსვლაზე. მათ ორი ვაჟი ჰყავთ, ნიკოლასი და ტიმოთი.

ჯანმრთელობის გაუარესებიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, ჰანტინგტონი გარდაიცვალა 2008 წლის 24 დეკემბერს, 81 წლის ასაკში, მართას ვენახში, მასაჩუსეტსის შტატში. 

## საყურადღებო არგუმენტები 
### *პოლიტიკური წესრიგი ცვალებად საზოგადოებებში* 
1968 წლის განმავლობაში, მაშინ როდესაც ინტენსიური გახდა შეერთებული შტატების ომი ვიეტნამში, ჰანტინგტონმა გამოაქვეყნა *პოლიტიკური წესრიგი ცვალებად საზოგადოებებში*, რაც იყო მოდერნიზაციის თეორიის კრიტიკა, რომელიც წინა ათწლეულის განმავლობაში გავლენას ახდენდა აშშ-ს პოლიტიკაზე. 

ჰანტინგტონი ამტკიცებს რომ, საზოგადოებები მოდერნიზდებიან, ისინი უფრო რთული და უწესრიგოები ხდებიან. თუ სოციალური მოდერნიზაციის პროცესი, რომელიც წარმოშობს ამ არეულობას, არ ემთხვევა პოლიტიკური და ინსტიტუციური მოდერნიზაციის პროცესს - პროცესი, რომელიც წარმოქმნის პოლიტიკურ ინსტიტუციებს, რომლებიც შეძლებენ მოდერნიზაციის სტრესის მართვას - ეს შეიძლება იყოს ძალადობა. 

1970-იანი წლების განმავლობაში ჰანტინგტონი იყო სხვადასხვა ტიპის მთავრობების მრჩეველი, როგორც დემოკრატიული, ისე დიქტატორული. 1972 წლის განმავლობაში იგი ბრაზილიაში შეხვდა მედისის მთავრობის წარმომადგენლებს; ერთი წლის შემდეგ მან გამოაქვეყნა მოხსენება „მიდგომები პოლიტიკურ დეკომპრესიამდე“, რომელშიც გვაფრთხილებს ძალიან სწრაფი პოლიტიკური ლიბერალიზაციის რისკების შესახებ, თანდათანობით ლიბერალიზაციას გვთავაზობს და ძლიერი პარტიის სახელმწიფოს, რომელიც  მექსიკური ინსტიტუციონალური რევოლუციური პარტიის (PRI) იმიჯზე იყო შექმნილი. ხანგრძლივი ტრანსფორმაციის შემდეგ, 1985 წლის ბრაზილია გახდა დემოკრატიული. 

1980-იანი წლების განმავლობაში იგი გახდა სამხრეთ აფრიკის რეჟიმის ღირებული მრჩეველი, რომელმაც გამოიყენა თავისი იდეები პოლიტიკური წესრიგისთვის, რათა დახმარებოდა „ტოტალურ სტრატეგიას“ აპარტეიდის რეფორმირებისა და მზარდი წინააღმდეგობის ჩახშობისათვის. მან დაარწმუნა სამხრეთ აფრიკის მმართველები, რომ სახელმწიფოში (რომელიც იმ დროს პოლიციურ ძალადობას, პატიმრობას სასამართლო პროცესის გარეშე დაპატიმრებას და წამებას აწარმოებდა) შეიძლება რეფორმის განხორციელება აუცილებელი გახდეს. რეფორმის პროცესში, მან თავის სამხრეთ აფრიკის აუდიტორიას განუცხადა, ხშირად მოითხოვდნენ „სისულელეს, მოტყუებას, გაუმართავ ვარაუდებს და მიზანდასახულ სიბრმავეს“. ამრიგად, მან მის მასპინძლებს  მისცა აპარტეიდის რეფორმირების 'პროექტი', და არა აღმოფხვრა.  

ჰანტინგტონი ხშირად ასახელებს ბრაზილიაში მიღწეულ წარმატებას და მიუთითებს იმაზე, რომ მის როლს ასრულებდა 1988 წლის საპრეზიდენტო გამოსვლაში ამერიკის პოლიტიკურ მეცნიერებათა ასოციაციასთან, სადაც თქვა, რომ პოლიტიკურმა მეცნიერებამ *მოკრძალებული როლი ითამაშა ამ პროცესში*. ისეთო კრიტიკოსები, როგორიცაა ბრიტანელი პოლიტოლოგი ალან ჰუპერი, აღნიშნავს, რომ თანამედროვე ბრაზილიას აქვს განსაკუთრებით არასტაბილური პარტიული სისტემა, რომლის დროსაც საუკეთესო ინსტიტუციონალიზებული პარტია, ლუის ინასიუ ლულა და სილვა ' მუშათა პარტია' გაჩნდა, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა კონტროლირებად ტრანსფორმაციის პროცესს. უფრო მეტიც, ჰოუფერი ირწმუნება, რომ თანამედროვე ბრაზილიაში სამოქალაქო მონაწილეობის არარსებობა გამოწვეულია პოლიტიკური მონაწილეობის ზემოდან ქვემოთ მართული პროცესით. 

### *მესამე ტალღა* 
1991 წელს თავის წიგნში *„მესამე ტალღა: დემოკრატიზაცია გვიან მეოცე საუკუნეში“* გაჟღერდა არგუმენტი, რომ პორტუგალიის რევოლუციით 1974 წლის დასაწყისიდან დაიწყო დემოკრატიზაციის მესამე ტალღა, რომელიც აღწერს გლობალურ ტენდენციას, მოიცავს ევროპის 60-ზე მეტ ქვეყანას, ლათინურ ამერიკას, აზიას და აფრიკას, რომლებმაც განიცადეს დემოკრატიული გადასვლის გარკვეული ფორმა. ამ წიგნისთვის ჰანტინგტონმა მიიღო 1992 წლის ლუისვილი გრუმეიერის პრემია .  

### *ცივილიზაციების შეჯახება* 
მინი| ცხრა „ცივილიზაციის“ რუკა ჰანტინგტონის „ცივილიზაციათა შეჯახებიდან“.
1993 წლის განმავლობაში, ჰანტინგტონმა  საერთაშორისო ურთიერთობების თეორეტიკოსებს დიდი დებატებისკენ უბიძგა, როდესაც ჟურნალ *ფორინ აფეარზ-ში*  გამოაქვეყნა გავლენიანი სტატია სახელწოდებით „ცივილიზაციათა შეჯახება?“ სტატიაში იგი ამტკიცებდა, რომ საბჭოთა კავშირის დაცემის შემდეგ ისლამი გახდებოდა ყველაზე დიდი დაბრკოლება მსოფლიოზე დასავლეთის ბატონობისთვის. მისი თქმით, დასავლეთის მორიგი დიდი ომი  აუცილებლად იქნებოდა ისლამთან.  მისი ცივი ომის შემდგომი გეოპოლიტიკა და „არასტაბილურობის გარდაუვალობა“ ეწინააღმდეგებოდა ფრენსის ფუკუიამას 'ისტორიის დასასრულს' . 

ჰანტინგტონმა გააფართოვა „ცივილიზაციათა შეჯახება?“  და გამოაქვეყნა ის, როგორც *ცივილიზაციათა შეჯახება და მსოფლიო წესრიგის გარდაქმნა* 1996 წელს. სტატიისა და წიგნის თანახმად, ცივი ომის შემდგომი კონფლიქტი ყველაზე ხშირად და ძალადობრივად მოხდებოდა კულტურული და არა იდეოლოგიური განსხვავებების გამო. ცივი ომის დროს, კონფლიქტი მოხდა კაპიტალისტური დასავლეთის და კომუნისტური ბლოკის აღმოსავლეთს შორის, ის, სავარაუდოდ, მოხდა მსოფლიოს მთავარ ცივილიზაციებს შორის . მან გამოყო შვიდი და მერვე  შესაძლო ცივილიზაცია: (i) დასავლური, (ii) ლათ. ამერიკელი, (iii) ისლამური, (iv) სინიკური (ჩინური), (v) ინდური, (vi) მართლმადიდებლური, (vii) იაპონური და (viii) აფრიკული. ეს კულტურული ორგანიზაცია თანამედროვე სამყაროს უპირისპირდება სუვერენული სახელმწიფოების კლასიკურ ცნებაზე დაყრდნობით. მიმდინარე და მომავალი კონფლიქტის გასაგებად, კულტურული ხერხები უნდა იქნას გაგებული, ხოლო კულტურა - ვიდრე სახელმწიფო - უნდა იქნას მიღებული როგორც ომის მიზეზი. ამრიგად, დასავლეთის ხალხი დაკარგავს უპირატესობას, თუ ისინი ვერ აღიარებენ კულტურული დაძაბულობის შეუქცევად ბუნებას. ჰანტინგტონი ამტკიცებს, რომ ცივი ომის შემდგომი ცვლილებები გეოპოლიტიკური ორგანიზაციისა და სტრუქტურის შესაბამისად, დასავლეთისგან მოითხოვს კულტურულად გაძლიერებას, დემოკრატიული უნივერსალიზმის იდეალისა და მისი მუდმივი სამხედრო ინტერვენციის გავლენის მოხდენისგან. ამ თვალსაზრისის ხაზგასასმელად, ჰანტინგტონმა დაწერა 1996 წლის გაფართოებაში: „ეთნიკური კონფლიქტის და ცივილიზაციური შეტაკების განვითარებად სამყაროში, დასავლური რწმენის და კულტურის უნივერსალურობას სამი პრობლემა აქვს: ეს არის ყალბი. ეს არის ამორალური და ეს საშიშია.“  

დასავლური ცივილიზაციის იდენტიფიცირება დასავლეთის ქრისტიანობასთან (კათოლიკე-პროტესტანტი) არ იყო ჰანტინგტონის თავდაპირველი იდეა, ეს იყო უფრო ტრადიციული დასავლური აზრი და ქვედანაყოფია ცივი ომის პერიოდამდე.  კრიტიკოსები (მაგალითად, სტატიები *ლე მონდ დიპლომატიკ- ში* ) *ცივილიზაციათა შეჯახებას და მსოფლიო წესრიგის გარდაქმნას* უწოდებენ ჩინეთის და მსოფლიოს ისლამური და მართლმადიდებლური კულტურის წინააღმდეგ გამოწვეული ამერიკული დასავლეთის აგრესიის თეორიულ ლეგიტიმაციას. სხვა კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ჰანტინგტონის ტაქსონომია არის მარტივი და თვითნებური და არ ითვალისწინებს ცივილიზაციებში შიდა დინამიკასა და პარტიზანულ დაძაბულობას. უფრო მეტიც, კრიტიკოსები ამტკიცებენ, რომ ჰანტინგტონი უგულებელყოფს ელიტების მიერ იდეოლოგიურ მობილიზაციას და მოსახლეობის დაუსრულებელი სოციალურ-ეკონომიკურ მოთხოვნილებებს, როგორც კონფლიქტის გამომწვევ რეალური  ფაქტორებს, რომ ის უგულებელყოფს კონფლიქტებს, რომლებიც კარგად არ შეესაბამება მის მიერ განსაზღვრულ ცივილიზაციურ საზღვრებს და ისინი ბრალს დებენ, რომ მისი ახალი პარადიგმაა სხვა არაფერია, თუ არა რეალისტური აზროვნება, რომლითაც „სახელმწიფოები“ შეიცვალა „ცივილიზაციებით“.  ჰანტინგტონის გავლენა აშშ-ს პოლიტიკაზე დაემსგავსა ბრიტანელი ისტორიკოსის არნოლდ ტოინბეის საკამათო რელიგიურ თეორიებს აზიური ლიდერების შესახებ მეოცე საუკუნის დასაწყისში. 

ამასთან, სამუელ ჰანტინგტონის შესახებ *ნიუ – იორკ თაიმსის* მინდობილობამ აღნიშნა, რომ მისი „აქცენტი ძველ რელიგიურ იმპერიებზე, განსხვავებით სახელმწიფოებისა თუ ეთნოსების მიმართ, [როგორც გლობალური კონფლიქტის წყაროები) მოიპოვა ... უფრო მეტი ცნობადობა 11 სექტემბრის თავდასხმების შემდეგ.“ 

ჰანტინგტონმა დაწერა, რომ უკრაინა შეიძლება კულტურულ ხაზს გაყვეს უფრო მეტ კათოლიკურ დასავლეთ უკრაინასა და მართლმადიდებელ აღმოსავლეთ უკრაინას შორის :  მიუხედავად იმისა, რომ სტატისტიკური მიდგომა ხაზს უსვამს რუსეთ-უკრაინის ომის შესაძლებლობას, ცივილიზაციური მიდგომა ამცირებს მინიმუმამდე და ამის ნაცვლად ხაზს უსვამს უკრაინის გაყოფის შესაძლებლობას ორ ნაწილად. რომლის კულტურული ფაქტორების გათვალისწინებით , ეს გაყოფა შეიძლება უფრო ძალადობრივი იყოს, ვიდრე ჩეხოსლოვაკიის, მაგრამ  ნაკლებად სისხლიანი ვიდრე იუგოსლავიის .  

## მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წინააღმდეგობა 
1986 წელს ჰანტინგტონი დასახელდა მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში წევრობის კანდიდატად. ნომინაციას მთელმა აკადემიამ მისცა ხმა, თუმც ბევრი მეცნიერი არ იცნობდა  ნომინანტს. პროფესორი სერგ ლანგი, იელის უნივერსიტეტის მათემატიკოსი, შეაწუხა ჰანტინგტონის ნომინაციის საარჩევნო სტატუს კვომ. ლანგმა მოუწოდა სხვებს,რომ უარი ეთქვათ ჰანტინგტონის წევრობაზე და საბოლოოდ მიაღწიეს წარმატებას; ორჯერ იყო წარდგენილი ჰანტინგტონი და ორივე ჯერზე ორჯერ უარყვეს. ამ მოვლენების დეტალური აღწერა გამოქვეყნდა ლანგის მიერ „აკადემია, ჟურნალისტიკასა და პოლიტიკაში: საქმის შესწავლა: ჰანტინგტონის საქმე“, რომელიც 1998 წელს გამოქვეყნებულის მისი წიგნის *გამოწვევებიდან* პირველ  222  გვერდს იკავებს.  

ლანგის ეს ქმედება იყო შთაგონებული მათემატიკოს ნილ კოლბიცის ნაწერით, რომელშიც ბრალდებულია ჰანტინგტონი  მათემატიკის შეურაცხყოფისა და ფსევდო მეცნიერებად მოხსენიებისათვის . ლანგი ირწმუნებოდა, რომ ჰანტინგტონმა დამახინჯა ისტორიული ჩანაწერი და ფსევდო-მათემატიკა გამოიყენა, რათა მისი დასკვნები დამაჯერებლად გამოიყურებოდეს. მაგალითად, მან გამოიყენა ჰანტინგტონის 1968 წლის წიგნი  „*პოლიტიკური წესრიგი ცვალებად საზოგადოებებში“*, რომელშიც ჰანტინგტონი ამტკიცებდა, რომ სამხრეთ აფრიკა „კმაყოფილი საზოგადოება“ იყო 1960-იან წლებში. ლანგმა არ დაიჯერა დასკვნა და თქვა, რომ ჰანტინგტონმა გამოიყენა მეთოდი, რომელიც უბრალოდ არ იყო მართებული. ლანგი ეჭვობდა, რომ იგი ცრუ ფსევდო-მათემატიკურ არგუმენტს იყენებდა უფრო მეტი ავტორიტეტის მოსაპოვებლად. ლანგი მის ბრალდებას წიგნში „*გამოწვევები“ * ასახელებს.

## ლიტერატურა
* *The Soldier and the State: The Theory and Politics of Civil-Military Relations* (1957)
* *The Common Defense: Strategic Programs in National Politics* (1961)
* *Political Order in Changing Societies* (1968)
* *The Crisis of Democracy: On the Governability of Democracies* with Michel Crozier and Joji Watanuki (1976)
* *Political Power: USA USSR - Similarities and contrasts, Convergence or evolution* with Zbigniew Brzezinski (1977)
* *American Politics: The Promise of Disharmony* (1981)
* „Democracy's third wave.“ *Journal of democracy* 2.2 (1991): 12–34.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Samuel Huntington explaining himself his book and thesis about the clash of civilization in a 1997 interview with Charlie Rose 
* *The Crisis of Democracy*  Trilateral Commission report
* Sam Huntington discusses „Who Are We? The Challenges to America's National Identity“ with Jenny Attiyeh on  Thoughtcast
* „Interview with Sam Huntington“ by Amina R. Chaudary – a 2006 interview with *Islamica* Magazine

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:იელის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აშშ-ის არმიის პერსონალი
კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გეოპოლიტიკოსები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი პოლიტოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები