open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბატიარები

მარჯვნივ|მინი|300x300პქ| ბატიარის დღის აღნიშვნა
**ბატიარები** () — ლვივის სუბკულტურის (ბატიარობის) წარმომადგენლები. სუბკულტურა არსებობდა XIX საუკუნის შუა ხანებიდან XX საუკუნის შუა ხანებამდე. სუბკულტურას სახელი ეწოდა უნგრული სიტყვის — *betyár*-ის მიხედვით, რაც ნიშნავს „ყაჩაღს“, „ავანტიურისტს“ და მოდის ირანული ენებიდან. ლვივში ბატიარი იყო თავზეხელაღებული, რომელსაც შეეძლო სხვადასხვა ოინები და სარისკო ხუმრობები. ბატიარების უმეტესობა გარეუბნების (განსაკუთრებით ლიჩაკივისა და პიდზამჩეს) მაცხოვრებლები იყვნენ, რომლებიც იკრიბებოდნენ დუქნებში და „ბაღებში“ — პლებეურ დასალევ დაწესებულებებში სხვადასხვა გასართობისთვის. 1933 წელს ლვივში გამოჩნდა რადიოპროგრამა „ლვივის მხიარული ტალღა“, რის წყალობითაც პოლონეთის სხვა რეგიონებმა (ლვივი ამ დროს პოლონეთს ეკუთვნოდა) უკეთ გაიცნეს ბატიარობის სუბკულტურა.

ლვივის საქალაქო საბჭოს 2008 წლის 1 მაისის გადაწყვეტილებით, ქალაქში შემოიღეს ბატიარის დღე (ყოველწლიური).

## სქოლიო 
კატეგორია:ლვივი
კატეგორია:სუბკულტურები
თალაკვაძე

საკუთარი სახელი **თალაკვაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* არჩილ თალაკვაძე — პოლიტიკოსი
* გივი თალაკვაძე — ფიზიკოსი, პოლიტიკოსი
* გრიგოლ თალაკვაძე — მსახიობი
* ევტროფი თალაკვაძე — მსახიობი, რეჟისორი
* ვლადიმერ თალაკვაძე — პარტიზანული რაზმის მეთაური II მსოფლიო ომში
* ისიდორე თალაკვაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე
* ლეონიდე თალაკვაძე — სამხედრო ინჟინერი
* მარიამ თალაკვაძე — პედაგოგი
* მორის თალაკვაძე — მოქანდაკე, მხატვარი
* ნიკიტა თალაკვაძე — სასულიერო პირი
* სევასტი თალაკვაძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე, მწერალი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
სონა მეჰმანდაროვა

**სონა მეჰმანდაროვა** (; 1894 (ან 1896), ლენქორანი, რუსეთის იმპერია —  ბაქო, სსრკ) — 1912 წელს მსოფლიო სილამაზის კონკურსის გამარჯვებული აზერბაიჯანელი ქალი. რუსეთის იმპერიაში ორგანიზებული სილამაზის კონკურსების ლაურეატი.

## ბიოგრაფია 
სონა მეჰმანდაროვი დაიბადა 1894 წელს (ან 1896 წელს) ლანკარანში. იგი იყო ნაღი ბეი მეჰმანდაროვის ქალიშვილის, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრის სამად ბეი მეჰმანდაროვის ძმისშვილი. დედამისი ბიქე ხან თალიშანკის ქალიშვილი იყო. მამამისს სურდა, რო მის ქალიშვილს მიეღო განათლება. სონამ განათლება გიმნაზიაში მიიღო. მან ფრანგული და რუსული ისწავლა სრულყოფილად კერძო მასწავლებლებისგან.

გარეგნულად ლამაზი იყო და ბევრი თაყვანისმცემელიც ჰყავდა. ბევრი მის ცოლად მოყვანას ცდილობდა. ვინაიდან მამამისს სურდა, რომ მის ქალიშვილს მიეღო განათლება უარს ეუბნებოდა მის მთხოვნელებს. აჰმედ ბეი ზეინალოვი ერთ-ერთი იმ ხელის მთხოვნელთაგან იყო, რომელმაც 1910 წელს მიიღო უარი. ამის გამო ზეინალოვმა ნაღი ბეი ზღვაში გადააგდო, რის შედეგადაც ეს უკანასკნელი მოკვდა. ამ მკვლელობის მომსწრე ხდება მსახური, რომელმაც ყველაფერს ფარდა ახადა. მკვლელები ციმბირში გადაასახლეს. ურუზოვთან ოჯახური ცხოვრება მას ამშვიდებდა, თუმცა არ მოუტანა მოსალოდნელი ბედნიერება. მათ შვილები არ შეეძინათ და 1917 წლის რუსეთში რევოლუციამ ოჯახი დაშალა. 

რუსეთის რევოლუციის შემდეგ, ბოლშევიკებმა ქვეყანაში ძალაუფლება ხელთ იგდეს. ამრიგად, სონა მეჰმანდაროვას ოჯახი კოტრდება. ის არ დაბრუნებულა აზერბაიჯანში, თუმცა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა ჩამოყალიბებული იყო და ბიძამისი სამად ბეი მეჰმანდაროვი თავდაცვის მინისტრად იყო დანიშნული. მალე ბოლშევიკები ასევე იკავებენ აზერბაიჯანს. ამ პერიოდის განმავლობაში დევნიდნენ უამრავ ცნობილ ოჯახებს, მათ შორის მეჰმანდაროვებისა და ტალიშხანოვების. ასეთ ვითარებაში, სონა მეჰმანდაროვა რსფსრ-ის იმდროინდელი განათლების მინისტრის ანატოლი ლუნაჩარსკის მფარველობით მოსკოვში გადავიდა და 1920 -იანი წლებამდე აქ ცხოვრობდა. 1930 წელს, როდესაც რეპრესიების პერიოდი პიკს აღევდა სონამ დაწვა ყველა დოკუმენტი და სურათი, რომელიც აჩვენებს, რომ ის მეჰმანდაროვების შთამომავალი იყო. 

სონა მეჰმანდაროვა მრავალი წლის შემდეგ 1966 წელს დაბრუნდა ბაქოში.რამდენიმე წლის შემდეგ გარდაიცვალა. მიუხედავად იმისა, რომ ცხედარი დაკრძალეს ბაქოს ერთ -ერთ სასაფლაოზე მისი ზუსტი ადგილმდებარეობა ცნობილი არ არის. 

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ვოლოდიმირ ბარვინოკი

**ვოლოდიმირ ივანეს ძე ბარვინოკი** (; დ. 22 ივლისი, 1879, სოფ. ოხრამიევიჩი — გ. 1943, კიევი) — უკრაინელი საეკლესიო ისტორიკოს-ბიზანტოლოგი, ბიბლიოგრაფი. 1905 წელს დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია, 1908 წელს — პეტერბურგის არქეოლოგიის ინსტიტუტი. 1908–1911 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. 1911 წელს მიიღო ღვთისმეტყველების მაგისტრის ხარისხი. 1917 წლის ბოლოსთვის მუშაობდა სინოდის ცენტრალურ დაწესებულებებში. ამავდროულად (1912–1917) ისტორიას ასწავლიდა პეტერბურგის ა. გელდის რეალურ სასწავლებელში.

1918 წლიდან მუშაობდა უკრაინაში. 1919–1928 წლებში იყო სრულიად უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორია-ფილოლოგიის განყოფილების თანამშრომელი. 1924–1933 წლებში მუშაობდა სრულიად უკრაინის არქეოლოგიურ კომიტეტში: 1928–1930 წლებში იყო სოფიას კომისიის და სამხატვრო განყოფილების მდივანი, 1930–1933 წლებში — თვითონ არქეოლოგიური კომიტეტის მდივანი.

ავტორია შრომებისა მართლმადიდებლური ეკლესიისა და მისი მოღვაწეების ისტორიის შესახებ, ისტორიულ-იურიდიული შინაარსის სტატიებისა. აღწერა კიევის ბიბლიოთეკების ძველი ნაბეჭდი გამოცემები, შეკავიცის ეკლესიები, ანდრიას ეკლესია, ლათინური და პოლონური ძველი ნაბეჭდი გამოცემები მოსკოვისა და ლენინგრადის (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგის) არქივებსა და ბიბლიოთეკებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი ისტორიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
ტანზანიის პორტების სია

სტატიაში მოცემულია **ტანზანიის პორტებისა და ნავსადგურების სია**. 

## ტანზანიის პორტებისა და ნავსადგურების სია
## სქოლიო
*
ტანზანია
ოლენა აპანოვიჩი

**ელენა მიხაილის ასული აპანოვიჩი** (დ. 9 სექტემბერი, 1919, ქ. მელეკესი, ახლანდ. დიმიტროვგრადი — გ. 21 თებერვალი, 2000, კიევი) — უკრაინელი ისტორიკოს-მედიევისტი, მწერალი. 1937 წელს ხარკივში საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ ჩააბარა ჟურნალისტიკის სრულიად საკავშირო კომუნისტურ ინსტიტუტში (მოსკოვი). მისი ლიკვიდაციის შემდეგ სწავლა ხარკივის პედაგოგიურ ინსტიტუტში გააგრძელა (ფილოლოგიის ფაკულტეტი), დაამთავრა 1941 წელს. საბჭოთა კავშირის დიდი სამამულო ომის დაწყების შემდეგ ევაკუირებულ იქნა სამხრეთ ყაზახეთში, შემდეგ გადავიდა უფაში (დღეს ბაშკირეთის დედაქალაქი), 1942–1944 წლებში მუშაობდა ბაშკირეთის რადიოკომიტეტის საკვანძო რადიომაუწყებლობის კორესპონდენტად და ინსტრუქტორად. 1944 წელს დაბრუნდა უკრაინაში, კიევში. 1944–1950 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის ცენტრალური სახელმწიფო ისტორიის არქივის თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი. 1945–1948 წლებში — არქივის ასპირანტი. 1950 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „ზაპორიჟიის ჯარი, მისი მოწყობა და სამხედრო მოქმედებები რუსეთის არმიის შემადგენლობაში რუსეთ-თურქეთის 1768–1774 წლების ომის დროს“. იყო უკრაინის სსრ-ის მეცნირებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი (1950–1952) და უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი (1956 წლიდან).

1972 წელს ინსტიტუტიდან გაათავისუფლეს „შტატების შემცირების“ საბაბით. 22 წლის შემდეგ აღადგინეს, როგორც „პოლიტიკური მოტივებით“ გათავისუფლებული. 1973–1986 წლებში მუშაობდა უკრაინის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ხელნაწერების განყოფილებაში (ახლანდ. ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ხელნაწერთა ინსტიტუტი) უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. ამ წლების განმავლობაში დაკავებული იყო XV–XVIII საუკუნეების უკრაინული ხელნაწერი ისტორიული წიგნების შესწავლით. რადგანაც მის შრომებს უკრაინაში არ ბეჭდავდნენ, მათ მოსკოვში, ლენინგრადში (ახლანდ. სანქტ-პეტერბურგი), ვილნიუსში, ტალინში აქვეყნებდა. ბიბლიოთეკის ფონდებში აღმოაჩინა სრულიად უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტის, აკადემიკოს ვოლოდიმირ ვერნადსკის მასალები, რომელთა საფუძველზეც დაწერა და გამოაქვეყნა 20 სტატია და მონოგრაფია. 1987–1991 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ვერნადსკის სამეცნიერო მემკვიდრეობის დამუშავების კომისიის სამეცნიერო მდივნის მოადგილე. 1988 წელს დაჯილდოვდა სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის ვერცხლის მედლით ვერნადსკის საიუბილეო ექსპოზიციათა გამოფენის მომზადებისათვის მოსკოვსა და კიევში. 1986 წლიდან პენსიაზე გავიდა, თუმცა აგრძელებდა მუშაობას, აქტიურად მონაწილეობდა უკრაინის სამეცნიერო, საზოგადოებრივ და კულტურულ ცხოვრებაში. უკრაინის ტარას შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემიისა (1994) და ემელიანა და ტატიანა ანტონოვიჩების ფონდის პრემიის (აშშ, 1995) ლაურეატი.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი ისტორიკოსები
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
კატეგორია:საბჭოთა ისტორიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ისტორიკოსები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
ალფა-დაშლა

**ალფა-დაშლა** (***α-დაშლა***) — ატომის ბირთვიდან ალფა-ნაწილაკის გამოტყორცნა თავისთავადი (სპონტანური) რადიოაქტიური დაშლის პროცესში. ამ დროს Z რიგითი ნომრის და A მასური რიცხვის მქონე რადიოაქტიური ბირთვიდან გამოიტყორცნება ჰელიუმის ^4_2He ბირთვი (α-ნაწილაკი), რის შედეგადაც ჩნდება ახალი ბირთვი, რომლის რიგითი ნომერია Z-2 და მასური რიცხვი A-4 (მაგალითად, {^{238}_{92}U}\to{^{234}_{90}Th} + {^{4}_{2}He}). ცნობილია ორასამდე ბუნებრივი და ხელოვნური α-რადიოაქტიური ბირთვი. მათი უმეტესობა ტყვიაზე მძიმეა (Z>82), მხოლოდ მცირე გამონაკლისია ტყვიაზე მსუბუქი (Z1/2), მით მეტია α-ნაწილაკის ენერგია. სხვადასხვა რადიოაქტიური ბირთვების α-ნაწილაკების ენერგია მერყეობს 2 მეგევ და 9 მეგევ შორის, ხოლო მათი სიცოცხლის ხანგრძლივობა ძლიან ფართო ინტერვალში იცვლება, მაგალითად (^{212}_{84}Po —  წამი; ^{142}_{58}Ce —  წელი) α-ნაწილაკი ნივთიერებაში გასვლისას კარგავს ენერგიას, რომელიც უმთავრესად იონიზაციაზე იხარჯება. α-ნაწილაკის ენერგიის სრული დაკარგვა ატომებთან ან მოლეკულებთან მრავალჯერ (104-105) დაჯახების შედეგია, ამიტომ მოცემული ენერგიის ყველა α-ნაწილაკი ნივთიერებაში საშუალოდ ერთნაირ მანძილებს გადის. ამასთან მათი კვალი წრფივია, რაც α-ნაწილაკისა და ელექტრონის მასებს შორის დიდი განსხვავებით აიხსნება.

ბირთვიდან გამოტყორცნისას α-ნაწილაკზე ორი ძალა მოქმედებს: ბირთვული (მიზიდვის), რომლის გავლენა მხოლოდ ახლო მანძილზე ვრცელდება და რომელიც ცდილობს ნაწილაკი ბირთვში დატოვოს, და კულონურ-ელექტრული განზიდვის ძალა, რომელიც α-ნაწილაკისა და ბირთვის ერთნაირი ნიშნის მუხტითაა გამოწვეული.

სანამ α-ნაწილაკი ბირთვს დატოვებდეს, მანამდე იგი იქ უნდა ჩამოყალიბდეს. α-ნაწილაკმა ბირთვიდან გამოტყორცნისას უნდა გადალახოს გარკვეული ენერგეტიკული პოტენციური ბარიერი, რომელიც α-ნაწილაკისა და მისი გამოტყორცნის შემდეგ მიღებული ახალი ბირთვის ურთიერთქმედების ენერგიით განისაზღვრება. სხვანაირად ეს იმას ნიშნავს, რომ ბირთვიდან გამოსატყორცნ α-ნაწილაკს გარკვეულ სიდიდეზე მეტი ენერგია უნდა ჰქონდეს (მოცემული იზოტოპის ბირთვისათვის). კლასიკური მექანიკის თვალსაზრისით შეუძლებელია ბირთვიდან α-ნაწილაკის გამოტყორცნა, თუ ნაწილაკის ენერგია პოტენციური ბარიერის შესაბამის ენერგიაზე ნაკლებია. ამის მიხედვით ალფა-დაშლა შეუძლებელი იქნებოდა ცნობილი α-აქტიური ბირთვების უმრავლესობისათვის. კვანტური მექანიკის თვალსაზრისით კი არსებობს გარკვეული ალბათობა იმისა, რომ მაშინაც კი, როცა α-ნაწილაკის ენერგია ნაკლებია პოტენციური ბარიერის ენერგიაზე, შესაძლებელია α-ნაწილაკის „გამოჟონვა“ ბირთვიდან. ამ მოვლენას გვირაბული ეფექტი ეწოდება.

## იხილეთ აგრეთვე
*ალფა-ნაწილაკი
*ბეტა-ნაწილაკი
*ბეტა-დაშლა
*გამა-გამოსხივება

## ლიტერატურა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
კატეგორია:გამოსხივება
დასავლეთი შელფური მყინვარი

**დასავლეთი შელფური მყინვარი** () — ერთ-ერთი ყველაზე დიდი შელფური მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება დეივისის ზღვა, დასავლეთით თანამეგობრობის ზღვა, ხოლო სამხრეთით ლეოპოლდისა და ასტრიდის ნაპირი და პრავდის ნაპირი. სიმაღლე ზღვის დონიდან 25–100 მ. მრავალ ადგილას დასერილია ნაპრალებითა და ჩანაქცევებით. ცენტრალურ ნაწილში აღმართულია ყინულქუდები, რომელთა სიმაღლე ზღვის დონიდან 200 მ აღწევს. მოხაზულობა შეცვლილია ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. 

1901–03 წლებში დასავლეთი შელფური მყინვარი აღმოაჩინა და სახელი უწოდა ერიხ დრიგალსკის გერმანულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ. 1957–60 წლებში დეტალურად გამოიკვლია საბჭოთა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ. 1960 წლის მაის-ივლისში მყინვარის ცენტრალურ ნაწილში მუშაობდა საბჭოთა მეტეოროლოგიური სადგური „დრუჟბა“. 1964–91 წლებში აისბერგების მოწყვეტის გამო მყინვარის ფართობი არსებითად შემცირდა, შემდგომ კვლავ აღდგა.

## სქოლიო
## შენიშვნა 
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
კა-ჩატაცება

**კა-ჩატაცება** (***K-ჩატაცება***) — ატომთა ბირთვების რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი სახე, როლის დროსაც ბირთვი K-გარსიდან ელექტრონს ჩაიჭერს და ამავე დროს ნეიტრინოს გამოასხივებს. კა-ჩატაცების დროს ბირთვის ერთ-ერთი p პროტონი შთანთქავს e^- ელექტრონს და გარდაიქმნება n ნეიტრონად. ამ დროს წარმოიქმნება \nu ნეიტრინო, რომელიც გამოსხივდება ატომიდან: p+e^- \to n+\nu. კა-ჩატაცება, ისევე, როგორც სხვა ელექტრონული ჩატაცება (ელექტრონის ჩატაცება L, M და ა. შ. გარსებიდან), მიეკუთვნება ბეტა-დაშლას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
ნადირ სალიფოვი

**ნადირ სალიფოვი** (, აგრეთვე ცნობილი როგორც „ლოტუ გული“ და „გული ბაკინსკი“; დ. 28 აგვისტო, 1972, დმანისი, საქართველოს სსრ — გ. 20 აგვისტო, 2020, ანტალია, თურქეთი) — საქართველოში დაბადებული აზერბაიჯანელი კრიმინალური ავტორიტეტი, კანონიერი ქურდი, აზერბაიჯანული, რუსული და უკრაინული ორგანიზებული დანაშაულებრივი დაჯგუფების ერთ-ერთი ლიდერი. კრიმინალურ სამყაროში ერთ-ერთ უმდიდრეს კრიმინალად ითვლებოდა.

ნადირ სალიფოვი დაიბადა 1972 წლის 28 აგვისტოს საქართველოს ქალაქ დმანისში, მრავალშვილიან აზერბაიჯანულ ოჯახში. მოგვიანებით ოჯახი აზერბაიჯანში გადავიდა საცხოვრებლად.

ნადირ სალიფოვი მოკლეს 2020 წლის 20 აგვისტოს თურქეთის ქალაქ ანტალიაში. მკვლელობა სასტუმროს ნომერში მოხდა. სავარაუდო მკვლელმა, სალიფოვის მცველმა ხაგან ზეინალოვმა, მეტსახელად ხან ბაკინსკიმ, კანონიერ ქურდს ცეცხლასროლი იარაღიდან თავში ესროლა და დანაშაულის ადგილიდან მიიმალა. ლოტუ გული უახლოეს სამედიცინო ცენტრში გადაიყვანეს, თუმცა მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ხან ბაკინსკი დააკავეს ანტალია-დენიზლის გზატკეცილზე.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:კანონიერი ქურდები
მულტიმეტრი

thumb|სიხშირის, ბიპოლარული ტრანზისტორებისა და ტემპერატურის მზომი მრავალზღვრიანი ციფრული მულტიმეტრი
**მულტიმეტრი**, *ელექტროსაზომი კომბინირებული ხელსაწყო* — ელექტრული სიდიდეების (დენის ძალა, ძაბვა, წინაღობა, ტევადობა და ა. შ.) საზომი ხელსაწყო. 

განასხვავებენ უწყვეტ და დისკრეტულ ელექტროსაზომ კომბინირებულ ხელსაწყოებს. უწყვეტი ელექტროსაზომი კომბინირებული ხელსაწყო როგორც წესი აღჭურვილია მრავალზღვრიანი ამპერმეტრით, ვოლტმეტრით, ომმეტრით და სხვა. დისკრეტულში კი ელექტრული სიდიდე ციფრული ინდიკატორიდან დისკრეტული რიცხვით აითვლება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტრომზომი ხელსაწყოები
ლაზარევის შელფური მყინვარი

**ლაზარევის შელფური მყინვარი** — შელფური მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. მდებარეობს პრინცესა ასტრიდის ნაპირთან, ლენინგრადსკისა და ვერბლიუდის კუნძულებს შორის. სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ გადაჭიმულია 80 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე დაახლოებით 100 კმ, ფართობი 7.8 ათ. კმ². ვეებერთელა ენის სახით შეჭრილია სამხრეთის ოკეანის ატლანტიკურ სექტორში.

აღმოსავლეთი კიდე იერით დასავლეთ კიდესთან შედარებით არსებითად განსხვავდება. დანაწევრებულია მრავალრიცხოვანი მცირე ზომის ნაპრალებითა და ღარებით.

ლაზარევის შელფური მყინვარის პირველი აეროფოტოსურათები გადაიღო მესამე გერმანულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ ალფრედ რიჩერის ხელმძღვანელობით 1938–39 წლებში. 

1959–61 წლებში მყინვარზე მოქმედებდა ლაზარევის საბჭოთა სამეცნიერო სადგური. ლაზარევის შელფური მყინვარი აღმოაჩინა ფადეი ბელინსგაუზენისა და მიხეილ ლაზარევის პირველმა რუსულმა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ 1820 წლის თებერვალში. სახელი ეწოდა რუსეთის ფლოტის სარდლის, ადმირალ მიხეილ ლაზარევის პატივსაცემად 1960 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი

**ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეექვსე პერიოდი** — ელემენტთა პერიოდული სისტემის, 32 ქიმიური ელემენტისაგან (ცეზიუმი _{55}Cs — რადონი _{86}Rn) შემდგარი რიგით მეექვსე პერიოდი. მეექვსე პერიოდი, გარდა Cs, Ba და La-ისა, მოიცავს 14 ელემენტისაგან შედგენილ ლანთანოიდების ოჯახს და გარდამავალი ელემენტების მწკრივის წევრებს.

## ლიტერატურა 
06
Mycologia

**„Mycologia“** — ამერიკული მიკოლოგიური ჟურნალი, რომელიც დაარსდა 1909 წელს, ორი მიკოლოგიური ჟურნალის „Journal of Mycology“-სა (1885–1908) და „Mycological Bulletin“-ის  (1903–1908) შერწყმით. 

ჟურნალის თანადამაარსებელი და პირველი რედაქტორი იყო ცნობილი ამერიკელი მიკოლოგი უილიამ ალფონსო მერილი. ორი ათწლეულის განმავლობაში ჟურნალს გამოსცემდა ნიუ-იორკის ბოტანიკური ბაღი, ხოლო 1932 წლიდან გამოსცემს ამერიკის მიკოლოგიური საზოგადოება.

მასში ქვეყნდება სამეცნიერო სტატიები სოკოებისა და ლიქენების მორფოლოგიის, ფიზიოლოგიის, ბიოქიმიის, ციტოლოგიის, ევოლუციის, ეკოლოგიის, პათოლოგიის, ტაქსონომიისა და გენეტიკის შესახებ. ჟურნალში აგრეთვე ქვეყნდება სიახლეები და კრიტიკული სტატიები მიკოლოგიაზე. გამოდის თვეში ორჯერ.

## მთავარი რედაქტორების სია 
## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* „Mycologia“ — ამერიკის მიკოლოგიური საზოგადოების საიტი
*„Mycologia“ — JSTOR

კატეგორია:მიკოლოგია
კატეგორია:აშშ-ის ჟურნალები
ანტონ ვასილჩუკი

**ანტონ ვასილჩუკი (ვასინჩუკი)** (დ. 1885, ქ. ხოლმი, ახლანდ. ხელმი, პოლონეთი — გ. 13 მაისი, 1935, იქვე) — უკრაინელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე. პავლო ვასილჩუკის ძმა. 1918–1919 წლებში მუშაობდა უკრაინის სახალხო რესპუბლიკის მთავრობაში მუშაობდა ხოლმშჩინის და პოდლიაშიეს უკრაინელთა რეპატრიაციის საკითხებზე რწმუნებულის თანამდებობაზე. მისი ინიციატივით 1919 წელს შეიქმნა დამხმარე კომიტეტი, რომელსაც 1922 წელს უკრაინის საქველმოქმედო საზოგადოება „Рідна Хата“ („მშობლიური სახლი“) ეწოდა. 1921–1928 წლებში ძმასთან ერთად ხოლმში გამოსცემდა ყოველკვირეულ გაზეთს „Наше життя“ („ჩვენი ცხოვრება“). 1922–1935 წლებში იყო ელჩი პოლონეთის სეიმში, სადაც ატარებდა უკრაინის ეროვნულ-დემოკრატიული გაერთიანების ხაზს; 1922–1928 წლებში იყო პოლონეთის სეიმში უკრაინული საპარლამენტო წარმომადგენლობის 1-ელი თავმჯდომარე, აქ შედიოდნენ ელჩები ხოლმშჩინიდან, პოდლიაშიედან, ვოლინიდან და პოლესიედან. იყო კოოპერატიული მოძრაობების ორგანიზატორი ხოლმშჩინაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის უკრაინელი პოლიტიკოსები
ჯორჯ VI-ის შელფური მყინვარი

**ჯორჯ VI-ის შელფური მყინვარი** — დიდი შელფური მყინვარი დასავლეთ ანტარქტიდაში. მოქცეულია ალექსანდრე I-ის მიწასა და პალმერის მიწას შორის. დასავლეთით ესაზღვრება ალექსანდრეს კუნძული, ხოლო აღმოსავლეთით ანტარქტიკის ნახევარკუნძული. 

წყალსატევების ზომები იცვლება სიღრმით რამდენიმე სანტიმეტრიდან რამდენიმე მეტრამდე და ფართობით რამდენიმე კვადრატული მეტრიდან რამდენიმე კვადრატულ კილომეტრამდე. ტბათა უმეტესობას აქვს წაგრძელებული და ბაბთისებრი ფორმა, რის გამოც ამ ტბებს ხშირად „ბაბთისებრ ტბებს“ უწოდებენ. აქვს ორი მყინვარის ფრონტი და განსხვავებული კლიმატური მდგომარეობა.  

ჩრდილოეთი და სამხრეთი მყინვარის ფრონტი უკანასკნელ ათწლეულში უკან იხევს, თუმცა მიუხედავად ამისა, მყინვარის საერთო ფართობი არსებითად არ შეცვლილა. სახელი უწოდა ანტარქტიდულ სახელწოდებათა ბრიტანულმა კომიტეტმა გაერთიანებული სამეფოს მეფის ჯორჯ VI-ის პატივსაცემად 1975 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
კნუთის პრემია

მინი|250პქ|მარჯვნივ|გარი მილერი გადასცემს ვოლკერ შტრასეს „კნუთის პრემია-2008“

**კნუთის პრემია** — პრემია, რომელიც გადაეცემა ინფორმატიკის საფუძვლებში გამორჩეული წვლილისათვის და ატარებს ამერიკელი მეცნიერის კომპიუტერული მეცნიერებების დარგში დონალდ კნუთის სახელს.

## ისტორია
კნუთის პრემიის გადაცემა ხდება 1996 წლიდან და მოიცავს ფულად ჯილდოს — 5000 ამერიკულ დოლარს. პრემიას გადასცემს გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციის ალგორითმებისა და გამოთვლითი თეორიის სპეციალური  ჯგუფი (ACM SIGACT) და IEEE-ს გამოთვლითი ტექნიკის მათემატიკური საფუძვლების ტექნიკური კომიტეტი. ჯილდოს გადაცემა ხდება გამოთვლითი ტექნიკის თეორიის ACM-ის სიმპოზიუმზე და ინფორმატიკის საფუძვლების IEEE-ს სიმპოზიუმზე მონაცვლეობით. ორივე ითვლება ყველაზე პრესტიჟულ კონფერენციად თეორიულ ინფორმატიკაში. კნუთის პრემიის მიმღები კონფერენციაზე წარადგენს თავის ლექციას. გიოდელის პრემიისგან განსხვავებით, რომელიც აღიარებს საუკეთესო ნამუშევარს, კნუთის პრემია ენიჭება ცალკეულ პიროვნებას ინფორმატიკის სფეროში თავისი საერთო გავლენისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* Knuth Prize
* 2022 Knuth Prize Awarded to Noga Alon

## სქოლიო
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ჯილდოები ინფორმატიკის დარგში
კატეგორია:1996 წელს დაარსებულები
სერჰი კოტი

**სერჰი ივანის ძე კოტი** (; დ. 22 ოქტომბერი, 1958, კიევი — გ. 28 მარტი, 2022, იზიასლავი) — უკრაინელი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (2021). დაამთავრა კიევის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1980). ამ დროიდან მუშაობდა მეცნიერებათა აკადემიის უკრაინის ისტორიის ინსტიტუტში (კიევი), 1999 წლიდან იყო კულტურული ფასეულობების დაბრუნებისა და რესტიტუციის პრობლემათა კვლევის ცენტრის ხელმძღვანელი. სამეცნიერო კვლევის მიმართულებები: ისტორიულ-კულტურული მემკვიდრეობის შენარჩუნების თეორიული და პრაქიკული პრობლემები, უკრაინაში ძეგლთა დაცვის საქმის ჩამოყალიბების ისტორია, კულტურულ ფასეულობათა დაბრუნებისა და რესტიტუციის საკითხები. მიაკვლია და რუსეთიდან დააბრუნა ოლექსანდრ დოვჟენკოს არქივისა და მემორიალური ნივთების ნაწილი, კერძოდ მისი „ავტოპორტრეტი“, რომელიც დაკარგულად ითვლებოდა; აშშ-დან — არქიტექტორ და ხელოვნებათმცოდნე ოლექსი პოვსტენკოს ბიბლიოთეკა და არქივის ნაწილი.

## ბიბლიოგრაფია 
* Історичне краєзнавство в Українській РСР. Київ, 1989 (თანაავტორი);
* Українські культурні цінності в Росії: Проблеми повернення в контексті історії та права. Київ, 1996;
* Історико-культурна спадщина України: проблеми дослідження та збереження. Київ, 1998 (თანაავტორი);
* Эхо войны. Судьба и правовой статус экспонатов передвижной выставки Государственного Русского музея 1941 года в Крыму, находящихся в музеях Автономной Республики Крым. Київ, 2010.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი ისტორიკოსები
პისეკის კარიბჭე

მინი| პისეკის კარიბჭე
**პისეკის კარიბჭე** (), რომელსაც ასევე უწოდებენ **ბრუსკას კარიბჭეს** () — ჩეხეთის რესპუბლიკის დედაქალაქ პრაღის ბაროკოს სტილის ყოფილი ქალაქის კარიბჭე. თავდაპირველად  საფორტიფიკაციო კომპლექსს ეკუთვნოდა აგრეთვე მარიანეს კედელი (), რომელიც ბრუსცეს ქუჩაზე, ჰრადჩანის უბანში, ჰრადჩანსკას მეტროსადგურიდან არც თუ ისე შორს მდებარეობს. პისეკის კარიბჭის მახლობლად გვხვდება პრაღის სხვა ღირსშესანიშნაობები სამეფო საზაფხულო სასახლე და ვილა ბილეკი . დღესდღეობით პისეკის კარიბჭე არის ქალაქ პრაღის ჩრდილოეთით შემონახული ერთადერთი კარიბჭე და ქალაქში არსებული ოთხი საფორთეფიკაციო ნაგებობიდან ერთ-ერთი (ტაბორის, ლეოპოლდის და ჩოტეკის (აგურის) კარიბჭეები ვიშეჰრადის ციხის ნაწილია).

კარიბჭის სახელს არაფერი აქვს საერთო ჩეხეთის ქალაქ პისეკთან სამხრეთ ბოჰემიაში, მაგრამ ის მომდინარეობს წინა შუა საუკუნეებში აქ არსებული კარიბჭის სახელწოდებიდან, რომელიც რამდენიმე ასეული მეტრის მოშორებით იდგა, დღევანდელ ვალდშტეინსკის ქუჩაზე. ეს გარეუბანი ძველ კარიბჭესთან ერთად მთლიანად დაანგრიეს 1620-იან წლებში, რათა ადგილი გაენთავისუფლებინათ მაშინ ახლად აშენებული ვალენშტაინის სასახლისთვის. ალტერნატიული სახელწოდება მომდინარეობს ნაკადული ბრუსნიცეს  (ბრუსკას) სახელწოდებიდან, რომელიც მდინარე ვლტავას პატარა შენაკადია, ის პრაღის ციხის ჩრდილოეთით მიედინება.
მინი| კარიბჭის შიდა მხარე განსხვავებული ხედითაა წარმოდგენილი
კარიბჭე მდებარეობდა წმინდა გიორგისა და წმინდა ლუდმილას ბასტიონებს შორის. პისეკის კარიბჭე ბაროკოს სტილის ერთ-ერთი უკანასკნელი საფორთიფიკაციო ნაგებობაა, რომელიც 1721 წელს არქიტექტორ ჯოვანი ბატისტა ალიპრანდის მიერ ფრანტიშეკ ვოგოტის დიზაინის მიხედვით აშენდა. პისეკის კარიბჭე პრაღაში ჩრდილოეთიდან შემომავალ გზებს კეტავდა. ის იყო ვლტავის მარცხენა სანაპიროზე მაშინ მდებარე ქალაქის სამი კარიბჭედან ერთ-ერთი. მეორე იყო დასავლეთით მიმავალი საიმპერატორო კარიბჭე () მდებარეობს დღევანდელ დლაბაჩოვის ქუჩაზე და მესამე კი სამხრეთით მდებარე უიეზდის კარიბჭე () დღევანდელ უიეზდის ქუჩაზე. 

1741 წელს ავსტრიული მემკვიდრეობისთვის ომის დროს, პისეკის კარიბჭე არასათანადოდ და სუსტად იყო დაცული, რის გამოც კარლ VII ალბრეხტის, ბავარიის ელექტორატის ჯარები და ბოჰემიის ტახტის პრეტენდენტი ერთად, სწორედ პისეკის კარიბჭის მხირდან შევიდნენ პრაღაში. 

1866 წლის ავსტრო-პრუსიის ომის შემდეგ გადაწყდა, რომ კარიბჭეებით გამაგრებული ქალაქები საჭირო აღარ იყო და პრაღის საფორტიფიკაციო ქსელი თანდათანობით დაიშალა. მარიანეს კედლები გადარჩა XX საუკუნის დასასრულამდე, რისგანაც დღეს სულ რამდენიმე ნაწილია შემორჩენილი, მათ შორის პისეკის კარიბჭე. აქ აშენებული ახალი შემოვლით გზის წყალობით გაზრდილი მოძრაობა აღარ წარმოადგენდა კარიბჭისათვის საფრთხეს, რის გამოც ის დღემდე მყარად დგას. 2000-2002 წლებში პისეკის კარიბჭეს რესტავრაციას ჩაუტარდა და გადაკეთდა კაფედ და გალერეად; იქვე იმართება საქორწილო ცერემონიები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website of the gate 

კატეგორია:პრაღის არქიტექტურა
რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ

**რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ** შეიძლება აღნიშნავდეს

*რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ — ავქსენტი ცაგარელის პიესა
*რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ — ქართული მხატვრული ფილმი
მოზამბიკის პორტების სია

წელს]]

სტატიაში მოცემულია **მოზამბიკის პორტებისა და ნავსადგურების სია**. 

## მოზამბიკის პორტებისა და ნავსადგურების სია
## სქოლიო
*
მოზამბიკი
სესილია ნორმანდიელი

**სესილია ნორმანდიელი** (; დაახლოებით 1054, ნორმანდია - 30 ივლისი, 1126, კანი) — ინგლისელი პრინცესა ნორმანთა დინასტიიდან, უილიამ დამპყრობლისა და მატილდა ფლანდრიელის ასული, მეფეების უილიამ II და ჰენრი I და. 1112 წლიდან კანის წმინდა სამების მონასტრის წინამძღვარი.

## ბიოგრაფია 
სესილია ნორმანდიელი დაიბადა დაახლოებით 1054 წელს და იყო უილიამ დამპყრობლის და მისი მეუღლის მატილდა ფლანდრიელის ერთ-ერთი ქალიშვილი. პრინცესას მამა წარმოშობით ნორმანდიის მმართველთა დინასტიიდან იყო, ნორმანდი როლოს შთამომავალი, რომელმაც 911 წელს საფრანგეთის მეფის ჩარლზ III-ისგან მიიღო მიწები სახელად ნორმანდია. პრინცესა დაიბადა მანამ, სანამ მამამისმა ინგლისი დაიპყრო. გოგონას დედა ფლანდრიელი გრაფ ბალდუინ V-ისა და საფრანგეთის მეფე რობერტ II-ის ქალიშვილის, ფრანგი ადელას ერთადერთი ქალიშვილი იყო.

სესილიას გარდა, ოჯახს ჰყავდა ოთხი ვაჟი და მინიმუმ ოთხი ქალიშვილი. დანამდვილებით არ არის ცნობილი, თუ რიგით მერამდე შვილი იყო სამეფო წყვილის ქალიშვილი, რადგან ისტორიკოსებმა ვერ დაადგინეს პრინცესების დაბადების რიგი. უილიამ დამპყრობლის ნორმანდების მემკვიდრეობის შესახებ გენეალოგიურ გრაგნილზე სესილია გამოსახულია რიგით მეორედ, მაგრამ ისტორიკოსი ჯეიმზ პენტონი თვლის, რომ პრინცესა სამეფო წყვილის უფროსი ქალიშვილი იყო. ამავდროულად, მემატიანე ორდერიკ ვიტალიუსი, რომელსაც ჩამოთვლილი ჰყავს მეფის სახელგანთქმული ქალიშვილები, ურთიერთსაწინააღმდეგო მითითებებს იძლევა: ის სესილიას სამეფო წყვილის მესამე და მეხუთე ქალიშვილს უწოდებს. უილიამ მალმსბერელი და მეთიუ პარიზელი სესილიას უილიამისა და მატილდას უფროს ქალიშვილს უწოდებდნენ.

პრინცესას ძმებს შორის იყვნენ ინგლისის მომავალი მეფეები უილიამ II და ჰენრი I, მაგრამ მთელი თავისი ცხოვრების განმავლობაში სესილია აშკარად ყველაზე ახლოს იყო ძმასთან რობერტთან, რომელიც მუდმივად სტუმრობდა თავის დას სააბატოში და ასევე მდიდრული ძღვენი გადასცა მის მონასტერს. 1075 წელს პრინცესა აკურთხეს მონაზვნად და შემდგომში 1112 წლიდან ამ მონასტრის წინამძღვრად დანიშნეს. იმდროინდელი გვაროვანი ქალისთვის ასეთი პოზიცია იშვიათი არ იყო. გარდა ამისა, სამეფო წყვილს იმდენი შვილი ჰყავდა, რომ ერთ-ერთი ქალიშვილი გათავისუფლდა საქორწინო გეგმებისაგან და თავად დედოფალმა მატილდამ მოისურვა, რომ მის მიერ დაარსებულ მონასტერში ყოფილიყო მისი ერთგული ადამიანი. ორდერიკ ვიტალიუსი წერს, რომ სესილიამ შეცვალა თავისი და მატილდა, რომელიც გარდაიცვალა 1113 წლის 6 ივლისს.

სესილია ნორმანდიელი გარდაიცვალა 1126 წლის 30 ივლისს. ის კანის სამების მონასტერში დაკრძალეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ნორმანდების დინასტია
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1126
ლაზარევის სადგური

**ლაზარევის სადგური** () — სსრკ-ის ანდარქტიდული სამეცნიერო-კვლევითი სადგური, რომელიც მოქმედებდა აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, ლაზარევის შელფური მყინვარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში 1959 წლის 10 მარტიდან 1961 წლის 26 თებერვლამდე. 

ატარებდნენ მეტეოროლოგიურ, გლაციოლოგიურ, გეომორფოლოგიურ, ოკეანოლოგიურ, აეროლოგიურ და აქტინომეტრიულ კვლევებს, ამას გარდა, სწავლობდნენ დედამიწის მაგნეტიზმსა და პოლარულ ციალს. სადგური დედოფალ მოდის მიწის სამარშრუტო (საავიაციო და მიწისზედა) გეოლოგიური და გეოგრაფიული კვლევების და აგრეთვე ამ რაიონში აეროფოტოგადაღებითი სამუშაოების ბაზას წარმოადგენდა. 1961 წლის 18 თებერვლიდან სამეცნიერო დაკვირვებები გაგრძელდა სადგურ ნოვოლაზარევსკაიაზე, რომელიც განლაგებულია ლაზარევის სადგურიდან სამხრეთით 18 კმ-ში. დაიკეტა საბჭოთა ანტარქტიდული ექსპედიციის დასრულებისთანავე. 

ფუნქციონირების ერთ-ერთ მთავარ სირთულეს ქარბუქი წარმოადგენდა, რომლის გამო მოკლე დროის განმავლობაში პატარა ნაგებობები თოვლით იფარებოდა. სხვა პრობლემას ქმნიდა შელფური მყინვარის შესაძლო დაშლის ალბათობა. სახელი ეწოდა ადმირალ მიხეილ ლაზარევის პატივსაცემად.

## სქოლიო
თამაზ სეფერთელაძე

**თამაზ სეფერთელაძე** (დ. 9 აგვისტო, 1948, თბილისი — გ. 2 მარტი, 2023, იქვე) — ქართველი ინჟინერი, მომღერალი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1988). ღირსების ორდენის კავალერი.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიზაციისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი 1966 წელს; ჰიდროტექნიკისა და სანტექნიკის ფაკულტეტი და მიენიჭა ინჟინერ-მშენებლის კვალიფიკაცია 1972 წელს.

1972-1974 წლებში მუშაობდა ქ. თბილისის კომუნალური სამსახურების გაერთიანების თბომეურნეობის სამმართველოს საიზოლაციო სამსახურის უფროსად. 1976-1978 წლებში — საქართველოს პროფესიული კავშირების კაპიტალური მშენებლობის სამმართველოს მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორის მოადგილედ. 1978-1984 წლებში იყო მცხეთა-მთიანეთის მხარის საშენ მასალათა გაერთიანების დირექტორი, 1984-1991 წლებში — რესპუბლიკური გაერთიანება „საქრეკლამის“ გენერალური დირექტორი. 1991 წელს დაინიშნა საქართველოს კულტურის მინისტრის მოადგილედ. 1994-1996 წლებში იყო საქართველოს საზღვარგარეთთან კულტურული ურთიერთობების საზოგადოების თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, 1996-2006 წლებში — თბილისის საერთაშორისო აეროპორტის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე. 2011 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის რექტორის მრჩევლად. პროფესიულ საქმიანობასთან ერთად აქტიურად მოღვაწეობდა ესტრადაზე. ჯერ კიდევ ინსტიტუტში სწავლის პერიოდში მალხაზ თავართქილაძესთან და დავით აბესაძესთან ერთად ჩამოაყალიბა ვოკალური ანსამბლი „ცისფერი ტრიო“. ანსამბლმა 1973 წლიდან დაიწყო გამოსვლა, როგორც საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის პროფესიონალურმა კოლექტივმა. 

## ჯილდოები და აღიარება
* 1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1988 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 2002 — ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. წიგნი 2. თბილისი, 2021, გვ. 230

## რესურსები ინტერნეტში
* 60 კითხვა - თამაზ სეფერთელაძე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ვირტუალური ოფისი

**ვირტუალური ოფისი** ― მოქნილი სამუშაო სივრცის ინდუსტრიის ნაწილი, რომელიც ბიზნესს სერვისებით, სივრცით ან/და ტექნოლოგიებით უზრუნველყოფს საკუთრების კაპიტალური დანახარჯების ან ტრადიციული ოფისის ქონის გარეშე.

ვირტუალურ ოფისს შეიძლება იყენებდნენ მეწარმეები, ფრილანსერები და მცირე ბიზნესები, რომელთაც არ სჭირდებათ ან არ შეუძლიათ ტრადიციული საოფისე სივრცის დაქირავება/შეძენა. ვირტუალურ ოფისს იყენებენ დიდი კომპანიებიც, რომელთაც კონკრეტულ ადგილას სურთ დამკვიდრება გრძელვადიანი იჯარის აღების გარეშე. 

ვირტუალური ოფისების სერვიცები 1960-იანი წლებიდან ამოქმედდა, როგორც მომსახურე ოფისები, რომლებიც დიდი რაოდენობით პერსონალს, ფიზიკურ სივრცესა, ციფრულ სივრცესა და საკომუნიკაციო სერვისებს აერთიანებდა. 

2021 წელს არაერTმა კომპანიამ ვირტუალურ შეხვედრებთან დაკავშირებული გამოწვევების მოგვარება დაიწყო, რასაც ვირტუალური საოფისე კომპიუტერული უზრუნველყოფის შექმნა მოჰყვა. კომპანიების მიერ ვირტუალური ოფისის ქონა ბიზნეს მომსახურებების სტანდარტულ ნაკრებს აღარ შეესაბამება. ვირტუალური ოფისები იმ ვირტუალურ სივრცეს აღნიშნავს, სადაც თანამშრომლებს თავშეყრა და ბიზნესთან დაკავშირებული მოქმედებების შესრულება შეუძლიათ. მაგალითად: კომპანიები, როგორებიცაა Kumospace და Pluto, ნამდვილი კომპანიების შესაბამის ვირტუალურ გარემოს ქმნიან.

## სქოლიო
კატეგორია:ბიზნეს ტერმინები
გურამ ფანჯიკიძის ქუჩა

**გურამ ფანჯიკიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (ვეძისი). პეკინის გამზირიდან ბუდაპეშტის ქუჩამდე. ადრე ბუდაპეშტის ქუჩის ნაწილი იყო (I მონაკვეთი). ქუჩის ამ მონაკვეთს გურამ ფანჯიკიძის სახელი 1998 წელს ეწოდა. აქვს 2 შესახვევი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საბურთალოს რაიონის ქუჩები
ჯეინ ფრენსისი

**დეიმ ჯეინ ელიზაბეტ ფრენსისი** (დ. ოქტომბერი, 1956) — ბრიტანეთის ანტარქტიდის კვლევის დირექტორი. იგი ადრე მუშაობდა პალეოკლიმატოლოგიის პროფესორად ლიდზის უნივერსიტეტში, სადაც ასევე იყო გარემოს დაცვის ფაკულტეტის დეკანი. 2002 წელს ის იყო მეოთხე ქალი, რომელმაც მიიღო პოლარული მედალი განსაკუთრებული წვლილისთვის ბრიტანეთის პოლარულ კვლევებში. ის ამჟამად არის ლიდსის უნივერსიტეტის კანცლერი.

## განათლება 
ფრენსისმა მიიღო განათლება კენტერბერის საიმონ ლენგტონის გოგონების გრამატიკის სკოლაში და მიიღო ბაკალავრის ხარისხი გეოლოგიაში და დოქტორის ხარისხი საუთჰემპტონის უნივერსიტეტში.

## კარიერა 
ფრენსისი იყო ბუნებრივი გარემოს კვლევის საბჭოს კვლევის სტუდენტი გეოლოგიასა და ბიოლოგიაში საუთჰემპტონის უნივერსიტეტში 1979 წლიდან 1982 წლამდე.

იგი დააწინაურეს პალეოკლიმატოლოგიის პროფესორად დედამიწისა და გარემოს სკოლაში და იყო ლიდზის უნივერსიტეტის პოლარული მეცნიერების ცენტრის დირექტორი,

ფრენსისის ძირითადი ინტერესები არის პალეოკლიმატოლოგია და პალეობოტანიკა. იგი სპეციალიზებულია წიაღისეული მცენარეების შესწავლაში და მათ გამოყენებაში კლიმატის ინტერპრეტაციისა და წარსული ბიომრავალფეროვნების შესახებ ინფორმაციის მიღებისთვის. მაგალითად, იგი შეისწავლის წარსული კლიმატის ცვლილებას (დათბობისა და გამყინვარების პერიოდების) მცენარეების საშუალებით. მისმა კვლევამ ხაზი გაუსვა „ანტარქტიდის პარადოქსს“, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ანტარქტიდა ამჟამად დიდწილად დაუსახლებელია, მისი უხვი მცენარეული ნამარხი მიუთითებს წარსულის მკვეთრად თბილ კლიმატზე. მან განახორციელა 16-ზე მეტი ექსპედიცია არქტიკასა და ანტარქტიდაში.

ფრენსისის მოღვაწეობა დაახასიათა ლონდონის გეოლოგიურმა საზოგადოებამ მისი კოუკის მედლით დაჯილდოებისას, როგორც „გადამწყვეტი როლის მქონე პოლარული რეგიონებში დედამიწის მეცნიერების ჩამოყალიბებაში და წარმართვაში, მისი ვრცელი სამსახურის მეშვეობით ეროვნული და საერთაშორისო პოლიტიკის კომიტეტების საოცრად ფართო სპექტრში. .“

ფრენსისი გაწევრიანებულია ეროვნულ და საერთაშორისო სამეცნიერო ორგანოებში.

მან მიიღო მეცნიერების საპატიო დოქტორის წოდება ლიდზის უნივერსიტეტიდან 2014 წელს, ასევე გარემოსდაცვითი მეცნიერების საპატიო დოქტორის წოდება პლიმუთის უნივერსიტეტიდან, ამავე წელს. იმავე წელს იგი დასახელდა „მკვლევარად მეცნიერად“ 100 წამყვან ბრიტანელ მეცნიერს შორის სამეცნიერო საბჭოს მიერ. პალეონტოლოგიური საზოგადოების პრეზიდენტის პრემია; ანტარქტიდის სერვისის მედალი აშშ-ს ეროვნული სამეცნიერო ფონდისგან;

2017 წელს ფრენსისი გახდა ლიდზის უნივერსიტეტის მეშვიდე კანცლერი, რომელმაც შეცვალა მელვინ ბრაგი. 2020 წლის დეკემბერში ბრიტანულმა ანტარქტიდულმა კვლევამ ადელაიდის კუნძულზე მწვერვალს ფრენსის პიკი, მისი სახელი უწოდა. იგი აირჩიეს სამეფო საზოგადოების წევრად 2021 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბრიტანეთის ანტარქტიდის კვლევის „ხალხის“ გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:არქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:ანტარქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:ბრიტანელი ქალები
კატეგორია:სამეფო საზოგადოების ქალი წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პორტების სია

სტატიაში მოცემულია **კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პორტებისა და ნავსადგურების სია**. 

## პორტების სია
## სქოლიო
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
დაიდუ ელიზაბეტ ბელი

**დაიდუ ელიზაბეტ ბელი** (; დ. 1761, კუნძული ტრინიდადი – გ. 1804, ლონდონი) — ბრიტანელი ბანოვანი, ადმირალ სერ ჯონ ლინდსისა და აფრიკელი მონა-ქალის მარია ბელის უკანონო შვილი. 

## ბიოგრაფია
დაიდუ ელიზაბეტ ბელი 1761 წელს დაიბადა მონობაში ბრიტანეთის ვესტ-ინდოეთში. ითვლება, რომ ჯონ ლინდსმა ზანგი მონა-ქალი, მარია ბელი კარიბის ზღვაში მათ მიერ დაპყრობილ გემზე იპოვა. ადმირალმა პატარა ბელი დედის გარდაცვალების შემდეგ 1765 წელს ლონდონში წაიყვანა და მისი აღზრდა კენვუდში თავის ბიძა უილიამ მიურეის, მენსფილდის 1-ელ გრაფს და მის ცოლს ელიზაბეტ მიურეის, გრაფინია მენსფილდს მიანდო. ბელს ნათლობის შემდეგ მიანიჭეს სახელი დაიდუ ელიზაბეტ ბელი. ცოლ-ქმარი ბელს მეორე მინდობილ ნათესავ გოგონასთან, ლედი ელიზაბეტ მიურეისთან ერთად ზრდიდნენ, რომლის დედაც გარდაცვლილი იყო. ბელმა იქ 30 წელი გაატარა. თავისი ანდერძით ლორდმა მენსფილდმა მას სოლიდური თანხა დაუტოვა და მემკვიდრედ გამოაცხადა.

## კენვუდის სახლი
გრაფი და გრაფინია ლონდონის მახლობლად, ჰემსტედში, კენვუდ-ჰაუსში ცხოვრობდნენ. მათ თავიანთი შვილები არ ჰყავდათ და მინდობით ზრდიდნენ ლორდის ძმის შვილიშვილებს. ბელს ოჯახურ გარემოში ჩვეულებრივად ოჯახის წევრივით ექცეოდნენ. როცა წამოიზარდა, წერილების წერაში ეხმარებოდა ლორდ მენსფილდს, რომელიც ტექსტს კარნახობდა. ეს მიუთითებს, იმაზე რომ გოგონამ კარგი განათლება მიიღო. 

## ხელოვნებასა და კულტურაში
მინი|მარცხნივ|დაიდუ და ლედი ელიზაბეტ მიურეი
### XVIII საუკუნის პორტრეტი
ლორდის ოჯახმა შეუკვეთა დაიდუს და მისი გარე ბიძაშვილის, ლედი ელიზაბეტ მიურეის პორტრეტი. ადრე სურათის მხატვრობას მიაწერდნენ (რადგან ხელმოწერილი არ არის) იოჰან ზოფანის, მაგრამ BBC-ის ტელეპროგრამის „Fake or Fortune?“-ს კვლევით, ის შოტლანდიის ეროვნული გალერეის მიერ შემოწმდა და დადგინდა, რომ სურათი, რომელიც შესრულებულია ზოფანის სტილში, შოტლანდიელ პორტრეტისტს, დევიდ მარტინს (1737-1797) ეკუთვნის. მასვე უკუთვნის ლორდ მენსფილდის ცნობილი პორტრეტი. სურათი უნიკალურია იმით, რომ XVIII საუკუნის ბრიტანულ სამხატვრო ხელოვნებაში პირველად გამოჩნდა ფერადკანიანი ქალი თეთრკანიანი ქალის გვერდით, როგორც თითქმის თანასწორი. აქ დაიდუ, რომელსაც მოაქვს ეგზოტიკური ხილი და ახურავს ჩალმა სირაქლემის დიდი ფრთით, არის ლედი ელიზაბეტის გვერდით და ოდნავ უკან. სურათი ამჟამინდელი გრაფი მენსფილდის საკუთრებაა და ინახება შოტლანდიაში. 2007 წელს, ბელის შესახებ სხვა სრულყოფილ ინფორმაციასთან ერთად, წარმოდგენილი იყო კენვუდ-ჰაუსში გამოფენაზე, რომელიც მიეძღვნა 1807 წელს მიღებული მონათვაჭრობის აკრძალვის შესახებ კანონის 200 წლისთავს.

### კინემატოგრაფიაში
დაიდუ ელიზაბეტ ბელის შესახებ რეჟისორმა ამა ასანტემ გადაიღო ბიოგრაფიული დრამა ბელი. ფილმში დაიდუს როლი აფრიკული წარმოშობის ინგლისელმა მსახიობმა, გუგუ მბატა-როუმ შეასრულა.

„Fern Meets Dido“ — 2018 წლის მიუზიკლი, რომლის ავტორია ევანდე ბიგრეივი. ისტორია თანამედროვე ფერადკანიან გოგონაზე, რომელიც არ არის დარწმუნებული თავის თავში. კენვუდ-ჰაუსში მოგზაურობის დროს ხდება სასწაული და ის ბრუნდება წარსულში, სადაც დაიდუს ხვდება.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1761
კატეგორია:გარდაცვლილი 1804
კატეგორია:XVIII საუკუნის ინგლისელი ქალები
კატეგორია:XIX საუკუნის ინგლისელი ქალები
კატეგორია:ლონდონში გარდაცვლილები
Donkervoort

**Donkervoort** — ნიდერლანდური სპორტული მანქანების მწარმოებელი კომპანია, რომლის სათაო ოფისი მდებარეობს ლელისტადში. დაარსდა 1978 წელს.

კომპანია ყველაზე მეტად ცნობილია ხელით დამზადებული ულტრა-მსუბუქი მანქანების წარმოებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდების კომპანიები
კატეგორია:ავტომწარმოებელი კომპანიები
ირინე შლოსი

**ირინე შლოსი** — ანტარქტიდის მკვლევარი, რომელიც ცნობილია პლანქტონის ბიოლოგიის შესახებ თავისი ნაშრომით და აქტიური მუშაობით. ის არის არგენტინის ანტარქტიდის ინსტიტუტის მკვლევარი და იყო არგენტინის ეროვნული სამეცნიერო და ტექნიკური კვლევის საბჭოს კორესპონდენტი 2017 წლის ივლისამდე. იგი გახდა დამოუკიდებელი მკვლევარი 2017 წლის აგვისტოდან და ასოცირებული პროფესორი კვებეკის უნივერსიტეტში.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
შლოსი დაიბადა ბუენოს აირესში, არგენტინაში, სადაც მან დაასრულა თავისი პირველი „*Licenciatura*“ (მაგისტრის ხარისხის ექვივალენტი) ბიოლოგიაში ბუენოს აირესის უნივერსიტეტში. 1989 წელს მან გაიარა 6 თვიანი სტიპენდია (ტექნიკური გამოცდილებისთვის სტუდენტების გაცვლის საერთაშორისო ასოციაცია და გერმანიის აკადემიური გაცვლის სამსახური) ალფრედ-ვეგენერის ინსტიტუტში ბრემერჰავენში, გერმანია, მონაწილეობდა საერთაშორისო ევროპულ კვლევაში „*Polarstern*“. შემდეგ მან დაიწყო დოქტორანტურაზე სწავლა 1992 წელს, როგორც კვლევის ეროვნული საბჭოს (CONICET) თანამშრომელმა ბიოლოგიურ ოკეანოგრაფიაში. დოქტორანტურის განმავლობაში იგი სწავლობდა ფიტოპლანქტონის დინამიკას ანტარქტიდის სანაპიროზე. მან მიიღო დოქტორის ხარისხი ბუენოს აირესის უნივერსიტეტში 1997 წელს. 2005-დან 2007 წლამდე ის იყო რიმუსკის საზღვაო მეცნიერებათა ინსტიტუტის პოსტდოქტორანტი, სადაც სწავლობდა ფიტოპლანქტონისა და ფიზიკურ-ბიოლოგიური შეერთების დინამიკას ბოფორტის ზღვაში (კანადის არქტიკა).

## კარიერა და გავლენა 
შლოსი არის არგენტინის ანტარქტიდის ინსტიტუტის (IAA) მკვლევარი და არის არგენტინის კვლევის ეროვნული საბჭოს (CONICET) კორესპონდენტი.

მისი უდიდესი გავლენა იყო პლანქტონის ადაპტაციისა და ეფექტების ურთიერთქმედების კვლევა ოკეანის კლიმატის ცვლილებასთან. მისმა ნაშრომმა მოახდინა ფიზიკურ-ბიოლოგიური ურთიერთქმედების მოდელირება ანტარქტიდის სანაპიროზე დინამიკის დროს, კერძოდ ეს ეხებოდა წონასწორობას დათბობას, მყინვარების ნადნობ წყალსა და ქარისგან გამოწვეულ ფიზიკურ ტურბულენტობას შორის სანაპირო წყლებში. მისმა ნაშრომმა პლანქტონის ჯგუფების როლზე CO2-ის დინამიკაზე მიუთითა, რომ დიატომეებს ძირითადი წვლილი შეაქვთ ატმოსფერული CO2-ის ათვისებაში ზედაპირულ წყლებში, რაც უზრუნველყოფს პირდაპირ კავშირს ბიომრავალფეროვნებასა და კლიმატთან შესაბამის პროცესებს შორის. გარდა ამისა, მისმა ნაშრომმა აჩვენა კავშირი ფართომასშტაბიან ატმოსფერულ მოვლენებსა (მაგალითად, სამხრეთ რგოლის რეჟიმი და ელ ნინოს სამხრეთ რხევა) და ფიტოპლანქტონის ადგილობრივ დინამიკას შორის.

შლოსი თამაშობს ცენტრალურ როლს ანტარქტიდის კვლევებში საერთაშორისო თანამშრომლობის განვითარებაში. თავისი წვლილი შეაქვს ანტარქტიდის გარემოსდაცვითი პორტალის შემდგომ განვითარებაში. ის განსაკუთრებით მონაწილეობს ანტარქტიდის მეცნიერების პოპულარიზაციაში. მონაწილეობა ასევე ანტარქტიდის კვლევის სამეცნიერო საბჭოს მუშაობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ირინე შლოსის ვებ-საიტი
* შლოსი Google Scholar-ზე
* შლოსი Researchgate-ზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ქალი ბიოლოგები
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ბუენოს-აირესში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რისერ-ლარსენის შელფური მყინვარი

**რისერ-ლარსენის შელფური მყინვარი** — შელფური მყინვარი დასავლეთ ანტარქტიდაში, დედოფალ მოდის მიწასთან. გადაჭიმულია ჩრდილოეთით ნორვეგიის კონცხსა და სამხრეთით ლიდანის კუნძულსა და სტენკომბ-უილზის მყინვარს შორის. მყინვარის გარკვეული ნაწილი ჯერ კიდევ უილიამ სპირზ ბრიუსმა შენიშნა 1904 წელს, ერნესტ შეკლტონმა 1915 წელს და იალმარ რისერ-ლარსენმა 1930 წელს. მყინვარის დიდი ნაწილის აეროფოტოსურათები გადაიღო ნორვეგია-ბრიტანეთ-შვედეთის ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ 1951–52 წლებში, რის შედეგადაც მოხდა მისი მოხაზვა. სამხრეთი ნაწილისა და ნაპირის კიდეების დამატებითი მოხაზვა შესრულდა აეროფოტოსურათების ხარჯზე აშშ-ის საზღვაო ძალების „ღრმა გაყინვის“ ოპერაციის დროს 1967–69 წლებში. სახელი ეწოდა ნორვეგიელი კაპიტნის იალმარ რისერ-ლარსენის პატივსაცემად, რომელმაც ეს ტერიტორია გამოიკვლია 1920-იანი წლების ბოლოსა და 1930-იანი წლების დასაწყისში.

რისერ-ლარსენის შელფური მყინვარის ჩრდილოეთ ნაწილში, ნაპირის ყინულზე, 4.77 კმ² ფართობზე მნიშვნელოვანი ორნითოლოგიური არეალია, სადაც 2009 წელს სატელიტური სურათებით დადგინდა საიმპერატორო პინგვინების მრავალრიცხოვანი კოლონია. 

## სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
ფერი თოფჩუბაშოვა

**ფერი თოფჩუბაშოვა** (; დ. 1873, რუსეთის იმპერია - გ. 1947, საფრანგეთი, პარიზი) — აზერბაიჯანის პირველი ლედი, აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსის ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
ფარიხანუმ თოფჩუბაშოვას მამა ჰასან ბეი ზარდაბი ბაქოში ორი წელი უმუშევარი იყო. ის 1880 წელს ოჯახთან ერთად ზარდაბში გადავიდა საცხოვრებლად. ამ დროს მისი უფროსი ქალიშვილი ფერი 7 წლის იყო. მიუხედავად იმისა, რომ ოჯახის ფინანსური მდგომარეობა მძიმე იყო, ჰასან ბეის სურდა, რომ მის ქალიშვილს განათლება მიეღო. ვინაიდან აზერბაიჯანში გოგონათა სკოლა იმ დროისთვის არ იყო, ჰასანს თავისი ქალიშვილი ტიფლისში მიჰყავს. ფერიხანუმი გოგონათა რუსულ გიმნაზიაში იწყებს სწავლას, სადაც დედამისი ჰანიფა მალიქოვაც სწავლობდა.
[მინი|ფერი თოფჩუბაშოვა თავის მშობლებთან [ჰასან ბეი ზარდაბი|ჰასან ბეი ზარდაბისთან და ჰანიფა მალიქოვასთან ერთად]]
ჰასან ბეი, რომელსაც კავშირი ჰქონდა ტიფლისურ პრესასთან და ინტელიგენციასთან, ხშირად მოდიოდა გიმნაზიაში. იფი დაინტერესებული იყო ქალიშვილის სწავლით. მცირე ხანში ფერიმ თავისი განათლებითა და მაღალი მანერებით მოიპოვა მასწავლებლების პატივისცემა. ამრიგად, ფარიხანუმი გახდა პირველი აზერბაიჯანელი გოგონა, რომელიც სწავლობდა ტიფლისის გოგონათა რუსულ გიმნაზიაში.

ალიმარდან ბეი ჰასან ბეისა და ჰანიფა ხანუმის თანხმობის შემდეგ დაქორწინდა ფერიზე.

1893 წლის 31 დეკემბერს ტიფლისში ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვმა ფერიხანუმი ცოლად შეირთო. მიუხედავად იმისა, რომ ქალბატონის მამა, ჰასან ბეი ზარდაბი, ძალიან პროგრესულად მოაზროვნე ინტელექტუალი იყო, მან თოფჩუბაშოვს 10 000 მანეთი მოსთხოვა თავის ქალიშვილში. ვინაიდან თოფჩუბაშოვს ამდენი ფული არ ჰქონდა, მან და ფერიმ გადაწყვიტეს, რომ არ მოეწყოთ საქორწილო ცერემონია და დაზოგილი თანხა ჰასან ბეისთვის გადაეცათ. თავის ერთ-ერთ წერილში ფერი თოფჩუბაშოვა დედამისს ჰანიფა მალიქოვას წერდა, რომ 31 დეკემბერს ის დაქორწინდა და გადავიდა ალიმარდან ბეის სახლში.

ფერიმ სწავლა ქმრისა და მშობლების მხარდაჭერით გააგრძელა გიმნაზიის დამთავრების შემდეგაც. სწავლობდა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა. მუშაობდა სასამართლოში თანაშემწედ, რაიონული სასამართლოს მდივნად, ადვოკატად და სხვა თანამდებობებზე ტიფლისსა და ბაქოში.

ფერი თოფჩუბაშოვას 5 შვილი ჰყავდა. მათგან ოთხი - ალაკბერ ბეი და ანვარ ბეი თოფჩუბაშოვი, ქალიშვილები სარა ხანუმ სულთანოღლუ, სევერ ხანუმ თოფჩუბაშოვა დედასთან ერთად მონაწილეობდნენ ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის დაკრძალვის ცერემონიაში. ქალბატონი ფერი ემიგრაციაში წავიდა საფრანგეთში და იქ გარდაიცვალა 1947 წელს. დაკრძალეს პარიზის მახლობლად მდებარე სენ-კლუს სასაფლაოზე, მისი ერთგული მეუღლის ალიმარდან ბეი თოფჩუბაშოვის გვერდით.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
შაფიგა ეფენდიზადე

**შაფიგა ეფენდიზადე** (; დ. 1882, აწყური, ახალციხის რაიონი - 1959, ბაქო) — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი განმანათლებელი ქალი, პედაგოგი, მწერალი, პუბლიცისტი.

## ბიოგრაფია 
შაფიგა ეფენდიზადე აზერბაიჯანის ერთ-ერთი პირველი განმანათლებელი ქალი, მასწავლებელი, პუბლიცისტი და მწერალი იყო. დაიბადა 1882 წელს ახალციხის რაიონის სოფელ აწყურში ცნობილი განმანათლებლის მამედემინ შეიხზადეს ოჯახში. ამიერკავკასიის მუსლიმთა სულიერი განყოფილებისა და III ალექსანდროვსკის ვაჟთა გიმნაზიის მიერ გაცემულ დოკუმენტებში შაფიგას სახელი დარეგისტრირებული იყო, როგორც „ასმა სოლტანი“.

უმცროს დასთან საიდასთან ერთად შაფიგა ეფენდიზადემ პირველი განათლება მამისგან მიიღო. მოგვიანებით მათი ოჯახი ნუხაში გადავიდა საცხოვრებლად და როდესაც შაფიგა 14 წლის იყო, ის ასწავლიდა გოგონების სკოლაში, რომელიც მამამისმა გახსნა. 1901 წელს, როგორც ნამდვილმა მასწავლებელმა, ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევის მიერ დაარსებულ ალექსანდრიის რუსულ-მუსულმანურ გოგონათა სკოლაში დაიწყო აზერბაიჯანული ენის სწავლება.

ჟურნალი „აღმოსავლეთის ქალი“ მის შესახებ ასე წერდა: „შაფიგა ხანუმი იყო პირველი აზერბაიჯანული ენის მასწავლებელი ამიერკავკასიაში, ასევე პირველი აზერბაიჯანელი ჟურნალისტი და მწერალი ქალი“ (1924, #1). 1923 წლიდან, როდესაც ჟურნალმა დაიწყო გამოცემა იყო ჟურნალის პასუხისმგებელი მდივანი და მხატვრული ლიტერატურის განყოფილების გამგე. შაფიგა ეფენდიზადე ასევე აირჩიეს აზერბაიჯანის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრად 1923 წელს.

შაფიქა ეფენდიზადე მონაწილეობდა სხვადასხვა კონგრესებში - 1906 წელს აზერბაიჯანელ მასწავლებელთა პირველ კონგრესში, 1917 წელს ბაქოში ამიერკავკასიის მუსლიმთა კონგრესში, ყაზანის სრულიად რუსეთის მუსლიმ ქალთა კონგრესში და მოსკოვში რუს მუსულმან ქალთა კონგრესში.

შაფიგა ეფენდიზადე მჭიდროდ მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებასა და მის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. ეს სიახლე იყო აზერბაიჯანელი ქალისთვის. 1917 წლის 3 ოქტომბერს შამახში გამართულ მუნიციპალურ არჩევნებში ეროვნული კომიტეტის თხოვნით იგი დამკვირვებლად გაგზავნეს. შაფიგა ხანუმის მიერ გაზეთ „აჩიგ სოზში“ გამოქვეყნებულ სტატიაში სათაურით „ქალთა არჩევნები შამახიში“ ახსნილი იყო იმ არჩევნებში ქალთა მონაწილეობის ორგანიზების პრობლემები.

შაფიგა ეფენდიზადე გარდაიცვალა ბაქოში 1959 წელს. მის სახელს ატარებს ბაქოს იასამალის რაიონის მე-13 სკოლა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* **Keçmişlə gələcəyin vəhdəti  -** "ŞƏFİQƏ ƏFƏNDİZADƏ. SEÇİLMİŞ ƏSƏRLƏRİ" KİTABI HAQDA QEYDLƏR
* Maarifçi qadınlarımız: Şəfiqə Əfəndizadə

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პედაგოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ალი ბაირამოვის ქალთა კლუბი

[მინი|ალი ბაირამოვის ქალთა კლუბის შენობა. 1920-იანი წლები. [მურთუზა მუხთაროვი|მურთუზა მუხთაროვის აშენებული სასახლე. დღევანდელი "ბედნიერების სასახლე"]]
**ალი ბაირამოვის კლუბი** პირველი ქალთა კლუბი იყო ბაქოში, რომელიც ქალებს კულტურულ და რეკრეაციულ აქტივობებთან ერთად სხვადასხვა პროფესიულ უნარებში კურსები შესთავაზა. კლუბის მთავარი აქცენტი იყო გაკეთებული წიგნიერებაზე.

## ისტორია 
ალი ბაირამოვის სახელობის ქალთა კლუბი, რომელიც მოქმედებდა ბაქოსა და მიმდებარე რაიონებში, გაიხსნა 1920 წელს განათლების სახალხო კომისარიატის ხელმძღვანელობით. კლუბი თავდაპირველად ჯეირან ბაირამოვამ დააარსა, როგორც წიგნიერებისა და სამკერვალო წრე აზერბაიჯანელი ქალების განათლებისთვის. კლუბს მისი ცოლისძმის, ალი ბაირამოვის სახელი ეწოდა, რომელზეც დის გარდაცვალების შემდეგ იქორწინა. ბაირამოვმა ხელი შეუწყო ცოლის საგანმანათლებლო მისწრაფებებს, რაზეც მისი მშობლები წინააღმდეგნი იყვნენ. ალი ბაირამოვმა, აზერბაიჯანელმა ბოლშევიკმა, ასევე მოუწოდა მეუღლეს აქტიური ყოფილიყო ქალთა კომუნისტურ მოძრაობაში. 

ჯეირან ბაირამოვამ პირველად კლუბში გაწევრიანება შესთავაზა სკოლის მეგობრებს ქმრის გარდაცვალების შემდეგ, 1920 წლის მარტში.
მინი|ალი ბაირამოვის ქალთა კლუბის წევრები
კლუბი იყო სასწავლო ცენტრი ქალებისთვის, რომლებიც აპირებდნენ რეგიონული კლუბების მოწყობას, წერა-კითხვის კურსების გახსნას დედაქალაქის გარეთ. კლუბში მოზიდული ქალების პირველი ჯგუფი სწრაფად ჩაირიცხა წიგნიერების კლასებში. რამდენიმე თვის შემდეგ მსმენელებს გამოცდის ჩაბარება მოუწიათ. მათ, ვისაც შეეძლოთ თავიანთი წიგნიერების დამტკიცება, სთავაზობდნენ სამუშაოს პროვინციულ კლუბებში ადგილობრივი ქალების განათლების, პოლიტიზებისა და განათლების მიღებაში დასახმარებლად. 1930-იანი წლების დასაწყისისთვის 103 ასეთი კლუბი იყო.

კლუბმა მიიღო ადრეული ბოლშევიკური რეჟიმის მხარდაჭერა. 1922 წელს ხელისუფლებამ კლუბს ნება დართო დაეკავებინა მუხტაროვების ოჯახის ყოფილი სახლი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Muslim Ladies’ Club
* The “Äli bayramov” club, the journal *Shärg Gadinï* and the socialization of Azeri women: 1920–30

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ფემინიზმი აზერბაიჯანში