open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქვაფჩარა

**ქვაფჩარა** *(**ქვაბჩარა**)* — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ჩხალთის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ზემო ხეობაში, მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 63 კილომეტრით. ჩხალთიდან 5 კილომეტრით. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა გულრიფშის რაიონში, აჟარის სასოფლო საბჭოში. განვითარებული იყო მეცხოველეობა. 2006 წლიდან შედის აჟარის მუნიციპალიტეტში.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 31 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო წყარო

**ქვემო წყარო** (1948 წლამდე *ქვემო ლემსა* ) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ქვემო დინების ხეობაში, სოხუმის სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 380 მ-ზე, გულრიფშიდან 22 კმ-ში, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 25 კმ-ში. 

სოფელი ისტორიული წებელდის ნაწილია. XIX საუკუნეში ამ მიდამოებში იყო დასახლება ჯიმაშთა. 1870-იან წლებში წებელდელი აფხაზეთის გადასახლების (მუჰაჯირობის) შემდეგ აქ მამულებს ფლობდა გერმანელი რეინჰარდი, რის გამოც წებელდაში ჩასახლებული სომხები ამ ტერიტორიას „ლემსას“ (რუს. „ნემცი“-დან) უწოდებდნენ. 1920-1940-იან წლებში არსებობდა ზემო ლემსა, ქვემო ლემსა და შუა ლემსა. 1948 წელს ზემო ლემსა და შუა ლემსა გაერთიანდა და ეწოდა ზემო წყარო, ქვემო ლემსას — ქვემო წყარო. 1996 წელს აფხაზეთის სეპარატისტულმა ხელისუფლებამ ზემო წყაროს დაარქვა ადგილხუა (აფხ. Адгьылхәа), ხოლო ქვემო წყაროს — ჯმაშთა (Джмашта). 1989 წლის აღწერით ქვემო წყაროში იყო 99 მცხოვრები, ძირითადად სომხები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ღურზული

**ღურზული** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (მერხეულის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთში, მდინარე მაჭარის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 400 მ, გულრიფშიდან 6 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყადა

**ყადა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ამტყელის თემი), მდინარე აზანთის (კოდორის სისტემა) ხეობაში. ზღვის დონიდან 400 მ, გულრიფშიდან 42 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო აფიანჩა

**ქვემო აფიანჩა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი), წებელდის ქვაბულში, აფიანჩის მთის ძირას. ზღვის დონიდან 320 მ, გულრიფშიდან 26 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 29 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დიდი დიქტატორი

***დიდი დიქტატორი*** ()  — ამერიკული მხატვრული ფილმი, რომელიც წარმოადგენს სატირას ადოლფ ჰიტლერსა და გერმანელ ნაციონალ-სოციალისტებზე. ფილმი 1940 წლის ოქტომბერში გამოჩნდა ამერიკის ეკრანებზე. 

ფილმის სცენარის ავტორი, რეჟისორი, პროდიუსერი, კომპოზიტორი და ერთ-ერთი მთავარი როლის შემსრულებელია ჩარლი ჩაპლინი. 

ჩარლი ჩაპლინი მუნჯი ფილმების გადაღებას ხმოვანი ფილმების ახალ ერაშიც აგრძელებდა, თუმცა მან ამ ფილმში მისივე შემუშავებული ტრადიცია დაარღვია, გამოიყენა-რა ხმოვანი დიალოგები. 

„დიდი დიქტატორი“ იქცა კომერციულად ყველაზე მომგებიან ფილმად ჩარლი ჩაპლინისათვის. 

ფილმი ნაციზმისა და ადოლფ ჰიტლერის დაცინვის პირველ მცდელობას წარმოადგენს ასევე კინოხელოვნების ისტორიაში.

## შიდაკრიტიკა ამერიკაში 
ჩარლი ჩაპლინის ამ კინო-ნაწარმოებმა თავისი წვლილი შეიტანა შიდაამერიკული დებატების გაჩაღებაში ამერიკის შეერთებული შტატების მეორე მსოფლიო ომში ჩართვასთან დაკავშირებით. 

„ნიუ იორკ თაიმზმა“ ფილმი დაახასიათა როგორც „ყველაზე მნიშვნელოვანი ფილმი, რაც კი შექმნილა“, ხოლო ამერიკის ყველაზე გავლენიანი ჟურნალისტის უილიამ რანდოლფ ჰირსტის (William Randolph Hearst) საგაზეთო ფურცლებზე ჩარლი ჩაპლინს საომარი განწყობილებების გაღვივებაში დასდეს ბრალი.
 
ჩიკაგოში გერმანული წარმოშობის ემიგრანტების დიდი რიცხვის გამო ვერ გაბედეს ეჩვენებინათ ფილმ „დიდი დიქტატორის“ პრემიერა. 

### ჩარლი ჩაპლინის ბოდიში 
ფილმში ყველაზე ნეგატიურად აღქმად კადრებად მიჩნეულია საკონცენტრაციო ბანაკის ტყვეთა სვლის სცენა, რომელიც უმეტეს კრიტიკოსთა აზრით წარმოადგენს გადაჭარბებულად და სასაცილოდ, შესაბამისად შემამსუბუქებლად - „მარელატივირებლად“, დახატულს. 

მოგვიანებით, როცა მთელი სიცხადით გაირკვა საკონცენტრაციო ბანაკებში ნაცისტთა მიერ ტყვეთა მიმართ არაადამიანური სისატიკით მოპყრობის შესახებ, ჩაპლინმა ბოდიში მოიხადა ამ ფილმის გამო და თავის წიგნად გამოსულ ავტობიოგრაფიაში შემდეგი დაწერა:

ჩარლი ჩაპლინის ეს სიტყვები დღემდე წარმოადგენს ერთ-ერთ ყველაზე ხშირად ციტირებად გამონათქვამს პოლიტიკური სატირისა და კომედიის საზღვრების შესახებ დისკურსში.  

ფილმი ამერიკის შეერთებული შტატების კინოხელოვნების ისტორიაში იქცა ფინანსური თვალსაზრისით ყველაზე წარმატებულ პროექტად.

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
*  ჩარლი ჩაპლინის 'დიდი დიქტატორის' განხილვა  Clown Ministry-სგან

კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:ჩარლი ჩაპლინის ფილმები
კატეგორია:1940 წლის ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:United Artists-ის ფილმები
კატეგორია:ანტიმილიტარისტული ფილმები
კატეგორია:აშშ-ის ფილმების ეროვნული რეესტრის ფილმები
ტატა-საბაია

**ტატა-საბაია** () — სტრატოვულკანი ბოლივიაში, ორუროს დეპარტამენტში. მდებარეობს კოიპასის ტბის ჩრდილოეთ კიდეზე. მის დასავლეთით მდებარეობს ვულკანები – ისლუგა და კაბარაი. ბოლო ამოფრქვევის თარიღი უცნობია, მაგრამ სავარაუდოდ ეს ჰოლოცენის პერიოდში მოხდა. ვულკანი სამი განსხვავაბული ელემენტისაგან შედგება: დაბლა პიროკლასტიკური ძირი, შემდეგ ვულკანური გუმბათები და ბოლოს სტრატოვულკანი.

წარსულში, ვულკანიდან ამოტყორცნილ ნამტვრევებს დაფარული აქვთ მის სამხრეთით დაახლოებით 300 კმ² ტერიტორია. შემდგომმა ამოფრქვევებმა მწვერვალს ფორმა უცვალა და დატოვა ისე, როგორც დღეს არის. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 5430 მეტრია.

ტატა-საბაიაზე პატარა, გოგირდოვანი აქტივობა შეიმჩნეოდა 1995 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა – ტატა-საბაია 

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
ყორასი

**ყორასი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ბაბუშარის თემი), მდინარე პატარა კოდორის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 30 მ, გულრიფშიდან 15 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 2,5 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შაფათკვარა

**შაფათკვარა** *(**შაბათკვარა**)* — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ჩხალთის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 70 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **შაბათკვარა** აფხაზური წარმომავლობისაა და *„შაბათის ღელეს“* ნიშნავს. როგორც ჩანს, შაბათკვარა თავდაპირველად ერქვა ღელეს და შემდეგ სოფელს დაერქვა.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 8 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
შაუმიანოვკა

**შაუმიანოვკა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (დრანდის თემი), მდინარე სკურჩის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 120 მ, გულრიფშიდან 18 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შმათი

**შმათი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ვლადიმიროვკის თემი), მდინარე პატარა კოდორის ზემოთში. ზღვის დონიდან 100 მ, გულრიფშიდან 24 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შუამთა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**შუამთა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ამტყელის თემი), მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 520 მ, გულრიფშიდან 30 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩერნიგოვკა (განახლების თემი)

**ჩერნიგოვკა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (განახლების თემი), მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 300 მ, გულრიფშიდან 25 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 16 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩერნიგოვკა (მერხეულის თემი)

**ჩერნიგოვკა** (ყოფილი *ვაშლოვანი*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (მერხეულის თემი), მდინარე პატარა მაჭარის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 200 მ, გულრიფშიდან 11 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
წებელდა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**წებელდა** (ყოფილი *წაბალი*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, წებელდის ქვაბულში, სოხუმის სამხედრო გზაზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აბლუხვარა, აგიში, აზანთა, არასარა, აჭანდარა, გერგემიში, ველი, ზემო წყარო, კელასური, კირნათი, მარანი, მეტელევკა, მზისეული, მრამბა, ოქტომბერი, ქვემო აფიანჩა, ქვემო წყარო, წიფლოვანი). ზღვის დონიდან 450 მ, გულრიფშიდან 23 კმ. 1948 წელს სოფელს შეუერთდა სოფლები ბაზარ-ხაჩტური და მეგრელოვკა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საირეკაბური

**საირეკაბური** — ვულკანური მთების ჯაჭვი ბოლივია–ჩილეს საზღვარზე. მოიცავს 10 მწვერვალს, რომელთაგან უმაღლესი, სერო–საირეკაბური ზღვის დონიდან 5971 მეტრზე მდებარეობს. მათ შორისაა ასევე სტრატოვულკანები: კურიკინკა (5722 მ), ესკალანტე (5819 მ), სერო–კოლორადო (5728 მ). კომპლექსის ტერიტორიაზე მრავლადაა მიტოვებული გოგირდის მაღარო.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია
* ჩილეს ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Global volcanism program 
* კომპლექსის ხედეები 

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
ხუმუშქური (ვლადიმიროვკის თემი)

**ხუმუშქური** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ვლადიმიროვკის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 180 მ, გულრიფშიდან 21 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხუტია

**ხუტია** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (გენწვიში-ხუტიის თემი).  მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 88 კილომეტრით. 1930 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **ხუტია** XIX საუკუნის 40-იანი წლებიდან ფიქსირდება რუკებზე. მისი წარმომავლობა ქართულია და სვანური სიტყვიდან „ლიხუეტ“ მომდინარეობს, რაც „ამოწყვეტას“ ნიშნავს. ტოპონიმი მიანიშნებს შუა საუკუნეებში ადგილობრივი ქართული მოსახლეობის ამოწყვეტაზე. „ხუტია“ ჰქვია ასევე მთებს (დიდი და მცირე) აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, ასევე მყინვარს აფხაზეთის კავკასიონზე.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 101 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩხალთა (აჟარის მუნიციპალიტეტი)

**ჩხალთა** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: მარჯვენა პტიში, მარცხენა პტიში, ქვაფჩარა, ქვემო ზიმა, ზემო ზიმა, აძგარა, ბუძუგური, ბუჩუყური, შაფათკვარა).  მდებარეობს მდინარეების ჩხალთისა და კოდორის შესართავთან, მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 710 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 73 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 140 ადამიანი.

## ისტორია
მდ. ჩხალთის მარჯვენა ნაპირზე აღმართულია ციხე, რომელსაც აგათია სქოლასტიკოსი (VI ს.) იხსენებს მისიმიელებსა და ბიზანტიელებს შორის 555 წელს გამართული ბრძოლის აღწერისას *ძახარის* სახელწოდებით. აგათიას ცნობით, *ძახარი* არის ციხე მისიმიელთა ქვეყანაში. მეტსახელად ეძახიან რკინას მისი სიმტკიცის გამო. მიჩნეულია, რომ „ძახარი“ არის „ჩახარის“ () ბერძნული ფორმაა. XIX საუკუნის 30-იან წლებიდან კვლავ ფიქსირდება წყაროებში (ა. ნორდმანი).  საბჭოთა პერიოდში შედიოდა გულრიფშის რაიონის შემადგენლობაში. კერძოდ, აჟარის თემში. აფხაზეთის ომის შემდეგ ჩხალთაში შენარჩუნებული იყო საქართველოს იურისდიქცია. 2006 წლიდან შევიდა აჟარის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხიზარუხა

**ხიზარუხა** (ყოფილი *ნეძონა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ლათის თემი), მდინარე კოდორის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 235 მ, გულრიფშიდან 47 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1948 წელს ეწოდა ნეძონა. იგი ქართული (მეგრული) წარმოშობის სიტყვაა და „ნიგვზიანს“ ნიშნავს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯამპალი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**ჯამპალი** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ამტყელის თემი), აფხაზეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჯამპალის (ამტყელის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 500 მ, გულრიფშიდან 30 კმ. სოფელი შეიქმნა 1948 წელს სოფლების ჩინის, ჩალის და ბალის გაერთიანებით და შევიდა ხევის სასოფლო საბჭოში. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხორხე კორდოვა

**ხორხე კორდოვა** (, 23 აპრილი, 1822, ლა-პასი, ბოლივია — 23 ოქტომბერი, 1861, ლა-პასი, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1855-1857 წწ. თანამდებობა დაიკავა 1855 წლის 15 აგვისტოს. დატოვა – 1857 წლის 9 სექტემბერს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
*http://www.bolivia.gov.bo/ 

## წყაროები 
*Historia de Bolivia (4º edición),editorial Gisbert.

კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:გარდაცვლილი 1861
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:XIX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
ჯემილა

**ჯემილა** () – ძველი რომაული ქალაქის ნანგრევები  ალჟირის ჩრდილოეთ ნაწილში, სეტიფის პროვინციაში. სავარაუდო ქალაქი დაარსდა 96-98 წლებში, იმპერატორ ნერვას მმართველობის პერიოდში.   1982 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

ამჟამად შემორჩენილია ფორუმი, ტაძარი, ქრისტიანული ბაზილიკა, იმპერატორ კარაკალას ტრიუმფალური თაღი და სახლი. ქალაქში არსებულა თერმული აბანოები, თეატრი და კაპიტოლიუმი. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯემილა იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ალჟირში
ხეცქვარა

**ხეცქვარა** *(**ხეცკვარა**)* — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ხეცკვარის (კოდორის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 87 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **ხეცკვარა** აფხაზური წარმომავლობისაა. მისი ამოსავალია *„ახაცა“* *()* და *„რცხილის ღელეს“* ნიშნავს. როგორც ჩანს, ხეცკვარა თავდაპირველად ერქვა ღელეს და შემდეგ სოფელს დაერქვა.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 9 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხოსე მარია აჩა

**ხოსე მარია აჩა** ( დ. 8 ივლისი, 1810, კოჩაბამბა, ბოლივია — გ. 29 იანვარი, 1868, კოჩაბამბა, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1861-1864 წწ. თანამდებობა დაიკავა 1861 წლის 4 მაისს. დატოვა — 1864 წლის 28 დეკემბერს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* Biografía en Biografías y Vidas
* Biografía en la página de la presidencia boliviana 

კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 8 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1810
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1868
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ყალა-ბენი-ჰამადი

**ყალა-ბენი-ჰამადი** () – ძველი ქალაქი ალჟირის ჩრდილოეთ ნაწილში, მსილას პროვინციაში. დააარსეს 1007 წელს, როგორც ციხესიმაგრე. 1090 წლამდე ჰამადიდების დედაქალაქია, 1152 წელს დაანგრია ალმოჰადების დინასტიის წარმომადგენელმა აბდ-ალ-მუმინმა, აქედან მოყოლებული იგი ნანგრევებია. 1980 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
*ყალა-ბენი-ჰამადი იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ალჟირში
ჯას ნაკრძალი

**ჯას ნაკრძალი** (, ) — ნაკრძალი კამერუნში. დაარსდა 1950 წელს. ნაკრძალის უდიდესი ნაწილი მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ რეგიონში, ხოლო მცირე ნაწილი მოქცეულია სამხრეთისა და ცენტრალურ რეგიონებში. 1987 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

ნაკრძალი ეკვატორული ტყის საკმაოდ მსხვილი მასივია. აქ წარმოდგენილია მცენარეთა 1500 სახეობა, ძუძუმწოვრების 107 და ფრინველების 320 სახეობა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯას ნაკრძალი იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კამერუნში
კატეგორია:კამერუნის ნაკრძალები
მარიანო მელგარეხო

**მარიანო მელგარეხო** (, დ. 13 აპრილი, 1820, კოჩაბამბა, ბოლივია — გ. 23 ნოემბერი, 1871, ლიმა, პერუ) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1864–1871  წლებში თანამდებობა დაიკავა 1864 წლის 28 დეკემბერს. დატოვა — 1871 წლის 15 იანვარს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის პრეზიდენტი

## წყაროები
*Klein, Herbert. The American Finances of the Spanish Empire: Royal Income and Expenditures in Colonial Mexico, Peru and Bolivia, 1680-1809. (1998). Albuquerque: University of New Mexico Press, pp.136.

კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1820
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1871
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
კატეგორია:XIX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
უტურუნკუ

**უტურუნკუ** (, ) — სამხრეთ-დასავლეთ ბოლივიის უმაღლესი მწვერვალი, ნახევრად მიძინებული სტრატოვულკანი. მისი სიმაღლე ზღვის დონიდან 6008 მეტრია. კარგადაა შემონახული ლავის ნაკადები, რაც ამტკიცებს, რომ ბოლო ამოფრქვევები მომხდარა პლეისტოცენის ხანაში. ამჟამად შეიმჩნევა მცირე გოგირდოვანი აქტივობები.

მიუხედავად იმისა, რომ მწვერვალი 6000 მეტრზე მეტი სიამღლისაა, მსოფლიოში ერთ-ერთი უადვილესი დასალაშქრია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა - უტურუნკუ 

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
ხოსე მარია ლინარესი

**ხოსე მარია ლინარესი** (, დ. 10 ივლისი, 1808, პოტოსი, ბოლივია — გ. 23 ოქტომბერი, 1861, ვალპარაისო, ჩილე) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1857-1861 წწ. თანამდებობა დაიკავა 1857 წლის 9 სექტემბერს. დატოვა – 1861 წლის 14 იანვარს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.bolivia.gov.bo/ 

## წყაროები 
* Historia de Bolivia (4º edición),editorial Gisbert.

კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1808
 კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1861
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
საპალერი

**საპალერი** () — სამმწვერვალიანი ჩამქრალი ვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ბოლივიის, ჩილესა და არგენტინის საზღვარზე. მდებარეობს კორდილიერა-ლიპესის მთათა მასივის სამხრეთ კიდეზე. უმაღლსეი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5653 მეტრზე მდებარეობს.

ბოლივიის ნაწილი მოქცეულია პოტოსის დეპარტამენტში, ჩილეს — ანტოფაგასტის რეგიონში, არგენტინის — ხუხუის პროვინციაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია
* ჩილეს ვულკანების სია
* არგენტინის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* საპალერი
* საპალერი

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
კატეგორია:არგენტინის ვულკანები
ამბოჰიმანგა

**ამბოჰიმანგა** — ისტორიული ძეგლი, არქეოლოგიური ნანგრევები მადაგასკარში. მდებარეობს ანტანანარივუს პროვინციაში. 2001 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ამბოჰიმანგა იუნესკოს საიტზე 
* ამბოჰიმანგას სამეფო სასახლის ისტორია  

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მადაგასკარში
ბოლივიის პროვინციები

**ბოლივია ადმინისტრაციულად იყოფა:**
*9 დეპარტამენტად
**112 პროვინციად
***314 მუნიციპალიტეტად
****1374 კანტონად

## ბენის დეპარტამენტი 
## ჩუკისაკის დეპარტამენტი
## კოჩაბამბის დეპარტამენტი
## ლა-პასის დეპარტამენტი 
## ორუროს დეპარტამენტი
## პანდოს დეპარტამენტი
## პოტოსის დეპარტამენტი 
## სანტა-კრუსის დეპარტამენტი 
## ტარიხას დეპარტამენტი 
## რესურსები ინტერნეტში
*Instituto Nacional de Estadística - Bolivia  

კატეგორია:ბოლივიის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:ბოლივიის პროვინციები
ცისფერი ტბა

**ცისფერი ტბა** — კარსტული ტბა საქართველოში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია მდინარე ბზიფის შუა დინების მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 109,5 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 0,0012 კმ², საშუალო სიღრმე 15 მ, მაქსიმალური სიღრმე 23 მ, წყლის მოცულობა 18 000 მ³. ტბის ფსკერზე ამოდის მძლავრი ვოკლუზი. ტბიდან გადის ნაკადი. წყალი სუფთაა და გამჭვირვალე. წყლის ტემპერატურა არ აჭარბებს 14&nbsp;°C-ს. წყლის ფერი ღია ლურჯი ფერისაა. არ იყინება. თევზი არ არის.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ამზარა (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)

**ამზარა** (; ყოფილი *ასქეროვკა* - გადაერქვა 1948 წლის 3 სექტემბერს.) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (შრომის თემი), მდინარე გუმისთის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 490 მ, შავი ზღვიდან 8 კმ, სოხუმიდან 9 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აკაფა

**აკაფა** (, ყოფილი „კონსტანტინოვსკოე“, „ოდიში“) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (კელასურის თემი), მდინარე კელასურის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 200 მ, შავი ზღვიდან 10 კმ, სოხუმიდან 12 კმ.

## ისტორია
1886 წელს აკაფის თემი იხსნება გუმისთის უბანში. 1930 წელს სოფელი აკაპა-კელასურის შედიოდა ეკატერინსკოეს სოფსაბჭოში.

2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აბჟაყვა

**აბჟაყვა** () ― სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბესლეთის მარცხენა ნაპირზე. ბესლეთის თემის ცენტრი (სოფლები: ბესლეთი, ზემო ბირცხა, ქვემო ბირცხა). ზღვის დონიდან 3 მ, შავი ზღვიდან 5,5 კმ, სოხუმიდან 4 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1347 ადამიანი.

## ისტორიული ძეგლები
აბჟაყვა ბესლეთის აფხაზური სახელწოდებაა. სიტყვა ორი ნაწილისაგან შედგება, სახელდობრ „აბჟა“ — რაც აფხაზურად ნახევარს ნიშნავს და „აყვა“ — ქალაქ სოხუმის აფხაზური სახელი. მაშასადამე აბჟაყვა აფხაზურად ნახევარ აყვას ე. ი. ნახევარ სოხუმს ნიშნავს.

აფხაზეთის არც ერთ სოფელში არაა იმდენი ისტორიული ძეგლი, რამდენიც აბჟაყვაში მოიპოვება. ზოგი მთგანი, როგორც მაგალითად XII საუკუნის ძეგლი ე. წ. ვენედიკური ხიდი მდინარე ბესლეთზე წარმოადგენს ხუროთმოძღვრების ნიმუშს.

მთა გვარდას სამხრეთ კალთაზე ყურადღებას იპყრობს თავისი შესანიშნავი აღნაგობით საშუალო ზომის კათედრალური ეკლესია, რომლის ნახევარი XIX საუკუნის 90-იან წლებში დაანგრიეს აბჟაყვის ახალი ეკლესიის ასაშენებლად. XX საუკუნის 40-იან წლებშია ნაპოვნი ტრაპიზონის იმპერიის XV საუკუნის ვერცხლის მონეტები, რომელიც სოხუმის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს გადაეცა. ამ ეკლესიას გარშემო დიდი გალავანი ჰქონდა. მის გვერდით დარჩენილია ერთი საკმაოდ დიდი ზომის ნანგრევი, რომელიც პალატის შთაბეჭდილებას ახდენს. სავარაუდოა რომ ის რამდენიმე სართულისაგან შედგებოდა. არქეოლოგიური გათხრების დროს კედლებთან ჩაკირული ქვევრები ნახეს. პალატის ნანგრევების ჩრდილოეთით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს მრავალოთახიანი შენობის ნანგრევი.

ნაგებობათა თვისების მიხედვით, როგორც ზემოთ ჩამოთვლილი ნანგრევები, ისე დღემდე დაცული ბესლეთის ხიდი, ქართული ასომთავრული წარწერებით, და მის ქვემოთ ამგვარივე თაღიანი ხიდის ნანგრევები და ბოლოს მესამე ხიდის ბურჯები სრულად დანგრეული 1934 და 1936 წლებში მომხდარი წყალდიდობის შედეგად, აგრეთვე ნანგრევები გოგირდის წყაროების აბანოსი, რამდენიმე სააბაზანო განყოფილებით — სავარაუდოდ აშენებულნი უნდა იყვნენ ერთი და იმავე პერიოდში, სახელდობრ X-XII საუკუნეების დამლევამდე.

## ლიტერატურა 
* კ. ბერულავა, „აბჟაყვა“, გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი“, 1938, №92

## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დიდი ზიმბაბვე

**დიდი ზიმბაბვე** — ზიმბაბვეში მდებარე უძველესი სამხრეთ აფრიკული ქალაქის ნანგრევების სახელწოდება. როგორც ვარაუდობენ დიდი ზიმბაბვე შონას (ბანტუს ტომის ხალხი) წინაპრების მთავარი საკულტო ქალაქი უნდა ყოფილიყო. ქალაქი დაარსდა 1100-1400 წლებს შორის პერიოდში. იგი წარმოადგენდა მვენემუტაპას სახელმწიფოს ცენტრს, რომელიც ასევე ცნობილი იყო დიდი ზიმბაბვეს სახელმწიფოს სახელწოდებით. აღნიშნული იმპერია მოიცავდა ტერიტორიას, რომელიც დღეს მოქცეულია ზიმბაბვეს (რომელმაც სახელი მიიღო ამ ქალაქისაგან) და მოზამბიკის ტერიტორიაზე.

1928–1929 წლებში დიდი ზიმბაბვეს ნანგრევები გამოიკვლია ბრიტანელმა არქეოლოგმა გერტრუდა კატონ-ტომპსონმა, რომელმაც დაადასტურა ნაგებობის აფრიკული წარმომავლობა. მანამდე არქეოლოგების გარკვეული ჯგუფი მიიჩნევდა, რომ ადგილობრივ შავკანიან მოსახლეობას არ შეეძლო აღნიშნული ციხესიმაგრის აგება და მის აშენებას მიაწერდნენ ფინიკიელებს ან არაბებს..

1986 წელს შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## გალერეა 

File:Great Zimbabwe Ruins2.jpg| 
File:Great Zimbabwe (Donjon).jpg| 
File:Zimbabwe wall.jpg| 
File:Great-Zimbabwe-3.jpg| 
File:Zimbabwe wooden lintel.jpg| 
File:Great zimbabwe 2.jpg| 

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## ლიტერატურა 
* მსოფლიო ისტორიის ენციკლოპედია, თბ. 2009 წ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Great Zimbabwe site page in JSTOR's African Cultural Heritage Sites and Landscapes database"
* Chapter on Great Zimbabwe from "Ending Stereotypes for America" 
* Great Zimbabwe entry on the UNESCO World Heritage site
* The Story of Africa: Great Zimbabwe &mdash; BBC World Service

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ზიმბაბვეში
მაგმა

[thumb|right|330px|ლავური ნაკადი (მაგმა). [ჰავაი]]
**მაგმა** (ბერძნ. magma – სქელი საცხი) — სილიკატური (ზოგჯერ სულფიდური) შედგენილობის გამდნარი მასა, რომელიც წარმოიქმნება დედამიწის ქერქში ან ზედა მანტიაში. ზოგჯერ საკმაოდ დიდი რაოდენობით შეიცავს ადვილადქროლად კომპონენტებს, გაცივების შედეგად მაგმა წარმოქმნის მაგმურ ქანებს.

მკვლევართა უმრავლესობის აზრით, მაგმის მთავარი ტიპებია: ულტრაფუძე, ფუძე (ბაზალტური) და მჟავა (გრანიტული); უფრო იშვიათია ტუტე მაგმა, ულტრაფუძე მაგმა და ფუძე მაგმა. წარმოიქმნება ზედა მანტიის ნივთიერების დნობის შედეგად, მჟავა მაგმა – დედამიწის „*გრანიტული*“ ფენის სელექციური დნობის, ანატექსისისა და პალინგენეზისის შედეგად. ფუძე ან მჟავა მაგმის დიფერენციაციისა და შემცველი ქანების ასიმილაციის შედეგად წარმოიქმნება ტუტე მაგმა. 
მაგმური მდნარის გენერაციის ფაქტორებია: რადიოგენური სითბო, სიღრმული ნაპრალების გაჩენის შედეგად წნევის ერთბაშად შემცირება და სხვა.

მაგმის ტემპერატურა, ქიმიური შედგენილობის შესაბამისად, ცვალებადობს 600-1200&nbsp;°C ფარგლებში. ვულკანურ მხარეებში მაგმა აღწევს დედამიწის ზედაპირს და ამოინთხევა ლავის სახით. დედამიწის სიღრმეში გაცივებული მაგმა წარმოქმნის ინტრუზივებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ლავა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვულკანოლოგია
კატეგორია:მაგმატიზმი
W (ეროვნული პარკი)

**W** – პირველი ტრანს-სასაზღვრო  ბიოსფერული ნაკრძალი აფრიკაში. მდებარეობს ნიგერის, ბენინისა და ბურკინა-ფასოს  ტერიტორიაზე მდინარე ნიგერის ხეობაში. იქ სადაც აღნიშნული მდინარე თავისი კალაპოტის საშუალებით შემოხაზავს ლათინურ ასო W-ს. აქედან მომდინარეობს ნაკრძალის სახელწოდებაც. 1996 წელს ნაკრძალის ნიგერის ნაწილი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, ხოლო ბენინის ნაწილი შეტანილია საცდელ სიაში.
მინი|მარცხნივ|250პქ|W-ს ხედი კოსმოსიდან
ნაკრძალის საერთო ფართობია 31 223,13 კმ², მათ შორის: 

* **ბენინი**: , ფართობი — 20 483,13 კმ² (ბირთვი — 5632,8 კმ², ბუფერული ზონა — 3250,33 კმ², თანამშრომლობის ზონა  — 11 600 კმ²).
* **ბურკინა-ფასო**:  — , ფართობი — 3460 კმ² (ბირთვი — 2350 კმ², ბუფერული ზონა — 1110 კმ², თანამშრომლობის ზონა — არა).
* **ნიგერი**:  — , ფართობი — 20 483,13 კმ² (ბირთვი— 2200 კმ², ბუფერული ზონა — 770 კმ², თანამშრომლობის ზონა — 4310 კმ²).

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში 
*Detailed Nigerien government tourist map .
*WCMC World Heritage Site Data Sheet 
*UNESCO Page on W National Park
*BirdLife IBA Factsheet 'W' National Park.
*Le Parc du W du Niger (Niger, Burkina Faso, Bénin): Aires protégées Burkina Faso - Niger - Bénin 

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიგერში
ჟან ბატისტ ლამარკი

**ჟან ბატისტ ლამარკი** ( დ. 1 აგვისტო 1744, ბაზანტენი, პიკარდია — გ. 18 დეკემბერი 1829, პარიზი) — ფრანგი ბუნებისმეტყველი, პირველი სრული ევოლუციური თეორიის ფუძემდებელი. პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1783). 

## ბიოგრაფია
thumb|მარცხნივ|200პქ|ჟან ბატისტ ლამარკის ძეგლი პარიზში
სწავლობდა კათოლიკურ სკოლაში, შემდეგ სამხედრო სამსახურში იყო (1768-მდე). სწავლობდა პარიზის უმაღლეს სამედიცინო სკოლაში (1789-დან), მუშაობდა სამეფო ბოტანიკურ ბაღში (1772-1776 წწ.), რომელიც შემდეგ (1793) პარიზის საბუნებისმეტყველო მუზეუმად გადაკეთდა; აქ 24 წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა უხერხემლო ცხოველთა („მწერებისა“ და „ჭიების“) კათედრას. 

ლამარკი ემხრობოდა საფრანგეთის დიდ რევოლუციას. ცხოვრობდა ხელმოკლედ, სიბერეში დაბრმავდა (1820 წ.). გარდაიცვალა სიღარიბეში. 

ლამარკის ბოტანიკური გამოკვლევათაგან აღსანიშნავია 3-ტომიანი „საფრანგეთის ფლორა“ (1788 წ.), რომელშიც პირველად იყო გამოყენებული მცენარეთა რკვევა დიქოტომიური პრინციპით. თავის კაპიტალურ ზოოლოგიურ ნაშრომებში („უხერხემლო ცხოველთა სისტემა“, 1801; „უხერხემლო ცხოველთა ბუნებრივი ისტორია“, ტ. 1-7, 1815-1822 და სხვ.). ლამარკმა აღწერა მრავალი თანამედროვე და ამომწყდარი ცხოველი, განიხილა ზოოფსიქოლოგიური საკითხები, შემოიღო ცხოველების დაყოფა უხერხემლოებად და ხერხემლიანებად. დააჯგუფა ისინი 14 კლასად. შექმნა ცხოველთა ორიგინალური სისტემა. 

ლამარკის ევოლუციური სისტემა მოცემულია მის „ზოოლოგიის ფილოსოფიაში“ (1809 წ.). ამ თეორიის თანახმად, ორგანიზმები იცვლებიან და ვითარდებიან უმარტივესიდან ურთულესისაკენ ორგანიზაციის ამაღლების („გრადაციის“) გზით და ქმნიან ეგრეთ წოდებულ „არსთა კიბეს“. 

ევოლუციურ მამოძრავებელ ძალად ლამარკს მიაჩნდა თვით ორგანიზმებში არსებული „სწრაფვა სრულყოფისაკენ“, ხოლო განვითარების პროცესში მათი გარდაქმნის მიზეზად — გარემოს პირობების უშუალო ზემოქმედებით გამოწვეული ცვლილებები, რომლებიც შთამომავლობას გადაეცემა. ამრიგად, ლამარკის თეორია სწორად ასახავს ევოლუციური პროცესის რეალურად არსებობას, მაგრამ ვერ იძლევა მისი მიზეზების მატერიალისტურ ახსნას (ლამარკიზმი). 

აღსანიშნავია, რომ ტერმინი „ბიოლოგია“ პირველად ერთდროულად, მაგრამ ერთიმეორისაგან დამოუკიდებლად, იხმარეს ლამარკმა და გ. რ. ტრევირანუსმა (1802 წ.).

ლამარკს ეკუთვნის გეოლოგიური, ჰიდროგეოლოგიური  და მეტეოროლოგიური გამოკვლევებიც, რომლებშიც იგი ეყრდნობა განვითარების იდეებს ისტორიზმის პრინციპს.

## თხზულება 
* Systéme des animaux sans vertébres, P., 1801;
* Systéme analytique des connaissances positives de l'homme. P., 1820; 
* Histoire naturelle des animaux sans vertébres, 2 éd., t. 1—11, P., 1835—45;
* Избр. произв., т. 1—2, М., 1955—59.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჟან ბატისტ ლამარკი  
* ჟან ბატისტ ლამარკი 

## ლიტერატურა 
* Комаров В. Л., Ламарк, М. — Л., 1925;
* Пузанов И. И., Жан Батист Ламарк, М., 1959;
* Landrieu М., Lamarck, ie fondateur du transformisme, P., 1909;
* Perrier E., Lamarck, P., 1925;
* Grassé P.-P., Lamarck et son temps: L'évolution, P., 1957;
* Mantoy B., Lamarck, créateur de la biologie, P., 1968. 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ბიოლოგები
კატეგორია:ფრანგი ბოტანიკოსები
კატეგორია:ფრანგი გეოლოგები
ნიკოლოზ ხომასურიძე

**ნიკოლოზ ხომასურიძე** (დ. 10 მაისი, 1977) — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი და პროდიუსერი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 1977
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი

**ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი** () — ნაკრძალი მადაგასკარში. ფართობი 152 ათასი ჰა. შეიქმნა 1927 წელს კუნძულის დასავლეთ სანაპიროზე უნიკალური კარსტული ლანდშაფტის, ინდრისა  და ლემურების სხვადასხვა სახეობების დასაცავად. 1990 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

სამხრეთით  დაცულ ტერიტორიას შემდგომში შეენაცვლა „ცინჟი-დიუ-ბემარაჰის ნაკრძალი“, რომელიც მოიცავს 666 კვადრატულ კილომეტრს. ჩრდილოეთით  დაცულ ტერიტორიაზე რჩება ნატურალური ინტეგრალი, რომელიც მოიცავს 853 კვადრატულ კილომეტრს. იგი ხასიათდება წაწვეტებული კირქვის ფორმირებებით,  კლდეების ზემოთ მდინარე მანამბოლოს გადაღმა. კირქვის ბასრმა ფორმირებამ ადვილად შეიძლება დააზიანოს ადამიანი და აღჭურვილობა, რაც ტერიტორიაზე გავლას ძალზედ სახიფათოს ქმნის.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Tsingy de Bemaraha Reserve  — UNEP-WCMC
* 
* Bemaraha — wildmadagascar.org
* Tsingy de Bemaraha Strict Nature Reserve, Madagascar — Encyclopedia of Earth

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მადაგასკარში
ამბარიხუწა

**ამბარიხუწა**, *ამბა-რიხუწა* () — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (ზემო ეშერის თემი). მდებარეობს შეცკვარის ხეობაში. ზღვის დონიდან 700 მ, შავი ზღვიდან 6,5 კმ, სოხუმიდან 16 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლეოპოლდ ბუხი

**ლეოპოლდ ბუხი** ( დ. 26 აპრილი, 1774, შტოლპე — გ. 4 მარტი, 1853, ბერლინი) — გერმანელი გეოლოგი. 

ლეოპოლდ ბუხი სწავლობდა ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტთან სამთო აკადემიაში, რომელსაც აბრაამ გოტლობ ვერნერი ედგა სათავეში. როგორც ვერნერის მოწაფე ემხრობოდა ნეპტუნიზმს, ხოლო შემდეგ ასეთი პოზიცია უარყო. დაამთავრა ფრაიბერგის სამთო აკადემია. ბერლინისა (1806) და პარიზის (1840) მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის (1832) საპატიო წევრი. 

თავდაპირველად ბუხი თანამიმდევრული ნეპტუნისტი იყო, შემდეგ პლუტონისტებს მიემხრო. მან წამოაყენა კრატერების აზევების ჰიპოთეზა, რომლის თანახმადაც ყველა ამაღლება და ქედი შემოჭრილი მაგმითაა წარმოქმნილი. მთათწარმოშობის პროცესი ბუხს თითქმის წუთიერ მოვლენად მიაჩნდა, რაც კატასტროფების თეორიას შეესაბამებოდა. ბუხმა პირველმა დაასაბუთა, რომ ძველთან ერთად არსებობს ახალგაზრდა გრანიტებიც. მნიშვნელოვანი გამოკვლევები აქვს პალეონტოლოგიაში, ასევე იურული ნალექების სტრატიგრაფიაში.

## თხზულება 
* Gesammelte Schriften, Bd 1—4, В., 1867—85.

## რესურსები ინტერნეტში 
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი გეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1774
კატეგორია:გარდაცვლილი 1853
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
W (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელწოდება **W** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* W — ლათინური ანბანის 23-ე ასო;
* Ԝ — გაფართოებული კირილური დამწერლობის ასო;
* W — იაპონური პოპ-მუსიკის დუეტი;
* W — 1974 წლის ფილმი;
* W — ამერიკული მოდის ჟურნალი;
* W — ეროვნული პარკი ნიგერში.
იტენესის პროვინცია

**იტენესი ** — პროვინცია ბოლივიაში, ერთ-ერთი ბენის დეპარტამენტის 8 პროვინციიდან. მისი ფართობი 36.576 კმ²–ს შეადგენს. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 20.190 ადამიანია. პროვინციის დედაქალაქია მაგდალენა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოლივიის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*Instituto Nacional de Estadística Bolivia
*პროვინციის რუკა 

კატეგორია:ბენის დეპარტამენტის პროვინციები
სერკადოს პროვინცია (ბენი)

**სერკადო** — პროვინცია ჩრდილო–დასავლეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მისი ფართობი 12 276 კმ²–ს შეადგენს. 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 94 221 ადამიანია. დედაქლაქია ტრინიდადი.

სერკადოს პროვინცია  დაყოფილია 2 მუნიციპალიტეტად (ტრინიდადის მუნიციპალიტეტი და სან-ხავირეის მუნიციპალიტეტი), რომლებიც თავის მხრივ კანტონებად იყოფიან. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოლივიის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ბენის დეპარტამენტის პროვინციები
*Instituto Nacional de Estadística Bolivia

კატეგორია:ბენის დეპარტამენტის პროვინციები
ატოლი

[thumb|330px|right|ატოლი. [NASA]]
**ატოლი** (მალდივის ენაზე – *ატოლუ*) — მარჯნის კუნძული, აქვს წრიული (მთლიანი ან წყვეტილი, ზოგჯერ უსწორმასწორო) მოყვანილობა. ატოლი ჩვეულებრივ პატარაა, მაგრამ ზოგჯერ მისი დიამეტრი 50 კმ და მეტსაც აღწევს. მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ატოლია კვაჯალეინი, რომელიც მდებარეობს წყნარ ოკეანეში. მისი ფართობია – 2336 კმ², რომლის 92% ლაგუნაზე მოდის. ამ ატოლის კუნძულების საერთო ფართობი აღწევს 14,5 კმ². მნიშვნელოვანია ასევე რანგიროას ატოლი, რომლის ფართობი უდრის 1639 კმ²-ს.
ვითარდება წყალქვეშა მაღლობების (ხშირად ვულკანების) თხემების ირგვლივ და შემდეგ ტექტონიკური აზევების ან ოკეანის დონის დაწევის შედეგად. 

ჩარლზ დარვინის ჰიპოთეზით, ბარიერული რიფით 
გარშემორტყმული კუნძულის თანდათან ჩაძირვის დროს რიფის თხემზე მარჯნის ახალ-ახალი შრეები ჩნდება და წყლის ზედაპირზე ამოდის, ამგვარად ხდება თხემის „დაშენება“. 

ატოლები გავრცელებულია ტროპოკული სარტყლის ოკეანეებსა და ზღვებში, განსაკუთრებით წყნარი ოკეანის ცენტრალურ ნაწილში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მარჯნის რიფი

## რესურსები ინტერნეტში 
*Formation of Bermuda reefs
*Darwin's Volcano - a short video discussing Darwin and Agassiz' coral reef formation debate

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ატოლები
კატეგორია:კუნძულები
იოსებ ლაღიაშვილი

**იოსებ ლაღიაშვილი** (დ. 2 იანვარი, 1866 – გ. ?) – თბილისის სასულიერო სემინარიის სტუდენტი, მისი სახელი გახმაურდა მას შემდეგ, რაც მოკლა ამავე სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი. 

იოსებ ლაღიაშვილი დაიბადა სამეგრელოში. მამა გორელი, კერძოდ კი ხურვალეთელი მღვდელი, დედა მარტვილის რაიონის სოფელ ბანძის მღვდლის ქალიშვილი იყო. დედ–მამა იოსებს ადრე დაეღუპა, მისი აღზრდა კი ბებიამ და ბიძებმა ითავეს. დაამთავრა გორის სასულიერო სემინარია, შემდეგ კი ჩაირიცხა თბილისის სასულიერო სემინარიაში . ის სემინარიის პანსიონში ცხოვრობდა და სტიპენდიას იღებდა. ამის შემდეგ იოსებ ლაღიაშვილი სემინარიიდან გარიცხეს მას შემდეგ, რაც სასწავლებლის ზედამხედველმა ხელნაწერი ჟურნალი „ყვავილი“ აღმოუჩინა, მას ამასთანავე სტიპენდია მოეხსნა. ლაღიაშვილმა თხოვნით მიმართა რექტორს და ეგზარქოსსაც, მაგრამ ამაოდ. 1886 წლის 24 მაისს, მას შემდეგ, რაც მორიგ თხოვნაზე სემინარიაში აღდგენის შესახებ უარით უპასუხეს, მან ხანჯლით სემინარიის რექტორი პავლე ჩუდეცკი მოკლა. ამ შემთვევამ საქართველოში სათავე დაუდო მნიშვნელოვან პოლიტიკურ  მოვლენებს. თავადაც დაჭრილი და გულწასული 20 წლის ლაღიაშვილი დაიჭირეს. გამოითქვა მოსაზრება, რომ ის კავშირში იყო ეროვნულ ჯგუფთან, რომელსაც უნდა დაეცვა „სარწმუნოება და სამშობლო“. ამას უნდა გამოეწვია მხურვალე მხარდაჭერა ქართული საზოგადოების მხრიდან. ლაღიაშვილის სასამართლო პროცესი აქტიურად განიხილებოდა ქართულ პრესაში. მისი დაცვა გავლენიანმა თავადმა კონსტანტინე მუხრანბატონმა ითავა. მან ლაღიაშვილს განთქმული ადვოკატი ტურკევიჩი დაუქირავა. სემინარიის ყოფილი სტუდენტი გაასამართლეს, მას დახვრეტის განაჩენი არასრულწლოვნობის გამო ვერ მიუსაჯეს (მაშინ სრულწლოვნად 21 წლის პირი ითვლებოდა). ის 20 წლით სახალინზე კატორღაში გაუშვეს. მას თავის ნაწარმოებში ანტონ ჩეხოვი ლაგიევად მოიხსენიებს. მისი შემდეგდროინდელი ცხოვრების შესახებ რამდენიმე ცნობა არსებობს,  თუმცა, შესაძლოა, ისინი სიმართლეს არ შეესაბამებოდნენ. ერთ–ერთი ცნობის მიხედვით, ის კატორღიდან გაიქცა და იაპონიაში ჩააღწია, 1889 წელს კი ამერიკაში იყო. 1908 თუ 1913 წელს ის ამერიკაში ქართველ ზღვაოსან დავით ჭავჭავაძეს უნახავს. საფრანგეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტის ცნობით კი, 1943 წელს ის თეირანში ყოფილა კონფერენციის დროს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით
ატმოსფერული ნალექები

thumb|right|350px|ნალექების საშუალო თვიური მახასიათებელი
**ატმოსფერული ნალექები** — ატმოსფეროდან დედამიწის ზედაპირზე თხევადი ან მყარი სახით მოსული წყალი. იზომება ფენის სისქით (მმ ან სმ-ში), რომელიც უდანაკარგოდ (გაჟონვა, აორთქლება) გროვდება დედამიწის ზედაპირზე დროის გარკვეულ შუალედში (საათი, დღე-ღამე, თვე, წელიწადი).

ატმოსფერული ნალექები ძირითადად ღრუბლებიდან მოდის თხევადი (წვიმა, თქორი), მყარი 
(თოვლი, თოვლოვანი ხორხოშელა, თოვლოვანი მარცვლები, ყინულოვანი მარცვლები, ყინულოვანი წვიმა, სეტყვა) ან შერეული (თოვლ-ჭყაპი) სახით.

ატმოსფერული ნალექების უმნიშვნელო ნაწილი წარმოიშობა დედამიწის ზედაპირზე ან მასზე არსებულ საგნებზე (ნამი, თრთვილი, ლიპყინული, მარცვლოვანი ჭირხლი, კრისტალური ჭირხლი).

ატმოსფერული ნალექები ყველაზე დიდი რაოდენობით მოდის ინდოეთში (ჩერაპუნჯში, საშუალო წლიური რაოდენობა 12700 მმ), ყველაზე ნაკლები ჩილეში, პერუში, 
საჰარაში და სხვ. უდაბნო მხარეებში.

საქართველოში ყველაზე მეტი ნალექი მოდის შავი ზღვის სანაპიროზე, აჭარაში, მთა მტირალაზე (3500 მმ და მეტი). 
ნალექების მინიმუმი კი ფიქსირდება საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში – ელდარის დაბლობზე, რის საფუძველზე აქ ჩამოყალიბებულია ნახავრად უდაბოს ლანდშაფტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* World precipitation map 
* Collision/Coalescence; The Bergeron Process
* Report local rainfall inside the United States at this site (CoCoRaHS)
* Report local rainfall related to tropical cyclones worldwide at this site 
* Global Precipitation Climatology Center GPCC
* Types of rainfall (BBC) 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ატმოსფერო
კატეგორია:მეტეოროლოგია
Tower Records (ლეიბლი)

**Tower Records** — ამერიკული ხმისჩამწერი ლეიბლი, რომელიც დაარსდა აშშ-ში, 1964 წელს. წარმოადგენდა ლეიბლის Capitol Records ფილიალს. იარსება 1970 წლამდე. ძირითადად მასზე გამოდიოდა უფრო მცირე პროფილის მქონე მუსიკოსების ჩანაწერები (Capitol Records-ის კლიენტებთან შედარებით).

## რესურსები ინტერნეტში 
*Tower Records-ის დისკოგრაფია 
*პინკ ფლოიდის დისკოგრაფია Tower Records-ზე 
*ტომ ჯონსის ვიზუალური დისკოგრაფია Tower Records-ზე 

კატეგორია:მუსიკალური ლეიბლები
Columbia Records

**Columbia Records** — ამერიკული ხმისჩამწერი ლეიბლი, რომელიც დაარსდა აშშ-ში, 1988 წელს. წარმოადგენს ლეიბლის Sony Music Entertainment ფილიალს.  მასზე გამოდის სხვადასხვა ცნობილი შემსრულებლისა და ჯგუფის ჩანაწერები, როგორებიც არიან: AC/DC, Aerosmith, ბისტი ბოიზი, ჯეფ ბეკი, დეივიდ ბოუი, კეიტ ბუში, მერაია კერი, Cypress Hill, სელინ დიონი, დევიდ გილმორი, The Offspring, როლინგ სტოუნზი, Savage Garden, შაკირა, Simon & Garfunkel, როჯერ უოტერსი, ZZ Top და სხვები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ბრიტანული წარმომადგენლობა
* Columbia Nashville - ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მუსიკალური ლეიბლები
ლავა

[მინი|310პქ|ლავური ნაკადის ენა [ჰავაი.]]
**ლავა** (იტალ. lava < ლათ. labes – ზვავი, ჩამოზვავება) — ცეცხლოვანი სილიკატური მდნარი, რომელიც ამოინთხევა დედამიწის ზედაპირზე ვულკანური ამოფრქვევების დროს. მაგმისაგან განსხვავებით, ლავა არ შეიცავს აირებს, ისინი ამონთხევისას ქროლდებიან. 

შედგენილობის მიხედვით განარჩევენ მჟავე, საშუალო და ფუძე ლავას. კაჟმიწით მდიდარი მჟავე *ლიპარიტული* ლავა ბლანტია და შედარებით ცივი. წარმოქმნის გუმბათებს, იშვიათად ლავურ ნაკადს; აფეთქების შედეგად კრატერიდან ამოტყორცნილი დაქუცმაცებული ლავის ნამსხვრევები წარმოშობს სხვადასხვა ტიპის ტუფებს. 

საშუალო, ანდეზიტური ლავა და ფუძე, ბაზალტური ლავა უფრო მოძრავია; ამონთხევის ადგილას, სადაც მისი ტემპერატურა საკმაოდ მაღალია (1000-1200&nbsp;°C), დიდი სიჩქარით (30 კმ/სთ) მიედინება.

ძლიერი ამონთხევისას ლავა რელიეფის დადაბლებებს ავსებს და გაცივების შემდეგ ჩნდება ლავური განფენი, რომლებიც შერჩევითი ეროზიის შედეგად ლავურ პლატოებს (ზეგნებს) წარმოქმნის. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვულკანოლოგია
კატეგორია:მაგმური ქანები
კლაინფენტერის სინდრომი

**ჰიპოგონადიზმი** – კლინიკური სინდრომი, რომელიც განპირობებულია საკვერცხეების ან სათესლეების მიერ სასქესო ჰორმონების დაქვეითებული სეკრეციით. მისი ძირითადი ნიშანია მეორადი სასქესო ნიშნების არარსებობა ან განუვითარებლობა. შესაძლოა იყოს თანდაყოლილი (მაგ. კლაინფენტერის სინდრომის დროს), ან აღინიშნებოდეს კრიპტორქიზმის დროს, სასქესო ჯირკვლების ტოქსიკური, ინფექციური, სხივური დაზიანებისას, ჰიპოთალამურ – ჰიპოფიზური სისტემის ფუნქციის დარღვევისას. ჩვენების მიხედვით ტარდება თერაპია ჰორმონალური პრეპარატებით.

კატეგორია:კლინიკური სინდრომები
ალბედო

thumb|240px|right|მოწმენდილი და მთლიანი ცის ალბედო
**ალბედო** ( < ) — რაიმე სხეულის ზედაპირიდან არეკლილი სხივური ნაკადის ფარდობა მასზე დაცემულ სხივურ ნაკადთან. ალბედო ახასიათებს სხეულის ზედაპირის არეკვლის უნარს: იდეალურად გამბნევი ზედაპირის ალბედო ერთის ტოლია, ხოლო *აბსოლუტურად შავი სხეულისა* — ნულის.

ასტრონომიაში ალბედოს იყენებენ პლანეტებისა და მათი თანამგზავრების ფიზიკური დახასიათებისათვის. მაგალითად ციური სხეულის ალბედოს შეპირისპირებით დედამიწის ლანდშაფტებისა და სხვადასხვა ნივთიერების ალბედოსთან შეიძლება გამოვიტანოთ დასკვნა ამ სხეულების ზედაპირისა და ატმოსფეროს ბუნების შესახებ.

უმრავლეს შემთხვევაში მაღალი ალბედო მიუთითებს მკვრივი ღრუბლოვანი ატმოსფეროს არსებობაზე, დაბალი კი — კლდოვანი მუქი ზედაპირის არსებობისა და ატმოსფეროს უქონლობაზე.

ალბედოს ზომავენ სპეციალური ხელსაწოთი — ალბედომეტრით და ჩვეულებრივ პროცენტობით გამოსახავენ. მაგალითად: მთვარის ალბედო უდრის 0,07-ს, მარსისა — 0,15-ს; ვენერასი — 0,59-ს. 

დედამიწის ალბედო იცვლება 0,03-იდან (წყლის ზედაპირი) 0,9-მდე (ფიფქი თოვლი). ბალახით დაფარული ზედაპირის ალბედო საშუალოდ 0,22-0,25-ს უდრის, ვენახისა — 0,18-0,20-ს, ჩაის მწვანე ფოთლებისა — 0,24-0,26-ს, სიმინდისა — 0,18-ს, ტყის მასივისა — 0,14-0,17-ს, წყლის ზედაპირისა 0,03-0,1-ს, ფიფქი თოვლისა 0,8-0,9-ს და ა.შ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კლიმატოლოგია
კატეგორია:ელექტრომაგნიტური გამოსხივება
კატეგორია:ფოტომეტრია
ალექსეევკა (სოხუმის მუნიციპალიტეტი)

**ალექსეევკა** () — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში (ახალსოფლის თემი), მდინარე კელასურის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 120 მ, შავი ზღვიდან 5 კმ, სოხუმიდან 4 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხოსე-ბალივიანის პროვინცია

**ხოსე-ბალივიანი** — პროვინცია ჩრდილოეთ ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. სახელი ეწოდა გენერლისა და ბოლივიის პრეზიდენტის, ხოსე ბალივიანის პატივსაცემად. პროვინციის ფართობი 40 444 კმ²-ია. დასავლეთით, მისი საზღვარი გადის მდინარე ბენიზე, დასავლეთით კი ესაზღვრება იაკუმის პროვინცია. დედაქალაქია რეიესი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: სან-ბორხა, რურენაბაკე, სანტა-როსა. დაყოფილია 4 მუნიციპალიტეტად.

პროვინცია მეჩხერადაა დასახლებული. 2006 წლის მონაცემებით, სულ ცხოვრობს 81 578 ადამიანი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოლივიის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*პროვინციის დეტალური რუკა 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბენის დეპარტამენტის პროვინციები
მამორეს პროვინცია

**მამორე** — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს დეპარტამენტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სახელი ეწოდა მდინარე მამორესგან, რომელიც მას დასავლეთით ჩამოუდის და გამოყოფს იუკამის პროვინციისგან. ფართობი შეადგენს 18 706 კმ²-ს. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის თანახმად, ერთ-ერთი ყველაზე მრავალეროვნული პროვინციაა და მისი მოსახლეობა 13 695 ადამიანს შეადგენს (2006). მაგრამ სიმჭიდროვე 0.73 კმ²-ზე, ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია ბოლივიაში. 

პროვინცია იყოფა 3 მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქია სან-ხოაკინი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოლივიის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*პროვინციის დეტალური რუკა 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბენის დეპარტამენტის პროვინციები
სამხრეთი

მინი|250პქ|მარჯვნივ|ჰორიზონტის წერტილი - სამხრეთი, რომელიც ქვემოთაა განთავსებული (S)
**სამხრეთი** (სამხრეთის წერტილი) — ჰორიზონტის ერთ-ერთი მთავარი წერტილი, სამყაროს სამხრეთ პოლუსთან უახლოესი იმ ორ წერტილს შორის, რომლებშიც ცის მერიდიანი ჭეშმარიტ ჰორიზონტთან იკვეთება. აღინიშნება S ასოთი. 

## გეოგრაფიული ორიენტაცია 
სამხრეთი წერტილი თანამედროვე მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე, გამოისახება რუკის ქვემო ნაწილში, ე. ი. მის ქვედა მხარეზე ანუ სამხრეთით. სამხრეთის წერტილი რუკაზე დაგვეხმარება ქვეყნის ან რომელიმე პუნქტის ადგილმდებარეობის გამოსავლენად. ცალკეულ ქვეყანაში ხშირად ზუსტად შეგვიძლია გამოვყოთ სამხრეთის წერტილი (მხარე), რაც წარმოდგენას შეგვიქმნის ტერიტორიის ამა თუ იმ ნაწილის გამოსარკვევად, რაც მეტად მნიშვნელოვანია. მსოფლიო რუკის სამხრეთ ზონაში იქმნება ე. წ. სამხრეთის ნახევარსფერო, რომელიც ეკვატორიდან სამხრეთით იწყება. მის შემადგენლობაშია სამხრეთი ამერიკის, აფრიკისა და აზიის კონტინენტების დიდი ნაწილები და აგრეთვე ანტარქტიკა. 

მხედველობაშია მისაღები აგრეთვე გლობუსი. ასეთ შემთხვევაში გლობუსზე „დამსხდარი“ ქვეყნისა (და წყლის) ნაწილები იქნება მის ქვედა ნაწილში, ე. ი. სამხრეთში.

ცალკეულ ქვეყანებში სხვა ჰორიზონტის ნაწილებთან ერთად გამოიყოფა სამხრეთი მხარეც. ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს საქართველო.

საქართველოს რელიეფში მკაფიოდ გამოიყოფა სამხრეთი საქართველოს ბუნებრივი მხარე, რომელიც სპეციფიკური რელიეფით ხასიათდება და რომელშიც გამოვლინებულია ინდივიდუალური ბუნებრივი პირობები, რაც გვაძლევს იმის საშუალებას, რომ ეს მხარე მივიღოთ მხედველობაში როგორც ცალკე ბუნებრივი არე, რომელიც კავკასიონის მთავარი თხემიდან სამხრეთით მიდის. სამხრეთ საქართველოს ცალკე 
ინდივიდუალობას ამტკიცებს მისი განსაკუთრებული მდგომარეობა აღმოსავლეთ ამიერკავკასიის ლანდშაფტების სისტემაში.

სამხრეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის სხვა მნიშვნელოვანი წერტილები — აღმოსავლეთი და დასავლეთი, რომლებიც უფრო დეტალურად დაადგენენ მოცემულ გეოგრაფიულ სივრცეში ამა თუ იმ ტერიტორიას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ცის სფერო
* ჩრდილოეთი
* დასავლეთი
* აღმოსავლეთი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ორიენტაცია
კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინები
კუტამაკუ

**კუტამაკუ**  – მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ტოგოში. კუტამაკუს რაიონი ნაწილობრივ მდებარეობს ბენინის ტერიტორიაზე. ამ დასახლებეში ცხოვრობს ბატამარიბას ხალხი. ეს ტალახით ნაგები სახლები, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს „ტაკიენტას“ , წარმოადგენს ტოგოს  ერთ-ერთ სიმბოლოს.  2004 წელს ეს ნაგებობები შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
*UNESCO Koutammakou Site

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტოგოში
მარბანის პროვინცია

**მარბანი** — პროვინცია ბოლივიაში, ბენის დეპარტამენტში. მდებარეობს დეპარტამენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ესაზღვრება სანტა-კრუსისა და კოჩაბამბის დეპარტამენტებს. მისი ფართობი 15,126 კმ²-ია. ბოლივიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტის 2006 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა შეადგენს 15 807 ადამიანს, სიმჭიდროვე  1.05 კმ²-ზე.

მარბანის პროვინცია დაყოფილია ორ მუნიციპალიტეტად. დედაქალაქია ლორეტო.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოლივიის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ბენის დეპარტამენტის სოციალური მონაცემები
*პროვინციის დეტალური რუკა 

კატეგორია:ბენის დეპარტამენტის პროვინციები