open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩალაღანის ბრძოლა

**ჩალაღანის ბრძოლა** —  ბრძოლა ყარაყოიუნლუს („შავბატკნიან“) თურქმანებსა და შირვანშაჰისა და საქართველოს გაერთიანებულ ჯარებს შორის. გაიმართა 1412 წელს. „შავბატკნიან“ თურქმანთა მბრძანებელმა ყარა-იუსუფმა სამხრეთ აზერბაიჯანში გაბატონების შემდეგ ჩრდილოეთ აზერბაიჯანსაც შეუტია. შირვან-შაჰმა შეიხ იბრაჰიმ დერბენდიმ და სიდი ალი შაქისელმა დახმარებისათვის საქართველოს მეფე კონსტანტინე I-ს მიმართეს. კონსტანტინემ 2 ათასი მხედარი მიაშველა მათ.

მოკავშირეები ჩალაღანთან, ელდარის ველის სამხრეთ აღმოსავლეთით, მდინარე მტკვარსა და მდ. ალაზანს შორის დაბანაკდნენ. ჩალაღანის ბრძოლა მოხდა 1412 დეკემბრის შუა რიცხვებში. მოკავშირეები დამარცხდნენ. კონსტანტინე I, შეიხ იბრაჰიმი, მისი ძმა - ბოჰული და ქართველი სარდლები თურქმანებმა შეიპყრეს. ქართველი ტყვეების ამაყი ქცევით განრისხებულმა ყარა-იუსუფმა კონსტანტინე I და მისი ძმა 300 ქართველ ტყვესთან ერთად სიკვდილით დასაჯა.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 3, თბ., 1982;

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:1412
კატეგორია:XV საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1412 წლის ბრძოლები
ჩიხორისი

**ჩიხორისი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. X საუკუნის ეკლესია  ასპინძის მახლობლად. ნაგებია ადგილობრივი სუფთად გათლილი ქვით. ეკლესია დარბაზულია. შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. კარ-სარკმლები შემკულია ჩუქურთმებით. კამარა პილასტრაზე ამოყვანილ საბჯენ თაღს ეყრდნობა.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ჩილდირის ბრძოლა

**ჩილდირის ბრძოლა** — ბრძოლა ოსმალეთის ჯარსა და სეფიანთა სპარსეთის ლაშქარს შორის ჩილდირის ველზე (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). 

ოსმალეთმა გამოიყენა სპარსეთის შინაური არეულობა, დაარღვია 1555 ამასიის ზავის პირობები და ომი გამოუცხადა სპარსეთს. ამ ომში ოსმალეთი ცდილობდა მიემხრო საქართველოს  მეფე-მთავრები. მრავალრიცხოვანი არმია ლალა მუსტაფა-ფაშას მეთაურობით სამხრეთ საქართველოში შეიჭრა. რამდენიმე ციხის (ქაჯის, ველის, თეთრიციხის) აღების შემდეგ ოსმალები ჩილდირის ველზე დაბანაკდნენ. სპარსელთა ჯარი 30 ათას კაცს ითვლიდა. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა ჩილდირის ველზე 9 აგვისტოს და ოსმალთა გამარჯვებით დამთავრდა. მათ ხელთ იგდეს 500 ტყვე და დიდძალი ნადავლი. ბრძოლაში 5 ათასი სპარსელი დაიღუპა. ტყვე ყიზილბაშები დახოცეს, ქართველები კოცონზე დაწვეს.  ჩილდირის ბრძოლის შემდეგ ახალციხის საფაშო მთლიანად ოსმალებმა დაიკავეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:ირანის ბრძოლები
კატეგორია:1578 წლის ბრძოლები
პიტერ ნაური

**ნაური, პიტერ** (დ. 25 ოქტომბერი, 1928, ფრედერიქსბერგი, კოპენჰაგენთან – გ. 3 იანვარი, 2016) — დანიელი მეცნიერი, ერთ–ერთი პიონერი კომპიუტერული მეცნიერების დარგში. ალან ტიურინგის პრემიის ლაურეატი (2005). ჯონ ბეკუსთან ერთად ბეკუს–ნაურის ფორმალიზმის შემქმნელი, რომელიც აღწერს პროგრამირების ენების სინტაქსს. ბეკუს–ნაურის ფორმალიზმზე დაყრდნობით შექმნილია მაღალი დონის პროგრამირების მრავალი ენის გრამატიკა. პიტერ ნაური პროგრამირების ენა ალგოლ 60–ის შემქმნელია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1928
ედუარ მიშლენი

**ედუარ მიშლენი** ( დ. 13 აგვისტო, 1963, კლერმონ-ფერანი, საფრანგეთი — გ. 26 მაისი, 2006, ილ-დე-სენი) — ფრანგი მეწარმე.

## ბიოგრაფია
ედუარდ მიშლენი იყო საბურავების დამამზადებელი ფირმის „მიშლენის“ საქმეთა მმართველი და თანამფლობელი. მან დაამთავრა ცნობილი „ეკოლ სენტრალი“ პარიზში და 1985 წელს მუშაობა დაიწყო მამისის ფირმაში ხელმძღვანელ თანამდებობაზე. მოგვიანებით იგი ხელმძღვანელობდა „მიშლენის“ ქარხანას პიუი-ან-ველეში და შემდგომში „მიშლენის“ ჩრდილოამერიკულ ქარხნებს. 1991 წელს იგი ფრანსუა მიშლენთან და რენე ცინგრაფთან ერთად „მიშლენის“ დირექტორიის წევრი გახდა, ხოლო 1999 წელს დირექტორიის თავმჯდომარე. 

იგი საფრანგეთის ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე მდებარე კუნძულის ილ-დე-სენის მახლობლად თევზაობისას დაიხრჩო. უბედური შემთხვევის გამომწვევი მიზეზი ჯერჯერობით უცნობია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ედუარ მიშლენი

კატეგორია:ფრანგი მეწარმეები
კატეგორია:დაბადებული 13 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
დონალდ კნუთი

**დონალდ ერვინ კნუთი** (; დ. 10 იანვარი, 1938, მილუოკი, უისკონსინის შტატი) — ამერიკელი მეცნიერი, აღიარებული სპეციალისტი კომპიუტერული მეცნიერებების დარგში, სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი. ტიურინგის პრემიის ლაურეატი (1974). 

დონალდ კნუთი ინფორმაციულ ტექნოლოგიებში მომუშავე ადამიანთათვის უპირველესად ცნობილია სამტომეული ნაშრომით - „პროგრამირების ხელოვნება“, რომელიც „პროგრამისტთა ბიბლიად“ არის შერაცხილი. დონალდ კნუთი ერთ–ერთი იმ პიონერთაგანია, რომელმაც მათემატიკური ანალიზის მეთოდების გამოყენებით შეისწავლა ალგორითმების შექმნის ტექნიკა და ალგორითმიკა მეცნიერების რანგამდე აიყვანა.

დონალდ კნუთი მრავალი პრემიისა და ჯილდოს მფლობელია. დაწესებულია მისი სახელობის პრემია ინფორმატიკის საფუძვლებში გამორჩეული წვლილისათვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:ამერიკელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მეცნიერები ინფორმატიკის დარგში
კატეგორია:ტიურინგის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მიტროპოლიტი

[მინი|მოსკოვის მიტროპოლიტი, [მაკარი (ნევსკი)]]
**მიტროპოლიტი** — თავდაპირველად ეწოდებოდა ოლქის (ეპარქიის) ან პროვინციის მთავარი ქალაქის (მეტროპოლიის) ეპისკოპოსს. მიტროპოლიტის ხარისხი მიიღეს I მსოფლიო კრებაზე 325 წელს. ამჟამად ძირითადად ეპისკოპოსის საპატიო ტიტულია, თუმცა ზოგიერთ ავტოკეფალურ ეკლესიაში მიტროპოლიტი ეკლესიის მეთაურის წოდებაა (ჩეხეთის და სლოვაკეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, პოლონეთის მართლმადიდებელი ეკლესია, ამერიკის მართლმადიდებელი ეკლესია).

საქართველოს ავტოკეფალურ ეკლესიაში მიტროპოლიტის პატივით დაჯილდოებული მღვდელმთავარი იერარქიულად ეპისკოპოსზე და მთავარეპისკოპოსზე მაღლა დგას.

## იხილეთ აგრეთვე
*ეგზარქოსი
*მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი

## რესურსები ინტერნეტში
*List of Catholic Metropolitan Archdioceses in the world

კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
ზაარლუი

**ზაარლუი** () — ქალაქი გერმანიაში, ზაარლანდში.

კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
შარლემანი

საკუთარი სახელი **შარლემანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* შარლემანი, იოსებ — მხატვარი
* კარლოს დიდი (შარლემანი) — ფრანკთა მეფე
მეტლახი

**მეტლახი** () — ქალაქი გერმანიაში, ზაარლანდში.  მისგან მომდინარეობს კაფელის დასახელება 

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
641

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
*11 თებერვალი : ჰერაკლე — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 575)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*24 მაისი: კონსტანტინე III  — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 612)

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ძიომეი  — იაპონიის  იმპერატორი (დ. 593)
*ჰერაკლონასი  — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 626)
*
642

## მოვლენები 
* არაბების პირველი გამოჩენა ამიერკავკასიაში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*12 ოქტომბერი: იოანე IV   — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ხალიდ იბნ ალ-ვალიდი — მუსლიმი არაბი მეომარი (დ. 584)

*
643

## მოვლენები 
*ალ-ტაბარის ცნობით, არაბთა სახალიფოს ჯარმა პირველად ილაშქრა საქართველოში ჰაბიბის სარდლობით.
*სასანიანთა უკანასკნელი მეფის შვილი, პეროზ III ჩინეთში გაიქცა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
649

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ვან ბო — ჩინელი პოეტი (გ. 676)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*14 მაისი: თეოდორ I  — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### ივნისი 
### ივლისი 
* 10 ივლისი: თაიწუნგი — ჩინეთის იმპერატორი (დ. 598)

### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* იოანე კლემაქი  — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი (დ. 579)
*
650

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ანდრია კრეტელი — ბიზანტიელი ჰიმნოგრაფი, კრეტის მიტროპოლიტი (გ. 726)
* სერგიუს I  — რომის პაპი (გ. 701)
*სიზინუსი — რომის პაპი (გ. 708)
*ხილდებერტ ნაშვილები   — ფრანკთა მეფე  (გ. 662)
*ხლოტარ III  — ფრანკთა მეფე (გ. 673)
*იბნ ატიია ჯარირი   — არაბი პოეტი (გ. 732 ან 733 )

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
651

## მოვლენები 
*ქ. მერვში იეზდიგერდ III მოკლეს, რითაც ბოლო მოეღო სასანიანთა სახელმწიფოს.
*არაბები ავღანეთში შეიჭრნენ და ჰერათი აიღეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იეზდიგერდ III — სასანიანთა ბოლო შაჰი

*
652

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კონსტანტინე IV — ბიზანტიის იმპერატორი (გ. 685)
*დაგობერტ II   — ფრანკთა მეფე  (გ. 679)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*როტარი — ლანგობარდების მეფე (დ. 606)
*იეზდიგერდ III  — სასანიანების დინასტიის   შაჰინშაჰი (დ. 624)
*
656

## მოვლენები 
*უსმანის მოკვლის შემდეგ ალიმ ხალიფობა მიიღო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
*1 თებერვალი: სიგებერტ III — ფრანკთა მეფე (დ. დაახლ. 630 )

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*უსმან იბნ აფანი —  მესამე მართლმორწმუნე ხალიფა

*
658

## მოვლენები 
*ჩინელები იპყრობენ დასავლეთ თურქთა სახაკანოს ძირითად ნაწილს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ანემუნდი — ლიონის არქიეპისკოპოსი
*სამო — სლავური ტომების პირველი პოლიტიკური გაერთიანების დამაარსებელი

*
661

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
*მუავია II   — ომაიანთა სახალიფოს   ხალიფა (გ. 684)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 6 თებერვალი : ალი იბნ აბუ ტალიბი — მეოთხე მართლმორწმუნე ხალიფა. (გ,  598)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კოგიოკუ   — იაპონიის   იმპერატორი (დ. 594 )
*ნერსეს III  — სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსი 
*
660

## მოვლენები 
*სილამ ტანის დინასტიის დახმარებით პექჩეს დედაქალაქი აიღო. პექჩეს მოეღო ბოლო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კონსტანტინე I — აფხაზთა მეფეთა დივანის მიხედვით, აფხაზეთის მე-8 მეფე (ერისთავი)

*
662

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*13 აგვისტო: მაქსიმე აღმსარებელი  — ბიზანტიელი ქრისტიანი წმინდანი (დ. 580)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*18 ოქტომბერი: ხილდებერტ ნაშვილები  — ფრანკთა მეფე (დ. დაახლ. 650 )

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
663

## მოვლენები 
*ბიზანტიის ჯარები სამხრეთ იტალიაში შეიჭრნენ.
*პეკანის ბრძოლა: ტანის დინასტიისა და სილის კოალიციურმა ძალებმა საზღვაო ბრძოლაში პექჩე-იაპონიის ფლოტი დაამარცხა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
665

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ლი ჯონი — ტანის დინასტიის უფლისწული (დ. 643)
*იუ ჯინინი — ტანის დინასტიის კანცლერი (დ. 588)
*კუბრატი — დიდი ბულგარეთის დამაარსებელი და მისი პირველი მმართველი

*
668

## მოვლენები 
*ტანის დინასტიისა და სილის ლაშქრებმა კოგურიოს დედაქალაქი ფხენიანი აიღეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ვალიდ I —  ომაიანთა ხალიფა (გ. 715)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*15 სექტემბერი : კონსტანტი II — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 630)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბრაჰმაგუპტა — ინდოელი მათემატიკოსი და ასტრონომი (დ. 598)

*
669

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გრიგოლ II — რომის პაპი (გ. 731)
*იუსტინიანე II — ბიზანტიის იმპერატორი (გ. 711)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჰასან იბნ ალი — მაჰმადის შვილიშვილი, მეორე იმამი (დ. 625)

*
670

## მოვლენები 
*ტიბეტელები ტანის დინასტიის ჯარს ამარცხებენ და ტარიმის დაბლობის კონტროლს ხელში იგდებენ.
*იაპონიაში ბუდისტურ ტაძარს, ჰორიუძის ცეცხლი გაუჩნდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*შენხუი — ჩინელი ბუდისტი ბერი (გ. 758)
*ტარიკ იბნ ზიადი — ბერბერი მხედართმთავარი (გ. 720)
* ხილპერიკ II — ფრანკთა მეფე (გ. 721)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ლი ჩუნფენი — ჩინელი მათემატიკოსი, ასტრონომი და ისტორიკოსი (დ. 602)
*ჯავანშირი — კავკასიის ალბანეთის მეფე

*
ბეკუს-ნაურის ფორმალიზმი

**ბეკუს-ნაურის ფორმალიზმი** — მეტასინტაქსი (ინგლისური შემოკლებით BNF), რომელიც იხმარება კონტექსტისგან თავისუფალი გრამატიკის შესაქმნელად. ბეკუს-ნაურის ფორმალიზმი ფორმალური ენების აღსაწერი ფორმალური საშუალებაა.

ეს სინტაქსი არის გამოგონილი ჯონ ბეკუსის და პეტერ ნაურის მიერ Algol 60 ენის გრამატიკის შექმნის დროს.

## სინტაქსი 
BNF-ში განასხვავებენ მეტასიმბოლოებს, საბოლოო ტერმინებს (terminals) და არა საბოლოო ტერმინებს (non terminals). მეტასიმბოლოები წარმოადგენენ BNF-ის სიმბოლოებს. არა საბოლოო ტერმინების სიმბოლოები წარმოადგენენ დაწესებული კატეგორიების სახელებს, და საბოლოო ტერმინები არიან აღწერილი ენის სიმბოლოები.

ავიღოთ მაგალითად C პროგრამირების ენის if-ის სტრუქტურა:

```bnf
 ::= if "("  ")" "{"  "}"
```

წარმოადგენენ არა საბოლოო ტერმინებს. ::= არის მეტა-სიმბოლო რომელიც ნიშნავს "განსაზღვრულია".
if, "(", ")", "{" და "}" არიან საბოლოო ტერმინები. როდესაც საბოლოო ტერმონები მარტო ერთი ნიშნით შედგებიან, არა ალფაციფრულ ნიშანებს შეიცავენ ან მითი არევა შესაძლოა მეტა-სიმბოლოებთან, ვათავსებთ ბრჭყალებში.

ხშირად ხდება ისე რომ არა საბოლოო ტერმინი სხვადასხვანაირად აღიქვას.
ასეთ შემთხვევაში ვხმარობთ | მეტა-სიმბოლოს.

```bnf
 ::=  |  | ...
```

ზოგჯერ ფრჩხილებსაც ვხმარობთ:

```bnf
 ::= (  |  ) 
```

რაც უდრის :

```bnf
 ::=   |  
```

## რესურსები ინტერნეტში
*  BNF Web Club  გთავაზობთ რამდენიმე პროგრამირების ენის BNF-ს

კატეგორია:ინფორმატიკა
კატეგორია:პროგრამირების ენები
მაიამი

**მაიამი** () — ქალაქი აშშ-ში, ფლორიდის შტატში. მდებარეობს შტატის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ატლანტის ოკეანის სანაპიროზე. 2013 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 417,650 კაცი. ფორბსი მაიამი მოწინავე ქალაქია ფინანსების, კომერციის, კულტურის, მედიის, ხელოვნებისა და საერთაშორისო ვაჭრობის სექტორებში. მაიამის პორტი ცნობილია როგორც „მსოფლიოს კრუიზული დედაქალაქი“. მაიამის პორტს ჰყავს მსოფლიოში ყველაზე მეტი კრუიზული ხაზი და მგზავრები. 2010 წელს მაიამი შეფასდა როგორც მეშვიდე ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი აშშ-ში და 33-ე მსოფლიოში. 2008 წელს მაიამი ფორბსის მიერ შეფასდა როგორც „ამერიკის უსუფთავესი ქალაქი“. 2009 წელს ცნობილმა შვეიცარიულმა ბანკმა იუ-ბი-ესმა შეისწავლა მსოფლიოს 73 უმდიდრესი ქალაქი და მაიამი შეაფასა როგორც ყველაზე მდიდარი ქალაქი აშშ-ში, ხოლო მეთხუთმეტე უმდიდრესი ქალაქი მსოფლიოში.

## ეკონომიკა 
2001 წლიდან მაიამიში დაიწყო სამშენებლო ბუმი. 2002 წელს ინვესტორებმა ერთდროულად დაახლოებით 50 ახალი ცათამბჯენის მშენებლობა დაიწყეს, რომელთა სიმაღლე 122 მეტრს აღემატებოდა, მაიამის საქმიანი უბანი შეფასდა როგორც ყველაზე შთამბეჭდავი ნიუ-იორკსა და ჩიკაგოს შემდეგ.
მაიამიზე ტურიზმი ყველაზე მნიშვნელოვანი სექტორია. წამყვანი ფინანსური სისტემა, ბიზნეს გარემო, ქვიშიანი სანაპიროები, ფესტივალები და კლუბური მუსიკა ქალაქში იზიდავს 38 მილიონ ტურისტს მთელ მსოფლიოდან.
ისტორიული არტ დეკოს უბანი სამხრეთ სანაპიროზე ქალაქს აძლევს *მდიდრული* ქალაქის იერს. აქ მდებარეობს მსოფლიოში ყველაზე პოპულარული კლუბები და მაღაზიები, ასევე სამხრეთ სანაპიროზე იმართება ისეთი წამყვანი ღონისძიებები როგორიცაა: Sony Ericsson Open, Art Basel, Winter Music Conference, South Beach Wine & Food Festival, მერსედეს-ბენცის მოდის კვირეული და Ultra Music Festival-ი რაც ასე ხიბლავს მილიონობით ადამიანს.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ბოგოტა, კოლუმბია (1971 წლიდან)
*  მანაგუა, ნიკარაგუა (1991 წლიდან) 
*  ბუენოს-აირესი, არგენტინა (1979 წლიდან)
*  მურსია, ესპანეთი
*  ჰავანა, კუბა (1926 წლიდან)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქალაქის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ფლორიდა
უოლტ უიტმენი

**უოლტ უიტმენი** (Walt Whitman, დაბადებით Walter Whitman, დ. 31 მაისი, 1819 — გ. 26 მარტი, 1892) — ამერიკელი პოეტი, ესეისტი, ჟურნალისტი და ჰუმანისტი. დაიბადა უესტ-ჰილში (ჰანტინგტონი, ლონგ-აილენდი, ნიუ-იორკი). მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია ლექსებისა და პოემების კრებული „ბალახის ფოთლები“ და „Drum-Taps“.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა ცხრა შვილიან ოჯახში ლონგ-აილენდზე, გაიზარდა ბრუკლინში. კარიერა ჟურნალისტობითა და რედაქტორობით დაიწყო. გარკვეული პერიოდი საკუთარი გაზეთის „ლონგ-აილენდერი“ რედაქტორი იყო, რომელმაც მხოლოდ ერთი წელი იარსება (1838-39). ადრეულ წლებში ლიბერალური, ინტელექტუალური და პოლიტიკური შეხედულებები ჩამოუყალიბდა მამის გავლენით, რომელიც სოციალისტური იდეების მიმდევარი იყო.

17 წლის ასაკში მასწავლებლად იწყებს მუშაობას, რამაც გარკვეულწილად ხელი შეუწყო მისი მწერლობის კარიერას. 1848 წელს პირველად ნიუ-ორლეანში მიემგზავრება ძმასთან, სადაც რამდენიმე თვე ადგილობრივ გაზეთში მუშაობს, თუმცა მოგვიანებით ისევ ბრუკლინში ბრუნდება და ბრუკლინ-თაიმზის რედაქტორი ხდება. აქვე ის ჟურნალისტად მუშაობს რამდენიმე გაზეთისთვის, მათ შორის, New York Aurora და Democratic Review, სადაც ის იმ დროისთვის პროგრესული ლიტერატურული კულტურის ნაწილი ხდება. უიტმენი თავად აღნიშნავს, რომ ავრორასთვის რალფ ვალდო ემერსონის ლექციათა სერიის გაშუქებამ მის აზროვნებაში გადატრიალება მოახდინა.

## ლიტერატურა
*ღოღობერიძე, ლ. უოლტ უიტმენი, თბილისი, 1956

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:პანთეისტები
კატეგორია:ამერიკელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ჟურნალისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი ესეისტები
კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ჟურნალისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ლონგ-აილენდი

385px|thumb|right|კინგსი, ქუინსი, ნასაუ და საფოლკი, მიახლოებითი საზღვრებით.
**ლონგ-აილენდი** (ინგლ. Long Island - გრძელი კუნძული) კუნძულია ნიუ-იორკში, აშშ, 3567 კმ² ფართობითა და 7,536 მილიონი მცხოვრებით (2005 წლის აღწერა). ეს უდიდესი და ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული კუნძულია კონტინენტურ აშშ-ში. მოსახლეობის რაოდენობით მე-17-ა მსოფლიოში და ამ პარამეტრით წინ უსწრებს იაპონიის კუნძულ ჰოკაიდოსა და ქვეყნებს - ირლანდიასა და იამაიკას. სახელწოდებიდან გამომდინარე კუნძული საკმაოდ გრძელია - 190 კმ, მისი სიგანე კი ყველაზე განიერ მონაკვეთზე 32 კმ-ია. ლონგ-აილენდის ადგილობრივ ინდიელთა სახელია ”პავმონავკი” (Paumonauk) და ნიშნავს თევზის ფორმის კუნძულს.

ლონგ-აილენდის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს ნიუ-იორკის ბრუკლინის რაიონი (კინგსის ქაუნთი) და ქუინსი (ქუინსის ქაუნთი); აღმოსავლეთით - ნასაუსა და საფოლკის ქაუნთები. მიუხედავად ამისა, ქოლოქვიალურად ”ლონგ-აილენდს” ან უბრალოდ ”აილენდს” მხოლოდ ნასაუსა და საფოლკის ქაუნთებს უწოდებენ; ბრუკლინი და ქუინსი გამოტოვებულია, ვინაიდან ისინი ქალაქ ნიუ-იორკს ეკუთვნის.

ლონგ-აილენდი ცნობილია ცხოვრების განსაკუთრებით მაღალი დონით. 2004 წლისთვის ნასაუს ქაუნთი ნიუ-იორკის შტატში ერთ სულ მოსახლეზე ყველაზე მდიდარ ადმ. ერთეულად ითვლებოდა, აშშ-ის მასშტაბით კი ამ კრიტერიუმით მეექვსეა. საფოლკის ქაუნთი განთქმულია კუნძულის სანაპიროზე მდებარე მდიდრული ვილებით, მათ შორის აღსანიშნავია ”ჰამპტონსი”. ფედერალური საგამოძიებო ბიუროს ინდექსის მიხედვით ლონგ-აილენდი (ნასაუ-საფოლკი) კრიმინალის დონის სიმცირით აშშ-ში მეორე ადგილზეა.

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:აშშ-ის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ჩოლოქის ბრძოლა (1854)

**ჩოლოქის ბრძოლა 1854** — რუს-ქართველთა ჯარის ბრძოლა მდინარე ჩოლოქთან თურქების ლაშქრის წინააღმდეგ ყირიმის ომის დროს სოფელ ქაქუთის მიდამოებში.

ნიგოითის ბრძოლაში თურქთა დამარცხების შემდეგ გენერალი ივანე ანდრონიკაშვილი, თურქთა მთავარი ძალების წინააღმდეგ შეტევის მიზნით, ოზურგეთისაკენ დაიძრა, ოსმალეთის ჯარმა სასწრაფოდ დატოვა ქალაქი და მდინარე ჩოლოქის მარცხენა ნაპირზე დაბანაკდა. რუს-ქართველთა ჯარის განკარგულებაში იყო 11 ბატალიონი (ქვეითი), 4 ასეული (დონელი კაზაკები), მილიციის 6 ქვეითი და 5 ცხენოსანი ასეული (იმერეთისა) და 6 ქვეითი რაზმი (გურიისა), სულ 10 ათასი ჯარისკაცი. თურქთა ჯარი, რომელსაც სინანფაში (სელიმ-ფაშა) სარდლობდა, 35 ათასი ჯარისკაცს ითვლიდა. გენერალი ანდრონიკაშვილმა მტერზე სწრაფი იერიშის მიტანა გადაწყვიტა. 4 ივნისს დილით „გურიის რაზმმა“ მტრის მოწინავე რაზმი დაამარცხა, მდინარე ჩოლოქისაკენ დაეშვა და ოსმალებს უკანდასახევი გზა მოუჭრა, შემდეგ ჩოლოქი გადალახა და მტრის პირისპირ დადგა. საარტილერიო ცეცხლის გახსნის შემდეგ რუს-ქართველთა მხედრობა ბრძოლაში ჩაება და, მტრის რიცხობრივი უპირატესობის მიუხედავად, დიდი მსხვერპლით წინ მიიწევდა. 

კავალერიის ბრძოლაში ჩაბმის შემდეგ ჯარის სხვა ნაწილებიც ფართო შეტევაზე გადავიდნენ. ხელჩართულ ბრძოლაში ოსმალები შედრკნენ და უკან დაიხიეს. რუს-ქართველთა ცხენოსნებმა მტერს ქობულეთამდე სდიეს. სელიმ-ფაშამ დაკარგა 4 ათასი მებრძოლი, 15 ქვემეხი, 36 დროშა და 3 ბანაკი, ანდრონიკაშვილმა - 1500 კაცი.

thumb|მარცხნივ|შტანდარტი, რომელიც მიენიჭა ქართულ დრუჟინას ბრძოლაში გამარჯვებისთვის

ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის ქართული მილიცია წმ. გიორგის დროშით დააჯილდოვეს. ჩოლოქის ბრძოლაში გამარჯვებამ ჩაფუშა ოსმალეთის ცდა, სურამის გზით შეეერთებინა ახალციხე-ახალქალაქისა და ბათუმის კორპუსები.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:ყირიმის ომის ბრძოლები
კატეგორია:გურიის ისტორია
კატეგორია:1854 წლის ბრძოლები
ჩონგური (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჩონგური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩონგური — სამუსიკო საკრავი
* ჩონგური — ქართული ლიტერატურული ალმანახი
ბრუკლინი

thumb|300px|ბრუკლინი ნიუ-იორკის რუკაზე.
[thumb|300px|[ბრუკლინის ხიდი 1890 წელს, გახსნიდან შვიდ წელიწადში.]]
**ბრუკლინი** (ინგლ. Brooklyn) — ქალაქ ნიუ-იორკის ხუთი რაიონიდან ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ადგილია (2,6 მილიონი მცხოვრები). 1898 წლამდე დამოუკიდებელი ქალაქი იყო და აღმოცენდა ჰოლანდიელთა მიერ დაარსებული დასახლებიდან „ბრუკელენ“ (Breuckelen) ლონგ-აილენდის მდინარე ისტის სანაპიროზე. დამოუკიდებელი ქალაქის სტატუსის შენარჩუნების შემთხვევაში ბრუკლინი ამჟამად აშშ-ის სიდიდით მეოთხე დასახლება იქნებოდა ნიუ-იორკის, ლოს-ანჯელესისა და ჩიკაგოს შემდეგ. ნიუ-იორკთან კუთვნილების მიუხედავად ბრუკლინს დამოუკიდებელი ხასიათი და საკუთარი ქალაქური სტილი აქვს ბრონქსისგან განსხვავებით, რომელიც ისტორიულად და ხასიათობრივად უფრო მანჰეტენის ჩრდილოეთ დამატებას ჰგავს. ბრუკლინი ქუინსთან ერთად ლონგ-აილენდის დასავლეთ ბოლოში მდებარეობს.

კინგსის ქაუნთი, რომელიც ტერიტორიულად ბრუკლინს ემთხვევა ნიუ-იორკის შტატის ყველაზე დასახლებული ოლქია. მას სახელი ინგლისის მეფე ჩარლზ II-ის პატივსაცემად დაერქვა. ადგილობრივი მოსახლეობა ბრუკლინს ხშირად „მეფეთა ქალაქს“ (City of Kings) უწოდებს ამ სახელის გამო.

*
კატეგორია:ნიუ-იორკი
ჩხერის ბრძოლა

** ჩხერის ბრძოლა** — იმერეთის სამეფოს ბრძოლა ოსმალეთის ლაშქრის წინააღმდეგ რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 ომის დროს (მდ. ჩხერიმელის ხეობაში). გაიმართა 1774 წლის 6 თებერვალს.

## წინაპირობა 
1773 წელს, სოლომონ I-მა და ერეკლე II-მ სამხედრო ხელშეკრულება გააფორმეს ოსმალთა წინააღმდეგ. ამავე წელს, მეფეებმა 11 ათასიანი მხედრობით ერთობლივად ილაშქრეს ჯავახეთში, აიღეს ახალქალაქი, მივიდნენ ყარსსა (ქართ. კარი) და არდაგანამდე. ახალციხის ფაშამ წინააღმდეგობა ვერ გაუწია, ცოტაც და სამცხეს გაათავისუფლებდნენ, საფაშოსაც გააუქმებდნენ, მაგრამ სოლომონი მძიმედ დაავადებულა და ეს ლაშქრობა ამის გამო შეწყვეტილა.

## ბრძოლაა 
ჯავახეთის ლაშქრობის საპასუხოდ ახალციხის ფაშამ 4-ათასიანი ჯარი იმერეთის ასაოხრებლად გააგზავნა. ამავე დროს ახალციხის ფაშამ დადიანსა და აფხაზთა მთავარს მოუხმო სოლომონ I-ის წინააღმდეგ. სამეგრელოს მთავართან შეთანხმების მიხედვით მათ ორი მხრიდან უნდა შეეტიათ იმერეთისათვის. ვახანის ციხის მფლობელმა აბაშიძეებმა მეფეს უღალატეს და მტერს გზა მისცეს. დადიანიც მოადგა იმერეთის საზღვარს. სოლომონმა დახმარება ერეკლე II-ს სთხოვა. მეფემ არ დააყოვნა და 2 000 კაცი მიაშველა, დადიანი კი აიძულა უკან გაბრუნებულიყო. თურქები მიხვდნენ რომ ხაფანგში გაებნენ და უკან დახევა დაიწყეს, მაგრამ სოლომონ მეფემ უკანდასახევი გზა მოუჭრა, მიიმწყვდია მდინარე ჩხერიმელის ხეობაში და 1774 წლის 6 თებერვალს სასტიკად დაამარცხა. დაატყვევს ლეკთა ცნობილი ბელადი რაჯაბი, ქართლ-კახეთის არაერთგზის დამრბევი, რომელიც სოლომონ მეფემ ერეკლეს გაუგზავნა საჩუქრად. ოსმალებმა ბრძოლის ველზე 1000 მეომარი დაკარგეს, 600 კაცი ტყვედ ჩავარდა, იმერთა მდევარმა რაზმმა ჩხერიდან ვახანამდე დაახლოებით 1400 მებრძოლი მოკლა.

## შედეგები 
ჩხერის ომში გამარჯვებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან მტრის 4000 ჯარიდან 3000 კაცი დაიღუპა ან ტყვედ ჩავარდა, ამ გამარჯვებაში უმთავრესი როლი ითამაშა ასევე ერეკლე მეორის დამხმარე რაზმის გამოგზავნამ და მისმა სწორმა მოქმედებამ დადიანის გასანეიტრალებლად. ეს იყო ახალციხის ფაშას და ოსმალეთის ხელისუფლების მორიგი მარცხი იმერეთში, სოლომონ მეფემ კიდევ უფრო განიმტკიცა პოზიციები, ქართველთა მხრიდან მხოლოდ 50 კაცი დაღუპულა და 100 დაჭრილა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
* ბუაჩიძე ზ., ხარაგაულის ქრონიკები, ქუთ., 2018
* საქართველოს ისტორია, ტ, II, თბ. 2008
*

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:რუსეთ-ოსმალეთის ომები
კატეგორია:1774 წლის ბრძოლები
ციხედიდის ბრძოლა

**ციხედიდის ბრძოლა 1561** — ქართლის მეფის სიმონ I-ის ბრძოლა სპარსელთა წინააღმდეგ თბილისის გასათავისუფლებლად ციხედიდის მიდამოებში.

გამეფებისთანავე სიმონ I-მა ერთ-ერთ მთავარ ამოცანად დაისახა ყიზილბაშთაგან თბილისის გათავისუფლება. მან დახმარება სთხოვა კახეთის მეფე ლევანს, რომელმაც ჯარი მიაშველა უფლისწულ გიორგის მეთაურობით. გაერთიანებული ლაშქარი ციხედიდთან (ძეგვის მიდამოებში) დაბანაკდა. ბანაკს საგანგებო თხრილები შემოავლეს. ყარაბაღის მმართველი შაჰვერდი ზიად-ოღლუ ფარულად შევიდა თბილისის  ციხეში, ყიზილბაშთა გარნიზონის დასახმარებლად. 6 აპრილს, აღდგომის დღეს, ადგილ დევის ნამუხლართან დატოვებული საყარაულო რაზმის უფროსი ფარეშა გერმანოზიშვილი რაზმთან ერთად მუხათგვერდში წირვის მოსასმენად ავიდა. მტერმა ისარგებლა ქართველთა ამ მოდუნებით და მოულოდნელად დაეცა მათ ბანაკს. ხელჩართულ ბრძოლაში, დიდი თავგანწირვის მიუხედავად, ქართველები დამარცხდნენ. ბრძოლაში მოკლეს უფლისწული გიორგი. მიუხედავად ამ მარცხისა, სიმონ I-ს სპარსელთა წინააღმდეგ ბრძოლა არ შეუწყვეტია.
## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ირანის ბრძოლები
კატეგორია:1561 წლის ბრძოლები
ციხისძირი

საკუთარი სახელი **ციხისძირი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ციხისძირი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში 
* ციხისძირი - სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
* ციხისძირი - სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში
გუჯარეთი

საკუთარი სახელი **გუჯარეთი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გუჯარეთი — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარის — თორის ნაწილი;
* გუჯარეთი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში;
* გუჯარეთი — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში.
ცოდნისკარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ცოდნისკარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ცოდნისკარი -  სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
* ცოდნისკარი - სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
ცარიზმი

**ცარიზმი** — სახელისუფლებო სისტემა რომლის სათავეში დგას ცარი, მონარქი ფართოდ შეუზღუდავი უფლებებით. უფრო ხშირად ცარიზმის ქვეშ იგულისხმება სახელმწიფო რეჟიმი რუსეთში 1480–1917 წლებში (თუმცა ეს გამოყენება ტექნიკურად მართებულია მხოლოდ 1721 წლამდე, რის შემდეგაც რუსეთის მონარქები ატარებდნენ იმპერატორის ტიტულს).

კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
ცუცხვათის ციხე

**ცუცხვათის ციხე** — შუა საუკუნის ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში, ოკრიბაში, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტის სოფლების ცუცხვათისა და ოხომირის ახლოს, შემორჩენილია ნანგრევების სახით.

ცუცხვათის ციხე აკონტროლებდა ქუთაისიდან აღმოსავლეთ საქართველოსაკენ და ოკრიბის გავლით რაჭისაკენ მიმავალ გზებს. გვიანდელი შუა საუკუნეებში ცუცხვათის ციხე იმერეთის სამეფოს უმნიშვნელოვანესი სიმაგრე იყო. 1721 წელს ოსმალებმა დაიკავეს და იქ თავიანთი გარნიზონი ჩააყენეს. 1770 წელს მეფე სოლომონ I-მა გაათავისუფლა. 1810 წელს იმერეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების შემდეგ დაანგრიეს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტყიბულის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები იმერეთის მხარეში
ცხენისწყალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ცხენისწყალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ცხენისწყალი — მდინარე დასავლეთ საქართველოში
* ცხენისწყალი — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
ცხვარა

**ცხვარა** — ისტორიული სოფელი სამხრეთ საქართველოში, ახლანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, ჩრდილის (ჩილდირის) ტბასთან. იხსენიება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (XVI ს.).
## წყარო
*ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგნ. 3, თბ., 1958
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თურქეთის ტერიტორიაზე
ცხია

**ცხია** —  ისტორიული სოფელი სამხრეთ საქართველოში, ახლანდელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხანდოსა და წალკის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხანდოს ახლოს, იხსენიება "გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში" (XVI ს.).
## წყარო
*ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგნ. 3, თბ., 1958
## ლიტერატურა
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ხანდო

საკუთარი სახელი **ხანდო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხანდო - საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე
* ხანდო  - სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში
* ხანდო - სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში
ცხირეთის ციხე

**ცხირეთის ციხე** –  შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში, თეძმის ხეობაში, ახლანდელი სოფელ ერთაწმინდის (კასპის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთ-დასავლეთით 3 კმ-ზე. დგას ცხირეთის გორაზე. 

ცხირეთის ციხეს მიიჩნევენ X საუკუნის ნაგებობად. წყაროებში პირველად იხსენიება 1170 წელს. ცხირეთის ციხე ცნობილი იყო როგორც ქართლის მეფეთა საზაფხულო რეზიდენცია. 1454 წელს ქართლის მეფე გიორგი VIII-მ ციხე ფეოდალ გამრეკელ ჯავახიშვილს გადასცა. 1609 წელს ოსმალებმა სცადეს ცხირეთის ციხესთან გასვლა და იქ მყოფი ქართლის მეფე ლუარსაბ II-ის ხელში ჩაგდება, მაგრამ თევდორე მღვდელმა მტერს კვალი აუბნია და ცხირეთის ციხე გადაურჩა ოსმალთა თავდასხმას. ამ პერიოდში ციხე გიორგი სააკაძეს უბოძეს. 1632 წელს აქ იდგა ქართლის მეფე როსტომი, რომელიც გავლენიან ფეოდალ ნოდარ ციციშვილის მეთაურობით თავადურ კოალიციას ებრძოდა. მანვე 1652 წელს ცხირეთის ციხე გიორგი სააკაძის შვილს იორამ სააკაძეს დაუბრუნა.

ცხირეთის ციხე მოღწეულია გვიანი გადაკეთებით. უჭირავს დიდი ფართობი, მაღალ კედლებში დატანებული აქვს სათოფურები. აღმოსავლეთ მხრიდან მიუდგომელია. გალავნის შიგნით საცხოვრებელი შენობების საძირკვლებია. ციხის მახლობლად ცხირეთის ნასოფლარია.

## ლიტერატურა
* 
* მაკალათია ს., თეძმის ხეობა, თბ., 1959, გვ. 26-27
 

კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ცხრაწყარო

საკუთარი სახელი **ცხრაწყარო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ცხრაწყარო — მთა ხარულის ქედზე
* ცხრაწყარო — მთა თრიალეთის ქედზე
* ცხრაწყარო — უღელტეხილი თრიალეთის ქედზე
* ცხრაწყარო — სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში
ცხნარი

**ცხნარი** — ისტორიული სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარე ხრამის მარცხენა მხარეს, ახლანდელი სოფ. ფიტარეთის (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი) დასავლეთით დაახლოებით 3 კმ-ზე.

წყაროებში პირველად იხსენიება XVI საუკუნეში. ისტორიულ ცხნარის მიდამოებში რამდენიმე ძეგლია: სამხრეთ-დასავლეთით, გორაკზე, ციხის ნანგრევებია. ნასოფლარის განაპირას შემორჩენილია დარბაზული ტიპის ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან გვიანდელი პერიოდის მინაშენი აქვს. ეკლესია მოჩუქურთმებულია. აქვს ორი წარწერა. ერთის მიხედვით, იგი სოფლის მოსახლეობას აუგია მეფე დავით VII *ულუსა* და ფეოდალ ვარამ გაგელის დროს (XIII ს.). მეორე, ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში ჩაყოლებული ქვაჯვრის ასომთავრული წარწერის თანახმად, ჯვარი აღმართულია კოჟოლის ძეთა მიერ (ფაქტი უნდა მიუთითებდეს, რომ XII საუკუნემდე აქ სხვა ტაძარი იდგა).

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი დ.,* წარწერები სოფ. ცხნარიდან, «ძეგლის მეგობარი», 1977, № 43-44;
**ლორთქიფანიძე ი.,* ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1-2, ტფ. 1935;

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბეთლემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბეთლემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბეთლემი — ქრისტეს დაბადების ადგილი;
* ბეთლემი — გამოქვაბული ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
* ბეთლემი — უბანი თბილისში;
* ბეთლემი — ქართული როკ-ჯგუფი;
* ბეთლემი — სოფელი სენაკის მუნიციპალიტეტში.
ევერესტი

**ევერესტი** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **ჩომოლუგმა**, **ჯომოლუნგმა**, **საგარმათხა**) — დედამიწის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 8848 მ. მდებარეობს ჰიმალაიში, ნეპალისა და ჩინეთის საზღვარზე. საფუძველი აგებულია კამბრიულისწინა გნაისებითა და გრანატებით, 7000 მეტრის ზევით — მეზოზოური კრისტალური ფიქლებითა და კირვებით. მასივიდან ყველა მხარეს ეშვება მყინვარები, რომელთა ბოლოები 5000 მეტრ სიმაღლეზე მდებარეობენ. ევერესტს პირამიდის ფორმა აქვს, სამხრეთი კალთა უფრო ციცაბოა, თოვლი და ფირნი არ ჩერდება და გაშიშვლებულია. 

ევერესტი პირველად დაიპყრეს 1953 წლის 29 მაისს ჯ. ჰანტის ინგლისელი ექსპედიციის წევრებმა: თენცინგ ნორგეიმ და ედმუნდ ჰილარიმ. 1982 წლის 4 მაისს ევერესტს დაულაშქრავი მარშრუტით მიაღწიეს საბჭოთა ალპინისტებმა ვლადიმერ ბალიბერდინმა და ედუარდ მისლოვსკიმ, იმავე ღამით (რაც უნიკალური შემთხვევაა ჯომოლუნგმაზე ასვლის ისტორიაში) მწვერვალი დალაშქრეს სერგეი ბერშოვმა და მიხეილ ტურკევიჩმა. 

სახელის დარქმევა ერთგვარი პრობლემა გახდა. კანდიდატებს შორის ბევრი ადგილობრივი სახელი იყო, ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მრავალსაუკუნოვანი ასეთი სახელი ტიბეტში იყო ჯომოლუნგმა. მოხსენება ამის თაობაზე, 1733 წელს პარიზში ფრანგმა გეოგრაფმა ანვილმა გამოაქვეყნა. ნეპალში კი ამ მთას დღემდე საგარმათხას ეძახიან. ბოლოს ენდრიუ ვომ განაცხადა, რომ ადგილობრივი სახელების სიმრავლე გაართულებდა მათ შორის ერთ-ერთის არჩევას, ამიტომ ჯორჯ ევერესტის პატივსაცემად წარადგინა ევერესტის სახელწოდება. საგულისხმოა, რომ მთის ზუსტი სიმაღლე სწორედ ევერესტმა განსაზღვრა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*საგარმატხის ეროვნული პარკი
*რვაათასიანები

## რესურსები ინტერნეტში
* *National Geographic* site on Mt. Everest
* NOVA site on Mt. Everest
* imagingeverest.rgs.org 
* North  *South 
* Interactive climb of Everest from Discovery Channel
* Mount Everest on Summitpost
* Full list of all ascents of Everest up to and including 2008 (in pdf format)
* Where is Mount Everest 
* Where is Mount Everest located
* Mount Everest fact 

კატეგორია:ჰიმალაი
კატეგორია:ჩინეთის მთები
კატეგორია:ნეპალის მთები
კატეგორია:შვიდი მწვერვალი
კატეგორია:წმინდა მთები
დიტერ აკერი

**დიტერ აკერი** (; დ. 3 ნოემბერი, 1940, სიბიუ, რუმინეთი — გ. 27 მაისი, 2006, მიუნხენი, გერმანია) — გერმანელი კომპოზიტორი.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მუსიკოსები
სოჰეი იმამურა

**სოჰეი იმამურა** (; დ. 15 სექტემბერი, 1926, ტოკიო — გ. 30 მაისი, 2006, *იქვე*) —  იაპონელი რეჟისორი და სცენარის ავტორი. პირველი იაპონელი რეჟისორი, რომელმაც ოქროს პალმის რტო მოიგო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* სოჰეი იმამურა — იაპონური კინოფილმების მონაცემთა ბაზაში

კატეგორია:იაპონელი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი    30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
ცხრაძმისხევი

მინი|ქარჩოხის ხევის ხევისთავის შტანდარტი ვლადიმერ ღუნაშვილის მიხედვით
**ცხრაძმისხევი**, *ცხრაზმისხევი* — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში მდ. ქსნის ხეობის ზემო წელზე. შუა საუკუნეებში - ადმინისტრაციული ერთეული. თავსდება ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტის ლარგვისის თემის საკრებულოსა და მიმდებარე ტერიტორიაზე. სახელწოდება მოდის ცხრა საძმოსაგან (თემისაგან): დადიანეთი, ზოდეხი, თოხთა, მახიარეთი, დაბაკნეთი, უკანამხარი, უკანუბანი, წინუბანი (მარტიანი), ჩიტიანი, ყველდაბა. 

ცხრაძმისხევი დასახლებულია ბრინჯაოს ხანიდან, ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში — მჭიდროდ. VII-IX საუკუნეებში ადმინისტრაციულად ქსნისხევს ექვემდებარებოდა. X საუკუნეში გაძლიერდა და გაფართოვდა - ქსნის ხეობის ზემოწელის (საკუთრივ ცხრაძმისხევი, ქარჩოხი, ჟამური, ჭურთა) გარდა მოიცავდა მდინარეების: ლეხურას, მეჯუდასა და პატარა ლიახვის ზემოთს; გაფართოვდა იგი სამხრეთითაც (რის გამოხატულებადაც მიჩნეულია ცხრაძმისხევის ცენტრის ლარგვისიდან ქვენიფნევს გადმოტანა). XIII საუკუნის II ნახევრიდან ცხრაძმისხევს მართავს ერისთავი, რომელიც ადრინდელი ფეოდალური ხანის ხევისუფლის პოლიტიკური სტატუსის გამგრძელებელია. შემდგომში ცხრაძმისხევის საერისთავო ქსნის საერისთავოს შეერწყა.

ცხრაძმისხევში შემორჩენილია საუბნო და სათემო სალოცავები, საფორტიფიკაციო ნაგებობები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ბეთლემი

**ბეთლემი**, **ბეით-ლაჰმი** — ქალაქი პალესტინის ავტონომიის ტერიტორიაზე. 2019 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 36 ათ. ადამიანს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება იერუსალიმს. თავდაპირველად ქანაანელთა, მოგვიანებით კი იუდეველთა ქალაქი იყო სამხრეთ პალესტინაში. დაარსებული უნდა იყოს დაახლოებით ძვ. წ. II ათასწლეულის შუახანებში. პირველად მოხსენიებულია თელ-ელ-ამარნის მიმოწერაში (ძვ. წ. XIV ს.) „ბეთ-ილუ-ლაჰემას“ („ქალღმერთ ლაჰემას სახლი“) სახელით. განსხვავებით ჩრდილოეთ პალესტინის ამავე სახელწოდების ქალაქისაგან ზოგჯერ იუდეველთა ბეთლემს უწოდებდნენ. იგი ადონისის კულტის ადგილი იყო. ბიბლიის მიხედვით ბეით-ლაჰმი მეფე დავითის სამშობლოა.

სახარებაში იესო ქრისტეს დაბადების ადგილია. სხვა ვერსიით იესო ქრისტეს მშობლები ნაზარეთში (ჩრდილოეთი პალესტინა) ცხოვრობდნენ, ლუკას სახარებაში არის ცნობა იოსებისა და მარიამის ნაზარეთიდან ბეთლემში გამგზავრების შესახებ. თანამედროვე ბეთლემის მახლობლად შემორჩენილია ბიბლიაში მოხსენიებული ე. წ. „დავითის ჭა“ — მთაში ნაკვეთი ქვაბული (ლაკვანი) წვიმის წყლის შესაგროვებლად.

## ტურიზმი
ტურიზმი ბეთლემის მოსახლეობის ძირითადი შემოსავლების წყაროა.ქალაქში შობას მასიურად ჩადიან მიმლოცველი ქრისტიანები, ბეთლემში 30-ათზე მეტი სასტუმროა. ჯასირ პალასი აშენდა 1910 წელს, რომელიც ეკლესიასთან ახლოს მდებარეობს, ის ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული სასტუმროა. 2000 წელს იგი დაიხურა პალესტინა-ისრაელის კონფლიქტის დროს, მაგრამ 2005 წელს კვლავ განახლდა.

## კულტურა
ბეთლემში მრავალ-წლიანი ისტორია აქვს ქსოვას, ქარგვას, და ფერადი ლითონების დამუშავებას, სამეფო სამოსელი აუცილებლად აბრეშუმისან უნდა შეკერილიყო, ხოლო ჩვეულებრივ მოსასხამზე ბამბას ან ხავერს იყენებდნენ. ბეთლემში დამზადებულ სამოსელს დიდი გასავალი ჰქონდა ოსმალეთის იმპერიაში. ასევე დიდი ისტორია აქვს სამკაულების დამზადებას, ხშირად შევხვდებით ეკლესის მიმდებარე ტერიტორიაზე გახსნილ მაღაზიებს, სადაც მომლოცველები ყიდულობენ სამკაულებს ქრისტეს, ჯვრის, ეკლესის გამოსახულებით.

ბეთლემში ედვარდ საიდის მუსიკალური კონსერვატორიაში სწავლობს 500 სტუდენტი, სადაც ასწავლიან პალესტინის ფოლკლურულ მუსიკას. 1991 წელს დაარსდა პალესტინის მემკვიდრეობის ცენტრი, რომლის  მიზანია შეინარჩუნოს ისტორიული ნაქარგები, და ხელი შეუწყოს ამ დარგის განვითარებას. ასევე არის კულტურული ცენტრი ქალაქის ცენტრში, რომელის მთავარი მიზანია გიდების მომზადება ტურისტებისთვის და ქალაქის ისტორის შესწავლა მსურველთათვის.

ბეთლემში ფუნქციონირებს ოთხი მუზეუმი. შობის მუზეუმი 1972 დაარსდა, მუზეუმის აშენებაში დიდი წვრილი შეიტანა, გაერთიანებული ერების, განათლების, და მეცნიერებისა კულტურიულმა ორგანიზაციამ. მუზეუმში არის 31 დეკემბერის ამსახველი სურეთები და ხშირად ტარდება ლექციები ქრისტეს შობასთან დაკავშირებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
*https://web.archive.org/web/20060321000427/http://www.bethlehem2000.org/main.html
*http://www.bethlehem-city.org/
*https://web.archive.org/web/20071008005239/http://www.peacenter.org/

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 2, გვ. 270, თბ., 1977

## სქოლიო
კატეგორია:ბიბლიური ქალაქები
კატეგორია:წმინდა ქალაქები
კატეგორია:პალესტინის ქალაქები
ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ის (მუპ) მიხედვით

.

]]
მოცემულ სტატიაში მოყვანილია *მსოფლიოს ქვეყნების ჩამონათვალი მათი ერთობლივი შიდა პროდუქტის მიხედვით მსყიდველობითუნარიანობის პარიტეტის მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე* — მთლიანი საბოლოო პროდუქტისა და მომსახურების ღირებულება წარმოებული ქვეყნის მოსახლეობის მიერ მოცემულ წელიწადში გაყოფილი ამავე წლის მოსახლეობის საშუალო რაოდენობაზე.

ეშპ-ის ზომა დოლარში მოღებულია მსყიდველობითუნარიანობის პარიტეტის გათვლით. ეს გამოთვლები ემყარება სხვადასხვა ორგანიზაციების მონაცემებს, მათ შორის საერთაშორისო სავალუტო ფონდს, პენსილვანიის უნივერსიტეტსა და მსოფლიო ბანკს. ეს გათვლები მიახლოებითია და არა მყარი ფაქტები და ამგვარად მათი გამოყენება ან მათზე დაყრდნობა გარკვეულ სიფრთხილეს საჭიროებს.

ეროვნული სიმდიდრის შედარებისას ხშირად იყენებენ ნომინალურ ეშპ-ს, რაც არ ითვალისწინებს სხვადასხვა ქვეყანაში არსებულ ცხოვრების ღირებულებებს შორის განსხვავებას. თუმცა ნომინალური ეშპ-ს მონაცემთა გამოყენების უპირატესობა იმაში მდგომარეობს, რომ ის ნაკლებად ემყარება ვარაუდს, და რომ ის უფრო ზუსტად ასახავს ამა თუ იმ ქვეყნის მოსახლეობის წვლილს გლობალურ ეკონომიკაში.

ქვემოთ მოყვანილ ცხრილში გამოყენებულია მონაცემები საერთაშორისო სავალუტო ფონდის 180 წევრი ქვეყნისთვის 2015 წელს. მონაცემები მოყვანილია საერთაშორისო დოლარში.

## იხილეთ აგრეთვე
* მთლიანი შიდა პროდუქტი
* ქვეყნების სია მშპ-ის (მუპ) მიხედვით
* ქვეყნების სია მშპ-ის (ნომინალი) მიხედვით
* ქვეყნების სია ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ის (ნომინალი) მიხედვით
* ქვეყნების სია ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით
* მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი

## წყარო 
*საერთაშორისო სავალუტო ფონდი, მსოფლიო ეკონომიკური მდგომარეობის მონაცემთა ბაზა, აპრილი, 2006 http://imf.org/external/pubs/ft/weo/2006/01/data/dbcoutm.cfm?SD=2005&ED=2005&R1=1&R2=1&CS=3&SS=2&OS=C&DD=0&OUT=1&C=512-941-914-446-612-666-614-672-311-946-213-137-911-962-193-674-122-676-912-548-313-556-419-678-513-181-316-682-913-684-124-273-339-921-638-948-514-686-218-688-963-518-616-728-223-558-516-138-918-353-748-196-618-278-522-692-622-694-156-142-624-449-626-564-628-283-228-853-924-288-233-293-632-566-636-964-634-182-238-453-662-968-960-922-423-714-935-862-128-716-611-456-321-722-243-965-248-718-469-724-253-576-642-936-643-961-939-813-644-199-819-184-172-524-132-361-646-362-648-364-915-732-134-366-652-734-174-144-328-146-258-463-656-528-654-923-336-738-263-578-268-537-532-742-944-866-176-369-534-744-536-186-429-925-178-746-436-926-136-466-343-112-158-111-439-298-916-927-664-846-826-299-542-582-443-474-917-754-544-698&S=PPPPC&CMP=0&x=18&y=9

## სქოლიო 
კატეგორია:ეკონომიკა
ანიმაცია

ფაილი:Animexample3edit.png
ეს ანიმაცია მოძრაობს შედგება 6 კადრისგან
ფაილი:Animexample.gif
ეს ანიმაცია მოძრაობს წამში 10 კადრის სიჩქარით.
200px
12 კადრი/წამში ტიპური სიჩქარეა ანიმაციური ფილმისათვის

**ანიმაცია**, ასევე **მულტიპლიკაცია** (ლათ. multiplicatio - გამრავლება) — სტატიკური გამოსახულებების დროში მონაცვლეობით შექმნილი მოძრაობის ოპტიკური ილუზია. კინოპროდუქციაში ანიმაციის სახელით ცნობილია ტექნიკა რომლის დროსაც ფილმის თითოეული კადრი იქმნება ინდივიდუალურად. ეს კადრები შეიძლება იქმნებოდეს კომპიუტერის, ნახატი გამოსახულებების ფოტოგრაფირების ან სანიმუშო ერთეულისთვის განმეორებითი მცირე ცვლილებების გაკეთებისა და შედეგის სპეციალური ანიმაციური კამერით გადაღების საშუალებით.

გრაფიკული ანიმაციის ფუძემდებლად ითვლება ფრანგი მხატვარი - კარიკატურისტი ემილ კოლი. 1908 წლის 17 აგვისტოს პარიზში პირველად აჩვენეს მისი ნახატი ფილმი „ფანტასმაგორია“, რომელშიც კოლმა ანიმაციური (კადრობრივი) გადაღების გამოყენებით „გააცოცხლა“ (აამოძრავა) თავისი ნახატი მოთხრობების პერსონაჟები.

თოჯინური, მოცულობითი ანიმაციის პიონერად ითვლება რუსი მხატვარი და ოპერატორი ვ. სტარევიჩი, რომელმაც მრავალი საინტერესო თოჯინური ფილმი გადაიღო: „მშვენიერი ლიუკანიდა“, „კინოოპერატორის შურისძიება“ (ორივე 1912), „ჭრიჭინა და ჭიანჭველა“ (1913) და სხვა.

20-იან წლებში დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში ძირითადად ექსპერიმენტული, უფრო ხშირად აბსტრაქტული ანიმაციური ფილმები იქმნებოდა. დიდი პოპულარობა მოიპოვა აშშ-ში ძმები ფლეიშერების ფილმებმა, ხოლო შემდეგ -- რეჟისორისა და პროდიუსერის უოლტ დისნეის მრავალრიცხოვანმა სერიულმა ფილმებმა: „ფიფქია და შვიდი ჯუჯა“ (1938), „პინოქიო“ (1939), „ბემბი“ (1942) და სხვა.

პირველი ქართული ნახატი ფილმი „არგონავტები“ შეიქმნა რეჟისორ ვ. მუჯირის ხელმძღვანელობით 1936 წელს (მთავარი მხატვარი - ლადო გუდიაშვილი). 1939 წელს მუჯირმა გადაიღო პირველი ფერადი ანიმაციური ფილმი „ჩიორა“, ომის შემდგომ წლებში — „გაზაფხულის სტუმრები“, „სამი მეგობარი“, „ოქროს ბიბილო“ და სხვა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ექსპერიმენტული ანიმაციის ტექნოლოგიები
* როგორ იქმნება ანიმაციური ფილმი 

*
ვლადიმერ ვოროშილოვი

thumb|ძეგლი ვლადიმერ ვოროშილოვის საფლავზე
**ვლადიმერ ვოროშილოვი** (; დ. 18 დეკემბერი, 1930, სიმფეროპოლი — გ. 10 მარტი, 2001,პერედელკინო) — ინტელექტუალური თამაშის "რა? სად? როდის?" ავტორი, ტელეგადაცემის "რა? სად? როდის?" შემქმნელი, რეჟისორი და წამყვანი. პროფესიით თეატრალური მხატვარი.

1989 - 2001 წლებში "რა? სად? როდის?" კლუბების საერთაშორისო ასოციაციის პრეზიდენტი. ვოროშილოვის გარდაცვალების შემდეგ საერთაშორისო ასოციაციის პრეზიდენტად არჩეული იქნა მისი ქვრივი - ნატალია სტეცენკო.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია „რა? სად როდის?“-ის საიტზე
*

კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
კატეგორია:რუსი ტელეწამყვანები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:რეჟისორები ანბანის მიხედვით
ძალისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ძალისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ძალისი – ანტიკური ხანის ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში
* ძალისი – სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
რა? სად? როდის? (სპორტული ვერსია)

250px|thumb|ქობულეთის ფესტივალი, 2006
250px|thumb|ქობულეთის ფესტივალი, 2007
**სპორტული რა? სად? როდის?** — ინტელექტუალური თამაშის „რა? სად? როდის?“ სპორტული ნაირსახეობა, როდესაც თამაშში ერთდროულად მონაწილეობს რამდენიმე (2-დან 100-მდე) გუნდი. ყველა გუნდს დაესმება ერთი და იგივე შეკითხვა ერთდროულად. მოსაფიქრებელი წუთის გასვლის შემდეგ გუნდები ფურცელზე წერენ პასუხს და აბარებენ ჟიურის. გარკვეული რაოდენობის კითხვების (როგორც წესი 12-15 შეკითხვა ერთ ტურში) გაჟღერების შემდეგ, ჟიური (წამყვანი) აცხადებს გამარჯვებულს, რომელსაც ყველაზე მეტი სწორი პასუხი დაუგროვდა.

საქართველოს პირველი ჩემპიონატი სპორტულ „რა? სად? როდის?“-ში გაიმართა 1995 წელს.

## საქართველოს ჩემპიონატი 
## რესურსები ინტერნეტში 
* სპორტული „რა? სად? როდის?“ ოფიციალური ვებგ-ვერდი 
* „რა? სად? როდის?“ შეკითხვების არქივი
* "რა? სად? როდის?" საერთაშორისო სტატისტიკა

## სქოლიო
კატეგორია:რა? სად? როდის?