open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
GNU Free Documentation License

200px|right|thumb|GNU-ს ლოგო
**GNU Free Documentation License** (GNU-ის თავისუფალი დოკუმენტაციის ლიცენზია, ანუ უბრალოდ GNU FDL (GFDL) — კოპილეფთ-ლიცენზია, რომელიც შემუშავებულია თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის ფონდის მიერ როგორც დანამატი GNU GPL-სთვის. 

GNU FDL განკუთვნილია სამომხმარებლო სახელმძღვანელოებისა და სხვა დოკუმენტაციისთვის, რომლებიც, როგორც წესი, თან ახლავს კომპიუტერულ პროგრამებს. მიუხედავად ამისა, ამ ლიცენზიის გამოყენება შეიძლება ნებისმიერი თემატიკის ტექსტისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ლიცენზიები
ინფორმატიკა

[მინი|[ჩარლზ ბებიჯი მიიჩნევა პირველი მექანიკური კომპიუტერის შემქმნელად]]
**ინფორმატიკა** — მეცნიერება გამომთვლელი მანქანების (კომპიუტერი) საშუალებით ინფორმაციის დამუშავების შესახებ. 

სიტყვა ინფორმატიკა ნაწარმოებია ფრანგული სიტყვიდან Informatique, რომელიც თავად წარმოიქმნა ორი ტერმინის Information (ინფორმაცია) და Automatique (ავტომატიკა) შეერთების საფუძველზე.

## ზოგადი ცნობები
მე-20 საუკუნეში მეცნიერების და მრეწველობის სწრაფმა განვითარებამ და  ინფორმაციის რაოდენობის ზრდამ გამოიწვია ის, რომ ადამიანი უძლური აღმოჩნდა აღექვა და დანიშნულებისამებრი დაემუშავებინა  ეს ინფორმაცია. შეიქმნა აუცილებლობა მოეხდინათ მისი კლასიფიცირება თემებად, შენახვა, გამოყენება, ინფორმაციის მოძრაობის კანონზომიერებების დადგენა და ა.შ. გამოკვლევებს, რომლებიც ამ პრობლემების მოსაგვარებლად წარმოებდა, უწოდეს ინფორმატიკა.

ინფორმატიკა, მათემატიკის მსგავსად, სხვა მეცნიერებებს ემსახურება. იგი არ შეისწავლის კონკრეტულ მატერიალურ ობიექტებს ან პროცესებს. ინფორმატიკა სხვა სფეროებს ამარაგებს გამოთვლითი მეთოდებით, რომლებიც თავდაპირველად გამოიყენებოდა ატომური ფიზიკისა და საფრენის აპარატების მექანიკის დარგში, მოგვიანებით – ეკონომიკისა და ადმინისტრაციული მართვის სფეროში, ამჟამად კი  მისი მომხმარებელია მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების თითქმის ყველა დარგი.

ინფორმატიკის განვითარებას დიდი სტიმული მისცა კომპიუტერის გამოგონებამ და კომპიუტერული ტექნოლოგიის განვითარებამ.

**N.B.** აღსანიშნავია, რომ არ არსებობს ერთიანი გაგება ამ ტერმინისა, მაგალითად, ინგლისური Informatics სულაც არ არის ზუსტი შესატყვისი იმ ცნებისა, რაც ფრანგებისთვის არის Informatique, ან გერმანელებისთვის - Informatik.  

## საერთო ცნებები და ტერმინები
ალგორითმი - ალგორითმიზაცია - არითმეტიკული მოწყობილობა - ბაიტი - ბიტი - ბლოკ–სქემა - გამოთვლითი ტექნიკა - პროგრამირება - პროგრამირების ენა - ინტერფეისი - ინფორმაცია - კოდირება - კომპიუტერი - მართვის მოწყობილობა - მასივი - მონაცემთა ბაზა - ოპერატორი - ოპერაციული სისტემა - პერიფერიული მოწყობილობა - პროგრამა - პროცესორი - რეგისტრი - სისტემური პროგრამა - ტრანსლატორი - ციკლი

## ინფორმატიკის დარგის გამოჩენილი მოღვაწეები
ბებიჯი, ჩარლზ –  ეიკენი, ჰოვარდ – ეკერტი, პროსპერ – ვირტი, ნიკლაუს – ლავლეისი, ადა – ლაიბნიცი, გოტფრიდ ვილჰელმ – მოჩლი, ჯონ – ნოიმანი, ჯონ ფონ – პასკალი, ბლეზ – ტორვალდსი, ლინუს – შენონი, კლოდ – ციმერმანი, ფილ

## იხილეთ აგრეთვე
*კომპიუტერული ტექნოლოგია
*ინფორმაციის თეორია
*საინფორმაციო მეცნიერება
*თეორიული ინფორმატიკა

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Scholarly Societies in Computer Science 
* Best Papers Awards in Computer Science since 1996
* Photographs of computer scientists

კატეგორია:ინფორმატიკა
პრეზიდენტი

**პრეზიდენტი** — ტიტული, რომელსაც ატარებენ ქვეყნების, ორგანიზაციების, კომპანიების, სასწავლებლების პირველი პირები. ეტიმოლოგიურად პრეზიდენტი ნიშნავს პიროვნებას, რომელიც თავმჯდომარის ფუნქციას ასრულებს (ლათინურად: prae (წინ, თავში) + sedere (ჯდომა)). 

მისი თავდაპირველი მნიშვნელობა იყო შეხვედრების, ცერემონიების გაძღოლა, ამჟამად ის უპირატესად თანამდებობის პირთან ასოცირდება, რომელსაც აღმასრულებელი ხელისუფლება აქვს. პრეზიდენტის, როგორც სახელმწიფოს მეთაურის, ძალაუფლების ხარისხი ვარირებს ქვეყნიდან ქვეყანაში, ზოგიერთ ქვეყანაში მას დიდ ძალაუფლება აქვს მინიჭებული, მაგალითად აშშ-ში, საფრანგეთში, ზოგიერთში კი ნომინალური (გერმანია, იტალია).

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს პრეზიდენტი
* აზერბაიჯანის პრეზიდენტი
* აშშ-ის პრეზიდენტი
* გერმანიის პრეზიდენტი
* ესტონეთის პრეზიდენტი
* თურქეთის პრეზიდენტი
* ირანის პრეზიდენტი
* ისრაელის პრეზიდენტი
* ნიკარაგუის პრეზიდენტი
* რუსეთის პრეზიდენტი
* საფრანგეთის პრეზიდენტი
* სომხეთის პრეზიდენტი
* უკრაინის პრეზიდენტი
* ევროკომისიის პრეზიდენტი
* ევროპის პარლამენტის პრეზიდენტები

## რესურსები ინტერნეტში
*
კატეგორია:წოდებები
ადგილის დედა

[მინი|300პქ|მარჯვნივ|ქრისტიანული ბაზილიკა „ადგილის დედა“ [კახეთი|კახეთში.]]
**ადგილის დედა** — ქართული წარმართული ღვთაება. ქართულ მითოლოგიაში ცალკეული ადგილის (სოფლის, მთის, ხეობის, კლდის, ველის და სხვ.) მფარველი ქალღმერთი. ფშავლებს და ხევსურებს წარმოდგენილი ჰყავდათ ვერცხლის სამკაულებიანი ლამაზი ქალის სახით, რომელიც ზრუნავდა სოფლის მშვიდობიან ცხოვრებაზე და მისი მფარველობის ქვეშ მყოფ ტერიტორიაზე მოხვედრილ უცხოებზე. შესაძლებელია, წარსულში ადგილის დედა ნაყოფიერების ქალღმერთიც იყო და მისი კულტი მთელ საქართველოში იყო გავრცელებული. ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად მისი კულტი ღვთისმშობლის კულტს შეერწყა, აქედანაა მისი სახელებიც – ადგილის ღვთისმშობელი ან ღვთისმშობელი. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელები თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალების, ბავშვების, მონადირეთა და საქონლის მფარველს.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ამბრი

**ამბრი-არაბი** — ქართულ მითოლოგიაში გმირი, რომელიც გამოირჩევა უზარმაზარი ძალით, სიმაღლით და მასით. ის არის ამირანიანის პერსონაჟი. გამოირჩევა საარაკო ძალით, რომელიც მკვდარიც კი ამარცხებს ამირანს, რის გამოც ამ უკანასკნელს სასოწარკვეთილება მოიცავს. 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
არმაზი (ღვთაება)

**არმაზი** — იბერიის სამეფოს უზენაესი წარმართული ღვთაება.

არმაზის შესახებ ცნობები მხოლოდ ძველ ქართულ ხელნაწერებში და არმაზის ტოპონომშია შემორჩენილი. ტრადიციის მიხედვით, არმაზის კულტის შემოღება მეფე ფარნავაზს მიეწერება (ძვ. წ. III ს.), რომელსაც გარედან უსესხია იგი. მოქცევაჲ ქართლისაჲ-ში აღნიშნულია:

კერპი მცხეთაში იდგა მთაზე. არმაზი სინკრეტული ღვთაება იყო, რომელიც უზენაესი (ცის, ჭექა-ქუხილის, წვიმის და მცენარეთა მბრძანებელი) და მეომარი ღმერთის ფუნქციებს ითავსებდა. სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბების პერიოდში არმაზის კულტი ეწინააღმდეგებოდა ადგილობრივ ტომობრივ ღვთაებათა კულტებს. არმაზის დღესასწაულის დღეებში, რომელიც ჩვეულებრივ ზაფხულში იმართებოდა, ფერადი ნაჭრებითა და ყვავილებით მორთულ მცხეთის ქუჩებში მრავალრიცხოვანი მსვლელობები იმართებოდა სამეფო ოჯახის მონაწილეობით. საქართველოში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ (IV ს-ის 30-იანი წწ.) არმაზის კულტი გაუქმდა.

## ეტიმოლოგია
სახელი ღვთაებისთვის ფარნავაზს საკუთარი სახელის მიხედვით შეურქმევია, რადგან მას „სპარსულად არმაზ ერქუა“  და პატივისცემა და სამსახური დაუწესებია ახლად აღმართული კერპისათვის. მეცნიერთა ერთი ნაწილი მას აჰურა მაზდასთან – სპარსულ უზენაეს ღვთაებასთან აკავშირებს, სხვები კი ხეთურ მთვარის ღვთაების სახელ „არმას“-თან. არმაზის სახელს აჰურამაზდასთან აკავშირებდა ივანე ჯავახიშვილი და წერდა: „არმაზის შესახებ ცნობებს რომ სპარსულ აჰურამაზდასთან სახელის მეტი საერთო არაფერი აქვს, ეს უცილობელია“. და იქვე, „მაზდეანობა რომ ერთ ხანს საქართველოშიც გავრცელებული იყო და მაშასადამე, აჰურამაზდა-არმაზის თაყვანისცემაც უნდა ყოფილიყო ჩვენს ქვეყანაში – ეს ცხადია“.

წმინდა ნინო მაშინდელ ქართველებს ასე ახასიათებს: „ვხედევდით, ცეცხლის მსახურსა მას ერსა და მოგვებსა და ცთომასა მათსა ზედა ვტიროდიო“.

## დღესასწაულის დღე
არმაზობა შესაძლოა ყოფილიყო, როგორც უძრავი ისე მოძრავი დღესასწაული. მატეანე არმაზობის დღეს არ ასახელებს, მოხსენიებულია მხოლოდ არმაზის ბოლო დღესასწაულის დღე 19(6) აგვისტო.

## მსხვერპლშეწირვა
თეიმურაზ ბატონიშვილი გამორიცხავს არმაზის კერპისადმი ადამიანების შეწირვის ფაქტს.

## ლიტერატურა
*
* მსოფლიოს ხალხთა რელიგიები და სარწმუნოებრივი წარმოდგენები, თბ., 2005

## რესურსები ინტერნეტში
* არმაზი, აჰურამაზდა, მოლოდინი მესიისა

## სქოლიო
კატეგორია:წარმართობა საქართველოში
კატეგორია:მითოლოგიური ღმერთები
ბარბალე

**ბარბალე** – ქართულ მითოლოგიაში მზის განმასახიერებელი ქალღმერთი. ძირითადად თაყვანს სცემდნენ, როგორც ქალის ნაყოფიერების საწყისის მფარველ ღვთაებას. ხალხური წარმოდგენით, ბარბალე განაპირობებს მიწათმოქმედების და მესაქონლეობის პროდუქტების სიუხვეს, ხელს უწყობს როგორც მსხვილი რქოსანი საქონლის და შინაური ფრინველის, ისე ადამიანის განაყოფიერებას. ბარბალესადმი იყო მიძღვნილი სხვადასხვა დღესასწაული, რომელთაგან მთავარი ზამთრის მზებუდობას ემთხვეოდა. ბარბალესადმი მიძღვნილ რიტუალებსა და წეს-ჩვეულებებში გამოიყენებოდა საგნები, რომლებიც მზის სიმბოლოებს წარმოადგენდნენ. თვით ბარბალეს სახელიც (ცნობილია აგრეთვე მისი სხვა ვარიანტები: საერთო ქართული - ბარბალე/ბარბარე, სვანური - ბარბალი/ბარბარი და მთიულური ბარბალა/ბარბარა) ჰპოვებს ლინგვისტურ პარალელებს წრის, ბორბლის, მოელვარე ალის ქართულ დასახელებებში; ბარბალეს სახელში ვლინდება აგრეთვე ფორმალური და სემანტიკური მსგავსება შუმერულ-აქადურ ეპითეტთან bibbirru - მოელვარე სხივი, ბრწყინვალება.

ბარბალეს თაყვანს სცემდნენ, როგორც მკურნალს, რომელიც ადამიანებს თვალს უხელს და განკურნავს თავის ტკივილის, ყვავილის და სხვა დაავადებებისგან. ბარბალეს შეეძლო აგრეთვე ადამიანებზე უბედურებები, გასაჭირი და სიკვდილიც მოეწია.

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ალი (მითოლოგია)

**ალი** — ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები, რომლებიც ვნებენ მშობიარეებს, ახალშობილებს, მარტოხელა მგზავრებს და სხვებს. ალები შეიძლება როგორც მამრობითი, ასევე მდედრობითი სქესის ყოფილიყვნენ. მათ საშინელი შესახედაობა ჰქონდათ (სპილენძის კბილები, შუშის თვალი, დასვრილი თმა). გადმოცემის თანახმად, ალები ცხოვრობენ ტყეში, კლდეებში, ნანგრევებში, შედიან თავლებში, ზოგჯერ მსხვერპლს, რომელსაც ახლო ნათესავის სახით ეცხადებიან, წყალში იტყუებენ. ქალ ალებს (ალქალებს) იგივე ფუნქციები აქვთ, თუმცა ნაკლები ფიზიკური ძალა გააჩნიათ. ზოგჯერ მათ ქალღმერთ დალის ფუნქციები მიეწერებათ და მის მსგავსად, მშვენიერი ოქროსთმიანი ქალის სახით ეცხადებიან თეთრ კაბაში. ალი ერთგული მსახური ხდება ადამიანის, რომელიც მას თმას და ბრჭყალებს დააჭრის. ალის ბოროტ ძალას წინ აღუდგება მის წინააღმდეგ შელოცვა ან წმინდა გიორგის სახელი.

## ლიტერატურა
*
*ვირსალაძე, ე. ქართული სამონადირეო ეპოსი, გვ. 111-117 თბილისი, 1964
*ჩიქოვანი, მ. ქართული ეპოსი, წიგნი I, გვ. 113, თბილისი, 1959

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
მითოლოგია

[მინი|ღმერთი [თორი (მითოლოგია)|თორი სკანდინავიურ მითოლოგიაში.]]
**მითოლოგია** (ბერძნ. μυθολογία, μῦθος *მითოს* — ამბავი, გადმოცემა; λόγος *ლოგოს* — მოძღვრება) — მითების შემსწავლელი დარგი, ასევე მითების ერთობლიობა. მითოლოგია, როგორც მეცნიერება, შეისწავლის მითების წარმოშობას, შინაარსს, კლასიფიკაციას და გავრცელებას. მითები წარმოადგენენ თქმულებებს ღმერთებზე, გმირებზე, დემონებზე, სულებზე, ბუნების მოვლენებზე, სამყაროსა და ციური სხეულების წარმოშობაზე და ასახავენ ადამიანთა წარმოდგენებს ადრეკლასობრივ საზოგადოებაში.

ყველაზე გავრცელებულია ძველი საბერძნეთის, ეგვიპტის, ინდოეთის მითები. მითოლოგიამ საუკუნეების განმავლობაში ასაზრდოვა ლიტერატურა, ხელოვნება, ფილოსოფია, ენები, ასაზრდოვებს დღესაც. მითი განუყოფელი ნაწილია ყოველი რელიგიისა, მათ აქვთ შეხვედრები, ორივესთვის დამახასიათებელია რწმენა ზებუნებრივი ძალებისა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქართული მითოლოგია (მეგრული მითოლოგია • სვანური მითოლოგია)
* იბერიულ-კავკასიურ ხალხთა მითოლოგია
* ბერძნული მითოლოგია
* გერმანული მითოლოგია
* ეგვიპტური მითოლოგია
* ინდური მითოლოგია
* სკანდინავიური მითოლოგია
* ინკების მითოლოგია
* შუმერულ-აკადური მითოლოგია
* ჩინური მითოლოგია
* რომაული მითოლოგია
* ეტრუსკული მითოლოგია

## ლიტერატურა 
*Littleton, Covington. *The New Comparative Mythology: An Anthropological Assessment of the Theories of Georges Dumezil*. Berkeley: University of California Press, 1973.
*Meletinsky, Elea. *The Poetics of Myth*. Trans. Guy Lanoue and Alexandre Sadetsky. New York: Routledge, 2000.
*"myth." *Encyclopædia Britannica*. 2009. Encyclopædia Britannica Online, 21 March 2009
*"myths". *A Dictionary of English Folklore*. Jacqueline Simpson and Steve Roud. Oxford University Press, 2000. Oxford Reference Online. Oxford University Press.  UC – Berkeley Library.  20 March 2009  Oxfordreference.com
*Northup, Lesley. "Myth-Placed Priorities: Religion and the Study of Myth". *Religious Studies Review* 32.1(2006): 5–10.
*O'Flaherty, Wendy. *Hindu Myths: A Sourcebook*. London: Penguin, 1975.
*Pettazzoni, Raffaele. "The Truth of Myth". *Sacred Narrative: Readings in the Theory of Myth*. Ed. Alan Dundes. Berkeley: University of California Press, 1984. 98–109.
*Segal, Robert. *Myth: A Very Short Introduction*. Oxford: Oxford UP, 2004.
*Simpson, Michael. Introduction. Apollodorus. *Gods and Heroes of the Greeks*. Trans. Michael Simpson. Amherst: University of Massachusetts Press, 1976. 1–9.
*Singer, Irving. "Introduction: Philosophical Dimensions of Myth and Cinema." Cinematic Mythmaking: Philosophy in Film. Cambridge, Massachusetts, United States: MIT Press Books, 2008. 3–6. Web. 23 Oct. 2011.

## რესურსები ინტერნეტში 
*The New Student's Reference Work/Mythology
*Leonard, Scott. "The History of Mythology: Part I" 
*Greek mythology
*Sacred texts
*Myths and Myth-Makers

კატეგორია:რელიგიის ანთროპოლოგია
ბაყბაყ-დევი

**ბაყბაყ-დევი** — ქართულ მითოლოგიაში ტყის კაცი, ერთ-ერთი დევი. ბაყბაყ-დევი, რომელიც ბოროტ საწყისს განასახიერებს (მაგრამ ყოველთვის მარცხდება დადებით გმირთან), წარმოგვიდგება მრავალთავიან არსებად, რომლის სიმძიმეს ძლივს უძლებს დედამიწა, კაციჭამიად, რომელიც თავის დამხმარეებთან ერთად ჭამს ადამიანებს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბაყბაყ-დევი — ბიბლიოვიკი
*ამირანის ზღაპარი  — ლიტკლუბი

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ბერი-ბერა

**ბერი-ბერა** — ქართულ მითოლოგიაში აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელებში (მთიულეთში, გუდამაყარში) ანთროპომორფული ღვთაება, რომელიც მოსავლის მფარველია და საქონლის ნაყოფიერებას და მოსახლეობის ზრდას უწყობს ხელს. ბერი-ბერა აგრარული კალენდარული დღესასწაულების ერთ-ერთი პერსონაჟია. წინასაახალწლო რიტუალის დროს მამაკაცთა შორის უფროსი, რომელიც ბერი-ბერას განასახიერებდა, სახლში ჯოხზე გადამჯდარი (ბერბერა) შედიოდა მისალმებებით და კეთილი სურვილებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბერი-ბერა
* ქართული მითოლოგია - ბერი-ბერა

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ბერიკა

**ბერიკა** — ქართულ მითოლოგიაში ნაყოფიერებასთან დაკავშირებული ღვთაება, უხშირესად თხის სახით წარმოიდგენდნენ. ბერიკა ნაყოფიერების და ბუნების აღორძინების საგაზაფხულო აგრარული დღესასწაულის - ბერიკაობის მთავარი პერსონაჟია, რომლის მონაწილენიც თხის და ცხვრის ტყავს იცვამდნენ და იმაგრებდნენ რქებსა და ჩლიქებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბერიკაობა

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ბოსელი (ღვთაება)

**ბოსელი**, *ბოსლე*, *ბოსლა* (სვან. *ბოსლო*, *ბეიმღუ*, *ბობღა*) — ნაყოფიერებისა და გამრავლების წარმართული ღვთაება ძველ საქართველოში. მისი კულტი ასახულია ბოსლობის დღეობაში. ბოსელის უმთავრეს ფუნქციას შეადგენდა საქონლის გამრავლება და მფარველობა. ამიტომ მას "საქონლის ანგელოზის" ეპითეტებითაც მოიხსენიებდნენ. ბოსელი თავდაპირველად ცხოველური სახის არსებად, კეროდ, ხარად უნდა ჰყოლოდათ წარმოდგენილი, ქართველი ხალხის ასტრალური რელიგიის მაღალ საფეხურზე, რომელიც განვითარებულია მიწათმოქმედებისა და სათანადო სოციალური წყობილების ზედნაშენს წარმოადგენს, ბოსელი სამიწათმოქმედო მეურნეობას დაუკავშირდა, ასტრალურ ღვთაებათა წრეში მოექცა და ანთროპომორფული სახე მიიღო. ამ საფეხურზე მნიშვნელოვნად გაფართოვდა ღვთაების ფუნქციები და მისი მსახურების ფორმები, რაც ახალწლის ციკლის დღეობებში უფრო მრავალფეროვნად გამოვლინდა. დროთა ვითარებაში ღვთაება ბოსელი გარდაიქმნა დიდ ღმერთად (სვან. *ხოშა ღერბეთ*), რომლის კულტი ხარისა და მზის კულტების შერწყმის ნიადაგზე ჩამოყალიბდა ასტრალური სარწმუნოების განვითარების გვიანდელ საფეხურზე. დროთა განმავლობაში ქრისტიანობის ზეგავლენით ბასილის თანაზიარი გახდა და ასე იხსენიებოდა ქართულ საახალწლო რიტუალებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ბატონები

**ბატონები** — ბავშვთა გადამდებ ავადმყოფობათა (წითელა, ყვავილი, ქუნთრუშა, ყივანახველი) საერთო ხალხური სახელწოდება. ქართველთა ძვ. რელიგიური შეხედულებით, ამ სნეულებას იწვევდნენ ანთროპომორფული სახის პატარა ზებუნებრივი არსებები ე. წ. ბატონები, ანგელოზები, დაავადებებსაც შესაბამისად ყვავილ-ბატონები, წითელა-ბატონები, ხველა-ბატონები და ა. შ. ეწოდებოდა. მორწმუნეთა წარმოდგენით, ბატონები ამა თუ იმ სოფელში მობრძანდებოდნენ და რომელ ოჯახსაც ეწვეოდნენ, იქ ავადმყოფობა ჩნდებოდა; სწამდათ, რომ მათ მუსიკა, ცეკვა, ყვავილები, ტკბილეულობა უყვარდათ და, თუ სურვილს აუსრულებდნენ, დაავადებაც იოლად გაივლიდა. ამიტომ ავადმყოფის პატრონები ბატონების გასამხიარულებლად მართავდნენ საგანგებოდ მორთულ-მოკაზმულ ე. წ. ბატონების ხეს, დგამდნენ ტკბილეულით გაწყობილ ტაბლას, უკრავდნენ ფანდურზე, მღეროდნენ ბატონების საგალობელს „ბატონებო“, ცეკვავდნენ და გარკვეულ აღკვეთებს იცავდნენ. ბატონები, ქართველთა უძველესი ნაყოფიერების ღვთაება, დიდი დედა ნანას შვილებად მიაჩნდათ და მსგავსად ითვლებოდნენ „დობილებისა“ „ნაწილიან ღვთაებებად“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქართულ წარმართულ ღვთაებათა პანთეონი

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ბოჩი

**ბოჩი** (ლაზურად ნიშნავს მამალ ცხვარს) — ქართველთა ძველი წარმართული ღვთაება. 

## ეტიმოლოგია
პირველად წერილობით ძეგლებში ექვთიმე მთაწმიდელთან გვხვდება. 

ი. ჯავახიშვილის აზრით, სახელი ბოჩი — ვოჩი ან/და ოჩი (მეგრულად მამალი თხა — ვაცი) სახეცლილი ფორმაა უკავშირდება და ნადირთ მფარველი ან მისი მსგავსი ღვთაების სახელია. კლაპროტის სიტყვებით ჩეჩნურად სიტყვა „ბოჯ“ (bodj) გარეულ თხას ნიშნავდა, თუმცა უსლარის დროს ეს სიტყვა „ბუოჟ“-ად გამოითქმოდა. ვ. ბარდაველიძეს *ოჩი*||, ბოჩი მესაქონლეობის მფარველ ღვთაებად მიაჩნდა. ახალი ეთნოგრაფიული მასალის მიხედვით, ბოჩი მოსავლიანობის მფარველი ღვთაებაც უნდა ყოფილიყო. ნავარაუდევია რომ ძველი ქართული ღვთაება — ოჩოპინტრე, რომლის სახელში ოჩი ურევია და წარმოგვიდგება, როგორც თხის ფეხებიანი და ადამიანის ტანიანი არსება, წარმომდგარა ბოჩიდან.

არანაკლებ მნიშვნელოვანია თავად ხევსურეთის დაარსებაც, რომელიც გარეული თხის მონადირებით დაიწყო.

## ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილი წერს:

თუმცა იქვე დასძენს:

კავკასიის შვიდი ძირითადი მთაა:
# ბრუტ-საბზელი (შიდა ქართლში)
# საყორნე (კახეთში)

თეიმურაზ ბატონიშვილის აზრით ბოჩის ტაძარი დღევანდელი ბიჭვინთის ტაძრის ადგილას მდგარა:

## ლიტერატურა
;
*ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 1, თბ., 1951;
*Бардавелидзе В. В., Древнейшие религиозные верования и обрядовое графическое искусство грузинских племен, Еи., 1957.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
გიორგი

სახელი ** გიორგი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი (XI ს.) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* გიორგი (XIV ს.) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* გიორგი I — საქართველოს მეფე
* გიორგი I, აღწეფელი  — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე
* გიორგი I, ბაგრატ I-ის ძე — იმერეთის მეფე
* გიორგი I გურიელი — გურიის მთავარი
* გიორგი I დადიანი — ოდიშის მთავარი
* გიორგი II — საქართველოს მეფე
* გიორგი II — კახეთის მეფე
* გიორგი II — იმერეთის მეფე
* გიორგი II — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე
* გიორგი II გურიელი — გურიის მთავარი
* გიორგი II დადიანი — ოდიშის ერისთავი
* გიორგი III, საქართველოს მეფე — საქართველოს მეფე
* გიორგი III, კონსტანტინე მეფის ძე — იმერეთის მეფე
* გიორგი III გურიელი — გურიის მთავარი
* გიორგი III დადიანი — ოდიშის მთავარი
* გიორგი IV ლაშა — საქართველოს მეფე
* გიორგი IV გოჩია — იმერეთის მეფე
* გიორგი IV გურიელი — გურიის მთავარი
* გიორგი IV დადიანი — ოდიშის მთავარი
* გიორგი V ბრწყინვალე — საქართველოს მეფე
* გიორგი V გურიელი — გურიის მთავარი
* გიორგი V, იმერეთის ფაქტობრივი მეფე — იმერეთის ფაქტობრივი მეფე 1701-1707 წლებში
* გიორგი VI, მცირე — საქართველოს მეფე
* გიორგი VI — იმერეთის მეფე
* გიორგი VII, ბაგრატ V-ის ძე — საქართველოს მეფე
* გიორგი VII — იმერეთის მეფე
* გიორგი VIII — ქართლის მეფე
* გიორგი IX — ქართლის მეფე
* გიორგი X — ქართლის მეფე
* გიორგი XI — ქართლის მეფე
* გიორგი XII — ქართლ-კახეთის მეფე
* გიორგი არაგვის ერისთავი — ერისთავი
* გიორგი ბატონიშვილი — კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე
* გიორგი ბატონიშვილი — მოსკოვის ქართული კოლონიის მეთაური
* გიორგი ბატონიშვილი — იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის შვილიშვილი
* გიორგი დოდისი — კალიგრაფი
* გიორგი მაწყვერელი (VIII-IX სს.) — აწყურის ეპისკოპოსი დაახლოებით VIII-IX საუკუნეებში
* გიორგი მაწყვერელი — აწყურის ეპისკოპოსი X საუკუნის I მესამედში
* გიორგი მერჩულე — მწერალი
* გიორგი მთაწმიდელი — სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, მთარგმნელი
* გიორგი მცირე — მწერალი
* გიორგი ოსტატი — ოსტატი
* გიორგი რაჭის ერისთავი — ერისთავი
* გიორგი ქსნის ერისთავი — ერისთავი
* გიორგი ჩორჩანელი — დიდი აზნაური სამხრეთ საქართველოში
* გიორგი ჭყონდიდელ-მწიგნობართუხუცესი — საქართველოს სამეფო კარის ვეზირი
* გიორგი ხუცესმონაზონი — კალიგრაფი

## იხილეთ აგრეთვე
* გიორგი (მითოლოგია) — ქართული მითოლოგიის პერსონაჟი
* გიორგი (საკუთარი სახელი)
დევი

მინი|250პქ|დევები, ოსკარ შმერლინგი, დედა ენა 1912 
**დევი** — ბოროტი სული ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში. დევები თმით დაფარული ზოომორფული არსებები არიან რქებით და მრავალი თავით (სამიდან ასამდე). თავების რიცხვის ზრდასთან ერთად მათი ძალაც მატულობს. მოკვეთილი თავის ადგილზე ახალი ამოდის. დევები მიწისქვეშეთში ცხოვრობენ, მაგრამ შეიძლება მიწაზეც ცხოვრობდნენ და სასახლეებსა და სიმდიდრესაც ფლობდნენ. ჩვეულებრივ, ერთად ცხოვრობს შვიდი-ცხრა ძმა დევი. დევები მესაქონლეობას და ნადირობას მისდევენ, იტაცებენ და ატყვევებენ ლამაზ ქალებს. საქართველოს მთიელებში დევი მჩაგვრელის და დამმონებლის სინონიმის როლში გვევლინება, მათ ებრძვიან ადგილობრივი ღვთაებები. დევების ქალური პერსონიფიკაციები ნაკლებად ბოროტები არიან, ისინი იფარებენ მომხდურებს და იცავენ მათ თავისი კაციჭამია შვილებისაგან.

დევი აგრეთვე, ქართული ხალხური ზღაპრების პოპულარული პერსონაჟი, ადამიანის მსგავსი ფანტატისკური არსება, ტანად დიდი და ღონიერი, ზოგჯერ მრავალთავიანი. განასახიერებს უმთავრესად ბოროტ ძალას. დევი მზეთუახავებს იტაცებს და ქვესკნელში ან ზესკნელში მალავს. ბევრი ზღაპრის გმირი გონებაჩლუნგ დევს ჯაბნის და კლავს.

## ეტიმოლოგია 
ქართულში დამკვიდრებული სიტყვა „დევი“ ინდოევროპული წარმოშობისა უნდა იყოს. ავესტურში გვხვდება *daēuua და* და მას ბოროტი ღვთაების მნიშვნელობა აქვს. ამავე სიტყვას ვხვდებით სანსკრიტში „დევა“ (სანსკრ. देव). აქ ეს სიტყვა ღვთაებრივის შინაარსისაა და გამოიყენება ინდუიზმის კეთილი ღვთაებების აღსანიშნავად. ინდურ მითოლოგიაში დევებს ასურები უპირისპირდებიან. შებრუნებული ვითარებაა ზოროასტრიზმში, აქ კეთილი ღვთაებანი არიან აჰურები (შდრ. სანსკრიტის „ასურა“), ხოლო ბოროტი - დევები. ამასთან, ქართული „დევი“ სახელობითი ბრუნვის ნიშნის გამო ემსგავსება სანსკრიტის „დევი“-ს (სანსკრ. देवी), რაც სანსკრიტში მდედრობითი სქესის სიტყვაა და ქალღმერთთა აღსანიშნავად გამოიყენება (მაგალითად, პარვატი, ლაკშმი, კალი და სხვა). 

## დევთა სახელები
*ბაყბაყ-დევი
*ბეღელა
*საცერა
*თვალსაცერა
*დოლაბა
*თავდოლაბა
*ცალრქა

## იხილეთ აგრეთვე
*ბაყბაყ-დევი
*ქაჯი

## ლიტერატურა
*
* ჩაჩავა მ., სპარსულ-ქართული ფოლკლორული ურთიერთობიდან, კრ.: ლიტერატურული ურთიერთობანი, [ტ.] 3, თბ., 1972; 
* ოჩიაური თ., მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბ., 1967; 
* ჩიქოვანი მ., მიჯაჭვული ამირანი, თბ., 1947.

## რესურსები ინტერენტში
* დევები — Saunje.ge

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ამირანი (მითოლოგია)

**ამირანი** — ქართულ მითოლოგიაში ამირანიანის ეპოსის მთავარი გმირი. ამირანის შესახებ თქმულებები დაფიქსირებულია საქართველოს ყველა კუთხეში, ქართული ენის ყველა დიალექტზე, რაც მიუთითებს მათი ფორმირების შესახებ ქართველი ერის ეთნოგენეზის ადრეულ სტადიაზე (ვარიანტები არსებობს აგრეთვე კავკასიის ქართველებთან მონათესავე ხალხებში). ამირანის სახე მოჩანს ძვ. წ. III ათასწლეულით დათარიღებულ არქეოლოგიურ ძეგლებზე (მცხეთის ბრინჯაოს სარტყელი, ყაზბეგის განძი, თრიალეთის ვერცხლის თასი). ამირანი ნადირობის ქალღმერთ დალის და მოკვდავი უცნობი მონადირის შვილია (ამირანის ქალწულებრივი ჩასახვის აფხაზურ ვარიანტს ალბათ მატრიარქატის ეპოქისკენ მივყავართ; ზოგიერთ გვიანდელ ვარიანტში ამირანის მამა მჭედელი ან გლეხია). ნაადრევად დაბადებულმა უმწიფარმა ამირანმა ხარის (ძროხის) კუჭში (ფაშვში) დაასრულა მომწიფება. ამირანის ღვთაებრივ წარმოშობას მიუთითებს მის მხრებზე მზის და მთვარის გამოსახულება, აგრეთვე ის, რომ მისი სხეულის ზოგიერთი ნაწილი ოქროსია. ამირანი უზარმაზარი ზომისაა, თვალები საცერის ტოლა აქვს და საავდროდ გამზადებულ შავ ღრუბელს ჰგავს. ამირანი მგელივით დაუღალავია, თორმეტი წყვილი ხარის ძალა აქვს და მთიდან დაცურებული მორის სისწრაფე; ის იმდენად ძლიერია, რომ დედამიწა ძლივს უძლებს მის სიმძიმეს (თუმცა ვერც კი მოვა ძალით და სიმაღლით ამბრისთან). ამირანის ძალა უხშირესად მის მონათვლას მიეწერება (უეჭველია, რომ ნათლობის მოტივმა ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ განდევნა უფრო ძველი ინიციაციის მოტივი), თუმცა ზოგჯერ დაკავშირებულია მის ბანაობასთან ჯადოსნურ წყაროში, რომლის მბრძანებელიც იგრი-ბატონია. ამირანის გმირობებში (დევებთან, ვეშაპთან ბრძოლა), რომლებსაც ის სჩადის მის ძმადნაფიცებთან, ბადრისთან და უსიპთან ერთად, ნათლად ჩანს კოსმოგონიურ მოტივებთან კავშირი. ვეშაპი გადაყლაპავს ამირანს, მაგრამ იგი ვეშაპს გვერდს გაუჭრის და განახლებული გარეთ გამოდის. ამასთანავე, ამირანი ნეკნებს შორის განაჭერში დაწნულ ბადეს დგამს, რათა ვეშაპის მიერ გადაყლაპულმა მზემ დაწვას იგი და შეძლოს გარეთ გამოსვლა. ამირანი იტაცებს ზეციურ ქალწულს — ყამარს, რომელიც ციურ ცეცხლს განასახიერებს და ცხოვრობს ზღვის გადაღმა ან ზღვის თავზე დაკიდებულ კოშკში. ამირანი ამარცხებს ყამარის მამას — ამინდის და საავდრო ღრუბლების მბრძანებელ ღვთაებას. ამირანი ასწავლის ადამიანებს მჭედლობას; იგი თვითონაც შესანიშნავი მჭედელია, რომელსაც ხმლის ჭედვაც შეუძლია (მძიმე ხმალი ამირანის აუცილებელი ატრიბუტია). ამირანის სახეში კულტურული გმირის სხვა თვისებებიც ვლინდება. დასავლეთ საქართველოს და აფხაზურ ვარიანტებში იგი მავნე მცენარეებსაც ანადგურებს.

ღმერთთან ბრძოლის გამო ამირანი კავკასიის ქედზე გამოქვაბულშია მიჯაჭვული. მის ღვიძლს მუდმივად ძიძგნის არწივი, ხოლო ერთგული ძაღლი ჯაჭვს ლოკავს და ცდილობს გალიოს იგი. მაგრამ ყოველწლიურად ვნების ხუთშაბათს (თუშურ ვარიანტში შობის წინა ღამეს) ღმერთის მიერ მიჩენილი მჭედლები ანახლებენ ჯაჭვს. ძველი გადმოცემით შვიდ წელიწადში ერთხელ გამოქვაბული იხსნება და ამირანის დანახვა შეიძლება.

ქრისტიანობის გავრცელებასთან ერთად ამირანი მოწამე გმირის თვისებებს იძენს და იესო ქრისტეს, გიორგის, ილიას და სხვ. ეცილება.

ამირანის შესახებ თქმულებებმა ასახვა ჰპოვა შუასაუკუნოვან ქართულ ლიტერატურაში, კერძოდ შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანში“.

ამირანი ტიპოლოგიურად პრომეთესთან და აბრსკილთან ახლოს დგას.

## ლიტერატურა
*
* Braund, David (1994). Georgia in Antiquity. Oxford: Clarendon Press.

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ვეშაპი (მითოლოგია)

**ვეშაპი** — ქართულ მითოლოგიაში და ფოლკლორში ზოომორფული არსებები, ურჩხულები. ძველ კოლხეთში უზარმაზარი თევზის სახით გამოსახავდნენ. ხშირად ვეშაპი მრავალთავიანი არსების სახით გვევლინება. განარჩევენ თეთრ, წითელ და შავ (ყველაზე ძლიერ) ვეშაპებს. ვეშაპები წყლის სტიქიასთან არიან დაკავშირებული და იტაცებენ წყალს ჭებიან, მდინარეებიდან, ტბებიდან, წყლის სარგებლობისთვის ითხოვენ ქალწულის მსხვერპლად შეწირვას. ისინი შთანთქავენ მზეს, მტრობენ კეთილ გმირებს, თუმცა, საბოლოო ჯამში, მათთან მარცხდებიან. ვეშაპების ბოროტი ფუნქციები ხშირად დევებზე გადადის. ზოგ სიუჟეტში გმირების მფარველთა როლში გვევლინებიან, მაგრამ მათი საჩუქრები გმირებისთვის აკრძალვას შეიცავს. გმირის მიერ აკრძალვის დარღვევა მის სიკვდილს იწვევს. ჰაგიოგრაფიულ ძეგლებში ვეშაპი ურწმუნოების და კერპთაყვანისმცემლობის სიმბოლოა.
დედაბერი

**დედაბერი** — ქართულ მითოლოგიაში და ფოლკლორში მოხუცი ქალები. ქართულ ხალხურ სიტყვიერებაში ცნობილია კეთილი და ბოროტი დედაბრები. კეთილი დედაბერი კაცთა მოდგმის მოსარჩლეა, ექომაგება ზღაპრის დადებით გმირებს; ბოროტი კი ფიზიკურად მახინჯი, ავსული, კაციჭამია, ირეალური არსებაა. ცხოვრობს უმთავრესად ქვესკნელში, მიუვალ ტყეში; მას ახასიათებს მითური ნიშნები, განაგებს სტიქიურ მოვლენებს, არის ტყის ბინადართა პატრონ-მფარველი, აქვს ჯადოსნური, სასწაულმოქმედი საგნები. ზღაპრებში მას კუდიანს უწოდებენ (სამეგრელოში — მზაკვარს). ბოროტი დედაბრის ფუნქციაა დადებითი პერსონაჟისთვის წინააღმდეგობის შექმნა.

## ლიტერატურა
* ოქროშიძე თ., ქართული ფანტასტიკური ზღაპრის მხატვრული სახეები (დედაბერი), კრ.: ქართული ფოლკლორი. მასალები და გამოკვლევები, [ტ.] 1–2, თბ., 1964; 
* ღლონტი ა., ქართული ხალხური ნოველა, თბ., 1963;
თევდორე

საკუთარი სახელი **თევდორე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* თევდორე (X ს.) — მხატვარ-მინიატიურისტი
* თევდორე (მხატვარი) — დავით აღმაშენებლის მხატვარი
* თევდორე კველთელი — ოსმალ დამპყრობთა წინააღმდეგ მებრძოლი ქართველი გმირი

ტერმინის სხვა მნიშვნელობაა:

* თევდორე (ღვთაება) — ქართული მითოლოგიის პერსონაჟი
დობილნი

**დობილნი** — აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა რწმენით ჯვარ-ხატის დამხმარე ზებუნებრივი არსებანი, რომელთაც ღვთაება შემცოდეთა დასასჯელად იყენებდა.

წარმოდგენილი ჰყავდათ პატარა ბავშვების სახით, რომლებიც უთვალავი რაოდენობით დილის მზის სხივებს მოჰყვებოდნენ და სოფელს მოეფინებოდნენ, საღამოს კი ჩამავალ მზის სხივებთან ერთად გაიკრიფებოდნენ.

გადმოცემით, ალმაცერი სხივებით განათებულ ადგილებში საშიში იყო ქალებისა და ბავშვების სიარული. დობილნი მათ აავადებდნენ, მამაკაცებს კი, რადგან მათ ძლიერი ანგელოზი მფარველობდა, ვერ ერეოდნენ. ჯვარ-ხატების მიდამოებში აგებული იყო მათი სახელობის ნიშები, ე. წ. „დობილთ კოშკები“, სადაც სრულდებოდა ლოცვა და შეწირვა — „აშალის“ (პატარა ზომის თხელი მრგვალი პურის კვერები) გადაყრა ბავშვებისათვის.

ავადმყოფობის გართულების შემთხვევაში მათ თიკანსაც სწირავდნენ. ეთნოგრაფ ვერა ბარდაველიძის შეხედულებით, ასტრალურ ღვთაებათა პანთეონში დობილნი დღის მნათობის სხივებს განასახიერებდნენ.

## ლიტერატურა
* ოჩიაური ა., ქართული ხალხური დღეობების კალენდარი, თბ., 1988.
* Бардавелидзе В. В., Древнейшие религиозные верования и обрядовое графическое искусство грузинских племён, Тб., 1957.
ზადენი

**ზადენი** — ძველ ქართულ საისტორიო წყაროებში დადასტურებული სახელწოდება მთისა, ციხესიმაგრისა და კერპისა (ღვთაებისა). 

ზადენის მთას მკვლევარნი აიგივებენ ბერძნულ-რომაულ წყაროებში მოხსენიებულ სევსამორასთან, თანამედროვე სოფ. წიწამურის (მცხეთის მუნიციპალიტეტი) ადგილას (მდ. არაგვის მარცხენა სანაპიროზე). როგორც ჩანს, ქართლის მეოთხე მეფე ფარნაჯომმა სწორედ აქ „აღაშენა ციხე ზადენი, და შექმნა კერპი სახელით ზადენ, და ამართა ზადენს”. „ციხე ზადენი”, არმაზციხესთან ერთად, უნდა ყოფილიყო „დიდი მცხეთის” ერთ-ერთი ძირითადი შემადგენელი ნაწილი და საკულტო ცენტრი, ღვთაება ზადენის ადგილსამყოფელი. 

მეფე ფარნაჯომის მიერ შექმნილი ზადენის კერპი ქართლის ერთ-ერთ მთავარ ღვთაებად ითვლებოდა (არმაზის შემდეგ). ამ სამეფო ღვთაების შემოღების მიზეზი, ისევე როგორც სიტყვა ზადენის ეტიმოლოგია, დაუდგენელია. არსებობს მოსაზრება, რომ სახელწოდება „ზადენი“ დასაკავშირებელია სამხრეთ მცირეაზიურ (ხეთურ-ლუვიურ) ღვთაება „სანდონის”, „სანთას” სახელწოდებასთან. ძველ ქართულ წყაროებში შემონახულია აგრეთვე ზადენისაგან ნაწარმოები ტოპონიმები: ზადენ-გორა (სოფელი „საზღუართა სამცხისათა”), ზედაზენი (ციხესიმაგრე ქართლ-კახეთის საზღვარზე). სავარაუდოა, რომ ტოპონიმი „ზედაზენი” მიღებულია „ზედა ზადენისაგან”. ზადენი სოფლის სახელად გვხვდება მესხეთში (ახლანდ. ადიგენის მუნიციპალიტეტი).
## ლიტერატურა
* აფაქიძე ა., ანტიკური წყაროების სევსამორა-წიწამური, {ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინ-ტის შრომები}, 1958, ტ. 4, ნაკვ. 1.

კატეგორია:წარმართობა საქართველოში
კუდიანები

**კუდიანები** — ქართველთა მითოლოგიურ წარმოდგენებსა და ფოლკლორში ადამიანი, უმეტესად ქალი, რომელსაც კუდი აქვს, მაგრამ მისი არსებობა სხვა ადამიანებისგან დაფარულია. თუ ის გაცხადდა, მის კუდიანობას ძალა ეკარგება. კუდიანი გადაადგილდება კატაზე, ძაღლზე ან ცოცხზე ამხედრებული. კუდიანები იკრიბებიან კუდიანთა და ავსულთა შეკრებებზე. კუდიანს შეუძლია უწმინდურ ცხოვლად ან მწერად გადაქცევა – მაქციობა. კუდიანს შუძლია კარის ჭუჭრუტანაში გაძვრომა. კუდიანს ორი სული და ორი გული აქვს: ერთი წმინდა, მეორე უწმინდური. ღამით ის ტოვებს წმინდა სულს და გულს და მიდის უწმინდურ საქმეზე.

## ლიტერატურა
*
მამბერი

**მამბერი** — ქართულ მითოლოგიაში მგლების მბრძანებელი. თაყვანს სცემდნენ სვანები და დასავლეთ საქართველოს სხვა მთიელები. როდესაც მამბერი კმაყოფილი იყო ადამიანებით, იგი მგლებს პირს უკრავდა, ხოლო განრისხების ჟამს, პირიქით, საქონელზე მიუშვებდა ხოლმე მათ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული მითოლოგია - მამბერი

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
მაცილი

**მაცილი** — ქართულ მითოლოგიაში ბოროტი სულები საიქიოდან. აშინებენ მგზავრებს და მონადირეებს, ააცდენენ მათ სწორი გზიდან, კლავენ ბავშვებს, აჯადოებენ ადამიანებს და საქონელს. მაცილებს მოსდევს კოპალა, რომელიც მათ კეტით და მშვილდ-ისრით კლავს. მაცილთა დედა ზოგჯერ დევების დედად მოიხსენიება; მას ეძღვნება სალოცავი სოფელ როშკაში, სადაც ქალები მსხვერპლად სწირავენ ცხოველებს.

## ლიტერატურა
* გელოვანი ა., მითოლოგიური ლექსიკონი, თბ., 1983, გვ. 295

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
მზეთუნახავი

**მზეთუნახავი** — ქართულ მითოლოგიაში და ფოლკლორში ოქროსთმიანი მშვენიერი ქალი, რომელიც სასწაულებრივად იბადება მცენარეებიდან. მზეთუნახავი ჩაკეტილია ცხრა მთას იქით მიუვალ ციხე-კოშკში; გმირმა, რომ მოიპოვოს იგი, უნდა შეასრულოს ურთულესი დავალება ან გამოიცნოს მისი გამოცანები. ხშირად მზეთუნახავი მოჯადოებულია და გადაქცეულია ირმად, მტრედად, გველად. მისი მომაჯადოებელი ბოროტი არსების განადგურების შემდეგ მზეთუნახავი, ჯადოსნური სიტყვის ან მოქმედების შედეგად, თავის პირვანდელ სახეს იბრუნებს. მზეთუნახავი კეთილია და გამჭრიახი. ჯადოსნური საგნების მეშვეობით იგი ეხმარება გმირს, რომელსაც მიჰყვება ცოლად.
მინდორთ ბატონი

**მინდორთ ბატონი** — ქართულ მითოლოგიაში მინდვრების და ველური ყვავილების მფარველი. მინდორთ ბატონს მშვენიერი ქალიშვილი ჰყავს (მინდორთ მბრძანებელი), რომელიც იმდენად მსუბუქია, რომ ყვავილებზე დადის; იგი მცენარის მტვრით იკვებება და მცენარის წვენს სვამს. ხალხური გადმოცემებით, მინდორთ ბატონის ქალიშვილი იღუპება, როდესაც მას ადამიანი დაიჭერს.
მიჭპა

**მიჭპა** — ქართულ მითოლოგიაში (სვანებში) ღვთაება - მსხვილი რქოსანი საქონლის მფარველი ზამთრის პერიოდში.

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ნაწილიანი

**ნაწილიანი** — ქართულ მითოლოგიაში ადამიანი ან ცხოველი, რომელსაც ბოძებული აქვს ღვთაებათა წმინდა ნიშნები (ნაწილები). ცის ან მზის ღვთაება მას უბოძებს ჯვარს ან მზის გამოსახულებას, მთვარის ღვთაება - მთვარის ნიშანს და ა.შ. ნაწილიანებმა უნდა დამალონ მათი „წილები“, რომლებიც, როგორც ითვლებოდა, განლაგებულია მათ ბეჭებქვეშ მანათობელი ნიშნის ან სანთლის სახით. ნაწილიანის შესახებ წარმოდგენები, სავარაუდოდ უხსოვარ წარსულში წარმოიშვა; ეს დასტურდება არქეოლოგიური მასალით, რომელიც გვიანი ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანას ეკუთვნის: ბრინჯაოს ქამრებზე ასახულ მითოლოგიურ სცენებში ფიგურირებენ ადამიანები ასტრალური ნიშნებით მხრებზე და ბარძაყებზე. ნაწილიანის კულტი ასახვას ჰპოვებდა ასტრალურ ღვთაებებთან ბავშვთა ზიარების რიტუალებში. სავარაუდოდ, ნაწილიანის შესახებ წარმოდგენებს უკავშირდება მეფეთა და დიდგვაროვანთა სამოსზე და აღჭურვილობაზე ასტრალური სიმბოლოების აღბეჭდვის ტრადიცია, რაც თითქოს მათაც ნაწილიანის კატეგორიას აკუთვნებდა.

## ლიტერატურა
*
ოჩოკოჩი

**ოჩოკოჩი** — მეგრულ მითოლოგიაში  ნადირთმფარველი ღვთაება, ტყაშმაფას ანტაგონისტი. ოჩოკოჩი დასდევს ტყაშმაფას და თუ მოიხელთა, ძალადობს მასზე. ოჩოკოჩი ბალნითაა დაფარული. ოჩოკოჩი ადამიანს ჩამოგავს, მაგრამ ადამიანურად ვერ მეტყველებს, სარჩოს ვერ იპოვებს, ნადირობა არ იცის, ამიტომ ნადირთ მწყემსს, ტყაშმაფას ერჩის. ბრიყვი და უგუნურია. მეტყველება არ შეუძლია, მაგრამ მისი ხმა ადამიანებს თავზარს სცემს. ოჩოკოჩს სხეული ჟანგისფერი თმით აქვს დაფარული. შეუძლია მონადირე ჭკუიდან შეშალოს. მისი სხეულის ერთი ნაწილი ვაცის (მამალი თხა), მეორე კი ადამიანის მსგავსია. მკერდზე რქისებრი წანაზარდი აქვს, რითაც ამარცხებს მოწინააღმდეგეებს. შედგენილ ტერმინებში — ოჩოკოჩი, ოჩოპინტრე, ოჩიდალი პირველი კომპონენტი ორი ბოჩი, ივანე ჯავახიშვილის აზრით, დაკავშირებულია ვაცთან და ძვ. ნადირთმფარველ წარმართულ ღვთაებას უკავშირდება. ვერა ბარდაველიძეს  ოჩი ბოჩი მესაქონლეობის მფარველ ღვთაებადაც მიაჩნდა.

## ლიტერატურა
*
*ჯავახიშვილი ივ., თხზულებანი თორმეტ ტომატ, ტ. 1, თბილისი, 1979

კატეგორია:მეგრული მითების პერსონაჟები
კვირია

**კვირია** — ქართულ მითოლოგიაში ღვთაება. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა წარმოდგენით კვირია ლოკალური სათემო ღვთაებების - ხვთისშვილთა წინამძღოლია, უზენაეს ღმერთსა და ადამიანებს შორის შუამავალი და სამართლის შემოქმედი. მისი ეპითეტებია კარავიანი და ხმელთმოურავი. კვირიას პატივსაცემად ეწყობოდა დღესასწაულები კვირიცხოვლობა, ხალარჯობა ღამისთევით, მსხვერპლის შეწირვით და საკულტო ნადიმებით. დღესასწაულების დროს მწვანე ტოტებით ქოხებს აშენებდნენ.

დასავლეთ საქართველოს მთიელებში კვირია ბუნების ნაყოფიერების მამაკაცური ღვთაებაა. მას ეძღვნებოდა ადრეული საგაზაფხულო დღესასწაულები, რომლებიც რვა ცალკეულ რიტუალს შეიცავდა. დღესასწაულთა დროს აშენებდნენ თოვლის კოშკს, აწყობდნენ მეზობელ სოფლებს შორის შეჯიბრებებს, მღეროდნენ ჰიმნებს, თამაშდებოდა სცენები, რომლებშიც თვალნათლივ მოსჩანდა ღვთაების ფალოსური ბუნება. დასავლეთ საქართველოს მთიელთა ცალკეულ სიმღერებში კვირია აგრეთვე უზენაეს ღვთაებად გვევლინება, რომელიც ზეცას და ზეციურ წყალს განაგებს. კვირიას ჰიმნს გვალვის დროს მღეროდნენ, რომ წვიმა მოსულიყო.

## ლიტერატურა 
*
კოპალა

**კოპალა** — წინაქრისტიანული სათემო ღვთაება აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში. ქართულ მითოლოგიაში ფშაველთა (ფხოველთა) ლოკალური ღვთაება ხვთისშვილთა რიგიდან. ხალხური ეტიმოლოგია მის სახელს კომბალიდან აწარმოებს. მისი ძირითადი სამლოცველო იყო ფშავსა (სოფ. უძილაურთა) და ხევსურეთში (ლიქოკის ხეობა, ჭალაისოფელი). სალოცავი ლიქოკის ხეობაში, კარატის მთის მწვერვალზე დგას. ხევსურთა რწმენით, კარატის ჯვრის თაყვანისცემა იცავს წყალში დახრჩობისგან და ზვავში მოყოლისგან, მას უკავშირდება მოჯადოებულთა და სულიერად დაავადებულთა განკურნება და სხვ. კოპალას სამლოცველოები იყო აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარსა და ქართლ-კახეთის ჩრდილოეთ ზოლში. მორწმუნეთა წარმოდგენით, კოპალა გაღვთიშვილებულ ხორციელად ითვლებოდა, რისთვისაც იახსართან (იახსარი ფშაური ღვთაებაა) ერთად მორიგე ღმერთს დაუკისრებია ფშავ-ხევსურეთის ტერიტორიაზე ოდესღაც მობინადრე დევ-კერპების განადგურება. მასვე მიაწერენ ავსულებთან ბრძოლის ფუნქციას, საკუთარი საყმოსა და სხვა ხორციელთა დაცვის ბოროტი ძალებისაგან. იმავე წარმოდგენით, კოპალა, როგორც სათემო ღვთაება, თავის ყმებს მფარველობდა გასაჭირში, თან ახლდა ლაშქრობებში და ხელს უმართავდა. ამ ფუნქციათა დამთხვევის გამო კოპალა და იახსარი მოძმე ღვთიშვილებად მიაჩნდათ. კოპალას ჰქონდა მამულები, სათიბები, ზვრები კახეთში, კურატების ჯოგი, სხვადასხვა დანიშნულების საზოგადოებრივ-საკულტო ნაგებობანი, სამეურნეო ინვენტარი, ფლობდა განძს და ა. შ. 

## ლიტერატურა
*
* *ბარდაველიძე ვ.,* აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის ტრადიციული საზოგადოებრივ-საკულტო ძეგლები, ტ. 1 - ფშავი, თბ., 1974;
**ოჩიაური თ.,* მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბ., 1967;
**შანიძე ა.,* ქართული ხალხური პოეზია, ტ. 1 - ხევსურული, თბ., 1931;
**Бардавелидзе В. В.,* Древнейшие религиозные верования и обрядовое графическое искусство грузинских племён, Тб., 1957.

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
რაში

**რაში** — ქართულ მითოლოგიაში ზღაპრული ცეცხლოვანი ბუნების ფრთიანი ცხენი, რომლის მეშვეობით გმირი სწრაფად გადალახავს სივრცეებს. რაში სკნელთა შორის შუამავვალია და მასზე ამხედრებული გმირი დაუბროკლებლად მოძრაობს სამივე სკნელში. რაში განასახიერებს ერთდროულად ოთხ სტიქიას. 

## იხილეთ აგრეთვე
*პეგასი

## ლიტერატურა
*
იახსარი

**იახსარი** — აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელების (ფშავ-ხევსურეთი) მითოლოგიაში ღვთაება ხვთისშვილთა (ღმერთის შვილთა) რიგიდან. 

სხვა ხვთისშვილებისგან განსხვავებით, იახსარი ზეციურ მოციქულად ითვლებოდა, რომელიც სვეტის ან ჯვრის სახით წარმოსდგებოდა. იახსარს თაყვანს სცემდნენ, როგორც ბოროტ ძალებთან - დევებთან, ქაჯებთან, ეშმაკებთან და სხვ. მებრძოლ ღვთაებას, რომელიც იცავს როგორც მისი მფარველობის ქვეშ მყოფ ადგილს, ისე ყველა ადამიანს, ვინც შველას ითხოვს. ხალხური რწმენის მიხედვით, იახსარი განდევნის ბოროტ სულებს სულიერად დაავადებული ადამიანისგან და უბედური შემთხვევით (მეხის დაცემა, ზვავში მოყოლა და ა. შ.) გარდაცვლილთაგან. ამ ფუნქციების გამო და ასევე მოსახლეობის მიგრაციის შედეგად იახსარის კულტმა ფართო გავრცელება ჰპოვა აგრეთვე თუშეთში, მთიულეთში, გუდამაყარში, ერწო-თიანეთში და სხვა რაიონებში. 

იახსარს უკავშირდება გამარჯვება დევებზე, რომლებიც ავიწროებდნენ ფშავ-ხევსურეთის მოსახლეობას, ბილწავდნენ მათ სალოცავებს, პატივს ჰყრიდნენ მათ ქალებს, კლავდნენ ბავშვებს. ამით შეწუხებულმა მთიელებმა თავიანთ ღვთაებებს მიმართეს და სთხოვეს დახმარება დევების განდევნაში. ღმერთის კართან სათათბიროდ შეკრებილმა ხვთისშვილებმა უზენაეს ღმერთს დევების დასჯა სთხოვეს. წინამძღოლის ასარჩევად ღმერთმა ხვთისშვილთა ძალა გამოსცადა. შეჯიბრში იახსარმა და კოპალამ გაიმარჯვეს, რომლებიც ჩაუდგნენ კიდევაც ლაშქრობას სათავეში. მათ გაანადგურეს დევების ჯარი, მოკლეს მათი გოლიათები მუზა და ბეღელა. ამის შემდეგ დევები უხილავნი გახდნენ და სამუდამოდ მიატოვეს მათი მიწები.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
კატეგორია:ღვთაებები
როკაპი

**როკაპი** — ქართულ მითოლოგიაში ავსული დედაბერი, რომელსაც აქვს წინ გამოშვერილი ღოჯები, გრძელი დაჯაგრული კუდი, თვალებიდან ცეცხლს ყრის, სხეული ბანჯგვლით აქვს დაფარული. ღმერთმა ის ტაბაკონზე ჩარჭობილ პალოზე ჯაჭვით დააბა, პალო დედამიწის გულამდე აღწევს. როკაპი ცდილობს პალოს ამოძრობას, მაგრამ მოფრინდება ბოლოქანქარა ჩიტი, დააჯდება პალოს და დაიწყებს კუდის ქანქარს. დედაბერი მას უროს მოუქნევს და პალოს ღრმად ჩაარჭობს მიწაში. 

## ლიტერატურა
*
პირქუში

**პირქუში** — ქართულ მითოლოგიაში ღვთაებრივი მჭედელი. სახელი და ეპითეტი (ცეცხლოვანი) პირქუშის ქტონურ ძალებთან (დევებთან, ქაჯებთან და სხვ.) კავშირზე მიუთითებს. დევების მიერ დატყვევებული პირქუში მათთვის იარაღს, ოქროს და ვერცხლის საგნებს ჭედავს. ტყვეობიდან პირქუშს იხსნის იახსარი მისთვის ზარის დამზადების პირობით. პირქუშს მიეწერება ფიალების, თასების, ქვაბების და სხვა საგნების დამზადება. 

პირქუშის სალოცავები დაწესებულია ფშავსა (სოფ. ახადი) და ხევსურეთში (სოფ. ბაცალიგო). 

## ლიტერატურა
*
**ოჩიაური თ.,* მითოლოგიური გადმოცემები აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, თბ., 1967;
* *ჩიქოვანი მ.,*  კახეთის 1961 წლის ფოლკლორული ექსპედიცია, კრ.: ქართული ქართული ფოლკლორი, ტ. 1-2, თბ., 1964
ფასკუნჯი (მითოლოგია)

[მინი|[ბილიბინი, ივანე|ივანე ბილიბინი, ივანე მეფისწული და ფასკუნჯი]]
**ფასკუნჯი** () — ქართულ და ზოგიერთ სლავურ მითოლოგიასა და ფოლკლორში დრაკონის მსგავსი ფრინველი. 

ფასკუნჯთან დაკავშირებული ადრეული მითოლოგიური მოტივები არ შემონახულა. უფრო გვიანდელ ტრადიციებში ფასკუნჯის სახემ ფრინველ სიმურგის შესახებ ირანული წარმოდგენების მნიშვნელოვანი გავლენა განიცადა. ფასკუნჯი უზარმაზარი ძალით და გაუმაძღრობით გამოირჩევა. მის ფრთებს მაგიური ძალა აქვთ. ფასკუნჯის ფრთის შეხება ჭრილობას კურნავს. ფრთის დაწვით მისი გამოძახება შეიძლება. ფასკუნჯი ქვედა სამყაროში ცხოვრობს და მისი შვილების გველეშაპისგან გადარჩენის სამაგიეროდ გმირი ზევით ამოჰყავს.

ფოლკლორში დემითოლოგიზებული ფასკუნჯი ადამიანურ არსებას ემსგავსება. არსებობს აგრეთვე წარმოდგენები ბოროტი ფასკუნჯების შესახებ, რომლებიც დევების მსგავსად მტრობენ ადამიანებს.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ქაჯი

**ქაჯი** — ქართულ მითოლოგიაში სულები; უსიამოვნო გარეგნობის ანთროპომორფული არსებები. ქაჯების მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს ქაჯეთი ეწოდება. ქაჯებს შეუძლიათ დღის - ღამედ, ღამის კი - დღედ ქცევა, ზღვაზე ქარიშხლის გამოწვევა, ისინი ძირავენ ხომალდებს, თავისუფლად გადაადგილდებიან წყლის ზედაპირზე, გადაქცევის და გაუჩინარების უნარი აქვთ. განარჩევენ მიწიერ და წყლის ქაჯებს. მიწიერი ქაჯები ტყეებში და მიუვალ კლდეებში ცხოვრობენ, მტრობენ ადამიანებს, სასიკვდილოდ სცემენ ან აგიჟებენ მათ. წყლის ქაჯები მდინარეებსა და ტბებში ცხოვრობენ. ისინი ნაკლებ ბოროტები არიან და ხშირად ეხმარებიან მეთევზეებს. ქალი-ქაჯები სილამზით გამოირჩევიან, ადამიანებთან სასიყვარულო ურთიერთობებს ამყარებენ, ხშირად უბედურებისაგან იხსნიან მათ, მიყვებიან ცოლად გმირებს.

თანამედროვე ქართულ ენაში ქაჯი იხმარება ადამიანის მისამართით, რომელმაც არ იცის ან ხშირად არღვევს მიღებული ქცევის ნორმებს.

## ლიტერატურა
ოჩოპინტრე

**ოჩოპინტრე** ან **ოჩოპინტე** — ქართულ მითოლოგიაში გარეულ ცხოველთა წინამძღოლი და მფარველი. მისი სახელის პირველი ნაწილი (ოჩო), ქართული პანთეონის სხვა ღვთაებას - ბოჩის უკავშირდება, ხოლო მეორე ნაწილი (პინტე, პინტრე) - ბერძნულ პანს. ოჩოპინტრე თითოეული ცხოველის სულს ფლობს. მონადირე სანადიროდ წასვლამდე (და ნადირობისას) ოჩოპინტრეს ევედრება იღბალს და ნადირის მოკვლის ნებართვას.

## ოჩოპინტე
ხევსურების რწმენით „ოჩოპინტე“ ნადირთა მწყემსია, რომელზეც ჩაბარებულია ნადირთა სულები, ურომლოდაც მონადირე ნადირს ვერ მოჰკლავს. ხევსურთა რწმენით ის უხილავი არსებაა. ხევსური მონადირე ჯიხვებზე სანადიროდ წასვლის წინ ყოველთვის ნადირთ მწყემს შეახვეწნის, რათა ნადავლის გარეშე არ დარჩეს. მათი რწმენით, როცა მონადირე ნადირს მიეკარება ოჩოპინტე ეტყვის ჯიხვებს და ისინიც გაიბნევიანო. როდესაც მონადირე ჯიხვს მოსაკლავად მიეპარება, უნდა წარმოთქვას შემდეგი სავედრებელი: „ნადირთ მწყემსო ოჩოპინტევ, შენ გეხვეწები, მამეცი ჯიჴვის თავი, მომაკლეიე! სულნი ხო შენნია ნადირთანი?“-ო. მხოლოდ ამ ლოცვის შემდეგ შესაძლებელია, რომ ნადირთ მწყემსმა ოჩოპინტემ მონადირეს ჯიხვი მოაკლვევინოსო.

## იხილეთ აგრეთვე
*ნადირთღვთაებანი

## ლიტერატურა
*
* ჯავახიშვილი, „ქართველების წარმართობა“, ტომი I, გვ. 124-126

## რესურსები ინტერნეტში
* მითოლოგიის-ლექსიკონი 

## სქოლიო
სამძიმარი

**სამძიმარი** — ქართულ მითოლოგიაში ქაჯეთიდან მოტაცებული ქალი-ქაჯი. სამძიმარის მოტაცება ხახმატის გიორგის სახელს უკავშირდება. ამ წარმოდგენაში, ისევე, როგორც სამძიმარის შემდგომი ნათლობის სიუჟეტში აისახა წმინდა გიორგის მიერ წარმართი მეფის მოქცევის გავრცელებული მოტივი. სამძიმარი შეიძლება უბრალო მოკვდავს ძილში გამოეცხადოს. ზოგჯერ მოკვდავი ქალის სახეს იღებს და მამაკაცს თავს აყვარებს, შემდეგ კი პატარძლად შედის ოჯახში და დოვლათი და იღბალი შეაქვს. როდესაც გაირკვევა, რომ იგი მოკვდავი ქალი არ არის, სამძიმარი ტოვებს სახლს.

## ლიტერატურა
*
ღვთისშვილნი

**ღვთისშვილნი**, **ხვთისშვილნი**, **ღვთისშვილები** — ღმერთის (მორიგეს) ნასახი, უზენაესის განაჩენი ღმერთები ან ნახევრად ღმერთები. ქართულ მითოლოგიაში იახსარი, კოპალა, გიორგი, ბაადური, და სხვა; გერმანულ (ჩრდილოურ) მითოლოგიაში — ოდინი, ვილი, ვე.
## ლიტერატურა
*
**აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლექსიკონი —  გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1983.

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ჯვარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინს — **ჯვარი** შეიძლება ჰქონდეს ერთ-ერთი ქვემოთ მოცემული მნიშვნელობა:

*ჯვარი — ემბლემა-ნიშანი სხვადასხვა მითოლოგიურ, რელიგიურ და კოსმიურ სისტემაში.
*ჯვარი — ღვთაება აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში.
*ჯვარი — ქართული მონასტერი ქართლში.
*ჯვარი — სოფელი სამეგრელოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში.
*ჯვარი — ქალაქი სამეგრელოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში.
*ჯვარი — თანავარსკვლავედი.
*ჯვარი — მთა სამეგრელოში.
*ჯვარი — მთა რაჭა-ლეჩხუმში.
*ჯვარი — მთა მცხეთა-მთიანეთში.
*ჯვარი — უღელტეხილი ხევის კავკასიონზე.
*ჯვარი — უღელტეხილი ლიხის ქედზე.
*ჯვარი — შუა საუკუნეების ქართული მონასტერი პალესტინაში.
*ჯვარი — ხის ჯვარი, რომელსაც მორწმუნე გლეხები ასობდნენ ეზოში ან ყანაში ეზო-მამულის ავი თვალისაგან დასაცავად.
*ჯვარი — თეთრი ღვინო ქართლში.
ყამარი

**ყამარი** — ქართულ მითოლოგიაში ამირანიანის პერსონაჟი, მზეთუნახავი, რომელიც ამირანმა მოიტაცა. ყამარი იყო ღრუბელთ ბატონის ასული. ის ზღვის ჭიპის მაღლა ცაზე ჩამოკიდებულ კოშკი იყო გამოკეტილი. ყამარი უკმაყოფილო იყო მშობლეთით და ელოდა გამომხსნელს. ის ამიტომ დაეხმარა ამირანს მამის დამარცხებაში და გაუმხილა მას მამის სუსტი ადგილი.

## ლიტერატურა
*
ღმერთი (ქართული მითოლოგია)

**ღმერთი** — ქართულ მითოლოგიაში ცის უზენაესი ღვთაება, ღვთაებების მამა, სამყაროს მბრძანებელი, შემოქმედი და მსოფლიო წესრიგის (მორიგე-ღმერთი), აგრეთვე ბუნების და ადამიანთა სიცოცხლის გამგებელი. ღმერთმა გამოჭედა ცა, შექმნა ხმელეთი და ზღვები, გაანათა ისინი ქალწული მზის - მზექალის შუქით, შექმნა დანარჩენი ღვთაებები — ღვთისშვილნი. ღმერთი მეცხრე (მეშვიდე) ცაზე ცხოვრობს და ოქროს ტახტზე დაბრძანდება. იგი განაგებს სამყაროს და ადამიანთა საქმეებს და თავის ნება-სურვილს ხვთისშვილების მეშვეობით გამოთქვამს. ის ჭექა-ქუხილის და ციური ცეცხლის მფლობელი და მართლმსაჯულების ღვთაებაა. ღმერთი განსაზღვრავს ადამიანთა ბედს, აძლევს მათ მოსავალს, დღეგრძელობას, ნაყოფიერებას და იცავს მათ ყოველივე ცუდისგან. იგი ყველგან მყოფი და ყველაფრის მცოდნეა, ერთიანი, მაგრამ მრავალრიცხოვანი თავის „ნაწილებში“, რომელთა საშუალებით ნებისმიერი არსების სახით შეიძლება მოგვევლინოს. ღმერთს თან ახლავს თავისი ერთგული ძაღლები (ან მგლები), რომლებსაც ის ადამიანთა საშველად ან დასასჯელად აგზავნის. ღმერთი წარმოდგენილია ოქროს პირით და საშინელი, ანთებული თვალებით. მისი წმინდა ცხოველი და სავარაუდო ზოომორფული წინასახე ბუღა-ხარია. ქრისტიანობის გავრცელების შემდეგ ღმერთი ბიბლიურ მამა-ღმერთთან გაიგივდა.
ტყაშმაფა

**ტყაშმაფა** ანუ **ტყის მბრძანებელი** (მეგრ. ტყაშმაფა, ტყაში-მაფა) — ქართულ მითოლოგიაში ტყის მეფე-ქალი, გარეულ ცხოველთა მბრძანებელი. მომხიბლავი და მაცდური, დალივით ვნებიანი.

ხალხური წარმოდგენებით ტყაშმაფა ოქროსთმიანი (ზოგჯერ შავთმიანი) მშვენიერი ქალია, რომელიც ტყეში ცხოვრობს. მასზეა დამოკიდებული მონადირის იღბალი. ტყაშმაფა მონადირესთან საიდუმლო სასიყვარულო კავშირს ამყარებს; საიდუმლოს გაცემის შემთხვევაში იგი მის რჩეულს სიკვდილს მოუვლენს (ზოგჯერ ქვად აქცევს), ხოლო მის ოჯახს გააღატაკებს. ტყაშმაფას სიყვარულს ეძიებს ოჩოკოჩი, რომლის ძალადობის გამო ტყაში-მაფა კვდება (ან მონადირის ხელშეწყობით შველის თავს). ზოგი მკვლევარი ტყაშმაფას დალისთან და უსახელო „ტყის ქალის“ სახელთან აკავშირებს, რომელიც საქართველოს სხვადასხვა რაიონებში გავრცელებულ გადმოცემებსა და რიტუალურ სიმღერებში გვხვდება.

პოპულარული აღწერით, ტყაშმაფას გრძელი თეთრი თმები აქვს, რომელიც შიშველ ტანს უფარავს და კოჭებამდე წვდება. როდესაც ტყაშმაფა იცინის რძესავით თეთრი კბილები უჩანს. ტყაშმაფა ტყეში ცხოვრობს და ღამეულ მგზავრებს თუ შეხვდება და გამოელაპარაკება. ტყაშმაფას პასუხი არ უნდა გასცე ხელებით უნდა ელაპარაკო, თორემ ჭკუაზე შეგშლის.
## ლიტერატურა
*
**გელოვანი ა.*, მითოლოგიური ლექსიკონი — გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1983.
**ჯავახიშვილი ივ.,* თხზულებანი თოთხმეტ ტომად, ტ. 1, თბილისი, 1979
**ცანავა ა.*, ქართული ზეპირსიტყვიერების საკითხები, თბილისი, 1970;
**ვირსალაძე ე.,* ქართული სამონადირო ეპოსი, თბილისი, 1964;
**სახოკია თ.*., ეთნოგრაფიული ნაწერები, თბ., 1956;
**მაკალათია ს.,* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბილისი, 1941;

## სქოლიო 
კატეგორია:მეგრული მითების პერსონაჟები
ა

**ა**, **ⴀ**, **Ⴀ**, **Ა** (**ანი**) — ქართული ანბანის პირველი ასო. მისი სახელია „ანი“. გრაფიკული სიმბოლო შუა რიგის დაბალი აწეულობის არალაბიალიზირებული ხმოვანი ბგერისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴀ, ნუსხურში — ⴀ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ერთს (1). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა შუა ორ ხაზში თავსდება.

იხმარება დამატებით განმასხვავებელ ნიშნად ციფრობრივი ნუმერაციის დროს, როდესაც რამდენიმე საგანს ერთი და იგივე ნომერი აქვს: Iა კლასი, სახლი №47ა.
## მოხაზულობა 
ა-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ჰორიზონტალისა და გახსნილი წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. ა ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. მხედრულში ერთიანი, მომრგვალებული კონტურის მქონეა. ნუსხურსა და მხედრულში ა შუა ორ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ა)
* Graphemica (ⴀ)
* Graphemica (Ⴀ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები