ხოსე მარიანო სალასი

**ხოსე მარიანო სალას ბარბოსა** ( დ. 11 მაისი, 1797 — გ. 24 დეკემბერი, 1867) — მექსიკელი ჯარისკაცი და პოლიტიკოსი. იგი ორჯერ იყო მექსიკის დროებით პრეზიდენტად: ერთხელ 1846 წელს, მექსიკა-ამერიკის ომის დროს, ხოლო მეორედ 1859 წელს, რეფორმის ომის დროს.

იგი სანტა-ანას ცნობილი მომხრე იყო. მისი პირველი პრეზიდენტობა, რომელიც მექსიკა-ამერიკის ომის დროს მოხდა, გულისხმობდა სალასის მსახურებას სანტა-ანას დროებით შემცვლელად მას შემდეგ, რაც მარიანო პარედესი დაამხეს. მიუხედავად ამისა, სალასმა რამდენიმე თვე მართა ქვეყანა და ენერგიულად გაატარა ზომები ქვეყნის გასაერთიანებლად და საომარი ძალისხმევის ხელშესაწყობად. სანტა-ანას მითითებით, სალასმა ასევე აღადგინა 1824 წლის კონსტიტუცია, რითაც დაასრულა მექსიკის ცენტრალისტური რესპუბლიკა, რომელიც 1835 წლიდან მოქმედებდა.

მისი მეორე პრეზიდენტობა რეფორმის ომის დროს გაცილებით ნაკლებად დატვირთული იყო. არჩევნების შემდეგ იგი ამ თანამდებობაზე მანამ დაინიშნა, სანამ არჩეული პრეზიდენტი მიგელ მირამონი ჩამოვიდოდა. როდესაც 1863 წელს მექსიკის მეორე იმპერია ყალიბდებოდა, „გამოჩენილთა ასამბლეამ“ იგი აღმასრულებელი ტრიუმვირატის წევრად აირჩია.

## ადრეული ცხოვრება
მარიანო სალასი დაიბადა მეხიკოში 1797 წელს. დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ იგი სამხედრო სამსახურში შევიდა და მონაწილეობა მიიღო მექსიკის დამოუკიდებლობის ომში, როგორც ქვეითთა კადეტმა „Infantes de Puebla“-ს პოლკში. თავდაპირველად იგი ესპანელების მხარეს იბრძოდა, მაგრამ 1821 წელს შეუერთდა იგუალას გეგმას, ხოლო მექსიკის პირველი იმპერიის დროს, 1823 წელს, კონგრესის მხარე დაიჭირა, როდესაც ამ უკანასკნელსა და იმპერატორ იტურბიდეს შორის შეიარაღებული კონფლიქტი დაიწყო.

მექსიკის პირველი რესპუბლიკის ჩამოყალიბების შემდეგ, იგი იცავდა გვადალუპე ვიქტორიას მთავრობას 1827 წლის მონტანიოს გეგმის ამბოხებულებისგან. ის მეთაურობდა გვადალახარაში დისლოცირებულ მეათე ბატალიონს, როდესაც ესპანელებმა მექსიკაში შემოჭრა სცადეს 1829 წელს; იგი ებრძოდა ამ თავდასხმას და ტამპიკო ელ ალტოს გარნიზონთან ერთად დარჩა ესპანელების წასვლამდე. 1832 წლის ვერაკრუსის გეგმის დროს იგი ბოლომდე იცავდა ბუსტამანტეს მთავრობას, თუმცა მისი დამხობის შემდეგ მზად იყო ებრძოლა მანუელ გომეს პედრასას ახალი მთავრობისადმი ერთგულებისთვის.

მექსიკის ცენტრალისტური რესპუბლიკის პერიოდში მან მონაწილეობა მიიღო ტეხასის წინააღმდეგ ომში და ესწრებოდა ალამოს ბრძოლას, ხოლო სან-ხასინტოსთან გადამწყვეტი მარცხის შემდეგ მატამორსში დაბრუნდა. იგი იცავდა მთავრობას ფედერალისტური აჯანყებებისგან, რომლებიც იმ დროს მთელ ქვეყანაში მძვინვარებდა, და ებრძოდა ფედერალისტთა ბელად მეხიას სან-მიგელ ლა ბლანკას ჰასინდაში, სადაც სალასი ხანჯლით დაიჭრა და ნეკნი გაუტყდა, თუმცა ამის გამო ბრიგადის გენერლის წოდება მიენიჭა. 1840 წლის ფედერალისტური აჯანყების დროს, როდესაც ფედერალისტმა მეამბოხეებმა ეროვნული სასახლე დაიკავეს და პრეზიდენტი მძევლად აიყვანეს, იგი დაიძრა ეროვნული სასახლისკენ და სამთავრობო ძალების სარდლობაში მეორე პირი იყო; მას შემდეგ, რაც ალკორტა დაიჭრა, სალასი მის შემცვლელად დაინიშნა.ref>

ოთხი წლის შემდეგ იგი მექსიკის გენერალურ კომენდანტად დაინიშნა და იყო იმ მცირეოდენ პიროვნებათაგან ერთ-ერთი, ვინც სანტა-ანას ერთგული დარჩა 1844 წელს მისი დამხობისას, რის გამოც გამარჯვებულმა ამბოხებულებმა იგი სამხედრო თანამდებობებიდან გადააყენეს. როდესაც მარიანო პარედესმა 1846 წელს პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა, მან სალასი გენერალური კომენდანტის თანამდებობაზე დააბრუნა და ის დამფუძნებელი კონგრესის დეპუტატად დასახელდა.

## პრეზიდენტობა
მექსიკა-ამერიკის ომი პარედესის პრეზიდენტობის დროს დაიწყო და პირველი რამდენიმე თვე აღსავსე იყო სამხედრო კატასტროფებით, რამაც პრეზიდენტისადმი ოპოზიციის ზრდა გამოიწვია. 1846 წლის 4 აგვისტოს სალასმა მთავრობის წინააღმდეგ აჯანყება გამოაცხადა. რევოლუციას ორი მიზანი ჰქონდა: ერთ-ერთი იყო სანტა-ანას დაბრუნება და კონსტიტუციის გადასინჯვის მიზნით დამფუძნებელი კონგრესის მოწვევა. აჯანყების ჩახშობის შეუძლებლობის გამო, პარედესი პრეზიდენტობიდან გადადგა და 6 აგვისტოს დროებით პრეზიდენტ ნიკოლას ბრავოსთან მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე, სალასი ახალი პრეზიდენტი გახდა. მან ერს მანიფესტით მიმართა რომ კონგრესის ყველა კანონი ძალაში დარჩებოდა და გააუქმა კანონი, რომელიც საჯარო მოხელეების ხელფასებს მეოთხედით ამცირებდა. მან გაათავისუფლა პოლიტპატიმრები და სამუშაოზე დაბრუნება შესთავაზა მათ, ვინც პარედესის მთავრობამ დაითხოვა. მას სურდა ზარბაზნების საწარმოო ფაბრიკების დაარსება და ასევე სახსრების მოძიება საომარი ძალისხმევისთვის.

სანტა-ანა აგვისტოში ვერაკრუსში გადმოვიდა და გამოაცხადა თავისი ახალი მხარდაჭერა ფედერალური სისტემისადმი, მიუხედავად იმისა, რომ იგი მექსიკის ცენტრალისტური რესპუბლიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და ხანგრძლივი მხარდამჭერი იყო. შედეგად, სალასმა 1824 წლის კონსტიტუციის აღდგენა გამოაცხადა. მან შეიძინა შეიარაღება სამხედროებისთვის და ჩამოაყალიბა საინჟინრო კორპუსი. აკრძალა პოლიტიკური დავები ოფიციალურ სახელმწიფო გაზეთში და ვალენტინ კანალისოს, რომელიც სანტა-ანასთან ერთად იყო გაძევებული, ქვეყანაში დაბრუნებისა და საომარ ძალისხმევაში მონაწილეობის უფლება მისცა. სალასმა კაბინეტი ლიბერალებისა და სანტა-ანას მომხრეებისგან დააკომპლექტა, მათ შორის იყო ყოფილი პრეზიდენტი ვალენტინ გომეს ფარიასი, რომელმაც ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა ჩაიბარა. თანამდებობების დაკავებამდე მინისტრებმა წარადგინეს გეგმა შიდა საბაჟო გადასახადების გაუქმების, ავტოკრატიული კანონების რეფორმირებისა და ევროპული იმიგრაციის წახალისების შესახებ, თუმცა ეს ყველაფერი ეფუძნებოდა ომის გაგრძელებას სამხედროებისა და ხალხის ერთიანობის მხარდაჭერით. ომის მინისტრმა ხუან ალმონტემ შტატებს სთხოვა ეროვნული გვარდიის ორგანიზება, დააწესა ფასები იარაღის შესასყიდად და გენერალი ამპუდია მონტერეიში გაგზავნა.

აგვისტოს ბოლოს ამერიკის მთავრობისგან, ვერაკრუსის გუბერნატორის შუამავლობით, სამშვიდობო წინადადება მოვიდა. ამერიკის მთავრობა პრეზიდენტ სალასს ურჩევდა, ტეხასის ანექსია შემდგარ, შეუქცევად ფაქტად მიეღო. სალასმა გადაწყვიტა დრო გაეყვანა და უპასუხა, რომ ამ საკითხს კონგრესის შეკრებამდე ვერ განიხილავდა. იგი აპირებდა ომის გაგრძელებას და გადაწყვიტა გაეთავისუფლებინა ყველა სამოქალაქო მოხელე და ჯარისკაცი, რომელიც საომარ ძალისხმევაში არ თანამშრომლობდა. თექვსმეტიდან ორმოცდაათ წლამდე ყველა მამაკაცი საბრძოლველად გამოიძახეს. მან გააუქმა ყველა შეზღუდვა იარაღის იმპორტსა და გაყიდვაზე, ასევე დენთის წარმოებაზე. მან თითოეულ შტატს მოუწოდა ოცდაათათასიანი სამხედრო კონტინგენტის გამოყვანისკენ და დანიშნა კომისია ეროვნული გვარდიის რეგულაციების შესამუშავებლად. სალასმა დაიწყო არტილერიის წარმოება და მოუწოდა გუბერნატორებს, მაქსიმალურად გამოეყენებინათ თავიანთი როგორც მოქმედი, ისე გადამდგარი ჯარები.

მთავრობა შეძრა 1846 წლის 24 სექტემბერს მონტერეის კაპიტულაციამ, რის შედეგადაც მთელი საბრძოლო მასალა ზაქარი ტეილორის ხელში აღმოჩნდა. სალასმა შეცვალა წინა ბრძანებები სან-ლუისისკენ უკანდახევის შესახებ და გასცა ახალი ბრძანება სალტილიოს დაცვის თაობაზე. ეს ბრძანება უგულებელყო შესაბამისი ჯარების მესამედმა, რომლებმაც სან-ლუისისკენ დახევა ამჯობინეს და იქ ოქტომბრის ბოლოს ჩავიდნენ; დანარჩენმა ჯარებმა დამარცხების შემდეგ დაიხიეს უკან. ესენი იყვნენ ანგოსტურასა და სერო-გორდოსთან დამარცხებული ჯარების ნარჩენები. ისინი რეფორმირდნენ და სანტა-ანა ჩამოვიდა მათ სათავეში ჩასადგომად ამერიკელების წინააღმდეგ, რომლებიც უკვე ფლობდნენ ნუევო-ლეონის შტატს. პრეზიდენტი სალასი აგრძელებდა ბრძოლას სახსრების მოსაძიებლად და გამოსცა დეკრეტი, რომლის მიხედვითაც ყველა ურბანულ საკუთრებას ერთი თვის საიჯარო ქირა უნდა ჩაებარებინა. ვინც უარს იტყოდა, პატიმრობა ელოდა.

თავად სალასი საზეიმოდ შეუერთდა ეროვნული გვარდიის ბატალიონს. მის ოფისში შედიოდა პეტიციები, რომლებიც მოუწოდებდნენ მას, დარჩენილიყო პრეზიდენტის თანამდებობაზე და არ ჩაეტარებინა დაგეგმილი არჩევნები იმის შიშით, რომ ლიბერალი ლიდერი ვალენტინ გომეს ფარიასი, რომელიც ცნობილი იყო თავისი რადიკალური რეფორმების მცდელობით 1833 წლის პრეზიდენტობისას, კვლავ დაუბრუნდებოდა ხელისუფლებას. ამ პერიოდში სალასმა ასევე გამოაცხადა ტენდერი კონტრაქტორებისთვის, რომლებსაც დედაქალაქში გაზის განათების დამონტაჟება სურდათ.

ლიბერალური პარტიის გავლენით, პრეზიდენტმა სალასმა მინისტრი რეხონი ლაფრაგუათი შეცვალა. მინისტრ ლაფრაგუას სურდა ისტორიისა და ენების აკადემიების, ასევე საჯარო ბიბლიოთეკის დაარსება იმ დროს, როდესაც ქვეყნის ფინანსური რესურსები საომარი ძალისხმევისკენ იყო მიმართული. ვერაკრუსი ბლოკადაში მოექცა, რამაც მთავრობა საბაჟო შემოსავლების გარეშე დატოვა; საპასუხოდ, მთავრობამ საბაჟო გადასახადების შემცირება შესთავაზა იმ გემებს, რომლებიც ბლოკადას თავს დააღწევდნენ. ომის წარუმატებელმა მსვლელობამ სალასის მიმართ ოპოზიცია წარმოშვა, ხოლო ნებისმიერი სახის ამბოხის თავიდან ასაცილებლად სანტა-ანამ მანიფესტი გამოაქვეყნა, რომელშიც პრეზიდენტს მხარდაჭერა დაუდასტურა. გამოიცა კანონი პრესის ცენზურის შესახებ და დაარსდა ფერწერის ეროვნული აკადემია.

კონგრესმა, რომელიც ძირითადად ლიბერალებისგან შედგებოდა, სესია საბოლოოდ 1846 წლის 5 დეკემბერს, შუაღამისას გახსნა. გენერალმა სალასმა სესია იმ სამხედრო მარცხების სინანულით გახსნა, რომლებსაც არმია წააწყდა, თუმცა იმედი გამოთქვა იმ ოციათასკაციანი არმიის მიმართ, რომელიც სანტა-ანამ სან-ლუის-პოტოსიში შეკრიბა. მან განაცხადა, რომ სრულად უჭერდა მხარს ომის გაგრძელებას და კონგრესს უთხრა, რომ დიდი კრიზისების დროს საჭირო იყო დიდი ძალისხმევა და სათნოება, რაც მექსიკის დამოუკიდებლობის ომის დროს გამოვლინდა. მან ასევე დეტალურად განიხილა სამშვიდობო წინადადებები, რომლებიც მას ამერიკის მთავრობამ გადასცა. დეკემბერში, შტატებისა და ტერიტორიების მიხედვით კენჭისყრის შედეგად, კონგრესმა პრეზიდენტად სანტა-ანა, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტად გომეს ფარიასი აირჩია. მათ ხელისუფლება 24 დეკემბერს გადაიბარეს.

## შემდგომი ცხოვრება
პრეზიდენტობიდან გადადგომის შემდეგ სალასი სამხედრო სამსახურში დარჩა და 1847 წლის აგვისტოში პადიერნასთან ამერიკელებმა ტყვედ ჩაიგდეს. იგი ომის დასრულების შემდეგ გაათავისუფლეს. მოგვიანებით ის კერეტაროს გენერალურ კომანდანტად დაინიშნა, თუმცა ეს თანამდებობა დატოვა და გენერალ ფილისოლას გარდაცვალების შემდეგ სამხედრო სასამართლოს პრეზიდენტობით დაჯილდოვდა. მან კიდევ ერთხელ დაუჭირა მხარი სანტა-ანას, როდესაც ეს უკანასკნელი 1853 წელს მთავრობის დამხობას ცდილობდა. იგი დაინიშნა მექსიკის დეპარტამენტის გენერალურ კომენდანტად და 1854 წელს აიუტლას რევოლუციას დაუპირისპირდა. რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ, სალასს სხვა სასჯელი არ დასტეხია, გარდა იმისა, რომ გამარჯვებულმა ლიბერალებმა იგი პოლიტიკიდან სრულად მოკვეთეს.

### რეფორმის ომი
რეფორმის ომის დროს მან მხარი დაუჭირა მანუელ რობლეს პესუელას გეგმას კონსერვატორი პრეზიდენტ სულოაგას გადაყენების შესახებ იმ ხუნტის სასარგებლოდ, რომელიც ახალ პრეზიდენტს აირჩევდა. გეგმამ წარმატებით იმუშავა და ხუნტა 1858 წლის 30 დეკემბერს შეიკრიბა. სალასმა თოთხმეტი ხმა მიიღო, თუმცა საბოლოოდ ორმოცდაათი ხმით მიგელ მირამონმა გაიმარჯვა. რობლეს პესუელამ ძალაუფლება სალასს გადასცა მირამონის ჩამოსვლამდე, რაც საბოლოოდ მხოლოდ რამდენიმე დღეს გაგრძელდა. 1860 წელს კონსერვატორების დამარცხების შემდეგ, სალასი ქვეყნიდან გააძევეს.

### მეორე იმპერია
მექსიკაში საფრანგეთის მეორე ინტერვენციის დროს, მას შემდეგ, რაც 1863 წელს პრეზიდენტ ხუარესის მთავრობამ დედაქალაქის ევაკუაცია მოახდინა, სალასი იყო იმ კონსერვატორებს შორის, რომლებიც ფრანგებთან თანამშრომლობას ცდილობდნენ; ამ მოძრაობას დედაქალაქში თავდაპირველად გენერალი ბრუნო აგილარი უწევდა ორგანიზებას. 1 ივნისს მათ მიიღეს პრეამბულა და რეზოლუცია ფრანგების დასახმარებლად. სალასს ქალაქის სამხედრო სარდლობა ჩააბარეს, ფრანგები კი დედაქალაქში 7 ივნისს შევიდნენ. 1863 წლის 16 ივნისს ოცდათხუთმეტი გამოჩენილი მოქალაქისგან შემდგარი მმართველი უმაღლესი ხუნტა შეიკრიბა ტრიუმვირატის ასარჩევად, რომელიც მთავრობის აღმასრულებელ ხელისუფლებას ჩაუდგებოდა სათავეში. დასახელებულთა შორის სალასიც იყო, ხუან ალმონტესთან და არქიეპისკოპოს პელაგიო ანტონიო დე ლაბასტიდასთან ერთად. ტრიუმვირატმა მოვალეობის შესრულება 1863 წლის 24 ივნისს დაიწყო, ხოლო ძალაუფლება ოფიციალურად გადაეცა იმპერატორს 1864 წლის 10 აპრილს.

სალასმა ძლივს გადაასწრო იმპერიის აღსასრულს, რომელიც 1867 წლის ივნისში დაემხო. ამ მოვლენით დათრგუნული და ჯანმრთელობაშერყეული სალასი 1867 წლის 24 დეკემბრის დილას, გვადალუპე იდალგოს ვილაში გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე
*მექსიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1797
კატეგორია:გარდაცვლილი 1867
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები