კარდინალთა კოლეგია

[thumb|267x267px|კარდინალები წითელ სამოსში [იოანე პავლე II-ის დაკრძალვისას (2005)]]
**კარდინალთა კოლეგია** (), იგივე **კარდინალთა წმინდა კოლეგია** — კათოლიკური ეკლესიის ყველა კარდინალის ერთობლიობა. 2026 წლის 5 იანვარიის მდგომარეობით, კოლეგიაში შედის 245 კარდინალი, რომელთაგან 122-ს აქვს უფლება მონაწილეობა მიიღოს რომის პაპის ასარჩევ კონკლავში. რომის პაპის მიერ დანიშნული კარდინალები, როგორც წესი, ამ სტატუსს მთელი სიცოცხლის განმავლობაში ინარჩუნებენ, თუმცა კონკლავში მონაწილეობას კარგავენ იმ შემთხვევაში, თუ პაპის ტახტის ვაკანსიის დადგომამდე 80 წელს მიაღწევენ.

კარდინალთა კოლეგიის ჩამოყალიბების დროიდან (ადრეული შუა საუკუნეები) კოლეგიის რაოდენობა ისტორიულად იზღუდებოდა პაპების, პაპის მიერ დამტკიცებული ეკუმენური კრებებისა და თავად კოლეგიის გადაწყვეტილებებით. 1099-დან 1986-მდე პერიოდში კარდინალთა საერთო რაოდენობა დაახლოებით 2,900-ს შეადგენდა, რომელთა თითქმის ნახევარი 1655 წლის შემდეგ შეიქმნა. აღნიშნული რიცხვი არ მოიცავს XII საუკუნეის შესაძლო დოკუმენტურად აღურიცხავ კარდინალებსა და „ფსევდოკარდინალებს“, რომლებიც დასავლეთის განხეთქილების პერიოდში დანიშნეს იმ პონტიფიკატებმა, რომლებიც დღეს ანტიპაპებად მიიჩნევიან, და ექვემდებარება სხვა წყაროებთან დაკავშირებულ გაურკვევლობებსაც.

პაპი სტეფანე V-ის პონტიფიკატობის ზეობისას (816–817) დაიწყო იმ სამი კლასის ჩამოყალიბება, რომლებიც კოლეგიაში დღემდე არსებობს. სტეფანე V-მ დაადგინა, რომ ყველა კარდინალ-ეპისკოპოსი ვალდებული იყო, რიგრიგობით აღესრულებინა მესა წმინდა პეტრეს ბაზილიკის მთავარ საკურთხეველთან — ყოველ კვირა დღეს თითოეულს. პირველმა ჩამოაყალიბა კარდინალ-დიაკვნების კლასი, რომლებიც თეოლოგიური თვალსაზრისით მიიჩნევიან „საქმე მოციქულთას“ VI თავში მოხსენიებული თავდაპირველი შვიდი დიაკვნის პირდაპირ მემკვიდრეებად; მათ შემდეგ ჩამოყალიბდნენ კარდინალ-მღვდლები, ხოლო ბოლოს — კარდინალ-ეპისკოპოსები. ამავე დროს, პაპებმა დაიწყეს რომის კარდინალ-მღვდლების ჩართვა როგორც ლეგატებისა და დელეგატების სახით: ისინი საქმიანობდნენ რომში სხვადასხვა ცერემონიაზე, სინოდზე, კრებაზე და სხვა ღონისძიებებზე, ასევე მონაწილეობდნენ საზღვარგარეთ დიპლომატიურ მისიებსა და კრებებში. იმ პირებს, რომლებსაც ასეთი დანიშნულება ეძლეოდათ, ენიჭებოდათ ტიტულები  (კარდინალ-ლეგატი) და  (სპეციალური მისია).

კოლეგიამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ეკლესიაში მიმდინარე სხვადასხვა რეფორმაშიც, მათ შორის — უკვე პაპ ლეო IX-ის პონტიფიკატობის პერიოდიდან (1050). XII საუკუნე-ში მესამე ლატერანის საეკლესიო კრებამ განაცხადა, რომ პაპი მხოლოდ კარდინალად ყოფნის შემდეგ გახდებოდი. ეს მოთხოვნა შემდგომში გაუქმდა და ძალა დაკარგა. მომდევნო საუკუნეში კოლეგიის გაფართოება იქცა ერთგვარ ინსტრუმენტად: პაპისთვის ეს იყო გზაც სამშენებლო პროექტების ან ომის დასაფინანსებლად, ევროპული ალიანსების გასამყარებლად და კოლეგიის, როგორც სულიერი და პოლიტიკური „კონტრწონის“ გავლენის შესასუსტებლად პაპის უზენაესობის მიმართ.

XIV საუკუნეის ბოლოსთვის მხოლოდ იტალიელი კარდინალების არსებობის პრაქტიკა შეწყდა. XIV საუკუნე-დან XVII საუკუნე-მდე კოლეგიაზე მნიშვნელოვანი დაპირისპირება მიმდინარეობდა კარდინალებსა და მოქმედ პაპებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთმა პაპმა კარდინალთა რაოდენობა მოკავშირეების უზრუნველსაყოფად გაზარდა, პაპი ბენედიქტე XII ხშირად უარს ამბობდა ამის გაკეთებაზე და 1338 წელს მხოლოდ ერთ შემთხვევაში შექმნა ექვსი ახალი კარდინალის ვაკანტური ადგილი.

ბაზელის საეკლესიო კრებამ (Council of Basel) (1431–1437), რომელიც მოგვიანებით გადაიტანეს ფერერაში და შემდეგ ფლორენციაში, კოლეგიის რაოდენობა 24-მდე შეზღუდა, 1484 წლის (ინოკენტი VIII) და 1513 წლის (ლეო X) კონკლავების კაპიტულაციებიც იმავე შეზღუდვას შეიცავდა. 1492 წლის პაპის კონკლავის კაპიტულაციაში დამატებით იყო დებულება ახალი კარდინალების შექმნის შეზღუდვაზეც.

მეხუთე ლატერანის საეკლესიო კრებამ (1512–1517), მიუხედავად იმისა, რომ კარდინალთა ცხოვრების წესს დეტალურად არეგულირებდა, კოლეგიის რაოდენობის საკითხი არ განუხილავს.

1517 წელს პაპმა ლეო X-მ კიდევ 31 კარდინალი დაამატა და საერთო რაოდენობა 65-მდე გაზარდა, რათა კარდინალთა კოლეგიაში მხარდამჭერი უმრავლესობა უზრუნველეყო. პაპმა პავლე IV-მ საერთო რაოდენობა 70-მდე აიყვანა. მისმა უშუალო მემკვიდრემ, პაპმა პიუს IV-მ (1559–1565), ზედა ზღვარი 76-მდე გაზარდა.

ფერდინანდ I 26-კაციან ზღვარს ითხოვდა და კოლეგიის რაოდენობასა და ხარისხზე ჩიოდა მის ლეგატებთან, რომლებიც ტრიდენტის კრებაზე იყვნენ წარგზავნილნი; ფრანგი მონაწილეების ნაწილიც 24-კაციან ზღვარს უჭერდა მხარს, თუმცა კრებას კოლეგიის ზომის შესახებ ზღვარი არ დაუდგენია. პაპმა პავლე VI-მ ეს გაფართოება გააგრძელა და მის მესამე კონსისტორიაზე, 1969 წლის აპრილიში, რაოდენობა 134-მდე მივიდა.

XIX საუკუნესა და XX საუკუნეში კარდინალთა კოლეგია გაიინტერნაციონალდა.

### ამომრჩეველთა რაოდენობა
კოლეგიის საერთო რაოდენობამ მნიშვნელობა ნაწილობრივ დაკარგა მას შემდეგ, რაც პავლე VI-მ გადაწყვიტა, 1971 წლიდან კონკლავში ხმის მიცემის უფლება ჰქონოდათ მხოლოდ 80 წლამდე ასაკის კარდინალებს. ამ ცვლილებამ ხმის მიცემის უფლება ჩამოართვა 25 კარდინალს: ახალი წესის ამოქმედებამდე ახალი პაპის არჩევაში მონაწილეობის უფლება ჰქონდა 127 კარდინალს (მათგან 38 იტალიელს), ხოლო ახალი წესის მიხედვით — 102-ს (მათგან 27 იტალიელს).

1975 წელს პავლე VI-მ 80 წლამდე ასაკის კარდინალ-ამომრჩეველთა მაქსიმალური რაოდენობა 120-ზე დააწესა. 1976 წელს ჩატარებულმა მისმა მომდევნო კონსისტორიამ კარდინალ-ამომრჩეველთა რაოდენობა სრულ ზღვრამდე, 120-მდე აიყვანა.

პავლე VI-ის ყველა მემკვიდრემ პერიოდულად გადააჭარბა 120-იან ზღვარს, გარდა იოანე პავლე I-ისა, რომელმაც თავისი უაღრესად ხანმოკლე პონტიფიკატის განმავლობაში არცერთი კონსისტორია არ ჩაატარა. იოანე პავლე II-მ 120-იანი ზღვარი კვლავ დაადასტურა 1996 წელს, თუმცა კარდინალთა კოლეგიაში მისმა დანიშვნებმა ცხრა კონსისტორიიდან ოთხში 120-ს გადააჭარბა; მაქსიმუმს მიაღწია 2001 წლის თებერვალში (135), და კიდევ ერთხელ — 2003 წლის ოქტომბერში. 120-იანი ზღვრის გადაჭარბებისას იოანე პავლე II ამტკიცებდა წესის „დროებით დეროგაციებს“, რათა 80 წლამდე ასაკის ყველა კარდინალს კონკლავში, როგორც ამომრჩეველს, მონაწილეობის უფლება ჰქონოდა.

ბენედიქტე XVI-ის ხუთი კონსისტორიიდან სამში კარდინალ-ამომრჩეველთა რაოდენობამ 120-ს გადააჭარბა; მაქსიმუმი იყო 125 — 2012 წელს. ფრანცისკე-მ ზღვარს გადააჭარბა მის მიერ ჩატარებული ათივე კონსისტორიის შედეგად და მაქსიმუმს მიაღწია 140-ით 2024 წლის დეკემბერში.

### რანგები
XX საუკუნეში კოლეგიაში განხორციელებულმა ცვლილებებმა კონკრეტულ „ორდენებსაც“ (რანგებსაც) შეეხო. 1917 წლის კანონიკური სამართლის კოდექსმა (*1917 Code of Canon Law*) დაადგინა, რომ ამის შემდეგ კარდინალებად მხოლოდ მღვდლები ან ეპისკოპოსები შეიძლებოდა აერჩიათ, რითაც ოფიციალურად დასრულდა ისტორიული პერიოდი, როდესაც ზოგიერთ კარდინალს სამღვდელოებაში ჰქონდა მიღებული მხოლოდ პირველი ტონსურა და მცირე ორდენები, ან დიდი ორდენები — დიაკვნობა და სუბდიაკვნობა — მღვდლად კურთხევის გარეშე.

1961 წელს პაპმა იოანე XXIII-მ პაპს დაუტოვა უფლება, კოლეგიის ნებისმიერი წევრი დაენიშნა რომელიმე სუბურბიკარულ კათედრაზე და მიენიჭებინა კარდინალ-ეპისკოპოსის რანგი. მანამდე, ვაკანსიის შემთხვევაში, ასეთი დანიშვნის მოთხოვნის პრივილეგია (*jus optionis*) ჰქონდათ მხოლოდ უფროს კარდინალ-მღვდელსა და უფროს კარდინალ-დიაკვანს. 1962 წელს მან დააწესა, რომ ყველა კარდინალი ეპისკოპოსი უნდა ყოფილიყო, რითაც დასრულდა კარდინალ-დიაკვნის ორდენის გაიგივება იმ კარდინალებთან, რომლებიც ეპისკოპოსები არ იყვნენ. კოლეგიაში დარჩენილი თორმეტი არაეპისკოპოსი წევრი თავად იოანე XXIII-მ აკურთხა ეპისკოპოსად. იოანე XXIII-მ კოლეგიისთვის ეს და სხვა წესები დააკანონა დოკუმენტით *Cum gravissima* (15 აპრილი 1962). ცალკეულ შემთხვევებში კარდინალობის კანდიდატი ამ მოთხოვნისგან დისპენსაციას იღებს: იოანე პავლე II-მ ამგვარი დისპენსაცია პირველად მიანიჭა ჰენრი დე ლუბაკს 1983 წელს.

1965 წლის თებერვალში პაპმა პავლე VI-მ გადაწყვიტა, რომ კარდინალად შექმნილ აღმოსავლური წესის პატრიარქს აღარ მიენიჭებოდა რომში ტიტულარული ეკლესია; ის ინარჩუნებდა საკუთარ კათედრას და ერწყმოდა კარდინალ-ეპისკოპოსთა ორდენს — იმ რანგს, რომელიც მანამდე დაცული იყო მხოლოდ ექვსი კარდინალისთვის, რომლებიც სუბურბიკარულ ეპარქიებზე იყვნენ დანიშნულნი. პავლე VI-მ ეს და სხვა წესები კოლეგიისთვის დააკანონა დოკუმენტით *Ad pupuratorum patrem* (11 თებერვალი 1965).

### სხვა ცვლილებები
პაპმა ფრანცისკემ კარდინალთა კოლეგიის დეკანის თანამდებობასთან დაკავშირებული წესები 2019 წლის დეკემბერში შეცვალა; შესაბამისად, დეკანი ახლა ინიშნება ხუთწლიანი ვადით, რომლის განახლებაც პაპის მიერ არის შესაძლებელი. ვიცე-დეკანის საკითხში ცვლილება არ განხორციელებულა.

კოლეგიის წევრთა გადადგომა ან კოლეგიიდან ჩამოშორება შედარებით იშვიათი მოვლენაა. 1791-იდან 2018 წლამდე პერიოდში კოლეგიიდან მხოლოდ ერთი წევრი გააძევეს ეტიან შარლ დე ლომენი დე ბრიენი 1791 წელს, ხოლო ხუთმა გადადგომა აირჩია: ტომაზო ანტიჩი (1798), მარინო კარაფა დი ბელვედერე (1807), კარლო ოდესკალკი (1838), ლუი ბიო (1927) და თეოდორ ედგარ მაკკერიკი (2018).

### ისტორიული მონაცემები
შუა საუკუნეების პერიოდისთვის, კარდინალთა კოლეგიის ზომის შესახებ წყაროები ყველაზე ხშირად პაპის არჩევნებსა და კონკლავებს უკავშირდება.
*სია არასრულია (მდგომარეობით: თებერვალი 2013).*

## ფუნქციები
კოლეგიის ერთ-ერთი ფუნქციაა, რომ პაპს ეკლესიის საკითხებზე რჩევა მისცეს, როდესაც იგი მათ ჩვეულებრივ კონსისტორიაზე იწვევს, ტერმინი, რომელიც რომის იმპერატორის სამეფო საბჭოდან მომდინარეობს. პროტოკოლის თანახმად, იგი სხვადასხვა ღონისძიებაშიც მონაწილეობს, მაგალითად, კანონიზაციის პროცესის მიმდინარეობისას.

პაპის გარდაცვალების ან გადადგომის შემთხვევაში იგი იკრიბება როგორც პაპის კონკლავი და მემკვიდრეს ირჩევს. ამ დროს იგი შემოიფარგლება იმ კარდინალებით, რომლებიც უფლებამოსილნი არიან მონაწილეობა მიიღონ არჩევნებში და რომელთა ასაკიც 80 წელზე ნაკლებია; ასაკობრივი ზღვარი პირველად 1970 წელს დააწესა პაპმა პავლე VI-მ.

კოლეგიას მმართველობითი ძალაუფლება არ გააჩნია, გარდა *სედე ვაკანტე*-ის (პაპის ტახტის ვაკანსიის) პერიოდისა. თუმცა ამ შემთხვევაშიც, მისი უფლებამოსილებები უკიდურესად შეზღუდულია მოქმედი სამართლის ნორმებით, რომლებიც განსაზღვრულია აპოსტოლურ კონსტიტუციაში *Universi Dominici gregis* (1996) და ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოს ძირითადი კანონით.

ისტორიულად, კარდინალები იყვნენ რომის ქალაქის სამრევლოებში მსახური სამღვდელოება, რომლებიც ემორჩილებოდნენ მის ეპისკოპოსს პაპს. კოლეგიამ განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა ჰაინრიხ IV-ის გერმანიის მეფედ და საღვთო რომის იმპერატორად კურთხევის შემდეგ, როდესაც იგი ექვსი წლის ასაკში ავიდა ტახტზე ჰაინრიხ III-ის მოულოდნელი გარდაცვალების (1056) შემდეგ. მანამდე წმინდა საყდარი ხშირად მძაფრი დაპირისპირების საგანი იყო რომის არისტოკრატულ ოჯახებს შორის. საერო ხელისუფლებებს მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდათ იმაზე, თუ ვინ უნდა დანიშნულიყო პაპად, ხოლო განსაკუთრებულად ძლიერი იყო საღვთო რომის იმპერატორის გავლენა, რომელსაც მას პაპის დანიშვნის სპეციფიკური უფლებამოსილებაც ჰქონდა.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო, რადგან საღვთო რომის იმპერატორის მიზნები და ხედვები ყოველთვის არ ემთხვეოდა ეკლესიის ინტერესებს. იმ ეკლესიურმა მოღვაწეებმა, რომლებიც დაკავშირებულნი იყვნენ იმ მოძრაობასთან, რასაც მოგვიანებით გრიგორიანული რეფორმა ეწოდა, ისარგებლეს ახალი მეფის ძალაუფლების სისუსტით და 1059 წელს პაპის არჩევა რომის ეკლესიის სამღვდელოებას დაუმკვიდრეს. ეს იყო უფრო ფართო ძალაუფლებრივი ბრძოლის ნაწილი, რომელიც ცნობილია როგორც ინვესტიტურისთვის ბრძოლა: ეკლესიაც და იმპერატორიც ცდილობდნენ, უფრო მეტი კონტროლი მოეპოვებინათ ეპისკოპოსთა დანიშვნაზე და ამ გზით გაეზარდათ გავლენა იმ მიწებსა და მმართველობებზე, სადაც დანიშნული ეპისკოპოსები მსახურობდნენ.

ახალი პაპის არჩევის კარდინალთა ექსკლუზიურ პრეროგატივად ქცევა ადრეული შუა საუკუნეების სამყაროში ძალაუფლებათა ბალანსის მნიშვნელოვანი ცვლილება იყო. XII საუკუნის დასაწყისიდან კარდინალთა კოლეგია უკვე ამ სახით იწყებს შეკრებას, მას შემდეგ, რაც კარდინალმა ეპისკოპოსებმა, კარდინალმა მღვდლებმა და კარდინალმა დიაკვნებმა ცალკეული ჯგუფების სახით მოქმედება შეწყვიტეს.

### ოფიციალური პირები
კათოლიკურ ეკლესიაში კარდინალთა კოლეგიის დეკანი და *კარდინალთა კოლეგიის ვიცე-დეკანი* ამ კოლეგიის პრეზიდენტი და ვიცე-პრეზიდენტი არიან. ორივეს ირჩევენ კარდინალ-ეპისკოპოსები (უმაღლესი რანგის კარდინალები, მათ შორის ისინი, რომლებსაც სუბურბიკარული ეპარქიები აქვთ მინიჭებული), თუმცა არჩევა საჭიროებს პაპის თანხმობას. სხდომებზე თავმჯდომარეობისა და ადმინისტრაციული მოვალეობების დელეგირების გარდა, მათ სხვა კარდინალებზე უფლებამოსილება არ გააჩნიათ და მოქმედებენ როგორც  („პირველი თანასწორთა შორის“).

წმინდა საყდრის სახელმწიფო მდივანი, წმინდა რომის ეკლესიის კამერლენგო, რომის გენერალური ვიკარი, აგრეთვე ვენეციისა და ლისაბონის პატრიარქები, ჩვეულებრივ, კარდინალები არიან, მცირერიცხოვანი (როგორც წესი, დროებითი) გამონაკლისებით. ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოს ფუნდამენტური კანონი მოითხოვს, რომ სახელმწიფოს საკანონმდებლო ორგანოში — ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოს პონტიფიკურ კომისიაში — დანიშნული პირები კარდინალები იყვნენ.

### პაპის არჩევა
პაპი პავლე VI-ის 1970 წლის *motu proprio* *Ingravescentem aetatem*-ის დებულებების მიხედვით, კარდინალებს, რომლებიც კონკლავის გახსნამდე 80 წელს მიაღწევდნენ, პაპის არჩევნებში ხმის მიცემის უფლება არ ჰქონდათ. პაპი იოანე პავლე II-ის 1996 წლის თებერვლის *Universi Dominici gregis*-მა ეს წესი მცირედით შეცვალა: კარდინალები, რომლებიც 80 წელს მიაღწევენ იმ დღემდე, როდესაც საყდარი დაობლდება, ხმის მიცემის უფლების მქონედ აღარ ითვლებიან. ეს ცვლილება განხორციელდა იმისთვის, რომ კონკლავის თარიღი განზრახ არ დაიგეგმოს ან არ იქნეს მანიპულირებული ისე, რომ ასაკობრივი კრიტერიუმით კონკრეტული კარდინალები ხელოვნურად ჩართონ ან გამორიცხონ. მიუხედავად ამისა, კარდინალები 1389 წელს პაპი ურბან VI-ის გარდაცვალების შემდეგ, მუდმივად ირჩევენ რომის ეპისკოპოსს საკუთარი წევრობიდან; ურბან VI იყო უკანასკნელი პაპი, რომელიც კარდინალი არ ყოფილა. კონკლავის წესები ასევე განსაზღვრავს იმ პროცედურებს, რომლებიც უნდა შესრულდეს იმ შემთხვევაში, თუ კარდინალები აირჩევენ პიროვნებას, რომელიც ვატიკანის ქალაქ-სახელმწიფოს გარეთ ცხოვრობს ან ჯერ კიდევ არ არის ეპისკოპოსი.

პაპი ბენედიქტე XVI-ის გადადგომის დროს 80 წლამდე ასაკის — 117 კარდინალიდან, 2013 წლის მარტის კონკლავში 115 მონაწილეობდა; სწორედ ამ კონკლავმა აირჩია პაპი ფრანცისკე მის მემკვიდრედ. ორ კარდინალს მონაწილეობა არ მიუღია: ჯულიუს რიადი დარმაათმადჯას (ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო) და კიტ ო’ბრაიენს (სექსუალური გადაცდომის ბრალდებების შემდეგ).

## ლიტერატურა
* Baumgartner, Frederic J. 2003. *Behind Locked Doors: A History of the Papal Elections*. Palgrave Macmillan. .
* Broderick, J.F. 1987. "The Sacred College of Cardinals: Size and Geographical Composition (1099–1986)." *Archivum historiae Pontificiae*, **25**: 7–71.
* Levillain, Philippe, ed. 2002. *The Papacy: An Encyclopedia*. Routledge. .
* Pham, John-Peter. 2004. *Heirs of the Fisherman: Behind the Scenes of Papal Death and Succession*. Oxford University Press. .
* Walsh, Michael. 2003. *The Conclave: A Sometimes Secret and Occasionally Bloody History of Papal Elections*. Rowman & Littlefield. .

## იხილეთ აგრეთვე
*ეპისკოპოსი (კათოლიკური ეკლესია)
*კარდინალთა კოლეგიის კამერლენგო
*კათოლიკური ეკლესია ქვეყნების მიხედვით
*მოქმედი კარდინალების სია
*ტიტულარული ეკლესიების სია
*პალატინუსი (კათოლიკური ეკლესია)
*პაპაბილი
*პროტოპრესვიტერი

## რესურსები ინტერენტში
* The College of Cardinals—Holy See Press Office
* GCatholic.org—extensive information on all cardinals since the 17th century
* Cardinals of the Catholic Church}}—sortable list, out of date
* Catholic-Hierarchy.org, with entry into extensive databases.
*

## სქოლიო

კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის ორგანიზაციები
კატეგორია:კარდინალთა კოლეგია