პრაღის ეროვნული მუზეუმი

**პრაღის ეროვნული მუზეუმი** (; 1848 წლიდან ჩეხეთის მუზეუმი, 1854 წლიდან 1919 წლამდე ბოჰემიის სამეფოს მუზეუმი ) — ყველაზე მნიშვნელოვანი ჩეხეთის სამუზეუმო დაწესებულება. დაარსდა 1818 წელს, როგორც პატრიოტული მუზეუმი ფრანც II-ის მეფობის დროს. მაშინდელი ჩეხეთის თავადაზნაურობის კერძო კოლექციებიდან. ბოლო მნიშვნელოვანი რეკონსტრუქცია დასრულდა 2018 წლის ოქტომბერში, ჩეხოსლოვაკიის დაარსებიდან ასი წლისთავზე.

მუზეუმი ასრულებს კოლექციების შემქმნელ, სამეცნიერო, საგანმანათლებლო და მეთოდურ ფუნქციას. ის ორიენტირებულია ისეთ სამეცნიერო  საკოლექციო სფეროებზე, როგორიცაა საბუნებისმეტყველო (მინერალოგია, ზოოლოგია), ისტორიული (არქეოლოგია, ნუმიზმატიკა) და ხელოვნების. მუზეუმი მართავს და გამოფენს თავის კოლექციებს რიგ შენობებში პრაღასა და ჩეხეთის სხვა ქალაქებში. 1891 წლიდან ეროვნული მუზეუმი განთავსებულია მონუმენტურ ნეორენესანსის ისტორიულ მთავარ შენობაში, ვაცლავის მოედნის ზედა ნაწილში (პრაღა). ეროვნული მუზეუმი ასევე მოიცავს უამრავ სხვა გამოფენას.

ეროვნული მუზეუმი შედგება ხუთი სპეციალიზებული, გარკვეულწილად დამოუკიდებელი ინსტიტუტისაგან: ბუნების ისტორიის მუზეუმი, ისტორიის მუზეუმი, ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმი, აზიური, აფრიკული და ამერიკული კულტურის მუზეუმი და ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკა. თითოეულ მათგანს აქვს რამდენიმე სპეციალიზებული განყოფილება და კოლექცია, რომლებიც ერთად შეიცავს 13 მილიონზე მეტ ექსპონატს. 2002 წლიდან ეროვნული მუზეუმის გენერალური დირექტორი არის მიხალ ლუკეში.

## ისტორია
მარცხნივ|მინი| ბეჭედი ჩეხეთის სამეფოს მუზეუმის დაარსების დღესთან დაკავშირებით (1818 წ.)
მუზეუმი დაარსდა 1818 წელს, სახელწოდებით „პატრიოტული მუზეუმი ბოჰემიაში“. იმდროინდელი ჩეხეთის აკადემიური საზოგადოების წარმომადგენლები და უპირველეს ყოვლისა, თავადაზნაურობა იდგნენ სათავეში, ხოლო დე ფაქტო დამფუძნებლები იყვნენ გრაფი ფრანტიშეკ იოზეფი კლებელსბერგი და მისი ბიძაშვილი კაშპარ მარია შტერნბერკი, მსოფლიო მნიშვნელობის პალეონტოლოგი. გრაფმა შტერნბერკმა მუზეუმს შესწირა თავისი პალეონტოლოგიური კოლექციები და ევროპული ჰერბარიუმი 20000-ზე მეტი ნივთით, გრაფმა იოზეფ კრაკოვსკი კოლოვრატმა კი — ბიბლიოთეკა ბრჟეზნიცეს ციხიდან ასი შუასაუკუნეების პერიოდის ხელნაწერით, გრაფმა ფრანც ჰარტიგმა თავისი 600 ფიტულიანი კოლექცია. ეს კოლექციები გახდა მუზეუმის კოლექციების საფუძველი.

იყო ასევე შტერნბერის სასახლე პრაღის ჰრადჩანიში, სადაც 1821-1847 წლებში ინახებოდა პირველი სამუზეუმო კოლექციები. მუზეუმის ადრეული პერიოდის სხვა პიროვნებებს შორის იყვნენ, ფრანტიშეკ პალაცკი, გრაფი იან დეტმარი ნოსტიკიდან, ჟ. ტ. ლინდაჩეკი, ფრანც ხავიერ ზიპე, (ჩეხური მინერალოგიის დამფუძნებელი), ბოტანიკოსები თადეუშ ჰაენკე და კარელ და იან პრესლები. იან პურკინე, ფრანგი პალეონტოლოგი იოაჰიმ ბარანდე (რომელმაც ეროვნული მუზეუმი მსოფლიოში ცნობილი გახადა), მათემატიკოსი ბერნარდ ბოლზანო.

მუზეუმის დამფუძნებლებსა და მფარველებს შორის იყვნენ ასევე  მნიშვნელოვანი ჩეხური დიდგვაროვანი ოჯახის წევრები. ერთ-ერთი მათგანია გრაფი ფრანც ანტონი II. მუზეუმის დაარსებისას მან უანდერძა 35000 ტომიანი წიგნის ბიბლიოთეკა და მინერალების კოლექცია. გარდა ამისა, გრაფი იან ნეპომუქ კარელი ესწრებოდა დაარსებას და ანდერძით უბოძა თავისი კოლექციების ნაწილი და ბრეზნიცის ბიბლიოთეკა. მრავალი იშვიათი პირველი ნაბეჭდებითა და ხელნაწერებით. შემდგომში მუზეუმს მხარი დაუჭირა გრაფმა იოზეფ მარიამ. სხვა პიროვნებებს შორის იყვნენ მოგზაურები ემილ ჰოლუბი, ვოიტა ნაპრსტეკი, სლავისტი პაველ იოზეფ შაფარიკი, ისტორიკოსი კარელ იარომირ ერბენი და ა.შ.

1848 წლიდან დაწესებულებას ეწოდა ჩეხეთის მუზეუმი, 1854–1919 პერიოდში — ჩეხეთის სამეფოს მუზეუმი, 1919–1922 წლებში — სახელმწიფო მუზეუმი და 1922 წლიდან 1939 წლამდე — ეროვნული მუზეუმი. 1940-1945 წლებში მას პრაღის ლანდესმუზეუმი ერქვა.

## მუზეუმის შენობებისა და ნაწილების ისტორია
### საკუთარი შენობის აშენებამდე
მუზეუმის საკუთარი შენობის აშენებამდე, რომელსაც ახლა ისტორიულს ან მთავარს უწოდებენ, მუზეუმი დროებით მდებარეობდა შტერნბერგის სასახლეში ჰრადჩანიში (1821–1846 წწ.), შემდეგ კი ნოსტიკის სასახლეში (1846–1892) ნოვე მესტოში. მის საქმიანობასთან დაკავშირებული იყო სხვა ინსტიტუტებიც, განსაკუთრებით Matice česká, რომელიც ორიენტირებული იყო პუბლიკაციების ჩეხურ ენაზე გამოცემაზე.

### ისტორიული შენობა
ეროვნული მუზეუმის ნეორენესანსის ისტორიული შენობა, რომელიც დომინირებს მთელ ვაცლავის მოედანზე, აშენდა არქიტექტორ იოზეფ შულცის პროექტის მიხედვით. პანთეონის ცენტრალური სივრცე. პროექტი გამარჯვებული გამოვიდა 27 მონაწილის კონკურსიდან, რადგან მან ხაზი გაუსვა მონუმენტურობას, ნაწილობრივ ფუნქციონალურობის ხარჯზე (მუზეუმის, როგორც მეცნიერების და ხელოვნების თანამედროვე ტაძრის იდეა) და გაიხსნა 1891 წელს.

2011 წლის 8 ივლისიდან 2018 წლის 28 ოქტომბრამდე მთავარი შენობა დაკეტილი იყო სარემონტო სამუშაოებისთვის. ნაწილობრივი გახსნა შედგა ჩეხოსლოვაკიის დაარსებიდან 100 და ეროვნული მუზეუმის დაარსებიდან 200 წლისთავზე.  იგი მოიცავდა ჩეხურ-სლოვაკური/სლოვაკიურ-ჩეხური გამოფენის გახსნას და შენობის ექსტერიერის ვიდეო რუკებს. შენობის გარე და ინტერიერის მთლიანი შეკეთების გარდა, ეზო გადახურული იყო, გუმბათი სანახავად ხელმისაწვდომი გახდა და ეროვნული მუზეუმის ახალ შენობასთან (ყოფილი ფედერალური ასამბლეა) მიწისქვეშა დამაკავშირებელი გვირაბი აშენდა 42 თვის განმავლობაში. რეკონსტრუქცია. რეკონსტრუქციის სავარაუდო ხარჯებმა შეადგინა 4,5 მლრდ. ჩეხური კრონი. 

### ახალი შენობა (ფედერალური ასამბლეა)
2009 წელს მუზეუმის ადმინისტრაციას გადაეცა ყოფილი ფედერალური ასამბლეის მოპირდაპირე შენობა, რომელშიც რადიო თავისუფალი ევროპა მუშაობდა. შენობის მუზეუმისთვის გადაცემის საზეიმო აქტში იმავე წლის ივნისში მონაწილეობა მიიღო თავისუფალი ევროპის მიუნხენის რედაქციის ყოფილმა რედაქტორმა და მაშინდელი კულტურის მინისტრმა მარტინ შტეპანეკმა. შენობაში გადავიდა ეკონომიკური ადმინისტრაციის ოფისები, ისტორიული მუზეუმი და ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკის ნაწილი. შენობა გამოიყენება მოკლევადიანი გამოფენების გასამართად. 2019 წელს შენობა მიწისქვეშა გვირაბით დაუკავშირდა მუზეუმის მთავარ ისტორიულ შენობას. ეს კავშირი ქმნის ახალ სამუზეუმო კომპლექსს, მიწისქვეშა დამაკავშირებელ დერეფანში 3D ვიზუალიზაციისა და შუქით თამაშების შესაძლებლობით.

2018 წელს ნოეს კიდობნის ზოოლოგიური გამოფენა გაიხსნა ახალ შენობაში, მაგალითად, დიდი ამარგაზავრის ჩონჩხის გამოფენით.

### 2015-2018 წლების რეკონსტრუქცია
მინი| განახლებული მთავარი მუზეუმის შენობის ღამის ხედი, 2018 წელი
მინი|მუზეუმის ახალი შენობა
ახალი ათასწლეულის მეორე ათწლეულში შენობის დანგრეულმა მდგომარეობამ აიძულა ჩეხეთის მაშინდელი მთავრობა სასწრაფოდ გაეკეთებინა მუზეუმის მთავარი შენობის რეკონსტრუქცია. 

ამავდროულად, მუზეუმმა აღადგინა კოლექციები, შეიტანა არაერთი ცვლილება და ახალი ინსტალაცია.  შენობაში ყველაზე დიდ ჩარევად შეიძლება ჩაითვალოს გათბობის სისტემის რეკონსტრუქცია (სითბოს აღდგენით) და ასევე მუზეუმის ეზოს მინაშენი, რომელმაც შექმნა სივრცე კულტურული ღონისძიებებისთვის, კონცერტებისთვის და უზარმაზარი ინსტალაციებისთვის. იოზეფ შულცის ორიგინალური იდეების შესანარჩუნებლად არქიტექტურული კონკურსის ახალი რეალიზაცია არ მომხდარა.

2021 წლის 1 სექტემბრიდან მუზეუმის ჭერიდან ჩამოკიდებული ფინვალის (ვეშაპი) ცნობილი ჩონჩხი (4 ტონა, 22,5 მეტრი) კვლავ ჩანს. იგი მიეძღვნა მოგზაურს ანტონინ ფრიჩს (ასევე ცნობილ ვოიტეჩ ფრიჩის ძმას).

### სხვა ობიექტები
ისტორიული და ახალი შენობების გარდა, ეროვნულ მუზეუმში ასევე შედის შემდეგი ობიექტები:

* ნაპრსტკოვის აზიური, აფრიკული და ამერიკული კულტურების მუზეუმი (პრაღა)
* ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმი (პრაღა)
* ბედრჟიხ სმეტანას მუზეუმი (პრაღა)
* ანტონინ დვორჟაკის მუზეუმი (პრაღა)
* იაროსლავ იეჟეკის ძეგლი (პრაღა)
* ბედრჟიხ სმეტანას ძეგლი (ჟაბკენიცე)
* იოზეფ სუკის ძეგლი (კრეცოვიცე)
* ეროვნული მუზეუმის ლაპიდარიუმი (პრაღა)
* ეროვნული მუზეუმის ეთნოგრაფიული მუზეუმი (პრაღა)
* ეროვნული მემორიალი ვიტკოვში (პრაღა)
* ფრანტიშეკ პალაცკის და ფრანტიშეკ ლადისლავ რიგერის მემორიალი (პრაღა)
* ჩეხური თოჯინებისა და ცირკის მუზეუმი (პრაჩატიცე)
* ჟავონიცეს ციხე

ფაილი:Národní_muzeum_2019_(5).jpg|ეროვნული მუზეუმის შენობა (2019 წ.)
ფაილი:Muzeum Antonína Dvořáka, fasáda letohrádku Amerika zezadu (002).JPG|ანტონინ დვორჟაკის მუზეუმი
ფაილი:Náprstek Museum - NM Prague 73.JPG|ეგვიპტური ექსპოზიცია ნაპრსტეკის მუზეუმში
ფაილი:Praha Muzeum hudby koncert2.JPG|კონცერტი ჩეხეთის მუსიკის მუზეუმში
ფაილი:Prachatice, Muzeum české loutky a cirkusu (01).jpg|ჩეხური თოჯინებისა და ცირკის მუზეუმი პრაჩატიცეში
ფაილი:Park Vrchotovy Janovice 2019 (6).jpg|ციხე ჟანოვიცეში
ფაილი:Holešovice výstaviště Lapidárium 1.jpg|ეროვნული მუზეუმის ლაპიდარიუმი
ფაილი:Vítkov.jpg|ეროვნული ძეგლი ვიტკოვში

## ეროვნული მუზეუმის საქმიანობა
### პროფესიული საქმიანობა, პროექტები და კვლევები
დღეს ეროვნული მუზეუმის დანიშნულება მისი პროფესიული საქმიანობაა. ორგანიზაცია აერთიანებს 300 პროფესიონალ მუშაკს, რომლებიც მუშაობენ პროექტებზე და ინდივიდუალურად. მუზეუმს ამჟამად აქვს 300-ზე მეტი პუბლიკაცია წელიწადში.

კოლექციების მოძრაობების დროს 2015-დან 2018 წლამდე ინტენსიური რემონტის დროს, გადახედვამ გამოიწვია მსოფლიოში უძველესი სისხლძარღვოვანი მიწის მცენარის, Cooksonia Barrandien-ის აღმოჩენა, შედეგები გამოქვეყნდა ჟურნალში „Nature“.

### მუზეუმის საჯარო კოლექციები
მუზეუმის კოლექციებში 20 მილიონი ნიმუშია დაცული. ქვები, ძვირფასი ქვები, მეტეორიტები მხოლოდ შერჩევით შეიძლება აღინიშნოს. მიკოლოგია, ჰერბარია, ბოტანიკა, მცენარეები. ცხოველები, რაც შეეხება ნამარხებს, აღმოჩენებს, აღმოჩენებს და ახალ პრეპარატებს და ახალ გამოფენებს. თევზები, ამფიბიები, მწერები, ფრინველები, ძუძუმწოვრები და ა.შ. ნუმიზმატიკა, ისტორიული დოკუმენტები და ანაბეჭდები. ადამიანის ანთროპოლოგია, მისი ტანსაცმელი, ცხოვრების ისტორია და სიცოცხლისთვის ბრძოლა. მუზეუმის მთავარი შენობის რეკონსტრუქციის შემდეგ შეიქმნა მე-20 საუკუნის ომის პერიოდის ექსპოზიცია, ისევე როგორც პანელის საცხოვრებელ კომპლექსში ცხოვრების კომუნისტური ერთფეროვნების ეფექტი. 

### ეროვნული მუზეუმის ბიბლიოთეკა
ეროვნულ მუზეუმში შედის აგრეთვე ბიბლიოთეკა. ბიბლიოთეკაში ინახება ძველი ხელნაწერები. ისტორიული და თანამედროვე გაზეთები და ჟურნალები. 1957 წლიდან 2014 წლამდე  ბიბლიოთეკა ასევე ფუნქციონირებდა წიგნის მუზეუმში ჟდიარ-საზავოუზეს ციხეში.

### ეროვნული მუზეუმის არქივი
მუზეუმის არქივი შეიქმნა ხელნაწერი ნაწილის ბიბლიოთეკიდან გამოყოფით. ასევე მნიშვნელოვანია ბეჭდების კოლექცია. 

### ლიტერატურა
* ČERNÝ, Jan Matouš. Museum království Českého: Stručná zpráva historická i statistická. Praha: vl.n., 1884. Dostupné online. 
* HANUŠ, Josef. *Národní museum a naše obrození. Kniha 1. Kulturní a národní obrození šlechty české v&nbsp;18. a v&nbsp;prvé půli 19. století. Jeho význam pro založení a počátky musea.* Praha: Národní museum, 1921. 364 s. Dostupné online
* HANUŠ, Josef. Národní *museum a naše obrození. Kniha 2. Založení vlasteneckého musea v&nbsp;Čechách a jeho vývoj do konce doby Šternberkovy (1818–1841).* Praha: Národní museum, 1923. 505 s. Dostupné online
* Průvodce sbírkami Musea království českého v Praze. Praha: Společnost Musea království českého, 1905. Dostupné online. 
* Karel Sklenář: *Obraz vlasti, příběh Národního muzea*. Nakladatelství Paseka Praha 2001.
* ეროვნული მუზეუმის ჟურნალი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Virtuální prohlídka na 360° fotografiích Petra Šálka
* Návrat géniú: Rekonstrukce Národního muzea časo-sběrný dokument ČT Dvojky

## სქოლიო
კატეგორია:არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:ჩეხეთის ეროვნული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ჩეხეთის მუზეუმები
კატეგორია:1818 წელს დაარსებულები