open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კელი კრაფტი

**კელი ნაით კრაფტი** (), დაბადებით **გილფოილი** (; დ. 24 თებერვალი 1962, კენტუკი, აშშ) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და დიპლომატი. აშშ-ის მუდმივი წარმომადგენელი გაეროში 2019 წლის 30 ივლისიდან. 2017 წლის 23 ოქტომბრიდან 2019 წლის 30 ივლისამდე აშშ-ის ელჩი კანადაში. პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე. 

## ბიოგრაფია 
კელი გილფოილი დაიბადა 1962 წლის 24 აპრილს ვეტერინარ ბობი გილფოილისა და შერი დეილ გილფოილის ოჯახში. მამამისი იყო აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის აქტივისტი და ხელმძღვანელობდა კენტუკის შტატის ბარენის ოლქის ადგილობრივ პარტიულ განყოფილებას. კელი გაიზარდა კენტუკის შტატის ქალაქ გლაზგოში და 1980 წელს დაასრულა გლაზგოს საშუალო სკოლა. 1984 წელს მიიღო კენტუკის უნივერსიტეტის ბაკალავრის ხარისხი. 2004 წელს კელი კრაფტი ჯორჯ ბუშ-უმცროსის მხარდამჭერი გახდა. 2016 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კელიმ და მისმა მეუღლემ მხარი დაუჭირეს მარკო რუბიოს, ხოლო მისი კანდიდატურის მოხსნის შემდეგ ბიზნესმენ დონალდ ტრამპს. 

2007 წელს პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა იგი გაეროში ალტერნატიულ დელეგატად დანიშნა, სადაც მან ყურადღება გაამახვილა აშშ-ს მონაწილეობაზე აფრიკის საქმეებში.

2016 წელს იგი იყო რესპუბლიკური პარტიის ეროვნული ყრილობის დელეგატი კენტუკის შტატიდან. ხელმძღვანელობდა საკონსულტაციო ფირმას Kelly G. Knight LLC-ს ლექსინგტონში.

კელი ნაიტი 2016 წლიდან მუშაობდა კენტუკის უნივერსიტეტის სამურვეო საბჭოს წევრად. არის მორხედის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი. 

2017 წლის 15 ივნისს პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კელი კრაფტი წარადგინა აშშ-ის ელჩად კანადაში. მისი კანდიდატურა სენატმა დაამტკიცა 3 აგვისტოს და მოვალეობის შესრულებას შეუდგა ამავე წლის 23 ოქტომბრიდან. აღნიშნულ თანამდებობაზე მუშაობდა 2019 წლამდე. კანადში ელჩობის პირველ კვირას კელი კრაფტმა CBC News–სთან ინტერვიუში განაცხადა,  რომ როდესაც საქმე ეხება კლიმატის ცვლილებების შესახებ სამეცნიერო კონსენსუსს, მას სჯერა „მეცნიერების ორივე მხარის“.

2019 წლის 22 თებერვალს დონალდ ტრამპმა მისი კანდიდატურა წამოაყენა გაეროში აშშ-ის მუდმივი წარმომადგენლის თანამდებობაზე, ნიკი ჰეილის შემცვლელად, რომელიც გასულ წელს გადადგა თანამდებობიდან. ამავე წლის 30 ივლისს ამერიკის სენატმა კენჭი უყარა და დაამტკიცა მისი კანდიდატურა. მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2019 წლის 12 სექტემბერს.

## პირადი ცხოვრება 
კელი კრაფტი სამჯერაა გათხოვილი და ორჯერ გაშორებული. მისი პირველი და მეორე მეუღლეები იყვნენ დევიდ მოროსი და ჯადსონ ნაიტი. 2016 წლის აპრილში ცოლად გაჰყვა ჯო კრაფტს. მისი მეუღლე არის მილიარდერი, ფლობს ქვანახშირის საბადოს კომპანიაში Alliance Resource Partners, L.P., რომელიც ქვანახშირის სიდიდით მესამე მწარმოებელია შეერთებული შტატების აღმოსავლეთ ნაწილში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აშშ-ის მუდმივი წარმომადგენლები გაეროში
კატეგორია:აშშ-ის რესპუბლიკური პარტიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი დიპლომატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
მირიამ ფერგიუსონი

**მირიამ ამანდა უოლეს ფერტგიუსონი** (; დ. 13 ივნისი, 1875, ბელის ოლქი, ტეხასი — გ. 25 ივნისი 1961, ოსტინი, ტეხასი) — ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსი, აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრი. ტეხასის შტატის 29-ე და 32-ე გუბერნატორი შესაბამისად 1925-1927 და 1933-1935 წლებში.

მისი მეუღლე ჯეიმზ ედუარდ ფერგიუსონი ასევე იყო ტეხასის გუბერნატორი 1915-1917 წლებში. მირიამ ფერგიუსონი არის ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში მეორე ქალი, რომელსაც ეკავა გუბერნატორის თანამდებობა. მანამდე პირველი იყო ნელი ტეილო როსი, რომელმაც თანამდებობა დაიკავა 15 დღით ადრე ვაიომინგში.

## ბიოგრაფია 
მირიამ ფერგიუსონი დაიბადა 1875 წლის 13 ივნისს ტეხასის შტატის ბელის ოლქში, მისი დაბადების სახელი იყო მირიამ ამანდა უოლესი. მამამისია  ჯოზეფ ლეპსლი უოლესი, ხოლო დედა — ელიზა უოლესი, გათხოვებამდე გარისონი. მათ ოჯახში იზრდებოდა ექვსი შვილი, ხოლო მირიამი იყო სამ დას შორის ყველაზე უფროსი.

ამანდა სწავლობდა სალადოს კოლეჯში, ხოლო შემდეგ ბეილორის ქალთა კოლეჯში. 1899 წლის 31 დეკემბერს, 24 წლის ასაკში იგი ცოლად გაყვა იურისტ ჯეიმზ ედუარდ ფერგიუსონს. თავდაპირველად ისინი ცხოვრობდნენ ტეხასის შტატის ქალაქ ბელტონში და მათ შეეძნათ ორი გოგო უიდა უოლესი და რუბი დორესი. 1907 წელს ისინი საცხოვრებლად ტემპლში გადავიდნენ, სადაც ჯეიმზ ფერგიუსონი გახდა Temple State Bank-ის პრეზიდენტი.

1914 წელს ჯეიმზ ფერგიუსონმა მონაწილეობა მიიღი ტეხასის გუბერნატორის არჩევნებში და გაიმარჯვა. ამ თვალსაზრისით მირიამი ტეხასის პირველი ლედი გახდა. იგი ძირითადად სახლის საქმეებით დაკავდა, მისი ჰობი იყო ბაღში მუშაობა. 1916 წელს მისი მეუღლე ხელახლა აირჩიეს ტეხასის გუბერნატორად, მაგრამ 1917 წელს იგი იმპიჩმენტით გადააყენეს და ციხეში გამოკეტეს.

ამ მომენტიდან იწყება მირიამის პოლიტიკური კარიერა. 7 წლის განმავლობაში იგი და მისი მეუღლე იბრძოდნენ იმისათვის, რომ არჩეული თანამდებობების დაკავების შეზღუდვა, რომელიც ჯეიმზ ფერგიუსონს დაეკისრა, გაუქმებულიყო. როდესაც ტეხასის უზენაესმა სასამართლომ ეს შეზღუდვა 1924 წლის ივნისში გააუქმა, ჯეიმზ ედუარდ ფერგიუსონმა გამოაცხადა, რომ ახლა მისი მეუღლე მირიამი იბრძოდა გუბერნატორის თანამდებობისათვის და იგი მას დაეხმარებოდა. მათ დაიწყეს წინასაარჩევნო კამპანია ლოზუნგით „ორი გუბერნატორი ერთის ფასად“. მირიამმა გაიმარჯვა კიდეც არჩევნებში და თანამდებობა დაიკავა 1925 წლის 20 იანვარს. გუბერნატორობის დროს მიიღო კუ-კლუქს-კლანის მოქმედების აკრძალვის კანონი.

მეორე საგუბერნატორო ვადა წარიმართა დიდი დეპრესიის ფონზე. ვადის ამოწურვის შემდეგ უარი თქვა ხელმეორედ თანამდებობის დაკავებაზე, თუმცა 1940 წელს 65 წლის ასაკში კვლავ სცადა გუბერნატორობა, მაგრამ უშედეგოდ.

მირიამ ფერგიუსონი გარდაიცვალა 1961 წლის 25 ივნისს, 86 წლის ასაკში, გულის უკმარისობის შედგად. დაკრძალულია ოსტინში, ტეხასის შტატის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*
*Miriam Amanda “Ma” Wallace Ferguson

კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:ტეხასის გუბერნატორები
კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
იანიქ-თეფე

**იანიქ-თეფე** — მრავალფენიანი ნამოსახლარი გორა. მდებარეობს ურმიის ტბის აღმოსავლეთ სანაპიროდან 30 კმ-ში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის პროვინციაში, სოფელ ტაზეჰ-კანდის ახლოს, ირანი. ნამოსახლარის ფართობია დაახლოებით 81 ათასი მ². იგი აღმოაჩინა ჩარლი ბარნიემ. არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1960, 1961 და 1962 წლებში.

იანიქ-თეფე დასახლებული იყო ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანში. ამის შემდეგ იგი ხელახლა აითვისეს ძვ. წ. I ათასწლეულში. ენეოლითის ფენა წრმოდგენილია ოთხკუთხა ალიზის ნაგებობებით და დამახასიათებელი მოწითალო კერამიკით. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანაში მკვიდრდება მრგვალი ნაგებობები და მუქი კერამიკა. 

ჩ. ბარნეის იანიქ-თეფეში წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების შემდეგ მეცნიერების ყურადღება მტკვარ-არაქსის კულტურაზე გამახვილდა. ნამოსახლარი კანიქ-თეფე ჰაფტავან-თეფესთან, გოითეფესთან და ჰასანლუსთან ერთად წარმოადგენს იმ მნიშვნელოვან მრავალფენიან ძეგლს ირანში, სადაც კავკასიური წარმომავლობის ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მტკვარ-არაქსის კულტურის ფენები არის წარმოდგენილი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირანის არქეოლოგიური ძეგლები
ვილმა რუდოლფი

**ვილმა რუდოლფი** ( დ. 23 ივნისი, 1940 — გ. 12 ნოემბერი, 1994) — აფრო-ამერიკელი სპრინტერი. იყო ოლიმპიური თამაშების გამარჯვებული და ოლიმპიური რეკორდების მფლობელი 1956 და 1960 წლების ოლიმპიურ თამაშებზე. 1960 წლის რომის ზაფხულის ოლიმპირ თამაშებზე რუდოლფმა სპრინტის სამ სახეობაში მოიპოვა ოქროს 3 მედალი, ამავე წელს იგი ყველაზე სწრაფ ქალად აღიარეს და გახდა პირველი ამერიკელი ქალი, რომელმაც ერთ ოლიმპიურ თამაშში სამი ოქროს მედალი მოიპოვა. 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მსოფლიო სატელევიზიო გაშუქების გამო, რუდოლფი საერთაშორისო ვარსკვლავი გახდა. რუდოლფის ანგარიშზეა 100 და 200 მეტრიან დისტანციაზე რეკორდები ასევე 4 x 100 მეტრიან რალზე. 1994 წელს რუდოლფი გარდაიცვალა თავის ტვინის და ყელის კიბოთი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*ოლიმპიური მედლები
*შავკანიანი ოლიმპიელი ქალი

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ოლიმპიური ჩემპიონები
კიმ რეინოლდსი

**კიმბერლი კეი სტროუნი** (), გათხოვების შემდეგ უფრო მეტად ცნობილია როგორც **კიმ რეინოლდსი** (; დ. 4 აგვისტო, 1959) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, რესპუბლიკური პარტიის წარმომადგენელი, აიოვის შტატის 43-ე გუბერნატორი 2017 წლიდან. აიოვის შტატის პირველი ქალი გუბერნატორი. 2011-2017 წლებში იყო აიოვის ლეიტენანტ-გუბერნატორი. 2015 წელს აირჩიეს ლეიტენანტ-გუბერნატორების ეროვნული ასოციაციის ხელმძღვანელად.

## ბიოგრაფია 
კიმ რეინოლდსი დაიბადა 1959 წლის 4 აგვისტოს აიოვის შტატის ქალაქ ტრუროში. 1970-იან წლებში სწავლობდა მისურის შტატის ჩრდილო-დასავლეთის უნივერსიტეტში, 1980-იან წლებში საცხოვრებლად გადავიდა მაუნტ-პლეზანტში და სწავლა გააგრძელა სამხრეთ-აღმოსავლეთის საქალაქო კოლეჯში, 1990-იანი წლების შუა პერიოდში სწავლობდა საბუღალტრო საქმეს სამხრეთ-დასავლეთის საქალაქო კოლეჯში. 2010 წელს სწავლა დაიწყო აიოვის შტატის უნივერსიტეტში და 2016 წელს აქვე მიიღო თავისუფალი მეცნიერებების ბაკალავრის ხარისხი. 

14 წლის განმავლობაში ეკავა აიოვის შტატის კლარკის ოლქის ხაზინადარის თანამდებობა, შემდეგ აირჩიეს აიოვის სენატში. სენატორობის მეორე წელს, მაშინდელმა გუბერნატორმა ტერი ბრანსტედმა შესთავაზა მასთან ერთად კენჭი ეყარა ახალ საგუბერნატორო არჩევნებში ვიცე-გუბერნატორის თანამდებობაზე. ისინი აირჩიეს 2010 წელს და ხელახლა აირჩიეს აღნიშნულ თანამდებობაზე 2014 წელს. 2017 წელს ტერი ბრანსტედი დიპლომატიურ სამსახურში წავიდა, შესაბამისად კიმ რეინოლდსი გახდა პირველი ქალი გუბერნატორი აიოვის შტატის ისტორიაში. 

2018 წლის 6 ნოემბერს გამართულ ახალ საგუბერნატორო არჩევნებზე კიმ რეინოლდსი აირჩიეს სრული ვადით, მძიმე ბრძოლაში გაიმარჯვა დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელ ფრედ ჰაბელთან (ბიულეტენების 90 %-ის დათვლის შემდეგ ჰქონდა ხმების 50 %, ჰაბელს კი - 47,8 %). წინასაარჩევნო კამპანიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემა იყო აბორტების პრობლემა. თავის დროზე კიმ რეინოლდსმა ხელი მოაწერა ე. წ. „გულისცემის ბილს“, რომელიც ყველაზე მკაცრი კანონი იყო ამერიკის შტატში, იგი კრძალავდა აბორტს ორსულობის ექვსი კვირის პერიოდში. ფრედ ჰაბელი, რომელიც იყო ორგანიზაცია Planned Parenthood-ის სადამკვირვებლო საბჭოს წევრი, აგიტაციას ეწეოდა ამ კანონის შესაცვლელად. ოპონენტები ასევ დისკუსიებს მართვდნენ  მედიკეიდის სადაზღვევო პროგრამის პრივატიზაციის შესახებ. 2018 წლის გუბერნატორის არჩევნების საბოლოო შედეგების მიხედვით კიმ რეინოლდსმა და ვიცე-გუბერნატორობის კანდიდატმა ადამ გრეგმა მიიღეს ამომრჩეველთა ხმების 50,26 %, ხოლო მისმა მოწინააღმდეგემ ფრედ ჰაბელმა და ვიცე-გუბერნატორობის კანდიდატმა რიტა ჰარტმა 47,53 %. 

## პირადი ცხოვრება 
1982 წელს დაოჯახდა და ცოლად გაჰყვა კევინ რეინოლდსს, რომელიც არის ნიადაგის ნაყოფიერების სპეციალისტი, იგი სამი ათწლეულის წლის განმავლობაში მუშაობდა აშშ-ის სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტში. მათ შეეძინათ სამი შვილი (ჯენიფერი, ნიკოლი და ჯესიკა), ჰყავთ ცხრა შვილიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Office of the Governor official government site
*Kim Reynolds for Governor official campaign site

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:აიოვის გუბერნატორები
კატეგორია:აშშ-ის რესპუბლიკური პარტიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
ნელი ტეილო როსი

**ნელი ტეილო როსი** (; დ. 29 ნოემბერი, 1876,  ენდრიუ, მისურის შტატი — გ. 19 დეკემბერი, 1977) — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე ვაიომინგის შტატის მე-14 გუბერნატორი 1925-1927 წლებში. პირველი ქალი გუბერნატორი ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში. ასევე აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის პირველი ქალი დირექტორი 1933-1953 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ნელი ტეილო როსი დაიბადა 1876 წლის 29 ნოემბერს დასახლება ამაზონიაში, მისურის შტატის ტერიტორიაზე. 1884 წელს, როდესაც იგი 7 წლის იყო, მისი ოჯახი ჩრდილოეთ კანზასის შტატში გადავიდა საცხოვრებლად. 1892 წელს სწავლობდა მიტონვეილის გიმნაზიაში, მისი ოჯახი ამ პერიოდში საცხოვრებლად გადავიდა ნებრასკის შტატის ქალაქ ომაჰაში. 1902 წელს ცოლად გაყვა უილიამ ბრედფორდ როსს (რომელთანაც შეეძნა ოთხი შვილი) და წყვილი ვაიომინგის შტატში გადავიდა საცხოვრებლად. 1922 წელს მისი მეუღლე აირჩიეს ამავე შტატის გუბერნატორად. 

1924 წლის 3 ოქტომბერს უილიამ ბრედფორდ როსი მოულოდნელად გარდაიცვალა და ნელი როსი აღნიშნულ თანამდებობაზე აირჩიეს თავისი ქმრის ვადის ამოწურვამდე, არჩევნებში გაიმარჯვა და მეტოქეების აჯობა  8000-ზე მეტი ხმით. გუბერნატორის თანამდებობაზე მან გააგრძელა თავისი დაღუპული ქმრის პოლიტიკა, რომელიც გამოდიოდა გადასახადების შემცირების წინადადებით რიგითი მოქალაქეებისათვის, ღარიბი ფერემერებისათვის სახელმწიფო დახმარების, საბანკო რეფორმისა და ბავშვების, მოსამსახურე ქალებისა და შახტიორთა უფლებების დაცვის წინადადებით. 

იგი იყო ამერიკის შეერთებული შტატების ისტორიაში პირველი ქალი გუბერნატორი და დღემდე რჩება ვაიომინგის შტატის ერთადერთ ქალ გუბერნატორად. აქტიურად ემხრობოდა მშრალ კანონს, რომელიც გასული საუკუნის 20-იან წლებში მოქმედებდა აშშ-ის ტერიტორიაზე. 

1933 წლის 3 მაისს ნელი ტეილო როსი პრეზიდენტმა ფრანკლინ დელანო რუზველტმა დანიშნა აშშ-ის სამონეტო ზარაფხანის დირექტორად და გახდა პირველი ქალი ამ თანამდებობაზე.  ეს საპასუხისმგებლო თანამდებობა შემოიღეს 1792 წელს და აქედან მოყოლებული ყველაზე მეტხანს სწორედ მას ეკავა. 20-წლიანი მუშაობის დროს (ხუთი სრული ვადა 1953 წლამდე, შემდეგ გავიდა პენსიაში) მისი ხელმძღვანელობით აშენდა ოქროს საცავი ახალი შენობა ფორტ-ნოქსეში, ვერცხლის საცავი ვესტ-პოინტში და სამონეტო ზარაფხანის შენობა სან-ფრანცისკოში. 

პენსიაში გასვლის შემდეგ როსი წერდა სტატიებს ქალთა სხვადასხვა ჟურნალებისათვის, ბევრს მოგზაურობდა. უკანასკნელი მარშრუტი შედგა ვაიომონგში, როდესაც იგი იყო 96 წლის ასაკში. ხუთი წლის შემდეგ, 101 წლის ასაკში გარდაიცვალა ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში. გარდაცვალების მომენტში იყო ყველაზე ასაკოვანი ყოფილი გუბერნატორი აშშ-ში. ნელი ტეილო როსი დაკრძალეს ლეიკვიუს ოჯახურ სასაფლაოზე შაიენში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Nellie Tayloe Ross Papers  at the University of Wyoming – American Heritage Center
*Nellie Tayloe Ross biography at  Gale Cengage Learning
*Tayloe Ross genealogy
*Famous Firsts by American Women
*Historic film footage of Nellie Tayloe Ross, Director of US Mint, and staff overseeing first gold shipment from Philadelphia US Mint to Fort Knox, January 1937.

კატეგორია:დაბადებული 29 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:უაიომინგის გუბერნატორები
კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
ბანდი-თურქესტანი

**ბანდი-თურქესტანი**, **ბანდე-თურქესტანი** — ქედი ავღანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ფაროფამიზის სისტემაში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია ბადღისის, ფარიაბისა და სარიპულის პროვინციების ტერიტორიაზე. გამოეყოფა საფედქოჰის ქედს გასწვრივი ღრმულით, რომელზედაც გაედინება მდინარე მურღაბი. გადაჭიმულია დაახლოებით 300 კმ-ზე. სიმაღლე 3530 მ (მთა ჰაუზი-ქაუდი). უმეტესწილად აგებულია კირქვებითა და ფიქლებით. ჩრდილო-დასავლეთით ბანდი-თურქესტანი გადადის ყარაბილის ბორცვიან მაღლობში. განვითარებულია კონტინენტური კლიმატი. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 100-350 მმ ფარგლებში იცვლება. დამახასიათებელია მთის სტეპი, მთისწინეთში უდაბნოა. ზედა სარტყელში ღვიის მეჩხერი ტყეა. მიდამოები არ არის მჭიდროდ დასახლებული. გვხვდება ოაზისები.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ავღანეთის ქედები
ფაროფამიზი

**ფაროფამიზი** — მთათა სისტემა დასავლეთ აზიაში, ავღანეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (ჩრდილოეთი მთისწინეთი ბადხიზი და ყარაბილი ნაწილობრივ თურქმენეთის ტერიტორიაზეა). შედის ირანის მთიანეთის ჩრდილო განაპირა მთების შემადგენლობაში. სიგრძე დაახლოებით 600 კმ, სიგანე 250 კმ-მდე. 

ქედების გაბატონებული სიმაღლეები 3000-3500 მ აღწევს. მაქსიმალური სიმაღლეა 4755 მ (მთა სიქარამი). ჩრდილოეთი მთისწინეთი დაფარულია ტყით, გადადის სამხრეთით საფეხურისებრ დაბალ- და საშუალომთიანეთში. ფაროფამიზი შედგება სუბგანედურად განლაგებული ქედებისაგან: საფედქოჰი (4755 მ), ბანდი-თურქესტანი (სიმაღლე 3530 მ) და სიაჰქოჰი (3314 მ), რომლებიც გაყოფილია მდინარეების ჰარირუდისა და მურღაბის ზემო დინებათა ხეობებით. 

კლიმატი სუბტროპიკულია, კონტინენტური; ხეობებში ივლისის ტემპერატურა უდრის 24-30 °С,-ს, იანვარში 0-8 °С-ს. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა მთისწინეთში 100-200 მმ, ხოლო მთებში 350 მმ და მეტი; მაქსიმალური ზამთარსა და გაზაფხულზეა. ფაროფამიზი უმეტესწილად აგებულია კირქვებითა და ფიქლებით, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით ძირითადად გრანიტებითა და გნაისებით. ფართოდ არის გავრცელებული ნაყარები. ფაროფამიზის ჩრდილოეთი ნაწილის მთისწინეთი უკავია ისლიან-მარცვლოვან უდაბნოებს, რომლებიც სიმაღლესთან ერთად ბალიშა ბუჩქნარებისა და ღვიის მეჩხერი რაყების მონაცვლეობით შერეულია ნახევარუდაბნოებსა და სტეპებთან. გვხვდება ალპური მდელოების ლაქები; სამხრეთ კალთებზე გაბატონებულია ეფემერული უდაბნოები. 

ფაროფამიზის ინდოეთის მუსონების გავლენის ქვეშ მყოფი სამხრეთი ნაწილები ადგილ-ადგილ დაფარულია ფოთოლმცვივანი ტყით სამხრეთ კალთებზე და წიწვოვანი ნაძვნარ-სოჭნარით ჩრდილოეთ კალთებზე; 2700 მ ზემოთ ჭარბობს ღვიის მეჩხერი ტყე, 4300 მ ზემოთ გაბატონებულია ალპური მდელო. 

ტყე დიდწილად გაკაფულია, ალაგ-ალაგ გვხვდება ფსტის მეჩხერი ტყე, ჩრდილოეთ კალთებზე ფართოფოთლოვანი ტყის ნაკვეთები. ამუშავებენ ხორბალს, სუბტროპიკულ და ბოსტნეულ კულტურებს. მთებში მისდევენ მომთაბარე მესაქონლეობას. მთათაშუა ხეობებში არის ოაზისები, რომელთაგან უდიდესია ჰარირუდის ხეობაში არსებული ჰერათის ოაზისი, საიდანაც მორწყვისას მოჰყავთ სასოფლო-სამეურნეო კულტურების 2 მოსავალი წელიწადში.  

ფაროფამიზი, „პარაპანისის“ ფორმით პირველად მოიხსენიება ძვ. წ. V საუკუნის ძველბერძნულ თხზულებაში. ფაროფამიზის ჩრდილოეთით აგრეთვე არსებობდა ძველი ისტორიული ოლქი ბაქტრია.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ავღანეთის ქედები
კატეგორია:თურქმენეთის ქედები
ენისელის ეკლესია

ტერმინი **ენისელის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

*ენისელის პირველი ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელში
*ენისელის მეორე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელში
*ენისელის მესამე ეკლესია — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელში
ლი ანდერსონი

**ლი სიგრიდ ანდერსონი** (; დ. 13 მაისი 1987, ტურკუ, ფინეთი) — ფინელი მემარცხენე პოლიტიკოსი, ფინეთის პარლამენტის წევრი 2015 წლიდან, პარტია მემარცხენე ალიანსის ხელმძღვანელი 2016 წლიდან, ქალაქ ტურკუს საქალაქო საბჭოს წევრი. სანა მარინის კაბინეტის განათლების მინისტრი 2019 წლის 10 დეკემბრიდან 2020 წლის 17 დეკემბრამდე. მანამდე იგივე თანამდებობა ეკავა ანტი რინეს მთავრობაშიც 2019 წლის 6 ივნისიდან. განათლების მინისტრი 2021 წლის 29 ივნისიდან.

## ბიოგრაფია 
ლი სიგრიდ ანდერსონი დაიბადა 1987 წლის 13 მაისს ფინეთის ქალაქ ტურკუში, ეთნიკური შვედების ოჯახში. მისი მამა არის მხატვარი და მოქანდაკე იან-ერიკ ანდერსონი, ხოლო დედა ჟურნალისტი სივ სკოგმანი. 

2015 წლის ფინეთის პარლამენტის, ედუსკუნტის, არჩევნების დროს აირჩიეს დეპუტატად ვარსინაის-სუომის საარჩევნო ოლქიდან, არჩევნების შმედეგ კი აირჩიეს პარლამენტის მემარცხენე ალიანსის ფრაქციის თავმჯდომარის მოადგილედ. არის პარლამენტის კულტურის კომიტეტის წევრი. 

2016 წლის თებერვალში, 28 წლის ლი ანდერსონმა განაცხადა, რომ შეეცდებოდა კენჭი ეყარა პარტია მემარცხენე ალიანსის თავმჯდომარის თანამდებობაზე და 2016 წლის 6 ივნისის არაოფიციალურ არჩევნებზე მიიღო 3 913 ხმა (61,85 %), რის შემდეგაც თავმჯდომარეობის სხვა მსურველებმა მოხსნეს საკუთარი კანდიდატურები. პარტიის ყრილობაზე, რომელიც მიმდინარეობდა 2016 წლის 11 ივნისს ქალაქ ოულუში, ლი სიგრიდ ანდერსონი აირჩიეს პაერტიის ლიდერად. მან აღნიშნულ პოსტზე შეცვალა პაავო არხინმიაკი. ლი ანდერსონის თქმით, პარტიის მიზანია ფინეთი აქციოს „საზოგადოებად, რომელშიც მოქალაქეების მოთხოვნილებები და ადამიანის უფლებები უფრო მნიშვნელოვანია, ვიდრე ფული“.

2019 წლის ნოემბერში იგი კვლავ აირჩიეს პარტიის ხელმძღვანელად, თუმცა ამ დროისათვის მას კონკურენტი არ ჰყოლია.
2019 წლის 6 ივნისს ანტი რინეს კაბინეტში მიიღო განათლების მინისტრის პორტფელი, აღნიშნულ თანამდებობაზე რჩება სანა მარინის მიერ ჩამოყალიბებულ მთავრობაშიც 2019 წლის 10 დეკემბრიდან.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 13 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ფინეთის განათლების მინისტრები
კატეგორია:ფინელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ფინეთის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ყარაბილი

**ყარაბილი** () — ბორცვიანი მაღლობი ფაროფამიზის მთისწინეთში, მურღაბისა და ამუდარიის მდინარეთაშუეთში, თურქმენეთის სამხრეთ ნაწილში და ნაწილობრივ ავღანეთში. ჭარბობს ბორცვიან-დაბალმთიანი რელიეფი. 

სიმაღლე 942 მ-მდე (მთა გარქენთი). ფართობი დაახლოებით 20 ათ. კმ². აგებულია ნეოგენური და ანთროპოგენური ასაკის ალუვიურ-პროლუვიური წვრილმარცვლოვანი ლიოსისებრი ქვიშაქვებით. 

ზედაპირი დახრილია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. დაფარულია ეფემერული უდაბნოებითა და ნახევარუდაბნოებით და აგრეთვე სუბტროპიკული ეფემეროიდული სტეპებით. 

ტერმინი „ბილი“ *ბელის* ფორმაში ფართოდ არის წარმოდგენილი თურქულ ენებში, სადაც აღნიშნავს „ქედს“, „მთისწინეთს“, „უღელტეხილს“, ხოლო „ყარა“ ნიშნავს „შავს“, ესე იგი, ყარაბილი — „შავი ქედი“, „შავი მთისწინეთი“.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქმენეთის გეოგრაფია
კატეგორია:ავღანეთის გეოგრაფია
ჯიჯი ჰადიდი

**ჯიჯი ჰადიდი** ( დ. 23 აპრილი, 1995) — ამერიკელი მოდელი. 
თანამშრომლობს სამოდელო სააგენტო IMG Models-თან. 2016 წელს, იგი ბრიტანეთის მოდის საბჭოს მიერ დასახელდა წლის საერთაშორისო მოდელად. 

## ადრინდელი წლები 
ჯელენა ნორა ჰადიდი დაიბადა 1995 წლის 23 აპრილს, ლოს-ანჯელესში. არის უძრავი ქონების დეველოპერის, მუჰამედ ჰადიდის და ყოფილი მოდელის იოლანდა ჰადიდის პირველი შვილი. დედამისი გერმანელია, ხოლო მამისი პალესტინელი. ჰყავს და ბელა ჰადიდი და ძმა ანვარ ჰადიდი, ორივე მათგანი მოდელია. ჰყავს ორი უფროსი ნახევარდა, მარიელა და ალანა.

## კარიერა 
### 1997-2012 
ჯიჯი ჰადიდმა სამოდელო კარიერა 2 წლის ასაკში დაიწყო, მას შემდეგ, რაც პოლ მარჩიანომ, ტანსაცმლის ბრენდ „Guess“-ის დამფუძნებელმა აღმოაჩინა. 

ჰადიდი სამოდელო კარიერას საბოლოოდ 2011 წელს დაუბრუნდა, მან განაახლა მუშაობა მარჩიანოსთან, ხოლო 2012 წელს გახდა Guess-ის სახე, მან Guess-თან სამი ფოტოსესია გადაიღო.

### 2012-2014 
ის გალაზე, 2015 წელს]]
ნიუ-იორკში გადმოსვლის და IMG Models-თან თანამშრობლობის შემდეგ, მან New York Fashion Week-ზე თავისი სამოდელო დებიუტი შექმნა, როდესაც 2014 წელს, Desigual-ის სამოდელო სახლის ტანსაცმელით, შოუზე გაიარა. 2014 წლის 15 ივლისს, მან ითამაშა მსახიობთან და მოდელთან პატრიკ შვარცენეგერთან ერთად, დიზაინერის ტომ ფორდის, მიერ Eyewear შემოდგომა / ზამთრის კამპანიაზე. ის თანამასპინძლობდა „Daily Front Row“-ის „Fashion Media Awards“-ის ღონისძიებას, რომელიც ჩატარდა ნიუ-იორკში, 2014 წლის 5 სექტემბერს. 

2014 წელს, იყო  ჟურნალ „Galore“-ს და ჟურნალ „Carine Roitfeld“-ის გარეკანზე.

### 2015-2016: წლის მოდელი 
-ის ზამთრის ჩვენებაზე, 2017 წლის 15 თებერვალს]]
2015 წლის იანვარში, ჯიჯი ჰადიდი დაასახელეს „Daily Front Row“-ის და „Maybelline“-ის წლის მოდელად. 2015 წლის მარტში, ჰადიდმა მის მაშინდელ მეგობარ ბიჭთან, კოდი სიმსონთან ერთად, მარიო ტესტინოს საფოტოგრაფო პროექტის ნაწილ-„Towel Series“-ში მიიღო მონაწილეობა. 2015 წლის მაისისთვის, მას მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული ისეთი დიზაინერების სამოდელო ჩვენებებზე, როგორიცაა: მარკ ჯეიკობსი, შანელი, მაიკლ კორსი და სხვა.

### 2017-დღემდე 
ჰადიდმა მონაწილეობა მიიღო Fendi-სა და Moschino-ს კამპანიებში. ის 2017 წელს, ასევე იყო, მაქს მარას აქსესუარების მთავარი სახე. იყო ვერსაჩეს ფოტოგრაფი გაზაფხული-ზაფხულის ჩვენებებზე. 

იგი 2018 წლიდან დღემდე, თანამშრომლობს გაეროს ბავშთა ფონდთანთან, 25 აგვისტოს, იგი ბანგლადეშში გაემგზავრა, თავისი პირველი მისიის შესასრულებლად. 

2019 წლის თებერვალს, მან მესამეჯერ მიიღო მონაწილეობა Victoria Secret-ის მოდის ჩვენებაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჯიჯი ჰადიდი-IMDB
*ჯიჯი ჰადიდი

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მოდელები
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვანდა ვასკეს გარსედი

**ვანდა ვასკეს გარსედი** (; დ. 9 ივლისი, 1960, სან-ხუანი, პუერტო-რიკო) — პუერტო-რიკოელი ადვოკატი და სახელმწიფო მოღვაწე, პუერტო-რიკოს მე-14 გუბერნატორი 2019 წლის 7 აგვისტოდან. გუბერნატორის თანამდებობაზე დანიშვნამდე 2017 წლის 2 იანვრიდან 2019 წლის 7 აგვისტომდე იყო იუსტიციის მინისტრი.

## ბიოგრაფია 
ვანდა ვასკეს გარსედი დაიბადა 1960 წლის 9 ივლისს პუერტო-რიკოს დედაქალაქ სან-ხუანში. დაწყებითი განათლება მიიღო რამონ მარინისა და მარგარიტა იანერის გუაინაიბოს დაწყებით სკოლაში. ადრეულ ასაკშივე დაინტერესდა სამართლით. ერთ-ერთ თავის ინტერვიუში განაცხადა, რომ მამასთან ერთად უყურებდა ისეთ სერიალებს როგორიცაა, პოლიციური დრამა ჰავაი 5-O. სწორედ ამ სერიალმა შთააგონა, რომ ამ მიმართულებით წასულიყო. ვასკესი სწავლობდა პუერტო-რიკოს უნივერსიტეტში, სადაც მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი. ამის შემდეგ მან იურიდიული მეცნიერებების დოქტორის ხარისხი მიიღო პუერტო-რიკოს საერთოამერიკული უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე.

## კარიერა 
1980-იანი წლების განმავლობაში მუშაობდა პუერტო-რიკოს საცხოვრებელი სახლების მშენებლობის დეპარტამენტში. შემდეგ 20 წლის განმავლობაში მუშაობდა პუერტო-რიკოს იუსტიციის დეპარტამენტში საოლქო პროკურორად და ძირითადად განიხილავდა ოჯახურ და სექსუალურ ძალადობებს. იგი ასევე მუშაობდა ბაიამონის პროკურატურის კრიმინალურ განყოფილებაში. 

2010 წელს ვასკესი ივონ ფელისიანოსთან ერთად დანიშნეს კუნძულის ქალთა უფლებების ოფისის ხელმძღვანელად. 2016 წლის 30 ნოემბერს პუერტო-რიკოს გუბერნატორად აირჩიეს რიკარდო როსელო, რომელმაც ვანდა ვასკესი დანიშნა იუსტიციის მინისტრად. მისი კანდიდატურა დაამტკიცეს და მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2017 წლის 18 იანვარს.

## პუერტო-რიკოს გუბერნატორი
თავდაპირველად ითვლებოდა, რომ ვასკეს გარსედი გუბერნატორი გახდებოდა რიკარდო როსელოს გადადგომის შემდეგ 2019 წლის 2 აგვისტოს. იგი შეხვდა ოპოზიციას, მაგრამ კრიტიკოსებმა მოითხოვეს მისი გადადგომა კორუფციაში დადანაშაულებისა და გენდერული ძალადობის წინააღმდეგ არასათანადო ბრძოლის გამო. მისი გუბერნატორობის საწინააღმდეგოდ გაიმართა საპროტესტო აქციები, რომელთაგან ყველაზე მეტად ცნობილია „Somos Más“ (ესპანურიდან ითარგმნება, როგორც „უფრო ბევრნი ვართ“). სწორედ ამ სიტყვებს სკანდირებდნენ მომიტინგეები. გარსედმა ტვიტერზე განაცხადა, რომ არ არის დაინტერესებული იმით, რომ გუბერნატორი გახდეს და რომ იგი ამ თანამდებობას მიიღებს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამას მოითხოვს კონსტიტუცია.

31 ივლისს როსელომ გამოაცხადა, რომ ახალ გუბერნატორად ნიშნავდა პედრო პერლუისის, ახალ სახელმწიფო მდივანს. სახელმწიფო მდივანმა სამართალმემკვიდრეობაში შეცვალა იუსტიციის მინისტრი. პუერტო-რიკოს პარლამენტმა 1 აგვისტოს პერლუისის კანდიდატურა არ დაამტკიცა სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე. თუმცა 2 აგვისტოს როსელიოს გადადგომის შემდეგ გუბერნატორი გახდა პერლუისი და არა ვასკეს გარსედი. სენატმა იგი არ დაამტკიცა, რამაც კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა მისი გუბერნატორობა. 

2019 წლის 7 აგვისტოს პუერტო-რიკოს უზენაესმა სასამართლომ დაადგინა, რომ პედრო პერლუისიმ არაკონსტიტუციურად მიიღო თანამდებობა და გადააყენა თანამდებობიდან. ამგვარად ვასკეს გარსედი გახდა კუნძულის ისტორიაში მეორე ქალი გუბერნატორი..

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:პუერტო-რიკოს გუბერნატორები
კატეგორია:პუერტო-რიკოელი ადვოკატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
როუზ მოფორდი

**როუზ მოფორდი** (; დ. 8 აგვისტო 1922, გლობი, არიზონა — გ. 15 სექტემბერი 2016, ფინიქსი, არიზონა) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, არიზონის მე-18 გუბერნატორი 1988-1991 წლებში და მე-13 შტატის მდივანი 1977-1988 წლებში. იგი არიზონის შტატის პირველი ქალი მდივანი და პირველი ქალი გუბერნატორია.

## ბიოგრაფია 
### ადრეული წლები 
როუზ მოფორდი (დაბადებით როუზ პერიკა) დაიბადა 1922 წლის 10 ივნისს ქალაქ არიზონის შტატის ქალაქ გლობში. იგი ჯონი და ფრენსის პერიკების ექვსი შვილიდან ყველაზე უმცროსი იყო, მათი ოჯახი აშშ-ში ავსტრია-უნგრეთიდან გადასახლდნენ. როუზ მოფორდი იყო გლობის საშუალო სკოლის კლასის პირველი ქალი პრეზიდენტი. გამოირჩეოდა სწავლაში და სპორტში მიღწეული წარმატებებით. თამაშობდა კალათბურთს და იყო სოფტბოლის სრულიად ამერიკული გუნდის წევრი. 1939 წელს დაამთავრა სკოლა და მამის თხოვნით უარი თქვა პროფესიონალი კალათბურთელის კარიერაზე.

### სახელმწიფო სამსახური 
საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ მოფორდი მუშაობდა შტატის ხაზინადარის ჯო ჰანტის მდივნად. ორი წლის შემდეგ, როდესაც ჰანტი დანიშნეს არიზონის საგადასახადო კომისიაში, მოფორდი თავის უფროსს გაჰყვა ახალ თანამდებობაზე. ბოლინი საკუთარ კაბინეტში გარდაიცვალა 1978 წლის 4 მაერტს. მიუხედავად იმისა, რომ მოფორდი შტატის მდივანი იყო, მან ვერ დაიკავა გუბერნატორის თანამდებობა, რადგან იგი არჩეული მდივანი არ ყოფილა, ასე იყო გათვალისწინებული არიზონის კონსტიტუციით.   მოფორდი შტატის მდივნად აირჩიეს სამჯერ ზედიზედ 1978, 1982 და 1986 წლებში.

1988 წლის 8 თებერვალს გუბერნატორ ევან მიჩემის იმპიჩმენტის პროცედურა დაიწყო. არიზონის კონსტიტუციით მას უფლებამოსილება შეუჩერდა და იგი გადაეცა მოფორდს, რომელიც გახდა გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებელი. მიეჩემის გადადგომის შემდეგ 1988 წლის 4 აპრილს მოფორდი გუბერნატორი გახდა. 1990 წელს მან განაცხადა, რომ მეორე ვადით არ აპირებდა კენჭისყრას.

### უკანასკნელი წლები 
თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ მოფორდი სამოქალაქო და საქველმოქმედო საქმიანობებით დაკავდა.

2010 წლის გუბერნატორის არჩევნებში იყო გენერალური პროკურორის ტერი გოდარდის საარჩევნო კამპანიის ხელმძღვანელი.

გარდაიცვალა 2016 წლის 15 სექტემბერს 94 წლის ასაკში, ფინიქსში.

### პირადი ცხოვრება 
1957 წელს როუზი გათხოვდა ფინიქსის პოლიციის კაპიტანზე, ტ. რ. მოფორდზე. ათი წლის შემდეგ ისინი დაშორდნენ, მაგრამ დარჩნენ მეგობრებად. მათ შვილები არ შეძენიათ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:არიზონის გუბერნატორები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
გვენ ჯონი

**გვენ ჯონი** (; დ. 22 ივნისი, 1876 — გ. 18 სექტემბერი, 1939) — უელსელი მხატვარი, რომელიც კარიერის უმეტესი ნაწილის განმავლობაში მუშაობდა საფრანგეთში. გვენ ჯონი ხატავდა უცნობი ქალების პორტრეტებს, თუმცა მისი შემოქმედება დაჩრდილა მისმა ძმამ ოგასტეს ჯონმა და მისმა შეყვარებულმა ოგიუსტ როდენმა.

ამერიკელმა კოლექციონერმა ჯონ კუინმა 1910 წლიდან 1924 წლამდე შეიძინა იმ ნახატების უმრავლესობა, რომელიც გვენმა გაყიდა. გვენის ნახატების გამოფენა ხშირად ხდებოდა სხვადასხვა გამოფენებზე, მაგრამ გვენს თავის სიცოცხლეში მხოლოდ ერთი სოლო გამოფენა ჰქონდა 1926 წელს ლონდონში. ჯონის ბოლო ნამუშევარი დათარიღებულია 1933 წლით. 1939 წლის 10 სექტემბერს მან დაწერა ანდერძი და გაემგზავრა დიეპში, 8 დღის შემდეგ კოლაფსისაგან გარდაიცვალა.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
გვინ ჯონი დაიბადა უელსის ჰავერფორდის  დასავლეთში, ედვინ უილიამ ჯონისა და მისი მეუღლის ავგუსტას (ნეტ სმიტი) ოთხი შვილიდან მეორე. გვენის უფროსი ძმა იყო ტორნტონ ჯონი; მისი უმცროსი და-ძმები იყვნენ ავგუსტუსი და უინიფრიდი. ედვინ ჯონი იყო ადვოკატი, ავგუსტა ხშირად ბავშვებთან არ იმყოფებოდა ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. ავგუსტა მოყვარული მხატვარი იყო და ორივე მშობელი ხელს უწყობდა შვილებს ინტერესი ჰქონოდათ ლიტერატურისა და ხელოვნებისადმი.  დედამისი გარდაიცვალა, როდესაც გვენი რვა წლის იყო. რაც შეეხება დედის გარდაცვალებას და გავლენის დაკარგვას, მოგვიანებით მისმა ძმამ, ავგუსტუსმა დაწერა: ”დედაჩემი უეჭველად იქნებოდა გამოსადეგი, მაგრამ ის გარდაიცვალა, როდესაც პატარა ბავშვი ვიყავი, ამის შემდეგ, მეშინია, ძალიან თვალცრემლიანი ცხოვრება".

დედის ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ, 1884 წელს, ოჯახი გადავიდა ტენბში პემბროკირირში, უელსი, სადაც გვენისა და მისი დის უინფრედის ადრეული განათლება უზრუნველყოფილი იქნა.

1895 წლიდან 1898 წლამდე ის სწავლობდა სლეიდის სამხატვრო სკოლაში.ეს იყო გაერთიანებული სამეფოს ერთადერთი სამხატვრო სკოლა, რომელიც საშუალებას აძლევდა ქალ სტუდენტებს მხატვრობის შესწავლის. გვენ ჯონის უმცროსმა ძმამ, ავგუსტუსმა, დაიწყო სწავლა სლეიდის კოლეჯში 1894 წელს.

1898 წელს გვენის  პირველი ვიზიტი შედგა პარიზში კოლეჯის ორ მეგობართან ერთად. გვენი დაბრუნდა ლონდონში 1899 წელს და პირველად აჩვენა თავისი ნამუშევრები 1900 წელს, ახალ ინგლისურ სამხატვრო კლუბში (NEAC).მისი მატერიალური მდგომარეობა მძიმე იყო, 1900–1901 წლებში ცხოვრობდა სკატერირებულ შენობაში. 

მან შეწყვიტა გამოფენა NEAC- ში 1911 წელს, მაგრამ მან მოიპოვა მნიშვნელოვანი მფარველი ჯონ ქვინში, ამერიკელი ნახატების კოლექციონერი, რომელმაც 1910 წლიდან გარდაცვალებამდე 1924 წელს შეიძინა იმ ნაშრომების უმეტესი ნაწილი, რომელიც გვენ ჯონმა გაყიდა.  ქვინის მახარდაჭერის წყალობით გვენ ჯონს აღარ უწევდა მუშაობა და მთლიანად მხატვრობაზე გადაერთო.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
კატეგორია:ბრიტანელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
პორტუგეზა (საფეხბურთო კლუბი)

**პორტუგეზა** () — ბრაზილიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ სან-პაულუდან. ჩამოყალიბდა 1920 წლის 14 აგვისტოს. პაულისტას ჩემპიონატის სერია A2-ს და ბრაზილიის სერია D-ს მონაწილე.

## ისტორია 
კლუბი ჩამოყალიბდა 1920 წლის 14 აგვისტოს სან-პაულუში მცხოვრები პორტუგალიელების მიერ Associação Portuguesa de Esportes სახელწოდებით — ქალაქში არსებული ხუთი პორტუგალიური საფეხბურთო კლუბის (Lusíadas Futebol Club, Portugal Marinhense, Associação Cinco de Outubro, Associação Atlética Marquês de Pombal და Esporte Club Lusitano) გაერთიანების შედეგად. 1940 წელს კლუბის სახელწოდებაში სიტყვა Esportes შეიცვალა სიტყვით Desportos და მას შემდეგ კლუბი ამ სახელწოდებით ასპარეზობს.

## მიღწევები
;  ბრაზილიის სერია A
* ვიცე-ჩემპიონი (1): 1996

;  ბრაზილიის სერია B
* ჩემპიონი (1): 2011

; 35px პაულისტას ჩემპიონატი
* ჩემპიონი (3): 1935, 1936, 1973

; 35px პაულისტას ჩემპიონატი სერია A2
* ჩემპიონი (2): 2007, 2013

;  რიო–სან-პაულუს ტურნირი
* ჩემპიონი (2): 1952, 1955

## ცნობილი ფეხბურთელები 
*  ჯალმა სანტოსი (1948–1959)
*  ვავა (1969)
*  ვალდირ პერესი (1988)
*  რობერტო დინამიტი (1989)
*  დიდა (2012)

## ბიბლიოგრაფია
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* კლუბის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო კლუბები
ბადხიზი

**ბადხიზი** — მაღლობი ძირითადად თურქმენეთში, ფაროფამიზის მთისწინეთში. გაწოლილია თეჯენისა და მურღაბის მდინარეთაშუეთში. სიმაღლე 682 მ-მდე (მთა ქარაბეთი). აგებულია უმეტესწილად ლიოსისებრი ქვიშაქვებით. აღსანიშნავია გაუდინარი ღრმული ეროიულანდუზი, რომლის სიღრმე 400-500 მ აღწევს. 

კლიმატი მშრალია, კონტინენტური. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 200-250 მმ. ღრმა ხეობებში არის მირაბილიტიანი მლაშე ტბები. ჭარბობს გაუხშოებული ნახევარუდაბნო და უდაბნო მცენარეულობა. ადგილ-ადგილ გვხვდება ფსტის რაყები. დადაბლებებისთვის დამახასიათებელია თაყირები და მლაშობები. ფერდობებზე ბადხიზის ნაკრძალია, სადაც ბინადრობს კანჯარი, ქურციკი, მთის ცხვარი, არწივი, ორბი და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის გეოგრაფია
ჭალის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჭალის თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჭალის თემი — თემი საჩხერის მუნიციპალიტეტში
*ჭალის თემი — თემი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
რუთ ჰენდლერი

**რუთ ჰენდლერი** (დ. 4 ნოემბერი, 1916 — გ. 27 აპრილი, 2002) — ამერიკელი ბიზნესმენი და Mattel Inc.-ის პრეზიდენტი. რუთ ჰენდლერმა შექმნა ბარბის თოჯინა, თუმცა მისი დიზაინი ეკუთვნის ჯეკ რაიანს.

ჰენდლერი დაიბადა დენვერში, კოლორადოს შტატში, პოლონელი ებრაელი ემიგრანტების ოჯახში. 1938 წელს იქორწინა სკოლის მეგობარ ელიოტ ჰენდლერთან და გადავიდა ლოს-ანჯელესში. მისი ქმარი ავეჯის ბიზნესით დაკავდა. თავის ქმრის კომპანიაში მუშაობის გარდა ის ასევე საჰაერო ხომალდების კომპანიაშიც მუშაობდა. მისი მეუღლე ელიოტი გარდაიცვალა ცხრა წლის შემდეგ, 94 წლის ასაკში.

## ბარბის შექმნის ისტორია
რუთ ჰენდლერმა პრეტენზია გამოთქვა, რომ მისი ქალიშვილი ბარბარე, რომელიც ჯერ კიდევ თინეიჯერი იყო, ქაღალდის თოჯინებით თამაშობდა, გოგონა ვერ ახერხებდა ქაღალდის ტანსაცმლი კარგად მიემაგრებინა თოჯინისთვის. ჰენდლერმა და მისმა მეუღლემ ელიოტმა 1959 წელს წარმოადგინეს თოჯინის ახალი ტიპი, თოჯინა გრძელი ფეხებითა და დიდი მკერდით. უფრო ადრე ჰენდლერმა ევროპაში დასვენების დროს გერმანიაში შენიშნა თოჯინა Bild Lilli-ი, გერმანული თოჯინაზე ინსპირირებით შეიქმნა თოჯინა ბარბი. თავდაპირველად ბარბი საკმაოდ ცუდად იყიდებოდა და კრიტიკასაც იმსახურებდა მისი გამოხატული ქალური ფორმების გამო. 1959 წლისთვის უკვე ბარბის 350 ათასი ეგზემპლარი იყო გაყიდული. ბარბი მსოფლიოს ყველა კუთხეშია პოპულარული.

## ცხოვრების ბოლო წლები
ჰენდლერს ძუძუს კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს 1970 წელს. მას ჰქონდა შეცვლილი რადიკალური მასტექტომია, რომელსაც დაავადების დროს საბრძოლველად იყენებდნენ ხშირად, ხოლო მკერდის კარგი პროთეზის პოვნაში სირთულეების გამო ჰენდლერმა დააარსა კომპანია Ruthton Corp, რომელიც წარმოადგენდა ქალის მკერდის უფრო რეალისტურ ვერსიას, სახელწოდებით "თითქმის მე". იგი პირადად მოარგო იმ მაშინდელ პირველ ქალბატონს, ბეტი ფორდს.

1974 წელს ჰენდლერი გადადგა Mattel Inc. პრეზიდენტობიდან თაღლითური ფინანსური ანგარიშების წარმოების გამოძიების შემდეგ.  1978 წელს ჰენდერს ბრალი წაუყენეს თაღლითობისა და ყალბ ანგარიშგების შესახებ ფასიანი ქაღალდების და ბირჟის კომისიაში. დააჯარიმეს 57,000 აშშ დოლარით და მიესაჯა 2.500 საათის განმავლობაში საზოგადოების მომსახურება.

მიუხედავად იმისა, რომ რუთ ჰენდლერი  თანამდებობიდან წავიდა კომპანია  შემდეგ უფრო ფრთხილად შეუდგა კომპანიის საქმიანობას, კომპანია განაგრძობდა  ახალი იდეების განხორციელბას.80-იან წლებში განხორციელებული ერთი პროექტი, რომლის მენეჯერი იყო Barbie და Rockers წარმატება მოიპოვა.1987 წელს გამოვიდა ფილმი Barbie and the Rockers: Out of the World. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*რუთ ჰენდლერი სტატია
*ბარბის ისტორია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
კატეგორია:ამერიკელი ბიზნესმენები
გაჯი შაჰვერდის აბანო

**გაჯი შაჰვერდის აბანო** () — კასპიის ზღვის შორიახლოს ქალაქ ბაქოს (აზერბაიჯანი) საბუნჩინის რაიონში პირშაგის დასახლებაში მდებარე ძველებური აბანო.

უბრალო ხალხში ის ცნობილია „ქვიშის აბანოს“ სახელით. აბანო აშენდა XIX საუკუნეში ადგილობრივი მაცხოვრებლის გაჯი შაჰვერდის მიერ..

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
კასუმ-ბექის აბანო

**ასუმ-ბექის აბანო** () — ძველებური აბანო, მდებარე ქალაქ ბაქოს (აზერბაიჯანი), ისტორიულ ნაწილ იჩერი-შახერში, ბაქოს ციხე-სიმაგრის სალიანის კარიბჭის ახლოს

აზერბაიჯანის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულების თანახმად ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ, კასუმ-ბექის აბანო „ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ ძეგლს“ წარმოადგენს.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:XVIII საუკუნე ხელოვნებაში
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
გურბან ეთირმიშლი

**გურბან ჯალალ ოღლი ეთირმიშლი**  (; დაბ.1952 წლის 4 სექტემბერი) — აზერბაიჯანის მეცნიერ-სეისმოლოგი. აზერბაიჯანის ნაციონალური სამეცნიერო აკადემიასთან არსებული რესპუბლიკური სეისმოლოგიური ცენტრის გენერალური დირექტორი. აზერბაიჯანის ნაციონალური სამეცნიერო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

## საერთო ცნობები 
გურბან ჯალალ ოღლი ეთირმიშლი 1952 წლის 4 სექტემბერს დაიბადა. 1974 წელს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა. აზერბაიჯანის ნაციონალურ სამეცნიერო აკადემიასთან არსებული რესპუბლიკური სეისმოლოგიური სამსახურის ცენტრის გენერალური დირექტორი..

## სამეცნიერო-თეორიული მოღვაწეობა 
*1980-2008 წწ. — ანსა რსსც-ის გენერალური დირექტორის მოადგილე. 2008 წლიდან — რესპუბლიკური სეისმოლოგიური სამსახურის ცენტრის გენერალური დირექტორი. 2014 წელს არჩეულ იქნა ანსა-ს წევრ-კორესპონდენტად.
*გეოდინამიკაში ნავთობის ღრმა ფენებისა და ნიჟნეკურინსკის დეპრესიის პერსპექტივის შესაფასებლად სეისმური აქტიურობის რთულ ზონებში ჩატარებული აქვს რიგი გამოკვლევები, არის 122 სამეცნიერო სტატიის ავტორი,. გამოქვეყნებული აქვს რიგი სტატიები ავტორიტეტულ სამეცნიერო ჟურნალებში.
*2000 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე «ნიჟნეკურინსკის დეპრესიის სეისმო-გეოდინამიკურ პირობებში ნავთობისა და გაზის საბადოების გადანაწილება».
*2010 წელს წარმატებულად დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე «სამხრეთ კასპიის დეპრესიის სეისმურობა» და მიიღო გეოლოგია-მინეროლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი.
*განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ანსა-თან თანამშრომლობის რეჟიმში მყოფი რესპუბლიკური სეისმოლოგიური სამსახურის სეისმური სადგურების ტელემეტრული ქსელების გაფართოებაში, თანამგზავრთა სეისმური სადგურების 14-და 35-მდე გაზრდაში, აგრეთვე ცენტრი უზრუნველყო საერთაშორისო სტანდარტების შესაბამისი და მუშაობის დონის ამაღლებისათვის საჭირო პროგრამებით.
*წიგნის «გეოფიზიკის მოცულობის» თანაავტორი, წიგნის «აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე დაძაბულ-დეფორმირებული ფაქტორების დარაიონების მეთოდიკის განხილვა» ავტორი, სამეცნიერო ჟურნალის «აზერბაიჯანში სეისმოპროგნოზირების დაკვირვება» მთავარი რედაქტორი.
*გ. დ. ეთირმიშლის ხელმძღვანელობით გეოლოგიის და მინეროლოგიის ცენტრის ორმა ახალგაზრდა თანამშრომელმა ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი დაიცვა. ამჟამად 10-მდე დოქტორანტი და დისერტანტი მისი ხელმძღვანელობით განაგრძობს კვლევებს სამეცნიერო სფეროში.
*არის ანსა-ს ჟურნალ «ჰებერლერ»-ის რედკოლეგიის წევრი (სერია მეცნიერება დედამიწაზე)
*რსსც-ის ნაციონალური მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო-ტექნიკური საბჭოს თავმჯდომარე, არის ევროპული სეისმოლოგიური კომისიის წევრი.
*2003 წელს ნაციონალური მეცნიერებათა აკადემიის მიერ 50 წლისთავთან დაკავშირებით დაჯილდოებული იყო «საპატიო ორდენით».
*2005 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის განკარგულებით დაჯილოვებულ იქნა მედლით «თერეგგი».
*სეისმოლოგების ასოციაციის პრეზიდენტი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარეში დაბადებულები
კატეგორია:გეოლოგიურ-მინერალოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გერტრუდ ედერლე

**გერტრუდ ედერლე** (დ. 23 ოქტომბერი, 1906 — გ. 30 ნოემბერი, 2003) — ოლიმპიური ჩემპიონი და ყოფილი მსოფლიო რეკორდსმენი. 1926 წლის 6 აგვისტოს იგი გახდა პირველი ქალი, რომელმაც ინგლისის არხი გადაცურა. პრესა მას მოიხსენიებდა როგორც „ტალღების დედოფალს“. გერტრუდ ედერლი დაიბადა 1905 წლის 23 ოქტომბერს, ნიუ-იორკში, მანჰეტენზე. იყო გერმანელი ემიგრანტების ქალიშვილი. გარდაიცვალა უაიკოფში, ნიუ ჯერსი, 2003 წელს, 98 წლის ასაკში. გერტრუდ ედერლის სახელობის დასასვენებელი ცენტრი მდებარეობს მანჰეტენზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*ინგლისის არხის გადაცურვა

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:ამერიკელი მოცურავეები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ელის ჰარისი

**ელის ქარმაიკლ ჰარისი** (; დ. 23 ნოემბერი, 1947) — ამერიკელი ენათმეცნიერი, კავკასიური ენების სპეციალისტი, ქართველოლოგი. თავის ნაშრომებში განიხილავს კავკასიური ენების სინტაქსისა და მორფოლოგიის, ასევე ისტორიული ლინგვისტიკის და ფსიქოლინგვისტიკის საკითხებს. 

## ბიოგრაფია 
სწავლობდა რენდოლფ-მეკონის ქალთა კოლეჯში (ლინჩბერგი, ვირჯინია), შემდეგ — გლაზგოსა და ესექსის უნივერსიტეტებში. სადოქტორო დისერტაცია ჰარვარდის უნივერსიტეტში დაიცვა 1976 წელს. 1979-2002 წლებში ელის ჰარისი ასწავლიდა ვანდერბილტის უნივერსიტეტში, სადაც 1993-2002 წლებში ხელმძღვანელობდა  გერმანიკული და სლავური ენების დეპარტამენტს. 2002-2009 წლებში იყო ენათმეცნიერების პროფესორი სთოუნ ბრუქში ნიუ იორკის უნივერსიტეტში, 2009 წლიდან იმავე პოზიციაზეა მასაჩუსეტს-ამჰერსტის უნივერსიტეტში. 2016 წელს არჩეული იყო ამერიკის ლინგვისტური ასოციაციის პრეზიდენტად.

უნივერსიტეტში სწავლის დროს ერგატიული ენებით დაინტერესების გამო ჰარისი ადრევე გაეცნო ქართველურ და კავკასიურ ენებს. ის იყო ერთ-ერთი პირველი დასავლელი ენათმეცნიერი, რომელსაც საბჭოთა საქართველოში მუშაობის საშუალება მიეცა. საქართველოს პირველად 1974-1975 წლებში ეწვია თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ერთწლიანი სტაჟირების მიზნით. ჰარისმა პირველი ნაშრომები ქართული გრამატიკის, კერძოდ, სინტაქსის შესახებ 1980-იან წლებში გამოსცა. ადრეულ შრომებში ქართული სინტაქსის ასპექტებს რელაციური გრამატიკის პოზიციიდან განიხილავდა. შემდგომ წლებში განაგრძო ქართველური (ქართული, ლაზური, მეგრული, სვანური), უდიური და ბაცბური ენების კვლევა. შესწავლილი აქვს ქართული სინტაქსი მორფოსინტაქსური კოდირების სისტემის თვალთახედვიდან, ქართველური ენების დიაქრონული სინტაქსი და სინტაქსის ისტორიული ანალიზის ზოგადი პრინციპები, ასევე უდიურ ენაში კლიტიკის სისტემა. ჰარისს დიდი წვლილი მიუძღვის საფრთხეში მყოფი ენების შესწავლის საქმეში. მან გადამწყვეტი როლი ითამაშა ამერიკის შეერთებული შტატების ეროვნული სამეცნიერო ფონდის საფრთხეში მყოფი ენების დოკუმენტირების პროგრამის (The Documenting Endangered Languages Program, DEL) შექმნაში. 

ელის ქარმაიქლ ჰარისს ჰყავს მეუღლე ჯეიმზ სტაროსი, მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის ბიოქიმიისა და მოლეკულური ბიოლოგიის პროფესორ-ემერიტუსი, და სამი შვილი.

## ბიბლიოგრაფია 
* Georgian Syntax: A Study in Relational Grammar (1981, 2009)
* Diachronic Syntax: The Kartvelian Case (1985),
* Indigenous Languages of the Caucasus, I: Kartvelian (რედაქტორი, 1991)
* Historical Syntax in Cross-Linguistic Perspective (ლაილ კემპბელთან ერთად, 1995)
* Endoclitics and the Origins of Udi Morphosyntax (2002), 
* Cross-linguistic Perspectives on linguistic change (2003)
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
კატეგორია:ამერიკელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ამერიკელი ქართველოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი კავკასიოლოგები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჟერმენ დე სტალი

**ან ლუიზ ჟერმენ დე სტალ-ჰოლშტაინი**, *მადამ დე სტალი*, (; ქალიშვილობაში — ნეკერი, Necker; დ. 22 აპრილი, 1766, პარიზი, — გ. 14 ივლისი, 1817, იქვე) — შვეიცარიელი ფრანგი მწერალი ქალი, ლიტერატურის თეორიტიკოსი და ისტორიკოსი, რომელიც მოღვაწეობდა საფრანგეთის დიდი რევოლუციისა და ნაპოლეონის ომების ეპოქაში. დაიბადა რევოლუციამდელი საფრანგეთის სახელმწიფო მოღვაწისა და მწერლის, ჟაკ ნეკერის ოჯახში. აქტიურად იყო ჩართული 1790-იანი წლების ფრანგულ პოლიტიკაში. შემდგომში იყო ნაპოლეონ I-ის ოპოზიციაში, რის გამოც იდევნებოდა. ჟენევის ტბის სანაპიროზე, საკუთარ მამულში ჰქონდა სალონი, სადაც ნაპოლეონის მოწინააღმდეგე ლიბერალური მოღვაწეები, მათ შორის, ბენჟამინ კონსტანტი, იკრიბებოდნენ. მადამ დე სტალის რომანებმა და მოგზაურობის ჩანაწერებმა მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია ევროპული რომანტიზმის განვითარებაზე. მისი თხზულება საფრანგეთის რევოლუციის შესახებ ეპოქის ერთ-ერთი პირველი ისტორიული შეფასებაა, სადაც ავტორი იცავს 1789 წლის მოვლენების პრინციპებს და შეზღუდული კონსტიტუციური მონარქიის იდეას.
## ბიოგრაფია 
### ადრეული წლები და რევოლუცია 
მადამ დე სტალი XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ქალი მწერალი და მოაზროვნე იყო. ის დაიბადა 1766 წელს პარიზში, ჟენეველი პროტესტანტების ოჯახში. მამამისი, ჟაკ ნეკერი იყო საფრანგეთის სამეფოს ფინანსთა კონტროლიორი და მწერალი, დედა, სიუზენ კურშო კი — პარიზის ცნობილი სალონის მეპატრონე. ჟერმენ ნეკერი ახალგაზრდობაშივე ეზიარა რევოლუციამდელი საფრანგეთის ინტელექტუალურ და პოლიტიკურ გარემოს. 1786 წელს იგი ცოლად გაჰყვა შვედ დიპლომატ ერიკ სტალ ფონ ჰოლშტაინს. ცოლ-ქმარს ახლო ურთიერთობა არ ჰქონია და ჟერმენი მალევე ახალი სასიყვარულო თავგადასავლების მონაწილე გახდა.

საფრანგეთის რევოლუციის დასაწყისშივე მადამ დე სტალის პარიზული სალონი პოლიტიკური შეხვედრების და განხილვების ადგილი გახდა. თავად დე სტალი ზომიერი ლიბერალური პოლიტიკური კურსის მომხრე იყო და მხარს უჭერდა კონსტიტუციური მონარქიის იდეას და კანონის წინაშე თანასწორობის პრინციპს. ამავდროულად, ცდილობდა ხელი შეეწყო თავისი საყვარლის, ლუი და ნარბონის პოლიტიკური კარიერისთვის. ნარბონს ხანმოკლე ვადით ეჭირა საფრანგეთის სამხედრო მინისტრის პოსტი 1791-1792 წლებში. რევოლუციური პროცესის რადიკალიზაციასთან ერთად მადამ დე სტალის ზომიერი პოზიცია და ერთგულება მონარქიის მიმართ მისთვის საფრთხედ იქცა. 1792 წლის სექტემბერში მან პარიზი დატოვა და მომდევნო ოთხი წელი ძირითადად კოპეტის მშობლებისეულ მამულში, ჟენევის ტბის მახლობლად გაატარა. აქაც განაგრძობდა პუბლიცისტურ მოღვაწეობას და პოლიტიკურ დებატებს, მწვავედ აკრიტიკებდა რევოლუციურ ტერორს საფრანგეთში. ამავე პერიოდში მისი ურთიერთობა ნარბონთან დასრულდა და დე სტალმა სასიყვარულო რომანი პოლიტიკურ აქტივისტთან და მწერალთან, ბენჟამინ კონსტანტთან გააბა. მათი მღელვარე ურთიერთობა ათწლეულზე დიდხანს გაგრძელდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1766
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1817
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივლისი
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები
კატეგორია:მწერალი ქალები
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი ქალი მწერლები
სილვია მეთიუს ბერუელი

**სილვია მერი მეთიუს ბერუელი** (), დაბადებით **სილვია მერი მეთიუსი** (; დ. 23 ივნისი 1965) — ამერიკელი პოლტიკოსი, აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის 22-ე მდივანი (2014—2017). 2017 წლის 1 ივნისიდან ამერიკული უნივერსიტეტის პირველი ქალი დირექტორი.

## ბიოგრაფია 
სილვია მეთიუსი დაიბადა და გაიზარდა დასავლეთ ვირჯინიის ქალაქ ჰინტონში, ქალაქის  ყოფილი მერის კლეო მეთიუსისა (ქალიშვილობაში მარუდასი) და დოქტორ უილიამ პიტერ მეთიუსის შვილი. დედის ხაზით ბებია და ბაბუა ვასილიკი მპაკარესი და დენის მადურასი საბერძნეთიდან იმიგრანტები იყვნენ, ისევე როგორც მისი ბებია და ბაბუა მამის მხრიდან. 

1987 წელს სილვია მეთიუსმა წარმატებით დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი და მიიღო სახელმწიფოს მართვის ბაკალავრის სტატუსი. როდსის სტიპენდიით მიიღო ფილოსოფიის, ეკონიომიკისა და პოლიტიკის ბაკალავრის ხარისხი ოქსფორდის უნივერსიტეტში. 

1990 წლიდან 1992 წლამდე მუშაობდა McKinsey and Company-ში, რომელიც 1992 წელს შედიოდა ბილ კლინტონის გარდამავალი ეკონომიკური ჯგუფის შემადგენლობაში. 1993 წწლიდან 1995 წლამდე იყო ეროვნული ეკონომიკური საბჭოს დირექტორი, 1995-1997 წლებში ხელმძღვანელობდა აშშ-ის ფინანსთა მინისტრის ედვარდ რუბინის აპარატს, ხოლო 1997-1998 წლებში პრეზიდენტ ბილ კლინტონის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელის მოადგილეა. 2001 წელს მუშაობა დაიწყო ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდში, სადაც ეკავა მთავარი საოპერაციო დირექტორის თანამდებობა. 2011 წლის 14 მარტს გახდა საქველმოქმედო ფონდ Walmart-ის პრეზიდენტი. 

პრეზიდენტ ბარაკ ობამას ადმინისტრაციაში მეტიუს ბრიუელი ხელმძღვანელობდა ადმინისტრაციულ-საბიუჯეტო სამმართველოს, სადაც მუშაობის პერიოდშ გაატარა ჯანმრთელობის დაცვისა პაციენტთა დაცვის რეფორმები. 

2014 წლის 11 აპრილს პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ მეტიუს ბრიუელის კანდიდატურა წარადგინა აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და საოციალური სამსახურის მდივნის თანამდებობაზე. 2014 წლის 5 ივნისს სენატმა ხმათა უმრავლესობით (78 ხმა 17-ის წინააღმდეგ) იგი თანამდებობაზე დაამტკიცა. ყველა სენატორი ვინც საწინააღმდეგო ხმა მისცა ეკუთვნოდა აშშ-ის რესპუბლიკური პარტიის რიგებს, მაგრამ 24 რესპუბლიკელი შეუერთდა 52 დემოკრატს და ორ დამოუკიდებელ კანდიდატს. 2014 წლის 9 ივნისს სილვია მეთიუს ბერუელმა დაიკავა ჯანმრთელობის დაცვისა და საოციალური სამსახურის მდივნის თანამდებობა.

ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური სამსახურის მდივნის თანამდებობიდან წასვლის შემდეგ ერთ კვირაში ამერიკულმა უნივერსიტეტმა გამოაცხადა, რომ უნივერსიტეტის შემდეგი პრეზიდენტი იქნება სილვია ბერუელი, რომელიც მოვალეობის შესრულებას შეუდგა 2017 წლის 1 ივნისს. გახდა ამერიკული უნიოვერსიტეტის მე-15 და 1-ლი ქალი პრეზიდენტი.

## ოჯახი
2007 წელს სილვია მეთიუსი ცოლად გაჰყვა სტივენ ბერუელს, მათ შეეძინათ ორი შვილი. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აშშ-ის ჯანმრთელობის დაცვისა და სოციალური უზრუნველყოფის მდივნები
კატეგორია:აშშ-ის დემოკრატიული პარტიის წევრები
კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები