open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თენგიზ ამირეჯიბი

**თენგიზ (გიზი) კონსტანტინეს ძე ამირეჯიბი** (დ. 30 სექტემბერი, 1927, თბილისი — გ. 9 მარტი, 2013, თბილისი) — ქართველი პიანისტი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1961). საქართველოს სახალხო არტისტი (1982), სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პროფესორი და სპეციალური ფორტეპიანოს კათედრის გამგე. თენგიზ ამირეჯიბი მრავალი ქართველი პიანისტის აღმზრდელია, მათ შორის ოცზე მეტი პრესტიჟული საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატისა (მანანა დოიჯაშვილი, ალექსანდრე კორსანტია, ელისო ბოლქვაძე, მ.ნადირაძე, თამარ ლიჩელი, ხატია ბუნიათიშვილი და სხვ.).

## ბიოგრაფია
1950 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (კ. იგუმნოვისა და ლ. ობორინის კლასები). 1951 წელს ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა მე-3 მსოფლიო ფესტივალზე (ბერლინში) ამირეჯიბი საპატიო სიგელით დააჯილდოვეს.

ამირეჯიბი თბილისის კონსერვატორიის ასპირანტურის (ფორტეპიანოს კათედრა, ხელმძღვანელი ანა თულაშვილი) დამთავრების შემდეგ ეწევა პედაგოგიურ და საკონცერტო მოღვაწეობას. კონცერტებით გამოდიოდა რუსეთში, გერმანიაში, კანადაში, პოლონეთში, იუგოსლავიაში, აშშ-ში. განსაკუთრებული ადგილი მის რეპერტუარში უჭირავს შოპენის ნაწარმოებებს, რომელთა ინტერპრეტაციაში ნათლად ჩანს პიანისტის არტისტული ბუნების თავისებურება.

მნიშვნელოვანია თენგიზ ამირეჯიბის დამსახურება თანამედროვე ქართული მუსიკის შესარულების თვალსაზრისითაც; ის მრავალი ქართული საფორტეპიანო ნაწარმოების პირველი ინტერპრეტატორია.

## კონკურსი
2015 წელს დაარსდა თენგიზ ამირეჯიბის სახელობის პიანისტთა ბორჯომის საერთაშორისო კონკურსი. 

კონკურსის დამაარსებელი და სამხატვრო ხელმძღვანელია გამოჩენილი ქართველი პიანისტი თამარ ლიჩელი. პირველი ორი კონკურსი ჩატარდა საქართველოს მასშტაბით, მაგრამ კონკურსის მიმართ  ინტერესმა და მონაწილეთა უხვმა რაოდენობამ განაპირობა კონკურსისთვის საერთაშორისო სტატუსის მინიჭება. 
* 1982 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1992 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 1997 — ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*
*თენგიზ ამირეჯიბის შესრულებული ნაწარმოებები იუთუბზე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი პიანისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
თ
სოფიო ამირაჯიბი

**სოფიო ვასილის ასული ამირაჯიბი** (ქალიშვილობის გვარია *არღუთაშვილი-მხარგრძელი*) (დ. 14 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1847, თბილისი — გ. 27 ივნისი [ ძვ. სტ. 14 ივნისი], 1906, მოსკოვი) — ქართველი მთარგმნელი და ქველმოქმედი. კონსტანტინე ამირაჯიბის დედა.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა წარჩინებული თბილისელი სომხის, ვასილ არღუთინსკის (არღუთაშვილი) ოჯახში. პირველდაწყებით განათლება შინ მიიღო, შემდეგ სწავლობდა თბილისში ფავრის პანსიონში. დამოუკიდებლად შეისწავლა რუსული და ფრანგული ენები. სოფიო ადრე გათხოვდა გენერალ მიხეილ ამირაჯიბზე. ჰყავდა სამი შვილი: ანასტასია, ბარბარე და კონსტანტინე. რუსულად თარგმნა გრიგოლ, ვახტანგ და ნინო ორბელიანის, მ. თუმანიშვილის, ნ. ბარათაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, რ. ერისთავის, ა. წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას, შ. არაგვისპირელის, განდეგილის, ი. ევდოშვილის, დუტუ მეგრელის, მ. გურიელის, ია ეკალაძისა, ე. მიქელაძის და ლ. ციციშვილის ნაწარმოებები. ამირაჯიბის თარგმანები იბეჭდებოდა თბილისის იმდროინდელ რუსულ პრესაში („კავკაზსკი ვესტნიკი“, „არგონავტი“, „ნოვოე ობოზრენიე“, „ტიფლისსკი ლისტოკი“), ცალკე წიგნად კი სათაურით „ქართველი პოეტების ლექსთა კრებული“ გამოიცა მოსკოვში 1909 წელს.

სიცოცხლის უკანასკნელი წლები სოფიო ამირაჯიბმა მოსკოვში გაატარა. მის სახლში არბატზე ხშირად იყრიდნენ თავს ხელოვნებისა და კულტურის გამოჩენილი მოღვაწეები. მათ შორის, პეტრე ჩაიკოვსკის ძმა მოდესტი, რუსული თეატრის მშვენება მარია ერმოლოვა, ანასტასია ამირაჯიბის პედაგოგი ხატვაში ვალენტინ სეროვი და სხვები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 58, თბ., 1994

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1847
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ძვ. წ. 750

## მოვლენები
* იოათამი მამასთან, იუდეის მეფე აზარიასთან ერთად მართავს ქვეყნას.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. IV საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* პირველი სამნიტური ომი (ძვ. წ. 343 - ძვ. წ. 341)
* ლათინური ომი (ძვ. წ. 340 - ძვ. წ. 338)
* მეორე სამნიტური ომი - (ძვ. წ. 326 - ძვ. წ. 304)

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 399 -
* ძვ. წ. 398 - 
...
* ძვ. წ. 302 -
* ძვ. წ. 301 -

კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნე
ძვ. წ. V საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----
* ბუდიზმის წარმოშობა ძველ ინდოეთში
* ძვ. წ. 496 - რეგილის ტბასთან ბრძოლა, რომაელებმა დაამარცხეს ეთრუსკები ან ლათინები
* ძვ. წ. 495 - დიდ ცირკში, რომში მერკურის ტაძარი ააშენეს.
* ძვ. წ. 494 - რომში პირველად მოხდა ორი პლებეი სახალხო ტრიბუნის და ორი პლებეი ედილუსის არჩევა.
* ძვ. წ. 459 – სახალხო ტრიბუნების რაოდენობა ორიდან ათამდე გაიზარდა.
* ძვ. წ. 449 – *დეცემვირებმა* გამოსცეს თორმეტი ტაბულის კანონები
* ძვ. წ. 447 – შეიქმნა სახალხო კრებები, პირველად იქნენ არჩეულნი ორი კვესტორი
* ძვ. წ. 445 - პლებეებსა და პატრიციებს შორის ქორწინებები დაიშვა.
* ძვ. წ. 443
** კონსულების ნაცვლად სამხედრო ტრიბუნების არჩევა მოხდა.
** შეიქმნა ცენზორის თანამდებობა.
* ძვ. წ. 421 – კვესტორების რაოდენობა 4 გახდა. ახლა ბლებეებსაც შეეძლოდ არჩეულიყვნენ კვესტორებად.
* ძვ. წ. 408 – კონსულების ნაცვლად ისევ სამხედრო ტრიბუნების არჩევა მოხდა.

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 563 - ძვ. წ. 483 - სიდჰართა გაუტამა - ბუდიზმის ფუძემდებელი
* ძვ. წ. 498 - 
...
* ძვ. წ. 402 -
* ძვ. წ. 401 -

კატეგორია:ძვ. წ. V საუკუნე
ძვ. წ. VII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 674 - ნუმა პომპილიუსი, რომის მეფე გარდაიცვალა
* ძვ. წ. 673 - ტულუს ჰოსტილიუსი გახდა რომის მეფე
* ძვ. წ. 648 - 6 აპრილი ბერძნების მიერ ჩაწერილი პირველი მზის დაბნელება
* ძვ. წ. 642 - ტულუს ჰოსტილიუსის გარდაცვალება და ანკუს მარციუსის გამეფება რომში
* ძვ. წ. 616 - ლუციუს ტარკვინიუს პროსკუსი გახდა რომის მეფე
* ძვ. წ. 609 - ასურეთის სახელმწიფომ საბოლოოდ შეწყვიტა არსებობა.
* კაპუას დაარსება
* მილანის დაარსება
* მარსელის დაარსება
* სკვითების აზიაში ჩამოსახლება

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 753 - ძვ. წ. 674 - ნუმა პომპილიუსი

კატეგორია:ძვ. წ. VII საუკუნე
ძვ. წ. VI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 588 - ნაბუქოდონოსორ II-მ, ბაბილონის მეფემ ალყა შემოარტყა იერუსალიმს
* ძვ. წ. 587 - იერუსალიმის დაცემა და იუდეის სამეფოს დამხობა ბაბილონელების მიერ ებრაელები ეფრატის ნაპირებზე გადასახლება
* ძვ. წ. 582 - დელფოსში პითიური თამაშები გაიხსნა
* ძვ. წ. 580 - კორინთოში ისთმიური თამაშები გაიხსნა
* ძვ. წ. 579 - რომში მოკლული მეფის ლუციუს ტარკვინიუს პრისკუსის ნაცვლად სერვიუს ტულიუსი გამეფდა
* ძვ. წ. 573 - ნემეაში ნემეას თამაშები გაიხსნა
* ძვ. წ. 550-ები - კართაგენმა დაიპყრო სიცილია, სარდინია და კორსიკა
* ძვ. წ. 539 - ბაბილონი დაიპყრო კიროს დიდმა, სპარსეთის მეფემ
* ძვ. წ. 537 - ბაბილონში გადასახლებულ ებრაელებს სამშობლოში დაბრუნების უფლება მიეცათ
* ძვ. წ. 536 - ტრადიციისამებრ ბიბლიურ წინასწარმეტყველ დანიელს ანგელოზი მოევლინა
* ძვ. წ. 535 - რომის მეფე ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსი გახდა
* ძვ. წ. 528 - გაუთამა ბუდამ ინდოეთში დაიწყო ახალი რელიგიის ბუდიზმის ქადაგება
* ძვ. წ. 522 - ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყება
* ძვ. წ. 521 - ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყების ჩახშობა
* ძვ. წ. 510 - რომში ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსის დამხობა და გაძევება. რომის სამეფოს დასასრული და რესპუბლიკის შექმნა
* ძვ. წ. 508 - რომში დიდი პონტიფიკუსის ინსტიტუტი შეიქმნა
* ძვ. წ. 501 - რომში დიქტატორის ინსტიტუტი შეიქმნა

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ნაბუქოდონოსორ II - ბაბილონის მეფე
* პითაგორე სამოსიდან ბერძენი მათემატიკოსი
* კიროს დიდი სპარსეთის მეფე
* სიდჰართა გაუთამა მოგვიანებით ცნობილი როგორც გაუთამა ბუდა ბუდიზმის ფუძემდებელი
* დარიუს I სპარსეთის მეფე
* ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი რომის რესპუბლიკის ფუძემდებელი

კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნე
ძვ. წ. 780

## მოვლენები
*მზის დაბნელების ისტორიაში ცნობილი პირველი დაკვირვება ჩინეთში

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. VIII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 780 - მზის დაბნელების ისტორიაში ცნობილი პირველი დაკვირვება ჩინეთში
* ძვ. წ. 776 - ოლიმპიური თამაშების შესახებ პირველი ჩანაწერი. ითვლება რომ ოლიმპიადების ისტორია იწყება ძვ. წ. 13 საუკუნიდან მაგრამ უფრო ადრეული თამაშების შესახებ ჩანაწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია
* ძვ. წ. 756 - 15 ივნისი მზის დაბნელება რომელიც გამოიყენებოდა ახლო აღმოსავლეთში დროის ასათვლელად.
* ძვ. წ. 753 - 21 აპრილი რომულუსმა დააარსა რომი
* ძვ. წ. 722 - ისრაელის დაპყრობა ასურეთის მეფე სარგონ II-ს მიერ
* ძვ. წ. 716 - რომულუსის გარდაცვალება
* ძვ. წ. 715 - რომში ნუმა პომპილიუსის გამეფება
* ძვ. წ. 713 - ნუმა პომპილიუსის კალენდრის რეფორმა
* ძვ. წ. 712 - ნუმა პომპილიუსმა Pontifex Maximus-ის ინსტიტუტი შექმნა
* ბერძნების მიერ შავი ზღვის კოლონიზაცია

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 771 - ძვ. წ. 716 რომულუსი რომის დამაარსებელი და პირველი მეფე
* ძვ. წ. 753 - ძვ. წ. 674 ნუმა პომპილიუსი რომის მეორე მეფე

კატეგორია:ძვ. წ. VIII საუკუნე
ძვ. წ. 713

## მოვლენები
*ნუმა პომპილიუსის კალენდრის რეფორმა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
კატეგორია:ძვ. წ. 713
ძვ. წ. 712

## მოვლენები
*ნუმა პომპილიუსმა Pontifex Maximus-ის ინსტიტუტი შექმნა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
კატეგორია:ძვ. წ. 712
ამოსოვი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ამოსოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ამოსოვი, ივანე — რუსი გემთმშენებელი, ინჟინერ-გენერალი
* ამოსოვი, ნიკოლოზ — ქირურგი
ფასცები

მინი|right|150პქ|ფასცები
**ფასცები** ( „კონა“) — უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლო ძველ რომში. შედგებოდა წითელი ფერის ლენტით შეკრული წკეპლების ცილინდრული კონისა და შიგ მოთავსებული ნაჯახისგან.

## ანტიკური მნიშვნელობა
ძველ რომში ფასცები წარმოადგენდა უმაღლესი მაგისტრატუსების ძალაუფლების სიმბოლოს. ფასცებს ატარებდნენ ლიქტორები როდესაც კონსულებს, პრეტორებს და დიქტატორებს უძღვებოდნენ, ეს იყო მათი ნების ძალის გამოყენებით აღსრულების უფლების სიმბოლო. კონსულების ლიქტორები ქალაქში ფასცებს ნაჯახების გარეშე ატარებდნენ, ვინაიდან კონსულს არ შეეძლო სასიკვდილო განაჩენის გამოტანა ხალხის თანხმობის გარეშე, ხოლო ქალაგარეთ (მაგალითად სამხედრო ბანაკში) კონსულს ეძლეოდა დამნაშავის დასჯის უფლება.

დიქტატორებს კონსულებისგან განსხვავებით ქალაქშიც შეეძლოთ ნაჯახებიანი ფასცების ტარება რაც მათ აბსოლუტურ ძალაუფლებაზე მიუთითებდა.

ტრიუმფის ცერემონიის დროს გამორჩეული დაჭრილი ჯარისკაცები ფასცებს თავდაცვის მიზნით ატარებდნენ.

წკეპლების შეკვრა არის „ძალა ერთობაშია“ სიმბოლო, ერთი წკეპლა ადვილად ტყდება ხოლო შეკვრა არა, ამრიგად რომის ძალის სიმბოლო გახდა ფასცები.

## თანამედროვე სიმბოლიკა
რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ფასცების სიმბოლიკა შემდეგი სახით იყო გამოყენებული:

* ნაპოლეონის დროს ფასცები საფრანგეთის მოქალაქის პასპორტის გარე გარეკანზე იყო ასახული.
* ფასცები იყო ესპანური სამხედრო პოლიციის ემბლემაზეც.
* იტალიაში ბენიტო მუსოლინის პარტიის ემბლემაც ფასცები იყო, რის შედეგადაც პარტიას ფაშისტური დაერქვა. ეს იყო მათი ძველ რომთან კავშირის სიმბოლო.
* კოლუმბის რაინდების ემბლემის ნაწილი
* ნორვეგიის და შვედეთის პოლიციის ლოგოტიპი

## რესურსები ინტერნეტში
*განსაზღვრება 
*ფასცები დროშებში 
*ფასცები ანტიკურ რომში

კატეგორია:ძველი რომი
კატეგორია:სიმბოლოები
ძველი რომი

300px|thumb|რომი და მის კონტროლ ქვეშ არსებული ტერიტორიები
[thumb|350px|right|რომის იმპერია იმპერატორ [ადრიანეს დროს. ჩვენი წელთაღრიცხვის I საუკუნის ბოლო — II საუკუნის დასაწყისი]]
[thumb|right|400px|[რომის ფორუმი იყო ცენტრალური ადგილი რომლის გარშემოც განვითარდა ძველი რომი.]]
ტერმინში **ძველი რომი** მოისაზრება ანტიკური ზესახელმწიფო რომის იმპერია, რომლის ისტორია იწყება იტალიური ქალაქ-სახელმწიფოს დაარსებით; რომი წარმატებული სამხედრო ექსპანსიის შედეგად იქცა თავისი დროის უდიდეს ზესახელმწიფოდ, შემდეგ კი რიგი სამოქალაქო ომებისა და შიდა პოლიტიკური არასტაბილურობის შედეგად დაიწყო მისი დაკნინება, რამაც 476 წელს იმპერიის სრული კრახი გამოიწვია.

ძველი რომი არ იყო პირველი იმპერია, მას არაერთი წინამორბედი ჰყავდა. მკვლევარების აზრით რომაელთა კულტურაც არ ყოფილა ორიგინალური, მაგრამ რომაული სახელმწიფო წყობა და სამართალი იმდენად სრულყოფილი აღმოჩნდა, რომ ის დღევანდელი მსოფლიოსთვისაც ძალიან მნიშვნელოვანია.

რომაული ცივილიზაციის გარეშე წარმოუდგენელია დასავლური ცივილიზაციის განვითარება. რომის ოფიციალური ენა იყო ლათინური, რომელიც გავრცელდა რომის იმპერიის მთელ ევროპულ ნაწილზე და ჩამოაყალიბა რომანული ენების ოჯახი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* რომის სამეფო
* რომის რესპუბლიკა
* რომის იმპერია
* ძველი რომის ქრონოლოგია
* რომაული ლეგიონი
* რომის იმპერატორების სია

## ლიტერატურა 
* Cowell, Frank Richard. *Life in Ancient Rome*. New York: G.P. Putnam's Sons, 1961 (paperback, ISBN 0-399-50328-5).
* Gabucci, Ada. *Rome (Dictionaries of Civilizations; 2)*. Berkekely: University of California Press, 2007 (paperback, ISBN 0-520-25265-9).
* Scheidel, Walter, Ian Morris, and Richard P. Saller, eds. *The Cambridge Economic History of the Greco-Roman World* (2008) 958pp
* Wyke, Maria. *Projecting the Past: Ancient Rome, Cinema, and History*. New York; London: Routledge, 1997 (hardcover, ISBN 0-415-90613-X, paperback, ISBN 0-415-90614-8).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ancient Rome 
* History of ancient Rome 
* Gallery of the Ancient Art: Ancient Rome
* Lacus Curtius
* Livius.Org
* *The Private Life of the Romans*
* United Nations of Roma Victrix (UNRV) History
* Water and Wastewater Systems in Imperial Rome
* Roman DNA project

კატეგორია:ანტიკური ხანა
კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:ძველი რომი
ამრანი

**ამრანი**, *აბრანი*, *ავრანი*, *არუანი*, მთავარი გმირი ოსური დარეჯანიანთა ეპოსისა, რომლის სიუჟეტები, მკვლევართა აზრით (ვ. მილერი, ნიკო მარი, ვასილ აბაევი, ა. თიბილოვი, მ. ჩიქოვანი და სხვა) ამირანის თქმულებასთან ერთად საქართველოდან გავრცელდა ჩრდილოეთ კავკასიაში. ოსურ ფოლკლორში ამრანის თავგადასავალს დაუკავშირდა ნართების ეპოსის რამდენიმე ეპიზოდი.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 407-408, თბ., 1975

კატეგორია:ოსური ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიური მითოლოგიური გმირები
ამტყელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ამტყელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამტყელი — მდინარე აფხაზეთში;
* ამტყელი — ტბა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* ამტყელი — ქედი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* ამტყელი — მთა გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* ამტყელი — უღელტეხილი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* ამტყელი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში;
* სვანთა სავანე (ამტყელი) — ზედა პალეოლითური ხანის ადრინდელი საფეხურის ნაბინარი მღვიმე აფხაზეთში.
ამტყელი

**ამტყელი** — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 39 კმ, აუზის ფართობი 398 კმ². სათავე აქვს აფხაზეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ამტყელის უღელტეხილთან. ზემო დინება ტროგულ ხეობაში მიედინება, შემდეგ კი ღრმა და ვიწრო ხეობაში. ერთვის ამტყელის ტბას, საიდანაც მიწისქვეშა გზით გაედინება. მიწისქვეშა ამტყელი (სიგრძე 10 კმ-მდე), რომელიც მდინარე კოდორის მახლობლად გამოდის მიწის ზევით, მარცხნიდან იერთებს მდინარე ჯამპალს და იქვე ერთვის კოდორს. ამტყელი საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულის დამდეგს იცის, წყალმცირობა — ზამთარში.

## სქოლიო
კატეგორია:კოდორის შენაკადები
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
ამტყელის ტბა

**ამტყელი**, **აზანთა** — ტბა საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ამტყელის ხეობაში, ზღვის დონიდან 507 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,58 კმ², აუზის ფართობი 153 კმ², საშუალო სიღრმე 29,6 მ, მაქსიმალური სიღრმე 64 მ. წლის განმავლობაში წყლის დონის მკვეთრი მერყეობის გამო (30–35 მ) ცვალებადია ტბის ზედაპირის ფართობი და სიღრმე. ამტყელის ტბა წარმოიშვა 1891 წლის 3 ოქტომბერს, როდესაც მთა პატარა შხაპაჭის ფერდობის ჩამოქცევის შედეგად აქ გზა ჩაეხერგა მდინარე ამტყელს. ამტყელი საზრდოობს თოვლითა და წვიმით. წყლის დონე მაღალია გაზაფხულის ბოლოსა და ზაფხულის დასაწყისში, დაბალია — ზამთარში. ტბას ერთვის მდინარე ამტყელი. ამტყელის წყალი ცივია, ზაფხულობით ზედაპირზე მისი ტემპერატურაა 18–20&nbsp;°C, ფსკერთან 5&nbsp;°C. იყინება მხოლოდ სუსხიან ზამთარში. ამტყელში ბინადრობს კალმახი, ჩვეულებრივი წვერა, ტობი, ფრიტა და სხვა თევზი.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ამური (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ამური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამური — მდინარე აღმოსავლეთ აზიაში
* ამური — სიყვარულის ღვთაება
* ამური — მცირე ცთომილი
* თეთრი ამური — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა
* შავი ამური — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა
ამური

[მინი|300პქ|ხიდი ამურზე [ხაბაროვსკის მხარე|ხაბაროვსკში]]
**ამური** — მდინარე რუსეთში, ჩინეთსა და მონღოლეთში. მონღოლები ამურს უწოდებენ „ხარა-მურენ“ („შავი მდინარე“), ჩინელები — „ხეილუნძიანი“ (ჩინ. 黑龙江, „შავი დრაკონის მდინარე“).

მდინარის სიგრძეა – 4444 კმ, საიდანაც 2874 კმ საკუთრივ ამურის სიგრძეა, დაწყებული ორი მდინარის (შილკა და არგუნი) შეერთებიდან სახალინის ყურემდე. 

რუსეთის მდინარეებს შორის, ამურის აუზის ფართობი (1885 ათ. კვ. კმ) მეოთხე ადგილზეა, მსოფლიოში კი – მეათეზე.

მთავარი შენაკადები: ზეა, უსური, ბურეა, სუნგარი, ამგუნი, ანიუი, ტუნგუსკა.

ქალაქები ამურზე: ამურსკი, ბლაგოვეშჩენსკი, ხაბაროვსკი.

## რუსურსები ინტერნეტში 
* ამურის სურათები
*AMUR-HEILONG RIVER BASIN Information Center 

კატეგორია:მონღოლეთის მდინარეები
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
კატეგორია:იმიერბაიკალეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ამურის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:ებრაელთა ავტონომიური ოლქის მდინარეები
კატეგორია:ხაბაროვსკის მხარის მდინარეები
ამპურა

**ამპურა**, *მაპურა*, *პურა-პურა*, *დათვი-ბაბა* () — მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. ბუჩქი ან მცირე ზომის ხე. აქვს მომრგვალო, ქვედა მხრიდან თეთრი, ქეჩისებრბუსუსიანი ფოთლები, ვაშლის ფორმის ჟოლოსფერი ნაყოფი. 

გავრცელებულია დასავლეთ ევროპის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, მცირე აზიასა და ბალკანებში, ყირიმსა და კავკასიაში. საქართველოში — თითქმის ყველგან. ამპურაიზრდება სუბალპურსა და ტყის ზედა სარტყელში კლდეებზე, ქვიან ადგილებში და ჩამონაზვავებზე, უმეტესად მზვარე ადგილებში, ზოგან ზღვის დონიდან 2 500 მ-მდე. საქართველოში კი — 1200-1500 მ სიმაღლემდე. 

თაფლოვანი და დეკორატიული მცენარეა, აქვს მაგარი მაღალხარისხოვანი მერქანი, რომელსაც სხვადასხვა ნაკეთობისათვის იყენებენ. ფოთლებისაგან მზადდება მოყავისფრო-შავი საღებავი. ამპურას ნაყოფს ძველად საქართველოში პურის გულად ხმარობდნენ, ან ფქვავდნენ და ხორბლის ფქვილს ურევდნენ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ვარდისებრნი
პენტაგონი

300პქ|მინი|პენტაგონი

**პენტაგონი** ( < ) — აშშ-ის თავდაცვის დეპარტამენტის (სამინისტროს) შტაბ-ბინა, ხუთკუთხედის ფორმის დიდი შენობა. მდებარეობს ვირჯინიის შტატის არლინგტონის ოლქში, ვაშინგტონთან ახლოს.

პენტაგონი ააშენეს 1941—1943 წლებში, რათა ერთ შენობაში მოექციათ თავდაცვის უწყების მთელ ვაშინგტონში გაფანტული ცალკეული ობიექტები (სულ 17). თავდაპირველად პრეზიდენტ ფრანკლინ დელანო რუზველტს უფანჯრო შენობის აგება სურდა, რათა ის დაცული ყოფილიყო პოტენციური საჰაერო თავდასხმებისგან, თუმცა ინჟინერ-მშენებლებმა დაარწმუნეს, რომ ასეთი შენობა არაპრაქტიკული იქნებოდა. საბოლოოდ პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა ჯორჯ ედვინ ბერგსტრომის ხუთკუთხა დიზაინის შენობას, თუმცა ნატიფი ხელოვნების კომისიის თავმჯდომარე გილმორ კლარკმა პროექტი გააკრიტიკა დედაქალაქის განაშენიანების გეგმასთან შეუთავსებლობის გამო. არჩეული ადგილი დაჭაობებული ტერიტორია იყო, სადაც მდებარეობდა მცირე ზომის ძველი აეროპორტი. ტერიტორიის სტაბილიზაციისათვის ადგილზე დაყარეს 4,2 მილიონი კვადრატული მეტრი გრუნტი და საძირკვლის გასამაგრებლად ჩასვეს 41&nbsp;492 ცალი ბეტონის ხიმინჯი. არლინგტონის ეროვნული სასაფლაოს ხედის დასაცავად პენტაგონის სიმაღლე მკაცრად განისაზღვრა — 24 მეტრი. მშენებლობის დაწყებიდან 3 თვეში, 1941 წლის დეკემბერში, აშშ-ის მეორე მსოფლიო ომში ჩართვის გამო პენტაგონის დასრულება ეროვნულ პრიორიტეტად იქცა. 13&nbsp;000-ზე მეტი მუშა შრომობდა დღისითაც და ღამითაც და საძირკვლის ჩაყრიდან რვა თვის შემდეგ მინისტრმა ჰენრი სტიმსონმა თავისი ოფისი ახალ შენობაში გადაიტანა.

მშენებლობა 83 მილიონი დოლარი დაჯდა. დასრულდა 1943 წლის იანვარში. ამ მომენტისათვის პენტაგონი მსოფლიოში უდიდესი საოფისე შენობა იყო, რომლის ფართობი 12 ჰექტარს შეადგენდა (მათ შორის 2 ჰექტარი ცენტრალური ეზო) და ყველა სართული საერთო ჯამში მოიცავდა 344&nbsp;000 კვადრატულ მეტრ შიდა სივრცეს დაახლოებით 25&nbsp;000 ადამიანისათვის. ომის დასრულების შემდეგ პენტაგონის საავადმყოფოდ ან მშვიდობიანი დროის რაიმე სხვა დაწესებულებად გადაკეთების გეგმებს უარი ეთქვა, რადგან ცივი ომის დაწყებამ სამხედრო მზადყოფნის მაღალი დონე მოითხოვა. დღემდე რჩება მსოფლიოში ერთ-ერთ უდიდეს საოფისე შენობად.

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის შეიარაღებული ძალები
კატეგორია:აშშ-ის მთავრობა
ნესტორ მახნო

**ნესტორ ივანეს ზე მახნო** (; მიხნო, მიხნენკო; 7 ნოემბერი 1888, სოფელი გულიაი-პოლე, ეკატერინოსლავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — 25 ივლისი 1934, პარიზი) — უკრაინელი ანარქისტი, სამოქალაქო ომის დროს „აჯანყებულთა რევოლუციონერული არმიის“ ხელმძღვანელი უკრაინაში, მოკავშირე, შემდგომ კი მოწინააღმდეგე ბოლშევიკებისა. ცნობილია როგორც *батько Махно* (ამ ხელმოწერით გასცემდა სამხედრო ბრძანებებს).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1888 წლის 26 ოქტომბერს (ახ.სტ. 7 ნოემბერს), გულიაიპოლელი გლეხების ოჯახში. მამა — ივან როდიონოვიჩ მახნო (მიხნენკო) (1846–1889) და დედა — ევდოკია მატვეევნა მახნო (ქალიშვილობის გვარით პერედერიი) სოფლის მაცხოვრებლები (სახელმწიფო გლეხები) იყვნენ. ჰყავდა ოთხი უფროსი ძმა (პოლიკარპე, საველი, ემელიანი, გრიგორი) და და — ელენა. ემელიანი 1918 წელს გარდაიცვალა, პოლიკარპე შემდგომში ჰეტმან სკოროპადსკის ჰაიდამაკებმა, საველი — თეთრებმა, ხოლო გრიგორი — წითლებმა მოკლეს. ნესტორი მამის გარეშე იზრდებოდა.

1906 წლიდან იყო ანარქისტული ორგანიზაციის „ანარქო-კომუნისტების გლეხთა კავშირის“ წევრი. 

1906-1910 წლებში იყო სხვადასხვა ტერორისტული აქტების ხელმძღვანელი და შემსრულებელი. 

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ იყო ზაპოროჟიეს ოლქის სასოფლო საბჭოს თავმჯდომარე. 

1918 წლის დასაწყისიდან იყო ზაპოროჟიეს რევკომის წევრი. 1918 წლის მაისიდან გახდა ბოლშევიკი. 1918 წლის ნოემბრიდან იბრძოდა სიმონ პეტლიურას წინააღმდეგ. 

1919 წლის დასაწყისიდან იყო უკრაინის წითელი არმიის ბრიგადის მეთაური. 1919 წლის აპრილიდან დაუპირისპირდა ბოლშევიკებს. 1919 წლის ბოლოდან კვლავ ბოლშევიკებთან ერთად იბრძოდა თეთრი გვარდიის წინააღმდეგ. 

1920 წლის ბოლოს კვლავ შეიცვალა პოლიტიკური ორიენტაცია, დაუპირისპირდა ბოლშევიკებს და 1921 წლის შემოდგომაზე წავიდა ემიგრაციაში.

## თხზულებანი
* *Махно Н. И.* Азбука анархиста. — М.: Вагриус, 2005.
* *Махно Н. И.* Воспоминания / предисл. В. М. Волина. — 1929—1937.
* *Махно Н. И.* На чужбине 1924-1934 гг. Записки и статьи. — Париж: Громада, 2004.

## იხილეთ აგრეთვე
* მახნოვშჩინა

## ლიტერატურა
* *Белаш А. В., Белаш В. Ф.* Дороги Нестора Махно. — Киев: РВЦ «Проза», 1993 
* *Веллер М. И.* Махно. — Москва: АСТ, 2007 
* *Семанов С. Н.* Нестор Махно. Вожак анархистов. — М.: Вече, 2005

## რესურსები ინტერნეტში
* Глобальный мультиязычный портал, посвящённый Нестору Ивановичу Махно
* Коммунистическая характеристика Махно 1919 г и другие факты
* Портал «Официальный сайт Нестора Ивановича Махно» (форум, статьи, рецензии, литература, фотоархив)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივლისი
კატეგორია:უკრაინელი რევოლუციონერები
კატეგორია:ბოლშევიკები
კატეგორია:რუსი მემუარისტები
კატეგორია:რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის მონაწილეები
დავიდი

საკუთარი სახელი **დავიდი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იცხაკ დავიდი — ებრაელი მეცნიერი, პოეტი
* ჟაკ ლუი დავიდი — ფრანგი ფერმწერი
* რენე დავიდი — ფრანგი მეცნიერი, იურისტი

## იხილეთ აგრეთვე
* დავით

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იუდეა

300px|right|thumb
**იუდეა** (, იეჰუდა; , ერეც–იეხუდა, „იეჰუდას მიწა“) — ისრაელის მიწის ფართო ისტორიული ოლქი სამარიიდან (შომრონი) სამხრეთით მდებარეობს.

ბიბლიაში პირველად მოიხსენიება, როგორც იუდას (იეჰუდას) მიწა. ის გაიჭიმა მკვდარი ზღვიდან  ხმელთაშუა ზღვამდე და შეიცავდა იუდეის უდაბნოს, იუდეის მთებს, იუდეის დაბლობს (შველათ-უეჰუდა), ნეგევის დაბლობისა და მთების დიდ ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პალესტინა
* ქანაანი
* იუდეის უდაბნო

## რესურსები ინტერნეტში
* The Jewish History Resource Center 
* Judea and civil war
* The subjugation of Judea 
* Judaea 6-66 CE 
* Judea photos

კატეგორია:ისრაელი
ძვ. წ. 588

## მოვლენები
*ნაბუქოდონოსორ II-მ, ბაბილონის მეფემ ალყა შემოარტყა იერუსალიმს

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 587

## მოვლენები
*იერუსალიმის დაცემა და იუდეის სამეფოს დამხობა. ბაბილონელების მიერ ებრაელები ეფრატის ნაპირებზე გადასახლება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 582

## მოვლენები
*დელფოსში პითიური თამაშები გაიხსნა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 573

## მოვლენები
ნემეაში ნემეას თამაშები გაიხსნა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 550

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ეპიქარმე — ბერძენი პოეტი (გ. ძვ. წ. 460)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 539

## მოვლენები
*ბაბილონი დაიპყრო კიროს დიდმა, სპარსეთის მეფემ

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 536

## მოვლენები
*ტრადიციისამებრ ბიბლიურ დანიელ წინასწარმეტყველის  ანგელოზი მოევლინა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 537

## მოვლენები
*ბაბილონში გადასახლებულ ებრაელებს სამშობლოში დაბრუნების უფლება მიეცათ

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 528

## მოვლენები
*გაუთამა ბუდამ ინდოეთში დაიწყო ახალი რელიგიის ბუდიზმის ქადაგება

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 521

## მოვლენები
*ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყების ჩახშობა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 522

## მოვლენები
*ბაბილონში სპარსთა მმართველობის წინააღმდეგ აჯანყება
*აქემენიდების იმპერიაში ბარდია გამეფდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კამბისე II — სპარსეთის მეფე.
*ბარდია — სპარსეთის მეფე.

*
ამფიუმისებრნი

**ამფიუსებრნი** () — კუდიანი ამფიბიების ოჯახი. შეიცავს ერთ გვარს, ერთ სახეობას — ამფიუმას (Amphiuma means). გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამფიუსებრთა სხეულის სიგრძე 100 სმ-ს აღწევს. მოკლე და განუვითარებელ კიდურებს ისინი ვერ იყენებენ. სუსტად განვითარებული უქუთუთოო თვალები ნაზი კანით აქვთ დაფარული. დედალი კვერცხს ნოტიო ნიადაგში ყრის, გარს ეხვევა და ასე რჩება ლარვების გამოჩეკამდე. ზრდასრულ ამფიუსებრთ ფილტვებთან ერთად აქვთ შინაგანი ლაყუჩები და ლაყუჩის გარეგანი ხვრელები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კუდიანი ამფიბიები
ნაბუქოდონოსორ II

**ნაბუქოდონოსორ II** ( დ. ძვ. წ. 634 — გ. ძვ. წ. 562) — ახალი ბაბილონის მეფე ძვ. წ. 605 — ძვ. წ. 562 წლებში. ბიბლიის თანახმად, მან დაიპყრო იუდეა და იერუსალიმი, საიდანაც გადაასახლა ებრაელები. მას მიეწერება ბაბილონის დაკიდებული ბაღების აშენება და სოლომონის ტაძრის დანგრევა. იგი მოხსენიებულია დანიელ წინასწარმეტყველისა და ბიბლიის რამდენიმე წიგნში.

## ეგვიპტესთან ბრძოლა 
ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 601 წლის დეკემბერში ნაბუქოდონოსორი ეგვიპტის საზღვარს მიუახლოვდა. სასტიკ ბრძოლაში ეგვიპტელებმა გაიმარჯვეს. ნაბუქოდონოსორი ვალდებული გახდა უკან დაეხია და დაბრუნებულიყო ბაბილონში. ამ ბრძოლის შედეგად ნაბუქოდონოსორის ლაშქარი ძალიან დასუსტდა, მათ 20 თვე დასჭირდათ ბრძოლისუნარიანობის აღდგენისთვის. ეგვიპტემაც აგრეთვე დიდი ზარალი მიიღო, ამ ბრძოლის შემდეგ ნექომ გადაწყვიტა არ ეომა ბაბილონთან აზიური პროვინციებისთვის.

## იერუსალიმის აღება 
ჩვენ წელთაღრიცხვამდე 586 წ. ზაფხულს აპრიის ლაშქარი ისევ აღმოჩნდა სამხრეთით, ის ემუქრებოდა ბაბილონს რომელმაც, იერუსალიმს ალყა შემოარტყა მაგრამ, განიდევნა და 586 წლის 18 ივლისს ეპიდემიითა და შიმშილით დასუსტებული იერუსალიმი დაეცა.
  
მხედართმთავრებს შორის რომლებიც, მონაწილეობას იღებდნენ იერუსალიმის აღებაში გამოირჩეოდა ნეგრალ-შარ-უცური, ბაბილონის მომავალი მეფე. მეფე სედეკიამ სცადა გაქცევა მაგრამ ის იერიხონთან დაიჭირეს, და ბრმად დააბრუნეს ბაბილონში. სოლომონის ტაძარი დაანგრიეს, ხოლო იერუსალიმი დაწვეს. ომის შემდეგ გადარჩენილი მოსახლეობა ტყვედ წაიყვანეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Inscription of Nabuchadnezzar. *Babylonian and Assyrian Literature*
* Nabuchadnezzar Ishtar gate Inscription
* Jewish Encyclopedia on Nebuchadnezzar
* Nebuchadnezzar II on Ancient History Encyclopedia

კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 562
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 634
კატეგორია:ბაბილონის მეფეები
ამღა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ამღა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამღა — მწვერვალი აწუნთის ქედზე;
* ამღა — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
ამფისბენისებრნი

**ამფისბენისებრნი** (Amphisbaenidae <*ამფი*... და ბერძნ. bainō – მივდივარ) — ხვლიკისნაირთა ქვერიგის ოჯახი. აერთიანებს 17 გვარსა და 120-მდე სახეობას. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ ამერიკასა და აფრიკაში, აგრეთვე სამხრეთ ევროპასა და წინა აზიაში. ამფისბენისებრნი მიწაში ბინადრობენ, იკვებებიან უხერხემლო ცხოველებით. აქვთ ჭიისებრი, უკიდურებო (ზოგ სახეობას წინა კიდურები აქვს) სხეული, მხოლოდ მარცხენა ფილტვი და განუვითარებელი თვალები. სოროში ყოფნისას შეუძლიათ მოძრაობა კუდის მხრიდანაც (აქედან წარმოდგება სახელწოდება).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ხვლიკები
ამუგო

**ამუგო** *ამღა* — მწვერვალი საქართველოში, დუშეთისა და ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აწუნთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3840 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. რელიეფში მყინვარული ფორმებია. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
ამქარი

**ამქარი** (სპარს. همکار ჰამქარ — თანამოსაქმე) — ერთი ან მონათესავე ხელობის ოსტატთა გაერთიანება შუასაუკუნის ქალაქებში. ამიერკავკასიაში ამქრის შესატყვისი ტერმინი XVII-XVIII საუკუნეებში იყო ასნაფი, ესნაფი. უფრო ადრე ხელოსანთა გაერთიანებას საქართველოში თაბუნი ეწოდებოდა. სიტყვა ამქარი საქართველოში საყოველთაოდ გავრცელდა მხოლოდ XIX საუკუნეში. არსებობდა წესდება, სადაც აღნუსხული იყო ამქრის ფუნქციები, წევრთა უფლება-ვალდებულებანი, წარმოების პირობები, ხშირად წარმოების საშუალებებიც, სახელოსნოს, როგორც საწარმოს, ორგანიზაცია და სხვა.

ამქარს ჰყავდა უხუცესი (უსტაბაში), ჰქონდა სალარო, ალამი და სხვა.

თბილისში მოსახლეობის ამქრებად გაერთიანების საფუძველს მოსაქმეობა წარმოადგენდა და ამის მიხედვით ამქარში ერთიანდებოდნენ არა მარტო ვაჭრები და ხელოსნები, არამედ ქალაქის სხვა მოსახლენიც. ამქრებს ქმნიდნენ მესანთლეები, ყასბები, ბაყლები, ბაზაზები, სირაჯები, მაზმანები, მეწვრილმანეები, ხუროები, მეპურეები, ზეინკლები, მჭედლები, ხარაზები და სხვა ხელობისა თუ ვაჭრობის წარმომადგენლები. ვაჭართა და ხელოსანთა ამქრები თავიანთი ორგანიზაციით თითქმის არ განირჩეოდნენ ერთმანეთისაგან.

ხელოსნებისა და ვაჭრების ამქრებად გაერთიანებაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა არც რელიგიურ მომენტს ჰქონდა. გვიანფეოდალური ხანის თბილისის ხელოსანთა თუ ვაჭართა ამქარში შეიძლებოდა ყოფილიყო მართლმადიდებელი, სომეხ-გრიგორიანი, კათოლიკე და ზოგ შემთხვევაში მაჰმადიანიც კი. ამქრული ორგანიზაციისათვის არც ეროვნული კუთვნილება იყო გადამწყვეტი და არც ის, ამქრის წევრი თბილისელი მცხოვრები იყო თუ საქართველოს რომელიმე ქალაქიდან ან კიდევ უცხო ქვეყნიდან მოსული. ამქარში შესვლა ყველას თანაბრად შეეძლო.

ახალი ამქრული ორგანიზაციების წარმოშობას გვიანფეოდალურ თბილისში არა მარტო ხელოსანთა რიცხობრივი ზრდა იწვევდა,არამედ ერთი დარგის ხელოსნური წარმოების თნდათანობითი სპეციალიზაციაც, მათი ვიწრო სპეციალურ ჯგუფებად დაყოფა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ამქრული წყობილება

## ლიტერატურა
* დ. გვრიტიშვილი, შ. მესხია, თბილისის ისტორია, საბლიტგამი, 1952, გვ.273-275

კატეგორია:სპარსული სიტყვები
ანაბარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ანაბარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანაბარი — ბანკში შეტანილი ფულადი საშუალებები
* ანაბარი — მდინარე რუსეთში
* ანაბარი — რეგიონი ნაურუში
ამფიოქსუსი

მინი|250პქ|ამფიოქსუსი
**ამფიოქსუსი** (Branchiostoma lanceolatum) — ცხოველი უქალოების ქვეტიპისა. ნახევრად გამჭვირვალე, 5-8 სმ-მდე სიგრძის სხეული აქვს. თავის ნაწილი სხეულისაგან არ არის გამოყოფილი. მუცლის მხარეზე ორი მეტაპლევრული ნაოჭი აქვს, საღერძე ჩონჩხად - ქორდა. ცენტრალური ნერვული სისტემა პრიმიტიული აგებულებისაა. ნერვული მილის წინა ნაწილში სინათლის შემგრძნობი უჯრედები - ჰესეს თვალუკებია განლაგებული. პირის ხვრელი ძაფისებრი მორჩილებით შემოვლებულ ძაბრის ფსკერზე აქვს. წაგრძელებული ნაწლავი დიფერენცირებული არ არის. სისხლის მიმოქცევის სისტემა წარმოდგენილია არტერიებითა და ვენებით. გული არ აქვს. სისხლი უფერულია. გამომყოფი ორგანოები ნეფრიდიებია. ამფიოქსუსი განსხვავებულსქესიანია. სასქესო ჯირკვლები - გონადები 26 წყვილამდე აქვს. ვითარდება მეტამორზით. იკვებება მიკროსკოპული ორგანიზმებით. გვხვდება ზომიერი და თბილი სარტყლების ზღვებში, შავ ზღვაში (სევასტოპოლსა და ნოვოროსიისკთან). ამფიოქსუსის ემბრიონული განვითარება ადასტურებს ნათესაურ კავშირს, ერთი მხრით, გარსიანებთან, მეორე მხრით, ხერხემლიანებთან.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 414, თბ., 1975

კატეგორია:უქალოები
ამცაბზი

**„ამცაბზ“** ("ალი") — აფხაზური მხატვრულ-ლიტერატურული დასურათებული საბავშვო ჟურნალი. აფხაზეთის ასსრ ალკკ საოლქო კომიტეტისა და პიონერული საბჭოს ორგანო. დაარსდა 1957 წელს ქ. სოხუმში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზურენოვანი ჟურნალები
ძვ. წ. 492

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ტიტუს გეგანიუს მაცერინუსი, პუბლიუს მინუციუს აუგურინუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 491

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მ. მინუციუს აუგურინუს II, აულუს სემპრონიუს ატრატინუს II

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 490

## მოვლენები
*რომის კონსულები: კვინტუს სულპიციუს ცამერინუს კორნუტუსი, სპუბლიუს ლარციუს ფლავიუსი (რუფუსი) II
*საბერძნეთში მარათონის ბრძოლის შემდეგ, სადაც ბერძნებმა სპარსელები დაამარცხეს, ფიდიპიდემ გაირბინა მარათონიდან ათენამდე 41 კმ გამარჯვების ამბის მოსატანად და მოკვდა, მისი უკანასკნელი სიტყვები იყო: „გიხაროდეთ, გავიმარჯვეთ!“.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 489

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ც. იულიუს იულუსი, პუბლიუს პინარიუს მამერტინუს რუფუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 488

## მოვლენები
*რომის კონსულები: სპუბლიუს ნაუტიუს სპ.?ფ. რუტილუსი, სპუბლიუს (სექს.?) ფურიუსი (მედულინუსი ან ფურსუსი?)

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 770

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ოსორკონ III — ეგვიპტის XXIII დინასტიის ფარაონი.

*
ძვ. წ. 487

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ტიტუს სიცინიუსი (საბინუსი), გაიუს აკილიუსი (ტუსკუსი)

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კლეომენე I — სპარტის მეფე

*
ძვ. წ. 486

## მოვლენები
*რომის კონსულები: სპურიუს კასიუს ვეცელინუს III, პროკულუს ვერგინიუს ტრიკოსტუს რუტილუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 485

## მოვლენები
*რომის კონსულები: სერვიუს კორნელიუს მალუგინენსისი (კოსუსი), კვინტუს ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* სიკვდილით დასაჯეს რომის სამგზის კონსული სპურიუს კასიუს ვისცელინუსი.

*
ძვ. წ. 484

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ამილიუს მამ.ფ. მამერცინუსი (მამერკუსი), გაიუს (კაესო?) ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 483

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მ. ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუსი, ლუციუს ვალერიუს მ.ფ. პოტიტუსი (პუბლიკოლა)

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* სიდჰართა გაუტამა - ბუდიზმის ფუძემდებელი

*
ძვ. წ. 482

## მოვლენები
*ბაბილონი საბოლოოს წყვეტს არსებობას.
*რომის კონსულები: კვინტუს ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუს II, გაიუს იულიუს ც.ფ. იულიუს (II?)

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 481

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს (ც.) ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუს (II?), სპურიუს ფურისუს ფუსუსი (ფუსიუსი)

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 480

## მოვლენები 
*სპარსთა და სპარტელთა შეტაკება თერმოპილებთან
*რომის კონსულები: მ. ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუს II, კნ, მანლიუს პ.ფ. ცინცინატუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ლეონიდასი — სპარტის მეფე

*
ძვ. წ. 479

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუს III, ტიტუს ვერგინიუს ოპეტ.ფ. ტრიკოსტუს რუტილუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* კონფუცი - ჩინელი ფილოსოფოსი

*
ძვ. წ. 478

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ამილიუს მან.ფ. მამერცინუს (მამერცუს) II, გაიუს სერვილიუს სტრუქტუს აჰალა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 477

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ჰორატიუს მ.ფ. პულვილუსი, ტიტუს მენენიუს აგრიპე ფ. ლანატუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 476

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აულუს ვერგილიუს ტრიკოსტუს რუტილუსი, სპუბლიუს სერვილის (პ.ფ.?) სტრუქტუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 475

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: პუბლიუს ვალერიუსი პ. პოპლიკოლას ძე, კაიუს ნაუტიუს სპ.ფ. რუტილუსი (ან რუფუსი)

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 474

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ფურიუს მედულინუსი, აულუს მანლიუს გნეუს ვულსო

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 471

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აპიუს კლაუდიუს აპ.ფ. კრასინუს (ინ)რეგილენსის საბინუსი, ტიტუს კინკტიუს ლ.ფ. კაპიტოლინუს ბარბატუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 470

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ვალერიუს მ.ფ. პოტიტუს (პუბლიკოლა)II, ტიბერიუს ემილიუს ლ.ფ. მამერცინუსი (მამერცუსი)

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
საუკუნე

**საუკუნე (ასწლეული)** — დროის საზომი ერთეული, რომელსაც იყენებენ დროის დიდ შუალედთა აღრიცხვისათვის, შეიცავს 100 წელიწადს. ათი საუკუნე შეადგენს ათას წელს ანუ ათასწლეულს.

გრიგორიანულ კალენდარში არ არსებობს 0-ოვანი საუკუნე, საუკუნეების ათვლა იწყება I საუკუნიდან, ხოლო მის წინ არის ძვ. წ. I საუკუნე. 

## ლიტერატურა
ძვ. წ. 469

## მოვლენები 
*რომის კონსულები: ტიტუს ნუმიციუს პრისცუსი, აულუს ვერგინიუს (ტრიკოსტუსი) კელიომონტანუსი

## დაიბადნენ 
* სოკრატე — ბერძენი, ათენელი ფილოსოფოსი. (გ. ძვ. წ. 399)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 468

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ტიტუს კინკტიუს ლ.ფ. კაპიტოლინუს ბარბატუს II, გაიუს სერვილიუს (სტრუკტუს) პრისკუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 467

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ტიბერიუს ემილიუს ლ.ფ. მამერცინუსი (მამერცუსი)II, გაიუს ფაბიუს მ.ფ. ვიბულანუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 465

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ფაბიუს ვიბულანუსი II, ტიტუს კინკტიუს კაპიტოლინუს ბარბატუსი II,
*სპარსეთში ართახშასა I გამეფდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 464

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აულუს პოსტუმიუს ა.ფ. ალბუს რეგილენსისი, სპუბლიუს ფურიუს მედულინუს ფუსუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 463

## მოვლენები
*რომის კონსულები: პუბლიუს სერვილიუს სპ.ფ. პრისცუსი, ლუციუს ებუტიუს ტ.ფ. ჰელვაულუს

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 462

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ლუკრეციუს ტ.ფ. ტრიციპიტინუსი, ტიტუს ვეტურიუს ტ.ფ. გემინუს ციკურინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 466

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს სერვილიუს პრისკუსი II, სპუბლიუს პოსტუმინუს ა.ფ. ალბუს რეგილენსისი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 461

## მოვლენები
*რომის კონსულები: პუბლიუს ვოლუმნიუს მ.ფ. ამინიტინუს გალუსი, სერვიუს სულპიციუს კამერინუს კორნუტუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 459

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: გაიუს ფაბიუს მ.ფ. ვიბულანუსი III, ლუციუს კორნელიუს სერ.ფ. მალუგინესის ურიტუსი (კოსუსი)

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 458

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ნაუტიუს სპ.ფ. რუტილუს II, ლუციუს მინუციუს პ.ფ. ესკილინუს აუგურინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 457

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მ. (ან კ.) ჰორაციუს მ.ფ. პულვილუს II, გაიუს მინუციუს პ.ფ. ესკილინუსი (აუგურინუსი)

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 456

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მ. ვალერიუს მ.ფ. მაქსიმუს ლაკტუკა, სპუბლიუს ვერგინიუს ა.ფ. ტრიკოსტუს კელიომონტანუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ესქილე – ძველი ბერძენი დრამატურგი

*
ძვ. წ. 455

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ტიტუს რომილიუს ტ.ფ. როკუს ვატიკანუსი, გაიუს ვეტურიუს ციკურინუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 454

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: სპუბლიუს ტარპეიუს მ.ფ. მონტანუს კაპიტოლინუსი, აულუს ატერნიუს (ატენიუს) ვარუს ფონტინალისი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 453

## მოვლენები
*რომის კონსულები: სექსტუს კინკტილიუსი სექსტუს.ფ. (ვარუსი), პუბლიუს კურიატუს (კურიატიუს) ფისტუს ტრიგემინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 452

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ტიტუს (კ.) მენენიუს აგრიპე ფ. ლანატუსი, პუბლიუს სესტიუს კ.ფ. კაპიტო (კაპიტოლინუსი) ვატიკანუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 460

## მოვლენები
*რომის კონსულები: პუბლიუს ვალერიუს პ.ფ. პუბლიკოლა II, გაიუს კლაუდიუს აპ.ფ. ინრეგილენსის (რეგილენსისი) საბინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ეპიქარმე — ბერძენი პოეტი (დ. ძვ. წ. 550)
*თემისტოკლე — ძველი ათენის მხედართმთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე (დ. დაახლ. ძვ. წ. 525)
*ჰერაკლიტე   — ბერძენი ფილოსოფოს-მატერიალისტი (დ. დაახლ. ძვ. წ. 520)

*
ძვ. წ. 451

## მოვლენები
*დეცემვირების პირველად არჩევა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 449

## მოვლენები 
* დეცემვირების გაგდება და კონსულების არჩევა
* რომის კონსულები: ლუციუს ვალერიუს პ.ფ. პოტიტუსი, მარკუს ჰორაციუს ბარბატუსი.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 448

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ლარს (ან სპ.) ჰერმინიუს კორტინესანუსი (აკილინუსი), ტიტუს ვერგინიუს ტრიკოსტუს კელიომონტანუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 447

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მ. გეგანიუს მ.ფ. მაცერინუსი, გაიუს იულიუსი (იულუსი?)

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 446

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ტიტუს კინკტიუს ლ.ფ. კაპიტოლინუს ბარბატუსი IV, აგრიპა ფურიუს ფუსუსი

## დაიბადნენ 
* კამილუსი - რომაელი მხედართმთავარი, ხუთგზის დიქტატორი, ოთხგზის ტრიუმფატორი, ცენზორი

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 450

## მოვლენები 
* დეცემვირი: აპლიუს კლაუდიუსი, მ. ცორნელიუს მალუგინენსისი, მ. სერგიუსი, ლუციუს მინუციუსი, კვინტუს ფაბიუს ვიბულანუსი, კვინტუს პოეტელიუსი, ტიტუს ანტონიუს მერენდა, გაიუს დუილიუსი, ს. ოპიუს კორნიცენი, მ. რაბულეიუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 445

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მარკუს გენუციუს აუგურინუსი, გაიუს (გაიუსი ან აგრიპა) კურტიუს თილო

## დაიბადნენ
*ართახშასა II - სპარსეთის მეფე.

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 444

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს პაპირიუს მუგილანუსი და ლუციუს სემპრონიუს ა.ფ. ატრატინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 443

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მარკუს გეგანიუს მ.ფ. მაცერინუსი II, გაიუს კინკტიუს კაპიტოლინუს ბარბატუსი V

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 442

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მ. ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუსი, პოსტუმიუს ებუტიუს ჰელვა კორნიცენი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 441

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ფურიუს პაცილუს ფუსუსი, მანიუს პაპირიუს კრასუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 440

## მოვლენები
*რომის კონსულები: პროკულუს გეგანიუს მაცერინუსი, ლუციუს მენენიუს აგრიპე ლანატუსი II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ანადირი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ანადირი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანადირი — მდინარე რუსეთში
* ანადირი — ქალაქი რუსეთში
ძვ. წ. 438

**ძვ. წ. 438** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 436

## მოვლენები 
*რომის კონსულები: ლუციუს პაპირიუს კრასუსი, მ. კორნელიუს მალუგინენსისი

## დაიბადნენ 
*ისოკრატე — ბერძენი ორატორი (გ. ძვ. წ. 338)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 435

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს იულიუს იულუსი II, ლ (ან პროც.) ვერგინიუს ტრიკოსტუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 434

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს იულიუს იულუსი III, ლ (ან პროც.) ვერგინიუს ტრიკოსტუსი II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ანაგვირილა

**ანაგვირილა** — ერთი, ორი ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეები რთულყვავილოვანთა ოჯახის Tripleurospermum-ის და Chamaemelum-ის გვარისა. 

Tripleurospermum-ის გვარის სახეობები გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. საქართველოში გვხვდება 9 სახეობა, მათგან ენდემურია 3 (მაგ., კოლხური ანაგვირილა - Tripleurospermum colchicum). ჩვენში ანაგვირილა უმეტესად მაღალმთის სარტყელში იზრდება. ზოგი სახეობა კი - მთის ქვემო სარტყლისა და ბარში, ჩვეულებრივ - მდელოებზე, აგრეთვე ქვიან ადგილებში, კლდეებზე, მინდვრებში, გზის პირებზე და სხვა. ზოგი სახეობა საძოვრის მცენარეა. 

ანაგვირილას თესლი 20% ზეთს შეიცავს, ცალკეული სახეობის ფოთლები კი - C ვიტამინს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ძვ. წ. 431

## მოვლენები 
*რომის კონსულები: ტიტუს კინკტუს ლ.ფ. პოენუს ცინცინატუსი, გაიუს იულიუს მენტო

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 430

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს პაპირიუს კრასუსი, ლუციუს იულიუს ვოპ.ფ. იულუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ზენონ ელეელი — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. დაახ. ძვ. წ. 490)

*
ძვ. წ. 429

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ჰოსტუს ლუკრეტიუს ტრიციპიტინუს, ლუციუს სერგიუს კ.ფ. ფიდენასი II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* პერიკლე - ათენელი ორატორი და სახელმწიფო მოღვაწე.

*
ძვ. წ. 428

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აულუს კორნელიუს მ.ფ. კოსუსი, ტიტუს კინკტუს ლ.ფ. პოენუს ცინცინატუსი II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 427

## მოვლენები 
*რომის კონსულები: გაიუს სერვილიუს სტრუკტუს აჰალა, ლუციუს პაპირიუს ლ. ფ. მუგილანუსი II

## დაიბადნენ 
* პლატონი — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 426

**ძვ. წ. 426** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 439

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აგრიპა მენენიუს ტ.ფ. ლანატუსი, ტიტუს კინკტიუს ლ.ფ. კაპიტოლინუს ბარბატუსი VI

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ტანგო

**ტანგო** (ეპს. tango) — თანამედროვე სამეჯლისო ცეკვა. ცნობილია ბოშური ტანგო, ანდალუსიური ტანგო, კრეოლური ტანგო, არგენტინული ტანგო და სხვ., გავრცელებული 1910–იან წლებში. მსოფლიოში გავრცელებულია როგორც სალონური და ესტრადული ცეკვა. მუსიკალური ზომა 2/4, ტემპი – ზომიერი.

File:Camanita Tango 06 (3395529946).jpg
File:Tango_in_Plaza_Dorrego.jpg

*
კატეგორია:ცეკვა
კატეგორია:ცეკვები
ძვ. წ. 424

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არტაქსერქსე I - სპარსეთის მეფე.

*
ძვ. წ. 425

**ძვ. წ. 425** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
* კლეონის თანამოაზრე სარდალმა დემოსთენემ ჯერ  პელეპონესის დასავლეთ ნაპირებთან მდებარე ქალაქი პილოსი აიღო, შემდეგ კი კუნძულ სფაქტერიაზე დაატყვევა სპარტელი მეომრები.
* ბრძოლა პოლისთან. დამარცხდნენ ათენელები. ორივე სარდალი (კლეონი და ბრასიადე) ბრძოლაში დაიღუპა. 
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 423

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს სემპრონიუს ატრატინუსი, გაიუს ფაბიუს კ.ფ. ვიბულანუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 422

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კლეონი — საბერძნეთის პოლიტიკური მოღვაწე

*
ძვ. წ. 421

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გნეუს ფაბიუს ვიბულანუსი, ტიტუს კინკტუსი ტ.ფ. კაპიტოლინუს ბარბატუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ანაბასი

**ანაბასი** (, სინ. Anabas scandens) — თევზი ანაბასისებრთა ოჯახისა. მურა-მწვანე ფერისაა. მუცელი მოყვითალო აქვს. მისი სხეულის სიგრძე 20 სმ აღწევს. გვხვდება ინდოეთის, მიანმარის, ინდონეზიისა და ფილიპინის კუნძულების მტკნარ წყალსატევებში. ანაბასის ატმოსფერული ჰაერით სუნთქვა შეუძლია, ხშირად გამოდის ხმელეთზე და ფარფლების დახმარებით მოძრაობს, ზოგჯერ კი ხეზე ასვლასაც ახერხებს. წყალსატევის ამოშრობის შემთხვევაში ანაბასი მასობრივად გადადის ახალში. უწყლოდ ძლებს 6-8 საათს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქორჭილასნაირნი
ძვ. წ. 413

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აულუს მარკუს კორნელიუს კოსუსი, ლუციუს ფურიუს ლ.ფ. მედულინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 411

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ლუციუს პაპირიუს ლ.ფ. მუგილანუსი (ატრატინუსი), სპუბლიუს (ან კ.) ნაუტიუს სპ.ფ. რუტილუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 409

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გნეუს კორნელიუს ა.ფ. კოსუსი, ლუციუს ფურიუს ლ.ფ. მედულინუსი III

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 408

**ძვ. წ. 408** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 410

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მანიუს აემილიუს მამ.ფ. მამერიცინუსი, გაიუს ვალერიუს ლ.ფ. პოტიტუსი ვოლუსუსი
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 404

## მოვლენები
*სპარსეთში გამეფდა ართახშასა II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*თერამენე — ბერძენი პოლიტიკური მოღვაწე (დ. დაახლ. ძვ. წ. 455)

*
ძვ. წ. 406

## მოვლენები 
* 406 — კართაგენელებმა დაიპყრეს აკრაგანტი.

## გარდაიცვალნენ 
* ჰანიბალ მაგონი — კართაგენელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი
* სოფოკლე — ძველი ბერძენი დრამატურგი.
* ევრიპიდე — ძველი ბერძენი დრამატურგი

*
ძვ. წ. 403

## მოვლენები
*კამილუსი ცენზორად აირჩიეს

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კრიტია — ათენის პოლიტიკური მოღვაწე (დ. დაახლ. ძვ. წ. 460)

*
ძვ. წ. 401

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კიროს უმცროსი — მცირე აზიის სატრაპი (მეფის ნაცვალი)

*
დათუა ბისკაია

thumb|250პქ|დათუა ბისკაია (ქ. კასტელის ალბომიდან)
**დათუა ბისკაია** — ოდიშელი ფეოდალი (XVII საუკუნე). მოხსენიებული ჰყავს ქრისტეფორე კასტელს 1640-იან წლებში, როგორც „ძლიერ გულადი სარდალი“. განსაკუთრებით გამოუჩენია თავი აფხაზებთან ომში და დაღუპულა მათ წინააღმდეგ ერთ-ერთი ბრძოლის დროს.

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო
საბჭოთა კავშირის კონსტიტუცია

მინი|სსრკ-ის კონსტიტუციის ეგზემპლარი მუზეუმის ექსპოზიციაში.
**საბჭოთა კავშირის კონსტიტუცია** () — საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე მოქმედი ძირითადი კანონი. მოკავშირე რესპუბლიკების კონსტიტუციები, კანონები თუ საკანონმდებლო აქტები არ უნდა ყოფილიყვნენ მასთან წინააღმდეგობაში, არამედ უნდა შესაბამებოდნენ მას. 

საბჭოთა კავშირში ცნობილი იყო შემდეგი კონსტიტუციები:

* 1924 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1924 წლის 31 იანვარს სსრკ-ის საბჭოების II ყრილობაზე;
* 1936 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1936 წლის 5 დეკემბერს სსრკ-ის საბჭოების საგანგებო VIII ყრილობაზე;
* 1977 წლის საბჭოთა კონსტიტუცია — დამტკიცდა 1977 წლის 7 ოქტომბერს სსრ კავშირის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს მეშვიდე რიგგარეშე სესიაზე.

კონსტიტუციებს ჰქონდა საერთო ზოგადი დებულებები. ამ დებულებებში აღწერილი იყო მუშათა კლასის თეორიული ხელშეუხებლობა და სსრკ-ის კომპარტიის წამყვანი როლი მთავრობასა და საზოგადოებაში. ყველა ვერსიაში ხაზგასმული იყო სოციალისტური საკუთრების ფორმის პრინციპები. ყოველი კონსტიტუცია ემყარებოდა საბჭოების სისტემას მთავრობის ფუნქციონირებაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის 1924 წლის კონსტიტუცია : ძირითადი კანონი (ქართულ ენაზე)
* საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის 1977 წლის კონსტიტუცია : ძირითადი კანონი (ქართულ ენაზე)
* Текст Конституции СССР 1924 г., редакции и текст учебного пособия «Чистяков О. И. Конституция СССР 1924 года. Учебное пособие. М.: ИКД „Зерцало-М“, 2004»
* Редакции Конституции СССР 1936 г., Законы об изменениях и дополнениях Конституции
* Лукьянов А. И. «Хронологический перечень мероприятий, связанных с разработкой и принятием Конституции СССР 1977 г», Закон СССР от 7 октября 1977 г. N 6367-IX «О порядке введения в действие Конституции (Основного Закона) СССР», редакции Конституции СССР 1977 г. , законы об изменениях и дополнениях Конституции

კატეგორია:საბჭოთა კავშირი
კატეგორია:კონსტიტუციები