open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ეტალონი (პროექტი)

**„ეტალონი“** — სატელევიზიო პროექტი, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის მოსწავლე ახალგაზრდობის მასობრივ დაინტერესებას სწავლა-განათლების თანამედროვე მეთოდების გამოყენებით (მათ შორის მედია საშუალებებით).

ეტალონი ტელეკომპანია იმედისა და ჟურნალ „რეიტინგის“ ერთობლივი, მოსწავლე ახალგაზრდობაზე გათვლილი ინტელექტუალურ-შემეცნებითი გადაცემაა, რომლის მიზანია, ხელი შეუწყოს საქართველოში ცოდნის პოპულარიზაციას, გამოავლინოს და წაახალისოს ყველაზე ნიჭიერი ახალგაზრდები.

„ეტალონის“ იდეის ავტორი და წამყვანია გოჩა ტყეშელაშვილი. ეთერში გასვლის შემდეგ, პროექტმა პოპულარობა მოიპოვა, როგორც მოსწავლე-ახალგაზრდობაში, ისე უფროსი ასაკის ტელემაყურებლებში.

პროექტს, ეთერში გასვლამდე უკვე მხარს უჭერდნენ ცნობილი პოლიტიკოსები და საზოგადო მოღვაწეები. „ეტალონი“ სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქის, ილია მეორეს ლოცვა-კურთხევით მიმდინარეობს. იდეა, თამაშის მიმდინარეობა და წესები მთლიანად ქართულია და დაპატენტებულია.

„ევროპის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემიამ“ ქალაქ ჰანოვერში (გერმანია) 2006 წლის 26-28 მაისს ფართომასშტაბიან კონფერენციაზე პროექტი „ეტალონი“ პედაგოგიკის სიახლედ აღიარა, დიპლომი და ოქროს მედალი მიანიჭა და სპეციალური ტერმინი —  „მედიაპედაგოგიკა“ შეურჩია.

## ისტორია
პროექტი 2004 წლის შემოდგომის სატელევიზიო სეზონიდან ტელეკომპანია მზის ეთერში დაიწყო, თუმცა გაზაფხულის სეზონიდან მან ტელეკომპანია იმედზე გადაინაცვლა; აქვე, მას დაემატა მეორე პროექტი სტუდენტებისათვის — ეტალონის პრინციპებზე აგებული გადაცემა „დიდი პერსპექტივა“. 2007 წლის შემოდგომიდან, ეტალონი საზოგადოებრივი მაუწყებლის ეთერში გაგრძელდა. 2008 წლის შემოდგომიდან, გადაცემა კვლავ ტელეკომპანია მზეს უბრუნდება. 2010 წლის შემოდგომიდან  ყოველ კვირას, დილის 10:00-ზე ეტალონი იმედის ეთერში გადიოდა. 2012 წლის შემოდგომიდან ეტალონი საზოგადოებრივი მაუწყებლის „პირველი არხის“ ეთერში გადის ყოველ შაბათს 18:00 საათზე, ხოლო განმეორებით კვირას,დილის 10:00 საათზე. გადაცემას მართვას საპროდიუსერო კომპანია „ეტალონი მედია“.

გადაცემაში მონაწილეობენ საქართველოს სხვადასხვა სოფლებისა თუ ქალაქების სკოლების წარმატებულ მოსწავლეთა გუნდები. თუმცა, არაგეგმიურ გადაცემებში პოლიტიკოსები, მომღერლები, მსახიობები, სპორტსმენები თუ მასწავლებლებიც იღებენ მონაწილეობას.

## რესურსები ინტერნეტში
* „ეტალონის“ ოფიციალური საიტი

კატეგორია:საქართველოს ტელეგადაცემები
ბაყაყი-მეანი

**ბაყაყი-მეანი** () — ხერხემლიანი ცხოველების გვარი უკუდო ამფიბიების რიგისა. ცნობილია ორი სახეობა: ჩვეულებრივი ბაყაყი-მეანი (*Alytes obstetricans*), გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, მცირე ზომის (50 მმ-მდე) ცხოველია. ფერფლისფერ-რუხი სხეული შავი ან მოყვითალო-თეთრი მეჭეჭებითა აქვს მოფენილი. აქტიურია დღისით. ქვირითს ყრის ორ გრძელ (170 სმ-მდე) ზონრად, რომლებსაც მამალი უკანა ფეხებზე იხვევს და ატარებს თავკომბალების გამოჩეკამდე (ერთ თვემდე). გამოჩეკის მომენტისათვის მამალი ჩადის წყალში, იცილებს საკვერცხე ზონრებს და ხმელეთზე ამოდის. თავკომბალების გარდაქმნა ზოგჯერ 2 წლამდე გრძელდება. იბერიული ბაყაყი-მეანი (*Alytes cisternasii*) გვხვდება პირენეს ნახევარკუნძულზე და ნაკლებადაა შესწავლილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ენამრგვალასებრნი
კატეგორია:ევროპის ამფიბიები
სექსი პლაჟზე

მინი

**სექსი პლაჟზე** () — კოქტეილის სახეობა.

## ინგრედიენტები
*30 მლ ატმის ლიქიორი
*30 მლ არაყი
*60 მლ შტოშის ნაყენი ან წვენი (ასევე შეიძლება გამიყენოთ 30-30 მლ ფორთოხლის და  ბლის წვენი)
*60 მლ ანანასის წვენი

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური რეცეპტი 

## სქოლიო
კატეგორია:კოქტეილები არყით
პარიზის სამეფო

**„პარიზის სამეფო“** ეწოდება 511-567 წლებში არსებულ ერთ-ერთ ფრანკონულ სამეფოს, რომელიც მეროვინგების მიერ ხლოდვიგ I-ის სამეფოს სამემკვიდრეო ნაწილებად დაყოფის შედეგად წარმოიშვა. ავსტრაზიამ, ბურგუნდიამ და ნოისტრიამ შეძლეს საკუთარი იდენტურობის ჩამოყალიბება, რაც ვერ შეძლეს პარიზმა და ორლეანმა. 

## პარიზის მეფეები იყვნენ
* 511-558 – ხილდებერტ I
* 558-561 – ხლოთარ I
* 561-567 – ხარიბერტ I

კატეგორია:პარიზის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
ბაშილი

**ბაშილი ** ან **ბაშილთაუ** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4148 მ. პირამიდული ფორმისაა. აგებულია ქვედა პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ძლიერი თანამედროვე გამყინვარება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
აჭარული ხაჭაპური

მინი|250პქ|აჭარული ხაჭაპური
**აჭარული ხაჭაპური** — ხაჭაპურის ერთ-ერთი სახეობა. წარმოადგენს მოგრძო ფორმის, ღუმელში გამომცვარ ჩაღრმავებულ მასას, რომელშიც მოთავსებულია ყველი. როგორც წესი, სუფრაზე მირთმევამდე ზევიდან ემატება კვერცხი.

## წარმომავლობა 
მართალია აჭარული ხაჭაპურის სახელით ცნობილი ხაჭაპურის სახეობა არ აქვს ნახსენები თედო სახოკიას, რომელმაც აჭარაში იმოგზაურა 1897 წელს და აღწერა აჭარული სამზარეულო, მაგრამ აჭარული ხაჭაპური ბათუმშია წარმოშობილი და იმიტომაც დაერქვა სახელი აჭარული.ერთ-ერთი ვერსიით ნავის ფორმის ხაჭაპური ლაზმა მეთევზე ალი კაბარიამ გამოიგონა, რომელმაც მას „ერბოიანი ხაჭაპური“ უწოდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აჭარული ხაჭაპურის მომზადების წესი 
* აჭარული სამზარეულო — ბათუმელები

## სქოლიო 
კატეგორია:ხაჭაპური
კატეგორია:აჭარული სამზარეულო
ბადაგი

**ბადაგი** — მოდუღებული ან ვაკუუმაპარატებში შესქელებული წვენი. 

ყურძნის წვენი შეიცავს 60-73% შაქარს (ძირითადად გლუკოზასა და ფრუქტოზას), უმთავრესად ვაშლისა და ღვინის მჟავებს, მინერალურ და აზოტოვან ნივთიერებებს. ბადაგი საუკეთესო საკვები პროდუიქტია. მას ადვილად ითვისებს ორგანიზმი. ბადალს ფართოდ იყენებენ ტკბილი ღვინოების კუპაჟის დროს.

შაქროვანი პროდუქტი არის უფერო, ბლანტი, თითქმის გამჭვირვალე სითხე. მიიღება ძირითადად კარტოფილის ან სიმინდის სახამებლის დაშაქრების (არასრული ჰიდროლიზის) შედეგად. შეიცავს მშრალ ნივთიერებებს: დექსტრინს, მალტოზას, გლუკოზას (80%-მდე), ხელ უწყობს სახაროზის ხსნადობას (აბრკოლებს მის კრისტალიზაციას). ფართოდ იყენებენ საკონდიტრო, საკონსერვო და ლიქიორის წარმოებაში, აგრეთვე მსუბუქ მრეწველობაში ქსოვილების აპრეტირებისათვის.

ასევე არსებობს ჭარხლის შავი ბადაგი, ანუ მელასა (შაქრის წარმოების ნარჩენები), შეიცავს სახაროზასა და ზოგიერთ სხვა მინარევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეღვინეობა
ნოისტრია

მინი|ფრანკთა სამეფოები 481 - 814 წლებში
**ნოისტრია** — ეწოდებოდა ფრანკების სამეფოს დასავლეთ ნაწილს 511-737 წლებში. იგი მდებარეობდა მდინარეების სენასა და ლუარას შორის. ნოისტრიის მეფეები მეროვინგების დინასტიიდან იყვნენ. მიუხედავად განუწყვეტელი ომისა მეზობელ ავსტრაზიასთან (ფრანკთა სამეფოს აღმოსავლეთი ნაწილი) ეს ორი სამეფო ხშირად პერსონალური უნიის ქვეშ ერთიანდებოდა. ნოისტრია სუასონის სამეფოს დამხობის შემდეგ წარმოიშვა და თავის მხრივ საფუძველი დაუდო დასავლეთ ფრანკების სამეფოს – „დასავლეთ ფრანკონიას“. ნოისტრიის მბრძანებლები მეფის ტიტულს ატარებდნენ.

## ნოისტრიის მეფეები იყვნენ
* 584-629 – ხლოტარ II „უმცროსი“
* 629-639 – დაგობერტ II „კეთილი“ (პერსონალური უნია)
* 639-657 – ხლოდვიგ II
* 657-673 – ხლოტარ III
* 673-673 – თოიდერიხ III
* 673-675 – ხილდერიკ II (პერსონალური უნია)
* 675-691 – თოიდერიხ III (ხელმეორედ)
* 691-695 – ხლოდვიგ III
* 695-711 – ხილდებერტ III
* 711-715 – დაგობერტ III
* 715-721 – ხილპერიკ II 
* 721-737 – თოიდერიხ IV
* 737-741 – კარლოს მარტელი (პერსონალური უნია)
* 741-743 – პიპინ მოკლე
* 743-751 – ხილდერიკ III

## ლიტერატურა 
*Oman, Charles. *The Dark Ages 476–918*. Rivingtons: London, 1914.
*Hodgkin, Thomas. *Italy and her Invaders*. Clarendon Press: 1895.

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
სუასონის სამეფო

მინი|სუასონის სამეფო 486 წელს
**სუასონის სამეფო** — სალიური ფრანკების სამეფოს ნიადაგზე წარმოშობილი ერთ-ერთი ფრანკონული სამეფო. ის არსებობდა 486-584 წლებში და მისი განადგურების შემდეგ მის ადგილზე ნოისტრიის სამეფო წარმოიშვა.

სუასონის მეფეები იყვნენ:
* 486-511 – ხლოდვიგ I
* 511-561 – ხლოთარ I
* 561-584 – ხილპერიხ I

## რესურსები ინტერნეტში 
*Syagrius
*Kingdom of Soissons

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
საცივი

[thumb|[ქათამი|ქათმის საცივი]]
**საცივი** — ქართული კერძი. მზადდება ქათმით ან ინდაურით, რომლის ნაწილებს აწყობენ საგანგებოდ გამზადებულ ბულიონში. მნიშვნელოვანი ინგრედიენტია ნიგოზი, რომელიც ბულიონის ნაწილს შეადგენს.

## რესურსები ინტერნეტში
*საცივი — ჟურნალი „სარკე“

კატეგორია:ქართული საწებელი
ფელამუში

**ფელამუში** — ქართული ტრადიციული ტკბილეული.

## მომზადება
ახლად დაწურული თეთრი ყურძნის ტკბილი წვენი ჩავასხათ დიდ ქვაბში და ავადუღოთ. დუღილის დროს მოყენებული ქაფი მაშინვე მოვხადოთ და ვადუღოთ, სანამ ტკბილი წვენი არ შეწითლდება და არ განახევრდება (სანამ არ მობადაგდება). ბადაგი გადმოვდგათ ცეცხლიდან. მეორე დღეს გავწუროთ საცერში, დავდგათ ცეცხლზე და როდესაც შეთბება, გადმოვდგათ ცეცხლიდან, ნელ-ნელა ჩავყაროთ წმინდად გაცრილი პურის ფქვილი (ან სიმინდის), თან კოვზით განუწყვეტლივ ვურიოთ, რომ არ დამოკლდეს. როდესაც ფქვილს სულ ჩავყრით და კარგად გავხსნით, შევდგათ ისევ ცეცხლზე, ნელ-ნელა ვადუღოთ და თან კოვზით განუწყვეტლივ ვურიოთ, რომ ძირზე არ მიიწვას. ცოტა რომ შესქელდება, კიდევ კარგად დავზილოთ; როდესაც მის ზედაპირზე გაჩნდება თეთრი ბუშტუკები, ფელამუში მზად იქნება.

ასეთი ფელამუშით შეიძლება გაკეთდეს ჩურჩხელა.

## მასალა
*ყურძნის წვენი – 1 ლიტრი
*ფქვილი – 1.5 ჩაის ჭიქა

## ლიტერატურა
* Darra Goldstein, The Georgian Feast: The Vibrant Culture and Savory Food of the Republic of Georgia, p. 24

კატეგორია:ქართული ტკბილეული
ხინკალი

**ხინკალი** — ქართული ცომის გუფთა. შედგება ღორისა და საქონლის (ან ცხვრის) ხორცის ნარევისგან. წარმოადგენს ცომისგან დამზადებულ ერთგვარ ტომარას, რომელშიც მოთავსებულია გატარებული ხორცი. მზადდება ხარშვის წესით.

## ისტორია 
ხინკლის დამზადება სათავეს იღებს აღმოსავლეთ საქართველოს მთიან რეგიონებში. მისი გამოგონების პატივი მიეწერებათ როგორც მოხევეებს, ასევე ფშავლებს, მთიულებსა და ხევსურებს. უძველესი წესით ხინკალი მზადდება მსხვილად დაკეპილი ხორცით. მთიან რაიონებში (ვინც ამას კითხულობს მისი დედა მოვტყან) ასეთი მეთოდით ხინკალს დღემდე ამზადებენ.

ხინკლის სხვადასხვა ვარიაციები გავრცელებულია მთელ კავკასიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ესსე ხინკლის შესახებ
*ხინკალი თელავურად
*ხაჭოს ხინკალი
*ხინკლის წვნიანი
*ხინკალი-ფშაური სამზარეულოს დელიკატესი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული ხორცის კერძები
ლობიანი

მინიატიურა|ლობიანი

**ლობიანი** — ქართული კერძი. მზადდება ცომისა და ლობიოს მასისგან. 

საქართველოში არსებობს ლობიანის  ბარბარობის დღესასწაულზე მირთმევის ტრადიცია.

## ინგრედიენტები
* კარაქი ან მარგარინი 200 გრ.
* პურის ფქვილი 300 გრ.
* კვერცხი 1 ცალი.
* ლიმონის მჟავა 5 გრ.
* მარილი 5 გრ.
* საფუარი 5 გრ.
* შაქარი 4-5 გრ.
* წყალი დაახლოებით 100 მლლ.
* წითელი ლობიო 250 გრ.
* ხახვი 100 გრ.
* უცხო სუნელი 5 გრ.
* ზეთი 50 მლლ.
* მარილი და პილპილი გემოვნებით

## მომზადების წესი
ცომი მზადდება ისვე როგორც იმერული ხაჭაპურის, ოღონდ ლობიანის შემთხვევაში ცომი საჭიროებს უფრო მეტ მოზელვას. ლობიო გადაარჩიეთ, გარეცხეთ და დადგით მოსახარშად. როგორც კი ლობიო დარბილდება დაამატეთ ხახვის მთლიანი თავი და უცხო სუნელი. ლობიოს მოხარშვის შემდეგ გადაწურეთ, გაატარეთ ხორცის საკეპ მანქანაში და დაამატეთ მარილი, შავი პილპილი გემოვნებით და ზეთი. ლობიოს გაცივებისთანავე შეგიძლიათ შეუდგეთ მის შეხვევას. შემდეგ ლობიანი გააბრტყელეთ მოათავსეთ ის ღუმელის გაცხელებულ ტაფაზე და გამოაცხეთ 220 გრადუს ტემპერატურაზე 15 წუთის განმავლობაში. ბოლოს ლობიანს ზევიდან გადაუსვუთ კარაქი (ცხიმი).

## რესურსები ინტერნეტში
* როგორ მოვამზადოთ ლობიანი

კატეგორია:ქართული სამზარეულო
ბადრიჯანი ნიგვზით

**ბადრიჯანი ნიგვზით** — ქართული კერძი. მზადდება ბადრიჯნით, ნიგვზით, ნივრით, სანელებლებით და სხვა დანამატებით. 

## რესურსები ინტერნეტში
* მომზადების წესი

კატეგორია:ქართული ვეგეტარიანული კერძები
ჩანახი

მინი|ჩანახი
**ჩანახი** — ცხვრის ხორცისა და ბოსტნეული კულტურებისაგან დამზადებული ქართული კერძი.

## მასალა
*ცხვრის ხორცი - 1 კგ
*ცხვრის დუმა - 0,2 კგ
*ბადრიჯანი - 1 კგ (6-7ცალი)
*პომიდორი - 1 კგ
*კარტოფილი - 0,7-0,8 კგ
*ხახვი - 0,2 კგ (4-5 თავი)
*ნიორი - 1 თავი
*მწვანილი: ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, რეჰანი - 3-3 ძირი
*ხმელი ქინძი
*წიწაკა
*მარილი

## მომზადება
ცხვრის დუმა დავჭრათ წვრილად და მოვშუშოთ. ამავე ქონში ცალ-ცალკე შევწვათ მთელ-მთელი (თავმოჭრილი) ბადრიჯანი; ოთხად, სიგრძივ გაჭრილი კარტოფილი და მთელ-მთელი მწიფე პომიდორი.

მოშუშული დუმის ნარჩენებში ავურიოთ წვრილად დაჭრილი ნიორი, ქინძი, ოხრახუში, ნიახური, რეჰანი, წიწაკა, დანაყილი ხმელი ქინძის თესლი. აღნიშნული გულსართი ფრთხილად ჩავდოთ ბადრიჯანში და პომიდორში, ისე რომ არ დავარღვიოთ მთლიანობა.

ცალკე შევწვათ დაჭრილი ცხვრის ხორცი, ჩავალაგოთ ქვაბში ფენა-ფენად, ჯერ ბადრიჯანი, შემდეგ ხორცი, დაჭრილი ხახვი, კარტოფილი, პომიდორი, ხორცი, ბადრიჯანი, კარტოფილი, ხორცი და ზევიდან პომიდორი. დავასხათ გულსართისა და ცხიმის ნარჩენები და 15-20 წუთი ვშუშოთ.

და რა თქმა უნდა უმარილო საჭმელი რომ არ გამოგვივიდეს შეწვისას ყველაფერს ცოტა-ცოტა მარილი მოვაყაროთ, რა თქმა უნდა გემოვნების და თვალზომის მიხედვით.

ჩანახი სასურველია მომზადეს თიხის ჭურჭელში, თუ არ გვაქვს უდრო დიდი გულით და ბარაქიანი ხელით გავაკეთოთ, რომ გემოთი არანაკლები გამოგვივიდეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული ხორცის კერძები
კატეგორია:კავკასიური სამზარეულო
კატეგორია:ცხვრის ხორცის კერძები
ბაძგი

**ბაძგი**, *ჭყორი* () — მცენარეთა გვარი ბაძგისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ზოგჯერ ფოთოლმცვივანი ხეები და ბუჩქებია. აქვს მარტივი, ტყავისებრ ხეშეში, კიდეეკლიანი ფოთლები. ნაყოფი კურკიანაა, წითელი ან შავი, იშვიათად ყვითელი. 

შეიცავს 400-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკისა და აზიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 3 სახეობა იზრდება კავკასიაში. ესენია: წვრილნაყოფა ბაძგი () ჩრდილო-დასავლეთ კავკასიაში, ჰირკანული ბაძგი () — თალიშში და კოლხური ბაძგი () — საქართველოში. 

კოლხური ბაძგი 2,5 მ სიმაღლის მარადმწვანე ბუჩქია; ქვეტყეს ქმნის ფოთლოვან (განსაკუთრებით წიფლნარებში). ფოთლოვან-წიწვოვანსა და წიწვოვან ტყეებში. კულტივირებულია ბაძგის ეგზოტიკური სახეობის უმრავლესობა მოშენებულია საქართველოში. მათგან აღსანიშნავია პარაგვაული ბაძგი ანუ პარაგვაული ჩაი, რომლის ფოთლებისაგან სამხრეთ და ჩრდილოეთ ამერიკასა და დასავლეთ ევროპაში ამზადებენ ჩაის - მატეს.

ბაძგის მარადმწვანე სახეობები დეკორატიულია, აშენებენ ცოცხალ ღობეებად. მაგარსა და მძიმე მერქანს იყენებენ სადურგლო-სახარატო საქმეში. ფოთოლი, ნაყოფი და ქერქი იხმარება მედიცინასა და კულინარიაში. სახეობათა უმრავლესობა შეიცავს მთრიმლავ, ცხიმოვან და საღებარ ნივთიერებებს, ზოგი A1, B2 და C ვიტამინებს.

## გალერეა

ფაილი:ბაძგი Ilex colchica.JPG|კოლხური ბაძგი
ფაილი:ბაძგი Ilex colchicum 1.JPG|კოლხური ბაძგი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბაძგისებრნი
ქაბაბი

მინიატიურა|მარჯვნივ
**ქაბაბი** (სპარს. کباب ქაბაბ) — ძროხის ან ცხვრის ხორცისაგან დამზადებული კერძი.

## მომზადება 
ძროხის ან ცხვრის რბილი ხორცი ხახვთან ერთად გავატაროთ ხორცსაკეპ მანქანაში შევაზავოთ მარილით, ძალიან წვრილად დაჭრილი შინდის ჩურჩით ან კოწახურით, დანაყილი პილპილით, შევურიოთ გათქვეფილი კვერცხი. გავაკეთოთ დაკეპილი ხორცის პატარ-პატარა გუფთები, მივცეთ მოგრძო ფორმა, ამოვალაგოთ ორცხობილაში და შევწვათ ერბოიან ტაფაზე ორივე მხრიდან. როცა შეიწვება, ცოტა წყალი დავასხათ და ვადუღოთ რამდენიმე წუთს.

## მასალა 
* ხორცი - 1 კილო
* ხახვი - 4 თავი
* ერბო - 3 სუფრის კოვზი
* შინდის ჩურჩა - 0.5 ჩაის ჭიქა
* კვერცხი - 2 ცალი
* დანაყილი ორცხობილა - 3 სუფრის კოვზი
* მარილი - გემოვნებით
* პილპილი - გემოვნებით

კატეგორია:სპარსული სამზარეულო
ვალენსია

**ვალენსია** (, კატალ. València) — ქალაქი ესპანეთში, ვალენსიის ავტონომიური რეგიონისა და ამავე სახელწოდების პროვინციის ცენტრი. მოსახლეობით მესამე ქალაქი ესპანეთში მადრიდისა და ბარსელონას შემდეგ, 1.5 მილიონი მცხოვრები ჰყავს. ვალენსიის პორტი სიდიდით მეხუთე ადგილზეა ევროპაში და პირველი ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებს შორის. ქალაქს მინიჭებული აქვს გლობალური ქალაქის წოდება.

ქალაქი ძვ. წ. 138 წელს დაარსდა. იგი მდინარე ტურიას სანაპიროზე მდებარეობს.  ქალაქის ისტორიული ცენტრი ესპანეთში ყველაზე დიდია; მთავარ მონუმენტად ითვლება ვალენსიის კათედრალი.

## სქოლიო
კატეგორია:ვალენსია
კატეგორია:ვალენსიის ქალაქები
კატეგორია:ვალენსიის მუნიციპალიტეტები
ამბროსიანა

**ბიბლიოთეკა ამბროსიანა** (Biblioteca Ambrosiana, ასევე Pinacoteca Ambrosiana, ამბროსის ბიბლიოთეკა) — ამჟამად ხელოვნების გალერეა მილანში, იტალია, ევროპული კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საცავი. სახელი დაერქვა მილანის მფარველი წმინდანი ამბროსის პატივსაცემად. დააფუძნა კარდინალმა ფედერიკო ბორომეომ (1564-1631), რომლის აგენტებმა პირწმინდად დაიტაცეს წიგნები და ხელნაწერები მთელ დასავლეთ ევროპაში, საბერძნეთსა და სირიაშიც კი. უმნიშვნელოვანეს შენაძენთა შორის არის ბობიოს ბენედიქტელთა მონასტრის (1606) ხელნაწერებისა სრული ნაკრები და პადუელი ვინჩენცო პინელის ბიბლიოთეკა, რომელიც 800-ზე მეტ ხელნაწერს შეიცავდა, მათ შორის იყო განთქმული ილუსტრირებული ილიადა "ილია პიქტა".

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიბლიოთეკის საიტი (იტ.) 

კატეგორია:მილანი
კატეგორია:იტალიის ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ანბანის მიხედვით
რეპლიკა

**რეპლიკა** დრამატურგიაში (იტალ. replica < ლათ. replico - ვუხსნი, ვპასუხობ). დრამატული ნაწარმოების დიალოგის ელემენტი, მოქმედი პირის პასუხი. რეპლიკას უწოდებენ ასევე ბოლო ფრაზას, რომელსაც მოჰყვება სხვისი პასუხი. აქტის ბოლოს რეპლიკას ეკისრება ან მოქმედების შეჯამება, ან მოქმედების შემდგომი განვითარების მონიშვნა. 

XIX საუკუნის ბოლოს და  XX საუკუნის დასაწყისის ფსიქოლოგიურ , სიმბოლისტურ, იმპრესიონისტულ დრამატუგიაში გაიზარდა რეპლიკის, როგორც ფსიქოლოგიური იმპულსის როლი და სათანადოდ დაიხვეწა მისი აზრობრივი და სტილისტური მხარე.  

კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
ჩიკაგო სპაირი

**ჩიკაგო სპაირი** (Chicago Spire, ადრე ცნობილი როგორც Fordham Spire) — ამჟამად მშენებარე 150 სართულის ცათამბჯენი ჩიკაგოში, აშშ, რომელიც 2010 წელს უნდა დასრულებულიყო. მისი სიმაღლე გადამცემი ანძების გარეშე 2000 ფუტი უნდა გახდეს, რითაც ის გაუსწრებს ჩიკაგოს ამჟამინდელ უმაღლეს შენობას - სირს ტაუერს, ნიუ-იორკის მშენებარე ფრიდომ ტაუერსა და ტორონტოს ტელეანძას, რითაც ჩრდილოეთ ამერიკის ყველაზე მაღალი ნაგებობა გახდება. შენობაში 1300 საცხოვრებელი ბინა იქნება, თითოეული $600.000-დან $5 მილიონამდე ეღირება.

## ლიტერატურა 
*McKeoug, T. (2006). Artist at work: Santiago Calatrava. *Azure*, 22, 56–61.
*Nobel, P. (2005). Onward and upward? Four years after 9/11 – at perhaps the peak of the real estate bubble – very tall has never been hotter. *Metropolis*, 25, 66–72.
*Pridmore, J., & Larson, G.A. (2005) *Chicago Architecture and Design : Revised and expanded*. Harry N. Abrams, Inc.: New York.

კატეგორია:ჩიკაგოს არქიტექტურა
კატეგორია:აშშ-ის ცათამბჯენები
რეფრენი

**რეფრენი** (ფრანგ. refrain < ძვ. ფრანგ. refraindr - დამსხვრევა), 1. ტაეპები, რომლებიც ლექსში გარკვეული წესით მეორდება. რეფრენზე აგებული მყარი სალექსო ფორმებია: ტრიოლეტი, რონდელი, რონდო, ბალადა და ა.შ. 2. იგივეა, რაც მისამღერი, ანუ კუპლეტის ნაწილი, რომელიც მეორდება. განვითარდა ხალხური სასიმღერო ლექსიდან, სადაც გუნდი სოლისტის ნათქვამს იმეორებდა. მისამღერი რამდენიმე სახისაა: ა) უბრალოდ იმეორებს სტროფის ტაეპს (მთლიანად ან ნაწილობრივ), ბ) გამეორებას ემატება ან ხმაბაძვითი სიტყვები, რომლებსაც, შესაძლებელია, ადრე რაიმე საწესჩვეულებო მნიშვნელობა გააჩნდა, ანდა მისამღერის ტრადიციული ფორმა შეიძინეს. გ) დასრულებული ფრაზა ტაეპის სახით, ტექსტთან დაკავშირებული და სიმღერიდან სიმღერაში გადასული. დ) რამდენიმე ტაეპი, რომლებიც უშუალოდაა დაკავშირებული ტექსტთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* [ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%B0%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90_%E1%83%93%E1%83%90_%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98)]

კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
ხელოვნებისა და მეცნიერების ქალაქი (ვალენსია)

250px|thumb|*პრინც ფილიპეს მეცნიერების მუზეუმი*
**ხელოვნებისა და მეცნიერების ქალაქი** (Ciutat de les Arts i les Ciències - ვალენსიურად; Ciudad de las Artes y las Ciencias - კასტილიურად) — კულტურული კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს ვალენსიაში (ესპანეთი). 

კომპლექსის ავტორები არიან სანტიაგო კალატრავა და ფელიქს კანდელა. მისი ინაუგურაცია მოხდა 1998 წლის 16 აპრილს, *ჰემისფეროს* გახსნით. ხელოვნებისა და მეცნიერების ქალაქის შემადგენელი ბოლო ნაწილის, *დედოფალი სოფიას ხელოვნების სასახლის*, პრეზენტაცია მოხდა 2005 წლის 9 ოქტომბერს.

ხელოვნებისა და მეცნიერების ქალაქი შედგება შემდეგი ნაგებობებისგან:

* *ჰემისფერო*: თვალის ფორმის ნაგებობა, შეიცავს კინოდარბაზს IMAX და პლანეტარიუმს. იკავებს დაახლოებით 14 000 კვ.მ ფართობს.
* *პრინც ფილიპეს მეცნიერების მუზეუმი*: დინოზავრის ჩონჩხის ფორმის, მეცნიერების ინტერაქტიული მუზეუმი, დაახლოებით 40 000 კვ. მ ფართობზე, სამ სართულზე.
* *ემბრაკლი*: ბოტანიკური ბაღი, რომელიც დაფარულია მოტივტივე თაღებით საიდანაც შესაძლებელია კომპლექსის დათვალიერება.
* *ოკეანოგრაფიკი*: დუმფარის ფორმის აკვარიუმი. არქიტექტორ ფელიქს კანდელას ნამუშევარი. ეს არის ევროპის ყველაზე დიდი აკვარიუმი 110 000 კვ.მეტრითა და 42 მილიონი ლიტრი წყლით.
* *დედოფალ სოფიას ხელოვნების სასახლე*: გემის ფორმის ნაგებობა, რომელიც შეიცავს ხელოვნებისა და მუსიკისადმი მიძღვნილ რამდენიმე დარბაზს.

## გალერეა 

Image:Ciutat de les Arts i les Ciències - El Museu.jpg|მეცნიერების მუზეუმი
Image:Sciences museum of valencia.jpg|მეცნიერების მუზეუმი
Image:Museo Príncipe Felipe interior.jpg|მეცნიერების მუზეუმი
Image:Ciutat de les Arts i les Ciències - L'Umbracle.jpg|ემბრაკლი
Image:ValenciaHemisphere2corr.jpg|ჰემისფერო
Image:Palau de les Arts.JPG|ხელოვნების სასახლე
Image:Oceanografic_Valencia.JPG|ოკეანოგრაფიკი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ვალენსია
ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

**ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს, მდინარე ბაწარის ხეობაში. შედის ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების შემადგენლობაში. დაარსებულია 1935 წელს. ფართობი 3036 ჰა.

ამჟამად ბაწარა-ბაბანაურის ტყეში არსებულ უთხოვარის კორომს გერმანელი სპეციალისტები სწავლობენ. მათი დასკვნის შემდეგ, სავარაუდოდ, იუნესკო ბაწარა-ბაბანაურის ტყეს მსოფლიო მემკვიდრეობის ნუსხაში შეიტანს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

## რესურსები ინტერნეტში
* ირინა თვაური – უთხოვრის (TAXUS BACCATA L.) ბუნებრივი განახლების, დროში ზრდის მსვლელობის და მისი კორომების აღნაგობა-ფორმირების თავისებურებათა ზოგიერთი საკითხი
* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის ნაკრძალები
ჩემი ბრძოლა

„**ჩემი ბრძოლა**“ () — ადოლფ ჰიტლერის ავტობიოგრაფიული ნაშრომი, რომელიც მან 1925-1926 წლებში გამოსცა.

წიგნში ავტორი თავის მოღვაწეობასა და 1900-1924 წლებში ევროპის პოლიტიკურ-ეკონომიკურ სიტუაციაზე საუბრობს. იგი აქტიურად ეხება პირველი მსოფლიო ომის თემასაც, რომელშიც გერმანიის დამარცხების ერთ-ერთ ძირითად მიზეზად კომუნიზმს თვლის, რომელმაც გერმანია 1918 წლის შემოდგომაზე მოიცვა. ჰიტლერი გერმანიის მძიმე მდგომარეობაში ყოფნის მიზეზებს ებრაელებს აბრალებს, რომელთა მთავარი მიზანი, მისი აზრით ქვეყნის გაძარცვა არის. ქვეყნის გარე მტრებად კი ავტორს დასავლეთის ქვეყნები და საბჭოთა კავშირი მიაჩნია.

წიგნში მოცემული მასალა მეორე მსოფლიო ომის ერთ-ერთ იდეოლოგიად იქცა. ნათლად ჩანს ავტორის ანტისემიტიზმი. მაგალითად, იგი დასაბუთებით ამტკიცებს, რომ საერთაშორისო ენა ესპერანტო ითვლება ებრაულ შეთქმულებად. ჰიტლერი იყენებდა ძირითად თეზისებს, იმ დროისთვის საკმაოდ პოპულარული იდეოლოგიიდან „ებრაული მუქარის“ შესახებ, რომელიც იუწყებოდა ებრაელების მიერ „მსოფლიოს მონოპოლური დაპყრობის“ შესახებ.

## სქოლიო
კატეგორია:ნაციზმი
კატეგორია:1925 წლის წიგნები
კატეგორია:1926 წლის წიგნები
კატეგორია:ადოლფ ჰიტლერი
კატეგორია:ავტობიოგრაფიები
კატეგორია:ცენზურის მიერ აკრძალული წიგნები
ბახალათი

**ბახალათი** — საეპისკოპოსო ცენტრი ადრინდელი ფეოდალური ხანის ჰერეთში. იხსენიება სომხურ „ეპისტოლეთა წიგნში“ VII საუკუნის დასაწყისიდან სამეცნიერო ლიტერატურაში მიღებული შეხედულებით, ბახალათი უნდა იყოს თანამედროვე აზერბაიჯანის ზაქათალის რაიონის პუნქტი ბახთალო, რომელიც მდებარეობს გვიანდელი ფეოდალური ხანის კახეთის ქალაქ ბაზარის ტერიტორიაზე. ბახთალოში შემორჩენილია XVI საუკუნის ბახთალას ღვთისმშობლის ეკლესია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰერეთი
ხლოდვიგი

**ხლოდვიგი** (*გერმ.:* Chlodwig) — მამაკაცის გერმანული სახელი, რომლისგანაც  შემდგომში წარმოიშვა სახელი ლუდვიგი.

ვარიანტები: კლოვისი (*ფრანგ.:* Clovis, სახელ "ლუი"-ს წინამორბედი), ხლოდევეხი, ხლოდოვიკი,  ჰლუდოვიკი. სახელ "ხლოდვიგს" ატარებდნენ მეროვინგი მეფეები:

* ხლოდვიგ I "დიდი" 
* ხლოდვიგ II
* ხლოდვიგ III

კატეგორია:მამაკაცის სახელები
თოიდერიხ IV

მინი|თოიდერიხ IV.
**თოიდერიხ IV** (; დ.  711 — გ. 16 მარტსა  და 30 აპრილს შორის, 737) — მეროვიგთა დინასტიის  წარმომადგენელი და ფრანკთა მეფის დაგობერტ III-ის ვაჟი.

715 წელს იგი ნოისტრიის მეფე გახდა, თუმც მომდევნო 716 წელს თოიდერიხი  სამეფო საქმეების ჩამოაშორეს და „აღსაზრდელად“ შელის მონასტერში გამოკეტეს. 721 წელს  ხილპერიკ II-ის სიკვდილის შემდეგ, კარლ მარტელმა იგი კვლავ მეფედ  „აღადგინა“. თოიდერიხი 737 წელს გარდაიცვალა და ტახტი 742 წლამდე ვაკანტური დარჩა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* FRANKS, merovingian kings
* 

კატეგორია:ფრანკთა მეფეები
კატეგორია:მეროვინგები
კატეგორია:დაბადებული 711
კატეგორია:გარდაცვლილი 737
ხლოდვიგ II

**ხლოდვიგ II** (; ; დ. 634 —  11 სექტემბერსა და 16 ნოემბერს შორის, 657) — მეროვინგების დინასტიის  წარმომადგენელი. 639-657 წლებში ნოისტრიისა და ბურგუნდიის მეფე.

მისი მეფობის დროს სახელმწიფოს მაჟორდომები ეგა და ერხინოალდი (არშამბო)  და ხლოდვიგის დედა ნანტეხილდი მართავდნენ. 650 წელს მან იქორწინა ინგლისური  არისტოკრატული წარმოშობის მონაზე ბათილდეზე, რომელთანაც მას სამი ვაჟი შეეძინა.

* ხლოტარ III
* ხილდერიკ II
* თოიდერიხ III

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
* The Peerage

კატეგორია:ფრანკთა მეფეები
კატეგორია:მეროვინგები
კატეგორია:დაბადებული 634
კატეგორია:გარდაცვლილი 657
კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
ლუი დე ფიუნესი

**ლუი ჟერმენ დავიდ დე ფიუნეს დე გალარზა** (; დ. 31 ივლისი, 1914 — გ. 27 იანვარი, 1983) — ფრანგი კომიკოსი. 1968 წელს ჩატარებული გამოკითხვის თანახმად ის საფრანგეთის ყველაზე პოპულარული მსახიობი იყო. ნათამაშები აქვს 130-ზე მეტ ფილმსა და 100-ზე მეტი სპექტაკლი.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 31 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:სეზარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ბახთიარნამე

**„ბახთიარნამე“**, XVIII-XIX საუკუნეების ქართული ლიტერატურის თარგმნილი ძეგლი. სპარსულ-ტაჯიკური „ბახთიარნამე“ — საერთო სიუჟეტური ქარგის მქონე არაკების კრებული — დაახლოებით XIII საუკუნის კლასიკური პროზის ძეგლია. უძველეს სპარსულ დედანს ჩვენამდე არ მოუღწევია. არსებობს სპარსული „ბახთიარნამეს“ როგორც ლიტერატურული, ისე ხალხური ვერსიები. ერთ-ერთი ხალხური ვერსია დაედო საფუძვლად „ბახთიარნამეს“ ქართულ თარგმანს, რომელიც შესრულებულია ვახტანგ VI-ის ბრძანებით უცნობი მთარგმნელის მიერ დაახლოებით 1703—1711 წლებში. „ბახთიარნამეს“ მეორე ქართული ვერსია — სპარსელი პოეტის ფანაჰის (XV ს.) პოემის პროზაული თარგმანი — ალექსანდრე სულხანიშვილს ეკუთვნის (1828).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
ბახის უღელტეხილი

**ბახი** — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცალგმილის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3137 მ. გადასასვლელი დოლრის ხეობიდან ნაკრის ხეობაში. ბახის უღელტეხილისთვის დამახასიათებელია სუბნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
ბახვისწყალი

**ბახვისწყალი** — მდინარე გურიაში, ოზურგეთისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე, სუფსის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 42 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 156 კმ². იერთებს 90-ზე მეტ პატარა შენაკადს, რომელთა საერთო სიგრძეა 127 კმ. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულზე იცის (უდიდესი დონე და ხარჯი მაისში), წყალმცირობა - ზაფხულის ბოლოსა და შემოდგომის დასაწყისში (უმცირესი დონე და ხარჯი აგვისტოში). საშუალო წლიური ხარჯი 6,18 მ³/წმ.

სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, სამთო დასახლება ზოტიყელის სიახლოვეს. ბახვისწყლის ნაპირებზე არის კურორტი ბახმარო და სოფლები უკანავა, ვანისქედი, მთისპირი, ოქროსქედი, მშვიდობაური, ფამფალეთი, ზედა ბახვი. სოფ. ქვედა ძიმითთან ერთვის მდინარე სუფსას. ბახვისწყლისხეობაში დგას გურიაში უძველესი ასკანის ციხე. მდინარე ბახვისწყალზე აშენებულია ჰიდროელექტროსადგური ბახვი-3. ჰესის დადგმული სიმძლავრეა 9,8 მგვტ, ხოლო საშუალო წლიური გამომუშავება 38 მლნ.კვტსთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სუფსის შენაკადები
ფრანკთა მეფეების სია

ქვემოთ წარმოდგენილი არის **ფრანკთა მეფეების სია**:

***სამეფოს გაყოფა ხლოდვიგის ვაჟებს შორის***

### პარიზის სამეფო
### მეცის სამეფო
### სუასონის სამეფო
### ორლეანის სამეფო
***სამეფოს დაყოფა ხლოტარ I-ის ვაჟებს შორის***

*პარიზის სამეფო*

*მეცის სამეფო*

*სუასონის სამეფო*

*ორლეანის სამეფო*

***სამეფოს დაყოფა სხვა საზღვრებში***

*ავსტრაზია*

*ნოისტრია*

*ბურგუნდია*

***სამეფოს დაყოფა დაგობერტ I-ის ვაჟებს შორის***

*ავსტრაზია*

*ნოისტრია*

***673-675 სამეფოს გაერთიანება  ხილდერიკ II-ის მიერ***

*ავსტრაზია

*ნოისტრია*  

***687 თოიდერიხ III მეფედ აღიარა ავსტრაზიამ, სამეფოს კვლავ გაერთიანება***

## ინტერრეგნუმი 
## ლიტერატურა
**The Cambridge Illustrated History of France* – Cambridge University Press
**The Origins of France: Clovis to the Capetians 500-1000* by Edward James ISBN 0-333-27052-5
**Late Merovingian France: History and Hagiography, 640-720* (Manchester Medieval Sources); Paul Fouracre (Editor), Richard A. Gerberding (Editor) ISBN 0-7190-4791-9
**Medieval France: An Encyclopedia'', eds. W. Kibler and G. Zinn. New York: Garland Publishing, 1995.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფრანკთა მეფეების გენეალოგია 
* souverains et chefs d'Etat français : les lieux d'inhumation 
* Généalogie des dynasties des rois de France 

*
კატეგორია:მმართველთა სიები
თოიდერიხ I

**თოიდერიხ I**, *თეუდორიხ I* (; ; დ. 486 — გ. 534) — ფრანკების მეფე მეროვინგების დინასტიიდან.  511 წლიდან რეიმსის მეფე. ხლოდვიგ I-ს ვაჟი.

თოიდერიხის მთავარი ბიოგრაფია გრიგოლ ტურელი, ფრედეგარი და ფრანკთა ისტორიის წიგნის ანონიმი ავტორი. არცერთი ბიოგრაფი არ მოიხსენიებს მისი დედის სახელწოდებას, სავარაუდოდ ის უნდა ყოფილიყო მოსამსახურე ან რომელიმე ფრანკი მეფის ასული, რომელიც ეკლესიამ არ აღიარა კანონიერად და ამიტომაც არ იხსენიებენ მატიანეებში. 

ხლოდვიგ I-ის გარდაცვალების შემდეგ თოიდერიხმა და მისმა სამმა ძმამ ხლოდომერმა, ხილდებერტმა და ხლოტარმა ფრანკთა სახელმწიფო გაინაწილეს. უდიდესი ნაწილი შეხვდა ძმებს შორის უფროსს თოიდერიხს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Генеалогическое древо Меровингов на «Хроносе»

კატეგორია:ფრანკთა მეფეები
კატეგორია:მეროვინგები
კატეგორია:დაბადებული 486
კატეგორია:გარდაცვლილი 534
თოიდებერტ I

**თოიდებერტ I** ან **თეუდებერტ I** (; ; დ. 500 — გ. 548) — ავსტრაზიის მეროვინგი მეფე 533 წლიდან 548 წელს მის გარდაცვალებამდე. თოიდერიხ I-ის ვაჟი და თოიდებალდის მამა.

## წყაროები 
მის შესახებ ჩვენთვის ცნობილი ინფორმაციის ძირითადი ნაწილის წყაროა VI საუკუნის მეორე ნახევარში გრიგოლ ტურელის მიერ დაწერილი *ფრანკთა ისტორიები* ან *ისტორია*. ამას გარდა, მოიპოვება ავსტრაზიულ სასამართლოსთან დიპლომატიური მიმოწერა (ცნობილი, როგორც ავსტრაზიული წერილები), ვენანციუს ფორტუნატუსის პოემები, ანგარიშები პროკოპი კესარიელის ნაშრომებიდან და მცირე რაოდენობით სხვა წყაროები.

## ბიოგრაფია 
მამამისის მმართველობის პერიოდში ახალგაზრდა თოიდებერტი წარმოჩნდა, როგორც კარგი მეომარი. დაახლოებით 516 წელს მან დაამარცხა დანიელთა არმია მეფე კლოკილაიკის (*ბეოვულფის* ჰიგელაკი) მეთაურობით მათ მიერ ჩრდილოეთ გალიის დარბევის შემდეგ. მისი რეპუტაცია კიდევ უფრო განმტკიცდა მის მიერ სეპტიმანიაში ვესტგუთების წინააღმდეგ წარმოებული სამხედრო კამპანიების შედეგად.

მამის სიკვდილის შემდეგ, თოიდებერტს სამეფო ტახტის მისაღებად ბიძებთან, ხილდებერტსა და ხლოტართან მოუხდა ბრძოლა. საბოლოოდ, მისმა სამხედრო ძალებმა დაარწმუნეს ხილდებერტი უარი ეთქვა დავაზე და მიეღო თოიდებერტი როგორც მისი მემკვიდრე. რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ ფრანკი მეფეები ყოველთვის იჩენდნენ გარკვეულ პატივისცემას ბიზანტიის იმპერატორის მიმართ, თუმცა თოიდებერტმა უარყო საკუთარი, უმცროსი ლიდერის სტატუსი, მაგალითად მან დაარღვია საიმპერიო ჩვეულება საკუთარი ოქროს მონეტების მოჭრით, რომლებზეც მისი გამოსახულება იყო დატანილი. მანამდე ფრანკი მეფეები პატივს სცემდნენ იმპერიულ შეთანხმებას და მიმოქცევაში იყო იმპერატორის გამოსახულებიანი ოქროს მონეტები. ყოველივე ამის გამო, გასაკვირი არაა, რომ ბიზანტიელ ისტორიკოს აგათია სქოლასტიკოსს კონსტანტინოპოლში ჩაეწერა ჭორი, რომლის თანახმადაც, ბიზანტიელები ეჭვობდნენ, რომ თოიდებერტი თრაკიაში შეჭრას გეგმავდა.

იმ პერიოდის სხვა ფრანკი მმართველების მსგავსად, თოიდებერტსაც რამდენიმე ცოლი ჰყავდა როგორც და სადაც მას სურდა. როგორც მამამისის მემკვიდრე, იგი დანიშნული იყო ვიზიგარდაზე, ლანგობარდების მეფის, ვახოს ქალიშვილზე. ამ სახის პოლიტიკური აქტი მეროვინგი მეფეებისათვის იშვიათი იყო. თოიდებერტმა იგი გალო-რომაელი დეოტერიას გამო მიატოვა, რომელსაც სამხრეთ გალიაში კამპანიისას შეხვდა. ვიზიგარდასადმი მისმა მოპყრობამ მისი მომხრეების უკმაყოფილება გამოიწვია, სავარაუდოდ, პოლიტიკური მოსაზრებით და მათ აიძულეს თოიდებერტი მას დაბრუნებოდა, თუმცა ვიზიგარდა მალევე გარდაიცვალა და მეფე ხელახლა დაქორწინდა.

სამხედრო ნიჭთან ერთად, თოიდებერტი თანამედროვეებში ფართოდ იყო ცნობილი გალური ეკლესიისადმი პატრონაჟითაც. გრიგოლ ტურელი ქებას არ იშურებს მისი ყურადღებისათვის; თოიდებერტის ღვთისმოსაობას აღნიშნავს ფორტუნატუსიც.

თოიდებერტი გარდაიცვალა მმართველობის მეთოთხმეტე წელს (547 წლის ბოლოს ან 548 წლის დასაწყისში) და ტახტზე ავიდა თოიდებალდი, მისი ვაჟი დოიტერიასაგან. სხვა მეროვინგი მეფეების მმართველობის გამოცდილებისაგან განსხვავებით, თოიდებერტის ძალაუფლების გადაცემა მშვიდობიანი იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანკთა მეფეები
კატეგორია:მეროვინგები
კატეგორია:დაბადებული 500
კატეგორია:გარდაცვლილი 548
ლა სკალა

thumb|433px|ლა სკალა
**ლა სკალა** ( — სიტყვასიტყვით „თეატრი კიბეზე“) — ოპერის შენობა მილანში, იტალიაში.

## ისტორია 
შენობა ააგეს ორ წელიწადში არქიტექტორ ჯუზეპე პიერმარინის მიერ, მარი-ტერეზა ავსტრიელის შეკვეთით მას შემდეგ, რაც ხანძრის გამო განადგურდა ძველი საჰერცოგო თეატრი. ლა სკალა გაიხსნა 1778 წლის 3 აგვისტოს ანტონიო სალიერის ოპერით ''l'Europa riconosciuta''.

ამ შენობაში იდგმებოდა დომენიკო ჩიმაროზას, ჯუზეპე ვერდის და სხვათა ოპერები. ეს  ქორეოგრაფიული ხელოვნების მთავარი ადგილი იყო. ყოველ წელიწადს მასში უამრავი ბალეტი იდგმება კლასიკური ცეკვის უდიდესი ოსტატების მონაწილეობით. ამის გამო ლა სკალამ თითქმის მითოლოგიური მნიშვნელობა შეიძინა. 
thumb|left|250px|შენობის ახალი ინტერიერი

1943 წელს ლა სკალის შენობა დაიბომბა და მისი ხელახალი გახსნა 1946 წელს მოხერხდა.

ლა სკალის ყველაზე ცნობილი მთავარი დირიჟორი იყო არტურო ტოსკანინი. 1972 წელს იგი შეცვალა კლაუდიო აბადომ, 1986 წელს კი - რიკარდო მუტიმ.
2002 წლის 19 იანვარს შენობა დაიხურა განახლებისთვის საჭირო სამუშაოების გამო. განახლებას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი მარიო ბოტა. ხელახალ გახსნას ადგილი ჰქონდა 2004 წლის 7 დეკემბერს სალიერის იმავე ოპერით, რითაც თავდაპირველად გაიხსნა.

ლა სკალაში მუსიკალური სეზონი ტრადიციულად იხსნება 7 დეკემბერს, მილანის მფარველი წმინდა ამბროზის დღეს. ამავე შენობაში არის ლა სკალას მუზეუმი, სადაც ინახება სასცენო ნახატების, დეკორაციების, ქანდაკებების, კოსტიუმების უდიდესი კოლექცია.

## ლა სკალას მუსიკალური ხელმძღვანელები 
thumb|right|300px|ლა სკალას თეატრი ღამით
thumb|250px|right|ლა სკალას თეატრის ნეოკლასიკური ფასადი
*ბარენბოიმი, დანიელ, (2006 -) 
*მუტი, რიკარდო, (1986 - 2005)
*აბადო, კლაუდიო, (1968 - 1986)
*1956-დან 1968 წლამდე მუსიკალური ხელმძღვანელი არ ჰყოლია
*კანტელი, გვიდო, (1956) 
*ჯიულინი, კარლო მარია, (1953 - 1956)
*საბატა, ვიქტორ დე, (1929 - 1953)
*ტოსკანინი, არტურო, (1921 - 1929)
*1918-დან 1920 წლამდე ლა სკალა დახურული იყო
*სერაფინი, ტულიო, (1917 - 1918)
*სერაფინი, ტულიო, (1909 - 1914)
*ტოსკანინი, არტურო, (1898 - 1908)

## რესურსები ინტერნეტში 
*მილანის ლა სკალას ოფიციალური საიტი 
*ტოსკანინის რეფორმები ლა სკალაში 

კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:იტალიის თეატრები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
კომედი ფრანსეზი

**კომედი ფრანსეზი** (ფრანგ. La Comédie-Française), ანუ ფრანგული თეატრი დაარსდა 1680 წელს, 1799 წლიდან იგი პალე-რუაიალში, პარიზის პირველ ოლქში მდებარეობს.

ეს არის ერთადერთი სახელმწიფო თეატრი საფრანგეთში, რომელსაც ჰყავს მსახიობების მუდმივი დასი, მათ კომედი ფრანსეზის მსახიობებს უწოდებენ. ყველაზე ცნობილი დრამატურგი, რომლის სახელიც კომედი ფრანსეზს უკავსირდება არის მოლიერი, მიუხედავად იმისა, რომ იგი უკვე 7 წლის გარდაცვლილი იყო, როდესაც   *მოლიერის სახლი* შეიქმნა.

## ისტორია 
კომედი ფრანსეზი დაარსდა  ლუი XIV-ის  1680 წლის  21 ოქტომბრის ბრძანებით. მისი მიზანი იყო იმ დროისთვის პარიზში არსებული ორი დასის - ოტელ გენეგოსა და ოტელ დე ბურგონის დასების შეერთება. 26 აგვისტოს გაერთიანებულმა დასმა წარმოადგინა პირველი ერთობლივი სპექტაკლი, რომელიც აერთიანებდა  - რასინის *ფედრასა* და ლა შაპელის *ორლეანის ეტლებს*. მეფის ბრძანებით მათ პარიზში თამაშზე მონოპოლია ეძლევათ.

1681 წლის 5 იანვარს კომედი ფრანსეზის მსახიობებს შორის იდება ასოციაციის ხელშეკრულება, რაც აწესრიგებს ხანდაზმული მსახიობების პენსიის საკითხს. ამ პერიოდისთვის რეპერტუარი შედგება ძირითადად მოლიერისა და რასინის ნაწარმოებებისგან, ასევე თამაშობენ პიერ კორნელის, პოლ სკარონისა და ჟან როტრუს ზოგიერთ პიესას.

1793 წლის 3 სექტემბერს, რევოლუციის დროს  კომედი ფრანსეზი დაიხურა "საჯარო გადარჩენის კომიტეტის" ბრძანებით და მსახიობები დაპატიმრებულ იქნენ.

1799 წლის 31 მაისს ახალი ხელისუფლება  მსახიობებს განკარგულებაში გადასცემს რიშელიეს დარბაზს დასის აღსადგენად.

1812 წელს  იმპერატორი ნაპოლეონ I გადაწყვეტს კომედი ფრანსეზის რეორგანიზებას .

კომედი ფრანსეზის დევიზი არის  *Simul et singulis* (ერთად ყოფნა და საკუთარ თავად ყოფნა).

დღეისთვის კომედი ფრანსეზის რეპერტუარი ითვლის 3000-ზე მეტ პიესას და სამ შენობას პარიზში: რიშელიეს დარბაზი (პალე რუაიალის ნაწილი), ვიე-კოლომბიეს თეატრი და სტუდიო-თეატრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი 
*კომედი ფრანსეზში დადგმული სპექტაკლები 1774-1800 წლებში 

კატეგორია:საფრანგეთის თეატრები
კატეგორია:პარიზი
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
ბახტრიონი (გაზეთი)

**„ბახტრიონი“** — ქართული ყოველკვირეული ლიტერატურული და საინფორმაციო გაზეთი. გამოდიოდა 1922—1923 წლებში თბილისში. „ბახტრიონში“, „ცისფერყანწელი“ მწერლები ტიციან ტაბიძის, პაოლო იაშვილის, ვალერიან გაფრინდაშვილის, რ. გვეტაძის, შალვა აფხაიძის, გ. ცეცხლაძის, ალექსანდრე არსენიშვილის გარდა, თანამშრომლობდნენ ვასილ ბარნოვი, შიო არაგვისპირელი, ა. ლაისტი, ვახტანგ კოტეტიშვილი, თ. სახოკია, ს. შანშიაშვილი. გაზეთში იბეჭდებოდა ლექსები, მინიატურები, ფელეტონები, კრიტიკული წერილები და ლიტერატურული ქრონიკა. რედაქტორი — გიორგი ლეონიძე. გამოვიდა 28 ნომერი.
## ლიტერატურა 
* სიგუა, სოსო. „მოდერნიზმი“, თბ. „მწერლის გაზეთი“, 2008

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კოპენჰაგენის ოპერა

**კოპენჰაგენის ოპერა** გაიხსნა 2005 წლის 15 იანვარს. დანიელი არქიტექტორის, ჰენინგ ლარსენის ნამუშევარი ეძღვნება დანიის დედოფალს, მარგერიტ II-ს.

## მდებარეობა 
ოპერა აგებულ იქნა დედოფლის სასახლის პირდაპირ, კოპენჰაგენის ძველ დოკებზე 2001 - 2005 წლებში, ჰოლმენში. ახალი დარბაზი დააფინანსა დანიელმა მეწარმემ მერსკ მაკკინი მიულერმა, რომელიც არის საზღვაო სასნავთობო ჯგუფის, A.P. Møller-Mærsk-ის მფლობელი. შენობა გარშემორტყმულია წითელი აგურის შენობებით, რომლებიც მიეკუთვნება XVII საუკუნეს. სექტორი უკავია უამრავ რესტორანს, გალერეას, ხელოვნების აკადემიას.

## ისტორია და აღწერა 
კოპენჰაგენის ოპერის მეცენატი იმდენად მბრძანებლური ხასიათის აღმოჩნდა, რომ არქიტექტორმა ჰენინგ ლარსენმა პროექტის განხორციელების პროცესში თავის დანებებაც კი დააპირა, თუმცა თავი შეიკავა. პრესას კი განუცხადა, რომ თანამშრომლობის პროცესი წარმოუდგენლად რთული იყო როგორც ფიზიკურად ასევე ფსიქოლოგიურად.
შენობას გარს არტყამს არხები და ამვარად იქმნება შთაბეჭდილება კუნძულზე ყოფნის. მისი ფასადი ფოლადის გრილს გვაგონებს, რის გამოც ზედმეტსახელად "ტოსტერი" შეარქვეს. ასევე უწოდებენ "აეროპორტის ტერმინალს". 
კონსტრუქციაში გამოყენებულოია ბეტონი, მინა, ფოლადი და მარმარილო. ინტერიორი 14 სართულისგან შედგება და ათასამდე ოთახს მოიცავს. მთავარი სცენა და კულისები შენობის შუაგულში მდებარეობს. დიდი დარბაზი 1500 ადამიანზეა გათვლილი. ორკესტრისთვის განკუთვნილ ადგილში კი 110 მუსიკოს ეტევა. შენობაში მოთავსებულია ოთხი მეორეული სცენა. ორკესტრის სარეპეტიციო დარბაზი მიწისქვეშ , ზღვის დონიდან 13 მეტრით ქვემოთ მდებარეობს.

ოპერას უკავია 41000 კვ. მეტრი ფართობი, მიწისქვეშ მისი ფართობია 12000 კვ. მეტრი. სიმაღლე 38 მეტრია. კონსტრუქცია დაჯდა 336 მილიონი ევრო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 360 degree panorama of the Copenhagen Opera House 
* Henning Larsen's homepage about the Opera 
* A description of the construction project 
* A.P. Møller and Chastine Mc-Kinney Møller Foundation
* Map of the opera area before the opera was built 
* Picture Gallery from the guided visit including the backstage areas

კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:დანიის თეატრები
გოზინაყი

მინი|250პქ|მარვნივ|გოზინაყი
**გოზინაყი** — საახალწლო ტკბილეული. წვრილად დაჭრილი და თაფლში მოხარშული ნიგოზი (იშვიათად ნუში ან თხილი). ახალი წლის მისალოცი ტაბლის — აბრამიანის ერთ-ერთი აუცილებელი კომპონენტი. საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში (იმერეთი, რაჭა) გოზინაყი ჩურჩხელას ეწოდებოდა. ქართველი ხალხის ძველი რელიგიის რწმენა-წარმოდგენით თაფლი და ნიგოზი წმინდა საკვებად ითვლებოდა და „ბატონებს“ სწირავდნენ — თაფლს საშობაო კორკოტში ურევდნენ, კაკალს „ბატონებს“ უკმევდნენ, (ბაზმა). სვანეთში ლიფანალის დღეობაზე თაფლისა და რძის ნაზავს ასხურებდნენ ხოლმე იმ გზას, რომლითაც ვითომც უკან ბრუნდებოდნენ მიცვალებულთა სულები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ტკბილეული
ბახფანდაგი

**ბახფანდაგი** — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადის — ჯომაღისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3037 მ. აგებულია ზედაიურული მერგელოვანი თიხაფიქლებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
ბაჯოხარაჯი

**ბაჯოხარაჯი**, მსუბუქი ხარკი. სეფიანთა ირანში დაკავშირებული იყო პატრონყმურ ურთიერთობასთან. ფეოდალური სამთავროთა მფლობელებს, რომლებიც ცნობდნენ სეფიანი შაჰების უზენაესობას, მაგრამ ჩვეულებრივი მოხელეებისაგან განსხვავებით გარკვეული ტერიტორია ეჭირათ სამკვიდროდ, ბაჯოხარაჯის გამოღება და სალაშქრო მოვალეობა ეკისრებოდათ. XVI საუკუნის I მეოთხედში ქართველი მეფე-მთავრები შაჰ-ისმაილ I-ის სასარგებლოდ იხდიდნენ ბაჯოხარაჯს; XVI საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში კახთა მეფე ალექსანდრე უხდიდა ოსმალებსა და ირანს. ბაჯოხარაჯი განსხვავდებოდა ხარკის მძიმე ფორმების „ხარაჯისა“ და „მალ-მალუჯათისაგან“, რომლებიც ქვეყნის აღწერას გულისხმობდა, და საშუალო თუ გარდამავალი ადგილი ეკავა „საურსა“ და „მალ-მალუჯათს“ შორის.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ბახფანდაგი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბახფანდაგი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბახფანდაგი — მთა საქართველოში 
* ბახფანდაგი — უღელტეხილი საქართველოში
ბახტრიონის ციხე

**ბახტრიონის ციხე** – ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქალაქ ახმეტის სიახლოვეს, სოფელ ხორბალოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ილტოს შესართავის მახლობლად. აგებული უნდა იყოს XVII საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს, ირანის შაჰის აბას II-ის ბრძანებით. 

ციხეს სამკუთხა მოხაზულობა უნდა ჰქონოდა. კოშკების ნანგრევების მიხედვით ჩანს, რომ ისინი გალავანზე ნახევარცილინდრული ფორმით ყოფილან გარედან მიდგმული. აღმოსავლეთით მდგარი კოშკიდან ნაწილობრივ ორი სართულია გადარჩენილი. პირველ სართულს ჩრდილოეთით კარი ჰქონია, აღმოსავლეთით ნიშები და შუაში - ბუხარი.  

ციხის ტერიტორიაზე რამდენიმე სხვა ნაგებობის კვალიც ჩანს. აღმოსავლეთის მონაკვეთში დგას მთლიანად რიყის ქვით ნაგები მცირე ზომის უაფსიდო ეკლესია. შესასვლელი მას სამხრეთიდან აქვს, სარკმლები კი აღმოსავლეთითა და დასავლეთითაა. დარბაზი ერთიანი ცილინდრული კამარითაა გადახურული. ტრაპეზი მარცხენა კუთხეშია მიშენებული. ზოგადი ნიშნებით ეკლესია გვიან საუკუნეებს მიეკუთვნება.

ბახტრიონის ციხე ერთ-ერთი მთავარი დასაყრდენი იყო კახეთში სპარსელთა ბატონობის განსამტკიცებლად და ჩამოსახლებულ მომთაბარე თურქმანთა უშიშროების უზრუნველსაყოფად. სახელი ეწოდა აქ მდებარე სოფელ ბახტრიანის მიხედვით, რომლის სახელწოდება თავის მხრივ, ბახტარაშვილების გვარიდან უნდა მომდინარეობდეს. კახეთის აჯანყების (1659) დროს მთავარი ბრძოლა ამ ციხესთან მოხდა. აჯანყებულებმა გაანადგურეს გარნიზონი და ციხეც დაანგრიეს. მას შემდეგ იგი არ აღუდგენიათ. იმ გორაკს, რომელზეც ბახტრიონის ციხე იდგა, მოსახლეობა დღესაც "ბახტრიონის გორას" უწოდებს. შემორჩენილია ერთმანეთს დაშორებული, რიყის ქვით ნაგები სამი კოშკის ნანგრევი, ადგილ-ადგილ კი გალავნისა და ზოგიერთი სხვა ნაგებობის ნაშთებიც. კახეთის აჯანყების 300 წლისთავთან დაკავშირებით აქ აღიმართა ობელისკი.

## ლიტერატურა
*  ენციკლოპედია საქართველო, თბ., 1997  წ.
* პ. ზაქარაია, სამშობლოს გუშაგები, თბ., 1965 წ.
* პ. ზაქარაია, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973 წ.

კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ბახფანდაგის უღელტეხილი

**ბახფანდაგის უღელტეხილი** () — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2925 მ. აკავშირებს მდინარეების ჯომაღისწყლის (დიდი ლიახვის შენაკადი) და არდონის (მდინარე თერგის შენაკადი) ხეობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის უღელტეხილები
ავგუსტ ბებელი

thumb|right|ავგუსტ ბებელი
**ფერდინანდ ავგუსტ ბებელი** (დ. 22 თებერვალი, 1840, კელნ-დოიცი — გ. 13 აგვისტო, 1913, პასუგი, შვეიცარია) —  გერმანიისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე, გერმანიის სოციალ-დემოკრატიისა და II ინტერნაციონალის ერთ-ერთი დამაარსებელი და ხელმძღვანელი.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 22 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1840
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1913
ბებრისკონკა

**ბებრისკონკა** () — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ერთწლოვანი ან მრავალწლოვანი ბალახებია, რომლებსაც მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები და მეწამული, ზოგჯერ თეთრი ყვავილები აქვს. 

ცნობილია 40 სახეობა, რომლებიც იზრდება ევროპაში, აზიასა (ტროპიკებს გარეთ) და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში 6 სახეობაა გავრცელებული, მათგან 1 კავკასიის ენდემია (). ბებრისკონკა იზრდება ტყეებში, ბუჩქნარში, მშრალ ფერდობებსა და კლდეებზე, დანაგვიანებულ ადგილებში, ბაღებში, ბოსტნებსა და სხვა. მრავალი სახეობა თაფლოვანია, ზოგი სარეველაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
ბეგი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბეგი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბეგი — მიწის ვიწრო ზოლი
* ბეგი — კარიერის ფერდობზე გაკეთებული საფეხური
* ბეგი — ტიტული ახლო და შუა აღმოსავლეთ ქვეყნებში
ბებუთაშვილები

**ბებუთაშვილები**, *ბებუთოვები* — სომხური მონოფიზიტობის მიმდევარი თავადები XVIII-XIX საუკუნეების საქართველოში. ქართლში XVI საუკუნეში მოვიდნენ სომხეთიდან. XVII საუკუნის მსხვილი ვაჭრები გახდნენ. XVIII საუკუნის შუა წლებში თეიმურაზ II-მ აზნაურობა უბოძა, 90-იან წლებში ერეკლე II-მ — თავადობა. მემკვიდრეობით ფლობდნენ თბილისის მელიქ-მამასახლისისა და ნაცვლის სახელოს. ამ გვარის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენლები არიან: ხოჯა ბეგბუთა (ბებუთა), ბებუთბეგის ძე, რომელმაც XVII საუკუნის შუა წლებში ავლაბარში ააგო ხოჯევანქის ეკლესია; აშხარბეგი, ხოჯა ბებუთას ძე, თბილისის მამასახლისი (1712), მელიქი (1714—1721), მელიქ-მამასახლისი (1724—1735), აღა აშხარბეგის ძე — მელიქ-მამასახლისი (1735—1747). 1747 წელს სამეფო ტახტის პრეტენდენტ აბდულა-ბეგთან კავშირი დაბრალდა, რისთვისაც ერეკლე II-მ სახელოები ჩამოართვა და 1000 თუმნით დააჯარიმა. 12 წლის შემდეგ მოახერხა მეფესთან შერიგება. 1760—1768 წლებში ერთდროულად იყო მელიქ-მამასახლისი და ნაცვალი; ავეტიქა აღას ძე — მელიქ-მამასახლისი და ნაცვალი (1769-1786); იოვანე და იოსებ აღას ძენი — მიშკარბაშები; დარჩია ავეტიქას ძე (გ. 1832), მელიქ-მამასახლისი (1795—1801). მონაწილეობდა თბილისის მსხვილ ვაჭართა მიერ მეფის წინააღმდეგ მოწყობილ 1796—1797 წლების შეთქმულებაში, ჩამოერთვა ქონება და სახელო, მაგრამ ერეკლე II-მ მალე შეიწყალა. 1801 წლიდან იყო საქართველოს უზენაესი მთავრობის სახაზინო ექსპედიციის წევრი. ბებუთაშვილების გვარისა იყვნენ სამხედრო მოღვაწენი: დავით ბებუთოვი და ვასილ ბებუთოვი.

## ლიტერატურა
* მელიქის სახელო საქართველოში / ალექსანდრე ბოშიშვილი; რედაქტორი: აპოლონ თაბუაშვილი; ივ. ჯავახიშვილის სახ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტი. საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი - ISBN 978-9941-445-47-7

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
კატეგორია:მელიქები საქართველოში
კატეგორია:ბებუთაშვილები
ბებესირი

**ბებესირი** — ტბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ოქუმის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 15,9 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,14 კმ², აუზის ფართობი 0,82 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 4,6 მ. წარმოიშვა სანაპირო დიუნებით მდინარეების შეგუბების შედეგად. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. ზედაპირის დიდი ნაწილი დაფარულია წყალმცენარეულობით. მდიდარია თევზით.

## იხილეთ აგრეთვე
* დიდი ბებესირი
* პატარა ბებესირი

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტბები
ბეგი (საფეხური)

**ბეგი** — მაღალი მიწის კაშხალის, რკინიგზის ყრილის, არხის ან კარიერის ფერდობზე გაკეთებული საფეხური, რომლის დანიშნულებაა მისი დაცვა ატმოსფერული წყლით წარეცხისაგან. კარიერებში არის *სატრანსპორტო* (სიგანე 8—15 მ) და *დამცველი* (სიგანე 3—5 მ) ბეგები. პირველი სანგრევს აერთებს ზედაპირთან, მეორე ჩამონგრევისაგან იცავს კარიერის გვერდებს. არსებობს აგრეთვე 7—10 მ სიგანის ბეგი, სადაც გროვდება ჩამონგრეული ქანები (ამ ქანებისაგან ბეგს პერიოდულად ასუფთავებენ).

## ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
ბეგიაური (მცენარე)

**ბეგიაური** () — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ენდროსებრთა ოჯახისა. აქვს ოთხწახნაგოვანი, სუსტი, 30-100 სმ სიგრძის ღერო; ჩხროებად შეკრებილი ხაზურლანცეტა  ფოთლები  და ნაყოფი შემოსილია ეკლისებრი ბეწვით. 

გავრცელებულია დასავლეთ ევროპაში, წინა აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და სხვა. გავრცელებულია საქართველოშიც. აბეზარა სარეველად იზრდება მინდვრის ნათესებში, ბოსტნებში, ბუჩქნარში, სათიბ-საძოვრებზე, დანაგვიანებულ ადგილებში და სხვა. 

მსუბუქ კირიან და გაპატივებულ ნიადაგზე ძლიერ იტოტება და ივითარებს გართხმულ ყლორტებს. მისი ბღაუჭა და ხვიარა ღერო პურეულს აწვენს ხოლმე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ენდროსებრნი