open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ზელენოგრადის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი

**ზელენოგრადის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი** () — ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი მოსკოვის ქალაქ ზელენოგრადში. მუზეუმი მდებარეობს შემდეგ მისამართზე: 103575, მოსკოვი, ზელენოგრადი, გოგოლის ქუჩა № 11-გ.

## ისტორია 
ზელენოგრადის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი გაიხსნა 1969 წელს ქალაქ ზელენოგრადის მოსახლეობის ინიციატივით. რაიონში დიდი სამამულო ომის პერიოდში მიმდინარეობდა მძიმე ბრძოლები. ომის კვალიი შენახულია, როგორც მოსახლეობის მეხსიერებაში, ასევე ქალაქის შემოგარენში. მოსახლეობის მიერ ომთან დაკავშირებული მასალების შეგროვება გახდა მუზეუმის დაარსების საფუძველი. თავდაპირველად მუზეუმი განთავსებული იყო ქალქის სამოთახიან ბინაში. შემდეგ მას  გადაეცა შენობა გოგოლის ქუჩაზე. 

1984 წელს მუზეუმმა მიიღო სახელწოდება „სახალხო“, ხოლო 1992 წლიდან - სახელმწიფო.

ზელენოგრადის ისტორიულ-მხარეთმცოდნეობითი მუზეუმი აგროვებს სიძველეს, ატარებს სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობას.

მუზეუმის საგამოფენო ფართობია - 285 მ², მუზეუმში არის დარბაზები, რომლებიც ეძღვნება დიდი სამამულო ომის მოვლენებს: „იქ სადაც დაიღუპა უცნობი ჯარისკაცი“, დარბაზი კოლექციით „ჩემი მხარე“, სადაც ნაჩვენებია მხარის ყოფა-ცხოვრება და ისტორია. ყოველ წელს მუზეუმი ახორციელებს არქეოლოგიურ ექსპედიციებს სოფელ ლიალოვოს არქეოლოგიურ ძეგლზე. 

მუზეუმის ექსპონატების რაოდენობაა 23 200 ერთეული, მათ შორის 12 200 ძირითად ფონდშია. მუზეუმის კოლექციის შემადგენლობაში შედის სამხედრო-ისტორიული მინიატურა „რუსეთის არმიის მუნდირის განვითარების ისტორია“, ქვის ხანის არქეოლოგიური საგნები, მათ შორის ქსოვილები და ნაკეთობები. მუზეუმში დაცულია მარშალ გიორგი ჟუკოვისა და მიხეილ კატუკოვის პირადი ნივთები. 

მუზეუმში არის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, სურათების გალერეა. მუზეუმის თანამშრომლები გამოსცემენ შრომების კრებულს „მხარის ისტორიის ნარკვევები“, ალბომებს და კატალოგებს. 

მუზეუმში იმართება თემატური ექსკურსიები „ჩვენი სამშობლოს ისტორია“, „მოსკოვის დაცვის უკანასკნელი საზღვარი“, „იქ სადაც დაიღუპა უცნობი ჯარისკაცი“, „რუსეთის არმიის მუნდირის განვითარების ისტორია“, „ჩვენი ქალაქი“, ქალაქ ზელენოგრადის მხატვრებისა და დიზაინერების გამოფენები. 

2014 წელს მუზეუმში მიმდინარეობდა რეორგანიზაცია, რომლის განმავლობაშიც მუზეუმს შეუერთდა „საგამოფენო დარბაზი ზელენოგრადი“, რომელიც ადრე ცალკე ორგანიზაცია იყო. რეორგანიზაციის შემდეგ მუზეუმის სრულ სახელწოდებაა „ქალაქ მოსკოვის კულტურის სახელმწიფო საბიუჯეტო განყოფილება, ზელენოგრადის მუზეუმი“.

1977-2016 წლებში მუზეუმის დირექტორი იყო ტატიანა ვიზბული, ხოლო 2016 წლიდან მუზეუმის დირექტორია დენის ჩილიკინი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт
* История города в музее: интервью с директором Зеленоградского краеведческого музея Татьяной Визбул, 2014 (Youtube)
* Фотографии экспозиции: 
* На портале «Узнай Москву» 
* В каталоге «Музеи и выставки мира» 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის მუზეუმები
კატეგორია:რუსეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ილია ჯიშკარიანი

**ილია ჯიშკარიანი** (დ. იანვარი, 1869, ბაში, სამტრედიის რაიონი — გ. მარტი, 1939) — ქართველი პედაგოგი, მათემატიკოსი, საზოგადო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
ილია ჯიშკარიანი დაიბადა 1869 წლის იანვარში სამტრედიის რაიონის სოფელ ბაშიში. 1890 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. უმაღლესი განათლების მისაღებად პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე შევიდა; 1893 წელს იგი ორ ამხანაგთან ერთად დააპატიმრეს როგორც პოლიტიკური დამნაშავე; 1897 წელს დაამთავრა უნივერსიტეტი. როგორც "პოლიტიკური მეთვალყურეობის ქვეშ მყოფს" მას უფლება არ ჰქონდა მიეღო მასწავლებლის ადგილი; ამ გარემოებამ იგი აიძულა წასულიყო მასწავლებლად შორეულ აღმოსავლეთში, ციმბირში და ქალაქ ხაბაროვსკის რკინიგზის სასწავლებელში დაიწყო მათემატიკის მასწავლებლად მუშაობა; ერთი წლის შემდეგ ინიშნება იმავე სასწავლებლის ინსპექტორად; 1900 წელს გადაიყვანეს ამიერ-ბაიკალის ქალაქ ტროიცკოსავსკის რეალური სასწავლებლის ინსპექტორად, სადაც მან 1908 წლამდე იმსახურა; ეწეოდა ინტენსიურ საზოგადოებრივ და ლიტერატურულ მოღვაწეობას; 1908 წელს იგი ახერხებს ამიერკავკასიაში გადმოსვლას და ინიშნება ქალაქ ბაქოში პირველი გიმნაზიის ინსპექტორისა და მათემატიკის მასწავლებლის თანამდებობაზე; 1917 წელს პენსიაში გავიდა და საქართველოში დაბრუნდა; იგი დანიშნეს ხაშურის ვაჟთა გიმნაზიის (ახლანდელი ხაშურის პირველი სკოლა) დირექტორად და ქალთა გიმნაზიის პედსაბჭოს თავმჯდომარედ; 1918 წლიდან თბილისში მსახურობდა, ჯერ ავლაბრის მე-5 გიმნაზიის დირექტორად, ხოლო შემდეგ, ტექნიკუმის დირექტორად, სადაც იგი 1924 წლამდე მუშაობდა; ამის შემდეგ იგი იყო ლექტორი სხვადასხვა კურსებზე, მასწავლებელი ონსა და თელავში. სიცოცხლის უკანასკნელ წლებში კვლავ თბილისში დაბრუნდა, სადაც მუშაობდა ლექტორად მასწავლებელთა კურსებზე და წითელი არმიისა და ფლოტის სახლში; მუშაობდა მათემატიკის სახელმძღვანელოების შედგენაზე; მისი თავმჯდომარეობით ქართველმა მათემატიკოსებმა შეიმუშავეს ქართული მათემატიკური ტერმინოლოგია.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ნარკვევები ხაშურის რაიონის სახალხო განათლების ისტორიიდან, წიგნი მესამე, ხაშურის პირველი საჯარო სკოლა, ხაშური, 2014.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ილია ჯიშკარიანი

კატეგორია:დაბადებული 1869
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
ილია
ნიკოლ ფაშინიანი

**ნიკოლ ფაშინიანი** ( დ. 6 მაისი, 1975 იჯევანი, სომხეთის სსრ, სსრკ) — სომეხი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი და პუბლიცისტი, სომხეთის ეროვნული კრების დეპუტატი 2012-2018 წლებში. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 2018 წლის 8 მაისიდან. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Official personal website  
* *Payqar*  official website and underground newspaper 
* *Haykakan Zhamanak* website and newspaper. 
* *Armenaker Kamilion*  has a substantial number of English translations of Pashinyan's articles in *Payqar*.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:სომეხი ჟურნალისტები
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დემეტრას წესი

**დემეტრას წესი** — დიზაინის პრინციპები კომპიუტერული პროგრამების შესაქმნელად, განსაკუთრებით ობიექტზე ორიენტირებულ პროგრამირებაში. ზოგად განმარტებაში დემეტრას წესი არის არამჭიდრო დაწყვილების (loose coupling) კონკრეტული შემთხვევა. ეს წესი შექმნა იან ჰოლანდმა 1987 წელს.
დემეტრას წესი შეიძლება შეჯამდეს შემდეგ პუნქტებად:

* თითოეულ ერთეულს უნდა ქონდეს შეზღუდული ცოდნა სხვა ერთეულებზე და ეს სხვა ერთეულებიც მასთან ახლოს მყოფი(აზრობრივად) უნდა იყოს.
* თითოეული ერთეული უნდა ესაუბროს მხოლოდ საკუთარ მეგობრებს და არასოდეს უცნობებს.
* ერთეული უნდა ესაუბროს მხოლოდ უშუალო მეგობრებს.

ამ წესს დაერქვა დემეტრას სახელი ქალღმერთ დემეტრას პატივსაცემად.

## ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირება 
ობიექტზე ორიენტირებულ პროგრამირებაში დემეტრას წესის უფრო კონკრეტული სახელია "დემეტრას წესი მეთოდების/ფუნქციებისთვის". ობიექტ `A`-ს შეუძლია გამოიძახოს ობიექტ `B`-ს მეთოდი, მაგრამ ობიექტი `A` არ უნდა მიწვდეს ობიექტ `C`-ს `B` ობიექტის გავლით.

უფრო ფორმალურად რომ ჩამოვაყალიბოთ, დემეტრას წესი მეთოდების/ფუნქციებისთვის მოითხოვს, რომ ობიექტ `O`-ს მეთოდ `m`-ს შეუძლია მხოლოდ შემდეგი ობიექტების მეთოდების გამოძახება:
 
# `O` საკუთარი თავის
# m-ის პარამეტრების
# ნებისმიერი ობიექტის რომელიც შეიქმნა/ინიციალიზდა `m`-ში
# `O-ს` შემადგენელი კომპონენტი ობიექტები
# გლობალურ ცვლადს, რომელიც ხელმისაწვდომია `m`-დან

კერძოდ თავიდან უნდა ავირიდოთ იმ ობიექტების მეთოდების გამოძახება , რომელი ობიექტიც დაბრუნდა სხვა მეთოდის მიერ. ბევრ თანამედროვე ოოპ ენაში წერტილი გამოიყენება ობიექტის ველებზე წვდომისათვის, ამ შემთხვევაში დემეტრას წესი შეგვიძლია შემდეგნაირად ჩამოვაყალიბოთ "გამოიყენეთ მხოლოდ ერთი წერტილი". მაგალითად, კოდი `a.b.Method()` არღვევს წესს და `a.Method()` არ არღვევს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Law of Demeter (LoD)

კატეგორია:ობიექტზე ორიენტირებული პროგრამირება
კატეგორია:პროგრამირების პრინციპები
მოსკოვის ფლოროსისა და ლავროსის ეკლესია

**ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მისამართზე დუბინინის ქუჩაზე № 9/3․

ტაძარი ცნობილია ფლოროსისა და ლავროსის სახელით. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე, ხოლო ეგვტერები მოციქულების პეტრესა და პავლეს და ფლოროსისა და ლავროსის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ტაძარი პირველად მოიხსენიება 1625 წელს. თავდაპირველად ეკლესია ამავე სახელწოდებით მდებარეობდა პოლიანკის რაიონში, სადაც მაშინ მდებარეობდა იამის სლობოდაში. 1593 წელს სლობოდა გადაიტანეს ზაცეპში და აქვე ააშენეს ამავე სახელწოდების ეკლესია. 1628 წელს ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე, ხოლო ეგვტერები ფლოროსისა და ლავროსის სახელზე.  1739 წლის მონაცემებით უკვე არსებობს მეორე ეგვტერი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 1738 წლის ხანძარმა მთლიანად გაანადგურა ნაგებობა. ახალი ტაძრის მშენებლობის უფლება იირეს 1739 წელს, ამავე წლის ბოლოს ახალი ტაძრის მშენებლობა დასრულდა. ახალი ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე.1835 წელს ამპირის სტილში, არქიტექტორ ორდენოვის პროექტით გადააკეთეს ეგვტერები, სატრაპეზო და სამრეკლო. 1909 წელს ტაძარს მიამატეს დასავლეთის ნაგებობები.

1924 წელს ტაძარში მოაგროვეს მოსკოვის დახურული ტაძრებიდან საეკლესიო ჭურჭელი, ხატები და სიწიმინდეები. 1937 წელს დააპატიმრეს ტაძრის წინამძღვარი და 1938 წლის შუა პერიოდამდე ღვთისმსახურება ეპიზოდურად მიმდინარეობდა. 1938 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და შენობა გადაეცა მეტალოგრაფიული ფაბრიკის საამქროს. 1957 წელს მოანგრიეს სამრეკლოს ზედა ნაწილი. 1960 წელს ეკლესიას არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა და სახელმწიფო დაცვის ქვეშ აღმოჩნდა. 

ტაძრის რუსული მართლმადიდებელი ეკლესიისადმი გადაცემის გადაწყვეტილება მიიღეს 1991 წლის 8 იანვარს. 1991 წლის 6 აპრილს, აღდგომას, აღესრულა პირველი ღვთისმსახურება. 

## ლიტერატურა
*Паламарчук П. Г. Москва в границах 1917 года // Сорок сороков Краткая иллюстрированная история всех Московских храмов. — Москва: Астраль, 2004. — Т. 3. — С. 304-307. — 696 с. — 7000 экз. — ISBN 978-5-271-07711-X.
*Забелин И. Е. Материалы для истории, археологии и статистики города Москвы. — Москва: издательство Московской Городской думы, 1884. — Т. 1. — С. 871.
*Указатель московских церквей / сост. Александровский М.. — Москва: Русская Печатня, 1915. — С. 16. — 75 с.
*Москва. Энциклопедический справочник.. — Москва: Большая Российская Энциклопедия., 1992.

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ებრაელთა მუზეუმი და ტოლერანტობის ცენტრი

**ებრაელთა მუზეუმი და ტოლერანტობის ცენტრი** () — მუზეუმი მოსკოვში, რომელიც ეძღვნება ებრაელთა კულტურასა და რელიგიურ ტრადიციებს, ცხოვრების ისტორიას და განსახლებას, რუს ებრაელთა ისტორიას. მუზეუმი განთავსებულია ყოფილი ბახმეტევის ავტოფარეხის შენობაში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მარინა-როშჩის რაიონში.

## მუზეუმის შესახებ 
ებრაელთა მუზეუმი და ტოლერანტობის ცენტრი მსოფლიოში ყველაზე დიდი ებრაული მუზეუმი და ყველაზე დიდი დახურული საგამოფენო მოედანია ევროპაში: ექსპოზიციის ფართობია 4 500 მ², საერთო ფართობი კი - 8 500 მ². იგი მდებარეობს  ობრაზცოვის ქუჩაზე ყოფილი ბახმეტევის ავტოფარეხის ისტორიულ შენობაში. შენობა საბჭოთა კონსტრუქტივიზმის ნიმუშია, აგებულია 1925-1927 წლებში არქიტექტორ კონსტანტინ მალნიკოვისა და ინჟინერ ვლადიმირ შუხოვის პროექტის მიხედვით.

თანამედროვე ეტაპზე ესაა ყველაზე ტექნოლოგიური მუზეუმი რუსეთში. მუზეუმის ექსპოზიცია ეფუძნება არა მხოლოდ ხელოვნების ნიმუშებს, არამედ ინტერაქტიული ფორმით წარდგენილ ინფორმაციას. ეს საშუალებას აძლევს სტუმარს ჩაერთოს კვლევის პროცესში. მუზეუმის შექმნაზე 50 მლნ დოლარი დაიხარჯა.

მუზეუმის ექსპოზიცია იყოფა რამდენიმე თემატურ სეგმენტად. მასში შედის დოკუმენტები, ფოტოები, წერილები, რომლებიც ეხება ებრაელთა ცხოვრებას რუსეთში, დაწყებული XIX საუკუნიდან თანამედროვე ეპოქამდე. აქ შესაძლებელია იხილოთ ტანკი Т-34 და თვითმფრინავი У-2.

ასევე განთავსებულია დარბაზები, რომელიც ეძღვნება ომის შემდგომ წლებს და პერესტროიკიდან დღევანდელ ეპოქას.

## ისტორია 
ებრაელთა მუზეუმი და ტოლერანტობის ცენტრი გაიხსნა 2012 წლის 8 ნოემბერს. საზეიმო გახსნაში მონაწილეობდნენ ისრაელის პრეზიდენტი შიმონ პერესი და რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი სერგეი ლავროვი. 

მუზეუმის შექმნის ინიციატივით გამოვიდა რუსეთის მთავარი რაბინი ბერლ ლაზარი და რუსეთის ებრაელთა ფედერაციის პრეზიდენტი ალექსანდრ ბოროდა. 2001 წელს ბახმეტევის ყოფილი ავტოფარეხი გადაეცა მოსკოვის ებრაელთა საზოგადოებას. 2002 წლიდან დაიწყეს მუზეუმის კონცეფციის შემუშავება. 2004 წელს გამოაცხადეს კონკურსი და ტენდერი, რომელიც მოიგო ამერიკულმა კომპანიამ Ralph Appelbaum Associates, რომელსაც აგებული აქვს მსოფლიოს მრავალი წამყვანი მუზეუმი.

2016 წელს ებრაელთა მუზეუმის ტოლერანტობის ცენტრი გახდა იუნესკოს პრემიის ლაურეატი ტოლერანტობისა და არაძალადობრივი საქმიანობის იდეის ხელშეწყობისათვის.

## ტოლერანტობის ცენტრი 
ექსპოზიციის ფარგლებში მოქმედებს ტოლერანტობის ცენტრი. ეს არის დამოუკიდებელი ფართი, რომელშიც მიმდინარეობს ტრენინგები, სემინარები, ლექციები, პრაქტიკუმები, მრგვალი მაგიდები  და სხვა მსგავსი თავყრილობები. 

მუზეუმში ასევე მოქმედებს ავანგარდის ცენტრი, მუზეუმის საბავშვო ცენტრი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* მუზეუმის ოფიციალური ვებგვერდი
* მუზეუმის გვერდი ფეისბუკზე

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ილია ფერაძე

**ილია ფერაძე (ჩხერიმელისპირელი)** (დ. 10 ივლისი, 1866, ნებოძირი, ხარაგაულის რაიონი — გ. 1928) — ქართველი პედაგოგი, პოეტი, საზოგადო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
ილია ივანეს ძე ფერაძე (ჩხერიმელისპირელი) დაიბადა 1866 წლის 10 ივლისს, ხარაგაულის რაიონის სოფელ ნებოძირში. დაწყებითი განათლების შემდეგ  შედის ქუთასის სასულიერო სასწავლებელში. 1882 წლიდან თბილისის სასულიერო სემინარიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ 1889 წელს სახელმწიფო ხარჯზე გაიგზავნა კიევის სასულიერო აკადემიაში. 1921 წლიდან იგი დაინიშნა ხაშურის ჰუმანიტარული ტექნიკუმის (ახლანდელი ხაშურის პირველი საჯარო სკოლა) დირექტორად.

ილია ფერაძის შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები ძალიან მცირეა. პოეტი წერდა „ნებოძირელის” ფსევდონიმითაც. მისი ლექსები იბეჭდებოდა „მწყემსში”, „კვალში”, „განათლებაში”, „თეატრსა და ცხოვრებაში” და სხვ.

იგი 1928 წელს გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ნარკვევები ხაშურის რაიონის სახალხო განათლების ისტორიიდან, წიგნი მესამე, ხაშურის პირველი საჯარო სკოლა, ხაშური, 2014.
* გია მამალაძე. გაზეთი “ჩემი ხარაგაული", 16 მარტი, 2012 წ., #11, გვ. 7

## რესურსები ინტერნეტში 
* ილია ფერაძე (ჩხერიმელისპირელი)

კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია

**მოსკოვის იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის ეკლესია** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკის-ზატონის რაიონში, მუზეუმ-ნაკრძალ კოლოენსკოეს ტერიტორიაზე, ყოფილ სოფელ დიაკოვოში, მდინარე მოსკოვის მარჯვენა სანაპიროზე, იქ სადაც XVI საუკუნეში მდებარეობდა მეფის რეზიდენცია. 

ტაძარი მიეკუთვნებდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## არქიტექტურა
ტაძარი არის ხუთი რვაკუთხა, იზოლირებული სვეტების სიმეტრიული ჯგუფი, დამოუკიდებელი შესასვლელებით და საკურთხევლით. ცენტრალური სვეტი დანარჩენებზე ორჯერ დიდია. ტაძრის საკურთხევლები ნაკურთხია ანა წინასწარმეტყველის, იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის, თორმეტი მოციქულისა და მოსკოველი წმინდანების პეტრეს, ალექსისა და იონას სახელზე. 

ეკლესიას გააჩნია დიდი წრიული ფანჯრები, რომლებიც ორიენტირებულია სინათლის მხარეზე.

## დათარიღება 
რუსმა ხელოვნებათმცოდნეებმა მოსკოვში ეჟენ ვიოლე-ლე-დიუკის ჩამოსვლის შემდეგ დაძაბული ყურადღება დაუთმეს ეკლესიებს.

ფიოდორ რიხტერმა XIX საუკუნეში მიმდინარე ტაძრის რესტავრაციის დროს ყურადღება გაამახვილა წარწერაზე, რომელიც ეკლესიის მშენებლობას 1530 წლით ათარიღებს. მთავარი საკურთხევლის იოანე ნათლისმცემლის სახელზე კურთხევას მეცნიერები უკავშირებენ ვასილი III-ის განზრახვას, მის მემკვიდრეს უწოდოს სახელი ივანე. 

1534 და 1535 წლების საფლავის ქვები გამოიყენეს ტაძრის მშენებლობისას, რაც მიგვანიშნებს, რომ ტაძარი 1535 წლამდეა აგებული.

## XX საუკუნე 
1924-1949 წლებში ეკლესია საბჭოთა ხელისუფლების მიერ დახურული იყო, ხოლო 1949-1957წლებში მასში ღვთისმსახურება მიმდინარეობდა. შემდეგ წლებში არქიტექტურის ეს გამორჩეული ნიმუში მიტოვებული გახდა. სოფელი დიაკოვო 1960 წელს გახდა მოსკოვის ნაწილი და 1980-იან წლებში პრაქტიკულად შეწყვიტა თავისი არსებობა. ეკლესიის ახლოს მდებარე სასაფლაო დაიხურა 1971 წელს, ხოლო 1980 წელს მოხდა ლიკვიდაცია. ეკლესია ხელახლა აკურთხეს 1992 წელს, ამჟამად მიმდინარეობს რეგულარული ღვთისმსახურება. მცირე ხნის წინ დასრულდა ტაძრის რესტავრაცია.

## ლიტერატურა 
* Памятники архитектуры Москвы. Окрестности старой Москвы (Юго-восточная и южная части территории от Камер-Коллежского вала до нынешней границы города) / Под ред. А. И. Комеч. — М.: Искусство — XXI век, 2007. — С. 224—225. — 360 с. — ISBN 978-5-98051-041-1.

## რესურსები ინტერნეტში
* Кавельмахер В. В. К истории постройки именинной церкви Ивана Грозного в селе Дьякове (1990)
* А. Л. Баталов. О датировке церкви Усекновения Главы Иоанна Предтечи в Дьякове (1998)

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი (კაპოტნია)

**მოსკოვის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XIX საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის კაპოტნიის რაიონში. მისამართი კაპოტნინის პირველი გასასვლელი, სახლი 10. 

ტაძარი აგებულია 1860-1870-იან წლებში. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის შობის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ეკლესია ააგეს 1866-1870 წლებში სოფელ კაპოტნიაში. ამ პერიოდამდე ტაძრის ადგილზე იდგა ხის ტაძარი, რომელიც ცნობილი იყო 1659 წლიდან, დაზიანდა ქარიშხლის შედეგად 1804 წელს. ტაძარი აგებულია ფსევდორუსულ სტილში. ტაძრის აგების ზუსტი თარიღი და არქიტექტორი უცნობია. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1938 წელს. შენობაში კი განათავსეს ქარხანა და საწყობი. ეკლესიას მიაშენეს ნაგებობები. ასევე დაანგრიეს ტაძრიდან 50 მეტრში მვებარე ღვთისმშობლის შობის ტაძარი. 

ტაძარში ღვთისმსახურება მიმდინარეობს ყოველდღიურად (გარდა ორშაბათისა), ლიტურგია კი დილის 9 საათზე. ტაძართან მოქმედებს  საკვირაო სკოლა და ქველმოქმედთა ჯგუფი. 

ტაძრის სიწმინდეა ღვთისმშობლის ხატი „მიცვალებულთა სასჯელი“. ტაძრის დღესასწაულია 21 სექტემბერი.

## ლიტერატურა
* Паламарчук П. Г. Сорок Сороков. — 3-е изд. — М.: АСТ:, 2005. — Т. 4. — 663 с.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ეკატერინე მელიქიშვილი

**ეკატერინე (კეკე) მელიქიშვილი-მესხი** (დ. 1854, თბილისი — გ.1928, თბილისი) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, გამომცემელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი, საქართველოში პირველი ფემინისტური მოძრაობის ერთ-ერთი წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია 
ეკატერინე დაიბადა 1854 წელს თბილისში გრიგორ მელიქიშვილის ქართველი კათოლიკის ოჯახში.მისი მშობლები XVIII ს 40 იან  წლებში ახალციხიდან (მესხეთი) გადმოსახლდნენ თბილისში. ის პეტრე მელიქიშვილი და სტეფანე მელიქიშვილის და იყო, ხოლო სერგეი მესხის — ცოლი (1874 წლიდან).

ის ფუფუნებაში აღიზარდა, კარგი განათლება მიიღო და გამორჩეულ გარემოში ტრიალებდა ჯერ მშობლების, შემდეგ კი ქმრის ოჯახში. იმ დროის ქართულ საზოგადოებას ქალის განათლების მიმართ კეთილგანწყობილი დამოკიდებულება ჰქონდა და ამ პროცესის წახალისებასაც ცდილობდა. ამიტომ ის 19 წლის ასაკში ძმების და ნიკო ნიკოლაძის დახმარებითა და ხელშეწყობით უმაღლესი განათლების მისაღებად გაგზავნეს შვეიცარიაში. მან იქ დაამთავრა გიმნაზია  და შემდეგ მიიღო უმაღლესი სამედიცინო განათლება. შვეიცარიაში ეკატერინე საზოგადოება „უღელის“ წევრი გახდა, რომელიც ციურიხში მყოფმა ქართველმა სტუდენტებმა დააარსეს. ციურიხში გატარებული წლები ნაყოფიერი იყო კეკესთვის. იგი დაეუფლა გერმანულ და ფრანგულ ენებს, გაეცნო იმ დროის მოწინავე იდეებს, აქტიურად ადევნებდა თვალყურს საქართველოში მიმდინარე მოვლენებს და პარალელურად დიდი მონდომებით სწავლობდა მედიცინას.

ეკატერინე მელიქიშვილის გარდა, „უღელში“ სხვა ქართველი ქალებიც იყვნენ გაერთიანებულები: კატო და ოლიმპიადა ნიკოლაძეები, ოლგა გურამიშვილი (ნიკო ნიკოლაძის მეუღლე), პელო ნაცვლიშვილი, ბოგუმილა ზემიანსკაია. პირველი ფემინისტური ტალღა საქართველოში სწორედ ამ ქალებს უკავშირდება.

ეკატერინე მელიქიშვილი აგრეთვე იყო ოდესის უნივერსტეტში ქალთა უმაღლესი კურსების გახსნის ინიციატორი და მისი პირველი დეკანი. ხელმძღვანელობდა საოჯახო სტამბას, იყო გამომცემლობა „სხივის“ ერთ–ერთი დამაარსებელი, საზოგადოება „განათლების“ დამფუძნებელი, წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა ლიტერატორ ქალთა წრის წევრი (დაარსდა 1872 წელს).

ეკატერინე მელიქიშვილი თანამშრომლობდა გაზეთ „დროებასთანაც“. ის  წერდა, თარგმნიდა ინგლისურიდან, გერმანულიდან, რუსულიდან. მაგ.: მან 1871 წელს , დროებაში გამოაქვეყნა შკლარევსკის მოხრობის – „ქალის შრომის“ საკუთარი თარგმანი, 1872 წელს კი – მიმოხილვითი კვლევა – „მეთვრამეტე საუკუნის ამერიკელი ქალები“.

კატეგორია:დაბადებული 1854
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:ქართველი ქალი მწერლები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი ფემინისტები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ალაზეა

**ალაზეა** (, ) — მდინარე რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში. სიგრძე 1590 კმ, აუზის ფართობი 64,7 ათ. კმ². წარმოიქმნება ალაზეის ზეგანზე მდინარეების ნელკანის და კადილჩანის შეერთებით. მიედინება კოლიმის დაბლობზე. ერთვის აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვას. ალაზეას აუზში 24 ათასზე მეტი პატარა ტბაა. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 320 მ³/წმ. იყინება სექტემბრის ბოლოს, ყინულძვრა — მაისის ბოლოს. მთავარი შენაკადია როსოხა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სახის მდინარეები
ტურაკო

**ტურაკო**, **ბანანიჭამია** () — ფრინველთა გვარი ტურაკოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს 14 სახეობას. გავრცელებულნი არიან აფრიკის ტყეებსა და სავანებში. გრძელკუდა ფრინველებია, მათი სხეულის სიგრძეა 35–45 სმ. ახასიათებთ ბუმბულისაგან წარმოქმნილი ქოჩორი თავზე. ფერად ლითონისმაგვარი მწვანე და ცისფრები არიან. დედლები მამლებისაგან არც ფერით და არც ზომებით არ განსხვავდებიან. საფრენი ბუმბული ხშირად მუქი წითელია. გამრავლების პერიოდში მამლები ქუჩრისა და საფრენი ბუმბულის დემონსტრაციით ცდილობენ დედლების მოხიბვლას. ინკუბაცია გრძელდება 3 კვირამდე, კრუხობს ორივე მშობელი და ბარტყების აღზრდაშიც თანაბრად მონაწილეობენ. იკვებებიან ახალგაზრდა ყლორტებით, მწერებით, კენკრითა და ხილით.

## ლიტერატურა 
* Herausgeber: Forshaw, Joseph: Enzyklopädie der Vögel, 1999 — ISBN 3828915574
* Hans von Boetticher: Lärmvögel, Turakos und Pisangfresser, (2. unveränderte Auflage von 1955), 2004 — ISBN 3894326077

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ტურაკოსებრნი
ალაზეის ზეგანი

**ალაზეის ზეგანი** () — ზეგანი რუსეთის ფედერაციაში, სახის რესპუბლიკაში, მდინარეების ალაზეის, კოლიმის, ინდიგირკისა და ოჟაგინის შუამდინარეთში. სიგრძე 300 კმ, საშუალო სიმაღლე 350 მ. ზეგნის ტალღოვან ზედაპირზე აღმართულია ბრტყელმწვერვალიანი მასივები და ქედები (სიმაღლე 400–954 მ). ზეგანს საფუძვლად აქვს პროტეროზოული გნაისები, რომლებსაც ზემოდან ფარავს გრანიტებით გარღვეული დევონური ვულკანოგენური დანალექი და იურული ასაკის ტუფოგენური ქანები. 450 მ სიმაღლემდე დაჭაობებული ნათელი ტყეებია (ლარიქები, ლიქენები), ხეობებში კი — ჭალის ტყეები, 600 მ-მდე — ქონდარა ფიჭვი, ხოლო უფრო ზევით — მთის ტუნდრა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსეთის ზეგნები
ნინო ხურციძე

**ნინო ხურციძე** (დ. 28 სექტემბერი, 1975 — გ. 22 აპრილი, 2018, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე. საერთაშორისო დიდოსტატი (1993), საერთაშორისო ოსტატი კაცთა შორის (1996). 

## ბიოგრაფია
ნინო ხურციძემ მოიპოვა მსოფლიოს ჩემპიონის წოდება 16 და 20 წლის გოგონათა შორის. მონაწილეობა აქვს მიღებული 5 საჭადრაკო ოლიმპიადაზე, 3 მსოფლიოს გუნდურ ჩემპიონატზე და 7 ევროპის ჩემპიონატზე. არის მსოფლიო საჭადრაკო ოლიმპიადის სამივე სინჯის მედლის მფლობელი — ბრინჯაოს (1998), ვერცხლის (2000) და თავის დაფაზე მოიპოვა მცირე ოქროს მედალი (2000). მსოფლიოს ჩემპიონატის დასკვნითი ეტაპის მონაწილე (2004), ზონალური ტურნირების მონაწილე (1993, 1996). ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი — მეორე ადგილი, ნოვი სადი, სერბეთი (2009), ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი — მესამე ადგილი, მარდინი, თურქეთი (2011), ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი — მესამე ადგილი, პორტო-კარასი, საბერძნეთი (2011). საქართველოს 6-გზის ჩემპიონი, მათ შორის მამაკაცთა შორის და ასევე საქართველოს თასის მფლობელი. 

გარდაიცვალა 42 წლის ასაკში, 2018 წლის 22 აპრილს. საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციამ 2018 წლის სექტემბერში დააწესა ნინო ხურციძის სახელობის პრიზი, რომელიც გადაეცემა ოლიმპიადაში მონაწილე 20 წლამდე ასაკის საუკეთესო მოჭადრაკე გოგონას.

2019 წლის 16-19 სექტემბერს საქართველოს ჭადრაკის ფედერაციისა და ვანის მუნიციპალიტეტის ორგანიზებით ქ. ვანში გაიხსნა ნინო ხურციძის სახელობის საჭადრაკო სკოლა და ასევე, ჩატარდა საერთაშორისო ტურნირი სწრაფ ჭადრაკში — ნინო ხურციძის მემორიალი, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო პერსონალურად მოწვეულმა ათმა მოჭადრაკემ.

## შედეგები
* 2009 (მეორე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, ნოვი სადი, სერბეთი
* 2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის მსოფლიოს გუნდური ჩემპიონატი, მარდინი, თურქეთი 
* 2011 (მესამე ადგილი) — ქალთა შორის ევროპის გუნდური ჩემპიონატი, პორტო-კარასი, საბერძნეთი 

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
* ღირსების ორდენი: 2001
* მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (პირადი): 1998
* საქართველოს ჩემპიონი კაცთა შორის: 1998
* მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (გუნდური): 1996
* საერთაშორისო ოსტატი კაცთა შორის: 1996
* მსოფლიო ჩემპიონი (20-წლამდელთა შორის): 1995
* მსოფლიო უნივერსიადის ჩემპიონი (გუნდური): 1994
* მსოფლიო ჩემპიონი (20-წლამდელთა შორის): 1993
* საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის 1993:
* საერთაშორისო დიდოსტატი ქალთა შორის 1993:
* ევროპის ჩემპიონი: 1992
* საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის: 1989
* საქართველოს ჩემპიონი ქალთა შორის: 1989

## რესურსები ინტერნეტში
*Nino Khurtsidze chess games at 365Chess.com
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
კატეგორია:ქალები სპორტში
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები ქალთა შორის
ამონიოს საკა

**ამონიოს საკა** (; დ. დაახლ. 175 — გ. დაახლ. 242) — ალექსანდრიელი ფილოსოფოსი. პლოტინეს, ლონგინეს, წარმართი ფილოსოფოსი ორიგენეს და, როგორც ფიქრობენ, ქრისტიან ორიგენეს მასწავლებელი, ნეოპლატონიზმის მამამთავარი. წერილობითი თხზულებები არ დაუტოვებია. პორფირიოსის გადმოცემით, ქრისტიანობა მიიღო, მაგრამ შემდეგ ისევ დაუბრუნდა წარმართობას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:III საუკუნის ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 175
კატეგორია:გარდაცვლილი 242
ამონიოს ჰერმია

**ამონიოს ჰერმია** (, ; დ. 440 — გ. 520) — ძველი ქართული წყაროების მიხედვით **ამონიოს ერმისი** ან **ერმია** — V საუკუნის ბერძენი ფილოსოფოსი, არისტოტელეს ცნობილი კომენტატორი. ათენში ისმენდა პროკლეს ლექციებს.

XI საუკუნეში ქართულად უთარგმნიათ ამონიოს ჰერმიას ორი თხზულება: „მოსაჴსენებელი ხუთთა ხმათადმი პორფირი ფილოსოფოსისათა“ და „მოსაჴსენებელი ათთა კატიღორიათადმი არისტოტელისთა“; ეს თარგმანები შესულია კრებულში, რომლის მიზანი ყოფილა თავი მოეყარა არისტოტელეს „კატეგორიებთან“ დაკავშირებული თხზულებებისათვის. კრებულის ცხრა ხელნაწერიდან უძველესია XII საუკუნის ხელნაწერი (S—2562). ქართველი მთარგმნელების ვინაობა უცნობია.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ამონიოსი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 440
კატეგორია:გარდაცვლილი 520
ანკერიტი

**ანკერიტი** — მინერალი, ქიმიური შემადგენლობა Ca(Mg,Fe)[CO_3]_2, ზოგჯერ Mn^2^+ და Co^2^+ მინარევით. სახელი ეწოდა ავსტრიელ მინერალოგ მ. ანკერის პატივსაცემად. ანკერიტი დოლომიტის ჯგუფის რთული კარბონატია, კრისტალდება ტრიგონულ სინგონიაში. კრისტალები რომბოედრული აქვს, აგრეგატები — მარცვლოვანი. თეთრია ან ნაცრისფერი. სიმაგრე მინერალური სკალით — 3,5, სიმკვრივე — 2900–3200 კგ/მ³. ზოგ პოლიმეტალურ და რკინის კარბონატულ მადანში თანამგზავრი მინერალია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რკინის მინერალები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
მოსკოვის სამების ეკლესია (კოჟევნიკი)

**მოსკოვის სამების ეკლესია** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დანილოვის რაიონში. ტაძართან ფუნქციონირებს სამოტივაციო საკონსულტაციო ცენტრი, რომელიც მორწუნეებს უწევს სასულიერო დახმარებას. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

ტაძრის წინამძღვარია ოლეგ ტოგობეცკი.

## აღწერა 
ეკლესია არის ხუთგუმბათიანი კვადრატული ნაგებობა, რომელსაც გააჩნია სამი საკურთხეველი. მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია წმინდა სამების სახელზე, ხოლო ეგვტერები ნაკურთხია წმინდა საკვირველმოქმედნის, უვეცხლონი, კვიროსისა და იოანეს, ასევე პარასკევას სახელზე. ეკლესიის სამრეკლო წარმოადგენს რვაკუთხა ნაგებობას, რომელიც დგას ოთხკუთხედზე.

## ისტორია 
პირველი ხის ეკლესია სამების სახელზე ნაკურთხი, ააშენეს სლობოდაში დაახლოებით 1625 წელს. ამჟამად არსებული ნაგებობა კი შენდებოდა 1686 წლიდან 1689 წლამდე, შემდეგ 1722 წელს დააშენეს სამრეკლო, რომლის ზუსტი ავტორიც უცნობია. სავარაუდოდ იგი უნდა იყოს არქიტექტორი ივან ზარუდნი. 

XX საუკუნის 1920-1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა და მისი დასრულება ვეღარ მოხერხდა. 1980-იან წლებში დაიწყო შენობის საერთო სარესტავრაციო სამუშაოები. სამუშაოების შემდეგ იგეგმებდა მისი გადაკეთება საკონცერტო დარბაზად. აღადგინეს გუმბათი და ჯვარი, აღადგინეს ფანჯრების ძველი სახეები, მოხსნეს ძველი შიდა ტიხრები. 1992 წელს ეკლესიის შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას და ამავე წელს აკურთხეს.

## ლიტერატურა 
* Судариков А. В., Чапнин C. В. Православная Москва: Справочник действующих монастырей и храмов. — М.: Братство Святителя Тихона, 1993.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Храм во имя Святой Живоначальной Троицы в Кожевниках  // ortho-rus.ru.

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ამონიუმი

**ამონიუმი** — კატიონი NH_4+, შედის მრავალი ნაერთის შემადგენლობაში, სადაც ერთვალენტოვანი ლითონის როლს ასრულებს. ასეთებია ამონიუმის ჰიდროქსიდი და ამონიუმის მარილები: ამონიუმის სულფატი, ამონიუმის ქლორიდი და სხვ. ამონიუმის მარილების უმეტესობა უფერო კრისტალური, წყალში კარგად ხსნადი ნივთიერებებია, გახურებისას ადვილად იშლებიან ამიაკის გამოყოფით. წყალხსნარებში ამონიუმის ნაერთების დისოციაციის  დროს ამონიუმი კატიონის სახითაა, მაგ.:
:NH_4Cl \rightleftarrows NH_4 + Cl^-

## მჟავა-ფუძე თვისებები
ამონიუმის იონი მიიღება, როდესაც ამიაკი, როგორც მცირე ფუძე თვისებების მქონე, რეაქციაში შევა პროტონთან.
:H+ + NH3 → NH4+

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ამონიუმის ნაერთები
კატეგორია:კატიონები
კატეგორია:აზოტის ბიოლოგიური ციკლი
ანილინი

**ანილინი**, **ამინობენზოლი**, **ფენილამინი** — ორგანული ნაერთი, უმარტივესი არომატული ამინი, სუსტი სუნის უფერო სითხე, ქიმიური ფორმულა C_6H_5NH_2, tდუღ 184,4°C, წყალში ცუდად იხსნება, სპირტსა და სხვა ორგანულ ნაერთებში — კარგად. ჰაერზე სწრაფად მუქდება, სუსტი ფუძეა, მინერალურ მჟავებთან მარილებს წარმოქმნის, ორგანულ მჟავებთან ურთიერთქმედებისას კი — ანილიდებს. ანილინის მეთილირების პროდუქტებს — მონო- და დიმეთილამინს იყენებენ საღებრებისა და ფეთქებად ნივთიერებათა წარმოებაში. სინთეზის გზით პირველად მიიღო ნიკოლოზ ზინინმა (1842). ქლორიან კირთან შერევისას ანილინი იისფრად იფერება. ანილინის დაჟანგვით ღებულობენ შავ საღებარს — ანილინშავს. აზოტოვანმჟავასთან ანილინის ურთიერთქმედების შედეგად (მარილმჟავა არეში) მიღებული ნაერთი აზოსაღებრების წარმოებაში მნიშვნელოვანი ნახევარპროდუქტია (იხ. დიაზონაერთები). ანილინს ფართოდ იყენებენ აგრეთვე ფოტოგრაფიაში (გამამჟღავნებელი ნივთიერების სინთეზისათვის). კაუჩუკის ვულკანიზაციის დამაჩქარებლების, ფეთქებად ნივთიერებათა, ფარმაცევტული პრეპარატებისა და სხვათა წარმოებაში.

ანილინი შხამიანია, მოქმედებს ცენტრალურ ნერვულ სისტემაზე, სისხლზე. იწვევს ჰემოლიზს. შესაძლებელია მწვავე ქრონიკული მოწამვლა. ამიტომ საჭიროებს წარმოებაში საწარმოო პროცესის ფართო მექანიზაციის დანერგვა და წარმოების ჰერმეტულობის დაცვა. სამუშაო ზონაში ანილინის დასაშვები ზღვრული კონცენტრაციაა ჰაერში 3 მგ/მ³.

## ქიმიური თვისებები 
ანილინის კონცენტრირებულ მარილმჟავასთან ურთიერთქმედებით მიიღება მარილი:

{C6H5}-{NH2}+{HCl} \rightarrow {[C6H5NH3]Cl}

მიღებული მარილი კარგად იხსნება წყალში, წყალხსნარზე ტუტის მოქმედებით გამოიყოფა ანილინი:

{[C6H5NH3]Cl}+{NaOH} \rightarrow {C6H5NH2}+{NaCl}+{H2O}

## მიღება 
მრეწველობაში ანილინს ღებულობენ თუჯის ბურბუშელათი ნიტრობენზოლის აღდგენით, მარილმჟავას მცირე რაოდენობის თანაობისას. პრაქტიკულად რეაქცია შემდეგნაირად მიმდინარეობს:

{4C6H5NO2}+{9Fe}+{4H2O} \rightarrow {4C6H5NH2}+{3Fe3O4}

მეორე გზით ანილინი მიიღება ისევ ნიტრობენზოლის აღდგენით, მაგრამ ამ შემთხვევაში ატომური წყალბადის საშუალებით:

{4C6H5NO2} ->[\ce{6[H]}][\ce{{Me}+{HCl}}] {C6H5NH2} + {2H2O}

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანილინები
როჟე დიუკო

მინი|როჟე დიუკო
**პიერ როჟე დიუკო** (უკეთ ცნობილი, როგორც როჟე დიუკო; დ. 25 ივლისი, 1747 — გ. 16 მარტი, 1816) — ფრანგი პოლიტიკური ფიგურა რევოლუციისა და პირველი იმპერიის დროს, ეროვნული კონვენტისა და დირექტორიის წევრი.

## რევოლუციაში
დიუკო დაიბადა მონფოტ-ენ-ჩოლოსეში (ახლა ლანდსის დეპარტამენტში) აკვიტანიაში, ის არჩიეს ლანდის დეპარტამენტის მოადგილედ. ის იჯდა კონვენციის დაბლობზე (პარტიაში, რომელიც არ აქვს მკაფიო ურთიერთობა და მსახურობდა კენჭისყრით). მან ხმა მისცა მეფე ლუი XVI-ს გარდაცვალებას, გასაჩივრების და დაგვიანების გარეშე, მაგრამ ეს არ იყო ცნობილი კონვენციის შემდგომაც. ის იყო ხუთასთა საბჭოს წევრი, რისთვისაც იგი ხელმძღვანელობდა 18 ფრიდრიდის გადატრიალებას (1797).მისი ვადის ბოლოს ის გახდა სამართლიანობა, მაგრამ ბართლემი კატერინ იუბერტის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ (18 ივნისს 1799), ის გახდა აღმასრულებელი დირექტორი, პოლ ბარრასის გავლენის წყალობით, რომელიც დიუკოს თავის პარტიზანად თვლიდა.

## საკონსულო, იმპერია და გადასახლება
ნაპოლეონ ბონაპარტის 1799 წლის 9 ნოემბრის (18 ბრიუმერი) გადატრიალებაში დიუკოსმა მონაწილეობა მიიღო და ის გახდა ერთ-ერთი სამი დროებითი კონსულიდან (ნაპოლეონი და ემანუელ-ჟოზეფ სიეესი) და ასევე ის სტაბილური საკონსულო ფორმულის შექმნისთანავე გახდა სენატის ვიცე-პრეზიდენტი. მას არაერთხელ მიენიჭა იმპერიის პატივი, მაგრამ 1814 წელს მან დატოვა ნაპოლეონი და ხმა მისცა თავის დეპოზიციას.

ის ცდილობდა აღედგინა რესტავრაციის ხელისუფლება, მაგრამ 1816 წელს გააძევეს რეგლამენტის კანონის საფუძველზე. გარდაიცვალა 1816 წლის მარტში, ულუმში, კარეტის ავარიის დროს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1747
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1816
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მარტი
კატეგორია:საფრანგეთის ეროვნული კონვენტის დეპუტატები
კატეგორია:საფრანგეთის პირველი იმპერია
კატეგორია:ფრანგი იურისტები
კატეგორია:ხუთასთა საბჭოს წევრები
კახური მცვივანი

**კახური მცვივანი** — ქართული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში. ეკუთვნის კახეთის ვაზთა ჯიშთა ჯგუფს. სხვებთან შედარებით საადრეო ჯიშია.

ის XIX საუკუნის დასაწყისში ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული იყო კახეთში, თუმცა დაავადებების გამო (ვაზის ჭრაქი, ნაცარი, ფილოქსერა), მისმა ნარგავებმა მკვეთრად იკლო. მისგან დგება შესანიშნავი ქვევრის ტრადიციული ღვინო. ნაკლებსხეულიანია, თუმცა ხასიათიანი, ძალზე გამორჩეული არომატით.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქართული ვაზის ჯიშები

## ლიტერატურა
* მ. ხარბედია, „ქართული ღვინის გზამკვლევი“, გვ. 52, თბ., 2013 

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
ანტონინიანი

250px|მინი|მარჯვნივ
**ანტონინიანი** () — რომაული ვერცხლის მონეტა (წონა 4,7–5,3 გ), მოჭრილი დენარის გაუფასურებასთან დაკავშირებით იმპერატორ კარაკალას მიერ (214). ანტონინიანის შუბლზე გამოსახულია რომის იმპერატორი ან დედოფალი. ზურგზე სხვადასხვა გამოსახულებაა. ანტონინიანის ემისია IV საუკუნის დასაწყისამდე გრძელდებოდა. საქართველოში მრავლად არის აღმოჩენილი ბიჭვინთის ნაქალაქარის ტერიტორიაზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რომაული მონეტები
არდონი (ჩრდილოეთი ოსეთი)

**არდონი** (, ) — ქალაქი (1964 წლამდე სოფელი) რუსეთში, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში, მდინარე არდონის ტოტის ნაპირზე. არდონის რაიონის ცენტრი. ვლადიკავკაზიდან 39 კმ. 2018 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 19 412 კაცს შეადგენს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის ქალაქები
არდონი (მდინარე)

**არდონი** () — მდინარე ჩრდილოეთ კავკასიაში, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკაში, თერგის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 102 კმ, აუზის ფართობი 2,7 ათ. კმ². სათავე აქვს კავკასიონის მყინვარებში. ქალაქ ალაგირის ქვემოთ მოედინება ჩრდილოეთ ოსეთის ვაკეზე. იყენებენ სარწყავად. არდონის ხეობაში გადის ოსეთის სამხედრო გზა. მდინარის აუზშია სადონის ტყვიათუთიის საბადოები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის მდინარეები
Maratus volans

**Maratus volans** () — ხტუნია ობობების ერთ-ერთი სახეობა Maratus-ის გვარისა. ავსტრალიის ენდემი. გავრცელებულია კუინზლენდში, ახალ სამხრეთ უელსსა და ვიქტორიაში. მათი სხეულის სიგრძე 5 მმ აღწევს; მკვეთრადაა გამოხატული სქესობრივი დიმორფიზმი. მამრებს ახასიათებს ნათლად შეფერილი მუცელი, რომელიც წითელი, ნარინჯისფერი და ცისფერია. მათი ფეხების მესამე წყვილი გამოირჩევა სიგრძით, ამავე სქესის წარმომადგენლებს შეუძლიათ მუცლის გაბერვა და გადაადგილება („ცეკვა“) აქეთ-იქით. ერთადერთი სახეობაა ობობების რიგში, რომლის მამრი ცეკვას ასრულებს მდედრის მისაზიდად. სახეობა პირველად 1874 წელს აღწერა ოქტავიუს პიკარდ-კემბრიჯმა.

## ლიტერატურა 
* Jurgen C. Otto and David E. Hill (2011). «An illustrated review of the known peacock spiders of the genus *Maratus* from Australia, with description of a new species (Araneae: Salticidae: Euophryinae).» — Peckhamia **96.1**: 1-27.
* Thornhill, R., Alcock, J., (1984). The Evolution of Insect Mating Systems, Science Ne Series, 223(4638), 808—809
* 

კატეგორია:Maratus
DHL

**DHL** (**დი-ეიჩ-ელ**) — გერმანული საერთაშორისო კომპანია, მსოფლიო ლოგისტიკის ბაზრის ერთ-ერთი ლიდერი.

კომპანია დაფუძნდა 1969 წელს სან-ფრანცისკოსა და ჰონოლულუს შორის საბუთების ტრანსპორტირებისათვის, მაგრამ მალევე DHL-მა მთელი მსოფლიოს მასშტაბით გააგრძელა საქმიანობა. ამჟამად იგი „Deutsche Post DHL Group“-ის წევრია. კომპანიის სათავო ოფისი მდებარეობს ბონში (გერმანია).

დაარსდა 1969 წლის 20 სექტემბერს, როგორც საკურიერო მომსახურება საფოსტო გზავნილების ტრანსპორტირებისთვის სან-ფრანცისკოსა და ჰონოლულუს შორის. კომპანიის სახელი მისი დამფუძნებელთა გვარების პირველი ასოებიდან გამომდინარეობს — ადრიან დელსი, ლარი ჰილბომი და რობერტ ლინი.

DHL-ი ახორციელებს სწრაფი გზავნილებისა და დოკუმენტების მიწოდებას 220-ზე მეტი ქვეყნის (მათ შორის საქართველო) 120 000-ზე მეტ ქალაქში. კომპანიას გააჩნია 5 000-ზე მეტი ოფისი და დაახლოებით 76 000 მანქანა გზავნილებისა და ტვირთის გადაზიდვისთვის.

ბრენდი DHL აერთიანებს ოთხ შვილობილ კომპანიას: DHL Supply Chain — მიწოდებათა ჯაჭვის მართვა, DHL Global Mail — საფოსტო მომსახურება, DHL Global Forwarding — ავია გადაზიდვები, საზღვაო გადაზიდვები, მულტიმოდალური გადაზიდვები, DHL Freight — სახმელეთო გადაზიდვები.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის კომპანიები
ჰამიდა მამედყულიზადე

**ჰამიდა ხანუმ აჰმედ ბეგ-ყიზი მამედყულიზადე** (ქალიშვილობაში **ჯავანშირი**; ) — აზერბაიჯანის განმანათლებლებიდან ერთ-ერთი პირველთაგანი, საზოგადო მოღვაწე, მწერლისა და პუბლიცისტის ჯალილ მამედყულიზადეს მეუღლე.

მშობლიურ სოფელ კიახრიზლში ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირმა გახსნა საავადმყოფო, საქსოვი ფაბრიკა, ხოლო 1909 წელს მეუღლის ჯალილ მამედყულზადეს დახმარებითა და მონაწილეობით — სკოლა 30 ბიჭისა და 10 გოგონასათვის. ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი იყო კავკასიელ მუსულმან ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი (1906–1917). 1912 წელს ის გამოვიდა ამიერკავკასიის ბამბის მწარმოებელთა მე-13 ყრილობაზე, სადაც წარმოების ამ მიმართულების გაუმჯობესების წინადადებით წარდგა. 1911 წელს ჰამიდა-ხანუმმა დიდი ძალისხმევა გამოიჩინა ავადმყოფობაში მყოფი პოეტის მირზა ალეკპერ საბირის გამოსაჯანმრთელებლად. ჰამიდა-ხანუმს დიდი წვლილი მიუძღვის ჟურნალ „მოლა ნასრედინის“ გამოცემაში, რომელიც ქალთა თავისუფლების პრობლემებს აშუქებდა.

საბჭოთა ძალაუფლების პირველ წლებში ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი ცხოვრობდა მშობლიურ სოფელ კიახრიზლში. თავად-აზნაურული წარმომავლობის გამო მას პრობლემები შეექმნა: კუთვნილი მამული ჩამოერთვა, წაერთვა ხმის უფლება. შემდგომ ის გადავიდა ბაქოში, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის ბოლომდე. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ დაკავებული იყო მამედყულზადეს შემოქმედების პროპაგანდით, თარგმანებითა და მისი ნაწარმოებების პუბლიკაციით. დაწერა მოგონებები ჯალილ მამედყულზადეზე, საბირზე და თავის მამაზე ახმედ-ბექ ჯავანშირზე. თარგმნა აზერბაიჯანელი მწერლების, მათ შორის ჯალილ მამედყულზადეს მთელი რიგი ნაწარმოებები რუსულ ენაზე. ჰამიდა-ხანუმ ჯავანშირი ცნობილი იყო როგორც ფოლკლორისტი, აგროვებდა აზერბაიჯანული ხალხური შემოქმედების ზეპირსიტყვიერებას, მოთხრობებს ისტორიული პიროვნებების შესახებ. გარდაიცვალა 1955 წელს ბაქოში. დაკრძალულია ღვაწლმოსილ მოღვაწეთა საპატიო ხეივანში მეუღლის ჯალილ მამედყულზადეს გვერდით.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჰამიდა ხანუმ მამედყულიზადე
* ჰამიდა ხანუმ მამედყულიზადე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:აზერბაიჯანული არისტოკრატია
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მთარგმნელები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფემინისტები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
მუსიკოსები (კარავაჯო)

***მუსიკოსები*** ან ***ახალგახრდობის კონცერტი*** (1595) — იტალიური ბაროკოს ოსტატის მიქელანჯელო მერიზი და კარავაჯოს (1571-1610) ფერწერული ნამუშევარი. ის 1952 წლიდან მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში, ნიუ-იორკში ინახება. ნამუშევარს ვრცელი აღდგენა ჩაუტარდა 1983 წელს.

სურათზე ჩანს ოთხი ბიჭი კვაზი-კლასიკურ კოსტუმში. სამი მათგანი სხვადასხვა მუსიკალურ ინსტრუმენტზე უკრავს ან მღერის, მეოთხე — კუპიდონად ჩაცმული, კი ყურძნის ასაღებად მიიწევს.

## სქოლიო
კატეგორია:კარავაჯოს ნახატები
კატეგორია:ბაროკოს მხატვრობა
Red Velvet (ჯგუფი)

**Red Velvet** (ჰანგული: 레드벨벳) — სამხრეთ კორეული ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა S.M. Entertainment-ის მიერ. ჯგუფის დებიუტი შედგა 2014 წლის 1 აგვისტოს ციფრული სინგლით სახელად „Happiness“. 2015 წლის მარტამდე ჯგუფში იყო ოთხი წევრი: აირინი, სულგი, ვენდი და ჯოი. შემდეგ მათ იერი დაემატათ.

დებიუტის შემდეგ, Red Velvet დიდი პოპულარობითა და აღიარებით სარგებლობს. 2015 წლის დასაწყისში მათი პირველი EP „Ice Cream Cake“ Gaon Album Chart-ის სათავეში იმყოფებოდა. ანალოგიურად, ჯგუფის პირველმა სრულმეტრაჟიანმა ალბომმა „The Red“ (2015) და სიმღერებმა The Velvet, Russian Roulette, რომლებიც გამოუშვეს 2016 წელს, და Rookie (2017) ყველამ მიაღწია #1 გაონს ალბომების ჩარტში. გარდა ამისა, The Red, Rookie და The Red Summer (2017) ასევე Billboard World Albums-ის სათავეში იმყოფებოდა. მათი მეორე ალბომის Perfect Velvet-ის (2017) გამოშვების შემდეგ, Red Velvet გახდა K-pop გოგონათა ჯგუფი ყველაზე ბევრი ნომერ-პირველი ალბომით ჩარტებში ყველა K-pop აქტებს შორის. მათ მიღებული აქვთ არაერთი ჯილდო მუსიკის, ქორეოგეაფიის, ანდაც პოპულარობისთვის, მათ შორის, ოქროს დისკის ახალი არტისტის ჯილდო და Mnet Asian Music Award-ის საუკეთესო ჯგუფი 2017 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:2014 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:სამხრეთკორეული მუსიკალური ჯგუფები
ტროგონისებრნი

**ტროგონისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ტროგონისნაირთა რიგისა. მოიცავს 6-8 გვარის 40-მდე სახეობას. მათი სხეულის სიგრძეა 20-35 სმ (გამონაკლისია კვეზალი, რომლის სიგრძე კუდთან ერთად 120 სმ-ია), მასა 60—200 გ. ფრთები მოკლე და მომრგვალებულია, გააჩნია 10-მდე საფრენი (ფრთებზე) და 12 საჭის (კუდზე) ბუმბული. ნისკარტი მოკლე და ფართოა. გავრცელებულნი არიან აზიის (სამხრეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია), აფრიკისა (საჰარის სამხრეთით; გამონაკლისი მატერიკის უკიდურესი სამხრეთი) და ამერიკის (ტეხასიდან და არიზონიდან არგენტინამდე) ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზონებში. ტროგონები მჯდომარე ცხოვრების წესს მისდევენ, იშვიათად ფრენენ დაბალ ხეებზე. იკვებებიან ნაყოფებით, აფრიკული სახეობები — უმთავრესად მწერებით, ხოლო აზიური — ხილითა და კენკრით (კვეზალი საკვებად იყენებს ბაყაყებს, ხვლიკისნაირებსა და გველებს). დედალი დებს 2–4 კვერცხს. ინკუბაცია 3 კვირამდე გრძელდება, კრუხობს ორივე მშობელი. ბარტყები ბუმბულის გარეშე იბადებიან და ბუდეში 15-25 დღე რჩებიან.

## ლიტერატურა 
* Биологический энциклопедический словарь / Гл. ред. М. С. Гиляров; Редкол.: А. А. Баев, Г. Г. Винберг, Г. А. Заварзин и др. — М.: Сов. энциклопедия, 1986. — С. 647. — 831 с. — 100 000 экз.
* Кэрролл Р.  Палеонтология и эволюция позвоночных: В 3-х т. Т. 3. — М.: Мир, 1993. — 312 с. — ISBN 5-03-001819-0..
* Жизнь животных. Т. 5 / Под ред. Н. А. Гладкова, А. В. Михеева; общ. ред. Л. А. Зенкевича. — М.: Просвещение, 1970. — 611 с.
* Mayr G. New specimens of Hassiavis laticauda (Aves: Cypselomorphae) and Quasisyndactylus longibrachis (Aves: Alcediniformes) from the Middle Eocene of Messel, Germany // Courier Forschungsinstitut Senckenberg, 252, 2004. — P. 23—28.

*
კატეგორია:ტროგონისნაირნი
ედი გიუმბეზი

**ედი გიუმბეზი** ( — შვიდი გუმბათი, ან  შვიდი აკლდამა) — სასაფლაო და მავზოლეუმების ჯგუფი, შირვანის შაჰების მისაძინებელი,  ქალაქ შემახიდან დასავლეთით 1,5 კმ. დაშორებით, აზერბაიჯანში. შენარჩუნდა ოთხი მავზოლეუმი. სასაფლაო „ედი გიუმბეზი“ მდებარეობს გორაკზე, შახამდანის სასაფლაოდან 200 მეტრის მოშორებით. თავისი დასახელება მიიღო შვიდი მავზოლეუმისგამო, რომლებშიც განსვენებულნი არიან შემახის ხზანები XVIII—XIX საუკუნეებში.

გადარჩენილი მავზოლეუმებიდან ყველაზე უძველესი 1810 წლით არის დათარიღებული, რაზეც მეტყველებს შესასვლელ კარებზე გამოკვეთილი წარწერა. თავის გეგმაში მავზოლეუმებს გააჩნიათ რვაკუთხა ფორმები. შიდა კიდეები მოპირკეთებულია და გადაფარებულნი არიან ისრისებური ფორით. რვაკუთხედები სტალაქტიდების მეშვეობით გარდაიქმნებიან თექვსმეტკუთხედებად, რომლებიც იზრდებიან გუმბათის წრეწირში კუთხოვანეების საშუალებით. მავზოლეუმები როგორც გარედან ასევე შიგნიდან მოპირკეთებულნი არიან თეთრი ქვით.    

№ 7 მავზოლეუმი მიეკუთვნება  უკანასკნელი  შირვანის ხან  მუსტაფა -ხანის  ოჯახს. აქ დაკრძალულნი არიან მუსტაფა -ხანის შვილი აზად-ხანი და ნუხ-ბეგის ქალიშვილი (იქიდან გამომდინარე, რომ ორივენი ერთ მავზოლეუმში არიან დაკრძალულნი, ისტორიკოსი სიმა ქერიმზადე არ გამორიცხავს ნათესავურ კავშირს). მავზოლეუმის შიდა კედლებზე გაკეთებული წარწერების საფუძველზე, ქერიმზადე ვარაუდობს, რომ იგი აშენებულია 1865—1867 წლებში.

სასაფლაოზე დაკრძალულია XIX-დასაწყისის XX საუკუნეების  პოეტ-სატირიკოსი მირზა ალექპერ ზადე საბირი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მავზოლეუმები
კომპტონი (კალიფორნია)

**კომპტონი** () — ქალაქი კალიფორნიის შტატში. ლოს-ანჯელესისგან დაშორებულია 20 კილომეტრით. მდებარეობს მდინარე ლოს-ანჯელესის ნაპირებზე.

## ისტორია
პირველად თანამედროვე კომტონის ტერიტორია ესპანელებმა დაასახლეს. 1784 წელს ესპანეთის სამეფომ კალიფორნიის სამხრეთ-დასავლეთში მდებარე 300 კვადრატული კილომეტრის ფართობის მქონე მიწა გადასცა ხუან ხოსე დომინგესს. კომპტონის ტერიტორიაზე რანჩო შეიქმნა. ამერიკა-მექსიკის ომის შემდეგ ეს ტერიტორიები აშშ-ის მფლობელობაში გადავიდა, იგი ამერიკელმა იმიგრანტებმა დაასახლეს. მათ მეთაურობდნენ გრიფით კომპტონი და უილიამ მორტომი. შეიქმნა დასახლება კომპტონვილი. 1869 წელს აშშ-ის ფოსტის დეპარტამენტმა თხოვნით მიმართა მაცხოვრებლებს დასახლებისთვის სახელი შეეცვალათ, რადგან ჩრდილოეთით იმავე სახელობის დასახლება უკვე მდებარეობდა. კომპტონვილს კომპტონი დაერქვა. 1889 წლის 11 აპრილს კომპტონს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა.
1920-იან წლებში ქალაქში აეროპორტი აშენდა. 1933 წლის 10 მარტს მომხდარმა მიწისძვრამ კომპტონი ძალიან დააზარალა. მიუხედავად იმისა, 1930-იან წლებში ქალაქში რეალურად ბევრი შავკანიანი შეიმჩნეოდა, აქედან მუდმივი მოსახლე მხოლოდ ერთი იყო. 1940-იან და 1950-იან წლებში კომპტონი სწრაფად გაიზარდა შავკანიანი მოსახლეობის გადმოსახლების ხარჯზე. ამავდროულად, ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში თეთრკანიანი მოსახლეობა დომინირებდა 1970-იან წლამდე. შავკანიანების გადმოსახლების მთავარი მიზეზი იყო კალიფორნიის შტატში უკვე არსებული შავკანიანთა დასახლებები.

1969 წელს კომპტონი გახდა პირველი ქალაქი კალიფორნიის შტატში, რომელშიც შავკანიანი მერი აირჩიეს. ამავდროულად, კომპტონში ეტაპობრივად იზრდებოდა კრიმინალის დონე. 1970 წლისთვის კომპტონში უკვე იყო კრიმინალის დონე ყველაზე მაღალი კალიფორნიის შტატის ფარგლებში. ორი წლის შემდეგ ქალაქში, რომელშიც სულ რაღაც 80 ათასი ადამიანი ცხოვრობდა, დაფიქსირდა 46 მკვლელობა, რაც მოსახლეობის სიმცირის გათვასიწინებით ძალიან მაღალი მაჩვენებელია. კრიმინალის დონის ზრდით გამოირჩნენ 1980-იანი და 1990-იანი წლები, როდესაც ქალაქი ორი კრიმინალური დაჯგუფების, Bloods-ის და Crips-ის საომარ ველად იქცა. ამ პერიოდში კომპტონში ჩამოყალიბდა ჰიპ-ჰოპ ლეიბლი N.W.A, რომელიც სასტიკად აკრიტიკებდა პოლიციას და ადანაშაულებდა რასობრივ დისკრიმინაციაში.

კომტონი დღესაც აშშ-ის ერთ-ერთ ყველაზე საშიშ ქალაქად ითვლება. მოსახლეობის დაახლოებით 28% უკიდურეს სიღატაკეში ცხოვრობს.

კატეგორია:კომპტონი
კატეგორია:ლოს-ანჯელესის ოლქი
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კუროლი

**კუროლი** () — ერთადერთი ფრინველი კუროლისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია მადაგასკარსა და კომორის კუნძულებზე. პოპულაცია საკმაოდ დიდია და არ დგას გადაშენების რისკის ქვეშ. მათი სხეულის სიგრძეა 38–50 სმ, მასა 192–270 გ. მკვეთრადაა გამოხატული სქესობრივი დიმორფიზმი. დედალი ტანად მამალზე მსხვილია; შეფერილია ყავისფერ-წითლად, მუცელზე უფრო ღიად, ხოლო ზურგსა და ფრთებზე — მუქად, დაჰკრავს შავი ლაქები. მამალი ზურგზე ფერად მწვანეა და სპილენძისფერი ლითონისებური ბზინვარება დაჰკრავს, კეფა, თავი და დანარჩენი ნაწილები — ნაცრისფერი. მეხეური ფრინველია, მტაცებლებისაგან თავდაცვის მიზნით, იშვიათად ჯდებიან მიწაზე. ბუდობს ხეების ფუღუროებში. დედალი დებს 1–3 თეთრ კვერცხს. იკვებებიან მწერებით, ხოჭოებით, კალიებით, აგრეთვე ხის ქვეწარმავლებით, მაგ. ქამელეონებით.

## ლიტერატურა 
* Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal. Handbook of the Birds of the World, Volume 6: Mousebirds To Hornbills. — ISBN 84-87334-30-X.

კატეგორია:კუროლი