ბარდის დაბომბვა (2020)

**ბარდის დაბომბვა** () — იყო ორი საჰაერო თავდასხმა აზერბაიჯანის ქალაქ ბარდაზე მთიანი ყარაბაღის 2020 წლის კონფლიქტის დროს. ორივე თავდასხმაში გამოყენებულ იქნა BM-30 სმერჩ ტიპის რაკეტები, შედეგად დაიღუპა 26 მშვიდობიანი მოქალაქე. პირველი თავდასხმა განხორციელდა 27 ოქტომბერს, 5 მოქალაქე დაიღუპა და 13 ადამიანი დაშავდა. მომდევნო დღეს, 28 ოქტომბერს, რამდენიმე ბალისტიკური რაკეტა დაარტყა ბარდას, დაიღუპა 21 მშვიდობიანი მოქალაქე, მათ შორის წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის მოხალისე და დაშავდა 60-ზე მეტი ადამიანი. ეს იყო განხორციელებული ყველაზე სასიკვდილო თავდასხმა მშვიდობიან მოსახლეობაზე კონფლიქტის დროს.

აზერბაიჯანმა სომხეთი დაადანაშაულა თავდასხმებში, მაგრამ სომხეთმა უარყო. არაღიარებულმა არცახის რესპუბლიკამ აღიარა პასუხისმგებლობა თავდასხმებებში, მაგრამ განაცხადა, რომ იგი მიზნად ისახავდა სამხედრო ობიექტებს. Amnesty International სომხეთის მიერ აზერბაიჯანის ქალაქ ბარდას დაბომბვისას კასეტური საბრძოლო მასალის გამოყენება დაადასტურა. Amnesty International- ის რეგიონალურმა დირექტორმა აღმოსავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში მარია სტრუტერსმა განაცხადა: *"კასეტური საბრძოლო მასალებით საცხოვრებელი კვარტლების დაბომბვა არის სასტიკი და უპასუხისმგებლო ქმედება, რასაც ადამიანების სიკვდილი, დაჭრა და ტანჯვა მოჰყვა"* 
## წინაპირობები 
2020 წლის 27 სექტემბერს სადავო მთიანი ყარაბაღის რეგიონში დაიწყო შეტაკებები, რომელსაც *დე ფაქტო* აკონტროლებს არცახი, მაგრამ აზერბაიჯანის *დე იურე* ნაწილია. ბარდაში 40 ათასი ადამიანი ცხოვრობს; ის მდებარეობს მთიანი ყარაბაღის საკონტაქტო ხაზის ჩრდილოეთ - აღმოსავლეთით, დაახლოებით 20 კილომეტრში.

სამმხრივი მოლაპარაკებები რუსეთის, სომხეთისა და აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა მინისტრებს შორის კონფლიქტთან დაკავშირებით დაიწყო 2020 წლის 9 ოქტომბერს მოსკოვში. მოლაპარაკებებში მონაწილეობდნენ სერგეი ლავროვი, ზოჰრაბ მნაცაკანიანი და ჯეიჰუნ ბაირამოვი. ლავროვმა გამოაქვეყნა ერთობლივი განცხადება ათი საათის მოლაპარაკებების შემდეგ, რომელიც დასრულდა ადგილობრივი დროით 03:00 საათზე და დაადასტურა, რომ ჰუმანიტარული ცეცხლის შეწყვეტა ძალაში შევა შუადღემდე.  ზავის ამოქმედებიდან რამდენიმე წუთის შემდეგ, მხარეებმა ერთმანეთი დაადანაშაულეს ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევაზე. აზერბაიჯანმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ცეცხლის შეწყვეტა დროებითი იყო და ის რეგიონში კონტროლის აღდგენის მიზანის თავს არ დაანენებს.

4 ოქტომბრის შემდეგ, აზერბაიჯანის სიდიდით მეორე ქალაქი განჯა ოთხჯერ დაიბომბა სომხეთისა და არცახის მიერ ბალისტიკური რაკეტებით, რის შედეგად დაიღუპა 25 მშვიდობიანი მოქალაქე და 125-ზე მეტი დაშავდა. 8 ოქტომბერს აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ბარდის რაიონი დაიბომბა OTR-21 ტოჩკა სარაკეტო გამშვებით. 26 ოქტომბერს შეერთებულმა შტატებმა განაცხადა, რომ ორივე მხარე შეთანხმდა ჰუმანიტარული ცეცხლის შეწყვეტაზე, 26 ოქტომბრის დილიდან, მაგრამ დაირღვა ძალაში შესვლიდან რამდენიმე წუთში.

## თავდასხმები
მარჯვნივ|მინი|სომხეთის BM-30 სმერჩი, 2017 წელი.
პირველი თავდასხმა განხორციელდა 27 ოქტომბერს, შედეგად დაიღუპა 5 მშვიდობიანი მოქალაქე და დაშავდა 13 ადამიანი.   თავდასხმაში გამოყენებული BM-30 სმერჩის მრავალჯერადი სარაკეტო გამშვები შეიცავდა კასეტურ რაკეტებს.  

მეორე თავდასხმა განხორციელდა 28 ოქტომბერს ადგილობრივი დროით 13:00 საათზე. თავდასხმაში  კასეტური რაკეტები გამოყენებულ იქნა, დაიბომბა სავაჭრო ობიექტების მქონე მჭიდროდ დასახლებულ ურბანული ადგილები. Amnesty International– მა და Human Rights Watch– მა დაადასტურეს კასეტური საბრძოლო მასალების გამოყენება. თავდასხმაში შედეგად, 21 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა და 70-ზე მეტი დაშავდა.  დაღუპულთა შორის იყო 39 წლის წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევარმთვარის მოხალისე, ხოლო კიდევ ორი ​​მოხალისე დაშავდა. დაზიანდა ინფრასტრუქტურული ობიექტები და მანქანები. აზერბაიჯანის ცნობით, მეორე თავდასხმაში გამოყენებულ იქნა ასევე BM-30 სმერჩი, ჯამში 72–144 ცალი ფრაგმენტაციის ქობინებით  აღჭურვილი კასეტური ქობინით. აზერბაიჯანმა სომხეთი დაადანაშაულა თავდასხმებში, მაგრამ სომხეთმა უარყო ნებისმიერი პასუხისმგებლობა,  ხოლო Amnesty International– მა და Human Rights Watch– მა ასევე განაცხადეს, რომ თავდასხმა სწორედ სომხეთმა განახორციელა.

## აზერბაიჯანის პასუხი 
თავდასხმებიდან მალევე, აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტრომ გაავრცელა დრონის კადრები, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ სამაგიერო გადაუხადეს თავდასხმებს,  განსაკუთრებით სომხეთის ცოცხალი ძალის განადგურება ვიდრე მისი აღჭურვილობა, როგორც ადრე იყო ნაჩვენები. 

აზერბაიჯანის არმიამ გამოავლინა თავდასხმაში გამოყენებული BM-30 სმერჩის საცეცხლე პოზიცია და 29 ოქტომბერს გაანადგურა. 30 ოქტომბერს აზერბაიჯანის თავდაცვის სამინისტრომ დააანონსა კიდევ ორი ​​BM-30 სმერჩის განადგურება, რომლებიც მიზნად ისახავდა ბარდასა და თართარს.

## რეაქციები 
აზერბაიჯანში თავდასხმები მკაცრად დაგმეს, ქვეყნის პრეზიდენტის ადმინისტრაციამ პირველ თავდასხმას უწოდა* "აზერბაიჯანის ხალხის წინააყმდეგ გენოციდის ახალი აქტი"*. აზერბაიჯანის პრეზიდენტი, ილჰამ ალიევი თავდასხმაზე სათანადო რეაგირებას დაჰპირდა.  ასევე, აზერბაიჯანის ვიცე-პრეზიდენტმა მეჰრიბან ალიევამ განაცხადა, რომ თავდასხმები ბარბაროსული იყო  და გამოთქვა სამძიმარი.  აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ თავდასხმებს *"კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული"* უწოდა.

საერთაშორისო მასშტაბით თავდასხმები დაგმო თურქეთმა და პაკისტანის, ირანის, საფრანგეთისა და ყაზახეთის საელჩოებმა აზერბაიჯანში, ირანელი პოლიტიკოსმა ჰასან ამელიმ  და თურქულმა საბჭომ.

Amnesty International-ის რეგიონალურმა დირექტორმა აღმოსავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიაში მარია სტრუტერსმა განაცხადა:* "კასეტური საბრძოლო მასალებით საცხოვრებელი კვარტლების დაბომბვა არის სასტიკი და უპასუხისმგებლო ქმედება, რასაც ადამიანების სიკვდილი, დაჭრა და ტანჯვა მოჰყვა"*. ანალოგიურად, Human Rights Watch–მა გამოაქვეყნა ანგარიში თავდასხმის შესახებ, დაადასტურა კასეტური საბრძოლო მასალის გამოყენება და სომხეთს მოუწოდა შეწყვიტოს აკრძალული იარაღის გამოყენება.

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტი