სოფი პიკარდი

**სოფი პიკარდი** (  ; დ.  27 სექტემბერი,  1904, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი  — გ. 6 იანვარი, 1990, ფრიბური, შვეიცარია )  — რუსი- შვეიცარიელი მათემატიკოსი.დაამთავრა ჯერ სმოლენსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტი  და შემდეგ ლოზანის უნივერსიტეტი. დიდი ხნის განმავლობაში ასწავლიდა უმაღლეს გეომეტრიასა და ალბათობის თეორიას ნევშატელის უნივერსიტეტში. პირველი ქალი, რომელიც გახდა სრული პროფესორი (პროფესორი ordinarius) შვეიცარიაში.   მისი კვლევები ეხებოდა სიმრავლეების თეორიას, ჯგუფის თეორიას, ხაზოვან ალგებრას და მათემატიკის ისტორიას. 

## ადრეული წლები და განათლება 
სოფი (სოფია ალისა კეროლაინი)    პიკარდი დაიბადა 1904 წლის 27 სექტემბერს სანკტ-პეტერბურგში.  მისი მამა, ეჟენ ფერდინან (ევგენი ფერდინანდის ძე) პიკარდი, დაიბადა 1868 წელს ლოზანაში და 1891 წელს დაამთავრა ჟენევის უნივერსიტეტი,  შემდეგ ჩაირიცხა სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე მოხალისედ. შემდგომში ის დარჩა რუსეთში და მუშაობდა ფრანგული ენის მასწავლებლად ცარსკოე სელოს საიმპერატორო ნიკოლაევის გიმნაზიაში და "ველიკი ლუკის" რეალის სკოლაში, ხოლო 1921 წლიდან სმოლენსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტში  გეოგრაფიის მასწავლებლად. მისი მეუღლე, იულალი (ევლალია ალექსანდრეს ასეული) პიკარდი, დაბ. ჰუე, დაიბადა სანკტ-პეტერბურგში და წარმოშობით ფრანგი ჰუგენოტების ოჯახიდან იყო. 1897 წელს იგი ცოლად გაჰყვა ეჟენ პიკარდს და მასთან ერთად გადავიდა  ველიკიე-ლუკიში, შემდეგ კი სმოლენსკში, სადაც მუშაობდა სკოლაში და ასწავლიდა უნივერსიტეტის მასწავლებლებს უცხო ენებს. შემდეგ  დაწერა წიგნი "წითელი უნივერსიტეტი" საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში სმოლენსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჩამოყალიბების შესახებ.     ეჟენსა და ელალი პიკარდებს ოთხი შვილი შეეძინათ; ორი ქალიშვილი გარდაიცვალა ბავშვობაში, ვაჟი კი  1919 წელს უგზო-უკვლოდ დაიკარგა.   

სოფი სწავლობდა იმავე სკოლაში, სადაც დედა მუშაობდა პედაგოგად. მან გამოავლინა მათემატიკის მიმართ გამორჩეული ნიჭი. როდესაც 1921 წელს ეჟენი პიკარდი გაგზავნეს სამუშაოდ სმოლენსკის უნივერსიტეტში, სოფიმ ჩააბარა პედაგოგიურ უნივერსიტეტში ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. სხვათა შორის, ის ესწრებოდა მათემატიკოსების ა. ეგეისის და პ. ალექსანდროვის ლექციებს.  სოფიმ უნივერსიტეტი 1925 წელს დაამთავრა. იმავე წელს ეჟენი პიკარდის ოჯახმა მიიღო შვეიცარიული პასპორტები და დატოვა სსრკ.  შვეიცარიაში, უმუშევრად დარჩენილმა ეჟენი და იულალი პიკარდები  დაკავდნენ მწერლობით. იულალი მოგვიანებით გახდა ცნობილი მწერალი და ჟურნალისტი,  სხვა საკითხებთან ერთად, არაერთი წიგნი მიუძღვნა პუშკინსა და ლერმონტოვს.  

## კარიერა და შემდგომი ცხოვრება 
სოფის მიერ სმოლენსკის უნივერსიტეტში მიღებული დიპლომი შვეიცარიაში ძალადაკარგულად ითვლებოდა და მას თავიდან მოუწია კურსის გავლა ამჯერად ლოზანის უნივერსიტეტში. 1927 წელს მიიღო მათემატიკის მეცნიერებათა ლიცენტიატის ხარისხი, ხოლო 1929 წელს — დოქტორის ხარისხი.  სოფი პიკარდის დისერტაცია ეხებოდა ალბათობის თეორიას. მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელი იყო დ. სმირნოვი.  თუმცა, ვინაიდან შვეიცარიაში ქალებს 1971 წლამდე ჩამოერთვათ სამოქალაქო უფლებები, სოფის დიპლომი, რომელიც თეორიულად აძლევდა პედაგოგიური მოღვაწეობის უფლებას, პრაქტიკაში არ იქნა აღიარებული და ამიტომ 1929 წლიდან 1932 წლამდე იგი მუშაობდა ჯერ სადაზღვევო კომპანიაში აქტუარად, შემდეგ კი —  ადგილობრივი გაზეთის აღმასრულებელ მდივნად. 

1936 წელს სოფი პიკარდს ნევშატელის უნივერსიტეტიდან მოუვიდა მოწვევა  გეომეტრიის მასწავლებელის ადგილის დასაკავებლად, ვინაიდან მოქმედი პედაგოგი ავად გახდა და პირადად გაუწია  პიკარდს რეკომენდაცია, როგორც გამოჩენილ მათემატიკოსს.  სოფიმ პრაქტიკაში გამოავლინა  პედაგოგიური ნიჭი. 1938 წელს დაინიშნა ნევშატელის უნივერსიტეტის ექსტრაორდინალურ პროფესორად.  1940 წელს პიკარდმა დააარსა და ხელმძღვანელობდა "სუფთა მათემატიკის ცენტრს" ( *Center de mathématique pure* ) ნევშატელში. 1944 წელს იგი დაინიშნა სრულ პროფესორად და ასწავლიდა უმაღლეს გეომეტრიას, ალბათობას და აქტუარულ მეცნიერებას ოცდაათი წლის განმავლობაში. იგი  გახდა პირველი სრული პროფესორი ქალი  საფრანგეთის შვეიცარიაში.

სოფი პიკარდის სამეცნიერო საქმიანობის ძირითადი მიმართულებები იყო ჯგუფური თეორია და სიმრავლეების თეორია.  1939 წელს გამოქვეყნდა მისი მონოგრაფია  () " ''Sur les ensembles de distances des ensembles de points d'un espace Euclideen'' ". Mathematical Reviews-ში გამოქვეყნებული წიგნის მიმოხილვაში ნათქვამია, რომ კვლევის ნაწილი დაფუძნებულია შტაინჰაუზის,  სიერპინსკის და რუზევიჩის ნაშრომებზე, მაგრამ ყველაფერი, რაც პირველი თავის შემდეგაა წარმოდგენილი, თითქმის მთლიანად ორიგინალური მასალაა.   სოფი პიკარმა ასევე შეისწავლა ფუნქციების თეორია, ურთიერთობათა თეორია, ალბათობის თეორია, წრფივი და მრავალწრფივი ალგებრა და მათემატიკური ლოგიკა.  იგი ავტორია თითქმის  ორასი გამოქვეყნებული ნაშრომის.   სოფი პიკარდი იყო შვეიცარიის, აშშ-ის, ავსტრიის, საფრანგეთისა და პოლონეთის მათემატიკური საზოგადოებების წევრი  და არაერთხელ მიიღო მონაწილეობა მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესში. 

1956 წელს, N.I. ლობაჩევსკის გარდაცვალების ასი წლისთავზე, სოფი პიკარდი მიიწვიეს მეცნიერის შესახებ ლექციის წასაკითხად პარიზის აღმოჩენების სასახლეში.  1957 წელს იულალი პიკარდი გარდაიცვალა და სოფი ჩაერთო მისი მემკვიდრეობის შენარჩუნებასა და გამოქვეყნებაში. მისი წყალობით მწერლის არქივი შვეიცარიის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში იქნა შენახული. 1974 წელს სოფი პიკარდი პენსიაზე გავიდა, მაგრამ რეგულარულად იღებდა მონაწილეობას შვეიცარიის მათემატიკური საზოგადოების ყოველწლიურ შეხვედრებში.

სოფი პიკარდი სიცოცხლის ბოლომდე განაგრძობდა სამეცნიერო მოღვაწეობას. იგი  გარდაიცვალა 1990 წლის 6 იანვარს 85 წლის ასაკში ფრიბურში. 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:შვეიცარიელი მათემატიკოსები