open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
წითელსოფელი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**წითელსოფელი** — ნასოფლარი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, მთა ბარძიმ-ჯვარის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1760 მეტრი, ბორჯომიდან 43 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წინუბანი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**წინუბანი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბაკურიანის თემში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, გვირგვინას ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ბორჯომიდან 32 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭობისხევი

**ჭობისხევი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, დვირის თემში. მდებარეობს მდინარე ჭობისხევის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ბორჯომიდან 13 კილომეტრი. სოფლის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ძველი, ჰიდროელექტროსადგური.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 745 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნეოკონსერვატიზმი

**ნეოკონსერვატივიზმი** — პოლიტიკური ფილოსოფია, რომელიც დასაბამს შეერთებულ შტატებში იღებს. მისი ძირითადი განმასხვავებელი მიმართულება საერთაშორისო ურთიერთობებშია, სადაც ის ინტერვენციონისტულ პოლიტიკას ლობირებს, ეროვნული ინსტერესების (როგორც ეს ნეოკონსერვატორებს ესმით) დაცვის მიზნით.პირველი ნეოკონსერვატორები იყვნენ ძირითადად ებრაელი ლიბერალები რომლებიც ეწინაამდეგებოდნენ ამერიკის სამხედრო ბიუჯეტის შემცირებას და ამას ხსნიდნენ ამერიკის როლის შემცირების საშიშროებით მსოფლიოში. ტრადიციული კონსერვატორებისგან განსხვავებით ნეოკონსერვატორები არ ეწინააღმდეგებიან მინიმალურად ბიუროკრატიულ სოციალურ სახელმწიფოს, და, ზოგადად ემხრობიან რა ლიბერალურ ეკონომიკას, საჭიროებისამებრ არ არიან მასში ჩარევის წინააღმდეგი, გარკვეული სოციალური მიზნების მისაღწევად.

ტერმინი „ნეოკონსერვატორი“ თავდაპირველად გამოყენებულ იქნა იმ ლიბერალების წინააღმდეგ, რომლებიც „მარჯვნივ გადავიდნენ“. მაიკლ ჰარინგტონმა, სოციალ-დემოკრატმა, სიტყვა ნეოკონსერვატორი პირველად გამოიყენა 1973 წელს ჟურნალის „Dissent“ სტატიაში სოციალური პოლიტიკის შესახებ.

პირველი მნიშვნელოვანი ნეოკონსერვატორი, რომელმაც ეს ტერმინი მიიღო და ამ მიმდინარეობის დამფუძნებლად ითვლება, იყო ირვინ კრისტოლი. მან საკუთარი ნეოკონსერვატიული შეხედულებები ჩამოაყალიბა 1979 წლის სტატიაში „Confessions of a True, Self-Confessed Neoconservative.“ („ნამდვილი, თვითაღიარებული ნეოკონსერვატორის აღიარება“). კრისტოლის იდეების გავლენა იზრდება 1950-იანებიდან, როდესაც ის ჟურნალს „Encounter“ აფუძნებს. ნეოკონსერვატიული იდეების კიდევ ერთი გავლენიანი წყარო იყო ნორმან პოდჰორეცი, ჟურნალის „Commentary“ რედაქტორი 1960-95 წლებში. 1982 წლისთვის პოდჰორეცი საკუთარ თავს ნეოკონსერვატორს უწოდებდა ნიუ-იორკ ტაიმზის სტატიაში „The Neoconservative Anguish over Reagan's Foreign Policy“ („ნეოკონსერვატიული წუხილი რეიგანის საგარეო პოლიტიკის მიმართ“). ეს ტერმინი სულ უფრო ხშირად ხდება მედიის ყურადღების ცენტრში ჯორჯ ბუში უმცროსის პრეზიდენტობის პერიოდში. განსაკუთრებით ყურადღება ეთმობა ამერიკის საგარეო პოლიტიკაზე ნეოკონსერვატორთა ზეგავლენას, როგორც „ბუშის დოქტრინის“ ნაწილს.

*
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები
ქოდალო

**ქოდალო** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, (არაშენდის თემი), გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, გურჯაანიდან 37 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 346 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## ისტორია
სოფელი ისტორიულ წყაროებში ასევე მოიხსენიება როგორც ქოდალად. მასზე გადიოდა ქოდალო-ზიარი-გურჯაანის სამხრეთ-სამეურნეო მნიშვნელობის გზა. შუა საუკუნეების განმავლობაში სოფელში განვითარებული იყო მეურნეობის მრავალი დარგი და ვაჭრობა. 1940 წელს ქოდალოში აღმოჩენილი ილხანების სახელმწიფოს ვერცხლის მონეტების განძი (იხ. ქოდალოს განძი) ნათელს ფენს ქოდალოელთა ეკონომიკური ურთიერთობების გეოგრაფიას.

XVII საუკუნის შუა ნაწილში სოფლისა და სოფელზე გამავალი გზის დასაცავად მოურავიშვილების საგვარეულომ ციხესიმაგრე ააგო. სოფლის ყმა-მამულებზე ვრცელდებოდა ანდრონიკაშვილების, მოურავიშვილების და ზურაბიშვილების გავლენა. კახეთის სამეფოს წარმოქმნიდან ქოდალო ჭერემის ეპარქიაში შედიოდა. ამ საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ, 1757 წლიდან თეიმურაზ II-ის განწესებით ქოდალო ბოდბელ მიტროპოლიტს ერგო. სათავადო მფლობელობასთან ერთად ქოდალოში დავით გარეჯის სამონასტრო კომპლექსის კუთვნილი ყმა-მამულიც იყო.

1812 წელს, კახეთის აჯანყებისას ქოდალოელები მხარს ალექსანდრე ბატონიშვილს უჭერდნენ, რომელმაც ქოდალოში რუსების დამარცხება შესძლო.

სოფელ ქოდალოში დაიბადა ივანე მალხაზის-ძე ანდრონიკაშვილი (1798-1868), ქართველი თავადიშვილი და რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი. ივანე ანდრონიკაშვილის დედა, მარიამი, ერეკლე II-ის დისშვილი იყო.
## გალერეა 

ქოდალოს ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია (5).jpg|ქოდალოს ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია
ქოდალოს წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია (1).tif|ქოდალოს წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია

## იხილეთ აგრეთვე
*ქოდალოს ღვთისმშობლის ეკლესია
*ქოდალოს წმინდა გიორგის ეკლესია 
*ქოდალოს განძი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყიტაანი

**ყიტაანი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, (ჩუმლაყის თემი). მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 300 მეტრი, გურჯაანიდან 12 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 271 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## გალერეა 

ნიში სოფელ ყიტაანში (1).jpg|ნიში სოფელ ყიტაანში

## იხილეთ აგრეთვე
*ყიტაანის მოდველაურის ეკლესია
*ყიტაანის ღვთისმშობლის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ძირკოკი

**ძირკოკი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 450 მეტრი, გურჯაანიდან 4 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1120 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ძირკოკის იოანე ღვთისმეტყველის ეკლესია
*ძირკოკის მთავარანგელოზთა ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კიბელე

მინი|ტახტზე მჯდომი კიბელე
**კიბელე ** (, ) — წარმოშობით ძველი ფრიგიული ღვთაება, დიდი დედა, მიწიერ არსთა მშობელი, ბუნების ამყვავებელი, განმანაყოფიერებლი და ამაღორძინებელი. მისი კულტი დიდად იყო გავრცელებული მცირე აზიაში და ადრევე შეერწყა ბერძნული ღმერთქალის, რეას კულტს. 

## მითი 
იდუმალებით მოცული ძველი ფრიგიული ქალღმერთი მთის მწვერვალებზე ცხოვრობდა და დააქროლებდა ძვირფას ეტლს, რომელშიაც შებმული ჰყავდა ლომები და ჯიქები. მას შეუყვარდა ჭაბუკი ატისი, ატისმა კი მოკვდავი ქალი ამჯობინა. განრისხებული კიბელე ქორწილში გამოჩნდა და ყველა გააგიჟა. გადარეული ატისი მთაში გაიქცა და თავი მოიკლა. მისი მოსაგონებელი დღესასწაულები კი ისევ კიბელემ დააწესა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* რეა

## ლიტერატურა 
* 
* Munn, Mark, "Kybele as Kubaba in a Lydo-Phrygian Context" : Emory University cross-cultural conference "Hittites, Greeks and Their Neighbors in Central Anatolia", 2004 (Abstracts)
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Britannica Online Encyclopædia
* Cybele : Phrygian Mother of the Gods, Theoi Project
* Cult of Cybele : Ancient Greek & Phrygian religion, Theoi Project
* Ancient History Sourcebook: Roman Religiones Licitae and Illicitae, c. 204 BCE-112 CE 

კატეგორია:ანატოლიური მითოლოგია
კატეგორია:ბერძნული ქალღმერთები
კატეგორია:რომაული მითოლოგია
კატეგორია:დედა-ქალღმერთები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ჭერმისხევი

**ჭერმისხევი** — მდინარე საქართველოში, კახეთის მხარეში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში. მდინარე ალაზნის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1118 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 35 კილომეტრი, აუზის ფართობი 154 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, მდგრადი წყალმცირობა ზამთარში. მარჯვნიდან იერთებს მდინარე ფაფრისხევსა და პატარავეთს. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,8 მ³/წმ. მდინარის ნაპირას გაშენებულია სოფლები: ჭერემი, ველისციხე და ზეგაანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
არმენ ტახტაჯიანი

**არმენ ლეონის ძე ტახტაჯიანი** (დ.  28 მაისი [ძვ. სტ. 10 ივნისი], 1910, შუშა — გ. 13 ნოემბერი, 2009, სანქტ-პეტერბურგი) — საბჭოთა ბოტანიკოსი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1972), სომხეთის სსრ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1971). სკკპ-ის წევრი 1946 წლიდან. 

## ბიოგრაფია 
1932 წელს დაამთავრა სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო ინსტიტუტი (თბილისი). მისი უმთავრესი ნაშრომები ეხება მცენარეების სისტემატიკის, ევოლუციური მორფოლოგიის და ფილოგენიის, ყვავილოვანი მცენარეების წარმოშობის, ფიტოგეოგრაფიის, პალეობოტანიკის საკითხების შესწავლას. ტახტაჯიანმა დაამუშავა უმაღლესი მცენარეების სისტემა და ყვავილოვანი მცენარეების დაწვრილებითი სისტემა, შემოგვთავაზა ორგანული სამყაროს სისტემის ვარიანტი. შექმნა მცენარეთა მორფოლოგებისა და სისტემატიკოსების სკოლა. მისი რედაქციით და მონაწილეობით გამოვიდა „სომხეთის ფლორა“ (ტ. 1-6, 1954-1973) „მცენარეთა სამყარო“ (ტ. 1-6, 1974-1982) და სხვა. საკავშირო ბოტანიკის საზოგადოების (1973 წლიდან), ბიოლოგიის მეცნიერებათა საერთაშორისო კავშირის ბოტანიკის განყოფილებისა (1975 წლიდან) და მცენარეთა ტაქსონომიის საერთაშორისო ასოციაციის (1975 წლიდან) პრეზიდენტი. სხვადასხვა ქვეყნის მეცნიერებათა აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოებების წევრი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ვ. კომაროვის სახელობის პრემია (1969), სსრკ სახელმწიფო პრემია (1981). დაჯილდოებულია 2 შრომის წითელი დროშის ორდენით, ხალხთა მეგობრობის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ბოტანიკოსები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ახურიანი (შირაკი)

**ახურიანი** (; ყოფილი **დუზკენდი**) — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. 1995 წლამდე, ადმინისტრაციული რეფორმის გატარებამდე ჰქონდა ქალაქის სტატუსი და იყო ახურიანის რაიონის ცენტრი. 1995 წლიდან სოფლის სტატუსი აქვს.

## რესურსები ინტერნეტში
* შირაკის პროვინციის ვებგვერდი 

კატეგორია:შირაკის პროვინციის სოფლები
ნალბანდიანი

**ნალბანდიანი** () — სოფელი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 465 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 272 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 20.09 კმ²-ია. ადმინისტრაციულ რეფორმამდე ატარებდა ქალაქის სტატუსს. სახელი მწერალ მიხეილ ნალბანდიანის პატივსაცემად ჰქვია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:არმავირის პროვინციის სოფლები
პემზაშენი

**პემზაშენი** () — სოფელი სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 790 მეტრზე. მოსახლეობა 3 322 კაცი (2012). ფართობი 23 კმ².

დასახლება დაარსდა 1915 წელს გენოციდის შედეგად ქალაქ მუშიდან და ბასენიდან გადმოსახლებულების მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Article: Pemzashen

კატეგორია:შირაკის პროვინციის სოფლები
ნორ-ხარბერდი

**ნორ-ხარბერდი** (; ყოფილი **ნორ კიანკი**) — სოფელი სომხეთში, არარატის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 059 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 790 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 7.67 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:არარატის პროვინციის სოფლები
სევჯური

მინი|250პქ|სევჯური
**სევჯური**, ან **მეწამორი** () — მდინარე სომხეთში. 

სხვა სომხური მდინარეებთან შედარებით, სევჯურს აქვს ერთ-ერთი ყველაზე სტაბილური რეჟიმი. სათავეს იღებს არაგაწის მთიდან. მდინარის დინება არის ძალიან მდორე. 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მდინარეები
Ա

**Ա**, **ա** () — სომხური ანბანის პირველი ასო. ასოს ტრანსკრიფციაა — [a]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ა“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 1 (ერთი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ա)
* Graphemica (ա)

კატეგორია:სომხური ასოები
არფილჭის წყალსაცავი

**არფილჭის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. აშენდა 1946-1951 წლებში არფის ტბის ადგილზე (სომხ. Արփի լիճ, არფი ლიჭ). წყალსაცავის აშენების შემდეგ მისი სიღრმეა 1,6 მ, ზედაპირის ფართობი - 4,5 კმ², მოცულობა - 5 მლნ. მ³.

ჯებირის სიმაღლე 11,2 მეტრია, სიგრძე - 123,5 მ.

წყალსაცავი გამოყენებულია სარწყავად და ელექტროენერგიის მისაღებად. ასევე სათევზაოდ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Состояние поверхностных и подземных вод 

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
Բ

**Բ**, **բ** () — სომხური ანბანის მეორე ასო. ასოს ტრანსკრიფციაა — [b]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ბ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 2 (ორი). 

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Բ)
* Graphemica (բ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Գ

**Գ**, **գ** () — სომხური ანბანის მესამე ასო. ასოს ტრანსკრიფციაა — [g]; გამოითქმის, როგორც ქართული „გ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 3 (სამი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Գ)
* Graphemica (գ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ե

**Ե**, **ե ** () — სომხური ანბანის მეხუთე ასო. ტრანსკრიფციაა — [e]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ე“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 5 (ხუთი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ե)
* Graphemica (ե)

კატეგორია:სომხური ასოები
Դ

**Դ**, **դ** () — სომხური ანბანის მეოთხე ასო. ტრანსკრიფციაა — [d]; გამოითქმის, როგორც ქართული „დ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 4 (ოთხი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Դ)
* Graphemica (դ)

კატეგორია:სომხური ასოები
ISO 3166-2:DE

**ISO 3166-2:DE** — ISO 3166-2-ის ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს გერმანიის ფედერაციული მხარეებისთვის.

## კოდები 
## შენიშვნა 
ზოგიერთი მხარის აღსანიშნავად ტრადიციულად გამოიყენება აბრივეატურა (ძირითადად შედგენილი სახელებისთვის) და დღეს ისინი უფრო ფართოდ გამოიყენება. მათი უმრავლესობა ორის ნაცვლად სამი ასოთი აღინიშნება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია.
* ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია.

კატეგორია:გერმანიის გეოგრაფია
2:DE
აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია

მინი|მარჯვნივ|200px|აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია**სირიულ-სპარსული (ასურული) ეკლესია**, **აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია** () (აღმოსავლეთის წმინდა სამოციქულო (კაფალიკური) ასურული ეკლესია) — ქრისტიანული ეკლესია, რომელიც I საუკუნეში დაარსდა. ლიტერატურაში აგრეთვე გვხვდება სახელები: ნესტორიანული ეკლესია, სპარსული ეკლესია — ქრისტიანული ეკლესია, დაარსდა არამეული ხალხთა შორის პირველ საუკუნეში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია — მოსკოვის თემის საიტი 
* აღმოსავლეთის ასურული ეკლესიის არაოფიციალური გვერდი 
* Encyclopedia LookLex: Nestorian Church  
* The Chaldean church of the East  
* აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია საიტზე "ეკლესიათა იერარქია"

კატეგორია:ქრისტიანული კონფესიები აზიაში
მენაის დაკიდებული ხიდი

მინი|300პქ|მენაის დაკიდული ხიდი
მინი|300პქ|2005 წელს აღდგენის შემდეგ
მინი|300პქ|1840-იანი წლების ფაიფურის თეფშზე გამოსახული ხიდი
**მენაის დაკიდული ხიდი** (, უელს. Pont Grog y Borth), დაკიდული ხიდი, რომელიც კუნძულ ანგლესის უელსის სანაპიროსთან აკავშირებს. თომას ტელფორდის პროექტის ხიდი 1826 წელს აშენდა და ერთ-ერთი პირველი თანამედროვე ტიპის დაკიდული ხიდია მსოფლიოში.

## მშენებლობა 
ხიდის აგებამდე კუნძულს მთავარ მიწასთან ფიქსირებული დამაკავშირებელი საშუალება არ ჰქონდა. კუნძულთან დაკავშირება მხოლოდ ბორნით შეიძლებოდა (ან დიდი გაჭირვებით ფეხით, მიქცევისას). 1800 წლის კავშირის ედიქტით ირლანდიაში ტრანსპორტის საჭიროება უფრო აქტუალური გახდა, და ვინაიდან ჰოლიჰედი ერთ-ერთი მთავარი ტერმინალი იყო დუბლინისთვის, გადაწყდა, რომ ხიდი აუცილებელი იყო.

ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე სატრანსპორტო მიმართულების გაუმჯობესება თომას ტელფორდს დაევალა. მისი პროექტის მთავარი ასპექტი მენაის სრუტეზე დაკიდული ხიდის მშენებლობა იყო. ხიდის დიზაინი მოქცევისას სრუტეზე 100 ფუტი სიმაღლის გემების გატარების საშუალებას იძლეოდა.

ხიდის მშენებლობა 1819 წელს დაიწყო სრუტის ორივე მხარეს კოშკების დადგმით. ახლომდებარე პენმონის კირქვით ნაგები კოშკები შიგნით ფუტურო იყო და სიმაგრისთვის დიაგონალური კედლები ჰქონდა დამატებული. შემდეგ დამზადდა თექვსმეტი უზარმაზარი ჯაჭვური კაბელი. თითოეული მათგანი 935 ტონა რკინის ზოდებისგან შედგებოდა, და მათ 176 მეტრის გაშლა უნდა გაემაგრებინათ. დაჟანგვის თავიდან ასაცილებლად, ყოველი კაბელი თავდაპირველად სელის ზეთში ამოავლეს. 

ხიდი დიდი ზარზეიმით გახსნეს 1826 წლის 30 იანვარს. მან ლონდონიდან ჰოლიჰედამდე 36-საათიანი მგზავრობა 9 საათამდე შეამცირა.

## იხილეთ აგრეთვე 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ხიდები
კატეგორია:დაკიდული ხიდები
51-ე შტატი

[thumb|51-ვარსკლავიანი [აშშ|აშშ-ის დროშა]]
[thumb|51-ვარსკლავიანი ალტერნატიული [აშშ|აშშ-ის დროშა]]
**ორმოცდამეთერთმეტე შტატი** — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება იმ ტერიტორიების მიმართ, რომლებიც შტატის სტატუსის პრეტენდენტები არიან. 1959 წლამდე, როდესაც კავშირში ალასკა და ჰავაი შევიდა, გამოიყენებოდა ტერმინი *«ორმოცდამეცხრე შტატი»*.

51-ე შტატებს ეძახიან სახელმწიფოებს, სადაც აშშ დიდი გავლენით სარგებლობს ან მისი ზეწოლის ქვეშაა. ამ შემთხვევაში ტერმინი ავსტრალიასთან, მექსიკასთან, ერაყთან, დიდ ბრიტანეთთან გამოიყენება. ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი კანდიდატები არიან: კოლუმბიის ოლქი, ჩრდილოეთი ვირჯინია და პუერტო-რიკო. მეორე დონის კანდიდატები არიან: შტატი ლინკოლნი, ნიუ იორკ სიტი, აღმოსავლეთი ორეგონი, სუპერიორი, სამხრეთი იუტა.

## კულტურაში 
* „ფორმულა 51“ ფილმის პირველი სათაური — „51–ე შტატი“. ფილმში აღწერილია ამერიკულ–ბრიტანული ურთიერთობები.
* ბრიტანელმა მწერალმა პიტერ პრესტონმა 1998 წელს გამოსცა რომანი „ორმოცდამეთერთმეტე შტატი“. სიუჟეტის თანახმად დიდი ბრიტანეთი ტოვებს ევროკავშირს და აშშ–ს 51–ე შტატი ხდება.
* ჯგუფი „New Model Army“–ის სიმღერა „51st State“ მარგარეტ ტეტჩერის პროამერიკულ პოლიტიკას აკრიტიკებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აშშ-ის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Will Puerto Rico Finally Become Our 51st State?*
* *tvtropes - The United Fifty-One States Of America for examples in fiction*
* ''Carol Orsag - The People's Almanac, 1975 - The United Thirty-Eight States of America ''

კატეგორია:აშშ-ის ადმინისტრაციული დაყოფა
სარდარაპატი

**სარდარაპატი** () — სოფელი სომხეთში, არმავირის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 275 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 398 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 15.76 კმ²-ია.

სოფელთან ახლოს მდებარეობს მნიშვნელოვანი სპარსული ციხესიმაგრე სარდარი-ბერდი. ის ააგო სარდარი ირავანმა 1810 წელს ბრიტანელების ტექნიკური ასისტირებით. ის გამოიყენებოდა, როგორც სარდარაპატის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი და ერევნის ხანის საზაფხულო რეზიდენცია. 1935 წლიდან 2009 წლამდე ერქვა ჰოქტემბერი. ადმინისტრაციული რეფორმის გატარებამდე ჰქონდა ქალაქის სტატუსი.

სოფელტან ახლოს მდებარეობს სარდარაპატის ბრძოლის მოსაგონარი მემორიალი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:არმავირის პროვინციის სოფლები
რიგის წმინდა პეტრეს ეკლესია

thumb|წმინდა პეტრეს ეკლესიის გამორჩეული კოშკი
**რიგის წმინდა პეტრეს ეკლესია** — ეკლესია ლატვიის დედაქალაქ რიგაში. რიგის ერთ-ერთი უძველესი ნაგებობა. პირველადი კონსტრუქცია აიგო 1209 წელს, როგორც საზოგადოების ეკლესია. როსტოკელმა მშენებელმა იოჰან რუმეშოტელმა XV საუკუნის დასაწყისში ეკლესია მნიშვნელოვნად განავრცო. ამჟამინდელი გუმბათის კოშკი 1746 წელს დასრულდა. მისი ბოლო რესტავრაცია 1973 წელს ჩატარდა.

გუმბათს არსებობის განმავლობაში მეხი ექვსჯერ დაეცა და აქედან ორჯერ (1666 და 1721 წლებში) ჩამოიქცა. მეორე მსოფლიო ომამდე ეს იყო ყველაზე მაღალი ხის კონსტრუქცია ევროპაში. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში შენობის სახურავი და კოშკი ხანძარმა დააზიანა.

საბჭოთა ინჟინრებმა ეკლესია 1970-იან წლებში აღადგინეს. ეკლესიაში დამონტაჟდა ლიფტი, რომელსაც დამთვალიერებლები მის კოშკში 70 მეტრი სიმაღლეზე აჰყავდა.

## ლიტერატურა
* *Зирнис, Гунар.* Pētera baznīca — Рига, 1984.
* *Холцманис А.* О чём рассказывает церковь Петра (буклет). — Рига: Авотс, 1980.

კატეგორია:ლატვიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ლატვიის ეკლესიები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ჟან-მატიე-ფილიბერ სერიურიე

**ჟან-მატიე-ფილიბერ სერიურიე** (; დ. 8 დეკემბერი, 1742, ლანი, ილ-დე-ფრანსი — გ. 21 დეკემბერი, 1819, პარიზი) — ფრანგი მხედართმთავარი, 1808 წლის 3 იცნისიდან გრაფი, საფრანგეთის საპატიო მარშალი 1804 წლის 19 მაისიდან.

სერიურიე დაიბადა ლანში, სამეფო თავლაში თხუნელების შენახვაზე პასუხისმგებელი მოჯამაგირეს ოჯახში. 1755 წელს გამოიძახეს ჯარში (), 1759 წლის ოქტომბრიდან — სამეფო ჯარის ომონის საქვეითო რაზმის პრაპორშიკი. 

1760 წელს ვარბურგის ბრძოლაში დაიჭრა. 1762 წელს სერიურიემ მიიღო ლეიტენანტის წოდება და გაიგზავნა პორტუგალიაში.        

## ლიტერატურა
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 8 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1742
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1819
ნაწნავი

thumb|

**ნაწნავი** — თმის ვარცხნილობა, როდესაც ადამიანის თმის რამდენიმე ღერი ერთმანეთს ეუღლება.
უბრალო ნაწნავის დროს თმის ღერების რაოდენობა სამი ან ოთხია. ძველ მსოფლიოში ნაწნავს არა მარტო ქალები იკეთებდნენ. ეგვიპტეს ფარაონები წვერისგან ნაწნავს აკეთებდნენ, სამსონს თავზე 7 ნაწნავი ჰქონდა, ამ ნაწნავებში მისი ძალა ინახებოდა.

კატეგორია:ვარცხნილობები
ყირიმის სახალხო რესპუბლიკა

**ყირიმის სახალხო რესპუბლიკა** () — სახელმწიფო, რომელიც ყირიმის ნახევარკუნძულზე არსებობდა 1917–1919 წლებში. ყსრ იყო პირველი  ისლამური წყობის რესპუბლიკა (აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა მიიღო 1918 წელს).

სახალხო რესპუბლიკა შეიქმნა 1917 წელს ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ. მოსახლეობის უმრავლესობა იყვნენ ყირიმელი თათრები, ასევე ცხოვრობდნენ რუსები, უკრაინელები, სომხები და ბერძნები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Правительства Украины в ХХ ст. К.: Наукова думка. 2001. 608 с.

კატეგორია:უკრაინის ისტორია
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის დაშლის შედეგად შექმნილი სახელმწიფოები
მიგ-29

**მიგ-29** () (ნატოს კლასიფიკაციით **Fulcrum**) არის მე-4 თაობის რეაქტიული თვითმფრინავი, შექმნილი სსრკ-ში საჰაერო უპირატესობის მოსაპოვებლად. თვითმფრინავი შეიქმნა ახალ ამერიკულ გამანადგურებლებთან F-16-თან და F-15-თან დასაპირისპირებლად. მიგ-29 დღეისათვისაც მრავალი ქვეყნის სამხედრო-საჰაერო ძალების აქტიურ შეიარაღებაზეა.

## შექმნის ისტორია 
1972 წელს სსრკ-ში დაისვა საკითხი შეექმნათ დასავლური გამანადგურებლების F-15-ის და F16-ის  კონკურენტუნარიანი გამანადგურებელი

## მოდიფიკაციები 
MiG 29 SMT - ერთადგილიანი მრავალდანიშნულებიანი საბრძოლო ვარიანტი

MiG 29 UB - ორადგილიანი სავარჯიშო

MiG 29 K - ავიამზიდებისთვის ადაპტირებული. დღეისათვის ბაზირებულნი არიან რუსეთის ერთადერთ ავიამზიდ ადმირალ კუზნეცოვზე

MiG 29 M - გააჩნია ცეცხლის, საჭის მართვის და აღმოჩენის თანამედროვე სისტემები. აღწურვილია ორმაგი ფაზირებული ბორტრადარით, ინფრაწითელი/TV/ლაზერული სისტემებით. მისი ორადგილიანი ვარიანტია MiG 29 M2  

MiG 29M OVT - საერთაშორისო ავიაშოუებზე მისი პირველი ჩვენება 2006 წელს გაიმართა. მეორენაირად მას 
MiG 33-საც ეძახიან

thumb|პოლონური MiG-29A *Fulcrum-A*

thumb|გერმანული MiG-29GT *Fulcrum-B*

thumb|რუსული MiG-29M *Fulcrum-E*
thumb|MiG-29A-ს კოკპიტი
## ტექნიკური მონაცემები 
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ევრაზიული ეკონომიკური საზოგადოება

250px|right
**ევრაზიული ეკონომიკური საზოგადოება** (**ევრაზეს**) — საერთაშორისო ეკონომიკური საზოგადოება რომელიც არსებობდა 2000-2014 წლებში. მასში გაერთიანებული იყო პოსტსაბჭოთა ქვეყნების მთელი რიგი. ორგანიზაცია ყურადღებას აქცევს ერთიანი საბაჟოს ფორმირებაზე, ერთიანი ეკონომიკური პოოლიტიკის გადამუშავებაზე, ტარიფებზე, ფასებზე და სხვა ეკონომიკურ ფუნკციებზე, რომელიც შიდა ბაზარს ექვემდებარება.
## წევრები 
300 px|thumb|right|
*  (2001)
*  (2001)
*  (2001)
*  (2001)
*  (2001)
*  (2006-2008 — წევრობა შეჩერებულია)

### დამკვირვებლები 
*  (2003)
*  (2002)
*  (2002)

## სქოლიო 
## იხილეთ აგრეთვე
ევროპულ–აზიური კავშირი

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
იოზეფ პონიატოვსკი

166px|thumb|right|თავად იოზეფ პონიატოვსკის გერბი

**იოზეფ პონიატოვსკი** (ჟოსეფ-ანტუან დიმიტარ პონიატოვსკი, იოზეფ დიმიტრი პონიატოვსკი; ; დ.1763 წლის 7მაისს, ვანა  — გ.1813 წლის 19 ოქტომბერს, ლაიფციგი) — პოლონეთის თავადი და გენერალი, საფრანგეთის მარშალი, პოლონეთის მეფე  სატანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკის ძმისშვილი, გამოჩენილი მხედართმთავარი. დაიხრჩო მდინარე ელზასში.

## ლიტერატურა 
* Józef Antoni Poniatowski, *Mes souvenirs sur la campagne de 1792*, Lemberg [Lwów], 1863.
*

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 1763
კატეგორია:გარდაცვლილი 1813
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
უდაბნო (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**უდაბნო** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გარეჯის ზეგანზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 750 მეტრი, საგარეჯოდან 45 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად არის სამონასტრო კომპლექსი დავითგარეჯა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 597 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* დისჟეის ნამოსახლარი
* დიფსიზის ნამოსახლარი
* დოდორქის ნამოსახლარი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქეშალო (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**ქეშალო** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (მუღანლოს თემი). მდებარეობს ივრის ზეგანზე. მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 470 მეტრი, საგარეჯოდან 37 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2438 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვლადიმერ აბაშიძე

**ვლადიმერ (ლადო) სიმონის ძე აბაშიძე** (დ. 24 იანვარი, 1921, თბილისი — გ. 4 დეკემბერი, 1999) — ქართველი ანატომი და სამედიცინო ლექსიკოგრაფი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1961), პროფესორი (1981), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1983), საქართველოს სამედიცინო-ბიოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1995).

## ბიოგრაფია 
1944 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1943–1944 წლებში მუშაობდა თბილისის სამხედრო ჰოსპიტალში. 1947–1970 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ექსპერიმენტული მორფოლოგიის ინსტიტუტში. 1959–1968 წლებში იქვე განაგებდა ჰისტოლოგიის განყოფილებას. 1966 წლიდან ქართული ენციკლოპედიის მედიცინისა და ბიოლოგიის რედაქციის გამგეა, ერთდროულად, 1976 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ანატომიის კათედრის პროფესორი. 1966–1972 წლებში ხელმძღვანელობდა პლასტიკური ანატომიის კურსს თსუ ხელოვნების ფაკულტეტზე. შეისწავლის ზურგის ტვინის ნერვული წნულებისა და სიმპათიკური წვეულების შედარებით ანატომიას, ხერხემლიანთა ნაწლავების ინერვაციის თავისებურებებს, მსხვილ ნაწლავში გადანერგილი წვრილი ნაწლავის კედელი განვითარებულ ცვლილებებს, რენტგენის სხივების სხვადასხვა დოზის მოქმედებას ნაწლავზე და სხვა. მამასთან სიმონ აბაშიძესთან ერთად შეადგინა პირველი ქართული სამედიცინო განმარტებითი ლექსიკონი. სპორტის ოსტატობის კანდიდატი ჭადრაკში, მონაწილეობდა სხვადასხვა საკავშირო („აკადემიადები“, „უნივერსიადა“, „მედიკის“ პირველობა და სხვა) და რესპუბლიკურ შეჯიბრებებში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ჯილდოები
* 1983 – საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე
* სპორტის ოსტატობის კანდიდატი (ჭადრაკი)

## ბიბლიოგრაფია
* რუსულ-ლათინურ-ქართული სამედიცინო განმარტებითი ლექსიკონი - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1973 გვ. 579
* К сравнительной анатомии спинномозговых нервных сплетений и симпатических стволов позвоночных  Тбилиси, Изд-во АН Груз. ССР, 1963 с. 153

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
ვლადიმერ
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ანატომები
კატეგორია:ქართველი ლექსიკოგრაფები
ქვემო ყანდაურა

**ქვემო ყანდაურა** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (ქვემო ყანდაურა, ზემო ყანდაურა). მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 680 მეტრი, საგარეჯოდან 28 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ყანდიაური. ყანდიაური განადგურდა შაჰ-აბასის ლაშქრობების დროს 1614-1617 წლებში. 1790-იან წლებში სოფელი აღადგინა ერეკლე II-მ. 1801-1930 წლებში შედიოდა სიღნაღის მაზრაში. 1930 წლიდან დაიყო ზემო და ქვემო ყანდაურად და შევიდა საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1013 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
შიბლიანი

**შიბლიანი** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. საკრებულოს ცენტრი. ზღვის დონიდან 660 მეტრი, საგარეჯოდან 35 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 456 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
წყაროსთავი (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**წყაროსთავი** (ყოფ. *აღბულახი*) — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე. მდინარე ივრის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, საგარეჯოდან 4 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 694 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხინჭები (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**ხინჭები** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (კოჭბაანის თემი). მდებარეობს ხინჭების მთის აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე ივრის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1120 მეტრი, საგარეჯოდან 55 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
რევოლუციური გზა (ფილმი)

***რევოლუციური გზა*** () — აკადემიის ჯილდოს ნომინანტი და ოქროს გლობუსის მფლობელი 2008 წლის ბრიტანულ–ამერიკული ფილმი – დრამა, რომელიც გადაღებულია სემ მენდესის მიერ, ხოლო მთავარ როლებს ასრულებენ ლეონარდო დიკაპრიო და კეიტ უინსლეტი. ჯასტინ ჰეიტის სცენარი დაფუძნებულია რიჩარდ იატსის 1961 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე.

## სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება 50-იანი წლების შუაში. ფრენკ და ეიპრილ უილერები პატარა პროვინციული ოჯახის წევრები არიან. ისინი საშუალო კლასის წარმომადგენლები არიან, მაგრამ სურთ, შეცვალონ საკუთარი ცხოვრება და პარიზში გადასახლდნენ. მათი გეგმები ეჭვის ქვეშ აღმოჩნდება, როცა უილერები ეიპრილის ორსულობის შესახებ შეიტყობენ.

## როლებში
*ლეონარდო დიკაპრიო - ფრენკ უილერი
*კეიტ უინსლეტი - ეიპრილ უილერი
*კეთი ბეიტსი - ჰელენ გივინგსი
*მაიკლ შენონი - ჯონ გივინგსი
*რიჩარდ ისტონი - ჰოვარდ გივინგსი
*კათრინ ჰანი - მილი კემპბელი
*დევიდ ჰარბორი - შეპ კემპბელი
*ზოი კაზანი - მორინ გრუბი
*დილან ბეიკერი - ჯეკ ორდვეი
*მაქს კასელა - ედ სმოლი
*ჯეი ოლკატ სენდერსი - ბარტ პოლოკი

## ჯილდოები
*ოქროს გლობუსი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის დრამაში: კეიტ უინსლეტი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:2008 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:სემ მენდესის ფილმები
კატეგორია:დრამატული ფილმები
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
ხაშმის სამების ეკლესია

300px|მინი|ხაშმის სამების ეკლესია
**ხაშმის სამების ეკლესია** ან *კაწარეთის სამება* — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ხაშმში, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე. მიეკუთვნება V-VI საუკუნეების მიჯნას.

## საეპისკოპოსო კათედრა
კაწარეთის სამონასტრო კომპლექსი წარმოადგენდა ფეოდალური ხანის საეპისკოპოსო ცენტრს კახეთში. ვარაუდობენ, რომ უძველეს ხანაში აქ კუხებისა და სუჯების ტომთა წარმართული რელიგიის ცენტრი იყო. გადმოცემით, ქართველთა განმანათლებელმა ნინომ აქ მიაღებინა ქრისტიანობა კუხ და სუჯ მთავრებს და მათ ქვეშევრდომებს. ქართული საეკლესიო იერარქიაში კაწარელი ეპისკოპოსი რიგით მეოცედ იხსენიებოდა. 

## ძეგლის აღწერა
ეკლესიას გარს უვლის ქვის გალავანი, შესასვლელი გალავანს შიგნით ჩართული საცხოვრებელი კოშკიდან აქვს. გალავნის შიგნით არის აგრეთვე ეპისკოპოსის სასახლე, სამრეკლო და მარანი. ეკლესია ბაზილიკის ტიპის გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხა ნაგებობაა. შესასვლელი სამი მხრიდან აქვს. ინტერიერი სვეტების 4 წყვილით 3 ნავად არის გაყოფილი. აფსიდით დასრულებული შუა ნავის ორივე მხარეს, მთელ სიგრძეზე, სვეტებზე ამოყვანილია 5-5 თაღი. საშენ მასალად გამოყენებულია ოდნავ გათლილი ნატეხი და რიყის ქვა, თაღებისათვის - სუფდად გათლილი ქვის კვადრები. აფსიდი და თაღები ნალისებრი ფორმისაა. შიგნით მოხატულია. გარედან შემოსილია მომწვანო-მოვარდისფრო ქვიშაქვის კვადრებით. აღმოსავლეთ ფასადზე, შუა სარკმლის თავზე, დიდი ქვის ჯვარია გამოყვანილი. ეკლესია  რამდენიმეჯერ საფუძვლიანად არის გადაკეთებული.

## იხილეთ აგრეთვე
* კაწარეთის საეპისკოპოსო

## რესურსები ინტერნეტში
* მაია შაორშაძე, „კაწარეთის (სამების) საეპისკოპოსოს ისტორიიდან (V-XVIII სს.)
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
*
კატეგორია:კაწარეთის საეპისკოპოსო
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
შაშიანი

**შაშიანი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. გურჯაანი-თელავის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 530 მეტრი, გურჯაანიდან 16 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2342 ადამიანი. სოფელში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

## ისტორია
საისტორიო წყაროებში შაშიანი *შანშიანადაც* მოიხსენიება და მეზობელ სოფელ კალაურთან ერთად, *შაშიან-კალაურის თემადაც*. სოფლის სახელის წარმომავლობის შესახებ, სხვადასხვა ვერსიები არსებობს. ერთ-ერთი  ვერსიის მიხედვით,  სოფლის ტყეებში მრავლად ყოფილა შაშვი და სოფლის სახელიც შაშიანი (შაშვიანი) აქედან მომდინარეობს.

სოფლის მოსახლეობა უძველესი დროიდან მისდევს მევენახეობას და მემინდვრეობას. XI-XV საუკუნეებში შაშიანი საკათალიკოსო სოფელი იყო. ასეთად ჩანს იგი ალექსანდრე დიდის მიერ დამტკიცებულ 1392 წლის საკათალიკოსო მამულების შეწირვისა და სითარხნის განახლების გუჯარში. კახეთის სამეფოს წარმოქმნის შემდეგ, შაშიანი ძირითადად საკათალიკოსო სოფლად რჩება, თუმცა მის ყმა-მამულზე წილი სამეფო კარმაც დადო. XVII-XVIII საუკუნიდან ცალკეული ფეოდალებიც აცხადებენ პრეტენზიას სოფლის ყმა-მამულებზე.

სოფელი შაშიანი 1772 წელს მოხსენიებული აქვს თავის ჩანაწერებში ცნობილ გერმანელ მეცნიერს და მოგზაურს, იოჰან ანტონ გიულდენშტედტს.

1886 წელს სოფლის მღვდლის ილია შიუკაშვილის მცდელობით, გახსნილა სამრევლო სკოლა. იგი ყოფილა სკოლის გამგეც და მასწავლებელიც.

სამხრეთ-ადმინისტრაციული დაყოფის თანახმად, შაშიანი სარუსთველო დროშაზე იყო მიწერილი.

სოფელში გავრცელებული გვარებია: ბიწკინაშვილი, ჩეკურიშვილი, ხოტენაშვილი, გამხიტაშვილი, ჯაჭვაძე, ქევხიშვილი და სხვა.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*შაშიანის კვირაცხოვლის ეკლესია
*შაშიანის მთავარანგელოზთა ეკლესია
*შაშიანის სამების ეკლესია
*შაშიანის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია
*შაშიანის ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია
*შაშიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოლივინი

**ოლივინი** — მაგნიუმის რკინის სილიკატი. ის არის ტიპური ჰიპოგენური წარმოშობის მინერალი. ის კაჟმიწით გაუჯერებელი ქანების (ოლივინიტები, დუნიტები, პერიდოტიტები, კიმბერლიტები და სხვ.) ძირითადი ქანმაშენი მინერალია ქრომიტთან, შპინელებთან, მაგნეტიტთან, ილმენიტთან,გრანატებთან ასოციაციაში. აქცესორ-მინერალის სახით ოლივინი მონაწილეობს გაბრო-ბაზალტის ჯგუფის ქანებში ფუძე პლაგიოკლაზებთან და პიროქსენებთან ერთად.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
კატეგორია:რკინის მინერალები
კატეგორია:ნეზოსილიკატები
კატეგორია:ორთორომბული მინერალები
ცირკონი

**ცირკონი** — აქცესორი მინერალი, ამიტომ ის ფართოდაა გავრცელებული თითქმის ყველა გენეტური ჯგუფის ქანებში—განსაკუთრებით ტუტე ნეფელინიან სიენიტებსა და გრანიტულ პეგმატიტებში, შედარებით იშვიათად ფუძე, საშუალო და ულტრაფუძე ქანებში. ცირკონი წარმოადგენს მაგმის ადრეული კრისტალიზაციის ერთ-ერთ პროდუქტს. ქმნის ჩანართებს ბიოტიტში, პიროქსენებში და სხვ. როგორც აქცესორი მინერალი მონაწილეობს მეტამორფულ და დანალექ ქანებშიც.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ცირკონი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

კატეგორია:ცირკონიუმის მინერალები
კატეგორია:ნეზოსილიკატები
კატეგორია:ცეცხლგამძლე მასალები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
კატეგორია:ტეტრაგონური მინერალები
Զ

**Զ**, **զ ** () — სომხური ანბანის მეექვსე ასო. ტრანსკრიფციაა — [z]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ზ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 6 (ექვსი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Զ)
* Graphemica (զ)

კატეგორია:სომხური ასოები
არტურო ტოსკანინი

[210px|thumb|ტოსკანინი, [1938.]]
**არტურო ტოსკანინი** (; დ. 25 მარტი, 1867, პარმა, იტალია — გ. 16 იანვარი, 1957, რივერდეილი, ნიუ-იორკი)  — იტალიელი დირიჟორი. ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული მუსიკოსი მე-19 მე-20 საუკუნეებში. განთქმულია თავისი ფენომენალური მახსოვრობითა და სმენით. განსაკუთრებით განთქმულია მისი დადგმული ვერდი, ბეთჰოვენი, ბრამსი და ვაგნერი.

## განთქმული ჩანაწერები 
* ბეთჰოვენი, სიმფონია No. 6 (1952) 
* ბეთჰოვენი, სიმფონია No. 7 (1936, ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრი) 
* ბეთჰოვენი, სიმფონია No. 9 (1952 და 1938) 
* ბეთჰოვენი, "დიდი მესა", (1940) 
* ბერლიოზი, "რომეო და ჯულიეტა" (სიმფონია) (1947) 
* ბრამსი, სიმფონია No. 1 (1940) 
* ბრამსი, სიმფონია No. 2 (1952 და 1948) 
* ბრამსი, სიმფონია No. 4 (1951 და 1948) 
* ბრამსი, ოთხი სიმფონია, ტრაგიკული უვერტურა და ჰაიდნის ვარიაციები (1952) 
* დებიუსი, *La Mer* (1950 და 1940) 
* დვორჟაკი, სიმფონია No. 9 (1953) 
* მენდელსონი, სიმფონია No. 4 "იტალიური" და სიმფონია No. 5 
* პუჩინი, "ბოჰემა" (1946) 
* მოცარტი, ჯადოსნური ფლეიტა
* ფრანც შუბერტი, სიმფონია No. 9 
* ჩაიკოვსკი, საფორტეპიანო კონცერტი № 1, Op. 23 (პიანისტი ვლადიმერ ჰოროვიცი) 
* ვერდი, რეკვიემი (1940) 
* ვერდი, ფალსტაფი (1937) 
* ვერდი, რიგოლეტო 
* ვერდი, ოტელო (1947) 
* ვაგნერი, ნიბელუნგების ბეჭედი (1937)

## რესურსები ინტერნეტში 
* საიტი ტოსკანინიზე 
* არტურო ტოსკანინი დირიჟორობს ბეთჰოვენის მე-5 სიმფონიას
* ტოსკანინი - ვერდი - აიდა
* აიდა - მე-2 აქტის ფინალი

კატეგორია:იტალიელი დირიჟორები
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
ჭერემი

**ჭერემი** — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე ჭერმისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, გურჯაანიდან 28 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი. სოფელი ჭერემი არის გურჯაანის მუნიციპალიტეტში ყველაზე მაღლა მდებარე და ყველაზე დიდი მანძილით დაშორებული დასახლებული პუნქტი. სოფლის ტერიტორიაზე გაედინება მდინარე ალაზნის მარჯვენა შენაკადი ჭერმისხევი. სოფელში ასევე მდებარეობს ჭერემის წყალსაცავი, რომლის ფართობი    7 ჰექტარია. წყალსცავის მაქსიმალური სიღრმეა - 27 მეტრი. წყალსაცავი მდიდარია თევზით.

## ისტორია 
სოფელ ჭერემის დასავლეთით 5 კმ-ის დაშორებით მდებარეობს ჭერემის ნაქალაქარი. „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, ქალაქ ჭერემის დაარსება მეფე ვახტანგ გორგასალს უკავშირდება, რომელმაც ჭერემში საეპისკოპოსო დააარსა. 

ჭერემზე გადიოდა შიდა და გარე კახეთის დამაკავშირებელი უმოკლესი გზა-ველისციხე-ჭერემი-ჩაილური. 1757 წელს დაღესტნელი ფეოდალების მიერ ჭერმის დარბევის შემდეგ, ჭერმის ეპარქია გაუქმდა და მისი მამულები დაუნაწილდა ალავერდის, ბოდბისა და ნინოწმინდის საეპისკოპოსოებს. ჭერმის ნაქალაქარი, ეროვნული კატეგორიის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია.

სოფელ ჭერემში 10 წლის განმავლობაში არქეოლოგიურ გათხრებს აწარმოებდა, კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიცია (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). აღმოჩენილია III-IV საუკუნეების დიდი სამაროვანი, რომლის კოლექტიურ სამარხებში აღმოჩნდა: კერამიკა, ბალთები, აბზინდები, ოქროს, ვერცხლის, ბრინჯაოსა და რკინის სამკაულები, მონეტები. ჩანს რომ მოსახლეობა აქ ახ.წ III საუკუნეში უკვე ცხოვრობდა. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ XX საუკუნის 80-იან წლებში გათხრების შედეგად გამოავლინა ვახტანგ გორგასალის სასახლე და ციხე-დარბაზი, თავისი სამეურნეო სათავსებით და სხვა დამხმარე ნაგებობებით.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*კოზმანის სალოცავი
*ლიწინის ეკლესია
*ჭერემის თასი
*ჭერემის კვირიკეს ეკლესია
*ჭერემის მამა დავითის ეკლესია
*ჭერემის ნამოსახლარი
*ჭერემის სადგომი
*ჭერემის საეპისკოპოსო ტაძრის კომპლექსი
*ჭერემის სამების ეკლესია
*ჭერემის წმინდა გიორგის ეკლესია
*ნამოსახლარი საღანძილე
*ხარისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Է

**Է**, **է** () — სომხური ანბანის მეშვიდე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ē]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჱ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 7 (შვიდი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Է)
* Graphemica (է)

კატეგორია:სომხური ასოები
სევრის ხელშეკრულება

მინი|300პქ|"დიდი სამეულის" ოსმალეთის იმპერიის დაყოფი გეგმა
**სევრის ხელშეკრულება**  — სამშვიდობო ხელშეკრულება დადებული 1920 წლის 10 აგვისტოს ოსმალეთის იმპერიასა და ანტანტას შორის პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ. ხელშეკრულებას ხელს აწერდა პირველი მსოფლიო ომის 14 მოკავშირე და ასოცირებული სახელმწიფომ და მათთან ერთად სომხეთის დემოკრატიული რესპუბლიკა. 

ვერსალის ხელშეკრულება მანამდე დადებულ იქნა გერმანიასთან, რომლითაც ამ უკანასკნელის ეკონომიკური პრივილეგიები ანულირებულ იქნა. ასევე, საფრანგეთმა, გაერთიანებულმა სამეფომ და იტალიამ იმავე დღეს საიდუმლო „სამმხრივი შეთანხმება“ დადეს. სამმხრივმა ხელშეკრულებამ დაადასტურა ბრიტანეთის ნავთობისა და კომერციული შეღავათები და ოსმალეთის იმპერიაში გერმანიის საწარმოები სამმხრივ კორპორაციას გადასცა. 

ღია მოლაპარაკებები პარიზის მშვიდობის კონფერენციაზე დაიწყო და თხუთმეტ თვეზე მეტ ხანს გაგრძელდა. მოლაპარაკებები გაგრძელდა ლონდონის კონფერენციაზე და საბოლოო სახე მხოლოდ 1920 წლის აპრილში სან-რემოს კონფერენციაზე პრემიერთა შეხვედრაზე მიიღო. თუმცა საფრანგეთმა, იტალიამ და ბრიტანეთმა ოსმალეთის იმპერიის დაყოფა საიდუმლოდ უკვე 1915 წლიდან დაიწყეს. 
შეთანხმების მიღწევის დაყოვნება განპირობებული იყო მოკავშირეთა შორის შეთანხმების პირობებზე შეუთანხმებლობითა და, ნაწილობრივ, თურქეთის ნაციონალური მოძრაობის შედეგებზე იყო დამოკიდებული.

სევრის შეთანხმების VI მონაკვეთის III ნაწილის მუხლი 89, ოსმალეთის იმპერიის აღმოსავლეთით დიდ ტერიტორიას, დასავლეთ სომხეთს გადასცემდა სომხეთს. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ 1920 წლის 1 მარტს წარუდგინა მემორანდუმი ანტანტის მოკავშირეთა უმაღლეს სამხედრო საბჭოს, რომლითაც პრეტენზია განაცხადა შემდეგ ტერიტორიებზე: ლაზისტანის სანჯაყი, ერზურუმის სანჯაყის ქეშქიმის და თორთომის კაზები და სპერის კაზის ნაწილი. საქართველოს ტერიტორიული პრეტენზიები სევრის ხელშკრულებამ არ დაადასტურა და საქართველოს წარმომადგენლები არ იყვნენ მიწვეულნი ხელმოსაწერად, თუმცა ხელშეკრულების 92-ე მუხლმა საქართველო დააფიქსირა სუვერენულ სახელმწიფოდ.

სევრის ხელშეკრულება გაუქმებულ იქნა თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის მსვლელობისას, ხოლო მხარეებმა მის შემცვლელ შეთანხმებას 1923 წელს ლოზანის ხელშეკრულებაში მოაწერეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*საიდუმლო სამმხრივი შეთანხმების ტექსტი
*სომხეთი და თურქეთი სამმხრივი შეთანხმების კონტექსტში: 1920 წლის აგვისტო 

კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებები
კატეგორია:სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
Ժ

**Ժ**, **ժ ** () — სომხური ანბანის მეათე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ž]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჟ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 10 (ათი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ժ)
* Graphemica (ժ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ծ

**Ծ**, **ծ** () — სომხური ანბანის მეთოთხმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [c]; გამოითქმის, როგორც ქართული „წ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 50 (ორმოცდაათი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ծ)
* Graphemica (ծ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Կ

**Կ**, **կ** () — სომხური ანბანის მეთხუთმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [k]; გამოითქმის, როგორც ქართული „კ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 60 (სამოცი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Կ)
* Graphemica (կ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Հ

**Հ**, **հ** () — სომხური ანბანის მეთექვსმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [h], გამოითქმის, როგორც ქართული „ჰ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 70 (სამოცდაათი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Հ)
* Graphemica (հ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ձ

**Ձ**, **ձ** () — სომხური ანბანის მეჩვიდმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [j]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ძ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 80 (ოთხმოცი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ձ)
* Graphemica (ձ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ղ

**Ղ**, **ղ** () — სომხური ანბანის მეთვრამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ł]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ღ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 90 (ოთხმოცდაათი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ղ)
* Graphemica (ղ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ճ

**Ճ**, **ճ** () — სომხური ანბანის მეცხრამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [č]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჭ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 100 (ასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ճ)
* Graphemica (ճ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ի

**Ի**, **ի** () — სომხური ანბანის მეთერთმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [i]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ი“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 20 (ოცი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ի)
* Graphemica (ի)

კატეგორია:სომხური ასოები
Յ

**Յ**, **յ** () — სომხური ანბანის ოცდამეერთე ასო. ტრანსკრიფციაა — [y]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჲ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 300 (სამასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Յ)
* Graphemica (յ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ն

**Ն**, **ն** () — სომხური ანბანის ოცდამეორე ასო. ტრანსკრიფციაა — [n]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ნ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 400 (ოთხასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ն)
* Graphemica (ն)

კატეგორია:სომხური ასოები
Շ

**Շ**, **շ** () — სომხური ანბანის ოცდამეცამე ასო. ტრანსკრიფციაა — [š]; გამოითქმის, როგორც ქართული „შ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 500 (ხუთასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Շ)
* Graphemica (շ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ը

**Ը**, **ը** () — სომხური ანბანის მერვე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ə]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჷ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 8 (რვა).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ը)
* Graphemica (ը)

კატეგორია:სომხური ასოები
Թ

**Թ**, **թ** () — სომხური ანბანის მეცხრე ასო. ტრანსკრიფციაა — [t῾]; გამოითქმის, როგორც ქართული „თ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 9 (ცხრა).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Թ)
* Graphemica (թ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Խ

**Խ**, **խ** () — სომხური ანბანის მეცამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [x]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ხ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 40 (ორმოცი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Խ)
* Graphemica (խ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ո

**Ո**, **ո** () — სომხური ანბანის ოცდამეოთხე ასო. ტრანსკრიფციაა — [o]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ვ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 600 (ექვსასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ո)
* Graphemica (ո)

კატეგორია:სომხური ასოები
Չ

**Չ**, **չ** () — სომხური ანბანის ოცდამეხუთე ასო. ტრანსკრიფციაა — [č῾]; გამოითქმის როგორც ქართული „ჩ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 700 (შვიდასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Չ)
* Graphemica (չ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Մ

**Մ**, **մ** () — სომხური ანბანის მეოცე ასო. ტრანსკრიფციაა — [m]; გამოითქმის, როგორც ქართული „მ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 200 (ორასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Մ)
* Graphemica (մ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Պ

**Պ**, **պ** () — სომხური ანბანის ოცდამეექვსე ასო. ტრანსკრიფციაა — [p]; გამოითქმის, როგორც ქართული „პ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 800 (რვაასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Պ)
* Graphemica (պ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ջ

**Ջ**, **ջ** () — სომხური ანბანის ოცდამეშვიდე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ǰ]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჯ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 900 (ცხრაასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ջ)
* Graphemica (ջ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ռ

**Ռ**, **ռ** () — სომხური ანბანის ოცდამერვე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ṙ]; გამოითქმის, როგორც ქართული „რ“ (მაგარი); რიცხვითი მნიშვნელობაა — 1000 (ათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ռ)
* Graphemica (ռ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ս

**Ս**, **ս** () — სომხური ანბანის ოცდამეცხრე ასო. ტრანსკრიფციაა — [s]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ს“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 2000 (ორიათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ս)
* Graphemica (ս)

კატეგორია:სომხური ასოები
Լ

**Լ**, **լ** () — სომხური ანბანის მეთორმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [l]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ლ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 30 (ოცდაათი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Լ)
* Graphemica (լ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Վ

**Վ**, **վ** () — სომხური ანბანის ოცდამეათე ასო. ტრანსკრიფციაა — [v]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ვ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 3000 (სამიათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Վ)
* Graphemica (վ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Տ

**Տ**, **տ** () — სომხური ანბანის ოცდამეთერთმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [t]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ტ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 4000 (ოთხიათასი).

## ბარილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica Տ)
* Graphemica (տ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ց

**Ց**, **ց** () — სომხური ანბანის ოცდამეცამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [č]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ც“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 6000 (ექვსიათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ց)
* Graphemica (ց)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ւ

**Ւ**, **ւ** () — სომხური ანბანის ოცდამეთოთხმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [w]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჳ“. ո-სთან ერთად ქმნის ხმოვან — „უ“-ს (ու). მისი რიცხვითი მნიშვნელობაა — 7000 (შვიდიათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ւ)
* Graphemica (ւ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Փ

**Փ**, **փ** () — სომხური ანბანის ოცდამეთხუთმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [p῾]; გამოითქმის, როგორც ქართული ფ-ს; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 8000 (რვაათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Փ)
* Graphemica (փ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ր

**Ր**, **ր** () — სომხური ანბანის ოცდამეთორმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [r]; გამოითქმის, როგორც ქართული „რ“ (რბილი); რიცხვითი მნიშვნელობაა — 5000 (ხუთიათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ր)
* Graphemica (ր)

კატეგორია:სომხური ასოები
Օ

**Օ**, **օ** () — სომხური ანბანის ოცდამეთვრამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [ō]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ო“; რიცხვითი მნიშვნელობა — არ გააჩნია. ანბანში დაამატეს XII საუკუნეში.

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Օ)
* Graphemica (օ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Ֆ

**Ֆ**, **ֆ** () — სომხური ანბანის ოცდამეცხრამეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [f]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ჶ“; რიცხვითი მნიშვნელობა — არ გააჩნია. ანბანში დაამატეს XII საუკუნეში.

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ֆ)
* Graphemica (ֆ)

კატეგორია:სომხური ასოები
Եւ

**և** ან  (ჲევ) — სომხური ანბანის ოცდამეჩვიდმეტე ასო. იგი წარმოადგენს ლიგატურას და მიღებულია ե-ისა და ւ-ის შერწყმით. დაახლოებით გამოითქმის, როგორც ევ. რიცხვითი მნიშვნელობა — არ გააჩნია. ანბანში დაამატეს XII საუკუნეში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (և)

კატეგორია:სომხური ლიგატურები
კატეგორია:სომხური ასოები
Ք

**Ք**, **ք** () — სომხური ანბანის ოცდამეთექვსმეტე ასო. ტრანსკრიფციაა — [k῾]; გამოითქმის, როგორც ქართული „ქ“; რიცხვითი მნიშვნელობაა — 9000 (ცხრაათასი).

## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ք)
* Graphemica (ք)

კატეგორია:სომხური ასოები