მარკოს პერეს ხიმენესი

**მარკოს პერეს ხიმენესი** ( დ. 25 აპრილი, 1914 — გ. 20 სექტემბერი, 2001) — ვენესუელელი სამხედრო ოფიცერი და ვენესუელის დიქტატორი 1950-დან 1958 წლამდე; მართავდა როგორც სამხედრო ხუნტის წევრი 1950-დან 1952 წლამდე და როგორც პრეზიდენტი 1952-დან 1958 წლამდე. მან მონაწილეობა მიიღო 1948 წლის ვენესუელის სახელმწიფო გადატრიალებაში და გახდა მმართველი ხუნტის წევრი. მან კენჭი იყარა 1952 წლის არჩევნებში, თუმცა ხუნტამ გააუქმა არჩევნები, როდესაც პირველადმა შედეგებმა ოპოზიციის ლიდერობა აჩვენა, და ხიმენესი დროებით პრეზიდენტად გამოაცხადა. იგი პრეზიდენტი გახდა 1953 წელს და შემოიღო კონსტიტუცია, რომელმაც მას დიქტატორული უფლებამოსილებები მიანიჭა.

პერესის მმართველობის დროს ნავთობზე ფასების ზრდამ ხელი შეუწყო მრავალი საზოგადოებრივი პროექტის განხორციელებას, მათ შორის გზების, ხიდების, სამთავრობო შენობებისა და საზოგადოებრივი საცხოვრებლების მშენებლობას, ასევე ისეთი ინდუსტრიების სწრაფ განვითარებას, როგორიცაა ჰიდროენერგეტიკა, სამთო მოპოვება და ფოლადი. მან ასევე მნიშვნელოვნად გაამდიდრა საკუთარი თავი და მრავალი მისი პოლიტიკური მოკავშირე. ვენესუელის ეკონომიკა სწრაფად განვითარდა, სანამ პერესი ხელისუფლებაში იყო. მეორე მხრივ, პერესი ხელმძღვანელობდა ვენესუელის ერთ-ერთ ყველაზე რეპრესიულ მთავრობას. მისი მთავრობის საიდუმლო პოლიცია, Dirección de Seguridad Nacional (ეროვნული უსაფრთხოების სამსახური), ახშობდა კრიტიკას და აპატიმრებდა მათ, ვინც მის მმართველობას ეწინააღმდეგებოდა.

დემოკრატიული რეფორმების მხარდასაჭერი მასობრივი საჯარო დემონსტრაციების შემდეგ, პერესი 1958 წლის 23 იანვარს გადააყენეს ვენესუელის შეიარაღებული ძალების უკმაყოფილო სექტორების მიერ განხორციელებული გადატრიალების შედეგად. პერესი ჯერ დომინიკელთა რესპუბლიკაში გადაასახლეს, მოგვიანებით მაიამიში (აშშ), შემდეგ კი დასახლდა ესპანეთში ფრანკოს რეჟიმის მფარველობის ქვეშ.

## ადრეული ცხოვრება, განათლება და ადრეული კარიერა
მარკოს ევანგელისტა პერეს ხიმენესი დაიბადა მიჩელენაში, ტაჩირის შტატში. მამამისი, ხუან პერეს ბუსტამანტე, ფერმერი იყო; დედამისი, ადელა ხიმენესი — სკოლის მასწავლებელი კუკუტადან, კოლომბიიდან. პერეს ხიმენესი სკოლაში მშობლიურ ქალაქსა და კოლომბიაში დადიოდა, ხოლო 1934 წელს დაამთავრა ვენესუელის სამხედრო აკადემია თავისი კლასის საუკეთესო რეიტინგით. შემდგომში მან ისწავლა პერუში, ჩორილოსის სამხედრო სკოლაში.

1945 წელს პერეს ხიმენესმა მონაწილეობა მიიღო გადატრიალებაში, რომელიც დაეხმარა „დემოკრატიული მოქმედების“ დამფუძნებლის, რომულო ბეტანკურის დანიშვნას რევოლუციური სამთავრობო ხუნტის პრეზიდენტად. მთავრობა მოგვიანებით ცნობილი გახდა როგორც El Trienio Adeco. საყოველთაო საარჩევნო უფლების უზრუნველმყოფელი საკონსტიტუციო ცვლილების შემდეგ, 1947 წელს ჩატარდა არჩევნები, რომლის შედეგადაც პარტიის წევრი, რომულო გალიეგოსი აირჩიეს.

## 1948 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
ჯარისკაცების ხელფასების შემცირების შიშმა და არმიის თანამედროვე აღჭურვილობის ნაკლებობამ აიძულა პერეს ხიმენესი და კარლოს დელგადო ჩალბო, მოეწყოთ კიდევ ერთი გადატრიალება 1848 წელს. ბეტანკური და გალიეგოსი გადაასახლეს, პოლიტიკური პარტიები დათრგუნეს, ხოლო კომუნისტური პარტია კიდევ ერთხელ აიკრძალა სამხედრო ხუნტის მიერ, რომელსაც სათავეში ედგნენ დელგადო ჩალბო, ლუის ფელიპე ლიოვერა პაესი და პერეს ხიმენესი.

უხეშად ორგანიზებული გატაცების შემდეგ, რომელიც დელგადო ჩალბოს მკვლელობით დასრულდა, სამხედრო ხუნტამ სახელი შეიცვალა სამთავრობო ხუნტად და რეორგანიზაცია განიცადა, სადაც ძაფებს პერეს ხიმენესი ქაჩავდა, ხოლო მარიონეტ პრეზიდენტად ჟერმან სუარეს ფლამერიხი გვევლინებოდა.

## პრეზიდენტობა
200px|მინი
ხუნტამ 1952 წლისთვის დანიშნა არჩევნები დამფუძნებელი ასამბლეის ასარჩევად, რომელსაც უნდა აერჩია პრეზიდენტი და შეემუშავებინა ახალი კონსტიტუცია. როდესაც პირველადმა შედეგებმა აჩვენა, რომ ოპოზიცია გამარჯვებისკენ მიდიოდა, ხუნტამ შეაჩერა დათვლა. 1952 წლის 2 დეკემბერს მან გამოაქვეყნა „საბოლოო“ შედეგები, რომლის მიხედვითაც ხუნტის მომხრე „დამოუკიდებელმა საარჩევნო ფრონტმა“ (FEI) მოიპოვა ასამბლეის ადგილების უმრავლესობა. იმავე დღეს ხუნტა დაიშალა და ძალაუფლება გადასცა სამხედროებს, რომლებმაც პერესი დროებით პრეზიდენტად გამოაცხადეს. კონსტიტუციურმა ასამბლეამ, რომელიც ოპოზიციის ბოიკოტის შემდეგ მხოლოდ FEI-ს დელეგატებისგან შედგებოდა, იგი ფორმალურად აირჩია პრეზიდენტად 1953 წლის 19 აპრილს. მალევე მან მიიღო კონსტიტუცია, რომელმაც პრეზიდენტს მიანიჭა პრაქტიკულად შეუზღუდავი უფლებამოსილება გაეტარებინა ზომები, რომლებსაც იგი საჭიროდ მიიჩნევდა ეროვნული უსაფრთხოების, მშვიდობისა და წესრიგის დასაცავად. ყველა განზრახვითა და მიზნით, ამან პერეს ხიმენესის პრეზიდენტობა სამართლებრივ დიქტატურად აქცია.

პერეს ხიმენესმა (საყოველთაოდ ცნობილი როგორც "P.J.") ქვეყნის სახელი, რომელიც 1864 წლიდან იყო „ვენესუელის შეერთებული შტატები“, შეცვალა „ვენესუელის რესპუბლიკით“. ეს სახელი შენარჩუნდა 1999 წლამდე, სანამ საკონსტიტუციო რეფერენდუმით შეიცვლებოდა „ვენესუელის ბოლივარიულ რესპუბლიკად“. (ესპანურად: República Bolivariana de Venezuela)

თავისი მმართველობის დროს პერეს ხიმენესმა წამოიწყო მრავალი ინფრასტრუქტურული პროექტი, მათ შორის გზების, ხიდების, სამთავრობო შენობების, დიდი საზოგადოებრივი საცხოვრებელი კომპლექსების, სიმბოლური სასტუმრო Humboldt-ის და საბაგირო გზის, საიდანაც კარაკასი მოჩანდა. მისი ვადის განმავლობაში ვენესუელის ეკონომიკა სწრაფად განვითარდა.

თუმცა, ამ განვითარების ფასი მაღალი იყო. პერესი არ იყო შემწყნარებელი კრიტიკის მიმართ და მისი მთავრობა დაუნდობლად სდევნიდა და ახშობდა ოპოზიციას. მისი რეჟიმის მოწინააღმდეგეებს კომუნისტებად ნათლავდნენ და ხშირად სასტიკად ეპყრობოდნენ და აწამებდნენ.

პერეს ხიმენესის მთავრობა ეწეოდა ვენესუელაში მცხოვრები მკვიდრი ხალხების იძულებითი ასიმილაციისა და მკვიდრი კულტურის განადგურების პოლიტიკას კათოლიკე მისიონერების დახმარებით. მთავრობამ მიიღო პაცკუაროს კონვენცია, რომელმაც დააფუძნა იძულებითი ასიმილაციის მომხრე ინტერამერიკული ინდური ინსტიტუტი ლათინური ამერიკის მთავრობებთან თანამშრომლობის მიზნით, რათა ხელი შეეწყოთ რეგიონის ქვეყნებში მკვიდრი მოსახლეობის ასიმილაციისთვის.

1954 წლის 12 ნოემბერს პერესი დაჯილდოვდა „ღირსების ლეგიონის“ ორდენით (Legion of Merit) ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობის მიერ. მისი პრეზიდენტობის დროს ასევე აქტიურად წახალისდა უცხოური კაპიტალი და იმიგრაცია, განსაკუთრებით ევროპული თემებიდან, როგორიცაა ესპანური, იტალიური და პორტუგალიური წარმოშობის ხალხი. პერესმა ასევე უბიძგა ვრცელ და ამბიციურ ინფრასტრუქტურულ პროგრამებს, რომლებიც ეფუძნებოდა რკინაბეტონის პოლიტიკას: შენობების, დიდი და თანამედროვე ავტომაგისტრალების მშენებლობას, რომლებმაც დააკავშირა და განაახლა კავშირები შტატებს შორის, და სხვა დიდ პროექტებს, რომლებმაც მნიშვნელოვნად მოახდინეს ქვეყნის მოდერნიზაცია.

1955 წელს პერეს ხიმენესმა ვენესუელა გამოიყვანა შრომის საერთაშორისო ორგანიზაციიდან.

პერეს ხიმენესი ხელახლა ასარჩევად 1957 წელს წარდგა. ამ დროისთვის ოპოზიცია იმდენად იყო დაშინებული, რომ პერეს ხიმენესის დამარცხება პრაქტიკულად შეუძლებელი იყო. თუმცა, მან ფორმალობებზეც კი უარი თქვა. ამის ნაცვლად, მან ჩაატარა პლებისციტი, სადაც ამომრჩევლებს შეეძლოთ მხოლოდ აერჩიათ „დიახ“ ან „არა“ პრეზიდენტის კიდევ ერთი ვადით დარჩენისთვის. მოსალოდნელი იყო, რომ პერეს ხიმენესმა დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა, თუმცა ყველა მონაცემით, შედეგები აშკარად გაყალბებული იყო.

## ხელისუფლებისგან ჩამოცილება
250px|მინი|მარცხნივ|მარკოს პერეს ხიმენესის სახლი, რომელიც აღჭურვილი იყო შადრევნებით, აუზით, ლიფტით, ობსერვატორიითა და გვირაბებით.
ერთ-ერთი პირველი საჯარო დემონსტრაცია პერეს ხიმენესის რეჟიმის წინააღმდეგ 1952 წელს მოხდა, ოპოზიციის ლიდერის, ლეონარდო რუის პინედას მკვლელობის შემდეგ. Nuevo Circo-ში, კარაკასში, გამართული სამგლოვიარო ცერემონიის დროს, ასობით ადამიანი აფრიალებდა ცხვირსახოცებს მისი პატივისცემის ნიშნად გამოცხადებული დუმილის წუთის განმავლობაში.

1957 წლის 27 მარტს აარონ კოპლანდი ჩამოვიდა კარაკასში თავისი ნაწარმოების, „ლინკოლნის პორტრეტის“, პირველი ვენესუელური შესრულების სადირიჟოროდ. New York Times-ის რეცენზენტმა აღნიშნა, რომ ამას აუდიტორიაზე „მაგიური ეფექტი“ ჰქონდა. როგორც კოპლანდი იხსენებდა: „ყველას გასაკვირად, მოქმედი დიქტატორი, რომელიც იშვიათად თუ ბედავდა საზოგადოებაში გამოჩენას, ბოლო მომენტში მოვიდა“. იმ საღამოს მსახიობმა ხუანა სუხომ შეასრულა ნაწარმოების ტექსტური ნაწილი. როდესაც მან წარმოთქვა დასკვნითი სიტყვები: „...რომ ხალხის მმართველობა, ხალხის მიერ და ხალხისათვის (del pueblo, por el pueblo y para el pueblo) არ აღიგავება მიწისაგან პირისა“, აუდიტორია ფეხზე წამოდგა და დაიწყო ისეთი ხმამაღალი ოვაციები და ყვირილი, რომ კოპლანდს მუსიკის დარჩენილი ნაწილი აღარ ესმოდა.

200px|მინი|მარკოს პერეს ხიმენესის ქანდაკება მიჩელენაში, ტაჩირა.
1958 წლის იანვარში მოხდა საერთო აჯანყება, რასაც მოჰყვა 1958 წლის ვენესუელის სახელმწიფო გადატრიალება, რომელმაც პერესი დაამხო; ქუჩებში დაწყებული არეულობის ფონზე მან დატოვა ქვეყანა, რითაც გზა გაეხსნა ვენესუელაში დემოკრატიის დამკვიდრებას.

ვენესუელაში ჩამოსვლისთანავე იგი დააპატიმრეს სასამართლო პროცესამდე, რომელიც მომდევნო ხუთი წლის განმავლობაში არ ჩატარებულა. მითვისებაში მსჯავრდებულს მიესაჯა ოთხი წლით თავისუფლების აღკვეთა, თუმცა იგი გაათავისუფლეს, რადგან სასამართლოს მოლოდინში ციხეში უკვე იმაზე მეტი დრო ჰქონდა გატარებული, ვიდრე სასჯელი ითვალისწინებდა. ამის შემდეგ იგი ესპანეთში გადაასახლეს. 1968 წელს იგი აირჩიეს ვენესუელის სენატში „ნაციონალისტური სამოქალაქო ჯვაროსნული ლაშქრობის“ (Nationalist Civic Crusade) სახელით, თუმცა მისი არჩევის შედეგები გასაჩივრდა და მას უფლება არ მისცეს დაეკავებინა თანამდებობა. სასწრაფოდ მიიღეს კანონი, რომლის მიხედვითაც ყოფილ პატიმრებს ეკრძალებოდათ სამთავრობო პროცესებში მონაწილეობა.

იგი გარდაიცვალა 87 წლის ასაკში, 2001 წლის 20 სექტემბერს, ალკობენდასში, მადრიდი, ესპანეთი.

## მემკვიდრეობა
პერეს ხიმენესის მმართველობის პერიოდი ისტორიულად იხსენიება, როგორც ნაციონალისტური ფესვების მქონე მთავრობა. მისი მმართველობა ეფუძნებოდა იდეოლოგიურ პრაგმატიზმს, რომელიც ხასიათდებოდა „ეროვნული კეთილდღეობის დოქტრინით“; რეჟიმი აცხადებდა, რომ „ახალი ეროვნული იდეალი“ იქნებოდა ფილოსოფიური შუქურა, რომელიც წარმართავდა მთავრობის მოქმედებებს.

მისი პოლიტიკური მემკვიდრეობა, რომელიც ცნობილია როგორც პერესხიმენიზმი (perezjimenismo), მხარდაჭერილი იყო პარტია Cruzada Cívica Nacionalista-ს (CCN; ნაციონალისტური სამოქალაქო ჯვაროსნული ლაშქრობა) მიერ, რომელიც ფლობდა ადგილებს კონგრესში 1968 წლიდან 1978 წლამდე. ბოლო წლებში შეიმჩნევა პერესხიმენიზმისა და „ახალი ეროვნული იდეალის“ გამოცოცხლება, მრავალი ჯგუფი მხარს უჭერს მარკოს პერეს ხიმენესის მემკვიდრეობას. ვენესუელის პოლიტიკაში იგი ხუან ვისენტე გომესთან ერთად განასახიერებს მემარჯვენე კაუდილიოს (caudillo) მენტალიტეტს.

## პოპულარულ კულტურაში
დოკუმენტური ფილმი Tiempos de dictadura (ინგლისურად: Times of dictatorship), რომლის რეჟისორია კარლოს ოტეისა, ფოკუსირებულია მის დიქტატურაზე — 1948 წლის სახელმწიფო გადატრიალებიდან პრეზიდენტ რომულო გალიეგოსის წინააღმდეგ, Seguridad Nacional-ის მიერ ჩადენილი ადამიანის უფლებების დარღვევებიდან (ცენზურის, დაპატიმრებების, წამებისა და სასამართლოს გარეშე მკვლელობების ჩათვლით) ნავთობის ბუმით გამოწვეულ საზოგადოებრივ სამუშაოებსა და მდიდრულ კარნავალებამდე.

## პირადი ცხოვრება
1945 წლის 4 თებერვალს პერესი დაქორწინდა ფლორ მარია ჩალბოზე, ანტონიო ჩალბო კარდონასა და ანჯელინა კასტრო ტეხერას ქალიშვილზე. წყვილს ოთხი ქალიშვილი შეეძინა.

File:Flor Chalbaud.JPG|ფლორ მარია ჩალბო კარდონა

## იხილეთ აგრეთვე
* ვენესუელის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
*  Marcos Pérez Jiménez – Official biography.
*  Marcos Pérez Jiménez

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
კატეგორია:ვენესუელის პრეზიდენტები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
კატეგორია:სამხედრო დიქტატურები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს