open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გრიგორ ეღიაზარიანი

**გრიგორ ეღიაზარიანი** (; დ. 1908 — გ. 1988) — სომეხი საბჭოთა კომპოზიტორი, პედაგოგი, სსრკ სახალხო არტისტი (1977).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1908 წლის 8 დეკემბერს (სხვა წყაროებით - 1908 წლის 25 ნოემბერს) ერევნის გუბერნიის (რუსეთის იმპერია) სოფელ ბლურში (ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზე).	

1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორიასთან არსებული მუსიკალური სასწავლებელი. 1935 წელს - მოსკოვის კონსერვატორია (კომპოზიციის პედაგოგი ნ. მიასკოვსკი).

1936-1938 წწ.- ლენინაკანის მუსიკალური სასწავლებლის პედაგოგი და სასწავლო ნაწილი.

1938 წლიდან ცხოვრობდა ერევანში, სადაც ასწავლიდა კომპოზიციას მუსიკალურ სასწავლებელში და ერევნის კონსერვატორიაში - მუსიკალერი აპარატურის კლასს (1959 წლიდან პროფესორია). 1954-1960 წწ. ერევნის კონსერვატორიის რექტორია.

1953-1957 წწ. - სომხეთის სსრ-ს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე.

გარდაიცვალა 1988 წლის 4 ნოემბერს ერევანში. დასაფლავებულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Григорий Егиазарович Егиазарян в Большой биографической энциклопедии

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის

[მინიატიურა|[სომხეთის პასპორტი]]
**სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის** — სომხეთის მოქალაქეებისთვის ზოგიერთი ქვეყნის მთავრობის მიერ ამ ქვეყნებში შესვლაზე დაწესებული რიგი შეზღუდვებისა. 2018 წლის მდგომარეობით სომხეთის მოქალაქეებს უვიზოდ ან ვიზის ქვეყნის საზღვარზე მიღებით 68 ქვეყანაში შეეძლოთ მგზავრობა. რეიტინგის მიხედვით, სომხეთის პასპორტი მსოფლიოში 72-ე ადგილზეა (ბურკინა-ფასოსთან, მონღოლეთთან და უზბეკეთთან).
__TOC__

## სავიზო მოთხოვნების რუკა
800პქ|მინიატიურა|ცენტრში|სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის

## სავიზო მოთხოვნები 
## სამომავლო
2014 წლის ოქტომბერში, სომხეთი და სერბეთი სავიზო რეჟიმის ორმხრივად გაუქმებაზე შეთანხმდა. 2015 წლის 15 ივნისიდან, სომხეთის მოქალაქეებს ინდოეთში წასასვლელად ელექტრონული ტურისტული ვიზის აღება შეუძლიათ.

## ისრაელის ტერიტორიაზე შესვლის ბეჭედი
სომხეთის პასპორტი, სადაც დაფიქსირებულია ისრაელის ტერიტორიაზე მოგზაურობის ბეჭედი, ბოიკოტის გამო ზოგიერთი მუსლიმური ქვეყნის ტერიტორიაზე შესვლა ეკრძალებათ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის პასპორტი
* სომხეთის სავიზო პოლიტიკა

## სქოლიო 
სომხეთი
კატეგორია:სომხეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
ვაჰაგნ დავთიანი

**ვაჰაგნ დავთიანი** ( დ. 15 აგვისტო, 1922, არაბკირი, თურქეთი — გ. 21 თებერვალი, 1996, ერევანი) — სომეხი მწერალი.

## ბიოგრაფია
იგი აღიარებულია, როგორც კულტურის გამავრცელებელი (1970) და რედაქტორი. მან გადათარგმნა ალექსანდრე პუშკინის, სერგეი ესენინის, შანდორ პეტეფის, ალექსანდრე ბლოკის და სხვათა ნამუშევრები. მისი ნამუშევრების მთავარი თემა სამშობლო, ადამიანი და მისი ემოციები იყო. 

## გარდაცვალება
ვაჰაგნ დავთიანი გარდაიცვალა 1996 წლის 21 თებერვალს ერევანში, სომხეთში. დაკრძალულია ერევნის ცენტრში მდებარე კომიტასის პანთეონში.

## ნამუშევრები
მისი ნამუშევრები 1935 წლის შემდეგ დაიბეჭდა. მისი პოემათა კოლექცია „პირველი სიყვარული“ და „მსოფლიოს დილა“ არის გერმანია-საბჭოთა კავშირის ომის მონაწილეებისადმი გამოხატული ემოცია. პოემა „გზა გულის გასწვრივ“, ჰუნან ავეტისიანს მიეძღვნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Վահագն Դավթյան 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
უილიამ კემპბელი

**უილიამ სესილ კემპბელი** (; დ. 28 ივნისი, 1930, რამელტონი, ირლანდიის თავისუფალი სახელმწიფო) — ირლანდიური წარმოშობის ამერიკელი მეცნიერ-ბიოქიმიკოსი, მეცნიერებათა დოქტორი (1957, უისკონსინის უნივერსიტეტი მადისონში), დრიუს უნივერსიტეტის პროფესორი. 2015 წელს გაიყო ნობელის პრემია ფიზიოლოგიისა და მედიცინის დარგში სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად. მათ შეძლეს ავერმეკტინების საფუძველზე წამლების ახალი კლასის გახსნა — სოკოების Streptomyces avermitilis ცხოველქმედობის პროდუქტები, რამაც ინვაზიების უფრო ეფექტურად მკურნალობას ხელი შეუწყო, რომლებსაც პარაზიტული ჭიები იწვევენ (კერძოდ ონქოცერკოზი და ელეფანტიაზი).

1952 წელს დაამთავრა ტრინიტი-კოლეჯი და სწავლის გასაგრძელებლად აშშ-ში გადავიდა. 1957 წელს დაიცვა ფილოსოფიის დოქტორის (PhD) დისერტაცია უისკონსინის უნივერსიტეტში მადისონში.

## ჯილდოები 
* ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში (2015) — გაიყო სატოსი ომურასა და ტუ იუიუსთან ერთად.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჯეფ ჰენდრიკი

**ჯეფ ჰენდრიკი** (; დ. 31 იანვარი, 1992, დუბლინი) — ირლანდიელი ფეხბურთელი, ირლანდიის ეროვნული ნაკრებისა და საფეხბურთო კლუბ „დერბი ქაუნთის“ წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*Jeff Hendrick UEFA competition record

კატეგორია:ირლანდიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დმიტრი კრუგლოვი

**დმიტრი კრუგლოვი** (; დ. 24 მაისი, 1984, ტაპა) — ესტონელი ფეხბურთელი, ესტონეთის ეროვნული ნაკრების წევრი. ბოლოს თამაშობდა „ლევადია ტალინში“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ესტონელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული  24 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოლეგ იესაიანი

**ოლეგ იესაიანი** (; დ. 12 ნოემბერი, 1946) — სომეხი პოლიტიკოსი და დიპლომატი. ამჟამად უკავია რუსეთის ფედერაციაში სომხეთის რესპუბლიკის ელჩის თანამდებობა. მან რწმუნებათა სიგელი რუსეთის პრეზიდენტ დიმიტრი მედვედევს 2010 წლის 5 თებერვალს გადასცა.

იესაიანი მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და მთიანი ყარაბაღის ეროვნული კრების ყოფილი სპიკერია. აგრეთვე სომხეთის ფასიანი ქაღალდების კომისიის თავმჯდომარე და სომხეთის ელჩი ბელარუსში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:სომეხი დიპლომატები
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დიპლომატიური მისიების სია სომხეთში

ეს არის **დიპლომატიური მისიების სია სომხეთში**. ამჟამად ერევანში განთავსებულია 30 საელჩო და 26 საკონსულო. ზოგიერთ ქვეყანას აქვს აკრედიტებული საელჩო სომხეთის გარეთ.

## საელჩოები ერევანში 
## საკონსულოები 
### საპატიო საკონსულოები ერევანში 
### გენერალური საკონსულო გიუმრიში 
*

## სხვა პოსტები ერევანში 
* (დელეგაცია)
* (წარმომადგენლობითი ოფისი)

## არაადგილობრივი საელჩოები 
განთავსებულია მოსკოვში, სხვა შემთხვევაში აღნიშნულია.

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* (კიევი)
* (თბილისი)
* (პეკინი)
* 
* (სოფია)
* (თბილისი)
* (თბილისი)
*
* 
* (რომი)
* 
* 
* (თბილისი)
*
* 
* 
* (თეირანი)
* (ათენი)
* 
* (თბილისი)
* 
* (თეირანი)
* 
*
*

## ყოფილი საელჩოები 
*

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის საგარეო პოლიტიკა
* სომხეთის დიპლომატიური მისიების სია
* სავიზო მოთხოვნები სომხეთის მოქალაქეებისთვის

## რესურსები ინტერნეტში
*Embassies in Armenia 
*Consulates in Armenia 

კატეგორია:სომხეთის საგარეო ურთიერთობები
ლორენცო ინსინიე

**ლორენცო ინსინიე** (; დ. 4 ივნისი, 1991, ნეაპოლი) — იტალიელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ტორონტოს“ მარცხენა გარემარბი. 2020 წლის ევროპის ჩემპიონი იტალიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Career summary by AIC.football.it 
* legaseriea.it

კატეგორია:დაბადებული 4 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია C-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია B-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:პესკარის ფეხბურთელები
კატეგორია:ნაპოლის ფეხბურთელები
კატეგორია:იტალიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ევროპის ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:MLS-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჰამო საჰიანი

**ჰამო საჰიანი** ( (ჰამაიკ საჰაკის ძე გრიგორიანის ფსევდონიმი) (დ.14 აპრილი, 1914, ლორი, სიუნიქი — გ. 17 ივლისი, 1993, ერევანი) — სომეხი პოეტი და თარჯიმანი.

## ბიოგრაფია
მან დაამთავრა ბაქვის პედაგოგიური ინსტიტუტი 1939 წელს. 1941 წელს, იგი დაბრუნდა ერევანში, მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში კი — მსახურობდა საზღვაო ფლოტში. საჰიანი მუშაობდა გაზეთ  „ავანგარდსა და ვოზნიში“. მისი პირველი პოემების კოლექცია გამოქვეყნდა 1946 წელს. მას მიენიჭა სომხეთის სახელმწიფო პრემია წიგნისათვის „სეზამ ბაცვირ“ (1972). ჰამო საჰიანი გარდაიცვალა 1993 წლის 17 ივლისს ერევანში. იგი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში

## რესურსები ინტერნეტში
* Hamo Sahyan's biography in Armenian

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:სომეხი პოეტები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
სომხური მუსიკა

მინი|სომხური ნაციონალური მუსიკის შემსრულებლები
**სომხური მუსიკა** — სომხური კულტურის ერთ-ერთი განუყოფელი ნაწილი. სომხური მუსიკას მრავალსაუკუნოვანი ისტორია აქვს. ჯერ კიდევ უძველეს დროში ჩამოყალიბდა სომხური მუსიკალური ხელოვნების ძირითადი მიმართულებები — საგლეხო, საკულტო; ჰუსანების მუსიკალური ხელოვნება. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ განვითარებას იწვევს სასულიერო მუსიკა (სომხური ლიტურგია). VIII - IX სს.-ში სომხებმა შექმნეს სანოტო დამწერლობის ორიგინალური სისტემა, ე. წ. ხაზები, რომელიც დღემდე გაუშიფრავია. შუა საუკუნეებში კვლავ ვითარდება სომხური საეკლესიო (ფსალმუნები, შარაკანები) და ხალხური მუსიკა (შრომის, საწესჩვეულებო, სატრფიალო სიმღერები). XVII - XVIII საუკუნეების მიჯნაზე აღმოცენდა სომხური აშუღური ხელოვნება (თვალაჩინო მაგალითია საიათნოვა). XIX ს-იდნ იწყება სომხური მრავალხმიანი მუსიკის განვითარება. ასპარეზზე გამოდიან პროფესიონალი კომპოზიტორები და მუსიკალური დასები, ინერგება კომპოზიციის ევროპული ტექნიკა. იწყება ხალხური მუსიკის ჩაწერა და დამუშავება. 1868 წელს ტ. ჩახაჭიანი ქმნის პირველ სომხურ ოპერას „არშაკ II“.

სომხური მუსიკის განვითარებაში ახალ ეტაპს წარმოადგენს კომიტასის შემოქმედება. მან ხალხური მუსიკის დამუშავების საფუძველზე შექმნა მრავალი საგუნდო ნაწარმოები. XX საუკუნის დასაწყისში აღმოცენდა სომხური სიმფონიური მუსიკა.
სომხური საბჭოთა მუსიკა ჩამოყალიბდა სომხური ხალხური მუსიკის, კლასიკოსთა შემოქმედებისა და მსოფლიო მუსიკის ხელოვნების საფუძველზე. 1960 - 70-იან წლებში შეიქმნა სიმფონიური ჟანრის მრავალი ნაწარმოები, აგრეთვე საოპერო და საბალეტო მუსიკა. 1933 წელს დაარსდა სომეხ კომპოზიტორთა კავშირი. 

სომხურ-ქართულ მუსიკალურ ურთიერთობებს ღრმა და ისტორიული ფესვები აქვს. ძვ. თბილისის მუსიკალურ ფოლკლორში თავისებური სინთეზი ჰპოვა ქართულმა და სომხურმა სასიმღერო ტრადიციამ. ამიერკავკასიელ ხალხთა მუსიკალურ ისტორიაში ღრმა კვალი გაავლო უნიჭიერესმა აშუღმა საიათნოვამ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*  Audio clip: traditional Armenian music. Musée d'Ethnographie de Genève. Accessed November 25, 2010. 
* Free high quality Armenian Pop Music Radio Station  
* Armenian Celebrity News & Exclusive Interviews  
* Armenian Music Internet Television  
* Armenian Music Video  
* Armenian Music Radio  
* Free Armenian Music Radio Stream  
* Armenya Portal to Armenian Music Websites 
* Armenian Radio Stver 
* Armenian Spiritual Music 5th–13th centuries for listening, text in Russian 
* Armenian Music Band 
* Собрание древнеармянских народных песен  
* А. Меружанян. Церковные песнопения  
* Музыкальное искусство Западных армян до геноцида 
### ვიდეოები
*Armenian Music and Video  
*Video of Shoghaken Ensemble 
*Armenian fiddle music

კატეგორია:სომხური კულტურა
გრანიტ ჯაკა

**გრანიტ ჯაკა** (; დ. 27 სექტემბერი, 1992, ბაზელი) — შვეიცარიელი ფეხბურთელი, ინგლისის პრემიერლიგის კლუბ „სანდერლენდისა“ და შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების ნახევარმცველი. მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე.

## ტიტულები 
 **ბაზელი**

* შვეიცარიის სუპერლიგა (2): 2010-11, 2011-12
* შვეიცარიის თასი (1): 2011-12

 **არსენალი**

* ინგლისის ასოციაციის თასი (2): 2016-17, 2019-20
* ინგლისის სუპერთასი (2): 2017, 2020
* უეფა-ს ევროპა ლიგა მეორე ადგილი: 2018-19

 **ლევერკუზენი**

* ბუნდესლიგა (1): 2023-24
* გერმანიის თასი (1): 2023-24
* გერმანიის სუპერთასი (1): 2024
* უეფა-ს ევროპა ლიგა მეორე ადგილი: 2023-24

#### ინდივიდუალური 
* წლის საუკეთესო შვეიცარელი ფეხბურთელი: 2017, 2022, 2023
* ოქროს ბურთი: მე-16 ადგილი (2024)

## რესურსები ინტერნეტში
* Profile at FC Basel  
* Profile at Swiss Football League 

კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:შვეიცარიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბაზელის ფეხბურთელები
კატეგორია:მენხენგლადბახის ბორუსიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ლონდონის არსენალის ფეხბურთელები
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანჟელიკა (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

**ანჟელიკა** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 358 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 185 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 7,21 კმ²-ზე. ფართობი 1 273 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მატუ-გროსუ-დუ-სული
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* ბრაზილიის მოსახლეობის აღწერების მონაცემები

კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
სომხეთის კლიმატი

[მინიატიურა|[დილიჯანი − ქალაქის შემოგარენში ჭარბობს ზომიერი კლიმატი|300პქ]]
[მინიატიურა|[შირაკის ქვაბული − ამ რეგიონში ჭარბობს კონტინენტური კლიმატი|300პქ]]
[300პქ|მინიატიურა|[ნოემბერიანი - ქალაქის შემოგარენში ჭარბობს სუბტროპიკული კლიმატი]]
**სომხეთის კლიმატი** ძალიან მრავალფეროვანია. ეს განპირობებულია გეოგრაფიული მდებარეობითა და სიმაღლეების დიდი მერყეობით.

ვაკეებზე საშუალო ტემპერატურა იანვარში −5°C, ხოლო ივლისში +25°C-ია; მთაში −12°C და +16°C შესაბამისად. ნალექების ყველაზე მცირე რაოდენობა არარატის ვაკეზეა — 200—250 მმ წელიწადში, საშუალო მთაში — 500 მმ, ხოლო მაღალ მთაში — 700—900 მმ. ნალექების ყველაზე ჭარბი რაოდენობა ფისირდება ლორესა და სიუნიქის პროვინციებში, რომელიც უმეტესწილად ტყითაა დაფარული. სომხეთის სამხრეთ ნაწილში ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი დასახლებული პუნტია ვერინ-ხოტანანი, სადაც ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 805 მმ-ს აღემატება, ჩრდილოეთში - ფიოლეტოვო და ტაშირი — 700 მმ-ზე მეტი.

მიუხედავად იმისა, რომ სომხეთი სუბტროპიკულ განედზე მდებარეობს, სუბტროპიკული კლიმატი მხოლოდ ქვეყნის სამხრეთ (მეღრი) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ (ნოემბერიანი) ნაწილებში აღინიშნება. დანარჩენ რაიონებში კლიმატი კონტინენტური (ზაფხული ცხელი, ხოლო ზამთარი ცივი) და ზომიერია (ზომიერი ზამთარი და ზაფხული).

## კლიმატური სარტყლები 
სომხეთში კლიმატური სარტყლები ვერტიკალურადაა განლაგებული, აქ ერთდროულად გაბატონებულია 3 კლიმატური სარტყელი და 6 კლიმატური ზონა. ქვემოთ ჩამოთვლილია სომხეთის კლიმატური ზონები და მათი გავრცელების არეალები.

* არარატის ვაკესა და ერევნის რაიონში კლიმატი მშრალი და კონტინენტურია ცხელი ზაფხულით, ცივი ზამთრითა და ნალეების მცირე რაოდენობით (350 მმ წელიწადში).

* არარატის ვაკის ჩრდილოეთიდან და აღმოსავლეთიდან მოსაზღვრე დაბალ მთაში, კლიმატი ზომიერია მშრალი თბილი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 20°С) და ცივი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −7°С), ჭარბი ნალექით (640 მმ-მდე წელიწადში).

* ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის საშუალო მთაში, 1500—1800 მეტრის სიმაღლეზე, კლიმატი ზომიერია, თბილი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 18-20°С) და ცივი ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −10°С) ჭარბი თოვლით; ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 760 მმ-ია.

* ქვეყნის ჩრდილოეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილის საშუალო მთაში, კლიმატი ზომიერად-თბილი და ტენიანია (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −4-0°С, ხოლო ივლისის — +18-19°С-ია, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 600—700 მმ-ს შეადგენს).

* სომხეთის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთსა (მეღრი) და ჩრდილო-აღმოსავლეთში (ნოემბერიანი), 1500 მეტრზე დაბალ სიმაღლეზე, კლიმატი მშრალი სუბტროპიკულია ხანგრძლივი და ცხელი ზაფხულითა (ივლისის საშუალო ტემპერატურა — 24°С) და რბილი უთოვლო ზამთრით (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — 0°С). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 300—400 მმ-ს შეადგენს.

* 1800-3000 მეტრ სიმაღლეზე კლიმატი ზომიერად ცივი და ტენიანია (იანვრის საშუალო ტემპერატურა — −12°С, ივლისის — +10°С, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა — 800—900 მმ).

## მახასიათებლები
## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის ტყეები
* სომხეთის ლანდშაფტური სარტყლები
* სომხეთის ფლორა
* სომხეთის ფაუნა
* სომხეთის ბიოლოგიური რესურსები
* მთიანი ყარაბაღის კლიმატი

## რესურსები ინტერნეტში
*Blizzard sweeps up Armenia, temperatures go subzero 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ბუნება
სომხეთი
სომხური კინო

**სომხური კინოს** ისტორია იწყება 1923 წლის 16 აპრილს, როდესაც მთავრობის დეკრეტით სომხეთის კინოს სახელმწიფო კომიტეტი დაარსდა.

1924 წლის მარტში ერევანში დაარსდა პირველი სომხური კინოსტუდია *არმენფილმი* ( „ჰაიფილმი“,  „არმენკინო“), რომელიც გაიხსნა პირველი სომხური დოკუმენტური ფილმის, *საბჭოთა სომხეთის* (1924 წ.).

„ნამუსი“ იყო პირველი სომხური შავ-თეთრი მუნჯი ფილმი (1925 წ.). იგი გადაიღო ამო ბეკნაზარიანმა და ეფუძნება ალექსანდრე შირვანზადეს პიესას, რომელიც აღწერს ორი შეყვარებულის შავ ბედს, რომლებიც მათი ოჯახების მიერ ბავშვობიდან იყვნენ დანიშნულები, მაგრამ „ნამუსის“ (ღირსების) დარღვევის გამო, გოგონა მამამ სხვაზე დააქორწინა. პირველი ხმოვანი ფილმი, „პეპო“ 1935 წელს გადაიღო ამო ბეკნაზარიანმა. 

სხვა ცნობილი რეჟისორები არიან: 
* სერგო ფარაჯანოვი (უმეტესად ცნობილი ფილმით *ბროწეულის ფერი*)
* ჰენრიხ მალიანი 
* არტავაზდ პელეშიანი (უმეტესად ცნობილი ფილმით *წელიწადის დროები*)
* ამო ბეკნაზარიანი
* ედმონდ კეოსაიანი
* ფრუნზე დოვლატიანი
* მიხეილ ვართანოვი (უმეტესად ცნობილი ფილმით *ფარაჯანოვი: უკანასკნელი გაზაფხული*)
* ლევონ მკრტჩიანი
* ატომ ეგოიანი 
* ჯ. მაიკლ აკოფიანი, მისი ცნობილი ფილმით სომხების გენოციდზე, თანამედროვე სომხეთის ისტორიაზე და ისტორიულ სომხეთზე.

თანამედროვე სომხური კინო უშვებს ორი ან სამი სახის, რვა მოკლემეტრაჟიან და თხუთმეტ დოკუმენტურ ფილმს წელიწადში.. 

## იხილეთ აგრეთვე
* არმენფილმი

## რესურსები ინტერნეტში
* Armenian Cinema: Armenian films and Armenian filmmakers
* Armenian Cinema: Biographical Sketch 
* Jean Radvanyi, *Le cinéma arménien*, Centre Georges Pompidou, Paris 1993

## სქოლიო
კატეგორია:სომხური კინო
სომხეთი სპარსეთის იმპერიაში

**სომხეთი სპარსეთის იმპერიაში** (; ) — სპარსეთის იმპერიის ნაწილი, რომელშიც ცხოვრობდნენ სომხები, სანამ სასანიანების მმართველობის დასრულებამდე. პროვინციის ტერიტორია დროთა განმავლობაში იცვლებოდა. 387 წელს სომხეთის ორ: ბიზანტიურ და სპარსულ ნაწილებად გაყოფის გამო, ხანდახან პროვინცია იწოდებოდა როგორც აღმოსავლეთ სომხეთი. სომეხი ისტორიკოსი გიორგი ბურნუტიანის თქმით „III საუკუნეში ირანს ყველაზე დიდი გავლენა ჰქონდა სომხურ კულტურაზე, სხვა მეზობლებთან შედარებით“.

## სომხები და აქემენიანთა იმპერია
ძვ. წ. 550 წელს მიდიის სამეფოს დაცემის შემდეგ, სპარსეთის მეფე კიროს II დიდმა დაიპყრო მცირე აზია და მესოპოტამია. კიროსის შვილმა განაგრძო მამის კამპანია ეგვიპტეში. ძლევამოსილი იმპერიის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა სომხეთიც.

სომხურმა ცხენოსნებისა და ქვეითების კონტინგენტმა მონაწილეობა მიიღო კიროს დიდის მიერ ლიდიისა და ბაბილონის დაპყრობაში, შესაბამისად ძვ. წ. 546 და ძვ. წ. 539 წლებში.

### ბეჰისთუნის წარწერა
წარწერის ავტორად დარიოს I მიიჩნევა. ერთ-ერთ წარწერაში დარიოსი თანამიმდევრულად აღწერს კიროს II დიდისა და კამბისე II-ის სიკვდილს და შემდგომ განვითარებულ მოვლენებს, რომლებთანაც დარიოსმა ერთ წელში ცხრა ბრძოლა გამართა მათი ხელმძღვანელობით იმპერიაში მიმდინარე აჯანყებების ჩასახშობად.

სომხეთი სპარსეთის იმპერიის კონტროლის ქვეშ ძვ. წ. 519 — ძვ. წ. 330 წლებში რჩებოდა. ეს წლები მშვიდობიან, ვაჭრობის განვითარების პერიოდადაა მიჩნეული.

ძვ. წ. 190 წელს ალექსანდრე მაკედონელმა დაიპყრო აქემენიანთა იმპერია და დამოუკიდებელი სომხეთის მმართველად არტაშესიანთა დინასტია დანიშნა.

## სომხეთი და სასანიანთა იმპერია
301 წელს სომხეთმა ოფიციალურ რელიგიად ქრისტიანობა აირჩია. 387 წელს სომხეთი ორ ნაწილად გაიყვეს ბიზანტიელებმა და სპარსელებმა. 428 წელს არშაკუნიანების დინასტიის გაუქმების შემდეგ, აღმოსავლეთ ნაწილზე კონტროლი სასანიანებმა დაამყარეს.

### ვარდან მამიკონიანი
ქრისტიანობამ სომხეთში ბევრი მიმდევარი პოვა, სპარსელებმა კი მათი ზოროასტრიზმისკენ გადადრეკა სცადეს. ამ პროცესებმა მოსახლეობა აღაშფოთა და 66 000 სომეხი, ვარდან მამიკონიანის ხელმძღვანელობით სპარსელებს დაუპირისპირდა ავარაირის ბრძოლაში.

### შემდგომი პერიოდი
მართალია სომხების მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა და სომხეთი ისევ სასანიანთა იმპერიის მმართველობაში რჩებოდა, თუმცა ისინი შეუპოვრად იბრძოდნენ მეტი სახელმწიფოებრივი და რელიგიური დამოუკიდებლობისთვის. შედეგად სომხეთი გახდა პირველი სახელმწიფო, რომელმაც ქრისტიანობა ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა.

## ლიტერატურა
* .
* .
* .

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სპარსეთის ისტორია
რაბია ალ-ადავია

**რაბია ალ-ადავია ალ-ყაისია** () ხშირად **რაბია ალ-ბასრი**  () დ. 717, ბასრა — გ. 801, ელეონის მთა) — მუსლიმი ღვთისმეტყველი, ბასრის ასკეტური სკოლის (ზუჰდის) თვალსაჩინო წარმომადგენელი, მრავალი ისლამური გადმოცემის მთავარი გმირი, რომელიც განირჩევა სპეტაკი და უანგარო სიყვარულით ალაჰისადმი.

## ბიოგრაფია
ინფორმაცია რაბია ალ-ადავის წარმომავლობისა და ცხოვრების შესახებ საკმაოდ მწირია. სუფიზმის მკვლევარი მარგარეტ სმითი აღნიშნავს, რომ შუასაუკუნოვან ნაშრომებში ავტორებს ხშირად ერეოდათ მისი ბიოგრაფია რაბია სირიელის ბიოგრაფიაში, რომელიც ალ-ადავიას გაჩენამდე 40 წლით ადრე გარდაიცვალა. ერთ-ერთი ყველაზე ვრცელი ნაშრომი ეკუთვნის სპარს პოეტს ფარიდ ად-დინ ატარის, რომელიც XII საუკუნეში მოღვაწეობდა.

ავტორის მიხედვით, რაბია დაიბადა ღარიბ ოჯახში ქალაქ ბასრაში. მის მშობლებზე საერთოდ არაფერია ცნობილი. ის ფაქტი, რომ მის სახელში არ ფიგურირებს მამამისის სახელი(რაც მიღებულია ისლამურ კულტურაში), სავარაუდოდ ნიშნავს იმას, რომ ის იყო მონა.  სხვადასხვა წყაროების მიხედვით, მეკობრეებმა რაბია გაყიდეს მონათა ბაზარზე, იმიტომ რომ ის მალე დაობლა. ერთხელ ერთ-ერთმა პატრონმა ნახა, თუ რაოდენ მორწმუნე იყო რაბია, და გაათავისუფლა ის.  ასე თუ ისე, მონობისგან გათავისუფლებული ალ-ადავია გახდა სრულიად თავისუფალი ქალი.  გამომდინარე თავისი მტკიცე ფილოსოფიისა, ის მალევე გახდა ცნობილი. წლების განმავლობაში იგი ქადაგებდა ალაჰისადმი უანგარო სიყვარულს.

რაბიას ცოლობას სთავაზობდა ბასრის ამირა მუჰამედ ბინ-სულეიმან და სხვა ცნობილი პირები, თუმცა ის ყველას პასუხობდა, რომ რაბიამ შეწყვიტა თავისი არსებობა და სრულიად აჩუქა თავი უფალს. 

ითვლება, რომ რაბია ალ-ადავია დაკრძალულია ელეონის მთაზე, იმ ადგილას, სადაც ამჟამად დგას XVII საუკუნეში აგებული მეჩეთი. 

## სქოლიო
კატეგორია:სუფიზმი
კატეგორია:დაბადებული 717
კატეგორია:გარდაცვლილი 801
კატეგორია:ერაყელები
კატეგორია:არაბი პოეტები
კატეგორია:არაბი ფილოსოფოსები
კატეგორია:მუსლიმი ფილოსოფოსები
კატეგორია:მუსლიმი ასკეტი ბერები
კატეგორია:მუსლიმი თეოლოგები
გაგიკ II

**გაგიკ II ბაგრატუნი** (; დ. 1025 — გ.   1079) — ანისის სამეფოს უკანასკნელი ბაგრატუნი მეფე. ტახტი ეკავა 1041–1045 წლებში, აშოტ IV-ის ვაჟი.

გაგიკ II დაიბადა 1025 წელს. ტახტზე ავიდა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1041 წელს, 16 წლის ასაკში. გაგიკის ტახტზე ასვლიდან ცოტა ხანში ბიზანტიის იმპერატორმა კონსტანტინე IX-მ სამშვიდობო მოლაპარაკებების საბაბით, გაგიკი კონსტანტინოპოლში მიიწვია. მან არავის თხოვნას არ მოუსმინა და იმპერატორთან შესახვედრად გაემართა. იმპერატორმა კონსტანტინემ მას უთხრა, რომ უნდა დაეთმო ტახტი და გადაეცა ანისის სამეფო ბიზანტიისთვის. გაგიკ II-მ უარი განაცხადა ამაზე. იმპერატორი განრისხდა და იგი დააპატიმრეს.

კონსტანტინე IX ყველაფერს აკეთებდა, რომ უდრეკი გაგიკი როგორმე დაეთანხმებინა ტახტისა და ანისის სამეფოს ბიზანტიის იმპერიისთვის დათმობაზე. საბოლოოდ, მან ეს მოახერხა. 1045 წელს გაგიკმა ანისის ტახტზე უარი განაცხადა.

გაგიკი ტახტის გარეშე განაგრძობდა ცხოვრებას. 1080 ან 1079 წელს იგი მოკლეს.

## ლიტერატურა 
* F. Macler, Armenia, The Kingdom of the Bagratides, The Cambridge Ancient History, vol. IV, p.&nbsp;162

კატეგორია:დაბადებული 1025
კატეგორია:გარდაცვლილი  1079
კატეგორია:ბაგრატუნების დინასტია
გაელ ანდონიანი

**გაელ ანდონიანი** (; დ. 7 თებერვალი, 1995, მარსელი, საფრანგეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს საფრანგეთის ლიგა 1-ში, მარსელის ოლიმპიკის შემადგენლობაში. ასევე, სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში. არის ცენტრალური მცველი.

გაელ ანდონიანი დაიბადა 1995 წლის 7 თებერვალს, საფრანგეთის ქალაქ მარსელში. 2004 წლიდან ის ირიცხება მარსელის „ოლიმპიკის“ აკადემიაში. 2012 წლიდან ირიცხება „ოლიმპიკის“ ძირითადი გუნდის შემადგენლობაში, მაგრამ მხოლოდ ერთი მატჩი აქვს ჩატარებული და ძირითადად მის მეორე გუნდში თამაშობს. „ოლიმპიკის“ ძირითად გუნდში გაელმა ითამაშა 2014 წლის 2 ნოემბერს, ლანსის წინააღმდეგ.

არსებობდა საკითხი, თუ რომელ ნაკრებში ითამაშებდა გაელი. 2011 წელს მან ორი ამხანაგური მატჩი ითამაშა საფრანგეთის 16 წლამდელთა ნაკრებში. ამ საკითხს წერტილი დაესვა 2015 წლის 26 თებერვალს, როცა სომხეთის ფეხბურთის ფედერაციის პრეზიდენტმა რუბენ ჰაირაპეტიანმა განაცხადა, რომ 21 მარტს გაელ ანდონიანი ჩავიდოდა ერევანში, რათა ეთამაშა სომხეთის ნაკრების შემადგენლობაში. რვა დღის შემდეგ გაელმა ითამაშა ალბანეთის ნაკრების წინააღმდეგ, ევროპის ჩემპიონატის შესარჩევ მატჩში 90 წუთის განმავლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გაელ ანდონიანი Transfermarkt.com-ზე

კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:მარსელის ოლიმპიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სომხეთის მდინარეები

[[არფა (მდინარე)|არფა|მინიატიურა]]
[მინიატიურა|[სომხეთის მდინარეებისა და მათი აუზების რუკა]]
სომხეთის ტერიტორიაზე დაახლოებით 9480 მცირე და დიდი მდინარე არსებობს, რომელთა საერთო სიგრძე 23000 კილომეტრია, ხოლო 379 მათგანის სიგრძე 10 კილომეტრს აჭარბებს. სომხეთში მიწისქვეშა წყლებით მოსაზრდოვე მდინარეებს განეკუთვნებიან: მეწამორი, შაქი, ლიჩქი, ზედაპირული — დებედა, აღსთაფა, ახუმი, მეღრი, ვოღჯი.

სომხეთის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის ორი უდიდესი მდინარის არაქსისა და მტკვრის შენაკადებია. სომხეთის უდიდესი მდინარეა — არაქსი, რომელიც სომხეთ-ირანისა და სომხეთ-თურქეთის საზღვარზე გაედინება. მისი მთავარი შენაკადებია — ახურიანი, ქასაღი, რაზდანი, აზატი, არფა, ვოროტანი და ვოღჯი. ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარე შედარებით დიდი მდინარეებია — დებედა და აღსთაფა, შედარებით მცირე — ძორაგეტი და ფამბაკი.

## მდინარეების სია 
ამ ცხრილში მოცემულია სომხეთის ტერიტორიაზე გამდინარე ზოგიერთი მდინარის სია.

## გალერეა 

 
ფაილი:Akhurian River Gorge.jpg|ახურიანი
ფაილი:Jolfa-Aras2.jpg|არაქსი
ფაილი:RazdanRiver.jpg|რაზდანი
ფაილი:Arpariver.jpg|არფა
ფაილი:Agstev3.JPG|აღსტევი 
ფაილი:Ազատի ջրամբար.JPG|მდინარე აზატი

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები
* სომხეთის წყალსაცავები
* სომხეთის ენერგეტიკა
* სომხეთის სელური ღვარები

## სქოლიო
სომხეთის ტბები

**სომხეთის** ტერიტორიაზე 100-ზე მეტი მცირე ტბაა, რომელთა ნაწილიც მშრალ სეზონზე შრება. სიდიდითა და სასოფლო-სამეურნეო მნიშვნელობის მხრივ ყველაზე მნიშვნელოვანი ტბებია სევანი და არფი. დანარჩენ ტბებს მხოლოდ ადგილობრივი მნიშვნელობა აქვთ. ფართობის მიხედვით სომხეთის უდიდესი ტბაა სევანი, მას მოჰყვენიან არფილიჭი, სევლიჭი და აკნალიჭი. სომხეთის ტბების წყლის რესურსების საერთო მარაგი 39,3 მილიარდი მ³-ით ფასდება.

სომხეთის ტბებს შორის რეკორდსმენია — სევანი, ის კავკასიის უდიდესი ტბა და მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალმთიანი მტკნარი ტბაა. მტკნარი წყლის რესურსებით მხოლოდ ტიტიკაკის ტბას ჩამორჩება.

## მდებარეობა პროვინციების მიხედვით 
ქვემოთ მოცემულია სომხეთის ტბების სია პროვინციების მიხედვით.

### შირაკის პროვინცია 
### ლორეს პროვინცია 
 
ფაილი:Lori Plain, lake Attik.jpg|ეტიკი

### ტავუშის პროვინცია 
 
ფაილი:Parz lich Парз лич.jpg|პარზის ტბა

### არაგაწოტნის პროვინცია 
 
ფაილი:Jezero Kari.jpg|ქარი

### კოტაიქის პროვინცია 
 
ფაილი:Panorama_Lake_Aknalich_aka_Ghanigel.jpg|აკნის ტბა

### გეღარქუნიქის პროვინცია 
 
ფაილი:Lake Sevan.jpg|სევანი

### არმავირის პროვინცია 
### არარატის პროვინცია 
### ვაიოცძორის პროვინცია 
### სიუნიქის პროვინცია 
გადა ამისა, სომხეთში მდებარეობს შემდეგი ტბები:
* ხუთი ტბის კომპლექსი მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციის სოფელ აიგუტის შემოგარენში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის წყალსაცავები
* სომხეთის მდინარეები
* სომხეთის ბუნების ძეგლები

## სქოლიო

კატეგორია:ტბების სიები
სომხეთის წყალსაცავები

**სომხეთში** 74 წყალსაცავია, რომელთა საერთო მოცულობა 988 მილიონი მ³-ია. კიდევ 13 მშენებლობის პროცესშია. სომხეთის ტერიტორიაზე ყველაზე დიდი წყალსაცავია — ახურიანის, მისი მოცულობა 525 მილიონ მ³-ს შეადგენს. აღნიშნული წყალსაცავები გამოიყენება სარწყავად, ენერგეტიკაში, თევზჭერისა და რეკრეაციისთვის.

## მდებარეობა პროვინციების მიხედვით 
### შირაკის პროვინცია 
### ტავუშის პროვინცია 
### ლორეს პროვინცია 
### არაგაწოტნის პროვინცია 
### კოტაიქის პროვინცია 
### ერევანი 
### არარატის პროვინცია 
### ვაიოცძორის პროვინცია 
### სიუნიქის პროვინცია 
### მონაცემები არ არის 
## გალერეა

 
ფაილი:Հրազդան Ջրամբար.JPG|აღბიურაკის წყალსაცავი
ფაილი:Spandaryanresvoir.jpg|სპანდარიანის წყალსაცავი
ფაილი:Ազատի ջրամբար ու կղզիներ.JPG|აზატის წყალსაცავი
ფაილი:Aparan2.jpg|აპარანის წყალსაცავი
ფაილი:Lac-yerevanian.jpg|ერევნის წყალსაცავი
ფაილი:Ախուրյանի ջրամբարը12.jpg|ახურიანის წყალსაცავი
ფაილი:Արփի լիճ.jpg|არფილჭის წყალსაცავი
ფაილი:Ջերմուկի մարգարտածաղիկը.jpg|კეჩუთის წყალსაცავი

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები
* სომხეთის მდინარეები

## სქოლიო

კატეგორია:წყალსაცავების სიები
ვასპურაკანი

ს შემადგენლობაში]]
**ვასპურაკანი** (, ძვ. ) — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. მოიცავდა 35 კანტონას და მისი ფართობი შეადგენდა 40,870 კმ²-ს. ის ფართობითაც და კანტონების რაოდენობითაც უდიდესი იყო დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე. ვასპურაკანის პროვინციის ცენტრი იყო ვანი.

დღეს ვასპურაკანის პროვინციის რაღაც ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ხოლო დანარჩენი არის  თანამედროვე ირანის ტერიტორიაზე.

ძვ წ. IX საუკუნიდან ვასპურაკანი იყო ურარტუს ნაწილი. ძვ. წ. VI საუკუნეში ის შევიდა სომხეთის სატრაპიას შემადგენლობაში. შემდგომ, ის გადავიდა არშაკიდების დინასტიის ხელში და შევიდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. 387 წელს იგი შედის სპარსეთის სომხეთის შემადგენლობაში. VIII საუკუნეში სპარსელებმა მასზე კონტროლი დაკარგეს, ვასპურაკანში მრავალი აჯანყება მოხდა. 885 წელს იგი გადავიდა სომხეთის სამეფოს შემადგენლობაში. სომხები იძულებულნი გახდნენ, რომ ვასპურაკანი დაეთმოთ ბიზანტიის იმპერიისათვის, რის შემდეგაც იგი დაპყრობილ იქნა თურქ-სელჩუკების მიერ. ამის შემდეგ, ის იყო მონღოლეთის იმპერიის, სეფიანთა იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის ისტორიული რეგიონები

## ლიტერატურა 
* Der Nersessian, Sirarpie. *Armenia and the Byzantine Empire: a Brief Study of Armenian Art and Civilization.* Cambridge: Harvard University Press. 1947.

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
შოღაკათის ეკლესია

**შოღაკათის ეკლესია** (; ნიშნავს „სინათლის წვეთს“) — ეკლესია სომხეთში, ვაღარშაპატში, არმავირის პროვინციაში. აიგო 1694 წელს პრინც აღამალ სოროტეცის მიერ კათოლიკოს ნაჰაბედ I-ის დროს.

## ისტორია 
ტაძარი აგებულია წმინდა ადგილზე, სადაც წმინდა გაიანესა და რიფსიმეს მიმდევარი უცნობი მონაზვნების ჯგუფი აწამეს სომხეთის ქრისტიანულ ქვეყნად გარდაქმნის პერიოდში, 301 წელს. V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი აგათანგელოსი წერს, რომ ახალგაზრდა და ლამაზი რიფსიმე, რომელიც ამ დროს ქრისტიანი მონაზონი იყო რომში, ძალით დააქორწინეს რომის იმპერატორ დიოკლეტიანეზე. იგი წინამძღვარ გაიანესა და სხვა მონაზვნებთან ერთად ტირან იმპერატორს სომხეთში გაექცა. სომხეთის წარმართმა მეფე თრდატმა დიოკლეტიანესაგან წერილი მიიღო, სადაც იმპერატორი რიფსიმეს სილამაზეს აღწერდა. თრდატმა აღმოაჩინა მონაზვნების სამალავი და შეუყვარდა რიფსიმე, მოგვიანებით კი გაიანე. მისი გრძნობების უარყოფის შემდეგ რიფსიმე და გაიანე ცალ-ცალკე აწამეს მათი სახელობის ეკლესიების ადგილას. დანარჩენი 38 მონაზონი შოღაკათის ეკლესიის ადგილას აწამეს. ტაძრის სახელი სინათლის იმ სხივს აღნიშნავს, რომელიც მონაზონთა მარტვილობისას გამოჩნდა. მოგვიანებით მეფე თრდატმა ქრისტიანობა მიიღო და ის ქვეყნის ოფიციალურ რელიგიად გამოაცხადა.

## არქიტექტურა 
### ადრეული ნაგებობები 
შოღაკეთის ეკლესიის ადგილას იდგა VI ან VII საუკუნის ტაძარი, რომელიც არ შემორჩენილა. ითვლება, რომ დღევანდელი ეკლესია უფრო ადრეული ეკლესიის ფუნდამენტზე დგას (სხვა წყაროების მიხედვით, ტაძარი შესაძლოა აგებული იყოს XIII საუკუნის ეკლესიის საფუძველზე). ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთ ბოლოში გათხრებმა გამოავლინა ერთპალატიანი ეკლესიის ნაშთები, რომელიც საფეხურებრივ პლატფორმაზე იყო აგებული. იგი IV საუკუნის მემორიალურ სამლოცველოდაა მიჩნეული. სამხრეთ კედელთან პატარა, ნახევარწრიული აფსიდა. მიიჩნევა, რომ ის სამხრეთი პორტიკის ფუნქციას ასრულებდა. კედლების საფუძველი IV-V საუკუნეების სომხური ეკლესიების მსგავსად ხასიათდება. სამლოცველოს ორი პორტალიდან ერთი სამხრეთით, მეორე კი დასავლეთით იყო განთავსებული.

### შოღაკათის ეკლესია 
შოღაკათი გუმბათოვანი, ერთნავიანი ბაზილიკაა ნახევარწრიული აფსიდით აღმოსავლეთ ბოლოში, რომლის ორივე მხარეს ვიწრო სამლოცველოა განთავსებული. აფსიდის გარკვეული ნაწილები შესაძლებელია V საუკუნით დათარიღდეს. ეკლესიის დასავლეთ ბოლოს ეკვრის ტაძრის თანადროული ღია, თაღოვანი გალერეა. გალერეაში მოხვედრა შესაძლებელია წინა ფასადზე არსებული დიდი, თაღოვანი შესასვლელით, რომლის პირდაპირაც ტაძრის მთავარი პორტალი მდებარეობს. დასავლეთ ფასადზე, თაღის ორივე მხარეს, ისევე, როგორც სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებზე ღია თაღოვანი ფანჯრებია განთავსებული.

## გალერეა 

Image:Shoghakat.jpg|
Image:Shoghakat Drum and Dome.JPG|
Image:Shoghakat Belltower interior.JPG|
Image:Shoghakat Entry.JPG|
Image:Shoghakat indoor.jpg|
Image:Shoxakat church 43.JPG|
Image:Map of Etchmiadzin.gif|

## ლიტერატურა
* Brady Kiesling, *Rediscovering Armenia*, p. 34; original archived at Archive.org, and current version online on Armeniapedia.org.
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Armenian Architectural Studies 
* Armeniapedia.org: Shoghakat Church
* FindArmenia.com: Shoghakat Church 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
მიჟჰირიის რაიონი

**მიჟჰირიის რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, ზაკარპატიის ოლქში. მისი ფართობია 1 166 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 47 924 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 41 კაცს კმ²-ზე. მიჟჰირიის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მიჟჰირია.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ზაკარპატიის ოლქის რაიონები
აირარატის სამეფო

**აირარატის სამეფო** (; იგივე ერვანდუნების სომხეთი, ან დიდი სომხეთი.) — უძველესი სომხური სამეფო სომხეთის მთიანეთის მახლობლად. სამეფომ იარსება ძვ. წ. 331-200 წლებში.

## ისტორია
### ჩამოყალიბება
ძვ. წ. 522 წლიდან ალექსანდრე მაკედონელის ეპოქამდე სომხეთის ტერიტორია აქემენიათა იმპერიაში შედიოდა. ძვ. წ. 331 წელს მაკედონელის შემოსევების შემდეგ იმპერიის ტერიტორიაზე დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ჩამოყალიბდა. სომხებმა ფორმარულად აღიარეს ალექსანდრე საკუთარ მმართველად, თუმცა მაკედონელის არმიელები არც კი შეხებიან სომხურ ტერიტორიებს.

ძვ. წ. 323 წელს ალექსანდრე მაკედონელის სიკვდილის შემდეგ იმპერია დაიშალა. იერვანდ III-მ თავი სომხეთის მეფედ გამოაცხადა.

ამ პერიოდისათვის რამდენიმე სომხური სახელმწიფო არსებობდა, მათ შორის ყველაზე ძლიერი დიდი სომხეთი იყო.

ერვანდუნების დინასტია ფორმარულად სელევკიდებს ემორჩილებოდა. თუმცა სინამდვილეში დამოუკიდებელ პოლიტიკას ატარებდნენ
.

სელევკიდების მმართველობა გამოიხატებოდა სომეხი მთავრებისაგან ხარკის აღებით. მათზე არანაირი პოლიტიკური გავლენა არ გააჩნდათ. ასეთი მდგომარეობა გაგრძელდა ანტიოქე III-ის პერიოდამდე. მისი რომაელებთან დამარცხების შემდეგ ადგილობრივმა მმართველმა არტაშეს I-მა თავი დამოუკიდებელ მეფედ გამოაცხადა. მისი მმართველობის პერიოდიდან სომხური სახელმწიფო დიდი სომხეთის სახელით იწოდებოდა.

## ლიტერატურა
* „История Востока“. Т. 1 „Восток в древности“. მოსკოვი : შემქმნელი ფირმა „Восточная литература“ РАН, 2000. ISBN 5-02-018102-1

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
სვალიავის რაიონი

**სვალიავის  რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, ზაკარპატიის ოლქში. მისი ფართობია 673 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 54 037 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 81 კაცს კმ²-ზე. სვალიავის  რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი სვალიავა.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ზაკარპატიის ოლქის რაიონები
მუნდუ-ნოვუ (მატუ-გროსუ-დუ-სული)

**მუნდუ-ნოვუ** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 324 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 17 043 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 35,67 კმ²-ზე. ფართობი 477 780 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მატუ-გროსუ-დუ-სული
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* ბრაზილიის მოსახლეობის აღწერების მონაცემები

კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
სომეხი ოლიმპიური ჩემპიონების სია

250 პქpx|მინიატიურა|მარჯვნივ|ყველაზე ტიტულოვანი სომეხი სპორტსმენი ოლიმპიურ თამაშებში. (სამი ოქრო და ერთი ვერცხლი)
ისტორიული და პოლიტიკური მიზეზების გამო სომხეთს ოლიმპიურ თამაშებზე მცირე წარმომადგენლობა ჰყავდა. თრდატ III და ვარაზდატი იყვნენ სომხეთი მეფეები, რომლებიც გახდნენ ჩემპიონები უძველეს ოლიმპიურ თამაშებში. პირველი სომეხი წარმომადგენლები თანამედროვე ოლიმპიურ თამაშებზე ოსმალეთის იმპერიის სახელით გამოვიდნენ 1912 წლის სტოკჰოლმის ზაფხულის ოლიმპიადაზე. პირველი მედალი სომეხმა გამომსვლელმა 1920 წლის ანტვერპენის ოლიმპიადაზე მოიპოვა, თუმცა იგი აშშ-ს სახელით ასპარეზობდა. პირველი ოქროს მედალი სომეხმა სპორტსმენმა 1952 წელს მოიპოვა საბჭოთა კავშირის სახელით.

მართალია სომხეთმა დამოუკიდებლობა 1991 წელს მოიპოვა, თუმცა 1992 წლის ოლიმპიადაზე სომეხი სპორტსმენები საბჭოთა კავშირის სახელით გამოვიდნენ. სომხეთის ოლიმპიური კომიტეტი 1990 წელს შეიქმნა, საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის წევრი კი მხოლოდ 1993 წელს გახდა, ასე რომ, 1994 წელს ოლიმპიურ თამაშებზე სომხეთს საკუთარი წარმომადგენლობა ჰყავდა.

## მედალოსნების სია
### ზაფხულის თამაშები
#### წლების მიხედვით
#### სახეობის მიხედვით
#### ქვეყნების მიხედვით
#### დისკვალიფიცირებული სპორტსმენები
* აშოტ დანიელიანი (2000 წელს)
* არა აბრაჰამიანი (2008 წელს)

### ზამთრის თამაშები
#### წლების მიხედვით
#### სახეობების მიხედვით
#### ქვეყნების მიხედვით
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის სპორტი
ტუნისის ეროვნული დიალოგის კვარტეტი

**ტუნისის ეროვნული დიალოგის კვარტეტი** (, ) — ოთხი ორგანიზაციისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომელიც 2011 წლის ჟასმინის რევოლუციის შემდგომ ტუნისში ასრულებდა ცენტრალურ როლს დემოკრატიული ქვეყნის მშენებლობაში.

კვარტეტის შემადგენლობაში შედის::

* ტუნისის შრომის საყოველთაო კონფედერაცია. 
* ტუნისის მრეწველობის, ვაჭრობისა და ხელოსნობის  კონფედერაცია 
* ადამიანის უფლბათა დაცვის ტუნისის ლიგა 
* ტუნისის ადვოკატების ეროვნული ორდერი   

2015 წელს ორგანიზაციას მიანიჭეს ნობელის პრემია. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 2015 წლის ნობელის პრემია 

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
The Way We Was

„**The Way We Was**“ — სერიალ „სიმფსონების“ მეორე სეზონის მეთორმეტე ეპიზოდი. იგი ეთერში 1991 წლის 31 იანვარს გავიდა. სიუჟეტის მიხედვით, სახლში ფუჭდება ტელევიზორი და გასართობი არ არის, ამიტომაც მარჯი ბავშვებს უამბობს ჰომერის გაცნობის ამბავს, 1974 წელს. ჩანს მათი სკოლის მოგონებები და ვხედავთ, თუ როგორ უყვარდება ჰომერს მარჯი სკოლაში და ცდილობს მასთან დაახლოებას, ამისათვის ჰომერი თხოვს მას გახდეს მისი ფრანგულის რეპეტიტორი. რამდენიმე საათანი მეცადინეობის შემდებ მარჯი გებულობს, რომ ჰომერი არ არის ფრანგი მოსწავლე, რაც მას ანრისხებს და უარს ეუბნება გამოსაშვებ საღამოზე მასთან ერთად წასვლაზე, მის მაგივრად კი არტი ზიფთან ერთად მიდის. თუმცა არტი საშინლად ექცევა მარჯს, რომელიც ხვდება, რომ მხოლოდ ჰომერთან ერთად უნდა ყოფნა.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:სიმფსონების ეპიზოდები (სეზონი 2)
ართურ მაკდონალდი

**ართურ ბრიუს მაკდონალდი** ( დ. 29 აგვისტო, 1943) — კანადელი ასტროფიზიკოსი და SNOLAB-ის დირექტორი. აშშ-ის კალიფორნიის ტექნოლიგიური ინსტიტუტისა და კანადის კუინსის უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. არის კანადის სამეფო საზოგადოებისა (1997) და ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (2009). დაამთავრა დალჰაუზის უნივერსიტეტი ახალ შოტლანდიაში. ფიზიკის დარგში სადოქტორო ხარისხი მოიპოვა კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში 1969 წელს. 1982-89 წლებში იყო პრინსტონის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორი, 1989 წლიდან კუინსის უნივერსიტეტის პროფესორია. დაჯილდოებულია ტომ ბონერისა (2003) და ბრუნო პონტეკორვოს პრემიებით (2004). მინიჭებული აქვს ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი (2007). ართურ მაკდონალდს 2015 წელს ტაკააკი კაძიტასთან ერთად ნეიტრინოს ოსცილაციისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ართურ მაკდონალდი 

## სქოლიო
კატეგორია:კანადელი ასტროფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბერდიანსკის რაიონი

**ბერდიანსკის რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, ზაპორიჟიის ოლქში. მისი ფართობია 1 776 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 25 680 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 15 კაცს კმ²-ზე. ბერდიანსკის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბერდიანსკი.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ზაპორიჟიის ოლქის რაიონები
სვეტლანა ალექსიევიჩი

**სვეტლანა ალექსანდრეს ასული ალექსიევიჩი** (, , დ. 31 მაისი, 1948, სტანისლავი, უკრაინის სსრ) — საბჭოთა და ბელარუსი მწერალი, ჟურნალისტი, დოკუმენტური ფილმების სცენარისტი. წერს რუსულ ენაზე. ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის 2015 წლის ლაურეატი.

მისი წიგნების უმეტესობა დაწერილია საბჭოთა კავშირის გვიანი წლებსა და პოსტსაბჭოთა ეპოქის შესახებ. მისი ყველაზე ცნობილი წიგნებია „ომს არ აქვს ქალის სახე“, „თუთიის ბიჭები“, „ჩერნობილის ლოცვა“, „სექონდ-ჰენდის დრო“.

## ბიბლიოგრაფია
* ომს არ აქვს ქალის სახე (1985)
* უკანასკნელი მოწმეები (1985)
* თუთიის ბიჭები (1991)
* ჩერნობილის ლოცვა (1997)
* სექონდ-ჰენდის დრო (2013)

## სქოლიო
კატეგორია:ბელარუსი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:ბელარუსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში
კატეგორია:ბელარუსი ჟურნალისტები
კატეგორია:ბელარუსი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბელარუსი ესეისტები
კატეგორია:რუსულენოვანი მწერლები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ჰერდერის პრემიის მფლობელები
კატეგორია:XX საუკუნის ბელარუსი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბელარუსი მწერლები
კატეგორია:უკრაინელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბელარუსი მწერალი ქალები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სერგეი ასლამაზიანი

**სერგეი ასლამაზიანი** (, , დ. 27 იანვარი, 1897 — გ. 27 სექტემბერი 1978) — საბჭოთა სომხეთის კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია
1946 წელს მას მიენიჭა სტალინის პრემია. იგი იყო კომიტასის კვარტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და წევრი 1925–1968 წლებში. 1927 წელს, მან დაამთავრა მსოფლიოში ერთ-ერთი წამყვანი სამუსიკო სკოლა - პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია, ხოლო 1929 წელს - ასპირანტურა. 1947 წლიდან, იგი ამავე კონსერვატორიის პროფესორი იყო.

## გარდაცვალება
სერგეი ასლამაზიანი გარდაიცვალა 1978 წლის 27 სექტემბერს. დაკრძალულია მოსკოვის სომხურ სასაფლაოზე.

## ცნობილი ნამუშევრები
*მელოდია ვიოლენჩელოსა და ფორტეპიანოსათვის
*სომხურ ხალხურ სიმღერებზე დაფუძნებული სუიტა სიმებიანი კვარტეტისათვის (1950)
*ვარიაციები ნიკოლო პაგანინის თემაზე სიმებიანი კვარტეტისათვის (1961)

## ორდენები და ტიტულები
*სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი (1945)
*სტალინის პრემია (1946)
*სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1965)
*მედალი

## რესურსები ინტერნეტში
*Biography  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  27 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი  27 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
პაჰლავუნები

**პაჰლავუნები** (სომხ.: Պահլավունի) — სომეხ თავადთა დინასტია, კამსარაკანის დინასტიის შთამომავლები. ფლობდნენ არაგაცოტის ოლქს. ცნობილი ბაგრატიდების მმართველობის ბოლო წლებიდან, კერძოდ, მე-10 საუკუნის ბოლოდან. ტრადიციულად, ამ გვარიდან ირჩევდნენ სომეხთა ეკლესიის მეთაურს - სომხეთის კათალიკოსს. მხოლოდ 1203 წელს ეს ტრადიცია დაირღვა კათალიკოს გრიგორ  VI  აპირატის გარდაცვალების შემდეგ.

## წარმოშობა
პაჰლავუნები იყო კეთილშობილ დიდგვაროვანთა კამსარაკანების  განშტოება,  რომელიც თითქმის განადგურდა  არაბთა მიერ სომხეთის დაპყრობის შედეგად  მე-7 საუკუნეში.  

774 წელს  არაბთა მფლობელობის ფორმამ სომეხი დიდებულების პროვოცირება გამოიწვია და დაიწყო დიდი აჯანყება მათ წინააღმდეგ, რომელშიც ჩაერთვნენ კამსარაკანები. 775  წლის აპრილში ბაგრევანდის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ სასტიკად გაუსწორდნენ აჯანყებულებს.  ისეთი დიდი ძალის და გავლენის მქონე ნახარართა სახლები, როგორიცაა კამსარაკანები, მამიკონიანები, გნუნები და სხვა, მთლიანად განადგურდა.  გადარჩა მხოლოდ ის, ვინც ბიზანტიაში გადაიხვეწა ან სხვა სახლებმა  შეიფარა და მათ კმაყოფაზე იმყოფებოდა. ასეთი სახლები იყვნენ ძირითადად - არწრუნები და ბაგრატუნები. დევნილები იძულებულნი იყვნენ გაეყიდათ თავიანთი სამფლობელოები. მაგალითად, უფლისწულმა აშოტ ბაგრატუნმა შეიძინა კამსარაკანების მამული - შირაქისა და არშარუნიკის რეგიონები მდინარე არპას სანაპიროზე, 34 კმ-ზე ქალაქ ანისიდან, რომელიც ასევე ბაგრატიდების სამფლობელოს წარმოადგენდა.

## მემკვიდრეობა
მე-11 საუკუნეში პაჰლავუნები აკონტროლებდნენ და აშენებდნენ სხვადასხვა ციხესიმაგრეებს  მთელ სომხეთში. მაგ: მათ აუგიათ ამბერდის ციხე, ბჟნის ციხე და მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ქვეყნის ცხოვრებაში. კირილ თუმანოვის მოსაზრებით, 1045-46  წ.წ. თავად გრიგორ II (რომელმაც კონსტანტინეპოლში მიიღო მაგისტროსის ტიტული. ის გამოცხადდა მესოპოტამიის, ვასპურაკანის და ტარონის დუკად) გადავიდა კილიკიის სომხთში და დააარსა ჰეთუმიდების სახლი.  ასევე, თუმანოვის მოსაზრებით ზაქარიდ-მხარგრძელების სახლი წარმოადგენს პაჰლავუნების მემკვიდრეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*კამსარაკანები. ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
ედუარდ ბაღდასარიანი

**ედუარდ ბაღდასარიანი** ( დ. 14 ნოემბერი, 1922, ერევანი — გ. 5 ნოემბერი, 1987, ერევანი) — საბჭოთა სომეხი კომპოზოტორი, პედაგოგი და სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი.

## ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო თბილისში, ამასთანავე, პარალელურად სწავლობდა სამუსიკო ათწლედში. 1941 წელს, ბაღდასარიანი ჩაირიცხა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, 1946 წელს კი - გადავიდა ერევანში, სადაც სწავლა განაგრძო კომიტასის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს. 1963 წელს, მას სომხეთის სსრ-ის ვეტერანი არტისტის სტატუსი მიენიჭა. მან დაამთავრა ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1951-1953 წლებში, იგი მოსკოვში ქმნიდა სამაგისტრო ნამუშევრებს. თავდაპირველად, ბაღდასარიანი შეუერთდა კომპოზიციის ფაკულტეტს რომანოს მელიქიანის სახელობის სამუსიკო სკოლაში, ხოლო მოგვიანებით კი - გახდა კონსერვატორიის წევრი. მის ნამუშევრებს შორისაა: სიმფონიური პოემა (1950), სონატა კლარნეტსა და ფორტეპიანოსათვის (1952), უვერტიურა სიმფონიური ორკესტრისათვის (1953), რაფსოდია ვიოლინოსა და ორკესტრისათვის (1958), 24 პრელუდია ფორტეპიანოსათვის, ჭადრაკი (ბალეტი; 1960), საფორტეპიანო კონცერტი, რომანსები და ქორალები (საგუნდო ნაწარმოებები).

## გარდაცვალება
ედუარდ ბაღდასარიანი გარდაიცვალა 1985 წლის 5 ნოემბერს, ერევანში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Էդուարդ Բաղդասարյան, «Նոկտյուրն»

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ტაკააკი კაძიტა

**ტაკააკი კაძიტა** (დ. 9 მარტი, 1959) — იაპონელი ფიზიკოსი. 1981 წელს დაამთავრა საიტამის უნივერსიტეტი. 1986 წელს ტოკიოს უნივერსიტეტში მოიპოვა სადოქტორო ხარისხი. 1988 წლიდან მუშაობდა ტოკიოს უნივერსიტეტთან არსებულ კოსმოსური გამოსხივების შესწავლის ინსტიტუტში. 1992 წელს გახდა ადიუნქტ-პროფესორი, ხოლო 1999 წელს სრული პროფესორი. იმავე წელს გახდა კოსმოსური ნეიტრინოს ცენტრის დირექტორი. კავლის ინსტიტუტისა და კოსმოსური გამოსხივების შესწავლის ინსტიტუტის დირექტორი. დაჯილდოებულია ასაჰის (1987, 1998), ბრუნო როსის (1989), პანოფსკის (2002), ნისინის მემორიალური (1999) და იულიუს ვესის (2013) პრემიებით. ტაკააკი კაძიტას 2015 წელს ართურ მაკდონალდსთან ერთად ნეიტრინოს ოსცილაციისთვის მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი ფიზიკოსები
კატეგორია:იაპონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სომხეთის დაცული ტერიტორიების სია

ეს არის **სომხეთის დაცული ტერიტორიების სია**, რომელიც დაყოფილია შემდეგნაირად: 2 ეროვნული პარკი, 3 სახელმწიფო ნაკრძალი, 2 რამსარის ძეგლი და 4 ბოტანიკური ბაღი. ასევე, არსებობს 26 მცირე ობიექტი, რომლებსაც დაცული ტერიტორიების სტატუსი გააჩნიათ.

## ეროვნული პარკები
## სახელმწიფო ნაკრძალები
## რამსარის ძეგლები
## ბოტანიკური ბაღები
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის დაცული ტერიტორიები
ბაღაბერდი

**ბაღაბერდი** () — IV-XII საუკუნეების ციხესიმაგრე სომხეთში. მდებარეობს მაღალ ჭიუხებზე მდინარე ვოღჯის მახლობლად. 14 კილომეტრითაა დაშორებული სოფელ კაპანიდან, სიუნიქის პროვინციაში. ბაღაბერდი ზღვის დონიდან 1438 მეტრზეა.

## ისტორია
აშენებულია IV საუკუნეში მეფე ბაღაკის მიერ. სტეფანოს ორბელიანის სიუნიქის პროვინციის ისტორიის მიხედვით მე-4 საუკუნის შუა რიცხვებში სიუნიქის მემკვიდრე პრინცი ანდოვიკი თავს დაესხა და გაძარცვა სპარსეთის ერთ-ერთი ქალაქი. მაშინ, როცა სასანიანების მეფე შაპურ II ჰუნებთან იყო საბრძოლველად. მეფე შაპურ II აღაშფოთა მომხდარმა. პრინცის დასამარცხებლად და სიუნიქისაკენ დაიძრა. პრინცი ანდოვიკი ბაღაბერდში გამაგრდა. ანდოვოკმა წინააღმდეგობა ვერ გაუწია და კონსტანტინოპოლში გაიქცა. აქ თეოდოსიუს I დიდი პატივით შეხვდა. სწორედ ამ პერიოდში იხსენიება სიმაგრე პირველად.

1103 წელს კაპანის დაცემის შემდეგ ბაღაბერდი სიუნიქის ადმინისტრაციული ცენტრი გახდა. 1170 წელს თურქ-სელჩუკებმა ციხესიმაგრე გაანადგურეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Baghaberd Fortress 
* Kapan.am: Baghaberd and other fortresses    
* Syunik.am: Baghaberd 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები