open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფლორალია

[მინი|'ფლორრას ტრიუმფი' [ჯოვანი ბატისტა ტეპოლო, (1743წ.). სცენა დახატულია ოვიდიუსის მიერ ფლორალიას აღწერის მიხედვით.]]
**ფლორალია** — ძველი რომაული ფესტივალი, რომელიც ქალღმერთ ფლორას ეძღვნებოდა. ის ძირითადად აპრილის ბოლოს ან მაისის დასაწყისში ტარდებოდა საცეკვაო რიტუალებით, ღვინის სმითა და ყვავილებით და ცხოვრების ციკლის განახლებას სიმბოლოს წარმოადგენდა. ყვავილთა და მცენარეულობის ქალღმერთი ფლორასადმი მიძღვნილ დღეს რომის პროსტიტუტები საკუთარ დღესასწაულად მიიჩნევდნენ. ამ დღეს ტაძრები მორთული იყო ყვავილებით, ხოლო რომის მოქალაქეები ირთვებოდნენ ფერად ტანსაცმელში ჩვეულებრივი თეთრის ნაცვლად. რომის იმპერიის დროს დღესასწაული გრძელდებოდა ექვსი დღის განმავლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Encyclopædia Romana: *Floralia*

## სქოლიო 
კატეგორია:ძველი რომის ფესტივალები
ფლორა (ქალღმერთი)

[thumb|250px|ფლორა და [ზეფირუსი, უილიამ-ადოლფ ბუჟერო (1875)]] 
**ფლორა** — რომაულ მითოლოგიაში ყვავილთა და გაზაფხულის ქალღმერთი. მიუხედავად იმისა, რომ რომაულ მითოლოგიაში ღვთაებებს შორის იერარქიით საკმაოდ დაბალ საფეხურზე იყო, მისმა სტატუსმა ნაყოფიერების სხვა ქალღმერთთა შორის და მისმა ასოციაციამ გაზაფხულთან მას ყვავილობის ჟამს განსაკუთრებული მნიშვნელობა მიანიჭა. მისი სახელობის ფესტივალი, ფლორალია, 28 აპრილიდან და 3 მაისამდე იმართებოდა. სახლის შესასვლელებს ყვავილებით ამკობდნენ, თავზე გვირგვინი ედგათ,  ცეკვებით, ღვინოს სმითა, ყვავილებით იმართებოდა და ცხოვრების ციკლის განახლების სიმბოლოდ მიიჩნეოდა. მისი ბერძნული ეკვივალენტი იყო ხლორისი. ფლორა დაქორწინებული იყო ფავონიუსზე, ქარის ღმერთზე. ფლორალიები დაარსდა ძვ. წ. 214 წელს. ფლორას აიგივებდბებ ბერძნულ ქლორიდასთან (აყვავებული). ხელოვნებაში  გამოსახავდნენ ყვავილებით შემკული ყმაწვილი ქალის სახით (ტიციანი,  ნიკოლა პუსენი, რემბრანდტი და სხვა).

ფლორას სახელმა ხელმეორე აღმავლობა ჰპოვა პოსტ-პაგანიზმის ანტიკურ ხანაში რენესანს ჰუმანისტთა შორის და ამ დროს გაცილებით უფრო პოპულარული გახდა ვიდრე თვით ძველ რომში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* The Obscure Goddess Online Directory: Flora

კატეგორია:რომაული ქალღმერთები
ფრინველთა დარგოლვა

thumb|right|დარგოლვილი ფრინველი
**ფრინველთა დარგოლვა** — ფრინველთა ნიშანდების ერთ-ერთი მეთოდი, რომელსაც ფართოდ გარეულ ფორმათა ბიოლოგიის შესასწავლად. მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში უკვე დარგოლილია მრავალი ფრთა ფრინველი. დაჭერილ ფრინველს ფეხზე უკეთებენ მსუბუქი ლითონის რგოლს, რომელზედაც ამოტვირფრულია ნომერი და პირობითი მისამართი. რეგისტრაციას ატყობინებენ სახელმწიფოს დარგოლვის ცენტრს. 

ფრინველთა დარგოლვა ხდება ბუდობის ადგილებში, სამიგრაციო გზებზე, ნომადობისას, ზამთრობისას, განგურის პერიოდში და სხვა. ფრინველთა დარგოლვა არის ინდივიდუალური და მასობრივი. ფრინველთა დარგოლვის შედეგად ადგენენ ფრინველთა გადაფრენის დროს, მიმართულებას, სიმაღლეს, განსახლებას, სიკვდილიანობის პროცენტს და მიზეზებს, რაც მნიშვნელოვანია თვითმფრინავების უსაფრთხო ფრენისათვის, ნადირობის ვადების კოორდინირებისათვის, პარაზიტებისა თუ დაავადებების გადატანის გზების შესწავლისათვის. 1962 წლიდან პარიზში დაარსდა დარგოლვის საერთაშორისო კომიტეტი, რომლის წევრები არიან ეროვნული დარგოლვის ცენტრების ხელმძღვანელები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ნიშანდება

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ორნითოლოგია
ფრინველთა მიმოფრენა

thumb|right|ფრინველთა მიმოფრენა
**ფრინველთა მიმოფრენა** — ფრინველთა პოპულაციების ან მათი ნაწილის პერიოდული (ყოველწლიური), მეტ-ნაკლებად შორეული ადგილგადანაცვლება ბუდობის ადგილიდან ზამთრობის ადგილისაკენ, რომლის დროსაც ფრინველთა ნაწილი მაინც უკან ბრუნდება.

ფრინველთა მიმოფრენა საშუალებას აძლევს ფრინველს გამრავლდეს თაობათა მანძილზე შეგუებულ საბუდარ ტერიტორიაზე, რომელიც სხვა სეზონებში (ჰავის სეზონური ცვლილებების გამო) საცხოვრებლად გამოუყენებელია. ფრინველთა მიმოფრენა მემკვიდრულად განმტკიცებული თვისებაა, რომელიც წარმოიქმნა სახეობის განსახლებისას ახალი ტერიტორიაზე ან საბუდარ ტერიტორიაზე საარსებო პირობების შეცვლის შედეგად. ამის გამო პოპულაციის ერთი ნაწილი შეიძლება იყოს გადამფრენი, მეორე კი — მობინადრე.

ფრინველთა მიმოფრენის სიშორე დამოკიდებულია მათი ცხოვრების ნირზე, ეკოლოგიაზე: ფრინველები, რომლებიც მარცვლოვნებით იკვებებიან, უფრო ახლოს მიფრინავენ; რომლებიც მწერებს ჭამენ — უფრო სამხრეთით, წყალმცურავნი კი — გაუყინავი წყალსატევეებისაკენ და ა.შ. ყველაზე შორს — ანტარქტიკაში მიფრინავენ არქტიკაში მობუდარი პოლარული თევზიყლაპიები. ზოგიერთი ფრინველის დედლები მამლებზე უფრო სამხრეთით ზამთრობენ. მეტეოროლოგიურმა პირობებმა და კვების ფაქტორმა შეიძლება დააჩქაროს ან გაახანგრძლივოს ფრინველთა მიმოფრენა, რასაც თან ახლავს ფრინველებში ცხიმის დაგროვება, განსაკუთრებული ბიოლოგიური რიტმების რიტმების გაჩენა, გუნდური მოძრაობა და სხვა.

გაზაფხულზე ფრინველთა მიმოფრენის დაწყების სიგნალია დღის გახანგრძლივება. ფრინველთა მიმოფრენის მიმართულება განპირობებულია ხელსაყრელი ზამთრობის ადგილებისაკენ ლტოლვით. ჩვეულებრივ ფრინველთა მიმოფრენა ყოველდღე არ ხდება: 1—2 დღე-ღამის განმავლობაში ფრენას ენაცვლება 5—10 დღე-ღამის შესვენება, რადგანაც ამ დროს ფრინველებს ჩვეულებრივზე 12—14-ჯერ უფრო მეტი ენერგია ეხარჯებათ. ფრინველთა მიმოფრენა ხდება დღისითაც და ღამითაც, პატარ-პატარა ჯგუფები კი ფრენენ მხოლოდ დღისით ან მხოლოდ ღამით. დღის მიმოფრენა იწყება გამთენიისას და გრძელდება 5 სთ-მდე. ღამისა კი იწყება მზის ჩასვლის შემდეგ და გრძელდება მთელი ღამე.

ფრინველთა მიმოფრენის სიმაღლე მერყეობს რამდენიმე ასეული მეტრიდან რამდენიმე კილომეტრამდე. ფრინველთა უმრავლესობა ფრენს გუნდებად: ერთრიგად, მწკრივად ან სოლისებურად და სხვა, უფრო რთულ ჯგუფებად. გუნდური ფრენა სასარგებლოა ორიენტაციისათვის, მოძრაობის სინქრონულობისათვის, ამარტივებს აეროდინამიკურ პირობებს, ამცირებს მტაცებლების მიერ მიყენებულ ზარალს. ფრინველთა მიმოფრენის სიჩქარე მერყეობს დღე-ღამეში 30—50 კმ-იდან 200—300 კმ-მდე, ჩვეულებრივ 1—2 თვეს გრძელდება, უფრო ხანგრძლივია შემოდგომაზე.

ფრინველთა მიმოფრენის საჭირო მიმართულების განსაზღვრა თანდაყოლილი ნიშან-თვისებაა. ზოგი ორიენტირებას ახდენს მზის, მთვარის, ვარსკვლავების მიხედვით, ზოგი (გამოცდილი) — ლანდშაფტის თავისებურებების დამახსოვრებით. ზოგიც — გეომაგნიტური ველის მიხედვით. საქართველოს მიმომფრენი ფრინველები, ჩვეულებრივ, აფრიკაში ზამთრობენ ან უფრო სამხრეთით ნომადობენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ორნითოლოგია
ფრინველმდივანი

**ფრინველმდივანი** () — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიმაღლე 1 მ აღწევს. გავრცელებულია აფრიკის ველისა და ტყე-ველის რაიონებში. ბუდობს ხეებსა და მაღალ ბუჩქებზე 2—6 მ სიმაღლეზე და უფრო მაღლა. დებს 2—3 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 6—7 კვირას გრძელდება. იკვებება მწერებით (ტერმიტები, კალიები), ქვეწარმავლებით, მღრღნელებით; შხამიან გველს ფეხებით კლავს და ამ დროს თავს ფრთებით იცავს, იშვიათად თავს ესხმის სასარგებლო ფრინველსაც (გნოლი). იცავენ ყველგან როგორც იშვიათ ფორმას.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ფრინველმდივანი (გვარი)
გნოლქათამა

**გნოლქათამა** () — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. წონა 600 გრამს აღწევს. შეფერილობის ძირითადი ტონებია მურა, შავი და თეთრი. გარეგნულად როჭოს ჰგავს, მამალს მომქნევი ფრთების ბოლოები შევიწროებული აქვს. გავრცელებულია იმიერბაიკალეთში, იაკუტიის სამხრეთ რაიონებში, ოხოტის ზღვის სანაპიროზე, უსურიის მხარეში, კუნძულ სახალინზე. ცხოვრობს წიწვიანსა და შერეულ ტყეებში. ბუდეს იკეთებს მიწაზე, ხის ძირში. მაის-ივნისში დებს 8 კვერცხს. იკვებება კენკრით, ფოთლებით, ყლორტებით, ზამთარში — წიწვებით. გვხვდება ყველგან მცირე რაოდენობით და აქვს ადგილობრივი სანადირო მნიშვნელობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გნოლქათამა
გნოლი

**გნოლი** () — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის საშუალო სიგრძეა 35 სმ. მამლის წონა 500 გრამს აღწევს, დედლისა — 350 გრამს. გნოლი რუხი შეფერილობისაა და შავი და ყავისფერი განივი ზოლები გასდევს. მკერდზე მორუხო, ნალისმაგვარი შავი ლაქა აქვს, თეთრ მუცელზე კი წაბლისფერი ლაქები. გავრცელებულია ევროპაში, ამიერკავკასიაში, წინა და შუა აზიაში. საქართველოში ბინადრობს, ზამთარში მომთაბარეობს. ცხოვრობს ბუჩქნარით შემოფარგლულ ველ-მინდვრებში, ყანებში და ზეგნებზე, ზღვის დონიდან 2600 მ-მდე. მონოგამური ფრინველია. ბუდეს იკეთებს მიწაზე. მაის-ივნისში დებს 12-15 კვერცხს. კრუხობს 21-26 დღე. იკვებება როგორც მცენარეული (კენკრა, მარცვლოვნები, კვირტები, ყლორტები), ისე ცხოველური საკვებით (მწერები). ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება ამიერკავკასიური გნოლი (Perdix perdix canescens).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათმისნაირნი
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
კომპოზიტორი

[მინი|ფრანგი კომპოზიტორი [ლუის-ნიკოლას კლერამბო მუსიკის შექმნის პროცესში]]
**კომპოზიტორი** (, ითარგმნება როგორც: *ის ვინც აერთებს*) — მუსიკოსი, რომელიც მუსიკალურ ნაწარმოებებს (კომპოზიციას) ქმნის. ნებისმიერი ფორმით. მათ შორის: ვოკალური, ინსტრუმენტულ, ელექტრონული და სხვა. კომპოზიტორმა მუსიკა შეიძლება შექმნას ნებისმიერ ჟანრში, მათ შორის: კლასიკური მუსიკა, მიუზიკლი, ბლუზი, ჯაზი და სხვა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* გამოჩენილი კომპოზიტორები

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
*
ფსოვი

**ფსოვი**, **თეთრკუდა არწივი** () — ფრინველთა გვარი ქორისნაირთა რიგისა. გავრცელებულია მთელ დედამიწის ზურგზე (გარდა სამხრეთ ამერიკისა). 

მისი სხეულის სიგრძეა 75—100 სმ, ფრთების შლილი — 2—2,5 მ. მოიცავს 8 სახეობას, რომელთაგან გრძელკუდა ფსოვი () გავრცელებულია კასპიის ზღვიდან იმიერბაიკალამდე. თეთრმხრება ფსოვი () — წყნარი ოკეანის ნაპირებზე; თეთრთავა ფსოვი () — კომანდორის კუნძულებზე; ჩვეულებრივი ფსოვი () — ევრაზიაში, ისლანდიაში, გრენლანდიაში, ზამთრობით — ჩრდილოეთ აფრიკაში, იშვიათად საქართველოშიც. წინათ გვხვდებოდა ახალციხეში, აწყურსა და ბორჯომში, მცხეთაში, თბილისის შემოგარენსა და თეთრი წყაროს მიდამოებში, ქვაბლიანსა და აჭარის წყლის სათავეებთან. ამჟამად მეტად მცირერიცხოვანია, შეტანილია საქართველოს  „წითელ წიგნში“. 

ცხოვრობს ზღვების, ტბების, მდინარეების ნაპირებზე. ბუდეს იკეთებს ხეზე, იშვიათად კლდეში, დებს 1—3 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია თვეზე მეტ ხანს გრძელდება. ფსოვი იკვებება თევზებით, ლეშით, წვრილი ძუძუმწოვრებითა და ფრინველებით. მათი რაოდენობა ყველგან მკვეთრად მცირდება.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ქორისებრნი
ინტერვალი (მუსიკა)

**ინტერვალი** ( — მანძილი, შუალედი) — მუსიკასა და აკუსტიკაში ორი ბგერის თანაფარდობა სიმაღლის, ანუ ბგერათა რხევის სიხშირის მიხედვით (მუსიკალური ბგერა). დაბალი ბგერა მისი საფუძველია, ხოლო მაღალი – მწვერვალი. თანამიმდევრობით აღებული ბგერები ქმნიან მელოდიურ ინტერვალს, ხოლო ერთდროულად აღებული – ჰარმონიულს. ინტერვალი განისაზღვრება ტონებისა და ნახევარტონების რაოდენობით.
* სუფთა პრიმა — 0 ტონი
* პატარა სეკუნდა — ½ ტონი
* დიდი სეკუნდა — 1 ტონი
* პატარა ტერცია – 1½ ტონი
* დიდი ტერცია – 2 ტონი
* წმინდა კვარტა – 2½ ტონი
* გადიდებული კვარტა – 3 ტონი
* შემცირებული კვინტა – 3 ტონი
* წმინდა კვინტა – 3½ ტონი
* პატარა სექსტა – 4 ტონი
* დიდი სექსტა – 4½ ტონი
* პატარა სეპტიმა – 5 ტონი
* დიდი სეპტიმა – 5½ ტონი
* წმინდა ოქტავა – 6 ტონი

საწყისი საზომი ერთეულების — ტონებისა და ნახევარტონების — სიდიდე განისაზღვრება მუსიკალური წყობით. მოცული საფეხურების რაოდენობით ერთნაირი ინტერვალები შესაძლოა განსხვავებული იყოს ტონებითა და ნახევარტონებით. მაგალითად, პატარა სეკუნდა და დიდი სეკუნდა. ტემპერირებულ წყობაში ერთნაირად მჟღერი ინტერვალები შესაძლოა შეიცავდეს საფეხურთა განსხვავებულ რაოდენობას (იხ. ენჰარმონიზმი). ასეთები, მაგ., გადიდებული კვარტა და შემცირებული კვინტა, რომლებიც შეიცავენ სამ ტონს, გაერთიანებული არიან ტერმინით „ტრიტონი“. ნახევარტონზე მცირე ინტერვალები გამოიყენებოდა ძველბერძნულ მუსიკაში, გვხვდება მსოფლიოს მრავალ ტრადიციულ მუსიკალურ კულტურაში, XX–XXI საუკუნეების რიგ მუსიკალურ მიმართულებებში (იხ. დიესა, მიკროინტერვალი, მიკროქრომატიკა, სონორიკა).

## სქოლიო 
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ქათამურა (გვარი)

**ქათამურა** () — ფრინველთა გვარი წეროსნაირთა რიგისა. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, მოიცავს 12 სახეობას, რომელთაგან საქართველოში (მიმოფრენისას) — სამი: ქათამურა (), პატარა ქათამურა () და პაწაწა ქათამურა (). მათი სხეულის სიგრძეა 16,5-28 სმ. ბინადრობენ წყალსაცავების დამშრალ ნაპირებზე, ჭაობებსა და ნოტიო მინდვრებზე. სწრაფად მოძრაობენ ხშირ ბალახნარში, კარგად ცურავენ, ყვინთავენ. ბუდეს იკეთებენ მიწაზე დებენ 7-9 კვერცხს, იკვებებიან მცენარეული (თესლები, აღმონაცენები) და ცხოველური (უხერხემლოები) საკვებით. არიან სპორტული ნადირობის ობიექტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლაინასებრნი
*
ქათმისნაირნი

**ქათმისნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. აერთიანებს სხვადასხვა ზომის (12—235 სმ სიგრძისა და 45 გრამიდან — 22 კგ-მდე მასის) ფორმებს, რომლებიც მთელ მსოფლიოში (გარდა ანტარქტიკისა) ბინადრობენ. აქვთ მაგარი, მოკლე ნისკარტი, მიწის გასაქექად მომარჯვებული ღონიერი ფეხები, მომრგვალო ფრთები — მომარჯვებული სწრაფი აფრენისა და ხანმოკლე ფრენისათვის. კარგად გამოხატული ჩიჩახვი, ნაღვლის ბუშტი, მჭიდრო შებუმბლვა, 10 პირველი წყების მომქნევი ბუმბული. ყურთუკი ვითარდება მხოლოდ პტერილიებზე, ბუმბულს აქვს დამატებითი ღეროები (გამონაკლისი ჰოაცინი). ზოგს თავზე აქვს კანის შიშველი უბნები, ღიად შეფერილი ან ხორცოვანი დანატები: წარბები, საყურეები, ბიბილო და სხვა. უმრავლესობას ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზი.

რიგი მოიცავს 5 ოჯახის, 78 გვარში გაერთიანებულ 291 სახეობას. რიგში 2 ქვერიგია: ჰოაციენები (1 სახეობა) და საკუთრივ ქათმისნაირნი მობინადრე ან ნომადური ფორმები, მხოლოდ მწყერია სეზონებისდა მიხედვით მიმოფრენი. უმთავრესად ნიადაგური ფორმებია, მხოლოდ ჰოაცინი და გოკოა ნამდვილი მეხეური. ქათმისნაირთა უმრავლესობის ბუდობის პერიოდს წინ უძღვის სატიხტიხე პერიოდი: ბევრი პოლიგამია. ბუდობენ მიწაზე. დებს 2—20 და მეტ კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 14—30 დღე-ღამე. მხოლოდ დიდფეხა (ნაგვის) ქათმები არ კრუხობენ, ისინი კვერცხს ქვიშაში ან ლპობად ფოთლებში ფლავენ. აქ ორგანული ნივთიერებების ლპობა ზრდის ტემპერატურას და ხელს უწყობს კვერცხების ინკუბაციას. წიწილოვანი ფრინველები არიან. მართვები იკვებებიან ცხოველური საკვებით (მწერები, ჭიები), ზრდასრულნი კი - მცენარეულით (თესლი, მწვანე ნაწილები). ჰოაცინის გარდა ყველა ქათმისნაირნი სანადირო ობიექტია, ამიტომ მათი რაოდენობა მკვეთრად შემცირდა. ზოგს (ხოხობი, გნოლი, კაკაბი) უკვე ხელოვნურად ამრავლებენ სანადირო მეურნეობაში. ზოგი (ბანკივური ქათამი, ინდაური, ციცარი) მოშინაურებულია და დასაბამი მისცა მრავალრიცხოვან შინაურ ჯიშება.

საქართველოში ქათმისნაირთაგან გვხვდება კავკასიური როჭო, დურაჯი, გნოლი, კასპიური შურთხი, კავკასიური შურთხი, ხოხობი, კაკაბი, მწყერი, რომელთაგან პირველი 4 შეტანილია საქართველოს  „წითელ წიგნში“.

## ოჯახები 
* დიდფეხა ქათმები (*Megapodiidae*)
* კრაქსისებრნი (*Cracidae*)
* ნისკარტკბილიანები (*Odontophoridae*)
* ხოხბისებრნი (*Phasianidae*)
* ციცრისებრნი (*Numididae*)

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ფრინველები
ქათამი

**ქათამი** — ქათმისნაირთა რიგის *შინაური* ფრინველი. წარმოშობილია გარეული ბანკივური ქათმისაგან. სასოფლო-სამეურნეო ფრინველთა შორის შინაური ქათამი ყველაზე გავრცელებულია. მას ამრავლებენ ხორცისა და კვერცხისათვის, გარდა ამისა, იყენებენ ბუმბულსა და გერმას. ძირითადი პროდუქციის მიხედვით ქათმის ჯიშები იყოფა მეკვერცხულად, მეკვერცხულ-მეხორცულად, სახორცე-მეკვერცხულად და სახორცედ. ამ მიმართულებების ჯიშებს აქვთ კონსტიტუციური და ექსტერიერული თავისებურებანი. 

[thumb|მიახლოებით 4 დღის [წიწილა]]

* *მეკვერცხული ქათამი* პატარაა, სწრაფად იზრდება, სქესობრივად ადრე მწიფდება.
* *სახორცე-მეკვერცხული ქათამი* უფრო დიდია, კარგად აქვს განვითარებული კუნთები, გვიან მწიფდება. 
მეკვერცხულ ქათამს განვითარებული აქვს ფოთლისებრი ბიბილო, რომელიც მეორე-მესამე კბილანის შემდეგ გვერდზეა გადმოზნექილი, ნისკარტი ოდნავ მოღუნულია. 

შინაური ქათმების ნისკარტის ფერი თითქმის ერთნაირია, ბუმბულისა - სხვადასხვა. 

*მეკვერცხული ჯიშის ქათმის მასაა დედლის 1,8-2,2 კგ, მამლისა - 2,7-3,0 კგ; 
*მეკვერცხულ-მეხორხულისა (შესაბამისად) 2,2-2,8 და 3,2-3,8 კგ;
*სახორცე-მეკვერცხულისა - 2,5-3,0 და 3,5-4,0 კგ;
*მეხორცულისა - 3,0-3,5 და 3,5-4,5.

ქათამი რეპროდუქციისთვის 5-6 თვეში მწიფდება. მეკვერცხული ჯიშების კვერცხმდებლობა წელიწადში 200-220 კვერცხია, სარეკორდო 365. კვერცხის მასა 55-65 გრამი. ქათმის კვერცხმდებლობა დაახლოებით 10 წლამდე გრძელდება.

## ლიტერატურა
**ანთაძე ნ.,* მეფრინველეობა, თბ., 1966

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეფრინველეობა

კატეგორია:ქათმისნაირნი
კატეგორია:შინაური ფრინველები
ქართული ქათამი

**ქართული ქათამი** — ქათმის ადგილობრივი პოპულაციური ჯგუფი მეხორცულ-მეკვერცხული მიმართულებისა. ჩამიყალიბდა საქართველოს ცალკეული ზონის სპეციფიკურ პირობებში. განასხვავებენ 2 ეკოლოგიურ ტიპს: დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს ქართულ ქათამს. 

ფერად შავი, ჩალისფერი, ჟრუნა, თეთრინაცარა ან ჭრელია. ცოცხალი მასის ვარიაციური ფარგლები დიდია: დედალი იწონის 1,2-3 კგ-მდე, მამალი 1,5-3,5 კგ-მდე. ხორცი მაღალხარისხოვანია. ნაკლავის გამოსავალი 80% აღწევს. 5-8 თვის ქართული ქათამი იწყებს კვერცხდებას. საშუალო კვერცხმდებლობა 80-100 ც წელიწადში. კვერცხის მასა 50-60 გრამია. ქართული ქათამი ძვირფასი გენოფონდია. მისი მონაწილეობით მიღებული მაღალპროდუქტიული (რეზისტენტული) კროსები. საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათმის ჯიშები
ინტერვალი

ტერმინს **ინტერვალი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

* ინტერვალი (მათემატიკა)
* ინტერვალი (მუსიკა)
* ინტერვალი (დრო)
* ინტერმისიის სინონიმი თეატრში.
პაუზა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **პაუზა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* პაუზა — მუსიკაში
* პაუზა — ლექსში
ქარიშხალასნაირნი

**ქარიშხალასნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. ზღვის ფრინველები არიან, ხმელეთზე მხოლოდ გამრავლების პერიოდში გამოდიან. კოლონიურად ბუდობენ ზღვების ნაპირებზე. მონოგამები არიან. დებენ 1 კვერცხს (სახეობათა მიხედვით, ზოგი ნიადაგში ამოთხრილ ორმოში, ზოგი კლდეებში, ნაპრალებში, ქვებქვეშ), ინკუბაცია გრძელდება 6 კვირიდან (მცირე ფორმები) — 2 თვემდე. მართვები ტოვებენ ბუდეს 2-6 თვისა. სამხრეთ ნახევარსფეროში მობუდარ ფრინველთა ნაწილი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზღვებზე ზამთრობს. გარეგნულად თოლიებს ჰგვანან, კარგად ფრენენ და ცურავენ, იშვიათად ყვინთავენ. რიგი მოიცავს 4 ოჯახსა და 26 გვარში გაერთიანებულ 138 სახეობას. შავ და აზოვის ზღვებზე ნობადობისას გვხვდება პატარა ქარიშხალა (), რომელიც შესაძლოა მცირე რაოდენობით აჭარაში ბუდობდეს. ქარიშხალასნაირნი იკვებებიან უხერხემლოებით, თევზებით, მძორით, გემებიდან გადაყრილი ნარჩენებით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ფრინველები
ღალღა

**ღალღა** () — ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. ტანად პატარა ფრინველია (სხეულის სიგრძეა 27 სმ, მასა 150 გ). გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში ბუდობს. ჩვენში იგი აპრილის ბოლოს და მაისის დასაწყისში ჩნდება, მოფრენის შემდეგ მალე წყვილდებიან და ხმელი ბალახებისა და მათი ღეროებისგან მაღალ ბალახეულში მშრალ ადგილას იწყებენ ბუდის გაკეთებას. აგვისტოს ბოლოსა და სექტემბრის პირველ ნახევარში ღალღები სამხრეთისკენ მიისწრაფიან ნაწილობრივ გადაფრენით, მეტწილად კი ფეხით. ზამთარს ცენტრალურ და სამხრეთ აფრიკაში ატარება. ბინადრობს ნოტიო მდელოებსა და ტყის ველებზე, მდინარეთა ხეობებში, რომლებსაც მთებამდე აჰყვება ხოლმე. ბუდეს იკეთებს მიწაზე, დებს 7-12 კვერცხს. ინკუბაცია 16-17 დღე-ღამე გრძელდება. წიწილოვანი ფრინველია. იკვებება მარცვლოვანი მცენარეების თესლითა და წვრილი უხერხემლოებით (ყოველგვარი მწერი, ჭიაღუა, ობობები, ლოკოკინები). ღალღა სწრაფად დარბის და უხალისოდ ფრენს. სპორტული ნადირობის ობიექტია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ლაინასებრნი
ღაჟოსებრნი

**ღაჟოსებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს აფრიკაში, ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და მთელ რიგ ოკეანურ კუნძულებზე გავრცელებულ 3 გვარის 32 სახეობას (არ არიან ავსტრალიაში, კუნძულ მადაგასკარზე). მათი სხეულის სიგრძე 15-30 სმ (ზოგი გრძელბოლოიანი ფორმისა 45 სმ), მასა 25-120 გ აღწევს. ნისკარტი მოღუნულია, გვერდებიდან შებრტყელებული, წვეროზე კბილაკით აქვთ მოკლე, მომრგვალო ფრთები. აგრესიული ფრინველები არიან. ბინადრობენ ტყისპირებში, მეჩხერ ტყეებში, ბუჩქნარიან ღია ადგილებში, კულტურულ ლანდშაფტში. ბუდეს იკეთებენ ხესა ან ბუჩქზე, დებენ 4-6 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებებიან მსხვილი მწერებით, წრუწუნებით, ხვლიკებით, წვრილ-წვრილი ფრინველებით, იკეთებენ მარაგს (ნადავლს ეკალზე წამოაცმევენ). საქართველოში ბუდობს 3 სახეობა: კავკასიური ღაჟო (Lanius collurio), შავშუბლა ღაჟო (Lanius minor) და წითელთავა ღაჟო (Lanius senator). უკანასკნელი შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. საქართველოში ზამთრობს რუხი ღაჟო (Lanius excubitor).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ტყის ქათამი

**ტყის ქათამი**, **ვალდშნეპი** () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 34-38 სმ, მასა — 270-350 აღწევს. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას, საგაზაფხულო გადაფრენა ჩვეულებრივ მარტის შუა რიცხვებში იწყება და ერთ თვეზე მეტს გრძელდება, საშემოდგომო გადაფრენა კი სექტემბრის ბოლოს იწყება და ორ თვემდე გრძელდება. ჩვენში მცირე რაოდენობით ბუდობს, აღწერილია ბორჯომის ტყიან მასივში. აგრეთვე ზამთრობს: საშემოდგომო გადაფრენისას შავი ზღვის ნაპირებთან დიდი რაოდენობით რჩება დასაზამთრებლად. ზამთარს ატარებს ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ ევროპაში, შუა და სამხრეთ აზიაში, ამიერკავკასიაეში. ბუდობს ნიადაგზე. პოლიგამია. დებს 4 კვერცხს, კრუხობს დედალი 17-24 დღე-ღამე. დედა დიდი მზრუნველობით უვლის თავის შვილებს და საფრთხის შემთხვევაში ბარტყი ფრენით გადაჰყავს უშიშარ ადგილზე. იკვებება ჭიაყელებით და მწერების მატლებით, რომელსაც გრძელი ნისკარტით იღებს ნიადაგიდან. გემრიელი ხორცის გამო სპორტული ნადირობის ობიექტია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტყის ქათმები
ნამგალები

**ნამგალები** (Apodes ან Micropodes), ფრინველების ქვერიგი ნამგალასნაირთა რიგისა. შეიცავს 2 ოჯახს 74 სახეობას (ნამარხი ფორმების გარდა). პატარა ფრინველებია. მასა 50 გრამს აღწევს. აქვთ გრძელი და ვიწრო ნამგლისებური ფრთები, მოკლე და სუსტი ფეხები, რომლებითაც ვერ დადიან. ნამგალები ფრენის დროს იკვებებიან, სვამენ, ჯვარდებიან, აგროვებენ მასალას ბუდისათვის და ა.შ. ფრენენ ძალიან სწრაფად (ზოგი საათში 200 კმ სიჩქარით). იკვებებიან მხოლოდ მფრინავი მწერებით, უმთავრესად მავნებლებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ სოფლის მეურნეობისათვის. ნამგალები ფართოდ არიან გავრცელებული. ბინადრობენ ბარში, მთებსა და უდაბნოებშიც, მაგრამ ირჩევენ გაშლილ ადგილებს. საქართველოში მოიპოვება ნამგალასებრთა (Apodidae) ოჯახის 2 სახეობა: ნამგალა (Apus apus) და მეკირია (Apus melba).
## ლიტერატურა
კატეგორია: ნამგალასნაირნი
რიხტერის სკალა

[მინი|[ჩარლზ ფრენსის რიხტერი, 1970.]]
**რიხტერის სკალა** (***რიხტერის სიმძლავრის სკალა***; უფრო კონკრეტულად - **ადგილობრივი სიმძლავრის ML სკალა**) განსაზღვრავს მიწისძვრის სიძლიერის რიცხვით მნიშვნელობას. ემყარება 10-ერთეულიან ლოგარითმულ სკალას, რომელიც გამოითვლება სეისმოგრამაზე ნულიდან უდიდესი გადახრის კომბინირებული ჰორიზონტალური ამპლიტუდის ალგორითმით. 

მაგალითად, 5 მაგნიტუდა სიძლიერის მიწისძვრა 10-ჯერ უფრო ძლიერია ვიდრე 4-იანი მიწისძვრა, ხოლო 8 მაგნიტუდისა კი 10(8&nbsp;−&nbsp;4) ან 10000-ჯერ აღემატება 4-იანს.

რიხტერის სიმძლავრის განზომილების ერთეული არის მაგნიტუდა (ხშირად არასწორად უწოდებენ ბალს) (მაგ. 2002 წლის, 25 აპრილს, თბილისში დაფიქსირდა 4,5 მაგნიტუდა სიძლიერის მიწისძვრა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს ერთიანი სეისმური დაცვის ეროვნული სამსახური

კატეგორია:სეისმური სკალები
ღორიხვასნაირნი

**ღორიხვასნაირნი** () — ფრინველთა რიგი, მოიცავს ერთი ოჯახის (ღორიხვასებრნი) ერთ გვარს (), რომელშიც გაერთიანებულია 5 სახეობა: წითელყელა ღორიხვა (), შავყელა ღორიხვა (), პოლარული ღორიხვა (), თეთრკისერა ღორიხვა () და თეთრნისკარტა ღორიხვა (). ღორიხვასნაირნი ბინადრობენ ევრაზიისა და ამერიკის ტუნდრისა და ტყე-ტუნდრის ზოლში, ჩრდილოეთით აღწევენ შორეულ კუნძულებს. აზიაში ბინადრობენ ველისა და მაღალმთიან ტბებზედაც. სამხრეთ ნახევარსფეროში არ გვხვდებიან. საქართველოში მიმოფრენისას გვხვდება პირველი 2 სახეობა. ტანად საკმაოდ დიდი ფრინველები არიან (მასა 1-5 კგ). ღორიხვასნაირთვის დამახასიათებელია მჭიდრო, ხშირი შებუმბლვა, გრძელი, წვრილი ნისკარტი, მოკლე ბოლო, ვიწრო, მახვილი ფრთები. ქვემოდან თეთრად არიან შებუმბვლილი, ზემოდან — შავ-მურად, ზედ თეთრი კოპლებით. იკვებებიან თევზით, წყლის უხერხემლოებით. იყენებენ მათ ბუმბულს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ფრინველები
ყანჩისებრნი

**ყანჩისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ვარხვისნაირთა რიგისა. მოიცავს 14 გვარში გაერთიანებულ 62 სახეობას. მათგან საქართველოში ბუდობს და მიმოფრენისას გვხვდება 7 გვარის 9 სახეობა: დიდი ყარაულა, პატარა ყარაულა, ღამის ყანჩა, ყვითელი ყანჩა, ეგვიპტური ყანჩა, რუხი ყანჩა, წითური ყანჩა, დიდი ოყარი და პატარა ოყარი. უკანასკნელი 2 შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. გავრცელებული არიან ყველგან, გარდა პოლარული სარტყლისა. იკვებებიან წვრილ-წვრილი თევზებით, ბაყაყებით, მწერებით, მღრღნელებით, მოლუსკებით.

## გვარები 
* ვეფხვისებრი ყანჩა (*Tigrisoma*)
* თეთრქოჩორა ვეფხვისებრი ყანჩა (*Tigriornis*)
* ტყის ყანჩა (*Zonerodius*)
* ზებრისებრი ყანჩა (*Zebrilus*)
* მცირე წყლის ბუღა (*Ixobrychus*)
* წყლის ბუღა (*Botaurus*)
* ღამის ყანჩა (*Nycticorax*)
* იაპონური წყლის ბუღა (*Gorsachius*)
* ნავნისკარტა (*Cochlearius*)
* აგამი (*Agamia*)
* მწვანე ყანჩები (*Butorides*)
* სამხრეთამერიკული ყანჩა (*Pilherodius*)
* ბანჯგვლიანი ყანჩა (*Ardeola*)
* ეგვიპტური ყანჩა (*Bubulcus*)
* ყანჩა (*Ardea*)
* სტვენია ყანჩა (*Syrigma*)
* ოყარი (*Egretta*)

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ვარხვისნაირნი
ყაპყაპისნაირნი

**ყაპყაპისნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. მოიცავს 5 ოჯახში გაერთიანებულ 177 სახეობას, რომლითაგან საქართველოში ბუდობს 3 (ალკუნი, კვირიონი, ყაპყაპი), მიმოფრენისას გვხვდება 1 (მწვანე კვირიონი). რიგი აერთიანებს სხვადასხვა ზომის ფრინველებს (სხეულის სიგრძე 9-160 სმ, მასა 10 გ - 4 კგ). რიგი აერთიანებს სხვადასხვა ზომის ფრინველებს (სხეულის სიგრძე 9-160 სმ, მასა 10 გ - 4 კგ). გავრცელებული არიან ტროპიკულ (უმრავლესობა) და ზომიერ სარტყლებში (უკანასკნელნი, ალკუნის გარდა, ზამთრობენ თბილ ქვეყნებში). მონოგამური, ბარტყოვანი ფრინველები არიან. ბუდობენ წყვილებად და კოლონიებად, ბუდეს იკეთებენ კლდეთა ნაპრალებში, სოროებში, ხის ფუღუროში, შენობებზე. დებენ 1-9 კვერცხს. იკვებებიან მწერებითა და სხვა უხერხემლოებით, ფრინველ-მარტორქები — ხილით. კვირიონებს ზიანი მოაქვთ მეფუტკრეობისათვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფრინველები
ყვავი

**ყვავი** — ბეღურასნაირთა რიგის ცხრა
* შავი ყვავი (Corvus corone)
* რუხი ყვავი (Corvus cornix)
* ავსტრალიური ყვავი (Corvus coronoides)
* ბრინჯაოსფერი ყვავი (Corvus crassirostris)
* თეთრყელა ყვავი (Corvus cryptoleucus)
* მსხვილნისკარტა ყვავი (Corvus macrorhynchos)
* სამხრეთავსტრალიური ყვავი (Corvus mellori)
* ჯაგარა ყვავი (Corvus rhipidurus)
* ბანგაური ყვავი (Corvus unicolor)

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ყორანი
ყვინთია იხვები

**ყვინთია იხვები**, **ყურყუმელები**, **შავულები** — ფრინველების ტრიბა ბატისნაირთა (*ღერღეტისნაირთა*) რიგისა. მოიცავს ზომიერ სარტყელში გავრცელებული 2 გვარის (Netta, Aythya) 15 სახეობას, მათ შორის საქართველოში, ჯავახეთის ტბებზე (ბოლო დროს მეტად იშვიათად) - 4: წითელცხვირა ყვინთია იხვი (Netta rufina), წითელთავა ყვინთია იხვი (Aythya ferina), თეთრთვალა ყვინთია იხვი (Aythya nyroca) და ქოჩორა შავულა იხვი (Aythya fuligula). გავრცელებული არიან ზღვის დონიდან 2100 მ-მდე. ბუდობენ ტბისპირა ლერწამ-ლელქაშში, დებენ 7-12 კვერცხს. იკვებებიან წყლის მცენარეულობით, უხერხემლოებით. წითელცხვირა ყვინთია იხვი იშვიათია. ყვინთია იხვის მასა 1 კგ აღწევს. სპორტული ნადირობის ობიექტია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იხვისებრნი
ყორანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **ყორანი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:
* ყორანი — ფრინველი;
* ყორანი — ფრინველთა გვარი;
* ყორანი — თანავარსკვლავედი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ყორანი

**ყორანი** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 65 სმ აღწევს. ფერად შავი, ლურჯი ან მწვანე, ლითონისებრი ბზინვარება დაკრავს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში (გარდა სამხრეთ-აღმოსავლეთისა), ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. საქართველოში ყველგან გვხვდება, მჭიდროდ დასახლებული ადგილების გარდა. ზამთარში მცირერიცხოვანი გუნდებით ნომადობს. ბუდეს იკეთებს ხეზე, კლდეზე, მდინარის ციცაბო ნაპირზე, მაღალ შენობაზე (ზოგჯერ იმავე ბუდეს თაობებიც იყენებენ). დებს 4–5 (7-მდე) კვერცხს, ინკუბაცია გრძელდება 21 დღე-ღამეს. პოლიფაგია, მაგრამ ძირითადად მძორით იკვებება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ყორანი
ყორნისებრნი

**ყორნისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს ზომით (სხეულის მასა 50 გ — 1,5 კგ) და გარეგნობით ძლიერ განსხვავებულ 130-მდე სახეობას. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში (გარდა ანტარქტიკისა, ახალი ზელანდიისა და ზოგი ოკეანური კუნძულისა). ბინადრობენ ტყეებში, ველებზე, უდაბნოებსა და მთებში, ანთროპომორფულ ლანდშაფტში. მონოგამები არიან. ბუდეს იკეთებენ ხეზე, ბუჩქზე, კლდეზე, შენობის სახურავზე. დებენ 3–8 კვერცხს. პოლიფაგები არიან. საქართველოში ბინადრობს 8 სახეობა (ჩხიკვი, კაჭკაჭი, წითელნისკარტა და ყვითელნისკარტა მაღრანი, ჭკა, ჭილყვავი, რუხი ყვავი, ყორანი). 1 კი (შავი ყვავი) იშვიათად გვხვდება მიმოფრენისას.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
შავარდენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **შავარდენი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* შავარდენი — ფრინველი
* შავარდენი — ფრინველთა გვარი
შავარდნისნაირნი

**შავარდნისნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. მოიცავს 11 გვარის 60-მდე სახეობის დღის მტაცებელ ფრინველს. მათი სხეულის მასა 35 გ-იდან 1,735 გ-ს აღწევს. მონოგამები არიან, ქმნიან მტკიცე წყვილებს. ბუდობენ ხეებზე, ნიადაგზე, კლდეებზე, ხანდახან სხვის ბუდეებსაც იყენებენ. უმრავლესობა ცხოველური საკვებით იკვებება. ახასიათებს ვიწრო კვებითი სპეციალიზაცია. სქესმწიფობას წვრილი ფორმები აღწევენ 1 წლის, მსხვილები 3-4 წლის ასაკში. რიგი მოიცავს ერთადერთ ოჯახს: შავარდნისებრნი. ადრე რიგში გაერთიანებული იყო შავარდნისებრნი, შაკისებრნი, ფრინველმდივანისებრნი, ქორისებრნი, ამერიკული სვავისებრნი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*falconiformes.html
*Eaglewatch: Birds of prey and owls around the world

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ფრინველები
შაკი

**შაკი** () — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ, მასა 1,3-1,9 კგ აღწევს. სხეული ზურგის მხრიდან მურაა, მუცლის მხარეს — ღია. კარგად აქვთ განვითარებული ზანდაროზის ჯირკვალი. გავრცელებულია ყველგან, არქტიკისა და ანტარქტიკის, აგრეთვე აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკების გარდა. მობუდარი ფრინველია. ცხოვრობს თევზით მდიდარი წყალსატევების პირას. დებს 2-3 კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 35 დღე-ღამე. იკვებება თევზით (იქთიოფაგია), მღრღნელებით და სხვა. საქართველოში მეტად იშვიათია. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:შაკი (გვარი)
შაშვისებრნი

**შაშვისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა, მოიცავს მთელ მსოფლიოში გავრცელებულ (არ არის ანტარქტიკაში, არქტიკის მკაცრ რაიონებში, ავსტრალიის ნაწილსა და ზოგიერთ ოკეანურ კუნძულზე) 40-70 გვარის 300-მდე სახეობას. ოდნავ წაგრძელებული ტანადი სხეული აქვთ. სულ სხვადასხვანაირად არიან შეფერილი. ახასიათებთ სქესობრივი დიმორფიზმიც. იკვებებიან მწერებით, ჭიებით, მოლუსკებით, წვრილი ხილითა და კენკრით. საქართველოში გვხვდება 22 სახეობა. საქართველოს „წითელ წიგნში“ შეტანილია წითელმუცელა ბოლოცეცხლა და წითური ასპუჭაკა. ბინადრობენ განსხვავებულ ლანდშაფტებში, დებენ 3-6, იშვიათად მეტ კვერცხს. ნაწილი წელიწადში 2-ჯერ ბუდობს. მრავალი სახეობის მამალი კარგი მგალობელია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ყარყატისნაირნი

**ყარყატისნაირნი**, **ლაკლაკისნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. აერთიანებდა 6 ოჯახს (ყანჩისებრნი, ნავნისკარტასებრნი, ვეშაპთავა ყანჩისებრნი, თავჩაქუჩა ყანჩისებრნი, ყარყატისებრნი (ლაკლაკისებრნი), ივეოსისებრნი (იბისისებრნი)), 49 გვარსა და 118 სახეობას, დღეისთვის — ერთადერთ ოჯახს ყარყატისებრნს.

საქართველოში რამდენიმე სახეობა, მ. შ. ლაკლაკი (), იშხვარი (), რომელიც შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. ყარყატისნაირნი ბინადრობენ ნოტიო ადგილებში, წყალსატევებისპირა ლერწმებში, ჭაობებში, მხოლოდ ლაკლაკები და ყარყატები ბინადრობენ ველებზე, მდინარების ხეობებსა და ტყეებში. ბუდეს იკეთებენ ხეებზე, სახურავებზე, ლერწმებში, კლდეებში. დებენ 2-3 კვერცხს, მონოგამიურები არიან. ბუდობენ კოლონიებად ან წყვილებად. იკვებებიან სხვადასხვა ცხოველური საკვებით. ყარყატისნაირზე არ ნადირობენ, ზოგი სასარგებლოა მავნე მწერებსა და მღრღნელების განადგურების გამო. ამჟამად „ყარყატისნაირთა“ ნაცვლად იხმარება *ლაკლაკისნაირნი*.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
შოშიასებრნი

**შოშიასებრნი**, *შროშანისებრნი* () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 17–55 სმ, მასა 50-150 გ აღწევს, ნიადაგურ-მეხეური ფრინველები არიან. აქვთ სწორი ნისკარტი, მაგარი ფეხები, შეფერვაში ჭარბობს შავი, ყავისფერი, თეთრი ფერები, ხშირად ლითონისებრი ბზინვარება ახლავს. ზოგი შეფერილია ღია წითლად, ლურჯად და სხვა. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში, ხელოვნურად შეყვანილი არიან ჩრდილოეთ ამერიკისა და ახალ ზელანდიაში. ბინადრობენ ტყეებში, ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბუდეს იკეთებენ ფუღუროში, სოროში, ნაპრალში, ქვებქვეშ, სახლდებიან ხელოვნურ საბუდრებშიც. დებენ 4-6 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 2-3 კვირას გრძელდება. ოჯახში 120-მდე სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა — ტარბი და ჩვეულებრივი შოშია (Sturnus vulgaris), რომელიც ჩვენში ბუდობს, ხოლო ზამთარში მასობრივად ნომადობს. იკვებება მწერებითა და კენკრით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
შავარდენი (გვარი)

**შავარდენი** (; ასევე მოიხსენიება როგორც **შევარდენი**) — ფრინველთა გვარი შავარდნისნაირთა რიგისა. ახასიათებს თითქმის კოსმოპოლიტური გავრცელება (არ არის ანტარქტიკაში). ზედა ნისკარტზე აქვს ბასრი კბილაკი. შავარდენის ფრთები გრძელი და ვიწროა, შებუმბლვა მჭიდრო. სხეულის სიგრძე 21-50 სმ აღწევს. ბუდეს არ იშენებს — კვერცხებს (3-4 ცალს) დებს კლდის ნაპრალებში, ნიადაგზე, სხვა ფრინველების მიტოვებულ ბუდეებში. ინკუბაცია გრძელდება 1 თვემდე, კრუხობს დედალი. უმრავლესობა ბუდობის პერიოდის გარდა ნომადობს კიდეც. ამჟამად გვარში გაერთიანებულია ყოფილი დამოუკიდებელი გვარები: Aesalon, Cerchneis, Erythropas, Hypotrirorchis, Harpe. Ieracidea და სხვა. იკვებებიან წვრილ-წვრილი ძუძუმწოვრებით, ფრინველებით, მწერებით (რომლებსაც ჰაერში იჭერენ) და ქვეწარმავლებით. მსხვილ შავარდენს (შავარდენი, სონღული) ბაზებად იყენებდნენ. გვარში 36 სახეობაა, მათ შორის საქართველოში გვხვდება 7: ველისა და ჩვეულებრივი კირკიტა, ალალი, თვალშავი, მარჯანი, ბარი, შავარდენი; ბოლო ორი შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბაზი (ფრინველი)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შავარდნისებრნი
ჰამასი

**ჰამასი**, აკრონიმი, სრული სახელი - „*ჰარაკატ ალ-მუქავამაჰ ალ-ისლამიიაჰ-ისა*“ (), პირდაპირი თარგმანი: „ისლამური წინააღმდეგობის მოძრაობა“ — პალესტინის სუნიტურ-ისლამისტური ფუნდამენტალური მოძრაობა, რომელიც მჭიდრო კავშირშია მუსლიმთა საძმოსთან. მისი მიზანია პალესტინის განთავისუფლება ისრაელის ოკუპაციისგან და დასავლეთ სანაპიროზე ისლამური რესპუბლიკის შექმნა.

ჰამასი ტერორისტულ ორგანიზაციადაა მიჩნეული ევროკავშირის, კანადის, აშშ-სა და ისრაელის მიერ და მისი თავდასხმები ისრაელის მოქალაქეებზე და სხვა ადამიანის უფლებათა დარღვევის ფაქტები დაგმობილ იქნა გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის, საერთაშორისო ამნისტიისა და ჰუმან რაითს ვოჩის მიერ. ეს ორგანიზაცია განსაკუთრებით პოპულარულია პალესტინელთა შორის ღაზის სექტორში, თუმცა მას საკმაოდ ბევრი მიმდევარი ჰყავს დასავლეთ სანაპიროზეც და სხვა ქვეყნების პალესტინის დიასპორაში, ისრაელის ჩათვლით. ამ მოძრაობის პოპულარობა განპირობებულია მის მიერ პალესტინის ღატაკთათვის შემწეობისა და სოციალური უზრუნველყოფის გაწევით და, ნაწილობრივ, შეიარაღებული მოქმედებებით. არაბული სამყაროს გარეთ ჰამასი ცნობილია თვითმკვლელი ამფეთქებლებით ისრაელის მჭიდროდ დასახლებულ ურბანულ რეგიონებში. ორგანიზაცია, როგორც წესი, ამგვარ თვითმკვლელების ოჯახებს უხვ კომპენსაციას უხდის.

2008 წლის 26 აგვისტოს ჰამასის სპიკერი მიესალმა რუსეთის მიერ აფხაზეთისა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დამოუკიდებლობის გამოცხადებას.

ორგანიზაციის მიზანია გააერთიანოს პალესტინა ისლამური სახელმწიფოს ქვეშ, რომელიც სრულიად მოუღებს ბოლოს ისრაელს. *(ისრაელის სახელმწიფოს მიერ მიჩნეულია საბაბად იმისა, რათა ამ ორგანიზაციის ლიდერები განადგურებულ იქნან.)* ჰამასის ლიდერების განადგურების მცდელობები გატარებულ იქნა ისრაელის საჰაერო ძალების მიერ მის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, ასევე სხვა მეთოდებითაც, მათ შორის ავტომანქანათა აფეთქებით, ცეცხლსასროლი იარაღით, მომწამვლელი ინიექციებით მოსადის აგენტების მიერ ისრაელსა და ოკუპირებულ ტერიტორიებს გარეთ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* Britannica
* Hamas leaders  Council on Foreign Relations.
* Hamas Charter
* The Covenant of the Islamic Resistance Movement (Hamas) (includes interpretation)
* Hamas Shifts From Rockets to Public Relations

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ტერორიზმი
კატეგორია:ისლამური ორგანიზაციები
კატეგორია:ისლამური ფუნდამენტალიზმი
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ავსტრალიის დღე

მინიატიურა

**ავსტრალიის დღე**  — ავსტრალიის ოფიციალური ეროვნული დღესასწაული 1788 წლის 26 იანვარს სიდნეის ყურეში პირველმოსახლეთა ხომალდთა ქარავნის შემოსვლის აღსანიშნავად.

ავსტრალიის დღე სახალხო დასვენების დღეა. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში გამოსაშვებ დღედ ფაქტობრივ დღესთან უახლოეს ორშაბათს ნიშნავდნენ უიკენდის გასახანგრძლივებლად. ამჟამად ის მხოლოდ ფაქტობრივ წლისთავს ემთხვევა. ამ დღეს მთელი ქვეყანა აღნიშნავს და ამ დროს გაიცემა ავსტრალიის ორდენი და წლის ავსტრალიელის ჯილდოები განსაკუთრებული მიღწევებისთვის. საჰაერო ძალების წარმოდგენა და პარადები იმართება ქვეყნის მთავარ ქალაქებში, რასაც დღის ბოლოს გრანდიოზული ფოიერვერკები აგვირგვინებს.

ამ დღესთან დაკავშირებით გარკვეული კრიტიციზმი არსებობს და მრავალთა აზრით ავსტრალიის ეროვნულ დღედ "ანზაკის დღე" უნდა დაინიშნოს, ან 1 იანვარი - 1901 წლის 1 იანვარს ავსტრალიის ექვსი კოლონიის ერთ ეროვნულ ფედერაციად გაერთიანების აღსანიშნავად. თუმცა ამ ცვლილებას შესაძლოა გარკვეული პრობელმებიც მოჰყვეს, ვინაიდან "ანზაკის დღე" ვეტერანთა მიერ საკუთარ მემორიალურ დღედაა მიჩნეული და მას ასევე აღნიშნავენ ახალ ზელანდიაში, კუკის კუნძულებზე, ნიუიში, სამოასა და ტონგაზე, ხოლო 1 იანვარი უკვე ისედაც გამოსაშვები დღეა და შობის სადღესასწაულო სეზონს ემთხვევა. 26 იანვარს ავსტრალიის დღის აღნიშვნის მომხრეთა აზრით ეს დღე სინამდვილეში ემთხვევა ისტორიულ თარიღს, თვით ანზაკის დღის, ბასტილიის დღის (საფრანგეთი) და 4 ივლისის (აშშ) მსგავსად და ეს დღესასწაულიც ამ თარიღს უნდა დაემთხვეს.

კატეგორია:ეროვნული დღესასწაულები
ანზაკის დღე

მინი|250პქ|25.04.1915
**ანზაკის დღე** (ANZAC Day - აკრონიმი **A**ustralian and **N**ew **Z**ealand **A**rmy **C**orps) — ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში სახალხო მემორიალური დღე. აღინიშნება ყოველი წლის 25 აპრილს, პირველი მსოფლიო ომის დროს ამ ქვეყანათა არმიის წევრების მამაცობისა და თავგანწირვისადმი პატივისცემის ნიშნად. ანზაკის დღე ასევე აღინიშნება კუკის კუნძულებზე, ნიუეში, ტონგაზე და პიტკერნის კუნძულებზე, ხოლო სამოასა და პაპუა-ახალი გვინეაში აღარ არის ეროვნული დღესასწაული.

## ისტორია 
ანზაკის ტრადიცია დაიწყო პირველი მსოფლიო ომის დროს 1915 წელს "ანზაკის ყურესთან" (თურქეთის ეგეოსის სანაპირო) გალიპოლის ბრძოლის შემდეგ. სანავიგაციო შეცდომის გამო ანზაკები ნაპირზე გადმოსხდნენ დანიშნულების ადგილიდან ჩრდილოეთით ერთ მილში. სავარაუდო ქვიშიანი სანაპიროსა და მცირე შემაღლების ნაცვლად ჯარისკაცები მაღალი ციცაბო კლდის ძირას აღმოჩდნენ, რამაც თურქეთის რაზმებს იდეალური თავდაცვითი პოზიცია მისცა. ამგვარი პოზიციიდან ანზაკელებისთვის თავდასხმის განხორციელება შეუძლებელი გახდა. რვა თვის გააფრთებული ბრძოლების შემდეგ მოკავშირეები იძულებული იყვნენ უკან დაეხიათ, დატოვეს რა უკან ანზაკთა 10 000-მდე მოკლული ჯარისკაცი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Anzac Day Gallipoli 2015 
* Anzac Day: A Guide for New Zealanders 
* Commemorative Australian site 
* Australian Army's *ANZAC Day* web page 

## სქოლიო 
კატეგორია:I მსოფლიო ომის შედეგები
The New York Times

[thumb|250px|ტაიმზის [2002|2002 წლის 11 სექტემბრის პირველი გვერდი]] **ნიუ-იორკ ტაიმზი** () — ქალაქ ნიუ-იორკის ყოველდღიური გაზეთი; გამომცემელია ართურ ო. სალცბერგერი (უმც.) და ვრცელდება აშშ-ის მთელ ტერიტორიასა და მის საზღვრებს გარეთაც. გაზეთის მფლობელია „ნიუ-იორკ ტაიმს კომპანი“, რომელიც ორმოცამდე სხვა გაზეთსაც გამოსცემს და მათ შორისაა ინტერნეშენალ ჰერალდ ტრიბიუნი და ბოსტონ გლოუბი. გაზეთს მეტსახელად „რუხი ლედი“ შეარქვეს და მას მსოფლიოში თანამედროვე ჟურნალისტიკის ეტალონად მიიჩნევენ.

## ისტორია 
ნიუ-იორკ ტაიმზი დაფუძნდა 1851 წლის 18 სექტემბერს ჰენრი ჯერვის რეიმონდისა და ჯორჯ ჯოუნსის მიერ. რეიმონდი ასევე დამფუძნებელი დირექტორი იყო ასოშეიტედ პრესის 1856 წელს. ტაიმზი 1898 წელს შეიძინა ადოლფ ოხსმა და მისი ხელმძღვანელობით გაზეთმა საერთაშორისო რეპუტაცია მოიხვეჭა. 1897 წელს მანვე მოიფიქრა გაზეთის ამჟამინდელი სლოგანი „ყველა სიახლე რასაც კი თაბახი დაიტევს“ („All The News That's Fit To Print“). გაზეთის 42-ე ქუჩაზე ახალ ბინაში გადასვლის შემდეგ, ამ ადგილს ტაიმს-სქვერი (ტაიმზის მოედანი) დაერქვა 1904 წელს. ცხრა წლის შემდეგ ტაიმსმა გახსნა ახალი მინაშენი 43-ე ქუჩაზე #229-ში, რაც მისი დღევანდელი შტაბ-ბინაა, ხოლო 1961 წელს ყოფილი „ტაიმს ტაუერი“ გაიყიდა.

ტაიმზი თავდაპირველად ყოველდღიურად იბეჭდებოდა კვირის გარდა, თუმცა მოგვიანებით, სამოქალაქო ომის დროს ტაიმსმა კვირადღესაც დაიყო გაზეთის გამოშვება. გაზეთმა თავისი პირველი პულიცერის პრიზი ახალი ამბების რეპორტაჟისა და სტატიებისთვის პირველი მსოფლიო ომის შესახებ მიიღო 1918 წელს. ხოლო 1919 წელს მან პირველი ტრანსატლანტიკური მიწოდება მოახდინა ლონდონში.

1942 წლიდან კროსვორდი გაზეთის განუყოფელი ნაწილი გახდა. იმავე წელსვე იგი ყიდულობს რადიო სადგურს WQXR საკუთარი ახალი ამბების და რეპორტაჟების გადმოსაცემად. მოდის განყოფილება 1946 წლიდან იწყება. ამავე წელს დაიწყო საერთაშორისო გამოცემაც, თუმცა ერთ წელიწადში შეწყდა და შეუერთდა ნიუ-იორკ ჰერალდ ტრიბიუნსა და ვაშინგტონ პოსტს ინტერნეშენელ ჰერალდ ტრიბიუნის ერთობლივი გამოცემით პარიზში. ოპ-ედ (მოსაზრებანი-ედიტორიალი) განყოფილება 1970-იდან გამოჩნდა. 1996 წელს ტაიმზი ინტერნეტშიც გამოჩნდა, ხელმისაწვდომი გახადა რა გაზეთი მკითხველებისთვის მთელ მსოფლიოში (www.nytimes.com). ახალი შტაბ-ბინა, რენცო პიანოს პროექტის ცათამბჯენი, დასრულების პირასაა და მდებარეობს მანჰეტენზე 41-ე ქუჩისა და მე-8 ავენიუს კუთხეში. ტაიმზის ოფისები ნაწილობრივ უკვე გადასულია ამ შენობაში.

## ტაიმზი დღეს 
## განთქმული შეცდომები 
## მიკერძოების ბრალდებები 
## რესურსები ინტერნეტში 
**ნიუ-იორკ ტაიმზი ინტერნეტში*
*WQXR - "ტაიმზის" რადიო სადგური

კატეგორია:აშშ-ის გაზეთები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი გაზეთები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
მოსადი

**მოსადი** (შემოკლებული სახელია **„ჰამოსად ლემოდიინ ულეთაფკიდიმ მეიუხადიმ“**-ისა (ებრ.: המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים, „დაზვერვისა და სპეციალური დანიშნულებების ინსტიტუტი“) — ისრაელის სპეციალური დაზვერვის სააგენტო. მისი დანიშნულებაა სადაზვერვო ინფორმაციის მოპოვება, ანტიტერორიზმი, ანტისახელმწიფოებრივი ზრახვებისა და უკანონო შეიარაღებული ქმედებების გამოძიება. ინსტიტუტი ისრაელის საიდუმლო სადაზვერვო სამსახურის კომპონენტია, დამოუკიდებელია სამხედრო დაზვერვის (ამანი) და ეროვნული პოლიციისგან (შაბაქი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი  - გამოიყენება ახალ თანამშრომელთა შერჩევა/აყვანისთვის.
* ინგლისური ვერსია

კატეგორია:სპეცსამსახურები
კატეგორია:ისრაელის სახელმწიფო ორგანიზაციები
კატეგორია:სადაზვერვო სააგენტოები
სანტიაგო კალატრავა

**სანტიაგო კალატრავა** (*28 ივლისი, 1951) - ესპანელი არქიტექტორი. მისი ნამუშევრები მზარდი პოპულარობით სარგებლობს მსოფლიო მასშტაბით.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა ვალენსიაში, ესპანეთი და აქვე მიიღო ბაკალავრის ხარისხი არქიტექტურისა და ხელოვნება-ხელოსნობის სკოლებში. 1975 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ ის ციურიხში შვეიცარიის ტექნოლოგიის ფედერალური ინსტიტუტში აბარებს სადაც მაგისტრის ხარისხს იცავს სამოქალაქო ინჟინერიაში. კალატრავაზე დიდი ზეგავლენა მოახდინა ფრანგმა არქიტექტორმა ლე კორბუზიემ, რომლის  ჰოტის ღვთისმშობლის ტაძარი (Notre Dame du Haut) გახდა შთაგონება კალატრავასთვის შეესწავლა არქტიტექტურაში კომპლექსური ფორმის გარდაქმნის ტექნიკა. 1981 წელს სადოქტორო თეზისის "სივრცულ ჩარჩოთა დაკეცვადობის შესახებ" დაცვის შემდეგ ის საკუთარ საარქიტექტორო და საინჟინრო პრაქტიკას იწყებს.

## პროექტები 
[thumb|მარცხნივ|[აუდიტორიო-დე-ტენერიფე]]
thumb|მარცხნივ|კალატრავა ცნობილია თავისი ორგანულად შთაგონებული დიზაინებით, როგორიც ეს ლ'უმბრაკლია ვალენსიაში 
thumb|მარცხნივ|მილუოკის ხელოვნების მუზეუმი
* 1983—1984, Jakem Steel Warehouse, Munchwilen, შვეიცარია
* 1983—1985, Ernsting Warehouse, კესფელდი, გერმანია
* 1983—1988, Wohlen High School, ბოლენი, შვეიცარია
* 1983—1990, შტადელჰოფენის რკინიგზის სადგური, ციურიხი, შვეიცარია
* 1983—1989, Lucerne Station Hall, ლუცერნი, შვეიცარია
* 1984—1987, ბა-დე-როდას ხიდი, ბარსელონა, ესპანეთი
* 1984—1988, Barenmatte Community Center, სური, შვეიცარია,
* 1986—1987, ტაბურეტლის თეატრი, ბაზელი, შვეიცარია,
* 1987—1992, BCE Place, ტორონტო, კანადა,
* 1989—1994, TGV სადგური, ლიონი, საფრანგეთი
* 1992, *Puente del Alamillo*, სევილია (ესპანეთი)
* 1992, მონტიუიკის საკომუნიკაციო ტაუერი, ბარსელონა, ესპანეთი
* 1992, სევილიის მსოფლიო ექსპოზიცია, ქუვეითის პავილიონი, სევილია (ესპანეთი)
* 1994—1997, კამპო ვალნტინის სახალფეხო ხიდი, ბილბაო, ესპანეთი
* 1996, *ხელოვნებისა და მეცნიერების ქალაქი (ვალენსია)*, ესპანეთი
* 1998, Estação do Oriente  ან (Gare do Oriente), ლისაბონი, პორტუგალია
* 1998, Puente de la Mujer (ქალის ხიდი), რაიონი პუერტო-მადერო ბუენოს-აირესი, არგენტინა
* 2000, ახალი ტერმინალი ბილბაოს აეროპორტი, ბილბაო, ესპანეთი
* 2001, მილუოკის ხელოვნების მუზეუმი, მილუოკი, უისკონსინი, აშშ
* 2003, ჯეიმზ ჯოისის ხიდი, დუბლინი, ირლანდია
* 2003, აუდიტორიო-დე-ტენერიფე, სანტა-კრუს-დე-ტენერიფე, ესპანეთი,
* 2004, ათენის ოლიმპიური სპორტკომპლექსის რეკონსტრუქცია, ათენი, საბერძნეთი
* 2004, Sundial Bridge at Turtle Bay, რედინგი (კალიფორნია), აშშ
* 2004, ციურიხის უნივერსიტეტი, «Bibliothekseinbau» ბიბლიოთეკის რეკონსტრუქცია, ციურიხი, შვეიცარია
* 2005, Turning Torso, მალმე, შვედეთი
* 2014, წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია (მანჰეტენი), აშშ

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანელი არქიტექტორები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კროსვორდი

thumb|ამერიკული სტილის ჯვარედინი 
thumb|ბრიტანული სტილის ჯვარედინი
**კროსვორდი** ( — *გადაკვეთა*, Word — *სიტყვა*) — სიტყვათა თავსატეხის ყველაზე გავრცელებული ფორმა მსოფლიოში. თანამედროვე კროსვორდები ჩვეულებრივ მართკუთხა ჯვარედინი შავ-თეთრი კვადრატებისგან შედგება; თავსატეხის მიზანია თეთრი კვადრატების ასოებით შევსება ისე, რომ მათ სიტყვები (ან ფრაზები) შექმნან შვეულად ან თარაზულად, დამხმარე წინადადებების მეშვეობით, რომლებიც ამ სიყვებზე მიგვანიშნებენ. შავ კვადრატებს ასოები არ შეესაბამება და ისინი სიტყვათა განცალკევებისთვის გამოიყენება (ერთმანეთის მიყოლებით მდგომი თეთრი კვადრატების ბლოკი შეესაბამება სიტყვებს ან ფრაზებს). კვადრატები, რომელშიც პასუხი უნდა დაიწყოს დანომრილია, მარცხნიდან მარჯვნივ, ზემოდან ქვევით. ხოლო მინიშნება (დახმარება) კი ამ რიცხვებზე და ასევე მიმართულებაზე (შვეულად თუ თარაზულად) მიუთითებს. 

კროსვორდების შექმნას ხშირად კრუცივერბალიზმს უწოდებენ, ხოლო მათ შემქმნელებს კი კრუცივერბალისტებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
* მონოგრაფია კროსვორდების შესახებ
* რატომ არის კროსვორდები სიმეტრიული?  

კატეგორია:გართობა
კატეგორია:თავსატეხები
კატეგორია:კროსვორდები
ტაიმზ-სკვერი

thumb|300px|ტაიმზ-სკვერი საღამოს

thumb|image|right|300px|ტაიმზ-სკვერი ღამით

**ტაიმზ-სკვერი** () — მანჰეტენის (ნიუ-იორკი) ერთ-ერთი უბანი, ცენტრით 42-ე ქუჩისა და ბროდვეის გადაკვეთაზე, რომელსაც სახელი ერთ დროს ნიუ-იორკ ტაიმზის შტაბ-ბინის მდებარეობის გამო დაერქვა. უბანი მოიცავს ბლოკებს მე-6 და მე-9 ავენიუებს შორის აღმოსავლეთიდან დასავლეთზე და 39-ე და 52-ე ქუჩებს შორის სამხრეთიდან ჩრდილოეთზე. ის შეადგენს მიდტაუნ-მანჰეტენის კომერციული ზონის დასავლეთის ნაწილს.

## ისტორია 
ნიუ-იორკ ტაიმზის გამომცემელმა ადოლფ ოხსმა გაზეთის საოპერაციო ნაწილი ახალ შენობაში გადაიტანა 42-ე ქუჩაზე ადგილზე, რომელიც იმ დროს ცნობილი იყო, როგორც ლონგაქრის მოედანი. ოხსმა დაიყოლია ქალაქის მერი ჯორჯ მაკკლელანი ამ ადგილას მეტროს სადგური აეშენებინა და მოედნისთვის კი "ტაიმზ-სკვერი" დაერქვა. 1904 წლის 8 აპრილს საზეიმო ცერემონიალზე მერმა მაკკლელანმა ამ მოედანს ოფიციალურად "ტაიმზ-სკვერი" დაარქვა. სამ კვირაში 46-ე ქუჩისა და ბროდვეის კუთხეში მდებარე ბანკის შენობაზე პირველი სარეკლამო პანო გამოჩნდა.

ტაიმზი ყოფილი შენობიდან 1913 წელს გადავიდა, თუმცა ეს უბანი არ მიუტოვებია. ცათამბჯენი, რომელსაც ადრე "ელაიდ ქემიკალ ბილდინგი" ერქვა, ხოლო ამჟამად ცნობილია როგორც *#1 ტაიმზ-სკვერი*, ყოველწლიურად ნიუ-იორკის ახალი წლის მთავარი საზეიმო ცერემონიალის - საახალწლო ბურთის ვარდნის ადგილია. 1907 წლის 31 დეკემბერს ახალი წლის აღმნიშვნელი ბურთი პირველად იქნა ჩამოგდებული ტაიმზ-სკვერზე და მას შემდეგ ის ნიუ-იორკის საახალწლო ზეიმის მთავარ შემადგენელ ნაწილად იქცა. ამ ღამეს ასობით ათასი ადამიანი იკრიბება მოედანზე უოტერფორდის კრისტალის ბურთის შენობის ქიმზე ჩამოსვლის საყურებლად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ცოცხალი კამერა
* სხვა ვემკამერები
* 360 გრადუსიანი პანორამა 

კატეგორია:მანჰეტენის უბნები
კატეგორია:ნიუ-იორკის ღირსშესანიშნაობანი
მოხმარება

**მოხმარება** — ეკონომიკაში პროდუქციისა და მომსახურების საბოლოო გამოყენებას აღნიშნავს, რომელიც მათ სარგებლიანობას განსაზღვრავს. კეინსიანელთა ეკონომიკაში „მოხმარება“ პირადი მოხმარების დანახარჯების შემოკლებული ტერმინია და განისაზღვრება მოხმარების ფუნქციით, განსაკუთრებით მოხმარებისკენ ზღვრული მიდრეკილებით. ის ნაწილია აგრეგატული მოთხოვნისა ან ნამდვილი მოთხოვნისა.

მოხმარება შეიძლება ასევე განისაზღვროს, როგორც „საქონლისა და მომსახურების ამორჩევა, გამოყენება, (ნარჩენების) გადაგდება და უტილიზაცია“, რისი საპირისპიროცაა საქონლისა და მომსახურების პროექტირება, წარმოება და მარკეტინგი.

მოხმარების კვლევები არკვევს იმას, თუ როგორ და რატომ მოიხმარს საზოგადოება ან ინდივიდი ამა თუ იმ საქონელსა და მომსახურებას, და რა გავლენას ახდენს მოხმარება საზოგადოებაზე და ადამიანთა ურთიერთობებზე. ჩვეულებრივ მოხმარების კვლევები ფოკუსირებულია მოხმარების მნიშვნელობასა და როლზე ადამიანის თვითიდენტიფიცირებისათვის, აგრეთვე „მომხმარებელ“ საზოგადოებაზე. ტრადიციულად მოხმარება საკმაოდ უმნიშვნელოდ ითვლებოდა წარმოებასთან და მასთან დაკავშირებულ პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებთან შედარებით. მოგვიანებით, მომხმარებელი საზოგადოების განვითარებამ, რამაც თავის მხრივ გაზარდა მომხმარებელთა ძალაუფლება ბაზარზე, ასევე მარკეტინგის და რეკლამების განვითარებამ, უფრო მომთხოვნი მომხმარებლების, მათ შორის ე.წ. ეთიკური მომხმარებლების გაჩენამ ადრინდელი შეხედულებების გადახედვა და მოხმარების წინა პლანზე წამოწევა განაპირობა. ამას მოჰყვა მოხმარების სოციოლოგიის განვითარება. თავდაპირველად სოციოლოგთა ყურადღება იმ მომხმარებელმა მიიპყრო, რომლისთვისაც მოხმარება თავისი სოციალური სტატუსის დემონსტრირების საშუალება იყო. ამ მიმართულების მიმდევარნი მომხმარებელს მწარმოებელთა და საკუთარი სოციალური სტატუსის „მსხვერპლად“ განიხილავენ და მომხმარებლის თავისუფლების შეზღუდვის ეკონომიკურ და კულტურულ ფაქტორებს იკვლევენ. საწინააღმდეგო თეორია კი მომხმარებელს აქტიურ შემოქმედად მიიჩნევს და ყურადღებას მოხმარების ისეთ შემთხვევებზე ამახვილებს, როცა მომხმარებელი პროდუქტს იმ მიზნით იყენებს, რომელიც მწარმოებელს გათვალისწინებული სულაც არ ჰქონია. ამის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია ინტერნეტის გამოყენება მუსიკის მოსასმენად ან ქალაქის მოედნების გამოყენება სკეიტბორდებით სასრიალოდ.

მოხმარების კვლევები სხვადასხვა მიზნით ხორციელდება. მომხმარებელთა კვლევები მარკეტინგის დახმარებას ცდილობს: მომხმარებლის გამოკითხვა ეხმარება პროდუქტის დიზაინის გაუმჯობესებას; ფემინისტური კვლევები ქალების, როგორც მომხმარებელების, მნიშვნელობას უსვამს ხაზს, განსაკუთრებით კი საოჯახო არენას მოხმარებაში. მედიის კვლევები ეხმარება მასმედიის პროდუქციის, როგორიცაა ტელევიზია და ვიდეო თამაშები, მოხმარების გაანალიზებას. აღსანიშნავია, რომ კრიტიკული თეორია მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს თანამედროვე კვლევებზე, ვინაიდან მოხმარება თანამედროვე საზოგადოების კულტურის ცენტრალური ასპექტი ხდება.

მოხმარების შესწავლა შეიძლება გამოხორციელდეს ტრადიციული გამოკითხვის ტექნიკით, ან სხვადასხვა ეთნოგრაფიული მეთოდებით. ამასთან მოხმარების შესწავლა საკმაოდ რთულიცაა, ვინაიდან ის მოიცავს ყოველდღიური ცხოვრებისეული სიტუაციების გამოძიებას.

დისკუსიები ადამიანთა მიერ რესურსების მოხმარებაზე მნიშვნელოვან როლს ასრულებს როგორც ეკონომიკაში, ასევე გარემოს დაცვაში.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:მოხმარება
კატეგორია:ეკონომიკა