ღაზის გენოციდი

**ღაზის გენოციდი** — მიმდინარე, განზრახული და სისტემატური განადგურება პალესტინელი ხალხისა ღაზის სექტორში, რომელსაც ახორციელებს ისრაელი ღაზის ომში. იგი მოიცავს მასობრივ მკვლელობებს, იძულებით შიმშილს, სერიოზული ფიზიკური და ფსიქიკური ზიანის მიყენებას და შობადობის აღკვეთას. სხვა ქმედებები მოიცავს ბლოკადას, სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის განადგურებას, ჯანდაცვის ობიექტების განადგურებას, სამედიცინო პერსონალისა და ჰუმანიტარული დახმარების პერსონალის მკვლელობას, მასობრივ იძულებით გადაადგილებას, სექსუალურ ძალადობას და საგანმანათლებლო, რელიგიური და კულტურული ძეგლების განადგურებას. გენოციდი აღიარებულია  გაეროს სპეციალური კომიტეტისა, აგამოძიებო კომისიის, მრავალი უფლებადამცველი ჯგუფის, მრავალი გენოციდის კვლევებისა და საერთაშორისო სამართლის მკვლევარის, და სხვა ექსპერტების მიერ.

2025 წლის დეკემბრისთვის ღაზის ჯანდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ ღაზაში სულ მცირე 70 117 ადამიანი იქნა მოკლული. მსხვერპლთა აბსოლუტური უმრავლესობა სამოქალაქო პირი იყო, და მათგან დაახლოებით 50%-ს ქალები და ბავშვები შეადგენდნენ. სხვა ბოლოდროინდელ გლობალურ კონფლიქტებთან შედარებით, ჟურნალისტების, ჰუმანიტარული და სამედიცინო პერსონალისა და ბავშვების დაღუპვის მაჩვენებელი ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია. ათასობით დაკარგული დაკარგული, სავარაუდოდ, განადგურებული შენობების ნანგრევების ქვეშ რჩება. სამედიცინო ჟურნალ *The Lancet*-ში გამოქვეყნებული კვლევის შეფასებით, 2024 წლის ივნისისთვის ტრავმული დაზიანებებით გამოწვეული სიკვდილიანობა ნაკლებობით იყო აღრიცხული, ამასთანავე აღნიშნულია მსხვერპლთა პოტენციურად უფრო დიდი რაოდენობა „ირიბი“ სიკვდილიანობის გათვალისწინებით. ღაზის ომის შედეგად დაშავებულთა რაოდენობა 171 000-ზე მეტია. ღაზას ჰყავს მსოფლიოში ყველაზე მეტი ბავშვი ამპუტანტი ერთ სულ მოსახლეზე;

ისრაელის ბლოკადამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა შიმშილსა და დადასტურებულ შიმშილობაში. 2025 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, პროგნოზები აჩვენებს, რომ დაახლოებით 641 000 ადამიანი იმყოფება საკვების უშიშროების კატასტროფულ დონეზე და „საგანგებო დონის წინაშე მყოფ ადამიანთა რაოდენობა, სავარაუდოდ, 1.14 მილიონამდე გაიზრდება“. კონფლიქტის დასაწყისში ისრაელმა ღაზას წყალი და ელექტროენერგია შეუწყვიტა, თუმცა მოგვიანებით წყლის მიწოდება ნაწილობრივ აღადგინა. 2024 წლის მაისის მდგომარეობით, ღაზის ჯანდაცვის ცენტრების 84% განადგურებულია ან დაზიანებულია. ისრაელმა ასევე გაანადგურა მრავალი კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი, მათ შორის ღაზის ყველა (12) უნივერსიტეტი და სკოლების 80%. 1.9 მილიონზე მეტი პალესტინელი (ღაზის მოსახლეობის 85%) იძულებით იქნა გადაადგილებული.

2023 წლის დეკემბერში სამხრეთ აფრიკის მთავრობამ წამოიწყო სამართლებრივი დავა, *სამხრეთი აფრიკა ისრაელის წინააღმდეგ*, ისრაელის წინააღმდეგ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ), გენოციდის კონვენციის დარღვევის ბრალდებით. მოგვიანებით სასამართლომ ისრაელს დაავალა ჰუმანიტარული დახმარების გაზრდა ღაზაში და თავდასხმითი ოპერაციების შეჩერება. ისრაელმა სრულად არ შეასრულა სასამართლოს ბრძანებები. ისრაელი და მისი მხარდამჭერები აცხადებენ, რომ მისი ქმედებები არ წარმოადგენს გენოციდს, რომ ის არის პასუხი 7 ოქტომბრის თავდასხმებზე და რომ ისრაელი მიზნად ისახავს ჰამასის განადგურებას და ისრაელელი მძევლების გათავისუფლებას. გენოციდისა და საერთაშორისო სამართლის მკვლევარებს შორის იზრდება კონსენსუსი გენოციდის შეფასებასთან დაკავშირებით, 

## ფონი 
 2023 წლის სექტემბრის ღაზის რუკა, რომელიც ასახავს სასაზღვრო ბარიერს, ისრაელისა და ეგვიპტის გამშვებ პუნქტებს და ისრაელის საზღვაო საგამონაკლისო ზონას.]]

ისრაელის მიერ ღაზის სექტორის ოკუპაცია 1967 წლის არაბეთ-ისრაელის ომის დროს დაიწყო. 2005 წელს ისრაელმა გაიყვანა თავისი სახმელეთო ჯარები ოსლოს ხელშეკრულებისა და მეორე ინტიფადის კონტექსტში. მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ მოგვიანებით გამოსცა საკონსულტაციო დასკვნა, რომ ჯარების გაყვანის მიუხედავად, ისრაელი კვლავ უკანონოდ ახორციელებს ღაზის სექტორის ოკუპაციას.

2007 წლიდან ღაზის სექტორს მართავს ჰამასი, ისლამისტური დაჯგუფება, ხოლო დასავლეთი სანაპირო პალესტინის ადმინისტრაციის კონტროლის ქვეშ დარჩა. ჰამასის მიერ მმართველობის ხელში ჩაგდების შემდეგ, ისრაელმა გაამკაცრა ღაზის სექტორის ბლოკადა უსაფრთხოების მოტივით; საერთაშორისო უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა ბლოკადას კოლექტიური დასჯის ფორმა უწოდეს. ახლო აღმოსავლეთში პალესტინელ ლტოლვილთა დახმარებისა და სამუშაოების სააგენტომ განაცხადა, რომ ბლოკადის გამო, 2023 წელს ღაზის მოსახლეობის 81% სიღარიბის ზღვარს მიღმა ცხოვრობდა, ხოლო 63% საკვების ნაკლებობას განიცდიდა და საერთაშორისო დახმარებაზე იყო დამოკიდებული. 2007 წლიდან ისრაელი და ჰამასი (სხვა პალესტინურ გასამხედროებულ ჯგუფებთან ერთად) მუდმივ კონფლიქტში იმყოფებიან, მათ შორის იყო ოთხი ომი 2008–2009, 2012, 2014 და 2021 წლებში.

2023 წლის 7 ოქტომბერს ჰამასმა განახორციელა თავდასხმა ისრაელზე ღაზის სექტორიდან, რის შედეგადაც დაიღუპა სულ მცირე 1 139 ადამიანი, რომელთა უმეტესობა სამოქალაქო პირი იყო. თავდასხმა მოიცავდა ძალადობის მძიმე ფორმებს, მათ შორის სექსუალურ ძალადობას. თავდასხმის დროს პალესტინურმა მებრძოლმა ჯგუფებმა ისრაელიდან 251 ადამიანი გაიტაცეს ღაზის სექტორში. თავდასხმას ისრაელმა უპასუხა „უაღრესად დამანგრეველი“ დაბომბვის კამპანიით, რასაც 27 ოქტომბერს მოჰყვა ღაზის სექტორში შეჭრა.

ჰამასის წარმომადგენლებმა განაცხადეს, რომ თავდასხმა იყო პასუხი დასავლეთ სანაპიროს ოკუპაციაზე, ღაზის ბლოკადაზე, პალესტინელების მიმართ ისრაელელი კოლონიზატორების ძალადობაზე, გადაადგილების შეზღუდვასა და ათასობით პალესტინელის დაკავებაზე, რომელთა გათავისუფლებასაც ჰამასი ისრაელელი მძევლების გაცვლით ცდილობდა. მრავალმა კომენტატორმა აღნიშნა, რომ ისრაელის ოკუპაცია ომის ერთ-ერთი მიზეზია. რამდენიმე უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ, მათ შორის Amnesty International, B'Tselem, და Human Rights Watch, ისრაელის ოკუპაცია აპარტეიდს შეადარა; ისრაელის მხარდამჭერები ამ შედარებას უარყოფენ. 2024 წლის ივლისის საკონსულტაციო დასკვნაში მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ დაადასტურა, რომ ისრაელის მიერ პალესტინის ტერიტორიების ოკუპაცია უკანონოა და არღვევს რასობრივი დისკრიმინაციის ყველა ფორმის აღმოფხვრის საერთაშორისო კონვენციას.

ისრაელის საპასუხო თავდასხმის პირველი 48 საათის განმავლობაში, გენერალური შტაბის უფროსმა ჰერცი ჰალევიმ განაცხადა, რომ ისრაელის თავდაცვის ძალებმა (IDF) 1000 სამიზნეზე მიიტანეს იერიში. გავრცელებული ინფორმაციით, პრემიერ-მინისტრმა ბენიამინ ნეთანიაჰუმ მოგვიანებით მოითხოვა 5000 სამიზნეზე იერიში, მიუხედავად იმისა, რომ სამხედროებს ამდენი სამიზნე დადასტურებული არ ჰქონდათ. სამიზნეების სიის შესადგენად გამოყენებული იყო ხელოვნური ინტელექტი, ხშირ შემთხვევაში დაუდასტურებელ ან მოძველებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით. ერთ თვეში დაახლოებით 10 000 პალესტინელი დაიღუპა, მათ შორის მთლიანი ოჯახები. შმუელ ლედერმანმა ამას „უაღრესად კრიმინალური“ უწოდა.

ისრაელის მთავრობამ განაცხადა, რომ მისი სამხედრო ქმედებები იყო პასუხი 7 ოქტომბრის თავდასხმებზე და მიზნად ისახავდა ჰამასის განადგურებას, მისი მმართველობის დამხობას და მძევლების გათავისუფლებას. ისრაელი უარყოფს, რომ მისი სამხედრო ოპერაცია გენოციდს წარმოადგენს. ნიმერ სულთანი ამტკიცებს, რომ ერთ-ერთი მოტივი ასევე ანტიპალესტინური განწყობებია.

### გენოციდის განმარტება და სამართლებრივი გამოწვევები 
გაეროს 1948 წლის გენოციდის კონვენცია გენოციდს განმარტავს როგორც ქმედებებს, რომლებიც ჩადენილია „ეროვნული, ეთნიკური, რასობრივი ან რელიგიური ჯგუფის, მთლიანად ან ნაწილობრივ, განადგურების განზრახვით“; კერძოდ, ეს მოიცავს „ზიანის მიყენებას, შობადობის აღკვეთას და ბავშვების იძულებით გადაცემას“. მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს არასოდეს დაუკისრებია სახელმწიფოსთვის პასუხისმგებლობა გენოციდისთვის.

თავდაპირვეი განმარტება, რომელიც შექმნა რაფაელ ლემკინმა, უფრო ფართო იყო, ვიდრე გენოციდის კონვენციაში გამოყენებული და მოიცავდა კულტურულ და სოციალურ განადგურებას. ამის საპირისპიროდ, ტრადიციული განმარტება ხაზს უსვამს ქმედებებს, რომლებიც მიმართულია ჯგუფის ფიზიკური განადგურებისკენ. დანაშაულის დასადგენად არ არის საჭირო მსხვერპლთა ან სავარაუდო მსხვერპლთა მინიმალური რაოდენობა, და არც ჯგუფის სრული განადგურებაა აუცილებელი. როჰინჯების გენოციდის საქმეში რამდენიმე სახელმწიფომ განაცხადა, რომ ICJ-მ უნდა „მიიღოს დაბალანსებული მიდგომა, რომელიც აღიარებს გენოციდის დანაშაულის განსაკუთრებულ სიმძიმეს, თუმცა ისე, რომ გენოციდის განზრახვის დადგენის თამასა არ გახდეს იმდენად მაღალი, რომ გენოციდის დადგენა თითქმის შეუძლებელი გახდეს“.

## გენოციდის განზრახვა და წაქეზება 
ექსპერტები ადასტურებენ, რომ ისრაელის პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერების განცხადებები, მედიის ელიმინაციონისტულ რიტორიკასთან და ღაზაში ისრაელის ქმედებებთან ერთად, მიუთითებს გენოციდურ განზრახვასა და ღაზაში პალესტინელების წინააღმდეგ გენოციდის წაქეზებაზე. გენოციდურ განზრახვაზე ასევე მოწმობს ქმედებების მასშტაბები და სისტემური ხასიათი, რაც სცილდება ლეგიტიმურ სამხედრო მიზანს, კულტურული მემკვიდრეობის განადგურება, სიცოცხლისთვის გაუსაძლისი პირობების შექმნა და ამ პრაქტიკის გაგრძელება, მიუხედავად მათი კატასტროფული შედეგების გაცნობიერებისა.

როგორც გაეროს საგამოძიებო კომისიამ, ისე Amnesty International-მა დააფიქსირეს ისრაელის ხელისუფლების მხრიდან „ქცევის მოდელი“, რის საფუძველზეც დაასკვნეს, რომ გენოციდური განზრახვა არის „ერთადერთი გონივრული დასკვნა“, რომელიც მტკიცებულებებიდან გამომდინარეობს. სხვა ორგანიზაციებს შორის, რომლებმაც გენოციდური განზრახვა ისრაელის ოფიციალური პირების ქმედებებსა თუ განცხადებებს მიაწერეს, არიან გაეროს პალესტინელი განუყოფელი უფლებების კომიტეტი და Genocide Watch. სასამართლო დავა *Defense for Children International–Palestine v. Biden* ფარგლებში, ისტორიკოსმა ბარი ტრახტენბერგმა განაცხადა, რომ ისრაელის ოფიციალური პირების მიერ გამოყენებული რიტორიკა საფუძვლად უდევს გენოციდის ისტორიკოსთა კონსენსუსს იმის შესახებ, რომ ღაზაში არსებული ვითარება გენოციდს წარმოადგენს. ნავი პილეიმ, გაეროს საგამოძიებო კომისიის თავმჯდომარემ, ისრაელელი პოლიტიკოსების განცხადებები რუანდის გენოციდის დროს არსებულ გენოციდურ წაქეზებას შეადარა.

2025 წლის სექტემბერში გაეროს საგამოძიებო კომისიამ დაადგინა, რომ ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბინიამინ ნეთანიაჰუ, პრეზიდენტი იცხაკ ჰერცოგი და ყოფილი თავდაცვის მინისტრი იოავ გალანი ეწეოდნენ „პირდაპირ და საჯარო წაქეზებას გენოციდის ჩასადენად“. ისრაელის ლიდერების არაერთი მითითება ამალეკებზე, ისრაელელების ბიბლიურ მტერზე, რომლის განადგურებაც ღვთის ბრძანებაა, მრავალი კრიტიკოსის მიერ გენოციდური განზრახვის მტკიცებულებად იქნა მიჩნეული, მათ შორის სამხრეთ აფრიკის მიერ.

## დასაწყისი 
B'Tselem, სამხრეთ აფრიკის სარჩელი ისრაელის წინააღმდეგ და ზოგიერთი მკვლევარი, რომელიც ამტკიცებს, რომ ისრაელი გენოციდს სჩადის, გენოციდის დასაწყისის თარიღად 7 ოქტომბერს მიიჩნევს. B'Tselem-ის თანახმად, „ღაზის მცხოვრებლებზე და ყველა პალესტინელზე, როგორც ჯგუფზე, გენოციდური თავდასხმა ვერ იქნება გაგებული 7 ოქტომბრის თავდასხმის ისრაელის საზოგადოებაზე გავლენის აღიარების გარეშე. თავდასხმით გამოწვეული შოკი, შიში და დამცირება, და მის მიერ გამოწვეული სოციალური რყევა, მამოძრავებელი ძალა გახდა პალესტინელების მიმართ სამთავრობო პოლიტიკის ცვლილებისთვის, ჩაგვრიდან და კონტროლიდან განადგურებისა და მოსპობისკენ“. მარტინ შოუ და ა. დირკ მოსესი ამტკიცებენ, რომ ეს „თავდაპირველი მასიური ძალადობა“ ართულებს იმის მტკიცებას, რომ გენოციდი ღაზაზე ისრაელის პირველი თავდასხმის შემდეგ დაიწყო.

2023 წლის 13 ოქტომბერს ისტორიკოსმა რაზ სეგალმა განაცხადა, რომ ისრაელი სჩადიოდა „გენოციდის სახელმძღვანელო მაგალითს“. ის იყო ერთ-ერთი პირველი მკვლევარი, ვინც ისრაელს ბრალი დასდო გენოციდში. სხვები ამტკიცებენ, რომ ომი თავდაპირველად ლეგიტიმური იყო და გენოციდი მოგვიანებით, 2024 ან 2025 წლებში დაიწყო. 2024 წლის სექტემბერში გაეროს სპეციალურმა კომიტეტმა დაასკვნაში წერია: 

## გენოციდის აქტები 
### პირდაპირი მკვლელობები 
გაეროს ექსპერტებმა და უფლებადამცველმა ორგანიზაციებმა ისრაელის ქმედებები ღაზაში შეაფასეს როგორც განადგურება (extermination), რაც წარმოადგენს ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაული და გულისხმობს „მასშტაბურ მკვლელობის აქტს“. დაბომბვის პირველი ორი თვის განმავლობაში ისრაელმა ღაზის სექტორში 25 000 ტონა ასაფეთქებელი ნივთიერება ჩამოყარა. ბევრი მათგანი იყო უმართავი ბომბი, რომელიც მჭიდროდ დასახლებულ ადგილებში ჩამოვარდა და მთელი კვარტლები გაანადგურა. 2023 წლის 7 ოქტომბრიდან ისრაელის თავდაცვის ძალებს (IDF) ბრალად ედება შეუიარაღებელი პალესტინელებისა და სამედიცინო პერსონალის თვითნებური მკვლელობები. ისრაელელმა ჯარისკაცებმა დახოცეს პალესტინელი სამოქალაქო პირები; გაეროს 2023 წლის დეკემბრის ანგარიშში ნათქვამია, რომ მათ, სავარაუდოდ, საკუთარი ოჯახების წინაშე ესროდნენ. 2024 წლის იანვარში ისრაელელმა ჯარისკაცებმა ცეცხლი გაუხსნეს სამოქალაქო პირებს, რომლებიც თეთრ დროშებს აფრიანებდნენ, რის შედეგადაც მოკლეს ერთი ადამიანი. ექიმებმა აღრიცხეს მრავალი პალესტინელი ბავშვი, რომლებსაც თავისა და გულმკერდის არეში ცეცხლსასროლი იარაღით მიყენებული თითო ჭრილობა ჰქონდათ, რაც შეესაბამება ისრაელის ძალების წინააღმდეგ წამოყენებულ მიზანმიმართული მკვლელობის ბრლადებებს.

2024 წლის აპრილში აღმოაჩინეს მასობრივი სამარხები, რომლებიც 300-ზე მეტ ცხედარს შეიცავდა; გავრცელებული ინფორმაციით, მათ შორის იყვნენ ხანდაზმულები, ქალები და დაჭრილები, და რომ „ნასერის საავადმყოფოს ტერიტორიაზე ოპერაციის დროს, მძევლებისა და დაკარგული პირების ადგილსამყოფელის დადგენის მცდელობისას, შემოწმდა პალესტინელების მიერ ნასერის საავადმყოფოს მიდამოებში დამარხული ცხედრები“. მან დასძინა: „შემოწმებული ცხედრები, რომლებიც არ ეკუთვნოდათ ისრაელელ მძევლებს, დააბრუნეს თავიანთ ადგილზე“.

2023 წლის დეკემბრისთვის ღაზაში სულ მცირე 14 000 პალესტინელი იყო მოკლული. 2024 წლის ბოლოს ჩატარებულმა კვლევამ, რომელიც შემოიფარგლებოდა მხოლოდ სულ მცირე სამი დამოუკიდებელი წყაროს მიერ დადასტურებული ფატალური შემთხვევებით და მხოლოდ 2023 წლის ნოემბრიდან 2024 წლის აპრილამდე პერიოდით (დაახლოებით 8100 ადამიანი), დაადასტურა გაეროსა და საინფორმაციო გამოცემების წინა ანგარიშები იმის შესახებ, რომ დაღუპულთა 70% ქალები და ბავშვები იყვნენ. 2024 წლის 31 აგვისტოს მდგომარეობით, ღაზის სექტორის ჯანდაცვის სამინისტროს მონაცემებმა (მხოლოდ სრულად იდენტიფიცირებული დაღუპულებისთვის, დაახლოებით 34 000 ადამიანი იმ დროისთვის) აჩვენა, რომ მოკლულთა 60% ქალები, ბავშვები და მოხუცები იყვნენ. 2025 წლის 31 ივლისს სრულად იდენტიფიცირებულ დაღუპულთა რაოდენობამ 60 199-ს მიაღწია, რომელთა 52.6% ქალები, ბავშვები და მოხუცები იყვნენ.

2024 წლის 14 იანვრისთვის დადასტურებული იყო 23 900-ზე მეტი ღაზელის მკვლელობა. 10 მაისისთვის დაღუპულთა რიცხვმა 35 000-ს გადააჭარბა, რომელთა მესამედი ამოუცნობი იყო, ხოლო კიდევ 10 000-ზე მეტი ადამიანი, სავარაუდოდ, ნანგრევების ქვეშაა მოყოლილი. 2023 წლის დეკემბრისთვის დაჭრილი იყო 52 000-ზე მეტი ადამიანი, ხოლო 2024 წლის მაისისთვის ეს რიცხვი 77 700-ზე მეტამდე გაიზარდა.

2025 წლის 10 ოქტომბრის მონაცემებით, ღაზის ჯანდაცვის სამინისტრო იტყობინება, რომ სულ მცირე 67 194 ღაზელი იქნა მოკლული, რაც ღაზის მთლიანი მოსახლეობის 3%-დან 4%-მდეა.

*+972 Magazine* და *Local Call* იტყობინებოდნენ, რომ ისრაელის თავდაცვის ძალებმა ომის დასაწყისშივე მიიღო გადაწყვეტილება, დაეშვა 15-დან 20-მდე სამოქალაქო პირის მკვლელობა თითოეულ დაბალი რანგის მებრძოლზე, ხოლო მაღალი რანგის მებრძოლის შემთხვევაში 100-ზე მეტი სამოქალაქო პირის მკვლელობა იყო ნებადართული. დაზვერვის ოფიცერმა განაცხადა, რომ ისრაელი არ იყო დაინტერესებული პალესტინელი ოპერატიული მუშაკების მხოლოდ სამხედრო კონტექსტში მოკვლით, არამედ ამჯობინებდა მათ დაბომბვას საკუთარ სახლებში და ამბობდა: „ბევრად უფრო ადვილია ოჯახის სახლის დაბომბვა“. სხვა დაზვერვის ოფიცრის თქმით, დაბალი რანგის მებრძოლებზე თავდასხმისას ისრაელი იყენებდა მხოლოდ „ბრიყვ“ (უმართავ) ბომბებს, რომლებსაც მთელი შენობების განადგურება შეუძლიათ, რათა არ „დაეხარჯათ ძვირადღირებული ბომბები უმნიშვნელო ადამიანებზე“.

2024 წლის მარტში *Haaretz*-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ ისრაელის ზოგიერთმა მეთაურმა შექმნა „სიკვდილის ზონები“, სადაც ჯარისკაცებს უბრძანეს მოეკლათ ნებისმიერი პირი დანახვისთანავე, მაშინაც კი, თუ ისინი შეუიარაღებლები იყვნენ. ისრაელელი ოფიცრის თქმით, „პრაქტიკაში ტერორისტია ნებისმიერი, ვინც IDF-მა მოკლა იმ ტერიტორიებზე, სადაც მისი ძალები მოქმედებენ“.

ივნისში Associated Press-მა დაადგინა, რომ ისრაელის კამპანია ღაზაში ანადგურებდა პალესტინელების მთელ საგვარეულოებს. ქნესეთში მიცემული ჩვენების თანახმად, ისრაელელ ჯარისკაცებს, რომლებიც მართავდნენ დაჯავშნულ ბულდოზერებს, უბრძანეს „გადაევლოთ ტერორისტებისთვის, მკვდრებისთვისა და ცოცხლებისთვის, ასეულობით მათგანისთვის“.

 პალესტინელები.|350px]] 
დაღუპულთა შორის ქალებისა და ბავშვების პროპორცია სადავოა, თუმცა 60,000-ზე მეტი მსხვერპლის სახელი, სქესი და ასაკი ცნობილია და გამოქვეყნებულია. 2024 წლის 7 მაისს გაეროს მიერ მოყვანილი დაღუპულთა საერთო რაოდენობა იყო 34 735, რომელთაგან 24 686 სრულად იდენტიფიცირებული იყო: 52% ქალები და ბავშვები, 8% ყველა სქესის ხანდაზმული და 40% მამაკაცი. ინფრასტრუქტურის განადგურების გამო ღაზის ჯანდაცვის სამინისტროსთვის მონაცემების შეგროვება სულ უფრო რთულდება. სამინისტროს მონაცემებს დაღუპულთა საერთო რაოდენობის შესახებ ისრაელის ხელისუფლება ეჭვქვეშ აყენებდა, თუმცა ისრაელის დაზვერვის სამსახურებმა, გაერომ და ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ ისინი ზუსტად მიიჩნიეს. IDF-მა ეს უარყო და განაცხადა, რომ ციფრები არაზუსტი და მათ მონაცემებთან შეუსაბამო იყო.

ღაზის ომის შესახებ 2025 წელს გამოქვეყნებული ნაშრომი 2023 წლის ოქტომბრიდან 2024 წლის 30 ივნისამდე ტრავმული დაზიანებებით 64 260 სიკვდილს ვარაუდობდა, რაც 2024 წლის ოქტომბრისთვის, სავარაუდოდ, 70 000-ს აჭარბებდა, სადაც 59.1% ქალები, ბავშვები და მოხუცები იყვნენ. მან დაასკვნა, რომ ღაზის ჯანდაცვის სამინისტრომ თავის ანგარიშში ტრავმასთან დაკავშირებული სიკვდილიანობა 41%-ით ნაკლებად შეაფასა. ასევე აღინიშნა, რომ ეს დასკვნები „ნაკლებად აფასებს ღაზაში სამხედრო ოპერაციის სრულ გავლენას, რადგან ისინი არ ითვალისწინებენ სიკვდილიანობას, რომელიც გამოწვეულია ჯანდაცვის სერვისების შეფერხებით, საკვების უკმარისობით და არასკმარესი წყლითა და არასათანადო სანიტარიით“. ტრავმული დაზიანებებით გამოწვეული სიკვდილიანობის მსგავსი შეფასება 2025 წლის იანვრისთვის იყო დაახლოებით 80 000. ჟურნალ *The Lancet*-ში თებერვალში გამოქვეყნებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა ღაზის სექტორში 2023 წლის ოქტომბრიდან 2024 წლის სექტემბრამდე 34.9 წლით შემცირდა, არაპირდაპირი გარდაცვლაების გამოკლებით. კვლევამ ასევე გამოიყენა აღწერისა და რეგისტრაციის მონაცემები ღაზის ჯანდაცვის სამინისტროს დაღუპულთა რიცხვის სანდოობის შესაფასებლად და არსებითი შეცდომები ვერ აღმოაჩინა.

2025 წლის მაისში ისრაელის ფინანსთა მინისტრმა ბეზალელ სმოტრიჩმა განაცხადა, რომ ისრაელი მიზანში იღებდა ჰამასის სამოქალაქო მუშაკებს და თქვა: „ჩვენ ვანადგურებთ მინისტრებს, ბიუროკრატებს, ფინანსისტებს, ყველას, ვინც ჰამასის სამოქალაქო მმართველობას ამაგრებს“. ჰამასის სამოქალაქო წევრების მკვლელობა უკანონოა, საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის მიხედვით.

2025 წლის ივნისიდან მოყოლებული, IDF-ის ჯარისკაცებმა განაცხადეს, რომ მათ უბრძანეს ესროლათ პალესტინელთა ბრბოებისთვის ღაზის ჰუმანიტარული ფონდის დახმარების პუნქტებთან ახლოს, რამაც 1 000-ზე მეტი ადამიანის სიკვდილი გამოიწვია. Amnesty International ამტკიცებდა, რომ ისრაელი ცდილობდა დახმარების შეზღუდვას პალესტინელების შიმშილით მოსაკლავად და მათ წინააღმდეგ გენოციდის განსახორციელებლად.

2025 წლის ნოემბერში მაქს პლანკის დემოგრაფიული კვლევის ინსტიტუტის კვლევამ შეაფასა, რომ ღაზაში ძალადობრივი სიკვდილიანობის საერთო რაოდენობა 100 000-დან 126 000-მდე იყო, საიდანაც 27% 15 წლამდე ასაკის ბავშვები იყვნენ, ხოლო 24% ქალები.

### არაპირდაპირი სიკვდილიანობა 
რაშა ხატიბმა, მარტინ მაკკიმ და სალიმ იუსუფმა გამოაქვეყნეს კონფლიქტით პირდაპირ ან არაპირდაპირ გამოწვეული სიკვდილიანობის შეფასება, რომელიც 2024 წლის ივლისისთვის უკვე მომხდარი იყო ან მომდევნო თვეებსა და წლებში მოხდებოდა. მოსალოდნელია, რომ პალესტინელთა არაპირდაპირი სიკვდილიანობა დაავადებებისგან ბევრად მაღალი იქნება კონფლიქტის ინტენსივობის, ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურის განადგურების, საკვების, წყლისა და თავშესაფრის ნაკლებობის, სამოქალაქო პირებისთვის უსაფრთხო ადგილების არარსებობისა და UNRWA-ს დაფინანსების შემცირების გამო. მათ დაასკვნეს, რომ ღაზაში კონფლიქტთან დაკავშირებული სიკვდილიანობის საერთო მაჩვენებელი, სავარაუდოდ, ოთხიდან 16-ჯერ მეტი იქნება, ვიდრე დაფიქსირებული დაღუპულთა რიცხვი. მოხსენებული სიკვდილიანობის ხუთზე გამრავლებით, ისინი ამტკიცებდნენ, რომ „186 000 ან კიდევ უფრო მეტი სიკვდილი შეიძლება მიეწეროს მიმდინარე კონფლიქტს ღაზაში“. სპაგატმა დაწერა, რომ მათი შეფასება „მოკლებულია მყარ საფუძველს და დაუჯერებელია“, მაგრამ დასძინა, რომ „სამართლიანია ყურადღების გამახვილება იმ ფაქტზე, რომ ყველა სიკვდილი არ იქნება პირდაპირი ძალადობრივი გზით გამოწვეული“ და ღაზაში დაღუპულთა რიცხვს „შოკისმომგვრელად მაღალი“ უწოდა.

აშშ-ის ჯანდაცვის მუშაკების, რომლებიც ღაზაში 2023 წლის 7 ოქტომბრის შემდეგ მსახურობდნენ, 2024 წლის ოქტომბრის წერილში იყო მცდელობა შეეფასებინათ შიმშილით დაღუპული ღაზელების რაოდენობა საჯაროდ ხელმისაწვდომი IPC ანგარიშების საფუძველზე. წერილში ნათქვამია, რომ ყველაზე კონსერვატიული შეფასებით, ღაზაში სულ მცირე 62 413 ადამიანი დაიღუპა შიმშილისგან, მათგან უმეტესობა მცირეწლოვანი ბავშვი; ეს შეფასება ეფუძნებოდა დაშვებას, რომ კატასტროფული (მე-5 დონის) სასურსათო დაუცველობა იწვევს მინიმუმ 2 სიკვდილს ყოველ 10 000 ადამიანზე დღეში. ექიმებმა ასევე ივარაუდეს, რომ სულ მცირე 5000 ადამიანი დაიღუპა ქრონიკული დაავადებების სამკურნალო საშუალებებზე წვდომის არქონის გამო. არაპირდაპირი სიკვდილიანობის შეფასებები ორ კვლევაში, რომლებიც განხილული იყო The Economist-ის მიერ, მიუთითებდა, რომ ღაზაში სიცოცხლის მოსალოდნელი ხანგრძლივობა 35 წლით შემცირდა, რაც აბსოლუტური მაჩვენებლებით რუანდის გენოციდს უტოლდება.

### მასობრივი შიმშილი და ბლოკადა 
2024 წლის თებერვალში, Human Rights Watch-მა და Amnesty International-მა გამოაქვეყნეს განცხადებები, სადაც ნათქვამი იყო, რომ ისრაელმა ვერ შეასრულა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს (ICJ) 26 იანვრის დადგენილება გენოციდის აღკვეთის შესახებ, რადგან ისევ ბლოკავდა დახმარების შეტანას ღაზაში. Refugees International-ის ანგარიშმა დაადგინა, რომ ისრაელი „თანმიმდევრულად და უსაფუძვლოდ აფერხებდა ჰუმანიტარულ ოპერაციებს ღაზის შიგნით“. ისტორიკოსი მელანი ტანიელიანი ამტკიცებს, რომ შიმშილი და ბლოკადა გენოციდის მეთოდებად უნდა იქნას მიჩნეული მასობრივ დაბომბვებთან ერთად. აპრილის ანგარიშში, ორგანიზაციამ B'Tselem მიმდინარე შიმშილს უწოდა „ისრაელის მიზანმიმართული და გაცნობიერებული პოლიტიკის შედეგი“. ელის სემერჯიანმა ისრაელის ქმედებები დაახასიათა როგორც გენოციდი გამოფიტვით.

2023 წლის ოქტომბერში, მსოფლიო სასურსათო პროგრამამ გააფრთხილა მსოფლიო ღაზაში საკვების მარაგის შემცირების შესახებ, ხოლო დეკემბერში, გაეროსთან ერთად, განაცხადა, რომ ღაზის მოსახლეობის ნახევარზე მეტი შიმშილობდა, ყოველი ათიდან მხოლოდ ერთი იკვებებოდა ყოველდღიურად და 48% იტანჯებოდა „უკიდურესი შიმშილით“. პალესტინის საგარეო საქმეთა მინისტრმა რიად ალ-მალიკიმ ისრაელი დაადანაშაულა „შიმშილის, როგორც ომის იარაღის მიზანმიმართულ გამოყენებაში მის მიერ ოკუპირებული ხალხის წინააღმდეგ“; ისრაელის ოფიციალურმა პირმა ამ ბრალდებას „ცილისმწამებლური“ და „ბოდვა“ უწოდა. 2023 წლის დეკემბერში, Human Rights Watch-მა დაადგინა, რომ ისრაელი იყენებდა შიმშილს, როგორც ომის იარაღს, საკვებსა და წყალზე ხელმისაწვდომობის მიზანმიმართული აკრძალვით. 2024 წლის იანვარში, გაეროს ექსპერტებმა ისრაელი დაადანაშაულეს „ღაზის კვების სისტემის განადგურებასა და საკვების პალესტინელი ხალხის წინააღმდეგ იარაღად გამოყენებაში“. 2024 წლის თებერვალში, ფინანსთა მინისტრმა ბეცალელ სმოტრიჩმა პირადად დაბლოკა აშშ-ის მიერ დაფინანსებული ფქვილის პარტიები ღაზაში, რითაც დაარღვია ისრაელის მიერ აშშ-ის მთავრობისთვის მიცემული პირობა.

2024 წლის დასაწყისში, გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა საკვების უფლების საკითხებში, მაიკლ ფახრიმ, განაცხადა, რომ ისრაელი „დამნაშავეა“ გენოციდში, რადგან „ისრაელმა გამოაცხადა თავისი განზრახვა გაანადგუროს პალესტინელი ხალხი, მთლიანად ან ნაწილობრივ, მხოლოდ პალესტინელობის გამო“ და რადგან ისრაელი პალესტინელებს უკრძალავდა საკვებს ჰუმანიტარული დახმარების შეჩერებითა და „განზრახ“ განადგურებით.

ICJ-ის გადაწყვეტილების შემდეგ, ისრაელის მიერ ღაზაში დაშვებული დახმარების სატვირთო მანქანების რაოდენობა 40%-ით შემცირდა. მარტის თვეში დროებითი ზომების ხელახალი დადასტურებისას, ICJ-მა ხაზი გაუსვა „საკვების უკმარისობის უპრეცედენტო დონეს, რომელსაც პალესტინელები ღაზის სექტორში ბოლო კვირების განმავლობაში განიცდიდნენ, ისევე როგორც ეპიდემიების მზარდ რისკს“, და აღიარა, რომ სასამართლოს იანვრის ბრძანების შემდეგ ადგილი ჰქონდა „ისრაელის მხრიდან დაუმორჩილებლობას“, რამაც გამოიწვია „კატასტროფული საცხოვრებელი პირობების“ შემდგომი გაუარესება.

2024 წლის მარტში, ისრაელის 12-მა უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ ხელი მოაწერა ღია წერილს, რომელშიც ისრაელს ადანაშაულებდნენ ICJ-ის იმ დადგენილების შეუსრულებლობაში, რომელიც ავალდებულებდა გენოციდის აღკვეთას ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდების ხელშეწყობის გზით. აპრილში, გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა ჯანმრთელობის უფლების საკითხებში, ტლალენგ მოფოკენგმა, განაცხადა, რომ ისრაელი „კლავს და გამოუსწორებელ ზიანს აყენებს პალესტინელ სამოქალაქო პირებს თავისი დაბომბვებით“, და დასძინა: „ისინი ასევე შეგნებულად და განზრახ იწვევენ შიმშილს“ და დაადანაშაულა ისრაელი „გენოციდში“.

2024 წლის ოქტომბერში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ისრაელმა მიიღო „გენერლების გეგმის“ მოდიფიცირებული ვერსია. შემოთავაზებული გეგმა მოიცავდა ბრძანებას ჩრდილოეთ ღაზის ყველა მაცხოვრებლისთვის, რომ დაეტოვებინათ ტერიტორია ერთი კვირის განმავლობაში; წყლის, საკვებისა და საწვავის სრულ ბლოკადას; შემდეგ კი ვინც დარჩებოდა, ყველას, დაპატიმრებას ან მოკვლას. 2024 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებისთვის, ისრაელმა გასცა ჩრდილოეთ ღაზის ევაკუაციის ბრძანება და თითქმის ორი კვირის განმავლობაში აღკვეთა ჰუმანიტარული დახმარების შესვლა. სტივენ დევეროს თქმით, ისრაელის პოლიტიკის შედეგად გამოწვეული თავიდან აცილებადი სიკვდილიანობა შიმშილის გამო „თითქმის დანამდვილებით წარმოადგენს ომის დანაშაულს და დანაშაულს კაცობრიობის წინააღმდეგ“.

2024 წლის 21 ნოემბერს, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლომ გამოსცა დაპატიმრების ორდერები ისრაელის პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუსა და ყოფილი თავდაცვის მინისტრის იოავ გოლანის წინააღმდეგ და განაცხადა, რომ ეს ორი პირი „ატარებს სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ომის დანაშაულისთვის, შიმშილის, როგორც ომის მეთოდის გამოყენებისთვის“.

ისრაელმა გააუქმა შეზღუდვები ღაზაში დახმარების შეტანაზე 2025 წლის იანვარ-თებერვალში, იანვრის ზავის პირველ ეტაპზე. მაგრამ 2 მარტს, ისრაელმა გამოაცხადა, რომ ყველა ჰუმანიტარული დახმარება განუსაზღვრელი ვადით დაიბლოკებოდა, თუ ჰამასი არ დათანხმდებოდა ზავის პირობების შეცვლას, რაზეც ჰამასმა უარი თქვა. ოთხი დღის განმავლობაში ღაზაში საკვების მარაგი მკვეთრად შემცირდა, ხოლო საკვების ფასი გაორმაგდა. დახმარების სააგენტოებმა, როგორიცაა Oxfam და UNICEF, გააფრთხილეს მსოფლიო მასობრივი შიმშილის შესახებ, თუ დახმარების გაყინვა გაგრძელდებოდა. Oxfam-ის პოლიტიკის ხელმძღვანელმა ბუშრა ხალიდიმ იწინასწარმეტყველა „სიცოცხლის უზრუნველყოფის სისტემების სრული კოლაფსი“. ადვოკატმა სალაჰ აბდელ-ატიმ განაცხადა, რომ ისრაელის ქმედებები უკანონო იყო ჟენევის კონვენციების მიხედვით, რომელიც კრძალავს პირველადი საჭიროების ნივთების, როგორიცაა საკვები, განადგურებას ან დაკავებას საბრძოლო ზონებში.

2025 წლის მაისში, მას შემდეგ რაც ორთვენახევრის განმავლობაში დაბლოკა საკვების, მედიკამენტების და საწვავის იმპორტი, ნეთანიაჰუმ გამოაცხადა, რომ ისრაელი დაუშვებდა „მინიმალურ ჰუმანიტარულ დახმარებას“ საერთაშორისო ზეწოლის გამო. ისრაელმა შესთავაზა კერძო კომპანიების გამოყენება დახმარების გასანაწილებლად მხოლოდ ღაზის სამხრეთში. გეგმას მხარი დაუჭირა აშშ-მ, რომელმაც შექმნა ღაზის ჰუმანიტარული ფონდი (GHF) დახმარების მისაწოდებლად ისე, რომ „ჰამასს არ მოეპარა, გაეძარცვა ან გამოეყენებინა ეს დახმარება თავისი მიზნებისთვის“. გაეროს დახმარების ხელმძღვანელმა ტომას ფლეტჩერმა გააკრიტიკა გეგმა და განაცხადა, რომ ეს „აიძულებს მოსახლეობას იძულებით გადაადგილდეს“ და „დახმარებას პოლიტიკურ და სამხედრო მიზნებზე დამოკიდებულს ხდის“. მრავალი პალესტინელი იქნა მოკლული ისრაელის ძალების მიერ GHF-ის დახმარების განაწილების პუნქტებთან მიახლოებისას.

2025 წლის აგვისტოში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ისრაელი გეგმავდა დახმარების გაზრდას ღაზის სხვა ნაწილებში, ხოლო ქალაქ ღაზასთვის დახმარების სრულად შეწყვეტას, რათა მოსახლეობა ევაკუირებულიყო, სანამ ისრაელი ქალაქს დაიკავებდა. 2025 წლის აგვისტოს მდგომარეობით, პროგნოზები აჩვენებს, რომ მთელი მოსახლეობა განიცდის „მწვავე საკვების უკმარისობის მაღალ დონეს“, დაახლოებით 641 000 ადამიანი კი კატასტროფულ დონეს. IPC-მ დაადასტურა, რომ ღაზის სექტორში შიმშილი მიმდინარეობს.

ორი კვირის შემდეგ, რაც 2025 წლის ოქტომბრის ზავი შევიდა ძალაში, ათობით არასამთავრობო ორგანიზაციამ, მათ შორის ნორვეგიის ლტოლვილთა საბჭომ და ექიმები საზღვრებს გარეშე, განაცხადეს, რომ ისრაელი თვითნებურად ბლოკავდა მათ ჰუმანიტარულ ტვირთებს ღაზისთვის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა ტედროს ადჰანომ გებრეიესუსმა თქვა: „სიტუაცია კვლავ კატასტროფულია, რადგან რაც შედის, არ არის საკმარისი“ და „შიმშილი არ მცირდება, რადგან საკვები საკმარისი არ არის“.

2025 წლის დეკემბრისთვის საკვების მხრივ მდგომარეობა გაუმჯობესდა; შიმშილობა და კატასტროფული საკვების უკმარისობა (მე-5 დონე) აღარ ფიქსირდებოდა, თუმცა მოსახლეობის 27% კვლავ განიცდიდა საგანგებო დონის საკვების უკმარისობას (მე-4 დონე), ხოლო მოსახლეობის კიდევ 50% კრიზისული დონის საკვების უკმარისობას (მე-3 დონე). წლის მიწურულს, ისრაელის მიერ „ექიმები საზღვრებს გარეშე“ და რამდენიმე სხვა ჰუმანიტარული ორგანიზაციის ღაზიდან გაძევებამ გამოიწვია შიში იმისა, რომ მოსახლეობაში არასათანადო კვების შედეგების ადეკვატური მკურნალობა ვეღარ მოხდებოდა; ეს ორგანიზაციები შიმშილის/არასათანადო კვების ეფექტების შემსუბუქებაში როლს თამაშობდნენ მძიმე ფორმის მქონე ბავშვების მკურნალობის გზით.

### სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის განადგურება 
მარკ ლევინი და ელის სემერჯიანი ინფრასტრუქტურის მასობრივ განადგურებას ისრაელის „დაჰიას დოქტრინის“ ფარგლებში განიხილავენ, რომელიც ღაზის წინააღმდეგ 2006 წლიდან გამოიყენება; ლევინი ამას ურბიციდს და გენოციდის ინსტრუმენტს უწოდებს. 2024 წლის ოქტომბერში, Forensic Architecture-მა დაასკვნა: „ისრაელის სამხედრო კამპანია ღაზაში არის ორგანიზებული, სისტემატური და მიზნად ისახავს სიცოცხლისთვის აუცილებელი პირობებისა და სასიცოცხლო მნიშვნელობის ინფრასტრუქტურის განადგურებას“.

2025 წლის ივლისში, The Guardian-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ „ღაზაში არსებული ნაგებობების დაახლოებით 70% ან სრულად განადგურებულია, ან ძლიერ დაზიანებული“. გავრცელებული ინფორმაციით, ისრაელი კონტრაქტორებს თითოეული დანგრეული შენობისთვის 5000 შეკელამდე უხდიდა. 2025 წლის თებერვალში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ზამთრის განმავლობაში სულ მცირე 15 ბავშვი გარდაიცვალა ჰიპოთერმიით ისრაელის მიერ საცხოვრებელი სახლებისა და ელექტროენერგიის ობიექტების განადგურების გამო. 2025 წლის მაისში ნეთანიაჰუმ განაცხადა: „ჩვენ სულ უფრო მეტ სახლს ვანადგურებთ და ღაზელებს უკან დასაბრუნებელი ადგილი აღარ აქვთ. ერთადერთი გარდაუვალი შედეგი იქნება ღაზელების ემიგრაცია ღაზის სექტორის გარეთ“.

2024 წლის დეკემბრის ანგარიშში, Human Rights Watch-მა ისრაელი ღაზაში გენოციდის აქტების ჩადენაში დაადანაშაულა, რაც გამოიხატებოდა წყლისა და სანიტარული ინფრასტრუქტურის მიზანში ამოღებითა და პალესტინელებისთვის წყალზე წვდომის აღკვეთით. ანგარიშში აღნიშნულია, რომ ისრაელმა განზრახ დააზიანა მზის პანელები, რომლებიც ელექტროენერგიას აწვდიდა წყლის გამწმენდ ნაგებობებს, წყალსაცავსა და საწყობებს; ამავდროულად, ბლოკავდა სარემონტო მასალებსა და საწვავს გენერატორებისთვის, წყვეტდა ელექტრომომარაგებას და თავს ესხმოდა მომუშავე პერსონალს. B'Tselem-ის მონაცემებით, ისრაელმა გაანადგურა ღაზის წყლის ობიექტების 84%, ხოლო მსოფლიო ბანკის, ევროკავშირისა და გაეროს მიერ მომზადებულ ანგარიშში ნათქვამია, რომ ღაზის წყლის, სანიტარიისა და ჰიგიენის ობიექტების 89% განადგურებული ან დაზიანებულია. გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა პედრო აროხო-აგუდომ ამ თავდასხმებს „გენოციდის სტრატეგიის მნიშვნელოვანი ნაწილი“ უწოდა.

რაფაჰი, ქალაქი ღაზის სექტორის სამხრეთში, მიწასთან გასწორდა; ეს ძირითადად განხორციელდა ბულდოზერებითა და შენობების კონტროლირებადი აფეთქებებით და არა საჰაერო დაბომბვებით. 2025 წლის ივლისში, BBC იტყობინებოდა, რომ ისრაელი ახორციელებდა სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის კონტროლირებად დემონტაჟს, რაც შესაძლოა ჟენევის კონვენციის დარღვევა იყოს. BBC-მ წარადგინა ისრაელის თავდაცვის ძალების (IDF) წარმომადგენლის ციტატა, რომელმაც თქვა: „ჰამასი და სხვა ტერორისტული ორგანიზაციები მალავენ სამხედრო აქტივებს მჭიდროდ დასახლებულ სამოქალაქო რაიონებში. IDF ახდენს ტერორისტული ინფრასტრუქტურის იდენტიფიცირებას და განადგურებას, რომელიც, სხვა ადგილებთან ერთად, ამ რაიონებში მდებარე შენობებშია განთავსებული“. IDF-ის წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ის მოქმედებდა „ზავის ჩარჩოების შესაბამისად“, რადგან დემონტაჟი ხდებოდა ე.წ. „ყვითელი ხაზის“ მიღმა, ღაზის იმ ნაწილში, რომელიც ისრაელის სამხედრო კონტროლის ქვეშაა და რომელიც ღაზის ტერიტორიის 53%-ს შეადგენს. სამხრეთ აფრიკამ და სხვა ქვეყნებმა გააკრიტიკეს ღაზის სექტორის ევაკუაცია, როგორც გენოციდის საკვანძო კომპონენტი. B'Tselem მიუთითებს ისრაელის მაღალი რანგის ოფიციალური პირების განცხადებებზე, რომელთა თანახმად, „ომის ცენტრალური მიზანი“ სწორედ ეთნიკური წმენდა იყო.

2024 წლის 6 ოქტომბერს ისრაელმა ღაზის სექტორის ჩრდილოეთი საბრძოლო ზონად გამოაცხადა და სამოქალაქო მოსახლეობას ევაკუაციისკენ მოუწოდა. ისრაელელი სამხედრო ანალიტიკოსები და ალ მეზანის ადამიანის უფლებათა ცენტრი ამტკიცებდნენ, რომ ეს იყო „გენერლების გეგმის“ პირველი ეტაპი, პოლიტიკა, რომელიც ყოფილმა ისრაელელმა გენერალმა გიორა ეილანდმა შეიმუშავა პალესტინელების ღაზის სექტორიდან გამოსადევნად. გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭომ განაცხადა, რომ ისრაელმა შესაძლოა გამოიწვია „პალესტინელი მოსახლეობის განადგურება ღაზის უკიდურეს ჩრდილოეთ გუბერნიაში მკვლელობებისა და გადასახლების მეშვეობით“.

2025 წლის იანვრის ზავის დროს გადაადგილებულ პირებს მიეცათ საშუალება დაბრუნებულიყვნენ საკუთარ სახლებში ჩრდილოეთ ღაზაში. მას შემდეგ, რაც ისრაელმა 2025 წლის მარტში დაარღვია ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება და ევაკუაციის ბრძანებები კვლავ განახლდა. 2025 წლის ქალაქ ღაზის შეტევამ გამოიწვია 1.2 მილიონი ადამიანის იძულებით გადაადგილება.

### თავდასხმა ჯანდაცვაზე 
2023 წლის ნოემბერში The Lancet-ში და 2024 წლის თებერვალში BMJ Global Health-ში არაერთმა ექიმმა დეტალურად აღწერა, თუ როგორ უტოლდება გენოციდს ღაზის ჯანდაცვის ინფრასტრუქტურისა და სამედიცინო პერსონალის მიზანმიმართული განადგურება, ისრაელელი პოლიტიკოსების რიტორიკასთან ერთად. სამართლის მეცნიერებმა მხარი დაუჭირეს ამ შეფასებას. ისრაელის თავდასხმის შედეგად ღაზის ჯანდაცვის სისტემა ჰუმანიტარული კრიზისის წინაშე აღმოჩნდა: საწვავის ამოწურვის გამო 23 ოქტომბრიდან საავადმყოფოებმა მუშაობა შეწყვიტეს. ელექტროენერგიის გათიშვის შედეგად, ახალშობილთა ინტენსიური თერაპიის განყოფილებებში (NICU) რამდენიმე დღენაკლული ბავშვი გარდაიცვალა. ისრაელის საჰაერო დარტყმების შედეგად დაიღუპა მრავალი ჯანდაცვის მუშაკები, განადგურდა სასწრაფო დახმარების მანქანები და ჯანდაცვის დაწესებულებები. ექიმები საზღვრებს გარეშე (MSF) იტყობინებოდა, რომ ათობით სასწრაფო დახმარების მანქანა და სამედიცინო ობიექტი დაზიანდა ან განადგურდა და დაიღუპნენ მათივე თანამშრომლები. ღაზის ჯანდაცვის სამინისტრომ განაცხადა, რომ სისტემა „სრულად ჩამოიშალა“. 2024 წლის აპრილში, გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა ჯანმრთელობის უფლების საკითხებში, ტლალენგ მოფოკენგმა განაცხადა: „ჯანდაცვის ობიექტების განადგურება ისეთ მასშტაბებს აღწევს, რომლის სრულად შეფასება ჯერ კიდევ შეუძლებელია“.

### შობადობის აღკვეთა 
2025 წლის მარტში გაეროს გამოძიებამ დაასკვნა, რომ ისრაელმა ჩაიდინა გენოციდური აქტები ღაზაში რეპროდუქციული ჯანდაცვის ობიექტების სისტემატური განადგურებით და ალყით, რაც აფერხებდა მშობიარობისთვის, ორსულობისა და ახალშობილთა მოვლისთვის აუცილებელი მედიკამენტების მიწოდებას. ამან „შეუქცევადი“ ზიანი მიაყენა ღაზაში პალესტინელთა რეპროდუქციულ პერსპექტივებს. კომისიამ ასევე დაადგინა, რომ ისრაელის ძალებმა განზრახ გაანადგურეს ღაზის მთავარი ინ-ვიტრო განაყოფიერების კლინიკა (Al-Basma IVF Centre), რომელიც თვეში 2000-დან 3000-მდე პაციენტს ემსახურებოდა. თავდასხმისას ისრაელმა გაანადგურა დაახლოებით 4000 ემბრიონი და სპერმისა და გაუნაყოფიერებელი კვერცხუჯრედის 1000 ნიმუში. არ იქნა ნაპოვნი მტკიცებულება იმისა, რომ შენობა სამხედრო მიზნებისთვის გამოიყენებოდა. კომისიამ დაასკვნა, რომ კლინიკის განადგურება „იყო ღაზაში პალესტინელებს შორის შობადობის აღკვეთისკენ მიმართული ღონისძიება, რაც გენოციდური აქტია“. გაეროს ექსპერტებმა განაცხადეს, რომ ისრაელმა სისტემატურად გაანადგურა ქალთა ჯანმრთელობის დაწესებულებები და გამოიყენა სექსუალური ძალადობა, როგორც ომის სტრატეგია, რითაც განახორციელა გენოციდური აქტები პალესტინელების წინააღმდეგ.

### კულტურული, რელიგიური და საგანმანათლებლო ძეგლებისა და დაწესებულებების განადგურება 
Amnesty International აღნიშნავს, რომ „მიუხედავად იმისა, რომ ისტორიული, კულტურული და რელიგიური საკუთრების ან მემკვიდრეობის განადგურება არ ითვლება აკრძალულ ქმედებად გენოციდის კონვენციით, მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ (ICJ) დაადგინა, რომ ასეთმა განადგურებამ შეიძლება წარმოადგინოს ჯგუფის ფიზიკური განადგურების განზრახვის მტკიცებულება, როდესაც ის მიზანმიმართულად ხორციელდება“. ლემკინის გენოციდის აღკვეთის ინსტიტუტმა განაცხადა, რომ ისრაელის მიერ ღაზაში სასაფლაოების განზრახ განადგურება მიანიშნებს გენოციდურ განზრახვაზე, რადგან ეს ახორციელებს „ხალხის... ისტორიული არსებობის წაშლას“.

2023 წლის 7 ოქტომბრიდან მოყოლებული, ისრაელის თავდაცვის ძალებს (IDF) ბრალად ედებათ ძალის გამოყენება ათობით სკოლის წინააღმდეგ; ქურდობა; დაღუპული პალესტინელების შეურაცხყოფა და გვამების დასახიჩრება კულტურული და საგანმანათლებლო ობიექტების მიზანში ამოღება, ისევე როგორც თეთრი ფოსფორის გამოყენება, ასევე მოხსენიებულია, როგორც გენოციდის აქტები.

2024 წლის 18 აპრილს, გაეროს ექსპერტებმა ჟენევაში დაგმეს ისრაელი ღაზაში განხორციელებული სქოლასტიციდის გამო და დაადგინეს, რომ მან გაანადგურა სკოლების 80%-ზე მეტი და მოკლა 5000 სტუდენტი, 261 მასწავლებელი და ათობით პროფესორი.

2025 წლის ივნისში გაეროს ექსპერტებმა გამოაქვეყნეს ანგარიში, სადაც ნათქვამია, რომ ისრაელმა ჩაიდინა კაცობრიობის წინააღმდეგ მიმართული დანაშაული, კერძოდ განადგურების დანაშაული, „სკოლებსა და რელიგიურ ადგილებში თავშეფარებული სამოქალაქო პირების მკვლელობისთვის“. ანგარიშის მიხედვით, ისრაელმა გაანადგურა ღაზის საგანმანათლებლო შენობების 90%-ზე მეტი.

### სერიოზული ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ზიანი და სექსუალური ძალადობა 
2023 წლის 7 ოქტომბრიდან ისრაელის სამხედრო მოქმედებების შედეგად დაშავებულთა რიცხვი 170 000-ს აჭარბებს, ამავე პერიოდში დასავლეთ სანაპიროზე 1040-ზე მეტი პალესტინელი დაიღუპა. ისრაელს ბრალად ედება განურჩეველი მასობრივი დაკავებები, ხოლო პატიმრები აცხადებენ, რომ მათ დასახიჩრებით, სიკვდილით, დაწვითა და გაუპატიურებით ემუქრებოდნენ. ასევე ვრცელდება ინფორმაცია ბრალდებების გარეშე დაკავებული პალესტინელების წამების შესახებ. 2024 წლის მარტისთვის, დაახლოებით 17 000 ბავშვი მოექცა შემდეგ კატეგორიაში კატეგორიაში: „დაჭრილი ბავშვი, გადარჩენილი ოჯახის გარეშე“ (WCNSF), რომელიც ახალი სამედიცინო ტერმინია, რომელიც სპეციალურად ამ კონფლიქტის დროს გაჩნდა.

2024 წლის 25 აგვისტოს მონაცემებით, გაერო ვარაუდობს, რომ ღაზის 2.2 მილიონიანი მოსახლეობის უმეტესობა მოქცეულია დაახლოებით 39 კვადრატულ კილომეტრზე, რაც იწვევს საბაზისო სერვისების, მათ შორის სუფთა წყლის კრიტიკულ დეფიციტს და ისეთი დაავადებების ფართოდ გავრცელებას, როგორიცაა C ჰეპატიტი.

Amnesty International-ის ანგარიშში ნათქვამია, რომ ისრაელის ციხეებში ძალადობის პრაქტიკა „ხაზს უსვამს ღაზელი პალესტინელების სისტემატურ დეჰუმანიზაციას, ფსიქიკურ და ფიზიკურ შეურაცხყოფას და შესაძლოა გათვალისწინებულ იქნას გენოციდური განზრახვის დასადგენად“. პალესტინის ოკუპირებულ ტერიტორიებზე მომუშავე დამოუკიდებელი საერთაშორისო საგამოძიებო კომისიის თანახმად, გენდერული და სექსუალური ძალადობა ხორციელდებოდა „პალესტინელი ხალხის სრული ან ნაწილობრივი დომინაციის, ჩაგვრისა და განადგურების მიზნით“. გაეროს პეციალური კომიტეტის თანახმად, ღაზის ომის შედეგად 2025 წლის სექტემბრისთვის 21 000-ზე მეტი ბავშვი შშმ პირი გახდა. არაერთი კომენტატორი ამტკიცებს, რომ მიზანმიმართული ეკოციდი არის ისრაელის მიერ ღაზაში განხორციელებული გენოციდის ცენტრალური კომპონენტი. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ იმ გარემოს განადგურება, რომელიც უზრუნველყოფს მოსახლეობის სიცოცხლისუნარიანობას (მათ შორის წყლის, მიწისა და კვების სისტემების), წარმოადგენს გენოციდის აქტს, რადგან ის ქმნის ისეთ ცხოვრების პირობებს, რომლებიც გათვლილია ჯგუფის სრულ ან ნაწილობრივ განადგურებაზე, გენოციდის კონვენციის II მუხლის მიხედვით.

### კონკრეტული პროფესიების მიზანში ამოღება 
#### განათლების მუშაკები 
მეცნიერების მიერ განმანათლებლების მკვლელობა და საგანმანათლებლო ინფრასტრუქტურის განადგურება აღიარებულია, როგორც ღაზის გენოციდის შემადგენელი ნაწილი. 2025 წლის რეზოლუციის მხარდასაჭერად, რომელმაც დაადგინა, რომ ისრაელის პოლიტიკა და ქმედებები ღაზაში აკმაყოფილებს გენოციდის სამართლებრივ დეფინიციას, გენოციდის მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციამ (IAGS) დაწერა: „ისრაელმა გაანადგურა სკოლები, უნივერსიტეტები, ბიბლიოთეკები, მუზეუმები და არქივები, ყველა მათგანი არსებითია პალესტინის კოლექტიური კეთილდღეობისა და იდენტობის შემდგომი არსებობისთვის“.

#### ჟურნალისტები 
პრესის თავისუფლებისა და ადამიანის უფლებათა დამცველმა ორგანიზაციებმა პალესტინელი ჟურნალისტების სისტემატური მკვლელობა გენოციდის შემადგენელ ნაწილად შეაფასეს. ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციამ განაცხადა, რომ მხოლოდ 2025 წელს „ღაზაში მიმდინარე გენოციდური ომის“ ფარგლებში მედიის 56 წარმომადგენელი დაიღუპა.

სამხრეთ აფრიკამ, თავის სარჩელში, რომელიც ისრაელს გენოციდში ადანაშაულებს, აღნიშნა, რომ პალესტინელი ჟურნალისტებს „კლავენ მნიშვნელოვნად უფრო მაღალი ტემპით, ვიდრე ნებისმიერ სხვა კონფლიქტში ბოლო 100 წლის განმავლობაში“.

ბრაუნის უნივერსიტეტის კვლევამ აჩვენა, რომ 2023 წლის ოქტომბრის შემდეგ ისრაელმა ღაზაში იმაზე მეტი ჟურნალისტი მოკლა, ვიდრე „აშშ-ის სამოქალაქო ომში, პირველ და მეორე მსოფლიო ომებში, კორეის ომში, ვიეტნამის ომში, იუგოსლავიის ომებსა და ავღანეთის ომში ერთად აღებული“.

ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტმა (CPJ) აღნიშნა, რომ „ისრაელი ახორციელებს ჟურნალისტების მკვლელობისა და გაჩუმების ყველაზე მომაკვდინებელ მიზანმიმართულ კამპანიას, რაც კი CPJ-ს ოდესმე აღურიცხავს“ და რომ არსებობს „სქემა, როდესაც ღაზაში ჟურნალისტები იღებენ მუქარებს, რასაც მოჰყვება მათი ოჯახის წევრების მკვლელობა“.

სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოში (ICC) წარდგენილ სარჩელში, ორგანიზაცია რეპორტიორები საზღვრებს გარეშე (RSF) ისრაელის თავდაცვის ძალებს ადანაშაულებს 2023 წლის 22 ოქტომბრიდან 15 დეკემბრამდე ღაზაში შვიდი ჟურნალისტის მიზანმიმართულ მკვლელობაში. ჟურნალისტების მიზანში ამოღება ომის დანაშაულია რომის სტატუტის მე-8 მუხლის შესაბამისად.

პალესტინის ადამიანის უფლებათა ცენტრი (PCHR) ამტკიცებს, რომ ეს მკვლელობები ემსახურება ჟურნალისტების დაშინებას, რათა მათ არ გააშუქონ მიმდინარე მოვლენები.

ექიმები ადამიანის უფლებებისთვის–ისრაელი აცხადებს, რომ 1800-ზე მეტი ჯანდაცვის მუშაკის, მათ შორის წამყვანი სპეციალისტების, მკვლელობა და დაკავება არ არის ომის თანმდევი შემთხვევითობა, არამედ მიზანმიმართული სტრატეგია სამედიცინო პოტენციალის გასანადგურებლად, რაც სამომავლო აღდგენას თითქმის შეუძლებელს ხდის და ეს აკმაყოფილებს გენოციდის კრიტერიუმებს.

გაეროს სპეციალურმა მომხსენებელმა ჯანმრთელობის უფლების საკითხებში, ტლალენგ მოფოკენგმა, ღაზის სამედიცინო სექტორზე თავდასხმას „მედიციდი“ და მიმდინარე გენოციდის კომპონენტი უწოდა.

## აკადემიური და სამართლებრივი განხილვა 
{{წრიული დიაგრამა
|value1 = 46
|label1 = გენოციდი
|color1 = #00FF00
|value2 = 36
|label2 = გენოციდთან მიახლოებული ომის დანაშაული
|color2 = #CEF2D4
|value3 = 9
|label3 = ომის დანაშაული, მაგრამ არა გენოციდი
|color3 = #FFFF00
|value4 = 4
|label4 = გაუმართლებელი, მაგრამ არა ომის დანაშაული
|color4 = #CEE0F2
|value5 = 4
|label5 = გამართლებული თავდაცვის უფლებით
|color5 = #0000FF
|value6 = 2
|label6 = არ ვიცი
|color6 = #BFBFBF
|1= [ 
 {"value":46, "label": "Genocide ($d%)"},
 {"value":36, "label": "Major war crimes akin to genocide ($d%)"},
 {"value":9, "label": "Major war crimes but not akin to genocide ($d%)"},
 {"value":4, "label": "Unjustified actions but not major war crimes ($d%)"},
 {"value":4, "label": "Justified actions under the right to self-[defence] ($d%)"},
 {"value":2, "label": "I don't know ($d%)"},
]
|legend=true
|autoscale=false
|radius=100
|caption = 2025 წლის 31 იანვრიდან 19 თებერვლამდე ჩატარებული გამოკითხვისას დასმულ კითხვაზე: „როგორ აღწერდით ისრაელის სამხედრო კამპანიას ღაზაში“ ახლო აღმოსავლეთის საკთხებში სპეციალიზებული მკვლევრების პასუხები.

### კავშირი სიონიზმთან და ნაქბასთან 
პალესტინელმა მკვლევრებმა ხაზი გაუსვეს კავშირს ღაზის გენოციდსა და სიონიზმს შორის და აღწერეს იგი, როგორც ნაქბასა და „მიმდინარე ნაქბას“ გაგრძელება.

ზოგიერთი მკვლევარი აცხადებს, რომ ღაზის გენოციდი არის მხოლოდ უახლესი ეტაპი პალესტინელთა „ნელი გენოციდისა“, რომელიც დაიწყო ნაქბათი და ასობით ათასი პალესტინელის განდევნით ისრაელის სახელმწიფოს დაარსებისას 1948 წელს.

B'Tselem-ისა და სხვების აზრით, ღაზის გენოციდი ხდება პალესტინელების წინააღმდეგ მიმართული 75-წლიანი სიონისტური კოლონიალიზმის და ებრაული უპირატესობის კონტექსტში. გენოციდის არაერთი მკვლევარი ამტკიცებს, რომ ისრაელის ქმედებების მნიშვნელოვანი მოტივი სწორედ მოსახლური კოლონიალიზმია. რაზ სეგალი და B'Tselem ასევე ხაზს უსვამენ ისრაელის პოლიტიკაში „ებრაული უპირატესობის“ იდეოლოგიის მზარდ გავლენას, ხოლო ფრანჩესკა ალბანეზესა და ამოს გოლდბერგის ანგარიშებში ყურადღება გამახვილებულია „დიდი ისრაელის“ პროექტზე.

### გენოციდისა და ჰოლოკოსტის კვლევები 
2025 წლის მაისში გამოცემა NRC წერდა, რომ გენოციდის კვლევის წამყვანი მკვლევრები „გასაკვირად ერთსულოვანნი“ არიან იმაში, რომ ისრაელი სჩადის გენოციდს. ჰოლოკოსტის კვლევების ზოგიერთმა მეცნიერმა, როგორებიცაა ნორმან გოდა და ჯეფრი ჰერფი, განაცხადეს, რომ ისრაელი არ სჩადის გენოციდს. სხვები, მათ შორის ისრაელელი პროფესორები რაზ სეგალი და შირა კლაინი, ამტკიცებენ, რომ ისრაელის ქმედებები უნდა გაანალიზდეს როგორც გენოციდის შემთხვევა, და სხვა ფაქტორებთან ერთად მიუთითებენ ინფრასტრუქტურაზე, საკვებსა და წყალზე თავდასხმებს, როგორც გენოციდურ აქტებს.

ომერ ბარტოვმა, ბრაუნის უნივერსიტეტის ჰოლოკოსტისა და გენოციდის კვლევების პროფესორმა და ისრაელის თავდაცვის ძალების ვეტერანმა, განაცხადა: „განზრახვა საჯაროდ იქნა გამოხატული მრავალი ოფიციალური პირისა და ლიდერის მიერ. თუმცა განზრახვა ასევე შეიძლება მომდინარეობდეს ადგილზე ოპერაციების სისტემურობიდან და ეს სისტემურობა აშკარა გახდა 2024 წლის მაისისთვის“. იერუსალიმის ებრაული უნივერსიტეტის ისტორიკოსებმა, ამოს გოლდბერგმა და დანიელ ბლატმანმა, აღნიშნეს, რომ „გენოციდის აქტების უმეტესობა მათი ჩამდენების მიერ აღიქმება, როგორც თავდაცვის აქტი მსხვერპლის წინააღმდეგ“ და ღაზის ომი „სწორედ ამ კატეგორიაში ხვდება“.

2025 წლის 31 აგვისტოს, გენოციდის მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციამ (IAGS), რომელიც მსოფლიოში გენოციდის მკვლევართა უდიდესი აკადემიური გაერთიანებაა, მიიღო რეზოლუცია, რომელშიც ნათქვამია, რომ ისრაელმა ღაზაში გენოციდი ჩაიდინა.

### საერთაშორისო სამართლისა და ადამიანის უფლებათა ექსპერტები 
2023 წლის დეკემბერში, სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს ყოფილმა მთავარმა პროკურორმა, ლუის მორენო ოკამპომ, განუცხადა Al Jazeera-ს, რომ ღაზის ბლოკადა გენოციდის ფორმა იყო, რადგან ისრაელი აწესებდა ისეთ პირობებს, რაც პალესტინელთა სიკვდილს გამოიწვევდა. იმავე თვეში, ჟურნალ The Lancet-ში გამოქვეყნებულ წერილში, საერთაშორისო მედიცინისა და ჰუმანიტარული დახმარების არაერთმა სპეციალისტმა კვლავ გააჟღერა გაფრთხილება გენოციდის რისკის შესახებ. მათ დეტალურად აღწერეს, თუ როგორ იწვევდა ისრაელის მიერ ჰუმანიტარული მხარდაჭერისა და დახმარების დაბლოკვა ზედმეტ სიკვდილიანობას. მათ მოუწოდეს გენოციდის კონვენციის ხელშემკვრელ მხარეებს, აიძულონ ისრაელი მიიღოს ცეცხლის შეწყვეტა. ნიმერ სულთანი ამტკიცებს, რომ 2024 წლის შუა პერიოდისთვის სამართლის მკვლევართა შორის იზრდებოდა კონსენსუსი იმის შესახებ, რომ ისრაელი ღაზაში გენოციდს სჩადიოდა.

2024 წლის იანვარში, არაერთმა გამოჩენილმა ისრაელელმა, რომლებსაც ადამიანის უფლებათა დამცველი ადვოკატი მაიკლ სფარდი წარმოადგენდა, ისრაელის გენერალურ პროკურორსა და სახელმწიფო პროკურორს გაუგზავნა ღია წერილი, სადაც დაწვრილებით იყო მოყვანილი „განადგურების, განდევნისა და შურისძიების რიტორიკის“ მაგალითები. ხელმომწერები აცხადებდნენ, რომ ისრაელის სასამართლო სისტემა უგულებელყოფდა ღაზაში გენოციდის წაქეზებას. 2024 წლის იანვარში ამერიკელმა პოლიტოლოგმა ჯონ მირშაიმერმა დაწერა, რომ თუ ომის პირველი ორი თვის განმავლობაში მას მიაჩნდა, რომ ისრაელი „მძიმე ომის დანაშაულებში იყო დამნაშავე“, ცეცხლის შეწყვეტის დასრულების შემდეგ მისთვის „ნათელი გახდა“, რომ ისრაელის ლიდერები რეალურად ესწრაფოდნენ ღაზის პალესტინელი მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილის ფიზიკურ განადგურებას. საერთაშორისო სისხლის სამართლის ექსპერტმა, უილიამ შაბასმა, განაცხადა, რომ სამხრეთ აფრიკის სარჩელი იყო ყველაზე ძლიერი გენოციდის საქმეებს შორის, რაც კი ბოლო დროს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში (ICJ) შესულა.

2024 წლის 26 იანვარს, ICJ-მ გამოსცა წინასწარი განჩინება, რომლითაც დაავალა ისრაელს, მიეღო ყველა ზომა გენოციდის აქტების აღსაკვეთად, აღეკვეთა და დაესაჯა გენოციდისკენ წაქეზება და დაეშვა საბაზისო ჰუმანიტარული მომსახურება ღაზაში.

2024 წლის მაისში, „ადამიანის უფლებათა საუნივერსიტეტო ქსელის“, ბოსტონის, კორნელის, პრეტორიისა და იელის უნივერსიტეტების სამართლის სკოლების ერთობლივმა ანგარიშმა დაასკვნა, რომ „ისრაელმა ჩაიდინა გენოციდური აქტები“. Amnesty-ის ანგარიშის შემდეგ, Human Rights Watch-მაც განაცხადა, რომ ისრაელმა ჩაიდინა „გენოციდური აქტები“.

2025 წლის აგვისტოში, მია სვარტის თანახმად, საერთაშორისო იურიდიულ წრეებში ყალიბდებოდა კონსენსუსი იმის შესახებ, რომ „ისრაელი სჩადის გენოციდს“. გაეროს ადამიანის უფლებათა ყოფილმა იურისტმა, კრეიგ მოხიბერმა, დაწერა: „თანამედროვე ეპოქაში ჩვენ არასოდეს გვინახავს გაეროს გენოციდის კონვენციის ასეთი აშკარა, მუხლობრივი დარღვევა და ასეთი ფართო კონსენსუსი დანაშაულის იდენტიფიცირებაში“.

### სხვა მკვლევრები 
2024 წლის მარტში, ახლო აღმოსავლეთის კვლევების ასოციაციამ (MESA) დაგმო პალესტინელი მოსახლეობის წინააღმდეგ მიმართული „გენოციდური ძალადობის დაჩქარებული მასშტაბები“ და განაცხადა, რომ ისრაელის ქმედებები წარმოადგენდა კულტურულ გენოციდს. ბრუკინგსის ინსტიტუტის მიერ 758 ახლო აღმოსავლეთის მკვლევრის გამოკითხვამ აჩვენა მზარდი კონსენსუსი იმის შესახებ, რომ ისრაელის სამხედრო კამპანია ღაზაში გენოციდი იყო.

2025 წელს, ჯონ სპენსერმა, აშშ-ის სამხედრო აკადემია West Point-ის ურბანული ომების კვლევის კათედრის ხელმძღვანელმა, განაცხადა, რომ ისრაელს არ გამოუვლენია გენოციდური განზრახვა. მისი არგუმენტი ეყრდნობოდა „მტკიცებულებებს იმის შესახებ, თუ რას აკეთებს ისრაელი ინფრასტრუქტურისა და სამოქალაქო პირების სიცოცხლის შესანარჩუნებლად და სერვისების მისაწოდებლად“.

## სამართალწარმოება 
### მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლო 
#### სამხრეთი აფრიკა ისრაელის წინააღმდეგ 
[thumb|სახელმწიფოების პოზიციები [სამხრეთი აფრიკა ისრაელის წინააღმდეგ|სამხრეთ აფრიკის საჩივართან დაკავშრებით:    ]] 

2023 წლის დეკემბერში, სამხრეთ აფრიკამ, გენოციდის კონვენციის საფუძველზე, დაიწყო სამართლებრივი დავა მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოში, სადაც ისრაელი ღაზის სექტორში პალესტინელების წინააღმდეგ გენოციდში, ომის დანაშაულებსა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებში დაადანაშაულა. სამხრეთ აფრიკის პრეზიდენტმა, სირილ რამაფოსამ, ისრაელის ქმედებები აპარტეიდს შეადარა. სამხრეთ აფრიკის სარჩელს მხარი დაუჭირა არაერთმა საერთაშორისო ორგანიზაციამ და სხვა ქვეყანამ.

თავის განაცხადში სამხრეთ აფრიკა ამტკიცებდა, რომ ისრაელის ქმედებები „გენოციდური ხასიათისაა, რადგან ისინი მიზნად ისახავს პალესტინელი ეროვნული, რასობრივი და ეთნიკური ჯგუფის მნიშვნელოვანი ნაწილის განადგურებას“. ხოლო მაისში სასამართლომ გამოსცა ბრძანება, რომელიც ექსპერტთა ნაწილმა ბუნდოვნად მიიჩნია, თუმცა ფართოდ იქნა აღქმული, როგორც მოთხოვნა ისრაელის მიერ რაფაჰში შეტევის დაუყოვნებლივ შეწყვეტისკენ მიმართული. ისრაელმა უარყო ეს ინტერპრეტაცია და შეტევა განაგრძო.

ისრაელის მთავრობის სპიკერმა, ეილონ ლევიმ, ბრალდებები უარყო მიუხედავად საერთაშორისო ტრიბუნალების იგნორირების ისტორიისა, 2024 წლის 2 იანვარს ისრაელმა სასამართლოში გამოცხადება გადაწყვიტა. 13 იანვარს ნეთანიაჰუმ განაცხადა: „ჩვენ ვერავინ შეგვაჩერებს ვერც ჰააგა, ვერც წინააღმდეგობის ღერძი და ვერც სხვა ვინმე“. ისრაელის ოფიციალურმა პირებმა სასამართლო ანტისემიტურ მიკერძოებაში დაადანაშაულეს.ref name="McKernan 2024"> ისრაელი ამტკიცებდა, რომ მან ყველა შესაძლო ზომა მიიღო სამხედრო კამპანიის დროს მშვიდობიანი მოსახლეობის დასაცავად. ზოგიერთმა მემარცხენე ისრაელელმა პოლიტიკოსმა, მათ შორის ოფერ კასიფმა, მხარი დაუჭირა სამხრეთ აფრიკის სარჩელს.

მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ვიცე-თავმჯდომარე, ჯულია სებუტინდე, იყო ერთ-ერთი იმ 17 მოსამართლეს შორის, რომლებიც სამხრეთ აფრიკის სარჩელზე დროებითი ზომების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებდნენ. მან ხმა მისცა ყველა დროებითი ზომის წინააღმდეგ და იყო ერთადერთი მუდმივი მოსამართლე, რომელმაც არცერთ პუნქტს დაუჭირა მხარი. თავის განსხვავებულ აზრში სებუტინდემ დაწერა: „ისრაელმა მრავალი კონკრეტული ქმედება განახორციელა ღაზის მშვიდობიანი მოსახლეობისთვის ჰუმანიტარული დახმარების მიწოდების ხელშესაწყობად“. იგი პლაგიატში დაადანაშაულეს მისი განსხვავებული აზრის დიდი ნაწილის პრო-ისრაელური წყაროებიდან, ვიკიპედიიდან და BBC-იდან გადმოტანის გამო. პოლიტოლოგი ნორმან ფინკელშტეინის თანახმად, სებუტინდეს განსხვავებული აზრის „სულ მცირე 32 პროცენტი პლაგიატი იყო“, მათ შორის დუგლას ფეითის ნაშრომებიდან.

#### ნიკარაგუა გერმანიის წინააღმდეგ 
2024 წლის მარტში, ნიკარაგუას მთავრობამ წამოიწყო სამართლებრივი წარმოება გერმანიის წინააღმდეგ ICJ-ში გენოციდის კონვენციის საფუძველზე, ღაზის ომში გერმანიის მიერ ისრაელის მხარდაჭერის გამო. ნიკარაგუასა და გერმანიას შორის არსებული სამართლებრივი დავა ეფუძნება იმ ფაქტს, რომ ორივე სახელმწიფოს აღიარებული აქვს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს სავალდებულო იურისდიქცია, ყოველგვარი დათქმის გარეშე, რომელიც ასახულია გენოციდის კონვენციის IX მუხლში.

ნიკარაგუა გერმანიას ადანაშაულებდა იმაში, რომ მან იცოდა ისრაელის მიერ სავარაუდოდ ჩადენილი დარღვევების შესახებ, თუმცა მაინც განაგრძობდა სამხედრო მხარდაჭერას, რაც გენოციდის კონვენციით დადგენილ გენოციდის აღკვეთის ვალდებულებას ეწინააღმდეგებოდა. საბოლოოდ, 30 აპრილს, სასამართლომ არ დააკმაყოფილა მოთხოვნა დროებითი ზომების შესახებ, თუმცა უარი თქვა საქმის წარმოებიდან ამოღებაზე, რაც ნიშნავს, რომ დავის არსებითი განხილვის ეტაპზეა გადასული და მოსმენები მომავალშიც გაგრძელდება.

### სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლო 
2024 წლის მაისში სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC) პროკურორმა, კარიმ იმრან ხანმა, მოითხოვა დაკავების ორდერების გაცემა ისრაელის პრემიერ-მინისტრ ბენიამინ ნეთანიაჰუსა და თავდაცვის მინისტრ იოავ გოლანის წინააღმდეგ და განაცხადა, რომ მას ჰქონდა გონივრული საფუძველი დაეჯერებინა, რომ ისინი ატარებდნენ სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას ღაზაში ჩადენილი ომის დანაშაულებისა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებისთვის. დანაშაულთა სია არ მოიცავდა გენოციდს, რომელიც სამართლებრივად განსხვავდება განადგურების დანაშაულისგან. ორდერები გაიცა 2024 წლის ნოემბერში. ასევე 2024 წლის დეკემბერში, ისრაელელმა სამართლის პროფესორმა ომერ შაცმა შეიტანა საჩივარი ICC-ში ისრაელის რვა პოლიტიკური და მედია ფიგურის წინააღმდეგ, რომლებიც, მისი აზრით, პასუხისმგებელნი იყვნენ გენოციდისკენ წაქეზებაში. 2025 წლის 1 ოქტომბერს ICC-ში შევიდა საჩივარი, რომელიც ადანაშაულებდა იტალიის პრემიერ-მინისტრ ჯორჯა მელონისა და სხვა ოფიციალურ პირებს გენოციდში ისრაელის მხარდაჭერის გამო. აშშ და ისრაელი ახორციელებდნენ პოლიტიკურ ზეწოლას და დააწესეს სანქციები ICC-ზე ომის დროს მისი პოზიციების გამო.

### სხვა პროცესები 
2024 წლის თებერვალში, გერმანიაში პალესტინელების წარმომადგენელმა იურისტებმა შეიტანეს სისხლის სამართლის საჩივარი პოლიტიკოსების, მათ შორის კანცლერ ოლაფ შოლცის, საგარეო საქმეთა მინისტრ ანალენა ბერბოკის, ეკონომიკის მინისტრ რობერტ ჰაბეკისა და ფინანსთა მინისტრ კრისტიან ლინდნერის წინააღმდეგ, ღაზაში გენოციდისთვის „ხელშეწყობისა და დახმარების“ ბრალდებით. გერმანიის გენერალურმა პროკურორმა საჩივარი გონივრული ეჭვის არარსებობის გამო უარყო. იურისტებმა მსგავსი საჩივარი გერმანიის მთავრობის ამჟამინდელი და ყოფილი წევრების წინააღმდეგ 2025 წლის სექტემბერშიც შეიტანეს.

2024 წლის მარტში, Birchgrove Legal-მა მიმართა ICC-ს ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრის ენტონი ალბანიზეს, საგარეო საქმეთა მინისტრ პენი ვონგის, ოპოზიციის ლიდერ პიტერ დუტონისა და სხვების წინააღმდეგ, როგორც გენოციდის, ომის დანაშაულებისა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების თანამონაწილეების, UNRWA-ს დაფინანსების შეწყვეტის, სამხედრო დახმარების გაწევისა და ღაზის ომის დროს ისრაელის ქმედებების „ცალსახა პოლიტიკური მხარდაჭერის“ მოტივით.

2025 წლის ნოემბერში, თურქეთის გენერალურმა პროკურატურამ გასცა დაკავების ორდერები 37 ისრაელელ ეჭვმიტანილზე გენოციდისა და ადამიანურობის წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულების ბრალდებით. თურქულ საბრალდებო დასკვნაში დასახელებულ პირებს შორის იყვნენ ბენიამინ ნეთანიაჰუ, უშიშროების მინისტრი იტამარ ბენ-გვირი, თავდაცვის მინისტრი ისრაელ კაცი (რომელმაც იოავ გოლანი შეცვალა) და IDF-ის გენერალური შტაბის უფროსი ეიალ ზამირი.

## მესამე სახელმწიფოების და სხვა მოქმედი პირების პასუხისმგებლობა 
გაეროს ყველა წევრი სახელმწიფო, რომელიც გენოციდის კონვენციის ხელშემკვრელია, ვალდებულია „გამოიყენოს მათთვის ხელმისაწვდომი ყველა საშუალება, რათა მაქსიმალურად აღკვეთოს გენოციდი“ და არ უნდა უზრუნველყოს ისეთი „საშუალებები, რომლებიც ხელს შეუწყობს ან გააადვილებს დანაშაულის ჩადენას“. მრავალი მეცნიერი ამტკიცებს, რომ საერთაშორისო თანამეგობრობის უმოქმედობა, ღაზაში დადასტურებული სისასტიკის მიმართ, ააშკარავებს დაცვის ვალდებულება (R2P) დოქტრინის შეუსაბამობასა და სისუსტეს. ბევრმა დასავლურმა ქვეყანამ, განსაკუთრებით ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, გერმანიამ და გაერთიანებულმა სამეფომ, მხარი დაუჭირა ისრაელს დიპლომატიური, სამხედრო და სადაზვერვო დახმარების შეთავაზებით.

მრავალი წყარო, მათ შორის ჟურნალისტები, მეცნიერები და გაეროს დამოუკიდებელი საერთაშორისო კომისია, აცხადებს, რომ დასავლური ქვეყნების ქმედებები მათ გენოციდში თანამონაწილედ აქცევს. აბდელვაჰაბ ელ-აფენდიმ, პოლიტიკის მკვლევარმა, ამ სიტუაციას თვალთმაქცური უწოდა: „დაცვის ვალდებულების დოქტრინის გუშინდელი მომხრეები დღეს ისრაელის მიერ ღაზაზე გენოციდური თავდასხმის ყველაზე დიდი მხარდამჭერები არიან“.

პალესტინის საკითხებზე მომუშავე დამოუკიდებელმა საერთაშორისო საგამოძიებო კომისიამ განაცხადა: „სახელმწიფოები შეიძლება ჩათვლილ იყვნენ გენოციდის აღკვეთის ვალდებულების შეუსრულებლობაში თანამონაწილეებად, თუ ისინი არ იმოქმედებენ მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლოს ბრძანებების შესაბამისად“ ან თუ ისინი პირდაპირ ეხმარებიან ან ხელს უწყობენ „გენოციდის განხორციელებას“. გაეროს სპეციალურმა კომიტეტმა დაწერა: „ახლა ვალდებულებების შეუსრულებლობა... დაანგრევს საერთაშორისო სამართლის უზენაესობის იმ საფუძველს, რომელიც ჩვენ ერთობლივად ავაშენეთ მშვიდობის, უშშროებისა და კეთილდღეობის დასაცავად. ჩვენი დღევანდელი უმოქმედობა სახიფათო პრეცედენტს ქმნის მომავლისთვის“. იგი ფარავს ისრაელის სამხედრო ბიუჯეტის დაახლოებით 15%-ს და არის ისრალისთვის იარაღის უმსხვილესი მიმწოდებელი; აშშ-მ ომის პირველ წელს 22.7 მილიარდ აშშ დოლარზე მეტი გამოყო ისრაელის სამხედრო ძალისხმევისთვის. კუინსის ინსტიტუტის თანახმად, ღაზის განადგურება „დიდწილად აშშ-ის უპირობო დახმარებისა და დიპლომატიური მფარველობის შედეგია“. ჯო ბაიდენის ადმინისტრაციამ უგულებელყო ან დამალა სახელმწიფო დეპარტამენტის რამდენიმე მემორანდუმი, რომლებიც აღწერდნენ ღაზაში ადამიანის უფლებების დარღვევებს.

ჯო ბაიდენისა და დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციები უარყოფდნენ ღაზაში გენოციდს; ისრაელის მხარდაჭერის გამო ბაიდენმა მიიღო მეტსახელი „გენოციდის ჯო“ (). 2025 წლის თებერვალში, ტრამპმა წამოაყენა ინიციატივა ღაზის ამერიკული მმართველობის ქვეშ გადასვლისა და იქ მცხოვრები ხალხის გადასახლების შესახებ, თუმცა ის ამას აღარ უჭერს მხარს. აშშ-ის კონგრესის ექვსმა წევრმა, ალექსანდრია ოკასიო-კორტესმა, რაშიდა ტლაიბმა, სამერ ლიმ, მარჯორი ტეილორ გრინმა, ბეკა ბალინტმა და ბერნი სანდერსმა, აღიარა გენოციდი.

### გაერთიანებული სამეფო 
 ლიდერი და პრემიერ-მინისტრი კირ სტარმერი მხარს უჭერს გენოციდს]]
გაერთიანებული სამეფოს მთავრობა იარაღს უშუალოდ ისრაელს არ გადასცემს, არამედ გასცემს ლიცენზიებს ბრიტანული კომპანიებისთვის მათ გასაყიდად. 2023 წლის 12 დეკემბერს Human Rights Watch-მა განაცხადა, რომ ისრაელისთვის იარაღის მიყიდვამ შესაძლოა გაერთიანებული სამეფო ომის დანაშაულებში თანამონაწილედ აქციოს. გაერთიანებული სამეფოს კანონმდებლობით, ლიცენზია ვერ გაიცემა, როდესაც არსებობს აშკარა რისკი იმისა, რომ იარაღი შეიძლება გამოყენებულ იქნას საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზული დარღვევის ჩასადენად ან ხელშესაწყობად. ჯეიმზ დენსელოუმ, ორგანიზაციიდან Save the Children UK, განაცხადა: „ბრძოლის მუდმივი შეწყვეტისთვის ზეწოლის განუხორციელებლობით ან ჰუმანიტარული დახმარების იარაღად გამოყენების წინააღმდეგ ხმის არამაღლებით, რიში სუნაკი და მისი მთავრობა თანამონაწილენი არიან იმ საშინელებისა, რომელიც ახლა ხდება“. 2023 წლის დეკემბერში შოტლანდიის პირველმა მინისტრმა ჰუმზა იუსაფმა დაგმო გაერთიანებული სამეფოს მიერ თავის შეკავება გაეროს რეზოლუციის პროექტზე, რომელიც ღაზაში ცეცხლის შეწყვეტისკენ მოუწოდებდა და განაცხადა, რომ ეს უფრო მეტი ბავშვის სიკვდილს გამოიწვევდა.

2024 წლის აპრილში ოქსფორდის უნივერსიტეტის საერთაშორისო სამართლის პროფესორმა გაი გუდვინ-ჯილმა თქვა: „არსებობს გენოციდის სერიოზული რისკი, როგორც ეს მართლმსაჯულების საერთაშორისო სასამართლომ დაადგინა. თუ გაერთიანებული სამეფო ამ ინფორმაციის გათვალისწინებით გააგრძელებს ისრაელისთვის იარაღის ექსპორტს, არსებობს რისკი, რომ ეს იარაღი გამოყენებული იქნება აგრესიულ ქმედებებსა და გენოციდში“. იმავე თვეში ასობით იურისტმა და სამართლის აკადემიკოსმა გამოაქვეყნა სამართლებრივი დასკვნა, სადაც მთავრობას აფრთხილებდნენ, რომ ისრაელის შეიარაღების გაგრძელებით იგი გენოციდში თანამონაწილეობის რისკის ქვეშ დგებოდა.

2024 წლის 2 სექტემბერს საგარეო მდივანმა დევიდ ლემიმ გამოაცხადა, რომ აჩერებდა ისრაელისთვის იარაღის ექსპორტის დაახლოებით 30 ლიცენზიას მას შემდეგ, რაც სამთავრობო განხილვამ დაასკვნა, რომ არსებობდა მაღალი რისკი იმისა, რომ ეს ექსპორტი გამოყენებული ყოფილიყო საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის სერიოზულ დარღვევებში. შეჩერების მომენტისთვის ისრაელს გაერთიანებულ სამეფოში იარაღის ექსპორტის დაახლოებით 350 ლიცენზია ჰქონდა.

2025 წლის 3 სექტემბერს შოტლანდიის მთავრობამ გამოაცხადა იმ „იარაღის მწარმოებელი კომპანიების დაფინანსების აკრძალვის შესახებ, რომელთა პროდუქცია ან მომსახურება მიეწოდება ქვეყნებს, სადაც არსებობს გენოციდის ჩადენის დასაჯერებელი მტკიცებულებები“, მათ შორის ისრაელისთვის. შოტლანდიის პარლამენტმა ასევე მხარი დაუჭირა ისრაელისა და ნებისმიერი კომპანიის ბოიკოტს, რომელიც მას სამხედრო მხარდაჭერას უწევს.

#### სასამართლო დავა ექსპორტის ლიცენზიებზე 
ადამიანის უფლებათა დამცველმა ჯგუფებმა 2023 წლის დეკემბერში სამართლებრივი დავა წამოიწყეს გაერთიანებული სამეფოს მთავრობის წინააღმდეგ. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ისრაელისთვის სამხედრო აღჭურვილობის მიყიდვაზე საექსპორტო ლიცენზიების გაცემით, მთავრობა გენოციდის კონვენციის დარღვევის რისკს ქმნიდა.

2025 წლის მაისში ინგლისის და უელსის უმაღლეს სასამართლოში დაიწყო მოსმენა იმის დასადგენად, დაარღვია თუ არა გაერთიანებულმა სამეფომ იარაღის ექსპორტის კონტროლის კანონები ისრაელისთვის F-35 გამანადგურებლების კომპონენტების მიწოდების გაგრძელებით, მაშინ როცა სხვა ლიცენზიები უკვე შეჩერებული იყო. სასამართლო პროცესზე მთავრობის წარმომადგენლები ამტკიცებდნენ, რომ ბრიტანული წარმოების ნაწილები ხვდება სათადარიგო ნაწილების გლობალურ ბაზაში და არა უშუალოდ ისრაელში, სადაც „ზოგადად შეუძლებელია საბოლოო მომხმარებლის დადგენა“. მათივე განმარტებით, მიწოდების შეჩერება „კრიტიკულ გავლენას მოახდენდა საერთაშორისო მშვიდობასა და უშიშროებაზე, მათ შორის ნატოს თავდაცვასა და შეკავების პოლიტიკაზე“.

2025 წლის 30 ივნისს სასამართლომ სარჩელი არ დააკმაყოფილა და „F-35-ის გამონაკლისი“ კანონიერად ცნო. მოსამართლეებმა დასძინეს, რომ ამ დავის ზოგიერთი ასპექტის გადაწყვეტა „არა შიდა სასამართლოს, არამედ აღმასრულებელი ხელისუფლების კომპეტენციაა“, ხოლო გამონაკლისის „ნამდვილი არსი“ იმაში მდგომარეობს, რომ გაერთიანებული სამეფო „არ შეწყვეტს მონაწილეობას F-35-ის პროგრამაში“, მიუხედავად იმისა, რომ ბრიტანული კომპონენტების ნაწილი საბოლოოდ მაინც ხვდება ისრაელში.

### ევროპის კავშირი 
ევროკავშირს პოტენციურ თანამონაწილეობაში დასდეს ბრალი მას შემდეგ, რაც მან არ შეაჩერა ისრაელი-ევროკაცშირის ასოცირების ხელშეკრულება. Amnesty International-ის გენერალურმა მდივანმა, ანიეს კალამარმა, განაცხადა, რომ ევროკავშირი ისრაელს გენოციდის გასაგრძელებლად „მწვანე შუქს“ უნთებდა და იმყოფებოდა „ისრაელის ქმედებებში თანამონაწილეობის რისკის ქვეშ“. ორგანიზაცია The Rights Forum-მა ამ გადაწყვეტილებას „გენოციდში ურცხვი თანამონაწილეობა“ უწოდა.

### დანია 
2024 წლის მარტში, Oxfam-მა, Amnesty International-თან, Mellemfolkeligt Samvirke-თან და Al-Haq-თან ერთად, გამოაქვეყნა განცხადება, სადაც აღწერდა თავის განზრახვას უჩივლოს დანიას ისრაელისთვის იარაღის მიყიდვის აღსაკვეთად. ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ იარაღის მიყიდვით დანია „თანამონაწილეა საერთაშორისო ჰუმანიტარული სამართლის დარღვევებსა... და სავარაუდო გენოციდში“.

### გერმანია 
2023 წლის ოქტომბერში პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა ლენა ობერმაიერმა განაცხადა, რომ გერმანია თანამონაწილეა ისრაელის მიერ ღაზაში ჩადენილი ომის დანაშაულებში. მან დეტალურად აღწერა, თუ როგორ „დუმდა ისრაელის გენოციდური პოლიტიკის შესახებ“ გერმანიის წამყვანი საინფორმაციო საშუალებების უმეტესობა. მან ასევე ხაზი გაუსვა პოლიციის მიერ პროპალესტინური პროტესტის ჩახშობას, როგორც სახელმწიფოს თანამონაწილეობის მტკიცებულებას. ისრაელის გენოციდში საჯარო დადანაშაულებამ გერმანიაში შესაძლოა დაპატიმრება გამოიწვიოს, მაშინაც კი, როდესაც ბრალმდებლები ებრაელები ან ისრაელელები არიან. 2024 წლის თებერვალში გერმანიის სასამართლოებში შევიდა სისხლის სამართლის საჩივარი, რომელიც სხვადასხვა მაღალი რანგის პოლიტიკოსს გენოციდში თანამონაწილეობაში ადანაშაულებდა. ამ საჩივარს ხელს აწერდა 50 ადამიანი, მათ შორის სამართლის პროფესორები, იურისტები და რამდენიმე საზოგადო მოღვაწე. იგი მელონის მთავრობას ადანაშაულებდა ისრაელისთვის იარაღის მიწოდებით გენოცდში თანამონაწილეობაში და მოუწოდებდა სისხლის სამართლის საერთაშორისო სასამართლოს (ICC), შეეფასებინა, შესაძლებელი იყო თუ არა ამ ბრალდებაზე ოფიციალური გამოძიების დაწყება. 2025 წლის მაისის მდგომარეობით, იტალია იყო ისრაელის  სიდიდით მესამე შეიარაღების მიმწოდებელი, რაც ისრაელის შეიარაღების იმპორტის დაახლოებით 1%-ს შეადგენდა. მიუხედავად იტალიის მთავრობის მტკიცებისა, რომ ისრაელისთვის შეიარაღების მიწოდება შეწყდა, იტალიის ერთ-ერთმა უმსხვილესმა თავდაცვის კომპანიამ, Leonardo-მ, დაადასტურა, რომ იტალიის მთავრობა და იტალიური კომპანიები კვლავ ახორციელებენ იარაღის ექსპორტს ისრაელში. ფრანჩესკა ალბანეზემ პირდაპირ უწოდა იტალიას თანამონაწილე ღაზის გენოციდში.

### ეგვიპტე 
ეგვიპტე დაადანაშაულეს გენოციდში თანამონაწილეობაში ღაზის სექტორის ბლოკადის აღსრულებისა და რაფაჰის სასაზღვრო პუნქტის გახსნაზე უარის თქმის გამო. 2025 წლის აპრილში, Cage-მა და აფრიკის ხუთმა სხვა უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ საჩივარი შეიტანეს ადამიანის და ხალხთა უფლებების აფრიკულ კომისიაში. ეგვიპტეს არ აქვს უფლება უარი უთხრას ადამიანებს საზღვარზე გადასვლაზე, თუ ეს მათ სიცოცხლისთვის საშიშ პირობებში ან კოლექტიური დასჯის საფრთხის წინაშე დააყენებს, რადგან ეს დაარღვევს მის ვალდებულებებს სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების შესახებ საერთაშორისო პაქტისა და წამების აკრძალვის კონვენციის ფარგლებში. ეგვიპტე ასევე დაადანაშაულეს ისრაელთან თანამონაწილეობაში ღაზისკენ გლობალური მსვლელობის მონაწილეთა მიმართ მკაცრი ზომების გატარების გამო.

ეგვიპტემ განაცხადა, რომ რაფაჰის სასაზღვრო პუნქტის ჩაკეტვა მიმართულია პალესტინელების დევნილებად ქცევის ისრაელისეული გეგმების საწინააღმდეგოდ. და ოფიციალურად დაუჭირა მხარი სამხრეთ აფრიკის სარჩელს ისრაელის წინააღმდეგ გენოციდის საქმეზე.

### კერძო სექტორი და მედია 
მრავალი კორპორაცია დაადანაშაულეს ღაზის გენოციდიდან სარგებლის მიღებაში. Lockheed Martin-ის, General Dynamics-ისა და RTX Corporation-ის ხელმძღვანელებმა ღაზის ომი გაზრდილი მოგების წყაროდ აღწერეს.

2024 წლის 20 ივნისს, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესი კომისრის ოფისმა გააფრთხილა მხარეები, რომ ისრაელისთვის იარაღის გადაცემის გაგრძელება შეიძლება ჩაითვალოს საერთაშორისო სამართლის დარღვევად და შექმნას სახელმწიფოსა და კორპორაციების მხრიდან შესაძლო გენოციდში თანამონაწილეობის რისკი. მათ მოითხოვეს ისრაელისთვის იარაღის ყოველგვარი მიწოდების დაუყოვნებლივ შეწყვეტა, მათ შორის ისეთი მსხვილი მწარმოებლების მიერ, როგორიცაა BAE Systems, Boeing, Lockheed Martin და Caterpillar. მათ ასევე გააფრთხილეს ის ინსტიტუტები, რომლებიც ამ კომპანიებში ახორციელებენ ინვესტიციებს, როგორებიცაა Bank of America, BlackRock, Citigroup და Wells Fargo.

2025 წლის ივნისში, გაეროს ექსპერტის მოხსენებაში Alphabet, Amazon, Microsoft და IBM დასახელდნენ, როგორც „ისრაელის სათვალთვალო აპარატისა და ღაზის მიმდინარე განადგურების ცენტრალური რგოლები“, ხოლო Palantir მოხსენიებული იყო, როგორც ისრაელის სამხედროებისთვის ხელოვნური ინტელექტის ინსტრუმენტების მიმწოდებელი. მოხსენებაში ასევე დასახელდნენ Allianz, Barclays, BlackRock და BNP Paribas ისრაელის სამთავრობო ობლიგაციების გამოშვებისა და შესყიდვისთვის; გაეროს განცხადებით, ეს ობლიგაციები ისრაელის სამხედრო ხარჯების დაფინანსების მთავარი წყაროა. მეცნიერებმა, ჟურნალისტებმა, მედიაანალიტიკოსებმა და უფლებადამცველებმა სხვადასხვა მედიასაშუალებები დაადანაშაულეს გენოციდში თანამონაწილეობაში „მედია იმპერიალიზმის“ მეშვეობით.

## პოლიტიკური განხილვა 
### მსოფლიო ლიდერები და მთავრობები 
thumb|upright=1.6|ეროვნული მთავრობების პოზიციები იმის შესახებ, სჩადის თუ არა ისრაელი გენოციდს ღაზის ომში

დასავლეთის რამდენიმე მთავრობა (განსაკუთრებით აშშ, გაერთიანებული სამეფო და გერმანია) უარყოფს ისრაელის ქმედებების გენოციდად წოდებას ღაზაში. ბელგიამ, ნორვეგიამ და კანადამ განაცხადეს, რომ ისინი დაემორჩილებიან ან დაელოდებიან ICJ-ის განაჩენს, ნაცვლად იმისა, რომ საბოლოო პოზიცია დააფიქსირონ.

სახელმწიფოების დიდი ჯგუფი, განსაკუთრებით ისლამურ სამყაროში, აფრიკის უმეტეს ნაწილში, ლათინურ ამერიკასა და ზოგიერთ ევროპულ ქვეყანაში, პირდაპირ აღწერს ისრაელის ქმედებებს, როგორც გენოციდს და/ან შეუერთდა ან მხარი დაუჭირა სამხრეთ აფრიკის სარჩელს ICJ-ში. მათ შორისაა: განა, თურქეთი, მალაიზია, ეგვიპტე, ბრაზილია, ჩილე, კოლომბია, ესპანეთი, ირლანდია და სლოვენია. 2025 წლის 7 ნოემბერს, თურქეთმა გენოციდის ბრალდებით ბენიამინ ნეთანიაჰუსა და მისი 36 კოლეგის დაპატიმრების ორდერი გასცა.

ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაცია (OIC), არაბული ქვეყნების ლიგა და აფრიკის კავშირი ერთობლივად ეთანხმებიან ისრაელის ქმედებების გენოციდად დახასიათებას და მოითხოვენ პასუხისმგებლობის დაკისრებასა და ისეთ ზომებს, როგორიცაა იარაღის მიწოდების შეწყვეტა. 2025 წლის იანვარში, ბოგოტაში შეიკრიბა „ჰააგის ჯგუფი“, რომლის მიზანია ღაზასთან დაკავშირებული საერთაშორისო გადაწყვეტილებების აღსრულება, ისრაელისთვის იარაღის მიწოდების შეწყვეტა და პალესტინის სახელმწიფოებრიობის უფრო ფართო აღიარების გზის მომზადება.

### არასამთავრობო ორგანიზაციები და სამთავრობოთაშორისო ორგანიზაციები 
მრავალმა არასამთავრობო და სამთავრობოთაშორისო ორგანიზაციამ დაადანაშაულა ისრაელი გენოციდში. მათ შორის, ვინც პირველმა გააფრთხილა მსოფლიო გენოციდის რისკის შესახებ 2023 წლის ოქტომბრის შუა რიცხვებში, იყვნენ Genocide Watch და გენოციდის აღკვეთის ლემკინის ინსტიტუტი. პალესტინის ადამიანის უფლებათა რამდენიმე ჯგუფმა, მათ შორის Defence for Children International (DCI), Al-Haq-მა, ალ-მეზანმა და პალესტინის ადამიანის უფლებათა ცენტრმა, მიმართეს ICC-ს გენოციდის ბრალდებების გამოძიების მიზნით. ისრაელის ზოგიერთმა უფლებადამცველმა ორგანიზაციამ, როგორიცაა B'Tselem და ექიმები ადამიანის უფლებებისთვის–ისრაელი, გამოაქვეყნა ანგარიშები, სადაც ისრაელის კამპანიას ღაზაში გენოციდი უწოდეს.

საერთაშორისო უფლებადამცველ ორგანიზაციებს შორის, რომლებიც გმობენ ისრაელის გენოციდს, არიან ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაცია, ევრო-ხმელთაშუა ადამიანის უფლებათა მონიტორი, Amnesty International, და Human Rights Watch. ექიმები საზღვრებს გარეშემ ასევე დაადგინა, რომ ისრაელი სჩადის გენოციდს. ამერიკულმა აქტივისტთა ჯგუფმა ებრაული ხმა მშვიდობისთვის განაცხადა, რომ ისრაელი გენოციდს ახორციელებს.

2025 წლის სექტემბერში, გაეროს ადამიანის უფლებათა საბჭოს დამოუკიდებელმა საერთაშორისო საგამოძიებო კომისიამ გამოსცა ანგარიში, რომლის დასკვნითაც ისრაელი ღაზაში პალესტინელების წინააღმდეგ გენოციდს სჩადის. კომისიამ დაადგინა გონივრული საფუძველი, რომ ისრაელის ხელისუფლებამ და უსაფრთხოების ძალებმა ჩაიდინეს და კვლავაც აგრძელებენ 1948 წლის გენოციდის კონვენციით განსაზღვრული ხუთი გენოციდის აქტიდან ოთხის ჩადენას: ჯგუფის წევრების მკვლელობა; სხეულის მძიმე დაზიანება ან ფსიქიკური ზიანი; ჯგუფის ფიზიკური განადგურებისკენ მიმართული ცხოვრების პირობების განზრახ შექმნა; შობადობის აღკვეთისკენ მიმართული ზომების გატარება.

## კულტურული განხილვა 
ისრაელის გენოციდი პალესტინელი ხალხის წინააღმდეგ ღაზაში კულტურული და საზოგადო განხილვის ერთ-ერთი ყველაზე სადავო თემა გახდა. ცნობილმა ადამიანებმა, სპორტსმენებმა, აქტივისტებმა, კულტურულმა ინსტიტუტებმა და რიგითმა ადამიანებმა გამოხატეს თავიანთი პოზიცია ღაზაში მიმდინარე მოვლენებზე, ისევე როგორც იმ კულტურულ და სოციალურ შედეგებზე, რაც ამ მოვლენების გენოციდის ჩარჩოებში განხილვას მოჰყვება.

### საზოგადოებრივი აზრი ისრაელის ქმედებებზე ღაზაში 
მრავალმა გამოკითხვამ აჩვენა ფართო მხარდაჭერა ებრაელ ისრაელელებს შორის ისრაელის მთავრობის მიერ ღაზის სექტორში განხორციელებული ქმედებების მიმართ. 2025 წლის აგვისტოს აკორდის ცენტრის გამოკითხვამ დაადგინა, რომ ებრაელი ისრაელელების 76% ეთანხმება მოსაზრებას, რომ „ღაზაში უდანაშაულო ხალხი არ არსებობს“. 2025 წლის მაისის კვლევამ აჩვენა, რომ 82% მხარს უჭერს ღაზელების დეპორტაციას, ხოლო 56% ასევე ემხრობა პალესტინელების გაძევებას ისრაელიდან.

2025 წლის სექტემბრის AP NORC-ის გამოკითხვამ აჩვენა, რომ იმ ამერიკელების რიცხვი, რომლებიც თვლიან, რომ ისრაელის სამხედრო მოქმედებებმა ღაზაში „ზედმეტად შორს წავიდა“, იზრდება. 2025 წლის ოქტომბრის The Washington Post-ის გამოკითხვამ დაადგინა, რომ ამერიკელი ებრაელების უმრავლესობა მიიჩნევს, რომ ისრაელი სჩადის ომის დანაშაულებს, ხოლო 39% თვლის, რომ ის გენოციდს ახორციელებს. კუინიპიაკის უნივერსიტეტის გამოკითხვით, აშშ-ის ამომრჩეველთა 50% თვლის, რომ ისრაელი ღაზაში გენოციდს სჩადის (მათ შორის დემოკრატების 77%), ხოლო რესპუბლიკელთა 64% ამას არ ეთანხმება. გარდა ამისა, ამომრჩეველთა 60% ეწინააღმდეგება აშშ-დან ისრაელისთვის დამატებითი სამხედრო დახმარების გაგზავნას; ამასთან, 37% უფრო მეტ სიმპათიას პალესტინელების მიმართ გამოხატავს, ხოლო 36% ისრაელელების მიმართ.

## გავლენა 
ბრიტანელმა სოციოლოგმა მარტინ შომ ღაზის გენოციდს უწოდა „გენოციდი, რომელმაც შეცვალა სამყარო“ გენოციდის წინააღმდეგ მასობრივი მობილიზაციის გამო. იგი ასევე ხაზს უსვამს ისრაელის ზოგიერთ პოლიტიკურ გამარჯვებას, თუმცა აღნიშნავს, რომ ეს მოხდა „მისი და დასავლეთის გლობალური ლეგიტიმაციის უზარმაზარი დანაკარგის ფასად“. ისრაელელმა ჟურნალისტმა და მწერალმა გიდეონ ლევიმ გამოაქვეყნა სტატია გამოცემა Haaretz-ში, სადაც ამტკიცებს, რომ ღაზის მოსახლეობა არასოდეს დაივიწყებს ხოცვა-ჟლეტას, დაბომბვებს, ნგრევასა და ტრავმას.

ზოგიერთი მეცნიერი, განსაკუთრებით ისინი, ვინც დაკავშირებულნი არიან საერთაშორისო სამართლისადმი მესამე სამყაროს მიდგომებთან, ამტკიცებენ, რომ საერთაშორისო თანამეგობრობის წარუმატებლობამ, აღექვა ისრაელის ქმედებები ღაზაში გენოციდად და შესაბამისი რეაგირება მოეხდინა, დააზიანა საერთაშორისო წესრიგის პრინციპები და საერთაშორისო სამართალი, ასევე გამოააშკარავა გლობალური მმართველობის ნაკლოვანებები. ხოსე მანუელ ბარეტო ამბობს, რომ „პალესტინელთა გენოციდმა ფარდა ახადა საერთაშორისო სამართლებრივი წესრიგის ღრმა კოლონიურ სტრუქტურას“, და ღაზის გენოციდს აყენებს კოლონიური გენოციდების იმ გრძელ სიაში, რომელთაც საერთაშორისო სისტემა ტოლერანტულად შეხვდა. ჟურნალისტმა კოლინ ჯონსმა ჩაწერა ინტერვიუები აშშ-ის არმიასთან აფილირებულ იურისტებთან და დაასკვნა, რომ ისინი ღაზას განიხილავენ, როგორც სატესტო შემთხვევას იმის დასადგენად, თუ როგორი სამხედრო ქცევა შეიძლება იყოს მისაღები ჰიპოთეტურ ომში აშშ-სა და მის თანასწორ ძალას, მაგალითად ჩინეთს შორის.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  – 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* "Debunking the Genocide Allegations: A Reexamination of the Israel-Hamas War from October 7, 2023 to June 1, 2025" – by Danny Orbach, Jonathan Boxman, Yagil Henkin and Jonathan Braverman

## შენიშვნები
## სქოლიო
კატეგორია:ღაზის გენოციდი
კატეგორია:ისრაელის პოლიტიკა
კატეგორია:XXI საუკუნის გენოციდები