open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გამარჯვების პარკი (ერევანი)

**გამარჯვების პარკი** () — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. მდებარეობს კანაკერ-ზეითუნის რაიონში.

## სქოლიო
კატეგორია:ერევნის პარკები
კანტონი 10

**კანტონი 10** (; ; ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში შემავალი  ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის 10 კანტონიდან ერთ-ერთი.

## სახელწოდება 
ადგილობრივ დონეზე კანტონს უწოდებენ *ჰერცეგბოსნიას* (), მაგრამ ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილებით აღნიშნული სახელწოდება არაკონსტიტუციურია, რადგან სახელწოდება შეიცავდა ბოსნიის ომის პერიოდში არსებული ხორვატული სახელმწიფოს, ჰერცეგ-ბოსნიის ხორვატთა რესპუბლიკის სახელწოდებას.  კანტონს ასევე უწოდებენ *დასავლეთ ბოსნიის კანტონს* () მდებარეობის გამო და *ლივნოს კანტონს* () ადმინისტრაციული ცენტრის გამო.

## გეოგრაფია 
კანტონი მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია ლივნო. კანტონი შედგება 6 თემისაგან. 2003 წლისათვის კანტონის მოსახლეობის 79 %-ს შეადგენდნენ ხორვატები, 12,4 %-ს - სერბები, ხოლო 8,2 % -  ბოსნიელები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კანტონის ტურისტული საიტი   

## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციის კანტონები
ბუენოს-აირესის პარკი

**ბუენოს-აირესის პარკი** () — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. მდებარეობს აჯაპნიაკის რაიონში, ჰალაბიან-მარგარიანის ქუჩების კვეთასთან, სომხეთის რესპუბლიკური სამედიცინო ცენტრის მახლობლად, მდინარე რაზდანის მარცხენა ნაპირზე.

სომხეთის რესპუბლიკური სამედიცინო ცენტრის მახლობლად მდებარე მიტოვებულ პარკს 2012 წელს რეაბილიტაცია ჩაუტარდა და ბუენოს-აირესის სახელი ეწოდა, რომელიც ერევანთან 2000 წლიდანაა დაძმობილებული. დაახლოებით 2 ჰექტარი ფართობის მქონე პარკი ოფიციალურად 2012 წლის 30 ოქტომბერს გაიხსნა. პარკის ტერიტორიის 3 000 მ² წყლითაა დაფარული, მას, ასევე, აქვს ნახევარწრიული ფორმის ცენტრალური აუზი შადრევნებით. პარკი, ასევე, უზრუნველყოფს მცირე სივრცის გარე სპორტულ ღონისძიებებს.

## სქოლიო
კატეგორია:ერევნის პარკები
ნიტრა

**ნიტრა** (,  ) — ქალაქი სლოვაკეთში, ნიტრის მხარისა და ნიტრის რაიონის ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ნიტრის ნაპირებზე.

ქალაქი იყო ნიტრის სათავადოს ცენტრი, რომელიც პრიბინას მმართველობისას შეუერთდა დიდ მორავიას. მოგვიანებით ნიტრის ციხესიმაგრის აშენების შემდეგ იგი გახდა მნიშვნელოვანი ადმინისტრაციული ცენტრი.

ნიტრა მთელი რეგიონის ცენტრია, სადაც ბევრი მნიშვნელოვანი დაწესებულებაა: სლოვაკეთის აგრარული უნივერსიტეტი, კონსტანტინე ფილოსოფოსის უნივერსიტეტი, ანდრეი ბაგარის თეატრი, სლოვაკეთის აგრარული მუზეუმი, სხვადასხვა კვლევითი ინსტიტუტები და საგამოფენო არეალი „აგროკომპლექსი“.

## ისტორია 
ძვ. წ. VIII–V საუკუნეებში) ნიტრის ადგილზე დიდი დასახლება იყო. VII–VIII საუკუნეებში სლავების მოსვლის შემდეგ სლოვაკეთის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი გახდა. IX საუკუნეში იყო ნიტრის სამთავროს ცენტრი. მადიარების თავდასხმების შემდეგ, X საუკუნის დამდეგს, საუფლისწულო სამთავრო გახდა. XIII საუკუნიდან ნიტრის ეპარქიას ეკუთვნოდა.

## ლიტერატურა 
*STEINHÜBEL, Ján. Nitrianske kniežatstvo : počiatky stredovekého Slovenska : rozprávanie o dejinách nášho územia a okolitých krajín od sťahovania národov do začiatku 12.storočia. Bratislava : Veda, 2004. 576 s. ISBN 80-224-0812-3. (slovensky)
*ABC kulturních památek Československa. Praha : Panorama, 1985. (Pyramida) Kapitola Nitra, s. 326–328.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქალაქის ისტორიული ფოტოები 
* ქალაქის ოფიციალური ვებგვერდი
* ნიტრის ტრანსპორტი www.imhd.sk
* პორტალი ნიტრას შესახებ, აღმშენებლობა, ფოტოები, ფორუმი

## სქოლიო 
კატეგორია:სლოვაკეთის ქალაქები
თუმანიანის პარკი

**თუმანიანის პარკი** () — საზოგადოებრივი პარკი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. მდებარეობს აჯაპნიაკის რაიონში, ჰალაბიანის ქუჩაზე მდინარე რაზდანის ხეობაში, რაზდანის დიდ ხიდსა და თუმოს ტექნოლოგიათა შესაქმნელ ცენტრს შორის. პარკი 1970 წელს გაიხსნა. მას 7 ჰექტრის ფართობი უკავია მდინარე რაზდანის მარჯვენა სანაპიროზე. მას სახელი ცნობილი სომეხი მწერლისა და პოეტის, ჰოვანეს თუმანიანის დაბადებიდან 100 წლისთავის აღსანიშნავად ეწოდა.

1973 წელს პარკში თუმანიანის ოპერა ანუშის ორი მთავარი პერსონაჟის *ანუშისა* და *საროს* ქანდაკებები აღიმართა.

1986 წელს პარკში თუმანიანის კიდევ ერთი პერსონაჟის, *ლორეცი საქოს* ძეგლი გაიხსნა.

## გალერეა

File:Թումանյան այգի, Երևան (3).jpg|პარკის ხედი
File:Թումանյան այգի, Երևան (2).jpg|ბავშვების სათამაშო მოედანი
File:Անուշ և Սարո.JPG|*ანუში* და *სარო*
File:Sculpture of Saqo from Lori-07.jpg|*ლორეცი საქო*

## სქოლიო
კატეგორია:ერევნის პარკები
ჰაჯი ბექთაშ ველი

**ჰაჯი ბექთაშ ველი** ან **ჰაჯი ბაქთაშ ვალი** — ალევი მაჰმადიანი მისტიკოსი, სეიდი, ჰუმანისტი და ფილოსოფოსი ნიშაბურიდან, ხორასანდან, რომელიც ცხოვრობდა და ასწავლიდა დაახლოებით 1209-1271 წლებში ანატოლიაში. ალევისა და ბექთაშის მოძღვრების მიმდევართათვის, ჰაჯი ბექთაშ ველი ალი იბნ აბუ ტალიბის გზის გამგრძელებელია. იგი ცნობილი იყო როგორც "გულთა სულთანი" და "დერვიშთა დერვიში". დიდად არ არის ცნობილი მის შესახებ, მისი წარმოშობა მოცულია საიდუმლო ფაქტებით და ბევრი რამ მის ბიოგრაფიაში ეფუძნება ლეგენდებს. მიჩნეულია რომ იგი თურქული ან ირანული წარმოშობის იყო და მისი წინაპრები მონღოლთა დაპყრობების გამო გადმოსახლდნენ ირანიდან ანატოლიაში.

## ლიტერატურა
*Balcıoğlu, Tahir Harimi, Mezhep cereyanları – Hacı Bektâş 36 bin halife yetiştirdi, Sayfa 184, Ahmed Said tab’ı, Hilmi Ziya neşriyâtı, 1940.
*Аверьянов Ю. А. Хаджи Бекташ Вели и суфийское братство бекташийа. — М.: Марджани, 2011. — 664 с. — (Bibliotheca Islamica). — 500 экз. — ISBN 978-5-903715-36-7.

კატეგორია:სუფიზმი
კოგურიო

**კოგურიო** () — კორეელების ერთ-ერთი ტომთა გაერთიანების და მოგვიანებით კორეის სამი სამეფოდან ერთ-ერთის სახელწოდება. კოგურიოს ხალხს I საუკუნის დასაწყისში ეჭირა მდინარე იალუს შუა დინება, ამჟამად, აღნიშნულ მდინარეზე გადის ჩინეთისა და ჩრდილოეთ კორეის საზღვარი.

კოგურიოს შესახებ პირველად მოგვითხრობს III საუკუნის ჩინური ისტორიული წყარო. კოჩოსონის ომის შემდეგ კოგურიოელები შევიდნენ სიუანტუს ოლქის შემადგენლობაში. ტომთა გაერთიანება — კოგურიომ ხანის დინასტიისაგან დამოუკიდებლობა მოიპოვა ძვ. წ. 37 წელს. III საუკუნეში დაამარცხა ვეის სამეფომ, თუმცა მოგვიანებით განვითარების ზენიტს მიაღწია. 

თანამედროვე სახელწოდება „კორეა“ მომდინარეობს შუა საუკუნეების სახელმწიფო კორიოსაგან, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს კოგურიოს შემოკლებულ ვარიანტს. 

კოგურიოს სამეფოს დედაქალაქი იყო ჩოლბონი, კუნე, ხოლო V საუკუნიდან — ფხენიანი. სახელმწიფო არსებობდა 668 წლამდე.

## რესურსები ინტერნეტში
*  Encyclopaedia Britannica
*  Encarta(  2009-10-31)
*  Columbia Encyclopedia
*  Information about the ancient kingdom 
*  Goguryeo of Korea 

კატეგორია:კორეის ისტორია
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია
გაილასარი

**გაილასარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, მდინარე ვოღჯის ნაპირზე. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2669 მეტრია და წარმოადგენს მეღრის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* მეღრის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
გაილეძორი (მთა)

**გაილეძორი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, მდინარე ეღეგისის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ ეღეგისიდან სამხრეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2762 მეტრია და წარმოადგენს თექსარის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* თექსარის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
განძაკი (მთა)

**განძაკი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, სოფელ მოზროვიდან სამხრეთ-დასავლეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2374 მეტრია და განლაგებულია ვაიქის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ ფერდობზე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ვაიქის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
გარნასარი (მწვერვალი)

**გარნასარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციაში. მწვერვალი წარმოადგენს არაგაწის ნაწილს. სიმაღლე 2295 მ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* არაგაწი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
რობერტ ადამია

**რობერტ შალვას ძე ადამია** (დ. 6 აპრილი, 1933 — გ. 2011, თბილისი) — ქართველი მექანიკოსი და მანქანათმშენებელი, ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1970). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1983), აკადემიკოსი (1993). 

1951 წელს ოქროს მედლით დაამთავრა თბილისის ვაჟთა 8-ე საშუალო სკოლა. 1956 წელს წარჩინებით დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მეტალურგიული ფაკულტეტი. 1959-1962 წლებში სწავლობდა ასპირანტურაში მოსკოვის მეტალურგიული მანქანათმშენებლობის ინსტიტუტში, რომელიც დაასრულა დისერტაციის დაცვით. 1963 წლიდან იგი სამუშაოდ დაბრუნდა  საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1971-1983 წლებში ხელმძღვანელობდა „ლითონთა წნევით დამუშავების“ კათედრას  საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1983 წლიდან გარდაცვალებამდე ხელმძღვანელობდა ქუთაისის სამეცნიერო ცენტრს. 1998-2007 წლებში იგი იყო  საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის რ. დვალის სახელობის მანქანათა მექანიკის ინსტიტუტის დირექტორი. 

მისი სამეცნიერო ნაშრომები სხვადასხვა სფეროს განეკუთვნებოდა, რომლებსაც კავშირი ჰქონდა გამოყენებითი მექანიკის პრობლემებთან. იგი 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი იყო, მათ შორის 30-ზე მეტი გამოგონებისა და 12 მონოგრაფიისა, რომელთა ნაწილი აშშ-ში, გერმანიაში, ინგლისში, ესპანეთში, რუსეთში, უკრაინაში, რუმინეთსა და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებში გამოიცა. მისი მონოგრაფია „მანქანათა დინამიკა“ გასული საუკუნის ბოლო ათწლეულების ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ნაშრომად აღიარეს მანქანათმშენებლობისა და მანქანათმცოდნეობის დარგში. უკანასკნელი მონოგრაფია კი „სამანქანო სისტემების დინამიკური პროცესების ოპტიმიზაცია“ 2011 წელს გამოაქვეყნა, ისიც ფუძემდებლური სამეცნიერო ნაშრომია. 

მინიჭებული ჰქონდა გ. ნიკოლაძისა (1994) და საქართველოს სახელმწიფო პრემიები (2000). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998). რობერტ ადამია იყო ქუთაისის საპატიო მოქალაქე. დიდია მისი როლი როგორც პედაგოგის, აღმზრდელის, სამეცნიერო კონსულტანტის ახალგაზრდების მეცნიერებად ჩამოყალიბების საქმეში. რობერტ ადამიას ხელმძღვანელობითა და კონსულტაციით 20-ზე მეტმა პიროვნებამ დაიცვა სადოქტორო, ხოლო რამდენიმე ათეულმა საკანდიდატო დისერტაციები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ხსოვნა: აკადემიკოსი რობერტ ადამია 

კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
რობერტ
კატეგორია:ქუთაისის საპატიო მოქალაქეები
გარდმანი (მთა)

**გარდმანი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, მდინარე აღსთაფის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ ტეღუტიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1347 მეტრია და წარმოადგენს კაიენის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* კაიენის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
მოსკოვი (კინოთეატრი)

**კინოთეატრი მოსკოვი** () — სომხეთის დედაქალაქ ერევნის უდიდესი კინოთეატრი. მდებარეობს შარლ აზნავურის მოედანზე, აბოვიანის ქუჩაზე. იგი აგებულია პეტრე-პავლეს ეკლესიის ადგილას, რომელიც 1930-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ დაანგრია. 2010 წელს გამოითქვა აზრი კინოთეატრის დანგრევისა და მის ადგილას ტაძრის ხელახლა აშენების შესახებ. 2001 წელს კინოთეატრის წინ მდებარე მოედანს სომხეთის დამოუკიდებლობის 10 წლისთავის აღნიშვნის ფარგლებში შარლ აზნავურის სახელი ეწოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის კინოთეატრები
კატეგორია:ერევნის შენობა-ნაგებობები
გერეტი

**გერეტი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქისა და ტავუშის პროვინციების საზღვარზე, სოფელ აიგუტიდან აღმოსავლეთით 12 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2286 მეტრია და წარმოადგენს მურგუზის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* მურგუზის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
გენუტი

**გენუტი** () — მთა აზერბაიჯანსა და სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციისა და ნახიჩევანის ავტონომიური რესპიბლიკის საზღვარზე, სოფელ ზანგაკატუნიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2066 მეტრია და წარმოადგენს გუგარაცის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* გუგარაცის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
გლხატუნი (მწვერვალი)

**გლხატუნი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ სალვარდიდან ჩრდილო-დასავლეთით 6 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2582 მეტრია და წარმოადგენს ზანგეზურის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ზანგეზურის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
არუთიუნ ალპაირი

**არუთიუნ ალპაირი** () — სომეხი ჟურნალისტი და იუმორისტი. ის იყენებდა ორ ფსევდონიმს, ქრიზანთემასა და რადამესს. ალპაირმა განათლება კონსტანტინოპოლში მიიღო. ცხოვრობდა იტალიაში, საფრანგეთსა და ეგვიპტეში, სადაც არედაქტირებდა გაზეთ „პაროსს“. ასევე წერდა სატირულ ნოველებს და ავტორია წიგნისა „ფანტაზია“ („Fantazio“, 1913 წელი), სადაც გამოქვეყნებულია მისი ნაშრომები. მისი ნაწარმოებების უმეტესი ნაწილი გაზეთებში იბეჭდებოდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:სომეხი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
გლუხ-ძაგეძორი

**გლუხ-ძაგეძორი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ აკნერიდან ჩრდილო-დასავლეთით 7 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3233 მეტრია და წარმოადგენს ყარაბაღის მთიანეთის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ყარაბაღის მთიანეთი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ვაღარშაკ არუთინიანი

**ვაღარშაკ არუთინიანი** ( დ. 28 აპრილი, 1956) — სომხეთის თავდაცვის მინისტრი 1999 წლის 11 ივნისიდან 2000 წლის 20 მაისამდე. 

## ბიოგრაფია
ვაღარშაკ არუთინიანი დაიბადა 1956 წლის 28 აპრილს, ახალქალაქში, საქართველოს სსრ. 1978 წელს, მან დაამთავრა კასპიის უმაღლესი სასწავლებელი. 1978–1989 წლებში, იგი იბრძოდა ავღანეთის ომში. 1991–1992 წლებში, ყარაბაღის ომის პერიოდში, არუთინიანი სომხეთის შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე იყო. 1992 წელს, იგი დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შეიარაღებული ძალების უმაღლესი სარდლობის შტაბის უფროსის მოადგილე გახდა. 1994 წელს, არუთინიანი არჩეულ იქნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების წარმომადგენლად  დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში. 1999 წელს, ვაზგენ სარქისიანის არჩევნების შედეგად პრემიერ-მინისტრად გამოცხადების შემდეგ, იგი დაბრუნდა სომხეთში და გახდა სომხეთის თავდაცვის მინისტრი. ეს თანამდებობა მან 2000 წლის 20 მაისს დატოვა. 

2002 წლის 23 ივლისს, არუთინიანი შეუერთდა ოპოზიციურ პარტიას - „რესპუბლიკა“-ს, ვაზგენ სარქისიანის ძმის, არამ სარქისიანის ლიდერობით.

## რესურსები ინტერნეტში
*Interview 
*«У США и Турции интерес один – максимальное вытеснение России из региона» 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის თავდაცვის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  28 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1956
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რესპუბლიკა (სომხეთი)

**პარტია რესპუბლიკა** () — სომხეთის ოპოზიციური პოლიტიკური პარტია. დაარსებულია 2001 წელს. პარტიის დამფუძნებელია სომხეთის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი არამ სარქისიანი.

* პარტიის ლიდერები — არამ სარქისიანი და სმბატ აივაზიანი
* პლიტსაბჭოს წევრი — არტაკ ზეინალიანი.
* პარტიის წევრი  — ერევნის ყოფილი მერი სურენ აბრამიანი
* ყოფილი წევრი — ერევნის ყოფილი მერი ალბერტ ბაზეიანი

2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე პარლამენტში გაიყვანა მხოლოდ 1 დეპუტატი, ხოლო 2007 წლის არჩევნებზე მიიღო ხმების მხოლოდ 1,65 %.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2001 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
სოსონო

**სოსონო** (; გ. ძვ. წ. 6) — კოგურიოს სამეფოს დამაარსებლის ჟუმონგის მეორე ცოლი. კოგურიოს დედოფალი. უფლისწულების ბირიუსა და ონჯოს დედა. სოსონო იყო მთავარი ფიგურა კოგურიოს და პექჩეს სამეფოების დაარსების საქმეში.

ისტორიული წყაროს სამგუკ-საგის მიხედვით სოსონო იყო იმ პერიოდში მდიდარი და გავლენიანი ფიგურის იონ თა-ბალის ქალიშვილი. ზოგიერთი სხვა წყაროს მიხედვით ჟუმონგი იყო სოსონოს მეორე ქმარი და მისი პირველი ქმრის სახელია ვუთე. 

ჟუმონგის გარდაცვალების შემდეგ კოგურიოს სამეფოს მეფე ხდება მისი შვილი იურიმენ-ვანი, რომელიც დედასთან ერთად ბრუნდება კოგურიოში, ხოლო სოსონო და მისი ორი ვაჟი გარბიან ნახევარკუნძულის სამხრეთით და აარსებენ ახალ სახელმწიფოს — პექჩეს. 

სოსონო გარდაიცვალა ძვ. წ. 6 წელს 61 წლის ასაკში, მას შემდეგ რაც მისი მეორე შვილი ონჯო გახდა პექჩეს მეფე. 

## სქოლიო
კატეგორია:კორეის ისტორია
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 6
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ოქროს კბილი

**ოქროს კბილი** — მიხეილ ჯავახიშვილის  მოთხრობა. მიხეილ ჯავახიშვილის სააზროვნო სივრცეში ხშირად იჭრებიან უფერულ-უღიმღამო ცხოვრებიდან ამოზრდილი ადამიანები, რომლებიც, მხოლოდ და მხოლოდ, პიროვნული სატკივარის გათავისების წყალობით ხდებიან სახიერნი. ასეთი, ერთი შეხედვით, ერთფეროვანი ცხოვრებით ცხოვრობდა მიხეილ ჯავახიშვილის ოქროს კბილის პერსონაჟიც თომა შადიშვილი. ეს საკუთარი ვნებათაღელვის ჩაცხრომის მსურველი ახალგაზრდა კაცი, ყველასგან და ყველაფრისგან გამიჯნული, თავისდა უნებურად, სიყვარულის ცხელ მორევში აღმოჩნდება ჩაძირული.

## მოთხრობის სიუჟეტი 
„ოქროს კბილის“ მთავარი პერსონაჟი  თომა შადიშვილია, რომელიც დედამისთან ერთად ცხოვრობს ქირით თბილისში და მოლარედ მუშაობს. ბავშვობის ტრავმისა და სირცხვილის გამო ის ქალებს მუდამ გაურბის. ერთხელაც შემთხვევით თავის საბედოს შეხვდება, რომელიც თომასადმი ინტერესს გამოავლენს. მას თამროს დაარქმევს და ძებნას დაიწყებს. მისი მეგობარი კოტე შეპირდება, რომ მის ძებნაში დაეხმარება. ის თამროს დის ქმრის ძმაა, თუმცა, თამროსა და თომას აღწერილი ქალის ერთმანეთთან დაკავშირება მხოლოდ თამროს გარდაცვალების შემდეგ შეძლო. იმ ნახვის შემდეგ თამროც ეძებს თავის სიყვარულს, თუმცა, ლოგინადაა ჩავარდნილი ავადმყოფობის გამო (ავადმყოფობამ შეუწყო ხელი თამროს მხრიდან ინიციატივის გამოვლენას) და თავის დას სოფიოს სთხოვს მოძებნას, მაგრამ სოფიოსათვის თამროს გრძნობების გაგება არც ისე მარტივია. თამრო და თომა ერთმანეთს მხოლოდ სიზმარში ნახულობენ. როდესაც თამრო მოკვდება, თომას გამოეღვიძება და დაიყვირებს, რომ ის კვდება. თუმცა მას თავის საბედოს პოვნის იმედი მაინც აქვს. მეორე დღეს კოტე თომას პანაშვიდზე წაიყვანს სადაც აღწერილობით დაადგენს, რომ მისი მეგობრის საყვარელი ქალი წევს კუბოში (თომას მუდმივად ახსენებს თამროს ოქროს კბილს). კოტე მეგობარს არაფერს ეტყვის და ურჩევს მიჯნურის ძებნას თავი დაანებოს. თომა კი ადგება და კვლავ საძებრად წავა.

## პერსონაჟები
*„**თომა შადიშვილი**“ - მთავარი პერსონაჟი(ყოფილი ბერი). 
*„**კოტე**“ -თომას მეგობარი.
*„**მართა**“ - თომას დედა.
*„**თამრო**“ - თომას საყვარელი ქალი, რომელსაც დაეძებს.
*„**სოფიო**“ - თამროს და.

## რესურსები ინტერნეტში 
* „ოქროს კბილი“ goodreads.com-ზე
* ქეთევან ელაშვილი - ქალის სახიერება ანუ პიროვნული სატკივარი

## სქოლიო
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილის ნაწარმოებები
კატეგორია:ქართული მოთხრობები
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
გოგარანი (მწვერვალი)

**გოგარანი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორესა და შირაკის პროვინციების საზღვარზე, სოფელ სარაპატიდან ჩრდილოეთით 5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2977 მეტრია და წარმოადგენს გოგარანცის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* გოგარანცის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
გოგი

**გოგი** () — მთა აზერბაიჯანსა და სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციისა და ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის საზღვარზე. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3120 მეტრია და წარმოადგენს აიოძორის ქედის უმაღლეს წერტილს. აგებულია ნეოგენური ასაკის მაგმური ქანებით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ვაიქის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
გაბური

**გაბური** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, მდინარე ვოროტანის ხეობაში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3053 მეტრია და წარმოადგენს ზანგეზურის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ზანგეზურის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
მიქაელ არუთინიანი

**მიქაელ არუთინიანი**  ( დ. 10 თებერვალი, 1946) — სომხეთის მე-7 თავდაცვის მინისტრი 2007 წლის 4 აპრილიდან 2008 წლის 14 აპრილამდე. 2008 წლის 14 აპრილიდან იგი მსახურობს სამხედრო ინსპექტორად და სომხეთის პრეზიდენტის მრჩევლად.

## ბიოგრაფია
არუთინიანი დაიბადა 1946 წლის 10 თებერვალს სოფელ საგიანში, აზერბაიჯანის სსრ. 1967  წელს, მან დაამთავრა საბჭოთა სამხედრო კოლეჯი ბაქოში. 1967 წლიდან, იგი მსახურობდა საბჭოთა შეიარაღებულ ძალებში, საბჭოთა არმიის ბრიგადებში, ხოლო 1971 წლიდან - სადაზვერვო მეთაურად. 1988-1991 წლებში, მიქაელ არუთინიანი სამხედრო აკადემიის ლექტორი იყო. 1992 წელს, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის (დსთ) ბრძანებით, გაერთიანებული შეიარაღებული ძალების მეთაური, მიქაელ არუთინიანი გაგზავნილ იქნა სომხეთის რესპუბლიკაში სომხეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მოადგილედ. 1994 წელს მან დაიკავა სომხეთის თავდაცვის მინისტრის მოადგილის თანამდებობა, 1996 წლიდან იგი გენერალ-ლეიტენანტია, ხოლო 2002 წლიდან - გენერალ-პოლკოვნიკი. 

2007 წლის 26 მარტს
, სომხეთის თავდაცვის მინისტრმა, სერჟ სარქისიანმა, ანდრანიკ მარგარიანის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა დაიკავა. ამრიგად, თავდაცვის მინისტრის პოსტი ვაკანტური იყო იქამდე, ვიდრე მიქაელ არუთინიანმა არ დაიკავა იგი 2007 წლის 4 აპრილს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Биография

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის თავდაცვის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი
კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გომაირი

**გომაირი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3308 მეტრია და წარმოადგენს ყარაბაღის მთიანეთის ნაწილს. აგებულია ვულკანური ქანებით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ყარაბაღის მთიანეთი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
გომშავარი

**გომშავარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშისა და ლორეს პროვინციების საზღვარზე. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1956 მეტრია და წარმოადგენს გუგარაცის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* გუგარაცის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ივანე გურიელი

**ივანე გურიელი** (დ. 1772 (ნაკლებად სარწმუნო ვერსიით, 1770), მოგილიოვი — 1818) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ–მაიორი (1803).

## ბიოგრაფია
დაიბადა ქართველი ემიგრანტების ოჯახში, იყო შვილიშვილი ქაიხოსრო III გურიელისა და შვილი სტეფანე გურიელისა. ივანე გურიელი 1780 წელს ჩაირიცხა ნაშებურგის ქვეითთა პოლკში. 1782 წელს, 10 წლის ასაკში გახდა სერჟანტი. 1786 წელს გადაიყვანეს უგლიჩის მუშკეტერთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის 1787-91 წლების ომში. 1789 წელს გაიკურსა და სალკუცთან (მოლდავეთი) ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისთვის პორუჩიკის წოდება მიენიჭა. 1790 წელს ალექსანდრე სუვოროვის ხელმძღვანელობით იბრძოდა ბერლიტთან, გალაცთან, ტარგუსთან, რიმნიკთან და სხვა ბრძოლებში. 1791 წლის 11 დეკემბერს რიმნიკთან ბრძოლის შემდეგ მიიღო კაპიტნობა, სეკუნდ-მაიორის წოდება და სხვა ჯილდოები. 1791 წლის 18 ივნისს მონაწილეობდა მაჩინთან ბრძოლაში. 1792-94 წლებში კვლავ სუვოროვისხელმძღვანელობით მონაწილეობდა პოლონეთთან ომში, კერძოდ კი შემდეგ ბრძოლებში: 1792 წლის 7 ივნისს დუბიანკასთან, 1794 წლის 23 მაისს ლიპკასთან და სლონიმთან, 24 დეკემბერს მონაწილეობდა პრაგის იერიშით აღებაში. 26 დეკემბერს თავისი შენაერთით შევიდა ვარშავაში. ამ ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის მიიღო პრემიერ-მაიორობა.

ივანე გურიელმა ცოლად შეირთო ამალია ივანეს ასული სესტრენცევიჩი. 1802 წელს ეყოლათ ერთადერთი შვილი დარია. მომდევნო წლებში გურიელი მსახურობდა ფანაგორიის გრენადერთა პოლკში. 1799 წელს მიიღო პოლკოვნიკობა. 1803 წელს 31 წლის ასაკში მიიღო გენერალ-მაიორობა და ვოლინის პოლკის უფროსად დაინიშნა. 1803-1812 წლებში სამხედრო სამსახურიდან გადამდგარი იყო და ცხოვრობდა საკუთარ მამულში, მოგილიოვის გუბერნიაში. ნაპოლეონის რუსეთზე თავდასხმის შემდეგ სათავეში ჩაუდგა ეკატერინბურგის პოლკს, მონაწილეობდა საფრანგეთ-რუსეთის ომის თითქმის ყველა ბრძოლაში რომანოვთან (2 ივლისი), ოსტრავის (13 ივლისი), კაკუვაჩინის (14 ივლისი), მირის (27-28 ივლისი) ბრძოლებში. ამ ბრძოლებში თავის გამოჩენისთვის მიენიჭა წმინდა ვლადიმირის III ხარისხის ორდენი. მონაწილეობდა 8 აგვისტოს სმოლენსკთან და 26 აგვისტოს ბოროდინოს ბრძოლებში, სადაც მეთაურობდა 23-ე დივიზიის ბრიგადას. ბოროდინოში გმირობისთვის მან მიიღო წმინდა ანას I კლასის ორდენი.

გურიელი მონაწილეობდა ტარუტინოსა და ვიაზმის ბრძოლებში. ამ ბრძოლებში გამოჩენილიმამაცობისთვის ალექსანდრე I-სგან მიიღო ალმასებით შემკული ოქროს დაშნა წარწერით „მამაცობისთვის“. 1813-1814 წლებში მონაწილეობდა რუსეთის არმიის საზღვარგარეთ ლაშქრობაში პოლონეთში, საქსონიაში, თავი გამოიჩინა ნასაუს, დრეზდენის, ბაუცენის, ლაიფციგის, ლებაუს, ლანტენბერგის, კომბლენცის, მაინცისა და სხვა ბრძოლებში; ვიდრე ჯარი პარიზს დაიკავებდა, იერიშით აიღო მონმარტრის მაღლობი. ამისთვის მიიღო წმინდა ვლადიმირის II ხარისხის ორდენი. 1814 წელს მიიღო პრუსიის ჯილდო წითელი არწივის II კლასის ორდენი. იმავე წელს მიიღო წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი.

ფლობდა რამდენიმე უცხო ენას, იყო მამაცი. ერთხელაც არ დაჭრილა, რასაც წმინდა სტეფანეს ხატს მიაწერდა. მოულოდნელად გარდაიცვალა 1818 წელს.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1772
კატეგორია:გარდაცვლილი 1818
კატეგორია:გურიელები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა გიორგის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
მიხეილ გალუსტიანი

**მიხეილ გალუსტიანი** () — ეთნიკურად სომეხი, რუსეთში მოღვაწე შოუმენი, იუმორისტი, სცენარისტი, პროდიუსერი. მიხეილ გალუსტიანი მონაწილეობდა მანსანკანში და კომედი ქლაბში („Comedy Club“ რუსეთი). არის 2003 წლის მანსანკანის ჩემპიონთა ლიგის და ზაფხულის მანსანკანის თასის 2004, 2005, 2009 წლის გამარჯვებული.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Подробная биография Михаила Галустяна 
* Светлый и Тёмный из «Нашей Russia»: Светлаков и Галустян 
* Михаил Галустян: Из «Нашей Russia», с любовью… 
* Интервью с Михаилом Галустяном 
* Михаил Галустян  at ruskino.ru
* Михаил Галустян в рекламе
* КВН.ру Игры с участием Михаила Галустяна на Портале КВН
* Зайцев+1  новый сериал с Михаилом в главной роли
* Биография Михаила Галустяна

* Mikhail Galustyan at the Forbes

კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:სომეხი კომიკოსები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არმან ემანუელ დიუ პლესი რიშელიე

**არმან ემანუელ დიუ პლესი რიშელიე** (დ. 1766 — გ. 1822) — ჰერცოგი, ფრანგი არისტოკრატი, სახელმწიფო მოღვაწე, ბურბონების პრემიერ-მინისტრი. რევოლუციის შემდეგ გაძევებულ იქნა საფრანგეთიდან, ჩავიდა რუსეთში (1790 წ.) და მონაწილეობას იღებდა რუსეთ-თურქეთის ომში (1787-1791). 1803 წელს დაინიშნა ოდესის ქალაქის მმართველად. 1803-1814 წლებში იყო ნოვოროსიის გუბერნატორი. 1807 წელს მონაწილეობდა ანაპის აღებაში. რესტავრაციის შემდეგ 1814 წელს დაბრუნდა საფრანგეთში და მსახურობდა ლუი XVIII-ის კარზე. ორჯერ იყო პირველი მინისტრი და საგარეო საქმეთა მინისტრი (1815-1818; 1820-1821).

## ლიტერატურა
* Cynthia Cox, ''Talleyrand's Successor*, London (1959) Amazon.com
* Antonia Fraser, *Marie Antoinette, The Journey'', New York (2001) Amazon.com
* Great part of Richelieu's correspondence with Pozzo di Borgo, Capo d'Istria and others, with his journal of his travels in Germany and the Turkish campaign, and a notice by the duchesse de Richelieu, is published by the Imperial Historical Society of Russia, vol. 54.
* There is an exhaustive study of his career by Léon de Crousaz-Crétet, *Le Duc de Richelieu en Russie et en France* (1897), with which compare an article by L. Rioult de Neuville in the *Revue des questions historiques* (Oct. 1897)
* See also R. de Cisternes, ''Le Duc de Richelieu, son action aux conférences d'Aix-la-Chapelle'' (1898), containing copies of documents.

კატეგორია:დაბადებული 1766
კატეგორია:გარდაცვლილი 1822
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
ულისი (საფეხბურთო კლუბი)

**საფეხბურთო კლუბი ულისი** () — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევნიდან, რომელიც თამაშობს სომხეთის პრემიერლიგაში. დღესდღეობით, ერევნული კლუბის საშინაო მოედნად ერევანში მდებარე რესპუბლიკური სტადიონი ითვლება, რომელიც 14 403 გულშემატკივარს იტევს.

„ულისი“ დაარსებულია 2000 წელს. როგორც სხვა კლუბებს, მასაც ჰყავს მე-2 გუნდი, რომელიც სომხეთის პირველ ლიგაში თამაშობს. 2014-2015 წლების სეზონი „ულისმა“ მე-2 ადგილზე დაასრულა. 

საფეხბურთო კლუბი ეკუთვნის სომეხ ბიზნესმენს, ჰენრიხ კაზანჯიანს, ხოლო გუნდის მთავარი მწვრთნელი გაგიკ სიმონიანია. „ულისის“ კაპიტანი არის არმენ ტიგრანიანი.

ერევნულმა საფეხბურთო კლუბმა დღემდე სახელი ორჯერ შეიცვალა. თავდაპირველად, იგი დინამო-2000-ის სახელით დაარსდა. 2004 წელს ს. კ. დინამო-ზენიტი გახდა, ხოლო 2006 წლიდან დღევანდელ სახელს ატარებს.

ამჟამად, ერევნის „ულისის“ შემადგენლობაში 12 ლეგიონერია. აქედან 6 რუსია. კლუბში აგრეთვე თამაშობს სამი ქართველი ფეხბურთელი: დავით ლომაია, ბესიკ ჩიმაკაძე და გიორგი კაჭკაჭიშვილი.

## ტიტულები 
**სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა**
* 15px გამარჯვებული (1) — 2011
* 15px მე-2 ადგილოსანი (1) — 2014-2015

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ulisses FC Official Website 
* Ulisses FC at FFA.AM
* Ulisses FC at UEFA.COM 
* Ulisses FC at EUFO.DE 
* Ulisses FC at Weltfussball.de 
* European Football Club Ranking 

კატეგორია:სომხეთის საფეხბურთო კლუბები
კომპლემენტის სისტემა

მინი|250პქ|მემბრანის შემტევი კომპლექსი იწვევს უჯრედის ლიზისს
**კომპლემენტის სისტემა** — იმუნური სისტემის ნაწილი, რომელიც ეხმარება ან აკომპლექტებს/ავსებს ანტისხეულებისა დ ფაგოციტური უჯრედების უნარს გაწმინდონ/გაასუფთავონ პათოგენები ორგანიზმისაგან. ის ნაწილია თანდაყოლილი იმუნური სისტემისა, რომელიც არ არის შეგუებადი და არ იცვლება ინდივიდის ცხოვრების განმავლობაში. თუმცა, იგი შეიძლება „გაწვეული“ ან ჩართულ იქნას ადაპტაციური იმუნური სისტემის მიერ.

კომპლემენტის სისტემა შედგება მთელი რიგი პატარა ცილებისაგან, რომლებიც აღმოჩენილია/ნაპოვნია სისხლში, ძირითადად ღვიძლის მიერ სინთეზირებული, და როგორც წესი, მოცირკულირე არააქტიური წინამორბედების სახით (პრო-ცილები/პრო-პროტეინები). რამდენიმედან ერთი ტრიგერის/სასხლეტის (O.o) სტიუმულაციის შემდეგ, სისტემაში არსებული პროტეაზები ხლეჩენ სპეციფიკურ პროტეინებს, რათა გამოათავისუფლონ ციტოკინები და ინიციირებენ ზრდად (amplifying) კასკადს შემდგომი/დამატებითი გახლეჩებისათვის. საბოლოო შედეგი კასკადის აქტივაციისა არის მასიური ამპლიფიკაცია/გაძლიერება პასუხისა და უჯრედის მკვლელი მემბრანის შემტევი კომპლექსის (MAC) ატივაცია. 30-ზე მეტი ცილა და ცილოვანი ფრაგმენტი შეადგენს კომპლემენტის სისტემას, შრატის ცილების, სეროზული ცილების და უჯრედის მემბრანული რეცეპტორების ჩათვლით. ისინი ითვლება სისხლის შრატის გლობულინების წილის დაახლოებით 5%-ად და შეუძლიათ იმოქმედონ, როგორც ოფსონინებმა.

სამი ბიოქიმიური გზა ააქტიურებს კომპლემენტის სისტემას: კლასიკური კომპლემეტის გზა, ალტერნატიული კომპლემენტის გზა და ლექტინის გზა.

## ისტორია 
## ფუნქციები 
კომპლემენტის მთავარი ფუნქციები არის შემდეგი
#**ოფსონიზაცია** — ანტიგენების ფაგოციტოზის გაძლიერება
#**ქემოტაქსისი** — მაკროფაგებისა და ნეიტროფილების მოზიდვა
#**უჯრედის ლიზისი** — უცხო უჯრედების მემბრანის გახვრეტა
#**აგლუტინაცია** — პათოგენების დაკავშირება და კლასტერიზება/ერთად დაგროვება (მიწებება)

## ზოგადი მიმოხილვა 
პროტეინები და გლიკოპროტეინები, რომლებიც წარმოქმნიან კომპლემებტის სისტემას სითეზირებულნი არიან ჰეპატოციტების მიერ. მაგრამ მნიშვნელოვანი რაოდენობა ასევე პროფუცირებულია/წარმოებულია ქსოვილოვანი მაკროფაგების, სისხლის მონოციტების და შარდსადენი და კუჭნაწილავის მიერ ტრაქტის ეპითელიალური უჯრედების მიერ. აქტივაციის სამივე გზა წარმოქმნის ჰოპმოლოგიურ ვარიანტებს პროტეაზა С3 კონვერტაზისა. კლასიკური კომპლემენტის გზა ტიპურად მოითხოვს ანტიგენ-ანტისხეულის კომპლექსებს (იმუნურ კომპლექსებს) აქტივაციისათვის (სპეციფიკური იმუნური პასუხი), მაშინ, როდესაც ალტერნატიული და მანან-დამაკავშირებელი ლექტინის გზები შეიძლება გააქტიურდეს C3-ის ჰიდროლიზით ან ანტიგენენების მიერ ანტისხეულების არსებობის გარეშე (არასპეციფიკური იმუნური პასუხი).

## სქოლიო
კატეგორია:იმუნური სისტემა
დაჰლაკი (კუნძული)

**დაჰლაკი**, **დაჰლაკ-კებირი** () — ყველაზე დიდი კუნძული დაჰლაკის არქიპელაგში, წითელ ზღვაში ერიტრეის ნაპირებთან. ადრე კუნძულს ერქვა *დაჰლაკ-დესეტი*. ფართობი — 754,9 კმ². კუნძულის მოსახლეობის რაოდენობა დაახლოებით 2500 ადამიანია. კუნძულის მოსახლეობა ლაპარაკობს დაჰლიკის ენაზე.

## ისტორია 
სოფელი ნოკრა მდებარეობს კუნძულის დასავლეთ ნაწილში და ცნობილია ძველი რეზერვუარებით წყლის და ნეკროპოლისების შესანახად, რომლებიც თარიღდება, როგორც მინიმუმ, ჩვენი წელთაღრიცხვის 912 წლით. კუნძული ასევე ცნობილია თავისი ნამარხი ნაშთებით. კუნძულის სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორის აღსანიშნავია ადელის (*Adel*) ისლამამდელი პერიოდის ნანგრევები, ფაუნა და მანგროს ტყეები.

## ეკონომიკა 
კუნძულზე მოსახლეობა ძირითადად დასაქმებულია თევზაობით, ჰოლოთურიების შეგროვებით და ტურიზმით.

კუნძულზე აშენებულია დიდი ტურისტული კომპლექსი სასტუმროებით.

ბორანის საშუალებით კუნძულიდან შეიძლება პორტ მასაუაში და მთელ რიგ უფრო მცირე კუნძულებამდე მისვლა.

## სქოლიო
კატეგორია:არქიპელაგები
კატეგორია:აფრიკის კუნძულები
კატეგორია:ერიტრეის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ჯუმონგი

**ჯუმონგი** () ასევე ცნობილია, როგორც ***დონგმიონგი, დონგმიონგსეონგვანგი*** — კოგურიოს სამეფოს დამაარსებელი.

ძვ. წ. 37 წელს ჯუმონგმა და მისმა მეორე ცოლმა სოსონომ დააარსეს ახალი სახელმწიფო კოგურიო და გახდნენ მისი პირველი მეფე და დედოფალი. ძვ. წ. 34 წელს დაასრულეს პირველი დედაქალაქის ჩოლბონის მშენებლობა. 4 წლის შემდეგ, ძვ. წ. 28 წელს მისმა სამხედრო ძალებმა დაიპყრეს ოკჩო.

ძვ. წ. 19 წელს ჯუმონგმა თავის მემკვიდრედ გამოაცხადა საკუთარი ვაჟი პირველი ცოლისაგან იური. იურისა და მისი დედის კოგურიოში დაბრუნების შემდეგ ჟუმონგის მეორე ცოლი სოსონო და მისი ორი ვაჟი გაიქცნენ ნახევარკუნძულის სამხრეთში და დააარსეს ახალი სამეფო პექჩე.

ჯუმონგი გარდაიცვალა ძვ. წ. 19 წელს 40 წლის ასაკში. ტესოს და ჯუმონგის ქიშპი მრავალი წლის მანძილზე გაგრძელდა. ტესო ჯუმონგის შვილიშვილმა იმპერატორმა ტემუშინმა მოკლა. ტესოს სიკვდილის შემდეგ პუიოს იმპერია დაეცა.

## სქოლიო
კატეგორია:კოგურიოს მეფეები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 58
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 19
პარიზის ზავი (1763)

**პარიზის ზავი (1763)** — შვიდწლიანი ომის დასასრული. ზავის შედეგად საფრანგეთმა, რომელმაც მარცხი განიცადა ინგლისთან, მთლიანად დაკარგა თავისი ფლოტი და იძულებული გახდა ინგლისისთვის დაეთმო კოლონიები ამერიკაში, ინდოეთსა და აფრიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Treaty of Paris Profile and Videos - Chickasaw.TV
* The Treaty of Paris and its Consequences 
* Entry on the Treaty of Paris from *The Canadian Encyclopedia* 
* Treaty of Paris at the Avalon Project of the Yale Law School0

კატეგორია:1763
კატეგორია:პარიზში ხელმოწერილი ხელშეკრულებები
სეირან ოჰანიანი

**სეირან ოჰანიანი** (; დ. 1 ივლისი, 1962) — სომხეთის    თავდაცვის მინისტრი  2008–2016   წლებში.

## ბიოგრაფია
სეირან ოჰანიანი დაიბადა 1962 წლის 1 ივლისს, მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი. 
1979 წელს, მან დაამთავრა სოფელ მგრაშენის უმაღლესი სასწავლებელი სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში.  ოჰანიანი სწავლობდა ბაქოს უმაღლეს გაერთიანებულ სარდლობის კოლეჯში, რომელიც 1983 წელს დაამთავრა. მოგვიანებით, იგი მსახურობდა გერმანიის საბჭოთა ძალების ჯგუფში.
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 1992 წლის მარტში, სეირან ოჰანიანი შეუერთდა მთიანი ყარაბაღის ახლად ჩამოყალიბებულ არმიას, სადაც მთავარ როლს თამაშობდა აზერბაიჯანის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1992 წლის სექტემბერში, მარდაკერტის რაიონის მახლობლად, მან სერიოზული ჭრილობა მიიღო, რასაც შედეგად ფეხის ამპუტაცია მოჰყვა. მკურნალობის შემდეგ, ოჰანიანი კვლავ დაუბრუნდა სამხედრო სამსახურს. 1994-1998 წლებში, იგი მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის მეთაურის მოადგილეა, ხოლო 1999-2007 წლებში მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის მინისტრი.

2007 წლის მაისში, სეირან ოჰანიანი დაინიშნა სომხეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის მეთაურად და სომხეთის თავდაცვის მინისტრის პირველ მოადგილედ. 2008 წლის 14 აპრილს, სერჟ სარქისიანის პრეზიდენტად არჩევის შემდეგ, ოჰანიანმა სომხეთის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა დაიკავა.

## პირადი ცხოვრება
სეირან ოჰანიანი ქორწინებაშია, ჰყავს 3 ვაჟი და ქალიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Ohanyan's Official Biography 
*Биография Сейрана Оганяна на сайте Министерства обороны Армении
*Օհանյանի պաշտոնական Կենսագրություն 
*Xocalı soyqırımını törədən şəxslərdən biri olan Seyran Ohanyan Ermənistan ordusunun komandanı təyin edilib

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის თავდაცვის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კონრად მალტ-ბრუნი

**კონრად მალტ-ბრუნი** (დ. 1775 — გ. 1826) — დანიელი პუბლიცისტი და გეოგრაფი. საფრანგეთის რევოლუციის იდეებისადმი თანაგრძნობის გამო იძულებული გახდა შვედეთში გადასულიყო, შემდეგში დამკვიდრდა საფრანგეთში, სადაც ეწეოდა პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1821 წელს დააარსა პარიზის გეოგრაფიული საზოგადოება. ავტორია რამდენიმე გეოგრაფიული ხასიათის ნაშრომისა, მათ შორისაა „მსოფლიოს ყველა ქვეყნის პოლიტიკური, ფიზიკური და მათემატიკური გეოგრაფია“, რომელიც გამოვიდა 1803-07 წწ. 

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1775
კატეგორია:გარდაცვლილი 1826
კატეგორია:დანიელი გეოგრაფები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
დანდარი

**დანდარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ ჯუჯევანიდან სამხრეთ-დასავლეთით 5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1559 მეტრია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
ან რობერ ჟაკ ტიურგო

**ან რობერ ჟაკ ტიურგო** ( დ. 1727 — გ. 1781) — ფრანგი პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი, ეკონომისტი. 1774 წელს დაინიშნა ფინანსთა მინისტრად. დაჟინებით მოითხოვა თავისუფალი ვაჭრობის განხორციელება და გაატარა მთელი რიგი რეფორმები, რომლებიც მიზნად ისახავდა ვაჭრობის და მრეწველობის განვითარებას, მაგრამ მის რეფორმებს ყოველთვის სასურველი შედეგი არ მოჰყვებოდა. 1775 წლის მოუსავლიანობის გამო მომხდარი ამბოხების შემდეგ ტიურგომ დაკარგა ნდობა ხალხში და არისტოკრატიის მოთხოვნით მეფემ იგი 1776 წელს გადააყენა. ეუთვნის ვრცელი ნაშრომი „Reflexions sur la formation et la distribution des richesses“ (1776), რომელშიც გამოთქმული აქვს მოსაზრება, რომ სახელმწიფოს არსებობის საფუძველს წარმოადგენს მარცვლეული და რომ ამ საკითხს უნდა მიაპყრონ უპირველესი ყურადღება ეკონომისტებმა და ფინანსისტებმა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Andrew Dickson White's *Seven Great Statesmen in the Warfare of Humanity with Unreason* (1915) @Wikiquotes
* 
* Turgot Page  at McMaster
* Jacques Turgot at *Catholic Encyclopedia*
* Turgot on progress and political economy
* Notice Biographique by Paulette Taïeb.
* 12 mai 1776: "Renvoi de Turgot" by  *Hérodote*
* The Institut Turgot in Paris
* Turgot & 18th and 19th century Dutch economics and politics 
* The Brilliance of Turgot by Murray N. Rothbard.

კატეგორია:დაბადებული 1727
კატეგორია:გარდაცვლილი 1781
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ფრანგი ეკონომისტები
გლუტი

**გლუტი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, სოფელ ჰოვნანაძორიდან 2 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2105 მეტრია და წარმოადგენს კამატურის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* კამატურის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
დაშტაქარი (მწვერვალი)

**დაშტაქარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოტნისა და არმავირის პროვინციების საზღვარზე, სოფელ არშალუისიდან ჩრდილო-დასავლეთით 5,5 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1064 მეტრია და წარმოადგენს არაგაწის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* არაგაწი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
დალარი (სომხეთის მწვერვალი)

**დალარი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში, თეღენისის მთიდან აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2616 მეტრია და წარმოადგენს წაღკუნიაცის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* წაღკუნიაცის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
არტაშატი (ძველი ქალაქი)

**არტაშატი** (); ) — რეგიონის დიდი კომერციული ცენტრი და არტაშეს I-ის (რომელმაც არტაშესიანთა დინასტია დააარსა) მმართველობის დროს დიდი სომხეთის დედაქალაქი. დასახელება მომდინარეობს ირანული ენებიდან და აღნიშნავს "აშას სიამოვნებას". ქალაქი არტაშეს I-მა ძვ. წ. 176 წელს დააარსა და ის სომხეთის დედაქალაქი ძვ. წ. 185 წლიდან ჩვენი წელთაღრიცხვის 120 წლამდე იყო. ქალაქი საბოლოოდ VII საუკუნეში მიატოვეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
არამ მანუკიანი

**არამ მანუკიანი** (; დ. 9 მარტი, 1957) — სომეხი პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
არამ მანუკიანი დაიბადა 1957 წლის 9 მარტს, ვანაძორში, ლორეს პროვინცია. იგი სწავლობდა ფიზიკის ფაკულტეტზე, ოვანეს თუმანიანის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში. 1978-1983 წლებში, იგი მუშაობდა მასწავლებლად იეღეგნუტის საშუალო სკოლაში, 1983-1993 წლებში კი ინჟინრად, ვანაძორში. 1990 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებით, იგი აირჩიეს სომხეთის გენერალური ასამბლეის წევრად. 1990 წლის 23 აგვისტოს, სომხეთის სახელმწიფოს აღორძინების სიმბოლოდ, დეკლარაცია სომხეთის საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის შესახებ, წაიკითხა არამ მანუკიანმა. 1995 წელს, მან კიდევ გაიმარჯვა არჩევნებში და 1999 წლამდე პარლამენტში დარჩა.
2012 წლის სომხეთის ეროვნული კონგრესის არჩევნებით, იგი დაუბრუნდა პარლამენტს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Биография 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დარანაკი (მწვერვალი)

**დარანაკი** () — მთა აზერბაიჯანსა და სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციისა და აზერბაიჯანის საზღვარზე, ქალაქ ჯერმუკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 12 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3388 მეტრია და წარმოადგენს ზანგეზურის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ზანგეზურის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
გნიშიკი (მწვერვალი)

**გნიშიკი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, სოფელ ხაჩიკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2510 მეტრია და წარმოადგენს ვაიქის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ვაიქის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
დეზაქარი

**დეზაქარი** () — მთა საქართველოსა და სომხეთის საზღვარზე. მდებარეობს ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში და ლორეს პროვინციაში, სოფელ პრივოლნოედან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1637 მეტრია და წარმოადგენს ლოქის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* ლოქის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
სომხეთის ეროვნული კონგრესი

**სომხეთის ეროვნული კონგრესი** () — პოლიტიკური კოალიცია სომხეთში, რომელიც 2008 წელს შეიქმნა. მასში გაერთიანებილია 13 ოპოზიციური პარტია. 2012 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებში კოალიციამ 7 მანდატი მოიპოვა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website of the Armenian National Congress

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2008 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
კანონის უზენაესობა (სომხეთი)

**კანონის უზენაესობა** () — პოლიტიკური პარტია სომხეთში, რომელიც 1998 წელს დაარსდა. 2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მათ 19 მანდატი მოიპოვეს, 2007 წელს 9, 2012 წელს კი 5. 2008 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მათმა კანდიდატმა მესამე ადგილი დაიკავა 17.7%-ით.

## რესურსები ინტერნეტში
*Rule of Law Party 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:1998 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
აყვავებული სომხეთი

**აყვავებული სომხეთი** () — პოლიტიკური პარტია სომხეთში, რომელიც 2004 წლის 30 აპრილს შეიქმნა
. 2007 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ ხმების 14.68% და 18 მანდატი მიიღო, 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში კი 30% და 37 მანდატი. ამჟამად პარტია ეროვნულ კრებაში წარმოდგენილია 26 მანდატით.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2004 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
მემკვიდრეობა (სომხეთი)

**მემკვიდრეობა** () — პოლიტიკური პარტია სომხეთში, რომელიც 2002 წელს შეიქმნა. პარტია მკვეთრად პრო-დასავლურია. 2007 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე მემკვიდრეობამ 7 მანდატი მოიპოვა, 2012 წელს კი 5.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური გვერდი 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2002 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
სომეხთა კომუნისტური პარტია

**სომეხთა კომუნისტური პარტია** () — პოლიტიკური პარტია სომხეთში, რომელიც 1991 წელს დაარსდა სომხეთის კომუნისტური პარტიის გაუქმების შემდეგ. პარტიას 18 000 წევრი ჰყავს. კომუნისტური პარტია მკვეთრად პრო-რუსულია.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:კომუნისტური პარტიები
კატეგორია:კომუნისტური პარტიები ქვეყნების მიხედვით‎
კატეგორია:მოქმედი კომუნისტური პარტიები
კატეგორია:1991 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
დემერი (გეღამის ქედი)

**დემერი** () — მთა სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, სოფელ წოვასარიდან სამხრეთ-დასავლეთით 3 კილომეტრში. მწვერვალის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2005 მეტრია და წარმოადგენს გეღამის ქედის ნაწილს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის მთები
* სომხეთის ქედები
* გეღამის ქედი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
მამია ორახელაშვილი

**მამია ორახელაშვილი** (ნამდვილი სახელია *ივანე ორახელაშვილი*; დ. 1881 — გ. 1937) — ქართველი ბოლშევიკი და საბჭოთა პარტიული მოღვაწე. 1921 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის ერთ-ერთი შემოქმედი. 1937 წელს, „დიდი წმენდის“ დროს, დახვრიტეს.

## ბიოგრაფია
დაიბადა აზნაურის ოჯახში. დაასრულა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია. სწავლობდა ხარკოვის უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტზე.  1903-1908 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამხედრო-სამედიცინო აკადემიაში. 1890-იანი წლებიდან ჩაერთო რევოლუციურ მოძრაობაში. რსდმპ-ის წევრი 1903 წლიდან. ამავე წელს სტუდენტურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის დააპატიმრეს. 1905 წლის რუსეთის რევოლუციის მონაწილე. აკადემიის დასრულების შემდეგ მუშაობდა ექიმად კასპიისპირეთის ოლქში. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ იყო ვლადიკავკაზის მუშათა და ჯარისკაცთა საბჭოების თავმჯდომარე და რსდმპ(ბ) კომიტეტის თავმჯდომარე. 1917 წლიდან 1920 წლის მაისამდე იყო რსდმპ(ბ) კავკასიის სამხარეო კომიტეტისა და კავბიუროს წევრი.

საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ 1921-22 წლებში იყო განათლების სახალხო კომისარი, 1921-1925 წლებში იყო საქართველოს რევკომის თავმჯდომარე, საქართველოს სსრ-ის კომუნისტური პარტიის ცკ-ის პირველი მდივანი, სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, ამიერკავკასიის სფსრ-ის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე. 1923-1925 წლებში იყო სსრკ-ის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. სსრკ-ს ცკ-ის წევრობის კანდიდატი (1923-1926 წწ.). სკკპ ცკ-ის წევრი (1926-1934 წწ.). 1926-1929 წლებში იყო კომუნისტური პარტიის ამიერკვაკასიის კომიტეტის პირველი მდივანი და გაზეთ  „ზარია ვოსტოკას“ რედაქტორი. 1927-1930 წლებში იყო დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარი რედაქციის წევრი. 1931-1932 წლებში კვლავ ასფსრ-ის სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარეა. 1932-1937 წლებში მოსკოვში იყო მარქს-ენგელს-ლენინის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1934-1937 წწ. სკკპ-ის ცენტრალური სარევიზიო კომისიის წევრი და სსრკ-ის ცენტრალური აღმასკომის წევრი.

1937 წელს გარიცხეს პარტიიდან კონტრევოლუციური საქმიანობის გამო. აპრილში გადაასახლეს ასტრახანში. 26 ივნისს დაპატიმრეს. დახვრიტეს 11 დეკემბერს.

რეაბილიტირებულია 1955 წელს.

## ნაშრომები
*ამიერკავკასიის ბოლშევიკური ორგანიზაციები 1917 წელს, ტფილისი, 1927
*ინტერნაციონალი და ომის საკითხი, ქუთაისი, 1920

## ლიტერატურა
**კვაჭაძე, ს.* მამია ორახელაშვილი, თბილისი, 1965

## რესურსები ინტერნეტში
* Орахелашвили Мамия (Иван) Дмитриевич,
* в Большой Советской Энциклопедии, Советская историческая энциклопедия
* На сайте Биография. Ру,
* На сайте Хроно. Ру

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის პირველი მდივნები
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XV ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ განათლების სახალხო კომისრები
არშაკ I (სომხეთი)

** არშაკ I** (; გ. 35) — პართიის პრინცი და სომხეთის მეფე I საუკუნეში.

არშაკ I იყო პართიის მეფის, არტაბან III-ისა და მისი უცნობი მეუღლის პირველი ვაჟი. იგი დაიბადა და გაიზარდა პართიის იმპერიაში. მისი სახელი გამომდინარეობს პართიის და პონტოს ურთიერთობისგან. 35 წელს, სომხეთის მეფის არტაშეს III-ის გარდაცვალების შემდეგ არტაბან III-ს უნდოდა, რომ ტახტზე თავისი ვაჟი ასულიყო. არტაბან III-მ სომხეთის მეფედ არშაკ I გამოაცხადა. რომის იმპერატორმა ტიბერიუსმა უარი თქვა არშაკ I-ის სომხეთში მეფობაზე და მის ნაცვლად ეს თანამდებობა იბერიელ მითრიდატეს მიანიჭა, მისი ძმის, ფარსმან I იბერიელის მხარდაჭერით. მიუხედავად იმისა, რომ არშაკ I პრო-რომაელი მონარქი იყო, მისი მეფობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. მისი მმართველობის დასაწყისიდან, ერთ წელიწადზე ნაკლები დროის შემდეგ, იგი საკუთარმა მოსამსახურეებმა მოწამლეს. არშაკ I-ის გარდაცვალების შემდეგ, არტაბან III-მ თავისი მეორე ვაჟი - ოროდეს I გაამეფა.

## ლიტერატურა
*Chaumont, *Armenia between Rome and Iran I: the advent of Augustus to the accession of Diocletian*, p.88

## რესურსები ინტერნეტში
* ტაციტუსი, Annals of Imperial Rome, 1st century 
* R. Grousset, History of Armenia from its origins to 1071, Paris Payot, 1947 (reprinted again in 1984, 1995 & 2008) 
* M.L. Chaumont, *Armenia between Rome and Iran I: the advent of Augustus to the accession of Diocletian* from Aufstieg und Niedergang der Welt Römischen II, 1976 
* G. Dedeyan, History of the Armenian people, Privat Toulouse, 2007

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
ულე გუნარ სულშერი

**ულე გუნარ სულშერი** ( ; დ. 26 თებერვალი, 1973) — ნორვეგიელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 1996 წელს გახდა ნორვეგიის ჩემპიონატის ბომბარდირი. 11 წლის განმავლობაში იყო „მანჩესტერ იუნაიტედის“ ფეხბურთელი. თამაშობდა ძირითადად შეცვლებზე. გადამწყვეტი გოლი გაიტანა 1999 წელს ჩემპიონთა ლიგის ფინალში. ნორვეგიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა მიიღო 1998 წლის მსოფლიოსა და 2000 წლის ევროპის ჩემპიონატებზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*Biography at ManUtd.com
*Profile  at BBC Sport

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ნორვეგიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის მწვრთნელები
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სომხეთი რუსეთის იმპერიაში

[მინი|[სომხეთის ოლქი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში.]]
**სომხეთი რუსეთის იმპერიაში** — 1828 წლის შემდგომი პერიოდი სომხეთის ისტორიაში. აღმოსავლეთი სომხეთი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში რუსეთ ირანის ომში ირანის მმართველი ყაჯარების იმპერიის დამარცხების და შედეგად დადებული თურქმენჩაის ზავის შემდეგ აღმოჩნდა.

სომხეთი რუსეთის იმპერიის დაშლამდე, 1917 წლამდე შედიოდა მის შემადგენლობაში. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*სომხეთის ისტორია
*სომხეთის ისტორიის ქრონოლოგია
*ყარსის ოლქი

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ისტორია