open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ინვაზიური სახეობა

[right|thumb|300px|[ხევსურის დიყი]]
* მოდებულია საზღვრის გასწვრივ.]]
**ინვაზიური სახეობა** () — ადამიანის საქმიანობის შედეგად გავრცელებული ბიოლოგიური სახეობა, რომლის გავრცელებაც ბიოლოგიურ მრავალფეროვნებას საფრთხეს უქმნის. მათი გავრცელების თავდაპირველი მიზეზია წინასწარ განზრახულად ან განუზრახველად ორგანიზმების ინტროდუქცია მათი ბუნებრივი ჰაბიტატის გარეთ.

## ინვაზიური ცხოველები
სასოფლო და სატყეო მეურნეობები უზარმაზარ ზარალს განიცდის მავნე მწერებისგან, რომელთა უდიდესი ნაწილი ინვაზიური სახეობაა.

## ინვაზიური მცენარეები 
მცენარეების ინვაზიურ სახეობებად მიჩნევა ხშირად ზიანის ეკონომიკიური თვალსაზრისით შეფასებით ხდება. თუმცა არსებობენ ნეიტრალური ან სასარგებლო ინვაზიური სახეობები, ეგრეთ წოდებული „მსუბუქი ინვაზიური სახეობები“, რომლებიც გარემოს ან ეკონომიკას შედარებით მცირე ზიანს აყენებენ.

დასავლურ კლასიფიკაციბში, ინვაზიურ სახეობათა ერთობლიობათა შორის (რომლებიც მოიაზრება როგორც უცხო სახეობები, რომლებსაც მნიშვნელოვან ტერიტორიაზე გავრცელება შეუძლიათ) გამოყოფენ „ტრანსფორმერები“ () — სახეობები, რომლებსაც მნიშვნელოვანი ტერიტორიის ეკოსისტემის შეცვლა შეუძლიათ. ტრანსფორმერების გავლენა შეიძლება მოახდინონ ჭარბმა გამოყენებამ (წყლის, ჟანგბადის, სინათლის) ან რესურსების დონორობამ (აზოტი), მათმა უკუქმედებებმა ან პირიქით, ნიადაგის ეროზიული პროცესების გაძლიერებამ, მავნე ნივთიერებათა აკუმულაციამ და სხვათა ზემოქმედებებმა.

## ასევე იხილეთ 
* ყველაზე საშიში ინვაზიური სახეობების სია
* ინტროდუცირებული სახეობა
* ავსტრალიის ინვაზიური სახეობები

## ლიტერატურა 
* 
* *Тохтарь В. К., Мазур Н. В.'' Анализ инвазионных видов Средней России // Научные ведомости Белгородского государственного университета. Серия: Естественные науки. 2010. № 21 (92). Вып. 13. С. 20-23.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Guidelines for accessing the risk of non-native animals becoming invasive, ცხოველთა დაცვის საერთაშორისო საზოგადოება, ноябрь 2011.
* Зелёные агрессоры в «Чёрной книге» | Сиб.фм
* В России составили карту растений-оккупантов | Новости от ФОБОС. 23 марта 2018 

## სქოლიო
კატეგორია:ეკოლოგიური ტერმინები
ფრენსის არნოლდი

**ფრენსის არნოლდი** (; დ. 25 ივლისი, 1956) — ამერიკელი ქიმიკოსი ინჟინერი და ნობელის პრემიის ლაურეატი. კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ქიმიური ინჟინერიის, ბიოინჟინერიისა და ბიოქიმიის პროფესორი. 2018 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში ფერმენტების ინჟინერიაში მიმართული ევოლუციის გამოყენების პიონერობისათვის.

## ადრეული წლები და განათლება
ფრენსის არნოლდი ჯოზეფნა ინმენისა და ბირთვული ფიზიკოსის, უილიამ ჰაუარდ არნოლდის ქალიშვილი და ლეიტენანტ-გენერალ უილიამ ჰაუარდ არნოლდის შვილიშვილია. ის პიტსბურგის გარეუბან ედჯვუდსა და შეიდისაიდისა და სქუირელ ჰილის მახლობლად გაიზარდა. 1974 წელს ტეილორ ოლდერდისის სკოლა დაამთავრა. სკოლაში ყოფნისას ავტოსტოპით ვაშინგტონში ვიეტნამის ომის საპროტესტო აქციაზე გაემგზავრა, რის შემდეგაც კოქტეილის მიმტანად და ადგილობრივი ჯაზ-კლუბის მძღოლად მუშაობდა.

## პირადი ცხოვრება
არნოლდი კალიფორნიაში, ლა კანადა ფლინტრიჯში ცხოვრობს. დაქორწინებული იყო ბიოქიმიური ინჟინერიის პიონერ ჯეი ედუარდ ბეილიზე, რომლისგანაც ერთი ვაჟი, ჯეიმსი შეეძინა. ქმარი 2001 წელს კიბოსგან გარდაიცვალა.

შემდეგში არნოლდი კალიფორნიის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ასტროფიზიკოსზე, ენდრიუ ლანგეზე დაქორწინდა და ორი ვაჟი, უილიამი და ჯოზეფი შეეძინათ. ლანგე 2010 წელს გარდაიცვალა, ხოლო მათი ერთ-ერთი ვაჟი, უილიამ ლანგე-არნოლდი 2016 წელს დაიღუპა.

მეცნიერის ჰობებს შორისაა მოგზაურობა, სკუბა დაივინგი, თხილამურებით სრიალი და ლაშქრობა. 2011 წელს არნოლდი ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად აირჩიეს, ხოლო 2014 წელს გამომგონებელთა ეროვნული დიდების ხეივანში შეიყვანეს.

2016 წელს არნოლდი პირველი ქალი გახდა, რომელმაც ტექნოლოგიის ათასწლეულის პრიზი მიიღო მიმართული ევოლუციის პიონერობისთვის.

2018 წელს არნოლდს ნობელის პრემია გადაეცა ქიმიის დარგში. 117 წლის განმავლობაში ამ დარგში დაჯილდოებული მეცნიერებიდან არნოლდი მეხუთე ქალი და პირველი ქალი ამერიკელი ლაურეატია. არნოლდმა ჯილდო 2 მეცნიერთან, გრეგორი უინტერთან და ჯორჯ სმიტთან  გაიყო (ამ უკანასკნელთ პრემია ერთობლივად გადაეცათ). არნოლდი პრინსტონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული პირველი ქალია, რომელსაც ეს ჯილდო გადაეცა და ამ უნივერსიტეტის პირველი კურსდამთავრებული, რომელსაც ჯილდო საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების (ქიმია, ფიზიკა, ფსიქოლოგია და მედიცინა) დარგში გადაეცა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Chemical Eng, Caltech Faculty Page 
* Arnold Research Group
* Video of Arnold talking about her work, from the National Science & Technology Medals Foundation

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:ამერიკელი ქიმიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:მედიცინის ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სორია

**სორია** () — მუნიციპალიტეტი და ქალაქი ესპანეთში. სორიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე დუეროზე, ავტონომიურ გაერთიანება კასტილია და ლეონის აღმოსავლეთ ნაწილში.

მოსახლეობა შეადგენს 38 881 ადამიანს (ეროვნული სტატისტიკის უნივერსიტეტი, 2017), 43,7% პროვინციის მოსახლეობაა. მუნიციპალიტეტის ფართობი შეადგენს 271,77 კმ²-ს, მოსახლეობის სიმჭიდროვით 144,13 კაცი/კმ²-ზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1063 მეტრზე. სორია პროვინციის მეორე უდიდესი ქალაქია.

## სახელი
დამტკიცებულია, რომ რომაელების დროს იყო სასახლე, რომელსაც „ორია“ ერქვა. სავარაუდოდ, დარქმეული ბერძენი რაინდის დორიკუსის პატივსაცემად. ამ ფოლკლორული ეტიმოლოგიის მიხედვით, ისტორიკოსები ფიქრობენ, რომ ამ ქალაქის პირველი მოსახლეები დორიელები იყვნენ. არქეოლოგებს ეს ისტორია არ დაუდასტურებიათ. ამის მაგივრად მიჩნეული იყო, რომ პირველი მოსახლეები სვებები იყვნენ, რომლის მეფეებმაც (როგორც *Compedio historial de las dos Numancias*-ში იტყობინებიან) აქ დააარსეს მათი ერთ-ერთი სამეფო. ორივე თეორემა საბოლოოდ უარყვეს, მტკიცებულების არქონის გამო. როგორც ჩანს, სახელი „სორია“ წარმოიშვა სიტყვიდან *დაურია* მდინარე დურიუსიდან (დუერო).

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის ქალაქები
კატეგორია:სორიის მუნიციპალიტეტები
უტოპიური სოციალიზმი

**უტოპიური სოციალიზმი** — ტერმინი ისტორიულ და ფილოსოფიურ ლიტერატურაში, რომელიც გამოიყენება საზოგადოების სოციალუსტური გარდაქმნების შესახებ მარქსამდელი მოძღვრების აღსანიშნავად. უტოპიური სოციალიზმი წარმოიშვა XVI საუკუნეში კაპიტალისტური საზოგადოების ჩამოყალიბების პროცესში. მისი ფუძემდებელია ტომას მორი, რომლის თხზულების („უტოპია“, 1516) სახელწოდებიდან მომდინარეობს თვით ცნება. უტოპიური სოციალიზმის თავისებური ნაირსახეობა შექმნა ტომაზო კამპანელამ. იგი შემდგომ განვითარდა XVII-XVIII სს-ში ჯ. უინსტენლის, ჟ. მელიას, მორელის, გ. მაბლის, გ. ბაბაფის კომუნისტურ თეორიებში, განსაკუთრებით XIX საუკუნეში ანრი სენ-სიმონის, შარლ ფურიესა და რობერტ ოუენის სოციალისტურ-უტოპიურ სისტემებში, რომლებიც წინ უსწრებენ მარქსიზმს.

მე-19 საუკუნეში კარლ მარქსი და ფრიდრიხ ენგელსი მკაფიოდ გაემიჯნენ სოციალისტურ-უტოპიურ მოძღვრებას და ჩამოაყალიბეს ახალი – მეცნიერული სოციალიზმი. თავიანთი წინამორბედების – უტოპიური სოციალისტების იდეებს, რომლებიც საკმაოდ დიდ იმედებს ამყარებდნენ გონიერებასა და განათლებაზე, როგორც სოციალიზმის მშენებლობის ძირითად ინსტრუმენტზე, ისინი უპირისპირებდნენ კლასობრივი ბრძოლისა და საზოგადოების რევოლუციური გარდაქმნის აუცილებლობის იდეას.

## ლიტერატურა
* სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი. (2004) სოციალურ მეცნიერებათა ცენტრი. თბილისი: ლოგოს პრესი
* იაკაშვილი, პ., ეროვნული იდეა: კრებული/[რედ.: ქეთევან მაჩხანელი]. - თბ., 2003. - 742გვ.
* ისტორიულ ტერმინთა სასკოლო ლექსიკონი 6–11 [კლასები] / ირინე გეგეჭკორი, ნუგზარ მოლაშვილი ; რედ.: ნუგზარ ბარდაველიძე, ზაზა კვინტრაძე. თბილისი : "ცის ნამის" გამ–ბა და სტ. 2008.

კატეგორია:სოციალიზმი
კატეგორია:უტოპიური სოციალიზმი
პიონი

**პიონი**, *\pi-მეზონი*, *პი-მეზონი* () — სამი სახის სუბატომური ნაწილაკები. პიონებს მიეკუთვნება +, - და 0. სამივე მათგანი შედის ძლიერად ურთიერთქმედი ნაწილაკების, ჰადრონების კლასში. ჰადრონების კლასის ნაწილაკებს შორის ისინი ყველაზე მსუბუქები არიან. პიონები ელექტრონებზე დაახლოებით ორასსამოცდაათჯერ მძიმენი არიან ხოლო პროტონზე შვიდჯერჯერ მსუბუქენი. ვინაიდან და რადგანაც პიონების სპინი არის ნულის ტოლი ისინი მიეკუთვნებიან ბოზონებს ანუ ემორჩილებიან ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკას.

## ისტორია
იაპონელმა მეცნიერმა ჰიდეკი იუკავამ იწინასწარმეტყველა მათი, როგორც ბირთვული ძალების გადამტანის არსებობა 1935 წელს. 1947 წელს  პირველი დამუხტული პიონები კოსმოსურ სხივებში იპოვეს ინგლისელმა მეცნიერებმა ბრისტოლის უნივერსიტეტში, ინგლისში. ეს მეცნიერები იყვნენ:ცეზარ ლატესი, სესილ ფრენკ პაუელი და ჯუზეპე ოკიალინი. დამუხტული პიონებისაგან განსხვავებით (+, -) ნეიტრალური პიონის აღმოჩენა და დაკვირვება შედარებით რთული იყო, რადგან მას არ ჰქონდა მუხტი. პირველად 0-მეზონზე დაკვირვება მოახერხეს 1950 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტში.

მეზონების არსებობის თეორიის შემუშავებისათვის, 1949 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში გახდა ჰიდეკი იუკავა.ლაბორატორიულ პირობებში პიონები პირველად მიიღეს ბერკლის ამაჩქარებელზე 1948 წელს აშშ-ში.

## პიონების ძირითადი თვისებები
პიონები მონაწილეობენ ელექტრულ ნაწილაკთა შორის არსებულ ყველა ურთიერთქმედებაში:ძლიერში, ელექტრომაგნიტურში, სუსტსა და გრავიტაციულში. პიონების ელემენტარული მუხტი Q განსხვავებულია სამივე პიონთა ჯგუფის შემთხვევაში:+-მეზონებისათვის უდრის +1; --მეზონებისათვის იგი არის -1; ხოლო 0-მეზონებისთვის 0-ის ტოლია. პიონების შინაგანი ლუწობა P = 1, ხოლო B ბარიონული მუხტი და S უცნაურობა 0-ის ტოლია. + და - ერთმანეთის ანტინაწილაკებია. სწორედ ამის გამო მათი მასები და სიცოცხლის ხანგრძლიოვა ერთნაირია:
* mπ +  = mπ- = (139.5688 \pm 0.0064)   = *მეგევ*/c2 ≈ 264me
* rπ +  = rπ- = (2.6024 \pm 0.0024 \times 10^{-8}წმ
სადაც c არის სინათლის სიჩქარე, ხოლო me არის ელექტრონის მასა. 

პიონების იზოტოპური სპინი I = 1 და ისინი ტრიპლეტს წარმოქმნიან. 

## პიონთა ურთიერთქმედება
ყველაზე მეტად პიონებისათვის ძლიერი ურთიერთქმედებაა დამახასიათებელი, რაც ხასიათდება მაქსიმალური სიმეტრიით და ძალთა ქმედების მცირე რადიუსით. ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედება პიონების ძალთა ურთერთქმედებაზე რამდენიმე ათასჯერ მცირეა. 

პიონთა ელექტრომაგნიტურ ურთიერთქმედებათა შორის ყველაზე სრულად შესწავლილია ელექტრონების და ფოტონების მეშვეობით მათი დაბადების პროცესები. 0-მეზონების დაშლის ანუ არასტაბილურობის გამომწვევი მიზეზი არის ელექტრომაგნიტური ურთიერთქმედება.

მნიშვნელოვან როლს ასრულებს -მეზონების ფიზიკაში სუსტი ურთიერთქმედება, რომელთა გამოც განპირობებულია + და --მეზონების არასტაბილურობა. ასევე სუსტი ურთიერთქმედება არის უცნაური ნაწილაკების პიონებად დაშლის მიზეზი. დაშლის პროცესების შესწავლამ მრავალ ფუნდამენტურ აღმოჩენამდე მიგვიყვანა. სუსტი ურთიერთქმედების ზეგავლენით მიმდინარე პროცესებში ირღვევა სივრცითი ლუწობის შენახვის კანონი, სიცოცხლის დიდი ხანგრძლივობის მქონე RoL-მეზონის დაშლის პროცესში ირღვევა კომბინირებული ლუწობის შენახვის კანონი.
## ლიტერატურა
*ლიტ.:Фрауэнфельдер Г., Хенли Э., Субатомная физика, пер. с.англ., М., 1979

## რესურსები ინტერნეტში
*Mesons at the Particle Data Group

## სქოლიო
კატეგორია:მეზონები
ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოში

**ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოში** 1920-1922 წლებში მდებარეობდა თბილისში, მიხეილის პროსპექტზე, №171-ში, ლატვიელთა სათვისტომოს მახლობლად. დაფუძნდა 1920 წლის მარტში, როგორც ლატვიის რესპუბლიკის საკონსულო საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 

კონსულის თანამდებობაზე მოღვაწეობდნენ ოსკარს ბუმანისი და იანის პუნინში. 1921 წლიდან ლატვიის ვიცე-კონსულის მოვალეობას ასრულებდა იული კარლის ოსკარ სტრაუმე საზოგადო მოღვაწე, ეთნოგრაფი, მხატვარი და პედაგოგი, რომელიც საქართველოში 16 წელიწადს ცხოვრობდა. ამ თანამდებობაზე იგი მოღვაწეობდა ლატვიის საკონსულოს დახურვამდე, კერძოდ, 1922 წლის 10 თებერვლამდე. საკონსულო ზრუნავდა საქართველოში მყოფ ლატვიელთა სამშობლოში დაბრუნებისათვის. 1922 წლის 12 სექტემბერს იული სტრაუმემ ლატვიის საგარეო საქმეთა სამინისტროს გაუგზავნა შემდეგი შინაარსის წერილი:  ამის მიუხედავად, თბილისში ვეღარ მოხერხდა ლატვიის საკონსულოს აღდგენა, რის გამოც იული სტრაუმე 1923 წლის ბოლოს სამშობლოში დაბრუნდა.

## ლიტერატურა 
*ნ. ჯავახიშვილი, ნარკვევები ქართულ-ბალტიის ქვეყნების ისტორიის შესახებ, რიგა,2015.

კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
მეორე ლელიანი

**მეორე ლელიანი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, (ლელიანის თემი).

## იხილეთ აგრეთვე
*ლელიანის განძი

## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის მონასტერი

**ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი** — ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ცაგერის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ჩქუმის დასავლეთით 1 კმ-ზე.

ჩქუმის ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი პატრიარქის აღსაყდრებიდან 40 წლის იუბილესთან დაკავშირებით იქნა აგებული.

მშენებლობა დაიწყო 2016 და დასრულდა 2018 წელს, კომპლექსის კურთხევა (გახსნა) მოხდა 2018 წლის 6 მაისს, გიორგობის დღესასწაულთან დაკავშირებით.

ტაძარში უნიკალური ხატებია დაბრძანებული, რომელიც ბიზანტიური ტექნიკითაა შესრულებული.

ათონის მთაზე დაწერილი ხატები სპეციალურმა დელეგაციამ საბერძნეთიდან ჩამოიტანა.

## რესურსები ინტერნეტში
*სოფელ ჩქუმში ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი ეკურთხა
*ცაგერში ლომისის წმინდა გიორგის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი გაიხსნა 

კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XXI საუკუნის ეკლესიები
კასტეტი

მინი|კასტეტი
მინი|ხევსურული საცერულის სახეობები
**კასტეტი** (, „გატეხა“, „გახეთქა“ და „თავი“) — ცივი იარაღის სახეობა, თითებზე წამოსაცმელი ლითონის ფირფიტა. საქართველოს კანონმდებლობით მიეკუთვნება დასარტყამ-დამაქუცმაცებელი (დამამსხვრეველი) საგნების კატეგორიას; იკრძალება მისი გამოყენება სამოქალაქო და სამსახურებრივ-საშტატო იარაღად.

კასტეტი ცნობილია უძველესი დროიდან, თუმცა თანამედროვე კასტეტის გავრცელება XIX საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა, განსაკუთრებით ამერიკის სამოქალაქო ომის პერიოდში. აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში ცნობილი იყო ხელჩართულ ჩხუბში სახმარი ცერზე ჩამოსაცმელი რკინის რგოლი, რომელსაც ხევში „საჯიგველი“ ეწოდებოდა, ფშავსა და ხევსურეთში — „საცერული“.  არსებობდა საცერულის რამდენიმე სახეობა — „ღაჯია“, „მაღალი აფთარი“, „ხერხულა“, „წისქვილა“ და სხვა. 

## სქოლიო 
## ლიტერატურა 
* Элашвили В. И. Сатитени (Хевсурские боевые кольца). — Тбилиси: Трансжелдориздат, 1960. — 32 с.

კატეგორია:ცივი იარაღები
ოთარ ტატიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ოთარ ტატიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ოთარ ტატიშვილი —   ქართველი ექიმი, კინომსახიობი
*ოთარ ტატიშვილი —  კომპოზიტორი, მომღერალი, მხატვარი, პედაგოგი, ჟურნალისტი 
*ოთარ ტატიშვილი — ქართველი სპორტსმენი, კლასიკური ჭიდაობა
დავიდ ფრანკ-კამენეცკი

**დავიდ ფრანკ-კამენეცკი** ( დ. 3 აგვისტო, 1910, ვილნა, რუსეთის იმპერია — გ. 2 ივნისი, 1970, მოსკოვი, სსრკ) — საბჭოთა თეორიტიკოს ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, ფიზიკის პროფესორი და დოქტორი. მუშაობდა პლაზმური ფიზიკასა და ასტროფიზიკაზე.

დავიდ ფრანკ-კამენეცკი დაიბადა 1910 წლის 2 აგვისტოს ვილნაში (დღეს ვილნიუსი) ებრაელების ოჯახში. 1917-1918 წლებში მისი ოჯახი გადაბარგდა მოსკოვში ერთი წლით და საბოლოოდ აღმოჩდნენ ირკურტსკში. 1931 წელს დავიდმა დაამთავრა ციმბირის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი.

1932 წელს დაქორწინდა კლაუდია კაპიატოვაზე, იმავე წელს დაიბადა მათი ქალიშვილი ტომა. 1938 წლიდან 1934 წლამდე მუშაობდა თხრის ინჟინრად ჩიტის ოქროს საბადოში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* The life and works of David A. Frank-Kamenetskii

კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:ვილნიუსში დაბადებულები
ჯონ ფენი (ქიმიკოსი)

**ჯონ ბენეტ ფენი** (დ. 15 ივნისი, 1917 — გ. 10 დეკემბერი, 2010) — ანალიზური ქიმიის ამერიკელი მკვლევარი. 2002 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში. ფენმა პრემია კოიჩი ტანაკასთან ერთად მიიღო სპექტომეტრიაში მიღწეული შედეგებისთვის. ფენის წვლილი ძირითადად ელექტრული გამოსხივების იონიზაციის განვითარებას უკავშირდება, რომელიც ჩვეული მეთოდია ფართო მლეკულებისა და თხევადი ქრომატოგრაფიული სპექტომეტრიისას. ფენმა კარიერა 100-ზე მეტი პუბლიკაციით დაასრულა, მათ შორის ერთი წიგნია.

დაიბადა ნიუ-იორკში, შემდეგ კი დიდი დეპრესიის დროს ოჯახთან ერთად კენტუკიში გადავიდა. დაამთავრა ბერეას კოლეჯი, ხოლო ფილოსოფიის დოქტორის წოდება იელის უნივერსიტეტში მიიღო. მუშაობდა ამერიკულ აგროქიმიურ და სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ბიოტექნოლოგიის კორპორაციაში (Monsanto), ასევე კერძო მკვლევრად, სანამ იელის უნივერსიტეტსა და ვირჯინიის თანამეგობრობის უნივერსიტეტში აკადემიურ თანამდებობებს დაიკავებდა.

## ადრეული წლები და განათლება
ფენი ნიუ-იორკში დაიბადა და ჰაკენსაკში გაიზარდა. დიდი დეპრესიის დროს ფენის მამა სხვადასხვა სამუშაოს ასრულებდა, მცირე ხნით Fokker Aircraft Company-ში მხაზველადაც მუშაობდა. ვითარების გაუარესების შემდეგ ფენის ოჯახი კენტუკიში, ბერეაში გადასახლდა, სადაც ჯონის დეიდა, ელენ დინმენი ცხოვრობდა და ოჯახს დახმარებაზე დათანხმდა. ფერნმა სკოლა 15 წლის ასაკში დაამთავრა, მაგრამ ასეთ მცირე ასაკში კოლეჯში სწავლას, დამატებითი მეცადინეობები ამჯობინა. ბაკალავრის ხარისხი ბერეას კოლეჯში მიიღო, ხოლო საზაფხულო სკოლა ორგანულ ქიმიაში აიოვას უნივერსიტეტში, ფიზიკურ ქიმიაში კი - პერდიუს უნივერსიტეტებში გაიარა.

## ჯილდოები და წოდებები
2002 წელს ფენს კოიჩი ტანაკასთან და კურტ ვიუტრიხთან ერთად ქიმიის დარგში ნობელის პრემია მიენიჭა „ბიოლოგიური მაკრომოლეკულების იდენტიფიკაციისა და სტრუქტურული ანალიზის მეთოდების განვითარებისთვის“. ფენსა და ტანაკას პრემია ერთობლივად მიენიჭათ დიდი  ბიოლოგიური მოლეკულების ანალიზისთვის მას-სპექტომეტრიის გამოყენებისას იონიზაციის ტექნიკების განვითარებისთვის. ვიუტრიხმა პრემიის ნახევარი მსგავსი მოლეკულებიც ანალიზისთვის ბირთვული მაგნიტური რეზონანსული ტექნიკების განვითარებისთვის დაიმსახურა. ფენის სანობელო ლექციის სათაური იყო: „ელექტროგამოსხივების ფრთები მოლეკულური სპილოებისთვის“. ქიმიკოსისთვის პრემია მოულოდნელი აღმოჩნდა, მისი თქმით, „ეს ლატარიის მოგებას ჰგავს, ჯერ კიდევ შოკში ვარ“. დაჯილდოების დროს ფენი ვირჯინიის თანამეგობრობის უნივერსიტეტში მუშაობდა. ფენის მეუღლე 1992 წელს ახალ ზელანდიაში ავტოსაგზაო შემთხვევის დროს დაიღუპა.ვ ფენი ხელმეორედ დაქორწინდა. მეცნიერი 2010 წლის 10 დეკემბერს, რიჩმონდში, 93 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 დეკემბერი
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
მკვდრები (ნოველა)

**„მკვდრები“**() —  ბოლო მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა ჯეიმზ ჯოისის, 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები. კრებულში შესული სხვა მოთხრობები დაახლოებით 15 952 სიტყვაა, მკვდრები კი მათ  შორის ზომით ყველაზე დიდია და ზომით მოთხრობას აჭარბებს.

მოთხრობის თემებია სიყვარული და დანაკარგი, ასევე საუბარია ირლანდიელთა იდენტობაზე.

## მთავარი გმირები 
*გაბრიელ კონროი — მთავარი გმირი.
*ქეით მორკენი და ჯულია მორკენი — გაბრიელის და მერი ჯეინის დეიდები. დები რომლებიც ყოველ წელს, საშობაოდ მართავენ წვეულებას. 
*მერი ჯეინ მორკანი — კეითის და ჯულია მორკენის დიშვილი.
*ლილი — ზედამხედველის ქალიშვილი.
*გრეტა კონროი — გაბრიელის მეუღლე.
*მოლი ივორსი — გაბრიელის დიდი ხნის მეგობარი. ამავე დროს ირლანდიის ჭეშმარიტი პატრიოტი. 
*მისტერ ბრაუნი — ერთადერთი პროტესტანტი სტუმარი წვეულებაზე. 
*ფრედი მელინსი — გაბრიელ კონროის ალკოჰოლიკი მეგობარი. 
*მის მელინსი — ფრედის დედა. 
*ბარტელ დარსი — ცნობილი ტენორი.
*პატრიკ მორკენი — ჯულიასა და ქეითის გარდაცვლილი ძმა ( მერი ჯეინის მამა). ის ცნობილი მოჯირითე იყო ირლანიაში. 
*მაიკლ ფური — გრეტას ახალგაზრდობის სიყვარული, რომელიც დაიღუპა მის ფანჯრებთან სიცივეში ლოდინის შემდეგ.

გაბრიელა კონროი, გრეტა კონროი, ქეითი და ჯულიანა მორკენები და ბარტელ დარსი არიან მოხსენიებულები ასევე ჯეიმზ ჯოისის მომდევნო ნაწარმოებში ულისე.

კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის ნაწარმოებები
ქალქვა

**ქალქვა** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ლელიანის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 220 მეტრი, ლაგოდეხიდან 30 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 124 ადამიანი.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფონა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**ფონა** — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ფონასა და ქვემო ფონას ძველი საერთო სახელწოდება; საქართველოს თანამედროვე მოწყობით ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული (სოფლები: დონა, ზემო ფონა, ზემო ხეჩილი, ქვემო ფონა, ქვემო ხეჩილი.

## სოფელი ფონა 
სოფელი ფონა მდებარეობს მდინარე კაბალის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში. 

შეიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში. სოფელს სახელი დაერქვა კაბალის ხეობის ქვემო წელის სახელწოდების მიხედვით (ზემოთს ეწოდებოდა ხეჩილი). დასახლებული იყო ოსი, აზერბაიჯანელი და ქართველი მოახალშენეებით. შემდეგ გაიყო ზემო ფონად და ქვემო ფონად, რომლებიც პერიოდულად კვლავ ერთიანდებოდა, მათ შორის საქართველოს პირველი ეროვნული აღწერის (2002) დროს. ამ აღწერის მონაცემებით სოფელ ფონაში იყო 341 მცხოვრები, ძირითადად (91 %) ოსები. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია XVI საუკუნის სამების დარბაზული ეკლესია.

## ფონის ადმინისტრაციული ერთეული 
ფონის ადმინისტრაციული ერთეულის წინამორბედი — ფონის სასოფლო საბჭო, ცენტრით სოფელ ფონაში, შეიქმნა 1932 წელს. მასში შევიდა სოფლები: ფონა, ეშმაკის ყურე, ზემო ხეჩილი, ქვემო ხეჩილი (ბაისუბნის სასოფლო საბჭოდან), ლაფნიანი და გუჯარეთი (აფენის სასოფლო საბჭოდან). 2002 წლისთვის ფონის თემის საკრებულო აერთიანებდა სოფლებს: დონას, ზემო ხეჩილსა, ფონასა და ქვემო ხეჩილს, 2014 წლისთვის — დონას, ზემო ფონას, ზემო ხეჩილს, ქვემო ფონასა და ქვემო ხეჩილს.   

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ქვემო გურგენიანი

**ქვემო გურგენიანი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ნინიგორის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის სისტემა) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 440 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 11 კმ-ში. 

სოფელი გურგენიანი შეიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში ძირითადად დასავლეთ საქართველოდან გადმოსული მოსახლეობით (ტოპონიმი ახალწარმოქმნილია). 2000-იან წლებში ოფიციალურად გაიყო ორ სოფლად: ზემო გურგენიანი და ქვემო გურგენიანი. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხე-სახლის და წმ. გიორგის ეკლესიის ნანგრევები. ქვემო გურგენიანის ჩრდილოეთით, მდ. ნინოსხევის ხეობაში არის გურგენიანის (ნინოსხევის) ჩანჩქერი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 357 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მეღუმელესებრნი

**მეღუმელესებრნი**, *მექოთნესებრნი* () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 12–28 სმ. შეფერილობა უფრო ხშირად მურა ან წითურია, დედალ-მამალისათვის ერთნაირი. ცნობილია 200-ზე მეტი სახეობა. გავრცელებული არიან ცენტრალური მექსიკიდან სამხრეთით, ჩილესა და არგენტინამდე. ბინადრობენ ტყეებში, პამპასებში, მდინარეებისა და ზღვის სანაპიროებზე. ბუდობენ სოროებში, ფუღუროებში, კლდეების ნაპრალებში ან ხეებზე აკეთებენ დახურულ ბუდეს; რამდენიმე სახეობა თიხისაგან ძერწავს მასიურ დახურულ ბუდეს. კვერცხები ფერად თეთრი ან ცისფერია. კრუხობენ 15–20 დღე-ღამე. იკვებებიან მწერებით, კიბოებით, ობობებით, ზოგიერთი სახეობა — თესლებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
მიმისებრნი

**მიმისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 20–30 სმ. ზურგი რუხ- ან მოწითურო-მურაა, მუცელი უფრო ღია, ხშირად ჭრელი ლაქებით. ცნობილია 30-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან კანადიდან პატაგონიამდე. ჩრდილოეთში მცხოვრებები გადამფრენები არიან. კარგად გალობენ, ხშირად იმეორებენ ყველანაირ ხმას. მრავალხმიან მიმს (Mimus polyglottos) შეუძლია 20-ზე მეტი სახეობის ფრინველის ხმის მიბაძვა. ბუდობენ ხეებზე ან მიწაზე. დებენ 2–5 კვერცხს. იკვებებიან მწერებით, თესლებით, კენკრით. მიმისებრნი ხშირად ყავთ გალიებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
დიმიტრი თუმანიშვილი

**დიმიტრი (მიტო) თუმანიშვილი** (დ. 1950, თბილისი — გ. 7 აპრილი, 2019, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი. ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიკოსი. გიორგი ჩუბინაშვილის სახელობის ქართული ხელოვნებისა და ძეგლთა დაცვის ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო საბჭოს თავმჯდომარე, თბილისის სამხატვრო აკადემიის სრული პროფესორი.

1999-2006 წლებში იყო ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე; შუა საუკუნეების არქიტექტურის განყოფილების გამგე;  თბილისის სამხატვრო აკადემიასა და თბილისის სასულიერო აკადემიაში მიჰყავდა ქართული ხუროთმოძღვრების ისტორიისა და ხელოვნებათმცოდნეობის ისტორიის კურსი; იყო სახელოვნებათმცოდნეო მეცნიერებაში დაწერილი შრომების შეუცვლელი რეცენზენტი, რედაქტორი და კონსულტანტი; წლების მანძილზე ამუშავებდა ქართულ სახელოვნებადმცოდნეო დარგში მოღვაწე მეცნიერთა არქივებს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:თუმანიშვილები
პერესკია

**პერესკია**, **პეირესკია** () — მცენარეთა გვარი კაქტუსისებრთა ოჯახისა. ბუჩქები, იშვიათად ხეები (Pereskia sacnarosa) ან ხვიარა (Pereskia aculeata) მცენარეებია ეკლიანი ტოტებითა და ნორმალურად განვითარებული (კაქტუსთა უმრავლესობისაგან განსხვავებით) მორიგეობითი ფოთლები. ყვავილები გამოხატული ყვავილის მილის გარეშე (დამახასიათებელია კაქტუსისებრთა უმრავლესობისათვის) და ყვავილედში შეკრულია, ხშირად ცალკეული. ნასკვი ზედა ან ქვედაა. ნაყოფი — კენკრასებრი, ზოგიერთი სახეობისა საჭმელად ვარგისია. ცნობილია 20-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკის ტროპიკებში. იზრდებიან ნოტიო ტროპიკული ტყეების პირებში, სავანებში ან კაატინგაში. სახლებში გამოიყენება როგორც ცოცხალი ღობე, ორანჟერიებში — როგორც საძირე ზოგიერთი კაქტუსისათვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:კაქტუსისებრნი
ქვემო ფონა

**ქვემო ფონა** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე)

მდებარეობს მდინარე კაბალის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 360 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ში.

სოფელი ფონა XX საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა. დასახლებული იყო ოსი, აზერბაიჯანელი და ქართველი მოახალშენეებით. შემდეგ გაიყო ზემო ფონად და ქვემო ფონად, რომლებიც პერიოდულად კვლავ ერთიანდებოდა, მათ შორის საქართველოს პირველი ეროვნული აღწერის (2002) დროს. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია XVI საუკუნის სამების დარბაზული ეკლესია.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აგენტი სმითი

მინი|ჰიუგო უავინგი აგენტ სმითის როლში
**აგენტი სმითი** () — გამოგონილი პერსონაჟი და „მატრიცას“ ფრენჩაიზის ანტაგონისტი. სმითის როლს თამაშობს მსახიობი ჰიუგო უივინგი, ხოლო „მატრიცა: ნეოს გზა“-ში ახმოვანებს კრისტოფერ კორი სმითი.

2008 წელს, „Empire Magazine“-მა აირჩია სმითი ყველა დროის 84-ე საუკეთესო პერსონაჟად. 2013 წელს, უივინგმა კვლავ განასახიერა სმითი „General Electric“-ის რეკლამისთვის.

## პერსონაჟის აღწერა 
აგენტი სმითი არის კომპიუტერული პროგრამა, ავტონომოიური მოდული-აგენტი, რომელიც თავდაპირველად იცავდა მატრიცას აგენტ ბრაუნთან და აგენტ ჯონსთან ერთად. ეს სამეული ფილმის პირველ ნაწილში მოღვაწეობდა. სმითი იყენებს საიდუმლო სადაზვერვო სამსახურის MI 6-ის ესთეტიკას (გაცნობისას ამბობს: „სმითი. აგენტი სმითი“), ხოლო პოლიცია მას მიმართავს როგორც გამოძიების ფედერალური ბიუროს აგენტს. სმიტს აცვია მუქი მწვანე კოსტუმი, შავი ჰალსტუხი, თეთრი პერანგი, შავი მზის სათვალე და ფილმის პირველ ნაწილში შიდა კავშირის ყურსასმენი. ფილმის მეორე ნაწილში ის ამ ნაუშნიკს ნეოს უგზავნის, ნიშნად იმისა, რომ სმითი მატრიცას გამოეყო. გამოყოფის შემდეგ სმიტს სხვა აგენტებისგან განსხვავებით შავი ფერის კოსტუმი აცვია და უფრო მრგვალი სათვალეები უკეთია.

## სქოლიო 
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ვასილ იანი

**ვასილ იანი** (; ნამდვილი გვარი ***იანჩევეცკი***; დ. 4 იანვარი, 1875 [ძვ. სტ. 23 დეკემბერი, 1874], კიევი, რუსეთის იმპერია — გ. 5 აგვისტო, 1954, ზვენიგოროდი, რსფსრ, სსრკ) — რუსი საბჭოთა მწერალი, ისტორიული რომანების ავტორი.

1897 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. იმოგზაურა ჩრდილო და ცენტრალურ რუსეთში. ორი წელი ფეხით დადიოდა სოფელ-სოფელ, მონადირეთა და მეთევზეთა დაბებში და დნეპრის მეტივეებთან. ამ გზით შეიძინა მან რუსი ხალხის ზნე-ჩვეულებისა და ენის ღრმა ცოდნა. თავის შენიშვნებს იგი გაზეთებში ბეჭდავდა. 1901 წელს ვასილ იანმა ცხენით გადაიარა ყარაყუმის ქვიშიანი უდაბნო და ბუხარა ინახულა. იქიდან ირანში გაემგზავრა. ავღანეთის საზღვრის გაყოლებით გაიარა სეისტანი, ბელუჯისტანი და ინდოეთის საზღვრამდე მივიდა. აქ იანს დაებადა აზრი, დაეწერა რამე აზიის ისტორიული წარსულიდან. როდესაც იაპონელი ნაღმოსნები თავს დაესხნენ რუსეთის გემებს პორტ არტურში, იანი მანჯურიაში გაემგზავრა, როგორც პეტერბურგის დეპეშათა სააგენტოს სპეციალური კორესპონდენტი მთავარსარდლის შტაბთან. რუსეთ-იაპონიის ომი რომ დამთავრდა იანი შუა აზიაში დაბრუნდა, მერე კვლავ ეწვია ირანს, ხოლო შემდეგ რამდენიმე წელს იყო იმავე სააგენტოს სპეციალური კორესპონდენტი კოსტანტინეპოლსა და ბალკანეთში. იმ ხანას ეკუთვნის იანის პირველი მოთხრობები. 1923 წელს დასახლდა მოსკოვში. 1939 წელს გამოაქვეყნა რომანი „ჩინგიზ-ხანი“ რომელსაც I ხარისხის სტალინური პრემია მიენიჭა, ხოლო 1941 წელს მისი გაგრძელება — „ბათო-ყაენი“. 1955 წელს გამოვიდა ტრილოგიის მესამე წიგნი „უკიდურესი ზღვისაკენ“.

## ლიტერატურა 
* *იანი ვ.*, ჩინგიზ-ხანი, გვ. 3–4, თბ., 1958.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 აგვისტო
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:საბჭოთა მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური

მინი|250პქ|კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური
**კარლსპლაცის შტადტბანის სადგური** () — ვენის შტადტბანის ყოფილი სადგური. კარლსპლაცზე არსებული მიწისზედა შენობები არის არტ-ნუვოს კარგი ნიმუში. ის არის ვენის სეცესიონის სახელით ცნობილი კულტურიული მოძრაობის შედეგი. შენობების არქიტექტურა ეკუთვნით ოტო ვაგნერს და იოზეფ მარია ოლბრიხს. სხვა სადგურებისგან განსხვავებით, ისინი გაკეთებულია რკინის ჩარჩოთი და მარმარილოთია მოპირკეთებული. ეს შენობები იმ პერიოდის ყველაზე თანამედროვე ნაგებობებს წარმოადგენდნენ არქიტექტურის კრიტიკოსი და და პოეტი ფრიდრიხ ახლიაიტნელი მატ შემდეგ ნაირად ახასიათებს: „...ამ ორის სადგურის შენობებში ვაგნერმა მიაღწია უმაღლეს მწვერვალს: პოეტურობასა და ფუნქციონალურობაში, კონსტრუქციასა და დეკორაციაში, სადაც მძიმე რაციონალურობა კონკურენციაში შედის თითქმის სეპარატისტულ დეკორაციაში.“ 

სადგური 1899 წელს *Akademiestraße*-ს სახელით გაიხსნა. როდესაც 1981-ში შტადტბანი გადაკეთდა U-Bahn-ად, დაიგეგმა ამ სადგურების დაშლა, თუმცა საზოგადოებბის მოთხოვნის გამო შენობების შენარჩუნება გადაწყდა. ორივე შენობა დაიშალა, აღდგა და U-Bahn-ის ექსპლუატაციაში გაშვების შემდეგ ისევ აეწყო ორი მეტრით მაღლა ვიდრე თავიდან იდგნენ. ერთი შენობა ვენის მუზეუმის საგამოფენო სივრცედ გამოიყენება, ხოლო მეორე კაფედ.

## ლიტერატურა 
* * *"Architecture in Austria in the 20th and 21st Centuries".* Ed. Gudrun Hausegger. Basel, SW: Birkhäuser Verlag, 2006. 
* * Borsi, Franco, and Ezio Godoli. *"Vienna 1900 Architecture and Design".* New York, NY: Rizzoli International Publications, Inc., 1986. 
* * Arnanson, Harvard H. *"History of Modern Art".* Ed. Daniel Wheeler. 3rd ed. Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall, Inc., 1986. 

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ვენის მეტროსადგურები
კატეგორია:ვენა
კონსტანტინე სიმონოვი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კონსტანტინე სიმონოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* კონსტანტინე სიმონოვი — რუსი მწერალი, პოეტი, დრამატურგი;
* კონსტანტინე სიმონოვი — რუსი პოლიტოლოგი.
პროკოფი ჯაფარიძე

**პროკოფი ჯაფარიძე** (პარტიული ფსევდონიმი ***ალიოშა***; დ. 15 იანვარი [ძვ. სტ. 3 იანვარი], 1880, სოფ. შარდომეთი, ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 სექტემბერი, 1918, კრასნოვოდსკი) — ქართველი ბოლშევიკი, რევოლუციონერი, ბაქოს კომუნის მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
პროკოფი ჯაფარიძე დაიბადა იმერელი მემამულის ოჯახში. 1900 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში. იყო თბილისის სამასწავლებლო ინსტიტუტის სტუდენტი. ხელმძღვანელობდა თბილისის მუშათა საპირველმაისო გაფიცვას, რის გამოც დააპატიმრეს. გათავისუფლების შემდეგ გაასახლეს ქუთაისის გუბერნიაში პოლიციის მეთვალყურეობის ქვეშ. 1910 წლიდან მოღვაწეობდა დონის როსტოვსა და ყუბანში. 1914 წლის ივნისში სათავეში ჩაუდგა თბილისის ბოლშევიკურ ორგანიზაციას. რევოლუციური მოღვაწეობის გამო არაერთხელ იყო პატიმრობასა და გადასახლებაში, იქიდან მალე გაიქცა და დაბრუნდა პეტროგრადში, შემდეგ თბილისში, საიდანაც გაემგზავრა ტრაპიზონში ბარათოვის გვარით, 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩავიდა ბაქოში. სტეფანე შაუმიანთან, ნარიმან ნარიმანოვთან, მეშადი აზიზბეკოვთან, ს. ეფენდიევთან, ი. ფიოლეტოვთან და სხვებთან ერთად სათავეში ჩაუდგა ბაქოს ბოლშევიკურ ორგანიზაციას. მონაწილეობდა რსდმპ (ბ) VI ყრილობის მუშაობაში, სადაც აირჩიეს რსდმპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის წევრობის კანდიდატად. 1918 წლის 20 მარტს გახდა შინაგან საქმეთა კომისარი. ივლისის დამლევს ბაქოს კომუნის დაცემის შემდეგ, დააპატიმრეს და 20 სექტემბერს სხვა კომისრებთან ერთად დახვრიტეს. 1980 წელს დაუდგეს ძეგლი ბაქოში.

## თხზულებები 
* რჩეული ნაწერები, თბ., 1983.

## ლიტერატურა 
* *ალიევი ჰ.*, ბაქოს კომუნის მგზნებარე გული, თბ., 1982;
* *სილაგაძე მ.*, ალიოშა ჯაფარიძე (ბიოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1980;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:რსდმპ-ის III ყრილობის დელეგატები
პ
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
შარლოტა კორდე

**მარი ანა შარლოტა კორდე დ’არმონი** (; დ. 27 ივლისი, 1768, სენ-სატიურნენ-დე-ლინიერი ( ვიმუტიესთან ახლოს), ნორმანდია — გ. 17 ივლისი, 1793, პარიზი) — კონტრრევოლუციური შეთქმულების მონაწილე საფრანგეთში.        

ბურჟუაზიული რევოლუციის დროს მე-18 საუკუნის დამლევს, რევოლუციის ბელადების წინააღმდეგ ტერიტორიული აქტების ორგანიზაციის მიზნით ჩავიდა პარიზში. კონტრრევოლუციური შეთქმულების მხილების საბაბით 1793 წელს. 13 ივლისს შეაღწია ბურჟუაზიული რევოლუციის გამოჩენილ მოღვაწესთან მარატთან და ხანჯლით მოკლა იგი. დასაჯეს რევოლუციური ტრიბუნალის განაჩენით. 

## ლიტერატურა
* *პუშკინი ა.*, კაპიტანის ქალიშვილები, გვ. 399, თბ., 1983.

კატეგორია:დაბადებული 1768
კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1793
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუციის ფიგურები
ჯემალ გამახარია

**ჯემალ გამახარია** (დ. 10 იანვარი, 1949, ოტობაია, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — ქართველი პოლიტიკოსი. 2019 წლის 8 აპრილიდან დღემდე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

## ბიოგრაფია
ჯემალ გამახარია დაიბადა 1949 წლის 10 იანვარს გალის რაიონის სოფელ ოტობაიაში. 1966 წელს დაამთავრა ოტობაიის პირველი საშუალო სკოლა. 1966-1968 წლებში ეწეოდა შრომით საქმიანობას მშობლიურ სოფელში. 1968-1970 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1971-1976 წლებში უმაღლესი განათლება მოსკოვის სახელმწიფო საისტორიო-საარქივო ინსტიტუტში მიიღო. 1978 - 1982 წლებში სწავლობდა კუიბიშევის (სამარის) სახელმწიფო უნივერსიტეტის  ასპირანტურაში სსრკ ისტორიის კათედრაზე. ასპირანტურის დასრულების შემდეგ დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია. 1976-1981 წლებში იყო კუიბიშევის საოლქო ისტორიული არქივის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1979-1983 წლებში კუიბიშევის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტი დაუსწრებლად. 1981-1982 წლებში მუშაობდა კუიბიშევის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში მასწავლებლად. 1982-1984 წლებში აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, მასწავლებელი. 1984 - 2006 წლებში მუშაობდა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის უნივერსიტეტში ჯერ დოცენტად, შემდეგ კი პროფესორად და საზოგადოებრივ მეცნიერებათა კათედრის გამგედ. 

80-იანი წლების მეორე ნახევრიდან აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნულ - განმათავისუფლებელ მოძრაობაში, ქვეყნის საზოგადოებრივ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში, საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენისთვის ბრძოლაში. 1991-1992 წლების მიჯნაზე განხორციელებული სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგაც ჯემალ გამახარია დარჩა „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს“ იდეების ერთგული, მხარს უჭერდა კანონიერი ხელისუფლების აღდგენას. იყო მოძრაობა ჭყონდიდელის ჯერ აფხაზეთის ორგანიზაციის, შემდეგ კი სრულიად საქართველოს მოძრაობა ჭყონდიდელის პოლიტიკური საბჭოს თავმჯდომარე. 1991 წლიდან არის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრი. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს აღორძინება“. 2004 წლიდან არჩეული იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს კომისიის თავმჯდომარედ. 2014 წლის 28 მარტიდან არჩეული იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 2019 წლის 8 აპრილიდან არჩეულია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარედ.

ჯემალ გამახარიას ეკუთვნის სამ ათეულზე მეტი მონოგრაფია, კრებული და ბროშურა სხვადასხვა ენებზე. ჟურნალ-გაზეთებში, სამეცნიერო კრებულებში გამოქვეყნებული აქვს რამდენიმე ასეული სამეცნიერო და პუბლიცისტური წერილი, პოლიტიკური მოხსენება, განცხადება თუ ინტერვიუ. ისინი ეხება მიმდინარე პოლიტიკის, აფხაზეთის დეოკუპაციის, ისტორიისა და კულტურის საკითხებს, აგრეთვე სხვა მნიშვნელოვან თემებს.

ჰყავს მეუღლე და 2 შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
*აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭო

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარეები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის XII მოწვევის უზენაესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ავთანდილ გოგოლი

**ავთანდილ აკაკის ძე გოგოლი** (დ. 23 აპრილი, 1922, თბილისი — დ. 8 დეკემბერი, 2003, იქვე) — ქართველი ჰიგიენისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1991), საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს მთავარი ჰიგიენისტი (1985).

1942 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტი, 1951 წელს — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1947 წლიდან მუშაობდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1969 წლიდან გარემოს დაცვის ჰიგიენის განყოფილების გამგე). 1995–2001 წლებში იყო საქართველოს პროფილაქტიკური მედიცინისა და ადამიანის ეკოლოგიის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი. იკვლევდა წყლის ჰიგიენის, წყალსატევების სანიტარული დაცვისა და მოსახლეობაზე მათი გავლენის პრობლემებს. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 დეკემბერი 
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ბრაიან სინგერი

**ბრაიან ჯეი სინგერი** (; დ. 17 სექტემბერი, 1965) — ამერიკელი რეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარისტი, კინომწარმებელი კომპანია Bad Hat Harry Productions-ის დამაარსებელი.

პირველი ფილმი გადაიღო უნივერსიტეტის დაამთავრების შემდეგ 1988 წელს. მისმა ფილმმა „Public Access“ (1993) მიიღო სანდენსის კინოფესტივალის პრიზი 1993 წელს. სინგერმა კრიტიკოსების დიდი შექება დაიმსახურა 1990-იან წლებში შექმნილი ნეო-ნუარული ფილმისთვის „ჩვეულებრივი ეჭვმიტანილები“ (1995), სადაც მონაწილებოდნენ მსახიობები: გებრიელ ბირნი, კევინ სპეისი, სტივენ ბოლდუინი და ბენისიო დელ ტორო. 1998 წელს გადაიღო სტივენ კინგის რომანის ადაპტაცია  „ნიჭიერი მოსწავლე“, ხოლო სახელი გაითქვა მაღალბიუჯეტიანი სუპერგმირული ფილმით „იქს-ადამიანები“ (2000), რისთვისაც გადაეცა სატურნის ჯილდო საუკეთესო რეჟისურისთვის. ამას მოჰყვა გაგრძელება „იქს-ადამიანები 2“ (2003) და „სუპერმენის დაბრუნება“ (2006). შემდეგში გადაიღო მეორე მსოფლიო ომის თემაზე დაფუძნებული თრილერი „ვალკირია (2008). 2011 წელს იყო „იქს-ადამიანები: პირველი კლასის“ თანასცენარისტი და თანაპროდიუსერი, აგრეთვე ფილმ „ჯეკი — გოლიათების მკვლელის“ რეჟისორი 2013 წელს, ისევე როგორც იქს-ადამიანების ორი ფილმის „იქს-ადამიანები: მომავალი წარსულის დღეები (2014) და „იქს-ადამიანები: აპოკალიპსი“ (2016) რეჟისორი. 2018 წელს იყო ბიოგრაფიული დრამატული ფილმ „ბოჰემური რაფსოდიის“ რეჟისორი (2018).

1997-2019 წლებში რამდენიმე მამაკაცმა სინგერს ბავშვობისას მათზე განხორციელებულ სექსუალურ ძალადობაში დასდო ბრალი, თუმცა მან ყველა ბრალდება უარყო, შედეგად რამდენიმე სასამართლო სხდომა გადაიდო. ბრალდებების გამო, 2017 წლის დეკემბერში სინგერი მოიხსნა ფილმ „ბოჰემური რაფსოდიის“ რეჟისორის პოსტიდან, აგრეთვე უარი ეთქვა „წითური სონიას“ რიმეიკის რეჟისორობაზე.

### ფილმები
## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:ამერიკელი ტელერეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები
კატეგორია:ამერიკელი ტელეპროდიუსერები
კატეგორია:BAFTA-ს გამარჯვებულები (პიროვნებები)
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკური ფილმების რეჟისორები
კატეგორია:სუპერგმირული ფილმების რეჟისორები
კატეგორია:ლგბტ რეჟისორები
კატეგორია:ბისექსუალი მწერლები
კატეგორია:ფენტეზი ფილმების რეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები
კატეგორია:ლგბტ სცენარისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
კაატინგა

მინი|250პქ|მარჯვნივ|კაატინგა წვიმების სეზონის დროს
**კაატინგა** (, ტუპი-გუარანის ენებიდან — „თეთრი ტყე“) — ეკოლოგიური რეგიონი ტროპიკული ფოთოლმცვენ-მეჩხერტყიანი მცენარეულობით, ბრაზილიის ერთ-ერთი უნიკალური ბიომი. იკავებს ქვეყნის ტერიტორიის დაახლოებით 10%-ს, რომელზეც 15 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. გამოიყენება გადასარეკი მესაქონლეობისათვის (მსხვილი რქოსანი პირუტყვი), მემცენარეობისათვის (ვაზი, ნესვი, პაპაია), პერიოდულად ზარალდება ძლიერი გვალვებით. კაატინგის დაკავებული ტერიტორიები (ჩრდილო-აღმოსავლეთი ბრაზილია: მარანიანი, პიაუი, სეარა, რიუ-გრანდი-დუ-ნორტი, პარაიბა, პერნამბუკუ, ალაგოასი, სერჟიპი, ბაია და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ბრაზილიაში: მინას-ჟერაისის ჩრდილოეთი ნაწილი) ეკონომიკურად ერთ-ერთი ყველაზე ჩამორჩენილია ქვეყანაში.

## ლიტერატურა 
* *Герасимов И. П.* Географические наблюдения в Бразилии: Северо-восток Бразильского нагорья (каатинга) // Известия АН СССР. Сер. геогр. 1957. № 3. С. 48-59.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ეკორეგიონები
GK Films

**GK Films** — ბრიტანული კინომწარმოებელი კომპანია, დაფუძნებული პროდიუსერ გრემ კინგის მიერ 1990 წელს.

2016 წელს კომპანია Revolution Studios-მა შეიძინა GK Films-ის ხუთი ფილმის ჰიუგო“, „ტურისტი“, „შურისძიება“, „რომის დღიური“ და „ახალგაზრდა ვიქტორია“ საავტორო ფულებები.

2017 წლის აგვისტოში GK Films-მა ხელი მოაწერა სამ წლიან კონტრაქტს კომპანია Paramount Pictures-თან.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის კინოკომპანიები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს სატელევიზიო ნაწარმოებების კომპანიები
კატეგორია:1990 წელს დაარსებული კომპანიები
კატეგორია:1990 წელს დაარსებული მედიაკომპანიები
კატეგორია:1990 წელს დაარსებულები გაერთიანებულ სამეფოში
პანტიანის ტბა

**პანტიანის ტბა**, **პანტიანის წყალსაცავი** — ხელოვნური წყალსაცავი, დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ პანტიანის მიმდებარედ, დმანისიდან 5 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1368 მ. ტბა წიწვიანი ტყის გარემოცვაშია. ტბის ირგვლივ განვითარებულია ტურისტული ობიექტები. ტურისტულ ობიექტამდე მანძილი (მუნიციპალური ცენტრიდან) — 6 კმ. ტბაში ბინადრობს სარკისებრი კობრი, კარჩხანა, თეთრი ამური და კალმახი.

წყლის საერთო მოცულობა 5,4 მლნ. მ³ (მუშა 5,3 მლნ. მ³). წყლის სარკის ფართობი 0,6 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში
*დმანისი - პანტიანის ტბა 
*პანტიანის წყალსაცავი

## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ტბები
სუპინატორული კუნთი

სუპინატორი წინამხრის უკანა განყოფილებაში მოთავსებული ფართო კუნთია, რომელიც სხივის ძვლის ზედა მესამედზეა გადახვეული და რომლის ფუნქცია წინამხრის სუპინაციაში (გარეთ ბრუნვაში) მდგომარეობს.  

## სტრუქტურა 
სუპინატორი შედგება ორი ბოჭკოვანი კონისგან, მათ შორის მოთავსებულია სხივის ნერვის ღრმა ტოტი. ზედაპირული კონა იწყება მყესით, ხოლო ღრმა - კუნთოვანი ბოჭკოებით იდაყვის ძვლის სუპინატორული ქედიდან (crista interossea), მხრის ძვლის ლატერალური ზედაროკიდან (epicondylus lateralis), სხივის გვერდითი იოგიდან (ligamentum collaterale radiale) და სხივის მრგვალი იოგიდან (lig. anulare radii).
### ინერვაცია 
სუპინატორულ კუნთს აინერვირებს სხივის ნერვის ღრმა ტოტი, რომელიც გადადის უკანა ძვალთაშორის ნერვში (n. interosseus antebrachii posterior) სუპინატორული კუნთიდან გამოსვლისას.

სხივის ნერვი იყოფა ღრმა, და ზედაპირულ-სენსორულ ტოტებად სუპინატორული კუნთის მახლობლად. ასეთი განლაგება ხელსაყრელ პირობებს ქმნის ღრმა ტოტის დახშობისთვის, რის შედეგადაც შეიძლება მოხდეს ამ ნერვით ინერვირებული კუნთების სელექტიური პარალიზი (გამშლელი კუნთები, ცერის გრძელი გამზიდველი კუნთი.)  

### ვარიაცია 
სხივის ღრმა ნერვი შემთხვევათა 70%-ში გადის სუპინატორული კუნთის მუცელში, სხვა შემთხვევაში - სუპინატორულ რკალში (სუპინატორის ზედაპირული შრის ბოჭკოვანი რკალი.)

## ფუნქცია 
სუპინატორულ კუნთს მტევანი მოჰყავს სუპინირებულ პოზიციაში. 

იგი უმეტეს შემთხვევაში ბიცეპსთან ერთად მოქმედებს, მაგრამ არა მაშინ, როცა იდაყვის სახსარი გაშლილია . 

## ისტორია 
### ეტიმოლოგია 
ტერმინი "სუპინატორი" აღვნიშნავს სხეულის ნებისმიერი კუნთს, რომელიც სუპინატორულ ფუნქციას ასრულებს. ძველ წყაროებში, ტერმინით "supinator longus" (გრძელი სუპინატორი) აღნიშნავდნენ მხარსხივის კუნთს (m. brachioradialis), ხოლო ამ არტიკლში განხილული კუნთი აღინიშნებოდა ტერმინით "supinator brevis" (მოკლე სუპინატორი).

## სურათები 
მინი|პრონაცია და სუპინაცია|205x205პქ

ფაილი:Slide1TTTTT.JPG|სუპინატორული კუნთი
ფაილი:Gray213.png|წინამხარი, ხედი წინიდან
ფაილი:Gray214.png|წინამხარი, ხედი უკნიდან
ფაილი:Musculussupinator.png|წინამხრის წინა მხარე - ღრმა კუნთები
ფაილი:Gray419 heb.png|წინამხრის უკანა მხარე - ღრმა კუნთები
ფაილი:Muscles of upper limb.(cross section - human cadaver).jpg|ზედა კიდურის კუნთები - განივი კვეთა
ფაილი:Gray528.png|სხივისა და იდაყვის არტერიები
ფაილი:Elbow joint - deep dissection (anterior view, human cadaver).jpg|იდაყვის სახსარი

## სქოლიო
კატეგორია:ადამიანის ანატომია
აზა ადამია

**აზა ადამია** (დ. 1968 

აზა ადამიას სახელი აქვს მინიჭებული მარტვილის მეორე საჯარო სკოლას, რომლის ეზოშიც 2009 წელს მისი ძეგლი დადგეს. მის სახელს ატარებს მარტვილის ერთ-ერთი ქუჩაც (იხ. აზა ადამიას ქუჩა).

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კატეგორია:ადამიები
გრეგორი უინტერი

**სერ გრეგორი პოლ უინტერი** (დ. 14 აპრილი, 1951) ბრიტანელი ბიოქიმიკოსი და ნობელის პრემიის ლაურეატი. ცნობილია თავისი შრომებით მონოკლონური ანტისხეულების თერაპიული გამოყენების შესახებ. მეცნიერის კარიერა თითქმის მთლიანად მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორიასა და ცილის ინჟინერიის ცენტრს დაეფუძნა (კემბირჯი, ინგლისი).

მეცნიერის სახელთანაა დაკავშირებული ჰუმანიზებული ანტისხეულების (1986), შემდეგ კი ფაგების დისფლეის მთლიანად ჰუმანიზებული, ანტისხეულების თერაპიული გამოყენების ტექნიკების განვითარება. თავდაპირველად ანტისხეულებს თაგვებიდან იღებდნენ, თუმცა ადამიანებისთვის თერაპიული გამოყენება რთული იყო, რადგანაც ადამიანთა იმუნური სისტემას თაგვების საწინააღმდეგო რეაქცია აქვს. 2018 წელს ამ მიღწევებისთვის გრეგორი უინტერი ჯორჯ სმიტთან და ფრენსის არნოლდთან ერთად ქიმიის დარგში ნობელის პრემიით დაჯილდოვდა.

2012 წლის 2 ოქტომბრიდან არის ტრინიტის კოლეჯის (კემბრიჯი) ხელმძღვანელი. 2006-2011 წლებში იყო მოლეკულური ბიოლოგიის ლაბორატორიის დირექტორის მოადგილე, 2007-2008 წლებში სამედიცინო კვლევების საბჭოს დირექტორი,ხოლო 1994-2006 წლებში ცილებისა და ნუკლეინის მჟავების ქიმიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1990 წლიდან 2010 წლამდე უინტერი სამედიცინო კვლევების საბჭოს ცილის ინჟინერიის ცენტრის დირექტორის მოადგილე იყო.

## განათლება
გრეგორი უინტერი ნიუკასლ-აპონ-ტაინის გრამატიკის სამეფო სკოლაში სწავლობდა. შემდეგში უინტერი ლონდონის საიმპერიო კოლეჯსა და კემბრიჯის უნივერსიტეტის გენეტიკის ინსტიტუტში სწავლობდა.

## კარიერა
1989 წელს უინტერმა „კემბრიჯის ანტისხეულთა ტექნოლოგიის ჯგუფი“ დააარსა. შემდეგ მუშაობდა Covagen-ის (დღეისთვის შვეიცარიული ფარმაცევტული კომპანიის, Ciag-ის ნაწილია) სამეცნიერო მრჩეველთა საბჭოში. არის Biosceptre International Limited-ის სამეცნიერო მრჩეველთა საბჭოს წევრი.2000 წელს უინტერმა  დომინანტი ანტისხეულების კვლევების დასაწყებად Domantis დააარსა. 2006 წელს კომპანია ბრიტანულმა ფარმაცევტულმა კომპანიამ, GlaxoSmithKline 230 მილიონ ევროდ შეიძინა.

## ჯილდოები და წოდებები
1990 წელს უინტერი სამეფო საზოგადოების წევრად აირჩიეს. 2011 წელს „ცილის ინჟინერიისა და მონოკლონური ანტისხეულების თერაპიული გამოყენების პიონერობისა და მისი, როგორც გამომგონებლისა და ანტრეპრენიორის წვლილის“ გამო სამეფო საზოგადოებამ სამეფო მედლით დააჯილდოვა. 1994 წელს მეცნიერს შეელეს ჯილდო გადაეცა.

1995 წელს უინტერმა არაერთი საერთაშორისო ჯილდო მოიპოვა, მათ შორის მეფე ფეისალის საერთაშორისო პრიზი მედიცინაში (მოლეკულური იმუნოლოგია). 1999 წელს კიბოს კვლევის ინსტიტუტმა უილიამ კოლის ჯილდო გადასცა. არის მეცნიერებისა და ინჟინერიის კამპანიის მრჩეველთა საბჭოს წევრი. 2004 წელს რაინდი ბაკალავრის წოდება მიენიჭა. 2012 წლიდან არის ტრინიტის კოლეჯის ხელმძღვანელი.

2018 წლის 3 ოქტომბერს უინტერი ჯორჯ სმიტთან და ფრენსის არნოლდთან ერთად ნობელის პრემიით დაჯილდოვდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:დაბადებული 14 აპრილი
კატეგორია:ბრიტანელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სამეფო მედლის მფლობელები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ეკა ბეჟანიშვილი

მინი|ეკა ბეჟანიშვილის საფლავი
მინი|წარწერა საფლავის ქვაზე
**ეკატერინე (ეკა) ბეჟანიშვილი** (დ. 25 აგვისტო, 1973, სოფელი ტიბაანი, სიღნაღის რაიონი — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — სკოლის მოსწავლე, 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (15 წლის).

## ბიოგრაფია
ეკა ბეჟანიშვილი დაიბადა 1973 წლის 25 აგვისტოს სოფელ ტიბაანში. თბილისში სწავლობდა ვ. კომაროვის სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის სკოლაში.

1989 წლის 9 აპრილს (მაშინ ის იყო მე-10 კლასის მოსწავლე) ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. ეკა ბეჟანიშვილი 9 აპრილის ტრაგედიის ყველაზე პატარა მსხვერპლია. დაკრძალეს 15 აპრილს თბილისის ზღვის სასაფლაოზე.

1991 წელს თბილისის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა მისი სახელი (იხ. ეკა ბეჟანიშვილის ქუჩა).

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ეკა
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენის კავალრები