გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118

**გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118** — გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის უშიშროების საბჭოს რეზოლუცია 2118  მიიღეს ერთხმად 2013 წლის 27 სექტემბერს, სირიული ქიმიური იარაღის ლიკვიდაციის სამოქმედო გეგმასთან დაკავშირებით სირიის სამოქალაქო ომის დროს. ის მოიხსენიებს გაეროს უშიშროების საბჭოს 1540, 2042 და 2043 რეზოლუციებსა და ყურადღებას ამახვილებს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის გენერალური ასამბლეის სამოცდამერვე სესიის საერთო დებატების მეორად საკითხებზე. რეზოლუციის მიხედვით, სირიას 2014 წლის შუამდე აქვს დრო გაანადგუროს იარაღის არსენალი. ასევე, ის ხაზს უსვამს გადატანის გეგმასაც. მცირე ხარვეზების მიუხედავად, ქიმიური იარაღის ამკრძალავი ორგანიზაციის მოხსენების თანახმად განადგურება დიდიწილად მოხდა გრაფიკის გათვალისწინებით.

## რეზოლუციის საფუძველი 
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის თანახმად ქიმიური იარაღი გამოიყენეს 21 აგვისტოს 2013 წლის ღუტას თავდასხმებისას. სირიის მთავრობამ ამბოხებულები დაადანაშაულა განხორციელებულ თავდასხმასა და ქიმიური იარაღის გამოყენების სხვა ქმედებებში. გაუტას მოვლენების საპასუხოდ, ქვეყნების კოალიცია აშშ-სა და საფრანგეთის მეთაურობით იმუქრებოდა სირიაზე საჰაერო იერიშების მიტანით, როგორც სასჯლით სახელმწიფოს დადანაშაულების გამო ქიმიური იარაღის გამოყენებაში. რუსეთი ადრევე მხარს უჭერდა სირიის მთავრობასა და ბლოკავდა დასავლეთის ძალისხმევას გაეროს სანქცირებული სამხედრო ინტერვენციისთვის გაეროს უშიშროების საბჭოში. დიდი ოცეულის სამიტის განმავლობაში 6 სექტემბერს რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი და აშშ-ს პრეზიდენტი ბარაკ ობამა განიხილავდნენ იდეას სირიის ქიმიური იარაღის საერთაშორისო კონტროლზე აყვანის შესახებ.

2013 წლის 9 სექტემბერს აშშ-ს სახელმწიფო მდივანმა ივარაუდა, რომ საჰაერო დარტყმების თავიდან აცილება შესაძლებელი იყო, თუ სირია დაცლიდა ქიმიური იარაღის მარაგებს ერთ კვირაში, მაგრამ სახელმწიფო დეპარტემენტიდან ოფიციალურმა პირებმა ხაზი გაუსვეს იმას, რომ კერის განცხადება და ერთკვირიანი ვადა იყო რიტორიკული სირიისგან ნაკლებად მოსალოდნელი ქიმიური იარაღის ჩაბარების ფონზე. თუმცა, კერის განცხადების რამდენიმე საათის შემდეგ, რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, სერგეი ლავროვმა, განაცხადა, რომ რუსეთმა სირიას შესთავაზა დაეთმო თავისი ქიმიური იარაღი და სირიის საგარეო საქმეთა მინისტრი, ვალიდ ალ-მუალემი გამოეხმაურა განცხადებას და მიესალმა შეთავაზებას. ამან გამოიწვია სირიული ქიმიური იარაღის ლიკვიდაციის გეგმა. მას შემდეგ, რაც სირიამ რატიფიცირება მოახდინა დოკუმენტის, რომ შესულიყო ქიმიური იარაღის ამკრძალავ ორგანიზაციაში და მას გადაეცა დოკუმენტაცია მისი არსენალის შესახებ ამ ორგანიზაციაში, მეტი დისკუსია გაიმართა და რუსეთის აცხადებდა, რომ დასავლეთს სურდა დარწმუნებულიყო იმაში, რომ საჰაერო დარტყმები დარჩებოდა შესაძლებლობად, თუ სირია არ დათმობდა ქიმიური იარაღს, სწორედ ამიტომაც გაერთიანებული ერების უშიშროების საბჭომ მიიღო რეზოლუცია 2118.

ხმის მიცემამდე, ქიმიური იარაღის ამკრძალავი ორგანიზაციის აღმასრულებელმა საბჭომ მიიღო სამოქმედო გეგმა ვერიფიკაციის, გადატანისა და განადგურების ვადებით სირიული სარინის არსენალისა და სხვა ქიმიური იარაღებისა 2014 წლის შუამდე პროგრამით, რომელიც ქიმიური იარაღის შესახებ კონცენციის რეგულარული დესტრუქციის ვადებთან შედარებით „აჩქარებულია“. გენერალურმა დირექტორმა, აჰმედ უზუმჩუმ განაცხადა, რომ: „ეს გადაწყვეტილებაწარმოადგენს აშკარა გზავნილს, რომ საერთაშორისო საზოგადოება აპირებს ერთად იმუშაოს სირიაში მშვიდობისათვის, რაც დაიწყო ამ ქვეყანაში ქიმიური იარაღის აღმოფხვრით“.

## პრობლემატური საკითხები 
თუმცა, რეზოლუციის შესრულება იყო რთული საკითხი, კიდევ ერთი პრობლემა, რომელიც წარმოიშვა იყო დაკავშირებული ქიმიურ იარაღთან, რადგან მხოლოდ აშშ-სა და რუსეთს აქვს სამრეწველო სიმძლავრე, რომ შეინახოს და განკარგოს ქიმიური იარაღი. ასეთ ვითარებაში საგარეო საქმეთა მინისტრის შემცვლელმა სერგეი რიაბკოვმა განაცხადა რეზოლუციამდე ორი დღით ადრე, რომ რუსეთი შესთავაზებდა  ქიმიური იარაღის საცავებს და ის არ დაისაკუთრებდა არსენალის არცერთ ნაწილს. რადგან აშშ-მ დაბლოკა ქვეყნის გარეთ გატანა და ტრანსპორტირება მსგავის საბრძოლო აღჭურვილობისა, ინსპექტორებს უწევთ იმუშაონ სირიის შიგნით სამოქალაქო ომის პირობებში. ბოსტონის უნივერსიტეტის პროფესორმა უილიამ კეილორმა მიწერა „Bloomberg“-ს :

## რეაქციები 
### გაერო 
გენერალურმა მდივანმა პან გი მუნმა განაცხადა:

### ზესახელმწიფოებრივი ორგანო 
ქიმიური იარაღის ამკრძალავი ორგანიზაციის აღმასრულებელი საბჭოს გადაწყვეტილება დაადასტურა, რომ ის დაიწყებს ინსპექტირებას არაუგვიანეს 1 ოქტომბრისა და რომ გეგმამ მიიღო დასტური იმიტომ, რომ ლიკვიდაცია მთელი ქიმიური იარაღისა მომხდარიყო 2014 წლის შუამდე.

### სახელმწიფოები 
#### შიდასახელმწიფოებრივი 
სირიის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვალიდ ალ-მუალემმა განაცხადა:

#### დანარჩენი მსოფლიო 
ბევრი სახელმწიფო მიესალა რეზოლუციას ზოგადად,  მაშინ, როდესაც ზოგი, მსგავსად ბაჰრეინის, ტოგოსა და დანიისა განსაკუთრებულად დაეთანხმა რეზოლუციას გაეროს უშიშროების საბჭოს მეექვსე-მერვე სესიის მთავარ დებატებში.
ჩინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ვან ი აპლოდისმენტებით შეეგება ერთსულოვან რეზოლუციას და  მიესალმა მშვიდობიან ინიციატივებს კონფლიქტისთვის განცხადებით:

მან დაამატა, რომ არც სირიასა და არც რეგიონს არ შეეძლო კიდევ ერთი ომის გადატანა.
საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი ლორან ფაბიუსმა განაცხადა, რომ სირიის კოოპერაცია „უნდა იყოს უპირობო და სრულად გამჭვირვალე. ეს რეზოლუცია არ არის ჩვენი საბოლოო მიზანი, არამედ მხოლოდ პირველი ნაბიჯი. ჩვენ ახლა უნდა მოვახდინოთ მისი იმპელემენტაცია. არავის შეუძლია ენდოს რეჟიმს, რომელიც, ამ დრომდე, უარყოფდა მსგავსი იარაღის გამოყენებას.“ სკეპტიციზმი კი გამოხატეს რესპუბლიკელმა სენატრებმა ჯონ მაკკეინმა და ლინდსეი გრაჰამ, რომლებმაც გააკეთეს ერთობლივი განცხადება, რომ „ნაწერის წაკითხვა არ ცვლის რეალურ მდგომარეობას“ და დაამატა: „ეს რეზოლუცია არის კიდევ ერთი იმედის ტრიუმფი რეალობაზე. ის არ შეიცავს არანაირ მნიშვნელოვან ან გადაუდებელ აღსრულების მექნიზმებს, რომ აღარაფერი ვთქვათ ასადის რეჟიმის დარღვევისას ძალის გამოყენების საფრთხეზე. მთელი კითხვა აღსრულების შესახებ კი გვერდზე გადაიდო,რომელმაც დაიმსახურა დადებითი შეფასება ინსპექტორების მხირდანაც და ხაზი გაუსვა „რეკორდულ დროში“ მიღწეულ პროგრესს.

მისიის განმავლობაში ინსპექტორები უსაფრთხოების პრობლემის წინაშე იდგნენ, მაგალითად, დამასკოს ერთ-ერთ სასტუმრო იყო ახლოს ნაღმსატყორცნ პოლიგონთან .
31 ოქტომბერს ქიმიური იარაღის ამკრძალავი ორგანიზაციის მოხსენებაში აღინიშნა, რომ  არსებული პროდუქცია და მისი გამოყენების შესაძლებლობები ლიკვიდირებულ იქნა ბოლო ვადამდე ერთი დღით ადრე. ის ამბობს, რომ 23 ქიმიური იარაღის საცავიდან მთელი ქვეყნის მასშტაბით ადგილზევე გაანადგურეს 21, ხოლო დანარჩენი ორი გადაიტანეს უსაფრთხო ადგილას და იქ მოახდინეს ინსპექტირება. ნოემბრის დასაწყისისთვის კი გახსნილი საცავების შემოწმება თითქმის დასრულებული იყო
ქიმიური იარაღის ამკრძალავმა ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ „ყველაზე კრიტიკული“ იარაღი გაქრება ქვეყანაში 2013 წლის ბოლოსთვის და სხვა ქიმიური იარაღი, ისოპროპანოლის გარდა გატანილ იქნება 5 თებერვლისთვის. ის ასევე ამატებს, რომ სეკვენსირებული განადგურება დაიწყება 15 დეკემბრისთვის და რომ „უპირატესი იარაღის“ ლიკვიდაცია მოხდება 2014 წლის მარტის ბოლოს. ეს ორგანიზაცია არ აცხადებს კონკრეტულად სად მოხდება ეს განადგურება.

იმ ქვეყნების ნაკლებობის გამო, რომელთაც შეუძლიათ მიიღონ ქიმიური იარაღი განადგურებისთვის, ქიმიური იარაღის ამკრძალავი ორგანიზაციის ხელმძღვანელმა, აჰმად უზუმცუმ განაცხადა, რომ 798 ტონა ქიმიური ნივთიერებსა და 7.7 მილიონი ლიტრი დაბინძურებული წლის ტრანსპორტირება მოხდება ზღვით (საერთაშორისო წყლებით). „... ყველა ზომა შესაბამისად იქნება მიღებული ამ ნივთიერებათა გემით ტრანსპორტირებისა და განადგურების დროს.“ მან ასევე განაცხადა, რომ მოელოდა აშშ-ს ინიციატივას ყოფილიყო ლიდერი ამ პროცესში, რადგან „მათი დანადგარები მარტივად ინსტალირდებიან გემებსა თუ მიწაზე“.

ამას მოჰყვა აშშ-ს შეთავაზება გაენადგურებინა 500 ტონა „უპირატესი“ ქიმიური ნივთიერება ერთ-ერთ საკუთარ გებზე. ქიმიური იარაღის ამკრძალავმა ორგანიზაციამ გამოაქვეყნა საერთაშორისო გეგმა იარაღის განადგურებისა. რუსეთის ჯავშანტექნიკა გაიტანს ქვეყანიდან საბრძოლო იარაღს (იპრიტის, სარინისა და სხვა ნივთიერებების ჩათვლით) და ამას კურირებას გაუწევს აშშ სატელიტებისა და ჩინური სათვალთვალო კამერებით. თუმცა, 31 დეკემბერის ვადა გადაიტანეს 31 მარტამდე 2014 წლისა ყველაზე საშიში იარაღებისთვის.  იარაღის გადატანაში წვლილი შეტანის სურვილი გამოთქვა ბრიტანეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ.

იმის მიუხედავად, რომ  ვერ მოხერხდა 31 დეკემბრის ვადის გათვლისწინება მიმდინარე კონფლიქტის გამო, 2014 წლის იანვრის დასაწყისში ქიმიური ნივთიერებების პირველი პარტია გაიტანეს ქვეყნიდან განადგურებისთვის.

2014 წლის იანვრის ბოლოს კრიტიკის საგანი გახდა სირიის ხელისუფლება. აშშ-ს თავდაცვის მინისტრმა ჩაკ ჰეიგელმა განაცხადა: „მე არ ვიცი რა მოტივები ამოძრავებს სირიის მთავრობას, ვფიქრობ, ეს არის დაბალი კომპეტენციის ბრალი. სხვა რა მიზეზით შეიძლება არ იჩენდეს სირია ინიციატივას ამ ქიმიური ნივთიერებების ქვეყნიდან გატანასთან დაკავშირებით.“

საპასუხოდ კი რუსეთის დიპლომატმა მიხეილ ულიანოვმა განაცხადა, რომ „სირიელები ახოს არიან საკუთარი ვალდებულებების შესრულებასთან“. ხოლო საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილემ, გენადი გატილოვმა დაამატა, რომ 1 მარტის ვადა იქნება დაცული და ის, რომ „დიდი პარტიის გადატანა დაგეგმილია თებერვლისთვის“.

5 თებერვლის ვადის გადაცილების შემდეგ სირიამ გაეროსა და ქიმიური იარაღის ამკრძალავ ორგანიზაციას შესთავაზა 100 დღიანი სამოქმედო გეგმა. ეს ორი ორგანიზაცია ჰააგაში შეიკრიბა შეთავაზების განსახილველად. ერთ-ერთმა დიპომატმა, რომლის სახელიც უცნობია, განაცხადა, რომ მარტის ვადა შეიძლება იქნას დაცული, ხოლო სირიის მიერ შემოთავაზებული მაისი ვადა იძლევა შესაძლებლობას, რომ მხოლოდ ივნისში განადგურდეს სამხედრო იარაღი. ქიმიური იარაღის ამკრძალავმა ორგანიზაციამ აღნიშნა, რომ მესამედი იარაღისა უკვე განადგურებული იყო.

ამავე ორგანიზაციის მიმდინარე მისიის ხელმძვანელმა, სიგრიდ კააგმა თქვა, რომ სირიამ უნდა დაიცვას 27 აპრილის დედლაინი თავისი ქვეყნის ყველა ქიმიური ნივთიერებებისთვის, რადგან მოხდეს მათი განადგურება 30 ივნისს. ხოლო 20 აპრილს მან განაცხადა, რომ 80% ნივთიერებებისა უკვე გადატანილ იქნება და სირია ახლოს იყო 27 აპრილის ვადის დაცვასთან.

27 აპრილს კააგმა განაცხადა, რომ უსაფრთხოების გამოწვევების მიუხედავად სახელმწიფოს უნდა დაეცვა 30 ივნისის ვადა და  გაენადგურებინა ყველა ტოქსიკური იარაღი.მან დაამატა, რომ "7.5-8% მსგავსი ნივთიერებების ჯერ კიდევ ქვეყანაში იყო." "თუმცა 92.5% ქიმიური იარაღისა გატანილი ან განადგურებული იყო , რაც თავის მხრივ წარმოადგენდა განსაკუთრებულ პროგრესს. მცირე პროცენტი იარაღისა უნდა განადგურდეს დაუფიქრებლად ქვეყანაშივე. ეს კი შესრულებადია და დამოკიდებულია ნივთიერებათა ადგილმდებარეობის ხელმისაწვდომობაზე." კიდევ ერთ განხილვის საკითხს წარმოადგენდა ის, უნდა მიაენიჭოს თუ არა სირიას დარჩენილი 12 ქიმიური იარაღის საწარმოებელი ადგილის განადგურება. სირია გეგმავდა დაეხურა ის, რამდენადაც მათი გამოყენება იქნებოდა არახელსაყრელი, მაგრამ დასავლეთის ქვეყნებმა მოითხოვეს მათი განადგურება, იმიტომ, რომ წინააღმდეგ შემთხვევაში მათი ახლიდან გახსნა გახდებოდა შესაძლებელი.

აგვისტოს შუარიცხვებში მოხდა დიდი რაოდენობით ნივთიერებათა ნეიტრალიზაცია ზღვაში. აშშ-ს პრეზიდენტმა ბარაკ ობამამ განაცხადა მისიის დადასრულისას: "წინ სვლასთან ერთად ჩვენ ახლოდან დავაკვირდებით იმას, რომ სირიამ შეასრულოს საკუთარი ვალდებულებები და გაანადგუროს დარჩენილი ქიმიური იარაღის საწარმოო აღჭურვილობა".

## სქოლიო
კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს 2013 წლის რეზოლუციები
კატეგორია:გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციები სირიის შესახებ
კატეგორია:2013 წელი სირიაში