open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ველისციხის წმინდა მარიამის ეკლესია

**ველისციხის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ველისციხეში, ღვთისმშობლის ეკლესიის გვერდით. აგებულია XIX საუკუნეში. 1989-90 წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ დეკანოზ იოანე მიტიჩაშვილის თაოსნობით ეკლესია შეაკეთა და თუნუქით გადახუა; შიგნით მთლიანად შელესეს, მოაწყეს კანკელი და პატრონიკე. ხოლო დასავლეთიდან, ადრე არსებული სამრეკელოს ბოძების შემორჩენილი ნაშთების მიხედვით, ააგეს აგურის ორსართულიანი სამრეკელო, რომლის ორივე სართული კვადრატულ ბოძებზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებითაა გახსნილი. სამრეკელოს I  სართულის ერთ-ერთ ბურჯში ჩასმულია შავი მარმარილოს პატარა ფილა წარწერით: „ამ ტაძრის აღმდგენელ-გამამშვენებელი არის დეკანოზი მამა იოანე მატიჩაშვილი“. 1990 წლიდან ეკლესია მოქმედია. 

## აღწერილობა
ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგებია ე.წ. კახური წყობით წვრილი რიყის ქვისა და აგურის  ჰორიზონტალური რიგების მონაცვლეობით. კამარა და საბჯენი თაღები მთლიანად აგურისაა. შიგნით და გარედან შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. შესასვლელი ორია, დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. გარედან ორივე ღიობი სწორკუთხაა. გამოყვანილია საფლავის ქვებით, შიგნით კი ისრული თაღი ხურავს. ისრული ფორმისაა კამარაც. იგი დაყრდნობილია ანალოგიუი ფორმის ექვს საბჯენ თაღზე. თაღები პილასტრებზე. მათგან აღმოსავლეთ წყვილი  დაგვირგვინებულია თაროსებრი კაპიტლებით. ინტერიერი განათებულია ექვსი განიერი და მაღალი თაღოვანი სარკმლით. ერთი მათგანი აღმოსავლეთითაა, სამი ჩრდილოეთით, ხოლო ორი სამხრეთით, შესასვლელის ორსავე მხარეს. დასავლეთ კედელში შესასვლელის ზემოთ თაღოვანი ღიობია, რომელიც პატრონიკედან სამრეკელოს II სართულზე გასასვლელად გამოიყენება. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში ერთი თაღოვანი ნიშაა, სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშა, ხოლო ჩრდილოეთ კედელში ორი თაღოვანი ნიშაა. ფასადებიდან მორთულობით გამოირჩევა აღმოსავლეთ ფასადი. იგი დანაწევრებულია სამი თაღით. შუა თაღი ერთიმეორეზე დადგმული ორი თაღისგან შედგება და გვერდითებზე გაცილებით მაღალია. ქვედა თაღში საკურთხევლის სარკმელია მოთავსებული. განაპიებში კი კედლის სიბტყებში საფეხურით შეღრმავებული თითო თაღოვანი არეა, რომლებიც შევსებულია საფეხურებისგან შედგენილი და თევზიფხურად განლაგებული, რელიეფური ზოლებით. ფასადის ზედა ნაწილში, ფრონტონის ძირის დონეზე. ორმაგი ლილვით მოჩარჩოებული  სამი წრიული მოხაზულობის ყრუ სარკმელია. შუა თაღის წვერზე კი წითლად შეღებილი რელიეფური ჯვარია დადგმული. მსგავსი ჯვარია დაგმული სამხრეთ ფასადის ერთ-ერთ თაღზე, რომელშიც შესასვლელია მოქცეული. დასავლეთ ფასადზე სამი თაღია. შუა თაღში, რომელიც სიდიდით დანარჩენ ორს ბევრად აღემატება, ეკლესიის შესასვლელია გაჭრილი. ჩრდილოეთ ფასადზე ხუთი თაღია. მაქთგან სამში სარკმლებია მოქცეული, დანარჩენი ორი კი ყრუა. ფასადები დასრულებულია ლეკალური აგურით ნაწყობი, მაღალი ლავგარდნით, რომლის პროფილს შეადგენს: თარო, შეზნექილი მრუდე ზედაპირი და ლილვი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ახალსოფლის ეკლესია

ტერმინი **ახალსოფლის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ახალსოფლის ეკლესია (თიანეთის მუნიციპალიტეტი) — ეკლესია თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში. 
* ახალსოფლის ეკლესია (ყვარლის მუნიციპალიტეტი) — ეკლესია ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში.
ბოჭორმის მეოთხე ნამოსახლარი

**ბოჭორმის მეოთხე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოჭორმის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრზე, ადგილ მქლიავანაში, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია რამდენიმე ნასახლარი ბუდე (10 x 5 მეტრი; 7 x 4 მეტრი და ასე შემდეგ, კედლების სისქეა 0,4–0,6 მეტრი). შენობები ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. ნასახლარი ბუდეები ნაწილობრივ ამოვსებულია მიწით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მარიუპოლის ტრამვაი

მარიუპოლის ტრამვაი — ტრამვაის სისტემა უკრაინის ქალაქ მარიუპოლში, მოქმედებს 1933 წლიდან.
## მარშრუტები
ამჟამად მარიუპოლში ტრამვაი მოძრაობს 13 მარშრუტზე:
№ 3, 7, 7c, 7m, 8, 9, 9a, 10, 10a, 11, 11a, 15, 16.
ხაზებზე ინტერვალები 8-დან 85 წუთამდე მერყეობს.

## მოძრავი შემადგენლობა
ხაზებზე მოძრაობს შემდეგი ტიპის ტრამვაის ვაგონები:
* Tatra T3SUCS
* Tatra T3A
* К1
* 71-153 (ЛМ-2008)
* Tatra T3SU
* К1М

## ლიტერატურა
* В. Ф. Веклич, Л. В. Збарский Проблемы и перспективы развития трамвайного транспорта в Украинской ССР — К.:Общество «Знание» УССР, 1980
* Электротранспорт Украины: Энциклопедический путеводитель / Сергей Тархов, Кость Козлов, Ааре Оландер. — Киев: Сидоренко В. Б., 2010. — 912 с.: ил., схемы. — ISBN 978-966-2321-11-1.
## რესურსები ინტერნეტში
* [მარიუპოლის ტრანსპორტის ოფიციალური საიტი: http://martrans.gov.ua/]

კატეგორია: ტრამვაის ქსელები ქალაქების მიხედვით
კატეგორია: ტრანსპორტი უკრაინაში
ტონი კუკოჩი

**ტონი კუკოჩი** — დ. 18 სექტემბერი, 1968, ხორვატია, იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკა) — ყოფილი ხორვატი კალათბურთელი, რომელიც 1993-2000 წლებში თამაშობდა ჩიკაგო ბულზში, სადაც 1996-1998 წლებში გახდა NBA ჩემპიონი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:ხორვატი კალათბურთელები
კატეგორია:ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის კალათბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მირზალადი

**მირზალადი** () — მარილიანი ტბა აზერბაიჯანში, აფშერონის ნახევარკუნძულზე. მდებარეობს აფშერონის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 12,1 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 3,4 კმ². მაქსიმალური სიღრმე >1 მ. სანაპირო ხაზის სიგრძეა დაახლოებით 13 კმ. დასავლეთით ესაზღვრება მასაზირის ტბა, ჩრდილოეთით სიანშორის ტბა, სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბინაგადის ტბა და ბოიუქშორის ტბა, აღმოსავლეთით მარილიანი მცირე ტბების რაიონი. ჩრდილოეთით, რამდენიმე კმ-ში კასპიის ზღვის სანაპიროა. გაუდინარი და წყალმარჩხი ტბაა. ყოველწლიურად, წელიწადის თბილ სეზონში რაპის ქვეშ წარმოიქმნება რამდენიმე მილიმეტრიანი სისქის მარილიანი ქერქი, რომლის გარკვეულ ნაწილს აგროვებენ საკვები და ტექნიკური მიზნებისთვის.

## იხილეთ აგრეთვე
* აზერბაიჯანის ტბები

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ტბები
გიორგი შუბითიძე

**გიორგი შუბითიძე**  (დაბადების თარიღი უცნობია, რუსთავი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო).  მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის ფლობელი (2004, კიშინიოვი, მოლდოვა).  ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი (2002, კუნეო, იტალია).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* გიორგი შუბითიძე  — ქართული სპორტი.

კატეგორია:რუსთავში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
ავთანდილ ცერცვაძე

**ავთანდილ ცერცვაძე**  (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (სუმო). მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (2015, ოსაკა, იაპონია). ევროპის ჩემპიონატის ოქროს მედალოსანი (2013, პონიცი, გერმანია).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ავთანდილ ცერცვაძე  — ქართული სპორტი.

კატეგორია:ქართველი სუმოისტები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
ვალტერ შურღაია

**ვალტერ შურღაია** (დ. 20 მაისი, 1944)  — ქართველი პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
აქვს საშუალო განათლება. 1980 წლიდან იყო ტროლეიბუსის მძღოლი ქ. თბილისში, კოოპერატივ „სინთეზის“ წევრი.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1992 წელს, გამსახურდიას საწინააღმდეგო პუტჩის შემდეგ აგრძელებდა ბრძოლას სამხედრო და სახელმწიფო საბჭოების წინააღმდეგ.

21 იანვარს მარტვილში გაიმართა შეხვედრა შურღაიას, ჯაბა იოსელიანსა და ზუგდიდის სამხედრო რწმუნებულს გია ყარყარაშვილს შორის. იოსელიანი შურღაიას მოუწოდებდა იარაღის დაყრისკენ.. 1992 წლის ივნისში შურღაია შეიჭრა თბილისში, ტელევიზიის შენობაში 200 შეიარაღებულ პირთან ერთად და დამარცხდა ეროვნული გვარდიის ძალებთან ბრძოლაში, რომლის დროს მოკლეს სამი ამბოხებული.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვალტერ შურღაია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1944
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
კუკური ჩაფიჩაძე

**კუკური ჩაფიჩაძე** (დ. 10 აპრილი, 1948)  — ქართველი პოლიტიკოსი.  ტექნიკის მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი.  1971 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არაორგანული ქიმიისა და ელექტროქიმიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*კუკური ჩაფიჩაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული  10 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1948
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
რევი თუთისანი

**რევი თუთისანი** (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი). შეზღუდულ შესაძლებლობათა მქონე პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატში ვერცხლის მედლის მფლობელი (2019, კონსტანცა, რუმინეთი). შშმ პირთა შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის პრიზიორი (2019, ლატრაკი, საბერძნეთი)

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* რევი თუთისანი  — ქართული სპორტი.

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
თენგიზ ჩაჩავა

**თენგიზ ჩაჩავა** (დ. 7 აპრილი, 1947) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია.  1976 წელს დაამთავრა კონსერვატორიის ასპირანტურა, 1975-1978 წლებში იყო თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტის პედაგოგი, 1978 წლიდან კონსერვატორიის პედაგოგი. დოცენტის მოვალეობის შემსრულებელი. ეროვნულ-ლიბერალური კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 
## რესურსები ინტერნეტში
*თენგიზ ჩაჩავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1947
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
ჩეკალინი

**ჩეკალინი** () — ქალაქი რუსეთში, ტულის ოლქში, სუვოროვის რაიონში. 914 მცხოვრები (2018). მდებარეობს მდინარე ოკის მარცხენა ნაპირზე, რკინიგზის სადგურ ჩერეპეტიდან 7 კმ-ში. საავტომობილო კვანძი.

ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ნაქალაქარ კოზი-ოსტროვის ადგილზე, ჩეკალინის ახლობლად, განლაგებული იყო ძველრუსული ქალაქი კოზელსკი, რომელიც 1238 წელს, თათარ-მონღოლთა თავდასხმის დროს განადგურდა. წარმოიშვა (ან აღდგა) XVI საუკუნის I ნახევარში როგორც ქალაქი ლიხვინი. 1563/1564 წლამდე იყო თავად ოდოევსკების ლიხვინის სამფლობელოს ცენტრი. პირველად იხსენიებენ 1564 წლის ოქტომბრის თანრიგებში. მდებარეობდა ოპრიჩნინაში (1565–1572), ამ დროს აშენდა ხის სიმაგრეები. XVI–XVII საუკუნეებში შევიდა დიდი ხერგიანი ხაზის (Большая засечная черта) შემადგენლობაში, იყო ლიხვინის ხერგის ცენტრი. XVI საუკუნის მეორე ნახევრიდან მაზრის ცენტრია. 1613 წელს დაწვეს კაზაკებმა, თუმცა მალევე აღდგა. 1616 წელს გაუძლო ალექსანდრე ლისოვსკის რაზმების თავდასხმას. იყო მოსკოვის გუბერნიის სამაზრო ქალაქი (1708–1776, 1719-დან ამავე გუბერნიის კალუგის პროვინციისა). კალუგის გუბერნიის (1796-მდე კალუგის სამეფისნაცვლოს) სამაზრო (1776–1796, 1802–1929) და შტატგარეშე (1796–1802) ქალაქი. 1905 წელს გაიხსნა მოძრაობა ვიწროლიანდიან სარკინიგზო ხაზზე ტულა – ლიხვინი.

საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა 1917 წლის დეკემბერში. შედიოდა მოსკოვის ოლქის კალუგის ოკრუგის ჩერეპეტის რაიონში (1929–1930), მოსკოვის ოლქში (1930–1937), ტულის ოლქში (1937–1940). 1940–1958 წლებში იყო ტულის ოლქის ჩერეპეტის (1944-დან ჩეკალინის) რაიონის ცენტრი. დიდ სამამულო ომში 1941 წლის 19 ოქტომბრიდან 27 დეკემბრამდე იყო გერმანელ მებრძოლთა ოკუპაციის ქვეშ. 1944 წელს სახელი შეეცვალა და ჩეკალინი ეწოდა ქალაქში სიკვდილით დასჯილი პარტიზანის, ალექსანდრე პავლეს ძე ჩეკალინის (1925–1941) პატივსაცემად. 1958 წლიდან სუვოროვის რაიონის შემადგენლობაშია.

ქალაქში ძირითადად შემორჩენილია კვარტალთა სწორკუთხიანი ბადე, რომელიც 1776 წლის გენგეგმით განაშენიანდა (არქიტ. პ. რ. ნიკიტინი). შემონახულია: სამაზრო საერო კრების (1784), თავადაზნაურთა კრების (1810), სამაზრო სასამართლოს (XIX საუკუნის დასაწყ.), მაზრის სამხედრო უფროსის სამმართველოს (XIX საუკუნის I ნახევარი), პოლიციის სამმართველოს (1810-იანები) შენობები, ციხეები (1815); ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესია (1821–1835); ვაჭრების სახლები (XVIII–XIX სს.), მათ შორის ი. ა. პრონინის (XVIII საუკუნის ბოლო), ვაჭრების ნ. ი. მილენუშკინის (1810), ტერეხოვების (1815), პრონინების (1810-იანები), პ. ნ. ანასოვისა და ე. ო. მისინსკის (ორივე XIX საუკუნის I ნახევარი); საავადმყოფოს შენობა მოდერნის სტილში (1905). საბჭოთა კავშირის გმირის ა. პ. ჩეკალინის ძეგლი (1958).

ჩეკალინთან ახლოს არის ნაქალაქარი დუნა (XI–XIII საუკუნეების ძველრუსული ქალაქის დევიაგორსკის ნაშთები, იგი პირველად იხსენიება იპატიევის ხელნაწერში 1147 წელს).

## ლიტერატურა 
* 

### რეკომენდებული ლიტერატურა 
* *Антонов А. В.* К истории удела князей Одоевских // Русский дипломатарий. М., 2001. Вып. 7;
* *Веденин В. Л.* Трагедия «Злого города»: Козелеск, Козельск, Лихвин? Калуга, 2008.

## სქოლიო 
კატეგორია:ტულის ოლქის ქალაქები
ბექა იმერლიშვილი

**ბექა იმერლიშვილი**  (დაბადების თარიღი უცნობია, გარდაბანი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი. ეს ჩემპიონატი ჩატარდა 2011 წელს, სოფიაში (ბულგარეთი).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბექა იმერლიშვილი — ქართული სპორტი. 

კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
ბოდოჯის სასახლე

**ბოდოჯის სასახლე** — ცხრაკარა, არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის დაბა თიანეთის ჩრდილო–დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, პატარა ბორცვზე. ს. ჯანაშიას აზრით, სასახლე კახეთის მეფეს კვირიკე III-ს (1010–1032 წლები) ეკუთვნოდა. კახეთისათვის ბრძოლის დროს, მეფე ბაგრატ IV (1027–1072 წლები), XI საუკუნის 40-იან წლებში, დაარბია და გადაწვა ბოდოჯის სასახლე: „გარდაადგა თიანეთს, და დაწუა დარბაზი ბოდოჯისა, სახლი სახელოვანი, დიდის კუირიკე მეფისაგან აგებული“.

სასახლის სამხრეთ ნაწილის შუაში, აღმოსავლეთ-დასავლეთის ღერძზე განლაგებული და ერთმანეთთან დაკავშირებული სხვადასხვა ფართობის ორი ოთახია (37,5 კვადრატული მეტრი და 18 კვადრატული მეტრი); მათგან დასავლეთით მდებარე ოთახს მეორე სართულის კედლების ნაწილიც შემორჩა. დასავლეთ კედელში სარკმლის კვალი მოჩანს. დასავლეთით მდებარე ოთახის ქვედა სართულის კედლები, ზედასთან შედარებით, სქელია, რაც სართულშუა გადახურვის კოჭების დასაყრდენ საფეხურს ქმნის. აღმოსავლეთ და სამხრეთ მხრიდან II სართულის ოთახს, როგორც ჩანს, აივანი ჰქონია, რომელიც ქვედა სართულის ოთახების შესაბამისი კედლების წინ (დაახლოებით 3,5 მეტრის მანძილზე) არსებულ კედლებს (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) ეყრდნობოდა. შენობის აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ მხარეს სასახლის ეზოა, რომელიც აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან სწორი კედლებით ყოფილა შემოფარგლული.

სასახლის დასავლეთ ნაწილში სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით განლაგებული სამი ოთახია (შემორჩენილია კედლების კვალი). მათგან ჩრდილოეთით მდებარე ოთახს აღმოსავლეთ კედლის მცირე ნაწილი შემორჩა (სიმაღლე 3 მეტრი). ოთახის ჩრდილოეთ კედელზე, გარედან, მიშენებული ყოფილა ნახევარწრიული მოხაზულობის კედელი, რომელიც შესაძლოა ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილ ბუხარს ეკუთვნოდა.

სასახლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ორი ოთახია. აღმოსავლეთით მდებარე, რომლის აღმოსავლეთ კედელი გალავნის აღმოსავლეთ კედელის ხაზზეა, შედარებით მოზრდილია; იგი ალბათ მისაღებ დარბაზს წარმოადგენდა. ამ ოთახის სამხრეთ კედელში მოჩანს 1 მეტრი სიგანის ამოშენებული ღიობი (შესასვლელი). დასავლეთის ოთახი შედარებით მომცროა (შემორჩენილია კედლების მხოლოდ კვალი). შესაძლებელია, რომ ამ ოთახის დასავლეთით კიდევ არსებობდა ორი ან სამი ოთახი, რომელიც სასახლის გეგმის სწორკუთხედში იყვნენ მოქცეულნი, მაგრამ ამჟამად მათი კვალი არ ჩანს.

1969 წელს იამ ინსტიტუტის ერწო-თიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა რ. რამიშვილი, სასახლეზე ჩაატარა მცირე გათხრები. გაიჭრა რამდენიმე თხრილი: პირველი — დიდ დარბაზში, მეორე — თაღები ან ოთახში, მესამე — ოთახების დასავლეთის ჯგუფის ერთ-ერთ ოთახში გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ სასახლეზე ერთფენიანი ძეგლია, მაშასადამე, მან დროის მოკლე მონაკვეთში იარსება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:საქართველოს სასახლეები
ალექსანდრე სულხანიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ალექსანდრე სულხანიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ალექსანდრე სულხანიშვილი   —  მთარგმნელი, კალიგრაფი.
*ალექსანდრე სულხანიშვილი  —  ქაქუცა ჩოლოყაშვილის შეფიცულთა რაზმის წევრი
ალექსანდრე შუშანაშვილი

**ალექსანდრე შუშანაშვილი** (დ. 23 ივლისი, 1935) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი. იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1958-1961 წლებში იყო საქართველოს ალკკ თიანეთის რაიკომის მეორე მდივანი, რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე. 1962-1964 წლებში იყო იურიდიულ მეცნიერებათა საკავშირო ინსტიტუტის ასპირანტი, 1965-1970 წლებში ეწევა მეცნიერულ მუშაობას, 1970-1976 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პროკურატურის განყოფილების უფროსი, რესპუბლიკის პროკურორის მოადგილე, 1976-1987 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის იუსტიციის მინისტრი, 1987-1990 წლებში ეწევა მეცნიერულ მუშაობას, 1990 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის გენერალური პროკურორის მოადგილე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*ალექსანდრე შუშანაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს იუსტიციის მინისტრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
პროტონული გამოსხივება

**პროტონული გამოსხივება** — რადიოაქტიური დაშლის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც იშვიათად გვხვდება. ძირითადად ხდება ბეტა გამოსხივების შემდგომ, როდესაც პროტონი აგზნებულ მდგომარეობაშია. ამ დროს პროტონი ტოვებს ბირთვს, ხოლო მისი აჩქარება შესაძლებელია ხაზოვანი ამაჩქარებლით. ბეტა გამოსხივებას ძალზე იშვიათად მოჰყვება პროტონის ემისია.

1960 წელს მეცნიერმა ვიტალ გოლდანსკიმ პირველმა განიხილა ორმაგი პროტონული გამოსხივება, ხოლო შემდგომში ალექს ბროუნიც აწარმოებდა კვლევებს. რკინა 45-ის იზოტოპი იშლება ქრომ 43-ად და ორ პროტონად. ორმაგი პროტონული გამოსხივება, პროტონულ გამოსხივებაზე, კიდევ უფრო იშვიათად ხდება. მსგავსი მოვლენა რკინა 45-ის შემთხვევაში  2002 წელსაც დაფიქსირდა. დღეისთვის სულ დაფიქსირებულია 13 ორმაგი პროტონული ემისია.
:\mathrm {{}^{45}_{26} Fe \quad\rightarrow\quad {}^{43}_{24}Cr \;+\; 2\,p}

## სქოლიო
კატეგორია:პროტონი
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
ფოტი ჩიტლოვი

**ფოტი ჩიტლოვი** (დ. 17 აპრილი, 1952)  — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა სარატოვის იურიდიული ინსტიტუტი. 1969-1971 წლებში იყო  საქართველოს სოფლის სამინისტროს მოძრავ-მექანიზებული კოლონის, ქ. სარატოვის სავაჭრო ცენტრის მუშა, 1975-1976 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის პროკურატურის სტაჟიორი, გამომძიებელი, 1976-1980 წლებში იყო ბოლნისის რაიონის პროკურორის თანაშემწე, თბილისის ისნის რაიონის პროკურორის თანაშემწე, 1985-1986 წლებში იყო  წალკის რაიონის პროკურორი, 1986-1988 წლებში იყო წალკის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე, 1988 წლიდან იყო საქართველოს კპ წალკის რაიკომის პირველი მდივანი, რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარე.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*ფოტი ჩიტლოვი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 17  აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1952
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ბადაანის ნასახლარი

**ბადაანის ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბადაანის განაპირას, კონცხისებურ მაღალ ტერასაზე. განეკუთვნება ძვ.წ. III ათასწლეულის დასასრულს. ძეგლი 1977–1985 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის აკც-ის ივრის ხეობის კომპლექსურმა ექსპედიციამ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა გ.მირცხულავა.

ნამოსახლარი დასავლეთის და ჩრდილოეთის მხრიდან ორი ღრმა თხრილით ყოფილა გამაგრებული. დასახლების ზრდის შედეგად თავდაცვით თხრილებს ფუნქცია დაუკარგავთ და რამდენიმე შენობა შევსებულ თხრილზეა ნაშენი. გამოვლენილი და შესწავლილია 6 ოდნავ წაგრძელებული ოთხკუთხა შენობის ნაშთი. შენობათა ფართობია 12–15 კვადრატული მეტრი. შენობები ხის კარკასზე წნულით არის ნაგები. შელესილია სქელი ბათქაშით. შენობებში ორ-ორი მრგვალი კერა აღმოჩნდა. სამ შენობაში ორივე კერა თიხისა, მეორე კი — ქვებით შედგენილი. იატაკი თიხატკეპნილი და გადალესილი ყოფილა. შენობები ძლიერი ხანძრით ჩანს განადგურებული. ნამოსახლარის შესწავლული ფართობი დაახლოებით 900 კვადრატული მეტრია, მაგრამ დაზვერვითი თხრილებით ჩანს, რომ სოფელს თითქმის ხუთჯერ მეტი ფართობი ეკავა. ნამოსახლარზე 7 ორმოა გათხრილი. ორმოები უმეტესწილად დიდი ზომისაა, მსხლისებრი მოყვანილობის, პირმოყრილი, ფართო, ბრტყელძირიანი. პირის დიამეტრია 1–1,5 მეტრი, ძირისა — 2–2,5 მეტრი, სიღრმე — 1–1,5 მეტრი. ორი მათგანის თავზე ქვაყრილი იყო გმართული. ორმოები შევსებულია ნაცარ–ნახშირიანი ფენით და კერამიკით. დადასტურდა 5–6 სანტიმეტრის სისქის თიხალესილი შრეები (25–30 სანტიმეტრის დაშორებით). ერთ-ერთი ორმოს ძირში აღმოჩნდა გატეხილი სასმისის ნახევარი, მისი მეორე ნახევარი კი ზემოთ, მეხუთე ფენაში იდო. როგორც ჩანს, რაღაც სარიტუალო წესის შესრულებისას ორმოც ივსებოდა. ორმოებში კერამიკის გარდა აღმოჩნდა კაჟისა და ობსიდიანის ისრისპირები, ნამგლის ჩასართები, ბრინჯაოს ყუამილიანი და ყუადაქანებული ორი ცული, ბრინჯაოს სატეხი, მინიატურული ურმის თიხის მოდელი. ნამოსახლარზე იყო თანადროული ორი კენოტაფური სამარხი, რომელსაც ძლიერი ცეცხლის კვალი ეტყობოდა. ერთში 15 ჭურჭელი იდო, მეორეში — 28. კულტურული ფენის პალეოეთნობოტანიკური კვლევის შედეგად დადგინდა კულტურული მრავალმწკრივა კილიანი ქერი. რბილი ხორბლის ნაშთები აღმოჩენილია აგრეთვე შენობის ბათქაშში. სავარაუდოა, რომ ორმოში ხორბალი და ქერი გაულეწავი იყო (თავთავების სახით). მცენარეებიდან აღმოჩნდა ცაცხვი, იდანი, ტირიფი, კაკალი, მუხა, რცხილა. მრავალრიცხოვანია ფაუნისტური მასალა. შინაურ ცხოველებთაგან ჩანს მსხვილფეხა საქონელი: ღორი, ცხვარი, თხა, ძაღლი; გარეულ ცხოველებთაგან — ღორი, ირემი, დათვი, გამოქვაბულის ლომი. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ივრის ხეობის კომპლექსური ექსპედიციის ბაზაში, დაბა სიონში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გოგი ჩიქავა

**გოგი ჩიქავა**  (დ. 20 ოქტომბერი, 1960)   — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.  1981-1983 წლებში იყო ზუგდიდის ქაღალდის კომბინატის მუშა, 1983-1990 წლებში იყო თბილისის საავიაციო საწარმოო გაერთიანების მუშა, ეკონომისტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*გოგი ჩიქავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 20 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1960
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
პოზიტრონული გამოსხივება

**პოზიტრონული გამოსხივება**, იგივე **ბეტა პლუს გამოსხივება** — რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც β+ სიმბოლოთი აღინიშნება. როდესაც ბირთვში პროტონი იშლება, იგი გარდაიქმნება ნეიტრონად და წარმოიქმნება პოზიტრონი და ელექტრონის ნეიტრინო(*ν*e). ვინაიდან ემისიის დროს პროტონი იშლება, ამიტომაც გამოსხივების ეს ტიპი გვხვდება პროტონით მდიდან ბირთვებში. ბუნებაში β+ გამოსხივება იშვიათია, ძირითადად კოსმოსური სხივებისგან ვრცელდება, ასევე კალიუმ-40-ისგან, თუმცა იგი ძალზე იშვიათი კალიუმის იზოტოპია, რომელიც დედამიწაზე ამ ელემენტის  0,012%-ს შეადგენს.

პოზიტროული გამოსხივების მაგალითი. მაგნიუმ-23 იშლება ნატრიუმ-23-ად:
:\mathrm {{}^{23}_{12} Mg \quad\rightarrow\quad {}^{23}_{11} Na \;+\; e^+ + v}

## იხილეთ აგრეთვე
*პოზიტრონი

## რესურსები ინტერნეტში
* **The LIVEChart of Nuclides - IAEA ** with filter on β+ decay

## სქოლიო
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
Mechanical Rainbow

**Mechanical Rainbow** () —  ინდი როკ-ბენდი. შეიქმნა თბილისში, 2018 წლის დეკემბერში. მოქმედი წევრები არიან: დადუ დონაძე (ვოკალი), ცოტნე ბაღდავაძე (ბასი, ბექ ვოკალი), ნინი ბენდიანიშვილი (კლავიში), დავით შავდათუაშვილი (ლიდ გიტარა), ელენე თოდუა (გიტარა), საბა ზაქარეიშვილი (დრამი).

## დისკოგრაფია 
* „Asylum“ (2018)
* „Leaving The R.E.M“ (2019)
* „Childhood Trauma“ (2019)
* „Time Traveller Scientist“ (2019)
* „The Seekers Of Fortune“ (2019)
* „Time Of Death“ (2019)
* „Usual Melancholy“ (2020)
* „Daysleeper“ (2020)
*„Morningstar Odyssey" (2020)
*„SEVDA'NAREVI" (2021)
*„ZILINA" (2021)
*„I WISH FOR BETTER DAYS" (2023)
*„I'll wake up in flower fields" (2023)
*„HOPE (2023)
*„SDEQ" (2024)
*„BUBBLEPUFF" (2024)
*„MJERA!" (2025)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Mechanical Rainbow ფეისბუქზე
* Mechanical Rainbow იუთუბზე
* Mechanical Rainbow ტელეკომპანია მეგაზე

კატეგორია:ქართული როკ-ჯგუფები
კატეგორია:2018 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ქართული მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:ქართული მუსიკა
კატეგორია:ინდი როკ-ჯგუფები
კატეგორია:ინდი მუსიკა
კატეგორია:ინდი მუსიკის ჯგუფები
ორმაგი ელექტრონის დაჭერა

**ორმაგი ელექტრონის დაჭერა** —  რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი. ამ დროს ბირთვში არსებული პროტონების მიერ მიიზიდება ბირთვის გარშემო მყოფი ორი ელექტრონი და წარმოიქმნება ნეიტრონები. ბირთვში ნეიტრონებისა და პროტონების ჯამი არ შეიცვლება, თუმცა ორი პროტონის ნეიტრონად გარდაქმნის შემდგომ ელემენტის ატომური ნომერი ორით დაიკლებს.

ქსენონ-124, მას შემდეგ, რაც მისი ბირთვი „დაიჭერს“ ორ ელექტრონს, დაიხევს ორი ნომრით უკან და მიიღება ტელური:
:\mathrm{{}^{124}_{\ 54}Xe}+2\mathrm{e}^- \rightarrow\mathrm{{}^{124}_{\ 52}Te}+2\,\nu_e

## სქოლიო
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
ნეიტრონული გამოსხივება

**ნეიტრონული გამოსხივება** —  რადიოაქტიური გამოსხივების ერთ-ერთი ტიპი, რომლის დროსაც ბირთვიდან გამოსხივდება ერთი ან მეტი ნეიტრონი. გამოსხივდება ნეიტრონით მდიდარი ბირთვებიდან. ჰელიუმ-5, რადიოაქტიური დაშლისას, გარდაიქმნება სტაბილურ ჰელიუმ-4-ად და გამოსხივდება ერთი ნეიტრონი:
:5He → 4He + 1n 
ბერილიუმ-15-ის დაშლის პროცესი ორმაგი ნეიტრონული გამოსხივების მაგალითია, იგი იშლება- ბერილიუმ-14-ად და 2 ნეიტრონად:

:16Be → 14Be + 2n

## სქოლიო
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
კაილასის ქედი

**კაილასის ქედი**, **განგდისე** () — ქედი ჩინეთში, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. ალინგ-განგრისთან და ნიენჩენ-ტანგლასთან ერთად ქმნის განდისიშანის მთათა სისტემას. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 7095 მ (მწვერვალი ლუნპო-განგრი). მაღალი და მნიშვნელოვანი მწვერვალია კაილასი (6638 მ), რომელიც წმინდა მთადაა მიჩნეული. ქედი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ჰიმალაის პარალელურად. აგებულია უმეტესწილად გრანიტებით. შეფარდებითი სიმაღლე ტიბეტის პლატოდან 1–1,5 ათ. მ. სამხრეთი კალთა ძლიერაა დანაწევრებული ეროზიით, ჩრდილოეთი — დამრეცია. თოვლის ხაზი გადის 5700–5900 მ სიმაღლეზე. არის მყინვარები. მწვერვალ კაილასის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 4586 მ სიმაღლეზეა ტბა მანასაროვარი.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ლუნპო-განგრი

**ლუნპო-განგრი** () — მთა ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. წარმოადგენს კაილასის ქედის უმაღლეს წერტილს. სიმაღლე 7095 მ. მწვერვალი ოფიციალურად პირველად დაიპყრეს 1996 წლის 23 ოქტომბერს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის მთები
კაილასი

**კაილასი**, **კაილასა**, **კანგრინბოჩე** () — მთა ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. მდებარეობს კაილასის ქედზე, მანასაროვარისა და ლანგა-ცოს ტბების სიახლოვეს. სიმაღლე 6638 მ. საფეხურებისებრი პირამიდის ფორმისაა. უმაღლესი ნაწილი თოვლითაა დაფარული. მწვერვალის სიახლოვესაა ინდის, სატლეჯის, ბრაჰმაპუტრისა და გჰაგჰრის სათავეები. კაილასი ინდუიზმში, ბონში, ბუდიზმსა და ჯაინიზმში წმინდა მთადაა მიჩნეული.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის მთები
რაინული ბატი

**რაინული ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილია გერმანიაში ადგილობრივი და ემდენური ჯიშის ბატების შეჯვარებით. 1969 წელს უნგრეთიდან შეიყვანეს სსრ კავშირში. საშუალო სიდიდის ბატია (ზრდასრული მამლის ცოცხალი მასაა 7,0 კგ, დედლისა — 6,0 კგ), აქვს ოდნავ დახრილი კორპუსი. კისერი მოკლეა, მკერდი ფართო, გამოწეული. შეფერილია თეთრად, ნისკარტი და ფეხები ნარინჯისფერია. კვერცხმდებლობა — 65–80 ცალი წელიწადში; გამოჩეკის პროცენტულობა 60–65%-ია (ორი თვის ასაკში მოზარდეულის ცოცხალი მასა 4,0 კგ-ია). რუსეთში რაინულ ბატს იყენებენ შადრინსკული ჯიშის თეთრი ბატების გამოსაყვანად.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
ალინგ-განგრის ქედი

**ალინგ-განგრის ქედი**, **ნაინ-სინგა** — ქედი ჩინეთში, ტიბეტის ავტონომიურ რეგიონში. მდებარეობს ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ნიენჩენ-ტანგლასთან და კაილასის ქედთან ერთად ქმნის განდისიშანის მთათა სისტემას. გადაჭიმულია დაახლოებით 600 კმ-ზე. გაბატონებული სიმაღლეებია 4500–5000 მ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 6720 მ (მთა ალინგ-განგრი). ქედის თხემი ალპური ტიპისაა. ჭარბობს მაღალმთიანი უდაბნოების ლანდშაფტები. 4500 მ მაღლა მარადი თოვლი და მყინვარებია. სამხრეთ კალთებზე სათავეს იღებს ინდის სათავე — მდინარე სინგი.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ემდენური ბატი

250px|მინი|მარჯვნივ|ემდენური ბატი
**ემდენური ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილია XVIII საუკუნეში, გერმანიის ქალაქ ემდენის სიახლოვეს (აქედან სახელწოდება). მსხვილი ფრინველია, აქვს მასიური ფართო ტანი და მცირე ზომის ცხიმოვანი ნაკეცი მუცელზე. თავი დიდი და ფართოა; ნისკარტი მოკლე, სქელი, ნარინჯისფერი. კისერი გრძელი, მოღუნული, ნისკარტის ქვეშ კანის ნაკეცით (ქისით). ფეხებ მოკლე და ღია ნარინჟისფერი. შეფერილია თეთრად. ცოცხალი მასაა (კგ): მამლისა — 10, დედლისა — 8. კვერცხმდებლობა — 25–35 ცალი წელიწადში. გამოჩეკის პროცენტულობა 40–45%-ია; 9 კვირის ჭუჭულის ცოცხალი მასა 3,5–3,8 კგ აღწევს. : მოზარდისა — 85–90%, ზრდასრულისა — 93–95%. ემდენური ჯიში სარეზერვო გენოფონდად ითვლება.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
შადრინსკული ბატი

**შადრინსკული ბატი**, *ურალური ბატი* — ბატის ძველი სამამულო რუსული ჯიში. გამოყვანილია XVII საუკუნის ბოლოს პერმის გუბერნიის ქალაქ შადრინსკთან ახლოს (აქედან სახელწოდება) მოშინაურებული ველური რუხი ბატების გადარჩევით. აქვს მაგარი კონსტიტუცია, კომპაქტური მოკლე ტანი, მცირე ზომის თავი, მოკლე კისერი და ფეხები, მცირე ცხიმოვანი ნაკეცი მუცელზე. მკერდი მომრგვალებულია; ნისკარტი და ტერფები — ნარინჯისფერ-წითელი. ზურგი შეფერილია რუხად, მუცელი — თეთრად. მამლის ცოცხალი მასაა 5,5–6,5 კგ, დედლისა — 4,8–5,2 კგ, 9 კვირის მოზარდეულისა — 3,3–3,5 კგ. კვერცხმდებლობა ერთი ციკლისათვის — 25–30 ცალი. გამოჩეკის პროცენტულობა — 60–65%; შენარჩუნება — მოზარდეულებში 94–96%, ზრდასრულებში 96–98%. მის მოშენებას მისდევენ კურგანის, სვერდლოვისა და ტიუმენის ოლქებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
მამონტი

**მამონტი** () — ძუძუმწოვრების ამომწყდარი გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ მეოთხეულ პერიოდში. მათი სიმაღლე 5,5 მ აღწევდა, ხოლო წონა 14–15 ტ-ს. ამრიგად, მამონტი აფრიკულ სპილოებთან შედარებით, ორჯერ უფრო მძიმე იყო. გვარის უძველესი სახეობები Mammuthus subplanifrons და Mammuthus africanavus გაჩნდნენ 3–4 მლნ. წლის წინ აფრიკაში, მამონტის გვიანდელი სახეობები ამოწყდნენ დაახლოებით 11 ათასი წლის წინ. ბეწვიანი მამონტის რელიქტური პოპულაციები ცხოვრობდნენ ადამიანებისათვის მიუწვდომელ არქტიკის კუნძულებზე ჯერ კიდევ 4 ათასი წლის წინ. მამონტები შესანიშნავად იყვნენ შეგუებულნი ცივი კლიმატის მკაცრ პირობებს; ბინადრობდნენ ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მათი დამახასიათებელი ნიშან-თვისება იყო ხშირი ბეწვიანი საფარველის არსებობა. ცხოვრობდნენ ჯგუფებად, ისევე როგორც თანამედროვე სპილოები.

## სქოლიო
კატეგორია:სპილოსებრნი
დავით ჭელიძე (მკლავჭიდი)

**დავით ჭელიძე** (დ. ?) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (1999, როშფორი, ბელგია, 110 კგ),  ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (1994, თელ-ავივი, ისრაელი, 110 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* დავით ჭელიძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
იმედა ჭინჭარაული

**იმედა ჭინჭარაული** (დ. ?) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), 21-წლამდელებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2014, ვილნიუსი, ლიეტუვა, 55 კგ), ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2015, კუალა-ლუმპური, მალაიზია, 55 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* იმედა ჭინჭარაული  — ქართული სპორტი

კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
ი
ლევან ხიტურიძე

**ლევან ხიტურიძე** (დ. ?) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 60 კგ), შშმ ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, ანთალია, თურქეთი, 55 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ლევან ხიტურიძე — ქართული სპორტი

კატეგორია:გორში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
ლეო ჩიქავა

**ლეო ჩიქავა** (დ. 20 თებერვალი, 1928, სოფელი კოკი, ზუგდიდის რაიონი  — გ. ივლისი, 2015) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი.  1955–1969 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, პროფესორი, 1974–1983 წლებში იყო პოლიტეკონომიის კათედრის გამგე. 1969–1974 იყო  უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის პოლიტეკონომიის კათედრის გამგე. 1983–1990 წლებში იყო ეკონომიკის ინსტიტუტის დიტექტორის მოადგილე. 1990–2006 წლებში იყო დემოგრაფიული და სოციოლოგიური კვლევის ინსტიტუტის დირექტორი.  1997 წლიდან არის პაატა გუგუშვილის სახელობის უნივერსიტეტის რექტორი. 1999 წლიდან იყო სახელმწიფო სამსახურის მართვის, მომზადების, გადამზადებისა და კვალიფიკაციის ამაღლების ცენტრის უფროსი. არის 170–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის, აქედან – 21 მონოგრაფიის, წიგნისა და ბროშურის ავტორი. 1968 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა  „საქართველოს კვების მრეწველობის ტერიტორიული სპეციალიზაციისა და ეკონომიკური ეფექტიანიბის საკითხები“.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“,   ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*ლეო ჩიქავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1928
კატეგორია:გარდაცვლილი   2015
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ლუკა ხუტიაშვილი

**ლუკა ხუტიაშვილი** (დ. თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (უშუ), ჭაბუკებს შორის კუნგფუს მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ემეიშანი, ჩინეთი), ჭაბუკებს შორის საერთაშორისო ტურნირის ვერცხლის პრიზიორი (2017, რუსეთი).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ლუკა ხუტიაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:ქართველი უშუისტები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ბიძინა ჩოლოყაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ბიძინა ჩოლოყაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ბიძინა ჩოლოყაშვილი — საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი
*ბიძინა ჩოლოყაშვილი — საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი
ზაურ ხუბაშვილი

**ზაურ ხუბაშვილი** — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, ანთალია, თურქეთი, 65 კგ), შშმ პირთა შორის ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ლატრაკი, საბერძნეთი, 60 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ზაურ ხუბაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
არზამასული ბატი

**არზამასული ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილის XVII საუკუნეში არზამასის მაზრის (ახლანდ. ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის არზამასის რაიონი) გლეხების მიერ როგორც ძიძგილა ჯიში, XIX საუკუნიდან ცნობილია როგორც მეხორცული. მსხვილი ფრინველია, აქვს ფართო, მკვრივი, ჰორიზონტალურად დაყენებული ტანი. შეფერილობა უპირატესად თეთრია, გვხვდება რუხი და ჭრელი. ნისკარტის ფორმა ჩვეულებრივ სწორია; არის პოპულაციები კეხიანი ნისკარტითაც. მამლის ცოცხალი მასაა 7 კგ, დედლისა — 6 კგ. მეკვერცხულობა — 15–20 ცალი წელიწადში, საუკეთესოდ მოქცეული ბატი 40-მდეც დებს. კვერცხის მასაა 170–175 გრამი. მალმწიფადი ჯიშია, 7–8 თვის ასაკში ზრდასრულის მასას აღწევს. მის მოშენებას მისდევენ ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში, ჩუვაშეთსა და მორდვეთში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
ირაკლი ჩხეიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ირაკლი ჩხეიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ირაკლი ჩხეიძე  — სპორტსმენი
*ირაკლი ჩხეიძე — საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი
გელა ჩორგოლაშვილი

**გელა ჩორგოლაშვილი** (დ. 9 სექტემბერი, 1958)   — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1973 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*გელა ჩორგოლაშვილი  — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი 
*გელა ჩორგოლაშვილის ისტორია - საქართველოს დაბადება

კატეგორია:დაბადებული  9 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1958
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ირაკლი ჩხეიძე (პოლიტიკოსი)

**ირაკლი ჩხეიძე** (დ. 7 სექტემბერი, 1954) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1979-1983 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში სპეციალობის მიხედვით, 1983-1986 წლებში იყო ასპირანტი, 1986-1990 წლებში იყო  საქართველოს სოფლის მეურნეობის ელექტროფიკაციისა და მექანიზაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*ირაკლი ჩხეიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული  7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1954
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი სოფლის მეურნეობის მუშაკები
პაატა ჩხეიძე

**პაატა ჩხეიძე** (დ. 19 ნოემბერი, 1955)  — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა  თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი.  1977-1985 წლებში იყო  გორის რაიონის სოფელ თორტიზის საშუალო სკოლის მასწავლებელი, გორის ეკონომიკური ინსტიტუტის მასწავლებელი, 1985-1988 წლებში იყო გორის გიორგი ერისთავის სახელობის სახელმწიფო თეატრის სალიტერატურო ნაწილის გამგე, 1988 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).  1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი“.

## რესურსები ინტერნეტში
*პაატა ჩხეიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევა)
*პაატა ჩხეიძე  — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის მესამე მოწვევა)

 

კატეგორია:დაბადებული 19 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1955
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები
გურამ თაყნიაშვილი

**გურამ თაყნიაშვილი** (დ. 1938, სოფელი მამულა, დმანისის რაიონი — გ. 21 მარტი, 2020, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ბიბლიოთეკარი. თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკის დირექტორი 1975-1982 წლებში. საქართველოს პარლამენტის ილია ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნული ბიბლიოთეკის, მეცნიერების, კულტურისა და სამოქალაქო განათლების დეპარტამენტის, ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და სტანდარტების განყოფილების უფროსი.

## ბიოგრაფია
გურამ თაყნიაშვილი დაიბადა 1938 წელს, დმანისის რაიონის სოფელ მამულაში. დაამთავრა თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და ბიბლიოგრაფიის ფაკულტეტი 1966 წელს. იმავე წელს მუშაობა დაიწყო თბილისის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკაში ბიბლიოთეკარად; 1975-1982 წლებში იყო ამავე ბიბლიოთეკის დირექტორი; 1982 წლიდან 2020 წლამდე მუშაობდა საქართველოს პარლამენტის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ბიბლიოთეკათმცოდნეობისა და სტანდარტიზაციის განყოფილების უფროსად. 1995-1996 წლებში მონაწილეობდა საბიბლიოთეკო საქმის იურიდიული საფუძვლების შემუშავებაში. განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვის მას ჟურნალ „საქართველოს ბიბლიოთეკის“ გამოცემის საქმეში. გამოქვეყნებული აქვს 180-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. 

გურამ თაყნიაშვილი გარდაიცვალა 2020 წლის 21 მარტს, თბილისში.

## რესურსები ინტერნეტში
* გურამ თაყნიაშვილი
*გურამ თაყნიაშვილი - საბიბლიოთეკო ქსელი

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მარტი
საქართველოს ბიბლიოთეკა (ჟურნალი)

**საქართველოს ბიბლიოთეკა** — ქართულენოვანი ჟურნალი, რომელიც 2000 წლიდან გამოიცემა. იგი გამოდის კვარტალში ერთხელ საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ხელშეწყობით.

ჟურნალის საპატიო რედაქტორია ალექსანდრე ლორია, რედაქტორი მაია მიქაბერიძე, სარედაქციო კოლეგია: მირიან ხოსიტაშვილი, გიორგი ჩუბინიძე, რუსუდან ასათიანი, ლოლა სანაია, გულნარა სტურუა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ჟურნალის ოფიციალური facebook გვერდი.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
ჯანჯაფილი

**ჯანჯაფილი**, **კოჭა** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ჯანჯაფილისებრთა ოჯახისა. მისი სავარაუდო სამშობლოა სამხრეთი აზია. ამ დრომდე იზრდება ჩინეთში, ინდოეთში, ინდონეზიაში, ავსტრალიაში, დასავლეთ აფრიკაში, იამაიკაზე, ბარბადოსზე. ჯანჯაფილის ღერო სწორმდგომია, მომრგვალო, ფოთლები მთლიანი. ყვავილი ზიგომორფულია, ნაყოფი სამსაგდულიანი კოლოფი. ფესურას აქვს სპეციფიკური სუნი და ცხარე გემო.

შუა საუკუნეებში ევროპაში მოაშენეს, სადაც იყენებდნენ როგორც სანელებელსა და წამალს. კერძოდ, ჯანჯაფილი ითვლებოდა ჭირის საპროფილაქტიკო ერთ-ერთ ძირითად საშუალებად. ჯანჯაფილი წლების განმავლობაში გამოიყენებოდა როგორც ზღვის ავადმყოფობის და საჭმლის მომნელებელი სისტემის სხვა დაავადებების სამკურნალო საშუალება. 

სასარგებლო თვისებების გამო მოჰყავთ როგორც ბაღში, ასევე საშინაო პირობებშიც. მისი ფესვი ძალიან არომატული გემოს სანელებელია, რომელსაც ფართოდ იყენებენ კულინარიაში. თუმცა ბოლო პერიოდში ჯანჯაფილმა პოპულარიზაცია მოიპოვა როგორც პროდუქტმა, რომელიც ხელს უწყობს წონაში კლებას. მის შემადგენლობაში შედის: მაგნიუმი, ფოსფორი, ნატრიუმი, კალიუმი, ქრომი, რკინა, ალუმინ ნიკოტინის მჟავა, С ვიტამინი, ცხიმები, ალუმინი და სხვა. ასევე შეიცავს ამინომჟავებს, როგორიცაა ლეიცინი, მეთიონინი, ტრეონინი, ფენილალანინი, ვალინი და ტრიპტოფანი .  

2018 წელს ჯანჯაფილის მსოფლიო წარმოებამ შეადგინა 2.8 მლნ. ტონა.

## სქოლიო
კატეგორია:ჯანჯაფილისებრნი
ვიტალი თაყაძე

**ვიტალი თაყაძე** (დ. 28 ივნისი, 1978, სოფ. ხელთუბანი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი — გ. 7 აგვისტო, 2008, სოფ. ავნევი, თიღვის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე. კაპრალი. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის მონაწილე. ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალერი.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემდეგ კონტრაქტით შევიდა საქართველოს შეარაღებულ ძალებში. კოსოვოში გააგზავნეს 3 წლის ვადით, თუმა სამხედრო ნაწილის დაშლის გამო იქ მხოლოდ 8 თვე იმსახურა. ამის შემდეგ 4 წლით გააგრძელა ჯარში მსახური, თავიდან ვაზიანში მსახურობდა, შემდეგ — გორში. ცხინვალის რეგიონში სიტუაციის დაძაბვის გამო, 2008 წლის პირველ აგვისტოს გამოიძახეს. დაიღუპა 7 აგვისტოს, სოფელ ავნევთან, კეფაში მოხვედრილი ჭურვის ნასხლეტისაგან. დაკრძალულია მშობლიურ სოფელში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალრები
იუკონი

**იუკონი** (გვიჩინი: Ųųg Han ან Yuk Han, იუპ’იკი: Kuigpak, ინუპიაკი: Kuukpak, სამხრეთი ტუტჩონე: Chu Nìikwän) — მდინარე კანადასა და აშშ-ში. ჩრდილოეთი ამერიკის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილის მთავარი წყლის ნაკადი. სათავე აქვს ბრიტანეთის კოლუმბიაში, კანადაში, საიდანაც მიედინება კანადის იუკონის ტერიტორიაზე, რომელსაც სახელი მდინარის გავლენით ეწოდა. მდინარის ქვემო ნახევარი მოქცეულია აშშ-ში, ალასკაში. იუკონის სიგრძეა 3190 კმ, ერთვის ბერინგის ზღვას იუკონ-კუსკოკვიმის დელტით. წყლის საშუალო ხარჯია 6430 მ³/წმ, აუზის საერთო ფართობი 854,700 კმ², რომელთაგან 323,800 კმ² კანადაშია. მდინარის აუზის საერთო ფართობი 25%-ით მეტია ვიდრე ტეხასის შტატი ან ალბერტის პროვინცია.

როგორც ალასკისა და იუკონის უგრძესი მდინარე იგი ერთ-ერთი მთავარი სატრანსპორტო საშუალება იყო კლონდაიკის ოქროს ციებ-ცხელების დროს 1896–1903 წლებში. მდინარის ნაწილი იუკონში — მონაკვეთი „ოცდაათი მილი“ ლაბერჟის ტბიდან მდინარე ტესლინამდე — ეროვნული მემკვიდრეობისაა და კლონდაიკის ციებ-ცხელების ეროვნული ისტორიული პარკის ერთეული. მდინარის გემის წყლის ბორბალი იუკონზე სვლას 1950-იან წლებამდე კლონდაიკის გზატკეცილის აშენებამდე აგრძელებდა. 1867 წელს აშშ-ის მიერ ალასკის ყიდვის შემდეგ, ალასკის კომერციულმა კომპანიამ შეიძინა რუსეთ-ამერიკის კომპანიის აქტივები და იუკონის სხვადასხვა ადგილში ააშენა რამდენიმე პოსტი.

მდინარე იუკონი ბინძურდება სამხედრო ობიექტების, ნაგავსაყრელების, ჩამდინარე წყლებისა და სხვა წყაროების გამო. თუმცა, ამერიკის შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტოს მდინარე არ შეყავს დაზიანებული წყალშემკრების სიაში, ხოლო აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის წყლის ხარისხის მონაცემებმა აჩვენეს სიმღვრივის, ლითონების, გახსნილი ჟანგბადის შედარებით კარგი დონე. მდინარე იუკონსა და მაკენზის ციმბირის არქტიკის დიდ მდინარეებთან შედარებით აქვთ შეტივტივებული ნატანის უფრო მაღალი კონცენტრაცია.

## სქოლიო
კატეგორია:კანადის მდინარეები
კატეგორია:ალასკის მდინარეები
ტულური ძიძგილა ბატი

**ტულური ძიძგილა ბატი** — ბატის ძველი რუსული სამამულო ჯიში. გამოყვანილია XVII საუკუნის ბოლოს ტულის გუბერნიაში (აქედან სახელწოდება). უკვე მრავალი საუკუნეა, რაც ამ ჯიშს აშენებენ მხოლოდ ბატების ორთაბრძოლის ჩასატარებლად. მოძრავი და ამტანი ბატია, საშუალო ზომის (ცოცხალი მასა 5–6 კგ), ფართო და მკვრივი კორპუსით, ძლიერი ფეხებით. ტანი მომრგვალებული, ფართო, თითქმის ჰორიზონტალურად დაყენებული. თავი მოკლე, მომრგვალებულია, ფართო შუბლით, დახრილი კეფითა და მკრთალი ყვითელი ფერის, ფუძესთან მსხვილი ნისკარტით. შეფერილია თიხისფრად (ყვითელ-წითლად) ან რუხად, მუცელი და კორპუსის ქვედა მხარე — თეთრად; ფრთებისა და კუდის ბუმბულებზე თეთრადაა კანტი შემოვლებული.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
ლინდური ბატი

**ლინდური ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილია რუსეთში, მეფრინველეობის ფაბრიკაში „ლინდის მეფრინველეობის ფაბრიკა — სანაშენე ქარხანა“ (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი), ადგილობრივი, ჩინური, სოლნეჩნოგორსკული, არზამასული, ლანდური და ჩუვაშური ჯიშის ბატების რთული კვლავწარმოებითი შეჯვარებით და შემდგომი მიზანმიმართული გადარჩევით პროდუქტიულობის ნიშნების მიხედვით; რუსეთის სახელმწიფო რეესტრში შეიტანეს 1996 წელს. ჯიშის შიგნით განირჩევა ორი ფორმა: მძიმე (მამლის ცოცხალი მასა — 9–11 კგ, დედლისა — 8,5–9,5 კგ) და მსუბუქი (მამლები — 7–8 კგ, დედლები — 6–7 კგ). შეფერილია თეთრად, შუბლზე ნისკარტის ფუძესთან მცირე ზომის კოპი აქვს. მეკვერცხულობა — 48–50 ცალი წელიწადში, კვერცხის მასაა 160–170 გრამი, ნაჭუჭი თეთრია. ჭუჭულების გამოყვანის მაჩვენებელია 65–70%. 9 კვირის მოზარდეულის ცოცხალი მასა 5,0–5,6 კგ-ს აღწევს. ფართოდაა გავრცელებული რუსეთში და დსთ-ის სხვა ქვეყნებში. იყენებენ ხორცის, ბუმბულისა და ღინღლის მისაღებად. ძირითადი სასელექციო-სანაშენე სამუშაოები მიმდინარეობს ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის მეფრინველეობის ფაბრიკაში «Жарт».

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
ვლადიმერ ცოფურაშვილი

**ვლადიმერ (ლადო) ცოფურაშვილი** (დ. 29 მაისი, 1947 — გ. 2 აგვისტო, 2021) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1971 წლიდან იყო გზების საპროექტო ინსტიტუტის თბილისის ფილიალის თანამშრომელი, გაერთიანება „საქგეოლოგის“ სხვადასხვა გეოლოგიური ექსპედიციების მუშაკი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კრასნოზერსკოეს ბატი

**კრასნოზერსკოეს ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილია რუსეთში, დსს „კრასნოზერსკოე“-ში (ნოვოსიბირსკის ოლქი), ადგილობრივი, ჩინური, გორკული, იტალიური და ლინდური ბატების რთული კვლავწარმოებითი შეჯვარების გზით და შემდგომი მიზანმიმართული გადარჩევით პროდუქტიულობის ნიშნების მიხედვით; რუსეთის სახელმწიფო რეესტრში შეიტანეს 2003 წელს. საშუალო ზომის ფრინველია (მამლის ცოცხალი მასაა 6,2–6,5 კგ, დედლისა — 5,2–5,4 კგ); შებუმბვლა ხშირია, ფერად თეთრი; ნისკარტი და ტერფები ნარინჯისფერი. მეკვერცხულობა — 43–46 ცალი წელიწადში, კვერცხის მასა 155–160 გრამია, ნაჭუჭი თეთრი ფერისაა. განაყოფიერების მაჩვენებელი 85–90%-ს შეადგენს, ჭუჭულების გამოყვანისა — 65–70%-ს. 9 კვირის მოზარდეულის ცოცხალი მასა 4,0–4,2 კგ-ს აღწევს. შეგუებულია ციმბირის რეგიონის მკარ კონტინენტურ კლიმატთან, ფართოდაა გავრცელებული ნოვოსიბირსკის ოლქში და ალთაის მხარეში. იყენებენ ხორცის, ბუმბულისა და ღინღლის მისაღებად.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
იტალიური ბატი

250px|მინი|მარჯვნივ|იტალიური ბატი
**იტალიური ბატი** — ბატის ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს იტალიაში, ადგილობრივი ბატების გაუმჯობესების გზით. საშუალო ზომის ფრინველია, მამლის ცოცხალი მასაა 6,0–6,5 კგ, დედლისა — 5,0–5,5 კგ; ტანი კომპაქტური და ჰორიზონტალურად დაყენებული აქვს; შეფერილია თეთრად, ნისკარტი და ტერფები ნარინჯისფერა. კვერცხის მასა 155–165 გრამს შეადგენს, მისი ნაჭუჭი თეთრია. კვლავწარმოების ხარისხი კარგია (მეკვერცხულობა — 48–50 კვერცხი, კვერცხის განაყოფიერება — 85–90%, ჭუჭულის გამოყვანის მაჩვენებელი — 65–70%), 9 კვირის მოზარდეულის ცოცხალი მასა 3,8–4,0 კგ-ია. იტალიურ ბატს იყენებენ ხორცის, ღინღლის, ბუმბულის მისაღებად, სადედე ფორმად ჯიშთაშორის შეჯვარებებში, ასუქებენ ცხიმოვანი ღვიძლის მისაღებად (სპეციალურად გასუქებული ბატის ღვიძლის მასა 600 გრამამდეა). მის მოშენებას მისდევენ იტალიაში და სხვა ქვეყნებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატის ჯიშები
ნოდარ ციხელაშვილი

**ნოდარ ციხელაშვილი**  (დაბადების თარიღი უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი). შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი (2019, კონსტანცა, რუმინეთი). შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალოსანი (2018, ანთალია, თურქეთი).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნოდარ ციხელაშვილი  — ქართული სპორტი.

კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით