ჰალფდან რაგნარსონი

**ჰალფდან რაგნარსონი** (ძველი სკანდინავიური: Hálfdan; ძველი ინგლისური: Halfdene ან Healfdene; ძველი ირლანდიური: Albann; გ. 877 წ.) — ვიკინგების ლიდერი და დიდი წარმართული არმიის მეთაური. 865 წლიდან დაიწყო ბრძოლა ინგლისის ანგლო-საქსურ სამეფოების წინააღმდეგ.

რაგნარ ლოდბროკის ექვსი ვაჟიდან ერთ-ერთი, რომელიც დასახელებულია ნორვეგიულ საგებში, ჰალფდანის ძმები ან ნახევარძმები იყვნენ ბიორნ რკინისგვერდა, ივარ უძვლო, სიგურდ გველისთვალა, უბა და ჰვიცერკი. იმის გამო, რომ ჰალფდანი არ არის ნახსენები არცერთ წყაროში, რომელიც ახსენებს ჰვიცერკს, ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ისინი ერთი და იგივე ინდივიდი არიან. შესაძლებლობას ამტკიცებს ის ფაქტი, რომ ჰალფდანი შედარებით გავრცელებული სახელი იყო ვიკინგებს შორის და ჰვიცერკის „თეთრი პერანგი“ შეიძლება ყოფილიყო ეპითეტი, ან მეტსახელი, რომელიც ჰალფდანს გამოარჩევდა იმავე სახელით სხვა მამაკაცებისგან.

ჰალფდანი იყო ნორთუმბრიის პირველი ვიკინგი მეფე და დუბლინის სამეფოს ტახტის პრეტენდენტი. ასევე შესაძლებელია, რომ ის იყო დანიის თანამმართველი თავის ძმა, სიგურდ გველისთვალასთან ერთად, რადგან ფრანკთა წყაროებში მოხსენიებულია ზიგფრედი და ჰალფდანი, როგორც მმართველები 873 წელს. ის გარდაიცვალა სტრენგფორდ ლოფის ბრძოლაში 877 წელს. ცდილობდა დაემტკიცებინა თავისი ირლანდიური პრეტენზია.

## ბიოგრაფია 
ჰალფდანი იყო დიდი წარმართული არმიის ერთ-ერთი ლიდერი, რომელიც შეიჭრა აღმოსავლეთ ინგლისის ანგლო-საქსურ სამეფოში 865 წელს.  ნორვეგიული საგების თანახმად, ეს შემოსევა მოაწყეს რაგნარ ლოდბროკის ვაჟებმა (ჰალფდანი ერთ-ერთი მათგანია), რათა შურისძიება მოეხდინათ ელას, ნორთუმბრიის მეფის წინააღმდეგ. სავარაუდოდ, ელამ რაგნარი სიკვდილით დასაჯა 865 წელს გველის ორმოში ჩაგდებით, მაგრამ ამ ახსნის ისტორიულობა უცნობია.  დამპყრობლებს, როგორც წესი, დანიელებად ასახელებენ, თუმცა X საუკუნის საეკლესიო მსახურმა ასერმა განაცხადა, რომ დამპყრობლები მოვიდნენ "de Danubia", რაც ითარგმნება როგორც "დუნაიდან". ის ფაქტი, რომ დუნაი მდებარეობს იქ, სადაც ლათინურად იყო ცნობილი, როგორც Dacia, ვარაუდობს, რომ ასერმა რეალურად განიზრახა სახელი Dania, ლათინური ტერმინი დანიისთვის.

865 წლის შემოდგომაზე წარმართთა დიდი არმია დაეშვა აღმოსავლეთ ანგლიაში, სადაც ისინი რჩებოდნენ ზამთარში და უზრუნველყოფდნენ ცხენებს. მომდევნო წელს არმია გადავიდა ჩრდილოეთისაკენ და შეიჭრა ნორთუმბრიაში, რომელიც იმ დროს იყო სამოქალაქო ომის შუაგულში ალასა და ოსბერჰტს შორის, რომლებიც დაუპირისპირდნენ ნორთუმბრიის ტახტის პრეტენდენტებს. 866 წლის ბოლოს არმიამ დაიპყრო მდიდარი ნორთუმბრიული დასახლება იორკი. მომდევნო წელს ელამ და ოსბერჰტმა დადეს ალიანსი ქალაქის დასაბრუნებლად. შეტევა დამარცხდა და ორივე მათგანი ბრძოლაში დაეცა. აშკარა ლიდერის გარეშე, ნორთუმბრიელთა წინააღმდეგობა გაანადგურეს და დანიელებმა დააყენეს მარიონეტული მეფე, ეგბერტი, რათა მათი სახელით ემართათ და მათგან გადასახადების აეღოთ.

მოგვიანებით, ერთი წლის შემდეგ, არმია სამხრეთით გადავიდა და შეიჭრა მერსიის სამეფოში, დაიპყრო ქალაქი ნოტინგემი, სადაც ზამთარი გაატარეს. მერსიის მეფემ, ბურგრედმა, უპასუხა დასავლეთ საქსონის მეფე ეთელრედთან მოკავშირეობით და გაერთიანებული ძალებით მათ ალყა შემოარტყეს ქალაქს. ანგლო-საქსებმა ვერ შეძლეს ქალაქის აღება, მაგრამ შეთანხმებული იქნა ზავი, რომლითაც დანიელები იორკში დაბრუნდნენ. სადაც ისინი დარჩნენ ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში და ძალა მოიკრიბეს შემდგომი თავდასხმებისთვის.

დანიელები დაბრუნდნენ აღმოსავლეთ ინგლისში 869 წელს, ამჯერად დაპყრობის განზრახვით. მათ დაიპყრეს თეტფორდი ზამთრის განმავლობაში იქ დარჩენის განზრახვით, მაგრამ მათ დახვდა აღმოსავლეთ ინგლისის არმია. აღმოსავლეთ ინგლისის არმია დამარცხდა და მისი მეთაური მეფე ედმუნდი მოკლეს. შუა საუკუნეების ტრადიცია ედმუნდს ასახელებს მოწამედ, რომელმაც უარი თქვა დანიელების მოთხოვნაზე ქრისტეს უარყოფაზე და მოკლეს მისი მტკიცე ქრისტიანობისთვის. ივარი და უბა დანიელების მეთაურებად და ედმუნდის მკვლელებად არიან დასახელებულნი და უცნობია მოონაწილეობა მიიღო თუ არა ჰალფდანმა.

აღმოსავლეთ ინგლისის დაპყრობის შემდეგ ივარმა აშკარად დატოვა დიდი წარმართთა არმია და მისი სახელი გაქრა ინგლისური ჩანაწერებიდან 870 წლის შემდეგ. თუმცა, ის ზოგადად მიჩნეულია ომარის იდენტურად, დუბლინის ნორვეგიული მეფე, რომელიც გარდაიცვალა 873 წელს. ივართან ერთად ირლანდიაში ჰალფდანი გახდა არმიის მთავარი მეთაური და 870 წელს ხელმძღვანელობდა მას უესექსში შეჭრაში. მას შემდეგ, რაც ივარმა არმია დატოვა, დიდი რაოდენობით ვიკინგები ჩამოვიდნენ სკანდინავიიდან, როგორც დიდი ზაფხულის არმიის ნაწილი, ბაგსეგის მეთაურობით, რომლებიც აძლიერებდნენ ჰალფდანის არმიის რიგებს. ანგლო-საქსური ქრონიკის მიხედვით, დანიელები ცხრაჯერ ებრძოდნენ დასავლეთ საქსებს, მათ შორის ეშდაუნის ბრძოლაში 871 წლის 8 იანვარს. თუმცა, დასავლეთის საქსებმა ვერ დაამარცხეს და ჰალფდანმა მიიღო ზავი ალფრედისგან, უესექსის ახლად დანიშნული მეფისგან.

არმიამ უკან დაიხია დაპყრობილ ქალაქ ლონდონში და იქ დარჩა 871/872 წლის ზამთარში. ამ პერიოდში ლონდონში მოჭრილი მონეტები ატარებს სახელს Halfdan, რაც მას თავის ლიდერად ასახელებს. 872 წლის შემოდგომაზე არმია დაბრუნდა ნორთუმბრიაში, რათა ჩაეხშო აჯანყება მისი მარიონეტ-რეგენტ ეგბერტის წინააღმდეგ. თუმცა, არმიის ჩრდილოეთით გადაადგილების ეს ახსნა ეჭვქვეშ დადგა და ვარაუდობენ, რომ გადაადგილება მერსიასთან ომის შედეგი იყო. არმიამ გამოიზამთრა ტორქსეში და შემდეგ მოხსენებული იქნა, რომ ერთი წლის შემდეგ რეპტონის რაიონში იმყოფებოდა. მან დაიპყრო მერსია 874 წელს, მერსიის მეფე ბურგრედი გადააყენეს და მის ნაცვლად დანიის მარიონეტული რეგენტი, კეოლვულფი.

ამ გამარჯვების შემდეგ არმია ორად გაიყო - ერთი ნახევარი გუთრუმის ქვეშ, რომელიც სამხრეთით მიემართებოდა უესექსის წინააღმდეგ ომის გასაგრძელებლად, მეორე ნახევარი ჰალფდანის მეთაურობით მიემართებოდა ჩრდილოეთით სტრატკლაიდის პიქტებისა და ბრიტანელების წინააღმდეგ საბრძოლველად. ოლსტერის ანალების მიხედვით, ეისტეინ ოლაფსონი, დუბლინის მეფე "მოტყუებით" მოკლა 875 წელს "ალბანმა", ფიგურა, რომელიც ზოგადად დათანხმდა რომ ყოფილიყო ჰალფდანი.  მისი ძმა ივარი მართავდა ქალაქს მის სიკვდილამდე 873 წელს და, როგორც ჩანს, ჰალფდანის კამპანია იყო მცდელობა დაებრუნებინა ძმის დაკარგული სამეფო. ჰალფდანი არ დარჩენილა ირლანდიაში: 876 წელს ის და მისი ძალები დაბრუნდნენ ნორთუმბრიაში და დასახლდნენ ტერიტორიის დიდწილად თანაფარდობით დეირას ძველ სამეფოსთან, ხოლო ნორთუმბრიის ჩრდილოეთი ნაწილი დარჩა ინგლისის მმართველობის ქვეშ. წყაროები ხანდახან ჰალფდანს იორვიკის მეფეს ასახელებენ, დაწყებული 876 წლიდან. 

ჰალფდანის მმართველობა დუბლინში არ იყო დაცული და ის გადააყენეს იორკში ყოფნისას. ის დაბრუნდა ირლანდიაში 877 წელს, რათა ეცადა ქალაქის აღება, მაგრამ მას შეხვდა "სამართლიანი წარმართების" არმია - საკამათო ტერმინი, როგორც წესი, განიხილება, როგორც ვიკინგების მოსახლეობა, რომელიც ყველაზე დიდხანს იმყოფებოდა ირლანდიაში, განსხვავებით ახლადჩამოსულისგან. „ბნელი წარმართები“, რომელთაგან ერთ-ერთი იყო ჰალფდანი. ძალები შეხვდნენ სტრენგფორდ ლაფის ბრძოლას, სადაც ჰალფდანი მოკლეს.ჰალფდანის ის ხალხი, ვინც ბრძოლას გადაურჩა, შოტლანდიის გავლით დაბრუნდა ნორთუმბრიაში, გზაზე იბრძოდა ბრძოლა, რომელშიც დაიღუპა კონსტანტინე I, პიქტების მეფე. ნორთუმბრიის ვიკინგები მეფედ დარჩნენ 883 წლამდე, სანამ გუტფრიტი იქ გამეფდა.

## ისტორიულობა 
ჰალფდანი და მისი სავარაუდო ძმები, ინდივიდუალურად, ისტორიულ ფიგურებად ითვლებიან, თუმცა მათ ნათესაობაზე თანამედროვეობაში ნახსენები არ არის და მისი სავარაუდო მამის შესახებ მოსაზრებები ორად იყოფა. ჰილდა ელის დევიდსონის თანახმად, რომელიც წერდა 1979 წელს, „ბოლო წლებში ზოგიერთმა მეცნიერმა მიიღო რაგნარის მოთხრობის ნაწილი მაინც, როგორც ისტორიულ ფაქტზე დაფუძნებული“. მეორე მხრივ, კეტრინ ჰოლმანი ასკვნის, რომ "მიუხედავად იმისა, რომ მისი ვაჟები ისტორიული ფიგურები არიან, არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ თავად რაგნარი ოდესმე ცხოვრობდა და ის, როგორც ჩანს, რამდენიმე განსხვავებული ისტორიული ფიგურისა და სუფთა ლიტერატურული გამოგონების ნაზავია".

## რესურსები ინტერნეტში
* CELT: Corpus of Electronic Texts at University College Cork. The **Corpus of Electronic Texts** includes the *Annals of Ulster* and *the Four Masters*, the *Chronicon Scotorum* and the *Book of Leinster* as well as Genealogies, and various Saints' Lives. Most are translated into English, or translations are in progress.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 877
კატეგორია:ვიკინგები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები