open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აზერბაიჯანის სამშვიდობო ძალები

[მინი|აზერბაიჯანელული სამშვიდობო ძალების სამხედრო [ერაყი|ერაყში]]

**აზერბაიჯანის სამშვიდობო ძალები** — ჩამოყალიბდა 1997 წელს და შემდეგ გადაკეთდა ბატალიონად. ჯარისკაცები დაკვირვებით შეირჩნენ **ბაქოს N დანაყოფისთვის**. განყოფილებაში ინტენსიურად ტარდება ტაქტიკური, სპორტული, უცხო ენების, კონტაქტები ადგილობრივ მოსახლეობასთან და სხვა სახის მომზადებები.

1999 წლის სექტემბრიდან აზერბაიჯანელი სამხედროები მოქმედებენ ნატოს და აშშ-ს ხელმძღვანელობით, კოალიციის ინტერვენციის ძალებში კოსოვოში, ავღანეთსა და ერაყში, უფრო მეტიც, ისინი მსახურობენ გაეროს მისიის ხელმძღვანელობით სამხრეთ სუდანშიც. აზერბაიჯანის მხრიდან ასევე გამოითქვა წინადადება, რომ შეიქმნას სამშვიდობო ერთეული, რომელიც განლაგდება სუამის სეპარატისტულ კონფლიქტურ რაიონებში.

## ერაყი
2003 წლიდან აზერბაიჯანელი სამხედროები ერაყში მსახურობენ. სამშვიდობო განყოფილება შედგებოდა 14 ოფიცრისგან, 16 სერჟანტისა და 120 ჯარისკაცისგან, რომლებსაც ევალებოდათ დაეცვათ ჰიდროელექტროსადგური და წყალსაცავი ჰადიტჰაში. რომელიც ერაყში ელექტროენერგიის ერთ-ერთი მთავარ წყაროს წარმოადგენს. აშშ-ს საზღვაო კორპუსის ოფიციალური პირების მიწვევით აზერბაიჯანული დელეგაცია თავდაცვის მინისტრის მოადგილის ხელმძღვანელობით ჰადიტჰას კაშხალს ეწვია . იგი ერაყში მსახურობდა ერთი წლის განმავლობაში და 2008 წლის 27 ივნისს აგაევის ცხედარი გადაასვენეს სამშობლოში, სადაც დაკრძალეს მშობლიურ სოფელში.

ერაყში ოთხი აზერბაიჯანული ოფიცერი (მაი. ჰუსეინ დაშდამიროვი, კაპიტანი ნასიმი ჯავადოვი, კაპიტანი ალიზამინ კარიმოვი და ლეიტენანტი აბდულა აბდულაიევი) დაჯილდოვდნენ აშშ-ს საზღვაო ძალების და საზღვაო ძალების კორპუსის მედლებით. 2008 წლის 2 ოქტომბერს ეროვნულმა ასამბლეამ მიიღო გადაწყვეტილება ავღანეთში კიდევ 45 სამშვიდობო სამხედროს გაგზავნის შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Small country, big mission: Azerbaijanis complete tour in Iraq (Marines.mil) 
* КОСОВО ЧЕРЕЗ ГОД (список государств, признавших и не признавших регион в качестве независимого государства)

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო ურთიერთობები
კატეგორია:აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები
ოთარ ჭილაძის ქუჩა

**ოთარ ჭილაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირიდან გურამ ფანჯიკიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 50-იან წლებში. თავდაპირველად ეწოდა ამბროლაურის სახელი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საბურთალოს რაიონის ქუჩები
პეტრე ამირანაშვილის ქუჩა

**პეტრე ამირანაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ზღვისუბანი); დასაწყისი ვასილ კაკაბაძის ქუჩიდან. წარმოიქმნა XX საუკუნის 70-იან წლებში. 1981 წელს თემქის დასახლების 69-ე ქუჩას პეტრე ამირანაშვილის სახელი დაერქვა. 

## ლიტერატურა 
ამირანაშვილი
ალფრედ ტერ-მკრტიჩიანი

**ალფრედ ტერ-მკრტიჩიანი** (; დ. 19 მარტი, 1971, თეირანი, ირანი) — კარიერადასრულებული სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე, რომელიც ასპარეზობდა საბჭოთა კავშირისთვის, ერთიანი გუნდისა და გერმანიისათვის. არის ოლიმპიური ვერცხლის მედალისტი, ევროპის ჩემპიონი (ერთიანი გუნდისთვის) და მსოფლი ჩემპიონი (გერმანიისთვის).

## ბიოგრაფია
ალფრედ ტერ-მკრტიჩიანი დაიბადა 1971 წლის 19 მარტს, ერევანში. 1985 წელს, მოსკოვში ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში ვარჯიში დაიწყო და ამ სპორტით დიდად მოიხიბლა. 1990 წელს მოიგო ევროპის ახალგაზრდული ჭიდაობის ჩემპიონატი. იგი მალევე გახდა საბჭოთა კავშირის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ნაკრების წევრი. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, მან მოიპოვა ოქროს მედალი 1992 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატზე; ამავე წელს ერთიანი გუნდისთვის იასპარეზა ბარსელონაში ჩატარებულ, 1992 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. აღნიშნულ ტურნირში იგი ფინალში გავიდა და ოლიმპიურ ჩემპიონს, ჯონ რონინგენს დაუპირისპირდა. იგი შეხვედრას 1:0 იგებდა, თუმცა ბოლო 7 წამში რონინგენმა ორი ქულა მოიპოვა და შედეგად ტერ-მკრტიჩიანი დამარცხდა; ამ შედეგით ვერცხლის მედალი მიიღო. ამავე წელს ატერ-მკრტიჩიანმა სომხეთის მოქალაქეობა მიიღო. მოგვიანებით იგი მშობლებთან ერთად გაემგზავრა აშშ-ში.

შემდგომ პერიოდში იგი ეძებდა საჭიდაოდ უკეთეს გარემოს ეძებდა და ამ მიზნით დაუკავშირდა საბჭოთა კავშირის ყოფილ თანაგუნდელს, არავატ საბეჯევს, რომელიც გერმანიაში ცხოვრობდა. საბეჯევმა მას რეკომენდაცია გაუწია გერმანიის ფედერალურ მთავრობასთან და 1993 წელს, ტერ-მკრტიჩიანმა მიიღო გერმანიის მოქალაქეობა გერმანული ჭიდაობის კლუბის, VfK სჩიფერსტადის თავმჯდომარის, ლიტზენბურგერ რობერტის დახმარებით, რომელსაც კარგი ურთიერთობა ჰქონდა სამთავრობო უწყებებთან. გერმანიაში თავდაპირველად კლუბ „VfK სჩიფერსტადისთვის“ ასპარეზობდა, ხოლო შემდგომ კლუბი შეიცვალა და „KSV კოლერბაჩის“ შეუერთდა.

ალფრედ ტერ-მკრტიჩიანს გერმანიაში წარმატებული მოჭიდავის კარიერა ჰქონდა. ტამპერში გამართულ ჭიდაობის 1994 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა. ამ გამარჯვებით იგი გახდა პირველი გერმანელი, რომელმაც მოიგო ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატი 52 კგ წონით კატეგორიაში.

ტერ-მკრტიჩიანი ასპარეზობდა ატლანტაში ჩატარებულ1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზეც, თუმცა მედალი ვერ მოიპოვა.

სიდნეიში გამართული 2000 წლის ოლიმპიური თამაშები ტერ-მკრტიჩიანისთვის მესამე ოლიმპიადა იყო. ტურნირში მან მეოთხედფინალამდე მიაღწია, თუმცა საბოლოოდ სამხრეთ კორეელ სიმ კჰონ-ჰო-სთან დამარცხდა. პირველ ტურში ანგარიშით 3:2 ლიდერობდა, თუმცა საბოლოოდ 4:6 დამარცხდა. მეხუთე ადგილისთვის გამართულ მატჩში მან გამარჯვება მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არმენ ვარდანიანი

**არმენ ვარდანიანი** (, ; დ. 30 ნოემბერი, 1982, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი-უკრაინელი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები. არის ოლიმპიური ბრინჯაოს მედალოსანი, სამგზის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის მედალისტი და ორგზის ევროპის ჩემპიონი. მინიჭებული აქვს უკრაინის სპორტის დამსახურებული ოსტატის ტიტული.

## ადრეული ცხოვრება
არმენ ვარდანიანი დაიბადა მასწავლებლების ოჯახში. მისი დედა ასწავლიდა რუსულ ენასა და ლიტერატურას, ხოლო მისი მამა იყო რკინიგზის ტექნიკური სკოლის დირექტორი. არმენ ვარდანიანმა ჭიდაობა დაიწყო მშობლიურ ქალაქ ლენინაკანში, საბჭოთა სომხეთში (ახლანდელი გიუმრი, სომხეთი). 1988 წელს სომხეთში მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ გადავიდა ზაპოროჟიეში, უკრაინაში. დაამთავრა ზაპოროჟის ეროვნული ტექნიკური უნივერსიტეტი და იყო უკრაინის სახელმწიფო სასაზღვრო სამსახურის ჯარისკაცი. 1999 წლის მდგომარეობით ვარდანიანი ცხოვრობს კიევში.

## კარიერა
ვარდანიანმა ბერძნულ-რომაულის სტილით ჭიდაობის 2000 წლის ახალგაზრდულ მსოფლიო ჩემპიონატში გამარჯვება 66 კგ კატეგორიაში მოიპოვა და ამავე წლის მსოფლიო ჩემპიონატებში. ჭიდაობის 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატში ოქროს მედლის მოგებით, არმენ ვარდანიანი ევროპის ჩემპიონი გახდა. მოგვიანებით სცადა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე წარმდგენ გუნდში მოხვედრა, თუმცა შესარჩევ ეტაპზე მეოთხე ადგილი დაიკავა და ხსენებულ ტურნირზე მხოლოდ პირველი 3 მოჭიდავე წარსდგებოდა.

2010 წელს არმენ ვარდანიანმა ჩამოაყალიბა ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ტურნირი, რომელიც ამ სტილით მოჭიდავეებს მასპინძლობდა. 2012 წელს ტურნირი მესამედ ჩატარდა და მისი მონაწილეების რაოდენობა იყო 136 (ზაპორიჟიადან და დნიპროპეტროვსკიდან მოსული მოჭიდავეები). 

## რესურსები ინტერნეტში
*Armen Vardanyan atUnited World Wrestling

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1982
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:უკრაინელი მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ქირაბინი

**ქირაბინი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში.  

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
ქირავუდი

**ქირავუდი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —   367 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
კომო (საფეხბურთო კლუბი)

thumb|right|320 პქ|სტადიო ჯუზეპე სინიგალია, 2016.
**კომო** () — იტალიური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ კომოდან. ჩამოყალიბდა 1907 წელს. ამჟამად ასპარეზობს იტალიის სერია A-ს საფეხბურთო პირველობაზე.

## მიღწევები
* სერია B (3): 1948–49, 1979–80, 2001–02
* სერია C-ს თასი: 1996–97
* სერია D-ს თასი: 2007–08

## ცნობილი ფეხბურთელები 
*  ლუიჯი მერონი (1960–1962)
*  მარკო ტარდელი (1974–1975)
*  პაოლო როსი (1975–1976)
*  ჰანსი მიულერი (1984–1985) 
*  დირსეუ (1985–1986) 
*  მარკო სიმონე (1986–1989)
*  კლაუდიო ბორგი (1987)
*  ჯანლუკა ძამბროტა (1994–1997)
*  ტომაზო როკი (1998–2000)

## ცნობილი მწვრთნელები 
*  ლუის სუარესი (1976–1977)
*  ტარჩიზიო ბურნიჩი (1982–1984, 1987–1988, 1992–1993)
*  მარკო ტარდელი (1993–1995)
*  ჯამპიერო მარინი (1996–1997, 1999–2000)

## ბიბლიოგრაფია
* Enrico Levrini, Como 1907-2007. Cent'anni in azzurro, Como, Editoriale Corriere di Como, 2007.
* Gianfranco Usuelli - Giancarlo Menotti (a cura di), 80º Calcio Como. 1907-1987, Edistudio, 1987.
* Massimo Moscardi (a cura di), Il trionfo, Como, Editoriale-Corriere di Como, 2002.
* Almanacco illustrato del calcio, Milano, Rizzoli Editore, dal 1939 al 1963.
* Almanacco illustrato del calcio, Milano, Edizioni Carcano, dal 1964 al 1970.
* Almanacco illustrato del calcio, Modena, Edizioni Panini, dal 1971 al 2012.
* Annuario F.I.G.C., Roma, F.I.G.C., dal 1951-1952 al 1957-1958 e dal 1962 al 2003.
* Giorgio Welter, Como, in Le maglie della Serie A, Milano, Codice Atlantico, 2013, pp. 54-57.
* Luigi Saverio Bertazzoni (a cura di), Annuario Italiano del Giuoco del Calcio, Modena, F.I.G.C., dal 1926-1927 al 1931-1932.
* Rinaldo Barlassina (a cura di), L'agendina del Calcio. Assicurazioni Generali Venezia, Milano, stampato dalla Gazzetta dello Sport, dal 1933-1934 al 1941-1942.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Como 1907 — Facebook
* Como  — Lega Serie A
* Como 1907  — Soccerway 
* Como 1907 — Transfermarkt

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის საფეხბურთო კლუბები
ელმირა გაფაროვა

**ელმირა გაფაროვა** (; დ. 1 მარტი, 1934, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ — გ. 1 აგვისტო, 1993, ბაქო, აზერბაიჯანი) — საბჭოთა კავშირისა და აზერბაიჯანის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. დიპლომატი. აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე (1989-1990 წწ.), აზერბაიჯანის სსრ-ის საგარეო საქმეთა მინისტრი (1983-1987 წწ.), აზერბაიჯანის სსრ-ის განათლების მინისტრი (1980-1983 წწ.), აზერბაიჯანის მილი-მეჯლისის თავმჯდომარე (1991-1992 წწ.).

## ბიოგრფია 
ელმირა გაფაროვა დაიბადა 1934 წლის 1 მარტს, ბაქოში. 1952 წელს დაასრულა ბაქოს № 189 საშუალო სკოლა. სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე, რომელიც დაასრულა 1958 წელს. სტუდენტობისას ხელმძღვანელობდა კომკავშირულ  კომიტეტს. 1961 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია ფილოლოგიაში. 1962 წელს დაინიშნა აზერბაიჯანის სსრ-ის კომკავშირის საორგანიზაციო კომიტეტის თავმჯდომარედ, ხოლო 1966-1970 წლებში იყო ორგანიზაციის პირველი მდივანი. შემდეგი ერთი წლის განმავლობაში ეკავა აზერბაიჯანის სსრ-ის კპ ცკ-ის კულტურის განყოფილების უფროსის თანამდებობა. 1971 წელს გაფაროვა დაინიშნა პარტიის ბაქოს საქალაქო კომიტეტის პირველ მდივნად. არჩეული იყო საბჭოთა კავშირის სახლხო დეპუტატთა ყრილობის დელეგტად. 1980 წელს ელმირა გაფაროვამ თანამდებობაზე შეცვლა 77 წლის განათლების მინისტრი მეჰთი მეჰთიზადე, ხოლო 1983 წელს დანიშნეს აზერბაიჯანის სსრ-ის საგარეო საქმეთა  მინისტრად.

1984 წელს მონაწილეობდა გაეროს გენერალური ასამბლეის საშემოდგომო სესიაში, რომელიც ეძღვნებოდა რასიზმისა და დისკრიმინციის პრობლემებს. 1987-1989 წლებში იყო აზერბაიჯანის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 1987-1991 წლებში კი ეკავა აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს სპიკერის თანამდებობა (სადაც ოთხჯერ აირჩიეს დეპუტატად).

ელმირა გაფაროვა გარდაიცვალა 1993 წლის 1 აგვისტოს მიოკარდის ინფარქტის შედეგად და დაკრძალულია ბაქოს გამოჩენილ მოღვაწეთა სასაფლაოზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის განათლების მინისტრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის XII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
გაზპრომი სომხეთი

**გაზპრომი სომხეთი** —  სომხური გაზის კომპანია, რუსული „გაზპრომის“ შვილობილი კომპანია.

## კომპანიის საქმიანობა
გაზპრომი სომხეთი აწვდის და ყიდის ბუნებრივ გაზს სომხეთის რესპუბლიკის შიდა ბაზარზე. კომპანიის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს: ბუნებრივი გაზის ტრანსპორტირება, შენახვა, დამუშავება, განაწილება და რეალიზაცია; ელექტროენერგიის წარმოება და რეალიზაცია, მათ შორის მესამე ქვეყნებში; გაზსადენისა და გაზის განაწილების არსებული სისტემების და მიწისქვეშა გაზების საწყობების რეკონსტრუქცია და გაფართოება; გაზის ინდუსტრიული ობიექტების ექსპლუატაციის საიმედოობისა და უსაფრთხოების უზრუნველყოფა; გაზსადენის სისტემების და ინფრასტრუქტურის პროექტირება, დაფინანსება, მშენებლობა და ექსპლუატაცია სომხეთის რესპუბლიკაში; საინვესტიციო პროექტების ორგანიზება და განხორციელება; კომერციული საქმიანობა.

კომპანიის სტრუქტურაში შედის 15 ფილიალი გაზიფიკაციისა და გაზმომარაგებისთვის, 6 შვილობილი კომპანია. აგრეთვე უნდა აღინიშნოს, რომ „გაზპრომი სომხეთი“ სომხეთში უმსხვილესი დამსაქმებელია. აქ დასაქმებულია 7000-ზე მეტი ადამიანი.

## სისტემა
გაზის ტრანსპორტირების სისტემის (GTS) ნაწილში, 1,682.2 კმ გაზსადენი და ფილიალი მილსადენები ემსახურება. გაზმომარაგებაში ჩართულია 1586.5 კმ გაზსადენი. დანარჩენი ფუნქციონირებს სარეზერვო რეჟიმში.

რესპუბლიკის მასშტაბური გაზიფიკაციის წყალობით, დღეს სომხეთში 620 დასახლებული პუნქტი ბუნებრივ აირს იყენებს. სომხეთის გაზიფიკაციის დონე 95% -ს აღწევს. ეს მაჩვენებელი სომხეთს მსოფლიოში წამყვან პოზიციამდე მიჰყავს.

2018 წლის დასაწყისისთვის, ქალაქები შამლუღის, მეღრის, აგარაკისა და დასტაკერტის ქალაქები არ იყო გაზიფიცირებული (ქალაქების 91.8%). სოფლის დასახლებებში, 66.2% უკავშირდება გაზმომარაგების სისტემას. მთლიანობაში, 2019 წლის დასაწყისში, სომხეთში 702,444 ბინა და საცხოვრებელი კორპუსი იყო დაკავშირებული გაზმომარაგების სისტემასთან.

სომხეთის რესპუბლიკა ერთ–ერთი ლიდერია იმ ქვეყნებს შორის, სადაც ბუნებრივი აირი გამოიყენება როგორც საავტომობილო საწვავი. გაზის, როგორც საავტომობილო საწვავის გამოყენება ბენზინთან შედარებით, არა მხოლოდ სასარგებლოა, არამედ გარემოსდაცვითი პრობლემების მოგვარებასაც საშუალებას აძლევს, მავნე ნივთიერებების ემისიების მნიშვნელოვნად შემცირებით ატმოსფეროში. დღეს რესპუბლიკაში 370-ზე მეტი CNG სადგურია. რესპუბლიკის ავტოპარკის 77% გადის ბუნებრივი გაზით.

ენერგო უსაფრთხოების უზრუნველყოფის კონტექსტში, გაზპრომი სომხეთი CJSC დღეს კიდევ ერთ მნიშვნელოვან ამოცანას წყვეტს, საუბარია: აბოვიანის მიწისქვეშა ბენზინგასამართი სადგურის დიზაინის მოცულობის აღდგენაზე. ეს სტრატეგიული ობიექტი შექმნილია რესპუბლიკაში გაზმომარაგების საიმედოობის უზრუნველსაყოფად. LNG საცავის ობიექტის რეკონსტრუქციისა და მოდერნიზაციის პროექტის ეტაპობრივი განხორციელების შედეგად, დაგეგმილია ყოველწლიურად გაზზე შენახვის მოცულობის გაზრდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: ბუნებრივი აირი
სევან-რაზდანის კასკადი

**სევან-რაზდანის კასკადი** —  არის ჰიდროელექტროსადგურების კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს მდინარე რაზდანზე, სომხეთში. კასკადი შედგება 8 ჰიდროელექტროსადგურისგან, რომელთაგან ექვსი არის განთავსებული რაზდანზე, ხოლო ორი - არტაშატის სარწყავ არხზე, რომელიც გაედინება რაზდანიდან.

## ისტორია
კასკადის შექმნა 1923 წელს დაიწყო, არტაშატის სარწყავ არხზე მცირე ერევნის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის დაწყებისთანავე. 1932 წელს მასზე აშენდა ერევნის მეორე ჰიდროელექტროსადგური. 1931 წელს შემუშავდა სქემა სევანის ტბის წყლების გამოსაყენებლად, რაც გულისხმობს ტბის დონის თანდათანობით შემცირებას 50 მეტრით; 

ამავე პროექტის თანახმად, მნიშვნელოვნად შემცირდებოდა ტბის არეალი, რაც შესაძლებელს გახდიდა ტბის სარკის ფართობიდან მნიშვნელოვანი რაოდენობით წყლის აორთქლების გამოყენებას სარწყავი საჭიროებისთვის. პროექტი მიიღეს განსახორციელებლად - დაიწყო სარწყავი სისტემების, ასევე კანაკერის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა რაზდანზე. სადგურის მშენებლობა, 1936 წელს დაიწყო. 1940 წელს  კასკადის სათავე ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობა - სევანის შენებლობა დაიწყო, თუმცა მშენებლობა შეჩერდა დიდი სამამულო ომის პერიოდის განმავლობაში. 

სევანის ჰიდროელექტროსადგურის ექსპლუატაცია განხორციელდა 1949 წელს. ასევე, 1960-იან წლებში დაიგეგმა კიდევ სამი ჰიდროელექტროსადგურის აშენება, მაგრამ ეს სადგურები არ აშენდა.

ამასთან, ტბის დონის დაწევამ, გამოიწვია  გარემოსდაცვითი პრობლემები. რის შემდეგადაც ტბიდან გამონადენი წყალი მნიშვნელოვნად შემცირდა და დაუკავშირდა პირდაპირ სარწყავ არხს. ტბაში წყლის რეზერვების შესავსებად, 1961 წელს გადაწყდა გვირაბის აშენება. ამ 48.3 კილომეტრი სიგრძის გვირაბის მშენებლობა დასრულდა 1981 წელს, რის შემდეგაც დაიწყო ვოროტან-არპას 21,7 კმ სიგრძის გვირაბის მშენებლობა, რომელიც 2003 წელს დასრულდა. გვირაბის ამუშავების შემდეგ, ტბის დონე, რომელიც 1980-იანი წლების შუა პერიოდისათვის 18.5 მ-ით დაეცა, თანდათანობით იწყებს მნიშვნელოვნად ზრდას. 

სევან-რაზდანის კასკადის ჰიდროელექტროსადგურები დიდ როლს  ასრულებდნენ XX საუკუნის 60-იან წლებში სომხეთის ეკონომიკის განვითარებაში. 1953 წლიდან 1966 წლამდე, კასკადში ყოველწლიურად 1 მილიარდ კვტ.სთ მეტი გამომუშავდებოდა.

ამჟამად სადგურების ნაწილში სარეაბილიტაციო სამუშაოები მიმდინარეობს და ჰიდროელექტროსადგური გაჩერებულია, მიზეზი კი სისტემის გაუმართაობა და მოძველებული აპარატურა გახლავთ.

სარეაბილიტაციო პროექტისთვის დაგეგმილი სამუშაოები მოიცავს ერევან-ჰესის სრულ რეკონსტრუქციას. სევანის ჰესის, ჰრაზდა ჰესის, არგელ ჰესის, არზნის ჰესის და კანაკერ ჰესის ექნებათ ახალი ელექტრომოწყობილობები, მაგალითად ახალი აკუმულატორები და გენერატორები. ასევე შეიცვლება არგელჰესის, ჰრაზდაჰესის და კანაკერ ჰესის ჰიდროელექტროსადგურები. 

## რესურსები ინტერენტში
* სევან-რაზდანის ჰიდროელექტროსადგური
* რეაბილიტაცია ჰესის 

კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: კავკასია
აზერბაიჯან-თურქული საბჭოს ურთიერთობები

წევრი სახელმწიფოები]]
**აზერბაიჯან-თურქული საბჭოს ურთიერთობები** —  მოიცავს აზერბაიჯანსა და თურქულ საბჭოს შორის ორმხრივ დიპლომატიურ ურთიერთობებს, რომელიც დაიწყო 2009 წლიდან, და გრძელდება დღემდე

## ვაჭრობა, ინვესტიცია და ეკონომიკა
წევრ სახელმწიფოებს შორის ეკონომიკური ურთიერთობები განიხილება, როგორც მთავარი სფერო.  თურქული საბჭო ხაზს უსვამს თანამშრომლობის მნიშვვნელობას  და აწყობს რიგ შეხვედრებსა და ღონისძიებებს, სხვადასხვა საკითხების გაუმჯობესების მიზნით. 2011 წელს ქალაქ ასტანაში ჩატარებული ეკონომიკის მინისტრების პირველი შეხვედრის თანახმად, მეწარმეობის შესახებ სამუშაო ჯგუფები შეიქმნა, რათა გაუმჯობესდეს ინვესტიციების პირობები და წევრ ქვეყნებში ეკონომიკის დივერსიფიკაცია. ამ შეხვედრის საფუძველზე მოეწყო არაერთი ბიზნეს ფორუმი, სადაც წევრი ქვეყნებიდან რამდენიმე ბიზნესმენი მონაწილეობდა.  2014 წლის ოქტომბერში აზერბაიჯანში ნახიჩევანში გაიმართა მესამე ბიზნეს ფორუმი, 2014 წლის 19 და 20 იანვარს, ისიქ-ქოლში თურქულენოვანი სახელმწიფოების ეკონომიკის მინისტრთა მეოთხე შეხვედრის შემდეგ.

## ტრანსპორტი და საბაჟო
2017 წლის 9 ნოემბერს სტამბოლში ჩატარებული თურქული საბჭოს „ICT“-ის მინისტრების მეორე შეხვედრის ფარგლებში, აზერბაიჯანის ტრანსპორტის, კომუნიკაციებისა და ტექნოლოგიების მინისტრმა რამინ გულუზადემ წამოაყენა ინიციატივა, რათა განახორციელოს ელექტრონული ხელმოწერის ურთიერთშეთნხმების ღონისძიებები ელექტრონული კომერციის ბრუნვის ზრდისათვის. შეხვედრას მოჰყვა თურქეთის საბჭოს გენერალური მდივანი რამილ ჰასანოვის, აჰმედ არსლანის თურქეთის რესპუბლიკის ტრანსპორტის, საზღვაო საქმეთა და კომუნიკაციების მინისტრის, აბდისტამატ საგმიბაევის განცხადებები.

2013 წლის 16 აგვისტოს აზერბაიჯანის ქალაქ გაბალაში გაიმართა თურქული საბჭოს მესამე სამიტი, დამფუძნებელი ქვეყნების პრეზიდენტების მონაწილეობით, შეხვედრას ესწრებოდა აზერბაიჯანის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი, ყაზახეთის პრეზიდენტი ნურსულთან ნაზარბაევი, ყირგიზეთის პრეზიდენტი ალმაზბეკ ატამბაევი,  თურქეთის პრეზიდენტი აბდულა გიული და თურქმენეთის პრემიერ-მინისტრის მოადგილე საფარდურდი ტოილიევი.  სამიტის მთავარი თემა „ტრანსპორტი და კავშირი“ იყო. სამიტი დასრულდა „თურქულენოვანი სახელმწიფოების თანამშრომლობის საბჭოს მესამე სამიტის დეკლარაციაზე ხელმოწერით“. ამასთან ერთად, სამიტის დროს ხელი ასევე მოეწერა „თურქეთის საბჭოს წევრი სახელმწიფოების საგარეო საქმეთა სამინისტროებს შორის თანამშრომლობის ოქმს“.

აზერბაიჯანი თანამშრომლობს მეზობელ წევრ სახელმწიფოებთან ენერგეტიკული უსაფრთხოების სფეროში და აწარმოებს საქმიანობას კასპიის ზღვით ყაზახეთთან და თურქმენეთთან და მთავარი საექსპორტო მარშრუტები გადის თურქეთში. 2013 წლის ივლისში ბაქოში გაიმართა ტრანსპორტის მინისტრთა პირველი შეხვედრა. შეხვედრის ფარგლებში განხილული იქნა ძირითადი სატრანსპორტო საკითხები

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის სიტყვით გამოსვლისას, თურქულენოვანი სახელმწიფოების თანამშრომლობის საბჭოს მეხუთე სამიტზე აღნიშნა, რომ  აზერბაიჯანი თანამშრომლობს წევრ ქვეყნებთან და ინვესტიციებს დებს მათში, (თურქულენოვან სახელმწიფოებში), როგორიცაა ყაზახეთი და თურქმენეთი. მან ასევე ხაზი გაუსვა აზერბაიჯანის, როგორც სატრანზიტო ქვეყნის როლს.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები
წინამძღვრიშვილი

საკუთარი სახელი **წინამძღვრიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* გიორგი წინამძღვრიშვილი — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე
* ივანე წინამძღვრიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
* ილია წინამძღვრიშვილი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე
* მიხეილ წინამძღვრიშვილი — ქართველი თერაპევტი
* მიხეილ  წინამძღვრიშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი 
* პარმენ წინამძღვრიშვილი — ქართველი სასულიერო პირი, პოეტი
* რატი წინამძღვრიშვილი — ქართველი ფეხბურთელი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მია მალკოვა

**მია მალკოვა** (; დ. 1 ივლისი, 1992, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი პორნომსახიობი. 2018 წელს მასზე გადაიღეს დოკუმენტური ფილმი „ღმერთი, სექსი და სიმართლე“. ნომინირებული იყო 13 ჯილდოზე, რომელთაგანაც 3 მოიგო.

## კარიერა
ზრდასრულთა ინდუსტრიაში გამოჩენამდე, მუშაობდა რესტორნებში, თავდაპირველად იგი მუშაობდა McDonald's-ში, შემდეგ Sizzler-ში. შემდეგ მან დაიწყო პორნოგრაფიული კარიერა.

## ფილმოგრაფია
## პირადი ცხოვრება
იგი არის ფრანგი კანადელი, არის გერმანული და ირლანდიური წარმოშობის. მისი ძმა ჯასტინ ჰანტი, აგრეთვე პორნომსახიობია.  2014 წელს დაქორწინდა პორნომსახიობ დენი მოუნტაინზე, რომელსაც 2018 წელს დაშორდა, მან ამის შესახებ სოციალურ ქსელში დაწერა.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პორნომსახიობი
კატეგორია:ამერიკელი პორნო მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დადივანქი

300px|მინი
**დადივანქი** (), ან **ხუთავანქი** () — სომხური მონასტერი აზერბაიჯანში, მდებარეობს ქალბაჯარის რაიონში, მდინარე ტერტერის მარცხენა ნაპირზე. სამონასტრო კომპლექსი მიეკუთვნება IX-XIII საუკუნეებს. ისტორიულად ეს იყო დიდი კოვანკის რაიონის სასულიერო კომპლექსი. მას ასევე უწოდებენ ხუთავანქს, რადგან იგი აგებულია გორაკზე. 

## ისტორია და არქიტექტურა
აღნიშნული მონასტერი დააარსა წმინდა დადიმ, თადეოს მოციქულის მოწაფემ, რომელმაც გაავრცელა ქრისტიანობა აღმოსავლეთ სომხეთში, ახ. წ. I საუკუნეში. ეს მონასტერი, ისტორიულ საბუთებში პირველად IX საუკუნეში მოიხსენიება. 2007 წლის ივნისში, მთავარი ეკლესიის წმინდა საკურთხევლის ქვეშ აღმოაჩინეს წმინდა დადის საფლავი. ზემო ხაჩენის მთავრები ასევე დაკრძალულნი არიან დედივანკში, ეკლესიის გალავნის ქვეშ. ნაპოვნია კიდევ ერთი სამარხი, რომელიც არ არის დამახასიათებელი სომხური ქრისტიანული ტრადიციებისა. მონასტერი 1145 წელს დაანგრიეს სელჯუკებმა, თუმცა იგი 1170 წელს აღადგინეს.

1960-იან წლებში აზერბაიჯანის ხელისუფლებამ სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე დააარსა სოფელი, რომლის მოსახლეობამ დააზიანა სამონასტრო კომპლექსის შენობები და ფრესკები.

მონასტერი ეკუთვნის სომეხთა სამოციქულო ეკლესიის არცახის ეპარქიას. მთავარი ტაძრის კედლებზე რამდენიმე სომხური ეპიგრაფიკული წარწერაა. ტაძრის მხატვრობა დათარიღებულია XIII საუკუნით. პაოლო კუნეოს თქმით, დადივანქი არის ერთ-ერთი ორი მონასტერიდან განძასართან ერთად, სადაც გვხვდება ბიუსტები (შესაძლოა მონასტრის შემომწირველების). 

1994 წელს ყარაბაღის ომის დასრულების შემდეგ, მონასტერი ხელახლა გაიხსნა და 2004 წელს, სომეხ-ამერიკელი ბიზნესმენის, ედელე ჰოვნანიანის დაფინანსებით, დაიწყო განახლების პროცესი, რომელიც 2005 წელს დასრულდა.

2017 წლის აგვისტოში პირველად, იტალიელმა სპეციალისტებმა, ჩაუტარეს სარეაბილიტაციო სამუშაოები სამონასტრო კომპლექსს. ამჟამად კვლავ მიმდინარეობს მათ მიერ მონასტრის გაწმენდისა და აღდგენის სამუშაოები. მათ უკვე აღადგინეს ოთხი სამლოცველო და ფრესკები. დაგეგმილია ორნამენტების აღდგენა სამლოცველოების კარებთან ახლოს. აღდგენითი სამუშაოების დასრულება იგეგმება 2020 წლისათვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* Dadivank Monastery
* Dadivank Gallery 
* Recent Historical-Architectural Research on Dadivank 
* Gandzasar.com: Pilgrimage and Tourism, Nagorno Karabakh Republic
* Dadivank Monastery at wikimapia.org
* Program about Dadi Monastery by Vem Radio 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხური ეკლესიები აზერბაიჯანში
ოქროს გარგარი

**ოქროს გარგარი** — არის ყოველწლიური კინოფესტივალი, რომელიც ტარდება ივლისში (სომხეში), სომხეთის კულტურის სამინისტროს დახმარებით. 2011 წლამდე კინოფესტივალს ჰქონდა სამი ძირითადი მიმდინარეობა: მხატვრული ფილმების და დოკუმენტური ფილმების საერთაშორისო კონკურსები, ასევე ”სომხური პანორამა”. 2011 წელს გამოჩნდა ახალი კონკურენტუნარიანი მოკლემეტრაჟიანი ფილმი პროგრამა "გარგარის ბირთვის". კინოფესტივალის პირველ წელს მასში მონაწილეობა მიიღეს მხოლოდ სომეხი კინორეჟისორის ფილმებმა, მაგრამ მეორე კინოფესტივალიდან დაწყებული, მასში უცხოელი კინორეჟისორები უფრო და უფრო მონაწილეობენ. ოქროს გარგარის საერთაშორისო კინოფესტივალი როტერდამისა და ბუსანის საერთაშორისო კინოფესტივალების იდენტურია. ფესტივალის მთავარი პრიზი არის ოქროს გარგარი. 

ერევანში ოქროს გარგარის საერთაშორისო კინოფესტივალი დააარსეს დოკუმენტური ფილმების რეჟისორმა ჰარუტ ხაჩატურიანმა, სცენარისტმა მიხაილ სტამბოლციანმა და კინოკრიტიკოსმა სუსანა ჰარუთიანმა. ფესტივალი დაარსდა ატომ ეგგოიანის უშუალო მონაწილეობით. ფესტივალის დევიზია კულტურათა და ცივილიზაციების გზაჯვარედინი, რადგან იგი აღიქმებოდა, როგორც კულტურული ხიდი, რომელიც ხელს უწყობს დიალოგს დასავლეთსა და აღმოსავლეთს შორის. ფესტივალი სიმბოლურად ასახავს სომხეთის ისტორიას. 

პირველად, ოქროს გარგარის საერთაშორისო კინოფესტივალი ჩატარდა ერევანში 2004 წლის 30 ივნისიდან- 4 ივლისის ჩათვლით. სწორედ ამის შემდეგ გახდა ყოველწლიური ღონისძიება კინოთეატრის სამყაროში, რომელიც ტარდება ივლისის შუა რიცხვებში სომხეთში. 

2010 წელს კინოფესტივალ დაემატა რამდენიმე  ნომინაცია. 

ფესტივალის ჩატარების სხვადასხვა წლებში  სომხეთის დედაქალაქს სტუმრობდნენ – მწერალი და სცენარისტი ტონინო გუერა, მსახიობები კლაუდია კარდინალე, ფანი არდანი, ნასტასია კინსკი, ორნელა მუტი, ჟაკლინ ბისეტი.

2010 წელს „ოქროს გარგარს“ კინოს საერთაშორისო კავშირის, ტელევიზიისა და სპორტის  მთავარი პრემია   Ficts Plate D’honneur მიენიჭა.

## ჯილდო
კინოფესტივალის მთავარი პრიზი, ოქროს გარგარი გადაეცემა გამარჯვებულებს ოთხ ძირითადი ნომინაციაში. იგი დამზადებულია ფერადი მინისგან, რომელზედაც გამოსახულია ფარაჯანოვის ნაწარმოების ერთ-ერთი პერსონაჟი, რომელიც ვერცხლის ფირფიტაზეა გამოსახული. პრიზები წინასწარ იკურთხება ღვთისმშობლის ეკლესიაში (ზორავარი), რომელიც მდებარეობს ერევნის ცენტრში.
2010 წლიდან კი თავისი საქმის სპეციალისტის კინოში შეტანილი წვლილისთვის გადაეცემა ცალკე გამოყოფილი ჯილდო ეს არის ოქროს გარგარის ფიგურა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* GAIFF at IMDB 
* ოქროს გარგარი

კატეგორია:სომხური კულტურა
კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: კინო
ხარისა

**ხარისა** —  (სომხ. Հարիսա) სომხური ნაციონალური ხორცის კერძი, თავისი გარეგნობით ძალიან წააგავს წვნიანის პიურეს, მზადდება მოხარშული ხორბლისა და ფრინველის ხორცისგან. ჩვეულებრივ, ხარისას ქათმისგან ამზადებენ, მაგრამ ზოგჯერ ინდაურის ან თუნდაც ცხვრის ხორცს იყენებენ მის დასამზადებლად. ხარისა საკმაოდ პოპულარული კერძია სომხეთში. 

დღეს, სომხურ ოჯახებში შენარჩუნებულია ძველთაძველი სამზარეულო ტრადიციები. აქ ყველაზე ხშირად ტოლმას ამზადებენ, თუმცა საკმაოდ პოპულარული კერძია „ხარისა“, რომელიც მოხარშული პურის მარცვლებისგან და ქათმისგან კეთდება. ეს არის სქელი ფაფა, რომელიც დამზადებულია კორკოტისგან (გამხმარი ან შემწვარი ხორბალი) და ცხიმიანი ხორცით, ჩვეულებრივ, ქათმის ან ცხვრისგან. მწვანილით ხორცს ანაცვლებენ ხარისაში, როდესაც სომხური რელიგიური დღეებია და მარხვის პერიოდში. მისი მომზადება საკმაოდ დიდ დროს მოითხოვს. კერძი სარიტუალო დანიშნულებასაც კი ატარებდა. ქორწილები, ხალხური დღესასწაულები ამ კერძის გარეშე წარმოუდგენელი იყო. მთელი ღამით მოხარშვის შემდეგ, ტონერის ღუმელში დებდნენ, ძირითადად, კვირას დილით ჭამდნენ. ხარისა სომხური სამზარეულოს განუყოფელი ნაწილია დღესაც. 

გადმოცემის თანახმად, ჰარისას მომზადების ტრადიცია გრიგორ განმანათლებლის სახელს უკავშირდება. ღარიბების გამოსაკვებად იგი სოფლის ხალხისგან დიდი რაოდენობით ხორცს და ბურღულეულს ითხოვდა, ხოლო თავის მოწაფეებს უბრძანებდა, რომ მოერიათ ქვაბში მოთავსებული ხორცი და ამბობდა „ჰარექ სა“ - მოურიეთ, აქედან მოდის კერძის სახელწოდება ჰარისა

ხარისას ისტორიული და იდუმალი წარსული აქვს მუსალიერებისთვის. მუსა დაღის გმირული ბრძოლის დროს, ალყაში მოქცეული მუსალიერის მოსახლეობას ხორბლის და თხის ხორცი ჰქონდათ და ამით ამზადებდნენ წვნიანს. ხარისა იყო მათი ერთადერთი საკვები წყარო და მათი გადარჩენისთვის უმნიშვნელოვანესი კერძი.

კერძი უძველესი დროიდან თაობიდან თაობას გადაეცემა. სომხები განსაკუთრებით აღნიშნავენ აღდგომას („ზატიკ“). სწორედ ამ დროს ხდებოდა ტრადიციულად ხარისას მომზადება, ამ დროს სომხურ ოჯახებში ამზადებდნენ განსაკუთრებულად კერძს.

## მომზადება
მისი მომზადება ხანგრძლივი, თუმცა ძალიან საინტერესო პროცესია. ხორბალს, ქათმის ან ცხვრის ხორცს წყალში ხარშავენ, ხის კოვზით ურევენ, სანამ ერთიან მასას მიიღებენ. დაგემოვნების დროს უმატებენ ერბოს ან კარაქს. ცნობილია, რომ ის დილის კერძია და ასე იტყვიან ხოლმე - „დილის კერძია, შუადღის შემდეგ არ იჭმევა“. 

## ლიტერატურა
* Т. А. Хатранова Армянская кухня Ростов-на-Дону, 2001 год.
* Статьи Haleem и Harissa в книге Alan Davidson The Oxford Companion to Food, OUP Oxford, 2014 ISBN 019104072X, 9780191040726

## რესურსები ინტერნეტში
* Рецепт арисы

კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: სომხური სამზარეულო
ილჰამ ტოჰტი

**ილჰამ ტოჰტი** (; დ. 25 ოქტომბერი, 1969) — უიღურული წარმოშობის ჩინელი ეკონომისტი, რომელიც სამუდამო პატიმრობას იხდის ჩინეთში სეპარატიზმის ბრალდებით. 2009 წლის 5 ივლისის ურუმჩის მოვლენების შემდეგ ჩინეთის ხელისუფლებამ დააპატიმრა სინძიანის უიღურთა ავტონომიურ რაიონში ხელისუფლების პოლიტიკის კრიტიკის გამო. მოგვიანებით გაათავისუფლეს. 2014 წლის იანვარში მეორედ დაპატიმრეს და მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა. 2019 წელს გადეცა სახაროვის პრემია ჩინელებსა და უიღურებს შორის ურთიერთგაგების განვითარების მცდელობებისთვის და ვაცლავ ჰაველის სახელობის პრემია ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში უიღურთა სამოქალაქო უფლებების დაცვისათვის. იგი ასევე არის ამერიკული ცენტრის ჯილდოსა (2014 წელი) და მარტინ ენალსის ჯილდოს (2016 წელი) ლაურეატი. 

## ბიოგრაფია 
ილჰამ ტოჰტი დაიბადა 1969 წლის 25 ოქტომბერს ქალაქ არტუშში სინძიანის უიღურთა ავტონომიურ რაიონში. მან დაამთავრა ჩრდილო-აღმოსავლეთის პედაგოგიური უნივერსიტეტი და ეკონომიკის სკოლა. მოგვიანებით ხდება პეკინის ეროვნებათა ცენტრალური უნივერსიტეტის ეკონომიკის პროფესორი. რადიო თავისუფალი აზია მის ბლოგს უწოდებდა ზომიერ, ინტელექტუალურ რესურსს სოციალური პრობლემების გადასაჭრელად. გარდა ამისა, მან გააკრიტიკა  უიღურთა ავტონომიური რაიონის გუბერნატორი ნურ ბექრი და მას „არაკვალიფიციური“ მმართველი უწოდა. 

### სახაროვის პრემია 
2019 წელს ილჰამ ტოჰტი ასევე დააჯილდოეს სახაროვის პრემიით „ჩინელებსა და უიღურებს შორის ურთიერთობების განვითარების მცდელობისთის“. ევროპის პარლამენტის პრეზიდენტმა დავიდ სასოლიმ მოუწოდა ჩინეთის ხელისუფლებას დაუყოვნებლივ გაათავისუფლოს ტოჰტი.

## სქოლიო
კატეგორია:ვაცლავ ჰაველის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რუბენ ვარდანიანი (მოჭიდავე)

**რუბენ ვარდანიანი** (; დ. 26 მაისი, 1929, ერევანი — გ. 21 დეკემბერი, 1996) — სომეხი მოჭიდავე. არის სომხეთის რესპუბლიკის ჩემპიონი, სსრკ-ის ჩემპიონი, სომხეთის რესპუბლიკის დამსახურებული მწვრთნელი, ოლიმპიური კომიტეტის საპატიო წევრი.

## ბიოგრაფია
რუბენ ვარდანიანი დაიბადა 1929 წლის 26 მაისს, ერევანში. 1948-1953 წლებში ერევანის ფიზიკური კულტურის უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო ერევანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე (1958-1963).

ჭიდაობა დაიწყო 1946 წელს. ამავე წელს ასპარეზობდა სომხეთის ჩემპიონატზე და ტურნირში გამარჯვებით გახდა რესპუბლიკის ჩემპიონი. ვარდიანანი ითვლება ომისშემდგომი სომხეთის სპორტის პირველ ოსტატად.

1952 წელს ვარდანიანმა მონაწილეობა მიიღო სსრკ-ის ჩემპიონატში და დაიკავა მე-2 ადგილი, ხოლო 1953 წელს მან მიიღო სსრკ ჩემპიონატის ოქროს მედალი. ის არის ბუდაპეშტში 1954 წლის მსოფლიო სტუდენტური თამაშების მეორე პრიზიორი.

სპორტული ბიოგრაფიის განმავლობაში ვარდანიანს 665 ჭიდაობის მატჩი აქვს გამართული რომელთაგან 627 მისი გამარჯვებით დასრულდა. საერთაშორისო ჩემპიონატებზე 24 ასპარეზობიდან 23-ში დაკავებული აქვს წამყვანი ადგილები.

1948 წლიდან ვარდანიანმა საგანმანათლებლო საქმიანობაც დაიწყო. მან გაწვრთნა ასობით მოწინავე სპორტსმენი, სპორტის 20-ზე მეტი ოსტატი, რომელთა დიდი რაოდენობა გახდა ყოფილი სსრკ-ის, ასევე სხვა საერთაშორისო შეჯიბრებების გამარჯვებული და პრიზიორები.

1956-1962 წლებში ვარდანიანი მუშაობდა მასწავლებლად ერევანის ფიზიკური აღზრდის სახელმწიფო ინსტიტუტში. მისმა საქმიანობამ დიდი მოწონება დაიმსახურა და ამიტომ, 1964 წელს მიენიჭა სომხეთის რესპუბლიკის საპატიო მწვრთნელის ტიტული.

აქტიური სპორტის დატოვების შემდეგ, 1962-1992 წლებში იგი იყო „აშხატანკის“ ნებაყოფლობითი სპორტის საზოგადოების ხელმძღვანელი.

ვარდანიანი კარგადა ცნობილი არა მხოლოდ სომხეთში, არამედ მთელ მსოფლიოში. მრვაალი წლის განმავლობაში მან სხვადასხვა ტიტულები თუ წოდებბი მიიღო სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენლებისაგან.

ვარდანიანი არის ჭიდაობის ოლიმპიური რეზერვის ახალგაზრდული სპორტული სკოლის დამფუძნებელი; ეს არის სპორტული ცენტრი სადაც გაწვრთნილი არიან სპორტის ოსტატების, სომხეთის, სსრკ-ის, ევროპის, მსოფლიოს და ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონები.

ვარდანიანი პირველი სომეხთა საერთაშორისო დამატებითი კატეგორიის მსაჯია. 1969 წლიდან, როგორც საერთაშორისო მსაჯმა, რუბენ ვარდანიანმა მონაწილეობა მიიღო ისეთ ჩემპიონატებში როგორებიც არია: ევროპის და მსოფლიო ჩემპიონატები, ოლიმპიური თამაშები მიუნხენში, მონრეალსა და მოსკოვში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Ambassador of Wrestling 
* Ruben Vardanyan, Ambassador of Wrestling

კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ნატიგ რაჰიმოვი

**ნატიგ რაჰიმოვი** ( დ. 27 თებერვალი, 1973, ბაქო, აზერბაიჯანი) —  აზერბაიჯანელი ღვთისმეტყველი, მკვლევარ-მწერალი, წამყვანი. რელიგიური კვლევების ცენტრის დირექტორის მოადგილე (1997-2005 წლებში) და აღმასრულებელი დირექტორი (2005); რელიგიური კვლევების კომისიის წევრი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე (2012).

## ბიოგრაფია 
ნატიგ რაჰიმოვი დაიბადა 1973 წლის 27 თებერვალს, ქალაქ ბაქოში.

## განათლება 
1979-1989 წლებში სწავლობდა ქალაქ ბაქოს, ნიზამის რეგიონის მე-12-ე საშუალო სკოლაში.

იგი არის რვა წიგნის ავტორი ისტორიაზე, ისლამური რელიგიის იდეოლოგიურ საფუძვლებზე, ეროვნულ-ზნეობრივ და რელიგიურ ფასეულობებზე. ასევე არის კიდევ რამდენიმე წიგნის მთარგმნელი და რედაქტორი.

### ჯილდოები 
მას მიენიჭა ჯილდო 2008 წლის საუკეთესო სამამულო მწერლის საერთაშორისო ჯილდოს მიერ ევროპულ გამომცემლობის მიერ მისი წიგნისთვის "ისლამის საფუძვლები: ფილოსოფია, ისტორია და ეთიკა".

## ოჯახი 
იგი დაქორწინებულია და ორი ვაჟი ჰყავს.

## ინტერნეტ რესურსები 
* Rəsmi facebook profili 
* Rəsmi youtube kanalı 
* islam.az-dakı köşə yazıları 
* 

კატეგორია:დაბადებული 27 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1973
აზერბაიჯან-შეერთებული შტატების ურთიერთობები

**აზერბაიჯან-შეერთებული შტატების ურთიერთობები** — მოიცავს აზერბაიჯანსა და შეერთებულ შტატებს შორის ორმხრივ დიპლომატიურ ურთიერთობებს 1994 წლიდან.

## თანამედროვე ურთიერთობები
]]
1991 წლის 18 ოქტომბერს აზერბაიჯანის პარლამენტმა მიიღო დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. ამის შემდგომ, 1991 წლის 25 დეკემბერს საბჭოთა კავშირმა შეწყვიტა არსებობა და შეერთებულმა შტატებმა ოფიციალურად აღიარა 12 ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკა, მათ შორის აზერბაიჯანი, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო. 1992 წლის 6 მარტს აზერბაიჯანმა გახსნა თავისი საელჩო ვაშინგტონში, ხოლო 1992 წლის 16 მარტს შეერთებულმა შტატებმა აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.

2005 წელს ბარაკ ობამა სამუშაო ვიზიტით იმყოფებოდა აზერბაიჯანში აშშ-ს სენატორ რიჩარდ ლუგართან ერთად.

2009 წლის სექტემბერში ჯორჯთაუნის უნივერსიტეტში აშშ-აზერბაიჯანის ურთიერთობებზე გამართულ კონფერენციაზე გამოსვლისას, სახელმწიფო საკითხებში სახელმწიფო მდივნის მოადგილემ უილიამ ჯოზეფ ბერნსმა გამოთქვა შეერთებული შტატებისთვის საინტერესო სამი ძირითადი სფერო აზერბაიჯანთან ორმხრივ ურთიერთობებთან დაკავშირებით, ესენი იყო: უსაფრთხოებისთვის თანამშრომლობა, ენერგეტიკა და ეკონომიკურ-დემოკრატიული რეფორმები. 

### ეკონომიკური ურთიერთობები
აშშ-აზერბაიჯანული კავშირები ეკონომიკურ სფეროში, ძირითადად, განვითარდა კასპიის ენერგო რესურსებისა და მათი დასავლეთ ბაზრებზე მიმართვის თვალსაზრისით. აშშ-ს კომპანიები აქტიურად მონაწილეობენ კასპიის ნახშირწყალბადების გადამუშავებაში, აზერბაიჯანული ოფშორული ნავთობპროექტებში, ხოლო აშშ-ს მთავრობამ აქტიურად დაუჭირა მხარი ბაქო–თბილისი–ჯეიჰანის მილსადენის მშენებლობას, როგორც კასპიის ნავთობის ტრანსპორტირების პირველად მარშრუტს.

2008 წლის იანვარში კომენტარი გააკეთა სენატორმა რიჩარდ ლუგარმა აზერბაიჯანში ვიზიტის შესახებ, სენატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის ხელმძღვანელმა ჯონ ც.კ.-მ ყოველდღიურმა საგაზეთო გამოცემა „UPI“-მ  აზერბაიჯანს უწოდა „დარჩენილი მეგობარი, რომელიც ამერიკას კასპიის აუზთან ჰყავს“.

1995 წელს შეერთებულმა შტატებმა ხელი მოაწერა ორმხრივ სავაჭრო ხელშეკრულებას აზერბაიჯანთან. ხელი ასევე მოეწერა ორმხრივ საინვესტიციო ხელშეკრულებას, რომელიც მას ბენეფიციარ ქვეყანას უწოდებს პრეფერენციების გენერალიზებული სისტემის („GSP“-ის) პროგრამით.

## რესურსები ინტერნეტში
* History of Azerbaijan - U.S. relations

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:აშშ-ის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო ურთიერთობები
კატეგორია:აშშ-ის საგარეო ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
ხაში

ხაში]]
 ხაში]]
**ხაში** (; ; ), **pacha** (; ; ; ; ), **kalle-pache** (; ; ), **kakaj šürpi** () or **serûpê** () — ცხელი თხევადი კერძი, წვნიანი. გავრცელებულია მთელს კავკასიასა და ამიერკავკასიაში. ტრადიციულ კერძად ითვლება ასევე, — ავღანეთში, ალბანეთში, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში, ბულგარეთში, საბერძნეთში, ირანში, ერაყში, ქუვეითში, ბაჰრეინში, მონღოლეთსა და თურქეთში. 

## სახელწოდების ეტიმოლოგია 
სომხურად, კერძის სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვა ხაშელდან — „ხაშელი“ (მოხარშვა). სომხური ენიდან სიტყვა მოგვიანებით გადავიდა თურქულ და ქართულ ენაში. სომხურ ლიტერატურაში წვნიანი მოიხსენიება ჰაში ან ჰშის სახით, ცნობილია XI საუკუნიდან (პირველად მოხსენიებულია გრიგორ მაგისტროსის მიერ), ხოლო ჰაშის თანამედროვე ფორმა ცნობილია XVII საუკუნიდან. იგივე სიტყვა გამოიყენა სხვა კერძებშიც (ხაშლამა, ხაშუ, ხაშილი). 

## საკვებად გამოყენება 
საქართველოში ხაშთან მიირთმევენ ნიორს, რძეს და ჭაჭას. ჩვეულებრივ, ქართველები ამ კერძს ჭამენ დილით ადრე ან ნაბახუსევის დროს. 

შუა საუკუნეების სომხური სამედიცინო წიგნში, რომელიც თარიღდება 1184 წლით ნათქვამია, რომ ხაში სამკურნალო თვისებებს შეიცავს და კარგი გაციების, ყბაყურასა და ქუნთრუშას დროს. რეკომენდებულია მისი ჭამა ნაბახუსევის დროსაც. ხაში კარგია ჭრილობის შეხორცებისა და მოტეხილობის დროს. 

სომხეთის ზოგიერთ რეგიონში მას ჭამენ ხელით ან მშრალი ლავაშით. კერძი დაფარულია ლავაშით. ძირითადად ხაშისთვის მზადება  საღამოს იწყება, და დილით ადრე მიირთმევენ გადამეტებული ქეიფის შემდგომ.

საჭმლის სიმძიმისა და ძლიერი სუნის გამო ხშირად თავს იკავებენ მისი ჭამისგან. მას განსაკუთრებით მიირთმევენ ცივ სეზონებში. ეს კერძი პოპულარული არა მარტო კავკასიაში, არამედ ირანში და ავღანეთში. ძირითადად ირანში ამზადებენ ცხვრის თავისგან. თუმცა კავკასიაში ცნობილია მისი მომზადება ძროხის ფეხებისგან და ჩლიქებისგან. 

ზოგადად ხაშს მიირთმევენ მრავალფეროვან საკვებთან ერთად, მაგალითად, ცხელი მწვანე და ყვითელი წიწაკის, მწნილის, რადიშების, ყველით და ახალი მწვანილით. კვებას თითქმის ყოველთვის თან ახლავს არაყი (სასურველია თუთის არაყი) და მინერალური წყალი.

ზამთრის პერიოდში ძალიან ხშირია ცხვრის ან ძროხის ნაწილების წვნიანის ჭამა ხახვითა და სანელებლებით ისრაელში, აქ ხაშის მსგავს წვნიანს მარაქს ეძახიან, რაც ყალბს ნიშნავს. მიირთმევენ ძირითადად ალკოჰოლურ სასმელთან ერთად. 

ხაშის მსგავსი კერძი, ცნობილია ქუვეითში, ბაჰრეინსა და სპარსეთის ყურის სხვა ქვეყნებში, აქ მას პაჩა/ბაჯას ეძახიან. ასე მაგალითად ეგვიპტელები ამზადებენ წვნიანს ძროხის ტვინისა და ცხვრის ტვინისგან.

## ბიბლიოგრაფია
* Похлёбкин В. В. Хаш // Кулинарный словарь. — М.: Э, 2015. — С. 383. — 456 с.
* Похлёбкин В. В. Армянский хаш // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 145. — 304 с.
* Ратушный А. С. Хаш // Всё о еде от А до Я: Энциклопедия. — М.: Издательско-торговая корпорация «Дашков и К°», 2016. — С. 410. — 440 с. — 300 экз. — ISBN 978-5-394-02484-9.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო

კატეგორია: კულინარია 
კატეგორია:აზერბაიჯანული სამზარეულო
კატეგორია:აღმოსავლური სამზარეულო
კატეგორია:ბერძნული სამზარეულო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამზარეულო
კატეგორია:ბულგარული სამზარეულო
კატეგორია:ერაყული სამზარეულო
კატეგორია:თურქული სამზარეულო
კატეგორია:ირანული სამზარეულო
კატეგორია:ოსური სამზარეულო
კატეგორია:სომხური სამზარეულო 
კატეგორია:ქართული ხორცის კერძები
აზერბაიჯანელები რუსეთში

**აზერბაიჯანელები რუსეთში** ან **რუსი აზერბაიჯანელები** (, ) — წარმოადგენენ რუსეთის ფედერაციაში მცხოვრებ აზერბაიჯანელებს, რომლებიც ამავე ქვეყნის  მოქალაქეები ან მუდმივი მაცხოვრებლები არიან. 2010 წლის მოსახლეობის მთლიანი აღწერის თანახმად, რუსეთში ცხოვრობდა 603 070 აზერბაიჯანელი, თუმცა მათი რიცხვი შეიძლება გაცილებით მეტი იყოს. 2002 წლისთვის რუსეთის მთლიანი აზერბაიჯანული მოსახლეობის სავარაუდო რაოდენობა  3 000 000-ს შეადგენდა. მათგან ერთ მილიონ ნახევარზე მეტი ცხოვრობს მოსკოვში, თუმცა მომდევნო ათწლეულში, გამოითქვა მოსაზრება, რომ ბევრი აზერბაიჯანელი დაბრუნდა სამშობლოში.  1991 წლის შემდეგ ეთნიკური აზერბაიჯანელი მიგრანტების უმეტესი ნაწილი რუსეთში ჩავიდა აზერბაიჯანის სოფლებიდან, საქართველოდან და სომხეთიდან.

## დაღესტანში მხოვრები აზერბაიჯანელები
2010 წლის მონაცემებით დაღესტნის რესპუბლიკაში ცხოვრობდა 130 919 აზერბაიჯანელი, რაც დაღესტნის მოსახლეობის 4.5% -ს შეადგენდა და მათ რეგიონის მეექვსე უდიდესი ეთნიკურ ჯგუფად აქცევდა. მათი უმრავლესობა ქალაქ დერბენტის მკვიდრია, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ ისტორიულ კვარტალ მაჰალში და შეადგენენ ქალაქის მოსახლეობის დაახლოებით მესამედს. აზერბაიჯანელი მოსახლეობა დერბენტსკის ოლქის მოსახლეობის 58%  და ტაბასარანსკის ოლქის 18% -ია   

დაღესტანში მცხოვრები აზერბაიჯანელებისთვის კულტურულ ღირებულებებს შორის მნიშვნელოვანია გაზეთები და ჟურნალები, რომლებიც იბეჭდება აზერბაიჯანულ ენაზე, 72 საჯარო სკოლაში აზერბაიჯანული ენა ისწავლება როგორც მეორე ენა, ხოლო აზერბაიჯანული ხალხური თეატრი დერბენტში, დაარსდა 1904 წელს.  ისტორიულად დაღესტანელი აზერბაიჯანელები დაკავებული იყვნენ ხალიჩების ქსოვით, სამკაულებისა და სპილენძის ჭურჭლის დამზადებით. სოფლებში მცხოვრები აზერბაიჯანელები კი ძირითადად მიწათმოქმედებას მისდევდნენ. 2000 წელს, საპრეზიდენტო განკარგულების თანახმად, აზერბაიჯანელებმა დაღესტნის 13 სხვა ეთნიკურ ჯგუფთან ერთად მიიღეს დაღესტანელის სტატუსი. 2011 წლის მონაცემებით დაღესტნის სახელმწიფო საბჭოში ოთხი აზერბაიჯანელი წევრი იყო.

2014 წლიდან მოყოლებული, დერბენტში მცხოვრებმა აზერბაიჯანელმა მოსახლეობამ გამოთქვა პრეტენზია, მთავრობის გულგრილობის, ინფრასტრუქტურის ცუდი მდგომარეობისა და ვანდალიზმის ხშირი შემთხვევების გამო  ამ ყველაფერმა გამოიწვია საპროტესტო გამოსვლები და გარემოს განახლების მოთხოვნა  მუნიციპალურ დონეზე. ამერიკელმა პოლიტიკურმა ანალიტიკოსმა პოლ გობლემ ამ მოვლენებს „მდუღარე წერტილი“ უწოდა დერბენტში არსებულ ეთნიკურ ურთიერთობებში და არ გამორიცხა, რომ ისინი ამით ეთნიკურ კონფლიქტამდე მივლიან, რომელიც საფრთხეს შეუქმნის რუსეთ-აზერბაიჯანის საზღვრის გადაკვეთას.

## რესურსები ინტერნეტში
* *Azeris in Russia* 
* Московское региональное отделение ВАК

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ჰარუთ გრიგორიანი

**ჰარუთ გრიგორიანი** (; დ. 24 მარტი, 1989, თალინი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი-ბელგიელი კიკბოქსერი.

## კარიერა
### 2010
გრგიგორიანი ასპარეზობდა 8 კაციან გრანდ პრიქსზე, „K-1 მსოფლიო MAX 2010 წლის დასავლეთ ევროპის ტურნირზე“, რომელიც გაიმართა 2010 წლის 21 მარტს უტრეხტში, ნიდერლანდებში. გრიგორიანმა ნაევარფინალსა და ფინალში დაამარცხა ბრუნო კარვალო და ანტონი კეინი; ფინალში იგი მოჰამედ ხამელს დაუპირისპირდა; შეხვედრა ჰარუთ გრიგორიანის მარცხით დასრულდა. ამის შემდეგ, წლის ბოლოს მისი წაგება-მოგებათა მაჩვენებელი 2:0 იყო: გრიგორიანმა დაამარცხა ჰენრი ვან ოპსტალი და ალესანდრო კამპანა.

### 2011
ჰარუთ გროგორიანმა 2011 წელი დაიწყო 12 თებერვალს ჰენრი ვან ოპსტალის დამარცებით.

### 2012
დაგეგმილი იყო რომ ჰარუთ გრიგორიანი 2012 წლის 28 იანვარს ლიუვარდენში ჩატარებულ ევენთში „შოუს დროა 2012“ უნდა დაპირისპირებოდა ჩაჰიდ ოულად ელ ჰაჯის, თუმცა ელ ჰაჯიმ ტრავმის გამო შოუში მონაწილეობა ვერ მოახერხა.

2012 წლი 21 სექტემბერს გრიგორიანმა მოიპოვა პირველი გამარჯვება როგორც პროფესიონალმა მოკრივემ: მან ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დაამარცხა ჰოვანეს კიშმირიანი.

### 2013
გრიგორიანისთვის შემდეგი შეხვედრა გაიმართა ჯუანა ჩაკონთან *Enfusion Live: Barcelona*, ბარსელონაში, ესპანეთში (2012 წლის 9 მარტი).

### 2014
2014 წლის 20 სექტემბერს მან იასპარეზა 8 კაციან გრანდ პრიქსზე A1 მსოფლიო საბრძოლო თასზე, ეინდჰოვენში (ნიდერლანდებში). ჰარუთ გრიგორიანმა მეოთხედფინალსა და ნახევარფინალში დაამარცხა ნიკი ლოპეზი და ტაიფუნ ოზკანი და ფინალში ნორდინ ბენ მოჰს დაუპირისპირდა.გრიგორიანმა მოწინააღმდეგე პირველივე რაუნდში ნოკაუტით დაამარცხა და ტურნირის ჩემპიონი გახდა.

## მიღწევები
ჰარუთ გრიგოლიანი არის: 2010 წლის „K-1 World MAX“-ის დასავლეთ ევროპის მეორეადგილოსანი, ბენილუქსში გამართული „მუაი თაის“ ჩემპიონი 70 კილოგრამ კატეგორიაში, 2014 წლის A1 მსოფლიო საბრძოლო თასის ტურნირის ჩემპიონი, 2017 წლის გლორის კონკურსის გამარჯვებული 63,5 – 67 კგ კტეგორიაში და ამავე წონაში 2018 წლის გლორის ჩემპიონი.

## პირადი ცხოვრება
ჰარუთიანი და მისი თანაგუნდელი მორატ გრიგორიანი ხშირად ძმები ჰგონიათ, თუმცა ორივემ დაადასტურა რომ ისინი კარგი მეგობრები არიან მაგრამ არა ძმები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Profile  at bkbmo.be
* Official K-1 profile 
* Professional boxing record for Harut Grigorian from BoxRec

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:სომეხი კიკბოქსერები
კატეგორია:ბელგიელი კიკბოქსერები
კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნების ოსტატები
გაგო დრაგო

**გაგიკ ჰარუთინიანი** (, ; დ. 8 მარტი, 1985, ვერიშენი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) ცნობილი როგორც **გაგო დრაგო** — სომეხი-ნიდერლანდელი კიკბოქსერი წარმოშობით ალკმაარიდან. იგი ცნობილია თავისი დარტყმების კომბინაციებით და დარტყმის არაპროგნოზირებადი ტექნიკით, აგრეთვე უაღრესად აგრესიული საბრძოლო სტილით. გაგო ასპარეზობს „K1-MAX“-ში და „ლოეკს დარბაზში“ ედვინ ვან ოსის მეთვალყურეობის ქვეშ.

## ბიოგრაფია და კარიერა
გაგო დრაგო დაიბადა 1985 წლის 8 მარტს ვერიშენში, სომხეთის სსრ-ში. 1989 წელს, მთიანი ყარაბაღის ომის გამო, იგი ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა ნიდერლანდებში. 14 წლის ასაკში ალკმაარის დარბაზში დაიწყო ვარჯიში კიკბოქსში. თავიდან იგი იყო ცნობილი მებრძოლების, საჰინ იაკუტისა და დენის "რუს" შაროიკინის სპარინგ პარტნიორი. 20 წლის ასაკში მან სახელი გაგიკ ჰარუთიანი შეიცვალა და გაგო დრაგო დაირქვა. კარიერის დასაწყისში მას არ მისცეს უფლება გამგზავრებულიყო ბენელუქსიდან ვიზის საკითხის გამო. საბოლოოდ, 2005 წელს მიიღო ნიდერლანდების მოქალაქეობა და ამ პერიოდიდან თავისუფლად იბრძოდა მსოფლიოს სხვადასხვა წერტილში.

დრაგოს გულშემატკივრებს იგი ძალიან აგრესიული სტილის გამო უყვართ: ყოველთვის წინ მიიწევს და ზეწოლას ახდენს მოწინააღმდეგეებზე. 2002-2006 წლებში იგი დაუმარცხებელი იყო. ეს გამარჯვებათა სერია შეჩერდა WFCA-ს ღონისძიების დროს, ნიდერლანდებში 2006 წლის 5 თებერვალს, როდესაც გაგო დრაგო ფალდირ ჩაჰბარის დაუპირისპირდა.

2006 წლის 5 აპრილს შედგა დრაგოს დებიუტი „K-1 World MAX 2006 წლის მსოფლიო ღია ტურნირზე“.

2006 წლის 13 მაისს იბრძოდა ამსტერდმში ჩატარებულ 2006 წლის K-1 მსოფლიო გრანდ პრიქსში; ტურნირში იგი რეი სტარინგს დაუპირისპირდა და ბოლო წამზე ქულების დაკარგვით დრაგო მასთან დამარცხდა.

2006 წლის 30 ივნისს თითქმის ორი თვის შემდეგ დრაგო იბრძოდა პირველ K-1 მსოფლიო MAX-ის ფინალში. პირველ რაუნდში გაგო დრაგომ მუხლებზე დასცა 2002 წლის K-1 მსოფლიო MAX ჩემპიონი ალბერტ კრაუსი. ნახევარფინალში იგი ბუაკავ ბანჩამეკს დაუპირისპირდა. გაგო დრაგომ შეხვედრაში ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით დამარცხდა და ტურნირი ახალგაზრდა დებიუტანტისთვის ამ ღამეს დასრულდა. მისმა მოწინააღმდეგემ ბაიაკავ ბანჩამეკიმ აღნიშნული ტიტული მოიგო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Gago Drago's Official Homepage 
* Gym Alkmaar
* It's Showtime 
* Gago Drago profile at ArmenianClub
* Gago_Drago profile & fights at Rusmma.at.ua 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:სომეხი კიკბოქსერები
კატეგორია:ნიდერლანდელი კიკბოქსერები