open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბეატრის კასტილიელი (1293-1359)

**ბეატრის კასტილიელი** (, ; დ. 8 მარტი, 1293 — გ. 25 ოქტომბერი, 1359) — ივრეას დინასტიის წარმომადგენელი. კასტილიის მეფე სანჩო IV-ისა და დედოფალ მარია დე მონილას ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1325-57 წლებში როგორც აფონსუ IV-ის მეუღლე. მეფე პედრუ I-ის დედა. 

## ბიოგრაფია 
ბეატრისი დაიბადა 1293 წლის 8 მარტს. იგი იყო კასტილიისა და ლეონის მეფე სანჩო IV-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარია დე მონილას ქალიშვილი. მისი ექვსი დედმამიშვილიდან აღსანიშნავია კასტილიის მეფე ფერდინანდ IV და დედოფალი ისაბელ კასტილიელი, რომელიც ჯერ არაგონის მეფეზე დაქორწინდა, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ბრეტანის ჰერცოგზე. 

1309 წლის 12 სექტემბერს, ბეატრისი დააქორწინეს პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე აფონსუზე, რომელიც ტახტზე მხოლოდ 1325 წელს ავიდა აფონსუ IV-ის სახელით, რითაც ბეატრისი დედოფალი გახდა. 

პორტუგალიის დედოფლები და მათ შორის ბეატრისიც, ყოველთვის გამოირჩეოდნენ საოცარი ქველმოქმედებით. დედოფალმა ბეატრისმა დააფინანსა უამრავი ეკლესია-მონასტრის, ხიდისა და საავადმყოფოს აშენება. იგი თავის დედამთილთან, ისაბელ არაგონელთან ერთად უამრავ კეთილ საქმეს აკეთებდა, რისთვისაც ისაბელი შემდგომში წმინდანად შერაცხეს. 1357 წელს, მისი ქმრის გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟი პედრუ I გამეფდა, რომელმაც დედას შემოსავალი კიდევ უფრო გაუზარდა. აფონსუს გარდაცვალებიდან მალე, 1359 წლის 25 ოქტომბერს გარდაიცვალა ბეატრისიც, 66 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ლისაბონის კათედრალის კოლიდორის იატაკში, აფონსუს გვერდით. 

## შვილები 
# მარია (1313-1357), ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო XI-ს, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე პედრო I;
# აფონსუ (1315-1317), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# დინიში (1317), გარდაიცვალა ჩვილი;
# პედრუ I (1320-1367), პორტუგალიის მეფე, ცოლად შეირთო კონსტანცა მანუელა, რომელთანაც შეეძინა მომავალი მეფე ფერნანდუ I, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი მალულად იქორწინა ინეს დე კასტროზე, რასაც დიდი სკანდალი მოჰყვა. მისი არალეგიტიმური ვაჟი იყო ავისის დინასტიის დამაარსებელი და შემდეგში მეფე ჟუან I;
# იზაბელი (1324-1326), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ჟუანი (1326-1327), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ლეონორი (1328-1348), ცოლად გაჰყვა არაგონის მეფე პედრო IV-ს, თუმცა ქორწილიდან ერთ წელიწადში შავმა ჭირმა შეიწირა;

## ლიტერატურა 
* Lourenço Menino, Vanda Lisa (2008). "Cartas de Arras da Rainha D. Beatriz (1309-1359)" (PDF). Estudios humanísticos. Historia (in Portuguese) (7). León: Universidad de León: Servicio de Publicaciones. pp. 349–358. ISSN 1696-0300.
* Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.
* González Mínguez, César (2004). "Fernando IV de Castilla (1295-1312): Perfil de un reinado" (PDF). Espacio, Tiempo y Forma, Serie III, Historia Medieval (in Spanish) (17). Madrid: Universidad Nacional de Educación a Distancia (UNED), Facultad de Geografía e Historia. pp. 223–244. ISSN 0214-9745.

კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1293
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1359
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
კატეგორია:დედა დედოფლები
პუჩონი

**პუჩონი** (, Bucheon-si) — ქალაქი სამხრეთიკორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში.

## ისტორია
1914 წელს ქალაქ ინჩხონისა და ფუფხიონის მაზრის რამდენიმე რაიონი ერთი დასახელების ქვეშ გაერთიანდა და დაერქვა პუჩონი. 1931 წელს კენამის რაიონს დაერქვა სოსა. 1941 წელს სოსამ მიიღო მაღალია ადმინისტრაციული ერთეულის სტატუსი „იპი“. იაპონიისგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ პუჩონის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი ისევ ინჩხონს შეუერთდა. 1973 წელს პუჩონმა ქალაქის სტატუსი მიიღო.

1988 წელ პუჩონი ორნაწილად გაიყო, ნამგუდ და ჩუნგუდ. ნამგუს მოგვიანებით დაერქვა სოსაგუ. 19933 წელს ჩუნგუს გაყოფის შემდეგ კიდევ ორი დასახლება შეიქმნა: ვონმიგუ და ოჯონგუ.

## გეოგრაფია
პუჩონი ფართობის მიხედვით არ განეკვთვნება დიდ ქალაქს, თუმცა მჭიდროდაა დასახლებული. მდებარეობს ინჩხონსა და სეულს შორის. ფაქტობრივად მთელ ტერიტორიას იკავებს დასახლებული პუნქტები. 

## ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
ქალაქი პუჩონი მისი ხელისუფლების პოზიციონირებულია, როგორც სამხრეთ კორეის ცენტრალური ნაწილის კულტურული ცენტრი. მისი კულტურული და ტურისტული ცხოვრება წარმოდგენილია შემდეგი ღირსშესანიშნაობებით:

* ბუჩონის ფილარმონიის ორკესტრი — ერთ–ერთი ყველაზე ცნობილი ორკესტრი კორეაში. პუჩონის ფილარმონიის მუსიკალური ჯგუფი იყო პირველი, რომელმაც 2005 წელს მიიღო ჰოამის პრემია, რომელიც სამხრეთ კორეაში ნობელის პრემიის ანალოგია.
* ბუჩონის კინოფესტივალი ქალაქში 1997 წლიდან ტარდება. ეს ფესტივალი სპეციალიზებულია სამეცნიერო ფანტასტიკურ ფილმებზე.
* ანიმაციის მუზეუმი მდებარეობს ვონმიგუს ოლქში.
* მინისა და კერამიკის მუზეუმი. ექსპონატები ძირითადად მე-18-მე-20 საუკუნეებამდეა გამოფენილი უცხოელი ევროპელი ოსტატების მიერ.
* მსოფლიო არქიტექტურის შედევრების პარკი — ეს პარკი მსოფლიო არქიტექტურის არაერთ შედევრს შეამცირებს შემცირებულ ფორმაში. აქ ნახავთ სიდნეის ოპერის სახლს, ეიფელის კოშკს, წმინდა ბასილის ტაძარს და სხვა ცნობილ ნაგებობებს.
* აკრობატული თეატრი დონ ხანი ერთ–ერთი უძველესია კორეაში, არსებობს 70 წლის განმავლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი
* ღირსშესანიშნაობები 

## სქოლიო
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
ფიონტეკი

**პიონტეკი** () — ქალაქი სამხრეთ კორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში. მასში განთავსებულია აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ძალების დიდი ბაზა და საზღვაო პორტი.

## ისტორია
დაახლოებით ძვ. წ. 100 წელს, ადრეული კორეული სახელმწიფოების არსებობისას, თანამედროვე პიონტეკის ტერიტორიაზე დასახლებული იყო იონდალ პუგოკის მოსახლეობა. 475 წელს მიიღო ჰიონის სტატუსი და სახელი პუსანი. 757 წელს უწოდეს ჩინვი. თანამედროვე სახელი, პიონტეკი, მიიღო 940 წელს, როცა ჩინვი გაერთიანდა სუჯიმნესთან. 1938 წელს პინტეკმა მიიღო მაზრის (კუნის) სტატუსი. 1986 წელს პიონტეკს მიანიჭეს ქალაქის ადმინისტრაციული სტატუსი.

## გეოგრაფია
პიონტეკი მდებარეობს კიონგიდოს პროვინციის სამხრეთ ნაწილში. დასავლეთით ესაზღვრება ქალაქი ჰვანსანი და ყვითელი ზღვა, ჩრდილოეთით — ჰვანსონი და ოსანი, აღმოსავლეთით — ანსანი, სამხრეთით — ჩუნჩონის პროვინცია.

კლიმატი მუსონურია და დამოკიდებულია ყვითელ ზღვაზე. ყველაზე ცივი წელიწადის თვე იანვარია. 2003 წელს საშუალო თვიური ტემპერატურა −4°C იყო. აგვისტო ყველაზე თბილი თვეა და 2003 წელს საშუალო ტემპერატურა +24,2°C დაფიქსირდა. საშუალო წლიური ტემპერატურა +12,3°C-ს აღწევს. ნალექის საშუალო მაჩვენებელი 1514,8 მმ-ია, რომელიც წვიმების პერიოდში, ივლისიდან სექტემბრის ჩათვლით მოდის.

## ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
* სოფლის მეურნეობის მუზეუმი — ტრადიციული კორეული და თანამედროვე სოფლის მეურნეობის დიდი გამოფენა. მუზეუმი განთავსებულია სამსართულიან შენობაში, ექსპონატებში შედის ინსტრუმენტები, ქანდაკებები და ნახატები ტრადიციულ მეურნეობაზე, დიორამაზე.
* ბოტანიკური ბაღი — მდებარეობს 880 მ² ფართობზე, შეიცავს 161 სახეობის 5 ათასზე მეტ მცენარეს, ადგილობრივ და უცხოურ, ტროპიკულ სახეობათა ჩათვლით.
* გაერთიანებული სილას ეპოქის ბუდისტური სიმბოქსის ტაძარი. ტაძარში არის მოთავსებული ბუდას ქანდაკება, რომელიც კორეის საგანძურის ჩამონათვალში შედის 565 ნომრით (სტატუსი მიენიჭა 1972 წელს).
* კექსარის სასახლე — ლის დინასტიის სტუმრების სასახლე. სასახლის უძველესი ნაგებობები მე-17 საუკუნით თარიღდება. ჩოსეონის დინასტიის ეპოქაში იგი გამოიყენებოდა, როგორც სასტუმრო სასახლე არისტოკრატიისა და მაღალი თანამდებობის პირებისთვის, ახლა მუზეუმად გადაკეთდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
ფოჩონი

**პოჩონი** () — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

## გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს სამხრეთი კორეის ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთ კორეის დემოკრატიული რესპუბიკის საზღვართან. სამხრეთით ესაზღვრება ნამიანჯყ, დასავლეთით- იანჯუ, ტონდუჩონი და იონჩონი, აღმოსავლეთით კაპიონი. ტერიტორია მდიდარია ჰიდრორესურსებით და უმეტესად მთიანია.

ქალაქის კლიმატი ისევე, როგორც მთელი სამხრეთი კორეის, მუსონურია. ზაფხული თბილი და ნესტიანი, ხოლო ზამთარი ცალსახად ცივი და მშრალი. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10,2℃-ია.

## ტურიზმი და ღირსშესანიშნაობები
* სილას პერიოდის ჰინესის ბუდისტური ტაძარი. მდებარეობს პეგუნსანის მთაზე, ზღვის დონიდან 904 მეტრის სიმაღლეზე. 
* ჩაინსას ბუდისტური ტაძარი. მდებარეობს მიონსონსანის მთაზე, იგი დააარსა ბერმა ჩებონმა. ტაძრის მთავარი მიმზიდველობა ბუდას დიდი ქვის ქანდაკებაა. 
* ფანავილის უძველესი ციხის ნანგრევები. ფანავოლი სამი ქვეყნის ეპოქის დროიდან სამხედრო ციხე იყო, მაგრამ ჩოსონის დინასტიის ხანაში მიატოვეს. არსებობს წერილობითი მტკიცებულებები, რომ პანვოლი იყო კუნეის არმიის ერთ–ერთი სტრატეგიული წერტილი (ძველი კორეული სახელმწიფოს ტაებონის დამაარსებელი). ქვის ციხის კედლის მთლიანი სიგრძეა 1 080 მეტრი.
* მრავალი ტურისტული მარშრუტი. პოჩონიქვეყნის მთის ტურიზმის ერთ–ერთი ცენტრია. 
* სანჯონის ტბა — თვალწარმტაცი ტბა, რომელიც მდებარეობს მთის ხეობაში. აქვეა რამდენიმე ჩანჩქერი. ყოველწლიურად იზიდავს შვიდასი ათასამდე ტურისტს მთელი ქვეყნის მასშტაბით. 1977 წლის მარტში ტბამ მიიღო ეროვნული ტურისტული ზონის სტატუსი. 
* გოგირდის ცხელი წყაროები. ილდონის მხარეში ამჟამად მდებარეობს სპა კურორტი. 
* პოჩონის ხე ბაღები. აქ იზრდება 2 844 სახეობის მცენარე, მათ შორის 1660 სახეობის ხე და 1184 სახეობის ბალახი. ბაღში არის მუზეუმი, რომელშიც განთავსებულია ადგილობრივი ფლორის 28 ათასზე მეტი ექსპონატი, ასევე ზოოპარკი. 
* პოჩონის ფესტივალი. პოჩონში ჟენშენი გაშენებულია კორიოს დინასტიის შემდეგ. ფესტივალი ტარდება ყოველწლიურად ოქტომბრის მეორე შაბათს. პროგრამა მოიცავს მუსიკალური ჯგუფების წარმოდგენებს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ტონდუჩონი

**ტონდუჩონი** () — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა. მდებარეობს ჩრდილოეთ კორეის დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვართან, რის გამოც მილიტარიზებულია. სეულის დაცვის მჯაჭვში წარმოადგენს სტრატეგიულ ცენტრს. აქ განლაგებულია რამდენიმე ამერიკული სამხედრო ბაზა.

## გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს სამხრეთ კორეის ჩრდილოეთით, ჩრდილოეთი კორეის საზღვართან. ჩრდილოეთით ესაზღვრება იონჩონი, სამხრეთითა და დასავლეთით იანჯუ, აღმოსავლეთით პაჯუ. ლანდშაფტი ძირითადად მთიანია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
მენსია ლოპეს დე არო

**მენსია ლოპეს დე არო** (, ; დ. 1215 — გ. 1270) — კასტილიელი დიდგვაროვანი. გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროს მეუღლე, შემდგომში პორტუგალიის დედოფალი 1246-48 წლებში როგორც მეფე სანშუ II-ის ცოლი. მისი და სანშუს ქორწინება პაპმა ინოკენტი IV-მ გააუქმა, რომელმაც მიიჩნია, რომ იგი საკმარისად მაღალი წრიდან არ იყო, რათა პორტუგალიის დედოფალი ყოფილიყო. მიუხედავად ამისა, იგი იყო 1245 წლის პორტუგალიის კრიზისის ცენტრალური ფიგურა. 

## ბიოგრაფია 
მენსია დაიბადა 1215 წელს ქ. ბისკაიაში, კასტილიის სამეფოში. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ლოპე დიას II დე აროსა და მისი მეუღლის, ლეონის მეფე ალფონსო IX-ის უკანონო ასულ ურაკა ალფონსინა ლეონელის ქალიშვილი. ამრიგად, დედის მხრიდან იგი სამეფო ოჯახის წევრი იყო, რამაც განსაზღვრა მთელი მისი ცხოვრება. 

1234 წლის 29 სექტემბერს, მენსია დაქორწინდა ადგილობრივ გრაფ ალვარო პერეს დე კასტროზე. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო აღმოჩნდა, რადგანაც 1240 წელს ალვარო უშვილოდ დაიღუპა. 

1239 წელს, ჯერ კიდევ ალვაროს სიცოცხლეში, მენსია საიდუმლოდ დაქორწინდა პორტუგალიის მეფე სანშუ II-ზე, რომელსაც ძალიან უყვარდა იგი. ქორწინების დღიდანვე დაიწყო ბრძოლა მეფესა და კათოლიკურ ეკლესიას შორის. დაბალი და თანაც არალეგიტიმური წარმომავლობის ქალზე ქორწინება სანშუს პაპმა არ მოუწონა და დაუყოვნებლივ განქორწინება მოსთხოვა, რაზეც უარის შემდეგ დაიწყო დიდი ბრძოლა მეფესა და პაპს შორის. საბოლოოდ ისე მოხდა, რომ პაპმა ინოკენტი IV-მ ტახტიდან ჩამოგდებულად გამოაცხადა სანშუ და მეფედ მისი ძმა, აფონსუ III დასვა. ამით პაპისა და მეფის დაპირისპირება ორ ძმას შორის სამოქალაქო ომში გადაიზარდა. ისტორიულად ამას პორტუგალიის კრიზისი ეწოდება. იმავდროულად, პაპმა სანშუსა და მენსიას ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, თუმცა წყვილი მაინც ერთად დარჩა. 

პორტუგალიის სამოქალაქო ომის პერიოდში, სადაც ფორმალურად მეფე ჯერ კიდევ სანშუ იყო, 1246 წელს მენსია პორტუგალიის დედოფად გამოცხადდა. მიუხედავად ამისა, აფონსუ III-ს უძლიერესი კათოლიკური არმია ეხმარებოდა, რომელთა შეწევნითაც დაამარცხა სანშუ, რომელმაც დატოვა სამშობლო და ტოლედოში გადასახლდა, სადაც 1248 წელს გარდაიცვალა. 

უკანასკნელი წლები მენსიამ მშობლიურ კასტილიაში, პალენსიაში გაატარა, სადაც გარდაიცვალა 1270 წელს. იგი დაკრძალეს სანტა მარია ლა რეალ დე ნახერას კათედრალში. 

მენსიასა და სანშუს შვილები არ ჰყოლიათ. ვინაიდან მას არც პირველ ქმართან ჰყოლია შვილები, მიიჩნევა, რომ უნაყოფობა მენსიას ბრალი იყო. 

## ლიტერატურა 
* LA FIGANIÈRE, Frederico Francisco de, Memorias das rainhas de Portugal, p. 85 a 98, Typographia universal, 1859 
*  Díaz Martínez, Gonzalo (2000). «La conquista de Andujar: su integración en la Corona de Castilla». Boletín del Instituto de Estudios Giennenses no. 176: pp. 638-639 ISSN 0561-3590. 
* SERRÃO, Joaquim Veríssimo, História de Portugal, t. I, 3ª ed., Editorial Verbo 
*  Adriana Zierer, "Mécia, Matilde e Beatriz: Imagens Femininas Refletidas nas Rainhas de Portugal do Século XIII", Revista Mirabilia, vol. 3, article 8 

კატეგორია:დაბადებული 1215
კატეგორია:გარდაცვლილი 1270
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
ლეონორ პორტუგალიელი

**ლეონორ პორტუგალიელი** (; დ. 3 თებერვალი, 1328 — გ. 29 ოქტომბერი, 1348) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ IV-ისა და დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უმცროსი ქალიშვილი. არაგონის დედოფალი  1347-48 წლებში როგორც პედრო IV-ის მეორე ცოლი. 

## ბიოგრაფია 
ლეონორი დაიბადა 1328 წლის 3 თებერვალს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ IV-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უმცროსი ქალიშვილი. მისი ბავშვობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი და მისი მოხსენიება მხოლოდ 18 წლის ასაკიდან იწყება, როცა დაიწყო ლეონორის საქორწინო მოლაპარაკებები. თავდაპირველად განიხილებოდა მისი და კასტილიის მეფე ალფონსო XI-ის დაქორწინება, მაგრამ მას ცოლად ლეონორის და, მარია შერთეს, რის შემდეგაც ლეონორის საქმროდ არაგონის დაქვრივებული მეფე პედრო IV დასახელდა. 

1347 წლის 14 ან 15 ნოემბერს, ბარსელონაში შედგა პედრო IV-ისა და ლეონორ პორტუგალიელის ქორწინება. ამ ამბამდე სულ ერთი წლით ადრე გარდაიცვალა პედროს პირველი ცოლი, დედოფალი მარია ნავარელი. ლეონორი არაგონის ისტორიაში პირველი პორტუგალიელი დედოფალი გახდა, თუმცა მისი დედოფლობა მეტად ხანმოკლე აღმოჩნდა. არაგონში გადასახლებიდან სულ რამდენიმე თვეში დედოფალს შავი ჭირის ეპიდემია შეეყარა და 1348 წლის 29 ოქტომბერს, 20 წლის ასაკში ტრაგიკულად გარდაიცვალა, უშვილოდ. ამის შემდეგ პედრო IV კიდევ ორჯერ დაქორწინდა. 

## ლიტერატურა 
* Almeida Rodrigues, Ana Maria de Seabra (2013). "Un destin interrompu: Aliénor de Portugal, brève reine d'Aragón". Les femmes dans l’espace nord-méditerranéen. Etudes Roussillonnaises. Revue d'Historie et d'archéologie Méditerranéennes (in French). XXV. Canet-en-Rousillon: Éditions Trabucaire. pp. 89–96. ISBN 978-2-84974-168-9.
* Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.

კატეგორია:დაბადებული 3 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1328
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1348
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:არაგონის დედოფლები
კატეგორია:შავი ჭირით გარდაცვლილები
მარია პორტუგალიელი (1313-1357)

**მარია პორტუგალიელი** (; დ. 9 თებერვალი, 1313 — გ. 18 იანვარი, 1357) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ IV-ისა და დედოფალ ბეატრის კასტილიელის უფროსი ქალიშვილი. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1328-1350 წლებში როგორც ალფონსო XI-ის მეუღლე. მეფე პედრო I მრისხანეს დედა. 

## ბიოგრაფია 
მარია დაიბადა 1313 წლის 9 თებერვალს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ IV-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ბეატრის კასტილიელის პირველი შვილი. 1328 წელს მარია ცოლად გაჰყვა კასტილიისა და ლეონის მეფე ალფონსო XI-ს, რომელიც მამიდაშვილად ერგებოდა. მეფე ალფონსომ თავის ახალგაზრდა დედოფალს გვადალახარა, ტალავერა ლა რეინა და ოლმედო აჩუქა. 

მარიასა და ალფონსოს ურთიერთობა ბედნიერი არ ყოფილა. მათ ქორწინებამდე ერთი წლით ადრე, 1327 წელს ალფონსომ დაიწყო თავისი ხანგრძლივი რომანი ლეონორ დე გუსმანთან, რომელთანაც ათი უკანონო შვილი ჰყავდა, მათ შორის მომავალი მეფე ენრიკე II. დედოფალი მარია სამეფო კარზე შეუმჩნეველი ფიგურა იყო და თითქმის მთელი ცხოვრება მისი ქმრის საყვარლების ჩრდილში გაატარა. 

1335 წელს მარია ქალაქ ევორაში მამამისს შეხვდა. სწორედ ამ დროს შესჩივლა დედოფალმა მამამისს ლეონორის ამბავი და ამცნო, რომ წუხდა კასტილიაში მომრავლებული მუსულმანების გამო. 1340 წელს, პორტუგალიასთან დადებული სევილიის სამშვიდობო ხელშეკრულებით, მარიას მამამ ალფონსო აიძულა სამეფო კარიდან დაეთხოვა ლეონორ დე გუსმანი, რომელმაც დარჩენილი წლები სან კლემენტეს სამეფო მონასტერში გაატარა, სევილიაში. 

1350 წლის 26 მარტს ალფონსო XI გარდაიცვალა, რითაც მეფე მათი ვაჟი პედრო I გახდა. თავისი ვაჟის გამეფებით მარიამ პირველად ცხოვრებაში ხელში ძალაუფლება ჩაიგდო. იგი თავისი ვაჟის ნაცვლად ალბუკერკეს გრაფ ჟაო აფონსუსთან ერთად მართავდა ქვეყანას. 1354 წელს, დედოფალმა მარიამ მონაწილეობა მიიღო თავისი ვაჟის წინააღმდეგ აჯანყებაში, რომელიც პედრომ სასტიკად ჩაახშო, დედა კი დააპატიმრა. ამის შემდეგ მარია გააძევეს კასტილიიდან, რის შემდეგაც მშობლიურ პორტუგალიაში დაბრუნდა, სადაც 1357 წლის 18 იანვარს გარდაიცვალა 43 წლის ასაკში. 

## შვილები 
# ფერნანდო (1332-1333), გარდაიცვალა ჩვილობაში;
# პედრო I (1334-1369), კასტილიისა და ლეონის მეფე, პირველად იქორწინა მარია დე პადილაზე, რომელთანაც სამი ქალიშვილი შეეძინა და ნაადრევად გარდაიცვალა, ამის შემდეგ ცოლად ბლანკა დე ბურბონი შეირთო, რომელიც მალევე ციხეში გამოკეტა და მოაკვლევინა, საბოლოოდ კი ხუანა დე კასტროზე იქორწინა (ინეს დე კასტროს და), რომელიც ასევე ნაადრევად დაიღუპა. ამის გამო მას ვაჟი არ ეყოლა, რის გამოც მის შემდეგ მისი ნახევარ-ძმა გამეფდა;

## ლიტერატურა 
* Borrero Fernández, Mercedes (1991). El Real Monasterio de San Clemente: Un monasterio cisterciense en la Sevilla Medieval. Sevilla: Comisaría de la Ciudad de Sevilla para 1992, Ayuntamiento de Sevilla. ISBN 84-7952-013-2.
* Díaz Martín, Luis Vicente (2007). Pedro I el Cruel, 1350-1369 (2nd ed.). Gijón: Ediciones Trea S.L. ISBN 8497042743.

კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1313
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1357
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:კასტილიის დედოფლები
კატეგორია:ლეონის დედოფლები
დამიანე გოგოხია

**დამიანე ვლადიმერის ძე გოგოხია** (დ. 26 მაისი, 1919, სოფ. ქვემო ბარღები, ახლანდ. გალის მუნიციპალიტეტი — გ. 4 მარტი, 2001, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1984), პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1919 წლის 26 მაისს, გალის რაიონის სოფელ ბარღებში; ზოგან დაბადების წლად 1917-ია მითითებული. 1941 წელს დაამთავრა სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი, 1944 წელს — უმაღლესი პარტიული სკოლა, 1954 წელს კი — სკკპ ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია.

1950–70-იან წლებში მუშაობდა სხვადასხვა პარტიულ და სახელმწიფო თანამდებობებზე; 1981 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი; მისი კვლევის ძირითადი მიმართულება იყო ქართველი და აფხაზი ხალხების ერთობლივი ისტორიის სოციალური, ეკონომიური განვითარების მეცნიერული შესწავლა. ამ თემაზე შექმნა მონოგრაფია — „აფხაზეთის ასსრ სოციალ–ეკონომიური და კულტურული განვითარება“ (1961–1985).

გარდაიცვალა 2001 წლის 4 მარტს, 81 წლის ასაკში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
დამიანე
კატეგორია:სოხუმის გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
ელჟბეტა ვიტეკი

**ელჟბეტა ვიტეკი** (; დ. 17 დეკემბერი, 1957) — პოლონელი პოლიტიკოსი და მეცნიერი. ქვეყნის ყოფილი შინაგან საქმეთა მინისტრი და პოლონეთის სეიმის მარშალი. პოლონეთის სეიმის წევრად აირჩიეს 2005 წლის 25 სექტემბერს, ხოლო 2019 წლის 9 აგვისტოს აირჩიეს სეიმის ხელმძღვანელად. საკანონმდებლო ორგანოს სპიკერის თანამდებობა მას შემდეგ გახდა ვაკანტური, რაც წინა სპიკერმა მარეკ კუხჩინსკიმ ის სამთავრობო თვითმფრინავის პირადი მიზნების გამოყენებასთან დაკავშირებული სკანდალის გამო დატოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლონეთის სეიმის ახალ სპიკერად ელჟბეტა ვიტეკი აირჩიეს

კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:პოლონელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:პოლონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:პოლონეთის სეიმის მარშლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიენჩენ-ტანგლა

**ნიენჩენ-ტანგლა** — ქედი სამხრეთ-დასავლეთ ჩინეთში, ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. განდისიშანის აღმოსავლეთი ნაწილი. წარმოადგენს სამხრეთით მდინარე ცანგპოსა და ჩრდილოეთით მდინარე ნაგ-ჩუსა და ნამცოს ტბის წყალგამყოფს. სიგრძე დაახლოებით 600 კმ. მაქსიმალური სიმაღლე 7162 მ (მთა ნიენჩენ-ტანგლა). 

დასავლეთ ნაწილში ნიენჩენ-ტანგლა მოიცავს ჩრდილოეთის ქედს — ნგანგლონგს და სამხრეთის ქედს — კაილასს, რომელიც უფრო მეტადაა უსწორმასწორო და მყინვარული. აგებულია პალეოზოური და მეზოზოური ასაკის ქვიშაქვებით, ფიქლებით, კირქვებით, ცარცული ასაკის ვულკანური ქანებითა და ახალგაზრდა გრანიტებით. ნიენჩენ-ტანგლა თოვლით შესელილი მთების თითქმის უწყვეტი ჯაჭვია შედარებით მოსწორებული თხემით. 

უღელტეხილების სიმაღლე 5000 მ-ზე მეტია. კალთები კლდოვანია, დაფარულია ნაყარით. სამხრეთი კალთების ქვედა ნაწილში განვითარებულია მაღალმთიანი სტეპი და ნახევარუდაბნო, ხოლო ჩრდილოეთ კალთებზე ჭარბობს ცივი უდაბნოების ლანდშაფტი. ნიენჩენ-ტანგლა მოხსენიებულია ჰენრიხ ჰარერის წიგნში „შვიდი წელი ტიბეტში“.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ლია ახალაძე

**ლია ახალაძე** (დ. 14 იანვარი, 1966, სამტრედია) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის დოქტორი. სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტი ისტორიის სპეციალობით და ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასპირანტურა წყაროთმცოდნეობა, ისტორიოგრაფიის განხრით. 1999 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „ქართული ეპიგრაფიკული ძეგლები აფხაზეთში IX-XVII სს“. 1995 წლიდან მუშაობს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალში, ჯერ ისტორია-იურიდიულ ფაკულტეტზე, ხოლო შემდეგ ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე. 2001-2005 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოხუმის ფილიალის ისტორია-იურიდიული ფაკულტეტის დეკანის მოადგილე. 2006-2008 წლებში თსუ სოხუმის ფილიალისა და სოხუმის უნივერსიტეტის ხარისხის უზრუნველყოფის სამსახურის უფროსი. 2008-2011 წლებში იყო სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის განათლების ფაკულტეტის დეკანის მოვალეობის შემსრულებელი. 2011 წლიდან განათლების ფაკულტეტის დეკანი.

## შრომები 
იკვლევს საქართველოს ისტორიის, ქართული კულტურის, პალეოგრაფიისა და ეპიგრაფიკის საკითხებს, ისტორიის სწავლების თანამედროვე ტექნოლოგიებს. გამოქვეყნებული აქვს 70-ზე მეტი სამეცნიერო პუბლიკაცია, მათ შორის 3 მონო­გრაფია, 1 სასკოლო და 2 მეთოდური სახელმძღვანელო მასწავ­ლებლე­ბისათვის თანაავტორობით.

დაჯილდოებულია საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის მადლობის სიგელით, იაკობ გოგებაშვილის სახლობის მედლით და აფხაზეთის ა/რ უმაღლესი საბჭოს საპატიო სიგელით.

ჰყავს მეუღლე და ქალიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ასოცირებული პროფესორი ლია ახალაძე
* ლია ახალაძე

კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
ტანენ-ტაუნჯი

**ტანენ-ტაუნჯი**, **თანონ-თონგ-ჩაი** — ქედი ჩრდილოეთ ტაილანდში. მცირე მონაკვეთი ვრცელდება მიანმარის ტერიტორიაზე. წარმოადგენს შანის მთიანეთის სამხრეთ გაგრძელებას. სიგრძე 170 კმ, სიგანე 80 კმ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლეა 2565 მ (მთა დოი-ინთანონი). უმეტესწილად აგებულია გრანიტებით, კირქვებითა და ქვიშაქვებით. ქედი ღრმა გასწვრივი ხეობებით გაყოფილია პარალელურად გაჭიმული მთის მასივებით, განსაკუთრებით დასავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. გაბატონებულია ფოთოლმცვივანი ტროპიკული ხეები ტექის ხის მინარევით, 1200 მ ზემოთ მარადმწვანე ტყეებია. ქედის ფარგლებშია მრავალი ეროვნული პარკი, რომელთაგან აღსანიშნავია: დოი-ინთანონის ეროვნული პარკი, დოი-სუთეფი-პუის ეროვნული პარკი და სხვა. დასავლეთ შტოქედებზეა თუთიისა და ვოლფრამის მადანი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ტაილანდის ქედები
კატეგორია:მიანმარის ქედები
ვილჰელმ ვინი

**ვილჰელმ ვინი** (; დ. 13 იანვარი, 1864 — გ. 30 აგვისტო, 1928) — გერმანელი ფიზიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „მისი აღმოჩენებისთვის სითბოს გამოსხივების მარეგულირებელი კანონების შესახებ“ (1911).

ვინი იყო „Wien bridge“-ის გამომგონებლის, მაქს ვინის ბიძაშვილი.

## ადრეული წლები
ვილჰელმ ვინი დაიბადა 1964 წლის 13 იანვარს გაფკენში, პრუსიის პროვინციაში (ახლანდელი პრიმორსკი, რუსეთი). მამამისი, კარლ ვინი მიწათმოქმედი იყო. 1866 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად რასტენბურგში გადავიდა (ახლანდელი კენტშინი, პოლონეთი). 1879 წელს ვინი სწავლობდა რასტენბურგის, ხოლო 1880-1882 წლებში — ჰაიდელბერგის სკოლაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვილჰელმ ვინი
*O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F; "Wilhelm Wien"; MacTutor History of Mathematics archive; University of St Andrews.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 13 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
განძანის ტაძარი

**განძანის ტაძარი** —  ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, წალკის მუნიციპალიტეტში, სოფელ განძანში. აგებულია XIII საუკუნეში. 

განძანის ტაძარს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა 2006 წლის 30 მარტს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ, ხოლო ამავე წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის № 665 ბრძანებულების თანახმად, მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია‎

## სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
განის რეფორმები

**განის რეფორმები** — იმ ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური და ეკონომიკური ღონისძიებების პირობითი სახელწოდება, რომელიც რუსეთის მთავრობამ გაატარა ამიერკავკასიაში XIX საუკუნის 40-იანი წლების დასაწყისში. 1840 წლის 10 აპრილს რუსეთის იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა დაამტკიცა სენატორ პავლე განის ხელმძღვანელობით შემუშავებული კანონები: „უზენაესად დამტკიცებული დაწესებულება ამიერკავკასიის მხარის მმართველობისათვის“, „დებულება სამოქალაქო საზოგადოებრივი მმართველობის შესახებ თბილისში“, „დებულება საერობო საბეგრო კომიტეტების შესახებ ამიერკავკასიაში“, რომლებიც ძალაში შევიდა 1841 წლის 1 იანვრიდან. 

განის რეფორმები მიზნად ისახავდა რუსეთის იმპერიის პოლიტიკური და ეკონომიკური პოზიციების განმტკიცებას, ადმინისტრაციული და სასამართლო დაწესებულებებიდან ადგილობრივი მოსახლეობის ჩამოშორებას, ადგილობრივი იურიდიული აქტების გაუქმებასა და რუსიფიკატორული პოლიტიკის გაძიერებას. ამიერკავკასიის ახალი ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური დაყოფა უგულვებელყოფდა ადგილობრივთა ისტორიულ-ეკონომიკურ და კულტურულ თავისებურებებს. 

პავლე განის რეფორმების მიხედვით ამიერკავკასია დაიყო ორ ადმინისტრაციულ ერთეულად: საქართველო-იმერეთის გუბერნიად და კასპიის ოლქად. საგუბერნიო, საოლქო და სამაზრო მმართველობა რუსულ ყაიდაზე მოეწყო. მხარის მართვის სადავეები მთავარმართებლის ხელში იყო. 1842 წლის 10 აპრილს დებულებების ცხოვრებაში გატარებამ გამოიწვია ადგილობრივების მკვეთრი რეაქცია. საქართველოს მტელ რიგ რეგიონებში ადგილი ჰქონდა შეიარაღებულ გამოსვლებს. განის რეფორმება შეავიწროვა ცარიზმის სოციალური ბაზა ამიერკავკასიაში. იმპერატორმა ნიკოლოზ I-მა ამიერკავკასიაში შექმნილი რთული ვითარების შესასწავლად 1842 წელს გამოაგზავნა სამხედრო მინისტრი მიხეილ პოზენი, რომელმაც უარყოფითი შეფასება მისცა პავლე განის საკანონმდებლო საქმიანობას. მთავრობა იძულებული გახდა დათმობაზე წასულიყო. ამ პერიოდიდან მოყოლებული ცარიზმი ცვლის პოლიტიკას ამიერკავკასიაში და ცდილობს მჭიდრო კავშირი დაამყაროს ადგილობრივ მოსახლეობასთან. ამის ნათელი დადასტურებაა მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის მოღვაწეობა.

## ლიტერატურა 
**ჯავახიშვილი ივ.*, პოლიტიკური და სოციალური მოძრაობა მე-19 საუკუნის საქართველოში, ისტორიის და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი, თბილისი, 2016 978-9941-13-503-3 გვ. 44-46

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის რეფორმები
ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია

მინი|300პქ|ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის აღდგენილი ეკლესია
**ლაშეს ვანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაშის ტერიტორიაზე, შემაღლებულ ბორცვზე. უფრო ადრე მის ადგილას ციხე ყოფილა გალავნით. ისტორიულ წყაროებში ეს ციხე ფიქსირებული არ არის. ზეპირი გადმოცემით, იგი დაუნგრევიათ და იმ მასალით აბაშიძეებს XVIII საუკუნეში საგვარეულო ეკლესია აუშენებიათ.

იგი დარბაზული ტიპის ეკლესია ყოფილა. ეკლესიას ჰქონია მოხარატებული კარი. 1926 წელს ეკლესია დაუნგრევიათ და მოხარატებული კარი ქუთაისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმისათვის გადაუციათ. კარი ხელოვნების იშვიათ ნიმუშს წარმოადგენს. ლაშის ვანის ღვთისმშობლის  ეკლესია წლების მანძილზე  დანგრეული იყო და 2010 წელს დაიწყო ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები.

## ლიტერატურა 
* ბუაჩიძე ზ., ხარაგაულის ქრონიკები, ქუთ., 2018
* უზნაძე ი. XI საუკუნის დეკორატიული ძეგლი ლაშედან, თბ., 1962
* ბოჭორიძე გ. იმერეთის ისტორიული ძეგლები, თბ., 1995

კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ადლერის ანომალია

**ადლერის ანომალია** — იშვიათი ანომალია, დაკავშირებულია გლიკოზამინოგლიკანების მეტაბოლიზმის დარღვევასთან. ამ დროს აღინიშნება ხერხემლის დეფორმაციის, გარგოილიზმის, ან ქონდროდისპლაზიის შერწყმა; ანომალიური მარცვლოვნება ნეიტროფილებში, ეოზინოფილებში, მონოციტებსა და ლიმფოციტებში მსხვილი ზუროფილურია.

## ლიტერატურა 
* *ხუციშვილი გ.*, *იაშვილი ნ.*, კლინიკური ჰემატოლოგიის ცნობარი, თბილისი, 1981.

კატეგორია:დაავადებები
კატეგორია:ჰემატოლოგია
მეთილამინი

**მეთილამინი** — ორგანული ნივთიერება ფორმულით CH3NH2. ეს უფერო აირი იწარმოება ამიაკისგან, მოლეკულაში ერთი წყალბად ატომის მეთილის რადიკალით ჩანაცვლებით. მეთილამინი არის უმარტივესი პირველადი ამინი. მას აქვს ძლიერი სუნი, თევზის სუნის მსგავსი.

## ინდუსტრიული პროდუქცია
ჩვეულებრივ მეთილამინის მიღება ხდება მეთანოლის და ამიაკისგან. კატალიზატორად გამოიყენება ალუმინის სილიკატი (Al2SiO5). ამ რეაქციით მიღებულ ყველაზე ხელსაყრელ პროდუქტად ითვლება ტრიმეთილამინი.
:CH3OH + NH3  →  CH3NH2 + H2O

ამ ხერხით 2005 წლის ჩათვლით სინთეზირებული იქნა 115 000 ტონა მეთილამინი.

## ლაბორატორიული მეთოდი
პირველად მეთილამინი მიიღო ჩარლზ ადოლფ ვიურცმა 1849 წელს მეთილიზოციანატისგან (C2H3NO). ლაბორატორიაში მეთილამინის მისაღებად გამოიყენება ამონიუმის ქლორიდი და ფორმალდეჰიდი.
:NH4Cl + H2CO   →   [CH2=NH2]Cl + H2O
:[CH2=NH2]Cl + H2CO  +  H2O  →   [CH3NH3]Cl +|HCO2H
:[CH3NH3]Cl + NaOH  →  CH3NH2 + NaCl + H2O

სხვა მეთოდით მეთილამინს იღებენ ნიტრომეთანით, თუთიით და ქლორწყალბადმჟავით.

კიდევ სხვა ლაბორატორიული მეთოდით მეთილამინს იღებენ გლიცერინის სპონტანური დეკარბოქსილაციით ძლიერი ტუტის თანაობისას.

## რეგულაცია
მეთილამინს გააჩნია სხვადასხვა შეზღუდვები. ამერიკის შეერთებულ შტატებში მეთილამინის ყიდვა-გაყიდვა კონტროლდება, რადგან ის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პროდუქტია ნარკოტიკ მეტამფეტამინის მისაღებად.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
Backdoor

**Backdoor** — ჯაშუშური პროგრამა, რომელიც გამოიყენება არა მხოლოდ ინფორმაციის მიტაცებისთვის, არამედ კომპიუტერის უკანონოდ სამართავადაც. აქვს ცალკე არსებული ადმინისტრაციული შესაძლებლობა, რომელიც თავს არიდებს სტანდარტულ უსაფრთხოების მექანიზმებს კომპიუტერული პროგრამების, კომპიუტერის ან ქსელის მალულად მართვის მიზნით. 

## ლიტერატურა
* ინფორმაციული უსაფრთხოება — მავნე პროგრამების სახეობები

კატეგორია:კიბერდანაშაული
კატეგორია:კრიპტოგრაფია
აზურიტი

**აზურიტი** ( < azur — „ლაჟვარდი“, „სილურჯე“) — ბუნებრივი კარბონატების კლასის მინერალი, დაჟანგული სპილენძის მადნის კომპონენტი. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. ფერად ცისფრიდან მუქ ლურჯამდეა. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით — 3,5–4, სიმკვრივე 3773 კგ/მ³.

## ლიტერატურა 
* *Пекова Н. А.* АЗУРИТ  // Большая российская энциклопедия. Том 1. Москва, 2005, стр. 305.

## რესურსები ინტერნეტში
*აზურიტი
*Mindat.org
*Webmineral.com 

კატეგორია:მინერალები
ხელანშანის ქედი

**ხელანშანი**, **ალაშანი**, **ძიალანშანი** — ქედი ჩინეთში, შიდა მონღოლეთისა და ნინსია-ხუეის ტერიტორიებზე. გადაჭიმულია ალაშანის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე, მდინარე ხუანხეს მარცხენა სანაპიროს გასწვრივ დაახლოებით 180 კმ-ზე. სიგანე 15-50 კმ ფარგლებშია. კალთები ციცაბოა, ძლიერაა დანაწევრებული. საშუალო სიმაღლეები 2000 მ აღწევს. მაქსიმალური სიმაღლე 3556 მ (მთა ხელანშანი). წყალგამყოფი ხაზი წარმოდგენილია რელიეფის ალპური ტიპის ვიწრო დაკბილული თხემით. აგებულია კამბრიუმამდელი გნაისებით, პალეოზოური კირქვებითა და ფიქლებით. მთისწინეთში — უდაბნოა, უფრო მაღლა მთის ბუჩქნარის სტეპი და მდელოების ცალკეული მონაკვეთები, ხოლო ჩრდილო და ჩრდილო-დასავლეთ ექსპოზიციის კალთებზე წიწვოვანი ტყის კუნძულები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
ტეტრაჰიდროფურანი

**ტეტრაჰიდროფურანი** — ორგანული ნივთიერება ფორმულით (CH2)4O. მიეკუთვნება როგორც ჰეტეროციკლურ ნაერთებს, ისე ციკლური ეთერების ჯგუფს. არის უფერო, წყალში უხსნადი, არაბლანტი სითხე. აქვს ეთერების მსგავსი სუნი.

## წარმოება
საშუალოდ  200 000 ტონა ტეტრაჰიდროფურანი იწარმოება ყოველწლიურად. ძირითადად იღებენ მჟავური კატალიზით 1,4-ბუტანდიოლის დეჰიდრატაციით. ეს რეაქცია დიეთილის ეთერისაგან ეთანოლის წარმოების მსგავსია.

ტეტრაჰიდროფურანს მეორენაირად იღებენ ფურანის ჰიდრირებით.

## უსაფრთხოება
ტეტრაჰიდროფურანი არის ფეთქებადი ნივთიერება. განსაკუთრებით ფეთქებადია მისი ფეროქსიდი ჰაერზე.
:
ამ პრობლემის შესამცირებლად იყენებენ ბუტილირებულ ჰიდროქსიტოლუოლს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
მონღოლური უნიკოდში

**მონღოლური უნიკოდში** — უნიკოდის ვერსია 12.1-დან მოყოლებული მონღოლური დამწერლობის ასოებისათვის გამოყოფილი ორი ბლოკი. საერთო ჯამში ეს ორი ბლოკი მოიცავს 208 გრაფემას, რომელთაგან 38 ადგილი ჯერ გარკვეული არაა.

ბლოკების მიხედვით ცხრილები გამოიყურება შემდეგნაირად:

## რესურსები ინტერნეტში
* უნიკოდის კონსორციუმის სიმბოლოების ოფიციალური გვერდი

კატეგორია:უნიკოდი
ზველის რაბათი

**ზველის რაბათი** — ადგილი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზველის ტერიტორიაზე, სადაც საქართველოს ეროვნული მუზეუმის საერთაშორისო არქეოლოგიური ექსპედიცია (ხელმძღვანელი საქართველოს ეროვნული მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი გიორგი ბედიანაშვილი) აწარმოებს არქეოლოგიურ კვლევებს. რაბათი წარმოადგენს გორა-ნამოსახლარს, რომელსაც  გააჩნია სასიმაგრო სისტემა. მასზე ფიქსირდება ცხოვრების უწყვეტი კვალი ადრებრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. III ათასწლეული) შუა საუკუნეების ჩათვლით.  

2019 წელს რაბათის ნამოსახლარზე აღმოჩენილია დაახლოებით 50 საუკუნის წინანდელი მძლავრი ნაგებობები, რომლის მსგავსი არქიტექტურა კავკასიის რეგიონში ცნობილი არ არის. რაბათის ნამოსახლარის მიდამოებში აღმოჩენილია სამარხები და ყორღანები; საყოფაცხოვრებო ნივთებთან ერთად, ვხდებით სარიტუალო დანიშნულების არტეფაქტებს, როგორიც არის მაგალითად ცხოველისგამოსახულებიანი სადგრები და სხვა, რომელთა ანალოგები ჩვენს რეგიონში დღემდე არ არის აღმოჩენილი. იგივე სურათია მომდევნო პერიოდის ფენებშიც, აქ აღმოჩნდა დაახლოებით 43 საუკუნის წინანდელი თიხის სტილიზებული ცხოველის ფიგურები და სავარაუდოდ სარიტულო ჭურჭელი. 

## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფურანი

**ფურანი** — ხუთატომიანი ჰეტეროციკლური ნაერთი, რომელთა შორის ოთხი ნახშირბადისაა, ხოლო ერთი — ჟანგბადის. არის უფერო, ცეცხლსაშიში, ძლიერ აქროლადი ნივთიერება. იხსნება ისეთ ორგანულ გამხსნელებში, როგორებიცაა ალკოჰოლი, ეთერი და აცეტონი. წყალში მცირედ ხსნადია. ფურანი ტოქსიკურია და შეიძლება ადამიანისთვის კანცეროგენული აღმოჩნდეს. სახელი ფურანი მომდინარეობს ლათინური სიტყვა *furfur*-ისაგან, რაც ნიშნავს ქატოს. პირველად ფურანი აღწერა კარლ ვილჰელმ შეელემ 1780 წელს. ფურანისგან ხდება მრავალი ორგანული ნაერთის მიღება მაგალითად ტეტრაჰიდროფურანის.

## წარმოება
ფურანის ინდუსტრიული მიღების ხერხი მდგომარეობს შემდეგში: კატალიზატორად გამოყენებულია პალადიუმი და ხდება ფურფურალის დეკარბონილაცია. მეორე ხერხით კატალიზატორად იყენებენ სპილენძს (სპილენძის(II) ქლორიდს); რეაქცია მდგომარეობს  1,3-ბუტადიენის ოქსიდაციაში.
:

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
ბალითონი

**ბალითონი** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  	1,096 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

 
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
᠐

''''* () — მონღოლური *ვერტიკალური'' დამწერლობის ასო. აღნიშნავდა ციფრ 0 (ნულს). სიმბოლო დამატებულია უნიკოდის კონსორციუმის სიმბოლოების მონღოლური დამწერლობის ოფიციალურ ცხრილში და მინიჭებული აქვს კოდი U+1810.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (᠐)

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლური ციფრები
ბრიტანი მერფი

**ბრიტანი ენ მერფი-მონჯეკი** მისი სხვა ცნობილი ფილმებია: „ძლიერი ქალი“ (2001), „უმაღლესი პილოტაჟი“ (2002), „ქალაქელი გოგონები“ (2003), „ცოდვათა ქალაქი“ (2005) და „მოკურცხლე“ (2006). მან აგრეთვე გაახმოვანა ლუენ პლეტერი ანიმაციურ ტელესერიალში „მთის მეფე“ (1997–2009). უკანასკნელი ფილმი მერფის მონაწილეობით გამოვიდა 2014 წლის აპრილში სახელწოდებით „ყურადღებას ნუ მიაქცევ“ (2014). მიღებული აქვს სატელიტის, ახალგაზრდა მსახიობის, Spike Video Game Awards-ისა და Teen Choice Awards-ის ნომინაციები.

2007 წელს დაქორწინდა ბრიტანელ სცენარისტზე საიმონ მონჯეკზე. ბრიტანი მერფი გარდაიცვალა 2009 წლის 20 დეკემბერს, 32 წლის ასაკში პნევმონიით. დაკრძალულია ჰოლივუდ-ჰილზის სასაფლაოზე, ლოს-ანჯელესში. ამ მოვლენიდან ხუთი თვის შემდეგ იმავე ვითარებაში გარდაიცვალა მსახიობის მეუღლე საიმონ მონჯეკი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1977
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი დენს-მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები
კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი ვიდეო თამაშების მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი გამხმოვანებლები
კატეგორია:ჰოლივუდ-ჰილზში დაკრძალულები
კატეგორია:პნევმონიით გარდაცვლილები
კატეგორია:ანემიით გარდაცვლილები
დიეთილის ეთერი

**დიეთილის ეთერი** — ეთერის კლასის ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით (C2H5)2O. მისი ფორმულა ასევე გამოისახება შემდეგი სახით — Et2O. არის უფერო, ძლიერ აქროლადი და ცეცხლსაშიში სითხე. დღეისათვის ლაბორატორიაში ძირითადად გამოიყენება როგორც ორგანული გამხსნელი, უწინ კი გამოიყენებოდა ანესთეზიისათვის.

## წარმოება
დიეთილის ეთერი იწარმოება ეთანოლისა და ძლიერი მჟავისაგან ჩვეულებრივ იყენებენ გოგირდმჟავას (H2SO4). მჟავის თანაობისას წარმოიქმნება ჰიდრონიუმის იონი (H3O+). შედეგად, ეთანოლის მოლეკულა ხდება დადებითად დამუხტული, რადგან ხდება ელექტროუარყოფითი ჟანგბადატომის პროტონაცია.

:CH3CH2OH + H3O+ → CH3CH2OH2+ + H2O

ნუკლეოფილი ჟანგბადის ატომი ეთანოლს წაართმევს პროტონს და მიიღება წყალი, წყალბადის კატიონი და დიეთილის ეთერი.

: CH3CH2OH2+ + CH3CH2OH → H2O + H+ + CH3CH2OCH2CH3

აუცილებელია რეაქცია მიმდინარეობდეს 150 °C-ზე დაბალ ტემპერატურაზე. წინააღმდეგ შემთხვევაში მოხდება ეთანოლის მოლეკულაში შიგამოლეკულური დეჰიდრატაცია და მიიღება ეთილენი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
პროტონაცია

ს პროტონაცია.ანილინი უხსნადია წყალში, მაგრამ პროტონაციის შემდეგ ანილიუმის იონი თავისუფლად იხსნება წყალში]]
**პროტონაცია** — პროტონის (H+) მიერთება ატომის, მოლეკულის ან იონის მიერ და კონიუგატის მჟავის ფორმირება.
* წყლის მოლეკულის პროტონაცია გოგირდმჟავით:
*:H2SO4 + H2O  ⇌ H3O+ + HSO4-
*იზობუტილენის პროტონაცია და კარბოკატიონის წარმოქმნა:
*:(CH3)2C=CH2 + HBF4  ⇌ (CH3)3C+ + BF4-
* ამიაკის პროტონაცია და ამონიუმის ქლორიდის მიღება ამიაკისგან და მარილსმჟავისგან:
*:NH3(აირ) + HCl(აირ) → NH4Cl(მყ)

## სქოლიო 
კატეგორია:ქიმიური რეაქციები
იზობუტილენი

**იზობუტილენი**, ან **2-მეთილპროპენი** — უჯერი ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით C4H8. არის ძლიერ ცეცხლსაშიში და აალებადი აირი.

## მიღება
იზობუტილენის მიღების პრინციპი მდგომარეობს დიიზობუტილენის ეთენოლიზში, რის შედეგადაც მიიღება ნეოჰექსენი და იზობუტილენი:
:(CH3)3C-CH=C(CH3)2 + CH2=CH2 → (CH3)3C-CH=CH2 + (CH3)2C=CH2

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
ალაშანის უდაბნო

**ალაშანის უდაბნო** — ქვიშიანი უდაბნო ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწლში. გაწოლილია აღმოსავლეთით — ხელანშანის ქედსა და მდინარე ხუანხეს, დასავლეთით — მდინარე ჟოშუის, სამხრეთით — ნანინანიის მთისწინეთსა და ჩრდილოეთით — გობის ტექტონიკურ დეპრესიას შორის. ფართობი დაახლოებით 170 ათ. კმ². სიმაღლე 820 მ-იდან (ჩრდილო-დასავლეთით) 1660 მ-მდე (სამხრეთით). ალაშანი სტრუქტურული ფენობრივი ვაკეა და წარმოდგენილია რამდენიმე მაგიდა ჭიუხიანი ქედით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 150–200 მ (ბაიან-ულა, ხარა-ულა და სხვა) და წვრილგორაკებით, რომლებიც აგებულია ძველი გნაისებით, გრანულიტებით, ამფიბოლიტებით, კვარციტებითა და სხვა. 

დამახასიათებელია მრავალრიცხოვანი დახშული დეპრესიები არაღრმად განლაგებული გამტკნარებული ან მარილიანი გრუნტის წყლებით, ზოგჯერ დამშრალი მარილიანი ტბებით, რომელთა შორის გამოსაყოფია ხარა-ნური და ჯალათაი-დავსი. მოძრავი ქვიშების დიდი მასივები განლაგებულია სამხრეთ-დასავლეთით — ბადინ-ჯარანის, სამხრეთით — ხოლალისის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — თენგერისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ულანპუხოს სახით. ბადინ-ჯარანის მასივი წარმოდგენილია მეტად მძლავრი ქვიშის სერებით, რომელთა შეფარდებითი სიმაღლეა 300–400 მ. 

მდინარეთა ქსელი საკმაოდ მდიდარია პერიოდული ნაკადებით, რომელთა კალაპოტი წყლით ივსება მხოლოდ ზაფხულში, მუსონური წვიმების პერიოდში ან თავსხმა ნალექების დროს. ყველაზე დიდი მდინარეებია ჟოშუი და შუიხე. არის მრავალრიცხოვანი, თუმცა ძირითადად, მცირე ფართობის ტბები. აღსანიშნავია სოგო-ნურისა და შარა-ბურდუს ტბები. 

ძირითადი ლანდშაფტებია: გობი — წვრილგორაკები და მაგიდა ქედები, რომლებიც გაფანტულია ქვიშაკენჭიან ვაკეზე პრიმიტიული ღორღის ნიადაგებითა და გაუხშოებული ბუჩქნარი მცენარეულობით (ორყურა, ცხენისმუხლა და სხვა), სტეპური მცენარეულობის ელემენტებით; ბარხანული ქვიშების მასივები მეტად ღარიბი მცენარეულობით (უძრახელა, კრიალოსანა, ავშანი და სხვა); ცაიდამი — დადაბლება ახლომდებარე გრუნტული გამტკნარებული წყლებითა და მდიდარი ბალახოვანი მცენარეულობით (ლაქაში, ლერწამი, ლელქაში, ჩინური ვაციწვერა, ბრძამი, ძირტკბილა და სხვა); მლაშობები ჰალოფილური ფლორით (Kalidium, Nitraria, მლაშობურა); შავი საქსაულისგან შემდგარი საქსაულები ქვედა იარუსში წარმოდგენილი Nitraria-ით. 

ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენელთა შორისაა: საიგა, უდაბნოს კურდღელი, თრია, მექვიშია, მიწის კურდღელი და ქვეწარმავლები (კუები, ხვლიკები, გველები); იშვიათად გვხვდება კიანგი. მოსახლეობა უმეტესწილად მომთაბარეა. ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა. მუდმივი დასახლებული პუნქტები განლაგებულია დიდ ცაიდამებში.

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
* Обручев В. Алашань (пустыня в Азии), Восточная Монголия, ч. 1—2, М., 1947; 
* Синицын В. М., Центральная Азия, М., 1959; 
* Петров М. П., Пустыни Центральной Азии, т. 1, М., 1966. 
* Чи­ча­гов В. П. Эво­лю­ция рав­ни­но­об­ра­зо­ва­ния Юго-Вос­то­ка Азии. М., 2000.
* Chi­nese sedi­men­tary ba­sins. Amst., 1989.

კატეგორია:ჩინეთის უდაბნოები
წარმოსახვითი რიცხვი

{| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 1em; text-align: center;"
|(მეორდება 
გალურჯებული 

თანმიმდევრობა)
|-
|
|-
|
|-
|
|-
| style="background:#cedff2;" |
|-
| style="background:#cedff2;" |
|-
| style="background:#cedff2;" |
|-
| style="background:#cedff2;" |
|-

**წარმოსახვითი რიცხვი** — კომპლექსური რიცხვი, რომელიც შეიძლება დაიწეროს როგორც ნამდვილი რიცხვის ნამრავლი წარმოსახვით ერთეულ -ზე,  (). წარმოსახვითი რიცხვი -ის კვადრატი -ია. მაგალითად,  არის წარმოსახვითი რიცხვი, შესაბამისად მისი კვადრატია . ნული მიჩნეულია როგორც ორივე, ნამდვილი და წარმოსახვითი რიცხვი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კომპლექსური რიცხვები
რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატი 2019: ჯგუფი A

**2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის A ჯგუფში** თამაშები დაიწყება 20 სექტემბერს და დასრულდება 13 ოქტომბერს. ჯგუფში წარმოდგენილნი არიან მასპინძელი იაპონია, 2015 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მეოთხედფინალებში დამარცხებული გუნდები — ირლანდია და შოტლანდია. აგრეთვე ორი საკვალიფიკაციო ეტაპის გავლის შედეგად გასული გუნდი, რუსეთი და სამოა.

## ცხრილი
*ყველა დრო მოცემულია ადგილობრივი JST — (UTC+09:00) და თბილისის დროით — (UTC+04:00)*

## იაპონია — რუსეთი
## ირლანდია — შოტლანდია
## რუსეთი — სამოა
## იაპონია — ირლანდია
## შოტლანდია — სამოა
## ირლანდია — რუსეთი
## იაპონია — სამოა
## შოტლანდია — რუსეთი
## ირლანდია — სამოა
## იაპონია — შოტლანდია
## რესურსები ინტერნეტში
* 2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატის ოფიციალური საიტი 

ჯგუფი A
ეთანოლი

**ეთანოლი**, *ეთილის სპირტი* — ორგანული ნივთიერება. მიეკუთვნება სპირტების ჯგუფს. არის მარტივი, ერთატომიანი სპირტი. ქიმიური ფორმულა C2H6O, ზოგჯერ გამოსახავენ როგორც CH3−CH2−OH ან C2H5 OH(რათა ეთანოლის მოლეკულაში სპირტის ფუნქციონალური ჯგუფი უკეთ შესამჩნევი იყოს). ეთანოლი არის აქროლადი, ცეცხლსაშიში, თხევადი და ფსიქოაქტიური ნივთიერება. მას შეიცავს ყველა ალკოჰოლური სასმელი. არის სპირტული დუღილის მთავარი პროდუქტი, რომელიც მიმდინარეობს მიკროორგანიზმების საშუალებით.

## გამოყენება
ეთანოლს აქვს ფართო გამოყენება. ყველაზე მეტად მას იყენებენ ალკოჰოლური სასმელების დასამზადებლად, ასევე, გამოიყენება გამხსნელად ქიმიაში, მედიცინაში მეთანოლის ანტიდოტად და ეთილენგლიკოლით მოწამვლის დროს, ფარმაკოლოგიაში, დეზინფექციისთვის (რადგან აქვს ბაქტერიოციდული თვისება), სარაკეტო საწვავად და ასე შემდეგ. წარმოადგენს ალტერნატიულ საწვავს.

## წარმოება
### ეთილენის ჰიდრატაცია
მჟავური კატალიზატორის თანაობით ხდება წყლის მიერთება, კატალიზატორად გამოყენებულია ფოსფორმჟავა:

:C2H2 + H2O → CH3CH2OH

სხვაგვარად ჯერ ეთანოლი შედის რეაქციაში კონცენტრირებულ გოგირდმჟავასთან და მიიღება ეთილის სულფატი, შემდეგ ხდება ეთილის სულფატის ჰიდრატაცია და მიიღება ეთანოლი და გოგირდმჟავ (გოგირდმჟავა ამ რეაქციაში გამოყენებულია როგორც კატალიზატორი).

:C2H2 + H2SO4 → CH3CH2SO4H
:CH3CH2SO4H + H2O → CH3CH2OH + H2SO4

### ფერმენტაცია
ფერმენტაციით მიიღება ალკოჰოლური სასმელები როგორიცაა, მაგალითად, ღვინო. საწყისი პროდუქტებია მონოსაქარიდი გლუკოზა და დისაქარიდი საქაროზა(ჩვეულებრივი შაქარი):
:C6H12O6  -> 2CH3CH2OH + 2CO2
:C12H22O11 + H2O -> 4 2CH3CH2OH + 4CO2

## რეაქციები
### ესტერიფიკაცია
რეაქცია, რომლის მთავავრი პროდუქტებია კარბონმჟავები და სპირტები რეაქციის შედეგად ისინი წარმოქმნიან რთულ ეთერებს ანუ ესტერებს და გამოიყოფა წყალი.
:RCOOH + HOCH2CH3 → RCOOCH2CH3 + H2O
ესტერებს ფართო გამოყენება აქვთ გამაგრილებელ სასმელებში, ისინი წარმოადგენენ ხილის ესენციებს. სპირტის ან კარბონმჟავის კომბინაციის შეცვლით მიიღება ხილის განსხვავებული არომატი.

### დეჰიდრატაცია
ეთანოლის შიგამოლეკულური დეჰიდრატაცია მიმდინარებს მაღალ ტემპერატურაზე დაბალ ტემპერატურის შემთხვევაში მიიღება დიეთილის ეტერი. საბოლოო პროდუქტი არის ეთილენი და გამოიყოფა წყალი:
:CH3CH2OH  →  H2C=CH2 + H2O

იგივე რეაქციის შედეგად, ოღონდ დაბალი ტემპერატურის პირობებში წარმოიქმნება დიეთილის ეთერი და გამოიყოფა წყალი:
:2 CH3CH2OH  → CH3CH2OCH2CH3 + H2O

### ტუტე ლითონებთან რეაქცია
ეთანოლი რეაქციაში შედის ლითონური ნატრიუმთან და მიიღება ნატრიუმის ეტოქსიდი და გამოიყოფა წყალბადი.

:2 CH3CH2OH + 2 Na → 2 CH3CH2ONa + H2

### ჰალოგენაცია
ეთანოლი რეაქციაში შედის მარილმჟავასთან; კატალიზატორად გამოყენებულია თუთიის ქლორიდი, მოხმარება — ღვიძლის მწვავე დაზიანებებს. არის ცეცხლსაშიში ნივთიერება.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
ვახტანგ რეხვიაშვილი

**ვახტანგ რეხვიაშვილი** (დ. 10 სექტემბერი, 1944, აფენი, ლაგოდეხი, საქართველოს სსრ — გ. 23 თებერვალი, 1986, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი, მცველი. იცავდა თბილისის „დინამოსა“ და ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი (1964) და ორგზის (1967, 1969) ბრინჯაოს პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1964).

## ბიოგრაფია
ფეხბურთის თამაში 35-ე სკოლაში, მწვრთნელ თენგიზ კუბლაშვილის ხელმძღვანელობით დაიწყო. მალე საქართველოს ჭაბუკთა ნაკრებში მიიწვიეს, ცოტა ხნის შემდეგ კი — თბილისის „დინამოში“.

თბილისის „დინამოს“ ძირითად შემადგენლობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში პირველად 1964 წლის 23 აგვისტოს, საკავშირო პირველობის 21-ე ტურის კალენდარულ მატჩში, გორკის „ვოლგას“ წინააღმდეგ გამოვიდა მინდორზე. შეხვედრა გორკის „ლოკომოტივის“ სტადიონზე გაიმართა და მას 13 ათასი ფეხბურთის გულშემატკივარი დაესწრო. დინამოელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: სერგო კოტრიკაძე, ბორის სიჭინავა, გურამ პეტრიაშვილი, ვახტანგ რეხვიაშვილი, გურამ ცხოვრებოვი, გიორგი სიჭინავა, შოთა იამანიძე, სლავა მეტრეველი, ვლადიმერ ბარქაია, ალექსანდრე აფშევი (ზაურ კალოევი 62') და მიხეილ მესხი. დაპირისპირება ფრედ, ანგარიშით — 0–0 დამთავრდა.

თბილისის „დინამოს“ მაისურით საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ფარგლებში ბოლოჯერ 1971 წლის 22 ოქტომბერს, საკავშირო ჩემპიონატის 31-ე ტურის კალენდარულ მატჩში, კიევის „დინამოს“ წინააღმდეგ ითამაშა. თბილისელთა შემადგენლობაში თამაშობდნენ: თამაზ სტეფანია, რევაზ ძოძუაშვილი, ვახტანგ ჭელიძე, მურთაზ ხურცილავა, შოთა ხინჩაგაშვილი, გურამ პეტრიაშვილი, გოჩა გავაშელი, მანუჩარ მაჩაიძე, დავით ყიფიანი, ვლადიმერ გუცაევი და ვახტანგ რეხვიაშვილი. შეხვედრა დავით ყიფიანის გოლის წყალობით თბილისელთა გამარჯვებით, ანგარიშით — 1–0 დამთავრდა.

## საკლუბო სტატისტიკა 
## მიღწევები 
;  დინამო თბილისი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
*  ჩემპიონი: 1964
*  ბრინჯაოს პრიზიორი: 1967, 1969

## საინტერესო ფაქტები
1964 წლის 18 ნოემბრის „ოქროს მატჩის“ მონაწილე.

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვახტანგ რეხვიაშვილი — ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“
* ვახტანგ რეხვიაშვილი — ქართული პრესის ელექტრონული არქივი

## კომენტარები
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1986
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები