open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბაზალეთის ბრძოლა

**ბაზალეთის ბრძოლა 1626** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის მეფის თეიმურაზ I-ისა და გიორგი სააკაძის ლაშქარს შორის. სააკაძის მისწრაფებამ ქვეყნის გაერთიანებისა და თავადთა თვითნებობის ალაგმვისაკენ, ამ უკანასკნელთა უკმაყოფილება გამოიწვია. მათ შეძლეს მტრობა ჩამოეგდოთ გიორგი სააკაძესა და თეიმურაზ I-ს შორის, რომელსაც არ მოსწონდა დიდი მოურავის დამოუკიდებელი ურთიერთობა ოსმალეთის სულთანთან და დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. ქართლში მომხდარი განხეთქილების გამოყენება სცადა ირანის შაჰმა აბას I-მა და თეიმურაზ I-ს შერიგება შესთავაზა. ამ გარემოებამ კიდევ უფრო გაამწვავა ურთიერთობა თეიმურაზსა და სააკაძეს შორის. 1626 წლის ზაფხულის დამლევს თეიმურაზი კახეთში გადავიდა, მას თან გადაჰყვა ქართლის დიდ ფეოდალთა ერთი ნაწილი, მათ შორის სააკაძის ცოლისძმა ზურაბ არაგვის ერისთავი და იოთამ ამილახვარი. სააკაძის მხარეზე დარჩნენ ქართლის გამგებელი ქაიხოსრო მუხრანბატონი, სააკაძის სიძე იესე ქსნის ერისთავი და ქართლის სამეფო აზნაურების დიდი ნაწილი. ქართლის ფეოდალთა ერთი ჯგუფი, რომელიც სიმონ II-ს ერთგულობდა, ბრძოლაში არ მონაწილეობდა. სააკაძემ იმერეთის მეფე გიორგი III-ს შესთავაზა მისი ვაჟიშვილის ალექსანდრე III-ის ქართლში გამეფება. გამარჯვების შემთხვევაში ალექსანდრე ქართლ-კახეთის მეფე და იმერეთის ტახტის მემკვიდრე იქნებოდა. ეს საქართველოს გაერთიანების საფუძველს შექმნიდა. გიორგი III-მ წინადადება მიიღო და დამხმარე ჯარიც გამოუგზავნა. სააკაძეს ოსმალეთის სულთნის ნებართვით სამცხედანაც მოუვიდა დამხმარე ჯარი. ბრძოლა გვიან შემოდგომაზე, ბაზალეთის ტბასთან გაიმართა. ცუდ ამინდში შორი გზით მოსულ სააკაძის ჯარს არახელსაყრელ პირობებში მოუხდა ბრძოლა. სააკაძემ ერთხანს ბრძოლაში პირადი მონაწილეობა არ მიიღო. გიორგის ცხენზე დავით (დაუთ-ბეგი) გოგორიშვილი შეჯდა და მისი სახელით ბრძოლაში შეიჭრა. იგი ზურაბ ერისთავმა მოკლა. ხმა გავარდა, სააკაძე მოკლესო. გიორგი იძულებული გახდა ბრძოლაში ჩაბმულიყო. სასტიკ შეტაკებაში მრავალი დაიხოცა და დაიჭრა (დაჭრილებს შორის იყვნენ გ. სააკაძე, თეიმურაზ I და ზურაბ ერისთავი). ბრძოლა თეიმურაზ I-სა და ზურაბის გამარჯვებით დამთავრდა, რაც დიდ ფეოდალთა გამარჯვებას მოასწავებდა. 

ბაზალეთის ბრძოლაში საქართველოს გაერთიანების დიდი საქმე ჩაიშალა. სააკაძის დამარცხების მთავარი მიზეზი გამაერთიანებელ ძალთა სისუსტე იყო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა 
* *ჯამბურია გ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 142, თბ., 1977

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1626 წლის ბრძოლები
აჩაბეთის ბრძოლა

**აჩაბეთის ბრძოლა 1744** — ქართლის აჯანყების (1742-1745) ეპიზოდი. 

## განვითარება
1742 წელს გივი ამილახვარი აჯანყდა ირანელების წინააღმდეგ, მაგრამ შემდეგში ოსმალეთთან და ლეკებთან დაკავშირებამ მის აჯანყებას დაუკარგა პროგრესული ხასიათი. თეიმურაზ II და მისი ძე ერეკლე (შემდეგში ერეკლე II) გამოვიდნენ ამილახვრის წინააღმდეგ. გადამწყვეტი ბრძოლა მოხდა სოფ. აჩაბეთთან. გივი ამილახვარს ეხმარებოდნენ თურქთა ჯარი უსუფ-ფაშას სარდლობით და ლეკები. თეიმურაზ II-ს კი - ირანელები. ერეკლე ბატონიშვილი თუშებისა და კახელების რაზმით მოულოდნელად დაეცა აჩაბეთის ციხეს და აიღო იგი, მაგრამ ამილახვარმა მოახერხა თეიმურაზ-ერეკლეს ბანაკისათვის ალყის შემორტყმა. ერეკლემ შეძლო ალყის დარღვევა, ზურგში მოექცა ამილახვრის ჯარს და დაამარცხა იგი.

## შედეგი
აჩაბეთის ბრძოლის შედეგად განმტკიცდა თეიმურაზისა და ერეკლეს პოზიციები ქართლ-კახეთში.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
**ტუხაშვილი ლ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 71, თბ., 1977

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1744 წლის ბრძოლები
არმაზის ციხე

300px|მინი
**არმაზის ციხე**  — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ მცხეთის რკინიგზის სადგურიდან 3-4 კილომეტრში, არმაზისხევის სათავესთან, ორ ხევს შორის აღმართულ ძნელადმისადგომ მაღალ კლდოვან მთაზე. თარიღდება XIII-XV საუკუნეებით. 

ციხე შედგება გალავნისა და კოშკისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. ციხეს შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჰქონია. გალავანი გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა (26 X 27,5 მ.). კოშკი გალავნის სამხრეთ ნაწილში დგას. იგი წიბოებმომრგვალებული სამკუთხა პრიზმს წარმოადგენს. პირველი სართული ყრუა. შიგნით მისი კუთხე სამეურნეო დანიშნულების მიზნით ცერადაა გადატიხრული. შესასვლელი მეორე სართულზეა, ჩრდილოეთის მხრიდან. ამ სართულზე მოზრდილი სარკმლებია. მესამე სართულის კედლების მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი.

2006 წელს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

## იხილეთ აგრეთვე
* არმაზის ღვთისმშობლის ეკლესია

## ლიტერატურა
* მცხეთა, საქართველოს ძველი ქალაქები, თბ., 2000, გვ. 93  ISBN 99928-0-030-5

## სქოლიო
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ბოლნისის ბრძოლა

250px|thumb
**ბოლნისის ბრძოლა** — საქართველოს ლაშქრის ბრძოლა ხვარაზმელების წინააღმდეგ ბოლნისის მახლობლად 1227 ან 1228 წელს. ჯალალედინის 1225-1226 წლების ლაშქრობებით განადგურებამდე მისული საქართველო მეზობელ მუსლიმან მმართველებს (რუმის სულთანს, ხლათის მმართველ შაჰარმენს და სხვა) დაუკავშირდა და ხვარაზმშას წინააღმდეგ ბრძოლის სამზადისსს შეუდგა. ჯალალედინმა დროულად შეიტყო ეს და გადაწყვიტა დაესწრო მოკავშირეებისათვის. თავდაპირველად 1227 წელს ხვარაზმში მუღანის ველზე დაბანაკდა, ხოლო საქართველოს ლაშქარი, რომლის შემადგენლობაში ჩრდილოკავკასიელი მეომრებიც იყვნენ — ნაჭარმაგევში (ისტორიკოს ნესევის ცნობით, ქართველთა ლაშქარი 40 000 აღემატებოდა). ნაჭარმაგევიდან საქართველოს ჯარი თბილისზე გავლით სამხრეთით დაიძრა. ამ დროს ხვარაზმელები უკვე ბოლნისის ხეობაში იდგნენ. ქართველები იძულებული გახდნენ მოკავშირე მაჰმადიანური ქვეყნების ლაშქრის მოსვლამდე შებმოდნენ მტერს, სასტიკ ბრძოლაში დამარცხდნენ და დიდი ზარალით უკუიქცნენ. ჯალალედინმა დაარბია და გაძარცვა საქართველოს სხვადასხვა მხარეები.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1227 წლის ბრძოლები
კატეგორია:1228 წლის ბრძოლები
ბოლნისის სიონი

**ბოლნისის სიონი** — V საუკუნით დათარიღებული ბაზილიკა ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბოლნისში. იგი, ისევე როგორც საერთოდ ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული არქიტექტურა, გამოირჩევა ინტერიერის მკაცრი მონუმენტურობით — მთავარი ყურადღება შიგა სივრცის მხატვრულ გადაწყვეტას ექცევა, ფასადთა მნიშვნელობა ჯერ კიდევ მეორეხარისხოვანია.

საქართველოსათვის ტრადიციული ცენტრული კომპოზიციების გავლენას მოწმობს დასავლეთით შესასვლელის უქონლობა (ახლანდელი XVII საუკუნეშია გაჭრილი), რაც ეწინააღმდეგება ბაზილიკის „სიგრძივ“ ხასიათს. ბაზისებისა და სვეტისთავების საინტერესო სკულპტურული მორთულობა თავმოყრილია ჩრდილოეთი გალერეასა და ტაძრის ინტერიერში. მცენარეულ და გეომეტრიული სახეებთან ერთად, რომლებიც სასანური ხელოვნების წრესთან ნათესაობას ამჟღავნებს, გვხვდება ქრისტიანული სიმბოლოს - ჯვრის სხვადასხვაგვარი გამოსახულებანი. მ.შ. ერთ-ერთი (ბოლოებგაფართოებული ჯვარი წრიულ ჩარჩოში) „ბოლნური ჯვრის“ სახელითაა ცნობილი.

ბოლნისის სიონში, პირველად ქართულ არქიტექტურაში, გვხვდება აგრეთვე რელიეფური სკულპტურული გამოსახულებანი (ხარის თავი, სხვადასხვა ფრინველი და ცხოველი), რომლებიც წინაქრისტიანულ ხანასთანაა დაკავშირებული, მაგრამ შეთვისებულია ქრისტიანული სარწმუნოების მიერ.

ბოლნისის სიონი ნათლად წარმოგვიდგენს როგორც ქართული ბაზილიკის ნათესაობას ქრისტიანული სამყაროს სხვა ქვეყნის ბაზილიკასთან, ისე მის მკაფიოდ გამოსახულ თავისებურებებსაც. ეკლესიის გვერდით, სამხრეთ-დასავლეთით, დგას XVII საუკუნის სამრეკლო. ბოლნისის სიონი საფუძვლიანადაა რესტავრირებული და შეკეთებული. XVII საუკუნეში აღადგინეს გადახურვის კამარები საბჯენი თაღებით, გაჭრეს დასავლეთ შესასვლელი. 1936-1939 ჩატარებულ სამუშაოთა შედეგად ძეგლი გათხარეს, შეაკეთეს, გადახურეს და გაამაგრეს. 1967-1969 გადახურეს ჩრდილოეთ გალერეს და აღადგინეს მისი დასავლეთი კედელი, უძველესი წარწერის პირი ჩადგეს თავის ადგილას, დააგეს ქვის ახალი იატაკი. ბოლნისის სიონში გაჩაღებული იყო მწიგნობრული საქმიანობა. ცნობილია ბოლნელ ეპისკოპოსთა ინიციატივით დამზადებული ხელნაწერები. X-XI საუკუნეებში იქ მოღვაწეობდა იოანე ბოლნელი.

ბოლნისის სიონს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

ფაილი:Bolnisis sioni.jpg
ფაილი:Bolnisi Sioni church.Cross.jpg
ფაილი:Bolnisi Sioni church. Belltower.jpg

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბოლნისის წარწერები
* ქვემო ბოლნისის წმინდა გიორგის მონასტერი
* ქვემო ბოლნისი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*ბოლნისის სიონი 

## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში‎
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
*
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
განჯის ბრძოლა

**განჯის ბრძოლა 1752**, ქართლისა და კახეთის მეფეების თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის ბრძოლა ნუხის ხან აჯი-ჩალაბის წინააღმდეგ 28 მარტს. აჯი-ჩალაბის დამპყრობლური პოლიტიკით შევიწროებულმა განჯის, ყარაბაღისა და ყარადალის ხანებმა დახმარებისათვის მიმართეს ქართველ მეფეებს. ნუხაზე სალაშქროდ მიმავალ ქართველებს გზაში შეუერთდა ბორჩალოს, დაღესტნელთა, ყაზახელთა, ერევნელთა, განჯელთა და ყარადაღელთა ლაშქარი. გაერთიანებული ლაშქარი წყალდიდობის გამო ალაზანზე ვერ გადავიდა და ლაშქრობა ჩაიშალა. ამასობაში ხანებმა ქართველ მეფეებს უღალატეს. თეიმურაზ II-მ ისინი დააპატიმრა და განჯისკენ დაიძრა, რომ იქ თავისი კაცი დაესვა. განჯელებმა ციხის კარი დაკეტეს და დასახმარებლად აჯი-ჩალაბს მიმართეს. 

ბრძოლა, რომელიც განჯის ახლოს გაიმართა, დილიდან საღამომდე გაგრძელდა და ქართველთა ლაშქრის დამარცხებით დამთავრდა.
## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
**მეგრელიძე დ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 691-692, თბ., 1977

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1752 წლის ბრძოლები
გარისის ბრძოლა

**გარისის ბრძოლა 1556** — ბრძოლა ქართველებსა და ყიზილბაშ დამპყრობლებს შორის. ამასიის ზავით 1555 წელს, ირანმა და ოსმალეთმა საქართველო დაინაწილეს. ქართლის მეფე ლუარსაბ I არ ცნობდა ამ ზავს და ბრძოლას განაგრძობდა. მან გაათავისუფლა მთელი ქართლი. ირანის შაჰმა თამაზ I-მა ლუარსაბის წინააღმდეგ ბრძოლა დაავალა განჯის ბეგლარბეგს შაჰვერდი სულთანს, რომელიც 1556 წელს ქართლში შემოიჭრა. ქართველთა მცირერიცხოვანი ლაშქარი ლუარსაბ I-ისა და მისი ვაჟის სიმონ I-ის მეთაურობით მტერს სოფ. გარისის მიდამოებში შეეგება. ლუარსაბ I-ის ხანდაზმულობის გამო ბრძოლას მისი შვილი სიმონი სარდლობდა. ქართველებმა სასტიკად დაამარცხეს მტრის ჭარბი ძალები. ერთ-ერთ შეტაკებაში ლუარსაბ I დაიღუპა.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1556 წლის ბრძოლები
ფიზიკის ისტორია

უძველესი დროიდანვე დიდი იყო ადამიანის ინტერესი ბუნებისა და ბუნებრივი მოვლენების მიმართ: მას აინტერესებდა თუ რატომ ვარდებოდა მიწაზე სხეულები, რატომ ჰქონდა სხვადასხვა ნივთიერებებს სხვადასხვა თვისებები, რისგან შესდგებოდა დედამიწა და ციური სხეულები და ა. შ. იმ პერიოდში შეთხზული თეორიემის უმრავლესობა მცდარი იყო, ვინაიდან მხოლოდ ფილოსოფიურ ჭრილში იყო გააზრებული და არ იყო შემოწმებული სისტემური ექსპერიმენტული ხერხებით.

ფიზიკამ განვითარება დაიწყო ჩვენს წელთაღრიცხვამდე (დემოკრიტე, არქიმედე და სხვები). XVII საუკუნეში იქმნება კლასიკური მექანიკა (ისააკ ნიუტონი), ხოლო XIX საუკუნის ბოლოს დასრულდა კლასიკური ფიზიკის ფორმირება.

კატეგორია:ფიზიკა
აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო

**აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო** ან შემოკლებით **იუსაიდი** (United States Agency for International Development ან USAID) — აშშ-ის მთავრობის ორგანიზაცია, რომლის მოვალეობა უმეტესწილად არასამხედრო საერთაშორისო დახმარებაა. დამოუკიდებელი ფედერალური სააგენტო საერთო საგარეო პოლიტიკის მიმართულებებს აშშ-ის სახელმწიფო მდივნისგან იღებს და მიზნად ისახავს „დახმარების ხელი გაუწიოს უცხოეთში იმ ხალხს, რომლებიც ცდილობენ თავი დააღწიონ სიღარიბეს, გაიუმჯობესონ ცხოვრების პირობები, აღადგინონ სტიქიით მიყენებული ზარალი და ცდილობენ ააშენონ თავისუფალი და დემოკრატიული ქვეყანა...“

მისი მიზნები პასუხობს აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის შემდეგ მიმართულებებს:
* ეკონომიკური ზრდა, სოფლის მეურნეობა და ვაჭრობა
* ჯანდაცვა
* დემოკრატია, კონფლიქტთა არიდება და ჰუმანიტარული დახმარება

**იუსაიდი** პროექტებს მსოფლიოს ოთხ რეგიონში ახორციელებს:
* სუბ-საჰარის აფრიკა
* აზია და ახლო აღმოსავლეთი
* ლათინური ამერიკა და კარიბები
* ევროპა და ევრაზია

**იუსაიდს** ასევე ოთხი ძირითადი კატეგორიის ამოცანები აქვს:
* გლობალური განვითარების ალიანსი
* ეკონომიკური ზრდა, სოფლის მეურნეობა და ვაჭრობა
* გლობალური ჯანდაცვა
* დემოკრატია, კონფლიქტები და ჰუმანიტარული დახმარება

## რესურსები ინტერნეტში 
* USAID-ის ქართული საიტი 
* USAID-ის ვაშინგტონის საიტი
* ეკონომიკური კოოპერაციისა და განვითარების ორგანიზაცია
* გლობალური საკითხები (სტატია)

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ფედერალური სააგენტოები
კატეგორია:საერთაშორისო განვითარების სააგენტოები
ოპერაცია ეპსილონი

**ოპერაცია ეპსილონი** იყო კოდური სახელწოდება პროგრამისა, რომელშიც მოკავშირეებმა მეორე მსოფლიო ომის ბოლოსთვის დააკავეს 10 გერმანელი მეცნიერი, რომლებიც მათი მოსაზრებით ნაცისტური გერმანიის ატომური შეიარაღების პროგრამაზე მუშაობდნენ. პროგრამის ცენტრი მდებარეობდა ფარმ-ჰოლთან, მოსასმენი მოწყობილობებით აღჭურვილ შენობაში გოდმანჩესტერში, ინგლისი (კემბრიჯთან), 1945 წლის 1 მაისიდან დეკემბრამდე. პროგრამის მიზანი იყო გამოემჟღავნებინათ თუ რამდენად ახლოს იყვნენ გერმანელები ატომური ბომბის შექმნასთან, მათი საუბრების მოსმენით.

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
გარნისის ბრძოლა (1225)

**გარნისის ბრძოლა 1225** — ერთ-ერთი მთავარი ბრძოლა საქართველოს ლაშქარსა და ხვარაზმელებს შორის. მონღოლ დამპყრობთა წინააღმდეგ ბრძოლის მიზნით ხვარაზმის შაჰმა ჯალალედინმა გადაწყვიტა დაემორჩილებინა მთელი ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნები. ჯალადედინის მოწოდებას — დამდგარიყვნენ მისი დროშის ქვეშ, ქართველებმა უარით უპასუხეს. მაშინ ჯალადედინი დაიძრა საქართველოს წინააღმდეგ. ქართველთა ლაშქარი, რომლის მთავარსარდლადაც რუსუდან მეფემ ათაბაგი ივანე I მხარგრძელი დანიშნა, მტერს სომხეთში, გარნისის მიდამოებში მიეგება.

## წინაპირობები
1218 წლის გაზაფხულის პირას ხვარაზმის სამეფოს საზღვრისპირა ქალაქ ოთრარში მონღოლეთიდან წამოსული დიდი ქარავანი შეჩერდა. იგი 450 კაცისგან და 500 დატვირთული აქლემისაგან შედგებოდა. მონღოლეთიდან ჩამოსულ ვაჭართა საქციელი არ მოსწონებია ქალაქის გამგებელს, ისინი ჯაშუშებად მიუჩნევია და ამის შესახებ სულთანისათვის შეუტყობინებია. მუჰამედმა ვაჭრების შეპყრობა და დედაქალაქში ჩაყვანა ბრძანა. მან მონღოლეთიდან ჩამოსული ვაჭრები ერთიანად ამოწყვიტა, მათი ქონება კი მიითვისა. 1219 წელს ჩინგიზ-ხანმა ყურულთაი მოიწვია და ხვარაზმის წინააღმდეგ ლაშქრობის სამზადისი დაიწყო. ხვარაზმ-შაჰმა მუჰამედმა ვერ მოახერხა მონღოლების წინააღმდეგ სრული სამხედრო მობილიზაციის განხორციელება და დამარცხდა. 1220 წელს მუჰამედი გარდაიცვალა და მის დაშლილ სამეფოს სათავეში ჯალალ ად-დინი ჩაუდგა. 

1221 წელს ქაბულის მახლობლად ჯალალ ედ-დინმა დაამარცხა მონღოლები, თუმცა ამავე წლის 24 ნოემბერს მდ. ინდის ნაპირთან სასტიკად დაამარცხეს ხვარაზმ-შაჰი, რომელმაც მცირე რაზმთან ერთად მდ. ინდის გადაცურვა მოახერხა და ინდოეთში გაიქცა. ინდოეთიდან მან მოახერხა ირანსა და ერაყში გაბატონება. ანტიმონღოლურ კოალიციაში რამდენიმე მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ერთეული გაერთიანდა. ჩინგიზ-ხანის წინააღმდეგ გადამწყვეტი ბრძოლის დაწყებამდე ჯალალ ად-დინმა საქართველოს სამეფოს დამორჩილება გაიხადა მიზნად:გარნისის მაღლობზე საქართველოს არმიის სამხედრო ძალები გაუნძრევლად იდგნენ. ძირითადი ძალების დახმარებას მოკლებული ქართველთა მცირერიცხოვანი ავანგარდი იძულებული გახდა უკან დაეხია. შალვა ახალციხელი მტერმა ტყვედ ჩაიგდო, მთებს შეხიზნული ივანე კი კლდიდან მოსხლეტილმა ლოდმა მოკლა. ბრძოლა ქართველთა დამარცხებით დამთავრდა. ივანე ათაბაგმა გაქცევით დააღწია თავი დატყვევებას და ბიჯნისის ციხესიმაგრეს შეაფარა თავი.

გარნისთან დამარცხების მიზეზი იყო სამეფო ხელისუფლების დასუსტება და დიდმოხელე ფეოდალთა შორის შურისა და მტრობის გაძლიერება. ამ მარცხით დაიწყო საქართველოს პოლიტიკური ძლიერების დაცემა.

## შედეგები 
ჯალალედინმა დვინი აიღო და თბილისისაკენ დაიძრა. ამ დროს მისი ბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს დატყვევებული შალვა ახალციხელი, რომელიც მტრის ბანაკიდან წერილებს აგზავნიდა და ქართველებს მტრის გეგმებს ატყობინებდა. რუსუდანმა დედაქალაქი მიატოვა და ქუთაისში გადავიდა. თბილისის დაცვა კი ბოცო და მემნა ბოცოსძეებს დაავალა. 1226 წელს შინაგამცემლობის შედეგად ჯალალედინმა თბილისიც აიღო, რომელიც გამარჯვებულმა მეომრება ააოხრეს. ამავე პერიოდში აწამეს 100 ათასი მოწამეც.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა 
* სამუშია ჯ., საქართველოს დიდი ბრძოლები, თბ., 2009
 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1225 წლის ბრძოლები
სარდინიის მეფეთა სია

thumb|200px|სავოიის დინასტიის გერბი
აქ წარმოდგენილია **სარდინიის მეფეების** სია 1720-1861 წლებში. 

## სია
* ვიტორიო ამადეო II (1720–1730)
* კარლო ემანუელე III (1730–1773)
* ვიტორიო ამადეო III (1773–1796)
* კარლო ემანუელე IV (1796–1802)
* ვიტორიო ემანუელე I (1802–1821)
* კარლო ფელიჩე I (1821–1831)
* კარლო ალბერტო I (1831–1849)
* ვიტორიო ემანუელე II (1849–1861)

## რესურსები ინტერნეტში 
* List of Sardinian Monarchs

*
კატეგორია:მმართველთა სიები
ფოსა დეი ლეონი

**ფოსა დეი ლეონი** ( „ლომების ბუნაგი“) — მილანური ულტრადაჯგუფება, რომელიც 5000-6000-მდე წევრს ითვლის. იგი საფეხბურთო კლუბ „მილანის“ ფანებითაა დაკომპლექტებული. დაჯგუფება ცნობილია წევრთა თავისუფალი მიღების წესით, — „ხუთ ევროდ შენ „ფოსა დეი ლეონის“ წევრი ხარ“ — ხშირად მღერიან დაჯგუფების წევრები სტადიონზე. „ფოსა დეი ლეონი“ აპოლიტიკური, აპარტიული ორგანიზაციაა, განსხვავებით მილანის მეორე ულტრადაჯგუფება „ბრიგატე როსონერისაგან“, რომელიც მემარჯვენე-რადიკალური იდეების მატარებელია.

კატეგორია:მილანი (საფეხბურთო კლუბი)
ვიტორიო ამადეო II

thumb|170px|ვიტორიო ამადეო II
**ვიტორიო ამადეო II ფრანჩესკო** ( დ. 14 მაისი, 1666, ტურინი, — გ. 31 ოქტომბერი, 1732, რივოლი) — სალუცოს და მონფერატოს მარკიზი, აოსტას, მორიანას და ნიცას გრაფი, პიემონტის პრინჩიპე (თავადი) და სავოიის ჰერცოგი 1675-1720  წლებში,სიცილიის მეფე 1713–1720  წლებში და სარდინიის პირველი მეფე 1720–1730 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ვიტორიო ამადეო სავოიის ჰერცოგ კარლო ემანუელე II-სა და მისი მეუღლის, მარია ბატისტას ვაჟი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ 1675 წელს იგი სავოიის ჰერცოგი გახდა. პირველი მმართველობა გაგრძელდა 1720 წლამდე. 1713 წელს იგი სიცილიის მეფედ ეკურთხა, ვინაიდან ესპანეთის მემკვიდრეობისათვის ომის დასრულების შემდეგ უტრეხტის ზავის მიხედვით სიცილია სავოიას გადაეცა. ვიტორიო ამადეომ სიცილიის ტახტზე უარი თქვა, მას შემდეგ რაც იგი კუნძულ სარდინიის სანაცვლოდ გადასცა ჰაბსბურგებს. 1720 წელს ვიტორიო ამადეო სარდინიის პირველ მეფედ ეკურთხა.

ვიტორიო ამადეო II დაქორწინებული იყო ანა დ’ორლეანზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* მარია ადელაიდე სავოიელი (დ. 6 დეკემბერი 1685 — გ. 12 თებერვალი 1712), ბრეტანის ჰერცოგინია
* მარია ანა (დ. 14 აგვისტო 1687 — გ. 5 აგვისტო 1690), სარდინიის პრინცესა
* მარია ლუიზა სავოიელი (დ. 17 სექტემბერი 1688 — გ. 14 თებერვალი 1714), ესპანეთის დედოფალი, ფელიპე V-ის მეუღლე 
* ვიტორიო ამადეო (დ. 6 მაისი 1699— გ. 22 მარტი 1715), სარდინიის პრინცი
* კარლო ემანუელე III (დ. 27 აპრილი 1701 —გ.  20 თებერვალი 1773), პიემონტ-სარდინიის მეფე
* ემანუელე ფილიბერტო (დ. 1 დეკემბერი 1705 — გ. 19 დეკემბერი 1705), ჰერცოგი დე შაბლე

გარდა ამისა ვიტორიო ამადეო II-ს 2 უკანონო შვილი ჰყავდა:

* ვიტორია ფრანჩსკა (დ.  9 თებერვალი 1690 — გ. 8 ივლისი 1766), ჰერცოგინია დე სავოია-კარინიანი
* ვიტორიო ფრანჩესკო

## იხილეთ აგრეთვე 
* სარდინიის მეფეთა სია

## ლიტერატურა
* Bertolotti D. Istoria della R. Casa di Savoia : [итал.]. — Milano : Antonio Fontana, 1830. — 301 p.

კატეგორია:სავოიის ჰერცოგები
კატეგორია:სარდინიის მეფეები
კატეგორია:სიცილიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  14 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1666
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1732
კატეგორია:გენერალისიმუსები
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
უმბერტო II

thumb|200px|უმბერტო II
**უმბერტო II ნიკოლა ტომაზო ჯოვანი** (; დ. 15 სექტემბერი, 1904, რაკონიჯი, იტალია — გ. 18 მარტი, 1983, ჟენევა, შვეიცარია) — იტალიის ბოლო მეფე, იტალიის მარშალი.

## ბიოგრაფია 
უმბერტო ვიტორიო ემანუელე III-ის და მისი მეუღლის მონტენეგროს პრინცესა ელენეს ვაჟი იყო. 1946 წელს მამის ტახტიდან გადადგომის შემდეგ იგი იტალიის მეფე და სავოიის ჰერცოგი გახდა. მისმმა მმართველობამ მხოლოდ 33 დღე გასტანა, 1946 წლის 9 მაისიდან 12 ივნისამდე. 

მონარქიის გაუქმების შემდეგ იგი ემიგრაციაში წავიდა და აღარასოდეს დაბრუნებულა იტალიაში. 1983 წლის 18 მარტს იგი ჟენევაში გარდაიცვალა, თუმცა დაკრძალეს სავოიაში.

1930 წლის 8 იანვარს უმბერტო II-ემ იქორწინა ბელგიის პრინცესა მარი ბელგიელზე (1906–2001), რომელთანაც 4 შვილი შეეძინა:

* მარია პია (* 24 სექტემბერი 1934) — იუგისლავიის პრინცესა
* ვიტორიო ემანუელე (* 12 თებერვალი 1937) — სავოიის ჰერცოგი
* მარია გაბრიელა (* 24 თებერვალი 1940) — გრაფინია დე ბალკანი
* მარია ბეატრიჩე (* 2 თებერვალი 1943) — სენიორა კორვალანი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვიტორიო ემანუელე II
* უმბერტო I
* ვიტორიო ემანუელე III

## რესურსები ინტერნეტში
* Royal House of Italy 
* Royal House of Belgium 
* Genealogy of recent members of the House of Savoy
* a portrait of his
* Website with Information on Italian Royal news stories

კატეგორია:იტალიის მეფეები
კატეგორია:იტალიელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
გრიგორ ტათევაცი

200პქ|მინი|გრიგოლ ტათეველი
**გრიგორ ტათევაცი**, *გრიგოლ ტათეველი* (; დ. 1346, თმოგვი ― გ.  1409, ტათევი) — სომეხი ფილოსოფოსი, პედაგოგი და საეკლესიო-პოლიტიკური მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
თავის მასწავლებელ ჰოვანეს ვოროტნეცისთან ერთად იყო ტათევის ფილოსოფიური სკოლის პროგრესული ფრთის წარმომადგენელი. ავტორია მრავალი ფილოსოფიური-კომენტატორული და რელიგიური თხზულებისა. გრიგორ ტათევაცი იდეალისტია, მაგრამ მისი მოძღვრება მატერიალისტურ ელემენტებსაც შეიცავს: შემეცნების თეორიაში და სულისა და მატერიის ურთიერთდამოკიდებულების საკითხში იგი ორმაგი ჭეშმარიტების თეორიის მიმდევარია. სახელმწიფოს ადარებს ორგანიზმს, რომლის ყოველი ნაწილი ასრულებს მკაცრად განსაზღვრულ ფუნქციას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი ფილოსოფოსები
კატეგორია:სომეხი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1346
კატეგორია:გარდაცვლილი 1409
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
გული (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **გული** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* გული — მთა
* გული — მყინვარი
* გული — სისხლის მიმოქცევის სისტემის ცენტრალური ორგანო
* გული — ვამპირ ალგულის ერთ-ერთი სახელწოდება
მარშალის გეგმა

მინი|300პქ|ევროპის მონაწილე ქვეყნები, წითელი სვეტები მიანიშნებს დახმარების საერთო დონეს ქვეყნების მიხედვით.
**მარშალის გეგმა** (), ოფიციალურად **ევროპის რეკონსტრუქციის პროგრამა** (European Recovery Program - ERP) — აშშ-ის მთავარი პროგრამა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ევროპის აღმშენებლობისთვის. ინიციატივას სახელი ეწოდა აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის ჯორჯ მარშალის პატივსაცემად. გეგმა სახელმწიფო დეპარტამენტის თანამშრომლებმა შეიმუშავეს, ძირითადად კი უილიამ კლეიტონმა და ჯორჯ კენანმა. 

რეკონსტრუქციის გეგმა დამუშავდა მონაწილე ევროპულ სახელმწიფოთა შეხვედრაზე 1947 წლის ივლისში. შეხვედრაზე საბჭოთა კავშირი და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებიც იყვნენ მოწვეული, თუმცა სტალინმა ეს გეგმა საბჭოეთისთვის საშიშროებად მიიჩნია, ამერიკის იმპერიალისტური გეგმა უწოდა და ამგვარად, საბჭოთა ბლოკის ქვეყნები შეხვედრაზე არ დაუშვა. გეგმა ხორციელდებოდა 1947 წლის ივლისიდან დაწყებული ოთხი წლის განმავლობაში. ამ პერიოდში გაღებულ იქნა $13 მილიარდი ამერიკული დოლარის ღირებულების ეკონომიკური და ტექნიკური დახმარება − რაც 2006 წლის კურსით $130 მილიარდი ამერიკული დოლარის ექვივალენტურია (ინფლაციის გათვალისწინებით). ეს თანხა მოხმარდა ევროპის ქვეყნებს, რომლებიც ევროპის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციაში გაერთიანდნენ.

გეგმის განხორციელების დასასრულს, მონაწილე ქვეყნების (გერმანიის გამოკლებით) ეკონომიკამ მათ ომამდელ დონეს გაუსწრო. მომდევნო ორი ათწლეულის განმავლობაში დასავლეთ ევროპა განიცდიდა უპრეცედენტო ეკონომიკურ ზრდას. მარშალის გეგმა მოიაზრება, როგორც ევროპის ინტეგრაციის ერთ-ერთი უპირველესი ელემენტი, ვინაიდან მან მოხსნა ტარიფები და სავაჭრო ბარიერები და შექმნა ინსტიტუტები ეკონომიკის კოორდინაციისთვის კონტინენტურ დონეზე. მარშალის გეგმის შედეგი იყო ამერიკული მმართველობის ტექნიკის სისტემატური დანერგვა. ბოლო წლებში ზოგიერთი ისტორიკოსი ეჭვქვეშ აყენებს მარშალის გეგმის საერთო ეფექტურობას, თუმცა მაინც მოიაზრებს მას, როგორც პოზიტიურ და წარმატებულ სქემას, რომელმაც ევროპა ფეხზე დააყენა.

გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობამ მიერ მარშალის გეგმის 25-ე წლისთავზე, 1972 წელს, დაფუძნდა მარშალის ფონდი. ფონდის დაარსებისას ჰარვარდში წარმოთქმულ სიტყვაში გერმანიის კანცლერმა ვილი ბრანდტმა აღნიშნა, რომ „*ჩემს მთავრობას სურდა მარშალის გეგმის დაწყების 25-ე წლისთავის აღნივნა უფრო მეტით, ვიდრე სიტყვებით. გერმანიის მთავრობამ, პარლამენტის ნებართვით, გამოყო გარკვეული თანხები მარშალის მემორიალური ფონდის შესაქმნელად. ეს თანხა გამოყოფილია ამერიკა-ევროპის კვლევებისა და საკვლევი პროექტებისთვის.*“ 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* მარშალის ფონდი .

## სქოლიო
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:1948 წელი ეკონომიკაში
კატეგორია:1948 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
კატეგორია:დიპლომატიის ისტორია
დაკარგული თაობა

**დაკარგული თაობა** () — 1920-იანი წლების ევროპელ და ამერიკელ მწერალთა ჯგუფის პირობითი სახელწოდება. ჯგუფის ლოზუნგი გახდა გერტრუდ სტაინის სიტყვები: „თქვენ ყველანი დაკარგული თაობა ხართ!“. ამ ჯგუფს მიაკუთვნებენ მწერლებს, რომლებმაც განიცადეს პირველი მსოფლიო ომის საშინელება, დაკარგეს დემოკრატიზმის გადარჩენის იმედი, რწმენა ტრადიციისა და მომავლისა და რომლებიც ანარქისტულ თვალსაზრისზე დადგნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურა
კატეგორია:I მსოფლიო ომის შედეგები
კატეგორია:კულტურული თაობები
ინშალა

**ინშალა**, ასევე **ინშალლაჰ**, ასევე **ინშა ალა** ან **ინშა ალაჰ** () — არაბული ფრაზა, რომელსაც მუსლიმები წარმოთქვამენ იმედის გამოსახატავად, რომ ესა თუ ის ხსენებული მოვლენა მომავალში მოხდება. მისი უახლოესი ქართული ვარიანტია „ღვთის ნებით“, "თუ ღმერთი ინებებს", თუმცა არაბულ ფორმას მეტად ხაზგასმულად გააჩნია რელიგიური დატვირთვა.

ეს სიტყვა მსოფლიოს სხვა ერებშიც გავრცელდა და ხშირად გამოიყენება რაიმეს გაკეთების სურვილის გამოსახატავად, რაც შესაძლოა ფაქტობრივად არ მოხდეს. შენიღბულად ის ასევე გამოხატავს მავანის ყოყმანს, თუ ის ვალდებულია რაიმეს დათანხმდეს, თუმცა საპირისპიროს ამჯობინებს.

ესპანური ფრაზა ojalá que და პორტუგალიური oxalá („ვიმედოვნებ“) მომდინარეობს ფრაზიდან law šá lláh („ღვთის ნებით“). ეს ერთ-ერთია იმ მრავალ სიტყვათაგან, რომელიც არაბულიდანაა ნასესხები სამხრეთ ესპანეთის VIII-დან XV საუკუნემდე მუსლიმთა ბატონობაში ყოფნის გავლენით.

## სქოლიო
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
უმბერტო I

thumb|170px|უმბერტო I
**უმბერტო I** ( დ. 14 მარტი, 1843, ტურინი — გ. 29 ივლისი, 1900, მონცა) — იტალიის მეფე 1878-1900 წლებში.

## ბიოგრაფია 
*1843 წლის მარტს  ტურინში იტალიის მეფე ვიტორიო ემანუელე II-ეს და მის მეუღლე ადალაიდა დი ლომბარდო-ვენეციას შეეძინათ ვაჟი უმბერტო.
* 1859 წელს მონაწილეობდა ავსტრიის წინააღმდეგ ომში.
* 1866 წელს მეორე ომში ავსტრიის წინააღმდეგ იგი პირადად ხელმძღვანელობდა იტალიის არმიის ერთ-ერთ დივიზიას და კუსტოცასთან მარცხის შემდეგ ბრწყინვალედ დაიცვა არმიის უკანდახევა.
* 1870  წელს რომის ოკუპაციის შემდეგ უმბერტოს გენერალ-ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა და რომში სტაციონირებული დივიზიების სარდლად დაინიშნა.
thumb|150px|სავოიის სამეფო გერბი
* 1868 წლის 22 აპრილს უმბერტომ ქალაქ ტურინში იქორწინა გენუიის ჰერცოგის ქალიშვილ მარგერიტაზე.
* 1869 წლის 11 ნოემბერს   შეეძინა ერთადერთი ვაჟი ვიტორიო ემანუელე.
* 1872 წელს უმბერტო და მარგერიტა სტუმრად იყვნენ ბერლინში და მონაწილეობა მიიღეს გერმანიის კრონპრინცის ქალიშვილის ნათლობაში. სწორედ აქ ჩაუყარეს მათ საფუძველი იტალიელი და გერმანელი ხალხის მეგობრულ და მოკავშირეობრივ ურთიერთობებს.
* 1878 წლის 9 იანვარს   მამის სიკვდილის შემდეგ იგი იტალიის მეფე და სავოიის ჰერცოგი გახდა.   17 იანვარს   სამეფოში მოგზაურობის დროს ქალაქ ნეაპოლში მზარეულმა სახელად პასანანტემ უმბერტო I მსუბუქად დაჭრა.
* 1900 წლის 29 ივლისს  მეორე თავდასხმა მეფეზე მოაწყო იტალიელმა ანარქისტმა გაეტანო ბრეშიმ მონცაში. მიზეზი იყო უმბერტო I მიერ ერთ-ერთი გენერლის ღირსების ორდენით დაჯილდოება, რომელმაც სისხლში ჩაახში მუშათა დემონსტრაცია მილანში. გაეტანო ბრესკიმ მეფეს სამჯერ ესროლა და სასიკვდილოდ დაჭრა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვიტორიო ემანუელე II
* ვიტორიო ემანუელე III
* უმბერტო II

## ლიტერატურა
* Giorgio Candeloro. Storia dell’Italia moderna. — Mil.: Feltrinelli, 1986.

კატეგორია:იტალიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1843
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კატეგორია:მოკლული მონარქები
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
დანღისის ბრძოლა

**დანღისის ბრძოლა** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის სამეფოსა  და დაღესტნელ ფეოდალთა ლაშქარს შორის 1750 წელს ადგილ დანღისთან (შაქის სახანოს ტერიტორია, იორ-ალაზნის შესართავთან). ბრძოლა ქართველთა გამარჯვებით დამთავრდა. ბრძოლის შესახებ მოთხრობილია პაპუნა ორბელიანისა და ომან ხერხეულიძის ისტორიულ თხზულებებში. 

## ისტორია
დაღესტნელთა ცხენოსანი ჯარი თავს დაესხა ყაზახს (ახლანდ. აზერბაიჯანის ტერიტორია) და შემდეგ მდ. იორზე ჩამოდგა. ქართლ-კახეთის გაერთიანებულმა ლაშქარმა თეიმურაზ II-ის და ერეკლე II-ის წინამძღოლობით მტერს გამოსასვლელი გზები შეუკრა. მოწინააღმდეგე მდ. იორს დაჰყვა და დანღისს, იორ-ალაზნის შესაყართან დადგა. ქართველები მტერს წამოეწივნენ და სასტიკი ბრძოლის შემდეგ გაიმარჯვეს. თვით ერეკლე II მოწინავე ჯარში იბრძოდა და დაღესტნელთა გადარჩენილმა ნაწილმა ფლატიან გორას შეაფარა თავი, მაგრამ ფლატე მოსკდა და ლტოლვილნიც დაიღუპნენ. ქართველებმა ხელთ იგდეს მრავალი ტყვე და ნადავლი.

დანღისის ბრძოლის შემდეგ დაღესტნელმა ფეოდალები კარგა ხანს ვეღარ ბედავდნენ საქართველოში ლაშქრობას, მხოლოდ მცირერიცხოვანი რაზმები დათარეშობდნენ ქურდულად.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1750
კატეგორია:1750 წლის ბრძოლები
კრემლი

მინი|მოსკოვის კრემლი XIX საუკუნეში
**კრემლი** () რუსულად ციხესიმაგრეს, ციტადელს, ციხეკოშკს აღნიშნავს და მიუთითებს დიდ გამაგრებულ ცენტრალურ კომპლექსზე, რომელიც ტიპიურია ისტორიული რუსული ქალაქებისთვის. ხშირად ეს სიტყვა მიუთითებს ამგვარ ციხესიმაგრეთაგან ყველაზე ცნობილ მოსკოვის კრემლზე, ან მთავრობაზე, რომელიც იქ მდებარეობს. წმინდა ბასილის ციტადელს ხშირად შეცდომით კრემლს უწოდებენ მისი განსაკუთრებული ფორმის გამო, თუმცა სინამდვილეში ის მოსკოვის კრემლის ნაწილი არაა. კრემლის აგების ადგილად ხშირად მდინარის ან სხვა რაიმე ბუნებრივი წინაღობის პირას არსებულ შემაღლებას ირჩევდნენ.

## რუსული ქალაქები კრემლით
მინი|250პქ|სმოლენსკის კრემლის გალავანი 1912 წ.
### მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები
*მოსკოვი
*ნოვგოროდი
*ყაზანი

### შემონახული
*ნიჟნი-ნოვგოროდი
*ფსკოვი
*სმოლენსკი
*კოლომა
*ასტრახანი
*ზარაისკი
*ტობოლსკი
*ტულა
*სუზდალი
*როსტოვი
### ნანგრევები
*გდოვი
*იზბორსკი
*პორხოვი
*სერპუხოვი
*ველიკიე-ლუკი
### უგალავნო
*დმიტროვი
*რიაზანი
*ვოლოგდა
*იაროსლავლი
### მხოლოდ ნარჩენები
*ბოროვსკი
*ოპოჩკა
*სტაროდუბი

კატეგორია:რუსეთის არქიტექტურა
კატეგორია:კრემლები
ყაზანის კრემლი

**ყაზანის კრემლი** (თათრ.: kirmän; ) – მთავარი ისტორიული ციტადელი თათარეთში, ქალაქ ყაზანში. აგებულ იქნა ივანე მრისხანეს ბრძანებით ყოფილი ყაზანის ხანთა ციხესიმაგრის ნანგრევებზე. ყაზანის კრემლი 2000 წელს იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში იქნა შეტანილი.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*ყაზანის კრემლის სახელმწიფო მუზეუმი და ისტორიული პარკი, ოფიციალური საიტი  
*World Heritage Patrimony
*Pictures of Kazan Kremlin 

მარცხნივ|thumb|700px|ყაზანის კრემლის პანორამა

კატეგორია:რუსეთის ისტორიული ძეგლები
კატეგორია:კრემლები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
ნოვოდევიჩის მონასტერი

**ნოვოდევიჩის მონასტერი** ასევე **ბოგოროდიცე-სმოლენსკის მონასტერი** () — მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთში მდ. მოსკოვის ერთ-ერთ განშტოებაზე მდებარე ქალთა სამონასტრო კომლექსი. დაარსდა დიდი კნიაზი ვასილი III-ის მიერ 1524 წელს, რუსეთის მფლობელობაში სმოლენსკის მიწების დაბრუნების აღსანიშნავად. აქედან მომდინარეობს მონასტერის მეორე სახელი.

მოსკოვის სხვა მონასტერთაგან განსხვავებით ნოვოდევიჩის კომპლექსი ხელშეუხებელი დარჩა მე-17 საუკუნიდან. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მონასტერი გაუქმდა. 1922 წლიდან მუზეუმია (1934 წლიდან სახ. ისტორიული მუზეუმის ფილიალი). 1994 წლიდან მონასტერმა ისევე განაახლა მოქმედება. 2004 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
thumb|250px|მარცხნივ|ნოვოდევიჩის მონასტერი ღამით

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Evaluation of the convent by UNESCO team

კატეგორია:რუსეთის მონასტრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
ოქროს კარიბჭე (ვლადიმირი)

thumb|200px|ვლადიმირის ოქროს კარიბჭე
**ვლადიმირის ოქროს კარიბჭე** () — ძველი რუსული არქიტექტურის ძეგლი. აიგო 1164 წელს ვალდიმირის მთავარ ანდრეი ბოგოლიუბის ზეობის პერიოდში და ერთადერთი შემონახული ნიმუშია უძველესი რუსული ქალაქის კარიბჭისა. ოქროს კარიბჭე სააღლუმე შესასვლელი იყო ქალაქის ყველაზე მდიდარ ნაწილში.

ოქროს კარიბჭეები არსებობდა ქრისტიანული მართლმადიდებლობის უწმინდეს ქალაქებში — იერუსალიმში, კონსტანტინეპოლსა და კიევში. გახადა რა ვლადიმირი საკუთარ დედაქალაქად, ანდრეი ბოგოლიუბი ამგვარ სტრუქტურების მსგავს ნაგებობას უკვეთავს საკუთარ ხელოსნებს ქალაქის მთავარ კარიბჭეზე თეთრი კირქვითა და ოქროს არშიებით. შესაძლოა, რომ ხუროთმოძღვრები მოწვეული ყოფილიყვნენ ბიზანტიიდან, ვინაიდან აქ, როგორც ჩანს, ბერძნული ზომებია გამოყენებული რუსულის ნაცვლად. მთავარი თაღი 15 მეტრი სიმაღლის უნდა ყოფილიყო.

კარიბჭე გადაურჩა მონღოლთა შემოსევას 1237 წელს. XVIII საუკუნის ბოლოს ეს სტრუქტურა იმდენად მიუხედავი იყო, რომ ეკატერინე დიდი მის ქვეშ გასვლას ერიდებოდა თაღის მის თავზე დამხობის შიშით. 1779 წელს მისი ბრძანებით კარიბჭის დეტალური ზომები და მონახაზები გააკეთეს. 1797 წელს დიდი ბჭობის შედეგად, კარიბჭის თავზე არსებული ბარბიკული ეკლესია ჩამოღებულ იქნა. მის ნაცვლად ორი მრგვალი კოშკი დაშენდა სტრუქტურის კონსტრუქციის გასამაგრებლად, შემდეგ კი ადრეული ნახაზებით აღდგენილ იქნა ბარბიკული ეკლესიაც.

## რესურსები ინტერნეტში
* Tourism portal of the Vladimir region, Russia
* Вид на Золотые ворота во Владимире  
* 10 фактов о Золотых воротах во Владимире..
* Золотые ворота. Владимиро-Суздальский музей-заповедник.

კატეგორია:რუსეთის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:XII საუკუნეში დასრულებული შენობა-ნაგებობები
ოქროს კარიბჭე (კიევი)

thumb|300px|კიევის ოქროს კარიბჭე
**კიევის ოქროს კარიბჭე** () — კიევის ძველი ქალაქის კედლებში ისტორიული შესასვლელია, უკრაინის დედაქალაქში. იგივე სახელი ჰქვია ახლომდებარე მეტროს სადგურსა და თეატრს.

ეს კარიბჭე იყო ერთ-ერთი სამთაგან, აგებული იაროსლავ მუდრის, კიევის პრინცის მიერ XI საუკუნეში. პროექტი გადმოღებულ იქნა კონსტანტინოპოლის ოქროს კარიბჭის მოდელზე, საიდანაც მომდინარეობს ეს სახელიც. 1240 წელს ის ნაწილობრივ დაანგრია ბათუ ხანის ოქროს ურდომ. თუმცა XVIII საუკუნის ბოლომდე ის მაინც რჩებოდა ქალაქის კარიბჭედ (ხშირად ცერემონიების მიზნით), რის შემდეგაც ის ნანგრევებად იქცა.

1832 წელს ნანგრევები გათხარეს და აღდგენისა და კონსერვაციის თავდაპირველი კვლევა ჩაუტარეს. 1970-იან წლებში მიმდებარე პავილიონი დაამატეს, სადაც კარიბჭის მუზეუმი განთავსდა.

1982 წელს კარიბჭეს სრული რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა კიევის 1500 წლისთავისთვის, თუმცა არ არსებობს რაიმე ნივთმტკიცება თუ როგორ გამოიყურებოდა კარიბჭე თავდაპირველი სახით. რიგი ისტორიკოსებისა მოითხოვდნენ რეკონსტრუქციის მოშლას და უწინდელი კარიბჭის ნანგრევების გამოთავისუფლებას საზოგადოებრივი მუზეუმისთვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ოქროს კარიბჭე (ვლადიმირი)
* ოქროს კარიბჭე (იერუსალიმი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* კიევის ოქროს კარიბჭე. უკრაინის ენციკლოპედია

კატეგორია:უკრაინის არქიტექტურული ძეგლები
ნაგაზი

მინი|კავკასიური ნაგაზი
**ნაგაზი** — სასამსახურო ძაღლების ჯიშთა ჯგუფი. განსხვავდებიან წარმოშობითა და ექსტერიერით. იყენებენ სამწყემსო, საყარაულო, სამძებრო და სხვ. სამსახურში. გამოირჩევიან ტანადობით, პროპორციულობით, ხშირი ბეწვით, სიმძლავრით, გულადობითა და გამძლეობით; ადვილად იგეშებიან. გავრცელებულია უმთავრესად გერმანული, კავკასიური, შუააზიური, სამხრეთრუსული, შეტლანდიური (კოლი), უნგრული (პული, პუმი, კუვასი, კომანდორი), პოლონური, სლოვაკური (ჩუვაჩი), ფრანგული ბრიარდული, ბელგიური (მოლინუა) და სხვ. ჯიშის ნაგაზი.

სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით ნაგაზი „თართისა“ (დიდი მიდამოს მცველი ძაღლი), და „მწევრის“ (სწრაფი და გვარიანი ძაღლი) შეჯვარებით მიიღება. საბა იქვე აკონკრეტებს, რომ ნაგაზი შესაძლოა შინ გაზრდილი მგლისა და თართის, ან მგლისა და მწევრის შეჯვარებითაც იქნას მიღებული და ამგვარად შობილი ნაგაზი, მისი თქმით, უმჯობესია.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ძაღლის ჯიშები
ყაზანი

**ყაზანი** (თათრ. Казан; რუს. Казань) — თათრეთის დედაქალაქი და რუსეთის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქთაგანია. ის რეგიონის მთავარი ინდუსტრიული, კომერციული და კულტურული ცენტრია და რჩება თათართა კულტურის უმნიშვნელოვანეს წყაროდ. ყაზანი მდებარეობს მდ. ვოლგასა და კაზანკას შესართავთან რუსეთის ცენტრალურ ევროპულ ნაწილში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website of Kazan  
* Official website of Kazan  
* Virtual Guide around Kazan 
* The Kazan Herald: Tatarstan's English language newspaper  
* The Kazan Times: Business and political news from Kazan, Tatarstan, Russia and all over the World  
* Kazan city tourist portal  
* Kazan millenium 
* Universiade Kazan 2013  
* Kazan 1000 years old  
* The history of Islamic religion in Kazan 
* Kazan - Global Stroll  

კატეგორია:თათრეთის ქალაქები
კატეგორია:ოქროს ურდოს ქალაქები
ოქროს კარიბჭე (იერუსალიმი)

thumb|250px|ოქროს კარიბჭე 1900 წელს.
**ოქროს კარიბჭე** უძველესია დღემდე შერმორჩენილ კარიბჭეთა შორის იერუსალიმის ძველი ქალაქის გალავანზე. სავარაუდოდ აგებულ იქნა 520-იან წლებში, იუსტინიანე I-ის იერუსალიმის აღმშენებლობის პროგრამის ფარგლებში, გალავანში ადრინდელი კარიბჭის ნანგრევების ადგილას. ალტერნატიული თეორიით ის შესაძლოა აგებული ყოფილიყოს მე-7 საუკუნეში უმაიადის ხალიფთა მიერ დაქირავებულ ბიზანტიელ ხელოსანთა მიერ.

ქრისტიანულ ლიტერატურაში ამ კონსტრუქციას "ოქროს კარიბჭით" მოიხსენებენ, არაბულში კი ის ცნობილი იყო როგორც "მუდმივი სიცოცხლის კარიბჭე". ებრაელები კარიბჭესთან მოწყალებისთვის ლოცულობდნენ, საიდანაც მომდინარეობს სახელი "შაარ ჰარახამიმ", "მოწყალების კარიბჭე".

კარიბჭე მდებარეობს ტაძრის მთის აღმოსავლეთ მხარის შუაგულში. შესასვლელი ამ პოზიციაში რიტუალური მიზნებისთვის უნდა ყოფილიყო გამოყენებული ბიბლიურ დროში.

ებრაული ტრადიციით ეს ის კარიბჭეა, რომელშიც მესია იერუსალიმში უნდა შემოვიდეს. კარიბჭე დალუქულ იქნა 1541 წელს ოსმალეთის სულთანი სულეიმან I-ის მიერ, შესაძლოა მესიის შემოსვლის თავიდან არიდების გამო. მუსლიმებმა ასევე კარიბჭის წინ სასაფლაო მოაწყვეს, შესაძლოა იმ მოსაზრებით, რომ მესია ვერ შეძლებდა საკუთარი თავის წაუბილწავად ქალაქში შემოსვლას.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ოქროს კარიბჭე (კიევი)
*ოქროს კარიბჭე (ვლადიმირი)

## რესურსები ინტერნეტში
* Golden Gate (Jerusalem). Madain Project
* The Golden Gate of the Temple Mount in Jerusalem. Ritmeyer Archaeological Design
* Israeli history photo of the week: The Golden Gate. *The Jerusalem Post*, October 6, 2011. Three photos from the American Colony collection in the Library of Congress
*Photos of the Golden Gate at the Manar al-Athar photo archive

კატეგორია:იერუსალიმი
კატეგორია:იერუსალიმის ისტორიული ადგილები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში

ნობელის პრემია ქიმიაში გაიცემა ყოველწლიურად 1901 წლიდან და შეადგენს 10 მილიონ შვედურ კრონს, რაც დაახლოებით 1,1 მლნ ევროს შეესაბამება. თუკი ერთ წელს პრემიას რამდენიმე ქიმიკოსი მიიღებს, პრემია თანატოლ ნაწილებად გაიყოფა ლაურეატებს შორის. ლაურეატების შერჩევა შვედეთის სამეფოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეროგატივაა. 1895 წლის 27 ნოემბრით დათარიღებულ ანდერძში, რომელიც ჯილდოს მინიჭების წესს განსაზღვრავდა, პრემიის დამწესებელი ალფრედ ნობელი აღნიშნავდა, რომ ნობელის პრემია ქიმიის დარგში უნდა მიენიჭოს მას, „ვისაც ეკუთვნის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქიმიური აღმოჩენა ან გაუმჯობესება“. ყოველ წელს ნობელის პრემია ლაურეატს ალფრედ ნობელის გარდაცვალების დღეს, 19 დეკემბერს, გადაეცემა შვედეთის მეფის მიერ.

ჯილდოს დაწესებიდან დღემდე სულ 153 ქიმიკოსმა მიიღო ნობელის პრემია. მათგან 150 მამაკაცია (98 %) და სამი ქალი (2 %).

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
ეს სია შეიცავს ქიმიაში ნობელის პრემიის ლაურეატთა ქრონოლოგიურ ნუსხას ნობელის კომიტეტის დასაბუთებითურთ. ანბანური ნუსხას იძლევა ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში
----
__NOTOC__

1901–1910 ·
1911–1920 ·
1921–1930 ·
1931–1940 ·
1941–1950 ·
1951–1960 ·
1961–1970 ·
1971–1980 ·
1981–1990 ·
1991–2000 ·
2001–2010
2011–დღემდე

----

## 1901—1910 
## 1911—1920 
## 1921—1930 
## 1931—1940 
## 1941—1950 
## 1951—1960 
## 1961—1970 
## 1971—1980 
## 1981—1990 
## 1991—2000 
## 2001—2010 
## 2011—დღემდე 
----
__NOTOC__

1901–1910 ·
1911–1920 ·
1921–1930 ·
1931–1940 ·
1941–1950 ·
1951–1960 ·
1961–1970 ·
1971–1980 ·
1981–1990 ·
1991–2000 ·
2001–2010
2011–დღემდე

----

## Rangliste nach Nationalitäten 
*Die Aufteilung des Preises auf mehrere Personen resultiert pro Jahr und Nation maximal in einer Zählung.*

----

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნობელის პრემიის ლაურეატების ოფიციალური სია ქიმიის დარგში

## სქოლიო
ვაღარშაპატი

**ვაღარშაპატი** (; 1945 წლიდან 1992 წლამდე **ეჩმიაძინი**, ) — ქალაქი სომხეთში, სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათალიკოსის რეზიდენცია. მდებარეობს არმავირის პროვინციაში, ერევნიდან დასავლეთით 20 კმ-ში.

## ისტორია
დასახლება არსებობდა უძველესი დროიდან, რაც დადასტურებულია ქვის, ბრინჯაოსა და რკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლებით, რომლებიც აღმოჩენილია ქალაშია და მის შემოგარენში. უძველესი წერილობითი ცნობა განეკუთვნება ურარტუს მეფე რუსა II-ის პერიოდს. ამ დროის ლურსმული წარწერაში ნახსენებია დასახლება კუარლინი. მოვსეს ხორენაცის ცნობით ერვანდუნის მმართველობის დროს ქალაქს ეწოდა არტიმედი შემდეგ კი ვარკესავანი. მეფე ვაღარშ I-მა მას სახელი შეუცვალა და ვაღარშაპატი დაარქვა. ქრისტიანობის მიღების შემდეგ გამოიყენებოდა სახელი ეჩმიაძინიც. რამდენიმე ათწლეულში იგი სომხეთის დედაქალაქი გახდა და IV საუკუნემდე ქვეყნის უმნიშვნელოვანეს ქალაქს წარმოადგენდა.

## ისტორიული ძეგლები
ქალაქის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა ეჩმიაძინის ტაძარი. გადმოცემის თანახმად, იგი თავადპირველად ააგო წმინდა გრიგოლ განმანათლებელმა 301–303 წლებში. V საუკუნის სომხური წერილობითი წყაროების მიხედვით, წმ. გრიგოლს გამოეცხადა ქრისტე, რომელმაც ტაძრის ასაშენებელი ადგილის მისათითებლად მიწას მეხი სტყორცნა ოქროს ჩაქუჩით. შესაბამისად, პატრიარქმა ეკლესიასა და თვით ქალაქსაც *ეჩმიაძინი* დაარქვა, რაც დაახლოებით ნიშნავს: „ადგილი სადაც მხოლოდშობილი დაეშვა“.

480 წელს ვაჰან მამიკონიანის ბრძანებით ნანგრევებად ქცეული ბაზილიკა შეიცვალა ახალი ჯვრის ფორმის ეკლესიით. 618 წელს ხის გუმბათი შეცვალა ქვისამ, რომელიც ოთხ მასიურ საყრდენზე იდგა, რომელიც თავის მხრივ კონსტრუქციის გარე კედლებს აერთიანებდა არკადიებით. ტაძარმა დღემდე სწორედ ამ ფორმით მოაღწია. ეჩმიაძინის სამონასტრო კომპლექსში ინახებოდა შუა საუკუნეების სომხურ ხელნაწერთა უდიდესი კოლექცია, რომელიც მოგვიანებით მატენადარანს გადაეცა.

მთავარი საკათედრო ტაძრის გარდა ქალაქში კიდევ ორი მნიშვნელოვანი ეკლესიაა. წმინდა გაიანეს ეკლესია გამოირჩევა მისი ჰარმონიული პროპორციებით. აგებულ იქნა 630 წელს, ხოლო XVII საუკუნეში საუკუნეში კი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. წმინდა რიფსიმეს ეკლესია 618 წელს აიგო და დღემდე უცვლელის სახით შემორჩა. ეს ორი ეკლესია, საკათედრო ტაძარი და ახლომდებარე არქეოლოგიური ზონა ზვართნოცი იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

## გალერეა 

სურათი:Echmiadzin-cathedral.jpg|ეჩმიაძინის ტაძარი
სურათი:Echmiadzin-gayane.jpg|წმ. გაიანეს ეკლესია
სურათი:Echmiadzin-hripsime.jpg|წმ. რიფსიმეს ეკლესია

## რესურსები ინტერნეტში 
*Armenia Photos: The Holy City of Etchmiadzin 
*Etchmiadzin Old Photos 

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში
კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში

ნობელის პრემის ლაურეატები ფიზიკის დარგში:

## ლაურეატები 
## იხილეთ აგრეთვე 
* ნობელის პრემია

## რესურსები ინტერნეტში 
ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკის დარგში

## სქოლიო
მილანის საკათედრო ტაძარი

thumb|300px|დომო დი მილანო მთავარი მოედნიდან
**მილანის საკათედრო ტაძარი** () — გოტიკური სტილის საკათედრო ტაძარი იტალიის ქალაქ მილანში, მდებარეობს ქალაქის ცენტრის მთავარ მოედანზე.

ის ყველაზე დიდი საკათედრო ტაძარია იტალიაში, ხოლო მსოფლიოში — სიდიდით მეოთხე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* .

## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები
კატეგორია:მილანი
ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში

ნობელის პრემიას მშვიდობის განმტკიცებაში გადასცემს ნორვეგიის ნობელის კომიტეტი იმ პირს რომელმაც უნდა შეასრულოს ყველაზე მეტი ან საუკეთესო სამუშაო ხალხებს შორის ძმობისთვის, მუდმივი ჯარების გაუქმების ან შემცირების, სამშვიდობო კონგრესების გამართვისა და წახალისებისათვის.

## ლაურეატები 
სიაში ჩამოთვლილია ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებისათვის:

## იხილეთ აგრეთვე 
* ნობელის პრემია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Official website of the Norwegian Nobel Committee

## სქოლიო 

*
ნობელის პრემიის ლაურეატები

**ნობელის პრემია** (, ) — ერთ-ერთი ყველაზე პრესტიჟული საერთაშორისო პრემია. გაიცემა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო კვლევების, რევოლუციური გამოგონებების ან კულტურასა თუ საზოგადოების განვითარებაში შეტანილი დიდი წვლილისთვის.

ნობელის პრემია დაარსდა ალფრედ ნობელის ანდერძის შესაბამისად.

ნობელის ანდერძში გათვალისწინებული იყო თანხის გამოყოფა მხოლოდ ხუთი მიმართულების წარმომადგენელთა ჯილდოებისთვის:
* ლიტერატურა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
* ფიზიკა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
* ქიმია (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
* ფიზიოლოგია და მედიცინა (გაიცემა 1901 წლიდან, შვედეთში);
* მთელ მსოფლიოში მშვიდობის დამყარების ხელშეწყობისთვის (გაიცემა 1901 წლიდან, ნორვეგიაში).

გარდა ამისა, 1969 წლიდან შვედეთის ბანკის ინიციატივით გაიცემა ნობელის სახელობის პრემია ეკონომიკაში. იგი გაიცემა სხვა ნობელის პრემიების შესაბამისი პირობებით. მომავალში ნობელის ფონდის მმართველობა არ გეგმავს ნომინაციების რაოდენობის გაზრდას.

## ლაურეატები 
__NOTOC__
----

1900-იანები •
1910-იანები •
1920-იანები •
1930-იანები •
1940-იანები •
1950-იანები •
1960-იანები •
1970-იანები •
1980-იანები •
1990-იანები •
2000-იანები •
2010-იანები

----

### 1900-იანები 
### 1910-იანები 
### 1920-იანები 
### 1930-იანები 
### 1940-იანები 
### 1950-იანები 
### 1960-იანები 
### 1970-იანები 
### 1980-იანები 
### 1990-იანები 
### 2000-იანები 
### 2010-იანები 
----
__NOTOC__

1900-იანები •
1910-იანები •
1920-იანები •
1930-იანები •
1940-იანები •
1950-იანები •
1960-იანები •
1970-იანები •
1980-იანები •
1990-იანები •
2000-იანები •
2010-იანები

----

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალფრედ ნობელი
* ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
* ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში
* ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებისათვის
* ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
* ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
* ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები
სიმონ ხეჩინაშვილი

**სიმონ ნიკოლოზის ძე ხეჩინაშვილი** (დ. 26 ნოემბერი, 1919, ქუთაისი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ― გ. 23 ივნისი, 2010, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ოტორინოლარინგოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1952), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1965), სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1980), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1996-2010), ღირსების ორდენის კავალერი (1998).
 
## ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1942-1946 წლებში მუშაობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ოტორინოლარინგოლოგიურ კლინიკაში, 1947-1954 — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში ი. ბერიტაშვილთან. 1941 წელს დაამთავრა ქ. თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1941–1942 წლებში მუშაობდა თბილისის # 1 ტუბ-დისპანსერის ორდინატორად. 1942–1946 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის ჯანდაცვის სამინისტროს ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორად.

1964 წელს მიენიჭა ლენინური პრემია, 1966 წელს ლენინის ორდენი, 1971 წელს წითელი დროშის ორდენი, 1969 წელს საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწის მედალი, 1979 წელს ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი. 2016 წელს თბილისში გაიხსნა სიმონ ხეჩინაშვილის მემორიალური დაფა.

შესრულებული აქვს 180 სამეცნიერო ნაშრომი, აქედან 4 მონოგრაფია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* სიმონ ხეჩინაშვილი — ბურუსი
* სიმონ ხეჩინაშვილი Curriculum Vitae
* სიმონ ხეჩინაშვილი  — ქართული პრეისის ელექტრონული არქივი

## სქოლიო
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1986)
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ოტორინოლარინგოლოგები
ინსტიტუტი

**ინსტიტუტი** (, *დაწესებულება ან ჩვევა*) —  რაიმე ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სამეცნიერო, სასწავლო, კვალიფიკაციის ამაღლების ან სხვა დანიშნულებით. ხშირად ეს კვლევითი ორგანიზაციაა, რომელიც რაიმე საგნის ან საკითხის შესწავლა/ძიებისთვის შეიქმნა გარკვეულ სფეროში. ტერმინი ლათინური სიტყვიდან instituere მომდინარეობს და ნიშნავს შენებას, შექმნას, გაზრდასა და სწავლებას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ანალიტიკური ინსტიტუტი
* კვლევითი ინსტიტუტი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტერმინები
კოლეჯი

**კოლეჯი** (*ლათ.* collegium) ამჟამად ხშირად საგანმანათლებლო დაწესებულებაზე მიუთითებს. უფრო ვრცელი გაგებით, ეს შეიძლება იყო რაიმე პროფესიის კოლეგთა ჯგუფის სახელი (მაგ. საარჩევნო კოლეგია, სამხედრო კოლეგია, და ა.შ.). თავდაპირველად ის აღნიშნავდა საერთო კანონებით ერთად მცხოვრებ ადამიანთა ჯგუფს (con-, „ერთად“ + leg-, „კანონი“). 

კატეგორია:განათლება