ამედეო პრეციოზი

**ამედეო პრეციოზი** (''*  დ. 2 დეკემბერი 1816 —  გ. 27 სექტემბერი 1882 ) — მალტელი მხატვარი და მოგზაური, რომლის გრავიურები და აკვარელით შესრულებული ნამუშევრები ეძღვნებოდა ბალკანეთს, ოსმალეთის იმპერიას და რუმინეთს. 

## ბიოგრაფია 
[მარჯვნივ|მინი| ამედეო პრეციოზი. [ნადარი|ნადარის ფოტო პორტრეტი (1860 და 1870 წლებში)]]
ამედეო პრეციოზი დაიბადა 1816 წელს მალტელი დიდებულების ოჯახში.  მამას, ჯოვანი ფრანჩესკო პრეციოზის, მაღალი თანამდებობები ეკავა ადგილობრივ ადმინისტრაციაში. 1802 წელს იგი გამოდიოდა მალტელი ხალხის სახელით ამიენის საზავო ხელშეკრულების მოლაპარაკებების დროს. ამედეოს დედა, მარგარეტა რეინო, ფრანგი იყო. 

ამედეო პირველი შვილი იყო პრეციოზის ოჯახში. იგი მოინათლა  წმინდა დომინიკას ბაზილიკაში და მიიღო სახელი ალოიზიუს-როზარი-ამადეუს- რაიმუნდ -ანდრეასი.   მისი უმცროსი ძმა ლეანდრო პრეციოზი  მალტაზე  ადრეული ფოტოგრაფიის ერთ-ერთი პიონერი იყო.  

ამედეო ადრეული ასაკიდან დაინტერესდა ხელოვნებით. მისი მასწავლებელი იყო მალტის უაღრესად საპატივსაცემო მხატვარი ჯუზეპე ჰიზლერი.   მამას სურდა ამედეოს სამართალი შეესწავლა და გაგზავნა სორბონაში იურიდიულ ფაკულტეტზე სამართლის შესასწავლად. მაგრამ ამედეოს უფრო ხელოვნება აინტერესებდა და სწავლა  განაგრძო Ecole des Beaux-Arts- ში ფერწერის განხრით.  სახლში დაბრუნების შემდეგ ამედეომ მალტაზე ვერ იპოვა შემოქმედებისთვის შესაფერისი გარემო. მამამ არ მოიწონა მისი კარიერის არჩევანი. ამიტომ ამედეომ გადაწყვიტა დაეტოვებინა კუნძული და გადასულიყო ახლო აღმოსავლეთში, რეგიონში, რომელსაც პარიზის კოლეგა-მხატვრები ადიდებდნენ . ზუსტი თარიღი უცნობია, როდის დატოვა მალტა და გაემგზავრა სტამბოლში, მაგრამ ითვლება, რომ ეს მოხდა 1840-1842 წლებში.  
[მარცხნივ|მინი|278x278პქ| „ოსმალეთის დერვიში.“ ამადეო პრეციოზი. დაახლოებით [1860 წ. რუმინეთის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი.]]
იმ დროს, როდესაც ღია ბარათები და ფოტოგრაფია ფეხს იდგამდა, პრეციოზი ევროპელ ტურისტებს და სტუმრებს სთავაზობდა ნახატებს ქალაქ სტამბულის და მისი შემოგარენის შესახებ. 1858 წელს მან გადაწყვიტა გამოექვეყნებინა თავისი ყველაზე პოპულარული ნამუშევრები ლითოგრაფიის სახით ლემერსიეს პარიზულ სახელოსნოში. ქრომოლითოგრაფიის  ალბომი სახელწოდებით *სტამბოლი, აღმოსავლური ცხოვრების მოგონებები*, ხელახლა გამოქვეყნდა 1861 წელს, როგორც *სტამბული, აღმოსავლეთის სუვენირი*, დახატული იყო თავად პრეციოზის მიერ ლითოგრაფიულ ქვაზე. მოგვიანებით მხატვარმა გამოაქვეყნა მეორე ალბომი სახელწოდებით  „*კაიროს სუვენირი,“* რომელშიც შედიოდა  ეგვიპტეში მოგზაურობის დროს შესრულებული ნახატები. 

პრეციოზიმ ცოლად შეირთო ბერძენი ქალი სტამბოლიდან. მათ ოთხი შვილი შეეძინათ: მატილდა, ჯულია, ეკატერინე და რობერტო. ოჯახი ჯერ  პერეში (ბეიოღლუ — რაიონი სტამბოლის ევროპულ ნაწილში)  ჰამალბაში სოკაგიში ცხოვრობდა, შემდეგ კი გადავიდა წყნარ სოფელ სან სტეფანოში (დღევანდელი იეშილკოი ), მოშორებით ქალაქის აურზაურისგან.  

პრეციოზი საუბრობდა როგორც რეგიონის  ბერძნულ და თურქულ, ასევე ევროპულ — ინგლისურ, ფრანგულ და იტალიურ ენებზე. მსახურობდა დრაგომანის  მოადგილედ ბრიტანეთის საელჩოში და ბერძნული მისიის პირველ დრაგომანად.  
[მარჯვნივ|მინი| პრეციოზის საფლავი ძველ რომაულ კათოლიკურ სასაფლაოზე ეშილკეიში (ყოფილი სან სტეფანო), [სტამბოლი, თურქეთი]]
პრეციოზის სახელოსნოს რეგულარულად სტუმრობდნენ ტურისტები, რომლებსაც სურდათ სტამბოლიდან სუვენირის წაღება სახლში. 1869 წლის აპრილში მას ეწვია ედუარდ VII, უელსის პრინცი, გაერთიანებული სამეფოს მომავალი მეფე, რომელმაც მისგან რამდენიმე აკვარელი იყიდა. 1866 წელს, როდესაც რუმინეთის ახალი პრინცი, კაროლ I ჩავიდა სტამბულში, შეხვდა პრეციოზის და მიიწვია რუმინეთში,  აკვარელის პეიზაჟების და ქვეყნის მცხოვრებთა პორტრეტების შესაქმნელად.  

პრეციოზი ჩავიდა რუმინეთში 1868 წლის ივნისში. აკეთებდა ჩანახატებს  როგორც ბუქარესტის, ასევე მთელი ქვეყნის მასშტაბით.  რამდენიმე ნახატზე  გამოსახულია პრინცი კაროლ I. მოგვიანებით მან დახატული ესკიზები საკუთარ სახელოსნოში სტამბოლში აკვარელებად აქცია და შემდეგ რუმინეთის პრინცს მიჰყიდა 300-დან 1200 ფრანკამდე.   მომდევნო წელს, 30 მაისიდან 15 ივლისამდე, პრეციოზი კვლავ ეწვია რუმინეთს. მის მიერ ფანქრით, მელნითა და აკვარელით შესრულებული ნახატების ნახვა შესაძლებელია ჩანახატების წიგნში *"La Valachie par Preziosi"*, რომელიც ამჟამად ბუქარესტის მუნიციპალურ მუზეუმში ინახება.  

რუმინეთში ბოლო მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ, პრეციოზის ცხოვრების შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. იგი კვლავ ხელოვნებით იყო დაკავებული, მაგრამ  ფოტოგრაფიის გავრცელებასთან ერთად მისი აკვარელი სულ უფრო ნაკლებად მომგებიანი ხდებოდა. ფოტოგრაფიამ შესაძლებელი გახადა ერთი გამოსახულების იაფი და შეუზღუდავი ასლების გაკეთება.  

პრეციოზი დაიღუპა ნადირობისას იარაღიდან შემთხვევითი გასროლილი ტყვიის შედეგად. ის დაკრძალეს ეშილკეის კათოლიკურ სასაფლაოზე სტამბოლში.

## მემკვიდრეობა 
მხატვრის გარდაცვალების შემდეგ მისი ნამუშევრები ათწლეულების განმავლობაში დავიწყებას მიეცა. 1934 წელს ისინი კვლავ წარუდგინეს საზოგადოებას ბუქარესტში. 1985 წელს ზოგიერთი მათგანი გამოიტანეს მისადმი მიძღვნილ გამოფენაზე ლონდონის ვიქტორიასა და ალბერტის მუზეუმში. 2003 წელს ბუქარესტის მუზეუმში მოეწყო მისი ნახატების კიდევ ერთი გამოფენა.  

## გალერეა 

ფაილი:Amadeo_Preziosi_-_The_Grand_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|ბმული=Файл:Amadeo_Preziosi_-_The_Grand_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|ალტ=The Grand Bazaar| დიდი ბაზარი
ფაილი:Amadeo_Preziosi_-_The_Silk_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|ბმული=Файл:Amadeo_Preziosi_-_The_Silk_Bazaar_-_Google_Art_Project.jpg|ალტ=The Silk Bazaar|აბრეშუმის ბაზარი
ფაილი:Amedeo_Preziosi_-_Arabian_ox_cart.jpg|ბმული=Файл:Amedeo_Preziosi_-_Arabian_ox_cart.jpg|ალტ=Arabian ox cart|ეტლი არაბული ხარით
ფაილი:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_cafe.jpg|ბმული=Файл:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_cafe.jpg|ალტ=A café in Istanbul|კაფე სტამბულში
ფაილი:Amedeo_Preziosi_-_Turks.jpg|ბმული=Файл:Amedeo_Preziosi_-_Turks.jpg|ალტ=Sufi whirling| სამას რიტუალი
ფაილი:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_boats.jpg|ბმული=Файл:Amedeo_Preziosi_-_Istanbul_boats.jpg|ალტ=Istanbul boats|სტამბულის ნავები
ფაილი:Dambovita_preziosi.jpg|ბმული=Файл:Dambovita_preziosi.jpg|ალტ=Dâmbovița River in Bucharest|ბუქარესტის მდინარე დამბოვიცა
ფაილი:Preziosi_-_Vizita_domnitorului_Carol_I_la_Manastirea_Pasarea,.jpg|ბმული=Файл:Preziosi_-_Vizita_domnitorului_Carol_I_la_Manastirea_Pasarea,.jpg|ალტ=Visit of Carol I at Pasărea Monastery, Wallachia| მეფე კაროლ I-ისვიზიტივლახეთის პასერეას მონასტერში
ფაილი:Amadeo_Preziosi_Albanians_Mercenaries_in_the_Ottoman_Army.jpg|ბმული=Файл:Amadeo_Preziosi_Albanians_Mercenaries_in_the_Ottoman_Army.jpg|ალტ=Albanian Mercenaries|ალბანელი დაქირავებულები
ფაილი:Preziosi_-_in_a_Turkish_Park.jpg|ბმული=Файл:Preziosi_-_in_a_Turkish_Park.jpg|ალტ=In a Turkish Park|თურქულ პარკში
ფაილი:Preziosi_-_The_Tea_Seller_from_Souvenir_of_Cairo_1862.jpg|ბმული=Файл:Preziosi_-_The_Tea_Seller_from_Souvenir_of_Cairo_1862.jpg|ალტ=The Tea Seller from Souvenir of Cairo 1862|ჩაის გამყიდველი "სუვენირი კაიროდან" (1862)

## ლიტერატურა 
Adrian-Silvan Ionescu, *Preziosi în România'', Noi Media Print, 2003, 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1816
კატეგორია:გარდაცვლილი 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 2 დეკემბერი
კატეგორია:მალტელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით