open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბუკოლიკა

**ბუკოლიკა**, ბუკოლიკური პოეზია (ბერძნ. boucolos - მწყემსი > boucolikos - მწყემსური, სოფლური, ta bukolika - მწყემსური სიმღერები), ანტიკური პოეზიის ჟანრი. აღმოცენდა ალექსანდრიული პოეზიის წიაღში. ბუკოლიკის მეტრული საზომია დიქტილური ჰექტამეტრი, რომელშიც დამატებულია მეორე ცენზურა (ე.წ. ბუკოლიკური ცენზურა). დროთა განმავლობაში ბუკოლიკის ძირითად თემად იქცა სიყვარული. შემდგომ იძენს პოლიტიკურ და დიდაქტიკურ ხასიათსაც. 

ახალ ევროპულ ლიტერატურაზე ბუკოლიკა ზეგავლენას ახდენს თავისი ორი ტენდენციით: სტილიზაციითა და სოციალურობას მოკლებული ადამიანისა და ბუნების ურთიერთობით. ბუკოლიკურ ნაწარმოებთათვის დამახასიათებელია სოფლის მშვიდობიანი, წყნარი ცხოვრების, ბუნების სურათების დახატვა. ჟანრული ფორმებია იდილია და ეკლოგა.

## იხილეთ აგრეთვე
*იდილია
*ეკლოგა
*ლონგე
*პასტორალი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:ლირიკული ფორმები
იავნანა

**„იავნანა“** — ძველი ქართული ხალხური საწესო ლექსთ-სიმღერა. წარმოშობით წარმართული საკულტო რიტუალის უძველესი საგალობელი. „ნანინას“ ციკლის სიმღერების მსგავსად „იავნანაც“ მზისა და ნაყოფიერების ქალღმერთ ნანას სახელთან არის დაკავშირებული. 

„იავნანამ“ დაკარგა პირვანდელი საწესო ხასიათი, დღეს მისი დანიშნულებაა ბავშვის დაძინება, თუმცა ჩვენამდე მოღწეული ზოგ ტექსტს ინფექციური დაავადებებისაგან (ე. წ. ბატონებისაგან) ბავშვს განსაკურნავადაც მღერიან. „იავნანას“ ციკლის ლექსებს აქვს ისტორიულ-შემეცნებითი და დიდაქტიკურ-ესთეტიკური მნიშვნელობა. ქართულ მხატვრულ ლიტერატურაში „იავნანას„ მოტივებზე შექმნეს ლექსები: რაფიელ ერისთავმა, აკაკი წერეთელმა, ილია ჭავჭავაძემ, გალაკტიონ ტაბიძემ და სხვა. „იავნანასთვის“ დამახასიათებელია მარტივი, მაგრამ შთამბეჭდავი მღერადი მელოდია, რომელსაც ასრულებს ერთი, ან მონაცვლეობით ორი მთქმელი (ქალი) გაბმული (ბურდონული) ბანის ფონზე სიმღერა ერთმუხლოვანია და მდორედ ვითარდება. იგი უმთავრესად ქართლ-კახურ მუსიკის ფოლკლორში გვხვდება. იმერულ და გურულ სასიმღერო შემოქმედებაში უფრო გავრცელებულია „საბოდიშო“ ანუ „ბატონებო“. „იავნანას“ მელოდიას დამუშავებული სახით ვხვდებით ნ. ავალიშვილის, მელიტონ ბალანჩივაძის და სხვათა შემოქმედებაში. „იავნანაზე“ შექმნილია ხალხური სიმღერაც. 

## რესურსები ინტერნეტში
* იავნანა — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:ლირიკული ფორმები
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
კაფია

**კაფია** (არაბ. ყაფია - რითმა) — ქართული ზეპირსიტყვიერების პოეტური ჟანრი, სატირულ-იუმორისტული ხასიათის ლექსი, რომელიც სახელდახელოდ იქმნება ლექსით შეჯიბრში. ლექსებით კითხვა-პასუხის მიგება ხდება როგორც სხვისი, ისე საკუთარი  ლექსებითაც. კაფიის სახელწოდება მიუთითებს, რომ ესთეტიკური ეფექტისატირულ-იუმორისტული ხასიათის შინაარსისთვის რითმის იმპროვიზაციულ დაძებნაშია. 

კაფია არსებობს ცალფა და ორფა. ფშავ-ხევსურეთში კაფიას თავისპირის ლექსსაც უწოდებენ. 

## იხილეთ აგრეთვე
*გალექსება
*გაშაირება

კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:ლირიკული ფორმები
თინათინი (საკუთარი სახელი)

**თინათინი** - ქართული ქალის სახელი, ნიშნავს "მზის სხივის ანარეკლს", "მოციმციმე სხივს". "ვეფხისტყაოსნის" ერთ-ერთი მთავარი გმირი ქალის სახელია და ამ პოემის წყალობით ძალზე გავრცელებულია ქართულში. მისი მოფერებითი ფორმებია **თიკო, თინა,  თინიკო, თინუკა, თიკა, თინი**.

## სქოლიო
კატეგორია:ქალის სახელები
თეო (საკუთარი სახელი)

**თეო** – ბერძნული წარმოშობის ქალის სახელი, რომელიც ნიშნავს "ღმერთს", "ღვთაებას".  ქართულში თეო-ს (აგრეთვე თეკლე-ს) კნინობითი ფორმაა თეკო.

კატეგორია:ქალის სახელები
ერიდუ

მინი|მარცხნივ|ერიდუ დღეს

**ერიდუ** — შუმერული უძველესი ქალაქ-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში, რომელიც არსებობდა 5 300 წლის წინ ჩვენს ერამდე. ის იყო პირველთაგანი წარღვნამდელი პერიოდის იმ ხუთ ქალაქს შორის, სადაც მორიგეობის წესით მკვიდრობდა შუმერის მეფობა. მისი მთავარი ღვთაებაა ენქი — შუმერული პანთეონის უზენაესი ტრიადის მესამე წევრი. ამავე ქალაქთანაა დაკავშირებული შუმერულ ეპოსში მოხსენიებული პირველი ადამიანი — ადაპა.

## იხილეთ აგრეთვე
*აბზუ

## რესურსები ინტერნეტში
*შუმერი მეფეების სია 
*ერიდუს არქეოლოგიური სურათები
*ერიდუს ტაძრის რესტრუქტურიზაცია 
*ერიდუს ახლანდელი სურათბი 

კატეგორია:შუმერული ქალაქები
გილგამეში

მინი|გილგამეში, ლუვრის მუზეუმი
**გილგამეში** — შუმერული ქალაქის, ურუქის მეფე. ქვეყანას მართავდა ძვ. წ. XXVII საუკუნის ბოლოსა და XXVI საუკუნის დასაწყისში. აქადური ეპოსის გმირი.  ურუქის პირველ დინასტიის წარმომადგენელი. 

სახელწოდება გილგამეში აქადური სახელია, ხოლო შუმერული ვარიანტია „ბილგა-მესი“, რაც ითარგმნება, როგორც  „გმირების წინაპარი“.

გილგამეში, შუმერული პოეტური ქმნილებებისა და აქადური ეპოსის გმირი. ურუქის ლეგენდარული მეფე, რომლის სახელი ნახსენებია შუმერის მეფეთა სიაში. შუმ. სიმღერებში გილგამეში გამოყვანილია, როგორც ენერგიული და გაბედული ჭაბუკი მეფე, რომელსაც სახიფათო თავგადასავლებისაკენ მიუწევს გული. ერთგან მისი მიზანია უთუს სახელის დამკვიდრება იქ, სადაც მისი სახელი არ დამკვიდრებულა, ხოლო იქ სადაც უთუს სახელი მკვიდრობს, თავისი სახელი მკვიდრობს, თავისი საკუთარი სახელის დამკვიდრება. ამავე სიმღერის მიხედვით გილგამეშს შეძრულია ადამიანის გარდუვალი მოკვდავობის ფაქტით და სწორედ ამ პერსპექტივის დაძლევის მიზნით გაემართება სალაშქროდ კედარის ტყისაკენ, რომელსაც ტექსტში „ცოცხალი კაცის ქვეყანა“ ეწოდება. ეს მოტივი აქადური ეპოსში გარდაქმნილია სიკვდილ-სიცოცხლის საიდუმლოს ძიების მოტივად. შუმერულ ტექსტებში მის განუყრელ თანამგზავრად და ყმად მოხსენიებულია ენქიდუ, ხოლო აქადური ეპოსში ის გილგამეშის მეგობარია.

სხვა ტექსტებში გილგამეში ობამას მიერ დარგული ხიდან განდევნის ანზუდს და მოკლავს ხის ძირში მოკალათებულ „მოუნუსხველ გველს“, ამ ხის ფესვებიდან იგი გაიკეთებს მუსიკალურ საკრავებს, რ-ბიც შემდგომ ქვესკნელში ჩაუცვივდება. ამასთან არის დაკავშირებული ერთი სიმღერა, რ-იც მოგვითხრობს ენქიდუს ჩასვლას ქვესკნელში ამ საკრავების ამოსატანად. ენქიდუ ვეღარ ამოდის უკან და გილგამეში მხოლოდ მის სულთან ამყარებს კონტაქტს.

აქადურ ტექსტებში გილგამეში მუდმივ გარდაქმნებს განიცდის ეპოსის მდინარებაში: სხვაა გილგამეში ენქიდუსთან დამეგობრებამდე, სხვა—დამეგობრების და სხვა—სიკვდილის შემდეგ. ენქიდუ თავისი გამოჩენით აღვიძებს მასში ზნეობრივ, ხოლო თავისი სიკვდილით—მოაზროვნე პიროვნებას.

გილგამეშის თავგადასავლის მთავარი ეპიზოდებია: ბრძოლა ხუმბბასთან და კედრის ტყის დაპყრობა, იშთარის (სემიტური წარმოშობის ნაყოფიერებისა და ხორციელი სიყვარულის ქალღმერთი) სასიყვარულო წინადადების უარყოფა და მის დასასჯელად გამოგზავნილი ცეცხლისმფრქვეველი ხარის განადგურება (ენქიდუსთან ერთად), სიკვდილის წყლების გადალახვა უთანაფიშთისკენ მიმავალ გზაზე, „განჭაბუკების ბალახის“ ამოტანა ოკეანის სიღრმიდან და მისი დაკარგვა და რაც მთავარია „წარღვნამდელი ამბის“ მოტანა ურუქში.
ეპოსის პროლოგში ნათქვამია, რომ მან თვითონ ამოჰკვეთა ქვაზე თავისი თავგადასავალი და ამასთან ერთად, უნდა ვიგულისხმოთ, წარღვნის მითოსი.

## ლიტერატურა
* 
* George, Andrew [1999], *The Epic of Gilgamesh: the Babylonian Epic Poem and Other Texts in Akkadian and Sumerian*, Harmondsworth: Allen Lane The Penguin Press, 1999 (published in Penguin Classics 2000, reprinted with minor revisions, 2003. ISBN 0-14-044919-1
* George, Andrew, *The Babylonian Gilgamesh Epic - Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts*, Oxford: Oxford University Press, 2 volumes, 2003.
* Gmirkin, Russell E, *Berossus and Genesis, Manetho and Exodus*, New York, T & T Clark International, 2006.
* 

კატეგორია:შუმერის მმართველები
კატეგორია:გილგამეშის ეპოსი
ლაგაში

[მინი|მარცხნივ|[გუდეა, ლაგაშის მმართველი]]

**ლაგაში** — შუმერული ქალაქი-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში. ცენტრი მდებარეობდა ახლანდელი ტელოს (ერაყი) ადგილას. ლაგაში შედგებოდა უბან-„ქალაქებისაგან“. საკუთრივ ლაგაში, გირსუ, ნინა, ურუქუ („წმინდა ქალაქი“), ქინუნირი, გუაბა, ქესა და უთუგანათენუ.

ლაგაშს არქეოლოგიურად სწავლობდნენ 1877 წლიდან ფრანგი არქეოლოგები ერნესტ დე სარზეკი, გ. კროსი, ა. დე ჟენუიაკი და ანდრე პარო.

პირველი დასახლებები ლაგაშის ტერიტორიაზე ძვ. წ. V ათასწლეულის ბოლოს განეკუთვნება. წერილობით წყაროებში ლაგაში მოიხსენიება ძვ. წ. XXVI საუკუნიდან. ამ დროს იგი ქალაქ შურუფაქის მბრძანებელს ემორჩილებოდა. ლაგაშის აღზევება ემთხვევა ძვ. წ. XXV-XXIV საუკუნეებს, ურ-ნანშეს დინასტიის მმართველობის ხანას. ლაგაში განსაკუთრებით გაძლიერდა ეანათუმის დროს (ძვ. წ. 2470-იანი წლები), რომელიც ხანგრძლივ ბრძოლას აწარმოებდა ქალაქ უმის მბრძანებელთან. უმაზე გამარჯვების შესახებ ეანათუმი მოგვითხრობს ქვის დიდ ფილაზე გაკეთებულ წარწერაში, რომელსაც ლიტერატურაში „ძერათა სტელას“ უწოდებენ. მის დროს დასრულდა მთელი სამხრეთ შუამდინარეთის პირველი გაერთიანება. აქტიურ სამხედრო პოლიტიკას ატარებდნენ ეანათუმის მემკვიდრენიც. გაზრდილ სამხედრო ხარჯებს ისინი გადასახადების გადიდებით ფარავდნენ, რამაც ფართო სახალხო მოძრაობა გამოიწვია XXIV საუკუნის 70-იან წლებში, ლუგალანდას მმართველობის დროს. ძვ. წ. 1364 წელს ლაგაში უმის მეფე ლუგალზაგესმა დაიმორჩილა, შემდეგ კი აქადის მეფე სარგონ დიდმა. ლაგაშმა ახალ კულტურულ და ეკონომიკურ აყვავებას მიაღწია გუდეას გამგებლობის ხანაში (ძვ. წ. XXII საუკუნის II ნახევარი). მაშინ ააგეს ღვთაება ნინგირსუს ბრწყინვალე ტაძარი ენინუ. ძალზე გაფართოვდა ლაგაშის სავაჭრო-ეკონომიკურ კავშირ-ურთიერთობათა არეალიც. ურის III დინასტიის ხანაში (ძვ. წ. 2132-2024 წწ.) ლაგაში აქადის და შუმერის სამეფოს მთავარი ეკონომიკური ცენტრი იყო. მომდევნო ეპოქებში მისი მნიშვნელობა დაეცა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შუმერული ქალაქები
იპოლიტო I დ’ესტე

**იპოლიტო I დ’ესტე** ( დ. 20 მარტი 1479, ფერარა — გ. 3 სექტემბერი 1520, ფერარა) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგის ერკოლე I-ის უმცროსი ვაჟი. მისი და-ძმები იყვნენ: იზაბელა დ’ესტე (1474-1539), ბეატრიჩე დ’ესტე (1475-1497) და ალფონსო I დ’ესტე (1476-1534).

7 წლის ასაკში პატარა იპოლიტო უნგრეთის მეფემ მათიას I კორვინუსმა (მათიუშ I) ესტერგომის არქიეპისკოპოსად დანიშნა. 14 წლისა იგი უკვე კარდინალი გახდა, ხოლო 17 ქლის ასაკში - მილანის არქიეპისკოპოსი. 1502 წლიდან იპოლიტო I იყო კაპუას და 1503 წლიდან ფერარას ეპისკოპოსიც.

იპოლიტო I-ს  უძღვნა თავისი ნაწარმოები „მქროლავი როლანდი" (იტალ.: Orlando Furioso) ლუდოვიკო არიოსტომ.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინასტია დ’ესტე

კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 1479
კატეგორია:გარდაცვლილი 1520
ბაქტერიოლოგია

**ბაქტერიოლოგია** (ბაქტერია და ბერძნ. λόγος ლოგოს „სიტყვა, მოძღვრება“), მეცნიერება ბაქტერიების შესახებ, მიკრობიოლოგიის ნაწილი. ბაქტერიოლოგიას ყოფენ რამდენიმე დამოუკიდებელ დარგად:

* *ზოგადი ბაქტერიოლოგია* შეისწავლის ბაქტერიების მორფოლოგიას, ფიზიოლოგიას, ბიოქიმიას, მათ ცვალებადობასა და მემკვიდრულობას, ევოლუციას, გავრცელებასა და სხვა;

* *სამედიცინო და ვეტერინარული ბაქტერიოლოგია* შეისწავლის სნეულებათა გამომწვევი ბაქტერიების ბიოლოგიას, მათი გამოყოფისა და კვლევის მეთოდებს, იმუნიტეტის მოვლენებს, შეიმუშავებს ადამიანისა და ცხოველების ინფექციურ დაავადებათა პროფილაქტიკასა და მკურნალობის სპეციალურ საშუალებებს;

* *სასოფლო-სამეურენეო ბაქტერიოლოგია* შეისწავლის ბაქტერიების როლს ნიადაგის სტრუქტურის ფორმირებაში, მის ნაყოფიერებაში, მცენარეთა კვებაში, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების გადამუშავებაში (დასილოსება, დამწნილება და სხვა);

* *ტექნიკური (სამრეწველო) ბაქტერიოლოგია* შეისწავლის ბაქტერიების მიერ სპირტების, ორგანული მჟავების, ფერმენტების, ამინომჟავების, ანტიბიოტიკების, ზრდის სტიმულატორებისა და სხვათა წარმოქმნის პროცესს. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაქტერიები
* მიკრობიოლოგია
## ლიტერატურა
კატეგორია:მიკრობიოლოგია
შუამდინარეთი

thumb|right|200px|რუკა
**შუამდინარეთი** (ბერძნ. მესოპოტამია, ძვ. ქართ. უჟიკეთი) — რეგიონი ახლო აღმოსავლეთში, მოიცავს ტერიტორიას ტიგროსსა და ევფრატს შორის. რეგიონი იწყება ზაგროსის მთიანეთიდან და მთავრდება სპარსეთის ყურესთან. შუამდინარეთი თითქმის მთლიანად მოიცავდა დღევანდელი ერაყისა და სირიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს, ასევე ირანისა და თურქეთის მცირე ტერიტორიებს. ამ რეგიონის ტერიტორიაზე მრავალი უძველესი სახელმწიფო არსებობდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*ძველი შუამდინარეთი — ქრონოლოგია, განსაზღვრებები, სტატიები ძველი ისტორიის ენციკლოპედიიდან
*მესოპოტამია — შუამდინარეთის გაცნობა, ბრიტანეთის მუზეუმი
*შუამდინარეთის არქეოლოგია , Percy S. P. Pillow, 1912
*http://rebirthofreason.com/Articles/Zantonavitch/Sumerian_Philosophy.shtml  შუმერული ფილოსოფია

კატეგორია:ერაყის გეოგრაფია
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთი
კატეგორია:უძველესი ისტორია
ბაღდადი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაღდადი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* ბაღდადი ― ერაყის დედაქალაქი
* ბაღდადი ― სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
* ბაღდადი ― სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
* ბაღდადი ― თავსაბურავის ერთ-ერთი ელემენტი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაღდათი ― ქალაქი საქართველოში
ვერდენის ხელშეკრულება

მინი|ევროპა ვერდენის ხელშეკრულების შემდეგ
**ვერდენის ხელშეკრულება 843** — ხელშეკრულება, რომლითაც კარლოს დიდის იმპერია ურთიერთშორის გაინაწილეს მისმა შვილიშვილებმა - იმპერატორმა ლოთარ I-მა და მისმა ძმებმა ლუდვიგ გერმანელმა და შარლ მელოტმა. ლოთარს, რომელმაც შეინარჩუნა იმპერატორის ტიტული, ერგო იტალია და რაინისა და რონის გასწვრივ მდებარე მიწების ზოლი. ლუდვიგ გერმანელს - რაინის აღმოსავლეთ მდებარე მიწები (აღმოსავლეთ ფრანკთა სამეფო), ხოლო შარლ მელოტს - რაინის დასავლეთით მდებარე მიწები (დასავლეთ ფრანკთა სამეფო). ფრანკთა სახელმწიფოს გაყოფა ვერდენის ხელშეკრულებით შეესაბამებოდა ჩამოყალიბების პროცესში მყოფი ფრანგი, გერმანელი და იტალიელი ხალხების განსახლების საზღვრებს და მან არსებითად, დასაბამი მისცა სამი დიდი სახელმწიფოს - საფრანგეთის, გერმანიისა და იტალიის შექმნას.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ვერდენის ხელშეკრულება

კატეგორია:გერმანიის ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:843
კატეგორია:საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ქიში

[მინი|მარცხნივ|ქალაქი ქიში ადრეულ [შუმერი|შუმერულ პერიოდში]]

**ქიში** — ერთ-ერთი უძველესი შუმერული ქალაქი-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში. ქალაქი ქიში დაარსდა ძვ. წ. IV ათასწლეულის დასსრულს. ძვ. წ. XXVIII საუკუნეში შუმერთა პირველი გაერთიანების ცენტრი. 

## ლიტერატურა 
*E. Mackay,  Report on the Excavation of the "A" Cemetery at Kish, Mesopotamia, Pt. 1, A Sumerian Palace and the "A" Cemetery , Pt. 2 (Anthropology Memoirs I, 1-2),Chicago: Field Museum,1931
*Nissen, Hans *The early history of the ancient Near East, 9000-2000 B.C.* (Chicago/London: University of Chicago Press, 1988. ISBN 0-226-58656-1, ISBN 0-226-58658-8)  Elizabeth Lutzeir, trans.
*I. J. Gelb, Sargonic Texts in the Ashmolean Museum, Oxford, Materials for the Assyrian Dictionary 5, University of Chicago Press, 1970 ISBN 0-226-62309-2 
*T. Claydon, Kish in the Kassite Period (c. 1650-1150 B.C), Iraq, vol. 54, pp.&nbsp;141–155, 1992
*P. R. S. Moorey,  A Re-Consideration of the Excavations on Tell Ingharra (East Kish) 1923-33, Iraq, vol. 28, no. 1, pp.&nbsp;18–51, 1966
*P. R. S. Moorey,The Terracotta Plaques from Kish and Hursagkalama, c. 1850 to 1650 B.C., Iraq, vol. 37, no. 2, pp.&nbsp;79–99, 1975
*Norman Yoffee, The Economics of Ritual at Late Old Babylonian Kish, Journal of the Economic and Social History of the Orient, vol. 41, no. 3, pp.&nbsp;312–343, 1998
*P. R. S. Moorey, The "Plano-Convex Building" at Kish and Early Mesopotamian Palaces, Iraq, vol. 26, no. 2, pp.&nbsp;83–98, 1964
*P. R. S. Moorey, Cemetery A at Kish: Grave Groups and Chronology, Iraq, vol. 32, no. 2, pp.&nbsp;86–128, 1970
*Wu Yuhong and Stephanie Dalley, The Origins of the Manana Dynasty at Kish and the Assyrian King List, Iraq, vol. 52, pp.&nbsp;159–165, 1990
*Seton Lloyd, Back to Ingharra: Some Further Thoughts on the Excavations at East Kish, Iraq, vol. 31, no. 1, pp.&nbsp;40–48, 1969
*Albrecht Goetze, Early Kings of Kish, Journal of Cuneiform Studies, vol. 15, no. 3, pp.&nbsp;105–111, 1961

კატეგორია:შუმერული ქალაქები
ბაღდადის წეროები

„**ბაღდადის წეროები**“ — ქართული ლიტერატურული ჟურნალი, პირველი ნომერი გამოვიდა თბილისში 1920 წლის ნოემბერს. გამოსცა ახალგაზრდა ხელოვანთა წრემ „წინსვლის ემბლემამ“. ჟურნალში დაიბეჭდა ს. ჩიქოვანის, ს. ყანჩელის, გ. ორაგველიძის, გ. ბოდელის (გ. ცეცხლაძე), ა. ბერიკაშვილისა და სხვების ნაწარმოებები. მეორე ნომრის გამოცემა განზრახული იყო ქუთაისში, მაგრამ ჟურნალმა საერთოდ შეწყვიტა არსებობა.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 247, თბ., 1977  

კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:ლიტერატურული ჟურნალები
კოვენტ-გარდენი

thumb|350px|ქუჩის მსახიობი ბაზრის წინ.
**კოვენტ გარდენი** () — რაიონი ცენტრალურ ლონდონში, მოიცავს ქალაქ უესტმინსტერის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილსა და ქემდენის საგრაფოს სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეს. რაიონი ძირითადად გასართობი და სავაჭრო დასებულებებითაა მოფენილი. აქვეა სამეფო ოპერის თეატრი, რომელსაც კოლოქვიალურად „კოვენტ-გარდენსას“ უწოდებენ.

რაიონს ესაზღვრება ჰოლბორნი, კინსუეი, სტრანდი და ჩერინგ კროს როუდი. კოვენტ გარდენ პიაცა (კოვენტ გარდენის მოედანი) რაიონის გეოგრაფიულ ცენტრში მდებარეობს და ამ ადგილას 1500-დან 1974 წლამდე ყვავილებისა და ხილ-ბოსტენული ბაზარი მდებარეობდა, რის შემდეგაც საბითუმო ბაზარმა ნიუ კოვენტ გარდენ მარკეტზე გადაინაცვლა ნაინ ელმში.

## ლიტერატურა 
* Anderson, Christy (2007). *Inigo Jones and the Classical Tradition*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-82027-8.
* Banham, Martin (1995). *The Cambridge Guide to Theatre*. Cambridge University Press. ISBN 0-521-43437-8.
* Boursnell, Clive; Ackroyd, Peter (2008). *Covent Garden: The Fruit, Vegetable and Flower Markets*. Frances Lincoln Publishers. ISBN 0-7112-2860-4.

## რესურსები ინტერნეტში 
*westminster.gov.uk
*camden.gov.uk
*Covent Garden Community Association
*coventgarden.uk.com 

კატეგორია:ლონდონის უბნები
სპიტაკის მიწისძვრა

[მინი|250პქ|[გიუმრის მაცხოვრის ტაძარი მიწისძვრის შემდეგ.]]
**სპიტაკის მიწისძვრა** () — 6,8–7,2 მაგნიტუდის მიწისძვრა, რომელიც მოხდა 1988 წლის 7 დეკემბერს, ადგილობრივი დროით 11:41:27 საათზე, სომხეთის სპიტაკის რეგიონში (იმ დროისთვის საბჭოთა კავშირის ნაწილი).

ადგილობრივი ინფრასტრუქტურა (განსაკუთრებით სკოლები და საავადმყოფოები) მიწისძვრისთვის მოუმზადებელი აღმოჩნდა, რის გამოც სულ მცირე 25.000 ადამიანი დაიღუპა. შენობათა უმრავლესობა დაბალი სეისმომედეგობის იყო. თვითმხილველთა ვარაუდით, მიწისძვრა 10 წუთით გვიან რომ მომხადრიყო, ბავშვები სტრუქტურულად არასაიმედო სკოლებიდან გამოსული იქნებოდნენ და დაღუპვას გადაურჩებოდნენ.

სრულიად დაინგრა ქალაქი სპიტაკი და 58 სოფელი მის გარშემო; ნაწილობრივ დაინგრა ქალაქები: ლენინაკანი (დღევანდელი გიუმრი), სტეფანავანი, კიროვაკანი (დღევანდელი ვანაძორი) და დაახლოებით 400 დასახლებული პუნქტი. მიწისძვრამ 16.2 მილიარდი დოლარის ზარალი მოიტანა. დაღუპულების გარდა, დაახლოებით 19 ათასი ადამიანი დაშავდა, ხოლო 500 ათასი ადამიანი უსახლკაროდ დარჩა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სპიტაკის მიწისძვრა  USGS-ის საიტზე.
* სურათები.
* სპიტაკის მიწისძვრა BBC-ზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის უახლესი ისტორია
კატეგორია:მიწისძვრები სომხეთში
მაინცის წმინდა სტეფანეს ეკლესია

thumb|250px|წმ. სტეფანეს ეკლესია
**წმინდა სტეფანეს ეკლესია მაინცში** (გერმ. St. Stephan zu Mainz) — გოტიკური კოლეგიატის ეკლესია გერმანიის ქალაქ მაინცში.

თავდაპირველად აიგო 990 წელს არქიეპისკოპოსი ვილიგის ბრძანებით, რომელმაც ასევე მაინცის საკათედრო ტაძრის მშენებლობა წამოიწყო. ეკლესია ქალაქის ყველაზე მაღალ ბორცვზე დაფუძნდა, თეოფანუს, საღვთო რომის იმპერატორი ოტო II-ის ქვრივის, სურვილით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Additional Information

კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:გერმანიის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ნიფური

**ნიფური** — შუმერული ქალაქ-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში. 

## მდებარეობა
მარცხნივ|300px  

ნიფური მდებარეობდა თანამედროვე ქ. დივანიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ახლანდელი ნიფერის ადგილას, ერაყის ტერიტორიაზე.

## ისტორია
მარჯვნივ|350px|ნიფურის რუკა

**ნიფური** წარმოიშვა ძვ. წ. III ათასწლეულის დასაწყისში. წარმოადგენდა შუმერული პანთეონის უმაღლესი ღვთაების, ენლილის საკულტო ადგილს. ენლილის ტაძარ ექურთან („მთის სახლი“) არსებობდა საერთო შუმერული უმაღლესი სამეცნიერო-სასწავლო დაწესებულება (ედუბა - „ფირფიტების სახლი“), სადაც გაჩაღებული იყო ფართო ლიტერატურული საქმიანობა. ტაძართანვე იყო აღმართული შვიდსაფეხურიანი ზიქურათი, რომლის ზედა სართულიდან აკვირდებოდნენ ციურ სხეულებს. აქადის დინასტიის დროს (ძვ. წ. XXIV - ძვ. წ. XXIII სს.) ნიფურში ჩატარდა დიდი სარესტავრაციო სამუშაოები. **ახალ შუმერულ ხანაში** (ძვ. წ. XXII - XXI სს.) ნიფურზე გადიოდა მთავარი სახმელეთო და სამდინარო გზები, რაც ხელ უწყობდა ქალაქის ეკონომიკურ გაძლიერებას.

[მარცხნივ|300px|[ბაბილონი ჰამურაბის დროს|ბაბილონი ჰამურაბის დროს]]
ძველბაბილონურ და კასიტურ ხანაში (ძვ. წ. II ათასწლეული) ნიფური ინარჩუნებდა ერთ-ერთი ცენტრალური საკულტო ქალაქის მნიშვნელობას. ამ დროს იგი შინაგანი ავტონომიით სარგებლობდა. ახალბაბილონურ და აქემენიდურ ხანაში (ძვ. წ. VII - IV სს.) ნიფური მსხვილი ეკონომიკური ცენტრი გახდა. აქ იყო „მარაშუს სახლი“, რომელიც მთავარ სავაჭრო-სააღებმიმცემო ცენტრს. მომდევნო საუკუნეებში ნიფური პატარა დაბის ტიპის დასახლებად იქცა.
 
მარჯვნივ|350px|

## არქეოლოგიური გათხრები
1889 წლიდან ნიფურის ადგილას გათხრებს აწარმოებდა აშშ-ს პენსილვანიის უნივერსიტეტის არქეოლოგიური ექსპედიცია, რომელმაც შეისწავლა ენლილისა და ქალღმერთ ნინლილის ტაძრების, ზიქურათის, ედუბასა და მასთან არსებული ბიბლიოთეკის შენობათა ნანგრევები, გამოავლინა სხვადასხვა ეპოქის 60 ათასი ლურსმული დოკუმენტი, მათემატიკური, იურიდიული, ისტორიული თუ წმინდა ხასიათის საბუთები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:შუმერული ქალაქები
აქადური ენა

**აქადური ენა** — სემიტურ ენათა ჩრდილო-აღმოსავლურ შტოს განეკუთვნება. აქვს ორი დიალექტი - ასურული (ჩვ. წ.-მდე VII საუკუნემდე) და ბაბილონური (პირველი ათასწლეულის ბოლომდე). ამის გამო მას ასურულ-ბაბილონურ ენასაც უწოდებენ. აქადური ცნობილია ჩვ. წ.-მდე XXIV-XXI საუკუნეების ლურსმული დამწერლობის ძეგლებით. ეს ძეგლები სამ პერიოდს მოიცავს: 1. წინასარგონულ; 2. სარგონისა და სარგონიდების; 3. ურის მესამე დინასტიის ხანის.

## აქადური ლიტერატურა 
* გილგამეშის ეპოსი (ქრისტეშობამდე ადრეული მეორე ათასწლეული)

## ლიტერატურა 
* Aro, Jussi (1957). *Studien zur mittelbabylonischen Grammatik*. Studia Orientalia 22. Helsinki: Societas Orientalis Fennica.
* Buccellati, Giorgio (1996). *A Structural Grammar of Babylonian*. Wiesbaden: Harrassowitz.
* Buccellati, Giorgio (1997). "Akkadian," *The Semitic Languages*. Ed. Robert Hetzron. New York: Routledge. Pages 69–99.
* Bussmann, Hadumod (1996). *Routledge Dictionary of Language and Linguistics*. New York: Routledge. ISBN 0-415-20319-8
* Caplice, Richard (1980). *Introduction to Akkadian*. Rome: Biblical Institute Press. (1983: ISBN 88-7653-440-7; 1988, 2002: ISBN 88-7653-566-7) (The 1980 edition is partly available online.)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Akkadian cuneiform on Omniglot (Writing Systems and Languages of the World)
* Akkadian Language Samples
* A detailed introduction to Akkadian 
* *Assyrian grammar with chrestomathy and glossary (1921)* by Samuel A B Mercer
* Akkadian-English-French Online Dictionary 

კატეგორია:აქადური ენა
ჰამიდ ქარზაი

მინი|ჰამიდ ქარზაი
**ჰამიდ ქარზაი** (, ; დ. 24 დეკემბერი, 1957) — ავღანეთის პრეზიდენტი 2004–2014 წლებში. 2001 წლის დეკემბრიდან გარდამავალი ადმინისტრაციის თავმჯდომარე, 2002 წლიდან დროებით პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი.

დაიბადა ყანდაჰარში (ავღანეთი) გავლენიან პუშტუნთა ტომი პოპულზაის ოჯახში, რომლის წარმომადგენლები ავღანეთს მართავდნენ ორი ასეული წლის განმავლობაში. განათლება მიიღო ქაბულში, ხოლო ავღანეთში საბჭოთა ჯარების შემოსვლის შემდეგ 1979 წლიდან ოჯახის პაკისტანში ემიგრაციიდან ჰიმჩალის უნივერსიტეტში სწავლობდა (ინდოეთი). ფლობს ხუთ ენას - პუშტუ, დარი, ურდუ, ჰინდი, ინგლისური და ფრანგული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ავღანეთის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკა: პრეზიდენტის ოფისი 
* ჰამიდ ქარზაი საიტზე achievement.org 
* PBS – პროფილი: ჰამიდ ქარზაი 
* ცნობილ სახელთა მონაცემთა ბაზა - ჰამიდ ქარზაი
* ცნობილ ადამიანთა ბიოგრაფიები: ჰამიდ ქარზაი
* BBC News – პროფილი: ჰამიდ ქარზაი
* FOX News – ბიოგრაფია: ჰამიდ ქარზაი
* ტაიმი – ინტერვიუ ავღანეთის პრეზიდენთ ქარზაისთან 
* ჰამიდ ქარზაის ხელახალი არჩევა პრეზიდენტად

კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:ავღანეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:ავღანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაინცის საკათედრო ტაძარი

მინი|მაინცის ტაძარი
**მაინცის საკათედრო ტაძარი**, ასევე **წმინდა მარტინის საკათედრო ტაძარი** () — საკათედრო ტაძარი ქალაქ მაინცის ისტორიულ ცენტრში, საბაზრო მოედანზე; მაინცის ეპისკოპოსის საბრძანებელი.

კათედრალი ძირითადად რომანულ სტილშია, თუმცა ექსტერიერზე გვიანდელმა დამატებებმა საუკუნეების განმავლობაში მას სხვადასხვა არქიტექტურული მიმდინარეობების კვალი დააჩნია.

თავდაპირველად წმ. იოანეს სახელობის ეკლესია, შემდეგ კი წმ. სალვატორესი არქიეპისკოპოსმა ჰატო I-მა 911 წელს აკურთხა და ის მაინცის ეპისკოპოსის საკათედრო ტაძარს წარმოადგენდა 975 წელს მაინცის არქიეპისკოპოსად ვილიგისის დანიშვნამდე.

ვილიგისის დროს ქალაქი მაინცი ეკონომიკურად აყვავდა. ვილიგისი ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მთავარი გახდა, ხოლო 991-994 წლებში იმპერიის რეგენტის კი გახდა. მისი ბრძანებით დაიწყო პრე-რომანული სტილის კათედრალის მშენებლობა. ეს ახალი და შთამბეჭდავი შენობა ვილიგისის წარმოდგენით მაინცს მეორე რომის სტატუსს მიანიჭებდა.

ამ ახალ კათედრალს ორი ეკლესიის ფუნქცია უნდა მიეღო: ძველი კათედრალისა და წმ. ალბანის ეკლესიისა, რომელიც უდიდესი იყო იმ არემარეში და ბენედიქტელთა სააბატოს ეკუთვნოდა, სადაც ეპისკოპოსები და სხვა წარჩინებულები იკრძალებოდნენ, მათ შორის ფასტრადა, შარლემანის მეუღლე. სინოდთა უმრავლესობა წმ. ალბანის სააბატოში იმართებოდა.

## ლიტერატურა
* Hans-Jürgen Kotzur (Hrsg.): *Der verschwundene Dom – Wahrnehmung und Wandel der Mainzer Kathedrale im Lauf der Jahrhunderte*, Universitätsdruckerei H. Schmidt, Mainz 2011, ISBN 978-3-935647-54-0
* Stiftung Hoher Dom zu Mainz: *Der Dom zu Mainz*, Universitätsdruckerei H. Schmidt, Mainz, Erstausgabe Oktober 2009, ISBN 978-3-935647-46-5
* Josef Heinzelmann: *Mainz zwischen Rom und Aachen. Erzbischof Willigis und der Bau des Mainzer Doms*. In: *Jahrbuch für westdeutsche Landesgeschichte*, Koblenz 2004, S. 7–32
* Franz Dumont, Ferdinand Scherf, Friedrich Schütz (Hrsg.): *Mainz. Die Geschichte der Stadt*. 2. Auflage. Philipp von Zabern, Mainz 1999, ISBN 3-8053-2679-3

## რესურსები ინტერნეტში
* Homepage zum Mainzer Dom 
* 1000 Jahre Mainzer Dom  – Seite der Stiftung Hoher Dom zu Mainz
* Dom St. Martin – 1000 Jahre Stadtgeschichte 
* Musica Sacra am Hohen Dom zu Mainz
* Dombauverein Mainz 

კატეგორია:გერმანიის ტაძრები
კატეგორია:საკათედრო ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ურ-ნამუ

**ურ-ნამუ** — შუმერის და აქადის მეფე ურის მესამე დინასტიიდან. მეფობდა დაახ. ძვ. წ. 2112 - ძვ. წ. 2094 წლებში.

დააარსა ურის მესამე დინასტია, ცნობილია, რომ იგი იყო ურის არისტოკრატიული ოჯახიდან. თავდაპირველად იგი იყო ურუქის მეფის უტუხენგალის ნაცვალი ურში, მაგრამ ამ უკანასკნელის დაღუპვის შემდეგ გახდა სამხრეთ მესოპოტამიის მეფე. მან დაიპყრო ლაგაში და გააერთიანა სამხრეთ მესოპოტამია. ურ-ნამუმ განაახლა საირიგაციო არხები. მის შემდეგ გამეფდა მისი ვაჟი შულგი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ურის მესამე დინასტია, ურ-ნამუ

კატეგორია:შუმერის მმართველები
მან რეი

**მან რეი** ( დ. 27 აგვისტო, 1890 — გ. 18 ნოემბერი, 1976) — ამერიკელი მოდერნისტი ხელოვანი, მოღვაწეობდა პარიზში. მნიშვნელოვანი წვლილი აქვს დადაიზმისა და სიურრეალიზმის მიმდინარეობებში. ხელოვნების სამყაროში ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი ავანგარდისტული ფოტოსურათებით, თუმცა საკუთარ თავს უპირველეს ყოვლისა მხატვარს უწოდებდა.

1999 წელს ჟურნალმა „არტნიუსმა“ მეოცე საუკუნის 25 ყველაზე ცნობილ მხატვართა შორის დაასახელა.

## ბიოგრაფია
1915 წელს მან რეის პირველი სოლო გამოფენა მოეწყო. 1913 წელს მან რეი შეხვდა მის პირველ ცოლს, ადონ ლაკროიქსს. მათ იქორწინეს 1914 წელს და 1937 წელს განქორწინდნენ.
 
ნიუ-იორკში ცხოვრების პერიოდში, მეგობარ, მარსელ დიუშანთან ერთად, ცდილობდა ჩამოეყალიბებინა დადაიზმის ამერიკული განშტოება, მიმდინარეობისა, რომელიც დაიწყო ევროპაში, როგორც ტრადიციული ხელოვნებიდან რადიკალური გადახვევა. რამდენიმე არასახარბიელო ცდის შემდეგ, მან რეიმ განაცხადა: „დადას არ შეუძლია ნიუ-იორკში ცხოვრება“.

1921 წლის ივლისში იგი გადავიდა პარიზში, საფრანგეთში, სადაც მას შეუყვარდა მსახიობი და მოდელი კიკი დე მონტპარნასე (ელის პრინი). კიკი იყო მან რეის კომპანიონი მთელი 1920-იანი წლების განმავლობაში. ის გახდა რეის ყველაზე ცნობილი ფოტოგრაფული გამოსახულების ობიექტი და იღებდა მონაწილეობას მის ექსპერიმენტულ ფილმებში. 1929 წელს მან რეიმ დაიწყო რომანი სიურრეალისტ ფოტოგრაფთან, ლი მილერთან.

შემდეგი 20 წლის განმავლობაში მან რეიმ მონპარნასში შეძლო თავისი ნიშანი დაედო ფოტოგრაფიისთვის. იმ დროის დიდი ხელოვანები, როგორიცაა ჯეიმზ ჯოისი, გერტრუდა სტაინი და შონ კოქტო პოზირებდნენ მისი კამერის წინ.

შონ არპის, მაქს ერნსტის, ანდრე მასონის, ჟოან მიროსა და პაბლო პიკასოსთან ერთად, მან რეი იყო წარდგენილი სურრეალისტების პირველ გამოფენაზე პიერის გალერეაში, პარიზში 1925 წელს. ლი მილერთან - მის ფოტოგრაფიის ასისტენტთან და საყვარელთან ერთად - მან რეიმ შექმნა ფოტოგრამების გამოყენების ტექნიკა, რომელსაც რეიგრაფები დაარქვა. მან რეიმ ასევე შექმნა ავანგარდული მოკლემეტრაჟიანი ფილმების სერია, როგორიცაა Le Retour à la Raison (2 mins, 1923); Emak-Bakia (16 mins, 1926); L'Étoile de Mer (15 mins, 1928); and Les Mystéres du Château du Dé (20 mins, 1929).

მოგვიანებით მან რეი დაბრუნდა აშშ-ში, სადაც ის ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში, ცხოვრობდა 1940-1951 წლებში. ლოს-ანჯელესში დაბრუნებიდან რამდენიმე დღეში, მან რეი შეხვდა ჯულიეტ ბროუნერს, მოცეკვავესა და ექსპერიმენტულ მოდელს. მათ თითქმის მაშინვე დაიწყეს ერთად ცხოვრება და იქორწინეს 1946 წელს, ორმაგ ქორწინებაში მათ მეგობრებთან მაქს ერნსტთან და დოროთი ტანინგთან ერთად.

მან რეი მიწას მიაბარეს მონპარნასის სასაფლაოზე, პარიზში. ჟულიეტ ბროუნერი 1991 წელს მან რეის გვერდით დაკრძალეს. მის ეპიგრაფში იკითხება: „კვლავ ერთად“.

## რესურსები ინტერნეტში
*მან რეის მოკლემეტრაჟიანი ფილმების კოლექცია

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი ფოტოგრაფები
კატეგორია:დადაიზმი
კატეგორია:სიურრეალიზმი
კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ბაღდადი (თავსაბურავი)

** ბაღდადი** — ქართველი ქალის თავსაბურავის ერთ-ერთი ელემენტი XIX საუკუნეში. ბაღდადი ოთხკუთხა მოყვანილობის სადა ან სახეებიანი აბრეშუმის ქსოვილის თავსაფარია, ზოგჯერ ფოჩებიანი. მეტწილად ხმარობდნენ უქმე დღეებში. უბეურად მოკეცილ ბაღდადს ლეჩაქის ზემოდან მოიხვევდნენ. მისი სახელწოდება ქალაქ ბაღდადთან უნდა იყოს დაკავშირებული, საიდანაც ძველად შემოჰქონდათ ძვირფასი თავსაფრები. ბაღდადი ეწოდებოდა აგრეთვე მამაკაცის დიდ ხელსახოცს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:თავსაბურავები
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
ბაღის ტუხტი

**ბაღის ტუხტი** () — ლამაზად მოყვავილე დეკორატიული მცენარე ბალბისებრთა ოჯახისა. იზრდება 2,5 მ-მდე. აქვს მთლიანი ან თათიებრ დანაკვთული ფოთოლი, ყვავილი — მარტივი ან ბუთხუზა. ყვავილობს უხვად და ნაირფერად (თეთრი, ვარდისფერი, იისფერი ან მოშავო-მოწითალო). 

იყენებენ ყვავილნარებსა და გაზონებში მასობრივ ნარგაობად, ყვავილწნულებში, სამკურნალოდ და სამღებრო საქმეში. ღეროს ბოჭკოსაგან ამზადებენ თოკს, ხეზს, ჯვალოს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბალბისებრნი
ბაღვაშები

**ბაღვაშები** — მსხვილ ფეოდალთა საგვარეულო IX-XIII საუკუნეებში საქართველოში, არგვეთის (ზემო იმერეთი) ძველი მფლობელები. IX საუკუნის 70-იან წლებში გვარის უფროსი წარმომადგენელი ლიპარიტ ბაღვაში დავით I ქართველთა კურაპალატის (876-881) ყმობაში (ვასალობაში) შევიდა, მიიღო მისგან მიწა-წყალი თრიალეთში და შექმნა ძლიერი კლდეკარის საერისთავო. მის შთამომავლებს ერისთავთ-ერისთავის ტიტული ჰქონდათ. ბაღვაშების მეორე შტოს წარმომადგენლები იყვნენ რაჭის ერისთავები კახაბერისძენი. ბაღვაშებთა კლდეკარის შტოს პოლიტიკური ძლიერების ბაზას წარმოადგენდა მათი სამამულო სამფლობელო არგვეთი და პატრონყმობის საფუძველზე მიღებული კლდეკარის საერისთავო. კლდეკარის ბაღვაშები აქტიურად მონაწილეობდნენ ჯერ ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა დავაში მიწა-წყლისათვის, შემდეგ საქართველოს სამეფო-სამთავროთა ბრძოლაში პირველობისა და ქვეყნის გაერთიანებისათვის. გაძლიერებული ბაღვაშები ცდილობდნენ საერისთავო მიწა-წყალი მამულად გადაექციათ.

საგვარეულოს არსებობის მთელ მანძილზე ისინი ოპოზიციაში ედგნენ გაერთიანებული საქართველოს მეფეებს (ლიპარიტ IV, ლიპარიტ V, რატი I, ივანე ლიპარიტის ძე). ამ შტოს უკანასკნელი წარმომადგენლის დავით IV აღმაშენებლის დროის პოლიტიკური მოღვაწის, რატის გარდაცვალების შემდეგ მეფემ კლდეკარის საერისთავო გააუქმა. XII-XIII საუკუნეებში ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლთა რიგებში იყვნენ ბაღვაშების რაჭის შტოს წარმომადგენლები - კახაბერისძენი. ამ გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი კახაბერ კახაბერისძე მონღოლთან კავშირის გამო მკაცრად დასაჯა დავით VI-მ (1245-1293).

## წყარო
*არისტაკეს ლასტივერტეცი, ისტორია , ე. ცაგარეიშვილის გამოც. თბ., 1974;
*მატიანე ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. ტ.1, თბ., 1955;
*ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, იქვე;
*ჟამთააღმწერელი, იქვე, ტ. 2, თბ., 1959

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
კატეგორია:ბაღვაშები
ბაღმარანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაღმარანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაღმარანი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
* ბაღმარანი — სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში
ბაღჩა

thumb|ბაღჩა
**ბაღჩა** (სპარს. باغ - ბაღ, ბაღჩე) — საზამთროს, ნესვის ან გოგრის ნათესი ყამირ ან ნასვენ მიწებზე, თესლბრუნვის მინდორზე, რომელიც ჩვეულებრივ მოშორებულია საცხოვრებელი ადგილიდან. საქართველოში ბაღჩას პატარა ბაღსაც უწოდებენ, სადაც რგავენ ყვავილებს ან მოჰყავთ ბოსტნეული კულტურები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაღჩეული კულტურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
ბაყალი

**ბაყალი** (არაბ. بقال ბაკკალ — სურსათის, სანელებლის გამყიდველი), სურსათ-სანოვაგით (ხმელი და ნედლი ხილი, ბოსტნეული კულტურები, სანებლებლები, ტკბილეული), მზა საკვები პროდუქტებითა და წვრილმანით მოვაჭრე ძველად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
ბაღჩეული კულტურები

**ბაღჩეული კულტურები** — მცენარეთა ჯგუფი გოგრისებრთა ოჯახისა (საზამთრო, ნესვი, გოგრა). მცენარეები გართხმული ან მცოცავია. მათ სამშობლოდ ითვლება აზიის, აფრიკისა და ამერიკის ტროპიკული და სუბტროპიკული ქვეყნები.  

ბაღჩეული კულტურები სითბომოყვარული და გვალვაგამძლეა. ხანგრძლივი სავეგეტაციო პერიოდი აქვს. კარგად ხარობს ყამირსა და ნასვენ მიწებზე, აგრეთვე მსუბუქი მექანიკური შედგენილობის ნიადაგებზე. კულტივირებულია უმთავრესად ჩრდილოეთის განედი 50°-სა და სამხრეთის განედი 35°-ს შორის მდებარე რაიონებში. 
## ლიტერატურა
კატეგორია:გოგრისებრნი
პიროსის გამარჯვება

**პიროსის გამარჯვება** — ფრაზეოლოგიზმი, რომელიც აღნიშნავს გამარჯვებას ისეთი დანაკარგებით, რომლებიც აბათილებს გამარჯვებით მოპოვებულ უპირატესობას. ეს გამოთქმა წარმოიშვა პიროსის გამარჯვებისას ასკულუმთან ბრძოლაში, როდესაც პიროსმა დაამარცხა რომაელები, მაგრამ ისეთი დანაკარგებით, რომ კამპანიის გაგრძელება ვეღარ შეეძლო.

## ლიტერატურა 
* Denson, John, ''The Costs of War: America's Pyrrhic Victories''. Transaction Publishers (1997). ISBN 1-56000-319-7.

კატეგორია:ფრაზეოლოგიზმები
ნახევრადხეშეშფრთიანები

**ნახევრადხეშეშფრთიანები**, *ბაღლინჯოები* () — მწერების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 0,7 მმ-იდან 12 სმ-მდე აღწევს. აქვთ მწუწნავი პირის აპარატი. აქვთ  2 წყვილი ფრთა, რომლებიც გაუშლელად უფარავს მუცელს. ზოგ ნახევრადხეშეშფრთიანებს ფრთები დამოკლებული აქვთ, ზოგს განუვითარებელიც (საწოლის ბაღლინჯო). აქვთ სუნიანი ჯირკვლები, რომელთა გამონაყოფი აფრთხობს მტერს ან იზიდავს მოწინააღმდეგე სქესის წარმომაგდენელს. გარდაქცევა არასრულია. უმეტესობა ხმელეთზე, ზოგი წყალში ან მის ზედაპირზე ცხოვრობს.  ხმელეთის ფორმების უმრავლესობა ფიტოფაგია, იკვებებიან მცენარეთა წვენებით. არიან მტაცებლებიც. ზოგი კი პარაზიტულ ცხოვრებას ეწევა. წყლის ფორმები ცხოვრობენ წყლის სიზრქეში, ზედაპირზე ან წყლის ნაპირას; მათი უმრავლესობა ატმოსფერული ჟანგბადით სუნთქვას, Aphelochiridae-ს ოჯახის წარმომადგენლები კი - წყალში გახსნილი ჟანგბადით. ნახევრადხეშეშფრთიანები გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე. 

ცნობილია 50-მდე ოჯახის 30 ათასამდე სახეობა. საქართველოში გავრცელებულია 37 ოჯახის 600-მდე სახეობა. საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მავნებელია 70-მდე სახეობა - მათგან პურეულ მარცვლოვანებს აზიანებს მავნე კუსებურა (Eurygaster integriceps) და Notostira -სა   და Trigonotylus-ის გვარების წარმომადგენლები; ბოსტნეულ კულტურებს - ჯვაროსანთა ბაღლინჯოები (Eurydema-ს გვარიდან); საკვებ ბალახებს - იონჯის ბაღლინჯო (Adelphocoris lineolatus); ხეხილოვან კულტურებს - მსხლის ბაღლინჯო (Stehpanitis pyri) და სხვა. ზოგი ფიტოფაგი   ნახევრადხეშეშფრთიანები  მცენარეთა ვირუსულ დაავადებათა გადამტანია (Lygus  გვარის წარმომადგენლები). პარაზიტული ფორმებიდან ცნობილია საწოლის ბაღლინჯო (Cimex lectularius). Cimex-ისა და Oeciacus-ის გვარების ზოგიერთი სახეობა ფრინველებსა და მღრღნელებზე პარაზიტობენ. ხმელეთის მტაცებელი ნახევრადხეშეშფრთიანებიდან ცნობილია სასარგებლო ფორმებიც (Orius-ისა და Nabis-ის გვარების წარმომადგენლები), რომლებიც მწერებისა და ტკიპების კვერცხებს, მატლებსა და ზრდასრულ ფორმებს. წყლის მტაცებელი ფორმებიდან ზოგიერთი ანადგურებს სარეწაო თევზების ქვირითსა და ლიფსიტებს.

## ლიტერატურა 
*
ბაყაყკბილა

**ბაყაყკბილა** () — კუდიანი ამფიბიების გვარი დაკუთხულკბილასებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 3 სახეობას. ყოფილ სსრკ-ში გვხვდება სემირეჩიეს ბაყაყკბილა (Ranodon sibiricus), რომელიც მხოლოდ ჯუნგარიის ალათაუს მთებშია გავრცელებული. სემირიჩიეს ბაყაყკბილას სხეულის სიგრძე 20 სმ აღწევს. წინა კიდურებზე 4-4, უკანაზე 5-5 თითი აქვს. სხეული ზემოდან მომწვანო რუხია, ზოგჯერ ლაქებით მოფენილი. ბაყაყკბილა ბინადრობს მთის პატარა მდინარეებში. ქვირითიდან გამოჩეკილ ლარვებს გარეგანი ფრთისებრი ლაყუჩები აქვს. მეტამორფოზი მხოლოდ მესამე წელს ხდება. სქესობრივ სიმწიფეს 4-5 წლის შემდეგ აღწევენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაკუთხულკბილასებრნი
ბაყაყისებრნი

**ბაყაყისებრნი** () — უკუდო ამფიბიების ოჯახი. აერთიანებს 400-ზე მეტ სახეობას. გავრცელებულია თითქმის მთელ მსოფლიოში, ახალი ზელანდიისა, ავსტრალიის, პოლარული ქვეყნების, სამხრეთ ამერიკის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილისა და ოკეანიის ზოგი კუნძულის გარდა. საქართველოში გვხვდება 3 სახეობა. ამ ოჯახის წარმომადგენლებს კბილები მხოლოდ ზედა ყბებზე აქვს, გავის მალის განივი მორჩები ცილინდრული ან ოდნავ გაგანივრებულია. ფალანგებს არ გააჩნია ჩანართი ხრტილები. საქართველოში თითქმის ყველგაა ტბის ბაყაყი, ზოგ ადგილას ბინადრობს კავკასიური ბაყაყი და ამიერკავკასიური ბაყაყი. იკვებებიან მწერებით, ჭიებით, პატარა თევზებითა და ამფიბიებით, ლიფსიტებითა და თავკომბალებით. ანადგურებენ მავნე მწერებს, რითაც სარგებლობა მოაქვთ, მაგრამ ლიფსიტებისა და პატარა თევზების მოსპობით თევზის მეურნეობას ზიანს აყენებენ. საყურადღებოა გოლიათი ბაყაყი, რომლის სხეულის სიგრძე 32-49 სმ აღწევს, ხოლო წონა - 3,5 კგ. უკუდო ამფიბიებს შორის იგი უდიდესია; გვხვდება ტროპიკულ აფრიკაში (უმეტესად კამერუნში). აღსანიშნავია აგრეთვე ხარბაყაყი, რომლის სხეულის სიგრძე 20 სმ აღწევს, ხოლო უკანა ფეხებისა - 25 სმ. იწონის 600 გ-მდე. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში. დიდი ზომის ბაყაყები იკვებებიან თევზებით, წვრილი ბაყაყებით, წყლის გველებით, წყლის ფრინველის (იხვებისა და სხვა) მართვეებით, პატარა ძუძუმწოვრებით, აგრეთვე ნაირგვარი უხერხემლო ცხოველებით. სასარგებლო ცხოველების განადგურებით აზარალებენ ადგილობრივ მოსახლეობას. ბაყაყისებრთა ოჯახის ზოგ სახეობას იყენებენ საკვებად. განსაკუთრებით ჩრდილოეთ ამერიკასა და დასავლეთ ევროპაში.

## ლიტერატურა 
*
ბაყაყი

** ბაყაყი** () — უკუდო ამფიბიების გვარი ბაყაყისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 200-ზე მეტ სახეობას. ამ გვარშია გაერთიანებული ყველაზე პატარა (30 მმ-მდე) და ყველაზე დიდი უკუდო ამფიბია (გოლიათი ბაყაყი 325 მმ სიგრძისაა). საქართველოში გვხვდება ტბის ბაყაყი (Rana ridibunda) ზომით ყველაზე დიდია ჩვენი ფაუნის ამფიბიებს შორის. სხეული ზემოდან მუქი მწვანე აქვს და მუქი ხალები გააჩნია. ზურგის გასწვრივ ხშირად გასდევს ნათელი ზოლი. ბინადრობს ნაირგვარ წყალსატევში. მთაში გვხვდება ზღვის დონიდან 2500 მ-მდე. მთელ ცხოვრებას ატარებს წყალში ან წყლის მახლობლად. აქტიურია დღე-ღამის განმავლობაში. იკვებება უმთავრესად მწერებით, ზოგჯერ პატარ-პატარა ფრინველების ბარტყებით, ბიგებით და ამფიბიების ახალგაზრდა ფორმებით. ზამთრობს წყალსატევების ფსკერზე. დებს 9000-მდე ქვირითს. ტბის ბაყაყის თავკომბლების გროვები არსებით როლს თამაშობს ნივთიერებათა წრებრუნვაში;

მცირეაზიური ბაყაყი (Rana macrocnemis) ზემოდან ღია მურა, წენგოსფერი ან ყავისფერია და მუქი ლაქები აქვს. მუცელი უხალებოა, ვარდისფერი ან მონარინჯისფრო-წითელი. გავრცელებულია მზირე აზიაში, ამიერკავკასიაში და წინაკავკასიაში. ბინადრობს მთის ტყეებში, ტყე-სტეპებში და ალპურ მდელოებზე. ზღვის დონიდან 3000 მ-მდე. წყალს დიდ მანძილზე არ შორდება. იკვებება წვრილი უხერხემლოებით.

2007 წელს ჰიროსიმას მეცნიერებმა შექმნეს გამჭვირვალე ბაყაყი, პირველი ოთხფეხა გამჭვირვალე არსება. როგორც მეცნიერები აცხადებენ, გამჭვირვალე კანიანმა ბაყაყებმა, შესაძლოა, ფართო გამოყენება პოვონ სამეცნიერო კვლევებში, რადგან კარგად ჩანს ამ ამფიბიის სისხლძარღვები, კუჭ–ნაწლავი და გული მისი გაკვეთის გარეშეც.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ბაყაყისებრნი
უმა

300px|right|thumb|უმა ლუგალზაგესის იმპერიის დროს
**უმა** — ძველი შუმერული ქალაქი-სახელმწიფო სამხრეთ შუამდინარეთში. დააარსეს შუმერებმა ძვ. წ. III ათასწლეულის დასაწყისში. 

ამ ქალაქის მთელი ცნობილი ისტორია ლაგაშთან ბრძოლის ფაქტებია. ქალაქის პირველი ცნობილი ენსი (მმართველი) იყო ურში, რომელიც ძვ. წ. XVI საუკუნეში  წარმატებით ებრძოდა ლაგაშის მეფეს სასაზღვრო ნაყოფიერი ველის გუედენის დასაკავებლად. მის დროს დაიწყო უმის გაძლიერება.  შემდეგი მმართველი ენაკალე, როგორც წყაროებიდან ჩანს უნდა ყოფილიყო ლაგაშის მეფე ეანათუმის მარიონეტი. ენს ურ-ლუმის დროს უმამ დაიბრუნა დამოუკიდებლობა და მისივე მეთაურობით მოეწყო ლაშქრობა ლაგაშის მეფის ენანათუმ I-ის წინააღმდეგ. 

უმის ხელახალი გაძლიერება დაკავშირებულია მეფე  ლუგალზაგესის სახელთან (ძვ. წ. 2373-2349 წწ.), რომელიც მიიჩნევა ქალაქის ყველაზე ძლიერ ენსად. მან მთელი შუამდინარეთი გააერთიანა. იგი დაამარცხა სარგონ აქადელმა, რის შემდეგაც უმამ დაკარგა პირველობა. ურის III დინასტიის მმართველობის ეპოქაში (ძვ. წ. 2132-2024 წწ.) უმა ლაგაშთან ერთად ქვეყნის მნიშვნელოვან სამეურნეო და კულტურულ ცენტრს წარმოადგენდა. აქ იჯდა ოლქის მმართველი ენსის ტიტულით. უმას არქივებიდან მომდინარეობს ათასობით ლურსმული დოკუმენტი, რომელთა მონაცემები ძვირფასი წყაროა შუმერის სოციალურ-ეკონომიკური ცხოვრების აღსადგენად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Photograph of site looting - Oriental Institute
* The Province of Umma - CDLI
* Explore Umma on Global Heritage Network 

კატეგორია:შუმერული ქალაქები
შურუფაქი

thumb|თიხის ფილა ლურსმული წარწერით შურუპაკიდან
**შურუფაკი** - შუმერული ქალაქი-სახელმწიფო სამხრეთ მესოპოტამიაში. დღეს ამ ადგილს ჰქვია **ტელ ფარა** (ერაყი). შურუფაქი ასევე ნახსენებია „შუმერის მეფეთა სია‎ში“. იხსენიება იმ ხუთ ქალაქს შორის, რომელიც წარღვნამდე არსებობდა.

## არქეოლოგია 
შურუფაქი აღმოაჩინა გერმანულმა არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ 1902 წელს ვალტერ ანდრეს ხელმძღვანელობით. ქალაქში აღმოაჩინეს ლურსმული დამწერლობით დიდი ბიბლიოთეკა. შურუფაქის ბიბლიოთეკა 3 ნაწილად იყოფა, ესაა სხვადასხვა სამეურნეო ტექსტები, სასწავლო ტექსტები, ანუ ფირფიტები რომელზეც ახალგაზრდა შუმერები წერას სწავლობდნენ და „არქაული ლურსმული სიმბოლოების სია“, საიდანაც გაირკვა ქალაქის დასახელება. დაახლოებით ძვ. წ. XXX საუკუნეში შურუფაქი აღმოჩნდა წყლით დაფარული წყალდიდობის შედეგად, ასე რომ შესაძლოა მითს წარღუნას შესახებ აქვს ისტორიული საფუძველი. ამ წყალდიდობამ შდურუპაკის გარდა დააზარალა ური და კიში.

გათხრებით დადასტურდა, რომ შურუფაქი ადრინდელი ტიპის (ძვ.წ. XXIX ს.) საქალაქო დასახლებას წარმოადგენდა. აქ აღმოჩენილი სამეურნეო და რელიგიური შინაარსის ლურსმნული დოკუმენტები მიუთითებენ შურუფაქის აღზევებაზე ძვ.წ. XXVII-XXVI საუკუნეებში. შუმერული მითების მიხედვით ამ ქალაქში იჯდა წარღვნის დროს კაცთა მოდგმის თესლის გადამრჩენელი გმირი მეფე ზიუსუდრა (აქად. უტ-ნაპიშტიმი, ბიბლიური ნოე). არსებობა შეწყვიტა ძველი წელთაღრიცხვით III ათასწლეულის ბოლოს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შუმერული ქალაქები
სერგი გვარჯალაძე

**სერგი გვარჯალაძე** (დ. 13 ნოემბერი, 1967) — ქართველი ჟურნალისტი, პროდიუსერი, მუსიკოსი, ტელეწამყვანი, ტელერეჟისორი.

ქართველი ტელე-მაყურებლისათვის იგი ცნობილია, როგორც ტელეწამყვანი, თუმცა ამავე დროს კერძო, დამოუკიდებელ მედია საპროდუქციო კომპანიას ხელმძღვანელობს. მისი ხელმძღვანელობით კომპანიამ რამდენიმე ქართული სატელევიზიო პროდუქტი („კომუნიკატორი“, „ჯეო-პოპი“, „ვაკანსია“) დაამზადა ტელეკომპანიებისათვის „პირველი არხი“ (საზოგადოებრივი მაუწყებელი) და „რუსთავი 2“. სერგი ყველა ამ გადაცემის კონცეფციის ავტორი, წამყვანი და პროდიუსერი იყო.

2005 წელს მან სრულმეტრაჟიან დოკუმენტალისტიკაში სცადა ძალები, როგორც ავტორმა და რეჟისორმა. 52-წუთიანი დოკუმენტური ფილმი „ელექტრონავტები“, 2005 ბოლოს საზოგადოებრივი მაუწყებლობის ეთერში იქნა პირველად წარმოდგენილი. აქვს სხვა დოკუმენტური ფილმებიც. 2012 წელს გამოვიდა დოკუმენტური ფილმი გლდანის შესახებ, „პლანეტა გლდანი“.

სატელევიზიო მოღვაწეობის გარდა, სერგი ქართული რადიოსადგურებისათვის („ფორტუნა“ და „ფორტუნა+“) ორ საავტორო რადიოგადაცემას („მიუზიქჰოლი“ და „მუზორამა“) ამზადებდა. წარსულში ლოკალური რადიოსადგურისათვის „Antenne M&uuml;nster“, გერმანულ ქალაქ მიუნსტერში ამზადებდა გადაცემას „Lametta“.

სერგი ასევე აქტიურია მედია-კონსულტაციის დარგში, თანამშრომლობს რა კომპანიებთან „ჯეოსელი“ და „აჭარა მიუზიქჰოლი“. კონსულტაციებს უწევდა „ფონდ ღია საზოგადოება — საქართველოს“ დასაქმების პროექტს, ხოლო 2006 წლის ივნისიდან ის პროექტის „ჩვენ ერთი გუნდი ვართ“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი იყო. ეს პროექტი საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის დაკვეთით გაკეთდა და საქართველოს ნაკრების და მის გულშემატკივართა მხარდამჭერ საინფორმაციო კამპანიას ითვალისწინებდა. ამავე პროექტის ფარგლებში სერგის მიერ გადაღებული იქნა 56-წუთიანი დოკუმენტური ფილმი „ერთი გუნდი“.

2006 წლის სექტემბრიდან სერგი ქართული ყოველთვიური მუსიკალური ჟურნალის „ოზონი“ მთავარ რედაქტორად მოღვაწეობდა. ჟურნალის გამოცემა 2007 წლის გაზაფხულზე შეწყდა.

ტელეარხ ПИК-ზე სერგი ამზადებდა გადაცემას „პოპ-მოპედი“.

2013 წლის აპრილიდან „იმედის“ ეთერში გადის სერგის საავტორო გადაცემა „იმედიატორი“. ეს არის ღამის შემეცნებითი-გასართობი გადაცემა, რომელიც დაკომპლექტებულია სიუჟეტით, მუსიკალური რგოლებით, საკონცერტო სესიებით, მოკლემეტრაჟიანი ფილმებით და ინტერვიუებით სტუმრებთან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სერგი გვარჯალაძე  — ეSპერსონა
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი მუსიკალური პროდიუსერები
კატეგორია:ქართველი ტელეწამყვანები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:დაბადებული 13 ნოემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ხურიტული ენა

**ხურიტული ენა** (თავად უწოდებდნენ *Ḫurwoḫḫe/Ḫurroḫḫe*) არის მკვდარი ენა, რომელიც აღმოსავლეთ თურქეთის ტერიტორიიდან ჩრდილოეთ ერაყამდე იყო გავრცელებული და დღევანდელი ქურთებით დასახლებულ ტერიტორიას მოიცავდა. ის იყო მითანის სამეფოს სახელმწიფო ენა. გარდა ამისა, იგი გამოიყენებოდა ხეთების სამეფოს ზოგიერთ რეგიონში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მკვდარი ენები
ბაყაყურა

**ბაყაყურა** (Silybum) — ორწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ერთადერთი წარმომადგენელი —Silybum marianum— გვხვდება სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, მცირე, წინა და შუა აზიაში, ყირიმსა და კავკასიაში. იზრდება საქართველოშიც. თაფლოვანი მცენარეა. უყვარს მშრალი ადგილები. ნათესების სარეველაა.

ნაყოფი შეიცავს ცხიმს. იყენებენ ხალხურ მედიცინაში.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 2, გვ. 248, თბ., 1977

კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ბაყმის ხე

**ბაყმის ხე**, *შავი სანდალოზი* () — ხე ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. სიმაღლე 12 მ აღწევს, დიამეტრი 0,5 მ-მდე. აქვს ფრთისებრი ფოთლები და წვრილი ყვითელი ყვავილები.

სამშობლოდ ითვლება ცენტრალური ამერიკა. კულტივირებულია ტროპიკებში. ლამაზი შეფერილობის მერქანს იყენებენ ავეჯისა და პარკეტის დასამზადებლად. შეიცავს საღებარ (ჰემატოქსილინი) და მთრიმლავ ნივთიერებებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცეზალპინიისებრნი
ბაში (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაში** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაში — სამტრედიის რაიონის სოფლების ძველი სახელწოდება
* ბაში — სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში
* ბაში — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში
ბაში

**ბაში** — სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ბაშის, ქვედა ბაშისა და შუა ბაშის ძველი სახელწოდება. 

## ისტორია
ისტორიულ წყაროებში ბაში პირველად მოხსენიებულია 1578 წელს. სახელი „ბაში“ ბაჟიდან უნდა იყოს წარმომდგარი. ამ მიდამოებში შუა საუკუნეებში საბაჟო იყო, სადაც მდინარე რიონით ამოტანილ თუ გასატან საქონელს ბაჟს ადებდნენ. 1926 წლისთვის ბაშის თემის სამი სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 2924 ადამიანს, ხოლო ფართობი 35,5 კმ2-ს.

ამჟამად სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ბაშის თემი მოიცავს სოფლებს: შუა ბაში (თემის ცენტრი), ზედა ბაში, ქვედა ბაში, მეორე ეწერბაში, პირველი ეწერბაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბაშილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაშილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაშილი — მწვერვალი
* ბაშილი — უღელტეხილი
* ბაშილი — მყინვარი
ბაღდადური

**ბაღდადური** — ქართული ქალაქური ცეკვა. აღმოცენდა XIX საუკუნის II ნახევარში. განსაკუთრებით დამკვიდრდა ხალხურ საგაზაფხულო დღესასწაულზე — ყეენობაზე. ბაღდადურს საფუძვლად დაედო ძველებური ქართული გლეხური ცეკვა ბუქნა, ხტომითი მოძრაობები, პანტომიმის ელემენტები. სრულდება ნელი ტემპით. ბაღდადურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თეატრალიზებული დადგმაა „ძველი თბილისის სურათები“ (ქორეოგრაფი ირაკლი ბაგრატიონი). ბაღდადური გამოიყენა კომპოზიტორ ვიქტორ დოლიძემ ოპერაში „ქეთო და კოტე“. მუსიკალური ზომა 6/8.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
ბაშილის უღელტეხილი

**ბაშილი** — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მწვერვალ ბაშილიდან სამხრეთისაკენ მიმართულ შტოქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3442 მ. აკავშირებს ლეხზირისა და ტვიბერის მყინვართა აუზებს. ბაშილის უღელტეხილი აგებულია ქვედა პალეოზოური გრანიტოიდებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის უღელტეხილები
ბაშყარა

** ბაშყარა** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ნივალურ ზონაში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4162 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. ბაშყარიდან ადილსუს ხეობაში (ბაქსანის აუზი) ეშვება ამავე სახელწოდების მყინვარი, ხოლო სამხრეთით მესტიაჭალის ხეობაში (ენგურის აუზი) — ლეხზირის მყინვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები