აიშე სეითმურატოვა

**აიშე სეითმურატოვა** (ყირიმ. Ayşe Seitmuratova; დ. 11 თებერვალი, 1937, აჯი-ელი, მაიაკ-სალინსკის ოლქი, ყირიმის ასსრ, რსფსრ, სსრკ — გ. 1 ივნისი, 2025) — საბჭოთა დისიდენტი, ჟურნალისტი, ისტორიკოსი და ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობის ვეტერანი — ერთადერთი ქალი, რომელიც მონაწილეობდა ყირიმელი თათრების ეროვნულ მოძრაობაში. საბჭოთა ხელისუფლებამ ორჯერ დააპატიმრა და გაასამართლა.   1978 წელს ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში, სადაც მიიწვიეს თანამშრომლობისთვის რადიოსადგურებთან Radio Liberty, BBC, *Deutsche Welle* და Voice of America.    

ყირიმში დაბრუნებისთანავე დაიწყო საქველმოქმედო საქმიანობა. ეხმარება ყირიმელ თათრებს ნახევარკუნძულზე დასახლებაში . 

## ბიოგრაფია 
### ბავშვობა და ახალგაზრდობა 
დაიბადა 1937 წლის 11 თებერვალს ყირიმის ასსრ მაიაკ-სალინსკის აჯი-ელი (დერჟავინო) ოლქში, ყირიმელი თათრების ოჯახში ნაიმე  (ქალიშვილობის გვარი ჯემილევი   1941 წლის 1 ოქტომბერს სეითმურატი ფრონტზე გაიწვიეს (მოგვიანებით დაიღუპა   აიშე სეითმურატოვა სასწრაფოდ გაფრინდა აშშ-დან ყირიმში თავისი უკმაყოფილების გამოსახატავად. იმ ფაქტთან დაკავშირებით, რომ ჯემილევმა კურულტაიში მიიჭვია SS და SD- ს უცხოელი  თანამშრომლები.  .

1992-1993 წლებში სეითმურატოვა დახმარებას უწევდა ქალებსა და ბავშვებს. ურიგებდა  ტანსაცმელს. 1996 წელს, ნიუ-იორკისა და სტამბულის გავლით, მან სამედიცინო ცენტრში ჩაიტანა აღჭურვილობა, რომლის ღირებულება სულ 12 ათასი დოლარს შეადგენდა.   1997 წელს გამოიცა მისი ბროშურა სახელწოდებით "ყირიმელი თათრების ეროვნული მოძრაობა".    სეითმურატოვამ დააარსა "მერხამეტ ევის" საქველმოქმედო ფონდი ( "სიკეთის სახლი" ) ყირიმელი თათრებისთვის ჰუმანიტარული დახმარების გაწევის მიზნით. დამოუკიდებლად ააშენა პანსიონი მარტოხელა მოხუცებისთვის "ქართლარ ევი" ( „მოხუცების სახლი“ ), რომელიც გაიხსნა 2001 წელს  .

2007 წლის 22 თებერვალს უკრაინის მაშინდელმა პრეზიდენტმა ვიქტორ იუშჩენკომ სიმფეროპოლში პირადად გადასცა აიშა სეითმურატოვას I ხარისხის ორდენი "გამბედაობისთვის"   

2008 წელს აიშე სეითმურატოვა გამოვიდა  კიევში სიტყვით, სადაც  მკვეთრად გააკრიტიკა უკრაინის ხელისუფლება. მან ქვეყნის ხელმძღვანელობა დაადანაშაულა ყირიმელი თათრების პრობლემების გადაჭრის სურვილის არქონაში;   .

2014 წლის მარტში  რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ, აიშე სეითმურატოვამ განცხადებით მიმართა რუსეთის მუფთს : ”ყირიმელი თათრების მომავალი სახელმწიფოებრიობა უკრაინელ ხალხთან ერთად უნდა აშენდეს, მხოლოდ უკრაინასთან ერთად მივაღწევთ წარმატებას”. მან დაგმო რუსეთის ქმედებები ყირიმში  .

2014 წლის მაისში  სიტყვით გამოვიდა სიმფეროპოლში ყირიმელი თათრების დეპორტაციის დაწყების სამოცდაათი წლისთავისადმი მიძღვნილ მიტინგზე  . სეითმურატოვა დღემდე საქველმოქმედო საქმიანობითაა დაკავებული და ყირიმელ თათრებს ყირიმში მოწყობასა და ცხოვრებაში ეხმარება  .

## ლიტერატურა 
### სტატიები 
* *Arabia: The Islamic World Review.* Tatar Freedom Fighter. (англ.). — Саудовская Аравия: Arabia: The Islamic World Review, 1981. — С. 47—48.;
* *Kontinent.* Seytmuratowa A. Die Verfolgung der Krimtataren in der UdSSR. (нем.). — ФРГ: Kontinent, 1986. — С. 92—96.;
* *Сеитмуратова А., Tuna I.* Genocide, Bolgarian type (англ.). — Албания: RCDA, 1984. — № 7, 8, 9. — С. 125—127.;
* *Le Nouvel Espoir.* Le Sort des Tatars de Crimée : Exposé de Mme Aishe Seytmuratova à la Conférence Islamique (фр.). — Париж: Le Nouvel Espoir, 1981. — № 70. — С. 28—31, 38.;
* *Сеитмуратова А.* Национальное движение крымских татар. — Симферополь, 1997. — С. 3 − 40.;

### წიგნები 
* *Червонная С. М.* Крымскотатарское национальное движение (1994 - 1996). — М.: Институт этнологии и антропологии РАН, 1997.
* *М. Н. Губогло, С. М. Червонная.* Крымскотатарское национальное движение. — М.: ЦИМО, 1992. — Т. 1. — («Национальные движения в СССР»).

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:რეპრესირებულები
კატეგორია:საბჭოთა დისიდენტები
კატეგორია:საბჭოთა ისტორიკოსები
კატეგორია:უკრაინელი ისტორიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025