open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დიჯეი

thumb|250px|დიჯეი ჩანაწერის „ფხაჭვნის“ პროცესში 

**დისკ-ჟოკეი** (, აგრეთვე **დიჯეი**, DJ) — ადამიანი, რომელიც არჩევს და უკრავს წინასწარ ჩაწერილ მუსიკას გამიზნული აუდიტორიისთვის.

ტერმინი თავდაპირველად გამოიყენებოდა იმ რადიო წამყვანთათვის, რომლებიც მსმენელებს აცნობდნენ და მათთვის უკრავდნენ გრამოფონის ჩანაწერებს. ამ ჩანაწერებს ასევე დისკებსაც უწოდებდნენ, საიდანაც გამომდინარეობს *დისკ-ჟოკეი*. სახელი შემდგომში  შემოკლდა და დღეს უფრო ხშირად *დიჯეი* გამოიყენება.

## მოკლე ისტორია 
1906 წელი დიჯეის დაბადების წლად მიიჩნევა. შობის ღამეს რეჯინალდ ა ფესენდენმა  პირველად გადასცა არაკოდირებული რადიოსიგნალი, ეს იყო ადამიანის ხმა და მუსიკა. სიტყვა დისკ-ჟოზეიმ პირველად 1934 წელს ამერიკელი კომენტატორის უოლთერ უინჩელის მიერ გაიჟღერა. მან ეს ტერმინი რადიოწამყვან მარტინ ბლოქის მიმართ გამოიყენა, ანუ დიჯეისადმი, რომელიც მომავალში ვარსკვლავი გახდა. მოკლე ხანში ეს ტერმინი შეამოკლეს და დღეისათვის ცნობილი აბრევიატურა DJ მივიღეთ, ამას კი ახალი სიტყვა დიჯეობა მოჰყვა, რაც დიჯეის (დიჯეად) მუშაობას ნიშნავს.

40-იან წლებში რადიო სერიოზულ ზეგავლენას ახდენს კლუბებზე, ვინილის დისკები თანდათანობით მუსიკოსებს გამოდევნის საცეკვაო მოედნებიდან და სამუდამო ადგილს იკავებს. იმ ხანად აშშ-ის ბარებში მუსიკალური ავტომატები უკვე გამოიყენებოდა, რომლებიც ფირფიტებს უკრავდა, მაგრამ, მოცეკვავე წყვილებს სხვა რამ სურდათ, არა მხოლოდ ფიქსირებული მუსიკის, არამედ, გამოქსვის მოსმენა, ამიტომ, კლუბებსა და ბარებში დიჯეებისთვის ადგილიც გამოჩნდა, რომელიც მუსიკალური მართვის პულტთან ჯდებოდა და გარდა თხოვნების შესრულებისა, საკუთარი ინტერპრეტაციითაც სთავაზობდა საზოგადოებას მუსიკალურ მიქსს.

## ლიტერატურა
* Assef, Claudia (2000). *Todo DJ Já Sambou: A História do Disc-Jóquei no Brasil*. São Paulo: Conrad Editora do Brasil. ISBN 85-87193-94-5.
* Brewster, Bill, and Frank Broughton (2000). *Last Night a DJ Saved My Life: The History of the Disc Jockey*. New York: Grove Press. ISBN 0-8021-3688-5 (North American edition). London: Headline. ISBN 0-7472-6230-6 (UK edition).
* Broughton, Frank, and Bill Brewster. *How to DJ Right: The Art and Science of Playing Records*. New York: Grove Press, 2003.
* Graudins, Charles A. *How to Be a DJ*. Boston: Course Technology PTR, 2004.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:მუსიკოსები
კატეგორია:დისკო
კატეგორია:დიჯეინგი
კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი
ტერნტეიბლიზმი

, აგრეთვე ცნობილი როგორც მუსიკალური პროდიუსერი, გრამფირფიტის მანიპულირებით, ინგლისი, 2005.]]

**ტერნტეიბლიზმი** (ინგ. Turntablism) — ჰიპ-ჰოპის სუბჟანრი, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს გრამფირფიტის მანილუპირებაზე. ადამიანი, რომელიც *ტერნტეიბლიზმით* არის დაკავებული,*ტერნტეიბლისტია*. ტერმინი 1994 წელს მოიგონა DJ Supreme-მა, განსასხვავებლად იმ კატეგორიის დიჯეებისა, რომლებიც მხოლოდ ჩანაწერს აჟღერებენ თავდაპირველი ფორმით, მათგან, ვინც სინამდვილეში ჩანაწერის ხმის მანიპულაციას ახდენს. ტერმინს შემდგომში პოპულარიზაცია გაუკეთა DJ Babu-მ, რომელიც საკუთარ მიქსებს ხელს ამგვარად აწერდა „მიქსირებულია ბაბუ - ტერნტეიბლისტის მიერ“ (mixed by Babu the Turntablist).

ტერნტეიბლისტი დიჯეები იყენებენ *ტერნტეიბლ* () ტექნიკას, როგორიცაა „ფხაჭვნა“ ან რიტმის არევა ორიგინალური მუსიკალური ნამუშევრების კომპოზიციაში. ტერნტეიბლიზმი ფოკუსს ახდენს უფრო ტერნტეიბლ ტექნიკაზე, ვიდრე თავად მიქსირებაზე, რეპსა თუ ვოკალურ შედეგზე. ზოგიერთი ტერნტეიბლისტი ცდილობს თავი დაიმკვიდროს, როგორც ნამდვილმა მუსიკოსმა, რომელსაც შეუძლია სხვა შემსრულებლებთან იმპროვიზებული ინტერაქცია.

## რესურსები ინტერნეტში
*What is New York Rap?
*ტერნტეიბლიზმის ისტორია 

## სქოლიო
კატეგორია:ელექტრონული მუსიკა
კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი
სენ-ჟერმენი (მუსიკოსი)

**სენ-ჟერმენი** სცენური სახელია **ლუდოვიკ ნავარის**, ფრანგი ელექტრონიკისა და ნუ-ჯაზის მუსიკოსი. მისი პირველი ალბომი "ბულვარი" 1995 წლის ივლისში გამოვიდა და მსოფლიოში 300.000 ასლი გაიყიდა. მისი აშშ დებიუტი 2000 წელს შედგა და პირველი რამდენიმე თვის განმავლობაში ალბომის "ტურისტი" 200.000 ასლი გაიყიდა. ბობ მარლი, ტუტსი და მეიტალსი, მაილს დეივისი და ქული იყვნენ ლუდოვიკის ადრეული ზეგავალენის წყაროები. პირველი კომპოზიცია ლუდოვიკმა შექმნა მეგობარ გი რაბიერთან ერთად სახელწოდებით "საბ-სისტემ" (Sub-System).

## დისკოგრაფია
* Alabama Blues
* Boulevard
* Chaos
* French Traxx EP
* From Detroit To St. Germain
* It's A Sure Thing Part 2
* It's A Sure Thing Revisited
* Mezzotinto EP
* Motherland EP
* Rose Rouge
* Rose Rouge Revisited
* So Flute
* SOEL Memento
* Sure Thing
* Tourist

### რემიქსები
* Métamorphose - Messe Pour Le Temps Présent
* Sound Of The City: Paris
* Variation

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური გვერდი 
* 

კატეგორია:ელექტრონული მუსიკა
კატეგორია:ფრანგი მუსიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დე-ფაზი

**დე-ფაზი** (De-Phazz) — ჯაზ-ჯგუფი, ინტეგრირებული თანამედროვე ტარნტეიბლიზმით. ჯგუფის წამყვანია პიტ ბაუმგარტნერი, გერმანელი პროდიუსერი, რომელიც ჯგუფის წევრებს ყოველი ახალი ალბომისთვის ცვლის. ზოგიერთი უფრო პერმანენტული წევრები არიან კარლ ფრიერსონი და პატ ეპპლტონი. ალბომების Godsdog და Detunized Gravity გამოშვების შემდეგ *დე-ფაზი* მსგავსი ინოვაციური ჯაზ-სემპლერების ამონ ტობინისა და სინემატიკ ორქესტრას მსმენელთა რადარზეც გამოჩნდა. ჯგუფი თანამშრომლობს დიდ ჩამწერ კომპანიებთან - Mole Listening Pearls და Universal Jazz Germany, და ასევე გამოშვებული აქვს სინგლები სტუდიებში Edel Records და United Recordings.

## დისკოგრაფია 
* *Detunized Gravity* (1997)
* *Godsdog* (1999)
* *Death by Chocolate* (2001)
* *Daily Lama* (2002)
* *Plastic Love Memory* (2002)
* *Natural Fake* (2005)
* *Days of Twang* (2007)
* *Big* (2009)
* *Lala 2.0* (2010)
* *Audio Elastique* (2012)
* *Naive* (2013)
* *The Uppercut Collection* (2013)
* *Garage Pompeuse* (2015)
* *Private* (2016)
* *Prankster Bride* (2016)
* *Black White Mono* (2018)
* *Music to Unpack your Christmas Present* (2020)
* *Jelly Banquet* (2022)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური ვებ-გვერდი

კატეგორია:გერმანული ელექტრონული ჯგუფები
კატეგორია:ტრიპ-ჰოპ ჯგუფები
სოული

**სოული** (ინგ. Soul - სული) კომბინაციაა რითმ-ენდ-ბლიუზისა და გოსპელის, რომელიც გვიანდელ 1950-იანებში ჩაისახა აშშ-ში. თავად რითმ-ენდ-ბლიუზი (ტერმინი პირველად გამოიყენა მწერალმა და პროდიუსერმა ჯერი ვექსლერმა) კომბინაციაა ბლუზისა და ჯაზის და წამოვიდა 1940-იან წლებში მცირე ჯგუფებისგან, რომლებიც საქსოფონზე უკრავდნენ ბლიუზის ტრადიციების გავლენით. სოულისთვის დამახასიათებელია გოსპელის ინსტრუმენტების გამოყენება, აქცენტი ვოკალურ შესრულებაზე და რელიგიური და სეკულარული თემების შერწყმა.

კატეგორია:აფრო-ამერიკული მუსიკა
კატეგორია:სოული
ზევახი

**ზევახი**, *ჯავახი* — ქართლის ერისთავი (პიტიახში) II საუკუნის 30-50-იან წლებში, მეფე ფარსმანის დროს. 

მოხსნიებულია არმაზის ბილინგვაში, როგორც უდროოდ გარდაცვლილი სერაფიტის მამა. არმაზისხევში აღმოჩენილია მდიდრული სამარხი, რომელიც თვით ზევახს ეკუთვნოდა. უამრავ ძვირფას ნივთს შორის სამარხში აღმოჩნდა ოქროს სარტყელი, რომლის ერთ-ერთი ბალთის თვალზე ამოკვეთილია ახალგაზრდა ქალ-ვაჟის გამოსახულება გარსშემოვლებული წარწერით: „ჯავახი სიცოცხლეა ჩემი — კარპაკი“. ზევახი იხსენიება აგრეთვე არმაზისხევის კიდევ ერთ მდიდრულ, როგორც ჩანს, ქალის სამარხში ნაპოვნ ბეჭდის თვლის წარწერაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის პიტიახშები
ზოსიმე

**ზოსიმე**, *ზოსიმე ათონელი* — XI საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფი, ათონის ლიტერატურული სკოლის მოღვაწე. 

ზოსიმეს ეკუთვნის ილარიონ ქართველისა და ექვთიმე მთაწმიდლის საგალობლები. პირველი მათგანი დაწერილია მარცვლედოვანი საზომით, მეორე — იამბიკოს საზომით. საგალობლები შექმნილია 1072-1077 წლებში ათონის მონასტრის მღვდლის იაკობის დაკვეთით. მასვე გადაუწერია გიორგი მთაწმინდელის რამდენიმე თარგმანი („სტოდიერი“, ოქტომბრის „თთუენი“).

## ლიტერატურა
* ქართველი პოეტები: ენციკლოპედია, შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა, თბ., 2021. — გვ. 147-148.
* კეკელიძე კ., ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960.

## რესურსები ინტერნეტში
* ზოსიმე ათონელი - გალობანი წმიდისა და ნეტარისა მამისა ჩუენისა ილარიონისნი

კატეგორია:ქართველი  ჰიმნოგრაფები
კატეგორია:ქართველი ბერები
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
Basement Jaxx

**Basement Jaxx** — ბრიტანული ჰაუს-მუსიკის დუეტი, რომლის წევრები არიან ფელიქს ბაქსტონი და საიმონ რატკლიფი. დუეტი სამუსიკო ასპარეზზე გვიანდელი 1990-იანი წლებიდან გამოჩნდა. Basement Jaxx 1994 წელს ბრიქსტონში დაიწყო, სამხრეთ ლონდონი, სადაც ისინი რეგულარულად დიჯეობდნენ ღამის კლუბში "რუტი" (Rooty). ეს უკანასკნელი მოგვიანებით მათი მეორე ალბომის სახელი გახდა.

1999 წელს Basement Jaxx უშვებს საკუთარ პირველ სრულ ალბომს - "Remedy", რომელმაც კრიტიკოსთა საკმაოდ მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ამ ალბომში შევიდა "Red Alert", "Rendez Vu", "Jump N' Shout", და "Bingo Bango" სინგლები. "Red Alert" გამოყენებულ იქნა კოკა-კოლას სარეკლამო რგოლში. ამავე წელს მათ გამოუშვეს Jaxx Unreleased, რომელშიც კომპილაციები, რემიქსები და სხვა ადრე გაუხმოვანებელი მასალა შევიდა.

მათი შემდგომი სრული დისკი "Rooty" (2001) შეიცავს სინგლებს "Romeo", "Jus 1 Kiss", "Where's Your Head At?", და "Get Me Off". ვიდეო-კლიპი ალბომის პირველი სიმღერისთვის "Romeo" ბოლივუდის ფილმზე პაროდიაა. "Where's Your Head At?", რომელიც გარი ნიუმანის "M.E." სემპლის საფუძველზე შეიქმნა, 2002 წელს უზარმაზარი საერთაშორისო ჰიტი გახდა.

2003 წელს გამოდის Basement Jaxx-ის მესამე სრული ალბომი "Kish Kash" (ინგ. სლენგი - ფული), რომელშიც მონაწილეობა მიიღეს ლიზა კეკაულამ, მიშელ ნდეგეოსელომ, დიზი რასკალმა, კეტლინ ჯექსონმა, ჯ.ს. ჩეისიზმა, სიქსი სიუზმა და ფოებემ. ამ დისკმა 2004 წლის გრემი მოიპოვა საუკეთესო საცეკვაო ალბომისთვის. ამ ალბომში შევიდა "Lucky Star", "Good Luck" და "Plug It In" სინგლები. 2004 წელს "Good Luck"-ის რემიქსი გამოვიდა, რომელიც ბი-ბი-სი ევრო 2004-ის ქუდი გახდა

2005 წელს დუეტმა გამოსცა ალბომი "The Singles", რომელშიც მათ მიერ ადრე გამოშვებული ყველა სინგლი შევიდა ორ ახალ კომპოზიციასთან ერთად - "Oh My Gosh" და "U Don't Know Me". მუსიკალურ ვიდეოში "U Don't Know Me" დედოფალი ელისაბედ II-ის მსგავსი საკმაოდ ნასვამი ქალბატონი ქუჩაში დებოშს აწყობდა. კლიპის ჩვენება MTV-ზე აკრძალულ იქნა.

## დისკოგრაფია
მინი|Basement Jazz, 2016

; სტუდიური ალბომები
* *Remedy* (1999)
* *Rooty* (2001)
* *Kish Kash* (2003)
* *Crazy Itch Radio* (2006)
* *Scars* (2009)
* *Zephyr* (2009)
* *Junto* (2014)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ინგლისური ელექტრონული ჯგუფები
კატეგორია:ელექტრონული მუსიკა
კატეგორია:ბრიტანელი დიჯეები
თავფაჩაგ I (კათოლიკოსი)

**თავფაჩაგი**, *თავფეჩაღი* — ქართლის კათოლიკოსი დაახლ. VI საუკუნის 10-იან წლებში. 

„მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით თავფაჩაგი ქართლის მესამე კათოლიკოსია, რაც შეცდომა უნდა იყოს. მესამე კათოლიკოსად ჩანს გაბრიელ I.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
თამარ ბატონიშვილი

**თამარ ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ.  1791 — გ. 1857) — ერეკლე მეფის შვილიშვილი, იულონ ბატონიშვილის ასული. 

განათლება მიიღო სამეფო კარზე და ოჯახში. 20 წლის თამარი დაინიშნა რუსეთის დედოფლის ფრეილინად, ხშირად ჩადიოდა პეტერბურგში და მონაწილეობდა სასახლის ცერემონიაში. თამარ ბატონიშვილი 1832 შეთქმულების აქტიური წევრი გახდა და ამ საქმეში რამდენიმე გავლენიანი მანდილოსანიც ჩააბა. 

აქტიურად მონაწილეობდა აჯანყების გეგმის შედგენაშიც. შეთქმულების დამარცხების შემდეგ თამარს ჩამოართვეს უფლისწულის (ცარევნას) ტიტული. დაკრძალულია მცხეთაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  1791
კატეგორია:გარდაცვლილი  1857
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
თამარი (გურჯი-ხათუნი)

მინი|300პქ|სულთნის დირჰამზე მზე გურჯი-ხათუნს უნდა აღნიშნავდეს.
300px|მინი|გურჯი-ხათუნის საფლავი ფასინლერის რაიონში
**თამარი**, *გურჯი-ხათუნი* (XIII საუკუნე) — საქართველოს მეფის რუსუდანის ასული. მამამისი მოღის ედ-დინი იყო, არზრუმის გამგებლის ტოღრილის ძე.

1236 წელს მიათხოვეს რუმის სულთან ყიას ედ-დინ ქეი ხუსრევ II-ს (1236-1246). თამარმა დიდი გავლენა მოიპოვა სულთნის კარზე. 1236 წელს მოჭრილ ფულზე სულთანმა სიმბოლურად ამოატვიფრინა მისი სახე (მზე ლომის ზოდიაქოში). ასე შეიქმნა აღმოსავლეთში ცნობილი ემბლემა შირ-უ-ხირშიდ (ლომი და მზე), რომელიც შემდგომ სელჩუკის სხვა სულთნებმაც გამოიყენეს და მოგვიანებით სპარსეთშიც დამკვიდრდა. 

სულთნის გარდაცვალების შემდეგ ქვეყნის გამგებლობა ხელთ იგდო ვეზირმა მუინ ედ-დინ სულეიმან ფერვანამ და იმდროინდელი ტრადიციების მიხედვით სულთნის ქვრივი – გურჯი-ხათუნი ცოლად შეირთო. გურჯი-ხათუნი მეგობრობდა აღმოსავლეთის უდიდეს პოეტ ჯალალ ალ-დინ რუმისთან. დედოფლის მცდელობით შეიქმნა რუმის პირველი პორტრეტი. მისივე უშუალო ხელმძღვანელობით აშენდა პოეტის მწვანე თურბეც (აკლდამა), რომელიც სელჩუკური არქიტექტურული მშვენებაა.

2019 წლის აგვისტოში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ თურქეთის ქალაქ ერზურუმის ფასინლერის რაიონში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრებისას, სავარაუდოდ, თამარ მეფის შვილიშვილის, გურჯი-ხათუნად წოდებული თამარის საფლავი იპოვეს. გურჯი ხათუნის საფლავთან ერთად ასევე აღმოჩენილია მისი შვილის, სულთან ალაედინ ქეიყუბად II-ის სარკოფაგიც.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*რატომ გააწკეპლინა გურჯი ხათუნის მეუღლემ მოლა ნასრედინი და რატომ განარისხა რუსუდან მეფე მისმა ქალიშვილმა ეკა სალაღაია, 2010-06-03
*What is behind the sun and lion figure? 
*A listing of her Bagrationi ancestors
*

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
ნუ-ჯაზი

**ნუ-ჯაზი** () აგრეთვე ცნობილი როგორც **ჟაზტრონიკა** (jazztronica) — გაჩნდა გვიანდელ 1990-იან წლებში და მიუთითებს სტილზე, რომელშიც შერწყმულია ჯაზის ტექტსტურა და ზოგჯერ ჯაზის ინსტრუმენტალიზმი ელექტრონულ მუსიკასთან. ისევე როგორც ტერმინი ელექტრონიკა, ნუ-ჯაზიც საკმაოდ არამკაფიოდ განსაზღვული მუსიკალური სტილების დაჯგუფებაა. ის მოიცავს, როგორც ცოცხალი ინსტრუმენტალური შესრულების კომბინაციას ჯაზ-ჰაუზის რითმებთან (მაგ. ფრანგი სენ-ჟერმენი (მუსიკოსი), გერმანელი ჯაზანოვა და ბრიტანელი ფილა ბრაზილია), ასევე უფრო ბენდურ ჯაზურ იმპროვიზაციებს ელექტრონულ ელემენტებთან (მაგ. ბრიტანული სინემატიკ ორკესტრა, ბელგიური ფუჟენ-ქალჩა და ნორვეგიული ფუტურისტული ჯაზის სტილი ბუგე ვესელტოფტის, ჯაგა ჯაზისტის, ნილს პიტერ მოლვერის და სხვათა მიერ).

ნუ-ჯაზი უფრო ჰგავს ელექტრონიკას ვიდრე მისი ძლიერ მსგავსი  ასიდ-ჯაზი (ან გრუვ-ჯაზი), რომელიც უფრო ახლოა ფანკთან, სოულთან და რითმ-ენდ-ბლიუზთან. თუმცა ბოლო დროს სულ უფრო რთული ხდება მათ შორის საზღვრის გავლება.

## ცნობილი შემსრულებლები 
*დე-ფაზი
*Flying Lotus
*Gotan Project
*ჯაზანოვა
*სენ-ჟერმენი
*მოლოკო
*პაროვ სტელარი

## იხილეთ აგრეთვე 
*ეისიდ-ჯაზი

## რესურსები ინტერნეტში 
* OverXposure.FM  ჩილაუთ ვებ-რადიო, დაუნტემპო, ნუ-ჯაზი, ტრიპ-ჰოპი, ამბიენტ-პოპი და დიპ-ჰაუზ მუსიკით.
* ღრმა ინტენსიური დაუნტემპო მუსიკის რადიო
* Beyondjazz.net
* radiozerogravity.net  თანამედროვე ურბანისტული ხმები იტალიიდან.
* PhusionCulture  ნუ-ჯაზის იმპროვიზაციების კოლექცია.
* ელექტრონული ბრიკბით ჯაზი
* The Jazz Picante Radio Show  ნუ-ჯაზ რადიო ლისაბონიდან.
* ჯაზანოვას რადიო შოუ .

## სქოლიო 
კატეგორია:ელექტრონიკა (მუსიკა)
კატეგორია:ჯაზის ჟანრები
ჰონსიუ

**ჰონსიუ**, **ჰონდო** () — იაპონიის ყველაზე დიდი, მთავარი კუნძული, ჰოკაიდოს სამხრეთით. გარს აკრავს წყნარი ოკეანე, იაპონიის ზღვა. იაპონიის შიგა ზღვა და ცუგარუს, კიისა და კამონის სრუტეები. 

კუნძული სიგრძეა დაახლოებით 1300 კმ, ხოლო სიგანე მერყეობს 50-230 კმ-ს შორის. მისი საერთო ფართობია 227 ათ. კმ² და შეადგენს იაპონიის საერთო ტერიტორიის 60%-ს. ფართობით ის ოდნავ აჭარბებს დიდი ბრიტანეთის კუნძულს. ჰონსიუს 5450 კმ სიგრძის სანაპირო აქვს.

რელიეფი მეტწილად დაბალ- და საშუალომთიანია. ჩრდილოეთით სამი გასწვრივი ქედია. აქ ძირითადია ოუს ქედი. ცენტრალურ ნაწილში, სადაც ჰონსიუ გადაკვეთილია ფოსა-მაგნის ტექტონიკური ღრმულით, ვრცელდება ჰიდის, კისოს და აკაისის ქედები, რომელთა სიმაღლეა 2500-3000 მ და აქვთ რელიეფის ალპური ფორმები. ტერიტორია მეტად სეისმურია. მთაგორიან და ვულკანურ კუნძულს ხშირი მიწისძვრები ახასიათებს (დიდი კანტოს მიწისძვრამ ძლიერ დააზიანა ტოკიო 1923 წლის სექტემბერში); ჰონსიუს უმაღლესი პიკია აქტიური ვულკანური მთა ფუძიამა (3776 მ). სამხრეთ-დასავლეთით დადაბლებაში არის იაპონიის უდიდესი ტბა ბივა და შეჭრილია ოსაკის ყურე. სანაპიროს გასწვრივ პატარ-პატარა ვაკეებია. ჰავა ოკეანურია, მუსონური, ჩრდილოეთით — ზომიერი, ხოლო სამხრეთით — სუბტროპიკული. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა 1000-3000 მ წელიწადში. ხშირია ტაიფუნი. კუნძულზე მიედინება მრავალი მდინარე, რომელთაგან აღსანიშნავია სინანო — იაპონიის უგრძესი მდინარე. 

წყნარი ოკეანის სანაპიროზე ბევრია ყურე და უბე; იაპონიის ზღვის სანაპირო კი ნაკლებად არის შეჭრილ-შემოჭრილი.

2005 წლის აღწერით კუნძულზე ცხოვრობდა 103,000,000 ადამიანი. კუნძულზე მდებარე ქალაქებიდან აღსანიშნავია: ტოკიო, იოკოჰამა, კიოტო, ოსაკა, კობე, ჰიროსიმა, სენდაი და ნაგოია. ჰონსიუ ნომინალურად ხუთ რეგიონად არის დაყოფილი და მოიცავს 34 პრეფექტურას, ტოკიოს მეტროპლიის ჩათვლით.    

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:იაპონიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ოსაკა

thumb|250px|ოსაკას ტაძარი
thumb|250px|მდებარეობა
**ოსაკა** (იაპ. 大阪市, Ōsaka-shi) — ოსაკის პრეფექტურის დედაქალაქი და სიდიდით მესამე ქალაქი იაპონიაში, 2,7 მილიონიანი მოსახლეობით. ქალაქი მდებარეობს კანსაის რეგიონში ქვეყნის მთავარ კუნძულზე ჰონსიუ, ოსაკას უბეში მდინარე იოდოს შესართავთან.

ოსაკა ისტორიულად იაპონიის კომერციული დედაქალაქი იყო და დღესაც მისი ერთ-ერთი უმთავრესი ინდუსტრიული ცენტრი და პორტია, რომელიც ოსაკა-კობე-კიოტოს აგლომერაციის ცენტრში მდებარეობს, საერთო მოსახლეობით 17.510.000.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გალნერიუსი

კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
კიოტო

**კიოტო** (, Kyōto-shi) — ქალაქი იაპონიაში, რომლის მოსახლეობა ამჟამად 1,5 მილიონს აღემატება. კიოტო უწინ იაპონიის იმპერიის დედაქალაქი იყო, ამჟამად კი კიოტოს პრეფექტურის დედაქალაქია, ისევე როგორც მნიშვნელოვანი ნაწილი ოსაკა-კობე-კიოტოს ურბანული აგლომერაციისა.

## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
ეისიდ-ჯაზი

**ეისიდ-ჯაზი** (, აგრეთვე ცნობილი როგორც **გრუვ-ჯაზი** ან **კლაბ-ჯაზი**) — მუსიკალური ჟანრი, რომელიც აერთიანებს ჯაზურ გავლენას სოულის, ფანკის, დისკოსა და ასევე 90-იანების ინგლისური საცეკვაო მუსიკის ელემენტებს, განსაკუთრებით კი განმეორებად რითმსა და მოდალურ ჰარმონიას. ეს ჟანრი 1980-90-იან წლებში განვითარდა, მალევე გადალახა ჯაზ-ფუჟენის ზღვარი და ახალ მიმდინარეობად ჩამოყალიბდა.

ჟანრის ჩასახვის ერთ-ერთი იდეა იყო ჯაზის დაბრუნება იქ სადაც ის დაიბადა, ანუ საცეკვაო დარბაზში. ამიტომაც ახასიათებს მას სულშიჩამწვდომი, მელანქოლიური, ჯაზისთვის დამახასიათებელი იმპროვიზაციები და ხმოვანება.

## ცნობილი შემსრულებლები 
*Jamiroquai
*ჯაზანოვა
*სენ-ჟერმენი
*Thievery Corporation

## რესურსები ინტერნეტში 
* 'What Is Acid Jazz?', 1988 

კატეგორია:ჯაზის ჟანრები
კატეგორია:ეისიდ-ჯაზი
თამარი (თეიმურაზ II-ის მეუღლე)

**თამარი** (გ. 1746), თეიმურაზ II-ის მეუღლე (1712-იდან) — ვახტანგ VI-ის ასული. მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში და დიდი ავტორიტეტიც ჰქონდა, ქართლის აჯანყების დროს აჯანყებული და სურამის ციხეში ალყაშემორტყმული გივი ამილახვარი თამარს მიენდო, რომელმაც იგი თბილისში ჩაიყვანა. დასაფლავებულია მცხეთას, სვეტიცხოვლის ეკლესიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1746
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:ქართველი ქალები
ელიზბარ თაქთაქიშვილი

**ელიზბარ გიორგის ძე თაქთაქიშვილი** (დაახლ. 1717 – 16 დეკემბერი, 1765) — ქართლის თავადი, სურამის მოურავი (1752 წ.) 

1765 წელს ერეკლე II-ის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების მონაწილე. იყო ახლო ნათესავი ერეკლე II-ის მოწინააღმდეგე დიდი ფეოდალებისა: თაქთაქიშვილის მეუღლე მარიამი გივი ამილახვრის შვილი იყო, ასული თინათინი — შეთქმულების ერთ-ერთი აქტიური წევრის — დავით ბატონიშვილის (აბდულა-ბეგის ძის) ცოლი. შეთქმულების დამარცხების შემდეგ თაქთაქიშვილს ყმა-მამული ჩამოართვეს და სიკვდილით დასაჯეს (ცეცხლში დაწვეს). მის ძეს, იასეს (ჩანს 1757–1784) ამოთხარეს ერთი თვალი და მოაჭრეს მარჯვენა ხელი.

## ლიტერატურა
* ჩიქოვანი, იური, „თაქთაქიშვილები“. პროექტი „გენეალოგია“, საქართველოს ეროვნული არქივი. 

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1765
ელიზბარ
კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:ქართველი თავადები
კატეგორია:მოურავები
ნესტორ კუცია

**ნესტორ კუცია (ხუცია)** (1871, სოფ. სუჯუნა, აბაშის რაიონი - 1912, აბაშა)  — ქართველი მრეწველი, კომერსანტი, ქველმოქმედი და საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი სასულიერო მოღვაწის, შემდგომში არქიმანდრიტის მეთოდე კუციას (ხუციას) და ეკატერინე დადიანის მსახურთუხუცესის, თავად ნიკოლოზ მიქაძის ასულის **სალომე მიქაძის** ოჯახში.

დაამთავრა ძველი სენაკის ქართული სათავადაზნაურო სკოლა (რომელიც არსებობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებასთან) და კომერციული სასწავლებელი.

1895 წელს მას მემკვიდრეობით დარჩა ბაბუამისის, - თავად ნიკოლოზ მიქაძის ხე-ტყის გადამამუშავებელი წარმოება (რომელიც იმხანად ერთ-ერთი უდიდესი ამგვარი წარმოება იყო საქართველოში) და ხე-ტყის ტარისა და ფართლეულის მაღაზიები აბაშაში, ზუგდიდში, ქუთაისსა და ფოთში. 1905 წელს 34 წლის ნესტორ კუციას მიენიჭა პირველი გილდიის ვაჭრის წოდება, რაც კომერციის დარგში მეფის რუსეთში უმაღლეს აღიარებად ითვლებოდა. აღსანიშნავია, რომ მას მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდა საფრანგეთთან, საბერძნეთთან, თურქეთთან და სხვა ქვეყნებთან. გარდა ამისა, მას ჰქონდა გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა, რომლის ნაწარმის ექსპორტირება ხდებოდა თურქეთში, საბერძნეთში, საფრანგეთში, ბელგიაში, ყოფილი რუსეთის იმპერიის სხვადასხვა ქალაქებში. საქართველოს გარდა, ევროპის და რუსეთის იმპერიის რამდენიმე მსხვილ ქალაქში ფუნქციონირებდა ფაბრიკის საფირმო მაღაზიები.

1897 წელს ცოლად შეირთო საეკლესიო აზნაურის, დეკანოზ **სოფრომ გაბილაიას** ასული **ელისაბედ (ელისა) გაბილაია** (1879-1923), რომელმაც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ თავისი ცხოვრება ქართულ მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუკავშირა და 1913-1923 წლებში იყო იღუმენია. მათ ეყოლათ ორი ასული: შემდგომში ცნობილი ექიმი-პედიატრი ანა (ანიკო) კუცია-ჩოჩია (1898-1964) და შემდგომში ცნობილი მკვლევარი-ბიბლიოგრაფი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე თამარ კუცია-ღვალაძე (1902-1986).

ნესტორ კუცია ეწეოდა ფართო საზოგადოებრივ და საქველმოქმედო მოღვაწეობას. არჩეული იყო სენაკის მაზრის თვითმმართველობის ხმოსნად (დეპუტატად) და აბაშის ოთხკლასიანი სკოლის მზრუნველთა საბჭოს თავმჯდომარედ. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. მისი ძალისხმევით გაიხსნა სამკითხველოები სუჯუნაში, აბაშასა და სენაკში. მუდმივად უწევდა ფინანსურ დახმარებას სუჯუნის წმ. გიორგის ეკლესიას. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა იმდროინდელი მოწინავე ქართველი საზოგადოების არაერთ თვალსაჩინო წარმომადგენელთან, მათ შორის შალვა დადიანთან, ვასო ურუშაძესთან, ტრიფონ თოფურიასთან, მამანტი კანდელაკთან და სხვა ცნობილ მოღვაწეებთან. აღსანიშნავია, რომ მისი უახლოესი ნათესავები იყვნენ დუტუ მეგრელი და აკაკი ხოშტარია.

ნესტორ კუცია გარდაიცვალა 1912 წელს, 41 წლის ასაკში. დაკრძალულია აბაშაში.

## ლიტერატურა
* თინათინ ნაკაშიძე. ქართული მეცნიერული ბიბლიოგრაფიის მოჭირნახულე (თამარ კუცია-ღვალაძე), თბილისი, 1992, გვ. 5-6.

კატეგორია:ქართველი ქველმოქმედები
კატეგორია:ქართველი მეწარმეები
კატეგორია:დაბადებული 1871
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
თევდორე (კამარათა მწერალი)

**თევდორე**, **„კამარათა მწერალი“** — X საუკუნის ქართველი მხატვარ-მინიატიურისტი. 940 წელს მას დაუხატავს ე. წ. „ჯრუჭის პირველი ოთხთავის“ კამარები და მინიატიურები (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H-1660).

ხელნაწერის პირველ ფურცლებზე თევდორეს სახელი ორჯერაა მოხსენიებული. კამარებთან ერთად თევდორემ დახატა 8 მინიატიურა: 4 მახარებელი - მათე, მარკოზი, ლუკა და იოანე, აგრეთვე ღვთისმშობელი ყრმით, ბრმის განკურნება, ეშმაკეულის განკურნება, განრღვეულის განკურნება. თევდორე დახელოვნებული მხატვარი იყო. მისი მინიატურები გამოირჩევა ოსტატობითა და არტისტიზმით. მიუხედავად შუა საუკუნეების მხატვრობის პირობითობისა, სხეულთა მოძრაობაში, რაკურსებში, სამოსლის ხაზებში იგრძნობა ცოცხალ ნატურაზე დაკვირვება, ელინისტური მხატვრობის ტრადიციების გამოძახილი. მინიატიურების კოლორიტი მუქია, თავშეკავებული. თევდორე ძირითადად იყენებს ყავისფერს, შინდისფერს, მოყავისფროს, მოლურჯო-ლილისფერს, ნაკლებად — ოქროსფერს, კარმინს, ყვითელს, მწვანეს. თევდორე X საუკუნის ერთადერთი ქართველი მხატვარ-მინიატიურისტია, რომლის სახელი ჩვენთვის ცნობილია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი მინიატიურისტები
იოკოჰამა

**იოკოჰამა** (იაპ.: 横浜市) — კანაგავას პრეფექტურის დედაქალაქია იაპონიაში. ის იაპონიის უდიდესი ქალაქია მოსახლეობის მიხედვით (ტოკიო პრეფექტურად ითვლება), იაპონიის უდიდესი პორტია და ასევე დიდი ტოკიოს რეგიონის კომერციული ცენტრია.

## ისტორია 
ქალაქი დაარსდა 1858 წელს (მანამდე ახლანდელი იოკოჰამის ტერიტორიაზე იყო 2 პატარა სოფელი - კანაგავა და იოკოჰამა). XIX საუკუნის 70-იან წლებში იოკოჰამა იაპონიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნავსადგური გახდა. 1923 წელს მიწისძვრისა და ხანძრის დროს ქალაქოს დიდი ნაწილი განადგურდა. 1945 წელს იოკოჰამა დაინგრა ამერიკის ავიაციის თავდასხმის შედეგად.

## გეოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი  

კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
თევდორე კველთელი

**თევდორე კველთელი**, *თევდორე მღვდელი* (გ. 1609) — ოსმალ დამპყრობთა წინააღმდეგ მებრძოლი ქართველი გმირი. 

1609 წელს ოსმალთა ჯარი ქართლში შეიჭრა და ცდილობდა გზა გაეკვლია მეფის ბანაკისაკენ. ოსმალებმა სოფ. კველთის მღვდელი თევდორე კველთელი შეიპყრეს და მეგზურობა უბრძანეს. თევდორე კველთელმა მტერი სხვა მიმართულებით გაიტყუა და დააშორა ისინი ცხირეთის ციხეს, სადაც მეფის ბანაკი იდგა. ბოლოს ოსმალები მიუხვდნენ განზრახვას და წამებით მოკლეს. თევდორე კველთელის თავგანწირვამ მრავალი ადამიანის სიცოცხლე იხსნა და საშუალება მისცა მეფე ლუარსაბ II-ს მომზადებული დახვედროდა მტერს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* თევდორე მღვდელი

კატეგორია:გარდაცვლილი 1609
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
თეოდოს I

**თეოდოს I** — აფხაზთა მეფეთა დივანის (ქრონიკის) მიხედვით, აფხაზთა მე-7 „მეფე“ (ერისთავი) VIII საუკუნეში, დემეტრე (დიმიტრი) I-ის ძე.
## ლიტერატურა
კატეგორია: აფხაზთა სამეფოს მეფეები
ბაკური

საკუთარი სახელი **ბაკური** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბაკური — ლაზთა მეფე;
* ბაკური — ბიზანტიელი სამხედრო მოღვაწე.

;ქართლის მეფეები
* ბაკურ I — ქართლის მეფე;
* ბაკურ II — ქართლის მეფე;
* ბაკურ III — ქართლის მეფე;
* ბაკურ IV — ქართლის მეფე;
* ბაკურ V — ქართლის მეფე.
თეოდორე თაფლაისძე

**თეოდორე თაფლაისძე** — ქართველი ხუროთმოძღვარი. X საუკუნის დასაწყისში აუშენებია ერედვის წმ. გიორგის ტაძარი (ყოფილი ცხინვალის რაიონი). როგორც სამშენებლო წარწერა გვამცნობს, საძირკველი ჩაუყრია 906. ნაგებობა სამეკლესიიანი ბაზილიკაა. მიეკუთვნება შენობათა იმ ტიპს, რომელიც ადრინდელ ხანაში შეიქმნა და მხოლოდ საქართველოშია ცნობილი. შენობის მთლიანი კომპოზიცია, განსაკუთრებით შინაგანი სივრცის მხატვრული გადაწყვეტა, დამახასიათებელია იმ გარდამავალი საფეხურისათვის, რომელიც უშუალოდ წინ უსწრებს ფეოდალური ხანის ქართული ხუროთმოძღვრების მეორე აყვავების პერიოდს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
სიკოკუ

**სიკოკუ** ( „ოთხი პროვინცია“) — კუნძული იაპონიის არქიპელაგის სამხრეთ ნაწილში. მისი უძველესი სახელებია „იიო-ნო-ფუტანა-შიმა“ (), „იიო-შიმა“ (伊予島) და „ფუტანა-შიმა“ (二名島). თანამედროვე სახელწოდება მიუთითებს ოთხ ძველ პროვინციაზე, რომელიც კუნძულს შეადგენდა: ავა, იიო, სანუკი და ტოსა.

სიკოკუს რეგიონი, შედგება რა სიკოკუსა და მიმდებარე მცირე კუნძულებისგან, ფარავს დაახლოებით 18 800 კმ² და ოთხი პრეფექტურისგან შედგება: ეჰიმე, კაგავა, კოტი და ტოკუსიმა. ის ჰონსიუს უკავშირდება ბორანითა და საჰაერო მიმოსვლით, 1988 წლიდან კი დიდი სეტოს ხიდების ქსელით. ხიდების კომპლექსის დასრულებამდე რეგიონი იზოლირებული იყო დანარჩენი იაპონიისგან და უფრო თავისუფალი მოძრაობა ჰონსიუსა და სიკოკუს შორის გარანტია უნდა ყოფილიყო ეკონომიკური განვითარების დაჩქარებისთვის, რომლის მატერიალიზაცია ჯერ ვერ მოხერხდა.

მთაგრეხილების სერია კუნძულს ვიწრო ჩრდილო სუბ-რეგიონად და სამხრეთ ნაწილად ჰყოფს. კუნძულის 4,5 მილიონი მოსახლის უმეტესობა ჩრდილო ნაწილში ცხოვრობს, და ასევე ერთის გარდა ყველა ქალაქიც ამავე რეგიონშია. მთა ისიძუტი (1982 მ) კუნძულის უმაღლესი მწვერვალია. ინდუსტრია საკმაოდ განვითარებულია და მოიცავს სპილენძის დამუშავებას ბაშის მაღაროებიდან. მიწა ინტენსიურადაა გამოყენებული. სამხრეთის ველები დათესილია ბრინჯით, რომელსაც ზამთარში ხორბლითა და წიწიბურით ანაცვლებენ. ჩრდილო ნაწილში მრავალი სახის ხილი მოჰყავთ, მათ შორის ციტრუსები, ხურმა, ატამი და ყურძენი. ხორბლის წარმოების დაწყების შემდეგ უდონი (讃岐うどん) კაგავას პრეფექტურის (ყოფილი სანუკის პროვინცია) მოსახლეობის საკვების მნიშვნელოვანი ნაწილი გახდა ედოს პერიოდში.

სიკოკუს სამხრეთი რეგიონი მთაგორიანია და ამგვარად ნაკლებად დასახლებულია. ერთადერთი შედარებით დიდი დაბლობი კოჩის გავაკებაა, სადაც პრეფექტურის დედაქალაქი მდებარეობს. რეგიონის რბილმა ზამთარმა განაპირობა სასათბურე მეურნეობის განვითარება. რბილი ჰავის გამო შესაძლებელია ბრინჯის ორი მოსავლის მოყვანა წელიწადში. ტყის მასიური საფარის წყალობით ასევე განვითარდა ქაღალდის წარმოება და ჰიდროელექტრო სადგურები.

სიკოკუ ასევე ცნობილია 88-ტაძრის პილგრიმობით, რომელიც მოძღვარ კუკაის უკავშირდება.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:იაპონიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ჰოკაიდო

**ჰოკაიდო** (北海道 Hokkaidō, „ჩრდილოეთის ზღვის წრებრუნვა“; 1868-მდე იესო, ეძო, მაცმაი) — კუნძული იაპონიის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიდიდით მეორე კუნძული და უდიდესი პრეფექტურაა იპონიაში. ფართობი 83 400 კმ². კუნძულს ჰონსიუსგან ცუგარუს სრუტე ჰყოფს, თუმცა ჰონსიუსთან იგი წყალქვეშა გვირაბით არის დაკავშირებული. ჰოკაიდოს უდიდესი ქალაქი და პრეფექტურის დედაქალაქია საპორო. დასავლეთით ესაზღვრება იაპონიის ზღვა, ჩრდილოეთთ ოხოტის ზღვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით წყნარი ოკეანე. რელიეფი უმთავრესად საშუალო- და დაბალმთიანია. კუნძულზეა იაპონიის უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი ნოსაპუს კონცხი. ჰოკაიდოს ქედებია: ჰიდაკა, ტოკატი ფა სხვა. სიმაღლე 2290 მ-მდე (მთა ასაჰი). არის მოქმედი ვულკანები. ხშირია მიწისძვრა. არის ქვანახშირის, რკინის მადნის, გოგირდის საბადოები. ჰავა ზომიერი, ოკეანური, მუსონურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა –3 °C-დან –11 °C-მდეა, ივლისის 17-21 °C. ნალექები 800-1500 მმ წელიწადში. დიდი მდინარეებია: ისიკარი, ტესიო, ტოკატი. ტბებიდან აღსანიშნავია სარომა. მდიდარია ჰიდროენერგიით. ტერიტორიის დიდი ნაწილი ტყით არის შმეოსილი. გვხვდება ნაძვნარ-სოჭნარი და ფართოფოთლოვანი ტყეები. დაბლობებზე მდელო და ჭაობებია. მრავლადაა ეროვნული პარკები. 

ჰოკაიდოზე გაშენებულია ქალაქები: საპორო, ჰაკოდატე.   

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:იაპონიის კუნძულები
კატეგორია:იაპონიის პრეფექტურები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
საპორო

thumb|250px|საპოროს ხედი 
**საპორო** () — იაპონიის სიდიდით მეხუთე ქალაქი და ჰოკაიდოს პრეფექტურის დედაქალაქი.

1972 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშები საპოროში ჩატარდა. ის 3 თებერვალს გაიხსნა და იყო პირველი ზამთრის ოლიმპიადა, რომელიც აზიის ქვეყანაში ჩატარდა. საპორო ასევე მასპინძლობს ყოველწლიურ თოვლის ფესტივალს, რომელიც ასევე თებერვალში ტარდება, და განთქმულია ყინულის სკულპტურების კონკურსით.

იაპონიაში საპორო განთქმულია, როგორც ლუდი საპოროსა და მისოთი გაჯერებული მაკარონის ბულიონი "რამენის" სამშობლო. ქალაქის გასართობი უბანი *სასაკინო* იაპონიაში უდიდესი და ყველაზე განთქმულია.

## ისტორია 
ქალაქის ადგილას ადრე აინუს ადგილობრივი ტომები სახლობდნენ სოფელში "საცუპორო". 1869 წელს ჰოკაიდოს განვითარების დეპარტამენტმა (კაიტაკუში) ეს ადგილი აირჩია პროვინციის დედაქალაქის ასაშენებლად. 1922 წლის 1 აგვისტოს საპორო ქალაქად გამოიცხადეს, რაც 1972 წელს სამთავრობო უწყებით ოფიციალურად დადასტურდა. ამჟამად ქალაქს ახალი ჩიტოზის აეროპორტი (იაპონიაში უდიდესი) ემსახურება.

კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
კატეგორია:ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქები
ფედერიკო ობელი

thumb|220px|ფედერიკო ობელი

**ფედერიკო ობელი** (Federico Aubele, დ. 1974) — არგენტინელი მუსიკოსი, გიტარისტი, ელექტრონიკისა და ტრადიციული ლათინურ-ესპანური მუსიკის მიქსების კომპოზიტორი.

## კარიერა
ყველაფერი დაიწყო იმით, რომ მეგობარმა ფედერიკო შესთავაზა, დუეტი შეექმნათ და The Beatles-ის მსგავსი მუსიკა შეესრულებინათ. მეგობარს მუსიკაზე გული მალევე აუცრუვდა, თუმცა ფედერიკოს უკვე მუსიკის სენი ჰქონდა შეყრილი. მას შემდეგ იგი მრავალ ჟანრში ცდილობს ცდებს, სანამ ავანგარდისტულ არგენტინულ ტანგოს კომპოზიტორსა და ბანდონეონისტ ასტორ პიაცოლას აღმოაჩენდა. "პიაცოლა პირველი არგენტინელი მუსიკოსი იყო, რომელთანაც სულიერი კავშირი ვიგრძენი, მანამდე მხოლოდ უცხოურ შემსრულებლებს ვუსმენდი. პიაცოლა არგენტინაა, უფრო სწორედ, ბუენოს-აირესი. ეს იგივეა, როგორც სინატრა და ნიუ-იორკი, პიაცოლა და ბუენოს-აირესი, ეს ქალაქის ბრწყინვალე საუნდტრეკია."

გიტარაზე შესრულების, სხვადასხვა პოპ-ჯგუფებისთვის კომპოზიციების შექმნისა და ბუენოს-აირესის სხვადასხვა კლუბებსა და ლანჟებში დიჯეობის შემდეგ, ობელი სოლო პროექტზე იწყებს მუშაობას. მრავალი საკუთარი ჩანაწერიდან სემპლირებული რითმებისა და ხმების შეზავებით ის უამრავ კომპოზიციას ქმნის, თუმცა თითქმის ყველა მათგანში ლეიტმოტივი გიტარის ხმოვანებაა. ის ამბობდა "თავდაპირველად სხვა არაფერი მქონდა გარდა გიტარისა. ამიტომაც ვიღებდი ყველაფერს ჩემი ჩანაწერებიდან, ტრანსფორმაციას, მანიპულირებას ვახდენდი და შემდეგ გიტარას ვამატებდი. გიტარა არის, და ყოველთვის იყო, ჩემი მთავარი ინსტრუმენტი. ჩვენ ერთმანეთის ძალიან კარგად გვესმის. ჩემთვის წარმოუდგენელია კომპოზიციის მის გარეშე შექმნა. მომწონს ორგანული ხმოვანება, და ამიტომაც თავად ვუკრავ და ვწერ ყველაფერს - ბასებიდან, შეიკებიდან და გასაღებიდან დაწყებული, სინთეზატორის ხმების ჩათვლით. დღემდე არა მაქვს MIDI ინტერფეისი, ვერ წარმომიდგენია რაში უნდა გამოვიყენო."

ვოკალის დამატებით, თავდაპირველად როგორც სემპლების, შემდეგ კი ცოცხალი შესრულებით, ობელი ორიგინალურ მასალას ქმნის საკუთარი არსებული ინსტრუმენტალური კომპოზიციების საფუძველზე.

შემდეგ ობელი ინიციატივას იჩენს და ბედი სწყალობს: მას ხელში უვარდება თივერი კორპორეიშენის (Thievery Corporation) სინგლი 'Focus On Sight', რომლის გარეკანზე მითითებული იყო საიტი, სადაც შეიძლებოდა საკუთარი დემოების გაგზავნა. მისმა პირველმა დემოებმა მყისვე მიიქცია თივერი კორპორეიშენის ერიკ ჰილტონისა და ესლ მუსიკის სტუდიის ხელმძღვანელის ყურადღება. რამდენიმე დამატებითი დემოს გაგზავნის შემდეგ ობელი ესლ-სა და თივერი კორპორეიშენთან კონტრაქტს აფორმებს საკუთარი სადებიუტო ალბომის გამოსაშვებად. შედეგად მიღებული ალბომი Grand Hotel Buenos Aires  ლათინური გიტარისა და ესპანური ლირიკის ელექტრონული კოლაჟის შესანიშნავი ნიმუშია. კრიტიკოსებმა ობელს არგენტინის მუსიკის ამომავალი ვარსკვლავი შეარქვეს.

## დისკოგრაფია
**Gran Hotel Buenos Aires* (2004)
**Panamericana* (2007)
**Amatoria* (2009)
**Berlin 13* (2011)
**Five* (October 22, 2013) 

## რესურსები ინტერნეტში
* MySpace გვერდი

## სქოლიო
კატეგორია:არგენტინელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ასტორ პიაცოლა

thumb|250px|ასტორ პიაცოლა საკუთარ ბანდონეონთან ერთად 
**ასტორ პიაცოლა** (დ. 11 მარტი, 1921, მარ-დელ-პლატა — გ. 4 ივლისი, 1992, ბუენოს-აირესი) — საყოველთაოდ აღიარებული როგორც გვიანდელი მეოცე საუკუნის ტანგოს უმნიშვნელოვანესი არგენტინელი კომპოზიტორი. ბანდონეონზე დაკვრის პარალელურად მისმა კომპოზიციებმა რევოლუცია მოახდინა ტრადიციულ ტანგოში თანამედროვე სტილის შემოღებით — ჯაზისა და კლასიკური მუსიკის ელემენტების ტანგოში შერწყმით ჩაისახა სტილი, რომელსაც ნუევო ტანგო შეარქვეს. მის მშობლიურ არგენტინაში ცნობილია, როგორც „El Gran Astor“ („დიდი ასტორი“).

## რესურსები ინტერნეტში 
*[ Astor Piazzolla], AllMusic-ზე.
*Piazzolla discography 
*Piazzolla.Org 

კატეგორია:არგენტინელი კომპოზიტორები
კატეგორია:არგენტინელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:იტალიელი არგენტინელები
ნუევო ტანგო

**ნუევო ტანგო** ან **ტანგო ნუევო** (ახალი ტანგო) მუსიკის ფორმაა, რომელიც შეიქმნა ტრადიციულ არგენტინულ ტანგოში ჯაზისა და კლასიკური მუსიკის ელემენტების შემოტანით. ამ სტილის ყველაზე მნიშვნელოვანი კომპოზიტორია ასტორ პიაცოლა, რომელმაც ტანგოში რევოლუცია მოახდინა ახალი ინსტრუმენტებისა (მაგ. საქსოფონი, ელექტრო-გიტარა) და ჰარმონიული და მელოდიური სტრუქტურების ახალი ფორმების შემოტანით ტრადიციულ ტანგოს ანსამბლში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Tango styles - Nuevo
* А.Пьяццолла на сайте IMDB
* Музыка Освальдо Пульезе 

კატეგორია:ტანგო
საქსოფონი

მინი|ალტო საქსოფონი
**საქსოფონი**, ან **საქსი** (გამომგონებლის გვარი საქსი და ბერძნ. phone — ბგერა) — სასულე მუსიკალური საკრავი. გამოიგონა ბელგიელმა ოსტატმა ადოლფ საქსმა. წარმოადგენს პარაბოლურ მილს, რომელსაც აქვს ნისკარტისებური მუნდშტუკი და ცალფა ღერო. საქსოფონის ოჯახი შედგება 7 ნაირსახეობისაგან — სოპრანინოდან კონტრაბასამდე. სიმფონიურ ორკესტრში პირველად გამოიყენა ჟორჟ ბიზემ. საქსოფონი ჯაზური ორკესტრის ძირითადი საკრავია. იხმარება სასულე, საესტრადო და სიმფონიურ ორკესტრებში, აგრეთვე სოლო შესრულებისათვის. აქვს ძალზე ძლიერი, გამორჩეული ტემბრის მქონე, გამომსახველი ბგერა, დიდი ტექნიკური შესაძლებლობები.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქსოფონები
კატეგორია:ჩასაბერი საკრავები
თბილისის ტელეანძა

**თბილისის ტელეანძა** — დამოუკიდებლად მდგომი სტრუქტურა, რომელიც საკომუნიკაციო მიზნებისთვის აშენდა 1955 წელს. მდებარეობს თბილისში, მთაწმინდაზე.

1972 წელს მოხდა პირველი ანძის დემონტაჟი, რომელიც გადატანილ იქნა ქალაქ გორთან, ხოლო მის ადგილას თანამედროვე ანძა აშენდა. ტელეანძას „საქართველოს ტელეცენტრი“ მართავს, რომელიც 1955 წელს დაარსდა. ანძის საკომუნიკაციო სისტემები მოიცავს ტრანსლირებას, MMDS, პეიჯერსა და მობილურ გადამცემებს და კომერციულ ტელევიზიას. ანძის სიმაღლეა 274.5 მ და ზღვის დონიდან 719.8 მეტრის სიმაღლის მთაწმინდის პლატოზე დგას.

## ტრანსლაცია 
### რადიო 
### ტელევიზია
## იხილეთ აგრეთვე
*ანძების სია
*ცათამბჯენების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* თბილისის ტელეანძის მიერ ტრანსლირებული რადიოარხების სია
* საქართველოს სატელევიზიო გადამცემი ანძა თბილისში
* საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისია
* თბილისის ტელეანძა 3D განზომილებაში (1)
* თბილისის ტელეანძა 3D განზომილებაში (2)

ტელეანძა
კატეგორია:ტელეანძები
ოსტანკინოს ტელეანძა

thumb|ოსტანკინოს ტელეანძა
**ოსტანკინოს ტელეანძა** () — ცალკე მდგომი სატელევიზიო და რადიო გადამცემი ანძა მოსკოვში, რუსეთი. 540 მ სიმაღლის ოსტანკინოს პროექტი ეკუთვნის ნიკოლაი ნიკიტინს და გაწევრიანებულია უდიდესი კოშკების საერთაშორისო ფედერაციაში. 2005 წლისთვის ის რჩებოდა ევრაზიაში უმაღლეს ცალკე მდგომ სტრუქტურად.

ანძის მშენებლობა 1963 წელს დაიწყო და 1967-ში დასრულდა. მას ათი წლის განმავლობაში მსოფლიოს უმაღლესი სტრუქტურის ტიტული ეჭირა, სანამ მას ტორონტოს ტელეანძა (კანადა) გაუსწრებდა. 

2000 წლის 27 აგვისტოს ანძაზე ხანძარი გაჩნდა, რამაც სატელევიზიო და რადიო გადაცემების შეწყვეტა გამოიწვია მოსკოვისა და მის შემოგარენში მცხოვრები 18 მილიონი ადამიანისთვის. ხანძარმა სამი ადამიანის სიცოცხლე იმსსხვერპლა. ხანძარი დაახლოებით 98 მეტრი სიმაღლეზე გაჩნდა საობსერვატორიო პლატფორმიდან და მეშვიდე ცის რესტორნიდან, რის გამოც იქ მყოფი მთელი პერსონალისა და მნახველების ევაკუაცია გახდა საჭირო. ელექტრონული მოწყობილობის სიძველის (მისი უმეტესობა 60-იან წლებში იქნა დამონტაჟებული) და 20 წლის განმავლობაში აღდგენითი სამუშაოების ჩაუტარებლობის გამო დანაკარგი უზარმაზარი იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიოს უმაღლესი ნაგებობები
კატეგორია:მოსკოვი
ნარიყალა

**ნარიყალა** (ნარინ კალა) — უძველესი დროის ციხესიმაგრე, რომელიც თბილისსა და მდინარე მტკვარს გადაჰყურებს. ნარიყალა (სპარს. ნარინყალა — ციტადელი, შიდაციხე), თბილისის ციხის — კალას გვიანდელი სახელწოდებაა. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია 1772 წელს გერმანელი მოგზაურ იოჰან გიულდენშტედტთან. ციხესიმაგრე გალავნის ორი სექციისგან შედგება, რომელიც ციცაბო ამაღლებაზე მდებარეობს გოგირდის აბანოებსა და ბოტანიკურ ბაღს შორის. ნარიყალას ქვემო ეზოში ახლად აღდგენილი წმ. ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია და მცირე კაფე მდებარეობს.

ლეგენდის მიხედვით ციხე როგორც თვით ქალაქი მეფე ვახტანგ გორგასალის დაფუძნებულია.

ისტორიკოსების ერთ-ერთი ვერსიით IV საუკუნეში მეფე ვარაზ-ბაკურს ციხე-სიმაგრე აუშენებია ამ ადგილას რომელსაც შემდგომში სასანუდურ ირანს ჩაუგდია ხელში, რომელიც ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებულია როგორც „შურის ციხე“, V საუკუნის შუა ხანებში ქართლის მეფეებმა დაიბრუნეს ციხე.  VII საუკუნეში და მოგვიანებით დავით აღმაშენებლის მიერ (1089-1125) მნიშვნელოვნად გაფართოვდა. მოგვიანებით შემოსულმა მონღოლებმა მას „ნარინ ქალა“ („მცირე ციხესიმაგრე“) დაარქვეს. დღემდე მოღწეული ძირითადი გამაგრებები XVI და XVII საუკუნეებით თარიღდება. 1827 წელს ციხის გალავნის დიდი ნაწილი მიწისძვრამ დააზიანა და დაანგრია.

ციხესიმაგრე რთული სისტემის თავდაცვითი ნაგებობა იყო, მტკიცე კედლებით, კოშკებითა და პატნეზებით (ბასტიონებით) გამაგებული, ძნელად მისადგომი და ასაღები. ადრეული მშენებლობის ნაშთები დღესაც არის შემორჩენილი ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდგომი კოშკის კედლებში, თლილი ქვის სახით.

XVII საუკუნემდე ციხის შიგნითა ტერიტორიაზე, შემოსასვლელ გვირაბთან განლაგებული ყოფილა „მეფის სასახლე“. ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ (1801 წ.) დედაციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა, რის გამოც იქ განთავსდა რუსის ჯარის ტყვია-წამლის საწყობი. კერძოდ კი, წმინდა ნიკოლოზის ტაძარში ყოფილა განთავსებული, რომელიც 1847 წელს მეხის დაცემის შემდეგ აფეთქდა.

ნარიყალას ციხე ისტორიულ ძეგლთა შორის ერთ-ერთ უძველეს ციხესიმაგრედ არის მიჩნეული. მას მუდმივად სტუმრობს უამრავი სტუმარი და მნახველთა შორის დიდ ინტერესს იწვევს. ნარიყალა საქართველოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კულტურულ-ისტორიული ძეგლია.

## გალერეა 

Image:Narikala_fortress,_Tbilisi,_Georgia.jpg
Image:Tbilisi, Georgia — Old Tbilisi & Narikala Fortress.jpg
Image:Kala, Tbilisi.JPG
Image:Tbilisi at Night.jpg
Image:Entrance to the Narikala Fortress.JPG
File:Narikala Tbilisi 2019 2.jpg
File:Narika Tbilisi 2019 5.jpg

## ლიტერატურა 
*ჟურნ. „ძეგლის მეგობარი“, 1977 წ. გვ. 8-15; 1971წ, გვ.27-31.
*ჟურნ. „საბჭოთა ხელოვნება“, 1965 წ. 2,  გვ. 49-54.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ათენის აკადემია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი **ათენის აკადემია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* პლატონის აკადემია
* ათენის აკადემია (თანამედროვე)
თეოდოს II

**თეოდოს II** (გ. დაახლოებით 825) — დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 798-825 წლებში, ლეონ II-ის ძე.

მონაწილეობდა კახეთის მთავარ გრიგოლისა და აშოტ I კურაპალატს შორის ქართლის დაუფლებისათვის ატეხილ ბრძოლაში (ემხრობოდა აშოტს), „მატიანე ქართლისაჲ“ თეოდოს II-ს არასწორად მიაწერს ბუღა თურქის წინააღმდეგ ბრძოლას. ბუღა თურქი  შემოესია საქართველოს 853 წელს, როდესაც აფხაზთა მეფე იყო თეოდოს II-ის ძმა და მემკვიდრე დემეტრე (დიმიტრი) II.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 825
თეოდოს III

**თეოდოს III** — დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მეფე დაახლოებით 975-978, გიორგი II-ის ძე. 

ბავშვობიდანვე ბიზანტიაში იზრდებოდა. ლეონ III-ის გარდაცვალების (967) შემდეგ მესხეთის, დასავლეთ და აღმოსავლეთ საქართველოს მსხვილ ფეოდალთა ჯგუფმა, რომელიც ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების წინააღმდეგი იყო, თეოდოსი დაუპირისპირა ძმას - ახალგამეფებულ დემეტრე III-ს. ტახტისათვის ბრძოლაში თეოდოსი დამარცხდა. დემეტრე III-ის ბრძანებით იგი დააბრმავეს (ამიტომ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „თვალდამწვარი“, „მწეხარე“). თეოდოსი გამეფდა უძეოდ გარდაცვლილი დემეტრე III-ის შემდეგ. ბრმა მეფის მმართველობას ფეოდალური ანარქიის გაძლიერება მოჰყვა.ქართლში,რომელიც ამ დროს აფხაზთა მეფის გავლენის ქვეშ იყო, კახელებმა ილაშქრეს და უფლისციხეს მიადგნენ. ქართლის დიდებულის, ივანე მარუშისძის რჩევით დავით III-მ დაიკავა ქართლი და იქ მისი შვილობილი, ბაგრატ III გაამეფა 975 წელს. 978 წელს კი, იგივე ივანე მარუშისძის ინიციატივით  ბაგრატ III დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და საკუთარი ბიძის, თეოდოს III-ის ადგილი დაიკავა. გაერთიანებული საქართველოს  პირველმა მეფემ, ბაგრატ III-მ  ტახტიდან გადაყენებული თეოდოს III  978 წელს  ტაოში გაგზავნა  დავით III კურაპალატთან. ამის შემდეგ ის წყაროებში აღარ იხსენიება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის მმართველები
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
აკადემია

thumb|რაფაელის პლატონის პორტრეტი გამოსახული ათენის სკოლის ფრესკაზე
**აკადემია** უმაღლესი სასწავლებლის აღმნიშვნელი ტერმინია, რომელიც მომდინარეობს პლატონის მიერ დაფუძნებული ფილოსოფიის სკოლიდან, ათენში, დაახლოებით ძვ. წ. 385 წელს.

სანამ აკადემია სკოლა გახდებოდა ის ძველი ათენის კედლებს გარეთ არსებული ზეთისხილის ბაღი იყო - წმინდა ადგილი ათენელთათვის. ამ ადგილის არქაული სახელი იყო *ჰეკადემია*, რომელიც კლასიკურ ხანაში *აკადემია*-დ გარდაიქმნა დაახ. ძვ. წ. VI საუკუნეში, დაუკავშირდა რა ეპიკურ ათენელ გმირს, ლეგენდარულ აკადემოსს.

აკადემიის ბაღი ქალღმერთ ათინასა და სხვა უკვდავთათვის მიძღვნილი წმინდა ადგილი იყო; ეს ასევე იყო ადგილი ბრინჯაოს ხანიდან მოყოლებული რელიგიური კულტისა, რომელსაც გმირ-ღმერთებს დიოსკურელებს უკავშირებენ. დიოსკურთან ასოციაციის გამო სპარტანელები „აკადემიის ბაღს“ ხელუხლებელს ტოვებდნენ ატიკაზე შემოსევების დროს, განსხვავებით რომაელი სულასგან, რომელმაც ძვ. წ. 86 წელს ერთიანად გაჩეხა წმინდა ხეთისხილის ხეები ნაღმსატყორცნების ასაგებად.

## იხილეთ აგრეთვე 
*აკადემიკოსი
*განათლება
*სწავლული საზოგადოება

## ლიტერატურა 
* A. Leight DeNeef and Craufurd D. Goodwin, eds. ''The Academic's Handbook*. 2nd ed. Durham and London: Duke University Press, 1995.
* Christopher J. Lucas and John W. Murry, Jr. *New Faculty A practical Guide for Academic Beginners*. New York: Modern Language Association, 1992.
* John A. Goldsmith, John Komlosk and Penny Schine Gold. *The Chicago Guide to Your Academic Career*. Chicago: University of Chicago Press, 2002.
* William Germano. *Getting it Published: A Guide for Scholars (And Anyone Else)Serious about Serious Books''. Chicago: University of Chicago Press, 2001.
* Kemp, Roger L. "Town and Gown Relations: A Handbook of Best Practices," McFarland and Company, Inc., Jefferson, North Carolina, USA, and London, England, UK (2013). ().

კატეგორია:აკადემიური განათლება
კატეგორია:იდეათა ისტორია
კატეგორია:პლატონი
გიორგი დანელია

**გიორგი დანელია** (დ. 25 აგვისტო, 1930, თბილისი — გ. 4 აპრილი, 2019, მოსკოვი, რუსეთი) — ქართველი და რუსი კინორეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1989), სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1978), ცნობილი თავისი „ნაღვლიანი კომედიებით“, როგორც თავად უწოდებს საკუთარ შემოქმედებას.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ინჟინერ ნიკოლოზ დანელიას და კინორეჟისორ მერი ანჯაფარიძის ოჯახში. სწავლობდა მოსკოვის არქიტექტურულ ინსტიტუტში და ერთი პერიოდი არქიტექტორად მუშაობდა. მისი ფილმი „დავდივარ მოსკოვის ქუჩებში“ ნიკიტა მიხალკოვის მონაწილეობით ხრუშჩოვის დათბობის პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე დამახასიათებელი აღწერაა. დანელიას ყველაზე პოპულარული ფილმებია „მიმინო“ (1977), ქართველი პილოტის თავგადასავლებზე მოსკოვში, და „შემოდგომის მარათონი“ (1980), თარჯიმანზე, რომელიც ცოლსა და საყვარელს შორის ორ-ცეცხლს შუაა მოქცეული. 1986 წელს გადაიღო არცთუ მთლად მეცნიერული ფანტასტიკა „ქინ-ძა-ძა“. 

დანელიას ფილმებში თითქმის მუდმივად ჩნდება მისი მეუღლე ლიუბოვ სოკოლოვა, რომელიც გინესის წიგნშია შეტანილი, ყველაზე მრავალრიცხოვანი გადაღებებით კინოს ისტორიაში, და ასევე მისი მეგობარი ევგენი ლეონოვი. დანელიას სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა 1989 წელს.

მოგვიანებით დანელია კინორეჟისორ გალინა იურკოვაზე ქორწინდება; რამდენიმე ანიმაციურ პროექტში იღებს მონაწილეობას და რუსეთის კინოაკადემიის მიერ ცხოვრებისეული მიღწევებისთვის საპატიო ჯილდო მიენიჭა.

გარდაიცვალა 2019 წლის 4 აპრილს, 88 წლის ასაკში, მოსკოვში. დაკრძალულია ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

## ფილმოგრაფია
* *სერიოჟა* (1960)
* *გზა ნავმისადგომთან* (Путь к причалу; 1962)
* *დავდივარ მოსკოვის ქუჩებში* (Я шагаю по Москве; 1963)
* *ოცდაცამეტი* (Тридцать три; 1965)
* *არ იდარდო!* (Не горюй; 1969)
* *ჰეკლბერი ფინის თავგადასავლები* (Совсем пропащий; 1972)
* *აფონია* (Афоня; 1975)
* *მიმინო* (Мимино; 1977)
* *შემოდგომის მარათონი* (Осенний марафон; 1979)
* *ცრემლები ცვიოდა* (Слёзы капали; 1982)
* *ქინ-ძა-ძა!* (Кин-Дза-Дза; 1986)
* *პასპორტი* (Паспорт; 1990)
* *ნასტია* (Настя; 1993)
*  *გერბი და საფასური* (Орёл и решка; 1995)
* *ფორტუნა* (Фортуна; 2000)
* *კუ! ქინ-ძა-ძა* (2013)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ბიოგრაფია, ფილმოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:III ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:II ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები

კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1984)
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
გიორგი
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
უტუ თოდუა

**უტუ თოდუა** — სამეგრელოს 1857 გლეხთა აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური. სამართლიანობისათვის ხალხი "მართალიას" უწოდებდა. მეთაურობდა სალიპარტიანოს და მდინარე ხობისწყლისა და მდინარე ცხენისწყლის მიდამოებში მოქმედ სახალხო ლაშქარს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ კოსტრომაში გადაასახლეს.

## ლიტერატურა
* *ლემონჯავა დ.,* გლეხთა აჯანყება სამეგრელოში 1856-1857, თბ., 1957;

კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
თორღვა პანკელი

**თორღვა პანკელი** — ქართველი ფეოდალი, კახეთის გამგებელი XIII საუკუნის 40-იან წლებში, კოხტასთავის შეთქმულების მონაწილე.

დავით VII ულუმ ბათო ყაენის ურდოში გამგზავრების წინ კახეთი თორღვა პანკელს ჩააბარა და დედოფალ ჯიგდა-ხათუნსა და მესტუმრე ჯიქურს დაუმორჩილა. რაკი დავითს შეაგვიანდა, თორღვა პანკელს ეგონა, აღარ დაბრუნდებაო, განდგა და კახეთის დასაკუთრება მოინდომა. დავით VII-ის დაბრუნების შემდეგ შეშინებულმა თორღვა პანკელმა ვერ გაბედა მეფესთან მისვლა. ბერი ხორნაბუჯელის დახმარებით ჯიქურმა ის ფიცით მიინდვეს და უვნებლობა აღუთქვეს, მაგრამ მერე ჯიქურის ბრძანებით კლდეკარის ციხიდან გადააგდეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
თეოფილე ხუცესმონაზონი

**თეოფილე ხუცესმონაზონი** — XI საუკუნის II ნახევრის და XII საუკუნის დამდეგის ქართველი მწერალი, მთარგმნელი.

მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლში, ღვთისმშობლის მონასტერში. თავის მოძღვრად და მასწავლებლად მიიჩნევდა გიორგი მთაწმიდელს. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაუწყია მეფე გიორგი II-ის დავალებით, არაუადრეს 1073 წელს. მარიამ დედოფლისეული „ქართლის ცხოვრების“ მინაწერის თანახმად, 1114 იგი ეფრემ მცირესთან, არსენ იყალთოელთან და იოანე ტარიჭისძესთან ერთად ჩამოსულა საქართველოში.

თეოფილე ხუცესმონაზონს მეტად ნაყოფიერად უმოღვაწია სასულიერო მწერლობის მრავალ დარგში. მას დიდი წვლილი მიუძღვის მეტაფრასული მწერლობის განვითარებაში. თარგმნა მეტაფრასული ხასიათის ჰაგიოგრაფიული და ჰომილეტიკური თხზულებანი, მ.შ. აღსანიშნავია სვიმეონ მეტაფრასტის საკითხავები (სექტემბრის, ნოემბრის და დეკემბრის თვეთა), აგრეთვე ეპიფანე კვიპრელის, ანასტასი სინელის, კირილე ალექსანდრიელის, იოანე ოქროპირის თხზულებანი. მასვე ეკუთვნის თეოდორიტე კვირელისა და ეპიფანე კვიპრელის დოგმატიკურ თხზულებათა თარგმანები. ეგზეტიკურ თხზულებათაგან მისი თარგმნილია იოანე ოქროპირისეული კომენტარები ძველი აღთქმის წიგნებისა. თეოფილე ხუცესმონაზონის მთარგნელობით მოღვაწეობას დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართულ-ბიზანტიური ლიტერატურის ურთიერთობის ისტორიისათვის. ზოგი მისი ნათარგმნი თხზულების ბერძნულ დედანს ჩვენამდე არ მოუღწევია, მ.შ. უნდა აღინიშნოს თეოდორიტე კვირელის „აღსარება მართლისა სარწმუნოებისა“ და ილარიონ ქართველის „ცხოვრების“ მეტაფრასული რედაქცია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კოჩა თოდუა

**კოჩა თოდუა** — სამეგრელოს 1857 გლეხთა აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური. საჭილაო-სუჯუნის გლეხთა ლაშქრის წინამძღოლი. აჯანყების დამარცხების შემდეგ 1858 წელს 10 წლით გადაასახლეს არხანგელსკის გუბერნიაში, სადაც გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* *ლემონჯავა დ.,* გლეხთა აჯანყება სამეგრელოში 1856-1857, თბ., 1957;

კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები