open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰომოფონია

**ჰომოფონია** (; *homóphōnos*, ὁμός, *homós*, „იგივე“ და φωνή, *phōnē*, „ბგერა“) — მრავალხმიანობის ნაირსახეობა, რომელშიც პოლიფონიისაგან განსხვავებით, ერთ-ერთ (უმთავრესად მაღალ) ხმას წამყვანი მნიშვნელობა აქვს, დანარჩენი კი ქვეშემწყობია და თან ახლავს მას. ჰომოფონია ჩამოყალიბდა და გავრცელდა აღორძინების ეპოქაში მუსიკის ახალ ჟანრებში — ოპერაში, ორატორიაში, კანტატაში, სასულიერო მუსიკაში. ჰომოფონიის განვითარების ისტორიაში გამოყოფენ 2 პერიოდს: გენერალ-ბასისა (1600-1750 წლები; ამავე პერიოდში მოღვაწეობდნენ უდიდესი პოლიფონისტები ი. ბახი და გ. ჰენდელი) და ვენის კლასიკური სკოლის და მათი გამგრძელებლების (1750-1900 წლები) მოღვაწეობის პერიოდს. ჰომოფონიის განვითარებას მოჰყვა კლასიკური ჰარმონიის პრინციპების ჩამოყალიბება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პოლიფონია
* ჰეტეროფონია

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
პოლიფონია

**პოლიფონია** ( და  — „ხმა“) — ორი ან რამდენიმე დამოუკიდებელი, ფუნქციურად თანასწორუფლებიანი მელოდიის ერთდროული ჟღერადობა.
პოლიფონიური მუსიკისთვის დამახასიათებელია ინტელექტუალიზმი, მხატვრულ-სახეობრივი განზოგადება, ობიექტურობა და ერთაფექტიანობა. მისთვის ტიპურია მუსიკალური მასალის უწყვეტი განვითარება, საწყისი ხასიათის ნაკლებინტენსიური გარდაქმნა.

პოლიფონია დაიბადა სავარაუდოდ, შუა საუკუნეების მიწურულს, ევროპულ ვოკალურ მუსიკაში პირველი შემორჩენილი ნიმუშები — ორგანუმები IX საუკუნით თარიღდება. XVIII საუკუნეში პოლიფონია განვითარების ყველაზე მაღალ წერტილს გეორგ ფრიდრიხ ჰენდელის და იოჰან სებასტიან ბახის შემოქმედებაში აღწევს. იქმნება ისეთი მნიშვნელოვანი მუსიკალური ფორმა, როგორიცაა ფუგა.

პოლიფონიური მუსიკისთვის დამახასიათებელ ხერხებს მიმართავენ მეოცე საუკუნის კომპოზიტორებიც.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰომოფონია
* ჰეტეროფონია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:მუსიკის თეორია
ჰეტეროფონია

**ჰეტეროფონია** — ორი ან რამდენიმე ხმის, თემისგან დამოუკიდებელი განვითარება.

ჰეტეროფონიას ხშირად ვხვდებით ორიენტალისტურ (არაბულ, თურქულ, სპარსულ) მუსიკაში. ჰეტეროფონია დგას ჰომოფონიისა და იმპორივიზაციის შორის, სადაც ერთსა და იმავე მელოდიას სხვადასხვა ინსტრუმენტი სხვადასხვანაირად ავითარებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პოლიფონია
* ჰომოფონია

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ანაქსაგორა

**ანაქსაგორა კლაზომენელი** (; დ. ძვ. წ. 500, კლაზომენე — გ. ძვ. წ. 428, ლამფსაკოსი) — სოკრატემდელი ბერძენი ფილოსოფოსი; ფილოსოფიის იონიური სკოლის წევრი. ჰეგესიბულეს ძე.

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
მცირე აზიაში მის მშობლიურ ქალაქ კლაზომენეში ანაქსაგორას გარკვეული ქონება და პოლიტიკური ძალაუფლების მოხვეჭის პერსპექტივა უნდა ჰქონოდა; თუმცა მან ყველაფერი დათმო, იმის შიშით რომ ქონება და სახელი მას ცოდნის ძიებაში შეუშლიდა ხელს. თუმცა თავად ბერძენი იყო, ის ასევე სპარსეთის მოქალაქე უნდა ყოფილიყო და ასევე სპარსული ჯარის წევრიც, ვინაიდან მას კლაზომენეში იონიელთა აჯანყების ჩახშობაში მიუღია მონაწილეობა.

ყმაწვილკაცობაში (დაახლოებით ძვ. წ. 464-ძვ. წ. 462) ათენში წასულა, რომელიც იმჟამად სწრაფად ხდებოდა ბერძნული კულტურის ცენტრი. აქ ის ოცდაათი წელი დარჩენილა. მისი მიმდევრები ყოფილან პერიკლე, რომელიც მას აღმერთებდა, და პოეტი ევრიპიდე, რომელიც მასში მეცნიერებისა და ჰუმანიზმისადმი ენთუზიაზმსა და აღმაფრენას ხედავდა. ზოგიერთი მკვლევარის მოსაზრებით, თავად სოკრატეც მისი მოწაფეთაგანი უნდა ყოფილიყო.

ანაქსაგორამ ფილოსოფია და მეცნიერული კვლევის სული ათენში იონიიდან მოიტანა. ციურ სხეულებზე მისმა დაკვირვებებმა შესაძლებელი გახადა ჩამოეყალიბებინა უნივერსალური წესრიგის ახალი თეორიები; მან სცადა მეცნიერული ახსნა მიეცა ელიფსისთვის, მეტეორთათვის, ცისარტყელისა და მზისთვის; ამ უკანასკნელს ის მიიჩნევდა გავარვარებული ლითონის უზარმაზარ მასად, რომელიც თავად პელოპონესზე უფრო დიდი უნდა ყოფილიყო. ციური სხეულები, მისი მტკიცებით, დედამიწისგან მოგლეჯილი ქვის მასები იყო, რომლებიც სწრაფად ბრუნავდნენ. ამგვარ წარმოდგენებს ის წინააღმდეგობაში მიჰყავდა პოპულარულ რწმენებთან.

ანაქსაგორა დაპატიმრებულ იქნა მისი მეგობარი პერიკლეს პოლიტიკურ ოპონენტთა მიერ საყოველთაოდ მიღებულ რელიგიურ დოგმათა უარყოფის ბრალდებით. მის განთავისუფლებას შეეწირა პერიკლეს თითქმის მთელი ქონება. თუმცა მიუხედავად ამისა, ის იძულებულ იქნა ათენიდან იონიაში გადახვეწილიყო (ძვ. წ. 434-ძვ. წ. 433), სადაც ის გარდაიცვალა კიდეც 428 წელს. ლამპსაკუსის მოქალაქეებმა მას მიუძღვნეს გონებისა და ჭეშმარიტების საკურთხეველი და მრავალი წლის განმავლობაში აღნიშნავდნენ დიდი გენიოსის გარდაცვალების წლისთავს.

ანაქსაგორას დაწერილი აქვს ფილოსოფიის წიგნი, თუმცა ჩვენამდე მხოლოდ პირველი ნაწილის ფრაგმენტებმა მოაღწია კილიკიელი სიმპლიციუსის მიერ გადანახულ ვერსიაში.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაერქვა ანაქსაგორა.

## ლიტერატურა 
* Curd, Patricia (ed.). *Anaxagoras of Clazomenae. Fragments and Testimonia: A Text and Translation with Notes and Essays*, Toronto: University of Toronto Press, 2007.
* Sider, David (ed.), *The fragments of Anaxagoras*, with introduction, text, and commentary, Sankt Augustin: Academia Verlag, 2005.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Anaxagoras
*Translation and Commentary 

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 428
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები
ანაქსიმენე

**ანაქსიმენე მილეტელი** (; ძვ. წ. 585, მილეტი ― გ. ძვ. წ. 525, იქვე) — ძველი ბერძნები ფილოსოფოსი. ევრისტრატეს ძე. შესაძლოა მოღვაწეობდა ანაქსიმანდრეს პერიოდში, რომლის მოწაფე და მეგობარი უნდა ყოფილიყო.

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
ის ამტკიცებდა, რომ ჰაერი (აირი), მისი შემადგენლობის ნაირსახეობებით და მისი უნივერსალური ყოვლისმომცველობა, მისი ასოციაცია სიცოცხლისა და ზრდის ფენომენთან, არის წყარო ყველაფრისა რაც არსებობს. ყველაფერი ჰაერია განსხვავებული სიმკვრივის ხარისხით, და ის სიმხურვალისა (რომელიც აფართოებს) და სიცივის (რომელიც კუმშავს) გავლენით ის დასაბამს აძლევს არსებობის სხვადასხვა ფორმებსა და ფაზებს. ეს პროცესი გარდამავალია და ორი მიმართულებით ვითარდება, სიმხურვალესა თუ სიცივის უპირატესობაზე დამოკიდებულებით. ამგვარად ჩამოყალიბდა დედამიწის ვრცელი დისკო, რომელიც ცირკუმამბიენტურ (circumambient) აირზე ტივტივებს. მსგავსმა კონდენსაციამ წარმოქმნა მზე და ვარსკვლავები; ხოლო ამ ციურ სხეულთა ცეცხლოვანი ბუნება მათი მოძრაობის სისწრაფის შედეგია. მისი სიტყვებია:

:„ისევე როგორც ჩვენი სული, თავად აირი, ამთლიანებს ჩვენს სხეულს, ასევე სუნთქვა და ჰაერი ასაზრდოებს მთელ სამყაროს.“

რა გამოერჩევს სამ მილეტელ ფილოსოფოსს - თალესს, ანაქსიმანდრსა და ანაქსიმენეს - სხვათაგან, არის ის, რომ მათ თეორიული ადამიანი რეალობა გახადეს. აზროვნება მისი საწყისი ფორმიდან გამოეყო მითოლოგიურ შეხედულებებს (მითოსს) და გადავიდა თეორიულ აზროვნებაში (ლოგოსი). ამის შემდეგ მთავარი საგანი გახდა უნივერსალურისა და საერთოს განსაზღვრება. ამიერიდან ყველაფერი სამყაროში შესაძლებელია აიხსნას ადამიანთა ფიქრებითა და აზროვნებით. ამ შეხედულებამ განსაკუთრებული ზეგავლენა მოახდინა პითაგორელებზე.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ანაქსიმენე.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ფილოსოფია
*მილეტის სკოლა

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Anaximenes 
* Anaximenes Fragments

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:მილეტის სკოლა
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის ბერძნები
დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია

**დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია** () — ერთ-ერთი ყველაზე ვრცელი და ყოვლისმომცველი ენციკლოპედია, გამოცემული საბჭოთა ენციკლოპედიის სახელმწიფო გამომცემლობის მიერ.

სულ გამოვიდა სამი გამოცემა. პირველი გამოცემა 65 ტომით (65.000 თემით, პლუს დამატებითი ტომი სსრ კავშირის შესახებ) გამოვიდა 1926–1947 წლებში, მთავარი რედაქტორი იყო ოტო შმიდტი (1941-მდე). მეორე გამოცემა 50 ტომით (100.000 თემა, პლუს დამატებითი ტომი) გამოიცა 1950–1958 წლებში; მთავარი რედაქტორები: სერგეი ვავილოვი (1951-მდე) და ბორის ვედენსკი (1969-მდე); ორი საინდექსო ტომი ამ გამოცემისთვის გამოიშვა 1960 წელს. მესამე გამოცემა დაიბეჭდა 1969–1978 წლებში და შეიცავდა 30 ტომს (100.000 თემა, პლუს საინდექსო ტომი, რომელიც 1981-ში გამოვიდა; ასევე ტომი 24 არის ორ წიგნად, ერთ-ერთი მათგანი სქელტანიანი წიგნია სსრ კავშირის შესახებ), 50 მილიონი სიტყვით, მთავარი რედაქტორი — ალექსანდრე პროხოროვი (1969-დან).

მესამე გამოშვება ითარგმნა ინგლისურად 1973 წლიდან. ყოველი ტომი ცალკე ითარგმნებოდა და საჭიროებდა საინდექსო ტომის გამოყენებას ყოველი თემის მოსაძებნად.

1957–1990 წლებში დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის ყოველწლიური გამოცემა იბეჭდებოდა, რომელშიც სტატიები და თემები საბჭოთა კავშირსა და მსოფლიო მოვლენებზე განახლებული ინფორმაციით შედიოდა.

პირველი ონლაინ გამოცემა, მესამე (ე.წ. წითელი) გამოცემის ტექსტისა და გრაფიკის ზუსტი რეპლიკა გამოსცა Rubricon.ru-მ 2000 წელს.
thumb|მეორე გამოცემის ტომები

## სხვა საბჭოთა ენციკლოპედიები
## ლიტერატურა
* დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია, ა. მ. პროხოროვის რედაქციით (ნიუ-იორკი: მაკმილანი, ლონდონი: კოლიე მაკმილანი, 1974–1983), 31 ტომი, სამი საინდექსო ტომი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* დსე ყველა სურათითა და სტატიით რუბრიკონის ვებგვერდზე  
* Большая Советская Энциклопедия (БСЭ) и Ежегодники 
* Ежегодники Большой Советской Энциклопедии 
* Большая Советская Энциклопедия (БСЭ)

კატეგორია:სსრკ-ის ენციკლოპედიები
ენციკლოპედია ბრიტანიკა

thumb|300px|1913 წლის ბრიტანიკის რეკლამა სლოგანით ”როცა ორჭოფობ - ჩაიხედე”.
thumb|300px|ბრიტანიკის 2005 წლის ელექტრონული დელუქს ვერსია მაკისთვის (CD-ROM)
**„ბრიტანიკა“** ,*„ბრიტანული ენციკლოპედია“* (ინგლ. Encyclopaedia Britannica [ɪnˌsaɪkləˈpiːdiə bɹɪˈtænɪkə]) — ერთ-ერთი უძველესი უნივერსალური ენციკლოპედია მსოფლიოში. პირველად გამოიცა 1768-1771 წლებში ედინბურგში, შოტლანდია (დიდი ბრიტანეთი), როგორც ხელოვნებისა და მეცნიერების ლექსიკონი, ახალი გეგმის მიხედვით. მას შემდეგ ბრიტანიკამ მნიშვნელოვანი ინგლისურენოვანი საერთო ენციკლოპედიის სახელი მოიხვეჭა და დღესაც ითვლება ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს საცნობარო წიგნად ინგლისურ ენაზე. მას გამოსცემს ამავე სახელწოდების კერძო კორპორაცია.

გვიანი XVIII საუკუნიდან ადრეულ XX-მდე ბრიტანიკის სტატიები საყოველთაოდ ითვლებოდა, როგორც უპირველესი ავტორიტეტი ნებისმიერ საკითხზე და ხშირად მას წყაროდ იყენებდნენ ახალ კვლევასა თუ თეორიაში, რომელიც სამეცნიორო აუდიენციისთვის იყო განკუთვნილი. სწორედ ამ პერიოდში შეიძინა ბრიტანიკამ უდიდესი რეპუტაცია და უნიკალური პოზიცია დაიჭირა ინგლისურენოვან კულტურაში.

ენციკლოპედიის როლი მნიშვნელოვნად შეიცვალა ადრეული მე-20 საუკუნიდან, რაც აისახა ბრიტანიკის მე-11 გამოცემიდან და შემდგომ. ამ დროიდან ენციკლოპედია უფრო საერთო რეფერატი ხდება შედარებით უფრო ვრცელი აუდიენციისთვის, უფრო მოკლე, ადვილად აღსაქმელი სტატიებით. ისინი უკვე აღარ ასრულებენ პირველადი ავტორიტეტული წყაროს როლს რაიმე საკითხში; თანამედროვე პერიოდში ენციკლოპედია შეცვალა მრავალმა აკადემიურმა ჟურნალმა, სახელმძღვანელომ, სპეციალიზებულმა პუბლიკაციამ და ელექტრონულმა რესურსმა.

დღეს ბრიტანიკა ეტაპობრივად გადადის ელექტრონულ ვერსიებზე, რომელიც სიდი-რომებსა თუ ინტერნეტშია ხელმისაწვდომი. მას უწევს მუდმივად მზარდი ალტერნატიული წყაროების მძაფრ კონკურენციასთან ბრძოლა. მიუხედავად ამისა, ბრიტანიკის სტატიები საყოველთაოდ აღიარებულია, როგორც კორექტული, გადამოწმებული, დასაყრდნობი და გამართული და ის დღემდე სარგებლობს მაღალი რეპუტაციით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბრიტანიკის საიტი.
* უთანხმოება ბრიტანიკასა და ვიკიპედიას შორის (ინგ.)

კატეგორია:ენციკლოპედიები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ენციკლოპედიები
კატეგორია:ინგლისური ენა
თათრეთი

**თათრეთის რესპუბლიკა** (; ) — რუსეთის ფედერაციის ფედერალური სუბიექტი. შედის ვოლგისპირეთის ფედერალურ ოკრუგში.

დედაქალაქი - ქ. ყაზანი.

ესაზღვრება კიროვის, ულიანოვსკის, სამარას, ორენბურგის ოლქებს, მარი-ელის, ჩუვაშეთის, ბაშკირეთის, უდმურტეთის რესპუბლიკებს.

შეიქმნა 1921 წლის 27 მაისს.

რესპუბლიკის უდიდესი მდინარეებია ბელაია (*Ağidel*) და ვოლგა (*İdel*). თათრეთში მდებარეობს კუიბიშევის წყალსაცავი (*Kuybışev*).

## ეთნიკური ჯგუფები 
## ლიტერატურა 
* *Lost Cosmonaut: Observations of an Anti-tourist * Daniel Kalder
* *The Model of Tatarstan: Under President Mintimer Shaimiev* Ravil Bukharaev
* *The Volga Tatars: A Profile in National Resilience* Azadeayse Rorlich

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website of the Republic of Tatarstan 
* Information agency оf Tatarstan 

## სქოლიო 
*
ფრანკლინი

საკუთარი სახელი **ფრანკლინი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ფრანკლინი, ბენჯამინ - ამერიკელი განმანათლებელი, სახელმწიფო მოღვაწე, მეცნიერი
* ფრანკლინი, მაილზ სტელა - ავსტრალიელი მწერალი ქალი
* ფრანკლინი, ჯონ - ინგლისელი პოლარეთის მკვლევარი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
1762

## მოვლენები 
* 4 იანვარი : ინგლისმა ესპანეთსა და ნეაპოლს ომი გამოუცხადა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 5 იანვარი  :  კონსტანცია მოცარტი — გერმანელი სოპრანო, ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ცოლი (გ. 1842)
* 8 იანვარი  : ანტონ II — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (გ. 1827)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
*17 ივლისი : პეტრე III — რუსეთის იმპერატორი (დ. 1728)

### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*სულეიმან აბუ ლაილი —  ერაყის მამლუქი გამგებელი, ქართველი (დ. 1694)

კატეგორია:1762
1737

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 9 თებერვალი  : ტომას პეინი — აშშ-სა და დიდი ბრიტანეთის საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე    (გ. 1809)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 26 მარტი : ვახტანგ VI – საქართველოს მეფე (დ. 1675)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
კატეგორია:1737
1706

## მოვლენები 
*  ჟუან V მმართველობის დასაწყისი პორტუგალიაში

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 17 იანვარი : ბენჯამინ ფრანკლინი — აშშ-ის საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1790)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 18 ოქტომბერი : ბალდასარე გალუპი — იტალიელი კომპოზიტორი (გ. 1785)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 3 მარტი : იოჰან პახელბელი — გერმანელი კომპოზიტორი (დ. 1653)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 15 ნოემბერი : ცანგიან გიაცო — VI დალაი-ლამა (დ. 1683)
### დეკემბერი 
* 9 დეკემბერი : პედრუ II – პორტუგალიის მეფე (დ. 1648)
### თარიღი უცნობია 
კატეგორია:1706
1790

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 16 თებერვალი  : ვან დონ ჟან ჰალენი — ესპანეთის გენერალი  (გ.  1864)

### მარტი 
### აპრილი 
* 21 აპრილი : მანუელ ბლანკო ენკალადა – ჩილეს პრეზიდენტი
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
* 17 აპრილი - ფრანკლინი, ბენჯამინ - აშშ-ის საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
სადღეგრძელო

[მინი|მარჯვნივ|[ოსკარ შმერლინგი|ო. შმერლინგის ნამუშევარი „თქვენი სადღერგძელო იყოს!“]]
**სადღეგრძელო** — სუფრაზე ვისიმე დღეგრძელობისათვის, კეთილდღეობისათვის წარმოთქმული სიტყვა და შესმული სასმელი. წარმოთქვამს თამადა, ვარიანტების სახით იმეორებენ თანამესუფრენიც. არსებობს ტრადიციული ლექსითი სადღეგრძელოები, რომლებშიც იცვლებიან ადრესატები. განასხვავებენ სალხინო და მოსაგონარ სადღეგრძელოებს.

სადღეგრძელოს ნუმუშები იხილეთ წიგნებში:
*ქართული ხალხური პოეზია, ტ. 5, თბ., 1976;
*ქართული ხალხური სიტყვიერება. პოეზია (მეგრული მასალები), თბ., 1976

## ლიტერატურა
**ჭელიძე გ.,* ქსე, ტ. 8, გვ. 625, თბ., 1984

კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
საკოცარი

**საკოცარი** — X საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი, კუმურდოს ტაძრის მაშენებელი. ტაძრის შესასვლელის თავზე მოთავსებულ წარწერაში მოხსენიებულია მისი სახელი და ტაძრის აგების თარიღი (964). კუმურდოს ტაძარი მომწიფებულ  შუა საუკუნეთა ქართული ხუროთმოძღვრების ერთი პირველი მნიშვნელოვანი ძეგლთაგანია, ხოლო სამშენებლო ტექნიკური თვალსაზრისით - ერთი ყველაზე ბრწყინვალე ნაგებობა. ტაძრის შიდა სივრცის ჰარმონიულობა და დიდებულება, მთლიანად ნაგებობის მხატვრულად გააზრება, პროპორციები, დეტალების დამუშავება, მდიდრული ჩუქურთმები მოწმობს, რომ საკოცარი იყო დიდი ნიჭით დაჯილდოებული ხუროთმოძღვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
სამადლოს ბრძოლა

**სამადლოს ბრძოლა 1568** — ქართლის მეფის სიმონ I-ის მიერ სპარსელთა წინააღმდეგ გამართული ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი. სპარსელთა სამსახურში მყოფმა დავით XI-მ (დაუთ-ხანი) დიღმის ბრძოლაში (1567) დამარცხების შემდეგ სპარსელთა ჯარის ახალი ნაწილები მოიწვია, მაგრამ სიმონ I-მა ისევ დაამარცხა სოფელ სამადლოსთან ბრძოლაში.
## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 8, გვ. 697, თბ., 1984

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1568
კატეგორია:1568 წლის ბრძოლები
სამარა

საკუთარი სახელი **სამარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სამარა — მცხეთის მამასახლისი
*სამარა — მდინარე რუსეთში
*სამარა — ქალაქი ერაყში
*სამარა — ქალაქი რუსეთში
*სამარა — ოლქი რუსეთში
*სამარა — რაიონი კოსტა-რიკაში
სამასი არაგველი

[მინი|„300 არაგველი“, მხატვარი [მერაბ აბრამიშვილი]]
**სამასი არაგველი** — 1795 წლის 11 სექტემბერს კრწანისის ბრძოლაში გმირულად დაღუპულ მებრძოლთა რაზმი, რომელიც შედგებოდ სამასი ფშავ-ხევსურის და არაგვისპირელი გლეხისაგან. გადმოცემით, მათ ბრძოლის წინ შეჰფიცეს ერთმანეთს, რომ, ან გაიმარჯვებდნენ, ან ბრძოლის ველზე დაეცემოდნენ, რაც შეასრულეს კიდეც. მათი მამაცური თავდადება ფართოდ აისახა ხალხურ სიტყვიერებაში.

საქართველოს სამოციქულო მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდა სინოდის 2008 წლის 
27 ივნისის სხდომამ განაჩინა: „1795 წ. კრწანისის ომში მომწყდარნი 300 არაგველნი და სასულიერო და საერო პირნი შერაცხილ იქნან წმიდა მოწამეებად.
დაიწეროს მათი ხატი, ტროპარ-კონდაკი, ცხოვრება და საგალობლები. მათი ხსენების დღედ დაწესდეს 11 (24) სექტემბერი. ეთხოვოს ქ. თბილისის მერიას საპატრიარქოსთან შეთანხმებით, იზრუნოს კრწანისის ველის, როგორც თავდადების ადგილის, სათანადო მოწყობაზე.“

## ლიტერატურა
**ბაგრატიონი თ.*, დავით ბაგრატიონის ისტორია, თბ., 1972;

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი სახალხო გმირები
სამეგრელოს გლეხთა აჯანყება (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სამეგრელოს გლეხთა აჯანყება** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სამეგრელოს გლეხთა აჯანყება – აჯანყება სამეგრელოში 1856-1857 წწ.
უმეცრება

**უმეცრება** ცოდნის ნაკლებობაა; ასევე უცოდნელობის, გაუთვითცნობიერებლობის მდგომარეობაა, მაგ. "დებატებში გიორგიმ წააგო, ვინაიდან ამ საგანში უმეცარი იყო". პოლიტიკაში ის თითქმის ყოველთვის მოპირდაპირე მხარის არგუმენტის დაკნინების მიზნით გამოიყენება, თუმცა ზოგიერთ პოლიტიკურ მოძრაობაში ის თითქმის იდეალამდეა აყვანილი, მაგ. მე-19 საუკუნის აშშ-ის "არაფრის-მცოდნეები", ასევე ზოგიერთი აგრარული გაერთიანებები. ეს როგორც წესი უარყოფაა აკადემიურისა და პროფესიულის ან სხვა გავლენიანი სტრუქტურის, რომლებთაც მიაჩნიათ, რომ ისინი სხვებზე მაღლა დგანან და ამგვარად მათთვის სამაგალითონი არიან.

ფილოსოფიაში, უმეცრების შესწავლა ცოდნის შესწავლის გვერდით დგას და ორივე მათგანი ეპისტემოლოგიის მნიშვნელოვანი ნაწილია. მიუხედავად ბევრ კულტურაში გავრცელებული გამოთქმისა "არცოდნა - არცოდვაა" (ინგლ. ignorance is bliss), მრავალი რელიგია ხაზს უსვამს იმას, რომ უცოდინრობას უფრო მეტი ზიანი მოაქვს ვინემ სიკეთე. მაგ. ისლამში უმეცრება განსაკუთრებული და თავისებური ბოროტებაა, რომლის განდევნა შესაძლებელია და თანაც ადვილი: "ეძიე ცოდნა ჩინეთამდეც კი" - მუჰამედი.

კულტურათა გზების გადაკვეთისას უმეცრება განსაკუთრებით საშიში ხდება, ვინაიდან ერთმანეთის წეს-ჩვეულებათა უცოდინრობამ შესაძლოა შეურაცხყოფა და ზიანი მიაყენოს საპირისპირო მხარეს. როდესაც ევროპელებმა ჩრდ. ამერიკის კოლონიზაცია დაიწყეს მრავალ ინციდენტს ჰქონდა ადგილი, რომელიც უბრალო გაუგებრობას მოჰყვა. რა თქმა უნდა იყო ღირებულებათა შეუთავსებლობით გამოწვეული წინასწარ განზრახული შეჯახებებიც, თუმცა ეს შეიძლება განხილულ იქნას როგორც უმეცრების თანაპროდუქტი - გამოხატული რასიზმსა და არატოლერანტობაში.

ადამიანებში სხვათა ცხოვრების წესისა და პირობების უცოდინრობა, მათი გამოცდილების მნიშვნელობის გაუთავისებლობა პოლიტიკურ მეცნიერებაში მოიხილება, როგორც კონფლიქტის წარმოქმნის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული მიზეზთაგანი.

უმეცრებას ხშირად შეცდომით სისულელის სინონიმად მიიჩნევენ და ამგვარად შეურაცხყოფად თვლიან, მაშინ როდესაც სინამდვილეში ეს მხოლოდ მოწინააღმდეგის კრიტიკაა.

კატეგორია:ეთიკა
კატეგორია:ფილოსოფია
კატეგორია:უმეცრება
ალგებრა

**ალგებრა** (არაბ.: الجبر, al-jabr) — მათემატიკის ერთ-ერთი დარგი, რომელიც სწავლობს სიდიდეებზე მოქმედებათა ზოგად კანონებს ამ სიდიდეების რიცხობრივი მნიშვნელობისაგან დამოუკიდებლად. ელემენტარული ალგებრა ხშირად საშუალო სკოლაში ისწავლება და იძლევა ალგებრაზე ზედაპირულ წარმოდგენას: რა ხდება როდესაც რიცხვები ერთმანეთს ემატება ან მრავლდება, როგორ ვიპოვოთ პოლინომიალები და მათი ფესვები.

ალგებრა გაცილებით ვრცელია ვიდრე ელემენტარული ალგებრა. ერთმნიშვნელოვნად რიცხვებზე მუშაობის ნაცვლად, შესაძლებელია მათი ჩანაცვლება სიმბოლოებითა და კრებითი ელემენტებით. გეომეტრიასა და ანალიზთან ერთად ალგებრა მათემატიკის სამი ძირითადი შტოდან ერთ-ერთია.

## სახელწოდება 
სიტყვა ალგებრა წარმოიშვა ხორეზმელი მათემატიკოსისა და ასტრონომის მუჰამედ ბენ მურა ალ–ხორეზმის (787—850) ტრაქტატის — „კიტაბ ალ–ჯაბრ ვალ მუკაბალას“ გამოჩენის შემდეგ. ამ წიგნის სათაურიდან აღებულია ალ–ჯაბრ ტერმინი რომელიც შემდგომში იხმარება როგორც „ალგებრა“.

## ალგებრული ნიშნები 
XVI ს–მდე ალგებრას სიტყვიერად გადმოსცემდნენ. ასოითი აღნიშვნები და მათემატიკური ნიშნები თანდათან შემოიღეს. + და - ნიშნებს პირველად XVI–ში ვხვდებით. გერმანელ ალგებრაისტთა შრომებში, ცოტა მოგვიანებით, შემოდის გამრავლების x ნიშანი. გაყოფის ნიშანი (:) მხოლოდ XVII ს–ში იყო შემოღებული. XVI ს–ში ფრანგმა მეცნიერმა ფრანსუა ვიეტმა და მისმა თანამედროვეებმა დაიწყეს ასოების გამოყენება არა მარტო უცნობებისთვის, არამედ ნებისმიეპი რიცხვისთვისაც. ალგებრისთვის განსაკუთრებით ნაყოფიერი იყო XX საუკუნე, როდესაც შეიქმნა აბსტრაქტრული ალგებრა. თანამედროვე მათემატიკაში ალგებრის დომინატურ როლზე მიუთითებს ისეთი დარგების არსებობა როგორებიცაა ალგებრული გეომეტრია, ალგებრული ტოპოლოგია, ალგებრულ რიცხვთა თეორია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

*
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
მიკრორაიონი

მინი|250პქ|გლდანის მიკრორაიონები
მინი|250პქ|ტიპური საბჭოთა მიკრორაიონი.
**მიკრორაიონი** (, გამარტ. ; Xiǎoqū), *რეზიდენციული უბანი* — ქალაქის თანამედროვე საცხოვრებელი განაშენების პირველადი ერთეული. იგი უმთავრესი სტრუქტურული ელემენტია საბჭოთა კავშირის, სხვა ვარშავის პაქტის ქვეყნებისა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის ურბანულ რეზიდენციულ დაგეგმარებაში. ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქალაქებისა და ქალაქის ტიპის დასახლების საცხოვრებელი უბნები ამ კონცეფციის მიხედვით შენდებოდა.

საბჭოთა კავშირის მშენებლობის წესებისა და ნორმატივების მიხედვით, ტიპური მიკრორაიონი 10-60 ჰა მოიცავდა, ზოგიერთ რაიონში 80 ჰა-მდე (თუმცა არა უმეტეს), შედგებოდა საცხოვრებელი მრავალსართულიანი ბინებისა და საყოფაცხოვრებო დანიშნულების დამხმარე შენობა-ნაგებობებისგან. როგორც წესი, მთავარი გზატკეცილები, მწვანე ზოლები და ბუნებრივი ბარიერები ქმნიდა მიკრორაიონთა საზღვრებს, რაც საშუალებას იძლეოდა გზატკეცილთა საერთო სიგრძის, ასევე მისი რემონტისა და საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დანახარჯების შემცირებას. მთავარ სამანქანო გზებს მიკრორაიონის ტერიტორია არ უნდა გადაეკვეთა. მირკორაიონში შესასვლელელბი ერთმანეთისგან არაუშორეს 300 მეტრისა უნდა ყოფილიყო.

საყოფაცხოვრებო მომსახურების შენობების მისაწვდომლობა (სკოლებისა და ბაგა-ბაღების გამორიცხვით) უზრუნველყოფილი იყო 500 მეტრიანი ლიმიტის დაწესებით — ანუ ეს იყო უშორესი დართული დისტანცია ნებისმიერი საცხოვრემელი კორპუსიდან. ქალაქის დამგეგმავის ერთ-ერთ მიზანთაგანი იყო საყოფაცხოვრებო შენობები განელაგებინა ისე, რომ მათი რიცხვი მინიმუმამდე შემცირებულიყო ამ ნორმების დაურღვევლად. ტიპური საყოფაცხოვრებო მომსახურების ნაგებობა მოიცავდა საშუალო სკოლას, სკოლამდელ დაწესებულებებს (როგორც წესი ბაგა-ბაღები), სასურსათო მაღაზიებს, პირადი მომსახურების მაღაზიებს, კაფეებს, კლუბებს, ბავშვთა სათამაშო ეზოებს, შენობათა ტექნიკური მომსახურების ბიუროებს და ასევე სხვადასხვა სპეციალიზებულ მაღაზიას. ამგვარ შენობათა ზუსტი რიცხვი დამოკიდებული იყო დისტანციის მოთხოვნებსა და მიკრორაიონის მოსახლეობის სიმჭიდროვეზე, ასევე გარკვეულ ერთ სულ მოსახლეზე დადგენილ სტანდარტებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ურბანიზაცია
კატეგორია:ურბანისტიკა
დროშა

მინი|მარჯვნივ|400px|მსოფლიოს რუკა, რომელზეც ყველა ქვეყნის ეროვნული დროშაა გამოსახული
**დროშა**, **ალამი**, **ბაირაღი** — ერთი ან სხვადასხვა ფერის გარკვეული ზომის ქსოვილი, რომლის ერთი მხარე ხის ტარზეა დამაგრებული. ჩვეულებრივ დროშაზე გამოსახულია რაიმე ემბლემა. ვექსილოლოგიის მეცნიერების შესწავლის ობიექტი.

სახელმწიფო დროშა წარმოადგენს სახელმწიფოებრივი სიმბოლიკის ერთ-ერთ მთავარ შემადგენელ ნაწილს.
გარდა სახელმწიფოებრივი დროშისა, სახელმწიფოებს ასევე გააჩნიათ სამხედრო-საზღვაო და სავაჭრო-კომერციული დროშები (გამოიყენება გემებზე). ზოგიერთ ქვეყანაში, მაგალითად აშშ-ში, სამივე მიზნით გამოიყენება ერთი მთავარი დროშა.

საკუთარი დროშები გააჩნია არა მარტო სახელმწიფოებს, არამედ ოლქებს და რეგიონებს; ასევე საერთაშორისო ორგანიზაციებს (მაგ. გაერო), კომერციულ კომპანიებს, საზოგადოებრივ მოძრაობებს (მაგ. პაციფისტები) და ენებს (მაგ. ესპერანტო). დროშა გააჩნია თავად ვექსილოლოგიის ასოციაციას ().

გემებს შორის ინფორმაციის გასაცვლელად იყენებენ სასიგნალო დროშებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს დროშა
* სახელმწიფო დროშა
* სამხედრო დროშა
* სამხედრო-საზღვაო დროშა
* ჰერალდიკა
* ვექსილოლოგია

## რესურსები ინტერნეტში
* დროშა — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი

*
მელქისედეკის დომინიონი

|-----
| align="center" colspan=2 style="border-bottom:3px solid gray;" | *ნაციონალური დევიზი: Monotheistic, unity, peace* (ერთი ღმერთი, კავშირი, მშვიდობა)
|-----
| ოფიციალური ენა || ინგლისური, რუსული, ივრითი, არაბული, როტუმანული
|-----
| დედაქალაქი || სელემი (იერუსალიმი)
|-----
| პრეზიდენტი || რიჩარდ ჯეიმზ მაკდონალდი (არჩეულია 2003 წ. 23 ივლისს)
|-----
| მოსახლეობის რიცხოვნობა || ~ 50 პირი.
|-----
| ვალუტა || მელქისედეკის დომინიონის ვალუტა
|-----
|}

**მელქისედეკის დომინიონი** (**მდ**) — ვირტუალური სახელმწიფო, რომელიც დადანაშაულებულია მსოფლიო მასშტაბის საბანკო მაქინაციების ორგანიზებაში. იგი არავის მიერ არ არის იურიდიულად აღიარებული, თავად მელქისედეკის დომინიონი საკუთარ ტერიტორიად აცხადებს დედამიწის ნებისმიერ ნაწილს.

## წარმოშობა 
მელქისედეკის დომინიონი დაფუძნებულია 1986 წელს აშშ-ის მოქალაქეების, ბენ დავიდ პედლის და მისი ვაჟის მარკ ლოგან პედლის მიერ. ორგანიზატორი პირები მოიხსენიებიან სხვადასხვა ფსევდონიმებით, ისეთით როგორიცაა „ცემახ ბენ დავიდ ნეცერ კორემი“, „ბრანჩ ვინდრესსერი“ და სხვა. ეს პირები ასევე წარმოადგენენ ბიბლიის ერთ-ერთი რედაქციის („მელქისედეკის ბიბლია“) ავტორებს. ეს წიგნი იწერებოდა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, ძირითადად ციხეებში, იქ სადაც უწევდათ სასჯელის მოხდა ავტორებს; დანაშაულის საგანს კი ხშირ შემთხვევაში შეადგენდა მაქინაციები აქციებით ვაჭრობის საქმეში. ამ ნაწარმობს („მელქისედეკის ბიბლია“) ეფუძნება დომინიონის მთელი სახელმწიფოებრიობა.

## აღიარება 
thumb|200პქ|მარცხნივ|მელქისედეკის დომინიონის 100 დოლარი
ზოგიერთი წყაროს თანახმად, 1993 წელს მელქისედეკის დომინიონ სახელმწიფოს მოიპოვებული აქვს „დიპლომატიური აღიარება“ ცენტრალური აფრიკის ცალკეული რესპუბლიკების მხრიდან. აგრეთვე ცნობილია, რომ მელქისედეკის დომინიონს არ გააჩნია დიპლომატიური მისიები ან რაიმე სხვა წარმომადგენლობები აფრიკაში, მიუხედავად ამისა, მელქისედეკის დომინიონის ინტერნეტ რესურსში აღნიშნულია, რომ ვირტუალურ სახელმწიფო აღიარებულია აფრიკის სხვადასხვა რესპუბლიკების მიერ, მათ შორისაა ბურკინა-ფასო.

ზოგიერთი ცნობით, მელქისედეკის დომინიონის სახელმწიფო პასპორტს აღიარებს ზოგიერთი დიდი სახელმწიფოც, მათ რიცხვშია ფილიპინები, მალაიზია, სინგაპური, ინდონეზია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მელქისედეკის დომინიონის ოფიციალური საიტი (ინგლ.)

კატეგორია:ვირტუალური სახელმწიფო
მთქნარება

**მთქნარება** — რეფლექსი, რომელიც აღიძვრება დაღლილობისას, ადამიანის დახუთულ და გაბოლილ ოთახში ყოფნისას, გულის მუშაობის გაუარესებისას, კუნთების აქტივობის (დატვირთვის) შემცირებისას, ძილღვიძილისას. გამოიხატება ღრმა და ხანგრძლივი ჩასუნთქვით, შემდგომ კი შედარებით სწრაფი ამოსუნთქვით და ამ პროცესში პირის ფართოდ დაღებით (თანამდევი სპეციფიკური ხმის გამოცემით).

მთქნარება საშუალებას გვაძლევს მოვიხსნათ დაღლილობა, ფსიქიკური დატვირთვა, განვაახლოთ ჰაერი ფილტვებში. მთქნარება ხშირად მიბაძვითი ქმედებაა. ხანგრძლივი მთქნარება შესაძლოა იყოს ტვინში ჟანგბადის უკმარისობის და სხვა ავადმყოფური მდგომარეობის ნიშანი, რომელიც შეიძლება საჭიროებდეს სამედიცინო დახმარებას.

სუნთქვის დროებითი შეკავება, მეორე მხრივ განაპირობებს ორგანიზმის აქტივობის გაძლიერებას ჟანგბადის ათვისების მხრივ (მთქნარების შემდგომ პერიოდში). სუნთქვის ხელოვნური შეკავება და სუნთქვის რეგულირება, როგორც მეთოდი, რომელსაც ძირითად ნაწილში მიმართავს იოგა ლოგიკურად უკავშირდება ადამიანის ამ თანდაყოლილ, ბუნებრივ თვისებას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Causes, Concerns and Communications of the Yawn
* "What makes us yawn?"
* Dr. Steven Platek - Yawn Researcher at Drexel University
* Archive of animal yawn pictures
* The hidden sexuality of the human yawn
* Yawns, and why do we yawn?
* From a February issue of the research journal Neuroimage 
* Old Superstitions.com 
* Why are yawns contagious? 
* All you want to know about yawning in French and English 

კატეგორია:ძილი
კატეგორია:რეფლექსები
სამთავისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **სამთავისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სამთავისი - სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში;
*სამთავისი - ტაძარი სოფ. სამთავისში.
ბოსტონი

**ბოსტონი** ( [ˈbɑːstn̩]) — მასაჩუსეტსის თანამეგობრობის (შტატის) დედაქალაქი აშშ-ში. ის ასევე ახალი ინგლისის რეგიონის უდიდესი ქალაქი და არაოფიციალური დედაქალაქია. ბოსტონი ერთ-ერთი უძველესი, უმდიდრესი და კულტურულად ყველაზე მნიშვნელოვანი დიდი ქალაქია აშშ-ში. მისი ეკონომიკა ეყრდნობა განათლების, ჯანდაცვის, ფინანსებისა და ტექნოლოგიის სფეროებს.

ბოსტონს მრავალი მეტსახელი აქვს. „ქალაქი მაღლობზე„ მომდინარეობს მასაჩუსეტსის უბის კოლონიის გუბერნატორის ჯონ უინთროპის მიზნიდან შეექმნა ბიბლიური „ქალაქი მაღლობზე“. ის ასევე მიუთითებს ბოსტონის მთავარ სამ შემაღლებაზე. „ბინტაუნი“ მიუთითებს ადრეულ ბოსტონელ ვაჭართა ჩვევაზე, რომლებიც ლობიოს შეჭამადს ამზადებდნენ მოლასეს ბლანტ წვენში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Boston at the Open Directory Project 
*ოფიციალური საიტი
* Open Space Plan 2002–2006  from the City of Boston official website
* Historical Maps of Boston  from the Norman B. Leventhal Map Center at the Boston Public Library
* Boston Streets: Mapping Directory Data  from Tufts University, with support from the Institute of Museum and Library Services and The Bostonian Society
* Maps of income, landfill growth, public transport, and squares from Radical Cartography

კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები
კატეგორია:ბოსტონი
სამთავრო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სამთავრო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სამთავრო - მონარქიული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნი
*სამთავრო - ტაძარი მცხეთაში
*სამთავროს სამაროვანი - არქეოლოგიური ძეგლი
სამკუთხედი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სამკუთხედი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სამკუთხედი — თანავარსკვლავედი
* სამკუთხედი — გეომეტრიული ფორმა, სიბრტყის ნაწილი
სამსხვერპლო (მრავალმნიშვნელოვანი)

** სამსხვერპლო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*  სამსხვერპლო - თანამედროვე გაგებით საკურთხეველი
*  სამსხვერპლო - თანავარსკვლავედი
*სამსხვერპლო - ძვ. წარმართულ ხალხებში ღვთაებისადმი მსხვერპლის შესაწირად განკუთვნილი ადგილი
სამშვილდე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **სამშვილდე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სამშვილდე - ციხე-ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში
* სამშვილდე - სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
იკოსაგონი

300px|thumb|right|ტოლგვერდა იკოსაგონი.
**იკოსაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია ოცი.

ტოლგვერდა ოკოსაგონის შიდა კუთხე 162°-ს შეადგენს, ხოლო ფართობი, a გვერდის სიგრძით გამოითვლება ფორმულით:

:A = 5a^2 \cot \frac{\pi}{20} \simeq 31.5688 a^2.

## სხვა მნიშვნელობები 
სიტყვა "იკოსაგონი" ზოგჯერ გამოიყენება, როგორც სვასტიკის ევფემიზმი, ვინაიდან იგი 20 სწორი ხაზის სეგმენტით იხაზება.

## რესურსები ინტერნეტში
*Naming Polygons and Polyhedra 

კატეგორია:მრავალკუთხედები
ტრიკონტაგონი

**ტრიკონტაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია ოცდაათი. ტრიკონტაგონის ყველა კუთხის ჯამი 5040 გრადუსია. ტოლგვერდა ტრიკონტაგონის ყოველი კუთხე 168 გრადუსია, ხოლო მისი ფართობი გვერდის სიგრძით **a** გამოითვლება ფორმულით:

:A = \frac{15}{2}a^2 \cot \frac{\pi}{30} \simeq 71.3577 a^2.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:მრავალკუთხედები
მირიაგონი

მინი|სტანდარტული მირიაგონი
**მირიაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია ათიათასი. ტოლგვერდა მირიაგონში ყოველი კუთხე 179.964 გრადუსია. ამასთან ტოლგვერდა მირიაგონი, თუ საკმაოდ ახლო მანძილიდან არ შემოწმდა, წრიული ფორმის ჩანს. მისი სახელი მომდინარეობს ბერძნული სიტყვიდან „მირიად“, რაც 10 000-ს ნიშნავს.

კატეგორია:მრავალკუთხედები
პენტადეკაგონი

**პენტადეკაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია თხუთმეტი. ტოლგვერდა პენტადეკაგონის შიდა კუთხე 156°-ია, და გვერდის სიგრძით "a" მისი ფართობი შემდეგი ფორმულით გამოითვლება:

:A=\frac{15}{4}a^2 \cot \frac{\pi}{15} = \frac{15a^2}{8} \left( \sqrt{3}+\sqrt{15}+\sqrt{2}\sqrt{5+\sqrt{5}} \right) \simeq 17.6424a^2.

## პენტადეკაგონის კონსტრუქცია
სწორი პენტადეკაგონის დახაზვა შესაძლებელია ფარგლითა და მართკუთხა სახაზავით. შემდეგი ანიმაცია ასახავს 36 ნაბიჯს, რომელიც ევკლიდეს მეთოდს ეკუთვნის. ყურადღება მიაქციეთ, რომ ფარგლის რადიუსი უცვლელი რჩება ბიჯებს 14-21 შორის.

კატეგორია:მრავალკუთხედები
ოქტაგონი

**ოქტაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია რვა. სწორი ოქტაგონის ყოველი შიდა კუთხე 135°-ია. სწორი ოქტაგონის ფართობი გვერდის სიგრძით ”a” მოცემულია ფორმულით:

:A = 2a^2 \cot \frac{\pi}{8} = 2(1+\sqrt{2})a^2 \simeq 4.82843 a^2.
მოცემული R-ით, ფართობი უდრის 8R^2/(1+sqrt{2})
მოცემული r-ით, ფართობი უდრის 8r^2/(11+9sqrt{2})

### კონსტრუქცია
წესიერი ოქტაგონის დახაზვა შესაძლებელია ფარგლითა და მართკუთხა სახაზავით. ამისათვის მიჰყვით ქვემოთ მოყვანილი ანიმაციის ნაბიჯებს 1-18. შენიშნეთ, რომ ფარგლის რადიუსი არ იცვლება ბიჯებს 7-10 შორის.
center|ოქტაგონის კონსტრუქციის ანიმაცია

## რესურსები ინტერნეტში 
*Octagon Calculator
*Definition and properties of an octagon

კატეგორია:მრავალკუთხედები
პენტაკონტაგონი

**პენტაკონტაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია ორმოცდაათი. წესიერი პენტაკონტაგონის ყოველი კუთხის ზომა 172.8 გრადუსია, ხოლო ფართობი, სიგრძით "a" მოცემულია ფორმულით:

:A = \frac{25}{2}a^2 \cot \frac{\pi}{50} \simeq 198.682 a^2.

კატეგორია:მრავალკუთხედები
დეკაგონი

**დეკაგონი** — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია ათი. ეს ტერმინი როგორც წესი გულისხმობს „წესიერ დეკაგონს”, რომელსაც ყველა გვერდი და კუთხე ტოლი აქვს (144°). მისი შლეფლის სიმბოლოა {10}. წესიერი დეკაგონის ფართობი გვერდის სიგრძით ”a" გამოითვლება ფორმულით:

:A = \frac{5}{2}a^2 \cot \frac{\pi}{10} = \frac{5a^2}{2} \sqrt{5+2\sqrt{5}} \simeq 7.69421 a^2.

## დეკაგონის კონსტრუქცია
წესიერი დეკაგონის დახაზვა შესაძლებელია ფარგლითა და სწორკუთხა სახაზავით.
#შეასრულეთ ნაბიჯები 1-6 პენტაგონის კონსტრუქცია-ში.
#გააგრძელეთ წრფე პენტაგონის ყოველი კუთხიდან წრეწირის ცენტრის გავლით, რომელიც ბიჯ 1-ში დაიხაზა პენტაგონის კონსტრუქციისას, წრეწირის მოპირდაპირე მხრისკენ.
#პენტაგონის ხუთი კუთხე შეესაბამება დეკაგონის ყოველ მეორე კუთხეს. დეკაგონის დარჩენილი ხუთი კუთხე არის იმ წერტილებში სადაც წრფეები ბიჯ 2-ში კვეთენ საწყის წრეწირს (და არა პენტაგონის კუთხეს).

კატეგორია:მრავალკუთხედები
ჰეპტაგონი

200px|thumb|right|წესიერი ჰეპტაგონი.
**ჰეპტაგონი** ( და ) — მრავალკუთხედი, რომლის გვერდების რიცხვია შვიდი. წესიერ ჰეპტაგონში, რომლის ყველა გვერდი და კუთხე ტოლია, მისი გვერდები ერთმანეთს 128,6 გრადუსზე ჰკვეთს. მისი შლეფლის სიმბოლოა {7}. წესიერი ჰეპტაგონის ფართობი გვერდის სიგრძით *s* მოცემულია ფორმულით:

:A = \frac{7}{4}s^2 \cot \frac{\pi}{7} \simeq 3.63391 s^2.

წესიერი ჰეპტაგონის კონსტრუქცია ფარგალ-სახაზავის სტანდარტული მეთოდით შეუძლებელია, თუმცა მისი დახაზვა შეიძლება მონიშნული სახაზავითა და ფარგლით.

დიდ ბრიტანეთს ამჟამად აქვს ორი ჰეპტაგონალური მონეტა, ორმოცდაათ პენსიანი და ოცპენსიანი. 20 ევროცენტიანსაც მსგავსი ფორმა აქვს, თუმცა ამ მონეტების ფორმა უფრო კურვილინეარული ჰეპტაგონია: მისი გვერდები გამობურცულია, რათა მონეტა ავტომატურ გადასახდელ მანქანაში არ გაიჩხიროს.

ჰეპტაგონს ხშირად სეპტაგონსაც უწოდებენ, სადაც ”სეპტ-” არის ლათინური ძირის ნუმერიკული პრეფიქსი შვიდისთის, მაშინ როდესაც ”ჰეპტა-” იგივეს აღნიშნავს ბერძნულად.

კატეგორია:მრავალკუთხედები
ბერნჰარდ II (საქსონია)

**ბერნარდ II** (*გერმ. *: Bernhard II.) (დ.  990 — გ. 29 ივნისი, 1059) —  ბილუნგების დინასტიის წარმომადგენელი და  საქსონიის ჰერცოგი 1011-1059 წლებში. ბერნარდ I-სა და მისი მეუღლის ჰილდეგარდის ვაჟი. 1045 წელს მისი ბრძანებით ქალაქ ჰამბურგში აიგო ალშტენბურგის ციხესიმაგრე. გარდაცვალების შემდეგ იგი დაკრძალეს ლიუნებურგის სანქტ-მიხაელის ეკლესიაში.

## შთამომავლობა 
ბერნარდ II-ის მეუღლე იყო აილიკა (გ. 1055), ნორდგაუს მარკგრაფის ჰაინრიხ ფონ შვაინფურტის ასული, რომელთანაც მას 4 შვილი ჰყავდა:

* ორდულფი (გ. 1072) - საქსონიის ჰერცოგი.
:: ∞ 1042 : ვულფილდი, ნორვეგიის მეფის ოლაფ II ჰარალდსონის ასული.
* ჰერმანი (გ. 1088) - გრაფი 1059-1080 წლებში.
* გერტრუდი (გ.1089]])
:: ∞ 1) ფლორენს I, ჰოლანდიის გრაფი.
:: ∞ 2) რობერტ I, ჰოლანდიის და ფლანდრიის გრაფი.
* იდა (გ. 1101), ლაროშის მფლობელი.
:: ∞ 1) ფრიდრიხ I ფონ ლუქსემბურგი (გ. 1065), ლოთარინგიის ჰერცოგი.
:: ∞ 2) ალბერ III (გ. 1102), ნამიურის გრაფი.

კატეგორია:საქსონიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული  990
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1059
505

## მოვლენები 
* ოსტგოთების მეფემ თეოდორიხ დიდმა პაპის ტახტისათვის ბრძოლაში პაპ სიმაქეს მხარე დაიჭირა. ანტიპაპი ლავრენტი რომიდან წავიდა და სიცოცხლის ბოლო წლები თავის მამულში რომთან ახლოს გაატარა.
* მუნდირ III ლახმიდების მეფე გახდა ჩრდილოეთ არაბეთში

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ბელიზარი - ბიზანტიელი სარდალი († 565)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
506

## მოვლენები 
* 5 თებერვალი : ვესტგოთების მეფემ ალარიხ II-ემ გამოსცა რომაული კანონების კრებული „ლექს რომანა ვიზიგოთო“.
* ალარიხ II-ის ბრძანებით ქალაქ აგდში შეიკრიბა საეკლესიო კრება, რომელმაც აკრძალა მამათა და დედატა საერთო მონასტრების მშენებლობა.
* ბიზანტიის იმპერატორის ანასტასი I-ის ბრძანებით გამაგრებულ იქნა აღმოსავლეთ სირიული ციხესიმაგრე დარას კედლები.
* ფრანკებმა ხლოდვიგ I-ის სარდლობით საბოლოოდ დაამარცხეს ალემანები და თიურინგები სტრასბურგთან.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*დაჩი — ქართლის მეფე
*ლაურენციუსი — ანტიპაპი 498-499 წლებში.

*
507

## მოვლენები 
* ბუიეს ბრძოლაში ფრანკებმა ხლოდვიგ I-ის მეთაურობით დაამარცხეს ვესტგუთები, რომელთა მეფე ალარიხ II ბრძოლაში დაიღუპა.
* ვესტგოთების ახალი მეფე გახდა გეზალეხი.
* ოსტგუთების მეფემ თეოდერიხ დიდმა ალემანების მიწების ერთი ნაწილი თავისი გავლენის ქვეშ მოაქცია.
* დაიდო ზავი ბიზანტიასა და სპარსეთს შორის.
* კეიტაი იაპონიის 26-ე იმპერატორი ახდა.
* ხლოდვიგ I-მა გამოსცა ფრანკული კანონების კრებული „ ლექს სალიკა“.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* თეოდაადი : ოსტგუთების მეფე (გ. 536).

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*7 იანვარი: ბურეცუ — იაპონიის 25-ე იმპერატორი (დ. 489).

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ალარიხ II — ოსტგუთების მე-8 მეფე.
*ბურეცუ — იაპონიის  იმპერატორი (დ. 489)
*რომულუს ავგუსტულუსი  — რომის უკანასკნელი იმპერატორი (დ. 463 )
კატეგორია:507
508

## მოვლენები 
*ვესტგუთების მეფე ამალარიხი, რომელიც ესპანეთში იყო გაქცეული, ოსტგუთების ჯარისა და მათი მეფის, ბაბუამისის თეოდორიხ დიდის დახმარებით სამეფოში დაბრუნდა.
*ბიზანტიის იმპერატორმა ანასტასიოს I-მა ბართლომე მოციქულის ნეშტი ქ. ალბანიდან მესოპოტამიაში, ქ. ანასტასიაუპოლში (დარი) გადაასვენა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იუან-დი — ლიანის დინასტიის იმპერატორი (გ. 555)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იუან სიე — ჩრდილოეთ ვეის უფლისწული

*
510

## მოვლენები 
* ქალაქი ნესებირი გახდა საბერძნეთის კოლონია.
* ეფთალიტებმა წააგეს ომი ინდოეთში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ევტიქი — კონსტანტინოპოლელი პატრიარქი ( გ. 582)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
511

## მოვლენები 
*ფრანკთა მეფე ხლოდვიგ I გარდაიცვალა. მისმა ვაჟებმა სამეფო ოთხ ნაწილად დაიყვეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*27 ნოემბერი : ხლოდვიგ I — ფრანკთა მეფე
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
513

## მოვლენები 
*ბიზანტიის მხედართმთავარი ვიტალიანე იპერატორ ანასტასიოს I-ის წინააღმდეგ ჯანყდება და ბალკანეთის დიდ ნაწილს იპყრობს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იუან ლანი — ჩრდილოეთ ვეის იმპერატორი (გ. 532)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*შენ იუე — ჩინელი ისტორიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე (დ. 441)

*
515

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იუვენ ხუ — ჩრდილოეთი ჯოუს რეგენტი (გ. 572)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ადრიანე — აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ ანასტასიოს I-ის მეუღლე
*ექვთიმე — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი

*
516

## მოვლენები 
*„ფრანკთა ისტორიის“ ცნობით, შვედები ქვემო რაინლანდში შეიჭრნენ, მაგრამ დამარცხებულ იქნენ ფრანკთა ჯარის მიერ, რომელსაც თოიდებერტ I მეთაურობდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ათალარიხი — ოსტგუთების მეფე (გ. 534)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*22 მაისი : იოანე III — ალექსანდრიის პატრიარქი
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გუნდობადი — ბურგუნდიელთა მეფე

*
521

## მოვლენები 
*გუთები ძველ კორინთს არბევენ.
*ბიზანტიის მომავალი მეფე იუსტინიანე I კონსულად ინიშნება.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კოლუმბა — ირლანდიელი ქრისტიანი მოღვაწე (გ. 597)
*გაო ჩენი — აღმოსავლეთ ვეის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 549)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*მაგნუს ფელიქს ენოდიუსი — პავიის ეპისკოპოსი

*
522

## მოვლენები 
*რომაელი ფილოსოფოსი ბოეთიუსი ოსტგუთების მეფე თეოდორიხ დიდის წინააღმდეგ შეთქმულების ბრალდებით პავიაში დააპატიმრეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ვენ-დი — ჩენის დინასტიის იმპერატორი (გ. 566)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
520

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* იუსტინე II — ბიზანტიის იმპერატორი. (გ. 578)
* ტიბერიუს II — ბიზანტიის იმპერატორი (გ.  582)
*სუსიუნი — იაპონიის   იმპერატორი (გ. 592)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
523

## მოვლენები 
* ქართლის სამეფოში მეფობა გაუქმდა და ქვეყანა სპარსეთის უშუალო მმართველობას დაექვემდებარა. ქართლი აჯანყდა სპარსეთის წინააღმდეგ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*6 აგვისტო: ჰორმიზდასი — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
524

## მოვლენები 
*ვეზერონსის ბრძოლაში ფრანკებმა ბურგუნდიელები დაამარცხეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*25 ოქტომბერი: ბოეთიუსი   — რომაელი სენატორი, კონსული, ნეოპლატონიკოსი ფილოსოფოსი (დ. 475/480)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ხლოდომერი — ორლეანის მეფე (დ. 495)

*
526

## მოვლენები 
*20 მაისი : მიწისძვრამ სირიასა და ანტიოქიაში 300 000 ადამიანი იმსხვერპლა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*18 მაისი: იოანე I — რომის პაპი (დ. უცნობია )

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 30 აგვისტო: თეოდორიხ დიდი   — ოსტგუთების მეფე  (დ. 451)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
525

## მოვლენები 
*ბიზანტიის იმპერატორი იუსტინე I მიწისძვრით დაზარალებულ ქ. ანაზარბუსს (დღევანდელი ანავარზა) აღადგენს და არქმევს „იუსტინოპოლისს“.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იოანე კლემაქი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი  (გ. 595 (605))

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
527

## მოვლენები 
* 1 აგვისტო : ბიზანტიის საიმპერატორო ტახტზე ავიდა იუსტინიანე I

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 1 აგვისტო: იუსტინე I — ბიზანტიის იმპერატორი  (დ. დაახლ. 450)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ევკლიდე

**ევკლიდე** (; დაახ. ძვ. წ. 325-265) — ძველი ბერძენი მათემატიკოსი. 

მის შესახებ ძალიან ღარიბი ბიოგრაფიული ცნობები გვაქვს. იყო ალექსანდრიის სკოლის პირველი მათემატიკოსი. ცხოვრობდა პტოლემე I-ის მეფობის ხანაში (ძვ. წ. 323-283). ხშირად მოიაზრება, როგორც „გეომეტრიის მამა“. მისი ყველაზე მთავარი ნაშრომია „საწყისები“, რომელიც ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ სახელმძღვანელოდ ითვლება მათემატიკის ისტორიაში. ამ თხზულებაში მან შეაჯამა ძველი ბერძნული მათემატიკის განვითარების ადრინდელ პერიოდში მიღებული შედეგები და საფუძველი ჩაუყარა მათემატიკის შემდგომ განვითარებას. ეს ნაშრომი შეიცავს პლანიმეტრიის, სტერეომეტრიის და რიცხვთა თეორიის მრავალ საკითხს (მაგალითად ევკლიდეს ალგორითმს). მასში გეომეტრიულ ფიგურათა თვისებები განსაზღვრულია ხუთი აქსიომით, რამაც საფუძველი ჩაუყარა მათემატიკის აქსიომატიზაციას.

მისი სხვა მათემატიკური ნაშრომებიდან აღსანიშნავია 4 წიგნი — „კონუსური კვეთები“, რომლის მასალა შევიდა აპოლონიოს პერგელის ამავე სახელწოდების თხზულებებში, „ფიგურათა დაყოფის შესახებ“ (შემონახულია არაბული თარგმანი) და „პორიზმები“. ევკლიდეს აქვს შრომები ასტრონომიაში, ოპტიკასა და მუსიკაშიც.

ევკლიდეს ეკუთვნის ნაშრომები პერსპექტივებზე, კონუსურ კვეთებზე, სფერულ გეომეტრიასა და შესაძლოა მეორე რიგის ზედაპირებზე. მისი დაბადების წლის ან ადგილის ან თუნდაც გარდაცვალების პირობების განსაზღვრა ვერ მოხერხდა.

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები