open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ციხის კარი

**ციხის კარი** — ქალაქისა და ციხის დამაკავშირებელი კარი,  ისტორიულ წყაროებში თბილისის ციხე პირველად  გვხვდება IV საუკუნის ამბების აღწერისას.

ბუნებრივია, მას ჰქონდა კარი, მაგრამ წერილობით წყაროებში ტერმინი „ციხის კარი“  პირველად XVII საუკუნეში  იხსენიება.  აღსანიშნავია, რომ  თბილისის 3 დამცველი ციხესიმაგრიდან ტერმინი „ციხის კარი“ მხოლოდ თბილისის ციხესთან დაკავშირებით გვხვდება. XVII საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისამდე თბილისში ორი ციხის კარი არსებობდა.  XVII საუკუნის 30-იან წლებში როსტომ მეფის მიერ თბილისი ციხიდან ავლაბრის ხიდის ყურამდე აგბულ ქალაქისა და ციხის გამყოფ კედელში დატანებულ კარს „ციხისას"  ეძახდნენ. 1638 წელს როსტომ მეფის მიერ შედგენილ „ყანუნ-ლამაში“ საუბარის თბილისის ციხის უფროსის-მინბაშის სასარგებლოდ დაწესებულ  ბაჟზე. მოხმობილ დოკუმენტში  მოხსენიებულია ციხის კარი, როგორც ჩანს, ქალაქისა და ციხის გამყოფ კედელში დატანებული კარია, რადგან ქალაქის ციხის უფროსის უფლებები ვრცელდება როგორც, მაღლა, ისე დაბლა ციხეზეც. სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხრიდან ქალაქში შემოსულ ყველა მგზავრს და შემოტანილ საქონელს ქალაქში შესვლამდე უნდა გაელო დაბლა ციხე.  „ამავე წელს (1735 წელს)... ნადინ შაჰი ქალაქში რომ შემობრძანდება, დაბლა მეიდნის ბოლოს ციხის კარი იყო, იქიდამ არმის კარამდის ფეიდიზი გაუშალეს"(იესე ბარათაშვილი, ცხოვრება-ანდერძი, კრებული, ქართული პროზა, ტ. 5, თბ., 1983). იმავე ამბავს სეხნია ჩხეიძე ასე გადმოგვცემს: 1747-1748 წლებში მეფე ერეკლემ ყიზილბაშებს ერთმანეთის მიყოლებით წაართვა თბილისი ყველა დამცვეკი ციხესიმაგრე. პაპუნა ორბელიანი  დაბლა ციხის აღების ამბავს ასე მოგვითხრობს:  ვახუშტის თბილისის 1735 გეგმაზე  ციხისა და ქალაქის გამყოფ კედელში დატანებული ციხის კარს მინიშნებული აქვს  მხოლოდ „კარის" აღმნიშვნელი პირობითი ნიშნით. 1750 ქალაქისა და ციხის  გამყოფი კედლის აღების შემდეგ, ასევე მოიშალა აღნიშნულ კედელში დატანებული ციხის კარიც. რაც შეეხება მაღლა ციხის კედელში დატანებულ ციხის კარს, იგი გვხვდება პიშჩევჩის თბილისი 1785 გეგმაზე N56-ით; „ციხის კარი სამოცი საჟენის სიმღლეზე, სადაც წინათ იყო რეზიდენცია სპარსეთის ხანისა", და კიდევ, კაპიტან ჩუიკოს 1800 თბილისი გეგმაზე N 8-ით:„ციხის კარი მიწისქვეშა შესასვლელით.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 950

კატეგორია:თბილისის ისტორია
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
კავკასიის არმიის შტაბი

[250პქ|მინი|კავკასიის არმიის შტაბის შენობა (მარცხნივ) და [სასახლის ქუჩა, XIX საუკუნე]]
**კავკასიის არმიის საოლქო შტაბი** — ისტორიული შენობა თბილისში, თავისუფლების მოედანზე (№ 4). აგებულია 1824–1825 წლებში, ე.წ. „გვიანი კლასიციზმის“ სტილში. ეს მიმართულება იმ დროს ბატონობდა მთელი რუსეთის იმპერიის ოფიცერთა სახლების მშენებლობებში. მოედნის ყველაზე ადრინდელი შენობა თბილისში შემორჩენილ ოფიციალურ ნაგებობებს შორის უადრესია და ბოლო დრომდე თითქმის უცვლელად მოაღწია, ყოველგვარი გადაკეთების გარეშე.

## არქიტექტურა 
მსხვილმასშტაბიანი სამსართულიანი ნაგებობა როგორც გეგმით, ასევე ფასადის კომპოზიციით სიმეტრიულია. ფასადის განაპირა მხარეები რიზალიტებს წარმოადგენს. კიდეებში მასიული თაღოვანი ჭიშკრებია დატანებული, რომელთა თავზეც, ორ სართულზე სწორკუთხა სარკმლებია ჩასმული. ჭიშკრების გვერდით ამავე ზომის ფლიგელია, რომლის ყველა სართულზეც სწორკუთხა ღიობებია გაჭრილი. ფასადის ცენტრალური ნაწილის პირველი სართული მთლიანად რუსტირებულია, რომელშიც ბოძებზე დაყრდნობილი თაღედია ჩასმული. ღიობები აჟურული მოაჯირებით არის შემოსაზღვრული და მათ უკან მაღალი, წაგრძელებული თაღოვანი სარკმლები მოჩანს. მათ ზემოთ მეორე და მესამე სართული გაერთიანებულია და ექვსი ცალი გიგანტური იონიური ორდერია აღმართული, ქვემოთკენ კი დაბალი ორნამენტული მოაჯირებია ჩასმული. მეორე სართულზე, სვეტების უკან სწორკუთხა სარკმლებია გაჭრილი, რომელთაც სამკუთხა ფრონტონით გაფორმებული თაროები აბოლოებს. მესამე სართულზე სადა სწორკუთხა სარკმლების მწკრივია. ამის ზემოთ უკვე კბილანების რიგი და რელიეფურად ამოწეული სადა ზოლები მოდის, რომელსაც პარაპეტით დასრულებული ანტაბლემენტი ადგას. ფასადის გერდზე ორსართულიანი კოშკია აღმართული, რომელიც ზემოთ ფრონტონით ბოლოვდება.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები
დოლმენური კულტურა

**დოლმენური კულტურა**  — დოლმენური დასაკრძალავი ნაგებობები კავკასიის ბრინჯაოს ხანის კულტურის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კომპონენტია, რომელსაც უკავია ჩრდილოეთ კავკასიის უკიდურესი დასავლეთი ნაწილი და შავიზღვისპირეთის საშუალებით სამხრეთ კავკასიაში კოდორის ხეობამდე აღწევს, თითო-ოროლა ძეგლი კი მის სამხრეთითაც გვხვდება.

პროტოკოლხური კულტურის ანალიზის დროს ცხადი ხდება, რომ აღმოსავლეთ ევროპისა და და სამხრეთ კავკასიის კულტურებს შორის კავშირი ინტენსიურია და ტრადიციულად ვითარდებოდა თითქმის ათასი წლის განმავლობაში. 
კავკასიის დოლმენური სამარხები მეცნიერების ყურადღების სფეროში მოექცა XIX საუკუნის დასაწყისიდან და დღემდე არ შენელებულა მათ მიმართ ინტერესი.

დოლმენებში გავრცელების ზონაა ძირითადად კავკასიონის ქედის დასავლეთი ნაწილის ფერდები- როგორც ჩრდილოეთით, ისე სამხრეთით. სიგრძივ ისინი განფენილია 480 კილომეტრის, ხოლო სიგანით 30-75 კილომეტრის მანძილზე. ისინი გვხვდება მაღალმთიან ზონაშიც, მაგრამ ძირითადად მთისწინეთშია განლაგებული. დოლმენებში დასაკრძალი რიტუალის აღდგენა ძნელია. როგორც წესი, მიცვალებულები კიდურებმოხრილია დაკრძალული, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. ფიქრობენ, რომ დოლმენებში მიცვალებულები მჯდომარე პოზაშიც იმარხებოდნენ. შესაძლოა, დოლმენებში მეორადი დაკრძალვის შემთხვევებიც იყოს. 

დოლმენებში გამოყენებაზე დროს დიდი მონაკვეთის განმავლობაში მიუთითებს ის, რომ აქ ადამიანთა ჩოჩხები ფენებად, იარუსებათ არის განლაგებული. 
დოლმენურ სამარხებში ინვენტარი მცირე რაოდენობით არის აღმოჩენილი. დოლმენებში აღმოჩენილია აგრეთვე ბრინჯაოს სამეურნეო იარაღები, შუბისპირები, კაუჭები, ქვის მძივები, ისრისპირები, და სხვა. 

მრავალი მეცნიერი ფიქრობს, რომ დოლმენური კულტურა კავკასიის დასავლეთ ნაწილში შავი ზღვის გადაღმა ტერიტორიიდან შეიძლება იყოს შემოტანილი, ვინაიდან ამგვარი სამარხეული ნაგებობები ევროპისა და აფრიკის საკმაოდ დიდ ტერიტორიებზეა გავრცელებული. ზოგი მეცნიერი კი დოლმენების გაჩენას კავკასიაში ადგილობრივი ტომების დამსახურებად თვლის.

დოლმენური კულტურის მატარებელი ტომები,  რომლებიც თითქმის ათასი წლის განმავლობაში სახლობდნენ შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ერთ-ერთ უმთავრეს ტრანსკავკასიურ საგზაო მაგისტრალზე , რომელიც სამხრეთ კავკასიას აკავშირებდა ევროპასთან, გენეტიკურად და კულტურულად მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებულნი ევროპულ ცივილიზაციებთან, რაც დასაშვებად ხდის ვივარაუდოთ, რომ მათ, შესაძლოა, ხელი შეეწყოთ სამხრეთ კავკასიის კულტურებისათვის ამ მიმართულებით თავისი სასიცოცხლო ინტერესების განსახორციელებლად.

## ლიტერატურა
* Kote Pitskhelauri, kaukasien und seine nachbarn im VI.-II jt.V.chr. Tübingen-Tbilisi, 2018, გვ. 184-186.

კატეგორია:არქეოლოგიური კულტურები
შალიკაშვილის ხიდი

მინი|შალიკაშვილის ხიდი
**შალიკაშვილის ხიდი** (ყოფილი დიდუბის ხიდი) — ხიდი თბილისში, მტკვარზე, გრიგოლ რობაქიძისა და აკაკი წერეთლის გამზირებს შორის (1953, არქიტექტორები არჩილ ქურდიანი, კარლო გალდავა–ოთარაშვილი; ინჟინერი ვ. დიდიძე). 

აგებულია ძველი ბორნის მოძრაობის ხაზზე. ორმალიანი რკინაბეტონის ხიდის დიდი თაღოვანი მალი (72 მ) გადადის მტკვრის კალაპოტზე. პატარა მალის (19,1 მ) ქვეშ გადის სანაპირო. ხიდის სიგრძეა 152 მ, სავალი ნაწილის სიგანე-20,5 მ, ტროტუარები - 3 მ. მოპირკეთებულია ბოლნისის ოქროსფერი ტუფით და რუხი გრანიტით. არქიტექტორი დეკორში გამოყენებულია ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ორნამენტიკა და საბჭოთა სიმბოლიკა (რომელიც ამჟამად მოხსნილია). 1990-იანი წლებიდან ხიდს ჰქვია მისი მშენებლობის ხელმძღვანელის, ინჟინერი შოთა შალიკაშვილის სახელი.

## ლიტერატურა
**სარალიძე, ა.,* „თბილისის ხიდები“, გვ. 21, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012

კატეგორია:თბილისის ხიდები
ყურბან-ბაირამი

[მინი|[თბილისის მეჩეთის ხედი.]]
**ყურბან-ბაირამი** (ასევე **იდ ალ ადჰა** - ) — ისლამის მეორე ყოველწლიური რელიგიური დღესასწაული, რომელიც რამადანის (გლოვის) თვის დამთავრებიდან 70-ე დღეს იწყება და სამ დღეს გრძელდება.

ყურბან-ბაირამი დაკავშირებული ბიბლიურ ამბავთან — იბრაჰიმის მიერ ღმერთისთვის წმინდა ცხოველის შეწირვასთან. იგი მთელ ისლამურ სამყაროშია გავრცელებული. ამ დღეს ყველა თავისუფლებაში მყოფი, ზრდასრული და მატერიალურად შეძლებული მუსლიმი პირუტყვის სახით მსხვერპლს სწირავს ალლაჰს. სიტყვა ყურბანი მომდინარეობს არაბული სიტყვა „კარაბა“ საგან, რომელიც ნიშნავს დაახლოებას, ღმერთთან დაახლოებას. ყურბანი ნაწილდება სამ ნაწილად: ერთი ნაწილი ოჯახში რჩება, დარჩენილი ორი ნაწილი კი მეზობლებში, ახლო ნათესავებსა და ღარიბებში ნაწილდება. მსხვერპლშეწირვის რიტუალი ტარდება მთვარის კალენდრით თვის მეათე დღეს.

თბილისში ყურბან-ბაირამს სამ დღეს  ზეიმობდნენ (აქედან უნდა იყოს გავრცელებული გამოთქმა „ბაირამობა“, ანუ დროსტარება), კლავდნენ ცხვარს ან ძროხას, ხარშავდნენ ფლავს და უმასპინძლდებოდნენ ახლობლებსა და ღარიბ-ღატაკებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
კატეგორია:ისლამი
თეიმურაზ ჩირგაძე

**თეიმურაზ ჩირგაძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1928, ბორჯომი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1999) — ქართველი ექიმი-პარაზიტოლოგი, პროფილაქტიკური მედიცინის მეცნიერების აკადემიის წევრი (1994), მედიცინის მეცნიერების კანდიდატი (1965). თბილისის საპატიო მოქალაქე (1995). 

## ბიოგრაფია
1951 დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. შემდეგ 6 წლის განმავლობაში იყო სამხედრო სამედიცინო სამსახურში. 1957 წლიდან მოღვაწეობდა  საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს ს. ვირსალაძის სახელმწიფო სამედიცინო პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე; 1993 წლიდან იყო ინსტიტუტის დირექტორი.  თეიმურაზ ჩირგაძის მეცნიერული შრომები ეხება პარაზიტოლოგიის და ტროპიკული მედიცინის, როგორც პრაქტიკული, ისე სამეცნიერო დარგის თითქმის ყველა სფეროს. არის მრავალი სამეცნიერო შრომის ავტორი.

თეიმურაზ ჩირგაძე პარალელურად მოღვაწეობდა კინოშიც. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია ვაჟა (ე. შენგელაიას „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“, 1983 წ.). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი (1997). თბილისში არის თეიმურაზ ჩირგაძის ქუჩა.

## ფილმოგრაფია
*1968: „არაჩვეულებრივი გამოფენა“ (თამადა) რეჟ. ელდარ შენგელაია
*1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ (დირექტორი)   რეჟ.  ელდარ შენგელაია
*1991: „მე, პელეს ნათლია!“  რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი (უმცროსი)
*1993: „ექსპრეს-ინფორმაცია“ (დაბერო)  რეჟ.  ელდარ შენგელაია

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
*1995: თბილისის საპატიო მოქალაქე
*1997: ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1995)
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი პარაზიტოლოგები
ქართული ხმები

**ქართული ხმები** — ვაჟთა ვოკალური ანსამბლი, საქართველოს სახელმწიფოს პრემიის ლაურეატი (1996 წ.).

დაარსდა „ჟურნალისტის“ სახელწოდებით საქართველოს ტელევიზიისა და რადიო მაუწყებლობის სახელმწიფო კომიტეტთან 1985 წელს გოგი დოლიძისა და თემურ ჭკუასელის ინიციატივით. „ქართული ხმები“ 1991 წელს ეწოდა. 1992 წლიდან ანსამბლის ხელმძღვანელია ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე რობერტ გოგოლაშვილი. ამავე წლიდან ანსამბლი ჩამოყალიბდა ასეთი შემადგენლობით: გია ჭირაქიძე, დავით აბესაძე (საქართველოს სახალხო არტისტი), გოგი დოლიძე, გურამ თამაზაშვილი, თემურ ჭკუასელი, დავით გოგიაშვილი, ზურაბ ლოლაძე, ზაურ ბოლქვაძე, მალხაზ თალაკვაძე, გივი ჭიჭინაძე, რობერტ გოგოლაშვილი.

1996 წელს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბაზაზე შეიქმნა ანსამბლი „უნივერსიტეტი“, შემდეგი შემადგენლობით: კახა გრიგალაშილი, დათო კიკაბიძე, გიგა აბესაძე, გივი ბაკურაძე, ზურა ბაკურაძე, დათო უგრელიძე, იასონ მეუნარგია, ლევან ვეშაპიძე. 2000 წელს გამოუშვეს პირველი ალბომი – „გაზაფხულდა აყვავილდა  ნუში“, 2002 წელს  მეორე ალბომი – „მიწა და ზეცა”

2004 წელს ანსამბლ ქართული ხმებში მოიწვიეს ანსამბლ უნივერსიტეტის სრული შემადგენლობა, პირველმა ხმამ ზაურ ბოლქავაძემ ახლგაზრდებს სიმბოლური გასაღები გადასცა და ასპარეზი შემდეგ თაობას გადააბარა.

„ქართული ხმების“ სიმღერა გამოირჩევა ეროვნული თვითმყოფობით, მაღალი პროფესიული კულტურით, თავისებური მანერით. საქართველოს ყველა კუთხის უძველესი ხალხური სიმღერების გარდა რეპერტუარშია ქართველ კომპოზიტორთა სიმღერები. ანსამბლს გასვლებით შემოვლილი აქვს მრავალი ქვეყანა. გამოშვებული აქვთ მრავალი ფირფიტა 3 კომპაქტდისკი, აუდიოკასეტები და 7 თითო საათიანი ვიდეოკასეტა სახელწოდებით: „ქართული ხმები“ სცენაზე და სცენის მიღმა.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ,. 2002, გვ.892

## რესურსები ინტერნეტში
*ასნამბლი „ქართული ხმები” (უმცროსი თაობა)

კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ქართული ანსამბლები
ფოთი-თბილისის რკინიგზა

**ფოთი-თბილისის რკინიგზა** — პირველი რკინიგზა საქართველოში. 1864 წელს რუსეთის იმპერატორს დასამტკიცებლად წარუდგინეს ფოთი-თბილისის რკინიგზის მშენებლობის საბოოლო პროექტი. 1864 წელს 13 მაისს სამუშაოთა დაწყებამდე გამოიყო მილიონი მანეთი ზესტაფონში ოფიციციალურ ნებართვამდე დაიწყო მიწაზე სამუშაოები. 1865 ივნისში დამდეგს მთავრობამ კავკასიის მეფისნაცვლის განკარგულებით 1 მილიონი მანეთი, ნოემბერში კი 3210 ათ. მანეთი გამოყო გასხვისების ზოლში მოხვედრილი მიწების შესასყიდად, საინჟინრო ნაგებობების ასაგებად და სხვა. სამუშაოს წარმოების პროცესში რკინიგზის აგების თაობაზე მოლაპარაკება მიმდინარეობდა როგორც რუსს ისე უცხოელ კაპიტალისებთან. 1870 წლის 12 ივლისს სამუშაოთა შესრულება „ფოთი-თბილისის გზის საზოგადოებას“ გადაეცა. 1871 წელს 26 აგვისტოს მიმოსვლა გაიხსნა ფოთი-ზესტაფონის უბანზე. მოძრავი შემადგენლობა შეიცავს 10 სამგზავრო 21 სატვირთო ორთქმავალს 67 სამგზავროს და 479 სატვირთო ვაგონს. მუშაობა გზის დანარჩენ უბანზე სწრაფი ტემპით  მიმდინარეობდა და 1872 წლის მეორე ნახევარში დამთავრდა. მშენებლობაზე 23 603 ათასი მანეთი დაიხარჯა 1872 წლის 22 ოქტომბერს პირდაპირი მიმოსვლა მთელ ხაზზე გაიხსნა.                                                                                                                        
                                                                                                                                           
## ლიტერატურა
*თბილისის ენციკლოპედია, თბ. 2002, გვ.874

კატეგორია:საქართველოს რკინიგზა
შაბათობა

**შაბათობა** — ნებაყოფლობითი აუნაზღაურებელი დასაქმების ერთ-ერთი ფორმა. იგი წარმოიშვა საბჭოთა რუსეთში 1919 წელის გაზაფხულზე.  საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლის 7 აგვისტოს მშენებლობაზე პირველად ჩატარდა შაბათობა რომელშიც მონაწილეობა მიიღო 3 000 მდე კაცმა. 1922 წლის ოქტომბერში 4500 ადამიანმა მიიღო მონაწილეობა თბილისის ზაჰესის მშენებლობაზე. მოგვიანებით ამ მოძრაობამ ტრადიციის სახე მიიღო და იგი ყოველ წლიურად ეწყობოდა თბილისში. 

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ, 2002, გვ. 916

კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია
შაიბანიანები

**შაიბანიანები** — თბილისელ მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო. ამირებად იყვნენ 853 წლიდან დაახლოებით IX საუკუნის 80-იან წლებამდე. დაახლოებით 870 წელს ხალიფა მუთამიდმა გადააყენა მუჰამედი და ამირად დააყენა ისა შიხის ძე. 878 წელს ამირად დაინიშნა აბრაჰამი. იმავე წლის შემოდგომაზე ამირად ხალიფამ მუჰამედ ხალადის ძე გამოგზავნა, რამაც ჩააქრო ხალიფის ხელისუფლების წინააღმდეგ მიმართული აჯანყება. სავარაუდოა რომ ხალიფამ მას ამიერ კავკასიის სხვა ოლქებიც დაუმორჩილა. იგი უნდა იყოს უკანასკნელი ამირა შაიბანიანიანთა სახლიდან. როგორც ჩანს აქ უნდა ყოფილიყო დიდი ბრძოლა მის წინააღმდეგ და მას აიძულეს რომ დაეტოვებინა ქართლი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 917

კატეგორია:თბილისის საამირო
გრიგოლ ჩირინაშვილი

**გრიგოლ ალექსანდრეს ძე ჩირინაშვილი** (დ. 18 აგვისტო, 1918, მანგლისი — გ. 1999) —  ქართველი ფერმწერი, საქართველოს სსრ სახალხო მხატვარი (1989 წ.).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1943 წელს; 1965 წლიდან ამავე აკადემიის პედაგოგი იყო (1982 წლიდან — პროფესორი).  სისტემატურად მონაწილეობდა გამოფენებში. 1978 წელს მხატვრულად გააფორმა გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი. შექმნა თბილისის თემისადმი  მიძღვნილი სურათები, მ. შ. „ვანო სარაჯიშვილი“ (1955), „ქართული პური“ (1970), „ფიროსმანი“ (1975) „ჩემი თბილისი და ფიროსმანი“ (1979—1984 წწ.) წლებში, ვანო სარაჯიშვილის, ნიკო ფიროსმანაშვილის, ვაჟა-ფშაველას და სხვათა პორტრეტები. ილუსტრირებული აქვს ქართველ  მწერალთა ნაწარმოებები, ნიკო ლომოურის „ალი“ (1956) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1918
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო მხატვრები
დავით ჩისლიევი

**დავით ჩისლიევი** (დ. 1878 — გ. 1970) — რუსი არქიტექტორი.

დავით ჩისლიევი მოღვაწეობდა თბილისში უშუალოდ რევოლუციის წინა ხანებში და საბჭოთა ხელისუფლების პირველ წლებში. მის ნაგებობათაგან უმთავრესია ყოფილი ოფიცერთა სახლი, მისი პროექტითაა აშენებული მეტრამვაიეთა საცხოვრებელი სახლების კომპლექსი, გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ შენობა და ა. შ. 

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ., 934, თბ., 2002.  

კატეგორია:რუსი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ციტო

**ციტო**, იგივე  „შვეიცარია-საქართველოს ერთობლივი სამედიცინო ცენტრი“  — სამედიცინო ცენტრი, რომელიც დაარსდა 1996 წელს. ციტო აღჭურვილია შვეიცრული (როშის) და ფრანგული (ბიომერიო) ფირმების ულტრათანამედროვე ლაბორატორიის ანალიზატორებით, რეაქტივებით, რეაგენტებით და სხვა მასალით. გენერალური დირექტორია ნ. შავდია. ციტოს საქმიანობის სფერო მოიცავს სამედიცინო-ლაბორატორიული დიაგნოსტიკის ფართო სპექტრს: ღვიძლისა და თირკმლის ფუნქციის, ცილების, ცხიმების, ნახშირწყლების, მინერალური ცვლის, ჰორმონების, ფერმენტების აქტივობის და ა.შ. გამოკვლევა. სრულად არის წარმოდგენილი მიკრობიოლოგიური კვლევის არეალი: მიკრობიოლოგია და პარაზიტოლოგია — მრავალფეროვანი სტანდარტული ნიადაგები; ჰემოკულტურის მისაღები Hemolnic - სერია, Sleidex - სისტემები, Generbaq - სისტემები, API — საიდენტიფიკაციო და ანტიბიოტიკოგრამის (ATB) სისტემები; სეროლოგია — ქლამიდიოზი, ამებიაზი, ტოქსოპლაზმოზი, სიფილისი (RPR Slide); ვირუსოლოგია — ჰეპატიტები, ციტომეგალოვირუსი, ჰერპესი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 949, თბ., 2002ю

კატეგორია:სამედიცინო ცენტრები
ვახტანგ ფიფია

**ვახტანგ ეგნატეს ძე ფიფია** (დ. 29 დეკემბერი, 1929 — გ. 1990) — ქართველი ქირურგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988). მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1982). დაამთავრა მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტი 1954 წელს. 1970-იან წლებში განაგებდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გულმკედრის ქირურგიის კათედრას, 1989-1990 წლებში იყო აკადემიკოს კ. ერისთვის სახელობის ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. ფიფიამ საქართველოში პირველად დაიწყო გულის მანკის ქირურგიული მკურნალობა. მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება გულმკერდის ქირურგიის აქტუალურ პრობლემებს. გამოქვეყნებული აქვს 9 მონოგრაფია. ელექტროკარდიოსტიმულაციის შესწავლისთვის მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებათა აკადადემიის ი. თარხნიშვილის სახელობის პრემია. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არის ვახტანგ ფიფიას ქუჩა. ფიფიას მეუღლე იყო ისტორიკოსი ნანა ხაზარაძე.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 874, თბ., 2002.  

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი

**ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი** — XIX საუკუნის ნაგებობა თბილისში,  ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩაზე, რომელიც ააგო თავადმა მაჩაბელმა 30-იან წლებში.   

1980-იან წლებში მცირე რეკონსტრუქციისა და აქ შესახლებული ოჯახების ბინებით დაკმაყოფილების შემდეგ გაიხსნა გ. ბარათაშვილის არქიტექტურული სახელოსნო, სადაც 5 წლის განმავლობაში დამუშავდა ისტორიული ქალაქის რეკონსტრუქციისა და რეგენერაციის მრავალი პროექტი. 1985 წელს ამ სახლში მოეწყო მუზეუმი რაშიც ექსპონირებულია XIX საუკუნის ქალაქური ინტერიერები თავისი ავეჯითა და ყოფითი ნივთებით (არქიტექტორი ვიქტორ ჯორბენაძის პირადი კოლექცია). წარმოდგენილი ექსპონატები სხვადასხვა სტილისტიკისა: აღმოსავლური მოტივები, ამპირი, მოდერნი, ეკლექტიკა. გეგმარებაში იგრძნობა ევროპული სასახლეების გავლენა: ვესტიბიული, მაღალჭერიანი დარბაზები, ანფილადა, განიერი აივნები, აგრეთვე შიდა ეზო ორიენტირებულია არა ქუჩაზე, როგორც ეს მიღებული იყო ძველი თბილისის ჩვეულებრივ სასახლეებში, არამედ მტკვრისაკენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის მუზეუმები
ქართი

**ქართი** — თბილისის სინონიმი ტერმინი. 

V-VI საუკუნეებში მცხეთიდან ქართლის სამეფო ტახტის თბილისში გადმოტანასთან ერთად, თბილისს მემკვიდრეობით ერგო მცხეთის ზედსახელი „ქართი“, რომელიც ძველი ქართლის სამეფოს ქალაქის - მცხეთის ციტადელის თავდაპირველი სახელი იყო, რის გამოც მცხეთას დასავლურ-ქართველური ტომები — მეგრელები, სვანები და აფხაზები „ქართს“, „ქართლს“ უწოდებდნენ. დასავლეთ საქართველოს ძირძველი მოსახლეობა, მეგრელ-ჭანები, სვანები და ასევე აფხაზები, თავიანთ ენებზე თბილისს „ქართს“ უწოდებენ.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ.  884

კატეგორია:თბილისი
შუაბიანები

**შუაბიანები** — თბილისის მაჰმადიან ამირათა საგვარეულო. ამ გვარში რამდენიმე ცნობილი ამირაა ცნობილი.

### საიდ იბნ ალ-ხაისამ იბნ-შუაბი
მოღვაწეობდა VII-IX საუკუნეების მიჯნაზე. შესაძლოა იყოს შუაბიანების სახლის ფუძემდებელი. აქტიურად ებრძოდა სახალიფოს წინააღმდეგ აჯანყებულ ქართლისა და კახეთის მოსახლეობას.

### ისმაილ შუაბის ძე
მოღვაწეობდა IX საუკუნეში. მის დროს დაიწყო თბილისის ამირების ბრძოლა სახალიფოსგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად.

### ისჰაკ იბნ ისმაილ იბნ შუაბი
ისჰაკ იბნ ისმაილ იბნ შუაბი დამარცხდა ბუღა თურქთან ბრძოლაში. შუაბიანების სახლმა დაკარგა ამირობა. ეს თანამდებობა გადავიდა შაიბანიანების სახლის ხელში.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ., 2002, გვ. 928

კატეგორია:თბილისის ამირები
კატეგორია:თბილისის საამირო
კატეგორია:თბილისის ისტორია
თბილისური მარკა

**თბილისური მარკა** — პირველი საფოსტო მარკა რუსეთის იმპერიაში. თბილისის საქალაქო ფოსტისთვის 1857 შედგენილი ჟურნალ-გაზეთის სახლში მიტანის წესდება გვამცნობეს, რომ თბილისის საგუბერნიო საფოსტო კანტორასთან დაარსდა საქალაქო ფოსტის განყოფილება: წესდება გვაწვდის საინტერესო ცნობას რომ ... „ობლატკაზე“ არის წარწერა, წარწერა მოთავსებულია ოთხკუთხედში, რომელშიც ჩამოსულია მრგვალი მედალიონი, შიგნით გამოსახულია ფრთებ გაშლილი არწივი...„ობლატკა“ ვ. დალის განმარტებით, წარმო6ადგენდა მრგვალ წებოვან ქაღალდი რომლითაც იბეჭდებოდა წერილები. არსებობა, რომ თბილისური „ობლატკა“ დაბეჭდილი 1857, იმჟამინდელი რუს იმპერატორიის სივრცეში პირველი „სამარკო ნიშანი“ და იგი ერთი წლით უსწრებს რუსეთში 1858 გამოსვებულ საფოსტო მარკას.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ 571, თბ., 2002. 
 
კატეგორია:მარკები
თბილისის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია

**თბილისის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია** — მდებარეობს ძველ თბილისში. კათოლიკეთა ეკლესია XIII საუკუნიდან არსებობს.  მეფე გიორგი V ბრწყინვალის დროს (1314-1346) რომის პაპმა იოანე XXVII-მ კათოლიკეების საეპისკოპოსო  კათედრა სმირნიდან  თბილისში გადმოიტანა. პაპი წერდა:  პაპი იმავეს იმეორებს 1329 წელს გამოცემულ ბულაში (წერილში). უცნობია, თუ სად იდგა თბილისის კათოლიკეთა პირველი ეკლესია. იგი, როგორც ჩანს, უნდა მდგარიყო ამჟამად არსებული ეკლესიის ადგილას, ანდა მის მახლობლად. ასეთი ვარაუდის გამოთქმის უფლებას იძლევა  პიშჩევიჩის მიერ შედგენილი თბილისის 1785 წლის გეგმაზე № 24-ით დატანილი „კათოლიკური ეკლესია“. 1673 წელს თბილისში ჩმოსული ჟან შარდენი მოგვითხრობს:1795 წელს აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევას კათოლიკური ეკლესიაც შეეწირა. ახალი ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1804-1805 წლებში, რაშიც დიდი ღვაწლი მიუძღვის კავკასიის მთავარმართებელს გენერალ პ. ციციანოვს. გადმოცემით ციციანოვს შეუდგენია ახალი ეკლესიის გეგმა. ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა 1808 წელს, გალავნისა კი 1825 წელს. ეკლესია აიგო ღვთისმშობლის მძინების სახელზე (ადრე  ხარების სახელობისა იყო). ეკლესიაში წირვა-ლოცვა შეწყდა XX საუკუნის 20-იან წლებში. 1999 წლის 15 აგვისტოს აკურთხეს ახლად აღდგენილი ეკლესია (აღდგენით სამუშაოებს 1998-1999 წლებში აწარმოებდნენ არქიტექტორები: ა, სოლომნიშვილი, მ. ბიკუჩავა; მშენებელი - თ. წიტაიშვილი; დამკვეთი - ჯ. პეზოტი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
იოსებ ყორღანაშვილი

**ყორღანაშვილი იოსებ** — ერეკლე II-ის კარზე დაახლოებული პირი, ამილახვარი. ენერგიულად იღვწოდა სამეფო სახლის მეურნეობის გასამართავად. ჰქონდა სასახლე თბილისში და ბაღები კრწანისსა და ორთაჭალაში, საიდანაც დიდი შემოსავალი შემოდიოდა. გააშენა თუთის ხის პლანტაციები და დიდი მასშტაბით განავითარა მეაბრეშუმეობა. გაზარდა სამეფო შემოსავალი. ყორღანაშვილი ხელს უწყობდა ვაჭრობის განვითარებას, დაკავშირებული იყო დასავლეთის (სტამბოლი) და აღმოსავლეთის (ინდოეთი) ვაჭრებთან და დიდი სიმდიდრეც დააგროვა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 914, თბ., 2002.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
ყმობის გმობა

**ყმობის გმობა** — კლასობრივი ბრძოლის შედარებით აქტიური ფორმა თბილისში - ბატონყმობაზე უარის თქმა გაქცევით. ბატონისგან შევიწროვების შემთხვევებში ქალაქიდან გარბოდნენ არა მარტო ყმა ხელოსნები და ვაჭრები, არამედ მოქალაქეებიც.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 914

კატეგორია:თბილისის ისტორია
გრიგოლ მაჭავარიანი

**გრიგოლ მაჭავარიანი** (დ.   26 დეკემბერი, 1962, თბილისი — გ. 1 აპრილი, 1996) — ქართველი მთარგმნელი, ლინგვისტი და იურისტი. 

1990 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1990-იან წლებში მუშაობდა ისლანდიაში მთარგმნელად. ბაშვობიდან იყო გატაცებული ისლანდიური ენით, რომელიც თვითონ შეისწავლა.

;ისლანდიურიდან ქართულად თარგმნა:

**ისლანდიელთა წიგნი* (Íslendingabók);
**საგებში განსწავლული ისლანდიელის საგა* (Árnesinga sögur og Kjalnesinga: Íslendigs þáttr sögufróða);
**ჰელგი ჰალვარსონის საგა* (Saga Helga Hallvarðsson);
**ბორგარფიორდელი სიგურდურის საგა* (Borgfirðinga sögur: Sigurðar þáttr borgfirzka);
**ენაგველა გუნლაუგრის საგა* (Gunnlaugs saga ormstungu);
**გრენლანდიელთა საგა* (Grænlendinga saga);
**უკანასკნელი კათოლიკე ეპისკოპოსი*, 1997, ავტორი თოურჰალურ გუჰტორმსონი(Jón biskup Arason, höfundur Þórhallur Guttormsson).

;ქართულიდან ისლანდიურად თარგმნა:

*შუშანიკის წამება (PÍSALRVÆTI HINNAR HEILAGAR SJÚSANIKAR DROTTNINGAR), 1996;
*სარჩობელაზედ (Í gálganum), 2001 (ავტორი: ილია ჭავჭავაძე);
*ნატვრის ხე (Óskatré), 2001 (ავტორი: გიორგი ლეონიძე).

;სხვა თარგმანები:
**ეშმაკის ქვა* (Steinn Satans), 2001 (ავტორი: მიხეილ ჯავახიშვილი), მთარგმნელი — ფრიდრიკ თორდარსონი;
**ტაში* (Klapp), 2001 (ავტორი: რევაზ მიშველაძე), მთარგმელები — ირმა მაჭავარიანი და ფრანს გისლასონი; 
**თავსატეხი* (Þraut), 2001 (ავტორი: რევაზ მიშველაძე), მთარგმელები — ირმა მაჭავარიანი და ფრანს გისლასონი.

## გალერეა

გრიგოლ მაჭავარიანი 2.jpg|
გრიგოლ მაჭავარიანი 3.jpg|
გრიგოლ მაჭავარიანი 4.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში
*გრიგოლ მაჭავარიანი, kartvelologi.tsu.ge

კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
თეიმურაზ ყუბანეიშვილი

**ყუბანეიშვილი ლუარსაბის ძე თეიმურაზი** (დ. 23 თებერვალი, 1924 — გ. 1993) — ქართველი გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1965). 

1952 წელს დაამთავრა  თბილისის  სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. აქვე ეწეოდა პედაგოგურ მოღვაწეობას 1957-დან (1971-დან პროფესორი). 1973-1990 დაზგური გრაფისკის კათედრის გამგე იყო. მონაწილეობდა სსრკ-გერმანიის ომში. ყუბანეიშვილი ცნობილია ძირითადად როგორც წიგნის ილუსტრატორი. გააფორმა ილია ჭავჭავაძის „ოთარაანთ ქვრივი“ (ავტოლითგრაფია 1957), ვაჟა-ფშაველას სამი პოემა „გველის მჭამელი“, „ალუდა ქეთელაური“, „სტუმარ-მასპინძელი“ (გრავიურები ლინომეუმზე, 1961). ავტორია დაზგური ნამუშევრებისა, პორტრეტების სერიაში „ჩემი თანამედროვენი“ (1967) წარმოდგენილია მხატვრის თანამედროვე გამოჩენილ თბილისელთა, მისივე მეგობრების პორტრეტები; ფერადი ლინოგრავიურების ალბომში „მეტყველი დუმილ“ (1969) ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლები. ყბანეიშვილს ეკუთვნის ქართული ლიტერატურის კლასიკოსთა პორტრეტების სერია, „ქართველი მწერლები“ (ქსილოგრაფია 1969). მხატვრის მიერ შესრულებული სკულპტურული კომპოზიცია (იოანე პეტრიწი და გრიგოლ ბაკურიანის ძე) დგას ბულგარეთში, პეტრიწონის მონასტერში. ყუბანეიშვილი ავტორია მეთოდური სახელმძღვანელოებისა. მხატვარმა თავისი შემოქმედების უდიდესი ნაწილი ქართული შრიფტის სრულყოფას უძღვნა. ათეული წლები შეალია 12 ნაირსახეობის სასტამბო, შრიფტის შექმნას. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში. მისი შვილია პოეტი კოტე ყუბანეიშვილი.
## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 914, თბ., 2002.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ქართველი გრაფიკოსები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
თ
ჩარხი-ხაზი

**ჩარხი-ხაზი** —  თბილისის სპეციალური ჩარხებისა და ავტომატური ხაზების ქარხანა, შეიქმნა 1991 წელს. ქარხანა ამზადებდა და ამზადებს მილგადამჭრელ ჩარხებს, ქუროს ჩამხრნახ დაზგებს. დანადგარებს წარმატებით იყენებენ ნავთობისა და გაზის მომპოვებელ წარმოებაში, მანქანათმშენებლობაში.

1993 წლის შემდგომ პერიოდში ქარხნის საქმიანობის არეალი გაფართოვდა, აქ არემონტებენ რკინიგზისა და მეტროს სათადარიგო ნაწილებს, ამზადებენ ავტომობილების მუხრუჭშემოწმებელ სტენდებს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002,  გვ. 930

კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა
ძეძვი (მთა)

**ძეძვი** — მთა საქართველოში, თბილისში, ნაძალადევის რაიონში. მდებარეობს ქალაქის განაშენიანებულ ტერიტორიასა და თბილისის ზღვის ქვაბულს შორის არსებულ სერზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 632 მეტრი. აგებულია მაიკოპური თიხებითა და ქვიშაქვებით. აქვს დამრეცი კალთები. დამახასიათებელია ჯაგეკლიან-სტეპური ლანდშაფტი. ზოგან ხელოვნური ნარგავებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის მთები
წინაქალაქი

**წინაქალაქი** — გვიან შუა საუკუნეებში თბილისის ნაწილის - სეიდაბადის ზოგადი სახელწოდება. ეს ტერმინი პირველად იხსენიება იოჰან გიულდენშტედტთან.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 965

კატეგორია:თბილისი
ჩარხმშენებელი

**ჩარხმშენებელი**— შეიქმნა 1993 წელს, თბილისის საწაარმო გაერთიანების „ჩარხმშენებლის“ ბაზაზე.  1923 წელს თბილისის განაპირას,  რკინიგზის სადგირ „დიდუბის“ ახლოს საძირკველი ჩაეყარა ახალი მექანიკური ქარხნის მშენებლობას, რომელიც 1934 ამუშავდა.

1960 წელს ქარხანაში ჩამოყალიბდა ჩარხმშენებლობის სპეციალური საკუნტრუქტურო ბიურო, რომელიც საბჭოთა კავშირის მთლიან ტერიტორიაზე უმთავრეს როლს თამაშობდა. 1976 წელს შეიქმნა თბილისის სააწარმოო გაერთიანება „ჩარხმშენებელი“. 1991 წელს მოხდა სტრუქტურული გაერთიანების ცვლილებები.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002,  გვ. 937

კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა
ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი

**ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი** — მარიამ ორახლაშვილის სახელობის უმაღლესი პედაგოგიური სასწავლებელი. გაიხსანა 1923 წელს თბილისის პედაგოგიური ტექნიკუმის ბაზაზე. მდებარეობდა ახლანდელი დ. უზნაძის ქუჩაზე. პირველი დირექტორი იყო გრიგოლ ნათაძე. 1924 წელს ინსტიტუტს მარიამ ორახელაშვილის სახელი მიენიჭა. სწავლების ვადა ჯერ 2, შემდეგ კი 3 წელი იყო. იღებდნენ ცხრაწლედ ან ტექნიკუმდამთავრებულებს. ინსტიტუტი ძირითადად ამზადებდა შვიდწლედის მასწავლებლებს. ჰქონდა 2 ფაკულტეტი: სოციალური-ლიტერატურა და საბუნებისმეტყველო-მათემატიკური. სასწავლო გეგმაში დიდი ადგილი ჰქონდა დათმობილი პედაგოგიურ დისციპლინებს. ცენტრალური პედაგოგიური ინსტიტუტი 1928 წელს დაიხურა. სტუდენტები ჩაირიცხნენ თსუ-ის პედაგოგიური ფაკულტეტის შესაბამის განყოფილებებზე, ხოლო 2 წლის კურსდამთავრებულებს უფლება მიეცათ სათანადო სტაჟის შემდეგ ჩარიცხულიყვნენ  პედაგოგიური ფაკულტეტის III კურსზე.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 944

კატეგორია:თბილისის სასწავლებლები
ცენტრალური სუპერმარკეტი

**ცენტრალური  სუპერმარკეტი** — თბილისის უმსხვილესი აგრარული ბაზარი, დიდუბე-ჩუღურეთის რაიონის ყოფილი საკულმეურნეო ბაზარი („დეზერტირების ბაზარი“). მდებარეობს ტრანსპორტის ინტენსიური მოძრაობის მიმდებარე ტერიტორიაზე (მატარებელი, მეტროპოლიტენი, ავტობუსი, სამარშუტო ტაქსი). მეორე ვერსიით, ეს სახელწოდება 1920-იან წლებში დამკვიდრდა, რადგან აქ დეზერტირი ჯარისკაცები საკუთარ აღკაზმულობას, იარაღს ყიდდნენ.

## ძველი შენობა 
ბაზრის ძველი შენობა აშენდა 1969 წელს (არქიტექტორი ვ. სიხარულიძე). ორსართულიანი შენობა ნაწილობრივ დახურული იყო. ბაზრის ტერიტორიას 2,1 ჰა ეჭირა, ჰქონდა 1310 სავაჭრო ადგილი.  ბაზარს ჰქონდა ხორცის, რძისა და რძის პროდუქტების, აგრეთვე სოფლის მეურნეობის სხვა პროდუქტების სანიტარული და საკონტროლო ლაბორატორიები, კეთილმოწყობილი სასაწყობო სათავსები, მძლავრი სამაცივრე კამერები, მუშაობდა საკუთარი რადიოკვანძი და სხვა სამსახურები. ბაზრის შენობაში განთავსებული იყო დირექცია, 73-ადგილიანი სასტუმრო.

## ახალი შენობა 
## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის ბაზრები
ჩალიპირაგორა

**ჩალიპირაგორა** — გვიანი ბრინჯაოს და ადრინდელი ხანის ნასახლარი, დიღმისწყლის ხეობაში. თრელიგორების ნასახლარი, გათხრა დაიწყეს 1984 წელს, ორმოსამარხებში შეიმჩნევა სამთავრული და ცენტრალური ამიერკავკასიის ორი კულტურის თანხვედრა, აქ აღმოჩენილი კერამიკა მიეკუთვნება სამთავრულ კულტურას.

## ლიტერატურა 
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 930

კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
მოცურავე წისქვილები

**მოცურავე წისქვილები** —  მარცვლეულის საფქვავი მოცურავე მოწყობილობა, რომელიც გამართული იყო მტკვრის ორივე ნაპირზე. 

თბილისის მოცურავე წისქვილებს პირველად ვხვდებით X საუკუნეში არაბ ისტორიკოს იბნ ჰაუკალთან: წისქვილები ნავისმაგვარ ტივტივაზე იდგა და მსხვილი ჯაჭვებით იყო მდინარის ნაპირზე მიბმული. მტკვარზე გამართული წისქვილები დატანილი აქვს პიშჩევიჩს 1785 წელს თბილისის გეგმაზე:  XIX-XX საუკუნეებში თბილისში ასეთი წისქვილები იყო რიყეზე, ჩუღურეთში და ვანქის უბანში. აქვე, მუხრანის ხიდთან იყო ქუჩები - წისქვილის შესახვევი და წისქვილის დაღმართი. რომელიც მტკვართან ჩადიოდა. თბილისში, მტკვარზე წისქვილები გაუქმდა XX საუკუნის 20-იანი წლების მიწურულში.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 965

კატეგორია:მტკვარი
ძველი სახლი

**ძველი სახლი** — პირველი დამოუკიდებელი თეატრი ქართული თეატრის უახლეს ისტორიაში. დააარსა რეჟისორმა და დრამატურგმა ალექსანდრე (სანდრო) მრევლიშვილმა თავის საკუთარ სახლში, რომელიც ძველი თბილისის ისტორიულად მნიშვნელოვან, ულამაზეს ადგილას — მეტეხის კლდეზეა. „ძველი სახლი“ გაიხსნა 1994 წლის 14 იანვარს, როდესაც ტრადიციულად აღინიშნებოდა ქართული თეატრის დღე. თეატრი მოქმედებს ანტრეპრიზის პრინციპით. აქვს ორი დარბაზი. კამერული იტევს 60 მაყურებელს და ღია ამფითეატრი 100-120 ადგილით. თეატრი ეწევა აგრეთვე საგანმანათლებლო მოღვაწეობას. რეგულარულად იმართება თეატრის გაკვეთილები მოსწავლე-ახალგაზრდებისთვის. თეატრი აქტიურად თანამშრომლობდა სახელმწიფო საქალაქო თეატრებთან. მის რეპერტუარშია სპექტაკლები: ფ. მარსოს „კვერცხი“, ა. მრევლიშვილის „მარტორქები ორკესტრში“, მ. მრევლიშვილის „ბედი მგოსნისა“, მ. ბულგაკოვის „მორფუმი“. შენობაში ამჟამად რეგულარულად მართავს სპექტაკლებს საქალაქო მეტეხის თეატრი. 

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ 958

## რესურსები ინტერნეტში
* თეატრ „გლობუსს“ სანდრო მრევლიშვილის სახელი მიენიჭა

კატეგორია:თბილისის თეატრები
აკაკი ძიძიგური

**აკაკი ვარლამის ძე ძიძიგური** (დ. 13 აგვისტო, 1914, სოფ. მათხოჯი, ხონის რაიონი — გ. 8 აპრილი, 1997) — ქართველი ჟურნალისტი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (1996). 

დაამთავრა  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და თბილისის კონსერვატორია. შრომითი საქმიანობა პედაგოგობით დაიწყო. მისი ინიციატივით და ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა რადიოკომიტეტის ხმის ჩამწერი „ოქროს ფონდი“. 1959 წელს მას დაევალა კონოსტუდია „ქართული ფილმის“ დირექტორობა. იყო საქართველოს კულტურის მინისტრის მოადგილე. 1962 წელს  ჟურნალ „დროშის“ მთავარი რედაქტორია. 1969 წლიდან სახელმწიფო კინოკომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ დაინიშნა, მომდევნო წელს, ისევ კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ დირექტორია, 1974–1984  წლებში სახკინოს თავმჯდომარის მოადგილე, კინოალმანახ „კინოს“ მთავარი რედაქტორი. 1984–1997 წლებში იყო საჯარო ბიბლიოთეკის დირექტორი. მრავალი პუბლიცისტური ნაშრომის, წერილის თუ გადაცემის ავტორია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის ღირსების ორდენი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“.  დაკრძალულია დიდუბის პანთეონში.   

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*აკაკი ძიძიგური — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 13 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1996)
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
დავით ჭელიძე (სპორტსმენი)

**დავით ჭელიძე** (დ. 1972) — ქართველი სპორტსმენი, საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი 1991 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 1994 წელს, 1992 წლამდე ასპარეზობდა ძიუდოში. არის რამდენიმე საერთაშორისო ჩემპიონატის გამარჯვებული და პრიზიორი. 1992 წლიდან გამოდის მკლავჭიდში. ის არის მკლავჭიდში მსოფლიოს და ევროპის პირველობების 6 გზის გამარჯვებული 1994-1999 წლებში.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ,. 2002 ,გვ. 977

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
თინათინ ჩიჩუა

**თინათინ ჩიჩუა**  (დ. 1925, თბილისი — გ. 28 აპრილი, 2013) — ქართველი არქიტექტორი. მუშაობდა არქიტექტურის ისტორიის და თეორიის დარგში. არქიტექტურის დოქტორი (2001), პროფესორი (1996).  

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშვიდობო ფაკულტეტი არქიტექტურის სპეციალობით 1948 წელს. მუშაობას 1952 წლიდან და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა (1957 წლიდან) ამავე ფაკულტეტზე. მისი კვლევის ძირითადი თემა იყო ძველი თბილისის საქალაქთმშენებლო ტრადიციები და მათი თანამედროვე მნიშვნელობა, აგრეთვე არქიტექტორულ-ისტორიული და თანამედროვე ქართული არქიტექტურული პრობლემები. კვლევის შედეგად მან პირველმა აღმოაჩინა ვახუშტი ბატონიშვილისეული თბილისი ტერიტორიის განაშენიანების უძველესი გეგმის შეთავსებულობა თანამედროვე განაშენიანებასთან, რის შედეგადაც გამოვლინდა და დაფიქსირდა ძველი და ახალი თბილისის საქალაქთმშენებლო სტრუქტურის იდენტურობა, ეს საფუძვლად დაედო შემდგომ კვლევებს თბილისის ქალაქთმშენებლობის საკითხებზე. წაკითხული აქვს მოხსენებები ქალაქების დაგეგმარებისა და არქიტექტურისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო კონფერენციაზე თბილისში (1989 წელს) და ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა ქალაქებში. ავტორია წიგნისა „მცხეთის ჯვარი“ (თბ., 2000).

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 935–936, თბ., 2002.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
თ
ცენტრალური ტელეგრაფის შენობა

მინი|280პქ
**ცენტრალური ტელეგრაფის შენობა** — ნაგებობა თბილისში. არქიტექტორები არიან  ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი და თეიმურაზ მიქაშავიძე. შენობა 1978 წელს აშენდა და საბჭოთა მოდერნისტული არქიტექტურის ერთ-ერთ ბოლო და ღირსშესანიშნავ ნიმუშს წარმოადგენს.

არქიტექტორ ალექსეი შჩუსევის მიერ აშენებული მარქსზიმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის ფილიალის მონუმენტური შენობის გვერდზე აღმართულმა ტელეგრაფის დიდმა ნაგებობამ, თითქოს მხარი აუბა თბილისის ცენტრის მასშტაბის გამსხვილების შჩუსევისეული ჩანაფიქრს, შენობის ღრმა პლასტიკამ, რომელიც შეჯერებულია ბოლნისის ტუფით  მოპირკეთებულ ოქროსფერ სიბრტყეებთან, შექმნა შთამბეჭდავი იერსახე. მსხილმასშტანიბამა დანაწევრებამ და ზუსტმა პროპრორციებმა განსაზღვრა ამ ნაგებობის მნიშვნელოვანი როლი ქალაქის მთვარ ქუჩაზე და მთელ მოედანზე. 1983 წელს ავტორებს მიენიჭათ საქართველოს სახელმწიფო პრემია.

2024 წელს სილქ როუდ ჯგუფმა დაასრულა შენობის რეკონსტრუქცია არქიტექტორულ სტუდია Neri&Hu-სთან ერთად და შენობაში სასტუმრო „ტელეგრაფი“ გაიხსნა, სადაც ძველი ავთენტურობა მაქსიმალურად არის შენარჩუნებული.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ძველი შენობის ახალი ისტორია  – სასტუმრო „ტელეგრაფი“ გაიხსნა, *bankofgeorgia.ge*

კატეგორია:თბილისის არქიტექტურა
კატეგორია:რუსთაველის გამზირი
ოთარ ჩუბინიშვილი

**ოთარ ნიკოლოზის ძე ჩუბინიშვილი** (დ. 16 აპრილი, 1941, თბილისი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი და პედაგოგი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1980 წლიდან). 

1965 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (პროფესორ კნუშევიცკის კლასი). იმავე წლიდან თბილისის ფილარმონიის სოლისტია. 1967 წლიდან თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგია. 1972 წლიდან უკრავს საქართველოს სახელმწიფო სიმებიან კვარტეტში. მის საშემსრულებლო ხელოვნებას კარგად იცნობენ რუსეთის, გერმანიის, ჩეხეთის, ავსტრიის, საფრანგეთის, ფინეთის, ნორვეგიის, დანიის, იტალიის, ნიდერლანდების, ბელგიის, ინგლისის, აშშ-ისა და სხვა ქვეყნების მუსიკოსები და კლასიკური მუსიკის მოყვარულები. 1990-1998 წლებში გერმანიაში მოღვაწეობდა. ოთარ ჩუბინიშვილი არის ზაქარია ფალიაშვილისა (1975) და შოთა რუსთაველის პრემიების ლაურეატი. 1973 წელს ქალაქ ბუდაპეშტში ვაინერის სახელობის კვარტეტების საერთაშორისო კონკურსზე ჩუბინიშვილს მიენიჭა ლაურეატის წოდება (II პრემია, კვარტეტის სხვა წევრებთან ერთად) და პრემია უნგრული მუსიკის საუკეთესო შესრულებისათვის. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  16 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ქართველი ვიოლინჩელისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ოთარ
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
ლეონიდ ძეკონსკი

**ლეონიდ ძეკონსკი** (დ. 27 იანვარი, 1907, ყარსი, თურქეთი, — გ. 14 მარტი, 1981, თბილისი, საქართველო) — ქართველი და საბჭოთა ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი სტილით მოჭიდავე, შემდგომში მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1948), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1956), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
საქართველოდან პირველმა მოიპოვა ჭიდაობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონის ტიტული 1935 წელს; თავისუფალ ჭიდაობაში საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატების მეორე (1948)  და მესამე (1947) პრიზიორი. საბჭოთა კავშირის ნაკრების შემადგენლობაში მონაწილეობა მიიღო საბჭოთა გუნდის პირველ უცხოურ (თურქეთის) ტურნეში (1935); განსაკუთრებულ წარმატებებს მიაღწია როგორც მწვრთნელმა, აღზარდა მოჭიდავეთა მრავალი თაობა. მისი აღზრდილები არიან გივი კარტოზია და ომარ ეგაძე. 

## მიღწევები
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი
*  1935 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მჩატე წონა; მოსკოვი)
*  1936 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მსუბუქი წონა; მოსკოვი)

; საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი
*  1948 (თავისუფალი ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; მოსკოვი)

; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი
*  1937 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, მჩატე წონა; მოსკოვი)
*  1947 (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; მოსკოვი)
*  1947 (თავისუფალი ჭიდაობა, უმჩატესი წონა; ტალინი)

## ლიტერატურა
* 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლეონიდ ძეკონსკი — ქართული სპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:შრომითი მამაცობისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კონოპიშტეს სასახლე

**კონოპიშტე** — ისტორიული სასახლე ჩეხეთში, ქ. ბენეშოვთან ახლოს, ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, პრაღიდან 40კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ბენეშოვის ცენტრიდან დაახლ. 2კმ დასავლეთით. დღეისათვის მეტწილად ცნობილია, როგორც ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრის, ფრანც ფერდინანდის და მისი ჩეხი მეუღლის, ჟოფიე (სოფია) ხოტკოვას უკანასკნელი და ძირითადი ადგილსამყოფელი. მიმდებარე ტერიტორია ამჟამად დაცულია როგორც ჩეხეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. არის სახელმწიფოს საკუთრებაში (ეროვნული კულტურისა და ძეგლთა დაცვის სააგენტოს ბალანსზე) და ღიაა საზოგადოებისათვის.

## ისტორია
სასახლე მე-13 საუკუნეში აშენდა როგორც ციხესიმაგრე და თავისი არსებობის მანძილზე მრავალი რეკონსტრუქცია განიცადა. მისი მფლობელები იყვნენ ბენეშოველების, შტერნბერგების და მოგვიანებით ჰაბსბურგების დინასტიები. მფლობელთან ერთად იცვლებოდა სასახლის არქიტექტურაც. სასახლის არქიტექტურა იყოფა შემდეგ პერიოდებად: 
* **გოთიკა** — აშენდა მე-13 საუკუნის მეორე ნახევარში, როგორც ციხესიმაგრე. 
* **გვიანდელი გოთიკა/რენესანსი** — მე-16 საუკუნის მეორე ნახევარში მოხდა მისი რეკონსტრუქცია და მნიშვნელოვანი გოთიკური ელემენტების შეტანა.
* **ბაროკო და როკოკო** — 1605 წელს აშენდა რენესანსული სტილის სასახლე, ხოლო 1725 წელს მას დაემატა ბაროკოს სტილის კარიბჭე და ალაყაფის კარი.
* **ნეოგოთიკა** — 1889–1994 წლებში ჩატარებული რეკონსტრუქციის შედეგად შეიცვალა ზოგიერთი კოშკის მოხაზულობა და მათ მიეცა პოლიგონარული სახე, ასევე ცვლილებები შევიდა ინტერიერში.
>
Image:Konopiště10.jpg|კონოპიშტეს სასახლის შესასვლელი კარიბჭე
Image:Konopiště1.jpg|კონოპიშტეს სასახლე
Image:Konopiště5.jpg|კონოპიშტეს სასახლე
File:Konopiště château near Benešov, Czech Republic.JPG|სასახლის მთავარი შენობა
File:Konopiště castle near Benešov, Czech Republic.JPG|სასახლის კოშკი
Image:Konopiste park.JPG|კონოპიშტეს სასახლის პარკი

კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
ალექსი შჩუსევი

**ალექსი ვიქტორის ძე შჩუსევი** (; დ. , კიშინიოვი — გ. 24 მაისი, 1949, მოსკოვი) — რუსი და საბჭოთა არქიტექტორი, სსრკ დამსახურებული არქიტექტორი (1930). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943). 

## ბიოგრაფია
1891–1897 წლებში ლ. ბენუასთან სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1910 წლიდან იყო სამხატვრო აკადემიის აკადემიკოსი, 1926–1929 წლებში — ტრეტიაკოვის გალერეის დირექტორი, 1946–1949 წლებში — მოსკოვის არქიტექტორული მუზეუმის ორგანიზატორი და დირექტორი. პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა 1913 წლიდან. 

განსაკუთრებით ნაყოფიერად მუშაობდა საბჭოთა პერიოდში. 1918-1925 წლებში მონაწილეობდა მოსკოვის რეკონსტრუქციის დამუშავებაში. 1920-იან წლებში ააშენა რამდენიმე შენობა კონსტრუქცივიზმის გავლენით, მათ შორის კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი სოჭში. მისი შემოქმედების მიღწევად ითვლებოდა ვლადიმერ ლენინის მავზოლიუმი მოსკოვში. შჩუსევი ავტორია მარქსიზმ-ლენინიზმის საქართველოს ინსტიტუტის ფილიალის შენობისა (1938) თბილისში და სასტუმრო „ინტურისტისა“ (1939) ბათუმში. მუშაობდა ქალაქთმშენებლობაში. ეკუთვნის დიდი სამამულო ომის დროს დანგრეული ქალაქების: ისტრის, ნოვგოროდის და სხვათა აღდგენის პროექტები. ავტორია 200-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა არქიტექტურაში.

## ჯილდოები და მედლები
*მიღებული აქვს სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1941, 1946, 1948, 1952). 
*დაჯილდოვეულია ლენინის ორდენით, 2 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, თბ, 2002, გვ. 929

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი არქიტექტორები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:კიშინიოვში დაბადებულები
ლევ ძეკონსკი

**ლევ ვიქტორის ძე ძეკონსკი** (; დ. 30 დეკემბერი, 1912, — გ. 12 დეკემბერი, 1993) — ქართველი და საბჭოთა კალათბურთელი და კალათბურთის მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1947), საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი (1953), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1957). 

## ბიოგრაფია
დაიბადა ალექსანდროპოლში. დაამთავრა თბილისის ინდუსტრიული ინსტიტუტი და საქართველოს ფიზკულტურის ინსტიტუტი. თამაშობდა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის გუნდში (1933–1938), თბილისის „ლოკომოტივსა“ (1938–1941) და თბილისის არმიელთა გუნდებში — დკა, ტდო, ტოდო (1944–1947). საბჭოთა კავშირის ორგზის ჩემპიონი (1944, 1946), ორგზის მეორე (1940, 1945) და მესამე (1939) პრიზიორი. იყო თბილისის არმიელთა გუნდის მოთამაშე-მწვრთნელი (1942–49), პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქალთა გუნდისა (სპი) და საქართველოს ქალთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი (1950–1977). მისი ხელმძღვანელობით სპი-ს ქალთა გუნდი ორჯერ გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის მეორე პრიზიორი (1966, 1967). იმსაჯა ევროპის ჩემპიონატის ფინალური ეტაპის შეხვედრები (1953).

## მიღწევები
;  „ლოკომოტივი“ თბილისი
* საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1940
* საბჭოთა კავშირის მესამე პრიზიორი: 1939

;  დკა თბილისი
* საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1944
* საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი: 1944

;  ტოდო თბილისი
* საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი: 1946

## ლიტერატურა
## პერიოდიკა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლევ ძეკონსკი — ქართული სპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ქართველი კალათბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ყეენის მთა

**ყეენის მთა** — მთა საქართველოში, თბილისში, გლდანის რაიონში. მდებარეობს თბილისის ზღვის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე, სიმაღლე ზღვის დონიდან 629 მეტრი. აგებულია ოლიგოცენ-ქვედამიოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. აქვს საკმაოდ ციცაბო კალთები, წაკვეთილი კონუსის ფორმა და სიმეტრიულია. დამახასიათებელია ჯაგეკლიან-სტეპური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის მთები
ყაფანდარი

**ყაფანდარი** — მესასწორე, მწონავი შუა საუკუნეების თბილისში. ყაფანი (სპარსულად ყაფან-სასწორი) იდგა ბაზრის წინ და ყაფანდარი წონიდა ყოველგვარ საქონელს, რაშიც საქონლის პატრონი ქირას უხდიდა (მაგალითად 1 საპალნე ფქვილის, ქერის, ბრინჯის და სხვა აწონაში 1 ბისტი, ანუ 2 თეთრი უნდა გადაეხადათ). ყაფანდარი ქირას იღებდა ბაზარში შესული ისეთ საქონელზეც, რომლის აწონა არ ხდებოდა. მაგალითად ბაზარში გასაყიდათ მოყვანილ ცხენსა და ჯორზე ყაფანდარი ერთ აბაზს იღებდა, აქლემზე — 14 შაურს, ძროხაზე — ერთ შაურს. ყაფანდარის შემოსავლის ნაწილი ქალაქის მოხელეთათვის იყო განკუთვნილი.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 910

კატეგორია:თბილისის ისტორია
კატეგორია:ეკონომიკა
პავლე შტერნი

**პავლე შტერნი** — არქიტექტორი, რომლის პროექტებითაც XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში თბილისში უამრავი კერძო სახლი და რამდენიმე საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობა აშენდა. თბილისში ჩამოვიდა 1870-იანი წლების მიწურულს. იყო თბილისის ოპერის შენობის ავტორის, არქიტექტორ ვ. შრეტერის თანაშემწე და 1882 წლამდე მშენებლობასაც ხელმძღვანებლობდა, შემდეგ ხელი მიჰყო დამოუკიდებელ დაპროექტებასა და მშენებლობას. შტერნი ეპოქის დამახასიათებელი ფიგურაა. მის ნამუშევრებში ეკლექტიზმი ჩანს. „აგურის გოტიკის“ ყაიდაზეა აშენებული საცხოვრებელი სახლი დავით აღმაშენებლის გამზირისა და ბაქოს ქუჩის კუთხეში (1893). მის შემოქმედებაში ძირითადი ადგილი რენესანსულ-ბაროკოულ სტილიზაციას უჭირავს. შტერნის დანერგილია ნაძერწი სამკაულებით, მრავალი არქიტექტურული დეტალითა და პროფილით გადატვირთული ფასადები, რომლებიც დიდად მომრავლდა თბილისში 1880-იან და განსაკუთრებით 1890-იან წლებში. შტერნის სხვა ნამუშევრებია საცხოვრებელი სახლები დავით აღმაშენებლის გამზირზე, გრიბოედოვისა და ალექსანდრე ჭავძავაძის ქუჩების კუთხეში (1897).

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 928, თბ., 2002

კატეგორია:თბილისის ისტორია