მარილები

[thumb|გადიდებული მარილის კრისტალი ([ჰალიტი/ნატრიუმის ქლორიდი)]]
**მარილები** ქიმიაში იონური შენაერთებია, რომლებიც მჟავასა და ფუძეს შორის ნეიტრალიზაციის რეაქციით მიიღება. მარილები შედგებიან კათიონების (დადებითად დამუხტული იონები) და ანიონებისგან (უარყოფითი იონები), რომელთა შერწყმით ნეიტრალური პროდუქტი მიიღება. ეს კომპონენტი იონები შეიძლება იყოს არაორგანული (Cl−) ან ორგანული (CH3COO−), ერთატომიანი (F−) ან მრავალატომიანი (SO42−). კათიონები შეიძლება იყვნენ მეტალის იონები, ამონიუმის იონი (NH4+), კომპლექსური კათიონები და ა.შ. ანიონები კი ორგანულ და არაორგანულ მჟავათა ნაშთები. 

მარილებს, რომლებიც ხსნარში დისოციაციისას გამოყოფენ ჰიდროქსილის იონს „ფუძე მარილები“ ეწოდებათ, ხოლო მარილებს, რომლებიც ხსნარში დისოციაციისას გამოყოფენ წყალბადის კათიონს - „მჟავა მარილები“, დანარჩენებს - „საშუალო მარილები“.

## ნომეკლატურა 
მარილთა სახელები მიიღება მისი შემადგენელი იონების სახელებიდან. ჯერ იწერება კათიონის დასახელება, შემდეგ ანიონის (მაგ. ნატრიუმის ქლორიდი)

**ყველაზე გავრცელებული კათიონებია:**

* ამონიუმი NH4+
* კალციუმი Ca2+
* რკინა Fe2+ და Fe3+
* მაგნიუმი Mg2+
* კალიუმი K+
* ნატრიუმი Na+

**ანიონები:**

* აცეტატი CH3COO− (ძმარმჟავა)
* კარბონატი CO32− (ნახშირმჟავა)
* ქლორიდი Cl− (ქლორწყალბადმჟავა, მარილმჟავა)
* ციანიდი C≡N− (ციანწყალბადმჟავა)
* ფთორიდი F− (ფთორწყალბადმჟავა)
* ნიტრატი NO3− (აზოტმჟავა)
* ნიტრიტი NO2− (აზოტოვანი მჟავა)
* ფოსფატი PO43− (ფოსფორმჟავა)
* სულფატი SO42− (გოგირდმჟავა)

## მიღების მეთოდები 
მარილები მიიღება შემდეგი რეაქციებით:

* ფუძე + მჟავა, მაგ. NH3 + HCl → NH4Cl
* მეტალი + მჟავა, მაგ. Mg + H2SO4 → MgSO4 + H2
* მეტალი + არამეტალი, მაგ. Ca + Cl2 → CaCl2
* ფუძე + მჟავა ოქსიდი, მაგ. 2 NaOH + Cl2O → 2 NaClO + H2O
* მჟავა + ფუძე ოქსიდი, მაგ. 2 HNO3 + Na2O → 2 NaNO3 + H2O
* მარილთა ხსნარების შერევით, თუ მიღებული მარილი უხსნადია, მაგ.:
*: Pb(NO3)2 + Na2SO4 → PbSO4↓ + 2 NaNO3

## მარილთა თვისებები 
### ფიზიკური თვისებები 
### ქიმიური თვისებები  
მარილების ქიმიური თვისებები დამოკიდებულია მათი შემადგენელი იონების ბუნებაზე. მარილები ურთიერთქმედებენ როგორც მჟავებთან, ისე ფუძეებთან, თუ რეაქციის პროდუქტი ტოვებს სარეაქციო არეს (უხსნადი ნაერთი, აირი, მცირედ დისოცირებადი ნივთიერება)

\mathsf{BaCl_2 + H_2SO_4 \longrightarrow BaSO_4\downarrow + 2 HCl}

\mathsf{NaHCO_3 + HCl \longrightarrow NaCl + H_2O + CO_2 \uparrow}

\mathsf{Na_2SiO_3 + 2 HCl \longrightarrow 2 NaCl + H_2SiO_3 \downarrow}

მარილები ურთიერთქმედებენ მეტალებთან, რომლებიც მდებარეობენ მარცხნივ მარილში შემავალ მეტალთან შედარებით ლითონების ელექტროქიმიური აქტივობის რიგში 

\mathsf{Cu + HgCl_2 \longrightarrow CuCl_2 + Hg}

მარილები ურთიერთქმედენ ერთმანეთთან, თუ რეაქციის პროდუქტი ტოვებს სარეაქციო არეს (უხსნადი ნაერთი, აირი, მცირედ დისოცირებადი ნივთიერება):

\mathsf{CaCl_2 + Na_2CO_3 \longrightarrow CaCO_3 \downarrow + 2 NaCl}

\mathsf{AgNO_3 + NaCl \longrightarrow AgCl \downarrow + NaNO_3}

\mathsf{K_2Cr_2O_7 + 3 Na_2SO_3 + 4 H_2SO_4 \longrightarrow Cr_2(SO_4)_3 + 3 Na_2SO_4 + K_2SO_4 + 4 H_2O}

ზოგიერთი მარილი გახურებით იშლება:

\mathsf{CuCO_3 \longrightarrow CuO + CO_2 \uparrow}

\mathsf{Ca(NO_3)_2 \longrightarrow Ca(NO_2)_2  + O_2\uparrow }

\mathsf{NH_4NO_3 \longrightarrow N_2O \uparrow + 2 H_2O}

\mathsf{NH_4NO_2 \longrightarrow N_2 \uparrow + 2 H_2O}

წყალში გახსნისას მარილები სრულად ან ნაწილობრივ დისოცირდებიან იონებად. თუ მარილი სრულად დისოცირდება, ის წარმოადგენს ძლიერ ელექტროლიტს, თუ ნაწილობრივ - სუსტს. ზოგიერთი მარილი წყალში გახსნისას განიცდის ჰიდროლიზს. სუსტი მჟავას (Na2CO3) ან სუსტი ფუძის (CuCl2) მარილთა ჰიდროლიზი შექცევადია, სისტი მჟავასა და სუსტი ფუძის მარილთა (Al2S3) ჰიდროლიზი - შეუქცევადი

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* Mark Kurlansky (2002). *Salt: A World History*. Walker Publishing Company. ISBN 0-14-200161-9.

კატეგორია:ქიმიური ნაერთები
კატეგორია:მარილები