open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პავლე შილინგი

**პავლე შილინგი** (დ. 16 აპრილი  [ ძვ. სტ. 5 აპრილი], 1786, რიველე (ახლანდელი ტალინი) — გ. 6 აგვისტო  [ ძვ. სტ. 25 ივლისი ],1837, პეტერბურგი) — ესტონელი მეცნიერი, გამომგონებელი და დიპლომატი.

## ბიოგრაფია 
პავლე შილინგი დაიბადა თავადაზნაურის ოჯახში ქალაქ რიველეში (ტალინი) 1786 წელს. 1802 წელს პ. შილინგმა დაამთავრა პეტერბურგის პირველი საკადეტო კორპუსი და გენერალურ შტაბში ჩაირიცხა. 1803 წელს შილინგი გადაიყვანეს საგარეო საქმეთა სამინისტროში და სამუშაოდ გაგზავნეს მიუნჰენში, სადაც იგი გაეცნო ელექტროქიმიური ტელეგრაფის გამომგონებელს ს. ზემერინგს.პავლე მონაწილეობდა მის ცდებში. რუსეთში დაბრუნების შემდეგ, 1812 წელს ომის დაწყებისას შილინგმა მუშაობა სამხედრო საქმეში დაიწყო, მან დაამუშავა წყალქვეშა ნაღმის ელექტროდენით აფეთქების მეთოდი.

## ელექტორომაგნიტური ტელეგრაფი 
პავლე ბევრს მოგზაურობდა სხვადასხვა სახის სამხედრო-დიპლომატიური დავალებების შესასრულებლად შორეულ აღმოსავლეთში და სხვაგან. 1832 წელს პეტერბურგში დაბრუნდა და დაასრულა ელექტრომაგნიტურისრიანი ტელეგრაფის შექმნა.
ამავე წელს შილინგმა პირველი ელექტრონული ტელეგრაფის ხაზი გაიყვანა ზამთრის სასახლესა და გზათა სამინისტროს შენობას შორის.

მსოფლიოში დიდი გამოხმაურება ჰქონდა პავლეს ელექტრომაგნიტურ ტელეგრაფს. მანვე შექმნა იზოლირებული სადენები. 1827 წელს შილინგი აირჩიეს პეტერბურგის აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად. მსოფლიოში ტელეგრაფის სადენები გაყვანილ იქნა პავლე შილინგის გარდაცვალების შემდეგ 1839 წლის 7 აგვისტოს.

პავლე შილინგი გარდაიცვალა 1837 წელს პეტერბურგში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Events in telecommunication history 
* Gentlemen of the Cable Service

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონელი დიპლომატები
კატეგორია:ესტონელი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 1786
კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ტალინში დაბადებულები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
სარატოვის ოლქი

**სარატოვის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - სარატოვი. დაარსდა 1936 წლის 5 დეკემბერს.

## გეოგრაფია 
სარატოვის ოლქი მდებარეობს ქვემო ვოლგისპირეთში, მარჯვენანაპირეთის უმეტესი ნაწილი ვოლგისპირა მაღლობს უკავია, ოლქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში კასპიისპირა დაბლობია. აღმოსავლეთი საზღვარი ობშჩი-სირტის კალთებზეა. მთავარი მდინარეა ვოლგა (420 კილომეტრი ოლქის ფარგლებში), რომელზედაც გაშენებულია ვოლგოგრადისა და სარატოვის წყალსაცავები. დასავლეთ ნაწილში მიედინება ხოპიორი, მედვედიცა, ილოვლია (დონის მარცხენა შენაკადები. ტერიტორიის დიდი ნაწილი სტაპის ზონაშია, ტყეს 5 % უკავია. 
ოლქს სამხრეთით ესაზღვრება ყაზახეთი,  დასავლეთიდან ვოლგოგრადის,  ვორონეჟისა და ტამბოვის ოლქები, ჩრდილოეთიდან სამარის, ულიანოვსკისა და ორენბურგის ოლქები.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

* რუსები — 2293,1 ათ. (85,9)
* ყაზახები — 78,3 ათ. (2,9 %)
* უკრაინელები — 67,3 ათ. (2,5 %)
* თათრები — 57,6 ათ. (2,2 %)
* სომხები — 25 ათ.
* აზერბაიჯანელები — 16,4 ათ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სარატოვის ოლქის მთავრობა 
* Саратовская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Сведения о городах Саратовской области
* სარატოვის კულტურული ცხოვრება

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
განძის კუნძული (1988 წლის ანიმაციური ფილმი)

„**განძის კუნძული**“ () — რეჟისორ დავიდ ჩერკასკის მიერ 1988 წელს გამოშვებული ანიმაციური ფილმი, დაფუძნებული რობერტ ლუის სტივენსონის ამავე სახელწოდების რომანზე.

ფილმი ორი ნაწილისგან შედგება შედგება:

* ფილმი პირველი - კაპიტან ფლინტის რუკა
* ფილმი მეორე - კაპიტან ფლინტის განძი

ფილმი გამოირჩევა მსახიობებისა და ანიმაციური კადრების შერწყმით, მუსიკალური პაუზებით, მკვეთრი იუმორით, პაროდიებით და ა.შ. აშშ-ში იგი გამოვიდა სათაურით The Return to Treasure Island (დაბრუნება განძთა კუნძულზე), 1992 წელს. ამერიკული ვერსია შემოკლებულია 34 წუთით.

## მოკლე შინაარსი 
მოვლენები მიმდინარეობს დაახლოებით XVIII საუკუნის შუა წლებში. ფუნდუკში სახელად *ადმირალი ბენბოუ* ჩნდება მეზღვაური ბილი ბონსი. მას უცნაური სტუმრები აკითხავენ. ეს იწვევს ფუნდუკის მფლობელის, ჯიმ ჰოკინსის ეჭვს. ბონსი, რომელიც რომის მოყვარულია, უჩვენებს მას საიდუმლო რუკას, რომელსაც საგულდაგულოდ მალავს თავის ოთახში. ერთ დღეს ბონსს აფრთხილებენ ე.წ. *შავი ნიშნით*, რომ მას სიკვდილი ელოდება. ბონსი უკვე გაფრთხილებულია ექიმ ლივსის მიერ, რომ რომის დიდი რაოდენობა მისთვის იგივეა, რაც სიკვდილი. სწორედ ეს ხდება მისი მოულოდნელი გარდაცვალების მიზეზი. ბილი იღებს რუკას და გარბის ბრისტოლში, სადაც სკვაირ ტრელონისა და ლივსის მოძებნის. ამასობაში მეკობრეები ეძებენ ბონსის რუკას.

მდიდარი ტრელონი გადაწყვიტავს, მოამზადოს ექსპედიცია, ჩავიდეს რუკაზე მითითებულ კუნძულზე და მოძებნოს განძი. იგი ქირაობს გემ *ისპანიოლას*. სრულიად შემთხვევით იგი გათქვამს მოგზაურობის ნამდვილ მიზეზს - მეზღვაურები კი, რომლებიც სინამდვილეში მეკობრეები არიან, გახარებულები ელოდებიან გარკვეულ დროს, რათა თავად ჩაიგდონ განძი.

მეკობრეებს შორის მთავარი გმირია ცალფეხა ჯონ სილვერი. მეკობრეები და ტრელონის მხარე უპირისპირდებიან ერთმანეთს. ტრელონი და გუნდი გარბიან კუნძულზე, სადაც ჯიმი იკარგება. იგი შემთხვევით წააწყდება კუნძულზე გადახვეწილ ბენ განს, რომელიც მეგობარმა მეზღვაურებმა წლების წინ მიატოვეს. მან იცის განძის არსებობის შესახებ და მზად არის, დაეხმაროს გუნდს. ამასობაში ჯიმის მეგობრები თავს იცავენ კუნძულზე არსებულ თავშესაფარში. საბოლოოდ, ისინი დათმობენ.

## ფაქტები და შეცდომები 
* ინგლისურად სიტყვა 'რომი' იწერება როგორც rum. მაგრამ იმ დროს იგი არ იყო ცნობილი სასმელი, ასე რომ ბოთლზე წერია rom.
* ფილმში, ფლოტში დაბრუნებისას ჰოკინსი ამბობს: *მე მოვკალი იზრაელ ჰენდსი*. მიუხედავად ამისა, დასასრულს გემზე კვლავ არის ჩამოკიდებული ცოცხალი ჰენდსი.
* როდესაც ბილის მეგობრებმა შეიტყვეს შეთქმულების შესახებ, სმოლეტმა ტრელონის კითხვაზე *რამდენია გემზე ჩვენი ერთგული?* უპასუხა *შვიდი, ჯიმთან ერთად* - რაც წიგნის სიუჟეტს შეესაბამება. მაგრამ ფორტის დაცვის შემდეგ ის ამბობს - *ვიყავით ოთხნი ცხრამეტის წინააღმდეგ, ახლა კი ოთხი ცხრის წინააღმდეგ არის* - ეს შეესაბამება ფილმისა და არა წიგნის სიუჟეტს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სიმღერები ფილმიდან
* განძთა კუნძული  — არაოფიციალური საიტი ფილმის შესახებ
*
* *განძთა კუნძული* საიტზე Animator.ru

კატეგორია:სსრკ-ის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:1988 წლის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:დავიდ ჩერკასკის ფილმები
სამარის ოლქი

**სამარის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სამარა. 

ოლქი დაარსდა 1928 წლის 14 მაისს და ეწოდა *შუავოლგის ოლქი*, 1929 წელს შეუცვალეს სახელწოდება *შუავოლგის მხარედ*, 1935 წლიდან — *კუიბიშევის მხარე*, 1936 წლის 5 დეკემბრიდან — *კუიბიშევის ოლქი*, ხოლო 1990 წლის 16 მაისიდან — სამარის ოლქი. რეგიონისთვის სამარის სახელწოდების დაბრუნებას წინ უძღოდა რსფსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულება, რომელიც წინ უძღოდა 1991 წლის 25 იანვრის საკონსტიტუციო ცვლილებებს. ისტორიულად, ოლქი წარმოიქმნა სამარის გუბერნიის ტერიტორიაზე (1850-1928).

## ისტორია
### კუიბიშევის ოლქი
შედიოდა რსფსრ-ის შემადგენლობაში. შეიქმნა 1928 წლის 14 მაისს. ფართობი 53.6 ათ. კმ2. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კუიბიშევი. დაჯილდოებული იყო ორი ლენინის ორდენით (1958, 1970).

## გეოგრაფია 
ოლქს ესაზღვრება სარატოვის, ულიანოვსკისა, და  ორენბურგის ოლქები, ასევე თათრეთის რესპუბლიკა  და ყაზახეთი.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

* რუსები — 2708,5 ათ.
* თათრები — 127,9 ათ.
* ჩუვაშები — 101,4 ათ.
* უკრაინელები — 60,7 ათ.
* სომხები — 21 566
* აზერბაიჯანელები — 15 046
* ყაზახები - 14,9 ათ.
* ბელარუსები — 14,1 ათ.
* ქართველები — 3 518

## რესურსები ინტერნეტში 
* სამარის ოლქის მთავრობა 
* Законодательство Самарской области
* Департамент физкультуры и спорта по Самарской области
* Самарская Губернская Дума 
* Территориальный орган федеральной службы государственной статистики по Самарской области 
* Управление Федеральной регистрационной службы по Самарской области  
* Самарская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Весь общественный транспорт Самарской области

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
პერპერა

[thumb|[მანუელ I (ბიზანტია)|მანუელ I-ის პერპერა]]
**პერპერა** (ბერძნ. hyperpyron — გავარვარებული, გაწმენდილი ოქრო), ბიზანტიური ოქროს მონეტა ჰიპერპერონი, ჩაღრმავებული ფორმისა. ემისია უკავშირდება ალექსი I კომნენოსის (1081-1118) სამონეტო რეფორმას (დაახლოებით 1092), ბიზანტიურ წყაროებში ტერმინი „პერპერა“ იხსენიება 1093-იდან და ოქროს მონეტებუის ერთადერთი სახელწოდებაა XII-XIII საუკუნეებში და XIV საუკუნის I ნახევარში. 

ტერმინი „პერპერა“ ქართულ წერილობით წყაროებშიც, კერძოდ, ათონის ივერთა მონასტრის აღაპებში, დავით აღმაშენებლის 1123 ანდერძში, ვეფხისტყაოსანში. პერპერა აღმოჩენილია საქართველოში (გურჯაანის ბიზანტიური ოქროს მონეტების განძში).

## ლიტერატურა 
* *ლომოური თ.,* ფული შოთა რუსთაველის ეპოქაში, კრ.: შოთა რუსთაველის ეპოქის მატერიალური კულტურა, თბ., 1938;
* *ჯაფარიძე გ.*, ოქროს მონეტის ტერმინოლოგია XI-XIII საუკუნეების საქართველოში, «მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1976, № 3;
* *Абрамишвили Т. Я.,* Находки византийских монет в Гурджаани, «Византичский временник», 1958, т. 13;
* *დუნდუა გ.,* ქსე, ტ. 8, გვ. 33, თბ., 1984

კატეგორია:ბიზანტიური მონეტები
პერონოსპორასნაირი სოკოები

**პერონოსპორასნაირი სოკოები** () —  სოკოების რიგი ოომიცეტების კლასის. იყოფა 3 ოჯახად: პითიუმისებრნი, პერონოსპორასებრნი, ცისტოპუსისებრნი. ახასიათებთ ერთუჯრედიანი მიცელიუმი. არიან როგორც საპროფიტები, ისე პარაზიტები. უსქესო გამრავლება ზოოსპორანგიუმით ან კონიდიუმებით ხდება. სქესობრივი პროცესის საბოლოო პროდუქტია ოოსპორა. პერონოსპორასნაირი სოკოების  რამდენიმე ასეული სახეობაა ცნობილი. ბევრი მათგანი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების საშიშ დაავადებას იწვევს. მაგ., ყველგან გავრცელებულ კარტოფილის ფიტოფთოროზს იწვევს Phytophthora infestans; თამბაქოს ჭრაქს — Peronospora tabacina, ვაზის ჭრაქს — Plasmopara viticola და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოომიცეტები
რუსეთ-ირანის ომები

**რუსეთ-ირანის ომი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* რუსეთ-სპარსეთის ომი (1651-1653)
* რუსეთ-სპარსეთის ომი (1722-1723)
* რუსეთ-სპარსეთის ომი (1796)
* რუსეთ-სპარსეთის ომი (1804-1813)
* რუსეთ-სპარსეთის ომი (1826-1828)
* მოკავშირეების შეჭრა ირანში
რუსეთ-ოსმალეთის ომი (1806-1812)

thumb|250px|ათონის ბრძოლა**რუსეთ-ოსმალეთის ომი 1806-1812** ― მორიგი ომი რუსეთის იმპერიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. ოსმალეთი ფიქრობდა, რომ რადგანაც რუსეთი 1804 წლიდან დაკავებული იყო ირანთან ომით, ხოლო 1805 წლიდან საფრანგეთთან ომით, ოსმალეთი ადვილად დაიბრუნებდა ჩრდილოეთ შავიზღვისპირეთის ტერიტორიებს და საქართველოსაც დაეპატრონებოდა. საბაბად დუნაიზე რუსეთის აქტივობა გამოიყენეს. 1806 წლის დეკემბრის ბოლოს სულთანმა სელიმ III-მ რუსეთს ომი გამოუცხადა. გაიხსნა ორი ფრონტი ბალკანეთსა და კავკასიაში. 

## ბალკანეთის ფრონტი
1806 წლის 9-21 ნოემბერს რუსეთის 40 ათასიანმა არმიამ ი. მიხელსონის მეთაურობით მდინარე დნესტრი გადალახა და დუნაის სამთავროები დაიკავა, რომ იქ ფრანგებს არ დაესწროთ. 18 დეკემბერს ოსმალეთმა რუსეთს ომი გამოუცხადა. სამხედრო მოქმედებები დუნაის აუზში და ამიერკავკასიაში გაიშალა. ამასთანავე, ხმელთაშუა ზღვაში რუსეთის ფლოტიც მოქმედებდა. 1807 წლის 19 ივნისს ათონთან ბრძოლაში რუსეთის ესკადრამ დ. სენიავინის მეთაურობით ოსმალთა ფლოტი დაამარცხა. 1807 წელს ივანე მიხელსონის გარდაცვალების შემდეგ, რუსეთის ჯარების სარდლად ალექსანდრე პროზოროვსკი დანიშნეს, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1809 წლის 11 აგვისტოდან, სარდლად პეტრე ბაგრატიონი იყო, 1810 წლის თებერვალში ნიკოლაი კამენსკი დაინიშნა, 1811 წლის მარტში კი - მიხეილ კუტუზოვი. ამ ომში რუსეთის არმიამ მთელ რიგ ბრძოლებში გაიმარჯვა და დაიკავა რამდენიმე ქალაქი. 

## კავკასიის ფრონტი
რუსეთის იმპერიის კავკასიის არმიას სარდლობდა ივან გუდოვიჩი. მას სულ 22 ათასი ჯარისკაცი ჰყავდა, მაგრამ ამავდროულად სპარსეთთან ომშიც იყო ჩართული. ამიტომ რუსეთი დიდ იმედებს ამყარებდა ადგილობრივ ქართველ მოსახლეობაზე. ქართველებს სამოტივაციო სიტყვით მიმართა რუსმა გენერალმა პეტრე ბაგრატიონმა. რუსეთის იმპერიის მხარეს ომში ჩაერთვნენ რუსეთის ქვეშევრდომი გურიისა და ოდიშის სამთავროები. 1807 წლის 18 ივნისს რუს-ქართველთა გაერთიანებულმა ჯარმა გამარჯვებას მიაღწია მდინარე არაფჩაის სანაპირზე გამართულ ბრძოლაში. ამ ბრძოლაში გამარჯვებით რუსეთმა ჩაშალა ოსმალეთისა და სპარსეთის კოალიცია. დაიდო დროებითი ზავი ოსმალეთთან, რომელმაც 1809 წლის აპრილამდე გასტანა.

1809 წელს რუსეთმა ოდიშისა და გურიის სამთავროების ლაშქრების დახმარებით მალთაყვის ბრძოლაში დაამარცხა ტრაპიზონის სერასკერის 9-ათასიანი ჯარი და ფოთი აიღო. 1810 წლის ივლისში რუსეთმა დაიკავა სოხუმი. იმავე წლის შემოდგომაზე რუსეთმა შეუტია ახალციხეს, მაგრამ ვერ აიღო. 1811 წლის დეკემბერში რუსეთმა ქართველების დახმარებით დაიკავა ახალქალაქი.

## შედეგები
1811 წლის ოქტომბერში რუსეთ-ოსმალეთის მოლაპარაკება დაიწყო, მაგრამ რუსეთ-საფრანგეთის ურთიერთობის გამწვავების იმედით ოსმალები საქმეს აჭიანურებდნენ. კუტუზოვის ინიციატივით 1812 წელს ხელი მოაწერეს ბუქარესტის საზავო ხელშეკრულებას, რომლითაც ოსმალებმა აღიარეს ბესარაბიისა და დასავლეთ საქართველოს რუსეთთან შეერთება; დუნაის აუზში დაკავებული ციხე-ქალაქები, აგრეთვე ფოთი და ახალქალაქი რუსეთმა ოსმალეთს დაუბრუნა.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:რუსეთ-ოსმალეთის ომები
კატეგორია:რუსეთის ომები
კატეგორია:XIX საუკუნის ომები
კლას ოლდენბურგი

thumb|250px|გიგანტური ბილიარდის ბურთები
**კლას ოლდენბურგი** (Claes Oldenburg; დ. 28 იანვარი, 1929, სტოკჰოლმი) — წარმოშობით შვედი, ამერიკელი მოქანდაკე, პოპ-არტის წარმომადგენელი.

შვედი დიპლომატის შვილი, ოლდენბურგი 1936 წლიდან აშშ-ში ცხოვრობდა (ხოლო 1953 წელს ამერიკის მოქალაქეობა მიიღო). ძირითადად ნიუ-იორკსა და ჩიკაგოში ცხოვრობდა, 1946-1950 წლებში იელის უნივერსიტეტში სწავლობდა, შემდეგ კი, 1954 წლამდე, ჩიკაგოს ხელოვნების ინსტიტუტში.

ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი ოლდენბურგის შემოქმედებიდან არის კოლოსალური სკულპტურები. რომლებიც საკმაოდ დიდი ზომისაა, ხშირად ინტერაქტიული შესაძლებლობის.

ერთ-ერთი ასეთი სკულპტურული ნიმუში იყო ტუჩსაცხი „lipstick“ რომელიც გაფუჭების შემდეგ ტანკის მილად გადააკეთეს. დღეს იგი მორზეს კოლეჯის ეზოში დგას.

## რესურსები ინტერნეტში
*Claes Oldenburg and Coosje van Bruggen's website
*The Pace Gallery
*Oldenburg page at the Guggenheim Museum site 
*An anthology of Oldenburg's work, includes brief bio

კატეგორია:ამერიკელი მოქანდაკეები
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
პერშერონი

thumb|პერშერონი
**პერშერონი** () — მძიმეტვირთმზიდი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის დასაწყისში საფრანგეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში პერშის (Perche) რაიონში. ჯიში შექმნილია ადგილობრივი შესაბმელი ცხენების „თავისში მოშენებით“ და გაუმჯობესებულია აღმოსავლური ჯიშის ცხენების (უმთავრესად არაბული) ჩართვითი შეჯვარების მეშვეობით. თანამედროვე პერშერონები მასიური, ჰარმონიულად აგებული, მაგარი და მშრალი კონსტიტუციის ცხენებია, ფერად ნაცრისფერი ან შავი, ამტანია, შეუძლია გადაიტანოს 25 ტ-მდე ტვირთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
პეტრა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**პეტრა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* პეტრა - ისტორიული ციხე-ქალაქი საქართველოში
* პეტრა - ძველი ქალაქი და ციხესიმაგრე სამხრეთ იორდანიაში
პესო

[300px|მინიატიურა|მარჯვნივ|[ჩილეს პესო 1877 წ. ვერცხლისფერი.]]
**პესო**, *პეზო* (, სიტყვასიტყვით — წონა <  — აწონილი), ესპანური ვერცხლის მონეტა მოჭრა დაიწყო XVI საუკუნეში, კარლ V-ის დროს და გრძელდებოდა 1868 წლის ჩართვით, იჭრებოდა 8,4 და 2 რეალის ღირებულებისა.   თავდაპირველად პესო ერქვა ვერცხლის თანაბარი ზომის ნაჭრებს, რომლებსაც ესპანელები ამერიკის დაპყრობილ ტერიტორიაზე ფულის ნაცვლად ხმარობდნენ. პესო იჭრებოდა როგორც  ესპანეთის, ისე ამერიკის კოლონიების ზარაფხანებში. ევროპაში მას პისტრს უწოდებდნენ. პესოს შუბლზე გამოსახულია საგერბო ფარი, ზარაფხანის აღმნიშვნელი სათინური ასოები და ნომინალური ღირებულება. გარშემოვლებული ლათინური ზედწერილით გადმოცემულია ესპანეთის მეფის სახელი, ტიტულატურა და მონეტის მოჭრის თარიღი. ზურგზე გამოსახულია ჯვარი, რომლის ტოტებს შორის ჩასმულია კასტილიისა და ლეონის გერბები. ზედწერილი აგრძელებს შუბლის წარწერას.

საქართველოში გავრცელდა XVI საუკუნის II ნახევრისა და XVII საუკუნის ესპანეთის მეფეების  ფილიპე II-ის (1598-1621) და ფილიპე IV-ის (1621-1665) სახელით მოჭრილი პესოები. აღმოჩენილია როგორც განძების (ახალციხი, ოზურგეთი, ოტობაია, ურთა, უდე), ისე  ერთეულების (ლეხაინდრავო, მელექედური, ქუთაისი) სახით.

პესო არგენტინის, ბოლივიის, დომინიკელთა რესპუბლიკის, კოლუმბიის, კუბის, მექსიკის, პარაგვაის, ურუგვაის, ჩილესა და ფილიპინების თანამედროვე ფულადი ერთეული და მონეტა.

## ქვეყნები რომლებიც ამჟამად იყენებენ პესოს 
## ქვეყნები რომლებიც იყენებდნენ პესოს 
*  ბოლივია
*  კოსტა-რიკა
*  ეკვადორი
*  სალვადორი
*  გვატემალა
*  ჰონდურასი 
*  ნიკარაგუა 
*  პარაგვაი 
*  პერუ
*  ვენესუელა
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფულის ერთეულები
კატეგორია:მონეტები
სტეფანე რაზინი

thumb
**სტეფანე ტიმოთეს ძე რაზინი** (; აგრეთვე ცნობილი როგორც სტენკა რაზინი ()  დ. დაახლოებით 1630, სტანიცა დონის ზიმოვეისკაია — გ.  16 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1671, მოსკოვი)   — 1670–1671 წლებში რუსეთის გლეხთა ომის წინამძღოლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა შეძლებული კაზაკის ოჯახში, 1662–1663 წლებში დონელ კაზაკთა ატამანი იყო და ყირიმელ თათართა წინააღმდეგ ლაშქრობდა. მეფის მთავრობის მიერ დონელ კაზაკთა უფლებების შეზღუდვამ და განსაკუთრებით რაზინის ძმის ივანეს დასჯამ განაპირობა რაზინის აჯანყება. 1667 წელს მან მოაწყო ღარიბ კაზაკთა ლაშქრობა კასპიის ზღვაზე. 1670 წელს რაზინი სათავეში ჩაუდგა ახალ ლაშქრობას ვოლგაზე, რომელიც გლეხთა ომად გადაიქცა. 1671 წელს მდიდარმა-კაზაკებმა რაზინი შეიპყრეს და ჯერ ჩერვასკში, შემდეგ მოსკოვში მიიყვანეს, სადაც სიკვდილით დასაჯეს.

## ლიტერატურა 
*ნაკაშიძე ნ., დონი კაცს არ უღალატებს, თბ., 1967

კატეგორია:დაბადებული 1630
კატეგორია:გარდაცვლილი  16 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1671
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
პენზის ოლქი

**პენზის ოლქი** () - რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - პენზა. დაარსდა 1939 წლის 4 თებერვალს 

## გეოგრაფია 
ოლქს ესაზღვრება ტამბოვის, სარატოვის, ულიანოვსკისა, და  რიაზანის ოლქები, ასევე მორდვეთის რესპუბლიკა.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

* რუსები — 1 254 680
* თათრები — 86805
* მორდველები — 70739
* უკრაინელები — 12481
* ჩუვაშები - 6738
* სომხები — 3670
* ბელარუსები — 2579
* ბოშები — 2535
* აზერბაიჯანელები — 1679
* გერმანელები - 1279 

## ცნობილი ადამიანები 
* ივანე კრილოვი - მწერალი და მეიგავე.
* მიხეილ ლერმონტოვი - პოეტი.
*სერგეი პენკინი-მომღერალი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Тамала - информационный портал для жителей Тамалы и Тамалинского района Пензенской области 
* Официальный сайт правительства Пензенской области 
* Законодательство Пензенской области
* Региональное информационное агентство «PenzaNews» 
* საინფორმაციო სააგენტო "პენზა-პრესი"
* პენზის ოლქის რუკა 
* Карта города Пензы и справочник организаций 
* Пензенский информационный портал 
* Пензенская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Пензенская область: города, веси, люди…
* Сообщество мотоциклистов Пензы 
* История Пензенской области (1949 – 1958 гг.) 
* История Пензенской области (1959 – 1968 гг.) 
* История Пензенской области (1969 – 1978 гг.) 
* История Пензенской области (1979 – 1988 гг.) 

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ორენბურგის ოლქი

**ორენბურგის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი – ორენბურგი. დაარსდა 1934 წლის 7 დეკემბერს. 1938-1957 წლებში ერქვა *ჩკალოვის ოლქი*.

## გეოგრაფია 
ოლქს დასავლეთიდან ესაზღვრება სამარის ოლქი, ჩრდილოეთიდან ბაშკირეთი და თათრეთი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან  ჩელიაბინსკის ოლქი, სამხრეთიდან კი ყაზახეთი.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

## რესურსები ინტერნეტში 
* Город Бугуруслан - Оренбургская область - Портал MY BUGURUSLAN 
* ორენბურგის ისტორია
* Оренбургская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Оренбуржье — региональный сервер 
* Региональный портал образовательного сообщества Оренбуржья 
* Полезные ископаемые Оренбургской области
* Справочник предприятий по Оренбургской области 

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
რუსეთ-სპარსეთის ომი (1804-1813)

[მინი|*ცოცხალი ხიდი*, [ფრანც რუბო]]
**რუსეთ-სპარსეთის ომი 1804-1813** —  1804 წლის მაისში ირანმა ულტიმატუმით მოსთხოვა რუსეთის იმპერიას კავკასიიდან თავისი ჯარები გაეყვანა და დაიწყო სამხედრო ძალების მობილიზება თავრიზში. საქართველოში დანიშნულმა რუსეთის იმპერიის მთავარსარდალმა პავლე ციციანოვმა დაასწრო და შეუტია. 

მან 25 ივნისს ეჩმიაძინთან დაამარცა სპარსელები და უკან დაახევინა ირანის შაჰის მემკვიდრეს აბას-მირზას. ციციანოვმა ალყაში მოაქცია ერევანი, მაგრამ ვერ მოახერხა ერევნის სახანოს დაპყრობა. 1805 წლის ივნისში აბას-მირზა ყარაბაღში შეიჭრა, მაგრამ დამარცხდა რუსებთან. ციციანოვმა 1804 წელს აიღო განჯა, შეუერთა ის რუსეთის იმპერიას და უწოდა ელიზავეტოპოლი. ციციანოვმა შეძლო და ყარაბაღის, შაქისა და შირვანის სახანოებს რუსეთის მფარველობა მიაღებინა. ის ბაქოსკენ დაიძრა, მაგრამ ღალატით მოკლეს.

1806 წლის ოქტომბრის დასაწყისში რუსეთის ჯარებმა დაიკავეს აზერბაიჯანის დიდი ნაწილი და ქალაქი ბაქო, რუსეთის სამხედრო მოქმედებები გართულებული იყო ერთდროულად წარმოებული ომებით ოსმალეთთან (1806-1812), შვედეთთან (1808-1809) და საფრანგეთთან (1812). საქართველოს ახალი მთავარსარდალი ივანე გუდოვიჩი ცდილობდა ირანთის შაჰთან დაზავებას, მაგრამ შაჰი გაურბოდა მოლაპარაკებებს. სპარსელები დროდადრო არბევდნენ ბამბაკს, განჯას ან თალიშს, მაგრამ თავს არიდებდნენ უშუალოდ ბრძოლას. სპარსეთმა ვერ გამოიყენა 1810 წელს იმერეთისა და 1812 წელს კახეთის აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ. 1812 წლის ოქტომბერში ასლანდუზთან რუსეთის 2-ათსიანმა ჯარმა გენერალ პეტრე კოტლიარევსკის სარდლობით გადამწყვეტი დამარცხება მიაყენა ირანის ჯარების მთავარ ძალებს, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს იმავე კოტლიარევსკიმ აიღო ლენქორანი. ირანი იძულებული იყო 1813 წლის 12 ოქტომბერს ხელი მოეწერა გულისტანის საზავო ხელშეკრულებისათვის, რომლის თანახმადაც ცნო დაღესტნისა, აზერბაიჯანისა და ქართლ-კახეთის შეერთება რუსეთთან და რუსეთის კონტროლი კასპიის ზღვაზე. სპარსეთს დარჩა ერევნისა და ნახიჩევანის სახანოები.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:რუსეთ-ირანის ომები
კატეგორია:XIX საუკუნის ომები
ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი

**ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში, შედის რუსეთის ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი - ნიჟნი ნოვგოროდი.

## ისტორია 
დაარსდა 1929 წლის 14 იანვარს, 15 ივნისს ეწოდა *ნიჟნი ნოვგოროდის მხარე*, 1932 წლიდან ეწოდა *გორკის მხარე*, 1936 წლიდან - *გორკის ოლქი*, 1990 წლიდან ნიჟნი ნოვგოროდის ოლქი.

## გეოგრაფია 
ოლქი მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის მაღლობის ცენტრალურ ნაწილში. მდინარე ვოლგა ოლქს ჰყოფს მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროებად. ჰავა კონტინენტურია. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა -12 გრადუსი, ივლისისა +19 გრადუსი.

## მოსახლეობა 
2002 წლის მონაცემებით ოლქში ცხოვრობს:
* რუსები — 3 346 398
* თათრები — 50 609
* მორდველები — 25 022
* უკრაინელები — 24 241
* ჩუვაშები — 11 364
* სომხები — 10 786
* აზერბაიჯანელები — 8309
* მარიელები — 7757
* ბელარუსები — 6833
* ებრაელები — 5312
* ბოშები — 4373
* ეზიდები — 3076
* ქართველები — 2183
* მოლდოველები — 1812
* გერმანელები — 1574
* უზბეკები — 1103

## რესურსები ინტერნეტში 
* Новостной ресурс о жизни в Павлове и его районе, история, культура, быт, нравы
* Сайт администрации Нижегородской области
* Нижегородская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 

კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
კიტი ფოილი

**კიტი ფოილი** () — რეჟისორ სემ ვუდის 1940 წელს გადაღებული მხატვრული ფილმი, რომელშიც მთავარ როლებს ჯინჯერ როჯერსი და დენის მორგანი ასრულებენ. ჯინჯერ როჯერსმა მიიღო ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

## სიუჟეტი
ფილადელფიაში მცხოვრებ უინ სტრაფორდს, დიდი ბოსი, და კიტი ფოილს, მისი მდივანი, ერთმანეთი უყვართ. კიტი მისგან წინადადებას ელოდება. თუმცა ყველაფერი ასე მარტივი არ არის. მოვლენები დინამიურად ვითარდება. კიტი ნიუ-იორკში ხვდება რომანტიკულ, მაგრამ ხელმოკლე ექიმ მარკ აიზენს. ამასობაში სტრაფორდი მას ხელს სთხოვს. ქორწილი ახლობლებისგან შორს ტარდება. საქმროს ნათესავების მიერ კიტის ათვალწუნების გამო. სიტუაციას ართულებს მდივნისა და მაღალი საზოგადოების საქმოსნის სოციალური უთანასწორობა. ამას შედეგად განქორწინება მოყვება. სტრაფორდი სხვას ითხოვს ცოლად. ექიმი აიზენი მას ცოლობას სთხოვს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

კატეგორია:1940 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
Your Possible Pasts

„**Your Possible Pasts**“ — მეორე სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ალბომზე *The Final Cut*.

სიმღერა არასოდეს შესრულებულა ცოცხლად, მაგრამ მისი ნაწყვეტი ჟღერს ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“, სცენაში, სადაც ფილმის გმირი, პინკი (ბობ გელდოფი) ზის საპირფარეშოში და კითხულობს ტექსტებს სიმღერებიდან Your Possible Pasts, 5:11 A.M.- The Moment of Clarity (როჯერ უოტერსის სოლო ალბომიდან „The Pros and Cons of Hitch Hiking“) და „Stop“.

სიმღერა ეფუძნება როჯერ უოტერსის მანამდე გამოუცემელ „Incarceration of a Flower Child“-ს, რომელიც 1968 წელს დაიწერა და 1999 წლის მერიან ფეითფულის მიერ ჩაიწერა.

სიმღერა რეგულარულად ჟღერდა აშშ FM რადიოსადგურების ეთერში, როდესაც იგი გამოიცა პრომო-სინგლის „Selections From the Final Cut“ სახით, 1983 წლის გაზაფხულზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1983 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
რუსეთ-სპარსეთის ომი (1826-1828)

**რუსეთ-ირანის ომი 1826-1828** — მორიგი ომი რუსეთის იმპერიასა და ყაჯარების იმპერიას შორის კავკასიაში გაბატონებისთვის. 

სპარსეთმა გაერთიანებული სამეფოს წაქეზებით 1826 წლის ივლისში ომის გამოუცხადებლად დაიწყო სამხედრო მოქმედება. აბას-მირზა 60-ათასიანი არმიით შეიჭრა ყარაბაღის სახანოში, აიღო განჯა და ალყა შემოარტყა შუშის ციხესიმაგრეს. სპარსული კავალერიით საქართველოსკენ დაიძრა ალექსანდრე ბატონიშვილი. სპარსელებმა ზაფხულის განმავლობაში დაიბრუნეს წინა ომის დროს დაკარგული ტერიტორიები და ბაქოს მიადგნენ. ერევნის ხანი დაემუქრა ბორჩალოს. 

საქართველოს მთავარმართებელმა ალექსი ერმოლოვმა შეძლო ძალების თავმოყრა და კონტრშეტევაზე გადასვლა. რუსეთის ჯარში მოხალისედ მიდიოდნენ ქართველებიც. 1826 წლის 3 სექტემბერს ერმოლოვმა შამქორის ბრძოლაში დაამარცხა ირანელები, ხოლო 13 სექტემბერს დაამარცხა ისინი განჯასთან. აბას-მირზა იძულებული გახდა მოეხსნა შუშის ციხის ალყა, მოგერიებულ იქნა ერევნის ხანის თავდასხმა ბორჩალოზე. კიდევ უფრო გაძლიერდა რუსეთის შეტევა 1827 წლიდან, მას შემდეგ, რაც ერმოლოვის ნაცვლად დაინიშნა ივანე პასკევიჩი. 

პასკევიჩმა 1827 წლის 26 ივნისს დაიკავა ნახიჩევანი, ხოლო 1 ოქტომბერს ერევანი. ამ გამარჯვების გამო პასკევიჩს ეწოდა მეტსახელი „ერივანსკი“, ხოლო თბილისის მთავარ მოედანს პასკევიჩ-ერივანსკის მოედანი. ქართველი გენერლის გიორგი ერისთავის ხელმძღვანელობით რუსეთის არმიამ გადალახა არაქსი და შევიდა თავრიზში. ამით რუსეთის არმიას გზა გაეხსნა თეირანისკენ. ირანის შაჰი იძულებული გახდა მიეღო ზავის პირობები.

1828 წლის 10 თებერვალს დაიდო თურქმენჩაის ზავი. რუსეთის იმპერიას გადაეცა ერევნის სახანო და ნახიჩევანის სახანო, რუსეთი სრულად გაბატონდა კასპიის ზღვაზე, ირანმა იკისრა 20 მილიონი მანეთის კონტრიბუცია. 

## ლიტერატურა 
*
*N. Dubrovin. *История войны и владычества русских на Кавказе*, volumes 4-6. SPb, 1886-88.
*Gen. V.A. Potto. *Кавказская война...*, volumes 1-5. SPb, 1885-86, reprinted in 2006. ISBN 5-9524-2107-5.

კატეგორია:რუსეთ-ირანის ომები
კატეგორია:XIX საუკუნის ომები
სომალელები

[მინი|სომალელი მამა[კაცი, ტრადიციული თავსაბურავით (ტაქია).]]
**სომალელები** — სომალში, ეთიოპიის სასაზღვრო რაიონებში, აგრეთვე კენიასა და სხვა ქვეყნებში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა დაახლოებით 15-17 მილიონი კაცი. ენა განეკუთვნება ქუშიტურ ენებს. რელიგია — სუნიტური მიმართულების ისლამი. სომალის ნახევარკუნძულის შიგა რაიონებში ინარჩუნებენ გვაროვნულ-ტომობრივი ყოფის ელემენტებს. სომალელების ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა (აქლემი და მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი). ასევე მიწათმოქმედება.

## ლიტერატურა 
*Hanley, Gerald, *Warriors: Life and Death Among the Somalis*, (Eland Publishing Ltd, 2004)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ethnologue population estimates for Somali speakers
* US Library of Congress Country Study of Somalia

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
Paramount Pictures

მინი|250პქ|კომპანიის ლოგო
მინი|250პქ|right
**Paramount Pictures Corporation** (პარამაუნტ პიქჩერზ კორპორეიშენი) — ამერიკული კომპანია, რომელიც კინოფილმების წარმოებითა და გავრცელებით არის დაკავებული. კომპანია მდებარეობს ჰოლივუდში, კალიფორნია. დაარსდა 1912 წელს ადოლფ ზუკერის მიერ, როგორც Famous Players Film Company და უძველესი კინომწარმოებელი კომპანიიაა აშშ-ში. ამჟამად კომპანიას ფლობს კონგლომერაცია ViacomCBS.

კატეგორია:კინომწარმოებელი კომპანიები
კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები
სომალი ენა

მინი|ვარდისფერით აღნიშნულია სომალის გავრცელების არეალი
**სომალი ენა** (სომალი: Af Soomaali) — სემიტურ-ქამიტურ ენათა ოჯახის ქუშიტურ ჯგუფში შემავალი ენა. გავრცელებულია სომალის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ეთიოპიის აღმოსავლეთსა და კენიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. სომალი ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 10-16 მლნ კაცი. ძირითადი დიალექტებია ისააკი, ისა, დაროდი, ჰავია და დიგილი. დამწერლობა ეფუძნება ლათინურ ანბანს (1973 წლიდან).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომალი ენა
ფსკოვის ოლქი

**ფსკოვის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში.  დაარსდა 1944 წლის 23 აგვისტოს. ადმინისტრაციული ცენტრი - ფსკოვი.

## გეოგრაფია 
ოლქს აქვს უნიკალური გეოპოლიტიკური მდებარეობა, ესაზღვრება ლენინგრადის, ნოვგოროდის, ტვერისა და სმოლენსკის ოლქები, ასევე ესტონეთი, ლატვია და ბელარუსი. ოლქში 3 ათასზე მეტი ტბაა, მათგან ყველაზე დიდია ჩუდო-პსკოვის ტბა.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფსკოვის ოლქის ოფიციალური საიტი 
* ფსკოვის ახალი ამბები - ფსკოვის საინფორმაციო სააგენტო 
* Новости Псковской области — Псковская лента новостей
* Культура Псковской земли 
* Псковская губерния: Порховский уезд — история, документы, карты, краеведение
* Псковская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Туризм и отдых в Псковской области

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ნოვგოროდის ოლქი

**ნოვგოროდის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დაარსდა 1944 წლის 5 ივლისს. ადმინისტრაციული ცენტრი - ნოვგოროდი.

## გეოგრაფია 
ოლქი მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთით. მოიცავს ვალდაის მაღლობის გარკვეულ ტერიტორიას. ესაზღვრება ჩრდილოეთიდან ლენინგრადის, დასავლეთიდან ფსკოვის, აღმოსავლეთიდან ვოლოგდისა და სამხრეთიდან ტვერის ოლქები.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს 100 ეროვნების ადამიანი. მათ შორის:

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოლქის ადმინისტრაცია
# დემოგრაფია 
# ეკონომიკა 
# ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა (ადგილობრივი თვითმმართველობა) 
* ნოვგოროდის სტატისტიკა 
* ნოვგოროდის ოლქის ადმინისტრაციის პორტალი 
* ნოვგოროდის ოლქის რუკა
* ინფორმაცია ტურისტებისთვის
* История герба 
* Парки и усадьбы Новгородской области 
* Особо охраняемые природные территории Новгородской области 
* Сообщество в Живом Журнале «Водоемы Новгородской области»
* Новгородская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ედი ფოი

**ედი ფოი** (Eddie Foy, Sr. დაბადებით Edwin Fitzgerald; დ. 9 მარტი, 1856, გრინვიჩ-ვილიჯი, ნიუ-იორკი —  გ.16 თებერვალი, 1928, კანზას-სიტი, მისური) — ამერიკელი მსახიობი, კომედიანტი და მოცეკვავე.

## ბიოგრაფია
ფოის მშობლები, რიჩარდ და მერი ფიცჯერალდები, აშშ-ში ირლანდიიდან ჩავიდნენ 1855 წელს და ჯერ ნიუ-იორკის ბოვერის უბანში დასახლდნენ, შემდეგ კი გრინვიჩ-ვილიჯში გადავიდნენ, სადაც ედი დაიბადა. რიჩარდ ფიცჯერალდი შეშლილთა თავშესაფარში გარდაიცვალა 1862 წელს სიფილისით გამოწვეული გართულებით და მისმა ქვრივმა ოთხივე შვილი (ედი მეორე იყო) ჩიკაგოში წაიყვანა.

6 წლის ედიმ ქუჩაში და ადგილობრივ სალონებში დაიწყო ცეკვა-თამაში ოჯახისთვის სარჩოს მოსაპოვებლად. 15 წლისამ გვარი ფოით შეიცვალა და პარტნიორთან ერთად ბარებში დაიწყო ცეკვა აშშ-ის დასავლეთის შტატებში. მცირე ხანი თეატრალურ დადგმებშიც მოუწია მუშაობამ ჯგუფებში (მასოვკებში), სადაც ხშირად ისეთ წამყვან მსახიობებთან უწევდა სცენაზე ყოფნა, როგორებიც იყვნენ ედუინ ბუთი და ჯოზეფ ჯეფერსონი. 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ვოდევილის შემსრულებლები
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1856
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
მურმანსკის ოლქი

**მურმანსკის ოლქი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დაარსდა 1938 წლის 28 მაისს. ადმინისტრაციული ცენტრი — მურმანსკი.

## გეოგრაფია 
ოლქი მდებარეობს კოლის ნახევარკუნძულზე, თეთრი ზღვისა და ბარენცის ზღვის სანაპიროზე. სამხრეთიდან ესაზღვრება კარელია, დასავლეთიდან ნორვეგია და ფინეთი.

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:

* რუსები — 760 862 (85,2 %).
* უკრაინელები — 56 845 (6,4 %)
* ბელარუსები — 20 335 (2,3 %)
* თათრები — 7944 (0,9 %)
* კარელები — 2203 (0,2 %)
* საამები — 1769 (0,2 %)
* ფინელები — 426 (0,05 %)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Правительство Мурманской области. Официальный портал органов исполнительной власти 
* Законодательство Мурманской области
* информационный сервер Мурманской области
* Мурманская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Обзор состояния социальной сферы Мурманской области, на сайте НИСПа 
* Информационный портал Мурманской области 
* Молодежный портал Мурманской области 
* Информационное агентство Мурманской области b-port.com

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
კაროლინა ვოზნიაცკი

**კაროლინა ვოზნიაცკი** (; დ. 11 ივლისი, 1990, ოდენსე, დანია) — დანიელი პროფესიონალი ჩოგბურთელი, მსოფლიოს ყოფილი პირველი ჩოგანი.

ვოზნიაცკის მოგებული აქვს 1 დიდი სლემის ტურნირი – 2018 წელს, მან ავსტრალიის ღია პირველობის ფინალში რუმინელი სიმონა ჰალეპი სამ სეტში დაამარცხა. დანიელმა ასევე ერთხელ მოიგო წლის შემაჯამებელი ტურნირი. ჯამში მას WTA-ის 30 ტურნირი აქვს ერთეულებში მოგებული. 2010 წელს, ვოზნიაცკიმ რეიტინგში პირველი ადგილი დაიკავა და გახდა სკანდინავიური ქვეყნებიდან პირველი ქალი ჩოგბურთელი, რომელმაც აღნიშნულის მიღწევა შეძლო. ჯამში სხვადასხვა წლებში, იგი 71 კვირის განმავლობაში იკავებდა რეიტინგში პირველ ადგილს.

## პირადი ცხოვრება 
ვოზნიაცკი დანიის ქალაქ ოდენსეში პოლონელი ემიგრანტების – პიოტრ ვოზნიაცკის და ანა ვოზნიაცკას ოჯახში დაიბადა. დედა პოლონეთის ხელბურთელთა ნაკრების წევრი იყო, ხოლო მამა პროფესიონალი ფეხბურთელი. წყვილი დანიაში საცხოვრებლად მაშინ გადავიდა, როდესაც პიოტრმა საფეხბურთო კარიერა დანიაში გააგრძელა. კაროლინას ჰყავს უფროსი ძმა – პატრიკი, რომელიც პროფესიონალი ფეხბურთელი იყო. კაროლინამ ჩოგბურთის თამაში 7 წლის ასაკში დაიწყო. პიოტრი ყოველთვის მისი მთავარი მწვრთნელი იყო.

ვოზნიაცკის ჰობია ხელბურთი, ფეხბურთი, ცურვა, პიანინოზე დაკვრა და სხვა. კაროლინა ინგლისური საფეხბურთო კლუბის – „ლივერპულის“ გულშემატკივარია. იგი კარგად ფლობს დანიურ, პოლონურ და ინგლისურ ენებს. ასევე ესმის რუსული ენაც.

## სტატისტიკა და მიღწევები
### დიდი სლემის ტურნირების ფინალები: 3 (1–2)
### წლის შემაჯამებელი ტურნირის ფინალები: 2 (1–1)
(დ) – დახურული კორტი

## რესურსები ინტერნეტში 
*  
* 
* 
* ვოზნიაცკი WTA-ს ოფიციალურ საიტზე
* ვოზნიაცკი ITF-ის ოფიციალურ საიტზე 
* ვოზნიაცკი ფედერაციის თასის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ჩოგბურთელები
კატეგორია:ავსტრალიის ღია პირველობის ჩემპიონები ჩოგბურთში
კატეგორია:მსოფლიოს პირველი ჩოგნები
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:დაბადებული 11 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
The Post War Dream

„**The Post War Dream**“ — პირველი სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ალბომზე *The Final Cut*.

## კომპოზიციური წყობა 
ეს სამწუთიანი სიმღერა, რომელიც ალბომის ერთგვარი პროლოგია, შედგება სხვადასხვა ხმოვანი ეფექტისგან. მათ შორის არის ყვირილი და მანქანის ხმაური. მუსიკალურად, სიმღერა იწყება მშვიდად, სინთეზატორის აკორდებით და როჯერ უოტერსის მშვიდი ვოკალური შესრულებით, რასაც ემატება ორკესტრული ინსტრუმენტები. ამას უერთდება უფრო ენერგიული და ხმაურიანი სექცია, სადაც დომინირებს დევიდ გილმორის ელექტრო-გიტარა. ამ სექციის მსვლელობისას უოტერსი პრაქტიკულად გაჰკივის.

სიმღერის პირველი ნაწილის მელოდია ახლოს არის ჯონ პრაინის 1971 წლის კომპოზიციასთან Sam Stone. საერთო მათ აქვთ თემაც - ომის ვეტერანის ისტორია. ორივე სიმღერაში გამოყენებულია აკორდების იდენტური პროგრესია, ინსტრუმენტული წყობა და მელოდიაც.

სიმღერაში ნახსენებ *მეგიში* იგულისხმება მარგარეტ ტეტჩერი.

## პერსონალი
*როჯერ უოტერსი - ვოკალი, ბასი
*მაიკლ კემენი - ჰარმონი
*დევიდ გილმორი - გიტარები
*ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1983 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
ბატარეა

thumb|გალვანური ერთჯერადი ელემენტები, მრავალჯერადი აკუმულატორები და მათი ბატარეები
**ელექტრული ბატარეა** () — რამდენიმე (ორი ან მეტი) ერთმანეთთან პარალელურად ან მიმდევრობით დაკავშირებულ, ერთჯერად ან დატენვად გალვანურ ელემენტთა ჯგუფი. განკუთვნილია ისეთი დენის ძალის, ძაბვის, ელექტრული მუხტის ან სიმძლავრის მისაღებად, რომლის მოცემა ერთ ელექტრულ ელემენტს არ შეუძლია. აკუმულატორების პარალელური შეერთების დროს აკუმულატორის ბატარეის ძაბვა (ემძ) ცალკეული ელემენტის ძაბვის ტოლია, ხოლო საერთო ელექტრული მუხტი ყველა აკუმულატორის ელექტრული მუხტების ჯამია. მიმდევრობითი შეერთებისას ჯამდება ემძ. შერეულ შეერთებას მიმართავენ აკუმულატორის ბატარეის ელექტრული მუხტისა და ემძ-ის გასადიდებლად. აკუმულატორული ბატარეა მუდმივი დენის წყაროა.

## გალერეა

AA VARTA battery-side PNr°0782.jpg|ერთჯერადი მოხმარების გალვანური ელემენტი (AA)
Daimon Flachbatterie.JPG|ერთჯერადი გალვანური ელემენტებით შემდგარი ბატარეა (3R12)
Energizer NiMH rechargeable AA battery (vertical).jpg|მრავალჯერადი გალვანური ელემენტი — ელექტრული აკუმულატორი (AA)
CNX Chem 17 05 Lead.png|მანქანის მრავალჯერადი გამოყენების ელექტრული აკუმულატორის სქემა

## ლიტერატურა 
*  Ch. 21 (pp.&nbsp;662–695) is on electrochemistry.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Non-rechargeable batteries 
* HowStuffWorks: How batteries work
* DoITPoMS Teaching and Learning Package- "Batteries"

კატეგორია:ელექტროქიმია
კატეგორია:ენერგია
ადოლფ ბაიერი

**ადოლფ ბაიერი** (დ. 31 ოქტომბერი, 1835, ბერლინი — გ. 20 აგვისტო, 1917, შტარნბერგი, მიუნხენის მახლობლად) — გერმანელი ქიმიკოსი. სტრასბურგისა (1872) და მიუნხენის (1875) უნივერსიტეტების პროფესორი. 

განახორციელა ინდიგოს სრული სინთეზი, დაადგინა მისი სტრუქტურა (1878-1883) წლებში; გამოიკვლია კონდენსაციისა და წყლის გამოყოფით მიმდინარე რეაქციები, მაგ., ფთალის ანჰიდრიდის კონდენსაციის რეაქცია ფენოლებთან (1871 წ.); წამოაყენა და განავითარა ჰიპოთეზა, რომელიც ნახშირბადის სხვადასხვა ციკლური ნაერთის ფარდობითი მდგრადობის ახსნას იძლევა (1885 წ.). 1905 წელს მიიღო ნობელის პრემია ქიმიის დარგში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 1917
კატეგორია:გერმანელი ქიმიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ბრეცელი

thumb|150px|მარილიანი ბრეცელი
**ბრეცელი**, ანუ **კრენდელი** — გერმანიაში და საერთოდ, ევროპის ყოფილ და დღევანდელ გერმანულენოვან ქვეყნებში გავრცელებული ერთ-ერთი პურ-ფუნთუშეული პროდუქტი. 

## ბრეცელისა და კრენდელის სახელწოდება 
[thumb|[ჰორტუს დელიციარუმის ამ ილუსტრაციაზე (XII საუკუნე) ნაჩვენებია კრენდელის სავარაუდოდ ყველაზე ძველი გამოსახულება]]

თანამედროვე სალიტერატურო გერმანულ ენაზე ეს სიტყვა მიეკუთვნება მდედრობით სქესს, ანუ იტყვიან die **Brezel**, -, -n, ხოლო ავსტრიაში ამავე სიტყვას საშუალო სქესის არტიკლის თანხლებით გამოიყენებენ. 

დღევანდელი გერმანიის სამხრეთ ნაწილში, სადაც **კრენდელი** ყველაზე მეტად არის გავრცელებული, საერთო ფუძის სხვადასხვა სიტყვაფორმებით ახსენებენ; Bretzel, Brezl, Breze. 

ბავარიასა და ავსტრიაში ბრეცელს ფორმა Brezn-ით აღნიშნავენ, შვაბეთში შეხვდებით ასევე ფორმებს Bretzet-სა და Bretzga-ს, ხოლო ბადურ-ალმანურ დიალექტში კი უფრო სიტყვა Bretschl-ს გამოიყენებენ. 

ქართულ ლექსიკოგრაფიაში ამ პროდუქტს აღნიშნავენ ფორმით **„კრენდელი“**, თუმცა ბოლო წლებში სულ უფრო მეტად ფორმა **ბრეცელი** არის გამოყენებაში. 

## დახასიათება 
**ბრეცელი** გახლართულ-წნული მომრგვალო ფორმისაა და სიდიდით სხვადასხვა ზომისას აცხობენ. დღესდღეობით გავრცელებული არის ძირითადად მარილიანი გემოსი, მაგრამ აგრეთვე არსებობს ტკბილი ბრეცელიც. მარილიანი ბრეცელის ცომს მწვავე ნატრის ტუტე ხსნარში ჩააწებენ-ხოლმე. მარილიანი, ან ტკბილი ბრეცელის გამოცხობამდე ფუნთუშის ცომს ბლომად წააყრიან მარილს, ან შაქარს.  

ტრადიციული ბრეცელის დასაცხობად საჭიროა შემდეგი ინგრედიენტები; 
# პურის ფქვილი, 
# ქერის ალაო, 
# სუფრის მარილი, 
# საფუარი, 
# წყალი. 

ზოგიერთ რეგიონში ამატებენ ცხიმს, ძირითადად ღორის გადამდნარი ქონისა. გარდა პურის ფქვილისა, არსებობს აგრეთვე ღერღილის, ასლის, ანდა ნარევი ფქვილისაგან გამომცხვარი ბრეცელის სხვადასხვა ვარიაციებიც. ტუტეში ამოვლებულ ცომზე წასაყრელად მეფუნთუშე ხშირად იყენებს მსხვილად დაფქულ მარილს, ანდა სეზამის თესლს. 
ბრეცელს სულ რამდენიმე წამით ნატრის ტუტეში (E 524), ანუ ცივ ნატრიუმჰიდროქსიდის ხსნარში ამოავლებენ. აქ, ცივ ნატრიუმჰიდროქსიდის ხსნარში იგულისხმება 3-დან მაქსიმუმ 5%-მდე წყალში გახსნილი ნატრიუმჰიდროქსიდი და წყლის მაჩვენებელი კი ≈ pH–14-15 არ უნდა აღემატებოდეს.) ამის შედეგად ეს ტუტისეული ფუნთუშა ცხობის პროცესშივე ყავისფერსა და თავისებურ „საპნის“ გემოს დაიკრავს.

:2\mathrm{NaOH} (aq) + \mathrm{CO}_2 (g) \longrightarrow   \mathrm{Na}_2\mathrm{CO}_3 (s) + \mathrm{H_2O} (g)

## ლიტერატურა 
* Irene Krauß: *Gelungen geschlungen. Das große Buch der Brezel*. Silberburg-Verlag, Tübingen 2004, ISBN 3-87407-550-8.
* Barbara Kosler, Irene Krauß: *Die Brez’l – Geschichte und Geschichten*. Verlag Edition Infotainment Verlags GmbH, München 1993 (zu beziehen beim Deutschen Brotmuseum Ulm).
* *Brotrezepte aus ländlichen Backstuben*. Landbuch Verlag, Hannover 2001, ISBN 3-7842-0614-X.
* Oskar Maria Graf: *3 Bäckergeschichten nebst 150 Rezepten für die Brezelbäckerei*. Undatierter Nachdruck aus den Jahrbüchern der Firma Diamalt.
* Karl Kietz: Die Zwieback- und Brezelbäckerei in Groß- und Kleinbetrieb, o.O., o.J.

კატეგორია:პური
კატეგორია:გერმანული სამზარეულო
ემილ ფიშერი

**ემილ ჰერმან ფიშერი** (დ. 9 ოქტომბერი, 1852, აისკირხენი — გ. 15 ივლისი, 1919, ბერლინი), გერმანელი ქიმიკოსი და ბიოქიმიკოსი.
## ბიოგრაფია 
1874 წელს დაამთავრა სტრასბურგის უნივერსიტეტი. ადოლფ ბაიერის მოწაფე. მიუნხენის (1879 წლიდან), ერლანგენის (1882 წლიდან), ვიურცბურგისა (1855 წლიდან) და ბერლინის (1892-1919) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1875 წლებში დაასინთეზა ფენილჰიდრაზინი, რომელსაც იყენებდა მონოსაქარიდებისა და სხვათა შესასწავლად. შეისწავლა პურინული ფუძეების აგებულება, რაც საფუძვლად დაედი ისეთი მნიშვნელოვანი ნაერთების სინთეზს, როგორიცაა კოფეინი, თეობრომინი, ადენინი, გუანინი (1897) და სხვა. 1903 წელს დაასინთეზა დიეთილბარბიტურმჟავა, 1890 წელს - შაქრები. 1894 წელს ფერმენტები გამოიყენა როგორც ბიოკატალიზატორები ქიმიური ნაერთების სინთეზისათვის. 1899 წელს დაიწყო მუშაობა ცილების ქიმიაში. მის მიერ შემუშავებული ამინმკავების ეთერული ანალიზის მეთოდის გამოყენებით ფიშერმა შეძლო ცილების დაშლის პროდუქტების შესწავლა. აღმოაჩინა ვალინი, პროლინი (1901) და სხვა. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1899). ნობელიის პრემია (1902).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი

**იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი** (; დ. 30 აგვისტო, 1852, როტერდამი — გ. 1 მარტი, 1911, ბერლინი) — ჰოლანდიელი ქიმიკოსი, თანამედროვე ფიზიკური ქიმიისა და სტერეოქმიის ფუძემდებელი. 1871 წელს დაამთავრა დელფტის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. ამსტერდამისა (1878-იდან) და ბერლინის (1896-იდან) უნივერსიტეტების პროფესორი და პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1895). 1874-1875 წლებში ვანტ-ჰოფმა პირველმა ჩამოაყალიბა ორგანულ ნაერთთა მოლეკულებში ატომთა სივრცითი განლაგების თეორიის, რომელიც საფუძვლად დაედო თანამედროვე სტერეოქიმიას. ვანტ-ჰოფს ეკუთვნის ფუნდამენტური შრომები ქიმიურ კინეტიკასა და თერმოდინამიკაში. მან დაადგინა მორეაგირე ნივთიერებათა კონცენტრაციის გავლენა რეაქციის სიჩქარეზე. ვანტ-ჰოფმა მოგვცა ქიმიური თერმოდინამიკის ორი ძირითადი განტოლება. ვანტ-ჰოფს ეკუთვნის შესანიშნავი შრომები განზავებულ ხსნართა თეორიაში, ოსმოსური წნევის საკითხებზე. მან შემოიღო ახალი ცნება - მყარი ხსნარები. ვანტ-ჰოფის შრომებმა დიდი როლი ითამაშა ქიმიის განვითარებაში. ნობელიის პრემია (1901).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფი — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:ჰოლანდიელი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:გარდაცვლილი 1911
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
სვანტე არენიუსი

**სვანტე ავგუსტ არენიუსი** (; დ. 19 თებერვალი, 1859, ვეიკის მამული უფსალასთან — გ. 2 ოქტომბერი, 1927, სტოკჰოლმი) — შვედი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, შვედეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1901). მრავალი ქვეყნის აკადემიებისა და სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1926-იდან).

## ბიოგრაფია 
1879 წელს დაამთავრა უფსალის უნივერსიტეტი. 1895 წლიდან იყო სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1905 წლიდან - ნობელის ინსტიტუტის დირექტორი. ავტორია ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიისა. სწავლობდა მჟავებისა და სხვა ელექტროლიტების განზავებული ხსნარების ელექტროგამტარობას და 1887 წელს დაასკვნა, რომ მათი მოლუკულები გახსნისას იშლება დამუხტულ ნაწილაკებად – იონებად (ანიონებად და კატიონებად). არენიუსს ეკუთვნის შრომები ქიმიურ კინეტიკაში. მან დაადგინა ქიმიური რეაქციის სიჩქარის ტემპერატურაზე დამოკიდებულება (1889), რომელსაც არენიუსის განტოლება ეწოდა. გამოიკვლია ასტრონომიისა და ასტროფიზიკის საკითხები. ითვლება ფიზიკური ქიმიის დარგის ერთ-ერთ დამაარსებლად. მისი იდეა სიცოცხლის ჩანასახების პლანეტიდან პლანეტაზე გადატანის შესახებ საკმაოდ აზრიანია და დღესაც განიხილება პანსპერმიის თეორიის მომხრეების მიერ. ფიქრობდა უნივერსალური ენის შემუშავებაზე ინგლისური ენის მოდიფიკაციის გზით. 

მის სახელს ატარებს მთვარის კრატერი არენიუსი და სტოკჰოლმის უნივერსიტეტის კვლევითი ლაბორატორიების ჯგუფი. 

რაც შეეხება არენიუსის რელიგიურ შეხედულებებს, ის თავის თავს ათეისტად აცხადებდა. მოღვაწეობის მრავალმხრივობის გამო თავისუფლად შეიძლება ჩაითვალოს უნივერსალად, „პოლიმათად“. 

1903 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, 
*მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არენიუსი;
*მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არენიუსი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შვედი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1859
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
მიუზიკლი

[მინი|*[შავი ქურდი* (1866) მიიჩნევა პირველ მიუზიკლად.]]
[მინი|*[მხიარული გოგო* (1893), ერთ ერთი პირველი მიუზიკლი]]
**მიუზიკლი** () — მუსიკალური-სასცენო ნაწარმოები (უმთავრესად კომედიური ხასიათისა), რომელშიც გამოყენებულია ესტრადის, საბალეტო მუსიკის, ქორეოგრაფიისა და საოპერო ხელოვნების გამომსახველობითი საშუალებები.

მიუზიკლი, როგორც სასცენო ხელოვნების ჟანრი, ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის დასასრულს აშშ-ში. 1866 წელს აქ დაიდგა ბიკნელის პიესა „შავი ქურდი“ (ინგლ. The Black Crook), სადაც ერთმანეთს შეერწყა მელოდრამა, სიმღერა და ე. წ. „შოუ გიორლსი“ (ეს სპექტაკლი სცენიდან 25 წელი არ ჩამოსულა).

XX საუკუნის დასაწყისში შავკანიანმა მსახიობებმა ბ. უილიამზმა და დ. უოკერმა ნიუ-იორკში დადგეს რამდენიმე მიუზიკლი (კომპოზიტორი უ. კ. კუკი). ამ სახის სპექტაკლები ძალზე პოპულარული იყო პირველი მსოფლიო ომის შემდეგაც. მოგვიანებით შეიქმნა საუკეთესო მიუზიკლები: კერონის „მცურავი თეატრი“ (1929), გერშვინის „მე შენზე ვმღერი“ (1931), ვეილის „ჯონ ჯონსონი“ (1936), როჯერზის „ოკლაჰომა“ (1943), პორტერის „მაკოცე, კეტ!“ (1948), ფ. ლოუს „ჩემი მშვენიერი ლედი“ (ბერნარდ შოუს „პიგმალიონის“ მიხედვით, 1956) და სხვა.

ცეკვას (თავდაპირველად ჩეჩოტკას) ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ბერნსტაინის „ვესტსაიდის ამბავში“ (ბალეტმაისტერი ჯ. რობინზი, 1957); ეს სპექტაკლი ერთ-ერთი საუკეთესო მიუზიკლი იყო ამერიკაში. კარგ და შემოსავლიან სპექტაკლებს ხშირად იმეორებენ და დგამენ სხვადასხვა ქვეყნის სცენაზე, ახდენენ ეკრანიზაციას (ფილმები: ბარტის „ოლივერი“, დიდი ბრიტანეთი, 1970; სტაინის — „სასაცილო გოგონა“, 1969, აშშ; ლეგრანის „როშფორელი ქალიშვილები“, 1966 და „შერბურის ქოლები“, 1964, საფრანგეთი და სხვა).

საქართველოში მიუზიკლის ჟანრმა ფეხი მოიკიდა 70-იან წლებში. დაიდგა რამდენიმე სპექტაკლები ვ. აბაშიძის სახელობის მუსიკალურ კომედიის თეატრში (ლოუს „ჩემი მშვენიერი ლედი“, 1974), მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში პ. ტრავერსის „მერი პოპინსი“ (1975); გიორგი შენგელაიამ გადაიღო ფილმი „ვერის უბნის მელოდიები“ (1975), ლანა ღოღობერიძემ — „აურზაური სალხინეთში“ (1976) და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*თეატრი

## ლიტერატურა
* Bauch, Marc. *Themes and Topics of the American Musical after World War II*. Marburg, Germany: Tectum Verlag, 2001. ISBN 3-8288-1141-8

## რესურსები ინტერნეტში 
* Internet Broadway Database – Cast and production lists, song lists and award lists
* Guidetomusicaltheatre.com – synopses, cast lists, song lists, etc.
* Musicals 

## სქოლიო 
კატეგორია:თეატრალური ჟანრები
*
უილიამ რამზაი

სერ **უილიამ რამზაი**, *რემზი* (; დ. 2 ოქტომბერი, 1852, გლაზგო — გ. 23 ივლისი, 1916, ჰაი-უიკომი) —  ინგლისელი ქიმიკოსი და ფიზიკოსი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო წევრი (1913). ბრისტოლის უნივერსიტეტისა (1880) და ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის (1887-1913) პროფესორი, რომლის პირველი შრომები მიეძღვნა მოლეკულურ ფიზიკას (იკვლევდა ბროუნის მოძრაობას, ნივთიერების კრიზისულ მდგომარეობას). განსაზღვრა თუთიის ატომური მასა (1884). დაასინთეზა პირიდინი აცეტილენისა და ციანწყალბადისაგან (1887). შექმნა ზედაპირული დაჭიმულობის სიდიდის მიხედვით მოლეკულური მასის განსაზღვრის მეთოდი (1893). ჯონ უილიამ რელეისთან ერთად აღმოაჩინა არგონი (1894). გამოყო ჰელიუმი (1895). მ. ტრევერზთან ერთად აღმოაჩინა კრიპტონი, ქსენონი და ნეონი (1898). ამ შრომებისათვის რამზაის მიანიჭეს ნობელის პრემია (1904). 1910 წელს გამოიგონა მიკროსასწორი (სიზუსტე 10-9). რამზაის უკანასკნელი შრომები მიეძღვნა ელემენტების რადიოაქტიურ გარდაქმნებს.

## ლიტერატურა 
*პარკაძე ვ., მოზდოკელი ე., „ვილიამ რამზაი“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 140-143

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1916
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ინგლისელი ქიმიკოსები
კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები