მატარებლის ბოლო ვაგონი

thumb|სატვირთო მატარებლის ბოლო ვაგონი
**მატარებლის ბოლო ვაგონი (ბოლო ვაგონი)** — ვაგონი, რომელიც იმყოფება მატარებლის ბოლოში (შემადგენლობაში უკანასკნელი). ხშირ შემთხვევებში მას შეუძლია ქონდეს კონსტრუქციული თავისებურებები, შემადგენლობის ბოლოში ყოფნასთან დაკავშირებით.

## ბოლო ვაგონების სახეობები 
### მართვის კაბინიანი ვაგონი 
როგორც წესი, მოტორვაგონიან მატარებლებს აქვთ ვაგონები მართვის კაბინით შემადგენლობის ორივე მხარეს, რათა ბოლო სადგურებზე არ შეიქმნას მატარებლის მოტრიალების საჭიროება. ზოგიერთ მატარებლებს სალოკომოტივე წევით (როგორც წესი, საგარეუბნო ან ადგილობრივი მატარებლები) ასევე აქვთ ვაგონი მართვის კაბინით ლოკომოტივის საწინააღმდეგოდ შემადგენლობის ბოლოში და შეუძლიათ იმუშაონ „გაქაჩე-უბიძგეს“ რეჟიმში (), ვაგონებით წინ სვლით — ეს გამორიცხავს ლოკომოტივის შემოტრიალების საჭიროებას.

### ვაგონი დასათვალიერებელი მოედნით 
ზოგიერთი სამგზავრო მატარებლებს (მაგალითად, ადრე აშშ-ში — უმაღლესი კლასის საფირმო, ხოლო დღეისათვის — ჩვეულებრივ ტურისტული მატარებლები) ბოლოში აქვთ მგზავრთა დასასვენებელი და გასართობი ვაგონი — სალონი ან დასათვალიერებელი ვაგონი. ასეთი ვაგონს უკანა ნაწილში ხშირ შემთხვევებში გააჩნია დასათვალიერებელი მოედანი, რომელიც იძლევა მატარებლის მოძრაობისას თვალწარმტაცი გარემოს დათვალიერების შესაძლებლობას: ჩვეულებრივი მოაჯირებიანი ღია მოედნიდან დაწყებული კარგად განვითარებულ შემინულ დაკეტილ სალონამდე დამთავრებული.

### წაკვეთილი ვაგონი 
thumb|ფრანგული მაღალსიჩქარიანი მატარებელ TGV-A-ის ბოლო ვაგონი
ჩქაროსნულ სამგზავრო მატარებლებს შეიძლება ქონდეთ ბოლო ვაგონი უკანა ნაწილში წაკვეთილი ფორმით (მაგალითად, ბოლოში შევიწროვებული). ეს საშუალებას იძლევა შემცირდეს ჰაერის წინააღმდეგობა დიდი სიჩქარით მოძრაობისას. ვაგონის წაკვეთილი ნაწილის უნიკალური ფორმა მთელ შემადგენლობას აძლევს სწრაფ და ფუტურისტულ სახეს, ხშირად მატარებლის „სავიზიტო ბარათს“ და რკინიგზის კომპანიას წარმოადგენს, რომელიც მას მართავს.

როგორც წესი, ვაგონის წაკვეთილ ნაწილში განლაგებულია სალონი მგზავრების დასასვენებლად, ბუფეტი ან რესტორანი.

### სამუხრუჭე ვაგონი 
რკინიგზების ადრეული განვითარების ეპოქაში, ავტომუხრუჭების გამოჩენამდე, ბევრი სატვირთო ვაგონს საერთოდ არ ქონდათ მუხრუჭები, ამიტომ მატარებლების შესანელებლად და გასაჩერებლად გამოიყენებოდა ლოკომოტივის და სამუხრუჭე ვაგონების მუხრუჭები, რომლებიც მდებარეობდნენ მატარებლის შემადგენლობაში და რომლებსაც აცილებდნენ მატარებლის ბრიგადების თანამშრომლები და მართავდნენ ხელის მუხრუჭს ლოკომოტივის სიგნალის შესაბამისად ან სამუხრუჭე კონდუქტორის დახმარებით. მატარებლის ბოლოში აუცილებლად ჩართული იყო სამუხრუჭე ვაგონი. მას ქონდა მოედანი, რომელზეც იმყოფებოდა მუხრუჭების მიმცემი თანამშრომელი. მოგვიანებით ბოლო სამუხრუჭე ვაგონი გადაიქცა საბრიგადე ვაგონად.

### საბრიგადე ვაგონი 
ძველად ბევრ ქვეყნებში (მაგალითად, აშშ-ში — პრაქტიკულად XX საუკუნის ბოლომდე) სატვირთო მატარებლის ბოლოში მიბმული იყო სპეციალური საბრიგადე ვაგონი (), რომელშიც იმყოფებოდა მატარებლის ბრიგადა. სატვირთო მატარებლის ბრიგადის თანამშრომლები ხელის მუხრუჭებით მართავდნენ ვაგონებს (ავტომუხრუჭების დანერგვამდე), ყურადღებას აქცევდნენ მატარებლის მდგომარეობას, მონაწილეობდნენ სამანევრო სამუშაოების განხორციელებაში, ასევე შემოფარგლავდნენ შემადგენლობას სიგნალებით გადასარბენზე მატარებლის იძულებითი გაჩერებისას.

უსაფრთხოების საშუალებების განვითარებამ და ხარჯების შემცირების აუცილებლობამ საბრიგადე ვაგონების გამოყენება შეწყვიტა, ნაწილობრივ ბოლო ვაგონის ავტომატური ბლოკების სასარგებლოდ.

## ბოლო ვაგონის ბლოკი 
ბოლო ვაგონის ბლოკი — ტელემექანიკური მოწყობილობა, რომელიც დაყენებულია მატარებლის შემადგენლობის ბოლო ვაგონზე (ავტოგადასაბმელზე ან ბუფერულ ძელზე) და მიერთებულია მატარებლის სამუხრუჭე მაგისტრალთან, რომელიც ჰაერის წნევის კონტროლის საშუალებას იძლევა მატარებლის სამუხრუჭე მაგისტრალში, მატარებლის მუხრუჭების შორიდან სამართავად (ლოკომოტივიდან), გადასცემს მონაცემებს მატარებლის ბოლო ვაგონის მდებარეობის შესახებ (მიიღება GPS-დან) და მონიშნავს მატარებლის ბოლო ვაგონს სინათლის ან შუქამრეკლი სიგნალებით.

## ბოლო ვაგონის სიგნალები 
[thumb|[ბელარუსის რკინიგზა|ბელარუსის რკინიგზის გამცილებლის მოწმობა უკანა ვაგონის მომსახურების უფლების აღნიშვნით]]
მატარებლის ბოლო ვაგონი აუცილებლად უნდა იყვეს სამუხრეჭე, ქონდეს სტოპ-კრანი. მოძრაობის უსაფრთხოების მიზნებისათვის და შემადგენლობის მთლიანობის კონტროლისათვის მატარებლის ბოლო ვაგონი მონიშნულია სიგნალით. სიგნალი ჩვეულებრივ შედგება ერთი ან მეტი წითელი ფერის ნიშნისაგან ან მაჩვენებლისგან (ალმები, დისკები, ფარები), რომლებიც მდებარეობენ შემადგენლობაში არსებული ბოლო ვაგონის უკანა დაბოლოებაზე.

პოსტსაბჭოთა სივრცის ქვეყნების რკინიგზებზე მიღებულია შემდეგი სახის სიგნალები:
* სატვირთო და სატვირთო-სამგზავრო მატარებლების ბოლო ვაგონზე აღნიშნულია ერთი წითელი დისკი შუქამრიდით ბუფერის ძელთან მარჯვენა მხარეს;
* სამგზავრო და საფოსტო-საბარგო მატარებლების ბოლო ვაგონზე აღნიშნულია სამი წითელი ფერით, ხოლო ბოლოში სატვირთო ვაგონის მიბმის შემთხვევაში — ერთი წითელი ფერით;
* მატარებლის უკნიდან მიმავალი ლოკომოტივის ბოლო, ან საერთოდ უვაგონოდ მიმავალი, აღინიშნება ერთი წითელი ფერით მარჯვენა მხრიდან;
* სამანევრო გადაადგილების დროს (მათ შორის დეპოსკენ მსვლელობისას), ლოკომოტივი და მოტორსავაგონო მოძრავი შემადგენლობა აღინიშნება ერთი ბუფერის ნიშნით წინიდან და უკნიდან, რომელიც ჩართულია მართვის ძირითადი პულტის მხრიდან (ჩვეულებრივ მაგისტრალურ ლოკომოტივებზე მოტორსავაგონო მატარებლებზე — მარცხენა ბუფერული ფანარი წინიდან და მარჯვენა ბუფერული ფანარი უკნიდან).

მატარებლის ბოლო ვაგონის მომსახურეობისთვის ვაგონების გამცილებლები აბარებენ სპეციალურ გამოცდებს ნიშნით შრომის დაცვის მოწმობაში.

პრაქტიკაში სატვირთო მატარებლების ბოლო ვაგონის მოსანიშნი მოსახსნელი წითელი სასიგნალე დისკები ხშირად იკარგება, ამიტომ ადგილობრივ მატარებლებზე ბოლო ვაგონის იმპროვიზირებული სიგნალის სახით ჩანს უახლესი ბუჩქიდან მოწყვეტილი ფოთლებიანი ტოტი, ან ბუფერულ ძელზე ცარცით დაწერილი *„хв.“* („хвост“)https://www.youtube.com/watch?v=oGu_cSbrwgw?t=56.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ვაგონები