სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა

**სამხრეთ კორეის პირველი რესპუბლიკა**-სამხრეთ კორეის მთავრობა 1948 წლის აგვისტოდან 1960 წლის აპრილამდე. პირველი რესპუბლიკა 1948 წლის 15 აგვისტოს დაარსდა. შეერთებული შტატების არმიის სამხედრო მთავრობა, რომელიც მართავდა სამხრეთ კორეას, 1945 წელს იაპონიის მმართველობის დასრულების შემდეგ, გახდა პირველი დამოუკიდებელი რესპუბლიკური მთავრობა კორეაში. სინგმან რი გახდა სამხრეთ კორეის პირველი პრეზიდენტი 1948 წლის მაისის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ, ხოლო სეულის ეროვნულმა ასამბლეამ გამოაცხადა სამხრეთ კორეის პირველი კონსტიტუცია ივლისში და დაამყარა საპრეზიდენტო მმართველობის სისტემა. 

პირველი რესპუბლიკა აცხადებდა სუვერენიტეტს მთელ კორეაზე, მაგრამ აკონტროლებდა კორეას მხოლოდ 38-ე პარალელის სამხრეთით. პირველ რესპუბლიკას ახასიათებდა ავტორიტარიზმი და კორუფცია, შეზღუდული ეკონომიკური განვითარება, ძლიერი ანტიკომუნიზმი და 1950-იანი წლების ბოლოს მზარდი პოლიტიკური არასტაბილურობა და საზოგადოებრივი წინააღმდეგობა რის მიმართ. 1960 წლის აპრილში მომხდარმა რევოლუციამ გამოიწვია რის გადადგომა და კორეის მეორე რესპუბლიკის ჩამოყალიბება.

## პოლიტიკა
რის კორეის დემოკრატიულმა პარტიამ არჩევნებში მხარი დაუჭირა, მაგრამ კაბინეტში მისი არცერთი წევრი არ შეიყვანა. საპასუხოდ, პარტიის წევრებმა შექმნეს გაერთიანებული ოპოზიციური დემოკრატიულ-ნაციონალისტური პარტია და დაიწყეს კაბინეტის სისტემის ადვოკატირება, რომელიც პრეზიდენტს ძალაუფლებას ჩამოართმევდა. ამან გამოიწვია რის ფრაქციის გადასვლა ნაციონალისტურ პარტიაში, რომელიც მოგვიანებით გახდა ლიბერალური პარტია და დარჩა რის მხარეს მთელი მისი ადმინისტრაციის განმავლობაში. ქვეყანაში მეორე საპარლამენტო არჩევნები ჩატარდა 1950 წლის 30 მაისს და მანდატების უმრავლესობა დამოუკიდებელ კანდიდატებს გადასცა. 

სამხრეთ კორეის მთავრობამ გააგრძელა აშშ-ს სამხედრო ხელისუფლების პრაქტიკა. ეს მოიცავდა მემარცხენეების საქმიანობის სასტიკ რეპრესიებს. რის მთავრობამ განაგრძო მკაცრი სამხედრო მოქმედება ჩეჯუს აჯანყების წინააღმდეგ. მან ასევე ჩაახშო სამხედრო აჯანყებები სუნჩეონსა და იეოსუში.  

## კორეის ომი
1950 წლის 25 ივნისს ჩრდილოეთ კორეის ჯარები შეიჭრნენ სამხრეთ კორეაში და დაიწყო კორეის ომი. შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით, 16-კაციანმა კოალიციამ განახორციელა პირველი კოლექტიური მოქმედება გაეროს სარდლობის (UNC) ქვეშ. ომმა გამოიწვია მშვიდობიანი მოსახლეობის დიდი რაოდენობით განადგურება. 1951 წელს ჩრდილოეთ კორეის სახელით ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის შესვლით, ბრძოლა ჩიხში შევიდა დემარკაციის თავდაპირველ ხაზთან ახლოს.

ზავისთვის მოლაპარაკებები 1951 წლის ივლისში დაიწყო, საბოლოოდ დასრულდა 1953 წლის 27 ივლისს პანმუნჯომში, დემილიტარიზებულ ზონაში (DMZ). მიღებული ზავის შეთანხმებას ხელი მოაწერეს ჩრდილოეთ კორეის არმიამ, ჩინელი ხალხის მოხალისეებმა და შეერთებული შტატების ხელმძღვანელობით და სამხრეთ კორეის მხარდაჭერით გაეროს სარდლობამ. სამშვიდობო ხელშეკრულება ამ დრომდე არ გაფორმებულა. 1953 წლის 15 აგვისტოს ზავის შემდეგ, სამხრეთ კორეის მთავრობა დაბრუნდა სეულში. 

## ომის შემდგომი მოვლენები
ზავის შემდეგ, სამხრეთ კორეაში დაიწყო პოლიტიკური არეულობა. 1960 წელს სინგმან რის პრეზიდენტობა დასრულდა სტუდენტური აჯანყებით. მთელი თავისი მმართველობის განმავლობაში რი ცდილობდა გადაედგა დამატებითი ნაბიჯები მთავრობაზე კონტროლის განმტკიცებისთვის. ეს დაიწყო 1952 წელს (მეორე ვადით არჩევიდან მალევე), როდესაც მთავრობა ჯერ კიდევ პუსანში იყო. იმავე წლის მაისში, რიმ გაატარა საკონსტიტუციო ცვლილებები. მან გამოაცხადა საომარი მდგომარეობა და დააპატიმრა პარლამენტის წევრები, რომელთაგან წინააღმდეგობას ელოდა. რი შემდგომში დიდი უპირატესობით აირჩიეს. მან დაიბრუნა კონტროლი პარლამენტზე 1954 წლის არჩევნებში და ამის შემდეგ შეიტანა შესწორება, რათა თავი დაეღწია რვაწლიანი ვადისთვის. 

1960 წლის მოვლენებს, რომლებიც ცნობილია როგორც აპრილის რევოლუცია. თავდაპირველად ეს პროტესტი ჩაახშო ადგილობრივმა პოლიციამ. მას შემდეგ, რაც სტუდენტის ცხედარი ნავსადგურში იპოვეს, რევოლუცია გაგრძელდა. შემდგომში არაძალადობრივი პროტესტი გავრცელდა სეულში და მთელ ქვეყანაში. რი გადადგა 26 აპრილს.

## განათლება
პირველმა რესპუბლის დროს საგანმანათლებლო სისტემა სრულად დანგრეული იყო. ის შედგენილი იყო კორეის განათლების საბჭოს მიერ. ზოგიერთი ამტკიცებს, რომ ამ დემოკრატიულმა განათლებამ ხელი შეუწყო სტუდენტურ პროტესტს, რომელმაც 1960 წელს დაამხო ავტორიტარული რის მთავრობა.

განათლების შესახებ პირველი კანონი ძალაში შევიდა 1949 წლის 31 დეკემბერს. ამის ყველაზე მნიშვნელოვანი ასპექტი იყო დაწყებით საფეხურზე საყოველთაო სავალდებულო განათლების შემოღება. პირველი რესპუბლიკის ბოლოსთვის დაწყებით სკოლაში ჩარიცხვამ 95%-ს გადააჭარბა. ამ პერიოდში მიიღეს სამხრეთ კორეის პირველი ეროვნული სასწავლო გეგმა.

## ეკონომიკა
1945-1950 წლებში შეერთებულმა შტატებმა და სამხრეთ კორეის ხელისუფლებამ განახორციელეს მიწის რეფორმა, რომელმაც შეინარჩუნა კერძო საკუთრების სისტემა. მათ ჩამოართვეს და გადაანაწილეს მთელი მიწა, რომელსაც ფლობდნენ იაპონიის კოლონიური მთავრობა, იაპონური კომპანიები და ცალკეული იაპონელი კოლონისტები. სამხრეთ კორეის მთავრობამ ჩაატარა რეფორმა, რომლის მიხედვითაც სამხრეთ კორეელებს, რომლებსაც დიდი მიწის საკუთრება ჰქონდათ, ვალდებულნი იყვნენ თავიანთი მიწების უმეტესი ნაწილი დაეტოვებინათ. შეიქმნა საოჯახო მესაკუთრეთა ახალი კლასი.

## საერთაშორისო ურთიერთობები
რი ცდილობდა თავისი მთავრობის მტკიცედ შეერთებას შეერთებულ შტატებთან და ჩრდილოეთ კორეასთან და იაპონიასთან. პირველი რესპუბლიკის დროს მთავრობამ მიიღო ამერიკული ფინანსური დახმარება.

1952 წლის 18 იანვარს რიმ გამოაცხადა სამხრეთ კორეის სუვერენიტეტი კორეის ნახევარკუნძულის მიმდებარე წყლებზე, დღევანდელი ექსკლუზიური ეკონომიკური ზონების მსგავსი კონცეფციით. ამგვარად შედგენილი საზღვაო დემარკაცია, რომელსაც რიმ უწოდა "მშვიდობის ხაზი", მოიცავდა ლიანკურის კუნძულებს.  

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ისტორია
კატეგორია:სამხრეთი კორეა