open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქვიშხეთის დიმიტრი ყიფიანის სახლ-მუზეუმი

**დიმიტრი ყიფიანის სახლ-მუზეუმი** –  მუზეუმი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთში. თანამედროვე სახით გაიხსნა 2007 წელს ქართველი წმინდანისა და საზოგადო მოღვაწის  დიმიტრი ყიფიანის პატივსაცემად. მისი როგორც ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ფილიალის ისტორია კი XX საუკუნის 90-იანი წლებიდან იწყება. 

სახლი სადაც დღეს მუზეუმი მდებარეობს აშენებულია XIX საუკუნის 60-იან წლებში დიმიტრი ყიფიანის მიერ და აქ ცხოვრობდა მანამ სანამ მას სტავროპოლში გადაასახლებდნენ. მუზეუმი მოიცავს ყიფიანისეულ შენობას და მინაშენის ნაწილს, რომელზეც შედარებით ადრეული (XX ს-ის I ნახევარი) კვალი შეინიშნება. 

XX საუკუნის პირველ ნახევარში სახლი საქართველოს მწერალთა კავშირის ხელში გადავიდა და შენობაში განთავსდა ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დასასვენებელი სახლი. XX საუკუნის 90-იან წლებში შენობაში განთავსდა  ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის ქვიშხეთის ფილიალი. შესყიდულ იქნა რამდენიმე მემორიალური ნივთი და ექსპონატი. ამჟამად მუზეუმში დაცულია დიმიტრი ყიფიანთან დაკავშირებული 900–მდე ექსპონატი, დოკუმენტი თუ ფოტომასალა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
* სურამის ლესია უკრაინკას მუზეუმი
* საქართველოს მუზეუმების სია

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა ტ. 5. თბ., 1990 

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:დიმიტრი ყიფიანი
კატეგორია:1991 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები

thumb|250px|სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები
thumb|250px|სამხრეთი ჯორჯიის კუნძული
**სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები** () — კუნძულთა ჯგუფი სამხრეთ ატლანტის ოკეანეში, საკმაოდ დაცილებულია კონტინენტს და წარმოადგენს დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიას. ამ კუნძულებიდან აღსანიშნავია სამხრეთი ჯორჯია, რომელიც კონტინენტიდან დაცილებულია 520 კილომეტრით, კუნძულების ფართობი შეადგენს 3903 კვადრატულ კილომეტრს.

ამ ტერიტორტიაზე ადგილობრივი მოსახლეობა არ სახლობს, აქ მრავლადაა გახსნილი დიდი ბრიტანეთის კვლვითი პუნქტები. მდებარეობს საკმაოდ მცირე კუნძული ბირდი, სადაც მდებარეობს ამ ტერიტორიების ადმინისტრაციული ცენტრი კინგ-ედუარდ-პოინტი.

კუნძული სამხრეთი ჯორჯია პირველად აღმოჩენილი იქნა ინგლისელების მიერ 1675 წელს. მოგვიანებით, უკვე ინგლისელებმა დაიწყეს ამ კუნძულის გამოკვლევა და თავიანთი ავანპოსტების დაარსება. 1982 წელს დაწყებული ფოლკლენდის ომის დროს ეს ადგილები ოკუპირებული იქნა არგენტინელების მიერ, მაგრამ ომის დასრულების შემდეგ სამხრეთი ჯორჯია და სამხრეთ სენდვიჩის კუნძულები კვლავ დიდ ბრიტანეთს დაუბრუნდა.

რაც შეეხება კუნძულ სენდვიჩს, ის პირველად აღმოჩენილი იქნა 1775 წელს ინგლისელი მეზღვაურის ჯეიმზ კუკის მიერ.

## ფლორა და ფაუნა 
ამ კუნძულების ფაუნა განსაკუთრებით მდიდარია. ეს ადგილები მრავალი იშვიათი ჯიშის ცხოველის სამშობლოა, აქ სახლობს დაახლოებით 120 000 სამეფო პინგვინი, აგრეთვე აღსანიშნავია: ალბატროსი, პინგვინი, ქარიშხალა, პრიონი, მეზღვიასებრნი და თოლია.

საკმაოდ მრავალფეროვანია კუნძულების ირგვლივ არსებული ზღვის სამყარო. აქ მრავლადაა სელაპები და ზვიგენები.

## რესურსები ინტერნეტში 
; მთავრობა
* სამხრეთი ჯორჯიის მთავრობის საიტი 
; სხვა
* South Georgia Association website
* South Georgia Heritage Trust
* Live picture from the South Georgia webcam 
* South Georgia Information (Russian website) 
* Operation Paraquat 
* Argentine invasion of South Georgia 
* South Georgia Wiki 

კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიები
კატეგორია:ატლანტის ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ამერიკის სადავო ტერიტორიები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით
ხოსე ხოაკინ დე ერერა

**ხოსე ხოაკინ დე ერერა** (, დ. 23 თებერვალი, 1792, ხალაპა, მექსიკა  — გ. 10 თებერვალი, 1854, ტაკუბაია, მექსიკა) — მექსიკელი  პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის პრეზიდენტი 3-ჯერ. მექსიკის არმიის გენერალი ამერიკა-მექსიკის ომის განმავლობაში. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Brief biography at PBS 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1792
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1854
იაშჩილანი

**იაშჩილანი** – მაიას ცივილიზაციის უძველესი ქალაქი თანამედროვე მექსიკაში. მდებარეობს ჩიაპასის შტატში, მდინარე უსუმაკინტას ხეობაში. გვიან კლასიკურ პერიოდში, იაშჩილანი იყო ყველაზე უძლეველი ქალაქი უსუმაკინტას გასწვრივ, თავის მთავარ მეტოქე ქალაქ პიედრა-ნეგრასთან ერთად.

იაშჩილანის დაქვემდებარებაში შედიოდა სხვა მრავალი პატარა ქალაქი.  დღეისათვის იაშჩილანი ცნობილია უცნაური ნაგებობებითა და პირამიდებით, რომლებზეც ამოტვიფრული იეროგლიფებიც ქალაქის მმართველი დინასტიის შესახებ მოგვითხრობს. 

იაშჩილანის შესახებ პირველად ინფორმაცია 1833 წელს ჩნდება. დადგენილია, რომ ქალაქის ძველი სახელი იყო "*პა-ჩანი*", ხოლო "*იაშჩილანი*" არქეოლოგმა ტეობერ მალესმა უწოდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Proyecto La Pintura Mural Prehispánica en México, IIE, UNAM

## სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ბალამკუ

thumb|200px|ფრიზი ბალამკუში
**ბალამკუ** (*Balamkù*) — მაიას ეპოქის მცირე ნანგრევები მექსიკაში. მდებარეობს მაიას ქალაქ კალაკმულიდან 65 კილომეტრში, კამპეჩეს შტატში, გვატემალის საზღვართან. 

ბალამკუ ცნობილი გახდა 1990 წელს. კარგად შემონახული კედლის ფრიზის საშუალებით. ფრიზი მდებარეობდა ერთ-ერთი ნაგებობის ქვედა ნაწილში.კარგადაა ასევე შემონახული ორიგინალური წითელი საღებავი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* INAH-ის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
პორფირიო დიასი

**ხოსე დე ლა კრუს პორფირიო დიას მორი** (, დ. 15 სექტემბერი, 1830, ოახაკა-დე-ხუარესი, მექსიკა  — გ. 2 ივლისი, 1915, პარიზი, საფრანგეთი) — მექსიკელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის 3-გზის პრეზიდენტი. დიქტატორი. მექსიკას მართავდა 30 წლის განმავლობაში. მისი მმართველობის პერიოდს მექსიკის ისტორიაში *პორფირიატო* () უწოდეს.

1910 წელს, მას შემდეგ, რაც საპრეზიდენტო არჩევნებში თავი გამარჯვებულად გამოაცხადა მისმა ოპონენტმა ფრანსისკო მადერომ უარი თქვა შედეგების აღიარებაზე და მოუწოდა მექსიკელებს დიასის წინააღმდეგ ბრძოლისათვის. ასე დაიწყო მექსიკის რევოლუცია, რომელიც 1911 წელს დიასის ჩამოგდებით დამთავრდა. დიასი საფრანგეთში გაიქცა სადაც გარდაიცვალა 1915 წელს 84 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Historial Text Archive: Díaz, Porfirio (1830–1915) 
* The New Student's Reference Work/Diaz, Porfirio
* Creelman's interview in Spanish 
* Creelman's interview in English 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1830
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
კაბახი

thumb|230px|right|ნიღბების ტაძარიthumb|230px|right|ნიღბების ტაძარი (დეტალი)

**კაბახი**  — მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე, იუკატანის შტატში. სახელწოდება მომდინარეობს მაიას ენიდან და ნიშნავს "*ძლიერ ხელს*". მისი ალტერნატიული სახელია *კაბაუაკანი*.

ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ძვ. წ. III საუკუნეში. აქ არსებული არქიტექტურის უმრავლესობა აგებულია ჩვ.წ. VII-XI საუკუნეებში. კაბახი მოსახლეობის მიერ მიტოვებულ იქნა ჯერ კიდევ მაშინ, სანამ იუკატანს ესპანელები დაიპყრობდნენ.

კაბახის ყველაზე ცნობილი სტრუქტურაა ე.წ. "*ნიღბების სასახლე*", რომლის ფასადიც დეკორირებულია წვიმის ღმერთი ჩააკის ასამდე ქვის ნიღბით. წვიმის ღმერთის ეს ნიღბები მრავლადაა ახლომდებარე სხვა სტრუქტურებზეც.

კომპლექსი კიდევ მრავალ მაიას სტილის სასახლეს შეიცავს, პატარ-პატარა დაბალ შენობებსა და პირამიდა-ტაძრებს. 

კაბახი პირველად 1843 წელს აღწერეს მეცნიერებმა ჯონ ლოიდ სტეფენსმა და ფრედერიკ კატერვუდმა. 

1993 წელს კაბახი იუკატანის სახელმწიფო პარკად გამოცხადდა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Kabah on MayaInfo.org 
* Kabáh on sci.mus.mn.us 
* Kabáh :: The Mayan Kingdom * Kabah web site at Reed College. Over 300 19th - 21st century photographs of Kabah.

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ტანკახი

**ტანკახი**, *Tancah * — მაიას ცივილიზაციის ყოფილი ქალაქი მექსიკაში. მდებარეობს თანამედროვე მექსიკის შტატ  კინტანა-როოში, მაიას ქალაქ ტულუმიდან რამდენიმე კილომეტრში. 

პირველი შენობების ნაწილი აგებულია გვიან კლასიკურ, ხოლო ნაწილი პოსტკლასიკურ პერიოდში (დაახ. 770—1200 წწ.), რამდენიმე — მომდევნო ორას წელიწადში. ბევრ გვიან კლასიკურ ძეგლზე გამოსახულია ფრესკები. 

## ლიტერატურა
* Nikolai Grube (Hrsg.): *Maya. Gottkönige im Regenwald*. Könemann-Verlag, Köln 2000, ISBN 3-829-01564-X

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
UTC-00:25

**UTC−00:25** — იყო სასაათო სარტყელი ირლანდიაში 1916 წლამდე. 1916 წლის შემდეგ, ირლანდია გადავიდა UTC±00:00 სასაათო სარტყელზე. ამ დროზე ირლანდია იყო 1858 წლიდან. UTC-00:25 აგრეთვე უწოდებდნენ **დუბლინის სტანდარტულ დროს**.

## რესურსები ინტერნეტში 
* History of legal time in Britain
* Dunsink and Timekeeping

UTC-00:25
The Crazy World of Arthur Brown

**The Crazy World of Arthur Brown**  — ინგლისური ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფი, რომლის დამაარსებელი არის მუსიკოსი ართურ ბრაუნი.

1968 წელს დიდი პოპულარობა მოიპოვა ჯგუფის სიმღერამ  „Fire“ (აგრეთვე გამოცემულმა სინგლის სახით). იგი გაიყიდა მილიონი ასლის ოდენობით და მიიღო ოქროს სტატუსი.

## დისკოგრაფია 
### ალბომები 
* 1968: *The Crazy World of Arthur Brown*
* 1988: *Strangelands* [დაკარგული მეორე ალბომი] (ჩაწერილი 1969 წელს)
* 2002: *Tantric Lover* (კომპაქტ-დისკი, ბრიტანეთი, *Voiceprint Records*), პირველი გამოცემა: 2000  
* 2003: *Vampire Suite* (კომპაქტ-დისკი, აშშ, *Track Records*)  
* 2007: *Voice Of Love* (კომპაქტ-დისკი, *Zoho Music*)

### სინგლები 
* 1967: ''Devil's Grip / Give Him A Flower* (Track 604008 U.K.)
* 1968: *Fire / Rest Cure* (Track 604022 U.K.), (Atlantic 2556 U.S.)
* 1968: *Nightmare / Music Man (aka What's Happening)* (Track 604026 U.K.)
* 1968: *I Put A Spell On You / Nightmare'' (Track 2582 U.S.)

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები
კატეგორია:1967 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ფსიქოდელიური როკ-ჯგუფები
კატეგორია:Atlantic Records-ის შემსრულებლები
ტიხუანა

**ტიხუანა**  () — ქალაქი უკიდურეს ჩრდილოეთ-დასავლეთ მექსიკაში. ქვემო კალიფორნიის შტატში. სახელმწიფო საზღვრით გამოყოფილია აშშ-ს დაძმობილებულ ქალაქ სან-დიეგოსაგან. ქალაქი დიდი სატრანსპორტო კვანძია. გამოირჩევა სასაზღვრო ვაჭრობით აშშ-სთან.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  სან-დიეგო, აშშ.
*  ვლადივოსტოკი, რუსეთი.
*  იანტაი, ჩინეთი.

## იხილეთ აგრეთვე
* მექსიკის ქალაქების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:მექსიკის ქალაქები
გდინია

**გდინია** (, ) — ქალაქი პომერანიის სავოევოდოში (პოლონეთი) და წარმოადგენს მნიშვნელოვანი პორტს გდანსკის ყურის სანაპიროზე, სამხრეთი ბალტიის ზღვა. ქალაქიდან 15 კილომეტრში მდებარეობს აეროპორტი, რომლიდანაც ხორციელდება ქვეყნის შიდა რეისები. 

ეს ტერიტორია მოქცეულია ქალაქ გდანსკის აგლომერაციის ფარგლებში. 2015 წლის მონაცემებით აქ ცხოვრობს 247, 672 ადამიანი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ოლბორგი, დანია
*  კალინინგრადი, რუსეთი
*  პლიმუთი, ინგლისი, გ.ს
*  სიეტლი, აშშ
*  ბარანოვიჩი, ბელარუსი
*  ბრუკლინი, აშშ
*  ჰაიკოუ, ჩინეთი
*  კარლსკრუნა, შვედეთი
*  Syndicat Mixte de la Côte d'Opale, საფრანგეთი
*  კრისტიანსენი, ნორვეგია
*  კოტკა, ფინეთი
*  ლიეპაია, ლატვია
*  კლაიპედა, ლიეტუვა
*  კილი, გერმანია

## გალერეა 

File:Kościół parafialny pw. NMP Królowej Polski w Gdyni 01.jpg|ტაძარი
File:Klif w Gdyni-Orłowie - 134.JPG|კლიფი
File:Muzeum Miasta Gdyni 01.jpg|მუზეუმი
File:Plac Kaszubski, Gdynia2.jpg|
File:Sea Towers Skwer.jpg|
File:Aleja Jana Pawła II, Gdynia - 010.JPG|
File:Gdynia Orlowo plaza.jpg|
File:Gdynia Swietojanska Empik.jpg|
File:Gdynia Poland hala sportowo-widowiskowa 1.JPG|
File:Basen-portowy-gdynia.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში 
* Gdynia city website 
* Gdynia City Portal 
* Gdynia Portal  (პოლ)

## სქოლიო 
კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
კატეგორია:პოლონეთის პოვიატები
UTC-01:00

thumb|500px|UTC−01:00: ლურჯი (დეკემბერი), ნარინჯისფერი (ივნისი), ყვითელი (მთელი წელი), ღია ზურჯი - ზღვის ტერიტორიები
**UTC−01:00** — სასაათო სარტყელი, რომელიც ვრცელდება შემდეგ რეგიონებში:

## სტანდარტული დრო (მთელი წელი) 
* 

## სტანდარტული დრო (ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზამთარი) 
* 
** აღმოსავლეთი
*** იტოკორტოორმიიტი და მის ახლოს მდებარე ტერიტორიები (აკვირდება ევროპის კავშირი ზახულის დროის წესებით.)
*  (პორტუგალია)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქალაქები UTC−01:00-ის დროის სარტყელში

UTC-01:00
Goddess in the Doorway

***Goddess in the Doorway*** — მუსიკოს და ვოკალისტ მიკ ჯაგერის მეოთხე სოლო-ალბომი, გამოცემული 2001 წელს. ეს არის მისი პირველი სოლო-დისკი, გამოსული ლეიბლზე Virgin Records.

ალბომის ჩაწერის დროს მიკმა ითანამშრომლა რამდენიმე ცნობილ შემსრულებელთან. მათ შორის არიან: ლენი კრავიცი, უაიკლეფ ჟანი, ბონო, პიტ ტაუნსენდი და ჯო პერი.

ალბომიდან გამოვიდა ორი სინგლი - God Gave Me Everything და Visions of Paradise. გამოცემას დიდი წარმატება ხვდა წილად, თუმცა ჰიტ-აღლუმებში იგი აღინიშნა მხოლოდ #44 (ინგლისი) და #39 (აშშ) პოზიციებით.

## სიმღერების სია
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები 
## სერტიფიცირებები და გაყიდვები 
## სქოლიო 
კატეგორია:მიკ ჯაგერის ალბომები
კატეგორია:2001 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
გუასაპარესი

**გუასაპარესი** () — ჩიუაუაის 67 მუნიციპალიტეტიდან ერთ-ერთი, ჩრდილოეთ მექსიკაში. მუნიციპალიტეტების ფართობი შეადგენს 2,145.8 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 8998 ადამიანს (2010). გუასპარესი დაარსებული იქნა 1844 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩიუაუაის მუნიციპალიტეტი
ბონამპაკი

მინი|300 პქ|ბონამპაკი
მინი|right|300პქ|left|ბონამპაკის კედლის მხატვრობა
**ბონამპაკი** – (*მაია – მოხატული კედელი*) მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, ჩიაპასის  შტატში. იგი მდებარეობს მასზე უფრო დიდი ძეგლის – იაშჩილანიდან 30 კილომეტრით სამხრეთით, რომლის დაქვემდებარებაშიც შედიოდა ბონამპაკი. იგი არ გამოირჩევა არც დიდი სივრცით არც რაიმე განსაკუთრებული არქიტექტურული ღირებულებით, მაგრამ იგი ძალიან ცნობილია თავისი კედლის მხატვრობით, რომლითაც ტაძრის შიდა კედლები გამოირჩევა. კონსტრუქცია აშენებულია ჩვ. წ. 580-800 წლებში. ძეგლი 1946 წელს აღმოაჩინეს ამერიკელმა მოგზაურებმა. 

ნაგებობა შედგება სამი პატარა ოთახისგან, რომლებიც კლასიკური მაიას მხატვრობითაა აჭრელებული. პირველ ოთახში გამოსახულია სცენა, თუ როგორ აკურთხებს ქურუმი დიდებულის შვილს მემკვიდრედ. მეორე ოთახში ასახულია ომის სცენა და ამ ომში აყვანილი ტყვეები, რომლბსაც როგორც ყოველთვის, მაიას ხალხი შემდეგ მსხვერპლად სწირავდა, მაგრამ ნახატებში მსხვერპლშეწირვის რიტუალი არ ჩანს. მესამე ოთახში გამოსახულნია არიან მოცეკვავები, რომლებიც სპეციალურ კოსტიუმმებში და ღმერთების ნიღბებში გამოწყობილები სარიტუალო ცეკვას ასრულებენ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM
* Yale Bonampak Documentation Project 
* Bonampak Murals on ancientmexico.com  - Good large photographs of the originals
* ფოტოები

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
კალაკმული

**კალაკმული** () — მაიას ცივილიზაციის ყველაზე დიდი ქალაქი დღემდე აღმოჩენილ მაიას ქალაქებს შორის. მდებარეობს მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. გადაჭიმულია 1 800 000 აკრზე, ჯუნგლების სიღრმეში, პეტენის აუზის რეგიონში, გვატემალის საზღვრიდან 30 კმ-ის დაშორებით.

კალაკმული 1931 წლის 29 დეკემბერს, საჰაერო გადაფრენისას აღმოაჩინა ბიოლოგმა კირუს ლანდელმა და მანვე უწოდა ეს სახელი, რაც მაიას ენაზე ნიშნავს *„ორი მომიჯნავე პირამიდის ქალაქს“*.

კალაკმული იყო მაიას სუპერსახელმწიფო ჩრდილოეთ პეტენის რეგიონში. ქალაქი იმართებოდა ე. წ. „გველის თავის მოწყობით“. ეს წყობა, ტიკალის მსგავსად, დამახასიათებელია კლასიკური მაიას პერიოდისათვის. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 50. 000 ადამიანს და მას ჰყავდა მთავრობა, რომელიც ქალაქს 150 კილომეტრის მოშორებიდან მართავდა. კალაკმულში გამოიყოფა 6 750 უძველესი სტრუქტურა, რომელთა შორის უდიდესია დიდი პირამიდა. მისი სიმაღლეა 55 მეტრი და როგორც მაიას პირამიდებისთვისაა დამახასიათებელი, საფეხურებიანია.

2002 წელს, იუნესკომ კალაკმული მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Calakmul - კულტურული მემკვიდრეობა – კალაკმული 
* Calakmul  
* Friends of Calakmul
* კალაკმულის ბიოსფერული ნაკრძალი 
* Virtual Walking Tour of Calakmul by David R. Hixson
* Kaan Emblem Principal Glyphs at FAMSI: A, B

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ტორუნი

**ტორუნი** (, ) — ქალაქი ჩრდილოეთ პოლონეთში, მდინარე ვისლის სანაპიროზე. 2009 წლის ივნისში ჩატარებული აღწერის შედეგად აქ სახლობს 205 934 ადამიანი, მოსახლეობით ეს ქალაქი მეორეა კუიავო-პომერანიის სავოევოდოში, ბიდგოშჩის შემდეგ. შუა საუკუნეებში ამ ქალაქში დაიბადა ცნობილი პოლონელი ასტრონომი ნიკოლოზ კოპერნიკი. 1997 წელს იუნესკომ ეს ქალაქი შეიყვანა მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში რომლებიც მდებარეობს პოლონეთში.

ადრე ეს ქალაქი იყო ორი სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი. ამ ქალაქში მოქმედებს ნიკოლოზ კოპერნიკის უნივერსიტეტი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Municipal website 
* VisitTorun.pl tourism
* "Moj Torun" - Torun my City 
* cowtoruniu.pl events, info, photo galeries, from Torun
* podkopcem.pl - cultural & entertainment events in Torun (events for non-Polish speakers marked and translated into )
* Toruń Daily Photo blog site 
* Toruń Observer Daily Photo blog site
* Toruń Trips tourism
* Collective Economics School in Toruń  /  / 
* "Virtual" Toruń 
* THORN a. d. Weichsel / Westpreussen  
* Ansichtskarten von Thorn (old postcards) 
* Heritage Fortress Park AB IV Battery / Skansen Fortyfikacji Pancernej Twierdzy Toruń  / 

## სქოლიო 
კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები პოლონეთში
კატეგორია:პოლონეთის პოვიატები
სერფინგი

[მარჯვნივ|მინი|სერფერი ტალღაზე, [2010 წელი]]
**სერფინგი** ( – „ზვირთებზე სრიალი“) — წყლის სპორტის სახეობა, რომელიც გულისხმობს სერფინგის დაფით ზღვის, ოკეანის ზვირთებზე სრიალს, გართობის ან შეჯიბრის მიზნით. სერფინგით დაკავებულს *სერფერი* ეწოდება. პირველი სერფერები იყვნენ ჰავაელები, ხოლო პირველი დაფები 70 კგ-მდე იწონიდა. სპორტის ეს სახეობა პოპულარულია ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ავსტრალიაში, ბრაზილიაში და ზოგ სხვა ქვეყანაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* How to surf .
* Learn To Surf .

კატეგორია:წყლის სპორტი
რადომი

**რადომი** () — ქალაქი ცენტრალურ პოლონეთში, 2009 წლის ივნისის მონაცემებით აქ ცოვრობს 223,914 ადამიანი. ქალაქი გაშენებულია მდინარე მელეჩნას სანაპიროზე. 1999 წლიდან რადომი შესულია მაზოვეთის სავოევოდოს შემადგენლობაში, ეს ქალაქი რადომის სავოეოევოდოს დედაქალაქია. ქალაქიდან 100 კილომეტრში მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქი ვარშავა. 

აქ საკმაოდ ბევრი ისტორიული შენობა მდებარეობს. ეს ქალაქი დაარსდა 1364 წელს. 

## დაძმობილებული ქალაქები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*  Official web page of Radom in English 
*  Official web page of Radom in Polish 
*  Radom Culture 
*  Radom photo gallery

კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
კატეგორია:პოლონეთის პოვიატები
კობა (ქალაქი)

მინი|კობას არქეოლოგიური ადგილების რუკა
**კობა** – მაიას ცივილიზაციის ქალაქის ნანგრევები მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში. მდებარეობს მაიას სხვა ძეგლის, ჩიჩენ-იცადან 90 კილომეტრით აღმოსავლეთით, კარიბის ზღვიდან 40 კილომეტრით დასავლეთით. 

კობა მდებარეობს ორი ლაგუნის ირგვლივ. ქვის ამაღლებული, მობათქაშებული გზები ძეგლიდან ირგვლივ, ახლო-მახლო მიემართება. ამ გზებს მაიას ენაზე *საკბე* ჰქვია. ზოგიერთი ეს ქვაფენილი კარიბის ზღვის სანაპიროზე გადის, ხოლო ზოგიერთი ყველაზე გრძელი დასავლეთით, მაიას ძეგლ იახუნასკენ მიემართება. კომპლექსი შეიცავს რამდენიმე ტაძარ-პირამიდას, რომელთაგან უმაღლესი, რომელიც ნოოჩ-მულის სახელითაა ცნობილი, 42 მეტრი სიმაღლისაა. 

კობას მოსახლეობა, მისი განვითარების პიკისას, შეადგენდა 50. 000 კაცს და განფენილი იყო 80 კვ. კმ-ზე. ეს ტერიტორია  დასახლებულ იქნა ჩვ. წ I საუკუნეში. ნაგებობათა უმრავლესობა განეკუთვნება ჩვ. წ. 500-900 წლებს.

## ლიტერატურა 
* *COBA: A Classic Maya Metropolis*.  William J. Folan, Ellen R. Kintz, Laraine A. Fletcher. New York: Academic Press, 1983.
* *The Ancient Maya*. (Third Edition) Stanford University Press, Stanford. 1963
* *A Preliminary Study of the Ruins of Coba, Quintana Roo, México*. Washington, D.C. Carnegie Institution of Washington, Publication No. 424. 1932

## რესურსები ინტერნეტში 
* Coba maya archaeological site, history and pictures 
* Photo Gallery at the Science Museum of Minnesota 
* New York Times: Lore Among The Ruins. April 27, 2003
* Frommers Destination Guide for Coba 
* Photos of Coba site 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
აქროლადობა

**აქროლადობა** — პროცესი, რომლის მიმდინარეობას ხდება ხსნარების კონცენტრირება გამხსნელის აქროლადობის გზით.

## ტექნოლოგია
აქროლადობა ყველაზე ხშირად წარმოებს მაღალი ტემპერატურისას, ზოგჯერ დუღილისას, და/ან ვაკუუმში. გამხსნელის აქროლადობაზე იხარჯება თბო ენერგია.

## აქროლადობის აპარატები 
* აქროლადობის აპარატი ორთქლის გახურებით.
* ვერტიკალური და ჰორიზონტალური ცილინდრული აქროლადობის აპარატები დაკლაკნილი მილების გაცხელებით ან გახურებადი პერანგით.
* შიდა და გარე გამაცხელებელი კამერებიანი აპარატები
* აპკური აპარატები
* იძულებითი ცირკულაციის აპარატები.

გაცხელების დამატება ხდება აპარატის კედლებიდან, დაკლაკნილი მილების მეშვეობით.

## თბომატარებელი
200 °C ტემპერატურაზე ქვემოთ შეიძლება თბომატარებლად გადახურებული წყლის ორთქლი იყოს, 200 °C მაღლა — მაღალტემპერატურიანი სითხეები (ზეთები), სათბობი აირები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*სუბლიმაცია

კატეგორია:ფიზიკური მოვლენები
გორელოვკა

**გორელოვკა** — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გორელოვკა, ეფრემოვკა, ორლოვკა, ჟდანოვი, სამება, სპასოვკა).

## გეოგრაფია
სოფელი მდებარეობს ჯავხეთის ზეგანზე, მდინარე ბუღდაშენის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 2065 მეტრი. სოფელში არის ვულკანური წიდის საბადო.

## ისტორია
ადგილობრივი სომხები გორელოვკის ძველ სახელწოდებად ბუღდაშენს ასახელებენ. სიძველეებიდან ამ დიდ სოფელში ახლა აღარაფერია შემორჩენილი, თუმცა XX საუკუნის 30-იან წლებში ადგილობრივ მოსახლეობას კიდევ ახსოვდა, რომ გორელოვკა ძველი სოფლის ნანგრევებზე იყო აშენებული (ეკლესიის ნანგრევი, ძვ. სასაფლაო დიდი ბრტყელი ლოდებით, ზეთის სახდელი ნაგებობა და სხვ.). 

გორელოვკის მახლობლად, ბუღდაშენის ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე, ძველი ნასოფლარია, სადაც შემორჩენილია ნასახლართა დიდი ბუდეები და სასაფლაო ძველი დაუმუშავებელი ლოდებით, ეკლესიის კვალი კი აღარსადაა. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (1595) ეს ადგილები სრულიად დაუსახლებელი ჩანს. XIX საუკუნის 40-იან წლებში რუსეთის მთავრობამ ჯავახეთში გადმოასახლა დუხობორები ტავრიისა და ვორონეჟის გუბერნიებიდან. სახელი „გორელოვკა“ მათი შერქმეულია. დასახლებისთანავე მათ ააშენეს ობოლთა სახლი, რუსულ-უკრაინული ტიპის ხატა და 1946-1947 წლებში ევროპულ ყაიდაზე ააგეს სამლოცველო სახლი. 1895 წელს 2 000-მდე დუხობორმა ძალადობის მიმართ პროტესტის ნიშნად იარაღი დაწვა. თბილისის გუბერნატორმა გიორგი შერვაშიძემ ურჩობისთვის სოფელში კაზაკთა პოლკი მიავლინა. ყველა მამაკაცი გაშოლტეს, ნაწილი კი ციმბირში გადაასახლეს. 1990-იან წლებამდე დუხობორების რიცხვი ოთხი ათასს აღწევდა, თუმცა მომდევნო წლებში მათმა უმეტესობამ საქართველო დატოვა.

საბჭოთა პერიოდში გორელოვკაში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 165 კაცი, მათგან დუხობორების რაოდენობა 125 ადამიანია. სოფელში არის სამი საჯარო სკოლა და დუხობორების ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

## ლიტერატურა
*ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი: თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985.
*ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 1, თბ., 1964;

## რესურსები ინტერნეტში
*დუხობორები სახალხო დამცველის ტოლერანტობის ცენტრის ფილმი
*გორელოვკა – დუხობორების დაცლილი სოფელი  ფოტოგალერეა

## სქოლიო
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
როდიონოვკა

**როდიონოვკა**, ყოფილი *ფარავანი* — სოფელი საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში (ტამბოვკის თემი). მდებარეობს ფარავნის ტბის ნაპირას, ზღვის დონიდან 2100 მეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

## ისტორია
ფარავნის ტბის გარშემო ისტორიულად საკმაოდ მჭიდრო დასახლება ჩანს. აქ გადიოდა ძველი გზა, რომელიც კვეთდა თრიალეთსა და ჯავახეთს. ცენტრი ამ არეალისა სოფელი თავფარავანი (იგივე ფარავანი) უნდა ყოფილიყო.

ამჟამინდელი დასახლება 1840-იან წლებში გააშენეს რუსეთიდან გადმოსახლებულმა დუხობორებმა, რომლებმაც მას უწოდეს როდიონოვკა

## დემოგრაფია
## ისტორიული ძეგლები
[thumb|left|275px|[თავფარავნის ეკლესია|ფარავნის ეკლესია]]
სოფლის ცენტრში მდებარეობს დიდი ერთნავიანი დარბაზული ტიპის ეკლესია, ნაგები სუფთად გათლილი გრძელი კვადრებით. ეკლესია X-XI საუკუნეებს განეკუთვნება.

ეკლესიას გააჩნია ორნამენტები კარის არქიტავრზე. ორნამენტებია შემონახული თავდაპირველი სახის კარნიზებისა და სარკმელების არქივოლტებზეც. ეკლესიას გააჩნია წარწერები. ერთი მათგანი იკითხება შემდეგნაირად: „ქრისტე შეიწყალე პავლე“.

როდიონოვკაში არის მეორე ეკლესიაც, შედარებით მცირე ზომისა. მისი სახურავი და კედლები დაზიანებულია. იქვე მდებარეობს გვიანი შუა საუკუნეების ქარვასლა, რომლისათვისაც ქვა შემოუცლიათ.

## ლიტერატურა 
** ბერიძე მ.*, ჯავახეთის ძეგლთა მდგომარეობა (სამეცნიერო ექსპედიციის ანგარიში, 1979 წ.). ჯავახეთი. ისტორია და თანამედროვეობა. ახალციხე. 2002 წ. გვ. 335-404.

## სქოლიო
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
The Wall Live (ტურნე)

**The Wall Live**  — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის 2010-2013 წლების მსოფლიო საკონცერტო ტურნე . ეს იყო პირველი ტურნე, რომელზეც როჯერ უოტერსი, როგორც სოლო-შემსრულებელი, ასრულებდა ჯგუფ პინკ ფლოიდის მთლიან კონცეპტუალურ ალბომს *The Wall*. ამ ტურნემდე უკანასკნელად მან იგი ასეთი სახით წარმოადგინა 1990 წლის 21 ივლისს, ბერლინში.

კოულ მორტონის (*Daily Mail*) აზრით, „პინკ ფლოიდის The Wall-ის ტურნე-ვერსია არის ერთ-ერთი ყველაზე ამბიციური და რთული როკ-შოუ, რომელიც ოდესმე დადგმულა.“ დათვლილია, რომ ტურნეს მომზადებას სავარაუდოდ 60 მილიონი დოლარი დასჭირდა. 

უოტერსი ამ შოუებს ანიჭებდა ანტიმილიტარისტულ დატვირთვას. ამასთან ერთად, მისივე თხოვნით, მნახველები მის ოფიციალურ საიტზე ტვირთავდნენ ომში დაღუპული საკუთარი ახლობლების ფოტოსურათებს, რომლებიც შემდგომში, კონცერტის დროს პროეცირდებოდა კედელზე.

უოტერსის წინა ტურნეების პერსონალიდან ამ ტურნეში მონაწილეობდნენ სნოუი უაიტი, დეივ კილმინსტერი, ჰარი უოტერსი და დეივ კილმინსტერი. დამატებითი ვოკალისტები იყვნენ კიპ, მარკ და მაიკლ ლენონები (ჯგუფიდან Venice). დეივიდ გილმორის სტროფებს ასრულებდა რობი უაიკოფი. დამატებითი გიტარისტის სახით მონაწილეობდა ჯ. ე. სმითი. ტურნეს მსვლელობისას, ლონდონის დარბაზში O2, 2011 წლის 12 მაისს, დეივიდ გილმორი და ნიკ მეისონი გამოჩნდნენ უოტერსთან Outside the Wall-ის შესრულებისას, თუმცა შოუს მთავარ მომენტად იქცა კედლის თავზე სიმღერაში Comfortably Numb დეივიდ გილმორის გამოჩენა და კომპოზიციაში ვოკალური და გიტარის პარტიების შესრულება.

## პერსონალი
* როჯერ უოტერსი - ვოკალი, ბას გიტარა, გიტარები
* გრემ ბროუდი - დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
* დეივ კილმინსტერი  - გიტარა
* ჯ. ე. სმითი  - გიტარა
* სნოუი უაიტი - გიტარა
* ჯონ კერინი  - კლავიშებიანი საკრავები
* ჰარი უოტერსი- კლავიშებიანი საკრავები
* რობი უიკოფი - წამყვანი ვოკალი
* ჯონ ჯოისი  - ბექ ვოკალი
* კიპ ლენონი - ბექ ვოკალი
* მარკ ლენონი - ბექ ვოკალი
* პეტ ლენონი - ბექ ვოკალი 
* დეივიდ გილმორი - გამოსვლა 2011 წლის 10 მაისის კონცერტზე, სპეციალური სტუმარი
* ნიკ მეისონი - გამოსვლა 2011 წლის 10 მაისის კონცერტზე, სპეციალური სტუმარი

## სიმღერების სია 
### ნაწილი 1
*In the Flesh?
*The Thin Ice
*Another Brick in the Wall (Part I)
*The Happiest Days of Our Lives
*Another Brick in the Wall (Part II)
*Another Brick in the Wall (Part 2) Reprise - ბალადა ჟან შარლ დე მენეზესზე.
*Mother
*Goodbye Blue Sky
*Empty Spaces
*What Shall We Do Now?
*Young Lust
*One of My Turns
*Don't Leave Me Now
*Another Brick in the Wall (Part III)
*The Last Few Bricks
*Goodbye Cruel World

### ნაწილი 2
*Hey You
*Is There Anybody Out There?
*Nobody Home
*Vera
*Bring the Boys Back Home
*Comfortably Numb
*The Show Must Go On
*In the Flesh
*Run Like Hell
*Waiting for the Worms
*Stop
*The Trial
*Outside the Wall

## ტურნეს თარიღები
## სქოლიო 
კატეგორია:როჯერ უოტერსის ტურნეები
კატეგორია:2010 წლის საკონცერტო ტურნეები
კატეგორია:2011 წლის საკონცერტო ტურნეები
კატეგორია:2012 წლის საკონცერტო ტურნეები
კატეგორია:2013 წლის საკონცერტო ტურნეები
ეცნა

**ეცნა** – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. 

მოედნის ყველაზე ღირსშესანიშნავი ნაგებობა მთავარი ტაძარია, რომელიც დაშენებულია პლატფორმაზე და სიმაღლეში 40 მეტრია. 

ეცნა დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ძვ. წ. 400 წლისთვის. ქალაქი მოსახლეობამ ჩვ.წ. 1500 წელს მიატოვა. გვიანდელ კლასიკურ პერიოდში, ეცნა ქალაქ კალაკმულის მმართველობის ქვეშ შედიოდა. 

ამჟამად ობიექტი მნახველთათვის ღიაა.

## რესურსები ინტერნეტში
*  მაიას ცივილიზცია
*  მაიას ისტორია

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ეკ-ბალამი

thumb|250px|ეკ-ბალამი
**ეკ-ბალამი** –(იუკატანის მაიას ენაზე – *შავი იაგუარი*) მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში, ქალაქ ვალიადოლიდიდან 30 კმ-ით ჩრდილოეთით, ამავე სახელწოდების სოფლიდან 2 კმ-ის მოშორებით. 

ეკ-ბალამი წარმოადგენდა საკმაოდ დიდ ქალაქს. არქიტექტურა თარიღდება ჩვ. წ. 600-800 წლებით, მაშინ, როდესაც მაიას ცივილიზაცია ყვაოდა და თავის განვითარების მწვერვალს მიაღწია.

## რესურსები ინტერნეტში
*ფოტოები 
*ეკ-ბალამის უკანასკნელი აღმოჩენები

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
შპუხილი (მაია)

**შპუხილი** – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. ახლომდებარე ტერიტორია მდიდარია მაიას სხვა ძეგლებით, აქაა მაგალითად ბეკანი, კალაკმული. 

სავარაუდოა, რომ ეს ტერიტორია დასახლებული იყო ძვ. წ. 400 წელზე უფრო ადრე. ქალაქმა განვითარების აპოგეას მიაღწია ჩვ. წ. 500-750 წლებში, ხოლო დაკნინდა დაახლოებით 1100 წელს. 

ქალაქი აღმოაჩინეს 1930 წელს, მასთან ერთად აღმოაჩინეს აქ მდებარე კონსტრუქციების 17 ჯგუფი, რომელიც რიო-ბეეკის სტილშია ნაგები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* მექსიკის ისტორიისა და არქეოლოგიის ეროვნული მუზეუმი )
* Xpuhil (Secretariat of Tourism)
* Xpuhil  (National Council for Culture and the Arts)
* :fr:Xpujil

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ჩუნჩუკმილი

**ჩუნჩუკმილი** – მაიას ცივილიზაციის ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის შტატში. აქ აღმოჩენილ იქნა არაერთი მონუმენტი და სკულპტურა, რომლებიც გვაწვდიენ არქეოლოგიურ მონაცემებს. დგინდება, რომ ჩუნჩუკმული  მაიას სხვა ქალაქების მსგავსად, მხოლოდ ერთი მეფის მიერ არ იმართებოდა. შესაძლოა ეს ქალაქი იყო მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჩუნჩუკმილის პრეისტორია 
* ჩუნჩუკმილის ციფრული რეკონსტრუქცია
* http://www32.brinkster.com/snefru/archaeology/usa-conference/sub/full-papers/TRodriguez.pdf  Paper by Pakbeh project member Timoteo Rodriguez -->
* Mayaquest visit  Brief notes by the "Mayaquest" team as they visited Chunchucmil in their tour of the Maya region.

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ჩინკულტიკი

**ჩინკულტიკი** — მაიას ცივილიზაციის ქალაქის ნანგრევები მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში, თანამედროვე ქალაქ კომიტანიდან 56 კმ-ის დაშორებით. 

ქალაქი ყვაოდა ჩვ. წ. III-IX  საუკუნეებში. აღმოჩენილი სკულპტურების უმრავლესობა აჭრელებულია იეროგლიფებით, რომლებიც ჩვ. წ. 591 – 897 წლებით თარიღდება. ქალაქი მოსახლეობის მიერ მიტოვებულ იქნა XIII საუკუნეში. 

ქალაქში აღმოჩენილია რამდენიმე საფეხურებიანი პირამიდა და 200-მდე პატარა შენობა. აქვეა მესოამერიკული ბურთის თამაშის მოედანი, რომლის წარწერაც გვეუბნება, რომ ის გახსნილია 591 წლის 21 მაისს.

ძეგლი პირველად XIX საუკუნის ბოლოს მოიხსენია ერთ-ერთმა მეცნიერმა.

## რესურსები ინტერნეტში
*  Chinkultic on cnca.gob.mx   (with photos)
* Chinkultic on ecoturismolatino.com 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ყაბარდოული ენა

**ყაბარდოული ენა**, *ყაბარდოულ-ჩერქეზული ენა*, *აღმოსავლეთ ჩერქეზული ენა* () — აფხაზურ-ადიღური ენათა ოჯახის ადიღური ჯგუფის ახალდამწერლობიანი ენა. გავრცელებულია ყაბარდო-ბალყარეთის, ყარაჩაი-ჩერქეზეთის, ადიღეს რესპუბლიკებსა და მოზდოკის რაიონში. ყაბარდოელები ცხოვრობენ აგრეთვე თურქეთში, იორდანიასა და ლიბანში.

ენას აქვს რამდენიმე დიალექტი: მოზდოკური, ბასლენური, ყუბანური და დიდი ყაბარდის დიალექტი, ასევე რამდენიმე კილო: მცირეყაბარდოული, ბაქსანური, მალკური და ჩერქეზული. რუსეთის ფედერაციაში ყაბარდოულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 520 000 კაცი (2002).

თანამედროვე ლიტერატურულ ყაბარდოულ ენას საფუძვლად უდევს დიდი ყაბარდოს დიალექტი.

საბჭოთა პერიოდში იყო არაერთი მცდელობა ყაბარდოული ენისათვის შექმნილიყო საკუთარი დამწერლობა.

ყაბარდოული დამწერლობის (კირილური დამწერლობა) პირველი მცდელობები ეკუთვნის პეტერბურგის უნივერსიტეტის მასწავლებელს გრაცილევსკის (1829 წელს), პირველი ყაბარდოული მეცნიერის და განმანათლებელის შაროი ნოგმოვს (1833-1835), კ. ატაჟუკინს (1864-1865), ცნობილ რუს მეცნიერ ლევ ლოპატინსკის, ბ. პაჩევს და სხვებს.

მიუხედავად არაერთი მცდელობისა ვერ მოხერხდა ყაბარდოული დამწერლობის დამკვიდრება. აღნიშნული შესაძლებელი გახდა მხოლოდ საბჭოთა პერიოდში.

ანბანი თავიდან წარმოდგენილი იყო ლათინური დამწერლობის საფუძველზე. 1936 წელს მოხდა მისი კირილურ დამწერლობაზე გადაყვანა.

1938 წელს გამოვიდა ყაბარდოული ენის გრამატიკა („Грамматика кабардино-черкесского языка“ проф. Н. Ф. Яковлев), ასევე („Грамматика кабардинского языка“ доц. Г. Ф. Турчанинова и М. Цагова).

ყაბარდოულ ენაში ხმოვანთა სისტემა მარტივია (გამოიყოფა 3 ხმოვანი), ხოლო თანხმოვანთა — რთული; ასევე, სახელთა სისტემა მარტივია, ზმნისა — რთული. არსებით სახელებს აქვთ ბრუნვის, რიცხვის, განსაზღვრებისა და კუთვნილების კატეგორიები.

სტატიკური და დინამიკური ზმნები გარჩეულია მორფოლოგიურად. განსაკუთრებით რთულია ზმნის პირისა და დრო-კილოთა კატეგორიები. ყაბარდოული ზმნა გვარებს არ განარჩევს.

გამოიყოფა შემდეგი სიტყვაწარმოებითი კატეგორიები: კაუზატივისა, ქცევისა, თანაობისა, საურთიერთო, საზიარო, პოტენციალისა, უნებურობისა და მიჩნევისა. რთულადაა წარმოდგენილი ზმნაში პრევერბთა სისტემა. მიმღეობას შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს როგორც ბურუნვის, ისე პირის აფიქსები.

ზმნას აგლუტინაციური წყობა აქვს. გევხვდება ინკორპორაციული ტიპის ზმნებიც. გარდამავალი ზმნა ერგატიული კონსტრუქციისაა. შემორჩენილია ლაბილური კონსტრუქციის ზმნებიც. დამოკიდებული წინადადების ფუნქციას ასრულებს ზმნის ინფინიტიური ფორმები.

ყაბარდოულ ენაში შეიმჩნევა ძველად შეთვისებული ოსური, ქართული, თურქული და არაბული ლექსიკა. ამჟამად სალიტერატურო ენის ლექსიკა გამდიდრებულია რუსულიდან შემოსული სიტყვებით. დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას.

## ანბანი
## ლიტერატურა 
* Н. Ф. Яковлев, *Грамматика литературного кабардино-черкесского языка*, М.-Л., 1948.
* *Грамматика кабардино-черкесского литературного языка*, М., 1970.
* John Colarusso, *A Grammar of the Kabardian Language*, University of Calgary Press, 1992. ISBN 0-919813-96-8.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ethnologue
* ყაბარდოული ანბანი

## სქოლიო
კატეგორია:ყაბარდოული ენა
ჩიკანა

thumb|240px|right|იცამას ტაძარი
**ჩიკანა** – მაიას ცივილიზაციის ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე, კამპეჩეს შტატში, მაიას სხვა ქალაქის, ბეკანის ახლომახლოს. ჩიკანა დასახლებული იყო ჩვ. წ. 300-1100 წლებში. არქიტექტურა განეკუთვნება რიო-ბეეკის სტილს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ჩაკჩობენი

**ჩაკჩობენი** – (მაიას ენაზე – *წითელი სიმინდების ადგილი*) მაიას ცივილიზაციის ნანგრევები მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში.  ტულუმიდან 117 კილომეტრით სამხრეთით, ამავე სახელწოდები სოფლიდან 11 კმ-ის მოშორებით.

ეს ტერიტორია მაიას ხალხის მირ დასახლებულ იქნა ძვ. წ. 200 წელს, ხოლო არქიტექტურა ჩვ. წ–ის 700 წელს განეკუთვნება.

1940-იან წლებში, ახლომახლოს გაშენებული იყო კოხუოს ოჯახის ფერმა, მაგრამ ნანგრევების არსებობის შესახებ მექსიკის მთავრობას მხოლოდ 1972 წელს შეატყობინა ამერიკელმა არქეოლოგმა,  დოქტორმა პიტერ ჰარისონმა.

1994 წელს, მექსიკის არქეოლოგიისა და ისტორიის ეროვნულმა ინსტიტუტმა აქ არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა და მოახდინა ძეგლის რეკონსტრუქცია. ამ დროის განმავლობაში, 2002 წლამდე, იგი საზოგადოებისათვის დახურული იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
*Official INAH site.  In Spanish. 
*ჩაკჩობენის ტურისტული ვებ-გვერდი

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ციბილჩალტუნი

right|thumb|შვიდი თოჯინის ტაძარი
**ციბილჩალტუნი** – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში, დედაქალაქ მერიდადან 15 კილომეტრით ჩრდილოეთით.

ეს ტერიტორია დასახლებულ იქნა დაახლოებით ჩვ. წ. 1000 წელს და თავდაპირველი პატარა დასახლება სულ მალე გადაიქცა საშუალო ზომის ქალაქად. 

ქალაქის ყველაზე ცნობილი სტრუქტურაა "*შვიდი თოჯინის ტაძარი*". ეს სახელი ტაძარს იმის გამო ეწოდა, რომ 1950 წელს, პირამიდის ნანგრევების ქვეშ აღმოაჩინეს 7 პატარა თოჯინის გამოსახულება. ზუსტად გაზაფხულის ბუნიობის დღისით, ტაძრის ერთ ფანჯარაში შედის მზის სხივი და მეორე ფანჯრიდან გადის. 

## რესურსები ინტერნეტში
*იუკატანი დღეს, ციბილჩალტუნი

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ტულუმი (მაია)

thumb|250px|ტულუმის მთავარი ტაძარი კარიბის ზღვის სანაპიროზე
**ტულუმი** — მაიას ცივილიზაციის თავდაცვითი ქალაქი მექსიკაში, კინტანა-როოს შტატში. წარმოადგენდა მაიას სხვა ქალაქის, კობას მთავარ პორტს კარიბის ზღვაზე. დღეს იგი წარმოადგენს მაიას ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ ძეგლს. 

იუკატანზე მდებარე სხვა ძეგლების მსგავსად, ტულუმისათვის დამახასიათებელია ტიპური მაიას სტილის არქიტექტურა. ქალაქი პირველად 1518 წელს მოიხსენია ესპანელთა ექსპედიციის წევრმა ხუან დიასმა. 

დღეისათვის, ქალაქი ძალიან პოლულარული ძეგლია ტურისტებისათვის. 

## რესურსები ინტერნეტში
*High მაღალი გარჩევადობი9ს აერო-ფოტოები
*Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM
*Tulum - The Mayan Kingdom  - A Photographic Web-Book on Tulum and the Maya

## სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
უშმალი

thumb|250px|უშმალის პირამიდა
ალტ=|მინი|250x250პქ|უშმალის პანორამა
**უშმალი** () – მაიას ცივილიზაციის დიდი ქალაქის ნანგრევები მექსიკაში, იუკატანის შტატში.

ქალაქის პირველი დასახლების თარიღი უცნობია. მისი მოსახლეობა განვითარების მწვერვალისთვის შეადგენდა 25 000 ადამიანს. არსებული არქიტექტურული ნაგებობების უმრავლესობა აშენებულია ჩვ. წ. 700-1100 წლებში.

მაიას მკვლევრებს მიაჩნიათ, რომ ქალაქი ჩვ. წ. 500 წელს დააარსა შიუს დინასტიამ და წარმოადგენდა დასავლეთ იუკატანის ყველაზე ძლიერ ქალაქს, ხოლო ჩიჩენ-იცასთან ერთად ალიანსში, იყო მთელი ჩრდილოეთ მაიას არეალის დომინანტი. აღსანიშნავია, რომ 1200 წლის შემდეგ, უშმალში არცერთი მნიშვნელოვანი კონსტრუქცია აღარ აშენებულა. ამის მიზეზი შესაძლოა იყოს ჩიჩენ-იცასთან ალიანსის მოშლა და მთელი ძალაუფლების მაიაპანში გადაადგილება. როგორც ცნობილია, ამის შემდეგ შიუმ დედაქალაქი მანიში გადაიტანა და უშმალის მოსახლეობა დაკნინდა.

ესპანელთა მიერ იუკატანის დაპყრობის დროინდელი დოკუმენტები იუწყება, რომ ამ დროისთვის უშმალი დაუსახლებელი ქალაქი იყო.

დღეისათვის უშმალი ტურისტებს შორის ძალიან პოპულარულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს.

## იხილეთ აგრეთვე
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Uxmal on mayaruins.com Map of the site's central portion and various photographs.
* Architecture, Restoration, and Imaging of the Maya Cities of Uxmal, Kabah, Sayil, and Labna
* animated 3D-reconstruction on Uxmal-3D.com 
* Uxmal - The Mayan Kingdom 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ტონინა

thumb|250px|ტონინას პირამიდა. ჩვ.წ. მე-5 საუკუნე
**ტონინა** – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური კომპლექსი თანამედროვე მექსიკაში, ჩიაპასის შტატში.

ძეგლი საშუალო სიდიდისაა. შედგება ტაძარი-პირამიდებისაგან, ბურთის სათამაშო მოედნებისაგან, და 100-მდე სხვა მონუმენტისაგან, რომლებიც თარიღდება ჩვ .წ. VI-IX საუკუნეებით.

ტონინა ცნობილია თავისი ბათქაშის სკულპტურებითა და გრავირებული მონუმენტებით, რომლებიც ჯერ კიდევ ოლმეკების დროიდანაა ცნობილი.

ტონინა წარმოადგენდა საკმაოდ აგრესიულ სახელმწიფოს გვიან-კლასიკურ პერიოდში და სამეფოს გასაძლიერებლად ხშირად მიმართავდა ომებს.

ქალაქში აღმოჩენილია მაიას კალენდარი, რომელიც ჩვ. წ. 909 წლით თარიღდება. აქ უმსხვილესი არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1972-1980 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Toniná at the Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Corpus of Maya Hieroglyphic Inscriptions 
* The DeLanges visit Tonina, with lots of photos 
* VR Panorama of Toniná from the top of the Pyramid

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ოშკინტოკი

მინი|250პქ|სკულპტურა ოშკინტოკიდან
**ოშკინტოკი** – მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, იუკატანის შტატში. ქალაქი წარმოადგენდა მთავარ ცენტრს მაიას ადრე-კლასიკურ პერიოდში. 

ოშინტოკი ძალზედ ცნობილია მაიას ე. წ. „*გრძელი კალენდრით*“, რომელიც ძვ.წ. 475 წელს განეკუთვნება. ქალაქის ყველაზე ბოლოს დათარიღებული მონუმენტი, როგორც ამას წარწერები გვეუბნება, ახ. წ. 859 წელს განეკუთვნება.
მინი|მარცხნივ|250პქ
ქალაქში მრავლადაა ქვით ნაგები სტრუქტურები.

## რესურსები ინტერნეტში
*იუკატანი დღეს, ოშკინტოკი 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
დილიფი

**დილიფი**, **დილითი** (ისტ. **დლივი**) — სოფელი საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დიდი გონდრიო). 

მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, ხანჩალის ტბის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 1850 მეტრზე. ნინოწმინდიდან დაშორებულია 16 კმ-ით. 

სოფელთან არის ადრინდელი ფეოდალური ხანის ეკლესია. დილიფის მიდამოებში არის მძლავრი მინერალური წყაროები და პემზის დიდი მარაგი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.
## ისტორია
სოფლის ძველი ქართული სახელწოდებაა „დლივი“. ასეა იგი მოხსენიებულია „ქართლის ცხოვრებასა“ და სომეხი ისტორიკოსის ასოღიკის (X– XI სს.) თხზულებაში „მსოფლიო ისტორია“. X–XI საუკუნეებში იგი ქართველ მეფეთა ერთ-ერთი სადგომი იყო. 988 წელს, ბაგრატ III-ის თავდასხმის მოლოდინში, დლივში დაბანაკდა დავით III კურაპალატი. აქვე, პერიოდულად, სადგომი ჰქონდათ ცენტრალიზებული სამეფო ხელისუფლების მტრებს – კლდეკარის ერისთავებს – ბაღვაშებს. 1058 წელს დლივში შეიპყრეს ლიპარიტ ბაღვაში და მისი ძე ივანე.

სოფლის მახლობლად შემორჩენილია ადრინდელი შუა საუკუნეების საყდრის ნანგრევები. სოფლის მახლობლად აღმოჩენილია სასანური და არაბული მონეტების განძი.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფლები
რიო-ბეკი

**რიო-ბეკი** – მაიას ცივილიზაციის საკმაოდ დიდი არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, კამპეჩეს შტატში. სახელი “რიო-ბეკი” ამავდროულად აღნიშნავს მაიას არქიტექტურულ სტილსაც.

რიო-ბეკი XIX საუკუნის ბოლოს ავსტრიელმა მკვლევარმა აღმოაჩინა, რომელიც აქ შემდეგ აღარ დაბრუნებულა. შემდეგში ძეგლი ფრანგებმა გამოიკვლიეს.

1996 წელს, საიილი უშმალთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. 

## რესურსები ინტერნეტში
*  მაიას ცივილიზაცია
*  მაიას ისტორია

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
მაიაპანი

**მაიაპანი** — მაიას ცივილიზაციის ქალაქი თანამედროვე მექსიკაში, იუკატანის შტატში, ჩიჩენ-იცადან 100 კმ-ით დასავლეთით. მაიაპანი იყო მაიას ცივილიზაციის დედაქალაქი, პოლიტიკური და კულტურული ცენტრი იუკატანის ნახევარკუნძულზე, ჩვ. წ. 1220-1440 წლებში.

დღეისათვის, მაიაპანი დიდი არქეოლოგიური კომპლექსია, მოიცავს 4 კვადრატულ კილომეტერს და შეიცავს დაახლოებით 4 000 სტრუქტურას. ქალაქი შემოსაზღვრულია თავდაცვითი მნიშვნელობის მქონე გალავნით, რომელსაც რამდენიმე ჭიშკარი გააჩნია. ქალაქის საცერემონიო ცენტრი მდებარეობდა მის დასავლეთ ნაწილში. აქ მრავლადაა წარმოდგენილი პირამიდა-ტაძრები და კოლონადები. ქალაქის მთავარი ტაძარი ცნობილია როგორც კუკულკანი. იგი წარმოადგენს საფეხურებიან პირამიდას, ზუსტად ისეთივეს, როგორიცაა ჩიჩენ-იცა. 

საკმაოდ ფართოა ქალაქის საცხოვრებელი ზონა. საცხოვრებელ სახლებს გააჩნიათ შიდა ეზოები. 

არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ქალაქის საცერემონიო ცენტრი ოკუპაციის შემდეგ დამწვარა, აღმოჩენილია ხანძრისგან დაზიანებული სახურავები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* მაიაპანი *Maya History*-ზე 
* Grinnell College - *Mayapan Project* 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ლაბნა

**ლაბნა** – მაიას ცივილიზაციის საცერემონიო ცენტრი თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე, იუკატანის ნახევარკუნძულზე, იუკატანის შტატში. 

ძეგლის სტრუქტურას წარმოადგენს ორსართულიანი “სასახლე”, რომელიც პუუკის რეგიონში მდებარე მეზობელ სხვა ძეგლებთა შედარებით ყველაზე გრძელია (120 მ). სასახლიდან გამოდის საცერემონიო გზა, რომელიც მიემართება საგულდაგულოდ დეკორირებულ თაღისებურ ჭიშკრისკენ. ამ ჭიშკრის სიგანე 3 მეტრია, სიმაღლე 6 მეტრი და შეიცავს საკმაოდ კარგად შენახულ ბარელიეფებს. ამ ჭიშკრის შემდეგ დგას ტაძრის ტიპის პირამიდა. 

ამ კომპლექსის არქიტექტურის სტილი ცნობილია როგორც “*მაიას პუუკის სტილის*” რეგიონული არქიტექტურა. 

როგორც სასახლეზეა წაწერილი, მისი აშენების თარიღია ჩვ .წ. 862 წელი. პირველად კომპლექსი აღმოაჩინეს 1842 წელს. 

1996 წელს, იუნესკომ, ლაბნა მაიას სხვა ძეგლ უშმალთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Labna-Kiuic Regional Archaeological Project 
*Labná web site at Reed College. Over 300 19th - 21st century photographs of Labná.
*Labná :: The Mayan Kingdom  A photographic web-book on the Maya.
*http://www.jaguarstones.com :  Travels in Mexico - A Photographic web-book

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
კოხუნლიჩი

thumb|right|250px|კოხუნლიჩის პირამიდაზე ამოტვიფრულ ნიღაბთაგან ერთ-ერთი.

**კოხუნლიჩი** — კოლუმბამდელი ეპოქის მაიას ცივილიზაციის ყველაზე დიდი არქეოლოგიური კომპლექსი მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე. უჭირავს დაახლოებით 21 აკრის ტერიტორია და შემოსაზღვრულია ტროპიკული ტყეებით. კომპლექსი შეიცავს 200 სამარხს, რომელთა უმრავლესობა ჯერაც გაუთხრელი რჩება. ქალაქი საგულდაგულოდ იყო დაგეგმარებული თავის პირამიდებით, ციტადელებით, პლატფორმებით, შიდა ეზოებითა და მოედნებით. მთელი ქალაქი არხების საშუალებით მარაგდებოდა წყლით, რომელიც წვიმის შედეგად გროვდებოდა უდიდეს რეზერვუარებში. 

ქალაქი დასახლებული იქნა ძვ. წ. 200 წელს, მაგრამ ნაგებობათა უმრავლესობა აშენდა ჩვ. წ. 250-600 წლებში. ბევრი მათგანი ჯერაც რჩება უღრანი ტყეების ქვეშ. ქალაქს ჰგონდა რეგიონული ცენტრის ფუნქცია და მასზე გადიოდა უმნიშვნელოვანესი სავაჭრო გზები.

## რესურსები ინტერნეტში
* კოხუნლიჩი 
* ფოტოები
* More Photos 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
მანი (იუკატანი)

**მანი** () — პატარა ქალაქი მექსიკაში, იუკატანის შტატში.  ეს ტერიტორია მასიურად დასახლებულ იქნა დაახლოებით 4 000 წლის წინ. დაახლოებით XIII საუკუნეში, მანი გახდა მაიას ტუტალ შიუს დინასტიის ცენტრი, რომლებმაც უშმალიდან დედაქალაქი აქ გადმოიტანეს. ხიუ წარმოადგენდა გაბატონებულ სახელმწიფოს მას შემდეგ, რაც 1441 წელს მაიაპანი დაეცა. 

ესპანელების მოსვლის შემდეგ, შიუს მმართველობა მათი მოკავშირე გახდა და დაეხმარა იუკატანის ნახევარკუნძულის დაპყრობაში. 

1549 წელს, ესპანელებმა აქ დააარსეს ფრანცისკანელთა მონასტერი. მის მშენებლობაში გამოიყენეს მანის კოლუმბამდელი არქიტექტურის ქვები.

## რესურსები ინტერნეტში
* მანი Mayanroutes.com-ზე 
* Ghosts of Mani on YucatanLiving.com
* Municipal information on gob.mx 

## სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის ქალაქები
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯეიმზ უატი

**ჯეიმზ უატი** ( ; დ. 30 იანვარი [ ძვ. სტ. 19 იანვარი], 1736, გრინოკი, შოტლანდია — გ. 25 აგვისტო, 1819, ჰენდსვორტი, ინგლისი) — შოტლანდიელი ინჟინერ-გამომგონებელი და მათემატიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1785).

## ბიოგრაფია
1757 წლიდან მუშაობდა გლაზგოს მექანიკურ ინსტიტუტში, სადაც გაეცნო წყლის ორთქლის თვისებებს და დიდი სიზუსტით გამოიკვლია ორთქლის ტემპერატურის დამოკიდებულება წნევაზე. 1763–1775 წლებში მოახდინა ორთქლის ძრავათა არსებული დიზაინის მოდიფიცირება და შექმნა გაცილებით უფრო ეფექტიანი ორმაგი მოქმედების ორთქლის ძრავა, რომელსაც დღეს ვატის ორთქლის ძრავა ეწოდება. ორმაგი მოქმედების ორთქლის ძრავამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა ინდუსტრიული რევოლუციის მოხდენაში და ხელი შეუწყო დიდი ბრიტანეთისა და მთელი მსოფლიოს ეკონომიკურ განვითარებას. 

## ხსოვნა
ჯეიმზ უატის პატივსაცემად სი სისტემის სიმძლავრის ერთეულს ვატი დაერქვა.

## ლიტერატურა
*"Some Unpublished Letters of James Watt" in *Journal of Institution of Mechanical Engineers* (London, 1915).
*Carnegie, Andrew, *James Watt* University Press of the Pacific (2001)   (Reprinted from the 1913 ed.),  ISBN 0-89875-578-6.
* 
* H. W. Dickinson and Hugh Pembroke Vowles *James Watt and the Industrial Revolution* (published in 1943, new edition 1948 and reprinted in 1949.  Also published in Spanish and Portuguese (1944) by the British Council)
*Hills, Rev. Dr. Richard L., *James Watt, Vol 1, His time in Scotland, 1736-1774* (2002); Vol 2, *The years of toil, 1775-1785*; Vol 3 *Triumph through adversity 1785-1819.*  Landmark Publishing Ltd, ISBN 1-84306-045-0.

## რესურსები ინტერნეტში
*BBC History: James Watt
*Significant Scots - James Watt

## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 1736
კატეგორია:გარდაცვლილი 1819
კომალკალკო

thumb|300px|right|კომალკალკოს პირამიდა
**კომალკალკო** — მაიას ცივილიზაციის არქეოლოგიური ძეგლი და თანამედროვე ქალაქი მექსიკაში, ტაბასკოს შტატში. ეს ძეგლი ნიშანდობლივია ორი რამის გამო: პირველი — ისაა მაიას ყველაზე დასავლეთით მდებარე დასახლება, მეორე — აქ შენობები ნაგებია კირქვის, გამომწვარი აგურისა და ხამანწკების ნიჟარების ნარევისგან. ასეთი სამშენებლო მასალა მხოლოდ აქაა გამოყენებული მაიას ძეგლებს შორის. ზოგიერთი ეს აგურები მოხატულია ნახატებითა და იეროგლიფებით. მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლებია ჩრდილოეთის მოედანი და ორი პირამიდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Ayuntamiento Constitucional de Comalcalco ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
არღუთაშვილი

საკუთარი სახელი **არღუთაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არღუთაშვილი-მხარგრძელი (არღუთინსკი-დოლგორუკი), დავით — გენერალი
* არღუთაშვილი-მხარგრძელი (არღუთინსკი-დოლგორუკი), მოსე — გენერალი
* არღუთაშვილი-მხარგრძელი (არღუთინსკი-დოლგორუკი), ნიკოლოზ — საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე
წუწუნავა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წუწუნავა** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე წუწუნავა — რეჟისორი, თეატრალური მოღვაწე
* ცეცილია წუწუნავა — მსახიობი

კატეგორია:ქართული გვარები
ეიაფიადლაიეკუდლი

**ეიაფიადლაიეკუდლი** ( ; eyja [ˈɛɪja] — კუნძული, fjall [fjatl̥] — მთა და jökull [ˈjœkʏtl̥] — მყინვარი) — ერთ-ერთი მცირე ყინულქუდი სამხრეთ ისლანდიაში, რომელიც გაწოლილია სკოუგარის ჩრდილოეთით და მირდალსიეკუდლის დასავლეთით. ყინულქუდი ფარავს ვულკანის კალდერას. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 1651 მეტრს. ეიაფიადლაიეკუდლის ფართობია დაახლოებით 100 კმ². 

ეიაფიადლაიეკუდლის წვერზე მდებარეობს ყინულის დიდი მასა, ხოლო სამხრეთით არის ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლი. ამ მიდამოების სიახლოვეს არის ჩანჩქერი სკოუგარფოსი.. 

მყინვარ ეიაფიადლაიეკუდლის ქვეშ არის კონუსური ფორმის ამავე სახელწოდების ვულკანი, რომლის ვულკანური კრატერის დიამეტრი შეადგენს 3-4 კილომეტრს, პირველი ამოფრქვევა დაფიქსირებულია 920 წელს, შემდგომი ამოფრქვევები მოხდა 1612 და 1821-1823 წლებში. გამყინვარების პერიოდის შემდეგ ამ ვულკანის ამოფრქვევები, შედარებით ხშირად ხდება. 

ეიაფიადლაიეკუდლის ბოლო ამოფრქვევა მოხდა 2010 წლის 20 მარტსა და 14 აპრილს. ვულკანის ირგვლივ არსებული ტერიტორიიდან ევაკუირებული იქნა 500 ადამიანი. ამ ამოფრქვევის შემდეგ ატმოსფეროში გავრცელებული ფერფლის გამო ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში საჰაერო მიმოსვლა შეფერხდა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ისლანდიის მყინვარები
* ისლანდიის ვულკანების სია

## გალერეა 

ფაილი:Eyjafjallajokull Gigjokull in ash.jpg
ფაილი:Eyjafjallajökull glacier in Iceland 2005 1.JPG
ფაილი:Eyjafjallajökull nw 2013.JPG

## სქოლიო 
კატეგორია:ისლანდიის მყინვარები
კატეგორია:ისლანდიის ვულკანები