მიანმარის ეკონომიკა

მიანმარი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ერთ-ერთი ყველაზე ღარიბი ქვეყანაა, რომელსაც ათწლეულების სტაგნაცია, არასწორი მენეჯმენტი და იზოლაცია აქვს. განათლებული სამუშაო ძალის ნაკლებობა, ხელს უშლის მიანმარის ეკონომიკას, თუმცა ახალი მთავრობის მიერ განხორციელებული ბოლოდროინდელი რეფორმები და განვითარებული მოვლენები მიზნად ისახავს წარსულის მიტოვებას. არაფორმალური ეკონომიკის წილი მიანმარში მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესია და მჭიდრო კავშირშია კორუფციასთან, კონტრაბანდასთან და უკანონო სავაჭრო საქმიანობასთან.

პოლიტიკურმა და ეკონომიკურმა იდეოლოგიურმა ბრძოლებმა გავლენა მოახდინა ცხოვრების დონეზე. ათწლეულების განმავლობაში სამოქალაქო ომმა და არეულობამ ხელი შეუწყო მიანმარის სიღარიბის დონეს და ეკონომიკური წინსვლის არარსებობას. ინდივიდუალური ცხოვრების დონის ასამაღლებლად საჭირო ადამიანური, სოციალური და ეკონომიკური ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებამ ვერ მიიღო მთავრობის მიერ ორიენტირებული ძალისხმევა. მიანმარს არ გააჩნია საკმარისი ინფრასტრუქტურა. საქონელი ძირითადად გააქვთ ტაიტის საზღვარზე (სადაც ყველაზე მეტი უკანონო ნარკოტიკი გადის) და მდინარე ირავადის გასწვრივ. რკინიგზა ძველია და ელემენტარული, მცირე სარემონტო სამუშაოებით, საავტომობილო მაგისტრალები ჩვეულებრივ არ არის ასფალტირებული, გარდა ძირითადი ქალაქებისა. 2010–11 წლებში ბანგლადეშმა 9,65 მილიონი დოლარის ღირებულების პროდუქტები გაიტანა მიანმარშ. 2000 წლის განმავლობაში მიანმარში მედიკამენტებისა და სამედიცინო აღჭურვილობის წლიურმა იმპორტმა 160 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა.

ბოლო წლების განმავლობაში, ჩინეთიც და ინდოეთიც ცდილობდნენ მთავრობასთან კავშირების განმტკიცებას ეკონომიკური სარგებელის მისაღებად. ბევრმა ქვეყანამ, მათ შორის ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, კანადამ და ევროკავშირმა, დააწესეს მიანმარის საინვესტიციო და სავაჭრო სანქციები. შეერთებულმა შტატებმა და ევროკავშირმა სანქციების უმეტესობა შეამსუბუქეს 2012 წელს. უცხოური ინვესტიციები მოდის ძირითადად ჩინეთიდან, სინგაპურიდან, ფილიპინებიდან, სამხრეთ კორეიდან, ინდოეთიდან და ტაილანდიდან. 

სამხედროებს აქვთ დაინტერესებული მხარეების პოზიცია ქვეყნის ყველა მსხვილ ინდუსტრიულ კორპორაციაში (ნავთობის მოპოვებიდან და სამომხმარებლო საქონელიდან დაწყებული, ტრანსპორტირებითა და ტურიზმით დამთავრებული).

### ეკონომიკის ისტორია 
მიანმარი სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მეორე მდიდარი ქვეყანა იყო. ეს იყო ბრინჯის მსოფლიოში უდიდესი ექსპორტიორის დამსახურებით. მიანმარს ასევე ჰქონდა უამრავი ბუნებრივი და შრომითი რესურსი. XX საუკუნის 30-იან წლებში სოფლის მეურნეობის წარმოება მკვეთრად დაეცა, რადგან საერთაშორისო ბრინჯის ფასები შემცირდა და რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში არ აღდგა. ახალი კეთილდღეობის გაფართოებისა და თანამედროვე ცივილიზაციის მასშტაბების გაფართოების გეგმები შეჩერდა მეორე მსოფლიო ომის დაწყებით.

მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის ტერიტორიაზე შემოჭრის დროს, ბრიტანელები ატარებდნენ მწვავე დედამიწის პოლიტიკას. მათ გაანადგურეს მთავრობის ძირითადი შენობები, ნავთობის ჭები და ვოლფრამის, კალის, ტყვიის და ვერცხლის მაღაროები. მიანმარი ორივე მხრიდან ინტენსიურად დაბომბა. დამოუკიდებლობის შემდეგ, ქვეყანა დანგრეული იყო, მისი ძირითადი ინფრასტრუქტურა მთლიანად განადგურდა. ამის შემდეგ ინგლისელებმა მიანიჭეს კოლონიის დამოუკიდებლობა და აღადგინეს გეგმები ახალ მთავრობასთან. მას შემდეგ, რაც 1948 წელს საპარლამენტო მთავრობა შეიქმნა, პრემიერ მინისტრ უ ნუმ დაიწყო ნაციონალიზაციის პოლიტიკა.  გასული საუკუნის 50-იანი წლებისთვის ბრინჯის ექსპორტი შემცირდა ორი მესამედით, ხოლო მინერალური ნივთიერებების ექსპორტი 96 %-ით მეტი (მეორე მსოფლიო ომის წინა პერიოდთან შედარებით). გეგმები ნაწილობრივ ფინანსდებოდა ფულის დაბეჭდვით, რამაც გამოიწვია ინფლაცია.

კატასტროფულმა ეკონომიკურმა პროგრამამ მიანმარი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ღარიბ ქვეყნად აქცია. მიანმარი გაეროს მიერ ნაკლებად განვითარებული ქვეყნის სტატუსის აღიარებამ 1987 წელს ნათლად წარმოაჩინა მისი ეკონომიკური გაკოტრება.
მინი

### აგროკულტურა 
სოფლის მეურნეობის ძირითადი პროდუქტი არის ბრინჯი, რომელიც მოიცავს ქვეყნის მთლიანი დამუშავებული მიწის ფართობის დაახლოებით 60 %-ს. ბრინჯი საკვები მარცვლეულის მთლიანი წარმოების 97 %-ს შეადგენს. ბრინჯის საერთაშორისო კვლევით ინსტიტუტთან თანამშრომლობით, 1966–1997 წლებში ქვეყანაში გამოვიდა 52 თანამედროვე ბრინჯის ჯიში, რაც ხელს უწყობს ეროვნული ბრინჯის წარმოების გაზრდას. 14 მილიონი ტონა 1987 წელს და 19 მილიონ ტონა 1996 წელს.

### წამლის წარმოება 
მიანმარი ასევე მსოფლიოში ოპიუმის მეორე უდიდესი მწარმოებელია, მთლიანი მსოფლიო წარმოების 25 %-ს შეადგენს და უკანონო ნარკოტიკების, ამფეტამინების, ძირითადი წყაროა. ოპიუმის აკრძალვები, რომლებიც განხორციელდა 2002 წლიდან, ყოფილი ყაყაჩოს ფერმერები დატოვეს მდგრადი შემოსავლის წყაროების გარეშე კოკანგისა და ვაის რეგიონებში.

### ნატურალური რესურსები 
მიანმარში წარმოიქმნება ძვირფასი ქვები, როგორიცაა ლალი, საფირონები, მარგალიტი და ნეფრიტი. ლალი ყველაზე დიდი შემოსავალის წყაროა. ლალის წითელი ქვები ფასდება მათი სისუფთავით და ელფერით. ტაილანდი ყიდულობს ქვეყნის ძვირფასი ქვების უმრავლესობას.

მრავალი ქვეყნის კომპანიები მათ შორის Bulgari, Tiffany და Cartier უარს ამბობენ ამ ქვების შემოტანაზე მაღაროებში სავალალო სამუშაო პირობების შესახებ ინფორმაციის საფუძველზე. Human Rights Watch-მა ხელი შეუწყო ბირმული ძვირფასი ქვების შეძენის სრულ აკრძალვას. მიანმარის მთავრობა აკონტროლებს ძვირფასი ქვებით ვაჭრობას პირდაპირი საკუთრების გზით ან მაღაროების კერძო მფლობელებთან ერთობლივი საწარმოს მეშვეობით.

სხვა ინდუსტრიებში შედის სოფლის მეურნეობის საქონელი, ქსოვილები, ხის პროდუქტები, სამშენებლო მასალები, ძვირფასი ქვები, ლითონები, ნავთობი და ბუნებრივი აირი.

მიანმარის საინჟინრო საზოგადოებამ დაადგინა მინიმუმ 39 ადგილი, რომელთაც გეოთერმული ენერგიის წარმოება შეუძლიათ და ამ ჰიდროთერმული წყალსაცავებიდან ზოგი საკმაოდ ახლოს მდებარეობს იანგონთან, რაც ელექტროენერგიის წარმოების მნიშვნელოვანი გამოუყენებელი რესურსია.

### ტურიზმი 
მიანმარის სასტუმროებისა და ტურიზმის მინისტრმა ხერტ ლვინმა განაცხადა, რომ მთავრობა იღებს კერძო სექტორის ტურიზმის მომსახურების შემოსავლის მნიშვნელოვან პროცენტს. მიანმარის ყველაზე პოპულარული ხელმისაწვდომი ტურისტული მიმართულებები მოიცავს დიდ ქალაქებს, როგორიცაა იანგონი და მანდალაი; რელიგიური ადგილები მონ შტატში, პინდაიაში, ბაგოსა და ჰპა-ანში; ბუნების ბილიკები ინლის ტბაში, კენგტუნგში, პუტაოში, პინ ოო ლვინში; უძველესი ქალაქები, როგორიცაა ბაგანი და მრაუკ-უ; ასევე პლაჟები ნაბულეში, ნგაპალი, ნგვე-საუნგი, მერგუი. 2001 წელს მიანმარის ტურიზმის განვითარების საბჭომ გამოსცა ბრძანება ადგილობრივი ჩინოვნიკებისათვის, დაეცვათ ტურისტები და შეეზღუდათ "ზედმეტი კონტაქტი" უცხოელებსა და ადგილობრივ მოსახლეობას შორის.

მოგზაურთა ქვეყანაში შემოსვლის ყველაზე გავრცელებული გზა არის საჰაერო ხომალდი. ვებგვერდის Lonely Planet თანახმად, მიანმარში მოხვედრა პრობლემურია: ”არცერთი ავტობუსი ან მატარებლის სერვისი არ აკავშირებს მიანმარს სხვა ქვეყანასთან და არც მანქანით ან მოტოციკლით გადაადგილება შეგიძლიათ''. ფრენები უმეტესი ქვეყნებიდან ხელმისაწვდომია, თუმცა პირდაპირი ფრენები ძირითადად ტაილანდური და ASEAN–ის სხვა ავიახაზებით შემოიფარგლება. ჟურნალ Eleven–ის თანახმად, ”წარსულში მხოლოდ 15 საერთაშორისო ავიაკომპანია იყო და ავიაკომპანიების მზარდმა რიცხვმა პირდაპირი ფრენების განხორციელება დაიწყო იაპონიიდან, კატარიდან, ტაივანიდან, სამხრეთ კორეიდან, გერმანიიდან და სინგაპურიდან.”

### რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.britannica.com/place/Myanmar
* https://www.bbc.com/news/world-asia-41566561
* https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bm.html 
* https://www.nytimes.com/topic/destination/myanmar

კატეგორია:მიანმარის ეკონომიკა