კრისტოფერ ჰიტჩენსი

**კრისტოფერ ერიკ ჰიტჩენსი** (; დ. 13 აპრილი, 1949 — გ. 15 დეკემბერი, 2011) — ბრიტანელი მწერალი, ჟურნალისტი და განმანათლებელი. ავტორია 18 წიგნისა რწმენის, კულტურის, პოლიტიკისა და ლიტერატურის შესახებ. 1970-იან წლებში მოიპოვა ფილოსოფიის, პოლიტიკისა და ეკონომიკის ხარისხი ოქსფორდიდან. 1980-იანი წლების დასაწყისში საცხოვრებლად აშშ-ში გადავიდა და წერდა „The Nation“-სა და „Vanity Fair“-ში. როგორც ახალი ათეიზმის „ოთხ მხედართაგან ერთ-ერთი“, იგი გახდა მნიშვნელოვანი მესვეტე და ორატორი. მისი ეპისტემოლოგიური სამართებელი („მტკიცებულების გარეშე წამოყენებული არგუმენტი მტკიცებულების გარეშევე ბათილდება“) დღემდე აქტუალურია ფილოსოფიასა და სამართალში.

ჰიტჩენსის პოლიტიკური შეხედულებები საგრძნობლად განვითარდა მისი ცხოვრების განმავლობაში. თავდაპირველად საკუთარ თავს აღწერდა, როგორც დემოკრატიულ სოციალისტად და იყო არაერთი სოციალისტური ორგანიზაციის წევრი, რომელთა შორისაა ტროცკისტული საერთაშორისო სოციალისტები. იგი აკრიტიკებდა ამერიკული საგარეო პოლიტიკის ასპექტებს, როგორიცაა ამერიკის ჩარევა ვიეტნამში, ჩილესა და აღმოსავლეთ ტიმორში. მიუხედავად ამისა, იგი მხარს უჭერდა ამერიკის შეერთებულ შტატებს კოსოვოს ომში. ჰიტჩენსმა ხაზი გაუსვა ამერიკის რევოლუციისა და კონსტიტუციის ცენტრალურ როლს მის პოლიტიკურ ფილოსოფიაში. ჰიტჩენსს ჰქონდა კომპლექსური შეხედულებები აბორტზე; უმეტეს შემთხვევებში ეთიკურად მისი წინააღმდეგი იყო და სწამდა, რომ ნაყოფს ინდივიდუალურობის უფლება ჰქონდა, ხოლო აბორტის კანონიერების მიმართ ბუნდოვანი, ცვლადი შეხედულებები ჰქონდა. იგი, როგორც ამტკიცებენ, მხარს უჭერდა შეიარაღების უფლებასა და ერთი სქესის მქონე ადამიანების ქორწინებას, ხოლო ეწინააღმდეგებოდა ომს ნარკოტიკების წინააღმდეგ. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, განსაკუთრებით, 11 სექტემბრის ტერაქტების შემდეგ, მისი პოლიტიკური შეხედულებები ფართო გაგებით იხრებოდა მემარჯვენეობისკენ, თუმცა ჰიტჩენსი საკუთარი თავის კონსერვატორად მოხსენიებას ეწინააღმდეგებოდა. 2000-იან წლებში იგი ამართლებდა ერაყსა და ავღანეთში შეჭრას, მხარს უჭერდა ჯორჯ უოკერ ბუშის პრეზიდენტად ხელახლა არჩევის კამპანიას 2004 წელს, და ისლამიზმს დასავლური სამყაროს უდიდეს საფრთხედ მიიჩნევდა.

ჰიტჩენსი თავს ანტითეისტად მოიხსენიებდა და ყოველ რელიგიას სიცრუედ, საზიანოდ და ავტორიტარულად ხედავდა. იგი მხარს უჭერდა გამოხატვის თავისუფლებას, სამეცნიერო აღმოჩენებსა და ეკლესიისა და სახელმწიფოს განცალკევებას და ამბობდა, რომ ყოველივე ეს ადამიანთა ცივილიზაციის ეთიკური კოდის წარმართვისთვის რელიგიაზე გაცილებით უპირატესი იყო. ჰიტჩენსმა დაწერა კრიტიკული ბიოგრაფიები: კათოლიკე მონაზონ დედა ტერეზაზე წიგნში „მისიონერის პოზიცია“, პრეზიდენტ ბილ კლინტონზე წიგნში „მოსატყუებელი არავინ დარჩა“ და ამერიკელ დიპლომატზე ჰენრი კისინჯერზე წიგნში „ჰენრი კისინჯერის სასამართლო“. ჰიტჩენსი საყლაპავის კიბოსგან გამოწვეული გართულებების შედეგად 2011 წლის დეკემბერში 62 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

## ცხოვრება და კარიერა
### ადრეული ცხოვრება და განათლება
ჰიტჩენსი დაიბადა პორტსმუთში, ჰემფშირში. მისი უმცროსი ძმა პიტერი სოციალურ კონსერვატიული ჟურნალისტი გახდა. იგი ებრაული წარმოშობისა იყო (კრისტოფერი და მისი ძმა ეთნიკურად 1/32-ით ებრაელები იყვნენ), რაც ჰიტჩენსმა 38 წლის ასაკში გაიგო და თავისი იდენტობის ნაწილად მიიღო.

ჰიტჩენსი ერიკს „კომანდირს“ უწოდებდა. ერიკი გაგზავნეს გემ HMS Jamaica-ზე, რომელმაც მონაწილეობა მიიღო გერმანული სახაზო გემის Scharnhorst-ის ჩაძირვაში 1943 წლის 26 დეკემბერს ნორდკაპის ბრძოლაში. ჰიტჩენსმა მამამისის სამხედრო წვლილს პატივი მიაგო: „ნაცისტების ბადრაგის ოკეანის ფსკერზე გაგზავნა იმაზე დიდი სამსახურია, რაც მე ოდესმე გამიკეთებია.“ ერიკის საფლოტო კარიერა მოითხოვდა ოჯახის ბაზიდან-ბაზამდე გადასვლას ბრიტანეთისა და მისი კოლონიების ფარგლებში, მათ შორის მალტაში, სადაც პიტერ ჰიტჩენსი სლიმაში 1951 წელს დაიბადა. ერიკი მოგვიანებით გემთმშენებლების, კატერების მწარმოებლებისა მოსამზადებელი სკოლის ბუღალტრად მუშაობდა.

ჰიტჩენსი სწავლობდა ორ დამოუკიდებელ სკოლაში — 8 წლის ასაკიდან მაუნტ ჰაუსის სკოლასა (ტავისტოკი, დევონი) და ლეისის სკოლაში (კემბრიჯი). ჰიტჩენსი ყმაწვილობაში განაცვიფრა რიჩარდ ლუელინის წიგნმა „როგორი მწვანე იყო ჩემი ხევი“, არტურ კესტლერის წიგნმა „შუადღის წყვდიადი“, ფიოდორ დოსტოევსკის წიგნმა „დანაშაული და სასჯელი“, რიჩარდ ჰენრი ტოუნის კრიტიკამ „რელიგიასა და კაპიტალიზმის ზრდაზე“, აგრეთვე ჯორჯ ორუელის ნამუშევრებმა.

1960-იან წლებში ჰიტჩენსი შეუერთდა მემარცხენე მხარეს, რადგანაც მემარჯვენეებს არ ეთანხმებოდა ვიეტნამის ომის, ბირთვული იარაღების, რასიზმისა და ოლიგარქიის, მათ შორის „უპასუხისმგებლო კორპორაციის“, საკითხებში. მან ხაზი გაუსვა 1960-იანი და 1970-იანი წლების კონტრკულტურულ და საპროტესტო მოძრაობებთან კავშირს. ამ დროის იგი თავს არიდებდა რეკრეაციული ნარკოტიკების გამოყენებას და თქვა, რომ: „ჩემს კოჰორტაში ცოტათი ანტიჰედონისტურები ვიყავით&nbsp;... ამან პოლიტიკური პროვოკაციები საგრძნობლად გაამარტივა, რადგან ნარკოტიკებს უდებდნენ თითქმის ყველას, ვისაც კი ვინმე იცნობდა.“ ჰიტჩენსს ჟურნალისტის კარიერის არჩევა ჯეიმზ კამერონის ნაშრომის წაკითხვამ შთააგონა.

ჰიტჩენსი ახალგაზრდობაში იყო ბისექსუალი და ასაკის მატებასთან ერთად ხუმრობდა, რომ მისი გარეგნობა „იმ დონემდე დაკნინდა, რომ [მას] საწოლში მხოლოდ ქალები თუ ჩაუწვებოდნენ“. მისი თქმით, სექსუალური ურთიერთობები ჰქონდა თავის ორ მამაკაც მოსწავლესთან ოქსფორდში, ისინი მოგვიანებით, მარგარეტ ტეტჩერის პრემიერობისას, ტორის მინისტრები გახდნენ, თუმცა მათი სახელებს არ გაუსაჯაროებია. ვიქტორ სეჯუიკის, რომელმაც რუსი რევოლუციონერისა და საბჭოთა დისედენტის ვიქტორ სერჟის ნამუშევრები გადათარგმნა, გავლენით ჰიტჩენსს განუვითარდა ინტერესი ტროცკიზმსა და ანტი-სტალინისტურ სოციალიზმში. ჰიტჩენსმა ჯეიმზ ფენტონი საერთაშორისო სოციალისტებთან შემოიერთა.

### ჟურნალისტის კარიერა გაერთიანებულ სამეფოში (1971–1981)
კარიერის დასაწყისში ჰიტჩენსი საერთაშორისო სოციალისტების, ბრიტანეთის დღევანდელი სოციალისტურ მუშათა პარტიის წინამორბედების, მიერ გამოქვეყნებულ ჟურნალ „საერთაშორისო სოციალიზმის“ კორესპონდენტად მუშაობდა, ეს ჯგუფი ღიად ტროცკისტული იყო, თუმცა ტრადიციული ტროცკისტული ჯგუფებისგან იმით განსხვავდებოდა, რომ კომუნისტური ერთეულების როგორც „მუშათა ერთეულების“ დაცვაზე უარს ამბობდა. მათი სლოგანი იყო „არც ვაშინგტონი, არც მოსკოვი, არამედ საერთაშორისო სოციალიზმი“.

1971 წელს, ამერიკის შეერთებულ შტატებში სტიპენდიის მოპოვების მიზნით ერთწლიანი მოგზაურობის შემდეგ, ჰიტჩენსმა მუშაობა გაზეთ „Times Higher Education Supplement“-ის სამეცნიერო კორესპონდენტად დაიწყო მუშაობა. ჰიტჩენსი სამსახურიდან ექვს თვეში დაითხოვეს.

1973 წელს ჰიტჩენსმა მუშაობა დაიწყო ჟურნალ „New Statesman“-ის გამომცემლობაში, სადაც მისი კოლეგები იყვნენ მარტინ ემისი, რომელსაც წინათ ოქსფორდში შეხვდა, აგრეთვე ჯულიან ბარნსი და ჯეიმზ ფენტონი, რომლებთანაც ოქსფორდში სახლს იზიარებდა. იმ დროისთვის დაიწყო პარასკევის საუზმეები, რომელთა დამსწრე საზოგადოებაში შედიოდნენ მწერლები: კლაივ ჯეიმზი, იენ მაკიუენი, კინგსლი ემისი, ტერენს კილმარტინი, რობერტ კონქვესტი, ალ ალვარეზი, პიტერ პორტერი, რასელ დეივისი და მარკ ბოქსერი. „New Statesman“-ში ჰიტჩენსმა კონფლიქტის ადგილებში (მაგალითად, ჩრდილოეთი ირლანდია, ლიბია და ერაყი) ომის კორესპონდენტად მუშაობისას მემარცხენეს რეპუტაცია შეიქმნა. 1977 წელს *New Statesman*-ით გამოწვეული უკმაყოფილების გამო გადავიდა გაზეთ „Daily Express“-ში, სადაც საგარეო კორესპონდენტად დაიწყო მუშაობა. 1978 წელს *New Statesman*-ში დაბრუნდა, სადაც დამხმარე რედაქტორისა და საგარეო რედაქტორის პოზიციები დაიკავა. *The Nation*-ში გაწევრიანების შემდეგ იგი წერდა ხმამაღალ კრიტიკას  რონალდ რეიგანზე, ჯორჯ ჰ. უ. ბუშსა და აშშ-ის საგარეო პოლიტიკაზე სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში.

1992 წელს ჰიტჩენსი გახდა „Vanity Fair“-ის დამხმარე რედაქტორი და წელიწადში ათ სვეტს წერდა. 2002 წელს ერაყის ომის საკითხზე სხვა რედაქტორებთან შექმნილი უთანხმოების გამო *The Nation* დატოვა.

არსებული ვარაუდით, ჰიტჩენსმა შთააგონა ტომ ვულფის პერსონაჟი პიტერ ფალოუ 1987 წლის რომანიდან „ამბიციების კოცონი“, 1987 წელს ჰიტჩენსის მამა გარდაიცვალა საყლაპავის კიბოსგან, იმავე დაავადებისგან, რომელმაც მოგვიანებით მისი სიცოცხლეც შეიწირა. 2007 წლის აპრილში ჰიტჩენსი აშშ-ის მოქალაქე გახდა; მოგვიანებით ახსენა, რომ თავს ანგლო-ამერიკელად თვლიდა.

2008 წლის სექტემბერში გახდა ჰუვერის ინსტიტუტის სამედიო თანამშრომელი. ჟურნალ *Slate*-ში იგი ხშირად წერდა ახალი ამბებისა და პოლიტიკის სვეტში „საბრძოლო სიტყვები“.

ჰიტჩენსმა თავისი ადრეული ჟურნალისტური კარიერის ნაწილი კვიპროსში კორესპონდენტოსობას დაუთმო. იქ გაიცნო თავისი პირველი მეუღლე, ელენი მელეგრუ, კვიპროსელი ბერძენი, რომელთანაც ეყოლა ორი შვილი, ალექსანდრე და სოფია. ვაჟი, ალექსანდრე მელეგრუ-ჰიტჩენსი, რომელიც 1984 წელს დაიბადა, ლონდონში პოლიტიკურ მკვლევრად მუშაობდა. ჰიტჩენსმა განაგრძო ესეს სტილის კორესპონდენტული ნაშრომების წერა მრავალი ადგილმდებარეობიდან, რომელთა შორის იყო ჩადი, უგანდა და სუდანის რეგიონი დარფური. 1991 წელს მან მოიპოვა ლენანის ჯილდო ლიტერატურაში.

1989 წელს ჰიტჩენსი ლოს-ანჯელესში შეხვდა კეროლ ბლუს, რომელთანაც იქორწინა 1991 წელს. ჰიტჩენსმა ამას ერთი ნახვით შეყვარება უწოდა. 1991 წელს ჰიტჩენსმა და ბლუმ, რომლებიც პრეზიდენტ კლინტონს მკაცრად აკრიტიკებდნენ,  რესპუბლიკურ პარტიას ბილ კლინტონის იმპიჩმენტთან დაკავშირებით აფიდევიტი გაუგზავნეს. მასში დაიფიცეს, რომ მათმა მაშინდელმა მეგობარმა, სიდნი ბლუმენთალმა, მონიკა ლევინსკის მოთვალთვალე უწოდა. ეს ბრალდება შეეწინააღმდეგა ბლუმენთალის მიერ სასამართლოში ფიცის ქვეშ მიცემულ ჩვენებას და გამოიწვია ჰიტჩენსსა და ბლუმენთალს შორის საჯარო სფეროში აზრთა მტრულ მიმოცვლას. ბლუმენთალის „კლინტონის ომების“ გამოქვეყნების შემდეგ ჰიტჩენსმა დაწერა არაერთი სტატია, რომლებშიც ბლუმენთალს ფაქტების დამახინჯებაში დასდო ბრალი. ამ შემთხვევამ დაასრულა მათი მეგობრობა და გამოიწვია პირადი კრიზისი ჰიტჩენსისთვის, რომელსაც მეგობრები აკრიტიკებდნენ, მათი აზრით, მის მიერ ჩადენილი ცინიკური და პოლიტიკურად უშედეგო ქმედებისთვის. 2010 წელს ჰიტჩენსმა *Vanity Fair*-ში დაწერა სტატია სათაურით „Vidal Loco“, რომელშიც ვიდალს 11 სექტემბრის შეთქმულების თეორიების მიღების გამო შეუტია და უწოდა „გადარეული“ („crackpot“). ჰიტჩენსის მემუარების „ჰიტჩ-22“ („Hitch-22“) უკანა ყდაზე, სადაც მოყვანილია საქები სიტყვები აღსანიშნავი პირებისაგან, ვიდალის მიერ ჰიტჩენსის, როგორც მისი მემკვიდრის, აღიარება წითლად არის გადაშლილი და მასზე მიწერილია „არა, კ.ჰ.“ („NO, C.H.“). ერაყის ომის ძლიერმა მხარდაჭერამ ჰიტჩენსს მკითხველთა რაოდენობა გაუზარდა და 2005 წლის სექტემბერში ჟურნალებმა *Foreign Policy* და *Prospect* იგი შეიყვანა „ტოპ 10 სახალხო ინტელექტუალის“ სიაში მეხუთე ადგილზე. ონლაინ გამოკითხვებით გამოირჩა 100 ინტელექტუალი, თუმცა ჟურნალებმა აღნიშნეს, რომ ჰიტჩენსის (5), ნოამ ჩომსკისა (1) და აბდოლკარიმ სორუშის (15) რანჟირება ნაწილობრივ განაპირობა მათ შესაბამისი მხარდამჭერების მიერ მიცემული ხმის გასაჯაროებამ. ჰიტჩენსი მოგვიანებით თავის რანჟირებასა და სტატუსს რამდენიმე სტატიით გამოეხმაურა.

ჰიტჩენსმა „The Nation“-ის მწერლის პოსტი 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტების შემდგომ დატოვა, რადგანაც, მისი აზრით, ჟურნალი მივიდა პოზიციამდე, რომ „ჯონ ეშკროფტი ოსამა ბინ ლადენზე დიდი საფრთხე იყო“. 11 სექტემბრის თავდასხმებმა იგი „გამოაცოცხლა“, მისი ყურადღების ცენტრში მოაქცია „ბრძოლა ყველაფერს შორის, რაც უყვარდა და რაც სძულდა“ და გააძლიერა მისი მხარდაჭერა შეჭრითი საგარეო პოლიტიკის მიმართ, რომელიც უპირისპირდებოდა „ფაშიზმს ისლამური სახით“. ჰიტჩენსი თავის მემუარებში იხსენებს, რომ ბერნარ-ანრი ლევიმ მიიწვია „მისი ჟურნალის *La Regle du Jeu* პოლიტიკური გადახედვების შესახებ ესეს დასაწერად. ნაწილობრივ ირონიული სათაური შევურჩიე: 'შეუძლია ვინმეს ნეოკონსერვატორი იყოს?' ვიღაც მოთმენა დაკარგულმა ასლების რედაქტორმა ყდაზე იგი დაწერა, როგორც 'როგორ გავხდი ნეოკონსერვატორი.' ალბათ, ეს კარტეზიანული პრინციპის მაგალითი იყო, განსხვავებით ინგლისური ემპირიულის პრინციპისა: გადაწყდა, რომ უთუოდ მხოლოდ ის ვიყავი, რასაც აშკარად ვფიქრობდი.“ მართლაც, 2010 წლის BBC-ის ინტერვიუში ჰიტჩენსმა განაცხადა, რომ „კვლავ მარქსისტივით ფიქრობდა“ და თავს „მემარცხენედ“ მიიჩნევდა.

2007 წელს ჰიტჩენსმა *Vanity Fair*-ში გამოაქვეყნა თავისი ერთ-ერთი ყველაზე სადავო სტატია სახელწოდებით „რატომ არ არიან ქალები სასაცილო“. ემპირიული მტკიცებულის გარეშე იმსჯელა, რომ ქალები იუმორის გამოყენებისთვის ნაკლები საზოგადოებრივი წნეხის ქვეშ იყვნენ და „ქალები, რომლებიც ამას აკეთებდნენ, კაცების წესებით თამაშობდნენ“. მომდევნო წლის განმავლობაში *Vanity Fair*-მა გამოაქვეყნა არაერთი მიღებული წერილი, რომლებშიც სტატიის ტონი და შინაარსი იყო გაკრიტიკებული. ასევე გამოქვეყნდა ალესანდრა სტენლის მიერ დაწერილი საპასუხო უკუმტკიცება. დამატებითი კრიტიკის ფონზე ჰიტჩენსმა თავისი პოზიცია გაიმეორა ვიდეოსა და წერილობით პასუხში.

2007 წელს ჰიტჩენსის ნაშრომმა *Vanity Fair*-სთვის მოიპოვა საერთაშორისო ჟურნალის პრემია კატეგორიაში „სვეტები და კომენტარი“.
2008 წელს იმავე კატეგორიაში იგი იყო ფინალისტი ჟურნალ *Slate*-ში დაწერილი არაერთი სვეტისთვის, თუმცა გამარჯვება *როლინგ სტოუნის* ჟურნალისტმა მატ ტაიბიმ მოიპოვა. *ჰიტჩ-22* მოხვდა 2010 წლის წიგნის კრიტიკოსთა წრის ეროვნული პრემიის კანდიდატთა სიაში, როგორც ბიოგრაფია. 2011 წელს ჰიტჩენსმა მოიპოვა ეროვნული ჟურნალის პრემია კიბოზე დაწერილი სვეტებისთვის. იგი ასევე იყო ამერიკის სეკულარული კოალიციის მრჩეველთა საბჭოს წევრი და კოალიციას ამერიკულ ცხოვრებაში ათეიზმის მიღებისა და ნორმალიზების საკითხში რჩევებს აძლევდა. 2011 წლის დეკემბერში, ჰიტჩენსის გარდაცვალებამდე, ასტეროიდს 57901 Hitchens სახელი მის პატივსაცემად შეარქვეს.

### ლიტერატურული მიმოხილვები
ჰიტჩენსი *The Atlantic*-სთვის თვეში ერთხელ ესეს წერდა და დროგამოშვებით სხვა ლიტერატურულ ჟურნალებზეც მუშაობდა. მისი ერთ-ერთი წიგნი, „არაღიარებული კანონმდებლობა: მწერლები სახალხო სფეროში“ („Unacknowledged Legislation: Writers in the Public Sphere“), შეიცავს ყოველ ამ ნამუშევარს. წიგნში „რატომ არის ორუელი მნიშვნელოვანი“ („Why Orwell Matters“) იგი ორუელის მიერ თანამედროვე კრიტიკოსთა წინააღმდეგ დაწერილ ნამუშევრებს იცავს და დღევანდელობისთვის აქტუალურად და მისი დროისთვის პროგრესულს მიიჩნევს. 2008 წლის წიგნში „კრისტოფერ ჰიტჩენსი და მისი კრიტიკოსები: ტერორი, ერაყი და მემარცხენეობა“ („Christopher Hitchens and His Critics: Terror, Iraq, and the Left“) მოცემულია მრავალი ლიტერატურული კრიტიკა ისეთი მწერლების ესეებისა და წიგნებისა, როგორებიც არიან დევიდ ჰოროვიცი და ედუარდ სეიდი.

Book TV-ზე პროგრამისთვის *In Depth* ჩატარებულ სამსაათიან ინტერვიუში მან დაასახელა მწერლები, რომლებმაც მის მსოფლმხედველობაზე დიდი გავლენა იქონიეს. მათ შორის იყვნენ ოლდოს ჰაქსლი, ჯორჯ ორუელი, ივლინ ვო, კინგზლი ემისი, პელამ გრენვილ ვუდჰაუსი და კონორ კრუზ ო'ბრაიენი. როცა ჰკითხეს, თუ რა განსხვავება იყო ავტობიოგრაფიასა და მემუარებს შორის, ჰიტჩენსმა უპასუხა: „შეხედე, ყველას აქვს წიგნი საკუთარ თავში ... რომელიც, ვფიქრობ, სწორედ ის ადგილია, სადაც იგი, უმეტეს შემთხვევაში, უნდა დარჩეს“.

### პროფესორობა
ჰიტჩენსი იყო მიწვეული პროფესორი შემდეგ სასწავლებლებში:
* კალიფორნიის უნივერსიტეტი, ბერკლი
* პიტსბურგის უნივერსიტეტი
* სოციალური კვლევის ახალი სკოლა პიტერს კრისტოფერმა გააცნო საერთაშორისო სოციალისტები (თანამედროვე სოციალისტურ მუშათა პარტიის წინამორბედები), რის შემდეგაც პიტერი მათი წევრი 1968-1975 წლებში (17 წლის ასაკიდან) იყო.

ძმები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ 2001 წელს, როცა პიტერმა *The Spectator*-ში დაწერილ სტატიაში კრისტოფერი სტალინისტად დახატა. პიტერის მესამე შვილის დაბადების შემდეგ ძმები შერიგდნენ. პიტერის მიმოხილვამ კრისტოფერის წიგნზე „ღმერთი არ არის დიადი“ („God Is Not Great“) გამოიწვია ძმებს შორის საჯარო დავა, თუმცა ამან მათ ურთიერთობაზე გავლენა არ იქონია.

2007 წელს ძმებმა მონაწილეობა მიიღეს BBC TV-ის პროგრამაში „შეკითხვის დრო“, სადაც განიხილეს არაერთი საკითხი. 2008 წელს აშშ-ში მათ გამართეს დებატი 2003 წელს ერაყში შეჭრასა და ღმერთის არსებობაზე. 2010 წელს პიუს ფორუმზე ძმებმა იდავეს ცივილიზაციაში ღმერთის ბუნებაზე. ნიუ-იორკში კრისტოფერის ხსოვნისათვის გამართულ მემორიალურ სერვისზე პიტერმა წაიკითხა ფილიპელთა მიმართ ეპისტოლე, რომელიც თავად კრისტოფერმა თავიანთი მამის დაკრძალვისას წაიკითხა.

## პოლიტიკური შეხედულებები
2009 წელს ჰიტჩენსი *Forbes*-ის ჟურნალმა შეიყვანა სიაში „25 ყველაზე გავლენიანი ლიბერალი აშშ-ის მედიაში“. სტატიაში აგრეთვე აღინიშნა, რომ მას, „სავარაუდოდ, საკუთარი თავის ამ სიაში პოვნა გააოგნებდა“, ვინაიდან ეს ჰიტჩენსის თვითგამოცხადებულ რადიკალიზმს უბრალო ლიბერალიზმამდე ამცირებდა. ჰიტჩენსის პოლიტიკური პერსპექტივები ასევე გამოვლინდა მის ფართო დიაპაზონის მქონე მწერლობაში, რომლებიც შეიცავს მრავალ დიალოგს. ჰიტჩენსმა აინ რენდის ობიექტივიზმთან მიმართებაში თქვა: „ყოველთვის უჩვეულოდ და, რაღაც გაგებით, გულისამაჩუყებლადაც მიმაჩნდა, რომ აშშ-ში არსებობს მოძრაობა, რომელიც მიიჩნევს, რომ ამერიკელები საკმარისად ეგოისტები ჯერაც არ არიან.“

ჰიტჩენსი უარყოფდა ებრაული სამშობლოს ცნებას და საკუთარ თქვა „მე ვარ ანტისიონისტი. მე ებრაული წარმოშობის იმ ადამიანთაგანი ვარ, რომლებსაც სჯერათ, რომ სიონიზმი მაშინაც იქნებოდა შეცდომა, პალესტინელები რომ არ არსებობდნენ.“

ჰიტჩენსმა, რომელიც საკუთარ თავს უკვე საკმაო ხანი სოციალისტად და მარქსისტად აღწერდა, დაიწყო პოლიტიკური მემარცხენეობისგან გამიჯვნა *ეშმაკეული აიების* პოლემიკის მიმართ დასავლური მემარცხენეობის მიერ გამოვლენილი, როგორც თავად უწოდებდა, „ნელთბილი რეაქციის“ შემდეგ, რასაც დაემატა, მისი თვალსაზრისით, მემარცხენეების მიერ ბილ კლინტონის გამართლება და ომების საწინააღმდეგო მოძრაობის მიერ ბოსნია და ჰერცეგოვინაში NATO-ს ჩარევის დაგმობა 90-იან წლებში. იგი მოგვიანებით გახდა ე.წ. „ლიბერალი ქორი“ და მხარს უჭერდა ომს ტერორიზმის წინააღმდეგ, თუმცა უშვებდა გამონაკლისებსაც, მაგალითად, წყლის წამებას სისასტიკედ მიიჩნევდა მას შემდეგ, რაც იგი თავისი ნებით გამოცადა. 2006 წლის იანვარში ჰიტჩენსი შეუერთდა ოთხ პირსა და ოთხ ორგანიზაციას, მათ შორის ACLU-სა და გრინპისს, როგორც ერთ-ერთი მოსარჩელე სასამართლო საქმეში *ACLU v. NSA*, რომელიც უპირისპირდებოდა ბუშის NSA-ის ორდერის გარეშე დაზვერვას; სარჩელი შეიტანა ACLU-მ.

ჰიტჩენსი სერბეთის პრეზიდენტის სლობოდან მილოშევიჩისა და 1990-იანი წლების სხვა სერბი პოლიტიკოსების ხმამაღალი კრიტიკოსი იყო. ბოსნიის გენოციდისა და ალბანელების ეთნიკური წმენდის გამო მან მილოშევიჩს „ფაშისტი“ და „ნაცისტი“ უწოდა და მის გარდაცვალებაზე პოზიტიური რეაქცია გამოხატა. ჰიტჩენსი სერბეთის მთავრობას ბრალს დებდა არაერთი ომის დანაშაულის ჩადენაში იუგოსლავიის ომების დროს. მან გაკიცხა ნოამ ჩომსკი და ედვარდ ს. ჰერმანი, რომლებმაც გააკრიტიკეს სერბეთში ნატოს ჩარევა. ჰიტჩენსმა ასევე გააკრიტიკა ხორვატიის პრეზიდენტი ფრანიო ტუჯმანი და ხორვატიის სახელმწიფოს პოლიტიკა, რომელსაც იგი „უსტაშების ფორმირების“ მიზეზად ხედავდა.

ჰიტჩენსს აბორტზე კომპლექსური შეხედულებები ჰქონდა; უმეტეს შემთხვევაში, მას ეთიკურად ეწინააღმდეგებოდა და სწამდა, რომ ჩანასახს პიროვნულობის უფლება ჰქონდა, ხოლო აბორტის ლეგალურობაზე ბუნდოვანი და ცვლადი შეხედულებები გააჩნდა. 1998 წელს ჟურნალ *Crisis Magazine*-ის ინტერვიუში მან დაწერა: „თქვენი მკითხველები, შესაძლოა, დაინტერესდნენ, რომ მარგარეტ ტეტჩერმა ხმა მისცა სიკვდილით დასჯის შენარჩუნებას, ჰომოსექსუალობისთვის დანაშაულებრივი სტატუსის შენარჩუნებას, განქორწინების გართულებასა და აბორტის დაკანონებას. ვხვდები, რომ მოგვიანებით მან უკანასკნელზე პოზიცია შეიცვალა. ხმა მე რომ მიმეცა, იგი სრულიად საპირისპირო სახისა იქნებოდა.“ და ერთსქესიანთა ქორწინებას.

ჰიტჩენსი მხარს უჭერდა ევროკავშირს. 1993 წელს ტელეარხ C-SPAN-ის ეთერში თქვა: „1992 წლისთვის უკვე არსებობს ევრო-პასპორტი, რომლითაც თავისუფლად იმგზავრებ წევრი ქვეყნების საზღვრებს შორის&nbsp;... და მე ყოველთვის მომწონდა ევროპული ერთობის იდეა, ამიტომაც დავიცადე ევრო-პასპორტისთვის. ასე ვიმოგზაურებ, როგორც ევროპელი.“ თავისი ძმის, პიტერ ჰიტჩენსის, წიგნ „ბრიტანეთის გაუქმების“ გამოშვებისას კონვეის ადმინისტრაციულ შენობაში (ლონდონი) წარმოთქმულ სიტყვაში ჰიტჩენსმა დაგმო ე.წ. ევროსკეპტიკური მოძრაობა და მას „ფაშიზმის ბრიტანული ვერსია“ უწოდა. შემდეგ თქვა, რომ „სკეპტიციზმი ღირსების წოდებაა. ეს ადამიანები არ არიან სკეპტიკოსები. ისინი არიან ფანატიკოსები. ისინი არიან დოგმატურები.“

## კონკრეტულ პირთა კრიტიკული შეფასება
ჰიტჩენსმა დაწერა წიგნის ზომის ესეები ტომას ჯეფერსონზე („ტომას ჯეფერსონი: ამერიკის შემქმნელი“), ტომას პეინსა („ტომას პეინის „კაცის უფლებები“: ბიოგრაფია“) და ჯორჯ ორუელზე („რატომ არის ორუელი მნიშვნელოვანი“).

ჰიტჩენმა აგრეთვე სახელი გაითქვა მის დროში მოღვაწე ცნობილი პირების კრიტიკით. მათ შორის არიან დედა ტერეზა, ბილ კლინტონი და ჰენრი კისინჯერი, რომელთა შესახებაც დაწერა სამი წიგნი: „მისიონერის პოზიცია: დედა ტერეზა თეორიასა და პრაქტიკაში“, „მოსატყუებელი არავინ დარჩა: უილიამ ჯეფერსონ კლინტონის ტრიანგულაცია“ და „ჰენრი კისინჯერის სასამართლო“, შესაბამისად. 2007 წელს თავისი წიგნის „ღმერთი არ არის დიადი: როგორ წამლავს რელიგია ყველაფერს“ რეკლამირებისას, ჰიტჩენსმა ქრისტიან ევანგელისტ ბილი გრემს  უწოდა „თვითგაცნობიერებული თაღლითი“ და „გულისამრევად ბოროტი კაცი“. ჰიტჩენსის თქმით, გრემი, რომელიც იმ დროს კუჭ-ნაწლავის სისხლდენის გამო საავადმყოფოში იყო გადაყვანილი, ფულს აკეთებდა „ახალგაზრდა ადამიანების მოტყუებით. რა ამაზრზენი საქმიანობაა. რამდენადაც ვხვდები, იგი მალე დასრულდება. ამის გულწრფელი იმედი მაქვს.“

ჰიტჩენსის სიტყვებს გამოეხმაურნენ მწერლები ნენსი გიბზი და მაიკლ დაფი „ტაიმში“ გამოქვეყნებული სტატიით, რომელშიც, სხვა საკითხების გარდა, უარყვეს ჰიტჩენსის მოსაზრება, რომ გრემი სამღვდელოებას ფულისთვის იყენებდა. მათი თქმით, გრემმა მისი კარიერის განმავლობაში „უარი თქვა ტელევიზიებისა და ჰოლივუდის მიერ შეთავაზებულ მილიონდოლარიან გარიგებებზე.“ მათ ასევე აღნიშნეს, რომ 1950 წელს გრემმა დააარსა ბილი გრემის ევანგელისტური ასოციაცია და იღებდა ჩვეულებრივ ხელფასს, რომელიც ოდენობით უფროსი მღვდლებისას შეედრებოდა, განურჩევლად წირვებისას შეგროვებული თანხისა. მიუხედავად ამისა, 2018 წლისთვის, გარდაცვალებამდე ბილი გრემის ქონება შეადგენდა 25 მლნ აშშ დოლარს. 

1999 წელს ჰიტჩენსმა „Sunday Herald“-ისთვის დაწერა დონალდ ტრამპის პროფილი. ტრამპმა გამოთქვა 2000 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობის ინტერესი, როგორც რეფორმის პარტიის კანდიდატი. ჰიტჩენსმა ტრამპის შესახებ თქვა „რადგანაც კაცი, რომელიც ამდენ მეტსახელს ატარებს, და რადგანაც თავის ქვეყანას მრავალი გზით განასახიერებს, და რადგანაც არჩევნების ეს ციკლი ახლა ასეთი აბსურდულია და ხელმისაწვდომი ამდენი რამეა, არა ჭკვიანური საქციელი იქნება რამის გამორიცხვა&nbsp;... საუკეთესო ვარაუდი უნდა იყოს, რომ არის კაცი, რომელსაც სძულს მარტოობა, რომელსაც სჭირდება მოწონება და გაძლიერება, რომელიც იმაზე კარგად საუბრობს, ვიდრე თამაშობს, რომელიც არის დაუმუშავებელი, ჰიპერაქტიური, ემოციური და ოპტიმისტი.“ ჰიტჩენსმა წინათ დაწერა, რომ ტრამპი ნათელი მაგალითია იმისა, რომ „არავინ არის იმაზე ხარბი და გაუმაძღარი, ვისაც ყველაზე ბევრი აქვს.“

## რელიგიის კრიტიკა
ჰიტჩენსი იყო ანტითეისტი და თქვა, რომ ადამიანს „შეუძლია იყოს ათეისტი და თანაც ღმერთის არსებობაზე ოცნებობდეს“, მაგრამ „ანტითეისტი, როგორც ტერმინი, რომლის გავრცელებასაც ვცდილობ, არის ვიღაც, ვისთვისაც შვებაა, რომ მისი არსებობის მტკიცებულება არ არსებობს.“ იგი ხშირად აკრიტიკებდა აბრაამისეულ რელიგიებს. როცა *The Independent*-ის (ლონდონი) მკითხველებმა ჰკითხეს, თუ რას მიიჩნევდა „ბოროტების ღერძად“, ჰიტჩენსმა უპასუხა „ქრისტიანობა, იუდაიზმი და ისლამი – სამი წამყვანი მონოთეიზმი.“ დებატებისას ჰიტჩენსი ხშირად იხმობდა, როგორც ამას შემდეგ ეწოდა, „ჰიტჩენსის გამოწვევას“: დაასახელო თუნდაც ერთი მორალური ქმედება, რომელსაც ურწმუნო ადამიანი (მაგ. ათეისტი ან ანტითეისი) ვერასდროს გააკეთებდა, და პირიქით, ერთი ამორალური ქმედება, რომელსაც მხოლოდ მორწმუნე ადამიანი გააკეთებდა ან წარსულში გაუკეთებია.

ბესტსელერში „ღმერთი არ არის დიადი“ ჰიტჩენსმა კრიტიკა განავრცო და მოიცვა ყველა რელიგია, მათ შორის ისეთებიც, რომელთაც დასავლელი სეკულარისტები იშვიათად აკრიტიკებდნენ, მაგალითად, ინდუიზმი, ბუდიზმი და ახალი წარმართობა. მისი თქმით, ორგანიზებული რელიგია „მსოფლიოში სიძულვილის მთავარი წყაროა“, მას უწოდა „ძალადობრივი, ირაციონალური, შეუწყნარებელი; რასიზმთან, ტრაიბალიზმთან, ფანატიზმთან შეკავშირებული; უგუნურებისადმი მიძღვნილი და თავისუფალი შემეცნებისადმი მტრული, ქალების მოძულე და ბავშვებზე დაძალებული: [მისი] სინდისი მეტად მძიმეა“.  ამავე ნაშრომში ჰიტჩენსი ამბობს, რომ კაცობრიობას, შესაბამისად, ესაჭიროება განახლებული განმანათლებლობა. წიგნმა არაერთგვაროვანი შეფასებები მიიღო, დაწყებული *ნიუ-იორკ ტაიმზის* შექებით „ლოგიკური ნაწერებისა და თავსატეხებისთვის“, დასრულებული Financial Times-ის „ინტელექტუალური და მორალური სიმწირის“ ბრალდებებით. „ღმერთი არ არის დიადი“ წიგნის ეროვნული პრემიის ნომინაციაზე 2007 წლის 10 ოქტომბერს წარდგა.

წიგნმა „ღმერთი არ არის დიადი“ დაადასტურა ჰიტჩენსის დადებითი პოზიცია „ახალი ათეიზმის“ მოძრაობის მიმართ. წიგნის გამოსვლიდან მალევე ჰიტჩენსი აირჩიეს საერთაშორისო რაციონალისტისა და ეროვნული სეკულარული საზოგადოების საპატიო წევრად და დაასახელეს რელიგიური თავისუფლების ფონდის საპატიო საბჭოს წევრად. იგი ასევე შეუერთდა ათეისტთა და ჰუმანისტთა ჯგუფის, ამერიკის სეკულარული კოალიციის, მრჩეველთა საბჭოს. ამ დისკუსიაში ჰიტჩენსმა განაცხადა, რომ მაკაბელთა აჯანყებას კაცობრიობის ისტორიაში ყველაზე სავალალო მოვლენად მიიჩნევდა, რადგანაც ელინისტური აზროვნებისა და ფილოსოფიის მესიანიზმითა და ფუნდამენტალიზმით ჩანაცვლება სწორედ ამ აჯანყების წარმატებამ განაპირობა.

ამავე წელს ჰიტჩენსმა დაიწყო წერილობითი დებატების სერია კითხვაზე „არის თუ არა ქრისტიანობა კარგი მსოფლიოსთვის?“ ქრისტიან თეოლოგთან და პასტორთან, დაგლას უილსონთან ერთად, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალში „Christianity Today“. ეს მიმოცვლა 2008 წელს გამოიცა ამავე სახელწოდების წიგნად. წიგნის სარეკლამო მოგზაურობისას ჰიტჩენსსა და უილსონს თან ახლდათ პროდიუსერ დარენ დოენის გადამღები ჯგუფი. შედეგად დოენმა შეიმუშავა ფილმი „შეტაკება: არის თუ არა ქრისტიანობა კარგი მსოფლიოსთვის?“, რომელიც გამოვიდა 2009 წლის 27 ოქტომბერს. 2009 წლის 4 აპრილს ბიოლას უნივერსიტეტში ჰიტჩენსსა და უილიამ ლეინ კრეგს შორის გაიმართა დებატი ღმერთის არსებობაზე. 2009 წლის 19 ოქტომბერს მედია-კომპანიაში „Intelligence Squared“ დაისვა შეკითხვა „არის თუ არა კათოლიკური ეკლესია სამყაროსთვის კარგის მომტანი ძალა?“. ჯონ ონაიიეკანისა და ენ უიდკომბას აზრით, იგი დადებითი ძალა იყო, ხოლო სტივენ ფრაისა და ჰიტჩენსისთვის — არა. აუდიტორიის გამოკითხვის მიხედვით, დებატებში ფრაიმ და ჰიტჩენსმა გაიმარჯვეს. 2010 წლის 5 ოქტომბერს ჰიტჩენსმა და ტარიქ რამადანმა იდავეს, არის თუ არა ისლამი მშვიდობის რელიგია. 2010 წლის 26 ნოემბერს ჰიტჩენსმა მონაწილეობა მიიღო მუნკის დებატებში ტორონტოში (კანადა), სადაც რომაულ კათოლიციზმზე მოქცეულ ბრიტანეთის ყოფილ პრემიერ-მინისტრს, ტონი ბლერს, რელიგიაზე ეკამათა. ბლერის მოსაზრებით, რელიგია სიკეთის ძალა იყო, ხოლო ჰიტჩენსმა საპირისპირო შეხედულება გამოხატა.

ჰიტჩენსმა სახელი გაითქვა ამ დებატებში გამოვლენილი დამარწმუნებელი და აღმაფრთოვანებელი რიტორიკით. „გონებამახვილობა და მჭევრმეტყველება“, „ვერბალური სიბასრე და ლინგვისტური სიმდიდრე“, „თვითრეფერენცია, ლიტერატურული ჩახედულება და ჰიპერბოლა“ მისი რიტორიკის ელემენტებია. ჰიტჩენსის მიერ მისი ოპონენტების დასამცირებლად ნათქვამი ყურადღებიანი და ჭკვიანური შენიშვნების აღსაწერად შეიქმნა არაფორმალური ტერმინი „hitch-slap“ (). აბუ-გრეიბის წამებისა და პატიმრებზე ძალადობის ფაქტის შესახებ ჰიტჩენსის მიერ ნათქვამი სიტყვები „ვიღაც დამწუხრებული იკითხავს, არსებობს თუ არა ისეთი სამხედრო სამართლებრივი რეაგირება, რომლითაც მათ გამოიყვანენ და იარაღით ესვრიან“ ჟურნალში „The Humanist“ მაგალითად მოიყვანეს. გაზეთ „Politico-ში“ გაკეთებულ განცხადებაში აღინიშნა, რომ ჰიტჩენსსა და მის თანამოძმე ინტელექტუალ გორ ვიდალს საერთო ეს თვისება ჰქონდათ.

## პირადი ცხოვრება
 გასაუბრების შემდეგ, 2009 წლის მარტი]]
ჰიტჩენსი ქრისტიანად აღიზარდა და სწავლობდა ქრისტიანულ სკოლა-პანსიონატებში, თუმცა ლოცვებში მონაწილეობის მიღებაზე უარს ადრეული ასაკიდანვე აცხადებდა. ცხოვრების გვიან ეტაპზე ჰიტჩენსმა აღმოაჩინა, რომ დედის მხრიდან ებრაული წარმომავლობა ჰქონდა და მისი ებრაელი წინაპრები ჩრდილოეთ ევროპელი (მათ შორის პოლონელი) იმიგრანტები იყვნენ. ჰიტჩენსმა ორჯერ იქორწინა, პირველად 1981 წელს ელენი მელეგრუსთან, კვიპროსელ ბერძენთან; მათ შეეძინათ ვაჟი, ალექსანდრე, და ქალიშვილი, სოფია. წყვილი განქორწინდა 1989 წელს.

1991 წელს ჰიტჩენსმა ცოლად შეირთო კეროლ ბლუ, ამერიკელი სცენარისტი.

1973 წლის ნოემბერში ჰიტჩენსის დედამ თავის საყვარელთან, წოდება ჩამორთმეულ მღვდელთან სახელად ტიმოთი ბრაიანთან, ერთად ათენში თავი მოიკლა.

## დაავადება და გარდაცვალება
2010 წლის 8 ივნისს, როცა ნიუ-იორკში თავისი მემუარების „ჰიტჩ-22“ რეკლამირებისთვის იმყოფებოდა, ჰიტჩენსს მწვავე პერიკარდიუმის ეფუზია მოუვიდა და საავადმყოფოში გადაიყვანეს. მალევე მან განაცხადა, რომ სარეკლამო მოგზაურობების გადავადება უწევდა, რადგანაც საყლაპავის კიბოზე მკურნალობას იწყებდა.

*Vanity Fair*-ში 2010 წელს გამოქვეყნებულ სტატიაში სახელწოდებით „კიბოს საკითხი“ ჰიტჩენსმა ხაზი გაუსვა, რომ დაავადება, სავარაუდოდ, ჯერ კიდევ თინეიჯერობის წლებიდან დაწყებულმა მოწევამ და დალევამ გამოიწვია.

კრისტოფერ ბაკლის თქმით, გარდაცვალებამდე ჰიტჩენსს მისწერა გაუცხოებულმა მეგობარმა, სიდნი ბლუმენტალმა. ბეკლიმ თქვა, რომ წერილი შეიცავდა „ალერსიან და მანუგეშებელ სიტყვებსა და ნაგულისხმევ მიტევებას.“

ჰიტჩენსი გარდაიცვალა პნევმონიისგან 2011 წლის 15 დეკემბერს მ. დ. ანდერსონის ონკოლოგიურ ცენტრში, ჰიუსტონში, 62 წლის ასაკში.

ჰიტჩენსის სურვილისამებრ, მისი სხეული გამოიყენეს სამედიცინო კვლევებისთვის. 2012 წელს გამოიცა წიგნი „მოკვდაობა“, ჰიტჩენსის მიერ *Vanity Fair*-ში საკუთარი დაავადების შესახებ დაწერილი თერთმეტი ესეს კრებული.

### რეაქციები გარდაცვალებაზე
ბრიტანეთის ყოფილმა პრემიერმა ტონი ბლერმა თქვა: „კრისტოფერ ჰიტჩენსი იყო სავსებით განუმეორებელი, მწერლის, ჟურნალისტის, პოლემიკოსისა და უნიკალური პიროვნების ნაზავი. იგი უშიშრად ეძებდა სიმართლეს და ჩადიოდა კარგ საქმეებს, რისიც სწამდა. და არ გააჩნდა ისეთი რწმენა, რომელსაც ვნებით, თავდადებითა და ბრწყინვალებით არ დაიცავდა. იგი იყო არაჩვეულებრივი, მტკიცე და ფერადი ადამიანი, რომლის გაცნობაც პრივილეგია იყო.“

რიჩარდ დოკინზმა ჰიტჩენსის შესახებ თქვა: „ის იყო პოლიმათი, მახვილგონიერი, უაღრესად განათლებული, და გულითადი მებრძოლი ყველანაირი ტირანიის წინააღმდეგ, მათ შორის, გამოგონილისა და ზებუნებრივის.“
ამერიკელმა თეორიულმა ფიზიკოსმა და კოსმოლოგმა ლორენს კრაუსმა თქვა: „კრისტოფერი ცოდნის შუქურა და სინათლე იყო სამყაროში, რომელიც გამუდმებით ორივეს ჩაქრობის მუქარაშია. მას ჰქონდა გამბედაობა, სამყარო ისეთი მიეღო, როგორიც არის და არა ისეთი, როგორიც მას უნდოდა, რომ ყოფილიყო. მჯერა, ეს უდიდესი ქებაა, რომელიც ნებისმიერ ინტელექტუალს შეიძლება მიეძღვნას. მას ესმოდა, რომ სამყაროს ჩვენი არსებობა ან კეთილდღეობა არ ადარდებს, და მწერლობაში გამოხადა ნააზრევი, რომ ჩვენს ცხოვრებას ისეთი მნიშვნელობა აქვს, როგორსაც თავად ვაძლევთ.“ ბილ მარმა ჰიტჩენსს პატივი მიაგო თავის გადაცემაში „Real Time with Bill Maher“ და აღნიშნა, რომ „დავკარგეთ ჩემი გმირი, მეგობარი, და ყველა დროის ერთ-ერთი საუკეთესო სტუმარი ამ გადაცემაში.“ სალმან რუშდიმ და ინგლისელმა კომიკოსმა სტივენ ფრაიმ ჰიტჩენსს პატივი Vanity Fair-ის მემორიალზე 2012 წელს მიაგეს.

ბრიტანელმა კონსერვატორმა და ჰიტჩენსის მეგობარმა, დაგლას მიურეიმ ჰიტჩენსს პატივი *The Spectator*-ის სტატიაში მიაგო, სადაც გაიხსენა წარსულის მოგონებები.

ჰიტჩენსის გარდაცვალებამდე სამი კვირით ადრე *New Statesman*-ის ჟურნალისტმა ჯორჯ იტონმა დაწერა: „მისი მიზანია, არ დაიმახსოვრონ, როგორც უბრალოდ 'მემარჯვენედ გადაქცეული მემარცხენე' ან მოწინააღმდეგე და პროვოკატორი. თავისი კარიერის განმავლობაში შეინარჩუნა ერთგულება განმანათლებლური ღირებულებებისადმი, როგორიცაა საღი აზრი, სეკულარიზმი და პლურალიზმი. მისი სამიზნეები — დედა ტერეზა, ბილ კლინტონი, ჰენრი კისინჯერი, ღმერთი — შემთხვევით არ ამორჩეულან, არამედ იმის გამო, რომ მათ შებღალეს ამ ღირებულებათაგან ერთი ან რამდენიმე. ჰიტჩენსის დაავადების ტრაგედია ისაა, რომ დაავადება მას სწორედ მაშინ დაადგა თავს, როცა ყველაზე დიდი აუდოტორია ჰყავდა. დიდი პოლემიკოსი აუცილებლად დაგვამახსოვრდება, მაგრამ, როგორც თავად ხვდება, შესაძლოა, არა ისე, როგორც თავად სურდა.“ გაზეთმა *The Chronicle of Higher Education* დასვა შეკითხვა, იყო თუ არა ჰიტჩენსი უკანასკნელი სახალხო ინტელექტუალი.

2015 წელს ფონდმა „Dennis and Victoria Ross“ დააწესა ყოველწლიური პრემია 50,000 აშშ დოლარის ოდენობით „ავტორის ან ჟურნალისტისთვის, ვის ნაშრომშიც აირეკლება თავისუფალი გამოხატვისა და კვლევა-ძიებისადმი თავდადება, ინტელექტის დიაპაზონი და სიღრმე, და სიმართლის ძიების სურვილი პირადი ან პროფესიული შედეგების გაუთვალისწინებლად.“.

## კინო და ტელევიზია
## წიგნები
* 1984 „Cyprus“. კვარტეტი. შესწორებული გამოცემა — „Hostage to History: Cyprus from the Ottomans to Kissinger“, 1989 (Farrar, Straus & Giroux) და 1997 (Verso) 
* 1987 „იმპერიული ნადავლი: ელგინის მარმარილოების უცნაური შემთხვევა“, Hill and Wang 
* 1988 „Blaming the Victims: Spurious Scholarship and the Palestinian Question“ (ედუარდ სეიდის თანარედაქტორი) Verso,  ხელახალი გამოცემა, 2001
* 1988 „უარესისთვის მომზადებული: შერჩეული ესეები და უმცირესობის მოხსენებები“ Hill and Wang, 
* 1990 „The Monarchy: A Critique of Britain's Favorite Fetish“, Chatto & Windus Ltd 
* 1990 „სისხლი, კლასი და ნოსტალგია: ანგლო-ამერიკული ირონიები“, Farrar Straus & Giroux (T) 
* 1993 „For the Sake of Argument“ Verso 
* 1995 „მისიონერის პოზიცია: დედა ტერეზა თეორიასა და პრაქტიკაში“, Verso
* 1997 „The Parthenon Marbles: The Case for Reunification“, Verso 
* 1999 „მოსატყუებელი არავინ დარჩა: ყველაზე ცუდი ოჯახის ღირებულებები“, ორიგინალური სათაური: „მოსატყუებელი არავინ დარჩა: უილიამ ჯეფერსონ კლინტონის ტრიანგულაცია“, Verso
* 2000 „Unacknowledged Legislation: Writers in the Public Sphere“, Verso
* 2001 ჰენრი კისინჯერის სასამართლო“. Verso. 
* 2001 „Letters to a Young Contrarian“, Basic Books
* 2002 „ორუელის გამარჯვება“, Allen Lane/Penguin Press. . (გაერთიანებული სამეფოს გამოცემა)
:* 2002 აშშ-ის გამოცემა: ''რატომ არის ორუელი მნიშვნელოვანი“, Basic Books .
* 2003 „A Long Short War: The Postponed Liberation of Iraq“. Plume/Penguin Group, 
* 2004 „Love, Poverty, and War: Journeys and Essays“, Thunder's Mouth, Nation Books, 
* 2005 „ტომას ჯეფერსონი: ამერიკის შემქმნელი“, Eminent Lives/Atlas Books/HarperCollins Publishers, 
* 2007 „Thomas Paine's Rights of Man: A Biography“, Atlantic Monthly Press, 
* 2007 „ღმერთი არ არის დიადი: როგორ წამლავს რელიგია ყველაფერს“, Twelve/Hachette Book Group USA/Warner Books,  / გაერთიანებულ სამეფოში გამოიცა სათაურით „ღმერთ არ არის დიადი: საქმე რელიგიის წინააღმდეგ“, Atlantic Books, 
* 2007 „The Portable Atheist: Essential Readings for the Non-Believer“, [რედაქტორი] Perseus Publishing. 
* 2008 „Christopher Hitchens and His Critics: Terror, Iraq and the Left“ (საიმონ კოტსა და ტომას კაშმენთან ერთად), New York University Press, 
* 2008 „არის თუ არა ქრისტიანობა კარგი მსოფლიოსთვის? – დებატი“ (თანაავტორი, დაგლას უილსონთან ერთად), Canon Press, 
* 2010 „ჰიტჩ-22: მემუარები“, Twelve,  
* 2011 „Arguably: Essays by Christopher Hitchens“, Twelve. გაერთიანებულ სამეფოში გამოიცა სათაურით „Arguably: Selected Prose“, Atlantic, 
* 2012 „Mortality“, Twelve, .  გაერთიანებულ სამეფოში გამოიცა სათაურით „Mortality“, Atlantic Books, 
* 2015 „და მაინც...: ესეები“, Simon & Schuster, 

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტის 2010 წლის არქივი
* წვლილის გვერდი *Vanity Fair*-ზე
* მესვეტე *Slate*-ზე
* სვეტების არქივი *The Atlantic*-ზე
* სტატიების არქივი *The Guardian*-ზე
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კრისტოფერ ჰიტჩენსი
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:XX საუკუნის ათეისტები
კატეგორია:ამერიკელი ათეისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ესეისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ათეისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბრიტანელი ესეისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მემუარისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ესეისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბრიტანელი მემუარისტები
კატეგორია:ამერიკელი ანტიკაპიტალისტები
კატეგორია:ამერიკელი ანტიფაშისტები
კატეგორია:ამერიკელი ავტობიოგრაფები
კატეგორია:ამერიკელი ბისექსუალი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი საგარეო პოლიტიკის მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მედია კრიტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი სკეპტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი სეკულარისტები
კატეგორია:ვიეტნამის ომის მოწინააღმდეგე აქტივისტები
კატეგორია:ათეისტი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ათეისტი მწერლები
კატეგორია:ბისექსუალი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი ანტიფაშისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ავტობიოგრაფები
კატეგორია:ბრიტანელი კომუნისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ესეისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ჰუმანისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი ჟურნალისტები
კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი მარქსისტები
კატეგორია:ბრიტანელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი პოლიტიკური კომენტატორები
კატეგორია:ბრიტანელი პოლიტიკური ფილოსოფოსები
კატეგორია:ბრიტანელი პოლიტიკური მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი რესპუბლიკელები
კატეგორია:ბრიტანელი სკეპტიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ბისექსუალი მწერლები
კატეგორია:ქრისტიანობის ბრიტანელი კრიტიკოსები
კატეგორია:იუდაიზმის კრიტიკოსები
კატეგორია:ბუდიზმის კრიტიკოსები
კატეგორია:ისლამის ბრიტანელი კრიტიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ემიგრანტები აშშ-ში
კატეგორია:ბრიტანელი საგარეო პოლიტიკის მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:ბრიტანელი მედია კრიტიკოსები
კატეგორია:პოლნურ-ებრაული წარმომავლობის ბრიტანელები
კატეგორია:ბრიტანელი სეკულარისტები
კატეგორია:ბუნების დამცველები
კატეგორია:ალტერნატიული მედიცინის კრიტიკოსები
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის კრიტიკოსები
კატეგორია:კრეაციონიზმის კრიტიკოსები
კატეგორია:მრავალკულტურიანობის კრიტიკოსები
კატეგორია:ახალი რელიგიური მოძრაობების კრიტიკოსები
კატეგორია:პოსტმოდერნიზმის კრიტიკოსები
კატეგორია:რელიგიის კრიტიკოსები
კატეგორია:საყლაპავის კიბოთი გარდაცვლილი ადამიანები
კატეგორია:ევროპელი დემოკრატიული სოციალისტები
კატეგორია:გენიტალიური ხელშეუხებლობის აქტივისტები
კატეგორია:ებრაელი ათეისტები
კატეგორია:ინგლისელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები
კატეგორია:ამერიკელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები
კატეგორია:მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:მატერიალისტები
კატეგორია:New Statesman-ში მომუშავე ადამიანები
კატეგორია:ბრიტანელი პუბლიცისტები
კატეგორია:ახალი ათეიზმი
კატეგორია:PEN/Diamonstein-Spielvogel-ის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:კულტურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ლიტერატურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:რელიგიის ფილოსოფოსები
კატეგორია:სოციალური მეცნიერების ფილოსოფოსები
კატეგორია:ომის ფილოსოფოსები
კატეგორია:პოლიტიკური ფილოსოფოსები
კატეგორია:სეკულარული ჰუმანისტები
კატეგორია:ჟურნალ Slate-ში მომუშავე ადამიანები
კატეგორია:სოციალური ფილოსოფოსები
კატეგორია:სოციალისტური მუშათა პარტიის (გაერთიანებული სამეფო) წევრები
კატეგორია:ჟურნალ The Atlantic-ში მომუშავე ადამიანები
კატეგორია:აშშ-ის ჟურნალ The Nation-ში მომუშავე ადამიანები
კატეგორია:დასავლური ცივილიზაციის თეორისტები
კატეგორია:ჟურნალ Vanity Fair-ში მომუშავე ადამიანები
კატეგორია:აქტივიზმისა და სოციალური ცვლილების საკითხის მწერლები
კატეგორია:გლობალიზაციის საკითხის მწერლები
კატეგორია:რელიგიისა და მეცნიერების საკითხის მწერლები