open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩიტიანის ყველაწმინდის ეკლესია

**ჩიტიანის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიტიანში. აგებულია VIII–IX საუკუნეებში.
 
ჩიტიანის მიდამოებში დგას დარბაზული ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთიდან მიშენებული აქვს სამლოცველო გარშემოსავლელით და კარიბჭით. ყველა ნაგებობისთვის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, დამუშავებული ქვა. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება. სწორკუთხა გეგმის, მთავარი ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ორი მასიური ტრაპეზის ქვა, რომელთა წინა წიბოზე მოწყობილია ნიშები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან სფერულ კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების საშუალებით. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი სამხრეთით პილასტრს ეყრდნობა, ხოლო ჩრდილოეთით კრონშტეინს. დარბაზის მთელ პერიმეტრს ხარისხი შემოუყვება. ინტერიერში, შებათქაშებულ კედლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები და ფრესკული, ასომთავრული წარწერები. ეკლესია ნათდება სამხრეთით სწორკუთხა და დასავლეთით თაღოვანი სარკმლებით. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი არქიტრავული კარი გარშემოსავლელს უკავშირდება. გარშემოსავლელიდან ვხვდებით მცირე ზომის, გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა სამლოცველოში. საკურთხევლის კუთხეებში შემორჩენილია ტრომპები. ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. სარკმელი გაჭრილია დასავლეთ კედელშიც. იატაკი ამოვსებულია მიწითა და ქვით. გარშემოსავლელის დასავლეთ კედელში სამი სწორკუთხა სარკმელია, ასეთივე სარკმელია აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით. კარის ღიობი ჩრდილოეთ კედელშია. ამ არქიტრავული შესასვლელით ვუკავშირდებით კარიბჭეს, რომლის აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად დანგრეულია. ძეგლი სერიოზულად არის დაზიანებული.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ნიში

**ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია XIX საუკუნეში.
 
ძველი ეკლესიის ადგილას ადგილობრივ მოსახლეობას აუგია ნიში. ეკლესიის გეგმა არ იკითხება. ჩანს საძირკვლის ფრაგმენტები. ადგილობრივი წარმოშობის სამშენებლო ქვა ფლეთილია. იქვე ხეზე კიდია ეკლესიის ზარი მხედრული წარწერით: „ზარი შევწირეთ ცქვნეთის (ცქუნეთის) წმინდა გიორგის დიმო და ბიძი მელაძეებმა ჩ.შ.“. ეს ზარი თანაფარდობაში მოდის იქვე მდებარე ბოლნური ჯვრის წარწერასთან: „ჯვარი შევწირე წმინდა გიორგის დიმო მელაძე ჩ.ყ.მ. გ.“. ჯვრის ცენტრში გამოსახულია წმ. გიორგი.
 
## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ძეგლევის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ძეგლევის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ქართული აგური. ფასადები მოგვიანებით შეულესიათ.

სწორკუთხა, დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია შებრტყელებული, ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო შეისრულთაღიანი ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია ხის კანკელი მოხატული წმინდანების გამოსახულებებით.

ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ერთი შეისრულთაღიანი ნიშაა მოწყობილი. კამარის დასავლეთი საბჯენი თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა.

ეკლესიას დასავლეთით მინაშენი ჰქონია, რომლისგანაც შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი.

ნაგებობა დაზიანებულია, ჩამოქცეულია კამარა და კედლების ზედა ნაწილები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცხავათის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ცხავათის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი დგას სოფლის აღმოსავლეთით, ადგილ „ხატის ქედთან“, მრავალწლიანი ცაცხვის ძირში, სასაფლაოს ცენტრში. მცირე ზომის სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიას შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. სარკმელი მხოლოდ აღმოსავლეთ კედელში შეიმჩნევა, თუმცა ამჟამად ისიც ამოვსებულია გარედან მოწოლილი გრუნტით. დარბაზის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ჩადგმულია ქვევრი. საფიქრებელია, რომ ძეგლის გადახურვა ხის კონსტრუქციებს ეყრდნობოდა, რადგან ამჟამად შემორჩენილია რამდენიმე ხის მორი. ძეგლის ფასადები  სადაა. ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე მთლიანად შეჭრილია ფერდობში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ჩქუნეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, „მეწყერის“ მიდამოებში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთით 2 კმ-ზე, მდ. ჭურთის ხეობაში მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს კოლოფა აბსიდი, ცენტრში გაჭრილი თაღოვანი სარკმლით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხეველში, ჩრდილოეთით და ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია სოლეა. ეკლესიის ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა პილასტრებს, რომელთაგან ჩრდილოეთისა სამსაფეხურიანია, ხოლო სამხრეთისა ორსაფეხურიანი. დასავლეთი საბრჯენი თაღი კი კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელში, პილასტრის მიჯრით მცირე ზომის არქიტრავული ნიშაა. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიას სადა ფასადები აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია. 

ნაგებობიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დგას სამსართულიანი სამრეკლო. მისი პირველი სართული ყრუა და ამოვსებულია მიწით. მეორე სართული ოთხივე მხრიდან გახსნილია თაღებით, რომლებიც მასიურ, ოთხკუთხა სვეტებს ეყრდნობიან. სვეტებში მოწყობილია მცირე ნიშები. მესამე სართული ჩამონგრეულია. სამრეკლოს სამშენებლო მასალა ფლეთილი ქვაა, რომელიც შემდეგ შეულესიათ. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. აყრილია ეკლესიის საბურავი, ამოსულია ხეები. კარი და სარკმლები დაზიანებულია, კედლები დაბზარული.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ფიცხელაურების კოშკი (წირქოლი)

**ფიცხელაურების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, სფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ წირქოლში, ფიცხელაურების უბანში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

შემაღლებულ ბორცვზე აღმართული კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესიათ. ღიობებში გამოყენებულია ქართული აგური.
ორი სართულის დონეზე შემორჩენილი მრგვალი კოშკის შიდა გეგმა სწორკუთხაა. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი, კარი ნაოთხალია. მის ორივე მხარეს თაღოვანი, საფეხურებიანი ნიშებია. სამხრეთ კედელში მოწყობილია მაღალი და განიერი ნიშები, რომლებსაც ოდნავ შეისრული თაღები აგვირგვინებს. ნიშებში გაჭრილია სათოფურები. დასავლეთ კედლის ცენტრში მოთავსებულია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს ასევე თაღოვანი ნიშებია და მათშიც გაჭრილია სათოფურები. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებს აგურის წყობის თარო გასდევს. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბის უჯრედი. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია. კამარა გადაყვანილია აგურის გვირგვინისებრი წყობით. მეორე სართულის მხოლოდ დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კედლებში მოწყობილია თაღოვანი ნიშები, რომლებშიც სათოფურებია გაჭრილი. კოშკი უფრო საცხოვრებლის ტიპისაა, თუმცა აქვს თავდაცვითი ელემენტებიც.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 247-248

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჩიგოიანის ეკლესია

**ჩიგოიანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ თოგოიანის მიდამოებში მდგარი, ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტი, ხოლო აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველი სარკმლით, რომელიც ცენტრიდან უფრო ჩრდილოეთითაა გაჭრილი. ეკლესიის კედლები აგებული იყო ხელოვნურ სუბსტრუქციაზე.
ნაგებობის დანარჩენი კედლები ჩაფლულია მიწაში. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბოსელთას მთავარანგელოზის ეგლესიის ნანგრევი

**ბოსელთის მთავარანგელოზის ეგლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია იდგა სოფლის ქვემოთ - ქედზე. შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი 50 სმ. სიმაღლეზე და საკურთხევლის მცირე ნაწილი. დანარჩენი კედლები არ იკითხება. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვა. აქა-იქ ჩანს დუღაბი. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 31

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ზახორის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

**ზემო ზახორის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ნასოფლარი იჩეთის ჩრდილოეთით 1 კმ-ზე მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთიდან დასრულებულია შებრტყელებული, ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. მისგან ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა.

ჩრდილოეთ კედელში ორი სხვადასხვა ზომის, სამხრეთ კედელში კი ერთი სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთი სარკმელი არქიტრავულია. არქიტრავულია სამხრეთი შესასვლელიც.

ეკლესიის გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ნაწილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის მეორე ნაეკლესიარი

**ჩიგოიანის მეორე ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
ნაეკლესიარზე ადგილობრივმა მცხოვრებლებმა ააგეს ნიში, რომელიც დგას ფლეთილი ქვით აგებულ სუბსტრუქციაზე. თვით ნიში კი ფიქალითაა ნაგები. სამხრეთით სანთლის დასანთები ღრუა. წყობა მშრალია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

**ცხავათის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ადგილ "ბუჯაურთაში" და საშუალო ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიაა სამხრეთი მინაშენით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ფლეთილი ქვა. დარბაზის მთელ პერიმეტრს შემოუყვება ხარისხი. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო არქიტრავული, საფეხუროვანი სარკმელია. საკურთხეველი ორი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით. კედელთან, სარკმლის ქვემოთ, ტრაპეზის ქვაა მიდგმული. კამარის ქუსლებთან კოჭის ბუდეებია ამოღებული. ინტერიერის კედლები შელესილია. მოხატულობის კვალი არ ჩანს. სამხრეთით გაჭრილია არქიტრავული კარი. მინაშენის მხოლოდ ნაწილი გადარჩა, მთავარი დარბაზი კი კარგადაა შემონახული. ფასადები სადაა. წყობაში ჩატანებულია გრძელი ფლეთილი ქვები. სამხრეთ ფასადს თითქმის მთლიანად გაუყვება თარო-ლავგარდანი, ჩრდილოეთი კედელი გარედან მიწის პირზე, ხოლო აღმოსავლეთი კედლის ნაწილი მიწაშია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ნანგრევებია. არის ძველი საფლავის ქვებიც. 

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 232-233

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები

**წიქროლის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიქროლში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდინარე ქსნის ხეობაში, წირქოლის კოშკიდან დასავლეთით 1 მეტრის დაშორებით, ჩანს ეკლესიის ნანგრევი. ნაგებობიდან შემორჩენილი მხოლოდ საკურთხევლის ჩრდილოეთი ნაწილი და სამხრეთი კედლის ფრაგმენტი. მათი სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს. აბსიდის წინ ღრმა ბემაა. აქვეა მოწყობილი ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიში. შემორჩენილ კედლებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახმაჯის კოშკი

**ახმაჯის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახმაჯში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ში, მთაში დგას მრგვალი კოშკი, ფლეთილი და რიყის ქვით ნაგები. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთი კედელი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე, კედლის მესამე სართულზე ორი თაღოვანი სათოფური და ერთი თაღოვანი სარკმელია. კოშკი დანგრეულია აფეთქების შედეგად. გეგმის აზომვა არ ხერხდება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 25

## რესურსები ინტერნეტში
* ახმაჯის კოშკი — საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

**ძეგლევის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძეგლევში, ტყის მიდამოებში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი და რიყის ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. სამხრეთით ნიშაა მოწყობილი.  კონქი სფერულია სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. თაღზე ასომთავრული წარწერაა. ასოები რელიეფურად და, რატომღაც, უკუღმაა გამოსახული.

აბსიდის იატაკის დონე დარბაზის იატაკთან შედარებით ორი საფეხურით მაღალია.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. ამავე კედელში შესასვლელი იყო, რომლის ფორმის დადგენა დაზიანების გამო შეუძლებელია.

ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის კედლის მცირე ფრაგმენტი.

ნაგებობა დეფორმიერებულია და გადაწეულია ვერტიკალური ღერძიდან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭურთის ეკლესია

**ჭურთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
ნასოფლარ ჭურთაში დგას დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და ჩრდილოეთის მინაშენებით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კარგად თლილი ქვა. მთავარი ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთითა და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ ნიშასთან და აბსიდის ცენტრში ტრაპეზის ქვები დგას. სფერული კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარა ჩამოქცეულია კამარის საბრჯენი თაღების შემორჩენილი ქვედა ნაწილი პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. ეკლესია ნათდებოდა აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმლებით. ეკლესიის კედლებზე და აღმოსავლეთ სარკმლის წირთხლებზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელია. შესასვლელის თავზე ლუნეტია. ინტერიერში მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული. ამოსულია დიდი ზომის ხე. ეკლესიას გვიანდელი მინაშენები აქვს. სამხრეთის მინაშენს აღმოსავლეთით სარკმელი, ხოლო სამხრეთით არქიტრავული შესასვლელი აქვს. სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთ მინაშენში შესასვლელი დასავლეთიდანაა. მინაშენების კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. ეკლესიის და მინაშენების საბურავად გამოყენებული იყო ფიქალი. ეკლესიიდან სამხრეთით 3–4 მეტრში იდგა სამრეკლო. მისგან შემორჩენილია მხოლოდ მასიური, ოთხკუთხა სვეტები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი

**ჩქუნეთის ეკლესის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ნასოფლარ ჭურთაში შემორჩენილი ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლების სიმაღლე 1–1,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთი შესასვლელის ღიობის ფორმა დაზიანების გამო არ იკითხება. ინტერიერი სავსეა ჩამონაშალი ქვით. მიწის დონე აწეულია. ეკლესიის ფასადებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ტერიტორიაზე ყრია შირიმის ქვა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ციხისოფლის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ციხისოფლის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით იყო ნაგები. გეგმა არ იკითხება, რადგან ინტერიერი მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები

**ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX–X საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოში მდებარე კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, ნაწილობრივ აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლები. სამხრეთით კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. იკითხება ოთხი სართულის დონე. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში შემორჩენილია სათოფურები.

კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობის სიგრძე — 9 მეტრი იყო, სიგანე 8,55 მ., კედლის სისქე 1.90 მ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო ზახორის ციხე

**ზემო ზახორის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია XVII საუკუნეში.

ვახუშტის მიხედვით: „ზაყორს ზეით არს ციხე კაბერი“.

მდინარე ლეხურას ზემოწელში, მრავალ საფორტიფიკაციო და საკულტო ნაგებობათა შორის, ყურადღებას იქცევს კაბაურის ციხე-კოშკი.
კომპლექსი შედგება გალავნის, ეკლესიისა და კოშკისაგან, ამათგან ეკლესია–კოშკით ერთ მთლიანობაშია. პირველი სართულის გრძელ სწორკუთხედში მოწყობილია ეკლესია-კარიბჭით, მის თავზე საყარაულო ოთახია. მესამე სართული წარმოადგენს საბრძოლო ტერასას.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია მაღალი პროპორციებისაა. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. გეგმით კვადრატია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრშიც ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო ნიშაა.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია მაღალი სარკმელი. კარიბჭის გრძივი და დასავლეთი კედლები გახსნილია შეისრული თაღებით. კარიბჭის კვადრატული ნაგებობა გადახურულია დაბალი, ჯვარედი კამარით.

მეორე სართული მოწყობილია მხოლოდ კარიბჭის თავზე. ამ სართულზე მოხვედრა შეიძლებოდა ჩრდილოეთიდან, ხის კიბით. მეორე სართული გეგმით კვადრატს უახლოვდება, სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. დასავლეთ კედელში ორი თაღოვანი ღიობია. სწორკუთხა ფორმის ასეთივე ღიობი, სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.

ამ ნაგებობების აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია კიბე, რომელიც ტერასას უკავშირდება. კიბის გვერდებზე მცირე ნიშებია განლაგებული.
შენობა ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

გალავნის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ზემო ზახორის კოშკი

**ზემო ზახორის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზახორში. აგებულია XVII საუკუნეში.

მდინარე  ლეხურას ხეობაში მდებარე პირამიდული კოშკი სახით ხეობისკენაა მიქცეული. კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. პირველი სართული ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში თაღოვანი შესასვლელია. ამ სართულის ყველა კედელში გაჭრილია ვიწრო სათოფური. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში მოწყობილია ნახევარწრიული ბუხარი, რომლის მოპირდაპირე მხარეს წყვილი სწორკუთხა ნიშაა. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ირიბად გაჭრილი ღიობია. აქაც ყველა კედელში სათოფურია. მეოთხე სართულზე, აღმოსავლეთ მხარეს მცირე სწორკუთხა სარკმელია.

კოშკი სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ხადილაანის ეკლესია

**ხადილაანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „ხადილაანი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია უაბსიდოა, რომლის არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილშია დატანებული. კამარა ცილინდრულია. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალაანის ეკლესია

**ბალაანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოზე დგას  დარბაზული, გეგმით მართკუთხა მოხაზულობი ეკლესია. აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია შეისრულთაღიანი სარკმელი. მის ორსავე მხარეს არქიტრავული ნიშებია. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა, ასეთივე ქვაა საკურთხევლის წინ. კონქი სფერული ფორმისაა. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი.
დასავლეთის კედელს მიუყვება კამარის საბრჯენი თაღი. კამარა ოდნავ შეისრულია. დარბაზს შემოუყვება ერთსაფეხურიანი ხარისხი. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. სამხრეთ კედელში მოწყობილია არქიტრავული შესასვლელი. ეკლესიის კარნიზი მარტივპროფილიანია, საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. სახურავის ცენტრში აღმართულია ქვაჯვარა. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენები ჰქონდა, საიდანაც შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. ძეგლს გარშემო გალავანი შემოუყვება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 27-28

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი

**ციხისკარის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ვახუშტის მიხედვით:  დიდი მებრძოლი შანშე ქსნის ერისთავი 1719–1720 წლებში ორჯერ განუდგა მეფე ვახტანგ VI-ს. ორივეჯერ იგი გამაგრებული იყო ჭურთის ხეობის, წინკიბის ციხეში". მდ. ჭურთულას მარჯვენა მხარეს, ნასოფლარ ჭურთიდან სამხრეთით 1 კმ-ზე, მთის ფერდობზე, დაბურულ ტყეში მდებარე ციხისკარის არქიტექტურული კომპლექსი გარშემორტყმული იყო ძლიერი გალავნით, რომლის სიმაღლე 2,5 მეტრს აღწევს. გალავნის შიგნით შემორჩენილი ნაგებობიდან გამოირჩევა ზურგიანი კოშკი და ეკლესია. მაღალი, შვიდსართულიანი კოშკი ნაგებია დიდი ლოდებით, დაზიანების შემდეგ მისი სიმაღლე 20 მეტრამდე შემორჩა. შესასვლელი ღიობი აღმოსავლეთ კედელშია დატანებული, რომელსაც ხის კარი ჰქონდა შებმული. აქ კედლის სისქე 140 სმ-დეა. კარის თავზე, ვერტიკალური ღერძის მიმართულებით ყოველ სართულზე თითო განიერი სარკმელია გაჭრილი. კოშკის გადახურვა ბანური ყოფილა. ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები ჩამოქცეულია. ინტერიერი სადაა. ბუხარი არა აქვს. პირველი სართული ამოვსებულია ნაშალი ქვით. ინტერიერში და ექსტერიერში ჩანს ნალესობის კვალი. კოშკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 4,5 მეტრზე მცირე დარბაზული ეკლესიაა, რომელიც ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის კვადრები, ზოგჯერ პროფილირებულიც. შირიმისაა აგრეთვე საკურთხევლის ორი სიმეტრიული ნიშის სათაურის ქვა. საკურთხეველი ასიმეტრიული ნახევარწრიული ფორმისაა. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. მოგვიანებით, დარბაზული ეკლესია სამხრეთის და დასავლეთის მინაშენებით გაართულეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი

**ციხისოფლის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მთაზე აღმართული ზურგიანი კოშკი უხეშად დამუშავებული, სხვადასხვა ზომის ადგილობრივი ჯიშის ქვითაა ნაგები. შვიდსართულიანი კოშკის ბოლო სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. არქიტრავული შესასვლელი სწორ კედელში, მეორე სართულზეა გაჭრილი. სარკმლები ყველა სართულზე დატანებული და განლაგებულია ერთ ვერტიკალურ ღერძზე. კოშკის სამი დანარჩენი კედელი ყრუა. კოშკი იყო სათვალთვალო დანიშნულების და მოკლებულია საბრძოლო ელემენტებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ჩიგოიანის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლის მიდამოში მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით,  ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი, რომლის აქეთ-იქით თითო ნიშაა მოთავსებული. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. ჩრდილოეთ კედელზე ერთი, ხოლო სამხრეთ კედელზე ორი სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთი და დასავლეთი სარკმლებით. იატაკი ამოვსებულია მიწით. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან გეგმით სწორკუთხა მინაშენები აქვს.  სამხრეთი მინაშენი შედარებით მოკლეა და ვიწრო, დასავლეთისა კი განიერი. მინაშენებს ერთი საერთო კარი აქვს სამხრეთ კედელში გაჭრილი, ხოლო ერთმანეთს უკავშირდებიან სამხრეთი მინაშენის დასავლეთ კედელში დატანებული კარის ღიობით. ეკლესიის კედლები დაზიანებულია, აყრილია საბურავი მასალა. მინაშენები ნაწილობრივ ჩამოქცეულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალაანის ღვთისმშობლის ნიში

**ბალაანის ღვთისმშობლის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვის მშრალ წყობაზე დგას შირიმის ბუნის ქვა, რომელშიც დევს ვიწრო კვადრი. მასზე ჯვრის ზედა მკლავის გამოსახულებაა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 29

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წირქოლის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

**წირქოლის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ წირქოლში, სოფლიდან ჩრდლოეთით 4 კმ-ზე მთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ოდნავ მარცხნივ გადახრილი, ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელი და თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიას დასავლეთიდან ოთხკუთხა მინაშენი აქვს. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთ კედელში ყოფილა. კარი ამჟამად მორღვეულია. ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება. გალავანში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გალავნის სამხრეთ კედელზე მიშენებულია მცირე ზომის სენაკი. სენაკს დასავლეთიდან ნაოთხარიანი შესასვლელი აქვს, ხოლო აღმოსავლეთით სწორკუთხა სარკმელი; კამარა შეისრულია. გალავანში შემორჩენილია სხვა ნაგებობის ნაშთებიც. მათი დანიშნულების გარკვევა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია. ეკლესიის და მინაშენის გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. მიწის დონე აწეულია. კედლები დაბზარულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბეჟაანთკარის კვირაცხოვლის ნიში

**ბეჟაანთკარის კვირაცხოვლის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეჟაანთკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ძველი ეკლესიის ადგილას მოწყობილი სალოცავი ნიში რიყის ქვითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ნაეკლესიარი შემოღობილია მავთულით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 30

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

**ჩქუნეთის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძრვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
 
ეკლესიიდან შემორჩენილია ქვების გროვა და ერთადერთი კედლის მცირე ფრაგმენტი, რომელიც სიმაღლით 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფიქალი. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმა არ იკითხება. აქა-იქ შეინიშნება გალავნის ფრაგმენტები. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა

**ზემო წირის ეკლესია ბზეზვა** — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წირში (ყოფ. ზემო წირი). 

სოფლიდან დასავლეთით 2 კმ., ტყიანი ბორცვის თავზე მდებარე ეკლესია მცირე ზომის რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. დარბაზული ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი ფორმის საკურთხევლით, რასაც ადასტურებს შემორჩენილი სამხრეთის მხარი. ჩრდილოეთის მხარი მონგრეულია. აბსიდში სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ნიშაა მოთავსებული. საკურთხევლის ძირში მოხაზულობას იმეორებს ხარისხი. კედლების ძლიერი დაზიანების გამო სარკმლების კვალი არ შეინიშნება. სამხრეთი კედლის კარი დასავლეთ მონაკვეთშია გაჭრილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია

**ზემო წუბენის მთის ხატის ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 4 კმ-ზე, მთაზე მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისთვის გამოყენებულია შირიმი. წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ასეთივეა სამხრეთი შესასვლელიც.

ეკლესია გარედან პერანგშემოცლილია. სახურავი აყრილია, შესასვლელის წირთხლები სერიოზულადაა დაზიანებული. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი

**ჩიგოიანის მეორე ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. 

ზურგიანი კოშკის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს. იგი ამოვსებულია მიწით და ქვით. ზურგი ჩრდილოეთითაა მიმართული. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები3

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია

**ციხისოფლის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდინარე ალეურის მარცხენა ნაპირას, მთაზე მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის მოთეთრო-მოყვითალო ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია, გეგმით ასევე სწორკუთხა მოხაზულობისაა, საკურთხევულის ცენტრში გაჭრილი ვიწრო, სწორკუთხა სარკმლითა და ჩრდილოეთით ერთი ნიშით. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ნაგებობა დაზიანებულია. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ეკლესიის გარშემო გალავანია, რომელიც ნაგებია სხვადასხვა ზომის ქვით. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბოსელთას წმინდა გიორგის ეკლესია

**ბოსელთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ-ზე მდ. ალეურას ხეობაში მდებარეობს ეკლესია, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფიქალი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია ორი შეისრულთაღიანი, ჩრდილოეთით კი სამი არქიტრავული ნიშა. ასეთივე ნიშებია დასავლეთ კედელში. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ვიწრო სარკმლებია მოწყობილი. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 3-4 მეტრის სიმაღლეზე. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა. სავარაუდოა, რომ ეკლესია კოშკის გეგმაზეა აგებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 31-32

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბოსელთას წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი

**ბოსელთის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია სწორკუთხა საკურთხეველი. ჩრდილოეთ კედელში მოთავსებულია ერთი სწორკუთხა ნიშა. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთის კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში მცირე ზომის სარკმელია. ეკლესია დაზიანებულია, კედლები შემორჩენილია 1,5-2 მეტრის სიმაღლეზე,  გადახურვა ჩამოქცეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 30-31

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ციხისოფლის სამონასტრო კომპლექსი

**ციხისოფლის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მდინარე ალეურას ხეობაში, მთაზე მდებარე კომპლექსი მოიცავს დიდ ტერიტორიას და შედგება კოშკის, ეკლესიის, სატრაპეზოსა და სხვა ნაგებობებისგან.
სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის, უხეშად თლილი, თეთრი ფერის ქვა. გალავნის შიგნით, მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ზურგიანი კოშკის ნანგრევია შემორჩენილი. კოშკის მხოლოდ სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლები დგას. იკითხება სამი სართულის დონე. ზურგი კოშკს დასავლეთიდან ჰქონდა. კოშკიდან სამხრეთ-დასავლეთით გეგმით წაგრძელებული ნაგებობის ნაშთია (სატრაპეზო), რომლის კედლები 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ნაგებობის სამხრეთ-დასავლეთით, კიდევ ერთი,  გაურკვეველი დანიშნულების, გეგმით სწორკუთხა სათავსი დგას, მცირე ზომის ეკლესია, გალავნის გარეთ, სამხრეთ აღმოსავლეთით დგას და გეგმით კვადრატს უახლოვდება, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში მასიური ქვა თაროსებრადაა გამოწეული. კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხდებოდა. ამჟამად კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოწყობილი.
ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1,5–2 მეტრის სიმაღლეზე. დაზიანების გამო კომპლექსის დანარჩენ ნაგებობათა დანიშნულება გაურკვეველია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია

**ზემო წუბენის ვაკის ხატის ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო წუბენის მიდაობში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ ბალოვანის დასავლეთით 2 კმ-ზე. ნაეკლესიარის მცირე ფრაგმენტების მიხედვით ძეგლი ქართული აგურითა და ყორექვით ყოფილა ნაშენი. ამჟამად ეკლესია სერიოზულადაა დაზიანებული. ტერიტორია დაფარულია ქვით, მიწით და ხშირი მცენარეულობით. იკითხება მხოლოდ საკურთხევლის მცირე ნაწილი ნახევარწრიული ნიშით. გაწმენდის გარეშე გეგმის მოხაზვა არ ხერხდება.

ეკლესიიდან 15 მეტრის დაშორებით ოთხკუთხა ნაგებობის კვალი ჩანს — ისიც დაფარულია მიწითა და მცენარეულობით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცოტაგურის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ცოტაგურის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცოტაგურში. აგებულია XIX საუკუნეში.

წმინდა გიორგის ნიში წარმოადგენს 1,5 მ. სიმაღლის ფლეთილი ქვის მშრალ წყობას. ადგილობრივმა მოსახლეობამ იგი ნაეკლესიარის ადგილას ააგო.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გავაზის კვირაცხოვლის ეკლესია

**გავაზის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ჭურთულას ხეობაში მდებარეობს. ძეგლი ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 1,5 -2 მეტრის სიმაღლეზე. აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხევალი. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 33

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ციხისოფლის ციხე

**ციხისოფლის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისოფელში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მდინარე ალეურას ხეობაში, ბორცვზე მდებარე ციხიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების მცირე ნაწილი. გეგმარების ღერძი ვითარდება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში დგას ზურგიანი კოშკის ნანგრევი, რომელიც შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები მთლიანად ჩამონგრეულია. კოშკს სათოფურები არ გააჩნია. ციხის აღმოსავლეთ კედელში ჩართულია დიდი ზომის მრგვალი კოშკი, რომელიც შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. აღმოსავლეთი კედელი ჩამოქცეულია.

კოშკის პირველი სართულის სამხრეთ კედელში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა, ასეთივე წყვილი ნიშაა მეორე სართულის დასავლეთ კედელშიც. ციხე და კოშკები ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის, ნაცრისფერი ქვითაა ნაგები. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. გალავანს შიგნით იკითხება რამდენიმე ნაგებობის კვალი. ერთ-ერთი ნაგებობის ინტერიერში კედლები დაყოფილია ნიშების რიგით. შესაძლოა ეს სასახლის ფრაგმენტებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი

**გავაზის ღვთისმშობლის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან დასავლეთით 0,5 კმ-ზე მდებარე კომპლექსი მთლიანად დანგრეულია. არც ერთი ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. ქვები იმდენად დაშლილია, რომ რაიმეს თქმა შეუძლებელია. კომპლექსის სახელწოდება „ღვთისმშობელი“, უკავშირდება აქვე არსებული ეკლესიის სახელს.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 32

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცხავათის ლომთის ეკლესია

**ლომთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
მცირე ზომის სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კარი გაჭრილია სამხრეთით. გადახურვა და კედლების ნაწილი მთლიანად ჩაქცეულია. მიწის დონე აწეულია დაახლოებით ერთ მეტრზე. ეკლესიაში ამოსულია ორი დიდი მუხა. დანგრეულია ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცხავათის ეკლესია

**ცხავათის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით ხუთიოდე კმ-ზე, ადგილ ვაკიჯვარში მდებარე მცირე დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია, დასავლეთიდან მინაშენებითაა გართულებული. ძეგლი ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზის გადახურვა ჩაქცეულია. საკურთხევლის სამივე კედელში თითო პატარა ნიშაა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია კარი, რომელიც მინაშენს უკავშირდება. კარის ზემოთ არქიტრავული სარკმელია. ასეთივე სარკმელია საკურთხეველში. მინაშენი უფრო დაბალია. მინაშენის გადახურვა კამაროვანია. კედლებში პატარა თაროებია გამოღებული. დაახლოებით ერთ მეტრის სიმაღლის გალავანი კარგადაა შემონახული; მას ოვალური მოხაზულობა აქვს. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი

**ცხავათის წმინდა ბარბარეს კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ჩხავათის ხევი მდინარის მარჯვენა ნაპირის გაყოლებით უფრო იყო დასახლებული, ვიდრე მარცხენა. ძველი გზაც ამ მხარეს შეიმჩნევა. სწორედ ამ გზის პირას, სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხავატურას გაღმა დგას წმ. ბარბარეს ზურგიანი კოშკი. კოშკი  საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები და მთლიანად ბუნებრივ ქანზე დგას. ძეგლი ზურგიანი კოშკის ტიპის საინტერესო ნიმუშს წარმოადგენს. კერძოდ, კოშკი გარედან ზურგიანია, შიგნიდან კი სწორკუთხა გეგმისაა. შეიმჩნევა ხუთი სართულის კვალი, რომელთაგან ყველაზე დასრულებული მეორე სართულია. სამხრეთით - მდინარის მხარეს კარის ღიობი და ორი სარკმელ-სათოფურია. ჩრდილოეთით მესამე სართულის ერთ-ერთ კედლის მთელ სიმაღლეზე მოწყობილია კონქისებურად დასრულებული ნიშა. მეოთხე სართულზე ინტერიერში უკვე გარკვეული სიმრუდე შეიმჩნევა. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. მთლიანად ჩაქცეულია კოშკის სართულშუა გადახურვა და აღმოსავლეთ კედელი. დანარჩენი კედლებიც დაზიანებულია. ბევრ ადგილზე წყობაც გახსნილია. კოშკს დასავლეთიდან მინაშენი ჰქონია, რომელიც ამჟამად მთლიანად დანგრეულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ცხავათის მაცხოვრის ეკლესია

200 პქ|მინი|ეპიგრაფი
**ცხავათის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

ექვთიმე თაყაიშვილის მიხედვით „მაცხოვრის“ ეკლესიაში უნახავს ორი ჯვარი: I ჯვარი — წინა მხარე ოქროსია. გამოსახულია ქრისტე და არის ასომთავრული წარწერა..... „ქ.ქ-ა ქ-“  უკანა მხარე ვერცხლისაა და არის XIV–XI სს მხედრული წარწერა: „ქ. მაცხოვარი ცხავატისა ქვენიფნეველს: რიზია ერისთავს: შემწირავს: ორი საკომლო მამული ზენუბანს: მამული: მთითა:. და ბარითა. ცხავატის: ყ ლად: წმინდისათვის: ბასიანში: დავტყვევდი:. და:. შენის:. საქონლითა:. თავი დავიხსენ: არა მებატონემ:ო.“ II ჯვარი — მთლიანად ვერცხლისაა. გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით. ქვემოთ მის ფერხთით ჯვარცმა. გვერდებზე ანგელოზები. უკანა მხარეს გამოსახულია წმ. გიორგი ხუცური წარწერით. წარწერა დათარიღებულია არა უძველს XVII საუკუნისაა.

„ჩუმაანთუბანში“ მდებარე საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ქართული აგურითაა ნაგები. შიგნიდანაც და გარედანაც შეთეთრებულია. შიდა სივრცე საკმაოდ მაღალია. იატაკზე დაგებულია ქართული აგური. საკურთხეველთან ორსაფეხურიანი სოლეაა. ძეგლზე აშკარად შეიმჩნევა XIX ს. გადაკეთებები — გაგანიერებულია სამხრეთი და ჩრდილოეთი სარკმლები; ეკლესიის დასავლეთ კეხზე დადგმული სამრეკლო და სხვა. საკურთხეველთან მიდგმულია გაძარცვული რუსული იკონოსტასი. სახურავი გაბზარულია გრძივ ღერძზე. აღმოსავლეთ სარკმლის თავსართად ჩასმულია შირიმის ქვაზე ამოკვეთილი ტოლმკლავა ჯვარი. კარნიზიც შირიმისაა. ფრონტონის მარცხენა ნაწილში ჩადგმულია ქვის მართკუთხა ფორმის კვადრი ასომთავრული წარწერით: „ქ. ხატო ღ(მრ)თ(აები)ს(ა)ო ა(დი)დ(ე)ნ ე/რი ცხავატიდა ინა კა/ლატ(ო)ზი ა(მე)ნ. შ(ეიწყალ)ე ნაფენაი.“ სამხრეთ სარკმლის თავზე თითქმის მთელი კედლის სიგრძეზე გაუყვება თარო. დასავლეთ ფასადი სადაა. კარის ზემოთ სახატე ნიშია. ჩრდილოეთ ფასადზე შეიმჩნევა კამარის ქუსლი. საფიქრებელია, ეკვდერის არსებობა, თუმცა არქეოლოგიის გარეშე რაიმეს თქმა შეუძლებელია. ეკლესიის გარშემო ყორე გალავანია, მის გარეთ საფლავის ქვებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დერვიში (ერივანი)

**დერვიში** () — XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი მხატვრის მირზა ქადიმ ერივანის ფერწერული ტილო (მხატვრის ადრინდელი პერიოდს მიკუთვნილი ტილო). იგი შესრულებულია ზეთით შუშაზე. ინახება ბაქოში, აზერბაიჯანის ეროვნული ხელოვნების მუზეუმში.

## აღწერა 
ხელოვნების მუზეუმის საინვენტარო წიგნში ეს ნამუშევარი შეცდომით ჩაიწერა, როგორც „მამაკაცი“. დღეს გამოფენილია „დერვიშის“ სახელწოდებით. დერვიში გამოსახულია მთელი სიმაღლით მწვანე ფონზე. დერვიშის ტორსი გამოხატულია ფასში, ხოლო სახე — სამმეოთხედში,  ფეხები კი — მთლიან პროფილში. დერვიშის სახე ახალგაზრდაა, წვერის გარეშე და ხალით მარჯვენა ლოყაზე. ხელოვნებათმცოდნე ქალბატონ ნატალია მიკლაშევსკაიას თქმით მას გააჩნია გარკვეული მსგავსება ერივანის ამავე პერიოდის  სხვა ნამუშევარზე გამოსახულ  მოცეკვავეს სახესთან. სახეს გამოხატულებას ანიჭებს დერვშის გამოხედვა. დერვიშს თმები დაცარცხნილი  და დაშვებული აქვს მხრებამდე.  

დერვიში ჩაცმულია წითელ ჯუბეშში. საყელო, ჩექმები და წვეტიანი ქუდი მწვანე ფერშია გადაწყვეტილი; სამოსი და ქუდი მოოქროვილია. დერვიშის მარჯვენა ხელზე გადმოკიდებულია ზოლიანი ყელსახვევი, რომელშიც უკავია „თებერზინი“.  მეორე ხელში კი  — „კეშკული“. ეს ნივთები წარმოადგენენ დერვიშის აუცილებელ ატრიბუტს. ქუდზე არაბულად აწერია სიტყვა „ალაჰი“.

როგორც არნიშნავს მიკლაშევსკაია „დერვიშის“ შესრულების ტექნიკა ანალოგიურია ერივანის მიერ შესრულებულ „მოცეკვავესთან“. ნამუშევარი კარგად არის შენახული.

## სქოლიო
კატეგორია:მირზა ქადიმ ერივანის ნახატები