ვინერ-ნოიშტადტის სამშვიდობო ხელშეკრულება

**ვინერ-ნოიშტადტის სამშვიდობო ხელშეკრულება** — ხელშეკრულება უნგრეთის სამეფოსა და საღვთო რომის იმპერიას შორის, რომელიც დაიდო ქალაქო ვინერ-ნოიშტადტში. მას წინ უძღოდა რადკერსბურგის ზავი და მოჰყვა პრესბურგის ზავი. იგი განიხილავს მემკვიდრეობის საკითხებს და ადგენს ტერიტორიის მფლობელებს მოსონის, სოპრონისა და ვასის ქვეყნებში.

## ფონი 
1458 წლის 23 იანვარს პრაღაში მეფე ლადისლავ V-ის გარდაცვალების შემდეგ, მათიაში გამოცხადდა უნგრეთის მეფედ ბუდაში, ბიძის მიქაელ სილაგიის დახმარებით. ამასობაში, 1459 წლის თებერვალში, ნიკოლოზ ილოკელმა, რომელსაც შეუერთდა სხვა უკმაყოფილება უნგრეთის გრაფებთან, აირჩიეს საღვთო რომის იმპერატორი ფრიდრიხ III უნგრეთის მეფედ ილოკის ციხესიმაგრეში, გიუსინგში. ფრიდრიხმა მოითხოვა ტახტი, როგორც კანონიერმა მემკვიდრეობა გერმანიის ალბრეხტ II-ისგან. პიუს II გახდა პაპი 1458 წელს, 5 წლის შემდეგ, რაც ოსმალებმა დაიპყრეს ბიზანტია. თურქეთის შემდგომი აგრესიის შიშით მან ჯვაროსნული ლაშქრობისკენ მოუწოდა ქრისტიანებს. მას სურდა შეერიგებინა მეფეები, რომლებიც ორივე ცდილობდნენ ერთმანეთის გვირგვინის წართმევას.

ფრიდრიხს ჰქონდა უპირატესობა, ზოგიერთი უნგრელი დიდგვაროვნის მხარდაჭერით, ისევე ,როგორც დასავლეთ უნგრეთს, მათ შორის უნგრეთის ქალაქ შოპრონის და თავად უნგრეთის გვირგვინის ფლობით, რომელიც მან მიიღო ლუქსემბურგის დედოფალ ელიზაბეტ II-ისგან (ალბრეხტ II-ის ცოლი) 1441 წლის 25 თებერვალს. მან ასევე ისესხა 100000 დუკატი სოპრონისთვის და კიდევ 8000 გვირგვინისთვის.

მატიაშს მხარს უჭერდა ჩეხეთის მეფე ჯორჯ პოდებრადი (პიუსმა ერეტიკოსად გამოაცხადა) და ჰუსიტი დაქირავებული ლიდერი იონ ჟისკრა. მათიაშ იყო ალბრეხტ VI-ის მოკავშირე, ფრიდრიხის ძმა. პაპი მხარეებს შორის შუამავლობით ნაკლებად წარმატებული იყო. მის წინააღმდეგ შანსების გამო მათიაში იძულებული გახდა ფარულად ჩართულიყო მოლაპარაკებებში. მან გაგზავნა იანოს ვიტესი ფრიდრიხთან გრაცში 1462 წლის დასაწყისში, რომელსაც დაეხმარა პაპის დამკვირვებელი იერონიმუს ლანდუსი. ისინი ნაწილობრივ შეთანხმდნენ წმინდა გვირგვინის სტატუსზე და ქალაქებზე: ფრაკნო, კაბოლდი, კისმარტონი, კუსზეგი, შოპრონი და როჰონკი. მათ დააფიქსირეს უნგრეთის ტახტის მემკვიდრეობის პირობები მათიაშის შემდეგ, გააუქმეს მატიაშსა და ალბრეხტის კავშირი და აუკრძალეს მას ხელახლა დაქორწინება მისი მეუღლის, ეკატერინე პოდებრადელის გარდაცვალების შემდეგ. მოლაპარაკებები მაისში დასრულდა. პირობების უმეტესობა საიდუმლოდ იყო დაცული. შოპრონში უნგრეთის საეკლესიო და საერო კლასების წარმომადგენლებმა მიიღეს ამ მოლაპარაკების ყველა პირობა. მან ასევე დაიწყო ახალი ჰუსიტური ომი, რამაც გამოიწვია გამარჯვებები მომავალ ბრძოლებში. 

### უპირატესობები უნგრეთისთვის 
* რადკერსბურგის ზავით საღვთო რომის იმპერიისთვის მიცემული 15 ციხესიმაგრისა და ქალაქის ნაცვლად მატიაშმა შეძლო მათი რიცხვის შემცირება 7-მდე. მას ასევე მიეცა შესაძლებლობა, დაენგრია ჰუსიტების ციხესიმაგრე კაცენშტეინი (სოპრონის მიდამოებში) და ამით დაარწმუნა მისი ჩეხი კაპიტანი ფრანტიშეკ ჰაგი შეუერთდეს შავ არმიას.

### უპირატესობები იმპერიისთვის 
იმპერიამ მიიღო:

* მათიაშის იმპერატორის ძმის მხრიდან მათი „ ფეჰდე-ომში“ მოცილება ალბრეხტ VI-ის იზოლაციას ნიშნავდა. ჯვაროსნული ლაშქრობა არასოდეს დაწყებულა, რადგან ვენეციის მიერ დაპირებული დაფინანსება არასოდეს ყოფილა უზრუნველყოფილი. ძალისხმევა საბოლოოდ დასრულდა ბოჰემიის ომებში (1468–1478), რომლის შემდეგაც მატიაშმა ბოჰემია უნგრეთის შემადგენლობაში შეიყვანა. სამხედრო მტრობა საღვთო რომის იმპერიასა და უნგრეთს შორის გაგრძელდა ამ მეფეების მემკვიდრეებს შორისაც. კონფლიქტის ველი ხელშეკრულების ქალაქებსაც შეეხო. ფრიდრიხსა და მაქსიმილიანს, როგორც ეს პირობებში იყო მითითებული, შეიარაღებული მხარდაჭერა არ მიუღიათ. თავისი მეფობის ბოლოს მატიაშმა თავი აარიდა პაპს, იცავდა ნეაპოლის სამეფოს პაპის არმიისგან 1488 წელს, მხარი დაუჭირა ანკონას აჯანყებულებს პაპის წინააღდმეგ ასევე 1488 წელს, მათი უნგრეთის პროტექტორატად გამოცხადებისა და სტატუს კვოსზე ხელმოწერითაც კი (სამშვიდობო ხელშეკრულება ოსმალეთის იმპერიასთან). მისი გარდაცვალების შემდეგ ჰაბსბურგებმა გააძლიერეს პრესბურგის მეორე ხელშეკრულების პირობები და უზრუნველყვეს ვენის პირველ კონგრესში. ისინი რამდენჯერმე აცხადებდნენ ტახტზე პრეტენზიას, სანამ ფერდინანდ I იქ თანამეფობდა და მაქსიმილიან II მარტო მართავდა უნგრეთს, რომელმაც დაამყარა ჰაბსბურგების მემკვიდრეობის ხაზი, რომელიც გაგრძელდა პირველ მსოფლიო ომამდე.

## ისტორიული მნიშვნელობა 
1490 წლის 18 აპრილს, მატიასის გარდაცვალების შემდეგ, იმპერატორმა მაქსიმილიან I-მა გაუგზავნა შეთავაზება უნგრეთის დიდებულებს, სადაც მან წარადგინა თავისი პრეტენზია უნგრეთის ტახტზე ამ ხელშეკრულების საფუძველზე. მათ დაჰპირდა დაცვას პოლონეთისგან, დაამტკიცა მატიაშის დაპყრობების ანექსიები და პირობა დადო, რომ უნგრელი კლერკები და მრჩევლები მათ თანამდებობებზე დარჩებოდნენ. უარის შემთხვევაში, ის დაიმუქრა ძალის გამოყენებით უნგრეთის სამეფოს მოსაპოვებლად. სამეფო არჩევნებზე თავისი გავლენის განსამტკიცებლად, მან ბრძანა ვინერ-ნოიშტადტის სამშვიდობო ხელშეკრულების მრავალი ასლის დაბეჭდვა და გავრცელება ამომრჩეველ დიდებულებს შორის. ეს იყო ისტორიაში პირველი შემთხვევა, როდესაც სტამბა გამოიყენეს პროპაგანდისტული მიზნებისთვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტრიანონის ხელშეკრულება

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხელშეკრულების უნგრული ტექსტი

## სქოლიო
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერიის ისტორია
კატეგორია:უნგრეთის ისტორია
კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები