open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფუიანგი

**ფუიანგი** (გამარტივებული ჩინური: 阜阳, ტრადიციული ნიშნები: 阜陽, ფინინი: Fùyáng) — საოლქო დონის ქალაქი ანხოის პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩინეთი. მას ესაზღვრება: პოჭოუ ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან, ხუაინანი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან, ლუანი სამხრეთიდან და ხენანის პროვინცია ყველა დანარჩენი მხრიდან.
## ისტორია
### რუინი
ცინის დინასტიის ჩამოყალიბების პერიოდში ფუიანგის ტერიტორიას რუინი () ეწოდებოდა. რუინი კლასიფიცირებული იყო, როგორც უძველესი პროვინციის, იუჭოუს შემადგენელი ნაწილი. ხანის დინასტიის დასაწყისში რუინი სიახოუ ინგის (ძველი წელთაღრიცხვით 172) მიერ იმართებოდა, რომელიც ლიუ პანგთან ერთად იბრძოდა სიანგ იუს წინააღმდეგ ჩუ-ხანის დაპირისპირების (ძვ. წ. 206–202) პერიოდში.სიახოუ ინგი მოგვიანებით ლიუ პანგს დაეხმარა ხანის დინასტიის ჩამოყალიბებაში. ამ დინასტიის დაარსების შემდეგ, სიახოუ ინგის ტიტული შეიცვალა და ის „რუინის ლორდი (მბრძანებელი)“ () გახდა. რუინის მეორე მმართველი სიახოუ ინგის ვაჟი, სიახოუ წაო () (ძველი წელთაღრიცხვით 165) გახდა, რომლის სამარხიც ფუიანგში 1977 წელს იქნა აღმოჩენილი.

### შუანგკუტუე
რუინის მეორე მბრძანებლის სამარხი, რომელსაც შუანგკუტუე ეწოდება 1977 წელს აღმოაჩინეს. მაშინ, როდესაც ფუიანგის მუნიციპალური აეროპორტის მშენებლობა იწყებოდა. ფუიანგის მაიორმა, ლიუ ცინგციანგმა ჩინეთის კომუნისტური პარტიისაგან კრიტიკა მიიღო საკვების უსაფრთხოების კონტროლის არ არსებობის გამო. ინციდენტის გამო ვიცე მაიორი მა მინგიუე იძულებული გახდა გადამდგარიყო. შედეგად იაფი საბავშვო საჭმელების 55 ბრენდი ხმარებიდან ამოიღეს. მიუხედავად იმისა, რომ საზოგადოებაში შენობა „თეთრი სახლის“ () სახელწოდებითაა ცნობილი, ნაგებობა ამერიკის შეერთებული შტატების კაპიტოლიუმს ჰგავს.

2008 წლის მარტში ხელის, ფეხისა და პირის ღრუს დაავადების გავრცელება დაიწყო ფუიანგში. საერთო ჯამში აღირიცხა ინფიცირების 25 000 შემთხვევა, რომელთაგან 13 მაისის მონაცემებით 42 გარდაიცვალა.

2017 წელს ფუიანგის ავტომაგისტრალზე ავტოსაგზაო შემთხვევიშ შედეგად 18 ადამიანი გარდაიცვალა.

## კლიმატი
ფუიანგისათვის დამახასიათებელია მუსონების გავლენით წარმოქმნილი ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია *Cwa*). ქალაქში ზამთარი, ძირითადად, გრილი და ნესტიანია, ზაფხული კი ცხელი და ნალექიანი. ამინდის ხშირი ცვლილების გამო, ადგილობრივები ხშირად აღნიშნავენ, რომ „ფუიანგს ოთხი სეზონი გაზაფხულობით აქვს“.

## ტრანსპორტირება
### საავტომობილო გზები
ნანკინისა (ძიანსუს პროვინცია) და ლოიანის (ხენანის პროვინცია) დამაკავშირებელი მაგისტრალი ფუიანგში გადის.

### რკინიგზა
ფუიანგში მდებარეობს დიდი ზომის რკინიგზის სადგური. ქალაქო ანხოის პროვინციის სატრანსპორტო ცენტრადაა მიჩნეული. ფუიანგის მიმართლებით, ჯერჯერობით, არ არსებობს ჩქაროსნული მატარებლების მარშრუტი. შანგციუს, ხეფეისა და ხანგჭოუს ჩქაროსნული რკინიგზა ამჟამად შენდება და მარშრუტს მოგვიანებით ფუიანგის დასავლეთის რკინიგზის სადგურიც დაემატება.

### საჰაერო ტრანსპორტი
ჩინეთის მნიშვნელოვანი ქალაქებიდან ფუიანგში მოხვედრა ფუიანგის სიგუანის აეროპორტის საშუალებითაა შესაძლებელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფიუანგის სამთავრობო ვებ-გცერდი 
* ფუიანგის მასწავლებელთა კოლეჯის ვებ-გვერდი 
* ფუიანგის პროფესიული და ტექნიკური კოლეჯის ვებ-გვერდი 
## სქოლიო
კატეგორია:ფუიანგი
კატეგორია:ანხოის ქალაქები
ლინფენი

**ლინფენი** (, ფინინი: Línfén) — საოლქო დონის ქალაქი შანსის პროვინციაში, ჩინეთი. მას დასავლეთიდან შენსის პროვინცია ესაზღვრება. ლინფენი გაშენებულია მდინარე ფენის (ფენხე) ნაპირებზე. საოლქო დონის ქალაქის ფართობი 20 275 კვადრატულ კილომეტრს შეადგენს. ლინფენი მთლიანი შიდა პროდუქტის მაჩვენებლით შანსის პროვინციაში მეორე ადგილს იკავებს. ქალაქი ცნობილი იყო, როგორც **ფინგიანგი** () გაზაფხულისა და შემოდგომის პერიოდში. 2006 წელს, ამერიკულმა ბლექსმითის ინსტიტუტმა ლინფენი ჩინეთის ათ ყველაზე მეტად დაბინძურებულ ქალაქს შორის დაასახელა.

1978 წლამდე ლინფენი ცნობილი იყო მინერალური წყლებით, სიმწვანითა და მდიდარი სოფლის მეურნეობით. ამის გამო მას „თანამედროვე ხილისა და ყვავილების ქალაქი“ ეწოდებოდა. ამის შემდეგ ლინფენი ნახშირის მოპოვებით ერთ-ერთი მთავარი ინდუსტრიული ცენტრი გახდა. მოპოვებითმა სამუშაოებმა ქალაქში გარემო, ჰაერის ხარისხი, სოფლის მეურნეობა და ჯანმრთელობა ძლიერ დააზიანა. ამასთანავე ლინფენმა მწვანე დასახლების სტატუსი დაკარგა.

## ეტიმოლოგია
ლინფენს სახელწოდება მდინარე ფენის (ფენხე) გამო ეწოდა. წარსულში ქალაქი ცნობილი იყო, როგორც **ძინი**, **ძინჭოუ** და **ფინგიანგი** ().

## ისტორია
[thumb|ლინფენი [იაპონია-ჩინეთის მეორე ომის დროს, 1938]]
ჩინელი არქეოლოგების განცხადებით, იმპერატორი იაოს დედაქალაქი სწორედ ლინფენში მდებარეობდა. ამ ვერსიას ქალაქში იაოტოუს რაიონის არსებობით ხსნიან. ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, ლინფენი ჩინეთის უძველეს დედაქალაქად შეგვიძლია მივიჩნიოთ.

ეს ტერიტორია ძინის სამეფოს საჰერცოგოს ცენტრს წარმოადგენდა, რასაც სახელწოდება მდინარე ძინის პატივსაცემად ეწოდა (). ეს საჰერცოგო ძველი წელთაღრიცხვით IV საუკუნეში განადგურდა, მაგრამ ტერიტორიას სახელწოდება ძინი კვლავ შეუნარჩუნდა. ძინის პრეფექტურა (ძინჭოუ) სწორედ თანამედროვე ლინფენის ტერიტორიაზე შეიქმნა და მას ძინი და ძინჭოუ ეწოდებოდა. მოგვიანებით ტერიტორიაზე ფინგიანგის სარდლობის არსებობის გამო ქალაქს ფინიანგი ეწოდა. მეოთხე საუკუნეში ლინფენი ლიუ ცონგის მიერ ხუნუსა და შანიუს ცენტრად ჩამოყალიბდა. XX საუკუნეში აშენდა ქალაქის კედელი, რომელსაც „მიუახლოვებელ თავდაცვით ნაგებობად“ მოიხსენიებენ.

## გეოგრაფია
ლინფენი შანსის პროვინციის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს, მდინარე ფენის (ფენხე) დაბლობებზე. მას აღმოსავლეთიდან ჩანგჭი და ძინჩენგი, ხუანხე (ყვითელი მდინარე) დასავლეთიდან (რომელიც ასევე წარმოადგენს საზღვარს შენსის პროვინციასთან), ძინჭონგი და ლიულიანგი ჩრდილოეთიდან, ხოლო იუნჩენგი სამხრეთიდან. საოლქო დონის ქალაქის ადმინისტრაციული არეალი 20 275 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს, რაც მთლიანად პროვინციის ტერიტორიის 13 %-ს წარმოადგენს. ქალაქის ურბანულ ნაწილში 2 414 700 ადამიანი ცხოვრობს, რის შესაბამისადაც ურბანიზაციის მაჩვენებელი 53.56 %-ია ქალაქში 28 ეთნიკური უმცირესობა ცხოვრობს: ხუეის ხალხი, მანჩუები, ტუძიები, მონღოლები, მიაოს ტომები, ჭუანგები, ის ხალხი, პუიეის ხალხი, პაი, უიღურები, კორეელები, მალაოს ხალხი, შეს ხალხი, ტიბეტელები, ლის ხალხი, ტონგები, იაოს ხალხი, ტაჯიკები, კელაოს ხალხი, ტაურები, ლახუს ხალხი, უას ხალხი, ხანები, მონკუორები, სიბები, ლისუს ხალხი, ციანგები და ძინგფოები.

## რესურსები ინტერნეტში
*ლინფენის სამთავრობო ვებ-გვერდი
*ლინფენის ფოტოები 
*ჩიტი ჩინეთის ნახშირის მომპოვებელ მაღაროში 
*BBC-ის სტატია ბლექსმითის ინსტიტუტის სიაზე

## სქოლიო
კატეგორია:შანსის ქალაქები
კატეგორია:ლინფენი
სტეიკ ო პუავრი

**სტეიკ ო პუავრი** (, ) ან **პილპილიანი სტეიკი** — ფრანგული კერძი, რომელიც შედგება უხეშად დატეხილი პილპილის მარცვლებით დაფარული სტეიკისგან. ტრადიციულად ის ფილე მინიონისგან კეთდება. შეწვის დროს სტეიკის ზედაპირზე წიწაკის მარცვლები გარსს ქმნის.

## მომზადება 
შეწვამდე ხორცის ნაჭერი იფარება შავი ან შერეული პილპილის უხეშად დატეხილი მარცვლებით. როგორც წესი, სტეიკი ცხელ ტაფაზე მცირე რაოდენობით კარაქთან და ზეთთან ერთად იწვება. სტეიკი იწვება მაღალ ტემპერატურაზე, რათა სწრაფად მოხდეს გარსის წარმოქმნა. გარსი ხელს უშლის ტენის დაკარგვას, სტეიკის გული კი მსუბუქად ან საშუალო-მსუბუქად შემწვარი რჩება. თერმული დამუშავების (შეწვის) დასრულების შემდეგ მირთმევამდე სტეიკს რამდენიმე წუთით აყოვნებენ.

სტეიკ ო პუავრს ხშირად მიირთმევენ პილპილის სოუსთან ერთად რომელსაც ამზადებენ რედუცირებული კონიაკით, ნაღებით და ტაფის ძირზე დარჩენილი ფუძით . ხშირად ფუძე შეიცავს სხვა ინგრედიენტებსაც, მაგალითად კარაქი, შალოტი ან/და დიჟონის მდოგვი . სტეიკ ო პუავრთან ერთად, როგორ გარნირი, ხშირად მიირთმევენ კარტოფილის პიურის სხვადასხვა ვარიაციებს და პომ ფრიტეს (, კარტოფილი ფრის წვრილი ვერსია). სტეიკ ო პუავრის მირთმევა ტრადიციული ფრანგული რესტორნების უმრავლესობაშია შესაძლებელი.

## სქოლიო 
### შენიშვნები 
### სქოლიო 
კატეგორია:ფრანგული სამზარეულო
Rocket Lab

**Rocket Lab** (RL) — ახალზელანდიური და ამერიკული კერძო კოსმოსური კომპანია, რომელიც დააარსა ახალ ზელანდიელმა ინჟინერმა პიტერ ბეკმა 2006 წელს. კომპანიის მთავარი მიზანი მსუბუქი, იაფი და ეფექტური რაკეტების წარმოებაა, რომლებიც შეძლებენ მცირე თანამგზავერბის ორბიტაზე გაყვანას. Rocket Lab ფლობს თავისივე წარმოების ორსაფეხურიან რაკეტებს, სახელად „ნეიტრონი“ (*Neutron*). 2017 წელს დაიწყო ამ რაკეტის სატესტო ფრენები, ხოლო 2018 წელს პირველად შედგა წარმატებული გაშვება. ამავე წელს Rocket Lab შეუდგა კომერციული მისიების განხორციელებას. რაკეტა „ელექტრონი“ (*Electron*) დაკომპლექტებულია 9 რეაქტიული ძრავით „რეზერფორდი“ (*Rutherford*), რომლებსაც თვითონ კომპანია ამზადებს. დღეს Rocket Lab-ს შეუძლია ერთი გაშვებით 150კგ ტვირთის 500 კილომეტრიან ორბიტაზე გაყვანა. კომპანია თავისი რაკეტების მრავალჯერადი პროტოტიპის შექმნას ცდილობს. Rocket Lab-ის გენერალური დირექტორი არის მისი დამფუძნებელი პიტერ ბეკი. კომპანია ფლობს კოსმოდრომს ახალ ზელანდიაში (*Rocket Lab Launch Complex 1*). სტატიის დაწერის დროისთვის Rocket Lab-ს 16 მისია აქვს განხორციელებული, მათგან 15 წარმატებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:2006 წელს დაარსებული ამერიკული კომპანიები
კატეგორია:NASDAQ-ზე აღრიცხული კომპანიები
კატეგორია:ახალზელანდიური კომპანიები
კატეგორია:ავიაკოსმოსური კომპანიები
დეივიდ კრამერი

**დეივიდ კრამერი** — ამერიკის შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივნის თანაშემწე დემოკრატიის, ადამიანის უფლებათა და შრომის საკითხებში 2008-2009 წლებში. 2010-2014 წლებში Freedom House-ის პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია
დევიდ ჯ. კრამერი დაიბადა მალდენში, მასაჩუსეტში, 1964 წლის დეკემბერში ებრაელი მშობლების ოჯახში. გაიზარდა მიდლბოროში, მასაჩუსეტსის შტატში, სადაც სწავლობდა რუსულს საშუალო სკოლაში. მან განათლება მიიღო ტაფტსის უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა ბაკალავრის ხარისხით. 1986 წელს საბჭოთა მეცნიერებაში და პოლიტიკურ მეცნიერებაში. 1988 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში კრამერმა მიიღო მაგისტრის წოდება საბჭოთა კვლევებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* დეივიდ კრამერი

კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ალბერტ ტოპოლიანი

**ალბერტ გასპარის ძე ტოპოლიანი** (დ. 2 აპრილი, 1935, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 4 სექტემბერი, 2024) — საბჭოთა და სეპარატისტული აფხაზეთის სახელმწიფო მოხელე.

## ბიოგრაფია
ალბერტ ტოპოლიანი დაიბადა 1935 წელს ქალაქ სოხუმში. 1953 წელს დაამთავრა სოხუმის ა. პუშკინის სახელობის №2 საშუალო სკოლა, ხოლო 1959 წელს — ერევნის მ. გერაცის სახელობის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1964 წლებში მსახურობდა საბჭოთა არმიის რიგებში სამხედრო ექიმად. 1964-1967 წლებში მუშაობდა ექიმად სოხუმის სასწრაფო დახმარების სადგურში, ხოლო 1976-1992 წლებში ვ. შერვაშიძის სახელობის მე-2 საქალაქო საავადმყოფოს ექიმ-კარდეოლოგად.

1989-2001 წლებში აფხაზეთში სომხური კულტურულ-საქველმოქმედო საზოგადოება „კრუნკის“ დამფუძნებელი და ხელმძღვანელია.

1991 წელს არჩეულ იქნა აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს XII მოწვევის დეპუტატად. 1992 წელს იყო აფხაზეთის ასსრ-ის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე.

1992-1996 წლებში იყო სეპარატისტული დე-ფაქტო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის თავმჯდომარის მოადგილე; 1992-1993 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის თავდაცვის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის მოადილე. მსახურობდა სეპარატისტული აფხაზეთის შეიარაღებულ ძალთა რიგებში. აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების შემადგენლობაში ჩამოაყალიბა ორი სომხური ბატალიონი. 1994-1996 წლებში იყო აფხაზეთის რესპუბლიკის პარლამენტის სახალხო კრების ვიცე-სპიკერი, 1996-1999 წლებში — აფხაზეთის რესპუბლიკის ვიცე-პრემიერი, 2001-2002 წლებში აფხაზეთის რესპუბლიკის ახალგაზრდობის, სპორტისა და კურორტების მინისტრი

2001 წელს დააარსა საქაველმოქმედო ფონდი „ა. გ. ტოპოლიანი“.

## ლიტერატურა
*გაზ. „აფხაზეთის ხმა“, №5 (13584), 9 იანვარი, 1992

## რესურსები ინტერნეტში
*Тополян Альберт Гаспарович

კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის XII მოწვევის უზენაესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სეპარატისტები აფხაზეთიდან
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 სექტემბერი
ძიაოწუო

**ძიაოწუო** (, ფინინი: Jiāozuò [tɕjáu.tswô]; საფოსტო: Tsiaotso) — საოლქო დონის ქალაქი ხენანის პროვინციის ჩრდოლო-დასავლეთ ნაწილში, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა. ის მდებარეობს ხუანხეს (ყვითელი მდინარე) ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ქალაქს ესაზღვრება პროვინციის დედაქალაქი, ჭენჭოუ სამხრეთით, სინსიანი აღმოსავლეთით, ძიიუანი დასავლეთით, ლოიანი მსახრეთ-დასავლეთით და შანსის პროვინცია ჩრდილოეთით. ძიაოწუო ერთ-ერთი უმთავრესი ქალაქია ცენტრალური დაბლობების ურბანულ აგლომერაციაში და ის ასევე არის რეგიონული ცენტრი შანსისა და ხენანის სასაზღვრო ზოლზე.

ქალაქის მოსახლეობამ 2018 წელს 3 590 700 ადამიანი შეადგინა, რომელთაგან 1 424 500 ადამიანი 4 ურბანულ რაიონში: ძიეფანგში, შანიანგში, ჭონგჭანსა და მაცუნში, ასევე პოაის ოლქში ცხოვრობს.

## ტრანსპორტირება
ძიაოწუო ძიაოწუოსა და ლიოუჭოუს დამაკავშირებელი რკინიგზის ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე წერტილია. ის ასევე არის თაიიუენისა და ძოაიწუოს მარშრუტის ყველაზე სამხრეთით არსებული ტერმინალი. რკინიგზის საშუალებით ქალაქი დაკავშირებულია მახლობელ დასახლებულ პუნქტებთან: ამავე პროვინციაში (ხენანი) მდებარე ლოიანთან, სინსიანგთან, ნანიანგთან, და შანსის პროვინციაში მდებარე ძინჩენგთან.

## კოლეჯები და უნივერსიტეტები
ხენნანის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი, რომელსაც დაახლოებით 100 წლიანი ისტორია აქვს ჩინეთის ტერიტორიაზე პირველი უნივერსიტეტია მომპოვებელი საწარმოების შესახებ. წარსულში ის ცნობილი იყო, როგორც ძიაოწუოს ნახშირის მომპოვებელი უნივერსიტეტი. ის თავდაპირველად, 1909 წელს ბრიტანული სინდიკატის მიერ დაარსდა. მისი სახელი მრავალჯერ შეიცვალა: ფუჭონგის ნახშირის მოპოვების უნივერსიტეტი, ძიაოწუოს ტექნოლოგიის კერძო ინსტიტუტი, ჩრდილო-დასავლეთის ტექნოლოგიის უნივერსიტეტი, ძიაოწუოს ტექნოლოგიის ეროვნული ინსტიტუტი, ძიაოწუოს მომპოვებელი ინსტიტუტი და ძიაოწუოს ტექნოლოგიის ინსტიტუტი. 2004 წლიდან დაწესებულება ფუნქციონირებს როგორც ხენანის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი.

## რესურსები ინტერნეტში
*ძიაოწუოს სამთავრობო ვებ-გვერდი (გამარტივებული ჩინური)
*ძიაოწუოს ტურისტული მეგზური (ინგლისურად)

## სქოლიო
კატეგორია:ხენანის ქალაქები
კატეგორია:ძიაოწუო
ცრუმორიელები

**ცრუმორიელები** სუნთქავენ ტრაქეით. განაყოფიერება ხდება სპერმატოფორების საშუალებით. დედალი კვერცხებს ავითარებს გამოსაყვან კამერებში.

## სქოლიო 
*
კონსტანტინე შაკრილი

**კონსტანტინე სიმონის ძე შაკრილი** (დ. 20 მაისი, 1899, სოფელი ლიხნი, სოხუმის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია — გ. 15 იანვარი, 1992, სოხუმი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს რესპუბლიკა) — აფხაზი ენათმეცნიერი, საზოგადო მოღვაწე, დ. გულიას სახელობის პრემიის ლაურეატი, საქართველოსა და აფხაზეთის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე, ენათმეცნიერების მეცნიერებათა დოქტორი.

## ბიოგრაფია
კონსტანტინე შაკრილი დაიბადა 1899 წლის 20 მაისს სოფელ ლიხნში. 1909 წელს შევიდა ჯირხვის სკოლაში, 1917 წელს — სოხუმის სემინარიაში. 1932-1936 წლებში კონსტანტინე შაკრილი სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტის სტუდენტია, რომლის დამთავრების შემდეგ მიწვეულ იქნა მეცნიერ თანამშრომლის თანამდებობაზე აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტში. ახალგაზრდა მეცნიერს მიანდეს ეხელმძღვანელა ენის განყოფილებისათვის, რომელსაც სათავეში ედგა სამი ათეული წლის განმავლობაში. პარალელურად კითხულობდა ლექციებს სოხუმის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში და მასწავლებლობდა დახელოვნების ინსტიტუტში. 

კონსტანტინე შაკრილის სამეცნიერო-კვლევითი და სამასწავლებლო მოღვაწეობა აფხაზეთში შეწყდა რეპრესიების წლებში. ის მისი საბჭოთა ხელისუფლების მიუღებელი ხედვების გამო მოაშორეს აფხაზეთს. იგი ჯერ მშაობდა მოსკოვში, რსფსრ-ის პედაგოგიურ მეცნიერებათა აკადემიის ეროვნული სკოლების ინსტიტუტში. 1951 წელს გაგზავნეს ჩერკესკში, სადაც იყო ჩერკესკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, შემდეგ კი დირექტორი. 1955 წელს იგი კვლავ სათავეში ჩაუდგა ენის განყოფილებას აფხაზეთის ინსტიტუტში. 1947 წელს კ. შაკრილმა დაიცვა საკანდიდატო, 1970 წელს კი სადოქტორო დისერტაცია.

კონსტანტინე შაკრილი იყო 100-მდე სამეცნიერო შრომის ავტორი, რომლებიც მიეძღვნა აფხაზური ენის დიალექტოლოგიას, ფონეტიკას, მორფოლოგიას, სინტაქს, აფხაზურ-ადიღური ენების ლექსიკოგრაფიულ, გრაფიკულ, ორთოგრაფიულ, ეტიმოლოგიურ, შედარებითს ისტორიულ შესწავლას. იყო ერთი თანაავტორი „რუსულ-აფხაზური ლექსიკონისა“ და „აფხაზური ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ ავტორთა კოლექტივის ხელმძღვანელი, რისთვისაც მიენიჭა დ. გულიას სახელმწიფო პრემია.

კონსტანტინე შაკრილი იყო აფხაზური ენის სრულყოფის დარგში აფხაზეთის ასსრ-ის მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სახელმწიფო კომისიის წევრი, განათლების სამინისტროს კოლეგიის და აფხაზეთის ტოპონიმიკის მოწესრიგების კომისიის წევრი.

## ლიტერატურა
* გაზ. „აფხაზეთის ხმა“, №13 (13592), 22 იანვარი, 1992

კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:აფხაზი ენათმეცნიერი
თაგვისებრი მღრღნელები

[250პქ|მინი|მარჯვნივ|[სახლის თაგვი (*Mus musculus*)]]
[250პქ|მინი|მარჯვნივ|[ჩვეულებრივი მემინდვრია (*Microtus arvalis*)]]
**თაგვისებრი მღრღნელები** — მღრღნელთა გარკვეული ჯგუფების (თაგვისებრთა, ზაზუნასებრთა, მექვიშიების წარმომადგენლების) კრებითი სახელწოდება. ტერმინი გამოიყენება აგრონომიაში, ნადირობათმცოდნეობაში, ეპიდემიოლოგიაში, იშვიათად — ეკოლოგიაში. მათ შორის არიან თაგვები, ვირთაგვები, მემინდვრიები, ზაზუნები, ლემინგები. ბინადრობენ ყველა ბუნებრივ ზონასა და სარტყელში. ხელსაყრელ პირობებში გამოირჩევიან მაღალი ნაყოფიერებითა და სწრაფი მომწიფებით (1,5–2 თვე), სიცოცხლის ხანგრძლივობა 3–4 თვიდან 2 წლამდეა. ბუნებრივ ბიოცენოზებში თაგვისებრი მღრღნელები მტაცებელი ცხოველების, მათ შორის სანადირო-სარეწაო ცხოველების (ყარყუმი, სიასამური, კვერნა, ყარსაღი) ძირითად საკვებს წარმოადგენს, უზრუნველყოფენ მათი პოპულაციების სიმტკიცეს. აგროცენოზებში გვხვდებიან ყველგან, პრაქტიკულად ყველა სასოფლო-სამეურნეო კულტურისა და სავარგულის მავნებლები არიან. ტყის მემინდვრიებს მუდმივად მაღალი რიცხოვნობის დროს შეუძლიათ ტყის განახლების პროცესების დარღვევა. თაგვისებრი მღრღნელები იკვებებიან მცენარეთა ნაწილებით, თესლებით, კენკრით, ნაყოფებით, ქერქით, აგრეთვე ლიქენებით, სოკოებით, იშვიათად — უხერხემლოებითა და მცირე ზომის ხერხემლიანი ცხოველებით.

ადამიანების გვერდით (ნაგებობებში, საცავებში) ცხოვრებისას ჭამენ და აფუჭებენ შენახულ პროდუქტს, ანადგურებენ პლასტიკურ და ხის ტარას, ზიანს აყენებენ ელექტროგაყვანილობას, კაბელებს, ავეჯს და თვითონ ნაგებობებსაც. მრავალი თაგვისებრი მღრღნელი საშიში ინფექციის (ზოონოზის) წყაროა, მათ შორის ჰემორაგიული ცხელების თირკმლის სინდრომით, ფსევდოტუბერკულოზის, ტულარემიის, ჭირის და სხვ. მათთან ბრძოლის ღონისძიებებს დერატიზაცია ეწოდება.

## სქოლიო 
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო მავნებლები
კატეგორია:მღრღნელები
ნადირობათმცოდნეობა

**ნადირობათმცოდნეობა** — მეცნიერება ნადირობისა და სამონადირეო მეურნეობის რაციონალური გაძღოლის შესახებ. ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის ბოლოს – XX საუკუნის დასაწყისში ნადირობის მრავალსაუკუნოვან გამოცდილებაზე დაყრდნობით. შემდგომში ნადირობათმცოდნეობა განვითარდა მდგრადი ბუნებათსარგებლობის პრინციპებზე, ფუნდამენტურ და სხვა გამოყენებით მეცნიერებებთან (ზოოლოგია, ბოტანიკა, ეტოლოგია, ეკოლოგია, ბიოგეოგრაფია, ეკონომიკა) მჭიდრო კავშირში; ამასთანავე გამოიყენებოდა მორფოლოგიის, ფიზიოლოგიისა და გენეტიკის, ვეტერინარული მედიცინის, ტყის მართვის, სოციოლოგიისა და სამართლის მეთოდიკური არსენალი. ნადირობათმცოდნეობაში გამოიყოფა შემდეგი დარგები: ბიოლოგიური საწყისები (პოპულაციის მდგომარეობის სტრუქტურა, დინამიკა, პროგნოზირება და მათი მართვა); სანადირო სავარგულების კლასიფიკაცია, ტიპოლოგია, ბონიტირება, ნადირობის მოწყობა (სანადირო ცხოველთა რაციონალურ, ფაუნის ბიოლოგიური მრავალფეროვნების შემცირების არმომტან გამოყენებაზე, მათ დაცვაზე მიმართული ღონისძიებების კომპლექსი, კვლავწარმოება და მიმაგრებული სავარგულების ისეთ მდგომარეობაში შენახვა, რომ იგი სამონადირეო მეურნეობის წარმოებისათვის ხელსაყრელი იყოს); ბიოტექნია; სამონადირეო მეურნეობის ტექნიკა და ტექნოლოგია; საქონელმცოდნეობა და მეურნეობის პროდუქციის (ბეწვეული, ხორცი, სამკურნალო-ტექნიკური ნედლეული, ნადავლი) შეფასება; მეურნეობის ეკონომიკა და ორგანიზაცია, მარკეტინგი; სამონადირეო კანონმდებლობა. ნადირობათმცოდნეობაში კვლევის ძირითადი მეთოდებია: ვიზუალური და დისტანციური დაკვირვება ცხოველებზე თანამედროვე ტექნიკური საშუალებების გამოყენებით; ნადირ-ფრინველის დანიშვნა და ექსპერიმენტული მოპოვება; მათი რიცხოვნობის აღრიცხვა და ექსპერიმენტები ბუნებაში, ბიოლოგიური და სტატისტიკური მასალების ლაბორატორიული დამუშავება მომიჯნავე მეცნიერებათა მეთოდების გამოყენებით.

## სქოლიო 
*
სიძუოკა

**სიძუოკა** – ქალაქი იაპონიაში, სიძუოკის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს კუნძულ ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში. მოსახლეობა შეადგენს 690 881 ადამიანს (2019).

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
სიცოცხლის ფილოსოფია

**სიცოცხლის ფილოსოფია** — XX საუკუნის დასაწყისიდან გავრცელებული მიმდინარეობა ფილოსოფიაში. მისი წარმომადგენლები იყვნენ ა. ბერგსონი, უილიამ დილთაი, ოტო შპენგლერი, გ. ზიმელი, თ. ლიტი, ხოსე ორტეგა-ი-გასეტი. სიცოცხლის ფილოსოფია უპირისპირდება რაციონალიზმს და ზუსტ მეცნიერებებზე დაფუძნებულ კვლევას. სიცოცხლის ფილოსოფიის მიხედვით მეცნიერება და შემეცნებითი აზროვნება ვერ სწვდება სიცოცხლის მთავარ მახასიათებლებს, შემოქმედებითობას, სწრაფვას, ნებას. სიცოცხლის ფილოსოფიის უშუალო წყაროა ფრიდრიხ ნიცშეს ფილოსოფია. მისი წინამორბედები იყვნენ სიორენ კირკეგორი და შოპენჰაუერი. ტერმინი სიცოცხლის ფილოსოფია გაჩნდა 1827 წელს ფ. შლეგელის წიგნში „სიცოცხლის ფილოსოფია“, რომელიც ჰეგელის რაციონალიზმის წინააღმდეგ იყო მიმართული. 1950-იანი წლებიდან დაკარგა გავლენა.

## ლიტერატურა 
* XX საუკუნის ბურჟუაზიული ფილოსოფია, თბილისი, 1970

კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები
კონტრრეფორმები

**კონტრრეფორმები** - რუსეთის იმპერიაში XIX საუკუნის 80-90-იან წლებში მიმდინარე რეაქციური გარდაქმენი. კონტრეფორმები გაატარა ალექსანდრე III-მ წინამორბედის, ალექსანდრე II-ის მიერ 60-70-იან წლებში გატარებული რეფორმების საპირისპიროდ. კონტრრეფორმებს ატარებდა დ. ტოლსტოის სამინისტრო. კონტრრეფორმების შედეგად გაძლიერდა ცენზურა, სკოლებში აღდგა წოდებრივი პრინციპები, გაუქმდა საუნივერსიტეტო ავტონომია, დაარსდა სათავადაზნაურო–-სამიწათმოქმედო ბანკი, შეიზღუდა ერობათა საქმიანობა და გაძლიერდა ცენტრალიზაცია. კონტრრეფორმები შეეხო სასამართლოსაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის რეფორმები
კონურბაცია

**კონურბაცია** — ეკონომიკური და კულტურულ-საყოფაცხოვრებო ურთიერთობებით მჭიდროდ დაკავშირებული დამოუკიდებელი ქალაქების ჯგუფი. კონურბაციის განვითარებული ფორმაა აგლომერაცია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეგაპოლისი

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ურბანული გეოგრაფია
კონფერანსიე

**კონფერანსიე** — შეხვედრების წამყვანი, ხშირად ესტრადის მსახიობი, რომელიც აცხადებს საკონცერტო ნომრებს. კონფერანსიეს ხელოვნება შემსრულებლისგან მოითხოვს იმპროვიზაციას, აუდიტორიასთან კავშირის დამყარების უნარს. კონფერანსიე პირველად გამოჩნდა XIX საუკუნის პარიზის კაფეებსა და კაბარეებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გასართობი ღონისძიებების პროფესიები
დიმიტრი მეტრეველი

**დიმიტრი (მიტო) მეტრეველი**, ემიგრაციაში ცნობილი იყო როგორც **მაიკ მიტო** (დ. 1895, უწერა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1970, ჰამილტონი, აშშ) — ქართველი ბიზნესმენი და მეცენატი.

## ბიოგრაფია 
დიმიტრი მეტრეველი დაიბადა რაჭის სოფელ უწერაში ნესტორ მეტრევლის ოჯახში. 8 წლის ასაკში დურგალს მიაბარეს ხელობის შესასწავლად, წერა-კითხვა ჯერ სოფლის მღვდელთან შეისწავლა, შემდეგ უწერის ორკლასიან სასწავლებელში. დიმიტრის თანასოფლელებიდან ხშირად ესმოდა ამერიკის ამბები, თვითონაც შეხვედრია იქიდან დაბრუნებულ მეზობლებსა და ნათესავებს, რომლებიც იმ შორეულ ქვეყნის საოცარ ამბებს ჰყვებოდნენ. 1913 წელს იგი ამერიკაში გაემგზავრა, შემდგომ დასახლდა კანადაში, კვებეკის მახლობლად პატარა ქალაქ ვალდორში. ცოლად ლიტვური წარმოშობის ქალი შეირთო, მათ სამი შვილი ჰყავდათ. ბევრი ხელობა მოსინჯა, ერთხანს ჭიდაობდა კიდეც, ვიდრე ოქროს ციებ-ცხელება არ შეეყარა. აქ მან ოქროს მიაკვლია და რამდენიმე მაღაროს ამუშავება შეძლო. მოგვიანებით იგი ბედის საძებნელად ალასკაზე გაემგზავრა, სადაც დიდძალი ქონების დაგროვების შემდეგ ამერიკელ მილიონერთა სიაში მოხვდა. 1930-იანი წლების „დიდი დეპრესიის“ პერიოდში მეტრეველმაც ქონების მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკარგა, მის მაღაროებშიც თითქმის მუშაობა შეწყდა, მაგრამ მან მაინც შეძლო დაცემული წარმოების ისე გამოცოცხლება, და სიცოცხლის ბოლომდე შეძლებულ კაცად დარჩა. იგი მხარში ედგა და ხელს უმართავდა ამერიკაში მცხოვრებ ემიგრანტ თანამემამულეებს მატერიალურად ეხმარებოდა საქართველოში დარჩენილ მშობლებსა და ნათესავებს. საბჭოთა რეჟიმის პერიოდში მან სამშობლოში ჩამოსვლა ვერ მოახერხა.

დიმიტრი მეტრეველი გარდაიცვალა 1970 წელს ქალაქ ჰამილტონში, აშშ-ში.

## ლიტერატურა 
* *ჯანელიძე ო.*, „ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარია, მიტროფანე ლაღიძე და სხვანი…“ თბ., 2020, გვ. 419–420

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:ქართველი ბიზნესმენები
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:ქართველი მეცენატები
ჰოვანეს ვოროტნეცი

**ჰოვანეს ვოროტნეცი** (სომხ. Հովհան Որոտնեցի) (დ.1315 — გ.1386) — სომეხი ფილოსოფოსი, პედაგოგი, საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1315 წელს ვაგანდის დასახლებაში (სიუნიქის პროვინცია), იქაური თავადის — ივანეს ოჯახში, რომელიც სიუნიქის პირველი აზნაურების საგვარეულოს წარმომადგენელი იყო. განათლება მიიღო გლაძორის უნივერსიტეტში, მისი რექტორის, გამოჩენილი მეცნიერისა და პედაგოგის ესაი ნჩეცის ხელმძღვანელობით. 1338 წელს, ამ უკანასკნელის გარდაცვალების გამო, უნივერსიტეტი დაიხურა. 1345 წელს თავად დააარსა ტათევის უნივერსიტეტი, რომელიც იმ პერიოდისთვის სომხეთის მსხვილი სამეცნიერო და კულტურული ცენტრი იყო. იბრძოდა სომხური ეკლესიის დამოუკიდებლობის შესანარჩუნებლად. 

თავის ფილოსოფიურ შეხედულებებში მან განავითარა არისტოტელიზმის ტრადიციები. მისი მემკვიდრეობა არის არისტოტელეს „კატეგორიების" და „ინტერპრეტაციის შესახებ" ვრცელი ინტერპრეტაციები, პორფირის „შესავალი". ცოდნისა და ლოგიკის თეორიის საკითხების შემუშავებისას ის იყო ნომინალიზმის მიმდევარი. 

თავისი სიღრმისეული ცოდნისა და მეცნიერების განვითარებაში გაწეული ღვაწლისათვის ვოროტნეციმ მიიღო საპატიო წოდება: „სამმაგად დიდებული სომეხი პედაგოგი“.

ვოროტნეცის მოწაფე და მიმდევარი იყო გრიგორ ტათევაცი, რომელმაც განავითარა ჰოვანეს ვოროტნეცის რელიგიური და ფილოსოფიური მოძღვრება.

## შემოქმედება 
* არისტოტელეს „კატეგორიების“ ანალიზი. პორფირის რთული კითხვების მოკლე ანალიზი. კონსოლიდირებული ტექსტი. წინასიტყვაობა და შენიშვნები ვ.კ.ჩალოიანის;  ა.ა. ადამიანისა და ვ.კ. ჩალოიანის თარგმანი/ რედაქტირებული ს.ს. არევშატიანის მიერ. 1956.348 გვ. (სომხურ და რუსულ ენაზე)
* „ელემენტებზე“ (ფილოსოფოსთა გამონათქვამებით შედგენილი ესე). კრიტიკული ტექსტი და წინასიტყვაობა ს.ს. არევშატიანისა და ს.ლალაფარიანის. ძველსომხურიდან თარგმნა ს.ს. არევშატიანმა. მატენადარანის მოამბე. ტ. 3. 1956
* კომენტარები წიგნისა „ინტერპრეტაციის შესახებ" (არისტოტელე) 
* პორფირის „შესავლის“ მოკლე ანალიზი.
* ფილონ ბრძენის „გამოცხადების“ კომენტარი

## რესურსები ინტერნეტში
* WorldCat — ჰოვანეს ვოროტნეცი
* „უცნობები ცნობილის შესახებ“ — სლაიდ-შოუ „ჰაიარტუნ“ ცენტრში

## სქოლიო
კატეგორია:XIV საუკუნის ფილოსოფოსები
კატეგორია:სომეხი ფილოსოფოსები
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1315
კატეგორია:გლაძორის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1386
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მენლი II გირეი

**მენლი II გირეი** (; დ. 1678  — გ. 1740, ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1724–1730 და 1737–1740 წლებში, სელიმ I გირეის ვაჟი.

## ბიოგრაფია
მენლი გირეი თავისი ძმის, გაზი III-ის მმართველობისას ნურედინად, ხოლო 1707–1708 და 1713–1715 წლებში მეორე ძმის, ყაფლანის კალგად იყო დანიშნული. ყირიმის ხელისუფლებაში მას შემდეგ მოვიდა, რაც მისი ძმა საადეთ IV გირეი დიდებულების მოთხოვნით ტახტიდან გადადგა. მენლის ტახტზე ასვლის შემდეგ  მოუწია ძალაუფლების განმტკიცების მიზნით თავადაზნაურობის დამშვიდება. პირველივე შესაძლებლობისთანავე მან ქვეყნიდან აჯანყებისკენ მიდრეკილი დიდებულები გაგზავნა სპარსეთში ოსმალთა ლაშქრობაში და სცადა დარჩენილების ხელში ჩაგდება, მაგრამ მათმა დიდმა ნაწილმა მოახერხა ყირიმიდან თავის დაღწევა. ოსმალეთის სარდლებმა მენლი II-ის თხოვნით გაანადგურეს სპარსეთში ჩასული მეამბოხე ყირიმელების ჯგუფი. მენგლი II-მ ასევე შეძლო ბუჯაკის ნოღაელებზე კონტროლის დამყარება. 1728 წელს გააუქმა გარკვეული გადასახადები და სახანოში არსებული დიდი არეულობა შეაჩერა.

1730 წელს სტამბოლში მოხდა გადატრიალება, რომლის დროსაც აჰმედ III მისმა ძმისშვილმა მაჰმუდ I-მა ტახტიდან ჩამოაგდო. იგივე დღე დაადგა ყირიმსაც. მენლი გირეი სულთნის მსგავსად მისმა მოწინააღმდეგეებმა გადააყენეს სწორედ მაჰმუდ I-ის ბრძანებით.

მენლი გირეი 1737 წელს მეორედ დაინიშნა ყირიმის ხანად, უდიდესი კრიზისის დროს, რაც გამოიწვია 1736 წელს რუსეთის იმპერიის გამანადგურებელმა შემოსევამ. მენლიმ მოაწესრიგა თავდაცვის საკითხი და რუსების წინააღმდეგ აგრესიული პოლიტიკა წამოიწყო. გამუდმებით აწუხებდა მათ თავისი თავდასხმებით და დიდ ზიანს აყენებდა აზოვის ზღვის პირას.

გარდაიცვალა ბახჩისარაიში, 1740 წელს, 62 წლის ასაკში. მის შემდეგ ყირიმის ტახტზე ოსმალებმა დაამტკიცეს მისი უმცროსი ძმა, სელამეთ II გირეი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* Гайворонский Алексей. Созвездие Гераев. — Симферополь, 2003
* К. Рыжов. Справочник. Все монархи мира: Мусульманский Восток. XV—XX вв.

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1678
კატეგორია:გარდაცვლილი 1740
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
ფეთიჰ II გირეი

**ფეთიჰ II გირეი** (; დ. 1696  — გ. 1746, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1736–1737 წლებში,  დევლეთ II გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.

## ბიოგრაფია
ფეთიჰ გირეი 1731 წლიდან 1733 წლამდე იყო ყირიმის ნურედინი, 1735 წლამდე კი კალგის თანამდებობა ეკავა. 1736 წელს ბიძამისი, ყაფლან I გირეი ოსმალებმა ჩეშმეში გადაასახლეს და ხანის ტიტული სწორედ მას უბოძეს. ფეთიჰ II-ის მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდა. საკუთარ კალგად და ნურედინად დანიშნული ჰყავდა თავისი ძმები, არსლანი და მაჰმუდი.

ფეთიჰ გირეიმ თავი გამოიჩინა სპარსეთის წინააღმდეგ ლაშქრობაში. მას ისეთივე პრობლემები შეექმნა, როგორც ყაფლან გირეის. რუსებმა გააძლიერეს აგრესია ოსმალეთის წინააღმდეგ და კვლავ გადავიდნენ ყირიმში, გენერალ პიტერ ლასის მეთაურობით. მიუხედავად კარგი საბრძოლო მომზადებისა, ფეთიჰ II გირეიმ ვერ შეძლო ყირიმის დაცვა შემოჭრისაგან, რუსებმა ისევ ააოხრეს სახანოს წამყვანი ქალაქები. ფეთიჰ გირეი დიდებულებმა ტახტიდან ჩამოაგდეს იმავე წელს. გადასახლდა ვიზეში, სადაც 1746 წელს გარდაიცვალა. დაკრძალეს ქალაქის მეჩეთში, მამის გვერდით. მოგვიანებით ფეთიჰის ვაჟი სელიმი გახდა ყირიმის ხანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1696
კატეგორია:გარდაცვლილი 1746
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
სელამეთ II გირეი

**სელამეთ II გირეი** (; დ. 1691  — გ. 1751, იამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი 1740–1743 წლებში, სელიმ I გირეის უმცროსი ვაჟი.

## ბიოგრაფია
სელამეთი განთქმული სელიმ გირეის ნაბოლარა შვილი იყო. აღიზარდა ბახჩისარაის სასახლეში. 1713 წელს დაინიშნა პერეკოფის ორ-ბეიდ ანუ გამგებლად. უფოსი ძმის, მენლი II-ის მმართველობის დროს ჯერ ნურედინის, ხოლო 1724–1727 და 1737–1740 წლებში კალგის თანამდებობას იკავებდა. 
1740 წელს, მენლი II გარდაიცვალა და ოსმალებმა ყირიმის ხანად სწორედ სელამეთ გირეი დაამტკიცეს. სელამეთი შეუდგა რუსების შემოსევების შედეგად დანგრეული ბახჩისარაის აღდგენას. მისი მმართველობის დროს დაიწყო  ხანის სასახლის და დიდი ხანის მეჩეთის ფართომასშტაბიანი რეკონსტრუქცია. 

სელამეთ II-ს ჰქონდა გეგმა შვედეთთან ერთად გაეწია რუსეთის იმპერიისთვის წინააღმდეგობა, მაგრამ  სულთანმა ამის უფლება არ მისცა. ხანის ქვეშევრდომების არასანქცირებული ანტირუსული ქმედებებისთვის, სულთანმა სელამეთ II გირეი დაადანაშაულა რუსეთ-ოსმალეთის სამშვიდობო ხელშეკრულების დარღვევაში. 1743 წელს სელამეთ II-ს მაჰმუდ I-ის ბრძანებით ჩამოართვეს ყირიმის ხანის ტიტული. იგი თურქების მიერ დანიშნული პენსიით დასახლდა იამბოლში, სადაც სწავლობდა ღვთისმეტყველებას. 1751 წელს გარდაიცვალა და დაკრძალეს იამბოლის მეჩეთში. მოგვიანებით სელამეთ გირეის ვაჟმა, მაქსუდმა მცირე ხნით შეძლო ხანის ტიტულის მიღება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1691
კატეგორია:გარდაცვლილი 1751
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
შარლ დიდლო

**შარლ დიდლო** (დ. 1767, სტოკჰოლმი — გ. 7 ნოემბერი, 1837, კიევი) — ფრანგი ბალეტის მსახიობი, ბალეტმაისტერი.

## ბიოგრაფია 
სწავლობდა პარიზში. იყო ჟ. ლანის მოწაფე. ცეკვავდა ჟ. დობერვალთან, ჟ. ნოვერთან. დგამდა ბალეტებს. ცეკვავდა ლონდონის და პარიზის თეატრებში 1801–1831 წლებში 1811–1816 წლების გამოკლებით. მიწვეული იყო სანქტ-პეტერბურგში როგორც მოცეკვავე და ბალეტმაისტერი. დადგა 40-ზე მეტი ბალეტი. 1804 წლიდან ხელმძღვანელობდა სანქტ-პეტერბურგის თეატრალურ სკოლას.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ფრანგი ბალეტმაისტერები
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
სელიმ II გირეი

**სელიმ II გირეი** (; დ. 1708  — გ. 1748, ბახჩისარაი, ყირიმის სახანო) — ყირიმის ხანი 1743–1748 წლებში, ყაფლან I გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.

## ბიოგრაფია
სელიმ II იყო ყაფლან გირეის ვაჟი. მამისა და ბაბუის მსგავსად სელიმი წინდახედული პოლიტიკოსი და შთამბეჭდავი სარდალი იყო. ბიძამისის, სელამეთ II გირეის კალგად იყო დანიშნული და 1743 წელს მისი გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრეობით მიიღო ყირიმის სახანოს ტახტი. სელიმ გირეიმ დიდი დახმარება გაუწია ოსმალებს სპარსეთის წინააღმდეგ გამართულ ომში.
მის მიერ გაგზავნილმა ყირიმელთა ორგანიზებულმა არმიამ ომის ბედი ოსმალეთის სასიკეთოდ წარმართა.

სელიმ II გირეი შეებრძოლა ყუბანის ნოღაელებს და მცირე ხნით მათზე კონტროლი დაამყარა. ასევე მოუწია ბუჯაკის ურდოს აჯანყების ჩახშობა, რომელსაც მისი ბიძაშვილი, შაჰინ გირეი მეთაურობდა. სელიმ გირეი დიდი პატივით სარგებლობდა ოსმალთა სულთნის კარზე. მაჰმუდ I მას ენდობოდა და  სრულიად დამოუკიდებელი პოლიტიკის გატარების უფლებას აძლევდა, რადგან სელიმი არასოდეს მოქმედებდა ოსმალეთის ინტერესთა საწინააღმდეგოდ.

სელიმ II გარდაიცვალა გაურკვეველ ვითარებაში, 1748 წელს. დაკრძალეს ბახჩისარაის ყირიმის ხანთა სასაფლაოზე. ყირიმის ხანის თანამდებობაზე შეცვალა საკუთარმა ბიძაშვილმა, არსლან გირეიმ. 1770 წელს მისმა ვაჟმა, ყაფლან II-მ შეძლო ყირიმის ხელისუფლების სათავეში მცირე ხნით მოსვლა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* *Гайворонский О.* Созвездие Гераев.
* *Гайворонский О.* Повелители двух материков. — Т. 1—2.
* *Халим Герай*. розовый цветник ханов или История Крыма.

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1708
კატეგორია:გარდაცვლილი 1748
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
პარი-ბრესტი

მარჯვნივ|მინი| "პარიზ ბრესტის" საკონდიტრო ვარიაცია ფილიპ კონტიჩინის მიერ
**პარი-ბრესტი** — ფრანგული დესერტი, რომელიც მზადდება შუს საკონდიტრო ცომისა და პრალინის არომატიანი კრემისგან.

## ისტორია 
1891 წელს დაფუძნებული ველორბოლის, პარიზი-ბრესტი-პარიზის პატივსაცემად, მისივე ინიციატორის, პიერ ჟიფარის თხონით, 1910 წელს Maisons-Laffitte-ს კონდიტერმა, ლუი დურანდმა პირველად გამოაცხო  წრიული ფორმის საკონდიტრო ნაწარმი. ნამცხვრის წრიული ფორმა სწორედ რომ ბორბალს განასახიერებს. მისი ენერგეტიკული ღირებულების, მაღალკალორიულობისა და დამაინტრიგებელი სახელის გამო იგი პოპულარული გახდა პარიზი-ბრესტის ველომრბოლელებს შორის. ახლა ნამცხვარს შეხვდებით პატისერიებში მთელი საფრანგეთის მასშტაბით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ფრანგული დესერტები
ოდეთის ეკლესია

**ოდესის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოდეთში, სოფლის ზევით, მრავალწლიანი ფიჭვის ხეებში. ეკლესია დარბაზულია, რომლის კედლები მხოლოდ ერთი მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ტაძრის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დაუმუშავებელი დიდი ლოდები. კედლის წყობის ხასიათის მიხედვით, ეკლესიას VIII-IX საუკუნეების ხუროთმოძღვრულ ძეგლად მიიჩნევენ. ნოემბერში აქ გიორგობას დღესასწაულობენ, თუმცა ტაძარს ღვთისმშობლის სახელით მოიხსენიებენ. 

## ლიტერატურა 
*ბერძენიშვილი დ.,  გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი თბ., 1987 
*მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი) თბ., 1957 
*გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014, გვ. 87-88

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
ღვთისმშობლის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ღვთისმშობლის ღვთისმშობლის ეკლესია** —არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვთისმშობელში მდებარეობს. სოფელი ღვთისმშობელი მთის ფერდობზე შეფენილი პატარა სოფელია და მდინარე გუჯარულას მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობს. იგი ხევით შუაზე არის გაყოფილი. სოფლის განაპირას, დაბლობ ადგილზე დგას მოზრდილი ეკლესია, რომელიც ასევე ღვთისმშობლის სახელობისაა. ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაო ყოფილა, ხოლო მის სამხრეთით ნასოფლარია. ადგილობრივთა გადმოცემით, შემთხვევითი გათხრების დროს ყავრისხევზე, თიხის მილები უპოვნიათ, საიდანაც ნასოფლარში წყალი ჩადიოდა. სერგი მაკალათია აღნიშნულ თიხის მილებს XII საუკუნით ათარიღებს. ვახუშტი ბატონიშვილს თავის შედგენილ რუკაზე ედოთის შემდეგ დასმული აქვს სოფელი კოწათუბანი. აქედან გამომდინარე, დევი ბერძენიშვილი ამბობდა რომ სწორედ კოწათუბანი უნდა ყოფილიყო ღვთისმშობლის ძველი სახელწოდება. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, რომელსაც აქვს სამხრეთის მინაშენი. ხუროთმოძღვრული ძეგლი ძალიან დაზიანებულია. ჩამოქცეულია კამარა და კონქი. დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები 2-3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მინაშენის კედლები კი 1 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ტაძარს შესასვლელი ორი მხრიდან სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან აქვს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნიდან თაღოვანია. მისგან აღმოსავლეთით, კედლის წყობაში, მოზრდილი სწორკუთხა ქვაა, რომელშიც ასეთივე მოხაზულობის ჩაღრმავებაა. ეკლესიას შემორჩენილი აქვს ორი სარკმელი: ერთი საკურთხეველშია გაჭრილი, ხოლო მეორე _ სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. გარედან შესასვლელში არქიტრავის ქვაზე ამოკვეთილია წრეში ჩახატული ტოლმკლავიანი ჯვარი. ძეგლის კედლებზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ბათქაში, ზოგან კი საღებავის სუსტი კვალიც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ეკლესია თავის დროზე მოხატული იყო. ტაძარს არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე X საუკუნით ათარიღებენ.

## ლიტერატურა 
*ბერძენიშვილი დ., მ. გიორგიძე, ც. ჩაჩხუნაშვილი და ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ. 1987 
*მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ. 1957 
*გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 91-92

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
გუჯარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**გუჯარეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნუციპალიტეტის სოფელ გუჯარეთთან.

ტაძარი ნაგებია უხეშად გათლილი რუხი ქვებით. ალაგ-ალაგ ქვა ჟანგისფერი გამხდარა. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს რომლის არქიტრავის ქვაზე მოგრძო ჯვარია გამოსახული. ტაძარს სამი სარკმელი აქვს მათი ღიობები შენობების ზომებთან შედარებით ძალზე პატარაა. შიგნით გრძივი კედლები ერთსაფეხურიანი პილასტრით არის გაყოფილი. ეკლესია XIX საუკუნის ბოლოს გადაუკეთებია მოწვეულ ბერძენ ოსტატს. სავარაუდოდ ამ პერიოდში უნდა იყოს ამოკაწრული არქიტრავის ქვაზე ჯვარი და სხვა უმნიშვნელო ცვლილელები.

## ლიტერატურა 
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 86-87
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც. და გ. ჭანიშვილი, არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი `გუჯარეთი, თბ., 1987 
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ღინტურის ეკლესია

**ღინტურის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღინტურში, გზის პირას. 

დარბაზული ეკლესია ნაგებია უხეშად გათლილი, რუხი ფერის ქვებით. მისი საკურთხეველი ბრტყელია, თითქმის სწორკუთხედს მიახლოებული. კამარა ჩამოქცეულია. იგი ეყრდნობოდა ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლეზე არსებულ, კრონშტეინებზე გადაყვანილ საბჯენ თაღს. ტაძარს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. სარკმლებიდან არცერთი არ არის შემორჩენილი.ძეგლის ნანგრევები შესასვლელთან არის თავმოყრილი. ეკლესიის ირგვლივ შეიმჩნევა ნაგებობათა ნაშთები, აქვეა ახლაც მოქმედი სასაფლაო. ვახუშტი ბატონიშვილი გუჯარულას მარცხენა ნაპირზე ღინტურის სახელით ორ სოფელს ასახელებს. 

## ლიტერატურა
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2014, გვ. 88-89
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც.  და ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიდი თონეთის ეკლესია

**დიდი თონეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდ თონეთში, სოფელ გუჯარეთის სიახლოვეს. 

აქედან წაღვრის არქეოლოგიურ ბაზაში ჩამოტანილია სწორკუთხა ფორმის ქვა (130×70×36 სმ), რომლის ერთი მხარე რელიეფური კომპოზიციით არის შემკული; ზევიდან კი ჯვრის ჩასადგმელი ფოსო (25×20 სმ) აქვს. აღნიშნულ ქვა სერგი მაკალათიას კანკელის ნაწილად მიაჩნდა და მას XVI-XVII საუკუნეებით ათარიღებდა. ნაეკლესიარში კი აღნიშნული ქვა იდო კანკელის ხაზზე, ჩრდილოეთ კედელთან. მის რელიეფზე გამოსახულია ორი მამაკაცის ფიგურა და მათ შორის აღმართულია მაღალი ჯვარი. ორივეს ერთნაირი, წელში შევიწროვებული და ბოლოგანიერი, სადა კაბა აცვია. თავზე დაბალი ქუდები ახურავთ. თავებთან დაქარაგმებული სახლები იკითხება: გ¯ლ და თ¯ე, ე. ი. გაბრიელ და თევდორე. დიდი თონეთის რელიეფს XIII საუკუნის II ნახევრით ათარიღებენ.

თაღის ქუსლებსა და ქვედა კუთხეებში დასმულ კვადრატებზე არსებული ნუსხანარევი ასომთავრული წარწერა გვამცნობს 

როგორც წარწერიდან ირკვევა, თევდორესა და გაბრიელს წმიდა გიორგის ეკლესიისათვის ბარძიმი მიუციათ სახმარად თავიანთი ძმის, ოქროს ან ოქროპირის სულის საოხად. წარწერის ბოლოს მოხსენიებულია ყუდევის წმიდა გიორგი. დ. ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ ეკლესია, სადაც ეს ქვა დაუდგამთ და ბარძიმი უმსახურებიათ, წმინდა გიორგის სახელობისა იყო, ხოლო სოფელს მაშინ ყუდევი რქმევია.  

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 
* ბერძენიშვილი დ.,  გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც. და გ. ჭანიშვილი, არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი "გუჯარეთი", თბ., 1987 
* ბერძენიშვილი დ., ქვაჯვარი გუჯარეთის თონეთიდან, კრებულში: ნარკვევები, რედ. გიორგი ჭეიშვილი და ნიკოლოზ ვაჩეიშვილი, გამომცემლობა "სამკალი", თბ., 2005 
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
რუჰაკანა რუგუნდა

**რუჰაკანა რუგუნდა** (დ. 7 ნოემბერი, 1947) — უგანდელი ფიზიკოსი და პოლიტიკოსი. უგანდის პრემიერ-მინისტრი 2014-2021 წლებში. 1986 წლიდან დიდი ხნის მანძილზე იკავებდა თანამდებობებს იოვერი მუსევენის პრეზიდენტობის პერიოდში, 1986 წლიდან. 1994-1996 წლებში იკავებდა უგანდის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. 2003-2009 წლებში – უგანდის შინაგან საქმეთა მინისტრი. 2009-2011 წლებში წარმოადგენდა უგანდას გაეროში. 2013-2014 წლებში – უგანდის ჯანდაცვის მინისტრი.

## სქოლიო
კატეგორია:უგანდის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კადმიუმის ვოლფრამატი

**კადმიუმის ვოლფრამატი** — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით CdWO4. გამოიყენება  სცინტილატორად, გამა სხივების აღმოსაჩენად. აქვს თეთრი მოყვითალო ფერი. არ არის ჰიგროსკოპული.

მის გამჭირვალე კრისტალებს აქვს შემდეგი თვისება, როდესაც მასში გაივლის გამა ან რენტგენის სხივები, კრისტალი ასხივებს სინათლეს, რაც მას აქცევს მაიონებელი გამოსხივების კარგ აღმომჩენად.

## მიღება
მიიღება ოქსიდების ნარევის მაღალ ტემპერატურაზე გაცხელებით:
: \mathsf{WO_3+CdO \xrightarrow{\sim 1000^oC} CdWO_4}

მიიღება კადმიუმის ხსნადი მარილისა და ხსნადი ვოლფრამატის ხსნარების შერევით, რის შედეგადაც ილექება:
: \mathsf{Cd(NO_3)_2 + Na_2WO_4 \ \longrightarrow{}\ CdWO_4\downarrow + \ 2 \ NaNO_3 }

## რესურსები ინტერნეტში
*Scintillator materials
 
## სქოლიო
კატეგორია:კადმიუმის ნაერთები
კატეგორია:ვოლფრამატები
კატეგორია:მარილები
საყდრივაკის ეკლესია

**საყდრივაკის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკირეში, მდინარე საკირისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, მაღალ ტერასაზე. აქ საცხოვრებელი, თუ სამეურნეო ნაგებობანი საერთო გალავნითაა გარშემორტყმული. დარბაზული საყდრის სახურავი ჩაქცეულია საცხოვრებელი მოზრდილი ოთხკუთხა შენობები და ხაროებია შემორჩენილი. 

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთის მხრიდან აქვს. საყდრივაკის ლავგანდარის ქვები, რომელიც ამჟამად ჩამოვარდნილია და ტაძრის სიახლოვეს არის განთავსებული, შესრულებულია ორი სავედრებელი წარწერა:   პირველ წარწერას დ. ბერძენიშვილი ვერ ხსნის, რაც შეეხება მეორე წარწერას, აქ კითხულობს სახელს „შაშიას“. 

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 75-76

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალექსანდრე ანანოვი

**ალექსანდრე ანანოვი** — მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე XIX საუკუნის დასავლეთ საქართველოში. 

## საქმიანობა
დაამთავრა მოსკოვის აღმოსავლურ ენათა ლაზარევის ინსტიტუტი. XIX საუკუნის 60-იან წლებში ჩამოვიდა საქართველოში და სათავეში ჩაუდგა სატყეო მეურნეობას, რომელიც ქუთაისის გუბერნიაში მისმა ძმამ ივანემ შეიძინა. ჩადო ინვესტიციები დასავლეთ საქართველოში მევენახეობა-მეღვინეობის სფეროში, გააშენა ზვარი, სოფელ ვარციხეში ააგო ღვინის ქარხანა, ჩამოიყვანა სპეციალისტები  საფრანგეთიდან და დაიწყო ღვინისა და კონიაკის წარმოება. ამასთან, შეიძინა ათეულობით ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომლის უმეტეს ნაწილს ადგილობრივ გლეხებზე იჯარით გასცემდა, რაც მისი შემოსავლის მნიშვნელოვანი წყაროს წარმოადგენდა. მოგვიანებით გახდა ბაქოს ნავთობმრეწველთა ამხანაგობის „ძმები მირზოევები და კომპანიის“ მსხვილი აქციონერი და დაიკავა ამხანაგობის გამგეობის თავმჯდომარის პოსტი. სათავეში ედგა კავკასიის სომეხთა საქველმოქმედო საზოგადოებას, შედიოდა სხვა არაერთი საქველმოქმედო ფონდის მმართველობაში და ინდივიდუალურადაც ეწეოდა ქველმოქმედებას. მაგალითად 1864 წელს დააფინანსა 10 სომეხი მოზარდის მოსკოვში გაგზავნა იქაურ მექანიკურ ქარხანაში, საიუველირო და სამკერვალო სახელოსნოებში, ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის სასწავლებლებში პროფესიების დასაუფლებლად. სომეხ ჭაბუკებს საკონდიტრო საქმის შესასწავლად გზავნიდა საფრანგეთში და სხვა. 1890 წელს ქალაქის ბურჟუაზიულმა წრეებმა თბილისის თვითმმართველობის ხმოსნად აირჩიეს. ცნობილი კომერსანტი და ქველმოქმედი 1909 წელს თბილისში გარდაიცვალა. ანდერძით მან სომეხთა საქველმოქმედი საზოგადოებას მნიშვნელოვანი თანხა დაუტოვა.

## შთამომავლობა
* აბგარ ანანოვი
* მიხრან ანანოვი

## ლიტერატურა
* *ჯანელიძე ო.,* ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარია, მიტროფანე ლაღიძე და სხვანი... თბ., 2020 გვ. 403-408

კატეგორია:ქველმოქმედები
კატეგორია:XIX საუკუნის ადამიანები საქმიანობისა და ეროვნების მიხედვით
დევიდ ქარდი

**დევიდ ედუარდ ქარდი** (დ. 1956) — ამერიკელი ეკონომისტი. 2021 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ეკონომიკის დარგში, „შრომის ეკონომიკის დარგში შეტანილი განსაკუთრებული ემპირიული წვლილისთვის“.  არის ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Nobelprize.org

## სქოლიო
კატეგორია:ჯონ ბეიტს კლარკის მედლის მფლობელები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თაგვანა

**თაგვანა** () — მღრღნელების გვარი თაგვანასებრთა (*Sminthidae*) ოჯახისა. გავრცელებული არიან ევრაზიის ბორეალურ ნაწილში. გარეგნულად ერთმანეთისგან მცირედ განსხვავდებიან და სახეობების რაოდენობა ბოლომდე დადგენილი არ არის. მოიცავს 20-მდე სახეობას. სომხური თაგვანა (*S. armenica*) შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში როგორც კრიტიკულ საფრთხეში მყოფი სახეობა. სამი სახეობა — კავკასიური (*S. caucasica*), ქლუხორისა (*S. kluchorica*) და ყაზბეგური (*S. kazbegica*) — შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“.

## სქოლიო 
კატეგორია:მღრღნელები
ჰალიმ გირეი

**ჰალიმ გირეი** (; დ. 1689  — გ. 1759, სტამბოლი, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი  1756–1758 წლებში, საადეთ IV გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.

## ბიოგრაფია
ჰალიმ გირეი იყო ყირიმის ხანის, საადეთ IV გირეის ვაჟი. ჰალიმმა თავისი ცხოვრების ნახევარი სტამბოლში, სულთნების კარზე გაატარა. 1727–1730 წლებში მენლი II-ის ნურედინად იყო დანიშნული. 1756 წელს 67 წლის ასაკში მიიღო ხანის ტიტული. ჰალიმ გირეიმ საკადრო ცვლილებები მოახდინა სახელმწიფო სისტემაში, მნიშვნელოვანი თანამდებობები ანდო თავის უმცროს ნათესავებს. ჰალიმ გირაის ყველა გარემოცვა დიდად არ ფლობდა მართვის აუცილებელ უნარებს, რამაც დიდებულთა აღშფოთება გამოიწვია. ბუჯაკის, იედისანის, დნესტრისა და დნეპრის რეგიონებში იფეთქა აჯანყებებმა. ხანს ასევე აუჯანყდნენ თავისი ნათესავები, რომელთაგან გამოირჩა ყირიმ გირეი. 

ოსმალთა სულთნის დივანმა ყირიმში დიდი არეულობის თავიდან აცილების მიზნით, გადაწყვიტა ჰალიმ გირეი ხანის თანამდებობიდან გაეთავისუფლებინა.  1758 წელს ჰალიმი ტახტიდან გადადგა სწორედ ყირიმ გირეის სასარგებლოდ, პენსია მიიღო და დასახლდა სარაჯ-ელიში, სტამბოლის ახლოს, სადაც 1 წელიწადში, 70 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1689
კატეგორია:გარდაცვლილი 1759
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
ლაზიენკის სასახლე

**ლაზიენკის სასახლე** — ისტორიული ძეგლი პოლონეთში, ვარშავაში. აშენდა XVII საუკუნის 80-იან წლებში. არის ლაზიენკის პარკის კომპლექსის ნაწილი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის მუზეუმები
კატეგორია:ვარშავის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
ვარშავის სამეფო სასახლე

**ვარშავის სამეფო სასახლე** — ისტორიული ძეგლი პოლონეთში, ვარშავაში, დედაქალაქის უძველესი შენობა. სასახლე ააშენა XIII საუკუნეში ბოლესლავ II გულადმა. XVI საუკუნეში იტალიელი არქიტექტორის, ჯოვანი დი კვადროს ხელმძღვანელობით ჩაუტარდა რესტავრაცია რენესანსის სტილში, ხოლო XVIII საუკუნეში მეფის არქიტექტორმა, სანტა გუჩიმ, განახორციელა სამეფო სასახლის რეკონსტრუქცია ბაროკოს სტილში. მეფე სასახლეში გადავიდა 1611 წლიდან. XVIII საუკუნეში სასახლის ინტერიერი განაახლა სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ. XX საუკუნეში მეორე მსოფლიო ომის დროს სასახლე განადგურდა. სასახლის რეკონსტრუქცია განხორციელდა 1970-იან წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის მუზეუმები
კატეგორია:ვარშავის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით