open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ხადა

** ხადა** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მდინარე მთიულეთის არაგვის სათავეებთან (მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი თავსდება ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, მცირე ნაწილი — ახლანდელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე), ისტორიული თემი. 

ხალხური ლექსი: *„არ ვიცი ხანდო-ჭართალი, გუდამაყარი სად არი, ხადაში გამიგონია სამოცი ციხე მაგარი“*.

ცხავატთან ერთად ქმნიდა ეთნოგრაფიულ მთიულეთს. ადგილობრივი განსაზღვრით სახელწოდება „ხადა“ ნიშნავს მთას, მთიან ადგილს, ვარაუდით მისი ძველი სახელწოდებაა წილკანი. ვახუშტი ბაგრატიონის (XVIII ს.) მიხედვით ხადა იგივეა, რაც ციკარა („ადგილი კლდოვანი და 60 კოშკოვანი“). ხადის ხევი დასახლებულია ნეოლითის ხანიდან. შუა საუკუნეებში ხადა უპირატესად არაგვის საერისთავოს შემადგენელი ნაწილი იყო. XIII საუკუნის დასაწყისში ხადელები თამარ მეფის ხელისუფლების დასაცავად ებრძოდნენ აჯანყებულ დიდოელებსა და ფხოველებს. XIII საუკუნის დასასრულს ხადა გახდა მონღოლთა დამსჯელი ჯარის თარეშის ობიექტი. მთიულეთის აჯანყების (1804) დროს პირველი შეტაკებები მთავრობის ჯარებთან ხადაში, სოფელ კაიშაურნთან (ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტი) მოხდა.

## ლიტერატურა
* კვირკვაია, რ. არქეოლოგიური კომპლექსი ხადისწყლის ხეობაში. საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე, X (55-ბ): 47-58, 2022.

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ხანი

საკუთარი სახელი **ხანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხანი - საიმპერატორო დინასტია ჩინეთში
* ხანი - ხალხი ჩინეთში
* ხანი - თურქული და მონღოლური ტიტული
* ხანი - სოფელი ბაღდათის მუნიციპალიტეტში
პურმარილი

:*ამ ტერმინის სლავური მნიშვნელობისთვის იხ. პურ-მარილი.*

**პურმარილი**, სტუმრისათვის მირთმეული საჭმელ-სასმელი; სტუმართმოყვარეობა; სტუმრის გულუხვად დახვედრა. პურმარილი გაიმართა.

კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
უილიამ ლი

**უილიამ ლი** (William Lee) (დაახ. 1750 - 1828), ასევე *ბილი ლი* ან *უილ ლი*, იყო ჯორჯ ვაშინგტონის პირადი მოსამსახურე და ერთადერთი ვაშინგტონის მონათაგან, რომელიც მან საკუთარი ანდერძით გაათავისუფლა. ვინაიდან ის მუდამ ვაშინგტონს ახლდა და ემსახურებოდა ამერიკის რევოლუციური ომის პერიოდში მას ხშირად გამოხატავენ ვაშინგტონის პროტრეტებზეც, რის გამოც ლი საკუთარი დროის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი აფრიკელი ამერიკელი გახდა.

კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
კატეგორია:დაბადებული 1750
კატეგორია:გარდაცვლილი 1828
პლასტიკური ხელოვნება

**პლასტიკური ხელოვნება** — სახვითი ხელოვნების ნაწილი, რომელიც იყენებს მატერიებს როგორიცაა საღებავი, თიხა, პლასტელინი და ა.შ. მაგალითად პლასტიკურ ხელოვნებას შეიძლება მივაკუთვნოთ მხატვრობა და სკულპტურა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პლასტიკური ხელოვნება
კატეგორია:სახვითი ხელოვნება
ჭულის მონასტერი

**ჭულის მონასტერი** ან **ჭულევის მონასტერი** — XIV საუკუნის წმინდა გიორგის სახელობის გუმბათოვანი ტაძარი. მდებარეობს ისტორიულ სამცხეში, პატარა ზანავში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქვაბლიანის მარცხენა ნაპირზე.

განეკუთვნება საფარისა და ზარზმის მონასტრების ხუროთმოძღვრულ ჯგუფს. ტაძრის გეგმა და შიგა სივრცე ტიპურია - იგი ოდნავ წაგრძელებული, გეგმით სწორკუთხა ნაგებობაა შვერილების გარეშე. გუმბათი დაყრდნობილია საკურთხევლის კედლებსა და 2 ჯვარისებრ გუმბათქვეშა ბურჯზე. საკურთხევლის აფსიდში 2 ნიშია. სამკვეთლოსა და სადიაკვნეს აღმოსავლეთით აფსიდები აქვთ. შესასვლელი ორია - დასავლეთით და სამხრეთით. გუმბათის ყელში 6 სარკმელია. კონქის ქუსლის სიმაღლეზე პროფილირებული სარტყელი გარს უვლის მთავარ ჯვაროვან სივრცეს. განსაკუთრებით თვალში ცრუპატრონიკეები. არის განმასხვავებელი ნიშნებიც: აქ შიგა სივრცე უფრო კომპაქტურია. მკლავები და კუთხის ნაწილები უფრო შემჭიდროებულია გუმბათქვეშა სივრცის გარშემო და გუმბათიც უფრო მაღალი ჩანს, რასაც ხელს უწყობს ქვედა კორპუსის ამაღლება და გუმბათის დიამეტრის სიმცირე. ტაძარი შიგნით მოხატულია არსენის მიერ 1381 წელს.   სამხრეთის კედელზე, შესასვლელის ზემოთ, განირჩევა რამდენიმე მამაკაცის პორტრეტი. ესენი ჯაყელები არიან, რომლებიც საფარასა და ზარზმაშიც გვხვდება: სარგის-საბა, ბექა I, სარგის II, ყვარყვარე I, აქვეა გამოსახული მეხუთე პირიც, ბექას უმცროსი ვაჟი შალვა. მხატვრობის სხვა ნაწილებში, ჩვეულებისამებრ, საღვთო წერილის სიუჟეტებია გადმოცემული.

## გალერეა

Кавказ. Церковь в Чуле. конец XIX в..jpg|ჭულე. სამრეკლო და ტაძარი
ჭულე. სამრეკლო (1).jpg|ჭულე. სამრეკლო
ჭულე. სამრეკლო (2).jpg|ჭულე. სამრეკლო
ჭულე. სამრეკლო (3).jpg|ჭულე. სამრეკლო
ჭულე. სამრეკლო (4).jpg|ჭულე. სამრეკლო

## ლიტერატურა
* ბერიძე ვ., სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 1970 
* კუტალაძე გ., მაისურაძე ო., ჭულე, თბ., 2008

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჭულევის მონასტერი // georgian-history.site11.com 
* ჭულევი // orthodoxy.ge

## სქოლიო
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XIV საუკუნის ეკლესიები
ეკატერინეს სასახლე

**ეკატერინეს დიდი სასახლე** () — ყოფილი საიმპერატორო სასახლე, სამი რუსი მონარქის ეკატერინე I-ის ელისაბედ I-ისა და ეკატერინე II-ის საზაფხულო რეზიდენცია. სასახლე მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგიდან 26 კმ-ში, ქალაქ პუშკინში. 

რეზიდენციას დასაბამი 1717 წელს დაედო, როდესაც ეკატერინე I-მა გერმანელი არქიტექტორი იოჰან-ფრიდრიხ ბრაუნშტაინი დაიქირავა საკუთარი სიამოვნებისთვის ზაფხულის რეზიდენციის ასაგებად. 1743 წელს იმპერატრიცა ანამ მიხაილ ზემცოვსა და ანდრეი კვასოვს შეუკვეთა ეკატერინეს სასახლის გაფართოება. თუმცა იმპერატრიცა ელისაბედმა დედამისის რეზიდენცია ძველმოდურად მიიჩნია და 1756 წლის მაისში კარის არქიტექტორ ბართოლომეო რასტრელის სთხოვა ძველი შენობის დანგრევა და მისი ახლით, უფრო გრანდიოზულით შეცვლა როკოკოს სტილში. მშენებლობა ოთხ წელს გაგრძელდა და 1756 წლის 30 ივლისს არქიტექტორმა იმპერატრიცასა და მის კარს წარუდგინა ახალი 325 მეტრი სიგრძის სასახლე.

ელისაბედის სიცოცხლის პერიოდში სასახლემ სახელი გაითქვა მისი ურცხვი ფუფუნებით. 100 კგ-ზე მეტი ოქრო იქნა გამოყენებული შენობის ფასადის ჩუქურთმების მოსავარაყებლად, სახურავზე კი უამრავი ქანდაკება დაიდგა. ერთ დროს ჭორიც გავრცელდა, რომ სახურავი მთლიანად ოქროსი იყო. სასახლის წინ ბაღი გაშენდა. მთელ კომპლექსს გარს ეტრყმის დელიკატური ჭედური რკინის გალავანი.

მიუხედავად იმისა, რომ სასახლეს ეკატერინე დიდს უკავშირებენ, ეს უკანასკნელი სასახლის ”ათქვეფილი კრემისებრ” არქიტექტურას ძველმოდურად მიიჩნევდა. ტახტზე ასვლისას პარკის რამდენიმე ქანდაკება ოქროთი დაიფარა, იმპერატრიცა ელისაბედის უკანასკნელი სურვილის აღსასრულებლად, თუმცა დაკავშირებული ხარჯების სიდიდის შეტყობისთანავე ახალმა მონარქმა სამუშაოები მყისვე შეაწყვეტინა. ეკატერინეს განუკიცხავს მისი წინამორბედის უყაირათო ექსტრავაგანტულობა: ”მილიონ ექვსასი ათასი მანეთის თანხა დაიხარჯა მშენებლობაზე. ამის დამამტკიცებელი ხარჯთაღრიცხვა არსებობს; მაგრამ გარდა ამისა იმპერატრიცა ფულს ხარჯავდა საკუთარი ჯიბიდან ისე, რომ არ კი ითვლიდა”.

## ლიტერატურა 
*Петров А. Н., Пушкин. Дворцы и парки, [2 изд.], Л., 1969;
*Мосякин А. Г. Жемчужное ожерелье Санкт-Петербурга. Дворцы, восставшие из пепла. Санкт-Петербург, «Паритет», 2014. — 432 с., илл. — ISBN 978-5-93437-405-2
*Мосякин А. Г. Прусское проклятие. Тайна Янтарной комнаты. Санкт-Петербург, «Пальмира», 2018. –– 479 с. : илл. (Серия «Исчезнувшие сокровища») –– ISBN 978-5-521-00932-9

## რესურსები ინტერნეტში 
* Екатерининский дворец (Большой)
* Екатерининский дворец 
* Екатерининский дворец
* Историческая справка сайта Виртуальный Пушкин
* Историческая справка сайта ГМЗ Царское Село 
* Интересные факты и фото Екатерининского дворца на сервере Pushkin.ru
* Аудиогид по Екатерининскому дворцу

კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის სასახლეები
კატეგორია:ბაროკო
კატეგორია:რუსეთის სასახლეები
ვლადიმირის სასახლე

**ვლადიმირის სასახლე** (რუს.: Владимирский дворец) — ბოლო საიმპერატორო სასახლე, რომელიც აიგო სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი. სასახლის პროექტი ეკუთვნის არქიტექტორთა ჯგუფს (ალექსანდრე რეზანოვი, ანდრეი ჰუნი, იორონიმ კიტნერი, ვლადიმირ შრეტერი), განკუთვნილი იყო ალექსანდრე II-ის ძის, დიდი თავადი ვლადიმირ ალექსანდროვიჩისთვის. მშენებლობა გრძელდებოდა 1867-72 წლებში.

მარმარილოსა და ზამთრის სასახლეების მსგავსად ვლადიმირის სასახლის წინა ფასადი სასახლეების სანაპიროს გადაჰყურებს, ვინაიდან მდ. ნევის სანაპირო რუსული არისტოკრატიისთვის განსაკუთრებით ღირსშესანიშნავი ხედი იყო. შენობის ფასადი, მდიდარი ბათქაშის ორნამენტებით, გადმოღებულია ლეონ ბატისტა ლებერტის ფლორენციული სასახლიდან.

სასახლე და მისი სატელიტი შენობები მოიცავს 360 ოთაცს, თითოეული მათგანი განსხვავებულ ისტორიულ სტილშია: ნეორენესანსი (მისაღები ოთახი, შემოსასვლელი), გოტიკური აღორძინება (სასადილო დარბაზი), რუსული აღორძინება (მუხის დარბაზი), როკოკო (თეთრი დარბაზი), ბიზანტიური სტილი (კაბინეტი), ლუი XIV, სხვადასხვა აღმოსავლური სტილები და მისთ. ინტერიერის ამგვარი ორნამენტაცია მე-19 საუკუნის ისტორიციზმის უმნიშვნელოვანეს მონუმენტად ითვლება.

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის სასახლეები
მაისურის სასახლე

thumb|300px|მაისურის მაჰარაჯის სასახლე
**მაისურის სასახლე** (ჰინდუ: ಮೈಸೂರು ಅರಮನ) -- მაისურის სამეფო ოჯახის ყოფილი ოფიციალური რეზიდენცია, მდებარეობს ქალაქ მაისურში, სამხრეთ ინდოეთი.

მაისურში რამდენიმე ისტორიული სასახლეა, რის გამოც მას სასახლეების ქალაქს უწოდებენ. მიუხედავად ამისა, „მაისურის სასახლე“ მიუთითებს კერძოდ ამ სასახლეთაგან მხოლოდ ერთ-ერთზე. სასახლის მშენებლობა დასრულდა 1912 წელს და ამჟამად ეს ქალაქის ყველაზე განთქმული ღირსშესანიშნაობაა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მაისურის მთავარი სასახლე 

კატეგორია:ინდოეთის სასახლეები
კატეგორია:მაისური
რავი ვარმა

**რაჯა რავი ვარმა** (კანადა: ರಾಜಾ ರವಿ ವರ್ಮ; *29 აპრილი, 1848, კერალა - 2 ოქტომბერი, 1906, კილიმანორი, ინდოეთი) -- ინდოელი მხატვარი, სახელი გაითქვა მაჰბჰარატასა და რამაიანას ეპოსის სცენების აღწერით. მისი ფერწერული ტილოები ინდური ტრადიციისა და ევროპული აკადემიური ხელოვნების შერწყმის საუკეთესო ნიმუშებად არის აღიარებული.

მის ყველაზე განთქმულ ნამუშევრებზე აღბეჭდილია ულამაზეს სარიში გამოწყობილი გრაციოზული ქალბატონები. რავი ვარმა მაჰარაშთრას ქალაქ ბომბეიში ცხოვრობდა რამდენიმე წელს და მრავალი ულამაზესი მაჰარაშთრელი ქალი ჰყავს დახატული. დასავლეთმა ის გაიცნო ვენის ხელოვნების გამოფენაზე 1873 წელს, სადაც რავის ნამუშევრებს პირველი პრემია ერგო. რავი ვარმა საყოველთაოდ მიჩნეულია, როგორც ინდოეთის ხელოვნების ისტორიაში ერთ-ერთი უდიდესი მხატვარი.

## მნიშვნელოვანი ნამუშევრები
]]
* *სოფლის ლამაზმანი*
* *ფიქრებში ჩაფლული ქალბატონი*
* *დამაიანთი ესაუბრება გედს*
* *ორკესტრი*
* *არჯუნა და სუბადრა*
* *ქალბატონი ხილით*
* *გულდაწყვეტილი*
* *სვარბათელი მოთამაშე*
* *შაკუნტალა*
* *მეუფე კრიშნა, როგორც მოგზავნილი*
* *მაღანადას გამარჯვება*
* *მათხოვართა ოჯახი*
* *სვარბათის მოთამაშე ქალბატონი*
* *მეუფე რამა იპყრობს ვარუნას*
* *შეყვარებული წყვილი*
* *შანთანუ და მაციაგანდა*

## გალერეა

Image:Ravi Varma-Dattatreya.jpg|*დათატრეა*
Image:Ravi Varma-Arjuna and Subhadra.jpg|*არჯუნა და სუბჰადრა*
Image:Raja_Ravi_Varma,_Dhruv_Narayan.jpg|*კრიშნას გამოცხადება*
Image:Ravi Varma-Shakuntala.jpg|*შაკუნტალა*
Image:Raja_Ravi_Varma,_The_Milkmaid_(1904).jpg|*მერძევე გოგონა*
Image:Raja_Ravi_Varma,_Galaxy_of_Musicians.jpg|*ორკესტრი*
Image:Raja_Ravi_Varma,_In_Contemplation.jpg|*ჩაფიქრებული ქალი*

კატეგორია:ინდოელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1848
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
იტალიური რენესანსი

[right|thumb|200px|[მაკიაველი, ნიკოლო|ნიკოლო მაკიაველი (1469-1527), რენესანსის არქეტიპი. დეტალი პორტრეტიდან სანტი დი ტიტოს მიერ.]]

**იტალიური რენესანსით** (იტ.: rinascimento) დაიწყო რენესანსის პერიოდის საწყისი ფაზა, პერიოდი, რომელმაც უდიდესი კულტურული ცვლილებები და მიღწევები გამოიწვია ევროპაში მე-14 საუკუნის ბოლოდან ერთი საუკუნის განმავლობაში. მიუხედავად იმისა, რომ მიმდინარეობა მე-14 საუკუნის ადრეულ წლებში ჩაისახა, ამ პერიოდში იტალიური კულტურა ჯერ კიდევ შუასაუკუნეობრივი იყო და რენესანსი სრული ძალით მხოლოდ საუკუნის ბოლოს გაბატონდა. სიტყვა „რენესანსი“ ფრანგულად ნიშნავს „ხელმეორედ დაბადებას“ და ეს ხანა ხასიათდება კლასიკური ანტიკურობისადმი განახლებული ინტერესის გაღვივებით ე.წ. „ბნელი ხანის“ შემდეგ. ეს ცვლილებები უმეტესწილად შეეხო ელიტარულ ფენებს, მოსახლეობის უმრავლესობის ცხოვრება კი შუა საუკუნეების შემდეგ დიდად არ შეცვლილა.

იტალიური რენესანსი დაიწყო ტოსკანაში, ცენტრებით ფლორენციასა და სიენაში. შემდეგ ის სამხრეთშიც ვრცელდება და მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს რომზე, რომელიც თითქმის თავიდან აიგო რენესანსის პაპების მმართველობის პერიოდში. იტალიურმა რენესანსმა პიკს მე-15 საუკუნის ბოლოს მიაღწია, რის შემდეგად უცხოელი დამპრყობლების შემოსევებმა კულტურული ცხოვრების დაქვეითება გამოიწვია. მიუხედავად ამისა, რენესანსის იდეები და იდეალები დანარჩენ ევროპაშიც ვრცელდება, დასაბამს აძლევს რა ჩრდილოეთის რენესანსსა და ინგლისურ რენესანსს.

იტალიური რენესანსი განსაკუთრებით ცნობილია ამ პერიოდის კულტურული მიღწევებით. მათ შორისაა ლიტერატურული შრომები ისეთი ფიგურებისა, როგორიცაა ფრანჩესკო პეტრარკა, ბ. კასტილიონე და ნიკოლო მაკიაველი, ხელოვნები — მიქელანჯელო ბუონაროტი და ლეონარდო და ვინჩი, უდიდესი არქიტექტურული ქმნილებები -- სანტა მარია დელ ფიორეს ტაძარი ფლორენციაში და წმ. პეტრეს ტაძარი რომში. ამავე დროს თანამედროვე ისტორიკოსები ამ პერიოდს განიხილავენ როგორც ეკონომიკური რეგრესიისა და სამეცნიერო პროგრესის უქონლობის ხანას.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* The High Renaissane in Florence - video 
* Renaissance House 

კატეგორია:რენესანსი
კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:იტალიური კულტურა
სოლომონის ტაძარი

[thumb|right|333px|ტაძრის გეგმის მხატვრული აღწერა (კრისტიან ვან ადრიხემის ნახაზი, [1584).]]
**სოლომონის ტაძარი** (ებრ.: בית המקדש, ბეით ჰამიკდაშ), ასევე **პირველი ტაძარი**, ბიბლიურად პირველი ებრაული ტაძარი იერუსალიმში. ტაძარი ლოცვებისა და მსხვერპლშერწირვის უმთავრესი ადგილის დანიშნულებას ასრულებდა. ტაძრის მშენებლობა დასრულდა ძვ. წ. X საუკუნეში; ბაბილონელებმა გაანადგურეს ძვ. წ. 586 წელს.

თუმცა იერუსალიმი კარგი სტრატეგიული მდებარეობით არ გამოირჩეოდა, მან მაინც გაითქვა სახელი, რადგან ღმერთმა აქ თავისი სახელი დაავანა.
ის ღვთის ხალხის რელიგიური და ადმინისტრაციული ცენტრი იყო. იერუსალიმი იუდეის ცენტრალურ მთაგრეხილზე, ზღვის დონიდან 750 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. ბიბლიაში ნათქვამია, რომ ის „ლამაზი მაღლობია“ და ‘იქ ადიან’ ღვთის თაყვანისმცემელნი . ძველ იერუსალიმს დასავლეთითა და სამხრეთით ჰინომის  ველი ერტყა, აღმოსავლეთით კი — კედრონის ხევი. კედრონის ხევში არსებული გიხონის წყარო  და სამხრეთით მდებარე ენ-როგელი ქალაქს სასმელი წყლით ამარაგებდა, რაც განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო მტრის შემოსევის დროს .

სოლომონის ტაძარი, რომელიც ოქროთი და ძვირფასი ქვებით იყო მორთული, ოდესმე აგებულთაგან ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული შენობა იყო. მნიშვნელოვანია, რომ ტაძრის სამშენებლო გეგმა თავად სოლომონისგან მომდინარეობდა.  ტაძრის გვერდით უზარმაზარი ეზოები და ადმინისტრაციული შენობები იყო განლაგებული. 

მისი მშენებლობა, რომელზეც 180000-ზე მეტი კაცი მუშაობდა, შვიდწელიწად-ნახევარს გაგრძელდა და ძვ. წ. 1027 წელს დასრულდა (1მფ. 5:13—16; 6:1, 38). კარვის მსგავსად ტაძარიც „ჭეშმარიტ კარავს“, ღმერთის სულიერ ტაძარს განასახიერებდა.

ტაძრისა და შიდა ეზოს გეგმა (მარცხნივ). ტაძრის შიდა ხედი (ქვემოთ) წარმოდგენას გვიქმნის ამ დიდებული ნაგებობის სილამაზეზე. ტაძრის კედლები შიგნიდან კედრის ხით იყო მოპირკეთებული და მათზე ქერუბიმები, პალმები და ყვავილები იყო ამოკვეთილი. ჭერი და კედლები ოქროთი იყო მოვარაყებული და ძვირფასი ქვებით მორთული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Seek Out the Welfare of Jerusalem 
* visit of the Temple Institute Museum in Jerusalem conducted by Rav Israel Ariel 
* Video tour of a model of the future temple described in Ezekiel chapters 40–49 from a Christian perspective. 
* The Bible Unearthed: Archaeology’s New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts

კატეგორია:იერუსალიმი
კატეგორია:ძველი აღთქმა
კატეგორია:ებრაული ტაძრები
კატეგორია:დანგრეული ტაძრები
სიქსტეს კაპელა

[thumb|250px|სიქსტეს კაპელა [წმ. პეტრეს ტაძარი|წმ. პეტრეს ტაძრის გუმბათიდან.]]
thumb|250px|სიქსტეს კაპელას ინტერიერი 
**სიქსტეს კაპელა** () — მდებარეობს მოციქულთა სასახლეში, ვატიკანში, რომელიც რომის პაპის ოფიციალური რეზიდენციაა.

მართკუთხა ფორმის კაპელა ზომით სოლომონის ტაძრის ტოლია (40.93 X 13.41 მ), როგორც მოცემულია ძველ აღთქმაში. მისი სიმაღლეა 20.70 მ. არქიტექტურული პროექტი ეკუთვნის ბაკიო პონტელის, ხოლო სამშენებლო სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ჯოვანი დე დოლჩი 1473-84 წლებში, სიქსტუს IV-ის მითითებებით.

პირველი მესა სიქსტეს კაპელაში ჩატარდა 1483 წლის 9 აგვისტოს, რომლის დროსაც ის კურთხეულ იქნა და ქალწული მარიამის ამაღლებას მიეძღვნა.

2022 წლის 26 ივნისს სიქსტის კაპელაში თბილისის სამების საკათედრო ტაძრის მგალობელთა გუნდმა კონცერტი გამართა. კონცერტი საქართველოს პრეზიდენტსა და რომის პაპს შორის 2021 წელს, წმინდა საყდარში ოფიციალური ვიზიტისას მიღწეული შეთანხმების საფუძველზე გაიმართა. სიქსტის კაპელაში ქართველებმა პირველად იგალობეს. საქართველოს საპატრიარქო გუნდის კონცერტი ვატიკანის ტელევიზიით პირდაპირ ეთერში გადაიცემოდა.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Vatican Museums Online: Sistine Chapel 
* High-resolution interactive virtual tour of the Sistine Chapel
* Web Gallery of Art: Visit to the Sistine Chapel in Vatican
* BBC News: Sistine Chapel Restored (1999)
* The Restoration of the Sistine Chapel: Right or Wrong? 
* www.christusrex.org Capella Sistina

კატეგორია:ვატიკანი
კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:რენესანსის არქიტექტურა
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
რიზე

**რიზე** (  — „მთის ფერდები“) — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, რიზეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## ისტორია
ქალაქის ისტორიული სახელი იყო „რიზეუმი“. რიზე მდებარეობდა ისტორიულ ჭანეთში. 1547 წლიდან, მას შემდეგ რაც ჭანეთი ოსმალეთის იმპერიამ დაიკავა, გახდა ლაზისტანის სანჯაყის ცენტრი. 1918-1921 წლებში ერთა ლიგამ რიზე  აღიარა საქართველოს შემადგენლობაში, თუმცა მასზე ქართული იურისდიქცია არ გავრცელებულა. 1921 წლიდან ქალაქი ყარსის ხელშეკრულებით თურქეთის შემადგენლობაში მოექცა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
ართვინი

**ართვინი** — ქალაქი თურქეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ართვინის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ჭოროხის ნაპირზე, საქართველოს ისტორიულ მხარე ნიგალის ხეობაში, ბათუმიდან 50 კმ. მოსახლეობა 23 157 ადამიანი (2000 წ.).

## ისტორია 
მდინარე ჭოროხის აუზი და, კერძოდ, ართვინი ძველთაგანვე კოლხეთის სამეფოს ბრინჯაოს მეტალურგიის მნიშვნელოვანი კერა იყო. ამ ადგილას ჯერ კიდევ გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში გაჩნდა დასახლება. 1932 წელს ქალაქთან აღმოჩნდა ძვ .წ. XII-XI საუკუნეების ბრინჯაოს განძი. ართვინი VIII-IX საუკუნეებში საქართველოს ისტორიული პროვინციის კლარჯეთის ფეოდალური ქალაქი გახდა. ართვინი თავდაპირველად ქართველთა საკურაპალატოს ეკუთვნოდა, შემდეგ საქართველოს სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. მდებარეობდა მეტად მნიშვნელოვანი გზების შესაყარზე. ერთმანეთთან აკავშირებდა, ერთი მხრით, კარნუ-ქალაქს, ბაიბურთს, არტაანს, არტანუჯსა და, მეორე მხრით, ბათუმ-გონიოსა და ხუფათს. საქართველოს სამეფოს დაშლის შემდეგ სამცხე-საათაბაგოს მნიშვნელოვან ქალაქად ითვლებოდა. XVI საუკუნის ბოლოდან, სამხრეთ საქართველოს ოსმალეთის იმპერიის მიერ დაპყრობის შემდეგ, ართვინი დაკნინდა. ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში ქალაქი ართვინი ეკუთვნოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზას. 1878 წლიდან შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში როგორც ართვინის ოკრუგის ცენტრი. 1882 წლისთვის ქალაქში იდგა 2 სომხური გრიგორიანული, 3 სომხური კათოლიკური ეკლესია, ტყავის სამი ქარხანა, 7 სკოლა. 1918 წელს დაიკავა თურქეთის არმიამ. 1920 წლის 3 მაისს, ბრიტანეთის საოკუპაციო მმართველობის თანხმობით, ქალაქში საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო ნაწილები შევიდნენ ბახშიბეი მაჩაბელის მეთაურობით. 1921 წლიდან ყარსის ხელშეკრულებით ისევ თურქეთის საზღვრებშია.

## დემოგრაფია
## გალერეა

Artvin.1909 year^^^ (real color photo^Photographer-Prokudin-Gorsky) - panoramio.jpg|ართვინი 1909 წელს
433. artvini.JPG|ქალაქის ცენტრი
Artvin Atapark 4165.jpg|

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
წმინდა პეტრეს ბაზილიკა

მინი|წმ. პეტრეს ტაძარი სანტ-ანჯელოს ციხიდან.
მინი|წმ. პეტრეს ტაძარი, ვივიანო კოდაცის მიერ, 1630 წ.
**წმინდა პეტრეს ტაძარი** (იტ. Basilica di San Pietro in Vaticano) — რომის (ვატიკანის ჩათვლით) ოთხ მთავარ ბაზილიკათა შორის რანგით მეორე ტაძარი. სავარაუდოდ მსოფლიოში უდიდეს ქრისტიანულ ტაძარს 23.000 მ² ფართობი უჭირავს და 60.000 ადამიანს იტევს. ტაძარი ქრისტიანობის ერთ-ერთ უწმინდეს ადგილად ითვლება და აქ არის დაკრძალული პეტრე მოციქული (რომლის სახელსაც თავად ტაძარი ატარებს), იესოს თორმეტ მოციქულთაგანი, ანტიოქიის პირველი ეპისკოპოსი და მოგვიანებით რომის პირველი ეპისკოპოსი. მიუხედავად იმისა, რომ ახალი აღთქმა პეტრეს რომში ყოფნას ან იქ წამებას არ ასახელებს, ძველი ტრადიციით მიიჩნევა, რომ მისი სამარხი ტაძრის საკურთხევლის ქვეშ იმყოფება. ამ მიზეზით, მრავალი პაპი, პირველის ჩათვლით, ამ ადგილას იმარხება. თანამედროვე ბაზილიკის მშენებლობა დაიწყო 1506 წლის 18 აპრილს, ხოლო დასრულდა 1626 წელს. მის ადგილას უწინ კონსტანტინიანეს ბაზილიკა მდებარეობდა.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* StPetersBasilica.org
* Fullscreen Virtual Tour by Virtualsweden 
* Google Maps Satellite image of the Basilica

კატეგორია:ვატიკანი
კატეგორია:რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის ეკლესიები
კატეგორია:ბაროკოს არქიტექტურა
ართვინის განძი

** ართვინის განძი** — ძვ. წ. XII-XI საუკუნეების ბრინჯაოს ნივთების განძი; აღმოაჩინეს 1932 წელს ქ. ართვინის მახლობლად, მიტოვებულ მაღაროში. განძი შედგება 2 კოლხური ცულის, ვერტიკალურ ხვრელიანი იარაღის, 2 სეგმენტისებრი იარაღის, თოხისა და ზოდისაგან. ვერტიკალურხვრელიანი იარაღი ხითხუროობასთან უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. მსგავსი იარაღი აღმოჩენილია ჭოროხის აუზის მეტალურგიული კერის გავრცელების ფარგლებში: ერთი - ყარა-დერეში (ახლანდელი სოფ. განთიადი, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი), მეორე - ჩაისუბანში (ქობულეთის მუნიციპალიტეტი).

ართვინის განძი კოლხური წარმოშობისაა. ანალოგიები ცნობილია კოლხური კულტურის გავრცელების მთელ ტერიტორიაზე. ართვინის განძის მიხედვით, ამ კულტურის გავრცელების უკიდურესი სამხრეთი საზღვარია ართვინი. ართვინის განძი ხელოსანს (მდნობელს) ეკუთვნოდა. ნივთები დაცულია ქ. ანკარის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

## ლიტერატურა
**ქორიძე დ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 563, თბ., 1975

კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური ძეგლები
ბაზილიკა

[thumb|300px|right|[წმ. პეტრეს ბაზილიკა ვატიკანში.]] 
**ბაზილიკა** ( — მეფის სახლი) — გეგმით სწორკუთხედის ფორმის, რომელსაც შიგნით, სიგრძივი ან ბურჯების რიგი სამ ან ხუთ ნავად ყოფას. აფსიდით დაბოლოებული შუა ნავი ცალფერდა სახურავებით გადახურულ გვერდითა ნავებზე განიერი და მაღალია. სინათლე შემოდის მისი კედლების ზედა ნაწილში დაყოლებული სარკმლებიდან. ადრინდელ ქრისტიანულ ბაზილიკას ხშირად დასავლეთი მხრიდან ეკვრის დიდი, გეგმით სწორკუთხოვანი ატრიუმი. ატრიუმსა და ძირითად ეკლესიას შორის, შესასვლელის წინ, მოთავსებულია სტთა. ხოლო საკურთხევლის აფსიდსა და ნავებს შორის განივი ნავი ტრანსეპტი. რომაულ და ადრინდელ ქრისტიანულ ბაზილიკებში გამოყენებული იყო ხის ნივნივებიანი ღია გადახურვა, რომელიც მოგვიანებით კამაროვანი გადახურვით შეიცვალა. ბაზილიკას ძველ საბერძნეთში უწოდებდნენ კარიბჭეს, სადაც სხდომებს ატარებდა ათენის არქონტი - ბაზილევსი, ძველ რომში - სასამართლოსა და სავაჭრო გარიგებათა შენობას (პორციუსის ემილიუსის, იულიუსის, ულპიუსის, მაქსენციუსის ბაზილიკები). შემდეგში ბაზილიკა გახდა ადრინდელ ქრისტიანულ ტაძრის ძირითადი ტიპი. იგი განვითარებული სახით გვხვდება ბიზანტიურ, რომაულ, გოტიკურ, აგრეთვე, აღორძინების ხანის ბაროკოს ხუროთმოძღვრებაში. ძირითადად სახალხო დანიშნულების, ძველ საბერძნეთში - ტრიბუნალი. ჰელენისტურ ქალაქებში საზოგადოებრივი ბაზილიკები ძვ. წ. II საუკუნიდან ჩნდება.

რომის იმპერიის ოფიციალურად გაქრისტიანების შემდეგ ტერმინის მნიშვნელობა განივრცო და მიუთითებს ვრცელ, მნიშვნელოვან ეკლესიაზე, რომელსაც პაპის მიერ განსაკუთრებული მნიშვნელობის რელიგიური ცერემონიების ჩატარების უფლება მიეცა. ეს უმაღლესი და უმნიშვნელოვანესი სალოცავი ადგილებია წმინდა რომის კათოლიკურ ეკლესიაში, რომელსაც შემდეგ იერარქიით მოჰყვება საკათედრო ტაძრები, ეკლესიები და ბოლოს კაპელები. შესაბამისად, ეს სიტყვა დღეს ინარჩუნებს ორმაგ მნიშვნელობას — არქიტექტურულსა და ეკლესიასტიკურს.

საქართველოში ბაზილიკა გავრცელებული იყო უმეტესად ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში. ქართულ ბაზილიკას არ აქვს ატრიუმი, ნართექსი და ტრანსპეტი. კონსტრუქციულად დამახასიათებელია კამაროვანი გადახურვა, მასიური ბოძები ან თაღები, საშენ მასალად გამოყენებულია ქვა, საქართველოში შემუშავდა აგრეთვე ბაზილიკის თავისებური ვარიანტი, რომელსაც ქართველმა მეცნიერებმა სამეკლესიიანი ბაზილიკა უწოდეს. ყველაზე მნიშვნელოვანი ქართული ბაზილიკები (ბოლნისის სიონი, ურბნისი, ხაშმი, ანჩისხატი, წყაროსთავი და სხვა) - V-VI საუკუნეებს განეკუთვნება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
ქართული ლეგიონი (1914-1918)

მინი|„ქართული ლეგიონის“ წევრები
**ქართული ლეგიონი** — ქართული ეთნიკური სამხედრო შენაერთი, რომელიც ჩამოყალიბდა ოსმალეთის იმპერიაში, პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1914 წელს. 

ქართული ლეგიონი შეიქმნა გერმანიის იმპერიის სარდლობისა და „საქართველოს განთავისუფლების კომიტეტის“ ხელმძღვანელობით. მისი მეთაური ლეო კერესელიძე. ლეგიონის და კომიტეტის მიზანი იყო საქართველოს გათავისუფლება რუსეთის იმპერიიდან გერმანიისა და ოსმალეთის დახმარებით. თავდაპირველად ლეგიონი ექვემდებარებოდა ტრაპიზონის ვალს და ოსმალეთის მე-3 არმიას. შემდეგ გადავიდა გერმანელთა დაქვემდებარებაში. ლეგიონს არსებობის მთელ მანძილზე პატრონაჟს უწევდა ოსმალეთში მდებარე გერმანიის საექსპედიციო კორპუსი. გერმანიას ლეგიონის შენახვა წლიურად 120 ათასი ფრანკი უჯდებოდა. გერმანელთა მხრიდან მის საქმიანობას კურირებდა სამხედრო მრჩეველი ჰორსტ შლიპაკი. ლეგიონი ითვლიდა 800-მდე მებრძოლს და მთლიანად გერმანულ ყაიდაზე იყო გაწვრთნილი. ის განლაგებული იყო ლაზისტანში, ქალაქ ვიწეში, დროებით ასევე იდგა ტრაპიზონში. ლეგიონის შესავსებად კომიტეტი ეძებდა ლაზებს და ტყვედ ჩავარდნილ ქართველებს. ლეგიონს გააჩნდა საკუთარი დროშა და უნიფორმა. 1916 წელს ლეგიონი გარდაიქმნა ბატალიონად. 1916 წლის ბოლოს ბატალიონმა მიიღო რკინის ნახევარმთვარის მედალი. 1917 წლის დამდეგს ოსმალეთმა და გერმანიამ ბატალიონის დაშლა გადაწყვიტეს. მაისისთვის კომიტეტმა შეძლო ლეგიონის გაყვანა ფრონტიდან და განთავსება რუმინეთში, სადაც ბატალიონმა ერთი წელი დაჰყო, მაგრამ საომარ მოქმედებებში მონაწილეობა აღარ მიუღია. 1918 წლის სექტემბერში, საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ 140 ადამიანი ქართული ლეგიონიდან საქართველოს არმიაში ჩაირიცხა პოლკის სტატუსით და სახელწოდების შენარჩუნებით. პოლკის მეთაური იყო ლეო კერესელიძე. პოლკმა ნ. მაღალაშვილის მეთაურობით მონაწილეობა მიღო სომხეთ-საქართველოს ომში. მან იარსება 1921 წლის მარტამდე, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციამდე

„ქართული ლეგიონის“ წევრებს შორის იყვნენ: ლეო კერესელიძე (მეთაური), ნესტორ მაღალაშვილი (შტაბის უფროსი), პორფირე გვიშიანი (მეტყვიამფრქვევეთა რაზმის უფროსი), სერგო ლაბაძე (მეტყვიამფრქვევეთა რაზმის უფროსი), შალვა წერეთელი (ასეულის მეთაური), ალექსანდრე ცაგურიშვილი (პორუჩიკი), ლავრენტი მანჯავიძე (პორუჩიკი) და სხვ.    

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს განთავისუფლების კომიტეტი
* ქართული ლეგიონი (1941–1945)

## ლიტერატურა
*
*

კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომი
კატეგორია:ქართული ნაციონალიზმი
კატეგორია:საქართველოს სამხედრო ერთეულები და ფორმირებები
ზამში

მინი|ზამშის ნაჭერი
**ზამში** (, ), იგივე ნატი, ირმის, ცხვრისა და სხვა ცხოველთა ტყავისაგან მიღებული მასალა. ზამში რბილი, ხავერდოვანი, წყალშეუღწევი ფოროვანი ტყავია, მას მრავალფრად ღებავენ. ზამშისგან კერავენ ტანსაცმელს, ფეხსაცმელს, ხელთათმანებს, აგრეთვე იყენებენ ბენზინის გასაფილტრად (წყლის მოსაცილებლად), ოპტიკური მინის გასახეხად და სხვა. ზამშის მისაღებად ზამშისებრ ქსოვილს ჟღენთენ რეზინის წებოთი (თუ მისგან ფეხსაცმელი უნდა დაამზადონ) ან ფარავენ რეზინის წებოთი და ზემოდან დაქუცმაცებულ ბამბის ბოჭკოს აყრიან (საგალანტერეო ნაკეთობებისათვის).

კატეგორია:ტექსტილი
ზარმაცასებრნი

**ზარმაცასებრნი** () — ძუძუმწოვრების ოჯახი არასრულკბილიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 50-64 სმ, წონა 4-7 კგ. წინა კიდურები უკანაზე გრძელი აქვთ. თითები ცელისმაგვარი ბრჭყალებით ბოლოვდება. სხვა ძუძუმწოვრებისაგან განსხვავებით, ზარმაცასებრნს კისრის 6-9 მალა და 14-24 წყვილი ნეკნი აქვთ. სხეული დაფარულია მორუხო-მურა ბეწვით და ხშირად მომწვანო ელფერი დაჰკრავს, რადგან ბეწვში ბინადრობენ ლურჯ-მწვანე მიკროსკოპული წყალმცენარეები. 

ზარმაცასებრნს კარგად აქვს განვითარებული ყნოსვა და მხედველობა, უფრო ნაკლებად — სმენა. ისინი ზურგით მუდამ ქვემოთ არიან დაკიდებული ხეებზე, რის გამოც შინაგანი ორგანოები ძუძუმწოვრებისათვის უჩვეულოდ აქვთ განლაგებული: ღვიძლი ზურგისკენაა შებრუნებული და მუცლის კედელს არ ეხება; ელენთა და პანკრეასი მარჯვნივაა, საშარდე ბუშტი დიდია და თითქმის ეხება დიაფრაგმას, ტრაქეა ორ ხვეულს ქმნის და ა.შ. ოჯახში 7 სახეობაა, რომლებიც გაერთიანებულია 2 გვარში: სამთითა ზარმაცასებრნი (Bradypus) და ორთითა ზარმაცასებრნი (Choloepus).

გავრცელებული არიან სამხრეთი და ცენტრალური ამერიკის ტყეებში. ცხოვრობენ ერთეულებად, იშვიათად წყვილებად. წელიწადში ერთხელ შობენ ერთ ნაშიერს. იკვებებიან ფოთლებით, ნორჩი ყლორტებით, ხილით. ნადირობის ობიექტია — იყენებენ ხორცსა და ტყავს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არასრულკბილიანები
ჭელიში

**ჭელიში** — შუა საუკუნეების მონასტერი დასავლეთ საქართველოში, რაჭაში (ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ნიკორწმინდის დასავლეთით 4-5 კმ-ზე). შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები და ორსართულიანი სამრეკლო. ჭელიში წყაროებში პირველად XI საუკუნეში იხსენიება. მომდევნო ხანაში აქ სამონასტრო ცხოვრება მოიშალა. XVI საუკუნის 60-იან წლებში ჭელიშის ეკლესია განაახლა ეპისკოპოსმა მელქისედეკმა (საყვარელიძემ) იმერეთის მეფის გიორგი II-ის შემწეობით. 1591 წლიდან ჭელიში ნიკორწმინდის ეპარქიაში შედიოდა, ხოლო 1637 წელს ჭელიშის მონასტერი იმერეთის მეფე გიორგი მესამემ გელათს გადასცა. XVIII საუკუნის II ნახევრიდან აქ სამონასტრო ცხოვრება მნიშვნელოვნად გამოცოცხლდა და XX საუკუნის 20-იან წლებამდე გრძელდებოდა. ჭელიშში ინახებოდა მრავალი ქართული ხელნაწერი. 1902 წელს არქიმანდრიტმა ამბროსი ხელაიამ ეკლესიის ეზოში აღმოაჩინა აკლდამა, სადაც ინახებოდა „მოქცევაი ქართლისაის“ მანამდე უცნობი ხელნაწერის ვარიანტი, შატბერდულზე უფრო ვრცელი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*ჭელიში

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
ხარჭიშო

**ხარჭიშო** (ხარჭაშო) – ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ თვალივთან. ხარჭაშნელ ეპისკოპოსთა სამონასტრო კომპლექსი, რომელშიც შედის წმ. გიორგის საეპისკოპოსო ტაძარი (XIII საუკუნე), საცხოვრებელი და საბრძოლო დანიშნულების კოშკი (შუა საუკუნეები) და სამეურნეო დანიშნულების სხვა ნაგებობათა ნაშთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ხატი

[right|thumb|[ქრისტე ცოდვათა მიმტევებელი (1410-ანები, ანდრია რუბლიოვი)]]
**ხატი** (არაბ.: ხაზი, ნაწერი) — ქრისტიანულ რელიგიაში იესო ქრისტეს, ღვთისმშობლის, მოციქულების და წმინდანების ფერწერული ან რელიეფური გამოსახულება.

მართლმადიდებელ და რომის კათოლიკურ ეკლესიაში ხატი ტაძრის ძირითად შემადგენელ ნაწილს და ღმერთთან ურთიერთობის ერთ-ერთ გზას წარმოადგენს. კათოლიკურ ეკლესიაში ძირითადად სკულპტურული გამოსახულება ჭარბობს, მართლმადიდებელ ეკლესიაში - ხეზე შესრულებული ფერწერული ხატი. ქრისტიანულ ეკლესიაში უძველესი დროიდან სცემდნენ თაყვანს წმინდა გამოსახულებებს. ქრისტიანობის დევნის პერიოდში რომის კატაკომბებში ხატს სიმბოლურად გამოსახავდნენ. მაგ., იესო ქრისტეს კრავის ან მწყემსის სახით. ქრისტიანობის დევნის შეწყვეტის შემდეგ დაიწყო ხატწერის განვითარება, ხოლო IV საუკუნეში ხატი საბოლოოდ დამკვიდრდა ეკლესიაში, მიუხედავად იმ დიდი რელიგიურო მოძრაობისა, რომელიც ისტორიაში ხატმებრძოლეობის სახელით არის ცნობილი. თქმულების თანახმად, ტილოზე (უბრუსზე), რომელიც ქრისტემ სახეზე მიიფარა, გამოსახულია მისი სახე. 

ანტონ მარტყოფელის მიერ საქართველოში ჩამოტანილი ასლი ხელთუქმნელი ხატისა, „ანჩისხატის“ სახელწოდებით ცნობილი, ანჩისხატის ეკლესიაში იყო დასვენებული, ამჟამად საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში ინახება. ქრისტიანულ ეკლესიაში ზოგიერთი ხატი სასწაულთმოქმედებითაა ცნობილი. ასეთებია ივერიის ღვთისმშობელი ანუ „პორტაიტისა“, სამხელიანი ღვთისმშობელი, წილკნის, მანგლისის, სიონის, ყაზანის, იერუსალიმის ღვთისმშობელი, სედნაიის ღვთისმშობელი, ილორის წმ. გიორგის ხატი და სხვა. ხატი გვხვდება ლამაისტურ რელიგიაშიც.

## ლიტერატურა 
*ქსე, ტ. 11, გვ. 442, თბ., 1987

*
ლეონარდ ეილერი

**ლეონარდ ეილერი** (დ. 15 აპრილი, 1707, ბაზელი, შვეიცარია — გ. 18 სექტემბერი, 1783, პეტერბურგი, რუსეთი) — შვეიცარიელი მათემატიკოსი, მექანიკოსი და ფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია 
განათლება მიიღო ბაზელის უნივერსიტეტში. 1727–1741 წლებში მუშაობდა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიაში. დაწერა საყოველთაოდ ხელმისაწვდომი „არითმეტიკის სახელმძღვანელო“ (1738–1740), წარმატებით მუშაობდა რუსეთის რუკების შედგენაზე, მონაწილეობდა სხვადასხვა ტექნიკურ ექსპერტიზაში. პეტერბურგში ცხოვრების პირველ პერიოდში დასაბეჭდად მოამზადა 80 და გამოაქვეყნა 50–ზე მეტი ნაშრომი მათემატიკასა და მექანიკაში. 1741 წელს მუშაობა დაიწყო ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიაში მათემატიკის კლასის დირექტორისა და გამგეობის წევრის თანამდებობაზე. ეილერმა საფუძველი ჩაუყარა ტურბინების თეორიას, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა როგორც ოპტიკური ტექნიკის განვითარებაში, ისე მასალათა გამძლეობის მოძღვრებაში. სწავლობდა ქარის წისქვილების მოწყობილობას. 1766 წელს ეილერი ოჯახთან ერთად ხელმეორედ ჩავიდა პეტერბურგში. მიუხედავად ხანდაზმულობისა და უსინათლობისა, მისი შრომისუნარიანობა არ დაქვეითებულა. პეტერბურგში ცხოვრების მეორე პერიოდში მან დასაბეჭდად მოამზადა 400-მდე შრომა, მათ შორის რამდენიმე დიდტანიანი წიგნი.

ეილერი იყო ბერლინისა და პარიზის აკადემიების, აგრეთვე ლონდონის სამეფო საზოგადოებისა და სხვათა წევრი. დაწერა 850–მდე სამეცნიერო შრომა. საინტერესოა მისი მეცნიერული მიმოწერა (3000 წერილიდან მხოლოდ ნაწილია გამოქვეყნებული). ეილერი მოღვაწეობდა მათემატიკისა და მექანიკის ყველა დარგში, მათემატიკურ ფიზიკაში, ოპტიკაში, მუსიკის თეორიაში, ბალისტიკაში, საზღვაო მეცნიერებაში, სადაზღვევო საქმეში და სხვ. მათემატიკური ანალიზის საშუალებით მან პირველმა ფართოდ გადმოსცა წერტილის დინამიკა. დაამუშავა მყარი სხეულის კინემატიკა და დინამიკა და მიიღო უძრავი წერტილის ირგვლივ მყარი სხეულის ბრუნვის განტოლებები, რითაც საფუძველი ჩაუყარა გიროსკოპების თეორიას. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მდგრადობის თეორიაში. გააღრმავა მთვარის მოძრაობის თეორია. შრომების დიდი ციკლი მიუძღვნა მათემატიკური ფიზიკის ამოცანებს (სიმების, ფირფიტებისა და მემბრანების რხევის საკითხებს). ეილერმა საგრძნობლად გააფართოვა მათემატიკური ანალიზის ფარგლები: საფუძველი ჩაუყარა კომპლექსური ცვლადის ფუნქციათა თეორიას, შექმნა ვარიაციათა აღრიცხვა, დიფერენციალური განტოლებების თეორიის საფუძვლები, გაამდიდრა თვით დიფერენციალური და ინტეგრალური აღრიცხვა (ცვლადთა გარდაქმნა, ერთგვაროვანი ფუნქციები, ეილერის ჩასმები, ეილერ–მაკლორენის შეჯამების ფორმულა, მწკრივთა თეორია, ჯაჭვწილადების თეორია), საფუძველი ჩაუყარა სპეციალურ ფუნქციათა თეორიას (გამა–ფუნქცია, ელიფსური ინტეგრალები, ჰიპერბოლური და ცილინდრული ფუნქციები, ინტეგრალური ლოგარითმი და სხვა). რიცხვთა თეორიას მან უძღვნა 100-ზე მეტი მემუარი, დაამტკიცა პიერ ფერმას მიერ გამოთქმული მრავალი მოსაზრება, დაამუშავა ხარისხოვან ნაშთთა და კვადრატულ ფორმათა თეორიის დაფუძვლები. აღმოაჩინა, მაგრამ ვერ დაამტკიცა კვადრატულ ნაშთთა შექცევადობის კანონი, გამოიკვლია დიოფანტური ანალიზის მრავალი ამოცანა, პირველად მან გამოიყენა მათემატიკური ანალიზის მეთოდები დაყოფათა თეორიისა და მარტივ რიცხვთა თეორიაში.

დიდია ეილერის დამსახურება მათემატიკის სხვა დარგებშიც, პიერ სიმონ ლაპლასის თქმით ეილერი იყო XVIII საუკუნის II ნახევრის მათემატიკოსების მასწავლებელი.

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ხატისოფლის ბრძოლა

**ხატისოფლის ბრძოლა 1584**, ბრძოლა ქართლისა და ოსმალეთის ლაშქარს შორის სოფ. ხატისოფელთან (ამჟამად ბოლნისის მუნიციპალიტეტი). ოსმალთა წინააღმდეგ სიმონ I-ის ბრძოლა ერთ-ერთი ეპიზოდი. 1584 ოსმალთა სარდალი ფერჰარდ-ფაშა მრავალრიცხოვანი ჯარით ქართლისაკენ დაიძრა და ხატისოფელთან დაბანაკდა (ფერჰად-ფაშას ლაშქრობანი საქართველოში).

ქართველთა 4 ათასიანი ლაშქარი სიმონ I-ის მეთაურობით მდ. ხრამის ნაპირთან მოულოდნელად დაესხა მტერს და მისი ბანაკი არია, მაგრამ მრავალრიცხოვან მოწინააღმდეგესთან (30 ათასი კაცი) ბრძოლის გაგრძელება ვეღარ შეძლო და იძულებული გახდა ბრძოლის ველს გასცლოდა.
## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
**ნარსია გ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 442-443, თბ., 1987

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1584 წლის ბრძოლები
ხე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ხე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხე — ხანგრძლივად მცხოვრები მცენარე
* ხე — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში
* ხე — სამშენებლო მასალა (იგივე მერქანი)
ხევი

საკუთარი სახელი **ხევი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხევი — ქართული ისტორიულ-გეოგრაფიული და ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული;
* ხევი — მხარე აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში;
* ხევი — ღრმა ხეობა;
* ხევი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში;
* ხევი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში.
ხევი (ერთეული)

**ხევი** — უძველესი ქართული ისტორიულ-გეოგრაფიული და ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. დამოწმებულია ე. წ. "აშხარაცუიცში" (სომხეთის "გეოგრაფიაში"), რომლის ცნობები საქართველოს შესახებ IV-V საუკუნეებზე უგვიანესი არ უნდა იყოს. ქართულ წყაროებში პირველად VI საუკუნეში მოიხსენიება ("ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა"). წყაროების მიხედვით, ხევი ყოფილა როგორც დასავლეთ (ზემო იმერეთი, რაჭა, სვანეთი), ისე მთელ აღმოსავლეთ საქართველოში (ძველი "ქართლის სამეფოს" ტერიტორია). 

უკანასკნელ ხანამდე ხევის წარმოქმნას მხოლოდ საქართველოს რელიეფის სპეციფიურობას უკავშირებდნენ (ჟ. სენ-მარტენი, ივ. ჯავახიშვილი). "ხევი", როგორც ისტორიულ-გეოგრაფიული ცნება, სოციალური მოვლენაა. სულხან-საბა ორბელიანი აღნიშნავდა, რომ ტერმინი „ხეობა“ გულისხმობს „ერთს წყალზედ მრავალ მოსახლეს“. "ხევის", როგორც სოციალურ-ეკონომიკური და ტერიტორიული ერთობის ინტერპრეტაცია ნ. ბერძენიშვილს ეკუთვნის. მისი თვალსაზრისით, ხევი არის სოციალური ერთობა, შექმნილი ერთიან საირიგაციო სისტემაზე დამყარებული ეკონომიკის საფუძველზე. მაგრამ თუ ბარში ხევის, როგორც სოციალური უჯრედის, წარმოქმნისათვის გადამწყვეტი შეიძლება ირიგაცია ყოფილიყო, მთაში ძირითადი იყო ფიზიკურ-გეოგრაფიული ფაქტორი, საერთო საძოვრები, გზები და სხვა. მეორე მხრივ, ესა თუ ის ხევი ხშირად ეთნიკურ-ეთნოგრაფიული თავისებურებასაც გულისხმობს.ხევი პირველყოფილ-თემური წყობილების დროს წარმოიქმნა, ეს პროცესი გვაროვნული საზოგადოების რღვევის პარალელური მოვლენა უნდა ყოფილიყო. 

გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანაში (ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრიდან) საქართველოს მთელი ტერიტორია დიდ-პატარა ხევებად იყო დანაწილებული. სოციალური დიფერენციის შემდგომი გაღრმავების და კლასობრივი ურთიერთობის ჩამოყალიბების პროცესი ამიერიდან ხევში მიმდინარეობდა და საბოლოოდ ქართლის (იბერიის) სამეფო ამგვარ ხევთა შერწყმა გაერთიანების შედეგად წარმოიქმნა ქართლის ხევის ჰეგემონობით.

ადრინდელი კლასობრივი და ადრინდელი ფეოდალური ურთიერთობის პერიოდში ხევი იყო სახელმწიფოს ძირითადი სოციალურ-ეკონომიკური სტრუქტურული ელემენტი, ხოლო "ქართლის სამეფო" - "ჴევთა ქართლისათა" კრებული. განვითარებული ფეოდალური ურთიერთობის ხანაში ხევი ბარის საქართველოში გადმონაშთის სახით კიდევ არსებობდა, ხოლო მთაში, სადაც ადრინდელი ფეოდალური ურთიერთობა დიდხანს შემორჩა, ხევი როგორც საზოგადოების ძირითადი სტრუქტურული ელემენტი, კვლავ დამახასიათებელი იყო (ხევი, ფშავის ხევი და სხვა). დღეს იგი ტოპონიმის სახითაა მხოლოდ შემორჩენილი.
## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
**მისივე*, წგნ. 8, თბ., 1975;
**მუსხელიშვილი დ.*, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები ნ. ბერძენიშვილის შრომებში, «მაცნე», 1965;
**მისივე*, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ძირითადი საკითხები, ნაწ. 1, თბ., 1977;

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ამუნდსენ-სკოტის სადგური

250px|thumb|right|ამუნდსენ-სკოტის სადგური.
**ამუნდსენ-სკოტის სამხრეთ პოლუსის სადგური** ამერიკული კვლევითი სადგურია დედამიწის სამხრეთ პოლუსთან ანტარქტიკაში.

სადგური წარმოადგენს უკიდურეს სამხრეთ მუდმივად დასახლებულ წერტილს პლანეტაზე. სადგურს სახელი 1911-12 წლებში სამხრეთ პოლუსის პირველ აღმომჩენთა რუალ ამუნდსენისა და რობერტ სკოტის პატივსაცემად დაერქვა.

სადგური თავდაპირველად აშენდა 1956 წლის ნოემბერში საერთაშორისო გეოფიზიკის წლის მხარდაჭერისთვის (1957), და მუდმივად ფუნქციონირებს მას შემდეგ. ამჟამად მდებარეობს გეოგრაფიული სამხრეთ პოლუსიდან 100 მეტრში და პოლუსისკენ მიცოცავს დაახ. 10 მ/წელიწადში სიჩქარით.

თოვლის აკუმულაცია დაახ. 6-8 სმ-ია წელიწადში. სადგური დგას 2.835 მ სიმაღლეზე (ზღვის დონიდან) შიდა ანტარქტიკის თითქმის ბრტყელ ყინულის ბაქანზე, რომელიც დაახ. 2,850 მ. სისქისაა ამ ადგილას. ტემპერატურა მერყეობს −13.6&nbsp;°C (7.52&nbsp;°F) და −82.8&nbsp;°C (−117&nbsp;°F) შორის. წლიური საშუალოა −49&nbsp;°C (−56.2&nbsp;°F); თვიური საშუალო მერყეობს: −28&nbsp;°C (−18.4&nbsp;°F) დეკემბერში, −60&nbsp;°C (−76&nbsp;°F) ივლისში. საშუალო ქარის სიჩქარეა 5.5 მ/წმ; პიკური რეკორდია 24 მ/წმ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ამუნდსენ-სკოტის სადგურის ვებ-გვერდი. 

კატეგორია:ანტარქტიკა
ოგიუსტენ ლუი კოში

**ოგიუსტენ ლუი კოში** (; დ. 21 აგვისტო, 1789, პარიზი — გ. 23 მაისი, 1857, სო) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1816).

დაამთავრა პოლიტექნიკური სკოლა (1807), აგრეთვე ხიდებისა და გზების სკოლა პარიზში (1810). 1810–1813 წლებში მუშაობდა ინჟინრად ქ. შერბურში. 1816–1830 ასწავლიდა პოლიტექნიკურ სკოლასა და კოლეჟ დე ფრანსში, 1848 წლიდან – პარიზის უნივერსიტეტსა და კოლეჟ დე ფრანსში. მისი შრომები ეძღვნება მათემატიკის (ძირითადად მათემატიკურ ანალიზს) და მათემატიკური ფიზიკის სხვადასხვა დარგს. მის მიერ დაწერილი შრომა "ანალიზის კურსი" ეფუძნება ზღვრის ცნების სისტემურ გამოყენებას. განსაზღვრულია ფუნქციის უწყვეტობის ცნება, მოცემულია კრებად მწკრივთა თეორიის აგება, ინტეგრალის, როგორც ჯამების ზღვრის, განსაზღვრა და ა.შ. კოში სისტემატურად ავითარებდა ანალიზურ ფუნქციათა თეორიის საფუძვლებს, გამოსახა ანალიზური ფუნქცია ინტეგრალის სახით, გაშალა ფუნქცია ხარისხოვან მწკრივად, განავითარა ნაშთთა თეორია. კოშის მნიშვნელოვანი შედეგები აქვს მიღებული დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიაში, გეომეტრიაში, რიცხვთა თეორიაში, ალგებრაში და ა.შ.

## ლიტერატურა
*
* Boyer, C.: The concepts of the calculus. Hafner Publishing Company, 1949.
*https://books.google.com/books?id=UrT0KsbDmDwC&pg=PA11&lpg=PA11 (reissued by Cambridge University Press, 2009; )
* Cauchy, Augustin-Louis, *Oeuvres completes*; Gauthier-Villars, 1882 (reissued by Cambridge University Press, 2009; )

## რესურსები ინტერნეტში
* Cauchy criterion for convergence
* ''Œuvres complètes d'Augustin Cauchy''
* Augustin-Louis Cauchy – Œuvres complètes
* Augustin-Louis Cauchy – Cauchy's Life
* Topics in Mathematical Analysis, A Volume Dedicated to the Memory of A. L. Cauchy'' 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
ხეივანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ხეივანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხეივანი - პარკსა და ბულვარში სავალი გზა
* ხეივანი - სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
ხელოვნება (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხელოვნება** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხელოვნება — საზოგადოებრივი ცნობიერების ერთ-ერთი ფორმა
* ხელოვნება — ქართული საბჭოთა გამომცემლობა
ჟან ლერონ დ’ალამბერი

**ჟან ლერონ დ’ალამბერი** ( დ. 16 ნოემბერი, 1717, პარიზი ― გ. 29 ოქტომბერი, 1783, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი, ენციკლოპედისტი, პარიზის (1754) და მრავალი სხვა მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

## ბიოგრაფია
1751–1757 წლებში დენი დიდროსთან ერთად მუშაობდა „მეცნიერებათა, ხელოვნებათა და ხელობათა ენციკლოპედიის“ შექმნაზე. დ’ალამბერმა პირველმა ჩამოაყალიბა (1743) ნებისმიერი მატერიალური სისტემის მოძრაობის დიფერენციალური განტოლებათა შედგენის ზოგადი წესები, რითაც დინამიკური ამოცანები სტატიკურ ამოცანებზე დაიყვანა (დ’ალამბერის პრინციპი). დიფერენციალურ განტოლებათა თეორიაში მისმა და შემდგომ ლეონარდ ეილერისა და დანიელ ბერნულის თეორიებმა საფუძველი ჩაუყარეს მათემატიკურ ფიზიკას. დ’ალამბერისა და ლეონარდ ეილერის შრომებში გვხვდება განტოლებები, რომლებიც ამჟამად კოში–რიმანის განტოლებების სახელს ატარებს. მწკრივთა თეორიაში კარგად არის ცნობილი მწკრივის კრებადობის დ’ალამბერის პირობა. ალგებრაში მას ეკუთვნის ალგებრის ძირითადი თეორემის პირველი (არა სავსებით მკაცრი) დამტკიცება. დ’ალამბერმა დაამკვიდრა პლანეტების მოძრაობის შეშფოთების თეორია.

დ’ალამბერმა ფრანგული ენციკლოპედიისათვის დაწერილ შესავალ წერილში „ნარკვევი მეცნიერებათა წარმოშობასა და განვითარებაზე“ (1751) მეცნიერებათა კლასიფიკაციასთან ერთად, ფრენსის ბეკონის გავლენით, მოგვცა შემეცნების ისტორიული განვითარების ძირითადი ასპექტების მეცნიერული ანალიზი. საყურადღებოა მისი „ფილოსოფიის ელემენტები“ (1759), სადაც ჯონ ლოკის ფილოსოფიური სენსუალიზმის მიმდევარი ჩანს. სკეპტიციზმით იყო გამსჭვალული დ’ალამბერის დეისტური შეხედულებანი, იგი გამოდიოდა ღმერთის არსებობის ანტიკლერიკალური კრიტიკით და, ამასთანავე, თავისებურ სუბსტანციად მიაჩნდა იგი, რის გამოც თანმიმდევრული ათეიზმის დონემდე ვერ ამაღლდა. დეისტური ფილოსოფიური სენსუალიზმისათვის დამახასიათებელი იყო არამატერიალური ტენდენციები, რომელთა კრიტიკა ჯერ კიდევ დენი დიდროს ეკუთვნის ნაშრომში „დ’ალამბერისა და დიდროს საუბარი“ (1769). საყურადღებო გამოკვლევები ჰქონდა დ’ალამბერს მუსიკის თეორიაში და ესთეტიკაში.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს დ’ალამბერი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ფრანგი ათეისტები
ხოფა

**ხოფა** (, ) — ქალაქი  ართვინის პროვინციაში, თურქეთი, შავი ზღვის პირას, საქართველოს საზღვრიდან 25 კმ-ში. 

## ისტორია
წყაროებში იხსენიება V საუკუნეში, როგორც ლაზიკისა და ბიზანტიის სასაზღვრო ციხესიმაგრე. ისტორიოგრაფიაში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ ხოფის მიდამოებში მდებარეობდა ციხე-ქალაქი „პეტრა".

1865 წელს ქალაქი ხოფა იყო ხოფას კაზის ცენტრი. ხოფას კაზა შედიოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში და მდებარეობდა გონიოს კაზის სამხრეთით და არჰავის კაზის ჩრდილოეთით. კაზაში სულ შედიოდა 22 სოფელი და ცხოვრობდა 4290 ადამიანი. მოსახლეობას მოჰყავდა სიმინდი, აწარმოებდა ყველსა და კარაქს.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
ანდრია რუბლიოვი

thumb|225px|რუბლიოვის ”სამება”.
**ანდრია რუბლიოვი** () (1360? – 1430?) — საყოველთაოდ აღიარებული უდიდესი რუსი ფერმწერი — ხატმწერი.

მისი ცხოვრების შესახებ მცირე ინფორმაცია არსებობს. დაბადების ადგილი ცნობილი არ არის. სავარაუდოდ ცხოვრობდა ტროიცე-სერგიევის ლავრაში ბერობის სახელით რადონეჟი, რომელიც სერგი რადონეჟსკის გარდაცვალების შემდეგ იღუმენი ხდება.

პირველი ცნობები რუბლიოვის ხატწერის შესახებ 1405 წელს ჩნდება, როდესაც მან მოსკოვის კრემლის საკათედრო ტაძრის ფრესკები მოხატა თეოფანე გრეკსა და პროხორ გოროდეცთან ერთად. მისი სახელი ხელოსანთა სიაში ბოლოს იყო, როგორც ყველაზე უმცროსის რანგითაც და ასაკითაც.

ქრონიკებში მოხსენიებულია, რომ 1408 წელს მას დანიილ ჩერნისთან ერთად ვლადიმირის მიძინების ტაძარი მოუხატავს, ხოლო 1425-27 წლებში კი წმინდა სამების ტაძარი და წმინდა სერგის სამების ლავრა. დანიილის გარდაცვალების შემდეგ ანდრია გადადის მოსკოვის ანდრონიკოვის მონასტერში, სადაც ასრულებს მის ბოლო ნამუშევარს — მაცხოვრის საკათედრო ტაძრის ფრესკებს.

ერთადერთი ქმნილება, რომელიც ცნობილია, როგორც მხოლოდ მისი პირადი ნამუშევარი არის ძველი აღთქმის სამების ხატი (დაახ. 1410), ტრეტიაკოვის გალერეა, მოსკოვი. ხატის ცნობილია როგორც „აბრაამის მასპინძლობა“.

რუბლიოვის ხელოვნებაში ორი ტრადიცია არის გაერთიანებული: უმაღლესი ასკეტიზმი და ბიზანტიურ მანერათა კლასიკური ჰარმონია. მისი ფერწერული ტილოების პერსონაჟები მუდამ მშვიდნი არიან. დროთა განმავლობაში მისი ხელოვნება ეკლესიური მხატვრობისა და ხატწერის იდეალად იქნა აღიარებული.

რუბლიოვი გარდაიცვალა ანდრონიკოვის მონასტერში 1430 წლის 29 იანვარს. მისმა ხელოვნებამ უდიდესი გავლენა იქონია მომავალ მხატვართა მთელ თაობაზე. სტოგლავი სობორში (1551) რუბლიოვის ფრესკები საეკლესიო მხატვრობის მოდელად გამოცხადდა. 1988 წელს წმინდანად იქნა შერაცხილი. რუსული ეკლესია მის სახელს ყოველი წლის 4 ივლისს მოიხსენიებს.

1959 წლიდან ანდრია რუბლიოვის მუზეუმი გაიხსნა ანდრონიკოვის მონასტერში, სადაც მისი ეპოქის ხელოვნების ნიმუშებია გამოფენილი. 1966 წელს ანდრია ტარკოვსკიმ გადაიღო ფილმი რუბლიოვის ცხოვრების შესახებ.

## რჩეული ნამუშევრები 

Image:Ascension from Vasilyevskiy chin (15th c., GTG) 2.jpg|ქრისტეს ამაღლება, დაახ. 1408
Image:Vladimirskaya by A.Rublev (1395-1410s, Vladimir museum) detail.jpg|ვლადიმირის თეოტოკოსი, დაახ. 1405
Image:Rublev's saviour.jpg|ქრისტე ცოდვათა მიმტევებელი, დაახ. 1410
Image:Rublev Paul.jpg|პავლე მოციქული, დაახ. 1410
 

## რესურსები ინტერნეტში 
* რუბლიოვის ნამუშევრები რუსულ ხელ. გალერეაში.

კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:რუსი წმინდანები
კატეგორია:XV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ადლერი

**ადლერი** () — ყოფილი დაბა, ამჟამად ქალაქ სოჭის ერთ-ერთი რაიონი, შავიზღვისპირა კლიმატური კურორტი. მდებარეობს მდინარეებს მზიმთის შესართავთან, საქართველოს საზღვართან. მოქმედებს რკინიგზის სადგური და და სოჭის საერთაშორისო აეროპორტი. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის, მეფრინველეობის ფაბრიკები და თევზის ქარხანა. რაიონის მოსახლეობა 2002 წლის აღწერით იყო 69.1 ათასი ადამიანი. 

## ლიტერატურა
* Ерланов А. Курорт Адлер. — Краснодар, 1981.  

კატეგორია:სოჭი
კატეგორია:შავიზღვისპირა კურორტები
გაუსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გაუსი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გაუსი, კარლ ფრიდრიხ — გერმანელი მათემატიკოსი, ასტრონომი, გეოდეზისტი და ფიზიკოსი.
* გაუსი — მაგნიტური ინდუქციის ერთეული CGSE სისტემაში.