წითელმიწა ნიადაგი

**წითელმიწა ნიადაგი** — ნიადაგი, რომელიც წარმოიქმნება ფართოფოთლოვანი ტყეების საფარქვეშ ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატის და ნაწილობრივ ტროპიკული სავანების პირობებში. ნიადაგწარმომქმნელი ქანებია ამონთხეული წითელი ფუძე ქანების — ანდეზიტების გამოფიტვის პროდუქტები, მათი დერივატები და ზებრისებრი თიხები ანუ წითელმიწა გამოფიტვის ქერქი. ხასიათდება წითელი ან ნარინჯი შეფერილობით, გათიხებით და ჩვეულებრივ, მძლავრი პროფილით. 

ნიადაგის პროფილს აქვს შემდეგი აგებულება: A-AB-B-BC-C. წითელმიწა ნიადაგის პირველი მკვლევრები იყვნენ ანდრეი კრასნოვი (1894) და ვასილი დოკუჩაევი (1899), რომლებიც მათ აიგივებდნენ ლატერიტებთან. შემდეგ კონსტანტინ გლინკამ (1906) ნიადაგების პირველ მსოფლიო რუკაზე ცალკე გამოჰყო „წითელმიწა“, „ლატერიტები“, „ყვითელმიწა“. მისი აზრით წითელმიწები რელიქტური ნიადაგებია, რომლებშიც ამჟამად ეწერწარმოქმნის პროცესი მიმდინარეობს.

წითელმიწა ნიადაგი გავრცელებულია 100–300 მ-მდე ზღვის დონიდან და უკავია ბორცვიან-გორაკიანი რელიეფი. გრუნტის წყლის დგომის სიღრმე 8–10 მ-ს აღწევს. კლიმატი ტენიანი სუბტროპიკულია. საშუალო წლიური ტემპერატურა საკმაოდ მაღალია 13,7–15,1°C. ყველაზე ცივი თვის იანვრის ტემპერატურა 4,8–6,8°C, ხოლო ყველაზე თბილი თვის აგვისტოს 21,9–24,5°C. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა რვა თვეა. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 1200-დან 2500 მმ-მდეა. ნალექების მინიმუმი მოდის გაზაფხულზე. აქტიურ ტემპერატურათა ჯამი 3500–4700°C.

წითელმიწები იყოფიან სახეობებად ჰუმუსოვანი ჰორიზონტის სიმძლავრით: ღრმად ჰუმუსირებული (>30 სმ), არაღრმად ჰუმუსირებული (30-დან 20 სმ-მდე) და წვრილჰუმუსირებული (<20 სმ). ფერალიტიზაცია მიმდინარეობს რამდენიმე სტადიით. გამოფიტვის პირველ სტადიებში, როდესაც მიმდინარეობს პირველადი მინერალების ინტენსიური ჰიდროლიზი და თავისუფლდებიან ფუძეები და თავისუფალი კაჟმიწა, ადგილი აქვს თიხა მასალის მონტმორილონიტიზაციას.

წითელმიწა ნიადაგი გავრცელებულია დასავლეთ საქართველოში გორაკ-ბორცვიანი რელიეფის პირობებში, ზღვის დონიდან 80–200 მ-ის ფარგლებში. წითელმიწა ნიადაგის საერთო ფართობი საქართველოში შეადგენს 1,9%-ს, ესე იგი 130 400 ჰა-ს. გავრცელებულია ტენიანი სუბტროპიკული ზონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (აჭარა, გურია, ზემო იმერეთი), აგრეთვე გვხვდება სამეგრელოსა და აფხაზეთში. XX საუკუნის 30-იან წლებში ბორის პოლინოვის (1933, 1936, 1956) ხელმძღვანელობით ჩატარდა წითელმიწების ფუნდამენტური გამოკვლევები. ამ სამუშაოებით დამტკიცდა, რომ: 1) დასავლეთ საქართველოს ტენიან სუბტროპიკებში წითელი ფერის გამოფიტვის ქერქზე ვითარდება მჟავე ნიადაგთწარმოქმნის ფორმები; 2) გამოფიტვის ქერქის სხვადასხვა ფორმას უკავშირდება ნიადაგების სხვადასხვა ვარიანტების ფორმირება; 3) უმეტეს შემთხვევაში თანამედროვე ნიადაგები ასაკით უფრო ახალგაზრდაა, ვიდრე გამოფიტვის ქერქი.  

ქართველი ნიადაგთმცოდნეებიდან ეს ნიადაგები კინტრიშის ხეობის მაგალითზე პირველად დიმიტრი გედევანიშვილმა (1912) შეისწავლა. მიხეილ საბაშვილის (1936, 1948) შრომებში განხილული იყო წითელმიწების სხვადასხვა ვარიანტის დახასიათება და მათი გეოგრაფიული გავრცელების კანონზომიერებანი. ამ ნიადაგების ფიზიკური თვისებები, ჰიდროთერმული რეჟიმი, ნიადაგური წყლების შედგენილობა შესწავლილი აქვს მიხეილ დარასელიას (1935, 1939, 1949, 1974). საქართველოს წითელმიწებს მონოგრაფიული ნაშრომები უძღვნა ანა რომაშკევიჩმა (1974) და შაქრო ფალავანდიშვილმა (1987).

წითელმიწა ნიადაგი აგრეთვე გავრცელებულია აზერბაიჯანში, საფრანგეთში, იტალიაში, ესპანეთში, ჩინეთში, ვიეტნამში, იაპონიაში, ავსტრალიაში, აშშ-ში, ბრაზილიაში, ურუგვაიში, მადაგასკარზე და სხვა. წითელმიწები, ნიადაგის რესურსების მსოფლიო მონაცემთა ბაზის მიხედვით, მიეკუთვნებიან ნიტისოლების ნიადაგურ ჯგუფს.

## სქოლიო
კატეგორია:ნიადაგის ტიპები