open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ელენთა

მინიატიურა|ადამიანის ელენთა
**ელენთა** () — ადამიანისა და ხერხემლიან ცხოველთა (უყბოებისა და ზოგი ორგვარადმსუნთქავი თევზის გარდა) მუცლის ღრუს კენტი ორგანო, რომელიც იმუნური სისტემის ყველაზე მსხვილი ორგანოა და ჩართულია სისხლის მიმოქცევისა და ლიმფურ სისტემაში.

ელენთის მთავარ მასას შეადგენს რეტიკულური ქსოვილი, რომლის უჯრედებიდან ვითარდება სისხლის უჯრედები — ჰემოციტები. უმდაბლეს ხერხემლიანებს და უმაღლესი ხერხემლიანების ემბრიონებს ელენთაში ყველა სახის ჰემოციტი წარმოექმნებათ. ამ ფუნქციას ზოგი უმაღლესი ხერხემლიანის ელენთა პოსტემბრიონულ პერიოდშიც ინარჩუნებს, უმეტესად კი მასში მხოლოდ უმარცვლო ლევკოციტები (უმთავრესად ლიმფოციტები) წარმოიქმნება. გარკვეულ პირობებში ერითროციტებისა და გრანულოციტების წარმოქმნის უნარი შენარჩუნებული აქვს ადამიანის და ზოგი ძუძუმწოვრის (კატა, ძაღლი) ელენთასაც. ელენთას დაცვითი ფუნქცია მისი უჯრედების მიერ ანტისხეულების წარმოქმნა და დაშლილი ერითროციტებისა და სისხლში მოხვედრილი მიკროორგანიზმების ფაგოციტოზია. ელენთა მნიშვნელოვანი „სისხლის დეპოა“ — მასში გროვდება სისხლის მარაგი, რომელიც ზოგ შემთხვევაში (სისხლდენა, ტკივილი, ფიზიკური დატვირთვა და ა.შ.) ელენთის შეკუმშვის შედეგად სისხლძარღვებში გადადის, შესაბამისად საგრძნობლად იცვლება ელენთის მოცულობაც (ეს თვისება განსაკუთრებით გამოხატული აქვთ ჩლიქოსნებსა და მტაცებლებს, რომელთა ელენთის გარსში კარგადაა განვითარებული კუნთები). ელენთაში მიმდინარე ბიოქიმიური პროცესები ცხიმოვანი მჟავებისა და ნაწილობრივ ამინომჟავების ცვლასთანაა დაკავშირებული. 

## ადამიანის ელენთა
ადამიანის ელენთა წაგრძელებული ოვალური ფორმისაა, ზემო გარეთა ზედაპირი გამოდრეკილია, ქვემო შიგნითა — შედრეკილი. ქვემო ზედაპირზე ღარია (ელენთის კარი), რომლითაც ელენთაში სისხლძარღვები და ნერვები შედის. მოზრდილი ადამიანის ელენთის წონაა 150–200 გრამი, სიგრძე — 12 სმ, სიგანე 7–8 სმ. ელენთა მარცხენა ფერდქვეშა მიდამოში მდებარეობს. ზოგიერთი დაავადების დროს (მალარია, შებრუნებითი ტიფი, ანემია და სხვა) ელენთა გადიდებულია. გარედან ელენთა დაფარულია მუცლის სეროზული გარსით — პერიტონიუმით, რომელიც გადადის შუაძგიდეზე და კუჭზე და ელენთის დამაფიქსირებელ იოგებს ქმნის. პერიტონიუმის ქვეშ კუნთოვანი და ელასტიური ბოჭკოების შემცველი შემაერთებელქსოვილოვანი გარსია, მას ფიბროზული კაფსულა ეწოდება. კაფსულა სიღრმეში გრძელდება ხარიხებად, რომლებიც ელენთას წილაკებად ყოფს. ხარიხებს შორის შუალედები ამოვსებულია რეტიკულური ქსოვილით, რომელშიც დიდი რაოდენობითაა ლიმფოციტები და ერითროციტები (წითელი პულპა). ცალკეული უბნები, სადაც ლიმფოციტების ინტენსიური წარმოქმნა ხდება (ლიმფური ფოლიკული), ერითროციტებს არ შეიცავს და თეთრ პულპას შეადგენს. სამკურნალო მიზნით ელენთის ამოცლა ან თანდაყოლილი უქონლობა ლიმფური კვანძების მოქმედებით კომპენსირდება.

## რესურსები ინტერნეტში
*ელენთა — MedGeo.Net 
კატეგორია:ორგანოები
ენა (ორგანო)

right|thumbnail|ენა
**ენა** — ხერხემლიანი ცხოველების და ადამიანის პირის ღრუს კენტი კუნთოვანი ორგანოა. თევზებისა და ზოგი პრიმიტიული წყალში მცხოვრები ამფიბიის ენა ლორწოვანი გარსის მარტივი ნაოჭია. ხმელეთის ხერხემლიანების ენა აღჭურვილია სპეციალური კუნთებით, მოძრავი ორგანოა და მონაწილეობს პირის ღრუში საკვების გადაადგილებაში, დაქუცმაცებასა და გასინჯვაში.

ენის ზედაპირზე ვითარდება ჯირკვლები, რქოვანი გარსი (ფრინველები), ხაოები, დვრილები (ძუძუმწოვრებსა და ადამიანებში მექანიკური ფუნქციის მქონე ძაფისებრი და სოკოსებრი დვრილები, გემოს რეცეპტორებით აღჭურვილი ფოთლისებრი და შემოზღუდული დვრილები) და სხვა. არსებობს სხვადასხვა განვითარებისა და აგებულების ენა, რაც განპირობებულია ცხოველის ეკოლოგიური თავისებურებებით (მაგალითად, კვების ხასიათით). ზოგ სპეციალიზებულ ფორმას (ბაყაყი, ქამელეონი, კოდალა, ჭიანჭველაჭამია) რთული აგებულების და ფუნქციის ენა აქვს. 

*ადამიანის ენა* – ღეჭვის, მეტყველებისა და გემოვნების ორგანოა. ენაში განარჩევენ თავისუფალ ნაწილს – ენის სხეულს, რომელიც წინ ენის წვერით ბოლოვდება და ენის ძირს, რომლითაც ის უკავშირდება თავის ქალასა და ენისქვეშა ძვალს. ენის ზედაპირი – ენის ზურგი, შუა გასწვრივი ღარით იყოფა მარცხენა და მარჯვენა ნაწილებად. გასწვრივ ღარს შეესაბამება შემაერთებელქსოვილოვანი ძგიდე. ენის სხეულისა და ძირის საზღვარზე, შუა ხაზის გასწვირვ, მდებარეობს ბრმა ხვრელი (ფარისებრი ჯირკვლის სადინარის ნაშთი), რომლის გვერდებზე ენის სხეულისა და ძირის გამყოფი ღარია. ენა დაფარულია ლორწოვანი გარსით, რომელიც ქვემო ზედაპირზე ქმნის ღრძილებსა და ენას შორის გაჭიმულ კენტ ნაოჭს – ენის ლაგამს, მის გვერდებზე კარგად მოჩანს ორი მოწითალო ენისქვეშა კორძი, რომლის ხვრელებში იხსნება ყბისქვეშა და ენისქვეშა სანერწყვე ჯირკვლების სადინარები. ენის ზურგის ლორწოვანა ხორკლიანია, დაფარულია სხვადასხვა ფუნქციისა და ფორმის მქონე დვრილებით, რომლებიც ხავერდოვან შესახედაობას აძლევენ მას. ყველაზე მეტია ძაფისებრი დვრილები, რომლებიც ენის ზურგზეა გაფანტული და საერთო მგრძნობელობის აღმქმელ ორგანოს წარმოადგენს. სოკოსებრი დვრილები მოვარდისფრო შემაღლების სახით განლაგებულია ენის კიდეების გასწვრივ და წვერთან. შემოზღუდული დვრილები შეიცავენ გემოვნების ბოლქვებს. ადამიანის ენის გვერდებზე სუსტადაა გამოხატული ფოთლისებრი დვრილები. ენის ლორწოვანი გარსის სისქეში ლორწოვანი და სეროზული ჯირკვლებია, ძირის ლორწოვანა ლიმფოიდურ ქსოვილს შეიცავს. ენაში განარჩევენ ჩონჩხის კუნთებს, რომლებიც ქალას ძვლებზე და ინის ძვლიდან იწყება, და საკუთრივ ენის კუნთებს. მათი შეკუმშვა განაპირობებს ენის მოძრაობის მრავალფეროვნებასა და ფორმის ცვალებადობას. ენა შეიცავს მამოძრავებელ, მგრძნობიარე და გემოვნების ნერვებს. ენაში სისხლი მოაქვს ენის არტერიას, ხოლო ვენური სისხლი გააქვს თანამოსახელე ვენას.

კატეგორია:ენა (ორგანო)
ორბიტული სადგური

**ორბიტული სადგური** — მძიმე ხელოვნური თანამგზავრი, რომელიც ხანგრძლივად ფუნქციონირებს დედამიწისირგლივ, მთვარისირგვლივ ან პლანეტისირგვლივ ორბიტაზე. ორბიტული სადგური, შეიძლება იყოს პილოტირებული ან მუშაობდეს ავტომატური რეჟიმით. მისი დანიშნულებაა: დედამიწისირგვლივი კოსმოსური სივრცისა და დედამიწის, აგრეთვე მზის, მთვარისა და პლანეტების კვლევა ხელოვნური თანამგზავრებით, მეტეოროლოგიური, ასტრონომიული და სხვა დაკვირვებათა ჩატარება, მასალათა გამოკვლევა კოსმოსური ფრენის პირობებში, სამედიცინო, ბიოლოგიური და ტექნოლოგიური ექსპერიმენტების ჩატარება და სხვა. ორბიტული სადგური შეიძლება იყოს ბაზაც სხვა პლანეტებისაკენ გასაფრენი მძიმე კოსმოსური ხომალდების ასაგებად. ორბიტული სადგურების აგების შესაძლებლობა და მიზანშეწონილობა მეცნიერულად დაასაბუთეს XX საუკუნის დასაწყისში: კ. ციოლკოვსკიმ, ი. კონდრატიუკმა, ჰ. ობერთმა, გვიდო ფონ პირკემ, ჰერმან ნორდუნგმა და სხვებმა. 

ორბიტული სადგურის შექმნისას ერთ-ერთი უძნელესი ამოცანაა ხომალდთა შეპირაპირება ორბიტაზე. პირველი შეპირაპირება ხელით მართვით მოახდინა ამერიკული კოსმოსური ხომალდ „ჯემინი-8“-ის ეკიპაჟმა რაკეტა „აჯენასთან“ 1966 წლის 16 მარტს. კოსმონავტთა უშუალო მონაწილეობის გარეშე პირველი ავტომატური შეპირაპირება კი 1967 წლის 30 ოქტომბერს განხორციელდა დედამიწისირგვლივ ორბიტაზე (საბჭოთა დედამიწიის ხელოვნური თანამგზავრები: „კოსმოს-186 და „კოსმოს-188“). პირველი ორბიტული სადგური შეიქმნა 1969 წლის 16 იანვარს „სოიუზ“ ტიპის ხომალდების შეპირაპირებით. შემდეგ შეიქმნა ხანგრძლივმოქმედი ორბიტული სადგურები („სალუტი“, სსრკ, 1971; „სკაილები“, აშშ, 1973). 

ორბიტული სადგურში ეკიპაჟმა შეიძლება რამდენიმე თვეს დაჰყოს. „სკაილების“ მე-3 ეკიპაჟმა სადგურში 84 დღე-ღამე დაჰყო, „სალუტის“ ერთ-ერთმა ეკიპაჟმა კი – 185 დღე-ღამე. ამასთან დაკავშირებით დგება უწონადობის ეფექტის, კოსმოსური რადიაციისა და სხვა უარყოფითი მოვლენებისაგან კოსმონავტთა დაცვის ამოცანები. 

ორბიტული სადგურების როლი სულ უფრო და უფრო იზრდება. მაგალითად, დიდი მნიშვნელობა ექნება მთვარისირგვლივ ორბიტულ სადგურთა შექმნას.

## ორბიტალური სადგურების სია
სერიიდან სალუტი, სკაილები, მირი და საერთაშორისო კოსმოსური სადგური

*სალუტ-1
*სალუტ-2
*სალუტ-3
*სალუტ-4
*სალუტ-5
*სალუტ-6
*სალუტ-7

## ლიტერატურა
სალუტ-1

thumb|სალუტ-1
**სალუტ-1** – პირველი  ორბიტული სადგური სსრკ-ს და მსოფლიოში. კოსმოსში გაუშვეს 1971 წლის 19 აპრილს ბაიკონურიდან. მუშაობა დაამთავრა 1971 წლის 11 ოქტომბერს. ორბიტაზე დაჰყო  175 დღე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Zarya - Salyut 1 chronology 

კატეგორია:ორბიტული სადგურები
გეოსტაციონარული ორბიტა

**გეოსტაციონარული ორბიტა** – წრიული ორბიტა, რომელიც განლაგებულია დედამიწის ეკვატორზე (0 განედი) 35 786 კმ სიმაღლეზე. ასეთ ორბიტაზე გაყვანილი თანამგზავრი დედამიწის ნებისმიერი წერტილის მიმართ უძრავია, რაც მეტად მოსახერხებელია კავშირგაბმულობისათვის.

კატეგორია:ასტროდინამიკა
კატეგორია:ორბიტები
ქარონი

[მინი|300პქ|ქარონი, ხომალდ [ნიუ-ჰორაიზონსის გადაღებული ფოტო]]
**ქარონი** — მზის სისტემის ჯუჯა პლანეტაა. აღმოჩენილია 1978 წელს 22 ივნისს აშშ-ში. ქარონი თან ახლავს პლუტონს და დიდი ხნის განმავლობაში მის თანამგზავრად ითვლებოდა, მაგრამ პლუტონის პლანეტიდან ჯუჯა პლანეტამდე ჩამოქვეითებასთან ერთად ქარონსაც ჩამოერთვა ეს სტატუსი, რადგან მისი ბარიცენტრი პლუტონს გარეთ არის. აღმოჩენილ იქნა ამერიკელი ასტრონომის ჯეიმზ კრისტის მიერ აშშ საზღვაო ობსერვატორიის 155 სმ-იანი ტელესკოპით. ქარონს პლუტონის მთვარესაც უწოდებენ, რადგან, ისევე როგორც დედამიწის გარდა სხვა პლანეტებს, პლუტონსაც გააჩნია თანამგზავრი (მთვარე), რომელზეც ისეთივე კრატერებია, როგორც დედამიწისეულ მთვარეზე. „მთვარე ქარონი“ ზომით პლუტონის ნახევარია და დედამიწის დროით 6,5 დღეს ანდომებს სრული ბრუნით შემოვლას პლუტონის გარშემო. „ქარონი“ ასევე ძველ ბერძნულ მითოლოგიაშიც გვხვდება. იგი მოხუცია ცეცხლოვანი თვალებითა და ჭუჭყიანი თეთრი სამოსით, რომელიც ნავში ზის და გარდაცვლილთა სულები ჰადესის სამფლობელოში გადაჰყავს, თუმცა აუცილებლად საფასურით. ეს ხვედრი მას ჰადესმა მიუსაჯა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Hubble reveals new map of Pluto, BBC News, September 12, 2005
* 
* Cryovolcanism on Charon and other Kuiper Belt Objects

კატეგორია:პლუტონი
კატეგორია:ჯუჯა პლანეტები
ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი

[thumb|251px|right|კეპლერის ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი, [SN 1604.]]
[thumb|250px|right|ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი [SN 1987A|1987A]]
**ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი** (ინგლ. **S**uper**N**ova **R**emnant, **SNR**) — გაზისა და მტვრის წარმონაქმნი, ვარსკვლავის კატასტროფული აფეთქებისა და მისი ზეახალ ვარსკვლავად გადაქცევის შედეგი. აფეთქების დროს ზეახალი ვარსკვლავის ქერქი ყველა მიმართულებით იფანტება, წარმოქმნის რა უზარმაზარი სიჩქარით მზარდ დამრტყმელ ტალღას, რაც ქმნის კიდეც "ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენს".

არსებობს ზეახალი ვარსკვლავის წარმოქმნის ორი გზა:
* მასიური ვარსკვლავი, ამოწურა რა საკუთარი საწვავი, წყვეტს თერმობირთვულ რეაქციებს, რაც იწვევს ვარსკვლავის კოლაფსს საკუთარი გრავიტაციის ძალის ზეგავლენით და მის გადაქცევას ნეიტრონულ ვარსკვლავად ან შავ ხვრელად;
* თეთრი ჯუჯა თანამდევი ვარსკვლავის ნივთიერების დაგროვებით (აკრეციის მოვლენა) კრიტიკულ მასას აღწევს და თერმობირთვული აფეთქებით ზეახალ ვარსკვლავად იქცევა.

ორივე შემთხვევაში ზეახალი ვარსკვლავის აფეთქება გარშემო სივრცეში გამოტყორცნის მთელ ან თითქმის მთელ ვარსკვლავური ნივთიერებას სინათლის სიჩქარის დაახ. 10% სიჩქარით, რაც დაახლოებით 30 000 კმ/წამშია. გამოფრქვეული ნივთიერების შეხება ვარსკვლავთშორის გაზებთან წარმოქმნის დარტყმით ტალღას, რომელიც გაზს აალებულ პლაზმად აქცევს, ახურებს რა მას 10 მილიონ კელვინამდე.

შესაძლოა ყველაზე ლამაზი და კარგად გამოკვლეული ახალგაზრდა ნარჩენი იყო 1987 წელს წარმოქმნილი ზეახალი ვარსკვლავი SN 1987A-სგან მაგელანის დიდ ნისლეულში. სხვა კარგად ცნობილი ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენები იყო კიბორჩხალსახის ნისლეული, წარმოქმნილი შედარებით ბოლოდროინდელი აფეთქებით (1054 წელს); ასევე ზეახალი ვარსკვლავი ტიხოს ნარჩენი (SN 1572), სახელი ტიხო ბრაჰესგან დაერქვა, რომელიც აკვირდებოდა და დააფიქსირა მისი პირველდაწყებითი სიკაშკაშე აფეთქებიდან მცირე ხანში 1572 წელს; და ზეახალი კეპლერის ნარჩენი (SN 1604) - იოჰან კეპლერის სახელზე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ზეახალი ვარსკვლავების ნარჩენების სია
* ვარსკვლავების ევოლუცია
* ზეახალი ვარსკვლავი
* **პლანეტური ნისლეული**

## ლიტერატურა 
* 
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  

კატეგორია:ვარსკვლავები
კატეგორია:ასტროფიზიკა
სალუტი

**სალუტი** – სსრკ-ის ორბიტული სადგურების სერია 1971-1991 წლებში.

## იხილეთ აგრეთვე
*სალუტ-1
*სალუტ-2
*სალუტ-3
*სალუტ-4
*სალუტ-5
*სალუტ-6
*სალუტ-7

კატეგორია:ორბიტული სადგურები
მეთანი

**მეთანი** —  ორგანული ბინარული ნაერთი. არის ალკანების კლასის უმარტივესი წარმომადგენელი. მისი ქიმიური ფორმულააCH4. მეთანი ეთანთან, პროპანთან და ბუტანთან ერთად არის ბუნებრივი აირის მთავარი კომპონენტი.

## თვისებები
მეთანის მოლეკულას აქვს ტეტრაედრული ფორმა, რადგან ყველა წყალბადს ნახშირბადი ერთი და იმავე სიგრძის ბმებით უკავშირდება. მეთანს, ისევე როგორც ყველა ალკანს, აქვს sp3 ჰიბრიდიზაციის ტიპი.

ოთახის ტემპერატურაზე ჩვეულებრივი წნევის პირობებშში მეთანი არის უსუნო და უფერო აირი. ბუნებრივ აირს (მეთანს), რომელიც გამოიყენება სახლში, უმატებენ ოდორანტებს რათა აირის სუნი შესამჩნევი გახდეს გაჟონვის შემთხვევაში. ჩვეულებრივ უმატებენ ტერტ-ბუტილთიოლს(CH3)3CSH). მეთანის დუღილის ტემპერატურა −164 °C-ია ერთი ატმოსფერული წნევის პირობებში.

მეთანი საკმაოდ მდგრადი ნაერთია. არ შედის რეაქციაში ბრომიან წყალთან და არ აუფერულებს კალიუმის პერმანგანატის ხსნარს, მიზეზი შემდეგია: ნახშირბადი უკავშირდება ოთხ წყალბად ატომს ოთხი სიგმა ბმით (ანუ ნაერთი ნაჯერია), იმისათვის რომ მოხდეს ამ ხსნარების გაუფერულება საჭიროა ნაერთს გააჩნდეს მინიმუმ ერთი პი ბმა (ანუ ნაერთი უნდა იყოს უჯერი); ამ რეაქცია ეწოდება ჩანაცვლების რეაქცია, რომელიც არ ახასიათებს ალკანებს და ახასიათებს ალკენებსა და ალკინებს.

## მეთანის მიღება
მეთანის მიღება ძირითადად ხდება ბუნებრივი აირისგან, ამიტომაც მისი ქიმიურად მიღება არამომგებიანია; ქიმიური გზებით ღებულობენ ლაბორატორიებში, ძირითადად კი ბუნებრივი აირის გამოხდით.

*მეთანის მიღება ხდება ნატრიუმის აცეტატის და ნატრიუმის ტუტის ნარევის გახურებით:
:CH3COONa + NaOH → CH4 + Na2CO3

* სხვა ხერხით მეთნს იღებენ ალუმინის კარბიდზე წყლის მოქმედებით:
:Al4C3 + 12H2O → 4Al(OH)3 + 3CH4

## ქიმიური რეაქციები
*მეთანის წვის რეაქცია:
:CH4 + 2 O2 → CO2 + 2 H2O 

*მეთანის რადიკალური რეაქცია:
მეთანის მოლეკულა რეაქციაში შედის ჰალოგენის ატომთან და ჰალოგენი ანაცვლებს წყალბადს. 
:X• + CH4 → HX + CH3•
:CH3• + X2 → CH3X + X•
რეაქციაში X-ი არის ფტორი, ქლორი, ბრომი ან იოდი. ამ რადიკალურ რეაქციას „თავისუფალი რადიკალური ჰალოგენირება ეწოდება“. იგი აუცილებლად უნდა მიმდინარეობდეს ულტრაიისფერი (UV) დასხივების პირობებში, სხვაგვარად რეაქცია არ წარიმართება. რეაქციის მექანიზმი შემდეგში მდგომარეობს: UV დასხივების შედეგად ჰალოგენის ორი ატომი შორდება ერთმანეთს და წარმოიქმნება ატომური ჰალოგენის რადიკალი; ჰალოგენის ატომები უფრო იოლად შორდებიან ერთმანეთს ვიდრე მეთანში წყალბადი ცენტრალურ ნახშირბად არტომს.

რეაქცია მიმდინარეობს ოთხ ეტაპად. მისი პროდუქტებია:
*პირველ ეტაპზე — მონოჰალომეთანი;
*მეორე ეტაპზე — დიჰალომეთანი;
*მესამე ეტაპზე — ტრიჰალომეთანი;
*მეოთხე ეტაპზე — ტეტრაჰალომეთანი.

## გამოყენება
მეთანი ძირითადად გამოიყენება სახლში, გასქურებში, წყლის თუ სახლის გამათბობლებში, ასევე ავტომობილებში, ტურბინებში. მეთანის და თხევადი ჟანგბადის ნარევი გამოიყენება სარაკეტო საწვავში.

## სქოლიო
კატეგორია:ნახშირწყალბადები
კატეგორია:ალკანები
კოსმოსური ხომალდი

**კოსმოსური ხომალდი** — ადამიანთა ფრენისათვის განკუთვნილი კოსმოსური საფრენი აპარატი. აქვს კოსმონავტების სიცოცხლის უზრუნველმყოფი სისტემების მქონე ჰერმეტული კაბინა. გეოცენტრულ ორბიტებზე ფრენისათვის გათვალისწინებულ კოსმოსურ ხომალდს თანამგზავრი კოსმოსური ხომალდი ეწოდება, სხვა ციური სხეულებისკენ გაფრენისათვის განკუთვნილს კი — საპლანეტათშორისო (საექსპედიციო) კოსმოსური ხომალდი. არსებობს მრავალჯერადი გამოყენების კოსმოსური ხომალდი, რომელსაც მრავალჯერ გამოიყენებენ დაბალ გეოცენტრულ ორბიტაზე ტვირთისა და ხალხის ტვირთისა და ხალხის მისაყვანად და უკან დასაბრუნებლად. უფრო მაღალ ორბიტებზე გადასვლისათვის გამოიყენებენ ავტომატურ რაკეტა-ბუქსირებს, ხოლო გეოცენტრულიდან სელენოცენტრულ, პლანეტოცენტრულ და სხვა ორბიტაზე გადასასვლელად იქმნება კოსმოსური ხომალდი — ბუქსირების პროექტები.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*NASA: Space Science Spacecraft Missions 
*NSSDC Master Catalog Spacecraft Query Form 
*Early History of Spacecraft
*Basics of Spaceflight tutorial from JPL/Caltech
*International Spaceflight Museum
სერგეი კოროლიოვი

**სერგეი პავლეს ძე კოროლიოვი** (რუს. Сергей Павлович Королёв) (დ. 12 იანვარი, 1907 [ძვ. სტ. 30 დეკემბერი, 1906], ჟიტომირი, უკრაინა ― გ. 14 იანვარი, 1966, მოსკოვი) — საბჭოთა მეცნიერი, რაკეტულ-კოსმოსური სისტემების კონსტრუქტორი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1958), ლენინური პრემიის ლაურეატი (1957).

## ბიოგრაფია 
1930 წელს ერთდროულად დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი და მოსკოვის მფრინავთა სკოლა. ამავე წლის ივნისიდან მუშაობა დაიწყო ცენტრალური აეროჰიდროდინამიკურ ინსტიტუტში (ცაგი). 1931 წელს ფ. ცანდერთან ერთად მონაწილეობდა რეაქტიული მოძრაობის შემსწავლელი ჯგუფის ჩამოყალიბებაში (მოსგირდ), რომელსაც 1932 წლის მაისიდან თვითონ ხელმძღვანელობდა. ამ ჯგუფმა შემდგომ ააგო და 1933 წლის აგვისტოში გაუშვა პირველი თხევადსაწვავიანი რაკეტა „ГИРД-09“.

განსხვავებით მისი მთავარი ამერიკელი მეტოქე ვერნერ ფონ ბრაუნისგან, კოროლიოვის ვინაობა მის სიკვდილამდე სრულიად უცნობი იყო როგორც დასავლეთისათვის, ასევე საბჭოთა საზოგადოებისათვის, რადგან საბჭოთა მთავრობა, როგორც წესი, ბევრ რამეს, რაც კოსმოსთან იყო დაკავშირებული, მალავდა. იგი ცნობილი იყო როგორც „მთავარი კონსტრუქტორი“.

მიუხედავად იმისა რომ თავდაპირველად იგი დაკავებული იყო თვითმფრინავების შექმნით, მან მალე თავი გამოიჩინა როგორც ნიჭიერმა ორგანიზატორმა. სტალინური რეპრესიების უდანაშაულო მსხვერპლმა ციხეებში ექვსი წელი გაატარა (მათ შორის რამდენიმე თვე ციმბირის ოქროსმომპოვებელ ბანაკებში). გათავისუფლების შემდეგ იგი გახდა საბჭოთა საკონტინენტთაშორისო ბალისტიკური რაკეტების ერთ-ერთი მთავარი კონსტრუქტორი. მოგვიანებით იგი გახდა საბჭოთა კოსმოსური პროგრამის ხელმძღვანელი და მისი მონდომებით გაშვებულ იქნა დედამიწის პირველი ხელოვნური თანამგზავრი და პირველი ადამიანი კოსმოსში. მისი სიკვდილის შემდეგ, 1966 წელს, კოროლიოვის საბჭოთა მთვარის პროგრამა, რომელიც მთვარეზე ადამიანის დაშვებას ისახავდა მიზნად ამერიკელებზე ადრე, განუხორციელებელი დარჩა.

გარდაიცვალა 1966 წლის 14 იანვარს, არასწორად ჩატარებული ქირურგიული ოპერაციის შედეგად.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:დაკრძალულები ნეკროპოლში კრემლის კედელთან
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ბალისტიკური რაკეტა

thumb|აშშ-ის ბალისტიკური რაკეტა „სერჟანტი“
**ბალისტიკური რაკეტა** — ბალისტიკური ტრაექტორიით მფრინავი რაკეტა. ფრთიანი რაკეტისგან განსხვავებით, ბალისტიკური რაკეტას არ აქვს მზიდი ზედაპირი, რომლის დანიშნულებაა ატმოსფეროში ფრენის დროს აეროდინამიკური ამწე ძალების შექმნა. აეროდინამიკური მდგრადობის უზრუნველსაყოფად მას ზოგჯერ სტაბილიზატორებს უკეთებენ. ბალისტიკური რაკეტებს განეკუთვნება სხვადასხვა ტიპის საბრძოლო (მათ შორის საკონტინენტთშორისო) რაკეტები, რაკეტა-მატარებლები და კოსმოსური რაკეტები.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბალისტიკური რაკეტა 

*
კატეგორია:რაკეტები
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით
რაკეტა

[მინი|[სოიუზ-უ ბაიკონურის კოსმოდრომზე, ყაზახეთი.]]
**რაკეტა** ( <  ან ) — საფრენი აპარატი, რომელიც გადაადგილდება სივრცეში საწვავის წვით გამოწვეული რეაქტიული წევით. ვინაიდან რაკეტის ფრენისთვის არაა საჭირო ჰაერი ან აიროვანი გარემოს არსებობა, მას შეუძლია იფრინოს , როგორც ნებისმიერ ამოსფეროში ასევე ვაკუუმშიც. სიტყვა რაკეტა გულისხმობს საფრენი მოწყობილობების ფართო სპექტრს, დაწყებული სადღესასწაულო გართობიდან დამთავრებული რაკეტა-მატარებლამდე.

სამხედრო ტერმინოლოგიაში სიტყვა რაკეტა აღნიშნავს კლასს, ჩვეულებრივ უპილოტო საჰაერო აპარატებს, რომლებიც გამოიყენება შორეული სამიზნეების განადგურებისთვის ფრენის რეაქტიული ძრავის გამოყენებით.

რაკეტა წარმოადგენს მრავალსაფეხურიან ბალისტიკურ რაკეტას, რომლის სასარგებლო ტვირთი ხელოვნური კოსმოსური ობიექტია. შორეული ფრენის დროს რაკეტა გაჰყავთ დხთ-ის ორბიტაზე, საიდანა იგი შემდეგ სტარტს იღებს ახალი ორბიტისაკენ. გამოგონებულ იქნა ჯერ კიდევ ჩინეთში დაახლოებით ათასი წლის წინ (მუშაობდა მყარ საწვავზე), მაგრამ პირველი რეალური საბრძოლო რაკეტა შექმნეს გერმანელებმა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ეს იყო „ფაუ-2“.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* FAA Office of Commercial Space Transportation
* National Aeronautics and Space Administration (NASA)
* National Association of Rocketry (USA)
* Tripoli Rocketry Association
* Asoc. Coheteria Experimental y Modelista de Argentina 
* United Kingdom Rocketry Association
* IMR - German/Austrian/Swiss Rocketry Association
* Canadian Association of Rocketry
* Indian Space Research Organisation
ვოსტოკ-1

მინი|გაგარინი, იური
**ვოსტოკ-1** () — სსრკ-ში შექმნილი პილოტირებული კოსმოსური ხომალდი, რომლითაც პირველად განხორციელდა გაფრენა კოსმოსში (იური გაგარინი, 1961 წელი).

thumb|300px|"ვოსტოკ-1" გაფრენის ორბიტა

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხომალდი ვოსტოკი

## ლიტერატურა 
* 
* 
*   (Anton Pervushin. *108 minutes which changed the world*; in Russian)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Gagarin's Start
* An analysis of the flight of Vostok 1 – Sven Grahn


კატეგორია:კოსმოსური ხომალდები
გერმან ტიტოვი

[right|thumb|გერმან ტიტოვი (მარჯვნივ) [ჯონ კენედისთან ერთად]]
**გერმან ტიტოვი** ( დ. 11 სექტემბერი, 1935, სოფ. ვერხნეე-ჟილინო, ალთაის მხარე — გ. 20 სექტემბერი, 2000, მოსკოვი, რუსეთი) — რუსი და საბჭოთა მფრინავი-კოსმონავტი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1961). ავიაციის გენერალ-მაიორი (1975), საბჭოთა კავშირის გმირი (9 აგვისტო, 1961).

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი კოსმონავტები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:ფილატელისტები
კატეგორია:დაბადებული  11 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჰაიკუ

[მინი|[იოსა ბუსონის საფლავი]]
**ჰაიკუ** () — ძლიერი სიმბოლური დატვირთვის მქონე კლასიკური პოეტური ფორმა. ტერმინი ხმარებაში შემოიღო XIX საუკუნის იაპონელმა პოეტმა, მასაოკა შიკიმ, თუმცა ჰაიკუს მამამთავრად ითვლება მაცუო ბასიო, XVII საუკუნის იაპონელი პოეტი. ეს არის უკიდურესად მოკლე სტრუქტურის ლექსი, რომლის მიზანია წამიერი შეგრძნებების, საგანთა ხედვის გადმოცემა. ტრადიციულად ჰაიკუ შედგება სამი ტაეპისაგან, ანუ ერთი ტერცეტისგან, რომელიც მთლიანობაში 17 მარცვალს შეიცავს. პირველი და მესამე ტაეპები 5-მარცვლიანია, მეორე კი — 7-მარცვლიანი.

გარდა ამისა აუცილებელია ჰაიკუ შეიცავდეს ერთ კიგოს (წელიწადის დროის სახელი), ან ისეთ სიტყვას, რაც წელიწადის რომელიმე დროზე მიანიშნებს (მაგალითად, ახალი წელი, ატმის ყვავილობა და ა.შ.), თუმცა კიგოს წარმოქმნის ასევე „სავსე მთვარის“ ხსენებაც.

ჰაიკუ ერთგვარი მომენტური სურათია, რომელშიც, ყველაფერთან ერთად, აუცილებელია არ ჩანდეს მთხრობელი, პოეტის „მე“. თუმცა გამორიცხული არაა იუმორი, ტროპები, მაგრამ ეს ყველაფერი თავშეკავებულად უნდა იქნას გამოყენებული. ლექსი ერთი ამოსუნთქვით უნდა იკითხებოდეს, სასურველია ხმამაღლა. ჰაიკუმ მკითხველში აზროვნების სურვილი უნდა აღძრას. მან კი არ უნდა აღწეროს რაიმე, არამედ მკითხველის ფანტაზია აამოძრაოს და გამოიწვიოს მასში გარკვეული სურათი.

ჰაიკუს წესების დარღვევა ძალიან ხშირია კლასიკოს მწერლებთანაც კი. თუმცა მთავარი მოთხოვნა არის ე.წ. „ჰაიკუს სულის“ შენარჩუნება, რაც ნანახის, განცდილის, უბრალო მომენტების გამოთქმაში მდგომარეობს. ზოგადი სახით ყოველთვის შენარჩუნებულია ტაეპების სტრუქტურა (გრძელი-მოკლე-გრძელი).

არსებობს ჰაიკუს მრავალი სკოლა და ტენდენცია: ქალაქური ჰაიკუ, ანგაჟირებული ჰაიკუ და ა.შ.

## ჰაიკუს იაპონელი ოსტატები 
* მაცუო ბასიო 
* იოსა ბუსონი
* მასაოკა შიკი
* ტაკაჰამა კიოში
* ტაკანო სუჯუ
* ტანიძავა კაკიო
* ნაგატა კოი

## არაიაპონელი პოეტები 
* ხორხე ლუის ბორხესი
* ალენ გინსბერგი
* ჯეკ კერუაკი
* ოქტავიო პასი
* ამირი ბარაკა
* ჯორჯ სვიდი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* კლასიკური და თანამედროვე იაპონური ჰაიკუ
* ჰაიკუს მსოფლიო ანთოლოგია 
* ჰაიკუს ფრანგული ასოციაცია 

კატეგორია:ლირიკული ფორმები
ალიის ბრძოლა

**ალიას მდინარესთან ბრძოლა** — რომაელებსა და გალებს შორის მომხდარი პირველი ბრძოლა. იგი დასრულდა რომაელთა სასტიკი დამარცხებით.

## წინარეისტორია 
გალები საუკუნის დასაწყისში გადმოსახლდნენ აპენინების ნახევარკუნძულზე. ეტრუსკებთან ომისას მოხდა მათი პირველი შეხება რომაელებთან, როდესაც რომაელი ელჩები არაეთიკურად მოიქცნენ გალების მიმართ, რამაც გამოიწვია ძვ. წ. 390 წელს გალთა რომისკენ გალაშქრება.

## ბრძოლის მიმდინარეობა 
ძვ. წ. 390 წელს რომაელთა ლეგიონები და გალთა ჯარი მდინარე ალიის და ტიბროსის შესართავთან შეხვდნენ ერთმანეთს. რომაელთა ჯარი წარმოდგენილი იყო 4 ლეგიონით, დამხმარე და მოკავშირე ჯარებთან ერთად მათში 40,000 კაცი იყო, თანაც უმრავლესობა გაუწვრთნელი ახალბედები იყვნენ.

რომის ჯარი ძალიან გაწელილი იყო, რათა მოწინააღმდეგეებს არ შეძლებოდათ ზურგიდან შემოვლა, მაგრამ მიუხედავად ამისა, მაინც გალების წყობაზე მოკლე იყო. ცენტრი ძალიან სუსტი იყო, რეზერვი კი მარჯვენა ფლანგზე ბორცვზე განათავსეს.

გალთა ბელადმა ბრენუსმა ჩათვალა, რომ რომაელთა რეზერვი განკუთვნილია იმისთვის რომ, როდესაც ხელჩართული ბრძოლა დაიწყება, გალთა ზურგს დაარტყას. ამიტომ მან უპირველეს ყოვლისა ბორცვზე გამაგრებულ რეზერვს დაარტყა.

რომაელებმა ბრძოლა არც დაიწყეს ისე გაიქცნენ. ბრძოლის პროცესში არცერთი ადამიანი არ დაღუპულა, დაიღუპნენ მხოლოდ პანიკური გაქცევისას ჭყლეტვაში. ბევრი ჯარისკაცი რომის მაგივრად ვეისკენ წავიდა. მდინარე ტიბრისთან მოხდა ჟლეტა, სადაც მთელი მარცხენა ფრთა გაიქცა. ყველა მდინარეში გადახტა თავის საშველად და ვინც ცურვა არ იცოდა ან გამძიმებული იყო იარაღით ყველა დაიხჩო.
მარჯვენა ფრთაზე მყოფებმა თავი ქალაქს შეაფარეს და პანიკაში კარიბჭე არც კი დაკეტეს.

## შედეგები 
ვინაიდან გაქცეულ რომაელთა უმეტესობამ თავი რომს კი არა ვეის შეაფარა, რომში ისინი დახოცილებად ჩათვალეს. ქალაქი პანიკამ მოიცვა. რომაელებმა უარი თქვეს მთელი ქალაქის დაცვაზე და მხოლოდ კაპიტოლიუმი გაამაგრეს, სადაც ყველა ბრძოლისუნარიანი მამაკაცი ოჯახებით და სენატორები შეეფარნენ. მეორე დღეს კი, რომის დაარსებიდან 364 წელს, გალებმა დაიკავეს რომი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტიტუს ლუვიუსი რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან V წიგნი (რუსულად)
* ტიტუს ლუვიუსი რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან V წიგნი (ლათინურად)
* პლუტარქე კამილუსის ბიოგრაფია

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის ბრძოლები
ჯგუფთა წარმოდგენის თეორია

**ჯგუფთა წარმოდგენის თეორია** – მათემატიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის **ჯგუფების წარმოდგენებს**.

*G* ჯგუფის წარმოდგენა განისაზღვრება როგორც ჰომომორფიზმი *G* ჯგუფიდან *W* ვექტორული სივრცის ავტომორფიზმების ჯგუფში Aut(*W*).

წარმოდგენილი ჯგუფის მიხედვით განარჩევენ წარმოდგენის თეორიის ქვედარგებს:

*სასრული ჯგუფები – შეისწავლება სასრული ჯგუფების წარმოდგენები.
*ტოპოლოგიური ჯგუფები – ზოგიერთი კონსტრუქცია სასრული ჯგუფების წარმოდგენებისთვის შეიძლება განზოგადდეს უსასრულო ჯგუფებისთვისაც. *ლოკალურად კომპაქტური* ტოპოლოგიური ჯგუფის შემთხვევაში ეს ხერხდება ჰაარის ზომის მეშვეობით. ამ თეორიას დიდწილად ემყარება ჰარმონიული ანალიზი და ზოგადი ფურიეს თეორიის თანამედროვე ფორმულირება.
*ლის ჯგუფები – ზოგიერთი ლის ჯგუფი კომპაქტურია, შესაბამისად მათთვის შეიძლება ტოპოლოგიური ჯგუფების წარმოდგენის თეორიის გამოყენება.

## იხილეთ აგრეთვე
*პონტრიაგინის დუალობა
*მახასიათებელი (წარმოდგენის თეორია)
*დაუყვანადი წარმოდგენა

კატეგორია:ალგებრა
NASA

**ნასა** () — აერონავტიკის და კოსმოსური სივრცის კვლევის ეროვნული სამმართველო აშშ-ში. დაარსდა 1958 წლის 29 ივლისს.

არსებობის მანძილზე, NASA–ს ბევრი დამარცხება და ბევრად უფრო მეტი გამარჯვება ხვდა წილად. ის იყო ამერიკის შეერთებული შტატების მთავარი იარაღი და ფლაგმანი კოსმოსურ რბოლაში (Space Race) საბჭოთა კავშირთან. კოსმოსის კვლევისა და ათვისების საკითხებში საბჭოეთის პიონერობა და წარმატებები აღმოჩნდა ის კატალიზატორი ამერიკისთვის, რომელმაც სათავე დაუდო დღეისათვის ისეთ ძლიერ სამეცნიერო–კვლევით ცენტრს როგორიცაა NASA, რომელსაც თავისი მაშტაბურობითა და პროექტების გრანდიოზულობით ვერ შეედრება ვერც ერთი ევრაზიული კოსმოსური ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნასას მთავარი საიტი
* ნასას ინჟინერიისა და უსაფრთხოების ცენტრი
* ნასა -ფოტოები  და http://www.nasaimages.org/
* ნასას ტელევიზია

## სქოლიო 
*
კატეგორია:კოსმოსური სააგენტოები
ტანკა (პოეზია)

**ტანკა** (იაპ. 短歌 „მოკლე ლექსი“) — იაპონური პოეზიის ერთ-ერთი მთავარი სალექსო ფორმა, 31 მარცვლისაგან შემდგარი ხუთტაეპედი (5-7-5-7-7).

## იხილეთ აგრეთვე
*ვაკა
*ჰაიკუ

## რესურსები ინტერნეტში
*Ogura Hyakunin Isshu – 100 Poems by 100 Poets 
*2001 Waka for Japan 2001 
*American Tanka magazine 
*Tanka Society of America 

## სქოლიო
კატეგორია:ლირიკული ფორმები
მარკუს მანლიუსი

**მარკუს მანლიუს კაპიტოლიუმელი** (, ხანდახან იწერება როგორც *Manilius*.; გ. ძვ. წ. 384) — რომაელი პატრიციუსი, კონსული.

მარკუს მანლიუსის დაბადების და წარმომავლობის შესახებ ცნობები არ მოგვეპოვება. ტიტუს ლივიუსის მიხედვით იგი ძვ. წ. 392 წელს კონსულად იყო არჩეული.

გალების მიერ რომის აღებისას იგი კაპიტოლიუმის მცველთა რიცხვში იყო და როდესაც გალებმა სცადეს ღამით ციხესიმაგრეში შეპარვა და ქალღმერთ იუნონასთვის მიძღვნილი ბატები გააღვიძეს, მათმა ყიყინმა სწორედ მანლიუსი გააღვიძა და იგი არნახული გულადობით შეებრძოლა მათ. მეორე დღეს კი კაპიტოლიუმში გამაგრებულმა ჯარისკაცებმა თავისი დღიური საგზალი აჩუქეს მას დიდი პატივისცემის ნიშნად.

კამილუსის მიერ რომის განთავისუფლების შემდეგ მანლიუსი მიიჩნევდა რომ მისი გმირობა დაივიწყეს და სათანადოდ არ შეაფასეს. მან დაიწყო პლებსის თავის გარშემო შემოკრება, ზოგი ვალებისგან იხსნა, ზოგს სხვა რამითაც დაეხმარა. მალე მან უკვე ღიად დაუწყო პლებეებს აჯანყებისკენ მოწოდება.

ძვ. წ. 385 წელს სენატმა დიქტატორ ავლუს კორნელიუს კოსუსს მოახსენეს მანლიუსის ქმედებების შესახებ. დიქტატორმა იგი მეორე დღესვე სასამართლოში დაიბარა. დიქტატორმა ბრძანა მანლიუსის დაპატიმრება, რითაც ამ უკანასკნელის პოპულატობა ხალხი კიდევ უფრო გაიზარდა. მისი მომხრეების შეთქმულება სულ უფრო და უფრო ფართოვდებოდა. მალე სენატი იძულებული გახდა გაენთავისუფლებინათ მანლიუსი, რამაც მდგომარეობა კიდევ უფრო გაამწვავა. მანლიუსი მოუწოდებდა პლებსს არ ჩაწერილიყვნენ ჯარში და არ გადაეხადათ გადასახადები, საქმე იქამდე მიდიოდა რომ პლებსი კიდევ ერთხელ დატოვებდა რომს.

ძვ. წ. 384 წელს მანლიუსი ისევ დაიბარეს სასამართლოში, ამჯერად მას ბრალად მეფის ძალაუფლებისთვის ბრძოლა ედებოდა, რაც რომში სიკვდილით ისჯებოდა. სასამართლო გაჭიანურდა, როგორც მიიჩნევენ იმის გამო, რომ იგი ტარდებოდა ისეთ ადგილას საიდანაც კარგად ჩანდა კაპიტოლიუმი. რაც ბრალდებას აშკარად ხელს უშლიდა. საბოლოოს გადაწყვიტეს სასამართლო ქალაგარეთ ჩაეტარებინათ, საიდანაც არ ჩანდა კაპიტოლიუმი. აქ უკვე ბრალდების მხარემ იმარჯვა და მარკუს მანლიუს სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს.

იგი გადმოაგდეს ტარპეის კლდიდან, რომელზეც დგას კაპიტოლიუმი. სენატის დადგენილებით მანლიუსების გვარში სახელი მარკუსი აიკრძალა.

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:მანლიუსები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 384
კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სამნიტური ომები

მინი|რომის ტერიტორიები სამნიტური ომების დაწყებამდე და შემდეგ.
**სამნიტური ომები** – ომები რომის რესპუბლიკასა და სამნიტთა გაერთიანებას შორის ცენტრალურ იტალიაში. მიმდინარეობდა ძვ. წ. IV საუკუნის მეორე ნახევარში და ძვ. წ. III საუკუნის დასაწყისში. სამნიტები ამ დროისთვის დომინირებდნენ ცენტრალური იტალიის სამხრეთ ნაწილში. ამ ომების შედეგად კი რომაელებმა საბოლოოდ დაიმორჩილეს იტალიის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ერები.

* პირველი სამნიტური ომი
* მეორე სამნიტური ომი
* მესამე სამნიტური ომი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამნიტური ომები
ენტონი კიდისი

**ენტონი კიდისი** (დ. 1 ნოემბერი, 1962) — ამერიკელი მუსიკოსი, ჯგუფის Red Hot Chili Peppers წამყვანი ვოკალისტი.

11 წლის ასაკში საცხოვრებლად გადავიდა კალიფორნიაში მამამისთან ერთად. იგი მიეძალა ნარკოტიკებს, ძირითადად კოკაინსა და ჰეროინს, რამაც ბევრი პრობლემა შეუქმნა ცხოვრებაში, თუმცა Red Hot Chili Peppers-ის გიტარისტ ჰილელ სლოვაკის სიკვდილის შემდეგ ნარკოტიკული დამოკიდებულებისაგან გათავისუფლდა. ენტონის მონაწილეობა აქვს მიღებული ორ ფილმში - Point Break (კინუ რივზი და პატრიკ სუეიზი, 1991) და The Chase (1994, ფლისთან ერთად).

2004 წელს მან გამოსცა მემუარული წიგნი „Scar Tissue“, რომელმაც New York Times-ის ბესტსელერთა სიაში მე-17 ადგილი დაიკავა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:Red Hot Chili Peppers-ის წევრები
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:მიჩიგანში დაბადებულები
ლათინური ომი

**ლათინური ომი** — სამხედრო კონფლიქტი რომაელებსა და ლათინური ქალაქების გაერთიანებას შორის, ძვ. წ. 340 - ძვ. წ. 338 წლებში. ამ ომის შედეგად ლათინური ქალაქები რომმა საბოლოოდ დაიმორჩილა.

## ომის დაწყების მიზეზები
რომაელების და სამნიტების ომი ახალი დასრულებული იყო, როდესაც ლათინების, სიდიციენელების და კამპანიელების ჯარები შეიჭრნენ სამნიტების მიწებზე. სამნიტებმა რომში გაუშვეს ელჩობა, და აღდგენილი მეგობრული ხელშეკრულების თანახმად სთხოვეს დახმარება. კამპანიელებმა რომის მოთხოვნის შედეგად ნებაყოფლობით შეწყვიტეს საომარი მოქმედებები, ხოლო ლათინები რომაელებს ფაქტობრივად აღარ ემორჩილებოდნენ.

რომაელები ხედავდნენ რომ შექმნილი სიტუაცია ლათინებთან ღია დაპირისპირებას გამოიწვევდა. ამიტომ რომაელებმა სენატში ლათინთა მეთაურები მოიწვიეს მოსალაპარაკებლად. ლათინებმა მოითხოვეს რომ ერთ-ერთი კონსული მათი ყოფილიყოს არჩეული. რომის კონსულმა ტიტუს მანლიუსმა ეს მოთხოვნა დამამცირებლად მიიჩნია და დაუყონებლივ ომი გამოუცხადა ლათინებს.

## საომარი მოქმედებები
რომაული და ლათინური ლეგიონები კაპუასთან დაბანაკდნენ. აქ რომის ორივე კონსულმა ერთი და იგივე სიზმარი ნახეს, რომ ერთ-ერთი მათგანი მსხვერპლად უნდა შეეწიროს ქვესკნელის ღმერთებს. კონსულებმა მოითათბირეს რომ მსხვერპლად ის შეეწირებოდა რომლის ჯარიც პირველი დაიწყებდა დახევას.

ბრძოლა ვეზუვის მთასთან შედგა, პირველმა პუბლიუს დეციუს მუსის ჯარებმა დაიხია. მან მოუწოდა ქურუმს შეესრულებინა ლოცვა, რომლის შემდეგად იგი ღმერთებისთვის მსხვერპლად შეწირული იქნებოდა. ამის შემდეგ იგი გაემართა სადაც ყველაზე გაცხარებული ბრძოლა იყო და თავდაუზოგავად იბრძოლა სადან გმირულად არ დაიღუპა. ამის შემდეგ ბრძოლაში მართლაც მოხდა გარდატეხა და რომაელებმა სძლიეს ლათინებს.

დამარცხებული ლათინები ქალაქ ვესციუმში შეიკრიბნენ. მათ მალევე შეკრიბეს ლათინებისგან და ვოლსკებისგან დაკომპლექტებული ჯარი. ამ ჯარს რომაელები შეებრძოლნენ ტრიფანუმთან, სადაც რომაელებმა სასტიკად დაამარცხეს ლათინებიც და კამპანიელებიც, რის შემდეგაც დაიკავეს მათი მიწები.

## ომის დასრულება და შედეგები
ლაციუმს და კაპუას მიწების ნაწილი ჩამოაჭრეს და რომაელ პლებს გაუნაწილეს. რომაელებმა ამ ომის შედეგად საბოლოოდ დაიმორჩილეს ლათინები და კამპანიელები.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტიტუს ლივიუსი, რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან VIII 1-12 (რუსულად)
* ტიტუს ლივიუსი, რომის ისტორია ქალაქის დაარსებიდან VIII 1-12 (ლათინურად)

კატეგორია:ძველი რომის ომები
ჯო სატრიანი

**ჯო „სატჩი“ სატრიანი** (დ. 15 ივლისი,1956, ვესტბერი, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი გიტარისტი, კომპოზიტორი, პროდიუსერი, სიმღერების ავტორი და გიტარის მასწავლებელი. აქვს გამოცემული სოლო-ალბომები და ცნობილია სხვადასხვა მუსიკოსთან თანამშრომლობით. მათ შორის არიან მისი ყოფილი მოსწავლეები — სტივ ვაი, კირკ ჰემეტი, კევინ კედოგენი და სხვები.

## დისკოგრაფია
**Not of This Earth* (1986)
**Surfing with the Alien* (1987)
**Flying in a Blue Dream* (1989)
**The Extremist* (1992)
**Time Machine* (1993)
**Joe Satriani* (1995)
**Crystal Planet* (1998)
**Engines of Creation* (2000)
**Strange Beautiful Music* (2002)
**Is There Love in Space?* (2004)
**Super Colossal* (2006)
**Professor Satchafunkilus and the Musterion of Rock* (2008)
**Black Swans and Wormhole Wizards* (2010)
**Unstoppable Momentum* (2013)
**Shockwave Supernova* (2015)
**What Happens Next* (2018)
* *Shapeshifting* (2020)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:G3
კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მირი (ორბიტული სადგური)

მინი|მირის პროგრამა
**მირი** () იყო მეტად წარმატებული საბჭოთა (შემდეგ რუსული) ორბიტული სადგური. ის იყო პირველი მუდმივადმოქმედი სადგური, რომელიც განკუთვნილი იყო ხანგრძლივი ექსპერიმენტების ჩასატარებლად კოსმოსში. სადგურზე ტარდებოდა საერთაშორისო ექსპერიმენტები სხვადასსხვა ქვეყნის კოსმონავტების მონაწილეობით. მირი ორბიტაზე ეწყობოდა რამდენიმე მოდულის შეერთებით, რომლებსაც კოსმოსში უშვებდნენ 1986-1996 წლებში. სადგურმა იარსება 2001 წლის 23 მარტამდე, როდესაც ის ორბიტიდან დაეშვა სამუხრუჭე ძრავის ჩართვის შედეგად და ატმოსფეროს მკვრივ ფენებში დაიწვა (ცალკეული ნაწილები წყნარ ოკეანეში ჩამოვარდა).

## ისტორია 
მირის ისტორია იწყება 1976 წელს. როდესაც დაიწყო გრძელვადიანი ორბიტული სადგურის პროექტზე მუშაობა. 1984 წელს პროექტის დასრულება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა, თუმცა სკკპ XXVII ყრილობაზე მაინც დაამტკიცეს პროექტი და 1986 წლის თებერვალში მირი ღია კოსმოსში გავიდა.

1995 წლიდან სადგურზე დაიწყო საერთაშორისო ექსპედიციები.

2001 წლის 23 მარტს მირი ორბიტიდან მოიხსნა. მისი ნაწილები ჩაიძირა წყნარი ოკეანის სამხრეთით. ფიჯის კუნძულებთან ახლოს.

კატეგორია:ორბიტული სადგურები
კატეგორია:სსრკ-ის კოსმოსური პროგრამები
კოსმოსური ლიფტი

**კოსმოსური ლიფტი** – თეორიული სტრუქტურა სასარგებლო ტვირთის ორბიტაზე ან საპლანეტთაშორისო სივრცეში გასატანად. ვარაუდობენ, რომ მისი საშუალებით გაიაფდება სასარგებლო ტვირთის კოსმოსში გატანა. მისი მოქმედება დაფუძნებული იქნება ბაგირზე, რომლის ერთი ბოლო მიმაგრებული იქნება დედამიწის ზედაპირზე, ხოლო მეორე ორბიტალურ სადგურზე, რომელიც გეოსტაციონალურ ორბიტაზე მაღლა უნდა იყოს განლაგებული. ლიფტი მისი ბაგირითურთ გაწონასწორებული იქნება ცენტრიდანული ძალის ხარჯზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The European Space Elevator Challenge 2012 
* The Space Elevator Reference 

კატეგორია:კოსმოსის კოლონიზაცია
კატეგორია:ნანოტექნოლოგია
კატეგორია:კოსმოსური აპარატის მამოძრავებელი სისტემები
კატეგორია:ფანტასტიკა
კატეგორია:ვერტიკალურად გადასაადგილებელი მოწყობილობები
კატეგორია:კოსმოსური ტექნიკა
მაიკლ პიტერ ბალზარი

**მაიკლ პიტერ ბალზარი** (; დ. 16 ოქტომბერი, 1962), უფრო მეტად ცნობილი სასცენო სახელით **ფლი** - ავსტრალიელი ბას-გიტარისტი, მესაყვირე და მსახიობი. იგი უკრავს ბას-გიტარაზე ჯგუფში Red Hot Chili Peppers. მისი დაკვრის სტილი არაერთგვაროვანია, აგრესიული სლეპ-პარტიებიდან — უფრო მელოდიურ სტილისტიკამდე.  იგი ასევე თანამშრომლობდა და თანამშრომლობს ჯგუფებთან Jane's Addiction, მარს ვოლტა, Atoms for Peace (ტომ იორკის პროექტი. იგი აგრეთვე უკრავდა ალანის მორისეტის, ზიგი მარლისა და სლეშის საკონცერტო ბენდებში.

მისი ოჯახი 1967 წელს გადავიდა ამერიკაში საცხოვრებლად. მაიკლი ბავშვობიდანვე დაინტერესდა მუსიკით. ჯერ დასარტყამებზე უკრავდა. შემდეგ საყვირზე. მან ასევე დაიწყო დაკვრა ლოს ანჯელესის ახალგაზრდულ ფილარმონიულ ორკესტრში.

მას თავდაპირველად ჯაზ მუსიკოსობა სურდა, თუმცა შეეცვალა წარმოდგენა მას შემდეგ, რაც ჰილელ სლოვაკმა მას მოასმენინა ლედ ზეპელინი, ჯიმი ჰენდრიქსი და ჯგუფი ქისი (Kiss).

17 წლის ასაკში მაიკლი შეხვდა ენტონი კიდისს, რომელთანაც 1983 წელს შექმნა ჯგუფი Red Hot Chili Peppers. მანამდე მან რამდენიმე სხვა ჯგუფშიც სცადა ბედი.

როკ მუსიკის ასპარეზზე ფლი ერთ-ერთ ნიჭიერ ბასისტად არის აღიარებული. იგი დღემდე უკრავს საყვირზე. Red Hot Chili Peppers-ის შემოქმედებაში საყვირის სექციებს იგი ასრულებს. როგორც მესაყვირეს, მას ასევე სხვადასხვა ჯგუფებთანაც უმუშავია, მაგალითად, ნირვანასთან ერთად „Smells Like Teen Spirit“-ის შესრულებისას, 1993 წელს (ბრაზილიურ ფესტივალზე).

2001 წელს ფლიმ  ლოს ანჯელესში დააარსა საკუთარი მუსიკალური სკოლა Silverlake Conservatory of Music.

ფლის სტილზე ძირითადი გავლენა იქონიეს ბუტსი კოლინზმა, ფანკ მუსიკამ და ადრეულმა პანკ-ჯგუფებმა (მაგ. Black Flag).

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Red Hot Chili Peppers-ის ოფიციალური საიტი
* სილვერლეიკის მუსიკალური კონსერვატორია 
* ფლი საიტზე „Crowdrise“ 

კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ავსტრალიელი მუსიკოსები
კატეგორია:Red Hot Chili Peppers-ის წევრები
კატეგორია:ავსტრალიელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ავსტრალიელი მამაკაცი გამხმოვანებლები
კატეგორია:ავსტრალიელი ექპერიმენტალისტი მუსიკოსები
კატეგორია:ავსტრალიელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ავსტრალიელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბას-გიტარისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები
კატეგორია:ავსტრალიელი ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი ალტერნატიული როკ-მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ექპერიმენტალისტი მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ავსტრალიელი მუსიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ავსტრალიელი მუსიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სამნიტები

მინი|სამნიტი ჯარისკაცის კომიკური გამოსახულება
**სამნიტები** — ერი ცენტრალური იტალიის სამხრეთ ნაწილში. ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლოს საბოლოოდ დაემორჩილნენ რომაელებს. ტერმინი თავიდან გამოიყენა უილიამ სმითმა და ის მოიცავდა: საბინებს, მარსებს, მარუჩინებს და ვესტინებს. პლინიუს უფროსი ერთ პარაგრაფში ამბობს რომ სამნიებიც აგრეთვე სამნიტები არიან. რასაც სტრაბონიც აასტურებს. საბელუსი  ტიტუს ლივიუსთან და სვა ლათინურ მწერლებთან მოხსენიებულია როგორც სამნიტების ზედსართავი სახელი და არა როგორც ნაციის სახელი.

## სქოლიო
კატეგორია:რომაელთა მეტოქეები
კატეგორია:იტალიის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:გადაშენებული ერები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ნ1 (რაკეტა)

**ნ–1** (რუს. Н-1, Носитель-1) — საბჭოთა რაკეტა-მატარებელი, რომელიც 60-იან წლებში თავდაპირველად მუშავდებოდა, როგორც ორბიტაზე მძიმე ტვირთების გამტანი რაკეტა, ხოლო 1964 წლიდან საბჭოთა მთვარის პროგრამის ძირითადი საფუძველი გახდა. ყველა მისი გაშვება წარუმატებელი გამოდგა.

## ტექნიკური მონაცემები 
* მასა – 2788 ტონა,
* სიმაღლე – 105 მეტრი,
* საწვავი – ნავთი,
* მჟანგველი – თხევადი ჟანგბადი,
* საფეხურების რაოდენობა – 3,
* დიამეტრი – 16 მეტრი,
* სასარგებლო ტვირთი (საბოლოო გეგმის მიხედვით) – 90 ტონა (200 კილომეტრიან ორბიტაზე).

## პირველი გაშვება 
კომპლექს ნ1–ლ3 პირველი გაშვება 1969 წლის 21 თებერვალს წარუმატებლად დამთავრდა პირველ საფეხურში №2 ძრავის ხანძრის და ძრავათა კონტროლის სისტემის მწყობრიდან გამოსვლის გამო, რომელმაც გაფრენიდან 68,7 წამის მერე გასცა ძრავების გამორთვის მცდარი ბრძანება. რაკეტა აფეთქდა 12,200 მეტრ სიმაღლეზე, აფრენილან 69 წამის შემდეგ.

## მეორე გაშვება 
მეორედ ნ1 გაუშვეს 1969 წლის 3 ივლისს. პრაქტიკულად აფრენისთანავე რაკეტა პირველი საფეხურის № 8 ძრავის არასწორი მუშაობის გამო რაკეტა აფეთქდა. ეს იყო რაკეტების ისტორიაში უძლიერესი აფეთქება, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა სასტარტო მოედანი.

## მესამე გაშვება 
მესამეჯერ ნ1 გაუშვეს 1971 წლის 27 ივნისს. აფრენისთანავე რაკეტამ ბრუნვა დაიწყო და 51 წამის მერე აფეთქდა.

## მეოთხე გაშვება 
მეოთხეჯერ ნ1 გაუშვეს 1972 წლის 23 ნოემბერს. რაკეტამ კარგად იფრინა 106,93 წამი, მაგრამ პირველი საფეხურის გამოყოფამდე 7 წამით ადრე მეოთხე ძრავის მჟანგველის ტუმბო განადგურდა, რასაც რაკეტის ლიკვიდაცია მოჰყვა.

## წარუმატებლობის მიზეზები 
წარუმატებლობის ძირითად მიზეზად მიჩნეულია სწორედ ძრავების მეტისმეტად დიდი რაოდენობა – 30.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნ1-ის ისტორია საიტზე Astronautix.com
* სტატისტიკა და ინფორმაცია. ინტერაქტიული მოდელი
* ნ1-ის ფრენისას აფეთქების ვიდეო ჩანაწერი 

კატეგორია:რაკეტები
ბალახის გვირგვინი

**ბალახის** ან **ალყის** გვირგვინი (*ლათ. corona obsidionalis* ან *corona graminea*). რომაულ ჯარში ითვლებოდა ერთ-ერთ უმაღლეს ჯილდოდ. მას აძლევდნენ ალყიდან გამომყვან მხედართმთავარს, ან მეომარს, რომელმაც თანამოქალაქენი ალყიდან იხსნა. გვირგვინი ბალახისგან მზადდებოდა, ბალახი კი აუცილებლად იმ ადგილას უნდა მოკრეფილიყო სადაც ალყა იყო.

კატეგორია:რომაული ჯილდოები
კატეგორია:გვირგვინები
სვესულის ბრძოლა

**სვესულის ბრძოლა** — მესამე და უკანასკნელი ბრძოლა სამნიტებსა და რომის რესპუბლიკას შორის, ჩვ. წ. აღ. 343 წელს. 

## ისტორია
მარკუს ვალერიუს კორვუსთან პირველ შეტაკებაში დამარცხებულმა სამნიტებმა კვლავ მოიკრიფეს ძალები და სვესულასკენ გაემართნენ. სვესულელებმა შიკრიკი გააგზავნეს კაპუაში მყოფ მარკუს ვალერიუსთან, რომელიც თავისი ლეგიონებით გაემართა სვესულელთა დასახმარებლათ. კონსულმა ბრძანა რომ ჯარისკაცებს მხოლოდ იმდენი სანოვაგე წამოეღოთ რამდენსაც შეძლებდნენ თავისი ხელბარგით.

რომაელები მტრის ბანაკის სიახლოვეში დაბანაკდნენ. სამნიტები მაშინვე საბრძოლოდ გაემზადნენ, მაგრამ როდესაც ნახეს რომ რომაული ბანაკიდან მათთან არავინ არ გამოდის, თვითონ მიუახლოვდნენ. რომაელთა ბანაკი იმდენად მცირე იყო, რომ ამან შეაგულიანა სამნიტები და მათ მოითხოვეს ბანაკის მაშინვე აღება, მაგრამ მეთაურებმა დაუშალეს.

სამნიტებს სანოვაგე ძალიან უჭირდათ, ამიტომ ვინაიდან რომაელები არ ჩქარობდნენ ბრძოლას, მათმა მეთაურება ნება დართეს მებრძოლებს მიმდებარე სოფლები გაეძარცვათ. მარკუს ვალერიუსმა ამით ისარგებლა და ბანაკს მაშუინ დაესხა თავს როდესაც იქ მხოლოდ ყარაულები იყვნენ.

ბევრი სამნიტი კარვებშივე დაიღუპა, ბანაკში კონსულმა ორი ლეგიონი დატოვა და აუკრძალა დანარჩენთა დაბრუნებამდე ბანაკის გაძარცვა. თვითონ კი გაემართა დანარჩენი სამნიტების დასაჭერად. წინ გაშვებულმა მხედრებმა შეძლეს მიმოფანტული სამნიტების ერთად შეყრა და წამოწეულმა რომაელმა ჯარისკაცებმა უამრავი მტერი გაწყვიტა.

ამ ბრძოლის შემდეგ კონსულს 40 000 ფარი მოუტანეს, დაღუპული რა თქმა უნდა უფრო ცოტა იყო. ხოლო შეპყრობილი სამხედრო შტანდარტები კი 170 იყო. გამარჯვებულები დაბრუნდნენ მტრის ბანაკში, სადაც ყველაფერი ჯარისკაცების ნადავლი გახდა.

ამ გამარჯვებას ფართო საერთაშო რეზონანსი მოყვა. ლათინებმა, რომლებსაც უკვე მზად ჰქონდათ ლეგიონები რომთან საომრად, გადააფიქრებინა ომის დაწყება, სხვა ერებმაც იჩქარეს რომთან მეგობრული ხელშეკრულებების გაახლება, კართაგენიდანაც მოვიდნენ ელჩები ამ გამარჯვების მოსალოცად.

## წყაროები
* ტიტუს ლივიუსი 7. 37

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის ბრძოლები
დიფერენციალური გეომეტრია და ტოპოლოგია

**დიფერენციალური გეომეტრია და ტოპოლოგია** — მათემატიკის ორი მომიჯნავე დარგი. მათემატიკის ამ ორი დარგის გაყოფა თითქმის შეუძლებელია. 

კლასიკურ დიფერენციალურ გეომეტრიაში შეისწავლებოდა წირები და ზედაპირები სამგანზომილებიან სივრცეში. დიფერენციალური ტოპოლოგია სწავლობს დიფერენციალურ მრავალნაირობებს და მათზე განსაზღვრულ დიფერენცირებად ფუნქციებს. იგი ბუნებრივად აღმოცენდა დიფერენციალური განტოლებების შესწავლიდან. 

კატეგორია:გეომეტრია
კატეგორია:ტოპოლოგია
რიცხვითი ანალიზი

**რიცხვითი ანალიზი** ან **გამოთვლითი მათემატიკა** სწავლობს ალგორითმებს "უწყვეტი მათემატიკის" ამოცანებისთვის (დისკრეტული მათემატიკის ამოცანებისგან განსხვავებით). ეს ამოცანები უკავშირდება ნამდვილი  და კომპლექსური ცვლადის ფუნქციებთან დაკავშირებულ გამოთვლებს, დიფერენციალური განტოლებების მიახლოებით ამოხსნებს და ა.შ. რიცხვით ანალიზში განხილული საკითხები მომდინარეობენ ინჟინერიისა და მეცნიერების სხვადასხვა ნაწილებში მდგარი ამოცანებიდან.

## იხილეთ აგრეთვე
*ექსტრაპოლაცია
*ინტერპოლაცია
*ოპტიმიზაცია (მათემატიკა)

 

კატეგორია:მათემატიკა
ბიოლოგიური კლასიფიკაცია

[მინი|[ხერხემლიანები|ხერხემლიანთა განვითარება კლასების დონეზე]]
**ბიოლოგიური სახეობების მეცნიერული კლასიფიკაცია** შემოკლებით **ბიოლოგიური კლასიფიკაცია** ან **მეცნიერული კლასიფიკაცია** – ცოცხალი ორგანიზმების იერარქიულ პრინციპზე დაფუძნებული სისტემატური კლასიფიკაცია. მეცნიერებას ამ კლასიფიკაციის შესახებ ეწოდება **ტაქსონომია**, სიცოცხლის თანამედროვე კლასიფიკაცია საფუძვლებს ძველი ბერძენი არისტოტელეს შრომებიდან იღებს. (ბერძნ. *tassein* – კლასიფიცირება და *nomos* – კანონი) . 

ცხოველების მეცნიერული კლასიფიკაციის ძირითადი იერარქიული საფეხურებია (ტაქსონები): სამეფო, ტიპი, კლასი, რიგი, ოჯახი, გვარი და საკუთრივ სახეობა. მცენარეთა კლასიფიკაციისას ტიპის შესატყვისია განყოფილება. ხანდახან იყენებენ შუალედურ ტაქსონებსაც: ქვეტიპი, სუპერკლასი, ქვეკლასი, ინფრაკლასი, ქვერიგი, ქვესახეობა და სხვა. ბოტანიკაში ქვეოჯახსა და გვარს შორის ასევე გამოიყოფა ტაქსონი ტრიბა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ტრინომიალური ნომენკლატურა

## ლიტერატურა 
* 
* Schuh, R. T. and A. V. Z. Brower. (2009). *Biological Systematics: principles and applications (2nd edn.)* Cornell University Press xiii+311 pages. ISBN 978-0-8014-4799-0
* Species 2000 & ITIS Catalogue of Life 2008 
* 

კლასიფიკაცია
ბინომიალური ნომენკლატურა

[მინი|250პქ|მარჯვნივ|[კარლ ლინე, ბინომიალური ნომენკლატურის პირველი შემომღები]]
**ბინომიალური ნომენკლატურა** () — ცოცხალი ორგანიზმების მთავარი ტაქსონომიური კატეგორიის — სახეობის ბიოლოგიურ ნომენკლატურაში მიღებული ორმაგი დასახელება. პირველად გამოიყენა კონრად გესნერმა, მაგრამ როგორც სახეობის აღწერის მთავარ პირობად იგი კარლ ლინემ შემოიღო 1753 წელს. ბინომიალური ნომენკლატურის თანახმად, ყოველი სახეობა გამოისახება გვარის (იწერება დიდი ასოთი) და სახეობის ეპითეტებით ლათინურ ენაზე. მაგალითად, *Capra caucasica* — დასავლეთკავკასიური ჯიხვი, *Goodyera repens* — ტყის მრავალძარღვა. სახეობის აღწერისას ლათინურის, როგორც დიდი ხნის განმავლობაში სამეცნიერო ენად მიღებულის, გამოყენება სახელების არევ-დარევის წინააღმდეგაა მიმართული, რამეთუ წინააღმდეგ შემთხვევაში ერთი სახეობა შესაძლოა სხვადასხვა სახელით აღიწეროს. სახეობების დასახელება აგრეთვე შეიძლება შეიცავდეს აღმწერის გვარს და აღწერის წელს.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ბიოლოგიური ნომენკლატურა