open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ძამის ციხე

**ძამის ციხე**, *ორთუბნის ციხე* — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, მდ. ძამის ხეობაში (ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფ. ორთუბნის ტერიტორიაზე).

ამ ადგილას მდებარეობდა ისტორიული ქალაქი მძოვრეთი. ძამის ციხე ძამისხევის ადმინისტრაციული და პოლიტიკური ცენტრი იყო. კონტროლს უწევდა თრიალეთ-ზემო ქართლის ერთ-ერთ ძირითად გზას. X საუკუნეში ერთხანს აქ, ძამელ მთავარ ადარნასესთან, თავს აფარებდა დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) სამეფო ტახტის პრეტენდენტი თეოდოსი (მეფობაში თეოდოს III). XIII საუკუნეში ძამის ციხეს ფლობდა ახალქალაქის  (ჯავახეთის) ერისთავთერისთავი თორელი გამრეკელი კახას ძე. XIV საუკუნის დასაწყისში ძამის ციხე დაიკავა ოსების „ბაყათარმა“ (ბელადმა), მაგრამ სამცხის მთავარმა მონღოლების ხელშეწყობით გაათავისუფლა. XVII საუკუნის 40-იან წლებში ძამის ციხეში გამაგრდა ქართლის მეფის როსტომის წინააღმდეგ აჯანყებული ფეოდალი ნოდარ ციციშვილი. მეფემ ციხის აღება ვერ შეძლო.

კლდეზე აღმართული ძამის ციხე რთული კონსტრუქციის მონუმენტური ნაგებობაა. აღმოსავლეთით აკრავს მაღალი, ტყიანი ქედი, სამხრეთით - ღრმა ხევი, დასავლეთით - ორთუბნის ვიწრო ხევი. ციხის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თლილი ქვა. შეინიშნება სამი სამშენებლო ფენა: ადრინდელი ფეოდალური ხანის, შუა ფეოდალური ხანისა და დაახლოებით XIV საუკუნის, როდესაც ძამის ხეობაში ფანასკერტელ-ციციშვილები გაბატონდნენ. ძამის ციხის აღმოსავლეთ ნაწილში ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიაა.

## ლიტერატურა 
**გვასალია ჯ.,* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 9, გვ. 264, თბ., 1987
* *ზაქარაია პ.,* საქართველოს საერო ხუროთმოძღვრების ძეგლები, თბ., 1960
* *მაკალათია ს.,* ძამის ხეობა, თბ., 1961
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
რიტენჰაუზ-სქვერი

**რიტენჰაუზ-სქვერი** ანუ **რიტენჰაუზის მოედანი** ერთ-ერთია ხუთ თავდაპირველ ღია პარკთაგან, რომელიც უილიამ პენმა დაგეგმა მე-17 საუკუნის ბოლოს ცენტრალურ ფილადელფიაში, პენსილვანია.

თავდაპირველად ერქვა *საუზუესტ-სქვერი* (ინგ. სამხრეთ-დასავლეთის მოედანი), შემდეგ სახელი გადაერქვა დევიდ რიტენჰაუზის პატივსაცემად, რომელიც ფილადელფიაში პირველი ქაღალდის მწარმოებლის, გერმანელი იმიგრანტი უილიამ რიტენჰაუზის, შთამომავალი იყო. უილიამ რიტენჰაუზის ძველი ქაღალდის ქარხანა ცნობილია, როგორც რიტენჰაუზთაუნი, რომელიც მდებარეობს ფეარმონტ პარკში. დევიდ რიტენჰაუზი საათების ოსტატი იყო და ამერიკის რევოლუციას უწყობდა ხელს.

დღეს, მწვანეში ჩაფლული პარკის ირგვლივ ჩამწკრივებულია მოდური მაღაზიები, საუკეთესო რესტორნები, ფეშენებელური ბინები და ორი სასტუმრო, მათ შორის ერთ-ერთი ხუთვარსკვლავიანი. პარკის მწვანე მდელოები და სკამები ახლომდებარე უბნების ოფისებში მომუშავე ფილადელფიელების მთავარი შუადღის დასასვენებელი და წასახემსებელი ადგილია, ხოლო მისი ლომისა და თხის ქანდაკებები პატარა ბავშვებისა და მათი მშობლების თავშეყრის პოპულარული ადგილია.

უფრო ვრცლად, სახელი ”რიტენჰაუზ-სქვერი” არაფორმალურად თავად ამ პარკის ირგვლივ მდებარე უბნის სახელზე მიუთითებს, რომელიც მოიცავს ცენტრის თითქმის მთელ დასავლეთ ნაწილს მარკეტ სტრიტიდან ჩრდილოეთით საუზ სტრიტამდე სამხრეთით, და ბროდ სტრიტიდან აღმოსავლეთით შუილკილის სანაპირომდე დასავლეთით. ქალაქის ამ უბანში, განსაკუთრებით კი პარკის სამხრეთ ბლოკზე მდებარეობს ფილადელფიის ყველაზე ძვირადღირებული უძრავი ქონება. ეს უბანი ყველაზე პოპულარულია 25-35 წლის ასაკის სეგმენტისთვის, თუმცა აქ მცხოვრებთა ასაკი საკმაოდ დიდ დიაპაზონს მოიცავს.

## ხელოვნება და კულტურა
რიტენჰაუზის უბანი მრავალი კულტურული დაწესებულების ბინაა, მათ შორისაა კურტისის მუსიკის ინსტიტუტი, ფილადელფიის ხელოვნების ალიანსი, როზენბახის მუზეუმი და ბიბლიოთეკა, და სამოქალაქო ომისა და მიწისქვეშა რკინიგზის მუზეუმი.

## რესურსები ინტერნეტში
*რიტენჰაუზ-მწკრივის ბევგვერდი
*ფეარმონტ პარკის კომისიის რიტენჰაუზ-სქვერის საიტი
*ფილადელფიის შენობები, რიტენჰაუზ-სქვერი

კატეგორია:ფილადელფია
ძალინა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ძალინა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ძალინა - სოფლის ძვ. დასახელება ზნაურის რაიონში
* ძალინა - ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი
ფილადელფია

**ფილადელფია** (აგრეთვე **ფილა**, ბერძნულიდან - „*ძმური სიყვარულის ქალაქი*“) — რიგით მეხუთე ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი აშშ-ში და ამასთან პენსილვანიის უდიდესი აგლომერაცია, ტერიტორიიულად და მოსახლეობის რაოდენობით. 2004 წლის 1 ივლისის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 1 470 151-ს შეადგენს.

ფილადელფია აშშ-ის ერთ-ერთი უძველესი და ისტორიულიად უმნიშვნელოვანესი ქალაქია. მან ამერიკის ისტორიაში კრიტიკული მნიშვნელობა შეასრულა. XVII საუკუნის გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ის მეორე დედაქალაქი და აშშ-ის ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი იყო. ამ პერიოდში ის უსწრებს ბოსტონსა და ნიუ-იორკს პოლიტიკური და სოციალური მნიშვნელობით, ბენჯამინ ფრანკლინის ფილადელფიის აღმასვლაში გაწეული განსაკუთრებული წვლილის გამო.

ქალაქის ფარგლები ამავე სახელწოდების ქაუნტის არეს ემთხვევა კონსოლიდაციის აქტის მიღების შემდეგ 1854 წელს. მანამდე კი ქალაქი შემოიფარგლებოდა საუზ-სტრიტის, ვაინ-სტრიტისა და მდინარეები დელავერისა და შუილკილის შემოგარენით. ქალაქის ექსპანსიის შედეგად მან მოიცვა დასავლეთ ფილადელფიის, სამხრეთ ფილადელფიის, ჩრდილოეთ ფილადელფიისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფილადელფიის უბნები, ისევე როგორც გერმანტაუნი და ისეთი მცირე უბნები როგორიცაა როქსბორო, მანაიუნკი, მაუნტ-აირი და ჩესნატ-ჰილი.

ფილადელფია ასევე ერთ-ერთი უდიდესი საუნივერსიტეტო ქალაქია აშშ-ში 120.000-ზე მეტი სტუდენტით მხოლოდ ქალაქის ფარგლებში, ხოლო მის მეტროპოლიაში არსებული კოლეჯებისა და უნივერსიტეტების ჩათვლით კი 300.000-ზე მეტი სტუდენტით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური სამთავრობო საიტი
* დიდი ფილადელფიის ტურიზმის მარკეტინგის კორპორაცია
* ფილადელფიის კონვენციებისა და ვიზიტორთა ბიურო
* ფილადელფიის სავაჭრო პალატა 
* სენტერ-სიტი

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:პენსილვანია
კატეგორია:ფილადელფია
კატეგორია:ყოფილი დედაქალაქები
ძირულა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ძირულა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ძირულა — მდინარე დასავლეთ საქართველოში
* ძირულა — სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში
წათე I

**წათე I** — ეგრისის მეფე VI საუკუნის 20-იან წლებში. მის დროს ეგრისში პოლიტიკური გავლენისათვის ერთმანეთს ეცილებოდნენ ბიზანტიის იმპერია და სასანიანთა იმპერია. იმპერატორ იუსტინე I-ის დროს უარყო ქრისტიანობა და ირანელთა მხარეს გადავიდა, მაგრამ შაჰმა კავად I-მა მას დახმარება ვერ გაუწია. ამის გამო, წათე იძულებული გამხდარა კვლავ დაბრუნებოდა ქრისტიანობას. ამ მიზნით იგი ჩავიდა კონსტანტინოპოლში. ამ ამბავმა ძალიან გაახარა იმპერატორი, მან მოანათვლინა წათე და შვილად გამოაცხადა. 523 წელს წათემ ბიზანტიაში შეირთო ბერძენი დიდმოხელის, პატრიკოს ნომეს ასული ვალერიანე. სამეფო გვირგვინით, ძვირფასი სამოსლითა და მრავალი საჩუქრით დატვირთული წათე სამშობლოში დაბრუნდა.

ირანის შაჰი ამ ამბავმა ძალიან განარისხა. იგი წათეს გადაბირებაში ბიზანტიის იმპერატორს ადანაშაულებდა, ამიტომ მან ლაშქარი გამოგზავნა ეგრისში მეფის დასასჯელად, მაგრამ იმპერატორმა იუსტინემ წათეს დასახმარებლად დიდი ჯარი გამოგზავნა სამი სარდლის მეთაურობით და ეგრისელებმა უკუაგდეს ირანელთა ლაშქარი.

## ლიტერატურა
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები“, 2007 წ.
* 

კატეგორია:ეგრისის სამეფოს მეფეები
წათე II

**წათე II** — ეგრისის მეფე 554 წლის შემდეგ, გუბაზ II-ის ძმა. ცხოვრობდა კონსტანტინოპოლში. გუბაზ II-ის მოკვლის შემდეგ ეგრისის სახალხო კრებამ (555) მისი მეფედ დამტკიცება მოსთხოვა იუსტინიანე I-ს. იმპერატორმა ეს მოთხოვნა შეასრულა და წათე დიდი პატივით გამოგზავნა ეგრისში, სადაც ის ზეიმით აკურთხეს მეფედ. წათე II-ის მეფობის დროს გრძელდებოდა ირანისა და ბიზანტიის ბრძოლა ეგრისისათვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეგრისის სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
წათე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი  **წათე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

*  წათე I - ეგრისის სამეფოს მეფე
*  წათე II - ეგრისის სამეფოს მეფე
წანარეთი

**წანარეთი** — ისტორიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, მოიცავდა დარიალის ხეობის ზემოთს, ჯვრის უღელტეხილისა და მისი მიმდგომი რეგიონის ტერიტორიას — წანარეთის ხევს (იგივეა, რაც ხევი, ახლანდელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). VII და განსაკუთრებით VIII-IX საუკუნეებში წანარების ტომის დაწინაურებამ და პოლიტიკურმა სიძლიერემ ცნება „წანარეთს“ ზოგადი, კრებითი ეთნიკური-პოლიტიკური შინაარსი შესძინა. წანარეთად იგულისხმებოდა კახეთის მთიანეთი - „მთიულეთი კახეთისა“ (მეცნიერებაში გამოთქმულია მოსაზრება, რომ გარკვეულ პერიოდში პოლიტიკური ასპექტით წანარეთი მთლიანად კახეთს ეწოდებოდა). ტრადიციულად წანარეთის ხელისუფალს დაკისრებული ჰქონდა დარიალის ხეობის კონტროლი და განსაკუთრებით უღელტეხილის დაცვა ჩრდილოეთიდან მომთაბარე ტომთაგან. VIII-IX საუკუნეებში წანარეთი კახეთის სამთავროს შემადგენელი ნაწილი იყო. ამავე საუკუნეებში იგი ხდება ძირითადი ძალა კახეთის სამთავროს მიერ დაწყებული ბრძოლისა არაბთა ბატონობის წინააღმდეგ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხევი (მხარე)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
წანერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**წანერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წანერის მყინვარი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონის კალთაზე, შედგება ორი ნაკადისაგან
* ჩრდილოეთი წანერი‎ — მყინვარი სვანეთის კავკასიონის კალთაზე
* სამხრეთი წანერი‎ — მყინვარი სვანეთის კავკასიონის კალთაზე
* წანერის უღელტეხილი — უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონის ქედზე
* წანერი — მდინარე საქართველოში
წებელდა (მხარე)

[thumb|250px|[აფხაზეთის რუკა (1843 წელი). ნაჩვენებია მხოლოდ ის ადგილები, სადაც რუსული სამხედრო ძალების შტაბები უნდა განთავსებულიყო]]
**წებელდა**, *წებელ-დალი*, *წებელი* () — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთში — მდ. კოდორის შუა და ზემო წყლის აუზში (ახლანდელი გულრიფშის რაიონის წებელდის ტერიტორია). გვიანდელი ანტიკურ და ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში აფსილების ტომის განსახლების მხარე.

## ისტორია
VI საუკუნის ბიზანტირლი ავტორები პროკოპი კესარიელი და აგათია სქოლასტიკოსი ბიზანტია-სპარსეთის ომთან დაკავშირებით მრავალჯერ იხსენიებენ აფსილეთის მთავარ ციხეს — ციბილიუსს (ციბილიუმი). მიაჩნიათ, რომ მხარის სახელწოდება "წებელდა" და ციხის ერთიდაიგივეა. მთის მწვერვალებზე მიკვლეული ადრინდელი ფეოდალური ხანის რამდენიმე ციხე მიუთითებს რეგიონის დიდ სტრატეგიულ მნიშვნელობაზე. წებელდის ციხეები კონტროლს უწევდა სავაჭრო-სატრანზიტო გზას, რომლითაც ჯერ რომის იმპერია, შემდეგ ბიზანტია ეკონომიკურ და პოლიტიკურ კავშირს ახორციელებდა ჩრდილოეთ კავკასიასთან, ხოლო კასპიის ზღვის გვერდის ავლით - შუა აზიასთან. ფეოდალურ ხანაში წებელდა მარშანიების ფეოდალური საგვარეულოს ეკუთვნოდა. მდ. კოდორის ხეობის ზემო წელის ერთი მონაკვეთი - დალი გვიან საუკუნეებში გამოეყო წებელდას. 1810 აფხაზეთის სამთავრომ ცნო რუსეთის პოლიტიკური სუვერენიტეტი. წებელდაში ახალი ხელისუფლება აღიარეს 1840 წელს. აფხაზეთის 1866 აჯანყების დროს წებელდის მოსახლეობა აქტიურად იბრძოდა ადგილობრივი ფეოდალებისა და ცარიზმის კოლონიური პოლიტიკის წინააღმდეგ. შემდეგში წებელდის მოსახლეობა იძულებით თურქეთში გადასახლდა (მუჰაჯირობა). წებელდა მდიდარია არქეოლოგიური და ხუროთმოძღვრული ძეგლებით. ნაპოვნია კანკელის ფილები. გათხარეს (მ. ტრაპში, გ. შამბა, ი. ვორონოვი, მ. გუმბა) II-VII საუკუნების მრავალრიცხოვანინვენტარიანი სამარხები. ახლანდელი სოფ. წებელდის აღმოსავლეთით 4 კმ-ზე გათხარეს (ი. ვორონოვი) ერთ-ერთი ციხე. გამოვლინდა საფორტიფიკაციო სისტემა, 2 დარბაზული ეკლესია, აბანო, სამეურნეო სათავსები, წყალსაცავი აუზი, წყალსადენი, VI საუკუნის მონეტები და სხვა. აღმოჩენილია აგრეთვე X-XI საუკუნეების მონეტების განძი, რომელიც შეიცავს არაბული დირჰემების ქართულ მინაბაძებს.

## ლიტერატურა
*Археологические исследования в Цебельде, Тб., 1983;
**Воронов Ю. Н.,* Археологическая карта Абхазии, Сух., 1969;
**Трапш М. М.,* Труды, т. 3, Тб., 1971;

## რესურსები ინტერნეტში
*წებელდის გეოგრაფია
*Утверждение русского владычества на Кавказе, ტ. 12, გვ. 429-430
*გაზ. Кавказ, 1852, N39
*გაზ. Кавказ, 1852, N40
*გაზ. Кавказ, 1852, N43

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
წედისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წედისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წედისი — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში
* წედისი — სოფელი ონის მუნიციპალიტეტში
* წედისი — ციხესიმაგრე გორის მუნიციპალიტეტში
* წედისი — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წედისში.
წევა

**წევა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წევა - სოფლების ძვ. სახელწოდება ზესტაფონის რაიონში
* წევა - საცეცხლისა და სავენტილაციო მოწყობილობებში
* წევა - ძალა ტრანსპორტზე
წევა (ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი)

**წევა** — ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა წევისა და ქვედა წევის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
წერაქვი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**წერაქვი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წერაქვი — წაგრძელებული ჩაქუჩი
* წერაქვი — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში
გავაზი (ისტორიული)

thumb|300px|right|ძველი გავაზი**გავაზი**, *ძველი გავაზი* — ისტორიული სოფელი კახეთში. მდებარეობდა თანამედროვე ახალსოფლის (ყვარლის მუნიციპალიტეტი) ტერიტორიაზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა შენაკადის ავანისხევის (გავაზისწყლის) ორივე ნაპირზე. გავაზის დაწინაურებას ადრინდელი შუა საუკუნეებიდანვე ხელი შეუწყო მისმა ხელსაყრელმა მდებარეობამ კავკასიონისა და ალაზნის ველის მიჯნაზე. VI საუკუნეში გავაზაში აიგო მნიშვნელოვანი არქიტექტურული ძეგლი — ძველი გავაზის სახელით ცნობილი ეკლესია. 

ქართული წერილობით წყაროებში გავაზი პირველად იხსენიება IX საუკუნეში, როდესაც ქორეპისკოპოსმა სამოელ დონაურმა იქ დაამარცხა არაბები. X საუკუნეში კვირიკე ქორეპისკოპოსისა და კონსტანტინე აფხაზთა მეფის ჰერეთში ლაშქრობის შედეგად გავაზი და არიში კონსტანტინეს ერგო წილად. გავაზში აღმოჩენილი 1025 წლით დათარიღებული სამშენებლო წარწერა გვამცნობს, რომ აქ საყურადღებო მშენებლობა მიმდინარეობდა. გავაზის მნიშვნელობა განსაკუთრებით გაიზარდა XV-XVI საუკუნეებში. 

იგი კახეთის სამეფოს დედაქალაქ გრემიდან ირანისაკენ მიმავალ გზაზე მდებარეობდა. გამომწვარი თიხის ფილებით მოგებული, სამეთვალყურეო კოშკებით დაცული გზის თითო დღის სავალზე ქარვასლები იყო მოწყობილი. ერთ-ერთი ასეთი ქარვასლა გავაზშიც იდგა. შაჰ-აბასის მიერ კახეთის აოხრების შემდეგ გავაზის მნიშვნელობა დაკნინდა. ლეკიანობამ იგი გააპარტახა. XVIII საუკუნეში გავაზის მოსახლეობა გადასახლდა ალაზნის ველზე, სადაც ამავე სახელწოდების სოფელი გაშენდა. 1969-1972 წლებში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ლ. ჭილაშვილი) გაირკვა, რომ გავაზის ტერიტორიაზე დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. გაითხარა IX-XVI საუკუნეების გავაზის ძირითადი უბნები: ბაზარი (თანამედროვე „ნაბაზრალი“), დარბაზოვანი (ციხის, ეკლესიისა და სასახლის კომპლექსები), სამება (ეკლესია, ქარვასლა, სახელოსნო უბანი) და აგრარული ზონა — „კოპალე“ (ქვის ყორეებით შემოზღუდული მამულები, სარწყავი სისტემა).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტი
ერმიტაჟი

**ერმიტაჟი** ( — განდეგილის საცხოვრებელი, განმარტოებული კუთხე; ermite — განდეგილი) — ზოგი ქალაქგარეთა ვილის, საპარკო პავილიონისა და ა. შ, სახელწოდება (მაგ., ერმიტაჟი ქ. პუშკინოს ეკატერინეს პარკში, 1743-1754, არქიტექტორები ა. კვასოვი, ს. ჩევაკინსკი, ვ. რასტრელი და სხვა). XVIII საუკუნის შუა წლებში ერმიტაჟი ეწოდა პეტერბურგის ზამთრის სასახლის ზოგიერთ დარბაზს, სადაც გამოფენილი იყო სამხატვრო კოლექციები, რომელთა ნახვა მხოლოდ რჩეულთათვის იყო ნებადართული. მოგვიანებით ერმიტაჟი ეწოდა ზამთრის სასახლის გვერდით გაშენებულ მუზეუმის შენობას და ამჟამად არსებულ მუზეუმსაც.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ერმიტაჟი (სანქტ-პეტერბურგი)

## ლიტერატურა 

კატეგორია:საკულტო შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:ასკეტიზმი
მონუმენტის ხეობა

thumb|270px|ნავახოს მიწა
**მონუმენტის ხეობა** (ინგლ. Monument Valley) — მდებარეობს იუტას სამხრეთ საზღვარზე ჩრდ. არიზონასთან (კოორდ. 36°59′N 110°6′W). ხეობა ნავახოს ეროვნული რეზერვაციის ფარგლებში მდებარეობს ქალაქ გულდინგთან. მიისვლება აშშ-ის #163 გზატკეცილით. ნავახოს ენაზე ხეობის სახელია: ცე ბიი ნძისგაიი (ქვათა ხეობა).

## გალერეა 

Image:MonumentValley 640px.jpg|დასავლეთი და აღმოსავლეთი მიტენ ბუტები
Image:John fords point 640.jpg|ჯონ ფორდის წერტილი
Image:Northern Window Monumnet Valley.jpg|ჩრდილოეთი ფანჯარა
Image:North Window Monument Valley.jpg|ჩრდილოეთი ფანჯარა
Image:USA 10315 Monument Valley Luca Galuzzi 2007.jpg|ტოტემების სვეტები
Image:The Thumb (a spire in Monument Valley).jpg|ცერა
Image:Three Sisters (spires in Monument Valley).jpg|სამი და
Image:Monument valley sunrise.jpg|მზის ამოსვლა 163-ე მარშრუტზე
Image:Monument valley evening.jpg|ღრუბლებიანი მონუმენტთა ხეობა

## პანორამები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Monument Valley Navajo Tribal Park website 
*Map of Monument Valley 
*American Southwest Guide

კატეგორია:აშშ-ის ხეობები
წალენჯიხა

**წალენჯიხა** — ქალაქი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ჭანისწყლის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 222 მ სიმაღლეზე. ქალაქად გამოცხადდა 1964 წელს. ქალაქში არის ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები.

## ეტიმოლოგია 
წალენჯიხა, მეგრული „წენდიხა“, ჭანისწყალი მეგრული „წენწყარი“ მდინარისა და გეოგრაფიული პუნქტის ამგვარი სახელწოდებანი დადასტურებულია როგორც ქართული, ასევე უცხოური წყაროების მიერ.

სიმონ ჯანაშიას მიხედვით „წენი“ ანუ „წანი“ იყო ერთ-ერთი ტომთაგანი ჭანური-მეგრული განშტოებისა და არა საკუთრივ სანები. სწორედ ამ „წანი“ ტომისაგან მიიღო თავისი სახელწოდება ამ ადგილმა და იმ ციხემ (ჯიხამ), რომელიც მათ ეკუთვნოდათ (წენ-დიხა) და იმ მდინარემაც, რომელიც ციხეს ჩაუდიოდა (წენ-წყალი).

## ისტორია 
X-XI საუკუნეებში წალენჯიხა მნიშვნელოვანი დასახლებული პუნქტი იყო, რაც დასტურდება წალენჯიხის საკათედრო ტაძარის მშენებლობით. დროთა განმავლობაში წალენჯიხის მნიშვნელობა კიდევ უფრო გაიზარდა ისე, რომ XIII-XIV საუკუნეებისათვის ის დადიანების ერთ-ერთ რეზიდენციად იქცა. დადიანებს აქ ჰქონდათ სასახლე, საჭურჭლე (საგანძური) და საგვარეულო სამარხიც. ქალაქის მნიშვნელობის ზრდამ გამოიწვია XIV საუკუნეშივე ოდიშის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საეპისკოპოსოს გადატანა წალენჯიხაში, რამაც ხელი შეუწყო კულტურული და ეკონომიკური საქმიანობის აღმავლობას.

რუსეთის იმპერიის დროს წალენჯიხა იყო ზუგდიდის მაზრის ერთ–ერთი საბოქაულოს ცენტრი. საბჭოთა პერიოდში წალენჯიხა იქცა ჩაის გადამუშავების ერთ-ერთ ცენტრად, რამაც ხელი შეუწყო დასახლების ურბანიზაციას. მოქმედებდა ჩაის ექვსი ფაბრიკა. 1957 წელს სოფელი წალენჯიხა გარდაიქმნა ქალაქის ტიპის დასახლებად (დაბად), 1964 წელს კი მიიღო ქალაქის სტატუსი. დღეს მოქმედებს მხოლოდ ერთი ფაბრიკა, სადაც 300-მდე ადამიანი მუშაობს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3847 ადამიანი.

## სურათები

სურათი:walenjixa2.jpg|წალენჯიხა
სურათი:Chanisckali3.jpg|წალენჯიხა
სურათი:Walenjixa.jpg|მდირარე ჩხოუში
სურათი:Church in Tsalenjikha.jpg
სურათი:Tsalenjixa22.jpg
სურათი:Tsalenjixa28.jpg
სურათი:Tsalenjixa27.jpg
სურათი:Tsalenjixa,chanistskali15.jpg

## იხილეთ აგრეთვე
*წალენჯიხის საკათედრო ტაძარი

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ქალაქები
სერგეი დიაგილევი

[thumb|right|200px|დიაგილევი 1909 წელს, [სეროვი, ვალენტინ|ვალენტინ სეროვის ნახატი]]
**სერგეი დიაგილევი** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც **სერჟი**, (დ. 19 მარტი, 1872 — გ.  19 აგვისტო, 1929) — რუსი ხელოვნებათმცოდნე, საბალეტო იმპრესარიო და დამფუძნებელი რევოლუციური „ბალე-რუსის“ , სადაც შემდგომში მრავალი განთქმული მოცეკვავე და ქორეოგრაფი გაიზარდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* « Centenary of Ballets Russians of Diaghilev »  http://assolazurtourism.com/resources/shishkin_timbre1_site.jpg  - two postage stamps of Monaco, created by Georgy Shishkin (Gueorgui Chichkine)
* "Monte Carlo and the Ballets Russes" 
* "The Protean Master of the Ballets Russes" Alastair MacCaulay, *The New York Times*, 25 August 2010

კატეგორია:რუსი ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:რუსული ბალეტი
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
ზამთრის სასახლე (სანქტ-პეტერბურგი)

**ზამთრის სასახლე** (რუს. Зимний Дворец) მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში, რუსეთი, სასახლის სანაპიროსა და სასახლის მოედანს შორის; აშენდა 1754-1762 წლებში, როგორც რუსეთის იმპერატორთა ზამთრის რეზიდენცია.

პირველი „ზამთრის სახლი“ პეტრე I-ს 1711 წელს აუგეს, საზამთრო არხის ნაპირზე, მეორე - ახლანდელი ერმიტაჟის თეატრის ადგილას (1716-1719, არქიტექტორი გ. მატარნოვი, გადაკეთებულია 1720-იან წლებში არქიტექტორი დ. ტრეზინი). 1732 წელს რასტრელიმ დაიწყო მესამე ზამთრის სასახლის მშენებლობა, რომლის ფასადები გადიოდა ნევასა და სასახლის მოედანზე (მრავალჯერ გადაკეთდა). მეოთხე ზამთრის სასახლე რასტრელიმ ააშენა 1755, ნევის პროსპექტსა და მდინარე მოიკის სანაპირო კუთხეში (განადგურდა 1762). 1754-1762 წლებში მესამე სახლის ადგილზე ბართოლომეო რასტრელიმ ააგო ბაროკოს სტილის მეხუთე სასახლე - შიდაეზოიანი კარეს სახის ნაგებობა. გრანდიოზული სასახლის (1000 ოთახი) ფასადები მიმართულია ნევის, საადმირალოსა და სასახლის მოედნისაკენ გადაწყვერილია ერთმანეთისაგან განსხვავებულად, გარემოს გათვალისწინებით. ფასადების მდიდრული მორთულობა და სათავსების ანფილადური განლაგება ხაზს უსვამს შენობის საზეიმო დანიშნულებას. თეთრ-მწვანე შეფერილობის სასახლეს 1.786 კარი და 1.945 ფანჯარა აქვს. სასახლის პირველი ბინადარი ეკატერინე დიდი იყო. ზამთრის სასახლის ინტერიერები რამდენიმეჯერ გადააკეთეს (ანფილადები ნევის გასწვრივ და სატახტო (გიორგის)  დარბაზი, 1780-1790 წლებში, არქიტექტორები ჯ. კვარენგი, ი. სტაროვი; 1812 წელს სამამულო ომის გალერეა, არქიტექტორი კ. როსი).

1837 წელს ხანძრის შემდეგ ფასადები და საზეიმო დარბაზები აღადგინა არქიტექტორმა ვ. სტასოვმა, შიგა სამყოფლები - არქიტექტორმა ა. ბრიულოვმა. 1880 წელს ზამთრის სასახლეში ს. ხალტურინმა მოაწყო აფეთქება ალექსანდრე II-ის მოკვლის მიზნით. 1905 წლის 9 იანვარს მის წინ დახვრიტეს მუშათა მშვიდობიანი დემონსტრაცია.

ზამთრის სასახლე ამჟამად სახელმწიფო ერმიტაჟის მუზეუმის დიდებულ შენობათა ჯგუფს ეკუთვნის, სადაც განლაგებულია მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი და უმნიშვნელოვანესი ხელოვნების ნიმუშთა კოლექცია. როგორც მუზუემის ნაწილი, ზამთრის სასახლის 1057 დარბაზისა და ოთახის უმეტესობა საზოგადოებისთვის ღიაა. სამხედრო გალერეაში, გახსნილი 1836 წელს, განთავსებულია ნაპოლეონის რუსეთში შემოჭრის პერიოდის რუსეთის არმიის სამხედრო ლიდერთა 332 პორტრეტი.

1917 წელს რუსეთში თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ზამთრის სასახლე რუსეთის დროებითი მთავრობის შტაბ-ბინა გახდა. ბოლშევიკთა ძალების მიერ ზამთრის სასახლის აღება ოქტომბრის რევოლუციის გადამწყვეტი მომენტი იყო.

## იხილით აგრეთვე
*სასახლის სანაპირო და სასახლის მოედანი—სადაც ზამთრის სასახლე მდებარეობს.
*ეკატერინეს სასახლე—ეკატერინე დიდის საზაფხულო რეზიდენცია.
*ერმიტაჟის მუზეუმი—მსოფლიოში უდიდესი ხელოვნების ნიმუშთა კოლექციით.
*ზაფხულის სასახლე—ზამთრის სასახლის წინამორბედი, როგორც სანქტ-პეტერბურგში მთავარი სამეფო რეზიდენცია.
*პეტერჰოფი—ცარის საზაფხულო რეზიდენცია სანქტ-პეტერბურგის გარეთ.
*ცარსკოე სელო—ცარის ზამტრის რეზიდენცია სანქტ-პეტერბურგის გარეთ.

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
ნიკოლა დე ნეფვილი (ჰერცოგი დე ვილრუა)

**ნიკოლა დე ნეფვილი**, მარკიზი დე ვილრუა (ფრანგ.: Nicolas de Neufville, marquis de Villeroy), 1663 წლიდან ჰერცოგი დე ვილრუა (ფრანგ.: duc de Villeroy) (დ. 1597 — გ. 28 ნოემბერი, 1685) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

ვილრუამ, როგორც მთავარსარდალმა თავი გამოიჩინა იტალიაში, კატალონიაში და ლოთარინგიაში. 1646 წელს იგი საფრანგეთის მარშალი და ლუი XIV-ის აღმზრდელი გახდა. 1661 წელს იგი ფინანსურ საქმეთა საბჭოს შეფი გახდა, 1663 წელს იგი საფრანგეთის პერის რანგში აამაღლეს და ჰერცოგის ტიტული მიენიჭა.

## იხილეთ აგრეთვე
*საფრანგეთის მარშლების სია
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 1597
კატეგორია:გარდაცვლილი 1685
გედსდენის შენაძენი

thumb|200px|გედსდენის შენაძენი
**გედსდენის შენაძენი** ეწოდება 77.000 კვ.კმ ტერიტორიას, რომელიც 1854 წელს ამერიკელმა დიპლომატმა ჯეიმზ გედსდენმა მექსიკისაგან 10.000.000 ამერიკულ დოლარად შეიძინა. დღეს ეს მიწები აშშ-ს საზღვრებშია მოქცეული.

კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
გიორგი წერეთელი (პოეტი)

**გიორგი დავითის ძე წერეთელი** (დ. 10 აპრილი, 1927, ითხვისი, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი — გ. 1997) — ქართველი პოეტი.

ლექსების პირველი წიგნი „ეს ძველი და სხვა ახალი“ 1961 წელს გამოსცა. ეკუთვნის პოეტური კრებულები „ლექსები“ (1970), „მზეჩაუსვლელი“  (1973), „სიმღერა მთის გულიდან“ (1979). საბავშვო წიგნები „დედა გაუხარებია“ (1965), „გამოცანები“ (1969), „ნამცეცას გმირობა“ (1971), „ბაჭია მიდის სკოლაში“ (1978), „თოხზე ნაწერი ლექსები“ (1982) და სხვა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* [გიორგი წერეთელი](https://www.nplg.gov.ge/wikidict/index.php/წერეთელი_გიორგი_(პოეტი)) — ბიბლიოვიკი

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
გ
დავით წერეთელი

**დავით ბესარიონის ძე წერეთელი** (დ.  1 მაისი [ძვ. სტ. 17 აპრილი], 1905, ჯვარისა, ონის მაზრა ― გ. 30 ივლისი, 1976, მოსკოვი, დაკრძალულია თბილისში) — ქართველი გეოგრაფი და მთამსვლელი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1965).

1934 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი გეოლოგიის სპეციალობით. ამავე წლიდან მუშაობას იწყებს საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში გეოლოგიის განყოფილების უმცროს მეცნიერ თანამშრომლად, 1936–1942 წლებში განყოფილების გამგეა. 1942–1945 წლებში მონაწილეობდა დიდ სამამულო ომში. დემობილიზაციის შემდეგ, 1946 წლიდან ისევ მუზეუმში განაგრძობს მუშაობას. 1951 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვახუშტის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო დარგში. 1947 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში კითხულობდა მეოთხეული გეოლოგიის, გლაციოლოგიისა და პალეოგეოგრაფიის სალექციო კურსს. არის 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1933–1934 წლებში პამირის 7000 მეტრიანი მწვერვალის დაპყრობისათვის სსრკ-ში ერთ პირველთაგანს მიენიჭა ალპინიზმის ოსტატის საპატიო წოდება. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით (1952), მრავალი მედლითა და სიგელით. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
დ
კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
დავით წერეთელი (მხატვარი)

** დავით კონსტანტინეს ძე წერეთელი** (დ. 14 ივლისი[ ძვ. სტ. 1  ივლისი], 1896, ქუთაისი — გ.  27 ოქტომბერი, 1980, თბილისი),   ქართველი ფერმწერი.
საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1962)

## ბიოგრაფია
მხატვარ-დეკორატორად მუშაობდა ქართული დრამის თეატრში. 1929 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იყო გ. გაბაშვილისა და ე. ლანსერეს მოწაფე. იქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1918 წლიდან მონაწილეობდა ქართველ მხატვართა გამოფენებში. ავტორია საინტერესო პეიზაჟებისა და პორტრეტებისა, ასევე ქართველი ხალხის ყოფა-ცხოვრების ამსახველი ფერწერული ტილოებისა:„გალაკტიონი“ (1919), „ავტოპორტრეტი“ (1922), „ქართლის ეტიუდი“, „მწერალი ნ. ლორთქიფანიძე“ (1923), „მხატვრის ქალიშვილი ნანი წერეთელი“ (1947 — ყველა მხატვრის კუთვნილება) და სხვა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  14 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
დ
წითელსოფელი

საკუთარი სახელი **წითელსოფელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წითელსოფელი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში;
* წითელსოფელი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* წითელსოფელი — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ყოფ. *ყირმიზქენდი*;
* წითელსოფელი — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში;
* წითელსოფელი — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად ხატისსოფელი;
* წითელსოფელი — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად ივანწმინდა.
წითელუბანი

საკუთარი სახელი **წითელუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წითელუბანი - სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში
* წითელუბანი - სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში
წილკანი

საკუთარი სახელი **წილკანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წილკანი — ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში;
* წილკანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში.

## იხილეთ აგრეთვე
* წილკნის საეპისკოპოსო
* წილკნის ეკლესია
წილკანი (მხარე)

**წილკანი** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, შუა საუკუნეებში - თემი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში, მთიულეთის არაგვის სათავეებში (ახლანდელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია). სახელწოდება მომდინარეობა სიტყვისაგან "წინკარი" (წინკარი>წირკანი>წილკანი). 

წილკანი საქართველოს ერთ-ერთი პირველი მხარეა, სადაც ქრისტიანული რელიგია გავრცელდა. ტრადიციის თანახმად, IV საუკუნის 30-იან წლებში ქართველთა განმანათლებელმა ნინომ წობენში სხვა მთიელებთან ერთად წილკნელებსაც მიაღებინა ქრისტიანობა.  VI საუკუნეში წილკანში მოღვაწეობდა ისე წილკნელი, ერთ-ერთი 12 ასურელი მამათაგანი. წილკნის მხარე შედიოდა წილკნის საეპისკოპოსოში.
მასში შედიოდა მუხრანი, ბაზალეთი, მთიულეთი, გუდამაყარი და ხევი. VIII-IX საუკუნეებში წილკანი ხან ქართლის, ხან კახეთის შემადგენლობაშია. მის მითვისებას ცდილობდნენ მუხრანის ერისთავები ძაგანისძეები. XI საუკუნეში ერისთავის ძმამ მოდესტომ წილკნის საეპისკოპოსოს ყმა-მამული მიიტაცა. დავით აღმაშენებელმა მოტაცებული მიწები კვლავ საეპისკოპოსოს დაუბრუნა. XI საუკუნის 60-იან წლებში ბაგრატ IV-მ წილკანთან დაამარცხა და გააქცია განძის ამირა ფადლონი. XVII-XVIII საუკუნეებში წილკანი თურქთა, ყიზილბაშთა და განსაკუთრებით ლეკთა თარეშმა დიდად დააზარალა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
მისტიციზმი

მინი|ბუდას სკულპტურა
**მისტიციზმი** (ბერძნ. μυστικός *მისტიკოს* — დაფარული) — ფილოსოფიური და თეოლოგიური სწავლება, რომელიც მიმართულია არაამქვეყნიურ ძალებთან კავშირის დამყარებისკენ; სწრაფვა აბსოლუტურ რეალობასთან, ღვთაებრივთან, სულიერ ჭეშმარიტებასთან ან ღმერთთან ერთიანობის მიღწევისადმი უშუალო გამოცდილების, ინტუიციის ან შთაგონების გზით; რწმენა, რომ ამგვარი გამოცდილება ცოდნის და შემეცნების მნიშვნელოვანი წყაროა.

## ლიტერატურა
* Daniels, P., Horan A., (1987) "*Mystic Places*". Alexandria, Time-Life Books, ISBN 0-8094-6312-1.
* Fanning, Steven., *Mystics of the Christian Tradition.* New York: Routledge Press, 2001.
* Louth, Andrew., *The Origins of the Christian Mystical Tradition.* Oxford: Oxford University Press, 2007. ISBN 978-0-19-929140-3.
*McGinn, Bernard, ''The Presence of God: A History of Western Christian Mysticism'.' Vol. 1 - 4. (*The Foundations of Mysticism*; *The Growth of Mysticism*; *The Flowering of Mysticism*) New York: Crossroad, 1997-2005.
* "Buried Memories on the Acropolis. Freud's Relation to Mysticism and Anti-Semitism", International Journal of Psycho-Analysis, Volume 59 (1978): 199-208. (Jeffrey Masson and Terri C. Masson)
* Chronicle Books. *Mysticism, the Experience of the Devine: Medieval Wisdom*. Labyrinth, 2004.
* Underhill, Evelyn. *Mysticism: A Study in the Nature and Development of Spiritual Consciousness*. 1911
* Walter Terence Stace. *Mysticism and Philosophy*. 1960.
* Stace, W. T. *The Teachings of the Mystics*, 1960.
* King, Ursula. Christian Mystics: Their Lives and Legacies Throughout the Ages. London: Routledge 2004.
* Langer, Otto. Christliche Mystik im Mittelalter. Mystik und Rationalisierung – Stationen eines Konflikts. Darmstadt: 2004.
* Kroll, Jerome, Bernard Bachrach, The Mystic Mind: The Psychology of Medieval Mystics and Ascetics, New York and London: Routledge, 2005.
* Elior, Rachel, *Jewish Mysticism: The Infinite Expression of Freedom*, Oxford. Portland, Oregon: The Littman Library of Jewish Civilization, 2007.
* Louth, Andrew, *The Origins of the Christian Mystical Tradition* (Oxford: 2007).
* Harmless, William, * Mystics.* (Oxford: 2008).
* Otto, Rudolf (author); Bracy, Bertha L. (translator) & Payne, Richenda C. (1932, 1960). *Mysticism East and West: A Comparative Analysis of the Nature of Mysticism*. New York, N. Y., USA: The Macmillan Company
* Dinzelbacher, Peter (hg), *Mystik und Natur. Zur Geschichte ihres Verhältnisses vom Altertum bis zur Gegenwart* (Berlin: 2009) (Theophrastus Paracelsus Studien, 1).
* Merton, Thomas, *An Introduction to Christian Mysticism: Initiation into the Monastic Tradition, 3.* (Kalamazoo: 2008) (Monastic Wisdom series).
* Nelstrop, Louise, Kevin Magill and Bradley B. Onishi, *Christian Mysticism: An Introduction to Contemporary Theoretical Approaches* (Aldershot: 2009).
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ებრაული მისტიციზმი 
* "მისტიციზმი"
* "მისტიციზმი"  *რელიგიის ენციკლოპედია*

კატეგორია:ეზოტერიზმი

კატეგორია:ნიუ-ეიჯი
კატეგორია:სპირიტუალიზმი
671

## მოვლენები 
*გარიბალდი ლანგობარდების მეფე გახდა, მაგრამ სამი თვის შემდეგ მას შეენაცვლა ყოფილი მეფე ბერტარი, რომელიც საფრანგეთში გაქცეული იყო.
*ჩინელი ბუდისტი ბერი იჯინი შრივიჯაიაში ჩადის და ექვსი თვის სანსკრიტის სწავლის შემდეგ ინდოეთში გაემგზავრება.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
წინკიბის ციხე

მინი|წინკიბის ციხის კომპლექსი
**წინკიბის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია IX-X საუკუნეებში. 

წინკიბე მდებარეობს ქსნის მარჯვენა შენაკადზე, ჭურთის წყალზე. მაღალი მთებით შემოზღუდულ ამ ხეობაში სიმაგრისთვის ისეთი მთისწვერი შეურჩევიათ, რომ აქ გამავალი მტერი მას გვერდს ვერ აუვლიდა. მისი მფლობელი, ცხადია, ჭურთის ხევის სტრატეგიული მფლობელიც იყო. მაღალ მთაზე სოფელ წინკიბეს საკმაოდ დიდი ფართობი ეკავა. ნაგებობები ორ კომპლექსადაა განლაგებული. მაღლა მდებარეობს ნასოფლარი გალავნით და ორი ეკლესიით; ცოტა ქვემოთ კოშკი, ეკლესია და რამდენიმე სახლის ნანგრევია გალავნით. ქვედა კომპლექსის ეკლესია წმ. ბარბარეს სახელობისაა. საშუალო ზომის ეკლესია კოშკის აღმოსავლეთით ორ ნაბიჯზე დგას. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ფართე ტრაპეზის ქვა. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი ოდნავ შებრტყელებულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის კანკელი ორიგინალურია. მისი სამი თაღი არათანაბარია. მათგან ცენტრალური და მარცხენა - გასასვლელებია. თაღების საყრდენებს წაკვეთილი კონუსისმაგვარი კოლონები წარმოადგენს. ისინი ზემოთ მსხვილი ბალიშებით მთავრდება, ქვემოთ კი კვადრატულ ფილებს ეყრდნობა.

მოგვიანებით, ეკლესიის შიდა კედლები ფრესკული მხატვრობით დაუფარავთ. სამხრეთ კედელზე ასომთავრული წარწერით გამოსახული არიან ქტიტორები, საკურთხეველში ღვთისმშობლის ფრესკაა ყრმით ხელში, ქვედა რეგისტრში წმინდა მამების გამოსახულებაა. აქვეა ასომთავრული წარწერა: "სულსა და ტიმოთეს შეუნდვეს ღმერთმა", კიდევ, "ბერსა აბრამს შეუნდვენ ღმერთმან, ამინ". დასავლეთ კედელზე სცენა "აბანოი", სარკმლის თავზე წარწერაა: "აღვადგინე". ჩრდილოეთ კედელზე: "დედასა მისსა შეუნდვეს ღმერთმან".

ეკლესიის გრძივ კედლებს და აბსიდს ხარისხი შემოუყვება. სამხრეთი და დასავლეთი სარკმელი სწორკუთხაა. ჩრდილოეთი შესასვლელი ნაოთხალია. ეკლესიის მარტივ ფასადებს ამთავრებს სწორკუთხა კარნიზი. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან გვიანდელი მინაშენი აქვს. მინაშენი ორი სათავსისაგან შედგება და ერთმანეთს არქიტრავული, ნაოთხალი შესასვლელით უკავშირდება. კედლებში მოწყობილია ნიშების რიგი. აღმოსავლეთით კარი და სარკმელია მოთავსებული. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

### დარბაზული ეკლესია 
ზურგიანი კოშკის ჩრდილოეთით 200 მეტრში დგას დარბაზული ეკლესია, რომელიც ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სიმეტრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სამხრეთით ერთი ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სარკმელი. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. კამარა და კონქიჩამოქცეულია. კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 51-54

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
672

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბედა ღირსი — ინგლისელი ისტორიკოსი (გ. 735)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*27 იანვარი: ვიტალიანე — რომის პაპი (დ. უცნობია)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*21 აგვისტო: კობუნი  — იაპონიის იმპერატორი (დ. 648 )

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ტენძი — იაპონიის იმპერატორი (დ. 626)

*
674

## მოვლენები 
*იწყება ქ. კონსტანტინოპოლის პირველი ალყა არაბების მიერ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*სულეიმან იბნ აბდ ალ-მალიქი  — ომაიანთა სახალიფოს ხალიფა (გ. 717)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აბუ აიუბ ალ-ანსარი — მაჰმადის ერთ-ერთი თანმხლები პირი (საჰაბა)

*
673

## მოვლენები 
*არაბთა ფლოტმა ქ. კონსტანტინოპოლისს ალყა შემოარტყა.
*ტემუ იაპონიის საიმპერატორო ტახტზე ავიდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჯან ძიულინი — ჩინელი პოეტი, მეცნიერი (გ. 740)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იან ლიბენი — ჩინელი ფერმწერი (დ. დაახ. 600)
*ხლოტარ III — ნოისტრიისა და ბურგუნდიის მეფე (დ. 650)

*
675

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ლეონ III — ბიზანტიის იმპერატორი (გ. 741)
*იოანე დამასკელი  — ბიზანტიელი ღვთისმეტყველი, ფილოსოფოსი და მწერალი  (გ. 749)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*18 ოქტომბერიდან — 10ნოემბრამდე: ხილდერიკ II  — ფრანკთა მეფე  ( დ. 655)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
680

## მოვლენები 
* დაიწყო კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრება
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*10 ოქტომბერი: ჰუსეინ იბნ ალი   —  შიიტი იმამი  (დ. 626)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჯავანშირი   — კავკასიის ალბანეთის მთავარი (დ. 616 )

*
700

## მოვლენები 
* დაიწყო არაბეთ-ხაზარეთის ომი

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*პავლე I  — რომის პაპი (გ. 767)
*ადრიანე I — რომის პაპი (გ. 795)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კუნიპერტი — ლანგობარდების მეფე
*ასპარუხი  — ბულგარეთის ხანი (დ. 640)
*
800

## მოვლენები 
* კარლოს დიდი რომის პაპმა ლეო III იმპერატორად აკურთხა

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ეთელვულფი — უესექსის მეფე  (გ. 858)
**ფატიმა   ალ-ფიჰრია  — არაბი მუსლიმი ქალი, რომელსაც მიეწერება  მსოფლიოში ყველაზე ძველი, დღესაც მოქმედი საგანმანათლებლო ინსტიტუტის დაარსება (გ. 880)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
კატეგორია:800
681

## მოვლენები 
* დასრულდა კონსტანტინოპოლის მესამე საეკლესიო კრება
* პლისკა ბულგარეთის პირველი იმპერიის დედაქალაქი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*10 იანვარი:აგათო   — რომის პაპი (დ. 577)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
683

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
*28 ივნისი : ლეო II — რომის პაპი (დ. 611)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*11 ნოემბერი: იაზიდ I   — ომაიანთა სახალიფოს  ხალიფა (დ. 647)

### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
690

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გრიგოლ III — რომის პაპი (გ. 741)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*2 სექტემბერიდან 691 წლის 12 აპრილამდე: თოიდერიხ III  — ფრანკთა მეფე (დ.  584)

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
წინწყარო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წინწყარო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წინწყარო – სოფელი თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტში
* წინწყარო – სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში
* წინწყარო (სიმღერა) – ქართული ხალხური სიმღერა
682

## მოვლენები 
*ლეო II რომის პაპი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*უმარ II   — ომაიანთა სახალიფოს ხალიფა (გ. 720)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბოჯანი — კოგურიოს უკანასკნელი მეფე

*
წიფა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წიფა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წიფა — სოფელი ბაღდათის მუნიციპალიტეტში
* წიფა — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში
ბაია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაია — საკუთარი სახელი.
* ბაია — მცენარეთა გვარი ბაისებრთა ოჯახისა.
* ბაია — ქალაქი სამხრეთ უნგრეთში.
* ბაია — შტატი აღმოსავლეთ ბრაზილიაში.
* ბაია — საფეხბურთო კლუბი ზუგდიდში.
* ბაია — კომუნა რუმინეთში.
ოსაკის ციხესიმაგრე

thumb|280px|ოსაკის ციხე-სიმაგრე
**ოსაკას ციხესიმაგრე** (; ოსაკა-ძიო)  — ციხე-კოშკი იაპონიაში, ქალაქი ოსაკაში. იგი იაპონიის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ციხესიმაგრეა, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა XVI საუკუნეში იაპონიის გაერთიანებაში.

ციხესიმაგრეს დაახლოებით ერთი კმ² მიწის ნაკვეთი უჭირავს. აგებულია ორ შემაღლებულ მიწაყრილ პლატფომაზე, რომელიც შემდგომში თლილი ქვის კედლებითაა გამაგრებული. ცენტრალური კოშკის შენობა ხუთ სართულიანია გარედან, ხოლო რვასართულიანი შიგნიდან და ნაგებია მაღალ ქვის ფუნდამენტზე, მისი მობინადრეების ხმლით მოიერიშეთაგან დასაცავად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official web site 
* Satellite image with structures in complex labelled 
* Japanese Castle Explorer - Osaka Castle

კატეგორია:იაპონიის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ოსაკა
რიო-დე-ჟანეირო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **რიო-დე-ჟანეირო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* რიო-დე-ჟანეირო — ქალაქი ბრაზილიაში
* რიო-დე-ჟანეირო — შტატი ბრაზილიაში
* რიო-დე-ჟანეირო — მდინარე ბრაზილიაში, ბაიას შტატში. 
* რიო-დე-ჟანეირო — მეტროსადგური ბუენოს-აირესში.
692

## მოვლენები 
*ომაიანთა ხალიფატის სატახტო ქალაქი გახდა დამასკო.
*ხოტანის სამეფო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ზუბაირი — არაბი პოლიტიკური მოღვაწე (დ. 624)

*
694

## მოვლენები 
*მარადები იუსტინიანე II-ის ჯარს ამარცხებენ.
*ვესტგუთების მეფე ეგიკა ებრაელებს მაჰმადიანების დახმარებას აბრალებს და მონობას უსჯის.
*იაპონიაში დედაქალაქი ასუკიდან ფუძივარა-კიოში გადაიტანეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
699

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*8 სექტემბერი:  აბუ ჰანიფა  — მუსლიმანური სამართლის მეცნიერი (გ. 767)

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*დაგობერტ III — ფრანკთა მეფე (გ. 715)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
წიფორი

საკუთარი სახელი **წიფორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წიფორი — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
* წიფორი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* წიფორი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში
* წიფორი — ნასოფლარი კასპის მუნიციპალიტეტში
* წიფორის მთა — მთა ასპინძის მუნიციპალიტეტში
* წიფორის კოშკი – საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფორში.
წიფურია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წიფურია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წიფურია — სავაჭრო-სახელოსნო პუნქტი ძველ სამეგრელოში
* ბორის წიფურია — ქართველი მსახიობი
695

## მოვლენები 
*იუსტინიანე II ბიზანტიის სამეფო ტახტიდან ჩამოაგდეს.
*ხილდებერტ III ფრანკთა მეფე გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
*ხლოდვიგ IV   — ფრანკთა მეფე (დ. 678)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
წიფურია (დასახლება)

**წიფურია** — შუა საუკუნეების (ძირითადად XVII ს.) ისტორიული სავაჭრო-სახელოსნო პუნქტი დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, ვარაუდით ახლანდელი გალის რაიონის სოფ. თაგილონის ტერიტორიაზე. სახელწოდება წარმოდგება "წიფლნარიდან" (მეგრულად "წიფური"). წიფურია კათოლიკე მისიონერთა საქმიანობის ცენტრიც იყო. გარკვეულ პერიოდში აქ მოღვაწეობდნენ არქანჯელო ლამბერტი, ჯუზეპე ჯუდიჩე, კრისტოფორო დე კასტელი და სხვა. აღწერილობათა თანახმად წიფურიაში ორი ეკლესია და სხვა ნაგებობები იდგა.

## ლიტერატურა 
**პაჭკორია მ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 334, თბ., 1987

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები
წიწამურის ბრძოლა

**წიწამურის ბრძოლა** — კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ თეიმურაზ I-ის მეთაურობით 1615 წელს. კახეთის აჯანყების (1615) პერიოდში შაჰმა აბას I-მა საქართველოში 15-ათასიანი ჯარი გაგზავნა ალიყული-ხანის სარდლობით. ქართველთა ლაშქარი მოულოდნელად დაესხა თავს წიწამურის ახლოს (ახლანდელი მცხეთის რაიონი) დაბანაკებულ მტერს და დაამარცხა. სპარსელთა მთელი ბანაკი და იარაღი ქართველებს დარჩათ.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
**ნარსია გ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 335, თბ., 1987

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ირანის ბრძოლები
კატეგორია:1615 წლის ბრძოლები
წნორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წნორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*წნორი — ქალაქი საქართველოში
*წნორი — მცენარე ტირიფისებრთა ოჯახისა
წობენი

მინი|წმინდა ნინოს ქვა, წობენში
**წობენი**, *წობნები* — ნასოფლარი, ისტორიულ-გეოგრაფიული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდ. არაგვის მარცხენა ნაპირზე, სოფელ ჩინთის ჩრდილოეთით 400 მ-ზე. ხევის მარჯვენა ნაპირას, ჟინვალ ბარისახოს გზის აღმოსავლეთით. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 1988-1989 წლებში ნასოფლარი გათხარა იაე ინსტიტუტის საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). გამოვლინდა საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ნაშთები, აღმოჩნდა მოჭიქული და მოუჭიქავი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. 

ქართლის ცხოვრების მიხედვით ქართველთა განმანათლებელმა წმინდა ნინომ ამ ადგილებში გააქრისტიანა არაგვის ხეობის მთიელები: ჭართალელნი, ფხოველნი, წილკნელნი,  გუდამაყრელნი. 

სოფ. ჩინთის განაპირას მინდორზე ამოზიდულ 15 მ სიმაღლის კლდეს, ხალხური გადმოცემით „ნინოს ქვა“ ჰქვია. შუა საუკუნეებში წობენი საეკლესიო გლეხებით დასახლებული სოფელი იყო.

ადრინდელი შუა საეკუნეებში წობენი ერქვა აგრეთვე მდ. არაგვის მარცხენა ნაპირზე, საგურამო-ხერკის ჩრდილოეთით ჟინვალამდე მოსახლე თემს.

## ეკლესია
ნასოფლარის განაპირას, ჩრდილოეთით, ყურისხევის მარჯვენა ნაპირზე, დგას მცირე ზომის ეკლესია (7,5x5,2 მ). ეკლესიის შემორჩენილი კედლები (სიმ. 0,5-1,5 მ) ნაგებია ტლანქად დამუშავებული საშუალო ზომის კლდის ქვით. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა, რომლის შუაში სწორკუთხა ტრაპეზის ნაწილია შემორჩენილი. აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდში ნიშის ნაშთია, ხოლო ჩრდილოეთის მხრიდან შემორჩენილია კანკელის ნაწილი. მის წინ დგას ჯვრის საყრდენი სწორკუთხა პოსტამენტი, რომელსაც შუაში 0,5 მ სიღრმის კვადრატული ფოსო აქვს. დარბაზის სამივე კედელს გასდევს ქვის საფეხური.

ეკლესიის აღმოსავლეთით გაიხსნა რვა ინდივიდუალური და საოჯახო სამარხი, რომლებიც ორიენტირებულია აღმოსავლეთისაკენ. სამარხები ორი ტიპისაა: ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები. ინვენტარი არ აღმოჩენილა. ეკლესიის შიგნითგამოვლენილი ორი სამარხი არ გახსნილა. ერთს ფარავდა ჩრდილოეთ კედლის საფეხური, მეორეს — ჯვრის პოსტამენტი.

მოპოვებული მასალა ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წონა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **წონა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*  წონა — ძალა;
*  წონა —  სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში;
*  წონა — არქეოლოგიური ძეგლი.