open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქრიზოსტომოს II (კვიპროსის მთავარეპისკოპოსი)

**მთავარეპისკოპოსი ქრიზოსტომოს II** (, ერისკაცობაში — **იროდოტ დიმიტრიუსი**, ; დ. 10 აპრილი, 1941, სოფ. ტალა, პაფოსი — გ. 7 ნოემბერი, 2022) — ეპისკოპოსი; კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარეპისკოპოსი 2006 წლის 5 ნოებრიდან 2022 წლის 7 ნოემბრამდე (გარდაცვალებამდე).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1941 წლის 10 აპრილს, სოფ. ტალაში, ქ. პაფოსის მახლობლად. სკოლის დამთავრების შემდეგ გახდა მორჩილი წმიდა ნეოფიტეს მონასტერში. 1963 წელს დაამთავრა ქ. პაფოსის გიმნაზია. 1963 წლის 3 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად. 1968–1972 სწავლობდა ათენის უნივერსიტეტის საღვთისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1972 წელს არჩეულ იქნა წმიდა ნეოფიტეს მონასტრის იღუმენად. 1972 წლის 12 ნოემბერს ხელდასხმულ იქნა პრესვიტერად და მაკარიო III-ემ აკურთხა იღუმენად. 1978 წლის 26 თებერვალს ებოძა მიტროპოლიტობა. 2006 წლის 5 ნოემბერს არჩეულ იქნა მთავრეპისკოპოსად ახლისა იუსტინიანასი და სრულიად კვიპროსისა. 2006 წლის 12 ნოემბერს შედგა ქრიზოსტომოს II-ის ინთრონიზაცია.

გარდაიცვალა 2022 წლის 7 ნოემბერს, 81 წლის ასაკში. სიცოცხლის ბოლო ოთხი წლის განმავლობაში სიმსივნის უკიდურეს ფორმას ებრძოდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
* კვიპროსის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:კვიპროსის მთავარეპისკოპოსები
კატეგორია:დაბადებული  10 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:მართლმადიდებელი ავტოკეფალური ეკლესიების მეთაურები
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
ეგნატე IV (ანტიოქიის პატრიარქი)

**პატრიარქი ეგნატე IV** (, , ერისკაცობაში — **ჰაზიმ ჰაბიბ ჰასაადი**; დ. 5 დეკემბერი, 1921, მუხრადა, სირია — გ. 5 დეკემბერი, 2012, ბეირუთი, ლიბანი) — ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი; 1979-2012 წლებში პატრიარქი. სრული წოდება: „უნეტარესი პატრიარქი ღვთისა ქალაქისა ანტიოქიისა, სირიისა, კილიკიისა, არაბეთისა, შუამდინარეთისა და სრულიად აღმოსავლეთისა.“

## ბიოგრაფია
მინი|მარცხნივ|ეგნატე IV
ეგნატე IV დაიბადა სირიის ჰამას მუნიციპალიტეტის სოფ. მუხრადაში, მართლმადიდებელი არაბების ოჯახში. იგი ბავშვობიდან დაუკავშირდა ეკლესიას;

ბეირუთში, ლიბანში სწავლის პერიოდში მსახურობდა ჯერ მნათედ, შემდეგ კი დიაკვნად;

1945 წელს გაემგზავრა პარიზის წმინდა სერგის მართლმადიდებლურ საღვთისმეტყველო ინსტიტუტში;

პარიზიდან დაბრუნების შემდეგ დააარსა ბალამანდის მართლმადიდებლური საღვთისმეტყველო სემინარია ლიბანში, სადაც წლების მანძილზე მუშაობდა დეკანის თანამდებობაზე;

მეორე მსოფლიო ომის დროს მომავალი პატრიარქი სათავეში ჩაუდგა სირიელი და ლიბანელი მართლმადიდებელი ახალგაზრდების მოძრაობას, რომლის შედეგად უამრავი არაბი მივიდა ეკლესიაში და ირწმუნა მართლმადიდებლობა;

1961 წელს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად;

1970 წელს გადაყვანილ იქნა ლათაქიის მიტროპოლიტად (სირია);

მღვდელმთავრობის დროს მან დანერგა ხშირი ზიარების პრაქტიკა, რადგანაც იმ პერიოდში გავრცელებული ტრადიციით, არაბი მართლმადიდებლები, განსაკუთრებით საერო პირები პრაქტიკულად არ ეზიარებოდნენ. მას ეკუთვნის არაერთი რეფორმა საეკლესიო ცხოვრებაში;

1979 წელს მიტროპოლიტი ეგნატე არჩეულ იქნა ანტიოქიისა და სრულიად აღმოსავლეთის პატრიარქად. აღსაყდრება აღესრულა ამავე წლის 2 ივლისს. აღსაყდრების დღეს მან ბრძანა:

გარდაიცვალა 2012 წლის 5 დეკემბერს ბეირუთის წმინდა გიორგის სახელობის ჰოსპიტალში ინსულტით.

უნეტარესი ეგნატე IV მშობლიური არაბულის გარდა ფლობდა ინგლისურ და ფრანგულ ენებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
*ანტიოქიის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ანტიოქიის პატრიარქები
კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
ტრირ-ნორდი

მინი|უბნის მდებარეობა ქალაქ ტრირში
[მინი|ბაროკოს ეპოქის ბაზილიკა [სანქტ პაულინი]]
მინი|სანქტ მარტინი
left|მინი|ცურლაუბენის ნაპირი
**ტრირ-ნორდი** არის ქალაქ ტრირის (რაინლანდ-პფალცის მხარე, დასავლეთი გერმანია) 19-დან ერთ-ერთი უბანი. ქალაქ ტრირის ამ უბნის მოსახლეობა 2009 წლის მდგომარეობით 13 539 კაცს შეადგენს.

## გეოგრაფია 
**ტრირ-ნორდი** ეწოდება უბანს, რომელიც ტრირის ისტორიულად ჩამოყალიბებული ძველი ურბანული ნაწილის ჩრდილოეთით მდებარეობს და რუვერ/აიტელსბახის უბნამდე მონაკვეთს წვდება. უბნის ფართობი მოიცავს 376,9 ჰექტარს. **ტრირ-ნორდი** უშუალოდ პორტა ნიგრასთან იწყება და მოიცავს (ისტორიულად არსებული) რომაული სასაფლაო ტერიტორიას.

ქალაქის ეს ნაწილი მოიცავს ასევე პაულინისა და მაარის უბნებს და ცურლაუბენის სანაპირო ზოლსაც. ნელსის მამულს პარკითურთ („ნელსის პარკი“) და წრიული გამანაწილებელი გზით. აქვეა ყოფილი სამხედრო ქალაქი „კასტელფორტე“, რომელსაც აქ დაბანაკებული საფრანგეთის არმია გამოიყენებდა 1999 წლამდე.

## კულტურა და ღირსშესანიშნაობანი 
ტრირის სიმბოლოა ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე სანქტ. პაულინის ეკლესია, რომელიც ბაროკოს ეპოქის ერთ-ერთი  საუკეთესო ძეგლია. ეკლესია საუკეთესო მდგომარეობაშია შემონახული. გარედან შენობა ყვითლადაა შეღებილი და შორიდანაც კარგად ჩანს. იქვე ახლოს მდებარეობს დასავლეთ ევროპაში  ერთ-ერთი უძველესი წმ. მაქსიმინეს სააბატო, რომელიც ტრირის ბენედიქტინელთა ორდენს ეკუთვნის. სულ მთლიანად კი ბენედიქტინელების საკუთრებაში არსებული ოთხი ასეთი ეკლესიაა ქალაქ ტრირში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  ტრირ-ნორდის მოქალაქეთა სახლი: სოციალური სამუშაო, კულტურა, შეხვედრა

კატეგორია:ტრირი
შოდა-კედელას ქედი

**შოდა-კედელას ქედი** (**ორბოძალის ქედი**, **რუბოძალის ქედი**) — ქედი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ შტოქედს. გამოეყოფა ლეჩხუმის ქედს მწვერვალ ლუხუნისწვერთან. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის გასწვრივ დაახლოებით 56 კილომეტრზე და უერთდება მას მწვერვალ კოზი-ხოხთან. საშუალო აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 3050-3080 მ, უმაღლესი მწვერვალია შოდა (3609 მ). აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კარბონატული ქანებით. სამხრეთი მხრიდან გამოეყოფა ქვაციხის, საკაოსმთის, ხეორისწვერის, გორმაღალის, საუხოხისა და სხვა შტოქედები. მდინარე რიონის ხეობით იყოფა ორ ნაწილად — შოდად და კედელად. შოდა-კედელას ქედის თხემური ნაწილისათვის დამახასიათებელია ტიპური ალპური რელიეფი (მოკლე ტროგული ხეობები, ცირკები და სხვა). 1900-2000 მეტრზე ზემოთ კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. იყენებენ საძოვრად და სათიბად.

## იხილეთ აგრეთვე
*საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ქედები
თეოფილოს III (იერუსალიმის პატრიაქრი)

**პატრიარქი თეოფილოს III** (; ერისკაცობაში — **ილია იანოპოლუსი**, ; დ. 1952, გარგალიანი, მესინია, საბერძნეთი) — იერუსალიმის 141-ე პატრიარქი 2005 წლის 22 აგვისტოდან, იერუსალიმის მართლმადიდებელი ეკლესიის მმართველი. სრული  წოდება: *უწმინდესი და უნატარესი კირ თეოფილოსი, პატრიარქი წმიდისა ქალაქისა იერუსალიმისა და სრულიად პალესტინისა, სირიისა, არაბეთისა, იორდანისა, გალილეის კანისა და წმინდა სიონისა*.

## ბიოგრაფია 
უნეტარესი თეოფილე III (ერისკაცობაში ილიას იანოპულოსი) დაიბადა 1952 წელს მესინიაში, (საბერძნეთი);

1964 წელს გაემგზავრა იერუსალიმში, სადაც ხელდასხმულ იქნა დიაკვნად;

შემდგომში მსახურობდა პატრიარქ ბენედიქტე I-თან არქიდიაკვნად;

1991 წელს ხელდასხმულ იქნა მღვდლად და დაინიშნა გალილეის კანას ეკლესიის მოძღვრად; აქ მოღვაწეობის დროს მან დააფუძნა ორგანიზაცია „ნურ ალ მასიჰ“-ი (ნათელი ქრისტესი);

1996 წელს გაემგზავრა ყატარში, სადაც ვაჰაბიტურმა ორგანიზაციამ პირველად მიიღო ქრისტიანი სასულიერო პირი. პარალელურად მსახურობდა წმიდა საფლავის ეგზარქოსად ყატარში;

2000-2003 წლებში იყო იერუსალიმის პატრიარქის პირადი წარმომადგენელი მოსკოვში;

2005 წლის თებერვალში პატრიარქ ირინეოსის მიერ დაინიშნა თაბორის მთის მთავარეპისკოპოსად;

იერუსალიმის საპატრიარქოში განვითარებული ცნობილი მოვლენების შემდეგ მთავარეპისკოპოსი თეოფილე არჩეულ იქნა იერუსალიმის ეკლესიის 141-ე მეთაურად;

2005 წლის 22 აგვისტოს მოხდა მისი აღსაყდრება საპატრიარქო ტახტზე;

უნეტარეს თეოფილოსს რთულ პერიოდში უწევს იერუსალიმის ეკლესიის მწყემსმთავრობა. ისრაელის სახელმწიფოს, პალესტინის ავტონომიასა და იორდანიის სამეფოს შორის არსებული დაძაბული პოლიტიკური ვითარება უარყოფითად აიხასება ეკლესიის მდგომარეობაზე;

პატრიარქი თეოფილე III არის ღვთისმეტყველების ბაკალავრი (ათენი) და მაგისტრი (ლონდონი);

ფლობს ბერძნულ, ინგლისურ და არაბულ ენებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* His Beatitude, Patriarch Theophilos III
*ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
*იერუსალიმის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:იერუსალიმის მართლმადიდებელი პატრიარქები
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:მართლმადიდებელი ავტოკეფალური ეკლესიების მეთაურები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შოვი

**შოვი** — კურორტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ონის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ჭანჭახის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ოსეთის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მეტრი, ონიდან 30 კილომეტრი.

შოვი რესპუბლიკური მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. არის ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა -6 °C) და გრილი ზაფხული (აგვისტოს თვის საშუალო ტემპერატურა 16 °C). სამკურნალო ფაქტორი: მთის ჰავა და ნახშირმჟავა-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმ-კალციუმიანი მინერალური წყაროების წყალი. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა, კუჭ-ნაწლავის, სანაღველე და საშარდე გზების დაავადებანი, ლიმფადენიტი, მეორეული სისხნაკლებობა და სხვა. შოვში არის სანატორიუმები, დასასვენებელი სახლები, პანსიონატები, ტურბაზა და სხვა. საკურორტო სეზონი გრძელდება — ივნის-ოქტომბერში.
## ისტორია
კურორტი შოვი დაარსდა ექიმ-კურორტოლოგ და საბჭოთა პარტიული მოხელის შამშე ლეჟავას ინიციატივით 1925 წელს. არქიტექტორად მოსკოვიდან მოიწვიეს ი. კოლჩინი. 1925 წელს 15 ივლისს საძირკველი ჩაეყარა პირველი სანატორიუმის მშენებლობას. 1928 წლის 18 სექტემბერს კურორტი ოფიციალურად გაიხსნა და მისი დამაარსებლის პატივსაცემად, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივნის მიხეილ კახიანის წინადადებით, „შამშოვი“ ეწოდა. ლეჟავა კურორტის დირექტორად დაინიშნა. 1938 წელს ის საბჭოთა რეპრესიებს ემსხვერპლა, რის შემდეგაც კურორტს შოვი დაარქვეს. 
### შოვის ტრაგედია
2023 წლის 3 აგვისტოს, 16:00 საათზე, კურორტ შოვის ტერიტორიაზე ჩამოწვა გლაციალური ღვარცოფი, რასაც მსხვერპლი მოჰყვა. ტრაგედიას 33 ადამიანის სიცოცხლე ემსხვერპლა (აქედან ერთი უგზო-უკვლოდ დაიკარგა).

## იხილეთ აგრეთვე
*ბუბის მონასტერი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის კურორტები
ლატგალელები

thumb|200px|ლატგალელების დროშა**ლატგალელები** () — ლატვიის ისტორიულ-კულტურული ოლქის ლატგალიის მოსახლეობა. საერთო რაოდენობა 150-დან 400 ათასამდე. ლაპარაკობენ ლატვიური ენის ზემო ლატვიურ დიალექტზე. ლატგალელები ლატგალების შთამომავლები არიან. ტერმინი „ლატგალელები“ ლიტერატურაში იხმარება XX საუკუნის დასაწყისიდან. ლატგალელები ძველთაგანვე განსაკუთრებით მჭიდრო ურთიერთობაში იყვნენ სლავებთან, რამაც ასახვა პოვა მათ ყოფასა და კულტურაში. განსაკუთრებული ისტორიული პირობების გამო ლატგალელებმა მატერიალურ და სულიერ კულტურაში შეინარჩუნეს თავისებური ელემენტები. მორწმუნეთა უმრავლესობა კათოლიციზმის მიმდევარია. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ლატგალები
* ლატგალია

## რესურსები ინტერნეტში
* Латгалы (инфлянты) 
* Фестиваль балтийских культур, июль 2006 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
ლატგალიის მაღლობი

**ლატგალიის მაღლობი** — მაღლობი ლატვიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების დაუგავის, დუბნის, მალტისა და რეზეკნეს აუზებში.  სიმაღლე 289 მეტრამდე. უმთავრესად აგებულია დევონური მერგელებითა და  დოლომიტებით. ზედაპირზე განვითარებულია მორენულ-თიხოვანი, ძველტბიური და ფლუვიოგლაციალური ნალექები, რელიეფი ბორცვიანია. არის 600-ზე მეტი ტბა. ლატგალიის მაღლობი დაფარულია წიწვოვანი (ნაძვი, სოჭი) და შერეული ტყით. განვითარებულია ტურიზმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლატვიის გეოგრაფია
ვარსკვლავიერი სიდიდე

[მინი|[ასტეროიდი 65 კიბელა და 2 ვარსკვლავი თავისი ვარსკვლავური სიდიდის მაჩვენებლბით]]
**ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდე** — ციური სხეულის (ვარსკვლავის, პლანეტის და ა. შ.) მიერ დედამიწაზე, მხედველობის სხივის მართობულ სიბრტყეში შექმნილი განათებულობის ზომა. ახასიათებს მნათობის ბრწყინვალება. ვარსკვლავიერი სიდიდის განსაზღვრისას გათვალისწინებულია მნათობის სხივთა შესუსტება დედამიწის ატმოსფეროს განჭოლვისას. გამოისახება, როგორც რიცხვი, „m“ ხარისხში (მაგალითად: 5m; ).

პირველად შემოიღო ჰიპარქემ (ძვ. წ. II ს.), რომელმაც შეუიარაღებელი თვალით ხილვადი ყველა ვარსკვლავი 6 კლასად დაყო. ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავებს მიაწერა 1-ლი სიდიდე, ხოლო ყველაზე მკრთალებს — მე-6. m ვარსკვლავიერი სიდიდე დაკავშირებულია შესაბამის E განათებულობასთან: 

:m=k\lg{E+C_0}, 

სადაც C_0 ვარსკვლავიერ სიდიდეთა სკალის ნულპუნქტია. იგი განისაზღვრება ე. წ. სტანდარტულ ვარსკვლავებზე ჩატარებული დაკვირვებებით k კოეფიციენტის მნიშვნელობად ინგლისელ ასტრონომის ნ. პოგსონის წინადადებით მიღებულია — 2.5. ვარსკვლავიერ სიდიდეთა განსხვავებას 5 ერთეულით შეესაბამება განათებულობათა განსხვავება 100-ჯერ. გაზომვის მეთოდიკის მიხედვით ვარსკვლავიერი სიდიდე შეიძლება იყოს ვიზუალური (რომელსაც ვიზუალური ფოტომეტრის მეშვეობით თვალით განსაზღვრავენ), ფოტოგრაფიული (ადგენენ ფოტოფირფიტაზე მნათობის გამონასახის მიხედვით), ფოტოელექტრული (საზღვრავენ ფოტოელექტრული ფოტომეტრით) და რადიომეტრული (განსაზღვრავენ ბოლომეტრით). ეს სხვადასხვაობა შეესაბამება მნათობის ბრწყინვალების გაზომვას სპექტრის სხვადასხვა დიაპაზონში. ვიზუალურთან ახლოსაა ე. წ. ფოტოვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე; ვარსკვლავიერ სიდიდეს საზღვრავენ სტანდარტებად შერჩეული ვარსკვლავების ბრწყინვალებასთან მოცემული ვარსკვლავის ბრწყინვალების შედარების საფუძველზე. სტანდარტებად შერჩეულია ვარსკვლავთა ჯგუფები ცის სხვადასხვა უბანში და მათი ბრწყინვალება საგანგებოდაა განსაზღვრული. ფართოდ იყენებენ სტანდარტების ე. წ. UBV სისტემას, რომელშიც ვარსკვლავიერი სიდიდეები მოცემულია სპექტრის ულტრაიისფერ U (3500Å), ლურჯ B (4350Å) და ყვითელ V (5550Å) უბნებში. სხვადასხვა სისტემაში განსაზღვრულ ვარსკვლავიერ სიდიდეთა სხვაობები სპექტრში ენერგიის განაწილებას გვიჩვენებს და ფერის მაჩვენებლებს განსაზღვრავს. 

ისეთ ვარსკვლავიერ სიდიდეს, რომელიც ექნებოდა მნათობს 10 პს მანძილზე, ეწოდება აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე; ხილული ვარსკვლავიერი სიდიდისაგან განსხვავებით, რომელიც ვარსკვლავის მანძილზეა დამოკიდებული, M აბსოლუტური ვარსკვლავიერი სიდიდე ცალსახად განსაზღვრავს მნათობის გამოსხივების სიდიდეს ანუ მის ნათობას. დაკავშირებულია m ხილულ ვარსკვლავიერ სიდიდესთან თანაფარდობით: M=m+5-5\lg{r}, სადაც r არის პს-ობით გამოხატული მანძილი მნათობამდე.

## ლიტერატურა
* *ხარაძე ე.*, ზოგადი ასტროფიზიკის კურსი, თბ., 1960

კატეგორია:ასტრონომია
სერეტსე კჰამა

**სერეტსე კჰამა** (; დ. 1 ივლისი, 1921, სეროვე — გ. 13 ივლისი, 1980, გაბორონე, ბოტსვანა) — ბოტსვანის სახელმწიფო მოღვაწე და ქვეყნის პირველი პრეზიდენტი 1966-1980 წლებში ბამანგვატოს ტომის ბელადი.

## განათლება 
საუნივერსიტეტო იურიდიული განათლება მიიღო სამხრეთ აფრიკის კავშირში, შემდეგ სწავლა განაგრძო ოქსფორდში (დიდი ბრიტანეთი).

## კარიერა 
1961-1965 წლებში საკანონმდებლო საბჭოს წევრი და ბეჩუანალენდის აღმასრულებელი საბჭოს ორი აფრიკელი წევრიდან ერთ-ერთი იყო. 1962 წლიდან ბოტსვანის დემოკრატიული პარტიის თავმჯდომარე გახდა, 1965-1966 წლებში კი ბეჩუანალენდის პრემიერ-მინისტრი იყო. დამოუკიდებლობის გამოცხადებიდან, 1966 წლის 30 სექტემბრიდან - გარდაცვალებამდე, 1980 წლის 13 ივლისამდე ბოტსვანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა ეკავა.

მისი შვილი იან კჰამა 2008 წლის 1 აპრილს გახდა ბოტსვანის მეოთხე პრეზიდენტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*http://www.penguin.co.uk/nf/Author/AuthorPage/0,,1000054429,00.html?sym=QUE .
*University of Botswana History Dept: *Seretse Khama 1921-1980*.
*Royalty in Botswana.

კატეგორია:ბოტსვანის პრეზიდენტები
კატეგორია:ბოტსვანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
ავალონი (Marvel Comics)

**ავალონი**  — გამოგონილი განზომილება Marvel Comics-ის სამყაროში*კურსივის ტექსტი*. სახელი ეწოდა კელტური და ვალიური მითოლოგიის ავალონის მიხედვით.

პირველად გამოჩნდა *ფანტასტიკური ოთხეულის* 54-ე ნომერში (1966 წლის სექტემბერი). შექმნილია სტენ ლისა და ჯეკ კირბის მიერ. ავალონის განზომილება, როგორც ’სხვა სამყარო’, პირველად მოხსენიებულია კომიქსში *კაპიტანი ბრიტანეთი* #1 (1976 წლის ოქტომბერი) კრის კლერმონის, ჰერბ ტრიმფესა და ფრედ კიდას მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ავალონის შესახებ

კატეგორია:Marvel Comics-ის განზომილებები
ლინკმენასი

**ლინკმენასი** () — ტბა ლიეტუვაში, აკუშტაიტის ეროვნულ პარკში, იგნალინის რაიონში. ქალაქ იგნალინიდან 10 კმ-ის დაშორებით. სიგრძე 2,3 კმ. სიგანე — 0,6 კმ. პატარა ნაკადით დაკავშირებულია ასეკასის ტბასთან. 

## ლიტერატურა
* Linkmenas. Visuotinė lietuvių enciklopedija, T. XIII (Leo-Magazyn). V.: Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2008, 413 psl.

კატეგორია:ლიეტუვის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010

**უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-10** იქნება ამ სახელწოდებით ცნობილი პირველი გათამაშება ფეხბურთში. მას შემდეგ, რაც გაუქმებულად გამოცხადდა უეფა-ს თასი, შემოღებულ იქნა მისი ანალოგიური ტურნირი, განსხვავებული ფორმატითა და გუნდთა რაოდენობით. გადამწყვეტი ფინალი 2010 წლის 12 მაისს გერმანიის ქალაქ ჰამბურგში გაიმართება.

## საკვალიფიკაციო ეტაპი 
### პირველი საკვალიფიკაციო ეტაპი 
|}

### მეორე საკვალიფიკაციო ეტაპი 
|}

### მესამე საკვალიფიკაციო ეტაპი 
|}

## გადათამაშება 
|}

## ჯგუფური ეტაპი 
### ჯგუფი A 
|

|}

### ჯგუფი B 
|

|}

### ჯგუფი C 
### ჯგუფი D
### ჯგუფი E 
### ჯგუფი F
### ჯგუფი G 
### ჯგუფი H
### ჯგუფი I 
### ჯგუფი J
### ჯგუფი K 
### ჯგუფი L
## იხილეთ აგრეთვე 
* უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა 2009-10

## რესურსები ინტერნეტში 
* უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010, უეფა-ს საიტი.
* უეფა-ს ევროპა ლიგა 2009-2010, RSSSF.

კატეგორია:უეფა-ს ევროპა ლიგა
ვახტანგ ორბელიანი (საგარეჯოს მოურავი)

მინი|ვახტანგ ორბელიანი
**ვახტანგ დიმიტრის ძე ორბელიანი** (დ. 1769 — 3 მარტი, 1812) — თავადი, ორბელიანთა სახლის წევრი, საგარეჯოს მოურავი. 

1800 წელს ცოლად შეირთო ერეკლე II-ის ასული თეკლე ბატონიშვილი; პოეტების ვახტანგ და ალექსანდრე ორბელიანების მამა. რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიის შემდეგ მიიღო რუსეთის არმიის პოლკოვნიკის წოდება. დაიღუპა აჯანყებულ კახელებთან შეტაკებაში.

კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი 1812
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
ვახტანგ
როზა როგომბე

**როზა როგომბე** (დ. 20 სექტემბერი, 1942, ლამბარენე, გაბონი — გ. 10 აპრილი, 2015, პარიზი, საფრანგეთი) — გაბონელი პოლიტიკური მოღვაწე, გაბონის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი 2009 წლის 10 ივნისიდან ამავე წლის 16 ოქტომბრამდე. 

დაიბადა ქალაქ ლამბარენეში, საფრანგეთში სწავლის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და მუშაობა დაიწყო მოსამართლედ. 1980-იან წლებში მუშაობდა ქალთა მოძრაობისა და ადამიანის უფლებების სამინისტროში, 2007 წელს მიიღო თეოლოგიის დოქტორის წოდება. 

2008 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში აირჩიეს მშობლიური ქალაქის კანცლერად. 2009 წლის იანვარში კი სენატორად ამავე ქალაქიდან. 16 თებერვალს აირჩიეს სენატის პრეზიდენტად. 

2009 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა გაბონის პრეზიდენტი ომარ ბონგო. გაბონის საკონსტიტუციო სასამართლომ კონსტიტუციის საფუძველზე  დროებით პრეზიდენტად როზა როგომბე გამოაცხადა და დაევალა 45 დღეში საპრეზიდენტო არჩევნების მომზადება.

გარდაიცვალა 2015 წლის 10 აპრილს პარიზში, სადაც იგი წავიდა სამკურნალოდ რამდენიმე დღით ადრე. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალი პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* "Gabon: Le Sénat rend hommage à Madame le président de la République, Rose Francine Rogombé" 

## სქოლიო
კატეგორია:გაბონის პრეზიდენტები
კატეგორია:გაბონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:გაბონელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აპრილი
კატეგორია:აფრიკის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
დიმიტრი ჩრდილელი

**დიმიტრი (მიტო) ნიკოლოზის ძე ჩრდილელი** (დ. ნოემბერი 1894 — გ. 20 მაისი, 1923, თბილისი) — ქართველი ოფიცერი, საქართველოს ეროვნული გმირი.

ქართლელ აზნაურთა საგვარეულოდან. დაამთავრა თბილისის კადეტთა ქვეითი სასწავლებელი. I მსოფლიო ომის (1914-1918) წლებში პოდპორუჩიკის ჩინით რუსეთის იმპერიის არმიის 1-ლ გრენადერთა საარტილერიო ბრიგადის რიგებში იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე. ორჯერ დაიჭრა უკრაინის ტერიტორიაზე ბრძოლებისას. ტყვედ იყო გერმანელებთან.

1918-1921 წლებში ჩრდილელი მსახურობდა საქართველოს რესპუბლიკის არმიაში. ჰქონდა მაიორის წოდება. 1921 წლის თებერვალში თბილისის დაცვის დროს ტაბახმელის პოზიციებზე მეთაურობდა საარტილერიო ნაწილებს. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში არ წასულა. მსახურობდა საქართველოს წითელ არმიაში მე-2 ქართული გაერთიანებული საარტილერიო დივიზიონის 1-ლი ბატარეის უფროსად. ამავდროულად მონაწილეობდა წინააღმდეგობის იატაკქვეშა მოძრაობაში. იყო ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის სამხედრო ორგანიზაციისა და საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის „სამხედრო ცენტრის“ წევრი. დახვრიტეს „სამხედრო ცენტრის“ სხვა მეთაურებთან ერთად თბილისში, ვაკის პარკის ტერიტორიაზე.

## ლიტერატურა
* მშვიდობით ძმებო, გვხვრეტენ ამაღამ!  / [საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს არქივი ; პროექტის ხელმძღვანელი ომარ თუშურაშვილი. თბ., 2016 . ISBN 9789941094361. - გვ. 433-458.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში‎
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მაისი
დიმიტრი
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები
ბერი ეგნატაშვილი

**ბერი ეგნატაშვილი **(გ. დაახლოებით XVIII საუკუნის 60-იანი წლების დასაწყისში) — ქართველი ისტორიკოსი, ჩამომავლობით აზნაური. იყო ვახტანგ VI-ის მიერ „ქართლის ცხოვრების“ გაგრძელების დასაწერად შედგენილი კომისიის ერთ-ერთი მონაწილე (სწავლულ კაცთა კომისია), შესაძლოა ხელმძღვანელიც. „ახალი ქართლის ცხოვრების“ ხელნაწერის აშიაზე გაკეთებული ორი მინაწერი (1779) მოწმობს, რომ ეგნატაშვილი ამ თხზულების ერთ-ერთი ავტორი იყო.

ამავე დროს ძეგლის ჯანაშვილისეული ხელნაწერის ერთი მინაწერი გვაუწყებს „ამას ქვემოთ ამ წიგნში ყველა სწორედ არ უწერიათ. ღმერთმან მიუტეოს ეგნატაშვილს ბერს იმდენი შურით და მტრობით სიცრუე“. ივანე ჯავახიშვილი „ახალ ქართლის ცხოვრებას“ კოლექტიურ ნაშრომად მიიჩნევდა, ხოლო ეგნატაშვილის შესახებ წერდა: „ის ან კომისიის მეთაური და ხელმძღვანელი იქნებოდა, ან მისი მდივანი და საერთო ნამუშევარისა და კვლევა ძიების აღმწერელი“.

გარდა ამისა, ეგნატაშვილის ავტორობის კვალი თხზულების ტექსტშიც ჩანს. ვარაუდობენ, რომ ეგნატაშვილი მჭიდროდ უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული ერეკლე II-ის მოწინააღმდეგე პირებთან, რომლებიც შემდეგში 1765 წლის შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ.
## თხზულება 
* „ახალი ქართლის ცხოვრება“. XVIII საუკუნის დამდეგი, I. ტექსტი, ივ. ჯავახიშვილის წინასიტყვაობა და რედაქტირება, თბ., 1940
## ლიტერატურა 
* *ცინცაძე ი.*, ბერი ეგნატაშვილის ვინაობის საკითხისათვის, «მნათობი», 1968, № 1
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბერი ეგნატაშვილი - ახალი ქართლის ცხოვრება
* ბერი ეგნატაშვილი-ს შემოქმედება Allgeo.org-ზე
* ბერი ეგნატაშვილი, ახალი ქართლის ცხოვრება (ტექსტი ძველი ქართულიდან ახალ ქართულზე გადმოიტანა და კომენტარები დაურთო გიორგი მაჭარაშვილმა)

კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
პლაკოდერმები

**პლაკოდერმები**, **ჯავშნიანი თევზები** () — ნამარხი თევზების ჯგუფი. მათი სხეულის სიგრძე 5-6 მ აღწევდა. თავი და სხეულის წინა ნაწილი ჯანისეული წარმოშობის ძვლოვანი ფირფიტების ჯავშნით იყო დაფარული, ტანის უკანა ნაწილი კი ქერცლიანი ან შიშველი ჰქონდათ. თავისა და გულმკერდის ძვლოვანი ჯავშანი ერთმანეთს 2 მოძრავი სახსრით უკავშირდებოდა. პლაკოდერმების  ყბები კიდეწამახვილებული ძვლოვანი ფირფიტებისაგან იყო აგებული. ძირითადად ფსკერის ცხოველები იყვნენ. ცხოვრობდნენ დევონურ პერიოდში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პლაკოდერმები
კრეტინგა

thumb|კრეტინგას გერბი
**კრეტინგა** (ლიეტუვ Kretinga, გერმ. Crottingen, ასევე  Krettingen) 1915 წლამდე ოფიციალურად კრეტინგენი) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთში, კლაიპედის მაზრაში კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობის ცენტრში.

## მდებარეობა და აღწერილობა 
ჟემაიტიის რიგით მეექვსე ქალაქი. განლაგებულია მდინარე აკმიანეზე (ლიეტუვ Akmena) ბალტიისპირა კურორტ პალანგიდან 13 კიმლომეტრში, საპორტო ქალაქ კლაიპედადან 35 კილომეტრში. 
ქალაქში განთავსებულია შალეულის ფაბრიკა, კარაქმრეწვი, სატყეო, ცხოველთა ფერმა (ეწევიან მოშავო-მოვერცხლისფრო მელიების და წაულების მოშენებას.

## მოსახლეობა 
XIX  საუკუნის დამლევს დაახლოებით 1600 მოსახლე იყო, 1959 — 9690 მცხოვრები, 1970 — 13 ათასი, 1989 — 19 200 ადამიანი; დღეისათვის 21,4 ათასი (2005).

## ისტორია 
**განვითარება**
thumb|ჰოდკევიჩების სასახლე და მუზეუმი
პირველად კურლანდიის ეპისკოპოს ჰენრიხის სიგელში იხსენიება 1253 წელს. 1534 წლიდან სოფელიცა და მამულიც ლიტვის დიდი მთავრების საკუთრება გახდა. 1572-დან მამულს გრაფები - ჰოკდევიჩები ფლობდნენ. ლიტვის დიდი სამთავროს ჰეტმანმა იან მეფე ჰოდკევიჩმა აქ 1603 წელს ბერნარდის ტაძარი დააარსა, 1610-1617 წწ საყდარი ააგო. 1621 წლიდან მამულის მფლობელები საპეგები გახდნენ. 1652 წელს კრეტინგენში ხის აკლესია აიგო. დასახლების მესაკუთრეები რამდენიმეჯერ შეიცვალნენ, სანამ მისმა მფლობელმა გრაფმა ზუბოვმა 1875 წელს გრაფ ტიშკევიჩს არ მიჰყიდა.

XIX საუკუნეში პრუსიის საზღვართან საბაჟოს ფუნქციასაც ასრულებდა.

1924 წელს კრეტინგამ ქალაქის უფლება მოიპოვა; გახდა მაზრისა და თემის ცენტრი. 1950 წლიდან რაიონული ცენტრია.

კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
მემელე

**მემელე** (ლიეტ. Nemunėlis, ლატ. Mēmele) — მდინარე ჩრდილოეთ ლიეტუვასა და სამხრეთ ლატვიაში. სათავეს როკიშკისიდან სამხრეთით 6 კილომეტრში იღებს. საერთო სიგრძით 191 კმ-ია, პირველი 75 კმ ლიეტუვაში მიედინება, დარჩენილი 76 კმ ლატვიაში, ოღონდ, გარკვეულ მონაკვეთზე ლიეტუვა-ლატვიას საზღვარია, ხოლო შემდგომ ქალაქ ბაუსკთან მდინარე მუშას ერთვის. ამ მდინარეების შეერთებით მდინარე ლიელუპე — ლატვიისთვის მნიშვნელობით მეორე მდინარე იქმნება, რომელიც მხოლოდ დაუგავას ჩამორჩება.

მდინარის დასახელება „მემელე“ სავარაუდოდ პრუსიული ენიდან მომდინარეობს, სადაც „წყლით შემოფარგლულს“ ან „ჭაობნარს“ ნიშნავს.

ევროკავშირმა 100 000 ევრო გამოყო მდინარეზე ტურისტული მარშრუტის შესაქმნელად.

## ერთვის 
*Apašča (ლიეტუვა)
*Vīžona (ლიეტუვა)
*Dienvidsusēja (114 კმ)
*Viesīte (59 კმ)
*Nereta (25 კმ)
*Rikon  (18 კმ)
*Žūru (9 კმ)
*მზის წყალი (7 კმ)

## რესურსები ინტერნეტში 
*Mēmele 
*Mēmele Campo maršruti  }

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
კატეგორია:ლატვიის მდინარეები
მუშა (მდინარე)

**მუშა**, **მუსა** (ლიეტუვ. Mūša, ლატ. Mūsa) — მდინარე ლიეტუვის ჩრდილოეთ და ლატვიის სამხრეთ ნაწილში.

სიგრძე — 164 კმ, აქედან 140 კმ — ლიეტუვის ტერიტორიაზე, შემდეგი 6 კმ ლატვიასთან საზღვარზეა, დარჩენილი 18 კმ ლატვიის ტერიტორიაზე მიედინება და მდინარე მემელესთან შერთვით ქალაქ ბაუსკასთან ჩაედინება.

მდინარე მუშის სათავე ქალაქ ჟაგარედან 16 კილომეტრში მდებარეობს სამხრეთით.

სოფლის მეურნეობის გამო მდინარე ფოსფორითა და აზოტით ბინძურდება.

## შენაკადები 
*Vilkvedis, 
*Voverkis, 
*Kulpa, 
*Kruoja, 
*Daugyvenė, 
*Mažupė, 
*Lėvuo, 
*Pyvesa, 
*Viekšmuo, 
*Tatula, 
*Čeriaukštė. 
ყველა შენაკადი მარჯვენა მხრიდან არის.

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
კატეგორია:ლატვიის მდინარეები
მერკისი

**მერკისი** (ასევე მიარკისი, ლიეტ. Merkys, ბელარ. Мяркіс, Мерычанка) — მდინარე ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ნიამუნასის მარჯვენა შენაკადი.

მდინარის სათავე ბელარუსში, ოშმიანის მაღლობზეა, ლიეტუვის საზღვართან. ერთვის მერკინეს დრუსკინინკაიადან 20 კილომეტრში ჩრდილო-აღმოსავლეთით.

მდინარე ზემო და ქვემო დინებებში დაკლაკნილია, საერთო სიგრძე 206 კმ-ია, აქედან ლიეტუვის ტერიტორიაზე 190 კმ, აუზის ფართობით 4.440 კმ², წყლის დანაკარგი შესართავიდან 14 კილომეტრში 35,2 მ³/წმ, უმეტესი — 49,8 მ³/წმ-მდე.

მერკისის შევსება შერეულად ხდება, ძირითადად ნიადაგიდან. წყალდიდობა მარტიდან მაისამდე იცის. იყინება დეკემბერში, მარტში ყინულცურვა იწყება. ყინული მდინარეზე არამყარია.

მერკისი ხე-ტყის დასაცურებლად გამოიყენება, სამეურნეო დანიშნულების ნაოსნობა არ ფიქსირდება.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
შუშვე

**შუშვე** (ლიეტ. Šušvė) — მდინარე ცენტრალურ ლიეტუვაში, მდინარე ნევეჟისის მარჯვენა შენაკადი. სათავეს იღებს კელმენის რაიონში, ქალაქ ტიტუნევაიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6 კმ-ში. მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით, გაედინება ტიტუვენისა და სულინკის ჭაობებში. ჩაედინება მდინარე ნეჟევისში სოფელ გრაუჟაისთან ახლოს (კედაიანის რაიონი).

სიგანე: ზემო დინებაში 2-3 კმ , ხოლო ქვემო დინებაში 350—450 მ. ფერდობების სიმაღლე 6—15 მ. იყინება დეკემბერში, ლღვება მარტში.

მთავარი შენაკადებია: ბერჟე, ჟიედუპე, სრაუტასი, სარვა (მარცხენა), ჰომერტა, ჟადიკე, აჟიტე, ლიედასი, ლაფსკოიისი, ვიქშრუპისი, პუტნუტისი (მარჯვენა).

მდინარე შუშვეზე განლაგებულია დასახლებები: შიაულენაი, პაშუშვისი, გრინკიშკისი, ვაიტეკუნაი, ანგირაი, იოსვაინიაი.

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
სმილგა

**სმილგა** (ლიეტუვ. Smilga) — მდინარე ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში, კედაინის რაიონში, მდინარე ნევეჟისის მარჯვენა შენაკადი. სათავეს ადგილ კრაკესიდან იღებს. მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. ნეჟევისს ქალაქ კედაინიაიში ერთვის.

კალაპოტი ქვემო დინებაში დარეგულირებულია. ზაფხულობით ალაგ-ალაგ შრება.

მთავარი შენაკადებია: სმილგაიტისი, კლაპუტისი (მარჯვენა), ტრაინისი, გრაისუპისი, იაუგილა, ვიშტუპისი (მარცხენა).

სურათი:Smilga004.JPG
სურათი:Smilga002.JPG
სურათი:Smilga003.JPG

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
შეშუპე

**შეშუპე** (შეშუპა, შიაშუპე, ლიეტ. Šešupė) — მდინარე პოლონეთში, ლიეტუვასა და კალინინგრადის ოლქში (რფ) მდინარე ნიამუნასის მარცხენა შენაკადი. შეშუპეს მონაკვეთი კალინინგრადის ოლქსა და ლიეტუვას შორის საზღვარზე მდებარეობს.

## ჰიდროგრაფია 
მდინარის სიგრძე — 298 კმ-ია (27 კმ პოლონეთის, 158 კმ — ლიეტუვის, 62 კმ — რუსეთის ტერიტორიაზე, მათ შორის, 51 კმ რუსეთ-ლიეტუვის საზღვარზე. აუზის ფართობი 6.100 კმ²-ია. სათავეს ბალტიისპირეთის მთაგრეხილიდან იღებს, ივსება შერეულად, მეტწილად წვიმით. წყლის საშუალო დანაკარგი შენაკადიდან 43 კმ-ში — 33,2 მ³/წმ. იყინება ზამთრობით, ნოემბრის ბოლოდან იანვრამდე, ლღვება თებერვლის ბოლოდან ან მარტის დასაწყისიდან. შეშუპეზე გაშენებულია ქალაქები  კალვარია, კაპსუკასი, კუდირკოს-ნაუმესტისი, კრასნოზნამენსკი (კალინინგრადის ოლქში).

## რესურსები ინტერნეტში 
* შეშუპეს აღწერილობა ტურისტებისთვის

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
ვიშტინეცი

**ვიშტინეცის ტბა** (ლიეტუვ. Vištyčio ežeras, გერმ. Wystiter See, ზოგჯერ, „ევროპულ ბაიკალსაც“ უწოდებენ) — ტბა რუსეთის კალინინგრადის ოლქსა და ლიეტუვის მარიამპოლის მაზრაში. კალინინგრადის მხარის ყველაზე ფართო, ღრმა და სუფთა ტბა.

ტბაში თევზის 22 სახეობა ბინადრობს, გარდა ამისა, აქ უხერხემლოთა 150-ზე მეტი ნაირგვაროვნებაა, მათ შორის, სხვადასხვა მიკროსკოპული კიბორჩხალები, მოლუსკები და სხვა. 

ტბაზე საზღვარი გადის რუსეთსა და ლიეტუვას შორის. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვიშტინეცის ტბა 

კატეგორია:ლიეტუვის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
დრისვიატი

**დრისვიატი** (ლიეტუვ. Drūkšiai, ბელარ. Дрысвяты) — ტბა ლიეტუვის ზარასაის რაიონსა და ბელაორუსის ვიტებსკის ოლქის ბრასლავის რაიონში. ლიეტუვის სამხრეთით, ბალტიისპირეთის მთაგრეხილის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაპირში. ბრასლავის ტბათა ჯგუფში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესი. იგნალინის აესისთვის წყლის მიმწოდებელი წყაროა. 

ტბის 44.79 კმ² ფართობიდან დაახლოებით 34 კმ² ლიეტუვაშია, 10 კმ²-მდე ბელარუსში. მყინვარების მოძრაობის დროს ორი სამხრეთიდან ჩრდილოეთში და აღმოსავლეთიდან დასავლეთში გადაჭიმული ჩაღრმავებაა წარმოქმნილი. პირველის მაქსიმალური სიღრმე 29 მ-ია, მეორისა 33,3 მ. სიღრმეები ტბის ცენტრშია. ნაპირების უმეტესი ნაწილი ქვიშიანია.

ტბას მასში მოხვედრილი მცირე ზომის მდინარეები ავსებს. დრისვიატიდან მდინარე პრორვა გამოედინება, რომელიც ობოლის ტბისა და მდინარე დრისვიატკის გავლით ტბას მდინარე დისნასთან აერთებს (დასავლეთ დვინის შენაკადი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* დრისვიატი ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიურ ლექსიკონში

კატეგორია:ლიეტუვის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
მუტანტი (Marvel Comics)

Marvel-ის კომიქსების წიგნებში, **მუტანტი** ეწოდება ინდივიდს, რომელიც ფლობს გენეტიკურ შტრიხს, ე.წ. იქს-გენს, რისი მეშვეობითაც ბუნებრივად შეუძლია გამოავლინოს ზეადამიანური ძალები და შესაძლებლობები. მუტანტები წარმომადგენლები არიან Homo Superior-ის სახეობისა, რაც Homo sapiens-ის ევოლუციური შთამომავალია, და  ადამიანის ევოლუციაში მომდევნო საფეხურად მიიჩნევიან.

## ომეგა-დონის მუტანტები 
**ომეგა-დონის მუტანტი** მათი ზეადამიანური შესაძლებლობების ერთ-ერთი უძლიერესი გენეტიკური პოტენციალია. ტერმინი *შემზარავი იქს-ადამიანების* 207-ე ნომრიდან გახდა ცნობილი (1986), თუმცაღა სრულიად განუმარტავი იყო. მას შემდგომ გამოჩნდა 2001 წლის ლიმიტირებულ სერიებში *იქს-ადამიანები სამუდამოდ*. ომეგა-დონის შესაძლებლობების რიცხვს განეკუთვნება მაგ. უკვდავება, მატერიისა და ენერგიის უკიდურეს დონეზე მართვა, უმაღლესი დონის გონებრივი შესაძლებლობები, ძლიერი ტელეკინეზისი და პოტენცია, რომელიც ცნობილი მატერიალური სამყაროს მიღმა არსებობს. მყარი დეფინიცია ტერმინისა კომიქსებიდან ცნობილი არ არის. ცნება ’ომეგა-დონის მუტანტი’ აერთიანებას უკიდურესაც ძლიერ მუტანტებს, როგორიცაა: ჯინ გრეი, ვულკანი, რეიჩელ სამერსი, ელიქსირი, ფრანკლინ რიჩარდსი და სხვები.

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია Marvel ვიკიზე

კატეგორია:Marvel Comics-ის მუტანტები
ალიტუსის მაზრა

**ალიტუსის მაზრა** () – მაზრა ლიეტუვაში, ესაზღვრება მარიამპოლეს, კაუნასის და ვილნიუსის მაზრები, ასევე პოლონეთი და ბელარუსის გროდნოს ოლქი.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრა მოიცავს:

* ქალაქ ალიტუსის თვითმმართველობას.
* ალიტუსის რაიონის თვითმმართველობას. (11 მამასახლისი)
* დრუსკინინის თვითმმართველობას. (2 მამასახლისი)
* ლაზდიის რაიონის თვითმმართველობას. (14 მამასახლისი)
* ვარენის რაიონის თვითმმართველობას. (8 მამასახლისი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* მაზრის ადმინისტრაცია

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
ძველი ვილნიუსი

[thumb|*[გედიმინასის კოშკი*]]

**ძველი ვილნიუსი** (, ) — ქალაქ ვილნიუსის უძველესი ნაწილი, რომელიც მდებარეობს მდ. ნერისის () მარცხენა სანაპიროზე, გედიმინასის კოშკის და შემორჩენილი კათედრალური ტაძრის ჩრ.-ით.

ერთ-ერთი მსხვილი ურბანიზაციული კომპლექსი აღმოსავლეთ ევროპაში, ფორმირებული შუა საუკუნეების დასაწყისიდან. მისი ფართობია — 3,59 კმ². მოიცავს 74 უბანს 70 ქუჩითა და შესახვევით, 1 487 შენობით და  სულ 1 497 000 მ². დაკავებული ფართობით.

ლიეტუვის დედაქალაქის უძველესი ნაწილის ფორმირება  ქალაქის ისტორიისა და სხვადასხვა კულტურათა გავლენის აღბეჭდვით საუკენეეთა განმავლობაში ხდებოდა. შენობები, რომლებიც  განსხვავებულ არქიტექტურულ სტილებს მიეკუთვნებიან (გოთიკა, რენესანსი, კლასიციზმი, მოდერნიზმი) ძველ ქალაქში მომიჯნაობენ და ერთმანეთს ავსებენ. აქ არის კათოლიკური, ლუთერანული და მართლმადიდებლური ტაძრები, მუზეუმები, სასწავლო დაწესებუებები, საცხოვრებელი სახლები, სასტუმროები, მაღაზიები. ასევე შენობები, რომლებიც წარმოადგენენ კულტურისა და არქიტექტურის ძეგლებს.

იუნესკომ აღიარა ძველი ქალაქის  უნივერსალური ფასეულობა და ორიგინალურობა; ძველი ვილნიუსი 1994 წელს მსოფლიო კულტურულ მემკვიდრეობათა სიაში იქნა შეტანილი.

## გალერეა

ფაილი:Old Vilnius2.jpg|
ფაილი:Dominikonų_Street_in_Vilnius.jpg|
ფაილი:Siltadarzio.jpg|
ფაილი:Skapo.jpg|

კატეგორია:ლიეტუვა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიეტუვაში
კაუნასის მაზრა

**კაუნასის მაზრა** (ლიეტუვ. Kauno apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ცენტრალურ ნაწილში. ესაზღვრება მარიამპოლის, ალიტუსის, ვილნიუსის, შიაულიაისა და ტაუგარის მაზრებს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:

* ქალაქ კაუნასის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
* იონავის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
* ბირშტონასის თვითმმართველობა (ქალაქი ბირშტონასი და ბირშტონასის სამამასახლისო)
* კაიშიადორის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
* კაუნასის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი)
* კედაინიის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი)
* პრენაის თვითმმართველობის რაიონი (10 მამასახლისი)
* რასეინიაის რაიონის ტვითმმართველობა (12 მამასახლისი; ქალაქები რასეინიაი და არიოგალა, 7 ადგილი, 597 სოფელი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.kaunas.aps.lt 
* http://www.xxiamzius.lt/numeriai/2004/05/12/kult_03.html  
* http://www.kastat.lt/st2004/kauno_apsk.htm  
* http://www.heritage.lt/epd/2003/kauno_obj.htm  
* http://www.rimutija.com/Lankytinos_Kaunas.htm  
* http://www.heritage.lt/epd/2002/kaun_aps.htm  
* http://visit.kaunas.lt/lt/index.htm  
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27849 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
პეიზაჟი

მინი|250პქ|პეიზაჟი
მინი|250პქ|პეიზაჟი
**პეიზაჟი** () — სახვითი ხელოვნების ჟანრი, რომელშიც ბუნების სურათია ასახული. იგი ფრანგული სიტყვაა, სიტყვასიტყვით ნიშნავს ბუნების ხედს, ადგილმდებარეობის გამოსახულებას. სხვაგვარად, პეიზაჟი არის ბუნების სახეების პლასტიკური გამოსახვა.

თავდაპირველად პეიზაჟი წარმოადგენდა მხოლოდ ფონს ფიგურულ სურათებში, იგი არ ყოფილა ნაწარმოების მთავარი თემა. დამოუკიდებელი პეიზაჟების ხატვა აღორძინების ხანის დიდმა მხატვრებმა დაიწყეს — გერმანელმა ალბრეხტ დიურერმა (1471-1528), გენიალურმა იტალიელმა ლეონარდო და ვინჩიმ (1452-1519) და სხვებმა.

პეიზაჟური მხატვრობა განსაკუთრებით გაიფურჩქნა ნიდერლანდურ ხელოვნებაში XVII საუკუნეში. ამ საქმის ოსტატები იყვნენ იაკობ რეისდალი (1628-1682), რომელიც გატაცებული იყო ქარიშხლისაგან წაქცეული ხეების, ტყეებისა და ციხეთა ნანგრევების ხატვით, აგრეთვე მეინდენტ გობემა (1638-1709), რომელიც ხატავდა ნათელ, მზის შუქით სავსე პეიზაჟებს.

**ფრანჩესკო ფილიპინი** (1853–1895) ითვლება ევროპული მხატვრობის ისტორიაში *ლანდშაფტის მხატვრობის* ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წარმომადგენლად, რომელიც მოქმედებდა მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში. მისი მხატვრული მემკვიდრეობა მნიშვნელოვანი გავლენით გამოირჩევა, რომელიც გაგრძელდა მე-20 საუკუნეშიც.

პარიზში ყოფნისას, ფილიპინი დაუკავშირდა კლოდ მონეს, რის შედეგადაც დაიწყო უშუალო დიალოგი ფრანგულ იმპრესიონიზმთან. მიუხედავად მონესადმი პატივისცემისა, ფილიპინი წინააღმდეგობას უწევდა იმპრესიონიზმის ესთეტიკურ და სენსუალურ მიდგომებს და შექმნა საკუთარი მხატვრული ენა, რომელიც დაფუძნებული იყო სტრუქტურასა და მორალურ პრინციპებზე.

ამ მიდგომამ წარმოშვა უნიკალური სტილი, რომელსაც კრიტიკოსებმა მოგვიანებით უწოდეს **ფილიპინიზმი** ან **იტალიური იმპრესიონიზმი**. ფილიპინიზმი არ იყო სტრუქტურირებული მოძრაობა, არამედ ვიზუალური და ეთიკური მიმდინარეობა, რომელიც უარყოფდა ხელოვნების კომერციულიზაციას და ასახავდა აგრარულ შრომას, ქალის როლს და სულისკვეთებას ბუნებრივ ლანდშაფტებში.

ფილიპინის გავლენა შეიმჩნევა უმბერტო ბოჩონის ნამუშევრებში, მათ შორის *საღამო*. ბოჩონიმ თავისი კომპოზიციური და განათების სტრუქტურა ფილიპინიდან აიღო. ფუტურისტულ სტორიოგრაფიაში ფილიპინი განიხილება როგორც სიმბოლური ფესვი ფუტურისტული მხატვრობისთვის.

დღეს **ფილიპინიზმი** აღიარებულია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი და თანმიმდევრული ფორმა ლანდშაფტის მხატვრობისა მე-19 და მე-20 საუკუნეებს შორის, რომელიც მნიშვნელოვანი წინამორბედია მოდერნისტული მხატვრული მოძრაობებისთვის.

თემატურად პეიზაჟური ფერწერა იყოფა რამდენიმე სახედ: არის პეიზაჟები, რომელიც ასახავენ ბუნების რეალურ ან გამოგონილ ადგილებს. არის პეიზაჟები, რომლებშიც ჭარბობს ქალაქის ხედები ანდა არქიტექტურული ანსამბლები. არის პეიზაჟები, რომლებშიც დიდი ადგილი უკავია ზღვის ხედებს, მაგალითად რუსი პეიზაჟისტის ივანე აივაზოვსკის (1817-1900) ტილოებში.

## გალერეა 

სურათი:GboroSP Wetland.jpg|
სურათი:Céu Azul.JPG|
სურათი:Ragogna Lago di Ragogna 01112007 25.jpg|
სურათი:RapeFields.JPG
სურათი:StubbleFieldNearAllerton-BlackIsle(SylviaDuckworth)Nov2007.jpg

## რესურსები ინტერნეტში 
*პეიზაჟი

კატეგორია:ფერწერა
სანგულე ლამიზანა

**სანგულე ლამიზანა** (დ. 31 იანვარი, 1916, ტუგანის ოლქი, ბურკინა-ფასო — გ. 25 მაისი, 2005) — ბურკინა-ფასოს რესპუბლიკის სახელმწიფო მოღვაწე. კადრის ოფიცერი. 1936–1961წლებში მსახურობდა საფრანგეთის არმიაში, 1961 წლის ოქტომბერში მაიორის ჩინით გადაიყვანეს ზემო ვოლტის არმიაში. 1962 წლიდან ზემო ვოლტის არმიის გენერალური შტაბის უფროსია, 1973 წლიდან კორპუსის გენერალი. 1966 წლიდან კი ზემო ვოლტის (შემდეგ ბურკინა ფასოს)  პრეზიდენტია. 1980 წელს ნოემბრის სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ, რომელსაც გენერალი საიე ზერბო მეთაურობდა, გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან.

გარდაიცვალა 2005 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Kenneth Janda, "Political Parties: A Cross-National Survey": Upper Volta
* Burkina Faso brief history 

კატეგორია:ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტები
კატეგორია:ბურკინა-ფასოელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
კატეგორია:ბურკინა-ფასოელები
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ვილნიუსის მაზრა

**ვილნიუსის მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ტერიტორიითა და მოსახლეობით უდიდესი ლიეტუვის მაზრებს შორის. ესაზღვრება ალიტუსის, კაუნასის, პანევეჟისის  და უტენის მაზრებს, აგრეთვე გროდნენსკის და ვიტებსკის ოლქებს  ბელარუსში.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:
* ქალაქ ვილნიუსის თვითმმართველობა (21 მამასახლისი).
* ვილნიუსის რაიონის თვითმმართველობა (23 მამასახლისი).
* ტრაკაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ქალაქი ტრაკაი).
* უკმიარგეს რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი; უკმიარგე, ადგილი ვიაპრაიში).
* შალჩინინკის რაიონის თვითმმართველობა (13 მამასახლისი; შალჩინინკი, ეიშიშკესი).
* შვენჩიონის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი; შვენჩიონისი, შვენჩიონელი, პაბრადე).
* შირვინტის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; შირვინტოსი, ადგილები ბაგასლავიშკესი, ჩებიშკესი, გელვონაი, კარნავე, მუსნინკაი, 485 სოფელი).
* ელექტრენაის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი; ელექტრენაი, ვევისი; ადგილები სეიმელში,276 სოფელი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www1.std.lt/htm-psl/vasv/english.htm 
* http://www.vilnius.aps.lt

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
დიდი მთავარი

**დიდი მთავარი** — მთავართა უპირველესის წოდება კიევის რუსეთსა და ფეოდალური დაქუცმაცებულობის პერიოდში (X საუკუნიდან კიევის დიდი მთავარი, XVIII საუკუნიდან ვლადიმირის დიდი მთავარი და სხვა). რუსეთის ცენტრალიზებული სახელმწიფოს შექმნის შემდეგ (XV საუკუნის მიწურული) ამ ტიტულს მხოლოდ მოსკოვის დიდი მთავარი ატარებდა. 1547 წელს შევიდა რუსეთის მეფის,  ხოლო 1721 — იმპერატორის ტიტულში. რუსეთის იმპერიაში დიდი მთავარები ეწოდებოდათ იმპერატორის ოჯახის წევრებს. XIV-XVI საუკუნეებში ამ ტიტულს ლიტვის გამგებლებიც ატარებდნენ. 1569 წელს ლიტვის დიდ მთავრის ტიტული პოლონეთის სამეფო ტიტულსაც მიემატა.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 3, გვ. 526, თბ., 1978

კატეგორია:წოდებები
შიაულიაის მაზრა

**შიაულიაის მაზრა** (ლიეტუვ. Šiaulių apskritis) — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთში, უკავია ჟემაიტიისა და აუქშტაიტიის ეთნოგრაფიული რეგიონების ნაწილი. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე ტელშიაის, ტაუგარის, კაუნასის და პანევეჟის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული  ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
* ქალაქ შიაულიაის თვითმმართველობა
* შიაულიაის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
* აკმიანის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი)
* იონიშკის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი)
* კელმენის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
* პაკრუის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
* რადვილიშკის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27911 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
გლიკოლიზი

**გლიკოლიზი** –   გლუკოზის უჟანგბადო დაშლის პროცესია, რომელიც მიმდინარეობს ყოველ ცხოველურ უჯრედში და ზოგიერთ მიკროორგანიზმში, ამ დროს ხდება ადენოზინტრიფოსფორმჟავას სინთეზი და წარმოიქმნება საბოლოო პროდუქტი – რძემჟავა. ეს პროცესი მიმდინარეობს რძემძავა დუღილის ბაქტერიებში და სოკოებში(იწვევს რძის აჭრას, მაწვნის არაჟნის დამზადებას და ა. შ. გლიკოლიზი უზრუნველყოფს ცოცხალ ქსოვილში  ენერგიის დაგროვებას ჟანგბადის ნაკლებობის პირობებში.

კატეგორია:ციტოლოგია
კატეგორია:ბიოქიმია
პლაზმოდიუმი

thumb|
**პლაზმოდიუმი** () — პარაზიტული უმარტივესების გვარი ჰემოსპორიდიების რიგისა. შეიცავს 60-ზე მეტ სახეობას, რომლებიც ხერხემლიანებისა და ადამიანის პარაზიტებია და იწვევენ მალარიას. პლაზმოდიუმის გადამტანია მალარიის კოღო -თა ოჯახისა. კოღოს კბენისას ნერწყვთან ერთად მასპინძლის ორგანიზმში ხვდებიან პლაზმოდიუმები სპორპზოიტების სახით. ისინი იჭრებიან სისხლძარღვთა ენდოთელიუმში ან ღვიძლში, სადაც შიზოგონიის გზით იძლევიან უამრავ პატარა ერთუჯრედიან მეროზოიტს, რომლებიც იჭრებიან ერითროციტებში. აქ ისინი მრავალჯერ განიცდიან შიზოგონიას და შემდეგ გამოდიან სისხლში. მეროზოიტების ნაწილი იჭრება ახალ ერითროციტებში და გარდაიქმნება მდედრ (მაკრო-) და მამრ (მიკრო-) გამეტოციტებად.

მაკროგამეტოციდები მასპინძლის ორგანიზმშივე გარდაიქმნება მაკროგამეტებად, მიკროგამეტოციტების განვითარება კი მხოლოდ კოღოს ორგანიზმში მიმდინარეობს. მაკროგამეტები მიკროგამეტოციტებთან ერთად სისხლის წოვის დროს ხვდება კოღოს კუჭში; აქ მიკრო გამეტოციტი იძლევა რამდენიმე მიკროგამეტას, რომლებიც ერწყმიან მაკროგამეტებს და იქცევიან მოძრავ ზიგოტებად — ოოკინეტებად. ესენი იფარებიან გარსებით და გარდაიქმნებიან ოოცისტებად (ზიგოცისტებად). მათი მრავალჯერადი გაყოფით მიიღება მრავალი (10 ათასამდე) აქტიურად მოძრავი სპოროზოიტი, რომლებიც ხვდებიან სანერწყვე ჯირკვლებში და სისხლის წოვის დროს კვლავ მასპინძელში ხვდებიან. ადამიანის პარაზიტია პლაზმოდიუმის 4 სახეობა: , ,  და , რომელთა გადამტანია -ის გვარის კოღოები. პრიმატების პარაზიტებია ,  და სხვა. დანარჩენი ხერხემლიანებისა — , , ,  და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უმარტივესები
ფენიქსის ძალა

thumb
**ფენიქსის ძალა** — უკვდავი და ცვალებადი გამოვლინება სიცოცხლისა და ვნების უმაღლესი დონის უნივერსალური ძალისა. იგი კავშირია ყოველგვარი გონებრივი ენერგიისა, რომელიც არსებობს და სამუდამოდ იარსებებს მთელი სამყაროს ყველა რეალობაში.

პირველად გამოჩნდა *შემზარავი იქს-ადამიანების* 101-ე ნომერში (1976 წლის ოქტომბერი). შექმნილია სტენ ლისა და დეივ კოკრუმის მიერ. *შავი ფენიქსის საგას* მიხედვით, ფენიქსის ძალა მაკრაან კრისტალის ლეგენდარული მცველია. იგი ერთ-ერთი ყველაზე საშიშარი ქმნილებაა, შეუძლია რა მოკვეთოს და ხელახლა გაზარდოს მსოფლიოს ნებისმიერი ნაწილი, აგრეთვე ძალუძს მისი სრულად განადგურება, რაც ფენიქსის დანიშნულებაცაა: ’ფენიქსის განკითხვა’, ცეცხლის ალით დაწვას დროგადასული. ფენიქსის ძალა აღწერილია, როგორც ’ნაპერწკალი, რომელმაც მსოფლიოს უბოძა სიცოცხლე, ალი, რომელიც საბოლოოდ მოსპობს კიდეც მას’.

ფენიქსის ძალა გამოვლინებას Marvel Comics-ის სხვადასხვა მუტანტში პოვებს. ე.წ. მასპინძლებს შორის, ჯინ გრეი ყველაზე დიდი ხნის მანძილზე იყო ფენიქსის პარტნიორი, რიგით მეორე გრეის ქალიშვილი, რეიჩელ სამერსია. 2009 წელს ჯინ გრეიმ, როგორც შავმა ფენიქსმა, IGN-ის ყველა დროის საუკეთესო სუპერბოროტმოქმედებს შორის მე-9 ადგილი დაიკავა, გაზეთმა Wizard-მა კი 100 საუკეთესო ბოროტმოქმედის სიაში მას 38-ე პოზიცია დაუთმო.  

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:Marvel Comics-ის სუპერგმირები
კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები
კატეგორია:Marvel Comics-ის ტელეპათები
კლაიპედის მაზრა

**კლაიპედის მაზრა** (ლიეტუვ Klaipėdos apskritis) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, ბალტიის ზღვის სანაპიროზე. ესაზღვრება ლატვიასა და რუსეთის ფედერაციის კალინინგრადის ოლქს, ასევე ტაურაგისა და ტელშიაის მაზრებს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრა შემდეგ ტერიტორიებს მოიცავს:
* ქალაქ კლაიპედის თვითმმართველობა
* ქალაქ ნერინგის თვითმმართველობა (2 მამასახლისი)
* ქალაქ პალანგის თვითმმართველობა (1 მამასახლისი)
* კლაიპედის რაიონის ტვითმმართველობა (11 მამასახლისი)
* კრეტინგის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი)
* სკუადასის რაიონის თვიტმმართველობა (9 მამასახლისი)
* შილუტის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=27908 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
ტაურაგეს მაზრა

**ტაურაგეს მაზრა** (ლიეტუვ. Tauragės apskritis) — მაზრა ლიეტუვის დასავლეთში, მოიცავს ჟემაიტიის ეთნოგრაფიული რაიონის სამხრეთ ნაწილს. ესაზღვრება რუსეთს, კალინიგრადის ოლქს, ასევე კლაიპედის, ტელშიაის, შიაულიაის და კაუნასის მაზრებს. მდინარე ნემანი ტაურაგეს მაზრას მარიამპოლის მაზრისგან ჰყოფს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრა შემდეგ ტერიტორიებად იყოფა:
* პაგეგიაის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი)
* ტაურაგეს რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი)
* შილალეს რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)
* იურბარკასის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* http://www.taurage.lt/index.php?select=1001&id=&lang=1&list=0&show=1&id=34  
* http://viskas.eu/articles.php?article_id=11  

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
პანევეჟისის მაზრა

**პანევეჟესის მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილოეთ ნაწილში. ესაზღვრება ლატვიას, ასევე შიაულის, კაუნასის, ვილნიუსის და უტენის მაზრებს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს
* ქალაქ პანევეჟისის თვითმმართველობა
* პანევეჟისის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
* ვირჟაის რაიონის თვითმმართველობა (8 მამასახლისი).
* კუპიშკის რაიონის თვითმმართველობა (6 მამასახლისი).
* პასვალის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
* როკიშკისის რაიონის თვითმმართველობა (10 მამასახლისი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
ტელშიაის მაზრა

**ტელიაშიაის მაზრა** () — მაზრა ლიეტუვის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში და იკავებს ეთნოგრაფიული რეგიონის ჟემაიტიას ნაწილს. ესაზღვრება ლატვიას, აგრეთვე კლაიპედის, ტაურაგეს და შიაულიაის მაზრებს. შექმნილია 1994 წლის 19 ივლისს მიღებული ლიეტუვის რესპუბლიკის კანონით ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული ერთეულების შესახებ.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრა მოიცავს შემდეგ ტერიტორიებს:
* რატავსის თვითმმართველობა (5 მამასახლისი).
* ტელშიაის რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).
* მაჟეიკიაის რაიონის თვითმმართველობა (9 მამასახლისი).
* პლუნგეს რაიონის თვითმმართველობა (11 მამასახლისი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* http://www.lietuva.lt/index.php?Lang=34&ItemId=28666 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები
მარიამპოლის მაზრა

**მარიამპოლის მაზრა** (ლიეტუვ Marijampolės apskritis) — მაზრა ლიეტუვის სამხრეთ-დასავლეთში, სუვალკიის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მხარეში. ესაზღვრება რუსეთის ფედრაციის კალინინგრადის ოლქსა და პოლონეთს, აგრეთვე ალიტუსის, კაუნასისა და ტაურაგის მაზრებს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
მაზრაში შემდეგი ტერიტორიებია:
* კალვარიის თვითმმართველობა (4 მამასახლისი, მათ შორის, ქალაქი კალვარია)
* მარიამპოლის თვითმმართველობა (ქალაქი მარიამპოლე, 6 მამასახლისი)
* ვილკავიშის რაიონის თვითმმართველობა (12 მამასახლისი)
* შაკაიის რაიონის თვითმმართველობა (14 მამასახლისი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის მაზრები