open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პროვანსი

thumb|პროვანსის გერბი
**პროვანსი** (პროვანსალი/ოქსიტანური: Provença შუასაუკუნეებში ან Prouvènço თანამედროვე მისტრალიურ ან პროვანსალის დიალექტეზე) — ყოფილი რომაული პროვინცია, მდებარეობს  სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთში. ხმელთაშუა ზღვის პირას, იტალიის საზღვართან, პროვანსი-ალპები-ლაჟვარდოვანი ნაპირის რეგიონის ნაწილი.

## ისტორია 
პროვანსის ტერიტორიაზე ძვ. წ. VI საუკუნეში დაარსდა საბერძნეთის კოლონიები. ძვ. წ. II საუკუნეში დაიპყრეს რომაელებმა, სადაც შექმნეს თავიანთი „პროვინცია“ (აქედანაა სახელწოდება). ფრანგთა იმპერიის დაყოფის შემდეგ (843 წ.) პროვანცი ლოტარს ერგო. 1481 წელს შეუერთდა საფრანგეთს. XVI საუკუნეში რელიგიური ომების დროს იყო ჰუგენოტთა ერთ-ერთი ძირითადი დასაყრდენი (გარდა ქალაქ მარსელისა). საფრანგეთის ბურჟუაზიული რევოლუციის შემდეგ დაიყო დეპარტამენტებთად. ჰქონდა საკუთარი პროვანსული ენა.

## ლიტერატურა 
* *ალექსანდრე დიუმა* - დედოფალი მარგო; "ნაკადული", თბილისი, 1973; გვ. 714

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორიული პროვინციები
არიფიონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არიფიონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არიფიონი — ლიტერატურული გაერთიანება;
* არიფიონი — გაერთიანება „არიფიონის“ ჟურნალი.
არიშიანი

**არიშიანი** — საქართველოს სახელმწიფო მოღვაწე XI-XII საუკუნეების მიჯნაზე, ჰერეთის დიდებული აზნაური, დავით აღმაშენებლის თანამებრძოლი საქართველოს გაერთიანების საქმეში. არიშიანი ჰერეთის სხვა დიდებულეებთან ერთად დაეხმარა დავით აღმაშენებელს ჰერეთ-კახეთის შემოერთებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
არიფიონი (გაერთიანება)

**არიფიონი** — ქართველ საბჭოთა მწერალთა ლიტერატურული გაერთიანება (1927–1928). 

გაერთიანებამ გამოსცა ჟურნალი „არიფიონი“ (1928). ჯგუფის მონაწილენი „არიფიონის“ სახელწოდებას განმარტავდნენ როგორც ამხანაგობას, რომელიც ემყარებოდა არა მარტო საზოგადოებრივ იდეალებისა და ლიტერატურის მრწამსის ერთიანობას, არამედ პირად მეგობრულ ურთიერთობასაც. მიუხედავად კეთილშობილური მიზნისა — შეექმნათ ახალი ეპოქის შესატყვისი ახალი ადამიანის სახე — ჟურნალში გამოქვეყნებულ მხატვრულ ნაწარმოებთა უმრავლესობა მცდარად წარმოსახავდა სოციალისტური საზოგადოების განვითარების ძირათად პროცესებს. 

ქართულმა საბჭოთა ლიტერატურულმა კრიტიკამ აღნიშნა წინააღმდეგობანი „არიფიონის“ დეკლარაციასა და ჟურნალის შინაარსს შორის. დაჯგუფება მალე თვითლიკვიდაციის გზას დაადგა, მით უფრო, რომ 20-იანი წლების დამლევისათვის საბჭოთა ლიტერატურაში უკვე ნიადაგი ეცლებოდა განცალკევებული სამწერლო ჯგუფების არსებობას და იქმნებოდა პირობები საქართველოს მწერლობის ძალების გაერთიანებისათვის.

## წევრები
„არიფიონის“ წევრები იყვნენ ვ. გორგაძე, შ. დადიანი, კ. კაპანელი, ბ. მელიქიშვილი, ლ. მეტრეველი, ი. მოსაშვილი, მ. მრევლიშვილი, დ. სულიაშვილი, ი. ტატიშვილი, პ. ქავთარაძე, ლ. ქიაჩელი, გ. ქიქოძე, სანდრო შანშიაშვილი, კ. ჭიჭინაძე, მიხეილ ჯავახიშვილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურული გაერთიანებები
არკადია

საკუთარი სახელი **არკადია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არკადია — თანამედროვე საბერძნეთის ნომი
* არკადია — რომის ლიტერატურის აკადემია
თაღედი

[მინი|250პქ|სკოლის შენობის გარე თაღედი [ჰავანაში, კუბა.]]
**თაღედი**, **არკადა** — სვეტებზე ან ბოძებზე დაყრდნობილი ერთნაირი ფორმისა და ზომის თაღების რიგი. ძირითადად იყენებენ ღია გალერეების მოსაწყობად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თაღები და კამარები
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
არკანზასი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არკანზასი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არკანზასი — აშშ-ის შტატი
* არკანზასი — მდინარე აშშ-ში
* არკანზასი — ოლქი არკანზასის შტატში.
* არკანზასი — არკანზასში მოპოვებადი მაღალი ხარისხის ბუნებრივი სალესი ქვა.
* არკანზას რეიზორბეკსი — არკანზასის უნივერსიტეტის კალათბურთის ნაკრები.
* არკანზას-სიტი — დეშას ოლქში მდებარე ქალაქი (არკანზასის შტატი, აშშ).
* არკანზასი — აშშ-ს საზღვაო-სამხედრო ძალების ფლოტის ხომალდი.
* არკანზასის მუხა — ორლებნიანთა კლასის ხე წიფლისებრთა ოჯახიდან.
* არკანზასი — გლენ კამპბელის ალბომი
* არკანზასი — The Residents album, 2009
* არკანზასის ოქროსმაძიებლები — ვესტერნი (1964).
იეროგლიფები

მინი|ბერძნულ-რომაული ეპოქის ტიპური იეროგლიფები
**იეროგლიფები** (ბერძნ. hierós — საღვთო და glýphein — ამოჭრა, ამოკვეთა) — ეგვიპტური დამწერლობის უძველესი, ხატოვანი ნიშნები. იხმარებოდა ძვ. წ. IV ათასწლეულის ბოლოდან. ზოგიერთი იეროგლიფი გამოხატავს მთელ სიტყვას (უმრავლესობა), მის ნაწილს (ძირს), ცალკეულ თანხმოვან ბგერას (30-მდე); გვხვდება აგრეთვე დამხმრე ნიშნები (ე. წ. დეტერმინატივები), რომლებიც აზუსტებს სიტყვის მნიშვნელობას და ტექსტის წაკითხვისას არ გამოითქმის.

იეროგლიფებს უწოდებენ აგრეთვე ჩინური დამწერლობის როგორც უძველეს (ძვ. წ. II ათასწლ.), ისე თანამედროვე ნიშნებს, ასევე ძვ. წ. II-I ათასწლ. ხეთური დამწერლობის ნიშნებს, რომლებიც იხმარებოდა ხეთურში სოლისებრი დამწერლობის შემოღებამდე.

იეროგლიფების გაშიფვრა

მას შემდეგ, რაც ახ. წ. IV საუკუნეში ეგვიპტური დამწერლობა გამოუყენებელი გახდა, იეროგლიფების მიმართ ინტერესი ევროპაში უფრო გაიზარდა, რადგან მეცნიერებს ეგვიპტის შესახებ ინფორმაციას მხოლოდ გვიანი ანტიკური ბერძნული წარწერები აწვდიდნენ. ჰორაპოლონის ნაშრომში *„Hieroglyphica“*, ავტორი შეეცადა გაეშიფრა ეგვიპტური სიმბოლოების მნიშვნელობები, თუმცა შემდგომში აღმოჩნდა, რომ ნაშრომი ბევრ შეცდომას შეიცავდა. იყო სწორი მსჯელობებიც, მაგრამ ეს ყველაფერი დამწერლობის გასაშიფრად საკმარისი არ იყო. ჰორაპოლონის მონაცემებით იხელმძღვანელეს გერმანელმა იურისტმა ათანასიუს კიხერმა და მისმა მოსწავლეებმა. კიხერის მსჯელობაც მალე აღიარეს მცდარად.

ნაპოლეონის ეგვიპტეში ლაშქრობისას, 1799 წელს ქალაქ როზეტასთან (თანამედროვე ქალაქი რაშიდი) აღმოჩენილ იქნა ე. წ. „როზეტის ქვა“ იდენტური შინაარსის ორენოვანი ტექსტით — ეგვიპტურ (წარწერა შესრულებულია იეროგლიფებითა და დემოტური დამწერლობით) და ძველ ბერძნულ ენებზე. როზეტის ქვა პტოლემეების დინასტიას ეკუთვნოდა და იდეალურ მასალას წარმოადგენდა XVIII-XIX საუკუნის მკვლევართათვის ჯერ კიდევ გამოუკვლეველი დამწერლობის გასაშიფრად.
არმაზი (გაზეთი)

**არმაზი **, "ქუთაისის ხელოვან მწერალთა წრის" ერთდროული გაზეთი, გამოვიდა 1921 წელს ქუთაისში. გაზეთში დაიბეჭდა ნ. ლორთქიფანიძის, ი. პონტელის (ი. ჩიქოვანის), ს. ხუნდაძის, დ. თომაშვილისა და სხვა მწერლების ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
თაღნარი

მინი|200პქ|თაღნარი
**თაღნარი**, *არკატურა*  — დეკორატიულ-პლასტიკური დამუშავების მიზნით შენობის ფასადზე ან სათავსის შიგა კედლებზე გამოყვანილი ყრუ თაღედი, რომელიც ზოგჯერ ოთხივე მხარეს გასდევს შენობას. X-XII საუკუნეებში ქართულ ხუროთმოძღვრებაში გავრცელებული იყო ფასადების ხუთთაღიანი კომპოზიცია (ოშკის, ბაგრატის; ალავერდის, სვეტიცხოველის და სხვა ტაძრები).
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 593, თბ., 1979

კატეგორია:თაღები და კამარები
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
მანუელ II (პორტუგალია)

**მანუელ II** (პორტუგ. Manuel II, 1889-1932) — პორტუგალიის ბოლო მეფე. ტახტზე ავიდა 19 წლის ასაკში მამის კარლუშ I-ისა და ტახტის მემკვიდრე ძმა ლუიშ-ფილიპის 1908 წლის 1 თებერვალს მკვლელობის შემდეგ. ამ თავდასხმისას თავად მანუელიც მსუბუქად დაიჭრა. მის მიერ გაუქმდა დიქტატორული მმართველობა, მანვე დანიშნა დემოკრატიული არჩევნები, რომელზეც მტკიცე გამარჯვება სოციალისტებმა და რესპუბლიკელებმა მოიპოვეს. ორ წელიწადში (1910) მისი მმართველობა ჩამოაგდეს, რის გამოც მას ბრიტანეთში მოუწია გაქცევა. ამის შემდეგ პორტუგალია რესპუბლიკად გამოცხადდა. გარდაიცვალა ბრიტანეთში ემიგრაციაში, უშვილოდ; დინასტიაში ტახტის მემკვიდრეობა გადაეცა შორეულ ნათესავებს დუარტეს შტოდან.

## ლიტერატურა 
*
*
*
*

კატეგორია:პორტუგალიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
აფა-სტილი

thumb|200px|ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის პუბლიკაციის სახელმძღვანელო, მეხუთე რედაქცია.
**ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის (აფა) სტილი** (ინგლ. American Psychological Association (APA) style) კვლევითი ნაშრომების წერის საყოველთაოდ მიღებული ფორმატია, განსაკუთრებით სოციალურ მეცნიერებათა კვლევებისა და თეზისებისთვის. აფა-სტილი მიუთითებს, მაგალითად, ციტატებისა და წყაროების სახელებს და რიგს ქვესათაურების, ფორმატირებისა და ორგანიზაციის მიხედვით, ასევე ცხრილების, სქოლიოებისა და დამატებების წყობას.

აფა-სტილი ოფიციალურად მიუთითებს ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაციის პუბლიკაციის სახელმძღვანელოზე — 400 გვერდიანი წიგნი ამჟამად მეხუთე რედაქციით (ISBN 1-55798-791-2). მას გამოსცემს ამერიკის ფსიქოლოგიური ასოციაცია, რომელიც მთავარი კვლევლითი ორგანიზაციია აშშ-ის აკადემიურ ფსიქოლოგთათვის. ყველაზე კარგად ცნობილი ალტერნატიული მეთოდია მლა სტილის სახელმძღვანელო (MLA style manual).

## წყაროების მითითება 
### ბეჭდვითი წყაროები 
წიგნი ერთი ავტორის მიერ:
* Sheril, R. D. (1956). *The terrifying future: Contemplating color television*. San Diego: Halstead.
წიგნის ორი ან მეტი ავტორით:
* Smith, J., & Peter, Q. (1992). *Hairball: An intensive peek behind the surface of an enigma*. Hamilton, ON: McMaster University Press.
სტატია რედაქტირებულ წიგნში:
* Mcdonalds, A. (1993). Practical methods for the apprehension and sustained containment of supernatural entities. In G. L. Yeager (Ed.), *Paranormal and occult studies: Case studies in application* (pp.&nbsp;42–64). London: OtherWorld Books.
სტატია ჟურნალში განცალკევებული გვერდების ათვლით:
* Crackton, P. (1987). The Loonie: God's long-awaited gift to colourful pocket change? *Canadian Change, 64*(7), 34–37.
სტატია ჟურნალში მიმდევრობითი გვერდების ათვლით:
* Rottweiler, F. T., & Beauchemin, J. L. (1987). Detroit and Narnia: Two foes on the brink of destruction. *Canadian/American Studies Journal, 54*, 66-146.
სტატია ყოველკვირეულ ჟურნალში:
* Henry, W. A., III. (1990, April 9). Making the grade in today's schools. *Time, 135*, 28–31.
სტატია გაზეთში:
* Wrong, M. (2005, August 17). Misquotes are "Problematastic" says Mayor. *Toronto Sol*, p.&nbsp;4.
სამთავრობო დოკუმენტი:
* Revenue Canada. (2001). *Advanced gouging: Manual for employees* (MP 65–347/1124). Ottawa: Minister of Immigration and Revenue.

## რესურსები ინტერნეტში 
* APA Style  - ოფიციალური საიტი.

კატეგორია:ბიბლიოგრაფია
კატეგორია:სტილის სახელმძღვანელო
რუსეთის კონსტიტუციური კრიზისი (1993)

[thumb|right|[ელცინი, ბორის|ბორის ელცინი რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი იყო კრიზისის პერიოდში.]]
**რუსეთის კონსტიტუციური კრიზისი** — დაიწყო 1993 წლის 21 სექტემბერს რუსეთის პრეზიდენტის ბორის ელცინის მიერ ქვეყნის აღმასრულებელი მთავრობის (სახალხო დეპუტატთა კონგრესი და უზენაისი საბჭო) დათხოვნის გამო, რომელიც მის მიერ ძალაუფლების კონსოლიდაციასა და არაპოპულარულ ნეოლიბერალურ რეფორმებს ეწინააღმდეგებოდა. ელცინის 21 სექტემბერის განკარგულება წინააღმდეგობაში მოდიოდა იმ დროისთვის ძალაში არსებულ კონსტიტუციასთან. 15 ოქტომბერს, კრიზისის დასრულების შემდეგ, მისი ბრძანებით დაინიშნა რეფერენდუმი ახალ კონსტიტუციაზე.

კონგრესმა უარყო ელცინის განკარგულება მთავრობის დათხოვნის გამო და მისი იმპიჩმენტის საშუალებით პრეზიდენტობიდან დათხოვნას უყარა კენჭი. მისი მოწინააღმდეგე, ვიცე-პრეზიდენტი ალექსანდრე რუცკოი, არსებული კონსტიტუციის თანახმად პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად დაინიშნა. 28 სექტემბერს ელცინის მთავრობის წინააღმდეგ საზოგადოებრივი პროტესტები დაიწყო მოსკოვის ქუჩებში, სადაც პირველი სისხლი დაიღვარა. არმია ელცინის კონტროლს ქვეშ დარჩა, რამაც განაპირობა კიდეც კრიზისის შედეგი. აღმასრულებელი მთავრობა რუსეთის პარლამენტის თეთრ სახლში ბარიკადებში მომწყვდეული აღმოჩნდა. მომდევნო კვირას, ანტი-ელცინის პტოტესტებმაც იწყო ზრდა, რაც 2 ოქტომბრისთვის მასობრივ სახალხო წინააღმდეგობაში გადაიზარდა. რუსეთი სამოქალაქო ომის მიჯნაზე აღმოჩნდა. ამ მომენტში უშიშროებისა და სამხედრო ელიტამ მხარი ელცინს დაუჭირა, იერიში მიიტანა პარლამენტზე სატანკო არტილერიის გამოყენებით, თითქმის დაანგრია რა შენობა და არჩეული კანონმდებლებისგან გაწმინდა იგი.

5 ოქტომბრისთვის ელცინის წინააღმდეგ შეიარაღებული წინააღმდეგობა ჩახშობილი იყო. ათ-დღიანი კონფლიქტი ყველაზე სისხლიანი ქუჩის ბრძოლა იყო მოსკოვში 1917 წლის ბოლშევიკთა რევოლუციის შემდეგ. მთავრობის ანგარიშით, კონფლიქტს შედეგად 187 ადამიანი მოკლული, ხოლო 437 კი დაჭრილი დარჩა (ურავლესობა კონგრესის მხარდამჭერები იყვნენ). ელცინი მისი განკარგულების ან ძალის გამოყენების გამო არასდროს გასამართლებულა.

კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:რუსეთის პოლიტიკა
კატეგორია:1993
გზა შინისაკენ

მინი|Der Weg zurück გერმანული გამოცემის გარეკანი
**გზა შინისაკენ** () — ერიხ მარია რემარკის რომანი, რომელიც აღწერს პირველი მსოფლიო ომის უკანასსკნელ დღეებს და ომის დასრულების შემდეგ გერმანიაში დაბრუნებული ჯარისკაცების ახალ ცხოვრებასთან შეგუების სირთულეებს. რომანი 1931 წელს გამოვიდა. 

ლოგიკურადაც და ქრონოლოგიურადაც ეს რომანი წარმოადგენს რომანის „დასავლეთის ფრონტი უცვლელია“ გაგრძელებას. როგორც პირველი რომანი, ესეც ავტობიოგრაფიულია.

## სიუჟეტი 
რომანის მოქმედება იწყება 1918 წლის შემოდგომაზე, როდესაც ომი უკვე მთავრდებოდა. გერმანიის კაპიტულაციის შემდეგ ჯარისკაცები ბრუნდებიან სამშობლოში. გზად მათ ამერიკელები ეწევიან და ყოფილ მტრებს შორის იმართება ვაჭრობა.

## რესურსები ინტერნეტში
*1937, *გზა შინისაკენ* - motion picture directed by James Whale and starring among others, Noah Beery, Jr. and Richard Cromwell.

კატეგორია:ერიხ მარია რემარკის რომანები
კატეგორია:1931 წლის რომანები
კატეგორია:საომარი რომანები
კატეგორია:ავტობიოგრაფიული რომანები
კატეგორია:ანტიმილიტარისტული რომანები
კალიგა

thumb|კალიგა
thumb|კალიგების ძირები
**კალიგა** () — რომაული სამხედრო ფეხსაცმელი. წარმოადგენდა ტყავის სანდლებს. კალიგებს ძირებზე რკინის ეკლები ჰქონდა მიმაგრებული, რაც მათ უფრო გამძლეს და ფეხით დარტყმისას სახიფათოსაც ხდიდა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* კალიგა — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:ძველი რომის ყოფაცხოვრება
ტუნიკა

thumb|რომაელი მუშა ტუნიკაში
**ტუნიკა** — ძველ რომში მამაკაცის ტრადიციული სამოსი. ტუნიკას რომის მოქალაქეები იცვამდნენ ტოგის ქვეშ. ტუნიკა იკერებოდა შალის ორი ნაჭრისგან, სახელოების გარეშე, იგი სხეულს მუხლებამდე ფარავდა. 

ტოგასგან განსხვავებით ტუნიკის ტარება ყველას შეეძლო. მხედრებისთვის და სენატორებისთვის არსებობდა წითელ კანტიანი ტუნიკები, tunica angusticlavia და tunica laticlavia. რომაელი ლეგიონერები როგორც წესი წითელ ტუნიკებს ატარებდნენ. ქალები ატარებდნენ სახელოებიან ტუნიკებს, რომელზეც იცვამდნენ უსახელოებო ტუნიკებს.

სურათი:Tunic man.gif|ჩოულებრივი ტუნიკა tunica
სურათი:Tunic eques.gif|მხედრის ტუნიკა tunica angusticlavia
სურათი:Tunic senator.gif|სენატორის ტუნიკა tunica laticlavia

## ლიტერატურა 
*  Pausch, Matthias: Die römische Tunika. Ein Beitrag zur Peregrinisierung der antiken Kleidung. Wißner, Augsburg 2003, ISBN 3-89639-370-7

## რესურსები ინტერნეტში
*  Die-Roemer-online.de - რომაული შეიარაღებისა და აღჭურვილობის შესახებ
*  ჩაცმულობა ძველ რომში
*  რომაული ტანსაცმელი 

კატეგორია:ძველი რომის ყოფაცხოვრება
კატეგორია:ტანსაცმელი
აფსიდა

thumb|მართლმადიდებლური ეკლესიის სამმაგი აფსიდა
**აფსიდა**, *აბსიდი* (,  — თაღი, კამარა) — შენობის ნაწილი, გეგმით წრიული ან მრავალწახნაგოვანი ფორმის მოცულობა, რომელიც გადახურულია ნახევარგუმბათით. პირველად გამოიყენეს ძვ. რომის ბაზილიკაში. ქრისტიანულ ტაძრებში აფსიდა ჩვეულებრივ აღმოსავლეთკენაა მიმართული და შიგ მოთავსებულია საკურთხევლის ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ბალდურ ფონ შირახი

**ბალდურ ფონ შირახი** (*გერმ. Baldur Benedikt von Schirach*) დ. (9 მაისი, 1907 — გ. 8 აგვისტო, 1974) — Hitler-Jugend-ის ხელმძღვანელი, ნაცისტური გერმანიის ერთ-ერთი სამხედრო დამნაშავე.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:ნაცისტური გერმანიის სამხედრო დამნაშავეები
კატეგორია:დაბადებული 9 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1974
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ვალტერ ფუნკი

**ვალთერ ემანუელ ფუნკი** (; 18 აგვისტო, 1890, ტრაკენენი (დღ. იასნაია პოლიანა), გერმანიის იმპერია — 31 მაისი, 1960, დიუსელდორფი, გფრ) — გერმანელი ჟურნალისტი, ნაცისტური გერმანიის ეკონომიკის მინისტრი და რაიხსბანკის პრეზიდენტი. მესამე რაიხის დამარცხების შემდეგ ნაცისტური პარტიის სხვა წევრებთან ერთად მოხვდა ნიურნბერგის პროცესზე. ნიურნბერგის სასამართლო პროცესმა ფუნკი დამნაშავედ მიიჩნია და პატიმრობა მიუსაჯა. იგი შპანდაუს ციხეში ჩასვეს. გამოუშვეს 1957 16 მაისს ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო. გარდაიცვალა 1960 წლის 31 მაისს.

კატეგორია:გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
კატეგორია:გერმანელი ნაცისტები
გრიგოლ XIII

thumb|160px|გრიგოლ XIII
thumb|160px|გრიგოლ XIII-ის გერბი
**გრიგოლ XIII** (), ერისკაცობაში **უგო ბონკომპანი** () (დ. 7 იანვარი, 1502, ბოლონია — გ. 10 აპრილი, 1585, რომი) — რომის პაპი 1572 წლის 13 მაისიდან 1585 წლის 10 აპრილამდე.

## ბიოგრაფია 
უგო ბონკომპანი დაიბადა 1502 წლის 7 იავნარს, ბოლონიაში. წარმოშობით იყო ბონკომპანების საგვარეულოდან. ბოლონიის უნივერსიტეტში იგი სწავლობდა სამართალს. სწავლის დაამთავრების შემდეგ კი კვალიფიცირებული დოქტორი გახდა და მრჩევლად აირჩიეს. 1565 წელს, დაინიშნა კარდინალად და გაიგზავნა მადრიდში დიპლომატიური მისიით. პონთიპიკატეს პერიოდში პიუს V-მ დაიწუნა პაპის სასჯელი.

პაპს ჰყავდა უკანონო შვილი, ჯაკომო. გრიგოლ XIII ერთადერთი რომის პაპი იყო რომელსაც, უკანონო შვილი ჰყავდა. პაპზე დიდი გავლენა ჰქონდათ ეზიდებს. თუმცა, მან შეძლო და თავისი ორი ძმისწული კარდინალებად დანიშნა, მაგრამ მათი ძალაუფლება შეზღუდული იყო. პაპის ძმამ გადაწყვიტა მისთვის ტახტზე ასვლა მიელოცა, მაგრამ წმინდა პეტრეს ბრძანებით უკან დაბრუნდა. ქრონოლოგები აღნიშნავდნენ, რომ პაპი პიუს V-ის მაგალითზე, რწმენით ცხოვრობდა. იგი სხვადასხვა რეფორმებსაც ატარებდა. სწორედ მან შემოიღო მონაზვნების ახალი პრინციპით დაჯილდოება. ასევე ისეთი ორდენები, რომ რომში რელიგია უკეთესად გავრცელებინათ. პაპის ინიციატივით რომში შეიქმნა პირველი ორი საგანმანათლებლო დაწესებულება (კოლეჯი). პირველმა კოლეჯმა მოგვიანებით მიიღო სახელწოდება „გრიგორიანული კოლეგია“, ხოლო მეორემ — „გერმანული კოლეგია“, რომელიც განკუთვნილი იყო გერმანელი სასულიერო პირებისთვის. მოგვიანებით შეიქმნა „ბერძნული კოლეგია“, რომელიც დაწესებული იყო მართლმადიდებლურ ქვეყნებში. სასწავლებლებს ქმნიდნენ პასტორული საქმიანობისთვის. 1575 წელს, დაიწყო პაპების სასახლის მშენებლობა კვირნალზე. XVII–XVIII საუკუნეებში ეს რეზინდეცია ემსახურებოდა იმ პაპებს, რომლებსაც ჰქონდათ ჯანმრთელობის პრობლემა.

გრიგოლ XIII-მ მთელ ქვეყანაში გაითქვა სახელი. ყველაზე კარგად ცნობილია 1582 წლის კალენდრის რეფორმით. მისი პაპობის პერიოდში შემოღებულ იქნა გრიგორიანული კალენდარი, რომელიც იეზუიტი მღვდელი/ასტრონომი კრისტეფორ კლავიუსის დახმარებით შეიქმნა. რეფორმის მიზეზი — წლის საშუალო სიგრძე იულიუსის კალენდარში ძალიან გრძელი იყო და აღდგომის თარიღი დროთა განმავლობაში 10 მარტიდან (მისი ტრადიცული თარიღიდან) 21 მარტამდე გადავიდა.

ევროპის სახელმწიფოებში კონტრრეფორმაციის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი. მხარს უჭერდა ფრანგ კათოლიკეებს ჰუგენოტებთან ბრძოლაში. ბართლომეს ღამის გამო მოაწყო ზეიმი რომში. ხელს უწყობდა იეზუიტების გაძლიერებას. ცდილობდა შეექმნა საფრანგეთ-ესპანეთის კოალიცია პროტესტანტული ინგლისის წინააღმდეგ და მასთან ბრძოლაში გამოეყენებინა აჯანყება ირლანდიაში. ხელს უწყობდა კათოლიკობის გავრცელებას რუსეთში.

გარდაიცვალა  84 წლის ასაკში. იგი XVI საუკუნის ყველაზე ხანდაზმულ პაპად ითვლებოდა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Григорий XIII 
* Папа Григорий XIII: воинствующий Папа. Программа «Эха Москвы» из цикла «Всё так»

## სქოლიო
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:იტალიელი პაპები
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1502
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1585
დენი დიდრო

**დენი დიდრო** (; დ. 5 ოქტომბერი, 1713 — გ. 31 ივლისი, 1784) — ფრანგი განმანათლებელი, მწერალი, ფილოსოფოსი და ენციკლოპედისტი.

## ბიოგრაფია 
ფრანგი მწერალი, ფილოსოფოს-განმანათლებელი და ენციკლოპედისტი დაიბადა ხელოსნის ოჯახში. დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტი. მიიღო მაგისტრის წოდება. 1732 წლიდან სათავეში ჩაუდგა ორიგინალურ-ფარნაგული ენციკლოპედიის შედგენას. იყო მატერიალისტი და ათეისტი (1749 წწ ასეთი სულისკვეთებისათვის დააპატიმრეს კიდეც). დიდროს წერილებმა საფუძველი ჩაუყარა მხატვრულ კრიტიკას. თავის „სალონებში“ მან განიხილა და შეაფასა 50-70-იანი წლების ხელოვნება. მისი მთავარი პიესებია „ნაბიჭვარი”, „ოჯახის მამა“, „კარგია თუ ცუდი?“, „პიესა და პროლოგი“. XVIII საუკუნის ფრანგული პროზის განვითარების მნიშვნელოვანი საფეხურია დიდროს ბელეტრისტიკა, რამაც შესამჩნევად დაჩრდილა მისი დრამატურგია. დიდროს მნიშვნელოვანი რომანებია: „მონაზონი“, რომელიც გამოხატავს პროტესტს რელიგიის, ფანატიზმის სამონასტრო ცხოვრების, ქალთა უუფლებობის წინააღმდეგ; „ჟაკ ფატალისტი) მოთხრობა-დიალოგი „რამოს ძმისწული“ მე-18 საუკუნის სხვა ფრანგი მატერიალისტური ფილოსოფოსების მსგავსად დენი დიდრო უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდა განათლებას. „განათლება, — წერდა იგი, — ადამიანს სძენს ღირსებას, მონაც კი იწყებს იმის გააზრებას, რომ იგი მონობისთვის არ არის დაბადებული“. დიდრო აღზრდას უდიდეს როლს ანიჭებდა ადამიანის პიროვნების ფორმირების საქმეში. ამასთან ის მიიჩნევდა, რომ ბავშვთა განვითარებისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს ანატომიურ და ფიზიოლოგიურ თავისებურებებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1713
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1784
კატეგორია:დენი დიდრო
კატეგორია:XVIII საუკუნის ათეისტები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ფრანგი დრამატურგები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ფრანგი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ათეისტი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ქრისტიანობის კრიტიკოსები
კატეგორია:რელიგიის კრიტიკოსები
კატეგორია:განმანათლებელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ეპისტემოლოგები
კატეგორია:ფრანგი ათეისტები
კატეგორია:ფრანგი ეროტიკული ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:მეტაფიზიკოსები
კატეგორია:ონტოლოგები
კატეგორია:ხელოვნების ფილოსოფოსები
კატეგორია:კულტურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:განათლების ფილოსოფოსები
კატეგორია:სამართლის ფილოსოფოსები
კატეგორია:ლიტერატურის ფილოსოფოსები
კატეგორია:სიყვარულის ფილოსოფოსები
კატეგორია:რელიგიის ფილოსოფოსები
კატეგორია:მეცნიერების ფილოსოფოსები
კატეგორია:სექსუალობის ფილოსოფოსები
არმაზისხევი

**არმაზისხევი** — ძველი მცხეთის ერთ-ერთი უბანი, ქართლის მეფეთა ერისთავების (პიტიახშების) რეზიდენცია, მცხეთის დასავლეთით, არმაზისხევისა და მდინარე მტკვრის შესართავთან. მოიცავს მარტაზისხევის, სანგრისხევის და, საერთოდ, არმაზისხევ-ძეგვის ზოლის მტკვრის მარჯვენა მხარის ნამოსახლარებსა და ციხესიმაგრეებს.

არმაზისხევში არის შუა საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსი. ხევის თავზე ციხეა. „დიდი მცხეთის“ ეს უბანი გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარზეა შექმნილი, საერისთავო სამყოფელი და განსასვენებელი კი მცხეთის გადედაქალაქებას უკავშირდება. არმაზისხევში არქეოლოგიური გათხრები 1937-1946 წლებში ჩატარდა. აღმოჩენილია გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანის სამაროვანი, ერისთავთა (პიტიახშთა) განსასვენებელი, კრიმიტსამარხები, სარკოფაგები და მავზოლეუმის ტიპის სამარხი, გვიანდელი ანტიკური და ფეოდალური ხანის ქვის სამარხები. აგრეთვე ერისთავთა სასახლის კომპლექსის ნანგრევები, არმაზისხევის აბანო, წყალსადენის ნაშთევბი, კერამიკური სახელოსნო და მარანი.

განსაკუთრებით მდიდრული იყო ერისთავთა სამარხები (II-III საუკუნეები). სამარხული მასალიდან აღსანიშნავია: ოქროს სარტყელი, სატევრის ოქროს ქარქაში, შუბლსამკაულები (დიადემები), ყელსაბამები, სამაჯურები, საყურეები, ბეჭდები, სამკლაურები და სხვა ოქროს ნივთები შემკულია ალმანდინის, ზურმუხტის, ნეფრიტის, საფირონის, ამეთვისტოს, აქატის, ქალცედონის, მალაქიტის, ლაჟვარდის ონიქსის, ალმასის და სხვა ძვირფასი თუ ნახევრად ძვირფასი თვლებით. მათზე ხშირად გამოსახულება და წარწერაა ამოკვეთილი. ვერცხლის ნივთთაგან გამოირჩევა სიუხვის ქალღმერთის ჰორელიეფური გამოსახულებით და მამაკაცის მკერდზეა ქანდაკებით შემკული თასები, სხვადასხვა ფორმის საღვინეები და სხვა. გათხრების დროს აღმოჩენილმა ბერძნულმა და არამეულმა წარწერებმა (არმაზის ბილინგვა და სხვა წარწერები) სიახლე შეიტანეს ანტიკური ხანის საქართველოს ისტორიაში.

ცნობილი გახდნენ იბერთა დიდი მეფე ქსეფარნუგი, ზევახ (ჯავახ) უფალი, ასპარუგი, ჯავახ მცირე, სერაფიტა, ბერსუმა პიტიახში, კარპაკი და სხვანი. შეიქმნა საფუძველი საქართველოს სახელმწიფო-პოლიტიკური წყობისა და ქართული დამწერლობის წარმოშობის ახლებური გაშუქებისათვის.

არმაზისხევის არქეოლოგიური ძეგლები ამჟამად შემოზღუდულია და სავალე მუზეუმია შექმნილი.

არმაზისხევს 2014 წელს, საქართველოს მთავრობის დადგენილებით მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის ძეგლის სტატუსი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი;
* კახა ხიმშიაშვილი (1992) არმაზისხევის ანტიკური ხანის ნაგებობანი გამოქვეყნებულია: ლიტერატურა და ხელოვნება, #1–2, 1992, გვერდები 101–109
* არმაზისხევი

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის სამეფო
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
არმაზციხე

thumb|ექვს–აფსიდიანი წარმართული ტაძრის ნაშთი, არმაზციხე
**არმაზციხე**, *ბაგინეთი*, *ქართლი* — სრულიად ქართლის პირველი დედაქალაქი, ძველი მცხეთის შიდაციხე მტკვრის მარჯვენა ნაპირას, ქალაქის სამხრეთ ნაწილში. მოხერხებული ადგილმდებარეობის გამო ბატონობდა მცხეთისაკენ მიმავალ გზებზე. ლეონტი მროველი ციხე-ქალაქის პირველ აღმშენებლად ქართლოსს - ქართველთა ნათესავთმთავარს ასახელებს: - „ესე ქართლოს მოვიდა პირველად ადგილსა მას, სადა შეერთჳს არაგჳ მტკუარსა, და განვიდა მთასა მას ზედა... და პირველად შექმნა სიმაგრენი მას ზედა, და იშენა მუნ-ზედა სახლი, და უწოდა მთასა მას სახელი თავისი თჳსა ქართლი“.

სახელწოდება „არმაზციხე“ (ბერძნულ-რომაული წყაროებით: ჰარმოზიკე, ჰარმაკტიკა, ჰერმასტუს და ა. შ.) ქართლის უზენაეს წარმართულ ღვთაებას არმაზს უკავშირდება.

გათხრები წარმოებს 1943 წლიდან. აღმოჩნდა სამი მკაფიოდ განსხვავებული კულტურის ფენა: ქვედა (არმაზციხე I) უძველესი ქალაქისა და განეკუთვნება ძვ. წ. IV-III საუკუნეებს: შუა (არმაზციხე II) - ძვ. წ. III-I სს.; ზედა (არმაზციხე III) - I და მომდევნო საუკუნეებს (მცხეთის დედაქალაქობის ხანის დასასრულამდე). გამოვლინდა მშენებლობის ორი ძირითადი საფეხური. პირველი: უმთავრესი სამშენებლო მასალ ქვათლილი და ალიზაგურია; ალიზ-აგურის კედლები ქვათლილთა საძირკვლებზეა ამოყვანილი; თვით ქვათლილები ჩასმულია კლდეში ამოკვეთილ ბუდეებში და ერთიმეორესთან ე. წ. უწყვეტითაა გადაბმული; წყობა უდუღაბოა (ძვ. წ. IV - III სს.); მეორე: მშენებლობაში გამოყენებულია დუღაბი (ძვ. წ. III საუკუნიდან).

არმაზციხეში აღმოჩენილია გალავნის ნანგრევები, კოშკები, ბურჯები, სამეფო რეზიდენციის ნაგებობანი (სვეტებიანი დარბაზი, აბანო, ღია და დახურული წყალსადენი), სამეფო აკლდამის, მავზოლეუმის ნანგრევები, დიდი რაოდენობით ოქრო-ვერცხლის ნივთები მეფის ასულის სამარხ-სარკოფაგში (ახ. წ. II ს.). მნიშვნელოვანი საქალაქო და სამეფო ნაგებობანი გადახურული ყოფილა მცხეთური ბრტყელი გვერდებაკეცილი და ღარისებრი კრამიტით.

არმაზციხის, როგორც პოლიტიკური და სტრატეგიული ცენტრის, მნიშვნელობა დაეცა თბილისის დედაქალაქად გახდომის შემდეგ, სტეფანოზ I (მთავრის) დროიდან „მცხეთას მოაკლდებოდა და თბილისი განძლიერდებოდა, არმაზი აღოჴრდებოდა და კალა აშენდებოდა“ 736-738 წლებში არმაზციხე მოაოხრეს არაბებმა.

2011 წლის 21 ოქტომბერს არმაზში ქართველმა არქეოლოგებმა ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოს უნიკალურ ხელნაკეთი ნაკეთობები აღმოაჩინეს.

არმაზი დიდი ხანი იყო მეფეთა რეზიდენცია, მაგრამ VII საუკუნეში მურვან ყრუს შემოსევის დროს დიდი ზიანი მიადგა, ხოლო შემდგომი მონღოლების და თურქების შემოსევების შემდეგ აღარც აღდგენილა.

## არსებული წარწერები
მონგოლთა შემოსევების შემდგომ წარმართული ქალაქის ადგილას აუშენებიათ მონასტერი. XIX საუკუნის ბოლოსათვის აქ არსებობდა სამი ეკლესია, რომელთაც გარს ნანგრევები ერტყა. ერთ-ერთი ეკლესიის თავზე იდვა ქვის დიდი ლოდი წარწერით:

იქვე ყოფილა გატეხილი ქვა წარწერით:

## ლიტერატურა
* 
* მცხეთა, სერიიდან: საქართველოს ძველი ქალაქები, გვ. 78-79, თბ., 2000
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი http://www.nplg.gov.ge/publishers/monument/index.php?do=view&id=145;
* ფოტოგალერეა , მცხეთის მუნიციპალიტეტის საიტზე.
* მცხეთის მუნიციპალიტეტი , მცხეთა-მთიანეთის მხარის სამთავრობო ვებ-საიტი;

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის სამეფო
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
არმოქვის კონსტრუქციები

**არმოქვის კონსტრუქციები**, შენობათა და ნაგებობათა ნაწილები (კედლები, სვეტები, შუაკედლისები, გადახურვები, ზღუდარები და სხვა), აგებული ქვის არმირებული წყობით. არმოქვის კონსტრუქციებში მიღებულია არმირების შემდეგი სახეობები: *განივი* (ბადური) - წყობის ჰორიზონტულ ნაკერებში დაატანენ ფოლადის ბადეებს (კუმშვისას წყობის ზიდვის უნარის გასაძლიერებლად); *გრძივი* - არმატურას წყობის შიგნით ალაგენემ (ძირითადად გამჭიმი ძალვების თავის თავზე მისაღებად); არის მესამე სახის არმირებიც - წყობას განამტკიცებენ რკინაბეტონის ელემენტებით (კომპლექსური კონსტრუქციები) ან ჩასვამენ რკინაბეტონის ან ფოლადის კუთხეებისაგან შეკრულ გარსაკრებში. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქვის კონსტრუქციები
## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 1, გვ. 581, თბ., 1975

კატეგორია:არქიტექტურა
არნადი

**არნადი** — კალოს იარაღი, ერთიმეორეზე ძგიდეებით მიმაგრებული ორი ფიცარი, შუაში ტარი უკეთდებოდა. იყენებდნენ ბზისა და ხვავის ერთ ადგილზე მისახვეტად. დიდი ზომის არნადს ზოგჯერ ბორბლებს უკეთებდნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო იარაღები
არნიმი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არნიმი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არნიმი, ბეტინა — გერმანელი მწერალი
* არნიმი, ლუდვიგ ახიმ ფონ — გერმანელი მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
არმხის ხეობა

**არმხის ხეობა**, *ჯარიახის ხეობა* (მთავარი სოფლის სახელის მიხედვით), მდინარე არმხის (თერგის მარჯვენა შენაკადი) ხეობა ჩეჩნეთ-ინგუშეთში. საქართველოს სამხედრო გზიდან შედის განშტოება (დაბა სტეფანწმინდიდან მე-10 კმ). არმხის ხეობაში მრავლადაა კავკასიის მთის არქიტექტურული ძეგლები (ნაკრძალ-ნასოფლარი ერზი). ზღვის დონიდან 1209 მ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩეჩნეთის გეოგრაფია
კატეგორია:ინგუშეთი
არნო

**არნო** შეიძლება აღნიშნავდეს    

* არნო — მდინარე იტალიაში

## პიროვნებები
* არნო, ანტუან (ფილოსოფოსი) — ფრანგი ღვთისმეტყველი და ფილოსოფოსი
* არნო, ანტუან — ფრანგი რევოლუციონერი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
როჯერ კორნბერგი

**როჯერ დეივიდ კორნბერგი** (Roger David Kornberg; დ. 24 აპრილი, 1947, სენტ-ლუისი, მისური) — ამერიკელი მეცნიერი, სტენფორდის უნივერსიტეტის სტრუქტურული ბიოლოგიის პროფესორი.

2006 წელს ქიმიის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა „მის მიერ ევკარიოტული ტრანსკრიფციის მოლეკულური ბაზის კვლევისთვის„, რომელიც ხსნის დნმ-ს რნმ-დ გარდაქმნის პროცესს. მამამისი, ართურ კორნბერგი, რომელიც ასევე სტანფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი იყო, 1959 წელს მედიცინის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატი გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Roger Kornberg Laboratory
* Список როჯერ კორნბერგის პუბლიკაციების სია 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ბიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პირამიდა

**პირამიდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* პირამიდა — მრავალწახნაგა
* პირამიდა — პირამიდის ფორმის მონუმენტური ნაგებობა

## იხილეთ აგრეთვე 
* პირამიდების ტექსტები — ძველი ეგვიპტის რელიგიური და ლიტერატურული ძეგლი
სფინქსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სფინქსი** შეიძლება იყოს:

* სფინქსი – მითური არსება
* სფინქსი – ობსერვატორია შვეიცარიაში
* სფინქსი – სკულპტურა
* დიდი სფინქსი — სფინქსის ყველაზე ცნობილი სკულპტურა გიზეში
* სფინქსი – კატის ჯიში
* სფინქსი – პეპლების ჯიში
* მარსის სფინქსი
* სფინქსი - ცხვირვიწრო მაიმუნი პავიანის გვარისა.
კოლკატა

**კოლკატა** (, ; 2001 წლამდე **კალკუტა**, ) — ქალაქი მდებარეობს განგის დელტაში, აღმოსავლეთ ინდოეთში, დასავლეთ ბენგალის შტატის დედაქალაქი; ფართობის მიხედვით სიდიდით მეორე ქალაქი ინდოეთში მუმბაის შემდეგ. მოსახლეობა 4,6 მლნ (საკუთრივ ქალაქში 2001 წ.), მეგაპოლისის მოსახლეობა კი 13.2 მილიონს აღწევს და ამ მხირვ ის ინდოეთში 3 ადგილზე იმყოფება.

ბრიტანეთის ოკუპაციის ქვეშ ქალაქი მთელი ინდოეთის დედაქალაქი იყო 1911 წლამდე, რისი წყალობითაც ის დღეს განათლების, კულტურისა და პოლიტიკის ერთ-ერთი ცენტრია ქვეყანაში. მეორე მხრივ ქალაქს აწუხებს ისეთი პრბლემები როგორებიცაა: საცობები, ჰაერის დაბინძურება და სიღარიბე.

## გეოგრაფია 
კოლკატა მდებარეობს აღმოსავლეთ ინდოეთში, განგიის დელტაში, ზღვის დონიდან 1.9 9 მეტრზე. ქალაქის ძირითადი ნაწილი მდებარეობს მდინარე ხუგლის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქი გაშენებული ჭაობიან ტერიტორიაზე, ამიტომ გახდა საჭირო წლები იმისათვის რათა ტერიტორია ცხოვრებისათვსი გამოსადეგი გამხდარიყო.

## დასახელება 
ადრე ქალაქის დასახელება ჟღერდა როგორც კალკუტა, რაც გამოწვეული იყო ინგლისური წარმოთქმის გამო. 2001 წლის 1 იანვრიდან ქალაქს დაერქვა კოლკატა, რაც შეესატყვისება ქალაქის ბენგალურ ენაზე წარმოთქმას.

30 ივლისიდან ქალაქის სახელი დაკანონდა. ქალაქის სახელი წარმოიშვა ქალაქის მთავარი ტაძრიდან, რომელიც ეძღვნება ქალღმერთ კალის.

## ისტორია 
კალკუტის მიდაომოები ჯერ კიდევ 2 ათასი წლის წინადაც იყო დასახლებული, თუმცა თანამედროვე დასახლებები აქ მხოლოდ 1960 წელს გაჩნდა, მას შემდგომ რაც ქალაქი ბრიტანელების ხელში გადავიდა. ტრადიციულად, ქალაქის დამაარსებლად ითვლება ჯობ ჩარნოკი. თუმცა, არსებობენ სხვა მოსაზრებებიც.

ქალაქი დაარსდა XVIII საუკუნეში სავაჭრო და სამხედრო მიზნებისათვის, ბრიტანული კამპანიის დროს. თავდაპირველად ინდოეთის ბრიტანული ადმინისტრაცია განლაგებული იყო ციხესიმაგრე უილიამში, განგის აუზში.

## დაძმობილებული ქალაქები 
* დალასი, აშშ
* ლონგ-ბიჩი, აშშ
* ნეაპოლი, იტალია
* ოდესაუკრაინა

## იხილეთ აგრეთვე
*ინდოეთის მილიონიანი ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* კალკუტის გზამკვლევი 
* http://www.ess.co.at/GAIA/CASES/IND/CAL/CALmain.html 
* Calcuttaweb.com — ინფორმაცია კალკუტის შესახებ
* კალკუტის ისტორია საიტზე calcuttaweb.com 
* Bengalweb.com 
* Westbengal.com
* კოლკატას ფოტოები
* The Statesman
* The Telegraph
* Kolkata Beckons 
* კოლკატას ფოტოები 
* კოლკატა: სასახლეების ქალაქი
* Banglalive.com
* Consulate of the United States of America 
* Calcutta  — კალკუტის გლობალური ფორუმი
* Kolkata Real Estate  — უფასო პორტალი

კატეგორია:დასავლეთ ბენგალის ქალაქები
არნოლდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არნოლდი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არნოლდი, ვალტერ — გერმანელი მოქანდაკე
* არნოლდი, მეთიუ — ინგლისელი პოეტი
* არნოლდი, ჰენრი ჰარლი — ამერიკელი სამხედრო მოღვაწე
ობიექტივიზმი

**ობიექტივიზმი**, ფილოსოფიური და ლიტერატურული მიმდინარეობა XX საუკუნის დასასრულსა და XXI საუკუნის დასაწყისში.

## ფილოსოფია 
ტერმინი ობიექტივიზმი ორი მნიშვნელობით იხმარება:

# სამყაროს მიმართ დამოკიდებულება, რომელიც სუბიექტურობის საპირისპიროდ უპირატესობას ანიჭებს ობიექტურობას, ეყრდნობა მხოლოდ იმას რაც რეალობად წარმოდგება და უარყოფს ყოველივეს რაც სულიერებისგან მომდინარეობს.
# ფილოსოფიური დოქტრინა, რომელიც ამტკიცებს, რომ ზოგიერთი ფენომენი, საგანი  არსებობს მოაზროვნე სუბიექტის გარეშე, მაშინ, როდესაც სუბიექტივიზმი მათ სუბიექტთან დაკავშირებით მოიაზრებს, კონსტრუქტივიზმი კი - სუბიექტის მიერ აწყობილად.

ტიპური ობიექტივისტური გამონათქვამია: “რეალობა არის ის, რაც აგრძელებს არსებობას მაშინაც კი, როდესაც მისი არსებობის აღარ გჯერა.” (კ. დიკი)

ობიექტივიზმი პირველად უწოდა რუსული წარმოშობის ამერიკელმა ფილოსოფოსმა და რომანისტმა ეინ რენდმა თავის ინდივიდუალისტურ ფილოსოფიას.

## ლიტერატურა 
ობიექტივიზმი, როგორც ლიტერატურული მიმდინარეობა, დასაბამს იღებს გერტრუდ სტეინის ნაწარმოებიდან  *The making of Americans*. ამასთან დაკავშირებით ჟორჟ ჰუგე წერს: “გერტრუდ სტეინი ამერიკელებს ისევე აწარმოებს როგორც ფორდის ქარხანა  - მანქანებს. იგი ქარხნის მოძრავ იატაკზე დებს ცხენს  და აკეთებს მისგან ამერიკელს. აჩენს თითოეულ ლურსმანს, თითოეულ ჭანჭიკს, ხსნის მათ წარმოშობას, მათ მოგზაურობას, აკლიმატიზაციას, მათი ადათ-წესების, ხასიათის და სახელების ცვლილებებს, და გვიხსნის სხვადასხვა ხალხებისგან შექმნილმა ამ ხალხმა როგორ შეძლო 60 წელიწადში შეექმნათ უძლიერესი ტრადიცია, ინდივიდუალობა და ისეთი ტემპერამენტი, რომ შეუძლებელია ამერიკელის გამოცნობა ვინმეს გაუჭირდეს.”

პოეტური ობიექტივიზმი არის მეტყველება, რომელიც გამორიცხავს  ავტორის მხრივ ყოველგვარ სუბიექტურ მსჯელობას. იგი სრულიად განსხვავდება რომანტიკული ლირიზმისაგან, სადაც ავტორი საკუთარ მსჯელობებს განავითარებდა. ობიექტივიზმი საგნებს შორის კავშირით ინტერესდება და ცდილობს იმგვარად გადააადგილოს, იმგვარი კუთხით წარმოაჩინოს რომ ნათელი გახადოს მათ შორის აქამდე დაფარული კავშირები. მაგრამ ეს კავშირები განსხვავდება მეტაფორისგან. ეს უკანასკნელი არის რეალური ურთიერთობის წარმოსახვითი ინტენსიფიკაცია, მაშინ, როდესაც ობიექტივიზმი ობიექტურ რეალობაში ხდის ფარდის  შეუმჩნეველ ან შეგნებულად დაფარულ კავშირებს. ამგვარად, ობიექტური კვლევა ინტერესდება რეალობის სიმბოლური ფორმირებით.

XX საუკუნის დასასრულიდან ამ მიმართულებით მოღვაწე ავტორებმა თავიანთი შემოქმედების პოლიტიზირება დაიწყეს, ამის ნათელი მაგალითია ფრანკ ლაროზის გრძელი პოემა  *ჰანტსვილი, მსოფლიოს სირცხვილი*, კრისტოფ ჰანას  *რედაქცია* და  *ლექსები პროზად*.

პოსტმოდერნისტული ღირებულებებით შთაგონებული ობიექტივიზმი XXI საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მიმდინარეობა გახდა და, თავის მხრივ, საფუძველი დაუდო კიდევ ერთი ახალი მიმდინარეობის ჩამოყალიბებას, რომელიც დღეისთვის ახალი ტექსტუალობების სახელწოდებითაა ცნობილი.

## წარმომადგენლები 
* გერტრუდ სტეინი
* ფრანკ ლაროზი 
* კრისტოფ ჰანა 
* პატრიკ ბუვე 
* ჟან-მიშელ ესპიტალიე 
* კარისტოფ ტარკოსი
* ვერონიკ პიტოლო 
* კრისტოფ ფია
* ოლივიე კადიო 
* პიერ ალფერი 
* ნატალი კენტენი 
* ემანუელ პირეირი
* დენის როში

 

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
ახალი ტექსტუალობები

**ახალი ტექსტუალობები**, ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომელიც 1990-იანი წლებიდან იწყება საფრანგეთსა და აშშ-ში. თავად ტერმინი 1997 წელს, ფრანგმა მწერალმა, ფრანკ ლაროზმა შექმნა.

ახალი ტექსტუალობები უკავშირდება ობიექტივიზმს, რომელმაც უარი თქვა ლიტერატურაშილირიზმსა და სუბიექტურობაზე , შემოიტანა მასში გარკვეული რაოდენობით პოლიტიკა, და ახალი ტექნოლოგიების გამოჩენას. ახალი ტექსტუალობები ერთმანეთში ურევს ისეთ ურთიერთგანსხვავებულ ჟანრებს, როგორიცაა პოეზია, რომანი, თეატრი, ესსე და ა.შ. შეაქვს მათში ფილოსოფია ნაკლებად კლასიკური ფორმით.

ამ "ტექსტუალობას” ორმაგი მახასიათებელი გააჩნია. ერთი მხრივ ძლიერად “დეტერიტორიალიზებულია” ანუ არ აინტერესებს თუ ვის მიემართება, როგორი ფორმით იქნება წარმოდგენილი. ეს ტექსტები შეიძლება ნებისმიერი სახით იქნას წაკითხული: იქნება ეს როგორც პოეზია, როგორც პროზა, როგორც თეატრი თუ როგორც ფილოსოფია. ეს მწერლები იყენებენ ლიტერატურულ მეტაენას, რომლის მიზანია მეტა-ლიტერატურის და, შესაბამისად, გარკვეული უნივერსალურობის შექმნა.

მეორე მხრივ, ახალი ტექსტუალობების ავტორებზე ძალიან დიდი გავლენა მოახდინა ახალმა ტექნოლოგიებმა ამასთან, ეს შემოქმედები არიან არა მხოლოდ მწერლები, არამედ ხელოვნების სხვა დარგების წარმომადგენლებიც. ამგვარად ახალი ტექსტუალობა მიზნად ისახავს ხელოვნების ჟანრების გახსნას (ლიტერატურა, ვიზუალური ხელოვნება, მულტიმედია, პლასტიკური ხელოვნება, სასცენო ხელოვნება, ციფრული ხელოვნება და ა.შ.). ამ მიმდინარეობის ფარგლებში შემავალი ნაწარმოებები არის ან პირდაპირ ‘’ვერბო-ვიზუალური” და აუდიო ციფრული ხელოვნებიდან წარმომდგარი ან იმ მიზნით შექმნილი, რომ მასალად გამოადგეს ასევე ციფრულ ან სასცენო ხელოვნებაში ადაპტაციისთვის. აქედან გამომდინარე ტექსტთან ერთად მოიცავენ სურათსა და ხმას (ძირითადად ელექტრონულს).

ამგვარი ტექსტები უფრო ხშირად კოლექტიურადაა შექმნილი რამდენიმე ავტორის მიერ. რამდენადაც ამ ნაწარმოებებში მხოლოდ ტექსტი არ შედის, მათ ეწოდათ “ტექსტუალობები”, ხოლო იმის გამო, რომ ისინი პირდაპირ კავშირშია ახალ ტექნოლოგიებთან, სახელწოდებას დაემატა ზედსართავი "ახალი".

ეს მიმართულება ნაწარმოების წიგნად გამოცემას მეორეხარისხოვნად მიიჩნევს, რადგან მათ შემთხვევაში წიგნს მთლიანად ცვლის სცენა, ინტერნეტი, მულტიმედია.

თეატრში ეს ახალი ტექსტუალობები უფრო ცნობილია პოსტდრამატული თეატრის სახელწოდებით, რომელიც 1990-იანი წლებიდან ჩნდება სცენაზე.

საფრანგეთში ამ მიმართულების მთავარი მხარდამჭერია ჟურნალი *EvidenZ*.

## წარმომადგენლები 
* ფრანკ ლაროზი
* კრისტოფ ჰუისმანი 
* ერიკ სადენი 
* პატრიკ ბუვე
* ნატალი კენტენი
* კლოე დელომი
* მეჰდი ბელაი კასემი 
* ფილიპ ბუასნარი
* კრისტოფ ჰანა
* კრისტოფ დ’ალივილიე
* კრისტოფ ტარკო
* კრისტოფ ფია
* სილვენ კურტუ

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
არომატული მცენარეები

**არომატული მცენარეები** — სურნელოვანი ეთერზეთოვანი მცენარეები. არომატული მცენარეები ან მათი ცალკეული ორგანო (ყვავილი, თესლი, ნაყოფი, ფოთოლი და სხვა) შეიცავს ეთეროვან ზეთებს, რომელთაც მრეწველობასა და მედიცინაში იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
არისტოტელიზმი

[მინი|[არისტოტელე, ფრანჩესკო აიეცის ნახატი]]
**არისტოტელიზმი** — ამა თუ იმ სახით არისტოტელეს ფილოსოფიის ძირითადი პრინციპების აღიარება. არისტოტელეს მერყეობა მატერიალიზმსა და იდეალიზმს შორის საშუალებას იძლეოდა, რომ მისი მოძღვრება ერთმანეთისაგან განსხვავებულ მიმართულებებს გამოეყენებინათ.

არისტოტელეს გაცლენა განიცადა ჰერიპატეტიკოსთა სკოლამ, არაბულმა (ალკინდი, იბნ რუშდი და სხვა) და ებრაულმა (მაიმონიდი და სხვა) ფილოსოფიამ. აღმოსავლეთ სქოლასტიკაში არისტოტელიზმი ნეოპლატონზმსა და არეოპაგიტიკასთან ერთად გავრცელდა, დასავლეთში კი ერთპიროვნულად გაბატონდა XIII საუკუნიდან, რასაც დიდად შეუწყვეს ხელი ალბერტ დიდმა და თომა აკვინელმა. 

საქართველოში არისტოტელიზმის გავლენა III საუკუნიდან (კოლხეთის სკოლა) დასტურდება და აპოგეას აღწევს XI-XII საუკუნეებში. ითარგმნება არისტოტელე და მისი განმმარტებლები (პორფირიოსი, ამონიოს ჰერმია), კრიტიკულად განიხილავენ და სწავლობენ არისტოტელეს მოძღვრებას (იოანე პეტრიწი). არისტოტელიზმი აისახა ლიტერატურაშიც (ჩახრუხაძე).

ახალი ფილისოფიის მესიტყვეები (ფრანსის ბეკონი, პიერ გასენდი და სხვა) იცნობდნენ სქოლასტიზებულ არისტოტელიზმს და იბრძოდნენ მის წინააღმდეგ. შემდგომ კვლავ იზრდება არისტოტელიზმის გავლენა. ნეოსქოლასტიკისა და ნეოთომიზმის გარდა, რომელთა ფილოსოფიის საფუძველი გაყალბებული არისტოტელეა, მის გავლენას განიცდიდნენ ფილიპ მელანქთონი, გეორგ ვილჰელმ ფრიდრიხ ჰეგელი, ფირდრიხ ტრენდელენბურგი, ვილჰელმ ვინდელბანდი, ჰაინრიხ რიკერტი, ემილ ლასკი, ნიკოლაი ჰარტმანი და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანტიკური ფილოსოფია
კატეგორია:ფილოსოფიური სკოლები და ტრადიციები
არონი

**არონი** ( — აჰარონ) — ისრაიტელი, ისრაელიანების წინამძღვარი და მღვდელი, პირველი მღვდელი ბიბლიურ ისტორიულ ტრადიციაში. ბიბლიური პერსონაჟი. დაიბადა ეგვიპტეში, როდესაც ებრაელები იყვნენ ეგვიპტელთა მონობაში, ტომით ლევიტელი. წინასწარმეტყველი და წინამძღვარი. მოსეს უფროსი ძმა და თანამდგომი, აარონია ღმრთის ნების განცხადებელი, ძველ ებრაელთა პირველი უზენაესი ქურუმი. სინაის მთაზე ისრაიტელებს აარონი განუცხადებს ღმერთის აღთქმას, აარონი და მისი შთამომავლები იყვნენ მღვდელმთავრები „ყველა თაობაში“ გამოსვლათა წიგნი (30;10, 40:15 და ლივიტელთა 6;11). აარონი ასევე ითავსებდა სამხედრო პოლიტიკური ლიდერის როლსაც, როდესაც მოსეს დაეხმარა ამალეკთან ბრძოლაში (გამოსვლა, 17;12).

## ლიტერატურა 
* Encyclopedia of Religion, second edition. Lindsay Jones, editor in chieft. Thomson Gale. USA. 2005.
* The most commonly held reconstruction of the history of the israelite priesthood and the place of Aaron and the Aaronites in is is Aeltred Cody's A History of Old Testament Priesthood (Rome, 1969), which aslo contains a conprehensive bibliography, An important revision of the common theory is Frank Moore Cross's Canaanite Myth and Hebrew Epic: Essays in the History of the Religion of Israel (Cambridge, Mass, 1973), pp. 195-215.

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველები
არსენას ლექსი

**არსენას ლექსი** — ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი. მრავალ ვარიანტად ცნობილი, თექვსმეტმარცვლოვანი შაირით გამართული მესტვირული პოემა. შექმნილია XIX საუკუნის 40-იან წლებში უცნობი მესტვირის მიერ (პოემის ავტორად ზოგი მკვლევარი რაჭველ ანდრია ნადირაძეს მიიჩნევს, ზოგი - ქართლელ გიორგი ქებაძეს). ბატონყმობისა და თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მებრძოლი გმირის არსენა ოძელაშვილის თავგადასავალი XIX საუკუნის 30-იანი წლების საქართველოს სოციალური-პოლიტიკური ვითარების ფონზეა გაშლილი. „არსენას ლექსი“ ხალხური მესტვირული პოეზიის ტრადიციებზეა შექმნილი, მაგრამ მისი მნიშვნელობა სცილდება ამ ჟანრის ფარგლებს. იგი ქართული ფოლკლორის ღირსშესანიშნავ ეპიკურ ნაწარმოებს წარმოადგენს. 

„არსენას ლექსში“ თხრობა უაღრესად დინამიკურია, იუმორით შეზავებული. სადა, ლაკონიური პოეტური ენა ბევრგან აფორისტული ხასიათისაა. მიუხედავად ზოგიერთი ეპიზოდის ფრაგმენტულობისა, პომაში დახატულია იმდროინდელი ქალაქური თუ სოფლური ყოფის კოლორიტული სურათები, რელიეფურადაა გამოკვეთილი ბევრი პერსონაჟი. განსაკუთრებით გამოირჩევა არსენას მხატვრული სახე, განათებული ღრმა შინაგანი რწმენით, სიკეთით, რაც ფიზიკურ სიქველესთან ერთად გმირის ყოველ მოქმედებას თან ახლავს. მასში განცხადებულია სრულყოფილი ვაჟკაცის, სახალხო გმირის იდეალი, რომელიც ქართველ ხალხს ხანგრძლივი დროის მანძილზე ჩამოუყალიბებია. 

„არსენას ლექსი“ საქართველოში ძალზე პოპულარული ნაწარმოები იყო, ვრცელდებოდა როგორც ზეპირი გზით, ისე წიგნის მეშვეობითაც. „არსენას ლექსის“ გარდა არსენას შესახებ არსებობს ხალხური ლექსებისა და გადმოცემების ციკლი. „არსენას ლექსი“ ი. ჭავჭავაძის, ა. წერეთლის, ა. ყაზბეგის, მ. ჯავახიშვილის, გ. ტაბიძის, გ. ლეონიძის და სხვათა ბევრი თხზულების წყარო გახდა. ცალკე წიგნად „არსენას ლექსი“ 67-ჯერაა გამოცემული, პირველად 1872 წელს გამოიცა.

## ლიტერატურა 
**სიხარულიძე ქ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 585, თბ., 1975

## რესურსები ინტერნეტში 
*„არსენას ლექსი“, ზურაბ კიკნაძე. 

კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
არსებითი სახელი

**არსებითი სახელი** — სრულმნიშვნელობიანი სიტყვა. ატარებს საგნობრივ მნიშვნელობას  —  აღნიშნავს „საგანს“ ან „მოვლენას“, საგნის ნაწილს, ან მოვლენათა მთელ ჯგუფს. მიუგებს კითხვებზე: *„ვინ?“* (ქალი, კაცი, მოსწავლე, გიორგი), *„რა?“* (ცხენი, სახლი, სიცოცხლე, თბილისი).

არსებითი სახელი შეიძლება იყოს *კონკრეტული* ან *აბსტრაქტული*, *საზოგადო* ან *საკუთარი*. სხვა სახელებთან ერთად იგი უპირისპირდება ერთი მხრივ ზმნებს, მეორე მხრივ — უდეტრებს. არსებითი სახელის მორფოლოგიური ნიშნები სხვადასხვა ენაში სხვადასხვაგვარია. სინთეზურ ენებში იგი ხასიათდება სიტყვათცვალებისა და სიტყვაწარმოების დიდი უნარით. წინადადებაში ასრულებს მრავალგვარ სინტაქსურ ფუნქციას, რომელთაგან ძირითადია *ქვემდებარისა* და *დამატების* გამოხატვა. ქართულ ენაში არსებითი სახელი იცვლება ბრუნვისა და რიცხვის მიხედვით. მრავალ ენაში მოეპოვება აგრეთვე სქესის ან გრამატიკული კლასის კატეგორია. ზოგიერთ ენაში (მაგ., ჩინურში) არსებითი სახელი ფორმაუცვლელია.
არსებითი სახელი იბრუნვის. ერთმანეთისგან განსხვავებულია საზოგადო და საკუთარ არსებით სახელთა ბრუნება.

## ლიტერატურა 
* *ფეიქრიშვილი ჟ.,* ქართული ენის მორფოლოგია, ქუთ. 2010;
* *შანიძე ა.,* ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, ტ. 1, თბ., 1973;

კატეგორია:გრამატიკა
კატეგორია:მეტყველების ნაწილები
სიმონ ავალიანი

**სიმონ ლუკას ძე ავალიანი** (დ. 27 მარტი, 1881, ქუთაისი — გ. 12 აგვისტო, 1922, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი.

## ბიოგრაფია
1904 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. 1909 წელს იყო ამავე უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, მაგრამ მალე დაითხოვეს, როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო. 1909–1916 წლებში მასწავლებლობდა ოდესის კერძო სასწავლებელში და თანამშრომლობდა სხვადასხვა გამომცემლობებში.1916–1918 წლებში იყო პეტროგრადის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, 1919 წლიდან თსუ-ს პროფესორი, 1919–1920 წლებში - ფინანსთა მინისტრის ამხანაგი დამოუკიდებელი საქართველოს პირველ მთავრობაში. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა საგარეო ვაჭრობის კომისარიატში. 1921–1922 წლებში იყო თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის დირექტორი. დაწერილი აქვს 50-მდე შრომა ამიერკავკასიის სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის საკითხებზე.

ქართულ ისტოგრაფიაში ერთ-ერთმა პირველმა შეისწავლა მეცნიერულად 1861 წლის საგლეხო რეფორმის ისტორია ამიერკავკასიაში. ავალიანის გამოკვლევებს დღესაც არ დაუკარგავს მეცნიერული ღირებულება. ავალიანმა თსუ-ში პირველმა წაიკითხა ლექციების კურსი: კოოპერაციის, დასავლეთ ევროპის ეკონომიკის ისტორიის, საქართველოსა და დასავლეთ ევროპაში მიწათმფლობელობის, საქართველოში აგრარული რეფორმის, XIX-XX საუკუნეებში საქართველოს ეკონომიკის ისტორიის, საქართველოს სამთამადნო მრეწველობის და სხვა საკითხებზე.

## შრომები 
* Авалиани С. Земские соборы. 1910
* Авалиани С.А. Земские соборы. Литературная история земских соборов. Изд.2-е, испр. и доп. 1916

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  27 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
სიმონ
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები