open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰუმაიონი

**ნასირ-უდ-დინ მოჰამად ჰუმაიონი**  (დ. 6 მარტი, 1508, ქაბული — გ. 27 იანვარი, 1556, დელი) — დიდ მოგოლთა მეორე იმპერატორი, ბაბურის შვილი და აქბარის მამა, რომელმაც თავისი ცხოვრება მიუძღვნა შერ-შაჰთან ბრძოლას ჩრდილოეთ ინდოეთის დაუფლებისათვის.

## ბიოგრაფია 
1530 წელს ჰუმაიონმა მემკვიდრეობით მიიღო მამის სამფლობელოები. მისი მფლობელობა ავღანელებსა და რაჯპუტანებზე ეფემერული იყო, ხოლო გუჯარათის რაჯა, სახელად ბაჰადური ღიად აუჯანყდა ახალგაზრდა ფადიშაჰს. 1535 წელს ჰუმაიონის ჯარებმა აიღეს გუჯარათი, მაგრამ აჯანყება ორი წლის შემდეგაც გრძელდებოდა ბაჰადურის გარდაცვალებამდე.

ამასობაში, ჰუმაიონს აუჯანყდა ბიჰარის რაჯა შერ-შაჰი. 1539 წელს ჩაუსის და 1540 წელს კანაუჯის წარუმატებელი ბრძოლების შემდეგ ჰუმაიონი იძულებული გახდა ინდოეთის სამფლობელოები დაეთმო შერ-შაჰისთვის, თვითონ კი თავშესაფარი ეძებნა ჯერ სინდში, სადაც დაიბადა მისი მემკვიდრე ვაჟი აქბარი, ხოლო შემდეგ მარვარში. 1544 წელს მან მიიღო ირანის შაჰ თამაზ Iის მხარდაჭერა და უკვე მომავალ წელს გაილაშქრა საკუთარი ძმის ულისწულ ქამრანის წინააღმდეგ, რომელსაც წაართვა ქაბული და ყანდაარი. 1545 წელს ჩამოგდებული ქამრანის შთამომავლები დაბრუნდნენ ისტორიულ სამშობლოში - ფერგანის ხეობაში, სადაც ისინი მიიღეს თემურის სახლში, თუმცა, ამის შემდეგაც  ითვლებოდა, რომ ავღანეთი კანონიერად ეკუთვნოდათ დიდი მოგოლთა დინასტიიდან უფლისწულ ქამრანის შთამომავლებს. პუშტუნური გადმოცემის თანახმად, როდესაც ქამრანის ერთ-ერთი შთამომავალი მაინც ავღანეთის ტახტზე ავა, ავღანეთში "ოქროს საუკუნე" დაიწყება. 1545–1550 წლებში ჰუმაიონი ჩაება ქამრანთან ძმათამკვლელ სისხლისმღვრელ ბრძოლებში, რომლის დროსაც მას ორჯერ მოუწია ქაბულის დატოვება. 

ამასობაში, შერ-შაჰი გარდაიცვალა. მის მემკვიდრეებს შორის პირველობისათვის ატეხილი ბრძოლით ისარგებლა ჰუმაიონმა და 1555 წლის თებერვალში პენჯაბის მმართველ სიქანდარ-შაჰის განადგურებით დაეუფლა ლაჰორს და იმავე წლის ივლისში დაიბრუნა აგრა და დელი.
მინი|250პქ|ჰუმაიონის საფლავი დელში
მრავალი თავისი წინაპრის მსგავსად იგი გატაცებული იყო ასტროლოგიით და ასტრონომიით. ერთხელ, როდესაც ის ბრუნდებოდა ბიბლიოთეკიდან წიგნების დასტით ხელში, გაისმა აზანი. ჰუმაიონი შეეცადა მუხლებზე დაჩოქილიყო, მაგრამ ფეხსაცმელის ქუსლებში გაებლანდა კაბა და კიბეზე წაბორძიკდა. მიღებული ხერხემლის ტვინის ტრავმის შედეგად, ის რამდენიმე დღეში გარდაიცვალა. 

ჰუმაიონის ცხოვრება აღწერა და შემოგვინახა ფადიშაჰის დამ გულბადან ბეგუმმა. მისი საფლავი დელში ითვლება ცნობილი თაჯ-მაჰალის პროტოტიპად და შესულია მსოფლიოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

## შვილები
* შაჰზადა ალ-ამან მირზა (1528–1536)
* იბრაჰიმ სულთან მირზა
* ჯალალ ალ-დინ მუჰამად აქბარი (1542–1605)
* შაჰზადა მუჰამად ფარუჰ-ფალ მირზა (1547–1553)
* შაჰზადა მუჰამად ჰაქიმ მირზა (1553–1585)
* აქიქა სულთან ბეგუმი
* ჯაჰან სულთან ბეგუმი
* ბაქში ბანუ ბეგუმი (1540–1596)
* ფაჰრ-უნ-ნისა ბეგუმი
* ბაჰთ-უნ-ნისა ბეგუმი
* ამინა ბანუ ბეგუმი
* საქინა ბანუ ბეგუმი.

## იხილეთ აგრეთვე
* დიდ მოგოლთა იმპერატორების სია

## ლიტერატურა 
* Б. Гаскойн. Велике Моголы. М. 2004.
* Cambridge History of India, Vol. III & IV, «Turks and Afghan» and «The Mughal Period». (Cambridge) 1928.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჰუმაიონის ოჯახი და ცოლები
*ჰუმაიონის ბიოგრაფია (ჰუმაიონ-ნამე)

კატეგორია:დიდ მოგოლთა იმპერატორები
კატეგორია:თემურიდები
კატეგორია:დაბადებული 1508
კატეგორია:გარდაცვლილი 1556
კატეგორია:დაბადებული 6 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
სევერუსები

350px|მინიატიურა|სევერუსების დინასტიის გენეალოგია
**სევერუსები** — რომის საიმპერატორო დინასტია 193-235 წლებში. სევერუსების დინასტიას მიეკუთვნებოდნენ:

* ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი (193 - 211)
* კარაკალა (211 - 217)
* გეტა (211 - 212)
* ჰელიოგაბალუსი (218 - 222)
* ალექსანდრე სევერუსი (222 - 235)

სევერუსებმა სამხედრო-ბიუროკრატიული მონარქია შექმნეს. ალექსანდრე სევერუსის გარდა ყველა იმპერატორი სენატის საწინააღმდეგო პოლიტიკას ატარებდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დინასტიები
კატეგორია:რომის ისტორია
პის ცხოვრება

„**პის ცხოვრება**“ — მწერალ იან მარტელის რომანი. გამოიცა 2001 წელს. მისი მთავარი პერსონაჟი, პისინ მოლიტო „პი“ პატელი, ინდოელი ბიჭუნა, სულიერ საკითხებს ადრეული წლებიდან ეზიარება. 227 დღის განმავლობაში იგი, გემის ჩაძირვის შემდეგ, მოგზაურობს ნავით ბენგალურ ვეფხვ რიჩარდ პარკერთან ერთად.

მსოფლიო მასშტაბით წიგნი 10 მილიონზე მეტი ასლის სახით გაიყიდა . 2012 წელს გამოვიდა მისი ეკრანიზაცია, გადაღებული ენგ ლის მიერ.

## სქოლიო 
კატეგორია:2001 წლის რომანები
კატეგორია:იან მარტელის რომანები
კატეგორია:ფილმებად ადაპტირებული რომანები
კატეგორია:ფილოსოფიური რომანები
ვილანები

**ვილანები** (გვიანდ. ლათ. villani < ლათ. villa – კარ-მიდამო, მამული) — შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში ფეოდალზე დამოკიდებული გლეხობის სხვადასხვა კატეგორია. 1. საფრანგეთში, გერმანიასა და იტალიაში ვილანების კატეგორიები IX-X საუკუნეებში ჩამოყალიბდა. სხვა კატეგორიის გლეხებთან შედარებით ვილანები იურიდიულად და ქონებრივად უკეთეს მდგომარეობაში იყვნენ. მათი პირადი ვალდებულებანი მემკვიდრეობით არ გადადიოდა, შეეძლო საკუთრების გასხვისება და სხვა (XIII-XIV საუკუნეებში მრავალი სერვი ვილანად აქცია). XIII-XV საუკუნეებში ტერმინი „ვილანი“ მთელი გლეხობის აღმნიშვნელი ერთ-ერთი კრებითი სახელი გახდა. 2. ინგლისში ვილანის ინსტიტუტი იურიდიულად XII საუკუნის შუა ხანებისთვის გაფორმდა. აქ იგი ფეოდალური დამოკიდებულების ყველაზე მძიმე ფორმას წარმოადგენდა. ვილანებს ეკისრებოდათ ნებისმიერი ვალდებულებანი („ლორდის სურვილის მიხედვით“): მძიმე საბატონო ბეგარა, მკაცრად ჰქონდათ შეზღუდული ნადელიდან წასვლის უფლება და ა.შ. XV-XVI საუკუნეებში ვილანური მფლობელობა შეიცვალა კოპიჰოლდით და ვილანი როგორც იურიდიული კატეგორია მოისპო.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ვილანები – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია  

კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:ინგლისის ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
ბელგრადის ოპერაცია

**ბელგრადის ოპერაცია** — უკრაინის III ფრონტის, იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიისა და ბულგარეთის სამამულო ფრონტის ჯარების შეტევითი ოპერაცია დიდ სამამულო ომში (1941-1945) იუგოსლავიის აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებისა და ბელგრადის განთავისუფლებისათვის. კიშინიოვ-იასის ოპერაციაში გერმანელთა ჯარების დამარცხების და საბჭოთა ჯარების ბალკანეთში შეჭრის შემდეგ ჰიტლერმა ბრძანება გასცა, რომ „E“ არმიათა ჯგუფს საბერძნეთიდან, ალბანეთიდან და სამხრეთ იუგოსლავიიდან სასწრაფოდ უკან დაეხია უნგრეთისაკენ, ხოლო „F“ არმიათა ჯგუფს დაეცვა იუგოსლავია-ბულგარეთის საზღვარი. საბჭოთა 57-ე არმიამ იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მე-13 და მე-14 კორპუსებთან ერთად გაარღვია გერმანელთა საზღვრისპირა დაცვის ზონა, მძიმე ბრძოლებით გადალახა აღმოსავლეთ სერბეთის მთები და მდინარე მორავა და 10 ოქტომბერს დაიკავა 2 მნიშვნელოვანი პლაცდარმი. 12 ოქტომბერს მეოთხე გვარდიულმა მექანიზებულმა კორპუსმა იუგოსლავიის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის ჯარებთან ერთად ამ პლაცდარმებიდან შეუტია ბელგრადს და 20 ოქტომბერს იერიშით დაეუფლა მას. სამხრეთში ბულგარეთის არმიებმა საბჭოთა და იუგოსლავიის ჯარებთან ურთიერთმოქმედებით 8-10 ოქტომბერს განავითარეს შეტევა. გაათავისუფლეს ქალაქები: ნიში, ლესკოვაცი, სკოპლე, პროკუპლე და გერმანელთა „E“ არმიათა ჯგუფის ჯარებს ძირითადი უკანდასახევი გზები მოუჭრეს, რის შედეგადაც მათ ვერ შეძლეს მთავარ ძალებთან შეერთება. ბრძოლებში დაიღუპა და ტყვედ ჩავარდა დაახლოებით 100 ათასი ფაშისტი ჯარისკაცი, განთავისუფლდა სერბეთის დიდი ნაწილი, გაადვილდა საბერძნეთისა და ალბანეთის განთავისუფლება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ევროპის ისტორია
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები
პის ცხოვრება (ფილმი)

***პიც ცხოვრება*** () — 2012 წლის ამერიკული 3D სათავგადასავლო დრამატული ფილმი. იგი ეფუძნება იან მარტელის ამავე სახელწოდების 2001 წლის რომანს. მისი რეჟისორია ენგ ლი, ხოლო სცენარი ადაპტირებულია დევიდ მეგის მიერ. ფილმში როლებს ასრულებენ სურაჯ შარმა, ირფან ხანი, ტაბუ, რაფე სპალი, ადილ ჰუსეინი და ჟერარ დეპარდიე.

ფილმის პრემიერა გაიმართა ნიუ-იორკის კინოფესტივალის ფარგლებში, 2012 წლის სექტემბერს.

## სიუჟეტი
16 წლის ბიჭუნა პისინ მოლიტორ „პი“ პატელი გადაურჩება გემის ჩაძირვას. პი ერთადერთი ადამიანია, რომელიც გემის დაღუპვის შემდეგ გადარჩა. ის წყნარ ოკეანეში ბენგალურ ვეფხვთან, რიჩარდ პარკერთან ერთად მოგზაურობს.

## ჯილდოები
გამოსვლისთანავე ფილმმა კრიტიკოსთა მოწონება და კომერციული წარმატება დაიმსახურა. მისმა შემოსავალმა მსოფლიო მასშტაბით 583 მილიონი აშშ დოლარი შეადგინა. ოსკარის 85-ე დაჯილდოებაზე იგი წარდგენილი იყო 11 ნომინაციაში და მიიღო ყველაზე მეტი ჯილდო გამარჯვებულებს შორის - 4. იგი აგრეთვე ნომინირებული იყო 3 ოქროს გლობუსზე.

*მოგებები:*

**ოსკარი**
*საუკეთესო რეჟისორი: ენგ ლი
*საუკეთესო ოპერატურა: კლაუდიო მირანდა
*საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: მაიკლ დანა 
*საუკეთესო ვიზუალური ეფექტები: ბილ ვესტენჰოფერი, გიომ როშერონი, ერიკ-იან დე ბური და დონალდ რ. ელიოტი

**ოქროს გლობუსი**
*საუკეთესო ორიგინალური მუსიკა: მაიკლ დანა

**BAFTA**
*საუკეთესო ოპერატურა: კლაუდიო მირანდა

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ენგ ლის ფილმები
კატეგორია:20th Century Fox-ის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული 3D ფილმები
კატეგორია:სათავგადასავლო ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:2012 წლის 3D ფილმები
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
საქსონ გრამატიკოსი

[მინი|200პქ|საქსონ გრამატიკოსი, [ლუი მოს ილუსტრცია]]
**საქსონ გრამატიკოსი** (; დ. დაახლ. 1140 — გ. დაახლ. 1208) — დანიელი მემატიანე. წერდა ლათინურ ენაზე. ეკუთვნის ვრცელი თხზულება „დანიელთა საქმენი“ (ან „დანიის ისტორია“), რომლის პირველი 9 წიგნი მოიცავს პერიოდს დაახლოებით  950 წლამდე და ეყრდნობა სკანდინავიურ მითებსა და თქმულებებს. დანარჩენ 7 წიგნში გადმოცემულია დანიის ისტორიის მდიდარი მასალა დაახლ. 1185 წლამდე. თხზულებაში შესული ერთ-ერთი თქმულება ამლეთუსზე გამოიყენა უილიამ შექსპირმა თავის ტრაგედიაში „ჰამლეტი“.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანიელი ისტორიკოსები
მჭითა მურუცხი

**მჭითა მურუცხი** (**წითელი ვარსკვლავი**) — გაზეთი ლაზურ ენაზე, გამოდიოდა აფხაზეთის სსრ-ში, შემდგომ აფხაზეთის ასსრ-ში. გაზეთი ანტიქართულ სულისკვეთებას აღვივებდა და სტალინის საიდუმლო გეგმის, „დაქუცმაცებული საქართველოს“ ნაწილი იყო.

გაზეთის პირველი ნომერი (რომანიზირებულ ანბანზე) 1929 წლის 7 აპრილს გამოვიდა. 1938 წელს, სსრკ ეროვნული პოლიტიკის ცვლილების გამო, გაზეთის გამოცემა შეწყდა და აღარ განახლებულა. „მჭითა მურუცხი” ლაზურ ენაზე მსოფლიოში პირველი გაზეთი იყო.

კატეგორია:ლაზურენოვანი გაზეთები
გალი (გაზეთი)

**გალი** (, ) — სოციალურ-პოლიტიკური გაზეთი რუსულ, აფხაზურ და მეგრულ ენებზე. გამოდის ქალაქ გალში (აფხაზეთი).

გამოდის 2003 წლის 20 მაისიდან. აშუქებს გალის მუნიციპალიტეტის სიახლეებს. გამოდის თვეში 3-ჯერ, ოთხ ნაწილად. ტირაჟი — 1000 ეგზემპლარი. მთავარი რედაქტორი — ნუგზარ სალაყაია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გაზეთის რამდენიემე ნომრის ელექტრონული ვერსია 

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
ჟან როშფორი

**ჟან როშფორი** ( ​ [ʒã ʁɔʃ.fɔʁ]; დ. 29 აპრილი, 1930, პარიზი — გ. 9 ოქტომბერი, 2017, პარიზი) — ფრანგი მსახიობი. ორჯერ მოიპოვა სეზარი — 1976 წელს საუკეთესო მეოხარისხოვანი როლისთვის ფილმში  „Que la fête commence“, 1978 წელს კი მთავარი როლისთვის ფილმში „კიბორჩხალა-მედოლე“ *(Le Crabe-tambour)*.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
სერგეი ნიკიტინი

**სერგეი ნიკიტინი** ( დ.   4 თებერვალი  [ძვ. სტ.  23 იანვარი]  , 1851, მოსკოვი, — გ. 18 ნოემბერი,  [ძვ. სტ. 5 ნოემბერი], 1909, პეტერბურგი) — რუსი გეოლოგი, ჰიდროგეოლოგი და პალეონტოლოგი. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1902). 1871 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. გეოლოგიური კომიტეტის უფროსი გეოლოგ თანამშრომელი, რუსეთის ჰიდროგეოლოგიური შესწავლის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. მისი ძირითადი შრომები შეეხება კარბონული სისტემის სტრატიგრაფიას, რუსეთის ცენტრალური ნაწილის იურულ და ცარცულ ეპოქებს, რუსეთის ევროპული ნაწილის ჰიდროგეოლოგიასა და სხვა. პალეონტოლოგიურ ნაშრომებში განავითარა ევოლუციური წარმოდგენა. ორგანიზაცია გაუწია რუსული გეოლოგიური ლიტერატურის ბიბლიოგრაფიას.

## ლიტერატურა
* Памяти Сергея Николаевича Никитина (Некролог), "Изв. Геологического комитета", 1909, т. 29, № 10 (имеется список трудов Н.); 
* Карпов Н. Н., С. Н. Никитин и значение его работ для развития отечественных геологических наук, в кн.: Очерки по истории геологических знаний, в. 1, М., 1953.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სერგეი ნიკიტინი – ბიოგრაფია 
* სერგეი ნიკიტინი – ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
კატეგორია:რუსი პალეონტოლოგები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ჯაშუშური თამაშები (ფილმი)

**ჯაშუშური თამაშები** () — პოლიტიკური ტრილერი, რეჟისორ ტონი სკოტის დრამა.

## სიუჟეტი
მოქმედება ვითარდება 1990-იან წლებში. სანამ პენსიაზე გავა, თავის ბოლო სამუშაო დღეს, ცსს-ის ოპერი  *ნათან მიური* იგებს, რომ მისი აგენტი *ტომ ბიშოპი* ჩინეთში დააკავეს. ოფიციალური ვერსია — ჯაშუშობა. საქმემ შეიძლება არასასურველი სახე მიიღოს, ჩინეთისა და აშშ-ის მაღალი წრეების მომავალი შეხვედრის წინ. ნათანს ძალიან ცოტა დრო დარჩა - 24 საათის შემდეგ ბიშოპს ჩამოახრჩობენ. ცსს-ის შტაბ-ბინაში საგანგებო სხდომა იმართება —   მიურს მის ყველა საგარეო კავშირზე კითხვებს უსვამენ. ისიც იხსენებს ყველა იმ მნიშვნელოვან ოპერაციას, დაწყებული ვიეტნამიდან, სადაც ის და ბიშოპი ერთად მოქმედებდნენ, წინა დღემდე. 1980-იანების დასაწყისში აღმოსავლეთ გერმანიის ოპერაციის დროს მიურმა ბიშოპის მიერ გადაბირებული აგენტი მოკლა. ამის გამო მათ შორის ურთიერთობა გაცივდა. მიური უხსნიდა უკმაყოფილო ბიშოპს, რომ აგენტებმა შესაძლოა მაღალი დონის, ურთულეს თამაშში უბრალო მონეტის როლი ითამაშონ. თუ გახდება საჭირო მის შეწირვა, ამის გაკეთება აუცილებელია ნებისმიერ სიტუაციაში.

1985 წელს, ლიბანის ოპერაციების დროს, ბიშოპმა *ელიზაბეტ ჰედლი* გაიცნო. ჰედლი, სავარაუდოდ დიდი ბრიტანეთის დაზვერვის მუშაკი, ლიბანში იყო გამწესებული. ტომსა და ელიზაბეტს შორის გრძნობა გაჩნდა, რაც მიურმაც გაიგო. ის შიშობდა, რომ ეს კავშირი ბიშოპს მოვალეობის შესრულებაში შეუშლიდა ხელს და ჰედლი ჩინეთის ციხეში ჩაასმევინა.  ბიშოპი, შეყვარებულის ციხიდან გამოხსნის მცდელობის დროს ხელში ციხის მცველებს ჩაუვარდა. ნათანი იყენებს მთელ თავის ცოდნას, კავშირებსა და ფულს. ცსს-ის უფროსის მხარდაჭერით, მიური აწყობს სამხედრო ოპერაციას და ბიშოპსა და ჰედლის ციხიდან ათავისუფლებს. ფილმის ფინალური კადრები: მოქმედება ვითარდება ჩინეთში, სადაც ბიშოპი და ჰედლი მიფრინავენ ვერტმფრენით ამერიკული ბაზისკენ, ცსს-ის შენობაში, სადაც სრულდება შიდა გამოძიება. პილოტის, სრულიად შემთხვევით ნათქვამით ფრაზით ხვდება, თუ ვინ გადაარჩინა ის და ჰედლი. ზუსტად ამ დროს, ცსს-ის მეთაურები, უკვე გათავისუფლებული მიურისგან მომხდარის შესახებ ყველაფერს დეტალურად იგებენ.

## როლებში
## რესურსები ინტერნეტში 
* ფილმის მიმოხილვა და კრიტიკა  როჯერ ებერტი 
* IMDB entry
პლუტონიზმი

**პლუტონიზმი** ან **ვულკანიზმი** (ბერძნ. Plúton — პლუტონი, მიწისქვეშეთის ღმერთი) — გეოლოგიური თეორია; მოძღვრება დედამიწის გეოლოგიურ ისტორიაში შინაგანი ძალების ძირითადი როლოს შესახებ; გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის ბოლოს — XIX საუკუნის დასაწყისში; ამოფრქვეული ქანების შესახებ პლუტონისტების მიერ შექმნილი შეხედულება ძირითადად შენარჩუნებულია მეცნიერებაში — ბერძნული მითოლოგიის მიწისქვეშეთის ღმერთის — პლუტონის სახელის მიხედვით. თეორია „პლუტონიზმი“ პირველად შემოგვთავაზა იტალიელმა აბატმა, გეოლოგმა და ბუნებისმეტყველმა ანტონ მორომ 1750 წელს. როგორც შეხედულებათა განსაზღვრული სისტემა პლუტონიზმი პირველად გამოქვეყნდა ჯეიმზ ჰატონის მიერ (1788, 1795), რომელიც ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. შესაბამისად ჰატონი დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში წამყვან როლს ანიჭებდა მის წიაღში მიმდინარე პროცესებს. საპირისპიროდ, აბრაამ გოტლობ ვერნერი თვლიდა რომ, ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს ნეპტუნისტები ეწოდათ. XIX საუკუნის დასაწყისში დამტკიცდა, რომ ბაზალტი ვულკანური წარმოშობისაა და შესაბამისად, ნეპტუნიზმი როგორც მოძღვრება უარყოფილი იქნა.

## ლიტერატურა 
* Тихомиров В. В., Хаин В. Е., Краткий очерк истории геологии, М., 1956.

## სქოლიო 
კატეგორია:დედამიწის მეცნიერებების ისტორია
კატეგორია:მოძველებული მეცნიერული თეორიები
ბრანკინია

**ბრანკინია** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 586 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 191 011 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 55,42 კმ²-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი , 
*მოსახლეობის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:ალაგოასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ორგანიზმი

მინი|ორგანიზმები 
**ორგანიზმი** — ცოცხალი არსება, ე.ი. სხეული, რომელსაც აქვს ყველა ძირითადი სასიცოცხლო თვისება. ორგანიზმს ახასიათებს ნივთიერებათა მიმოცვლა, ჰომეოსტაზი, გაღიზიანებადობა და აგზნებადობა, მოძრაობის სპეციფიკური ფორმები, გამრავლება, განვითარება, ზრდა, მემკვიდრულობა, ცვალებადობა, საარსებო პირობებისადმი ადაპტაციის უნარი. ორგანიზმების ნაწილს უჯრედული ორგანიზაციისათვის არ მიუღწევია (ე.წ. მონერები: ვირუსები და ფაგები); უჯრედული ორგანიზაციის მქონე ორგანიზმთაგან ზოგს ნამდვილი ბირთვი და ქრომოსომულ აპარატად ჩამოყალიბებული მემკვიდრული ნივთიერება არ აქვს (პროკარიოტები), ზოგს კი — აქვს (ევკარიოტები); ზოგი ევკარიოტი ერთუჯრედიანია, ზოგი კი მრავალუჯრედიანი. ზოგი ორგანიზმი გაერთიანებულია კოლონიად, რომლის წევრები ერთობლივ ურთიერთობაში არიან საარსებო გარემოსთან. იმ ცვლილებების ერთობლიობას, რომელთაც ორგანიზმი განიცდის ჩასახვიდან სიკვდილამდე, ონტოგენეზი ეწოდება.

ფილოსოფიური გაგებით, ორგანიზმი არის ცოცხალი არსება, რომელიც მოიცავს დამოუკიდებელი მატერიალური მთლიანობის ვრცელ სფეროს, რომელიც თავის სტრუქტურაში ექვემდებარება უწინარეს ყოვლისა ფიზიკურ-ქიმიურ კანონებს. გარდა ამისა, ორგანიზმი როგორც მრავალრიცხოვანი ორგანოების მთლიანობა წარმოადგენს განსაზღვრულ სასიცოცხლო ფორმას. ორგანიზმი დაკავშირებულია ორგანულ სამყაროსთან, რომელიც თავის მხრივ, ცოცხალი არსებების — ორგანიზმების ერთობლიობაა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სიცოცხლე
* მიკროორგანიზმები

## რესურსები ინტერნეტში
* ორგანიზმი – ბიოლოგიური ენციკლოპედიური ლექსიკონი 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სიცოცხლე
კატეგორია:ორგანიზმები
ნეპტუნიზმი

**ნეპტუნიზმი** (ლათ. Neptunus — ნეპტუნი, რომაულ მითოლოგიაში ზღვებისა და წყლების ღმერთი) — გეოლოგიური მოძღვრება ქანების (მათ შორის — ამოფრქვეული ქანების) წარმოშობის შესახებ წყლიდან დალექვის გზით; გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის ბოლოს — XIX საუკუნის დასაწყისში; სახელწოდება მომდინარეობს რომაული მითოლოგიის ზღვის ღმერთის — ნეპტუნის სახელის მიხედვით. აბრაამ გოტლობ ვერნერი თვლიდა, რომ ყველა ქანი, გრანიტისა და ბაზალტის ჩათვლით, ზღვაშია დალექილი, ხოლო ვულკანური მოვლენები ქვანახშირის მიწისქვეშა წვის შედეგია. ამის გამო ვერნერსა და მის მიმდევრებს „ნეპტუნისტები“ ეწოდათ. საპირისპიროდ, ჯეიმზ ჰატონი ამტკიცებდა, რომ დედამიწის ისტორიაში დიდ როლს თამაშობენ შინაგანი პროცესები, რომელთა წყარო მიწის შინაგანი სითბოა და ბევრი ქანი — იგივე გრანიტი და ბაზალტი — მაგმური წარმოშობისაა. ნეპტუნისტებსა და პლუტონისტებს შორის დისკუსია დიდ ხანს გაგრძელდა და უკანასკნელთა გამარჯვებით დამთავრდა. XIX საუკუნის დასაწყისში დამტკიცდა, რომ ბაზალტი ვულკანური წარმოშობისაა და შესაბამისად, ნეპტუნიზმი როგორც მოძღვრება უარყოფილი იქნა. 

ფრანგმა ბუნებისმეტყველმა ჟორჟ ბიუფონმა დედამიწის ასაკი 75 ათასი წლით განსაზღვრა. ნეპტუნიზმის მეტად ცნობილი წარმომადგენლები იყვნენ: გერმანიაში — აბრაამ გოტლობ ვერნერი, საფრანგეთში — ჟან ანდრე დელიუკი, დიდ ბრიტანეთში — რიჩარდ კირვანი.

## სქოლიო 
კატეგორია:დედამიწის მეცნიერებების ისტორია
კატეგორია:მოძველებული მეცნიერული თეორიები
ლიმერიკი

**ლიმერიკი** (; , **ლივნიახი**) — ქალაქი-საგრაფო ირლანდიაში, ლიმერიკისა (მანსტერის პროვინცია) და კლერის საგრაფოების საზღვარზე. დიდი სავაჭრო და ადმინისტრაციული ცენტრი, მოსახლეობის რაოდენობით მესამე ირლანდიაში. მოსახლეობა — 90 757 ადამიანი (2006 წლის აღწერის მონაცემები).

## დემოგრაფია 
მოსახლეობა — 90 757 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 86 998 ადამიანს. 

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Limerick City Council 
* Interactive Map 
* Limerick map at Google Local

## სქოლიო 
კატეგორია:ირლანდიის ქალაქები
კატეგორია:ლიმერიკის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:კლერის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
სეგადორების აჯანყება

**სეგადორების აჯანყება,** *მომკელთა ომი* (, ) —   აჯანყება კატალონიაში ესპანეთის აბსოლუტიზმის წინააღმდეგ. მიმდინარეობდა 1640-1652 წლებში. უშუალო საბაბი გახდა სახელმწიფო გადასახადების ზრდა, კატალონიელების ძალდატანებითი გაწვევა იტალიაში მყოფ ესპანურ არმიაში და სხვა. 1640 წლის 22 მაისს რამდენიმე ათასი შეიარაღებული გლეხი ბარსელონაში შევიდა. აჯანყება მთელ კატალონიას მოედო. აჯანყებულებმა მუდმივი კავშირის ხელშეკრულება (1640 წლის დეკემბერი) დადეს საფრანგეთთან. 1640 წლის დამლევს საფრანგეთის ჯარები კატალონიაში შევიდნენ. 1641 წლის იანვარში კატალონიის კორტესმა უარყო ესპანეთის მეფე ფილიპე IV და საფრანგეთის მეფე ლუი XIII ბარსელონის გრაფად გამოაცხადა. 1651 წელს ესპანეთის ჯარებმა ალყა შემოარტყეს ბარსელონას. ფრანგები დამარცხდნენ. 1652 წლის ოქტომბერში ბარსელონამ კაპიტულაცია გამოაცხადა. 1653 წელს ფილიპე IV იძულებული გახდა დაედასტურებინა კატალონიის უფლებები ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
სედანის ბრძოლა

ტერმინი **სედანის ბრძოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სედანის ბრძოლა (1870)  — ბრძოლა საფრანგეთ-გერმანიას შორის საფრანგეთ-პრუსიის ომის დროს.
* სედანის ბრძოლა (1940)  — ბრძოლა საფრანგეთ-გერმანიას შორის მეორე მსოფლიო ომის დროს.
სედანის ბრძოლა (1870)

**სედანის ბრძოლა** — ბრძოლა საფრანგეთის შალონის არმიასა და გერმანიის არმიებს შორის სედანის რაიონში. მიმდინარეობდა 1870 წლის 1-2 სექტემბერს საფრანგეთ-პრუსიის ომის (1870-1871 წწ.) დროს. 1870 წლის 1 სექტემბერს გერმანიის მესამე და მეოთხე არმიებმა ალყა შემოარტყეს საფრანგეთის შალონის არმიას.  ერთდღიანი გააფთრებული ბრძოლის შემდეგ ფრანგებმა იარაღი დაყარეს. ტყვედ ჩავარდა ნაპოლეონ III, რომელმაც ხელი მოაწერა კაპიტულაციას. შალონის არმიის დამარცხებამ დააჩქარა ომის დასასრული საფრანგეთის მეორე იმპერიის კრახი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:პრუსიის ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1870 წლის ბრძოლები
Carnival Elation

250px|მინიატიურა|*Carnival Elation*
250px|მინიატიურა|*Carnival Elation*
250px|მინიატიურა|გემის გალერეა
***Carnival Elation*** — კომპანია Carnival Cruise Lines-ის კუთვნილი Fantasy class-ის საკრუიზო გემი. ამჟამად ის მთელი წლის განმავლობაში ასრულებს ოთხ და ხუთდღიან კრუიზებს ლუიზიანის ქალაქ ახალი ორლეანიდან დასავლეთ კარიბების მიმართუელბით (მათ შორის იუკატანის ქალაქი პროგრესო და კოსუმელი, მექსიკა). 2011 წლის 5 ნოემბერს, *Elation*-მა დატოვა ალაბამის ქალაქ მობილის მშობლიური პორტი და ჩაანაცვლა *Carnival Ecstasy*, რომელიც თავის მხრივ ფლორიდის ქალაქ პორტ-კანავერალში გადავიდა. *Elation*-ის გადაყვანით კარნივალმა მობილში ოპერირება შეწყვიტა.

*Elation*-ი პირველი გემი იყო, რომელიც აღიჭურვა Azipod-ის სისტემის ძრავით, რამაც იგი უკეთ მანივრირებადი გახადა ვიდრე სხვა დობილი გემები.

*Elation*-ს ნაწილობრივი სამოდერნიზაციო სამუშაოაები ჩაუტარდა, მაგრამ არა ისე სრული, როგორც კარნივალის პროგრამა *„Evolutions of Fun“*-ის ფარგლებში ხდება. დამონტაჟდა მხოლოდ ზრდასრულებისთვის განკუთვნილი წყნარი არეალები, თუმცა არ დამატებულა საწყლოსნო პარკი. ასევე არ დამონტაჟებულა აივნები.

იმის გამო, რომ *Elation*-ს „Evolutions of Fun“ სარეკონსტრუქციო სამუშაოები არ ჩატარებია, 2014 წელს მას ჩაუტარდება  „Fun Ship 2.0“-ის აღდგენითი სამუშაოები. იგივე განახლება მის დობილ გემ  *Carnival Paradise*-ს 2015 წელს შეეხება.

აგებულია 1998 წელს, ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკიში.

## იხილეთ აგრეთვე
* Carnival Cruise Lines

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:საკრუიზო გემები
კატეგორია:Carnival Cruise Lines-ის გემები
კატეგორია:1998 წლის გემები
ჯეიმზ კირკი

**ჯეიმზ კირკი** () — „ვარსკვლავური გზის“ პერსონაჟი. ვარსკვლავური გზა: ორიგინალური სერიალის და ფილმების მთავარი გმირი.

## ბიოგრაფია 
[left|მინი|ჯეიმზ კირკი, [სპოკი|სპოკთან და ლეონარდ მაკ-კოისთან ერთად]]
**ჯეიმზ კირკი** დაიბადა 2233 წლის 22 მარტს აიოვაში.

კირკმა წარმატებით დაამთავრა **ვარსკვლავური ფლოტის აკადემია** 2250 წელს. სტაჟირება გაიარა ხომალდზე **რესპუბლიკა** () 2251 წელს დაბრუნდა აკადემიაში როგორც ინსტრუქტორი. რამდენიმე წლის შემდეგ კირკმა მიიღო კონტრ-ადმირალის წოდება. 2271 წელს „ვიჯერის კრიზისის“ დროს ადმირალმა კირკმა დროებით მიიღო „ენტერპრაიზის“ მეთაურობა. 2284 წელს მან შეკრიბა „ენტერპრაიზის“ ეკიპაჟი თავის ძველი მტრის — *ხან სინგხის* წინააღმდეგ, ამის გამო განსხვავებილადაა წარმოდგენილი კირკის პიროვნება, მისი წარმომავლობა, ურთიერთობა სპოკთან. რეალობების გაყოფის წერტილია კირკის დაბადების დღე 2233 წელს.

2009 წლის ფილმში ჯეიმზ კირკის როლს ასრულებს კრის პაინი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვარსკვლავური გზა: ორიგინალური სერიალი
* ვარსკვლავური გზა: ანიმაციური სერიალი
* ვარსკვლავური გზა: ფილმი
* ვარსკვლავური გზა II: ხანის რისხვა
* ვარსკვლავური გზა III: სპოკის ძიება
* ვარსკვლავური გზა IV: გზა შინისაკენ
* ვარსკვლავური გზა V: უკანასკნელი ზღვარი
* ვარსკვლავური გზა VI: აღმოუჩენელი ქვეყანა
* ვარსკვლავური გზა: თაობები
* ვარსკვლავური გზა (2009)
* ვარსკვლავური გზა: ბნელში
* უილიამ შეტნერი
* კრის პაინი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ჯეიმზ კირკი  საიტზე startrek.com
* ჯეიმზ კირკი საიტზე memory-alpha.org

## სქოლიო
კატეგორია:ვარსკვლავური გზა
კატეგორია:ვარსკვლავური გზის პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი კაპიტნები
ცხვირი

[მინი|[ადამიანის ცხვირი]] 
[მინი|[ტაპირის დინგი ცხვირთან ერთად]] 
**ცხვირი** — პირამიდის ფორმის რთული ძვლოვან-ხრტილოვანი შემაღლება ადამიანის სახის შუა ადგილზე. ცხვირი წარმოადგენს სასუნთქი გზის დასაწყისს და შედგება გარეთა ცხვირისა და ცხვირის ღრუსაგან. ცხვირის ჩონჩხს ქმნის ცხვირის ძვლები და ხრტილები. ხრტილებს შორის ჩამჯდარია ცხვირის ღრუს მარჯვენა და მარცხენა ნახევრებად გამყოფი ძგიდე, რომლის შემადგენლობაში შედის ძვლოვანი, ხრტილოვანი და შემაერთებელ-ქსოვილოვანი ნაწილები. გარედან ცხვირი დაფარულია კანით. კანქვეშა შემაერთებელი შრე მოკლებულია ცხიმს, სამაგიეროდ კანი მდიდარია ცხიმის ჯირკვლებით. ცხვირის სიგანისა და სიგრძის შეფარდების მიხედვით განარჩევენ მაღალ და ვიწრო, საშუალო, დაბალ და განიერ ცხვირს, ხოლო ცხვირის ზურგის მოყვანილობის მიხედვით — სწორ, არწივისებრ (კეხიანს), ქორისებრ, პაჭუა, უნაგირა ფორმის და ეგრეთ წოდებულ რომაულ და ბერძნულ ცხვირს. ცხვირის სიგრძე საშუალოდ უნდა უდრიდეს სახის სიგრძის 1/3-ს. ცხვირის ზურგის ხაზი შუბლის ხაზიდან ოდნავ წინ უნდა მიდიოდეს, ისე რომ ცხვირის ფესვთან განივი ღარი შეიქმნას. ცხვირის დაავადებებს შეისწავლის ოტორინოლარინგოლოგია.

ანთროპოლოგიაში ცხვირის შესწავლას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს. შეისწავლიან ცხვირის როგორც მეტრულ ნიშნებს — სიგანეს, სიმაღლეს, კუთხეს და სხვა, ისე ვიზუალურ (აღწერილობითი) ნიშნებს — ცხვირის ზურგის ფორმას, წვეტის და ფუძის მდგომარეობას, ნესტოების ფორმას, ზურგის ვერტიკალური და ჰორიზონტული პროფილის თავისებურებებს, უნაგირის სიმაღლეს და სხვა. სახის ქალაზე შეისწავლიან ცხვირის ძვლის კუთხეს პროფილის ხაზთან, უნაგირის სიმაღლეს, მსხლისებური შესავლის სიგანეს, წინა წვეტის გამოსახულებასა და სხვა. ყველა ამ ნიშანს საკმაოდ დიდი, რასობრივად მადიფერენცირებული ტაქსონომიური ღირებულება აქვს. მაგალითად, თუ ეკვატორული რასისათვის ცხვირის სიგანე 40-50 მმ-ის ფარგლებში მერყეობს, ევრაზიული რასისათვის იგი 34-35 მმ-ით განისაზღვრება და ა.შ.

ცხვირი ასრულებს სუნთქვით, ყნოსვით, რეზონატორულ და დამცველობით ფუნქციებს. შესუნთქული ჰაერი გაივლის რა ცხვირის სავალებს, ნესტიანდება და თბება. თმების ფილტრის საშუალებით მტვრის ნაწილაკები და ბაქტერიები კავდებიან ცხვირის შესასვლელში, ილექებიან ცხვირის ღრუს ლორწოვან გარსზე, ნაწილობრივ მოციმციმე ეპითელიუმის მეშვეობით ხვდებიან ცხვირხახაში, საიდანაც შემდგომ ხდება მათი მოცილება ყლაპვის, დაცემინების და ამოხველების გზით. იმ ბაქტერიების გაუვნებელყოფა ხორციელდება ცხვირის ლორწოს ლიზოციმების მეშვეობით, რომელთაც გააჩნიათ ბაქტერიციდული მოქმედება.

ამფიბიებსა და ორგვარადმსუნთქავნს ნესტოები გახსნილი აქვთ პატარა ჩანთაში. ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის ცხვირის ღრუს შიგა ხვრელებს ქოანებს უწოდებენ. მაგალითად, დათვისებრნს ცხვირი პრიალა და მუდამ სველი აქვთ, ძაღლების მსგავსად. სპილოსებრნს ზედა ტუჩისა და ცხვირის ერთმანეთთან შეზრდის შედეგად უვითარდებათ გრძელი და მოქნილი ხორთუმი. 
 
## რესურსები ინტერნეტში
* კერძო ფიზიოლოგია და ფუნქციური ანატომია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხვირი
სევენები

**სევენები** (, ) — ქედი საფრანგეთში. საფრანგეთის ცენტრალური მასივის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე. სიგრძე დაახლოებით 150 კმ, სიმაღლე 1702 მეტრამდე (მთა ლოზერი). უმთავრესად აგებულია გრანიტებით, გნაისებით, ფილიტებითა და ფიქლებით, ალაგ-ალაგ  — ვულკანური ქანებით. მწვერვალებრივი ზედაპირი პლატოსებრია. სამხრეთი და აღმოსავლეთი კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია ხმელთაშუა ზღვის ბუჩქოვანი მცენარეულობით, ზევით წაბლისა და  წიფლის ტყეებია, უფრო მაღლა — წიწვოვნები, მწვერვალებზე — მდელოები, ხეობებში — ვენახები და ბაღები. გარის ხეობაში არის ქვანახშირის საბადო. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საფრანგეთის ქედები
სელები

250px|მინიატიურა|ბალტიური ტომები
**სელები** — ძველი ბალტიური ტომობრივი კავშირი. XIII საუკუნეში სელები დასახლებული იყვნენ მდინარე დაუგავის მარცხენა ნაპირზე, ახლანდელი ლატვიის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. სელების პოლიტიკური და ადმინისტრაციული ცენტრი იყო გამაგრებული ქალაქი სელპილსი (ახ. წ. VI საუკუნიდან). სელები ებრძოდნენ გერმანელ ჯვაროსნებს, მაგრამ 1208 წელს მათი ბატონობის ქვეშ მოექცნენ. მოგვიანებით ლატვიელი ხალხის შემადგენლობაში შევიდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ლატვიის ისტორია
კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია
კატეგორია:გადაშენებული ერები
სან-მორიცი

**სან-მორიცი**  (, , , ) — მუნიციპალიტეტი შვეიცარიაში, საკურორტო დასახლება, მდებარეობს გრაუბიუნდენის კანტონში, ამავე სახელწოდების ტბის ნაპირას. შედის მალოიას ოკრუგის შემადგენლობაში. 2006 წლის მონაცემებით მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 119 ადამიანს შეადგენდა.

1928 და 1948 წლებში სან-მორიცში ზამთრის ოლიმპიური თამაშები, ხოლო 1934, 1974 და 2003 წლებში კი სამთო-სათხილამურო სპორტში მსოფლიო ჩემპიონატი ჩატარდა.

კანტონი ითვლება ბობსლეის სამშობლოდ, აქ ტარდება მრავალი ჩემპიონატი ზამთრის სპორტის სახეობებში, სარკინიგზო ხაზით სან-მორიცი დაკავშირებულია ბერნინის უღელტეხილთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის კურორტები
სევერიანები

250px|მინიატიურა|სლავები და მათი მეზობლები
**სევერიანები** — აღმოსავლეთ სლავების ტომთა ჯგუფი, რომელიც ახალი წელთაღრიცხვის I ათასწლეულის დასასრულს, დასახლებული იყო მდინარეების  დესნის, სეიმისა და სულის მისადევარზე. VIII საუკუნეში და IX საუკუნის დამდეგს ხარკს უხდიდნენ ხაზარებს. IX საუკუნის დასასრულს სევერიანები პოლიანებთან ერთად შევიდნენ კიევის რუსეთის შემადგენლობაში. მონაწილეობდნენ ოლეგის ლაშქრობაში ბიზანტიის წინააღმდეგ (907 წ.).  უკანასკნელად მატიანეში იხსენიებიან 1024 წელს. სევერიანები მისდევდნენ მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას და ხელოსნობას. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სლავები
კოკინოს კაპნასი

**კოკინოს კაპნასი** (, *წითელი მეთამბაქოეები*) — აფხაზეთის ასსრ-ში, 1932—1939 წლებში,ბერძენი მოსახლეობისთვის ბერძნულ ენაზე გამომავალი გაზეთი.

გაზეთის პირველი რედაქტორი მიხეილ კალაიდოპულო იყო. 1936 წელს გაზეთს სახელი გადაერქვა და „Κομυνιστις” („კომუნისტი”) ეწოდა,ხოლო მთავარი რედაქტორი გეორგიოს ბუმბურიდი გახდა. გაზეთი იბეჭდებოდა თანამედროვე ლიტერატურული ბერძნული ენით, თუმცა მასალების ნაწილი პონტოურ ენაზე იყო. 1937 წელს გაზეთის ტირაჟმა 4 ათას ეგზემპლარს მიაღწია.

1939 წელს, სსრკ ეროვნული პოლიტიკის ცვლილების გამო, გაზეთის გამოცემა შეწყდა და აღარ განახლებულა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კოკინოს კაპნასი

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კოხვა დ მადინხა

**Koxә d Mәdinxә** (აღმოსავლეთის ვარსკვლავი) — საქართველოს სსრ-ში, ასურულ ენაზე გამომავალი სოციალურ-პოლიტიკური გაზეთი.

გაზეთის პირველი ნომერი 1928 წლის ივლისში გამოვიდა. თავიდან პუბლიკაციები იბეჭდებოდა სირიულ დამწერლობის გამოყენებით, შემდეგ რომანიზებულ ანბანზე. 1938 წელს გაზეთის გამოცემა შეწყდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
Carnival Paradise

250px|მინიატიურა|*Carnival Paradise*
250px|მინიატიურა|*Carnival Paradise*
***Carnival Paradise*** — კომპანია Carnival Cruise Lines-ის Fantasy class-ის ბოლო, მერვე საკრუიზო გემი. აგებულია 1998 წელს, ფინეთის დედაქალაქ ჰელსინკიში სახელით **MS Paradise**. 2004 წლის სექტემბრიდან 2011 წლის დეკემბრამდე სამ და ოთხდღიან კრუიზებს ასრულებდა კალიფორნიის ქალაქ ლონგ-ბიჩიდან კალიფორნიის ნახევარკუნძულის მიმართულებით, მექსიკის კუნძულ სანტა-კატალინასა და ქალაქ ენსენადისაკენ. ამჟამად ის დაცურავს ოთხ და ხუთღიან კრუიზებში ფლორიდის ქალაქ ტამპიდან დასავლეთ კარიბების მიმართულებით, სადაც შედის კუნძულ დიდი კაიმანისა და იუკატანის ნახევარკუნძულის სიახლოვეს მდებარე კუნძულ კოსუმელის მონახულება. *Paradise*-მდე ამ კრუიზს *Carnival Inspiration*-ი ასრულებდა.

## ისტორია
*Paradise*-ი აიგო იმის გათვალისწინებით, რომ ყოფილიყო მსოფლიოში პირველი სრულიად არამწეველთა გემი. მშენებლობის თითოეულ დონეს ახორციელებდა არამწეველი პერსონალი და მომსახურებაში შევიდა თამბაქოს საწინააღმდეგო და კიბოს პრევენციის რამდენიმე ორგანიზაციის მხარდაჭერით. გემის ორივე მხარეს და კიჩოზე, სახელის ქვეშ ეწერა „No smoking“.

მოწევის საწინააღმდეგო წესები მკაცრად მოქმედებდა. თუ კი რომელიმე მგზავრი შემჩნეულ იქნებოდა მოწევაში, ის ჯარიმდებოდა 250 აშშ დოლარით და ჩამოსვამდნენ შემდეგ პორტში, მასვე უნდა აენაზღაურებინა სახლში დაბრუნების ხარჯები. მწირი შემოსავლების გამო, 2003 წლის დეკემბერში, კარნივალმა გემზე მოწევის აკრძალვა გააუქმა.

იმის გამო, რომ *Paradise*-ს არ ჩატარებია პროგრამა *„Evolutions of Fun“*-ის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, 2015 წელს მას ჩაუტარდება „Fun Ship 2.0“-ის განახლებადი სამუშაოები, რასაც მისი დობილი გემი *Carnival Elation*-ი უფრო ადრე, 2014 წელს მიიღებს.

## გალერეა

Image:Ms-paradise-ensenada-sm.jpg|MS Paradise ღამით, მექსიკის ქალაქ ენსენადის პორტში. 
Image:Ms-paradise-atrium-galleria-sm.jpg|ატრიუმი & გალერეა
Image:Ms-paradise-rex-sm.jpg|+18 REX Dance Club
Image:Pool-area-lido-deck-sm.jpg|საცურაო აუზი გემბანზე
Image:Ms-paradise-america-bar-sm.jpg|The America Bar-ი ჩაის სერვისით
Image:Carnival Paradise 20100216.JPG|
Image:Trajet du Carnival Paradise 1.png|მარშრუტი N°1 
Image:Trajet du Carnival Paradise 2.png|მარშრუტი N°2  

## იხილეთ აგრეთვე
* Carnival Cruise Lines

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*Carnival Paradise ship location in Google Maps
*Carnival Paradise Review at Cruise Critic
*Carnival Paradise Review  at Ships and Cruises
*Carnival Paradise Photo Gallery at Han Ban Photos

## სქოლიო
კატეგორია:საკრუიზო გემები
კატეგორია:Carnival Cruise Lines-ის გემები
კატეგორია:1998 წლის გემები
გნოლიძეები

**გნოლიძე** — ქართული გვარი. გვარის ფუძეა მეტსახელი გნოლია, ფრინველის სახელის მიხედვით.
საქართველოში 226 გნოლიძე ცხოვრობს. 95 კაცი და 131 ქალი. გორში 132. თბილისში 81.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გვარები 
* იუსტიციის სახლის მონაცემები 

*
თაბუაშვილები

**თაბუაშვილი** — ქართული გვარი. გვარის ფუძეა საკუთარი სახელი თაბუ ან თაბუა.
საქართველოში 595 თაბუაშვილი ცხოვრობს. 280 კაცი და 315 ქალი. კასპში 301. თბილისში 141. გორში 65.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* გვარები 
* იუსტიციის სახლის მონაცემები 

*
ქეშელაშვილები

**ქეშელაშვილი** — ქართული გვარი. ქეშელაშვილების ძველი გვარი ლომასაშვილი იყო. გადმოცემით ამ გვარის წარმომადგენლები მეფეს გამასპინძლებიან ღვინით. მეფისთვის ღვინოს უწყენია და წამოუძახია ქვეშალაო. ანუ მაწყინაო. მას შემდეგ მათთვის ქვეშელაშვილები უწოდებიათ. საქართველოში 322 ქვეშელაშვილი ცხოვრობს. 166 კაცი და 156 ქალი. თბილისში 101. კასპში 18. რუსთავში 13.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გვარები 
* იუსტიციის სახლის მონაცემები 

*
Lighthouse Family

**Lighthouse Family** — ბრიტანული მუსიკალური დუეტი. ცნობილი გახდა 1990-იან წლებში და წარმატება ჰქონდა 2000-იანი წლების დასაწყისში. მასში შედიან ტუნდე ბაიევუ (ვოკალი) და პოლ ტაკერი (კლავიშისტი). 1995 წლის სადებიუტო ალბომით *Ocean Drive* მოიპოვეს დიდი წარმატება, რაც აღინიშნა მისი 1.8 მილიონი ასლის ოდენობით გაყიდვით.

## დისკოგრაფია
**Ocean Drive* (1995)
**Postcards from Heaven* (1997)
**Whatever Gets You Through the Day* (2001)

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური Twitter
*ოფიციალური საიტი 
*ინტერვიუ და დისკოგრაფია 

კატეგორია:1993 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ინგლისური პოპ-ჯგუფები
პოლონურ-ქართული სამხედრო კავშირი

**პოლონეთ-საქართველოს სამხედრო კავშირი** — ხანმოკლე კავშირი (1920&ndash;1921) პოლონეთის მეორე რესპუბლიკასა და საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის.

[thumb|left|200px|[პოლონეთის მეორე რესპუბლიკა]]

## ისტორია
საქართველომ დამოუკიდებლობა 1917  წლის რუსეთის რევოლუციის შემდეგ მოიპოვა; პოლონეთმა კი ერთი წელიწადში, პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ. ორივე ქვეყანას ისტორიულად პრობლემური ურთიერთობები ჰქონდა საერთო მეზობელ ქვეყანა, რუსეთთან. პოლონეთის მეთაურ იოსებ პილსუდსკის აღმოსავლეთ ევროპის საერთო თავდაცვის სამხედრო კავშირის შექმნა სურდა (*Międzymorze*), რომლის შესაძლო წევრად საქართველოსაც მიიჩნევდა.

1920 წელს პოლონეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი სტანისლავ პატეკი დიპლომატიური ურთიერთობების გასაუმჯობესებლად საქართველოში იქნა გაგზავნილი.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო 
კატეგორია:სამხედრო ალიანსები
კატეგორია:საქართველოს დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:პოლონეთის საგარეო ურთიერთობები
ბელუ-მონტი

**ბელუ-მონტი** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ალაგოასის შტატში. მიეკუთვნება აგრესტი-ალგოანუს მეზორეგიონს.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 032 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 334 047 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 21,05 კმ²-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი , 
*მოსახლეობის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:ალაგოასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ჰიჩკოკი (ფილმი)

**ჰიჩკოკი** () — 2012 წლის ამერიკული ბიოგრაფიული ფილმი. ეფუძნება სტივენ რებელოს წიგნს „ალფრედ ჰიჩკოკი და „ფსიქოს“ შექმნა“. ფილმი რამდენიმე ქალაქში 2012 წლის 23 ნოემბერს გამოვიდა, რასაც მოჰყვა 14 დეკემბერს ფართო გაქირავებაში გაშვება.

ფილმში მოთხრობილია ალფრედ ჰიჩკოკისა და მისი მეუღლის, ალმა რევილის ურთიერთობებზე ფილმ „ფსიქოს“ გადაღების პერიოდში. ჰიჩკოკის როლს ასრულებს ენტონი ჰოპკინზი, ხოლო მისი მეუღლის როლშია ჰელენ მირენი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:2012 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ბიოგრაფიებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
ქირიები

**ქირია** — ქართული გვარი. ქირია ისევე როგორც ქორიძე, კაკაბაძე, გნოლიძე და სხვა, მომდინარეობს ფრინველის სახელიდან. 
საქართველოში 3107 ქირია ცხოვრობს, 1455 კაცი და 1651 ქალი. ზუგდიდში 705. თბილისში 164. სენაკში 21. მარტვილში 6. ქუთაისში 4. აბაშაში 3.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გვარები 
* იუსტიციის სახლის მონაცემები 

*
The Boo Radleys

**The Boo Radleys** — ინგლისური ალტერნატიული როკ-ჯგუფი. ჩამოყალიბდა მერსისაიდში, ინგლისში, 1988 წელს. მისი სახელი დაკავშირებულია ბრიტპოპისა და შუგეიზინგის პოპულარიზაციასთან. ჯგუფის სახელწოდება მომდინარეობს ჰარპერ ლის რომანის „მოკალი კაჭკაჭი“ (1960) პერსონაჟ ბუ რედლი სახელისგან. პირველი ალბომის გამოცემის შემდეგ სტივ ჰიუიტი რობ ჰარისონს დასარტყამებზე ჩაენაცვლა, თუმცა მის შემდეგ მოგვიანებით რობ ჩეკა მოვიდა. ჯგუფი 1999 წელს დაიშალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:შუგეიზინგ ჯგუფები
კატეგორია:ბრიტპოპ ჯგუფები
კატეგორია:1988 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები
Heligoland (ალბომი)

***Heligoland*** — ჯგუფ Massive Attack-ის მეხუთე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 2010 წლის 8 თებერვალს, ლეიბლზე Virgin Records. დისკმა სათაური შეიძინა გერმანულ არქიპელაგ ჰელიგოლანდის მიხედვით.

ალბომი გამოიცა წინა სტუდიური დისკის, *100th Window* გამოცემიდან დიდი ხნის, შვიდი წლის შემდეგ. ბრიტანეთში დისკს ოქროს სტატუსი მიენიჭა.

## სიმღერების სია
;ვრცელი გამოცემა (დამატებები წარმოდგენილია საიტზე Amazon.com)
 Paradise Circus (გუი ბორატოს რემიქსი) – 8:08
 Fatalism (რიუჩი საკამოტოს და იუკიჰირო ტაკაჰაშის რემიქსი) (ვოკალი - გაი გერვი) (აგრეთვე შეტანილია იაპონურ გამოცემაში) – 4:54
 Girl I Love You (She Is Danger-ის რემიქსი) – 5:00
 Paradise Circus (Breakage's Tight Rope რემიქსი) – 4:46

;სიმღერები, რომლებიც აღარ ვრცელდება
 United Snakes [B-გვერდი სინგლიდან „False Flags“] – 9:44
 Pray For Rain (ტიმ გოლდსუორთის რემიქსი) – 7:28

;*Heligoland Remixed* EP
 Paradise Circus (გუი ბორატოს რემიქსი) – 8:08
 Pray For Rain (ტიმ გოლდსუორთის რემიქსი) – 7:28
 Fatalism (რიუჩი საკამოტოს და იუკიჰირო ტაკაჰაშის რემიქსი) – 4:54
 Girl I Love You (She Is Danger-ის რემიქსი) – 5:00
 Paradise Circus (Breakage's Tight Rope რემიქსი) – 4:46
 Paradise Circus (გუი ბორატოს დაბ მიქსი) – 7:48

## პოზიციები ჩარტებში
;ალბომი

**"Paradise Circus"**

## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:Massive Attack-ის ალბომები
კატეგორია:2010 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
ამაპა (ქალაქი)

**ამაპა** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, ამაპის შტატში. მიეკუთვნება ჩრდილოეთ ამაპის მეზორეგიონს.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 8 005 ადამიანს შეადგენდა. ფართობი 9 168.787 კმ²-ია. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 0,87 კმ²-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის გეოგრაფიისა და სტატისტიკის ინსტიტუტი , 
*მოსახლეობის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:ამაპის შტატის მუნიციპალიტეტები
სქესი

[მინი|მამრობითი გამეტა ([სპერმა) განაყოფიერდება მდედრობით გამეტაში (კვერცხუჯრედი)]] 
[მინი|[ხოხობი: მარცხნივ — მდედრი, მარჯვნივ — მამრი]] 
**სქესი** — ორგანიზმის მორფოლოგიურ და ფიზიოლოგიურ ნიშან-თვისებათა ერთობლიობა, რომელიც უზრუნველყოფს მის მონაწილეობას ახალ თაობათა წარმოქმნაში და შთამომავლობისათვის მემკვიდრული ინფორმაციის გადაცემაში. მამრობითი და მდედრობითი გამეტების შერწყმით მიიღება ზიგოტა, რომელშიც ერთიანდება რეკომბინირებული მემკვიდრული მასალის შემცველი ორივე მშობლის ჰაპლოიდურ ქრომოსომათა ნაკრები. ამიტომ ორსქესიან პოპულაციებში გამუდმებით წარმოიქმნება გენეტიკურად განსხვავებული ფორმები, რომლებიც მდიდარ მასალას წარმოადგენენ ბუნებრივი გადარჩევისათვის. მრავალუჯრედიან ორგანიზმებში სქესობრივმა პროცესმა სქესის რთული დიფერენცირება განიცადა. სპეციალურ (გენერაციულ) ორგანოებში ხდება დიდი ზომის უძრავი ან ნაკლებად მოძრავი მდედრობითი სქესის და პატარა, უმეტესად მოძრავი მამრობითი სქესის გამეტების ჩამოყალიბება.

მცენარეთა დიდ ნაწილში და ზოგიერთ ცხოველში ორივე ტიპის გამეტები ყალიბდება ერთსა და იმავე ინდივიდში, ცხოველების უმრავლესობაში კი — სხვადასხვაში, რომლებიც შესაბამისად მამრობით და მდედრობით ფორმებად იყოფიან. ცალსქესიანი ინდივიდები განსხვავდებიან პირველადი და მეორეული სასქესო ნიშნებით, ქცევით. ორსქესიან მცენარეებსა და ჰერმაფროდიტ ცხოველებში შინაგანი ფაქტორების მოქმედებით გენეტიკურად ერთგვაროვანი უჯრედებიდან ყალიბდება მდედრობითი და მამრობითი სასქესო ორგანოები. განასხვავებენ სქესის პროგამურ, ეპიგამურ და სინგამურ განსაზღვრას.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბიოლოგიური პროცესები
ყური

მინი|ადამიანის ყური 
მინი|ცხოველის ყურები 
**ყური** — ადამიანისა და ხერხემლიანი ცხოველების სმენისა და წონასწორობის ორგანო, სმენის ანალიზატორის პერიფერიული ნაწილი. არჩევენ შიგნითა, შუა და გარეთა ყურს. *შიგნითა ყურს*, რომელიც დამახასიათებელია ხერხემლიანთა ყველა კლასის წარმომადგენელისათვის, აქვს რთული აპკოვანი ლაბირინთის აგებულება. იგი ამოფენილია ბეწვიანი რეცეპტორული უჯრედების მქონე მგრძნობიარე ეპითელიუმით, შეიცავს ოტოლითებს და ამოვსებულია სითხით — ენდოლიმფით. აპკოვანი ლაბირინთი მოთავსებულია ხრტილოვან ან ძვლოვან ლაბირინთში. აპკოვან და ჩონჩხის ლაბირინთებს შორის მოთავსებული ნაპრალისებრი სივრცე ამოვსებულია პერილიმფით. შიგნითა ყური აღიქვამს საკუთრივ ბგერით რხევებსა და სივრცეში სხეულის მდებარეობის ცვლილებას. შიგნითა ყურში არის სმენისა და წონასწორობის აღმქმელი ორგანოები — ლოკოკინა და ვესტიბულური აპარატი. 

*შუა ყური*, რომელიც მხოლოდ ხმელეთის ხერხემლიანებს აქვთ, გადასცემს ბგერით რხევებს შიგნითა ყურს. შუა ყური შედგება ჰაერით ამოვსებული დაფის ღრუსაგან, მასში მოთავსებული სასმენი ძვლებისა და ხახის ღრუსთან დაკავშირებული ევსტაქის მილისაგან. დაფის ღრუს გარეთა კედელი თხელდება და გარდაიქმნება ელასტიკურ დაფის აპკად. ამფიბიების, ქვეწარმავლებისა და ფრინველების დაფის აპკზე დაცემული ბგერითი ტალღები შიგნითა ყურს გადაეცემა სასმენი ძვლის საშუალებით. ძუძუმწოვრების ყურის ბგერის გამტარი აპარატია სასმენი ძვლები: უზანგი, ჩაქუჩი და გრდემლი. ეკოლოგიურ თავისებურებებთან დაკავშირებით, ცხოვრების ნირის სპეციალიზაციის გამო მრავალი ხერხემლიანი ცხოველის შუა ყურის აგებულება მკვეთრად შეიცვალა. 

განსაკუთრებით ხშირად შეინიშნება შუა ყურის ღრუს მეორეული რედუქცია წყალში ცხოვრების ნირზე გადასვლასთან (დელფინები) და მიწაში ცხოვრებასთან დაკავშირებით (მთხრელი ცხოველები). იგივე მიუვიდათ ამჟამად მცხოვრებ ქვეწარმავლებსაც (ზოგი ხვლიკი, გველი). *გარეთა ყური*, რომელიც ჩანასახის სახით არის ქვეწარმავლებსა და ფრინველებში, კარგად აქვთ განვითარებული ძუძუმწოვრებს ყურის ნიჟარის ფორმით. 

ყური ადამიანის გრძნობის ორგანოა. ახერხებს ჰაერის რხევების მექანიკური ენერგიის აღქმას, რის წყალობითაც სმენა ვითარდება. 16-დან 20 000 ჰერცის სიხშირის მქონე ბგერები ის რხევებია, რომლებსაც ადამიანის ყური აღიქვამს. ბევრ ცხოველს აღქმის ზედა ზღვარი ადამიანისაზე მაღალი აქვს, მაგალითად, ძაღლებისა 35000 ჰერცს აღწევს. ადამიანის ყური მაქსიმალურ მგრძნობელობას იჩენს 1000–3000 ჰერცის ფარგლებში.

ვესტიბულური აპარატი — ადამიანისა და ცხოველების შიგნითა ყურის ნაწილი, შედგება აპკოვანი ლაბირინთის პარკებისა და სამი ნახევარრკალური არხისაგან. წარმოადგენს წონასწორობის ორგანოს; მისი დახმარებით ხდება სხეულის ორიენტაცია სივრცეში.

ოტოლიტური აპარატი — აპკისებრი ლაბირინთის ორივე საკანში მოთავსებულია ე.წ. ოტოლიტური აპარატი — საკმაოდ რთული სტრუქტურის მქონე წარმონაქმნი, რომელიც სხეულის მდგომარეობის ცვლილებას აფიქსირებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ადამიანის ყური – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* ყური – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია 
* ყური – სმენისა და წონასწორობის ორგანო 
* ვესტიბულური აპარატი 

## ლიტერატურა 
* Шмальгаузен И. И., Основы сравнительной анатомии позвоночных животных, 4 изд., М., 1947; 
* Проссер Л., Браун Ф., Сравнительная физиология животных, пер. с англ., М., 1967;
* Привес М. Г., Лысенков Н. К., Бушкович В. И., Анатомия человека, Л., 1974; 
* Циммерман Г. С., Ухо и мозг, 2 изд., М., 1974.

კატეგორია:ადამიანის ანატომია
კატეგორია:ყური
როსკომონი

**როსკომონი** (; , „წმინდა კომანის ტყე“) — ქალაქი ირლანდიაში, როსკომონის საგრაფოს ადმინისტრაციული ცენტრი (კონაქტის პროვინცია), ასევე მისი უდიდესი დასახლება.

ადგილობრივი სარკინიგზო სადგური გაიხსნა 1860 წლის 13 თებერვალს.

## დემოგრაფია 
მოსახლეობა — 5 017 ადამიანი (2006 წლის მონაცემებით). 2002 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 4 489 ადამიანს. 

2006 წლის აღწერის მონაცემები:

ქვემოთმოყვანილ დაფებში ყველა პასუხის ჯამი (სვეტი „ჯამი“), როგორც წესი, დასახლებული პუნქტის სრულ მოსახლეობაზე ნაკლებია (სვეტი „2006“).

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე პასუხის გამცემთა წილი მტელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

1 — ენასთან დაკავშირებით დასმულ კითხვაზე მოპასუხეთა წილი მთელ მოსახლეობასთან შეფარდებით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ირლანდიის ქალაქები
კატეგორია:როსკომონის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
როსკომონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **როსკომონი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* როსკომონი — დასახლება ირლანდიაში
* როსკომონი — საგრაფო ირლანდიაში
* როსკომონი — ქალაქი აშშ-ში
მენსტრუაცია

**მენსტრუაცია**, **თვიური** (ლათ. mensis – თვე) — საშვილოსნოს ლორწოვანი გარსის ფუნქციური შრის ჩამოფცქვნა სისხლის გამოყოფით მენსტრუალური ციკლის ერთ-ერთ ფაზაში. სქესობრივი ციკლი, რასაც თან ახლავს ყოველთვიური სისხლდენა. მენსტრუალური ციკლი გამოიხატება საკვერცხეების და ქალის სასქესო გზების პერიოდული ცვლილებებით, ფსიქოლოგიურ-ქცევითი რეაქციებით და ა.შ. ქალის ყოველთვიური სისხლის დენა საშვილოსნოდან იწყება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში. განასხვავებენ ნაადრევ, შეგვიანებულ და სხვა მენსტრუაციებს.  მენსტრუაცია მენსტრუალური ციკლის გარეგანი გამოვლენაა. მენსტრუალური ციკლი — პრიმატების სქესობრივი ციკლი, რასაც თან ახლავს თვიური (მენსტრუაცია). მენსტრუალური ციკლი გამოიხატება საკვერცხეების და მდედრის სასქესო გზების პერიოდული ცვლილებებით, ფსიქოლოგიურქცევითი რეაქციებით და ა.შ. ქალის ყოველთვიური სისხლის დენა საშვილოსნოდან იწყება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში და წყდება 40-50 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:მენსტრუალური ციკლი
ჩონჩხი

[მინი|[ცხენისა და ადამიანის ჩონჩხი]] 
**ჩონჩხი** — ცხოველებისა და ადამიანის მაგარი ქსოვილების ერთობლიობა, რომელიც წარმოადგენს სხეულის საყრდენს და, ამასთან ერთად, იცავს ორგანიზმს მექანიკური დაზიანებისაგან. განასხვავებენ გარეგან და შინაგან ჩონჩხს. უხერხემლოების უმრავლესობის ჩონჩხი გარეგანია და, ჩვეულებრივად, წარმოდგენილია ნიჟარის ან კუტიკულის სახით. კუტიკულური გარეგანი ჩონჩხი, რომელიც დამახასიათებელია განსაკუთრებით ფეხსახსრიანებისათვის, შედგება ქიტინისაგან. უხერხემლოების შინაგანი ჩონჩხი პრიმიტიულ შემთხვევაში (ღრუბლები) წარმოდგენილია კიროვანი და კაჟოვანი ნემსებით — სპიკულებით. უმდაბლესი ქორდიანების — უქალოების შინაგანი ჩონჩხი წარმოდგენილია გრძელი საღერძე სიმით — ქორდით.

ხერხემლიანების შინაგანი ჩონჩხი იყოფა საღერძე, თავისა (ქალა) და კიდურების ჩონჩხებად. ემბრიონების შინაგანი ჩონჩხი ჯერ ხრტილოვანია და შემდეგ თანდათანობით ხდება გაძვალება (არასრულად). მრგვალპირიანებისა და ხრტილიანი თევზების შინაგანი ჩონჩხი მთელი სიცოცხლის მანძილზე ხრტილოვანად რჩება. ძვლები და ხრტილები ერთმანეთს უკავშირდება მოძრავად (სახსრით) ან უძრავად. საღერძე ჩონჩხი ჩვეულებრივად, წარმოდგენილია ცალკეული მალებისაგან შედგენილი ხერხემლით, რომელიც ემბრიონში ცვლის ქორდას. მალების ზევითა მორჩები ანუ რკალები ერთმანეთს უერთდება და ქმნის ზურგის ტვინის არხს, რომელშიც მოთავსებულია ზურგის ტვინი. მალების სხეულებს ემაგრება ნეკნები, რომლებიც მკერდის ძვალთა შეერთებით ქმნიან გულმკერდს. ზვიგენისებრი თევზების მალების სხეულები ხრტილოვანია, უმაღლესი თევზების და ხმელეთის ხერხემლიანებისა — ძვლოვანი. 

ადამიანის ჩონჩხის შემადგენლობაში 200 ძვალზე მეტია (სასმენი ძვლების ჩაუთვლელად). ადამიანის ჩონჩხის შესწავლას — ოსტეოლოგიას ანთროპოლოგიაში გარკვეული მნიშვნელობა აქვს, ვინაიდან ცალკეული ძვლები, განსაკუთრებით კი მათი თანაფარდობა, სხვადასხვა რასობრივ ჯგუფში გარკვეული დიფერენცირების სურათს ქმნიან. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ადამიანის ჩონჩხი

## რესურსები ინტერნეტში
* ჩონჩხი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## ლიტერატურა 
* Догель В. А., Сравнительная анатомия беспозвоночных, ч. 1, Л., 1938;
* Шмальгаузен И. И., Основы сравнительной анатомии позвоночных животных, 4 изд., М., 1947;
* Иванов Г. Ф., Основы нормальной анатомии человека, т. 1, М., 1949;
* Быстров А. П., Прошлое, настоящее. будущее человека. Л., 1957; 
* Рогинский Я. Я., Левин М. Г., Антропология, 2 изд., М., 1963; 
* Беклемишев В. Н., Основы сравнительной анатомии беспозвоночных, 3 изд., т. 1—2, М., 1964; 
* Синельников Р. Д., Атлас анатомии человека, 4 изд., т. 1, М., 1972.

კატეგორია:ადამიანის ანატომია
კატეგორია:ცხოველების ანატომია