ლასარო კარდენასი

**ლაზარო კარდენას დელ რიო** (დ. 21 მაისი, 1895 – გ. 19 ოქტომბერი, 1970) — მექსიკელი ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც 1934 წლიდან 1940 წლამდე იკავებდა მექსიკის პრეზიდენტის თანამდებობას. მანამდე მექსიკის რევოლუციის დროს იგი არმიის გენერლად მსახურობდა, ასევე მიჩოაკანის გუბერნატორად და რევოლუციური პარტიის პრეზიდენტად. მოგვიანებით ის ეროვნული თავდაცვის მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. პრეზიდენტობის პერიოდში, მან განახორციელა მიწის ფართომასშტაბიანი რეფორმების პროგრამები, ხელმძღვანელობდა ქვეყნის ნავთობის ინდუსტრიის ექსპროპრიაცია და განახორციელა მრავალი მნიშვნელოვანი სოციალური რეფორმა.

მიჩოაკანის შტატის ქალაქ ხიკილპანში, მუშათა კლასის ოჯახში დაბადებული კარდენასი შეუერთდა მექსიკის რევოლუციას და კონსტიტუციონალისტური არმიის გენერალი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ კარდენასი წარმოშობით სონორას შტატიდან არ იყო, რომლის რევოლუციური გენერლებიც 1920-იან წლებში მექსიკის პოლიტიკაში დომინირებდნენ, კარდენასი პირადად სონორანელი გენერალისა და მექსიკის ყოფილი პრეზიდენტის, პლუტარკო ელიას კალესის მიერ აირჩიეს საპრეზიდენტო კანდიდატად და 1934 წლის საყოველთაო არჩევნებში გაიმარჯვა.

არჩეული პრეზიდენტის, ალვარო ობრეგონის მკვლელობის შემდეგ ეროვნული რევოლუციური პარტიის (PNR) დაარსების შემდეგ, პლუტარკო ელიას კალესი არაოფიციალურად დარჩა ხელისუფლებაში მაქსიმატოს (1928–1934) დროს და ვარაუდობდა, რომ კარდენასის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგაც შეინარჩუნებდა ამ როლს. თუმცა, კარდენასმა პოლიტიკურად აჯობა მას და კალესი ემიგრაციაში აიძულა. მან ჩამოაყალიბა ეროვნული რევოლუციური პარტია, რომელსაც მოგვიანებით მექსიკის რევოლუციის პარტია (PRM) ეწოდა და რომელიც დაფუძნებული იყო გლეხთა ლიგების, პროფკავშირების კონფედერაციებისა და მექსიკის არმიის სექტორულ წარმომადგენლობაზე. არმიის პარტიულ სტრუქტურაში ჩართვა კარდენასის მიერ განზრახ გადადგმული ნაბიჯი იყო, რათა შეესუსტებინა სამხედროების ძალაუფლება და თავიდან აეცილებინა მათი ჩარევა პოლიტიკაში სახელმწიფო გადატრიალებების გზით.

მემარცხენე ეკონომიკური ნაციონალისტი კარდენასი ხელმძღვანელობდა მექსიკის ნავთობის ინდუსტრიის ექსპროპრიაციას და სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ნავთობკომპანია Pemex-ის შექმნას 1938 წელს. მან მექსიკაში ფართომასშტაბიანი მიწის რეფორმის პროგრამები განახორციელა, დიდი მამულები გადაანაწილა მცირე მესაკუთრეებზე, რომლებიც ეხიდოსებად წოდებულ მიწებზე იყვნენ. მან შექმნა ეროვნული პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (IPN) და მექსიკის კოლეჯი (Colmex). მისი საგარეო პოლიტიკა მხარს უჭერდა რესპუბლიკელებს და თავშესაფარს აძლევდა მათ ესპანეთის სამოქალაქო ომის დროს. კარდენასის მიღწევა იყო ძალაუფლების სრული გადაცემა 1940 წლის დეკემბერში მისი მემკვიდრისთვის, მანუელ ავილა კამაჩოსთვის, ზომიერი პოლიტიკოსისთვის, რომელსაც გამორჩეული სამხედრო გამოცდილება არ ჰქონდა.

კარდენასს აქებენ, როგორც „მექსიკის რევოლუციის უდიდეს კონსტრუქციულ რადიკალს“ მისი იდეალების განსახიერებისთვის, თუმცა ასევე აკრიტიკებენ, როგორც „ავტორიტარულ პოპულისტს“. ის იყო მექსიკის პირველი პრეზიდენტი, რომელმაც თანამდებობა ექვსი წლის განმავლობაში დაიკავა, პრაქტიკა, რომელიც დღემდე გრძელდება. მრავალი საზოგადოებრივი გამოკითხვისა და ანალიტიკოსის თანახმად, კარდენასი XX საუკუნის ყველაზე პოპულარული მექსიკის პრეზიდენტია.

## ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ლაზარო კარდენას დელ რიო დაიბადა 1895 წლის 21 მაისს, მიჩოაკანში, სოფელ ხიკილპანში, საშუალო კლასის რვაშვილიან ოჯახში, სადაც მის მამას (დამასო კარდენას პინედა) ბილიარდის სალონი ჰქონდა. მის ოჯახს პურეპეჩას მკვიდრი ფესვები ჰქონდა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1911 წელს, კარდენასი 16 წლის ასაკიდან არჩენდა ოჯახს (დედას და შვიდ უმცროს და-ძმას). 18 წლის ასაკში ის უკვე მუშაობდა გადასახადების ამკრეფად, მბეჭდავის თანაშემწედ და ციხის მცველად. მიუხედავად იმისა, რომ სკოლიდან თერთმეტი წლის ასაკში წავიდა, ყველა შესაძლებლობას იყენებდა თვითგანათლებისთვის და მთელი ცხოვრების განმავლობაში ფართოდ კითხულობდა, განსაკუთრებით ისტორიულ ნაშრომებს.

### სამხედრო კარიერა
კარდენასი მასწავლებლობაზე ოცნებობდა, მაგრამ მექსიკის რევოლუციის დროს, ვიქტორიანო უერტას მიერ პრეზიდენტი ფრანსისკო მადეროს დამხობის შემდეგ, 1913 წლის თებერვალში ჯარში გაიწვიეს, მიუხედავად იმისა, რომ მიჩოაკანი შორს იყო იმ რევოლუციური ქმედებებისგან, რომლებმაც მადერო მექსიკის პრეზიდენტად აირჩიეს. უერტას გადატრიალების და მადეროს მკვლელობის შემდეგ, კარდენასი შეუერთდა ზაპატისტურ დაჯგუფებას, მაგრამ უერტას ძალებმა დაშალეს ჯგუფი, სადაც კარდენასი კაპიტნისა და ხაზინადრის თანამდებობას იკავებდა.იმის გათვალისწინებით, რომ რევოლუციური ძალები ნებაყოფლობითი ორგანიზაციები იყო, მისი ლიდერის პოზიცია მის უნარებზე მიუთითებდა, ხოლო ხაზინადრის პოზიცია ფინანსურ საკითხებში მის პატიოსნებაზე. ორივე ეს თვისება მას თან ახლდა მთელი მისი შემდგომი კარიერის განმავლობაში. ის მიჩოაკანში მყოფი ფედერალური ძალებიდან გაიქცა და ჩრდილოეთისკენ გადავიდა, სადაც თავდაპირველად ალვარო ობრეგონთან მსახურობდა, შემდეგ პანჩო ვილასთან, ხოლო 1915 წლის შემდეგ, როდესაც ვილა ობრეგონმა დაამარცხა, პლუტარკო ელიას კალესს შეუერთდა, რომელიც კონსტიტუციონალისტების ლიდერ ვენუსტიანო კარანსას ემსახურებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ კარდენასი წარმოშობით მიჩოაკანის სამხრეთ შტატიდან იყო, რევოლუციაში მისი ძირითადი გამოცდილება ჩრდილოეთ კონსტიტუციონალისტებთან იყო, რომელთა ფრაქციამაც გაიმარჯვა. კერძოდ, ის კალესის ხელმძღვანელობით მსახურობდა, რომელმაც მას მიჩოაკანსა და ხალისკოში იაკი ინდიელებისა და ზაპატისტების წინააღმდეგ სამხედრო ოპერაციები დაავალა, რომლის დროსაც გენერლის წოდებით საველე მეთაურობა დაინიშნა. 1920 წელს, მას შემდეგ, რაც ჩრდილოეთის გენერლებმა კარანსა დაამხეს, 25 წლის ასაკში კარდენასი ბრიგადის გენერალად დაწინაურდა. კარდენასი ადოლფო დე ლა უერტას ხანმოკლე პრეზიდენტობის დროს მშობლიური შტატის, მიჩოაკანის, დროებით გუბერნატორად დაინიშნა.

## პრეზიდენტობა (1934–1940)
კარდენასმა თანამდებობა 1934 წლის 1 დეკემბერს დაიკავა. თანამდებობის დაკავებისთანავე მისი პირველი ნაბიჯი პრეზიდენტის ხელფასის განახევრება იყო. ის გახდა მარტინეს დელ რიოს ოჯახისგან ჩამორთმეული ოფიციალური პრეზიდენტის რეზიდენციის, ლოს პინოსის, პირველი ბინადარი. მან წინა რეზიდენცია, პომპეზური ჩაპულტეპეკის ციხესიმაგრე, ეროვნულ ისტორიის მუზეუმად გადააკეთა. მისი მფარველის, კალესის მეგობრების ფინანსური ინტერესების წინააღმდეგ გადადგმული ნაბიჯით, კარდენასმა დახურა მათი სათამაშო კაზინოები და ბორდელები, სადაც „ცნობილი კალისტები მექრთამეობიდან და სამრეწველო საქმიანობიდან მიღებულ მოგებას ინვესტირებას ახდენდნენ“. კარდენასი თავისი დაცვისთვის არ იყენებდა ჯავშანმანქანებს ან მცველებს. 1934 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის დროს, ის ინტენსიურად მოგზაურობდა სოფლად მანქანით და ცხენით, მხოლოდ რაფაელ მ. პედრახოს, მის მძღოლსა და ადიუტანტს, ახლდა თან. მისმა უშიშრობამ მას ფართო პატივისცემა მოუტანა, რადგან მან, როგორც რევოლუციონერმა გენერლმა, გამოავლინა თავისი სიმამაცე და ლიდერის თვისებები.

## რესურსები ინტერნეტში
* La gira salvadora per Mèxic i els Estats Units (1937)
* 
* La historia del mundo: La nacionalización del petróleo mexicano: la era la Lázaro Cárdenas 07/15/2007
*Cárdenas, Lázaro
*La gira salvadora per Mèxic i els Estats Units (1937)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:მექსიკელი პოლიტიკოსები