open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მამედ საიდ ორდუბადის სახლ-მუზეუმი

**მამედ საიდ ორდუბადის სახლ-მუზეუმი** — ცნობილი აზერბაიჯანელი მწერლის მამამიდ საიდ ორდუბადი სახლ-მუზეუმი სადაც 1938 წლიდან 1950 წლამდე. 

აღნიშნული მუზეუმი მდებარეობს ბაქოში. ამჟამად მუზეუმს მართავს კულტურის სამინისტრო. 2006 წელს მუზეუმი დაიხურა რეკონსტრუქციისთვის. 2009 წელს, მუზეუმის შექმნის 30 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, დაიწყო ექსპოზიციის შერჩევა მუზეუმისთვის. 

მუზეუმის კოლექცია შეიცავს დაახლოებით 2000 ექსპონატს. მათგან 300 გამოფენილია მუზეუმში. ექსპოზიცია მდებარეობს ორ ოთახში, საერთო ფართი 60 მეტრ კვადრატი. პირველი ოთახი იყო ნახატების, ფოტოების, ფერწერული ტილოების, ზეთოვანი საღებავებით შესრულებული ნამუშევრებისა და წიგნების. მუზეუმში დაცულია, მათ შორის საყოფაცხოვრებო ნივთები, ავეჯი, ასევე ცნობილი ისტორიული რომანები. ოთახის ზოგადი ხედი იგივე დარჩა, როგორც მწერლის ცხოვრების ბოლო პერიოდში იყო. თავად მწერალი ცხოვრობდა შენობის მეორე ოთახში. ეს ოთახი ასახავს ორდუბადის მუშაობას. მუზეუმის დამთვალიერებელს ასევე შეუძლია გაეცნოს იმ სახლის განლაგებას, სადაც მწერალი ნახჩივანში დაიბადა. კულტურული და საგანმანათლებლო დაწესებულებების გარდა, მუზეუმში ასევე იკვლევენ მ. ორდუბადის კულტურულ მემკვიდრეობას. 

მწერლის ბავშვობა არც თუ ისე ადვილი იყო. შვიდი წლის ასაკში მან დაკარგა მამა და სამსახური მიიღო ქარხანაში, მძიმე შრომა გადაიტანა მადრილაში სწავლის დროს. სინამდვილეში, მისი სახელი იყო მუჰამედი, მაგრამ იგი არასოდეს წერდა თავისი ნამდვილი სახელით, ამჯობინებდა ლიტერატურული ფსევდონიმის - საიდის გამოყენება, რაც არაბულად ნიშნავს "ბედნიერ". ამ არჩევანში კონცენტრირებული იყო პოეტის დიდი სურვილი, რომელიც გაიზარდა დეპრესიასა და სურვილში, უბრალო ადამიანური ბედნიერებისკენ მისწრაფვაში.

სახლში ყველაზე დიდ ღირებულებას ექსპონატებიდან წარმოადგენს მაგიდა, სადაც მან შექმნა თავისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევრები: "ხმალი და კალამი". ასევე აღსანიშნავია, რომ ორდუბადს ძალიან უყვარდა ჩაი და მუშაობის დროს, ყოველთვის ჭიქა იდგა მის გვერდით. დღესაც მაგიდაზე განთავსებულია ჭიქა, რომლითაც ბოლო პერიოდში სვამდა ჩაის მწერალი.

კედელზე შეგიძლიათ ნახოთ მემედ საიდ ორდუბადის პორტრეტი, რომელიც მხატვრის ალტაი ჰაჯიევის ავტორობით შეიქმნა. მან ეს გადასცა მუზეუმს საჩუქრად, მუზეუმის გახსნის დღეს. ამ სურათის ქვემოთ არის დივანი, სადაც ისვენებდა ხოლმე დასვენების დროს მწერალი.

მუზეუმში ასევე არის ბეკერის ფორტეპიანო, რომელზეც პოეტი და მეგობრები ხშირად მღეროდნენ სიმღერებს, მათ შორისაა მისი საყვარელი სიმღერა "Gülərəm gülsən",

მისაღები ოთახის კედლებზე განთავსებულია შავი და თეთრი ფოტომასალა, რომელიც ასახავს მამედ საიდ ორდუბადის ცხოვრებისეულ ეტაპებს. ასევე აქ შეგიძლიათ იხილოთ მისი მეუღლის ტაისია ვასილიევას ფოტოებიც კი.

აღნიშნულ მუზეუმში ბოლო პერიოდში არაერთი მნიშვნელოვანი გამოფენა გაიმართა, რომელიც უკავშირდება ორდუბადს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ორდუბადი

კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
გალანჩეჟი

**გალანჩეჟი** — ტბა ჩეჩნეთის რესპუბლიკის გალანჩოჟის რაიონში, რომელიც მცირერიცხოვან რაიონს წარმოადგენს ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში. მოსახლეობა 1939 წელს შეადგენდა 9,499 ადამიანს, ჩეჩნების ჩათვლით 95,7%, რუსები 2.8%, ინგუშები 0,5%, უკრაინელები 0.4%.  

## გეოგრაფია
გალანჩეს ტბა წარმოადგენს ერთ-ერთ უნიკალურ ტბას კავკასიაში. გალანჩეჟი მდებარეობს მთიან ჩეჩნეთში, მდინარე გეხის აუზის ზედა მონაკვეთში. იგი მდებარეობს მდინარე ოსუკას ხეობის მარჯვენა მხარეს, მდინარიდან 100 მეტრის და ზღვის დონიდან 1494.1 მეტრის სიმაღლეზე. 

აღნიშნულ ტბას აქვს თითქმის რეგულარულად ოვალური ფორმა, რომლის ღერძი 450 და 380 მეტრია. აუზის ფორმა არის ძაბრისებური ფორმის. ტბის ცენტრში არსებული უდიდესი სიღრმეა. აღნიშნული ტბის მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს, დაახლოებით 35 მეტრს. წყლის სარკის ფართობია დაახლოებით 12 ჰექტარი.

გალანჩეჟის ტბაში წყალი ნათელი და კამკამაა. მზიან ამინდში იგი დაახლოებით ღია ცისფერია, ოდნავ მომწვანო ელფერით. 

ზაფხულში, დაახლოებით წყლის საშუალო ზედაპირული ტემპერატურა 20 გრადუსს აღწევს. ზამთარში კი ტბა იყინება. აღნიშნულ რეგიონში საკმაოდ ცივი ზამთარია, ამიტომ ყინვის დროს ტბის ზედაპირი საკმაოდ მასიური ყინულით იფარება. 

ტბის მიმდებარე ტერიტორიაზე არის არაერთი გამორჩეული უძველესი კოშკი და სხვა ისტორიული ძეგლი, რომლებიც წარმოადგენს ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ეროვნული მნიშვნელობის ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს. გალანჩოჟის რაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ადრეული და გვიანი შუა საუკუნეების ძეგლები, ეს არის უძველესი სამხედრო და საცხოვრებელი კოშკები, ციხესიმაგრეები. 

აღნიშნული ტბა იკვებება ჩამონადენი წყლებით. აღმოსავლეთის ფერდობზე მასში სამი წყარო ჩაედინება. ტბის ბოლოში არის ძირითადი გასასვლელი. ტბას მიწისქვეშა ჩამონადენი აქვს პატარა წყაროს სახით, რომელიც ჩრდილოეთ ფერდობზე ტექტონიკური მოტეხილობის ზოლში იშლება. გალანჩეჟის ტბაში ბრუკის კალმახი ბინადრობს. ტბაში ბინადარი თევზებიდან გამორჩეულია: ჩვეულებრივი პიკე, როუჩი, რუდი და ჩრდილოეთ კავკასიური მჭრელა, საზანი და წვერა.

ჩეჩნურ თარგმანში აღნიშნული ტბის "გალეან-ამ" სახელი ითარგმნება როგორც "გალე-ტბა". 

ადგილობრივებს შორის, გალანჩის ტბა წმინდა ადგილად ითვლებოდა. ტბის სული ხართან ასოცირდება. 

გალანჩეჟის ტბასთან არის უნიკალური ტყეები.

## ლიტერატურა
* Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006
* Военно-топографическая пятиверстная карта Кавказского края

კატეგორია: ჩეჩნეთის რესპუბლიკა
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ლაჩინი

**ლაჩინი** () — ქალაქი აზერბაიჯანში. აღიარებულია როგორც აზერბაიჯანის ნაწილი, მაგრამ ამჟამად ტერიტორიას მთიანი ყარაბაღის დე ფაქტო რესპუბლიკა აკონტროლებს. აზერბაიჯანის მთავრობა მიიჩნევს, რომ ლაჩინი არის ლაჩინის რაიონის რეგიონული ცენტრი. ქალაქი და მისი მიმდებარე რეგიონი წარმოადგენს ლაჩინის სტრატეგიული დერეფანს, რომელიც მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას სომხეთთან აკავშირებს.

## ისტორია
თავდაპირველად იგი ცნობილი იყო როგორც აბდალიარი. რეგიონს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1923 წელს, ხოლო სახელი ლაჩინი დაარქვეს (თურქული სახელია, რაც ნიშნავს ქორს) 1926 წელს. 1923 წლის 7 ივლისს ქალაქი ლაჩინი გახდა ქურთისტანის მაზრას ადმინისტრაციული ცენტრი , რომელსაც ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც წითელ ქურთისტანს, სანამ ის შუშაში გადავიდოდა. იგი დაიშალა 1929 წლის 8 აპრილს, რის შემდეგაც დაიხურა ქურთულენოვანი სკოლები და გაზეთები.

## მთიანი ყარაბაღის ომი
1990-1994 წლებში მიმდინარე მთიანი ყარაბაღის ომის დროს ლაჩინის ქალაქი და მისი მიმდებარე რაიონი იყო ბრძოლის ადგილი და ქალაქი ჯერაც არ არის ფორმაში ამ ომის შედეგად. ლაჩინი სომხეთის კონტროლის ქვეშ მყოფი ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქია მისი გეოგრაფიული მნიშვნელობის გამო, რომელიც სომხეთს მთიანი ყარაბაღთან აკავშირებს. ევროპაში უსაფრთხოების და თანამშრომლობის ორგანიზაციის ეუთოს მინსკის ჯგუფმა აღნიშნა, რომ  „წინა მოლაპარაკებებში ლაჩინს ცალკე საქმედ განიხილავდნენ“. ეს იმიტომ, რომ ლაჩინი არის მთიანი ყარაბაღის ჰუმანიტარული და უსაფრთხოების დერეფანი. ამის გარეშე მთიანი ყარაბაღი იქნებოდა იზოლირებული.

2015 წლის 16 ივნისს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ გამოიტანა განაჩენი  ჩირაგოვისა და სხვების წინააღმდეგ სომხეთის საქმეზე, რომელიც ეხებოდა ექვსი აზერბაიჯანელი ეთნიკურად ქურთი ლტოლვილის საჩივრებს, რომ მათ არ შეეძლოთ რეგიონში დაბრუნება თავიანთ სახლებში.  თავდაპირველად ისინი იძულებუნლი იყვნენ გაქცეულიყვნენ 1992 წელს, მთიანი ყარაბაღის სომხურ-აზერბაიჯანული კონფლიქტის დროს. სასამართლომ დაადასტურა, რომ სომხეთი ახორციელებდა ეფექტურ კონტროლს მთიანი ყარაბაღისა და მიმდებარე ტერიტორიებზე, ამის შესაბამისად კი  ჰქონდა იურისდიქცია ლაჩინის ოლქზე.

## დემოგრაფია
1926 წლის მონაცემებით, რეგიონში 435 ადამიანი ცხოვრობდა, მათგან 37,7% იყო აზერბაიჯანელი, 25,3% ქურთი, 15,2% სომეხი და 13,1% რუსი. 1970 წლის მონაცემებით რეგიონში სულ 4 990 მაცხოვრებელი იყო, 95% შეადგენდნენ აზერბაიჯანელები, 2.7% რუსები და 1,1% სომხები. 1979 წელს მოსახლეობის 99.1% -ს აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ, ხოლო 2005 და 2015 წლის აღწერის თანახმად მოსახლეობის 100%-ვე პროცენტი სომხებისგან შედგება.

## ლიტერატურა
*Е. М. Поспелов (Ye. M. Pospelov). "Имена городов: вчера и сегодня (1917–1992). Топонимический словарь." (City Names: Yesterday and Today (1917–1992). Toponymic Dictionary." Москва, "Русские словари", 1993.

## რესურსები ინტერნეტში
*Pictures of Lachin
*Demographic Crisis in Lachin (Berdzor) 
*More information about Lachin (Berdzor) from Armeniapedia.com
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
კატეგორია:აზერბაიჯანი
კატეგორია:კავკასია
შაუმიანის პროვინცია

**შაუმიანის პროვინცია** () — მთიანი ყარაბაღის დე ფაქტო რესპუბლიკის ერთ-ერთი პროვინცია. რესპუბლიკა არ არის აღიარებული საერთაშორისო დონეზე. რეგიონი ეკუთვნის აზერბაიჯანის რესპუბლიკას. მხოლოდ დასავლეთი ნაწილია დე ფაქტო რესპუბლიკის არმიის კონტროლის ქვეშ. აზერბაიჯანის გორანბოის რაიონის სამხრეთ ნაწილი ცეცხლის შეწყვეტის ხაზის გასწვრივ მოიცავს შაუმიანის პროვინციის იმ ნაწილს, რომელიც ყარაბაღის რესპუბლიკას აქვს მითვისებული. რეგიონი ძირითადად სომეხი მოსახლეობისგან შედგება. სომხურმა ჯარებმა ვერ მოახერხეს მისი დაბრუნება მთიანი ყარაბაღის ომის დროს, 1992 წელს აზერბაიჯანული ძალების მიერ რეგიონის ოკუპაციის შემდეგ.

შაუმიანის პროვინციის შემადგენლობაში, არის 1 ქალაქი და 16 სოფელი.

## ისტორია
ანტიკურ ხანაში ეს ტერიტორია იყო ყარაბაღის ნაწილი, შუა საუკუნეებში კი ხაჩენის სამთავროს ნაწილი, მე -17- მე-18 საუკუნეებში ტერიტორია იმყოფებოდა გიულიუსტანის მელიქის დინასტიის მმართველობის ქვეშ. საბჭოთა პერიოდის განმავლობაში ამ რაიონს ერვა სახელი სომეხი ბოლშევიკი სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად, მისივე სახელს ატარებდა რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

1990-იანი წლებისთვის შაუმიანის ოლქის მოსახლეობა თითქმის სომხური იყო ენითაც და ეთნიკურადაც, თუმცა ეს ტერიტორია არ შედიოდა საბჭოთა კავშირის დროს მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში.

1991 წლის გაზაფხულსა და ზაფხულში, საბჭოთა კავშირის პრემიერ მინისტრმა მიხეილ გორბაჩოვმა „ოპერაციულ ბეჭედს“ მისცა დავალება, რომლის თანახლადაც საბჭოთა წითელი არმია და აზერბაიჯანული ჯარები გარს უნდა შემორტყმოდნენ ტერიტორიის ზოგიერთ სომხურ სოფელს, რის შედეგადაც ძალადობრივი გზებით განდევნეს მათი მოსახლეობა სომხეთში.

დაახლოებით 17 000 სომეხი, რომლებიც ცხოვრობდნენ შაუმიანის ოცდასამ სოფელში, განდევნეს რეგიონიდან. 

1991 წლის დეკემბერში საბჭოთა კავშირის დაშლასთან ერთად, შაუმიანის რეგიონი მნიშვნელოვანი საბრძოლო მოქმედების ობიექტად იქცა. მვლელობის კულმინაცია მიღწეული იქნა 1992 წლის ზაფხულში, როდესაც ტერიტორიის უმეტესი ნაწილი დაიკავა აზერბაიჯანის არმიამ. ზიანი საკმაოდ დიდი, სომეხი მოსახლეობა კი რეგიონიდან გაიქცა.

საბჭოთა ძალები, რომლებიც მოქმედებდნენ ადგილობრივ აზერბაიჯანულ ძალებთან ერთად, იძულებით განდევნეს რეგიონის სოფლებში მცხოვრები სომხები. ოპერაციის დროს მოხდა სახმელეთო ჯარების, სამხედრო, ჯავშანტექნიკის და არტილერიის გამოყენება.  სომეხი მშვიდობიანი მოქალაქეების დეპორტაცია განხორციელდა ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევებით, რომლებიც დაფიქსირდა „ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ორგანიზაციების“ მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia - Rediscovering Armenia - Nagorno-Karabakh
* Անլռելի Զանգակատուն… Ո՞վ ծախեց ՇԱՀՈՒՄՅԱՆԸ

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
კატეგორია:კავკასია
ნაურსკის ოლქი

**ნაურსკის ოლქი** — რუსეთის ფედერაციის ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში შემავალი ტერიტორიული ერთეული. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი არის სოფელი ნაურსკაია.

## გეოგრაფია
აღნიშნული რეგიონი მდებარეობს ჩეჩნეთის ჩრდილო-დასავლეთით. მას აღმოსავლეთით ესაზღვრება ჩეჩნეთის შელკოვსკის ოლქი, ჩრდილოეთით - დაღესტნის ნოღაის ოლქი, ჩრდილო-დასავლეთში - სტავროპოლის ტერიტორიის კურსკის რეგიონი, სამხრეთით, მდინარე თერგის გასწვრივ - ჩეჩნეთის გროზნოსა და ნადირეჩნის რაიონები.

მთლიანობაში რაიონის სიგრძე: დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ - საშუალოდ 60 კილომეტრია, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ კი - 40 კილომეტრი. რეგიონის ფართობი - 2205 კმ².

ნაურსკის ოლქი მდებარეობს სტეპის ზონაში, მდინარე თერგის გასწვრივ, ჭარბობს ტყე-სტეპი, ხოლო მის სამხრეთ ნაპირებზე გვხვდება დიდი ტყეები.

რეგიონის მიდამოებში ცნობილი ტბები: კაპუსტინო (ამავე სახელწოდების ფერმის მახლობლად), მაიორი (მაიორსკის მეურნეობის მახლობლად), გენერალსკოე (უახლოესი დასახლებებია კორნეევის მეურნეობა და სელივანკინის მეურნეობა) და რიგი მცირე ტბები. რეგიონში ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 369 მმ.

## ისტორია
1556 წელს ასტრახანის სახანოზე რუსეთის სამეფოს გამარჯვების შემდეგ, ამჟამად რეგიონის მიერ დაკავებული ტერიტორია რუსეთის ნაწილი გახდა. ამის შემდეგ, თერგის კაზაკების საზოგადოებამ დაიწყო ფორმირება. თანამედროვე ნაურსკის ოლქის საზღვრებში თერგის ნაპირებზე კაზაკთა დასახლებების გამოჩენა უნდა მივაწეროთ, როგორც ჩანს, უკვე XVII საუკუნეს. მაგალითად, ნაურისა და მეკენის ტრაქტატების, აგრეთვე კაზაკთა ქალაქ ნურის ამავე სახელწოდების ტრაქტატში ნახსენებია ნაურკის ოლქი, იგი თარიღდება 1642–1644 წლებით. 

თერგის მარცხენა სანაპიროზე კაზაკების მიერ ინტენსიური დასახლების ახალი ტალღა, ახლანდელი რეგიონის საზღვრებში იწყება 1763 წლის მოზდოკის დაარსების შემდეგ და სწორედ აქედან იწყება კაზაკთა სოფლების უწყვეტი ჯაჭვის შექმნა მოზდოკსა და ყიზლიარს შორის, როგორც 1780-იანი წლების ერთიანი კავკასიური ხაზის ჩამოყალიბების ფართომასშტაბიანი პროცესის ნაწილი. მათ ჩამოაყალიბეს სოფლები გალიუგაევსკაია, ისკერსკაია, ნაურსკაია, მეკენსკაია და კალინოვკაია.

1772 წელს გლეხთა აჯანყების მომავალი წინამძღვარი ემელიან პუგაჩოვი ეწვია სოფელ იშერსკაიას. მისი ყოფნის შედეგი იყო სოფლების ისკერსკაიას, ნაურსკაიასა და გალიუგაევსკაიას კაზაკების მიერ ფულადი ხელფასისა და დებულებების გამოყოფის შუამდგომლობა, რომელთანაც პუგაჩოვი გაემგზავრა მოსკოვში, მაგრამ დააპატიმრეს მოზდოკში.

1944 წლიდან 1957 წლამდე ნაურსკის ოლქის ნაწილი იყო გროზნის რეგიონი. 1957 წლიდან 1991 წლამდე ნაურსკის ოლქი ჩეჩნურ-ინგუშეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ნაწილი იყო. 1991 წლის დეკემბრიდან დღემდე, ეს რაიონი ჩეჩნეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედიოდა. ჩეჩნეთის რესპუბლიკაში სეპარატისტებთან პირველი და მეორე ომების დროს, სარკინიგზო ბომბი აფეთქდა რეგიონის ტერიტორიაზე. 

აღნიშნულ რაიონში გადის, მოზდოკ - ყიზილარის გზატკეცილი. ასევე, აქ გადის ჩრდილოეთ კავკასიის რკინიგზა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Наурский район 
* 
* Новости Наурского района

კატეგორია: ჩეჩნეთის რაიონები კატეგორია: კავკასია
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის თავდაცვის არმია

**მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის თავდაცვის არმია** () — ოფიციალური თავდაცვთ ძალა, მთიანი ყარაბაღის დე ფაქტო რესპუბლიკაში. დაარსდა 1992 წელს, და აერთიანებდა ადრე დეზორგანიზებულ თვითმმართველურ ერთეულებს, რომლებიც ჩამოყალიბდა 90-იანი წლების დასაწყისში. მისი ჩამოყალიბების მთავარი მიზეზე იყო ის, რომ რეგიონში დაცული ყოფილიყო ეთნიკური სომეხი მოსახლეობა, საბჭოთა და აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების თავდასხმებისგან. მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმია ამჟამად შედგება დაახლოებით 20 000 კარგად გაწვრთნილი და აღჭურვილი ოფიცრისა და ჯარისკაცისგან და ინარჩუნებს „მუდმივ მზადყოფნას, ასევე ისინი უფრო სერიოზულ საბრძოლო მომზადებასა და ოპერაციულ სავარჯიშოებს გადიან, ვიდრე სხვა ყოფილი საბჭოთა არმები“. აზერბაიჯანის ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა განაცხადა, რომ მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის ჯარისკაცების 80%, ფაქტობრივად, სომხეთის მოქალაქეა.

## ისტორია
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის არმია დაარსდა 1992 წლის 9 მაისს. მან შექმნა „საკუთარი ცენტრალური სარდლობა და სამხედრო სტრუქტურა, რომელიც განსხვავდება სომხური არმიისაგან“.  მის დამფუძნებლებში შედიოდნენ: რობერტ ქოჩარიანი (სომხეთის ყოფილი პრეზიდენტი, იგი იყო არმიის პირველი მთავარსარდალი);  სერჟ სარგსიანი (ყოფილი პრემიერ მინისტრი და პრეზიდენტი); სამველ ბაბაიანი (მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის მინისტრი 1994 წლიდან 2000 წლამდე) და სხვები. ცეცხლის შეწყვეტის დარღვევები კონტაქტის ხაზთან საკმაოდ ხშირია და ხშირად თითქმის ყოველწლიურად ხდება რამდენიმე ჯარისკაცსაი და მშვიდობიანი მოქალაქის დაღუპვა. ცეცხლის შეწყვეტის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი დარღვევა მოხდა ქალაქ მარტაკეტში, 2008 წლის 8 მარტს, როდესაც დაიღუპა თექვსმეტი ჯარისკაცი. ორივე მხარე ერთმანეთს ადანაშაულებს ბრძოლის დაწყებაში. 2010 წლის ივნისში  ხაზზე, სომეხ და აზერბაიჯანულ ჯარებს შორის ახალი შეტაკებები მოხდა, რის შედეგადაც ოთხი სომეხი სამხედრო დაიღუპა. 2014 წლის ზაფხულში შეტაკებებმა ექვსი სომეხი და ცამეტი აზერბაიჯანული სამხედრო მოსამსახურე შეიწირა. 2014 წლის 12 ნოემბერს მთიანი ყარაბაღის თავდაცვის არმიის Mi-24 თავდასხმის ვერტმფრენმა, რომელიც მონაწილეობდა  2014 წლის ერთკვირიან სამხედრო წვრთნებში, აზერბაიჯანელმა სამხედროებმა ჩამოაგდეს და დაიღუპა ეკიპაჟის სამივე წევრი. 2016 წლის 1 აპრილს დაიწყო ომის მსგავსი შეტაკებები; რამდენიმე წყაროს თანახმად, ეს ყველაზე უარესი იყო 1994 წლიდან მოყოლებული.

## რესურსები ინტერნეტში
*Important Facts about the NKR Defence Army (Nagorno Karabakh Army). Office of the Nagorno-Karabakh Republic, Washington D.C.
*Official website of NKR Ministry of Defence
*Official YouTube Channel of the NKR Defence Army

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
კატეგორია:კავკასია
კოტა (რაჯასტანი)

**კოტა** () — ქალაქი ინდოეთში, რაჯასტანის შტატში, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის მიხედვით რაჯასტანის შტატში მესამე ქალაქია (ჯაიპურისა და ჯოდპურის შემდეგ) და 47-ე ინდოეთის ქალქებს შორის 1 001 365 კაციანი მოსახლეობით (2011 წლის აღწერა). ქალაქი კოტა მდებარეობს შტატის დედაქალაქ ჯაიპურიდან სამხრეთით 240 კილომეტრში, მდინარე ჩამბალის ნაპირზე.

## გეოგრაფია 
ქალაქი კოტა მდებარეობს რაჯასტანის შტატის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან საშუალო სიმაღლეა 271 მეტრი. ქალაქი მდებარეობს რაჯასტანის სამხრეთ-აღმოსავლეთი რეგიონის ცენტრში, მდინარე ჩამბალის ხეობაში, მალვის მთიანეთზე. სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისაკენ ქალაქს კვეთს მოკანდარის ბორცვი. 

### კლიმატი
კოტის კლიმატი ტროპიკული და ნახევრადმშრალია, რომელიც მთელი წლის განმავლობაში მაღალი ტემპერატურით ხასიათდება. ზაფხული ხანგრძლივია, ცხელი და არიდული, იწყება მარტის ბოლოს და გრძელდება ივნისის ბოლომდე. მუსონების სეზონისთვის ხასიათდება შედარებით დაბალი ტემპერატურით. მუსონების სეზონების დასასრულს, ოქტომბერში, ტემპერატურა კვლავ იზრდება. მცირე და რბილი ზამთარი იწყება ნოემბერში და გრძელდება თებერვლის ბოლომდე. ზამთრის საშუალო ტემპერატურაა 26,7 °C, ხოლო მინიმუმი 12 °C.

საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობაა 761 მმ. ნალექების უმეტესი ნაწილი მოდის სამხრეთ-დასავლეთის მუსონებზე.

## ისტორია 
კოტა მდებარეობს ჰადოტის ისტორიულ ოლქში. XIV საუკუნეში ქალაქი გარშემორტყმული იყო კედლებით, ხოლო 1625 წელს იგი გახდა რაჯპუტის სამთავროს ცენტრი. დიდ მოგოლთა იმპერიის დაშლის შემდეგ ადგილობრივმა რაჯებმა მოახერხეს თავიანთი დამოუკიდებლობის დაცვა ჯაიპურის მმართველებთან სისხლიან ომებში.

1818 წელს, ბრიტანელებმა დაარწმუნეს რაჯა, რომ მათთან დაედო არათანასწორი ხელშეკრულება სამხედრო და პოლიტიკური დახმარების შესახებ. ამის შემდეგ კოტის სამთავრომ დაკარგა პოლიტიკური დამოუკიდებლობა და რაჯპუტანის სააგენტოს კონტროლის ქვეშ მოექცა.

## მოსახლეობა 
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქ კოტის მოსახლეობის რაოდენობაა 1 001 365 ადამიანი, საიდანაც 529 795 მამაკაცია და 471 570 ქალი. ყოველ 906 ქალზე მოდის 1000 კაცი და ქალაქის მოსახლეობის 12,74 % 6 წელზე მცირე ასაკის ბავშვები არიან. წიგნიერების დონე 83,65 % (კაცებს შორის  - 90,56%, ქალებს შორის 75,90%). 

რელიგიური შემადგენლობა კი ასეთია: 77 % - ინდუისტია, 18 % - ისლამის მიმდევარი, 3,7 - ჯაინიზმს მისდევს, 0,4 - ქრისტიანია.

## ეკონომიკა და ტრანსპორტი 
ქალაქი რეგიონის მთავარი სავაჭრო ცენტრია. მრეწველობიდან განვითარებულია ბამბეულის მრეწველობა, ამზადებენ რძის პროდუქტებსაც. ქალაქ კოტაზე გადის ეროვნული ტრასა № 12 (ჯაიპური — ჯაბალპური) და № 76. უახლოესი მოქმედი აეროპორტი მდებარეობს ჯაიპურში. კოტას გაააჩნია საკუთარი აეროპორტიც, მაგრამ 1997 წლის შემდეგ რეგულარულ რეისებს აღარ იღებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოლქის ოფიციალური ვებგვერდი 
* A tourist’s description of Kota 

## სქოლიო
კატეგორია:რაჯასტანის ქალაქები
ჰოვრაჰი

**ჰოვრაჰი** (, , ) — სამრეწველო ქალაქი ინდოეთში, დასავლეთი ბენგალის შტატში. ჰოვრაჰის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ჰუგლის ნაპირზე, რომელიც განგის ერთ-ერთი განშტოებაა. 

ჰოვრაჰი არის კალკუტასთან დაძმობილებული, რომელიც მდებარეობს მდინარის მეორე სანაპიროზე, ქალაქები ერთმანეთთან დაკავშირებულია ორი ხიდით და ბორანით. 

ქალაქს უკავია მეორე ადგილი მოსახლეობის რიცხოვნობით დასავლეთი ბენგალის ტერიტორიაზე.

## ეტიმოლოგია 
ქალაქის სახელწოდება წარმოსდგება ბენგალური სიტყვისაგან „ჰოვრ“, რომელიც ითარგმნება, როგორც „დაჭაობებული, მოსწაყენი ადგილი“. 

## ისტორია 
ჰოვრაჰის ისტორია სათავეს იღებს XVI საუკუნეში. ვენეციელი მკვლევარი ცეზარ დე ფედერიჩი, რომელიც სტუმრობდა ინდოეთს 1565-1579 წლებში, თავის ჩანაწერებში მოიხსენიებს ადგილ ბატორს. მისი აღწერით ეს იყო ადგილი სადამდეც გემებს შეეძლოთ მისვლა და სადაც განლაგებული იყო დოკები ტვირთვის ჩატვირთვისა და გადატვირთვისთვის. ეს ადგილი იდენტიფიცირებულია ჰოვრაჰის თანამედროვე მდებარეობასთან.

1714 წლის 4 მაისს მოიხსენიება როგორც სოფელი. პლესის ბრძოლის შემდეგ (1757 წლის 23 ივნისი) ხელმოწერილია ხელშეკრულებით ჰოვრაჰის რაიონი გადავიდა ოსტ-ინდოეთის კომპანიის დაქვემდებარებაში. 1787 წელს შეიქმნა ჰუგლის რაიონი, რომლის შემადგენლობაშიც შედიოდა თანამედროვე ქალაქ ჰოვრაჰის მთელი ტერიტორია.  

1854 წელს ჰოვრაჰის რკინიგზის სადგურის შექმნით დაიწყო ქალაქის სამრეწველო დაწინაურება. 1855 წელს დაარსდა პირველი ჯუთის ფაბრიკა.

## დემოგრაფია 
ინდოეთის 2001 წლის საყოველთაო აღწერების მონაცემებით ჰოვრაჰში ცხოვრობს 1 008 704 ადამიანი. აქედან მამაკაცები შეადგენენ 54 %, ხოლო ქალები 46 %-ს. წიგნიერების დონე ქალაქში 77 %-ია, რაც მაღალია ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელზე, რომელიც შეადგენს 59,5 %-ს. კაცებს შორის წიგნიერების დონე არის 81 %, ხოლო ქალებს შორის 73 %. ქალაქის მოსახლეობის 9 % ექვს წლამდე ასაკის ბავშვია. 

ინდოეთის მოსახლეობის 1896 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 84 069 ადამიანი, 1901 წელს კი უკვე 157 594. ასეთი სწრაფი ზრდა გამოწვეული იყო მრეწველობის განვითარებით და ვაკანტური სამუშაო ადგილების ქონით. ამ პერიოდში მამაკაცი მოსახლეების რაოდენობა 100 %-ით გაიზარდა,მაშინ როცა ქალების რაოდენობა გაიზარდა 60 %-ით.

## ღირსშესანიშნაობა 
შიბპურის რაიონი ჰოვრაჰში უკვე ასოცირდება უზარმაზარ ხეებთან  სოფელ დიდ ბანიანში. 1786 წელს ბრიტანელებმა დააარსეს ინდოეთის ბოტანიკური ბაღი, რომელიც მდებარებდა დიდ ბანიანსა და მდინარე ჰუგლის შორის. 

შიბპურში მდებარე, ბენგალის ინჟინერიის კოლეჯი ინდოეთის მეორე უძველესი საინჟინრო კოლეჯია.

რამრაჯატალში მდებარეობს რამას ცნობილი ტაძარი, სადაც დიდი ღვთისმსახურება ტარდება შრავანის თვის ბოლო კვირა დღეს.

რკინიგზის სადგურის სიახლოვეს მდებარეობს დიდი ტბა სანტრაგაჩხი, რომელიც იზიდავს მრავალ გადამფრენ ფრინველს ზამთრის პერიოდში. დასავლეთ ბენგალის სახელმწიფო სატყეო დეპარტამენტი აპირებს ტბაზე დაცული ტერიტორიის დაარსებას.

## რესურსები ინტერნეტში
* History of Howrah from India Government Site
* Howrah Municipal Corporation Site

კატეგორია:დასავლეთ ბენგალის ქალაქები
ეგინე

**ეგინე გრიგორიანი**(; დ. 15 სექტემბერი, 1989, ერევანი, სომხეთი) ან **ეგინე**(, ) ან **ეზჰინე** — სომეხი-რუსი მომღერალი, მუსიკათა და მელოდიათა მწერალი. ამჟამად ცხოვრობს მაიამიში.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1989 წლის 15 სექტემბერს, ერევანში, სომხეთში; აღიზარდა რუსეთში. იგი არის რუსი მომღერალი, მუსიკათა და მელოდიების მწერალი, მოდელი და მოცეკვავე.  ეგინემ ბავშვობაში სხვადასხვა სიმღერის კონკურსსა თუ შეჯიბრებაში მიიღო მონაწილეობა და რამდენიმე ჯილდომ მოიპოვა; მათ შორიაა „რუსეთის ახალგაზრდა ტალანტის მუსიკალური კონკურსი“. ერთმა ასეთმა გამარჯვებამ მას ლოს ანჯელესში გამართულ საერთაშორისო კონკურსში მონაწილეობის მისაღების უფლება მოუტანა. მისი მუსიკალური შესაძლებლობები პირველად გამოვლინდა საშემსრულებლო ხელოვნების მსოფლიო ჩემპიონატში - კონკურსში რომელში მონაწილეებიც 40 ქვეყნის 75,000 აპლიკანტიდან იყვნე არჩეულები. მხოლოდ და მხოლოდ 16 წლის ასაკში, საშემსრულებლო ხელოვნების მსოფლიო ჩემპიონატში ეგინემ 2 ოქროს, 2 ვერცხლის და 1 ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. მას ასევე მიენიჭა ბოლო პრიზი: საკუთარი ასაკის კატეგორიაში გახდა „Grand Champion Performer“. აღნიშნული ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ, ეგინემ სხვადასხვა კომპანიებისგან მიიღო შემოთავაზება. მან კონტრაქტი მაიამიში მდებარე კომპანიასთან გააფორმა; კონტრაქტის ხანგრძლივობა 7 წელია. მას შემდეგ დაიწყო მისი კარიერა აშშ-ში. მწარმოებელ კომპანიასთან 7 წლიანი მუშაობის შემდეგ მისი კონტრაქტი დასრულდა; ეგინემ მათთან მუშაობა არ განაგრძო; შემდგომ მან თქვა: „ბედნიერი ვიყავი, რომ საბოლოოდ გავთავისუფლდი“. მან გადაწყვიტა რუსეთში დაბრუნება და კარიერის ზენიტს სწორედ აქ მიაღწია. იგი გახდა საკუთარი პროექტის პროდიუსერი, საკუთარი სიმღერების შემსრულებელი, არ აქვს გაფომებული კონტრაქტები, მისთვის აღარ არსებობს კომპანიები, იგი არის საკუთარი ბოსი .... ეს გადაწყვეტილება მისთვის ძალიან წარმატებული აღმოჩნდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის რუსი მომღერლები
კატეგორია:რუსი მოცეკვავეები
კატეგორია:რუსი მოდელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოპერაცია ბეჭედი

**ოპერაცია ბეჭედი** (, ) — 1991 წლის მაისის სამხედრო ოპერაციის კოდი, რომელიც ჩატარდა საბჭოთა კავშირის შიდა უსაფრთხოების ძალებისა და დასავლეთ აზერბაიჯანის „OMON“ დანაყოფების მიერ დასახლებულ რაიონებში, მცირე კავკასიონის მთებში, მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში და აგრეთვე სომხეთის სსრ-ის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილში, გორისსა და ტავუშის პროვინციაში. ოპერაციას ოფიციალური სახელწოდებით „პასპორტის შემოწმების ოპერაცია“ ერქვა, საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა და თავდაცვის სამინისტროების მიერ განხორციელებული ოპერაციის აშკარა მიზანი იყო  ორგანიზებული სომხური მილიციის რაზმების განადგურება. ჯარებს ასევე თან ახლდა სამხედრო სატრანსპორტო საშუალებები, საარტილერიო და ვერტმფრენის შეიარაღება.

## ფონი
მთიანი ყარაბაღის მოძრაობა, რომელიც თავდაპირველად დაიწყო სომხეთში 1980-იანი წლების ბოლოს, მოუწოდებდა ყარაბაღის ანკლავის მიერთებას სომხეთთან, მიუხედავად იმისა, რომ იგი აზერბაიჯანის საზღვრებს მიღმა იმყოფებოდა. რეგიონის მთლიანი მოსახლეობის 75 პროცენტი იყო სომეხი, ოფიციალური შუამდგომლობები სომეხმა ლიდერებმა გაუგზავნეს საბჭოთა მთავრობას მოსკოვში, ამ საკითხის გადასაჭრელად, მაგრამ იგი უარყო გენერალურმა მდივანმა მიხეილ გორბაჩოვმა. როდესაც გორბაჩოვი ხელისუფლებაში მოვიდა, საბჭოთა კავშირში პოლიტიკური და ეკონომიკური შეზღუდვების ლიბერალიზაციამ სხვადასხვა საბჭოთა რესპუბლიკაში სხვადასხვა ნაციონალისტური ჯგუფები ჩამოაყალიბა, რომლებიც ამტკიცებდნენ, რომ მათ მიეცათ უფლება, გამოეყონ ქვეყანას და შექმნან საკუთარი დამოუკიდებელი ქვეყნები.

1989 წლის ბოლოსთვის, სომხეთის, აზერბაიჯანის, საქართველოს, ესტონეთის, ლატვიისა და ლიტვის კომუნისტური პარტიები, ძირითადად, შესუსტდა ძალაუფლების მხრივ. მთიანი ყარაბაღში, სომეხთა და აზერბაიჯანელთა შორის ურთიერთობები გაუარესდა ძალადობისა და აზრთა სხვადასხვაობის გამო. 

გარდაუვალი იყო იმ კონფლიქტის პროგნოზირება, რომელიც საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ განვითარდებოდა, სომეხი მოხალისეები, როგორც რესპუბლიკიდან, ასევე სომხური დიასპორებიდან, მიდიოდნენ ანკლავში და რამდენიმე ათეული ადამიანის რაზმიც შექმნეს. გორბაჩოვი ამ რაზმებს თვლიდა, როგორც არალეგალურ პირებს და აკრძალა 1990 წლის ივლისში.  მიუხედავად ამ გამოცხადებისა, ამ ჯგუფებმა განაგრძეს არსებობა და აქტიურად იბრძოდნენ აზერბაიჯანული „სპეციალური დანიშნულების“ მილიციის ბრიგადების წინააღმდეგ.

შაუმიანის პროვინციას ჰყავდა დაახლოებით 20 000 მოსახლე, რომელთაგან 85 პროცენტი ეთნიკური სომეხი იყო.

## კულტურაში
დოკუმენტური სერიალი სახელწოდებით „ყარაბაღის ჭრილობები“ 1994 წელს გადაიღო ბულგარელმა ჟურნალისტმა ცვეტა პასკალევამ. ოპერაცია ბეჭდის სხვადასხვა ფაზის განმავლობაში გადაღებული დოკუმენტური ფილმები დეტალურად აღწერს იმ პერიოდის მოვლენებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Video documentary of the operations  by Bulgarian journalist Svetana Paskaleva
* Operation Ring
* "Ordinary Genocide. Operation Ring, spring-summer 1991." documentary film
* Russian Soldiers Shot People and Climbed Tree To Eat Cherries 

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასია
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ეკონომიკა

**მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ეკონომიკა** მცირე, მაგრამ სწრაფად მზარდი ინდუსტრიაა. ყარაბაღის ომის შემდეგ ეკონომიკა სწრაფად და სტაბილურად ვითარდება. 1999 წელს მთლიანი შიდა პროდუქტი 59 მილიონ დოლარს შეადგენდა. 2005 მთლიანი ყარაბაღის რესპბულიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის მოცულობამ 114 მილიონ დოლარს მიაღწია, რაც 2001 წლის მაჩვენებელზე ორჯერ მეტი იყო. 2009 წელს რესპუბლიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის მაჩვენებელი 260 მილიონ დოლარს გაუტოლდა, ხოლო 2010 წელს ეს მაჩვენებელი 320 მილიონ დოლარამდე გაიზარდა.

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სტატისტიკის ბიუროს გამოთვლით, მთლიანი შიდა პროდუქტი ამჟამინდელი საბაზრო ფასების გათვალისწინებით 2001-2007 წლებში 116%-ით გაიზარდა. სამომხმარებლო ფასის ინდექსი ამ პერიოდში მხოლოდ 34%-ით გაიზარდა, რაც ექვსი წლის განმავლობაში ეკონომიკის 60%-იან ზრდაზე მიუთითებს. 2007 წლისთვის მთიანი ყარაბაღის რესპბულიკის მთლიანი შიდა პროდუქტის 16% სოფლის მეურნეობის სექტორზე, 15% მრეწველობის დარგზე, 9% - მშენებლობის სფეროზე, ხოლო 57% მომსახურეობის სექტორზე მოდიოდა. მთლიანი შიდა პროდუქტის სოფლის მეურნეობის მაჩვენებელი 2002 წელს 33% იყო და 5 წელიწადში 16%-მდე დავიდა, ხოლო მრეწველობისა და მომსახურების სფეროების პროცენტული წილი გაიზარდა. 

მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ცნობილია თუთის არაყით (). არაყს ასქერანის რეგიონში Artsakh-Alco ბრენდი აწარმოებს და საექსპორტოდაც გააქვს.

## ენერგია
მთიანი ყარბააღის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე საბჭოთა პერიოდში მანდაკერტის მახლობლად აგებული ერთი ჰიდროელექტროსადგური ფუნქციონირებს. 2011 წელს მთავრობამ რამდნეიმე პატარა ჰიდროელექტროსადგურის აშენება გადაწყვიტა, რისთვისაც 70-80 მილიონი აშშ დოალრი გამოყო. 2001 წლისთვის მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა ენერგიის 60%-ს სომხეთისდან იღებდა.

საბანკო სექტორი სწრაფად ვითარდება. 2010 წლის 1 სექტემბერს დეპოზიტების მოცულობამ იმავე წლის 1 იანვრის მონაცემბთან შედარებით 33,1%-იანი ზრდა აჩვენა. კომერციული ბანკების მიერ გაცემული კრეტიდების მოცულობა 28.3%-ით გაიზარდა.

## სამთომოპოვებითი სფერო
მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა მდიდარია ძვირფასი და ნახევრად ძვირფასი ლითონებით, როგორიცაა ოქრო, სპილენძი და სხვა ბუნებრივი რესურსები. სპილენძისა და ოქროს მოპოვება 2002 წლიდან აქტიურად დაიწყეს. სამთომოპოვება მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ერთ-ერთი უდიდესი გადასახადების გადამხდელი სექტორია და მასში 1200 ადამიანია დასაქმებული, რომელთა 65% ადგილობრივი მოქალაქეა.  

## ფინანსური მხარდაჭერა
2010 წელს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკამ აშშ-სგან 8 მლნ აშშ დოლარის, ხოლო სომხეთისგან 30 მლნ აშშ დოლარის ფინანსური დახმარება მიიღო. სომხური დიასპორა რეგიონს ფინანსურად მხარს უჭერს სხვადასხვა ორგანიზაციის, როგორიცაა „სომხური ფონდი“, მელქონიანის ფონდი, მთიანი ყარაბაღის ინვესტირების ფონდი და ა.შ. მეშვეობით, ასევე პირდაპირი მიკრო-მხარდაჭერის სქემებით. 

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის ეკონომიკა

## რესურსები ინტერნეტში
* Government of Nagorno-Karabakh Republic

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეკონომიკა
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა
კატეგორია:ეკონომიკა ქვეყნების მიხედვით
II ქიულთეფე

**II ქიულთეფე** — ნახიჩევანში არსებული უძველესი დასახლება, რომელიც აზერბაიჯანში მდებარე ერთ-ერთი პირველი ქალაქ-სახელმწიფოს ცენტრი იყო. ქალაქი დაარსდა დაახლოებით 3 500 წლის წინ.

ეს სამკუთხედის ფორმის რეზიდენცია მდებარეობს იმ მხარეში, რომელიც აკავშირებს  ჩერისა და ნახჭევანის მდინარეებს. II ქიულთეფეს 7-10 სისქის პირველი ფენა თარიღდება ადრეული ბრინჯაოს ხანით. კვლევის დროს აღმოაჩინეს აგურისგან აგებული წრიული ფორმის შენობების ნაშთები. რადიოკარბონის (C 14) ანალიზის შედეგებმა კი აჩვენა, რომ იგი  3500-2400 წლის წინანდელია. ამ მრავალსართულიანი ძეგლის შუა საუკუნეების ფენის სისქე 4 მეტრზე მეტია. იგი შედგება მშენებლობის ოთხი ეტაპისგან, რომელიც ასახავს კულტეპის მკვიდრთა ცხოვრებას. საცხოვრებელი ადგილის გარშემო აშენდა დამცავი კედლები. საცხოვრებლების ნაშთებში, სამეურნეო და სამრეწველო შენობებში, აღმოაჩინეს მრავალი სახის მოხატული ქვა, ძვალი და ბრინჯაოს იარაღები.

ქიულთეფეს მაცხოვრებლები, რომლებიც კარგად ფლობდნენ მშენებლობის სრულყოფილ ტექნიკას, ძირითადად იყენებდნენ ისეთ მასალას, როგორიცაა აგური და ქვა. აქ აშენებული ციხე, საცხოვრებლები და სხვა შენობები, მაღალი არქიტექტურული პროდუქტია და ქმნის შესანიშნავ წარმოდგენას იმ ეპოქის სამშენებლო სამუშაოების შესახებ.

აქ აღმოჩენილია როგორც მონოქრომული, ასევე პოლიქრომული თიხის ქოთნები. ისინი ერთმანეთისგან გასხვავდება ფორმებით. ასევე  თიხის ქოთნებზე მრავალი გეომეტრიული ნიმუშებია აღბეჭდილი.

II ქიულთეფეს III მონაკვეთზე აღმოჩენილია ოთხკუთხა შენობის ნანგრევები. ძირითადად, აგურისგან ნაგები, იატაკი კი შედგებოდა ნიადაგისა და ქვისგან. კვლევებით დასტურდება, რომ ტერიტორია იყო შუა ბრინჯაოს ხანის ერთ-ერთი ურბანული ტიპის დასახლება, რომელიც მოიცავდა 3 ჰექტარ საცხოვრებელ ადგილს. რეზიდენცია გარშემორტყმული იყო ციხესიმაგრის კედლებით. ციხის კედელი, რომლის სიგანე 2 მეტრს შეადგენდა, ტალახით იყო დაყენებული ქვაზე. კედლის მშენებლობაში გამოყენებული იყო დიდი კვადრატული აგური (აგურის მონაცემები: 32x32x11 სმ; 38x38x12 სმ; 40x40x12 სმ; 44x44x12 სმ).

ამის შემდეგ ცოტა ხანში, ციხის კედელი ნანგრევების ქვეშ ექცევა და კარგავს თავის დამცავ მნიშვნელობას. მაგრამ გარკვეული პერიოდის შემდეგ ის კვლავ აღდგენილია, მაგრამ ფართობი მნიშვნელოვნად შემცირებულია. კოშკის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში ძველი კედლის ნაცვლად შენდება ახალი. საცხოვრებელი და კომერციული შენობები გაბრტყელებული და გამაგრებული ტალახისსა და ქვებისაგან მზადდება. ზოგიერთ სახლში არის რამდენიმე ოთახი. ზოგჯერ ძლიერი და მოულოდნელი ხანძარი ანადგურებდა შენობებს, ხანძრის ნაშთებში ნაპოვნი იქნა მოხუცი კაცის ძვლები.

## ლიტერატურა
* Rəşid Göyüşov. Azərbaycan arxeologiyası. Bakı: 1986,
* Azərbaycan tarixi (yeddi cilddə). I cild. Bakı: 2007,
* Vəli Əliyev. Azərbaycanda tunc dövrünün boyalı qablar mədəniyyəti. Bakı: 1977, 

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღი
კატეგორია:კავკასია
მშრალცხვირა ბატი

**მშრალცხვირა ბატი**, **მშრალნისკარტა** ან **ჩინური ბატი** () — ფრინველი ბატისნაირთა რიგისა; ზოგჯერ გამოჰყოფენ ცალკეულ გვარში *Cygnopsis*.

მამლის სხეულის სიგრძეა 91–94 სმ, დედლისა — 80 სმ, მასა შესაბამისად 3,5–3,7 და 2,8–3 კგ. შეფერილობაში ჭარბობს მორუხო-მურა ტონები, შედარებით ღია ფერისაა მკერდი, ხოლო გვერდები — მუქი; თავის ზედა მხარე და ყელი აგრეთვე მუქია. ნისკარტი საკმაოდ გრძელია, ფერად შავი, ზედა ნისკარტის ძირი გაბერილია, რომელიც თეთრი ბუმბულის ზოლითაა შემოვლებული; ფეხები ნარინჯისფერია. ბინადრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ციმბირის, შორეული აღმოსავლეთის, ჩრდილო-დასავლეთ სახალინის, ჩრდილოეთ მონღოლეთისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთის მდინარეთა ხეობებში, ტბებისა და ჭაობების ნაპირებზე. მთებში ბუდობს ზღვის დონიდან 2400 მეტრამდე. იზამთრებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში.

იკვებება ხმელეთისა და წყლის მცენარეთა მწვანე ნაწილებით, მათი ნაყოფებითა და თესლებით. მონოგამური ფრინველია. ბუდობენ წყვილებად ან შეთხელებულ კოლონიებად. დედალი დებს 5–6 კვერცხს და კრუხობს დაახლოებით 28 დღე. ჭუჭულებზე ორივე მშობელი ზრუნავს; 45–50 დღეში ფრენას იწყებენ. მშრალცხვირა ბატი შინაური ბატის ჩინური ჯიშის წინაპრად ითვლება. მისი რაოდენობა შემცირებულია, შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბატი
კატეგორია:აზიის ფრინველები
ესაი ალტუნიანი

**ესაი ალტუნიანი** ( დ. 5 ნოემბერი, 1980, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) ზოგჯერ მოიხსენიებენ უბრალოდ **ესაის** — ფრანგი-სომეხი მომღერალი, სიმღერებისა და მელოდიების მწერალი, მუსიკალური პროდიუსერი და მსახიობი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1980 წელს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში. სომხური წარმოშობის ესაია ალტუნიანი ცხოვრობს საფრანგეთში. მისი ბებია-ბაბუა სომხეთიდან სომხეთის გენოციდის დროს გამოიქცნენ.

მისი პირველი პროფესიონალური გამოცდილება იყო სინგლი *Pardonne moi*, რომელიც ფრანგულ ჯგუფ „Soul and R&B Ideal 3“-თან ერთად ჩაწერა (1999).

ერთი წლის შემდეგ, ამჯერად უკვე სოლო კონტრაქტი გააფორმა *მერკური უნივერსალთან*. მისი წარმატება ამპერიოდში მცირე იყო: ჩაწერა 2 სინგლი, ვიდეო კლიპი, ჰქონდა რამდენიმე რადიო და სატელევიზიო ინტერვიუ.

2001 წელს ესაია ალტუნიანმა მიიღო კომტე პარის როლი მუსიკალურ რომეო და ჯულიეტაში, რომელსაც იგი 2002 წლამდე ასრულებდა.

2001-2009 წლებში მან შეადგინა, დაწერა, მოაწყო, შეცვალა სიმღერები: ჯენიფერისთვის, სესილია კარასთვის, ჯული პიეტრისთვის, გრეგორი ბაკეტისთვის, მაიკლ იუნისთვის, ენტონი კავანაღისთვის, მიშელ ლეგრანდისთვის, ამაური ვასილისთვისა და კლარა მორგანისთვის.

## კარიერა
12 წლის ასაკში ესაიმ შეასრულა თავისი პირველი სიმღერა, ხოლო 19 წლის ასაკში ხელი მოაწერა კონტრაქტს *სონი საფრანგეთთან* (იგი უნდა ყოფილიყო ურბანული და პოპის ჯგუფის „ideal-3“-ის მთავარი მომღერალი). განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა სიმღერამ სახელად „Pardonne-moi“, რომელიც საფრანგეთის ყველა რადიო სადგურმა (*NRJ*-სა და *Fun Radio*-ს ჩათვლით) გაუშვა. ამ პერიოდში ჯგუფმა ტურები ჩაატარა ყველა პოპულარულ ძირითად არენაზე. აგრეთვე, ისინი გამოჩნდნენ უამრავ სატელევიზიო შოუში (ჟაკ მარტინის შოუს ჩათვლით). მუსიკისადმი მისწრაფების გამო, ესაი ალტუნიანმა დატოვა ჯეინ მონეტის პარიზის უნივერსიტეტი, რომელშიც იგი სამართალმცოდნეობის ფაკულტეტზე სწავლობდა.

21 წლის ასაკში ესაიმ დატოვა ძველი ჯგუფი და ახალ ჯგუფს, *მერკური უნივერსალს* შეუერთდა. როგორც სოლო არტისტმა, ესაიამ უამრავი მოწვევა მიიღო სხვადასხვა სატელევიზიო შოუებიდან.

## ევრივიზია
ალტონიანი არის იმ სუპერჯგუფ გენეალოგის წევრი, რომელიც წარადგენდა სომხეთს მესამოცე ევროვიზიის სიმღერის კონკურსში; კონკურსი ჩატარდა ვენაში. იგი გახდა სომხეთის მოქალაქე, გენეალოგიის სხვა უცხოელ წევრებთან ერთად, გახდა 2015 წლის 28 აპრილს, პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის მიერ სომხური პასპორტების მიღების შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
*https://www.essaimusic.com
*https://www.facebook.com/essai.altounian
*https://www.facebook.com/essaimusic/
*https://www.facebook.com/Essaï-Music-Production-EMP-339372479533432/
*https://musicofarmenia.com/essai 
*https://www.parismatch.com/Culture/Musique/Genealogy-representera-l-Armenie-a-l-Eurovision-2015-754958
*https://www.20minutes.fr/lyon/1554571-20150305-eurovision-2015-chanteur-originaire-isere-representera-armenie

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
კატეგორია:სომეხი მოსუკალური პროდიუსერები
კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:ფრანგი მომღერლები
კატეგორია:ფრანგი მუსიკალური პროდიუსერები
კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სომხეთი ირანის შემადგენლობაში (1502–1828)

thumb|250px|სეფიანთა იმპერიის რუკის ნაწილი
**სომხეთი ირანის შემადგენლობაში (1502–1828)** — ეხება აღმოსავლეთ სომხეთის ტერიტორიას, როდესაც ის ირანის იმპერიის შემადგენლობაში იყო. სომხეთი  ისტორის მანძილზე გაყოფილი იყო ნაწილებად, ჯერ კიდევ ბიზანტიის იმპერიისა და სასანიანთა იმპერიის დროიდან, მე -5 საუკუნის დასაწყისში. სომხეთში არაბებისა და სელჩუკების მიერ დაპყრობების შემდეგ დასავლეთი ნაწილი, რომელიც თავდაპირველად ბიზანტიის შემადგენლობაში შედიოდა, საბოლოოდ გახდა ოსმალეთის იმპერიის . ასე გაგრძელდა მანამ, სანამ იგი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში არ გადავიდა XIX საუკუნეში, 1828 წლის თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად.

## სეფიანთა იმპერია
1604 წელს შაჰ აბას I- მა  გაილაშქრა ოსმალთა წინააღმდეგ არარატის ხეობაში. ძველ სომხურ ქალაქი ჯულფაში, ნახიჩევანის პროვინციაში, ადრეულ პერიოდში შეიჭრა. აქედან კი, აბასის ჯარი გაიშალა არარატის დაბლობზე. შაჰმა ფრთხილი სტრატეგია აირჩია, ჯენ წინ მიიწია და უკან დაიხია, როგორც ამა მოითხოვდა კონკრეტული შემთხვევა.

ყარსის ალყაში მოქცევისას მან შეიტყო დიდი ოსმალეთა ჯარის მიახლოების შესახებ, რომელსაც მეთაურობდა ქოჯა სინან-ფაშა. გაცემული იქნა ბრძანების გატანა; მაგრამ იმისთვის, რომ მოსახლეობას უარი არ ეთქვა გადასახლებაზე, მან უბრძანა დაბლობზე სომხური ქალაქებისა და მეურნეობების განადგურება. დაახლოებით 300 000 ადამიანი მალევე იქნა განთავსებული მდინარე არაქსის ნაპირებზე. ჯულფა განიხილებოდა, როგორც განსაკუთრებული შემთხვევა; მისი ევაკუაცია კი დაევალა ქართველ თავადს, ჰანის თამაზ ბეკს. მან ჯულფას მცხოვრებლებს განუცხადა, რომ მათ სამი დღე ჰქონდათ რათა გამგზავრებულიყვნენ ირანში; თუ ვიმე ჯერ კიდევ ქალაქში იქნებოდა ამ სამი დღის შემდეგ მას მოკლავდნენ. ვინც ამ მასობრივ დეპორტაციას შეეწინააღმდეგა, უშუალოდ მოკლეს. შაჰს ადრე ჰქონდა ბრძანება ჯულფას ერთადერთი ხიდის განადგურებისა, და მიუხედავად იმისა, რომ ირანელი ჯარისკაცები ჯულფიას მოსახლეობას ეხმარებოდნენ ცხენებითა და აქლემებით გადასვლაში, სხვა დანარჩენი დევნილები საკუთარ თავზე უნდა ყოფილიყვნენ დამოკიდებულნი, ამიტომაც ხალხი იძულებული იყო წყლით გადასულიყო მეორე ნაპირზე, სადაც ბევრი მათგანი დაიხრჩო, ვინაიდან ისინი დინებამ გაიტაცა, სანამ მოპირდაპირე ნაპირამდე მიაღწევდნენ. ეს მხოლოდ მათი უბედურების დასაწყისი იყო. ერთი თვითმხილველი, მამა დე გვანი, ასე აღწერს ლტოლვილთა მაშინდელ მდგომარეობას:

::არა მხოლოდ ზამთრის სიცივემ განაპირობებდა დევნილთა წამებასა და სიკვდილს. არამედ ყველაზე დიდი ტანჯვა შიმშილობამ მოიტანა. ბავშვები ტიროდნენ საჭმლისთვის ან რძისთვის, რომელთაგან არცერთი არ იშოვებოდა, რადგან ქალის ძუძუც ამოიწურა შიმშილისგან. მათი შვილები გზაზე იდგნენ და აგრძელებენ ამ ტანჯულ მოგზაურობას. ზოგი მიდიოდა მეზობელ ტყეებში, რაიმე საჭმლის საძიებლად. ჩვეულებრივ, ისინი არ ბრუნდებოდნენ. ხშირად ისინი, ვინც იღუპებოდნენ, ცოცხლების საკვებს წარმოადგენდნენ.

დეპორტირებული 300 000 ადამიანიდან, დადგენილია, რომ ნახევარზე მეტი გადაურჩა ამ რთულ მარშრუტს. დაპყრობილ ტერიტორიებზე შაჰ აბასმა დააფუძნა ერივანის სახანო, მუსულმანური სამთავრო, სეფიანთა იმპერიის მმართველობის ქვეშ. 1605 წელს სომხები შეადგინეს რეგიონის მოსახლეობის 20% -ზე ნაკლებს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:კავკასია
კატეგორია:ირანი
განათლება სომხეთში

დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ სომხეთში სოციალური მომსახურების სფეროში საერთაშორისო მოთხოვნილებების შესაბამისობისთვის ახალი სისტემები დაინერგა. სომხეთის განათლების სსიტემა სწრაფად შეიცვალა, თუმცა ჯანდაცვის სფეროს საფუძველი კვლავ საბჭოური ეპოქის სახელმწიფოს მიერ დაგეგმარებული სტრუქტურა დარჩა.

## წერა-კითხვის ცოდნის დონე
სომხეთში წერ-კითხვის მაჩვენებელი 1960 წლიდან 100%-ია. თვლის ცოდნა სომხეთში ჯერ-კიდევ XVIII-XIX საუკუნეებში გახდა აუცილებელი, რაც ოსმალური და სპარსული პოლიტიკით, შემდეგ კი რუსეთის პოლიტიკით იყო გამოწვეული. კომუნისტურ ეპოქაში სომხეთის საგანმანათლებლო სისტემა საბჭოთა კავშირის მოდელის შესაბამისი იყო, რაც სახელმწიფოს (მოსკოვი) მიერ სასწავლო პროცესისა და სასწავლო მეთოდების სრულ კონტროლს და საგანმანათლებლო საქმიანობის საზოგადოებასთან, პოლიკასთან, კულტურასთან და ეკონომიკასთან მჭიდრო კავშირს გულისხმობდა. საბჭოთა პერიოდიდან დაწყებული, სომხეთში დაწყებითი და საშუალო განათლება უფასოა. საშუალო სკოლის დამთავრება სავალდებულოა. 2018 წლის სექტემბერში სომხეთის მთავრობის გადაწყვეტილებით ერევანში ჩინური ენის სკოლა გაიხსნა.

## საგანმანათლებლო ინსტიტუტები
1990-1991 სასწავლო წელს სომხეთის 1307 საბაზისო და საშუალო სკოლაში 608 800 მოსწავლე იღებდა განათლებას. 70 სპეციალიზებულ ინსტიტუტში 45 900 მოსწავლე იღებდა განათლებას, ხოლო 68 400 სტუდენტი უნივერსიტეტებსა და საშუალო სკოლის შემდგომ სასწავლო დაწესებულებებში იყო ჩარიცხული. მოსწავლეთა 35% ბაღებში სწავლობდა. 1988-1989 სასწავლო წელს ყოველი 10 000 ადამიანიდან 301 სტუდენტი სპეციალიზებულ მეორე საფეხურის ან უმაღლეს საგანმანათლებლო დაწესებულებაში ირიცხებოდა. 

1992 წლისთვის ქვეყნის უდიდეს უნივერსიტეტს, ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტ 18 ფაკულტეტი ჰქონდა, რომელიც სოციალური მეცნიერებების, მეცნირებებისა და იურიდიულ სფეროებს მოიცავდა. უნივერსიტეტში 1300 ლექტორი ასწავლიდა და 10000-მე სტუდენტი ირიცხებოდა. 1989 წელს სომხეთში ერევნის არქიტექტურისა და სამოქალაქო ინჟინერიის ინსტიტუტი დაფუძნდა.

]]
ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაფართოებასთან ერთად რამდენიმე უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება დამოუკიდებლად ჩამოყალიბდა - სამედიცინო ინსტიტუტი 1930 წელს მედიცინის ფაკულტეტს გამოეყო. 1980 წელს ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი (YSMU) ჯანმრთელობის დაცვის სფეროს სპეციალისტთა მომზადებისა და სამედიცინო მეცნიერებების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის სსრ კავშირის ერთ-ერთი მთავარი ჯილდოთი, შრომის წითელი დროშის ორდენით დაჯილდოვდა.

სომხეთის სხვა საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის აღსანიშნავია სომხეთის ამერიკული უნივერსიტეტი,  QualitY Schools International ჯგუფის ერევნის საერთაშორისო სკოლა და ევრაზიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი. ევრაზიის საერთაშორისო უნივერსიტეტი კერძო უნივერსიტეტია, რომელიც 1996 წელს დაარსდა. 1997 წლის 13 მარტს უნივერსიტეტს აკრედიტაცია მიენიჭა. 2007 წლიდან ევრაზიის სახელმწიფო უნივერსიტეტი სრულ შესაბამისობაშია ბოლონიის პროცესის მოთხოვნილებებთან.

დღეისთვის სომხეთში რამდენიმე საგანმანათლებლო ცენტრი ფუნქციონირებს, რომელსაც ახალგაზრდებისთვის XXI საუკუნის შესაბამისი უნარ-ჩვევებით უზრუნველყოფისთვის საჭირო ტექნოლოგიები გააჩნია. ასეთი ინსტიტუტებია: კრეატიული ტექნოლოგიების ცენტრი „ტუმო“, სომხეთის ბავშთა ფონდი, SMART ცენტრი და სხვ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Vocational Education & training in Armenia, UNESCO-UNEVOC world TVET database

## სქოლიო
კატეგორია:განათლება სომხეთში
თამარ კაპრელიანი

**თამარ მარდიროსიანი** (; დ. 28 ოქტომბერი, 1986, სკოტსდეილი, არიზონა) პროფესიონალურად ცნობილია როგორც **თამარ კაპრელიანი** — სომეხი-ამერიკელი მომღერალი, სიმღერებისა და მელოდიების მწერალი, ფილარმონისტი. კაპრელიანმა კარიერა დაიწყო 2008 წელს, *OneRepublic*-ის მიერ ორგანიზებულ სამოტივაციო კონკურსში გამარჯვების შემდეგ, სადაც მან შეასრულა სიმღერა *ბოდიში*. გამარჯვების შემდეგ, რაიან ტედერმა იგი *Interscope Records*-ის ხელმძღვანელებს წარუდგინა. 2010 წელს, *Interscope*-ის მეშვეობით გამოუშვა თავისი სადებიუტო სტუდიური ალბომი *Sinner ან Saint*.

2015 წელს სომხეთის საზოგადოებრივმა ტელევიზიამ (ARMTV) კაპრელიანი დაიქირავა, რათა გამხდარიყო სომხური სუპერჯგუფის, გენეალოგის, ამერიკელი წარმომადგენელი. როგორც გენეალოგის წევრმა, მან სომხეთი წარადგინა ევროვიზიის 2015 წლის სიმღერის კონკურსში სიმღერით „*ჩრდილის სახე*“; მან კონკურსში მე-6 ადგილი დაიკავა.

კაპრელიანმა დააარსა „ნვაკის ფონდი“: ორგანიზაცია, რომელიც ემსახურება ახალგაზრდა მომღერლების, სიმღერების შემსრულებლებისა და მუსიკოსების მუსიკალური ნიჭის გაუმჯობესებას სომხეთში.

## ადრეული ცხოვრება
კაპრელიანი დაიბადა როგორც თამარ მარდიროსიანი, სკოტსდეილში, არიზონაში, ავედის და სილვა მარდიროსიანების ოჯახში. მისი მშობლები წარმოშობით ორივე სომეხია. მისი დიდი პაპა იყო დასავლეთ სომხეთიდან. იგი გაიზარდა ჯორჯიისა და კალიფორნიის შტატებში.

## კარიერა
### 2008–2014:კარიერის დასაწყისი და *Sinner or a Saint*
თამარ კარპელიანის კარიერა დაიწყო 2008 წელს, *OneRepublic*-ის მიერ ჩატარებულ კონკურსში გამარჯვების შემდეგ. 2009 წელს გამოუშვა სადებიუტო სინგლი „ახალი დღე“, რომელიც ზრდასრულთა ტოპ 40-ში 37-ე ადგილს იკავებდა. მისი სადებიუტო სტუდიური ალბომი *Sinner or Saint*, გამოვიდა მომდევნო წელს, *Interscope*-ის საშუალებით; იგი დაამზადა *Wax Ltd*-მა. 2012 წლის ივნისში გამოუშვა მისი სადებიუტო პიესა *კალიფორნია*.

### ქველმოქმედება
2016 წელს, კაპრელიანმა ჩამოაყალიბა „ნვაკის ფონდი“, ორგანიზაცია, რომელიც ერევანშია დაფუძნებული; იგი შეიქმნა ახალგაზრდა სომეხი მომღერლების, სიმღერის შემსრულებლებისა და მუსიკოსების ნიჭის განსავითარებლად. 2018 წლის სექტემბერში, ორგანიზაცია იერუსალიმში გაფართოებას გეგმავდა.

## პირადი ცხოვრება
თამარ კაპრელიანი სომხეთის მოქალაქე გახდა 2015 წლის 28 აპრილს, სომხეთის პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის მიერ სომხური პასპორტის მიღების შემდეგ. 2016 წლის მაისში დაამთავრა კოლუმბიის უნივერსიტეტის „Phi Beta Kappa“ ინგლისურენოვანი ლიტერატურის ხარისხით. კაპრელიანი დაქორწინდა 2016 წლის ოქტომბერში, ნორმანდიაში, ამერიკელ მეწარმე კრის სტენგზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Facebook page
*Twitter page
*Instagram page
*YouTube channel
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გოღთანი (ნახიჩევანი)

**გოღთანი ** () — ძველი სომხეთის ადმინისტრაციული ერთეული ვასპურაკანის პროვინციაში. მისი საზღვრები უხეშად შეესაბამება ნახიჩევანის თანამედროვე ორდუბადის რაიონს, აზერბაიჯანში.

გოღთანი კარგად იყო ცნობილი მეღვინეობით და მისი ყურძნისა და ხილის ბაღების ხარისხით. რეგიონი ასევე იყო მრავალი გამოჩენილი სომეხი გუსანის სამშობლო. მეოცე საუკუნის ცნობილი სომეხი კომპოზიტორის და მუსიკის ეთნოლოგი კომიტასის წინაპრები წარმოშობით გოღთანიდან იყვნენ. ზოგიერთი რეგიონის უძველესი ქალაქი და სოფელი დღემდე შემორჩენილია, მათ შორისაა ჯუღა (ამჟამად ეწოდება ჯულფა) და ორდვათი (თანამედროვე ორდუბადი). მესროპ მაშტოცის დამსახურება რეგიონში ქრისტიანობის საკითხში იმდენად დიდი იყო, რომ მისი გარდაცვალების შემდეგ გოღთა, ისევე როგორც სომხეთის კიდევ ორ პროვინცია, შესაძლო დაკრძალვის ერთ-ერთ ადგილად არის მიჩნეული. (ისტორიკოსის მ. ხორენაცის ცნობით

### ადრეული თანამედროვე - თანამედროვე პერიოდები
1604 წელს რეგიონიდან მოსახლეობა შაჰ აბას I- მა განდევნა და მისი სომეხი მოსახლეობა ირანში გადაასახლა. გოღთანი 1700-იანი წლების შუა ხანებში გახდა ნახიჩევანის სახანოს შემადგენელი ნაწილი და დაიყო ხუთ ოლქად (მაჰალებად) ესენი იყო: ორდუბადი, აგული, დაშთი, ბელევი და ჭანანაბი. 1752 წელს რეგიონს თავს დაესხა აზატ ხანი, რომელმაც დაიმორჩილა ეს ტერიტორია.

## მონუმენტები
გოღთანი აღმოჩენილია მრავალი ისტორიული სომხური ეკლესია. აღმოჩენილ ტაძრებში შედის: წმინდა იაკობის ბაზილიკა შურუდში, ზემო იუხარი-აილისში წმიდა თომა მოციქულის მონასტერი, ჩანაბში ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია და მერსვანეთში წმინდა მესროპის მონასტერი. 

## ლიტერატურა
*(in Armenian) Alishan, Ghevond. Սիսական (Sisakan). Venice: Mkhitarian Press, 1893.

## რესურსები ინტერნეტში
* Մեծ Հայքի վարչական բաժանումը 

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასია
ვაჟა ბანეთიშვილის ქუჩა

**ვაჟა ბანეთიშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  სამგორის რაიონში (ორხევის დასახლება); დავით კაკაბაძის ჩიხიდან იოანე პეტრიწის ქუჩამდე. ადრინდელი სერგეი ესენინის ქუჩის მონაკვეთს ვაჟა ბანეთიშვილის სახელი დაერქვა 1999 წელს.

## ლიტერატურა 
ბანეთიშვილი
ნიკოლოზ ბარათაშვილის მოედანი

**ნიკოლოზ ბარათაშვილის მოედანი** — მოედანი თბილისში,   კრწანისის რაიონში (ზემო უბანი); ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდს, ზვიად გამსახურდიას სანაპიროსა და ნიკოლოზ ბარათაშვილისა და იოანე შავთელის ქუჩებს შორის, ყოფილი მუხრანის მოედანი. 1945 წელს ბარათაშვილის მოედანი უწოდეს. 

## ლიტერატურა 
ბარათაშვილი