open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ერევნის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

**თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი** ()) — მუზეუმი სომხეთში, მდებარეობს ერევანში, მესროპ მაშტოცის გამზირზე, კორპუსი №7.

## ისტორია
მუზეუმი დაარსდა 1972 წელს ხელოვნებათმცოდნე ჰენრიხ იგიტიანის ინიციატივით (იგი იყო მუზეუმის დირექტორი 37 წელი) ერევნის მერის გრიგორ ასრატიანის და იმდროინდელი რამდენიმე სომეხი მხატვრის მხარდაჭერით. დიდი ხნის განმავლობაში ერევნის მუზეუმი იყო ერთადერთი თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი სსრკ-ში.

მუზეუმის პირველი გამოფენა შედგებოდა სამოციანი წლების სომეხი მხატვრების: მინას ავეტისიანის, აკოფ აკოფიანის, რუდოლფ ხაჩატრიანის, ვრუირ გალსტიანის და სხვათა ნამუშევრებისგან.

## თანამედროვე მდგომარეობა
ამჟამად მუზეუმში შეგიძლიათ ნახოთ  ახალი თაობის სომეხი მხატვრების ნამუშევრები: სარქის ამალბაშიანი, არტურ სარქსიანი, მარინა დილანიანი, ალბერტ აკოფიანი, სამველ ბაღდასარიანი, არშიკ არშატიანი, რუბენ გრიგორიანი — ასევე უცხოელები: ტალინ ზაბუნიანი, ვაჩე დემირჩიანი, ლორან ნისუ სენი, შარის კარაპეტიანი (საფრანგეთი), ზიტა აფშარი, გერი ჯონი, მაიკლ გორმანი, სებასტიანო, კრის ბრაუნი (აშშ), სემ გრიგორიანი (გერმანია), ჰაიკ მესროპიანი (შვეიცარია) , ონიკ ატამიანი (დიდი ბრიტანეთი), არუტიუნ ჯინანიანი (რუსეთი).

2020 წელს ერევნის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი ტურისტული პორტალ TurStat-ის მიხედვით დსთ-ში თანამედროვე ხელოვნების ყველაზე პოპულარულ მუზეუმების ხუთეულში მოხვდა.

მუზეუმი არის პროგრამის „ერევნის ბარათის“ პარტნიორი.

## გალერეა

Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_1.jpg|
Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_2.jpg|
Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_3.jpg|
Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_4.jpg|
Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_5.jpg|
Museum_of_Modern_Art_in_Armenia_6.jpg|
Vodern_Art_Museum,_Erevan_12.jpg|

## სქოლიო
კატეგორია:ერევნის მუზეუმები
კატეგორია:თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ლუწი და კენტი რიცხვები

**ლუწი რიცხვი** — მთელი რიცხვი, რომელიც უნაშთოდ იყოფა ორზე (მაგალითად. 0, ±2, ±4, ±6...). ყოველი ლუწი რიცხვი შეიძლება წარმოვადგინოთ 2n სახით, სადაც n მთელი რიცხვია.

**კენტი რიცხვი** — მთელი რიცხვი, რომელიც უნაშთოდ არ იყოფა ორზე (მაგალითად. ±1, ±3, ±5...). ყოველი კენტი რიცხვი შეიძლება წარმოვადგინოთ 2n+1 ან 2n-1 სახით, სადაც n მთელი რიცხვია.

center|700პქ|მინი|\color{blue} \text{ლ უ რ ჯ ით } აღნიშნულია ლუწი რიცხვები, ხოლო \color{red} \text{წით ლ ით } — კენტი.

## არითმეტიკა
* მიმატება გამოკლება:
** **ლ**უწი ± **ლ**უწი = **ლ**უწი
** **ლ**უწი ± **კ**ენტი = **კ**ენტი
** **კ**ენტი ± **კ**ენტი = **ლ**უწი

* გამრავლება:
** **ლ**უწი × **ლ**უწი = **ლ**უწი
** **ლ**უწი × **კ**ენტი = **ლ**უწი
** **კ**ენტი × **კ**ენტი = **კ**ენტი

* გაყოფა:
** **ლ**უწი / **ლ**უწი: შეიძლება იყოს ან ლუწი, ან კენტი
** **ლ**უწი / **კ**ენტი: თუ შედეგი მთელი რიცხვია, მაშინ — **ლ**უწი
** **კ**ენტი / **ლ**უწი: შედეგი მთელი რიცხვი ვერ იქნება, შესაბამისად ლუწის/კენტის პირობები ვერ კმაყოფილდება
** **კ**ენტი / **კ**ენტი: თუ შედეგი მთელი რიცხვია, მაშინ — **კ**ენტი

## ლიტერატურა
კატეგორია:არითმეტიკა
კატეგორია:მათემატიკური კონცეფციები
კატეგორია:რიცხვთა თეორია
ირაკლი დუღაშვილი

**ირაკლი ფარნაოზის ძე დუღაშვილი** (დ. 27 ივლისი, 1957, ქ. ოზურგეთი) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე, უშიშროების გენერალ-მაიორი (2000).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი (1979), საქართველოს ეკონომიკური აღორძინების კავშირის თბილისის ბიზნესის ინსტიტუტი (1995), საქართველოს დიპლომატიური აკადემია (1998). 1985-1996 წლებში მუშაობდა საქართველოს სახალხო კონტროლის კომიტეტში, შემდეგ საქართველოს კონტროლის პალატაში, თავდაცვის, სამართალდამცავ ორგანოთა და დიპლომატიურ დაწესებულებათა კონტროლის დეპარტამენტის უფროსად, 1996-1998 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო დაცვის სპეციალური სამსახურის უფროსის მოადგილე, 1998-2001 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების მინისტრის მოადგილე, შემდეგ გარკვეული პერიოდი იყო საქართველოს ნავთობის საერთაშორისო კორპორაციის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1957
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
დუშეთის მუნიციპალიტეტის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი

**დუშეთის მუნიციპალიტეტის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი** — არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი. დაფუძნდა 2007 წლის 27 მარტს, დუშეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულებით.

ცენტრის მიზანია დუშეთის მუნიციპალიტეტში ქართული კულტურის, მეცნიერებისა და განათლების განვითარების ხელშეწყობა, მოსახლეობის ჩართვა ეროვნულ-კულტურული მემკვიდრეობის შესწავლის, მოვლა-პატრონობისა და პოპულარიზაციის საქმეში. მასში გაერთიანებულია ფილიალები: დუშეთის სახელოვნებო, ჟინვალის სამუსიკო, ფასანაურის სამუსიკო სკოლები; დუშეთისა და ჟინვალის კულტურის სახლები, დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი; დანიელ ჭონქაძის სახლ-მუზეუმი (სოფელი ყვავილი); დუშეთის კომპლექსური სასპორტო სკოლა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტი
დუშეთის სახალხო თეატრი

**იაკობ ტრიპოლსკის სახელობის დუშეთის სახალხო თეატრი** — საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი თეატრი ქ. დუშეთში. დაარსდა 1880 წლის 20 იანვარს.

პირველი სპექტაკლების დადგმის ინიციატორი თ. კვალიშვილი იყო. თეატრის სპექტაკლებში სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ: ვასო აბაშიძე, მაკო საფაროვა-აბაშიძისა, ნატო გაბუნია, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, ვალერიან გაბუნია, დიმიტრი ჩარკვიანი, ალექსანდრე კავსაძე, აკაკი ვასაძე, აკაკი ხორავა, ვასო გოძიაშვილი, იაკობ ტრიპოლსკი, ელენე ყიფშიძე და სხვები. 1956 წელს თვითმოქმედ დრამატულ თეატრს მიენიჭა „სახალხო თეატრის“ წოდება; რეჟისორად მიიწვიეს შ. ჩერქეზიშვილი, მხატვარი იყო ტ. ოთარაშვილი. 1988 წლიდან დუშეთის თეატრი მუშაობდა რაიონული კულტურის სახლის ბაზაზე (თეატრის რეჟისორი — ზ. კახიანი). 2008 წლიდან თეატრის რეჟისორია ლ. ლიქოკელი, მხატვარი — ა. ჭინჭარაული. 2018 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო არტისტის იაკობ ტრიპოლსკის სახელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:საქართველოს თეატრები
მიხეილ აზრუმელაშვილი

**მიხეილ აზრუმელაშვილი** (დ. 15 ივნისი, 1913, სოფელი სამარა, ციმბირი, რუსეთის იმპერია) — ქართველი ინჟინერი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, მრავალი კონკურსის მონაწილე. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**

**1. მფb7 **
თუ **1. ... f2**
**2. მd5**
თუ **1. ... ეb4** 
**2. მb5** 
თუ **1.კb2 ლe4**

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
დუშეთის განძი

**დუშეთის განძი** — V–VI საუკუნეების სასანური ვერცხლის მონეტების — დრაქმების განძი, აღმოჩენილი 1940–1944 წლებში ახლანდელი დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე.

შემორჩენილია 13 ცალი მონეტა: პეროზ I-ის (459–484) 1 ცალი, კავად I-ის (488–531) 9 ცალი და ხოსრო I-ის (531–579) 3 ცალი. მონეტები დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.
## ლიტერატურა
* Цоцелия М. В., Каталог сасанидских монет Грузии, Тб., 1981.

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
გუგოლი

**გუგოლი** (; აღნიშვნა 10100) — რიცხვი თვლის ათობით სისტემაში, გამოხატული ერთიანით და ასი ნულით,

: 10100=10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 ​000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000. 

იგივეა, რაც ათი დუოტრიგინტილიონი.

## სახელწოდება
1920 წელს ტერმინი შემოიღო 9 წლის მილტონ სიროტამ (1911–1981), ამერიკელი მათემატიკოსის ედვარდ კასნერის ძმისშვილმა. ის შთაგონებული იყო თანამედროვე კომიქსების პერსონაჟის ბარნი გუგლის მიერ. 1940 წელს კასნერმა ამ კონცეფციის პოპულარიზაცია მოახდინა თავის წიგნში „მათემატიკა და წარმოსახვა“. ამ ზომის რიცხვის სხვა სახელებია: ათი *დუოტრიგინტილიონი* (მოკლე სკალაზე), *ათი ათასი სექსდეცილიონი* (გრძელ სკალაზე), ან *ათი სექსდეცილიარი* (პელეტიერის გრძელ სკალაზე).

## გამოყენება
გუგოლი მათემატიკაში ნაკლებად გამოიყენება. თუმცა, ის სასარგებლოა სხვა ძალიან დიდ რიცხვების შედარებისას, როგორიცაა სუბატომური ნაწილაკების რაოდენობა ხილულ სამყაროში ან ჭადრაკში სვლების ჰიპოთეტური რაოდენობა. კასნერმა ის გამოიყენა წარმოუდგენლად დიდ რიცხვსა და უსასრულობას შორის სხვაობის საილუსტრაციოდ და ამ კუთხით ზოგჯერ გამოიყენება მათემატიკის სწავლებაში. გუგოლის სიდიდის წარმოსახვისათვის, ელექტრონის მასა, რომელიც 10−30 კგ-ზე ნაკლებია, შეიძლება შევადაროთ ხილული სამყაროს მასას, რომელიც შეფასებულია, როგორც 1050-1060 კგ. მათ შორის თანაფარდობა შეადგენს დაახლოებით 1080-1090-ს, ანუ გუგოლის დაახლოებით ათი მემილიარდედი (გუგოლის 0.00000001%).

კარლ სეიგანმა აღნიშნა, რომ სამყაროში ელემენტარული ნაწილაკების მთლიანი რაოდენობა არის დაახლოებით 1080 (ედინგტონის რიცხვი) და რომ თუ მთელი სამყარო სავსე რომ ყოფილიყო ნეიტრონებით, მათი რიცხვი დაახლოებით 10128 იქნებოდა. მან ასევე აღნიშნა მსგავსება არქიმედეს გამოთვლებთან „ქვიშის მრიცხველში“. არქიმედეს გამოთვლებით, არისტარქეს სამყარო (დაახლოებით 2 სინათლის წლის დიამეტრით), თუ მთლიანად ქვიშით იქნება შევსილი, მაშინ იგი შეიცავდა 1063 მარცვალს. დღევანდელი ხილული სამყარო, კი ქვიშით რომ იყოს სავსე, მასში მხოლოდ 1095 ქვიშის მარცვალი შეგროვდებოდა. ანუ 100000 ქვიშის მარცვალი დააკლდებოდა დაკვირვებად სამყაროს გუგოლის შესაქმნელად.

ჰოკინგის გამოსხივების გამო დაახლოებით 1 გალაქტიკის მასის (1011 მზის მასის) სუპერმასიური შავი ხვრელის დაშლის დრო დაახლოებით 10100 წელია. აქედან გამომდინარე, გაფართოებული სამყაროს სითბური სიკვდილი უფრო დაბალია, რაც მოხდება მომავალში სულ მცირე ერთი გუგოლი წლის შემდეგ.

გუგოლი გაცილებით მცირეა ვიდრე ცენტილიონი.

## გავლენა კულტურაზე 
სიტყვის ფართოდ გამოიყენება კომპანია Google-ის სახელით გავრცელებას მოყვა. სახელწოდება „Google“ წარმოადგენს კომპანიის დამფუძნებლების მიერ გუგოლის (googol) მართლწერისას დაშვებულ მექანიკურ შეცდომას. იგი შერჩეული იყო იმის ნიშნად, რომ საძიებო სისტემა გამიზნული იყო დიდი ზომის ინფორმაციის მისაწოდებლად. 2004 წელს კასნერის ოჯახის წევრები, რომლებმაც მემკვიდრეობით მიიღეს მის წიგნზე უფლებები, განიხილავდნენ სასამართლოში ჩივილს კომპანია Google-ს მიერ ტერმინი „გუგოლის“ გამოყენების გამო. თუმცა, არცერთი სარჩელი არ ყოფილა შეტანილი სასამართლოში.

2009 წლის ოქტომბრიდან Google ანიჭებს დომენის სახელებს თავის სერვერებს დომენით „1e100.net“, სამეცნიერო აღნიშვნა 1 googol-ისთვის, რათა უზრუნველყოს ერთი დომენი სერვერების იდენტიფიცირებისთვის Google ქსელში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დიდი რიცხვები
მათხირი

**მათხირი** — მარცვლეული კულტურების საწყაო XIII საუკუნის აღმოსავლეთ საქართველოში. შეადგენდა კოდის 1/32-ს (0.9 კგ.).

## რესურსები ინტერნეტში
*ენციკლოპედია „საქართველო“

კატეგორია:მასის საზომი ერთეულები
მათხოჯის მღვიმე

**მათხოჯის მღვიმე** — მღვიმე საქართველოში, ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ მათხოჯში, მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. მღვიმის შეფარდებითი სიმაღლეა 150 მ. გამომუშავებულია ცარცულ კირქვებში. შედგება რამდენიმე დარბაზისაგან. ჯამური სიგრძეა 55 მ. ქიმიური ნალექებიდან აღსანიშნავია სტალაქტიტები და კბილისებრი ნაღვენთები, მექანიკურიდან – ნგრევის ადგილობრივი მასალები, თიხები. მ. მ. მშრალი მღვიმეა. მასში გვხვდება შუა საუკუნეების შუახანის კულტურული ნაშთები (კერამიკის ნამტვრევები).

## რესურსები ინტერნეტში
*ენციკლოპედია „საქართველო“

კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
გიორგი მზარელუა

**გიორგი (ჟორა) მზარელუა** (დ. 1 მაისი, 1940, სოფელი ობუჯი, წალენჯიხის რაიონი,  საქართველოს სსრ — გ. მარტი, 2000, ზუგდიდი, საქართველო) — ქართველი მწვრთნელი და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ოსტატობის კანდიდატი. მუშაობდა მწვრთნელად ზუგდიდსა და წალენჯიხაში. დაამთავრა მოსკოვის ცენტრალური ფიზკულტურის ინსტიტუტის ჭადრაკის სპეციალიზაციით (1971). მისი ხსოვნისადმი მიძღვნილი ტურნირები რეგულარულად ტარდება წალენჯიხასა და ზუგდიდში. მის სახელს ატარებს ჭადრაკის სახლი წალენჯიხაში. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**
**1. მფb7 მფf5**  
**2. a6 მფg6**  
**3. a7 მფh5**  
**4. a8მ! g6**  
**5. მb6 cb**  
**6. c7 b5** 
**7. c8მ b4** 
**8. მd6 ed** 
**9. e7 d5** 
**10. e8მ d4** 
**11. მf6#** 

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
ნატალია პაპინაშვილი

**ნატალია პაპინაშვილი** (დ. 24 აპრილი, 1944, თბილისი — გ. 6 მარტი, 2020, ოსლო) — ქართველი ბალერინა, პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980).

## ბიოგრაფია 
ნატალია ბეჟანის ასული პაპინაშვილი დაიბადა თბილისში. 1962 წელს დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. მის პედაგოგები იყვნენ: ვახტანგ ჭაბუკიანი, მარიამ ბაუერი, მარგარიტა გრიშკევიჩი, თამარ ვიხოდცევა.

1962-1968 წლებში ნატალია იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასის წამყვანი სოლისტი. მისი სასცენო დებიუტი შედგა ბალეტებში "რაფსოდია-ბლუზი" და "დემონი", სადაც იგი პარტნიორობას უწევდა ვახტანგ ჭაბუკიანს. 1965-1967 წლებში სტაჟირება გაიარა ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. სტაჟირების დასრულების შემდეგ თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენას დაუბრუნდა. 

ქართველი ბალერინა სხვადასხვა დროს იყო ერევნისა და ყაზანის თეატრების საბალეტო დასის წამყვანი სოლისტი.

ნატალია პაპინაშვილის მიერ შესრულებული ქართული ბალეტებიდან აღსანიშნავია შემდეგი როლები: ჯავარა (დავით თორაძე "გორდა"), შველი (ბიძინა კვერნაძე "ქორეოგრაფიული ნოველები"), თამარი (სულხან ცინცაძე "დემონი") და სხვ. 

სხვა რეპერტუარი: რიჩი (ჯორჯ გერშვინი "რაფსოდია-ბლუზი"), ჩელიტა, ჰამზათი (ლუდვიგ მინკუსი "დონ კიხოტი", "ბაიადერა"), ჟიზელი (ადოლფ ადანი "ჟიზელი"), ოდეტა-ოდილია (პეტრე ჩაიკოვსკი "გედების ტბა"), კოპელია (ლეო დელიბი "კოპელია"), პასკუალა (ალექსანდერ კრეინი "ლაურენსია"), სარი (ყარა-ყარაევი "მეხის ბილიკით") და სხვ.

1980 წელს მიანიჭეს საქართველოს დამსახურებული არტისტის წოდება.

1988 წელს მუშაობდა ქუთაისის თეატრის ბალეტმაისტერ-რეპეტიტორად.

25-წლიანი აქტიური სასცენო მოღვაწეობის დამთავრების შემდეგ, ნატალია პაპინაშვილი კიდევ ერთხელ გაემგზავრა რუსეთში, რათა გაევლო პედაგოგ–ბალეტმაისტერის კურსი. 1988-1990 წლებში სანქტ-პეტერბურგის ცეკვის აკადემიაში მიიღო პედაგოგის კვალიფიკაცია და მას შემდეგ ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მუშაობდა ოსლოს ბალეტის სკოლაში. ამის პარალელურად, მას სისტემატურად იწვევდნენ მასტერ-კლასების ჩასატარებლად მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში: აშშ-ში (1991-1997), ჰოლანდიაში (1993), გერმანიაში (1995), კანადაში (1999) და სხვ. მის მოწაფეებს შორის არიან: ელენე გლურჯიძე, რობერტ რეფლინგი, სელინ კრაალი, ტრიშა კარტერი და სხვ.

ქართველმა ბალერინამ  ოსლოს საბალეტო სკოლაში 12 წელი იმუშავა, შემდეგ კი მოღვაწეობა "ბარდერ დანს აკადემიაში" (Bаrdar Academy AS) განაგრძო, სადაც გარდაცვალებამდე მუშაობდა.

1995 წელს აირჩიეს უკრაინის ცეკვის აკადემიის პროფესორად.

1997 წელს დაჯილდოვდა რუსეთის სერგეი დიაგილევის სახელობის კულტურის ცენტრის დიპლომით, საზღვარგარეთ კლასიკური ცეკვის პოპულარიზაციისათის.

ნატალია პაპინაშვილი გარდაიცვალა 2020 წელს ოსლოში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ნატალია პაპინაშვილი | ქართველები უცხოეთში

კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:ქართველი ბალერინები
აინშტაინი (ერთეული)

**აინშტაინი** (აღნიშვნა: '***, ***') — სინათლის კვანტების ენერგიის სისტემგარეშე საზომი ერთეული. გამოიყენება ფოტოქიმიაში. სახელი ეწოდა ა. აინშტაინის პატივსაცემად.

1 აინშტაინი უდრის გარკვეული სიხშირის სინათლის კვანტების ენერგიას, რომელიც ფოტოქიმიურ სისტემაში გამოიწვევს  (ავოგადროს რიცხვი) მოლეკულის ფოტოქიმიურ გარდაქმნას. კავშირი 1 აინშტაინსა და სინათლის სიხშირეს (\nu) შორის გამოისახება ფორმულით:

:E=6.02252\cdot 10^{23}h\nu,

სადაც h პლანკის მუდმივაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნივთიერების რაოდენობის საზომი ერთეულები
კატეგორია:ფოტოქიმია
ნუგზარ ებანოიძე

**ნუგზარ ერმალოს ძე ებანოიძე** (დ. 1 იანვარი, 1944, დაბა ხობი, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერ-მექანიკოსი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (2001), პროფესორი (2003).

დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი (1965). 1969-1971 წლებში მუშაობდა იქვე, 1971-1977 წლებში — სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევით და საკონსტრუქტორო-ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 2005-2009 წლებში იყო საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, 2009 წლიდან — ემერიტუს პროფესორი. სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებაა სოფლის მეურნეობის მექანიზაცია, მ. შ. სუბტროპიკული კულტურების მოვლა-მოყვანის თანამედროვე ტექნოლოგიები და მანქანათა კომპლექსის დამუშავება. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (2008).

## ბიბლიოგრაფია
* კეთილშობილი დაფნის წარმოების უნარჩენო ტექნოლოგია და მანქანათა კომპლექსი, თბ., 1999.
* ჩაის ფოთლის კრეფის მექანიზაცია და გადამუშავება, თბ., 2008.
* ხეხილის მოსავლის აღების მექანიზაცია, ქუთ., 2008.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ქართველი მექანიკოსები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ვალერიან მაისაია

**ვალერიან რაჟდენის ძე მაისაია** (დ. 28 მარტი, 1929, სოფელი მუხურჩა, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი — გ. 10 მარტი, 1979, თბილისი) — ქართველი ნეიროქირურგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974).

## ბიოგრაფია
1954 წელს დაამთავრა თსსი. 1960-1972 წლებში მუშაობდა ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ექსპერიმენტულ ლაბორატორიაში, შემდეგ — ნეიროქირურგიულ განყოფილებაში. 1972-1973 წლებში იყო ექსპერიმენტული და კლინიკური ქირურგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი მუშაკი; 1973-1976 წლებში — თსსი-ის ბავშვთა ქირურგიის, 1976 წლიდან — ნერვულ სნეულებათა კათედრის პროფესორი; 1978 წლიდან — ბავშვთა რესპუბლიკური საავადმყოფოს, ამიერკავკასიაში პირველი ნეიროქირურგიული განყოფილების დამფუძნებელი (შემდგომში გამგე).

ვ. მაისაია არის სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი, რომლებიც ეხება ნეიროქირურგიისა და ნეიროფიზიოლოგიის აქტუალურ საკითხებს.

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ლენინის ორდენი (1970).

## რესურსები ინტერნეტში
*ენციკლოპედია საქართველო

კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:ქართველი ნეიროქირურგები
ბიქტორ კოპალიანი

**ბიქტორ კოპალიანი** (დ. 12 თებერვალი, 1959, ქუთაისი) — ქართველი ინჟინერი.

## ბიოგრაფია 
1980 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სატრანსპორტო ფაკულტეტი ხიდებისა და გვირაბების მშენებლობის სპეციალობით და მიენიჭა მიმოსვლის გზათა ინჟინრის კვალიფიკაცია.

1980 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო გზათა სამეცნიერო-კვლევით და საწარმოო-ტექნოლოგიურ კომპლექსურ ინსტიტუტ „საქგზამეცნიერებაში“ ინჟინრად. 1990–96 წლებში „საქგზამეცნიერების“ კომპლექსური ლაბორატორიის „გზასამკვლევის“ უფროსი იყო. 1996 წლიდან „საქგზამეცნიერების“ საგზაო-სატრანსპორტო პრობლემათა განყოფილების უფროსი. 1999 წლიდან „საქგზამეცნიერების“ უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია საავტომობილო გზებისა და აეროდრომების მშენებლობის დარგში და მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებატა კანდიდატის ხარისხი.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია თბ., 2017  გვ. 319

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
რევაზ ებრალიძე

**რევაზ სიმონის ძე ებრალიძე** (დ. 3 აგვისტო, 1921, თბილისი, — გ. 11 აგვისტო, 1980, იქვე) — ქართველი დრამატურგი, კინოსცენარისტი. საქართველოს და აფხაზეთის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1977).

სწავლობდა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტში (1940-1942). დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1945). მუშაობდა უცხოეთთან კულტურული ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოების კულტურის განყოფილების მთავარ რედაქტორად (1946–1948), ვოლგა-დონის არხის მშენებლობის ერთ-ერთი მონაკვეთის მთავარ ინჟინრად (1950–1957), კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ შემოქმედებით გაერთიანებაში (1971 წლიდან გარდაცვალებამდე). 1959 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირისა და საქართველოს სსრ-ის კინემატოგრაფისტთა კავშირის გამგეობების წევრი. 

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო როგორც თეატრის დრამატურგმა. მისი ნაწარმოებები დაიდგა თბილისის მუსიკალური კომედიის თეატრში („მეგობრები“, 1950 თანაავტორი და რეჟისორი ლ. ჭუბაბრია), თბილისის მარჯანიშვილის თეატრში („ნანა“, 1955, რეჟ. თ. წეროძე), თელავის სახელმწიფო თეატრში („ჩამოდით ჩვენთან“, 1947, რეჟ. ა. მაღლაკელიძე), თბილისის რუსთაველის თეატრში (კომპოზიცია „ვეფხისტყაოსანი“, 1966, რეჟ. ა. ჩხარტიშვილი), თბილისის მოზარდ მაყურებელთა თეატრში („მე გაზაფხულზე მომკლეს“, რეჟ. ვ. ანდრონიკაშვილი) და სხვ. განსაკუთრებული წარმატება ხვდა წილად პიესას „თანამედროვე ტრაგედია“ (რუსთაველის თეატრი, 1960, რეჟ. ა. ჩხარტიშვილი; მოსკოვის სტანისლავსკის სახელობის თეატრი, 1961, რეჟ. მ. იანშინი; სათაურით „გზა მზისკენ“, ზაარბრიუკენის თეატრი, 1974, რეჟ. ჰ. ვედეკინდი).   

ებრალიძის სცენარების მიხედვით გადაღებულია არაერთი ფილმი, მ. შ. მხატვრული ფილმები: „ამბავი ერთი ქალიშვილისა“ (1959, რეჟ. მ. ჭიაურელი), „უდიპლომო სასიძო“ (1961, რეჟ. ლ. ხოტივარი), „ქალაქი ადრე იღვიძებს“ (1968, რეჟ. ს. დოლიძე); დოკუმენტური ფილმები: „კოტე მარჯანიშვილი“ (1962, რეჟ. ს. ჭელიძე), „ზაქარია ფალიაშვილი“ (1971, რეჟ. ვ. ვალიშვილი); მულტიპლიკაციური ფილმები: „მტრობა“ (1956, რეჟ. ა. ხინთიბიძე), „წუნა და წრუწუნა“ (1958, რეჟ. ა. ხინთიბიძე).  

## ბიბლიოგრაფია
* მოგზაურობა ზღაპარში, «საბჭოთა ხელოვნება», 1970, №6.
* Куда плывут облака, М., 1961.
* Современная трагедия, М, 1961.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 3 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი  1980
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:ქართველი სცენარისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ოთარ ეგაძე

**ოთარ ნიკოლოზის ძე ეგაძე ** (დ. 8 ნოემბერი, 1913, სოფ. ტირძნისი, ახლანდ. გორის მუნიციპალიტეტი, — გ. 7 ნოემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი ჟურნალისტი, მწერალი, ხელოვნების კრიტიკოსი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1963). 

დაამთავრა ლენინგრადის ჟურნალისტიკის ინსტიტუტი (1939). მუშაობდა ჟურნალისტად მოსკოვსა და ლენინგრადში. 1941-1943 წლებში მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 1943 წელს იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ბეჭდვითი სიტყვის სექტორის გამგე, 1944 წელს — საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოსთან არსებული ხელოვნების მთავარი სამმართველოს უფროსი, 1945 წლიდან — მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის მარქსიზმის კლასიკოსების თარგმნის სექტორის გამგე, 1949–1951 წლებში — გაზეთ „პრავდის“ საკუთარი კორესპონდენტი საქართველოში, 1951–1953 წლებში — საქართველოს კინემატოგრაფიის მინისტრი, 1953 წელს — გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ რედაქტორი, 1953–1973 წლებში — ჟურნალ „საბჭოთა ხელოვნების“ მთავარი რედაქტორი, 1973 წლიდან — გამომცემლობა „ხელოვნების“ დირექტორი, 1981–1982 წლებში — საქართველოს თეატრალური საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, 1982 წლიდან — საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთა არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი.

ეგაძის ძირითადი ნაშრომები: „ქართული ბალეტი“ (1961), „თეატრში და თეატრს მიღმა“ (1969), „გასტროლები, შეხვედრები, შთაბეჭდილებები“ (1975), „მხატვართა შორის“ (1976) და სხვ. ავტორია ბალეტის ლიბრეტოებისა („სინათლე“, 1947; „გორდა“, 1949 და სხვ.), დოკუმენტური პიესისა „გარიჟრაჟი“ (1970); კრებულისა „მოთხრობები, ნოველები, ესეები“ (1986); რომანისა „დღენი ჩვენი ბრძოლებისა“ (ტრილოგიის I ნაწ., 1988).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1995
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
ნემორალური მცენარეულობა

**ნემორალური მცენარეულობა** (<  — „კორომებში ზრდადი“, < nemus — „კორომი“) — ზომიერი და თბილ-ზომიერი კლიმატის ფოთოლმცვენი ფართოფოთლოვანი ტყეები. არც ისე იშვიათად (კარლ ლინეს დროიდან) ნემორალურ მცენარეულობა უკავშირდება მუხის კორომებს. ფართოფოთლოვან ტყეებში ძირითადი ხეებია: მუხა, წიფელი, რცხილა, ცაცხვი, წაბლი, აგრეთვე ნეკერჩხალი, იფანი და სხვ. თავისებურია ამ ტყეებთან დაკავშირებული ქვეტყის სახეობების (თხილი, მაჯაღვერა და სხვ.) და ბალახების შემადგენლობა. ამ უკანასკნელში შედის მრავალი გაზაფხულზე ფოთლის სრულად განვითარებამდე მოყვავილეები: თეთრყვავილა, ცისთვალა, ფრინტა,  *Hepatica*, ჩაწყობილა, ორფერი, ბუჩქისძირა, ღანძილი, ამერიკაში — მერტენზიები და სხვ. ჩრდილის მოყვარული მცენარეებიდან დამახასიათებელია გვიან მოყვავილე, ტყის ფარდის ქვეშ მოქცეული ენდრონიკა, ქრისტესბეჭედა, მუშკოსანი ადოქსა, ბარამბო, ნესტის მოყვარული ისლი და მარცვლოვნები, ბევრია გვიმრა (ჩადუნა, *Polystichum*, *Blechnum*, გველის ენა და სხვ.). ნემორალური მცენარეულობა ფართოდ იყო გავრცელებული მესამეული პერიოდის ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, მისი შემადგენლობა უფრო მდიდარი იყო, ფართოფოთლოვანი ტყეები მოიცავდა მარადმწვანე სახეობებსაც და ზოგიერთ წიწვოვანს. პლეისტოცენში მათი ფართობი ძლიერ შემცირდა, შემორჩნენ მხოლოდ სამხრეთის რეფუგიუმებში, ოკეანეების ახლოს და მთებში. ბოლო გამყინვარებათაშორის ეპოქაში და ჰოლოცენში კვლავ დაიკავეს ევროპის, აღმოსავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის აღმოსავლეთ ნაწილის მნიშვნელოვანი ტერიტორიები. ფართოფოთლოვანი ტყეებისათვის (ნემორალური ელემენტებისათვის) დამახასიათებელი ზოგიერთი ბალახი შემორჩა ციმბირშიც კი (მუქწიწვოვან ტაიგაში).

## სქოლიო 
კატეგორია:ბიომები
არჩილ ებრალიძე (ისტორიკოსი)

**არჩილ ევგენის ძე ებრალიძე** (დ. 12 ოქტომბერი, 1916, ქუთაისი, — გ. 15 დეკემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1973), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1988).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი (1940). 1940-1941 წლებში მსახურობდა საბჭოთა ჯარში. 1952-1960 წლებში იყო ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის  მარქსიზმ-ლენინიზმის კათედრის გამგე, 1958 წლიდან — იმავე ინსტიტუტის პრორექტორი, 1960 წლიდან — თსუ-ის სკკპ ისტორიის კათედრის დოცენტი, 1973-1978 წლებში — კათედრის გამგე. მუშაობდა სახელმწიფოთაშორის და ეროვნულ ურთიერთობათა საკითხებზე, რასაც მარქსისტული იდეოლოგიის თვალთახედვით განიხილავდა.   
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1916
კატეგორია:გარდაცვლილი  15 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1991
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
მამუკა ჯუღელი

**მამუკა (ივანე) ჯუღელი** (დ. 14 დეკემბერი, 1969, ზესტაფონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ფეხბურთელი, საფეხბურთო მენეჯერი, სკაუტი, ამჟამად ქართველი ფეხბურთელის, ხვიჩა კვარაცხელიას აგენტი.

## საკლუბო კარიერა
საკლუბო კარიერის მანძილზე იცავდა ლატვიური, უკრაინული, რუსული და ქართული კლუბების ღირსებას.  

საქართველოს პირველი დამოუკიდებელი ეროვნული ჩემპიონატის პირველი მატჩის მონაწილე ფოთის „კოლხეთის“ შემადგენლობაში. 

ფოთელებთან ერთად 1994 წელს საქართველოს ვიცე-ჩემპიონობა მოიპოვა.

საკლუბო კარიერა 2002 წელს რუსთავის „გორდაში“ დაასრულა.

## სელექციონერის კარიერა
სათამაშო კარიერის ბოლოს მამუკა ჯუღელი ქართველი ფეხბურთელების აგენტი გახდა. 2009 წელს პარალელურად მუშაობდა მაჰაჩყალის „ანჟის“ სპორტულ დირექტორად. მაჰაჩყალაში გუნდის მწვრთნელ ომარ თეთრაძეს შეხვდა და მისი ასისტენტი გახდა. 

იმავე წელს მაჰაჭყალის გუნდმა რუსეთის პირველ დივიზიონში პირველი ადგილი დაიკავა და რუსეთის პრემიერლიგაში აღზევდა.

მომდევნო წელს თეთრაძემ ნიჟნი-ნოვგოროდის „ვოლგაში“ განაგრძო სამწვრთნელო საქმიანობა, სადაც მამუკა ჯუღელი მწვრთნელ-სელექციონერად მუშაობდა. შედეგად, „ვოლგამაც“ ერთ სეზონში მაჰაჩყალის „ანჟის“ მსგავსად რუსეთის პრემიერლიგაში შეძლო აღზევება.

2012–13 სეზონში თანამშრომლობდა ხაბაროვსკის საფეხბურთო კლუბ „სკა-ენერგიასთან“.

2018 წელს თანამშრომლობდა საფეხბურთო კლუბ „რუსთავთან“.

2022 წელს დაიწყო თანამშრომლობა ფოთის „კოლხეთი-1913“-თან, სეზონის ბოლოს გუნდი მესამე ლიგიდან მეორეში გადავიდა.

## საკლუბო სტატისტიკა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფოთის კოლხეთის ფეხბურთელები
კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ზესტაფონის მარგვეთის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლანჩხუთის გურიას ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები
კატეგორია:უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლუჰანსკის ზარიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ალექსანდრე ეგნატაშვილი

**ალექსანდრე იაკობის ძე ეგნატაშვილი** (დ. 28 მაისი, 1887, გორი — გ. 31 დეკემბერი, 1948, მოსკოვი, დაკრძალულია გორში) — საბჭოთა კავშირის ლიდერის იოსებ სტალინის გარემოცვის წევრი, გენერალ-ლეიტენანტი (1945).

ახალგაზრდობაში დაკავებული იყო ჭიდაობით, 1920-იან წლებში ჰქონდა საკუთარი რესტორანი. საბჭოთა კავშირში ე. წ. ახალი ეკონომიკური პოლიტიკის დასრულების შემდეგ ერთხანს პატიმრობაში იყო. 1930 წელს დაამთავრა მოსკოვის ბაუმანის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებელი. მუშაობდა კრემლის კომენდატურაში, შემდეგ — სხვადასხვა სამთავრობო დასასვენებელი სახლის დირექტორად, 1938 წლიდან —  საბჭოთა უშიშროების ორგანოებში სხვადასხვა თანამდებობაზე. პასუხისმგებელი იყო საბჭოთა უმაღლესი ხელმძღვანელობის და სტალინის საკვები პროდუქტებით მომარაგებასა და უსაფრთხოებაზე. მიენიჭა სახელმწიფო უშიშროების მე-3 რანგის კომისრის (1942) და გენერალ-ლეიტენანტის (1945) წოდებები. მონაწილეობდა თეირანის (1943) და იალტის (1945) კონფერენციების მომზადებასა და ჩატარებაში. 1944 წლიდან ხელმძღვანელობდა ყირიმის ძველი სასახლეების და არქიტექტურული ანსამბლების აღდგენას. 1945–1947 წლებში იყო სსრკ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის სპეცობიექტების სამმართველოს უფროსი ყირიმში. დაჯილდოებული იყო წითელი დროშის (1940), კუტუზოვის I ხარისხის (1945), შრომის წითელი დროშის (1943), წითელი ვარსკვლავის (1945) ორდენებით.

ალექსანდრე ეგნატაშვილის უმცროსი ძმა ვასილი (ვასო) იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მდივანი 1938-1953 წლებში. 

## ლიტერატურა
* Торчинов В. А., Леонтюк А. М. Вокруг Сталина. Историко-биографический справочник. Санкт-Петербург, 2000.

კატეგორია:დაბადებული 28 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
კატეგორია:გორში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:საბჭოთა გენერლები
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მიხეილ ეგოროვი

**მიხეილ ალექსის ძე ეგოროვი** (; დ. 5 მაისი, 1923, სოფ. ერმონშეკი, რუდნიის რ-ნი, სმოლენსკის ოლქი, — გ. 30 ივნისი, 1975, ქ. სმოლენსკი) — რუსი სამხედრო პირი, საბჭოთა კავშირის გმირი (1946), წითელი არმიის სერჟანტი.

II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა პარტიზანულ რაზმებში, 1944 წლიდან — ბელორუსიის I ფრონტზე 150-ე მსროლელთა დივიზიის 756-ე პოლკში. ოფიციალური ცნობებით ეგოროვმა 1945 წლის 1 მაისს უმცროს სერჟანტ მელიტონ ქანთარიასთან ერთად ბერლინში, რაიხსტაგის გუმბათზე აღმართა „გამარჯვების დროშა“. დაიღუპა საავტომობილო კატასტროფაში. 
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დიდების III ხარისხის ორდენის კავალრები
ნიკოლოზ გავაშელაშვილი

**ნიკოლოზ გავაშელაშვილი** (დ. 16 აგვისტო, 1949, სოფელი ღვანკითი, თერჯოლის რაიონი, საქართველოს სსრ) — ქართველი აგრონომი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. დაამთავრა სოხუმის სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი, სხვადასხვა დროს მუშაობდა ზესტაფონსა და თერჯოლაში გამწვანებისა და კეთილმოწყობის სამსახურებში. მოგვიანებით მუშაობდა „ჯორჯიან მანგანეზში“ ოპერატორად. მონაწილეობა მიუღია საჭადრაკო ტურნირებში. მისი საჭადრაკო ამოცანები იბეჭდებოდა გაზეთებში „ლელო“, „მერანი“, „სოფლის ცხოვრება“ და ა.შ., ჟურნალებში „შახმატნაია პოეზია“ (ჩელიაბინსკი) და „საჭადრაკო კრებული“ (სანკტ-პეტერბურგი). განსაკუთრებით გატაცებულია სკახოგრაფიული ამოცანების შედგენით. გამოცემული აქვს ამოცანების ორი კრებული: „საჭადრაკო ამოცანები, ეტიუდები, სკახოგრაფიები“ (2014) და „33 სიხარული“, რომელიც ქართულ მხედრულ ანბანს ეძღვნება. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**

**1. ეb7 
თუ **1. ... მფd5**
**2. ეc7 მფe5**
**3.ეc5#** 
თუ **1. ... მფf5** 
**2.ეg7 მფd5**
**3.ეg5#'''

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
შამშადინის სასულთნო

**შამშადინის სასულთნო (**ასევე შამშადილი ან შამს ად-დილ**)  —** სახელმწიფო ერთეულია, რომელიც არსებობდა 1747-1801 წლებში ამიერკავკასიაში.

შამშადის სასულთნო ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალი იყო და ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ წარმოიქმნა. ამან  შაჰის ტახტისათვის სამოქალაქო დაპირისპირება და ცენტრალიზებული ძალაუფლების შესუსტება გამოიწვია. შამშადინის სასულთნო ყაზახურ და შამსადინლუების ტომების წარმომადგენლებს ეკუთვნოდა განშტოება, რომელიც თავდაპირველად   დიარბაქირის რეგიონში იყო წარმოდგენილი.  დულკადირებელი ძირითადად სოფელ ხილხინაში ცხოვრობდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ შამშადილის სასულთნო დროდადრო განჯის სახანოსა და ქართლის სამეფოს ექვემდებარებოდა, ის სულ დამოუკიდებლობისთვის იბრძოდა. შამშადილის პირველი სულთანი იყო სულთანი ალაჰვერდი დულკადირი. მისი  სულთნობის პერიოდი მოიცავდა 1747-1761 წლებს. შაშადილის უძლიერესი სულთანი იყო სულთან ნასიბი (1797-1819).

სასულთნოს XVII საუკუნეში ყარაბაღში საძოვრები ჰქონდა. 1801-ლ წელს ქართლ-კახეთის სამეფო რუსეთს შეუერთდა და მასთან ერთად ყაზახისა და შამშადინის სასულთნოები.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
შიშგუზეი

**შიშგუზეი** () —  პალეოლითის ეპოქის მღვიმე. მდებარეობს ქალაქ თოუზის დასავლეთით აზერბაიჯანში, სოფელ ქიოჩასგერთან.

ადგილი 1965 წელს არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს მ.მ. მანსუროვის ხელმძღვანელობით თოუზის რეგიონში აღმოაჩინეს. გათხრებისას აღმოაჩინეს მრავალი იარაღი, რომლებიც დაკავშირებულია აშელის კულტურასთან. სულ აღმოჩენილია 1075 ნივთი, მათ შორის 146 იარაღი.

როგორც აღმოჩენები მოწმობს, აქ იმდროინდელი ხალხი მერგელს იარაღად იყენებდა. კლდის რაფაზე დასახლება მდებარეობდა.

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası. Arxeologiya və Etnoqrafiya İnstitutu. Azərbaycan Arxeologiyası. Daş dövrü (6). — Bakı: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 s. — .
კატეგორია:მღვიმეები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანის მღვიმეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ბრაზილია 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ბრაზილიამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამეორედ იასპარეზა 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 19 მედალი მოიპოვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნები 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ბრაზილია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ბრაზილია 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ბრაზილიამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე ოცდამესამედ იასპარეზა 2021 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ სხვადასხვა სინჯის 21 მედალი მოიპოვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნები 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ბრაზილია ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
თალიშ-მუღანის კულტურა

**თალიშ-მუღანის კულტურა ან მუღანის კულტურა** — გვიანი ბრინჯაოს და ადრეული რკინის ხანის არქეოლოგიური კულტურაა (ძვ. წ. II გვიანი - I ათასწლეულის დასაწყისი), რომელიც მდებარეობდა მუღანის დაბლობზე და თალიშის მთებში, ჩრდილო-დასავლეთით. თანამედროვე ირანისა და თანამედროვე აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

თალიშ-მუღანის კულტურის მახასიათებლები: ქვის ყუთებში მოთავსებული სამარხები. სამარხები შეიძლება იყოს ჯგუფური, ერთობლივი - მამაკაცები და ქალები, მდიდარი და ღარიბი საფლავებით. ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა, მიწათმოქმედება და თევზაობაა.

იარაღები მზადდებოდა ბრინჯაოსა და რკინისგან. ხელით დამზადებული თიხის ჭურჭელი: გამორჩეულია კალათისებური „სასანთები“ და ჩაიდანის ფორმის ჭურჭელი.

საფლავის ნივთები მოცემული კულტურის ტომებს შორის ტომობრივი ურთიერთობების დაშლისა და ქონებრივი დიფერენციაციის პროცესს ასახავს.

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* Пассек Т. и Латынин Б., Очерк до-истории Северного Азербайджана, «Известия Общества обследования и изучения Азербайджана», Баку, 1926, No 3;
* Morgan J., Mission scientifique en Perse, t. 1, P., 1894.
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგია
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
აინშტაინის რგოლი

მინი|ფოტოზე გამოსახულმა კაშკაშა წითელმა გალქტიკამ, თავისი გრავიტაციით, უფრო შორეული გალქტიკიდან გამოსხივებული სინათლე დაამახინჯა.
**აინშტაინის რგოლი**, *აინშტაინ-ხვოლსონის რგოლი*, *ხვოლსონის რგოლი* — გრავიტაციული ლინზირებით გამოწვეული მირაჟი.

ხშირ შემთხვევაში სინათლის ასეთი დეფორმაცია შორეული გალაქტიკის ორ გამოსახულებას აჩენს (ან მეტს), თუმცა გალაქტიკისა და გრავიტაციული ლინზის ზუსტად ერთ ხაზზე განლაგების შემთხვევაში გამოსახულებები ნალის ფორმის, თითქმის შეკრულ რგოლად ერთიანდებიან.  ეს ეფექტი ალბერტ აინშტაინმა ჯერ კიდევ 70 წლის წინ იწინასწარმეტყველა. ლინზა LRG 3-757 პირველად 2007 წელს აღმოაჩინეს, ცის სლოანისეული ციფრული აღწერის დროს (SDSS). ლინზის წარმოდგენილი გამოსახულება ჰაბლის სახელობის ორბიტალური ტელესკოპით იქნა მიღებული, მასზე დამონტაჟებული ფართეკუთხიანი კამერით. ისეთი ძლიერი გრავიტაციული ლინზები, როგორიც LRG 3-757-ია მხოლოდ ციური უცნაურობა არ არის: მათი ბევრი თვისება ასტრონომებს საშუალებას აძლევს შეაფასონ ბნელი მატერიის მასა, რომელსაც მალინზირებელი გალაქტიკა შეიცავს.

## განმარტება
გრავიტაციული ლინზირება იწინასწარმეტყველა ალბერტ აინშტაინმა ფარდობითობის ზოგადი თეორიით. სინათლის ნაკადი, რომელიც უნდა გადაადგილდებოდეს სწორ ხაზში, მასიური სხეულების სიახლოვეს გავლისას განიცდის დეფრაქციას და გარდატყდება. აინშტაინის რგოლი არის გრავიტაციული ლინზირების განსაკუთრებული შემთხვევა, რომელიც გამოწვეულია წყაროს, ლინზისა და დამკვირვებლის ზუსტი განლაგებით. ეს იწვევს სიმეტრიას ლინზის გარშემო, რაც იწვევს რგოლის მსგავს სტრუქტურას.

]]
აინშტაინის რგოლის ზომა მოცემულია აინშტაინის რადიუსით. რადიანებში უდრის

:\theta_1 = \sqrt{\frac{4GM}{c^2}\;\frac{D_{LS}}{D_S D_L}},

სადაც, G გრავიტაციული მუდმივაა, M — ლინზის მასა, c სინათლის სიჩქარე, D_L — კუთხური მანძილი ლინზამდე, D_S — კუთხური მანძილი წყარომდე და D_{LS} — კუთხური მანძილი ლინზასა და წყაროს შორის.

აღსანიშნავია რომ, როგორც წესი D_{LS}\ne D_S-D_L.

## გალერეა

File:Einstein Rings (Cropped).jpg|SLACS-ის მიერ დაფიქსირებული აინშტაინის რგოლები
File:Cosmic cloning SDSSJ0146-0929.jpg|მოხდენილი რკალი SDSSJ0146-0929 გარშემო არის აინშტაინის ბეჭდის მაგალითები
File:BlackHole Lensing.gif|გალაქტიკის წინ გამავალი შავი ხვრელის სიმულირებული ხედი
File:Montage of the SDP.81 Einstein Ring and the lensed galaxy.jpg|SDP-ის მონტაჟი.81 აინშტაინის ბეჭედი და ლინზირებული გალაქტიკა
File:EnsteinRingZoomOptimised.gif|აინშტაინის რგოლები შავ ხვრელთან ახლოს

## რესურსები ინტერნეტში
*astronet.ge // აინშტაინის რგოლი

## სქოლიო
კატეგორია:ოპტიკური ფენომენი
კატეგორია:გრავიტაციული ლინზირება
გაიანა 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**გაიანამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცამეტედ იასპარეზა 2021 წელს, იაპონიის დედაქალაქ ტოკიოში. ამ თამაშებზე მათ ვერცერთი მედალი ვერ მოიპოვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები

კატეგორია:ქვეყნები 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:გაიანა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქვეყნები ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გლობალური ომის პარტია

**გლობალური ომის პარტია** — შეთქმულების თეორია, რომელიც საქართველოს მმართველი პოლიტიკური პარტიის, „ქართული ოცნების“ წევრების მიერ იქნა გაჟღერებული.

„გლობალური ომის პარტია“ ითვლება ახალი მსოფლიოს წესრიგის განმსაზღვრელ ჯგუფად, რომელსაც გადამწყვეტი გავლენა აქვს ევროკავშირისა და ამერიკის შეერთებული შტატების მაღალჩინოსნებზე. „ქართული ოცნება“  „გლობალურ ომის პარტიას“ რუსეთ-უკრაინის ომის გახანგრძლივებასა და მისი სხვა ქვეყნებზე გავრცელების მცდელობაში, მსოფლიოს მასშტაბით რევოლუციების მოწყობასა და „ქართული ოცნების“ ხელისუფლების დამხობის მცდელობაში ადანაშაულებს.

საქართველოს პრემიერ-მინისტრის, ირაკლი კობახიძის შეფასებით „გლობალურ ომის პარტიასთან“ ბრძოლას ალტერნატივა არ აქვს და ხელისუფლების მხრიდან ამ ბრძოლის შეწყვეტის შემთხვევაში „საქართველოს უკრაინიზაცია“ მოხდება.

„ქართული ოცნების“ მოსაზრებები „გლობალური ომის პარტიის“ არსებობის შესახებ აქტიურად იქნა უარყოფილი დასავლელი პოლიტიკოსების მიერ, აშშ-ის სახელმწიფო მდივნის ასისტენტმა ევროპულ და ევრაზიულ საკითხებში, ჯეიმზ ო'ბრაიენმა Reddit-ის გვერდის გაცოცხლებად შეაფასა. შეთქმულების თეორიის საპასუხოდ ლიეტუვის საგარეო საქმეთა მინისტრმა, გაბრიელიუს ლანდსბერგისმა განაცხადა რომ „ერთადერთი ომის პარტია მოსკოვშია“.

## ისტორია
რუსეთის უკრაინაში შეჭრასთან დაკავშირებით მმართველი პარტიის თავმჯდომარემ, ირაკლი კობახიძემ დააფიქსირა პოზიცია რომ საქართველო უერთდება ყველა დოკუმენტს, რომელშიც დაგმობილია უკრაინაში მიმდინარე სამხედრო აგრესია. რუსეთ-უკრაინის ომის დაწყებიდან მალევე, უკრაინის ეროვნული უშიშროების საბჭოს მდივანმა ალექსი დანილოვმა საქართველოს და მოლდოვას რუსეთის წინააღმდეგ „მეორე ფრონტის“ გახსნისკენ მოუწოდა. ამასთანავე, უკრაინის პრეზიდენტის მრჩეველმა, ოლექსი არესტოვიჩმა განაცხადა რომ ეს იყო „ისტორიული შესაძლებლობა აფხაზეთისა და სამხრეთ ოსეთის დაბრუნებისთვის“.

2022 წელს „ქართული ოცნების“ რიგები 9 დეპუტატმა დატოვა, რომლებმაც მოძრაობა (მოგვიანებით პარტია) „ხალხის ძალა“ დააფუძნეს. პარტიის წევრები დარჩნენ საპარლამენტო უმრავლესობის რიგებში და რჩებოდნენ „ქართული ოცნების“ პოლიტიკის მხარდამჭერად, გამოყოფის მიზეზად კი ასახელებდნენ სურვილს, თავისუფლად ესაუბრათ „სიმართლე დასავლეთის შესახებ“. მათი თქმით ევროკავშირის კანდიდატი ქვეყნის სტატუსის მიღების სანაცვლოდ დასავლეთი საქართველოსგან რუსეთთან ომში ჩართვას და სუვერენიტეტის ფაქტობრივ დათმობას მოითხოვდა.

]]

ირაკლი კობახიძის თქმით, არსებობს „გლობალური ომის პარტია“, რომელიც საქართველოში საომარი მდგომარეობის დაწყებას და მის „უკრაინიზაციას“ ისახავს მიზნად. კობახიძე თვლის „გლობალური ომის პარტიის“ გავლენა იგრძნობა საქართველოს პრეზიდენტის, სალომე ზურაბიშვილის გადაწყვეტილებებში. მისი განცადებით „გლობალური ომის პარტიის“ ინტერესებშია მიხეილ სააკაშვილის გათავისუფლება. 2023 წლის 15 ივნისს კობახიძემ განაცხადა რომ „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“, გიორგი ვაშაძე, გიორგი გახარია, „გირჩი — მეტი თავისუფლება“ და „ლელო“ „გლობალური ომის პარტიის“ აგენტები არიან. 2023 წლის 5 ივლისს ირაკლი კობახიძემ განაცხადა რომ საქართველოსთვის ევროკავშირის წევრის სტატუსის მინიჭების საკითხს რეალურად „გლობალური ომის პარტია“ წყვეტს და სურვილის შემთხვევაში ისინი კიდევ ერთხელ დაბლოკავენ საქართველოს.

## სქოლიო
კატეგორია:შეთქმულების თეორიები ევროპაში
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკა
სპიდომეტრი

[thumb|right|[ავტომობილის სპიდომეტრი სიჩქარის საზომით კმ/სთ]]
**სპიდომეტრი** ( და ...მეტრი) — ავტომობილის მოძრაობის სიჩქარისა (კმ/სთ) და მის მიერ გავლილი მანძილის (კმ) საზომი ხელსაწყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ავტომობილის ხელსაწყოები
ზარის მღვიმე

**ზარის მღვიმე** () — ქვის ხანის პერიოდის მღვიმე. მდებარეობს აზერბაიჯანის ქალბაჯარის რაიონის სოფელ ზარის დასავლეთ ნაწილში.

მღვიმეში პირველყოფილი ადამიანების ადგილი 1981-1987 წლებში ქალბაჯარის რეგიონში არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს აღმოაჩინეს. გათხრების დროს მრავალი აღმოჩენა დაფიქსირდა, ძირითადად დანები და სავარცხლები. აღმოჩენილ ფიცრებს ჩაღრმავების ნიშნები აღენიშნებოდა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ისინი ხორბლის გასაფრქვევად გამოიყენებოდა. ითვლება, რომ ადამიანები, რომლებიც ამ ადგილებში ცხოვრობდნენ, ერთ კონკრეტულ ჯგუფს მიეკუთვნებოდნენ. 

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* *Национальная Академия Наук Азербайджана. Институт Археологии и Этнографии.* Археология Азербайджана. Каменный век (в 6 томах) — Баку: Şərq-Qərb, 2008. — Т. 1. — 448 с. — .

კატეგორია:აზერბაიჯანის მღვიმეები
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
აკაკი ფირცხალავა

**აკაკი ფირცხალავა** (დ. 15 ივნისი, 1914, სოფელი მათხოჯი, წულუკიძის რაიონი, რუსეთის იმპერია —  გ. 28 მაისი, 1987, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატობის კანდიდატი, საქართველოს ჩემპიონი (1949), ავტორი წიგნისა „ბოტვინიკ-ბრონშტეინის მატჩი“. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
მეტრი წამში

**მეტრი წამში** (აღნიშვნა: '***, ****) — სიჩქარის საზომი სკალარული სიდიდე ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში (SI), ასევე MTS და MCGSS სისტემებში. 1 მ/წმ სიჩქარით მოძრავი ობიექტი წამში ერთ მეტრს გადის. ერთეული „მეტრი წამში“ მიეკუთვნება წარმოებული ერთეულების კლასს, რომელთა სახელები და აღნიშვნები იქმნება ერთეულების შესაბამისი სისტემის ძირითადი ერთეულების სახელებისა და აღნიშვნების გამოყენებით. მეტრის განსაზღვრის მიხედვით,  შეადგენს სინათლის სიჩქარის ზუსტად \frac{1}{299792458} ნაწილს.

SI სისტემაში აღნიშნული ერთეული გამოხატება, როგორც **m/s**, **m·s−1**, **m s−1**, ან ***'.

## კონვერტაცია კმ/სთ-სა და სხვა ერთეულებს შორის 
* 1 მ/წმ ტოლია 3.6 კმ/სთ
* 1 კმ/სთ ტოლია 0.277777… მ/წმ
* 1 ფუტი წამში ტოლია 0.3048 მ/წმ

სინათლის სიჩქარე ვაკუუმში არის ფუნდამენტური ფიზიკური მუდმივი, განსაზღვრებით ზუსტად უდრის 299,792,458 მეტრს წამში.

## იხილეთ აგრეთვე
*მ/წმ²

## რესურსები ინტერნეტში
* Official BIPM definition of the metre
* Official BIPM definition of the second

## სქოლიო
კატეგორია:სიჩქარის საზომი ერთეულები
კატეგორია:სი სისტემის წარმოებული ერთეულები
ალექსანდრე ბლაგიძე

**ალექსანდრე ბლაგიძე** (დ. 5 მარტი, 1923, თბილისი, საქართველოს სსრ —  გ. 2000, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატი (1961), რესპუბლიკური კატეგორიის მსაჯი (1971), თბილისის ჩემპიონი (1944, 1946, 1947, 1957, 1959), საქართველოს ჩემპიონი (1950, 1953, 1957), მუშაობდა მწვრთნელად თბილისის ჭადრაკის სასახლეში. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კუტკაშენის სასულთნო

**კუტკაშენის სასულთნო** () — ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც  მე-18 საუკუნის შუა ხანებიდან მე-18 საუკუნის მიწურულამდე არსებობდა თანამედროვე აზერბაიჯანის ჩრდილოეთით, ამჟამინდელი გაბალას რეგიონში.

ანტიკურ ხანაში ტერიტორია კავკასიის ალბანეთის შემადგენლობაში შედიოდა. ამ სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო გაბალა. აქ იყო მეფეთა რეზიდენცია, ხოლო ქრისტიანობის მიღების შემდეგ ძვ.წ. IV საუკუნეში ქვეყნის მთავარი რელიგიური ცენტრი გახდა.

არაბების მიერ ამიერკავკასიის დაპყრობის შემდეგ ქალაქმა რეგიონის მთავარი ხელოსნობისა და სასოფლო-სამეურნეო ცენტრის სტატუსი შეინარჩუნა. ტერიტორია IX-XVI-დან - შირვანშაჰების სახელმწიფოს შემადგენლობაში იყო. XIII საუკუნეში ქალაქში მონღოლები შემოიჭრეს და დაანგრიეს. გარკვეული პერიოდის შემდეგ იგი ხელახლა გაშენდა. რეგიონი XVIII საუკუნის შუა ხანებიდან სეფიანთა ირანმა დაიპყრო. გაბალამ დაიწყო ყოფილი გავლენისა და მნიშვნელობის დაკარგვა და ხალხმა გადინება დაიწყო.

1747 წელს ნადირ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ წარმოიშვა კუტკაშენის სასულთნო, ცენტრით კუტკაშენი. 50-იან წლებში შაქის სახანოს მმართველმა ჰაჯი ჩელებმა სასულთნო დაიმორჩილა. თუმცა, სულთნებს გარკვეული თვითმმართველობა ჰქონდათ და საკუთარი სამფლობელოების მართვა შაქის ვასალებივით შეეძლოთ. მე-18 საუკუნის ბოლოს სასულთნო შაქის ხანმა შეიძინა  და სახანოს შეუერთა. რეგიონს მაჰალის სტატუსი ჰქონდა და შამას ქიდან გამოგზავნილი ნაიბები განაგებდნენ.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
მიხეილ შიშოვი

**მიხეილ შიშოვი** (დ. 2 დეკემბერი, 1910, —  გ. 27 თებერვალი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი მოჭადრაკე და მწვრთნელი, ოსტატი (1952), საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი (1971), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1962), თბილისის ჩემპიონი (1940, 1946, 1948, 1950), საქართველოს ჩემპიონი (1944, 1948, 1952, 1955, 1956), იყო ბუხუტი გურგენიძის, ნონა გაფრინდაშვილის და მაია ჩიბურდანიძის მწვრთნელი.  

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:დაბადებული 2 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
რომან ჯინჯიხაშვილი

**რომან ჯინჯიხაშვილი** (დ. 5 მაისი, 1944,) — ამერიკელი მოჭადრაკე, ოსტატი (1965), საერთაშორისო ოსტატი (1970), საერთაშორისო დიდოსტატი (1977). საქართველოს ჩემპიონი (1965, 1966, 1967, 1969, 1970), ისრაელის ჩემპიონი (1978), აშშ-ის ჩემპიონი (1983).  მრავალი საერთაშორისო ტურნირის პრიზიორი: I ადგილი — ჰასტინგსი (1977-1978), ნიუ-იორკი (1979, 1984) და სხვ. 1980 წლიდან ცხოვრობს აშშ-ში. 

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიკოლოზ სოროკინი

**ნიკოლოზ სოროკინი** (დ. 29 იანვარი, 1900, კიევი — გ. 16 მარტი, 1984, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე, ოსტატი და საკავშირო კატეგორიის მსაჯი. საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (1928, 1947, 1951).

## ბიოგრაფია 
ნიკოლოზ სოროკინი 1926 წელს კიევიდან თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად, სადაც იმ დროისთვის უკვე უკრაინის ერთ-ერთ უძლიერეს მოჭადრაკედ ითვლებოდა. ბავშვობაში იგი ალექსანდრე ალიოხინსაც შეხვედრია ერთდროული თამაშის სეანსში, რასაც ყოველთვის სიამაყით იხსენებდა.

სოროკინი გამოირჩეოდა თავისებური ხასიათით — იგი მხოლოდ შეჯიბრებებში მონაწილეობდა, არასოდეს ყოფილა მწვრთნელი და არ ჰყოლია მოწაფეები. მიუხედავად ამისა, იგი ჭადრაკის დიდი პოპულარიზატორი იყო. თითქმის ოცი წლის განმავლობაში (1927–1947) რედაქტორობდა გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“  საჭადრაკო განყოფილებას.

## საჭადრაკო კარიერა 
საქართველოში ჩამოსვლისთანავე სოროკინმა წარმატებას მიაღწია და 1928 წელს, ქვეყნის პირველ ჩემპიონატში, ვიქტორ გოგლიძესთან ერთად I-II ადგილები გაიყო. საერთო ჯამში, მან სამჯერ მოიპოვა საქართველოს ჩემპიონის ტიტული (1928, 1947, 1951) და ოთხჯერ გახდა თბილისის ჩემპიონი (1936, 1939, 1941-42, 1949).

ოსტატის წოდება პირველად 1933 წელს მიიღო, თუმცა 1935 წელს, მაშინდელი მკაცრი წესების გამო, ჩამოართვეს. წოდება მხოლოდ 1958 წელს დაიბრუნა, როდესაც მოსკოველ ოსტატ გ. ფრიდშტეინთან საკვალიფიკაციო მატჩი ყაიმით (7:7) დაასრულა.

ნიკოლოზ სოროკინი 20-30-იან წლებში საბჭოთა კავშირის რეკორდსმენი იყო დაფაზე დაუხედავად თამაშში. იგი ერთდროულად 15 დაფაზე ასრულებდა ასეთ სეანსებს, რაც იმ პერიოდში უიშვიათესი მოვლენა იყო.

## სამსაჯო მოღვაწეობა 
ცხოვრების ბოლო წლებში სოროკინი აქტიურად მსაჯობდა დიდ ტურნირებს. 1955 წელს მიენიჭა რესპუბლიკური, ხოლო 1960 წელს საკავშირო კატეგორიის მსაჯის წოდება. მას ხშირად იწვევდნენ სამსაჯოდ რუსეთში გამართულ შეჯიბრებებზეც.

## სქოლიო
## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
გენადი ზაიჩიკი

**გენადი ზაიჩიკი** (დ. 11 თებერვალი, 1957, თბილისი, საქართველოს სსსრ) — ქართველი ჟურნალისტი და მოჭადრაკე, ოსტატი (1974), საერთაშორისო ოსტატი (1978), საერთაშორისო დიდოსტატი (1984),  საქართველოს ჩემპიონი (1978, 1979, 1985). ოთხჯერ მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირის პირველ ლიგაში. მსოფლიო XXX საჭადრაკო ოლიმპიადის მონაწილე საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ჟურნალისტის სპეციალობით.  

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები