open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალუბალი

**ალუბალი** () — მერქნიანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახის ქლიავის გვარისა. აქვს მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, თეთრი ან ვარდისფერი ყვავილები, შეკრებილი ქოლგა ყვავილედებად. ნაყოფი წვნიანია, კურკიანა. 

ალუბალი ყინვაგამძლეა, ადრემსხმოიარე (მოსავსლა იძლევა დარგვიდან მესამე-მეოთხე წელს). ყოველწლიურად მაღალმოსავლიანი (დაახლოებით 10 ტ ჰა-ზე). ალუბლის ნაყოფი გემრიელია, შეიცავს 7,3-17,5% შაქარს, 0,8-2,4% მჟავას, 0,15-0,88% მთრიმლავ ნივთიერებას. იყენებენ ნედლად და გადამუშავებულს (მურაბა, ჯემი, კომპოტი, ნაყენი, საკონდიტრო ნაწარმი). ალუბალი გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ბევრ ქვეყანაში. საქართველოში გვხვდება ზღვის დონიდან 1600 მ-მდე. ველური ფორმები არ გვხვდება. ვარაუდობენ, რომ ალუბალი წარმოიშვა ბლისა და ქონდარა ბალამწარას ბუნებრივი შეჯვარებით. კულტურის ფორმებში განასხვავებენ 2 ჯგუფს — ბუჩქოვანსა და ხისებრს. ბუჩქოვანთა ნაყოფი მუქი ფერისაა, თითქმის შავი (ასეთ ნაყოფს მორელი ანუ გრიოტი ეწოდება). ცნობილია მათი გავრცელებული ჯიშები — ვლადიმირისა, ლიუბსკაია და სხვა. საქართველოში კულტივირებულია ესპანურა, ვლადიმირისა და ლიუბსკაია. დარაიონებულია — ქართული ალუბალი და პოდბელსკი.

ალუბალს ამრავლებენ თესლით, ფესვის ამონაყარითა და საძირეზე მყნობით. კარგად ხარობს ალუვიურ-კარბონატულსა და თიხნარ ნიადაგზე. *ალუბლის მავნებლებია:* ალუბლის ხერხია, ალუბლის ხვატარი, ალუბლის ბუზი. დაავადებებია: ნაყოფის სიდამპლე, კლასტეროსპორიოზი, ვერტიცილიოზი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხეხილი
კატეგორია:კურკოვანები
ალუბლის ბუზი

**ალუბლის ბუზი** () — მწერი ჭრელურების ოჯახისა. მბზინავი ყავისფერი ბუზი (თითქმის შავი), სიგრძით 3-6 მმ. გამჭვირვალე ფრთებზე გარდიგარდმო 4 მუქი ზოლი აქვს. მატლი უფეხოა, მოყვითალო-თეთრი, სიგრძე — 6 მმ-მდე. ალუბლის ბუზი ნაყოფის რბილობში დებს თითო კვერცხს (სულ 150-მდე). ჭუპრი ნიადაგში იზამთრებს. წელიწადში იძლევა ერთ (ზოგჯერ ორ) თაობას. მატლი იკვებება ალუბლის, ბლის, გარგარისა და სხვა ნაყოფით. ალუბლის ბუზი გავრცელებულია ევროპაში. საქართველოში ალუბლისა და ბლის კულტურების საშიში მავნებელია, განსაკუთრებით აზიანებს საგვიანო ჯიშებს (30-100%-ით).

## ბრძოლის ღონისძიებანი
მწკრივთშორისებში ნიადაგის საშემოდგომო ხვნა და ხის შემობარვა. მოსავლის აღება შემჭიდროებულ ვადებში და ნაყოფის საგულდაგულო კრეფა. ხის დროული დამუშავება ინსექტიციდებით (ვიდრე ბუზი კვერცხს დადებდეს).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორფრთიანები
ალუბლის რინქიტი

**ალუბლის რინქიტი** () — ხოჭო მილხვევიასებრთა ოჯახისა. მომწვანო-ჟოლოსფერი მწერი, სიგრძით 6-9 მმ. მატლი თეთრი, უფეხო, ყავისფერთავიანია. იმაგო და მატლი ნიადაგში იზამთრებს. ალუბლის რინქიტი გავრცელებულია დასავლეთ ევროპაში, სამხრეთ-დასავლეთ ციმბირში, კავკასიაში, შუა აზიასა და სხვა. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. ხოჭო აზიანებს ბლის, ალუბლის, გარგარის, ქლიავის, ნუშისა და სხვა კვირტებს, კოკრებს, ყვავილსა და ნასკვს, მატლი კი — ნაყოფს. 

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ხის დამუშავება ინსექტივიდებით. ხოჭოების ჩამობერტყვა საფენზე, ძირნაყარის შეგროვება, ხის შემობარვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მილხვევიასებრნი
ალმანახი (გამოცემა)

**„ალმანახი“** — ქართული ლიტერატურული ალმანახი, შედგენილი გ. თუმანიშვილის მიერ. გამოვიდა ორი კრებული 1878-1879 წლებში თბილისში. „ალმანახში“ დაიბეჭდა ა. ჭავჭავაძისა და მ. თუმანიშვილის ლექსები, ჯ. ბაირონის, ჟ. ბ. მოლიერის, პ. ბერანჟეს, ა. პუშკინის ნაწარმოებთა თარგმანები, მიმოხილვითი სტატიები ქართული ლიტერატურის, პერიოდიკის და სხვა საკითხებზე. გამომცემელი — გ. ჩარკვიანი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ნიკა მაჩაიძე

**ნიკა მაჩაიძე** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **ნიკაკოი, ერასტი**) (დ. 1972, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი, კომპოზიტორი და ელექტრონული მუსიკის პროდიუსერი. მას ეკუთვნის საუნდტრეკები ბოტო შტრაუსის თეატრალური დადგმისთვის „Der Park“ (პარკი).

## დისკოგრაფია 
* *Sestrichka*, WMF Records, 2002
* *City Lights*, WMF Records, 2002
* *Shentimental*, WMF Records, 2003
* *Goodair and Minimissing*, Laboratory Instinct, 2004
* *Cyberpunk*, Laboratory Instinct, 2006
* *Requiem for deranged robot*, Laboratory Instinct, 2009
* *Selected*, Laboratory Instinct, 2010

## რესურსები ინტერნეტში 
* goslab.de 
* https://www.facebook.com/Nikakoiofficial

კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:ქართველი დიჯეები
ალუბლისძირა

**ალუბლისძირა** () — ქუდიანი სოკო ფირფიტოვანთა ოჯახისა. თეთრი ან მოყვითალო 3-10 სმ-იანი დიამეტრის ქუდი ძაბრისებრად ჩაღრმავებულია, შუაში ფართო ბორცვაკი აქვს. ქუდის ქვედა მხარე ვარდისფერი ფირფიტებით არის დაფარული. სოკო მოკლე, თეთრ ფეხზე დგას. თეთრ რბილობს ფქვილის სუნი აქვს. გავრცელებულია ევროპაში, აფრიკასა და ამერიკაში.

საქართველოშიც გვხვდება. საჭმელად იხმარება ახალმოკრეფილი. იზრდება ფოთლოვან ტყეებში, პარკებსა და ბაღებში ზაფხულ-შემოდგომით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფირფიტოვანნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
ალუნანსი

საკუთარი სახელი **ალუნანსი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალუნანსი, ადოლფს — ლატვიელი მსახიობი, რეჟისორი
* ალუნანსი, იურის — ლატვიელი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე
ალუბლის ხერხია

**ალუბლის ხერხია** () — მწერი ნამდვილი ხერხიების ოჯახისა. მბზინვარე შავი ფერისაა, აქვს გამჭვირვალე ფრთები. სხეულის სიგრძეა 4-5 მმ, ხოლო შავი ლორწოთი დაფარული მატლისა — 10-15 მმ. ალუბლის ხერხია ხერხისებრი კვერცხსადებით ფოთლის რბილობში დებს 71-მდე კვერცხს. მატლი ნიადაგში იზამთრებს. გავრცელებულია ყველგან. საქართველოში იძლევა 2-3 თაობას. ალუბლის ხერხიას მატლი ღრღნის ალუბლის, ბლის, კომშის, მსხლის, იშვიათად ქლიავის, გარგარისა და სხვა ფოთლის რბილობს (ძარღვებისა და ეპიდერმისის გარდა).

## ბრძოლის ღონისძიებანი
მცენარის დამუშავება ინსექტივიდებით. საშემოდგომო ხვნა და ხის შემობარვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მწერები
ალფა ბალახი

**ალფა ბალახი** () — მცენარის სახეობა მარცვლოვანთა ოჯახისა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკასა და ესპანეთის სამხრეთში *ესპარტოს* სახელწოდებით. მისი მაგარი, უხეშბოჭკოვანი ფოთლებისაგან წნავენ კალათებს, ხალიჩებს, ამზადებენ მაღალხარისხოვან ქაღალდებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
კატეგორია:სართავი კულტურები
პომპეი

**პომპეი** () — ქალაქი ძველ რომში. განადგურდა ქალაქ ჰერკულანუმთან ერთად 79 წლის 24 აგვისტოს ვულკან ვეზუვის ამოფრქვევის შემდეგ. საუკუნეების მანძილზე ვულკანური ფერფლით იყო დაფარული. მდებარეობს იტალიაში თანამედროვე ნეაპოლთან ახლოს, ნეაპოლის ყურეში.

ქალაქი აღმოაჩინეს 1748 წელს. მას შემდეგ, როგორც ანტიკური ქალაქის ყველაზე უკეთ შენახული ნანგრევები, ანტიკური სამყაროს შესწავლის უმნიშვნელოვანესი წყაროს წარმოადგენს. ქალაქის სისტემატური შესწავლა მხოლოდ 1860 წლიდან დაიწყო იტალიელი ჯუზეპე ფიორელის ხელმძღვანელობით და ეს კვლევა დღემდე გრძელდება. ფიორელიმ მთელი ტერიტორია კვადრატებად დაანაწილა (ამ მეთოდს დღესაც იყენებენ), თითოეული აღმოჩენილი სახლის კარი დანომრა, ხოლო ფერფლსა და ლავაში გაჩენილი სიცარიელე თხევადი თაბაშირით ამოავსო. ამით შესაძლებელი გახდა კატასტროფის შედეგად დაღუპული და გაქვავებული ადამიანებისა და ცხოველების ანაბეჭდების აღება.

1997 წელს, ქალაქის ნაშთები ჰერკულანუმთან და ტორე-ანუნციატასთან ერთად, იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## ისტორია
ბოლო გათხრებმა აჩვენა, რომ პირველ ათასწლეულში არსებობდა დასახლებასთან ახლოს ქალაქი ნორეა ძვ. წ. VII საუკუნეში. ახალ დასახლება პომპეიში დაფუძნდა ძვ. წ. VI საუკუნეში. ბაზის სახელი იყო  რუტრე.  გარკვეული დროით პომპეი ეკუთვნოდა კუმას, VI საუკუნის დასასრულს ეტრუსკების გავლენის ზემოქმედების ქვეშ არიან და შედის ქალაქების კავშირში რომელსაც სათავეში უდგას ქალაქი კაპუია. ამის გამო ააშენეს დორიული ტაძარი, ბერძნული ღმერთების პატივსაცემად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* პომპეის ოფიციალური საიტი
* Forum of Pompeii Digital Media Archive 

## ლიტერატურა 
* რა არის რა: ჩაძირული ქალაქები. ტომი 22. - თბ., 2008.

კატეგორია:ძველი რომის ქალაქები
კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ამაზასპი

**ამაზასპი**, ამ სახელით საქართველოს ისტორიაში ცნობილია რამდენიმე  პიროვნება: 

* ამაზასპი — მითრიდატე III-ის ძმა;
* ამაზასპ I — ქართლის მეფე;
* ამაზასპ II — ქართლის მეფე.
ამაზასპ I

**ამაზასპ I**, *ამზასპ I* — იბერიის მეფე ახ. წ. II საუკუნის I ნახევარში. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით მეფობდა 103-113 წლებში. სერგი გორგაძის მიხედვით მეფობდა 116 წლამდე. ლეონტი მროველის მიხედვით ამაზასპი იყო ქართლში ორმეფობის მეოთხე წყვილის წარმომადგენელი. მისი თანამეფე იყო დეროკი.

## ლიტერატურა 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970, გვ. 524-525;
*
* *Меликишвили Г. А.,* К истории древней Грузии, Тб., 1959;

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ალუჩა

**ალუჩა** () — მრავალწლოვანი ხეხილოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. უეკლო, 10-13 მ-მდე სიმაღლის. სითბოს მოყვარული ხეა. გვხვდება ბარში და ზეგანზე, ზღვის დონიდან 500-700 მ სიმაღლემდე.

ალუჩა მრავლდება თესლით და ვეგეტატიურად. თესლით გამრავლებისას ალუჩა გადაჯიშდება, გადაწიდვნის დროს კი ინარჩუნებს ჯიშურ თვისებებს. გამრავლების სირთულისა და ნაკლები გამოყენების გამო ალუჩა გადაშენების გზაზეა. 

ალუჩის ნაყოფი მოყვითალო-მომწვანოა. მსხვილი, დაბერილი გვერდები აქვს, კანი — თხელი და ნაზი. საადრეო სუფრის ხილია. ნაყოფის წვენს სუსტი მჟავიანობა ახასიათებს.

ალუჩა გვხვდება აზერბაიჯანში, სომხეთში. საქართველოში უხსოვარი დროიდანაა ცნობილი. მოჰყავთ ალუჩის ორი ჯიში — მეჩიბუხე და იმერული.

## სამკურნალო თვისებები
150px|left|მინიატიურა|ალუჩის ნაყოფი
ალუჩა შეიცავს 13% შაქარს, 5% ორგანულ მჟავებს, 1,5% პექტინს, ბიოლოგიურად აქტიურ ნაერთებს, ვიტამინებს B, C, E, P და PP-ს. ალუჩა კურნავს ღამის სიბრმავეს, შველის შეკრულობას, ასუფთავებს სისხლს, დაბლა სწევს პროტრომბინს. კარგი საშუალებაა პროსტატიტის სამკურნალოდ.

## იხილეთ აგრეთვე
*ტყემალი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი — nplg.gov.ge
* ალუჩის სამკურნალო თვისებები — mlk.ge

კატეგორია:ხეხილი
კატეგორია:კურკოვანები
ამაზასპი (მითრიდატე III-ის ძმა)

**ამაზასპი** — იბერიის მეფის მითრიდატე III-ის ძმა. მოხსენებულია რომში აღმოჩენილ ეპიტაფიაში, სადაც ნათქვამია, რომ პართიის წინააღმდეგ იმპერატორ ტრაინეს ლაშქრობის დროს (114-115) ამაზასპი მეთაურობდა იმპერატორის დასახმარებლად მოსულ იბერიელთა რაზმს. გარდაიცვალა ქ. ნიზიბინთან.

## ლიტერატურა 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970, გვ. 524-525;
* *Меликишвили Г. А.,* К истории древней Грузии, Тб., 1959;

## სქოლიო
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ამანაუზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ამანაუზი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მთავარი ამანაუზი — მწვერვალი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე
* სამხრეთი ამანაუზი — მწვერვალი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე
* ამანაუზის უღელტეხილი — უღელტეხილი აფხაზეთის კავკასიონზე
* ამანაუზი — მდინარე რუსეთში
* ამანაუზის მყინვარი — მყინვარი რუსეთში
* ამანაუზის ტბა — ტბა რუსეთში
მთავარი ამანაუზი

**მთავარი ამანაუზი** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონზე, მდინარე ამანაუზის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3752 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და ქვედაპალეოზოური კრისტალური ფიქლებით.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მთები
ამანაუზის უღელტეხილი

**ამანაუზის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3500 მ. თოვლიან-ყინულიანი საცალფეხო ბილიკით ამანაუზი ჩხალთის ხეობას ამანაუზის ხეობასთან (დომბაის ველი) აკავშირებს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უღელტეხილები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის უღელტეხილები
ამანელისძენი

**ამანელისძენი** — XII-XIII საუკუნეების საქართველოს დიდგვაროვანი ფეოდალები, არგვეთის ერისთავთერისთავები. პირველად თამარის დროს იხსენიებიან. მათი გვარისა იყო დავით ნარინის მეუღლე თამარი. როდესაც არგვეთის ერისთავობა ძველ მფლობელთა (ბაღვაშთა) შთამომავლებმა კახაბერისძეებმა დაიბრუნეს, ამანელისძენი დაკნინდნენ და XIII საუკუნის შემდგომ საისტორიო წყაროებში აღარ იხსენიებიან.

## ლიტერატურა
**შოშიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 349, თბ., 1975

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ამარილისი

**ამარილისი** () — ბოლქვიანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი ამარილისისებრთა ოჯახისა. ერთადერთი სახეობა — , რომელსაც დიდრონი, ზანზალაკისებრი, თეთრი ან ფერადი სურნელოვანი ყვავილები აქვს, გავრცელებულია სამხრეთ აფრიკაში. 

მოჰყავთ ორანჟერეებში, სამხრეთში კი — ღია გრუნტშიც. არსებობს აგრეთვე ბაღისა და ჰიბრიდული ფორმები. დეკორატიულ მებაღეობაში ამარილისს უწოდებენ ჰიპეასტრუმსაც, რომელიც იმავე ოჯახს ეკუთვნის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამარილისისებრნი
ამარილისისებრნი

**ამარილისისებრნი**, **ნარგიზისებრნი** () — ერთლებლიანი ყვავილოვანი მცენარეების ოჯახი. მრავალწლოვანი, ბოლქვიანი, იშვიათად ფესურიანი ბალახოვანი მცენარეები. აქვს ორსქესიანი აქტინომორფული ყვავილები; ყვავილის ქვედა ნასკვით განსხვავდებიან მათთან ახლოს მდგომ შროშანისებრთა ოჯახისაგან. 

ცნობილია 75 გვარის 100-მდე სახეობა. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, უმეტესად სამხრეთ აფრიკაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში ველურად იზრდება 4 გვარი: ცხენისკბილა (), შტერნბერგია (), პანკრაციუმი () და თეთრყვავილა (). ეს უკანასკნელი ფართოდ არის გავრცელებული ჩვენში და რამდენიმე ენდემურ სახეობას შეიცავს. ცნობილია მისი ადრე გაზაფხულზე მოყვავილე სახეობები. 

ამარილისისებრთა უმრავლესობა (ნარგიზი, ამარილისი, კლივია და სხვა) დეკორატიულია. ზოგი სახეობა ალკალოიდებს შეიცავს და მათ მედიცინაში იყენებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამარილისისებრნი
ამარტოლი

**ამარტოლი**, *ამარტოლოსი* (*ბერძნ.* Amartōlos - "ცოდვილი"), შუა საუკუნეების ბერ-მონაზვნების ზედსახელი. ამ ეპითეტით ცნობილია რამდენიმე მოღვაწე ბიზანტიასა და საქართველოში (IX საუკუნის ისტორიკოსი გიორგი ამარტოლი ბიზანტიაში, XIII საუკუნის მოღვაწე არსენ ამარტოლი საქართველოში). 

## წყარო 
* *ჟორდანია თ.*, ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა, წგნ. 2, ტფ.,1897, გვ. 108
## ლიტერატურა
**ყაუხჩიშვილი ს.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 349, თბ., 1975

კატეგორია:ქრისტიანობა
ამაღლება

მინი|მარჯვნივ|200პქ|ამაღლების ხატი
**ამაღლება** — ქრისტიანული დღესასწაული (მართლმადიდებლობაში თორმეტ საუფლო დღესასწაულთაგან ერთ-ერთი. იდღესასწაულება აღდგომიდან მეორმოცე დღეს). იმართება ქრისტეს ზეცად ამაღლების აღსანიშნავად. ღმერთების ზეცად ამაღლების მითი მრავალ რელიგიაშია ცნობილი. ქრისტიანული სწავლებით, ქრისტე მკვდრეთით აღდგომის შემდეგ ეცხადებოდა თავის მოწაფეებს, ესაუბრებოდა მათ ღვთის სასუფეველზე და მოუწოდებდა დარჩენილიყვნენ იერუსალიმში „სულიწმიდის მოფენამდე“. აღდგომიდან მეორმოცე დღეს ქრისტე მოწაფეთა თვალწინ ამაღლდა ზეცად. ამაღლების დღესასწაული IV-V საუკუნეებში საყოველთაო გახდა ქრისტიანული ეკლესიისათვის, იხსენიება ეკლესიის მამებთან (გრიგოლ ნოსელი, იოანე ოქროპირი და სხვა). დროთა განმავლობაში ჩამოყალიბდა ამაღლების რიტუალური წესები, რომელთაგან ზოგი იოანე დამასკელს მიეკუთვნება.

ქართულ საეკლესიო მხატვრობაში ქრისტეს ამაღლების მხატვრული კომპოზიცია კარგადაა შემონახული დავით გარეჯის უდაბნოს მონასტრის ამაღლების ეკლესიაში (X ს.) და ზემო კრიხის (ამბროლაურის რაიონი) ეკლესიაში (XI ს.).

საქართველოს მთიან რაიონებში ამაღლება ემთხვევა დიდ დღეობას, რომელიც საქონლის სოფლიდან ალპურ საძოვრებზე გადარეკვასთანაა დაკავშირებული. ამაღლების დღესასწაულზე ფშავ-ხევსურეთის, თუშეთის, მთიულეთ-გუდამაყრის, ჯავახეთისა და საქართველოს სხვა მხარეთა სოფლების მცხოვრებლებს წარმართულ სალოცავებში შესაწირი მიჰქონდათ და შესთხოვდნენ ადამიანისა და ოჯახის კეთილდღეობას, საქონლის გამრავლებას, ბარაქიანობას და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარდამავალი დღესასწაულები ქრისტიანობაში
ამაღლება (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ამაღლება** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამაღლება — ქრისტიანული დღესასწაული
* ამაღლება — მხატვრული ფილმი
* ამაღლება — ფიზიკური სხეულის დატოვებისა და ენერგიის ქმნილებად გარდაქმნის მოვლენა ფიქციურ სამყაროში „ვარსკვლავთკარიბჭე“.
* ამაღლება — სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში
* ამაღლება — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
სერგო ამაღლობელი

**სერგო ივანეს ძე ამაღლობელი** (დ. 11 ივლისი, 1898, ამაღლება, ახლანდელი ვანის მუნიციპალიტეტი ― გ. 13 თებერვალი, 1938) ― ქართველი თეატრალური მოღვაწე, კრიტიკოსი, დრამატურგი. 

## ბიოგრაფია
1920–1924 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ და ეკონომიკურ ფაკულტეტებზე, ამავე დროს მუშაობდა გაზეთ „ტრიბუნაში“. 1924–1928 ლექციებს კითხულობდა თსუ-სა და კონსერვატორიაში. 1925 წელს იყო რუსთაველის თეატრის დირექტორი, 1926–1927 — სახკინმრეწვის დირექტორი. 1928–1931 წლებში სათავეში ედგა მოსკოვის სხვადასხვა შემოქმედებით დაწესებულებას, 1931–1932 წლებში იყო მოსკოვის ახალი თეატრის, 1933-1936 წლებში კი მოსკოვის მცირე თეატრის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი.

1928–1937 წლებში მოსკოვის ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა ამაღლობელის კრიტიკული და თეორიული წერილები თეატრისა და კინოს შესახებ. რუსულ ენაზე დაწერა რამდენიმე პიესა: „კარგი ცხოვრება“ (1934 დადგა მოსკოვის მეორე სამხატვრო თეატრმა). „ჩემი ქვეყანა“ და სხვა. ამაღლობელის მნიშვნელოვანი ნაშრომებია: „თეატრისა და კინოს პრობლემები“, თბ., 1928; მოსკოვში რუსულ ენაზე გამოცემული „ქართული თეატრი“, 1930; „დიდი ბრძოლების დრამატურგია“, 1933; „მცირე თეატრი“, 1935.

1938 წელს სერგო ამაღლობელი დაააკავეს და წაუყენეს ბრალდება, რომ იგი იყო კონტრრევოლუციური, ტროცკისტული ორგანიზაციის ერთ-ერთი შემქმნელი მოსკოვში, რომელიც აერთიანებდა და სათავეში ედგა მოსკოვის ქართულ, ნაციონალისტურ საზოგადოებას. მის თანამონაწილეებად განიხილეს და დააპატიმრეს მისი მეგობრებიც, რომლებიც მას ჰყავდა მოსკოვში სამუშაოდ მიწვეული 1936 წლიდან: პეტრე ოცხელი, ვახტანგ აბაშიძე და გიორგი ჟორდანია. ოთხივე მათგანს მიესაჯა დახვრეტა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*სერგო ამაღლობელი

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
სერგო
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
რეზო ამაშუკელი

**რევაზ (რეზო) ბიძინას ძე ამაშუკელი** (დ. 24 ივნისი, 1936, ქუთაისი — გ. 10 იანვარი, 2022) — ქართველი პოეტი. 

## ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა თსუ-ის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. მისი ლექსები და პოემები იბეჭდება 1957 წლიდან. გამოქვეყნებული აქვს წიგნები (1964, 1967, 1970, 1974). 1972 წელს მისი ლექსების კრებული გამოვიდა რუსულ ენაზეც. პოემისათვის „ძახილი“ 1968 წელს მიენიჭა საქართველოს კომკავშირის პრემია. საქართველოს მწერალთა კავშირის მდივანი (1986). 1988-1989 წლებში შოთა რუსთაველის საზოგადოების თავმჯდომარის პირველი მოადგილე. მოქალაქეთა კავშირის თავმჯდომარის მოადგილე (1993). არის თბილისის საპატიო მოქალაქე (2003). დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1996). გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემიისა (1982) და საქართველოს კომკავშირის პრემიის ლაურეატი (1968). 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2003)
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ამაწურასგუ

**ამაწურასგუ** (*აფხ.*, სიტყვასიტყვით - გულის მსახური), ყმა გლეხების მცირერიცხოვანი ზედაფენა გვიანდელ ფეოდალურ აფხაზეთში. ყმების ძირითადი მასისაგან (ახოიუ) განსხვავებით, გარკვეული უფლებრივი და ქონებრივი პრივილეგიებით სარგებლობდნენ.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 350, თბ., 1975
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
კატეგორია:გლეხობა
კატეგორია:აფხაზეთის სამთავრო
ბასტილია

მინი|ბასტილიის ხედი აღმოსავლეთიდან
**ბასტილია** — ციხე პარიზის ტერიტორიაზე შუა საუკუნეებში. საუკუნეების განმავლობაში იგი საფრანგეთში იყო აბსოლუტური მონარქიის დასაყრდენი. ტუსაღების უმეტესობა მაღალი არისტოკრატიული წრის წარმომადგენლები იყვნენ.
 
დანგრეულ იქნა 1789 წლის 14 ივლისს სახალხო მღელვარების შედეგად. ამ ფაქტმა საფრანგეთის ბურჟუაზიულ რევოლუციას დაუდო სათავე.

## ლიტერატურა 
* Amalvi, Christian. "La Bastille dans l'historiographie républicaine du XIXe siècle", in Dutray-Lecoin and Muzerelle (eds) (2010). 
* Anderson, William (1980). *Castles of Europe: From Charlemagne to the Renaissance *. London: Ferndale. ISBN 0-905746-20-1.
* Andress, David (2004). *The French Revolution and the People *. New York: Hambledon Continuum. ISBN 978-1-85285-540-6.
* Andrews, Richard Mowery (1994). *Law, Magistracy, and Crime in Old Regime Paris, 1735–1789: Volume 1, The system of Criminal Justice*. Cambridge: University of Cambridge Press. ISBN 978-0-521-36169-9.
* Ayers, Andrew (2004). *The Architecture of Paris: an Architectural Guide*. Stuttgart, Germany: Axel Menges. ISBN 978-3-930698-96-7.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Video accompanying 2011 exhibition at the Bibliothèque nationale de France 

კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია
კატეგორია:პარიზი
ბასტილიის დღე

**ბასტილიის დღე** () — საფრანგეთის ეროვნული დღესასწაული, აღნიშნავენ ყოველი წლის 14 ივლისს, 1790 წლის ამ დღეს გამართული ფედერაციის დღესასწაულის (Fête de la Fédération) მოსაგონებლად, რომელიც 1789 წლის 14 ივლისს ბასტილიის აღების პირველ წლისთავზე გაიმართა. ეს დღესასწაული ყოველი ფრანგის მიერ აღიქმებოდა როგორც სიმბოლო თანამედროვე ფრანგი ერის შეგნების აღმოცენების, რომელსაც ქვეყნის ჯერ კონსტიტუციურ მონარქიაში, შემდეგ კი პირველ რესპუბლიკად გაერთიანება მოჰყვა საფრანგეთის რევოლუციის დროს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Bastille Day – 14 July  - ოფიციალური ფრანგული საიტი ინგლისურად.
* The French Revolution - In a Nutshell
* Bastille Day history
* Bastille Day 2011 
* The 2011 Bastille Day Military Parade, video broadcast by the French Minstry of Defence

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთის დღესასწაულები
ამბა

**ამბა**, *აბბა* ( */ʔabɑʔ/*, ) — არამეულ-სირიული სიტყვა და ნიშნავს „მამა“-ს. შეესაბამება ებრაულ אב *aḇ*, არაბულ أب *ab* და ამხარულ አባት *abat*.

საქართველოში XI საუკუნიდან ამბა ალავერდის ეპისკოპოსების ზედწოდება იყო (რადგან ისინი მონასტრის წინამღვრებიც იყვნენ). ტრადიცია უნდა მომდინარეობდეს ალავერდის მონასტრის პირველი წინამძღვრის, ერთ-ერთი სირიელი მამის, იოსებისაგან, რომელიც ამბა ალავერდელად იწოდებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
ამბავი

:*ფილმისთვის იხილეთ ამბავი (ფილმი).*
**ამბავი**, ვისიმე თავგადასავალი, ვისიმე ცხოვრების აღწერა, მონათხრობი ვინმეს ან რაიმეს შესახებ; აგრეთვე მცირე ზომის თხრობითი ნაწარმოები (ნოველა, მოთხრობა). ველი ქართულ მწერლობაში ეპიკური ნაწარმოების ცალკე თავს, კარსაც აღნიშნავდა, მაგ., "ამბავი როსტევან არაბთა მეფის" ("ვეფხისტყაოსანი"). იხმარება სიუჟეტის, ფაბულის, თქმულების მნიშვნელობითაც.
## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 1, გვ. 351, თბ., 1975

კატეგორია:ლიტერატურა
ამბარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ამბარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამბარი — ცვილისებრი ქარვისფერი სურნელოვანი ბალზამი
* ამბარი — ცვილისებრი ნივთიერება
გალაქტიონ ალფაიძე

**გალაქტიონ ელისეს ძე ალფაიძე** (დ. , სოფ. კურსები, ქუთაისის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 2 მაისი, 2006, რიაზანი, რუსეთი) — გენერალ-ლეიტენანტი, საბჭოთა კავშირის გმირი (28 აპრილი, 1945).

## ბიოგრაფია
გალაქტიონ ალფაიძე დაიბადა ქუთაისის გუბერნიის ქუთაისის მაზრის სოფელ კურსებში 1916 წელს ღარიბი გლეხის ოჯახში. შვიდწლიანი სკოლის დამთავრების შემდეგ ქვისმთლელად მუშაობდა. 1933 წლიდან სწავლობდა ქუთაისის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში, რომლის დამთავრების შემდეგ (1937) ელექტროტექნიკოსად მუშაობდა რიონჰესზე. 1940 დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი, მიენიჭა ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა ოცმეთაურად საარტილერიო პოლკში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში. 1943 წლიდან მეთაურობდა საარტილერიო პოლკს, იბრძოდა მოსკოვის მისადგომებთან, დნეპრთან, დნესტრთან, დუნაისთან, კიშინიოვთან, ბალატონის ტბასთან (აქ მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება), ბუდაპეშტთან და სხვა. 1946 წელს აირჩიეს სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1951 წელს დაამთავრა ფ. ძერჟინსკის სახელობის საარტილერიო აკადემია. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 5 სხვა ორდენით და მედლებით.

## ლიტერატურა 
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა ”საბჭოთა საქართველო” თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В., Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან
კატეგორია:ტყიბულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ნიკოლოზ ამბერსაძე

**ნიკოლოზ დიმიტრის ძე ამბერსაძე** (დ. 1754 ―   გ.  1814), რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი. იბრძოდა რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1791 ომში. 1797 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის ჩინი. 1798 იყო ორენბურგის დივიზიის არტილერიის ინსპექტორი, 1799 - რუსეთის არმიის არტილერიის ინსპექტორი. XIX საუკუნის დასაწყისში ამბერსაძე სამხედრო სამსახურიდან გადადგა.
## ლიტერატურა
* *ავალიანი გ.,* რუსი და ქართველი ხალხების საბრძოლო თანამეგობრობის ისტორიიდან, თბ., 1967, გვ. 31;
* ქსე, ტ. 1, გვ. 351, თბ., 1975

კატეგორია:რუსეთის სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  1754
კატეგორია:გარდაცვლილი 1814
ამბისტომა

**ამბისტომა** () — კუდიანი ამფიბიების გვარი ამბისტომისებრთა ოჯახისა. ორმაგად შეზნექილი მალებით და სხვა პრიმიტიული ნიშნებით განსხვავდება სალამანდრისგან, რომელსაც გარეგნულად წააგავს. ამბისტომის სხეულის სიგრძეა 20-28 სმ, გვხვდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. ცნობილი 20 სახეობიდან უმრავლესობა კვერცხებს წყალში ყრის. 24-30 დღის შემდეგ იცეკება ლარვები. მეტაფოზი 75-120 დღე, მთიან ადგილებში კი თითქმის ერთ წელიწადს გრძელდება, რის შემდეგ ახალგაზრდა ამბისტომა საცხოვრებლად ხმელეთზე გადადის. *მარმარილოსებრი ამბისტომა* (Ambystoma opacum) ნოტიო ნიადაგში ყრის კვერცხებს, რომლებსაც ლარვების გამოჩეკამდე დედალი დარაჯობს. ცნობილია ყვითელი და მომწვანო-მოზვითალო წინწკლებით მოხატული *ვეფხვა ამბისტომა* (Ambystoma tigrinum), რომლის ლარვა — აქსოლოტლი მეტამორფოზს იშვიათად განიცდის, ზრდას განაგრძობს და ლარეულ სტადიაშივე მრავლდება (ნეოტენია). აქსოლოტლი შეიძლება ზრდასრულ ფორმად გარდაქმნას ფარისებრი ჯირკვლის ჰორმონის მოქმედებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამბისტომისებრნი
ამბრეთი

**ამბრეთი** — თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ამბრეთის და ქვემო ამბრეთის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
ამბროზია

**ამბროზია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამბროზია — ჩანთიანი სოკოების მიცელიუმის თეთრი ან ვარდისფერი ნაფიფქი
* ამბროზია — ერთწლოვან და მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი
ამბრის ხე

**ამბრის ხე**, *ლიკვიდამბარი* (Liquidambar) — ხეების გვარი ჰამამელისისებრთა ოჯახისა. მათი სიმაღლე 50 მ-ს აღწევს, დიამეტრი — 1,5 მ-ს. აქვთ ნეკერჩხლისებრი ფოთლები და უყვავილსაფრო ყვავილები.

ცნობილი 4 სახეობიდან ყველა ერთსახლიანი და ფოთოლმცვივანია. ამბრის ხე გვხვდება ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში, მცირე აზიასა და კ. ტაივანზე. იზრდება ტენიან ტყეებში, აგრეთვე მდინარეებისა და ჭაობების მახლობლად. კავკასიაში, შავი ზღვის სანაპიროზე, ინტროდუცირებულია 3 სახეობა:  „აღმოსავლური“  (Liquidambar orientalis),  „ფორმოზისა“  (Liquidambar formosana) და „ფისოვანი ამბრის ხე“ (Liquidambar styraciflua). ეს უკანასკნელი სწრაფმზარდია, სახეივნო, რეკომენდებულია ქარსაფრებისათვის. იძლევა კარგ საავეჯო მერქანს და სურნელოვან ფისს — ამბარს.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჰამამელისისებრნი
ამბროზია (ნაფიფქი)

**ამბროზია** მიკოლოგიაში — ჩანთიანი სოკოების მიცელიუმის თეთრი ან ვარდისფერი ნაფიფქი, რომლითაც ამოფენილია ქერქიჭამია ხოჭოს მატლების სავალი მერქანში. ამბროზიისა და ხოჭოს მატლების ურთიერთობა სიმბიოზურია — მიცელიუმს სპორების წარმოქმნის უნარი არ აქვს და სხვა ხეებზე დედალი ხოჭოს ნაწლავებში შემორჩენილი განსაკუთრებული უჯრედებით ვრცელდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სოკოების მორფოლოგია
ამბაზუკი

**ამბაზუკი** - კასპიის (დარიალის) კარის მფლობელი (V საუკუნის დასასრული). შთამომავლობით ჰუნი. ამბაზუკმა ბიზანტიელებს კასპიის კარი შესთავაზა, მაგრამ ანასტასიოს I-მა უარი თქვა. კასპიის კარი ხელთ იგდო სპარსეთის მეფე **კავადმა**, რაც ბიზანტიასა და ირანს შორის 502 წელს დაწყებული ხანგრძლივი ომის საბაბი გახდა.
## წყარო
**პროკოპი კესარიელი*, წგნ.: გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1968
## ლიტერატურა
**გოზალიშვილი გ.,* კასპიის კარი, «ენიმკის მოამბე», 1940, ტ. 5-6;
**გოზალიშვილი გ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 351, თბ., 1975

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერია
კატეგორია:ბიზანტიელები
ამბროზია (გვარი)

**ამბროზია** () — ერთწლოვან და მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს დატოტვილი ღერო და მორიგეობით ან მოპირისპირედ განლაგებული ფოთლები.

მისი 30-მდე სახეობა ველურად იზრდება ამერიკაში. ზოგი შეტანილია ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების კუნძულებზე, აგრეთვე ჩრდილოეთ ავსტრალიაში. სამხრეთ აზიაში, ევროპასა და აფრიკაში. ავშანფოთლიანი ამბროზია (Ambrosia artemisiifolia) გვხვდება ხორბლეულისა და სათოხნ კულტურებში; სამნაკვთიანი ამბროზია (Ambrosia trifida) — აფხაზეთში, კახეთში, განსაკუთრებით ლაგოდეხის რაიონში, გერანისა და თამბაქოს პლანტაციებში და მარცვლეულ კულტურებში; მრავალწლოვანი ამბროზია (Ambrosia psilostachya) — კულტურულ მცენარეებს შორის. სამივე სახეობა აბეზარი საკარანტინო სარეველაა, ასარევლიანებს თითქმის ყველა სასოფლო-სამეურნეო კულტურას, აშრობს და ფიტავს ნიადაგს, ამცირებს მოსავლიანობას, თავისი მსხვილი და უხეში ღეროებით ხელს უშლის პურეულის აღებას.

 ნაწვერალის აჩეჩვა, ნიადაგის ღრმად ხვნა, ჰერბიციდების გამოყენება და სხვა. ამბროზიის მტვერი იწვევს დაავადებას, რომელიც ცნობილია თივისმიერი ცხელების სახელით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ამბროსი ნეკრესელი

**ამბროსი ნეკრესელი** (ერისკაცობაში თავადი *ზაქარია მიქაძე*; დ. 1728 — გ. 1812) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მქადაგებელი, პოეტი და კალიგრაფი. ნიკოლაოზის უმცროსი ძმა. ბერად აღიკვეცა 1777 წლის შემდეგ. 1794-1812 წლებში იყო ნეკრესის ეპისკოპოსი. ამბროსი ნეკრესელის დოგმატიკური ქადაგებებს ანტონ კათოლიკოსის სკოლის გავლენა ეტყობა. მისი ქადაგებების მეორე ნაწილი ერის ცხოვრებაში მომხდარ ისტორიულ ამბებს ეხმაურება, ასახავს საქართველოში შექმნილ მძიმე მდგომარეობას და მრევლს სამშობლოს სამსახურისაკენ მოუწოდებს. ამბროსი ნეკრესელი წერდა აგრეთვე როგორც საერო, ისე სასულიერო შინაარსის ლექსებს. მაღალი წოდების პირთა დაკვეთებს ასრულებდა. მრავალი სასულიერო წიგნის გარდა გადაუწერია საქართველოს ისტორია (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-756). თავისი დროის ერთი საუკუთესო კალიგრაფთაგანი იყო. წერდა ნუსხურითა და მხედრულით.

## ლიტერატურა 
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
* *ყუბანეიშვილი ს.,* ამბროსი ნეკრესელი, «ლიტერატურული ძიებანი», 1947, ტ. 3, 

, სტატია მიქაძეები

 
კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1728
კატეგორია:გარდაცვლილი 1812
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
ძვ. წ. 496

## მოვლენები
*ტბა რეგილუსთან ბრძოლა, რომაელებმა დაამარცხეს ეტრუსკები ან ლათინები
*რომის კონსულები: აულუს პოსტუმიუს პ.ფ. ალბუს რეგილენსისი, ტიტუს ვერგინიუს ა.ფ. ტრიკოსტუს კელიომონტანუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 497

## მოვლენები
*რომის კონსულები: აულუს სემპრონიუს ატრატინუსი, მ. მინუციუს აუგურინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
გალა

[thumb|„გალა ფანჯარასთან“ ([სალვადორ დალის მიერ შესრულებული ქანდაკება, მარბელიაში)]]
**გალა ელუარ დალი** (Gala Éluard Dalí) ცნობილი როგორც **გალა** (დ. 7 სექტემბერი, 1894 — გ. 10 ივნისი, 1982) —      ფრანგი პოეტის პოლ ელუარისა და შემდგომ სალვადორ დალის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
**გალა** (ქალიშვილობაში **ელენა ივანეს ასული დიაკონოვა**) დაიბადა ყაზანში, თათრეთში, რუსეთი, ინტელიგენციურ ოჯახში. მისი ბავშვობის მეგობარი იყო პოეტი მარინა ცვეტაევა. ყაზანშივე მან პედაგოგიური სასწავლებელი დაამთავრა.

1913 წელს ელენა გაემგზავრა შვეიცარიაში ჭლექისგან სამკურნალოდ. იქვე გაიცნო ახლაგაზრდა ფრანგი პოეტი პოლ ელუარი. რამდენიმე წლის შემდეგ ისინი დაქორწინდნენ და პარიზში დასახლდნენ. პარიზშივე შეეძინათ ქალიშვილი სესილი, რომლისგანაც მომავალში გალა იგნორირებული იქნა მთელი ცხოვრების მანძილზე.

გალა ელუართან ერთად სიურეალისტურ მოძრაობაში მოხვდა. 

გალა იქცა რიგ ხელვანთა (პოლ ელუარი, ლუი არაგონი, მაქს ერნსტი) შთაგონების წყაროდ, მოგვიანებით კი მაქს ერნსტის, ჯორჯო კირიკოსა და პაბლო პიკასოს საყვარლად.

1929 წელს პოლმა და ელენამ გაიცნეს ახალგაზრდა ესპანელი სიურეალისტი – სალვადორ დალი. ელენას და დალის შორის გატაცება მალე სერიოზულ ურთიერთობაში გადაიზარდა და მიუხედავად იმისა, რომ გალა სალვადორზე 11 წლით უფროსი იყო 1932 წელს მათ იქორწინეს.

გალა დალის მუზად იქცა. მხატვრის თქმით, რომ არა გალა, ის ან ნაადრევად გარდაიცვლებოდა ან ჭკუიდან შეიშლებოდა. გალა წლების მანძილზე ასრულებდა მედიატორის როლს მხატვრის სამყაროსა და რეალობას შორის. მეუღლეებს შორის ყველაზე სუსტი სექსუალური დამოკიდებულება იყო. ალბათ ამიტომაც გალას უამრავი გატაცება ჰქონდა წლების მანძილზე, მათ შორის ყოფილ მეუღლესთან – პოლ ელუართან. გალა ხელგაშლილი იყო ახალგაზრდა ტალანტებთან, ცდილობდა მათთვის გზის გაკვლევას. ამავდროულად კი უფრო დედობრივი ინსტინქტებით გამსჭვალული სალვადორ დალის ცხოვრებას წარმართავდა.

გალა დალის გამოისობით იმ ზეციურ პანთეონში მოხვდა, რასაც ჰქვია დიდი სიყვარულის ობიექტები ხელოვნებასა და ლიტერატურაში. დალიმ მისი სხეული უმრავ თავის ტილოში მოდელად გამოიყენა. დალის შემოქმედებაში ქალი ყოველთვის გალასთვის დამახასიათებელი ნაკვთებით გამოირჩევა. დალიმ არც რელიგიურ თემებზე დაიხია უკან და გალა გამოსახა ღვთისმშობელის სახით ნახატზე "პორტ ლიგატის ღვთიმშობელი".

გალას ცხოვრების ბოლო წლები სულ უფრო რთული ჰქონდა. იგი კვლავ განაგრძობდა ახალგაზრდა მამაკაცებთან ერთიერთობას, და ამავდროულად, თითქმის ყოველდღე უწევდა ფსიქიკურად არამდგრადი მეუღლისთვის ტრანკვილიზატორებისა და ამფეტამინების საშიში კოქტეილების მზდება. 

გალა გარდაიცვალა 1982 წლის 10 ივნისის დილას. იგი დასაფლავებულია კატალონიაში, პორტ ლიგატის მცირე ციხე–სიმაგრეში, რომელიც სპეციალურად მისთვის დალიმ შეისყიდა.

კატეგორია:ქალები ხელოვნებაში
კატეგორია:მხატვართა მოდელები
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ნიკოლოზ II

საკუთარი სახელი  **ნიკოლოზ II** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

*ნიკოლოზ II — რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორი.
*ნიკოლოზ II — საქართველოს კათალიკოს–პატრიარქი.
*ნიკოლოზ II — რომის პაპი.
ძვ. წ. 499

## მოვლენები
*რეგილის ტბასთან ბრძოლა - რომაელებსა და განდევნილ მეფე ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსს შორის
*რომის კონსულები: ტიტუს ებუტიუს ტ.ფ. ჰელფა, გაიუს (ან პ.) ვეტურისი (ვეტურისუსი) გემინუს ციკურინუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 498

## მოვლენები
*რომის კონსულები: კვინტუს კლოელიუს სიკულუს, ტიტუს ლარციუს ფლავიუსი (ან რუფუსი) II

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 494

## მოვლენები 
* რომში პირველად მოხდა ორი პლებეი სახალხო ტრიბუნის და ორი პლებეი ედილუსის არჩევა.
* რომის კონსულები: აულუს ვერგინიუს ა.ფ. ტრიცოსტუს კელიომონტანუსი, ტიტუს ვეტურიუს (ან ვეტურისის) გემინუს ციკურინუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ამებები

**ამებები** () — უმარტივესების ტიპი. 

ამებების სხეული უჩონჩხოა. მათი დიამეტრია 50 მკმ (მიკრომეტრი), თუმცა არიან 2-3 მმ-მდე დიამეტრის მქონე სახეობებიც. სხეული შედგება ციტოპლაზმისა და ერთი ან რამდენიმე ბირთვისაგან. ციტოპლაზმა ორ შრედ იყოფა: გარეთა —  ჰომოგენური, ღია ფერის ექტოპლაზმა და შიგნითა — მუქი და მარცვლიანი ენდოპლაზმა, რომელშიც ბირთვი და ვაკუოლებია. კუმშვადი ვაკუოლი წყლისა და მარილების ცვლას აწესრიგებს. 

საჭმლის მომნელებელ ვაკუოლში მოხვედრილი საკვები სათანადო ფერმენტების მოქმედებით გადამუშავება. ამებები მოძრაობენ ციტაპლაზმური გამონაზარდებით — ცრუფეხებით (ფსევდოპოდიები), რომლებითაც საკვებსაც იტაცებენ. არახელსაყრელ პირობებში (წყალსატევის ამოშრობის ან საკვების ნაკლებობისა და სხვა დროს) ამებები მრგვალდებიან, იკეთებენ გარსს და ცისტად გადაიქცევიან. ხელსაყრელ პირობებში მოხვედრისას ცისტის გარსი იშლება და ამებები აქტიურად იწყებენ ცხოვრებას. 

ჩვეულებრივ, ამებები უსქესოდ (გაყოფით) მრავლდებიან: ჯერ იყოფა ბირთვი, შემდეგ ციტოპლაზმა. სქესობრივად მრავლდებიან მხოლოდ . ამებების საკვებია ბაქტერიები, მცირე ზომის წყალმცენარეები და უმარტივესნი, ზოგჯერ კი ორგანული ნივთიერებათა ნარჩენები; პათოგენური ენტამება ერითროციტებით იკვებება. ამებები უმეტესად მტკნარწყლიან წყალსატევებში გვხვდება, ზოგი ზღვაში, ნოტიო ნიადაგში ან შლამში ცხოვრობს. მრავალი სახეობა პარაზიტია. ბინადრობს ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავებში, მ. შ. ყველაზე საშიშია დიზენტერიის ამება (), რომელიც ამებურ დიზენტერიას იწვევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უმარტივესები
ამერიკული თეთრი პეპელა

**ამერიკული თეთრი პეპელა** () — პეპელა მღიერულასებრთა ოჯახისა. აზიანებს 200-ზე მეტი სახეობის მცენარეს, უმთავრესად თუთის ხესა და ხეხილს, მუხლუხი ღრღნის, შემდეგ კი მთლიანად ჭამს ფოთოლს, ხოლო ტოტებზე აბლაბუდას აბამს. ამერიკული თეთრი პეპელა წელიწადში იძლევა ორ თაობას. გავრცელებულია ევროპაში და იმიერკარპატეთის ოლქში. საქართველოში არ გვხვდება.

## ბრძოლის ღონისძიებანი
კარანტინი. მუხლუხის საწინააღმდეგოდ მცენარეზე ინსექტიციდების ან ინსექტიციდებისა და მიკრობიოლოგიური პრეპარატების ნარევის შესხურება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მღიერულასებრნი
გიბრალტარი

150 px| thumb| 1607 წლის ბრძოლა გიბრალტარისთვის
**გიბრალტარი** — დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორია. მდებარეობს იბერიის ნახევარკუნძულის სამხრეთით, გიბრალტარის სრუტესთან, რომელიც ატლანტის ოკეანეს ხმელთაშუა ზღვასთან აერთებს. ტერიტორიას ჩრდილოეთით ესაზღვრება ესპანეთი. ისტორიულად მნიშვნელოვანი სამხედრო ბაზა იყო ბრიტანელებისთვის და დღესაც აქ ბრიტანეთის საზღვაო ძალების ბაზა არის განლაგებული.

ტერიტორიის სახელი მომდინარეობს არაბულიდან „ჯაბალ ატ-თარიქ“ (جبل الطارق), ნიშნავს „თარიქის მთას“. სახელი უკავშირდება უმაიადთა გენერალ თარიქ იბნ-ზიადს, რომელიც წინ უძღოდა მავრიტანელთა შემოჭრას იბერიაზე 711 წელს. უფრო ადრე ეს ადგილი ცნობილი იყო, როგორც კალპე, ჰერკულესის ერთ-ერთი საყრდენთაგანი. ამჟამად კოლოქვიალურად გიბრალტარს უწოდებენ „გიბს“ (ქვა).

გიბრალტარის დამოუკიდებლობა ერთ-ერთი მთავარი საკითხია ინგლის-ესპანურ ურთიერთობებში. ესპანეთი 1713 წელს გამოყოფილი ტერიტორიის დაბრუნებას ითხოვს, თუმცა გადაცემის ყოველ მცდელობას თავად გიბრალტარელები თითქმის ერთხმად წინააღმდეგობით შეხვდნენ.

გიბრალტარის ფეხბურთის ასოციაცია 2013 წლის 24 მაისს უეფას 54-ე წევრად მიიღეს.

## ლიტერატურა 
* Norwich, John Julius: *The Middle Sea: a history of the Mediterranean*, Random House, 2006
* Sugden, John: *Nelson: A Dream of Glory*, London, 2004
* Syrett, David: *Admiral Lord Howe: A Biography*, London, 2006.
* Maria Monti, Ángel: *Historia de Gibraltar: dedicada a SS. AA. RR., los serenisimos señores Infantes Duques de Montpensier*, Imp. Juan Moyano, 1852

## რესურსები ინტერნეტში 
* Interactive Map of Gibraltar 
* Gibraltar.com – Complete information portal for Gibraltar
* Government of Gibraltar
* Photo of Gibraltar 

## სქოლიო
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიები
კატეგორია:ევროპის დამოკიდებული ტერიტორიები
კატეგორია:ევროპის სადავო ტერიტორიები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით
ამერიკული წითელი ხე

**ამერიკული წითელი ხე** () — ძვირფასმერქნიანი მარადმწვანე ხე მელიისებრთა () ოჯახისა. 

მისი სამშობლოა კუბა, ჰაიტი, ბაჰამის კუნძულები და სამხრეთი ფლორიდა. სიმაღლე 15 მ-ს აღწევს, სისხო 60 სმ-ს. ცნობილია "წითელი ხის" სახელით. მის ლამაზ მერქანს, რომელიც ადვილად ირანდება და პრიალდება, იყენებენ საავეჯო წარმოებაში, აგრეთვე ფოტოაპარატის კამერების, გამოსათვლელი სახაზავებისა და სხვა დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მელიისებრნი
ამზარა

საკუთარი სახელი **ამზარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამზარა — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
* ამზარა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
ამია

**ამია**, *შლამის თევზი* () — ძვლიანი განოიდების ინფრაკლასის ამიისებრთა ოჯახის ერთადერთი სახეობა. აქვს 60, იშვიათად 90 სმ-მდე სიგრძის თითისტარასებრი სხეული, ციკლოიდური ქერცლი, წინა პირი; კბილები ყბებზეა განლაგებული. ზურგის ფარფლი გრძელია. საღერძე ჩონჩხი გაძვალებულია, თავზე კანისებრი ძვლებია (პრიმიტიული თევზების ნიშანი). გვხვდება ჩრდილოეთ ამერიკაში, მდინარე მისისიპის აუზში, ასევე ჰურონისა და ერის ტბებში. უპირატესობას ანიჭებს მდორე და მცენარეულობით დაფარულ წყალსატევებს. საინტერესოა, როგორც „ცოცხალი ნამარხი“.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამიისებრნი
ამერიკული ჩორთმავალი

მინი|270პქ|ამერიკული ჩორთმავალი 
**ამერიკული ჩორთმავალი** () — მსუბუქი შესაბმელი (უპირატესად სპორტული) ცხენის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში XIX საუკუნის შუახანებში რთული საახალჯიშე შეჯვარებით. ჯიშის ჩამოყალიბებაში მონაწილეობდნენ ხალასსისხლიანი საჯდომი ცხენი, ნორფოლკური და ჰოლანდიული ჩორთმავლები, აგრეთვე სხვადასხვა წარმოშობის იორღა ცხენები. აშშ-ში ეს ჯიში სტანდარტულად არის აღიარებული. ამერიკული ჩორთმავალი კარგი მოაყვანილობის და მკვრივი კონსტრუქციისაა. ფერად ქურანა, რახსი, შავი, ზოგჯერ ლურჯა და თაფლა. სიმაღლე მინდაოში 153-157 სმ, ტანის ირიბი სიგრძე — 154-158 სმ, გულმკერდის ირგვლივი ზომა — 170-185 სმ, ნებისა — 18-20 სმ, ცოცხალი მასა — 360-450 კგ. 

ამერიკული ჩორთმავალს ეკუთვნის მსოფლიო რეკორდი სისწრაფეში 1 მილზე (1609 მ-ზე): ჩორთით 1 წთ 55,25 წმ, იორღით - 1 წთ 53,6 წმ. აშენებენ აშშ-ში, კანადაში, იტალიაში, შვედეთსა და სხვა ქვეყნებში. რუსეთში XIX საუკუნის ბოლოს არის შეყვანილი და ორლოვის ჩორთმავალთან მისი შეჯვარებით გამოყვანილია რუსული ჩორთმავალი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა

**ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა** () — მწერი ფირფიტულვაშა ხოჭოების ოჯახისა. ხოჭო შავია, 35 მმ-მდე სიგრძისა. წინა ფრთები თეთრი, მარმარა ლაქებით აქვს დაფარული. ბინადრობს ლამოვან ნიადაგებში, დებს 40-მდე კვერცხს. მატლი ზვითელია, რკალივით მოხრილი, 8 სმ სიგრძისა, ნიადაგში რამდენიმეჯერ იზამთრებს, რადგან ერთი თაობის გამოზრდას 3-5 წელი სჭირდება. მატლი იკვებება მცენარის ფესვებით და განსაკუთრებით საშიშია ახალგაზრდა ვენახში, ვაზისა და ხეხილის სანეგრეებში. ამიერკავკასიის მარმარა ღრაჭა გავრცელებულია ამიერკავკასიაში, ირანში, მცირე აზიაში.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ნიადაგის დამუშავებისას ზედაპირზე ამოყრილი მატლისა და ჭუპრის მოსპობა, სანეგრეებში, არამსხმოიარე და მსხმოიარე ბაღ-ვენახებში ჰექსაქლორანის შეტანა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ფირფიტულვაშა ხოჭოსებრნი
ამიერკავკასიის პურის ბზუალა

**ამიერკავკასიის პურის ბზუალა** () — მარცვლეულის მწერი ბზუალა ხოჭოების ოჯახისა, ხოჭო შავია, 14-16 მმ სიგრძის, მატლი - ცილინდრული ფორმის, 20-25 მმ ამიერკავკასიის პურის ბზუალას ახასიათებს ერთწლიანი გენერაცია, იზამთრებს ნიადაგში. გავრცელებულია უკრაინაში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ამიერკავკასიაში. ჩვენში გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოში. აზიანებს თავთავიან კულტურებს, იშვიათად — სიმინდსა და შვრიას. მატლი მცენარის ფოთლებით იკვებება, ხოჭო — ჭყინტი მარცვლით.

## ბრძოლის ღონისძიებანი
მავნებლის გავრცელების ადგილას ჰექსაქლორანის ფხვნილის მოფრქვევა ან ქლოროფოსის შესხურება, აგროტექნიკური და ორგანიზაციულ-სამეურნეო ღონისძიებების ჩატარება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბზუალა ხოჭოები
პოლ ელუარი

**პოლ ელუარი** ( — ფსევდონიმი; ნამდვილი სახელი და გვარი — ეჟენ ემილ პოლ გრენდელი (Grindel); დ. 14 დეკემბერი, 1895, სენ-დენი, საფრანგეთი — გ. 18 ნოემბერი, 1952, შარანტონი, საფრანგეთი) — ფრანგი პოეტი.

## ბიოგრაფია 
16 წლის ასაკში პოლ ელუარი ტუბერკულოზით დაავადდა, რის გამოც სწავლის შეწყვეტა მოუხდა. სამკურნალოდ შვეიცარიაში გაემგზავრა, სადაც ელენა დიაკონოვას შეხვდა. 1917 მათ ქალაქ დავოსში იქორწინეს. პარიზში კი ქალიშვილი სესილი შეეძინათ.

სწორედ ამ დროისთვის გადადგა მან პირველი ნაბიჯები პოეტურ ასპარეზზე. 1918 წელს ჟან პოლანმა პოლი გააცნო ანდრე ბრეტონსა და ლუი არაგონს. მათი ზეგავლენით პოლ ელუარი სიურრეალისტურ მოძრაობაში ჩაება.

ოჯახური კრიზისის შემდეგ, იგი ბევრს მოგზაურობდა და 1924 წელს საფრანგეთში დაბრუნდა. მისი შემოქმედება ამ პერიოდში ასახავს მის რთულ ცხოვრებას, მეუღლესთან განშორებას, რომელიც სალვადორ დალის გაჰყვა ცოლად.

1934 წელს იგი მეორედ დაქორწინდა, ამჟამად პაბლო პიკასოს და მენ რეის ხატვის მოდელთან — გერმანელ აკრობატ ქალთან ნუშთან (მარია ბენცი). მეორე მსოფლიო ომის მანძილზე იგი ფრანგული წინააღმდეგობის წევრი გახდა. ამ პერიოდში იგი მხოლოდ იარაღით არ იბრძოდა, მისი ნაწარმოებები, მაგალითად პოემა „თავისუფლება“, სრულად ასახავდა მის მებრძოლ ხასიათს.

ნუშის უეცარი სიკვდილის შემდეგ, იგი შეხვდა ბოლო სიყვარულს — დომინიკს, რომელსაც მოგვიანებით მიუძღვნა თხზულება „ფენიქსი“.

პოლ ელუარი გულის შეტევით 1952 წელს გარდაიცვალა. იგი დაკრძალულია პარიზის პერ ლაშეზის სასაფლაოზე. 

## რესურსები ინტერნეტში
* https://web.archive.org/web/20020221233021/http://www.geocities.com/timilie 
* ბიოგრაფია 
* სასიყვარულო სამკუთხედი პოლ ელუარი — გალა — დალი
* გალა და ელუარი. სალვადორ დალის ბედნიერი მოწინააღმდეგე
* მ. ვაკსმახერის ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი პოეტები
ამილახორი

**ამილახორი**, **ამირახორი**, **ამილახვარი** ( „ამირ“ — უფროსი,  „ახურ“ — ბაგა; საჯინიბოს ამირა) — მეჯინიბეთ უხუცესი, გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს ცენტრალური სახელმწიფო აპარატის სამხედრო უწყების მოხელე - ამირსპასალარის თანაშემწე, სავაზიროს წევრი სათათბირო ხმით. მისი ხელქვეითი მოხელენი იყვნენ მეაბჯრეთუხუცესი და მეჯინიბეთუხუცესი. 

 

XV საუკუნეში მეფე გიორგიმ იოთამ ზედგენიძის შთამომავლებს მისი გადარჩენისათვის უბოძა „სპასპეტობას ქართლისას, მოურაობას გორისას, ციხეთა და მამულთა და მეფის კარის ამილახორობა“. მას შემდეგ სიტყვა „ამილახორი“ ნიშნავდა ქართლის სარდალს.

დარბაზობის დროს ამილახორი პატივით მეჭურჭლეთუხუცესთან და მსახურთუხუცესთან იყო გათანაბრებული. საქართველოს სამეფოს პოლიტიკური დაშლის (XVI ს.) შემდეგ ამილახორი ზემო ქართლის სადროშოს სარდალი და, როგორც წესი, გორის მოურავიც იყო. ამ თანამდებობისგან წარმოდგა თავადთა გვარი ამილახვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
სულა

მინი|ლუციუს კორნელიუს სულა
**ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი** (ლათინურად: L·CORNELIVS·L·F·P·N·SVLLA·FELIX) (ძვ. წ. 138 - †ძვ. წ. 78) — რომაელი მხედართმთავარი და დიქტატორი.

ლუციუს კორნელიუს სულა დაიბადა ძვ. წ. 138 წელს. ის ძველ არისტოკრატიულ პატრიციულ ოჯახს ეკუთვნოდა, მაგრამ ბავშვობა სიღარიბეში გაატარა. ახალგაზრდობაში ხელმომჭირნეობის გამო ნაქირავებ ბინაში ცხოვრობდა, დიდი ხანი კი მიკედლებული იყო ვიღაც მდიდარი როსკიპი ქალის ვილას. სულა ჭაბუკობიდანვე იჩენდა ინტერესს ქალბატონების მიმართ, რასაც  ის მშვენივრად იყენებდა გაჭირვების ჟამს. ხშირად ჭორაობდნენ სულას თავშეუკავებელ და სექსუალურ თავგადასავლებზე.ჰყავდა მისთვის შეუფერებელი სამეგობრო წრე, ის მეგობრობდა მეძავებთან, ტაკიმასხარებთან, ჯამბაზებთან და მოცეკვავე ქალებთან, ხშირად თვითონაც ცეკვავდა და ტაკიმასხარობდა. ამ ყველაფერს ხელი არ შეუშლია სულას არისტოკრატული ბუნების ჩამოყალიბებაში, ის იყო უაღრესად განათლებული, ბავშვობიდანვე ინტერესს იჩენდა ბერძნული კულტრის მიმართ, უყვარდა პოეზია, ლიტელატურა, ფილოსოფია. მისი კოზირი იყო ადამინების დადებითად განწყობა, მოხიბვლა, რასაც ის მშვენივრად იყენებდა. იყო ჭკვიანი, ცბიერი და ასევე სისასტიკითაც გამოირჩეოდა, ამიტომაც მას ლომ-მელა უწოდეს.

ძალაუფლებისკენ სწრაფვამ და მარიუსთან დაპირისპირებამ ის აიძულა სამოქალაქო ომი ეწარმოებინა, რამაც, საბოლოო ჯამში, მისი გამრაჯვება და „ბედნიერი დიქტატორის“ - „Felix Dictator“ - დაბადება გამოიწვია. აღმოსავლეთიდან დაბრუნების შემდეგ მან გაამძაფრა ტერორი და რეპრესიები, რასაც უამრავი უდანაშაულო ადამიანი და მარიუსთან დაახლოებული პირების სიცოცხლე შეეწირა. ძვ. წ.79 წელს მოულოდნელად გადადგა, რამაც მოსახელობაში სერიოზული დაბნეულობა გამოიწვია. გადადგომის შემდეგ მან სულ დატოვა რომი და ცხოვრობდა მდიდრულ ვილაში, პუტეოლში. გარდაიცვალა ძვ. წ.78 წელს, საშინელი ტკივილებით. ფორუმ რომანუმზე მის ქანდაკებასთან დაწერეს „აქ წევს სულა, რომლის მსგავსად ჯერ არავის მიუზღავს სიკეთე მეგობრებისთვის და ბოროტება მტრებისთვის“.

კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:რომის დიქტატორები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 138
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 78
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ძვ. წ. 157

|ძვ. წ. 162 | ძვ. წ. 161 | ძვ. წ. 160 | ძვ. წ. 159 | ძვ. წ. 158 | **ძვ.წ. 157**  | ძვ. წ. 156 | ძვ. წ. 155 | ძვ. წ. 154 | ძვ. წ. 153 |ძვ. წ. 152

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* გაიუს მარიუსი რომაელი მხედართმთავარი და შვიდგზის კონსული

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 86

|ძვ. წ. 91 | ძვ. წ. 90 | ძვ. წ. 89 | ძვ. წ. 88 | ძვ. წ. 87 | **ძვ.წ. 86**  | ძვ. წ. 85 | ძვ. წ. 84 | ძვ. წ. 83 | ძვ. წ. 82 |ძვ. წ. 81

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*გაიუს მარიუსი რომაელი მხედართმთავარი და შვიდგზის კონსული

*
ძვ. წ. 138

|ძვ. წ. 143 | ძვ. წ. 142 | ძვ. წ. 141 | ძვ. წ. 140 | ძვ. წ. 139 | **ძვ.წ. 138**  | ძვ. წ. 137 | ძვ. წ. 136 | ძვ. წ. 135 | ძვ. წ. 134 |ძვ. წ. 133

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი რომაელი მხედართმთავარი და დიქტატორი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 78

|ძვ. წ. 83 | ძვ. წ. 82 | ძვ. წ. 81 | ძვ. წ. 80 | ძვ. წ. 79 | **ძვ.წ. 78**  | ძვ. წ. 77 | ძვ. წ. 76 | ძვ. წ. 75 | ძვ. წ. 74 |ძვ. წ. 73

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი რომაელი მხედართმთავარი და დიქტატორი

*
ტიბერიუს გრაკქუსი

[thumb|პორტრეტი ბიოგრაფიათა კრებულში „Promptuarii Iconum Insigniorum“ ([1553)]]
**ტიბერიუს სემპრონიუს გრაკქუსი** (; დ. ძვ. წ. 162 — გ. ძვ. წ. 133) — რომაელი სახალხო ტრიბუნი. იცავდა პლებეების უფლებებს, წარადგინა რეფორმა რომლის მიხედვითაც იზღუდებოდა სახელმწიფო მიწით სარგებლობის უფლება, თითოეულ ოჯახს 1000 იუგერზე (300 ჰა) მეტი არ უნდა ჰქონოდა. მის რეფორმას წინ აღუდგა სენატი და მსხვილ მიწათმფლობელთა უმრავლესობა.სენატმა ტიბერიუს გრაკქუსი დაადანაშაულა სამეფო ხელისუფლებისკენ მიდრეკილებაში. ის და მისი მრავალი მომხრე დახოცეს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:რომაელი სახალხო ტრიბუნები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 162
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 133
კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
კატეგორია:რომში დაბადებულები
ძვ. წ. 163

ძვ. წ. 168 | ძვ. წ. 167 | ძვ. წ. 166 | ძვ. წ. 165 | ძვ. წ. 164 | **ძვ.წ. 163**  | ძვ. წ. 162 | ძვ. წ. 161 | ძვ. წ. 160 | ძვ. წ. 159 |ძვ. წ. 158

## მოვლენები
*პტოლემე VI-მა დაიბრუნა ეგვიპტის სამეფო ტახტი. მაგრამ რომის იმპერიამ გასცა ბრძანება, რომ სამეფო ორად გაყოფილიყო და პტოლემე VIII-ს ემართა კირენაიკა, ხოლო პტოლემე VI-ს კვიპროსი და ეგვიპტე.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 132

ძვ. წ. 137 | ძვ. წ. 136 | ძვ. წ. 135 | ძვ. წ. 134 | ძვ. წ. 133 | **ძვ.წ. 132** | ძვ. წ. 131 | ძვ. წ. 130 | ძვ. წ. 129 | ძვ. წ. 128 |ძვ. წ. 127

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
*მითრიდატე VI ევპატორი — პონტოს მეფე (გ. ძვ. წ. 63)

## გარდაიცვალნენ 
*
გაიუს გრაკქუსი

**გაიუს სემპრონიუს გრაქხუსი** (ლათინურად: C·SEMPRONIVS·TI·F·P·N·GRACCHVS) (ძვ. წ. 154 - ძვ. წ. 121) რომაელი სახალხო ტრიბუნი. ძვ. წ. 123 და 122 წლებში აირჩიეს სახალხო ტრიბუნად. ცდილობდა დემოკრატიული რეფორმების გატარებას. ქალაქის პლებსის სასარგებლოდ შემოიღო პურის კანონი. ცდილობდა იტალიკელი მოკავშირებისთვის რომის მოქალაქების მინიჭებას, რამაც მხედრების და პლებსის წინააღმდეგობა გამოიწვია. 121 წელს ტრიბუნად აღარ აირჩიეს. დაიღუპა აჯანყების დროს.

## ლიტერატურა
*პლუტარქე, „რჩეული პარალელური ბიოგრაფიები“, თბილისი, 1957

კატეგორია:რომაელი სახალხო ტრიბუნები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 154
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 121
კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
ძვ. წ. 154

| ძვ. წ. 159 | ძვ. წ. 158 | ძვ. წ. 157 | ძვ. წ. 156 | ძვ. წ. 155| **ძვ. წ. 154** | ძვ. წ. 153 | ძვ. წ. 152 | ძვ. წ. 151 | ძვ. წ. 150 | ძვ. წ. 149 | 

## მოვლენები
* 1 იანვარი : ძველ რომში წლიური კონსულატის დღე პირველ იანვარზე გადმოიტანეს.

## დაიბადნენ
*გაიუს გრაკქუსი — რომის სახალხო ტრიბუნი (გ. ძვ. წ. 121)

## გარდაიცვალნენ
*