open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვლადიმირ პრელოგი

**ვლადიმირ პრელოგი** (; დ. 23 ივლისი 1906, სარაევო – გ. 7 იანვარი 1998, ციურიხი) — შვეიცარიელი ქიმიკოსი, ხორვატული წარმოშობისა. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში 1975 წელს.

## ბიოგრაფია
დაიბადა სარაევოში 1906 წლის 23 ივლისს. 1914 წელს 8 წლის პრელოგი შეესწრო სარაევოს მკვლელობას. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან მალევე ოჯახი ზაგრებში გადადის საცხოვრებლად, სადაც პრელოგი სწავლობს გიმნაზიაში. 1924 წლიდან პრაღის ტექნიკური უნივერსიტეტის სტუდენტია. მისი სამეცნიერო ხელმძღვანელია ემილ ვოტოჩეკი, ხოლო ვოტოჩეკის ასისტენტი, რუდოლფ ლუკეში, აქტიურად ეხმარებოდა ახალგაზრდა სტუდენტს ქიმიის შესწავლაში და დააინტერესა იგი ორგანული ქიმიით.

დიდი დეპრესიის გამო აკადემიური პოზიციები ძალიან მცირე იყო, ამიტომ პრელოგმა მუშაობა დაიწყო პრეზას კერძო ლაბორატორიაში, რომელიც იშვიათ ქიმიკატებზე მუშაობდა. 1935 წელს მას ზაგრების უნივერსიტეტში იწვევენ ლექტორად. იგი ახერხებს პატარა ლაბორატორიის ორგანიზებას ზაგრებში, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ იძულებულია დატოვოს ზაგრები და რიხარდ კუნის მიწვევით გერმანიაში მიემგზავრება, საიდანაც ახერხებს შვეიცარიაში გაღწევას და ციურიხში დასახლებას. ციურიხში იგი ხორვატული წარმოშობის მეცნიერის, ლავოსლავ რუჟიჩკას დახმარებით ეწყობა ადგილობრივ ლაბორატორიაში. 1957 წლიდან ლაბორატორიის წამყვანი მეცნიერია.

## ნობელის პრემია
პრელოგი გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში 1975 წელს, ორგანული მოლეკულებისა და სტერეოქიმიური რეაქციების დარგში განხორციელებული კვლევების გამო. იგივე დარგში იმავე წელს ასევე დააჯილდოვეს ჯონ კორნფორთი 

## იუგოსლავიის აკადემიის საპატიო წევრი
1986 წლიდან იუგოსლავიის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის საპატიო წევრია.

## პირადი ცხოვრება
1933 წელს პრაღაში დაქორწინდა კამილა ვიტეკზე, 1949 წელს შეეძინათ ვაჟი იანი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 1998
კატეგორია:ხორვატი ქიმიკოსები
კატეგორია:იუგოსლავიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ხორვატი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემია

**ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემია** (, ; ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული აკადემია.
## ისტორია
ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემია დაფუძნდა როგორც *ბოსნია და ჰერცეგოვინის სამეცნიერო საზოგადოება* 1951 წელს, სრ ბოსნია და ჰერცეგოვინის მხარდაჭერით. 1966 წელს რესპუბლიკის პარლამენტმა მიიღო კანონი, რომლითაც საზოგადოებას ოფიციალურად ეწოდა ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემია. ამ კანონის თანახმად აკადემია ვალდებული იყო ეზრუნა მეცნიერებისა და ხელოვნების განვითარებაზე, სამეცნიერო კვლევების უზრუნველყოფასა და სახელოვნებო ღონისძიებების ორგანიზებაზე, აკადემიის წევრთა სამეცნიერო ნაშრომების გამოცემაზე და სხვ. აკადემია არის მთლიანად დამოუკიდებელი ორგანო და ხელმძღვანელობს სამეცნიერო პრინციპებით. აკადემიის შინაგანაწესი არეგულირებს მის მოქმედებას ყველა იმ სფეროში, რომელსაც იგი კურირებს.
## ორგანიზაცია
აკადემიაში არის ექვსი განყოფილება – სოციოლოგიის, მედიცინის, ტექნიკური მეცნიერებების, საბუნებისმეტყველო და ზუსტი მეცნიერებების, ჰუმანიტარული მეცნიერებებისა და ხელოვნების. ასევე მოქმედებს ოთხი კომიტეტი – ბიბლიოთეკისა და დოკუმენტაციის, საერთაშორისო კოოპერაციის, საგამომცემლო და სამეცნიერო-ტექნოლოგიური განვითარების.
## პრეზიდენტები
1966 წლიდან მოყოლებული აკადემიას ხელმძღვანელობდნენ შემდეგი პირები:
* ვასო ბუტოზანი (1966–1968)
* ბრანისლავ ჯურჯევი (1968–1971)
* ედემ ჩამო (1971–1977)
* ალოიზ ბანაცი (1977–1981)
* სვეტოზარ ზიმონიჩი (1981–1990)
* სეიდ ხუკოვიჩი (1990–1999)
* ბოჟიდარ მატიჩი (1999–2014)
* მილოშ ტრიფკოვიჩი (2014-დან)
## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კატეგორია:მეცნიერებათა აკადემიები
ბერეზნეჰუვატეს რაიონი

**ბერეზნეჰუვატეს რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, მიკოლაივის ოლქში. მისი ფართობია 1 263 კმ². 2015 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 20 689 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 17 კაცს კმ²-ზე. ბერეზნეჰუვატეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბერეზნეჰუვატე.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:მიკოლაივის ოლქის რაიონები
მუჰამად ხუდაბანდა

**მუჰამად I** იგივე **მუჰამად ხუდაბანდა** (;‎ დ. 1532 — გ. 1595 ან 1596) — სეფიანების მეოთხე წარმომადგენელი. ირანის შაჰი 1578–1587 წლებში. ტახტზე ავიდა ძმის, ისმაილ II-ის გარდაცვალების შემდეგ. თამაზ I-ისა და სულთან ბეგუმ მავსილუს ვაჟი.

## ტახტზე ასვლამდე 
დაიბადა 1532 წელს, თავრიზში, მამამისის, შაჰ-თამაზ I-ის მმართველობის პერიოდში. 4 წლის ასაკში იგი ჰერათის მმართველად დაინიშნა. მისი მცირეწლოვნების გამო ქალაქს განაგებდა მისი ყიზილბაში მასწავლებელი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქალაქის განვითარებაში. 1572 წელს მუჰამად-მირზა დაინიშნა შირაზის მმართველად. 1576 წელს, შაჰ თამაზის გარდაცვალების შემდეგ, იგი ერთ-ერთ მემკვიდრედ ითვლებოდა, მაგრამ ტახტი საბოლოოდ მისმა უმცროსმა ძმამ, ისმაილმა დაიკავა. მან სიკვდილით დასაჯა თავისი 5 ძმა, მაგრამ მუჰამადი ამ შემთხვევაში გადაურჩა სიკვდილს. 1577 წელს, შაჰ ისმაილი მოწამლეს და გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალების დროისთვის, მუჰამადი შირაზში იმყოფებოდა. 1578 წლის დასაწყისში, მუჰამად-მირზა ოფიციალურად გახდა ირანის შაჰი მუჰამად I-ის სახელით.

## მმართველობის პერიოდი 
მუჰამადს ჰქონდა უფრო რბილი ხასიათი ვიდრე მის ძმას, მაგრამ ამასთან ერთად იყო უნებისყოფო, სწორედ ამიტომ, ისმაილის წინააღმდეგ შეთქმულება მისმა დამ მოაწყო. 1578 წელს, ოსმალეთის იმპერიის სულთანმა, მურად III-მ, განაახლა ომი ირანთან, რომელიც გაგრძელდა 1590 წლამდე. პირველად, ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი მუსტაფა ლალა-ფაშა შეიჭრა ირანში და დაიპყრო აზერბაიჯანის ნაწილი. ზაფხულის ბოლოსთვის დაეცა შირვანი, რის შედეგადაც ოსმალებმა კონტროლი დაამყარეს კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროს მნიშვნელოვან ნაწილზე. 9 აგვისტოს ირანი დამარცხდა ჩილდირის ბრძოლაში, ხოლო 24 აგვისტოს მუსტაფა ლალა-ფაშამ აიღო თბილისი. 

1579 წელს ოსმალებმა იერიში მიიტანეს აზერბაიჯანსა და სომხეთზე, მაგრამ ოსმალთა არმიის მეთაური ადილ გირაი ხანი მუჰამადის ვაჟმა, ჰამზა-მირზამ აიყვანა ტყვედ და მალევე ყაზვინში სიკვდილით დასაჯა. ოსმალეთის იმპერიის სხვა არმია, რომელსაც ოზდემიროღლუ ოსმან-ფაშა და ფერჰად-ფაშა მეთაურობდნენ, შეიჭრა ირანში და 1585 წელს აიღო თავრიზი, რომელიც იმდროინდელი ირანის დედაქალაქი იყო. მუჰამდმა მათ დასამარცხებლად კვლავ ჰამზა-მირზა გაუშვა, მაგრამ ახალგაზრდა უფლისწული ამ კამპანიის დროს დაიღუპა და თავრიზი ოსმალეთის იმპერიის ხელში კიდევ 20 წლის განმავლობაში რჩებოდა.

ოსმალებთან ომის პარალელურად, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სპარსელებს თავს ესხმოდნენ  პარტიზანი უზბეკები.   1585 წელს მათ მთლიანი ხორასანი დაიკავეს,1580-იან წლებში  იმპერია კატასტროფულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა.  მისი ტერიტორია 1586 წლისათვის  952,000კმ² იყო, რაც თანამედროვე ირანის ტერიტორიასთან შედარებით თითქმის 2-ჯერ ნაკლებია.

## დამხობა 
1587 წელს, ირანში კიდევ ერთი შეთქმულება მოაწყვეს, მაგრამ ამჯერად შაჰ მუჰამადის წინააღმდეგ. ირანში თვლიდნენ, რომ უკვე დრო იყო მუჰამადი შეეცვალა მის ვაჟს, აბასს. იგი ტახტიდან ჩამოაგდეს და გამოკეტეს ციხეში, სადაც 8-9 წელი იცხოვრა და გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:სპარსეთის მონარქები
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
კატეგორია:დაბადებული 1532
კატეგორია:გარდაცვლილი 1596
კატეგორია:სეფიანთა დინასტია
ელენა ნელიპჩიჩი

**ელენა ნელიპჩიჩი** (; დ. უცნობია – გ. 1422) — ბოსნიის დედოფალი. მეფე სტეპან ოსტოიას მესამე ცოლი.
## პირველი ქორწინება
ელენა ნელიპიჩების ფეოდალური საგვარეულოს წევრია. 1401 წელს იგი ცოლად გაჰყვა სპლიტის თავადს, ხრვოიე ვუკჩიჩ-ხრვატინიჩს. ელენა კათოლიკე იყო, მაგრამ მისი ქმარი – ბოსნიის ეკლესიის მიმდევარი. 1416 წელს ხრვოიე გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო ელენას დარჩა.
## მეორე ქორწინება
მეორედ ელენა ბოსნიის მეფეზე, სტეპან ოსტოიაზე დაქორწინდა. მას მზითევში მოჰყვა თავისი გარდაცვლილი ქმრის სამფლობელოები, მათ შორის ქალაქი იაიცე. 1418 წელს სტეპან ოსტოია გარდაიცვალა და ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი სტეპან ოსტოიჩი, რომელიც მას მეორე ცოლის, კუიავასგან ჰყავდა.
## ქვრივობა
ელენას სამეფო კარზე არც გავლენა და არც ძალაუფლება არ ჰქონდა, ხოლო კუიავა მისი ვაჟის გამეფების მერე გაძლიერდა და გადაწყვიტა შური ეძია. 1419 წელს ელენა სტეპან ოსტოიჩმა დააპატიმრებინა, სამი წლის შემდეგ იგი ციხეში გარდაიცვალა უცნობ გარემოებებში.
## შთამომავლობა
არის ვარაუდები, რომ ბალშა ჰერცეგოვიჩი ელენასა და ხრვოიეს შვილია, თუმცა ამის დამტკიცება არ ხერხდება. სხვა შთამომავალი მას არ ჰყოლია.
## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ისტორია
რადოკის ტბა

**რადოკის ტბა** — მტკნარი წყლის (გამდნარი) ტბა ანტარქტიდის აღმოსავლეთით, რომელიც ვრცელდება ბივერის ტბიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 5 კმ-ში და არამისის ქედიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 24 კმ-ში. იგი უღრმესი ტბაა ანტარქტიდაზე და მისი სიღრმე აღწევს 362 მეტრს. პაგოდრომას მშრალი მთის ხეობით შეერთებულია ბივერის ტბასთან.

ტბა დატანილია რუკებზე ავსტრალიის ეროვნული ანტარქტიკული საკვლევი ექსპედიციის (ANARE) მიერ RAAF 1956 წლის საჰაერო ექსპედიციის ფოტოგრაფიით. სახელი ეწოდა მეტეოროლოგისა და გლაციოლოგის უვე რადოკის პატივსაცემად, რომელმაც დიდი დახმარება გაუწია ავსტრალიის ეროვნული ანტარქტიკული საკვლევი ექსპედიციის გლაციოლოგიურ პროგრამას.. რადოკი — ანტარქტიდის კონტინენტის ყველაზე ცნობილი ღრმა და ერთადერთი ცნობილი მტკნარი წყლის ტბაა, რომელშიც მცურავ მდგომარეობაში მდებარეობს მყინვარის ენა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## ლიტერატურა 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ყინულქვეშა ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ქალები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

**ქალები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში** აღწერს ქალების მდგომარეობას ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. 
## თანამედროვე მდგომარეობა
აგროკულტურის განვითარების საერთაშორისო ფონდის კვლევის თანახმად, ბოსნიელმა ქალებმა განიცადეს სამგვარი ტრანსფორმაცია ბოსნიის ომის შედეგად – საომარი, ეკონომიკური და პოლიტიკური. ქალების როლი საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დადაბლდა, რადგან საომარი მდგომარეობის გამო, ქალებს უმეტესად ოჯახური კერის მიხედვა ევალებოდათ. ასევე წამოიწია რელიგიურმა ფაქტორმა, რომელიც კომუნისტურ პერიოდში მიჩქმალული იყო, ასე რომ მრავალმა ქალმა, განსაკუთრებით არაურბანულ ზონებში თავად გადაწყვიტა უარი ეთქვა აქტიურ საჯარო ცხოვრებაზე და წამყვანი როლი მამაკაცებს გადააბარა. ქალების ნაწილმა ქვეყანა დატოვა და უკეთესი მომავლის საძებნელად უცხოეთს მიაშურა. 
### ომის პერიოდი
ომის პერიოდში ქალები არანაკლებ ხდებოდნენ ძალადობის მსხვერპლი, ვიდრე მამაკაცები. განსაკუთრებული სისასტიკით გამოირჩეოდნენ სერბული ფორმირებები ბოსნიელი ქალების მიმართ: სერბული არმია, პოლიცია, მოხალისეთა ფორმირებები და ადგილობრივი სერბებიც კი, რომლებმაც სამხედრო უპირატესობის გამო მალევე შეძლეს ქვეყნის ტერიტორიის 70%-ის დაკავება, ძარცვავდნენ მათ კონტროლირებად ტერიტორიაზე დარჩენილ არასერბებს, აიძულებდნენ უარი ეთქვათ ქონებაზე და დაეტოვებინათ ის მხარე, უარის შემთხვევაში კლავდნენ ან გადაჰყავდათ საკონცენტრაციო ბანაკებში, სადაც ქალებსა და კაცებს აცალკევებდნენ, ქალები და გოგონები დატყვევებული იყვნენ საშინელ პირობებში ყოფილ სტადიონებზე, სამრეწველო შენობებში ან არმიის ყაზარმებში, სადაც მათ ყველანაირად ამცირებდნენ, მათ შორის მრავალჯერ აუპატიურებდნენ. არსებობდა დატყვევების ადგილები, სადაც მსურველი სერბი ჯარისკაცი ან პოლიციელი მიდიოდა, არჩევდა გოგონებს და შემდეგ "თამაშობდა" მათთან. სხვადასხვა მონაცემებით ომის დროს 12დან 50 ათასამდე ქალი იქნა გაუპატიურებული.
## კანონმდებლობა
2003 წელს მიღებულ იქნა კანონი გენდერული თანასწორობის შესახებ, რომელიც გენდერული თანასწორობის დასავლურ მოდელს ამკვიდრებს ქვეყანაში. შემოღებული იქნა კვოტა, რომლის მიხედვითაც კანდიდატების მინიმუმ 30% უნდა იყოს ქალი.
## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კატეგორია:ქალები
მარია ბრანკოვიჩი

**მარია ბრანკოვიჩი** (; ; მონათლეს როგორც *ელენა* (; ) დ. 1447 – გ. 1474 ან 1495 შემდეგ) — სერბეთის უკანასკნელი დესპოტიცა და ბოსნიის უკანასკნელი დედოფალი.
## ბიოგრაფია
მარია დაიბადა სერბეთის დესპოტის ლაზარ ბრანკოვიჩისა და ჰელენა პალეოლოგინას, იმპერატორ იოანე პალეოლოგოსის შვილიშვილის ოჯახში 1447 წელს. მას ძმები არ ჰყავდა, ამიტომ მამამისის გარდაცვალების შემდეგ იგი მეზობელი ბოსნიის ტახტის მემკვიდრეზე, სტეპან ტომაშევიჩზე გათხოვდა 1459 წლის 1 აპრილს. კათოლიკე სტეპან ტომაშევიჩი სერბეთის დესპოტი გახდა, ხოლო ელენამ ქორწინების შემდეგ სახელი შეიცვალა და მარია დაირქვა, რაც კათოლიკურ სამყაროში უფრო მისაღები სახელი იყო. ტომაშევიჩის გადესპოტებით უკმაყოფილო ოსმალებმა სამ თვეში დაიკავეს ტომაშევიჩის მთელი სამფლობელო, რადგან კათოლიკე მონარქის მმართველობით უკმაყოფილო სერბებმა დიდი წინააღმდეგობა არ გაუწიეს ოსმალებს და 1459 წლის ივნისში სმედერევოს ციხესიმაგრის კარიბჭის გასაღებები მეჰმედს მიართვეს. ოსმალებმა სერბეთის დესპოტატის ანექსია მოახდინეს სმედერევოს სანჯაყის სახელით. წყვილმა ბოსნიას შეაფარა თავი.
### ბოსნიის დედოფალი
1461 წელს გარდაიცვალა სტეპან ტომაში, მარიას მამამთილი, ხოლო სტეპან ტომაშევიჩი ბოსნიის მეფე გახდა. მან მაშინვე მიმართა რომს დახმარების თხოვნით. ნოემბერში ბოსნიაში ჩავიდა პაპის ლეგატი, რომელმაც ჩაიტანა სამეფო გვირგვინი. ამის გამო უნგრეთის მეფე მათიაში აღშფოთდა, მაგრამ პაპის შუამდგომლობით კონფლიქტი მოგვარდა – ტომაშევიჩი მათიაშის ვასალად გამოცხადდა, რომელიც მას იმპერატორ ფრიდრიხის წინააღმდეგ უნდა დახმარებოდა. 1463 წელს მოკავშირეებით დაიმედებულმა ტომაშევიჩმა ოსმალებს ხარკი შეუწყვიტა. ოსმალეთის არმიამ ველი მაჰმუდ-ფაშას სარდლობით ბობოვაცს ალყა შემოარტყა 19 მაისს, მეორე დღეს კი მას თავად მეჰმედიც შეუერთდა. ბობოვაცი მალევე დაეცა და მეფემ გადაწყვიტა თავშესაფარი ეძია დალმაციაში ან ხორვატიაში. მან დედინაცვალი კატარინა რომში გაგზავნა, მარია კი რაგუზაში. თავად ტომაშევიჩს ფეხდაფეხ მისდევდა მაჰმუდ-ფაშა და ბოლოს კლუჩში მოახერხა მისი ალყაში მოქცევა. რესურსების სიმცირის გამო ტომაშევიჩი მიხვდა, რომ ალყას ვერ გაუძლებდა და დანებდა. იგი მეჰმედის წინაშე წარადგინეს 25 მაისს, რის შემდეგაც სიკვდილით დასაჯეს. მისი დატყვევებული ნათესავები კონსტანტინოპოლში გაგზავნეს, სადაც მათმა ნაწილმა ისლამი მიიღო. ბოსნიის სამეფო ოსმალეთმა შეიერთა.
### დაქვრივების შემდგომ
მარიას ზუსტი ბედი რაგუზაში გაგზავნის შემდეგ უცნობია. მკვლევლართა ნაწილის აზრით, იგი ადრიატიკის სანაპიროზე ცხოვრობდა და იქვე გარდაიცვალა. XVI საუკუნის მასარელის ხელნაწერის მიხედვით ტომაშევიჩსა და მარიას შვილები ჰყავდათ, თუმცა არც ერთის სახელი და ბედი არ არის მოხსენიებული და ცნობილი.

მარიას გარდაცვალების ზუსტი თარიღი უცნობია. წყაროების ნაწილი მისი გარდაცვალებისა და დაკრძალვის თარიღად 1474 წელს ასახელებს, სხვები კი ამტკიცებენ რომ იგი ჯერ კიდევ 1495 წელს ცოცხალი იყო. იგი მოკრძალებული ფიგურა იყო და ქმრის დედინაცვლის, კატარინას ჩრდილქვეშ დარჩა, რომელიც ხშირად შეცდომით მოიხსენიება ბოსნიის უკანასკნელ დედოფლად.
## სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის ისტორია
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ისტორია
ვანდას ტბა

**ვანდას ტბა** () — ტბა ანტარქტიდაში, რაიტის ხეობაში ვიქტორიას მიწის ტერიტორიაზე, მიეკუთვნება როსის ტერიტორიას, რომელზეც პრეტენზიას აცხადებს ახალი ზელანდია. ტბას აქვს 5 კმ სიგრძე და მისი მაქსიმალური სიღრმე შეადგენს 69 მეტრს. ფართობი — 5,2 კმ², მაქსიმალური სიგრძე — 8 კმ, მაქსიმალური სიგანე — 2 კმ, საშუალო სიღრმე — 30,8 მ. ტბის ნაპირთან ახალ ზელანდიას 1968 წლიდან აქვს პოლარული სადგური. ვანდა არის ჰიპერდამარილიანებული ტბა, ათჯერ უფრო მეტად მინერალიზებული, ვიდრე ზღვის წყალი და უფრო მეტად მარილიანი ვიდრე მკვდარი ზღვის წყალი და ალბათ კიდევ უფრო მარილიანი, ვიდრე ჯიბუტიში მდებარე ასალის ტბის წყალი, რომელიც ანტარქტიკის ფარგლებს გარეთ ყველაზე მლაშე ტბად ითვლება. ვანდას ტბა ასევე მერომიკტიკურია, რაც იმას ნიშნავს, რომ უფრო ღრმა წყლები არ ერევიან ნაკლებ სიღრმეზე მყოფ წყლებთან. არსებობს სამი სხვადასხვა წყლის ტემპერატურა წყლის შესაბამისი სიღრმეების მიხედვით, ტბის ფსკერზე არსებული 23 °C-დან შუა ფენის 7 °C-მდე და ტბის ზედაპირზე 4-6 °C-მდე. ეს მხოლოდ ერთი ყინულისაგან თავისუფალი ტბაა ტრანსანტარქტიკული მთების ხეობებში არსებულ მრავალრიცხოვანი მლაშე ტბებიდან. ანტარქტიდაში ყველაზე გრძელი მდინარე ონიქსი მიედინება დასავლეთით მატერიკის სიღრმეში და ჩაედინება ვანდას ტბაში. მდინარის შესართავთან მდებარეობს მეტეოსადგური.

ტბა მთელი წლის განმავლობაში დაფარულია გამჭვირვალე 3,5–4 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. ყინულის ზედაპირი თოვლით არ არის დაფარული და იმყოფება „ღრმა ბზარებით და ხაზებით დასერილ“ მდგომარეობაში.

ვანდას ტბაში და მდინარე ონიქსში არც ერთი სახეობის თევზი არ დაცურავს, მიკროსკოპული სახის სიცოცხლე, ისეთები, როგორიცაა ლურჯ-მწვანე წყალმცენარეები, რომელსაც მოსდევს წყლის გაფერადება არ დაფიქსირებულა. ბუნებაზე მავნე ზემოქმედების საფრთხის გამო, რომელიც შეიძლება მოყვეს კვლევებს სამეცნიერო დაივინგი შეზღუდულია ტბის ზედა ფენაში მუშაობისას (30 მეტრზე ზემოთ) და დისტანციური მართვის წყალქვეშა აპარატის გამოყენება არ დაიშვება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* მაკ-მერდოს მშრალი ხეობების ტბები

## სქოლიო 
კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
სემკა სოკოლოვიჩ-ბერსაკი

**სემკა სოკოლოვიჩ-ბერსაკი** (22 დეკემბერი 1935 – 4 მარტი 2008) ბოსნიელი მსახიობი ქალი. ახალგაზრდობაში ასევე თამაშობდა ჭადრაკი|ჭადრაკს, რვაჯერ მოიგო ხორვატიის ჩემპიონატი ახალგაზრდა მოჭადრაკეთა შორის.
## ბიოგრაფია
სემკა სარაევოში, ბოსნიელების ოჯახში დაიბადა. დედამისი აბიდა მკერავი იყო. უფროსი და ბადემა (1929–1969) მეცოსოპრანო.

2008 წლის მარტში მისმა ვაჟმა მარიომ გამოაცხადა დედამისის გარდაცვალება შინაგანი სისხლდენის გამო, რაც მას ინსულტის შემდეგ განუვითარდა.
## კარიერა
იგი ზაგრების თეატრის მსახიობი იყო, ასევე მონაწილეობდა კინოფილმებში. მისი კინოდებიუტი შედგა 1956 წელს. იგი მონაწილეობდა 1967 წელს გადაღებულ ფილმში *Kineski zid*, ასევე მონაწილეობდა 1971 წელს გადაღებულ ფილმში *La Corta delle bambole notte di vetro*. 

1978 წელს მან ქალის მთავარი როლი ითამაშა ფილმში *Roko i Cicibela* მისი უკანასკნელი ფილმი იყო 2008 წელს გადაღებული ''Traktor, ljubezen in Rock'n'Roll*. ასევე მონაწილეობდა იასმილა ჟბანიჩის ფილმში *Grbavica''.
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია: გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ბოსნიელი მსახიობები
სოვეტსკაიას ტბა

**სოვეტსკაიას ტბა** () — ყინულქვეშა ტბა ანტარქტიდაში. 2006 წლის იანვარში აღმოაჩინეს კოლუმბიის უნივერსიტეტის ლამონ-დოერტის სახმელეთო ობსერვატორიის გეოფიზიკოსებმა: რობინ ბელმა () და მაიკლ სტადინჯერმა () და დღეისთვის დაკონსერვებული საბჭოთა პოლარული სადგურის — სოვეტსკაიას პატივსაცემად დაარქვეს ეს სახელი, რადგანაც ტბა მდებარეობს დაახლოებით 2,5 კმ-ში მის ქვეშ. საორიენტაციო  ფართობია — 1600 კმ², საორიენტაციო ასაკი — 35 მილიონი წელი, სავარაუდო სიღრმე — დაახლოებით 900 მეტრი, წყლის ტემპერატურა მუდმივია და შეადგენს −2 °C-ს.

ტბის აღმოჩენას წინ უსწრებდა ღრმა სამეცნიერო კვლევები: გამოყენებული იქნა თანამგზავრიდან გადაღებული სურათები, გრავიტაციული გაზომვები, ლაზერული ალტიმეტრები და 1958—1959 წლებში სადგურის საბჭოთა თანამშრომლების მიერ შეგროვებული ინფორმაციებიც კი.

არ არის გამორიცხული ტბაში სიცოცხლის არსებობის შესაძლებლობა, თანაც, რადგანაც ტბა იზოლირებული იყო გარე სამყაროსგან რამდენიმე მილიონი წლის განმავლობაში, შესაძლებელია მასში «ისტორიამდელი» ეკოსისტემის აღმოჩენაც, რომელიც განიცდიდა ალტერნატიულ ევოლუციას. ტბის გაბურღვის საკითხი განიხილება საერთაშორისო მასშტაბით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანტარქტიკის უდიდესი ტბები  *agiweb.org*-ის საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ყინულქვეშა ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ფრიქსელის ტბა

**ფრიქსელის ტბა** () — ხმელეთშუა მოქცეული ტბა ვიქტორიას მიწის რეგიონში, ანტარქტიდაში. მდებარეობს ტრანსანტარქტიკული მთების ტეილორის ხეობაში კანადის მყინვარსა და თანამეგობრობის მყინვარს შორის. ტბის სიგრძე შეადგენს 4,5 კმ-ს, ფართობი — 7 კმ²-ს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 15 მეტრ სიმაღლეზე, აქვს 19 მეტრი სიღრმე.

ტბა მუდმივად დაფარულია დაახლოებით 5 მეტრი სისქის ყინულის ფენით. წყალი ტბაში მარილიანია, ახლოა ზღვის წყლის შემადგენლობასთან. 9,5 მეტრის ქვემოთ აღმოჩენილია მეთანის და გოგირდწყალბადის მაღალი კონცენტრატები. ზაფხულობით წყლის ტემპერატურა მერყეობს 0,5 °C-დან 2,5 °C-მდე.

ფრიქსელის ტბა რუკაზე დაიტანა ბრიტანეთის ანტარქტიკულმა ექსპედიციამ რობერტ სკოტის ხელმძღვანელობით 1910-1913 წლებში. 1957-1958 წლებში ამერიკული დიპ-ფრიზის ოპერაციის ჩატარების დროს ტბა გამოიკვლია პროფესორმა ტ. ლ. პევემ, რომელმაც მას სახელი დაარქვა ცნობილი გლაციოლოგის ფრიტიოფ მ. ფრიქსელის () პატივსაცემად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* USGS GNIS: Lake Fryxell 
* 

კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
უილანსის ტბა

**უილანსის ტბა** () — ყინულქვეშა ტბა ანტარქტიდაში. თავისი დასახელება მიიღო ოჰაიოს შტატის უნივერსიტეტის დოქტორის, გლაციოლოგის აიან უილანსის პატივსაცემად.

უილანსის ტბა მდებარეობს როსის შელფური მყინვარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ტბა იმყოფება დაახლოებით 800 მეტრის სიღრმეში ყინულის ქვეშ. მისი ფართობი შეადგენს დაახლოებით 60 კმ²-ს, ხოლო სიღრმე — 1,5-2 მეტრს, თუმცა მეცნიერები სეისმოლოგიური გაზომვების დახმარებით ვარაუდობდნენ 6—9 მეტრს. ტბის წყლის ტემპერატურა შეადგენს −0,5 °С-ს.

პირველად ტბა აღწერილი იქნა სკრიპსის ოკეანოგრაფიის ინსტიტუტის თანამშრომლის — გლაციოლოგ ჰელენ ფრიკერის მიერ 2007 წელს. ის და მისი გუნდი სწავლობდნენ რეგიონის თანამგზავრულ ფოტოსურათებს 2003 წლიდან 2006 წლის ჩათვლით, რომლებზეც აღმოაჩინეს ყინულის პერიოდული აწევა და დაწევა და გააკეთეს დასკვნა ამ ადგილას ყინულქვეშა ტბის არსებობის შესახებ მბურღავების ჯგუფმა '**-მა გააკეთა განცხადება, რომ 800 მეტრიანი ყინულის ფარის გავლის შემდეგ მიაღწია ტბის ზედაპირს. გაბურღული ჭაბურღილის დიამეტრმა შეადგინა 30 სანტიმეტრი, აქედან აიღეს წყლის და ფსკერის დანალექების სასინჯი ნიმუშები, რომლებშიც აღმოჩნდა მიკროორგანიზმები-ლიტოტროფები (დაახლოებით 1000 ცალი მილიმეტრზე, რაც ათჯერ ნაკლებია, ვიდრე ოკეანის წყლებში), რომლებიც საკუთარი სიცოცხლისთვის იყენებენ არა ფოტოსინთეზს, არამედ ნახშირორჟანგს. მეცნიერებმა აღნიშნეს, რომ «ეს იყო ანტარქტიკის ყინულქვეშა ტბებიდან ასეთი მაღალი ხარისხის პირველი წარმატებული ნიმუშების შერჩევა». ადრე მსგავს სამუშაოებს ატარებდნენ რუსი მკვლევარები ვოსტოკის ტბაში, სადაც აღებულმა ნიმუშებმა ვერ მოიტანეს დიდი აღმოჩენები, და ბრიტანელები ელსუორტის ტბაში, სადაც ბურღვა ვერ მივიდა ბოლომდე საბურღი მოწყობილობის მწყობრიდან გამოსვლის გამო.

2014 წელს ტბა გამოიკვლიეს აშშ-ის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მეცნიერებმა.

უილანსის ტბის კვლევებმა მეცნიერებს შეიძლება მისცეს წარმოდგენა პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრ ევროპაზე და პლანეტა სატურნის თანამგზავრ ენცელადზე შესაძლო ცხოვრებაზე, სადაც კლიმატი დედამიწის ანტარქტიდის მსგავსია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* **'-ის ოფიციალური საიტი 
* უილანსის ტბა ''lakelubbers.com-ის საიტზე 
* Life Under Antarctica's Ice *discovermagazine.com*-ის საიტზე, 3 ივნისი 2013 წელი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ყინულქვეშა ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ქვითკირი

**ქვითკირი**, *ქვიტკირი* — ქვებითა და კირის დუღაბით ნაშენი.

ლეონტი მროველის სიტყვით, ქვითკირით მშენებლობა საქართველოში სპარსთა მეფის აფრიდონის წარმოგზავნილი არდამ ერისთავის ნებროთიანის დროს გაჩენილა. ისტორიკოსი ამბობს:

## ლიტერატურა
* ივ. ჯავახიშვილი, „მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის — მშენებლობის ხელოვნება ძველ საქართველოში“, თბ., 1946.

კატეგორია:არქიტექტურა
განათლება ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

ს გიმნაზია]]
**განათლებას ბოსნია და ჰერცეგოვინაში** დიდი ისტორია აქვს. პირველი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება აქ ღაზი ხოსრო-ბეგმა დააარსა 1531 წელს, სადაც სუფი ფილოსოფიას ასწავლიდნენ. 1887 წელს, ავსტროუნგრული ოკუპაციის დროს, დაარსდა ხუთწლიანი შარი'ათის სკოლა. 1940-იან წლებში გაჩნდა სარაევოს უნივერსიტეტი, როგორც სეკულარული უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება. 1950-იანებიდან უკვე ხელმისაწვდომი გახდა მაგისტრატურა და დოქტორანტურაც. ბოსნიის ომის დროს საგანმანათლებლო ცხოვრებას მძიმე ზიანი მიადგა, მაგრამ დღესდღეობით ქვეყანაში რამდენიმე უნივერსიტეტია – სარაევოში, მოსტარში, ბიჰაჩში, ტუზლაში, ზენიცაში და სხვ. ცენტრალური სამეცნიერო დაწესებულებაა ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემია.
## საგანმანათლებლო სისტემა
ქვეყანაში საგანმანათლებლო სისტემა სამსაფეხუროვანია:
* დაწყებითი განათლება
* საშუალო განათლება
* უმაღლესი განათლება
### დაწყებითი განათლება
დაწყებითი განათლება ქვეყანაში სავალდებულო და უფასოა ყველა ბავშვისთვის 6-დან 15 წლამდე. იგი სამსაფეხუროვანი ცხრაწლიანი პერიოდისგან შედგება. ეს სისტემა 2004 წლიდან იქნა დანერგილი, რომელმაც ძველი ორსაფეხუროვანი რვაწლიანი დაწყებითი განათლების სისტემა შეცვალა.
### საშუალო განათლება
საშუალო განათლებაც ასევე უფასოა. ის ზოგადი და ტექნიკური საშუალო სკოლების მიერ არის წარმოდგენილი, სადაც სწავლება 14 ან 15 წლიდან იწყება და სამ ან ოთხ წელს გრძელდება. მოსწავლეებს, ვინც ზოგადი საშუალო სკოლები დაამთავრეს, ეძლევათ საშუალება გააგრძელონ სწავლა უნივერსიტეტში მისაღები გამოცდების ჩაბარების შემდეგ, ტექნიკუმის მოსწავლეები კი პროფესიულ დიპლომს იღებენ.
### უმაღლესი განათლება
ბოსნია და ჰერცეგოვინაში არის რვა სახელმწიფო (90 ფაკულტეტი) და 22 კერძო უმაღლესი სასწავლებელი. 2007 წლის  განათლების კანონით სახელმწიფო და კერძო დაწესებულებების დიპლომები გათანაბრებულია. სწავლება აქაც სამსაფეხუროვანია
* ბაკალავრიატი – სამი ან ოთხი წლის სწავლების შემდეგ 180-დან 240 ECTS ქულამდე მფლობელს ეძლევა ბაკალავრის სტატუსი.
* მაგისტრატურა – ორწლიანი კურსი, რომლის 120 ქულით დასრულების შემთხვევაში ბაკალავრი იღებს მაგისტრის სტატუსს.
* დოქტორანტურა – სამწლიანი კურსია, რომლის წარმატებით გავლის შემთხვევაში მაგისტრი ხდება დოქტორი.
## ორი სკოლა ერთ შენობაში
ბოსნია და ჰერცეგოვინაში არსებობენ სკოლები, რომლებიც ერთ შენობაში ორ დამოუკიდებელ სასწავლო პროცესს ატარებენ. ასეთ სკოლებს *ორი სკოლა ერთ შენობაში* (; *ორი სკოლა ერთი სახურავის ქვეშ*) ეწოდებათ. ამ სკოლებში მოსწავლეები ეთნიკური ნიშნით არიან გაყოფილი – ხორვატი მოსწავლეები სარგებლობენ სკოლის ერთი შესასვლელით და ცალკე სასწავლო პროგრამით, ხოლო ბოსნიელი მოსწავლეები – მეორე შესასვლელითა და ცალკე სასწავლო პროგრამით. მოსწავლეების სამყოფელი გადატიხრულია. ამჟამად ქვეყანაში 57 სკოლაში მიმდინარეობს ამგვარი საგანმანათლებლო პროცესი. ეს ბოსნიის ომისა და თვითგამოცხადებული ჰერცეგ-ბოსნიის რესპუბლიკის მემკვიდრეობაა.
## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კატეგორია:განათლება ბოსნია და ჰერცოგოვინაში
ანჯეი დუდა

**ანჯეი დუდა** (; დ. 16 მაისი, 1972) — პოლონეთის პრეზიდენტი. იურისტი და ევროპარლამენტის წევრი. პოლონეთის პრეზიდენტობის კანდიდატი კანონი და სამართლის პარტიიდან პოლონეთის 2015 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. 2015 წლის 24 მაისს მან არჩევნებში დაამარცხა მისი წინამორბედი ბრონისლავ კომოროვსკი.

## ბიოგრაფია
ანჯეი დუდა დაიბადა კრაკოვში მეცნიერებისა და მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის AGH უნივერსიტეტის პროფესორების, იანინა მილევსკას და იან ტადეუშ დუდას ოჯახში. ანჯეის ცოლი, აგატა კორნჰაუსერ-დუდა უმაღლესი სკოლის მასწავლებელია, რომელიც ასწავლის გერმანულს კრაკოვის იან III სობესკის უმაღლეს სკოლაში. დუდას სიმამრი არის პოლონელ-ებრაელი მწერალი, თარჯიმანი და ლიტერატურული კრისიტიკოსი იულიან კორნჰაუსერი.

ის სწავლობდა სამართლის ფაკულტეტზე იაგელონის უნივერსიტეტში. 2001 წლის ოქტომბერში დაინიშნა იაგელონის უნივერსიტეტის ადმინისტრაციის სამართლის დეპარტამენტის პროფესორის თანაშემწედ. 2005 წლის იანვარში დუდამ მიიღო PhD-ის სამართლის ხარისხი იმავე უნივერსიტეტში.

მან თავისი პოლიტიკური კარიერა 2000-იანებამდე თავისუფლების კავშირის პარტიაში დაიწყო, მაგრამ 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ თანამშრომლობა დაიწყო კანონის და სამართლის პარტიასთან. 2006 წლიდან 2007 წლამდე ის იყო იუსტისიის მინისტრის მოადგილე. 2007—2008 წლებში დუდა პოლონეთის სახელმწიფო სასამართლოს წევრი იყო. 2008—2010 წლებში ლეხ კაჩინსკის პრეზიდენტობის დროს, ის პოლონეთის რესპუბლიკის კანცელარიის წევრი იყო.  2010 წელს ანჯეი დუდა იყო წარუმატებელი კანდიდატი, რომ გამხდარიყო ადგილობრივი კრაკოვის პრეზიდენტი, როგორც PiS კანდიდატი, მაგრამ მან დიდ წარმატებას მიაღწია 2011 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, სადაც მან მიიღო 79 981 ხმა კრაკოვში, ამგვარად გახდა სეიმის წარმომადგენელი. 2014 წელს აირჩიეს ევროპარლამენტის წევრად.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:პოლონეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:პოლონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ონიქსი (მდინარე)

**ონიქსი** — ანტარქტიდის ყველაზე გრძელი მდინარე. მდებარეობს ვიქტორიას მიწის რაიტის ხეობაში, მაკ-მერდოს მშრალ ველებზე, რომელიც ხასიათდება თითქმის მთელი წლის განმავლობაში უთოვლობით, მზის ინსოლაციის დიდი დონით და საკმაოდ მაღალი ზაფხულის ტემპერატურით. მდინარის სიგრძეა დაახლოებით 30 კმ. ჩაედინება ვანდას ტბაში.

მდინარეში წყლის დონე განიცდის დღიურ და სეზონურ ძლიერ ცვალებადობას. ონიქსს აქვს რამდენიმე შენაკადი და მოედინება მხოლოდ გვიანდელი ანტარქტიდული ზაფხულის პერიოდში (თებერვალი, მარტი). დანარჩენი დროის განმავლობაში მდინარის დინება პრაქტიკულად არ არსებობს. ზოგჯერ რამდენიმე წლის განმავლობაში მდინარე ვერ აღწევს ვანდას ტბას. მაგრამ ხანდახან ხდება თავისებური წყალდიდობებიც; ერთ-ერთი მათგანის დროს, 1984 წელს, ახალზელანდიელი რაფტინგისტები დაეშვნენ კიდევაც მდინარეზე.

მდინარეში არ არსებობს თევზი, მაგრამ არსებობს მიკროორგანიზმები და წყალმცენარეები, რომელთა ყვავილობა შესამჩნევია. მდინარის გასწვრივ განთავსებულია მეტეოსადგურები, ხოლო მდინარის ხეობაში 1968 წლიდან 1995 წლამდე მდებარეობდა ახალზელანდიური სადგური ვანდა. საინტერესოა, რომ სადგურზე 1974 წლის 5 იანვარს დაფიქსირებულმა ჰაერის მაქსიმალურმა ტემპერატურამ შეადგინა +15 °C; ეს ალბათ მთელი ანტარქტიდის რეკორდია ტემპერატურაში.

[center|thumb|500px|[რაიტის ხეობა|რაიტის ხეობის რუკა მდინარე **ონიქსით** და ვანდას ტბით]]

## რესურსები ინტერნეტში
* Photo from lower altitude

## სქოლიო
კატეგორია:ანტარქტიდის მდინარეები
რუსეშტი-ნოი

**რუსეშტი-ნოი** () — სოფელი მოლდოვაში, იალოვენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 97 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 039 ადამიანს შეადგენდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა
* იალოვენის რაიონი

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:იალოვენის რაიონის სოფლები
ელსუორტის ტბა

**ელსუორტის ტბა** () — ყინულქვეშა ტბა ანტარქტიდაში.

ბევრი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ტბას არ ჰქონდა კავშირი გარე სამყაროსთან სულ მცირე 125 ათასი წლის განმავლობაში.

ელსუორტის ტბის ზომები შეადგენს 14,7 კმ х 3,1 კმ, ფართობი — 28,9 კმ². ტბის სიღრმე იცვლება ღერძის სიგრძის გასწვრივ 52 მეტრიდან 156 მეტრამდე, წყლის მოცულობა განსაზღვრულია 1,37 კმ³-ით.

ტბის ზედაპირთან ჭაბურღილის ბურღვის სამუშაოებს ახორციელებენ მეცნიერები დიდი ბრიტანეთიდან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

კატეგორია:ანტარქტიდის ტბები
კატეგორია:ყინულქვეშა ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
მიხეილ შიშნიაშვილი

**მიხეილ ესტატეს ძე შიშნიაშვილი** (დ.   2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 20 ოქტომბერი] , 1905, თელავი — გ. 5 მაისი, 1985, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი, ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1946), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1966). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

## ბიოგრაფია
1935 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1934–1982 წლებში მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტში, 1940–1947 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი, ხოლო 1947 წლიდან კი — კოლოიდური ქიმიის ლაბორატორიის გამგე. 1946–1955 წლებში — ალექსანდრე პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქიმიის ფაკულტეტის კათედრის გამგე. მიხეილ შიშნიაშვილს ძირითადი გამოკვლევები აქვს კოლოიდურ ქიმიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
მოსტარის უნივერსიტეტი

**მოსტარის უნივერსიტეტი** (; ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინის სიდიდით მეორე საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც 1977 წელს დაარსდა ქალაქ მოსტარში. თავდაპირველად იგი ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტის სახელით იტო ცნობილი, მაგრამ ბოსნიის ომის დროს, 1992 წელს სახელი შეუცვალეს.
## ისტორია
მოსტარში პირველი უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება იყო ფრანცისკანელთა თეოლოგიური სკოლა, რომელიც 1895 წელს დაარსდა. 1950 წელს პედაგოგთა მოსამზადებელი სკოლა გაიხსნა მოსტარში, 1959 წელს კი ტექნიკუმი, რასაც მოჰყვა 1960 წელს აგრონომიული ტექნიკუმის, ასევე იურიდიული და ეკონომიური ფაკულტეტების განყოფილებების გახსნა.

ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტი 1977 წელს დაარსდა და შეიერთა ფაკულტეტები და ტექნიკუმები. უნივერსიტეტის კამპუსი დასავლეთ მოსტარში მდებარეობდა, რომელიც ბოსნიის ომის დროს ხორვატთა თავდაცვის ვეჩეს კონტროლქვეშ იყო. ხორვატებმა განდევნეს ბოსნიური პროფესურა და უნივერსიტეტს სახელი გადაარქვეს, უნივერსიტეტის ოფიციალურ ენად კი ხორვატული გამოაცხადეს. ბოსნიელმა პროფესორებმა ბოსნიის არმიის კონტროლირებად აღმოსავლეთ მოსტარში, ყოფილ საარმიო ყაზარმებში გახსნეს ახალი კამპუსი, რომელსაც ძველი სახელი, ჯემალ ბიედიჩის სახელობის უნივერსიტეტი უწოდეს. ეს ორივე უნივერსიტეტი დღემდე არსებობს.
## ორგანიზაცია
უნივერსიტეტში არსებობს აგრონომიული, ეკონომიური, საინჟინრო, სამედიცინო, ჯანდაცვითი მეცნიერებების, ფარმაცევტული, ფილოსოფიის, საბუნებისმეტყველო და ზუსტ მეცნიერებათა, იურიდიული, მექანიკური და ინფორმატიკის, ასევე მაღალ ხელოვნებათა ფაკულტეტები. უნივერსიტეტს ასევე გააჩნია ეკონომიის, საინჟინრო, ხორვატული ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის, რომანიზაციის, მექანიკის, იურიდიული, სოციოლოგიური და კვლევითი ინსტიტუტები.
## სტუდენტები
მოსტარის უნივერსიტეტს ჰყავს 16 ათასამდე სტუდენტი, რაც მას ბოსნია და ჰერცეგოვინაში სიდიდით მეორე უნივერსიტეტს ხდის სარაევოს უნივერსიტეტის შემდეგ. ხოლო 2014-15 წლისთვის უკვე 16 ათასამდე. მათ შორის მნიშვნელოვანი წილი უკავიათ სტუდენტებს ხორვატიიდან. 2008-09 წელს 292 ხორვატიის მოქალაქე სტუდენტი ირიცხებოდა უნივერსიტეტში, 2014-15 კი მათმა რიცხვმა სტუდენტების საერთო რიცხვის 17% მიაღწია.
## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინა
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
შიძიაჭუანგი

**შიძიაჭუანგი** (), იგივე **შიმენი** — ქალაქი ჩრდილოეთ ჩინეთში, ხებეის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1,1 მილიონი მცხოვრები 1982 წლის მონაცემებით, ხოლო 2010 წლის მონაცემებით 11 მილიონი. სარკინიგზო კვანძი, მძიმე მრეწველობის ცენტრი: შავი მეტალურგია, მანქანათმშენებლობა (ძრავების, სამთამადნო და ენერგეტიკული მოწყობილობების, ორთქლმავალვაგონთსაშენი, ავტოსარემონტო ქარხნები), რადიოელექტრონიკა, საფეიქრო მრეწველობა. მინისა და ცემენტის ქარხნები, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში უდიდესი ფარმაცევტული ქარხანა „ჰებეი“. შიძიაჯუანის მახლობლად იღებენ ქვანახშირსა და რკინის მადანს.  

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
ცრულარიქსი

**ცრულარიქსი** () — წიწვოვანი ხეების გვარი ფიჭვისებრთა ოჯახისა. ერთადერთი სახეობა (*Pseudolarix amabilis*) მაღალი ხეა. ფართო კონუსისებური ვარჯი აქვს. წიწვები გრძელ ყლორტებზე განლაგებულია სპირალურად, შემოკლებულ ყლორტებზე კი ჯგუფურად. გავრცრლებულია აღმოსავლეთ ჩინეთის მთებში 900-1200 მეტრზე. ღია ყავისფერი, მსუბუქი მერქანი აქვს. ცრულარიქსი დეკორატიული მცენარეა.   

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიჭვისებრნი
კიოლნის მთავარი სადგური

300px|მინიატიურა

**კიოლნის მთავარი სადგური** () — ქალაქ კიოლნის უმთავრესი სარკინიგზო ცენტრი, რომელიც ქალაქის ცენტრში, კიოლნის საკათედრო ტაძართან მდებარეობს. სადგურს ყოველდღიურად დაახლოებით 280 000 მგზავრი იყენებს და იგი გერმანიაში ჰამბურგის, მიუნხენის, მაინის ფრანკფურტისა და ბერლინის შემდეგ მეხუთე ყველაზე ხშირად გამოყენებად სადგურად ითვლება. 

## ლიტერატურა 
* Friedhelm Ernst: Verkehrsknoten Köln. EK-Verlag, Freiburg 2006, ISBN 3-88255-253-0
* Udo Kandler: Die Eisenbahn in Köln – Von den dreißiger Jahren bis heute. EK-Verlag, Freiburg 2012, ISBN 978-3-88255-243-0.

კატეგორია:გერმანიის რკინიგზა
შკივი

thumb|250 px|right
**შკივი** () — ბორბალი, ღვედური, საბაგირო, ფრიქციული გადაცემების დეტალი. შკივი წარმოადგენს ფართოფერსოიან თვალს, რომელსაც ირგვლივ შემოწვდება უსასრულო ღვედი ან ბაგირი. ბრუნვითი მომენტის გადასაცემად შკივი ლილვთან შეერთებულია სოგმანით, შლიცებით და სხვა. უქმად მბრუნავი შკივი თავისუფლადაა ჩამოცმული ლილვზე. იგი მრავალგვარია. 

მცირე დიამეტრის შკივი მონოლითურია. საშუალო და დიდი დიამეტრის შკივებს აქვს ერთმანეთთან დისკოთი ან მანით დაკავშირებული მორგვი და ფერსო. არსებობს ნაწილებისგან შედგენილი შკივიც. ბრტყელი ღვედის დაცენტრებისათვის შკივს აქვს ოდნავ ჩაზნექილი ზედაპირი. ღვედის გადმოვარდნისგან დასაცავად ცილინდრულ შკივს ზოგჯერ აქვს რებორდი, ხოლო სოლური ან მრგვალი ღვედისათვის — სათანადო პროფილის ზედაპირი. კბილა ღვედური გადაცემის შკივს აქვს ღერძული მიმართულებით განლაგებული კბილები და რებორდები. საფეხუროვან შკივზე ღვედი ერთი საფეხურიდან მეორეზე გადაჰყავთ, რის შედეგადაც ღებულობენ სხვადასხვა გადაცემის ფარდობას. შკივი შეიძლება დამზადდეს სხვადასხვა მასალისაგან: თუჯისგან, ფოლადისგან, მსუბუქი შენადნობებისგან, პლასტმასისგან, ზოგჯერ კი — მერქნისგანაც. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მანქანებისა და მექანიზმების ნაწილები
ჰოენცოლერნთა ხიდი

მინი|ჰოენცოლერნთა ხიდი|250პქ

**ჰოენცოლერნთა ხიდი** () — ხიდი მდინარე რაინზე ქალაქ კალნში, გერმანიაში. 1907-1911 წლებში აგებული თავდაპირველი ნაგებობა ორი სარკინიგზო და ერთი სამანქანო გზისაგან შედგებოდა. 1945 წლის შემდეგ, მეორე მსოფლიო ომის დროს ძლიერ დაზიანებული ხიდი, ფაქტობრივად, ხელახლა აშენდა და მხოლოდ ორ სარკინიგზო ხაზს შეიცავდა, მოგვიანებით კი მესამე დაემატა. თავდაპირველი სამანქანო გზის ნაცვლად ორივე განაპირა მხარეს ფეხით და ველოსიპედით მოსიარულეთა გზები განთავსდა. 

ჰოენცოლერნთა ხიდი კელნის მთავარ სადგურთან ერთად გერმანიისა და ევროპის ერთ-ერთი უმთავრესი სარკინიგზო კვანძია. ნაგებობა კელნის ტაძართან ერთად ქალაქის ლანდშაფტის ერთ-ერთი განუყოფელი ნაწილია. 

ყოველდღიურად რაინს ამ ხიდის საშუალებით, დაახლოებით, 1220 მატარებელი კვეთს; ამ მონაცემით ხიდი ერთ-ერთი პირველია გერმანიაში. 

## ლიტერატურა 
* Hermann Maertens: Die deutschen Bildsäulen-Denkmale des 19. Jahrhunderts. Stuttgart 1892, S. 59.
* Ulrich Naumann: Zur innigeren Vereinigung. In: Eisenbahngeschichte, 36, Oktober/November 2009, S. 14–26.
* Hans-Wolfgang Scharf: Eisenbahn-Rheinbrücken in Deutschland. 1. Auflage. EK-Verlag, Freiburg Juli 2003, ISBN 978-3-88255-689-6, S. 220–242.

## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანიის ხიდები
კიოლნის ცენტრალური მეჩეთი

მინიატიურა|კიოლნის ცენტრალური მეჩეთი|250პქ
**კიოლნის ცენტრალური მეჩეთი** () — სუნიტური მეჩეთი გერმანიის ქალაქ კიოლნში, ერენფელდის უბანში. მეჩეთი მოემსახურება რელიგიის უწყების თურქულ-ისლამურ კავშირს (Türkisch-Islamische Union der Anstalt für Religion). ნაგებობა მთავარ შენობასთან ერთად მოიცავს ორ მინარეთს, რომელთა სიმაღლეც 55 მეტრია. მეჩეთის არქიტექტორები არიან გოტფრიდ და პაულ ბემები. მეჩეთის მშენებლობასთან და მინარეთების სიმაღლესთან დაკავშირებით არსებობს საჯარო დაპირისპირებები. 

KZ7 3069 Denkmal.jpg|
KZ7 3081 Denkmal.jpg|
KZ7 3082 Denkmal.jpg|
Allah-Kalligraphie.jpg| 

## რესურსები ინტერნეტში 
* კიოლნის ცენტრალური მეჩეთის ვებგვერდი

კატეგორია:გერმანიის მეჩეთები
ჩერნიგოვოს სამების მონასტერი

250px|მინიატიურა
**ჩერნიგოვოს სამების მონასტერი** — მართლმადიდებლური დედათა მონასტერი ჩერნიგოვოში. მონასტერი დააარსა  1069 წელს ანტონი პეჩერელმა. 

1239 წელს დაანგრიეს მონღოლებმა. აღადგინეს 1649 წელს ლაზარის თაოსნობით და გახდა ჩერნიგოვოს ეპარქიის კათედრა. 

საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში მონასტერი გაუქმდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:უკრაინის არქიტექტურა
კატეგორია:უკრაინის მონასტრები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
სეფი I

**შაჰ სეფი** ან **სეფი I** (; დ. 1611 — გ. 12 მაისი, 1642) — სეფიანთა დინასტიის მეექვსე წარმომადგენელი, მუჰამედ ბაყერ მირზასა და დილარამ ხანუმის ვაჟი. აბას I-ის შვილიშვილი. ირანის შაჰი 1629-1642 წლებში.

აბას I-ის ანდერძის მიხედვით მისი ტახტზე ასვლა ხოსრო მირზამ უზრუნველყო. შაჰ სეფიმ შაჰის ტიტულის მიღებისთანავე მოიშორა ყველა, ვისაც კი შეეძლო მისთვის ძალაუფლება წაერთმია, სეფიანთა ყველა უფლისწული და ასევე, პოლიტიკური ფიგურები. 1633 წელს მისი ბრძანებით, ღალატის ბრალდებით, სიკვდილით დასაჯეს იმამყული-ხანი და უნდილაძეთა ოჯახის სხვა წარმომადგენლები. სეფი ნაკლებ ყურადღებას აქცევდა მთავრობასა და ბიზნესს. არ ჰქონდა ინტელექტუალური ინტერესები. არ იცოდა წერა-კითხა სწორად. იგი საკუთარ დროს ძირითადად ღვინის სმაში ხარჯავდა და გახდა დამოკიდებული თამბაქოზე (როგორც აბას I). მისი მმართველობის პერიოდში უმნიშვნელოვანესი პოლიტიკური ფიგურა იყო დიდი ვეზირი მირზა მუჰამად სარუ თაქი, რომელიც ამ თანამდებობაზე სეფიმ 1634 წელს დანიშნა.

ირანის მტრებმა მალევე ისარგებლეს სეფის სისუსტით. მიუხედავად იმისა, რომ ოსმალეთმა იწვნია დამამცირებელი მარცხი ირან-ოსმალეთის 1623-1639 წლებში მიმდინარე ომის დასაწყისში, შაჰ აბასის დროს, შაჰ სეფის ტახტზე ასვლიდან ერთი წლის შემდეგ, მათ განაახლეს ომი ირანთან და 1634-1635 წლებში დაიკავეს ერევანი, ჰამადანი და თავრიზი. 1638 წელს ოსმალეთის არმიამ მურად IV-ის მეთაურობით აიღო ბაღდადი. ბაღდადის აღებამ ირანი აიძულა ეთხოვა ზავი და 1639 წელს დაიდო ზუჰაბის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც აბას I-ის მიერ დაკავებული ტერიტორიები კვლავ ოსმალეთის იმპერიის ხელში გადავიდა. ამავე პერიოდში, დიდ მოგოლთა იმპერიამ იმპერატორ შაჰ-ჯაჰანის სარდლობით 1638 წელს დაიპყრო სპარსელების ხელში მყოფი ავღანეთის ნაწილი ციხე-ქალაქ ყანდაარითურთ.

შაჰ სეფი გარდაიცვალა 1642 წლის 12 მაისს. გარდაცვალების მიზეზად სახელდება ალკოჰოლის ჭარბი რაოდენობით მოხმარება. მის შემდეგ ტახტზე ავიდა მისი უფროსი ვაჟი აბას II. სეფის დანარჩენი 4 ვაჟი დააბრმავეს და ჰარამხანაში გამოკეტეს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
*

კატეგორია:დაბადებული 1611
კატეგორია:გარდაცვლილი 1642
კატეგორია:სპარსეთის მონარქები
კატეგორია:სეფიანთა დინასტია
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მაისი
გუსტავს შკილტერსი

**გუსტავს შკილტერსი** (; დ. 16 ნოემბერი, 1874 — გ. 24 სექტემბერი, 1874) — ლატვიელი  მოქანდაკე და გრაფიკოსი. მეოცე საუკუნის ლატვიური ქანდაკების სკოლის ერთ-ერთი პირველი წარმომადგენელი. სწავლობდა პეტერბურგში, შტიგლიცის ტექნიკური ხაზვის ცენტრალურ სასწავლებელში (1893-99). ოსტატდებოდა ო. როდენთან (1900–1905). პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა შტიგლიცის სასწავლებელსა (1905–1918) და ლატვიის სამხატვრო აკადემიაში (1924–1932).

ნამუშევრები: რ. კაუძიტესა (1902) და მ. კაუძიტეს (1912, ორივე ბრინჯაო, ლატვიის სამხატვრო მუზეუმი, რიგა) პორტრეტები, „მღელვარე ზღვასთან“ (თაბაშირი, 1924, შკილტერსის მემორიალური მუზეუმი, რიგა). 1974 წელს რიგაში გაიხსნა შკილტერსის მემორიალური მუზეუმი.

## ლიტერატურა
* *Ivanovs, M*. Gustavs Šķilters. Rīga, 1958.
* Māksla un arhitektūra biogrāfijās. Atb. red. A. Vanaga — Rīga, 2000 — 1. sēj.

კატეგორია:ლატვიელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ხოტინის ციხესიმაგრე

300px|მინიატიურა
**ხოტინის ციხესიმაგრე** (; ) — X-XVIII საუკუნეების ციხესიმაგრე ხოტინში, უკრაინა. უკრაინის შვიდი საოცრებიდან ერთ-ერთი.

ციხესიმაგრის მშენებლობა დაკავშირებულია გალიჩ-ვოლინის სამთავროს მმართველ დანიელთან.  XV საუკუნეში მცირედ გადააკეთეს. ამ პერიოდში უკვე მოლდოვის სამთავროს შემადგენლობაში შედიოდა. 1538 წელს ციხესიმაგრე პოლონეთის ჯარმა დაიპყრო. შტურმის დროს დაინგრა სამხრეთის კედლები, რომლებიც 1541-1546 წლებში აღადგინეს. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ხოტინის ბრძოლა

## რესურსები ინტერნეტში
* Cetatea Hotin  — Moldata.com 
* Pictures of Khotyn Fortress on the LiveJournal  

კატეგორია:უკრაინის ციხესიმაგრეები
კიოლნის უნივერსიტეტი

**კიოლნის უნივერსიტეტი** () — უმაღლესი სასწავლებელი ქალაქ კიოლნში, გერმანიაში, რომელიც აერთიანებს კლასიკურ ფაკულტეტებს. 

კიოლნის უნივერსიტეტი ჰაიდელბერგის რუპრეხტ კარლს-უნივერსიტეტის დაარსებიდან ორ წელიწადში, 1388 წელს დაარსდა და ევროპის უძველეს უნივერსიტეტებს მიეკუთვნება. 1789 წელს, ე. წ. ფრანგული პერიოდის დროს იგი დაიხურა და მხოლოდ 1919 წელს აღდგა *კიოლნის ახალი უნივერსიტეტის* სახელით. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ სტრასბურგის კაიზერ ვილჰელმის უნივერსიტეტის განადგურების შემდეგ კიოლნის უნივერსიტეტს მისი ტრადიციაც უნდა გაეგრძელებინა და *რაინზე გერმანული პოზიცია გაეძლიერებინა*. 2015 წლის ზამთრის სემესტრში 49.000-ზე მეტი სტუდენტით (დოქტორანტების გარდა, მოკლევადიანი სტუდენტების ჩათვლით) იგი გერმანიის სიდიდით მესამე უნივერსიტეტია.

## ლიტერატურა 
* Erich Meuthen: Kölner Universitätsgeschichte, Band I: Die alte Universität. Köln [u.a.]: Böhlau 1988. ISBN 3-412-06287-1.
* Bernd Heimbüchel & Klaus Pabst: Kölner Universitätsgeschichte, Band II: Das 19. und 20. Jahrhundert. Köln [u.a.]: Böhlau 1988. ISBN 3-412-01588-1.
* Erich Meuthen (Hrsg.): Kölner Universitätsgeschichte, Band III: Die neue Universität: Daten und Fakten. Köln [u.a.]: Böhlau 1988. ISBN 3-412-01688-8.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კიოლნის უნივერსიტეტის ვებგვერდი

## სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის უმაღლესი სასწავლებლები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
მიუნსტერის საკათედრო ტაძარი

მინი|250პქ|მიუნსტერის საკათედრო ტაძარი
**მიუნსტერის წმინდა პავლეს საკათედრო ტაძარი** — რომის კათოლიკური ეკლესია გერმანიაში, ქალაქ მიუნსტერში. იგი  მიუნსტერის ეპარქიის ცენტრია და მიეკუთვნება მიუნსტერის უმნიშვნელოვანეს ტაძრებს. წარმოადგენს ქალაქის ერთ-ერთ უმთავრეს სავიზიტო ბარათს ისტორიულ რატუშასთან ერთად. 

## ლიტერატურა 
* Domkapitel der Kathedralkirche zu Münster: Den Dom zu Münster virtuell erleben. 1200 Jahre Glaubensgeschichte in Bauwerken, in Kunstschätzen, in Gottesdiensten. DVD mit 8-seitigem Beiheft. Dialogverlag, Münster 2005, ISBN 3-937961-07-0.
* Simone Epking, Christoph Hellbrügge u. a.: Der Dom zu Münster 793–1945–1993. Die Ausstattung. (= Denkmalpflege und Forschung in Westfalen. Band 26, 2). Mainz 2004, ISBN 3-8053-3416-8.
* Max Geisberg: Die Bau- und Kunstdenkmäler von Westfalen. Band 41: Die Stadt Münster. Teil 5: Der Dom. Münster 1977, ISBN 3-402-05094-3.

კატეგორია:გერმანიის ტაძრები
კიევის წმინდა ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი

250px|მინიატიურა
**კიევის წმინდა ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი** — ნეობიზანტიური არქიტექტურის ძეგლი კიევში, ტარას შევჩენკოს სახელობის ბულვარში. უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარი საკათედრო ტაძარი. 

ტაძრის აშენების იდეა ეკუთვნის კიევისა და გალიციის მიტროპოლიტს ფილარეტს, რომელიც 1852 წელს სწერდა იმპერატორ ნიკოლოზ I-ს ვლადიმირ დიდის სახელობის ახალი ტაძრის მშენებლობის აუცილებლობაზე.  1853 წლის 12 ივლისს იმპერატორმა გამოსცა ბრძანება ახალი ტაძრის მშენებლობის შესახებ. თუმცა მშენებლობა 1857 წელს მიტროპოლიტის გარდაცვალებამ მცირე ხნით შეაყოვნა. 1862 წლის 27 ივლისს, წმინდა ვლადიმირის ხსენების დღეს კიევისა და გალიციის მიტროპოლიტმა არსენმა საფუძველი ჩაუყარა ტაძრის მშენებლობას, რომელიც 20 წელს გაგრძელდა და 1882 წელს დასრულდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* ვლადიმირის ტაძარი საიტზე SkyscraperPage.com 

კატეგორია:კიევის არქიტექტურა
კატეგორია:უკრაინის მონასტრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ავგუსტ შლაიხერი

**ავგუსტ შლაიხერი** ( დ. 19 თებერვალი, 1821 — გ. 6 დეკემბერი, 1868) — გერმანელი ენათმეცნიერი. პრაღისა და იენის უნივერსიტეტების პროფესორი. ინდოევროპულ ენათა ისტორიულ-შედარებითი კვლევისა და ზოგადი ენათმეცნიერების სპეციალისტი. ენათმეცნიერების ნატურალისტური თეორიის შემქმნელი. თავის ნაშრომში „ინდოევროპულ ენათა შედარებითი გრამატიკის კომპენდიუმი“ (1861-62) — შეაჯამა ამ ენათა ისტორიულ-შედარებითი კვლევის შედეგები. შლაიხერს სწამდა ფუძე-ენის რეკონსტრუქციის შესაძლებლობა. შემდგომმა გამოკვლევებმა არსებითი შესწორებები შეიტანა შლაიხერის რეკონსტრუქციებში. მონათესავე ენათა ურთიერთობას შლაიხერი გენეალოგიური ხის სქემით გამოხატავდა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1821
კატეგორია:გარდაცვლილი 1868
მათიას შლაიდენი

**მათიას იაკობ შლაიდენი** ( დ. 5 აპრილი, 1804 — გ. 23 ივნისი, 1881) — გერმანელი ბოტანიკოსი და საზოგადო მოღვაწე,  თავისი დროის ბოტანიკის რეფორმატორი. მკაცრად გააკრიტიკა ბოტანიკაში იმ დროს გაბატონებული ნატურფილოსოფიური და ვიწრო-სისტემატიკური მიმართულებები. შლაიდენის ძირითადი ნაშრომები ეხება მცენარეთა ანატომიასა და ემბრიოლოგიას. 

როდესაც შლაიდენი იენის უნივერსიტეტის ბოტანიკის პროფესორად მუშაობდა, მან დაწერა ნაშრომი ფიტოგენეზზე (მცენარეთა განვითარებაზე), 1838 წელს, რომელშიც იგი ამტკიცებდა, რომ მცენარის ორგანიზმის სხვადასხვა ნაწილები შედგება უჯრედებისაგან. ამრიგად, შლაიდანი და შვანი აღმოჩნდნენ პირველები, რომლებმაც დიდი წვლილი შეიტანეს სიცოცხლის უჯრედული თეორიის შექმნაში. ეს თეორია ბიოლოგიისთვის იმდენადვე მნიშვნელოვანია, როგორც ატომური თეორია ქიმიისათვის. შლაიდენმა აგრეთვე განჭვრიტა უჯრედის ბირთვის მნიშვნელობა, რომელიც 1831 წელს შოტლანდიელმა ბოტანიკოსმა რობერტ ბრაუნმა აღმოაჩინა და იგრძნო ბირთვის კავშირი უჯრედის გაყოფასთანაც. 

შლაიდენი ერთ-ერთი პირველი გერმანელი ბიოლოგი იყო, რომელიც დაეთანხმა ჩარლზ დარვინის ევოლუციის თეორიას. იგი ითვლება დარვინიზმის ერთ-ერთ წინამორბედად და დამცველად. კონკრეტულ გამოკვლევებში დაუშვა მთელი რიგი შეცდომებიც (წარმოდგენები უსტრუქტურო ნივთიერებიდან უჯრედის ახალწარმოქმნის, მტვრის მილიდან ჩანასახის განვითარების შესახებ). სამაგიეროდ, მან სწორად დაასკვნა, რომ მცენარის ემბრიონი ერთი უჯრედისგან წარმოიშვება. 
1863 წელს შლაიდენი გახდა დოპრატის უნივერსიტეტის ბოტანიკის პროფესორი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Short biography and bibliography in the Virtual Laboratory of the Max Planck Institute for the History of Science
* Schwann, Theodor and Schleyden, M. J., Microscopical researches into the accordance in the structure and growth of animals and plants. London: Printed for the Sydenham Society, 1847.
*

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ბოტანიკოსები
კატეგორია:გერმანელი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1881
სებასტიან როდე

**სებასტიან როდე** (; დ. 11 ოქტომბერი, 1990) — გერმანელი ფეხბურთელი, დორტმუნდის „ბორუსიას“ ნახევარმცველი. „დორტმუნდში“ გადასვლამდე ასპარეზობდა მიუნხენის „ბაიერნში". 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:დორტმუნდის ბორუსიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ფრანკფურტის აინტრახტის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 11 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შლამი

**შლამი** () — რომელიმე მადნის გარეცხვისას ნალექის სახით მიღებული მისი მტვრისებური ან ძლიერ დისპერგირებული ნაწილაკები, ასევე წვრილი ნაწილაკების ნალექი, რომელიც გამოიყოფა სითხის დაწდომის ან ფილტრაციის დროს. სხვა კერძო შემთხვევებს შორის ჩამოითვლება: 

# სასარგებლო წიაღისეულის უწვრილესი ნაწილაკები, რომელთა ზომა (მადნისათვის) არ აღემატება 10-40 მიკრომეტრს. 
# სპილენძის, თუთიისა და სხვა ლითონების ელექტროლიზის დროს დალექილი ფხვნილისებრი პროდუქტი, რომელიც შეიცავს, ჩვეულებრივ, კეთილშობილ ლითონებს. 
# ორთქლის ქვაბებში დალექილი ლამი. 
# კვარცის ქვიშის სველი წესით მტვრევის პროდუქტი — კვარცის შლამი. 
# ქანის ბურღვისას მიღებული შლამი, რომელიც საბურღ ხსნარს ზედაპირზე ამოაქვს. 
# ქვანახშირის ან სხვა რომელიმე მადნის სველი წესით გამდიდრების პროცესში მიღებული ლამისებრი ნალექი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* დეშლამატორი
* სპირალური კლასიფიკატორი

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეტალურგია