open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გრიგოლ მარგიანი

**გრიგოლ მარგიანი** (დ. 14 ივლისი, 1921, სოფ. მულახი, მესტიის მუნიციპალიტეტი — გ. 28 აგვისტო, 1993) — ქართველი პოლიტიკოსი. ისტორიის მეცნირებათა დოქტორი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

დაამთავრა მოსკოვის მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1940–1957 წლებში იყო ლენტეხის რაიონის ცანას დარიშხანის კომბინატის მუშა, კომკავშირული მუშაკი, სვანთა განსაკუთრებული პარტიზანული რაზმის მებრძოლი, მოსკოვის მ. ლომონოსოვის სახელობის უნივერსიტეტის ასპირანტი, თელავის იაკობ გოგებაშვილის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, 1957 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უმცროსი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე, პროფესორი. 1990–1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* გრიგოლ მარგიანი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 14 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
ანა ლაპიაშვილი

**ანა ლაპიაშვილი**  — ქართველი სპორტსმენი (ბატუტზე ხტომა), მოზარდთა (U12) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, ტოკიო, იაპონია).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ანა ლაპიაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:ქართველი ბატუტზე მხტომელები
ვასილი რემესლო

**ვასილი ნიკოლოზის ძე რემესლო** (დ. , სოფ. ტეპლოვო, ახლანდ. ტეპლოვკა, პოლტავის ოლქი — გ. 4 სექტემბერი, 1983, მირონოვკა, კიევის ოლქი) — უკრაინელი საბჭოთა სელექციონერი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა სრულიად საკავშირო აკადემიისა (1964) და სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1974), სოციალისტური შრომის ორგზის გმირი (1966, 1977).

1928 წელს დაამთავრა მასლოვკის კ. ა. ტემირზიაიევის სახელობის სელექციისა და მემარცვლეობის ინსტიტუტი (კიევის ოლქი). 1933–1937 იყო ნოვოურენკის (მოგვიანებით ულიანოვკის) სასელექციო-საცდელი სადგურის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი, 1938–1942 და 1947–1948 წლებში მუშაობდა სევერო-დონეცკის სახელმწიფო სასელექციო სადგურში (1941–1942 წლებში დირექტორი). 1948–1964 წლებში მირონოვკის ხორბლის სელექციისა და მემარცვლეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (1968 წლამდე მირონოვკის სასელექიო სადგური) დირექტორის მოადგილე, 1964 წლიდან დირექტორი.

შეიმუშავა მაღალმოსავლიანი, ექსტრემალურ პირობებისადმი მომატებული გამძლეობის საშემოდგომო ხორბლის ჯიშებისა სელექციის მეთოდები. შექმნა და დაარაიონა ხორბლის 20 ჯიში, მათ შორის საშემოდგომო: მირონოვკის 808, მირონოვკის საიუბილეო და სხვ., რომლებიც დღესაც ფართოდაა გავრცელებული. მიღებული აქვს ლენინური (1963) და სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1979). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენებით (1966, 1973, 1975, 1977).

## თხზულებები 
* Ози­мая пше­ни­ца Ми­ро­нов­ская 264 и Ми­ро­нов­ская 808. М., 1964;
* Ми­ро­нов­ские пше­ни­цы. М., 1972 (со­авт.);
* Се­лек­ция, се­ме­но­вод­ст­во и сор­то­вая аг­ро­тех­ни­ка пше­ни­цы: Избр. тр. М., 1977;
* Се­лек­ция и сор­то­вая аг­ро­тех­ни­ка пше­ни­цы ин­тен­сив­но­го ти­па. М., 1982 (со­авт.).

## ლიტერატურა 
* *Ком­па­не­ец М. К.* Сча­стье – да­рить лю­дям хлеб. М., 1972;
* 

კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:სკკპ-ის XXII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სკკპ-ის XXIII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები
კატეგორია:საბჭოთა სელექციონერები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
საბა ლატარია

**საბა ლატარია** (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ჭაბუკებს (U15) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 65 კგ), ჭაბუკებს (U15) შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2019, კონსტანცა, რუმინეთი, 60 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* საბა ლატარია  — ქართული სპორტი

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
თემურ ლიპარტაშვილი

**თემურ ლიპარტაშვილი** (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტმსენი (მკლავჭიდი), ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული (1998, კლაიპედა, ლიეტუვა, 50 კგ), მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (1998, კაირო, ეგვიპტე, 50 კგ), მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (1996, ვირჯინია ბიჩი, აშშ, 50 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* თემურ ლიპარტაშვილი  — ქართული სპორტი 

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
ნიკოლოზ მათიაშვილი

**ნიკოლოზ მათიაშვილი** (დ. უცნობია) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, ანტალია, თურქეთი, 90 კგ), შშმ პირთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, ანტალია, თურქეთი, 90 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნიკოლოზ მათიაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
არკადი მარკოზია

**არკადი მარკოზია** (დ. 30 მარტი, 1930 — გ. 22 დეკემბერი, 1991) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  წმინდა ილია მართალის საზოგადოების გაგრის ფილიალის თავმჯდომარე. 1991 წლის 22 დეკემბერს დილით, პუტჩისტების მიერ უზენაესი საბჭოს მიმდებარე ტერიტორიაზე მოკლული.
## რესურსები ინტერნეტში
*არკადი მარკოზია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  30 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1930
კატეგორია:გარდაცვლილი  22 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1991
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
რაშიდ ტაჰა

**რაშიდ ტაჰა** (. დ. 18 სექტემბერი, 1958, ორანი — გ. 12 სექტემბერი, 2018, პარიზი) — ალჟირელი მომღერალი და აქტივისტი, წარმოშობით ფრანგი. მოღვაწეობდა მრავალ ჟანრში, როგორებიცაა როკი, პანკ-როკი და რაი. დაიბადა ალჟირში და მისი სიცოცხლის მანძილზე მუდმივად ებრძოდა საფრანგეთის ავტორიტარულ რეჟიმს. როდესაც ტაჰა 10 წლის იყო მისი ოჯახი საცხოვრებლად საფრანგეთში გადავიდა, კერძოდ, ლიონის მახლობლად.

## რესურსები ინტერნეტში
*Rachid Taha Official Site
*Rachid Taha Bio, Pictures and Photos
*Read an album review of Diwân 2 at Allaboutjazz.com
*Rachid Taha "Rock El Casbah" on Youtube
*Rachid Taha song appears on Saturday Night Live, FrenchMusicBlog.com

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
კატეგორია:Wrasse Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:ალჟირელები
კატეგორია:მომღერლები
კატეგორია:ალჟირელი მომღერლები
კარლ ბრაუნი

მინი|კარლ ფერდინანდ ბრაუნი
**კარლ ფერდინანდ ბრაუნი (**დ: 6 ივნისი 1850 წელი _ გ: 20 აპრილი 1918 წელი) გერმანელი ინჟინერ-ელექტრიკოსი, გამომგონებელი და ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში. ბრაუნს უდიდესი წვლილი მიუძღვის რადიო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების განვითარებაში. 1909 წელს მან გულიელმო მარკონთან ერთად მიიღო ნობელის პრემია „უსადენო ტელეგრაფიის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის“.

### ბიოგრაფია 
კარლ ფერდინანდ ბრაუნი დაიბადა ფულდაში (გერმანია) და განათლება მიიღო მარბურგის უნივერსიტეტში, ხოლო ბერლინის უნივერსიტეტში 1872 წელს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი დაიმსახურა. მან აღმოაჩინა, რომ წერტილოვანი კონტაქტის ნახევარგამტარი ცვლადი დენის რექტიფიცირებას ახდენს, ანუ ცვლადი დენი გადაყავს მუდმივ დენში. იგი გახდა სტრასბურგის უნივერსიტეტის ფიზიკის პროფესორი და ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი.

1897 წელს, მან ააწყო პირველი კათოდური სხივის მილი და კათოდური სხივის მილის ოსცილოსკოპი. კათოდური სხივის მილაკი გახდა მთავარი ქვაკუთხედი სრული ელექტრონული ტელევიზორის გამოგონებაში. XXI საუკუნეში ბრტყელი მონიტორის ტექნოლოგიებმა(როგორიცაა თხევად-კრისტალური მონიტორი, მანათობელი დიოდები, პლაზმური ეკრანი) დაიწყო კათოდური სხივის მილაკის ტექნოლოგიის ჩანაცვლება, როგორც ტელევიზორში ასევე კომპიუტერის მონიტორებში. კათოდური სხივის მილაკს, კვლავ უწოდებენ "ბრაუნის მილს" გერმანულენოვან ქვეყნებში ((*Braunsche Röhre)* და სხვა ქვეყნებში, როგორიცაა კორეა და იაპონია.

ბრაუნი პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში გაემგზავრა ამერიკის შეერთებულ შტატებში (სანამ ა.შ.შ ჩაერთვებოდა ომში), რათა დაეცვა გერმანიის რადიოსადგური ნიუ-იორკში, ბრიტანელების მიერ მართული მარკონის კორპორაციისგან. როდესაც ამერიკა ჩაერთო ომში, ბრაუნი ოფიციალურად დატოვეს ამერიკაში საგამოძიებო მიზნებისთვის, თუმცა თავისუფლად შეეძლო გადაადგილება ბრუკლინში.

### გარდაცვალება 
კარლ ფერდინანდ ბრაუნი, გარდაიცვალა ომის დასრულებამდე 1918 წელს ბრუკლინში, საკუთარ სახლში.

### კარლ ფერდინანდ ბრაუნის სახელობის პრიზი 
1987 წელს ინფორმაციული დისპლეის საზოგადოებამ შექმნა კარლ ფერდინანდ ბრაუნის სახელობის პრიზი, რომელიც გაიცემა გამოჩენილი ტექნიკური მიღწევებისთვის დისპლეის ტექნოლოგიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1850
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ჯემალ შანშიაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჯემალ შანშიაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ჯემალ შანშიაშვილი — მოქანდაკე
*ჯემალ შანშიაშვილი — მუსიკოსი

კატეგორია:შანშიაშვილები
გენადი კვიკვინია

**გენადი კვიკვინია** (დ. 2 მაისი, 1985, პირველი მაისი, ხობის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სპორტსმენი (მკლავჭიდი), მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2016, ბლაგოევგრადი, ბულგარეთი, +110 კგ), მსოფლიო ჩემპიონატი (2015, კუალა-ლუმპური, მალაიზია, +110 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* გენადი კვიკვინია  — ქართული სპორტი

კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1985
კორეული ენის რომანიზაცია

**კორეული ენის რომანიზაცია** — ლათინური ანბანის ასო-ნიშნების გამოყენება კორეული სიტყვების ჩასაწერად, რომლებიც შესრულებულია ჰანგულზე ანდა იმავე ხანჩაზე.

ლათინური ანბანის  კორეული სახელწოდება არის „რომაჯა“ და სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც რომაული ასოები. 

## კორეულის რომანიზაციის სისტემები 
### დასავლეთში 
* მაკიუნ-რაიშაუერის რომანიზაცია (; აბრევიაციით **MR**; 1937) — პირველი სისტემა, რომელმაც თითქმის ყველგან მოიპოვა აღიარება. ოდნავ სახეცვლილი ვერსია წარმოადგენდა სამხრეთ კორეაში რომანიზაციის ოფიციალურ სისტემას 1984-დან 2000 წლებში, ხოლო კორეის სახალხო დემოკრატიულ რესპუბლიკაში კი იგი დღემდე მიიჩნევა ძირითადად. ამ სისტემაში აქტიურად გამოიყენება დეფისი, აპოსტროფი და დიაკრიტიკული ნიშნები. სისტემაში მთავარი აქცენტი კეთდება არა დაწერილობის, არამედ წარმოთქმის გადმოტანაზე.
* ამერიკის შეერთებული შტატების კონგრესის ბიბლიოთეკის სისტემა (; აბრევიაციით ALA-LC) — ეფუძნება მაკიუნ-რაიშაუერის სისტემას. 
მაკიუნ-რაიშაუერის სისტემებში არსებული ნაკლოვანებების გამო გაჩნდა ალტერნატიული სისტემების გაჩენის საჭიროება: 
* იელის რომანიზაციის სისტემები (; 1942): შეიქმნა ლინგვისტთა შორის კონვენციონალურ სტანდარტულ სისტემად. 
* კორეული ენის ახალი რომანიზაცია (; აბრევიაციით **RR**, 2000): წარმოადგენს მაკიუნ-რაიშაუერის რევიდირებულ ვერსიას, თუმცა მაკიუნ-რაიშაუერისაგან განსხვავებით აქცენტი აქ კეთდება არა წარმოთქმაზე, არამედ დაწერილობის სწორ გადმოტანაზე. დეფისები და დიაკრიტიკული ნიშნები იშვიათად გამოიყენება. სისტემა შემუშავდა სამხრეთ კორეის მთავრობის მიერ და დღესდღეობით იგი მიიჩნევა ოფიციალურად სამხრეთ კორეის რესპუბლიკაში.
* ISO/TR 11941 () - (1996): სინამდვილეში წარმოადგენს ორ ურთიერთგანსხვავებულ სტანდარტს, რომელსაც ერთი სახელწოდება აქვს: ერთი გამოიყენება კორეის სახალხო დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ხოლო მეორეს კი სამხრეთ კორეაში იყენებენ და ორივე იელის უნივერსიტეტის რომანიზაციის სისტემას ეყრდნობა. 
* ფრედ ლიუკოფისეული რომანიზაცია ლიუკოფი (; ), შემუშავდა 1945-1947 წლებში სასაუბრო კორეული ენის სახელმძღვანელოებისთვის და ერქვა „კორეულის შერეული დამწერლობა“ ().
* ჩოსონ კჳახაგჳონის რომანიზაცია ().

### საბჭოთა კავშირში 
XX საუკუნის 30-იან წლებში საბჭოთა კავშირში შემუშავდა კორეული დამწერლობის რომანიზაცია. 

კორეულის რომანულ ვარიანტს მოიხსენებდნენ არა რომანიზაციად, არამედ ლათინიზაციად (), ისევე როგორც მთელ პოლიტიკურ პროცესს, რომელიც იმჟამად საბჭოთა კავშირში მიმდინარეობდა ოფიციალურად ლათინიზაცია ერქვა. 

a в d e æ g h i y k kh l r m n ng o ө ə p ph s t th u z

რუსი ლინგვისტების მიერ შემუშავებული კორეულის ლათინური ვარიანტი დამტკიცდა 1935 წელს, მაგრამ პრაქტიკულად იგი არ გამოუყენებიათ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხოლოდოვიჩის სისტემა
* კონცევიჩის სისტემა

## ლიტერატურა 
* Советское языкознание, т.1. Л., 1935

## რესურსები ინტერნეტში 
* კორეული ენის რომანიზაცია // რომანიზაციის შედარებითი ცხრილითურთ


*
*
*
*
*
ჟინვალის მესამე ეკლესია

**ჟინვალის მესამე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, ბიჩნიგაურების უბანში. განეკუთვნება XVII-XVIII საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია სამხრეთი კედელი, დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი და კამარის სამხრეთი გვერდი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღით, ხოლო შიგნით თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, აგურით გამოყვანილი პატარა თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის თაღი, რომელიც მთლიანად აგურითაა ნაწყობი, რიყის ქვის ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ეკლესიის დასავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლის მხოლოდ ერთი წირთხლი და ქვის ბრტყელი გადახურვის ნაწილი. 1940-იან წლებში, ეკლესიის სხვა დანიშნულებით გამოყენებისას, აფსიდის იატაკი 1 მეტრით აუმაღლებიათ, რომლის შუაში პატარა წრიული ავზი მოუწყვიათ. კვადრატული დარბაზის ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში პატარა სწორკუთხა ნიშია. ინტერიერის შელესილობის მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი. დარბაზის რიყის ქვით ნაწყობი კამარა შეისრული ფორმისაა. ფასადების საპირე წყობა რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებითაა შექმნილი. ჩრდილოეთის ფასადზე შემორჩენილია აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნის ნაწილი, რომელიც კუთხის შვერილი და სწორად დაწყობილი აგურის რიგების მონაცვლეობითაა შედგენილი. ეკლესია გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
მღვიმეს ეკლესია

**მღვიმეს ეკლესია** — არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას, ფერდობზე. განეკუთვნებოდა განვითარებულ შუა საუკუნეებს. განადგურდა ჟინვალჰესის კაშხალის მშენებლობის დროს. 1975-1979 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნასოფლარზე შემორჩენილი იყო ეკლესიის, ზურგიანი კოშკის, საცხოვრებელი კომპლექსის და ოთხკუთხა ნაგებობის ნანგრევები.

ეკლესია მდებარეობდა ნასოფლარ მღვიმეს განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, განეკუთვნებოდა  VIII-IX საუკუნეებს. ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილში ჰქონდა მოწყობილი. აღმოსავლეთით, ორი საფეხურით შემაღლებული, ოდნავ ნალისებრი აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის წირთხლები და თაღი შირიმის ნათალი ქვებით იყო გამოყვანილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებული იყო კუბური ტრაპეზი. საკურთხევლის წინ იდგა ნატეხი ქვით ნაგები კუბური ფორმის კვარცხლბეკზე ჯვრის ჩასასმელი სწორკუთხა ღრმულით. ეკლესიას ჩრდილო-დასავლეთიდან თანადროული მინაშენი ეკვროდა, რომლის შესასვლელიც ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში იყო მოწყობილი. მეორე მინაშენი ეკლესიას სამხრეთიდან ჰქონია. იგი ეკლესიისათვის გვიანდელ შუა საუკუნეებში მიუშენებიათ.

ეკლესიაში გათხრილია ერთი სამარხი, ხოლო მის გარშემო, 33 ქვისსამარხი, ამოშენებულკედლებიანი სამარხი და აკლდამა. აღმოჩნდა XI-XIII საუკუნეების მინის მძივები, ბრინჯაოს სამაჯურები, ბეჭდები, საყურეები, რკინის სამაჯურები, სარდიონის მძივები და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მსტოვარი

**მსტოვარი** — მზვერავი ან ჯაშუში შუა საუკუნეების საქართველოში. 

მსტოვართა სპეციალური აპარატი შეიქმნა დავით IV აღმაშენებელის მიერ განხორციელებული სამხედრო რეფორმების ფარგლებში დაახლ. XIIს-ის დასაწყისში. დავითის ისტორიკოსის სიტყვებით იგი სპეციალურად ჩამოყალიბდა ერთის მხრივ ფეოდალთა და მაღალი იერარქიის სასულიერო პირთა გასაკონტროლებლად და სათვალთვალოდ, ასევე საეჭვო მოხელეების და სამხედრო მაღალჩინოსნების გასაკონტროლებლად და მეორეს მხრივ ეფექტური სამხედრო სადაზვერვო საქმიანობისათვის. ამ აპარატის წყალობით დავითმა შეძლო უფრო სწრაფად და თამამად ემოქმედა შიდა და გარე მტრების წინაამღდეგ. ინფორმაციის დროული მიწოდების შედეგია მსტოვართა აპარატის ზუსტი და დროული სადაზვერვო და ინფორმაციული მოქმედებები, რომელიც გენერალურ საბრძოლო მოქმედების შედეგიანობაზე აისახა, ეს არის საქართველოსისტორიაში პირველი სპეციალური საიდუმლო საპოლიციო დანაყოფი. ამ ტიპის აპარატებს ან ჯგუფებს მანამდე იყენებდნენ აქემენიანთა იმპერიაში, ბიზანტიასა და სასანიანების ირანში. 

დავითის მემატიანე გადმოგვცემს: „არცა სამეფოსა მისთა შინა, არცა ლაშქართა შინა მისთა მყოფთა კაცთა, დიდთა და მცირედთა საქმე ქმნილი, კეთილი განა სიტყვა ბოროტი თქმული — არა სია დაუფარვოთა“.

მსტოვართა ქსელი სამოხელეო კუთხით ემორჩლებოდა საქართველოს სამეფოს საქალაქო საპოლიციო აპარატის ხელმძღვანელს მანდატურთუხუცესს, თუმცა მანდატურებისაგან განსხვავებით მსტოვრებს არ გააჩნდათ ცნობადობა საზოგადოების ფართო მასებში და ისინი ბევრად რთულ და მნიშვნელოვან დავალებებზე უნდა ყოფილიყვნენ კონცენტრირებულები. 

მსტოვათა აპარატის მოშლა იწყება თამარ მეფის მეფობისას, როდესაც ამირსპასალარი და მანდატურთუხუცესი გახდა ზაქარია I მხარგრძელი. ეს ქსელი მეფის ცენტრალურ ხელისუფლებას აძლიერებდა და დარბაზის უფრო ეფექტურ კონტროლს წევდა, რაც არ აწყობდათ აღზევებული თავადების ფართო მასებს, რის გამოც იგი თავდასხმის ობიექტი გახდა და საბოლოოდ, როდესაც ტახტზე ადის გიორგი IV ლაშა მსტოვართა ქსელები აღარ ფუნქციონირებს. 

## ლიტერატურა 
* როინ მეტრეველი, საქართველოს ისტორიის ოთხტომეული, ტ. II, გვ. 384, თბ, 2012 წელი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* მსტოვარი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის ონლაინ ლექსიკონში

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ჟინვალის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**ჟინვალის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, საქართველოს სამხედრო გზის პირას. ძეგლი მრავალფენიანია, განეკუთვნებოდა ძველი წელთაღრიცხვით ძვ. წ. V—IV ათასწლეულების მიჯნას, I და ახ. წ. VIII საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1971-1985 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ქვედა კულტურული ფენის ძლიერ დაზიანებულ ნამოსახლარზე გამოვლინდა ნახევარწრიული კერა, ცხოველთა ძვლები, ღია ნაცეცხლურები და მცირე ზომის ქვაყრილები, რომელთაგანაც ორი სარიტუალო დანიშნულებისაა. აღმოჩენილია თიხის ჭურჭლის ნატეხები ბაკოზე ტალღისებრი ორნამენტით, ძვლის, რქის, ობსიდიანისა და კაჟის იარაღები. ნამოსახლარის ნაშთი დაფარული იყო ორი მეტრი სისქის სტერილური თიხნარით, რომელშიც აღმოჩნდა ნამოსახლარი და ორი ქრონოლოგიური პერიოდის სამაროვანი. სამაროვანის ცენტრალურ ნაწილში აღმოჩნდა მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვის ორპირი წყობით ნაგები საცხოვრებელი კომპლექსის ნაშთი. ნამოსახლარზე გამოვლინდა ორმოები, რომლებშიც აღმოჩნდა I-IV საუკუნეების თიხის ქვევრების, დერგების, ქოთნების, ხელადების, ჯამების ნატეხები.

სამაროვანი განლაგებული იყო ერთიმეორეზე, ზოგ შემთხვევაში ხუთ ფენადაც. აღმოჩნდა 256 სამარხი. მათ შორის 217 — ორმოსამარხი, 13 — ქვამიწაყრილიანი, 6 — ყორეკედლიანი, 19 — ხის ძელებით გადახურული და 1 — ქვევრსამარხი. დაკრძალვის წესი წარმართულია, მიცვალებულები ესვენა ხელფეხმოკეცილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია, გვხვდება წყვილად დაკრძალვის შემთხვევებიც. სამარხებში აღმოჩნდა თიხისა და მინის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და პართული მონეტები და სხვა. ზედა ფენაში არსებული 301 სამარხიდან 99 ორმოსამარხია, 27 — ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი, 124 — ქვის სამარხი, ხოლო 51 —  კატაკომბა.

დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია, მიცვალებულები დასვენებული იყვნენ თავით დასავლეთისკენ. გვხვდება წარმართული წესით დაკრძალვის შემთხვევებიც. სამარხები ძირითადად საოჯახოა. აღმოჩნდა ბრინჯაოს, რკინის, ვერცხლისა და ოქროს სამკაული, ვერცხლის სასანური მონეტები და სხვა. არქეოლოგიური მასალის ნაწილი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ხოლო ნაწილი არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გელა კობერიძე

**გელა კობერიძე** (დ. 15 ოქტომბერი, 1952, სოფ. ცხმორი, ონის რაიონი)  — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1970-1975 წლებში იყო ონის რაიონის სოფელ ცხმორის კოლმეურნეობის წევრი, საქართველოს მიწათმოწყობის  სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტის ასლის გადამღები, თბილისის სამგორის რაიონის სახელმწიფო დაზღვევის ინსპექციის ინსპექტორი, 1975 წლიდან იყო ამავე რაიონის საფინანსო განყოფილების ეკონომისტი, ისნის რაიონის საფინანსო განყოფილების უფროსი ეკონომისტი, გლდანის რაიონის საფინანსო განყოფილების გამგის მოადგილე, ქ. თბილისის საფინანსო სამმართველოს განყოფილების უფროსი, კრწანისის რაიონის საფინანსო განყოფილების გამგე, ამავე რაიონის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის უფროსი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).   1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ქარტია – 91“. 
## რესურსები ინტერნეტში
*
*გელა კობერიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
*გელა კობერიძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის მესამე მოწვევა)

 

კატეგორია:დაბადებული  15 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1952
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ონის  მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
გ
ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

**ჟინვალის ჯვარპატიოსნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალის აღმოსავლეთ ნაწილში. განეკუთვნებოდა განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგები იყო კირქვითა და შირიმით. სამხრეთიდან ეკვროდა სამი სათავსისგან შემდგარი გვიანდელი მინაშენი. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა - მინაშენის ერთ-ერთი სათავსიდან. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელი იყო გაჭრილი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმული იყო მთლიანი ქვისგან გამოკვეთილი ტრაპეზი. საკურთხეველი ეკლესიის დანარჩენი სივრციდან გამოყოფილი იყო შირიმის ქვით ნაწყობი კანკელით. საკურთხევლის სარკმლის გარდა დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი იყო თითო სწორკუთხა სარკმელი. ეკლესია გადახურული იყო ფიქლის ორფერდა სახურავით. ეკლესიის შიგნით გაითხარა ერთი, ხოლო გარეთ ოთხი ქვისსამარხი და ორი აკლდამა.

ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით, 10 მეტრზე, გაითხარა ნატეხი ქვით ნაგები, განვითარებული შუა საუკუნეების მოზრდილი საცხოვრებელი შენობა, რომელიც ორი, თითქმის თანაბარი ზომის, სწორკუთხა სათავსისგან შედგებოდა. მათგან ერთში აღმოჩნდა კერა, მეორეში - ექვსი ქვევრი და ორი თონე.

ეკლესიის სამხრეთ მინაშენში და საცხოვრებელ შენობებში აღმოჩნდა XVIII საუკუნის განძი. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალზელანდიური თეთრი ბოცვერი

250პქ|მინი|მარჯვნივ
**ახალზელანდიური თეთრი ბოცვერი** — სახორცე მიმართულების ბოცვრის ჯიში. გამოყვანილია აშშ-ში 1910 წელს ახალზელანდიური წითელი ჯიშის ალბინოსი ბოცვრების ამორჩევისა და შემდგომში „თავისში“ მოშენების გზით. არჩევდნენ ცხოველებს გამოხატული სახორცე ფორმებით, ზრდის მაღალი ინტენსივობითა და ხორცის ხარისხით; ცოცხალი მასის გაუმჯობესებისა და კონსტიტუციის გამაგრების მიზნით მიმართავდნენ ჩართულ შეჯვარებას ფლანდრის (ბელგიური გოლიათის) ჯიშის ბოცვრებთან. ტანი მოკლე და მკვრივია, თავი პატარა, ზედმეტი ქონის ფენების გარეშე, აქვს მოკლე, წვრილი, სწორმდგომი ყურები; მკერდი ღრმა და ფართო; ზურგი სწორი და მოკლე, ფართო გავა-წელის ნაწილითა და ფართო მომრგვალებული გავით; კიდურები სწორი, მსხვილი, მაგარი, კარგად დახრილი; თმის საფარველი თეთრია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,5 კგ, დედლისა — 5 კგ; ტანის სიგრძე მამლისა — 47 სმ, დედლისა — 49,5 სმ. საშუალო ნაყოფიერება 9–10 ბაჭიას შეადგენს. ისინი დედასთან 60 დღე რჩებიან. იბადებიან 45 გ და აქვთ ზრდის მაღალი ტემპი. ორი თვისანი უკვე 1,8–2,2 კილოგრამს იწონიან, სამი თვისანი — 2,3–3 კილოგრამს. ერთ კილოგრამ ნაზარდზე, ცოცხალ მასაზე საკვების ხარჯი შეადგენს 3-დან 5 საკვებ ერთეულამდე. კლავენ უკვე 1,8–2,2 კგ ცოცხალი მასის ბოცვრებს, ნაკლავის გამოსავალი — 54–58%-ია. საქართველოში XX საუკუნის 70-იან წლებში შემოვიდა და გარემო პირობებსაც კარგად მოერგო.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბოცვრის ჯიშები
ჟინვალის სამლოცველო

ტერმინი **ჟინვალის სამლოცველო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჟინვალის პირველი სამლოცველო — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ჟინვალში
* ჟინვალის მეორე სამლოცველო — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის, ყოფილ სოფელ ჟინვალში. ამჟამად დაფარულია წყლით.
ფაუდელი

**ფაუდელ ბელოუა** (; დ. 6 ივნისი, 1978) — ფრანგ-ალჟირელი რაის მომღერალი და მსახიობი. დაიბადა პარიზის გარეუბანში. ახალგაზრდა ფაუდელს ალჟირული რაი გააცნო მისმა ბებიამ, რომელიც ქალთა მუსიკალური ჯგუფების წევრი იყო, რომლებიც ტრადიციულ ხალხურ სიმღერებს ასრულებდნენ ქორწილებსა და სხვა ღონისძიებების დროს. მას ლაივ ალბომები ჩაწერილი აქვს რაშიდ ტაჰასთან და Khaled-თან.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official site
* 
* Video of a performance of Abdelkader by 1,2,3 Soleils
* La Beurgeoisie

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მომღერლები
კატეგორია:Wrasse Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:მომღერლები
კატეგორია:ალჟირელი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჟინვალის მეორე სამლოცველო

**ჟინვალის მეორე სამლოცველო** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, ფერდობზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1980 წლებში ძეგლის მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრები ჩაატარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ფერდობის შუა ნაწილში გამოვლინდა ხელოვნური ვიწრო ტერასის ნაწილი, რომელიც გამაგრებული იყო მშრალად ნაგები კედლით. კედლის წინ აღმოჩნდა თიხის ოვალური ბაქანი, საკურთხევლის ნაშთი, კერები და ექვსი ორმო, სავსე კერამიკული ნაწარმის ნატეხებით, ძვლებით და ნაცრით. ბაქანზე დამხობილი იყო თიხისგან გამოძერწილი ღვთაების თავი, რომელსაც ჰქონდა ადამიანის სახე, თვალების ადგილას - სოლარული ნიშნები, ხარის შუბლი და რქები. თავი მიმაგრებული იყო სამლოცველოს კედელზე და მისი შუბლი საკურთხევლის ფუნქციას ასრულებდა. სამლოცველოს დანარჩენი კედლები დანგრეული იყო. 

## მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა 
ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ხანის თიხის ქოთნები, ქილები, ჯამები, ტაფების ნატეხები, ძვლისა და ქვის სახვრეტები და საფხეკები, ხელით ნაძერწი კერამიკა - დამახასიათებელი კასრისებრი მოყვანილობით, სწორი კედლებით, ოდნავ გადაშლილი პირით, დაბალი ყელით, მომრგვალებული ან ოდნავ გამოყოფილი ძირით. ზოგიერთი ჭურჭელი შემკულია რელიეფური სახეებით და დანაძერწებით. 

ბედნიერი კულტურის ხანის თიხის დერგები, ქილები, სასმისები, ნამგლის ობსიდიანისა და კაჟის ჩასართები და ისრისწვერები. კერამიკაში ორი ჯგუფი გამოიყოფა: პირველი - შავპრიალაზედაპირიანი, კარგად განლექილი თიხისაგან დამზადებული სქელი და თხელკედლებიანი თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ნაჭდევი ხაზებით შესრულებული გეომეტრიული ორნამენტით. მეორე - უხეშზედაპირიანი კერამიკა. იშვიათად გვხვდება შვერილებით შემკული და დაღარულზედაპირიანი თიხის ჭურჭელი.

შუა ბრინჯაოს ხანის თიხის ჭურჭლის ნატეხები და ბრინჯაოს ნივთები. თიხის ჭურჭელში ფერის მიხედვით გამოიყოფა შავპრიალაზედაპირიანი, მოვარდისფრო-მონაცისფროსარჩულიანი და მოწითალო-მოვარდისფრო შიდა და გარე ზედაპირიანი ჯგუფები. ორივე ჯგუფისათვის ერთნაირი დეკორია დამახასიათებელი - სავარცხლისებრი ტვიფრის საშუალებით გამოყვანილი გეომეტრიული სახეები: სამკუთხედები, რომბები, ფრინველის გამოსახულებები, სარტყლები და სხვა.

გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ორი კულტურის, ცენტრალურ-ამიერკავკასიურის და სამთავრული ანუ შიდა ქართლურის ელემენტები. თიხის ჭურჭლის პირველი ჯგუფისათვის დამახასიათებელია ნაცრისფერი შიდა და გარე ზედაპირი. გვხვდება ქოთნების, ქილების, ჯამების, სასმისების, სადღვებლების ნატეხები. ისინი შემკულია კონცენტრული ხაზებით, მხრებზე რელიეფური და ირიბი ნაჭდევების სარტყლებით. კერამიკის მეორე ჯგუფს ახასიათებს მოშავო ან მონაცისფრო შიდა და გარე ზედაპირი. ქოთნების, ჯამების, სასმისების, ლანგრების ნატეხები შემკულია ტვიფრული და ნაპრიალები ხაზებით გამოყვანილი გეომეტრიული სახეებით.

ელინისტური ხანის ჩალისფერზედაპირიანი დოქების ფრაგმენტები, რომლებიც მოხატულია მოწითალო-მოყავისფრო საღებავით.

გვიანდელი ანტიკური ხანის ჩალისფერზედაპირიანი დოქების, ხელადების, კოჭბების და სამფეხა ჯამების ნატეხები.

XI-XIV საუკუნეების მორუხო-მონაცისფრო თიხის ჯამების, დოქების და მოჭიქული ჯამების ნატეხები. არქეოლოგიური მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გიორგი მარჯანიშვილი

**გიორგი მარჯანიშვილი** (დ. 4 იანვარი, 1955 — გ. 8 ოქტომბერი, 2023) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. სხვადასხვა დროს იყო ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს მუშაკი, ხალხური ხუროთმოძღვრებისა და ყოფის მუზეუმის მუშაკი, გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990–1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“. საქართველოს რესპუბლიკის კულტურის მინისტრის მოადგილე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გიორგი მარჯანიშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1955
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
ირაკლი მასხარაშვილი

**ირაკლი მასხარაშვილი** (დ. 28 ივნისი, 1938, ბორჯომი) — ქართველი არქიტექტორი, პოლიტიკოსი.

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი. 

1970-1980 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის  პოლიტექნიკურ  ინსტიტუტში. ძირითადი ნამუშევრები: რეალიზებული - ნევროლოგიის ინსტიტუტის შენობა თბილისში (1975), ბავშვთა ქალაქი „მზიური“თბილისში (გენგეგმა) და პირველი რიგის მშნებლობა (1982). პროექტები: სასცენო ხელოვნების სკოლა თბილისში (1965), საკურორტო კომპლექსი „ოქროს საწმისი“ კოდორის შესართავთან (1970), ბათუმის ცენტრისა და ისტორიული ნაწილის რეკონსტრუქცია (1976) და სხვ. მიღებული აქვს სხვადასხვა სახის პრემიები შესრულებული სამუშაოებისთვის: წამახალისებელი პრემია - დიდების მემორიალი გმირთა მოედანზე (1962, თბილისი), პრემია — წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი (1989, თბილისი), I ხარისხის პრემია — წმინდა სამების ტაძარი (1996, ფოთი), II ხარისხის პრემია — რუსთაველის მოედნის რეკონსტრუქცია (1998, თბილისი), საქართველოს მინისტრთა საბჭოს პრემია.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
## რესურსები ინტერნეტში
*ირაკლი მასხარაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 28 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1938
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1963)
გურამ მაქაცარია

**გურამ მაქაცარია** (დ.  8 მარტი, 1949)  — ქართველი პოლიტიკოსი. 

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.  1972-1973 წლებში იყო  საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნეტიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, 1973 წლიდან იყო რუსთავის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „ავტომატმრეწვის“ უფროსი ინჟინერი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 
## რესურსები ინტერნეტში
*გურამ მაქაცარია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1949
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ოთარ მამუჩარაშვილი

**ოთარ მამუჩარაშვილი** (დ.  უცნობია) — ქართული სპორტსმენი (მკლავჭიდი), ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2016, ანტალია, თურქეთი, +80 კგ), ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2018, ანტალია, თურქეთი, +80 კგ).

## ძირითდი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოთარ მამუჩარაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
მიხეილ მაყაშვილი

**მიხეილ მაყაშვილი** (დ.  5 თებერვალი, 1955)  — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი.  1976-1985 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტის „ქალაქმშენსახპროექტის“ ტექნიკოსი, ტიპური პროექტირების ზონალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის არქიტექტორი, თბილისის საქალაქო საბჭოსთან არსებული საპროექტო-საშემსრულებლო კანტორის — ქალაქგაფორმების საპროექტო ჯგუფის უფროსის მოადგილე, საპროექტო ინსტიტუტის „საქსახგაზტრანსპროექტის“ წამყვანი არქიტექტორი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 
## რესურსები ინტერნეტში
*მიხეილ მაყაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული  5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1955
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
არჩილ მაჭავარიანი

**არჩილ მაჭავარიანი** (დ. 20 იანვარი, 1951)  — ქართველი  პოლიტიკოსი.

დაამთავრა  თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი.   1976-1990 წლებში იყო ცხინვალის საოლქო საავადმყოფოს საკონსულტაციო პოლიკლინიკის ექიმი-სტომატოლოგი, მარნეულის რაიონის შულავრის, გორის რაიონის ვარიანის საექიმო ამბულატორიების ექიმი-სტომატოლოგი, თბილისის მეორე სტომატოლოგიური პოლიკლინიკის ექიმი-პრითეზისტი, 1990 წლიდან მარნეულის სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი.1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).
## რესურსები ინტერნეტში
*არჩილ მაჭავარიანი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1951
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
მელბურნის უნივერსიტეტი

**მელბურნის უნივერსიტეტი** ('''') - საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ავსტრალიის ქალაქ მელბურნში. უნივერსიტეტი 1853 წელს დაარსდა. იგი არის პირველი უნივერსიტეტი ვიქტორიის შტატში და მეორე - ავსტრალიაში. მელბურნის უნივერსიტეტი შედის ქვიშაქვის უნივერსიტეტების - ავსტრალიის ყველაზე პრესტიჟული უნივერსიტეტების - რიცხვში.

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
სიდნეის უნივერსიტეტი

**სიდნეის უნივერსიტეტი** () – საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ავსტრალიის ქალაქ სიდნეიში. დაარსდა 1850 წელს. არის ავსტრალიის უძველესი უნივერსიტეტი. სიდნეის უნივერსიტეტი შედის ქვიშაქვის უნივერსიტეტების — ავსტრალიის ყველაზე პრესტიჟული უნივერსიტეტების — რიცხვში.

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ხერთვისის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**ხერთვისის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალის ჩრდილოეთით, მდინარეების ფშავის არაგვისა და მთიულეთის არაგვის შესართავთან, ადგილ ხერთვისზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1978-1980 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ძეგლი მრავალფენიანი აღმოჩნდა, დათარიღდა ძვ. წ. II-III საუკუნეებით. საკონტროლო თხრილებში გამოვლინდა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ნამოსახლარის სამი ორმო. მათგან ერთში აღმოჩნდა კონუსური ფორმის სარიტუალო ქვაყრილი, მეორეში - თიხის ჭურჭლის სადა და მოჩუქურთმებული ნატეხები და კაჟის იარაღი.

ქვედა ფენა ჩაჭრილი იყო სამარხებით. სამ ქვაყრილიან ორმოსამარხში დაკრძალული იყო თითო მიცვალებული, მოკრუნჩხული მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხოლო მეოთხეში აღმოჩნდა ორი ჩონჩხი. დამხრობა ნებისმიერია. აღმოჩნდა აგრეთვე სამარხეული ინვენტარი: თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს ცილინდრული ზარაკი, რგოლები, მინის მძივები, რკინის სამაჯური, მოხრილი დანა, მრგვალი ქვის საბეჭდავი ფრინველის გამოსახულებით და სხვა.

იქვე გამოვლინდა მეხუთე ორმოსამარხი, რომელშიც ესვენა ერთი მიცვალებული მარცხენა გვერდზე, მოკრუნჩხული, თავით სამხრეთ-დასავლეთისკენ. აღმოჩნდა მოვარდისფრო ხელადა, ბრინჯაოს აბზინდები, ძეწკვი, რკინის მასრაგახნილი შუბისპირი, მოხრილი დანა, ხვრელიანი სალესი ქვა და სხვა. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მაია მაჭავარიანი

**მაია მაჭავარიანი** (დ. 28 ოქტომბერი, 1926, თბილისი — გ. 16 ოქტომბერი, 2016) — ქართველი ენათმეცნიერი, პოლიტიკოსი, ფილოლოგი.

1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი კავკასიური ენების განხრით.

1952 წლიდან იყო საქართველოს რესპუბლიკის მეცნიერებათა აკადემიის არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი, თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის უფროსი მასწავლებელი, დოცენტი, 1956 წლიდან კი არნოლდ ჩიქობავას სახელობის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. 1992 წლიდან მუშაობდა ზოგადი ენათმეცნიერების განყოფილების გამგედ. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).  ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი (დოქტორი), ენათმეცნიერების დოქტორი. არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომისა და კრებულის ავტორი.

## რესურსები ინტერნეტში
*მაია მაჭავარიანი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1926
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
დოეს-გრაკალის არხი

**დოეს-გრაკალის არხი** — სარწყავი არხი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორისა და კასპის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. გაივლის სოფლებს ქვახვრელს, უფლისციხეს, დოესს, არხის ბოლო სოფელია გრაკალი.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს არხები
დავით ზარქუა

**დავით ზარქუა** (დ. 28 იანვარი, 1987, სოხუმი) — ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო ოსტატი, ფიდეს ლიცენზირებული მწვრთნელი.

## საჭადრაკო საქმიანობა 
# საერთაშორისო ოსტატი ჭადრაკში;
# ფიდეს ლიცენზირებული მწვრთნელი;
# საქართველოს ვაჟთა ეროვნული ნაკრების წევრი;
# საქართველოს ვაჟთა ჩემპიონატზე 2012 წელს ბრინჯაოს მედალი.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:სოხუმში დაბადებულები
ნუგზარ მგალობლიშვილი

**ნუგზარ მგალობლიშვილი** (დ.  7 მარტი, 1948, სოხუმი)  — ქართველი მხატვარი, პოლიტიკოსი. 1991 წლიდან არის აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

დაამთავრა მოსკოვის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის დეკორატიული და გამოყენებითი ხელოვნების ფაკულტეტი. 1972 წლიდან საქართველოს მხატვართა კავშირის წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*ნუგზარ მგალობლიშვილი — ბიბლიოვიკი
*ნუგზარ მგალობლიშვილი  — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1948
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:ქართველი ხელოვანები
თემურ მდინარაძე

**თემურ მდინარაძე** (დ.  8 ივნისი, 1946, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი.

1971 წელს დაამთავრა ოდესის ლომონოსოვის სახელობის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ხორცისა და რძის მრეწველობის ფაკულტეტი. 1971 წლიდან იყო  წყალტუბოს ხორცის კომბინატის ტექნოლოგი, 1972 წლიდან ხორცისა და რძის მრეწველობის სამინისტროს უფროსი ეკონომისტი, ინჟინერ-ტექნოლოგი, 1973-1977 წლებში კი ხორცისა და ხორცის პროდუქტების საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი, 1978 წლიდან რუსთავის ხორცკომბინატის საამქროს უფროსი. 1979-1981 წლებში იყო გაერთიანება „თბილხორცის“ მთავარი ტექნოლოგი, 1981 წლიდან იყო თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ბიოტექნოლოგიური ლაბორატორიის გამგე, პროფესორი.  1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „სრულიად საქართველოს აღორძინების კავშირი“.
## რესურსები ინტერნეტში
*თემურ მდინარაძე —   საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი
*თემურ მდინარაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭო) 
*თემურ მდინარაძე — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის  III მოწვევა)
*პოლიტიკური მოძრაობა „საქართველოს ბედი“ (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)

კატეგორია:დაბადებული 8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1946
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს  III მოწვევის პარლამენტის წევრები
ალბერტ მელაძე

**ალბერტ (ალეკო)  მელაძე** (დ. 26 აპრილი, 1926 — გ. 1998) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (თავის ერთ-ერთ ჩანაწერში ამბობს: „დავამთავრე პუშკინის სახელობის ინსტიტუტი“). 1958 წლიდან  იყოთბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლაბორანტი, სამშენებლო საწაროების, თბილისის თბომეურნეობის სამმართველოს მუშაკი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*ალბერტი მელაძე  — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1926
კატეგორია:გარდაცვლილი    1998
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ციხეგორის კომპლექსი

**ციხეგორის კომპლექსი** —  არქეოლოგიური, არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუაფხოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კილომეტრზე, მაღალი კლდოვანი მთის თხემზე, ციხე-გორად წოდებულ ადგილზე. კომპლექსში შედის ციხე, ნასახლარები და სამაროვანი. ციხე ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. შემორჩენილია 1-2 მეტრი სიმაღლის კედლები. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მოწყობილია რამდენიმე სწორკუთხა ღიობი. ციხის ქვემოთ, მთის აღმოსავლეთ კალთაზე, გამოვლინდა განვითარებული შუა საუკუნის ნამოსახლარები და სამაროვანი, ნამოსახლარის სწორკუთხა გეგმის შენობები ნაგებია ნატეხი ქვით. სამაროვანზე ქვის სამარხებია. მთის დასავლეთ კალთაზე გამოვლენილია შუა საუკუნეების მიწისქვეშა ოთხკუთხა აკლდამა. ნატეხი ქვით ნაგები და ქვისავე დიდი ფილებით გადახურული. იქვე, ახლოს, შეიმჩნევა კლდეში ამოკვეთილი მართკუთხა ბუდეები, რომლებიც სათავსთა ნაშთები უნდა იყოს. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
იახსრის სათემო ხატი

**იახსრის სათემო ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუაფხოს დასავლეთით, მთის ფერდობზე. იგი ორი სახელწოდების ტერიტორიას მოიცავს - ავისგორსა და ნინახს, რომლებსაც ერთმანეთისაგან ჰყოფს პატარა ხევი. სალოცავის ტერიტორიას რიყის ქვის გალავანი ჰქონია შემოვლებული. ხატის კომპლექსში შედის ღვთისმშობლის ხატი, ორი საჯარე, სალუდე, ორი საზარე კოშკი, საკულუხე, საბერო, ლაშარის, მთავარანგელოზისა და ღვთისმშობლის კოშკები. ღვთისმშობლის ხატი ფიქლით ნაშენი, ოთხკუთხა ფორმის კოშკისებრი ნაგებობაა, რომელსაც სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს თითო თახჩა აქვს მოწყობილი. გადახურვა ბრტყელია. ღვთისმშობლის ხატის ჩრდილოეთით, ფერდობზე, იახსრის ხატის დანარჩენი ნაგებობებია განლაგებული.

საჯარე თითქმის მთლიანად დანგრეულია. იგი ფიქლით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. შასასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. ინტერიერში აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია მოწყობილი. გადახურვა ორქანობიანი ჰქონდა. საჯარის აღმოსავლეთით მეორე საჯარეა — ფიქლით ნაშენი, გეგმით კვადრატული ნაგებობა, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. მეორე საჯარის გვერდით სალუდეა, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. მეორე საჯარის გვერდით სალუდეა, რომელიც თითქმის მთლიანად მიწაშია ჩამჯდარი. სალუდეს გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმა აქვს. ნაგებია ფიქლის ქვის მშრალი წყობით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. სათავსის შუაში ხის ორი ბოძია, რომლებსაც გადახურვა ეყრდნობა. აღმოსავლეთ კედელთან კერაა მოწყობილი. მის გარშემო ქვის საჯდომებია. ნაგებობა გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.

სალუდის ჩრდილოეთით საზარე კოშკია - გეგმით ოთხკუთხა ფორმის ოთხსვეტიანი ფანჩატური. ნაგებია ფიქლის ქვით, გარედან შელესილია. გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდისებრი სახურავით. საზარის გვერდით ანალოგიური ფორმისა და ზომის მეორე საზარე კოშკია. ძველი საზარის გვერდით საკულუხეა - ღვინის შესანახი სათავსი, ფიქლის ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით კვადრატული ფორმის ნაგებობა ამჟამად მთლიანად დანგრეულია. საბერო მდებარეობს საკულუხის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. სანახევროდ დანგრეულია. გეგმით არასწორი ოთხკუთხედის ფორმისაა, ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე ფიქლის სკამებია მოწყობილი. ამავე კედელში ერთი თახჩაა. მსგავსი თახჩაა აღმოსავლეთ კედელშიც. ნაგებობას სახურავი აღარ აქვს.

საბეროს სამხრეთით კედელთან დგას ფიქლის ქვით მშრალად ნაგები, ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი პატარა მასიური ნაგებობა, რომელსაც დასავლეთით სართულებად განლაგებული სამი ნიში აქვს. გადახურულია ორფერდა საფეხუროვანი სახურავით. სასანთლე კოშკის დასავლეთით ლაშარის კოშკია - ფიქლის ქვით მშრალად ნაშენი ყრუ ნაგებობა, რომელსაც ჩრდილოეთით თახჩა აქვს დატანებული. გადახურულია ოთხფერდა საფეხუროვანი სახურავით. ლაშარის კოშკის აღმოსავლეთით სანახევროდ შემორჩენილი მთავარანგელოზის კოშკია. მას ჩრდილოეთით სასანთლე თახჩა აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ფშარაველის ეკლესია

**ფშარაველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელს ჩარგალის აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე, შემაღლებულ ადგილას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ძირითადად რიყის ქვით. აქა-იქ გამოყენებულია კვადრატული აგურიც. წყობა ირეგურალურია, შასასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარს გარედან თაღოვანი, ხოლო შიგნით ბრტყელი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით გამოყოფილი სწორკუთხა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა  სარკმელია, რომლის ქვემოთ, კედელზე. მოზრდილი კუბური ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის გვერდით კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. დარბაზი კვადრატული ფორმისაა, განათებულია დასავლეთ კედელში გაჭრილი სწორკუთხა სარკმლით, მას საფეხურებიანი რაფა აქვს. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. დარბაზი ნახევარწრიული კამარითაა გადახურული, მსგავსი გადახურვა აქვს საკურთხეველსაც. ფასადები სადაა. მოგვიანებით ეკლესია შიფერის ორფერდა სახურავით გადაუხურავთ და აღმოსავლეთიდან ღია ფარდული მიუშენებიათ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიყელის ეკლესია

**დიყელის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩარგალის სამხრეთით, 2 კილომეტრზე. ქართლის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. ჩაქცეულია კონქი და კამარა. კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ნანგრევებში არეულია შირიმის თლილი ქვები. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდია, აფსიდის სამხრეთ გვერდში - ოთხკუთხა ღრმა ნიში. დარბაზის გრძივ კედლებზე შირიმის ქვით ნაწყობი თითო ვიწრო და თხელი პილასტრია. კედლების შელესილობა ჩამოცვენილია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბუჩაანთ ეკლესია

**ბუჩაანთ ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩანადირთკარის დასავლეთით 0,3 კილომეტრზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმლის ღიობები ქვიშაქვის თლილი ქვისაა. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. თითო მსგავსი სარკმელია სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელში. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. საკურთხევლის შუაში რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია აგურის კანკელით, მასში ორი თაღოვანი ღიობია მოწყობილი. გრძივი კედლების შუაში თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ნახევარწრიულია კამარაც. დასავლეთის ფასადის ფრონტონზე აგურის წყობის შეღრმავებით ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებული ყოფილა აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა გადახურული იყო ღარიანი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ოხერა

**ოხერა** — უბანი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხიდისთავში. განადგურდა ძველი ეკლესიები. საბჭოთა პერიოდის პირველ ნახევარში ისევ იხსენიებოდა ორი ოხერა. დიდში მოქმედებდა ლ. ბერიას სახელობის კოლმეურნეობა, პატარაში — ი. სტალინის სახელობისა. 1940 წლის სოფლების სიაში შეტანილი იყო სოფელი ხიდისთავი, დიდი ოხერა და პატარა ოხერა. ამ წლის მონაცემებით, დიდ ოხერაში 228 კომლი ირიცხებოდა. 1947 წელს ორივე ოხერას **ზემო ხიდისთავი** უწოდეს. მოგვიანებით (1951) ხიდისთავს შეუერთეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
წიფრანის აკლდამა

**წიფრანის აკლდამა** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფრანის აღმოსავლეთით ადგილ ნაციხვართან. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. აკლდამა საგვარეული სამარხია, გეგმით ოვალური. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისჯენ. ნაგებია კირქვის მოზრდილი კვადრებით. გადახურულია მოგრძო ნატეხი ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები