პლანეტარული გადაცემა

მინი|3-სატელიტიანი პლანეტარული გადაცემის ანიმაცია
**პლანეტარული გადაცემა** — ბრუნვითი მოძრაობის გადასაცემი ცილინდრული ან კონუსური კბილათვლებიანი მექანიზმი. პლანეტარული გადაცემის შედგენილობაში შედის მოძრავი წევრი, სატარი, რომელიც **Г**, **Т** ან **]**-ებრი ღერძია (ზოგჯერ სატარის მოვალეობას შეიძლება ასრულებდეს მექანიზმის კორპუსი). მასზე აწყობილია სატელიტები, ცენტრალური კბილანები, რომელთა ღერძები ემთხვევა სატარის ღერძს. პლანეტარული გადაცემაში ერთ-ერთი ცენტრალური კბილანა უძრავია (მზიურა). სატელიტები ბრუნავს თავისი ღერძის ირგვლივ და ამავე დროს ცენტრალური კბილანების გარშემო შემოგორდება. სატელიტების რიცხვი დამოკიდებულია მექანიზმში მათ განლაგებაზე, მაგრამ დატვირთვის თანაბრად განაწილებისათვის უმჯობესია 3 სატელიტი. 

მინი|მარცხნივ|ნახ. 1. პლანეტარული გადაცემა შიგა მოდების ცილინდრული კბილა თვლებით: ა — ერთრიგა; ბ — ორრიგა; z_1 და z_4 — ცენტრალური კბილა თვლები; z_2 და z_3 — სატელიტები; ს — სატარი. ნახ. 2. ა — პლანეტარული გადაცემა გარე მოდების ცილინდრული კბილა თვლებით (ერთრიგა); ბ — კონუსური კბილა თვლებით; z_1 და z_4 — ცენტრალური კბილა თვლები; z_2 და z_3 — სატელიტები.
პლანეტარული გადაცემის გადაცემის ფარდობა აღინიშნება U-თი ორმაგი ინდექსით. ქვედა ინდექსი აღნიშნავს განხილული წევრების კუთხურ სიჩქარეებს, ზედა მიუთითებს იმაზე, თუ რომელი წევრია უძრავი, როცა პლანეტარული გადაცემაში წამყვანია ცენტრალური კბილა თვალი და ამყოლია სატარი. გადაცემის ფარდობა განისაზღვრება ფორმულით: U_{\text{პლ}}=1-U; თუ წამყვანია სატარი და ამყოლი კბილა თვალი, მაშინ U_{\text{პლ}}=\frac{1}{1-U}, სადაც U ჩვეულებრივი გადაცემის ფარდობაა ცენტრალურ კბილა თვლიდან უძრავ ცენტრალურ კბილა თვლამდე ნიშნის ზუსტი დაცვით. თუ ჩვეულებრივ კბილა გადაცემაში წამყვანი და ამყოლი კბილა თვლების ბრუნვის მიმართულება ერთნაირია, U დადებითია, თუ სხვადასხვაა — უარყოფითი. ამრიგად, U^4_{\text{კს}}=1-U_{1-4}=1-(-U_{1-4})=1+\frac{z_2}{z_1}\cdot\frac{z_4}{z_3}, სადაც z_1 და z_4 ცენტრალური კბილა თვლების კბილთა რიცხვებია, z_2 და z_3 სატელიტების კბილთა რიცხვები. ასეთ პლანეტარული გადაცემას აქვს მაღალი მქკ, მაგრამ დიდი გადაცემის ფარდობის მიღება შეუძლებელია. ერთრიგა პლანეტარული გადაცემაში (ნახ. 1, ა) U\leqslant12; ორრიგაში ჩვეულებრივ (ნახ. 1, ბ) U\leqslant15. დიდი გადაცემის ფარდობის მისაღებად რამდენიმე ერთრიგა პლანეტარული გადაცემას თანამიმდევრობით აერთებენ. 

ნახ. 2, ა-ზე მოცემულია პლანეტარული გადაცემა, რომელსაც აქვს გარე მოდების ცილინდრული კბილა თვლები. ასეთი მექანიზმის U^4_{\text{1ს}}=\frac{1}{1-U_{1-4}}=\frac{1}{1-\frac{z_2}{z_1}\cdot\frac{z_4}{z_3}}, სადაც U გადაცემის ფარდობაა და იგი დადებითია. ასეთი პლანეტარული გადაცემა დიდი გადაცემის ფარდობის მიღების საშუალებას იძლევა, მაგრამ აქვს მცირე მქკ. ნახ. 2, ბ-ზე მოცემულია კონუსური კბილათვლებიანი პლანეტარული გადაცემა, რომლის გადაცემის ფარდობა U^4_{\text{1ს}}=\frac{1}{1-U_{1-4}}=\frac{1}{1-(-\frac{z_4}{z_1})}=\frac{1}{1-(-1)}=\frac{1}{2}, ხოლო U^4_{\text{1ს}}=1-U_{1-4}=1-(-1)=2, სადაც U გადაცემის ფარდობა უარყოფითია. 

სხვადასხვა დანიშნულების, მოწყობილობისა და მახასიათებლების პლანეტარული გადაცემებს იყენებენ რედუქტორებში კომპაქტური თანაღერძული კონსტრუქციებისა და დიდი გადაცემის ფარდობების მისაღებად, აგრეთვე გადაცემათა კოლოფებში, რევერსიულ მექანიზმებსა და ჩართვის მექანიზმებში მუხრუჭებითა და ფრიქციული ქუროებით მოხერხებული მართვისათვის და სხვა. ცნობილია პლანეტარული გადაცემა, რომელიც უზრუნველყოფს გადაცემის ფარდობას -მდე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მექანიკური გადაცემები