open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მთავრობანი

**მთავრობანი** (, ) — ანგელოზთა 9 დასიდან ერთ-ერთი. ქრისტიანული რელიგიის მიერ შემუშავებულ ანგელოზთა იერარქიაში, „მთავრობანი“ ქვედა იერარქიის პირველ დასს განეკუთვნებიან (მთავრობანი, მთავარანგელოზნი და ანგელოზნი). 

იხსენიებიან ახალი აღთქმის კოლასელთა და ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეებში:
*„რადგანაც მასში შეიქმნა ყოველი, მიწიერიც და ზეციერიც; ხილული თუ უხილავი, საყდარნი თუ უფლებანი, **მთავრობანი** თუ ხელმწიფებანი - ყველაფერი მის მიერ და მისთვის შეიქმნა.“ [რამეთუ მის მიერ დაებადა ყოველივე ცათა შინა და ქუეყანასა ზედა, ხილულნი და არა-ხილულნი, ანუ თუ საყდარნი, ანუ თუ უფლებანი, გინა თუ **მთავრობანი**, გინა თუ ჴელმწიფებანი, - ყოველივე მის მიერ და მისა მიმართ დაებადა.] (კოლ. 1,16);
*„რომლითაც იმოქმედა ქრისტში, მკვდრეთით აღადგინა და მარჯვნივ დაისვა ცაში, ყველა **მთავრობასა** თუ ხელმწიფებაზე, ყველა ძალსა თუ უფლებაზე, ყველა იმ სახელზე მაღლა, სახელად რომ ითქმის არა მარტო ამ საწუთროში, არამედ მომავალშიც“. [რომელ ქმნა ქრისტეს თანა, რამეთუ აღადგინა იგი მკუდრეთით და დასუა მარჯუენით მისა ზეცათა შინა, უზეშთაეს ყოველთა **მთავრობათა** და ჴელმწიფებათა და ძალთა და უფლებათა და ყოვლისავე სახელისა, რომელ სახელ-დებულ არს არა ხოლო თუ ამას სოფელსა, არამედ მერმესაცა მას.] (ეფეს. 1,20-21).

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ზეციური იერარქია
კატეგორია:ანგელოზები ქრისტიანობაში
My Man on Willpower

**„My Man on Willpower“** ამერიკელი მომღერლის, საბრინა კარპენტერის სიმღერაა მისი მეშვიდე სტუდიური ალბომიდან — Man's Best Friend (2025). მან სიმღერა ემი ალენთან, ჯეკ ანტონოფთან და ჯონ რაიანთან ერთად დაწერა, ხოლო პროდიუსირება ანტონოფსა და რაიანთან ერთად გაუწია.

## კომპოზიცია
„My Man on Willpower“ არის ევროდისკოს სტილის სიმღერა, რომელიც მოიცავს ქანთრის ელემენტებს, ტაშის დაკვრის ხმასა და აღმავალ პროგრესიას. სიმღერა იწყება Depeche Mode-ისთვის დამახასიათებელი მძლავრი სინთეზატორებით, რის შემდეგაც შემოდის პედლის სტილ-გიტარის (pedal steel) პარტია.

ირონიულ და კომიკურ ჭრილში კარპენტერი გამოხატავს იმედგაცრუებას შეყვარებულის მიმართ, რომელმაც მისდამი სექსუალური ლტოლვა დაკარგა, რადგან ზედმეტად არის ფოკუსირებული თვითაქტუალიზაციასა და საკუთარი თავის გაუმჯობესებაზე, რის გამოც იგი თავშეკავებას იჩენს.

## სქოლიო
კატეგორია:სიმღერა
კატეგორია:საბრინა კარპენტერის სიმღერები
კატეგორია:პოპ-მუსიკა
უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი (ბაქო)

**უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი** () — ბრინჯაოს ძეგლი, რომელიც ბაქოშია აღმართული გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის, საზოგადო მოღვაწის და აზერბაიჯანში თანამედროვე პროფესიული მუსიკის ფუძემდებლის, უზეირ ჰაჯიბეკოვის პატივსაცემად.

ძეგლი 1960 წელს გაიხსნა შამსი ბადალბეილის ქუჩაზე, ბაქოს მუსიკალური აკადემიის წინ, სადაც კომპოზიტორი 1939 წლიდან 1948 წლამდე საგანმანათლებლო დაწესებულების რექტორი იყო, რომელსაც მოგვიანებით მისი სახელი ეწოდა.

სკულპტურა დააპროექტა ტოკაი მამედოვმა, ხოლო არქიტექტურული კონცეფცია - გ. მუხტაროვმა. ძეგლი ბრინჯაოსგან არის დამზადებული და გრანიტის კვარცხლბეკზე დგას. ქანდაკების სიმაღლე 2.9 მეტრია, ხოლო ძეგლის საერთო სიმაღლე 6 მეტრს აღწევს.

2014 წელს ძეგლი აღდგა. ახლოს მდებარეობს კომპოზიტორის სახელთან დაკავშირებული ადგილები, მათ შორის ჰაჯიბეკოვის მოედანი და კულტურული დაწესებულებები.

მონუმენტი ბაქოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ღირსშესანიშნაობაა და ერთ-ერთი მემორიალური ადგილია, რომელიც აზერბაიჯანელი გამოჩენილი კულტურის მოღვაწეებისადმია მიძღვნილი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბაქოს ძეგლები
ჰაჯიბეკოვის სკვერი

**ჰაჯიბეკოვის სკვერი** ― მდებარეობს რუსეთში, ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში, ვიბორგის რაიონში.

სკვერის სახელი სანქტ-პეტერბურგის ტოპონიმიკის კომისიამ 2020 წლის 23 სექტემბერს დაამტკიცა და ოფიციალურად დაადასტურა ქალაქის მთავრობის დადგენილებით 2020 წლის 9 დეკემბერს. სკვერი თანამედროვე აზერბაიჯანული კლასიკური მუსიკის ფუძემდებლის, გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის, მუსიკოლოგისა და მასწავლებლის, უზეირ ჰაჯიბეკოვის (1885-1948) სახელს ატარებს. სახელის შერჩევა განპირობებულია იმით, რომ კომპოზიტორი 1913 წელს სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორიაში სწავლობდა.

2022 წლის 25 იანვარს მოედანზე გაიმართა საძირკვლის ჩაყრის ცერემონია, სადაც მომავალში კომპოზიტორის ძეგლის აღმართვა იგეგმება.

მოედანი დაახლოებით 0.5752 ჰექტარს მოიცავს და მდებარეობს პროსპექტ პროსვეშჩენიას მეტროსადგურის მახლობლად. ის ქალაქის საზოგადოებრივი მწვანე სივრცეების სისტემისა და სანქტ-პეტერბურგის ვიბორგის რაიონის კულტურული და ტოპონიმიკური სივრცის ნაწილია.

## სქოლიო 
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ბაღები და პარკები
მგზავრთა ტევადობა

thumb|ვაგონის მგზავრთა ტევადობა 36 ადამიანი
**მგზავრთა ტევადობა** — მგზავრთა რაოდენობა, რომლებსაც ერთდროულად და ხანგრძლივი დროის განმავლობაში შეუძლიათ გადაადგილდნენ სატრანსპორტო საშუალებით. მგზავრთა ტევადობა ახასიათებს სატრანსპორტო საშუალების მიერ შესასრულებელი მაქსიმალური ხალხის გადასაყვანი სამუშაოს რაოდენობას და გამოიყენება გარკვეული სტატისტიკური (ეკონომიკური) მაჩვენებლების გამოსათვლელად.

*ავტობუსის* მგზავრთა ტევადობა გამოითვლება, როგორც დასაჯდომი ადგილებისა და ფეხზე მდგარი მგზავრების ნომინალური ტევადობის ჯამი (მომსახურე პერსონალის გარდა). ავტობუსებისთვის გამოარჩევენ ზღვრულ და ნომინალურ მგზავრთა ტევადობას.

*მსუბუქი ავტომობილის და სატვირთო მანქანის* მგზავრთა ტევადობა — ადგილების რაოდენობა მგზავრებისთვის, მძღოლის ჩათვლით.

*თვითმფრინავის* მგზავრთა ტევადობა — თვითმფრინავის სალონში მგზავრთა სავარძლების რაოდენობა. დამოკიდებულია სალონის განლაგების სიმჭიდროვეზე და დადგმული სავარძლების კლასზე.

*გემის* მგზავრთა ტევადობა — მგზავრის მოწმობის შესაბამისად მოცემული გემით დაშვებული გადასაყვან მგზავრთა რაოდენობა.

*რკინიგზის ტრანსპორტის* მგზავრთა ტევადობა — ადგილების რაოდენობა სამგზავრო ვაგონში ან მატარებელში. მგზავრთა რაოდენობა მითითებულია ვაგონის ძარაზე.

## ლიტერატურა
* Пассажировместимость // Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — С. 291. — ISBN 5-85270-115-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* Словарь автомобильных терминов. Пассажировместимость
* 
* 

კატეგორია:სატრანსპორტო ტერმინოლოგია
თაგუთი

**თაგუთი** — ნასოფლარი ისტორიულ დმანისისხევში, ახლანდელ დმანისის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდ. ფინეზაურის მარცხენა შენაკადის, შავი წყლის (ყარასუ) მარჯვენა სანაპიროზე, ახლანდელ სოფელ საფარლოსა და სოფელ მამიშლოს შორის.

ისტორიულ წყაროებში თაგუთი პირველად იხსენიება 1536 წლის ბარათიანთ გაყრის წიგნში. სოფელი იოთამ ბარათაშვილს ერგო. XVII საუკუნეში შედიოდა საყაფლანიშვილოში. 1721 წლის აღწერით თაგუთში იყო 4 მებატონე (იოთამასშვილები, შერმადინიშვილი, მეფე, ყაფლანიშვილები), 10 შემამულე (დბანელი, ხანდამაშვილები), 15 გამომღები, 12 ბოგანო ყმა და 6 აყრილი ყმა. ვახუშტის სოფლების ჩამონათვალში, ასევე იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (1790-იანი წლები) თაგუთი ფინეზაურის ხეობის სოფლებს შორისაა დასახელებული.

იქ, სადაც ისტორიული თაგუთი უნდა ყოფილიყო გაშენებული, დღეს ერთმანეთისგან დაახლ. 1,5 კმ-ზე, ორი ეკლესია დგას. ზედა ეკლესია სოფლის დასავლეთით მამიშლოს ხილის ბაღებშია. ის ერთნავიანი, დარბაზული ტიპის შენობაა, ნაგებია სრულიად დაუმუშავებელი მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი და ერთი სარკმელი სამხრ-იდანაა, თითო სარკმელი — აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში. ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებზე და დასავლეთის კუთხეებში თითო პილასტრია, რომლებსაც საბჯენი თაღები ეყრდნობა. საკურთხეველში ორი მცირე ნიშია, კედლებს შელესილობის კვალი ატყვია; ეკლესიის ირგვლივ არის მოზრდილი სასაფლაო ბრტყელი, დაუმუშავებელი ლოდებითა და ვერტიკალურად დაყენებული ქვებით. ამ ადგილზე 1936–1937 წლებში ლევან მუსხელიშვილმა აღმოაჩინა საფლავის ქვა სომხური წელთაღრიცხვის ასონიშნებით – 1656. 

მახლობელ ფერდობზე, სამხრეთ-დასავლეთით დიდი ნასოფლარია, რომელიც, სავარაუდოდ, საკუთრივ თაგუთი უნდა იყოს. მის მიწებზე, წყალგაღმა, XIX საუკუნეში თურქულენოვანმა მოსახლეობამ სოფ. მამიშლო დააარსა. აღწერილი ეკლესიის აღმოსავლეთით მეორე დარბაზული ეკლესიაა. მისი კედლები ნაგებია კირხსნარზე მოზრდილ და ბრტყელ ქვათა რიგების მონაცვლეობით. შესასვლელი და ერთი სარკმელი აქაც სამხრეთიდანაა. დასავლეთის კედლის სარკმლის თავზე წყობაში ჩასმული მოწითალო ქვებით ტოლმკლავა ჯვარია გამოსახული. შენობას ტუფის პროფილირებული ლავგარდანი აქვს. გრძივი კედლების შუაში აქაც თითო მარტივი პილასტრია, რომლებსაც საბჯენი თაღი ეყრდნობა. ეკლესიის ირგვლივ პატარა სასაფლაოა. 

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი  დ., ვარძაგარა, კრ.: დმანისი I, თბ., 1998.
* მუსხელიშვილი ლ., არქეოლოგიური ექსკურსიები მაშავერის ხეობაში, თბ., 1941.
## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
მთისძირის ტბა

**მთისძირის ტბა**, ასევე ცნობილია, როგორც **ბაშფლემის ტბა** და **ბაშფლემის წყალსაცავი** — ტბა საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მთისძირის (ყოფ. *მამუთლო*) მახლობლად. მდებარეობს ქალაქ დმანისიდან 9 კმ-ს დაშორებით, ზღვის დონიდან 1651 მ სიმაღლეზე.

ტბა შედგება ორი ნაწილისგან: დიდი ტბა, რომლის ფართობი დაახლოებით 0.68 კმ²-ია, და პატარა ტბა, რომლის ფართობი დაახლოებით 0.09 კმ²-ია.

## ისტორიული აღმოჩენა 
2021 წლის ზაფხულს ბაშფლემის წყალსაცავში წყლის დონის დაწევის შემდეგ, ადგილობრივი მეთევზეები ბაზალტის ფილა აღმოაჩინეს, რომელზეც უცნაური სიმბოლოები იყო დატანილი და 60 ნიშნისგან შედგებოდა, საიდან 39 ერთმანეთისგან განსხვავებული. დღეს არქეოლოგიური არტე-ფაქტი ბაშფლემის ტბის ფილის სახელით არის ცნობილი. არქეოლოგიური კონტექსტი მიუთითებს, რომ ის გვიან ბრინჯაოს ხანით ან ადრეული რკინის ხანით თარიღდება.

## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ტბები
ძალნი

**ძალნი** (, ) — ანგელოზთა 9 დასიდან ერთ-ერთი. ქრისტიანული რელიგიის მიერ შემუშავებულ ანგელოზთა იერარქიაში, „ძალნი“ საშუალო იერარქიის მეორე დასს განეკუთვნებიან (უფლებანი, ძალნი და ხელმწიფებანი). 

იხსენიებიან ახალი აღთქმის რომაელთა, პირველი პეტრესა და ეფესელთა მიმართ ეპისტოლეებში:
*„რადგანაც მწამს, რომ ვერც სიკვდილი და ვერც სიცოცხლე, ვერც ანგელოზნი და ვერც მთავრობანი, ვერც **ძალნი**, ვერც აწმყო, ვერც მომავალი...“ [რამეთუ მრწამს მე, ვითარმედ არცა სიკუდილმან, არცა ცხორებამან, არცა ანგელოზთა, არცა მთავრობათა, არცა **ძალთა**, არცა ამან სოფელმან, არცა მან სოფელმან.] (რომ. 8,38);
*„რომელიც ცად ამაღლების შემდეგ დაჯდა მამის მარჯვნივ და დაემორჩილნენ მას ანგელოზნი, ხელმწიფებანი და **ძალნი**.“ [რომელი არს მარჯუენით ღმრთისა, რომელი აღმაღლდა ზეცად და დაემორჩილნეს მას ანგელოზნი, ჴელმწიფებანი და **ძალნი**.] (1პეტ. 3,22);
*„...რომლითაც იმოქმედა ქრისტში, მკვდრეთით აღადგინა და მარჯვნივ დაისვა ცაში, ყველა მთავრობასა თუ ხელმწიფებაზე, ყველა **ძალსა** თუ უფლებაზე, ყველა იმ სახელზე მაღლა, სახელად რომ ითქმის არა მარტო ამ საწუთროში, არამედ მომავალშიც“ [...რომელ ქმნა ქრისტეს თანა, რამეთუ აღადგინა იგი მკუდრეთით და დასუა მარჯუენით მისა ზეცათა შინა, უზეშთაეს ყოველთა მთავრობათა და ჴელმწიფებათა და **ძალთა** და უფლებათა და ყოვლისავე სახელისა, რომელ სახელ-დებულ არს არა ხოლო თუ ამას სოფელსა, არამედ მერმესაცა მას.] (ეფეს. 1,20-21).

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ზეციური იერარქია
კატეგორია:ანგელოზები ქრისტიანობაში
პადარები

**პადარები** () — ოღუზთა ტომებიდან ერთ-ერთი, რომელიც წარმოადგენს აზერბაიჯანელების ისტორიულად ჩამოყალიბებულ ეთნოგრაფიულ ჯგუფს, რომლებიც ძირითადად აღმოსავლეთ აზერბაიჯანში ცხოვრობენ.

პადარები ტრადიციულად ნახევრად მომთაბარე მწყემსად ცხოვრების წესს მისდევდნენ და მომთაბარეობის თავისებურებებს სხვა აზერბაიჯანულ ჯგუფებთან შედარებით უფრო დიდხანს ინარჩუნებდნენ. თანამედროვე პერიოდში მათ ძირითადად უმოძრაო ცხოვრების წესი აირჩიეს და დიდწილად დაკარგეს ეთნოგრაფიული თავისებურება. სამეცნიერო ლიტერატურაში პადარები ხშირად ყარაფაფახებთან და შაჰსევენებთან ერთად არიან დაჯგუფებულნი კოლექტიური სახელწოდებით „თარაქამა“.

სიტყვა „პადარის“ ეტიმოლოგია საბოლოოდ დადგენილი არ არის. ერთი თეორიის თანახმად, ის მონღოლთა სამხედრო ლიდერის, ბაიდარის სახელს უკავშირდება; მეორის თანახმად, ის „მამაცს“ ნიშნავს.

პადარები ოღუზური წარმოშობის არიან და, ისტორიული წყაროების თანახმად, ილხანიანთა პერიოდში თურქესტანიდან აზერბაიჯანში (მდინარე არაქსის სამხრეთით) გადაასახლეს. XVI საუკუნის დასაწყისიდან ტომი ყიზილბაშთა კონფედერაციის ნაწილი იყო. XVI საუკუნის შუა ხანებში სეფიანებმა პადარები შირვანის რეგიონში გადაასახლეს, რათა გაეძლიერებინათ ძალაუფლება და მთიელი ტომებისგან თავდაცვითი ხაზი დაემკვიდრებინათ; მათი დასახლებები დერბენტიდან მუღანამდე ციხესიმაგრეების ჯაჭვს წარმოადგენდა. XVII საუკუნეში პადარები გერმანელმა მოგზაურმა ადამ ოლეარიუსმა მოიხსენია, რომელმაც ისინი აღწერა, როგორც განსხვავებული ენის მქონე ხალხი, თურქულ და სპარსულ ენებთან ახლოს და აღნიშნა მრავალი გამორჩეული წეს-ჩვეულების შენარჩუნება.

XIX საუკუნეში პადარების დასახლებები კავკასიის რამდენიმე რაიონში იყო აღწერილი, მათ შორის ყუბაში, გოქჩაი, აღდამში, შემახაში, ნუხასა და ჯაბრაილში. ტომის სახელი შემონახულია მრავალ ადგილმდებარეობის სახელწოდებაში: აზერბაიჯანში, ქვეყნის სხვადასხვა რეგიონში სოფლების სახელწოდებებში, ასევე რუსეთში (დაღესტანში), სადაც დერბენტის რაიონში არის სოფელი სახელწოდებით პადარი.

რელიგიური კუთვნილების მიხედვით, პადარები ისტორიულად სუნიტი მუსლიმები იყვნენ, რაც მათ რეგიონში არსებული სხვა ეთნიკური ჯგუფებისგან განასხვავებდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანელები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:თურქულენოვანი ხალხები
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
ტოკაი მამედოვი

**ტოკაი ჰაბიბ ოღლუ მამედოვი** (; დ. 18 ივლისი, 1927, ბაქო, ასფსრ - გ. 2 მაისი, 2018, ბაქო, აზერბაიჯანი) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მონუმენტური მოქანდაკე, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო მხატვარი (1973), სსრკ ხელოვნების აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1975) და პროფესორი (1977).

## ბიოგრაფია 
ტოკაი მამედოვი დაიბადა ხელოვნებითა და მეცნიერებით გატაცებულ ოჯახში: დედამისი ზივერ მამედოვა პირველი აზერბაიჯანელი ქალი მოქანდაკე, ხოლო მამა - ინჟინერი და დოქტორანტი ჰაბიბ მამედოვი იყო. ბაქოს სამხატვრო კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, 1945 წელს, იგი ჩაირიცხა ილია რეპინის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში, სადაც სწავლობდა ისეთ ცნობილ ოსტატებთან, როგორებიც არიან ა. თ. მატვეევი, მ. ა. კერზინი და ვ. ბ. პინჩუკი. ინსტიტუტი დაამთავრა 1951 წელს.

1970 წლიდან 1972 წლამდე იყო აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის საბჭოს თავმჯდომარე. შემდგომ წლებში ის ბაქოში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა, სადაც აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში ქანდაკების განყოფილებას ხელმძღვანელობდა. აქ მან მრავალი სტუდენტი აღზარდა. 2006 წლიდან აზერბაიჯანის პრეზიდენტთან არსებული ჰერალდიკის საბჭოს წევრი იყო.

ტოკაი მამედოვი აზერბაიჯანში ცნობილია, როგორც მონუმენტური ქანდაკების ერთ-ერთ წამყვან ოსტატი. ის იყო პირველი აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, რომელიც აქტიურად მუშაობდა ხეზე; მისი ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნამუშევარია ნიზამი განჯავის პორტრეტი. მის ყველაზე ცნობილ ნამუშევრებს შორისაა უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი (1960), ფუზულის ძეგლი (1962, ომარ ელდაროვთან თანამშრომლობით), მეშედი აზიზბეკოვის ძეგლი (1977), იმადედინ ნასიმის ძეგლი (1979–1980, იბრაჰიმ ზეინალოვთან თანამშრომლობით), მე-11 წითელი არმიის ძეგლი (1980) და ქოროღლუს ძეგლი (2012). მან ასევე შექმნა მრავალი სკულპტურული პორტრეტი, მათ შორის ომის გმირებისა და კულტურის მოღვაწეების, განსაკუთრებით სამად ვურგუნის ბიუსტები.

მამედოვს მიენიჭა მრავალი ჯილდო და წოდება, მათ შორის საპატიო ნიშნის ორდენი (1959), ხალხთა მეგობრობის ორდენი (1986), დიდების ორდენი (2002) და საპატიო ორდენი (2012), აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტის წოდება (1962) და სახალხო არტისტის წოდება (1973), ასევე სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია (1978) და აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1982). სხვა ჯილდოებს შორისაა სსრკ-ის ხელოვნების აკადემიის ვერცხლის მედალი, სამახსოვრო მედალი „აკადემიისთვის გაწეული სამსახურისთვის“ (რუსეთი, 2007) და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის საპატიო სიგელი (2017).

მოქანდაკე გარდაიცვალა 2018 წლის 2 მაისს, ბაქოში, 90 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოქანდაკეები
ჰეიდარ ალიევის პრემია

**ჰეიდარ ალიევის პრემია** () ― აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ყოველწლიური სახელმწიფო ჯილდოა, რომელიც 2004 წლის 10 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებულებით დაარსდა. ჯილდოს დებულება ოფიციალურად დამტკიცდა 2007 წლის 20 სექტემბერს. ის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ჯილდოების სისტემაში ერთ-ერთ უმაღლეს ჯილდოს წარმოადგენს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის შემდეგ.

პრიზი გაიცემა სოციალურ-პოლიტიკურ, სოციალურ-ეკონომიკურ, სამეცნიერო, კულტურულ და სხვა სფეროებში გამორჩეული მიღწევებისთვის. პრიზის მიღების კრიტერიუმებია: სახელმწიფოსა და საზოგადოებისთვის განსაკუთრებული სამსახური, მეცნიერების, ლიტერატურისა და ხელოვნების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი, საჯარო სამსახურში მაღალი პროფესიონალიზმი, აზერბაიჯანის სუვერენიტეტისა და დამოუკიდებლობის განმტკიცებისკენ მიმართული საქმიანობა, საერთაშორისო თანამშრომლობისა და მეგობრული კავშირების განვითარება. დადგენილი წესების თანახმად, პრემია ერთსა და იმავე პირს ერთზე მეტჯერ არ შეიძლება მიენიჭოს.

დაჯილდოების ცერემონია ტრადიციულად ყოველწლიურად, 10 მაისს იმართება. პრემიის მინიჭების შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს სპეციალური კომისია და ამტკიცებს აზერბაიჯანის პრეზიდენტი. კანდიდატების წარდგენის უფლება აქვთ მთავრობის მაღალჩინოსნებს, მათ შორის პრეზიდენტს, პრემიერ-მინისტრს, ეროვნული კრების თავმჯდომარეს, საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარეს, მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პრეზიდენტს, ასევე შემოქმედებით ორგანიზაციებს და ადრე დაჯილდოებულ ლაურეატებს. თითოეულ სუბიექტს შეუძლია მხოლოდ ერთი კანდიდატის წარდგენა, ხოლო კანდიდატების სია მედიაში უნდა გამოქვეყნდეს ცერემონიამდე ორი თვით ადრე.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ჯილდოები
ქვიშოვანა (ტექნიკა)

thumb|ლოკომოტივის ურიკაზე დაყენებული ქვიშის მიმწოდებელი მილი
**ქვიშოვანა** — მოცულობა ქვიშასთან ერთად, რომელიც დაყენებულია წევის მოძრავ შემადგენლობაზე (ლოკომოტივი, ტრამვაი და ა.შ.). შედის *ქვიშისმიმწოდებელი სისტემის* შემადგენლობაში, რომელიც თავის მხრივ განკუთვნილია ქვიშის მისაწოდებლად მამოძრავებელი გოგორწყვილების ქვეშ, რის შედეგადაც იმატებს რელსებზე გოგორწყვილების გასაჩერებელი მანძილი, რაც თავის მხრივ საშუალებას იძლევა გაიზარდოს ხახუნის ძალა და გამოირიცხოს სრიალი ან „ბუქსაობა“.

## აღწერა 
თვითონ იდეა ლოკომოტივის წევის ძალის მომატებისა რელსებზე ქვიშის მობნევის გზით გაჩნდა ჯერ კიდევ ორთქლმავალმშენებლობის დაწყებიდან. ცნობილია ასეთი ფაქტი: ნიკოლაევის რკინიგზაზე მოძრაობის გახსნის დროს (სანქტ-პეტერბურგი — მოსკოვი) ერთ-ერთმა კონტრაქტორმა გადაწყვიტა „სილამაზისთვის“ შავი საღებავით შეეღება რელსები ვერებიის ხიდზე. როდესაც იმპერატორის მატარებელი ხიდზე შედგა, მახდა გაუთვალისწინებელი რამ — ორთქლმავალმა დაიწყო რელსებზე სრიალი (აღმართი ამ ადგილას შეადგენს 8,2 ‰ — მთელ მაგისტრალზე ყველაზე უფრო დიდი). შექმნილი სიტუაციიდან გამოსავალი მემანქანემ მოძებნა, რომელმაც რელსებზე ქვაბიდან გამოღებული ნაცარი დააყარა, რის შემდეგაც ორთქლმავალმა შეძლო აღმართზე ასვლა.
[thumb|[ორთქლმავალი|ორთქლმავლის ქვაბის წინა ნაწილი. ქვიშოვანა დაყენებულია საკვამლე მილსა და მშრალი ორთქლის გამწოვს შორის]]
რელსებზე მისაწოდებლად გამოიყენება მშრალი კვარცის ქვიშა. შეკუმშული ჰაერის დახმარებით ქვიშა მიეწოდება ქვიშოვანიდან სპეციალურ საწვავის ფრქვევანებში (), რომლების აწვდიან ქვიშას გოგორწყვილების რელსებთან კონტაქტის ზონაში. ორთქლმავლებზე ერთი ან რამდენიმე ქვიშოვანა ყენდებოდა, როგორც წესი, ორთქლის ქვაბის ზედა ნაწილში, თანამედროვე ლოკომოტივებში — ძარის სპეციალურ ჯიბეებში.

ქვიშის მიწოდებას იყენებენ იმ შემთხვევებში, როდესაც აუცილებელია წევის ძალის ზრდა (მატარებლის ადგილიდან დაძვრისას ან დაკიდულ აღმართზე მოძრაობისას), იშვიათად — დამუხრუჭებისას. დამუხრუჭების შემთხვევაში სრულ გაჩერებამდე ქვიშის მიწოდება რეკომენდირებული არ არის, განსაკუთრებით მარტო მყოფი ლოკომოტივისათვის, რადგან იქმნება იმის ალბათობა, რომ გაჩერებული მოძრავი შემადგენლობის რელსებსა და გოგორწყვილებს შორის აღმოჩნდება ქვიშის ფენა (*ქვიშაზე დგომა*), რომელიც არღვევს ელექტრულ კონტაქტს რელსებსა და გოგორწყვილებს შორის — და ავტობლოკირების მოწყობილობები ორ რელსს შორის ელექტრული კავშირის არ ყოფნას ჩათვლიან ბლოკ-უბანზე მატარებლის არ ყოფნის ნიშნად, რაც, თავის მხრივ, მოიტანს იმას, რომ შუქნიშანი, რომელიც ზღუდავს ამ სალიანდაგო უბანს, გადაირთვება ნების დამრთველ სიგნალად, მიუხედავად იმისა, რომ ფაქტიურად უბანზე იმყოფება მატარებელი.

## ლიტერატურა
* С. П. Сыромятников. Часть пятая. Вспомогательное оборудование паровоза. Тендер. Глава 1. Вспомогательное оборудование паровоза. § 3. Песочница // Курс паровозов. Устройство и работа паровозов и техника их ремонта / Центральное управление учебными заведениями. — М.: Государственное транспортное железнодорожное издательство, 1937. — Т. 2. — С. 483-485. — 524 с

## სქოლიო
კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის კონსტრუქცია
კატეგორია:ლოკომოტივის მოწყობილობა
მამოძრავებელი გოგორწყვილები

[thumb|300px|[2-3-1 ტიპის ორთქლმავლის მამოძრავებელი გოგორწყვილები (წითელი მართკუთხედი)]]
**მამოძრავებელი გოგორწყვილები** (**გადაჯაჭვული გოგორწყვილები**, **გადაჯაჭვული ღერძები**, **მოძრავი გოგორწყვილები** და ა.შ.) — გოგორწყვილები, რომლებზეც უშუალოდ გადაეცემა წევის დატვირთვები ლოკომოტივის ძრავებიდან ან მოტორვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობის მოტორვაგონიდან. მოძრავ გოგორწყვილებს მოძრაობაში მოყავთ ლოკომოტივი რელსებთან ურთიერთმოქმედების ხარჯზე: რელსებთან „მოჭიდებისას“ (აქედან მოდის მეორე სახელწოდება — *მოჭიდებული*), მამოძრავებელი გოგორწყვილები გარდაქმნიან ძრავის მბრუნავ მომენტს წევის ძალად. ლოკომოტივის ყველა მოძრავი გოგორწყვილის წევის ძალათა ჯამი შეადგენს ლოკომოტივის წევის ძალას. ლოკომოტივის ყველა მოძრავი გოგორწყვილის რელსზე დაწოლის ჯამი არის ლოკომოტივის მოჭიდების წონა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მორბენალი გოგორწყვილები
* დამჭერი გოგორწყვილები

## სქოლიო
კატეგორია:ორთქლმავლის მოწყობილობა
დამჭერი გოგორწყვილები

[thumb|300px|[2-3-1 ტიპის ორთქლმავლის დამჭერი გოგორწყვილები (წითელი მართკუთხედი)]]
**დამჭერი გოგორწყვილები** (**დამჭერი ღერძები**) — თავისუფალი (ანუ მათზე არ გადადის წევის ძალა წევის ძრავებიდან) გოგორწყვილი, მდებარე მამოძრავებელი გოგორწყვილების უკან. ემსახურებიან ლოკომოტივის უკანა ნაწილის დაჭერას (ორთქლმავლებს - საცეცხლე ყუთი) და უზრუნველყოფენ მრუდ უბნებში ჩაწერას.

დამჭერი ღერძები გამოჩნდნენ უკვე პირველ ორთქლმავლებზე (მაგალითად ჯორჯ სტეფენსონის „რაკეტა“). დამჭერი ღერძების გამოყენება საშუალებას იძლევა დადგეს უფრო განვითარებული საცეცხლე ყუთი, რომლის დაყენებაც ხშირად რთულია ან შეუძლებელია მოძრავი გოგორწყვილების ზემოთ (გაბარიტებში ჩაწერის პირობებით). მათი ტანკ-ორთქლმავლებში გამოყენების შემთხვევაში მცირდება ლოკომოტივის წევის ძალის დამოკიდებულება საწვავის და წყლის მარაგზე (თუმცა ასეთმა ტანკ-ორთქლმავლებმა ვერ მიიღეს ფართე გავრცელება). დამჭერი ღერძები შესაძლებელია მოთავსებული იყვნენ, როგორც ძირითად ძარაზე - თუ არსებობს ერთი ასეთივე ღერძი (მაგალითად, ორთქლმავალ С-ს), ასევე ცალკეულ ურიკაზე (მაგალითად ФД), ამასთან ურიკას ეწოდება *დამჭერი* და შეუძლია გადაადგილდეს განივი მიმართულებით ძარასთან მიმართებაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* მორბენალი გოგორწყვილები
* მამოძრავებელი გოგორწყვილები

კატეგორია:ორთქლმავლის მოწყობილობა
თანაკლასელები (ფილმი)

**თანაკლასელები —** 2010 წლის ამერიკული კომედიური ფილმი, რომელშიც მთავარ როლებს ასრულებენ ადამ სენდლერი, კევინ ჯეიმსი,კრის როკი, დეივიდ სპეიდი  და რობ შნაიდერი. ფილმის რეჟისორია დენის დუგანი, ხოლო სცენარი დაწერილია სენდლერისა და ფრედ ვოლფის მიერ. მეორეხარისხოვან როლებში მონაწილეობენ სელმა ჰაიეკი, მარიე ბელო და მაია რუდოლფი.

ფილმის სიუჟეტი მოგვითხრობს  ბავშვობის მეგობრების ისტორიას, რომლებმაც 1978 წელს მოიგეს საშუალო სკოლის კალათბურთის ჩემპიონატი. ისინი სამი ათწლეულის შემდეგ კვლავ იკრიბებიან ამერიკის დამოუკიდებლობის დღეს (4 ივლისის) უქმეებზე, მას შემდეგ რაც გაიგებენ თავიანთი ყოფილი მწვრთნელის გარდაცვალებას.

ფილმი გადაღებულია სენდლერის კომპანია *Happy Madison Production*s-ის მიერ *Relativity Media*-თან თანამშრომლობით. ფილმი გამოვიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში 2010 წლის 25 ივნისს,  *Columbia Pictures* მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ კრიტიკოსებისგან ნეგატიური შეფასებები მიიღო, ფილმმა გამოიმუშავა $272.2 მილიონი. ხოლო  2013 წელს გამოვიდა ფილმის მე-2 ნაწილიც.

1978 წელს ბავშვობის მეგობრები — ლენი ფედერი, ერიკ ლამონსოფი, კურტ მაკენზი, მარკუს ჰიგინსი და რობ ჰილიარდი — იგებენ საშუალო სკოლის კალათბურთის ჩემპიონატს. ისინი აღნიშნავენ გამარჯვებას ტბის სახლთან თავიანთ მწვრთნელთან, რობერტ „ბაზერ“ ფერდინანდოსთან ერთად.

## სიუჟეტი
ლენი ოცდაათი წლის შემდეგ, 2008 წელს, მდიდარი და წარმატებული ჰოლივუდის აგენტია. ის დაქორწინებულია მოდის დიზაინერ როქსანაზე და ჰყავს სამი შვილი: გრეგი, კიტი და ბეკი.
ერიკი ამტკიცებს, რომ თანამფლობელია ბაღის ავეჯის კომპანიაში და ჰყავს ორი შვილი: დონა და ბინი; მისი ცოლი, სალი, კვლავ ძუძუთი კვებავს ბინს.

კურტი არ მუშაობს და ჰყავს ორი შვილი: ანდრე და შარლოტა; მისი ცოლი, დიანა, ორსულადაა მათი მესამე შვილზე, ხოლო მისი დედა, რონცონი, მათთან ერთად ცხოვრობს.
მარკუსი არის უქნარა და მექალთანე.
რობი დაქორწინებულია თავის მეოთხე, ბევრად უფროს ცოლზე, გლორიაზე.

როცა ბაზერი კვდება, ხუთი მეგობარი თავის ოჯახებთან ერთად მშობლიურ ქალაქში ბრუნდება მის დაკრძალვაზე. ლენი იმავე ქალაქში ქირაობს ტბისპირა სახლს, რათა ყველამ ერთად გაატაროს დრო დამოუკიდებლობის დღის უქმეებზე, თუმცა მისი ოჯახი ადრე მიდის, რადგან როქსანის მოდის ჩვენებაზე უნდა წავიდნენ მილანში. ლენი ცდილობს თავი ს შვილებს გარეთ თამაშისკენ უბიძგოს. ამის შემდეგ შემთხვევით ხვდება თავის ბავშვობის მეტოქეს, დიკის, რომელიც ამტკიცებს, რომ თამაშის დროს ლენის ფეხი ხაზს გარეთ იყო, როცა მან ბოლოჯერ ისროლა თამშისას. მას შემდეგ შეპყრობილია რევანშის იდეით, რათა „შეცდომა“ გამოასწოროს.
## სქოლიო
მორბენალი გოგორწყვილები

[thumb|300px|[2-3-1 ტიპის ორთქლმავლის მორბენალი გოგორწყვილები (წითელი მართკუთხედი)]]
**მორბენალი გოგორწყვილები** (**მორბენალი ღერძები** ან უფრო მოკლედ — **მორბენალი**) — თავისუფალი (ანუ მათზე არ გადადის წევის დატვირთვა წევის ძრავებიდან) გოგორწყვილები, რომლებიც მდებარეობენ მამოძრავებელი გოგორწყვილების წინ. ემსახურებიან ლოკომოტივის წინა ნაწილის განტვირთვას, ასევე ლოკომოტივის მრუდე უბნებზე ჩაწერის გასაუმჯობესებლად.

რადგანაც მოხვეულ უბნებზე ჩაწერის პირობებით მორბენალ ღერძებს უნდა ქონდეთ მნიშვნელოვანი გადახრა ლოკომოტივის საშუალო ღერძიდან, ამიტომ მათ ხშირად ათავსებენ მოსაბრუნებელ ურიკაზე (რომელსაც უწოდებენ *მორბენალს*), რომელსაც შეუძლია გადაადგილდეს განივ მიმართულებაზე ლოკომოტივის ძარასთან მიმართებაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* მამოძრავებელი გოგორწყვილები
* დამჭერი გოგორწყვილები

კატეგორია:ორთქლმავლის მოწყობილობა
ლოკომოტივის წევის ძალა

thumb| თბომავალ ТЭ(П)10-ის წევა-სიჩქარის დახასიათება
**ლოკომოტივის წევის ძალა** — ძალა, ლოკომოტივით რეალიზებული და ემსახურება მატარებელს გადასაადგილებლად.

საკუთრივ განასხვავებენ ლოკომოტივის ორ წევის ძალას — მხებს და გადაბმის მოწყობილობაზე (ავტოგადასაბმელი ან ხრახნიანი გადასაბმელი). *მხები წევის ძალა* იქმნება მამოძრავებელი გოგორწყვილების რელსებთან კონტაქტის ადგილას, ხოლო ყველა ამ ძალის ჯამი წარმოადგენს ლოკომოტივის მხებ წევის ძალას. გადასაბმელზე წევის ძალა ნაკლებია მხებ წევის ძალაზე, რადგან ამ შემთხვევაში გათვალისწინებულია წინააღმდეგობა მოძრაობის მიმართ თვითონ ლოკომოტივისგან, როგორც გამწევი სახეობისგან.

წევის ძალა მთავარ როლს თამაშობს წევის ანგარიშებში, რადგან დიდწილად განსაზღვრავს მაქსიმალურად დასაშვებ მატარებლის მასას. მისი ყველაზე უფრო დიდი სიდიდე საჭიროა მატარებლის ადგილიდან დაძვრისას, აჩქარებისას, ასევე აღმართზე სიარულისას. ამავე დროს ამ ძალას აქვს რიგი შეზღუდვები. დაბალი სიჩქარეების ზონაში მოქმედებს გადაბმის ძალის შეზღუდვა, რომლის გადაჭარბებამაც შეიძლება გამოიწვიოს სრიალი. მოცემულ შემთხვევაში მაქსიმალური წევის ძალა დამოკიდებულია ლოკომოტივის მოჭიდების წონაზე (პირდაპირი დამოკიდებულება) და მოძრაობის სიჩქარეზე (უკუ დამოკიდებულება). მაღალი სიჩქარეების ზონაში უკვე დგება საწყისი წყაროს სიმძლავრის შეზღუდვა (ორთქლის ქვაბი ორთქლმავლებისთვის, დიზელი თბომავლებისთვის), ასევე წევის ელექტროძრავების საათობრივ დენზე და ჰიდრავლიკური გადაცემის მუშა ზეთის ტემპერატურაზე.

მაქსიმალური წევის ძალის შეზღუდვები განისაზღვრება რიგი სპეციალური პრაქტიკული ცდებით, იშვიათად — გამოთვლებით. მათ საფუძველზე ლოკომოტივის თითოეული სერიისთვის დგება *საანგარიშო წევის ძალა*. ამის გარდა, წევის ელექტროძრავიანი ლოკომოტივებისთვის დგება საათობრივი და ხანგრძლივი წევის ძალები.

## იხილეთ აგრეთვე
* წევის ძალა

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ლოკომოტივები
Abracadabra (სიმღერა)

**Abracadabra** () — ამერიკელი მომღერლის ლედი გაგა-ს სიმღერა. გამოვიდა 2025 წლის 3 თებერვალს Interscope Records-ის მიერ, როგორც მისი სტუდიური ალბომის *Mayhem* (2025) მეორე სინგლი.

სიმღერა დაწერილია ლედი გაგას, ენდრიუ უოტი-ისა და სერკუტი-ის მიერ, ხოლო მასში გამოყენებულია Siouxsie and the Banshees-ის 1981 წლის სიმღერის „Spellbound“-ის ელემენტები, რის გამოც შესაბამის ავტორებს დამატებითი კრედიტი მიენიჭათ.

მუსიკალურად „Abracadabra“ მიეკუთვნება საცეკვაო პოპი, სინთპოპი და ელექტროპოპი ჟანრებს და შეიცავს ელექტრონული მუსიკის, მათ შორის ასიდ ტექნო-ს ელემენტებს. სიმღერის ტექსტი ეხება პიროვნულ ბრძოლებსა და ცხოვრებისეულ სირთულეებს და ასახავს ამ პროცესში ცვლილებისა და ძალის პოვნას.

სიმღერის მუსიკალური ვიდეო გადაიღეს ლედი გაგა-მ, პარის გობელი-მა და ბეთანი ვარგასი-მა და მასში წარმოდგენილია ორი კონტრასტული პერსონის შორის ცეკვითი დაპირისპირება. სიმღერა შესრულდა სხვადასხვა ღონისძიებაზე, მათ შორის შაბათ ღამეს პირდაპირ ეთერში, MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოება და გრემის ჯილდო. „Abracadabra“ ასევე წარმოდგენილი იყო სხვადასხვა მუსიკალურ დაჯილდოებაზე, სადაც მან მიიღო ნომინაციები და შეფასდა მუსიკალური და საშემსრულებლო მხარის მიხედვით.

## სიმღერების სია 
*;ციფრული ჩამონატვირთი
# Abracadabra – 3:43

*;ციფრული ჩამონატვირთი&nbsp;– რემიქსები
# Abracadabra (Gesaffelstein Remix) – 3:32

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია:2025 წლის სინგლები
კატეგორია:2025 წლის სიმღერები
კატეგორია:ლედი გაგას სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები ლედი გაგას ავტორობით
კატეგორია:სიმღერები ლედი გაგას პროდიუსერობით
კატეგორია:Interscope Records-ის სინგლები
წევის ძალა

**წევის ძალა** ან **წევა** — წევის ან ბუქსირების სიმძლავრის ერთ-ერთი ზოგადად მიღებული ღონისძიებები. ჩვეულებრივ იზომება ტონა-ძალებში, კილონიუტონებში ან, ზოგჯერ ტონებში.

## სქოლიო
კატეგორია:ტრანსპორტი
კატეგორია:მექანიკური მოძრაობა
მატარებლის მასა

**მატარებლის წონა** (*მატარებლის მასა*) — ერთ-ერთი მთავარი მაჩვენებელი, რომელიც გავლენას ახდენს რკინიგზის მუშაობის ეფექტურობაზე. მატარებლის წონა განსაზღვრავს სარკინიგზო ხაზის გამტარუნარიანობას, თვითღირებულებას და გადაზიდვების ეკონომიურობას, ასევე საწვავის ან ელექტროენერგიის ხვედრით ხარჯს მატარებელთა წევაზე.

ერთმანეთისგან განასხვავებენ წონა ბრუტოს და წონა ნეტოს. წონა ბრუტო განისაზღვრება ლოკომოტივის, ვაგონების ტარის და საკუთრივ ტვირთის ან მგზავრების წონათა შეკრებით. წონა ნეტო — ლოკომოტივისა და ვაგონების ტარის წონათა შეკრებით.

## მატარებლის მასის ანგარიში 
წინასწარი გაანგარიშებები საშუალებას იძლევა უპირველეს ყოვლისა განვსაზღვროთ მატარებლის მაქსიმალური წონა, რომელიც შეუძლია გაატაროს მოცემულმა ლოკომოტივმა მოცემულ გადასარბენზე, მუშაობის ნორმალურ რეჟიმში. ამის წყალობით შესაძლებელია ისეთი წონის მატარებლის ფორმირება, რათა მინიმუმამდე შემცირდეს საწვავის ხვედრითი ხარჯი და უფრო სრულად იქნას გამოყენებული ლოკომოტივის წევითი პარამეტრები, ამასთან არ გადაიტვირთოს ის. უპირველეს ყოვლისა ანგარიში ხორციელდება საანგარიშო აღმართზე, ყველაზე ხშირად ყველაზე უფრო დიდი ქანობის მქონეზე. ასეთ შემთხვევაში მატარებლის წონა გამოითვლება შემდეგი ფორმულით:
: m_c = \frac{F_kr - ({{\omega}'_o + i_p}\,)m_l\,g}{{({\omega}''_o + i_p}\,)g}, სადაც
F_kr — ლოკომოტივის წევის საანგარიშო ძალა, ნიუტონი; m_l,\; m_c — წონები შესაბამისად ლოკომოტივის და შემადგენლობის, ტონა; {\omega}'_o, \; {\omega}*_o — მოძრაობის ხვედრითი წინააღმდეგობა შესაბამისად ლოკომოტივის და შემადგენლობის, ნ/კნ; i_p — საანგარიშო აღმართი, ‰: g = 9,8\; მ/წმ² — თავისუფალი ვარდნის აჩქარება. მოძრაობის ხვედრითი წინააღმდეგობა {\omega}_o გამოითვლება ფორმულით:
: {\omega}_o = A + B\,v + C\,v^2, სადაც
*v* — მოძრაობის სიჩქარე, მ/წმ; A, B, C — კოეფიციენტები, რომლებიც დამოკიდებულია ლიანდაგის ტიპზე (რგოლური ან უპირაპირო) და მოძრავი შემადგენლობის სახეზე, ხოლო წევითი მოძრავი შემადგენლობისათვის — დამატებით კიდევ მოძრაობის რეჟიმზე (წევა ან გაქცევა) (მაგალითად, ЭР2-სთვის: წევის რეჟიმში უპირაპირო ლიანდაგზე A = 1,1, B = 0,01, C = 0,000227, რგოლური ლიანდაგისთვის — А = 1,1, В = 0,012, С = 0,000267).

შემადგენლობის მოძრაობის ძირითადი წინააღმდეგობა გამოითვლება ფორმულით:
: {\omega}*_o = \frac{\sum^{n}_{i=1}{\omega}*_oi\,m_i}{\sum^{n}_{i=1}m_i}, სადაც
{\omega}*_oi — შემადგენლობაში შემავალი თითოეული ვაგონის ტიპის ძირითადი წინააღმდეგობა, ნ/კნ; m_i — შემადგენლობაში შემავალი შესაბამისი ტიპის ვაგონების წონათა ჯამი, ტ.

სახელმძღვანელო ქანობის მიხედვით მატარებლის წონის განსაზღვრით, ტარდება მისი შემოწმება ადგილიდან დაძვრის პირობების გათვალისწინებით. შემდეგ განისაზღვრება მატარებლის სიგრძე (ამასთან განისაზღვრება შემადგენლობაში შემავალი ვაგონების რიცხვი) და იგი მოწმდება სადგურის ლიანდაგის სიგრძესთან მიმართებაში. ასევე მატარებლის წონა მოწმდება მუხრუჭების მიხედვით, ანუ ყველაზე უფრო დიდ ქანობიან დაღმართზე გაჩერების შემთხვევაში. რაიმე პირობის დაუკმაყოფილებლობის შემთხვევაში, შემადგენლობის წონას არედაქტირებენ.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი
ოთარ თადუმაძე

**ოთარ სევერიანეს ძე თადუმაძე** (დ. 15 აგვისტო, 1935, სოფ. ხუნჯულაური, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტრიკოსი და გამომგონებელი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1997), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2012).

დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ზოგადტექნიკური ფაკულტეტი 1968 წელს. თბილისის საავიაციო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ, 1959 წლიდან მუშაობდა თბილისის საავიაციო გაერთიანებაში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 2002–2006 წლებში იყო მავე გაერთიანების ეკონომიკური სახალხო უნივერსიტეტის რექტორი. 2007 წლიდან მოღვაწეობა განაგრძო თბილისის ელექტროვაგონშემკეთებელ ქარხანაში უფროს ინჟინერ-დეფექტოსკოპისტად. გამოსაშვები პროდუქციის ხარისხისა და ტექნოლოგიური პროცესების კონტროლის მეთოდებისა და საშუალებების კვლევის, შექმნისა და დანერგვისათვის სპეციალისტების ჯგუფთან ერთად 1975 წელს მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
თამაზ თადუმაძე

**თამაზ აბესალომის ძე თადუმაძე** (დ. 6 დეკემბერი, 1947, სოფ. ხუნჯულაური, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მათემატიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1996).

თადუმაძემ 1970 წელს დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (თსუ). 1973–2006 წლებში მოღვაწეობდა თსუ-ის ილია ვეკუას სახელობის გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტში. 2006 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: ფუნქციონალურ-დიფერენციალური განტოლებების  ოპტიმალური მართვა; რეგულ. შეშფოთებები ოპტიმალურ ამოცანებში; ცვლადსტუქტურიანი ოპტიმალური ამოცანები; ფუნქციონალურ-დიფერენციალური განტოლებების კორექტულობა და ამონახსნის წარმოდგენის ფორმულები; შებრუნებული ამოცანები და სენსიტიური ანალიზი.

დაჯილდოებულია საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ანდრია რაზმაძის სახელობის პრემიით (2001), ღირსების ორდენით (2013) და თსუ-ის ივ. ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (2017).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  6 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1947
კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
შალვა თადუმაძე

**შალვა თადუმაძე** (დ. 22 იანვარი, 1978, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე 2024 წლის დეკემბრიდან.

დაამთავრა თბილისის ჰუმანიტარული ინსტიტუტი იურისტის კვალიფიკაციით 1998 წელს, 2006-2007 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტიკური სწავლების სკოლაში. 2001-2004 წლებში იურისტად მუშაობდა საქართველოს თავდაცვის სამინისტროში, 2004 წლიდან — კერძო სექტორში, კონსულტანტად არასამთავრობო ორგანიზაციებში; მუშაობდა თავდაცვის სფეროს და ადამიანის უფლებების დაცვის საკითხებზე. 

„ქართული ოცნების“ ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ (2012) თადუმაძე დასაქმებულია სახელმწიფო სამსახურში: 2012-2018 წლებში იყო საქართველოს მთავრობის საპარლამენტო მდივანი, 2018 წლის აპრილიდან ივლისამდე — საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციის უფროსი, 2018-2019 წლებში — საქართველოს  მთავარი პროკურორი, 2019-2024 წლებში — უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე, 2024 წლის დეკემბრიდან — საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრის მოადგილე. აქვს პოლიციის მაიორის წოდება.

2026 წლის მარტის მდგომარეობით საქართველოში 2024 წელს დაწყებული საპროტესტო გამოსვლებისა და ადამიანის უფლებების კრიზისის ფონზე თადუმაძის მიმართ ლიეტუვის (სავიზო და სამოგზაურო შეზღუდვა) და უკრაინის (ეკონომიკური და ფინანსური სანქციები) მიერ დაწესებულია სანქციები.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
ნანკინის სუნ იატსენის მემორიალური ბოტანიკური ბაღი

მინი|მარჯვნივ|ბოტანიკური ბაღის შემოსასვლელი
**ნანკინის სუნ იატსენის მემორიალური ბოტანიკური ბაღი** (; ფინინი: Nánjīng Zhōngshān Zhíwùyúan) — ჩინეთის ისტორიაში პირველი ეროვნული ბოტანიკური ბაღი, რომელიც 1929 წელს დაარსდა. ბაღი ჩინეთის დემოკრატიული რევოლუციის პიონერის, დოქტორ სუნ იატსენის ხსოვნას ეძღვნება. 1954 წელს მას სახელი შეეცვალა და ნანკინის ბოტანიკური ბაღი ეწოდა. ეს ჩინეთის ოთხი ძირითადი ბოტანიკური ბაღიდან ერთ-ერთია. ბოტანიკური ბაღი ასევე ცნობილია როგორც ჭუნგშანის (სუნ იატსენის) ბოტანიკური ბაღი.

## მდებარეობა
ბაღი მდებარეობს ნანძინის აღმოსავლეთ გარეუბანში. მის ზურგს უკან მეწამული მთა არის აღმართული, წინ კი ციენის ტბა გადაჰყურებს. ბაღი გაშენებულია მინგის დინასტიის დროინდელი უძველესი ქალაქის კედლის გვერდით, ცნობილ სუნ იატსენის მავზოლეუმთან ახლოს. ბაღების ფართობი 1,86 კვადრატულ კილომეტრს (186 ჰა) შეადგენს. აყვავებული მცენარეულობით, გაზონებით, ბორცვებითა და ტბებით, ნანძინის ბოტანიკური ბაღი წარმოადგენს ბოტანიკური კვლევებისა და სამეცნიერო განათლების ცენტრს, ასევე პოპულარულ სარეკრეაციო ადგილს. საქალაქო ავტობუსები #20 და #315 ჩერდებიან მთავარ შესასვლელთან.

## კოლექცია
როგორც ჩინეთის ცენტრალური და ჩრდილოეთ სუბტროპიკული ფლორის კვლევით ცენტრს, ბაღს გააჩნია ცოცხალი კოლექცია, რომელიც მოიცავს 188 ოჯახის 913 გვარის დაახლოებით 3,000 სახეობას. ჰერბარიუმი ინახავს 700,000 ბოტანიკურ ნიმუშს. ბაღში ფუნქციონირებს ხუთი კვლევითი განყოფილება: დეკორატიული მცენარეების კვლევის ცენტრი, სამკურნალო მცენარეების კვლევის ცენტრი, მცენარეთა ინფორმაციის ცენტრი, ძიანგსუს პროვინციის მცენარეთა ექს-სიტუ კონსერვაციის მთავარი ლაბორატორია და ჰერბარიუმი. აშენებული და გახსნილია ათი სპეციალიზებული ბაღი (სექცია).

ბოტანიკურ ბაღს ჩამოყალიბებული აქვს თესლების, მცენარეების, ნიმუშებისა და წიგნების გაცვლის პროგრამა მსოფლიოს სამოცზე მეტი ქვეყნის ექვსასზე მეტ ორგანიზაციასთან. დამყარდა „დაძმობილებული ბოტანიკური ბაღების“ ურთიერთობა აშშ-ის მისურის ბოტანიკურ ბაღთან, რაც პირველი შემთხვევაა ჩინეთში. ასევე დამყარებულია მეგობრული ურთიერთობები კანადის UBC ბოტანიკურ ბაღთან და მცენარეთა კვლევის ცენტრთან და იაპონიის ტოკიოს უნივერსიტეტის ბოტანიკურ ბაღთან. ბაღი არის ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის (IUCN) საფრთხის ქვეშ მყოფი მცენარეების კომიტეტისა და ბოტანიკური ბაღების კონსერვაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის წევრი.

## ტრანსპორტი
ბაღში მოხვედრა შესაძლებელია ჩრდილოეთიდან, ნანკინის მეტროპოლიტენის მე-2 ხაზის მუქსიუიანის სადგურიდან. ამ სადგურიდან შესაძლებელია საქალაქო ავტობუსით სარგებლობა. ასევე, ძიმინგსის სადგურიდან (ხაზი 3) ტრანსპორტი ჩერდება პირდაპირ მთავარ შესასვლელთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website 
* Official website 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოტანიკური ბაღები
ლოკომოტივის მოჭიდების წონა

[thumb|ექვსღერძიანი 3о—3о ტიპი ლოკომოტივის მოჭიდების წონა.თანამედროვე ლოკომოტივებზე ყველა მათი [გოგორწყვილი|გოგორწყვილები წარმოადგენენ წამყვანებს, ამიტომ მათი მოჭიდების წონა მუდამ სამომსახურეო წონის ტოლია.]]
**ლოკომოტივის მოჭიდების წონა** — ლოკომოტივის წონა, მოსული ყველა მის მამოძრავებელ (მოჭიდების) გოგორწყვილებზე. გამოიყენება მოჭიდების ძალის შესაქმნელად გოგორწყვილებსა და რელსებს შორის და საშუალებას იძლევა გადააქციოს მოძრავი გოგორწყვილების რგოლზე გარშემო ძალები ლოკომოტივის გარე წევის ძალად. მოჭიდების წონა გამოითვლება მომსახურების (აღრიცხვის) მასის საფუძველზე, საწვავის და ქვიშის რეზერვის 1/3-ით (ელექტრო წევისთვის - მხოლოდ ქვიშა).

მოჭიდების წონა წარმოადგენს ლოკომოტივის საექსპლოატაციო თვისების მთავარ მახასიათებელს. მაქსიმუმი შედეგად მიღებული მხები წევისა და დამუხრუჭების ძალები პროპორციულია მოჭიდების წონის და ხასიათდება ხახუნის კოეფიციენტით. ლოკომოტივის მოჭიდების წონა გამოითვლება მოძრაობისას მისი შესაძლო ცვლილებების გარეშე, რადგან მხოლოდ გადანაწილდება მოძრავ ღერძებზე. ლოკომოტივზე დამჭერი ან მორბენალი ღერძების რაოდენობის არსებობისას შესაძლებელია მოჭიდების წონის მომმატებლების გამოყენება — მექანიზმების, რომლებიც ლოკომოტივს წონის ნაწილს უხსნიან დამატებითი გოგორწყვილებიდან და მას გადასცემენ მოჭიდებაზე.

არასაკმარისმა მოჭიდების წონამ ლოკომოტივის საკმარისი სიმძლავრისა და შემადგენლობის ჭარბი წონის დროს შეიძლება გამოიწვიოს სრიალი. მოჭიდების წონის მოსამატებლად ლოკომოტივების მოდელებს, რომლებიც გათვლილები არიან მძიმე მატარებლებთან სამუშაოდ, შეუძლიათ დაიტვირთონ ბალასტით. სამანევრო ლოკომოტივების მოჭიდების წონა, თუ ეს კონსტრუქციულადაა გათვალისწინებული, შეიძლება გაიზარდოს სპეციალური ფილების დაგების ხარჯზე, ხოლო წევის აგრეგატებს (მოტორვაგონიან ლოკომოტივებს) — მოტორვაგონებში გადასაზიდი ტვირთის მასის ხარჯზე. მეორე მხრივ, მოჭიდების წონის ზრდა შეზღუდულია ლოკომოტივის მაქსიმალურად დასაშვები ღერძზე დატვირთვით.

## ლიტერატურა
* 
* 
* Правила тяговых расчетов для поездной работы промышленных электровозов и тяговых агрегатов постоянного тока. 2-е изд., вып. 4322. / — М.: Промтрансниипроект, 1977. — 88 с.
* Правила тяговых расчетов для поездной работы промышленных электровозов и тяговых агрегатов переменного тока. 2-е изд., вып. 4323. / — М.: Промтрансниипроект, 1977. — 78 с.
* Правила тяговых расчетов для тепловозов на промышленном транспорте. 2-е изд., вып. 4324. / — М.: Промтрансниипроект, 1977. — 117 с.

## სქოლიო
კატეგორია:ლოკომოტივები
იოჰან გეორგ პალიჩი

**იოჰან გეორგ პალიჩი** (; დ. 11 ივნისი, 1723, პროლისი — გ. 21 თებერვალი, 1788, იქვე) — გერმანელი ბუნებისმეტყველი, თვითნასწავლი ასტრონომი.

## ბიოგრაფია
იოჰან გეორგ პალიჩი დაიბადა 1723 წლის 11 ივნისს გლეხის. იგი ბავშვობიდანვე საბუნებისმეტყველო მეცნიერებით იყო გატაცებული. ახალგაზრდობაში, მამინაცვლის მკაცრი მეურვეობის ქვეშ აღზრდილმა, ასტრონომიის საფუძვლები გერმანელი ასტრონომის, კრისტიან პეშეკის, თანამედროვე წიგნიდან „ასტრონომიის ზღურბლი“ („Vorhof der Stern Wissenschafft oder Astronomiae“; 1729) შეისწავლა. მოგვიანებით სწავლა დრეზდენში „მათემატიკურ სალონში“ განაგრძო.

ის ძირითადად ცნობილია 1758 წლის 25 დეკემბერს ედმუნდ ჰალეის მიერ წინასწარმეტყველებული ჰალეის კომეტის დაბრუნების აღმოჩენით, კლეროს, ლალანდის და ნიკოლ-რეინ ლეპოტის მიერ გამოთვლილი ეფემერისის გამოყენებით (კომეტების გამოჩენის პირველი პროგნოზი).

ის აკვირდებოდა ცვლად ვარსკვლავებს. 1744 წელს, ჯუზეპე მონტანარის შემდეგ თითქმის ერთი საუკუნის შემდეგ, მან დამოუკიდებლად აღმოაჩინა ალგოლის ცვალებადობა. ჰალეის კომეტის აღმოჩენის შემდეგ, იგი საქსონიის საკურფიურსტოში ფრიდრიხ ავგუსტუს III-ის კარზე ასტრონომიის მასწავლებლად დაიბარეს. ის ასევე გახდა ლაიფციგის ეკონომიკური საზოგადოების წევრი.

ასტრონომიის გარდა, ის მებაღეობითა და სოფლის მეურნეობით იყო დაკავებული. პალიჩის დახმარებით საქსონიაში კარტოფილის მოყვანა დაიწყო. ის თავის ბიოლოგიის ლაბორატორიაში მიკროსკოპს იყენებდა. ასევე მისი ინიციატივით დაიწყო საქსონიაში ღეროვანი მეხსარიდების დანერგვა.

მისი გარდაცვალების შემდეგ, 3,518 წიგნისგან შემდგარი მდიდარი ბიბლიოთეკა დარჩა, რომელთაგან ზოგიერთი სამეცნიერო წიგნების ხელნაწერი ასლები იყო, რომელთა შეძენაც მას არ შეეძლო. პალიჩის სახლი 1813 წლის აგვისტოში დრეზდენის ბრძოლის დროს განადგურდა. 1877 წელს დრეზდენის მოქალაქეებმა პალიჩის ძეგლი მისი ყოფილი სახლის ადგილას აღმართეს.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, 
*მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს პალიჩი;
*მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (11970) პალიჩი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Johann Georg Palitzsch (June 11, 1723 - February 21, 1788)
* Homepage of the Palitzsch-Museum

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
მეხსარიდი

მინი|მეხსარიდის ვიზუალიზაცია (შედგება უშუალოდ მეხსარიდის, გამტარისა და დამიწებისაგან)
**მეხსარიდი**, *მეხამრიდი* — მოწყობილობა, რომელიც მეხის დაცემისაგან იცავს შენობებს, სამრეწველო, კომუნალურ, სოფლის მეურნეობისა და სხვა ნაგებობებს. მეხსარიდი შედგება წვრილი, წაწვეტილი ლითონის ღეროს ელექტროდისაგან, რომელსაც დასაცავი ობიექტის თავზე აყენებენ (ღეროვანი მეხსარიდი), ან სადენისაგან (გვარლისაგან), რომელსაც ელექტროგადაცემის ხაზების თავზე ჭიმავენ (გვარლური მეხსარიდი), და საიმედო ჩამამიწებლისაგან (საერთო წინაღობა 10-20 ომი). მეხსარიდი თითქმის 100%-ით იცავს ნაგებობებს მეხის დაცემისაგან. ღეროვანი მეხსარიდის დამცავ ზონას წვეროსთან 45% კუთხის მქონე კონუსის ფორმა აქვს. გვარლურისას კი ისეთი სამწახნაგა პრიზმისა, რომლის ერთი წახნაგი გვარლია: ორი და მეტი მეხსარიდის დროს ობიექტის დაცვა შეიძლება მაშინაც, როცა ის დაცული ზონის შიგნით არ არის. ელექტრულ ქვესადგურებში ელვისაგან დასაცავად მუშა ჩამამიწებელს იყენებენ. საცხოვრებელ სახლებსა და ლითონისსახურავიან სხვა შენობებში ამიწებენ სახურავს. ისეთ შენობებს, სადაც ცენტრალური გათბობა და მიწისქვეშა ელექტროგაყვანილობაა, მეხსარიდი არ სჭირდება. შენობებს, რომლებშიც აფეთქებასაფრთხიანი ნარევის, მტვრის, აირებისა და სხვათა წარმოქმნაა შესაძლებელი, იცავენ შენობისაგან მოცილებით დაყენებული ღეროვანი მეხსარიდით.

მეხსარიდი ბაგიროვანი – მეხსარიდი, მეხის მიმღები ბაგირების ჰორიზონტალური 
განლაგებით, რომელიც დამაგრებულია ჩამიწებულ ორ საყრდენზე. 

მეხსარიდი ბადისებრი – მრავალჯერადი ჰორიზონტალური მეხის მიმღებები, განლაგებული 
ურთიერთმართობულად და დამონტაჟებული დასაცავ ობიექტზე. 

მეხსარიდი ღეროვანი – მეხსარიდი მეხის მიმღების შვეული განლაგებით.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ელვა
პალიჩის ხეობა

**პალიჩის ხეობა** () — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-21, LAC-98). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ პალიჩის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

პალიჩის ხეობა გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 110.50 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ხეობები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-21
სეიმუს დევერი

**სეიმუს პატრიკ დევერი** (დ. 27 ივლისი, 1976) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ცნობილია დეტექტივ კევინ რაიანის როლით ABC-ის სერიალში *„Castle“*.

## ადრეული ცხოვრება
დევერი დაიბადა ფლინტში (მიჩიგანი), ექვსი წლის ასაკში კი საცხოვრებლად ბულჰედ-სითიში (არიზონა) გადავიდა. მან მოჰავეს საშუალო სკოლა წარჩინებით დაამთავრა, ბაკალავრის ხარისხი ჩრდილოეთ არიზონას უნივერსიტეტში მიიღო, ხოლო მაგისტრის ხარისხი სამსახიობო ხელოვნებაში მოსკოვის სამხატვრო თეატრსა და კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში მოიპოვა.

## პირადი ცხოვრება
*„Actors Studio“* უვადო წევრი, დევერი 2006 წლის 27 მაისს ჯულიანა დევერზე დაქორწინდა. ჯულიანა სერიალ *„Castle“* კევინ რაიანის მეუღლის, ჯენის, როლს ასრულებდა.
დევერი ბროდვეის მსახიობ ჯინ არნოლდისა და კანადელი მომღერლისა და სიმღერების ავტორის, ფეისტის, ბიძაშვილია.

დევერი და მისი მეუღლე ვეგეტარიანელები არიან. ორივე მათგანი ცხოველთა დაცვის ორგანიზაციის — *„Best Friends Animal Society“*-ის მხარდამჭერია.

დევერმა ასევე მონაწილეობა მიიღო ამერიკული ინტელექტუალური შოუს, *„The Chase“*, სპეციალურ ეპიზოდში. მან საკვალიფიკაციო ეტაპზე 11 კითხვას უპასუხა და დინ კეინთან ერთად გუნდს მარკ ლაბეტის დამარცხებაში გაუძღვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ამერიკელები
კატეგორია:მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ვიდეო თამაშების მსახიობები
გასაჩერებელი მანძილი

thumb|upright=1.7|tR = რეაქციის დრო; sR = რეაქციის გზა; sB = სამუხრუჭე მანძილი; sA = გასაჩერებელი მანძილი; a = სამუხრუჭე აჩქარება
**გასაჩერებელი მანძილი** — მანძილი, რომელსაც გადის სატრანსპორტო საშუალება მძღოლის მიერ აღმოჩენილი ხიფათის მომენტიდან სრულ გაჩერებამდე. მთავარია არ აგვერიოს ცნებასთან სამუხრუჭე მანძილი.

გასაჩერებელი მანძილი მოიცავს მანძილს, რომელსაც გადის სატრანსპორტო საშუალება მძღოლის/მემანქანის გამოვლენილი რეაქციის დროის განმავლობაში და სამუხრუჭე სისტემის ამოქმედების დროს.

გასაჩერებელი მანძილის სიგრძე დამოკიდებულია მოძრაობის სიჩქარეზე, სატრანსპორტო საშუალების სახეობაზე (ავტომობილი ან მოტოციკლი) და მოჭიდების კოეფიციენტზე. ასევე მთავარია **მძღოლის რეაქციის დრო** — დრო დამუხრუჭების აუცილებლობის შესახებ მძღოლის მიერ აღქმული სიგნალის მომენტიდან საჭირო ზომების მიღებამდე, მაგალითად, ფეხის გადადგმა სამუხრუჭე პედალზე, მასზე დაწოლა. დამოკიდებულია მძღოლის უნარებზე, მისი სხეულის, ხელების და ფეხების მდგომარეობაზე ავტომობილის მართვის ორგანოებთან მიმართებაში, ასევე მის ფსიქოემოციურ მდგომარეობაზე. რეაქციის დრო იზრდება დაღლილობისას, დაავადებისას და საკმაოდ შესამჩნევად იზრდება ალკოჰოლური ან ნარკოტიკული სიმთვრალის დროს. ის მერყეობს 0,4-დან 1,5 წამამდე. ტიპიურ სიდიდედ ითვლება 0,8 წამი. **სამუხრუჭე სისტემის ამოქმედების დრო** — დრო სამუხრუჭე პედალზე ფეხის დაჭერის მომენტიდან ყველა სამუხრუჭე მექანიზმების მოქმედებაში მოყვანამდე. დამოკიდებულია სამუხრუჭე სისტემის ხარისხზე და მდგომარეობაზე. საშუალოდ ითვლება 0,2 წამი სამუხრუჭე სისტემის ჰიდრავლიკური გადამყვანი მექანიზმისთვის და 0,6 წამი პნევმატური გადამყვანი მექანიზმისთვის.

ავტომობილის გასაჩერებელი მანძილი გამოითვლება ფორმულით:

: S_{0}=(t_1+t_2)v_a+\frac{K_e v_a^2}{2 g \varphi}

აქ: t_1 — მძღოლის რეაქციის დრო, t_2 — მუხრუჭების ამოქმედების დრო, K_e — დამუხრუჭების ეფექტურობის კოეფიციენტი, v_a — ავტომობილის მოძრაობის სიჩქარე, \varphi — ხახუნის კოეფიციენტი, g — თავისუფალი ვარდნის აჩქარება.

**დამუხრუჭების ეფექტურობის კოეფიციენტი** დამოკიდებულია სამუხრუჭე სისტემის კონკრეტულ კონსტრუქციაზე და ტექნიკურ მდგომარეობაზე, ავტომობილის სასარგებლო დატვირთვის სიდიდეზე. მისი სიდიდე შეადგენს 1,3 მსუბუქი და 1,6-1,8 სატვირთო ავტომობილებისთვის.

**მოჭიდების კოეფიციენტი** წარმოადგენს პროპორციულობის კოეფიციენტს მოჭიდულობის წონასა და ავტომობილის ბორბლების ავტოგზასთან  მოჭიდულობის ძალას შორის. მისი სიდიდე დამოკიდებულია ავტოგზის საფარის ტიპზე და ავტოგზის მდგომარეობაზე (მშრალი, ნოტიო, მოყინული), კონსტრუქციის თავისებურებებზე და საბურავების ცვეთაზე (საბურავებში არსებული წნევა, პროტექტორის ნახატის სახეობა), დატვირთვის სიდიდეზე და ავტომობილის მოძრაობის სიჩქარეზე. ასფალტის საფარიან მშრალ ავტოგზაზე იგი შეადგენს 0,7-0,8, სველ ავტოგზაზე 0,35-0,45. მოყინულ ავტოგზაზე ის შეადგენს 0,1-0,2.

## რესურსები ინტერნეტში
*Тормозной путь автомобиля от скорости и другие факторы (таблица) 

## სქოლიო
კატეგორია:საგზაო მოძრაობა
კატეგორია:კინემატიკა