აარონ ბეკი

**აარონ ტემკინ ბეკი** (დ. 18 ივლისი, 1921 — გ. 1 ნოემბერი, 2021) — ამერიკელი ფსიქიატრი, პენსილვანიის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის განყოფილების პროფესორი. იგი ითვლება კოგნიტური თერაპიის და კოგნიტური ქცევითი თერაპიის (CBT) მამად. მისი მეთოდები ფართოდ გამოიყენება კლინიკური დეპრესიისა და სხვადასხვა სახის შფოთვითი აშლილობის სამკურნალოდ. ბეკმა ასევე შეიმუშავა თვითშეფასების ზომები დეპრესიისა და შფოთვისთვის, განსაკუთრებით აღსანიშნავია *ბეკის დეპრესიის ინვენტარი* (BDI), რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული ინსტრუმენტია დეპრესიის სიმძიმის გასაზომად. 1994 წელს მან და მისმა ქალიშვილმა, ფსიქოლოგმა ჯუდიტ ბეკმა დააარსეს არაკომერციული *ბეკის ინსტიტუტი კოგნიტური ქცევითი თერაპიისთვის* *Beck Institute for Cognitive Behavior Therapy*, რომელიც უზრუნველყოფს CBT მკურნალობას, ტრენინგს და კვლევას. ბეკი სიკვდილამდე ორგანიზაციის პრეზიდენტ ემერიტუსი იყო.

ბეკი აღიარებული იქნა მისი ნაშრომებით ფსიქოთერაპიის, ფსიქოპათოლოგიის, სუიციდის და ფსიქომეტრიის შესახებ. მას გამოქვეყნებული აქვს 600-ზე მეტი პროფესიონალური ჟურნალის სტატია და არის 25 წიგნის ავტორი ან თანაავტორი. იგი დასახელდა როგორც "ერთ-ერთი იმ ამერიკელთაგანი ისტორიაში, რომელმაც ჩამოაყალიბა ამერიკული ფსიქიატრიის სახე" და 1989 წლის ივლისში გამოქვეყნაბული ჟურნალი *American Psychologist*-ის მიხედვით "ყველა დროის ხუთ ყველაზე გავლენიან ფსიქოთერაპევტთა" სიაში შედის. მისმა მუშაობამ პენსილვანიის უნივერსიტეტში შთააგონა მარტინ სელიგმანი დაეხვეწა საკუთარი კოგნიტური ტექნიკები და მოგვიანებით ემუშავა სწავლულ უმწეობაზე.

## ადრეული ცხოვრება და კარიერა 
მინი|მარცხნივ|აარონ ბეკი. ჰოუპ სტრიტის საშუალო სკოლის წლიური ალბომის ფოტო (1939)
აარონ ტემკინ ბეკი დაიბადა პროვიდენსში, როდ-აილენდი 1921 წლის 18 ივლისს. იგი დაიბადა უკრაინიდიდან ემიგრირებული ებრაელი ცოლ-ქმარის, ელიზაბეტ ტემკინის და ჰარი ბეკის ოჯახში და იყო ოთხ დედმამიშვილში უმცროსი. ჰარი მუშაობდა პრინტერად, ელიზაბეტის ოჯახმა კი ფინანსური წარმატება თამბაქოს საბითუმო ვაჭრობით მოიპოვა. ოჯახი ეკუთვნოდა პროვიდენსის აღმოსავლეთ ევროპის ებრაელ ემიგრანტთა თემის ზევით მოძრავ ავანგარდს. აარონის დაბადების დროს ტემკინ-ბეკები ცხოვრობდნენ "კომფორტული, დაბალი საშუალო კლასის ცხოვრების წესით" და პროვიდენსის სამხრეთ ნაწილლში იდგამდნენ ფესვებს. 1923 წელს, როდესაც აარონი ორი წლის იყო, ოჯახმა იყიდა სახლი 43/41 სესიის ქუჩაზე, ქალაქის ბლექსტოუნის უბანში. 

ბეკი სწავლობდა ჯონ ჰოულენდის გრამატიკის სკოლაში, ნათან ბიშოპის უმცროს საშუალო სკოლასა და ჰოუპ სტრიტის საშუალო სკოლაში, რომელიც, როგორც ვალედიქტორიელმა 1938 წელს დაამთავრა. მოზარდი ბეკი ოცნებობდა გამხდარიყო ჟურნალისტი. ბეკმა დაამთავრა ბრაუნის უნივერსიტეტი *magna cum laude* ("დიდი პატივით") 1942 წელს. ბრაუნში ის აირჩიეს *Phi Beta Kappa Society*-ის წევრად, იყო *The Brown Daily Herald*-ის ასოცირებული რედაქტორი და მიიღო ფრენსის ვეილენდის სტიპენდია, უილიამ გასტონის პრიზი ორატორული ბრწყინვალებისთვის და ფილო შერმან ბენეტის ესეს ჯილდო. ბეკი სწავლობდა იელის სამედიცინო სკოლაში, აპირებდა გამხდარიყო ინტერნისტი და პროვიდენსში კერძო პრაქტიკაში მუშაობა. 1946 წელს დაამთავრა იელის მედიცინის დოქტორის ხარისხით.

შემდეგ ბეკმა დაასრულა სამხედრო სამსახური, როგორც ნეიროფსიქიატრიის უფროსის თანაშემწე აშშ-ს სამხედროებში *Valley Forge Army Hospital*-ში.

## პენსილვანიის ფსიქიატრია 
შემდეგ ბეკი შეუერთდა პენსილვანიის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის განყოფილებას 1954 წელს. დეპარტამენტის თავმჯდომარე იყო კენეტ ელმეიკერ აპელი, ფსიქოანალიტიკოსი, ამერიკის ფსიქიატრიული ასოციაციის პრეზიდენტი, რომლის მცდელობებმა გაეფართოვებინა ფსიქიატრიის არსებობა და კავშირი დიდი გავლენა მოახდინა ბეკის კარიერაზე. ამავდროულად, ბეკმა დაიწყო ფორმალური ტრენინგი ფსიქოანალიზში ამერიკის ფსიქოანალიტიკური ასოციაციის ფილადელფიის ინსტიტუტში. ბეკმა პირველი კვლევა ლეონ ჯ. საულთან თანამშრომლობით ჩაატარა. ფსიქოანალიტიკოსთან, რომელიც ცნობილი იყო არაჩვეულებრივი მეთოდებით, როგორიცაა ტელეფონით თერაპია ან საშინაო დავალების მიცემა. კაცი რომელმაც შეიმუშავა ინვენტარის კითხვარები სიზმრების მანიფესტურ შინაარსში ეგო პროცესების რაოდენობრივად შესაფასებლად. ბეკმა და კურსდამთავრებულმა შეიმუშავეს ახალი ინვენტარი, რომელიც გამოიყენეს „მაზოხისტური“ მტრობის შესაფასებლად მანიფესტურ სიზმრებში. გამოქვეყნდა 1959 წელს. ამ კვლევამ აღმოაჩინა დაკარგვისა და უარყოფის თემები დაკავშირებული დეპრესიასთან და არა შებრუნებულ მტრობასთან, როგორც ამას ფსიქოანალიზი პროგნოზირებდა. მენტალური ჯანმრთელობის ეროვნული ინსტიტუტის დაფინანსებით ნამუშევრის შემუშავებისას, ბეკი მოიგონა ის, რასაც უწოდებდა ბეკის დეპრესიის ინვენტარს, რომელიც გამოაქვეყნა 1961 წელს და მალევე დაიწყო ბაზარზე გამოტანა, Apple-ის მხარდაჭერის გარეშე. სხვა ექსპერიმენტში მან აღმოაჩინა, რომ დეპრესიული პაციენტები, უარყოფის შემდეგ, არათუ ტანჯვას და წარუმატებლობას ლამობდნენ, როგორც ამას ფროიდისეული თეორია ვარაუდობდა, არამედ წახალისებასა და გაუმჯობესებას. 

1950-იანი წლების განმავლობაში ბეკი იცავდა დეპარტამენტის ფსიქოანალიტიკურ თეორიებს, ატარებდა ექსპერიმენტებს და აგრეთვე იცავდა კერძო ეჭვებს. თუმცა, 1961 წელს დაპირისპირებამ იმის შესახებ, თუ ვინ უნდა დაენიშნათ ფსიქიატრიის ახალ კათედრაზე, კონკრეტულად, სასტიკმა ფსიქოანალიტიკურმა წინააღმდეგობამ ბიოსამედიცინო მკვლევარის ელი რობინსის არჩევნის გამო, სრულიად გადაიტანა ფოკუსი ფსიქოანალიზიდან. ბეკი ცდილობდა ნეიტრალური დარჩენილიყო და ალბერტ ჯ. სტანკარდთან ერთად ეწინააღმდეგებოდა პეტიციას რობინსის დაბლოკვის შესახებ.

## კერძო პრაქტიკა 
ბეკმა სამსახურიდან შვებულება აიღო და ხუთი წლის განმავლობაში კერძო პრაქტიკაში წავიდა. ბეკის პირველი სტატიები დეპრესიის კოგნიტურ თეორიაზე 1963 და 1964 წლებში, *ზოგადი ფსიქიატრიის არქივში*, ინარჩუნებდა ეგო ფსიქოლოგიის ფსიქიატრიულ კონტექსტს. მან შემდეგ მიმართა რეალისტური და მეცნიერული აზროვნების ცნებებს ახალი კოგნიტური ფსიქოლოგიის თვალსაზრისით. იგი გაფართოვდა იმისთვის, რომ გამხდარიყო თერაპიპიული საჭიროება. ბეკმა გაიხსენა, რომ ელისი მას 1960-იანი წლების შუა პერიოდში დაუკავშირდა, *ზოგადი ფსიქიატრიის არქივში* მისი ორი სტატიის შემდეგ. ბეკმა აღმოაჩინა, რომ ელისმა შეიმუშავა მდიდარი თეორია და პრაგმატული თერაპია, რომელიც მას გარკვეულწილად შეეძლო გამოეყენებინა, როგორც ჩარჩო, რომელიც შერწყმული იყო მის იდეასთან. თუმცა მას არ მოსწონდა ელისის ტექნიკა, რომელიც იმის ნაცვლად, რომ პაციენტს სიტუაციის გარკვევაში დახმარებოდა, რათა მათ თავად ესწავლათ ემპირიულად, ეუბნებოდა მათ იმას, რაც მისი აზრით ხდებოდა. ფსიქოანალიტიკოსი ჯერალდ კოჩანსკი 1975 წელს ბეკის ერთ-ერთი წიგნის მიმოხილვისას აღნიშნა, რომ ვეღარ იგებდა ბეკი ფსიქოანალიტიკოსი იყო თუ ელისის ერთგული. ბეკმაც და ელისმაც თავიანთი იდეების წინამორბედად მოიხსენიეს სტოიციზმის უძველესი ფილოსოფიური სისტემის ასპექტები, თუმცა ელისს შედარებით მეტი აქვს დაწერილი ამის შესახებ. ორივემ შეცდომით მოიხსენია ციცერონი სტოიკოსად.

1967 წელს, პენსილვანიის უნივერსიტეტში კვლავ გააქტიურების შემდეგ , ბეკი აღწერდა საკუთარ თავს და მის ახალ თერაპიას (როგორც ყოველთვის ჩუმად აკეთებდა) როგორც ნეოფროიდისტურს, ეგოს ფსიქოლოგიის სკოლაში, თუმცა ორიენტირებული იყო გარემოსთან ურთიერთქმედებაზე და არა შინაგან მისწრაფებებზე.. მან შესთავაზა კოგნიტური თერაპია, როგორც შედარებით „ნეიტრალური“ სივრცე და ხიდი ფსიქოლოგიაში. მან ამ შემეცნებას უწოდა "ავტომატური აზრები" და აღმოაჩინა, რომ მათი შინაარსი სამ ძირითად კატეგორიად იყოფა: ნეგატიური იდეები საკუთარ თავზე, სამყაროზე და მომავალზე. მან განაცხადა, რომ ასეთი შემეცნებები ურთიერთდაკავშირებული იყო, როგორც კოგნიტური ტრიადა.

ბეკმა დაიწყო პაციენტების დახმარება მათი აზრების იდენტიფიცირებასა და შეფასებაში და აღმოაჩინა, რომ ამით მათ უფრო რეალისტურად აზროვნება და ფუნქციურად მოქცევა შეეძლოთ, ვინაიდან თავს ემოციურად უკეთესად გრძნობდნენ. მან აგრეთვე გაამახვილა ყურადღება კოგნიტურ თერაპიაზე შიზოფრენიკთა, მოსაზღვრე პიროვნების აშლილობის მქონე პაციენტთა და სუიციდის განმეორებადი მცდელობების მქონე ადამიანთათვის. 

ბეკის ბოლოდროინდელმა კვლევამ შიზოფრენიის მკურნალობაზე აჩვენა, რომ პაციენტები, რომლებიც, ითვლებოდა, რომ არ რეაგირებდნენ მკურნალობაზე, ექვემდებარებიან პოზიტიურ ცვლილებებს. დაავადების ყველაზე მძიმე გამოვლინებსაც კი, როგორებიცაა ჰოსპიტალიზაციის ხანგრძლივი პერიოდები, უცნაური ქცევა, ცუდი პირადი ჰიგიენა, თვითდაზიანება და აგრესიულობა, შეუძლიათ დადებითად უპასუხონ კოგნიტური ქცევითი თერაპიის შეცვლილ, მოდიფიცირებულ ვერსიას. 

თუმცა, მენტალური ჯანმრთელობის ზოგიერთი პროფესიონალი ეწინააღმდეგება ბეკის კოგნიტურ მოდელებს და შედეგად მიღებული თერაპიებს. მათი აზრით ის ძალიან მექანიკური ან ძალიან შეზღუდულია გონებრივი აქტივობის იმ ნაწილებში, რომელ ნაწილებსაც განიხილავენ. ბეკის ნამუშევარი წარმოდგენილი იყო ფსიქოანალიზზე უფრო მეცნიერულ და ექსპერიმენტულ განვითარებად (მისი ნაკლებ რედუქციულობისა, ბიჰევიორიზმთან შედარებით). ბეკის ძირითადი პრინციპები სულაც არ იყო დაფუძნებული იმ დროს განვითარებული კოგნიტური ფსიქოლოგიის ან ნეირომეცნიერების ზოგად მიგნებებსა და მოდელებზე. იგი გამომდინარეობდა პირადი კლინიკური დაკვირვებებიდან და ინტერპრეტაციებიდან მისი თერაპიის კაბინეტში. მიუხედავად იმისა, რომ მრავალი კოგნიტური მოდელი შემუშავდა სხვადასხვა ფსიქიკური აშლილობისთვის და ასობით კვლევა CBT-ის ეფექტურობაზე მიუთითებდა, გაცილებით ნაკლები ყურადღება გამახვილდა სავარაუდო აქტიური მექანიზმების ექსპერიმენტულად დამტკიცებაზე, ვინაიდან იგი შედარებით მარტივია მკურნალობის ვიწრო, დროში შეზღუდული და ხელით დაფუძნებული ბუნების გამო. ზოგიერთ შემთხვევაში არ არის ნაპოვნი პროგნოზირებული მიზეზობრივი კავშირი, როგორიცაა დისფუნქციურ დამოკიდებულებებსა და შედეგებს შორის. 

## ორგანიზაციები 
ბეკი ჩართული იყო კვლევითი ხასიათის კვლევებში პენსილვანიის უნივერსიტეტში და ყოველ ორ კვირაში, ბეკის ინსტიტუტში, რეგიონის ფსიქიატრიის რეზიდენტებისთვის, კურსდამთავრებულებისთვის და ფსიქიკური ჯანმრთელობის პროფესიონალებისთვის ატარებდა კონფერენციებს. ის ყოველ ორ კვირაში ხვდებოდა კონფერენციის მონაწილეებს და ძირითადად თამაშობდა ორ-სამ როლურ თამაშს. 

ის 2007 წელს აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად.

ბეკი იყო არაკომერციული *ბეკის კოგნიტური თერაპიის ინსტიტუტის* *Beck Institute for Cognitive Therapy* დამფუძნებელი და დამსახურებული პრეზიდენტი.  *ფსიქოპათოლოგიის კვლევის ცენტრის* (PRC) დირექტორი, რომელიც არის *სუიციდის მკურნალობისა და პრევენციის ცენტრის* მშობელი ორგანიზაცია. მისი უმცროსი ქალიშვილი, ალის ბეკ დუბოუ, ამავე სასამართლოს მოსამართლეა. ხოლო უფროსი ქალიშვილი ჯუდიტი ცნობილი CBT განმანათლებელი და კლინიცისტია, რომელმაც დაწერა ძირითადი "ტექსტი" ამ სფეროში. 

ბეკი 2021 წლის 18 ივლისს 100 წლის გახდა და გარდაიცვალა მოგვიანებით, იმავე წლის პირველ ნოემბერს, ძილში, საკუთარ სახლში, ფილადელფიაში.

## კითხვარები 
*ბეკის დეპრესიის ინვენტართან* (BDI) ერთად, ბეკმა შეიმუშავა *ბეკის უიმედობის სკალა* (BHS), *ბეკის სკალა სუიციდური იდეებისთვის* (BSS), *ბეკის შფოთვის ინვენტარი* (BAI), *ბეკის ახალგაზრდების ინვენტარი* (BYI), *კლარკ-ბეკის ობსესიურ-კომპულსიური ინვენტარი* (CBOCI), და BDI*–სწრაფი სკრინი სამედიცინო პაციენტებისთვის*.

ბეკი თანამშრომლობდა ფსიქოლოგ მარია კოვაქსთან *ბავშვთა დეპრესიის ინვენტარის* შემუშავებაში, რომელიც იყენებდა BDI-ს შაბლონად.

## გამორჩეული ჯილდოები და პატივები 
* ჰაინცის მე-7 წლიური ჯილდო *ადამიანურ მდგომარეობაში*
* 2010 წლის იმედის ზარის ჯილდო
* 2010 წლის სტიპენდიისა და კვლევის ჯილდო

2017 წელს Medscape-მა ბეკი დაასახელა გასული საუკუნის მეოთხე ყველაზე გავლენიან ექიმად.

## რესურსები ინტერნეტში
*Beck Institute for Cognitive Therapy and Research 
*Cognitive Therapy Today (Beck Institute's Blog)
*Academy of Cognitive Therapy 
*Aaron T. Beck Psychopathology Research Center
*Centro de Psicología Aaron Beck España
*The International Institute for the Advanced Studies of Psychotherapy and Applied Mental Health
*Charlie Rose interview of Aaron T. Beck and others (video)
*Aaron T. Beck interviewed by daughter Judith Beck (video)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ნოემბერი
კატეგორია:ამერიკელი ფსიქოლოგიური ჟანრის მწერლები