ულისეს ერო

**ულისეს ილარიონ ერო ლიბერტი** (დ. 21 ოქტომბერი, 1845 — გ. 26 ივლისი, 1899), ცნობილი მეტსახელით **ლილისი**,  — დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1882 წლის 1 სექტემბრიდან 1884 წლის 1 სექტემბრამდე, 1887 წლის 6 იანვრიდან 1889 წლის 27 თებერვლამდე და კვლავ 1889 წლის 30 აპრილიდან, რა დროსაც იგი ძალაუფლებას საპრეზიდენტო ვადებს შორის პერიოდშიც ინარჩუნებდა.

ერო დომინიკელთა რესპუბლიკას დიქტატორის სახით მართავდა. ულისესის დედა, ხოსეფა ლიბერტი, კუნძულ სენტ-თომასზე დაიბადა. მამამისი ჰაიტელი მულატი იყო, ხოლო დედა — აფრიკელი. თავისი კულტურული წარმომავლობის წყალობით, იგი ესპანურთან ერთად თავისუფლად ფლობდა ფრანგულ და ინგლისურ ენებს.

1861 წელს ესპანეთის მიერ დომინიკელთა რესპუბლიკის ანექსიის შემდეგ, იგი შეუერთდა ამბოხებას დამოუკიდებლობის აღსადგენად და გახდა გენერალ გრეგორიო ლუპერონის მთავარი თანაშემწე. დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდგომ პერიოდში, როდესაც რევოლუციები ყოველწლიურ მოვლენად იქცა, ერო ჩამოყალიბდა „ლურჯი პარტიის“ (Partido Azul) ერთ-ერთ მთავარ ლიდერად. მას ჰქონდა საკუთარი საიდუმლო ტელეგრაფის კოდიც, რომელიც შედარებით ახლახან გასაჯაროვდა დოკუმენტურად. ამ კოდს იგი თავისი ჯარებისა და პოლიციის გასაკონტროლებლად იყენებდა.

XX საუკუნის ბოლო ორი ათწლეულის განმავლობაში, შაქარმა გადაასწრო თამბაქოს და ქვეყნის მთავარი საექსპორტო პროდუქტი გახდა, რაც ათწლიანი ომის შემდეგ კუბელი შაქრის მწარმოებლების შემოდინებამ გამოიწვია. ლილისმა მათ გადასცა მიწის დიდი ნაკვეთები სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპირო დაბლობზე, სადაც მათ ააშენეს ქვეყნის პირველი მექანიზებული შაქრის ქარხნები. მისი დიქტატურის პერიოდში ქვეყნის მოდერნიზაციისთვის მრავალი ამბიციური პროექტი განხორციელდა, მათ შორის: სანტო-დომინგოს ელექტრიფიკაცია, მდინარე ოსამაზე ხიდის მშენებლობა და შიდა სარკინიგზო მიმოსვლის დაწყება ერთლიანდაგიან ხაზზე, რომელიც სანტიაგოს პუერტო-პლატასთან აკავშირებდა.

## პოლიტიკური აღსასრული და მკვლელობა
საკუთარი თავისა და მომხრეების გასამდიდრებლად, მოსყიდვის სისტემის გასაძლიერებლად, არმიის შესანახად, შაქრის ქარხნების მშენებლობის ხელშესაწყობად და ინფრასტრუქტურული განვითარების დასაფინანსებლად, ლილისმა ევროპული და ამერიკული ბანკებისგან უზარმაზარი ვალები აიღო, მიუხედავად იმისა, რომ შაქრის ფასები მკვეთრად ეცემოდა. 1880 წელს მან ამსტერდამის საბანკო სახლ „ვესტენდორპისგან“ სამი მეოთხედი მილიონი ფუნტი სტერლინგის ოდენობის სესხი აიღო. კომპანია „ვესტენდორპი“ 1892 წელს გაკოტრდა მას შემდეგ, რაც მისმა აგენტმა საბაჟო სამსახურში თაღლითობა გამოააშკარავა, ერო ზოგიერთი თავისი ადგილობრივი კრედიტორისთვის შეღავათიან სატარიფო პირობებს აწესებდა. ნიუ-იორკელი ბიზნესმენების კონსორციუმმა, სახელწოდებით „San Domingo Improvement Co.“, შეისყიდა „ვესტენდორპი“ და ხელში ჩაიგდო მისი ევროპელი ობლიგაციების მფლობელების მოთხოვნები. სანაცვლოდ მათ გასცეს ორი სესხი (ერთი 1.2 მილიონი დოლარის, ხოლო მეორე 2 მილიონი ფუნტის ოდენობით) ქვეყნის საგარეო ვალის დასაფინანსებლად, რაც გარანტირებული იყო ქვეყნის საბაჟო მოსაკრებლებზე გირავნობის უფლებით. ვინაიდან მზარდმა სახელმწიფო ვალმა შეუძლებელი გახადა მისი პოლიტიკური მანქანის შენარჩუნება, ერო სულ უფრო მეტად ხდებოდა დამოკიდებული „San Domingo Improvement Co.“-სგან, შაქრის მწარმოებლებისა და ადგილობრივი ვაჭრებისგან მიღებულ საიდუმლო სესხებზე.

1897 წელს, როდესაც ქვეყანა გაკოტრების პირას იყო, ლილისი იძულებული გახდა დაებეჭდა ხუთი მილიონი დოლარის ღირებულების დაუზღვეველი ქაღალდის ფული, რომელიც ცნობილი იყო როგორც „ლილისის პაპელეტები“ (papaletas de Lilís). ამ ნაბიჯმა ქვეყნის მრავალი ვაჭარი გააკოტრა. ამან გამოიწვია ახალი ამბოხება სიბაოელი თამბაქოს მწარმოებლებსა და ვაჭრებს შორის, რაც 1899 წლის 26 ივლისს, ქალაქ მოკაში, მისი მკვლელობით დასრულდა. მისი სიკვდილის მომენტისთვის სახელმწიფო ვალი 35 მილიონ დოლარს აღემატებოდა, რაც წლიურ ბიუჯეტზე თხუთმეტჯერ მეტი იყო.

მისი მმართველობის პერიოდში ქვეყნის ეკონომიკა მეტწილად ამერიკის შეერთებული შტატების კონტროლის ქვეშ მოექცა. მისი გარდაცვალების შემდეგ გაირკვა, რომ მას პირადი გამდიდრებისთვის უამრავი საიდუმლო სესხი ჰქონდა აღებული უცხოური ბანკებისგან. მთავრობამ ქვეყანა გაკოტრებულად გამოაცხადა, ეკონომიკა ჩამოიშალა, რასაც მოჰყვა ამერიკული სამხედრო ინტერვენცია.

## ლიტერატურა
*Martínez-Vergne, Teresita Nation and Citizenship in the Dominican Republic (University of North Carolina Press: Chapel Hill, N.C., 2005)
*Moya-Pons, Frank *Dominican Republic: A National History* (Hispaniola Books: New Rochelle, NY, 1995)
*Rodman, Selden *Quisqueya: A History of the Dominican Republic* (University of Washington Press: Seattle, 1964)

## სქოლიო
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:XIX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1845
კატეგორია:დაბადებული 21 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივლისი