open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Tennis for Two

**„Tennis for Two“** (აგრეთვე ცნობილი როგორც „**Computer Tennis“**) — სპორტული ვიდეო თამაში, ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული თამაში, რომელიც ახდენს ჩოგბურთის სიმულაციას. შექმნა ამერიკელმა ფიზიკოსმა უილიამ ჰიგინბოთამმა 1958 წელს, ბრუკჰეივენის ეროვნული ლაბორატორიის დამთვალიერებლებთა გასართობად.

1958 წლის შემოდგომაზე ბრუკჰეივენის ლაბორატორიაში იმართებოდა საჯარო გამოფენა. ჰიგინბოთამმა იცოდა, რომ შეკრებილ სტუმრებს ფოტოგრაფიებითა და სხვადასხვა სტატიკური ექსპონატებით ვერ გააკვირვებდა. ამიტომაც მას გაუჩნდა იდეა შეექმნა ელექტრონული თამაში. ელექტრონული სქემები შეიმუშავა ჰიგინბოთამმა, ხოლო აპარატი ააწყო ლაბორანტმა რობერტ დვორჟაკმა. ოსცილოსკოპის ეკრანზე ვერტიკალურად გამოსახული იყო ჩოგბურთის კორტი მოძრავი ბურთით, რომელიც იმართებოდა ორი ალუმინის კონტროლერით. ეკრანზე არ იყო ნაჩვენები არც მოთამაშე და არც ჩოგბურთის ჩოგანი.

„Tennis for Two“ იქცა მეტად პოპულარულ ექსპონატად, თუმცა ჰიგინბოთამმა, იმ დროში ვერ გაიაზრა თავისი ქმნილების ღირებულება და ამიტომაც არ დააპატენტა იგი. თამაშის პოპულარობის მიუხედავად, ორი წლის შემდეგ „Tennis for Two“ დაშალეს, ხოლო ოსცილოსკოპი და ანალოგური კომპიუტერი გამოყენებული იქნა სხვა ლაბორატორიული სამუშაოებისთვის. მას შემდეგ იგი მიჩნეულია ერთ-ერთ ადრეულ ვიდეო თამაშად. 1997 წელს ბრუკჰეივენში შეიქმნა ადრინდელი მოწყობილობის ხელახალი ვერსია. ზოგიერთ წყაროზე დაყრდნობით, „Tennis for Two“ ითვლება პირველ ვიდეო თამაშად ისტორიაში. მიუხედავად იმისა, რომ მომდევნო წლებში გამოსულ თამაშებთან შედარებით ის არ გამოირჩეოდა ინოვაციური ტექნოლოგიებით, იგი შეიქმნა არა კვლევითი მიზნებისთვის, არამედ მხოლოდ და მხოლოდ გართობის მიზნით.

## რესურსები ინტერნეტში
* *Tennis for Two*-ის ვიდეო
* *Tennis for Two*-ის სიმულაცია

## სქოლიო
კატეგორია:1958 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ადრეული ვიდეო თამაშების ისტორია
კატეგორია:მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ჩოგბურთის სიმულატორები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები შემუშავებული ამერიკის შეერთებულ შტატებში
მეცნიერება და ტექნოლოგია ალბანეთში

**მეცნიერება და ტექნოლოგია ალბანეთში** — ალბანეთის ბიუჯეტში ტექბოლოგიასა და მეცნიერებაზე გაწეული ხარჯი არ აღემატებ მშპ-ს 0.18%-ს, რაც ევროპის მასშტაბით ყველაზე დაბალი მაჩვენებელია.

მეცნიერებაში ადამიანური რესურსი 1993 წლიდან მნიშვნელოვნად შემცირდა. კვლევები აჩვენებს, რომ 1990-იან წლებში მეცნიერების 40% ემიგრაციაში წავიდა.

ალბანეტში სულ 578 მეცნიერი მუშაობს:

* 274 მეცნიერებათა აკადენმიაში
* 304 კვლევით დაწესებულებებში

კვლევით დაწესებულებებში მომუშავე ადამიანების წილი ალბანეთში შეადგენს 0,2-ს 1000-ზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ალბანეთის ეკონომიკა
კატეგორია:ალბანეთის პოლიტიკა
ფრანსუა ნავარელი

**ფრანსუა ნავარელი** (, ; დ. 4 დეკემბერი, 1467 — გ.  7 იანვარი, 1483) — ფუას დინასტიის წარმომადგენელი და ნავარის მეფე 1479-83 წლებში. ნავარის დედოფალ ლეონორ I-ის შვილიშვილი. 

## ბიოგრაფია 
ფრანსუა დაიბადა 1467 წლის 4 დეკემბერს ბეარნში. იგი იყო ვიანის პრინც გასტონ დე ფუასა და მისი ცოლის, პრინცესა მადლენ დე ვალუას ვაჟი. მამის მხრიდან პაპა-ბებიად ნავარის დედოფალი ლეონორ I და ფუას გრაფი გასტონ IV, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე შარლ VII და დედოფალი მარია ანჟუელი ერგებოდნენ. აღსანიშნავია, რომ გასტონზე ქორწინებამდე, ფრანსუას დედა უნგრეთის მეფე ვლადისლავ I-ზე იყო დანიშნული. 

1470 წელს ფრანსუას მამა გარდაიცვალა, რის გამოც იგი ვიანის პრინცი, ანუ ნავარის ტახტის რიგით პირველი მემკვიდრე ხდება. 1472 წელს, ბაბუის გარდაცვალების შემდეგ იგი ბეარნის ვიკონტი და ფუას გრაფი ხდება. 1479 წელს კი ბებიის, დედოფალ ლეონორის გარდაცვალებით იგი ნავარის მეფედ გვევლინება. 

მეფე ფრანსუას მცირეწლოვანების გამო, ნავარის რეგენტად დედა-დედოფალი მადლენ დე ვალუა დაინიშნა. ამის გამო, ნავარა ფაქტობრივად ფრანგების გავლენის ქვეშ მოექცა, რადგან მადლენი ყველაფერს თავისი ძმის, ლუი XI-ის მითითებით აკეთებდა. ცხადია ეს დიდად არ მოსწონდათ მეზობელი კასტილიის დედოფალ ისაბელ I-სა და არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ს (რომლებიც ცოლ-ქმარნი იყვნენ). სულ მალე „კათოლიკობის დამცველი“ ცოლ-ქმრის ჯარები ნავარაში შეიჭრა და აგრამონტის, ბემონტისა და ვიანის რეგიონები დაიკავეს. 

სწორედ ესპანელთა შემოსევისას, როდესაც დედოფალი მადლენი ფრანგების დახმარებას ელოდა, სრულიად მოულოდნელად, 1483 წლის 7 იანვარს ფრანსუა 15 წლის ასაკში მემკვიდრის გარეშე დაიღუპა. იგი ტენისს დამაშობდა, შესვენებისას კი წყლით მოწამლეს. ამის გამო, ნავარის ტახტზე ფრანსუას და, კატალინა ავიდა, რომელმაც პრო-ფრანგული პოლიტიკის გატარება განაგრძო, რასაც 1512 წელს ესპანელების მიერ მთელი ნავარის დაპყრობით დაგვირგვინდა. 

## ლიტერატურა 
Orpustan, Jean-Baptiste (n.d.). La Basse-Navarre dans la guerre de Navarre (1512-1530), récit historique, d’après Navarra, 1512-1530… de Pedro Esarte Muniain (Pamiela, Pamplona-Iruña 2001). Osses: Jean-Baptiste Orpustan. pp. 1–25. Retrieved 22 April 2016 – via Tipirena.net.

კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1467
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1483
კატეგორია:ნავარის მეფეები
კოსოვოს მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემია

**კოსოვოს მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემია** (, ) — კოსოვოს ეროვნული აკადემია.

## ისტორია და სტრუქტურა 
კოსოვოს მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემია კოსოვოს პარლამენტის გადაწყვეტილებით დაარსდა 1975 წლის 20 დეკემბერს. პირველი პრეზიდენტი იყო ესად მეკული, რომელიც ყოფილ იუგოსლავიაში ალბანური პოეზიის მამად მიიჩნევა. აკადემია შედგება 4 განყოფილებისგან: ლინგვისტიკა და ლიტერატურა, სოციალური მეცნიერებები, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებები და ხელოვნება.

## წევრები 
აკადემიას 24 ნამდვილი (აკადემიკოსი) და 11 წევრ-კორესპონდენტი ჰყავს. აკადემიის პრეზიდენტია ჰივზი ისლამი, ხოლო ვიცე-პრეზიდენტი პაიაზიტ ნუში. აკადემიის გენერალური მდივანია იუზუფ კრასნიქი. განყოფილებების ხელმძღვანელებია: ექრემ ბაშა, იუსუფ ბაირაკტარი, ფეიზულა კრასნიქი და ლუან მულიქი.

## სქოლიო 
კატეგორია:მეცნიერებათა აკადემიები
კატეგორია:კოსოვოს საზოგადოება
კატეგორია:კოსოვო
კატეგორია:1970-იან წლებში დაარსებულები
კატეგორია:ალბანური კულტურა
კუშტრიმ მუშიცა

**კუშტრიმ მუშიცა** (; დ. 1 მაისი, 1985, პრიშტინა, იუგოსლავია) — კოსოვოელი ფეხბურთელი, ამჟამად თამაშობს კლუბ „ბიულისში“.

## კარიერა
### ადრეული ცხოვრება და კარიერა 
მუშიცა დაიბადა იუგოსლავიაში, ქალაქ პრიშტინაში. დღეს ეს ტერიტორია სერბეთის/კოსოვოს ნაწილია. მან ფეხბურთის თამაში 1991 წელს, 6 წლის ასაკში დაიწყო, მშობლიური ქალაქის გუნდ „რამიზ სადიკუში“. კოსოვოს ომის დაწყების შემდეგ მისი ოჯახი თურქეთში გადასახლდა. როდესაც იგი 14 წლის იყო, მისი მამა და ძმა დაბრუნდნენ პრიშტინაში და რამდენიმე თვეში მასაც მისცეს ამის უფლება. ომის დასრულებისთანავე იგი გახდა „პრიშტინას“ ფეხბურთელი. 2002 წელს 17 წლის ასაკში, იგი მიწვეული იქნა ძირითად გუნდში.

### ბილის ბალაში 
2015 წლის 21 აგვისტოს იგი გახდა ალბანეთის სუპერლიგის კლუბ „ბიულისის“ წევრი თავისუფალი აგენტის სტატუსით.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:კოსოვოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:კოსოვოელი ფეხბურთელები
კატეგორია:პრიშტინას ფეხბურთელები
კატეგორია:რენოვას ფეხბურთელები
კატეგორია:ველაზნიმის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბიულისის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჟან-კლერ ტოდიბო

**ჟან-კლერ ტოდიბო** (; დ. 30 დეკემბერი, 1999, კაიენა, საფრანგეთის გვიანა) — ფრანგი ფეხბურთელი, ცენტრალური მცველი. თამაშობს  საფეხბურთო კლუბ „ვესტ ჰემ იუნაიტედში“. 

## მიღწევები
 **ბარსელონა**:(1)
* **ლა ლიგა** (1): 2018–19

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჟან-კლერ ტოდიბო  — საფრანგეთის ფეხბურთის ფედერაციის ოფიციალური საიტი
* ჟან-კლერ ტოდიბო — „ბარსელონას“ ოფიციალური საიტი
* ჟან-კლერ ტოდიბო — BDFutbol
* ჟან-კლერ ტოდიბო — Soccerway

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი
კატეგორია:ფრანგი ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ტულუზის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:შალკე 04-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ვესტ ჰემ იუნაიტედის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბლანკა II ნავარელი

**ბლანკა II ნავარელი** (; დ. 9 ივნისი, 1424 — გ. 2 დეკემბერი, 1464) — ტრასტამარის დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის მეფე ხუან II-ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა I-ის ასული. 1440 წელს ცოლად გაჰყვა კასტილიის მომავალ მეფე ენრიკე IV-ს, რომელსაც 1453 წელს იმპოტენციის გამო გასცილდა. 1441 წლიდან თავის ძმას, ნავარის მეფე კარლ IV-ს ეცილებოდა ტახტში, რომლის გარდაცვალების შემდეგაც, 1461-დან 1464 წლამდე ნავარის დედოფალი ბლანკა II გახდა. 

## ბიოგრაფია 
ბლანკა დაიბადა 1424 წლის 9 ივნისს, ქალაქ ოლიტეში. იგი იყო არაგონის მეფე ხუან II-ისა და მისი ცოლის, ნავარის დედოფალ ბლანკა I-ის ასული. მას მხოლოდ ერთი უფროსი ძმა და ერთი უმცროსი და ჰყავდა. 1427 წელს მისი ძმა კარლი და და, პრინცესა ლეონორი მასთან ერთად დასახელდნენ ნავარის ტახტის მემკვიდრეებად. ამ დროს ბლანკამ დაიფიცა, რომ ნავარის დედოფალი გახდებოდა. 

1436 წლიდან დაიწყო საქორწინო მოლაპარაკებები ბლანკასა და კასტილიის ტახტის მემკვიდრე ენრიკეს ქორწინებასთან დაკავშირებით. 1440 წლის 16 ოქტომბერს შედგა მათი ქორწინება, რითაც ბლანკა ასტურიის პრინცესა ხდება, თუმცა ენრიკეს იმპოტენციის გამო ეს ქორწინება კონსუმირებული არ იყო. 

1441 წელს დედოფალი ბლანკა I გარდაიცვალა, ნავარის მეფე კი მისი ძმა კარლ IV ხდება. 1453 წელს ბლანკამ პაპს ქორწინების ანულირება სთხოვა ქმრის იმპოტენტობის გამო. მისი მოთხოვნა პაპმა მალე დააკმაყოფილა და ჯვარი აჰყარათ, რის შემდეგაც იგი ნავარაში ბრუნდება და ტახტისათვის ბრძოლას იწყებს. ცნობილია, რომ ბლანკა ძმის თავიდან მოსაცილებლად ათასგვარ ჯადოქრობასა და მაგიას მიმართავდა. 

1461 წელს კარლ IV გარდაიცვალა და ნავარის დედოფალი ბლანკა II ხდება, თუმცა იგი ეჭვის თვალით უყურებდა თავის დას, პრინცესა ლეონორს, რომელიც საფრანგეთის მეფის ნათესავზე იყო დაქორწინებული, მაშასადამე მხარაჭერა ჰქონდა, ამასთან მას არც უშვილობის პრობლემა ჰქონდა. სწორედ ამიტომ, 1462 წელს, ნავარაში ჩასულ ლეონორს ბლანკამ ძალით მოაწერინა ხელი ნავარის ტახტზე უარმყოფ დოკუმენტზე. ამის შემდეგ, მისი მეორედ ქორწინება და მემკვიდრის გაჩენა გახდა აუცილებელი. 

მამამისი, მეფე ხუანი ცდილობდა, რომ ბლანკა საფრანგეთის მეფე ლუი XI-ის ძმაზე, ბერის ჰერცოგ შარლ დე ვალუაზე დაექორწინებინა, თუმცა ამაოდ. 1464 წელს ბლანკამ პამპლონაში დიდებულების კრება მოაწყო, სადაც თავისი მოწინააღმდეგე დიდგვაროვნები პამპლონას ეპისკოპოსის დახმარებით ერთიანად ამოხოცა. ამ ამბიდან სულ მალე, 1464 წლის 2 დეკემბერს, 40 წლის დედოფალი ბლანკა მოწამლეს. მის შემდეგ ტახტი დროებით მამამისმა მიიტაცა, საბოლოოდ კი მისი შიში გამართლდა და ნავარის დედოფალი მისი და ლეონორ I ხდება, თუმცა მხოლოდ ორი კვირით. 

## ლიტერატურა 
* Rafael Altamira, Spagna, 1412-1516, in Cambridge University Press - Storia del mondo medievale, vol. VII, pp. 546-575, Garzanti, 1999

კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1424
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1464
კატეგორია:ტრასტამარის დინასტია
კატეგორია:ნავარის მეფეები
კატეგორია:ასტურიის პრინცესები
კატეგორია:არაგონის ინფანტები
ტარეკ ჩაჰედი

**ტარეკ ჩაჰედი** (დ. 23 ივნისი, 1996, ბერლინი გერმანია) — ტუნისური წარმოშობის გერმანელი ფეხბურთელი. ამჟამად თამაშობს საფეხბურთო კლუბ „მაგდებურგში“.

## ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ჩაჰედი დაიბადა ბერლინში. 7 წლის ასაკში მან საფეხბურთო კარიერა დაიწყო „ჰერტა ცელენდორფში“. შემდეგ გადავიდა საფეხბურთო კლუბ „ბერლინერში“. 2013 წელს გახდა „მაგდებურგის“ წევრი და კლუბის 19-წლამდელთა გუნდის კაპიტანი. მისი პროფესიონალური დებიუტი შედგა „კარლ ცაისის“ წინააღმდეგ. მოგვიანებით გაიტანა პირველი გოლი „ჰერტა ბერლინ II“-ის გუნდის წინააღმდეგ.

2015 წლის მარტში გააფორმა ორწლიანი კონტრატი „მაგდებურგთან“ და დაეხმარა გუნდს მესამე ლიგაში გადასვლაში.

## ტიტულები
**მაგდებურგი:**

* რეგიონსლიგა ნორდოსტი (1): 2015

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ტუნისური წარმოშობის გერმანელები
კატეგორია:მაგდებურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აგნესა კლეველი

**აგნესა კლეველი** (; დ. 22 მარტი, 1422 — გ. 6 აპრილი, 1448) — ლა მარკთა დინასტიის წარმომადგენელი. კლევ-მარკის ჰერცოგ ადოლფ I-ისა და მისი მეუღლის, ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ III-ისა და მარგარეტ ბავარიელის ქალიშვილ ჰერცოგინია მარი ბურგუნდიელის შუათანა ასული. საფრანგეთის მეფე ლუი XII-ის დეიდა. 

1439 წელს ცოლად გაჰყვა ვიანის პრინც კარლ ტრასტამარას, რომელიც დედამისის, დედოფალ ბლანკა I-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1441 წელს ნავარის მეფე ხდება. მამამისმა, არაგონის მეფე ხუან II-მ მისთვის არაერთხელ სცადა ტახტის წართმევა. 

რამდენიმეწლიანი ქორწინებიდან, დედოფალ აგნესასა და მეფე კარლს შვილები არ ჰყოლიათ. აგნესა გარდაიცვალა 1448 წლის 6 აპრილს, 26 წლის ასაკში. ამის შემდეგ, კარლმა მემკვიდრის გაჩენის მიზნით კიდევ რამდენჯერმე სცადა დაქორწინება, თუმცა ამაოდ. 

## ლიტერატურა 
* Anthony, Raoul: Identification et Étude des Ossements des Rois de Navarre inhumés dans la Cathédrale de Lescar, Masson, Párizs, 1931. URL: Lásd Külső hivatkozások

კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1422
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1448
კატეგორია:ნავარის დედოფლები
სკოპიეს მარათონი

**სკოპიეს მარათონი** () — მარათონი, რომელიც, ჩრდილოეთ მაკედონიის დედაქალაქ სკოპიეში ტარდება. პირველად მარათონი 1997 წელს დაიგეგმა, მაგრამ ფინანსური პრობლემების გამო ვერ მოხერხდა მისი ჩატარება ყოველწლიურად. 2007 წელს გაიმართა მხოლოდ „ნახევარმარათონი“, 2008 წლიდან კი ტურნირს ყოველწლიური სახე მიეცა. ამ წელს ჩატარდა მარათონი, „ნახევარმარათონი“ და შეჯიბრი 5 კილომეტრზე სირბილში. ეს იყო შესარჩევი (სალიცენზიო) მარათონი 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადისათვის. არის „საერთაშორისო მარათონისებისა და დისტანციაზე რბოლის ასოციაცისს“ წევრი 2009 წლიდან. 2015 წელს მარათონი არ ჩატარდა ჩრდილოეთ მაკედონიაში გამართული საპროტესტო აქციების გამო. წარმოადგენს ყველაზე დიდ შეჯიბრებას ჩრდილოეთ მაკედონიაში. 2012 წელს მასში მონაწილეობა მიიღო 3600 ადამიანმა, 36 ქვეყნიდან. მისი პარტნიორია Wizz Air.

## გამარჯვებულები
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* მარათონის ოფიციალური საიტი 
* მარათონის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ჩრდილოეთ მაკედონიაში
კატეგორია:სპორტი სკოპიეში
კატეგორია:მარათონები ევროპაში
კარლ IV (ნავარა)

**კარლ IV ნავარელი** (; დ. 29 მაისი, 1421 — გ. 23 სექტემბერი, 1461) — ტრასტამარას დინასტიის წარმომადგენელი. არაგონის მეფე ხუან II-ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა I-ის უფროსი ვაჟი. ნავარის მეფე 1441-61 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
კარლი დაიბადა 1421 წლის 29 მაისს ვალიადოლიდში. იგი იყო არაგონის მეფე ხუან II-ისა და ნავარის დედოფალ ბლანკა I-ის უფროსი ვაჟი. მას ორი უმცროსი და ჰყავდა, რომელთაც დიდი პრეტენზიები ჰქონდათ ნავარის ტახტზე. 1425 წლიდან მოყოლებული, იგი დედის თანამმართველი იყო. 

1439 წლის 30 სექტემბერს კარლი დააქორწინეს კლევის ჰერცოგ ადოლფ I-ისა და ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ III-ის ქალიშვილ მარი ბურგუნდიელის ასულ აგნესაზე. 1441 წელს დედოფალი ბლანკა I გარდაიცვალა და ნავარის მეფედ კარლ IV გვევლინება. მისი მეუღლე, დედოფალი აგნესა კლეველი 1448 წლის 6 აპრილს უშვილოდ აღესრულა 26 წლის ასაკში. მისი გარდაცვალების შემდეგ მართალია მეფემ უარი თქვა ახალი ცოლის შერთვაზე, თუმცა უამრავი საყვარელი გაიჩინა. მიუხედავად ამისა, 1449 წელს იგი შეეცადა შოტლანდიის მეფის ასულ იზაბელა სტიუარტზე დაქორწინებულიყო, თუმცა იგი ბრეტანის ჰერცოგს მისთხოვდა. კარლის ერთ-ერთ საცოლედ ასევე მოიაზრებოდა პორტუგალიის მეფე დუარტე I-ის ასული კატარინა პორტუგალიელიც, რომელიც ნავარისკენ მიმავალ გზაზე დაიღუპა. საბოლოოდ, სხვადასხვა საყვარლისგან მეფე კარლს სამი უკანონო შვილი დარჩა:
# ანა, მედინასელის გრაფინია;
# ფილიპე, პალერმოს არქიეპისკოპოსი;
# ჟანი, უესკას ეპისკოპოსი;

1447 წლიდან იწყება სამოქალაქო ომი ნავარის ტახტისთვის, სადაც კარლის წინააღმდეგ მისი და, კასტილიის მეფის რძალი ბლანკა ნავარელი იბრძოდა. 1452 წელს, კარლ IV ბრძოლისას ტყვედ ჩაიგდო კასტილიის მეფე ხუან II-მ. ამავდროულად სამოქალაქო ომი იწყება კასტილიაშიც, სადაც ერთმანეთს ტახტში ხუან II-ის ვაჟი ენრიკე და მისი ნახევარ-და-ძმა ალფონსო და ისაბელი ეცილებოდნენ. კასტილიის მეფეს ნავარისთვის აღარ ეცალა, ამიტომაც კარლ IV გაათავისუფლა. ამავდროულად, 1453 წელს ბლანკა ნავარელი ქმარს გაეყარა და სამშობლოში დაბრუნდა, რითაც ბრძოლა უფრო გამძაფრდა. 1459 წელს კარლმა უარი განაცხადა მამასთან შერიგებაზე და ტახტისათვის მებრძოლ ისაბელ კასტილიელზე ქორწინება განიზრახა. იგი უკვე კასტილიის საზღვართან იყო, როცა მამამისის, არაგონის მეფე ხუან II-ის ბრძანებით დააპატიმრეს. მამამისს სურდა, რომ ისაბელი მის მეორე ვაჟზე, ფერდინანდ არაგონელზე დაქორწინებულიყო. საბოლოოდ მან გაათავისუფლა კარლი, თუმცა გაშვების წინ არაგონის ტახტზე ყველანაირი უფლება ჩამოართვა. 

განთავისუფლებიდან მალევე, 1461 წლის 23 სექტემბერს, ბარსელონაში ყოფნისას კარლ IV 40 წლის ასაკში გარდაიცვალა და ტახტზე მისი და ბლანკა II ავიდა, ისაბელ კასტილიელი კი მართლაც ფერდინანდ არაგონელზე დაქორწინდა, რაც გახდა საფუძველი გაერთიანებული ესპანური იმპერიისა. 

## ლიტერატურა 
* de Sousa, Antonio Caetano (1735). Historia genealogica da casa real portugueza. 2. Lisboa Occidental. p. 497.
*  Wikisource Chisholm, Hugh, ed. (1911). "John I of Castile" . Encyclopædia Britannica. 15 (11th ed.). Cambridge University Press.
*  Louda, Jirí; MacLagan, Michael (1999), Lines of Succession: Heraldry of the Royal Families of Europe (2nd ed.), London: Little, Brown and Company

კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1421
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1461
კატეგორია:ტრასტამარის დინასტია
კატეგორია:ნავარის მეფეები
შარდოვანა

**შარდოვანა** — ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით CO(NH_2)_2. არის ამიდი, რომელიც შეიცავს ორ ამინო (NH_2) და ერთ კარბონილის (C=O) ფუნქციურ ჯგუფს. ასევე ცნობილია მისი სხვა სახელები: კარბამიდი, კარბონილის დიამიდი, დიამინომეთანალი და დიამინომეთანონი; IUPAC სახელია კარბონილის დიამიდი. შარდოვანა მნიშვნელოვან როლს ასრულებს ცხოველებში აზოტის შემცველი ნივთიერებების მეტაბოლიზმში, არის ძუძუმწოვართა შარდის ძირითადი აზოტშემცველი ნაერთი. არის უფერო, უსუნო, წყალში კარგად ხსნადი და მყარი ნივთიერება, რომელიც პრაქტიკულად არ არის მომწამლავი. არც მჟავაა და არც ტუტე. ორგანიზმში მისი სინთეზი ხდება ღვიძლში 2 მოლეკულა ამიაკისა და ნახშირბადის დიოქსიდის ურთიერთქმედებით.

## მიღება 
უწინ, როდესაც ქიმიკოსები ნივთიერებებს აჯგუფებდნენ ორგანულ და არაორგანულ ნივთიერებებად მათ სწამდათ, რომ შეუძლებელი იყო არაორგანული ნივთიერებისაგან ორგანული ნივთიერების სინთეზი და ორგანული ნივთიერებების წარმოქმნა მხოლოდ ცოცხალი ორგანიზმთათვის იყო დამახასიათებელი. თუმცა, 1828 წელს. ფრიდრიხ ვიოლერმა ეს შეხედულება გააქარწყლა, მან არაორგანული ნივთიერება ამონიუმის ციანატისგან (CH4N2O) შეძლო მიეღო შარდოვანა; მეორე ვერსიის თანახმად მან შარდოვანა მიიღო ვერცხლის ციანატისა და ამონიუმის ქლორიდისაგან:

AgNCO + NH4Cl → (NH2)2CO + AgCl 

მიღების სხვა ხერხი:

რეაქცია მიმდინარეობს ორ ეტაპად პირველი რეაქციაში ამიაკისა და ნახშირორჟანგით ხდება ამონიუმის ამიდოკარბონატის NH_4[H_2NCO_2] მიღება:

1) 2 NH_3 + CO_2  H_2N-COONH_4 (ΔH= -117კჯ/მოლი, 110 ატმ და 160°C-ზე)

ეს რექცია ენდოთერმულია და აგრეთვე შექცევადიც.

2) H_2N-COONH_4  (NH_2)_2CO + H_2O (ΔH= +15.5 კჯ/მოლი და 160-180°C) 

2 NH_2CONH_2 -> H_2NCONHCONH_2 + NH_3

ამ შემთხვევაში შარდოვანას საბოლოო პროდუქტებია კარბიმიდი და ამიაკი:

NH_2CONH_2 -> NH_4NCO -> HNCO + NH_3.

## გამოყენება 
შარდოვანა გამოიყენება ასაფეთქებელი ნივთიერებების დასამზადებლად. მისგან ღებულობენ შარდოვანას ნიტრატს (CH_5N_3O_4), რომელიც გამოყენებული იქნა მსოფლიო სავაჭრო ცენტრზე ტერორისთული თავდასხმის დროს 1993 წელს.

ასევე გამოიყენება შარდოვანა-ფორმალდეჰიდური რეზინის და შარდოვანა-მელამინ-ფორმალდეჰიდის წარმოებისათვის.

ლაბორატორიაში გამოიყენება როგორც პროტეინების დენატურანტი. შარდოვანის და ქოლინის ქლორიდის ნარევი გამოიყენება იონური სითხეების ტიპის გამხსნელის მისაღებად.

მედიცინაში გამოიყენება დაავადებული კანის სამკურნალო კრემებში, ფსორიაზის, ქსეროდერმას, ფრჩხილების სოკოვანი დაავადების, იქთიოზის, დერმატიტისა და კერატოდერმის დროს.

ასევე შედის შამპუნებისა და თხევადი საპონების შემადგენლობაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქიმიური შენაერთები
ხუანა ენრიკესი

**ხუანა ენრიკესი** (; დ. 1425 — გ. 13 თებერვალი, 1468) — კასტილიელი დიდგვაროვანი. არაგონის, ნავარის, სიცილიისა და მალიორკის დედოფალი 1458-68 წლებში როგორც ხუან II-ის მეორე ცოლი. ესპანეთის გამერთიანებელი მეფის, ფერდინანდ II-ის დედა. 

## ბიოგრაფია 
ხუანა დაიბადა 1425 წელს, კასტილიის დედაქალაქ ვალიადოლიდთან ახლოს. იგი იყო ადგილობრივი დიდგვაროვნის, ფადრიკ ენრიკესისა და მისი ცოლის, მარიანა ფერნანდესის ქალიშვილი. მამის ხაზით, იგი კასტილიის მეფე ალფონსო XI-ის შვილთაშვილის შვილი იყო. 

1444 წელს ხუანა ცოლად გაჰყვა არაგონისა და სიცილიის დაქვრივებულ პრინც ხუანს, რომელსაც პირველი ცოლისგან, დედოფალ ბლანკა ნავარელისგან მემკვიდრეობით ნავარის სამეფო ტახტი და სამი შვილი დარჩენოდა. ეს ქორწინება ბლანკას გარდაცვალებიდან სამი წლის შემდეგ შედგა. მისი შვილები ტახტისათვის იბრძოდნენ, ამიტომაც ხუანა და ხუანი მხოლოდ დე-ფაქტო მეფე-დედოფალი იყვნენ ნავარისა. ყოველივე ამას მოჰყვა ნავარის სამოქალაქო ომი, რომლის დასრულებასაც ხუანა ვერ მოესწრო. ასე თუ ისე, 1461 წელს, ჯერ მისი გერის, მეფე კარლ IV-ის, ხოლო შემდეგ მეორე გერის, დედოფალ ბლანკა II-ის მოწამვლის შემდეგ, ნავარის ტახტი ხუანის გარდაცვალებამდე მათ დარჩათ, ასევე მათ დარჩაც არაგონ-სიცილიის ტახტებიც. 

ხუანასა და ხუანს სულ ორი შვილი შეეძინათ:
# ფერდინანდ II (1452-1516), არაგონისა და კასტილიის მეფე, კოლუმბის ექსპედიციის დამფინანსებელი, რეკონკისტას დამსრულებელი, ესპანეთის კოლონიური იმპერიის დამაარსებელი და ა.შ. პირველად იქორწინა ისაბელ I კასტილიელზე, რომელთანაც შეეძინა პორტუგალიის დედოფალი ისაბელი, ესპანეთის დედოფალი ხუანა I, ასტურიის პრინცი ხუანი, ასევე პორტუგალიის დედოფალი მარია და ინგლისის დედოფალი კატალინა არაგონელები, თუმცა მისი გარდაცვალების შემდეგ მეორედ დაქორწინდა საფრანგეთის მეფე ლუი XII-ის დის შვილ ჟერმენა დე ფუაზე;
# ხუანა (1455-1517), ცოლად გაჰყვა თავისსავე ბიძაშვილს, ნეაპოლის მეფე ფერდინანდ I-ს, რომელთანაც მხოლოდ ორი შვილი შეეძინა, მათ შორის ნეაპოლის დედოფალი ჯოვანა;

1461 წელს, ხუანამ მოახერხა და ჯირონას პრინციპილატიც მოიერთა. იგი გარდაიცვალა 1468 წლის 13 თებერვალს, 42-43 წლის ასაკში. 

## ლიტერატურა 
* Rafael Altamira, Spagna, 1412-1516, in Storia del mondo medievale, vol. VII, 1999, pp. 546–575

კატეგორია:დაბადებული 1425
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1468
კატეგორია:სიცილიის დედოფლები
კატეგორია:ნავარის დედოფლები
კატეგორია:არაგონის დედოფლები
გიგი ადამაშვილი

**გიგი ადამაშვილი** (დ. 23 სექტემბერი, 1998, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი და მომღერალი, ვასო აბაშიძის სახელობის ახალი თეატრის მიწვეული მსახიობი, ინდის, აკუსტიკურ მუსიკისა და ჯაზის მუსიკალური მიმდინარეობების შემსრულებელი.

## ბიოგრაფია 
მინი|მარცხნივ|გიგი ადამაშვილი, რადიო ნრჯ, 2017
გიგი ადამაშვილი დაიბადა თბილისში, 1998 წლის 23 სექტემბერს. მუსიკით პირველად დაინტერესედა 11 წლის ასაკში, როდესაც დედამ გიტარაზე დაკვრა ასწავლა. 

12 წლის ასაკში დაიწყო სიმღერა და მონაწილეობა მიიღო თინეიჯერულ კონკურსში „New Star 2012“, სადაც პირველი ადგილი დაიკავა.

2015 წელს, 16 წლის ასაკში, გიგი ადამაშვილმა მონაწილეობა მიიღო უკრაინის „X ფაქტორში“, სადაც ბობ დილანის სიმღერა „Make You Feel My Love“ შეასრულა, მის გამოსვლას საკმაოდ დიდი გამოხმაურება მოჰყვა.

2016 წელს, გიგიმ მონაწილეობა მიიღო საქართველოს „X ფაქტორში“, სადაც შეასრულა კრის აიზეკის სიმღერა „Wicked Game“. საბოლოოდ მან კონკურსში მეორე ადგილი დაიკავა.

2016 წლის ოქტომბერიდან 2017 წლის ივნისამდე ჩაატარა ტურნე საქართველოს მასშტაბით და 20 ზე მეტ ქალაქში გამართა სოლო კონცერტები. 2018 წელს წარდგენილი იყო, მუსიკალური დაჯილდოვების ცერემონიაზე „ოქროს ტალღა 2018“, სადაც მან გამოკითხვაში 103, 078 ხმით, ნომინაციაში „ინტერნეტ რჩეული“ გაიმარჯვა. 2019 წლის აპრილში გამოუშვა პირველი სინგლი „Yellow Kites“,

გიგი ადამაშვილმა პირველი სინგლი „Yellow Kites“ გამოუშვა 2019 წლის აპრილში. 2019 წლის მაისში გამოუშვა მუსიკალური ვიდეო რგოლი, სიმღერით „BABI“, რომელიც მუსიკოს თამარ ბაბილუას მიუძღვნა. სიმღერა ფრანგულ მუსიკალურ პლატფორმა „ClapCharts“-ის ახალი სიმღერების ჩარტებში მოხვდა და პირველი ადგილი დაიკავა.

2023 წლიდან მონაწილეობს ვასო აბაშიძის სახელობის ახალი თეატრის სპექტაკლ „მე გადმოვცურავ ზღვა“-ში. თამაშობს მთავარ პერსონაჟს - „ბუის“.

## რესურსები ინტერნეტში
*  
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ქართველი ჯაზ-მომღერლები
კატეგორია:ინდი მუსიკოსები
გიგი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გვეტაძე

საკუთარი სახელი **გვეტაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გურამ გვეტაძე — სახელმწიფო მოხელე
* ვასილ გვეტაძე — პოეტი
* ნინო გვეტაძე — ქართველი მუსიკოსი
* რაჟდენ გვეტაძე — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი
* სოფიო გვეტაძე — მოჭადრაკე

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დარიო ივანოვსკი

**დარიო ივანოვსკი** (, დ. 15 მაისი, 1997, სკოპიე, ჩრდილოეთ მაკედონია) — ჩრდილოეთ მაკედონელი გრძელ დისტანციაზე მორბენალი. ჩრდილოეთ მაკედონიის ეროვნული ნაკრებისა და „რაბოტნიჩკი სკოპიეს“ წევრი.

## კარიერა
2016 წელს ელბასანში მან მოიგო შეჯიბრება 3000 მეტრზე სირბილში. 2017 წელს მონაწილეობა მიიღო სკოპიეს „ნახევარმარათონში“ და გაიმარჯვა 1:11:26 დროში. 2017 წლის 22 აპრილს მოიგო ბელგრადის „ნახევარმარათონი“ 1:10:00 დროში. დაამყარა ქვეყნის ეროვნული რეკორდი 3000 მ-ზე სირბილში ნოვი-სადში.. მონაწილეობდა 2018 წლის მძლეოსნობის მსოფლიოს ჩემპიონატზე 1500 მ-ზე სირბილში. 2018 წლის 21 აპრილს მან ზედიზედ მეორედ მოიგო ბელგრადის ნახევარმარათონი და დაამყარა დროის პირადი რეკორდი – 1:08:03.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1997
კატეგორია:მაკედონელი სპორტსმენები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კარლ III (ნავარა)

**კარლ III ნავარელი** (), მეტსახელად **კეთილშობილი** (; დ. 1361 — გ. 8 სექტემბერი, 1425) — ევრეს დინსტიის წარმომადგენელი. ნავარის მეფე კარლ II-ის უფროსი ვაჟი. ნავარის მეფე 1387-1425 წლებში, ასევე ევრეს გრაფი და ნემურის ჰერცოგი. 

## ბიოგრაფია 
კარლი დაიბადა 1361 წელს საფრანგეთში, პარიზიდან 46 კილომეტრში მდებარე ქალაქ მანტ-ლა-ჟოლში. იგი იყო ნავარის მეფე კარლ II-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ჟანა დე ვალუას უფროსი ვაჟი. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ნავარის მეფე ფილიპ III და მისი ცოლი, საფრანგეთის მეფე ლუი X-ის ერთადერთი ასული, ნავარის დედოფალი ჟანა II, ხოლო დედის მხრიდან საფრანგეთის მეფე ჟან II და მისი პირველი მეუღლე, ნორმანდიის ჰერცოგინია ბონა ბოჰემიელი იყვნენ. ასევე ცნობილია, რომ მისი უმცროსი და, პრინცესა ჟანა, შემდეგში ინგლისისა და ირლანდიის დედოფალი გახდა. 

1375 წელს კარლი დაქორწინდა კასტილიისა და ლეონის მეფე ენრიკე II-ის ასულ ელეანორა კასტილიელზე. კარლსა და ელეანორას სულ რვა შვილი შეეძინათ, აქედან მხოლოდ ორი ვაჟი, რომლებიც ჩვილობაშივე დაიღუპნენ, ამიტომაც მის მემკვიდრედ 1382 წელს დაბადებული გოგონა, ჟანა იქცა, რომელსაც სახელი დედამისის პატივსაცემად დაარქვა. 

1387 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, კარლ III ნავარის მეფედ გვევლინება. როგორც მონარქმა, მან მშვიდობა დაამყარა მეზობელ საფრანგეთთან, კასტილიასთან, არაგონთან, ინგლისთან და ავინიონის პაპთან. მეტის, თავის ცოლის ძმას, ანუ კასტილიის მეფეს იგი გრანადის საამიროს დაპყრობაშიც კი ეხმარებოდა. პარიზის ხელშეკრულებით, კარლმა დაკარგა თავისი უფლებები შამპანსა და ბლუაზე, რომელიც დაუყოვნებლივ გადავიდა საფრანგეთის სამეფო დომენის შემადგენლობაში. 

როდესაც მისი უფროსი ვაჟი დაიბადა, სპეციალურად ტახტის მემკვიდრეთათვის კარლმა შექმნა ვიანის პრინცის წოდება, რაც თავის მხრივ საფრანგეთის დოფინის, ესპანური ასტურიისა და ინგლისური უელსის პრინცის ეკვივალენტი იყო. იგი ასევე ხელოვნების დიდი მფარველი იყო, სწორედ მისი დაკვეთით ააგეს პამპლონას გოთიკური ტაძარი. 1423 წელს ნავარის ისტორიაში გაიყვანა პირველი სარწყავი არხები. ქალაქ ტაფალაში ააგო ოტილეს სამეფო სასახლე. იგი გარდაიცვალა 1425 წელს, მის შემდეგ ტახტზე მისი ასული ბლანკა I ადის. 

## შვილები 
კარლსა და დედოფალ ელეანორას რვა შვილი ჰყავდათ:
# ჟანა (1382-1413), ცოლად გაჰყვა ფუას გრაფ ჟან I-ს;
# მარია (1383-1425);
# ბლანკა I (1385-1441), ნავარის დედოფალი 1425-41 წლებში. პირველად იქორწინა სიცილიის მეფე მარტინ I-ზე, მისი დაღუპვის შემდეგ კი არაგონის მეფე ხუან II-ს გაჰყვა ცოლად, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა;
# იზაბელა (1395-1435), ცოლად გაჰყვა არმანიაკის გრაფ ჟან IV-ს;
# ბეატრისი (1392-1412), ცოლად გაჰყვა ლა მარკის გრაფ ჟაკ II-ს;
# მარგარიტა (1390-1403);
# კარლი (1397-1402), ვიანის პრინცი;
# ლუი (1402), ვიანის პრინცი;

## წინაპრები 

## ლიტერატურა 
* Woodacre, Elena (2013). The Queens and Kings Regnant of Navarre: Succession, Politics, and Partnership, 1274-1512. Palgrave Macmillan.

კატეგორია:დაბადებული 1361
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1425
კატეგორია:ნავარის მეფეები
ჰანს ბეთე

**ჰანს ბეთე** (; დ. 2 ივლისი, 1906, სტრასბურგი — გ. 6 მარტი, 2005, იტაკა) — გერმანელ-ამერიკელი ბირთვული ფიზიკოსი რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასტროფიზიკის, კვანტური ელექტროდინამიკის და მყარი სხეულების ფიზიკაში და გახდა 1967 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში.

## ბიოგრაფია
### ადრეული წლები
ჰანს ბეთე დაიბადა 1906 წლის 2 ივლისს სტრასბურგში (გერმანიაში). იგი იყო ანა და ალბერტ ბეთეს ერთადერთი შვილი (ალბერტი იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის მიწვეული ლექტორი). მიუხედავად იმისა, რომ დედამისი (სტრასბურგის უნივერსიტეტის პროფესორის ქალიშვილი) ებრაელი იყო, ჰანსი მამის მსგავსად პროტესტანტი იყო. ასეთი რელიგიური ფონის მიუხედავად, ცხოვრების შემდგომ პერიოდში იგი საკუთარ თავს აღწერდა როგორც ათეისტს.

1912 წელს ჰანსის მამამ მიიღო კიელის უნივერსიტეტის ფსიქოლოგიის ისტიტუტის მოწვევა რის შემდეგაც ოჯახი ამავე ისნსტიტუტის დირექტორის ბინაში გადავიდა საცხოვრებლად. ოჯახს კიდევ ერთი გადასახლება 1915 წელს მოუწია, როდესაც ალბერტი ახალი ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორად მიიწვიეს ფრანკფურტის გოეთეს უნნივერსიტეტში.

ბეთე ესწრებოდა გოეთეს გიმნაზიის გაკვეთილებს (ფრანკფურტში). მისი განათლება შეწყდა 1916 წელს, როდესაც მას ტუბერკულოზის დიაგნოზი დაუსვეს და გაგზავნეს ბედ კრეუზნაჩში გამოსაჯანმრთელებლად. მკურნალობიდან დაბრუნების შემდეგ ჰანსმა საბოლოოდ დაამთავრა გოეთეს გიმნაზიის სამი კურსი (1922-1924).

1924 წელს ბეთე შევიდა ფრანკფურტის უნივერსიტეტში. მან გადაწყვიტა ძირითადად ქიმიას გაჰქოლოდა. ფიზიკაში სწავლება კარგი არ იყო.

1926 წელს ბეთემ სწავლა განაგრძო მიუნხენის უნივერსიტეტში. მას აქ შეეძლო ესწავლა არნოლს ზომერფელდის ზედამხედველობის ქვეშ.

### გვიანი წლები
ცხოვრების შემდგომ პერიოდში ბეთე იყო კორნელის უნივერსიტეტის პროფესორი. მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში იგი ხელმძღვანელობდა თეორეტიკოს ფიზიკოსთა ჯგუფს საიდუმლო ლოს ალამოს ეროვნულ ლაბორატორიაში, რომლებმაც შექმნეს პირველი ატომური ბომბი.

## პერსონალური ცხოვრება
ბეთეს ჰობებში შედიოდა მარკების შეგროვება. მის ცოლი იყო როუზი და მათ ორი შვილი ჰყავდათ. ჰანს ბეთე გარდაიცვალა 2005 წლის 6 მარტს იტაკაში, საკუთარ სახლში.

## ჯილდოები და პატივი
ჰანს ბეთს ცხოვრების განმავლობაში მრავალი ჯილდო აქვს მოპოვებული. იგი 1947 წელს გახდა ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი და ამავე წელს მან მიიღო ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის ჰენრი დრაპერის მედალი. მას აგრეთვე მიღებული აქვს: მაქს პლანკის მედალი (1955), სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების ედინგტონის მედალი (1961), შეერთებული შტატების ატომური ენერგიის კომისიის ენრიკო ფერმის მედალი (1961), რუმფორდის პრიზი (1963), ნობელის პრიზი ფიზიკაში (1967), მეცნიერების ეროვნული მედალი (1975), ოერსტედის მედალი (1993), ბრიუსის მედალი (2001) და ბენჟამინ ფრანკლინის მედალი მეცნიერებაში გამორჩეული მიღწევებისათვის (2005).

## ლიტერატურა
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ლაურენტინო კორტისო

**ლაურენტინო (ნიტო) კორტისო კოენი** (; დ. 30 იანვარი, 1953) — პანამელი პოლიტიკოსი. პანამის პრეზიდენტი 2019-2024 წლებში. პანამის ეროვნული ასამბლეის წევრი 1994-2003 წლებში და თავმჯდომარე. პანამის აგროკულტურისა და მეცხოველეობის მინისტრი 2004-2006 წლებში.

2019 წელს „დემოკრატიულ რევოლუციურმა პარტიამ“ იგი პრეზიდენტობის კანდიდატად წარადგინა, 5 მაისს ხმათა 33,27%-ით აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. 

## პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის პანამელი პოლიტიკოსები
აკმონიტალი

**აკმონიტალი** — უჟანგავი ფოლადის შენადნობი, რომელიც უმეტეს წილს რკინას შეიცავს; დანარჩენს — 0,14% ნახშირბადს, 17,5-19% ქრომს, 0,50% მაგნიუმს, 1,15% სილიციუმს, 0,03% გოგირდს და 0,03% ფოსფორს შენადნობის მასისა. აკმონიტალი გამოიყენებოდა იტალიური ლირის მონეტების დასამზადებლად.

## სქოლიო
კატეგორია:შენადნობები
ფერდინანდი (ფილმი)

**„ფერდინანდი“** () — 2017 წლის ამერიკული კომპიუტერული ანიმაციური კომედიური დრამის ჟანრის სათავგადასავლო ფილმი. გადაღებულია *Blue Sky Studios*-ის, ხოლო დისტრიბუცირებული *20th Century Fox*-ის მიერ. ეფუძნება მანრო ლიფისა და რობერტ ლოუსონის საბავშვო წიგნ „ფერდინანდის ისტორიას“. ფილმის რეჟისორია კარლუს სალდანია, სცენარის ავტორები — რობერტ ლ. ბერდი, ტიმ ფედერლე და ბრედ კოუპლენდი. ახმოვანებენ ჯონ სინა (მთავარი პერსონაჟი), კეიტ მაკ-კინონი, ენტონი ანდერსონი, ბობი კანავალე, პეიტონ მენინგი, ჯინა როდრიგესი, მიგელ ანხელ სილვესტრე და დევიდ ტენანტი. ისტორია, რომელიც დაწერილია რონ ბიორჩის, დევიდ კიდისა და დონ რაიმერის მიერ, ეხება ხარს, სახელად ფერდინანდს, რომელიც თავისი სურვილის მიუხედავად ხვდება კორიდაზე, სადაც იგი მსოფლიოს უძლიერესი ხარების პირისპირ აღმოჩნდება, სწორედ კორიდაზე ბრძოლას შეეწირა მამამისი.

ფილმი პრემიერა 2017 წლის 8 დეკემბერს შედგა დუბაის საერთაშორისო კინოფესტივალზე. ერთი კვირის შემდეგ, 15 დეკემბერს გაეშვა კინოთეატრებში, 2D და 3D ფორმატებში. მისი ბიუჯეტი შეადგენდა 111 მლნ აშშ დოლარს; მსოფლიოს მასშტაბით გამოიმუშავა 296 მლნ დოლარი. წარდგენილი იყო ოსკარის 90-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ანიმაციური სრულმეტრაჟიანი ფილმის ნომინაციაში, მაგრამ ეს ჯილდო „კოკომ“ მოიპოვა. აგრეთვე წარდგენილი იყო ოქროს გლობუსის 70-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი ანიმაციური ფილმისა და საუკეთესო ორიგინალური სიმღერის ნომინაციაში.

„ფერდინანდი“ იყო *Blue Sky Studios*-ის უკანასკნელი ფილმი, რომელიც *20th Century Fox*-მა გამოუშვა *The Walt Disney Company*-ის მიერ მის შეძენამდე (20 მარტი, 2019).

## პერსონაჟებს ახმოვანებენ 
* ჯონ სინა — ფერდინანდი
* ბობი კანავალე — ვალიენტე და რენგი
* ჯინა როდრიგესი — უნა
* ჯეროდ კარმაიკლი — პაკო
* რაულ ესპარზა — მორენო
* კეიტ მაკ-კინონი — ლუპე
* ბორის კოჯო — კლაუსი
* კარლა მარტინესი — იზაბელა
* ფლულა ბორგი — ჰანსი
* სელი ფილიპსი — გრეტა
* მიგელ ანხელ სილვესტრე — ელ პრიმერო
* დავიდ დიგსი — დოსი
* გაბრიელ იგლესიასი — კუატრო
* ენტონი ანდერსონი — ხრტილი
* დევიდ ტენანტი — ანგუსი
* პეიტონ მენინგი — გუაპო

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:Blue Sky Studios-ის ფილმები
კატეგორია:ანიმაციური ფილმები ცხოველების შესახებ
კატეგორია:20th Century Fox-ის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ამერიკული 3D ფილმები
კატეგორია:2010-იანი წლების ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:2010-იანი წლების სათავგადასავლო ფილმები
კატეგორია:2017 წლის 3D ფილმები
კატეგორია:2010-იანი წლების მოქმედებითი ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:2017 წლის ფილმები
იზობარები

**იზობარი** ( და ) — ერთნაირი A მასური რიცხვის მქონე სხვადასხვა ქიმიური ელემენტის ატომი. 

იზობარის ბირთვი შეიცავს ნუკლიონების ტოლ რიცხვს, მაგრამ Z პროტონებისა და N ნეიტრონების სხვადასხვა რიცხვს, მაგალითად: ^10_4Be (ბერილიუმი), ^10_5Be (ბერილიუმი), ^10_6C (ნახშირბადი) წარმოადგენენ იზობარებს (A=10).

ჭარბი პროტონების მქონე მძიმე იზობარები განიცდიან პოზიტრონულ β-დაშლას ან K-ჩაჭერას, ხოლო ჭარბი ნეიტრონების მქონე იზობარები — ელექტრონულ β-დაშლას. იზობარების კერძო შემთხვევაა სარკული ბირთვები, რომლებიც მსუბუქ ბირთვებს შორის გვხვდება და მიიღება პროტონებისა და ნეიტრონების ურთიერთშენაცვლებით. მაგალითად: ^10_5C4 და ^10_6Be6 ან ^7_3L4 და ^7_4Be3.

ტერმინი იზობარი შეთავაზებული იქნა ბრიტანელი ქიმიკოსის ალფრედ ვოლტერ სტუარტის მიერ 1918 წელს. ბერძნული სიტყვა „ἴσος“ [isos] ნიშნავს ტოლს, ხოლო „βάρος“ [baros] — მასას.

## იხილეთ აგრეთვე
*იზოტოპი
*იზომერი
*იზოტონი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია

**ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია** () — ალბანოლოგიის მთავარი ინსტიტუტი ალბანეთში.

## ისტორია 
ალბანოლოგიური კვლევების აკადემია შეიქმნა ალბანეთის აკადემიური და საუნივერსიტეტო რეფორმის პროცესში. გადაწყვეტილება ალბანეთის მთავრობამ 2007 წლის აგვისტოში დაამტკიცა. ის შეიქმნა შემდეგი ოთხი ინსტიტუტის შერწყმით: არქეოლოგიის, ენათმეცნიერების და ლიტერატურის, ისტორიის და კულტურული ანტროპოლოგიის. ინსტიტუტში ფუნქციონირებდა ორი კვლევითი მიმართულება: ხელოვნების და ალბანური ენციკლოპედიის, რომელიც მანამდე ალბანეთის მეცნიერებათა აკადემიაში მიმდინარეობდა. 

ცენტრი 2008 წელს ჩამოყალიბდა როგორც სამეცნიერო დაწესებულება და მიიღო ინსტიტუტის სტატუსი. ის აერთიანებს სპეციალისტებს და მდიდარ საარქივო მასალებს. ცენტრი კვლევების გარდა ასევე ეწევა ალბანური კულტურის პოპულარზაციას. ინსტიტუტი ასევე ახორცილელებს სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამებს.

## აკადემიური სენატი 
2015 წლის მიხედვით აკადემიური სენატია:

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტირანის უნივერსიტეტი

## სქოლიო 
კატეგორია:ბალკანეთი
კატეგორია:2008 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
კატეგორია:ალბანეთის ეკონომიკა
პარაცეტამოლი

**პარაცეტამოლი**, ასევე ცნობილი როგორც **აცეტამინოფენი** ან **APAP** — მედიკამენტი, რომელიც ძირითადად გამოიყენება მაღალი სიცხის დროს.

პარაცეტამოლი არ არის საშიში როდესაც დოზა რეკომენდებულია მაქსიმალური დღიური დოზა ზრდასრული ადამიანისათვის შეადგენს 3 ან 4 გრამს. მაღალი დოზა სახიფათოა ღვიძლისათვის.

პირველად პარაცეტამოლი მიიღეს 1877 წელს.

## სამედიცინო გამოყენება
პარაცეტამოლი წარმოადგენს ეფექტურ სიცხის დამწევ საშუალებას ყველა ასაკის ადამიანისათვის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის მიერ რეკომენდებულია, რომ პარაცეტამოლი ბავშვების შემთხვევაში გამოყენებული უნდა იქნას მაშინ, როდესაც სხეულის ტემპერატურა 38,5&nbsp;°C-ზე მაღალია.

პარაცეტამოლი ასევე გამოიყენება ტკივილგამაყუჩებლად, ოსტეოართრიტის, წელის და თავის ტკივილის დროს

## სინთეზი
 პარაცეტამოლის სინთეზი]]
პარაცეტამოლის მისაღებად საწყისი პროდუქტია ფენოლი, რომელიც ნატრიუმის ნიტრატთან წარმოქმნის ორ იზომერ პროდუქტს — 2-ნიტროფენოლს და 4-ნიტროფენოლს. 4-ნიტროფენოლის გამოყოფა ნარევიდან მარტივად ხდება დისტილაციით 279&nbsp;°C-ზე. 4-ნიტროფენოლისაგან ხდება 4-ამინოფენოლის მიღება ნატრიუმის ბოროჰიდრიდის თანაობისას, მაგრამ ეს მხოლოდ ლაბორატორიაში. ინდუსტრიაში მიღებულია 4-ნიტროფენოლის ჰიდრირება. საბოლოოდ ამ უკანასკნელს უმატებენ ძმარმჟავა ანჰიდრიდს.

„მწვანე სინთეზი“ არის პარაცეტამოლის სინთეზის ალტერნატიული ინდუსტრიული მეთოდი. მოიცავს უშუალოდ ფენოლის აცილაციას პირველ ეტაპზე. ფენოლს უმატებენ ძმარმჟავა ანჰიდრიდს, ხოლო კატალიზატორად გამოყენებულია ფთორწყალბადი. მიღებულ პროდუტს უმატებენ ჰიდროქსილამინს,, შემდეგ რეაქცია მიმდინარეობს კატალიზური მჟავების თანაობისას და მიიღება ამიდი.

2014 წელს პარაცეტამოლის მიღება მოხდა ჰიდროქუინონისაგან; ჰიდროქუინონის, ამონიუმის აცეტატისა და ძმარმჟავას ნარევის გაცხელებით არგონის არეში 230&nbsp;°C-ზე. ნარევი ამ ტემპერატურაზე დატოვეს 15 საათის მანძილზე,ხოლო გაცივების შემდეგ ძმარმჟავა იქნა გამოძევებული. პროდუტი გარეცხეს წყლით და გაშრობის შემდეგ მიიღეს მყარი თეთრი ფერის პარაცეტამოლი.

=გვერდითი მოვლენები=
ჯამრთელი მოზარდისთვის რეგულარული დოზა პარაცეტამოლის 4000 მგ-მდე დღეში. არის მცირედ ტოქსიკური და იწვევს ღვიძლის ფუნქციების დაქვეითებას.

### ღვიძლის დაზიანება 
პარაცეტამოლს შეუძლია გამოიწვიოს ღვიძლის უკმარისობა. აშშ-ის კვებისა და მედიკამენტების ადმინისტრაციამ გამოაქვეყნა გაფრთხილება, რომ სახიფათოა დოზაზე მეტი აცეტამინოფენის მოხმარება.. 2011 წელს, FDA-ის განცხადებით, გაფრთხილებული იყვნენ მწარმოებლები, რათა პროდუქტში არ ყოფილიყო 325 მილიგრამზე მეტი აცეტამინოფენი, რათა ამას არ გამოეწვია ღვიძლის მწვავე უკმარისობა.

ღვიძლის დაავადების რისკს ასევე ზრდის ალკოჰოლის სისტემატიური მოხმარება. პარაცეტამოლი ღვიძლში მეტაბოლიზდება, ჰეპატოქსიურია და მეტად ტოქსიკური ხდება სხვადასხვა ალკოჰოლთან კომბინაციის დროს, მით უმეტეს, თუ ადამიანს ღვიძლის პრობლემები აქვს. ამ შემთხვევებში ღვიძლის დაზიანების მთავარი მიზეზი პარაცეტამოლის დოზის გადაჭარბებული მიღებაა..

ქრონიკულად მაღალი დოზის მიღება მკვეთრად ზრდის კუჭის სისხლდენის რისკს და იწვევს ნაწლავების დაზიანებას.

### კანის დაზიანება 
არსებობს კანის დაავადების რისკი თუ ადამიანი ალერგიულია აცეტამინოფენზე. იწვევს კანის გაღიზიანებას.

## სქოლიო
კატეგორია:წამლები
ისიდორ ისააკ რაბი

**ისიდორ ისააკ რაბი** (, დ. 29 ივლისი, 1898 — გ. 11 იანვარი, 1988, ნიუ იორკი) — ამერიკელი ფიზიკოსი რომელიც გახდა 1944 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში „ატომის ბირთვების მაგნიტური მომენტების განსაზღვრისათვის“.

## ბიოგრაფია
### ადრეული წლები
ისიდორ ისააკ რაბი დაიბადა 1898 წლის 29 ივლისს პოლონურ-ებრაულ მართლმადიდებლების ოჯახში, რიმანუვში (გალიციაში), რომელიც იყო ავსტია უნგრეთის იმპერიის ნაწილი, თუმცა დღესდღეობით იგი ეკუთვნის პოლონეთს. ისიდორის დაბადების შემდგომ მამამისი დავიდი წავიდა აშშ-ში. რაბი და მისი დედა შეინდელი დავიდს რამდენიმე თვის დაგვიანებით შეუერთდნენ, ხოლო შემდგომ ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ორ ოთახიან ბინაში, ქვემო ისტ-საიდში (მანჰეტენში). სახლში ოჯახი იდიშურად ლაპარაკობდა. როდესაც რაბი სკოლაში შევიდა შემინდელმა თქვა, რომ მისი შვილის ახელი იყო იზი და სკოლამ იფიქრა, რომ ეს იყო ისიდორის შემოკლებული ფორმა. ამიტომაც ეს სახელი შემდგომში მისი ოფიციალური სახელი გახდა. იგი შემდგომში ცნობილი გახდა ისიდროს ისააკ რაბი შემოკლებით ი. ი. რაბი. მისი სანაცნობო წრე და და გერტრუდა რომელიც 1903 წელს დაიბადა მას უბრალოდ „რაბიდ“ იცნობდნენ. 1907 ელს ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა ბროუნსვილში.

ისიდორ ისააკ რაბის ბავშვობაშივე იყო დაინტერესებული მეცნიერებით. მან წაიკითხა ბიბლიოთეკიდან ნათხოვარი წიგნი და თვითონვე ააწყო საკუთარი „რადიო კომპლექტი“. მისი პირველი სამეცნიერო ნაშრომი ეხებოდა რადიო კონდენსატორის დიზაინს, რომელიც გამოქვეყნდა „*Modern Electrics*“-ში, დაწყებით სკოლაში სწავლის პერიოდში. რელიგიური თვალსაზრისით იგი იყო ათეისტი. რაბიმ 1916 წელს დაამთავრა უმაღლესი სკოლა ბრუკლინში („*Manual Training High School*“). ერთი წლის შემდგომ რაბი შევიდა კორნელის უნივერსიტეტში როგორც ინჟინერიის სტუდენტი, მაგრამ მალე იგი ქიმიაში გადავიდა.

## ჯილდოები და პატივისცემა
ისააკ ისიდორ რაბიმ მთელი ცხოვრების განმავლობაში მრავალი ჯილდოს მოპოვება მოახერხა, თუმცა მათგან გამორჩეული იყო ნობელის პრემია. სხვა ჯილდოებიდან მას მოპოვებული აქვს: ფრანკლინის ინსტიტუტის ელიოტ კრესონის მედალი (1942), საფრანგეთის ლეგიონის ღირსების ორდენი (1956), ბერნარდის მედალი ფიზიკაში საკუთარი დამსახურებისათვის (1960), ნილს ბორის ეროვნული ოქროს მედალი (1967), „ოერსტედის“ მედალი რომელიც გადასცა ამერიკის ფიზიკის მასწავლებელთა ასოციაციამ (1982), ოთხი თავისუფლების ჯილდო ფრანკლინისა და ელეონორ რუზველტის ინსტიტუტიდან (1985), საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მედალი ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიისაგან (1985), ვანევარ ბუშის ჯილდო ეროვნული სამეცნიერო ფონდისაგან (1986),. რაბი იყო ამერიკის ფიზიკოსთა საზოგადოების წევრი ხოლო 1950 წელს მისი პრეზიდენტი. იგი აგრეთვე იყო ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის, ამერიკული ფილოსოფოსთა საზოგადოების და ამერიკის მეცნიერებისა და ხელოვნების აკადემიის წევრი.

## გარდაცვალება
ისიდორ ისააკ რაბი გარდაიცვალა 1988 წლის 11 იანვარს, საკუთარ სახლში („რივერსაიდ დრავი“). მისი მეუღლე ჰელენი გარდაიცვალა 102 წლის ასაკში 2005 წლის 18 ივნისს. 

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Isidor Isaac Rabi at the Mathematics Genealogy Project

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
უზუნ-ობა

250პქ|მარჯვნივ|მინი
**უზუნ-ობა** () — დასახლება აზერბაიჯანში. განლაგებულია ნახიჩევანჩაის მარჯვენა სანაპიროზე, ბაბექის რაიონის სოფელ აშაღი-უზუნობას მახლობლად.

## გამოკვლევები 
დასახლება შესწავლილ იქნა 2015 წელს საერთაშორისო აზერბაიჯანულ-ფრანგული არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ვალი ბახშალიევისა და კატრინ მარონის ხელმძღვანელობით. ჩატარებული გათხრების შედეგად 2 მ სიღრმეზე აღმოაჩინეს კულტურული ფენა. დასახლება შესწავლილია მხოლოდ არქეოლოგიური დაზვერვის დონეზე. გათხრების შედეგად ძეგლის აღმოსავლეთ ფერდობზე წარმოიშვა 2 მ სიგრძის სტრატიგრაფიული ჭრილი, რომელიც 2,5 მ სიღრმეზე არსებულ კულტურულ ფენაზე დაკვირვების საშუალებას იძლევა. გათხრების დროს ნაპოვნი შეღებილი კერამიკის ნატეხები, რომლებიც თარიღდება ძვ. წ. V ათასწლეულის პირველი ნახევრით, მეტყველებს იმაზე, რომ აქ აღმოჩენილი კულტურული ფენა ამავე პერიოდს, ანუ ძვ. წ. V ათასწლეულის პირველ ნახევარს მიეკუთვნება, რაც ამ რეგიონისთვის მეტისმეტად იშვიათია.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ლუის ალვარესი

**ლუის ვოლტერ ალვარესი** (; დ. 13 ივნისი, 1911, სან-ფრანცისკო — გ. 1 სექტემბერი, 1988, ბერკლი) — ამერიკელი ფიზიკოს-ექსპერიმენტატორი, გამომგონებელი და პროფესორი რომელიც 1968 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში. „ამერიკული ფიზიკის ჟურნალი“ მასზე წერდა: „ლუისი იყო მეოცე საუკუნის ერთ-ერთი ბრწყინვალე და პროდუქტიული ექსპერიმენტატორი ფიზიკოსი“.

## ბიოგრაფია
### ადრეული წლები
ლუის ვოლტერ ალვარესი დაიბადა 1911 წლის 13 ივსნისს სან ფრანცისკოში. ლუისი იყო ფიზიკოსი ვოლტერ ალვარესის და მისი მეუღლის ჰარიტ სმიტის მეორე შვილი. მას ჰყავდა უფროსი და გლადისი, უმცროსი ძმა ბობი და უმცროსიდ და ბერნისი. მისი დეიდა მაბელ ალვარესი იყო კალიფორნიელი მხატვარი, რომელიც მუშაობდა ზეთის საღებავებით.

1918-1924 წლებში ლუისი ესწრებოდა მედისონის სკოლის გაკვეთილებს, ხოლო შემდგომ პერიოდში იგი შევიდა სან ფრანცისკოს უმაღლესი პოლიტექნიკურ სკოლაში. 1926 წელს მისი მამა გახდა მაიოს კლინიკის მკვლევარი და ოჯახი საცხოვრებლად გადავიდა როჩესტერში სადაც ლუისი ესწრებოდა როჩესტერის უმაღლესი სკოლის გაკვეთილებს. მას ყოველთვის სურდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში შესულიყო, თუმცა მისი მასწავლებლების მოწვევით მან ჩიკაგოს უნივერსიტეტი არჩია, სადაც მან 1932 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, 1934 წელს მაგისტრის ხარისხი, ხოლო 1936 წელს ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი.

ალვარესი იყო აგნოსტიკოსი.

### გარდაცვალება
ლუის ვოლტერ ალვარესი გარდაიცვალა 1988 წლის 1 სექტემბერს საყლაპავი მილის კიბოს ბოლოდროინდელი ოპერაციების შედეგად მიღებული გართულებების გამო. მისი გვამს ჩაუტარდა კრემაცია და მისი ფერფლი გაიფანტა მონტერეის ყურეში. მისი ნამუშევრები ინახება ბანკფორტის ბიბლიოთეკაში (კალიფორნიის უნივერსიტეტში).

## ავიაცია
საკუთარ ავტობიოგრაფიაში ალვარესმა თქვა: „მე ვფიქრობ, რომ მე მქონდა ორი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი კარიერა, ერთი მეიერება ხოლო მეორე — ავიაცია.“ მან ფრენა 1933 წელს ისწავლა. მომდევნო 50 წლის განმავლობაში მან დაახლოებით 1000 საათი ფრენაში გაატარა (უმეტესად როგორც პილოტი).

ალვარესს არაერთი პროფესიული წვლილი აქვს შეტანილი ავიაციის განვითარებაში. მეორე მსოფლიო ომის  პერიოდში მან მრავალი საავიაციო ტექნოლოგიის განვითარება შეძლო.

მისი კარიერის გვიან პერიოდში იგი სამოქალაქო და სამხედრო ავიაციასთან დაკავშირებულ მრავალ მაღალი დონის საკონსულტაციო კომიტეტში მუშაობდა (მათში შედიოდა ფედერალური ავიაციის ადმინისტრაცია „FAA“).

## ჯილდოები და პატივი
ალვარესი 1939 წელს გახდა ფიზიკოსთა ამერიკული საზოგადოების წევრი, ხოლო 1969 წელს — ამავე დაწესებულების პრეზიდენტი. აგრეთვე იგი იყო: ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1947), ფილოსოფოსთა ამერიკული საზოგადოების წევრი (1953), ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული საზოგადოების წევრი (1958) და  ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრი (1969). 

ჯილდოებიდან მას მოპოვებული აქვს: მერიტის მედალი (1947), ალბერტ აინშტაინის ჯილდო (1961), მაიკელსონის ჯილდო (1965), ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში (1968)

ალვარესი 1960 წელს გახდა „კალიფორნიის წლის მეცნიერი“. აგრეთვე 1978 წელს შეუერთდა გამომგონებელთა ეროვნულ დიდების დარბაზს. 

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*Nobel biography
*About Luis Alvarez

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი
**ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი** () — აზერბაიჯანელი არქიტექტორის, ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვის ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ბაქოს იასამალის რაიონში. დგას ჯაფარ ჯაბარლის ქუჩაზე მდებარე პარკში, მეტროს სადგურ „ნიზამის“ წინ. ძეგლის ავტორია აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი ნათიგ ალიევი.

ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვი 1918–1920 წლებში იყო ბაქოს პირველი აზერბაიჯანელი მთავარი არქირექტორი, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ქალაქის განვითარებაში. თავის პროექტებში ზივერ ბეკ აჰმედბეკოვი ოსტატურად აერთიანებდა ავროპისა და აღმოსავლეთის არქიტექტურულ ტრადიციებს.

პარკი და ძეგლი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის განკარგულებით შეიქმნა. გახსნის ცერემონია შედგა 2011 წლის 26 მაისს პრეზიდენტის თანდასწრებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ძეგლები
მიულქიულიუ

**მიულქიულიუ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, თოუზის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 987 კაცი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 

 
კატეგორია:თოუზის რაიონის სოფლები
მუნჯუქლუ (თოუზი)

**მუნჯუქლუ ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, თოუზის რაიონში. მოსახლეობა — 152 კაცი.

## სქოლიო 
კატეგორია:თოუზის რაიონის სოფლები
ნამაზლარი

**ნამაზლარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, თოუზის რაიონში.   

## რესურსები ინტერნეტში
* 

 
კატეგორია:თოუზის რაიონის სოფლები
თაკო გაჩეჩილაძე

**თამარ (თაკო) გაჩეჩილაძე** (დ. 17 მარტი, 1983, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მომღერალი, კომპოზიტორი და მსახიობი.

## კარიერა
2008 წელს საქართველო წარადგინა ევროვიზიაზე სიმღერით „Me and My Funky“ და დაიკავა მე-10 ადგილი ჯგუფ სტეფანე და 3G-სთან ერთად. მონაწილეობას იღებდა შიდა კონკურსში სიმღერით „I'am Free“ და უნდა წარედგინა საქართველო 2009 წლის ევროვიზიაზე სიმღერით „We Don't Wanna Put In“, მაგრამ სტეფანე და 3G-სთან ერთად დისკვალიფიცირებული იქნა კონკურსიდან სიმღერის პოლიტიკური ხასიათის გამო. 2017 წელს კვლავ მოიპოვა უფლება წარედგინა საქართველო ევროვიზიაზე და წარსდგა სიმღერით „Keep the Faith“, მაგრამ ვერ გადავიდა ფინალში.

## დისკოგრაფია 
### სინგლები
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოთო ნემსაძე

**ოთო ნემსაძე** (დ. 18 ივნისი, 1989, გორი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მომღერალი, რომელმაც საქართველოს 2019 წლის ევროვიზიაზე წარადგინა სიმღერით „სულ წინ იარე“. 2019 წლის 3 მარტს გაიმარჯვა „საქართველოს ვარსკვლავში“. ცნობილი გახდა 2010 წელს „ჯეოსტარის“ მეხუთე სეზონში გამარჯვების შემდეგ. მონაწილეობდა პროექტ „უკრაინის ხმაში“ და დაიკავა მეორე ადგილი. 2017 წელს ბენდი „ლიმბო“, რომლის წევრიც არის იგი, წარსდგა ევროვიზიაზე და დაიკავეს მე-10 ადგილი, მათ შეასრულეს სიმღერა „Dear God“.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:გორში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები