ბაშკირეთის მუსიკა

[მინი|[ბაშკირეთი|ბაშკირეთის ოპერის და ბალეტის თეატრი]]
**ბაშკირეთის მუსიკა** —ბაშკირეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მცხოვრებ ხალხთა მუსიკა.  

## ისტორია 
ბაშკირების მუსიკალურ შემოქმედებას ძველი ფესვები აქვს. ბაშკირული პოეტურ-მუსიკალური  ფოლკლორი შედგება ორი ჯგუფისაგან:

1. პოეტური  ხასიათის ხალხური შემოქმედების ნიმუშები — ძველი თქმულება „კუზი კურპესი და მაიანჰილუ“, „ალამიშა და ბარსინჰილუ“, :კხბუზატი“ირტეკისა და კუბაირების სახით. კუბაირების პოეტური ტექსტი გალობით სრულდება. რიტმი მოკლეა, რეჩიტატივის წყობის. კუბაირის მელოდიები ექვემდებარება შვიდმარცვლიანი "კუბაირული ლექსის" მეტრიკას.

2.  ეპიკურ-პოეტური ჟანრი ბაიტი —ზეპირი ტრადიციის პოეტური ნაწარმოებია. ბაიტის სიუჟეტი ძირითადად დრამატული თქმულებაა, ისტორიული ან ყოველდღიური მოვლენის, გამორჩეული, გმირი პიროვნებების შესახებ. ბაიტები, კუბაიერების მსგავსად, გალობით სრულდება.
[მარცხნივ|მინი|[ბაშკირეთი|ბაშკირეთის ეროვნული საკრავი ქურაი]]
ისტორიული სიმღერები და ჰანგები ჩამოყალიბდა ბაშკირული ეპოსის "ურალის", "სემიროდის", "ისკენდერის", "სულთანბეკის", "ბოიაგიმ ხანის" ეპოქის პერიოდში. მე -18 საუკუნისთვის გამოჩნდა ისტორიული სიმღერების ახალი ფორმა, სადაც სამშობლოსა და ეროვნული ერთიანობის პატრიოტული თემა ერთმანეთში იყო გადაჯაჭვული პროტესტისა და ჩაგვრისა და კოლონიზაციის წინააღმდეგ.

ისტორიული სიმღერა აქტიურად განვითარებადი ჟანრია, რომელიც ასახავს ბაშკირელი ხალხის ისტორიის ყველაზე მნიშვნელოვან მომენტებს. არსებობს სიმღერები პირველი მსოფლიო ომის მოვლენებზე, რევოლუციაზე, სამოქალაქო ომზე,  ბაშკირელი ხალხის ცხოვრების სამახსოვრო დღეებზე.
[მინი|[ზემფირა - უფაში დაიბადა და მუსიკალური მოღვაწეობაც იქ დაიწყო.]]
მუსიკალური შემოქმედების დამოუკიდებელი ჯგუფს შეადგენს  ლირიკული სიმღერები გოგონებსა და ქალებზე. მათგან "ტაშტუგაი", "სალიმაკაი", "ზულხიზია", "შაურა" წარმოადგენს ბაშკირული ლირიკული მელოდიის კლასიკურ გამოსახულებებს.   ბაშკირულ მუსიკაში ძალიან განვითარებულია სასიყვარულო ლირიკა.  

ყოველდღიურ სიმღერებს შორის აღსანიშნავია სუფრული, სტუმრისადმი მიძღვნილი სიმღერები, სიმღერები კომიკურ და სატირულ თემებზე, ასევე საცეკვაო სიმღერები. დამოუკიდებელი ჯგუფში შედის იავნანა და საბავშვო სიმღერები. XIX საუკუნის ბოლოს. გამოჩნდა ზიმოგორების ე.წ. სიმღერები, რომლებიც ასახავს იმ ბაშკირთა შრომასა და ყოფა-ცხოვრებას, რომლებიც დასაქმებულები იყვნენ  ვაჭრობაში, ფაბრიკებსა და ქარხნებში.
მარცხნივ|მინი|ილ-ირის მუსიკალური ფესტივალი
გასული საუკუნის 20-იანი წლებიდან ბაშკირეთში პროფესიონალური კულტურის განვითარება დაიწყო. გაიხსნა სამუსიკო სასწავლებლები, მუსიკალური ტექნიკური სკოლა (1922 წ., 1926 წლიდან - ხელოვნების ტექნიკური სკოლა, 1932 წლიდან - უფაში, 1932 წლიდან დაარსდა მოსკოვის კონსერვატორიის ბაშკირული სტუდია). 1938 წელს უფაში გაიხსნა ბაშკირის ოპერის თეატრი (1941 წლიდან ბაშკირის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრი. 1939 წელს - ბაშკირეთის სახელმწიფო ფილარმონია (მუსიკალური ლექციების დარბაზით) 
[მინი|[თედორე შალიაპინი|შალიაპინის ქანდაკება უფაში]]
პირველ პროფესიონალურ ნამუშევრებს შორის იყო სიმღერები და გუნდები, ასევე მუსიკა დრამატული თეატრის სპექტაკლებისთვის (ხ. კ. იბრაგიმოვი, გ. ს. ალმუხამეტოვი, ს. ხ. გაბიაში, მ. მ. ვალეევი, კ. ი. რახიმოვი). 1940-იან წლებში დაიდგა პირველი ნაციონალური ოპერები - ვალეევის „ჰაკმარი“, ეიხენვალდის "მერგენი" (1940) და "აშკაზარი" (1944),  "კარლუგასი", "ჩემბერჯი" (1941), ზაიმოვისა და სპადავეკიას "აკბუზატი" (1942), მურტაზინის "აზატი" (1949).

1964 წლის სექტემბერში, უფაში ჩატარდა ბაშკირული მუსიკის კვირეული. უფაში ჩავიდნენ რსფსრ- ის კომპოზიტორთა კავშირის სამდივნოს წევრები, მათ შორის, კომპოზიტორი დიმიტრი შოსტაკოვიჩი.

1968 წელს უფაში გაიხსნა უფის სახელმწიფო  ხელოვნების ინსტიტუტი.

2012 წელს, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კომპოზიტორთა კავშირში შედიოდა 31 კომპოზიტორი და 15 მუსიკოსი.

## ცნობილი მუსიკოსები 
* გაზიზ ალმუხამეტოვი  (1895-1938) — პირველი ბაშკირელი პროფესიონალი მომღერალი, ოპერის მომღერალი, პირველი თათრული ოპერა "ეშჩეს" ავტორი.  ბაშკირეთის სსრ სახალხო არტისტი (1929). ბაშკირის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დამაარსებელი.
* ასკარ  აბდრაზაკოვი — საოპერო მომღერალი (ბასი), მარიინსკის თეატრის სოლისტი, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი.
* ილდარ  აბდრაზაკოვი — ოპერის მომღერალი (ბასი), მარიინსკის თეატრის სოლისტი, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2011), ბაშკირეთის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2013).
* სვეტლანა არგინბაევა  (დ. 1966 წელს) — ვიოტის სახელობის  საერთაშორისო ვოკალური კონკურსის III პრემიის ლაურეატი (ესპანეთი) (1994), ბაშკირეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (1995), ბაშკირეთის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2003).
* აიგულ ახმეტშინა — კოვენტ-გარდენის სამეფო ოპერის  სოლისტი (ლონდონი)
* ალფია კარიმოვა — ასტანის ოპერის წამყვანი სოლისტი (ყაზახეთი), საერთაშორისო ვოკალური კონკურსების ლაურეატი (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის სახელობის (სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) და სხვ.) ბაშკირეთის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი.

## სასწავლო დაწესებულებები 
* ზაფირ ისმაგილოვის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო ინსტიტუტი (დაარსდა 1967 წელს)
* ბაშკირის მ. აკმულას სახელობის პედაგოგიური უნივერსიტეტი, პედაგოგიკის ინსტიტუტი (პროფილი: მუსიკა)
* უფას ხელოვნების სკოლა (დაარსდა 1921 წელს) 
* სალავატის მუსიკალური კოლეჯი (დაარსდა 1961 წელს) 
* ქალაქ ოქტიაბრსკის მუსიკალური კოლეჯი (დაარსდა 1969 წელს)
* სალავატ ნიზამედდინოვის სახელობის ქალაქ უჩალის ხელოვნებისა და კულტურის კოლეჯი 
* სიბაის ხელოვნების კოლეჯი (დაარსდა 1997 წელს) 
* ბაშკირეთის კულტურისა და ხელოვნების რესპუბლიკური კოლეჯი (სტერლიტამაკი) (დაარსდა 1933 წელს) 
* გ. ალმუხამეტოვის სახელობის რესპუბლიკური გიმნაზია და ინტერნატი (საშუალო სკოლა და სამუსიკო სკოლა).

## ლიტერატურა 
* Bashkir Encyclopedia . Гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: Башкирская энциклопедия.
* Т. 1. А-Б. 2005. — 624 с. — ISBN 5-88185-053-X
* Т. 2. В-Ж. 2006. — 624 с. — ISBN 5-88185-062-9
* Т. 3. З-К. 2007. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-064-7
* Т. 4. Л-О. 2008. — 672 с. — ISBN 978-5-88185-068-5
* Р.Шакур. Собиратель и исследователь (К 110-летию Л.Н.Лебединского). Журнал «Ватандаш», №12, 2014 (რუს.)
* Атанова Л.П. Собиратели и исследователи башкирского музыкального фольклора. Уфа, 1992 (რუს.)

* С. Г. Рыбаков «Музыка и песни уральских мусульман с очерком их быта» (СПб., 1897)(რუს.)
* Сборник М. И. Султанов «Башкирские и татарские мотивы» (Саратов, 1916).(რუს.)
* Сборник народных песен «Мусульманские песни» (в том числе ок. 50 баш.), А. Т. Гречанинов, Лейпциг, изд. Т. Беляева.(რუს.)
* Башкирские народные песни, сост. X. Ф. Ахметов, Л. Н. Лебединский, А. И. Харысов, Уфа, 1954.(რუს.)
* Сборник «Союз композиторов Республики Башкортостан. Очерки жизни и творчества», Уфа. 2009.(რუს.)
* Башкортостан. Краткая энциклопедия под ред. Р. З. Шакурова Уфа, изд-во: «Башкирская энциклопедия», 1996 г. (რუს.)
* Очерки по культуре народов Башкортостана. Сост. Бенин В. Л. Уфа, изд-во: Китап, 1994 г. (რუს.)

## სქოლიო 
კატეგორია:ბაშკირეთი
კატეგორია:მუსიკა ადგილმდებარეობის მიხედვით
კატეგორია:მუსიკა ბაშკირეთში