open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანდრუს ანსიპი

**ანდრუს ანსიპი** (; დ. 1 ოქტომბერი, 1956, ტარტუ, ესტონეთი) — ესტონელი პოლიტიკოსი. ესტონეთის პრემიერ-მინისტრი 2005-2014 წლებში.

დაიბადა ტარტუში, 1979 წელს დაამთავრა ტარტუს უნივერსიტეტის ქიმიის ფაკულტეტი. 1978 წელს გაწევრიანდა კომუნისტურ პარტიაში. 1985 წელს მუშაობა დაიწყო ესტონეთის სსრ-ის კომპარტიის ტარტუს რაიონის მრეწველობისა და ტრანსპორტის ინსტრუქტორად. 1998 წელს აირჩიეს ტარტუს მერად და აღნიშნულ თანამდებობაზე დარჩა 2004 წლამდე. 2004 წელს გახდა რეფორმის პარტიის თავმჯდომარე. 2005 წელს პრეზიდენტმა არნოლდ რუიტელმა დაავალა ახალი მინისტრთა კაბინეტის ფორმირება. ჩამოაყალიბა კოალიციური მთავრობა ცენტრისტულ და სახალხო კავშირთან ერთად. 

## ოჯახი
მეუღლე ანუ ანსიპი პროფესიით გინეკოლოგია. ჰყავთ სამი ქალიშვილი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* პრემიერ-მინისტრი ანდრუს ანსიპი 
* ანდრუს ანსიპის ოფიციალური ბიოგრაფია
* ესტონეთის რეფორმის პარტიის საიტი

კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:ესტონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესტონეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ევროკომისრები (2014-2019)
ლეგუმინი

**ლეგუმინი** ( , ნათ. ბრ. leguminis „პარკიანი მცენარე“) —  სამარიგო ცილა გლობულინების ჯგუფისა. შედის პარკოსანი მცენარეების თესლის შედგენილობაში. ყველაზე კარგად არის შესწავლილი ბარდის ლებნების ლეგუმინი, რომელიც სხვა სამარაგო ცილასთან — *ვიცილინთან* ერთად გროვდება ალეირონის მარცვლებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პარკოსნები
პეტარ სტოიჩევი

thumb|200px|პეტარ სტოიჩევი
**პეტარ სტოიჩევი** (; 24 ოქტომბერი, 1976, მომჩილგრადი, ბულგარეთი) — ბულგარელი მარათონელი მოცურავე. შვიდგზის მსოფლიო თასის მფლობელი მარათონულ ცურვაში. ლა-მანშის სრუტე გადაცურა 6 საათსა და 57 წუთში — მსოფლიო რეკორდი (პირველი ადამიანი, რომელმაც ლამანში გადაცურა იყო მეთიუ ვები (), მან 1875 წლის 25 აგვისტოს ამ სრუტის გადაცურვას მოანდომა 21 საათი და 45 წუთი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ბულგარელი მოცურავეები
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლედეშდვი

**ლედეშდვი** — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების — ცალგმილის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3826 მ. ლედეშდვი აგებულია იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და კირქვებით. ახასიათებს ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
სუმატრის ვეფხვი

**სუმატრის ვეფხვი** () — ბინადრობს მხოლოდ კუნძულ სუმატრაზე (ინდონეზია), ბუნებაში 400-500 სუმატრის ვეფხვია, ხოლო ზოოპარკებში 235 ვეფხვია; სუმატრის ვეფხვის შენარჩუნებისთვის ორგანიზებულია ნაკრძალები, იგი ყველაზე პატარა ვეფხვის ქვესახეობაა (თუ არ ჩავთლით ბალის ვეფხვს რომელიც ამჟამად გადაშენებულია) ზრდასრული მამრის წონა 100-140 კილოგრამია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ამურის ვეფხვი (P.t. altaica) 
* ჩინური ვეფხვი (P.t. amoyensis) 
* ინდოჩინური ვეფხვი (P.t. corbetti) 
* ბენგალური ვეფხვი (P.t. tigris) 
* მალაიზიური ვეფხვი (P.t. jacksoni) 
* ბალის ვეფხვი (P.t. balica) 
* იავის ვეფხვი (P.t. sondaica) 
* კასპიური ვეფხვი (P.t. virgata)

## რესურსები ინტერნეტში
*The Sumatran Tiger Trust 
*Tiger Facts - Sumatran Tiger 

კატეგორია:ვეფხვები
კატეგორია:პანთერა
ბალის ვეფხვი

**ბალის ვეფხვი** () — ვეფხვების გადაშენებული ქვესახეობა, ისტორიული გავრცელება კუნძული ბალი (ინდონეზია). უკანასკნელი ვეფხვი მოკლეს 1937 წლის 27 სექტემბერს. თავის დროზე ყველაზე პატარა ვეფხვი იყო — მისი წონა 90-100 კგ მერყეობდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ამურის ვეფხვი (P.t. altaica) 
* ჩინური ვეფხვი (P.t. amoyensis) 
* ინდოჩინური ვეფხვი (P.t. corbetti) 
* სუმატრის ვეფხვი (P.t. sumatrae) 
* ბენგალური ვეფხვი (P.t. tigris) 
* მალაიზიური ვეფხვი (P.t. jacksoni) 
* იავის ვეფხვი (P.t. sondaica) 
* კასპიური ვეფხვი (P.t. virgata)

## ლიტერატურა 
*Seidensticker, J. "Bearing witness: observations on the extinction of Panthera tigris balica and Panthera tigris sondaica". *Tigers of the World: the biology, biopolitcs, management and conservation of an endangered species*. Ed. R. L. Tilson and U. S. Seal. Park Ridge, NJ: Noyes, 1987.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Bali Tiger 
* The Sixth Extinction - Species Info - Bali Tiger 
* Save The Tiger Fund - Death of the Bali Tiger 
* IUCN Red List of Threatened Species: Panthera tigris ssp. balica

კატეგორია:ვეფხვები
კატეგორია:პანთერა
კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
ლეოპარდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეოპარდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლეოპარდი, ქართულად ჯიქი — კატისებრთა ოჯახის წარმომადგენელი;
* ლეოპარდი — ოპერაციული სისტემა მაკ ოს X-ის ვერსია 10.5;
* ლეოპარდი — ჯუზეპე ტომაზი დი ლამპედუზას ისტორიული რომან;
* ლეოპარდი — ლუკინო ვისკონტის ფილმი.
ვალდის ზატლერსი

**ვალდის ზატლერსი** (, დ. 22 მარტი, 1955, ლატვია) — ლატვიის პრეზიდენტი 2007-2011 წლებში.

## ბიოგრაფია 
სწავლობდა რიგის 50-ე სკოლაში. 1979 წელს დაამთავრა რიგის სამედიცინო ინსტიტუტი. 1990-1991 წლებში იყო ექვსთვიან სტაჟირებაზე იელისა და სირაკიუსის უნივერისტეტებში. 1979-1985 წლებში იყო ექიმ-ტრამვატოლოგ-ორთოპედი რიგის მეორე საავადმყოფოში. 1986 წელს მონაწილეობა მიიღო ჩერნობილის კატასტროფის სალიკვიდაციო სამუშაოებში. 

2005 წლიდან ლექციებს კითხულობდა რიგის უნივერსიტეტში. 2007 წელს აირჩიეს ლატვიის პრეზიდენტად. 

ჰყავს მეუღლე და სამი შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი — president.lv
* ვალდის ზატლერსის ბიოგრაფია

კატეგორია:ლატვიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:რიგაში დაბადებულები
ლევანის ტბა

**ლევანის ტბა** — მყინვარული ტბა საქართველოში, ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამსრის ქედზე, მთა გოდორების სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ღრმა ტროგულ ხეობაში, ზღვის დონიდან 2815 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,06 კმ², აუზის ფართობი 1,38 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 2,8 მ. წყლის მოცულობა 0,12 მლნ. მ³. სიღრმეები ნაპირთან სწრაფად მატულობს, ხოლო შემდეგ თანდათან იზრდება და სამხრეთ ნახევარში მაქსიმუმს აღწევს. ტბაში სიღრმეები თითქმის თანაბრადაა გადანაწილებული. აღსანიშნავია ტბის ქვაბულის ფერდობების სიციცაბე. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მაღალი დონე აქვს ზაფხულზე, დაბალი — ზამთარში. წყალი სუსტადაა მინერალიზებული. ტბის სუფთა და გამჭვირვალე წყალი მოლურჯო-ცისფერია. ცოცხალი ორგანიზმებით ღარიბია.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები
ამურის ვეფხვი

**ამურის ვეფხვი** (), აგრეთვე ცნობილი, როგორც **უსურიული ვეფხვი** და **ციმბირული ვეფხვი** — ვეფხვის ერთ-ერთი ყველაზე იშვიათი ქვესახეობა, რომელიც გვხვდება რუსეთის შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ჩინეთსა და შესაძლოა ჩრდილოეთ კორეაში. წარსულში ბინადრობდა კორეის ნახევარკუნძულზე, თუმცა ამჟამად უმთავრესად გავრცელებულია სიხოტე-ალინის მთიან რეგიონსა და რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის პრიმორიეს მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ამურის ვეფხვი გენეტიკურად ახლოს დგას გადაშენებულ თურანის ვეფხვთან. ძირითადად იკვებება იზუბრით, მუშკით, გორალით, ლოსით, ციმბირული შველით, ხალებიანი ირემით, გარეული ღორით და ზოგჯერ პატარა ზომის ჰიმალაიური დათვითა და მურა დათვით; აგრეთვე თავს ესხმის კურდღელს, მებულულესა და ორაგულს. შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში. ამურის ვეფხვის ნახვა თბილისის ზოოპარკშიც იყო შესაძლებელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 21st Century Tiger 
* Amur Leopard and Tiger Alliance (ALTA) – Conservation of Amur tigers and leopards in the wild
* World Wide Fund for Nature: *Amur tiger*

კატეგორია:ვეფხვები
კატეგორია:პანთერა
კატეგორია:რუსეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩინეთის ძუძუმწოვრები
იუნანი

მინი|300 პქ|ტიპური ლანდშაფტი, იუნანი
**იუნანი** (; ფინინი Yúnnán) — პროვინცია დასავლეთ ჩინეთში. ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქია — კუნმინი. მოსახლეობა — 45,966,239 ადამიანი (მე-12 ადგილი პროვინციებს შორის, 2010 წლის მონაცემებით.)

## გეოგრაფია 
იუნანის პროვინციის ფართობი შეადგენს 394&nbsp;100კმ².

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
იუნანის პროვინცია ადმინისტრაციულად იყოფა 16 მუნიციპალიტეტად:

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ჩინეთის პროვინციები
ლევკოიონი

**ლევკოიონი** () — ერთ- ან ორწლოვანი დეკორატიული მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. აქვს დატოტვილი ღერო, რომელიც 20-80 სმ აღწევს, ლანცეტისებრი ან ვიწრო-უკუკვერცხოსებრი ფოთლები, სხვადასხვა შეფერილობის, სურნელოვანი, მარტივი ბუთხუზა ყვავილები, რომლებიც შეკრებილია მტევნისებრ ყვავილებად. 

ლევკოიონს იყენებენ დეკორატიულ  ბებაღეობაში სკვერებისა და პარკების გასაფორმებლად, ასაჭრელ და საქოთნე მცენარედ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
ლეთა

**ლეთა** — უღელტეხილი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების ჯეჯორისა (რიონის მარცხენა შენაკადი) და ფაწის (დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3001 მ. მიდამო შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. აკავშირებს სოფლებს ყემულთასა და ლეთას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის უღელტეხილები
ლეთეთი

**ლეთეთი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბებნისის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ქარელიდან 3 კილომეტრი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლეილა

**„ლეილა“** — ქართული ლიტერატურული კრებული. გამოდიოდა თბილისში 1917 (№ 1), 1920 (№ 2), 1924 (№ 3). რედაქტორი იოსებ გრიშაშვილი, გამომცემელი — მ. ციციშვილი. კრებულში გამოქვეყნებულია იოსებ გრიშაშვილის, ალექსანდრე აბაშელის, კონსტანტინე მაყაშვილი, ვალერიან გაფრინდაშვილის, პაოლო იაშვილის, მარიჯანის, გიორგი გვაზავას, სანდრო შანშიაშვილი, კონსტანტინე ჭიჭინაძეს, სიკო ფაშალიშვილის, ილო მოსაშვილის და სხვა პოეტების ლექსები; გერონტი ქიქოძის, ლეო ქიაჩელის, ნიკო ლორთქიფანიძის, შალვა დადიანის, დემნა შენგელაიას, ნოველები. კონსტანტინე კაპანელის, ივანე გომართელის, ვახუშტი კოტეტიშვილის, ი. გრიშაშვილის წერილები, რეცენზიები და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურული კრებულები
არარა (პარაიბა)

**არარა** () — ბრაზილიის ქალაქი, მდებარეობს პარაიბის შტატში. ქალაქი დაარსდა 1961 წელს. 

კატეგორია:ბრაზილიის ქალაქები
Forty Licks

***Forty Licks*** — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, რომელიც ორმაგი დისკის სახით გამოიცა 2002 წელს. დისკი მიმოიხილავს ჯგუფის 40 წლიან კარიერას. აქ, გარდა პოპულარული სიმღერებისა, შეტანილია ახალი სიმღერები Don't Stop, Keys to Your Love და Stealing My Heart.

## სიმღერების სია
## ჩარტები  
;ალბომი

;სინგლები

## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2002 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:ალბომები ენდრიუ ლუგ ოლდემის პროდიუსერობით
(433) ეროსი

thumb|300px|ეროსი
**433 ეროსი** (), ადრე *A898 PA* — დედამიწის მახლობლად მდებარე აღმოჩენილი პირველი ასტეროიდი. აღმოაჩინა 1898 წელს გერმანელმა ასტრონომმა კარლ ვიტმა და ბერძნული მითოლოგიით სიყვარულის ღმერთის სახელი ჰქვია. ამ S-ტიპის ასტეროიდის ზომაა 13x13x33 კმ და სიდიდით მეორე დედამიწის მახლობლად მდებარე ასტეროიდია 1036 განიმედეს შემდეგ. მეცნიერები მიიჩნევენ, რომ ეს პირველი ასტეროიდი იყო, რომელიც მარსის ორბიტას მიუახლოვდა. ასევე მიიჩნევენ, რომ ეს ასტეროიდი აღემატება სიდიდით იმ ასტეროიდს, რომელმაც ჩიკხულუბის კრატერი წარმოქმნა იუკატანში, და რომელსაც დინოზავრების ამოწყდომას მიაწერენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*NEAR Shoemaker spacecraft
*NEAR image of the day archive
**The Subtle Colors of Eros
**The Color of Regolith
**Color View of the Saddle
**Creating Color Images of Eros

კატეგორია:ასტეროიდები
ბრიტანიკუსი

[მინი|ბრიტანიკუსის დაბადების აღსანიშნავად გამოშვებული [სესტენციუსი]]
**ტიბერიუს კლაუდიუს კეისარ ბრიტანიკუსი** (; დ. 12 თებერვალი, 41 — გ. 11 თებერვალი, 55) — რომის იმპერატორის, კლავდიუსის ვაჟი მისი მესამე ცოლისგან, მესალინასგან. დაბადებისას ის გახდა იმპერიის ტახტის მემკვიდრე, მამამისის გამეფებიდან ერთ თვეში. თუმცა ის ჯერაც მოზარდი იყო, როდესაც დედამისის გავლენა იმპერატორზე დაკნინდა და კლავდისმა აგრიპინა უმცროსი შეირთო ცოლად. ამან აგრიპინას უფროს ვაჟ ნერონს საზოგადოების თვალში მისი დაკნინების საშუალება მისცა. 14 წლისთავზე ბრიტანიკუსი საიდუმლო ვითარებაში გარდაიცვალა, რამაც ნერონს იმპერატორობისკენ გზა გაუხსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Britannicus de Jean Racine : Analysis, Plot overview 
* Britannicus de Jean Racine in a new translation by Timberlake Wertenbaker 

კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 41
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 55
კატეგორია:I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები
კატეგორია:რომში დაბადებულები
1340-იანები

## პოლიტიკა
* 1340 : საქართველომ თავისი გავლენა აღადგინა ტრაპიზონის იმპერიაზე.

## ეკონომიკა 
## კულტურა
1330-იანები

## პოლიტიკა
## ეკონომიკა 
## კულტურა
* 1333 : დაიწყო ალჰამბრის მშენებლობა გრანადაში.
1260-იანები

## პოლიტიკა
* 1260 : დავით VII ულუს აჯანყება. 
## ეკონომიკა 
## კულტურა
ლეგჰორნი

thumb|ლეგჰორნი
**ლეგჰორნი** — ქათმის ჯიში მეკვერცხული მიმართულებისა. გამოყვანილია XIX საუკუნეში აშშ-ში, იტალიური თეთრი ქათმის შეჯვარებით მინორულა, ესპანური ძიძგილა და სხვა ჯიშის ქათმებთან. ფერად თეთრი, წაბლისფერი, შავი ან ცისფერია. სხეულის აგებულებისა და ბიბილოს ფორმის მიხედვით არსებობს რამდენიმე სახესხვაობა. მამლის მასაა 2,3-2,7 კგ, დედლისა — 1,8-2,0 კგ. მეკვერცულობა 220-270 კვერცხი წელიწადში. საუკეთესო მოქცეული 300-ზე მეტ კვერცხს იძლევა. კვერცხის მასა 55-60 დ. ყოფილ სსრკ-ში პირველად 1925 წელს შემოიყვანეს. ადგილობრივ ქათმებთან შესაჯვარებლად და ახალი ჯიშების (რუსული თეთრი და სხვა) გამოსაყვანად იყენებდნენ.

საქართველოში ლეგჰორნი 1925-1927 წლებში შემოიყვანეს. აშენებდნენ მეკვერცხეობის ფაბრიკებში — სამგორის სამომშენებლოში, მეფრინველეობის ამიერკავკასიის ზონალურ საცდელ სადგურში, საქართველოს ზოოტენიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევით ინსტიტუტის კრწანისის სასწავლო-ექსპერიმენტულ მეურნეობაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათმის ჯიშები
პუი

**პუი** (ტრად. ჩინ.: 溥儀; გამარტ. ჩინ.: 溥仪) (დ. 7 თებერვალი, 1906 — გ. 17 ოქტომბერი, 1967) — ჩინეთის ბოლო იმპერატორი 1908–1924 წლებში; ცინის დინასტიის მე-12 იმპერატორი. 1932–1945 წლებში მართავდა იაპონლების მიერ შექმნილ მარიონეტულ სახელმწიფო მანჯოუ-გოს.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* Royalty.nu: Extended Bio
* *TIME*: Last Emperor's Humble Occupation 
* Li Xin, Pu Yi's Widow Reveals Last Emperor's Soft Side
* Pu Ru (溥儒), Pu Yi's cousin, accomplished Chinese brush painter and calligrapher

კატეგორია:ჩინეთის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  7 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:გენერალისიმუსები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
1130-იანები

## პოლიტიკა
* 1136 : დემეტრე I-ს აუჯანყდა ნახევარძმა ვახტანგი.
## ეკონომიკა 
## კულტურა
1060-იანები

## პოლიტიკა
* 1062 :  თბილისის მოქალაქეებმა ქალაქი შედადიდ აბულ ასვარ I-ს შესთავაზეს.
## ეკონომიკა 
## კულტურა
1070-იანები

## პოლიტიკა
* 1070 : ბაგრატ IV-მ უფლისწულ გიორგის მეთაურობით, ჯარი შეუსია განძას და კიდევ ერთხელ დაამარცხა ამირა ფადლონი.

## ეკონომიკა 
## კულტურა
1040-იანები

## პოლიტიკა 
* 1040-1057 – შოტლანდიაში მეფობდა მაკბეტი
## ეკონომიკა 
## კულტურა
1000-იანები

## მოვლენები 
* დანიის მეფე სვეინ I ინგლისში შეიჭრა.
* 1001 — სტეფენ I უნგრეთის პირველი მეფე ხდება.
* 1008 — შვედეთის მეფე ოლოფი მოინათლა.
* 1009 — ვიეტნამის პირველი დამოუკიდებელი დინასტია "ლი" გამოცხადდა.

## პოლიტიკა 
## ეკონომიკა
## კულტურა
ოტელო (პერსონაჟი)

thumb|250px
**ოტელო** (, ) — უილიამ შექსპირის 1603 წელს შექმნილი ტრაგედიის „ოტელო, ვენეციელი მავრის“ და ამავე დროს მრავალი თანამდეველი ნაწარმოებების, მათ შორის: ოპერების, ფილმების და კომპიუტერული თამაშების მთავარი გმირია.

შექსპირის ოტელო ვენეციის რესპუბლიკის სამსახურში ჩამდგარი აფრიკული წარმოშობის მხედართმთავარია. 

კატეგორია:შექსპირის პიესების პერსონაჟები
პეტროს ადამიანი

**პეტროს ჰერონომოსის ძე ადამიანი** (; დ. 21 დეკემბერი, 1849, კონსტანტინოპოლი — გ. 3 ივნისი, 1891, იქვე) — სომეხი მსახიობი, პოეტი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. მისი თანამედროვე რუსი კრიტიკოსების თანახმად, ჰამლეტისა და ოტელოს მისეული განსახიერებები მას მსოფლიოს უდიდეს ტრაგიკოსთა რიგში აყენებს.

## ბიოგრაფია 
ადამიანს დედა ჯერ კიდევ ჩვილ ასაკში გარდაეცვალა (წლინახევრის იყო). მისი სამსახიობო კარიერა 1866 წელს დაიწყო კონსტანტინოპოლის სომხურ თეატრში. 1879 წლიდან ის ბაქოში, შუშაში, ალექსანდრაპოლსა და ტფილისში გამოდიოდა. 1880-იან წლებში, როცა ოსმალებმა ეროვნული უმცირესობების დევნა დაიწყეს, ადამიანი რუსეთისა და უკრაინის ქალაქებში გასტროლებს მართავდა სომხურ და ფრანგულ ენებზე შესრულებით. 1888 წელს რუსი თეატრალური კრიტიკოსი „ოდესკი ვეტნიკში“ წერდა: „არა პოსარტი, არა როსი, არა ბარნაი, არც ერთ ევროპელ მსახიობს, რომელიც რუსეთს წვევია, მოუცია ჩვენთვის ასეთი აბსოლუტური, არტისტულად სრული ჰამლეტი, როგორც ბატონმა ადამიანმა გააკეთა“. 1888 წელსვე ის კონსტანტინოპოლში ბრუნდება. ამ პერიოდის მის საუკეთესო როლებს შორისაა: მეფე ლირი, არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), ხლესტაკოვი (გოგოლის „რევიზორი“), მიქაელი (სუნდუკიანის „კიდევ ერთი მსხვერპლი“) და სხვ.

ადამიანი ყელის კიბოთი გარდაიცვალა რუსულ საავადმყოფოში.

ადამიანის სახელს ატარებს თბილისის სომხური დრამატული თეატრი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* პეტროს ადამიანის ბიოგრაფია 

კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1849
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1891
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ლეკები

**ლეკები** — დაღესტნელების ტრადიციული ქართული სახელწოდება. ძირითადად იგულისხმებოდნენ დაღესტნის სამხრეთში (საქართველოს მოსაზღვრე ტერიტორიაზე) მცხოვრები დაღესტნელი ტომები: დარგუელები, ლეზგები, ლაკები, ხუნძები და სხვები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
Take It Back

„**Take It Back**“ —  ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა, რომელიც შეტანილია ჯგუფის 1994 წლის ალბომში *The Division Bell* აგრეთვე გამოცემულია სინგლის სახით.

## იდეა 
მიუხედავად იმისა, რომ ტექსტით სიმღერა ახლოს არის ლირიულთან, აქ საუბარია დედა ბუნებაზე და იმაზე, თუ როგორ ანადგურებს მას ადამიანი. დაკვირვებული მსმენელი შეამჩნევს, რომ გილმორის სოლო ჰგავს U2-ს გიტარისტის, The Edge-ის გიტარის სოლოებს.

დაახლოებით სიმღერის შუაგულში, (3:07), ინსტრუმენტული შუალედის დროს ჟღერს ბავშვების სიმღერა Ring-O'-Roses: „...A pocket full of posies, atishoo, atishoo, we all fall down“.

სიმღერის მუსიკალურ ვიდეოში უფრო მეტად ესმევა ხაზი ტექსტის აზრს - ადამიანი ანადგურებს ბუნებას, რომელიც ერთ დღეს იგივე პასუხს გასცემს მას და პასუხად მრავალ სტიქიას უგზავნის.

## სიმღერების სია 
;ბრიტანული სინგლი - EMS 309
#Take It Back (ალბომის ვერსია) - 6:15
#Astronomy Domine (საკონცერტო) - 4:48
#Take It Back (შემოკლებული) - 4:56
;ამერიკული სინგლი - Columbia – 38-77493
#Take It Back - 6:12
#Astronomy Domine - 4:42

## პერსონალი 
* დეივიდ გილმორი - ვოკალი, Ebow, გიტარები
* რიჩარდ რაიტი - კლავიშებიანი საკრავები, Farfisa, Hammond-ის ორგანი
* ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
;სხვა მუსიკოსები
* ტიმ რენუიკი - დამატებითი გიტარა
* ჯონ კერინი - პროგრამირება
* გაი პრეტი - ბას-გიტარა
* ბობ ეზრინი - კლავიშებიანი საკრავები, პერკუსია
* სემ ბრაუნი, დურგა მაკბრუმი და კეროლ კენიონი - დამატებითი ვოკალი

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
კატეგორია:1994 წლის სინგლები
ლეკა

**ლეკა**, *ლეკის ხე* () — ნეკერჩხლის ერთ-ერთი სახეობა. ზაფხულმწვანე ხეა. მისი სიმაღლე 30 მეტრს, დიამეტრი კი 1 მეტრს აღწევს. აქვს მურა-რუხი ან თითქმის შავი ქერქი, 5-7 ნაკვთიანი მწვანე ფოთოლი. ნაყოფი კაკლისებრია (ორცალი), ზედ თითქმის ჰორიზონტალურად გაფარჩხული ფრთისებრი დანამატებით („ორფრთიანა“). 

გავრცელებულია ევრაზიის დასავლეთ ნაწილში, სკანდინავიასა და ბალკანეთში. საქართველოში, ისევე როგორც მთელ კავკასიაში, შერეულია ყველა ფოთლოვან (განსაკუთრებით მუხნარებში) და წიწვოვან ტყეში, ზღვის დონიდან 2000 მ-მდე (ე. ი. მეტწილად სუბალპურ სარტყლამდე). 

ხარობს ნოყიერ და ტენიან ნიადაგზე, ვერ იტანს მის დამლაშებას და ჩაგუბებულ ტენიანობას. ჩრდილის ამტანია. ყვავილობს მაისში ფოთლის გაშლასთან ერთად. მსხმოიარობს სექტემბერში. სწრაფმზარდია, 50-60 წლისა სრულ სიმაღლეს აღწევს. მოჭრის შემდეგ უხვად ივითარებს ამონაყარს და ამ თვისებას  80 წლამდე ინარჩუნებს. ლამაზი, შემოდგომით ფოთლები ოქროსფერია ან წითელი. ბაღ-პარკებში მოშენებულია ხეივნებად, ჯგუფებად და ეულად. თაფლოვანია. ფოთლებიდან იღებენ შავ და ყვითელ საღებავს. 

მკვრივ, მაგარ, მოყვითალო და მბზინვარე მერქანს სადურგლო და სახარატო საქმეში იყენებენ. არსებობს ლეკას მრავალი ბაღის ფორმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნეკერჩხლისებრნი
ლეიშმანია

thumb
**ლეიშმანია** () — უმარტივესთა გვარი შოლტოსნების კლასისა. მათი მსხლისებური სხეულის სიგრძე 2-4 მკმ აღწევს. იბუდებენ რეტიკულურ-ენდოთელიუმური სისტემის უჯრედებში, ლიმფურ კვანძებში. გადამტანი ცხოველის (მოსკიტის) სხეულში ისინი შოლტიან (ლეპტომონადურ) ფორმად გარდაიქმნებიან და აქვე მრავლდებიან. ლეიშმანია იწვევს ლეიშმანიოზის. ცნობილია ლეიშმანიის რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან 3 ( და ) ადამიანისა და ზოგი ცხოველის (მაგ., ძაღლის) პარაზიტია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პარაზიტები
კატეგორია:უმარტივესები
ლეილი

**ლეილი** — მწვერვალი საქართველოსა და სომხეთის საზღვარზე. საქართველოს ტერიტორიაზე იმყოფება სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე, ხოლო სომხეთის ტერიტორიაზე შირაკის პროვინციისა და ლორეს პროვინციის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ჯავახეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3157 მ. აგებულია პლიოცენ-მეორეული ვულკანური, ანდეზიტური და ბაზალტური ლავებით. ახასიათებს ალპური მდელოს ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
ლეკთარეში

**ლეკთარეში**, *დევაში* — მდინარე ლენტეხის მუნიციპალიტეტში, ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2420 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 16 კმ, აუზის ფართობი 69,6 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა - ზამთარში, წყალმოვარდნები - ზაფხულსა და შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 2,79 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
* *აფხაზავა ი.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 163, თბ., 1983

კატეგორია:ცხენისწყლის შენაკადები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
ლეკიანობა

250px|thumb|

**„ლეკიანობა“** — დაღესტნელ ფეოდალთა მიერ მოწყობილი წვრილ-წვრილი თავდასხმები საქართველოს ბარის (ძირითადად კახეთი, ქართლი) მოსახლეობაზე. მიზნად ისახავდა ქონების, საქონლის, ჭირნახულისა და ტყვეების გატაცებას, მოგვიანებით — დასახლებული ტერიტორიების დაპყრობას და დამორჩილებული მოსახლეობის დახარკვას.

დაღესტნელთა შემოსევები XVI საუკუნიდან დაიწყო და თავდაპირველად ეპიზოდურ ხასიათს ატარებდა. აბას I-ის ლაშქრობათა შემდეგ დაღესტნელებმა აღმოსავლეთ კახეთის დაცარიელებულ მიწებზე იწყეს ჩასახლება. აქ, ჭარის, ბელაქნისა და თალის რაიონებში, მათ შექმნეს ე. წ. უბატონო თემები, რომლებიც თავისებურ პლაცდარმად იქცნენ შემდგომი თავდასხმებისათვის. ქართლში მთელ ფეოდალთა შემოსევები XVIII საუკუნის 20-იან წლებში დაიწყო. უფრო გაძლიერდა „ოსმალობისა“ და „ყიზილბაშობის“ დროიდან. XVIII საუკუნის II ნახევრიდან წვრილ-წვრილი თავდასხმები ტერიტორიების დასაპყრობად გამიზნულმა ლაშქრობებმა შეცვალა. ამ მიზნით 1754 წელს მოწყობილი ხუნძახის მფლობელის ნურსალ-ბეგის ლაშქრობა მარცხით დამთავრდა (მჭადიჯვრის ბრძოლა), ასევე დამარცხნენ ლეკები 1755 წელს ყვარლის ბრძოლაში.  1785 წელს ომარ-ხანის ლაშქრობის დროს ქართველები დამარცხდნენ. საქართველოს რუსეთთან შეერთებისა და „საკორდონო ლინიის“ დაარსების შედეგად ლეკიანობა შესუსტდა, ხოლო რუსეთის მიერ დაღესტნის შეერთების შემდეგ საბოლოოდ შეწყდა.

„ლეკიანობას“ ხელს უწყობდა ფეოდალური დაქსაქსულობა საქართველოში. საქართველოში ლეკთა რაზმები ხშირად მოჰყავდათ მეფეებს ფეოდალებთან ან ტახტის პრეტენდენტებთან საბრძოლველად, ფეოდალებს — ერთმანეთის წინააღმდეგ, მათ იყენებდნენ ოსმალები, ყიზილბაშები. ოსმალეთი ხშირად აძლევდა ლეკებს თავშესაფარს თავის ტერიტორიაზე, ამიტომ ისინი ახალციხის მხრიდანაც ესხმოდნენ თავს საქართველოს. ოსმალეთის ტყვეთა ბაზარი გზას უხსნიდა ტყვეებით ვაჭრობას. ფეოდალური ექსპლოატაციით შევიწროებული გლეხი გაურბოდა მებატონეს და თავს აფარებდა „უბატონო“ ლეკებს, იყენებდა მათ საკუთარ მებატონეთა წინააღმდეგაც. ქართველი გლეხი ლეკდებოდა, რადგან „გალეკება“ მისთვის უბატონობას ნიშნავდა. ქართლისა და კახეთის მეფეები ენერგიულად იბრძოდნენ „ლეკიანობის“ ასალაგმავად, მაგრამ ეს ბრძოლა უშედეგო იყო. „ლეკიანობასთან“ საუკუნოვან ბრძოლებში თავდაცვის გარკვეული წესები და ხერხები გამომუშავდა. აგებდნენ ციხე-სიმაგრეებს, ლეკების გადმოსასვლელ გზებზე აკეთებდნენ თხრილებს, აღრმავებდნენ მდინარის ფონებს, კაფავდნენ ლეკების სამალავ ტყეებს და ა. შ. გადამწყვეტი მნიშვნელობა მაინც სამხედრო ძალას ენიჭებოდა, ასეთი  საშუალება იყო „ნაპირის ალაგას“ დგომა, „ნაპირის ალაგის“ გამაგრება, ყარაულის დაყენება გზებზე, ხიდებზე, ხეობებში, დაქირავებული ჯარი, „ნოქარი“, ე. წ. „მდევარი“ და რეგულარული ლაშქარი — მორიგე ჯარი. „ლეკიანობამ“ აუნაზღაურებელი ზარალი მოუტანა საქართველოს. მოსახლეობა კატასტროფიულად შემცირდა, ზოგიერთი მხარე მოსახლეობისაგან სრულიად დაიცალა. კულტურული მეურნეობა დაეცა.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი ნ.,* ლეკიანობა, XVII საუკუნის მეორე ნახევარში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ., 1968
**ბოცვაძე თ.,* საქართველოს დაღესტნის ურთიერთობის ისტორიიდან (XV-XIX სს.), თბ., 1968
**მეგრელიძე დ.,* დაღესტან-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან, «მაცნე», 1967, № 6
**მეგრელიძე დ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 164, თბ., 1983

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ლეკური

**ლეკური**, „უვადო ხმალი“ (საბა), რომელსაც ტარზე „ხრმლის ჯვარედი“ არ ჰქონდა (ამ ჯვარედს არ წარმომავლობით და არც დანიშნულებით ჯვრის გამოსახულებასთან საერთო არ აქვს). ლეკურს ამზადებდნენ უმთავრესად ლეკი მეიარაღე-ხელოსნები, ხმლის სხვა ცნობილ სახეობებთან ერთად ლეკური გავრცელებული იყო მეტწილად ჩრდილოეთ კავკასიაში, ნაწილობრივ საქართველოში (იმერეთი). უვადო ხმალი, როგორც მკვეთლი იარაღი, თავისი საბრძოლო თვისებებით ვადიან ხმალზე ნაკლებად ფასობდა.

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.,* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4 , თბ., 1962
**ჩოლოყაშვილი კ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 165, თბ., 1983

კატეგორია:ხმლები
ლეირაყი

**ლეირაყი** — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების ცალგმილის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3755 მ. კალთებზე არის მოზრდილი მყინვარები. პირველი საბჭოთა ასვლა მოეწყო 1936 წელს ვედენიჩევის, აიზერმანისა და სხვების მონაწილეობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ლეკუხონა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეკუხონა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლეკუხონა — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში;
* ლეკუხონა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში.
ლუკას პოდოლსკი

**ლუკას პოდოლსკი** (,  : დ. 4 ივნისი, 1985, გლივიცე, პოლონეთი) — პოლონური წარმოშობის გერმანელი ფეხბურთელი, „ანთალიასპორის“ თავდამსხმელი.

## საკლუბო კარიერა
პოდოლსკიმ ფეხბურთის თამაში 1991 წლიდან დაიწყო. 18 წლისამ გააფორმა კონტრაქტი „კიოლნთან“. 2006 წლიდან კი გადავიდა „მიუნხენის ბაიერნში“ და კონტრაქტი გააფორმა 2010 წლამდე. 2009 წლის 19 იანვარს დაბრუნდა „კიოლნში“ და კონტრაქტი გააფორმა 2013 წლამდე. 2012 წლიდან 2015 წლამდე თამაშობდა „არსენალში“. 2015 წელს იჯარით გადავიდა „ინტერი მილანში“. 2015-2017 წლებში თამაშობდა თურქულ კლუბ „გალათასარაიში“. ამჟამად, პოდოლსკი ასპარეზობს იაპონურ საფეხბურთო კლუბ ვისელ კობეში.

## სანაკრებო კარიერა
ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2004 წლის 6 ივნისს უნგრეთთან თამაშში, 19 წლის ასაკში. 2004 წელს მონაწილეობა მიიღო ევროპის ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო ტურნირში და 3 გოლი გაიტანა. 2005 წელს კონფედერაციის თასზე გაიტანა 3 გოლი. 21 წლის ასაკში ეროვნულ ნაკრებში 16 გოლი ჰქონდა გატანილი,ასეთი შედეგისთვის ამ ასაკში არავის მიუღწევია მანამდე.

2006 წლის მსოფლიო  ჩემპიონატზე ყველა თამაშში მიიღო მონაწილეობა, 3 გოლი გაიტანა და საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელის ტიტული მიიღო. 2008 წლის ევროპის  ჩემპიონატის დროს 3 გოლი გაიტანა და თავი გამოიჩინა 4 საგოლე პასით, რომელთაგან 2 შვაინშტაიგერმა, 1 კლოზემ და ერთიც ჰიტცლშპერგერმა გაიტანა. პოდოლსკიმ მიიღო საუკეთესო ნახევარმცველის ტიტული და ფიფამ ევროპის  ჩემპიონატის ALL Star Team-ის შემადგენლობაში დაასახელა. 2014 წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონი. 2017 წელს ლუკას პოდოლსკიმ სანაკრებო კარიერა დაასრულა.

## მიღწევები 
კიოლნი

* 2. ბუნდესლიგა (1): 2004-05

ბაიერნი

* ბუნდესლიგა (1): 2007-08
* გერმანიის თასი (1): 2007-08
* გერმანიის ლიგის თასი (1): 2007

არსენალი

* ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2013-14
* ინგლისის სუპერთასი (1): 2014

გალათასარაი

* თურქეთის თასი (1): 2015-16
* თურქეთის სუპერთასი (2): 2015, 2016

ვისელ კობე

* იმპერატორის თასი (1): 2019

გერმანია

* მსოფლიო ჩემპიონატი: 2014; მეასმე ადგილი: 2006, 2010

## პირადი ჯილდოები
*9 ჯერ თვის საუკეთესო გოლის  ავტორად დასახელდა
*II ბუნდესლიგის (გერმანიის ჩემპიონატის) 2004/2005 სეზონის ბომბარდირი
*2006 წლის მსოფლიო  ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი
*4 ჯერ თვის საუკეთესო ფეხბურთელი გახდა (დეკემბერი 2003, აპრილი 2004, იანვარი 2005 და აპრილი 2006)
*მე-3 ადგილი  „Golden Boy“ დაჯილდოებაზე (საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი)
*ევროპის 2008 წლის  ჩემპიონატის საუკეთესო ნახევარმცველი; ბომბარდირთა სიაში მეორე ადგილი და "ვერცხლის ბუცის" მფლობელი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
*    
* Arsenal profile 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:კიოლნის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლონდონის არსენალის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 4 ივნისი
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლელააშხა

**ლელააშხა** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ცაგერისა და ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე, მდინარეების ლაჯანურისა (რიონის მარჯვენა შენაკადი) და ღობიშურის (ცხენისწყლის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3152 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. შემოსილია ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ლორი (გვარი)

**ლორი** (loris) — ძუძუმწოვარი ხცოველი ნახევრად მაიმუნების ქვერიგისა. გვარში 2 სახეობაა.

## სქოლიო
კატეგორია:ლორისებრნი
კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები
მადაგასკარული ხელფეხა

**მადაგასკარული ხელფეხა**, **აიე-აიე** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნახევრად მაიმუნების ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 40 სმ, კუდისა — 60 სმ, მასა 2 კგ-მდე. აქვს დიდი თავი, მოკლე დინგი, დიდი ყურები, რბილი კუდი, ყველა თითზე ბრჭყალები, მხოლოდ ტერფის ცერზეა ბრტყელი ფრჩხილი. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია. შეფერილია მუქი ყავისფერიდან შავამდე. გავრცელებულია მადაგასკარზე წვიმის ტყეებში. აქტიურია ღამით. იკვებება მანგოს ხისა და ქოქოსის პალმის ნაყოფით, ხოჭოებით, მატლებით და სხვა. მცირერიცხოვანია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნახევრად მაიმუნები
კატეგორია:მადაგასკარის ძუძუმწოვრები
სან-კარლო

thumb|300px|სან-კარლოს თეატრი ამჟამად
**სან-კარლო** () — ოპერის თეატრი ნეაპოლში. აშენდა კარლ III-ის ბრძანებით მოძველებული სან-ბართოლომეოს თეატრის შესაცვლელად. გაიხსნა 1737 წლის 4 ნოემბერს ოპერის „მეტასტაზიო“ განახლებული დადგმით. გახსნისას თეატრალურ დარბაზში ეტეოდა 3300 მაყურებელი, რაც მას მსოფლიოში უდიდესი თეატრის რეპუტაციას ანიჭებდა. 1815-22 წლებში თეატრს განაგებდა როსინი, 1822-38 წლებში — დონიცეტი, ხოლო 1850-იან წლებში — ნიკოლა ბოქსა. 1816 წლის ხანძრის შემდეგ შენობა ხელახლა აშენდა, განახლდა 1845, 1854 და 1943 წლის ბომბარდირების შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი   

კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:ნეაპოლი
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
ლელიანის კატა

**ლელიანის კატა** () — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 80 სმ, მასა 16 კგ აღწევს. აქვს გრძელი ფეხები, ყურის ბოლოზე მოკლე ფუნჯები. ბინადრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აფრიკის წინა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მდინარეთა ხეობების ხშირ ბარდებში. ყოფილ სსრკ-ში — ვოლგის დელტაში, კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე, შუა აზიის მდინარეთა ხეობებში. საქართველოში — მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილში. მთებში 800 მ-ზე მაღლა არ ადის. იკვებება ფრინველებით, ძუძუმწოვრებით. ზოგიერთ ადგილებში სარეწაო ნადირ-ფრინველის განადგურებით ერთგვარი ზიანი მოაქვს სანადირო მეურნეობისათვის. ლელიანის კატის ბეწვი მდარე ხარისხისაა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კატები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:საქართველოს ძუძუმწოვრები
ლელიანის განძი

**ლელიანის განძი** — ქუფური და სასანური მონეტების დიდი განძი (171 ცალი), ნაპოვნია 1924 წელს ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლელიანში, მონეტებიდან ყველაზე ძველი მოჭრილია ხოსრო II (590-628) სასანიანის დროს, ხოლო ახალი — 829 წელში. განძი ჩაფლული უნდა იყოს IX საუკუნის II ნახევარში. აღმოჩენილი  მასალა მიუთითებს ამ რაიონში სავაჭრო-სატრანზიტო გზის არსებობაზე. ლელიანის განძი დაცულია აკადემიკოს ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
* *Пахомов Е. А.,* Клады Азербайджана и других республик и краев Кавказа, в. 2, № 395, Баку, 1938;

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი
ლელობურთი

**ლელობურთი** — ქართული ეროვნული სპორტის სახეობა, რომელიც აღმოცენებულია უძველესი თამაშის საფუძველზე. ტრადიციის სახით შემორჩენილია გურიაში, შუხუთში. თამაში იმართება მატყლით დატენილი ბურთით (3 კგ-მდე) ფეხბურთის მინდორზე (დაახლოებით 70×105 მ), რომელსაც არ აქვს კარი. გუნდს ეთვლება ქულა, თუ იგი რაიმე საშუალებით ხელით ან ფეხით გადააცილებს ან გადაიტანს ბურთს მოწინააღმდეგის ჩათვლის ხაზს იქით როგორც ჰაერში, ისე მიწაზე. გამარჯვებულია ის, ვინც ამას მეტჯერ გააკეთებს. ნებადართულია ჩავლება, ჩაბღუჯვა, წაქცევა, მხოლოდ უხეში ილეთების გარეშე. თამაში შედგება ორი 30-წუთიანი ნახევრისა და 10-წუთიანი შესვენებისაგან. ლელობურთს ყოველ აღდგომას თამაშობენ.

## ისტორია
XIX საუკუნე ლელობურთი დასავლეთ საქართველოში განსაკუთრებული პრივილეგიით სარგებლობდა. ქუთაისში ლელობურთის თამაშის ადგილი იყო საფიჩხიაზე ე. წ. ხარაზოვის ბაღის მიდამოები. გურიას რაც შეეხება, არსებობს ვარაუდი, როცა ხასანბეგ თავდგირიძეს აზნაურმა ერასტი ჭყონიამ ხმლის ერთი მოქნევით თავი მოჰკვეთა შუხუთთან ბრძოლაში, მის სახელზე დაიწერა განუმეორებელი სიმღერა „ხასანბეგურა“ და ლელოს თამაშიც შუხუთში (გურიაში) სწორედ ამასთან დაკავშირებით იმართება. არსებობს გამოთქმა: „გურულებმა ხელჩართულ ბრძოლაში სულ ხელისკვრითა და მიწოლით გადაყარეს თათრები ჩოლოქს გადაღმაო“.

საქართველოს სსრ-ში იმართებოდა ლელობურთის ყოველწლიური რესპუბლიკური ჩემპიონატი, დაწესებული იყო საქართველოს სსრ-ის სპორტის ოსტატის წოდება.

## ლიტერატურა
* *მერკვილაძე გ.,* ქართული მოძრავი თამაშობანი, ტფ., 1922 
**შერაზადაშვილი ზ.,* ლახტი. ქართული ხალხური თამაშობანი, თბ., 1968 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლელობურთი ლანჩხუთის სავიზიტო ბარათი
* ლელობურთი გურიაში
* ლელობურთი, პრეზიდენტი და ტურისტები  · Lelo 2010

## სქოლიო
კატეგორია:სპორტის სახეობები
კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
კაშუბური ენა

thumb|კაშუბურ ენაზე შესრულებული წარწერა

**კაშუბური** (კაშუბურად: *kaszëbsczi jãzëk*, *pòmòrsczi jãzëk*, *kaszëbskò-słowińskô mòwa*; ) — ლეხიტური ენა, რომელიც დასავლეთსლავურ ენებში შედის. მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად მიჩნეულია როგორც ენა, ზოგჯერ მიიჩნევა პოლონური ენის დიალექტად. პოლონეთში ოფიციალურად აღიარებულია როგორც ეთნიკური უმცირესობის ენა. დაახლოებით 106 000 ადამიანი ლაპარაკობს სახლში კაშუბურად. ის არის პომერანული ენის ერთადერთი გადმონაშთი. ახლოს დგას სტანდარტულ პოლონურთან ქვემოგერმანულის და გამქრალი პოლაბური და ძველი პრუსიულის გავლენით.

## სქოლიო
კატეგორია:კაშუბური ენა
სორბული ენა

მინი|სორბული ენის არეალი
**სორბული ენა** — სორბების ენა. განეკუთვნება სლავური ენების დასავლეთსლავურ შტოს. ლაპარაკობენ გერმანიის აღმოსავლეთ ნაწილში. ახლოს დგას პოლონურთან, კაშუბურთან, ჩეხურთან და სლოვაკურთან.

სორბული ენის ორი ნაირსახეობაა ზემოსორბული (hornjoserbsce) და ქვემოსორბული (dolnoserbski). ზემოსორბულ ენაზე ლაპარაკობს დაახ. 40 000 კაცი საქსონიაში, ხოლო ქვემოსორბულზე დაახ. 10 000 კაცი ბრანდენბურგის მხარეში.

კატეგორია:სლავური ენები
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
სლოვინცური ენა

**სლოვინცური** — მკვდარი ენა. მასზე საუბობდნენ სლოვინიელები (), გარდნოსა და ლებსკოს ტბებს  შორის (პომერანია) მცხოვრები სლავები.  

კატეგორია:სლავური ენები
კატეგორია:მკვდარი ენები
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
პოლაბური ენა

**პოლაბური ენა** — დასავლეთსლავური მკვდარი ენა რომელზეც პოლაბიელი სლავები საუბრობდნენ (), ოდერის, ელბისა და ბალტიის ზღვის არეალში. ახლოს იდგა პოლონურთან, ახასიათებდა ცხვირისმიერი ბგერები, მრჩობლობითი რიცხვი, აორისტისა და იმპერფექტის ფორმები.

სლავურად *Labe* ნიშნავს მდინარეს (აქედან მომდინარეობს სახელი). ეს ენა დაახლოებით XVIII საუკუნის შუა პერიოდამდე გამოიყენებოდა, შემდგომ მას მეკლენბურგ-წინა პომერანიას ტერიტორიაზე ისევე როგორც, ცენტრში (ბრანდერბურგიდ ტერიტორიაზე), აღმოსავლეთით საქსონია-ანჰალტის ტერიტორიაზე, ქვემო საქსონიაში, შლეზვიგ-ჰოლშტაინის ტერიტორიაზე ჩაენაცვლა გერმანული

## ლიტერატურა
კატეგორია:სლავური ენები
კატეგორია:მკვდარი ენები
ლორი (ცხოველი)

**ლორი** () — ნახევრად მაიმუნების 2 გვარი ლორისებრთა ოჯახისა. Loris-ის გვარში ორი სახეობაა — წვრილი ლორი (L.tardigradus) და (Loris lydekkerianus). Nycticebus-ის გვარი წარმოდგენილია 2 სახეობით: ზანტი სქელი ლორი ან კუკანგი (N.coucang) და მცირე სქელი ლორი (N.pygmaeus). აქვთ ჩამალული მოკლე კუდი, დიდი თვალები. ლემურები გავრცელებული არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ცხოვრობენ ტყეში, აქტიურები არიან ღამით, დღისით ხეზე ძინავთ. იკვებებიან მწერებით, პატარ-პატარა ქვეწარმავლებითა და ფრინველებით, მცენარეთა ნაყოფითა და სხვ. ამ მაიმუნის მსგავსი ცხოველის 40- მდე სახეობაა აღწერილი. იგი მსოფლიო ზოოპარკების სასურველი ბინადარია თუმცა, ბუნებაში მხოლოდ კუნძულ მადაგასკარზე შეიძლება მისი ნახვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ლორისებრნი
ფიფა-ს ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი

**ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი**, რომელიც ასევე ცნობილი იყო როგორც მსოფლიოს ახალგაზრდული ჩემპიონატი, არის საფეხბურთო ტურნირი 20 წლამდე ასაკის ახალგაზრდებს შორის. ტურნირი იმართება FIFA-ს ეგიდით. 1977 წლიდან მოყოლებული ტურნირი ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ იმართება.

დღემდე გამართულ თხუთმეტ ტურნირში, შვიდმა ერევნული ქვეყნის ნაკრებმა შეძლო თასის მოპოვება. მათ შორის არგენტინა ყველაზე წარმატებულად შეიძლება ჩაითვალოს; ამ ქვეყნის ეროვნულმანაკრებმა ექვსჯერ შეძლო ტურნირის მოგება. მეორე ადგილზეა ბრაზილია ოთხი გამარჯვებით. პორტუგალიას ორი გამარჯვება აქვს, გერმანიას, ესპანეთს, იუგოსლავიას და საბჭოთა კავშირს თითო-თითო.

## შედეგები 
კატეგორია:ფიფა-ს ტურნირები
ლელქაში

**ლელქაში** () — მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. სახეობათა უმეტესობა მრავალწლოვანი, გრძელფესურიანი ბალახია. ზოგ სახეობას ფოთლები რედუცირებული აქვს. 

მთელ დედამიწაზე გავრცელებულია 250 სახეობა. საქართველოში 10 სახეობა გვხვდება. იზრდება ჭარბწყლიან ადგილებზე ზღვისპირიდან მოყოლებული 2000 მ-ზე. საქართველოში შედარებით ფართოდ არის გავრცელებული   Scirpus lacustris, Scirpus tabernaemontani და Scirpus silvaticus. 

პირველი 2 სახეობა გამოიყენება ჭილობისა და კალათების მოსაქსოვად, აგრეთვე შესაფუთავ და საშენ მასალად. მე-3 სახეობა კვებითი ღირსებით უახლოვდება ისლებს. ძოვს მსხვილფეხა საქონელი, მაგრამ უმჯობესია თივად და სილოსად. ლელქაშის ზოგი სახეობა სამკურნალოა და აშენებენ ინდოეთში, აფრიკასა და ავსტრალიაში. საქართველოში გავრცელებული სახეობებიდან ხალხურ მედიცინაში იყენებენ Scirpus mucronatus-ს.

## ლიტერატურა
* *ქიმერიძე კ.*, ქსე, ტ. 6, გვ. 166, თბ., 1983

კატეგორია:ისლისებრნი
ლელწამა

**ლელწამა**, *მეჩალია* — ბეღურასნაირთა რიგის რამდენიმე გვარის (Acrocephalus, Cettia, Horeites, Locustella, Pharagmaticola) საერთო სახელწოდება. ლელწამას მუცლის მხარე ღია ფერია, ზურგის მხარე —  მურა — ერთფეროვანი ან კოპლებიანი. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში 8 სახეობაა (ამათგან მობუდარია 6, მიმოფრენი — 2). ბინადრობენ ბუჩქნარებში, ლერწმებში, ლელქამშში, მდინარის ნაპირებზე, ტყეში, ადამიანის სამოსახლოში. დებს 4-6 კვერცხს. იკვებება მწერებით, პატარა ლოკოკინებით. სასარგებლო ფრინველებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ლემა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლემა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლემა — მცენარის გვარი;
* ლემა — მათემატიკაში დამხმარე წინადადება.
ლემა (ბოტანიკა)

**ლემა** () — მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. ბალახები, იშვიათად ხეები და ბუჩქებია. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყელში. 

აერთიანებს 20-მდე სახეობას. ყოფილ სსრკ-ში ერთწლოვანი ბალახების 4 სახეობა იზრდება; მათგან 2 — Datura metel და Datura innoxia კულტივირებულია და გავრცელებული. საქართველოში 2 სახეობაა: Datura stramonium და Datura metel. ეს უკანასკნელი გზადმოყოლილია აფხაზეთში. Datura stramonium ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა, იზრდება რუდერალურ ადგილებზე, ღობის ძირში, ბოსტანში, გზისპირებზე. 

სამშობლოა ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკა. ამჟამად ფართოდაა გავრცელებული ევრაზიაში. კავკასიაში თითქმის ყველა რაიონის მთის ქვედა სარტყელში გვხვდება. შხამიანი მცენარეა, დიდი რაოდენობით შეიცავს ალკალოიდ პიოსციმინს (ფოთოლში 0,28&, თესლში 0,33-,-0,48,7%), აგრეთვე სკოპოლამინს და ატროპინს, სხვადასხვა სახის ცხიმებს, მცირე რაოდენობით სპირტებსა და ალდეჰიდებს. 

ლემისგან დამზადებული პრეპარატები გამოიყენება რევმატიზმისა და ბრონქული ასთმის სამკურნალოდ.

## ლიტერატურა 
* *ხინთიბიძე ლ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 166, თბ., 1983

კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
ლორისებრნი

**ლორისებრნი** (Lorisidae), ძუძუმწოვარი ცხოველი ნახევრად მაიმუნების ოჯახისა.

*
წითური მგელი

**წითური მგელი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი მტაცებელთა რიგისა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Summary of Red Wolf Genetic Analysis 
* ARKive - images and movies of the Red wolf (*Canis rufus*) 
* Red Wolf Species Overview at Enature.com 
* The Wolves of Algonquin Provincial Park ? A Report by the Algonquin Wolf Advisory Group (PDF)
* Wolf added to Species at Risk list: Ontario must act 
* Click for Wolves Wolf News and Resources 
* The Red Wolf Coalition
* WolfSource 
* Field Trip Earth 

კატეგორია:ძაღლისებრნი
კატეგორია:მგლები
წითელი მგელი

**წითელი მგელი** (), მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 76-103 სმ, მასა 14-21 კგ. ქვედა ყბაზე მესამე ძირითადი კბილი არ აქვს. საერთო შეფერილობა ჟანგისფერ-წითელია, მუცელი კი უფრო ღია ფერისაა. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ აზიაში, ინდოჩინურ მალაკის ნახევარკუნძულისა, კუნძულ სუმატრისა და იავის ჩათვლით. ყოფილ სსრკ-ში — შორეული აღმოსავლეთის მთებში, დასავლეთ საიანებზე, შუა აზიაში. ბინადრობს მთებში ალპურ ზონამდე. ყველგან საკმაოდ იშვიათია. აქტიურია უმთავრესად ღამით. ნადირობს ირემზე, ცხვარზე, თხასა და შველზე. მაკეობის ხანგრძლივობა 62-64 დღე გრძელდება. შობს 5-9 ლეკვს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Dhole Home Page 
* Dhole info 
* Dhole facts and pictures 
* ICUN threatened species- Dhole 
* mapping the dhole in south east asia 
* animal diversity - dhole
* არქივი - images and movies of the dhole 

კატეგორია:წითელი მგლები
კატეგორია:მგლები
ფაფრიანი მგელი

**ფაფრიანი მგელი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 115-125 სმ აღწევს, კუდისა დაახლოებით — 30 სმ. სიმაღლე მინდაოში 75 სმ. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში. გვხვდება ბრაზილიაში, პარაგვაიში, არგენტინაში, ბოლივიასა და პერუში. მეტად იშვიათად ურუგვაიში. მოშავო ფერის დინგი აქვს. უპირატესობას ანიჭებს ღია ბალახოვან და ბუჩქნარ პამპასებს, ტყის პირებსა და ჭაობის ნაპირებს. მთებსა და წვიმის ტყეებში არ გვხვდება. მონოგამიური ცხოველია. მაკეობა გრძელდება 62-66 დღე. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 1 წლისა. ტყვეობაში ცოცხლობს 12-15 წელს. საფრთხესთან ახლოს მყოფი სახეობაა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფაფრიანი მგელი — Chrysocyon brachyurus 

კატეგორია:ფაფრიანი მგლები
კატეგორია:ბოლივიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პერუს ძუძუმწოვრები
კატეგორია:არგენტინის ძუძუმწოვრები
ეთიოპიური მგელი

**ეთიოპიური მგელი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 100 სმ აღწევს, კუდისა — 25-33 სმ. სიმაღლე მინდაოში 50-60 სმ. წონა დაახლოებით 20 კგ-მდე. ლიტერატურაში უწოდებენ აგრეთვე ეთიოპიურ ტურას. აქვს გრძელი ფეხები და გრძელი დინგი. მუქი წითური ფერისაა, ყელი ღია (ხშირად თეთრი), ხოლო ყურების უკანა და კუდის ზედა ნაწილი მოშავო შეფერილობისაა. დინგზე თეთრი კოპლები აქვს. ბინადრობს ეთიოპიის მთიანეთში, ზღვის დონიდან 3000-4500 მ სიმაღლეზე. ზომითა და აგებულებით წააგავს კოიოტს, თუმცა მისგან განსხვავდება გრძელი და ვიწრო თავის ქალითა და წითელი და თეთრი ბეწვით. ენდემური ფორმაა. ძაღლისებრთა ოჯახის იშვიათი წარმომადგენელია. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ეთიოპიური მგელი 
* ეთიოპიური მგელი  
* ეთიოპიური მგელი 

კატეგორია:ძაღლისებრნი
ვისტერია ლეინი

thumb|350px|ვისტერია ლეინი  (Wisteria Lane)
**ვისტერია ლეინი** — გამოგონილი ქუჩის სახელწოდება, რომელიც მთავარი მოქმედების ადგილია ამერიკულ ტელესერიალში „სასოწარკვეთილი დიასახლისები“

კატეგორია:ამერიკული ტელესერიალები
ლემი

მინიატიურა|ლემი
**„ლემი“** — ზოომორფული დროშა, რომელიც დაცულია სვანეთში სეტის წმინდა გიორგის ეკლესიაში (მესტიის რაიონი). გამოჰქონდათ ზაფხულის დღესასწაულზე, „ხილიშზე“ („ჰჷლიშ“). „ლემი“ ხისტარიანი იყო. ტარს ჩამოცმული ჰქონდა ვერცხლის შუბისებრი თავი, რომელზეც წმინდანთა გამოსახულებები და ასომთავრული წარწერა იყო ორივე მხარეზე. კერავდნენ აბრეშუმის ქსოვილისაგან, უკეთებდნენ ვერცხლის ყბებს, კბილებსა და ენას. თავზე აკერებდნენ ყურებს, თვალები და ცხვირი გამოჰყავდათ ვერცხლისფერი სირმით. დროშას, კუდის ჩათვლით 2,4 მსიგრძე ჰქონდა. სწრაფი მოძრაობისას ჰაერით ივსებოდა და ცხოველის ფორმას იღებდა.

ხალხური გადმოცემა პირველი „ლემის“ დამზადებას ქალღვთაება ლამარიას მიაწერს, ზოგი კი თამარ მეფეს. „ლემი“ სეტის წმინდა გიორგის ყველაზე ძლიერ რელიკვიად ითვლებოდა. მას განაგებდა და იცავდა პრივილეგირებული გვარიდან არჩეული მელომე, რომელიც ლემით ხელში წინ უძღოდა ლაშქარს ომიანობისას. დღეობის ბოლოს იმართებოდა დოღი, სადაც მელომეც იღებდა მონაწილეობას. მისი გამარჯვება საქმეში გამარჯვებასა და ხვავრიელ წელიწადს ნიშნავდა. 

ლემი არქაული წარმომადგენების საფუძველზეა აღმოცენებული. იგი უნდა უკავშირდებოდეს სვანეთში დამოწმებულ ტოტემური მგლის რწმენებს, შესაძლოა წმ. გიორგის ზოომორფული გამოვლინებაც იყოს. ანალოგიური დროშები გავრცელებული იყო სკვითებს, სარმატებსა და პართელებს შორის, საიდანაც გადაიღეს რომაელებმა და სასანურმა ირანმა. აქედან კი — ბიზანტიელებმა და შუასაუკუნეების ევროპელებმა.

## ლიტერატურა
* *ბარნაველი ს.,* ქართული დროშები, თბ., 1953;
**Бардавелидяе В. В.,* Древнейшие религиозные верования и обрядовое графическое искусство грузинских племен, Тб., 1957;

კატეგორია:სვანეთი
ლემინგები

**ლემინგები** მთელ ჰოლარქტიკაში — ტუნდრასა და პოლარულ კუნძულებზე — გავრცელებული არიან ჩლიქოსანი ლემინგები (*Dicrostonyx*). ნამდვილი ლემინგები (*Lemmus*) წარმოდგენილი არიან 4 სახეობით: ამურის ლემინგი (*L. amurensis*), რომელიც შორეული აღმოსავლეთის ტყეებში ცხოვრობს ჩუკოტკიდან მდინარე ამურამდე; ყვითელმუცელა ლემინგი (*L. trimucronatus*), რომელიც გავრცელებულია ჩუკოტკის, ჩრდილოეთ ამერიკის და კანადის არქტიკული არქიპელაგის კუნძულების ტუნდრაში; ციმბირული ლემინგი (*L. sibiricus*), რომელიც სახლობს მთელ ტუნდრის ზონაში თეთრი ზღვიდან მდინარე კოლიმამდე, აგრეთვე ახალი ციმბირის კუნძულებსა და ვრანგელის კუნძულზე; ნორვეგიული ლემინგი (*L. lemmus*), რომელიც სკანდინავიის ნახევარკუნძულის ბინადარია და ბერინგის ლემინგი (*L. nigripes*). ტყის ლემინგების გვარი (*Myopus*) წარმოდგენილია ერთადერთი სახეობით — ტყის ლემინგი (*M. schisticolor*), რომელიც გავრცელებულია ევრაზიის ტაიგის ზონაში სკანდინავიიდან წყნარ ოკეანემდე. ჭაობის ლემინგების (*Synaptomys*) ორი სახეობა (*S. borealis* და *S. cooperi*) ბინადრობს ჩრდილოეთ ამერიკის ბორეალური ზონის ტყიან რაიონებში.

აქტიური არიან მთელი წელი. ზოგიერთი ლემინგი საკუთარ სოროს თხრის და საკვებს იმარაგებს (მაგ., ჩლიქოსანი ლემინგები); ზოგიერთი თავშესაფარს პოულობს ყინვაბზარებში, იყენებს სხვების სოროებს ან მიწისზედა ბუდეს აშენებს; ზამთარში რამდენიმე ინდივიდმა შესაძლოა საერთო სამყოფელში მოიყაროს თავი. წელიწადში დედალი იძლევა 6-მდე თაობას, თითოეულ ჯერზე შობს 5–6 ნაშიერს; ხელსაყრელ წლებში გამრავლება იწყება თოვლის საფრის დადებამდე დიდი ხნით ადრე. დედლები სქესობრივად მწიფდებიან სიცოცხლის მეორე თვეს. ბუნებრივ პირობებში ლემინგები ცხოვრობენ 1–2 წელს. ზოგიერთ ადგილას ასრულებენ სეზონურ მიგრაციებს გამოზამთრების ადგილებიდან საზაფხულო სამყოფლისაკენ. წარმოდგენები ლემინგთა მასობრივი მიგრაციების შესახებ არ არის დამტკიცებული და შეცდომას წარმოადგენს. ყველა სახეობა მცენარეჭამიაა; რიცხოვნობის ზრდის დროს ისე ჭამენ მცენარეულობას, რომ კარგად შესამჩნევ ბალახეულობისგან მოტიტვლებულ ადგილებს ტოვებენ. ყველა სახეობას ახასიათებს რაოდენობის მნიშვნელოვანი რყევები: ხელსაყრელ წლებში მათი სიმჭიდროვე 1 ჰექტარზე 300 ინდივიდს აჭარბებს, დეპრესიის წლებში მათი აღმოჩენა საკმაოდ რთული ხდება. ლემინგები ჰოლარქტიკის ტუნდის ეკოსისტემის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს კომპონენს წარმოადგენენ. მათ რაოდენობაზეა დამოკიდებული არქტიკის მრავალი სახეობის ცხოველის არსებობა (მაგ., ყარსაღის მთავარი საკვებია). ავრცელებენ საშიშ ინფექციებს: ლეპტოსპიროზი, ფსევდოტუბერკულოზი, ტულარემია და სხვ. ყველა სახეობის ლემინგის რიცხოვნობა შიშს არ იწვევს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ზაზუნასებრნი
ჰერბერტ ჰუვერი

**ჰერბერტ კლარკ ჰუვერი** (; დ. 10 აგვისტო, 1874, უესტბრანჩი, აიოვის შტატი — გ. 20 ოქტომბერი, 1964, ნიუ-იორკი) — აშშ-ის 31-ე პრეზიდენტი (1929 - 1933), რესპუბლიკელი. 

## ბიოგრაფია
ჰუვერი პროფესიით სამთო ინჟინერი იყო. უორენ გამალიელ ჰარდინგის და კალვინ კულიჯის პრეზიდენტობის დროს აშშ-ის ვაჭრობის მდივანის პოსტი ეკავა. ვაჭრობის მდივნობისას მან ბევრი გააკეთა მთავრობასა და კომპანიებს შორის თანამშრომლობის გაუმჯობესებისთვის, საერთაშორისო ვაჭრობის გაზრდისთვის და ახალი ტექნოლოგიების განვითარებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ მას არჩევით თანამდებობაზე მუშაობის გამოცდილება არ ჰქონდა, მან 1928 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ადვილად გაიმარჯვა. იგი კაბინეტის ბოლო მდივანი იყო, ვინც პრეზიდენტად აირჩიეს.

ჰუვერის პრეზიდენტობა ხასიათდებოდა მძიმე ეკონომიკური კრიზისით – დიდი დეპრესია. სახელმწიფოს ეკონომიკაში ჩაურევლობის პოლიტიკამ კრახი განიცადა. მის მიერ პრეზიდენტის პოსტის დაკავებიდან რვა თვე არ იყო გასული, როდესაც 1929 წლის საფონდო ბაზრის კრახი მოხდა. ჰუვერის არცერთმა მცდელობამ ეკონომიკური სიტუაციის გაუმჯობესებისთვის შედეგი არ გამოიღო. 1932 წლის არჩევნებში მან გამანადგურებელი მარცხი იწვნია. ისტორიკოსების აზრით მისი ასეთი მარცხი, მთავარ მიზეზ ეკონომიკურ კრიზისთან ერთად, მშრალი კანონის არაპოპულარულობამ, ქარიზმის და პოლიტიკოსებთან მუშაობის უნარის ნაკლებობამ გამოიწვია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვაჭრობის მდივნები
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები
კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ოქტომბერი
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები