თავის ტვინის წინა არტერია

**თავის ტვინის წინა არტერია** (ინგ. **Anterior cerebral artery (ACA)**) — შიგნითა საძილე არტერიის ორად გაყოფის (ბიფურკაციის) შედეგად მიღებული არტერია, თავის ტვინის შუა არტერიასთან (ინგ. Middle cerebral artery (MCA)) ერთად. ACA სისხლით ამარაგებს თავის ტვინის შიგნითა (მედიალურ) ნაწილებს, თხემის წილის ჩათვლით. თავის ტვინის მარჯვენა და მარცხენა წინა არტერიები შუახაზზე ერთმანეთს უკავშირდება წინა შემაერთებელი არტერიით (ინგ. Anterior communicating artery (AComA). თავის ტვინის წინა არტერიის დაზიანებისას აღინიშნება თავის ტვინის წინა არტერიის სინდრომი.

## სეგმენტები 
თავის ტვინის წინა არტერია იყოფა 5 სეგმენტად (A1-A5): 

### A1 სეგმენტი 
ACA-ს A1 სეგმენტი (ასევე ცნობილი, როგორც პრე-შემაერთებელი (ინგ. Pre-communicating)) იწყება შიგნითა საძილე არტერიის ბიფურკაციიდან, მიემართება მხედველობის ჯვარედინზე ან/და ნერვზე და მთავრდება წინა შემაერთებელ არტერიასთან, რომელიც უმეტესად მდებარეობს მხედველობის ჯვარედინის ზემოთ. აღსანიშნავია, რომ როდესაც A1 სეგმენტი მოკლეა, ის მჭიდროდაა გადაჭიმული ჯვარედინზე, ხოლო როდესაც გრძელია - მხედველობის ნერვებზე მიემართება. პრე-შემაერთებელ სეგმენტს ყველაზე მეტად ახასიათებს ჰიპოპლაზია/აპლაზია.

### A2 სეგმენტი 
მინი|277x277პქ|თავის ტვინის წინა არტერიის სეგმენტები
A2 (კორძქვეშა, ანუ ინფრაკალოზური) სეგმენტი იწყება წინა შემაერთებელი არტერიის დონიდან, მიემართება ზემოთ, საზღვროვანი ფირფიტის პარალელურად და წინ და მთავრდება კორძიანი სხეულის ნისკარტსა (Rostrum) და მუხლს (Genu) შორის საზღვარზე.

### A3 სეგმენტი 
A3 (კორძიანი სხეულის წინა, ანუ პრეკალოზური) სეგმენტი იწყება კორძიანი სხეულის მუხლისა და ნისკარტის საზღვრიდან, მიემართება მუხლის გარშემო და ბოლოვდება მუხლისა და სხეულის საზღვარზე.

### A4 სეგმენტი 
A4 (კორძზედა, ანუ სუპრაკალოზური) სეგმენტი იწყება კორძიანი სხეულის მუხლისა და სხეულის საზღვრიდან, მიემართება უკან, კორძიანი სხეულის პარალელურად და ბოლოვდება სხეულისა და მორგვის (სპლენიუმის) საზღვარზე.
[მინი|346x346პქ|[ვილიზიის წრე. სურათზე ჩანს ჰოიბნერის შებრუნებული არტერია (Recurrent artery of heubner).]]

### A5 სეგმენტი 
A5 (კორძუკანა, ანუ პოსკალოზური) სეგმენტი იწყება კორძიანი სხეულის სხეულისა და მორგვის საზღვრიდან და მოიცავს მის უკან მდებარე ნაწილს.

## ტოტები 
მინი|231x231პქ|თავის ტვინის სწორი ხვეული. სისხლით ამარაგებს მედიალური ორბიტოფრონტალური არტერია.
თავის ტვინის წინა არტერიას გამოეყოფა მრავალი ტოტი, რომელიც ამარაგებს თავის ტვინის შიგნით (მედიალურად) მდებარე სტრუქტურებს:

### ჰოიბნერის შებრუნებული არტერია 
ჰოიბნერის შებრუნებული არტერია (ინგ. Recurrent artery of Heubner (RAH)) გამოეყოფა A1 ან A2 სეგმენტს წინა შემაერთებელი არტერიის მიმდებარედ, მიემართება თავის ტვინის წინა არტერიის პარალელურად და უკან (ACA-ში სისხლის დინების საპირისპირო მიმართულებით, საიდანაც მოდის არტერიის სახელი), შედის სილვიის ნაპრალის შიგნითა ნაწილში, გადაუვლის შიგნითა საძილე არტერიის ბიფურკაციასა და თავის ტვინის შუა არტერიას, საბოლოოდ კი შედის წინა დაცხრილულ ნივთიერებაში (Anterior perforated substance (APS)). APS-ში ის შეიძლება შევიდეს როგორც კენტი არტერია ან იქამდე გაიყოს რამდენიმე (საშუალოდ 4) ტოტად. ტოტების ნაწილი, რომელიც შედის APS-ში, სისხლით ამარაგებს კუდიანი ბირთვის თავს, ჩენჩოსა და გარეთა მკრთალი სფეროს წინა ნაწილს, შიგნითა კაფსულის წინა ფეხსა და უნკუსის კონას. ტოტების ის ნაწილი კი, რომელიც წინა დაცხრილულ ნივთიერებაში არ შედის, ამარაგებს შუბლის წილის ქვედა ზედაპირს. RAH-ის დაზიანების შედეგად ვითარდება ჰოიბნერის შებრუნებული არტერიის სინდრომი.

### ბაზალური პერფორირებადი ტოტები 
A1-ს, A2-სა და წინა შემაერთებელ არტერიას გამოეყოფა მრავალი (საშუალოდ - 8) ბაზალური პერფორირებადი ტოტები, რომლებიც ამარაგებს მხედველობის ჯვარედინს, ჰიპოთალამუსს, თაღს, კორძიან სხეულს, ძგიდის (სეპტალურ) მიდამოს, სარტყლისებრ ხვეულს, წინა დაცხრილულ ნივთიერებას, წინა შესართავს, შუბლის წილის ქვედა მიდამოს, ზოლიან სხეულსა (ჩენჩო + კუდიანი ბირთვი) და მკრთალ სფეროს.

### კალოზომარგინალური არტერია 
კალოზომარგინალური არტერია არის ACA-ს ყველაზე დიდი ტოტი, რომელიც უმეტესად გამოეყოფა A3-ს და მიემართება სარტყლისებრ ღარში ან მის მიმდებარედ.

### მედიალური ორბიტოფრონტალური არტერია 
მინი|შუბლის ზედა ხვეული. სისხლით ამარაგებს შუბლის შიგნითა არტერიები.
მედიალური ორბიტოფრონტალური არტერია ძირითადად გამოეყოფა A2-ს, რის შემდეგაც მიემართება წინ და ქვემოთ (ანტეროინფერიორულად) და სისხლით ამარაგებს სწორ ხვეულს, ყნოსვის ბოლქვს, ყნოსვის ტრაქტსა და მედიალურ ორბიტოფრონტალურ ხვეულს.

### ფრონტოპოლარული არტერია 
მინი|თავის ტვინის შუახაზის ჭრილი. სურათზე ჩანს კორძიანი სხეული, გამჭვირვალე ძგიდე, წინა შესართავი, თაღი, სარტყლისებრი ხვეული, რომელთაც სისხლით ამარაგებს მოკლე და გრძელი კალოზური ტოტები.
ფრონტროპოლარული არტერია ძირითადად გამოეყოფა A2-ს, რის შემდეგაც მიემართება წინ, შუბლის წილის პოლუსისკენ, კვეთს შუბლქვეშა (სუბფრონტალურ) ღარს და სისხლით ამარაგებს შუბლის შიგნითა და გარეთა პოლუსებს.

### შუბლის შიგნითა არტერიები 
A2, A3 და A4 სეგმენტებს გამოეყოფა შუბლის წინა, შუა და უკანა შიგნითა არტერიები. წინა ამარაგებს შუბლის ზედა ხვეულის წინა ნაწილს, შუა მიემართება უკან, სარტყლისებრ ღარში, რის შემდეგაც უხვევს ზემოთ, კვეთს ზედა კიდეს და გადადის შუბლის ზედა ხვეულზე, რათა სისხლით მოამარაგოს მისი შუა ნაწილი. შუბლის უკანა შიგნითა არტერია კი მიემართება სარტყლისებრ ღარში უკან, უხვევს ზემოთ და ბოლოვდება პრეცენტრალური (წინა ცენტრალური) ღარის ზედა ნაწილში, რათა სისხლით მოამარაგოს შუბლის ზედა ხვეულის უკანა ნაწილი და სარტყლისებრი ხვეულის ნაწილი.

### პარაცენტრალური არტერია 
პარაცენტრალური არტერია გამოეყოფა A4-ს ან კალოზომარგინალურ არტერიას და ამარაგებს პარაცენტრალურ წილს.

### თხემის არტერიები 
თხემის ზედა და ქვედა არტერიები გამოეყოფა A4-ს, A5-ს ან კალოზომარგინალურ არტერიას, რის შემდეგაც ზედა მიემართება სარტყლისებრი ღარის მარგინალურ ტოტში და ამარაგებს წინასოლის (Precuneus) ზედა ნაწილს, ხოლო ქვედა მიემართება კორძიანი სხეულის მორგვის გარშემო და ამარებს წინასოლის უკანა-ქვედა ნაწილსა და მიმდებარე სოლს (Cuneus).

### მოკლე კალოზური ტოტები 
მინი|243x243პქ|A1 სეგმენტის ფენესტრაცია.
მოკლე კალოზური ტოტები გამოეყოფა პერიკალოზურ არტერიას და ამარაგებს კორძიან სხეულს, გამჭვირვალე ძგიდეს, თაღსა და წინა შესართავს.

### გრძელი კალოზური ტოტები 
გრძელი კალოზური ტოტები გამოეყოფა პერიკალოზურ არტერიას, მიემართება კორძიან სხეულზე და გზად გამოეყოფა კალოზური პერფორირებადი ტოტები და ტოტები მიმდებარე ქერქისთვის, ძგიდის ბირთვისთვის, გამჭვირვალე ძგიდისა და თაღისთვის.
მინი|258x258პქ|A1 სეგმენტის ჰიპოპლაზია

## ანატომიური თავისებურებები 
* **თავის ტვინის წინა არტერიის ფენესტრაცია** - სისხლძარღვის გაყოფა ორ ცალკეულ ტოტად, რის შემდეგაც ისინი კვლავ ერთდება და, შესაბამისად, წარმოიქმნება "ხვრელი" სისხლძარღვში. ACA-ს ფენესტრაცია კლინიკურად არ არის მნიშვნელოვანი, თუმცა, სისხლძარღვის განტოტების ადგილას მეტია ანევრიზმის წარმოქმნის შანსი, გამომდინარე ჰემოდინამიკის ცვლილებიდან.
* **ცალი ACA** - აღინიშნება არა წყვილი (2) არამედ კენტი (1) რაოდენობის წინა ცერებრალური არტერია. მიზეზი შეიძლება იყოს A1 სეგმენტების შეერთება ერთ ტოტად ან ცალი ACA-ს თანდაყოლილი აპლაზია. ორად გაყოფის (ბიფურკაციის) ადგილას ხშირია ანევრიზმები.
* **ACA ტრიფურკაცია** - თავის ტვინის წინა არტერია იყოფა არა 2 (ბიფურკაცია), არამედ 3 ძირითად ტოტად. ძირითადად მესამე ტოტი გამოეყოფა წინა შემაერთებელ არტერიას.
* **A1 სეგმენტის ჰიპოპლაზია** - სუსტად განვითარებული A1 სეგმენტი, რა შემთხვევაშიც, უმეტესად, აღინიშნება საპირისპირო A1 სეგმენტისა და წინა შემაერთებელი არტერიის დიდი ზომა, კომპენსატორული მექანიზმის გამო (რათა მეტი სისხლი მოხვდეს საპირისპირო მხრიდან ნაკლულ მხარეს).
* **პერსისტენტული ყნოსვის არტერია** - წინა ცერებრალური არტერიის იშვიათი ტოტი, რომელიც გაივლის ცხავის ძვლის დაცხრილულ ფირფიტაში და სისხლით ამარაგებს ცხვირის ღრუს. ზოგიერთ შემთხვევაში პერსისტენტული ყნოსვის არტერია გამოეყოფა შიგნითა საძილე არტერიას, მიემართება ყნოსვის ტრაქტის გასწვრივ, უხვევს და სისხლით ამარაგებს წინა ცერებრალური არტერიის დისტალური ნაწილის უბნებს.

მინი|228x228პქ|ACA ტრიფურკაცია

## ლიტერატურა 
* Rhoton Jr., A. L. (2023). ''Rhoton's Cranial Anatomy and Surgical Approaches''. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN: 9781975226879

## რესურსები ინტერნეტში 
* Anterior cerebral artery - Radiopaedia

კატეგორია:თავის ტვინის არტერიები
კატეგორია:თავის ტვინი
კატეგორია:თავის ტვინის სისხლმომარაგება