სიკვდილით დასჯა მონტენეგროში

სიკვდილით დასჯა მონტენეგროში — იურიდიული სასჯელი მონტენეგროში. ასეთი სასჯელი კანონში 1798 წელს შევიდა, რომელიც 2002 წლის 19 ივნისამდე მოქმედებდა. უკანასკნელი ადამიანი დანაშაულის გამო დახვრიტეს 1981 წლის 29 იანვარს, საბოლოო სიტყვა კი უკანასკნელად ორმა ადამიანმა 2001 წლის 11 ოქტომბერს წარმოითქვა. მონტენეგროს ეკრძალება სიკვდილით დასკის გამოყენება შემდეგი საერთაშორისო კონვენციებით (რატიფიცირების თარიღები მოცემულია ფრჩხილებში): სამოქალაქო და პოლიტიკური უფლებების საერთაშორისო პაქტის მეორე ფაკულტატური ოქმი (2001 წლის 6 სექტემბერი), აგრეთვე ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის No. 6  და No.6  ოქმები (2004 წლის 3 მარტი). მონტენეგროს კონსტიტუციის 26-ე თავის თანახმად „მონტენეგროში სიკვდილით დასჯა აკრძალულია“.

## ისტორია
### მონტენეგრო, 1798-1914
1851 წლამდე მონტენეგრო იყო თეოკრატიული სახელმწიფო, რომელსაც მართლმადიდებელი ეპისკოპოსი და სენატი მართავდა. სენატი მონტენეგროელი ტომების წარმომადგენლებისაგან შედგებოდა, რომლებიც სრული ავტონომიით სარგებლობდნენ. პირველი წერილობითი კანონი მიღებულ იქნა 1789 წელს (მასში ცვლილებები შეიტანეს 1803 წელს), ეპისკოპოს პეტრე I–ის მმართველობის დროს. ამ პერიოდში სიკვდილით დასჯა დაწესებული იყო მკვლელობისთვის და ღალატისთვის და მისი აღსრულების სამი გზა: დახვრეტა, ჩამოხრჩობა და ჩაქოლვა იყო. მართალია, კანონით არ იყო დადგენილი, მაგრამ ხალხს ქურდებისთვისაც სჯიდნენ სიკვდილით. ისტორიული წყაროების თანახმად, „ქურდი ჩამოახრჩეს და მკვლელი დახვრიტეს“ 1831 წელს. 

მას შემდეგ, რაც მონტენეგრო საერო სამთავრო გახდა, 1855 წელს მიიღეს ახალი სისხლის სამართლის კოდექსი (პრინც დანილო I-ის კოდექსი). იგი ითვალისწინებდა სიკვდილით დასჯას 18 სახის დანაშაულის ჩადენისთვის მათ შორის: მკვლელობისთვის, ღალატისთვის, მთავრის ღირსების წინააღმდეგ მოქმედებისთვის, ქურდობის სხვადასხვა ფორმისა და გადასახადის გადახდაზე უარის თქმისთვის. პირველი თანამედროვე სისხლის სამართლის კოდექსი, რომელიც მიღებულ იქნა 1906 წელს, ითვალისწინებდა სიკვდილით დასჯას ოცზე მეტი სახის დანაშაულისთვის. ეს პროცესი ძირითადად დახვრეტით სრულდებოდა, რომელსაც 10-ზე მეტი ჯარისკაცი ასრულებდა. 1914 წლამდე სიკვდილით დასჯის ფაქტების ზუსტი რიცხვი ცნობილი არ არის, მაგრამ, სავარაუდოდ, წელიწადში დაახლოებით 1-2 ასეთი შემთხვევა ფიქსირდებოდა. გამონაკლისს წარმოადგენდა ორი პოლიტიკური სასამართლო პროცესი 1908 და 1909 წლებში, როდესაც მთავრობის წინააღმდეგ შეთქმულებაში ბრალდებულ 13 პირს მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა (ცხრა სიკვდილით დასაჯეს).

### იუგოსლავია, 1918–1941
1918 წელს, როდესაც იუგოსლავია შეიქმნა კანონის აღსასრულებლად ახალი იურიდიული სისტემა სხვადასხვა ქვეყანაში მოქმედებდა. ჩრდილო–დასავლეთის პროვინციებში (ბოსნია და ჰერცეგოვინა, ხორვატია, სლოვენია და ვოევოდინა) სიკვდილით დასჯა დახურულ სივრცეში ეწყობოდა და მასზე ხალხის დასწრება არ შეიძლებოდა. ქვეყნის დანარჩენ ნაწილში (სერბეთი, კოსოვო, მონტენეგრო და ჩრდილოეთი მაკედონია) დამნაშავეებს ღია სივრცეში ხვრეტდნენ. როდესაც მთელი ქვეყნისთვის ერთიანი სისხლის სამართლის კოდექსი შემოიღეს (1929) განაჩენის აღსრულების ერთადერთ ლეგალურ სახედ ჩამოხრჩობა დაუშვეს, გარდა სამხედრო სასამართლოების მიერ გამოტანილი სასჯელისა, რომლეთათვისაც კვლავ დახვრეტა მოქმედებდა.

ძირითადი დანაშაულები, რომლისთვისაც ამ პერიოდში ხალხი სიკვდილით დასაჯეს იყო მკვლელობა და ძარცვა, ასევე ტერორიზმი. ოფიციალური სტატისტიკის მიხედვით, მონტენეგროში 1920-დან 1940 წლამდე 14 სასიკვდილო განაჩენი გამოიტანეს, 5 კი დასაჯეს (ამავე პერიოდში, მთელ იუგოსლავიაში იყო 904 განაჩენი და 291 სიკვდილით დასჯის შემთხვევა).

### მონტენეგრო, 1991-დან დღემდე
1992 წლის აპრილიდან სერბეთი იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის ნაწილი იყო, რომელიც ორი ფედერალური ერთეულისგან - სერბეთისა და მონტენეგროსაგან შედგებოდა. 1991 – დან 2002 წლამდე მონტენეგროს სასამართლოებმა რვა ადამიანს მიუსაჯეს სიკვდილით დასჯა, რომელთაგან არცერთი არ აღსრულებულა. ორი უკანასკნელი სასიკვდილო განაჩენი გამოიტანა პოდგორიცის უმაღლესმა სასამართლომ სლავკო დევიჩზე და რადე არსოვიჩზე, რომლებიც ნასამართლევები იყვნენ მკვლელობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* www.smrtnakazna.rs  სიკვდილით დასჯის მონაცემთა ბაზა მონტენეგროში, 1918–2002 წლები

## სქოლიო
კატეგორია:სიკვდილით დასჯა ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ადამიანის უფლებები მონტენეგროში