მედიჩი (დინასტია)

მინი|250პქ|მედიჩების საგვარეულო გერბი
**მედიჩები** ()  — იტალიელი ბანკირების ოჯახი და პოლიტიკური დინასტია, რომელმაც პირველად განამტკიცა ძალაუფლება ფლორენციის რესპუბლიკაში კოზიმო მედიჩისა და მისი შვილიშვილის ლორენცო დიდებულის დროს XV საუკუნის პირველ ნახევარში. ოჯახი წარმოშობით იყო იტალიის ტოსკანის რეგიონიდან და თანდათანობით გამდიდრდა ვაჭრობით. მათ დააარსეს მედიჩის ბანკი. ეს ბანკი ევროპაში უდიდესი იყო 1400-იან წლებში და ხელი შეუწყო მედიჩების პოლიტიკური ძალაუფლების ზრდას ფლორენციაში, თუმცა ოფიციალურად XVI საუკუნემდე ისინი რჩებოდნენ მოქალაქეებად და არა მონარქებად.

1532 წელს ოჯახმა შეიძინა მემკვიდრეობითი ტიტული ფლორენციის ჰერცოგი. 1569 წელს, ტერიტორიული გაფართოების შემდეგ, საჰერცოგო აღიარეს ტოსკანის დიდ საჰერცოგოდ. მედიჩები მართავდნენ დიდ საჰერცოგოს კოზიმო I-ის მიერ მისი დაარსებიდან 1737 წლამდე, ჯან გასტონე მედიჩის გარდაცვალებამდე. მედიჩებმა კათოლიკური ეკლესიას ოთხი პაპი მისცეს ლეო X (1513–1521 წწ.), კლემენტ VII (1523–1534 წწ.), პიუს IV (1559–1565 წწ.) და ლეო XI (1605 წ.), და საფრანგეთის ორი დედოფალი ეკატერინე მედიჩი (1547–1559 წწ.) და მარია მედიჩი (1600–1610 წწ.). მედიჩების დიდი საჰერცოგო განიცდიდა ეკონომიკურ ზრდას ადრეული დიდი ჰერცოგების დროს, მაგრამ გაკოტრდა კოზიმო III მედიჩის (1670–1723 წწ.) დროს.

მედიჩების სიმდიდრე და გავლენა თავდაპირველად მომდინარეობდა საფეიქრო ვაჭრობიდან, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ფლორენციის მატყლის გილდია. სხვა ოჯახების მსგავსად, რომლებიც მართავდნენ იტალიურ სინიორიებს, მედიჩები დომინირებდნენ თავიანთი ქალაქის მთავრობაში, შეძლეს ფლორენციის მოქცევა თავიანთი ოჯახის ძალაუფლების ქვეშ და შექმნეს გარემო, სადაც ხელოვნება და ჰუმანიზმი აყვავდა. იტალიური რენესანსი შთაგონებული იყო მედიჩებისა და იტალიის სხვა ოჯახების მიერ, როგორიცაა ვისკონტი და სფორცა მილანში, ესტე ფერარაში, ბორჯია და დელა როვერე რომში და გონძაგა მანტუაში.

მედიჩის ბანკი, მისი შექმნიდან (1397 წ.) მის დაცემამდე (1494 წ.), იყო ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული და პატივსაცემი ინსტიტუტი ევროპაში. მედიჩების ოჯახი გარკვეული დროის განმავლობაში ევროპაში უმდიდრესად ითვლებოდა. ამ საფუძვლიდან მათ შეიძინეს პოლიტიკური ძალაუფლება თავდაპირველად ფლორენციაში და შემდეგ უფრო ფართოდ იტალიასა და ევროპაში. ისინი იყვნენ პირველი ბიზნესმენები, რომლებმაც გამოიყენეს საბუღალტრო ჩანაწერების სისტემა კრედიტებისა და დებეტების თვალყურის დევნებისთვის.

მედიჩების ოჯახმა დააფინანსა წმინდა პეტრეს ბაზილიკისა და ფლორენციის კათედრალის მშენებლობა და იყო დონატელოს, ბრუნელესკის, ბოტიჩელის, ლეონარდო და ვინჩის, მიქელანჯელოს, რაფაელის, მაკიაველის, გალილეის, ფრანჩესკო რედისა და სხვა მრავალ ხელოვანთა და მეცნიერთა  მეცენატი. მათ დააფინანსეს პიანინოს გამოგონება და სავარაუდოდ ოპერის გამოგონებაც. ისინი ასევე იყვნენ კონტრრეფორმაციის პროტაგონისტები, რეფორმაციის დასაწყისიდან ტრიდენტის საეკლესიო კრების და საფრანგეთის რელიგიურ ომებამდე.

## ისტორია 
მედიჩის ოჯახი წარმოშობით სოფლის მეურნეობის რეგიონ მუჯელოდან იყო, რომელიც ფლორენციის ჩრდილოეთით მდებარეობს. გვარი პირველად მოხსენიებულია 1230 წლის დოკუმენტში. სახელის წარმოშობა გაურკვეველია. „მედიჩი“ არის „medico“-ს მრავლობითი რიცხვი, რაც ნიშნავს „სამედიცინო ექიმს“. დინასტიის ისტორია იწყება 1397 წელს ფლორენციაში მედიჩის ბანკის დაარსებით.

### ძალაუფლების მოპოვება
XIII საუკუნის უმეტეს ნაწილში იტალიის წამყვანი საბანკო ცენტრი იყო სიენა. მაგრამ 1298 წელს, ევროპის ერთ-ერთი წამყვანი საბანკო ოჯახი, ბონსინიორები გაკოტრდნენ და სიენამ დაკარგა იტალიის საბანკო ცენტრის სტატუსი ფლორენციის სასარგებლოდ. გვიანი XIV საუკუნის ჩათვლით, ფლორენციის წამყვანი ოჯახი იყო ალბიცის სახლი. 1293 წელს მიიღეს მართლმსაჯულების ორდინანსები, რომლებიც ფაქტობრივად გახდა იტალიის აღორძინების პერიოდის ფლორენციის რესპუბლიკის კონსტიტუცია. ქალაქის მრავალრიცხოვანი მდიდრული პალაცოები (სასახლეები) გარშემორტყმული იყო მოქალაქეების მზარდი კეთილდღეობის გამო აშენებული საცხოვრებელი სახლებით.

ალბიცის ოჯახის მთავარი გამოწვევა იყო მედიჩის ოჯახი, პირველად ჯოვანი დი ბიჩი დე’ მედიჩის ხელმძღვანელობით, შემდეგ მისი ძე კოზიმო მედიჩი და შვილიშვილი ლორენცო მედიჩი. მედიჩები აკონტროლებდნენ მედიჩის ბანკს, იმ დროის ევროპის უდიდესი ბანკის და სხვა მრავალი საწარმოს არამარტო ფლორენციაში. 1433 წელს ალბიცებმა მოახერხეს კოზიმოს გაძევება. მაგრამ მომდევნო წელს, პრო-მედიჩურმა სინიორიამ (სამოქალაქო მთავრობა), რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ტომაზო სოდერინი, ოდოო ალტოვიტი და ლუკა პიტი, კოსიმო დააბრუნეს ქალაქის სათავეში. მედიჩები გახდნენ ქალაქის ხელმძღვანელი ოჯახი, ეს პოზიცია შეინარჩუნეს შემდეგი სამი საუკუნის განმავლობაში. ფლორენცია რესპუბლიკად დარჩა 1537 წლამდე, მაგრამ რესპუბლიკური მთავრობის ინსტრუმენტები მტკიცედ იყო მედიჩებისა და მათი მოკავშირეების კონტროლქვეშ, გარდა 1494 და 1527 წლების შუალედებისა. კოზიმო და ლორენცო იშვიათად იკავებდნენ ოფიციალურ პოსტებს, მაგრამ იყვნენ ფორმალური ლიდერები.

მედიჩის ოჯახი დაკავშირებული იყო იმ დროის სხვა ელიტურ ოჯახებთან ქორწინებების, პარტნიორობების ან დასაქმების გზით, ამიტომ ოჯახს ჰქონდა ცენტრალური პოზიცია სოციუმში: რამდენიმე ოჯახს მხოლოდ მედიჩების მეშვეობით ჰქონდა სისტემატიური წვდომა სხვა ელიტურ ოჯახებთან, შესაძლოა საბანკო ურთიერთობების მსგავსად. ამის მაგალითებია ბარდი, ალტოვიტი, რიდოლფი, კავალკანტი და ტორნაბუონი. ეს მიჩნეულია მედიჩის ოჯახის აღზევების მიზეზად.

ოჯახის წევრებმა გარკვეულ პროგრესს მიაღწიეს XIV საუკუნის დასაწყისში საქონლით ვაჭრობაში, განსაკუთრებით საფრანგეთთან და ესპანეთთან. მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე მედიჩი იყო ქალაქის სამთავრობო ინსტიტუტებში, ისინი მაინც ნაკლებად მნიშვნელოვანი იყვნენ, ვიდრე სხვა გამორჩეული ოჯახები, როგორიცაა ალბიცი ან სტროცი. სალვესტრო მედიჩი იყო მქსოველთა გილდიის წევრი ჩიოპრის აჯანყების დროს 1378-1382 წლებში, ხოლო ანტონიო მედიჩი გააძევეს ფლორენციიდან 1396 წელს. კიდევ ერთ შეთქმულებაში მონაწილეობამ 1400 წელს გამოიწვია ოჯახის ყველა შტოს აკრძალვა ფლორენციის პოლიტიკაში 20 წლით, გარდა ორი გამონაკლისისა.

### XV საუკუნე
ავერარდო მედიჩის ძემ ჯოვანი დი ბიჩი დე’ მედიჩიმ (დაახლ. 1360–1429), გაზარდა გვარის სიმდიდრე მედიჩების ბანკის შექმნით და გახდა ფლორენციის ერთ-ერთი უმდიდრესი კაცი. მიუხედავად იმისა, რომ არასოდეს ეკავა პოლიტიკური თანამდებობა, მან მოიპოვა ძლიერი საზოგადოებრივი მხარდაჭერა გადასახადების პროპორციული სისტემის შემოღებით. მისმა ძემ, კოზიმო მედიჩიმ, რომელსაც შემდგომში „სამშობლოს მამა“ (Pater Patriae) უწოდეს, 1434 წელს დაიკავა ფლორენციის რესპუბლიკის არაოფიციალური ხელმძღვანელის ადგილი.

მედიჩებმა დამატებით მოგება ნახეს 1461 წელს ტოლფაში სელის დიდი რესურსების აღმოჩენით. სელი აუცილებელი იყო გარკვეული ქსოვილების საღებავის დასამაგრებლად და ძირითადად გამოიყენებოდა ტექსტილის წარმოებაში. მანამდე ოსმალები იყვნენ სელის ერთადერთი ექსპორტიორები, ამიტომ ევროპა იძულებული იყო მათგან ეყიდა. პაპმა პიუს II-მ მედიჩების გვარს მიანიჭა მონოპოლია მოპოვებაზე, რითაც ისინი გახდნენ სელის მთავარი მწარმოებლები ევროპაში.

სამი თანამიმდევრული თაობა — კოზიმო, პიერო და ლორენცო — მართავდნენ ფლორენციას XV საუკუნის უმეტესი პერიოდის განმავლობაში. მათ მკაფიოდ დაისაკუთრეს მმართველობა წარმომადგენლობითი სისტემის გაუქმების გარეშე. აღნიშნული სამი მედიჩი იყო გამორჩეული „აჯანყებული და დამოუკიდებელი ქალაქის" მართვაში. 1492 წელს ლორენცოს გარდაცვალების შემდეგ, მის ძეს პიეროს არ შესწევდა უნარი გამკლავებოდა 1492 წელს საფრანგეთის შემოჭრით გამოწვეულ გამოწვევებს. ორი წლის თავზე მას და მის მხარდამჭერებს აიძულეს გადახვეწილიყვნენ და შეეცვლათ რესპუბლიკური მთავრობა. 

პიერო მედიჩი (1416–1469), კოზიმოს ძე, ხელისუფლებაში იყო მხოლოდ ხუთი წლის განმავლობაში (1464–1469 წწ.). მას შეარქვეს „Piero the Gouty“ ფეხზე გაჩენილი ნიკრისის ქარის გამო, რამაც საბოლოოდ მისი სიკვდილი გამოიწვია. განსხვავებით მამისგან, პიეროს არ ჰქონდა ხელოვნების მიმართ დიდი ინტერესი. ავადმყოფობის გამო, ძირითადად სახლში იყო მიჯაჭვული, რის გამოც მცირე რაოდენობით იღებდა მონაწილეობას ფლორენციის კონტროლში. ამიტომ მედიჩების გავლენა შენელდა მომდევნო ლორენცოს მმართველობამდე.

ლორენცო მედიჩი (1449–1492 წწ.), რომელსაც „დიდებული“ შეარქვეს, იყო უფრო მეტად მზრუნველი ქალაქის ხელმძღვანელეს შორის, თუმცა უგულებელყო საოჯახო საბანკო საქმიანობა, რამაც საბოლოო ჯამში გაანადგურა იგი. გვარის წარმატების გასაგრძელებლად, ლორენცო გეგმავდა თავისი შვილების მომავალ კარიერას. მან მოამზადა პიერო II სამოქალაქო ხელმძღვანელობისთვის; ჯოვანი მედიჩი (მომავალი პაპი ლეო X) ადრეული ასაკიდანვე დაუკავშირა ეკლესიას; ხოლო მის ასულ მადალენა მედიჩის მისცა დიდი მზითვი, რათა პოლიტიკურად სარგებლიანი ქორწინება მოეხერხებინა პაპ ინოკენტი VIII-ის ძესთან, რაც გაამაგრებდა მედიჩების კავშირს რომაული ჩიბოსა და ალტოვიტის გვარებთან.

1478 წლის პაცების შეთქმულება იყო მცდელობა გადაეყენებინათ მედიჩების გვარი, მოეკლათ ლორენცო თავისი უმცროს ძმა ჯულიანოსთან ერთად აღდგომის მსახურების დროს. მკვლელობის მცდელობა დასრულდა ჯულიანოს სიკვდილით და ლორენცოს დაჭრით. შეთქმულებაში მონაწილეობდნენ პაცისა და სალვიატის გვარები — ორივე საბანკო გვარი, რომლებიც ცდილობდნენ მედიჩების გავლენის შესუსტებას. მასში მონაწილეობდა აგრეთვე ეკლესიის მღვდელი, პიზის არქიეპისკოპოსი და გარკვეულწილად პაპი სიქსტუს IV. შემთხვევის მონაწილეებმა მიმართეს პაპ სიქსტუს IV-ს იმედით, რომ მიიღებდნენ მის მხარდაჭერას, რადგან მას და მედიჩების გვარს შორის დიდი წინააღმდეგობა არსებობდა. თუმცა, პაპმა არ გასცა ოფიციალური ნებართვა გეგმის განხორციელებაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მან პირდაპირ უარი თქვა ოფიციალურ მხარდაჭერაზე, პაპმა მაინც დაუშვა შეთქმულების გაგრძელება, არ ჩარეულა პროცესში, და ლორენცოს მკვლელობის წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ ეკლესიის სამსახურში ჩადენილი დანაშაულებისთვის ანათემას გადასცა დამნაშავეები.

ამ მოვლენების შემდეგ, ლორენცომ შვილად აიყვანა თავისი ძმის უკანონო შვილი ჯულიო მედიჩი (1478–1535), რომელიც მომავალში პაპი კლემენტ VII გახდა. ლორენცოს ძემ პიერო II კი აიღო ხელმძღვანელობა ფლორენციაში მამამისის გარდაცვალების შემდეგ. მედიჩები იძულებით გახდნენ წასულიყვნენ ფლორენციიდან 1494-1512 წლებში იმის გამო, რომ პიერო II-მ საფრანგეთის შემოსევების დროს მეფე შარლ VIII-ის ყველა მოთხოვნა დააკმაყოფილა.

### XVI საუკუნე
მედიჩების გაძევება გაგრძელდა 1512 წლამდე, შემდეგ კი გვარის „სენიორმა“ შტომ, კოზიმო უფროსის შთამომავლებმა, შეძლეს მმართველობის გაგრძელება 1537 წლამდე, ალესანდრო მედიჩის, ფლორენციის პირველი ჰერცოგის მკვლელობამდე. ეს მრავალსაუკუნოვანი მმართველობა მხოლოდ ორჯერ გაწყდა (1494–1512 და 1527–1530 წლებში), როდესაც ანტი-მედიჩურმა ფრაქციებმა ხელში აიღეს ფლორენციის კონტროლი. ჰერცოგ ალესანდროს მკვლელობის შემდეგ, ხელისუფლება გადაეცა მედიჩების „უმცროს" შტოს, რომელიც სათავეს იღებდა ლორენცო უფროსისაგან, მმართველი გახდა კოზიმო I მედიჩი.

კოზიმო უფროსმა და მისმა მამამ საფუძველი ჩაუყარეს მედიჩების ძლიერებას საბანკო და სამრეწველო სფეროში. გვარის გავლენა იზრდებოდა სიმდიდრის, ხელოვნებისა და კულტურის პატრონაჟით. საბოლოო ჯამში, მათი გავლენამ მიაღწია პაპობამდე და გაგრძელდა მრავალი საუკუნის განმავლობაში, როგორც ფლორენციისა და ტოსკანის ჰერცოგები. ფლორენციის მოსახლეობის სულ მცირე ნახევარი და უფრო სავარაუდოა რომ მეტიც, დასაქმებული იყო მედიჩებთან და მათი საწარმოების ქსელში.

#### მედიჩი პაპები
მინი|200პქ|მედიჩების საქორწინო გობელენი (1589).
[მინი|200პქ|[კოზიმო I მედიჩი|კოზიმო I, ტოსკანის დიდი საჰერცოგოს დამფუძნებელი.]]
მედიჩები მოკლე ხნით გახდნენ დასავლური ქრისტიანული სამყაროს ლიდერები XVI საუკუნეში თავიანთი ორი გამოჩენილი პაპის, ლეო X-ისა და კლემენტ VII-ის მეშვეობით. ორივე მათგანი იყო რომის, ფლორენციისა და იტალიის დიდი ტერიტორიების de facto პოლიტიკური მმართველი, რომლებიც ცნობილი იყო როგორც საეკლესიო სახელმწიფოები. ისინი იყვნენ ხელოვნების გულუხვი მეცენატები, რომლებმაც დაუკვეთეს რაფაელის „გარდასახვა“ და მიქელანჯელოს „უკანასკნელი სამსჯავრო“. თუმცა, მათი მმართველობა დემთხვა ვატიკანის რთულ პერიოდს, რაც მოიცავდა მარტინ ლუთერის პროტესტანტულ რეფორმაციასა და რომის ცნობილი გაძარცვას 1527 წელს.

ლეო X-ის გართობისმოყვარე პაპობამ დააცარიელა ვატიკანის საგანძური და დააგროვა უზარმაზარი ვალები. 1513 წელს პაპად არჩევიდან მის სიკვდილამდე (1521 წელამდე), ფლორენციას მიმდევრობით მართავდა სამი მედიჩი: ჯულიანო მედიჩი, ლორენცო II მედიჩი და ჯულიო მედიჩი, რომელიც საბოლოოდ პაპი კლემენტ VII გახდა.

კლემენტ VII-ის მღელვარე პონტიფიკატი ცნობილი იყო სწრაფად განვითარებული პოლიტიკური კრიზისებით, ბევრი მათგანი დიდი ხნის განმავლობაში მწიფდებოდა, რამაც გამოიწვია რომის აოხრება საღვთო რომის იმპერატორის, კარლ V-ის არმიის მიერ 1527 წელს და სალვიატების, ალტოვიტების და სტროცების აღზევება რომის კურიის წამყვან ბანკირებად. კლემენტის პაპად არჩევის დროიდან (1523 წ.) რომის აოხრებამდე, ფლორენციას მართავდნენ ახალგაზრდა იპოლიტო მედიჩი (რომის ეკლესიის მომავალი კარდინალი და ვიცე-კანცლერი), ალესანდრო მედიჩი (ფლორენციის მომავალი ჰერცოგი) და მათი მეურვეები. 1530 წელს, კარლ V-სთან მოკავშირეობის შემდეგ, პაპმა კლემენტ VII-მ მოახერხა კარლ V-ის ქალიშვილის, მარგარეტ ავსტრიელის დანიშვნა თავის უკანონო დისშვილზე (სავარაუდოდ, მის შვილზე) ალესანდრო მედიჩიზე. კლემენტმა ასევე დაარწმუნა კარლ V, რომ ალესანდრო ფლორენციის ჰერცოგად დაენიშნა. ასე დაიწყო მედიჩების მონარქიული მმართველობა ფლორენციაში, რომელიც ორი საუკუნის განმავლობაში გაგრძელდა.

ალესანდრო მედიჩის ჰერცოგობის შემდეგ, პაპმა კლემენტ VII-მ თავისი პირველი ბიძაშვილის შვილიშვილი, ეკატერინე მედიჩი, მიათხოვა იმპერატორ კარლ V-ის მთავარი მტრის, საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-ის ვაჟს, მომავალ მეფე ანრი II-ს. ამან გამოიწვია მედიჩების დაკავშირება ეკატერინეს ქალიშვილების მეშვეობით ესპანეთის სამეფო ოჯახთან.

1534 წელს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, პაპი კლემენტ VII გარდაიცვალა და მასთან ერთად მედიჩების „უფროსი“ შტოს სტაბილურობაც. 1535 წელს, კარდინალი იპოლიტო მედიჩი იდუმალ ვითარებაში გარდაიცვალა. 1536 წელს, ალესანდრო მედიჩიმ იქორწინა კარლ V-ის ქალიშვილზე, მარგარეტ ავსტრიელზე; თუმცა, მომდევნო წელს იგი მოკლა გაბოროტებულმა ბიძაშვილმა, ლორენცინო მედიჩიმ. ალესანდროს და იპოლიტოს სიკვდილმა შესაძლებელი გახადა მედიჩების „უმცროსი“ შტოს მიერ ფლორენციის მართვა.

#### მედიჩი გრაფები
XVI საუკუნის მედიჩების ოჯახის კიდევ ერთი გამორჩეული პიროვნება იყო კოზიმო I, რომელიც შედარებით მოკრძალებული წარმოშობიდან მთელი ტოსკანის მმართველობამდე ამაღლდა. ეკატერინე მედიჩის, პაპ პავლე III-ისა და მათი მოკავშირეების წინააღმდეგობის მიუხედავად, მან სხვადასხვა ბრძოლებში გაიმარჯვა ფლორენციის მეტოქე სიენას დასაპყრობად და დააარსა ტოსკანის დიდი საჰერცოგო. კოზიმომ კუნძულ ელბას ნაწილი გენუის რესპუბლიკისგან შეიძინა და იქ ტოსკანის სამხედრო ფლოტი განათავსა. იგი 1574 წელს გარდაიცვალა, მისი მემკვიდრე მისი უფროსი ვაჟი ფრანჩესკო გახდა, რომელიც მამრობითი მემკვიდრეების გარეშე გარდაიცვაა 1587 წელს და ტახტი მის უმცროს ძმას, ფერდინანდოს გადაეცა. ფრანჩესკომ იოჰანა ავსტრიელი შეირთო და მასთან შეეძინა ელეონორა მედიჩი, მანტუის ჰერცოგინია და მარია მედიჩი, საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი. მარიას მეშვეობით, ყველა მომდევნო ფრანგი მონარქი (ნაპოლეონების გარდა) ფრანჩესკოს შთამომავალი იყო.

ფერდინანდომ აიღო ტოსკანის მმართველობა საკუთარ თავზე. მან ბრძანა ტოსკანის ჭაობების დაშრობა, ააშენა საგზაო ქსელი სამხრეთ ტოსკანაში და განავითარა ვაჭრობა ლივორნოში. ტოსკანის აბრეშუმის მრეწველობის გასაძლიერებლად, მან უზრუნველყო თუთის ხეების დარგვა მთავარი გზების გასწვრივ (აბრეშუმის ჭიები თუთის ფოთლებით იკვებებიან). საგარეო საქმეებში მან ტოსკანა ჰაბსბურგების[ ჰეგემონიას ჩამოაშორა ალესანდროს შემდეგ პირველი არაჰაბსბურგელი საქორწინო კანდიდატის, კრისტინა ლოთარინგიელის შერთვით, რომელიც ეკატერინე მედიჩის შვილიშვილი იყო. ესპანელების რეაქცია იყო ციტადელის აშენება კუნძულ ელბაზე მათ საკუთრებაში არსებულ ნაწილზე. ახალი ფრანკო-ტოსკანური ალიანსის გასაძლიერებლად, მან თავისი დისშვილი, მარია, საფრანგეთის მეფე ანრი IV-ზე გაათხოვა. ანრიმ პირდაპირ განაცხადა, რომ დაიცავდა ტოსკანას ესპანეთის აგრესიისგან, მაგრამ შემდეგ უარი თქვა ამაზე, რის შემდეგაც ფერდინანდო იძულებული გახდა თავისი მემკვიდრე, კოზიმო, მარია მაგდალინა ავსტრიელზე დაექორწინებინა ესპანეთის დასამშვიდებლად (სადაც მარია მაგდალენას და, მარგარიტა მოქმედი დედოფალი-კონსორტი იყო). ფერდინანდომ ასევე დააფინანსა ტოსკანის ექსპედიცია ახალ სამყაროში ტოსკანის კოლონიის დაარსების მიზნით. წამოწყება, რომელსაც კოლონიური შენაძენების მხრივ არანაირი შედეგი არ მოუტანია.

ეკონომიკური ზრდისა და კეთილდღეობისთვის შექმნილი ყველა ამ წამახალისებელი ფაქტორის მიუხედავად, ფლორენციის მოსახლეობა XVII საუკუნის დასაწყისში მხოლოდ 75 000 ადამიანს შეადგენდა, რაც გაცილებით ნაკლები იყო, ვიდრე იტალიის სხვა ქალაქებში (რომში, მილანში, ვენეციაში, პალერმოსა და ნეაპოლში). ფრანჩესკო და ფერდინანდო, მედიჩებისა და ტოსკანის სახელმწიფო ქონების სუსტი გამიჯვნის გამო, სავარაუდოდ უფრო მდიდრები იყვნენ, ვიდრე მათი წინაპარი კოზიმო მედიჩი, დინასტიის დამაარსებელი. მხოლოდ დიდ ჰერცოგს ჰქონდა სახელმწიფოს მინერალური და მარილის რესურსების გამოყენების პრივილეგია და მედიჩების ქონება პირდაპირ იყო დაკავშირებული ტოსკანის ეკონომიკასთან.

### XVII საუკუნე
ფერდინანდო, მიუხედავად იმისა, რომ აღარ იყო კარდინალი, დიდ გავლენას ახდენდა მომდევნო კონკლავებზე. 1605 წელს, ფერდინანდომ შეძლო თავისი კანდიდატის, ალესანდრო მედიჩის, პაპ ლეო XI-ად არჩევა. იგი იმავე თვეში გარდაიცვალა, თუმცა მისი მემკვიდრე, პაპი პავლე V, ასევე მედიჩების მხარდაჭერით სარგებლობდა. ფერდინანდოს პრო-პაპისტურ საგარეო პოლიტიკას ჰქონდა უარყოფითი მხარეებიც. ტოსკანა სავსე იყო რელიგიური ორდენებით, რომელთაგან ყველა არ იყო ვალდებული გადაეხადა გადასახადები. ფერდინანდო 1609 წელს გარდაიცვალა და დატოვა მდიდარი სამეფო; თუმცა, მისი უმოქმედობა საერთაშორისო საქმეებში, მომავალში გრძელვადიან შედეგებს გამოიღებდა. 

საფრანგეთში მარია მედიჩი რეგენტის როლს ასრულებდა თავისი ვაჟის, ლუი XIII-ისთვის. ლუიმ უარყო მისი პრო-ჰაბსბურგული პოლიტიკა 1617 წელს. მან დანარჩენი ცხოვრება გაატარა ყოველგვარი პოლიტიკური გავლენის გარეშე.

ფერდინანდოს მემკვიდრე, კოზიმო II, თორმეტ წელზე ნაკლები დროის განმავლობაში მეფობდა. მან იქორწინა მარია მაგდალენა ავსტრიელზე, რომლისგანაც ჰყავდა რვა შვილი, მათ შორის მარგერიტა მედიჩი, ფერდინანდო II დე მედიჩი და ანა მედიჩი. იგი ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც ასტრონომ გალილეო გალილეის მფარველი, რომლის 1610 წლის ტრაქტატი, „სიდერეუს ნუნციუსი“, მას მიეძღვნა. კოზიმო ტუბერკულოზით გარდაიცვალა 1621 წელს.

კოზიმოს უფროსი ვაჟი, ფერდინანდო, ჯერ არ იყო სრულწლოვანი, რომ მემკვიდრეობა მიეღო, ამიტომ მარია მაგდალენა და მისი ბებია, კრისტინა ლოთარინგიელი, რეგენტებად მოქმედებდნენ. მათი ერთობლივი რეგენტობა ცნობილია როგორც *ტურტიჩი*. მარია მაგდალენას ტემპერამენტი კრისტინას მსგავსი იყო და ერთად ისინი ტოსკანას პაპთან აკავშირებდნენ, გააორმაგეს ტოსკანური სამღვდელოება და დაუშვეს გალილეო გალილეის ერესის სასამართლო პროცესის ჩატარება. ურბინოს უკანასკნელი ჰერცოგის (ფრანჩესკო მარია II-ის) გარდაცვალების შემდეგ, იმის ნაცვლად, რომ ჰერცოგობა ფერდინანდოსთვის მიეცათ, რომელიც ურბინოს ჰერცოგის შვილიშვილზე და მემკვიდრეზე, ვიტორია დელა როვერეზე იყო დაქორწინებული, მათ დაუშვეს ურბინოს ანექსია პაპ ურბან VIII-ის მიერ. 1626 წელს მათ აუკრძალეს ტოსკანის ნებისმიერ ქვეშევრდომს დიდი საჰერცოგოს ფარგლებს გარეთ განათლების მიღება, კანონი რომელიც მოგვიანებით გაუქმდა, მაგრამ აღადგინა მარია მაგდალენას შვილიშვილმა, კოზიმო III-მ. ჰაროლდ აქტონი, ანგლო-იტალიელი ისტორიკოსი, ტოსკანის დაცემას *ტურტიჩის* რეგენტობას მიაწერდა.

დიდი ჰერცოგი ფერდინანდო შეპყრობილი იყო ახალი ტექნოლოგიებით და პიტის სასახლეში ჰქონდა დამონტაჟებული სხვადასხვა ჰიგრომეტრები, ბარომეტრები, თერმომეტრები და ტელესკოპები. 1657 წელს, ლეოპოლდო მედიჩიმ, დიდი ჰერცოგის უმცროსმა ძმამ, დააარსა აკადემია დელ ჩიმენტო, რომელიც ორგანიზებული იყო იმისათვის, რომ მოეზიდა მეცნიერები ფლორენციაში მთელი ტოსკანიდან.

ტოსკანამ მონაწილეობა მიიღო კასტროს ომებში (ეს იყო ბოლო შემთხვევა, როდესაც მედიჩების ტოსკანა რეალურად იყო ჩართული კონფლიქტში) და 1643 წელს მარცხი აგემა პაპ ურბან VIII-ის ძალებს. საომარი მცდელობა ძვირადღირებული იყო და ხაზინა ისე დაცარიელდა, რომ როდესაც კასტროს დაქირავებულებს გადაუხადეს, სახელმწიფოს აღარ შეეძლო სამთავრობო ობლიგაციებზე პროცენტის გადახდა, რის შედეგადაც საპროცენტო განაკვეთი 0.75 %-ით შემცირდა. იმ დროს ეკონომიკა იმდენად მოშლილი იყო, რომ სოფლის ბაზრებში ბარტერული ვაჭრობა გავრცელდა.

ფერდინანდო გარდაიცვალა 1670 წლის 23 მაისს აპოპლექსიითა და წყალმანკით. იგი დაკრძალულია სან-ლორენცოს ბაზილიკაში, მედიჩების ნეკროპოლში. მისი გარდაცვალების დროს, დიდი საჰერცოგოს მოსახლეობა 730 594 იყო; პიზაში ქუჩები ბალახით იყო დაფარული, ხოლო შენობები ჩამოშლის პირას იყო.

ფერდინანდოს ვიტორია დელა როვერესთან ორი შვილი შეეძინა: კოზიმო III მედიჩი, ტოსკანის დიდი ჰერცოგი, და ფრანჩესკო მარია მედიჩი, როვერესა და მონტეფელტროს ჰერცოგი. ვიტორიას გარდაცვალების შემდეგ 1694 წელს როვერესა და მონტეფელტროს საჰერცოგოები, მემკვიდრეობით გადაეცა მის უმცროს ვაჟს.

### XVIII საუკუნე და დინასტიის დაცემა
კოზიმო III-მ იქორწინა მარგარიტა ლუიზა ორლეანელზე, საფრანგეთის მეფე ანრი IV-ისა და მარი დე მედიჩის შვილიშვილზე. ეს უკიდურესად უბედური წყვილი სამი შვილის მშობელი გახდა, მათ შორის აღსანიშნავია ანა მარია ლუიზა მედიჩი, პფალცის კურფიურსტის მეუღლე და ტოსკანის ბოლო მედიჩი დიდი ჰერცოგი ჯან გასტონე მედიჩი.

იოჰან ვილჰელმმა, პფალცის კურფიურსტმა, ანა მარია ლუიზას მეუღლემ, 1691 წელს წარმატებით მოითხოვა წოდება სამეფო უმაღლესობა დიდი ჰერცოგისა და მისი ოჯახისთვის, მიუხედავად იმისა, რომ მათ არ ჰქონდათ პრეტენზია არც ერთ სამეფოზე. კოზიმო ხშირად უხდიდა წმინდა რომის იმპერატორს უზარმაზარ გადასახადებს და მან გაგზავნა საბრძოლო მასალები იმპერატორისთვის ვენის ალყის დროს.

მედიჩებს არ ჰყავდათ მამრობითი სქესის მემკვიდრეები და 1705 წლისთვის, დიდი საჰერცოგოს ხაზინა პრაქტიკულად გაკოტრებული იყო. XVII საუკუნესთან შედარებით, ფლორენციის მოსახლეობა 50 %-ით შემცირდა, ხოლო მთლიანად დიდი საჰერცოგოს მოსახლეობა დაახლოებით 40 %-ით შემცირდა. კოზიმო სასოწარკვეთილი ცდილობდა ევროპულ ძალებთან მორიგებას, მაგრამ ტოსკანის სამართლებრივი სტატუსი ძალიან რთული იყო: დიდი საჰერცოგოს ის ნაწილი, რომელიც ადრე სიენის რესპუბლიკას მოიცავდა, ტექნიკურად ესპანეთის ფეოდი იყო, ხოლო ძველი ფლორენციის რესპუბლიკის ტერიტორია იმპერიის სიუზერენიტეტის ქვეშ ითვლებოდა. მისი პირველი ვაჟის გარდაცვალების შემდეგ, კოზიმომ ფლორენციის რესპუბლიკის აღდგენა ჩაიფიქრა, ან ანა მარია ლუიზას გარდაცვალების შემდეგ, ან თავის სიკვდილამდე, თუ ის შვილზე ადრე გარდაიცვლებოდა. რესპუბლიკის აღდგენა სიენის წმინდა რომის იმპერიისთვის დათმობას გულისხმობდა, ამ გეგმას მისი მთავრობა უჭერდა მხარს. ევროპამ ძირითადად უგულებელყო კოზიმოს გეგმა. მხოლოდ დიდმა ბრიტანეთმა და ჰოლანდიის რესპუბლიკამ მიანიჭეს ამ გეგმას რაიმე მნიშვნელობა და საბოლოოდ გეგმა კოზიმო III-სთან ერთად 1723 წელს გარდაიცვალა. 

1718 წლის 4 აპრილს, დიდმა ბრიტანეთმა, საფრანგეთმა და ჰოლანდიის რესპუბლიკამ (მოგვიანებით ასევე ავსტრიამ) ტოსკანის მემკვიდრედ აირჩიეს დონ კარლოსი ესპანეთიდან, ელიზაბეტ ფარნეზეს და ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ის უფროსი შვილი. 1722 წლისთვის კურფიურსტის მეუღლეც კი აღარ იყო აღიარებული მემკვიდრედ და კოზიმო ტოსკანის მომავლის შესახებ კონფერენციებზე მხოლოდ მაყურებლად იყო ქცეული. 1723 წლის 25 ოქტომბერს, გარდაცვალებამდე ექვსი დღით ადრე, დიდმა ჰერცოგმა კოზიმომ გაავრცელა საბოლოო პროკლამაცია, რომელშიც ბრძანებდა, რომ ტოსკანა დამოუკიდებელი დარჩენილიყო: ანა მარია ლუიზა დაბრკოლებების გარეშე უნდა გამხდარიყო ტოსკანის მემკვიდრე ჯან გასტონეს შემდეგ, დიდმა ჰერცოგმა დაიტოვა უფლება, აერჩია თავისი მემკვიდრე. თუმცა, მისი პროკლამაციის ეს ნაწილები სრულიად უგულებელყყვეს.

ჯან გასტონეს სძულდა კურფიურსტის მეუღლეს იმის გამო, რომ მან მოაწყო მისი კატასტროფული ქორწინება ანა მარია ფრანცისკა საქსენ-ლაუენბურგელთან; მაშინ როცა ის ზიზღით უყურებდა თავისი ძმის ლიბერალურ პოლიტიკას, ამ უკანასკნელმა გააუქმა მამის ყველა ანტისემიტური კანონი. ჯან გასტონეს სიამოვნებდა მისი გაღიზიანება. 1731 წლის 25 ოქტომბერს, ესპანურმა სამხედრო ნაწილებმა დაიკავეს ფლორენცია დონ კარლოსის სახელით, რომელიც იმავე წლის დეკემბერში ჩამოვიდა ტოსკანაში.

1736 წელს, პოლონეთის მემკვიდრეობისათვის ომის შემდეგ, დონ კარლოსი ჩამოაშორეს ტოსკანას და მის ნაცვლად მემკვიდრედ დაინიშნა ფრანც III ლორენელი. 1737 წლის იანვარში, ესპანურმა ჯარებმა დატოვეს ტოსკანა და ისინი ავსტრიელებმა ჩაანაცვლეს.

ჯან გასტონე გარდაიცვალა 1737 წლის 9 ივლისს, სასულიერო პირებისა და თავისი დის გარემოცვაში. ანა მარია ლუიზას შესთავაზეს ნომინალური რეგენტობა პრინც დე კრაონისათვის, ვიდრე ახალი დიდი ჰერცოგი ტოსკანაში ჩავიდოდა, მაგრამ მან უარი თქვა. ძმის გარდაცვალების შემდეგ, მან მიიღო მედიჩის სახლის ყველა ალოდიალური ქონება.

ანა მარია ლუიზამ ხელი მოაწერა „ოჯახურ პაქტს“ (Patto di Famiglia) 1737 წლის 31 ოქტომბერს. საღვთო რომის იმპერატორისა და ლორენის დიდი ჰერცოგ ფრანცის თანამშრომლობით, მან მედიჩების ყველა პირადი ქონება ტოსკანის სახელმწიფოს უანდერძა, იმ პირობით, რომ არაფერი არასდროს გავიდოდა ფლორენციიდან.

„ლორენელები“, როგორც ოკუპაციურ ძალებს უწოდებდნენ, საზოგადოებას არ უყვარდა, მაგრამ რეგენტმა, პრინცმა დე კრაონმა, ნება დართო კურფიურსტის მეუღლეს ეცხოვრა პიტის სასახლეში. ის დაკავებული იყო სან ლორენცოს ბაზილიკის მშენებლობის დაფინანსებითა და ზედამხედველობით, რომელიც დაიწყო 1604 წელს ფერდინანდო I-ის მიერ და რომელიც სახელმწიფოს კვირაში 1000 კრონი უჯდებოდა.

კურფიურსტის მეუღლემ თავისი ქონების დიდი ნაწილი ქველმოქმედებას შესწირა: თვეში £ 4 000. 1743 წლის 19 თებერვალს იგი გარდაიცვალა და მასთან ერთად გადაშენდა მედიჩის სახლის დიდი საჰერცოგო ხაზი. ფლორენციელებმა იგლოვეს იგი და ის დაკრძალეს სან-ლორენცოს კრიპტაში, რომლის დასრულებაშიც მან დახმარება გაუწია.

მედიჩის დინასტიის გადაშენებამ და 1737 წელს ფრანც სტეფანის, ლორენის ჰერცოგისა და მარია ტერეზია ავსტრიელის მეუღლის აღზევებამ, გამოიწვია ტოსკანის დროებითი შესვლა ავსტრიის გვირგვინის ტერიტორიებში. ოტაიანოს პრინცების ხაზი, მედიჩის სახლის არსებული შტო რომელიც უფლებამოსილი იყო მემკვიდრეობით მიეღო ტოსკანის დიდი საჰერცოგო შეიძლებოდა გაგრძელებულიყო როგორც მედიჩის სუვერენები, ევროპის მთავარი ძალების ჩარევა რომ არა, რომლებმაც ფლორენციის სუვერენიტეტი გაანაწილეს.

შედეგად, დიდი საჰერცოგო გადაშენდა და ტერიტორია გახდა ჰაბსბურგ-ლორენის დინასტიის სეკუნდოგენიტურა. ახალი დინასტიის პირველი დიდი ჰერცოგი, ფრანც I, იყო ფრანჩესკო I დე მედიჩის შვილთაშვილის შვილთაშვილის შვილიშვილი, ამგვარად მან განაგრძო მედიჩების დინასტია ტოსკანის ტახტზე ქალთა ხაზის მეშვეობით. ჰაბსბურგები ჩამოაგდეს ბურბონ-პარმას სასარგებლოდ 1801 წელს, მაგრამ შემდგომ აღადგინეს ვენის კონგრესზე. ტოსკანა გახდა იტალიის გაერთიანებული სამეფოს პროვინცია 1861 წელს. თუმცა, მედიჩის სახლის რამდენიმე შტო კვლავ არსებობს, მათ შორის ოტაიანოს პრინცები, მედიჩი ტორნაკვინჩები.

## მედიჩების მმართველები
### მედიჩების მეთაურების სია
### ფლორენციის რესპუბლიკის *სენიორები*
### ფლორენციის ჰერცოგები
### ტოსკანის დიდი ჰერცოგები
## იხილეთ აგრეთვე
* მედიჩი: ფლორენციის მბრძანებლები

## ლიტერატურა
* Lucas-Dubreton, Jean (1961). *Daily Life in Florence in the Time of the Medici.* New York City: Macmillan Publishers.
* Parks, Tim (2005). *Medici Money: Banking, Metaphysics, and Art in Fifteenth-Century Florence.* New York City: W. W. Norton & Company. .
*  a highly readable, non-scholarly general history of the family
* Miles J. Unger, *Magnifico: The Brilliant Life and Violent Times of Lorenzo de Medici*, (Simon and Schuster 2008) is a vividly colorful biography of this true "renaissance man", the uncrowned ruler of Florence during its golden age
* Ferdinand Schevill, *History of Florence: From the Founding of the City Through the Renaissance* (Frederick Ungar, 1936) is the standard overall history of Florence
* Cecily Booth, *Cosimo I, Duke of Florence*, 1921, University Press
* Harold Acton, *The Last Medici*, Macmillan, London, 1980 [1932], 
* Paul Strathern, *The Medici: Godfathers of the Renaissance* (Pimlico, 2005) is an informative and lively account of the Medici family, their finesse and foibles—extremely readable, though with a few factual and typographical errors.
* Lauro Martines, *April Blood: Florence and the Plot Against the Medici* (Oxford University Press 2003) a detailed account of the Pazzi Conspiracy, the players, the politics of the day, and the fallout of the assassination plot. Though accurate in historic details, Martines writes with an anti-Medici tone.
* Accounting in Italy 
* Herbert Millingchamp Vaughan, *The Medici Popes*. New York: G. P. Putnam's Sons, 1908.
* Jonathan Zophy, *A Short History of Renaissance and Reformation Europe, Dances over Fire and Water*. 1996. 3rd ed. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, 2003.

## რესურსები ინტერნეტში
* The Medici Archive Project
* Prince Ottaviano de' Medici:Solving a 417-year-old murder mystery (May 4, 2004)
* The Moscow Florentine Society
* Medici Family Tree, featuring portraits and bios of key members of the Medici Dynasty, 1400–1737

## სქოლიო
*
კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:დინასტიები