ბალასტის პრიზმა

**ბალასტის პრიზმა** — ლიანდაგის ზედნაშენის ელემენტი რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის დინამიკური დატვირთვებისგან გამოწვეული სარელსო-საშპლე რგოლების სტაბილიზაციისთვის მიწის ვაკისზე დაყრილი ბალასტისგან.

## მოწყობა 
frame|ბალასტის პრიზმები
ბალასტის პრიზმის კონსტრუქცია შეიძლება იყოს:
* ერთფენოვანი — აგებულია ქვიშისგან, კენჭოვან-ხრეშოვან-ქვიშოვანი ნარევისგან ან ასბესტის ბალასტისაგან;
* ორფენოვანი — შედგება ქვიშოვანი ან ქვიშოვან-ხრეშოვანი ბალიშისაგან, რომელზეც იყრება ღორღის ბალასტი;
* სამფენოვანი — ასბესტის ბალასტი ღორღოვანი პრიზმის ზემოდან ქვიშის ბალიშზე.
ერთფენოვანი ბალასტის პრიზმა გამოიყენება სადგურის ლიანდაგებზე და მცირე ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე, ორფენოვანი — ნებისმიერი ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე, სამფენოვანი — დიდი ტვირთდაძაბულობის ლიანდაგებზე და ძლიერ დაჭუჭყიანებულ მონაკვეთებზე. ქვიშის ბალიში უფრო ეკონომიის საშუალებას იძლევა ვიდრე უფრო ძვირადღირებული საბალასტე მასალები, ხელს უშლის ღორღის დანაგვიანებას მიწის ვაკისის გრუნტისაგან, იცავს გრუნტს აფუებისგან, გამოშრობისგან და დასკდომისაგან. მიწის ვაკისის კლდოვანი, მსხვილი ფრაქციისა და ქვიშოვანი გრუნტებისაგან აგების დროს ქვიშის ბალიშის მოწყობა საჭიროებას აღარ წარმოადგენს.

პრიზმის ფერდოების ქანობი არ უნდა იყოს 1:1,5-ზე, ხოლო ქვიშის ბალიშის 1:2-ზე მეტი. ღორღის ბალასტის დაყრისას ითვალისწინებენ მის ჯდენაზე მარაგს მისი 15—20 %-ით დატკეპნის გათვალისწინებით, ხოლო ასბესტის ბალასტის შემთხვევაში 25—35 %-ს. ბალასტის პრიზმის ზედაპირი პირდაპირ მიმართულებებზე კეთდება ჰორიზონტალური, ხოლო მრუდებში — გარე რელსის შემაღლების გათვალისწინებით.

ბალასტის ფენის ზედაპირსა და რელსის ძირს შორის იტოვებენ 30 მმ-ან ღრეჩოს, რომელიც აუცილებელია:
* სარელსო წნულების ნორმალური მუშაობის უზრუნველსაყოფად;
* რელსების ქვედების ქიმებიდან ამოწევის და გადმოსვლის თავიდან ასაცილებლად, რაც შეიძლება გამოწვეული იყოს რელსის ძირში თოვლის და ყინულის ჩაპრესვისგან, ასევე საშპლე ყუთებში ბალასტის აფუებისგან;
* სამაგრი ნაწილების კვანძებში მარეგულირებელი საფენების დახმარებით რელსის თავის ნიშნულების სიმაღლეში გასწორების სიადვილისთვის.

## ექსპლოატაცია 
ექსპლოატაციის პროცესში ბალასტის პრიზმა ჭუჭყიანდება შემდეგი მიზეზების გამო:
* ბალასტის მასალების ცვეთის შედეგად სამატარებლე დატვირთვის მუშაობის პროცესში და გამოტენისგან ლიანდაგის გამკვრივებით;
* გადატანილი ტვირთის ნაწილაკებისა და ასევე ქარისა და წყლიგან მოტანილი მტვრის შედეგად ლიანდაგის დაჭუჭყიანებით.
ღორღის ბალასტისათვის დამანაგვიანებლად ითვლება 0,1—25 მმ-ანი ფრაქციები, ხოლო დამაბინძურებლად — 0,1 მმ-ზე ნაკლები ფრაქციები. დამანაგვიანებლები და დამაბინძურებლები თანდათანობით ავსებენ ფოროვან სივრცეებს, რის შედეგადაც მცირდება ბალასტის პრიზმის ძვრის მზიდუნარიანობა და წინააღმდეგობა, რომელიც იწვევს ლიანდაგის უწესივრობას. თავისუფლად მოძრავი, წვრილმარცვლოვანი მასალები (ქვანახშირის და მადნის მტვერი, სამუხრუჭე ხუნდების ლითონის მტვერი) აჭუჭყიანებენ ბალასტის პრიზმას ქვედა ფენებამდე, უფრო დიდი და უფრო ნაკლებად წვრილმარცვლოვანი ნაწილაკები ავსებენ ზედა ფენების ფორებს (შპლის ფუძიდან 100 მმ-მდე ქვემოთ).

ბალასტის გასუფთავების ვადებს და სიღრმეს იგეგმება ფაქტიური დაჭუჭყიანებიდან გამომდინარე, რომელიც განისაზღვრება სინჯების აღებიდან. 
ლიანდაგის შეკეთების მეორე მთავარი კრიტერიუმია 1 კმ-ზე უვარგისი შპალების რაოდენობა, რომლებიც არ იყო აღმოფხვრილი მიმდინარე შეკეთების პერიოდში.

## ლიტერატურა
Железнодорожный путь / Т. Г. Яковлева, Н. И. Карпущенко, С. И. Клинов, Н. Н. Путря, М. П. Смирнов; Под ред. Т. Г. Яковлевой. —М.: Транспорт. 1999. 405 с. — ISBN 5-277-02079-9.

კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა