open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლილი გოქსაძე

**ლილი სერგოს ასული გოქსაძე** (დ. 3 იანვარი, 1935, თბილისი, — გ. 2015) — ქართველი ენათმეცნიერი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1993), პროფესორი (2004). 

## ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თსუ-ის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ინგლისური ენის განყოფილება. 1957–1959 წლებში მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტში ინგლისური ენის მასწავლებლად, 1962–2009 წლებში – თსუ-ის ინგლისური ფილოლოგიურ კათედრაზე. 2006 წლიდან ამავე უნივერსიტეტის ინგლისური ფილოლოგიური მიმართულების სრული პროფესორია. 2009 წლიდან მიენიჭა პროფესორ-ემერიტუსის სტატუსი. გოქსაძემ შეისწავლა კატენატიური მიმართებები და ზმნის უპირო ფორმებთან დაკავშირებული საკითხები თანამედროვე ინგლისურში. გამოქვეყნებული აქვს მრავალი სამეცნიერო სტატია, 13 სახელმძღვანელო და მონოგრაფია – „ქართულ-ინგლისური ყოფითი თავისებურებები (თავაზიანობის ნორმები)“ (1997). გოქსაძე არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2002). „თანამედროვე ინგლისური ენის გრამატიკის უმაღლესი კურსის“ ოთხტომეულის გამოცემისათვის დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით (2009).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
ლილი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:ქართველი ანგლისტები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით დაჯილდოებულები
ნეფთჩალის რაიონი

**ნეფთჩალის რაიონი** ()  — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ნეფთჩალა. „ნეფთჩალა“ მომდინარეობს სიტყვებისგან „ზეთი“ და „ჩალი“ და აქვს „ნავთობის ორმოს“ მნიშვნელობა. 

XX საუკუნის საბჭოთა კავშირის დასაწყისში ნეფთჩალას რეგიონში დიდი ნავთობის საბადოების აღმოჩენის შემდეგ, აქ აშენდა დიდი დასახლებები, განკუთვნილი მუშებისა და მაცხოვრებლებისათვის. 1952 წელს ამ ტერიტორიას ერქვა ნეფთეჩალა. დიდი ხნის განმავლობაში სახელი „ნეფტექალა“ იყო 26-ე სოფელი. მოსახლეობას შორის, ამ ტერიტორიას ასევე უწოდეს ნოუთხანი. 

## გეოგრაფია
ჩრდილოეთით ნეფთჩალის რაიონს ესაზღვრება შირვანი, ხოლო სამხრეთით - გიზილაგაჩის სახელმწიფო ნაკრძალი, იგი ითვლება ყველაზე დაბალ ტერიტორიად რეგიონში. რაიონი მდებარეობს 22 მეტრზე ზღვის დონიდან. ნეფთჩალის რაიონში არის რამდენიმე უმნიშვნელოვანესი საბადო. რაიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს კუნძული კიურკოსი, რომელიც ზღვის დონის ვარდნის გამო, ზოგჯერ ნახევარკუნძულად გადაიქცევა. 

ნეფთჩალის ტერიტორიაზე მდებარეობს რამდენიმე ტალახის ვულკანი. ამ მხარეში ტალახის ვულკანის წარმოქმნით ჩამოყალიბდა კუნძული კურდაშა. სალიანის რეგიონის საზღვარზე მდებარეობს მარილის ტბა დუზდაგი.

## ისტორია
ნეფთჩალის რაიონი ჩამოყალიბდა ადმინისტრაციულ რეგიონად აზერბაიჯანის, სსრ-ს შემადგენლობაში - 1940 წლის 11 თებერვალს. მანამდე ის სალიანის რეგიონის შემადგენლობაში იყო.

## კლიმატი
რეგიონის კლიმატი ზომიერად ცხელია,  ნახევრად უდაბნოა, მშრალი ზაფხულით. ხშირი ქარი იწვევს მკვეთრ კლიმატურ ცვლილებას. რეგიონში გავრცელებულია ნახევრად უდაბნოების სტეპები და მარილიანი ნიადაგები. რეგიონში იზრდება პიტნა, ველური ვარდი, გვირილა და სხვა მცენარეები.

## ეკონომიკა
ნეფთჩალის რაიონი, ცნობილია ნავთობით, გაზითა და თევზებით. რეგიონის ეკონომიკის საფუძველია ბამბის მოშენება, მარცვლეულის მოყვანა და მეცხოველეობა. 1872 წელს, პირველი ნავთობის ჭაბურღილი გაბურღეს. 2009 წლის ინდიკატორების მიხედვით, რეგიონში მოქმედებს 23 სამრეწველო საწარმო. კერძო სექტორის წილი ინდუსტრიული წარმოების მოცულობაში შეადგენს 87,8%.

ძირითადად სამთო ინდუსტრიაში მნიშვნელოვანია რკინის მოპოვება, ბამბის ნედლეულის გადამუშავება, აგურის წარმოება, გაზის მიწოდება და განაწილება, ფერადი ლითონის წარმოება. რეგიონს აქვს ნავთობისა და გაზის ინდუსტრია, თევზის გადამამუშავებელი ქარხანა, იოდის ქარხანა, კონსერვების ქარხანა და სხვა საწარმოები. 2006 წლის შედეგების მიხედვით, რეგიონში 17 საწარმოა.

რეგიონის დიდი დასახლებებია ქალაქური ტიპის: ჰასანაბადი, ხალი, ბანკია, სოფლები აშაგი და სურა. რაიონში არის: 1 ქალაქი, 3 ქალაქური ტიპის სოფელი და 48 სოფელი.

რაიონის მოსახლეობა შეადგენს 80390 ადამიანს. მოსახლეობის 47.8% ქალაქში ცხოვრობს, 52.2% - სოფლებში. აქედან, მოსახლეობის 48.8% მამაკაცია, 51.2% კი ქალი.

## ლიტერატურა
*Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — Kənd rayonları, səhifə 868. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017

## რესურსები ინტერნეტში
* აზერბაიჯანი 
* ნეფთჩალი: თევზეული და ნავთობი
* ნეფთჩალის რაიონი

კატეგორია: აზერბაიჯანის რაიონები
ევლახის რაიონი

**ევლახის რაიონი** () — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ევლახი.

## ისტორია
აზერბაიჯანის სსრ უმაღლესი საბჭოს გადაწყვეტილების თანახმად, ქალაქ ევლახს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1939 წლის 1 თებერვალს. რეგიონში გადის სარკინიგზო მაგისტრალები, როგორებიცაა: ევლახ-ხანქენდის და ევლახ-ბელაქანის მაგისტრალები, ასევე რეგიონში არის აეროპორტი სახელწოდებით „ევლახის აეროპორტი“, ჭადრაკისა და ბავშვთა სპორტული სკოლა, 19 საშუალო სკოლა 10 535 ადგილით, 15 საბავშვო ბაღი 840 ადგილის ტევადობით, საავადმყოფო, სასწავლო დაწესებულებები და მრავალსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსები.

1962 წლის 26 დეკემბერს ევლახის ტერიტორია გაუქმდა და დანაწილდა. აზერბაიჯანის სსრ უმაღლესი საბჭოს მე-10 სესიის არჩევით ქალაქი ევლახი გადაიქცა ინდუსტრიულ ქალაქად.

აზერბაიჯანული სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის ბრძანებულებით, 1965 წლის 6 იანვარს ევლახი შეიყვანეს დაქვემდებარებული ქალაქების სიაში და რეგიონში დაიწყო სამრეწველო საწარმოების განვითარება.

## გეოგრაფია
რეგიონს  ესაზღვრება აღდაში, ბარდი, ტარტარი, გორანბოი, სამუხი, კახი და  შაქი. ევლახის რაიონში არის 1 ქალაქი, 1 ურბანული ტიპის დასახლება და 48 სოფელი.

ევლახი დაბლობზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, ბაქოდან 293 კილომეტრში მდებარეობს. ეს რაიონი ერთ-ერთი უძველესი დასახლებული ადგილია აზერბაიჯანში. აქვე გადიოდა უძველესი აბრეშუმის გზაც. კლიმატის ტიპებიდან ძირითადად გვხვდება ზომიერად ცხელი ნახევრად უდაბნოს და მშრალი უდაბნოს კლიმატი. მინგეჩაურის წყალსაცავის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე ვარვარას წყალსაცავი შედის ევლახის ტერიტორიის შემადგენლობაში. აქ ასევე გადის ზედა ყარაბაღისა და ზემო შირვანის არხების ნაწილები.

## ეკონომიკა
ევლახი არის ქვეყნის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რესურსი სოფლის მეურნეობის თვალსაზრისით. ძირითადად რეგიონში გავრცელებულია მარცვლეულის და ბამბის მოყვანა, ასევე მესაქონლეობის სექტორებსაც მნიშვნელოვანი როლი უკავიათ ქალაქის ეკონომიკაში. ფერმებში მოჰყავთ კარტოფილი, ბოსტნეული, ნესვი და სხვა ხილის სახეობები. ევლახი ასევე მდიდარია ბუნებრივი რესურსებით, მაგალითად როგორიცაა: თიხა-ნარევი ქვიშა, თიხა, ქვიშა და ხრეში, რომლებიც საჭიროა აგურის დასამზადებლად.

ბაქო-გაზაკის გზატკეცილი, ევლახი-ბელაქანის, ბაქო-თბილისის სარკინიგზო მაგისტრალი, ბაქო-სუფსის გაზსადენი და ბაქო-თბილისი-ჯეიჰანის ნავთობსადენი გადის რაიონის ტერიტორიაზე, რაც მნიშვნელოვანია რაიონის ეკონომიკისათვის. ქალაქ ევლახში ასევე არის შიდა აეროპორტიც.

## რესურსები ინტერნეტში
* http://azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html 
* http://www.kur-yevlax.com/?page_id=2 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ჯაბრაილის რაიონი

**ჯაბრაილის რაიონი** () — დე-იურე ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. დე-ფაქტოდ ეს ტერიტორია 1993 წლიდან 2020 წლამდე კონტროლდებოდა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ, რაც აღნიშნულია გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციებში. 2020 წლის ომის შედეგად, აზერბაიჯანმა სრული კონტროლი დაიბრუნა რაიონზე. 

ადმინისტრაციული ცენტრი  ქალაქი ჯაბრაილია.

## მოკლე ისტორია 
1841 წელს ჯაბრაილის ტერიტორია კასპიის რეგიონის დაქვემდებარებაში იყო ცენტრით შემახაში, ხოლო 1846 წელს — შუშის რაიონის. 1873 წელს ჯაბრაილი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები გამოეყო შუშის მაზრას, ხოლო ჯაბრაილის მაზრა შეიქმნა ელიზავეტოპოლის პროვინციის ნაწილში. იმ დროისთვის მაზრის ტერიტორია 2922.6 კმ² იყო, ხოლო მოსახლეობა 66,360 კაცი. მაზრა მოიცავდა ამჟამინდელ ჯაბრაილის, ფიზულის, ხოჯავენდის, გუბადლისა და ზანგელანის რაიონებს. 1905–1918 წლებში მაზრას ეწოდებოდა კარაგინის მაზრა.

1930 წლის 8 აგვისტოს შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ-ის ჯაბრაილის რაიონი.

1993 წლის აგვისტოს ბოლოს, სომხური შეიარაღებული ძალების საომარი მოქმედებების დაწყების შედეგად, აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალები იძულებულნი გახდნენ დაეტოვებინათ რეგიონის ტერიტორია, რომელიც დღემდე არის არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ, და ადმინისტრაციულად შედის გადრუტსის რაიონში.

## გეოგრაფია 
მდებარეობს მცირე კავაკსიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სამხრეთით ესაზღვრება ირანის ისლამურ რესპუბლიკას, სამხეთ-დასავლეთით ზანგელანის რაიონს, დასავლეთით გუბადლის რაიონს, ჩრდილოეთით ხოჯავენდის, აღმოსავლეთით ფუზულის რაიონს. ცენტრი — ქალქი ჯაბრაილი. რაიონის ფართობია 1050 კვ.კმ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Информация по административно-территориальной единице

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ჰასან ისმაილოვი

**ჰასან ისმაილოვი** (; დ. 1 აპრილი, 1915, ჩომახთური — გ. 2 მარტი, 1940, ფინეთი) — აზერბაიჯანელი პედაგოგი, ჰიდრომელიორაციის ინჟინერი.

## ბიოგრაგია
დაიბადა 1915 წლის 1 აპრილს (დაბადების თარიღი ზოგიერთ დოკუმენტში მითითებულია, როგორც 1913 წელი) შარურის რაიონის სოფელ ჩომახთურში, ცნობილი პიროვნების თაგი მაჰმუდ-ოღლუ ისმაილოვის ოჯახში, რომელიც პარტიზანული ბანდის მეთაური იყო და იბრძოდა სომხეთის წინააღმდეგ.

1931 წელს სოფელ იენგიჯას საშუალო სკოლა დაამთავრა მაღალი ნიშნებით, 1934-1939 წლებში ბაქოს სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმში სწავლობდა მელიორაცია-ჰიდრავლიკას. 

მიიღო მუსიკალური განათლება და შეისწავლა მუსიკალურ ინსტრუმენტებზე დაკვრა.. სასწავლებელი წარმატებით დაასრულა. მოღვაწეობდა ნახიჩევანში (მელიორაციის მიმართულებით). დაამთავრა ორდუბადის პედაგოგიური სკოლა.

შემდეგ მასწავლებლად მუშაობდა არალიყში და შარურის რაიონის რამდენიმე სხვა სოფელში.

იმ დროს სათანადო კადრების დეფიციტის გამო ჰასან ისმაილოვი გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა სასამართლო ორგანოებშიც. მინიჭებული აქვს „ვოროშილოვის“ პირველი ხარისხის წოდება სპეციალური შაშხანით სროლაში აქტიური მონაწილეობისა და კურსის წარმატებით დასრულებისათვის.

## სიცოცხლის დასასრული
1939 წლის 25 მარტს ჩაერთო სსრკ-ფინეთის ომში. გარდაიცვალა 1940 წლის 2 მარტს.

## ინტერნეტ რესურსები 
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
კატეგორია:აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პედაგოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ინჟინრები
დაშქესანის რაიონი

**დაშქესანის რაიონი** () — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის დასავლეთით. ცენტრი ქალაქი დაშქესანია.

## მოკლე ისტორია 
თავდაპირველად რაიონს დასტაფიურის რაიონი ერქვა. მისი ცენტრი სოფელი დასტაფიური იყო. რაიონი შეიქმნა 1930 წლის 8 აგვისტოს.

1948 წელს რაიონის ცენტრი გადავიდა ქალაქ დაშქესანში. 1956 წლის 2 აპრილს დაასტაფურის რაიონს დაშქესანის რაიონი დაარქვეს.

1963 წლის 4 იანვარს იგი გაუქმდა და ტერიტორია გადაეცა ხანლარის ოლქს; 1965 წლის 6 იანვარს იგი აღდგა.

## ეტიმოლოგია 
რაიონის სახელწოდება რაიონის ცენტრის, ქალაქ დაშქესანის სახელიდან მოდის. თავად ტოპონიმი დაშქსანი ნიშნავს „ქვის (რკინის საბადო) მოპოვების ადგილს“.

## გეოგრაფია და ბუნება 
ტერიტორია მდებარეობს მცირე კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1600-1800 მეტრის სიმაღლეზე. რაიონის რელიეფი ჩრდილოეთით მთიანია. რაიონში კანიონების სისტემაა. 

რეგიონი ესაზღვრება ჩრდილოეთით შამქორის, აღმოსავლეთით გოიგოლის, სამხრეთით ქელბაჯარის, დასავლეთით გადაბეის რაიონებს, სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება სომხეთის რესპუბლიკას.

დაშქესანის რაიონის ტერიტორიაზე ვრცელდება ბაშკენდ-დასტაფურის ღრმულის ნაწილი. ამ მხარეში მდებარეობს გინალდაღისა (3367 მეტრი) და კოშკარის (3361 მეტრი) მწვერვალები და სხვ. ტერიტორია ძირითადად მოიცავს ცარცულ ნალექების. მინერალებიდან არის რკინის საბადო, კობალტი, ალუნიტი, მარმარილო, ბარიტი, ოქრო და სხვ .; არის მინერალური წყლები. ყავისფერი მთის ტყის ნიადაგები ფართოდაა გავრცელებული დაშქესანის მხარეში, 2015 წელს ეს მაჩვენებელი 32,75 კაცი კილომეტრზე იყო.

2015 წლის მდგომარეობით, მოსახლეობის 59.9% სოფლებში ცხოვრობდა. 2018 წლის მონაცემებით რაიონში 35 000 ადამიანი სახლობს.

## ინფრასტრუქტურა 
რაიონის გავლით გადის განჯა-დაშქესანის გზატკეცილი და ალაბაშლი-კუშჩინის ხიდის რკინიგზა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
რომიკ ხაჩატრიანი

**რომიკ ხაჩატრიანი** (; დ. 23 აგვისტო, 1978, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით იყო ნახევარმცველი. იგი იყო სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წევრი.

## საკლუბო კარიერა
რომიკ ხაჩატრიანმა ფეხბურთის თამაში 7 წლის ასაკში დაიწყო. მისი ახალგაზრდობის კლუბი იყო „SKA-Arai Echmiadzin“. 16 წლის ასაკში იგი უკვე კლუბში თამაშობდა და 1994 წელს მან 11 თამაშში 2 გოლი გაიტანა. ამ სეზონში კლუბმა ცუდი თამაში აჩვენა (ცხრილში მე-14 ადგილი დაიკავა) და ამიტომ სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგიდან იგი სომხეთის პირველ ლიგაში დაქვეითდა. შემდეგ იგი შეუერთდა კლუბ კილიკიას. 1996 წელს იგი შეუერთდა „BKMA ერევანს“. მისი პირველი სეზონი გუნდში კარგი არ ყოფილა. სომხეთის ორემიერლიგის სტარტზე მათ საწყისი 7 თამაში წააგეს. პირველი რაუნდი კლუბმა 10 წაგებითა და 1 მოგებით დაასრულა. მეორე რაუნდის პირველი თამაშის შემდეგ კლუბი ჩემპიონატს ჩამოცილდა და დაიშალა. თვითონ ხაჩატრიანმა კლუბში მხოლოდ 3 თამაში ჩაატარა და შემდეგ პიუნიკში დაბრუნდა. ამ პერიოდიდან დაიწყო მისი კარიერული წინსვლა. კლუბში კარგმა თამაშმა მას საშუალება მისცა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ეთამაშა. 1998 წლის სომხეთის პრემიერლიგის სეზონის დასასრულს სპატრაკში გადავიდა. ახალ კლუბში იგი განვითარდა და ამ განვითარებამ მას საშუალება მისცა კვიპროსის პირველ დივიზიონში გადასულიყო. იგი კვიპროსში შემდეგ გუნდებში თამაშობდა: აპოელი, ოლიმპიაკოსი და ანორთოსისი. შემდგომ იგი სათამაშოდ ერევანში დაბრუნდა და კლუბ ბანანცს შეუერთდა. მან კლუბთან ერთად 2008 წლის სომხეთის თასის ფინალს მიაღწია.

## საერთაშორისო კარიერა
რომიკ ხაჩატრიანმა სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების 54 თამაშში მიიღო მონაწილეობა. მისი დებიუტი შედგა 1997 წლის 30 მარტს, თბილისში ჩატარებულ სომხეთისა და საქართველოს ნაკრებებს შორის გამართულ შეხვედრაში. ხსენებულ თამაშში ხაჩატრიანმა მე-60 წუთზე არტურ პეტროსიანი ჩაანაცვლა. სომხეთის ნაკრები თამაშში 0:7 დამარცხდა. ნაკრებში ყოფნის პერიოდში მან ერთადერთი გოლი ანდორას ნაკრების წინააღმდეგ გაიტანა. იგი ნაკრებში ჩატარებული თამაშების რაოდენობით მე-7 ადგილზე იმყოფება.

## პირადი ცხოვრება
რომიკის მშობლებს ერქვათ აკოპი და მანუშაკი. იგი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი შვილი, ტყუპი ერიკი და ჰელენი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* FFA
* 
* armfootball.tripod.com
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ლერი გოშაძე

**ლერი პავლეს ძე გოშაძე** (დ. 11 დეკემბერი, 1935, თბილისი — გ. 17 სექტემბერი, 2022) — ქართველი არქიტექტორი. საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (2005). 

## ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი (სპეციალობით – არქიტექტურა). 1960–1963 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტში „საქქალაქმშენსახპროექტი“, 1963–1967 წლებში – საკავშირო საპროექტო ინსტიტუტის „სოიუზკურორტპროექტის“ საქართველოს ფილიალში არქიტექტურული ჯგუფის ხელმძღვანელად; 1967–1998 წლებში – კვლავ „საქქალაქმშენსახპროექტში“ პროექტის მთავარ არქიტექტორად, 1999 წლიდან 2005 წლამდე – შპს „თბილქალაქპროექტის“ ქალაქგეგმარების სამმართველოში ჯგუფის ხელმძღვანელად. 2005 წელს იყო საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროს სამშენებლო პროექტების სახელმწიფო ექსპერტიზის სამმართველოს განყბის გამგე. ძირითადი ნამუშევრები: რუსთავის გენგეგმა (1967, ლ. სუმბაძესთან, მ. მელიქიშვილთან, შ. ბაღაშვილსა და თ. წერეთელთან ერთად); მესტიის გენგეგმა (1973, ბ. გაბუნიასთან ერთად); ზუგდიდის განვითარებისა და რეკონსტრუქციის გენგეგმა (1977, თ. ლომთაძესა და ზ. ჟვანიასთან ერთად); ექსპერიმენტული მიკრორაიონი ბათუმში (1977, გ. გეგეშიძესთან, ნ. მაღლაკელიძესთან ერთად); ქუთაისის გენგეგმა (1978, ზ. ქურდიანთან, ნ. მიქაძესთან, ა. ლომთაძესა და თ. ლომთაძესთან ერთად); ქალაქ-კურორტის გაგრის გენგეგმა (1979, ნ. მიქაძესა და ე. ბაგრატიონთან ერთად).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:დაბადებული 11 დეკემბერი
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
ლერი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 სექტემბერი
იმიშლის რაიონი

**იმიშლის რაიონი** ()— ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთით. მდებარეობს მტკვარ-არაქსის დაბლობზე. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი იმიშლი.

## ისტორია 
1930 წლის აგვისტოში დაარსდა ყარადონლუს რაიონი. ჯერ კიდევ ცარის რუსეთში დაარსებული ყარადონლუს ეკუთვნოდა სალიანის მაზრა, შემდეგ კი ჯავადის მაზრა. ყარადონლუ არის რეგიონის ერთ-ერთი უძველესი სოფელი. ის ვაჭრობისა და ქარავნის გზებზე მდებარეობა, მდინარე არაქსის ნაპირებზე, წყლის სიმრავლე, ნაყოფიერი მიწა იყო სოფლის მეურნეობის წარმოების განვითარების, განსაკუთრებით კი მოსავლის წარმოების უმთავრესი მიზეზი. ოქტომბრის რევოლუციამდე დიდი ხნით ადრე, ამ ტერიტორიებზე განხორციელდა ფართო სარეკონსტრუქციო სამუშაოები, აშენდა სარწყავი ობიექტები, და ჩამოყალიბდა ინტენსიური მორწყვის მოსავლის წარმოება. 1906 წელს ყარადონლუში პირველმა სკოლამ დაიწყო ფუნქციონირება, აშენდა საცხოვრებელი კორპუსები, სასტუმროები, ქარხნები, მაღაზიები. ყარადონლუს რაიონის შექმნის შემდეგ აქ აშენდა საექსპლუატაციო შენობები, საავადმყოფოები და სხვა სოციალური ობიექტები. 1933 წელს აშენდა მანქანა - ტრაქტორული სადგური ყარადონლუ.

ალიათ-მინჯივანის რკინიგზის მშენებლობამ საფუძველი შეუქმნა უბნის ცენტრის სარკინიგზო სადგურზე გადატანას და ამ მიზნით, სოფელ იმიშლისა და ყარადონლუს შორის მიმდებარე ტერიტორიაზე დააპროექტეს ორსართულიანი აგურის შენობა, აქ მოხდა უბნის ცენტრის გადატანა, ხოლო უბანი გახდა იმიშლის. მაშინ ეს ტერიტორია იყო დაფარული ტყეებით და ბუჩქებით, მაგრამ ახალმა მოსახლეობამ, ტერიტორიის გაწმენდის შედეგად, ააშენა შენობები და ქუჩები. სოფელი იმიშლიმ, როგორც რაიონის ცენტრმა, სწრაფად დაიწყო გაფართოება, აქ აშენდა მრავალი ოპერატიული შენობა, სოფლის ხედი მთლიანად შეიცვალა.

1944 წელს სოფელ იმშლიმ მიიღო ქალაქური ტიპის დასახლების სტატუსი, ხოლო 1960 წელს ქალაქის სტატუსი. 1959 წელს, ამ პერიოდისთვის უნიკალური წყალგაყვანილობის პროექტირება შეიქმნა დღევანდელი ბაჰრამთეფეს ტერიტორიაზე, მდინარე არაქსზე. ბაშ მუღანისა და აზიზბეკოვის არხები ამარაგებენ არა მხოლოდ იმიშილის რეგიონს, არამედ საათლის, საბირაბადისა და ბილასუვარის კულტურებს. ამავდროულად, სოფლის ტერიტორიაზე გაიხსნა ქვიშა-ხრეშის სახელოსნო და რკინაბეტონის პროდუქტების ქარხანა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
გიუნაშლი (ლერიქის რაიონი)

**გიუნაშლი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 1022 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
ზანგილანის რაიონი

**ზანგილანის რაიონი** () —  ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ეს ტერიტორია სომხურმა ძალებმა დაიკავეს 1993 წლის შემოდგომაზე, მთიანი ყარაბაღის ომის დროს. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ზანგილანი.

## გეოგრაფია
ზანგილანის რაიონი მდებარეობს რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე არაქსის ჩრდილოეთით და ესაზღვრება სომხეთსა და ირანს. რაიონის ტერიტორია 707 კმ²-ს ფართობს მოიცავს. აქ გვხვება მეზოზოური რელიეფი და გავრცელებულია ცარცული პერიოდის, ვულკანური და დანალექი ქანები. მაღალმთიან მხარეებში იურიული  და ცარცული პერიოდის ნაშთები თარიღდება 150-200 ათასი წლით. 

რაიონი მდებარეობს მცირე კავკასიონის მთების სამხრეთით. ამ ტერიტორიაზე ძირითადად გვხვდება დახრილი კლდეები, ტიტების დაბლობები, ტყეები და ბუჩქები. რაიონის ტერიტორიას აქვს რთული ზედაპირული სტრუქტურა. ტერიტორია გამოყოფილია მდინარის ხეობებით და ქმნის ღრმა ხეობებს. ეს ადგილები მდიდარია ოქროს საბადოებით.

სუზას მთა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ქმნის დაბლობს. იგი შედგება ცარცული პერიოდის დანალექი ქანებისგან. ხშირი ტყეები გავრცელებულია მთიან ადგილებში. 1800-2000 მეტრის სიმაღლეზე ფართო ფოთლოვანი ტყეები თანდათანობით მცირდება სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე. ტერიტორია მდიდარია სამკურნალო მცენარეებით, მინერალური წყლებით,  სამშენებლო ქვით, თიხით, მარმარილოთი და ასევე სხვა მასალებით. ტერიტორიის ბუნებრივმა პირობებმა და რთულმა რელიეფმა შექმნა რაიონისთვის დამახასიათებელი კლიმატი. აქ გავრცელებულია უდაბნოს და ნახევრად უდაბნოსთვის დამახასიათებელი კლიმატი.. 

## ისტორია
ძველ დროში თანამედროვე ზანგილანის რაიონი იყო სომხეთის ისტორიული რაიონის კოვსკანის ნაწილი. შუა საუკუნეებში, კოვსკანის პროვინცია უფრო ცნობილი იყო გრამუის ციხესიმაგრის სახელით, რომელიც აქ არსებობდა.

საბჭოთა რესპუბლიკების საზღვრების დადგენის პერიოდში, მხოლოდ აჩანური შედიოდა სომხეთის სსრ-ის მხარეში და მხოლოდ დასავლეთი ნაწილი ეკუთვნოდა სომხეთს, ხოლო აღმოსავლეთის ნაწილი, რომელიც ყველაზე ხელსაყრელ ტერიტორიას წარმოადგენდა რეგიონში შედიოდა აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში. 1930 წელს შეიქმნა ზანგილანის ადმინისტრაციული ოლქი. ზანგილანის რაიონი დაიპყრეს  სომხურმა სამხედრო ძალებმა  1993 წლის 29 ოქტომბერს და მოექცა სომხეთის შეიარაღებული ძალების კონტროლის ქვეშ. რაიონში არის ისტორიული ძეგლები. მათგან გამოსარჩევია, სოფელ მამადბეილში მდებარე იაჰია იბნ მუჰამედ ალ-ჰაჯის სამარხი (1304-1305)..

## ლიტერატურა
*Azərbaycan Milli Esiklopediyası. Bakı: 2007 səh. 875.

## რესურსები ინტერნეტში
* На сайте Azerbaijan 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
სოლომონ გოშაძე

**სოლომონ ესტატეს ძე გოშაძე** (დ. 28 აპრილი [ძვ. სტ. 16 აპრილი], 1880, თელავი — გ. 24 აპრილი [ძვ. სტ. 11 აპრილი], 1908, იქვე) — ქართველი პოეტი, საზოგადო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თელავის სამოქალაქო სასწავლებელში, შემდეგ – ბაქოს სპეციალურ საშუალო სკოლაში. მისი პირველი ლექსი 1897 დაიბეჭდა „კვალში“ (#47). გ. ევდოშვილის სკოლის მიმდევარი პოეტი იყო. მან 1905–1907 წლების რევოლუციის პერიოდში მიიქცია ყურადღება სამოქალაქო და პოლიტიკური ხასიათის ლექსებით, რომლებსაც აქვეყნებდა ფსევდონიმებით: „სოლ-გ-ძე“ და „ს. განწირული“. წერდა პიესებსაც. მისი პიესა „კიდევ ბნელა“ (1901), ცენზურამ აკრძალა. რევოლუციური საქმიანობისათვის გოშაძე დაპატიმრებული იყო. 1900-იან წლებში ჩამოაყალიბა დრამატული დასი, რომელიც კახეთის რეგიონში სპექტაკლებს დგამდა. გოშაძე მართავდა ლიტერატურულ საღამოებს, ხოლო შემოსავალს საქველმოქმედო საქმეს ახმარდა.

## ბიბლიოგრაფია
*ლექსები, ი. გრიშაშვილის რედ., ტფ., 1927.

## ლიტერატურა
*ჯავახიშვილი გ., ნამცვრევი, «მეგზური», 1975, #3. 

კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აპრილი
კატეგორია:ქართველი პოეტები
სოლომონ
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
გოშაძე

საკუთარი სახელი **გოშაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გივი გოშაძე — ეკონომისტი
* თენგიზ გოშაძე — რეჟისორი, სცენარისტი
* ლერი გოშაძე — არქიტექტორი
* სოლომონ გოშაძე — პოეტი


კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
გოჩაშვილები

**გოჩაშვილები** — ბაგრატიონთა სამეფო სახლის საგვარეულო განშტოება, რომელიც XVII საუკუნიდან ფეოდალურ სათავადოდ ყალიბდებოდა. 

გოჩაშვილებს ვახუშტი მოიხსენიებს როგორც „მთავარს“. ნიკო დადიანის სიტყვებით, ბაგრატიონთა გვარის შტო – გოჩაშვილნი „არიან აწ თავადნი“, საგვარეულო განშტოების სახელწოდება გოჩა ბატონიშვილის სახელიდან მომდინარეობს. დროთა განმავლობაში გოჩას მემკვიდრეებს ცხარე ბრძოლა მოუწიათ უფლებრივი მდგომარეობის მოსაპოვებლად თუ მის შესანარჩუნებლად, მაგრამ ისინი არა თუ ბატონიშვილობას, არამედ ბაგრატიონობასაც ვეღარ ინარჩუნებენ. ფარსადან გორგიჯანიძის ცნობით, გოჩას ძე გიორგი მეფე როსტომის 1636 წელს საწინააღმდეგო შეთქმულებაში მონაწილეობდა და თუ გაიმარჯვებდა, ქართლის ბატონობასაც კი მოელოდა, მაგრამ დამარცხდა. მას თვალები დათხარეს და მოკლეს; გოჩას შვილიშვილმა იორამმა ასევე „ინება“ მეფობა, მაგრამ მას ვახტანგ V-მ დათხარა თვალები და მამულები წაართვა (1665–66). დამცრობისა და შესაბამისი უფლებრივი მდგომარეობის დაკარგვის შემდეგ გოჩაშვილებმა ფეოდალურ იერარქიაში თავადის რანგით დაიკავეს კუთვნილი ადგილი, ქართლის სამეფო კარისაგან შესაბამის ყმა-მამულს იღებდნენ და თავიანთი ახალი გვარით ქართლის ერთ-ერთი საფეოდალოს — გოჩაშვილების სათავადოს ბატონ-პატრონები გახდნენ.

## ლიტერატურა
*გორგიჯანიძე ფ., საქართველოს ისტორია, ს. კაკაბაძის გამოც., «საისტორიო მოამბე», წგ. 2, ტფ., 1925; 
*დადიანი ნ., ქართველთ ცხოვრება, შ. ბურჯანაძის გამოც., თბ., 1962; 
*ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973.
*ნინიძე დ., ბაგრატიონთა სამეფო სახლის განშტოებათა წარმოშობისათვის, « მაცნე», 1993, #2; 
*ნინიძე დ., გუარი მეფეთა ბაგრატიონთა – გოჩაშვილნი, თბ., 1998.

კატეგორია:ბაგრატიონები
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
მასალის რაიონი

**მასალის რაიონი** () — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი მასალი.

## მოკლე ცნებები 
ძველ დროს რაიონის ტერიტორია იყო მანნას სახელმწიფოს, ანტროპატენას შემადგენლობაში.

XVIII საუკუნის შუა რიცხვებიდან თალიშის სახანოს შემადგენლობაში შედიოდა.

XIX საუკუნის შუა რიცხვებში მასალი რაიონის ტერიტორია შედია ლენქორანის მაზრის შემადგენლობაში.

მასალის რაიონი დაარსდა 1930 წელს.

## გეოგრაფია 
მასალის რაიონს ესაზღვრება ლენქორანის, ლერიქის, იარდიმლის, ჯალილაბადის, ნაფჩალის რაიონები. აღმოსავლეთით, რეგიონი ირეცხება კასპიის ზღვით, დასავლეთით ესაზღვრება თალიშის მთები და ბუროვარის ქედი. ტერიტორიის სიმაღლე აღწევს 917 მ-ს, არის მინერალური და გეოთერმული წყაროები. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 2.5 ° C, ივლისში 25.6 ° C. ნალექების წლიური რაოდენობაა 600-800 მმ. ყველაზე დიდი მდინარე არის ვილაში. რეგიონის მთიან ნაწილში გვხვდება ჰირკანის ტიპის ფართო ფოთლოვანი ტყეები - წაბლი, მუხა, რცხილა, წიფელი, მარანი, ჰირკანის ყვავი, კავკასიური ხურმა, მედლარი და ა.შ. მთლიანი რეგიონის ტყის ფართობია 16.9 ათასი ჰექტარი.

კლიმატი ზომიერი სუბტროპიკულია. ზაფხულში რეგიონში საშუალო ტემპერატურაა +29 გრადუსი, ხოლო ზამთარში 7 გრადუსი ნულამდე. რაიონის ტერიტორია დაფარულია მკვრივი ტყეებით, რომელშიც იშვიათი მცენარეები იზრდება, მათ შორისაა რკინის ხე (სპარსული). 

## სატრანსპორტო გზები 
რაიონის გავლით გზების საერთო სიგრძეა 330.2 კმ. აქედან 11 კმ II კატეგორიას მიეკუთვნება, III კატეგორიისაა 102.4 კმ, IV კატეგორიამდე 66.8 კმ და V კატეგორიას 150 კმ.

რაიონის გავლით რკინიგზის სიგრძე 36.2 კილომეტრია.

## მოსახლეობა 
მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 158 ადამიანი ერთ კვ. კმ-ზე.

## ადგილობრიი ისტორიის მუზეუმი 
მასალის ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმი შეიცავს 7 ათასზე მეტ ექსპონატს, რომლებიც ასახავს რეგიონის ისტორიას ენეოლითის ხანიდან (ძვ. წ. 4 ათასი) XX საუკუნემდე. მუზეუმში ნაჩვენებია ტანსაცმლის, გრაფიკის, ქანდაკებების, კვეთის, ხელოვნებისა და ხელნაკეთობების, ნუმიზმატიკის, ეთნოგრაფიის, ფოტოების და დოკუმენტების ნიმუშები. მასალის რაიონში არის 168 უძველესი ძეგლი, ციხე, სასახლე, ტაძარი, აბანოები, წყაროები, რომელთაგან 51 არის ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლები, 70 არის არქეოლოგიური, ხოლო დანარჩენი XX საუკუნის ძეგლები.

## მინერალური წყაროები 
### ისტისუ 
ისტისუ მდებარეობს არკივანის სოფელთან. თერმალური წყაროს სახელწოდება აზერბაიჯანულ ენაზე ნიშნავს „ცხელ წყალს“ (ისტი - ცხელი; სუ - წყალი). ამ წყაროს წყალი მოდის 90-250 მ სიღრმედან ცხელი ფორმით (დაახლოებით 69 გრადუსი ცელსიუსით) და გამოიყენება მრავალი დაავადების სამკურნალოდ. წყაროს გარშემო აშენდა რამდენიმე პანსიონი, კოტეჯი, კარვების ბანაკი.

## გალერეა 

ფაილი:Masalli08.jpg
ფაილი:Masalli01.jpg
ფაილი:Masalli05.jpg
ფაილი:Масаллы011.jpg
ფაილი:Masalli Azerbaijan nature 1.jpg

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
დმანისის ქუჩა

**დმანისის ქუჩა**   — ქუჩა თბილისში, ისნის   რაიონში (ავლაბარი). კონსტანტინე ერისთავის ქუჩიდან მარტყოფის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX  საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ნორიოს ქუჩა, XX საუკუნის 30-იან წლებში თედო შუშიაშვილის სახელი ეწოდა. 1946 წელს — დმანისის ქუჩა. აქვს I შესახვევი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისნის რაიონის ქუჩები
ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა

**ივანე ჯავახიშვილის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია, ჩუღურეთი). კოსტა ხეთაგუროვის ქუჩიდან კონსტიტუციის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის 40-იან წლებში. ქუჩა აღნიშნულია თბილისის 1851 წლის გეგმაზე. ადრე ერქვა ნიკოლოზის, 1922-იდან  — მიხეილ კალინინის სახელი. ქუჩას და მოედანს ძველი სახელი დაერქვა ნიკოლოზ I-ის პატივსაცემად. ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა ივანე ჯავახიშვილი, რის გამოც 1990 წელს ქუჩას მისი სახელი ეწოდა. ქუჩაზეა პეტრე და პავლე მოციქულთა ეკლესია (XIX საუკუნის 70-იანი წლები). წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეკლესია (1864), XIX საუკუნის დასასრულს საცხოვრებელი სახლები. №7 სახლში 1889–1901 წლებში ცხოვრობდა ილია ჭავჭავაძე, აქვე იყო გაზეთ „ივერიის“ რედაქცია და სტამბა. ამჟამად ამ შენობაში განთავისუფლებულია ილია ჭავჭავაძის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი.

## ლიტერატურა
ჯავახიშვილი
ჯავის ქუჩა

**ჯავის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). ცოტნე დადიანის ქუჩიდან მთის ფედობამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. აქვს 3 გასასვლელი, 6 შესახვევი.
***ჯავის I გასასვლელი** — ჯავის II შესახვევიდან ჯავის III შესახვევამდე
***ჯავის II გასასვლელი** — ჯავის II შესახვევიდან ჯავის III შესახვევამდე
***ჯავის III გასასვლელი** — ჯავის II შესახვევიდან ჯავის III შესახვევამდე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაძალადევის რაიონის ქუჩები
ალექსანდრე ნეველის ეკლესია

**ალექსანდრე ნეველის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დონის ნახიჩევანის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეკლესია   დონის ნახიჩევანში
*დონის როსტოვის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია   — ეკლესია  დონის როსტოვში
* თბილისის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია — ეკლესია თბილისში
* ნოვოჩერკასკის ალექსანდრე ნეველის ტაძარი  — მართლმადიდებლური ტაძარი ნოვოჩერკასკში
ფუზულის რაიონი

**ფუზულის რაიონი** () —  აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული. 1993 წლიდან რაიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი, მათ შორის, ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ფიზული კონტროლდება არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. გაეროს უშიშროების საბჭოს 1993 წლის რეზოლუციების თანახმად, ეს ტერიტორიები განიხილება, როგორც სომხური ძალების მიერ ოკუპირებული ტერიტორიები.

## გეოგრაფია 
ფიზულის რეგიონის ტერიტორია 1386 კვ. კმ, ხოლო მოსახლეობა დაახლოებით 105 ათასი ადამიანია. მიდამოში არის 1 ქალაქური ტიპის დასახლება, 75 სოფელი და სხვა დასახლებული პუნქტი. რაიონის მდინარეები გურუჩაი, კონდელენჩაი, გოზლუჩაი, ჩერეკენი, მიედინება არაქსის აუზის მდინარეები.

რაიონის განთავისუფლებულ ტერიტორიებში არის 13 სოფელი და 20 სოფელი. ამჟამად 51 ათასი იძულებით გადაადგილებული პირი დასახლებულია ამ ტერიტორიაზე.

ოლქის 22 დასახლების საფუძველზე, რომლის ტერიტორიიდან 1994 წელს გამოიყვანეს სომხური ძალები, შეიქმნა 18 მუნიციპალიტეტი.

## ისტორია 
1930 წელს ყოფილი კარიაგინის ოლქის ცენტრთან, ქალაქ კარაგინოში შეიქმნა ყოფილი ელიზაVეტპოლის პროვინციის კარაგინის მაზრის ნაწილიდან.

1959 წელს, პოეტის მუჰამედ ფიზულის 400 წლის იუბილეს პატივსაცემად, ქალაქი კარიაგინოს დაარქვეს ფიზული, ხოლო უბანს - ფიზულის რაიონი.

1993 წლის 23 აგვისტოს სომხურმა ჯარებმა დააწესეს კონტროლი რეგიონის მთელ ტერიტორიაზე. 1994 წლის იანვარში აზერბაიჯანულმა ძალებმა აღადგინეს რაიონის უმეტეს ნაწილზე კონტროლი, სადაც 22 დასახლება მდებარეობს რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
თოუზის რაიონი

**თოუზის რაიონი** () — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის ჩრდილო-დასავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი თოვუზი.

2016 წელს ახალგაზრდულმა სახლმა დაიწყო ფუნქციონირება თოუზის რაიონის ქალაქ გოვლარში.

თოუზის რაიონის აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელია მამედ მამედოვი.

## გეოგრაფია 
თოუზის რაიონი ესაზღვრება სომხეთს (69 კმ), საქართველოს (23 კმ); ასევე დასავლეთით აღსთაფის რაიონებს, შამქორს ესაზღვრება - აღმოსავლეთით, გადაბეის - სამხრეთით, ხოლო ჩრდილოეთით - სამუხის რაიონს.

მისი მახასიათებლების თანახმად, ტერიტორიის რელიეფი იყოფა 4 ზონად: შუამთიან, მაღალმთიან, მთისწინეთით. რეგიონის სამხრეთ ნაწილს მიეკუთვნება შუა-მთიანი და მაღალმთიანი რელიეფი, ცენტრალურ ნაწილს დაბალი მთიანი რელიეფი, ხოლო აღმოსავლეთი ნაწილი წარმოდგენილია მთისწინეთითა და დაბლობის რელიეფით. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა 8-13 C, იანვარში ტემპერატურა მერყეობს 1-4 C- ს შორის, ივლისში კი - 18-25 გრადუსამდე. საშუალო წლიური ფარდობითი ტენიანობაა 71%. წლიური ნალექი 400-700 მმ-ია. ქარის საშუალო წლიური სიჩქარეა 3.4 მ / წმ.

## ისტორია 
1803 წლამდე ახლანდელი თოვუზის რაიონის ტერიტორია იყო შამშადილის სასულთნოს ნაწილი, შემდეგ იგი ელიზავეტოპოლის გუბერნიის ყაზახის ყაზის ნაწილი იყო. თოვუზის რაიონი შეიქმნა 1930 წლის 8 აგვისტოს.1912 წელს გერმანული კომპანია Siemens– ის ლიდერების ინიციატივით, ამჟამინდელი თოვუზის რაიონის ტერიტორიაზე აშენდა ცემენტის ქარხანა.

## მოსახლეობა 
2010 წლისთვის რაიონის ეროვნული ნაწილი შემდეგი იყო

## ადმინისტრაციული დაყოფა
თოვუზ ოლქის შემადგენლობაში შედის: ერთი ქალაქი, 102 სოფელი, ერთი დასახლება, 39 ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი.

ოლქი მოიცავს 62 მუნიციპალიტეტს.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
სამუხის რაიონი

**სამუხის რაიონი** () — ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის ჩრდილო-დასავლეთით. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი სამუხი. სამუხის რაიონი მდებარეობს განჯა-ყაზახის ეკონომიკურ რეგიონში. რაიონის ფართობია 1455 კვ.მ. რაიონის ტერიტორია ესაზღვრება განჯას, გოიგოლს, შამქორს, თოვუზს, კახს, ევლახს, გორანბოის, ასევე საქართველოს რესპუბლიკას.

სამუხის რაიონში 35 მუნიციპალიტეტია.

## გეოგრაფია 
კლიმატი მშრალი კონტინენტურია. აქ ჰაერის ტემპერატურა ზაფხულში + 30 ° C- ს, ხოლო ზამთარში 0 ° C- მდე მერყეობს.

ტერიტორია ძირითადად ბრტყელია. ბოზდაგის და ჯეირანის სტეპური ზამთრის საძოვრები მდებარეობს სამუხის ჩრდილოეთ ნაწილში. რაიონში მიედინება მდინარეები მტკვარი, იორი, ალაზანი, განჯა და გოშგარი.

სახელმწიფო ნაკრძალი "ელდარ შამი", რომლის ფართობია 1686 მ 2, მდებარეობს სამუხის რაიონში. იგი შეიქმნა მსოფლიოში ერთადერთი ბუნებრივად მზარდი ბალახის ელდარის ფიჭვის დასაცავად და შესასწავლად. კუნელი, შავი ჟოლო, ბუჩქი, წაბლი იზრდება ტყეებში.

## ისტორია 
ტერმინი „სამუხი“ მომდინარეობს კავკასიური ალბანეთის სიტყვიდან, რომელიც ნიშნავს „ალბანურ მონადირე სახლს“.  სამუხის გარშემო არის ბრინჯაოს ხანის ჭაობები.

1930 წელს შეიქმნა სამუხის რაიონი. მისი რაიონული ცენტრი იყო ყარაგაჩლი (მოგვიანებით სოფელი სამუხი). აზერბაიჯანის სსრ უმაღლესი საბჭოს 1940 წლის 24 იანვრის გადაწყვეტილებით შეიქმნა საფარალიევის რაიონი. 1954 წელს, იმის გამო, რომ ტერიტორიების უმეტესი ნაწილი წყალქვეშ აღმოჩნდა მინგეჩაურის წყალსაცავის მშენებლობასთან დაკავშირებით, სამუხის რაიონი ლიკვიდირებულ იქნა და შეუერთდა საფერალიევის რაიონს.1959 წელს გაუქმდა საფარალიევის რაიონი. სამუხის რაიონი ხელახლა შეიქმნა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს ეროვნული საბჭოს 1992 წლის 18 თებერვლის ბრძანებულებით, ცენტრთან ერთად, ქალაქური ტიპის დასახლებით - საფარალიევი. ეროვნული საბჭოს 1992 წლის 31 დეკემბრის გადაწყვეტილებით, სოფელ საფარალიევის სახელი შეიცვალა და გახდა ნაბიაღალი, 2008 წელს იგი გადაკეთდა ქალაქ სამუხად.

## მოსახლეობა 
2017 წლის დასაწყისისთვის რეგიონის მოსახლეობა შეადგენდა 57.1 ათას ადამიანს, მათგან 21.4 ათასი იყო ქალაქური მოსახლეობა, ხოლო 35,5 ათასი სოფლის მოსახლეობა. 2018 წელს მთლიანი მოსახლეობა გაიზარდა 0.6 ათასი ადამიანით და შეადგინა 57.7 ათასი. 2018 წლის დასაწყისისთვის, მთლიანი მოსახლეობის 28.9 ათასი ან 49.6 % კაცი იყო, 28.8 ათასი ან 50.4 % ქალი იყო.

## კულტურა 
ერთ-ერთი ისტორიული ძეგლი არის ნაბიაღალის ყურღანები, რომელთა დიამეტრი 10-20 მ და სიმაღლე 1-1,5 მ. ეს ყურღანები თარიღდება ბრინჯაოს ხანის დასასრულითა და ქვის ხანის დასაწყისით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Информация по административно-территориальной единице 

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ალექსანდრე ჯანელიძის ქუჩა

**ალექსანდრე ჯანელიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღის I დასახლება). ნავთლუღის I დასახლების VIII შესახვევიდან დიმიტრი უზნაძის ქუჩამდე. ნავთლუღის I დასახლების X ქუჩას  1983 წელს ალექსანდრე ჯანელიძის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა
ჯანელიძე
ჰამარათი

**ჰამარათი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 894  კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
სიმონ ჯანაშიას ქუჩა

**სიმონ ჯანაშიას ქუჩა**   — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (ვარდისუბანი). პეტრე მელიქიშვილის ქუჩიდან ვასილ ბარნოვის ქუჩამდე.  წარმოიქმნა  XIX საუკუნეში. თბილისის 1884 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ვარდისუბნის I ქუჩა, 1900 წელს ვარდისუბნის ქუჩა დაერქვა, ასეა შეტანილი თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1947 წელს სიმონ ჯანაშიას სახელი ეწოდა. აქვს I ჩიხი.
 
## ლიტერატურა
ჯანაშია
მოსე ჯანაშვილის ქუჩა

**მოსე ჯანაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე). ვასილ ბარნოვის ქუჩიდან  კორნელი კეკელიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში. ადრე უსახელო ქუჩა იყო. 20-იან წლებში მოსე ჯანაშვილის სახელი ეწოდა.
 
## ლიტერატურა
ჯანაშვილი
იუსტინე ჯანელიძის ქუჩა

**იუსტინე ჯანელიძის ქუჩა**   —  ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). ეროსი მანჯგალაძის ქუჩიდან მთის ფერდობამდე. წარმოიქმნა XX  საუკუნის დასაწყისში. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც დასავლეთის ქუჩა. ასევეა თბილისის 1934 წლის გეგმაზეც. 60-იან წლებში იუსტინე ჯანელიძის სახელი დაერქვა.
 
 
## ლიტერატურა
ჯანელიძე
ვლადიმერ ჯანჯღავას ქუჩა

**ვლადიმერ ჯანჯღავას ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, გლდანის რაიონში (პატარა გლდანი). დავით სარაჯიშვილის ქუჩიდან გლდანისხევის ქუჩამდე. პატარა გლდანის დასახლების VI ქუჩას 1983 წელს ვლადიმერ ჯანჯღავას სახელი ეწოდა. აქვს 3 შესახვევი, 2 ჩიხი.

## ლიტერატურა
ჯანჯღავა
ლადო ალექსი-მესხიშვილის ქუჩა

**ლადო ალექსი-მესხიშვილის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში,   მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი). რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩიდან მარი ბროსეს ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX  საუკუნის I ნახევარში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც წყალსაზიდი ქუჩა. 1965 წელს ჯამბულის სახელი დაერქვა. 2014 წელს ეწოდა ვლადიმერ (ლადო) ალექსი-მესხიშვილის სახელი. აქვს I შესახვევი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვასილ თამარაშვილის ქუჩა (ყოფ. ლადო ალექსი-მესხიშვილის ქუჩა)
* ლადო მესხიშვილის ქუჩა

## სქოლიო 
კატეგორია: მთაწმინდის რაიონის ქუჩები
აკაკი მელაძე

**აკაკი მელაძე** (დ. 22 აპრილი, 2003) — ქართველი ფეხბურთელი. ქუთაისის „ტორპედოს“ ნახევარმცველი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ეროვნული ლიგის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 2003
კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
ლაჩინის რაიონი

**ლაჩინის რაიონი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთით,  რომელიც შედის მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კაშატაგის რეგიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ლაჩინი.

## აღწერა
ტერიტორია მდებარეობს მთიანეთში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კელბაჯარი, აღმოსავლეთით - ხოჯალიასთან, შუშასთან და ხოჯავენდთან აქვს საზღვარი, სამხრეთით - აზერბაიჯანის კუბატინსკის რაიონი, დასავლეთით კი რაიონს სომხეთის რესპუბლიკა ესაზღვრება. 

ლაჩინის რაიონის ფართობია 1883 კვადრატული მეტრი. მის ტერიტორიაზე 121 სოფელია განთავსებული. რაიონის ყველაზე მაღალი წერტილი არის ქიზილბოგას მთა (3594 მეტრი). 

ლაჩინის რაიონში მოიპოვება მინერალური რესურსები, როგორიცაა: ვერცხლისწყალი, პოლიმეტალები, სამშენებლო მასალები, ნარზანის ტიპის მინერალური წყლის წყაროები. 

რეგიონი გამოირჩევა უმეტესად თბილი და ცივი კლიმატით - მშრალი ზამთრით და თბილი ზაფხულით. 

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სტატისტიკის თანახმად, 1992 წლის შუა პერიოდისათვის რაიონში 8950 შენობა იყო. მათ შორის შვიდი სამრეწველო და სამშენებლო დაწესებულება, 471 მომსახურების ობიექტი, 154 სკოლა და ასობით კულტურული და ისტორიული ძეგლი.

## ისტორია
აღნიშნული რაიონი, ჩამოყალიბდა 1930 წელს ადმინისტრაციულ ცენტრთან ერთად ქალაქ ლაჩინში.

1992 წლის მაისის შუა რიცხვებში, ლაჩინის ოლქის კონტროლი დაექვემდებარა არაღიარებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკას. აზერბაიჯანის ხელისუფლების განცხადებით, სომხეთის შეიარაღებულმა ძალებმა გაძარცვეს რეგიონის ასობით კულტურული და ყოველდღიური ობიექტი, გაანადგურეს ათობით სოფელი და ისტორიული ძეგლი; 63 ათასზე მეტი ადამიანი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საკუთარი სახლი.

1992 წელს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კაშატაგის რეგიონში, რომლის ცენტრში იყო ქალაქი ბერძორში (ლაჩინის ახალი სახელი) ჩამოყალიბდა ჯებრაილის, ზანგელანის, კუბატინსკის და აზერბაიჯანის ლაჩინის რეგიონების გარკვეული ნაწილი. ლაჩინის ოლქის ნაწილი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის შუშინის ოლქის ნაწილი გახდა.

2010 წლის შემოდგომაზე რაიონში აღმოაჩინეს საგანძური, რომელშიც იყო 112 ცალი - ოქროს, ვერცხლის და ბრინჯაოსგან დამზადებული ნივთები. საგანძური ექსპორტზე გავიდა სომხეთში და იქ გამოაცხადეს ეროვნულ საგანძურად. ამჟამად, ობიექტები ინახება სომხეთის ისტორიის მუზეუმში, თუმცა ხელისუფლება, რომელიც რეალურად აკონტროლებს რეგიონის ტერიტორიას, ირწმუნება, რომ ისინი დღემდე ცდილობენ ფასეულობების უკან დაბრუნებას. 

## ეკონომიკა
2015 წელს დაიწყო ახალი წყალსაცავის მშენებლობა, მდინარეების აღავნოსა და აკერის შესართავთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლაჩინის რაიონი 
* 20 il Laçınsız 
* Doğrudanmı, Qarabağ döyüşsüz təslim olunub?
* Mənim Laçınım
* 

კატეგორია: აზერბაიჯანის რაიონები
ზარდაბის რაიონი

**ზარდაბის რაიონი** — არის ადმინისტრაციული ერთეული ცენტრალურ აზერბაიჯანში. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი არის ქალაქი ზერდაბი.

## გეოგრაფია
აღნიშნული რეგიონი მდებარეობს ცენტრალურ აზერბაიჯანში, ბაქოდან დაახლოებით 231 კილომეტრში და მთავარი კავკასიონის ქედის სამხრეთ კალთიდან სამხრეთ ნაწილში. ზარდაბის რაიონის ტერიტორია ზღვის დონიდან 11 მეტრია და მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე. ასევე, რაიონში მიედინება მდინარე ტურიანჩაიც. 

ზარდაბში ზამთარი ზომიერად ცივია, ხოლო ზაფხული ცხელი, გამოირჩევა მშრალი სუბტროპიკული პირობებით. ტემპერატურა ზაფხულში აღწევს 41-44  გრადუსს, ხოლო ზამთარში 3 გრადუსს. წლიური ნალექი არის 335 მმ.

## ისტორია
ზარდაბის რაიონი შეიქმნა 1935 წელს. 1962-1964 წლებში იყო უჯარის რეგიონის ნაწილი, 1965 წლიდან იგი კვლავ იღებს დამოუკიდებელი რეგიონის სტატუსს. ახლო წარსულში, რაიონი იყო გეოკაჩის პროვინციის ნაწილი. 

ცნობილი აზერბაიჯანელი პუბლიცისტი ჰასან-ბეი ზარდაბი 1842 წლის 28 ივნისს, სწორედ ზარდაბში დაიბადა. დღეს იგი ითვლება თანამედროვე აზერბაიჯანული ჟურნალისტიკისა და თეატრის ერთ-ერთ ფუძემდებლად. განჯას სახელმწიფო უნივერსიტეტს დაერქვა ჰასან ბეი ზარდაბის სახელი.

1939 წლის აღწერის მონაცემებით, აზერბაიჯანის სსრ-ის ზარდაბის რაიონში აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ 91.6% -ს, ლეზგებს - 4,5%, რუსებს კი 3.2% უჭირავთ.

## მმართველები
ზარდაბის რაიონის გამგებელია აღმასრულებელი განყოფილების ხელმძღვანელი.  აღმასრულებელი ხელისუფლების ხელმძღვანელები: მეჰრე ალიევი (1993 წლის 16 დეკემბრამდე); იმანოვ ტოფიგ სუფან ოღოღლუ (2005 წლის  29 მარტამდე); მამედოვი მანსურ გამზათ ოღლუ (2005 წლის 29 მარტიდან - 2007 წლის 14 დეკემბრამდე) და ამჟამად ბაბაევი ლუთვალი ბაბალი ოღოღლუ (2007 წლის 14 დეკემბრიდან დღემდე). 

## მოსახლეობა
სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტის მონაცემებით, 2018 წლის მდგომარეობით, ზარდაბის რაიონის მოსახლეობამ შეადგინა 58.200. მთლიანი მოსახლეობის 29,500 კაცია და 29,300 კი ქალი. 

## ეტიმოლოგია
ზარდაბ სპარსული სიტყვაა (زردآب Zardab), რომელიც ყვითელ წყალს ნიშნავს. თარგმანის რამდენიმე ინტერპრეტაცია არსებობს. ზოგი ყვითელ წყალს „ბინძურ წყალს“ უწოდებს. მეორე ვერსიით ნათქვამია, რომ ტერმინი „ყვითელი“ ამ შემთხვევაში იგულისხმება ოქროსფერი ფერი.  მესამე ვერსიით კი ნათქვამია, რომ სიტყვა „ზარდი“ მეორეხარისხოვანია, რაც ასევე ნიშნავს „საჭმელ ფრინველს“.

## რესურსები ინტერნეტში
* Zərdab 
* Zərdab rayonu 
* Zərdab rayon İcra Hakimiyyəti 
* Kosmosdan Zərdab rayonunun və qonşu rayonların görünüşü
* Kosmosdan Zərdab rayonunun və qonşu rayonların görünüşü 

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: აზერბაიჯანი კატეგორია: აზერბაიჯანის რაიონები
ხოჯავენდის რაიონი

**ხოჯავენდის რაიონი**  () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის სამხრეთ-დასავლეთით, შეიქმნა 1991 წლის 26 ნოემბერს. 1992-2023 წლებში კონტროლდებოდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის თანახმად, ხოჯავანდის რაიონის ტერიტორია შედიოდა მარტუნისა და ჰადრუთის რაიონებში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხოჯავენდი.

## ისტორია
1991 წლის 26 ნოემბერს მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური რეგიონი გაუქმდა, ქალაქი მარტუნი დაარქვეს ხოჯავენდს, ხოლო ამის შემდგომ მარტუნისა და ჰადრუთის ოლქები გაერთიანდა ხოჯავანდის რეგიონში.

## გეოგრაფია
ხოჯავენდის რაიონი მდებარეობს აღდა-ფიზულის გზაზე, მთისწინეთის დაბლობზე. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება აღმის, ხოჯალისა და შუშას რაიონები; დასავლეთით - ლაჩინის და კუბატინის რაიონი; სამხრეთით ხოჯავენდის რაიონს აქვს საზღვარი ჯებრაილისა და ფიზულის რაიონებთან; აღმოსავლეთით ემეზობლება აჯაბადის რაიონი.

ხოჯავენდის ოლქის რელიეფი ძირითადად მთიანია. სიმაღლე დაახლოებით 500-დან 2724 მეტრამდეა (უმაღლესი წერტილი- დიდი კირის მთაა). რაიონში მიედინება რამდენიმე მდინარე, მათ შორის: კურიჩაი, ჩაილუ და აოგლანჩაი.

რაიონში ვხვდებით წაბლისფერ და ყავისფერ მთიან მიწებს. მწვანე საფარში დომინირებს ბუჩქები და ფართომასშტაბიანი ტყეები. რეგიონში მოიპოვება მარმარილო და მოსაპირკეთებელი და სამშენებლო ქვა.

ადმინისტრაციულ რაიონში ყალიბდება ზომიერად თბილი კლიმატი - მშრალი ზამთრით, ხოლო ზაფხული  ზომიერა თბილი კლიმატური პირობებით. ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 400-800 მმ. ვრცელდება იურული, ცარცის და ნეოგენური ნალექები.

## კულტურული ძეგლები
ხოჯავენდის რაიონში მდებარეობს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ეროვნული მემკვიდრეობის ძეგლი, მათ შორის გამორჩეულია აჯიხის გამოქვაბული. კომპლექსი შედგება 6 მღვიმესგან. რაიონში არის ასევე თაგლარის გამოქვაბულიც. ხოჯავენდის რაიონში არქეოლოგიური გათხრების შედეგან მოპოვებული იქნა არაერთი მნიშვნელოვანი არტექფაქტი, მათ შორის ადრეული და შუა ბრინჯაოს ხანის დასახლების ნაშთები.

## სოფლის მეურნეობა
ხოჯავენდის რაიონის მოსახლეობის ძირითად საქმიანობას სოფლის მეურნეობა წარმოადგენს. რაიონი ცნობილია ყურძნითა და მწვანე მარმარილოთი. მაღალ დონეზე დგას სოფლის მეურნეობის არაერთი დარგი, მათ შორის: მეცხოველეობა, მევენახეობა, მეფრინველეობა, მებაღეობა. მოჰყავთ ქერი, ხორბალი და სიმინდი.

## რესურსები ინტერნეტში
* აზერბაიჯანი 
* Embassy of the Republic of Azerbaijan to the Hellenic Republic : Armenian aggression against Azerbaijan 

კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
სომხური ღვინო

thumb|right|240px|სომხური ღვინო
**სომხური ღვინო** — სომხეთში დამზადებული ღვინო. სომხეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი ღვინის მწარმოებელი რეგიონია.

## ისტორია
უძველესი დროიდან სომხეთი განთქმული იყო ღვინის წარმოებით, რეგიონში უძველესი ტრადიციები დღემდე შემონახულია. ამის შესახებ ვიგებთ ისეთი ფილოსოფოსების ნაწარმოებებიდან, როგორიც იყვნენ, ჰეროდოტე და სტრაბონი.  მე -19 და მე -20 საუკუნეებში აკადემიკოს პიატროვსკის მიერ ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა დაადასტურა, რომ ძვ.წ. 9 საუკუნეში თანამედროვე ერევნის ტერიტორიაზე მიმდინარეობდა ღვინის წარმოება.

არქეოლოგებმა, თეიშებაინის ღვინის საცავში აღმოაჩინეს 480 ქვევრი, რომლებშიც ეტეოდა 37 000 დეკალიტრი ღვინო. ამავე ტერიტორიაზე (თეიშებაინი სომხეთის ერთ-ერთი უძველესი დასახლება, სადაც უძველესი ნამოსახლარებია ნაპოვნი) და ერებუნში (ქალაქი-ციხე დღევანდელი ერევნის ტერიტორიაზე, აშენდა 2800 წლის წინ და  2700 წლის წინ გახდა სომხეთის დედაქალაქი) გათხრების დროს ნაპოვნი იქნა 10 ღვინის საწყობი, სადაც იყო 200 ქვევრი. ჯერ კიდევ სომეხთა წინაპრები, მსოფლიოს ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფოს ურარტუს მკვიდრნი მეღვინეობას ეწეოდნენ. საბჭოთა კავშირის პერიოდში სომხური ღვინის წარმოება კვლავ განახლდა.

1940 წლიდან 1985 წლამდე ღვინის წარმოება სომხეთში გაიზარდა ცხრაჯერ, ხოლო კონიაკის კი ჩვიდმეტჯერ. 1960 წლიდან 1986 წლამდე ცქრიალა ღვინის წარმოება გაიზარდა ათჯერ. 80-იან წლებში სომხეთი ყოველწლიურად ამუშავებდა დაახლოებით 210 ათას ტონა ყურძენს, საიდანაც მიიღებოდა 14–15 მილიონი დეკალიტრი ღვინო. აქედან ორი მილიონი გამოიყენებოდა კონიაკის წარმოებაში, ხოლო დანარჩენი კი ღვინის. 1980-იან წლებში სომხეთი უზრუნველყოფდა მთელი საბჭოთა კავშირში კონიაკის მოთხოვნას. გამოშვებული პროდუქციის სამი მეოთხედი ძირითადად ექსპორტზე რუსეთში გადიოდა. ამ პერიოდში სომხური ღვინის დამზადება მიმდინარეობდა „არარატ-თრეშში“. აქ სტუმრობისას მაქსიმ გორკმა განაცხადა, რომ უფრო ადვილია არარატზე ასვლა, ვიდრე ღვინის საწყობ „არარატ-თრეშის“ დატოვება. ხეობაში, არის „ღვინის დამზადების“ მუზეუმი, რომელის კოლექციაშიც რეგისტრირებულია ღვინის სამი ათასზე მეტი ვერსია, რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში. მთელს მსოფლიოში ღვინოების ასეთი მხოლოდ სამი საწყობი იყო: საფრანგეთში, იტალიასა და სომხეთში. დღეს ბევრ გლეხს, ისევე როგორც სამი ათასწლეულის წინ, მოჰყავთ ყურძენი და იღებენ ღვინოს სპეციალურ შენობებში. ღვინის ქარხნებში ღვინო ინახება მუხის კასრებში, მაგრამ ბევრ სოფელში ამჟამად მიმართავენ ძველ ტრადიციებს. მისი ვარდისფერი სტრუქტურის გამო, სომხური მუხა საშუალებას იძლევა რო ღვინოების მიღებული იქნსა ბუნებრივი ვანილით,  რის შედეგადაც ღვინოს აქვს შოკოლადის და ხმელი ხილის ბუნებრივი გემოები. სომხური მუხისგან დამზადებული კასრების გამო ღვინოს აქვს განსხვავებული გემო, ამ უნიკალური კომბინაციის რეპროდუქცია შეუძლებელია მსოფლიოს ნებისმიერ სხვა ქვეყანაში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* History in a Glass: (Re)discovering Armenian Wine
* Armenian Wine Makes Bloomberg’s Top 10 List
* Armenia’s Best Wineries
* Kataro Wine Breaks Into Armenian and Russian Markets
* Helias Wines
* Matevosyan Wine 

## სქოლიო
კატეგორია:ღვინო ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სომხური სამზარეულო
ირაკლი მელქაძე

**ირაკლი მელქაძე** (დ. 26 იანვარი, 2004) — ქართველი ფეხბურთელი. ქუთაისის „ტორპედოს“ თავდამსხმელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ეროვნული ლიგის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 2004
კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები