სლავები

მინი|300პქ|ქვეყნები, სადაც მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი სლავები არიან

**სლავები** — ევროპის ყველაზე დიდი ინდო-ევროპული ეთნო-ლინგვისტური დაჯგუფება. ცხოვრობენ სამხრეთ, აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ისინი ასევე გვხვდებიან დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაში. სლავები საუბრობენ ინდოევროპულ, სლავურ ენებზე. ისინი ჯერ კიდევ VI საუკუნეში დასახლდნენ ევროპის ცენტრალურ, აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილებში და მიუხედავად იმისა, რომ დღევანდელი (სხვადასხვა) მონაცემებით ისინი 20-მდე ენაზე საუბრობენ მრავალი საერთო გააჩნიათ როგორც კულტურაში, ასევე ისტორიულ წარსულში. 

სლავები დაიყოფიან აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ სლავებად:
 
: აღმოსავლეთ სლავებს წარმოადგენენ: რუსები, ბელარუსები და უკრაინელები, ასევე რუსინები. 

: დასავლეთ სლავებს წარმოადგენენ: პოლონელები, ჩეხები, სლოვაკები, სორბები და კაშუბები. 

: სამხრეთ სლავებს წარმოადგენენ: ბულგარელები) და მაკედონელები (ბულგარული და მაკედონური ენები ძალიან ახლოს დგას ერთმანეთთან.), სლოვენები (საუბრობენ სლოვენურ ენაზე), სერბები, ხორვატები, ბოსნიელები და მონტენეგროელები საუბრობენ ენაზე რომელიც უწინ ერთ, სერბულ-ხორვატულ ენად განიხილებოდა, დღესდღეობით არსებული სეპარაციული და სეცესიური პროცესების გამო ყოფილი იუგოსლავიის ეს ენა თავისი ვარიანტებით სხვადასხვა ენის სახელით მოიხსენება შესაბამის ქვეყნებში.)  

თანამედროვე სლავი ერები და ეთნიკური ჯგუფები მნიშვნელოვნად განსხვავდებიან ერთმანეთისგან როგორც გენეტიკურად, ასევე კულტურულად. სლავთა შორის ურთიერთდამოკიდებულება სხვადასხვაგვარია, მიუხედავად კულტურული მსგავსებისა, მათ შორის მტრული განწყობებიც შეინიშნება.  
 
არსებობს აგრეთვე პან-ნაციონალისტური პოლიტიკურ-იდეოლოგიური მიმდინარეობები, რომლებიც მიზნად ისახავენ სლავთა ერთა საერთო სახელმწიფოში გაერთიანებას.

## ეთნონიმი 
მე-6 საუკუნიდან მოყოლებული სიტყვა „სლავები“ გვხვდება სხვადასხვა წერილობით წყაროებში, რომლებშიც ისინი ან ბიზანტიელების მეზობლებად და ხშირ მოწინააღმდეგეებად მოიხსენებიან. ბიზანტიურ ძეგლებში აღმოჩენილია სლავი ხალხის ბერძნული დასახელება (σκλαβηνός), რომელიც ევროპელებმა სავარაუდოდ ოდნავ სახეცვლილი ფორმით გადაიღეს თავიანთ ენებში. ამ ეთნონიმის ფორმა ხშირად შეცვლილია როგორც „სლოვენინ“ (slověninъ). სლავურ წყაროებში კი გამოიყენება ტერმინი „სლოვენე“ (словѣне), რომელიც შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული ყველა სლავ ხალხს აღნიშნავდა.

სიტყვა „სლავ(ებ)ის“ წარმოშობა ცნობილი ჩეხი ისტორიკოსისა და არქეოლოგის ლ. ნიდერლეს (Lubor Niederle) აზრით გაურკვეველი რჩება. არსებობს მხოლოდ რამდენიმე, სავარაუდო ვერსია ამ სიტყვის ეტიმოლოგიის შესახებ.

### სლავების დასახელება ბერძნულ წყაროებში 
სლავების პირველი დასახელება „სკლავინების “ სახით გვხვდება ნაწარმოებებში (ფსევდო-კესარია, პროკოპი-კესარიელი და იორდანისი), რომლებსაც მეცნიერები ათარიღებენ ქრისტეს შობიდან VI საუკუნით. ლომონოსოვი, პაველ შაფარიკი (ჩეხ. Pavel Jozef Šafárik), ივან ზაბელინი (რუს. Иван Егорович Забелин) და სხვები გამოთქვამდნენ მოსაზრებას, რომ პტოლემეს (სხვა ქართ. ტრადიციით ასევე  კლავდიუს პტოლემაიოს ან პტოლემეოსი) „გეოგრაფიის გზამკვლევში ნახსენები „სტავანები“ უნდა იყვნენ სლავური ტომების წარმომადგენლები. ამ მოსაზრებას მივყავართ მე-2 საუკუნეში. 

## ადრეული ისტორია 
### უძველესი სლავები 
ბიზანტიური წყაროების მიხედვით, სლავები პირველად გამოჩნდნენ ანტებისა და სკლავენების სახელით VI საუკუნის დასაწყისში. ისინი სლავურ ტომებს შორის, იმ დროისთვის, იყვნენ ყველაზე ცნობილები და ძლიერები. ბიზანტიელი ისტორიოგრაფები, მაგალითად: პროკოპიუსი, იორდანისი და სიმოკატა, იმპერატორი იუსტინიანე I-ის კარზე აღწერდნენ ამ დასახელების ტომებს, რომლებიც გამოჩნდნენ კარპატებიდან, დუნაი და შავი ზღვის ნაპირებიდან. ისინი აღმოსავლეთ იმპერიის დუნაის პროვინციებს არბევდნენ, ძარცვავდნენ.

პროკოპი 545 წელს თავის ნაშრომში წერს, რომ: „ანტებს და სკლავენებს სინამდვილეში ერთი სახელი ჰქონდათ და წარსულში მათ სპოროები ერქვათ“. ის აღწერდა მათ როგორც ბარბაროსებს, რომლებსაც ჰქონდათ დემოკრატია და თაყვანს სცემდნენ ერთ ღმერთს, „ელვის წარმომშობს“ სახელად პერუნს, რომელსაც მსხვერპლსაც კი წირავდნენ. ისინი არ ცხოვრობდნენ ერთ კონკრეტულ ადგილას და გამუდმებით იცვლიდნენ ადგილმდებარეობას. რაც შეეხება ომს, ძირითადად ჰყავდათ ფეხოსანი მეომრები პატარა ფარებით და შუბებით შეიარაღებულნი, მსუბუქად ჩაცმულნი, ზოგიერთი კი საერთოდ შიშველი იბრძოდა, არ უჩანდათ მხოლოდ გინეტალიები. მათ ენას ერქვა „ბარბაროსული“ და ამ ორ ტომს შორის არ იყო არანაირი გარეგნული სხვაობა, ისინი იყვნენ მაღლები და ძლიერები. იორდანისი აღწერდა მათ გარეგნობას და ამბობდა, რომ მათ არ ჰქონდათ არც ღია და არც მუქი ფერის კანი და თმა, ისინი უფრო იყვნენ წითურები. ასევე იორდანისი ამბობს, რომ ისინი ცხოვრობდნენ რთულ პირობებში და კომფორტის გარეშე. სკლავენები ქალაქებს ჭაობებსა და ტყეებში აწყობდნენ. სხვა VI საუკუნის წყაროს მიხედვით ისინი ცხოვრობდნენ გაუვალ ტყეებთან, მდინარეებთან, ტბებთან და ჭაობებთან ახლოს.

მენანდრე პროტიქტორი ახსენებს თავის ისტორიულ ნაშრომებში, რომ დაურენტიუსმა (577-579) მოკლა ავარების მეთაური, ხაგან ბაიან I. ავარებმა თხოვეს სლავებს, რომ მათ დაემტკიცებინათ ავარების სუვერენიტეტი, რაზეც სლავების მეთაურმა დაურენტიუსმა უარი განაცხადა და გადმოცემის თანახმად უპასუხა: „სხვები არ იპყრობენ ჩვენ მიწებს, ჩვენ ვიპყრობთ მათ - ამიტომ ისინი ყოველთვის ჩვენი იქნებიან“.

### ანტები 
ანტები - ადრესლავური ტომების დასახელებაა და იგი გვხვდება VI-VII საუკუნის ბიზანტიურ ხელწერილებში. ძველი სლავური ხალხისგან შემდგარი პოლიეთნოსი, სახელმწიფოს ჩანასახებით (ბელადი, დიდებულები და ჯარი). ძველი სლავების სპეციალისტი ირინა რუსანოვის აზრით ანტები არ იყვნენ სლავები. მას მოჰყავს არგუმენტი, რომ ანტების ნივთები და ძეგლები საერთოდ არ ჰგავს ძველი სლავების ნამუშევრებს, ანუ ისინი კულტურულად განსხვავდებოდნენ. გარკვეული პერიოდის შემდეგ ეს ვერსია იყო განხილული არქეოლოგებისა და ისტორიკოსების მიერ, რის შემდეგაც გაჩნდა ახალი ვერსია, რომ ანტები წამოვიდნენ აზიიდან და VI საუკუნეში მოხდა მათი ასიმილაცია სლავებთან, რის შემდეგაც მათ აითვისეს სლავური ენა და კულტურა.

VI საუკუნეში სლავები დიდი რაოდენობით მიადგნენ ბიზანტიის საზღვრებს. ბიზანტიელების ჩანაწერებში ნაპოვნია ხელწერილი, სადაც ეწერა, რომ იქ სადაც სლავები ფეხს დაადგამდნენ ბალახი არ ამოვიდოდა, იმდენად ბევრნი იყვნენ სლავები. სამხედრო მოძრაობის შემდეგ სლავებს პელოპონესსა და დღევანდელი თურქეთის ტერიოტორიებზეც კი ჰქონდათ დასახლებები. ეს სამხრეთისკენ მოძრაობა ისტორიაში შევიდა, როგორც ინვაზიური ექსპანსია, ანუ გაფართოება. VI საუკუნის ბოლოს სლავები უკვე დასახლებულნი იყვნენ ალპების აღმოსავლეთ ნაწილში. პირველი დასახლებები ამ რეგიონში დათარიღებულია 550 წლით და დასახლდნენ დღევანდელი მორავიის (ჩეხეთი) ტერიტორიაზე. დასაწყისში მათ გაანადგურეს პატარა რომაული დასახლებები, ხოლო ხალხი დაიმონეს. ამაზე მიგვითითებს ძველი სლავური სიტყვა krščenik (*ეძახდნენ მონებს*), რაც მონათლულს ნიშნავს, სიტყვასიტყვით კი - „მონათლული ქრისტიანი“, იმ დროს კი მხოლოდ რომაელები ქადაგებდნენ ქრისტიანობას. დროთა განმავლობაში თვით სლავებმაც, ისევე როგორც გერმანელებმა, მიიღეს ქრისტიანობა რომაელებისგან. რწმენის მიღებასთან ერთად კი აქტუალობა დაკარგა მონათმფლობელობამ.

## VII-IX საუკუნეები 
მინი|246x246პქ|სლავები მე-6 საუკუნეში
მიგრაციული მოძრაობების დასრულების თანავე სლავებში ნელ-ნელა ჩნდება პირველი, ელემენტარული სახელმწიფო ორგანიზაციები. ყოველ მათგანს სათავეში ედგა პრინცი, რომელსაც ჰქონდა დიდი განძი და თავდაცვისთვის აუცილებელი სამხედრო ძალები. გამომდინარე იქიდან, რომ სლავებში ეს კლასობრივი დაყოფის პირველი პრეცედენტი იყო, არისტოკრატები თავის დაზღვევის მიზნით ერთგულების ფიცს უდებდნენ, ფრანკებს, რომაელებს ან ბიზანტიელებს.

VII საუკუნეში ფრანკი კომერსანტი, სამო, დაეხმარა სლავებს მათი ძუნწი მმართველების წინააღმდეგ ბრძოლაში და ცენტრალურ ევროპაში პირველი სლავური სახელმწიფოს მმართველი გახდა. აღსანიშნავია ისიც, რომ ამ სახელმწიფომ შედარებით მცირე დრო იარსება ვიდრე ცხოვრობდა მისი დამფუძნებელი სამო. ამ შემთხვევამ საფუძველი ჩაუყარა სლავური სახელწმიფოების შემდგომ ომებს, რომელთა მთავარი მიზეზი დამოუკიდებლობა და ტერიტორიის გაფართოება იყო. 681 წელს პირველი სლავური იმპერია ჩამოყალიბდა, ბულგარეთის იმპერია, სადაც 864 წელს ძველი სლავური სახელმწიფო ენად გამოცხადდა. ბულგარეთი საყრდენ ბოძად იქცა სლავური კულტურის შემდგომ განვითარების პროცესში.

## თანამედროვე ისტორია 
მინი|აღმოსავლელი სლავების ცხოვრება, მხატვარი: სერგეი ივანოვი
1878 წლისთვის მსოფლიოში მხოლოდ სამი თავისუფალი სლავური სახელმწიფო არსებობდა: რუსეთის იმპერია, სერბეთი და მონტენეგრო. ზოგ წყაროში ასევე მოხსენებულია ბულგარეთიც, თუმცა 1908 წელს დამოუკიდებლობის ოფიციალურ გამოცხადებამდე ბულგარეთის ტერიტორია თურქების მიერ იყო ოკუპირებული. ავსტრია-უნგრეთის იმპერიაში კი ორმოცდაათი მილიონი ადამიანიდან ოცდასამი სლავური წარმოშობის იყო. სლავური წარმოშობის ხალხის უმეტესობას კი არ შეეძლო საკუთარი საქმის წამოწყება, ამიტომ სლავები ავსტრია-უნგრეთის იმპერიაში ითხოვდნენ თავიანთი უფლებების გაზრდას, და საცხოვრებელი პირობების გაუმჯობესებას. იმ მიწების რაოდენობისა და ნაირსახეობის გამო, რომელიც სლავებს ეკავათ არსებობდა სლავური გამაერთიანებელი ცენტრები. მეცხრამეტე საუკუნეში ინტელიგენტებს და პოეტებს შორის გამოჩნდნენ პან-სლავიზმის მომხრეები. მაგრამ მათ ქმედებებს მცირე გავლენა ჰქონდათ პოლიტიკაში, ასევე სლავური ქვეყნებიც არ უჭერდნენ მხარს. პან-სლავიზმი კომპრომიზირებული გახდა, როცა რუსეთის იმპერიამ დაიწყო მისი გამოყენება როგორც იდეოლოგიის, რათა გაემყარებინა მისი ტერიტორიები ცენტრალურ ევროპაში და დაემორჩილებინა სლავური ეთნიკური ჯგუფის სხვა წარმომადგენლები, როგორიც უკრაინა და პოლონეთი, მოგვიანებით პან-სლავიზმური იდეოლოგია რუსულ იმპერიალიზმს დაუკავშირეს.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩეხეთის, სლოვაკეთის, სერბეთის და ხორვატიის წარმომადგენლება სექმნეს ალიანსი, რათა დაემსახურებინათ მსოფლიოს წამყვანი ქვეყნების სიმპატია და მოეპოვებინათ აღიარება. 1918 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ, სლავებმა ჩამოაყალიბეს ისეთი დამოუკიდებელი სახელმწიფოები, როგორიცაა: ჩეხოსლოვაკია, მეორე პოლონეთის რესპუბლიკა და ხორვატიისა და სერბეთის სახელმწიფოები (რომლებიც მოგვიანებით გაერთიანდნენ, როგორც იუგოსლავია).

მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანელებმა შემოიღეს კანონი სლავური წარმოშობის მოქალაქეების დახვრეტის ან გადასახლების შესახებ. ამით ისინი ცდილობდნენ უფრო მეტი საცხოვრებელი ადგილი შეექმნათ გერმანელი ხალხისთვის. ასევე გეგმავდნენ შიმშილით დაეხოცათ 80 მილიონი ადამიანი საბჭოთა კავშირში. გერმანელების ამ გადაწყვეტილებებმა სიცოცხლეს გამოასალმა დაახლოებით 19 მილიონი ადამიანი, მათ შორის მშვიდობიანი მოსახლეობა და მძევლები.

მეოცე საუკუნის პირველ ნახევარში რუსეთი და საბჭოთა კავშირი ომებში იყო ჩაფლული, ომებთან ერთად აქტუალური იყო შიმშილობა და სხვა კატასტროფები. ყველა ზემოთ ჩამოთვლილმა ფაქტორმა უამრავი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. სტივენ ლი წერს, რომ მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს, 1945 წელს რუსეთის იმპერიაში 90 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა, თუმცა ეს რიცხვი ბერად მეტი შეიძლებოდა ყოფილიყო.

სიტყვა „სლავი“ ნაციის აღსანიშნავად პირველად გამოყენებული იქნა სლოვაკეთის რესპუბლიკაში 1939-1945 წლებში, იუგოსლავიაში (1943-1992) და იუგოსლავიის ფედერალურ რესპუბლიკაში (1992-2003) მოგვიანებით კი სერბეთსა და მონტენეგროში (2003-2006).

რა არის პან-სლავიზმი? პან-სლავიზმი ეს არის მოძრაობა რომელიც აქტუალური გახდა მე-19 საუკუნის შუა ხანებში. ამ მოძრაობას უნდა გაეერთიანებინა ყველა სლავური წარმოშობის სახელმწიფო. მთავარი მიზანი იყო ბალკანეთის ნახევარკუნძულები, სადაც სლავები საუკუნეების განმავლობაში ბიზანტიის, ავსტრიის და თურქეთის ოკუპაციაში ცხოვრობდნენ. მოგვიანებით რუსეთის იმპერიამ პან-სლავიზმი გამოიყენა, როგორც პოლიტიკური იარაღი, მსგავსად საბჭოთა კავშირისა, რომელმაც მოიპოვა პოლიტიკური და სამხედრო გავლენა უდიდეს სლავურ ქვეყნებზე 1945-1948 წლებში. 

## ანტი-სლავიზმი 
ანტი-სლავიზმი აგრეთვე ცნობილი როგორც სლავოფობია, რასიზმის ერთ-ერთი ფორმაა, რომელმაც თავის პიკს მეორე მსოფლიო ომის დროს მიაღწია. როცა გერმანიამ განაცხადა სლავებთან დაკავშირებით თავისი გეგმების შესახებ. ამ დროისთვის ნაცისტურ გერმანიაში გავრცელებული იყო ანტისემიტიზმი და რასობრივი დისკრიმინაცია, თუმცა ასევე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ანტი-სლავიზმი. ჰაინრიხ ჰიმლერი (იმ დროის შინაგან საქმეთა მინისტრი) განსაკუთრებული აგრესიით გამოირჩეოდა სლავების მიმართ და ბევრ თავის გამოსვლაში ნეგატიურად იხსენიებდა არა მხოლოდ რუსებს, არამედ ყველა სლავური წარმოშობის ნაციას და მათ „დაბალი განვითარების რასად“ თვლიდა. ერთ-ერთ მის გამოსვლაში გიმლერი ამბობს: „ეს არის იდეოლოგიებისა და რასების ომი. ერთ მხარეს დგას სოციალისტური იდეოლოგია რომელიც გერმანული სულისკვეთებითაა გაჯერებული, რათა შევქმნათ სამყარო ისეთი როგორსაც გვინდა ვხედავდეთ, დამყარებული წესრიგით, სამარტლიანი სოციალურ ურთიერთობებში, მსოფლიო, რომელსაც აქვს თავისი ნაკლები თუმცა მთლიანობაში მიახლოებულია იდეალურთან, სწორედ ასეთია გერმანია. მეორე მხარეს კი დგას 180 მილიონიანი ერი, შერეული რასითა და წარმომავლობით, რომელთა სახელების გამოთქმა შეუძლებელია და მათი ფიზიოლოგიის გათვალისწინებით ერთადერთი რისთვისაც გამოდგებიან მათი სამიზნედ გამოყენებაა, ყველანაირი მწუხარებისა და შეწყალების გარეშე. მეგობრებო, როცა თქვენ იბრძვით აღმოსავლეთით, აგრძელებთ იგივე ომს, იგივე არაადამიანების წინააღმდეგ, იგივე განუვითარებელი რასის წინააღმდეგ, რომლებიც ოდესღაც ცნობილები იყვნენ ჰუნების და თათრების სახელით, ისინი გამოჩნდნენ ჩინგიზ ხანთან ერთად, დღეს კი მოგვევლინენ როგორც რუსები, ბოლშევისტური იდეებით გამსჭვალული ერი.“

თანამედროვე სახელმწიფო ორგანიზაციებში მაინც შემორჩა სლავოფობური იდეოლოგიის მატარებელი კანონმდებლობები, თუმცა დღეს ისინი მიმართულია არა სრულიად სლავური წარმოშობის ერების მიმართ არამედ პოლონელებისა და ზოგჯერ ჩეხების წინააღმდეგ. ცნობილი როკ ჯგუფის „Landster” წევრები თავიანთი სიმღერებით აქტიურად გამოდიან პოლონელების წინააღმდეგ. ასევე ზოგიერთი ორგანიზაციები აცხადებენ რომ ინდუსტრიული სტანდარტის გეგმა (რომელიც ითვალისწინებდა აღმოსავლეთ ევროპაში მესამე რაიხის მმართველობის გაძლიერებას) მხოლოდ ფანტაზიის ნაყოფი იყო, თუმცა 2009 წლის ნოემბერში ორიგინალი საბუთების გამოქვეყნების შემდეგ მსგავსი განცხდაებები თითქმის აღარ კეთდება.

## სლავური ენები 
სლავური ენები მიეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ოჯახს. სლავური ენების წარმოშობა უკავშირდება ერთ საერთო ფუძე-ენას, რომელიც პროტო-სლავური ენის სახელითაა ცნობილი. ენათმეცნიერთა აზრით, პროტო-სლავური ენა, III ათასწლეულში უნდა წარმოშობილიყო, და სავარაუდოდ იგი აღმოსავლეთ ევროპაში ადრეულ შუა საუკუნეებამდე გამოიყენებოდა, ხოლო VII საუკუნიდან იგი უნდა გაყოფილიყო რამდენიმე ვარიანტად, რომელთაგან საბოლოოდ დღევანდელი სლავური ენები ჩამოყალიბდა.  

სლავური სამყარო დაიყოფა დასავლეთის, აღმოსავლეთის და სამხრეთის ჯგუფებად, ასევე სლავური ენაც იყოფა დასავლურ, აღმოსავლურ და სამხრეთის ენებად. სლავური ენების ეს სამი ჯგუფი მთლიანობაში აერთიანებს ოცამდე ენას, რომელთაგან ათს სახელმწიფო ენის სტატუსი გააჩნია. 

აღმოსავლეთსლავური ენების ჯგუფს მიეკუთვნება: რუსული, უკრაინული და ბელარუსული. 

დასავლეთსლავური ენების ჯგუფს მიეკუთვნება: პოლონური, ჩეხური, სლოვაკური. 

სამხრეთსლავური ენების ჯგუფს მიეკუთვნება: სლოვენური, ხორვატული, მაკედონური და ბულგარული. 

სლავურ ენებზე მოსაუბრე ხალხის გეოგრაფიული არეალი მოიცავს ცენტრალური ევროპის აღმოსავლეთ ნაწილს, ბალკანეთის ნახევარკუნძულს, აღმოსავლეთ ევროპას და მთლიანად რუსეთს. სლავურ ენებზე მოსაუბრე ადამიანების რაოდენობა კი დაახლ. 315 მილიონი ადამიანია.

სლავურ ენებში ისტორიულად შემავალი ზოგიერთი ენა დღესდღეობით აღარ არსებობს და ისტორიას შემორჩა მხოლოდ მეტ-ნაკლებად საინტერესო მასალები წარწერების, ჩანაწერების, ლიტერატურული ნაწარმოებების სახით. ეს ენებია: სლავურის ძველი აღმოსავლური ვარიანტი, ძველი ნოვგოროდული ვარიანტი, რუთენული, ძველი (და სავარაუდოდ შუა) პოლონური, სლოვინცური, პოლაბური, საეკლესიო სლავურის სლოვენური ვარიანტი. 

ლინგვისტები XIX საუკუნიდან მოყოლებული იკვლევენ სლავური ენების ჯგუფებს და ამჩნევენ როგორც განსხვავებებს, ასევე მსგავსებებს ამ ენებს შორის, რომლებიც ხშირ შემთხვევაში რელიგიურ-კულტურულ საფუძველზეა ჩამოყალიბებული. ერთ-ერთი ნიშანდობლივი რელიგიურ-კულტურულ განსხვავება აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის სლავებს შორის არის გრაფიკული ხასიათის სხვაობა: კათოლიკური აღმსარებლობის სლავი ერები წერენ ლათინური ანბანით და აქვთ უფრო ლათინური ენის გავლენა (ე. წ. „სლავია რომანა“), მაშინ როცა მართლმადიდებელი სლავი ერები კირილური ანბანით წერენ (ე. წ. „სლავია ორთოდოქსა“) და მათ ლექსიკაში უფრო ბერძნული ენის გავლენა შეიმჩნევა, თუმცა ლათინური და ბერძნული ენების გავლენა, ამ ენათა კვალი ყველა სლავურ ენაშია შესამჩნევი. არსებობს ასევე განსაკუთრებული შემთხვევა მუსლიმ სლავ ეთნოსთა სახით, რომლებსაც ახალი კლასიფიკაციით ე. წ. „სლავია ისლამიკას“ მიაკუთვნებენ. 

### აღმოსავლელი სლავები 
აღმოსავლეთის სლავები არიან ფინო-უნგრელების და ბალთების შთამომავლები. მათ სისხლში იყო უძველესი აღმოსვლური ტომების, ხაზარების, ასევე ვიკინგების და ირანელების გენები. პირველად აღმოსავლეთ სლავური ტომები ევროპის ტერიტორიაზე გამოჩნდნენენ VII საუკუნის დასაწყისში. მათ თავიანთი ცხოვრების წესი მიწის დამუშავებით დაიწყეს. აღმოსავლეთის სლავები მიწის დასამუშავებლად იყენებდნენ ტყიან მიწებს: ტყეებს წვამდნენ ან ჩეხავდნენ და ასეთ ტერიტორიაზე იწყებდნენ მიწის კულტივიზაციას, რადგან ასეთი მიწები შედარებით მაღალი ნაყოფიერებით გამოირჩეოდა. ევროპაში მიგრაცია აღმოსავლეთის სლავებმა ორი მიმართულებით განახორციელეს: ჩრდილოეთით უკრაინისა და ბელარუსის ტერიტორიაზე და ჩრდილო-აღმოსავლეთით - რუსეთის ტერიტორიაზე. ქალაქებს ძირითადად აარსებდნენ მდინარე დნიპროს ნაპირებთან. პირველი მნიშვნელოვანი ქალაქები იყო:  ნოვგოროდი, პოლოცკი, გნეზდოვო და კიევი. IX საუკუნეში შეიქმნა სლავური ტომების გაერთიანება კიევის რუსეთის სახით. მისი დედაქალაქი იყო კიევი. კიევის რუსეთის ტერიტორიული გაფართოება დაიწყო X საუკუნის მეორე ნახევრიდან, სვიატოსლავ I-ის მმართველობის პერიოდში, რომელმაც შემოიერთა ხაზართა იმპერიის ტერიტორიები. ამ დროს კიევის რუსეთის ტერიტორიები ბალტიის ზღვიდან შავ ზღვამდე იყო გადაჭიმული. ვლადიმირ დიდმა XI საუკუნის დასაწყისში კიევის რუსეთის რელიგიად ქრისტიანობა გამოაცხადა. XII საუკუნემდე კიევის რუსეთში კარგად იყო განვითარებული სოფლის მეურნეობა, უკვე არსებობდა ფეოდალური წყობილება, თუმცა XI საუკუნის ბოლოდან XII საუკუნის ბოლომდე კიევის რუსეთის განვითარება შეფერხდა, რაც ეკონომიკური ფაქტორებით იყო გამოწვეული, 1240-იან წლებში კი მონღოლთა ბატონობის ქვეშ მოექცნენ, რამაც დაშლამდე მიიყვანა ეს იმპერია. დასავლეთის სლავების ეთნიკურ ჯგუფს დღეს მიეკუთვნებიან რუსები, უკრაინელები და ბელარუსები, ანუ ის სახელმწიფოები, რომლებადაც კიევის რუსეთი დაიყო. 

### სამხრეთელი სლავები 
მინი|263x263პქ|სამხრეთელი სლავები
სამხრეთის სლავებში, ხორვატებისა და სლოვენიელების გარდა, ყველა ტომს აქვს კავშირი უძველეს პროტო - ბალკანურ ტომებთან, რუმინელებთან და კელტებთანაც კი. მათ სისხლში არის ასევე აღმოსავლურ გერმანული და კავკასიური ტომების: გეპიდების, ჰუნებისა და ავარების გენები. მათი ისტორია იწყება V საუკუნიდან, თუმცა ამ პერიოდის სამხრეთელი სლავების შესახებ ძალიან მწირი ინფორმაცია არსებობს. სამხრეთის სლავებმა დასახლებების დაარსება დაიწყეს V საუკუნის პერიოდიდან და დაასრულეს VII საუკუნის ბოლომდე, როცა მთლიანად აითვისეს ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ტერიტორია. სამხრეთის სლავები საუკუნეების მანძილზე განიცდიდნენ მართლმადიდებლური ბიზანტიის იმპერიისა და მუსლიმური ოსმალეთის იმპერიების გავლენას, როგორც კულტურული ასევე რელიგიური თვალსაზრისით. ამ ეთნიკურ ჯგუფში დღეს  ერთიანდებიან ბოსნიელები, ბულგარელები, ხორვატები, მაკედონელები, მონტენეგროელები, სერბები და სლოვენიელები. სამხრეთის სლავები ტერიტორიულად გამოყოფილი არიან დანარჩენი ეთნიკური ჯგუფებისგან XV საუკუნიდან მოყოლებული არასლავური სახელმწიფოებით: რუმინეთით, უნგრეთითა და ავსტრიით.

## რელიგია 
ანტიკურ ხანაში სლავები ინდო-ევროპული ოჯახების ხალხში დიდ მასას მოიცავდნენ. მათი რელიგიური რწმენების შესწავლა საკმაოდ რთული საქმეა, რადგან წყაროთა უმეტესობა შემონახულია უფრო მეტად ბოლო საუკუნის და ისინიც ქრისტიანული აღწერილობით ხასიათდება.

სლავების მოსაზრებით, სამყარო შეიქმნა ერთხელ და ყველასთვის, სწორედ ამიტომ ფიქრობდნენ რომ არანაირ ახალ წესს შეეძლო მათი წინაპრების სიტყვისა და ადათის შეცვლა. მას შემდეგ, რაც სლავების სოციალური ჯგუფი ჰომოგენურიდან შეიცვალა, ყოველი უმაღლესი რანგის წარმომადგენლისგან მიღებული გადაწყვეტილება საზოგადოებასთან შეთანხმებით ერთსულოვანი უნდა ყოფილიყო. ზოგადად, ანტიკური სლავური ცივილიზაცია  ერთ-ერთ ყველაზე კონსერვატიულ საზოგადოებად ითვლება.

სლავების ერთ-ერთი პრიმიტიული რწმენის თანახმად, ტყის სული, „ლეში“, მონადირეებს ხელს უშლიდა ნადირობაში. მისი საკვების-მომპოვებელი ფუნქცია მათთვის დაკავშირებული იყო არქაულ სიწმინდესთან. ადრეულ ხანაში ამ რწმენას მიიჩნევდნენ ველური ცხოველების მფარველად, ხოლო შემდეგ რემებისა და ჯოგების მცველად. XX საუკუნეში, რუსეთში, თუ კი ცხვრების ფარა ან ძროხები სახლში არ დაბრუნდებოდნენ, ისინი ქატო-კვერცხს წირავდნენ და ლეშის თხოვდნენ უკან მშვიდობით დაებრუნებინა ისინი.

დასავლეთ ბალკანეთში, სამხრეთელი სლავები და გერმანელი გეპიდები დაქორწინდნენ ევრაზიელი უცნობი წარმოშობის მქონე ავარებთან, ამის შედეგად კი ჩამოყალიბდა ახალი სლავური პოპულაცია. უშუალოდ ცენტრალურ ევროპაში სლავები გერმანულ და კელტურ ტომებში გავრცელდნენ, ხოლო აღმოსავლელი სლავები სკანდინავიურ და ურალელ ხალხთან დაოჯახდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ვარიაგებსა და ფინელებზე დიდი ზეგავლენა ჰქონდა კიევის რუსეთის კულტურას, დაახლოებით ერთი საუკუნის  შემდეგ ისინი სრულად „გასლავიციზირდნენ“. იმდროინდელი უნგრელების (მაგიარების) მიგრაციის დროს, დღევანდელი უნგრეთის ტერიტორია დასახლებული იყო დაახლოებით 200 000 სლავითა და რომაელი დაციანებით. XI და XII საუკუნეში თურქული მომთაბარე ტომების, ყივჩაღებისა და პაჭანიკების, განუწყვეტელმა შემოსევებმა აღმოსავლელი სლავების მასიური მიგრაცია გამოიწვია ჩრდილო-ევროპულ ქვეყნებში, სადაც მეტწილად ტყით მოცული რეგიონები ჭარბობდა.შუასაუკუნეებში საქსონელი ტომები დასახლდნენ იმდროინდელ ბოსნიის, სერბეთისა და ბულგარეთის ტერიტორიაზე, რის შედეგადაც შეერივნენ სლავურ ჯგუფებს.

სლავური ენით მოსაუბრე და მართლმადიდებლური რწმენით ცნობილი კაზაკები მრავალი ეთნიკური ჯგუფებისგან შედგებიან, როგორებიცაა მაგალითად თათრები და თურქები. ასევე უპირველეს კაზაკებად ოსებს თვლიან.

სლავურ ენაზე მოსაუბრე პოლონელი და ჩრდილო სლოვაკელი გურალები რომაულად მოსაუბრე ერთ-ერთი ტომის შთამომავლები იყვნენ, რომლებიც XIV-XVII საუკუნეებში აღმოსავლეთ რეგიონში გავრცელდნენ და იქ მცხოვრებ ხალხს შეერივნენ.

სლავები დიდი რაოდენობით გავრცელდნენ მთელი ევროპის მასშტაბით, განსაკუთრებით კი სკანდინავიურ ქვეყნებსა და რომანულ საზოგადოებებში. რუმინეთში, დღესდღეობით, უამრავ მდინარესა და ღირსეშანიშნავ ადგილს სლავური სახელწოდება აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აღმოსავლეთსლავური ენები
* დასავლეთსლავური ენები
* სამხრეთსლავური ენები
* სლავური ენები
* სლავისტიკა
* ინდოევროპული ენები

## ლიტერატურა 
* გ. ჟუჟუნაშვილი: **სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია, XX საუკუნე**. გიორგი ჟუჟუნაშვილი, გურამ კუტალაძე, ზაირა გერგედავა-ჭელიძე, რამაზ ვაჟბედაშვილი ; [რედ.: მერაბ ვაჩნაძე] ; თსუ - თბილისი: თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2005.
* კ. მეშველიანი: **სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია** : [ლექციების კურსი] - თბილისი; ნაწილი 1: **პოლონეთი XIX საუკუნის I ნახევარში** : თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1979.
* კ. მეშველიანი: **სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია** : **ჩეხეთი და სლოვაკეთი XVIII-XX საუკუნეებში**. თბილისი: თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1982. 
* კ. მეშველიანი: **სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია** : **ბულგარეთი XIX საუკუნიდან 1917 წლამდე ოქტომბერი**. თბილისი. : თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1977. 
* კ. მეშველიანი: **სამხრეთ და დასავლეთ სლავების ისტორია** : **სერბეთი XIX საუკუნიდან 1917 წლამდე**. თბილისი: თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1985.
* Dvornik, Francis (1962). **The Slavs in European History and Civilization.** Rutgers University Press. ISBN 978-0-8135-0799-6.
* Curta, Florin (2001). **The Making of the Slavs: History and Archaeology of the Lower Danube Region, c.500–700**. Cambridge University Press. ISBN 978-1-139-42888-0.
* Barford, Paul M. (2001). **The Early Slavs: Culture and Society in Early Medieval Eastern Europe**. Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-3977-3.
* Vlasto, A. P. (1970). **The Entry of the Slavs Into Christendom: An Introduction to the Medieval History of the Slavs**. CUP Archive. ISBN 978-0-521-07459-9.
* Curta Florin, http://www.academia.edu/229543/The_early_Slavs_in_Bohemia_and_Moravia_a_response_to_my_critics
* Fine, John Van Antwerp, Jr. (1991). **The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century**. Michigan: The University of Michigan Press. ISBN 0-472-08149-7.
* Lacey, Robert. 2003. **Great Tales from English History. Little, Brown and Company**. New York. 2004. ISBN 0-316-10910-X.
* Lewis, Bernard. **Race and Slavery in the Middle East**. Oxford Univ. Press.
* Nystazopoulou-Pelekidou, Maria. 1992. '''The "Macedonian Question": A Historical Review. © Association Internationale d'Etudes du Sud-Est Europeen (AIESEE, International Association of Southeast European Studies), Comité Grec**. Corfu: Ionian University. (English translation of a 1988 work written in Greek.)
* Medieval Sourcebook:**Procopius of Caesarea: The Secret History'''.FORDHAM UNIVERSITY. http://legacy.fordham.edu/halsall/basis/procop-anec.asp 
* Donald MacGillivray Nicol:  https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire/From-867-to-the-Ottoman-conquest#ref313293.
*Evel gasparini: https://www.britannica.com/topic/Slavic-religion

## სქოლიო
*
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები