open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აპოლონის ბადე

thumb|აპოლონის საცერის ნიმუში
**აპოლონის ბადე** (ასევე **აპოლონის საცერი**) — მათემატიკაში არის ფრაქტალი გენერირებული სამი წრეწირისგან, რომელთაგან ნებისმიერი წრეწირი დანარჩენი ორის მხებია. მას სახელი ბერძენი მათემატიკოსი აპოლონ პერგელის პატივსაცემად ეწოდა.

აპოლონის საცერს შემდეგნაირად აწყობენ: 
* ვიწყებთ სამი წრეწირისგან C1, C2 და C3, რომელთაგან ყოველი დანარჩენი ორის მხებია (ზოგადად ეს სამი წრეწირი ნებისმიერი ფორმის შეიძლება იყოს იმ პირობით, რომ მათ საერთო მხები წერტილი აქვთ). აპოლონმა აღმოაჩინა, რომ არსებობს კიდევ ორი წრეწირი, რომლებიც ერთმანეთს არ კვეთს, C4 და C5, რომლებიც ეხება ყველა პირველ სამ წრეწირს — მათ აპოლონის წრეწირებს უწოდებენ (იხ. დეკარტის თეორემა). აპოლონის ორი წრეწირის დამატებით საწყის სამთან, მიღებთ ხუთ წრეწირს.
* ვიღებთ ერთ-ერთ აპოლონის წრეწირს, ვთქვათ C4-ს. ის მხებია C1 და C2-ის, შესაბამისად, წრეწირთა სამეულს C4, C1 და C2 აქვს საკუთარი ორი აპოლონის წრეწირი. ერთ-ერთი მათგანია C3, მეორე კი ახალი წრეწირია — C6.
* მსგავსად შეგვიძლია ავაგოთ შემდეგ ახალი წრეწირი C7, რომელი მხებია C4, C2 და C3-ის, და კიდევ ერთი წრეწირი C8 სამეულისგან C4, C3 და C1. ეს გვაძლევს 3 ახალ წრეწირს. ასევე შეგვლიძლია ავაგოთ სამი ახალი წრეწირი C5-ისგან, რაც ექვს ახალ წრეწირს გვაძლევს საერთო ჯამში. ხოლო წრეწერებთან C1 და C5 ეს ერთობლიობაში გვაძლევს 11 წრეწირს.

შენებისს ამგვარად ეტაპობრივად გაგრძელებით ჩვენ შეგვიძლია დავამატოთ 2·3*n* ახალი წრეწირები n ეტაპზე, რაც მოგვცემს 3*n*+1 + 2 წრეწირს n საფეხურის შემდეგ. წრეწირთა ეს ერთობლიობა გვაძლევს აპოლონის საცერს.

## ლიტერატურა
* А. А. Кириллов. Часть II. Ковер Аполлония // Повесть о двух фракталах. — 2-е изд., исправленное. — М.: Издательство МЦНМО, 2010. — (Летняя школа «Современная математика»). — ISBN 978-5-94057-670-9.

## რესურსები ინტერნეტში
* აპოლონის ბადე — Mathworld

## სქოლიო
კატეგორია:ფრაქტალები
კატეგორია:ჰიპერბოლური გეომეტრია
სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა (1922–1924 წწ.)

**სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა ** — 1922–1924 წლებში ჩატარდა სომხეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში სომხური ენის მართლწერის რეფორმა. რეფორმის შედეგად მიღებულ ცვლილებებს სომხეთის საზღვრებს გარეთ სხვადასხვა ქვეყნებში მცხოვრები სომხები არ აღიარებენ და ისევ განაგრძობენ ძველი მართლწერის წესების მიხედვით წერას. 

## მიზნები და შედეგები 
1920-იანი წლების სომხეთში მოსახლეობის დიდი ნაწილი წერა-კითხვის უცოდინარი იყო, განსაკუთრებით დიდი იყო წერა-კითხვის უცოდინართა რიცხვი გლეხთა შორის. ამ პრობლემის დაჩქარებულად დაძლევის მიზნით კი გადაწყვიტეს მართლწერის მანამდე არსებული საკმაოდ რთული წესები გაემარტივებინათ. სავარაუდოდ ამ რეფორმას პოლიტიკური მიზეზიც უნდა ჰქონოდა. კერძოდ კი სსრკ-ში მცხოვრები სომხების ნახევარი დიასპორაში ცხოვრობდა – ახლო აღმოსავლეთში, ირანში, საფრანგეთსა და ჩრდილოეთ ამერიკის ქვეყნებში. ამ ორთოგრაფიულ ცვლილებებს ხელი უნდა შეეწყო საკუთრივ სომხეთისა და დიასპორის სომხობას შორის უფრო მეტი დისტანციის გაჩენაში.
## ახალი წესები 
ახალი წესების მიხედვით ორთოგრაფია მაქსიმალურად დაუახლოვეს ორთოეპიას. იმ სიტყვებსა და ასოთშეხამებებში, სადაც წარმოთქმა დროთა განმავლობაში შეიცვალა, რეფორმის შემდეგ წერენ ისე, როგორც წარმოთქვამენ. ეს შეეხება ასოთწყვილებს յ/հ, ու/վ, დიფტონგებს ոյ/ույ, եա/յա, եօ/յո და իւ/յու.

:იხილეთ ამ ურთულესი ცვლილებების ჩამონათვალი ექვს პუნქტად .

# თუ სიტყვა იწყება „ჲე“-ზე, წერენ „ե“-ს, ხოლო თუ „ე“-თი იწყება, მაშინ დავწერთ „է“-ს. სიტყვის შუაში „է“ შეიძლება მხოლოდ რთულ, შედგენილ სიტყვებში შეგვხვდეს, სიტყვა, როგორც წესი, არ სრულდება ამ ასოთი.
# „ու“ წარმოადგენს სომხური ანბანის სრულფასოვან 34-ე ასო-ნიშანს. 
# „օ“-ს წერენ მხოლოდ სიტყვის დასაწყისში, ან რთულ და შედგენილ სიტყვებში, სხვა შემთხვევაში კი „ո“-ს.
# „ւ“ უკუგდებული იქნა როგორც დამოუკიდებელი ასო-ნიშანი და გვხვდება როგორც „ու“-სა და „և“-ს შემადგენელი ნაწილი. იმ სიტყვებში საიდანაც „ւ“ ამოიღეს, წერენ „վ“.
# „և“ წარმოადგენს სომხური ანბანის სრულფასოვან 37-ე ასო-ნიშანს და იწერება იმ შემთხვევაში, თუ სიტყვა თავდაპირველად „եվ“-თი იწერებოდა.
# იმ შემთხვევაში თუ სიტყვები „ա“-თი ან „ո“-თი მთავრდება, ბრუნვისას დაერთვის „յ“. ყრუ „յ“ არ არსებობს.
# კონდიციონალის წერისას „կ“ პირდაპირ (ხმოვნების წინ აპოსტროფის გარეშე, ისევე როგორც „ը“-ს გარეშე თანხმოვნების წინ) დაირთვის.

## ლიტერატურა 
*  Eggenstein-Harutunian, Margret: *Lehrbuch der armenischen Sprache*. Helmut Buske Verlag, Hamburg 1997. (წიგნი შეიცავს სომხური ენის მართლწერის ძველი და ახალი წესების ვრცელ შეპირისპირებით მიმოხილვას.)  
## იხილეთ აგრეთვე 
* არმენოლოგია
* სომხური ანბანი
* სომხური ენა
* მესროპ მაშტოცი
* ძველსომხური ენა 
* აღმოსავლეთსომხური ენა  
* დასავლეთსომხური ენა

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Classical Armenian Online (The University of Texas at Austin) 
*  ზურაბ რატიანი: „წყაროთა ღაღადი ანუ პირიქითა საქართველო“ (ლეონტი მროველის „აქამომდის ქართლოსიანთა ენა სომხური იყო, ...“-ს შესახებ) 

კატეგორია:სომხური ენა
სომხური
კატეგორია:სომხეთის სსრ
ISO 3166-2:AD

**ISO 3166-2:AD** არის ISO სტანდარტი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს ანდორას ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დანაყოფებისთვის, სამწყსოებისთვის. ყოველი ორნაწილიანი კოდი შედგება ანდორას ISO 3166-1 კოდისგან (**AD**) და ორციფრიანი რიცხვისგან.

## კოდები 
## იხილეთ აგრეთვე 
* ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია.
* ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია.
* ანდორას ადმინისტრაციული დაყოფა

კატეგორია:ანდორის გეოგრაფია
2:AD
ოპერაცია ჩამოსხმული ტყვია

**„ჩამოსხმული ტყვია“** (ივრ. מבצע עופרת יצוקה‎ *მივცა ოფერეთ იეცუკა*) — ღაზის სექტორში ისრაელის მიერ გატარებული ანტიტერორისტული სამხედრო ოპერაციის კოდური სახელწოდება. ოპერაცია დაიწყო 2008 წლის 27 დეკემბერს ჰამასის მიერ ისრაელის ტერიტორიის სარაკეტო თავდასხმების აღსაკვეთად.

ექვსთვიანი ზავი ჰამასსა და ისრაელს შორის 2008 წლის 19 დეკემბერს დასრულდა. ჰამასი ადანაშაულებდა ისრაელს ღაზის სექტორზე ბლოკადაში, ხოლო ისრაელი ადანაშაულებდა ჰამასს ისრაელის სამხრეთში ქალაქებისა და დასახლებების დაბომბვაში. ისრაელის მიზანი ამ კონფლიქტში არის პალესტინის ტერიტორიებიდან დაბომბვების შეწყვეტა და ჰამასისთვის შეიარაღების წყაროების მოჭრა. ჰამასი ითხოვს ოპერაციის შეტყვეტას და ბლოკადის მოხსნას.

კატეგორია:ისრაელ-პალესტინის კონფლიქტი
სანაინი

მინი|სანაინი
**სანაინი**, *სანაჰინი* () — სოფელი სომხეთის ჩრდილოეთში, ლორეს პროვინციაში. ამჟამად ქალაქ ალავერდის ნაწილია, რომელთანაც ბაგირ-გზით არის დაკავშირებული. სოფელი განთქმულია აქ მდებარე სამონასტრო კომპლექსით, რომელიც X საუკუნეში დაარსდა და იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

სახელი სანაინი ხალხური ეტიმოლოგიით ნიშნავს *„ეს უფრო ძველია, ვიდრე ის“*, და თითქოსდა მიუთითებს იმაზე, რომ ის მეზობლად მდებარე ახპატის მონასტერზე უფრო ძველია. ეს ორი სოფელი და მათი მონასტრები ერთმანეთის მსგავსია და განლაგებულია ერთმანეთის მოპირდაპირედ მდ. დებედას ხეობის კალთების სხვადასხვა მხარეს. კომპლექსი სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის დაქვემდებარებაშია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Sanahin
* Armenica.org: Sanahin 
* FindArmenia.com: Sanahin 
* დებედას ხეობის საქართველო //  InterPressNews

## სქოლიო 
კატეგორია:ლორეს პროვინციის სოფლები
შერი

**შერი** იგივე **შერილინ სარქისიანი**  (დ. 20 მაისი, 1946) — ამერიკელი მომღერალი, კომპოზიტორი, მსახიობი, რეჟისორი და პროდიუსერი. მას მიღებული აქვს კინოაკადემიის უმაღლესი ჯილდო, გრემი, ემი, 3 ოქროს გლობუსი და ჰოლივუდის დიდების ხეივანში გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი.

შერი ერთადერთი ქალი მომღერალია რომელსაც ჰქონდა ტოპ ათეულში შემავალი ჰიტი უკანასკნელი ხუთი ათწლეულიდან თითოეულში.

ასევე შერი ცნობილია როგორც მომღერალი, რომელმაც ყველაზე დიდ ასაკში მოახერხა გრემის პრესტიჟული ჯილდოს აღება (53 წლის ასაკში).
შერის სახელს უკავშირდება მუსიკალური ხმის ეფექტის ე.წ. ავტო-ტონის (Auto-Tune) დანერგვა, რის შემდეგაც იგი აქტიურად გამოიყენება თანამედროვე პოპ–მომღერლების მიერ. ავტო-ტონს მეორენაირად შერის ეფექტსაც ეძახიან, რადგან დივამ ის პირველად ცნობილ გრემით აღნიშნულ სინგლში "Believe"-ში გამოიყენა.

შერი ასევე მოიხსენიება, როგორც ერთადერთი პოპ-დივა რომელიც მღერის თითქმის ყველა სტილში: Rock n' Roll, Pop, Country, Rock, Metal, Disco Music, R&B.

მხოლოდ შერი და ბარბრა სტრეიზანდი არიან ოსკაროსანი მსახიობები, რომელთაც პარალელურად გრემის ჯილდოც აქვთ მიღებული.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომები 
* *All I Really Want to Do* (1965)
* *The Sonny Side of Chér* (1966)
* *Chér* (1966)
* *With Love, Chér* (1967)
* *Backstage* (1968)
* *3614 Jackson Highway* (1969)
* *Chér* (1971)
* *Foxy Lady* (1972)
* *Bittersweet White Light* (1973)
* *Half-Breed* (1973)
* *Dark Lady* (1974)
* *Stars* (1975)
* ''I'd Rather Believe in You* (1976)
* *Cherished* (1977)
* *Take Me Home* (1979)
* *Prisoner* (1979)
* *I Paralyze* (1982)
* *Cher* (1987)
* *Heart of Stone* (1989)
* *Love Hurts* (1991)
* *It's a Man's World* (1995)
* *Believe* (1998)
* *Not Commercial* (2000)
* *Living Proof* (2001)
* *Closer to the Truth* (2013)
* *Dancing Queen* (2018)
* *Christmas'' (2023)

## ფილმოგრაფია
## ჯილდოები
*1987: ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის - შეშლილი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* Warner Bros. Records 

კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ოქროს გლობუსის გამარჯვებულები
კატეგორია:კანის კინოფესტივალის ჯილდოს მფლობელები საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის
კატეგორია:ამერიკელი ბუდისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჯუჩენი

**ჯუჩენი** (; პინ. Zhūchéng) — ქალაქი ვეიფენის პრეფექტურაში, შანდუნის პროვინციაში, ჩინეთში. 2010 წლის მონაცემით ქალაქის მოსახლეობა 1 081 960 ადამიანს შეადგენს.

ჯუჩენი თავდაპირველად ცნობილი იყო, როგორც ლანგია (琅琊). სწორედ აქედან გაამგზავრა იმპერატორმა ცინ ში ხუანმა ხუ ფუ იაპონიაში ძვ. წ. 210 წელს, ახალგაზრდობის ელექსირის საძიებლად.

სონის დინასტიის მხატვარი ჯან ძედუანი ჯუჩენში დაიბადა 1085 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 
*Brief introduction 
*Zhucheng Dinosaur Museum 

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
კატეგორია:შანდუნის პროვინცია
შაჰდაღის ქედი

**შაჰდაღის ქედი**, **სევანის ქედი** ( ) — ქედი მცირე კავკასიონის სისტემაში. გადაჭიმულია სევანის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ აზერბაიჯანისა და სომხეთის საზღვარზე. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, სიმაღლე 3367 მ-მდე. აგებულია ვულკანოგენური ქანებით, ქვიშაქვებითა და სხვა. კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, სამხრეთ კალთებზე მთის სტეპია, თხემურ ნაწილში — მაღალი მთის მდელო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ქედები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქედები
რუსული ავტოკრატია

**ცარისტული ავტოკრატია** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც **ცარისტული აბსოლუტიზმი** ან **რუსული აბსოლუტიზმი**, **რუსული ავტოკრატია** ან **რუსული დესპოტიზმი** და მიუთითებს რუსეთის იმპერიაში არსებულ აბსოლუტური მონარქიის ფორმაზე.

ცარისტული ავტოკრატიის ცენტრში დგას თვით ცარი, ხელისუფალი აბსოლუტური ძალაუფლებით. სახელმწიფო მმართველობის ყველა უფლება ცარს ეკუთვნის. თუმცა ცარი ყველა მის უფლებას პირდაპირ არ ახორციელებს. აღმასრულებელი ხელისუფლება მის მიერ რწმუნებულ და ნდობით აღჭურვილ პირთა და ინსტიტუტთა ერთობლიობაა, რომლებიც მოქმედებენ მათთვის კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებში, რაც თვით ცარის მიერ არის გაწერილი.

ცარისტულ ავტოკრატიას მრავალი მხარდამჭერი ჰყავდა რუსეთში. მმართველობის ამ ფორმის მთავარ პროპონენტთა შორის იყვნენ ფიოდორ დოსტოევსკი, მიხეილ ნატკოვი, კონსტანტინ აკსაკოვი, ნიკოლაი კარამზინი, კონსტანტინ პობედონოსცევი და პეტრე სემიონოვი. ისინი ამტკიცებდნენ, რომ ძლიერ და ერთიან რუსეთს სჭირდებოდა ძლიერი ცარი, ხოლო რესპუბლიკანიზმისა და ლიბერალური დემოკრატიის ფილოსოფიები რუსეთისთვის მიუღებელი იყო. უბრალო მოკვდავთათვის, ყველაფერი კარგი მათ ცხოვრებაში ცარის წარგზავნილი იყო, ყველა უბედურება კი ბიუროკრატიის, თავად-აზნაურთა და სხვათა ბრალი იყო.

კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის საზოგადოება
კილიკიის სომეხთა სამეფო

thumb|400 px|სახელმწიფოს მდებარეობა
**კილიკიის სომხეთის სახელმწიფო** — ფეოდალური სამთავრო, შემდეგ კი სამეფო, რომელიც კილიკიაში არსებობდა 1080-დაინ 1375-მდე. აღმოცენდა XI საუკუნის დასაწყისში, ბიზანტიის მიერ ვასპურაკანის, ანისისა და კარის (ყარსი) დაპყრობის შედეგად, რასაც მოჰყვა დაპრობილი ტერიტორიიდან სომხების მასობრივი აყრა და გადასახლება იმპერიის დასავლეთ ნაწილში. სელჩუკების შემოსევების შემდეგ (XI საუკუნის II ნახევარი) ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა. კილიკიაში სომხურმა მოსახლეობამ რაოდენობით თანდათანობით გადააჭარბა ადგილობრივს.

1080 წელს ბიზანტიის წინააღმდეგ აჯანყდა სომეხი ფეოდალი რუბენი, რომელმაც მთიანი კილიკია დამოუკიდებელ სამთავროდ გამოაცხადა. შემდეგ რუბენის მემკვიდრები ბარის კილიკიასაც დაეუფლნენ. სამთავრო განსაკუთრებით გაძლიერდა ლევონ II-ის დროს (1187-1219). 1198 წელს კილიკიის სომხეთის სამთავრო სამეფოდ გამოცხადდა, ხოლო მისი მთავარი ლევონ II მეფედ ეკურთხა ქ. თარსუსში. სამეფო ეკონომიკურად დაწინაურდა - განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა და ვაჭრობა.

XIII საუკუნის I ნახევარში მონღოლების შემოსევების თავიდან ასაცილებლად კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოს მმართველებმა დამპყრობლების ვასალობა აღიარეს, რამაც გაამწვავა ეგვიპტის სულთანთან დამოკიდებულება. 1321-1360-იან წლებში მამლუქები რამდენიმეჯერ შეიჭრნენ კილიკიაში და ამ ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნაწილი მიიტაცეს. 1375 წელს კილიკიის უკანასკნელი მეფე ლევონ V დაატყვევეს და კაიროში გაგზავნეს. კილიკიის სომხეთის სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა.

## ლიტერატურა 
* История армянского народа, ч. 1, Ер. 1951;
* *Микелян Г. Г.* История Киликийского армянскофо государства Ер., 1952;
* *მაისურაძე გ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 516, თბ., 191980

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:კილიკია
კატეგორია:აზიის ისტორიული სახელმწიფოები
გარეგინ II

მარჯვნივ|მინი|220პქ|კათოლიკოსი გარეგინ II
**გარეგინ II** (დ. 21 აგვისტო, 1951) — 132-ე მოქმედი კათოლიკოსი სომხური სამოციქულო ეკლესიისა ეჩმიაძინში.

დაიბადა 1951 წლის 21 აგვისტოს ეჩმიაძინის რაიონის სოფელ ვოსკეჰატში, სომხეთის სსრ-ში. 1965 წელს ჩაირიცხა ეჩმიაძინის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც დაასრულა 1971 წელს. მუშაობდა პედაგოგად ამავე სემინარიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კათოლიკოს გარეგინ II-ისა და ეჩმიაძინის სომხური სამოციქულო ეკლესიის ოფიციალური საიტი.
* „Аравот“: Католикос всех армян похож на сериального мафиози _ NEWS.am.
* „У вас и птицы есть, и зелень, и вино“: Эксклюзивные подробности переговоров грузинского и армянского патриархов (видео)  _ NEWS.am.
* Aravot: Catholicos's behavior reflects our intellectual and spiritual degradation .
* Wikileaks - Karekin II complained about Georgia to Obama .

კატეგორია:სომხეთის კათოლიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 21 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბროწეულის ფერი

**ბროწეულის ფერი** ( თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა“ — Սայաթ-Նովա) — სერგო ფარაჯანოვის 1968 წელს გადაღებული კინოფილმი, რომელიც ფედერიკო ფელინიმ, ჟან-ლიუკ გოდარმა და მიქელანჯელო ანტონიონიმ კინოს შედევრად აღიარეს. მიუხედავად ამისა, საბჭოთა მთავრობამ ფილმის ჩვენება აკრძალა, ხოლო თვით რეჟისორი კი 1973 წელს შრომით-გამასწორებელ კოლონიაში გადაასახლა. 

## სიუჟეტი 
ფილმი თბილისელი აშუღი საიათ-ნოვას ბიოგრაფიაა, რომელშიც პოეტის ცხოვრება მისი პოეზიით არის გაშუქებული მის ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი თარიღების ტრადიციული ქრონოლოგიის ნაცვლად. ფილმში ნაჩვენებია პოეტის ბავშვობა, პირველი სიყვარული, ბერობა და გარდაცვალება. მაგრამ ეს მოვლენები ნაჩვენებია ფარაჯანოვის წარმოსახვაში პოეტის ლექსების განსახიერებით, ლექსების, რომლებიც სანახაობა იყო და იშვიათად როგორც მხოლოდ მოსასმენი. სოფიკო ჭიაურელი თამაშობს ექვს როლს, მამაკაცისა და ქალისაც, ხოლო ფარაჯანოვი მონაწილეობს ფილმის თითქმის ყველა ასპექტში, გარდა დიალოგებისა და კამერის მოძრაობისა.

ფილმის შთაგონება, მისი თქმით, იყო „სომხური ილუსტრირებული მინიატურები. მე მინდოდა შემექმნა შიდა დინამიკა, რომელიც სურათიდან, ფორმებიდან და ფერთა დრამატურგიიდან მოდის“.

## როლებში 
* სოფიკო ჭიაურელი - პოეტი ყმაწვილობაში / პოეტის სიყვარული / პოეტის მუზა / მიმი / აღდგომის ანგელოზი
* მელკონ ალექსანიანი  - პოეტი ბავშვობაში
* ვილენ გლასტიანი - პოეტი საკანში
* სპარტაკ ბაღაშვილი - პოეტის მამა
* მედეა ჯაფარიძე - პოეტის დედა
* გიორგი გეგეჭკორი - მოხუცი პოეტი
* ოვანეს მინასიანი - უფლისწული
* ონიკ მინასიანი - უფლისწული

## რესურსები ინტერნეტში 
* Parajanov.com - ფარაჯანოვის ოფიციალური საიტი
* 
* "საიათ-ნოვა" YouTube-ზე

კატეგორია:სერგო ფარაჯანოვის ფილმები
კატეგორია:1968 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:1968 წლის სომხური ფილმები
კატეგორია:სომხურენოვანი ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „არმენფილმის“ ფილმები
კატეგორია:1969 წლის ფილმები
აშორნია

**აშორნია** ( *არშარუნიქ, აშორნექ*), ისტორიული მხარე სომხეთში, აირარატის პროვინციის ერთ-ერთი თემი (გავარი). მდებარეობდა მდინარე ერლეხის (ახლანდელი არაქსის) მარცხენა მხარეზე, ქ. კაღზევანის ჩრდილოეთით. ქართულ წყაროებში იხსენიება იმ ომებთან დაკავშირებით, რომლებსაც ქართველი მეფეები აწარმოებდნენ მეზობელი სომხეთის ტერიტორიაზე. 1120 წელს დავით აღმაშენებელმა დალაშქრა აშორნია და გაანადგურა იქ მსხდომი თურქმანი ტომები; 1130-იან წლებში მას განაგებდა ქირქიშ (თირქაშჭ) აბულათისძე., შვილი ივანე აბულეთისძისა; 1156 წელს მეფე გიორგი III-მ აშორნიის ქალაქები წაართვა იქაურ მაჰმადიან მმართველებს.

## ლიტერატურა 
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;
* *ბერძენიშვილი დ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 68, თბ., 1977

კატეგორია:სომხეთი
კილიკიის სამინიატიურო სკოლა

**კილიკიის სამინიატიურო სკოლა**, სომხური მინიატიურის ერთ-ერთი სკოლა (XII-XIV საუკუნის II ნახევარი), რომელიც ჩამოყალიბდა კილიკიის სომხეთის სახელმწიფოში. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის სტილი შეიქმნა ძირითადად სწომხური მინიტიურის ტრადიციების, აგრეთვე იმდროინდელი ბიზანტიური და დასავლეთ ევროპული ფერწერია გავლენის საფუძველზე. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის მთავარი ცენტრები რომკლის, გრნერისა და დრაზარკის მონასტრებში იყო. ხელნაწერების გაფორმების მთავარი ელემენტებია: კამარების მორთულობა, თავსართები, აგრეთვე სიუჟეტური ილუსტრაციები. კილიკიის სამინიატიურო სკოლის აყვავების პერიოდის (XIII საუკუნის II ნახევარი) თვალსაჩინო წარმომადგენელია თოღოს როსლინი. XIV საუკუნიდან კილიკიის სამინიატიურო სკოლაში თავი იჩინა დაცემის ნიშნებმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის სკოლები
იუნიქსის ბრძანებები

იუნიქსის ტიპის სისტემებში არსებობს მრავალი ბრძანება. ბრძანებები წარმოადგენს პროგრამებს, რომელთა გაშვებაც შეუძლია მომხმარებელს. ისინი ასრულებენ გარკვეულ დავალებას, უმეტესად მარტივს, მაგრამ რამდენიმე ბძანების კომბინირებით უფრო რთული დავალებების შესრულებაც შეიძლება. 
ზოგი ბძანება სტანდარტულია, ზოგი კი გავრცელებულია პოპულარობის შედეგად. უმეტესად, ბრძანებათა გამშვები ფაილები `/bin`, `/usr/bin` და `/usr/local/bin` კატალოგებში მდებარეობს.

## დახმარება 
## ძირითადი ბრძანებები 
## კავშირი 
## ეკრანი 
## სარედაქტირო 
## ფაილები და საქაღალდეები (კატალოგები) 
## არქივები და კომპრესირება 
## მოძებნა 
## დისკები და დამონტაჟება 
## ტექსტის მანიპულირება 
## ნების დართვა 
## პროცესები 
## შელები 
## სერვისები და ამუშავება 
## ქსელები 
## მომხმარებელნი 
## X Window System-ის (X11) ბრძანებები 
## X.org-ის კონფიგურაცია 
## XFree86-ის კონფიგურაცია 
## მოდულები 
## PCMCIA 
## სხვადასხვა 
## იხილეთ აგრეთვე 
* IEEE Std 1003.1,2004
* Rosetta Stone For *Nix
* The Unix Acronym List
* The UNIX System Homepage

კატეგორია:იუნიქსი
კატეგორია:სტანდარტული იუნიქსის პროგრამები
მჰერ აბეღიანი

**მჰერ მანუკის ძე აბეღიანი** (; დ. , ეჩმიაძინი — გ. 20 ნოემბერი, 1978, ერევანი) — სომეხი ფერმწერი და გრაფიკოსი, უმთავრესად პეიზაჟისტი. სომხეთის სახალხო მხატვარი (1960). 

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ერევნის სამხატვრო-საწარმოო ტექნიკუმში (1922–1927), მოსკოვის უმაღლეს სამხატვრო-ტექნიკურ ინსტიტუტსა (1927–1930) და ლენინგრადის სამხატვრო აკადემიაში (1930–1931). 1939–1945 წლებში იყო სომხეთის მხატვართა კავშირის თავმჯდომარე. 1958 წლიდან ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტის პროფესორია. მთავარი ნამუშევრები: „შუადღე“ (1956, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), „სომხეთის ბაღებში“ (1945, აღმოსავლეთ ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი, მოსკოვი), „ზაფხული“ (1959, ტრეტიაკოვის გალერეა), „დავით სასუნცის“ ილუსტრაციები (1939). დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:სომეხი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ერევნის დრამატული თეატრი

მინი|250პქ|თეატრის შესასვლელი
**გ. სუნდუკიანის სახელობის ეროვნული სახელმწიფო აკადემიური თეატრი** (, უწინ „გ. სუნდუკიანის სახელობის ერევნის დრამატული თეატრი“) — სომხეთის წამყვანი თეატრი. შეიქმნა 1922 წელს ერევანში სომხეთის I სახელმწიფო თეატრის სახელწოდებით. მის ბირთვს შეადგენდნენ თბილისიდან ჩასული სომეხი მსახიობები. 1937 წელს მიენიჭა გ. სუნდუკიანის სახელი, 1960 — აკადემიური თეატრის წოდება. 1956 წელს დაჯილდოვდა შრომის წითელი დროშის ორდენით. თეატრის დაარსების პირველ წლებში აქ მოღვაწეობდნენ მსახიობები: ჰ. აბელიანი, გ. ავეტიანი, ა. გულაკიანი, ჰასმიკი, ვ. ვაღარშიანი, რ. ნერსესიანი. წამყვანი რეჟისორები იყვნენ: ლ. ქალანთარი, ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, კ. აჯემიანი და სხვები. დადგმებიდან აღსანიშნავია: შექსპირის „ოტელო“ (1926) და „ჰამლეტი“, ჩეხოვის „ალუბლის ბაღი“ (1951), პარონიანის „ძია ბაღდასარი“ (1954), გ. სუნდუკიანის „ხათაბალა“ (1927); შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის“ (1939) და „ნამუსი“ (1955, დემირჭიანის „ნაპოლეონ კორკოტიანი“) (1934), ზარიანის „საცდელი მინდორი“ (1953), არაქსმანიანის „60 წელი და 3 საათი“ (1965), ბ. ლავრენოვის „რღვევა“ (1967) და სხვა.

1977 წელს დასში იყვნენ: სსრკ-ის სახალხო არტისტები: ა. ავეტისიანი, გ. ჯანიბეკიანი, ბ. ნერსესიანი, სომხეთის სახალხო არტისტები: ო. ავაქიანი, ა. არაზიანი, ა. ასრიანი და სხვები.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 4, გვ. 179, თბ., 1979

კატეგორია:სომხეთის თეატრები
კატეგორია:ერევნის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:1921 წელს დაარსებულები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენით დაჯილდოვებული ორგანიზაციები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
ერევნის მღვიმე

**ერევნის მღვიმე** — მუსტიეს ხანის I ნახევრის არქეოლოგიური ძეგლი ქ. ერევნის ტერიტორიაზე, მდინარე რაზდანის ხეობის მარჯვენა ნაპირას. 1967-1968 წლებში გათხარა ბ. ერიწიანმა. მღვიმეში აღმოჩნდა ლითოლოგიურად ერთმანეთისაგან განსხვავებული 7 ფენა (ძეგლი კლდოვან იატაკამდე გათხრილი არ არის), რომლებიც ვიურმის გამყინვარების I ნახევრით თარიღდება. წვეტანების, სახოკების, დანებისა და სხვა იარაღის დასამზადებლად ძირითადად გამოყემებულია ობსიდიანი. ერევნის მღვიმის ქვის ინდუსტრიის სპეციფიკური თავისებურებას წარმოადგენს იარაღისა და ნამზადის გამიზნული ფრაგმენტაცია. ერევნის მღვიმეში აღმოჩნდა როგორც თბილი, ისე ცივი ჰავის მოყვარე ცხოველების ძვლები (ჯიხვი, ცხვარი, კანჯარი, ცხენირეში, ჩრდილოეთის ირემი, მარტორქა და სხვა).

## ლიტერატურა
**Ерицян Б. Г., Семенов С. А.* Новая нижнепалеолитеческая пещера „Ереван“, „Краткие сообщения Института археологии АН СССР“, 1971, в. 126;

კატეგორია:სომხეთის არქეოლოგიური ძეგლები
ISO 3166-2:AE

**ISO 3166-2:AE** — სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ISO) სტანდარტი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს არაბთა გაერთიანებული საამიროებისთვის. ისინი განკუთვნილია შვიდივე საამიროსთვის.

## კოდები 
## იხილეთ აგრეთვე 
* ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია.
* ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია.
* არაბთა გაერთიანებული საამიროების საამიროები

კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების გეოგრაფია
2:AE
სერგეი კრუგლოვი

**სერგეი ნიკიფორეს ძე კრუგლოვი** (რუს. Сергей Никифорович Круглов; დ. 2 ოქტომბერი, 1907 – გ. 6 ივნისი, 1977) — 
საბჭოთა კავშირის შინაგან საქმეთა მინისტრი 1945 წლის დეკემბრიდან 1953 წლის მარტამდე და შემდეგ ისევ 1953 წლის ივნისიდან 1956 წლის იანვრამდე. ეჭირა გენერალ-პოლკოვნიკის სამხედრო წოდება და მონაწილეობდა რამდენიმე ეთნიკური ჯგუფის, მათ შორის ჩეჩნებისა და ინგუშების, დეპორტაციაში 1940-იან წლებში.

კრუგლოვი ფლობდა ცოტაოდენ ინგლისურს და ბრიტანეთის იმპერიამ იგი საპატიო რაინდის წოდებით დააჯილდოვა იალტისა და პოტსდამის კონფერენციების უსაფრთხოების ორგანიზაციისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია საიტზე chekist.ru

კატეგორია:საბჭოთა გენერლები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:არმიათა სარდლები დიდ სამამულო ომში
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
მანუკ აბეღიანი

**მანუკ ხაჩატურის ძე აბეღიანი** (; დ. , სოფელი ასტაპატი, ნახიჩევანი, სომხეთი — გ. 25 სექტემბერი, 1944, ერევანი) — სომეხი ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი და ენათმეცნიერი. სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943), ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ეჩმიძიანის სემინარიაში, შემდეგ იენის, ლაიფციგის, ბერლინისა და პარიზის უნივერსიტეტებში. მუშაობდა მასწავლებლად თბილისსა და ეჩმიძიანში. აბეღიანის მთავარი ნაშრომებია: „სომხური ხალხური მითები მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიაში“ (1899), „სომხური ხალხური ეპოსი“ (1908), „ძველი გუსანების ხალხური სიმღერები, ჰაირენები და ანტუნები“ (1932), „სომხური ლექსის საზომები“ (1933), „ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია“ (ტ. 1-2, 1944-1946) და სხვა. მისი რედაქტორობით გამოიცა სომხური ხალხური ეპოსის „დავით სასუნცის“ ვარიანტების კრებული (ტ. 1, 1936; ტ. 2, 1951). მნიშვნელოვანი ტექსტოლოგიური  ნაშრომია მოვსეს ხორენცის „სომხეთის ისტორიის“ კრიტიკული გამოცემა (1913). აბეღიანის ენათმეცნიერულმა ნაშრომებმა საფუძველი ჩაუყარა სომხეთში ახალი სომხური ენუის მეცნიერულ შესწავლას („ახალი სომხური ენის გრამატიკა“, 1906; „ახალი სომხური სალიტერატურო ენის სინტაქსი“, 1912; „სომხური ენის თეორია“, 1931). აბეღიანის სახელი მიეკუთვნა სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის ლიტერატურის ინსტიტუტს (1945).
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული  1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია

**სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია** (, ), ფართოდ ცნობილი როგორც **ISO** არის საერთაშორისო სტანდარტის მიმღები ორგანო, რომელიც შედგება სხვადასხვა ქვეყნის სტანდარტების ორგანიზაციების წარმომადგენლებისგან. ორგანიზაცია დაარსდა 1947 წლის  23 თებერვალს, ის მთელ მსოფლიოში ავრცელებს კერძო სამრეწველო და კომერციულ სტანდარტებს. ორგანიზაციის მთავარი ოფისი მდებარეობს ჟენევაში, შვეიცარიაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:სტანდარტიზაციების ორგანიზაციები
დედა-სომხეთი

thumb|280px|right|დედა სომხეთი, მონუმენტი დგას გამარჯვების პარკში, აზათუთიანი გამზირზე (კასკადთან), ერევანი, სომხეთი
**დედა-სომხეთი** () — საბჭოთა კავშირის მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვების აღსანიშნავად დადგმული ქანდაკება ერევანში, სომხეთში. მონუმენტის სიმაღლეა 50 მეტრი, აქედან 23 მეტრი თვით ქანდაკების სიმაღლეა. მდებარეობს ახტანაკის (გამარჯვების) პარკში, ქალაქის ცენტრში.

მონუმენტის კვარცხლბეკი აგებულია 1950 წელს არქიტექტორ რაფაელ ისრაელიანის მიერ და შესრულებულია გრანიტით, გამოყენებულია ეროვნული ორანამენტების მოტივები. თავდაპირველად ამ კვარცხლბეკზე აღმართული იყო სტალინის ქანდაკება (მოქანდაკე სერგეი მერკუროვი), რომელიც 1962 წელს ჩამოიღეს. ქანდაკება „დედა-სომხეთი“ აიგო 1967 წელს მოქანდაკე არა არუთიუნიანის მიერ, შესრულებულია ჭედური სპილენძით და ის სამშობლოს ძლიერებას განასახიერებს. ქანდაკება გამოსახავს დედას, რომელიც ხმალს ქარქაშში აგებს. მას ფერხთით ფარი უდევს. ფიგურას სტილიზებული ფორმის ხელები და ტანსაცმლის მკაცრი ნაკვთები აქვს. მონუმენტის ქვედა ნაწილში მოთავსებულია თავდაცვის სამინისტროს მუზეუმი, რომელშიც მეორე მსოფლიო და ყარაბაღის ომების დროინდელი ექსპონატებია გამოფენილი: გმირების პირადი ნივთები, იარაღი, დოკუმენტები და პორტრეტები. კვარცხლბეკის ირგვლივ გამოფენილია იმ პერიოდის შეიარაღების ნიმუშები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Victory Monument (Mother Armenia). atb.am 

კატეგორია:ერევნის შენობა-ნაგებობები
ამბორის წესი რუსეთში

[მინი|[კონსტანტინე მაკოვსკი «კოცნის ადათი».  ]]

**ამბორის წესი** — სტუმართა მისალმების ძველრუსული წესი.

## ისტორია 
XVI საუკუნეში ქალები რუსეთში საკმაოდ ჩაკეტილად ცხოვრობდნენ. ისინი ურთიერთობდნენ მხოლოდ ახლო ნათესავებთან, ხოლო ეკლესიაში დადიოდნენ მხოლოდ დიდი დღესასწაულების დროს. ქუჩებში ისინი დახურული ეკიპაჟებით გადაადგილდებოდნენ. 

ამბორის წესი წარმოიშვა რუსეთში XVII საუკუნეში. ქეიფის შემდეგ სტუმრებთან გამოდიოდა სახლის პატრონის ცოლი ან ქალიშვილი, ყველას აძლევდა ჭიქა სასმელს, ხოლო სტუმარი საპასუხოდ მას ლოყაზე კოცნიდა. გაბრიელ უსპენსკის აზრით ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეს წეს-ჩვეულება უცხოელებისგან გადმოიღო.

## აღწერა 
ბარონმა მაიერბერგმა, რომელიც ცხოვრობდა მოსკოვში 1661 წელს, დატოვა ამ წესის აღწერილობა. სახლის პატრონის ქალიშვილი ან ცოლი მხლებელ ქალებთან ერთად გამოდის სხვა ოთახში და იცვამს რუსულ ეროვნულ ტანსაცმელს. შემდეგ იგი იღებს ჭიქას და ტუჩებით ეხება, ამის მერე კი ყველა სტუმარი რიგ-რიგობით სვამს სასმელს. შემდეგ, როდესაც ყველა სტუმარი დალევს დედასახლისი დგება ფეჩთან ან კუთხეში და ყველა სტუმარი მას კოცნის.

## ლიტერატურა 
* *Успенский Г.П.* Опыт повествования о древностях русских. — Харьков: 1818. — С. 101—105.

კატეგორია:ტრადიციები
ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი

მინი|300პქ|ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი
**ა. სპენდიარიანის სახელობის ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრი** — სომხეთის მთავარი მუსიკალური თეატრი. გაიხსნა 1933 წელს სპენდიარიანის ოპერით „ალმასტი“. შენობა აგებულია 1926-1953 წლებში (არქიტექტორი ა. თამანიანი). სხვადასხვა დროს თეატრში მუშაობდნენ: დირიჟორები  გ. ბუდაგიანი, კ. სარაჯევი, რ. სტეფანიანი, მ. თავრიზიანი, ს. ჩარექიანი; რეჟისორები — ა. ბურჯალიანი, ა. გულაკიანი, ლ. ქალანთარი; ბალეტმაისტერი — ი. არბატოვი; ქორმაისტერი — ვ. ნიკოლსკი; მხატვრები — მ. სირიანი, ს. ალაჯალოვი, მ. არითჩიანი; ოპერის მსახიობები — ა. დანიელიანი, შ. ტალიანი, ლ. ისეცკი (იოანისიანი), ა. კარატოვი, პ. ლისიციანი; ბალეტის მსახიობები — ლ. ვოინოვა-შიკანიანი, რ. თავრიზიანი, ს. სარქისიანი, გ. გეორგიანი, ზ. მურადიანი და სხვები.

თეატრის საუკეთესო დადგმებია: ოპერები - ტიგრანიანის „ანუში“ (1935) და „დავით-ბეგი“ (1950), სტეფანიანის „მამაცი ნაზარი“ (1935), „ლუსაბაცინი“ (1938), „გმირი ქალი“ (1950, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), აივაზიანის „თაფარნიკოსი“ (1938), ჩიხაჯიანის „არშაკ II“ (1945, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946), ბაბაევის „არცვაბერდი“ (1957), ტერტერიანის „ცეცხლის რკალი“ (1967) და სხვა. ბალეტები — ხაჩატურიანის „ბედნიერება“ (1939), „გაიანე“ (1947), „სპარტაკი“ (1961), ტერ-ღევონდიანის „ანაიტი“ (1940), „ხანდუტი“ (1945), „სამი პალმა“ (1964, ორივე სპენდიარიანის მუსიკაზე), ეღიაზარიანის „სევანი“ (1956), ოჰანესიანის „მარმარი“ (1957), „მარადი კერპი“ (1966), არისტაკესიანის „პრომეთე“ (1967). თეატრში აგრეთვეა საზღვარგარეთელ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები.

1939 წელს თეატრი დააჯილდოვეს ლენინის ორდენით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომხეთის თეატრები
კატეგორია:ერევნის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
აღარცინის მონასტერი

მინი|300პქ|აღარცინის მონასტერი
**აღარცინი** () — სომხური მონასტერი ტავუშის პროვინციაში, სომხეთში, ქ. დილიჯანიდან 18 კმ-ში. აგებულია X-XIII საუკუნეებში.

მთავარი სამონასტრო ტაძარი (ღვთისმშობლის სახელობის) აგებულია 1281 წელს. ეკლესია სურბ გრიგორი, აგებული XI საუკუნეში, კომპლექსის უძველესი ნაგებობაა. XII-XIII საუკუნეებში ამ ეკლესიას გავიტი მიუშენეს. ეკლესია სურბ სტეპანოსი, აგებული 1244 წელს, წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესიის ფორმისაა, თუმცა ზომით მცირეა. 

მონასტრის ტერიტორიაზე ასევე მდებარეობს სატრაპეზო, აგებული 1248 წელს. აქვე მდებარეობს ბაგრატუნთა დინასტიის სამეფო სამარხი, რომელთაგან შემორჩენილია საფლავის ქვები და სტელები მეფეების სმბატისა და გაგიკის სახელებით. კომპლექსის ტერიტორიაზე რამდენიმე ხაჩკარი დგას.

Haghartsin-02-Klosterkomplex-2019-gje.jpg|
Haghartsin-12-Refektorium-2019-gje.jpg|
Haghartsin-26-Gregorkirche-Muttergotteskirche-2019-gje.jpg|
Haghartsin-30-Muttergotteskirche-Vorhalle-2019-gje.jpg|
Haghartsin-34-Muttergotteskirche-Abt-2019-gje.jpg|
Haghartsin-44-Stephanskirche-2019-gje.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში 
* Haghartsin Monastery. Armenian Travel Bureau.

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
სტეფანავანი

**სტეფანავანი** (, 1924 წლამდე **ჯალალ-ოღლი**; სახელი ეწოდა სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად) — ქალაქი (1938 წლიდან)  სომხეთში, ლორეს პროვინციაში. მდინარე ძორაგეტის მარჯვენა ნაპირზე ბაზუმის ქედის ჩრდილოეთით ლორის პლატოზე. მდებარეობს თუმანიანიდან 30 კილომეტრში. ქალაქში არის მაღალი სიხშირის მოწყობილობათა, ლუდის, ყველ-კარაქის ქარხნები, წინდების, ხალიჩების სამკერვალო, ავეჯის ფაბრიკები და სხვა. ასევე სახელმწიფო თეატრი და სტეფანე შაუმიანის სახლ-მუზეუმი. 
  

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ISO 3166-2:AG

**ISO 3166-2:AG** არის ISO სტანდარტი, რომელიც წარმოადგენს კოდების კრებულს ანტიგუა და ბარბუდასთვის. ყოველი ორნაწილიანი კოდი შედგება ანტიგუა და ბარბუდას ISO 3166-1 კოდისგან (**AG**) და ორციფრინი რიცხვისგან.

## კოდები 
კოდები მოცემულია ექვსი სამწყსოსა და ერთი კოლონიისთვის (აღნიშულია ვარსკვლავით *).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ISO 3166-1 — ყველა ქვეყნის კოდებისა და ინტერნეტ დომენების სია.
* ISO 3166-2 — ყველა ქვეყნის რეგიონის კოდების სია.
* ანტიგუა და ბარბუდას სამწყსოები

კატეგორია:ანტიგუა და ბარბუდას გეოგრაფია
2:AG
ერევნის სურათების გალერეა

მინი|ერევნის სურათების გალერეა
**ერევნის სურათების გალერეა**, *სომხეთის სურათების გალერეა* () — დაარსდა 1921 წელს, როგორც სომხეთის სახელმწიფო მუზეუმის განყოფილება (1931—1935 — სომხეთის კულტურულ-ისტორიული მუზეუმის განყოფილება, 1935—1947 — დამოუკიდებელი  სახვითი ხელოვნების მუზეუმი). ერევნის სურათების გალერეის კოლექციაში არის სომხური, რუსული, დასავლეთ ევროპისა და  აღმოსავლეთის ქვეყნების სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი  ხელოვნების  დაახლოებით 16 ათასი ნიმუში. სომხური ხელოვნების განყოფილებაში დაცულია არუთინ ჰოვნათანიანის, ივანე აივაზოვსკის, გ. ბაშინჯაღიანის, მარტიროს სარიანის, გაბრიელ გიურჯიანის, ს. სტეფანიანის, ა. სარქსიანის, მ. ასლამაზიანის, ე. ისაბეკიანის, ო. ზარდარიანისა და სხვათა ნამუშევრები; რუსული ხელოვნების განყოფილებაში — ს. შჩედრინის, კ. ბრიულოვის, ი. რეპინის, ვ, სეროვის, კ. სომოვის, ა. ბენუას, ს. კონიონკოვის, კ. პეტროვ-ვოდკინის, ვ. კანდინსკის, მ. შაგალის და სხვათა ნამუშევრები; დასავლეთ ევროპის განყოფილებაში — პ. პ. რუბენსის, ფ. დრუეს, ო. ფრაგონარის, გ, კურბეს და სხვათა ნამუშევრები.

## ლიტერატურა
*Государственная картинная галерея Армении, Ер., 1965;
*ქსე, ტ. 4, გვ. 179, თბ., 1979

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:სომხეთის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ერერუიქის ბაზილიკა

thumb|300px|ერერუიქის ბაზილიკა
**ერერუიქის ბაზილიკა** — სომხური ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უძველესი ძეგლი (V საუკუნე) შირაკის პროვინციის დაბა ანიპემზის მახლობლად. ექვსსაფეხურიან სტილობატზე (სტილობატი ფუძე 30 მ × 40 მ) აღმართულ სამნავიან ბაზილიკას ოთხსავე კუთხეში აქვს შვერილი ეგვტერები, რომლებიც ერთმანეთს გალერეებით უკავშირდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომხეთის არქიტექტურა
ერვანდაშატი

მინი|მარჯვნივ|250პქ|ერვანდაშატი
**ერვანდაშატი** () — ელინისტური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის სომხეთის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი. ძვ. წ. III საუკუნის ბოლოს დააარსა სომხეთის მეფე ერვანდმა, რომლის სახელსაც ატარებდა და რომლის დროსაც სომხეთის დედაქალაქი იყო. მდებარეობდა მდინარე აზურიანისა და არაქსის შესართავის ახლოს.

## ლიტერატურა
*  ერვანდაშატი  — სტატია ენციკლოპედია ირანიკადან.

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
ხაჩქარი

[thumb|ხაჩქარი [ჰაღარწინის მონასტერთან, დილიჯანი.]]
**ხაჩქარი** ( <  და ) — ქვაჯვარი, შუასაუკუნეების სომხური ძეგლი, ვერტიკალურად მდგარი ქვის ფილა, რომელზედაც ამოკვეთილია რთულ ორნამენტულ კომპოზიციაში ჩასმული დიდი ჯვრის გამოსახულება. როგორც წესი, იდგმებოდა გზასთან, მონასტერთან და ტაძრების ფასადზე ან მათ შიგნით მდებარეობს და გავრცელებული პრაქტიკაა თითქმის მთელ სომხეთში.

სულ სომხეთის ტერიტორიაზე ითვლიან რამდენიმე ათას ხაჩქარს და ყოველი მათგანი გამოირჩევა თავისებური ორნამენტებით (თუმცა ისინი შესრულებულია ერთსადაიმავე სტილში). გავრცელებულია IX საუკუნიდან. ფიქრობენ რომ წარმოიშვა ადრინდელ ქრისტიანული სტელიდან. თავდაპირველად კვეთულობა მონუმენტური ხასიათისა იყო, XII საუკუნიდან ადრინდელი ჯვრის ფონი აჭურული ორნამენტით დაიფარა.

ხაჩქარების ყველაზე გავრცელებული მოტივია ჯვარი, იშვიათად ჯვარცმა, როზეტით ან მზის დისკოთი მის ქვეშ. დარჩენილი ნაწილი, როგორც წესი, მორთულია ვაზის, ფოთლების ან აბსტრაქტული ხლართულის ორნამენტებით. ხანდახან მას თან ახლავს კარნიზი, რომელზეც ბიბლიური ან წმინდანთა გამოსახულებებია დატანებული.

ხაჩქარის აღმართვის ყველაზე გავრცელებული მიზეზი უნდა ყოფილიყო ვოტივი, ანუ აღთქმა ვინმეს (ცოცხალის ან გარდაცვლილის) სულის გადასარჩენად. თუმცა იყო სხვა მიზეზებიც, როგორიცაა საბრძოლო გამარჯვება, ეკლესიის აშენების თარიღი, ბუნებრივი კატაკლიზმებისგან დაცვა და მისთ. ხაჩქართა ყველაზე გავრცელებული ადგილი საფლავებია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*Armenian cross-stones art. Symbolism and craftsmanship of Khachkars
*Khatchkar collection at Armenica.org
*Old Jugha page on Armeniapedia
*Destruction of Jugha khachkars by Azeri soldiers captured in photos and movie clips.

კატეგორია:სომხეთის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:სომხეთის ტრადიციები
სომხეთის არქიტექტურა

**სომხეთის არქიტექტურას** მდიდარი ტრადიციები აქვს. მაღალი სამშენებლო კულტურით გამოირჩევს ურარტუს სამეფოს მრავალი საერო და საკულტო ნაგებობა (ძვ. წ. IX—VI საუკუნეები). ელინიზმის ხანის შესანიშნავი ძეგლიაგარნისის წარმართული ტაძარი (ახ. წ. I საუკუნე). XXI საუკუნემდე შემოინახა გეგმით სწორკუთხა, ხის გვირგვინით დასრულებული უძველესი ხალხური საცხოვრებელი — „გლხატუნი“.

ფეოდალური ურთიერთობის განვითარებასა და გაქრისტიანებას სომხეთში დიდი საერო და საეკლესიო აღმშენებლობა მოჰყვა: შენდება ციხე-დარბაზები, სასახლეები (დვინი, ზვართნოცი), ტაძრები და ეკლესიები. შუა საუკუნეების ხუროთმოძღვრების ძეგლთა შორის განსაკუთრებით გამოირჩევა: ერერუიქის ტაძარი (V ს.), ეჩმიაძინის კათედრალი (V ს.), რიფსიმესა და გაიანეს ტაძრები ეჩმიაძნშივე (VII ან IX სს.), ზვართნოცის (VII ს.), ოძუნის (VI ს.), ტათევის (IX ს), აღთამარის (X ს.) ტაძრები; სამონასტრო კომპლექსები სანაინში, ახპატში (X-XII ს), გეღარდში (XIII საუკუნე) და ასე შემდეგ. მრავალი ციხესიმაგრე, ტაძარი და სასწავლებლის შენობა აიგო კილიკიის სომეხთა სახელმწიფოშიც. სომხეთის ფარგლებში მდებარეობს XIII საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების საყურადღემო ნიმუშებიც — ახტალის, ქობაირის, აქორის ეკლესიები და სხვა. XIV საუკუნის შუა ხანებიდან მონღოლ-თათართა შემოსევებისა და სომხეთის თურქებისა და სპარსელების მიერ დაპყრობის შემდეგ მონუმენტური მშენებლობა თითქმის შეწყდა. აღმოსავლეთ სომხეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ ქალაქებში აგებდნენ საცხოვრებელ სახლებს. 1924 წელს არქიტექტორმა ა. თამანიანმა შეიმუშავა ერევნის განაშენიანების პირველი გენერალური გეგმა, რომელიც შემდგომში საფუძვლად დაედო დედაქალაქის ყველა მომდევნო გეგმას. მან დააგეგმარა ერევნის მნიშვნელოვანი საზოიოგადოებრივი ნაგებობები (მთავრობის სახლი, ოპერისა და ბალეტის თეატრი, პოლიტექნიკუმი და ზოოვეტერინალური ინსტიტუტები და სხვა), რომელთაც განსაზღვრეს საქალაქო ანსამბლის სახე.

## იხილეთ აგრეთვე
*იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სომხეთში

*
აბრაჰამ კრეტაცი

**აბრაჰამ კრეტაცი**, *კრეტელი* (; გ. 1737) — სომეხი ისტორიკოსი, სომეხთა კათალიკოსი 1734-1737 წლებში. მისი თხზულება „ისტორუიგრაფია“ ეხება 1734-1736 წლების ამბებს. აღწერილია ირან-ოსმალეთის ომის, ირანის პოლიტიკა სომხეთის მიმართ, სომხეთისა და მეზობელი ქვეყნების პოლიტიკური და ეკონომიკური ცხოვრება, შეხვედრები ნადირ-შაჰთან.

## ლიტერატურა 
* მელიქსეთ-ბეგი ლ., ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941;

კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:სომეხი სასულიერო მოღვაწეები
კატეგორია:სომხეთის კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1737
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ტათევი

**ტათევის მონასტერი** () — სომხური ეკლესიის მონასტერი, მდებარეობს სომხეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ ტათევთან ახლოს, ერევნიდან 280 კმ-ში.

## ისტორია
დაარსდა 906 წელს. სიუნიქის სამეფოს რელიგიური ცენტრი XI საუკუნიდან. მონასტრის მოსახლეობა X საუკუნეში რამდენიმე ათას ადამიანს ითვლიდა. XIII საუკუნეში მონასტერი იღებდა გადასახადს 680 სოფლიდან და ყოველნაირად ცდილობდა თავისი გავლენის გაზრდას, რამაც რამდენიმეჯერ გამოიწვია ადგილობრივ მოსახლეობასთან კონფლიქტი. მონასტერი ასევე იყო სომხეთის კულტურული ცხოვრების ცენტრი XIV—XV საუკუნეებში. მონასტერთან მოქმედებდა ბიბლიოთეკა, სკრიპტორიუმი, უნივერსიტეტი.

1921 წლის 27 აპრილს მონასტერში გამართულ სხდომაზე გამოცხადდა დაშნაკური  სომხეთის მთიანი რესპუბლიკის დამოუკიდებლობა. ძლიერად დაზიანდა 1931 წლის მიწისძვრის დროს. 1995 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაშია

2010 წლიდან დაიწყო მონასტრის აღდგენის პროექტი, რომლის პირვველი შედეგიც იყო, მსოფლიოში ყველაზე გრძელი (5,7 კმ.) საბაგირო გზის აშენება. დღესდღეობით მონასტერი არ მოქმედებს; ხორციელდება აღდგენითი და სარემონტო სამუშაოები. მონასტერში შესვლა შეზღუდული არ არის.

## მონასტრის შენობები
კომლექსის ნაწილია გრიგორის კამაროვანი დარბაზი (836-848 წწ), პეტროსისა და პოღოსის ჯვაროვან-გუმბათოვანი დარბაზული ნაგებობა, რომლის ოთხივე კუთხეში ეგვტერია და რომელიც მოხატულია X საუკუნეში, ჭიშკარზე დაშენებული ასტვაწაწინის დარბაზული ეკლესია (XI ს.) და სხვა.

## გალერეა 

Image:Tatev Monastery closeup.jpg
Image:Tatev Monastery, Passage, Tatev, Armenia.jpg
Image:Tatev dome.jpg
Image:Tatev monastery.jpg
Image:Tatevats Gravestone2.jpg
Image:Tatev - Gazavan.jpg
Image:Tatev Monastery, Tatev, Armenia.jpg
Image:Tatev Funeral chapel of Gregory2.jpg
Image:Tatev Pogos Petros church.jpg
Image:Tatev Seismograph.jpg

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Official Site 
* Wings of Tatev for iPhone, iPod touch, and iPad on the iTunes App Store
* Wings of Tatev | developWay CJSC 
* Article Armeniapedia.org: Tatev Monastery
* 3D Virtual Model of Tatev Monastery 
* TATEV MONASTERY. 3600 Panorama 
*  Seasons, weather and climate in Tatev

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
აბრაჰამ ერევანცი

**აბრაჰამ ერევანცი**, *ერევნელი* () — XVIII საუკუნის I ნახევრის სომეხი ისტორიკოსი. მის „1721-1736 წლების ომების ისტორიაში“ აღწერილია ირან-ავღანეთის, ირან-ოსმალეთის ომები, თურქთა შემოსევა სომხეთსა და აზერბაიჯანში 1724 და ერევნის აღება. არის ცნობები საქართველოზეც, კერძოდ, ლეკებისა და თურქებისაგან მცხეთის აღებაზე, ვახტანგ VI-ზე და სხვა. აბრაჰამ ერევანცის ცნობები სანდო და მნიშვნელოვანი წყაროა ამიერკავკასიისა და ირანის ისტორიის შესწავლისათვის.

## ლიტერატურა 
* *მელიქსეთ-ბეგი ლ.,* ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941;

კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
ბასიჯი

**ბასიჯი** ( – მობილიზაცია) — ირანელი მოხალისეების სამხედრო დაჯგუფება, რომელიც რუჰოლა ხომეინის ბრძანებით შეიქმნა. იგი 1979 წლის ნოემბერში, ირან-ერაყის ომის დაწყებამდე შეიქმნა.

ირან-ერაყის ომის დროს ბასიჯი სამხედრო ოპერაციებს ქალაქ ბასრას მიმდებარე ტერიტორიებზე ატარებდა. ამ ომის დროს, ბასიჯში, ირანის პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჯადიც მსახურობდა.

## ლიტერატურა 
* Golkar, Saeid. (2012) Paramilitarization of the Economy: The Case of Iran's Basij Militia, *Armed Forces & Society*, Vol. 38, No. 4

## რესურსები ინტერნეტში 
* **Video Archive of Basij**
* Letters from Iran

კატეგორია:ირანის შეიარაღებული ძალები
აგათანგელოსი

**აგათანგელოსი** () — V საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი. თავის „ისტორიაში“ აღწერს სომხეთის გაქრისტიანებას (IV საუკუნის დასაწყისი), სომხური ეკლესიის ორგანიზაციას და გადმოსცემს ქრისტიანობის პრინციპებს. თავს აღწერილი ამბების თანამედროვედ აცხადებს, ნამდვილად კი V საუკუნის მეორე ნახევარში წერდა. გადმოცემული აქვს ეკლესიის ორგანიზაციისა და ქრისტიანობის დოგმები. მისი წიგნი ძველადვე ითარგმნა ბერძნულად, ქართულად და არაბულად. „ისტორიის“ ძველი სომხური ტექსტის გამოცემათაგან საუკეთესოდ ითვლება 1909 წლის თბილისის გამოცემა.

## ლიტერატურა 
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ცნობარი, ტ. I, თბ. 2007.
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ძველი სომხური საისტორიო მწერლობა, წგნ. 1, ტფ., 1935.

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
გევორქ ასატური

**გევორქ კონსტანტინეს ძე ასატური** (ნამდვილი გვარი *ასტვაწატრიანი*) (დ. 18 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1868, თბილისი — გ. 7 ოქტომბერი, 1937) — სომეხი ლიტერატორი, მთარგმნელი. 

განსაკუთრებული დამსახურება მიუძღვის ქართველი კლასიკოსი მწერლების სომხურ ენაზე თარგმანში. 1931 წელს გამოსცა ქართული პოეზიის ანთოლოგია, რომელიც შეიცავს მის მიერვე თარგმნილ ქართველ მწერალთა ნაწარმოებებს და ქართული ხალხური პოეზიის ნიმუშებს. გევორქ ასატურმა სომხურად თარგმნა „ვეფხისტყაოსნის“ სრული ტექსტი (გამოქვეყნდა 1937), აგრეთვე ნაწყვეტები ფირდოუსის „შაჰ-ნამედან“. მან პირველმა მიაქცია ყურადღება პეტერბურგის სააზიო მუზეუმში დაცულ ხელნაწერს, სადაც თავმოყრილია საიათნოვას ქართული ლექსები. 1922 წელს გამოაქვეყნა ერევნის სახელმწიფო მუზეუმში დაცული საიათნოვას ხელნაწერის აღწერა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
გოჰარ გასპარიანი

**გოჰარ მიქაელის ასული გასპარიანი** (ქალიშვილობის გვარი — *ხაჩატრიანი*; დ. 14 დეკემბერი, 1924, კაირო — გ. 16 მაისი, 2007, ერევანი) — სომეხი მომღერალი (სოპრანო), სსრკ სახალხო არტისტი (1956).

განათლება მიიღო კაიროში. 1948 წლიდან ცხოვრობს ერევანში. 1949 წლიდან ერევნის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის სოლისტია. ნატიფი გემოვნებით ასრულებს განსხვავებული სტილის პარტიებს, რომელთაგან აღსანიშნავია: ანუში, შუშანი (არმენ ტიგრანიანის „ანუში“, „დავით-ბეგი“), გოჰარი (სტეფანიანის „გმირი ქალი“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), ლუჩია (გაეტანო დონიცეტის „ლუჩია დი ლამერმური“), ლაკმე (ლეო დელიბის „ლაკმე“), ვიოლეტა და დეზდემონა (ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, „ოტელო“), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. გოჰარ გასპარიანი საკონცერტო მომღერალიც არის, გასტროლებით აქვს მოვლილი მრავალი ქვეყანა. სსრკ VII-VIII მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სომხეთის სახელმწიფო პრემია (1964).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
წნევა სითხესა და აირში

სითხის იმ ზედაპირს, რომელიც არ ეხება ჭურჭლის კედლებს,  სითხის თავისუფალი ზედაპირი ეწოდება. დენადობის გამო სითხე ყოველთვის ისეთ ფორმას იღებს, რომ მისი თავისუფალი ზედაპირი მასზე მოქმედი ძალის მართობულია. ამიტომ ჭურჭელში სიმძიმის ძალის მოქმედებით გაწონასწორებული წყლის ზედაპირი ჰორიზონტალურია. ამ თვისებას იყენებენ თარაზოში - ხელსაწყოში, რომლითაც შეიძლება დავადგინოთ, თარაზულია თუ არა ზედაპირი. ნებისმიერ ჰორიზონტალურ ზედაპირს დონე ეწოდება. ცდები ადასტურებს, რომ სითხეში წნევა ერთსა და იმავე დონეზე ყველა მიმართულებით ერთნაირია. სითხის თავისუფალი ზედაპირიდან სიღრმის გაზრდისას წნევა იზრდება. სიმძიმის ძალის მოქმედებით გამოწვეულ სითხის წნევას ჰიდროსტატიკური წნევა ეწოდება.
სურენ ავჩიანი

**სურენ გიორგის ძე ავჩიანი** (დ. 5 აგვისტო, [ძვ. სტ. 24 ივლისი], 1904, თბილისი — გ. 2 ივნისი, 1985) — სომეხი მწერალი, ლიტერატურის მკვლევარი, მთარგმნელი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1964).

განათლება მიიღო თბილისში, ნერსესის სემინარიაში (1916–1920). ცხოვრობს საქართველოში. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1923 წელს. ავტორია პიესებისა „სოსი და ვარდითერი“ (1946), „ქოროღლი“ (1948), „საიათნოვა“ (1950), „პელ-პუღი“ (1956), ლექსთა კრებულისა „ლექსები“ (1959). მისი შრომებიდან აღსანიშნავია „ხელოვნება და ხელოსნობა“ (1930), „ქართულ-სომხური თეატრალური ურთიერთობანი“ (1960). ეწევა ნაყოფიერ მთარგმნელობითს მოღვაწეობას: სომხურიდან ქართულად თარგმნა ო. თუმანიანის „დავით სასუნცი“ (1939), ა. შირვანზადეს „ქაოსი“ (1950) და სხვა, ქართულიდან სომხურად — ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები და „ბედი ქართლისა“ (1946), კონსტანტინე გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა“ (1961).

## რესურსები ინტერნეტში
*სურენ ავჩიანი

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი მწერლები
Zic-154

მინი|250პქ|Zic-154
### ისტორია 
მგზავრთა პრობლემების გადასაწყვეტად მსხვილ ქალაქებში 1946 წელს შეიქმნა სამეული: ტრამვაი mbt82d ტროლეიბუსი mtb82 და ავტობუსი zic-154.

პირველი ორი ავტობუსი (zic-154) შეიქმნა 1946 წელს, პირველი შეიქმნა ერთ-ერთ საავიაციო სამრეწველო ქარხანაში, მეორე კი ტმ-ზე, ეს ავტობუსი იყო ზილის მიერ გამოშვებული, 1947 წელს უკვე ააწყვეს 80 ავტობუსი, 1948 წელს კი 404, 1949 წელს 479, 1950 წელს 207, ამასთან ერთად ზილი ეძებდა ძრავის საუკეთესო ვარიანტს და აიღეს zil-120-ის ძრავა და ეს ძრავები გაუკეთეს ბოლო 50 ავტობუსს, სულ გამოშვებული იქნა 1165 zic-154, ამ ავტობუსს ყველაზე უცნაური კონსტრუქცია ჰქონდა: მისი ძრავა უკან იყო, შემოსასვლელი კარები წინა ბორბლებთან ჰქონდა, მძღოლის სკამი სიმაღლეში რეგულირდებოდა, მთავარი კი იყო ელექტრონული ტრანსმისია.

ეს ავტობუსი იყო დიზელ ელექტრონული. 110 ცხენის ძალიანი დიზელის ძრავა იყო მიდუღებული გენერატორთან, ეს მოთავსებული იყო უკანა 5 დასაჯდომი სკამი ქვეშ, ხოლო გამწევ ელექტრონული ძრავა კი იყო იატაკის ქვეშ.

## საინტერესო ფაქტები 
მხოლოდ თბილისში დადიოდა zic-154 ბაზაზე შექმნილი ტროლეიბუსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Zic-154

კატეგორია:ავტობუსები
Ikarus-55

[thumb|300 px|იკარუს 55 იკარუსების გამოფენაზე ქალაქ [ტატაში (უნგრეთი)]]
**იკარუს-55** — უნგრული საერთოშორისო ავტობუსი, რომელიც გამოდიოდა 1953 წლიდან 1972 წლამდე. 1962 წლიდან 1972 წლამდე გამოდიოდა მოდიფიკაცია ლიუკსი, რომელიც ძირითადად საბჭოთა კავშირის მიეწოდებოდა. 1980 წლამდე გამოდიოდა საერთოშორისო ხაზებზე და ასევე გამოდიოდა სამოქალაქო ვარიანტები იკარუს-66, რომელიც უფრო ადრე გამოვიდა ვიდრე იკარუს-55, მაგრამ ის საბჭოთა კავშირს არ მიეწოდებოდა.

## კონსტრუქცია 
thumb|200 px|იკარუს 55 ბუნდესვერის არქივებიდან
როგორც ყველა ძველ ავტობუსს, მისი ძრავა უკანა ნაწილში იყო, მგზავრებისთვის კი იყო 32 + 1 სავარძელი კონდუქტორისთვის და კიდევ ერთიც მძღოლისთვის.

## უპირატესობები ლაზთან შედარებით 
ლაზ-697 და იკარუსის ტევადობა ერთნაირი იყო, თუმცა იკარუსი ჯობდა მას კომფორტულობით. უპირატესობას ისიც აძლევდა, რომ მას ძრავა ჰქონდა უკან, რაც ამცირებდა გაზისაგან მოწამვლას. ეს ავტობუსი იყო ძალიან გამძლე მანქანა. მას შეეძლო დიდი მანძილის გავლა ისე, რომ არ შეეკეთებინათ.

## ტექნიკური მონაცემები 
* დასაჯდომი ადგილი: 32 (34)
* კარები: 1 + და ერთი მძღოლისთვის
* ძრავა: ჩეპელის დიზელის ძრავა
* ძრავის ადგილმდებარეობა: უკან
* ცხენის ძალა (ლიუქსის): 170 ცხძლ
* სულ შეუძლია იაროს: 160 კმ
* მთლიანი წონა: 12 225
* სიგრძე: 11 400 მმ
* მაქსიმალური სისწრაფე: 100 კმ/სთ

## რესურსები ინტერნეტში 
* Икарус-55 на выставке ретро-автобусов в Москве
* Икарус-55 в „Живом журнале“

კატეგორია:ავტობუსები
სომხეთ-ოსმალეთის ომი

**სომხეთ-ოსმალეთის ომი** — ომი ოსმალეთსა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის. 

1920 წლის სექტემბრის დასაწყისში თურქეთმა სომხეთის საზღვრის მთელ პერიმეტრზე მასშტაბური შეტევა დაიწყო. სომხეთმა წნეხს ვერ გაუძლო და დაიწყო უკანდახევა ალექსანდროპოლის და ერევნის მიმართულებით.

29 სექტემბერს თურქებმა დაიკავეს სარიყამიში, შემდეგ არტაანი, 30 ოქტომბერს — ყარსი. სომხეთის სამხედრო მარცხის გამო 1920 წლის 1 ოქტომბერს საქართველომ დაიკავა და ქართულად გამოაცხადა  ჩილდირი. 7 ნოემბერს ოსმალეთის ჯარმა დაიკავა ალექსანდროპოლი.

1921 წლის 16 მარტს ოსმალეთსა და საბჭოთა რუსეთს შორის დაიდო მოსკოვის ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც ოსმალეთს დარჩა ყარსის ოლქი და ზოგიერთი სხვა რაიონი.

## ლიტერატურა 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ომები
კატეგორია:თურქეთის ომები
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია