open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩასაფრებული მტაცებელი

**ჩასაფრებული მტაცებლები** ან **მჯდომარე და მომლოდინე მტაცებლები** − ხორცისმჭამელი ცხოველები, რომლებიც მსხვერპლს უფრო მეტად მიპარვით ან სხვა სტრატეგიით იჭერენ, ვიდრე სისწრაფით ან სიძლიერით. ჩასაფრებული მტაცებლები სხედან და ელოდებიან ნადავლს.

ჩასაფრება შესაძლებელია სოროებში დამალვით, კამუფლაჟით, აგრესიული მიმიკრიით ან მახის გამოყენებით. მსხვერპლის განსასაზღვრად და თავდასხმისთვის მტაცებლები გრძნობების კომბინაციას იყენებენ. ღამის ჩასაფრებული მტაცებლები, როგოებიც კატები და გველები არიან, სპეციალური უნარ-ჩვევები აქვთ განვითარებული წყვდიადში მსხვერპლთან მანძილის განსაზღვრისთვის. მსხვერპლის დასაჭერად ჩასაფრებული მტაცებლები სხვადასხვა ხერხს მიმართავენ, დაწყებული ქამელეონების მიერ გრძელი დამრტყმელი ენის გამოყენებით, დამთავრებული ანტენარიისებრთა ზრდადი პირით.

ჩასაფრებული მტაცებლები ცხოველთა სამეფოში ფართოდ არიან გავრცელებული და გვხვდებიან ისეთ ჯგუფებში, როგორებიცაა: თავფეხიანები, კიბოსნაირნი, ზღვის ვარსკვლავები, ობობები, მწერები და ხერხემლიანები, როგორებიც არიან გველბი და თევზები.

## სტრატეგია
ჩასაფრებული მტაცებლები უძრრავად არიან (ზოგჯერ დამალულები) და ელოდებიან, რომ მსხვეპლი თავდასხმისთვის შესაფერის მანძილზე მიუახლოვდეთ. ჩასაფრებული მტაცებლები ხშირად კამუფლაჟს იყენებენ და მარტო ნადირობენ. თუკი მსხვერპლი მტაცებელზე სწრაფია ჩასაფრებულ მტაცებლობაზე უკეთესი სტრატეგია დევნითი მტაცებლობაა. ჩასაფრებული მტაცებლები ბევრ კომბინირებულ სტრატეგიას იყენებენ. მაგალითად, როდესაც მტაცებელი მსხვერპლზე უფრო სწრაფია მოკლე მანძილზე, მაგრამ არა გრძელ მანძილზე, მიპარვა და ჩასაფრება სტრატეგიის მნიშვნელოვანი ნაწილი ხდება.

### კამუფლაჟი
ბევრი ჩასაფრებული მტაცებელი კამუფლაჟს იყენებს, რისი მეშვეობითაც მსხვერპლი მტაცებლის არსებობას ვერ ხვდება, ისე შედის თავდასხმის არეში. თევზებს შორის *Gillellus uranidea* ქვიშის მახლობლად წვება და მსხვერპლს ელოდება. *Inimicus filamentosus* ნაწილობრივ ფსკერზე წვება და თავს ქვიშითა და ნარჩენებით იფარავს, შემდეგ კი მსხვერპლს ელოდება. ვეშაპებს შორის ჩასაფრებული მტაცებლის ყველაზე შენიღბული სხეული *Eucrossorhinus dasypogon*-ს აქვს.

### აგრესიული მიმიკრია
ზოგიერთი ჩასაფრებული მტაცებელი უფრო მეტად იზიდავს მის მსხვერპლს, ვიდრე უსაფრდება. ამ ცხოველების სტრატეგიას აგრესიული მიმიკრია ეწოდება. მსხვერპლის მიზიდვის ერთ-ერთი მეთოდი მსხვერპლის საკვებთან მიმსგავსებაა. *Macrochelys temminckii* კარგად შენღბული ჩასაფრებული მტაცებელია. ამ კუს ენა ადვილად შესამჩნევ ვარდისფერ ნივთიერებას შეიცავს, რომლითაც ჭიაყელებს ემსგავსება. თევზები, რომლებიც ამ „ჭიაყელის“ შეჭმას ცდილობენ, თავად კუს საკბილო ხდებიან. მსგავსად ზოგიერთი სახეობის გველი თავის კუდს ან ენას იყენებს პატარა ხერხემლიანების მისატყუებლად.

*Buteo albonotatu*, რომელიც *Cathartes aura*-ს წააგავს, ამ უკანასკნელის ჯგუფთან ერთად დაფრინავს, უეცრად არღვევს ჯგუფს და ერთ-ერთ მათგანს იჭერს. ზოგიერთი ვერსიით, ეს არის ნამდვილი მაგალითი „მგელი ცხვრის ტყავში“ მიმიკრიისა.

ჩოქელების ზოგიერთი სახეობა ყვავილებს ემსგავსება და მტვრისა და ნექტრის შეაგროვებლად მიახლოებულ მწერებს უსაფრდება. *Hymenopus coronatus* მტვერავ მწერებს ყვავილებზე მეტად იზიდავს.

## სქოლიო
კატეგორია:ეთიოლოგია
კატეგორია:მტაცებლობა
ნისაქალა

**ნისაქალა ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის იარდიმლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 901 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:იარდიმლის რაიონის სოფლები
ტოფიკ ბაჰრამოვი

**ტოფიკ ბაჰრამოვი** (; დ. 29 იანვარი, 1925, ბაქო — გ. 26 მარტი, 1993, იქვე) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ფეხბურთის არბიტრი, რომელიც ცნობილი გახდა 1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში ჩათვლილი გოლის წყალობით.

საფეხბურთო კარიერა ტოფიკ ბაჰრამოვმა დაიწყო 1940 წელს ადგილობრივ საბავშვო კლუბში „სპარტაკი“. შემდეგ გადავიდა კლუბ „მენავთობე“-ში. გამოდიოდა მხოლოდ აზერბაიჯანის სსრ-ის პირველობის დონეზე. ფეხბურთელის კარიერა ვერ წარიმართა, რადგან მიიღო ფეხის უმძიმესი ტრავმა და გადაიტანა ოპერაცია.

მსაჯობა დაიწყო 1951 წელს. ემსახურებოდა სსრკ-ის ჩემპიონატთა მატჩებს.

ტოფიკ ბაჰრამოვის დებიუტი საერთაშორისო არენაზე შედგა 1964 წელს. 1966 წელს იგი მსაჯობდა მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალურ მატჩს ინგლისში ხაზის მსაჯის რანგში.

1966 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალის გარდა, ბაჰრამოვი მსაჯობდა 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატსაც. ჯამურად ორ ჩემპიონატზე მან ჩაატარა ორი მატჩი მთავარი არბიტრის და ექვსი მატჩი ხაზის არბიტრის რანგში, მათ შორის კიდევ ერთი ლეგენდარული მატჩიც „ბრაზილია — ურუგვაი“ 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ნახევარფინალში.

სიცოცხლის ბოლო წლებში იკავებდა აზერბაიჯანის საფეხბურთო ფედერაციის ასოციაციის გენერალური მდივნის თანამდებობას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Azerbaijani referee Tofig Bahramov, World Cup Final 1966 England 4 Germany 2

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ოქუ

**ოქუ ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის იარდიმლის რაიონში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:იარდიმლის რაიონის სოფლები
ანარის სასოფლო ოკრუგი

**ანარის სასოფლო ოკრუგი** () — ადმინისტრაციულ ტერიტორიული ერთეული ყაზახეთში, აყმოლის ოლქის არშალის რაიონში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფ. ანარი.

მოსახლეობა — 1537 (2009). 1989 წელს ოკრუგის ტერიტორიაზე ცხოვრობდა 2346 კაცი, 1999 წელს კი — 2073.

ანარის სოფსაბჭოს ტერიტორიის ნაწილი აყბულაყის სასოფლო ოკრუგის შემადგენლობაში შევიდა (სოფ. აყთასთი, დაბა ასაქცევი 45).

## შემადგენლობა 
## სქოლიო 
კატეგორია:არშალის რაიონის სასოფლო ოკრუგები
არნასაი

საკუთარი სახელი **არნასაი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* არნასაი — სოფელი ყაზახეთში, აყმოლის ოლქში;
* არნასაი — სოფელი ყაზახეთში, სამხრეთ ყაზახეთის ოლქში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* არასაი
ვიაჩესლავკა

საკუთარი სახელი **ვიაჩესლავკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## ყაზახეთი 
* *ვიაჩესლავკა* — სოფ. არნასაი ძველი სახელწოდება.

## რუსეთი 
* ვიაჩესლავკა — სოფელი რუსეთში, ალთაის მხარეში.

## უკრაინა 
* ვიაჩესლავკა — სოფელი პრიმორსკის რაიონში;
* ვიაჩესლავკა — გამქრალი სოფელი ყირიმში.
ლუიზა მარია ნეაპოლელი

**ლუიზა მარია ნეაპოლელი** (; დ. 27 ივლისი, 1773 — გ. 19 სექტემბერი, 1802) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფერდინანდ I-ისა და დედოფალ მარია კაროლინა ავსტრიელის ასული. ტოსკანის დიდი ჰერცოგინია 1790-1801 წლებში როგორც ფერდინანდო III-ის მეუღლე. 

## ბიოგრაფია 
ლუიზა მარია დაიბადა 1773 წლის 27 ივლისს ნეაპოლში. იგი იყო ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფერდინანდ I-ისა და მისი პირველი ცოლის, დედოფალ მარია კაროლინა ავსტრიელის ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია ესპანეთის მეფე კარლ III და დედოფალი მარია ამალია საქსონიელი, ხოლო დედის მხრიდან საღვთო რომის იმპერატორი ფრანც I შტეფანი და ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა მარია ტერეზია ავსტრიელი იყვნენ. იგი მისი მშობლების თვრამეტ შვილთაგან იმ იღბლიან შვიდეულს მიეკუთვნება, რომელთაც გადარჩენა შეძლეს. 

1790 წლის 15 აგვისტოს იგი ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ტოსკანის დიდ ჰერცოგ ფერდინანდო III-ს. საქორწინო ცერემონიალი ფლორენციის სასახლეში შედგა. ტოსკანის დიდ საჰერცოგოს ის და მისი ქმარი 1801 წლის არანხუესის ხელშეკრულების დადებამდე მართავდნენ, რის შემდეგაც ნაპოლეონმა ისინი ჩამოყარა, ტოსკანის ადგილას ეტრურიის სამეფო დააარსა და მის მმართველად პარმის ჰერცოგი დანიშნა. 

დაცემის შემდეგ, წყვილი ვენაში, ფერდინანდოს სამშობლოში გადასახლდა, სადაც ლუიზა მარიას მაზლი, იმპერატორი ფრანც II მართავდა. ფრანცმა თავის ძმას კომპენსაციის სახით შემდგომში ზალსბურგის არქიეპისკოპოსობა უბოძა. 

ლუიზა მარია გარდაიცვალა 1802 წლის 19 სექტემბერს ჰოფბურგის საიმპერატორო სასახლეში, ვენაში. იგი თავის მეექვსე მშობიარობას გადაჰყვა 29 წლის ასაკში. ამის შემდეგ მისმა ქმარმა დაქორწინება ჯერ ელიზა ბონაპარტეზე, შემდეგ კი მარია ლუისა ესპანელზე სცადა, თუმცა როდესაც არ გამოუვიდა მარია ფერდინანდა საქსონიელზე დაქორწინდა, თუმცა მისგან შვილები არ ჰყოლია. 

## შვილები 
# კაროლინა ფერდინანდა (1793-1802), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ფრანჩესკო ლეოპოლდო (1794-1800), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ლეოპოლდო II (1797-1870), ტოსკანის დიდი ჰერცოგი, პირველად იქორწინა მარია ანა საქსონიელზე, რომლის დაღუპვის შემდეგაც იქორწინა მარია ანტონია სიცილიელზე. ორივე ცოლთან სულ ცამეტი შვილი შეეძინა;
# მარია ლუიზა (1799-1857), დაიბადა დეფექტით, რის გამოც სასახლიდან არასდროს გამოჰყავდათ;
# მარია ტერეზა (1801-1855), ცოლად გაჰყვა სარდინიის მეფე კარლო ალბერტოს, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი;
# მკვდარშობილი ვაჟი (1802)

## წინაპრები 

**ლუიზა მარია ნეაპოლელის წინაპრები**

## ლიტერატურა 
* Vannucci Marcello, I Lorena, Granduchi di Toscana, Newton & Compton Editori, Roma, 2003.

კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1773
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1802
კატეგორია:ბურბონები
კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები
მარია კრისტინა ნეაპოლელი

**მარია კრისტინა ნეაპოლელი** (; დ. 17 იანვარი, 1779 — გ. 11 მარტი, 1849) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფერდინანდ I-ისა და დედოფალ მარია კაროლინა ავსტრიელის ასული. სარდინიის დედოფალი 1821-31 წლებში როგორც კარლო ფელიჩე I-ის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
### ნეაპოლისა და სიცილიის პრინცესა 
მარია კრისტინა დაიბადა 1779 წლის 17 იანვარს კაზერტის სამეფო სასახლეში. იგი იყო ნეაპოლისა და სიცილიის მეფე ფერდინანდ I-ისა და მისი პირველი მეუღლის, დედოფალ მარია კაროლინა ავსტრიელის ასული. მისი უმცროსი და ტყუპისცალი და, მარია კრისტინა ამელია, 1783 წელს, ოთხი წლის ასაკში დაიღუპა ჩუტყვავილისგან. ამავე წელს და იგივე დაავადებით დაიღუპა მისი ძმა ჯუზეპეც.

იგი ერთ-ერთია მისი მშობლების შვიდი შვილიდან (სულ თვრამეტი ჰყავდათ), რომლებმაც გადარჩენა შეძლეს.

### გენუას ჰერცოგინია 
1807 წლის 6 აპრილს, პალერმოში იგი დაქორწინდა პრინც კარლო ფელიჩე სავოიელზე, სარდინიის მეფის ძმაზე. ამის შემდეგ მარია კრისტინა გენუის ჰერცოგინიის წოდებას ფლობდა. 1821 წელს მისი მაზლი, მეფე ვიტორიო ემანუელე I უშვილოდ აღესრულა, რის გამოც მარია კრისტინა სარდინიის დედოფალი, ხოლო მისი ქმარი მეფე კარლო ფელიჩე I ხდება.

### სარდინიის დედოფალი 
სამეფო წყვილი დიდად იყო დაინტერესებული ხელოვნებით, რის გამოც ისინი ხელოვან ადამიანებს ხელს უწყობდნენ განვითარებაში.

მისი ქმრის მეფობის პერიოდში იგი პალაცო ჩიაბლეზეში ცხოვრობდა. კარლო ფელიჩე 1831 წელს დაიღუპა უშვილოდ, რის გამოც მისი ძმა გამეფდა. თავად მარია კრისტინა ტურინში, ნეაპოლში, აგლიესა და ფრასკატში ცხოვრობდა, საბოლოოდ კი 1849 წელს სავონაში გარდაიცვალა, 70 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს მისი ქმრის გვერდით ტურინში.

## წინაპრები 

**მარია კრისტინა ნეაპოლელის წინაპრები**

## ლიტერატურა 
* Genealogy up to the fourth degree inclusive of all the Kings and Princes of sovereign houses of Europe currently living. Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. pp.&nbsp;1, 9.

კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1779
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
კატეგორია:ბურბონები
კატეგორია:სარდინიის დედოფლები
კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
მარიამ ანთაძე

**მარიამ ანთაძე** (დ. 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი ისტორიკოსი და ნუმიზმატი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი არაბული ქვეყნების ენისა და ისტორიის სპეციალობით 1957 წელს. 1962 წლიდან სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ნუმიზმატიკის განყოფილების თანამშრომელია. არის 10 სტატიისა და 2 მონოგრაფიის ავტორი.

## ბიბლიოგრაფია 
* საქართველოსა და თურქეთის ურთიერთობა XV-XVIII საუკუნეებში ნუმიზმატიკური მასალის მიხედვით, თბ., 1982.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი

**ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი** (; დ. 1873, შემახა — გ. 16 თებერვალი, 1925, ბაქო) — უმაღლესი განათლების მქონე პირველი აზერბაიჯანელი არქიტექტორი, ბაქოს მთავარი არქიტექტორი 1918–1922 წლებში.

ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი დაიბადა 1873 წელს შემახაში. 1902 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამოქალაქო ინჟინერთა ინსტიტუტი. ამავე წლიდან 1917 წლამდე მუშაობდა არქიტექტორად ბაქოს გუბერნიის ადმინისტრაციაში, შემდეგ კი — ბაქოს გამგეობაში. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ, 1918 წელს ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი გახდა ქალაქ ბაქოს მთავარი არქიტექტორი და იკავებდა ამ თანამდებობას 1922 წლამდე.

1906–1918 წლებში ზივერ-ბეკის პროექტების მიხედვით აიგო მეჩეთი გოიჩაიში (1906), „იმამ-მეჩეთი“ (1909), „ჯუმა-მეჩეთი“ შემახაში (1909–1918; იოსიფ პლოშკოსთან ერთად), ცისფერი მეჩეთი (1912–1913), მეჩეთი „თეზე ფირ“, სკოლა „საადეთ“ (შემდგომში ოფთალმოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტი, 1911–1912), „მიხაილოვის“ საავადმყოფოს ერთ-ერთი კორპუსი (ამჟამად მაშადი აზიზბეკოვის სახელობის სამშობიარო სახლის შენობა, 1900), საბავშვო საავადმყოფო ბაქოში (ამჟამად დედათა და ბავშვთა სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის შენობა, 1914–1916). აჰმედბეკოვი აგრეთვე იყო ბაქოსა და შემახაში აგებული მთელ რიგ საცხოვრებელი სახლების პროექტების ავტორი.

აჰმედბეკოვმა გააერთიანა აზერბაიჯანული ხალხური ხუროთმოძღვრების და ევროპისა და აღმოსავლეთის ხუროთმოძღვრების ტრადიციები. 1917 წელს მან ო. აბუევთან ერთად დააარსა „ისლამური ხელოვნების ძეგლთა დაცვისა და მფარველობის საზოგადოება“, ხოლო 1919 წელს — შემახის აღდგენის მიზნით საზოგადოება „ახალი შირვანი“.

ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი გარდაიცვალა 1925 წლის 16 თებერვალს ქალაქ ბაქოში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ANL
* ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვი 
* Təzəpir məscid kompleksi istifadəyə verilmişdir  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1925
კატეგორია:აზერბაიჯანული არისტოკრატია
კატეგორია:აზერბაიჯანელი არქიტექტორები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ტოლმა ვაზის ფოთოლში

**ტოლმა ვაზის ფოთოლში** () — ტოლმის ერთ-ერთი სახეობა, რომლის მომზადებისას იყენებენ ვაზის ფოთოლს. ტოლმის ეს სახეობა ცოტა განსხვავდება სხვა სახეობებისგან. მიუხედავად იმისა, რომ ზუსტი ისტორიული ინფორმაცია კერძის შესახებ თითქმის არ არსებობს, ტოლმა ვაზის ფოთოლში თურქული სამზარეულოს ერთ-ერთი ძირითადი კერძი გახდა. ამაზე კერძის დასახელებაც მეტყველებს. შემდგომში ოსმალეთის იმპერიის წყალობით კერძი სხვა ხალხების სამზარეულოებშიც გავრცელდა. ტოლმის საეობას, რომელიც ხორცის გარეშე მზადდება, „მატყუარა ტოლმას“ ან „სულელ ტოლმას“ ეძახიან.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტოლმა ვაზის ფოთოლში 

კატეგორია:აზერბაიჯანული სამზარეულო
კატეგორია:თურქული სამზარეულო
ხოხანაბერდი

250პქ|მარჯვნივ
**ხოხანაბერდი** — აზერბაიჯანის დაბა მეშელის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარე პატარა მონასტერი, რომელიც სოფლის სიმბოლოდ ითვლება. სოფლის უხუცესების თქმით მონასტერი აგებულია XIII საუკუნეში ყარაბაღის ერთ-ერთი აზნაურის (ბეკის) მიერ. ძალიან მცირე ფართობზე განლაგებული მონასტერი ყარაბაღის ყველაზე უცნაურ გუმბათისებრ ნაგებობად ითვლება. მისი სიმაღლე 4 მეტრია. მთიანი ყარაბაღის სომეხმა სეპარატისტებმა ჩამოანგრიეს მონასტერის კედლის ნაწილი და უძველესი ქვის წარწერა ძეგლის ტერიტორიიდან წაიღეს.

## გალერეა 

Княжеский дворец Хачена4.jpg|
Княжеский дворец Хачена6.jpg|
Княжеский дворец Хачена2.jpg|
Княжеский дворец Хачена9.jpg|

კატეგორია:აზერბაიჯანის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ომარ ელდაროვი

**ომარ ჰასან-ოღლი ელდაროვი** (დ. 21 დეკემბერი, 1927, დერბენტი, დაღესტნის ასსრ, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო მხატვარი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნამდვილი წევრი, აზერბაიჯანის სამხატვრო აკადემიის რექტორი, „ჰეიდარ ალიევის“ ორდენის ლაურეატი (2017).

## ბიოგრაფია 
ომარ ელდაროვი დაიბადა 1927 წლის 21 დეკემბერს დაღესტანის ასსრ-ის ქალაქ დერბენტში. 1942–1945 წლებში სწავლობდა ა. აზიმზადეს სახ. აზერბაიანის სახელმწიფო სამხატვრო სასწავლებელში. 1951 წელს დაამთავრა ი. ე. რეპინის სახ. სამხატვრო, სკულპტურისა და არქიტექტურის ლენინგრადის ინსტიტუტი. სწავლობდა ისეთ დიდ ოსტატებთან, როგორებიცაა ა. ტ. მატვეევი, მ. ა. კერზინი, ვ. ბ. პინჩუკი.

1980 წელს დუშანბეში სადრიდინ აინისადმი მიძღვნილი ანსამბლ-ძეგლისათვის (1979) დაჯილდოვდა სსრკ სახელმწიფო პრემიით. არის ორდენ „ღირსების ნიშანი“-ის კავალკერი. ბაქოში პ. ა. ჯაფარიძის ძეგლისათვის (1980) მიიღო აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემია. ოსტატის ყველაზე განთქმულ სამუშაოებს შორისაა — ფუზულის ძეგლი ბაქოში (1962, ერთობლივად სკულპტორ ტოკაი მამედოვთან), რომლისთვისაც დაჯილდოვებული იყო სსრკ სამხატვრო აკადემიის ვერცხლის მედლით, ნატავანის ძეგლი (1960, ბაქო, არქიტექტორი ე. ისმაილოვი, ფ. ლეონტიევა), ყირიმში 77-ე მსროლელი დივიზიის ჯარისკაცების ძეგლი, დირიჟორი ნიაზის პორტრეტი (1984), „მოცინარი მუშის თავი“ (1984), „მაჰატმა განდი“ (1987), „ავიცენა“ (1980), „რაბინდრანატ თაგორი“ (1987), აისელის პორტრეტი (1988), აიტენი (1988).

სათარ ბაჰლულზადეს ძეგლის, მუსლიმ მაგამაევის ბიუსტის, ჰუსეინ ჯავიდუს ძეგლის (1993), მამედ ემინ რასულზადეს ძეგლის (1995), აზიმ აზიმზადეს ძეგლის (2002), რაშიდ ბეჰბუდოვის ბარელიეფის (2006), ჩებოქსარში ნიზამი განჯევის ბიუსტის (2004), შიხალი ყურბანოვის (1992), ზარიფი ალიევის, ნიაზის, ამიროვის, ფიქრეთ ამიროვის, ჰეიდარ ალიევის, რაშიდ ბეიბუტოვის, ტოფიკ კულიევის საფლავის ქვებზე გაკეთებული ნახატების, ბაქოში დამსახურებულ მოღვაწეთა საპატიო ხეივანში დაკრძალული მუსლიმ მაგამაევის სამარხის, ვენაში უზეირ ჰაჯიბეკოვის სამარხისა და ბარელიეფის (2005), ნიაზის ბარელიეფის (2006), ნახიჩევანში ჰეიდარ ალიევის ძეგლის (2006), ანკარაში იხსან ბეი დოგრამაჩის ძეგლის (2003), შიხალი ყურბანოვის მემორიალური დაფის (1993), თოფიქ ყულიევის მემორიალური დაფის (2006), ჰეიდარ ალიევისა და აკადემიკოს ზარიფ ალიევის მემორიალური დაფების (2008) ავტორი. აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის 65-წლისთავისდმი მიძღვნილი სადღესასწაულო ღონისძიებების დროს დაჯილდოვდა „ოქროს მედლით“ აზერბაიჯანის გამომხატველობითი ხელოვნების განვითარებაში შეტანილი ღვაწლისათვის. რუსეთის სამხატვრო აკადემიის 250-ე წლისთავის ზეიმთან დაკავშირებით დაჯილდოვდა სამახსოვრო მედლით „აკადემიისათვის გაწეული ღვაწლისათვის აკადემიის 250-ე წლისთავთან დაკავშირებით“ (2007)

## რესურსები ინტერნეტში 
* К юбилею никак не готовлюсь — скульптор Омар Эльдаров
* Лейла Ахундзаде — Маэстро резца
* Российская Академия Художеств
* Интервью с Омаром Эльдаровым, газета „Азербайджан“

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოქანდაკეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მექსიკური შიშველი ძაღლი

**მექსიკური შიშველი ძაღლი** (Xoloitzcuintli – **შოლოიცკუინტლი**, შემოკლებით Xolo - **შოლო**) − ძაღლის უბეწვო ჯიში. არსებობს მინიატურული და სტანდარტული ზომების. სახელი ეწოდა იშვიათი ბეწვის გამო. ფენოტიპი Foxl3 აუტოსომიური გენის მუტაციის მიერ ეშვის ექტოდერმული დისპლასიის შედეგია. ინგლისუერნოვან ქვეყნებში ძაღლის ჯიში **მექსიკურ შიშველი ძაღლის** სახელითაა ცნობილი და შიშველი ძაღლების ერთ-ერთი ჯიშია.

მექსიკური შიშველი ძაღლის სახელწოდება ნაუატლიდან მომდინარეობს. ნაუატლიში მისი სახელწოდებაა * xōlōitzcuintli* (მხოლობითში), სახელწოდება *xōlōitzcuintli* ღმერთ კსოლოტლის სახელიდან მომდინარეობს და „კსოლოტლის ძაღლს“ ნიშნავს.

2018 წელს უჯრედის ბირთვების ანალიზმა დაადგინა, რომ მექსიკური შიშველი ძაღლი ჩრდილოეთ ამერიკაში ციმბირიდან გადავიდა ადამიანთა მიგრაციიდან 4500 წლის შემდედ. შემდეგი 9000 წლის მანძილზე იზოლირებულნი იყვნენ, ხოლო ევროპელებთან დაკავშირების შემდეგ ისინი ევრაზიულმა ძაღლებმა ჩაანაცვლეს.

## ისტორია
აცტეკები, ტოლტეკები, მაიას ტომისა და სხვა ტომების ინდიელები კსოლოებს წმინდა ძარლებად თვლიდნენ. გარდა ამისა, ისინი კარგი კომპანიონი ძაღლები იყვნენ. აცტეკების მითოლოგიის თანახმად ძაღლის ეს ჯიში ღმერთმა კსოლოტლიმ შექმნა. კსოლოტლიმ ადამიანებს ეს საჩუქარი გადასცა და გააფრთხილა, რომ დაეცვთ ის, სამაგიეროდ კი მიკტლანში საფრთხისაგან დაიცავდა. მექსიკაში ზოგიერთ ადამიანს ჯერ კიდევ სწამს, რომ ძაღლს განმკურნებელი თვისებები აქვს. აცტეკები ამ ჯიშის ძაღლებს საჭმელადაც იყენებდნენ. XVI საუკუნის ესპანური ჩანაწერების მიხედვით, ბანკეტებზე დიდი რაოდენობით მექსიკურ შიშველ ძაღლს მიირთმევდნენ.

## მახასიათებლები
### გარეგნობა
მექსიკური შიშველი ძაღლი დაახლოებით 4-20 კგ-ს იწონის. გარეგნობით ფარაონის ძაღლს წააგავს. აქვს გლუვი სხეული, ნუშის ფორმის თვალები, ფართო, ღამურისნაირი ყურები და გრძელი კისერი. მექსიკური შიშველი ძაღლი შესამჩნევია უბალნო აგებულებით. ამ ჯიშში ბეწვის გაქრობა ათასობით წლის წინ მომხდარ სპონტანურ მუტაციასთანა დაკავშირებული. გარეგნობის ყველა ასპექტში მექსიკური შიშველი ძაღლი ზომიერია: ძალის, სისწრაფისა და მოხდენილობის მხრივ. უბეწვო კსოლოები ჰეტეროზიგოტური Hh უბალნობის ნიმუშებია.

### ტემპერამენტი
მექსიკურ შიშველ ძაღლს „პრიმიტიული“ ტემპერამენტი (მაღლი მოხდენილობა, მგრძნობელობა, ენერგია, ცნობისმოყვარეობა, ძლიერი ნადირობა, სოციალური ინსტინქტები) აშკარაა, რადგანაც ჯიშის ტემპერამენტი მექსიკაში ისტორიის მანძილზე სელექციური შეჯვარებით არ მოდიფიცირებულა. შედეგად მექსიკური შიშველი ძაღლის ორივე სახეობას ძლიერი ფიზიკური აღნაგობა და ჯნამრთელი სხეული აქვს. ბევრი სხვა ჯიშის მსგავსად მექსიკური შიშველი ძაღლებიც „ემოციურ სიმწიფეს“ 2 წლის ასაკში აღწევენ. აქტიური ჯიშების მსგავსად, როგორიცაა ტერიერი, კსოლოებსაც მშვიდი, თანმიმდევრული წრთვნა სჭირდებათ.
## ბიბლიოგრაფია
* *The Xolo Handbook*. Xoloitzcuintli Club of America, 1999.

## ინტერნეტ-რესურსები
*Xolo Sanctuary, a non-profit sanctuary with mission to preserve the Xoloitzcuintli. 
*The Xoloitzcuintli Club of America (XCA), AKC Xolo parent club.
*"New AKC Recognized Breed: The Xolo", Cesar's Way, July 2011
*American Kennel Club (AKC) Xoloitzcuintli information page 
*URCANIS breedingclub of Sweden 

## სქოლიო
კატეგორია:შიშველი ძაღლები
კატეგორია:კომპანიონი ძაღლები
ავაგი (საკუთარი სახელი)

**ავაგი** — გაურკვეველი წარმოშობის სახელი. მისი კნინობითი ფორმებია: „ავაგო“, „ავგია“ და „აგია“. შესაძლოა ამ სახელს უკავშირდებოდეს „აგული“. ავაგი ერქვა არაერთ ცნობილ ისტორიულ პირს, მათ შორის ივანე ათაბაგის ძეს რომელიც 1127 წელს ათაბაგ-ამირსპასალარი გახდა. „ქართლის ცხოვრებაში“ ჟამთააღმწერელი მოგვითრობს: „შემდგომად ორისა წლისა მიიცვალა ივანე ათაბაგი და მთავარ ყვეს ძე მისი ავაგ და უბოძეს მას ამირსპასალარობა“. 1250 წელს ამირსპასალარი და მანდატურთუხუცესი გახდა ავაგ-სარგის მხარგრძელი. XVII საუკუნის შუა ხანებში იმერეთის მეფის ციხისთავი იყო ავაგ ომათამათიძე. ამ სახელისაგან წარმოიშვა გვარი აგიაშვილი. ისტორიულ წყაროებში გვხვდება აგრეთვე გვარი ავაგაშვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:მამაკაცის სახელები
სოხულჯანი

**სოხულჯანი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის იარდიმლის რაიონში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:იარდიმლის რაიონის სოფლები
ბერუაშვილი

საკუთარი სახელი **ბერუაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი ბერუაშვილი — საბჭოთა კავშირის გმირი
* ლევან ბერუაშვილი — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
* მალხაზ ბერუაშვილი — სპორტსმენი (სამბისტი, ძიუდოისტი)

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აბაგური

**აბაგური** () — დაბა  რუსეთში კემეროვოს ოლქში.  2004 წლიდან არის ქალაქ ნოვოკუზნეცკის შემადგენლობაში. მოსახლეობის რაოდენობა — 5 000 კაცი.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
* დაბის შესახებ 

კატეგორია:ნოვოკუზნეცკის დასახლებული პუნქტები
კორდოპულოვის სახლი

300px|მინი|კორდოპულოვის სახლი
250px|მინი|კორდოპულოვის სახლი ზამთარში
**კორდოპულოვის სახლი** — ბულგარეთის ეროვნული აღორძინების დროის სახლი, რომელიც მდებარეობს ბულგარეთის ქალაქ მელნიკში. აშენდა 1754 წელს ღვინის წარმოებისთვის. სახლი იყიდა ცნობილმა და ერთ-ერთმა ყველაზე მდიდარმა ბერძენმა - მანოლის კორდოპულოსმა. სახლი, რომელიც აშენების დროისთვის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და განსაკუთრებული ნაგებობა იყო, მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში. სახლის სარდაფში განთავსებულია ღვინის მარანი, ზედა სართული ეკონომიკური მოთხოვნილებებისთვის და კიდევ ერთი სართული საცხოვრებლად.

ქვედა სართულები, რომელსაც 12 ფანჯარა აქვს ბულგარულ სტილზეა მოწყობილი, ხოლო მაღალი სართულები ვენეციური და ოსმალური არქიტექტურის სტილშია, ამასთან ვენეციური შუშითაა გაკეთებული, რაც უფრო უნიკალურს ხდის ბულგარეთში.

მელნიკის ღვინისთვის დამახასიათებელი სარდაფები მოწყობილია მიწის ქვეშ სპეციალურად ფორმირებული ქვის გვირაბის სახით. სარდაფში შესაძლოა 300 ტონა ღვინის დამზადება, ყველაზე დიდ კასრში კი 12.5 ტონაც კი ეტევა. დერეფნები შედარებით ვიწროა და ზოგ ადგილებში დაბალი, სარდაფში განლაგებულია ასევე სავენტილაციო სისტემა და სპეციალური არხები. 

ბულგარელი რევოლუციონერი იანე სანდანსკი ამ სახლს თავშესაფრად იყენებდა პირველ მსოფლიო ომამდე. კორდოპულოვის გვარის უკანასკნელი წარმომადგენელი 1916 წელს მოკლეს, ხოლო სახლი გადაეცა აგნესას, რომელიც იყო ან მსახური ამ ოჯახის, ან კორდოპულოვის და. აგნესა დაქორწინდა გიორგი ცინცარაზე. მიუხედავად იმისა, რომ მათ შვილები არ ჰყოლიათ, იშვილეს თავიანთი ძმისწული გავრაილი. სწორედ გავრაილია ამჟამინდელი სახლის მფლობელის ნიკოლა პასპალევის მამა. კორდოპულოვის სახლს რესტავრაცია ჩაუტარეს 1974-1980 წლებში და დღეს ის პირადი მუზეუმია, რომელსაც ყოველწლიურად 30&nbsp;000 ტურისტი სტუმრობს. 

## გალერეა

House_of_Kordopoulos_Melnik_1.JPG|
House_of_Kordopoulos_Melnik_2.JPG|სახლის ინტერიერი 
House_of_Kordopoulos_Melnik_3.JPG|
House_of_Kordopoulos_Melnik_4.JPG|
House_of_Kordopoulos_Melnik_5.JPG|
House_of_Kordopoulos_Melnik_6.JPG|
Melnikcity.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუზეუმები ბულგარეთის პროვინციებში
კატეგორია:ბულგარეთის ღირსშესანიშნაობები
დაკარგული სამოთხე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დაკარგული სამოთხე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* „დაკარგული სამოთხე“ — ინგლისელი პოეტის ჯონ მილტონის პოემა;
* „დაკარგული სამოთხე“ — რეჟ. დავით რონდელის ფილმი.
ურალსკი

**ურალსკი**, *ორალი* (, ; 1775 წლამდე **იაცკი-გოროდოკი**) — ქალაქი ყაზახეთში, დასავლეთ ყაზახეთის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. რკინიგზის სადგური სარატოვ—ილეცკის ხაზზე. ნავსადგომი მდინარე ურალზე. ქალაქში არის აეროპორტი. მოსახლეობა — 234 167 კაცი (2019).

## ისტორია 
დაარსდა 1613 წელს როგორც კაზაკთა გამაგრება იაცკი-გოროდოკი. 1667–1668 წლებში აქ გამოიზამთრა სტეფანე რაზინმა თავისი რაზმით. იყო ემელიან პუგაჩოვის მეთაურობით გლეხთა აჯანყების (1773–1775) დროს ერთ-ერთი ცენტრი. 1918 წლის იანვარში ქალაქში საბჭოთა ხელისუფლება გამოცხადდა, მაგრამ მარტში ძალაუფლება კონტრრევოლუციურმა მოძრაობამ იგდო ხელთ. საბოლოოდ ვ. ჩაპაევის დივიზიამ 1919 წლის ივლისში შეძლო მისი გათავისუფლება. 1991 წლიდან დამოუკიდებელი ყაზახეთის შემადგენლობაშია.

## ეკონომიკა 
ურალსკი ყაზახეთის დიდი ეკონომიკური და კულტურული ცენტრია. განვითარებულია კვების და მსუბუქი მრეწველობა.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ათირაუ, ყაზახეთი
*  მანისა, თურქეთი
*  პლოეშტი, რუმინეთი
*  დონის როსტოვი, რუსეთი
*  ოსტრავა, ჩეხეთი

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ურალსკის აკიმის ოფიციალური საიტი 
* დასავლეთ ყაზახეთის ოლქის აკიმის საიტი 
* ურალსკის რკ. გზის სადგურის არაოფიციალური საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ყაზახეთის ქალაქები
მარია ანა სავოიელი

**მარია ანა სავოიელი** (, ; დ. 19 სექტემბერი, 1803 — გ. 4 მაისი, 1884) — სავოიური დინასტიის წარმომადგენელი. სარდინიის მეფე ვიტორიო ემანუელე I-ის ასული. ავსტრია-უნგრეთის იმპერატრიცა 1835-48 წლებში როგორც ფერდინანდ I-ის მეუღლე. 1848 წლის რევოლუციის შემდეგ ის და მისი ქმარი ტახტიდან გადადგნენ და პრაღაში გადასახლდნენ.

## ბიოგრაფია 
მარია ანა დაიბადა 1803 წლის 19 სექტემბერს კოლონას სასახლეში, რომში. იგი იყო სარდინიის მეფე ვიტორიო ემანუელე I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მარია ტერეზა დ’ჰაბსბურგ-ესტეს ასული. ამ პერიოდში საფრანგეთის იმპერატორი ნაპოლეონ I დიდად ავიწროვებდა ჩრდილო იტალიელ მონარქებს, რის გამოც მისი მშობლები გადასახლებაში ცხოვრობდნენ რომში. მარია ანას ტყუპისცალი და ჰყავდა, სახელად მარია ტერეზა, რომელიც შემდგომში პარმის ჰერცოგინია ხდება. ორი ტყუპი პრინცესა თვით რომის პაპმა პიუს VII-მ მონათლა. მათი ნათლიები ერცჰერცოგი ფერდინანდ დ’ჰაბსბურგ-ესტე და მისი ცოლი, მარია ბეატრიჩე რიკარდა დ’ესტე იყვნენ. მათი ნათლობის პორტრეტი დღეისათვის რომის მუზეუმში ინახება.

1831 წლის 12 თებერვალს, სარდინიის დედაქალაქ ტურინში მარია ანა მარიონეტულად დაქორწინდა უნგრეთის მეფე ფერდინანდ V-ზე (შემდგომში ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორი ფერდინანდ I). 27 თებერვალს, ვენაში შედგა მათი ნამდვილი ქორწილი, რომელიც ჰოფბურგის სასახლის სამლოცველოში ოლომუცის კარდინალ-არქიეპისკოპოსმა ჩაატარა.

მარია ანასა და ფერდინანდს, მიუხედავად მრავალწლიანი და ასე თუ ისე ნორმალური ქორწინებისა, შვილები არ ჰყოლიათ.

1835 წლის 2 მარტს ფერდინანდი ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორი გახდა, რითაც მარია ანა იმპერატრიცა ხდება. ამ თანამდებობაზე იგი 1836 წლის 12 სექტემბერს ეკურთხა პრაღაში.

1848 წლის 2 დეკემბერს უშვილო ფერდინანდი რევოლუციის გამო ტახტიდან გადადგა თავისი ბიძაშვილის, ფრანც იოზეფ I-ის სასარგებლოდ, რაც მას არასდროს უნანია. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც იმპერატრიცა მარია ანას სახელით მოიხსენიებოდა. გადადგომის შემდეგ, ფერდინანდმა და მარია ანამ დატოვეს ვენის საიმპერატორო კარი და პრაღაში გადასახლდნენ, სადაც ისინი რეიჩშტადტის სასახლეში დაბინავდნენ.

მარია ანა გარდაიცვალა 1884 წლის 4 მაისს პრაღაში, 80 წლის ასაკში. იგი გადაასვენეს და დაკრძალეს ვენის საიმპერატორო ბაზილიკაში.

## წინაპრები 

## ლიტერატურა 
* Constantin Wurzbach, Biographische Lexikon des Kaiserthums Österreich, vol. VII, éd. K u. K. Hofdruckerei, Vienne, 1861, Pp.&nbsp;28, 29.

კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1803
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1884
კატეგორია:ავსტრიის დედოფლები
კატეგორია:უნგრეთის დედოფლები
კატეგორია:ბოჰემიის დედოფლები
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
კატეგორია:რომში დაბადებულები
პოლიდაქტილია

**პოლიდაქტილია** ან **პოლიდაქტილიზმი** (ბერძ: *polys* − მრავალი, *daktylos* − თითი) ასევე ცნობილი როგორც **ჰიპერდატილია**. ადამიანებსა და ცხოველებში თანდაყოლილი დაავადება, რომელიც ხელის ან ფეხის ზედმეტი თითით/თითებით გამოიხატება. პოლიდაქტილია ოლიგოდაქტილიის საპირისპიროა, რომელიც ხელის ან ფეხის თითების ნაკლებობას აღნიშნავს.

## ნიშნები და სიმპტომები
ადამიანებსა და ცხოველებში პოლიდაქტილია შეიძლება გამოვლინდე როგორც ერთ, ისე ორივე ხელზე ან ფეხზე. ზედმეტი თითი ჩვეულებრივ რბილი ქსოვილის პატარა ნაწილია, რომლის მოშორებაც შესაძლებელია. ზოგჯერ ზედმეტი თითი ძვალსაც შეიცავს, სახსრების გარეშე. უფრო იშვიათად, ზედმეტი თითი შეიძლება სრულად ფუნქციონირებადი თითი იყოს. ზედმეტი უფრო ხშირად ნეკა თითზე ჩნდება, უფრო იშვიათად − ცერა თითზე და კიდევ უფრო იშვიათად − შუა სამ თითზე. დარსვევებს შესაბამისად ეწოდება: პოსტღერძული (ნეკა თითი), პრეღერძული (ცერა თითი) და ცენტრალური (საჩვენებელი, შუა და არა-თითები) პოლიდაქტილია.

ახალშობილებში თანდაყოლილი დაავადების არსებობის მაჩვენებელი 2%-ია. ამ დარღვევების 10% ზედა კიდურებზე მოდის. კიდურების თანდაყოლილი დაავადებების კლასიფიცირება 7 კატეგორიაში შეიძლება, რომელიც ფრანცმა და ო'რაილიმ შემოიღეს, შემდეგ კი სვენსონმა დაარედაქტირა. ეს კატეგორიებია: ნაწილების ფორმირების დარღვევები, დიფერენციაციის დარღვევა, გაორმაგება, ზედმეტი ზრდა, თანდაყოლილი კონსტრუქციული ჯგუფის სინდრომი, თავმოყრილი ჩონჩხის დარღვევები. პოლიდაქტილია გაორმაგების კატეგორიას მიეკუთვნება. კვლევებმა აჩვენა, რომ თანდაყოლილი ანომალიების უმრავლესობა ემბრიონული პერიოდის პირველ 4 კვირაში ხდება. პოლიდაქტილიის 3 მთავარ კატეგორიად დაყოფაა შესაძლებელი.

## ეპიდემიოლოგია
პოლიდაქტილია ყოველ 500 ბავშვს შორის 1-ს აქვს. პოსტღერძული ხელის პოლიდაქტილია დამახასიათებელია აფრიკელი შავკანიანი ბავშვებისთვის. პოსტღერძული პოლიდაქტილია უფრო ხშირად გვხვდება ნეგროიდებში, ვიდრე კავკასიელებსა და მონღოლოიდებს შორის და უფრო ხშირად მამრობითი სქესის ბავშვებში. თეთრკანიან ბავშვებში პოსტღერძული პოლიდაქტილია აუტოსომიური რეცესიული გადაცემითაა გაანპირობებული.

## პოლიდაქტილია ცხოველებში
პოლიდაქტილია სხვადასხვა სახეობის ცხოველთანაც გვხვდება. ნაკლოვანება პერიოდულად გვხვდება მეცხოველეობაში, როცა პოლიაქტილია ძროხებში, ცხვრებში, ღორებში და ზოგჯერ ცხენებში იჩენს თავს. პოლიდაქტილია საკმაოდ ხშირი შემთხვევაა ქათმის სხვადასხვა ჯიშშიც. ქათმებს ჩვეულებრივ თითოეულ ფეხზე 4 თითი აქვთ. პოლიდაქტილიის დროს ქათმებს თითოეულ ფეხზე 5-5 ან მეტი თითი აქვთ. ზედმეტი თითი ჩვეულებრივ ცერა თითზე ვითარდება, რომელიც მიწას არც ეხება.

პოლიდაქტილიის შემთხვევებს ვხვდბეით ძაღლებში, კატებსა და პატარა ძუძუმწოვრებში, როგორებიც არიან თაგვები. ძაღლისებრთა სხვა სახეობების მსგავსად, ძაღლებს კიდურებზე 4-4- ბრჭყალი აქვთ. მეხუთე ბრჭყალი ზოგიერთი სახეობისთვისაა დამახასიათებელი, მათ შორის ნორვებგიული ლუნდერჰუნდისთვის და პირენეული მთის ძაღლისთვის.

LMBR1 გენის მუტაციებს ძაღლებში, ადამიანებსა და თაგვებში პოლიდაქტილიის გამოწვევა შეუძლია.

## სქოლიო
კატეგორია:თითები
კატეგორია:აუტოსომიური დომინანტური დარღვევები
ანი მიროტაძე

**ანი მიროტაძე** (დ. 22 ივნისი, 1975, ჭიათურა) — ქართველი პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1975 წლის 22 ივნისს. დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 1996–2002 წლებში მუშაობდა ჟურნალისტად გაზეთ „ახალ თაობაში“. 1998–2000 წლებში იკავებდა გაზეთ „თბილისის სიახლენის“ მთავარი დირექტორის თანამდებობას. 2002–2003 წლებში მიჰყავდა გადაცემა „პრეს-ეკრანი“, რომელიც საქართველოს საზოგადოებრივ მაუწყებელის ეთერში გადიოდა. 2006 წელს მუშაობდა ტელეკომპანია „202“-ში. 2006–2011 წლებში იკავდება შპს „პირველის“ გენერალური დირექტორის თანამდებობას. 2012–2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე ანი მიროტაძე იყო „ლელოს“ მაჟორიტარობის კანდიდატი საჩხერე-ჭიათურა-ხარაგაულის ოლქში. 2021 წლის 2 ივნისს პარტია დატოვა, მისივე თქმით, აზრთა სხვადასხვაობის გამო. ერთ-ერთი ასეთი საკითხი იყო 2019 წლის 20 ივნისის მოვლენების ამნისტია, რასაც მიროტაძე არ ეთანხმებოდა.

2017 წლის იანვრიდან დაქორწინებულია ყოფილ ფეხბურთელ დავით შეყილაძეზე. ჰყავთ ორი შვილი, გიორგი და დემეტრე.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:ქართველი ქალი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ჭიათურაში დაბადებულები
ანი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კალევალა

მინი|კალევალას პირველი გამოცემის ყდა, 1835
**კალევალა** () — XIX საუკუნის ეპოსი. კარელიურ და ფინურ ფოლკლორსა და მითოლოგიაში შემორჩენილი ზეპირსიტყვიერი გადმოცემების საფუძველზე შეადგინა ელიას ლენროტმა.

ის კარელიის და ფინეთის ეროვნულ ეპოსს წარმოადგენს და მიიჩნევა ფინური ლიტერატურის ყველაზე მნიშვნელოვან ნაწარმოებად. ის წარმოადგენდა ფინური ეროვნული იდენტობის ჩამოყალიბების საფუძველს. მან განაპირობა ფინური ენის ინტენსიფიკაცია და ბოლოს 1917 წელს ფინეთის მიერ რუსეთისგან დამოუკიდებლობის გამოცხადება.

კალევალას პირველი ვერსია (*ძველი კალევალა*) 1835 წელს გამოიცა. დღეისთვის ცნობილი კალევალა გამოცემულია 1849-ში დაყოფილია 50 ხალხურ ამბად (*ფინურად:runot*) და შედგება 22,795 ლექსისგან.

## ლექსის ნიმუში 
## იხილეთ აგრეთვე 
*კალევიპოეგი

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ფინეთის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:ეპოსი
კახაძე

საკუთარი სახელი **კახაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ივანე კახაძე — გეოლოგი
* კახაბერ კახაძე — ისტორიკოსი, პოლიტიკოსი
* ლადო კახაძე — ექიმი, პოლიტიკოსი
* ოტია კახაძე — ენათმეცნიერი

კატეგორია:ქართული გვარები
სამშობლო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სამშობლო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სამშობლო  — ქართული გაზეთი
* სამშობლო —  რეჟ.  ნიკოლოზ შენგელაიას ფილმი
*სამშობლო  —    ნაციონალ-კონსერვატიული იდოლოგიის პოლიტიკური პარტია რუსეთში
მჟაუნმჟავა

**მჟაუნმჟავა** — ორგანული ნაერთი. ქიმიური ფორმულაა C2H2O4. სახელი მომდინარეობს მცენარე მჟაველასაგან, რომელიც მას შეიცავს. არის უფერო, კრისტალური, მყარი ნივთიერება, რომელიც წყალში გახსნისას წარმოქმნის ასევე უფერო ხსნარს. მჟაუნმჟავას მარილებს ეწოდებათ ოქსალატები. მისი ნახევრად გაშლილი ფორმულა არის HOOCCOOH, სადაც ორი ნახშირბადის ატომები უკავშირდება ერთმანეთს, შეიცავს ორ კარბოქსილის ფუნქციურ ჯგუფს, ამიტომაც მჟაუნმჟავა არის უმარტივესი დიკარბოქსილ მჟავა.

მჟაუნმჟავა არის უფრო ძლიერი მჟავა ვიდრე ძმარმჟავა. არის აღმდგენი აგენტი. შედის ბევრი საკვები პროდუქტის შემადგენლობაში. კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა საშიშია კანზე მოხვედრის დროს და იწვევს დამწვრობას.

## ისტორია
პირველად მჟაუნმჟავას მარილი 1745 წელს მიიღო ბოტანიკოსმა და ფიზიკოსმა ჰერმან ბურჰავესმა. მან მარილის გამოყოფა მოახერხა მცენარე მჟაველასაგან.

1776 წელს შვედმა ქიმიკოსებმა, კარლ ვილჰელმ შეელემ და ტორბერნ ბერგმანმა მიიღეს მჟაუნმჟავა საქაროზას მოქმედებით კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან.

1824 წელს გერმანელმა ქიმიკოსმა ფრიდრიხ ვიოლერმა მჟაუნმჟავა მიიღო ციანოგენის მოქმედებით ამიაკის წყალხსნართან. ეს ექსპერიმენტი შესაძლოა იყოს პირველი ექსპერიმენტი, როდესაც მიიღეს ნატურალური პროდუქტი.

## მიღება
მჟაუნმჟავას წარმოებაში იღებენ კარბოჰიდრატების დაჟანგვით. მიღების თანამედროვე მეთოდი არის სპირტების კარბონილაცია, რის შედეგადაც მიიღება მჟაუნმჟავას დიესტერი:

4&nbsp;ROH + 4&nbsp;CO + O2 → 2&nbsp;(CO2R)2 + 2&nbsp;H2O

ამ მეთოდით ყოველწლიურად დაახლოებით 120 000 ტონა მჟაუნმჟავა იწარმოება.

## მიღება ლაბორატორიაში
ლაბორატორიაში მას იღებენ საქაროზას დაჟანგვით კონცენტრირებული აზოტმჟავათი. კატალიზატორად იყენებენ მცირე რაოდენობით ვანადიუმის პენტოქსიდს. ასევე ღებულობენ აზეოტროპული დისტილაციით.

## რეაქციები
p*K*a — მჟავის დისოციაციის კონსტანტა.

C2O4H2 ⇌ C2O4H− + H+ p*K*a = 1.27

C2O4H− ⇌  + H+ p*K*a = 4.27

მას ახასიათებს ისეთი რეაქციები, რომლებიც ახასიათებთ ჩვეულებრივ კარბონმჟავებს. მჟაუნმჟავა წარმოქმნის ესტერებს, როგორიცაა, მაგალითად, დიმეთილის ოქსალატი. მჟაუნმჟავა და ოქსალატები იჟანგებიან პერმანგანატით ავროკატალიზატორული რეაქციისას.

## შემცველობა საკვებში
მჟაუნმჟავას შემცველობა საკვებში (გ/100 გ):
* ჯიჯლაყა — 1,09
* სატაცური — 0,13
* მწვანე ლობიო — 0,36
* ჭარხალი — 0,06
* ბროკოლი — 0,19
* ბრიუსელის კომბოსტო — 0,02
* სტაფილო — 0,50
* ნიახური — 0,19
* ქინძი — 0,01
* შაქრის სიმინდი — 0,01
* კიტრი — 0,02
* ბადრიჯანი — 0,19
* ნიორი — 0,36
* სალათა — 0,33
* ბამი — 0,05
* ხახვი — 0,05
* ოხრახუში — 1,70
* ძირთეთრა — 0,04
* ბულგარული — 0,04
* კარტოფილი — 0,05
* ბოლოკი — 0,48
* ისპანახი — 0,97
* პომიდორი — 0,05

## უსაფრთხოება
კონცენტრირებული მჟაუნმჟავა არის ტოქსიკური შინაგანი თუ გარებანი ზემოქმედებისას, იწვევს უჯრედების და ლორწოვანი გარსის დაზიანებას. შეიძლება გამოიწვიოს დამწვრობა, ბრონქიტი, პნევმონიტი, პულმონარული ედემა, კალიუმის ოქსილატის ნალექით გამოწვეული თირკმლის უკმარისობა და სხვა უამრავი დაავადება.

ადამიანის ორგანიზმისთვის მჟაუნმჟავის ლეტალური დოზა არის 15–30 გრამი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული მჟავები
კატეგორია:ოქსალატები
ლოქბათანის ტალახის ვულკანი

**ლოქბათანის ტალახის ვულკანი** () — მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს ბაქოს გარადაღის რაიონში, ამავე სახელწოდების დასახლებაში. 1998 წლიდან შედის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

1933 წელს, ვულკანის ძირში ჭაბურღილი გახსნის შემდეგ, გეოლოგებმა რეგიონში ნავთობისა და გაზის დიდი მარაგი აღმოაჩინეს. ზუსტად ამ ფაქტიდან გამომდინარე შემდგომში გაჩნდა თეორია იმის შესახებ, რომ ტალახის ვულკანებს პირდაპირი კავშირი აქვს ნახშირწყალბადის საბადოსთან.

ლოქბათანი მსოფლიოში ყველაზე აქტიური ტალახის ვულკანია: 1810 წლიდან დაფიქსირებულია 25 ამოფრქვევა, აქედან ბოლო 2 ამოფრქვევა 2017 წელს დაფიქსირდა. ვულკანის ხასიათი ცვალებადია: როგორც წესი, მას ახასიათებს პელეს ტიპის ამოფრქვევა, რის შედეგადაც ხდება ტალახის გადაღვრა, რომელიც აგებს მის კონუსს, მაგრამ ხანდახან ხდება თვითანთებადი აირის ბობოქარი გამოყოფაც.

## სქოლიო
კატეგორია:ტალახის ვულკანები
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში
კატეგორია:აზერბაიჯანის ნაკრძალები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობა ანბანის მიხედვით
თორაღაის ტალახის ვულკანი

**თორაღაის ტალახის ვულკანი** () — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი უდიდესი ტალახის ვულკანი. მდებარეობს გობუსტანის რაიონში, ქალაქ გობუსტანიდან 28 კმ-ის სიშორეზე. ვულკანის კრატერის დიამეტრი 900 მეტრს შეადგენს და აქტიურია. სიმაღლე 400 მეტრს შეადგენს.

## ვულკანის შესახებ 
ვულკანის აქტივობაზე დაკვირვება 1841 წლიდან დაიწყო, ხოლო ბოლო ძლიერი ამორფქვევა 1988 წელს დაფიქსირდა. ბოლო ამორფქვევა კი 2018 წლის 22 აპრილს დაფიქსირდა.

ვულკანი ფორმით მკვეთრად კონუსურია. ვულკანის ტერიტორიის საერთო ფართობი 10 კმ² შეადგენს, ხოლო ტალახის საერთო მოცულობა 350 მლნ. მ³ აღწევს.

## ლიტერატურა
*

## იხილეთ აგრეთვე
*ლოქბათანის ტალახის ვულკანი

## სქოლიო
კატეგორია:ტალახის ვულკანები
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
ნინო აბულაძე

**ნინო აბულაძე** (დ. 15 სექტემბერი, 1973, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 1 მარტი, 2021, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1973 წლის 15 სექტემბერს თბილისში. 1999 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი ისტორიკოსის სპეციალობით. 1999 წლიდან მუშაობს ტიციან ტაბიძის სახელობის №43 სკოლაში. 2013 წლიდან იგი თანამშრომლობს ეროვნული შეფასებისა და გამოცდების ცენტრთან, 2014 წლიდან კი შერჩეულია Microsoft-ის მიერ, როგორც ექსპერტი და ინოვატორი მასწავლებელი. 2015 წლიდან არის საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს ეროვნული სასწავლო გეგმის დეპარტამენტის მონიტორ-კონსულტანტი ისტორიაში. 2016 წელს დასახელდა Microsoft-ის გლობალური საგანმანათლებლო ფორუმის მონაწილედ საქართველოდან. 2017 წელს დაიწყო თანამშრომლობა მასწავლებლის პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრთან. ამავე წელს მონაწილეობდა მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს კონკურსში და გახდა კონკურსის ფინალისტი. 2017 წელს საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის ე.ს.გ-ს დეპარტამენტის მიერ შერჩეული იქნა იქნა საგნობრივ ექსპერტად. 2018 წლიდან „მე და საზოგადოების“ მასწავლებელია თბილისის კერძო სკოლა „ჯეჯილში“. იგი არის ისტორიის დამხარე სახელმძღვანელოს ავტორი.

## ბიბლიოგრაფია 
* ტესტები საატესტატო და ეროვნული გამოცდებისათვის, თბ., 2017, ISBN 9789941441660

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ნინო
ჯეიმზ ფრანკი

**ჯეიმზ ფრანკი** (; დ. 26 აგვისტო, 1882, ჰამბურგი — გ. 21 მაისი, 1964, გეტინგენი) — გერმანელი ფიზიკოსი რომელიც 1925 წელს გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში ატომების აღგზნებისა და იონიზაციის გამოკვლევისათვის.

## ბიოგრაფია
### ადრეული წლები
ჯეიმზ ფრანკი დაიბადა 1882 წლის 26 აგვისტოს ჰამბურგში, გერმანიაში. იგი იყო ბანკირი იაკობ ფრანკის და რებეკა დრუკერის მეორე შვილი. მას ჰყავდა უფროსი და და უმცროსი ძმა — რობერტ ბერნარდი. მისი მამა იყო რელიგიური პიროვნება. ჯეიმზ ფრანკმა დაწყებითი სკოლა ჰამბუგრში დაამთავრა. 1891 წლის დასაწყისში იგი შევიდა ვილჰელმის გიმნაზიაში, რომელიც იყო მხოლოდ ბიჭების სკოლა.

ამ პერიოდში ჰამბურგს უნივერსიტეტი არ გააჩნდა, ამიტომ სტუდენტებს უწევდათ გერმანიაში მდებარე 22 უნივერსიტეტიდან ერთ-ერთ უნივერსიტეტში სწავლა და ლექციებზე დასწრება. კანონებისა და ეკონომიკის შესწავლის მიზნით ფრანკი 1901 წელს შევიდა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, რომელსაც ცნობილი „კანონების სკოლა“ გააჩნდა. იგი ესწრებოდა სხვადასხვა კანონების შესახებ წაკითხულ ლექციებს, მაგრამ იგი უფრო ღრმად დაინტერესდა მეცნიერებით. ამ უნივერსიტეტში იგი შეხვდა მაქს ბორნს, რომელიც შემდგომში გახდა მისი ახლო მეგობარი. ბორნის დახმარებით მან დაარწმუნა მშობლები, რომ მას დაეწყო ფიზიკისა და ქიმიის შესწავლა. ფრანკი ესწრებოდა გეორგ კანტორისა და ლეო კონიგსბერგერის მათემატიკის ლექციებს, თუმცა ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტი არ იყო ფიზიკურ მეცნიერებებში ძლიერი, ამიტომ მან გადაწყვიტა სასწავლებლად შესულიყო ფრედერის უილიამის უნივერსიტეტში, ბერლონში.

ბერლინში ყოფნის პერიოდში ფრანკი ესწრებოდა მაქს პლანკისა და ემილ ვარბურგის ლექციებს. 1904 წლის 28 ივლისს მან მდინარე შპრეეში ჩაძირვას წყვილი ბავშვი გადაარჩინა. მან საკუთარი ფილოსოფიის სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა ვარბურგის ედამხედველობის ქვეშ.

### გვიანი წლები
1946 წლის 29 ივნისსფრანკი საჯაროდ დაქორწინდა ჰერტა სპონერზე. მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ წლებში იგი განაგრძობდა ფოტოსინთეზის მექანიზმის ახსნას.

1925 წელს მიღებული ნობელის პრემიის გარდა ჯეიმზ ფრანკს მიღებული აქვს შემდეგი ჯილდოები: გერმანიის ფიზიკური საზოგადოების მაქს პლანკის მედალი (1951) და ამერიკული ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის რამფორდის მედალი (1955) ფოტოსინთეზზე მუშაობისთვის. 1953 წელს იგი გახდა გეტინგენის საპატიო მოქალაქე ხოლო 1964 წელს არჩეულ იყო სამეფო საზოგადოების უცხო ქვეყნის წევრად („ForMemRS“).

ჯეიმპ ფრანკი გარდაიცვალა 1964 წლის 21 მაისს მოულოდნელად, გულის შეტევის შედეგად, გოტინგენში სტუმრად ყოფნის პრეიოდში. იგი დაკრძალულია ჩიკაგოში, მისი პურველი მეუღლის გვერდით. 1967 წელს ჩიკაგოს უნივერსიტეტის სახელი შეეცვალა და ეწოდა ჯეიმპ ფრანკის ინსტიტუტი მის პატივსაცემად. აგრეთვე ერთ-ერთ მთვარის კრატერს ეწოდა მისი სახელი. მისი ნამუშევრები ინახება ჩიკაგოს უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
რომეო ჯენებიანი

**რომეო ჯენებიანი** (დ. 10 სექტემბერი, 1979) — სომეხი ვეტერანი ფეხბურთელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სხვადასხვა გუნდებში.

## სტატისტიკა
**ეროვნული ნაკრები:**

## რესურსები ინტერნეტში
* პროფილი National-Football-Teams.com-ზე

კატეგორია:10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:ბანანცის ფეხბურთელები
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:სომხეთის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:მიკას ფეხბურთელები
კატეგორია:იმპულსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ყარაკულის ცხვარი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ყარაკულის ცხვრები აკრონის ზოოპარკში
250პქ|მინი|მარჯვნივ|ბატკანი
**ყარაკულის ცხვარი** — სამაჟდაკე მიმართულების ცხიმკუდიანი უხეშმატყლიანი ცხვრის ჯიში. ერთ-ერთი ვერსიით ითვლება, რომ ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია და გამოყვანილია ძველ დროში შუა აზიის ხალხების მიერ ადგილობრივი ცხვრების ხანგრძლივი გადარჩევის გზით; მეორე ვერსიით ყარაკულის ცხვარი გამოყვანილია XVII–XVIII საუკუნეებში დუმიანი და ნახევრად უხეშმატყლიანი ცხვრების შეჯვარებით. ნაყოფიერება 105–110 ბატკანია 100 ნერბზე.

ამ ჯიშთან დაკავშირებით სანაშენო საქმიანობა მიმართულია ხარისხის გაზრდისა და ასორტიმენტის გაფართოებისაკენ. ყარაკულის ცხვარი გამოიყენება სხვა ჯიშების კრაველის ხარისხის გაუმჯობესებისათვის.

მსოფლიოში მისი რიცხოვნობა 31 მილიონ სულზე მეტია. აშენებენ 50-ზე მეტ ქვეყანაში, ძირითადად კი უზბეკეთში, თურქმენეთში, ტაჯიკეთში, ყაზახეთში, ავღანეთში, ნამიბიაში, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში, ირანსა და რუსეთში (ასტრახანის ოლქისა და ყალმუხეთის მეურნეობებში).

## ლიტერატურა 
* *Юдин В. М.*, Опыт племенной работы с каракульскими овцами в племхозе «Кара-Кум» (1936—1943 гг.), Самарканд, 1943;
* *Байков М. И.*, Каракульская порода овец, М., 1953;
* *Гигинейшвили Н. С.*, Серые каракульские овцы, М., 1954;
* *Иванов М. Ф.*, Полн. собр. соч., т. 3, М., 1964;
* *Ерохин А. И.*, *Ерохин С. А.*, Овцеводство, М., 2004.

## სქოლიო
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
ნაფეტვრები

**ნაფეტვრები** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ლისის თემში.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნახშირგორა

**ნახშირგორა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში, ლისის თემში.

## იხილეთ აგრეთვე
*ნახშირგორის ეკლესია
*ნახშირგორის სამაროვანი

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ძუკათა

**ძუკათა** — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ტირიფონის ვაკის უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში. წინაგრის თემის ცენტრი (სოფლები: ძუკათა, აბრევი, გდულეთი, გუდითა, ზემო ბაგები, ზემო ყური, კიტრიული, მსხლები, ორჭოსანი, ქედიგორა, ცოტაგური, წინაგარი). ზღვის დონიდან 830 მ, ახალგორიდან 70 კმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Vipera shemakhensis

**Vipera shemakhensis** () ან *შემახის გველგესლა* — შხამიანი გველების სახეობა გველგესლასებრთა ოჯახის გველგესლას გვარისა. ქვესახეობებს არ მოიცავს. ენდემურია აზერბაიჯანისთვის. გავრცელებულია ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთში (შაქი-შამახის რაიონებში).

## აღწერა
სიგრძე 55–60 სმ შეადგენს. გველის ამ სახეობის შხამი ადამიანისთვის ნაკლებად სახიფათოა.

## გავრცელება
გავრცელებულია აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მათ შორის შემახის რაიონში. გველის სახელი რაიონის სახელიდან წარმოიშვა, სადაც ის აღმოაჩინეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* .

## სქოლიო
კატეგორია:გველგესლა
ევროპული თამაშები 2019

მინი|მარჯვნივ|ტურნირის ლოგო
**ევროპული თამაშები 2019** — მეორე ევროპული თამაშები, რომელსაც უმასპინძლა ბელარუსის დედაქალაქმა მინსკმა. ჩატარდა 21 ივნისიდან 30 ივნისამდე.

## მასპინძლის შერჩევა
მასპინძლობით დაინტერესებული იყო ევროპის 5 ქვეყანა, ესენია: დიდი ბრიტანეთი (გლაზგო), პოლონეთი (პოზნანი), ბელარუსი (მინსკი), რუსეთი (ყაზანი და სოჭი) და თურქეთი (სტამბოლი).

## ტურნირი
ტურნირზე მონაწილეობას მიიღო 50 ქვეყნის 4082 სპორტსმენი. ის ბელარუსის პრეზიდენტმა ალექსანდრე ლუკაშენკომ გახსნა.

## სპორტის სახეობები
შეჯიბრება გაიმართა 15 სპორტის სახეობაში, ამათგან 10 სახეობა არის სალიცენზიო — შესარჩევი ტურნირი 2020 წლის ოლიმპიური თამაშებისათვის.

*  მშვილდოსნობა (8)
*  მძლეოსნობა (9)
*  ბადმინტონი (5)
*  კალათბურთი 3x3
*  პლაჟის ფეხბურთი (1) 
*  კრივი (15)
*  ნიჩბოსნობა ბაიდარითა და კანოეთი (16)
*  ველოსპორტი
** საგზატკეცილო (4)
** ტრეკი (20)
*  ტანვარჯიში
** აკრობატიკა (6)
** აერობიკა (2)
** სპორტული (12)
** ბატუტი (4)
** მხატვრული (8)
*  ძიუდო (15)
*  კარატე (12) 
*  სამბო (18) 
*  ტყვიის სროლა (19)
*  მაგიდის ჩოგბურთი (5)
*  ჭიდაობა (18)
** თავისუფალი
** ბერძნულ-რომაული
** ქალთა

## მონაწილე ქვეყნები
შეჯიბრებაში მონაწილეობას იღებს 50 ქვეყანა.

* 
* 
* 
* 
* 
*  **(მასპინძელი)**
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 2019 წლის ევროპული თამაშების ოფიციალური ვებ-გვერდი 

## სქოლიო
კატეგორია:ევროპული თამაშები
კატეგორია:ევროპული თამაშები 2019
ზვარულა

**ზვარულა**, *ზვარე*, *ზვარისწყალი* — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (იმერეთის მხარე), ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი. 

სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. სიგრძე 8,4 კმ, აუზის ფართობი 36,6 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები — გაზაფხულ-შემოდგომაზე, წყალმცირეა ზამთარში. უერთდება ბევრი შენაკადი, რომელთა ჯამური სიგრძეა 40 კმ. საშუალო წლიური ხარჯი 0,52 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ჩხერიმელის შენაკადები