მატარებლის შეჯახება

[thumb|მატარებლის შეჯახება [ბიზონი|ბიზონების ჯოგთან]]
**მატარებლის შეჯახება** — ადამიანების, ცხოველების, სატრანსპორტო საშუალებების, რომლებიც მდებარეობენ ან იმყოფებიან სარკინიგზო ლიანდაგების სახიფათო ზონის საზღვრებში, რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის გოგორწყვილების (ბორბლების) ქვეშ მოხვედრა; რკინიგზის ტრანსპორტზე ყველაზე უფრო მეტად გავრცელებული ტრავმულად სახიფათო ფაქტორი.

ადამიანთან მატარებელთან შეჯახების პირველი ოფიციალური შემთხვევა მოხდა 1830 წლის 15 სექტემბერს ლივერპული — მანჩესტერის რკინიგზის გახსნისას, როდესაც პარლამენტარი უილიამ ჰასკისონი შეეცადა ლიანდაგზე გადაერბინა მოახლოებული მატარებლის წინ, მაგრამ წაბორძიკდა და წაიქცა. რამდენიმე წამის შემდეგ ორთქლმავალმა „რაკეტამ“ მას გადაუარა, რის გამოც ჰასკისონს ფეხი დაემსხვრა, ხოლო რამდენიმე საათის შემდეგ ის გარდაიცვალა სისხლის დაცლისგან. ეს იყო ადამიანის გარდაცვალების პირველი შემთხვევა მაგისტრალურ რკინიგზაზე., მაგრამ არა საერთოდ სარკინიგზო ტრანსპორტზე, რადგან პირველი იყო მსხვერპლი 1815 წლის ორთქლმავლის აფეთქებისას ინგლისის დარემის საგრაფოს სოფელ ფილადელფიაში.

## ფაქტორები 
[thumb|[Acela Express ჩაუვლის პლატფორმას სიჩქარით 150 მილი/სთ (240 კმ/სთ)]]
მატარებლის შეჯახება გამოწვეულია შემდეგი ფაქტორებით:
* სარელსო ტრანსპორტს აქვს მხოლოდ ერთი თავისუფლების ხარისხი („წინ-უკან“), ამიტომ არ შეუძლია გვერდი აუაროს დაბრკოლებას (საკმარისია გავიხსენოთ გამონათქვამი: *ეს ტრამვაი არ არის - ის შემოვლით მოძრაობს*);
* მატარებლები მოძრაობენ გლუვ ლითონის რელსებზე, რადგან წყვილ „ფოლადი-ფოლადის“ ხახუნის კოეფიციენტი საკმაოდ დაბალია, სამუხრუჭე გზა შეიძლება გამოითვალოს ასობით მეტრებში, ხოლო მაღალსიჩქარიანი მოძრაობისას იყოს კილომეტრზე მეტი. კერძოდ, ამის გამო რუსეთის რკინიგზაზე 140 კმ/სთ-ზე მეტი სიჩქარით მოძრაობისას ექსტრენის ტიპის დამუხრუჭება აკრძალულია;
* ამასთან მაგისტრალებზე გავრცელებულია უპირაპირო ლიანდაგების გამოყენება, ასევე კომფორტის დონის ასამაღლებლად სამგზავრო მატარებლებს აქვთ დაბალი ხმაური, რის გამოც ის დროულად რთული აღსაქმელია;
* არსებობს მატარებლის სიჩქარის შეუფასებლობის შესაძლებლობა, რაც განსაკუთრებით აქტუალურია მაღალსიჩქარიანი მოძრაობის დროს. ამასობაში, 250 კმ/სთ (69 მ/წმ) სიჩქარით მოძრავი ელექტრომატარებელი „საპსანი“ გაივლის 100 მეტრს სულ რაღაც წამნახევარში;
* მოახლოებული მატარებელი შეიძლება დაიკარგოს ლიანდაგებთან ახლოს მდებარე ობიექტებში, მაგალითად ბუჩქებში ან ნისლში;
* მოახლოებული მატარებელი შეიძლება შეინიღბოს ასევე მეზობელ ლიანდაგზე მოძრავი შემადგენლობის ხმაურისგან. ამას გარდა, ადამიანმა შეიძლება ვერ გაიგოს მატარებლის ხმა ტელეფონზე ლაპარაკის ან მუსიკის მოსმენის გამო, განსაკუთრებით ყურსასმენებით.
[thumb|ლოკომოტივის ავტომობილთან ტესტური შეჯახება ([ALCO RSD-1 (თბომავალი)|ALCO RSD-1)]]
მატარებლების ავტომანქანებთან შეჯახების შემთხვევაში სარკინიგზო გადასასვლელებზე ასევე ადგილი აქვს შემდეგ ფაქტორებს:
* მძღოლების მიერ საგზაო მოძრაობის წესების დარღვევა, რომელიც მოიცავს ამკრძალავი სიგნალის ჩვენებისას სარკინიგზო გადასასვლელზე მოძრაობას, ხოლო ხშირად — დაკეტილი შლაგბაუმის გვერდით შემოვლა;
* მძღოლების მიერ ავტომობილის შესაძლებლობების გადაჭარბებული წარმოდგენა მოახლოებული მატარებლის წინ გადარბენის მცდელობისას;
* არსებობს ლიპყინულის ალბათობა, რის გამოც ავტომობილმა შეიძლება ვერ მოასწროს გაჩერება ლიანდაგების წინ;
* სარკინიგზო გადასასვლელზე გადასვლა ხორციელდება დაბალი სიჩქარის დროს, ამასთან არსებობს ავტომანქანის ძრავის გამორთვის, ან მისი მწყობრიდან გამოსვლის ალბათობა, ხოლო ინერცია საკმაოდ დაბალია, რათა ტრანსპორტი გადავიდეს ლიანდაგებიდან.

## გამაფრთხილებელი ღონისძიებები 
[thumb|საგარეუბნო ელექტრომატარებელი [ЭР2 მწვანე ფერის გამო შეიძლება შეერწყას ლიანდაგის გარშემო არსებულ მცენარეულობას, რისი გაფრთხილებისთვის მისი შუბლის ნაწილზე დატანილია წითელი ზოლები]]
thumb|ადამიანების ლიანდაგში ჩავარდნის საწინააღმდეგო „ვაგონშორისი დამცავი მოწყობილობა“ მეტროს ვაგონზე
ადამიანებზე მატარებლის შეჯახების თავიდან აცილების მიზნით გამოიყენება შემდეგი ღონისძიებები:
* ადამიანების მიერ რკინიგზის ლიანდაგების უსაფრთხოების ტექნიკის შესწავლა;
* რკინიგზის ლიანდაგების შემოფარგვლა, რაც პირველ რიგში ეხმარება მატარებელთა ველურ ცხოველებთან შეჯახების თავიდან აცილებას;
* ნათელი ზოლების და ფერების სიგნალების გამოყენება, რომელიც მთლიანობაში ამაღლებს მატარებელთა შემჩნევადობას, ასევე მათი აღნიშვნით მატარებლის თავის და ბოლოსი;
* მოძრავ შემადგენლობაზე ხმოვანი სიგნალების გამოყენება, ასევე გამაფრთხილებელი შეტყობინებები სადგურებზე;
* ლიანდაგზე მომუშავე ადამიანების მიერ შუქამრეკლზოლებიანი მკაფიო ფერის სასიგნალო ჟილეტების გამოყენება, რომლებიც ამაღლებენ მათ შემჩნევადობას;
* ვაგონშორისი დამცავი მოწყობილობების გამოყენება, რომლებიც იცავენ ადამიანებს ლიანდაგებში, ვაგონებს შორის, ჩავარდნისაგან (განსაკუთრებით აქტუალურია მეტროში).

## თვითმკვლელობა 
მატარებლების ქვეშ შევარდნა არის თვითმკვლელობის ერთ-ერთი გავრცელებული ხერხი. კერძოდ, ასე მოიკლა თავი ლევ ტოლსტოის ერთ-ერთი რომანის ცნობილმა გმირმა — ანა კარენინამ. ყველაზე უფრო ხშირად თვითმკვლელები მატარებლების ქვეშ ვარდებიან მეტროში.

## ლიტერატურა
* რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა Железнодорожный транспорт : Энциклопедия / Наезд, წყარო=http://listaem.com/2007/11/08/zheleznodorozhnyjj_transport_jenciklopedija.html , ფურცლები=254

## სქოლიო

კატეგორია:სარკინიგზო კატასტროფები