open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანგელოს სიკელიანოსი

**ანგელოს სიკელიანოსი** (; დ. 28 მარტი, 1884 — გ. 19 ივნისი, 1951) — ბერძენი პოეტი და დრამატურგი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1884 წელს, კუნძულ ლევკადაზე, არისტოკრატიულ ოჯახში. 1900 წელს იგი გაუშვეს ათენში იურიდიულ ფაკულტეტზე სასწავლებლად, მაგრამ ორ წელიწადში იგი თავს ანებებს სწავლას და ლიტერატურულ ჟურნალებში თავის პირველ ლექსებს აქვეყნებს. მის ლექსებში პარნასიზმსა და სიმბოლიზმთან ერთად ინდივიდუალური ხედვაც ჩანს. სიკელიანოსი პარალელურად უერთდება კორნალისის თეატრალურ დასს, როგორც დრამატურგი და მსახიობი.

1905 წელს გაიცნო ამერიკელი ქალი ევა პალმერი, რომელიც საფრანგეთში არქეოლოგიას ასწავლიდა. მათ სიყვარულის გარდა ნოვატორული იდეები აერთიანებდათ. 1907 წელს ევამ და ანგელოსმა იქორწინეს. მალე სიკელიანოსმა დელფიური მოძრაობის წამოწყება სცადა, რომელიც გულისხმობდა დელფიური დღესასწაულების აღდგენას. 1927 წელს მისი ძალისხმევით განხორციელდა პირველი დელფიური დღესასწაულები, თუმცა უსახსრობის გამო ამან სისტემატიური ხასიათი ვერ მიიღო. ევა ამერიკაში გაემგზავრა, რათა ქმარს დახმარებოდა ფინანსურად, მაგრამ მეორე მსოფლიო ომის გამო იგი ვეღარ დაბრუნდა საბერძნეთში 1952 წლამდე. დაბრუნებიდან მცირე პერიოდში იგი გარდაიცვალა და დელფოსთან ახლოს დაკრძალეს. ევას საბერძნეთში არყოფნისას სიკელიანოსმა მეორე ცოლი მოიყვანა.

სამწერლობო ასპარეზზე სიკელიანოსი 1902 წელს გამოჩნდა. მისი მთელი პოეზია თავმოყრილია კრებულში: „ლირიკული ცხოვრება“, რომელიც იყოფა ლექსების სხვადასხვა ციკლებად. მას ეკუთვნის ასევე ტრაგედიების კრებული „სამსხვერპლო“ და „პროზაული სიტყვა“.

მის შემოქმედებაში შეიძლება გამოიყოს სამი ძირითადი ელემენტი:

#სიკელიანოსისთვის პოეტი არის გმირი, ხოლო ლექსები მისი იარაღი. მას აქვს საკუთარი პოეტური იდეოლოგია. მისი ლექსები ყოველთვის კონკრეტულ მიზანს ისახავს.
#სიკელიანოსის შემოქმედება ენათესავება ხალხურ სიმღერას, პოეტი ითვისებს ხალხურობას. მისი ლექსების თითოეულ სტროფში შეიგრძნობა ხალხური სიმღერისთვის დამახასიათებელი სიმსუბუქე და ლირიკულობა.
#კლასიკური ტენდენციის შემოქმედებითად ათვისება და გამოყენება. მისი პოეზია ძირითადად ანტიკურობიდან აღებული სახეებით და სიმბოლოებით საზრდოობს. იგი იკვლევდა ჰომეროსს, ჰესიოდეს, პინდაროსს... მიძღვნილი აქვს მონოგრაფიები ესქილეს, სოფოკლეს და ევრიპიდესადმი. ასევე აქვს ნაშრომი პლატონზე, ნეოპლატონიკოსებზე, არისტოტელესა და პავსანიაზე. პოეტი იღებს საქვეყნოდ ცნობილ სახეებს, მათ უცვლის გარემოს და თავისი იდეების მიხედვით მიჰყავს მოქმედება.

სამწერლობო ასპრეზზე გამოჩნდა ლექსი-პოემით „სულთამხილველი“. ეს არის სხვადასხვა, ერთმანეთთან საოციაციურად დაკავშირებული ლექსებისაგან შემდგარი პოემა.

შემდეგ იბეჭდება ლექსების ციკლი „იონიის რაფსოდიები“, რომელშიც შესულია რაფსოდიები ანუ ლექს-სიმღერები.

მისი ენა გამდიდრებულია არქაული ფორმებით, ხალხური ლექსიკით, სოფლებში შემორჩენილი კილოებით. ასევე იყენებს ეკლესიის საგალობლებს და ბიზანტიური სიმღერების ლექსიკას.

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კრებულია: „ცხოვრების პროლოგი“, რომელიც იყოფა „თვითშეგნება ჩემი მიწისა“, „თვითშეგნება ჩემი რასისა“, „თვითშეგნება ქალისა“, „თვითშეგნება რწმენისა“ და „თვითშეგნება პირადი შემოქმედებისა“.

1946 წელს სიკელიანოსი ნობელის პრემიაზე წარადგინეს. 1951 წლის 19 ივნისს ანგელოს სიკელიანოსი გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძენი მწერლები
კატეგორია:ბერძენი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ფიჩხოვანი

**ფიჩხოვანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (მაღრაანის თემი). მდებარეობს მდინარე მაჭარეულის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, ახმეტიდან 21 კილომეტრი. სოფელში 1960 წელს აღმოაჩინეს განძი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 286 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*პატარა ჯვრის ეკლესია
*ფიჩხოვანის ბზიანი საყდარი
*ფიჩხოვანის განძი
*ფიჩხოვანის ეკლესია
*ფიჩხოვნის კოშკი
*ფიჩხოვანის ნათლისმცემლის ეკლესია
*ფიჩხოვანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
*ქომუს ჯვრის ეკლესია
*ხარჭაშნის ღვთაების ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰოროსი

thumb|160px|ჰორუსი

**ჰოროსი**, **ჰორე** (ეგვ-ბერძ „შორეთი“, „ცის მიჯნა“) — ეგვიპტურ მითოლოგიაში მზის ღმერთი. ოსირისისა და ისიდას შვილი, მისი მეუღლე იყო ჰატჰორი.

შევარდნის გარეგნობის ეგვიპტური ღვთაება, დასაბამიდან ცისა და მზის ღმერთი, უძველეს დროს ღმერთკაცი, მეფე-ღმერთი, რომელმაც მამის სისხლი აიღო და მძიმე ბრძოლების შემდეგ მოკლა ოსირისის მკვლელი ბიძა სეთი (ბოროტებისა და განადგურების ღვთაება). ბერძნებმა არტემიდეს ძმა უწოდეს და აპოლონს შეუერთეს (ეგვიპტური ბუბასტიდი), მზის ღმერთის თავისებურ სახედ აქციეს.

## ეგვიპტელთა წარმოდგენით 
ნათელი ციდან მფარველობდა დედამიწას, თვალებად ესხა მზე და მთვარე, იცავდა ქალღმერთი სელკეტი, რომელსაც დიდი მორიელის სახე ჰქონდა, ხშირად გაიგივებული ჰყავდათ სხვა ღმერთებთან: მინ-ჰორუსთან, ბეს-ჰორუსთან, ხონს-ჰორუსთან. ძვ.წ.აღ. მეოთხე ათასწლეულიდან მეფის ძალაუფლების სიმბოლოცაა, უპირისპირდება თავის ბიძას სეთს, რომელიც ერთი ვერსიით ოსირისის ძმაა, სხვა ვერსიით ოსირისის (მკვდარ მეფე-ღმერთის) შვილი, და მაშინ ჰორუსის ძმა. ტახტისთვის ბრძოლა მთავრდება ჰორუსის გამარჯვებით სეთზე. ეს მოგვაგონებს ზევსის და ტიფონის ბრძოლას. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტური ღვთაებები
კატეგორია:მზის ღმერთები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ეღვარდი

**ეღვარდი** (სომხ.: Եղվարդ) — ქალაქი სომხეთში, კოტაიქის პროვინციაში. ეღვარდი ერთ-ერთი უძველესი დასახლებაა სომხეთში, აქ მრავლადაა სხვადასხვა დროის და ტიპის ფასეული არქიტექტურული ძეგლები.

## სპორტი
* სკ ეღვარდი - საფეხბურთო კლუბი

## რესურსები ინტერნეტში
* ეღვარდის ეკლესია

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ქუმელაურთა

**ქუმელაურთა** — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, (ომალოს თემი). მდებარეობს მდინარეების თუშეთის ალაზნისა და ხისოს ალაზნის შესართავის მახლობლად. ზღვის დონიდან 1760 მეტრი. ახმეტიდან 95 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## იხილეთ აგრეთვე
*გაღმაციხე
*ქუმელაურთის კოშკი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ქორეთი (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

**ქორეთი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 580 მეტრი, ახმეტიდან 12 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 238 ადამიანი. სოფელი, ძირითადად ოსებითაა დასახლებული. მათი დიდი ნაწილი 2000 წლიდან ახალსამოციქულო ეკლესიის მიმდევარია.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქორეთის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ქორეთის წმინდა თევდორეს ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყვარელწყალი

**ყვარელწყალი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 620 მეტრი, ახმეტიდან 17 კილომეტრი.

სოფელში ფუნქციონირებს იუსტიციის სამინისტროს სსიპ სახელმწიფო სერვისების განვითარების სააგენტოს საზოგადოებრივი ცენტრი, რომელიც თანამედროვე ინფრასტრუქტურითა და უახლესი ტექნიკით აღჭურვილი სივრცეა, სადაც მომხმარებელს სოფლიდან გაუსვლელად შეუძლია სახელმწიფო და კერძო სექტორის 200-ზე მეტი სერვისით სარგებლობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ყვარელწყლის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შენაქო

**შენაქო** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ომალოს თემში. მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში. პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 2080 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 100 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.

## გალერეა

ფაილი:Tusheti August 2009 (150).JPG|სოფელი შენაქო
ფაილი:Tusheti August 2009 (99).JPG|შენაქო
ფაილი:Tusheti August 2009 (134).JPG|შენაქო. ბოსლები
ფაილი:From Diklo to Shenako.jpg|შენაქოს ნაბოსლარის ხედი მოპირდაპირე ბორცვიდან

## იხილეთ აგრეთვე
*შენაქოს წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩაბინაანი

**ჩაბინაანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხოდაშნის თემი

2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 143 ადამიანი.

## ცნობილი ჩაბინაანელები 
* ფარნაოზ ჩიკვილაძე — ქართველი ძიუდოსიტი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩაბინაანის წმინდა კვირიკეს ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შტროლთა

**შტროლთა** — ნასოფლარი საქართველოში, თუშეთში. მდებარეობს მდინარე ხისოსწყლის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1840 მეტრი. ახმეტიდან 88 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ხახაბო (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

**ხახაბო** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, თუშეთში. მდებარეობს მდინარე თუშეთის ალაზნის  მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2 000 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 88 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხახაბოს კოშკი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჩარექაული

**ჩარექაული** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხოდაშნის თემი). მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 670 მეტრი. ახმეტიდან 17 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 10 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აირუმი

**აირუმი** (სომხ.: Այրում) — ქალაქი სომხეთში ტავუშის პროვინციაში. სახელი მომდინარეობს აირუმებისგან, რომლებიც ადრე ამ ადგილას ცხოვრობდნენ. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობითაა დაკავებული.

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ხორხელი

**ხორხელი** — ისტორიული ძეგლი, სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხოდაშნის თემის ტერიტორიულ ორგანოში), ალაზნის ვაკეზე. მდებარეობს მდინარე ხოდაშნისხევის (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 520 მეტრი. ახმეტიდან 14 კილომეტრი.

## ისტორია
ხორხელი საისტორიო წყაროებში პირველად XVII საუკუნეში იხსენიება. სახელწოდება სოფელს კახეთის ბარში ხორხის ხეობის მთიელთა მიგრაციის შემდეგ უნდა ჰქონდეს მიღებული. ეს ადგილი XVII საუკუნემდეც ყოფილა დასახლებული (იმდროინდელი დასახლების სახელწოდება უცნობია).

გეოგრაფიული მდებარეობა, აგრეთვე აქ სარწყავი სისტემის არსებობა, ხელს უწყობდა სოფელში მევენახეობის, მებაღეობისა და სხვა დარგების განვითარებას. კახეთის სამეფოს არსებობის პერიოდში ხორხელის ყმა-მამულზე წილი ედო ალავერდის წმინდა გიორგის მონასტერს. XVII-XVIII საუკუნეებში ალავერდის მონასტერთან ერთად სოფლის ყმა-მამულის ნაწილს ანდრონიკაშვილებიც ფლობდნენ. ალავერდის მონასტრის კუთვნილ ყმა-მამულს ხორხელი მოურავი განაგებდა.

გვიანდელი შუა საუკუნეებში ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, ხორხელის სამოურავო შედიოდა მეოთხე („მეფესთან მყოფ“) სადროშოს შემადგენლობაში, რომელსაც ალავერდელი ეპისკოპოსი უძღვებოდა.

ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ სოფელი თიანეთის მაზრაში შევიდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 267 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბადრიაანთ საყდარი
*ბუის საყდარი
*ლომისის მთავარმოწამის ეკლესია
*ნარეკლიანთ საყდარი
*ხორხელის ეკლესია
*ხორხელის კოშკი
*ხორხელის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ხორხელის წმინდა გიორგის ეკლესია
*ხორხელის წმინდა დემეტრეს ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ყარაჯალა (თელავის მუნიციპალიტეტი)

**ყარაჯალა** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, თელავიდან 3,5 კილომეტრი. 2002 წლის მონაცემებით საქართველოში მოსახლეობის მიხედვით მეცამეტე სოფელია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4891 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ფოტოგალერეა 

## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯუღაანი

**ჯუღაანი** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე. მდინარე ალაზნის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 430 მეტრი, თელავიდან 25 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 178 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შენაკადი

მინი|სქელი ლურჯი ხაზი მთავარი მდინარე, წვრილი - შენაკადი
**შენაკადი** — მდინარე, რომელიც მეორე მდინარეს ერთვის. ჩვეულებრივ, უკანასკნელზე პატარა და მცირეწყლიანია, ხეობას კი სხვა მიმართულება აქვს. განარჩევენ პირველი, მეორე და ა. შ. რიგის შენაკადებს. ზოგჯერ შენაკადს უწოდებენ იმ მდინარესაც, რომელიც ერთვის ტბას ან სხვა შიგა წყალსატევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
კატეგორია:მდინარეები
შიდა ქართლის ვაკე

**შიდა ქართლის ვაკე** — სამხრეთ კავკასიის მთათაშორისი ბარის შუა ნაწილი. შემოსაზღვრულია კავკასიონის, ლიხის, თრიალეთისა და ქართლის ქედებით. მოიცავს ტირიფონ-მუხრანის ვაკესა (ჩრდილოეთით) და შუა მტკვრის ხეობას (სამხრეთით), რომლებიც ერთმანეთისაგან გამოყოფილია კვერნაქებით. ტირიფონ-მუხრანის ვაკეს უკავია ნეოგენური წყებების სინკლინი და წარმოქმნილია კავკასიონის მდინარეთა აკუმულაციური მოქმედებით. აბსოლუტური სიმაღლე 500-800 მეტრი. მისი დასავლეთი ნაწილი ტირიფონის ვაკეა, აღმოსავლეთი - საამილახვროსა და მუხრან-საგურამოს ვაკეები. მტკვრის ხეობა გამომუშავებულია კვერნაქისა და თრიალეთის ქედებს შორის, დატერასებულია. ხეობის ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლეა 500-700 მეტრი.

## ჰავა 
შიდა ქართლის ვაკის ჰავა ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკულია. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10-12 °C, იანვრისა  -3 °C, ივლისისა - 20-22 °C. წელიწადში 500-700 მმ ნალექი მოდის.

## ლანდშაფტები 
ვაკეზე ძირითადად გავრცელებულია მდელოს ალუვიური კარბონატული, ტყის ყავისფერი და შავმიწისებრი ნიადაგები, რომელზედაც განვითარებულია სტეპური და ტყესტეპური მცენარეულობა. მთავარ მდინარეთა გაყოლებით ჭალის ტყის ფრაგმენტებია. გაბატონებულია კულტურული ლანდშაფტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ვაკეები
შალაური (თელავის მუნიციპალიტეტი)

**შალაური** (ყოფილი ***შალვაური***) — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 650 მეტრი, თელავიდან 2 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2186 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ფიჭვიანის საყდარი
*შალაურის ეკლესიების კომპლექსი
*შალაურის კვირაცხოვლის ეკლესია
*შალაურის სვეტიცხოვლის ეკლესია
*შალაურის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
*შალაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
*შალაურის წმინდა ღვთისმშობლის ეკლესია
*შალაურის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვაბისხევი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**ქვაბისხევი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, დვირის თემში. მდებარეობს მდინარე ქვაბისხევის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 980 მეტრი, ბორჯომიდან 21 კილომეტრი., დვირიდან 1 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მერძევეობა-მებოსტნეობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 429 ადამიანი.

## ქვაბისხევის ეკლესია
სოფლის მახლობლად დგას VIII-IX საუკუნეების დარბაზული წმინდა მარიამის მიძინების სახელობის ეკლესია, სამნავიანი ბაზილიკა, რომელიც VIII-IX საუკუნეთა მიჯნაზე ააგეს. მის ფრესკებს შორისაა მდიდრულად ჩაცმული ქალისა და მამაკაცის გამოსახულებანი, რომელთაც ასომთავრულით აწერია: „შოთაი და იაი“. ლეგენდის მიხედვით, მამაკაცი — პოეტი შოთა რუსთაველი, ხოლო ქალი დედამისია; ლეგენდა გვამცნობს, თითქოს შოთას დეიდა ქვაბისხევის ხეობაში ყოფილა გათხოვილი და შოთას განათლება აქ მიუღია.

შემორჩენილია აგრეთვე შუა საუკუნეების „დემოთის ციხე“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ღვთისმშობელი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**ღვთისმშობელი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, გვერდისუბნის თემში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, გვირგვინას ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1560 მეტრი, ბორჯომიდან 31 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
* *ს. მაკალათია,* ბორჯომის ხეობა, გვ. 17-18, თბ. 1957   

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ღინტური

**ღინტური** — ნასოფლარი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, ციხისჯვრის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე გუჯარეთისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1620 მეტრი, ბორჯომიდან 35 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ყვიბისი

**ყვიბისი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომის ხეობაში, მდინარე ყვიბისისწყლის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ბეშეთი, ვარდგინეთი, ზანავი, კორტანეთი, რველი). ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ბორჯომიდან 6 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფელ ყვიბისის შესახებ ცნობები XV-XVI საუკუნეებიდან მოგვეპოვება. 1443 წლის 30 ნოემბერს ვარამ დიასამიძე შეწირულების წიგნს აძლევს მცხეთის სვეტიცხოველს და მის საჭეთმპყრობელს ქართლის კათალიკოსს შიოს (1440-1446 წწ.). ამ შეწირულების წიგნში ვკითხულობთ: 
 
1595 წლის გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის მიხედვით, ყვიბისი დაცარიელებულია და სოფელს შეწერილი
აქვს 10000 ახჩა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1527 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყვიბისის ციხე

## ლიტერატურა
*გოგოლაძე თ. , ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014, გვ. 28

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი

[thumb|„ამო“, [1952|1952 წელი]]
**„ამო“,** ანუ **ამოუცნობი მფრინავი ობიექტი** — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება ყველა სახის ამოუცნობი საჰაერო მოვლენის მიმართ, რომლის იდენტიფიცირებაც ვერ ხერხდება. 
ტერმინი პირველად გაჩნდა 1952 წელს იმ ობიექტების ან მოვლენების აღსანიშნავად, რომლებიც ექსპერტებმა ვერაფრით ამოხსნეს.
„ამო“-ს შეისწავლის უფოლოგია.

თანამედროვეობაში ტერმინი „ამო“ გამოიყენება კონკრეტულად უცხოპლანეტელთა კოსმოსური ხომალდის სინონიმად, იმის მიუხედავად, თუ რა მოჩანს ცაზე. ამიტომ ზოგიერთი მკვლევარი ამჯობინებს, უფრო ფართო მნიშვნელობის ტერმინი გამოიყენოს და მას „ამოუცნობ საჰაერო მოვლენას“ უწოდებს.

## ისტორია 
ზეცაში აუხსნელ მოვლენებს კაცობრიობის ისტორია დიდი ხანია იცნობს. ზოგჯერ უდავოდ ასტრონომიულ მოვლენასთან გვაქვს საქმე, მაგალითად, კომეტებთან ან მეტეორებთან, ანდაც დედამიწიდან შეუიარაღებელი თვალით ხილულ ხუთ პლანეტასთან, ეს იქნება პლანეტათა შეუღლება, თუ ატმოსფერულ ოპტიკური ფენომენი. ამის მაგალითია ძვ. წ. 467 და ძვ. წ. 240 წლებში ჩინელი ასტრონომების მიერ შემჩნეული ჰალეის კომეტა.

ისტორიას სხვა მაგალითებიც უხვად აქვს, თუმცა უმეტესობა ერთობ პროზაულად არის გადმოცემული, ამიტომ ნაკლებად ანგარიშგასაწევია. მსგავს მოვლენებს ძველი ისტორიკოსები ხსნიდნენ როგორც ზებუნებრივს — ცაზე გამოჩენილ ობიექტებს მიიჩნევდნენ ანგელოზებად ან სხვა რელიგიურ ომენებად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მთავრობის მოხსენებები ამოს შესახებ  
* ცსბ-ს როლი ამო-ების შესწავლაში 
* 1997-2007 წლები, მოხსენებები ამოს შესახებ ბრიტანეთში 
* ბრიტანეთში ამოს შესახებ მოხსენებები (ახალი საქმეები) 
* უფოლოგიის სიახლეები (რუს.)

კატეგორია:მისტერიები
გრიგოლ განმანათლებელი

thumb|right|გრიგოლ განმანათლებელი (XIV საუკუნის ბიზანტიური ფრესკა)
**გრიგოლ განმანათლებელი**, *პართელი* (, დ. დაახლოებით 239 — გ. 326) — პართიული წარმოშობის სომეხი საეკლესიო მოღვაწე. სომხეთის ქრისტიანული ეკლესიის ფუძემდებელი და პირველი ეპისკოპოსი. 

ტრადიცია გრიგოლ განმანათლებელს მიაწერეს ქრისტიანობის გავრცელებას სომხეთში. მისი ცხოვრების ამსახველი წყაროა აგათანგელოსის „სომხეთის ისტორია“, რომელმაც ჩვენამდე რამდენიმე ერთმანეთისაგან მნიშვნელოვნად განსხვავებული ვერსიით მოაღწია. აგათანგელოსის მიხედვით, გრიგოლ განმანათლებელი იყო ძე ანაკ პართელისა, რომელმაც ღალატით მოკლა სომხეთის პირველი ქრისტიანი მეფის თრდატ III-ის მამა ხოსრო. შურისძიების შიშით მცირეწლოვანი გრიგოლი კაპადოკიაში გახიზნეს, სადაც ქრისტიანულ წესზე აღზარდეს. სომხეთში დაბრუნებულმა ქრისტიანობის ქადაგება დაიწყო, მაგრამ მისი ვინაობა მალე გამომჟღავნდა. თრდატ III-ის ბრძანებით გრიგოლ განმანათლებელი ჯერ სასტიკად აწამეს, შემდეგ ხაროში ჩააგდეს. იგი „ღვთაებრივი სასწაულით“ გადაურჩა სიკვდილს და სამეფო კარს ქრისტიანობა მიაღებინა. მალე ქრისტიანობა სომხეთის სახელმწიფო სარწმუნოებად გამოცხადდა (301 ან 315/316) და გრიგოლ განმანათლებელი პირველ ეპისკოპოსად აკურთხეს კესარეაში. ზოგჯერ სომხურ ეკლესიას მისი სახელის მიხედვით გრიგორიანულსაც უწოდებენ. სიცოცხლის ბოლო წლებში მან ეპისკოპოსად აკურთხა თავისი ძე არისტაკესი, თვითონ კი განმარტოვდა დარანალის გავარის მანის ქვაბებში და იქვე აღესრულა. რამდენიმე წლის შემდეგ გრიგოლის ცხედარი გადაასვენეს სოფელ თორდანში.

აგათანგელოსის სახელით ცნობილი თხზულების ბერძნული და არაბული ვერსიების მიხედვით, გრიგოლმა სებასტიელ მღვდელს ირენარქე-იბირზხუას მისცა მიტროპოლიტობა და გამოგზავნა იბერიაში ეპისკოპოსების დასადგენად. ქართული წყაროები ამ ცნობებს არ ადასტურებენ. 

მიუხედავად ქართულ და სომხურ ეკლესიებს შორის მომხდარი საეკლესიო განხეთქილებისა, ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია ცნობს მის კულტს, ვინაიდან მან იქადაგა „მართალი სარწმუნოება“. ძველ ქართულ მწერლობაში დაცულია წმინდა გრიგოლისადმი მიძღვნილი საგალობელი, ხოლო ქართულ ენაზე შემონახულია მის ცხოვრებასთან დაკავშირებული ან მასზე მიწერილი თხზულებები: „ცხოვრება წმინდა გრიგოლ პართელისაჲ“, „რიფსიმეანთა წამება“ და „სარწმუნოებისათვს“.

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.*, ძველი სომხური საისტორიო მწერლობა, წგნ. 1, ტფ., 1935;
; 

კატეგორია:სომეხი ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:III საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ხევისჭალა

**ხევისჭალა** — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში (საკობიანოს თემი). მდებარეობს მდინარე კურტანაძეულის (ალაზნის სისტემა) ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ახმეტიდან 10 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 24 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხევისჭალის ეკლესიები
*ხევისჭალის კოშკი
*კურტანიძეულის წმინდა მარინეს ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
არწვაშენი

**არწვაშენი** ()/**ბაშქენდი** (), **ძველი ბაშქენდი** — სოფელი ამიერკავკასიაში, რომელსაც ყარაბაღის ომის შემდეგ აკონტროლებს აზერბაიჯანი. 

არწვაშენი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით გეღარქუნიქის პროვინციის შემადგენლობაშია, აზერბაიჯანის ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით კი გადაბეის რაიონის შემადგენლობაში შედის.

საბჭოთა პერიოდში იყო სომხეთის სსრ-ს ექსკლავი. 1992 წლიდან აკონტროლებს აზერბაიჯანი. სომხურმა მოსახლეობამ სოფელი დატოვა.

## სქოლიო
კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
ომენი

**ომენი** () — ფენომენი, რომლითაც მომავალს განსაზღვრავდნენ. ნიშანი, რომლის გაგონებასაც ან კარგი უნდა მოესწავლებინა, ან ცუდი.

## ძველი რომი 
ძველ რომში ომენების პროფესიონალ ამხსნელთა (ამომცნობთა) ორი ტიპი არსებობდა. ავგურები ხსნიდნენ ჩიტების ფრენის მნიშვნელობას, როცა ჰარუპსიკები ცხოველების მსხვერპლად შეწირვას მოითხოვდნენ, რათა შიგნეულობა გამოეყენებინათ წინასწარმეტყველებისთვის.

## ასტროლოგია 
ასტროლოგიაში, მზისა და მთვარის დაბნელებას (კომეტების გამოჩენისა და სავსე მთვარეობის დარად) ზოგიერთ საზოგადოებაში მიიჩნევდნენ ცნობილი ადამიანების დაბადების, გარდაცვალების და რაიმე ღირსსახსოვარი მოვლენების მომასწავებლად. მაგალითად, მათეს სახარებაში ბეთლემის ვარსკვლავის გამოჩენით იესოს დაბადება იწინასწარმეტყველეს.

## ცუდი თუ კარგი 
ომენი შეიძლება გავიგოთ როგორც ცუდი ან კარგი მოვლენა, გააჩნია როგორ ავხსნით. ერთი და იგივე ნიშანი შესაძლოა სხვდასხვაგვარად იქნეს აღქმული სხვადასხვა ხალხსა და კულტურებში. მაგალითად აშშ-სა და ევროპის რიგ ქვეყნებში შავი კატა ავისმომასწავებლად არის მიჩნეული.

კომეტებიც ცუდ და კარგ ომენებად ფასდება. კარგადცნობილი ჰალეის კომეტა ავისმომტანი გამოდგა მეფე ჰაროლდ II-სთვის, თუმცა, კარგ ომენად შეფასდა უილიამ დამპყრობლისთვის.

## საქართველო 
## ომენები ინდურ ასტროლოგიაში 
## იხილეთ აგრეთვე 
* ომენი (ფილმი)
* ომენი (წიგნი)

კატეგორია:ცრურწმენა
მამიკონიანები

მინი|270პქ|მამიკონიანთა დროშა
მინი|300პქ|მამიკონიანთა დაპყრობები
**მამიკონიანები** — ერთ-ერთი უძლიერესი ფეოდალური გვარი ადრინდელ შუა საუკუნეების სომხეთში. მამიკონიანები ფლობდნენ ვრცელ ტერიტორიას ტაოსა (ტაიქსა) და ტარონში. 

## წარმოშობის ვერსიები
ნ. ადონცი და კირილ თუმანოვი მიიჩნევენ, მამიკონიანთა საგვარეულო საქართველოს ისტორიული პროვინციიდან, ჭანეთიდან მოდის და მათი სახელის ფუძეც **მამიკ** (მამა) ქართულიდან მომდინარეობს
.

ისტორიკოსთა ნაწილი მიიჩნევს იმას, რომ მამიკონიანებს სკვითური წარმომავლობა ჰქონდათ.

მოვსეს ხორენაცის და სებეოსის ჩანაწერების მიხედვით მამიკონიანები წარმოშობით "ჩენის ქვეყნიდან" იყვნენ, რომელშიც ჩინეთი მოიაზრებოდა. ასევე  ფავსტოს ბუზანდის ცნობით, მამიკონიანები ჩინეთის სამეფო დინასტიის ხანშუის შთამომავლები არიან. 

იოანე მამიკონიანის "ტარონის ისტორიაში" აღწერილია მამიკონიანების წარმოშობის კიდევ ერთი ვერსია, რომლის მიხედვითაც მამიკონიანები ინდოეთის უფლისწულების დემეტრე და გიზანესგან წარმოიშვნენ.

## ცნობილი მამიკონიანები
IV საუკუნიდან მემკვიდრეობით ეჭირათ სომხეთის უმაღლესი მთავარსარდლის — სპარაპეტის სახელო. მამიკონიანების გვარიდან არაერთი გამოჩენილი სარდალი გამოვიდა, რომელიც მეთაურობდა სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას. სომხეთის დამოუკიდებლობის დაკარგვის შემდეგ (V საუკუნის 20-იანი წლები) მამიკონიანები დაადგნენ ბიზანტიურ ორიენტაციას. მამიკონიანების ზოგიერთ წარმომადგენელს ბიზანტიაში საკმაოდ მაღალი სამხედრო და ადმინისტრაციული თანამდებობა ეკავა.

451 წელს მოხდა ავარაირის ბრძოლა, სადაც თავი ვარდან დიდმა გაიჩინა. სომხეთმა ბრძოლა წააგო, სამაგიეროდ დიდი ზიანი მიაყენა სასანიანთა ირანს. 

472 წელს ქრისტიანობისთვის იწამა ვარდან მამიკონიანის ასული შუშანიკი.
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
The Pros and Cons of Hitch Hiking (სიმღერა)

„**The Pros and Cons of Hitch Hiking**“ — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის სიმღერა და სინგლი ალბომიდან *The Pros and Cons of Hitch Hiking*. იგი გამოვიდა 1984 წელს. სიმღერის სიუჟეტით, პერსონაჟი, რეჯი, იხსენებს წარსულს და განიხილავს თავისი სიზმრების დადებით და უარყოფით მხარეებს. სიმღერაში ნახსენებია პიროვნებები - დიკ ტრეისი, შეინი და იოკო ონო.

სიმღერის ოფიციალურ მუსიკალურ ვიდეოში (რომელიც გადაღებულია რეჟისორ ნიკოლას როუგის მიერ) სიუჟეტი მიჰყვება ალბომის თემებს და გამოყენებულია როგორც სპეციალურად გადაღებული კადრები, ასევე ნაწყვეტები ფილმებიდან, როგორიც არის „შეინი“ (1953). ვიდეოს კადრებში პერსონაჟი ხტება თვითმფრინავის ფრთიდან, როგორც ეს ტექსტშია ნახსენები. შედგა შეთანხმება MTV-სთან, რომელსაც ეს ვიდეო საკუთარ ეთერში უნდა ეჩვენებინა, მაგრამ ტელეარხი ამ მხრივ არ აქტიურობდა, რის გამოც უოტერსის განაწყენება გამოიწვია.

## სიმღერების სია 
## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია საიტზე Discogs
* ოფიციალური ვიდეო

## სქოლიო
კატეგორია:როჯერ უოტერსის სიმღერები
კატეგორია:1984 წლის სიმღერები
კატეგორია:1984 წლის სინგლები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
Radio Waves

„**Radio Waves**“ — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის სიმღერა და  პირველი სინგლი ალბომიდან *Radio K.A.O.S.*. იგი გამოვიდა 1987 წელს. სიმღერაში საუბარია ალბომის მთავარ გმირზე, ბილიზე, რომელიც სწავლობს დისტანციურად ელექტრომოწყობილობების მართვას. სინგლის მეორე მხარეს გამოიცა „Going To Live In L.A.“, რომელიც არ შესულა ალბომში.

## იდეა
სიმღერის მთავარი პერსონაჟია ბილი, ინვალიდის სავარძელზე მიჯაჭვული ბიჭუნა, რომელიც უმეგობრდება რადიოწამყვან ჯიმს. ბილის განსაკუთრებული თვისებები აქვს - მას შეუძლია საკუთარ თავში რადიოტალღების დაჭერა და ელექტრომოწყობილობების შორი მანძილიდან მართვა. მას შემდეგ, რაც მისმა ძმამ ბენიმ გატეხა მაღაზია, ბილი მარტო დარჩა და ამიტომ, ერთობა რადიოსადგურში ზარებით, ელექტროტექნიკასთან ექსპერიმენტებით და ჯიმთან საუბრებით. ალბომის მსვლელობისას მისი ბიოგრაფიის სხვა დეტალები იკვეთება, ისევე, როგორც ზოგადად დისკის სიუჟეტი.

## სიმღერების სია
## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs
*ოფიციალური ვიდეო

## სქოლიო
კატეგორია:როჯერ უოტერსის სიმღერები
კატეგორია:1986 წლის სიმღერები
კატეგორია:1987 წლის სინგლები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
ყელეთის ქედი

**ყელეთის ქედი** — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის, ქარელის და სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს თრიალეთის ქედის განშტოებას, მდინარეების მტკვრისა და ძამის წყალგამყოფს. ვრცელდება მტკვრის მარჯვენა მხარეზე. დასავლეთ ნაწილში აღმართულია მთა ბრაგუნა (1903 მეტრი), აღმოსავლეთში მთა ბატეთი (1349 მეტრი). აგებულია ეოცენური ვულკანოგენური დანალექებით, აგრეთვე ოლიგოცენური და ქვედამიოცენური თიხებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია რელიეფის სტრუქტურული ეროზიული და მეწყრული ფორმები. შემოსილია მუხნარ-რცხილნარით, რომელიც ჩრდილოეთით იცვლება ტყისელემენტებიანი ჯაგეკლიანი სტეპით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
Sunset Strip

„**Sunset Strip**“ — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის მეორე სინგლი ალბომიდან *Radio K.A.O.S.*. იგი გამოვიდა 1987 წელს. სიმღერაში საუბარია ალბომის მთავარ გმირზე, ბილიზე, რომელიც საცხოვრებლად გადასახლდა ბიძიასთან, აშშ-ში. სინგლის მეორე მხარეზე ჩაწერილი იყო პინკ ფლოიდის „Money“-ს საკონცერტო ვერსია, რომელიც სრულდებოდა უოტერსის 1987 წლის ტურნეს დროს. ვოკალურ პარტიას მასში ასრულებს პოლ კერაკი.

სიმღერაში ნახსენებია ჩარლზ ატლასი - ცნობილი ბოდიბილდერი. „წითელ დრაკონში“ იგულისხმება უელსის სიმბოლო.

## სიმღერების სია
## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია საიტზე Discogs

## სქოლიო
კატეგორია:როჯერ უოტერსის სიმღერები
კატეგორია:1987 წლის სიმღერები
კატეგორია:1987 წლის სინგლები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
Every Strangers' Eyes

„'''Every Strangers' Eyes'*“ — ბრიტანელი როკ-მუსიკოს როჯერ უოტერსის სიმღერა და მეორე სინგლი ალბომიდან *The Pros and Cons of Hitch Hiking*. იგი გამოვიდა 1984 წელს. სინგლში ასევე შეტანილია იმავე ალბომის ერთ-ერთი სიმღერა „For The First Time Today“.

სიმღერის დასაწყისში ჟღერს ამერიკული კაფე-ბარის ამსახველი ხმები. 1992-2002 წლების კონცერტებზე ჟღერდა მხოლოდ ოფიციანტის საუბარი.

კომპოზიცია სრულდებოდა როჯერის 1984-1985, 1987 და 1999-2002 წლების ტურნეებში. 1999-2002 წლებში ნაწილობრივ გამოიყენებოდა ვოკალური ფონოგრამა. ფილმში *In the Flesh - Live* და ალბომში *In the Flesh'' გამოყენებულ ჩანაწერს ახლავს 1984 წლის სტუდიური ფონოგრამა.

ეს იყო მესამე და უკანასკნელი პრომო ვიდეო ალბომიდან „The Pros And Cons Of Hitch Hiking“. მასში გადმოტანილია სიმღერაში ნახსენები ელემენტები, როგორიც არის სატვირთო მანქანების გაჩერებები და სწრაფი კვების ობიექტები. რეჟისორი, ისევე, როგორც წინა ორი ვიდეოს, არის ნიკოლას როუგი.

## სიმღერების სია 
#5.06 AM (Every Strangers Eyes) - 4:57 		
#4.39 AM (For The First Time Today Part I) - 2:56

## საკონცერტო ვერსიები 
სიმღერა სრულდებოდა როჯერ უოტერსის ტურნეების The Pros and Cons of Hitch Hiking, Radio K.A.O.S. და In the flesh მსვლელობისას. 1999-2002 წლების სხვადასხვა ბუტლეგური ჩანაწერისა და ალბომის/DVD-ს In the Flesh – Live შედარებისას ნათელი ხდება, რომ უოტერსი ამ სიმღერის შესრულებისას იყენებდა ვოკალურ ფონოგრამას.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

კატეგორია:როჯერ უოტერსის სიმღერები
კატეგორია:1984 წლის სიმღერები
კატეგორია:1984 წლის სინგლები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
გაგიკ I

[170პქ|მინი|გაგიკის ძეგლი (აღმოჩენილი ქალაქ [ანისი|ანისში)]]
**გაგიკ I** (გ. 1020) — ბაგრატუნების დინასტიის ანისის სამეფოს მეფე 990 წლიდან. იბრძოდა სომხეთის მიწების გაერთიანებისა და ხელისუფლების ცენტრალიზაციისათვის. შემოიერთა ვაიოცძორის სათავადო და ხაჩენის ოლქი. ვასპურაკანის სამეფოს ჩამოაშორა კოგოვიტისა და ცაღკოტნის ოლქები. მისი მეფობის დროს დედაქალაქი ანისი დიდ სავაჭრო-სახელოსნო და კულტურულ ცენტრად იქცა, აშენდა საკათედრო ტაძარი და სხვა მნიშვნელოვანი ნაგებობები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1020
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ყელის ზეგანი

**ყელის ზეგანი** — ვულკანური ზეგანი ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ჯავის, ახალგორისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. საკუთრივ ყელის ზეგანი შემოფარგლულია მაღრან-დვალეთის კავკასიონის, მთავარი, ხარულისა და არხის ქედებით და მდინარე მთიულეთის არაგვის ზემო დინებით, უფრო ფართო გაგებით მოიცავს მაღრან-დვალეთის პლატოსაც. წარმოადგენს მეოთხეული ვულკანიზმის უვრცელეს რეგიონს კავკასიონის ქართულ ნაწილში. ზედა იურული კარბონატული ფლიშის ზოლში ამოღვრილმა ლავებმა ამოავსეს მთიულეთის არაგვის ძველი გასწვრივი ხეობა და შექმნეს 2600-3300 მეტრ სიმაღლეზე მდებარე ზეგანი, ამ უკანასკნელზე „დამსხდარი“ ვულკანურ-კონუსებიანად (მთები: ყელი, ნარვანხოხი, დიდი და მცირე ხორისარი, ლევინსონ-ლესინგის ვულკანი, დიდი და პატარა მეფისკალო, აგრეთვე ფიდარხოხი, წითელი ხატი, შადილხოხი, შარხოხი, ქნოღო). ეფუზიური მოქმედება გვიან პლეისტოცენში მიმდინარეობდა. ზეგანმა განიცადა გამყინვარება. მის კვალს წარმოადგენს ტროგები, მორენები, „ვერძის შუბლები“, ტბიანი ტაფობები. გამყინვარების დასრულების შემდეგ რეგიონის ზედაპირი განიცდის მკაცრი ჰავის ზეგავლენას, რის შედეგადაც წარმოქმნილია ყინვითი და მზრალობითი რელიეფის ფორმები — ტუფურები (ამობურცულობანი), მრავალკუთხედები, კარკალები და ა. შ. ზეგანი მდიდარია ტბებით. მათ ვულკანურ-მყინვარული წარმოშობა აქვთ. 8-9 თვის განმავლობაში ტბები გაყინულია. მათ შორის უდიდესია ყელის ტბა, საიდანაც გამოდის მდინარე ქსანი.

ზეგნის დაბალი ნაწილები შემოსილია ალპური ბალახეულით (მდელოებით), რომელიც საძოვრებადაა გამოყენებული. ცხოველებიდან არის არჩვი, მგელი, შურთხი, დათვი, პრომეთეს მემინდვრია, ჭკა; ტბებსა და მდინარეებში თევზი არ იცის.

## ლიტერატურა 
* Апхазава И. С. Озера Кельского вулканического нагорья. // Физико-географические исследования Грузии. Тбилиси. Мецниереба, 1973.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ზეგნები
მიზანთროპი

[მინი|[მიზანტროპი (პიესა)|მიზანტროპი, 1719]]
**მიზანტროპი** ( — სიძულვილი და  — ადამიანი) — კაცთმოძულე. ტერმინი განსაკუთრებით განთქმული გახდა მოლიერის კომედიის — *მიზანტროპი* შემდეგ. ტერმინი ხანდახან ასოცირდება ასოციალობასთან.  

ანტონიმი — ფილანთროპი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ჰუმანიზმი
*ნარცისიზმი
*ფილანტროპი
*ნიჰილიზმი
*პესიმიზმი

## ლიტერატურა 
* Friedrich-Karl Praetorius: *Reisebuch für den Menschenfeind. Die Freuden der Misanthrophie*. Frankfurt am Main: Suhrkamp 1993. ISBN 3-518-38703-0. 
* Bernhard Sorg: *Der Künstler als Misanthrop. Zur Genealogie einer Vorstellung*. Tübingen: Niemeyer 1989 ISBN 3-484-32051-6 (zur Misanthropie als Motiv bei Shakespeare, Molière, Thomas Bernhard, Friedrich Schiller und Arno Schmidt). 

კატეგორია:ადამიანის ხასიათები
იოსებ არღუთინსკი

**იოსებ არღუთინსკი**, *დოლგორუკი* (დ. 1743, სოფ. სანაჩინი, თბილისის მახლობლად — გ.  21 მარტი [ძვ. სტ. 9 მარტი], 1801, თბილისი) — სომეხი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე, არქიეპისკოპოსი, სრულად სომხეთის კათალიკოსი 1800 წლიდან. 1783 წელს შეადგინა პროექტი, რომლის მიხედვითაც რუსეთს უნდა აღედგინა სომხეთის დამოუკიდებელი სამეფო. რუსეთს უფლება ეძლეოდა მეფე დაენიშნა და ჯარი ჰყოლოდა სომხეთში. იოსებ არღუთინსკი მჭიდროდ თანამშრომლობდა ერეკლე II-თან და აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს რუსეთთან შეერთებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი სასულიერო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1743
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1801
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
არფა (მუსიკალური საკრავი)

thumb
**არფა** — უძველესი საკრავი, გავრცელებული იყო ეგვიპტეში, ფინიკიაში, ასურეთ-ბაბილონში, იუდეაში, საბერძნეთში, რომში და ბიზანტიაში. პირველად არფა, როგორც საოპერო ორკესტრის შემადგენელი საკრავი, გამოიყენა ჰენდელმა. მის შემდეგ ეს საკრავი მონაწილეობს საოპერო, საბალეტო, სიმფონიური და კამერული მუსიკის შესრულებაში. 45-47 სიმიანი არფა, ფორტეპიანოს მსგავსად, სრული დიაპაზონის მქონეა. მასზე მიიღწევა სხვადასხვა სახის ჟღერადობა: არპეჯიოები, გლისანდოები, ფლაჟოლეტები, აკორდული კომპლექსები და სხვ. არფის სოლოებს არაჩვეულებრივი სინატიფე და კოლორიტულობა შეაქვს ორკესტრის ჟღერადობაში. ეს საკრავი სიმფონიურ ორკესტრში პირველად შემოიღო ბერლიოზმა „ფანტასტიკური სიმფონიის“ მეორე ნაწილში („მეჯლისზე“). ცნობილია აგრეთვე არფის ბრწყინვალე სოლოები ჩაიკოვსკის ბალეტებში: „ყვავილების ვალსი“ - „მაკნატუნიდან“, „სცენა“ და „ადაჟიო“ — „გედების ტბიდან“ და „მძინარე მზეთუნახავიდან“, სოლო გლაზუნოვის ბალეტიდან „რაიმონდა“, რიმსკი-კორსაკოვის „ესპანური კაპრიჩიოდან“ და სხვ. ამ საკრავს ხშირად მიმართავდნენ დებიუსი, რაველი, ჰინდემიტი და სხვ.

არფა, როგორც პოპულარული ეროვნული საკრავი, იმდენადაა გავრცელებული ირლანდიაში, რომ აღიარებულია ამ ქვეყნის ემბლემად. ამიტომაა, რომ არფის გამოსახულება, კოკარდის სახით, მოთავსებულია სახელმწიფო მოხელეთა, პოლისმენებისა და სხვათა ქუდებზე. არფას იყენებენ ერთი ან ორი საკრავის სახით. გამონაკლისია ვაგნერის ოპერა „რაინის ოქრო“, რომელშიც კომპოზიტორმა გამოიყენა ექვსი არფა, რათა მათი არპეჯირებული ჟღერადობით გადმოეცა ცისარტყელის გზით ღმერთების სვლა მათ სამყოფელ ვალჰალასკენ.

კატეგორია:სიმებიან-ჩამოსაკრავი საკრავები
ფიჩხოვანის განძი

**ფიჩხოვანის განძი**  —  ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიჩხოვანში 1960 წელს აღმოჩენილი განძი. შეიცავს სასანიანთა, ომაიანთა, აბასიანთა, იდრისიდებისა და ესპანელ ომაიანთა 118 მონეტას, ანუ ცენტრალური ჩრდილოაფრიკულ, შუააზიურ, ამიერკავკასიურ და სხვა ზარაფხანების პროდუქციას, მათ შორის დღემდე უცნობ რამდენიმე მონეტას, რომლებიც მოჭრილია არმენიასა და არანში (ამიერკავკასია). განძი ჩაუფლავთ  X საუკუნის I მეოთხედში, დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
**ჯალაღანია ი.,* საქართველოს სამონეტო განძები, ტ. 1, თბ., 1976;
**მისივე*, ქუფური მონეტების ტოპოგრაფია საქართველოში, თბ., 1972

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ჰიუ ჯეკმენი

**ჰიუ მაიკლ ჯეკმენი** (; დ. 12 ოქტომბერი 1968, სიდნეი) — ემის და ტონისა და ოქროს გლობუსის მფლობელი ავსტრალიელი მსახიობი. დამსახურებული მომღერალი, მოცეკვავე და სასცენო მიუზიკლების მსახიობი  - ჯეკმენი მსოფლიოში უმეტესწილად ცნობილია მისი როლებით რამდენიმე მაღალბიუჯეტიან ფილმში, მათ შორის „იქს-ადამიანები“, „კეიტი და ლეოპოლდი“, „პრესტიჟი“, „ვან ჰელსინგი“ და „ავსტრალია“.

ტონის დაჯილდოების სამ გზის მასპინძელი ჯეკმენი გაუძღვა ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიალს 2009 წელს. 2009 წელს ასევე გაიხსნა მისი სახელობის ვარსკვლავი ჰოლივუდის დიდების ხეივანზე.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრალიელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:ემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:ტონის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ამაზასპ ბაბაჯანიანი

მინი
**ამაზასპ ხაჩატურის ძე ბაბაჯანიანი** (დ. 18 თებერვალი, 1906, სოფ. ჩარდახლი, აზერბაიჯანი — გ.  1 ნოემბერი,  1977, მოსკოვი) — ჯავშანსატანკო ჯარების მთავარი მარშალი (1975). საბჭოთა კავშირის გმირი (26 მაისი, 1944). სკკპ წევრი 1928 წლიდან. ეროვნებით სომეხი.

## ბიოგრაფია 
1925 წელს მოხალისედ წავიდა წითელ არმიაში. 1929 წელს დაამთავრა სამხედრო-ქვეითთა სკოლა. მონაწილეობდა სსრკ-ფინეთის ომში (1939–1940). დიდი სამამულო ომის დასაწყისში მეთაურობდა მსროლელთა პოლკს (1941 წლის ივნისიდან 1942 წლის აპრილამდე). 1942 წლის სექტემბრიდან მეთაურობდა მე-3 მექანიზებულ ბრიგადას (1943 წლის ოქტომბრიდან მე-20 გვარდიული). მდინარე დნეპრის გადალახვისას ბრიგადის უნარიანი ხელმძღვანელობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. 1944 წლის აგვისტოდან 1945 წლის მაისამდე მეთაურობდა გვარდიულ სატანკო კორპუსს. დაამთავრა სამხედრო აკადემია (1948). 1959 წლიდან ოდესის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდალია, 1967–1969 წლებში — საბჭოთა კავშირის მარშლის რ. მალინოვსკის სახელობის ჯავშანსატანკო ჯარების სამხედრო აკადემიის უფროსი, 1969 წლის მაისიდან — სატანკო ჯარების უფროსი. სსრკ VI-IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, აგრეთვე 10 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომეხი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ხევის კავკასიონი

thumb|300px|ხევის კავკასიონის ერთ-ერთი მონაკვეთი
**ხევის კავკასიონი** — საქართველოს კავკასიონის მონაკვეთი. მდებარეობს კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე, მოიცავს მდინარე თერგის ზემო დინების აუზს. ხევის კავკასიონის სამხრეთ საზღვარი გასდევს კავკასიონის მთავარი ქედის თხემს მწვერვალ ზილგახოხიდან (დასავლეთით) მწვერვალ ჭაუხამდე (აღმოსავლეთით), ჩრდილოეთით — მიუყვება ხოხის ქედს, გადაკვეთს თერგის ხეობას და ადის მდინარეების ხდისა და არმხის (თერგის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფზე, აღმოსავლეთით ხევის კავკასიონის საზღვარი შავანის ქედს გაუყვება, შემდეგ მდინარეების ჯუთისა (სნოსწყლის ზემო დინება) და როშკისწყლის (ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფს. დასავლეთი საზღვარი მდინარეების თერგისა და ზაქის წყალგამყოფია ზილგახოხისა და სივერაუტის მწვერვალებს შორის.

## რელიეფი 
ხევის კავკასიონი აგებულია უმთავრესად იურული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კირქვებითა და მერგელებით. ეს ნალექები გამსჭვალულია დიაბაზის ინტრუზიული ძარღვებით. მნიშვნელოვნადაა გავრცელებული პალეოზოური გრანიტები, გნაისები და დიორიტები, მეოთხეული ეფუზივები, მყინვარული ნაფენები და დელუვიონი. ხევის კავკასიონის ძირითადი  ოროგრაფიული ერთეულებია: მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთა (მწვერვალები: ზილგახოხი, ყადლასანი, ლაღზწითი, ლაგათისარი, ხორისარი, ნარვანხოხი, სადუცია, ქვენამთა; უღელტეხილები: ურუსთის, ჯვრის, გუდამაყრის). ჩრდილოეთით აღმართულია ხოხის ქედი (მწვერვალები: სივერაუტი, ჯიმარა, სუათისი, მაილი, მყინვარწვერი). მაღალია აგრეთვე შავანისა და ყუროს ქედები. ხევის კავკასიონის სხვა ოროგრაფიული ერთეულებია: მდინარე თერგის ხეობა (ზემო წელში თრუსოს, სტეფანწმინდის ქვემოთ ე.წ. დარიალის ხეობა), ყაზბეგისა და სნოს ქვაბულები. აქ გაბატონებულია ტექტოგენურ-ეროზიული მაღალმთიანი რელიეფი. ფართოდ არის გავრცელებული ახალგაზრდა ვულკანური რელიეფი, მყინვარული და სხვა ფორმებიც.

## ჰავა 
ხევის კავკასიონს ახასიათებს ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობა. სოფელ კობის ქვემოთ, 1740-1960 მეტრის ფარგლებში, ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი გრილი ზაფხული, საშუალო წლიური ტემპერატურა 2,8 °C-დან 4,9 °C-მდეა. აბსოლუტური მინიმუმი -34 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 29-32 °C. უფრო ზემოთ ზომიერად ცივზამთრიანი და მოკლეზაფხულიანი ჰავაა, მაღლა მას ცვლის მაღალმთის ზომიერად ნოტიო ჰავა, სადაც ნამდვილი ზაფხული არ იცის. ყვალაზე მაღალ ადგილებში კი მუდმივთოვლიან-მყინვარებიანი მაღალმთის ჰავაა.

ხევის კავკასიონზე 800-1700 მმ ნალექი მოდის წელიწადში. მდინარეებიდან აღსანიშნავია თერგი და მისი შენაკადები. წყალდიდობა თერგზე ზაფხულშია, წყალმცირობა - ზამთარში. ზოგიერთი შენაკადი ღვარცოფულია.

## ლანდშაფტები 
ხევის კავკასიონზე მრავალი ცირკული, დაკიდებული და ხეობის ტიპის მყინვარია. მათ შორის უდიდესია სუათისი, გერგეთი, დევდარაკი.

ნიადაგ-მცენარეული საფარი ზონების სახითაა განლაგებული: თერგისა და ზოგიერთი მისი შენაკადის ხეობაში ტყის ღია ყომრალი ნიადაგია, რომელზეც ხარობს არყისა და ფიჭვის ტყეები. შემდეგ სიმაღლებრივ ზონაში მთის მდელოს კორდიანი და კორდიან-ტორფიანი ნიადაგია, სადაც იზრდება სუბალპური და ალპური ბალახეული. ხევის კავკასიონი გამოირჩევა სიმაღლებრივი ლანდშაფტური ზონალურობის სრული სპექტრით, თუმცა მთა ტყის ლანდშაფტის არეალი აქ უმნიშვნელოა. გაბატონებულია მთა-მდელოს და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიონი
დავოსი

**დავოსი** ( ) — ქალაქი აღმოსავლეთ შვეიცარიაში, გრაუბიუნდენის კანტონის ტერიტორიაზე, ზღვის დონიდან 1560 მ სიმაღლეზე. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით დავოსში ცხოვრობდა 11,166 ათ. ადამიანი. მდებარეობს რეტის ალპებში, წიწვიანი ტყითა და ალპური მდელოებით შემოსილი მაღალი მთებით შემოსაზღვრულ განიერ ხეობაში. ცნობილი სამთო-სათხილამურო კურორტი. ევროპის ყველაზე მაღლა მდებარე ქალაქი. აქ ყოველწლიურად იმართება მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, რომელსაც ხშირად დავოსის ფორუმს უწოდებენ. აერთიანებს 2 სოფელს: *დავოს-პლაცს* და *დავოს-დორფს*, რომლებიც დავოსის ხეობაში ვრცელდებიან, მდინარე ლანდვასერის ნაპირზე. ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება 1160 და 1213 წლებში. იმ დროს დავოსი რეტორომანულ ენაზე მოსაუბრე ხალხით დასახლდა, თუმცა მოგვიანებით, კერძოდ XIII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე გერმანულენოვანმა ხალხმა მოიკიდა ფეხი. 1860 წლიდან ხდება ფეშენებელური კურორტი, ხოლო XX საუკუნიდან მოყოლებული სპორტის ზამთრის სახეობებათა და სათხილამურო სპორტის საერთაშორისო ცენტრი. 

1971 წელს დავოსში პირველად გაიმართა მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმი, სადაც მიმდინარეობს მსოფლიო ეკონომიკური, პოლიტიკური და სოციალური პრობლემების განხილვა. 

დავოსის ფართობია 254.5 კმ². ტერიტორიის 37,1% გამოიყენება სასოფლო-სამეურნეო მიზნებში, ტყეებს 19,7% უკავია. გზებსა და შენობა-ნაგებობებზე მოდის 2,2%, ხოლო 41% მდინარეებზე, მყინვარებსა და მთებზე. 

დავოსი მაღალმთიანი კლიმატური კურორტია. იცის უღრუბლო და უქარო ამინდი, დამახასიათებელია მზის ინტენსიური რადიაცია, ზომიერად რბილი ზამთარი და ზომიერად გრილი ზაფხული. ყველაზე ნოტიო თვეა აგვისტო. წყლის ყველაზე მშრალი თვეა აპრილი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში დაახლოებით 1000 მმ-მდე. 

სამკურნალო საშუალება: კლიმატოთერაპია, ჰიდრო- და ელექტროთერაპია და სხვა; სამედიცინო ჩვენება: ფილტვების ტუბერკულოზი, სასუნთქი გზების არატუბერკულოზური დაავადებანი (ბრონქიტი, პლევრიტი, ბრონქული ასთმა და სხვა). არის სანატორიუმები, სასტუმროები, თეატრები, საკონცერტო დარბაზები, სპორტული ნაგებობანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
კატეგორია:შვეიცარიის კურორტები
ხარულის ქედი

**ხარულის ქედი** — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ჯავის, გორისა და მცხეთა-მთიანეთის მხარის ახალგორის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს კავკასიონის სამხრეთ ტოტს. გამოეყოფა მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედს მწვერვალ ლაღზწითთან. თითქმის მერიდიანული მიმართულებისაა. არის ერთი მხრივ, მდინარეების დიდი ლიახვისა და პატარა ლიახვის, მეჯუდისა და ლეხურის, მეორე მხრივ, მდინარეების არაგვისა და ქსნის წყალგამყოფი. ბოლოვდება ზებეყურის ქედით.

ხარულის ქედის თხემზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განლაგებულია მწვერვალები: ყელი (3628 მ), ქნოღო (3284 მ), გალავდური (3230 მ), წითელი ხატი (3026 მ), ძირისი (2594 მ), ცხრაწყარო (2347 მ), მთაწმინდა (2276 მ), ზემაკური (2118 მ). აგებულია იურული, ცარცული და პალეოგენური, უმთავრესად ტერიგენული ქანებით. ქედის ჩრდილოეთ, ზღვის დონიდან 3000 მეტრზე მაღალ მონაკვეთზე არის ძველი გამყინვარების ნიშნები.

ქედის თხემის უმეტესი ნაწილი ალპურ სარტყელშია და მდელოს ბალახეულით არის შემოსილი, კალთები ტყიანია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა 
* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964.

## სქოლიო 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
ჩითახევი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**ჩითახევი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, (დვირის თემში). მდებარეობს ბორჯომის ხეობაში. მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 950 მეტრი, ბორჯომიდან 10 კილომეტრი.

სოფლის ტერიტორიაზე მდინარე მტკვარზე აგებულია ჰესი. სოფლის მახლობლად დგას „მწვანე მონასტერად“ წოდებული ჩითახევის წმინდა გიორგის მონასტერი, რომელიც XIII საუკუნეზე გვიანდელი უნდა იყოს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 176 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფრიგია

thumbnail|ფრიგია
**ფრიგია** — ფრიგიელებით დასახლებული ძველი ქვეყანა მცირე აზიის შუაგულში, კაპადოკიასა და ლიდიას შორის, თუმცა, ესაა „დიდი ფრიგია“. მითებსა და ლეგენდებში საბერძნეთისთვის უფრო ცნობილ „მცირე ფრიგიას“ მოიხსენიებენ.

## ისტორია 
დასახელება ფრიგია ფრიგიელების სახელწოდებისგან წარმოსდგება, რომლებიც მაკედონიის ტერიტორიიდან აქ ძვ.წ. 1200 წელს გამოსახლებულან. უფრო აღმოსავლეთით გადასულმა ფრიგიელებმა, ადგილობრივ მოსახლეობასთან შერევით, სომხების ეთნოსი ჩამოაყალიბეს. დროთა ვითარებაში ფრიგიამ კარია, ლიდია, მიზია, გალათია, ლიკოანია და პისიდია შეიერთა.

მთიანი ფრიგიის მთავარ ქალაქებად ტირემი და ფილომელი მიიჩნეოდა. პისიდიური ფრიგიის უმთავრესი ქალაქ კი პისიდიური ანტიოქია იყო. ბიზანტიის იმპერიაში ქვეყანა ორი სახელდებით სარგებლობდა: ფრიგია პირველი და ფრიგია მეორე. თემებად დაყოფისას ფრიგიის სახელი საერთოდ ქრებოდა და ოფსიკიანისა და ანატოლიის თემებად იწოდებოდა. ფრიგიულმა ტომებმა მცირე აზიის დასავლეთი ნაწილის დასახლებით განსაკუთრებული სახელმწიფო ჩამოაყალიბა. დღემდე შემორჩენილია ფრიგიელთა მხოლოდ ორი მეფის მიდასისა და გორგის სახელები.

ჩვენს ერამდე VI საუკუნის დამდეგს ფრიგიის ნაწილი ლიდიის მეფე გიგესმა დაიპყრო, ამავე საუკუნის შუა წლებში კი მთელი ფრიგია კრესოსის მფლობელობაში აღმოჩნდა. მისგან ფრიგია სპარსების ხელში გადავიდა, სპარსებს კი ალექსანდრე დიდმა წაართვა. ალექსანდრეს გარდაცვალების შემდეგ ფრიგია ლიზიმაქესა და სელევკიდებს ჩაუვარდათ ხელთ. ამის მერე პერგამოსის სამეფოს შემადგენლობაშია 189 წლამდე ძვ. წ. გარკვეული პერიოდი მითრიდატე პონტოელს ეკუთვნოდა, შემდეგ კი რომაელებს. რომაელებმა თავდაპირველად ფრიგია განსაკუთრებულ პროვინციად აქციეს, შემდეგ, ჯერ კიდევ რესპუბლიკის დროს, მცირე აზიის ნაწილად. ამდროიდან ფრიგიის ისტორია მცირე ზიის ისტორიას შეერწყმის.

## განვითარება 
[მინი|[მიდასის საფლავი]]
ფრიგიაში, როგორც ჩანს, მოიპოვებდნენ ოქროს, რაზეც ადგილობრივი გადმოცემები მოწმობს მეფე მიდასზე. ფრიგიელი ხალხი მეტწილად მიწათმოქმედებას მისდევდა; ძველი ფრიგიული კანონი სიკვდილით დასჯას გულისხმობდა დაკოდილი ხარის მოკვდინების ან სამიწათმოქმედო იარაღისთვის ჯადოს გაკეთების გამო. გადმოცემით, პირველი მეფე უბრალო გლეხი იყო, რომელსაც ორი დაკოდილი ხარი ჰყოლია. მიწათმოქმედებასთან ერთად, მდიდარი საძოვრების წყალობით, მესაქონლეობაც განვითარდა. ფრიგიული მატყლი და მაუდი მთელს რომის იმპერიაში იყო განთქმული.

## ვაჭრობა 
ვაჭრობამ განვითარება სპარსელების დროს დაიწყო, საგრძნობ დონეს კი რომის იმპერიის დროს მიაღწია. ჰიერაპოლში, ფრიგიის შიდა ნაწილში, ერთმა ფაბრიკანტმა ბრძანა, რომ მის სამარეზე წაეწერათ: ჩემს ცხოვრებაში იტალიაში 72-ჯერ ვიყავიო. სპარსეთის, მაკედონიის, ელინისტური და რომაული გავლენის მიუხედავად, რომის დროინდელ ფრიგიაში შემორჩენილი იყო ფრიგილიული ფულის ერთეული და ფრიგიული ენა (VI საუკუნემდე).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფრიგია ანტიკური ისტორიის ენციკლოპედიაში
* ფრიგიული პერიოდი ანატოლიაში 
* 1911 ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მეფე მიდასი და ფრიგიის კულტურული ცენტრი 

კატეგორია:ძველი მსოფლიო
კატეგორია:მცირე აზია
ცემი

**ცემი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ტბის თემში). მდებარეობს მდინარე ბაკურიანისწყლის (მტკვრის აუზი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1120 მეტრი, ბორჯომიდან 17 კილომეტრი.

ცემი კლიმატური კურორტია. შედის ბორჯომის კურორტების ჯგუფში. იცის ზომიერად რბილი, თოვლიანი ზამთარი. მზის ნათების ხანგრძლივობაა 2200 საათი. ნალექების რაოდენობაა 550 მმ წელიწადში. სამკურნალო ფაქტორია ჰავა. სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა ქრონიკული დაავადებანი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 246 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის კურორტები
ციხისჯვარი (ბორჯომის მუნიციპალიტეტი)

**ციხისჯვარი** — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თორის ქვაბულში, მდინარე შავიწყლის (ბორჯომულას ერთ-ერთი მდგენელი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1640 მეტრი, ბორჯომიდან 41 კმ.

ციხისჯვარი არის ადგილობრივი მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტი. სოფელში დგას შუა საუკუნეების არქიტექტურული კომპლექსი: ციხესიმაგრე ციხისჯვარი, ნადარბაზევი და ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 406 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის კურორტები