open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ახალსოფლის მეორე ეკლესია

**ახალსოფლის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფელში. დგას დიდ მინდვრად წოდებულ ადგილზე, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,2x4,5 მ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. დაზიანებულია; ჩაქცეულია კამარა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთითაა, კარი თარაზულადაა გადახურული.

აღმოსავლეთით ოდნავ შებრტყელებული, ღრმა აფსიდია. რომლის  ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა. წინ კი დგას ქვის ტრაპეზი, ერთი ოთხკუთხა პარალელურწირთხლებიანი სარკმელი დასავლეთით შესასვლელის ზემოთაცაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იუსტინე მარტვილი

**იუსტინე მარტვილი** ()  ადრეული ქრისტიანი აპოლოგეტი, მეორე საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. როგორც ცნობილია, თავის მოწაფეებთან ერთად მოწამეობრივად აღესრულა. წმინდანად არის შერაცხილი რომის კათოლიკური ეკლესიის, ანგლიკანური ეკლესიის, მართლმადიდებელი ეკლესიისა და აღმოსავლური მართლმადიდებლური ეკლესიების მიერ. 

მისი შრომების დიდი ნაწილი დაკარგულია, თუმცა ჩვენამდე მოღწეულია ორი აპოლოგია და ერთი დიალოგი. *პირველი აპოლოგია*, მისი ყველაზე ცნობილი ტექსტი, იცავს ქრისტიანობას და ცდილობს რომის იმპერატორ ანტონინუსის დარწმუნებას, რათა შეწყვიტოს ეკლესიის დევნა.   

## სქოლიო 
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის თეოლოგები
კატეგორია:II საუკუნის რომაელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 165
ჯეიმზ ჩედვიკი

სერ **ჯეიმზ ჩედვიკი** (*ჩედუიკი*, ; დ. 20 ოქტომბერი, 1891, ბოლინგტონი, ჩეშირის საგრაფო — გ. 24 ივლისი, 1974, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1927). ნობელის პრემიის ლაურეატი (1935). დაამთავრა მანჩესტერის უნივერსიტეტი (მაგისტრი, 1913), დოქტორის ხარისხი კემბრიჯის უნივერსიტეტში მიიღო (1921). ერნესტ რეზერფორდის მოწაფე. ასწავლიდა კემბრიჯისა და ლივერპულის უნივერსიტეტებში (პროფ. 1935–1948). 1943–1946 წლებში ხელმძღვანელობდა „მანჰეტენის პროექტში“ მონაწილე ბრიტანელ მეცნიერთა ჯგუფს. მთავარი სამეცნიერო ნაშრომები ბირთვული ფიზიკის დარგში აქვს. 1914 წელს აღმოაჩინა, რომ β-დაშლის დროს ბირთვიდან ამოტყორცნილი β-ნაწილაკებს აქვთ განუწყვეტელი სპექტრი. 1920 წელს ექსპერიმენტულად დაამტკიცა ატომური ბირთვის მუხტის ტოლობა ელემენტის რიგის ნომერთან. შეისწავლა (რეზერფორდთან ერთად) მსუბუქი ელემენტების ბირთვის ხელოვნური დაშლა და ელექტრონების სპონტანური ამოვრქვევა α-ნაწილაკებით მათი დაბომბვის დროს. 1932 წელს, ფრედერიკ და ირენ ჟოლიო-კიურების ექსპერიმენტის გამეორებითა და გაღრმავებით α-ნაწილაკების ნაკადით ბერილიუმიანი სამიზნის დასხივების გზით, დაამტკიცა ნეიტრონის არსებობა. შეადგინა პირველი ნეიტრონული წყარო, შეაფასა ნეიტრონის მასა. მიღებული აქვს ლონდონის სამეფო საზოგადოების დ. ჰიუზისა (1932) და გ. კოპლის (1950) მედლები. 1945 წელს სამეცნიერო დამსახურებისათვის მიიღო სათავადაზნაურო ტიტული.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბრიტანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ონისე ბუღაძე

**ონისე ბუღაძე** (დ. 12 იანვარი, 1991, საჩხერე) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს ჩემპიონი (2015, 100 კგ), ორგზის ვერცხლისა (2014, 2017, 100 კგ) და ხუთგზის ბრინჯაოს პრიზიორი. 20 წლამდელებს შორის საქართველოს ჩემპიონატების ვერცხლისა (2010, 100 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2009, 90 კგ).  ევროპის ღია პირველობის ორგზის გამარჯვებული (2015, 2018, 100 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2017, 100 კგ), ორგზის ევროპის ჩემპიონი ( 2015, კლუჟ-ნაპოკა, რუმინეთი; 2013, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) .

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ონისე ბუღაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტატიანე

**ტატიანე სირიელი,**    ან **ტატიანე ასური**    (; ;  ) (დ. ახ. წ. 120  –  გ. ახ.წ. 180)  – ასურელი ქრისტიანი მწერალი და მე-2 საუკუნის თეოლოგი. 

## ცხოვრება 
მისი დაბადების თარიღისა და ადგილის შესახებ, ცოტა რამ თუ არის ცნობილი. თავის ჰომილეტიკურ ნაშრომში *Oratio ad Graecos* ტატიანე საკუთარი თავის შესახებ გადმოგვცემს, თავ. XLII (*ნიკეამდელი მამები*, II. 81–82): რომ იგი დაიბადა „ასურთა მიწაზე“. მეცნიერები თანხმდებიან, რომ იგი გარდაიცვალა ახ. წ. 185 წ., სავარაუდოდ, ადიაბენში.  

მან იმოგზაურა რომში, სადაც პირველად ეზიარა ქრისტიანობას. რომში ყოფნის პერიოდში, მისივე ნაწერების თანახმად, წარმართული კულტებისადმი მისმა მიუღებლობამ უბიძგა სხვა რელიგიების გაცნობისაკენ. მან მოგზაურობის დროს მიიღო ქრისტიანობა და იუსტინე მარტვილს დაუმოწაფდა. ამ პერიოდში ქრისტიანი ფილოსოფოსები ბერძენ სოფისტებთან გაცხარებულ კამათში იყვნენ. ირინეოს ლიონელის ცნობით, იუსტინეს მსგავსად, ტატიანმაც გახსნა რომში საკუთარი ქრისტიანული სკოლა.
## სქოლიო
კატეგორია:II საუკუნის რომაელები
კატეგორია:გნოსტიციზმი
კატეგორია:გარდაცვლილი 180-იანები
კატეგორია:დაბადებული 120-იანები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ფრიდონ გიგანი

**ფრიდონ გიგანი** (დ. 2 მარტი, 1993, ბოლნისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს სამგზის ჩემპიონი (2013, 2015, 2016, 73 კგ) და ორგზის ბრინჯაოს პრიზიორი (2014, 2017, 73 კგ), ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასის გამარჯვებული (2012, 73 კგ) და ბრინჯაოს პრიზიორი (2013, 73 კგ), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2011, 73 კგ) და ვერცხლის პრიზიორი (2010, 66 კგ), ძიუდოში ევროპის ჩემპიონი (2017, ვარშავა, პოლონეთი).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ფრიდონ გიგანი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გავაზის მესამე კოშკი

**გავაზის მესამე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. კოშკი დგას სოფლის განაპირას, ხაბეიშვილის ვენახში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი სათავდაცვოა, გეგმით სწორკუთხა (5,3x4,5 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით და ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. დაზიანებულია; შემორჩენილია სამი სართული სიმაღლეზე  (მეოთხე სართულის კედლები ფრაგმანტულად). ჩაქცეულია სართულ  შუა გადახურები, კედლებზე კი ჩანს კოჭების ბუდეები, პირველი სართული ამოვსებულია მიწით.  შეისრულთაღიანი შესასვლელი აღმოსავლეთით, მეორე სართულზეა. ჩრდილოეთ კედელზე ჩანს ბუხრის კვალი. სართულის ოთხივე კედელში ორ-ორი სათოფურია, სათოფურები დანარჩენ სართულებზეცაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გრუზინსკაია მისლ

მინი|გაზეთი „გრუზინსკაია მისლ“ 1907 №1 (11 მარტი)
**„გრუზინსკაია მისლ“** (, „ქართული აზრი“) — რუსულენოვანი საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და სალიტერატურო გაზეთი, ქართველ ეროვნულ-დემოკრატთა პირველი პერიოდული გამოცემა. დაარსდა თბილისში როგორც ყოველკვირეული გამოცემა, გამოვიდა ერთი ნომერი — 1907 წლის 11 მარტს; რედაქტორ-გამომცემელი — გიორგი გვაზავა.

ნომერში გამოქვეყნებულია მიხეილ წერეთლის, გიორგი გვაზავასა და სხვათა პუბლიცისტური წერილები. გაზეთი 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატის საფუძველზე მოითხოვდა საქართველოს ავტონომიურ მოწყობას, ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის ავტოკეფალიის აღდგენას, სამართალწარმოებას მშობლიურ ენაზე. გაზეთის გამოცემა აიკრძალა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის სპეციალური განკარგულებით, ხოლო გვაზავა დააპატიმრეს და გადაასახლეს.

## ლიტერატურა
* ჯანელიძე ო., ნარკვევები საქართველოს ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ისტორიიდან, თბ., 2002;

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:1907 წელს დაარსებული გაზეთები
პრისკილა და აკვილა

**პრისკილა** (, *Priskilla)* და **აკვილა** (, *Akylas* ) — პირველი საუკუნის ქრისტიანი მისიონერები, დაქორწინებული წყვილი, რომელთა შესახებაც მოგვითხრობს ახალი აღთქმა. 

თანამედროვე ქრისტიანული შეხედულებისგან განსხვავებით, რომ ადრეული ქრისტიანული ტრადიციით ქალები არ ასწავლიდნენ კაცებს, აშკარაა, რომ პრისკილა, აკვილასთან ერთად, ასწავლიდა აპოლოსს, ადრეული ქრისტიანული პერიოდის მქადაგებელს. აკვილა, ტრადიციის თანახმად, ქრისტეს სამოცდაათ მოწაფეს შორის მოიხსენიება. პრისკილა და აკვილა ცხოვრობდნენ, მუშაობდნენ და მოგზაურობდნენ პავლე მოციქულთან ერთად, რომელიც მათ თავის თანაშემწეებად მოიხსენიებს: „კითხვაჲ არქუთ პრისკილას და აკჳლას, თანა-შემწეთა ჩემთა, ქრისტეს იესუჲს მიერ“ (რომ. 16:3).  

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში
* წმინდანები აკვილა და პრისცილა  
* ასწავლიდა თუ არა პრისკილა აპოლონს?  

კატეგორია:გარდაცვლილი I საუკუნე
კატეგორია:წმინდანები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნიკოლოზ იზორია

**ნიკოლოზ იზორია** (დ. 31 აგვისტო, 1985, ფოთი) — ქართველი სპორტსმენი (კრივი). ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2004, პულა, ხორვატია, 51 კგ). ახალგაზრდებს შორის  ევროპისა და მსოფლიოს ჩემპიონატების მესამე პრიზიორი (2001).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნიკოლოზ იზორია  — ქართული სპორტი 

კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:ფოთში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოკრივეები
კატეგორია:დაბადებული 31 აგვისტო
ადოპციონიზმი

მინი|379x379პქ| ფრანჩესკო ალბანი, *ქრისტეს ნათლობა*
**ადოპციონიზმი**, იგივე **ადოპციანიზმი** — ქრისტიანული თეოლოგიური მოძღვრება, რომლის მიხედვითაც იესო მიიჩნევა ღმერთის მიერ შვილად აყვანილად. დოქტრინის მიხედვით, იესო იყო ადამიანი, რომელმაც თავისი სათნოებითა და მორჩილებით ღმერთისგან შვილად აყვანის პატივი დაიმსახურა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ადოპციონიზმი *კათოლიკურ ენციკლოპედიაში* 
* ადოპციონიზმი *ქრისტიანულ ციკლოპედიაში* 
* თავი XI. დოქტრინული წინააღმდეგობები ფილიპ შაფის ქრისტიანული ეკლესიის ისტორიიდან

კატეგორია:ქრისტიანული ტერმინები
საბა ინანეიშვილი

**საბა ინანეიშვილი** (დ. 18 ივნისი, 2001, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო, სამბო). ძიუდოში ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2018, 90 კგ). სამბოში ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2019, +87 კგ)

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* საბა ინანეიშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:დაბადებული 18 ივნისი
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
აპოლონიოს ეფესელი

[მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| [ეფესოს ტაძარი|არტემისის ტაძრის ადგილი ეფესოში. ]]
**აპოლონიოს ეფესელი**  (; მოღვ. 180–210 წწ.) — ანტიმონტანისტი ბერძენი საეკლესიო მწერალი. სავარაუდოდ, მცირე აზიიდან. აპოლონიოსი საფუძვლიანად გაეცნო ეფესოს ქრისტიანულ ისტორიასა და ფრიგიელი მონტანისტების საქმეებს. *პრედესტინატუსის* უცნობი ავტორი ამბობს, რომ იგი იყო ეფესოს ეპისკოპოსი.  

## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი III საუკუნე
კატეგორია:დაბადებული II საუკუნე
კატეგორია:ძველი ბერძენი მწერლები
მარია კაზაკოვა

**მარია კაზაკოვა** (დ. 15 ივლისი, 2001) — ქართველი სპორტსმენი (ფიგურული ციგურაობა), ჭაბუკებს შორის გრან პრი ტურნირის გამარჯვებული (2019, ტურინი, იტალია), ახალგაზრდებს შორის ტურინის გრან-პრის გამარჯვებული (2019, ტურინი, იტალია), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2018, ტორუნი, პოლონეთი), ახალგაზრდებს შორის ზაგრების გრან-პრის გამარჯვებული (2019, ზაგრები, ხორვატია), საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2019, გერმანია).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* მარია კაზაკოვა  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:ქართველი მოციგურავეები
ედუარდ კაკაბაძე

**ედუარდ კაკაბაძე** (დ. 2 აგვისტო, 2001, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძალოსნობა), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2018, მილანი, იტალია, 77 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ედუარდ კაკაბაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 2 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძალოსნები
გიორგი გრუზინსკი

მინი|თავადი გიორგი გრუზინსკი
**გიორგი ალექსანდრეს ძე გრუზინსკი** (; დ. 2 ნოემბერი, 1762, მოსკოვი, — გ. 15 მაისი, 1852, სოფ. ლისკოვო) — რუსეთის იმპერიის მემამულე, მეცენატი, რუსეთში ემიგრირებული მეფე ბაქარის შვილიშვილი და ალექსანდრე ბაქარის ძის შვილი. 

განათლება მიიღო ოჯახში. შეისწავლა უცხო ენები. 1768 წელს იმპერატორ ეკატერინე II-ის ბრძანებით ჩარიცხეს პეტერბურგის ქვეითთა პოლკში, 1776 წლიდან ელიზავეტგრადის მსუბუქ ცხენოსანთა პოლკში იყო, მიიღო კაპიტნის (1778) და მაიორის (1786) წოდებები. მის სამხედრო კარიერას ხელი შეუშალა მამის, ალექსანდრე ბაქარის ძის ქართლის ტახტისთვის ბრძოლამ და ამ ნიადაგზე ეკატერინე II-თან წარმოქმნილმა უთანხმოებამ. 1786 წელს მაიორის წოდებით გადადგა და დასახლდა ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის სოფელ ლისკოვოში. 1792 წელს აირჩიეს ჯერ მაკარიევოს მაზრის თავადაზნაურთა წინამძღოლად, 1795 წელს კი — ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის თავად-აზნაურთა წინამძღოლად. 1798 წელს პავლე I-მა ხისტი ხასიათის გამო გადააყენა. საქართველოს რუსეთთან შეერთების წინა წლებში გრუზინსკი შეხვდა იმპერატორ ალექსანდრე I-ს და მის მამულში დაცული რელიკვია — წმ. ნინოს ჯვარი — გადასცა. 1807–1828 ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის თავად-აზნაურთა წინამძღოლი იყო. საფრანგეთ-რუსეთის ომის (1812) დროს სათავეში ჩაუდგა ნიჟნი-ნოვგოროდის სახალხო ლაშქარს. 

გრუზინსკი თავისი დროის ერთ-ერთი მდიდარი მემამულე იყო რუსეთში. თავისი შემოსავლის ნაწილი მან ნიჟნი-ნოვგოროდის ცენტრში სასახლეების გაფართოებას მოახმარა. მან დააარსა ინვალიდთა თავშესაფარი, აღსაზრდელთა სახლი; ლისკოვოში გახსნა აფთიაქი, 1800 წელს კი ააშენა სამრეკლო, დიდი ქვის ტაძარი, თვითონვე იკისრა საეკლესიო მსახურების ყველა ხარჯი. 1848 წელს ქალაქის სასწავლებელს თავისი სასახლე აჩუქა. თვითონვე ინახავდა მოსწავლეებსაც. მფარველობდა და ეხმარებოდა დეკაბრისტებს. ჰქონდა მდიდარი ბიბლიოთეკა ქართულ, რუსულ და ევროპულ ენებზე. დაკრძალულია თავისსავე აშენებულ ტაძარში.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1762
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1852
კატეგორია:რუსი საზოგადო მოღვაწეები
გიორგი კაციაშვილი

**გიორგი კაციაშვილი** (დ. 21 აპრილი, 1996, კასპი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2012, 55 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი

**ნუგზარ პეტრეს ძე ბაგრატიონ-გრუზინსკი** (დ. 25 აგვისტო, 1950, თბილისი, — გ. 1 მარტი, 2025) — ქართველი რეჟისორი, პოეტ პეტრე გრუზინსკის შვილი, ბაგრატიონთა შთამომავალი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი 1971 წელს და სარეჟისორო ფაკულტეტი 1976 წელს. რეჟისორად მუშაობდა საქართველოს ტელევიზიაში (1975, 1980-1984), თბილისის კინომსახიობთა თეატრში (1975-1980, 1984-1991). 1991-1994 წლებში ასწავლიდა ხელოვნების აკადემიაში. 1996-1997 წლებში იყო გრიბოედოვის თეატრის მთავარი რეჟისორი, 1997 წლიდან — კინომსახიობთა თეატრის მთავარი რეჟისორი. დადგმული აქვს სპექტაკლები: მ. ფერმოს „კარებს აჯახუნებენ“, მიხეილ მრევლიშვილის „წამება დედოფლისა“, ილია ჭავჭავაძის „განდეგილი“, გურამ დოჩანაშვილის „აღდგენითი სამუშაოები“, ნოდარ დუმბაძის „ასტვაც ინჩუ ჰამარ“ და სხვ. გადაღებულია მხატვრულ ფილმში „ღიმილის ბიჭები“ (ჭკუისკოლოფა).

ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი არის „საქართველოს სამეფო სახლის“ მეთაური, თუმცა ბაგრატიონთა შთამომავლებს შორის სამეფო სახლის უფროსობის საკითხი სადავოა გრუზინსკის ყოფილი სიძის, დავით ბაგრატიონ-მუხრანელის ანალოგიური პრეტენზიის გამო. საქართველოს საპატრიარქოს მეცადინეობით დავით მუხრანელი 2009-2013 წლებში დაქორწინებული იყო ნუგზარის ქალიშვილზე, ანაზე.

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. –  თბ., 1998-1999. - გვ. 31

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ქართველი თეატრის რეჟისორები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ნუგზარ
ნუგზარ
ნამეტია ბერძენიშვილი

**ნამეტია (ივლიტე) ბერძენიშვილი** (დ. 3 მარტი, 1891, შუა ფარცხმა — გ. 1 აგვისტო, 1988, პარიზი) — ქართველი ემიგრანტი, „ლევილის დედა“, სახალხო გვარდიელი, ვლადიმერ გოგუაძის მეუღლე.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გურიის სოფელ შუა ფარცხმაში ღარიბი და მრავალშვილიანი გლეხების, ანტონ ბერძენიშვილისა და რუსუდან ჯიბლაძის ოჯახში მეცხრე შვილად. ამიტომ შეარქვეს ნამეტია. 1918 წელს შევიდა ახალგახსნილი თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტზე. 1919 წელს, მე-2 კურსის სტუდენტი, ცოლად გაჰყვა ვლადიმერ გოგუაძეს, მიატოვა სწავლა და გოგუაძესთან ერთად იბრძოდა სახალხო გვარდიის ჯავშნოსან მატარებელზე.

1921 წელს სტამბოლში ჩააკითხა დაჭრილ მეუღლეს. 1923 წელს ისინი რუმინეთ-პოლონეთის გავლით პარიზში ჩავიდნენ და თავი ლევილის მამულს შეაფარეს. აქ მათ ააგეს ნალია გურულ ყაიდაზე, მოჰყავდათ სიმინდი, ამზადებდნენ ყველსა და თაფლს, აყენებდნენ ღვინოს

ნამეტია ბერძენიშვილის ინიციატივით შეგროვებული იქნა თანხა, რომლითაც შეძენილ იქნა მიწა ქართული სასაფლაოსთვის და მოეწყო ლევილის ქართული სასაფლაო. მანამდე პარიზში და მის ახლომახლო მცხოვრები ქართველებიც სულ სხვადასხვა ადგილას საფლავდებოდნენ. ადგილობრივმა კომუნამ ემიგრანტ ქართველებს ლევილს გარეთ მცხოვრებ ქართველების დასაფლავების ნებაც დართო. ამის გამო ნამეტიას „ლევილის დედა“ შეარქვეს. 

## ლიტერატურა
*
*
*
*„მებრძოლი საქართველო“ N6 გვ. 64-66 — პარიზი, 1988
*„მებრძოლი საქართველო“ N3 გვ. 55-56 — პარიზი, 1987

კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
გრუნერის აისი

მინი|გრუნერის აისი
**გრუნერის აისი** (Anthocharis gruneri) — პეპელა თეთრულასებრთა ოჯახისა, იშვიათი სახეობა, აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვის ენდემი. ამიერკავკასიაში გვხვდება მისი ქვესახეობა. გრუნერის აისის გავრცელების ჩრდილოეთი საზღვარია საქართველო. გვხვდება სამხრეთ მთიანეთის (ახალციხე-ახალქალაქი, თბილისის მიდამოები) და კავკასიონის (თუშეთი) ქსეროფიტულ დაჯგუფებებში მცირე პოპულაციების სახით. პეპელა ძირითადად გვხვდება ივნის-ივლისში (ზოგჯერ ადრეც), მთაში კი — უფრო გვიან. გრუნერის აისის მატლი იკვებება ღორღორას (Sysimbrium) გვარის წარმომადგენლებით. დიაპაუზას გადის ჭუპრის ფაზაში. საქართველოში დაცულია საგურამოს, ბორჯომისა და ახმეტის ნაკრძალებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრულასებრნი
ნიკოლოზ კახელაშვილი

**ნიკოლოზ კახელაშვილი** (დ. 14 ნოემბერი, 1995, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (2015, სალვადორ დი ბაჰია, ბრაზილია, 96 კგ), ახალგაზრდებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2015, რიგა, ლატვია, 96 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნიკოლოზ კახელაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
ნოდარ ბერიაშვილი

**ნოდარ ბერიაშვილი** (დ. 21 აპრილი, 1999, თბილისი,) — ქართველი ძიუდოისტი და სამბისტი. სამბოში ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2018, პრაღა, ჩეხეთი), ძიუდოში  ჭაბუკებს შორის ევროპის თასის ორგზის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (2016, ანტალია, თურქეთი;ბერლინი, გერმანია).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნოდარ ბერიაშვილი — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კუკური კირცხალია

**კუკური კირცხალია** (დ. 23 ოქტომბერი, 1994, სენაკი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), 23-წლამდელებს შორის საერთაშორისო ტურნირის გამარჯვებული (2016, სოფია, ბულგარეთი, 98 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* კუკური კირცხალია  — ქართული სპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1994
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კორუნიის ბრძოლა

მინი|გენერალ ჯონ მურის სიკვდილი.
**კორუნიის ბრძოლა** — ბრძოლა საფრანგეთის და ბრიტანეთის ჯარებს შორის 1809 წლის 16 იანვარს ესპანეთში, ქალაქ კორუნიასთან (ლა-კორუნია), ნაპოლეონის ომებისა და ნახევარკუნძულის ომის ერთ-ერთი ეპიზოდი. 

1808 წლის ნოემბერ-დეკემბრის კამპანიაში ნაპოლეონის მიერ ესპანეთის ჯარების დამარცხების შემდეგ ბრიტანეთის საექსპედიციო კორპუსმა (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 12-მდე ქვემეხი) გენერალ-ლეიტენანტ ჯონ მურის სარდლობით უკან დაიხია სანაპიროსკენ, კორუნიას მიმართულებით, საიდანაც სამეფო ფლოტს მისი ევაკუაცია უნდა განეხორციელებინა. ბრიტანელებს ფეხდაფეხ მისდევდა საფრანგეთის მარშალ ნიკოლა ჟან დე დიე სულტის კორპუსი (დაახლ. 16 ათასი კაცი, 20 ქვემეხი), რომლის მოგერიებაც ბრიტანელებს უწყვეტი არიერგარდული ბრძოლებით უწევდათ. 1809 წლის 16 იანვარს ფრანგებმა იერიში მიიტანეს კორუნიას ნავსადგურში გემებში ჩასხდომის პროცესში მყოფ მტრის ჯარებზე. ბრძოლა დაღამებამდე გაგრძელდა. ფრანგებმა კორუნია დაიკავეს, თუმცა ბრიტანელების ევაკუაციისთვის ხელის შეშლა ვერ შეძლეს. ბრძოლაში ბრიტანელებმა მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 900 კაცამდე დაკარგეს, 300 ავადმყოფი კი კორუნიაში დატოვეს. სასიკვდილოდ დაიჭრა გენერალი მურიც. ფრანგების დანაკარგები მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 700 კაცამდე იყო.

## ლიტერატურა
* Gates, David (2002) [1986], The Spanish Ulcer: A History of the Peninsular War. Pimlico, ISBN 0-7126-9730-6.

კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები
კატეგორია:1809
კატეგორია:1809 წლის ბრძოლები
ჰენკ აარონი

[მინი|ჰენკ აარონი, [2010.]]
**ჰენრი ლუის „ჰენკ“ აარონი** (; დ. 5 თებერვალი, 1934, მობილი, ალაბამა, აშშ, – გ. 22 იანვარი, 2021, ატლანტა, ჯორჯია, აშშ) — ამერიკელი ბეისბოლისტი (აუტფილდერი). 

ბეისბოლის მთავარ ლიგაში აარონის დებიუტი 1954 წელს შედგა „მილუოკი ბრეივზის“ (1965 წლიდან ეწოდებოდა „ატლანტა ბრეივზ“) შემადგენლობაში. 1975 წელს გადავიდა „მილუოკი ბრიუერსში“, ხოლო 1976 წელს აქტიურ სპორტულ მოღვაწეობას ჩამოშორდა. ბეისბოლის ძირითად ლიგებში საერთო ჯამში 23 სეზონი ითამაშა. მიჩნეულია ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდეს ბეისბოლისტად. მისი რეკორდების (755 „ჰოუმრანი“, 1477 „დამატებითი დარტყმა ბაზაზე“, 2297 „გარბენი დარტყმის შემდეგ“) გაუმჯობესება ჯერჯერობით ვერავინ შეძლო. მხოლოდ ტაი კობმა და პიტ როუზმა აჯობეს აარონს დარტყმების საერთო რაოდენობით (3771). დაჯილდოებულია თავისუფლების საპრეზიდენტო მედლით (აშშ, 2002).

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:ამერიკელი ბეისბოლისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
გურამ ბიგანიშვილი

**გურამ ბიგანიშვილი** (10 მაისი, 1950, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (აფროსნობა), სსრკ ორგზის ჩემპიონი (1982, 1984), სსრკ თასის ორგზის მფლობელი (1983, 1986),ბალტიის საერთაშორისო რეგატის რვაგზის ჩემპიონი. XXV და XXVI ოლიმპიური თამაშების მონაწილე: 1992, ბარსელონა – XIII ადგილი; 1996, ატლანტა – XVI ადგილი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1984). 

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* გურამ ბიგანიშვილი — ქართული სპორტი
* გურამ ბიგანიშვილი — ოლიმპიური ცენტრი

კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი აფროსნები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
ლიხაურის ღვთისმშობლის ხატები

**ლიხაურის ღვთისმშობლის ხატი** — ღვთისმშობლის სამი ხატი ლიხაურის ეკლესიის საგანძურიდან.

## პირველი
აღნიშნული ხატი (0,37x0,3 მ.) დიმიტრი ბაქრაძემ პირველად მოინახულა და აღწერა 1873 წელს, ხოლო 1890 წელს — ნიკოდიმ კონდაკოვმა და 1907 წელს კი ექვთიმე თაყაიშვილმა გამოაქვეყნეს თავის ნაშრომებში. ხატი შეტანილია ერმაკოვის კატალოგშიც (№2014, 2015).

ღვთისმშობლის ხატი ჩვილედით შემკული იყო ვერცხლის პერანგით, რომლის წინა მხარეს ქვევით არშიაზე ეწერა:

უკანა მხარეს:

Ermakov. 2014. Лихауры. Сереб. образ Б.М.jpg|მინი|ღვთისმშობლის ხატი
Ermakov. 2015. Лихауры. Обрат. стор. №2014 сереб. образа Б.М. с груз. над.jpg|ღვთისმშობლის ხატის ზურგი

## მეორე
ღვთისმშობლის ვერცხლის ეს ხატი (0,12x0,1 მ.) აღწერილი აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს, ფოტო შეტანილი აქვს კონდაკოვსაც თავის აღწერაში და შესულია ერმაკოვის კატალოგშიც (№2012, 2013).

Ermakov. 2012. Лихауры. Сереб. образ Б.М.jpg|ღვთისმშობლის ხატი
Ermakov. 2013. Лихауры. Обрат. стор. №2012 образа с груз. надп.jpg|ღვთისმშობლის ხატის ზურგი

## მესამე
აღნიშნული ხატი (0,31x0,23 მ.) არ აქვს დიმიტრი ბაქრაძეს აღწერილი, თუმცა გვხვდება კონდაკოვთან, თაყაიშვილთან და დიმიტრი ერმაკოვის კატალოგშიც (№2041).

ღვთისმშობლის ხატზე, რომელიც მდარე ხელობისაა, მხედრულის ხელით ზემოთ აწერია: 
 
და ქვემოთ:

file:72. ხატი ლიხაურიდან.png|ღვთისმშობლის ხატი

## ლიტერატურა
*Бакрадзе Д., „Археологическое путешествие по Гурии и Адчаре“. СПб. ст. 109-110, 1878г.
*Кондаков Н. П., Бакрадзе Д. „Опись памятников древности в некоторых храмах и монастырях Грузии“. СПб. ст. 138-139, 1890г.
*თაყაიშვილი ექ., არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წიგნი I, 1907, გვ. 27-28.

კატეგორია:ლიხაურის ეკლესია
კატეგორია:ქართული ხატები
კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
უშაკოვის კუნძული

**უშაკოვის კუნძული** () — კუნძული კარის ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში. რუსეთის ფედერაციის შემადგენლობაში. ფართობი 328 კმ², 1954 წლიდან საბჭოთა კავშირის დაშლამდე ფუნქციონირებდა პოლარული სადგური.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:კარის ზღვის კუნძულები
კატეგორია:რუსეთის კუნძულები
კატეგორია:დაუსახლებელი კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
გრძელი მცურავი

მინი|გრძელი მცურავი
**გრძელი მცურავი**, ასევე **ესკულაპის გველი** (, ყოფ. Elaphe longissima) — უშხამო გველი ანკარასებრთა ოჯახისა (მცურავები). მისი სხეულის სიგრძეა 100–150 სმ. გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში, მცირე აზიაში, ჩრდილოეთ ირანში, მოლდოვაში, სამხრეთ-დასავლეთ უკრაინაში, ყირიმში, კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ ნაწილში. ბინადრობს ტყეებში, ბუჩქნარში, მთის ფერდობზე ზ. დ. 2000 მ-მდე. იმალება ნაპრალებში, ფუღუროებში და ა. შ.; კარგად დაცოცავს ხეებზე. იკვებება წვრილი ხერხემლიანებით (ძირითადად თბილსისხლიანებით). ივნისსა და ივლისის დასაწყისში ფხვიერ მიწაზე ან ხმელ ფოთლებში დებს 4–10 კვერცხს. ნაშიერები იჩეკებიან აგვისტო-სექტემბერში. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ანკარასებრნი
გრძელიძე

საკუთარი სახელი **გრძელიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დავით გრძელიძე — არქიტექტორი
* თამარ გრძელიძე — თეოლოგი, დიპლომატი
* თეიმურაზ გრძელიძე — უშიშროების გენერალ-მაიორი 
* რევაზ გრძელიძე — ისტორიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იშხნის საქტიტორო რელიეფი

**იშხნის საქტიტორო რელიეფი** — იშხნის ტაძრის ტიმპანის ქვა. აღმოჩნდა იშხნის ტაძრის სარესტავრაციო სამუშაოების მიმდინარეობისას, კომპლექსის ეზოში მიწის დადაბლების დროს. აღმოჩენის ზუსტი ადგილი და სხვა დეტალები უცნობია. რელიეფს 2014 წლის ივლის-აგვისტოში მიაკვლია ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის მეცნიერთა ჯგუფმა პროექტის „ტაო-კლარჯეთი – ისტორიისა და კულტურის ძეგლები“ ექსპედიციის ფარგლებში, ქალაქ რიზეს მუზეუმში. ტიმპანი დაზიანებულია. მისი ზომებია: სიგანე — 113 სმ, სიმაღლე — 57,5 სმ, სისქე — 26,5 სმ. მეცნიერების მოსაზრებით იგი დასავლეთი კარიბჭის ნაწილი უნდა ყოფილიყო. რელიეფის გაფორმებისა და სტილის მიხედვით თარიღდება XI საუკუნით. 

## აღწერა 
ტიმპანის ქვის ზედაპირი სრულად არის დამუშავებული. გარშემო დატოვებულია ვიწრო ზოლი, დანარჩენი არე კი შემოსაზღვრულია დამუშავებული კანტით, რომელიც ალაგ-ალაგ ან მარყუჟს აკეთებს, ან კომპოზიციის გასაფორმებელ იგივე ტიპის კანტებს ეწვნის. ცენტრში გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმით, მარჯვნივ კი ქტიტორი. მარცხენა მხარეს წნული კანტებით მოსაზღვრული ორი მედალიონია, რომლებშიც ლომი და კურდღელია გამოქანდაკებული. ღვთისმშობლისა და მაცხოვრისკენ შებრუნებულ ქტიტორს ხელში ტაძრის მოდელი უჭირავს.

ღვთისმშობლის გამოსახულებასთან არის განმარტებითი ასომთავრული წარწერა თავთან, აქეთ-იქით: „დ(ე)დ(ა)ჲ ღ(მრთისა)ჲ“. ქტიტორის გამოსახულებასთან არანაირი განმარტებითი წარწერა არ გვხვდება.

ტიმპანი მეცნიერების აზრით განზრახ არის დაზიანებული. ღვთისმშობლის, მაცხოვრის და ქტიტორის სახეები ჩამოთლილია. ჩამოტეხილია ქტიტორის მარცხენა ხელი, აგრეთვე მაცხოვრის ხელის მტევანი, რომელშიც გრაგნილი უჭირავს. ქვა ქტიტორის გამოსახულებასთან ორ ნაწილადაა სიგრძეში გაპობილი.

ვინაიდან საქტიტორო რელიეფი რელიგიურ კომპოზიციასა და ადამიანთა გამოსახულებებს შეიცავდა იგი ტაძრის მეჩეთად გადაკეთებისთანავე უნდა ჩამოაგდოთ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კუდავა ბ., საითიძე გ., ახლად აღმოჩენილი საქტიტორო რელიეფი იშხნიდან, საქართველოს სიძველენი, 18, თბ., 2015

კატეგორია:იშხანი
თეიმურაზ გრძელიძე

**თეიმურაზ ივანეს ძე გრძელიძე** (დ. 5 აგვისტო, 1956, ბათუმი) — ქართველი უშიშროების სამსახურის გენერალ-მაიორი (1994).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის ფაკულტეტი 1978 წელს. 1978–1980 წლებში მუშაობდა საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით და საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტში ინჟინრად. სწავლობდა საბჭოთა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის ქ. მინსკის უმაღლეს კურსებზე 1980-1981 წლებში. 1981 წლიდან მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო უშიშროების ორგანოებში. საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ იყო დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე (1997-2000), უშიშროების მინისტრის მოადგილე (2000-2001), დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე (2001-2004). იყო პანკისის ხეობაში საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების ძალების ოპერაციის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III (1996) და II ხარისხის (2001) და ღირსების (1996) ორდენებით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1978)
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
ზაურ კენჭაძე

**ზაურ კენჭაძე** (დ. 31 მარტი, 1998, თბილისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), ახალგაზრდებს შორის ევროპის თასისგამარჯვებული (2018, კლუჟ-ნაპოკა, რუმინეთი, 100 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ზაურ კენჭაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
არჩილ მინდიაშვილი (არქიტექტორი)

**არჩილ მინდიაშვილი** (დ. 1 მარტი, 1951, თბილისი, — გ. 2 აპრილი, 2020) — ქართველი არქიტექტორი; საქართველოს ეროვნულ და სოციალურ ურთიერთობათა აკადემიის და საქართველოს საინჟინრო აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი 1973 წელს. არქიტექტორად მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტებში „საქსოფლმშენსახპროექტი“ (1973-1976) და „საქქალაქმშენსახპროექტი“ (1977-1991). 1991 წლიდან იყო საქართველოს საპატრიარქოს საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცენტრის მთავარი არქიტექტორი. თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის პროექტის კონკურსში (1989-1990) გამარჯვების შემდეგ დაინიშნა წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის პროექტის მთავარ არქიტექტორად (1995) და ხელმძღვანელობდა წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსის აღმშენებლობის შემოქმედებით გაერთიანება „კათედრალს“ (1998 წლიდან). მის მიერ განხორციელებული მნიშვნელოვანი პროექტებია: თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძარი (1995-2004), წმ. ილია თეზბიტელის ტაძარი და სამრეკლო (წმ. სამების საკათედრო ტაძრის კომპლექსში, 1998), პარიზის წმინდა მეფე თამარის სახელობის ახალი ქართული ტაძარი (2008-2009), ზუგდიდის ივერიის ყოვლაწმინდა ღვთისმშობლის სახელობის საკათედრო ტაძარი (მშენებლობა დაიწყო 2009) და სხვ. დაჯილდოებულია საეკლესიო და სახელმწიფო ჯილდოებით, მ.შ. წმინდა გიორგის ოქროს ორდენით და ღირსების ორდენით.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 411-412

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1973)
გრძელფრთიანი ღამურა

მინი|გრძელფრთიანი ღამურა
**გრძელფრთიანი ღამურა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ხელფრთიანების რიგისა. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, აზიასა და ავსტრალიაში. 

საქართველოში გვხვდება მხოლოდ ერთი სახეობა. რეგისტრირებულია ბათუმში, სოხუმში, ზუგდიდში, თბილისსა და მის შემოგარენში. ბინადრობს ტაძრებისა და სამრეკლოების გუმბათებს ქვეშ, სახლების სხვენში, გამოქვაბულებსა და ხის ფუღუროებში. შემოდგომით დიდდიდ გუნდებად მიფრინავს სამხრეთით (ინდოეთი, აფრიკა). მაისის ბოლოს – ივნისში შობს 1–2 ნაშიერს. გრძელფრთიანი ღამურა ანადგურებს მავნე მწერებს. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხელფრთიანები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ნეპალის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
ნიკელის ქლორიდი

**ნიკელის ქლორიდი** — ქიმიური ნივთიერება ფორმულით NiCl2. ანჰიდრიტ მარილს აქვს ყვითელი ფერი, ხოლო ჰექსაჰიდრატი NiCl2·6H2O არის მწვანე. ნაერთი გამოიყენება მრავალ ქიმიურ სინთეზში. დადასტურებულია, რომ აქვს კანცეროგენული თვისებები.

## პროდუქცია და სინთეზი
იმისათვის რომ ჰიდრატი მარილი გადავიდეს ანჰიდრიტში, ამისათვის მხოლოდ გახურება არ კმარა, ვინაიდან 66-133 °C-ზე მიიღება ნიკელის ქლორიდის დიჰიდრატი. ანჰიდრიტის მისაღებად იყენებენ თიონილის ქლორიდს. რეაქციის პროდუქტებია ნიკელის ქლორიდი გოგირდის დიოქსიდი და ქლორწყალბადის აირი:
:NiCl2.6H2O + 6 SOCl2 -> NiCl2 + 6SO2 + 12HCl
დეჰიდრატაციისას მარილის შეფერილობა მწვანედან ყვითელში გადადის.

სხვა გზით მისი მიღება შესაძლებელია სუფთა პროდუქტი ჰექსაამინონიკელის ქლორიდისგან, რომელიც იშლება გახურებისას:
:\overset{hexammine\atop nickel~chloride}{[Ni(NH3)6]Cl2} ->[175-200^\circ\ce{C}] NiCl2{} + 6NH3

## სქოლიო
კატეგორია:ქლორიდები
კატეგორია:ნიკელის ნაერთები
ლაშა გიუნაშვილი

**ლაშა გიუნაშვილი** (დ. 29 ივნისი, 1992, ქარელი) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს ჩემპიონი (2014), ორგზის ვერცხლისა (2012, 2016) და ბრინჯაოს (2017) პრიზიორი, ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2010), ევროპის ჩემპიონი (2017, ვარშავა, პოლონეთი).

## ძირითადი რესურსები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ლაშა გიუნაშვილი — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 29 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ამერიკის პენსიონერთა ასოციაცია

**ამერიკის პენსიონერთა ასოციაცია**, „ეი-ეი-არ-ფი“, ( — AARP) — საზოგადოებრივი, არაპარტიული ორგანიზაცია ამერიკის შეერთებულ შტატებში, რომლის მიზანია 50 წელს გადაცილებული ამერიკელების უფლებებისა და ინტერესების ლობირება. 

დააფუძნა 1958 წელს ყოფილმა პედაგოგმა ეთელ ანდრუსმა. 1982 წელს შეუერთდა ანდრუსის მიერვე 1947 წელს დაარსებულ პენსიონერი მასწავლებლების ეროვნულ ასოციაციას. გამოსცემს ჟურნალ „AARP The Magazine“-ს (ყოფ. „Modern Maturity“), რომელიც ამერიკაში ყველაზე დიდი ტირაჟის მქონე პერიოდული გამოცემაა. ორგანიზაცია აერთიანებს 38 მილიონ წევრს (2018). არჩევნებში ასოციაციის წევრების გამორჩეულად მაღალი აქტიურობის გამო AARP აშშ-ში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ინტერესთა ჯგუფად ითვლება.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის არაკომერციული ორგანიზაციები
კატეგორია:1958 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
რევაზ გრძელიძე

**რევაზ კონსტანტინეს ძე გრძელიძე** (დ. 1 აგვისტო, 1930, სოფ. ბარი (ონის მუნიციპალიტეტი), — გ. 28 დეკემბერი, 1998, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1974), პროფესორი (1976), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1990). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ისტორიის ფაკულტეტი 1953 წელს. 1960–1964 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის (სკკპ) ისტორიის კათედრის უფროსი მასწავლებელი, 1965–1976 წლებში — მეცნიერული კომუნიზმის კათედრის დოცენტი, 1977–1981 წლებში — თსუ პრორექტორი, 1987–1991 წლებში — თსუ სკკპ ისტორიის კათედრის, ხოლო 1991–1998 წლებში — პოლიტიკურ პარტიათა ისტორიის კათედრის გამგე. იკვლევდა საქართველოს უახლესი ისტორიის საკითხებს.

## ბიბლიოგრაფია 
* საქართველოს დამოუკიდებლობის ეროვნული კომიტეტი (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1995. - 60გვ.
* 1924 წლის სახალხო აჯანყება საქართველოში (1914-1918 წწ) (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1992. - 56გვ.
* სოციალიზმის სრულყოფა და ეროვნული ურთიერთობა (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1987. - 265გვ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
გუგული

**გუგული**, *ჩვეულებრივი გუგული* () — ფრინველი გუგულისნაირთა რიგისა. ზომით მტრედზე პატარაა, შორიდან ჰგავს მიმინოს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში რეგისტრირებულია როგორც მოზაფხულე გადამფრენი ფრინველი. ბინადრობს ფოთლოვანსა და შერეულ ტყეებში, ანთროპომორფულ ლანდშაფტში (ბაღები, ველმინდვრები და მისთ.). ტიპური ბუდობრივი პარაზიტია. გაზაფხულ-ზაფხულის განმავლობაში ბეღურასნაირთა ბუდეებში დებს 12–25 კვერცხს. დადებისას იტაცებს და ჭამს მასპინძლის 1–2 კვერცხს. გუგულის მართვე გამოჩეკისთანავე რეფლექსურად აგდებს ბუდიდან მასპინძლის ბარტყებსა და კვერცხებს. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, რითაც სარგებლობა მოაქვს. „გუგულით“ აგრეთვე მოიხსენიებენ გუგულისებრთა ოჯახის (*Сuculidae*) სხვა წარმომადგენლებსაც (სულ მსოფლიოში დაახლოებით 39 გვარის 129 სახეობაა). „ბუდობრივი პარაზიტიზმი“ დამახასიათებელია მხოლოდ 80 სახეობისათვის.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:გუგული
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
მაგდალენა აბაკანოვიჩი

**მაგდალენა აბაკანოვიჩი** (; დ. 20 ივნისი, 1930, ფალენტი, პოლონეთი, — გ. 20 აპრილი, 2017, ვარშავა) — პოლონელი მხატვარი და მოქანდაკე. საერთაშორისო აღიარება მოუტანა მასიურმა, ბიომორფულმა ტექსტილურმა ქანდაკებებმა.

დაიბადა არისტოკრატული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა ვარშავის სახვითი ხელოვნების აკადემია (1955). 1979 წლიდან პოზნანის ხელოვნების უნივერსიტეტის პროფესორი იყო. მუშაობდა გრაფიკაში, ფერწერაში, მხატვრული ტექსტილის დარგში. აბაკანოვიჩი იყო ტექსტილური ქანდაკების პიონერი და აქტიური პოპულარიზატორი. აქანდაკებდა ასევე ბრინჯაოში, ქვაში, რკინასა და ბეტონში. მისი ნამუშევრებისთვის, რომელთაც თავადვე „აბაკანები“ უწოდა, დამახასიათებელია მონუმენტურობა, ექსპრესიულობა და ბუნებრივი ფორმების გამეორება. მის სტილს ბევრი მიმბაძველი გამოუჩნდა ევროპასა და ამერიკაში.

ფაილი:Abakany Cytadela Poznan.jpg|მინი|„ამოუცნობნი“, ინსტალაცია პოზნანში
ფაილი:Europos parkas 1.jpg|მინი|„უცნობი ზრდის სივრცე“, ევროპის პარკი, ლიეტუვა

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:პოლონელი მხატვრები
კატეგორია:პოლონელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჰალიოტისი

მინი|ცოცხალი ჰელიოტისი აკვარიუმში.
ში]]
**ჰალიოტისი**, „ზღვის ყური“ () — ზღვის მოლუსკების გვარი, მიეკუთვნება ჰალიოტიდების ოჯახს (Haliotidae) და აერთიანებს ათეულობით სახეობას. გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ თბილ ზღვაში. მოლუსკის სხეული დაფარულია ნიჟარით, რომლის გარეთა ზედაპირს აქვს მცირე ზომის ხვრელების რიგი. სხეულის ზრდასთან ერთად ამ ხვრელების უმეტესობა იხურება, ნაწილი ღია რჩება და ცხოველმოქმედების პროდუქტების გამოსაყოფად გამოიყენება. სხეულის საშუალო ზომა 10-25 სმ-ია. უდიდესი სახეობაა *H. rufescens*, რომლის ზომა 30 სმ აღწევს. ნიჟარის მბზინავი შიდა ზედაპირი, რომელიც ირიზაციით ხასიათდება, გამოიყენება დეკორატიული მიზნით, ხოლო კუნთოვანი ფეხი ძვირფას საკვებად ითვლება. სამრეწველო თევზჭერა ხდება ამერიკის შეერთებულ შტატებში (კალიფორნია), მექსიკაში, იაპონიასა და სამხრეთ აფრიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მუცელფეხიანები
კლაუდიო აბადო

[მინი|კლაუდიო აბადო, [2012.]]
**კლაუდიო აბადო** (; დ. 26 ივნისი, 1933, მილანი, — გ. 20 იანვარი, 2014, ბოლონია) — იტალიელი დირიჟორი და პიანისტი. 

სწავლობდა მილანის ჯუზეპე ვერდის სახელობის კონსერვატორიაში. 1969 წლიდან იყო მილანის თეატრ „ლა სკალას“ დირიჟორი, შემდეგ კი — სამხატვრო ხელმძღვანელი (1986 წლამდე). ამავდროულად, 1971 წლიდან იყო ვენის ფილარმონიის, ხოლო 1979 წლიდან ლონდონის სამეფო ორკესტრის მთავარი დირიჟორი. 1989-2002 წლებში ბერლინის ფილარმონიის მთავარი დირიჟორისა და სამხატვრო ხელმძღვანელის პოზიციაზე ჩაანაცვლა ჰერბერტ ფონ კარაიანი. ცნობილი იყო თამამი მუსიკალური ინტერპრეტაციებით, მათ შორის, თანამედროვე მუსიკის ელემენტების უხვი გამოყენებით. მიღებული ჰქონდა არაერთი მუსიკალური და სახელმწიფო ჯილდო, მათ შორის, კომოდორის ორდენი იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებისთვის (1992), საპატიო ლეგიონის ორდენის დიდი ჯვარი (1986) და სხვ.

## ლიტერატურა
* მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი / [შემდგ.: ანზორ თამარაშვილი; მთ. რედ.: გულბათ ტორაძე]. [ახალციხე: თბილ. უნ-ტის მესხეთის ფილიალის გამ-ბა], 2005.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:იტალიელი დირიჟორები
კატეგორია:იტალიელი მუსიკოსები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერები
აბას I (ეგვიპტე)

მინი|აბას I
**აბას I** (, ; დ. 1813, ჯიდა, ახლანდ. საუდის არაბეთი, — გ. 13 ივლისი, 1854, ბანჰა, ეგვიპტე) — ეგვიპტის მმართველი (ვალი) 1848-1854 წლებში, მუჰამედ ალი-ფაშას შვილიშვილი.

ეგვიპტის სათავეში მოვიდა 1848 წელს პაპის, მუჰამედ ალის ხელისუფლებიდან ჩამოშორებისა და ბიძამისის, იბრაჰიმ-ფაშას გარდაცვალების შემდეგ. მისი მმართველობის დროს გაუქმდა წინამორბედის მიერ დაწყებული რეფორმები, რომელიც ქვეყნის მოდერნიზაციას ისახავდა მიზნად. ეჭვით უყურებდა უცხოელებთან ურთიერთობებს, თუმცა ბრიტანელებს უფლება მისცა გაეყვანათ რკინიგზა ალექსანდრიასა და კაიროს შორის 1851 წელს. სანაცვლოდ, ბრიტანელი დიპლომატები მას ეხმარებოდნენ ოსმალეთის ცენტრალურ ხელისუფლებასთან სადავო საკითხების გადაწყვეტაში. სულთნის მთავრობასთან უთანხმოების მიუხედავად, ყირიმის ომის დროს აბასმა ჯარი მიაშველა ოსმალეთს რუსეთის წინააღმდეგ. აბასი ეწეოდა კარჩაკეტილ ცხოვრებას, გატაცებული იყო არაბული ცხენების მოშენებით. მოკლეს მსახურებმა საკუთარ სასახლეში 1854 წელს. აბასის შემდეგ ეგვიპტის მმართველი ბიძამისი, მუჰამედ-ალის მეოთხე ვაჟი — საიდ-ფაშა გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1813
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1854
კატეგორია:ეგვიპტის მმართველები
გრძელთითა წყლის ბიგა

**გრძელთითა წყლის ბიგა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ბიგასებრთა ოჯახისა. ტანად პატარაა, გარეგნულად სახლის თაგვს წააგავს. სხეული დაფარულია გრძელი ბალნით. გავრცელებულია ზღვის დონიდან 2600 მეტრამდე. ბინადრობს ტყეებში, წყალსატევებთან ახლოს. კარგად ცურავს და ყვინთავს. ცხოვრობს სოროში, რომელსაც თვითონ თხრის, ან სხვის მიტოვებულში სახლდება. წელიწადში შობს 3–8 ნაშიერს. იკვებება მწერებით, მათი მატლებით, კიბოსნაირებით, ლიფსიტებით, პატარა თევზებით. საქართველოს ფარგლებში გვხვდება ახალქალაქისა და ბაკურიანის მიდამოებში, ფშავში, სვანეთში. საქართველოს გარდა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ კავკასიაში, რუსეთის ევროპულ ნაწილში, აზერბაიჯანში. ქვირითისა და ლიფსიტების საკვებად გამოყენების გამო ზიანს აყენებს თევზის მეურნეობებს.

ზოგიერთი წყარო მოიხსენიებს როგორც წყლის ბიგის ქვესახეობას — *Neomys fodiens leptodactylus*.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ბიგა
დავით გრძელიძე

**დავით ვლადიმერის ძე გრძელიძე** (დ. 30 სექტემბერი, 1921, თბილისი, — გ. 1 ოქტომბერი, 1992, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1967).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1948), მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტის კვალიფიკაციის ამაღლების კურსები (1952). მუშაობდა „თბილქალაქპროექტში" (1956–1958), ტიპობრივი და ექსპერიმენტული დაპროექტების თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (1964–1991); ამავდროულად 1989 წლიდან იყო არქიტექტურისა და ქალაქთმშენებლობის თეორიის ინსტიტუტის თბილისის ფილიალის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო ნაწილში; 1979 წლიდან ასწავლიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. გრძელიძის მთავარია ნამუშევრებია: თბილისის საბურთალოს რაიონის დეტალური დაგეგმარების პროექტი (1958; ალექსანდრე ბაქრაძესთან , ი. და შოთა ყავლაშვილებთან ერთად); ტიპური სერია 5–9-სართულიანი მონოლითური რკინაბეტონის საცხოვრებელი სახლებისა (1977; ზაურ ბერუაშვილთან და გურამ ხიზანიშვილთან ერთად); გვინეის რესპუბლიკაში ქ. დებელეს დაგეგმარებისა და 173 განაშენიანების პროექტი (1978; გ. ბერიძესთან ერთად); თბილისში 16-სართულიანი მონოლითური რკინაბეტონის საცხოვრებელი სახლი (1987, მუხიანი) და სხვ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1948)
მიხეილ გრუშევსკი

მინი|მიხეილ გრუშევსკი
**მიხეილ სერგეის ძე გრუშევსკი**  (, ; დ. 17 სექტემბერი, 1866, ქ. ხოლმი, ახლანდ. ხელმი, პოლონეთი, — გ. 25 ნოემბერი, 1934, ქ. კისლოვოდსკი) — უკრაინელი პოლიტიკური მოღვაწე, ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, პუბლიცისტი;  რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1910), უკრაინის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1924), საბჭოთა კავშირის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1929).

დაიბადა ქალაქ ხელმში არისტოკრატულ ოჯახში. ბავშვობა საქართველოში გაატარა, სწავლობდა ტფილისის პირველ გიმნაზიაში (მემორიალური დაფა, 1996).  უმაღლესი განათლება მიიღო კიევის წმ. ვლადიმირის უნივერსიტეტში. იცავდა უკრაინის ეროვნულ იდეებს, რისთვისაც მუდმივად დევნიდნენ. 1914 ნოემბერში გრუშევსკი დააპატიმრეს და ქალაქ სიბირსკში გადაასახლეს. თებერვლის რევოლუციის და რუსეთის მონარქიის დამხობის (1917) შემდეგ იგი დაბრუნდა კიევში, აირჩიეს უკრაინის ცენტრალური რადის თავმჯდომარედ (1917–1918), იბრძოდა უკრაინისათვის ფართო პოლიტიკური და ეროვნულ-კულტურული ავტონომიის მოსაპოვებლად ფედერალიზმის საფუძველზე. უკრაინის მმართველ დირექტორიასთან კონფლიქტის გამო 1919 წელს გრუშევსკი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო. მოგვიანებით ბოლშევიკების მიმართ შემრიგებლური პოზიცია აირჩია. 1924 წელს საბჭოთა უკრაინის მთავრობის მიწვევით გრუშევსკი დაბრუნდა უკრაინაში, თუმცა 1931 წელს დააპატიმრეს და ბრალი დასდეს „უკრაინის ეროვნული ცენტრის“ ხელმძღვანელობაში. განთავისუფლების შემდეგ იძულებით ცხოვრობდა მოსკოვში. დაკრძალულია კიევში. მისი სახელობისაა ქალაქ თბილისის №41 საჯარო სკოლა.

## ბიბლიოგრაფია 
* Історія Украïни–Руси, т. 1–10 (в 13 кн.), К., 1898–1936 (т. 1–11, К., 1991–98).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
ზაზა დაბრუნდაშვილი

**ზაზა დაბრუნდაშვილი** (დ. 30 ივნისი, 1970) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო), საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1997, 95 კგ), ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონი  და ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (1990, 95 კგ), ევროპის ჩემპიონი გუნდურში (1990, დუბროვნიკი, იუგოსლავია)

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ზაზა დაბრუნდაშვილი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 30 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
დიმიტრი კობაური

**დიმიტრი კობაური** (დ. 9 აპრილი, 1999, დუშეთი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო), სამბოში ჭაბუკებს (2016, 75 კგ) და ახალგაზრდებს (2019, 82 კგ) შორის ევროპის ჩემპიონატების ბრინჯაოს პრიზიორი.

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* დიმიტრი კობაური  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
დავით კოპაძე

**დავით კოპაძე** (დ. 1 მარტი, 1997, გორი) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო), ახალგაზრდებს შორის მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლისა და ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2017, 68 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* დავით კოპაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1997
კატეგორია:გორში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
კონსტანტინე კუპატაძე

**კონსტანტინე კუპატაძე** (დ. 28 აპრილი, 1983, ბოლნისი) — ქართველი სპორტსმენი (კრივი), დაღესტნისა და ესტონეთის A კლასის ტურნირებში გამარჯვებული. ათენის XXVIII ოლიმპიური თამაშების მონაწილე.

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* კონსტანტინე კუპატაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოკრივეები
შმაგი ლაგაზური

**შმაგი ლაგაზური** (დ. 9 ოქტომბერი, 1992, ახმეტა) — ქართველი სპორტსმენი (სამბო). არჩილ ჩოხელის მემორიალის გამარჯვებული (2016, თბილისი, საქართველო, 68 კგ). ევროპის ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედლის მფლობელი (2015, ზაგრები, ხორვატია). ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ოქროს მედლის მფლობელი (2012, ბუქარესტი).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* შმაგი ლაგაზაური — ქართული სპორტი 

კატეგორია:დაბადებული 9 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამბისტები
კენტუკის დერბი

მინი|321x321პქ|კენტუკის დერბი, ლუისვილი, კენტუკის შტატი
**კენტუკის დერბი** () — ყოველწლიური საცხენოსნო შეჯიბრი, რომელიც კენტუკის დერბის ფესტივალის დროს, თითქმის ყოველთვის მაისის პირველ შაბათ დღეს ლუისვილში, აშშ-ში ტარდება. შეჯიბრი იმართება პირველი ჯგუფის სამი წლის წმინდასისხლის ინგლისურ ცხენებს შორის 2000 მეტრ დისტანციაზე ტალახში. ულაყები, როგორც წესი, ატარებენ 57 კილოგრამს, ხოლო ფაშატები 55-ს.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში ამ დოღს ისეთი ფრაზებით მოიხსენიებენ როგორებიცაა: „ყველაზე ამაღელვებელი ორი წუთი სპორტში“ ან „ყველაზე სწრაფი ორი წუთი სპორტში“. კენტუკის დერბი 1875 წლიდან შეუჩერებლად იმართებოდა, მაშინაც კი, როცა დიდი დეპრესიის ან პირველი და მეორე სოფლიო ომების პერიოდში ოლიმპიურ თამაშებსაც კი აუქმებდნენ.

კენტუკის დერბიზე დამსწრეთა რაოდენობა აღემატება ყველანაირი სხვა ჯგუფური დოღებისას, მაგალითად, **პრიკნეს** და **ბელმონტ სტეიკსის**, ასევე **ბრიდერს თასისას**.

კორონავირუსის პანდემიის გამო რიგით 146-ე კენტუკის დერბი 2020 წლის 2 მაისის ნაცვლად, 2020 წლის 5 სექტემბერს ჩატარდება.

## სქოლიო
*
კატეგორია:ფესტივალები ანბანის მიხედვით
იური ლომაძე

**იური ლომაძე** (დ. 5 დეკემბერი, 1996, ოზურგეთი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2016, 73 კგ).

2020 წლის 7 ივლისს  იური ლომაძე ჯგუფური ძალადობის ბრალდებით დააკავეს.

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* იური ლომაძე — ქართული სპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზაზა ლომთაძე

**ზაზა ლომთაძე** (დ. 1 სექტემბერი, 2001, ქუთაისი) — ქართველი სპორტსმენი (ძალოსნობა), ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (2018, მილანი, იტალია, 94 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ზაზა ლომთაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ძალოსნები
ზ
ლიხაურის მაცხოვრის ხატი

მინი|მაცხოვრის ხატი
**ლიხაურის მაცხოვრის ხატი** — მაცხოვრის ოქროს პერანგიანი ხატი (0,24x0,17 მ.) ლიხაურის ეკლესიიდან.

1873 წელს ხატი პირველად მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ, 1890 წელს ნიკოდიმ კონდაკოვმა შეიტანა თავის ნაშრომში. მაცხოვრის ხატი ასევე შეტანილია დიმიტრი ერმაკოვის კოლექციაშიც (№2016).

ხატს უკან ჰქონდა ვერცხლის დაფა ასომთავრული წარწერით:

## ლიტერატურა
*Бакрадзе Д., „Археологическое путешествие по Гурии и Адчаре“. СПб. ст. 110-111, 1878г.
*Кондаков Н. П., Бакрадзе Д. „Опись памятников древности в некоторых храмах и монастырях Грузии“. СПб. ст. 137-138, 1890г.

კატეგორია:ლიხაურის ეკლესია
კატეგორია:ქართული ხატები