მუჰამედ ხუნა ულდ ჰაიდალა

**მუჰამედ ხუნა ულდ ჰაიდალა** (; დ. 1940) — ყოფილი მავრიტანიელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელსაც ეკავა სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობა 1980 წლის 4 იანვრიდან 1984 წლის 12 დეკემბრამდე.

იგი იყო წარუმატებელი კანდიდატი 2003 წლისა და 2007 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

## ადრეული ცხოვრება და სამხედრო კარიერა
დაიბადა 1940 წელს ნუადიბუს რეგიონში (ან იმდროინდელ ესპანურ საჰარაში, ან კოლონიურ მავრიტანიაში), საჰრაველი ლაარუსიენის ტომის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო როსოში, საფრანგეთის მიერ მართული სენეგალის საზღვართან. 1961 წელს დაჰკარში (სენეგალი) მოიპოვა ბაკალავრის ხარისხი მეცნიერებაში. 1962 წელს მავრიტანიის არმიაში გაწევრიანების შემდეგ, იგი სწავლობდა საფრანგეთის სამხედრო კოლეჯებში, კერძოდ სენ-სირში (Saint-Cyr).

1975 წლის შემდეგ იგი მეთაურობდა ძალებს ჩრდილოეთ მავრიტანიასა და ტისის ელ-ღარბიაში (დასავლეთ საჰარა), პოლისარიოს ფრონტის პარტიზანების წინააღმდეგ ომში, განსაკუთრებით ზუერატის რეგიონსა და ბირ მოღრეინში.

მისი მმართველობის პერიოდი აღინიშნებოდა მწვავე პოლიტიკური ტურბულენტობით, როდესაც მავრიტანია გამოდიოდა პოლისარიოს ფრონტთან ომიდან რომელიც 1975 წელს ულდ დადამ დაიწყო და მისი რეჟიმი არაერთი სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობისა და სამხედრო ინტრიგების წინაშე აღმოჩნდა. 1981 წლის 16 მარტს მოჰამედ ხუნას წინააღმდეგ განხორციელებული ძალისმიერი გადატრიალების მცდელობა ჩაიშალა. მოჰამედ ხუნამ გადატრიალების ორგანიზებაში მაროკო დაადანაშაულა, რაც მაროკომ უარყო, მომდევნო თვეში კი პრემიერ-მინისტრად მააუია ულდ სიდ აჰმედ თაია დაინიშნა. კიდევ ერთი გადატრიალების მცდელობა, გავრცელებული ინფორმაციით, ლიბიის მიერ იყო სპონსორირებული. 

თუმცა, 1984 წლის 12 დეკემბერს ტაიამ დაამხო მოჰამედ ხუნა გადატრიალების გზით, სანამ ეს უკანასკნელი ქვეყნის გარეთ იმყოფებოდა. მოჰამედ ხუნა ბურუნდიში ფრანკო-აფრიკულ სამიტზე იმყოფებოდა და გადატრიალების შესახებ ბრაზავილში, მავრიტანიაში დაბრუნებისას შეიტყო კონგოს რესპუბლიკის პრეზიდენტისგან, დენი სასუ-ნგესოსგან. მოჰამედ ხუნა მაინც დაბრუნდა მავრიტანიაში და ნუაქშოტის აეროპორტში დააპატიმრეს; იგი საბოლოოდ 1988 წლის დეკემბერში გაათავისუფლეს.

ტაია დემოკრატიის დამყარებას დაჰპირდა, თუმცა ბევრი მის მმართველობას ავტორიტარულად მიიჩნევდა; იგი 2005 წლის აგვისტოში სამხედრო გადატრიალების შედეგად გადააყენეს.

### საგარეო პოლიტიკა
მოჰამედ ხუნას მთავარი მიღწევა იყო ზავის დადება დასავლეთ საჰარაში ბაზირებულ პოლისარიოს ფრონტთან, რომელიც ებრძოდა მავრიტანიას მას შემდეგ, რაც ამ უკანასკნელმა 1975 წელს ყოფილი ესპანური კოლონიის ნაწილის ანექსია მოახდინა. CMSN-მა აირჩია კონფლიქტიდან სრული გამოსვლა, მოახდინა სამხრეთ რიო-დე-ოროს (რომლის ანექსია მოხდა, როგორც ტისის ელ-ღარბიას) ევაკუაცია და აღიარა პოლისარიო საჰრაველი ხალხის წარმომადგენლად. ამან გამოიწვია კრიზისი ურთიერთობებში ქვეყნის მანამდე არსებულ მოკავშირე მაროკოსთან, რომელმაც ასევე მოახდინა დასავლეთ საჰარის დარჩენილი ნაწილის ანექსია. მოჰამედ ხუნას მთავრობა გადატრიალების მცდელობის, ჯარებს შორის შეტაკებებისა და სამხედრო დაძაბულობის წინაშე დადგა. ურთიერთობები სრულად გაწყდა 1981-დან 1985 წლამდე, სანამ ისინი მოჰამედ ხუნას მემკვიდრემ არ აღადგინა. თუმცა, ურთიერთობები გაუმჯობესდა პოლისარიოს მთავარ რეგიონულ მხარდამჭერ ალჟირთან; ალჟირის მთავრობა აგზავნიდა იარაღს, საბრძოლო მასალას და მარაგებს მისი რეჟიმის გასაძლიერებლად. მოჰამედ ხუნას მიერ 1984 წელს საჰრავის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკის (SADR, პოლისარიოს დევნილი მთავრობა) სუვერენულ სახელმწიფოდ აღიარება, როგორც ჩანს, 1984 წლის ბოლოს მააუია ულდ სიდ'აჰმედ ტაიას მიერ განხორციელებული გადატრიალების ერთ-ერთი მაპროვოცირებელი მიზეზი გახდა. ისევე როგორც პოლიტიკური სისტემის აღდგენის რამდენიმე წარუმატებელი მცდელობა, რომელიც 1978 წლის გადატრიალებამ დაანგრია ჯერ მრავალპარტიული სისტემის სახით, შემდეგ კი, მის წინააღმდეგ მიმართული პირველი გადატრიალების მცდელობის შემდეგ, როგორც ერთპარტიული სახელმწიფოსი.  

პოლიტიკურ ოპონენტებს მკაცრად ეპყრობოდნენ — პატიმრობით, ხოლო მისი მთავრობის წინააღმდეგ მიმართული ერთ-ერთი წარუმატებელი გადატრიალების მონაწილეები სიკვდილით დასაჯეს.

## საქმიანობა ძალაუფლების დაკარგვის შემდეგ
1984 წლის მიწურულს მავრიტანიაში დაბრუნების შემდეგ, მოჰამედ ხუნა რამდენიმე წლის განმავლობაში ადმინისტრაციულ პატიმრობაში იმყოფებოდა ულდ ტაიას ბრძანებით, რა დროსაც იგი დაავადდა. გათავისუფლების შემდეგ იგი პოლიტიკას ჩამოშორდა 2003 წლამდე, როდესაც ოპოზიციის სათავეში ჩასადგომად დაბრუნდა. ნოემბერში მან წარუმატებლად იყარა კენჭი პრეზიდენტობისთვის ტაიას წინააღმდეგ; მისი კამპანია ზომიერად ისლამისტურ პლატფორმას ეფუძნებოდა, მაშინ როცა ტაია, რომელმაც ისრაელთან სრული დიპლომატიური ურთიერთობები დაამყარა, პროდასავლელად ითვლებოდა. მოჰამედ ხუნამ ოფიციალურად მეორე ადგილი დაიკავა ხმების დაახლოებით 19%-ით, თუმცა მან გაყალბებაზე განაცხადა; იგი არჩევნების დასრულებისთანავე დააპატიმრეს სახელმწიფო გადატრიალების დაგეგმვის ბრალდებით. მოჰამედ ხუნა ასევე მცირე ხნით იყო დაკავებული უშუალოდ კენჭისყრამდეც. 2003 წლის 28 დეკემბერს მას მიესაჯა ხუთწლიანი პირობითი სასჯელი და, შესაბამისად, გათავისუფლდა, თუმცა ხუთი წლის განმავლობაში პოლიტიკური საქმიანობა აეკრძალა. სააპელაციო სასამართლომ ეს განაჩენი 2004 წლის აპრილში დაადასტურა. ასევე აპრილში, მისმა მხარდამჭერებმა სცადეს პოლიტიკური პარტიის — „დემოკრატიული კონვერგენციის პარტიის“ რეგისტრაცია.

მოჰამედ ხუნა კვლავ დააპატიმრეს 2004 წლის 3 ნოემბერს, გადატრიალების მცდელობებში მონაწილეობის ბრალდებით. პროკურორი ხუთწლიან პატიმრობას ითხოვდა, თუმცა 2005 წლის 3 თებერვალს, 195 ადამიანის მასობრივი სასამართლო პროცესის დასასრულს, იგი გამართლდა.

## 2005 წლის გადატრიალების შემდეგ
2005 წლის აგვისტოში ტაიას წინააღმდეგ განხორციელებული სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, სექტემბრის დასაწყისში გამოცხადებულმა ამნისტიამ მოჰამედ ხუნა სასჯელისგან გაათავისუფლა, პოლიტიკური დანაშაულისთვის მსჯავრდებულ ასზე მეტ სხვა პირთან ერთად.  

2006 წლის 27 დეკემბერს მოჰამედ ხუნამ გამოაცხადა, რომ იქნებოდა კანდიდატი 2007 წლის 11 მარტისთვის დაგეგმილ საპრეზიდენტო არჩევნებში. 

თუმცა, ვინაიდან აღარ ჰქონდა ის პოლიტიკური ბაზა, რომელიც ულდ ტაიას დროს ოპოზიციის მთავარ კანდიდატობას ახლდა, მოჰამედ ხუნა კიდევ უფრო ნაკლებად წარმატებული იყო 2007 წლის არჩევნებში მან მეათე ადგილი დაიკავა ხმების 1.73%-ით.

არჩევნების შემდეგ, რომელშიც სიდი ულდ შეიხ აბდალაჰიმ გაიმარჯვა, მოჰამედ ხუნამ 2007 წლის ოქტომბერში აბდალაჰის მხარდაჭერა გამოუცხადა. თუმცა, 2008 წლის აგვისტოში აბდალაჰის დამხობის შემდეგ, მოჰამედ ხუნამ 2008 წლის 29 აგვისტოს განცხადებით მხარი დაუჭირა გადატრიალებას და აღნიშნა, რომ არსებულ გარემოებებში ეს აუცილებელი იყო, და მოუწოდა ყველა მავრიტანიელს მხარდაჭერისკენ. მან ასევე გააკრიტიკა დასავლეთის მთავრობების უარყოფითი რეაქცია გადატრიალებაზე და განაცხადა, რომ ისინი მავრიტანიის საშინაო საქმეებში ერეოდნენ.

2007 წლის ივლისში, სიდი მოჰამედ ულდ ჰაიდალა (მოჰამედ ხუნას ვაჟი) მაროკოში ნარკოტრაფიკის ბრალდებით დააკავეს. 2008 წელს მას სასამართლომ 7 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა. 

2010 წლის 18 ივნისს მოჰამედ ხუნამ ღია წერილი მისწერა იმ სახელმწიფოთა მეთაურებს, რომლებსაც კარგი ურთიერთობა აქვთ მაროკოს მეფესთან, და დახმარება სთხოვა შვილის მავრიტანიაში დასაბრუნებლად ან მის გასათავისუფლებლად. მან დაგმო თავისი შვილის პატიმრობის პირობები, რომელიც შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირია. 2010 წლის 24 ივნისს ელ გასემ ულდ ბელალიმ, მავრიტანიელმა დეპუტატმა, განაცხადა, რომ სიდი მოჰამედ ულდ ჰაიდალას პატიმრობა არის მაროკოს „პოლიტიკური შურისძიება“ მამამისის წინააღმდეგ, იმ აღიარების გამო, რომელიც მან მავრიტანიის პრეზიდენტობის დროს SADR-სა და საჰრაველი ხალხის თვითგამორკვევის უფლებას მიანიჭა.

## იხილეთ აგრეთვე
*მავრიტანიის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:მავრიტანიის პრეზიდენტები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს