open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლუის კარლოს ფერეირა

**ლუის კარლოს ფერეირა** (; დ. 22 ოქტომბერი, 1958, ნოვა-ლიმა, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, მცველი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც **ლუიზინიო** (). სხვადასხვა დროს იცავდა ნოვა-ლიმას „ვილა-ნოვას“, „ატლეტიკო მინეიროს“, ლისაბონის  „სპორტინგის“, ბელუ-ორიზონტის „კრუზეიროს“ და ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. 1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

### სანაკრებო კარიერა 
1980–1983 წლებში ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში 34 მატჩი ითამაშა და 2 გოლი გაიტანა.

### მსოფლიო ჩემპიონატზე 
ლუიზინიომ 1982 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის 5 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

## მიღწევები
### საკლუბო
;  ატლეტიკო მინეირო
* მინეიროს ჩემპიონატი: 1979, 1980, 1981, 1982, 1985, 1986, 1989
* მინას-ჟერაისის თასი: 1979, 1986, 1987

;  კრუზეირო
* ბრაზილიის თასი: 1993
* ლიბერტადორესის სუპერთასი: 1992

### ინდივიდუალური 
* ბრაზილიის ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი: 1980, 1987
* მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1982

## ლიტერატურა 
*  
* 
*  
*  

## რესურსები ინტერნეტში
* Brasil · Resultados Históricos
* Campeonatos Estaduais (State Championships) 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ატლეტიკო მინეიროს ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლისაბონის სპორტინგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მგლინავა

**მგლინავა** () — ფრინველთა გვარი მგლინავასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 13–15,5 სმ. ზურგი მორუხო-მურაა, ლაქებიანი, მუცელი თეთრი. აქვთ მაგარი ბრჭყალები. კუდის ბუმბულები უხეშია, აქვს ბასრი ბოლოები, რომლებსაც საკვების ძიებისას ხის ტანზე ძრომის დროს საყრდენად იყენებენ. იკვებებიან ობობებითა და მწერებით. ცნობილია 9 სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპის, აზიის (სამხრეთით ჰიმალაიმდე), ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკის, ამერიკის (ალასკიდან ნიკარაგუამდე) ტყეებში. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: ჩვეულებრივი მგლინავა (Certhia familiaris) და მოკლეთითა ანუ ბაღის მგლინავა (Certhia brachydactyla). ბუდეს იკეთებენ ხის ქერქში ან ტანზე არსებულ ბზარებში. დებენ 4—7 კვერცხს. ჩვეულებრივ მხოლოდ დედალი კრუხობს 14–15 დღის განმავლობაში. ზამთარში მომთაბარეობენ.

## ლიტერატურა 
* Пищухи // Большая Советская Энциклопедия. / под ред. А. М. Прохорова. 3-е изд., «Советская энциклопедия», 1969—1978.

## სქოლიო 
*
კოლხეთის მეფეთა სია

**კოლხეთის მეფეთა სია** აერთიანებს კოლხეთის სამეფოს ლეგენდარულ და ისტორიულ მმართველებს.

## ლეგენდარული მეფეები
*	მზე ჰელიოსის სამფლობელო
*	აიეტი, ჰელიოსის ძე. ის იღებს არგონავტებს თავის ქვეყანაში;
*	აფსირტე, აიეტის ძე. მას კლავს იასონი;
*	ეგიალი, აფსირტეს ძე. მას კლავს მედეა;
*	მედეა, აიეტის ასული. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, მისი ძმიშვილის მემკვიდრე;
*	პერსე, აიეტის ძმა. მან მოახდინა ტახტის უზურპაცია მისი ძმის მეფობის დროს;
*	მედოსი, მედეას ძე. აბატი ანტუან ბანიეს თანახმად, ითვლება მიდიელთა წინაპრად.

## კოლხეთის პირველი მმართველები
*	აკესი, კოლხეთის მეფე. მისი მეფობა, მონეტების მიხედვით, თარიღდება ძვ. წ. IV საუკუნის დასასრულით;
*	ქუჯი, კოლხეთის ერისთავი და ფარნავაზ I-ის სიძე;
*	...
*	სავლაკი, კოლხეთის მეფე ძვ. წ. II საუკუნეში;
*	...
*	მითრიდატე I, კოლხეთის გუბერნატორი, მოიხსენიება ძვ. წ. 83 წელს. მითრიდატე VI-ის ძე. მოკლული მამის მიერ;
*	მაქარეს პონტოელი, ბოსფორის მეფე, ძვ. წ. 79–65;
*	ოლთაკე, კოლხეთის ადგილობრივი უფლისწული დაახლოებით ძვ. წ. 60 წელს, პომპეუსის მმართველობის პერიოდში, რომის ტრიუმფის დროს, ფიგურირებს დამარცხებულ მეფეთა შორის;
*	ძვ. წ. 65–63: არისტარქე, პომპეუსის მიერ დანიშნული მეფე;
*	ძვ. წ. 63–47: ფარნაკე II, მითრიდატე VI-ის ძე, ბოსფორის და პონტოს მეფე;
*	ძვ. წ. 47–45: მითრიდატე II პერგამონელი, ბოსფორის ანტი-მეფე;
*	ძვ. წ. 44–16: ასანდროს ბოსფორელი, ბოსფორის არქონტი, შემდგომში მეფე;
*	ძვ. წ. 16–14: დინამია პონტოელი, ბოსფორის დედოფალი;
*	ძვ. წ. 14–ახ. წ. 8: პოლემონ I, პონტოს და ბოსფორის მეფე;
*	8–37/38: ტიბერიუს იულიუს ასპურგოს ბოსფორელი, ბოსფორის მეფე;
*	38–41: პოლემონ II, პონტოს და ბოსფორის მეფე;
*	41–45: კლაუდიუს მითრიდატე III, ბოსფორის მეფე;
*	45–62: ტიბერიუს იულიუს კოტის I, ბოსფორის მეფე;
*	ანექსირებული რომის მიერ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ეგრისის სამეფო

## ლიტერატურა
* Cyrille Toumanoff, Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques, Rome, 1990, p. 528-529.
* ალმანახი „ცოტნეიდელი“. X ტომის III ნაწილი (2016-2017 წ.წ.). კონსტანტინე ზ. გამსახურდიას ნარკვევი „კოლხეთის მეფეები“.

## რესურსები ინტერნეტში
* Liste des souverains de Colchide
* The Ancient Kingdom of Colchis: A Legendary Land of Plenty, Conflict, and the Golden Fleece.
* The Kingdom of Colchis . By Alexander Mikaberidze and George Nikoladze. Maps: Andrew Andersen, George Partskhaladze. Putzgers, F.W., Historische Schul-Atlas, Leipzig / 1929.

## სქოლიო
კატეგორია:მონარქთა სიები
კატეგორია:კოლხეთის სამეფო
სპილენძის(I, II) სულფიტი დიჰიდრატი

**სპილენძის(I, II) სულფიტი დიჰიდრატი** — სპილენძის მარილი ქიმიური ფორმულით Cu2SO3•CuSO3•2H2O ან (Cu3(SO3)2•2H2O)). ნაეთი შეიცავს განსხვავებული ჟანგვის ხარისხის მქონე სპილენძის ატომებს. არის წყალში უხსნადი, ჰაერზე მოხვედრისას სტაბილური მყარი ნივთიერება.

## სინთეზი
მიიღება სპილენძის სულფატისა და კალიუმის მეტაბისულფატის წყალხსნარების შერევით. ლურჯი ფერი მყისიერად იცვლება მწვანედ, ხოლო ამ ხსნარის გახურებით გამოილექება ყავისფერი ფერის მყარი სპილენძ (I, II) სულფიტის დიჰიდრატი:
:3 CuSO4 + 4 K2S2O5 + 3 H2O → Cu3(SO3)2•2H2O + 4 K2SO4 + 4 SO2 + H2SO4

მიღების სხვა მეთოდს წარმოადგენს სპილენძის სულფატისა და გოგირდის დიოქსიდის რეაქცია, რომელიც მიმდინარეობს 70° C-ზე:
:3 CuSO4 + 3 SO2 + 6 H2O  →  Cu3(SO3)2•2H2O + 4 H2SO4

## ლიტერატურა
*CRC Handbook of Chemistry and Physics. — 89th Edition. — Taylor and Francis Group, LLC, 2008-2009.

## სქოლიო
კატეგორია:სულფიტები
კატეგორია:სპილენძის ნაერთები
გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი

**გურჯაანის შინმოუსვლელთა მემორიალი** — ისტორიულ მონუმენტარული ხელოვნების ძეგლი მდებარეობს ქალაქ გურჯაანის დასავლეთ განაპირას, ფერდობზე. მემორიალი გაიხსნა 1978 წლის 9 მაისს. ეძღვნება 1941-45 წლებში ფაშიზმის წინააღმდეგ ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას. კომპოზიცია რელიეფის შესაბამისად იარუსებადაა განლაგებული. I იარუსზე შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით ნაგები 5 ბურჯია, რომლებიც სიმბოლურად ომის ხანგრძლივობის 5 წელს აღნიშნავს. ბურჯებს შორის II იარუსზე ასასვლელი განიერი კიბეებია. II იარუსზე განლაგებულია შადრევნები და მოგებულია რკინა-ბეტონის ფილებით. III იარუსს წარმოადგენს მწვანე ფერდობი მასში ჩაწერილი განიერი კიბეები მიემართება IV იარუსზე მდებარე მარადისობის ორიკედლისაკენ. მათ გარდა ამ იარუსზე განლაგებულია: მუზეუმი, თეატრონი ესტრადით და კინო-საპროექციო ჯიხური. მარადისობის ერთ კედელზე, რომელიც ბოლნისის ტუფითაა მოპირკეთებული, ამოკვეთილია მშვიდობიანობისა და ომის ამსახველი სცენები. ამ კედლის მეორე მხარე წარმოადგენს ეკრანს. მის წინ მოწყობილია თეატრონი ესტრადით 3500 მაყურებელზე. მარადისობის მეორე კედელი ბაზალტის ფილებით წრიულად შემოფარგლავს ტერასას, რომლის შუაში მოთავსებულია მარადიული ცეცხლი. კედელი ორივე მხარეს მოპირკეთებულია ბაზალტის ფილებით. ინტერვალით ჩართულია ბოლნისის ტუფის იმდენი ფილა, რამდენი სოფელიცაა მუნიციპალიტეტში. ფილებზე ამოკვეთილია სოფლის სახელები, ხოლო მიმდებარე ბაზალტის ფილებზე შინმოუსვლელთა გვარები და ინიციალები. კედელი უერთდება მუზეუმს, რომლის წინა მხარე მთლიანად შემინულია. მას ზემოთ გასდევს ბოლნისის ტუფით მოპირკეთებული ფრიზი, რომელზეც გამოსახულია მეორე მსოფლიო ომის სცენები. ფერდობის უმაღლეს ტერასაზე აღმართულია ბრინჯაოს მონუმენტი ჯარისკაცის მამა, რომელსაც ხელში ტანკისტის ქუდი და ჯარისკაცის ფარაჯა უჭირავს. ქანდაკება დგას შერჩეული რიყის ქვის სწორი რიგებით აგებულ ოთხკუთხა პორტამენტზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი

**ქართული მხედრული ისტორიის მუზეუმი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას გურჯაანში, შალიკაშვილების ქუჩაზე. გაიხსნა 2006 წლის 6 იანვარს, რასაც წინ უძღვებოდა მცირე მასშტაბის სარეაბილიტაციო სამუშაოები. არის ჯონ (მალხაზ) შალიკაშვილის სახელობის.

მუზეუმი განთავსებულია XIX საუკუნეში აგებულ, თავად ანდრონიკაშვილების საგვარეულოს კუთვნილ შენობაში, რომელსაც ერთი მხრიდან ტყე-პარკი, ხოლო მეორე მხრიდან გზა ესაზღვრება. შენობაში სხვადასხვა წლებში განთავსებული იყო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი და სამხატვრო სკოლა. შენობა ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. სახლი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დახრილ ადგილზე დგას. იგი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოს მხარეს კი ორსართულიანი. ამ მხრიდან, მეორე სართულს, ხის გადახურული აივანი  გასდევს, რომელიც აგურის ექვს სწორკუთხა |ბურჯს ეყრდნობა. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია, კარს წინიდან ქვით ნაშენი ექვს საფეხურიანი კიბე ადგება. შენობის მეორე სართულზე ერთმანეთთან დაკავშირებული 6 სხვადასხვა ფართობის ოთახია, რომელთაგან 4 გამოფენისთვისაა განკუთვნილი. ყველა ოთახის კარ-ფანჯარა თაღოვანია, მაღალი და ფართო. აივნის გადახურვა ხის კოჭებზეა გამართული. აივნის სვეტებს შორის არსებული თაღები და ფიცრული მოაჯირი აჟურული სახეებითაა შემკული. შენობის ქვედა სართულზე მოწყობილია მარანი, რომელსაც შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. მარანი ორი სხვადასხვა ფართობის სათავსისგან შედგება, რომლებიც ერთმანეთს თაღოვანი კარით უკავშირდებიან. მათგან მოზრდილი სათავსის დასავლეთ კედელში ორი ბუხარია: ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა. მათ შორის მაღალი სწორკუთხა თახჩაა. აღმოსავლეთ კედელში ორი თაღოვანი სარკმელი და ერთი თაღოვანი კარია გაჭრილი. ოთახის შუაში მარნის გადახურვის საყრდენი აგურის სწორკუთხა ბურჯი დგას. მეორე სათავსის დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი ბუხარი და ერთი სწორკუთხა თახჩაა. იატაკში სამი ქვევრია ჩაფლული. აღმოსავლეთ კედელში ორი თაღოვანი სარკმელია. შენობა გადახურულია ხის კოჭებზე გამართული თუნუქის სახურავით. მუზეუმში დაცულია საქართველოს სამხრეთის ისტორიის ამსახველი მასალა, სადაც სულ 2700 ექსპონატია. წარმოდგენილია ქართველი ხალხის მიერ XVII-XVIII საუკუნეებში წარმოებული გმირული ბრძოლების, დამოუკიდებლობის გამოცხადების (1918 წელს), მეორე მსოფლიო ომში და პოლონეთისა და საფრანგეთის არმიებში ქართველების მონაწილეობის, აფხაზეთის 1992-1993 წლებში. ომი ამსახველი ფოტოები, დოკუმენტები. ერთი საგამოფენო დარბაზი დათმობილი აქვს შალიკაშვილების გვარის ამსახველ მასალას XV საუკუნიდან დღემდე. გამოფენილია ძმები შალიკაშვილების ამერიკის შეერთებული შტატებიდან გამოგზავნილი პირადი ნივთები, მათი სამხედრო მუნდირები, ჯილდოები, ფოტოსურათები და ასე შემდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:2006 წელს დაარსებული მუზეუმები
ბობოწვერა

**ბობოწვერა** () — ხის მღიერი პარმელიასებრთა ოჯახისა. არის მოყვითალო-მომწვანო ფერის ძლიერ დატოტვილი მოგრძო ბუჩქისებრი ლიქენი. გრძელი ძაფების ფორმის ტოტებს სორალები ან აპოთეციუმები აქვს. უმთავრესად ხეებზეა დაკიდებული. გავრცელებულია შერეულ და წიწვოვან ტყეებში. გამოიყენება ფარმაკოლოგიაში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:უსნეა
წითელნისკარტა მაღრანი

**წითელნისკარტა მაღრანი**, ბუდობს ზღვის დონიდან ნივალურ სარტყლამდე, ჩვეულებრივ დამახასიათებელია 1200–4800 მეტრ სიმაღლისთვის; მთებში სეზონურად ვერტიკალურად გადაადგილდება.

ფრენს მაღალმანევრულად. ეწევა გუნდური ცხოვრების წესს. ყოვლისმჭამელია; რაციონის ძირითად ნაწილს შეადგენს ნიადაგის მწერები, მცენარეთა თესლები (მ. შ. კულტურული მარცვლოვნების), კენკრა; ჭამს მცირე ზომის ქვეწარმავლებს, ფრინველებსა და მათ კვერცხებს, ნარჩენებს, ლეშს. ბუდობს ცალკეულ წყვილებად და კოლონიებად ციცაბო კლდეებს შორის, ნაპირის ბექებსა და შენობებში. ბუდე მასიურია, ჯამისებრი ან ფლატფორმის მსგავსი, უხვადაა ჩაფენილი ბეწვი და თმა. დედალი დებს 1–6 (ჩვეულებრივ 3–5) კვერცხს; კრუხობს 17–18 დღე; მამალი ამ პერიოდში მას კვებავს. ბარტყები ბუდეში 31–41 დღე რჩებიან.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:მაღრანი
შაქრიანის აბანო

**შაქრიანის აბანო** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შემორჩენილია ნანგრევების სახით. კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,5 მეტრია.

## აღწერა
შენობა გეგმით ტეხილი მოხაზულობისაა, ნაგები იყო ნატეხი ქვით და აგურით — კირის ხსნარზე. შედგებოდა ორი სხვადასხვა ზომის ნაწილისგან. მოზრდილ ნაწილში ორი თანაბარი ფართობის ოთახია — საბანაო და მასთან დაკავშირებული გასახდელი, მომცროში — მოსაცდელი. საბანაო ოთახის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ფართო თაღოვანი ნიშებია. აღმოსავლეთ კედელში დატანებული გასასვლელი გასახდელ ოთახში გადის. გასახდელის ჩრდილოეთ კედელში არსებული გასასვლელი კი — მოსაცდელ ოთახში.

აბანოს შესასვლელი მოწყობილი ყოფილა მოსაცდელი ოთახის ჩრდილოეთ კედელში. ამ ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში დაბალი, მოგრძო თაროა მოწყობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გრემის დროებითი სადგომი

**გრემის დროებითი სადგომი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ჩრდილო-დასავლეთით, მშრალი ხევის მარცხენა მხარეს, გრემისა და ლაფანყურის დამაკავშირებალ გზასთან. 

გაითხარა 1965 წელს კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის ერთ-ერთი რაზმის მიერ (ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). დათარიღებულია ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევრით. გათხრებმა გამოავლინა სამეურნეო ორმო რომელშიც მოპოვებულია ანგობის სქელი ფენით დაფარული, წითლად გამომწვარი სხვადასხვა ჭურჭლის ნამტვრევები. ჭურჭლებზე შემორჩენილია ნაპრალები, მოყავისფრო თხელი აპკის კვალი. ორმოდან 7 მ-ის დაშორებით გამომწვარი თიხის ზოლია (სიგრძე 3 მეტრი). აქ  აღმოჩენილია ბათქაშის ნატეხები და ასევე დამწვარი თიხის ჭურჭელისა და ძელის ფრაგმენტები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
შაქრიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

**შაქრიანის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის ჩრდილოეთით, ერთი კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება VI-VII საუკუნეებით.

## აღწერა
კვირაცხოვლის ეკლესია სამეკლესიიანი ბაზილიკაა, გარშემოსავლელით სამივე მხრიდან, რომლის გვერდითი ფრთები დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენს. ჩრდილოეთ ეკლესიას აღმოსავლეთიდან ეკვრის განცალკევებული, პატარა სათავსი, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. შენობა ნაგებია რიყის და ნატეხი ქვით, კარ-სარკმლები გამოყვანილია შირიმის სუფთად გათლილი ქვებით.

### შუა ეკლესია
შუა ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს — სამხრეთი ეკლესიიდან და დასავლეთი გარშემოსავლელიდან. ორივე კარი შიგნიდან შირიმით ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული, გარედან კი არაწესიერი ფორმის, მოზრდილი ქვით. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც გაჭრილია პარალელურწირთხლებიანი, თაღოვანი სარკმელი. ორი მსგავსი სარკმელი სამხრეთკედელშიცაა. მათი ნაწილი კამარის მრუდშია მოქცეული. აფსიდი დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. მის თაღს სრული ნალის ფორმა აქვს და დაყრდნობილია აფსიდის მხრების დამაგვირგვინებელ, შირიმის მაღალ იმპოსტებზე, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს.
შუა ეკლესიის გრძივი კედლები ერთნაირია, დაუნაწევრებელი. ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ კიდეში, აფსიდის კუთხესთან, ბრტყლად გადახურული კარია, რომელიც სამკვეთლოში გადის.
სამკვეთლო უაფსიდო, ცილინდრული კამარით გადახურული სათავსია, განათებულია აღმოსავლეთის პარალელურწირთხლებიანი სარკმლით. იგი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან კი შირიმის ქვაში გამოკვეთილი თაღი ხურავს, რომელიც შემკულია რელიეფური, ჰორიზონტალურბოლოებიანი ვიწრო წარბით.

### სამხრეთი ეკლესია
სამხრეთი ეკლესიის აღმოსავლეთ ბოლოში ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის შუაში სარკმლის ძირია შემორჩენილი.

### ჩრდილოეთი ეკლესია
ჩრდილოეთი ეკლესია მოგრძო, უსარკმლო დერეფანია. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორი კედლით.

## სარეაბილიტაციო სამუშაოები
2011 წელს საერთაშორისო-საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ დაფინანსებით ძეგლზე ჩატარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორ-რესტავრატორი ზ. ქუფარაშვილი). აღდგა მთავარი და ჩრდილოეთი ეკლესიის კედლების მონგრეული ნაწილები და გადახურვა, დაკონსერვდა გარშემოსავლელის შემორჩენილი კედლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VI საუკუნის ეკლესიები
შაქრიანის სამების ეკლესია

**შაქრიანის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრის მანძილზე, ქვიშახევისა და თხილიანისწყლების გამყოფი მთის ერთ-ერთ განშტოებაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. 1980 წელს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის კედლების დანგრეული ნაწილები აგურით აღუდგენია და შენობა კრამიტით გადაუხურავს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. სამივე კარი გარედან შეისრულია. შიგნიდან კი თარაზულად, ხის ძელებით ყოფილა გადახურული. კარების წირთხლებში მოწყობილია საურდულე ხვრელები.

აღმოსავლეთით საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან მარტივი პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი, შეისრული თაღითაა გამოყოფილი. აფსიდის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის ორივე მხარეს, სიმეტრიულად, განლაგებულია მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშები. მათ შორის თითო-თითო აფსიდის გვერდებშია, დანარჩენი ორი კი — მის ბოლოებში. ერთი თაღოვანი სარკმელი ეკლესიის დასავლეთ კედელშიცაა. საკურთხეველი დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქით. მისი უმეტესი ნაწილი ნაწყობია აგურით. საკურთხეველში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, აგურით ნაწყობი
ტრაპეზია მიდგმული. შიგნიდან ეკლესია გადახურულია ოდნავ შეისრული კამარით.

ეკლესიის ფასადები დანაწევრებულია განიერი, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეებით. განივ ფასადებზე თითო შეღრმავებაა, გრძივ ფასადებზე — ორ-ორი. განივ ფასადებზე, შეღრმავებების ზემოთა ნაწილში, მწკრივად განლაგებული ოთხ-ოთხი შეისრული თაღია მოწყობილი, გრძივი ფასადების შეღრმავებებში კი მხოლოდ თითო განიერი თაღია. შეღრმავებები დასრულებულია კუთხით შვერილი აგურებისგან გამოყვანილი ფრიზით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე, ფრონტონის არეში, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოსახულია თითო მაღალი ჯვარი. მათ შორის აღმოსავლეთი ჯვრის ქვედა ნაწილი მოქცეულია შეღრმავებულ არეში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყვარლის ჯვარპატიოსნის პირველი ეკლესია

**ყვარლის ჯვარპატიოსნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას ქალაქ ყვარელში, ვ. მამულიშვილის კუთვნილ ვენახში. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (7,7x5,6 მ), ნაგებია ყორე ქვით. ერთადერთი, შიგნიდა და გარედან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი დასავლეთიდანაა, აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია, რისი სიღრმეც სარბაზის სიგრძის ტოლია, აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომლის ორივე მხარეს მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა, მსგავსი თითო სარკმელი, ერთმანეთის პირდაპირ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. აფსიდი გადახურულია აგურით ნაწყობი კონქით, რომლის თაღი ნახევარწრიული ფორმისაა. დასავლეთით პილასტრებზე გადაყვანილი კედლის თაღია. ეკლესიის დარბაზი უჩვეულოდ მოკლეა, გადახურულია აგურის ნახევარცილინდრული კამარით. იატაკი მოგებულია ქართული აგურით. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადების ფრონტებში გამოსახულია თითო შეღრმავებული ჯვარი. კედლები დასრულებულია აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნით, შენობა გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მუგუთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**მუგუთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბუეს ჩრდილოეთით, 7 კმ. მანძილზე, მუგუთად წოდებულ ადგილას. სწორედ აქედან მომდინარეობს მისი სახელწოდება. 

ძეგლი თარიღდება შუა საუკუნეებით, არის დარბაზული, უაფსიდო. ნაგები იყო ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. დღეს-დღეობით შემორჩენილია ნანგრევების სახით. აღმოსავლეთ კედლის შუაში გაჭრილია სარკმელი, რომლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ეკლესიის დასავლეთით, რამდენიმე მეტრის მანძილზე, ნაგებობის, ნანგრევებია. აქვე შეინიშნება რამდენიმე დიდი ზომის ქვევრის კვალი, რის საფუძველზეც, შეგვიძლია ვივარაუდოთ, რომ აქ მარანი იყო. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალექსანდრე რეხვიაშვილი

**ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი** (დ. 17 იანვარი, 1938, მოსკოვი — გ. 10 დეკემბერი 2020, თბილისი) — ქართველი კინორეჟისორი.

## ბიოგრაფია 
1955 წელს დაამთავრა მოსკოვის 167-ე საშუალო სკოლა. 1962 წელს — საკავშირო კინემატოგრაფიის ინსტიტუტის საოპერატორო ფაკულტეტი (ალექსანდრე გალპერინის სახელოსნო), ხოლო 1971 წელს — ამავე ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი (სერგეი გერასიმოვის სახელოსნო). 1971 წლიდან მოღვაწეობდა კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, ასწავლიდა რეჟისურას თბილისის თეატრალურ ინსტიტუტში. საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

არის მანჰეიმის საერთაშორისო კინოფესტივალის გრან-პრის, კინოპრესის საერთაშორისო ფედერაცია „ფიპრესის“ პრიზის, გერმანიის კათოლიკური ეკლესიის პრიზის (ფილმისთვის „მეცხრამეტე საუკუნის ქართული ქრონიკა“) მფლობელი (1979); საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1988); მიუნხენის საერთაშორისო კინოფესტივალის პრიზიორი (ჟიურის სპეციალური პრიზი ფილმისთვის „მიახლოება“, 1990); ღირსების ორდენის კავალერი (1998); მიხეილ თუმანიშვილის სახელობის პრიზის მფლობელი (კინოში გაწეული ღვაწლისთვის, კინოფესტივალი „საჩუქარი“, 2007).

ალექსანდრე რეხვიაშვილი გარდაიცვალა 2020 წლის 10 დეკემბერს, COVID-19 კორონავირუსით.

## ფილმოგრაფია 
**დამდგმელი რეჟისორი და სცენარის ავტორი:**
* „ნუცა“ (1971)
* „XIX საუკუნის ქართული ქრონიკა“ (1978)
* „გზა შინისაკენ“ (1981)
* „საფეხური“ (1986)
* „მიახლოება“ (1989)
* „სამკუთხა წრეში“ (დოკუმენტური, 1992) 
* „აღქმული მიწა“ (დოკუმენტური, 1999-2000)
* „რუსული პალესტინა“ (დოკუმენტური, 2000)
* „უკანასკნელნი“ (დოკუმენტური,  2006)
* „იგორ სანოვიჩი, ესკიზი პორტრეტისთვის“ (დოკუმენტური, 2008)
* „რამაზ ჩხიკვაძე“ (დოკუმენტური, 2013-2015)
* „ჩუბჩიკა თოჯინები და  სხვა“ (დოკუმენტური, 2017)
* „დროის აღდგომა“ (დოკუმენტური, 2019)

**პროდიუსერი:**
* „რამაზ ჩხიკვაძე“ (დოკუმენტური, 2013)

**დამდგმელი ოპერატორი:**
* „ალავერდობა“ (1962)
* „მიქელა“ (1965)
* „ფიროსმანი“ (1969)
* „ძაღლი“ (1974)
* „რამაზ ჩხიკვაძე“ (დოკუმენტური, 2013)
**გადაღებულია ფილმში:**
* „ფიროსმანი“ (1969)

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:COVID-19-ის პანდემიით გარდაცვლილები საქართველოში
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
გრემის I სასახლე

**გრემის I სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემში, ე. წ. მეფე-დიდებულთა უბანში, მდინარე ინწობის მარჯვენა ნაპირას, პატარა შემაღლებაზე. განეკუთვნება XV-XVI საუკუნეებს. 
სასახლის გეგმა სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთი ნაწილის ნანგრევები. აღმოსავლეთი ნაწილი კი მდინარეს წაუღია. შემორჩენილი კედლები ზოგან ძლივს აღწევს პირველი სართულის იატაკის დონემდე, რომელიც მიწის დონიდან 3-4 მეტრ სიმაღლეზეა.
სასახლეს მთავარი შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. შესასვლელს წინიდან ადგებოდა უზარმაზარი, კირის დუღაბით ჩამოსხმული კიბე, რომლისთვისაც მდინარეს ძირი გამოუცლია, ჩამოუგდია და ხრეშით დაუფარავს. კიბის მოპირდაპირე მხარეს აღმოჩნდა აგურით ნაგები რვაგვერდა აუზი, რომლის შიდა ზედაპირი შელესილია კირის მკვრივი ხსნარით. აუზს ერთ მხარეს აქვს წყლის შესაყვანი, ხოლო ფსკერზე - წყლის გასაყვანი მილი. ვარაუდობენ, რომ აუზი სასახლის მორღვეულ ნაწილში, მიწის დონეზე მდგარა.

სასახლის შიდა გეგმარება კედლების ფრაგმენტულობისა და მრავალგზის გადაკეთების გამო ზუსტად არ ირკვევა. როგორც ჩანს, სასახლის დასავლეთ ნაწილში ცალკეული ოთახები ყოფილა, ჩრდილოეთ ნაწილში კი - საკმაოდ მოზრდილი დარბაზი. შესასვლელის წინ მოწყობილი იყო წინკარი, რომლის იატაკი აგურით ყოფილა მოგებული. აგურისავე იატაკის ნაშთი აღმოჩნდა სასახლის ჩრდილოეთ მონაკვეთშიც. შემორჩენილი ნაწილიდან ჩანს, რომ ერთ-ერთი გადაკეთების დროს სასახლის იატაკი აუმაღლებიათ და კირის ხსნარით მოულესავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გრემის ნაქალაქარის მესამე ეკლესია

**გრემის პირველი ეკლესია**— ყვარლის მუნიციპალიტეტის, სოფელი გრემის არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ნაქალაქარის სავაჭრო უბნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ განაპირას. იგი
დათარიღებულია XVI-XVII საუკუნეებით.
 
## აღწერა
ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ძირითადად აგურით. შესასვლელი აქვს დასავლეთის მხრიდან. კარი არის შეისრულთაღოვანი. აღმოსავლეთ ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე შეისრული სარკმელი გაჭრილი მსგავსი სარკმელია. დასავლეთ კედელშიც აფსიდში სარკმლის ორივე მხარეს თითო შეისრულთაღოვანი ნიშაა. გეგმით ნახევარწრიული და ნახევარგუმბათით გადახურული ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიც არის. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით. მსგავსი ფორმისაა კონქის თაღიც. ნაგებობის ფასადებიდან მხოლოდ დასავლეთის არის მორთული. შესასვლელლი მოქცეულია საფეხურით შეღმავებულ სწორკუთხედში, რომელსაც ზემოდან კუთხით შვერილი აგურების ორი რიგით შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. შესასვლელის გვერდებზე, წყობის შეღრმავებით, გამოყვანილია საფეხურებიან პოსტამენტზე დაყრდნობილი თითო მაღალი ჯვარი, რომლებსაც დეკორატიულად გაფორმებული მკლავები აქვთ. შესასვლელის ზემოთ არის მცირე, სწორკუთხა ნიშა. ნიშის ზემოთ, ფრონტონის არეში არის სარკმელი. სარკმლის ზემოთ და გვერდებზე თითო სწორკუთხა შეღრმავებაა, რომლებშიც თითოვე ხანკარია ჩასმული. ფასადები დასრულებულია აგურის ოთხსართულიანი, ხვრხულა ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრემის კოშკი

**გრემის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს  ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ჩრდილო-დასავლეთით, გ. ბარძიმაშვილის ვენახში. დათარიღებულია XVII საუკუნის პირველი ნახევრით.

კოშკი გეგმით კვადრატულია (4,6X4,6 მ). ნაგებია ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით. ახლა დარჩენილია დაახლოებით ოთხი სართულის სიმაღლეზე. პირველი სართული ყრუკედლებიანია, ამოვსებულია მიწითა და ჩამონაშალი ქვებით. შესასვლელი მეორე სართულზე აღმოსავლეთ კედელშია. კარი თაღოვანია და ნაგებია კვადრატული აგურით, შესასვლელის გცერდებზე თითო სათოფურია. ერთი სათოფური კარის მოპირდაპირედ დასავლეთ კედელშია, ხოლო ორ-ორი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. მესამე სართულზე აგურით ნაშენები ბუხარია, რომლის მარჯვნივ მცირე ზომის სამკუთხა თაღით ნიშა და სათოფურია. დასავლეთ კედელში, მარცხნივ, შეწყვილებული სათოფურია, ხოლო მარჯვნივ - ცალმაგი. ასევე ორი ცალმაგი სათოფურია აღმოსავლეთ კედელში. მეოთხე სართულის ზედა ნაწილი მორღვეულია. სართულის დასავლეთ კედლის შუაში განიერი კარია, რომელიც გადიოდა შერეული ხის აივანზე. კოშკს ხის სართულსშუა გადახურვა ჰქონია.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჭიკაანის მეორე კოშკი

**ჭიკაანის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიკაანის მიდამოებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კოშკი სათავდაცვოა, გეგმით ოთხკუთხა. ნაგებია ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე ჩანგრეულია ხის სართულშუა გადახურვა (ჩანს კოჭების ბუდეები). შესასვლელები მეორე სართულის აღმოსავლეთ (ამჟამად ამოშენებულია) და დასავლეთ კედლებშია. სართულის აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი ორმაგი სათოფურია მოწყობილი სამხრეთ კედელში კი ერთი ორმაგი ერთი ცალმაგი სათოფური. მესამე სართულის ოთხივე კედელში ორმაგი სათოფურებია გაჭრილი სამხრეთ კედელში ჩანს სარკმლის კვალი. კოშკის მეოთხე სართულის კედლებიდან მხოლოდ მცირე ნაწილებიღა შემორჩა.    

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ყვარლის ჯვარპატიოსნის მეორე ეკლესია

**ყვარლის ჯვარპატიოსნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ ყვარელში, დავით აღმაშენებლის ქუჩაზე. დანგრეულია, შემორჩენილია ნატეხი და რიყის ქვით ნაგები აფსიდის მცირე ნაწილი, რაშიც მოწყობილია ფართო, თაღოვანი ნიშა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრემის II სასახლე

**გრემის II სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს  სოფელ გრემში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ეგრეთ წოდებულ მეფე-დიდებულთა უბანში, მდინარიდან 60-70 მეტრ მანძილზე. მთლიანად დანგრეულია. ნანგრევებში გაირჩევა სხვადასხვა დროის ოთხი სამშენებლო ფენა. ყოველი შემდეგი ნაგებობა ძველ საძირკველზე კი არ არის დაშენებული, არამედ იქვე ახლოს, ახალი გეგმითაა აგებული.
სასახლის გეგმა, დაზიანების გამო, სრულად არ იკითხება. მისგან შემორჩენილია მხოლოდ საძირკვლის ნაწილები. ამავე პერიოდს განეკუთვნება ნანგრევების სამხრეთ განაპირას მდებარე ნაგებობის ნაშთიც. ამ ნაგებობის დანგრევის შემდეგ, მისი სამხრეთი კედლის ნაწილის გამოყენებით აუგიათ უფრო დიდი ნაგებობა, რომლის კედლები 2-3 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი, მაგრამ პირველი სართულის იატაკი უფრო მაღლა მდებარეობდა. ამ ნაგებობის კედლები სხვებისგან განსხვავებულადაა ნაგები. საშენ მასალად ძირითადად გამოყენებულია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვა, რომელთა შორის დარჩენილი არეები წვრილი ქვითაა შევსებული.
სასახლის დასავლეთით კიდევ რაღაც შენობა მდგარა. მისგან, დაზიანებული სახით, მოღწეულია კვადრატულ სვეტებზე დაყრდნობილი აივნის ნაწილი და აუზი, რომლებიც მის წინ მდებარე ეზოში იდგა. აუზი გეგმით კვადრატულია, სქელკედლებიანი. მასში წყალი კერამიკული მილებით შედიოდა.
მომდევნო ხანებში ნანგრევებზე, აუგიათ კიდევ ერთი, გეგმით სწორკუთხა შენობა, რომელიც ადრე აგებულ სასახლეზე ბევრად უფრო პატარაა. მთავარი ფასადის მხარეს მას აქვს პილასტრები. აქაც შემორჩენილია პირველი სართულის იატაკი, რომელიც დანარჩენი ნაგებობებისგან განსხვავებით, მოფენილია სხვადასხვა ზომის დიდი აგურებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ალმატის ეკლესია

**ალმატის ეკლესია**— არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალმატის განაპირას, თარიღდება შუა საუკუნეებით. დანგრეულია. კედლები სხვადასხვა დონეზე ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. ნაგები იყო დიდი ზომის ფიქლის ქვით თხელ კირის ხსნარზე. ეკლესია უაფსიდო ყოფილა, აღმოსავლეთით დასრულებული იყო სწორი კედლით. შესასვლელი (შემორჩენილია კვალი) დასავლეთიდან ჰქონია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუჭატნის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კუჭატანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ კუჭატნის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

## აღწერა
ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, მთელ სიგრძეზე ეკვრის გვიანდელი მინაშენები, მათგან სამხრეთის ერთიანია, ჩრდილოეთის კი ორი სხვადასხვა ზომის ნაწილისგან შედგება, რომელთაგანაც დასავლეთისა თითქმის მთლიანად დანგრეულია; შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდე.

ეკლესიას აქვს ორი შესასვლელი, სამხრეთიდან (მინაშენიდან) და დასავლეთიდან. მესამე კარი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია გაჭრილი, რომელიც ჩრდილოეთ მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილში გადის. ეკლესიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევრადწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილია თითო პატარა, ოთხკუთხა ნიშა. აფსიდი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული, აფსიდის თაღი და კამარა ნახევარწრიულია.

სამხრეთ მინაშენი აფსიდიანია. შესასვლელი მას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სამხრეთ შესასვლელი ორმალიანია — სწორკუთხა ბოძით თაღებს შორის, დასავლეთისა თაღოვანი. სამხრეთ შესასვლელის აღმოსავლეთ თაღი და დასავლეთ შესასვლელი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. აფსიდი გეგმით კვერცხისებრი ფორმისაა. მასში მხოლოდ თაღოვანი სარკმელია მოწყობილი. აფსიდის თაღზე შემორჩენილია საღებავით შესრულებული ასომთავრულის წარწერის ფრაგმენტები. მინაშენი გადახურულია ერთიანი ცილინდრული კამარით, რომლის დასაყრდნობად ეკლესიის სამხრეთ კედელზე საკმაოდ სქელი კედელია მიშენებული. კედლის დასავლეთ ნახევარში ორი თაღია გამოყვანილი, აღმოსავლეთ ნახევარში კი — ორი ნიშა.

ჩრდილოეთ მინაშენის აღმოსავლეთ ნაწილი, დასავლეთ ნაწილზე თითქმის ერთ-ნახევარჯერ უფრო გრძელია. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია სწორი კედლით, რომელშიც ერთი ვიწრო სარკმელი და ორი მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშაა. აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, მინაშენი ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებშიცაა. მათგან დასავლეთ სარკმელი უჩვეულოდაა გადაწყვეტილი. სარკმლის ღიობი კედლის სისქეში ვერტიკალურადაა შეჭრილი, შემდგომ მიმართულებას იცვლის და ჩრდილოეთ ფასადზე გადის. მინაშენს ცილინდრული კამარა ხურავს, რომელიც ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე მიშენებულ პილასტრს და მასზე გადაყვანილ ორ თაღს ეყრდნობა.

ეკლესიის დასავლეთ ფასადის ფრონტონის წვერზე დაშენებული ყოფილა პატარა ოთხწახნაგა სამრეკლო, რომლის საფუძველიღაა დარჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრძელი ჭალის ეკლესია

**გრძელი ჭალის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრძელ ჭალაში. ამჟამად დანგრეულია და შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდისა და ჩრდილოეთ კედლის, აღმოსავლეთ ნაწილის ფრაგმენტები. ეკლესია ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შაქრიანის ციხე-გალავანი

**შაქრიანის ციხე-გალავანი** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის სამხრეთით, 1-1,5 კილომეტრის მანძილზე, სწორ ადგილას. აგებულია XVIII საუკუნეში.

ციხე გეგმით კვადრატს მიახლოებული სწორკუთხედია. გალავნის ოთხივე კუთხეში ცილინდრული კოშკი დგას, რომლებიც მთლიანად მის ფარგლებს გარეთაა მოქცეული. გალავანიც და კოშკებიც ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. კოშკების შესასვლელები და ზოგიერთი ელემენტი გამოყვანილი ყოფილა კვადრატული აგურით. დაზიანებულია: მეტ-ნაკლებად დანაკარგებით შემორჩენილია გალავნის აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები. მნიშვნელოვანი ნაწილები აკლია დასავლეთ კედელს, ხოლო სამხრეთი კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. კოშკები მხოლოდ სართულნახევრის სიმაღლეზეღა დღას.

ოთხივე კოშკი თითქმის ერთი ტიპისაა. თითოეულ სართულს შესასვლელი ეზოს მხარეს მდებარე სწორ კედელში აქვს მოწყობილი. შესასვლელთა თაღები გარედან, აგურის წყობით გამოყვანილ, საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში ყოფილა ჩასმული. კოშკების პირველ სართულზე, კარის პირდაპირ, აგურით მოპირკეთებული, ნახევარწრიული ბუხარია. ოთხივე კოშკის მეორე სართულის კედელი, პირველი სართულის კედელთან შედარებით, რამდენადმე შეთხელებულია, რაც ხის კოჭოვანი გადახურვის დასაყრდნობად, სართულებს შორის, დაახლოებით 20 სანტიმეტრის სიგანის საფეხურს ქმნის. მეორე სართულის კედელი შედარებით მეტ
სიმაღლეზე ჩრდილო-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოშკებს შემორჩათ. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კოშკის მეორე სართულის კედლის უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. გალავანი ორიარუსიანია. მისი ქვემოთა ნაწილი ყრუა. ზემოთაში კი, თანაბარი ინტერვალებით, სათოფურებია გაჭრილი. გალავანს ირგვლივ ხის საბრძოლო ბილიკი შემოუყვებოდა. გალავანს ქონგურები არ გააჩნია და თავი გადამრგვალებული აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჭიკაანის პირველი კოშკი

**ჭიკაანის პირველი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიკაანის მიდამოებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებობა სათავდაცვოა. გეგმით სწორკუთხა, სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ ოდნავ წაგრძელებული. ნაგებია ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე დაზიანებულია: შემორჩენილია სამი სართულის სიმაღლეზე ჩაქცეულია სართულშუა ხის გადახურვა. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. კოშკში შესასვლელი აღმოსავლეთითაა — მეორე სართულის დონეზე კარი თაღოვანია. სართულის კედლებზე შემორჩენილია ნიშები და სათოფურები. მესამე სართულის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში ჩანს სარკმლების კვალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გრემის საყარაულო

**გრემის საყარაულო** — წმინდა გიორგის ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გრემში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, მთავარანგელოზთა ეკლესიის კომპლექსის დასავლეთით, მთის ქედზე.
ეკლესია დარბაზულია. განეკუთვნება XV-XVI საუკუნეებს. მოგვიანებით, როგორც ჩანს XVII საუკუნის  I ნახევარში, მასზე კოშკი დაუშენებიათ და საყარაულო ნაგებობად უქცევიათ, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას ,,საყარაულოს“ უწოდებს.
ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ღიობების წყობაში და ალაგ-ალაგ კონსტრუქციის ნაწილებში, გამოყენებულია კვადრატული აგური.
შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი მოზრდილი ქვით თარაზულადაა გადახურული და გარედან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში ზის.
აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. მსგავსი ერთი ნიშა ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. განათებისათვის ყოველ მხარეს თითო, ოდნავ შეისრული თაღით გადახურული სარკმელია. აფსიდი წესიერი ფორმის ქონქითაა გადახურული, დარბაზი - ცილინდრული კამარით.
შენობის დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის ორივე მხარეს, თითო პატარა, სწორკუთხა ნიშაა. კედლები დასრულებული იყო აგურით ნაწყობი ორსაფეხურიანი დავგარდნით.
კოშკი ეკლესიაზე მოკლეა, გეგმით კვადრატული. მისი დასავლეთი, სამხრეთი და ჩრდილოეთ კედლები ეკლესიის შესაბამისი კედლების გასწვრივაა, ხოლო აღმოსავლეთისა ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლიდან თითქმის ორი მეტრით, დასავლეთისკენაა გადაადგილებული და კონქის თაღის ხაზს ემთხვევა, ამიტომ ეკლესიის აღმოსავლეთი ბოლო თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი.
კოშკის კედლების ზედა ნაწილები მონგრეულია, რის გამოც მისი სართულიანობა არ ირკვევა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებზე შემორჩენილია სალოდეების კვალი.
ეკლესიას გარშემოუყვებოდა გალავანი, რომელსაც შესასვლელი დასავლეთი მხრიდან ჰქონია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XV საუკუნის ეკლესიები
შაქრიანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**შაქრიანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია გეგმით თითქმის კვადრატულია, ფართობი — დაახლოებით 70 კვადრატული მეტრი. დასავლეთიდან, მთელ სიგანეზე, ეკვროდა გვიანდელი მინაშენი, რომლის საძირკვლის ნაშთებიღაა შემორჩენილი.

შენობა ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადები მოგვიანებით შეულესავთ.

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიის დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარშია. კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით არაწესიერი ფორმის აფსიდია, რომლის შუაში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით ოთხკუთხა ნიშაა. აფსიდის მხრების ხაზზე დგას ოთხწახნაგა ტრაპეზი. ეკლესიის დარბაზი საგრძნობლად მოკლეა, გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის სხმული
კამარით.

აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვეშ, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. ეკლესია გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ლომისგორის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ლომისგორის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალმატის ჩრდილოეთით, 2 კილომეტრზე, შემაღლებულ ადგილას, თარიღდება შუა საუკუნეებით. 

დანგრეულია შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედელი - მთელ სიგრძეზე. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდი და დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილი. ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვით და ფიქლით. აღმოსავლეთით დასრულებული ყოფილა ნახევარწრიული, შვერილი აფსიდით, რითიც დარბაზისგან მხრებით იყო გამოყოფილი (გარეთა ზომები: სიგრძე - 14 მეტრი, სიგანე დაახლოებით - 7 მეტრი). შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან ჰქონია. დარბაზის შუაში შემორჩენილია ორიოდე მეტრის სიგრძის კედლის ნაშთი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შილდის შუაგორის ციხე

**შილდის შუაგორის ციხე** — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის ჩრდილოეთით, 8-10 კილომეტრის მანძილზე, ნასოფლარ შუაგორში, მდინარე ჩელთის მარცხენა ნაპირას, ტყიან მთაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის სქელი ხსნარით. შემორჩენილია ორი სართული და მესამე სართულის კედლების მცირე ნაწილი. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია. დასავლეთ კედელში კი — ნახევარწრიული ბუხარია. სართულის ოთხივე კედელში ვიწრო სათოფურებია დატანებული. კოშკის კუთხეები ოთხივე მხარეს, გარედან, გამაგრებულია მასიური, ოთხკუთხავე ბურჯებით.

კოშკის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
შილდის ციხე

**შილდის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის აღმოსავლეთით, 2,5 კილომეტრის მანძილზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო ნატეხი ქვით და
ფიქლით კირის ხსნარზე. ძეგლი დანგრეულია. დაახლოებით 2-3 მეტრის სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე. კედლის სისქე 1,55 მეტრია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
შაქრიანის ღვთისმშობლის ეკლესია

**შაქრიანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შაქრიანის სამხრეთ განაპირას, ძველ სასაფლაოზე, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია. შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია.

ეკლესიის შიდა აღნაგობას ატყვია გვიანდელი აღდგენა-გადაკეთების კვალი. როგორც ჩანს, შენობას საფუძველი ჩაეყარა გვიანდელ შუა საუკუნეებამდე გაცილებით უფრო
ადრე.

ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დანარჩენი სივრცისგან ორსაფეხურიდანი მხრებითაა გამოყოფილი. აფსიდში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. ერთი ვიწრო, სწორკუთხა სარკმელი სამხრეთ კედელშია, ხოლო მეორე,
თაღოვანი — დასავლეთი კედლის ზედა ნაწილში. გრძივი კედლები და კამარა განიერი, ორსაფეხურიანი პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად. თითო ორსაფეხურიანი პილასტრი დასავლეთ კუთხეებშიცაა. მათზე კედლის მიმდებარე, ორსაფეხურიანი თაღი იყო გადაყვანილი. ორივე პილასტრის წინა საფეხური, იატაკიდან დაახლოებით 3 მეტრის სიმაღლეზე შეწყვეტილია და ეკლესიის აღდგენის დროს აღარ განუახლებიათ, რის გამოც დასავლეთი კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ორის ნაცვლად, ერთსაფეხურიანია. ასევეა სახეშეცვლილი კონქის თაღიც.

ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია ორი სხვადასხვა ზომის, სწორკუთხა ნიშა. მათგან ერთი, უფრო მომცრო, აფსიდის მხართანაა, მეორე — დასავლეთ ნაწილში. ფასადები სადაა, მორთულობის გარეშე. კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით.

ეკლესიის დასავლეთი ფრონტონის წვერზე დადგმულია აგურით ნაგები, ოთხ კვადრატულ სვეტზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი სამრეკლო, რასაც თუნუქით დაბურული, პირამიდული სახურავი ხურავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრემის მარანი

**გრემის მარანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობდა ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის ტერიტორიაზე მდებარე სამეფო რეზიდენციის აღმოსავლეთ განაპირას. ახლა შემორჩენილია მხოლოდ საწნახელის ნანგრევები. საწნახელი შედგება ორი ნაწილისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით. ყურძნის დაწურვა ორივე ნაწილში ხდებოდა. იატაკზე არსებული ღარებით, წვენი სპეციალური ხვრელებთან გროვდებოდა, საიდანაც შემდეგ მარანში გადიოდა.
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
შილდის წმინდა გიორგის ეკლესია

**შილდის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი
ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის თავში,
საკარმიდამო ნაკვეთების ტერიტორიაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლებისა და ნაწილობრივ გარეთა კუთხეების წყობაში გამოყენებულია აგური. დაზიანებულია: არ შემორჩენილა ლავგარდანი, ჩამოშლილია საბურავი.

შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან სწორკუთხა. ეკლესიის კვადრატული ფორმის დარბაზი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელიც უკონქოა და
დარბაზთან ერთად, გადახურულია საერთო კამარით. ამის გამო აფსიდის კედელი არ ერწყმის კამარას და მისი ქუსლის დონეზე, აფსიდის მომრგვალების შესაბამისად, წარმოქმნის საფეხურს. თავად კამარა არაწესიერი ნახევარწრეა და წყობითაც ტლანქია. აფსიდში და დასავლეთ კედლის ღერძზე თითო მცირე, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ორივე სარკმელს ჰორიზონტალური გადახურვა და თითქმის
პარალელური წირთხლები აქვს. აღმოსავლეთი სარკმლის ქვემოთა კედელს აგურის ტრაპეზი ეკვრის.

შენობის საფასადო წყობა ირეგულარულია. მასში, აქა-იქ, რიყის წვრილი ქვებისგან შედგენილი თითო ჰორიზონტალური ზოლია ჩართული. ეკლესია გადახურული იყო ღარისებრი კრამიტით, რომლის ნაწილი ნაგებობის ირგვლივაა მიმობნეული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
საცხენეს ციხე

**საცხენეს ციხე** — არქიტქტურული ძეგლი, მდებარეობს საცხენეს ჩრდილოეთ განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ციხე გეგმით სწორკუთხაა (ამჟამად მისი ტერიტორია გამოყენებულია სამეურნეო დანიშნულებისამებრ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. ციხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით კუთხეში მასიური ბურჯია ჩართული. სამხრეთ-დასავლეთით კი - მომცრო მრგვალი კოშკი (შემორჩენილია დაახლოებით 5-6 მ სიმაღლეზე), რომლის კედლებში ნიშებია მოწყობილი. ციხე განკუთვნილი იყო მრავალრიცხოვანი გარნიზონის სადგომად, რასაც მოწმობს გალავნის კედელთან მიჯრით მიშენებული სათავსების ნაშთები. ციხის შეისრულთაღიანი შესასვლელი გალავნის სამხრეთ კედელშია, კედელი კი სათოფურებითაა აღჭურვილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
გრემის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

**გრემის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის სასაფლაოზე.  

ეკლესია დარბაზულია (8x4,5 მ). სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან, მთელ სიგრძეზე გვიანდელი მინაშენები ეკვრის. სამივე ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, კირის ხსნარზე. დაზიანებულია:ჩამოშლილია ეკლესიისა და სამხრეთ მინაშენის საბურავი, ჩაქცეულია ჩრდილოეთი მინაშენის ჩრდილოეთი კედლის გარეთა წყობის დიდი ნაწილი და ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე, მონგრეულია სამხრეთ მინაშენის სამხრეთ კედლის ნაწილი. ეკლესიის შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან - სწორკუთხა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც თარაზულად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა, ქვემოთ კი, კედელზე, მიშენებულია სამწახნაგა ტრაპეზი. თითო სარკმელი დასავლეთ და ჩრდ კედლებშიცაა. კონქის თაღი და დარბაზის გადამხურავი კამარა შეისრული ფორმისაა. 

მინაშენს შესასვლელი დას-დან აქვს. ორივე კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან სწორკუთხა. სამხრეთ მინაშენი ჩრდ მინაშენთან შედარებით უფრო ვიწროა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ორი სარკმელია გაჭრილი ერთი მათგანი აფსიდის ღერძზეა, მეორე-სამხრეთ გვერდშია და სამხრეთ ფასადზე გადის. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ ძევს მრგვალი ტრაპეზი. აღმოსავლეთ სარკმელი თაღოვანია და პარალელური წირთხლები აქვს. მეორე - სწორკუთხაა, გარედან ოდნავ შევიწროებული. ჩრდ კედელში ორი ოთხკუთხა ნიშია მოწყობილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალმატის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

**ალმატის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალმატში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (5,5x3,4 მ), უაფსიდო, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით და აგურით, დაზიანებულია, ჩაქცეულია კამარა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთ კედლის შუაში თარაზულად თარაზულად გადახურული სარკმელია გაჭრილი, რომლის ჩრდილოეთით ღრმა სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ, კედელზე, კუბური ტრაპეზიაა მიშენებული. აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, ერთი მსგავსი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა. მის მოპირდაპირედ კი სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი, შენობა გადახურულია კრამიტით, დაბურული ხის სახურავით. ეკლესია განიერი კედლებით შემოფარგლული, სწორკუთხა მოხაზულობის (10,4x8,1 მ), პატარა ეზოს ჩრდოლო-აღმოსავლეთის კუთხეში, ეზოს შესასვლელი დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდეში ჰქონია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრემის პეტრე-პავლეს ეკლესია

**გრემის პეტრე-პავლეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრემის საბავშვო ბაღის ეზოში. დათარიღებულია გვიანი შუასაუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ნატეხი ქვით და აგურით. ძეგლი შელესილ-შეთეთრებულია. აქვს ორი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე შეისრულთაღიანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით ერთი  ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი. ქვემოთ კი, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზი. თითო სარკმელი დასავლეთ კედლის გარდა ყველა დანარჩენ კედელშიცაა. კონქის თაღი შეისრულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. ეკლესიის ფასადებზე, პალისტრების მეშვეობით, შექმნილია სწორკუთხა არეები. კედლები დასრულებულია აგურის კბილანისებრი წყობით შექმნილი სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. შენობა გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალმატის წმინდა ელიას ეკლესია

**ალმატის წმინდა ელიას ეკლესია** — ნაეკლესიარი, არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალმატის განაპირას, დანგრეულია. ნაგები იყო რიყის ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გრემის ქულბაქები და ქარვასლა

**გრემის ქულბაქები და ქარვასლა** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ გრემში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, ეგრეთ წოდებულ სავაჭრო უბნის ცენტრალურ ნაწილში. ქულბაქების გეგმა აღმიდან დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომლის შუაში იგივე მოხაზულობის ეზოა. ეზოში შესასვლელი ჩრდილოეთ მხრიდანაა. ეზოს ირგვლივ, ერთმანეთის მიყოლებით განლაგებულია დუქნები, რომლებსაც მცირე გამონაკლისების გარდა, თითქმის ერთნაირი აგებულება აქვს - მოგრძო, ყრუკედლებიანი შეისრულკამაროვანი სათავსი, რომლის წინ იმავე სიგანისა და 1,5 მეტრი სიღრმის ლოჯიაა. დუქნები ერთდროულადაა ნაგები. კედლები და კამარები ნაწყობია ნატეხი ქვით. ყველა დუქანს ჰქონია ბუხარი. ზოგიერთი დუქანი ორსართულიანი ყოფილა. ჩრდილოეთი რიგის დასავლეთ კიდეში მდებარე ორსართულიანი დუქნების ქვემოთ სარდაფებია, რომლებიც ერთმანეთს კარით უკავშირდება. ორივე სარდაფის კედლები შელესილია. შესაძლოა, ისინი მაცივრის როლს ასრულებდა. ამავე რიგის ერთ-ერთი დუქნის უკანა ნაწილში, დაბალი კედლით, გამოყოფილია ვიწრო ადგილი, რომლის კედლები შიგნიდან წყალგაუმტარი ხსნარითაა შელესილი. ეზოს დასავლეთ რიგში ოთხი დუქანია. მათგან სამს დასავლეთიდან ეკვრის ერთიანი, მოზრდილი სათავსი, რომელიც კარით მხოლოდ განაპირა დუქნებს უკავშირდება. შუა დუქანში აგებულია ექვსგვერდი აუზი. სავარაუდოდ, ეს დუქანი „სალხინო“ ადგილიც იყო.

ჭიშკართან, ეზოში გასასვლელის აღმოსავლეთ გვერდში, მოწყობილია პატარა სათავსო, რომელიც დანარჩენი სათავსოებისგან როგორც ფართობით, ისე ორიენტაციითაც განსხვავდება.
სამხრეთ რიგში თანაბარი ფართობის ათი სათავსია, აღმოსავლეთ რიგში კი - ოთხი. მათგან ორს ლოჯია ეზოს მხარეს აქვს, ორს კი - ქარვასლაში გასასვლელის მხარეს.
ქარვასლა ქულბაქებს აღმოსავლეთიდან ეკვრის. თავდაპირველად ამ ადგილას მდგარა მოზრდილი თონეებიანი შენობები, შემდეგ კი ქარვასლა აუგიათ. ამჟამად ქარვასლისგან მხოლოდ საძირკვლის ნაშთებია შემორჩენილი, რის გამოც მისი გეგმა ზუსტად არ იკითხება. შენობის გრძივი ღერძის ორივე მხარეს ერთრიგად განლაგებულია 16-16 სათავსო ფართობი მერყეობს 14 კვადრატული მეტრიდან 23 კვადრატულ მეტრამდე. მათ შორის კი განიერი ტალანი ყოფილა, რომლის იატაკქვეშ გადის წყალსადენი.

ქარვასლის სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლები შეჭრილია ქულბაქების აღმოსავლეთ კედელში, რაც იმაზე მიგვანიშნებს, რომ იგი ქულბაქებზე ადრე ყოფილა აგებული.
ქულბაქებისა და ქარვასლის ტერიტორიაზე გათხრების დროს აღმოჩნდა ვერცხლისა და სპილენძის რამდენიმე მონეტა. მათი უმრავლესობა ცუდადაა დაცული. ერთი ვერცხლის მონეტა, რომელიც ქულბაქების ტერიტორიაზე იყო ნაპოვნი ეკუთვნის შაჰ-ისმაილს და თარიღდება 1502-1524 წლებით, ხოლო ორი სპილენძის მონეტა, რომლებიც ნაპოვნი იყო ქარვასლის ტერიტორიაზე, თარიღდება  XV საუკუნის  II ნახევრით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები