open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბეგი (ტიტული)

**ბეგი**, *ბეი* ( — მბრძანებელი, მთავარი, ბატონი) — გვაროვნულ და ფეოდალურ დიდკაცობის ტიტული ახლო და შუა აღმოსავლეთ ქვეყნებში. თავდაპირველად ეწოდებოდა თურქი ტომების ზედაფენის წარმომადგენლებს. X საუკუნეში ყარახანიდების ბატონობის პერიოდში ტერმინი გავრცელდა შუა აზიაში. ოქროს ურდოს ხანი უზბეკი (1312—1342) ბეგის წოდებას ანიჭებდა იმ მონღოლ ფეოდალებს — ნოინებს, რომლებიც მუსლიმანობას იღებდნენ. XI საუკუნიდან ტერმინი „ბეგი“ ახლო აღმოსავლეთში გავრცელდა. ოსმალეთში ბეგს უწოდებდნენ ადმინისტრაციულ ერთეულების — სანჯაყების მმართველებს (სანჯაყბეგი). XVI საუკუნის ბოლო მეოთხედიდან — გამაჰმადიანებულ მესხ ფეოდალებს (მაგ., ბასიანის ბეგი). ამ ტიტულს ფლობდნენ აგრეთვე ზოგიერთი კატეგორიის სახელმწიფო მოხელეები, XIX საუკუნიდან კი არმიისა და ფლოტის უფროსი ოფიცრები. ტიტული თურქეთში 1934 წელს გაუქმდა. მუსლიმანური აღმოსავლეთის ქვეყნებში „ბეგი“ სოციალური შინაარსის ტერმინი იყო — ასე მიმართავდნენ „კეთილშობილებს“ — ფეოდალებს, მოხელეებსა და სხვებს. ტუნისში 1705—1957 წლებში ბეგები იყვნენ ქვეყნის მემკვიდრეობითი მმართველები. ირანის ზოგ რაიონში ბეგის ტიტული ჰქონდათ ტომის მეთაურებს. კავკასიის თურქულენოვან ხალხებში თავად-აზნაურები იწოდებოდნენ ბეგებად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:წოდებები
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია
ბეგიაური

საკუთარი სახელი **ბეგიაური** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* ბეგიაური — მცენარე;
* ბეგიაური — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში.
ბდელასებრნი

**ბდელასებრნი** (Bdellidae), ტკიპების ოჯახი ტრომბიდოფორმული ტკიპების ქვერიგისა. 0,3-3,5 მმ სიგრძის მოწითალო, ზოგჯერ მომწვანო, ყავისფერი ან შავი მსხლისებრი სხეული ხორთუმივით აქვთ წაგრძელებული. მტაცებლებია, დიდი რაოდენობით ანადგურებენ სხვა ტკიპებსა და წვრილ მწერებს. ბინადრობენ ხავსში, მღიერებში, ტყის საფენში და სხვა. მათი სახეობრივი შემადგენლობა ჯერჯერობით მხოლოდ საქართველოშია შესწავლილი. ჩვენში ბდელასებრთა 20-მდე სახეობაა. სოხუმის მიდამოებში და თბილისის მახლობლად მუხასა და ჯაგრცხილაზე აღმოჩნდა Trachimolgus recki, ხოლო თბილისის მიდამოების მღიერებში — Spinibdella iberica.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ტკიპები
ბეგი (სამხედრო)

**ბეგი** — მიწის ვიწრო ზოლი (დაახლოებით 10 სმ სიგანისა), რომელსაც ტოვებენ სანგრის გათხრისას თხრილსა და ყრილს შორის თხრილში მიწის ჩამოცვენის თავიდან ასაცილებლად. სანგრებსა და მაკავშირებელ თხრილებში ბეგს იყენებენ ვაზნების დასაწყობად და იდაყვების საბჯენად პირადი იარაღით სროლისას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამხედრო თავდაცვა
ბე

**ბე**, ფულადი თანხა, რომელსაც ერთი მხარე აძლევს მეორეს ხელშეკრულების დასადასტურებლად და ვალდებულების შესრულების უზრუნველსაყოფად. შედის ხელშეკრულებით გათვალისწინებული გადასახდელის ანგარიშში და საბოლოო ანგარიშსწორებისას იქვითება. თუ ბეს მიმცემმა არ შეასრულა ხელშეკრულება, თანხა მეორე მხარეს რჩება; ხოლო თუ ხელშეკრულების შეუსრულებლობისათვის პასუხისმგებლობა თანხის მიმღებს ეკისრება, იგი ვალდებულია ორმაგად დააბრუნოს ბე. შეთანხმება ბეს შესახებ წერილობით უნდა დაიდოს.

ვახტანგ VI-ის  სამართლის წიგნთა კრებულში ბე იხსენიება ნასყიდლობასთან დაკავშირებით. მაგ., „... რომელიც რომ იყიდის რასმე, პირველად ცოტას მისცემს რასმე ბესა. ხოლო ბეს მიმცემმა თუ ... აღარ იყიდოს ის საქონელი, რომელიც რომ ბედ მისცა, ბევრი თუ ცოტა, დაეკარგების... უკეთუ განმსყიდველმან ბე აღიღოს და მასუკან შეუშალოს, აღარ მიჰყიდოს... თავისი ბე ისევ მისცეს, და ერთი იმდენი კიდევ სხვა მისცეს“ („სამართალი ბერძული“, მ. 4). სირიულ-რომაული სამართლის ქართულ ვერსიაში (მ. 97) „ბეს“ ნაცვლად იხმარება ტერმინი *„რიმონი“*.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ვალდებულებითი სამართალი
ბეგლარი

**ბეგლიარი**, ყოფ. *ბეგლარი* — მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი ბეგლიარისა და პატარა ბეგლიარის გავრცელებული სახელწოდება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
ბეგობის არწივი

**ბეგობის არწივი** () — მტაცებელი ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სხეულის საერთო სიგრძე 72–84 სმ აღწევს,

## სქოლიო
კატეგორია:არწივი
ბეგონია

**ბეგონია** () — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახოვანი, ბუჩქოვანი ან ბუჩქბალახოვანი მცენარის გვარი ბეგონიასებრთა ოჯახისაა. 

გვარში გაერთიანებულია 800-მდე სახეობა, რომლებიც ბუნებრივად იზრდება ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში (ავსტრალიის გარდა). ბეგონიის ფოთოლი ასიმეტრიულია, ყვავილი ერთსქესიანი, ერთსახლიანი, ნაყოფი წარმოადგენს კოლოფს, რომელშიც მრავალი წვრილი თესლია. მრავლდება თესლით, კალმითა და ფოთლით. 

განასხვავებენ *ბუჩქისებრ* (გორგლიანს) და *ფოთლოვან* ბეგონიებს. პირველს აქვს უხვი კაშკაშა ყვავილები, მეორეს — ლამაზად შეფერილი  ფოთლები. კულტივირებულია ორანჟერეებსა და ოთახის მეყვავილეობაში, ზოგიერთი სახეობა მოჰყავთ ღია გრუნტზე (ყვავილოვან ბორდიურებად).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეგონიასებრნი
ხან შატირი

thumb|ხან-შატირის პროექტი
**ხან შატირი** — უზარმაზარი გამჭვირვალე კარავი, ე. წ. გადახურული ქალაქი, ყაზახეთის დედაქალაქ ნურ-სულთანში. პროექტის პრეზენტაცია შედგა 2006 წლის 9 დეკემბერს. 150 მ სიმაღლის თაღი, ბრიტანეთის არქიტექტორ ნორმან ფოსტერის პროექტით, უნდა აშენდეს ერთ წელიწადში. კარავი დაახლოებით ათ საფეხბურთო სტადიონის ფართობს გადააჭარბებს და მასში მოთავსდება ქალაქი მოედნებით, მოკირწყლული ქუჩებით, არხებით, სავაჭრო ცენტრებითა და გოლფის მოედნებით.

კარავი სპეციალური გამჭვირვალე მასალისგან შეიქმნება, რომელიც მზის შუქს შეისრუტავს და კარვის შიგნით ზაფხულის ეფექტს მოახდენს. პრეზიდენტის თქმით ასტანას ამ პროექტის შედეგად ტროპიკული პლაჟი ექნება მთელი წლის განმავლობაში.

ეს პროექტი ნურ-სულთანში ნორმან ფოსტერის რიგით მეორე იქნება მასშტაბური შუშის პირამიდის შემდეგ, რომლის მშენებლობა 2006 წელს დასრულდა. კარვის მშენებლობას თურქული კომპანია განახორციელებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბი-ბი-სის რეპორტაჟი პროექტის გახსნის დღეს.
* ფოსტერ და პარტნიორთა საიტი პროექტის შესახებ. 

კატეგორია:ასტანა
ირანელი ხალხები

**ირანელი ხალხი** შედგება სხვადასხვა ეთნიკური წარმომავლობის ჯგუფებისგან, რომლებიც მშობლიურ ენად ირანულს იყენებენ და საკუთარ თავს ძველი სპარსების ჩამომავლებად თვლიან. ირანელები ძირითადად ცხოვრობენ ახლო აღმოსავლეთში, ცენტრალურ აზიაში, კავკასიაში, სამხრეთ აზიაში, თუმცა ირანულად მოსაუბრე ხალხი გვხვდება მთელ ევრაზიაში, ბალკანეთიდან დასავლეთ ჩინეთამდე. ირანელი ხალხი თანამედროვე ირანის ქვეყნის ჩარჩოებში არ ცხოვრობენ და ამგვარად ეს ტერმინი გაცილებით ვრცელია ვიდრე ირანის მოქალაქეები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ირანის ისტორია
* დიდი ირანი
* ირანის მთიანეთი

## ლიტერატურა 
* Banuazizi, Ali and Weiner, Myron (eds.). *The State, Religion, and Ethnic Politics: Afghanistan, Iran, and Pakistan (Contemporary Issues in the Middle East)*, Syracuse University Press (August, 1988). ISBN 0-8156-2448-4.
* Canfield, Robert (ed.). *Turko-Persia in Historical Perspective*, Cambridge University Press, Cambridge (2002). ISBN 0-521-52291-9
* Curzon, R. *The Iranian People of the Caucasus*. ISBN 0-7007-0649-6.
* Derakhshani, Jahanshah. *Die Arier in den nahöstlichen Quellen des 3. und 2. Jahrtausends v. Chr.*, 2nd edition (1999). ISBN 964-90368-6-5.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Encyclopædia Britannica: Iranian languages
* The Changing Face of Iran  
* Maps and demographic information


კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ნების ტრიუმფი

**ნების ტრიუმფი** (გერმ.: Triumph des Willens) — დოკუმენტურ-პროპაგანდისტული ფილმი გერმანელი კინორეჟისორი ლენი რიფენშტალის მიერ; აღწერილია 1934 წელს ნიურნბერგში გამართული ნაცისტური პარტიის კონგრესის ქრონიკა. ფილმში გამოსახულია უნიფორმიანი პარტიის წევრები, რომლებიც კლასიკური მელოდიების ფონზე მარშირებენ. ფილმში ასევე შესულია სხვადასხვა ნაცისტ ლიდერთა სიტყვით გამოსვლები კონგრესის დროს, მათ შორის ადოლფ ჰიტლერის სიტყვის ფრაგმენტები. ფილმი ჰიტლერის შეკვეთით შეიქმნა, რომელიც არაოფიციალური აღმასრულებელი პროდიუსერიც იყო; მისი სახელი ჩანს ფილმის დასაწყისის ტიტრებში. ფილმის ძირითადი თემა გერმანიის, როგორც ზესახელმწიფოს, დაბრუნებაა, სადაც ჰიტლერი, როგორც ნამდვილი გერმანელი ლიდერი, ერს სიდიადეს მოუტანს.

ნებისყოფის ტრიუმფი გამოვიდა 1935 წელს და მყისვე გახდა კინოს ისტორიაში ყველაზე ცნობილი პროპაგანდისტული ფილმის ნიმუში. რიფენშტალის ტექნიკა, მოძრავი კამერა, ტელეფოტო ლინზის გამოყენება პერსპერქტივის შესაცვლელად, სივრცული ფოტოგრაფია და მუსიკისა და კინემატოგრაფიის გამოყენების რევოლუციური მიდგომა, ტრიუმფს კინოს ისტორიაში უდიდესი პროპაგანდისტული ფილმის რეპუტაციას ანიჭებს. რიფენშტალმა რამდენიმე ჯილდო დაიმსახურა, არა მხოლოდ გერმანიაში, არამედ აშშ-ში, საფრანგეთში და შვედეთში. ფილმი პოპულარული იყო მესამე რაიხსა და მის გარეთ და დიდი ხნის განმავლობაში ახდენდა გავლენას დოკუმენტურსა თუ კომერციულ ფილმებზე, მიუხედავად იმისა, რომ ამ შემთხვევაში საკმაოდ საკამათოა სად გადის ზღვარი ხელოვნებასა და მორალს შორის.

კატეგორია:გერმანული ფილმები
კატეგორია:დოკუმენტური ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:გერმანულენოვანი ფილმები
კატეგორია:პროპაგანდისტული ფილმები
კატეგორია:1935 წლის ფილმები
მეგაზოსტროდონი

thumb|300px|მეგაზოსტროდონის ბრინჯაოს გამოსახულება
**მეგაზოსტროდონი** () — აწ გადაშენებული ძუძუმწოვარი ცხოველი; ზოგადად მოიაზრება როგორც ერთ-ერთი პირველი ძუძუმწოვარი გაჩენილი დედამიწაზე დაახ. 200 მილიონი წლის წინ. მას ჰქონდა ზოგიერთი არაძუძუმწოვართათვის დამახასიათებელი ნიშნები, თუმცა ისინი უმნიშვნელო იყო, რაც საშუალებას იძლევა დავასკვნათ, რომ ეს ცხოველი წარმოადგენს ცინოდონტებსა ან ძუძუმწოვართა მსგავს რეპტილიებსა და ნამდვილ ძუძუმწოვრებს შორის გარდაქმნის ბოლო სტადიას.

კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
ბედნიერება

მინი|ბედნიერება
**ბედნიერება** — სულიერი და ემოციური მდგომარეობა, რომელიც სასიამოვნო შეგრძნებას იწვევს ადამიანში. ბედნიერების გამომწვევი ზოგადი მიზეზებია ყოფიერების პირობებით, ცხოვრების შინაარსიანობით, საკუთარი მიღწევებით შინაგანი კმაყოფილება. მის საწინააღმდეგო მდგომარეობად ითვლება უბედობა, რომლის ნიშნებად ძველბერძნული ფილოსოფიის დროებიდან ითვლება მოუსვენრობა, რომელით, თავის მხრივ აუცილებელი პირობაა რაიმე მოქმედებისთვის გადაწყვეტილების მისაღებად.

კატეგორია:პირადი ცხოვრება
ბიუროკრატია

**ბიუროკრატია** (ფრანგ. bureau — ბიურო, კანცელარია და ბერძნ. κράτος — ძალაუფლება) — სოციოლოგიისა და პოლიტიკური მეცნიერების კონცეფცია, რომელიც მიუთითებს სოციალური ორგანიზაციის ადმინისტრაციული მმართველობისა და საკანონმდებლო წესების საშუალებებზე. სამუშაო ორგანიზაცია ხასიათდება სტანდარტიზებული პროცედურით (კანონ-მიმდევრობა), პასუხისმგებლობის ფორმალური დაყოფით, იერარქიითა და არაპერსონალური ურთიერთობებით.

ყოველდღიური ბიუროკრატიის ნიმუშებია მთავრობები, შეიარაღებული ძალები, კორპორაციები, საავადმყოფოები, სასამართლოები, სამინისტროები და სკოლები.

სხვა მნიშვნელობით ბიუროკრატია არის საზოგადოებაში მიღებული წესების, კანონების ზედმეტად მიყოლა, რაც საზოგადოების წევრების ურთიერთობებს აფერხებს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარქსისტული თეორია
კატეგორია:საზოგადოება
სიტი ჰოლი (ლონდონი)

მინი|250პქ|სიტი ჰოლი.
მინი|250პქ|სიტი ჰოლი ღამით.
**სიტი ჰოლი** (City Hall) — დიდი ლონდონის სამმართველოსა და ქალაქ ლონდონის მერის შტაბ-ბინა. მდებარეობს მდ. თემზის სამხრეთ სანაპიროზე ტაუერის ხიდთან. ნორმან ფოსტერის პროექტის შენობა გაიხსნა 2002 წლის ივლისში.

შენობას არაჩვეულებრივი, ბუშტის ფორმა აქვს, რომლის მიზანი შენობის ზედაპირის პერიმეტრის შემცირება და ენერგოეფექტურობის გამუჯობესება იყო. ლონდონელები მას ხან უდღეურ კვერცხს, ტკიპსა და ხანაც მოტოციკლეტისტის ჩაფხუტს ადარებენ. ლონდონის მერმა კენ ლივინგსტოუნმა მას "შუშის სათესლე" უწოდა. შენობას არ აქვს წინა ან უკანა მხარე, ვინაიდან ფორმას მოდიფიცირებული სფეროსგან იღებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ლონდონის არქიტექტურა
კატეგორია:ნორმან ფოსტერის პროექტები
ბურჟუაზია

**ბურჟუაზია** — თანამედროვე მნიშვნელობით, მმართველი კლასი ფეოდალიზმის შემდგომ საზოგადოებაში.

შუა საუკუნეების ბოლოდან საფრანგეთში **ბურჟუაზია** აღნიშნავდა მესამე ფენას, ე.ი. ყველა ადამიანს ფეოდალებისა და სამღვდელოების გარდა. სიტყვამ მნიშვნელობა შეიცვალა საფრანგეთის რევოლუციის და აბსოლუტიზმის დამხობის შემდეგ.

კატეგორია:საზოგადოებრივი კლასები
კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია
სტივენ სპილბერგი

**სტივენ ალან სპილბერგი** (; დ. 18 დეკემბერი, 1946) — სამგზის ოსკარით დაჯილდოებული ამერიკელი კინორეჟისორი და პროდიუსერი. ყველა დროის ყველაზე ფინანსურად წარმატებული კინო პროდიუსერი. შექმნილი აქვს მრავალი კინოგაქირავების ჰიტი, რომელმაც მას დიდი გავლენა მოუხვეჭა ჰოლივუდში. 2006 წლისთვის პრესაში მას მოიხსენიებდნენ როგორც ყველაზე გავლენიან ფიგურად კინოინდუსტრიაში, ხოლო მე-20 საუკუნის ბოლოს ჟურნალმა Life იგი თაობის ყველაზე გავლენიან პიროვნებად დაასახელა.

## ფილმოგრაფია 
## ჯილდოები 
**ოსკარი**
* საუკეთესო ფილმი
* 1993 — *შინდლერის სია*
* საუკეთესო რეჟისორი
* 1993 — *შინდლერის სია*
* 1998 — *რიგითი რაიანის გადასარჩენად*
**ოქროს გლობუსი**
* საუკეთესო რეჟისორი
* 1993 — *შინდლერის სია*
* 1998 — *რიგითი რაიანის გადასარჩენად*
**BAFTA** 
* საუკეთესო ფილმი
* 1993 — *შინდლერის სია*
* საუკეთესო რეჟისორი
* 1993 — *შინდლერის სია*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დარვინიზმი

thumb| ჩარლზ დარვინი 1868 წელს
**დარვინიზმი** — ორგანული სამყაროს ევოლუციის (ისტორიული განვითარების) მატერიალისტური თეორია, რომელიც დაფუძნებულია ჩარლზ დარვინის მოძღვრებაზე. შეისწავლის ორგანული სამყაროს ევოლუციის მოვლენებს, მიზეზებს, გზებს, კანონზომიერებებს და მართვის ხერხებს. საკუთარი დაკვირვებების, თავისი დროის მეცნიერული ცოდნისა და სელექციის მიღწევათა განზოგადების საფუძველზე ჩარლ დარვინმა 1837-1858 წლებში ჩამოაყალიბა მოძღვრება ბუნებრივი გადარჩევის გზით მცენარეთა და ცხოველთა ახალი ფორმების წარმოშობის შესახებ. დარვინის თეორია გადმოცემულია მის უმთავრეს თხზულებაში „სახეობათა წარმოშობა ბუნებრივი გადარჩევის გზით, ანუ უკეთ შეგუებული ჯიშების გადარჩენა სიცოცხლისათვის ბრძოლაში“ (1859). თავისი შეხედულებები დარვინმა სხვა თხზულებებშიც განავითარა. დიდი წინააღმდეგობის მიუხედავად, დარვინიზმი საკმაოდ სწრაფად დამკვიდრდა მეცნიერებაში და საფუძვლად დაედო თანამედროვე ბიოლოგიას. დარვინიზმის გავრცელებასა და განმტკიცებაში დიდი ღვაწლი მიუძღვით ა. უოლესს, ტ. ჰაქსლის, ე. ჰეკელს, კ. ტიმირიაზევს, ვ. კოვალევსკის, ა. კოვალევსკის და სხვებს.
   
## ლიტერატურა
კატეგორია:ევოლუციური ბიოლოგია
ამერიგო ვესპუჩი

thumb|ვესპუჩის ქანდაკება ფლორენციაში.
**ამერიგო ვესპუჩი** (Amerigo Vespucci; დ. 19 მარტი, 1454, ფლორენცია — გ. 22 თებერვალი, 1512) — იტალიელი ვაჭარი, მკვლევარი და კარტოგრაფი. მას მთავარი როლი ეკავა ორ რეისში, რომლებიც იკვლევდა სამხრეთ ამერიკის აღმოსავლეთ სანაპიროს 1499–1502 წლებში. მეორე რეისის დროს აღმოაჩინა, რომ სამხრეთი ამერიკა იმაზე მეტად ფართოვდებოდა სამხრეთისკენ, ვიდრე ევროპელებმა იცოდნენ. ამ ფაქტმა დაარწმუნა, რომ ეს მიწა იყო ახალი კონტინენტის ნაწილი. მის მიხედვით სახელდებულია ამერიკის კონტინენტები.

## ბიოგრაფია
ვესპუჩი დაიბადა ფლორენციაში, იტალიაში, დიდგვაროვან ოჯახში. მამამისი იყო ნოტარიუსი ფულის გადამცვლელი გილდთა ფლორენციაში. ვესპუჩი მუშაობდა მედიჩის საგვარეულო სახლის მოხელედ, 1491 წელს მათ გაგზავნეს ვესპუჩი სევილიაში, ფირმის აგენტად. 1499-1500 წლებში იმყოფებოდა ესპანეთის საზღვაო სამსახურში. 1501-1504 წლებში მსახურობდა პორტუგალიის საზღვაო სამსახურში. 1499-1504 წლებში მონაწილეობდა ამერიკის ნაპირებისკენ მოწყობილ რამდენიმე ექსპედიციაში. შემდეგ ისევ დაბრუნდა ესპანეთში და 1508-1512 წლებში ეკავა კასტილიაში მთავარი მესაჭის პოსტი. მისი წერილები ამერიკული ექსპედიციების შესახებ 1505-1510 წლებში რამდენჯერმე გამოიცა. ლოთარინგიელმა კარტოგრაფმა მარტინ ვალდზეემიულერმა 1507 წელს გამოაქვეყნა მსოფლიო რუკა, სადაც მან ახალ კონტინენტს უწოდა „ამერიკა“, ვესპუჩის პირველი სახელი. ეს სახელი თავდაპირველად სამხრეთ ამერიკას დაერქვა, თუმცა 1538 წელს მერკატორის რუკაზე იგი ჩრდილოეთ ამერიკაზეც გავრცელდა.

## ლიტერატურა 
* *Amerigo and the New World* by Arciniegas, German; Alfred A. Knopf [1955]
* *Amerigo: the Man Who Gave His Name to America* by Fernández-Armesto, Felipe; Weidenfeld & Nicolson [2006] (hardcover, ISBN 0-297-84802-X).
* *Heroes of American History:  Amerigo Vespucci* by Ober, Frederick A.; Harper & Brothers [1907]
* *Amerigo Vespucci:  Pilot Major* by Pohl, Frederick J.; Columbia University Press [1944]
*Norbert Schulz: *Amerigo Vespucci, Mundus Novus (mit Zweittexten)*. M.M.O. VERLAG ZUR FÖRDERUNG DES MITTEL- UND NEULATEINISCHEN, Butjadingen 2007. (Neulateinische Texte für den altsprachlichen Unterricht (Vivarium (Series neolatina, Band II))) ISBN 978-3-9811144-2-3
*Markham, Clements R. (1894) *The Letters of Amerigo Vespucci, and Other Documents Illustrative of His Career*. Hakluyt Society. (Reissued by Cambridge University Press, 2010. ISBN 9781108012867)

კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1454
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1512
კატეგორია:იტალიელი მოგზაურები
კატეგორია:იტალიელი კარტოგრაფები
კატეგორია:შუა საუკუნეების მოგზაურები
კატეგორია:ფლორენციელები
პლურალიზმი

ტერმინი **პლურალიზმი** ნიშნავს განსხვავებული აზრების, მსოფლმხედველობების, ცხოვრების წესის, ინტერესების თანაარსებობას. 

1). პოლიტიკური პლურალიზმი ნიშნავს მოსაზრებათა მრავალფეროვნების არსებობასა და მათ აღიარებას. მოსაზრებათა ეს მრავალფეროვნება საშუალებას იძლევა სახელმწიფოს მივაწოდოთ საზოგადოებაში არსებული სხვადასხვა ღირებულებები, ინტერესები და პრობლემები მათი განხილვისა და გადაწყვეტის მიზნით.

2). საზოგადოებაში არსებული განსხვავებული ეთნიკური, რელიგიური, ენობრივი, კულტურული ჯგუფებისადმი შემწყნარებლური დამოკიდებულება, რომელიც მჭიდროდ არის დაკავშირებული დემოკრატიული სახელმწიფოს ცნებასა და არსთან. 

3). ცხოვრების იდეური და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოწყობის ძირითადი პრინციპი, რომლის ფარგლებშიც დაშვებული, უზრუნველყოფილი და აღიარებულია სხვადასხვა იდეური, სოციალური და პოლიტიკური მიმდინარეობების მრავლობითობა.  

## სქოლიო
კატეგორია:პოლიტიკა
კატეგორია:ფილოსოფია
ეტალონი

[მინი|250პქ|right|მეტრის საერთაშორისო ეტალონი ([1960 წლმადე)]]

**ეტალონი** (ფრანგ. etalon):
# ზუსტი ზომა ან ზუსტი საზომი ხელსაწყო, რომელიც რაიმე სიდიდის გაზომვის ერთეულის გადაცემის, შენახვის როლს ასრულებს.
# ზედმიწევნითი სიზუსტის საზომი ხელსაწყო, რომლის დანიშნულება სხვა საზომი ხელსაწყოების შემოწმებაა.

კატეგორია:მეტროლოგია
ქვეყნების სია მათ მიერ დამოუკიდებელი საქართველოს ცნობის მიხედვით

ქვემოთ მოყვანილი სია შეიცავს  სუვერენულ სახელმწიფოებს და მათ მიერ საქართველოს დამოუკიდებლობის ცნობის თარიღებს.

## 1991
*27 აგვისტო - რუმინეთი
*27 აგვისტო - მოლდოვა
*30 აგვისტო - აზერბაიჯანი
*13 სექტემბერი - სომხეთი
*16 დეკემბერი - თურქეთი
*20 დეკემბერი - ლიეტუვა
*20 დეკემბერი - მონღოლეთი
*25 დეკემბერი - აშშ
*25 დეკემბერი - ირანი
*25 დეკემბერი - კანადა
*26 დეკემბერი - ბრაზილია
*26 დეკემბერი - ინდოეთი
*26 დეკემბერი - კუბა
*26 დეკემბერი - ტაილანდი
*27 დეკემბერი - ალჟირი
*27 დეკემბერი - ბელარუსი
*27 დეკემბერი - ეგვიპტე
*27 დეკემბერი - ვიეტნამი
*27 დეკემბერი - ჩინეთი
*27 დეკემბერი - სლოვენია
*28 დეკემბერი - იორდანია
*28 დეკემბერი - ხორვატია
*30 დეკემბერი - ლიბანი
*31 დეკემბერი - პაკისტანი

## 1992
*2 იანვარი - ეთიოპია
*2 იანვარი - ერაყი
*2 იანვარი - ლაოსი
*23 იანვარი - ბულგარეთი
*24 იანვარი - სლოვაკეთი
*24 იანვარი - ჩეხეთი
*4 მარტი - პერუ
*6 მარტი - იუგოსლავია
*9 მარტი - არგენტინა
*17 მარტი - ზიმბაბვე
*19 მარტი - ნორვეგია
*23 მარტი - ესპანეთი
*23 მარტი - ისლანდია
*23 მარტი - იტალია
*23 მარტი - ირლანდია
*23 მარტი - ლუქსემბურგი
*23 მარტი - დიდი ბრიტანეთი
*23 მარტი - გერმანია
*23 მარტი - საბერძნეთი
*23 მარტი - საფრანგეთი
*23 მარტი - ბელგია
*23 მარტი - პორტუგალია
*23 მარტი - ნიდერლანდები
*24 მარტი - პოლონეთი
*25 მარტი - ავსტრია
*26 მარტი - ისრაელი
*26 მარტი - მექსიკა
*27 მარტი - ფინეთი
*28 მარტი - ბურუნდი
*29 მარტი - ავსტრალია
*2 აპრილი - შვედეთი
*3 აპრილი - იაპონია
*6 აპრილი - ავღანეთი
*6 აპრილი - ჩრდილოეთი კორეა
*7 აპრილი - კვიპროსი
*21 აპრილი - შვეიცარია

კატეგორია:საქართველოს საგარეო ურთიერთობები
ელისეის სასახლე

**ელისეს სასახლე** (ფრანგ. Palais de l'Élysée), საფრანგეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის რეზიდენცია. მდებარეობს პარიზში, მე-8 ოლქში, ფობურ-სენტ-ონორეს ქუჩაზე, 55 ნომერში. 

## ისტორია 
thumb|right|250px|ფობურ-სენტ-ონორეს ქუჩიდან შესასვლელი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური ისტორია 
* ელისეს სასახლის ოფიციალური საიტი
* ელისეი გენერალი დე გოლის პერიოდში 

კატეგორია:პარიზი
კატეგორია:საპრეზიდენტო რეზიდენციები
დოქტრინა

**დოქტრინა** (ლათ. doctrina, სწავლება) — სახელმძღვანელო აზრების ან გამონათქვამების სისტემა; მთავარი თეორიული პრინციპი.

პოლიტიკურ მეტყველებაში (განსაკუთრებით აშშ-ში) დოქტრინა ნიშნავს პოლიტიკური კურსის მთავარ მიმართულებას (იხ. აშშ-ის პრეზიდენტების დოქტრინები).

კატეგორია:პოლიტიკა
კატეგორია:რელიგიური ფილოსოფია და დოქტრინა
პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიცია (1937)

**თანამედროვე ცხოვრებაში ხელოვნებისა და ტექნოლოგიის საერთაშორისო ექსპოზიცია** (Exposition Internationale des Arts et Techniques dans la Vie Moderne) — საერთაშორისო გამოფენა, ჩატარდა 1937 წელს პარიზში, საფრანგეთი.

## გამოფენები
გამოფენათაგან ყველაზე თვალსაჩინო იყო ესპანური პავილიონი. ექსპოზიცია ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში ჩატარდა და ესპანეთის მეორე რესპუბლიკაში გაჩაღებული ბრძოლების მკაფიო ასახვა ამ პავილიონში პაბლო პიკასოს განთქმული ფერწერული ტილო "გერნიკა" იყო, რომელშიც ომის საშინელებებია აღბეჭდილი.

ორ სხვა აღსანიშნავ პავილიონთა შორის იყო ნაცისტური გერმანია და საბჭოთა კავშირი. მსოფლიო ექსპოზიციათა ორგანიზაციამ გერმანიის და საბჭოთა პავილიონები ერთმანეთის პირისპირ განათავსა. ამის გამო ჰიტლერმა მონაწილეობაზე უარის თქმა მოისურვა, თუმცა მისმა არქიტექტორმა ალბერტ შპეერმა, რომელმაც შემთხვევით პარიზში ყოფნისას საბჭოთა პავილიონის გეგმას მოჰკრა თვალი, დაარწმუნა იგი მონაწილეობაზე, აჩვენა რა გერმანიის პავილიონის საკუთარი გეგმა.

ექსპოზიცია დაგვიანებით გაიხსნა და ამ დროისთვის მხოლოდ გერმანული და საბჭოთა პავილიონები იყო დასრულებული. ამან და იმ ფაქტმაც, რომ ეს პავილიონები ერთამენეთის პირისპირ იყო განლაგებული, ექსპოზიცია თავისდაუნებურად ამ ორ დიდ იდეოლოგიურ მოწინააღმდეგეთა შორის პერსონალურ შეჯიბრად აქცია.

left|thumb|230px|ნაცისტური სიმბოლოები გერმანული პავილიონის კოშკზე.
ხუთასი ფუტის სიმაღლის შპეერის პავილიონს ასრულებდა კოშკი, რომელსაც აგვირგვინებდა ნაცისტური სიმბოლოები - არწივი და სვასტიკა. პავილიონის თემა "გერმანიის სიამაყისა და მიღწევების" მონუმენტი იყო. მისი მიზანი მსოფლიოსთვის ახალი და ძლევამოსილი გერმანიის გაცნობა იყო, რომელსაც ეროვნული ღირსების გრძნობა აღდგენილი ჰქონდა. ღამით პავილიონს წყლის ილუმინაციები ანათებდა.

საბჭოთა პავილიონისთვის, რომლის არქიტექტორი ბორის იოფანი იყო, მასშტაბური სკულპტურა შექმნა ვერა მუხინამ. დიდებულ ნაგებობას აგვირგვინებდა შრომის ძლევამოსილების განმასახიერებელი მუშა მამაკაცისა და გლეხი ქალის ქანდაკება, რომელთაც ერთად ხელში ურო და ნამგალი ეჭირათ, კომუნისტური კავშირის სიმბოლოდ.

## ჯილდოები
პრეზენტაციაზე, შპეერიც და იაფანიც, რომელმაც ასევე დააპროექტა საბჭოების სასახლე, რომელიც მოსკოვში უნდა აგებულიყო, დაჯილდოვდნენ ოქროს მდელებით მათი შესაბამისი პროექტებისთვის. ასევე, ნიურნბერგის საპარადო მოედნის მოდელისთვის, ჟიურიმ შპეერს, მისი და ჰიტლერის გასაკვირად, გრან-პრი მიანიჭა. მოქანდაკე იოჰანე დე რიბერ კაიანუსმა, კომპოზიტორი რობერტ კაიანუსის შვილიშვილმა, ბრინჯაოს მედალი მოიგო სკულპტურისთვის "დედა და შვილი".

## იხილეთ აგრეთვე
*ნაცისტური არქიტექტურა
*სტალინისტური არქიტექტურა
*სტრიმლაინ მოდერნი

კატეგორია:მსოფლიო გამოფენები
კატეგორია:პარიზის ისტორია
ზიგისმონდო დ’ესტე

**ზიგისმონდო დ’ესტე** (იტალ.: Sigismondo d’Este) (* 31 აგვისტო 1435; † 1 აპრილი 1507) - იყო ფერარას, მოდენასა და რეჯოს მარკიზის ნიკოლო III-ის ვაჟი და სან-მარტინოს მარკიზი 1501 წლიდან.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინასტია დ’ესტე

კატეგორია:დაბადებული 1435
კატეგორია:გარდაცვლილი 1507
ბეგქონდარა

**ბეგქონდარა** () — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. 5–50 სმ სიმაღლის ბუჩქბალახებია, იშვიათად — ბუჩქები. აქვს გართხმული ღერო და სწორმდგომი საყვავილე ყლორტები. თეთრი ან ვარდისფერი ყვავილები შეკრებილია თავაკისებრ ან თავთავისებრ ყვავილედად. შეიცავს 400-მდე სახეობას. 

გავრცელებულია ევროპაში. საქართველოში 17 სახეობაა გავრცელებული, მათგან 14 კავკასიის ენდემია, 2 კი —  საქართველოში (Thymus ladjanuricus, Thymus tiflisiensis); გვხვდება უპირატესად სუბალპურსა და ალპურ, აგრეთვე მთის ქვედა და შუა სარტყელში. იზრდება მშრალ ადგილებში, ღორღიან ფერდობებზე და მინდვრებში, ტყეში დეკას ბუჩქების ახლოს, სილიან, კირიან და კაბჟანიან ნიადაგებზე. 

ბეგქონდარას მთიან ადგილებში ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს — იგი პირველი სახლდება გადარეცხილ ნიადაგსა და მოშიშვლებულ გრუნტზე. სურნელოვანი მცენარეა, შეიცავს ეთეროვან ზეთებს, რომლებსაც იყენებენ პარფიუმერიაში, კვების მრეწველობასა და მედიცინაში. სახეობათა უმრავლესობა დეკორატიულია.

## ქიმიური შემადგენლობა 
ბექგონდარას ბალახი შეიცავს ეთერზეთს, მთრიმლავ ნივთიერებებს, ციმოლს და თიმოლს, რომლებიც გამოყოფენ სურნელოვან არომატს.
## გამოყენება 
ბეგქონდარას იყენებენ როგორც ამოსახველებელ და ხველის დამამშვიდებელ საშუალებას მწვავე და ქრონიკული ბრონქიტისას, განსაკუთრებით თუ ხველამ მიიღო სპაზმოლიტური ხასიათი. ბეგქონდარა ავლენს კარგ დამამშვიდებელ მადეზინფიცირებელ მოქმედებას ჩირქოვანი ბრონქიტისა და ბრონქების გაფართოების დროს, გამოიყენება აგრეთვე ღვინის, საფენების, კომპრესების არომატიზირებისათვის. მცენარე ფართოდ გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში, ხშირად სხვა სამკურნალო ბალახებთან ერთად.
## რესურსები ინტერნეტში 
იმერეთის სამკურნალო ფლორა 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
ლეონელო დ’ესტე

**ლეონელო დ’ესტე ** (იტალ.: Leonello d’Este) (* 1407; † 1450) - იყო ფერარას, მოდენასა და რეჯოს მარკიზის ნიკოლო III-ის ვაჟი.

ლეონოლო დ’ესტემ 1435 წელს იქორწინა მარგერიტა გონძაგაზე († 1439), ჰერცოგ ფრანჩესკო I გონძაგას ასულზე. ხოლო მეორედ 1444 წელს მარია არაგონელზე († 1449), არაგონის მეფის ალფონსო V-ის უკანონო შვილზე.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინასტია დ’ესტე

კატეგორია:დაბადებული 1407
კატეგორია:გარდაცვლილი 1450
რინალდო დ’ესტე

**რინალდო დ’ესტე** (; დ. 1435 — გ. 8 აპრილი, 1503) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს მარკიზის ნიკოლო III-ის ვაჟი.

1472 წლის 2 ივნისს მან იქორწინა ლუკრეცია და მონფერატოზე (გ. 1481), მონფერატოს მარკიზის გულიელმო X-ის ასულზე.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინასტია დ’ესტე

კატეგორია:დაბადებული 1435
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1503
ევროპის სასახლე

**ევროპის სასახლე** (; ; ) — ევროსაბჭოს შტაბ-ბინა. მდებარეობს სტრასბურგში.

შენობის ავტორია არქიტექტორი ანრი ბერნარი. მისი ინაუგურაცია მოხდა 1977 წელს. სიგრძით და სიგანით იგი 106 მეტრია, სიმაღლე კი 38 მეტრი აქვს და 9 სართულს ითვლის მისი მთლიანი ფართობი 64 000 კვ. მეტრია. შენობაში განთავსებულია 17 დარბაზი და ასამდე კაბინეტი ევროსაბჭოს სამდივნოში მომსახურე პირებისთვის. შენობის გარეთა მხარე წითელი, ვერცხლისფერი და ყავისფერია. 

ევროპის სასახლე მდებარეობს სტრასბურგის „ევროპულ უბანში“, ქალაქის ისტორიული ცენტრიდან, დიდი კუნძულიდან  ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით 2 კილომეტრის დაშორებით. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ევროპის საბჭო სტრასბურგში
*Map of Strasbourg from the Council of Europe site
*Visits to the Council of Europe
*Photo gallery of the Palace of Europe from the Council of Europe site 

კატეგორია:ევროპის საბჭო
კატეგორია:დიპლომატიური შენობები
კატეგორია:სტრასბური
ბედა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბედა** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბედა, ლეონიდ — საბჭოთა კავშირის გმირი
* ბედა ღირსი — ინგლისელი მემატიანე
ბედენის ქედი

**ბედენის ქედი** — ქედი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარეების ალგეთისა და ხრამის წყალგამყოფს. უმაღლესი ადგილია ბედენის მთა (1875 მ). ქედზე გადადის სამანქანო გზა თბილისი-თეთრიწყარო-წალკა. ბედენის ქედი აგებულია ხარხული ვულკანოგენური ნალექებით, ნეოგენური და მეოთხეული ლავებით. აქვს სამხრეთი განშტოება, სადაც იაილოს მთაა. კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ზოგან — ფიჭვნარით, თხემზე მეორეული მდელოებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქედები
ბედი

**ბედი**, *ბედისწერა*, რელიგიურ-ფილოსოფიური იდეალისტური წარმოდგენა, რომელსაც საფუძვლად უდევს რწმენა ადამიანზე ბრმა ძალების ბატონობისა. ამ შეხედულებით ადამიანთა ბედი წინასწარ არის გაჩინებული განგების მიერ. ქართველთა რელიგიური წარმოდგენით ადამიანის დაბადებისთანავე ცაზე ჩნდებოდა მისი ბედის ვარსკვლავი; ახალშობილს „ბედისმწერლის“ ხელით შუბლზე ეწერებოდა მომავალი ცხოვრება, ცხოვრების ყველა მომენტი, რომელთა შეცვლა მოკვდავს არ შეეძლო. იმავე შეხედულებით ამქვეყნიურ საქმეებს ხშირად „სულეთის“ ღმერთიც განაგებდა. ქართველ მთიელებში გავრცელებული რწმენა-წარმოდგენებით „სამზეოში“ ისეთი არაფერი ხდებოდა, წინასწარ "სულეთში" რომ არ ყოფილიყო გადაწყვეტილი. სულეთის ღმერთს ემსახურებოდნენ „მწერელნი“, „ბედის მწერლები“ ან „წერა-მწერალნი“, რომლებიც ბედის წიგნის მონაცემების მიხედვით "იბარებენ სულეთში" ადამიანებს. ანალოგიური წარმოდგენები გავრცელებული იყო აღმოსავლეთისა და ევროპის ხალხებში. ქართული წარმოდგენები ბედზე განსაკუთრებით ახლოს დგას შუამდინარეთსა და ანტიკურ სამყაროში გავრცელებულ რწმენებთან. 
## იხილეთ აგრეთვე 
* ფატალიზმი
## ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
კატეგორია:მითოლოგია
აუგუსტო პინოჩეტი

thumb|აუგუსტო პინოჩეტი
**აუგუსტო ხოსე რამონ პინოჩეტ უგარტე** (; დ. 25 ნოემბერი, 1915 — გ. 10 დეკემბერი, 2006) — ჩილეს დიქტატორი პრეზიდენტი 1974–1990 წლებში. ხელისუფლებაში ჩილეს სოციალისტი პრეზიდენტის სალვადორ ალიენდეს დამხობის შემდეგ 1973 წელს მოვიდა. ხელმძღვანელობდა ოთხკაციან ხუნტას. დაამყარა მმართველობის სასტიკი რეჟიმი და პასუხისმგებელია 2000-ზე მეტი პოლიტიკური მოწინააღმდეგის მკვლელობაზე. ხელს უწყობდა  მეურნეობისა და ეროვნული ბიზნესის განვითარებას. მისი რეჟიმის პირობებში ხდებოდა ეკონომიკური ზრდის მაჩვენებლის მატება. 1988  წელს წააგო პლებისციტი (სახალხო გამოკითხვა) და 1990 წელს დათმო პრეზიდენტის პოსტი, თუმცა მიიღო მუდმივი სენატორის წოდება, რაც მისი ხელშეუხებლობის გარანტიას იძლეოდა. 1998 წელს ლონდონში სამკურნალოდ ჩასული პინოჩეტი ესპანეთის მთავრობის მოთხოვნით დააპატიმრეს რეპრესიებისა და მასიური მკვლელობების ბრალდებით. მოგვიანებით ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო გაათავისუფლეს ციხიდან და ჩილეში დააბრუნეს, სადაც მის წინააღმდეგ კვლავ აღიძრა სისხლის სამართლის საქმე იმავე ბრალდებით, თუმცა სასამართლომ, ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო, მისი დაპატიმრება საჭიროდ არ  ცნო. პინოჩეტი 2006 წლის 10 დეკემბერს გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Augusto Pinochet (1915-2006) – A Biography 
* France 24 coverage – Augusto Pinochet's Necrology on France 24
* BBC coverage (special report)
* Documentary Film on Chilean Concentration Camp from Pinochet's Regime: Chacabuco 
* CIA Acknowledges Ties to Pinochet’s Repression from The National Security Archive
* Chile under Allende and Pinochet
* Human rights violation under Pinochet
* The Times obituary 
* Analysis of economic policy under Pinochet by economist Jim Cypher in Dollars & Sense magazine
* Chile: The Price of Democracy  *New English Review*
* What Pinochet Did for Chile  *Hoover Digest (2007 No. 1)*
* Pinochet and Me by journalist Marc Cooper
* When US-Backed Pinochet Forces Took Power in Chile - video report by *Democracy Now!*

კატეგორია:ჩილეს პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:უზურპატორები
კატეგორია:დიქტატორები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ნიკოლო III დ’ესტე

**ნიკოლო III დ’ესტე** (; დ. 1383/1384, ფერარა — გ. 26 დეკემბერი 1441, ფერარა) —   ფერარას, მოდენასა და რეჯოს მარკიზის ალბერტო I-ის ერთადერთი ვაჟი და მემკვიდრე 1393 წლიდან.

ნიკოლო III სამჯერ იყო დაქორწინებული:
* 1) ჩეჩილია (∞ 1397; † 23 თებერვალი 1416), ფრანჩესკო დი კარარას ასული.
* 2) პარაზინა (∞ 1418; † მარტი 1425), მალატესტა მალატესტას ასული.
* 3) რიკარდა (∞ 1431; † 16 აგვისტო 1474), მარკიზ ტომაზო III დი სალუცოს ასული.

ცნობილია, რომ ამ სამი ქორწინებიდან და ასევე უკანონდ ნიკოლო III-ეს სულ ცოტა 24 შვილი შეეძინა:

* კამილა ∞ 1448 როდოლფო და კამერინო.
* ფულკო (* 1433).
* ალბერტო (* 1450).
* იზოტა (* 1403; † 1404).
* უგო (* 1405; † 1425).
* მელადუზო (* 1406; † 1452) — პომპოზასა და ფერარას აბატესა.
* ლეონელო (* 1407; † 1450) ∞ 1) 1435 მარგერიტა გონძაგა. 2) 1444 მარია არაგონელი.
* მარგერიტა ∞ 1427 გალეოტო რობერტო მალატესტა.
* მარგერიტა ∞ ფრანჩესკინო და ვერონა
* ბორსო (* 1413; † 1471) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგი.
* ვირიდისი — მონაზონი.
* ალბერტო (* 1415; † 1502).
* გურონე († 1484) — აბატი.
* ლუჩია (* 1419; † 1437) ∞ 1437 კარლო გონძაგა.
* ჯინევრა (* 1419; † 1440) ∞ 1433 ზიგისმონდო მალატესტა.
* ალბერტო კარლო (* 1421; † 1421).
* იზოტა (* 1425; † 1456) ∞ 1) 1444 ოდო ანტონიო და მონტეფელტრო, 2) 1446 სტეფანო ფრანჯიპანი.
* ბეატრიჩე (* 1427; † 1497) ∞ 1) 1448 ნიკოლო და კორეჯო, 2) 1451 ტრისტანო სფორცა.
* ერკოლე I (* 1431; † 1505) — ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგი.
* ზიგისმონდო (* 1433; † 1507) — სან-მარტინოს მარკიზი.
* რინალდო (* 1435; † 1503) ∞ 1472 ლუკრეცია და მონფერატო.
* ბიანკა (* 1440; † 1506) ∞ 1468 გალეოტო პიკო დელა მირანდოლა.
* ორსინა ∞ 1) ალდობრანდინო რანონი, 2) სახელით უცნობი მალატესტა, 3) 1469 ანდრეა გუალენგო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დინასტია დ’ესტე

## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 1383
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1441
სულთან აჰმედის მეჩეთი

thumb|350px|სულთან აჰმედის მეჩეთი
thumb|350px|მეჩეთის თაღები
thumb|350px|მეჩეთი ღამით
**სულთან აჰმედის მეჩეთი**, ასევე **ცისფერი მეჩეთი** () — მდებარეობს სტამბოლში, თურქეთში. საყოველთაოდ აღიარებული, როგორც ისლამური არქიტექტურის განუმეორებელი ქმნილება. მეჩეთს ლურჯი დაერქვა მისი ინტერიერის ლურჯი ფილების გამო.

## ისტორია 
მეჩეთი შენდებოდა 1609–1616 წლებში სულთან აჰმედ I-ის ბრძანებით, რომლის სახელსაც ის ამჟამად ატარებს. სულთანი დაკრძალულია მეჩეთის აკლდამაში. მეჩეთი სტამბოლის უძველეს რაიონში მდებარეობს, რაც 1453 წლამდე კონსტანტინოპოლის, ბიზანტიის იმპერიის დედაქალაქის, ცენტრს წარმოადგენდა. მის გვერდით მდებარეობს უძველესი იპოდრომი, ხოლო მოშორებით აია-სოფია, ყოფილი ქრისტიანული ტაძარი, რომელიც ამჟამად მუზეუმად არის გადაკეთებული.

მეჩეთთან სიახლოვეს მდებარეობს თოფქაფის სასახლე, ოსმალეთის სულთნების რეზიდენცია 1853 წლამდე, და ასევე ბოსფორის სანაპიროც. ზღვიდან ამ მეჩეთის გუმბათები და მინარეთები ქალაქის ძველი უბნის პანორამის მთავარი ნაწილია, რაც მშენებელთა ჩანაფიქრი იყო.

მეჩეთის მდებარეობა ჰაგია სოფიას პირდაპირ წინასწარ განზრახული იყო, იმის დემონსტრაციისთვის, რომ ოსმალურ და ისლამურ არქიტექტორებს და მშენებლებს შეეძლოთ მათი ქრისტიანი წინამორბედების ქმნილებებთან პაექრობა. თუმცა არქიტექტორმა ვერ მოახერხა ჰაგია სოფიაზე უფრო დიდი გუმბათის შექმნა, ნაცვლად მან მეჩეთს დიდებული იერი მისი მინარეთების, ნახევარგუმბათებისა და გუმბათების უზადო პროპორციებით შესძინა. მიუხედავად ამისა, ნაგებობამ ჰაგია სოფიას ზომაში ვერ გაუსწრო, რამაც დიდად განარისხა სულთანი აჰმედი. შედეგად, ეს ორი ნაგებობა უნიკალურ ისტორიულ და არქიტექტურულ ანსამბლს ქმნის.

სულთან აჰმედ I–ის ბრძანებით მეჩეთი იზნიქში წარმოებული 210 000 ფილით იქნა შემკული. ეს უზარმაზარი წარმოება მხოლოდ მას შემდეგ გახდა შესაძლებელი, რაც სულთანმა მეჩეთის მშენებლობის დასრულებამდე იზნიქის სახელოსნოებს სპეციალური დეკრეტით სხვა შეკვეთების მიღება აუკრძალა. შთამბეჭდავია უპირველეს ყოვლისა თავად ფილების დეკორი, ყვავილოვანი ორნამენტების წალკოტი – მოყვავილე ვარდებით, ტიტებით, მიხაკებით. ფერთა გამაში უმეტესწილად ნათელი მწვანე და ლურჯი ტონები სჭარბობს. გასაკვირი არცაა, რომ სულთან აჰმედის მეჩეთი ევროპაში სწორედ ცისფერი მეჩეთის სახელითაა ცნობილი. სარკმელების უმეტესობა სწორედ საუცხოო ლურჯ ტონებში ციალებს. სარკმელების ზემო ნაწილები უმეტესად ნაზი ვარდისფერითაა გაფორმებული.

სულთან აჰმედის არქიტექტორს, სედეფჰარ მეჰმეტ აღას, ნაბრძანები ჰქონდა არ დაეზოგა სახსრები, რათა შექმნილიყო ყველაზე დიადი და მშვენიერი ისლამური სალოცავი მსოფლიოში. მეჩეთის ძირითადი ნაგებობა თითქმის კუბის ფორმისაა (53x51 მ). ისევე როგორც ყველა მეჩეთი, ის განლაგებულია იმგვარად, რომ როცა მლოცველები სალას (ისლამურ ლოცვას) ასრულებენ, მათ პირი მექასკენ აქვთ.

## გალერეა 

ფაილი:Sultanahmet Camii 1.JPG|საერთო ხედი მეჩეთზე
ფაილი:Sultanahmet Camii 2.JPG|მეჩეთის შიდა ეზო
ფაილი:Sultnahmet Camii 3.JPG|მეჩეთის სვეტები
ფაილი:Sultanahmet Camii 4.JPG|მეჩეთის შიდა ეზო
ფაილი:Sultanahmet Camii 5.JPG|მეჩეთი. დეტალი
ფაილი:Sultanahmet Camii 6.JPG|მეჩეთი. დეტალი
ფაილი:Sultanahmet Camii 7.JPG|მეჩეთი. დეტალი
ფაილი:Sultanahmet Camii 8.JPG|მეჩეთის შესასვლელი
File:Blue Mosque.ogv |thumb |სულთან აჰმედის მეჩეთი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ისლამური არქიტექტურა

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Blue Mosque . tourmakerturkey.com

კატეგორია:სტამბოლის მეჩეთები
თავრიზის ცისფერი მეჩეთი

thumb|250px|ლურჯი მეჩეთის მთავარი კარიბჭე.
**თავრიზის ცისფერი მეჩეთი** (სპარს. Masjed-i Kabud) — ისტორიული მეჩეთი თავრიზში, ირანი.

აგებულ იქნა 1465 წელს აყ-ყოიუნლუს სულთნის იაყუბ იბნ უზუნ-ჰასანის მმართველობის პერიოდში, სალეჰე ხათუნის სურვილით. მეჩეთი მძიმედ დაშავდა 1778 წლის მიწისძვრის დროს, რასაც მხოლოდ მისი მთავარი შესასვლელი გადაურჩა. ნაგებობა აღადგინეს 1900-იან წლებში ირანის კულტურის სამინისტროს თაოსნობით.

მეჩეთს სახელი შეარქვეს შენობის ცისფერი ფილებით მოპირკეთების გამო. ამ ფილების უმრავლესობა მიწისძვრამ ჩამოყარა, თუმცა ზოგი მათგანის ხილვა დღესაც შეიძლება შენობის მთავარ შესასვლელზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Blue Mosque (Kaboud Mosque) introduction in UNESCO web site
* Tishineh

კატეგორია:ირანის მეჩეთები
კატეგორია:ისლამური არქიტექტურა
თავრიზი

**თავრიზი** (სპარს. تبریز - Tabriz, აზერბ. تبریز) — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, აღმოსავლეთ აზერბაიჯანის ოსტანის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს აჯიჩაის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1364 მ.

## ისტორია
თავრიზი დაარსდა III ან IV საუკუნეში სასანიანების მიერ. შუა საუკუნეებში იყო სახვითი ხელოვნების დიდი ცენტრი. იაკუთის თანახმად ქალაქი ქართველთა ლაშქრობის შედეგად დაქვეითდა. 1512-1548 წლებში იყო ირანის დედაქალაქი. 1571-1573 წლებში თავრიზში მოხდა ხელოსანთა და ქალაქის ღარიბების აჯანყება. XVIII-XIX საუკუნეებში იყო თავრიზის სახანოს დედაქალაქი. გულისტანის შეთანხმების თანახმად ისტორიული აზერბაიჯანი (სპარს. Âzarâbâdagân ადარბადაგანი) სრულიად გადავიდა სპარსეთის მხარეს, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთ კავკასიის ტერიტორია, რომელიც წარსულში კავკასიის ალბანეთისა და შირვანის გაერთიანების ნაწილი იყო, რუსეთის იმპერიის საკუთრება გახდა. XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში იყო ყაჯართა დნასტიის შაჰების მემკვიდრეების რეზიდენცია. XX საუკუნის დასაწყისში გახდა ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ცენტრი, ამ დროს მოხდა თავრიზის აჯანყება. 1911 წელს თავრიზში შეიჭრა რუსეთის იმპერია. 1918 წელს მუსავათებმა პირველად გამოიყენეს ტერმინი „აზერბაიჯანი“ კავკასიის თურქი ტომების (იხ. აზერბაიჯანელები) ახლადშექმნილი რესპუბლიკის აღსანიშნავად, რომლის შემდეგაც ხმარებაში შემოვიდა ტერმინები „ჩრდილოეთი აზერბაიჯანი“ და „სამხრეთი აზერბაიჯანი“. 1947 წლდან მოქმედებს უნივერსიტეტი.

## არქიტექტურა
თავრიზის ძეგლებიდან აღსანიშნავია ალი-შაჰის საკრებულო მეჩეთი (1310-1320), რომელიც 1809 წელს გადააკეთეს ციტადელად. ნანგრევების სახით იყო შემორჩენილი ცისფერი მეჩეთი (1465), რომელიც XX საუკუნეში აღადგინეს. თავრიზში მდებარეობს პავლიონებით დამშვენებული პარკი გოლესთანი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ვენა, ავსტრია
*  ბაქო, აზერბაიჯანი
*  უხანი, ჩინეთი
*  ზაგრები, ხორვატია
*  იზმირი, თურქეთი
*  კონია, თურქეთი
*  ღაზა, პალესტინა
*  ხუჯანდი, ტაჯიკეთი
*  ერზურუმი, თურქეთი
*  სტამბოლი, თურქეთი
*  ხოშიმინი, ვიეტნამი

## იხილეთ აგრეთვე 
* თავრიზის ბაზარი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Tabriz Tv 

## სქოლიო 
კატეგორია:ირანის ქალაქები
კატეგორია:ყოფილი დედაქალაქები
კატეგორია:ირანის ყოფილი დედაქალაქები
კატეგორია:ირანის უძველესი ქალაქები
ბედი ქართლისა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბედი ქართლისა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* „ბედი ქართლისა“ — ქართველოლოგიური სამეცნიერო ჟურნალი
* „ბედი ქართლისა“ — ნიკოლოზ ბარათაშვილის პოემა
ბედი ქართლისა (ჟურნალი)

**„ბედი ქართლისა“**, **„რევიუ დე კარტველოლოჟი“** („Bedi Kartlisa. Revue de Kartvélologie“) — ქართველოლოგიური სამეცნიერო ჟურნალი. დაარსდა 1948 წელს პარიზში. 1958 წლამდე გამოდიოდა ქართულ ენაზე. ამ წლიდან სტატიები იბეჭდებოდა ფრანგულ, გერმანულ და ინგლისურ ენებზე. ყოველწლიურად გამოდიოდა ჟურნალის ერთი ან ორი გაერთიანებული ტომი (1983 წელს გამოვიდა ბოლო, - 41-ე ტომი). 1985 წელს ჟურნალის გამოცემა განახლდა ახალი ფორმატითა და სახელწოდებით (*„Revue des Études Géorgiennes et Caucasiennes“*). მისი რედაქტორი იყო აკადემიკოსი ჟ. დიუმეზილი. 

ჟურნალი გამოდიოდა საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევის ეროვნული ცენტრის დახმარებით. „ბედი ქართლისამ“ თავის გარშემო შემოიკრიბა უცხოეთში მოღვაწე ქართველოლოგები; „ბედი ქართლისაში“ იბეჭდებოდა აგრეთვე ქართველი, აზერბაიჯანელი და ჩრდილოეთკავკასიელი საბჭოთა მეცნიერების სტატიები. ჟურნალი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა უცხოეთში ქართული კულტურის პოპულარიზაციის საქმეში. დამაარსებელი ნ. სალია (ქურციკაშვილი), დირექტორ-რედაქტორი — პროფ. კალისტრატე სალია, მდივანი — გ. გოგოლაშვილი. ჟურნალის სამეცნიერო საბჭოში, რომლის თავმჯდომარე იყო კ. სალია, შედიოდნენ: იულიუს  ასფალგი (მიუნხენი), ჟორჟ  დიუმეზილი (პარიზი), რენე  ლაფონი (ბორდო), დეივიდ  ლენგი (ლონდონი), ირენე  მელიქოვი (სტრასბურგი), შარლ  მერსიე (პარიზი), იოზეფ  მოლიტორი (ბამბერგი), ბერნარ  უტიე (საბლე-სიურ-სართი), კატრინ პარი (პარიზი), გერტრუდ  პეჩი (იენა), კარლ ჰორსტ შმიდტი (ბონი), მიხაელ ვან  ესბროკი (ბრიუსელი), ჰანს ფოგტი (ოსლო), მიხეილ  წერეთელი (მიუნხენი). 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*ჟურნალის კოლექცია ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტზე

კატეგორია:საფრანგეთის ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:ქართველოლოგია
კატეგორია:სამეცნიერო ჟურნალები
მუჰამედ ალი

**მუჰამედ ალი** (ინგლ. Muhammad Ali; დაბადებით **კასიუს კლეი**, ინგლ. Cassius Clay; დ. 17 იანვარი, 1942 — გ. 3 ივნისი, 2016) — ამერიკელი მოკრივე. 1960 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი ნახევრადმძიმე წონაში. მძიმე წონაში პროფესიონალთა შორის მრავალგზის ჩემპიონი (1964-1974). სახელი გამოიცვალა ისლამზე მოქცევის გამო.

## ბიოგრაფია 
კასიუს კლეი კენტუკიში, ლუსვილში დაიბადა. მან 1959 და 1960 წლებში „ოქროს ხელთათმანების“ სამოყვარულო ტურნირში გაიმარჯვა, ხოლო იმავე 1960 წელს მძიმეწონოსანთა შორის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა. კლეი თავს ყველაზე დიდ მოკრივედ აცხადებდა და მას პრეტენზიულ სპორტსმენადაც თვლიდნენ, ვიდრე ამ პრეტენზიის საფუძვლიანობა არ დაამტკიცა. ოლიმპიური წარმატების შემდეგ პროფესიონალი გახდა, ხოლო ხუთი წლის შემდეგ კი უკვე მსოფლიო ჩემპიონი იყო.

1964 წელს კლეიმ ისლამი აღიარა და მუჰამედ ალი დაირქვა. რელიგიური შეხედულებების გამო მან უარი თქვა ამერიკის არმიაში სამსახურზე და მონაწილეობა არ მიიღო ვიეტნამის ომში. საკუთარი ქვეყნის სამსახურზე უარის თქმის გამო, ალის მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული ჩამოართვეს და კრივს 1967 წლიდან 1970 წლამდე ჩამოაშორეს.

ალი რინგზე 70-იან წლებში დაბრუნდა. მიუხედავად იმისა, რომ ტიტული ორჯერ დაკარგა, 1974 წელს კვლავ დაიბრუნა ჯორჯ ფორმანთან ორთაბრძოლაში, რომელსაც „აურზაური ჯუნგლებში“ უწოდეს, 1978 წელს კი ლეონ სფინქსთან გამართულ მატჩში. ამგვარად, ალი პირველი მძიმეწონოსანი მოკრივე გახდა, ვინც მსოფლიო ჩემპიონობა სამჯერ მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  17 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:ამერიკელი მოკრივეები
კატეგორია:ოლიმპიური ჩემპიონები
კატეგორია:1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:აფრო-ამერიკელების სამოქალაქო უფლებების დამცველი აქტივისტები
კატეგორია:აფრო-ამერიკელი მამაკაცი რეპერები
კატეგორია:Columbia Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:პრეზიდენტის თავისუფლების მედლის მფლობელები
ბედნოტა

**„ბედნოტა“** ( — *სიღარიბე*) — ყოველდღიური გაზეთი გლეხებისათვის, საკ. კპ (ბ) ცკ-ის ორგანო, გამოდიოდა მოსკოვში 1918 წლის მარტიდან 1931 წლის იანვრამდე. „ბედნოტას" წინამორბედი გაზეთები იყო „დერევენსკაია ბედნოტა“, „სოლდატსკაია პრავდა“ (პეტროგრადი), „დერევენსკაია პრავდა“ (მოსკოვი). სამოქალაქო ომის პერიოდში „ბედნოტა“ წითელარმიელთა გაზეთიც იყო; თითქმის ნახევარი ტირაჟი არმიას ეგზავნებოდა (1919 წლის ბოლოსათვის ტირაჟი 750 ათ. ცალი). „ბედნოტამ“ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სოფლად კომპარტიის პოლიტიკის გატარებაში, სოფლის სოციალურ გარდაქმნასა და კულტურის დონის ამაღლებაში. გაზეთი სისტემატურად ბეჭდავდა გლეხთა წერილებსა და კორესპონდენციებს. ჰყავდა 4 ათასამდე სოფლკორი. 1931 წელს „ბედნოტა“ გაზეთ „სოციალისტიჩესკოე ზემლედელიეს“ შეუერთდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის გაზეთები
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
ბაქსანი

საკუთარი სახელი **ბაქსანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაქსანი — მდინარე ყაბარდო-ბალყარეთში
* ბაქსანი — ქალაქი ყაბარდო-ბალყარეთში
* ბაქსანი — მყინვარი კავკასიონზე
იპოლიტო II დ’ესტე

**იპოლიტო II დ’ესტე** ( დ. 25 აგვისტო 1509, ფერარა — გ. 2 დეკემბერი 1572, ფერარა) — იტალიელი კარდინალი და სახელმწიფო მოღვაწე. ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგის ალფონსო I-ის და მისი მეუღლის ლუკრეცია ბორჯიას მეორე ვაჟი. 

10 წლის ასაკში პატარა იპოლიტო, ბიძის იპოლიტო I დ’ესტეს მემკვიდრედ დაინიშნა მილანის არქიეპისკოპოსად. 1539 წელს საფრანგეთის მეფის ფრანსუა I-ის უშუალო ჩარევის შედეგად იპოლიტო II-ემ კარდინალის ქუდი მიიღო. ფრანსუა I იმედოვნებდა, რომ ეს უკანასკნელი სამაგიეროდ საფრანგეთის პოლიტიკის მხარდამჭერი იქნებოდა რომის პაპის კარზე. იპოლიტომ, როგორც საფრანგეთის კანდიდატმა რამდენიმე კონკლავზე მიიღო მონაწილეობა, თუმცა პაპად არჩეული არ იქნა.

იპოლიტო II-ემ ქალაქ ტივოლიში ააგო ცნობილი სასახლე ვილა დ’ესტე. დაკრძალულია იქვე.

## იხილეთ აგრეთვე
* დინასტია დ’ესტე

## ლიტერატურა
* მერი ჰოლინგსვორთი (2005). «The Cardinal’s Hat». Woodstock & NY: Overlook Press. ISBN 1-58567-680-2.
* რობერტო ბორჯია (2009). „In memoria del cardinale di Ferrara Ippolito II d’Este nel cinquecentesimo anniversario della nascita “ (1509—2009). Триволи RM: Liceo classico statale «Amedeo di Savoia».
* Inventario dei beni del cardinale Ippolito II d’Este trovati nel palazzo e giardino di Tivoli (3-4 dicembre 1572)

კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 1509
კატეგორია:გარდაცვლილი 1572
ბეზენგის კედელი

**ბეზენგის კედელი**, **ფიცრული** () — ცენტრალური კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ყველაზე მაღალი, 11–12 კმ სიგრძის მონაკვეთი. აღმართულია ვეებერთელა კედლის მსგავსად ჩრდილოეთით, — რუსეთის ყაბარდო-ბალყარეთისა და სამხრეთით, — საქართველოს სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის სვანეთს შორის.

ბეზენგის კედელზე გაშიშვლებულია კავკასიონის კრისტალური გულის ქანები — ნაცრისფერი გრანიტოიდები, რომლითაც აგებულია ბეზენგის კედლის უმაღლესი მწვერვალები: შხარა (5201 მ), ჯანღა (5078 მ), კათინთაუ (4979 მ), შოთა რუსთაველის მწვერვალი (4960 მ), გისტოლა (4860 მ), ლალვერი (4350 მ), ესენინის პიკი (4310 მ). მათ შორის ზღვის დონიდან 4400–4500 მ სიმაღლის უღელტეხილებია. ატმოსფერული ნალექების წლიური რაოდენობა 800 მმ-ს შეადგენს. ხშირია ზვავი.

ბეზენგის კედლის ჩრდილოეთით ეშვება კავკასიონის უდიდესი ბეზენგის მყინვარი, ხოლო სამხრეთით — ხალდესა და შხარის მყინვარები. ბეზენგის კედლის მწვერვალების ტრავერსი ერთ-ერთი უძნელესი ალპინისტური მარშრუტია კავკასიონზე. ბეზენგის კედელს საქართველოში ხალდეს კედელსაც ეძახიან.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ქედები
კატეგორია:რუსეთის ქედები
ტოლერანტობა

**ტოლერანტობა** () — სოციოლოგიური ტერმინი, რომელიც აღნიშნავს განსხვავებული მსოფლაღქმის, ცხოვრების წესის, ქცევისა და ჩვეულებების ატანას. ტოლერანტობა არ ნიშნავს გულგრილობას ან განურჩევლობას, არც განსხვავებული მსოფლმხედველობის ან ცხოვრების წესის მიღებას; ის ნიშნავს სხვებისთვის უფლების მიცემას, იცხოვრონ თავიანთი ინდივიდუალური მსოფლმხედველობის შესაბამისად. ტოლერანტობა მოიცავს ადამიანის თავისუფალი არჩევანის *ზოგადი უფლების* პატივისცემას და არა რომელიმე კონკრეტული არჩევანის პატივისცემას.

ტოლერანტობის გააზრებული გამოვლინება შესაძლებელია მხოლოდ მაშინ, როდესაც განსხვავებულის დაშვების, ნებართვის ნაცვლად, მავანს შეუძლია მისი აკრძალვაც. ისტორიულად, ტოლერანტობა ძირითადად გამოიყენებოდა სახელმწიფო რელიგიასთან დაპირისპირებული შეხედულებების კონტექსტში და „აღნიშნავდა დომინანტი რელიგიის წარმომადგენელთა მხრიდან სხვა რელიგიათა არსებობის დაშვებას, თმენას, გაძლებას, მიუხედავად იმისა, რომ ამ უკანასკნელთ უყურებდნენ უარყოფითად, როგორც დაბალი რანგისას, შემცდარს, ან საზიანოს“. მეოცე საუკუნიდან, ტოლერანტობის მოაზრება გაფართოვდა, მასში ჩაირთო პოლიტიკური და ეთნიკური ჯგუფები, ჰომოსექსუალები და სხვა უმცირესობები.

## ტოლერანტობის პარადოქსი
ტოლერანტობის პარადოქსი შეჯამებულია კარლ პოპერის წიგნში „ღია საზოგადოება და მისი მტრები“, სადაც პოპერი წერს:

## სქოლიო 
კატეგორია:პოლიტიკური ტერმინები
ამეთვისტო

**ამეთვისტო** (SiO2) — ნახევრად გამჭვირვალე იისფერი კვარცის სახეობა, შეიცავს დიოქსიდსა და სილიციუმს. მინერალი გამოიყენება საიუველირო ხელოვნებაში და მიეკუთვნება ნახევრად ძვირფას ქვებს.

სახელწოდება მომდინარეობს ბერძნული სიტყვისგან „amethystos“, სადაც a არის უარყოფითი ნაწილაკი, ხოლო „methystos“ ნიშნავს „მთვრალს“. 

ამეთვისტოს ფერი სტაბილურია მხოლოდ 250&nbsp;°C-მდე. უფრო მაღალ ტემპერატურაზე იგი ფერს კარგავს. 500&nbsp;°C-ს ზემოთ ამეთვისტო ხდება ყვითელი, ტემპერატურის მატებასთან ერთად კი ისევ იცვლის ფერს. საბოლოოდ ქვა ხდება რძისებრი ფორმის რადგან მასში ჩნდება ინფრამიკროსკოპული წყალი.

ამეთვისტო ძალიან იშვიათი იყო ანტიკურ ხანაში. მხოლოდ XX საუკუნის დასაწყისში აღმოაჩინეს ბრაზილიასა და ურუგვაიში მისი მნიშვნელოვანი საბადოები, რის შემდეგაც დაიწყო მისი ფართო მოხმარება. 

ფრანგულ ფოლკლორში ამეთვისტოს ქორწინება ნიშნავს ქირწინების 48 წელს. ამეთვისტო ამშვენებს ეპისკოპოსთა ბეჭდებს.

ადრე მას მიიჩნევდნენ ალკოჰოლური ინტოქსიკაციის სამკურნალო ქვად. მასვე მიაწერდნენ შემოქმედების, მედიტაციის, წინასწარმეტყველების სტიმულირებას. იყენებდნენ ჯადოს ახსნისთვის, უძილობის წინააღმდეგ საბრძოლველად. დაფხვნილ მდგომარეობაში იგი აუმჯობესებდა ღვიძლის მოქმედებას და კურნავდა დამწვრობებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ამეთვისტო. სახეობები და თვისებები
* ქვის ისტორია

კატეგორია:ძვირფასი თვლები
კატეგორია:ტრიგონური მინერალები
ბეთანიის სამაროვანი

**ბეთანიის სამაროვანი**, VI-VIII საუკუნეების არქეოლოგიური ძეგლი ბეთანიის ტაძრის სამხრეთით 3 კმ-ზე, სამადლოსა და ვერის ხევებს შორის. შესწავლილია სამაროვნის ნაწილი, ქვიშაქვის ფილებით ნაგები 11 სამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა სამკაული და ტანსაცმელთან დაკავშირებული ნივთები (რკინისა და სპილენძის მშვილდ-საკინძები და ბეჭდები; პასტის, მარჯნისა და სარდიონის თავებიანი საკინძები; სარდიონითა და მარგალიტი გაწყობილი ბრინჯაოს საყურეები).

## ლიტერატურა 
* კიკვიძე ი., ჭილაშვილი ლ., ადრეფეოდალური ხანის სამაროვანი ბეთანიასთან, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1961, ტ. 22 B
* ჭილაშვილი ლ., ქსე, ტ. 2, გვ. 268, თბ., 1977

კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები