open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩარგლის ეკლესია

**ჩარგლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩარგლის ჩრდილო-დასავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება XIX საუკუნის II ნახევრით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შიგნითა კედლების წყობაში კვადრატული აგურიცაა გამოყენებული. კამარა ჩაქცეულია, ჩამონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი. შასასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. დასავლეთ კარს კვადრატული აგურით ნაგები თაღი აქვს, სამხრეთისა კი შიგნით და გარეთ სწორკუთხოვანია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ბრტყელი თაღით გადახურული თითო განიერი სარკმელია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშიცაა. ფასადებზე შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები, დასავლეთის შესასვლელის თავზე - შეღრმავებული ჯვრის პოსტამენტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
წიფრანის ნასოფლარი

**წიფრანის ნასოფლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფრანის განაპირას დასავლეთით. ადგილ-მამულებში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შედგება რამდენიმე ნასახლარი ბუდისაგან. შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაგები სწორკუთხა შენობების კედლების ნაწილები. შენობები ზურგით კლდეშია შეჭრილი, ხოლო ფასადით მიქცეულია ხეობისკენ: ნასოფლარზე შემორჩენილია აგრეთვე გალავნის მცირე ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
წკერეს ეკლესია

**წკერეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეს ჩრდილოეთით, 2,5 კილომეტრზე, მთის თხემზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლის მშრალი წყობით. ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი. შემორჩენილია 2,5 მეტრი სიმაღლის კედლები. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია, მიწის დონიდან 0,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარს ორივე მხარეს ბრტყელი გადახურვა აქვს. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროვებული სარკმელია. მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით რამდენიმე მეტრზე ნაგებობის საძირკვლის ნაშთია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზაქაიძეების ციხე და კოშკი

**ზაქაიძეების ციხე და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეში, განეკუთვნება XVII საუკუნეს. კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია მოზრდილი ზომის ნატეხი ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ ორი სართულის სიმაღლეზე. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდან, პირველი სართულიდანაა, მეორე სართულის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში სათოფურები და რამდენიმე სწორკუთხა ნიშია. სართულშუა გადახურვისათვის გამოყენებულია გრძელი ქვის ფილები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
როდენ მემარნიშვილი

**როდენ მემარნიშვილი** (დ. 3 ოქტომბერი, 1937)  — ქართველი პოლიტიკოსი. სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1960-1977 წლებში იყო მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ასპირანტი, უფროსი ლაბორანტი, საქართველოს ალკკ ცენტრალური კომიტეტის ინსტრუქტორი, საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მუხრანის სასწავლო-საცდელი მეურნეობის მთავარი აგრონომი, დირექტორი, რესპუბლიკური გაერთიანება „საქხიმეთერზეთის“  მმართველი. 1977-1989 წლებში იყო საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ინსპექტორი, მარნეულის რაიკომის პირველი მდივანი, საქართველოს კპ ცენტრალური კომიტეტის განყოფილების გამგის მოადგილე, საქართველოს კპ თეთრი წყაროს რაიკომის პირველი მდივანი, სამეცნიერო საწარმოო გაერთიანება „თავთავის“ გენერალური დირექტორი, გაერთიანება „საქსოფლქიმიის“ თავმჯდომარე, 1989 წლიდან საქართველოს კპ მარნეულის რაიკომის პირველი მდივანი, სახალხო დეპუტატთა რაიონული საბჭოს რაიკომის თავმჯდომარე. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*როდენ მემარნიშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 3 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1937
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:ქართველი აგრონომები
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
წიფრანის სამაროვანი

**წიფრანის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წიფრანის ქვემო უბანში. მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას, ტერასაზე. თარიღდება II-IV საუკუნეებით. 1981-1983 წლებში გათხრა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. 

სამაროვანის პირველი უბანი ბორცვზეა. ორმოსამარხები აქ მიწის ზედაპირიდან 0,7-3 მეტრ სიღრმეზე მჭიდროდაა განლაგებული. ერთი სამარხი ძვლებით იყო გამართული. მიცვალებულები ესვენენ მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხები ძირითადად ინდივიდუალურია. შიგ აღმოჩნდა თიხის და მინის ჭურჭელი, რკინის შუბისპირები, ისრისპირები, დანები, მრავალფეროვანი სამკაულები. მეორე უბანი პირველი უბნისგან ასიოდე მეტრზეა. აქ გათხრილია ტერასულად განლაგებული 10 ორმოსამარხი. ზოგიერთს სამი მხრიდან ქვები ჰქონდა შემოწყობილი. სამარხები მიწის ზედაპირიდან 0,75-1,35 მეტრ სიღრმეშია მოთავსებული. ყველა მიცვალებული დაკრძლულია მარცხნივ გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, თავით სამხრეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი, რკინის დანები, ბრინჯაოს წინწილები, აბზინდები, საკიდები, ზარაკები, ჯიხვის გამოსახულებიანი ფიბულა და სხვა. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნარაიძეების ციხე და კოშკი

**ნარაიძეების ციხე და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭალისოფლის შუა ნაწილში. განეკუთვნება XVII საუკუნეებს. კოშკი გეგმით კვადრატულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მეორე სართულის დონეზე, მიწიდან 26 მეტრ სიმაღლეზე. კარი არქიტრავიანია, მასზე გარედან ხელის მტევნის სქემატური გამოსახულებაა. კარის წირთხლებში საურდულე ბუდეებია. კარის წინ მიდგმულია ქვის ბლოკებით ნაგები კიბე. პირველი სართული სამალავია, სამხრეთით ერთი სათოფური აქვს. სართულის იატაკი ამჟამად ქვის ნატეხებითაა დაფარული. გადმოცემით იატაკში სასმელი წყლის შესანახი დიდი ქვევრი ყოფილა ჩაკირული. მეორე სართულზე ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხუთი სათოფური და ორი სწორკუთხა ნიშია. Iმეორე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია,დასავლეთით და ჩრდილოეთ კედლებში - თითო სათოფური. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს თითო ნისკარტა სალოდეა მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებელია. მეოთხე — სათავდაცვო, რომლის კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი. კოშკის ოთხივე სართულს გვირგვინისებრი ქვის გადახურვა აქვს. გარედან, ბოლო სართულის გადახურვის დონეზე. კოშკს ფიქლის ქვებისაგან შედგენილი თარო ევლება, რომლის ზემოთ, მცირე სიმაღლეზე, კედლები კვლავ გრძელდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
წკერეს კვირაცხოვლის ეკლესიის კომპლექსი

**წკერეს კვირაცხოვლის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ წკერეს ჩრდილო-დასავლეთით, მაღალი მთის წვერზე, ისტორიულ გზაზე, რომელიც მთიულეთ-ფშავის კავკასიონზე არსებული მილიონას გადასასვლელით უკავშირდებოდა სოფელ კობს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, ზურგიანი კოშკი და გალავანი. 

## ეკლესია
ეკლესია დარბაზულია. ჩაშენებულია გალავნის დასავლეთ კედელში ისე, რომ მისი დასასვლეთ კედელი გალავნის ნაწილია. შენობა აგებულია რუხი ფერის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეებში, კარ-სარკმელთა საპირეებისა და ლავგარდნისათვის მოწითალო თლილი ქვაა გამოყენებული. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ეკლესიის ერთადერთი სარკმელი. მის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ორი ნიშია დასავლეთ კედელში. შიგნით ეკლესია გადახურულია ფერდებგაბრტყელებული კამარით, რომლის ფერდების შეერთებასთან, წვერში, მართი კუთხე იქმნება. ეკლესიის კედლებზე. შიგნით და გარეთ, შელესილობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ფასადები სადაა, ჩრდილოეთ და სამხრეთის ფასადებზე ამოკაწრულია ჯვრის სქემატური გამოსახულებები. ჩრდილოეთის ფასადზე ორი ჯვარია, სამხრეთის ფასადზე ერთი. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს. 

## კოშკი 
კოშკი  ზურგიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილოეთით. გალავნის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეზი ქვით. კოშკის ზურგის ნაწილი დანგრეულია. სწორ (სამხრეთ) კედელში, რომელიც ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მიწიდან 4 მეტრზე სწორკუთხა კარია გაჭრილი, მის ზემოთ კი მომდევნო სართულის ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. გალავანი  გეგმით ოთხკუთხაა, ნაშენია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. გალავნის დასავლეთ კედელში. ეკლესიასთან ახლოს, ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ამ კედლის პარალელურად, ეკლესიასა და კოშკს შორის. ორი ოთხკუთხა ბურჯისა და კედლის ნაწილია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბაურაყის ეკლესია

**ბაურაყის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში ჭალისოფლის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ფორმამიცემული ნატეხი ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. დაზიანებულია: მთლიანად დანგრეულია სამხრეთ მინაშენი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი; ეკლესიის დასავლეთ და სამხრეთ ფასადების მნიშვნელოვან ნაწილს ფერდობიდან ჩამოზვავებული მიწა ფარავს. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მხრებით გამოყოფილი და ერთი საფეხურით შემაღლებული საკურთხეველია. საკურთხევლის ქვედა ნახევარი სწორკუთხაა, ზედა - ნახვარწრიული. საკურთხევლის სწორკუთხა გეგმიდან ნახევარწრიულ მოხაზულობაზე გადასვლა კუთხეებში მოწყობილი მოზრდილი ტრომპებით ხდება. საკურთხევლის გვერდის კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ერთი მსგავსი ნიშია დასავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთან. საკურთხეველში ქვით ნაშენი კუბური ტრაპეზი დგას. საკურთხეველი განათებულია აღმოსავლეთის თაღოვანი სარკმლით. თითო სწორკუთხა სარკმელია სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ კიდეში და დასავლეთ კედლის ღერძზე. სამივე სარკმელს საფეხუროვანი რაფა აქვს. ინტერიერი შელესილია. დარბაზის ნახევარწრიული კამარა შეკიდებულ პილასტრებზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად, რომელთაგანაც დასავლეთისა თითქმის ორჯერ უფრო მოზრდილია. ამ ნაწილში კარის არქიტრავის თავზე. ღრმა და მაღალი თაღოვანი ნიშია. დარბაზის კედლებს, მთელს სიგრძეზე, საფეხური გასდევს. ფასადები სადაა, სამხრეთის ფასადზე შემორჩენილია კედლიდან შვერილი ქვებით გამოყვანილი თარო, რომელზეც მინაშენის კამარა იყო დაყრდნობილი. კედლები დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ერთი ქვა სამხრეთ ფასადს შემორჩა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
იახსრის ჯვარი

**იახსრის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე და თამარის კოშკი. დარბაზი  ფიქლით ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის ნაგებობაა, რომელიც ორი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან შედგება. გადახურულია ორფერდა სახურავით. ჩრდილო-დასავლეთიდან მიშენებული ჰქონდა გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ფორმის სათავსი - საბერო. დარბაზში შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდანაა. სათავსის შუაში კერაა მოწყობილი. მის ირგვლივ, სამი მხრიდან, კედლების გაყოლებაზე, ქვის სკამებია. კედლებში თახჩებია დატანებული. ჩრდილოეთ კედელში ერთი პატარა სარკმელია. სამხრეთ კედლის შუაში გაჭრილია შენობის მეორე სათავსში გასასვლელი კარი.

საქვაბე  ფიქლის მშრალი წყობით ნაგები, გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის შენობაა. შესასვლელი ჩრდილო-დასავლეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. სათავსის შუაშუ ოთხკუთხა ფორმის ფიქლით ნაშენი ბოძია. მას ეყრდნობა ბრტყელი, ბანიანი გადახურვა. იქვე კერაა მოწყობილი. გრძივი კედლების გასწვრივ ხის გრძელი სკამებია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს ქვებითა და მიწით ამაღლებული განიერი ბაქანია, შესაძლოა, საწოლი. საზარე  დგას საქვაბის სამხრეთით. იგი ფიქლით ნაშენი, საფეხუროვანი სახურავით გადახურული, მცირე ზომის კოშკისმაგვარი ნაგებობაა. კოშკი მდებარეობს დარბაზის უკან, მთის ფერდობზე. იგი ოთკუთხა ფორმის, ფიქლით ნაშენი მასიური ნაგებობაა, რომელიც გადახურულია საფეხუროვანი პირამიდისებრი სახურავით. დარბაზის სამხრეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით თითო მცირე ზომის კოშკისებრი ნაგებობის ნანგრევებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ჭალისოფლის ყველაწმინდის ეკლესია

**ჭალისოფლის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელის ჭალისოფლის ცენტრალურ ნაწილში. განეკუთვნება XVII საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია, ჩამონგრეულია გადახურვისა და კედლების დიდი ნაწილი. სამხრეთით არქიტრავიანი სწორკუთხა კარია. ერთადერთი სწორკუთხა სარკმელი აღმოსავლეთითაა, სწორკუთხა საკურთხეველში, სარკმლის წინ სწორკუთხა ტრაპეზის ქვა დგას. ინტერიერი შელესილია. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთით კედლეში ჩასმულია ჯვრისგამოსახულებიანი ქვა, ეკლესიას ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
არჩილ მინდიაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**არჩილ მინდიაშვილი ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*არჩილ მინდიაშვილი — საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი
*არჩილ მინდიაშვილი  — არქიტექტორი
ვახტანგ მეუნარგია

**ვახტანგ მეუნარგია** (დ. 25 სექტემბერი, 1935, ზუგდიდი — გ. 27 იანვარი, 2022) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი.

1959 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1959-1975 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ასპირანტი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, მოსკოვის ექსპერიმენტული და კლინიკური ონკოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, თბილისის ონკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1975 წლიდან იყო თბილისის აკადემიკოს გრიგოლ მუხაძის სახელობის ჰემატოლოგიისა და სისხლის გადასხმის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“,  ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*ვახტანგ მეუნარგია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1935
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
კატეგორია:ზუგდიდში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატები
ტაშტის ეკლესია

**ტაშტის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელი აქვს. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვენოთ, კედლეზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. საკურთხევლის ჩრდილო და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. იატაკზე აგურია მოგებული. ინტერიერი გადახურულია ერთიანი სხმული კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამკუთხა თაღის ფორმა აქვს. ეკლესია გარედან შელესილია. კედლები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმული აგურის პატარა სამრეკლო გვიანდელია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი

**შუბნურის წმინდა გიორგის ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის სალუდე, დარბაზი და საზარე. სალუდე ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი, გეგმით ოთხკუთხა ნაგებობაა. კარი და სარკმელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში გამართულია ლუდის მოსახარში ღუმელი. აღმოსავლეთ კედლის მთელ სიგრძეზე სიპი ქვის სკამია მოწყობილი. ამავე კედელში ორი თაროა. საქვაბის შუაში მოთავსებულია თუნუქის ღუმელი, რომლის მილი აყვანილია ჭერამდე, სადაც ოთხკუთხა ხვრელია გაჭრილი. სალუდეს მოტკეპნილი მიწის იატაკი აქვს. სახურავი ორფერდაა. დარბაზი სალუდის უკანაა. იგი რიყის ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი. გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხა ნაგებობაა. შედგება ორი სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. გრძივი კედლების მთელ სიგრძეზე ქვის სკამები ამოწყობილი. აღმოსავლეთ კედელში სამი თახჩაა, დასავლეთისაში - ერთი. ჩრდილოეთ კედლეში გაჭრილი კარი გადის საკოდეში პატარა, ბნელ სათავსში. შენობა გადახურულია ორფერდა სახურავით. საზარე დარბაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დგას. წარმოადგენს რიყის ქვით ნაგებ სამ სვეტს. გადახურულია საფეხუროვანი სახურავით.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია

**ჭიკაანის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭიკაანის ადგილ ძმიანის აღმოსავლეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. დასავლეთ კედელი და დასავლეთის ორივე კუთხე დაზიანებულია. სახურავს საბურავის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ღერძზე თითო სარკმელია. სწორკუთხა საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ქვის სქელი კედლით, რომელშიც ორი კარია გაჭრილი. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია. სარკმლის წინ ტრაპეზის ქვა დგას. დარბაზი ისრული კამარითაა გადახურული. ფასადები სადაა. კედლები გადახურულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია დიდი ზომის ფიქლის ფილებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარატეს ჯვარი

**კარატეს ჯვარი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭალისოფელში. სალოცავში შედის დარბაზი, საქვაბე, საზარე, სასანთლე და დროშათა საბძანი. დარბაზი ფიქლით ნაშენი ნაგებობაა, შედგება სამი სხვადასხვა დანიშნულების სათავსისგან. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. სწორკუთხა კარის საშუალებით ვხვდებით საბეროში - გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის სათავსში, რომლის კედლების გასწვრივ ქვის სკამებია. დასავლეთ კედელში გაჭრილი კარით იგი დარბაზს უკავშირდება. დარბაზი გეგმით ოთხკუთხა, მოზრდილი სათავსია, რომლის კედლების გაყოლებაზე ქვის სკამებია მოწყობილი. შუაში კერაა. კუთხეებში სიპი ქვების თაროებია.

დასავლეთით ორი მცირე ზომის თახჩაა დატანებული. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში გასასვლელია პატარა ოთახში, რომელიც ძველი საკოდე უნდა იყოს. ნაგებობა თუნუქის ორფერდა სახურავითაა გადახურული, მას კეხზე ლითონის მცირე ზომის გუმბათი ადგას. საქვაბე ფიქლის მშრალად ნაშენი, გეგმით წაგრძელებული ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. სათავსში თავმოყრილი სხვადასხვა დანიშნულების სამეურნეო ჭურჭელი. გარედან, შენობის კედლების გასწვრივ, ქვის სკამებია მოწყობილი. შენობა გადახურულია თუნუქის ორფერდა სახურავით. ჩრდილოეთიდან საქვაბეს აკრავს ფიქლით ნაგები ორი პატარა კოშკისებრი ნაგებობა - ლითონის გუმბათიანი საზარე და დროშათ საბძანი. დასავლეთით ასეთივე ზომის ნახევრად დანგრეული სასანთლეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ველოდი მირცხულავა

**ველოდი (ვლადიმერ) მირცხულავა** (დ. 28 დეკემბერი, 1934, სოფ. პირველი ხორგა, ახლანდ. ხობის მუნიციპალიტეტი — გ. 14 სექტემბერი, 2023) — ქართველი პოლიტიკოსი,  საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტის ერთ-ერთი ხელმომწერი.

დაამთავრა აფხაზეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1964 წლიდან იყო ხობის რაიონის სოფელ პირველი ხორგის კოლმეურნეობის წევრი, 1966-1971 წლებში იყო  სოხუმის მაქსიმ გორკის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის სტუდენტი. 1971 წლიდან სხვადასხვა სამშენებლო ორგანიზაციათა მუშაკი, მოძრავ-მექანიზებული კოლონა „აფხაზნაპირგამაგრების“ განყოფილების უფროსი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## ვიდეო
საზოგადოების დიდმა ნაწილმა ველოდი მირცხულავა 2000-იანი წლების დასაწყისში გადაღებული ვირუსული ვიდეოთი გაიცნო. ცნობილ ვიდეოში, ქვეყნის იმდროინდელი მდგომარეობით შეწუხებული ველოდი მირცხულავა პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძეს აგინებს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვლადიმერ მირცხულავა — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
* მირცხულავა ველოდი — ბიბლიოვიკი
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 28 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
ჭილურტის სამაროვანი

**ჭილურტის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. ივანე ჭიკაიძის საკარმიდამო ნაკვეთში. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით XIII-XII საუკუნეებს. 1959 წელს ივანე ჭიკაიძემ საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმს გადასცა ხვნის დროს აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა. 1969 წელს ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არაგვის ხეობის არქეოლოგიური კველევის ექსპედიციამ სამაროვანზე ჩაატარა სადაზვერვო სამუშაოები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ჭილურტის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 300 მეტრზე, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. გალავანშემოვლებულ მცირე ფართობის ბაქანზე დგას რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები ორსართულიანი შენობა. გალავანს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გეგმით კვადრატია, შენობის ორივე სართულზე თითო სწორკუთხასაკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესიაა. შესასვლელი პირველ სართულზე დასავლეთიდანაა. მეორეზე სამხრეთიდან. ორივე კარი არქიტრავიანია. ორივე ეკლესიის დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული, ხოლო საკურთხეველი - კონსოლებზე დაყრდნობილი კონქით. პირველ სართულზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ, კედელზე ტრაპეზია მიშენებული. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში კონსოლებზე მოწყობილი თაროა. დარბაზის იატაკი კარის ზღურბლზე ორი საფეხურით დაბლაა. მეორე სართულზე აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის ლავგარდანი თაროსებრია და ფრონტონის ძირებთან ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. სახურავი ფიქლისაა, ორფერდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ჩარლზ ბარკლა

**ჩარლზ გლოვერ ბარკლა** (; დ. 7 ივნისი, 1877 — გ. 23 ოქტომბერი, 1944) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, რენტგენის სპექტროსკოპიასა და რენტგენის სხივების შესწავლისთვის, მას 1917 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა ფიზიკის დარგში. 

## ბიოგრაფია
ჩარლზ გლოვერ ბარკლა 1877 წლის 7 ივნისს დაიბადა ვაიდნიზში, ინგლისში. არის ატლას ქიმიური კომპანიის მდივანის ჯონ მარტინ ბარკლას და სარა გლოვერის შვილი. 

ბარკლა სწავლობდა „ლივერპულის ინსტიტუტში“, მან ქვეყნის საკრებულო სტიპენდიით და ბიბი სტიპენდიის დახმარებით მან შეძლო „ლივერპულის უნივერსიტეტში“ სწავლის გაგრძელება. 

თავდაპირველად სწავლობდა მათემატიკას, თუმცა შემდეგ სერ ოლივერ ლოდჯეს დახმარებით შეისწავლა ფიზიკა, მაშინ როდესაც ოლივერ ლოდჯეს ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, ჩარლზი მის მაგივრად ატარებდა ლექციებს.  

1899 წელს ჩაირიცხა ტრინტის კოლეჯში, კემბრიჯის უნივერსიტეტში, 1851 წლის გამოფენისთვის, სამეფო კომისიის მიერ ჩატარებული კვლევითი სტიპენდიის საფუძველზე, კავენდიშის ლაბორატორიაში, ჯოზეფ ჯონ თომსონთან ერთად მუშაობდა ელექტრონის აღმოჩენაზე. კემბრიჯში პირველი ორი წლის განმავლობაში, მან თომსონის მითითებით შეისწავლა ელექტრომაგნიტური ტალღების სიჩქარე სხვადასხვა საგნებისა და მასალების მავთულების გასწვრივ. 

მას შემდეგ რაც კემბრიჯის უნივერსიტეტში წელიწად-ნახევარი დაჰყო, მუსიკისადმი მისმა სიყვარულმა „მეფის კოლეჯში“ გადასვლა და სამლოცველო გუნდში სიმღერა გადააწყვეტინა. ბარკლას ხმა ძალიან ლამაზი იყო, მისი სოლოების დროს დარბაზი სავსე იყო მსმენელით. მას ამ დარგში 1903 წელს მიენიჭა ბაკალავარის ხარისხი, ხოლო 1907 წელს მაგისტრის ხარისხი. 1907 წელს ბარკლა დაქორწინდა მერი ესთერ ქოულზე,  რომელთანაც მას ეყოლა სამი შვილი: ორი ბიჭი და ერთი გოგო. 

1913 წელს, მას შემდეგ რაც კემბრიჯის უნივერსიტეტში იმუშავა, იგი ბუნებრივი ფილოსოფიის პროფესორი გახა ედინბურგის უნივერსიტეტში, ამ თანამდებობაზე იგი გარდაცვალებამდე იმყოფებოდა. 

ბარკლამ მნიშვნელოვანი პროგრესი განიცადა რენტგენული გაფანტვის, რენტგენული სპექტროსკოპიის კანონების შემუშავებასა და დახვეწაში, და ასევე რენტგენის სხივების გადაცემის პრინციპებზე. 

მას 1917 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში. ამ წელს იგი ასევე ნომინირდა სამეფო საზოგადოების მიერ, ჰიუზის პრემიით. 1922 წლიან 1938 წლამდე ცხოვრობდა ჰერმიტეიჯში, სამხრეთ-დასავლეთ ედინბურგში. 

გარდაიცვალა 1944 წლის 23 ოქტომბერს, 67 წლის ასაკში.

## პირადი ცხოვრება
იყო რელიგიური პიროვნება, მისი შრომა მიჩნეულია როგორც „ღმერთის, შემოქმედის ძიების ნაწილი“.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბარკლა. 

გარდა ამისა, მისი სახელი დაერქვა „ლივერპულის უნივერსიტეტის“ ფიზიკის განყოფილების ლექტორთა თეატრს, აგრეთვე ბიოლოგიის ლაბორატორიას და ბიოფიზიკის ლაბორატორიას.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Obituary
* his discovery of the characteristic Röntgen radiation of the elements
* Biography at Encyclopedia.com

## სქოლიო
დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია

**დაბლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, ტყით დაფარულ მთის კალთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი და რიყის ქვის შერეული წყობით. წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის ქვაცაა გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით მცირე სიღრმის ნახევაწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე მაღალი, სწორკუთხა სარკმელია მოწყობილი. სარკმლის გარეთა ღიობს თითქმის კვადრატული ფორმა აქვს. აფსიდში ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. ერთი სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთ კედლის ზემოთა ნაწილში. დარბაზი შემაღლებულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი და ცილინდრული ფორმის კამარა ხურავს. გრძივ ფასადებზე შემორჩენილია შირიმის თაროსებრი ლავგარდანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია

**ჭილურტის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭილურტში, განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიშენებული. ეკლესიას ორი ფართო თაღოვანი შესასვლელი აქვს. სამხრეთიდან და დასავლეთიდან, სამრეკლოს პირველი სართულიდან. აღმოსავლეთით, ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდის ცენტრალურ წახნაგში, ფართო ნახევაწრიულთაღიანი სარკმელია. ასეთივე ორი სარკმელია დასავლეთით, სამი - სამხრეთით და ერთი - ჩრდილოეთით. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთის წახნაგებში თითო ფართო და მაღალი თაღოვანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია ორი მძლავრი პილასტრითა და მათზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული საბჯენი თაღით. თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი სადა იმპოსტები. თაღის წინა სიბრტყე დამუშავებულია ნალესობით გამოყვანილი, ერთმანეთზე ბოლოებით გადაბმული ნახევარწრიული თაღებით. საკურთხეველი გადახურულია შეკრული კამარით.

დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა კედლის სიბრტყიდან ოდნავ შვერილი ორი წყვილი პილატრითა და მათზე დაყრდნობილი თაღებით სამ თანაბარ ნაწილადაა გაყოფილი.ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია 1 მეტრი სიმაღლის ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. გრძივ ფასადებზე სამ-სამი სწორკუთხა შეღრმავებაა. თითოეული მათგანის თავზე ოდნავ განიერი და ბევრად დაბალი შეღრმავებაა, რომელიც ქვედა შეღრმავებისგან გამოყოფილია აგურის ორი რიგითი შედგენილი თაროთი. ზედა შეღრმავებებს აგურის წყობით გამოყვანილი, ბოლოებგადაბმული ნახევარწრეებისგან შედგენილი ფრიზი აგვირგვინებს. კარ-სარკმლების ღიობებს ირგვლივ სადა ლილვი შემოუყვება. სამხრეთის ფასადზე შესსვლელის ორივე მხარეს და ზემოთ თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. საკურთხევლის შვერილის თითოეულ წიბოს, სიმაღლის სამ მეოთხედზე თითო სადა ლილვი აუყვება, რომლებიც მარტივი თაროსებრი კაპიტელებითაა დასრულებული.

სამრეკლო  გეგმით სწორკუთხაა. სამსართულიანი. იგი ეკლესიის თანდართულია. ნაგებია აგურით. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ამჟამად ამოშენებული კარია. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში - თითო თაღოვანი ნიში. სართულს შემაღლებული პროპორციები აქვს და ცილიდრული კამარა ხურავს. მეორე სართულს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან, ეკლესიიდან აქვს. სართულის დასავლეთ კედელში ფართო თაღოვანი ღიობია. სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. მასში მესამე სართულზე ასაძრომი სწორკუთხა ხვრელია მოწყობილი. მესამე სართული ვიწრო და მაღალი თაღებით გახსნილი ექვსწახნაგა ფანჩატურია. გადახურულია ნახევარსფერული გუმბათით. გუმბათის ფუძის დონეზე ზარის საკიდი ხის ძელებია გარდიგარდმო გადებული. დასავლეთის ფასადზე პირველი და მეორე სართული ფრონტონითაა დასრულებლი. მსგავსი თითო ფრონტონია გამოყვანილი ფანჩატურის კვადრატულ ბაქნის სამხრეთ და ჩრდილოეთ წახნაგებზე. სამრეკლო გადახურულია პირამიდული ფორმის თუნუქის სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
მაღლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია

**მაღლაბზიანთ წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამაროვანი გადახურვა, მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედელი  და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილი, მონგრეულია აღმოსავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში იყო მოწყობილი. აღმოსავლეთით, ნალისებრი ფორმის აფსიდის ღერძზე გარეთკენ ოდნავ შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ინეტრიერში, აფსიდის სარკმლის თაღზე, შეიმჩნევა მოხატულობის  კვალი. გარედან აღმოსავლეთ ფასადზე შემორჩენილია ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი, რომელიც შედგენილია კედლიდან შვერილი და ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაცილებული ოთხწახნაგა ფორმის მოგრძო ქვებისგან და მათზე ერთ რიგად დალაგებული თხელი ქვებისგან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭოპორტის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ჭოპორტის ღვთისმშობლის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭოპორტის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვით, აგურითა და ხით. 1983 წელს ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის კედლები გარედან ცემენტის ხსნარით შეულესავს და შეუთეთრებია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთით, კედლის დასავლეთ კიდესთან და დასავლეთით კედლის ღერძზე. ორივე კარი შიგნით სწორკუთხაა, გარედა  - თაღოვანი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს გეგმით ნახევარწრიული თითო ნახევარწრიულთაღიანი ნიშია. გრძივ კედლებში ორ-ორი თაღოვანი სარკმელია, დასავლეთით - ერთი. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, საკურთხეველთან ახლოს, თითო სწორკუთხა ნიშია. ნიშების თავზე პატარა სამალავებია. საკურთხეველსა და დარბაზს ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. შენობის ფასადები შელესილია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, თითო შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. შემორჩენილია ცოკოლისა და აგურის საფეხურიანი ლავგარდნის მცირე ნაწილი. ეკლესიის სახურავის კეხზე, დასავლეთ კიდეში, დგას ოთხ მხარეს თაღებით გახსნილი აგურის ვიწრო სამრეკლო, რომელსაც აგურისავე პირამიდული სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ოკლენდის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი

**ოკლენდის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი** (, ) —  უნივერსიტეტი ახალი ზელანდიის ქალაქ ოკლენდში. უნივერსიტეტი 2000 წლის 1 იანვარს დაფუძნდა, როდესაც 1895 წელს დაარსებულმა ტექნიკურმა კოლეჯმა მიიღო უნივერსიტეტის სტატუსი. 2020 წლის მონაცემებით უნივერსიტეტს გააჩნია სამი კამპუსი ოკლენდში: სითი, ნორდი და საუსი, ასევე სამი სპეციალიზებული ლოკაცია: AUT Millennium, Warkworth Radio Astronomical Observatory და ოკლენდის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის დევნილთა განათლების ცენტრი.

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
არჩილ მინდიაშვილი

**არჩილ მინდიაშვილი** (დ. 27 მაისი, 1956, სოფ. ქვემო ჭალა, ახლანდ. კასპის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სასულიერო პირი, ყოფილი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეკლესიის დეკანოზი.

დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. 1972-1974 წლებში იყო თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სტუდენტი, 1980 წლიდან იყო დიაკვანი, მღვდელი, მსახურობდა დიდუბის ღვთისმშობლის, გორის ღვთისმშობლის, თბილისის წმინდა პეტრე-პავლეს ეკლესიაში 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „მრგვალი მაგიდა — თავისუფალი საქართველოდან“, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

## რესურსები ინტერნეტში
*არჩილ მინდიაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
*„ამბობენ, რომ ძალიან მკაცრი ვარ“

კატეგორია:დაბადებული 27 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
ოკლენდის უნივერსიტეტი

**ოკლენდის უნივერსიტეტი** (, ) — საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ახალი ზელანდიის ქალაქ ოკლენდში. თავდაპირველად ოკლენდის უნივერსიტეტი შეიქმნა როგორც ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტის შემადგენელი კოლეჯი 1883 წლის 23 მაისს. 1961 წელს ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტის დაშლის შედეგად მიიღო დამოუკიდებელი უნივერსიტეტის სტატუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
მადარა უჩიჰა

thumb|100px|მადარას მუდმივი მანგეკიო შარინგანი

 — ნარუტოს მანგის პერსონაჟი. უჩიჰას კლანის ლიდერი იყო, რომელმაც ჰაშირამა სენჯუსთან ერთად კონოჰაგაკურე დააარსა. ობიტო უჩიჰას დახმარებით იგი მთვარის თვალის გეგმის განხორციელებას შეეცადა, რათა მსოფლიოს ერთპიროვნული მმართველი გამხდარიყო, თუმცა დამარცხდა. 

თავის დროზე, მადარა ერთ-ერთ უძლიერეს შინობად იყო მიჩნეული. იგი უჩიჰას კლანის უძლიერესი წევრი იყო. მადარა განსაკუთრებით ძლიერი და ბოროტი ბუნების ჩაკრით დაიბადა, რაც თვით კურამასაც კი აშინებს. მეოთხე მსოფლიო ომის დროს მადარა ხუთივე კაგეს ერთდროულად შეებრძოლა და ყველა მათგანი დაამარცხა. რინეგანის გამოყენების დროს მადარას სუსანოს გამოყენება შეუძლია. მეტეორის ტექნიკის წყალობით, მეოთხე მსოფლიო ომის დროს მან მეოთხე დივიზიის დიდი ნაწილი გაანადგურა.

მადარა უჩიჰა ჩნდება სერიალის მიხედვით გადაღებულ ფილმებში და სხვა მედიაში — თამაშებში და ორიგინალურ ანიმაციურ ვიდეოებში (OVA).

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* პერსონაჟის აღწერა „ნარუტოპედიაში“

კატეგორია:ნარუტოს პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ლინკოლნის უნივერსიტეტი (ახალი ზელანდია)

**ლინკოლნის უნივერსიტეტი** (, ) — საჯარო უნივერსიტეტი ახალი ზელანდიის კენტერბერის რეგიონის ქალაქ კრაისტჩერჩის მახლობლად, ქალაქ ლინკოლნში.  ლინკოლნის უნივერსიტეტი შეიქმნა როგორც აგრარული სასწავლო დაწესებულება 1878 წელს. იგი არის სამხრეთი ნახევარსფეროს უძველელსი აგრარული სასწავლო დაწესებულება. 

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ნუგზარ მოლოდინაშვილი

**ნუგზარ მოლოდინაშვილი** (დ.   5 ნოემბერი, 1955) — ქართველი პოლიტიკოსი.

დაამთავრა  საქართველოს ზოოტექნიკურ-ვეტერინარული სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 
## რესურსები ინტერნეტში
*ნუგზარ მოლოდინაშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი
*ციფრული ფოტომატიანე — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1955
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ლინკოლნის უნივერსიტეტი

**ლინკოლნის უნივერსიტეტი** () — ბრიტანული საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ინგლისში, ქალაქ ლინკოლნში. უნივერსიტეტის ისტორიის ათვლის სათავე არის 1861 წელი.  1992 წელს მიიღო უნივერსიტეტის სტატუსი, ხოლო თანამედროვე სახელი - 2001 წელს.
## სქოლიო
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ჭერემის ნამოსახლარი

**ჭერემის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი  გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემში, დგას კვირიას გორაზე. განეკუთვნება ენელოითიდან ადრინდელ ბრინჯაოზე გარდამავალ ხანას.

ძეგლი შემთხვევით აღმოჩნდა მშენებლობის დროს. დაზიანებულ ნამოსახლარზე არქეოლოგიური სამუშაოები ჩაატარა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). გამოვლინდა რამდენიმე სამეურნეო ორმო, ორმოებში გახეხილ-გაპრიალებულ ბრტყელ ცულებთან ერთად მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი საფეხურისთვის დამახასიათებელი კერამიკაც აღმოჩნდა.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნამოსახლარი საღანძილე

**ნამოსახლარი საღანძილე** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით 500-600 მეტრზე, მდინარე ჭერემისხევის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით IV ათასწლეულის II  ნახევარს.

ძეგლს 1983 წელს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური. ნამოსახლარის შუაში ნიაღვრისგან შექმნილი ხრამის აღმოსავლეთ ფლატეში გაიწმინდა ერთი სათავსი. მისი დიდი ნაწილი ხრამის მიერაა დაზიანებული. იატაკი მოლესილია და რამდენჯერმე განახლებული. აღმოჩნდა მიწაში  ჩაჭრილი კერა, რომლის ოდნავ ამობურცული, კიდე ბორდიურში გადადის. მთელი იატაკი ძლიერი ცეცხლის შედეგად გადამწვარია. აქ მოპოვებული მასალა მსგავსია მტკვარ-არაქსის ადრეულ ძეგლებზე მოპოვებული მასალის.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭერემის სადგომი

**ჭერემის სადგომი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემში, დგას მდინარე ჭერმისხევის მარცხენა ნაპირზე,  სოფლის სამხრეთით, შარაგზის პირას, განეკუთვნება მუსტიეს ხანას. ძველი წელთაღრიცხვით 1971 წელს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური)  ქვის ხანის რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი).

სადგომზე (ფართობი 25x25 მეტრი) ნაპოვნია შუაპალეოლითური კაჭჟის ოთხი ნივთი: სამკუთხედისებრი მოყვანილობის კაჭარზე გაფორმებული ერთფუძიანი განივი, დაბალი, ფართო და მოგრძო ანატკეცები და პატარა სამკუთხედისბურ ანატკეცებზე გაკეთებული წვეტანა.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭერემის სამების ეკლესია

**ჭერემის სამების ეკლესია** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (5,37x3,7 მეტრი) ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა, სარკმლის ქვემოთ მასიური ქვის ტრაპეზი დგას. კვადრატს მიახლოებული დარბაზის სამხრეთ კედელში ერთი ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჯიმითის პირველი ნაეკლესიარი

**ჯიმითის პირველი ნაეკლესიარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას ნასოფლარ დარბაში. შემორჩენილია საძირკველის ნაწლი.

ეკლესია დარბაზული ყოფილა, ნაგები იყო რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. მოსახლეობას აქ დაუდგამს სალოცავი ნიში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზვიად ნადარეიშვილი

**ზვიად ნადარეიშვილი** (დ. 25 ნოემბერი, 1959, აბაშა — გ. 12 ან 13 ოქტომბერი, 1992, ტყვარჩელი)  — ქართველი პოლიტიკოსი, მრგვალი მაგიდის, ჰელსინკის კავშირის და საქართველოს პირველი მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრი. ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე.

დაამთავრა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტი. 

1983 წლიდან იყო გულრიფშის რაიონის დრანდის შრომითი სწავლების კომბინატის პედაგოგი. 1984 წლიდან იყო  № 2 მოძრავი კოლონის მუშაკი. საქართველოს ჰელსინკის კავშირის ცხუმ-აფხაზეთის რეგიონული ორგანიზაციის გამგეობის წევრი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი).

დაიღუპა აფხაზეთის ომში. 1992 წლის 7 ოქტომბერს ტყვედ აიყვანეს სოფელ ტამიშთან მარლენ გახოკიძესთან და რამაზ გოგიასთან ერთად, 12/13 ოქტომბერს სამივე დახვრიტეს ტყვრაჩელში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ზვიად ნადარეიშვილი — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1959
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
ზ
კატეგორია:აბაშაში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ბაკურციხის ღვთისმშობლის ეკლესია

მინი|ალტ=ბაკურციხის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია|ბაკურციხის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია
**ბაკურციხის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაკურციხის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, სასაფლაოზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

2000 წელს ნახევრად დანგრეული ეკლესია ადგილობრივ მოსახლეობას საკმაოდ ტლანქად აღუდგენია.

ეკლესია დარბაზულია, აგებულია საშუალო ზომის რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და დუღაბით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი ხის ძელებითაა გადახურული – თარაზულად. აღმოსავლეთით ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, თითო სარკმელი სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. ორივე მათგანი ხის ძელებით ბრტყლადაა გადახურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გურჯაანის ნათლისცემის ეკლესია

მინი
**გურჯაანის ნათლისცემის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანის სამხრეთით, 100 მეტრზე, შემაღლებულ ადგილზე.

2003 წელს მთლიანად დანგრეული ეკლესიის საძირკველზე ადგილობრივ მოსახლეობას კედლების ამოყვანა დაუწყია, მაგრამ აღარ გაუგრძელებია. შემორჩენილი კვალის მიხედვით ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. ჰქონია ნახევარწრიული აფსიდი და ორი შესასვლელი: დასავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნამოსახლარი ნადიკარი

**ნამოსახლარი ნადიკარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას სოფლის აღმოსავლეთით 0,5 კილომეტრზე, ნადიკარად წოდებულ ადგილზე, ტერასაზე. განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით IV ათასწლეულის I ნახევრის დასასრულს. ფერდობი რომელზეც ნამოსახლარი დგას განიცდის ძლიერ ეროზიას, წვიმები მუდმივად რეცხავს მის ზედაპირს.

ძეგლს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კიაზო ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. 1973 წელს დაზვერვების დროს ზედაპირულად აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ობსიდიანის იარაღ-ანატკეცები, კაჟისა და რიყის ქვის იარაღები, კერამიკის უმეტესობა ხელითაა ნაძერწი, მოყვითალო-მოწაბლისფრო, ზედაპირმოგლუვებული და ხშირ შემთხვევაში, სუსტად ნაპრიალები კეცი ქვიშანარევი, იშვიათად ხვინჭის მინარევია, კარგადაა გამომწავრი. მრავლადაა ქილისა და ეგრეთ წოდებული ტაფისებრი ჭურჭლის ნატეხები. ქვის მასალიდან აღსანიშნავია სახოკები, საფხეკები, და რიყის ქვის ორმხრივ გახეხილ-გაპრიალებული ცულის ფრაგმენტები.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გურჯაანის სადგომი

**გურჯაანის სადგომი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანის ყველაწმინდის ეკლესიის ეზოში, შესასვლელიდან 20–25 მეტრის დაშორებით, კახთუბნისხევის პირას. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას.

ძეგლი 1965 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კიაზო ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. სადგომზე აღმოჩნდა კაჟის დაბალი, ფართო და მოგრძო არასწორი მოყვანილობის ანატკეცები.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ–ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გურჯაანის სამების ეკლესია

250px|მინი|გურჯაანის სამება
**გურჯაანის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ქალაქ გურჯაანის სამხრეთით განაპირას. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს.

ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა (9,8x9,5 მეტრი), ნაგებია რიყის მსხვილი და ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1 მეტრია.

შუა ეკლესიის გვერდით ეკლესიებზე თითქმის ორჯერ უფრო განიერია და მათ თითო კარით უკავშრდება. შესასვლელი შუა ეკლესიას დასავლეთდან აქვს (შემორჩენილია ორივე წირთხლი). აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული შვერილი აფსიდით. საკურთხევლის ჩრდილოეთით მცირე ზომის, შვერილაფსიდიანი (ჩრდილოეთ გვერდი მონგრეულია) სათავსია, რომელსაც შუა ეკლესია ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში გაჭრილი კარით უკავშირდებოდა.

სამხრეთ ეკლესია აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის წინ, დაახლოებით 1,3 მეტრ მანძილზე, შემორჩენილია შუა ეკლესიის სამხრეთ კედელზე მიშენებული სწორკუთხა ბოძის ნაწილი (სიმაღლე – 0,5 მეტრი).

2010–2012 წლებში, კახეთის სამხარეო ადმინისტრაციის მხარდაჭერით, ეკლესია აღადგინეს (პროექტის ავტორი ნ. მინდორაშვილი) და ჩრდილოეთ მხრიდან მიაშენეს ორფერდა სახურავით გადახურული კარიბჭე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კოზმანის სალოცავი

**კოზმანის სალოცავი** — საკულტო ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭერემში. ითვლება ბარბაქაძეების საგვარეულო სალოცავად.

შენობა გეგმით სწორკუთხაა (4x3 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია მსხვილი, დაკუთხული ქვითა და თიხით.

შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი ხის ძელებითაა გადახურული. აღმოსავლეთ კედლის შუაში ბრტყელი რიყის ქვით თარაზულად გადახურული სარკმელია.

ნაგებობის ორკალთიანი კრამიტის სახურავი ხის კოჭებზეა გამართული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ბანთარეულის ნამოსახლარი

**ბანთარეულის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩინთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 250 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. დაზიანდა გაზსადენის მშენებლობისას. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ძეგლი 1985-86 წლებში გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). ნამოსახლარზე გამოვლინდა სამი სწორკუთხა ნაგებობის ნაშთი და ორი საწნახელი. ნაგებობათა შემორჩენილი კედლები ნაშენია მოზრდილი ბრტყელი ქვითა და დუღაბით. ერთ-ერთი ნაგებობის იატაკზე მოფენილია ქვის ფილები. საწნახლები ნამოსახლარის სამხრეთ ნაწილშია, ნაგებია ნატეხი ქვის ორპირა წყობითა და დუღაბით. ორივე საწნახლის ფსკერზე (თავსა და ბოლოში) ლასტის დასაგებად ჩამაგრებულია თითო ბრტყელი ქვა. ერთ-ერთი საწნახლის ფსკერი დაღარულია თევზისფხურად და შიგნით შელესილია. აქვს ტკბილის გასასვლელი ხვრელი. ერთ საწნახელს აქვს თაღარი. გამოვლინდა მოუჭიქავი და მოჭიქული თიხის სასმისების, ქოთნების, ჩაფების, ჯამების, დერგების ნატეხები. ნამოსახლარიდან აღმოსავლეთით, 250 მეტრზე, გადათხრილია ერთი სწოკუთხა სათავსი, რომლის ერთ-ერთ კედელთან მოწყობილია ნატეხი ქვით ნაგები საწნახელი. საწნახელს აქვს ტკბილის გასასვლელი ხვრელი, რომელიც ჩადის თაღარში. იქვე, სათავსის დასავლეთ კედელთან, შემორჩენილია მეორე საწნახლის ფსკერი. სათავსთან ახლოს, სამხრეთით, სწორკუთხა კოშკის ნანგრევებია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბანთარეულის სამაროვანი

**ბანთარეულის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩინთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 200 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. სამაროვანი დაზიანდა გაზსადენის მშენებლობისას. განეკუთვნება ადრინდელ და განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1985-88 წლებში ძეგლი გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (რაზმის ხელმძღვანელი - ივ. წიკლაური). სამაროვნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში აღმოჩნდა ეკლესია, რომლის გარშემო გათხრილია ადრინდელი და განვითარებული შუა საუკუნეების 57 სამარხი. ადრინდელი შუა საუკუნეების სამარხებს განეკუთვნება ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და ქვისსამარხები. ინვენტარი (მინის მძივები, ბრინჯაოს საკინძები, ბეჭდები, საყურეები, ბალთები, ჯვარი, ძვლის კაური, ვერცხლის სასანური მონეტა) აღმოჩნდა მხოლოდ ქვისსამარხებში. განვითარებული შუა საუკუნეების სამარხებს განეკუთვნება კლდის ქვით აგებული, მოგრძო მოყვანილობის ამოშენებულკედლიანი სამარხები და აკლდამები. აკლდამების გვერდის კედლები შუაში შეზნექილია. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ბეჭდები, სამაჯურები, ჯვარი (ქრისტეს ჯვარცმის გამოსახულებით), სასაფეთქლე რგოლი, ღილები, რკინის რგოლის ნატეხები. სამარხების დამხობა ქრისტიანულია. სამარხები განკუთვნილია ინდივიდუალური და საოჯახო დაკრძალვისთვის. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯიმითის ნამოსახლარი

**ჯიმითის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას ჩინურაანთ გორად წოდებულ ადგილზე, განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოს ხანას.

ძეგლს მიაკვლია კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი ვ.ვარაზაშვილი. მიუხედავად იმისა, რომ განვითარებულ  და გვიანდელ შუა საუკუნეებში როგორც გორაზე, ისე მის ირგვლივ მჭიდრო დასახლება ყოფილა. დღესაც კარგად ჩანს გორანამოსახლარისათის ამოთხრილი თავდაცვითი თხრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სადგომი სადუღაგორა

**სადგომი სადუღაგორა** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას  სამხრეთით 8-10 კილომეტრზე, მდინარე ივერის მარცხენა სანაპიროზე, გორაკ-ბორცვიან ზოლში. სადგღაგორისა და მის მახლობლად გამართული წყალსაცავის შემოგარენში. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას.

1971 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციის, ქვის ხანის რაზმმა ხელმძღვანელი თ.ბუგიანიშვილი. სადუღარგორაზე და მის მიმდებარე მოხნულ ფართზე. ნაპოვნია კაჟს ერთი ლალისებრი და ორი მოგრძო, ფართო ანატკეცი შავი ფერის მონაცრისფროდ ღრმად პატინირებული ქანის ანატკეცზე გაკეთებული, ამოზნექილსამუშაოპირიანი გრძივი სახოკი და შავი ფერის ქანის ლევალუალურ ლამელაზე გაფორმებული, წვერმოტეხილი, რეტუშირებული წვეტანა.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სადგომი უსახელო ბორცვი

**სადგომი უსახელო ბორცვი** — არქეოლოგიური ძეგლი  გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯიმითში, დგას სამხრეთით დაახლობვებით 8-10 კილომეტრზე, მდინარე ირვის მარცხენა ნაპირზე, გორაკბორცვიან ზოლში. მელიღელესა და სადუღაგორას შორის. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას.

1971 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციის ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური, ქვის ხანის რაზმმა (ხელმძღვანელი თ. ბუგიანიშვილი). ერთ-ერთი  პატარა ბორცვის თხემზე ბუნებრივ ღრმულში აღმოჩნდა მონაცრისფრო თეთრლაქებიანი კაჟის 33 ანატკეცი და ანამტვრევი.

მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის, გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები