კორონავირუსის გავრცელებასთან დაკავშირებული დეზინფორმაცია

კორონავირუსის გავრცელებასთან ერთად (2019-2020) ინტერნეტში გავრცელდა სხვადასხვა შეთქმულების თეორიები და ცრუ ინფორმაციები მისი წარმოშობის, მოცულობის და სხვა ასპექტების შესახებ. სხვადასხვა სოციალური მედიის სტატიები ამტკიცებენ, რომ ვირუსი წარმოადგენს ბიოიარაღს დაპატენტებული ვაქცინით, არის მოსახლეობის საკონტროლო სქემა, ან შედეგია ჯაშუშური ოპერაციების. ევროკავშირის მიერ გამოქვეყნებული დახურული დოკუმენტის თანახმად, რუსული მედია საშუალებებმა წამოიწყეს „მნიშვნელოვანი სადეზინფორმაციო კამპანია“ დასავლეთში კორონავირუსის შედეგების გასაუარესებლად. 

## დეზინფორმაციის წინააღმდეგ ბრძოლის მცდელობები 
Facebook, Twitter და Google-მა განაცხადეს, რომ ისინი ითანამშრომლებენ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციასთან (WHO), რათა აღკვეთონ დეზინფორმაცია. ოფიციალურ ბლოგპოსტში Facebook-მა განაცხადა, რომ ამოიღებს ისეთ კონტენტს, რომელიც წამყვანი გლობალური ჯანდაცვის ორგანიზაციებისა და ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ მოინიშნება, და ამავდროულად დაარღვევს შინაარსის პოლიტიკას დეზინფორმაციის შესახებ, რასაც "ფიზიკური ზიანი" მოჰყვება.

2 თებერვალს, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ გამოაცხადა „მასიური ინფოდემია“, ვირუსის შესახებ გავრცელებული ინფორმაციების სიჭარბეზე დაყრდნობით, რის გამოც ნამდვილი და ყალბი ინფორმაციის ერთმანეთისგან გარჩევა ურთულდება ადამიანებს და შეუძლებელი ხდება სანდო წყაროების და საიმედო სახელმძღვანელობის პოვნა, როცა ეს მათ სჭირდებათ. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციამ განაცხადა, რომ ძლიერი მოთხოვნა დროულ და სანდო ინფორმაციაზე სტიმული გახდა ჩაერთოთ WHO 24/7 მითების-დამამსხვრეველი ცხელი ხაზი, სადაც მათი კომუნიკაციისა და სოციალური მედიის გუნდი მონიტორინგს გაუწევს და პასუხს გასცემს დეზინფორმაციას ვებსაიტებისა და სოციალური მედიის გვერდების საშუალებით.

## დეზინფორმაციები
### ჩინური ბიოლოგიური იარაღი 
2020 წლის იანვარს, BBC-მ გამოაქვეყნა სტატია კორონავირუსზე არსებულ დეზინფორმაციაზე, ის ციტირებდა 24 იანვრის ორ სტატიას ვაშინგტონ პოსტიდან, რომელიც აცხადებდა, რომ ვირუსი ნაწილი იყო ჩინელების მიერ ბიოლოგიური იარაღის შემუშავების პროგრამის, დაფუძნებული უხანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტში. ვაშინგტონ პოსტმა მოგვიანებით გამოაქვეყნა სტატია და გააბათილა კონსპირაციული თეორია, ამერიკელი ექსპერტების ციტირებით, რომლებიც ასაბუთებენ თუ რატომ არ იყო ინსტიტუტი შესაფერისი ბიოლოგიური იარაღის კვლევებისთვის, რომ ქვეყნების უმრავლესობამ მიატოვა ბიოიარაღის კვლევები, როგორც უშედეგო და რომ არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება იმისა, რომ ვირუსი გენეტიკურად მოდიციფირებულია.

2020 წლის თებერვალში, ამერიკელმა სენატორმა ტომ კოტონმა და სამართლის პროფოესორმა, ფრენსის ბოულმა ივარაუდა, რომ ვირუსი შესაძლოა იყოს ჩინური ბიოიარაღი, თუმცა უამრავი მედიცინის ექსპერტის მოსაზრებით ამისათვის არ არსებობს არანაირი მტკიცეულება. რადიო წამყვანმა რაშ ლიმბაუმ განაცხადა, რომ ვირუსი სავარაუდოდ „a ChiCom ლაბორატორიული ექსპერიმენტია” და ის რომ ჩინელები ხელს უწყობდნენ ვირუსს და მედია ისტერიას მის გარშემო, რათა დაეწიათ დონალდ ტრამპის რეიტინგი. 2020 წლის თებერვალში, The Financial Times-ი იტყობინებოდა ვირუსის ექსპერტის და წამყვანი კორნავირუსის გამომძიებელის, ტრევორ ბედფორდის მოსაზრებას, რომელმაც თქვა რომ „არ არსებობს არანაირი მტკიცებულება გენეტიკურად მოდიციფირებისა, რის გარკვევასაც ჩვენ შევძლებდით“ და რომ „მტკიცებულება რომელიც გაგვაჩნია არის ის, რომ მუტაცია (ვირუსში) არის სრულიად საკმარისი ნატურალური ევოლუციისთვის“. ბედფორდმა შემდგომში ახსნა, „სავარაუდოდ, გენეტიკური ანალიზის საფუძველზე, ეს ვირუსი ღამურისგან სხვა ძუძუმწოვარზე, დაახლოებით 20-70 წლის წინ, უნდა გადასულიყო. ამ შუამავალმა ცხოველმა–ჯერ არ არის იდენტიფიცირებული–გადასცა ის პირველ მიმღებ ადამიანს ქალაქ უხანში, 2019 წლის ნოემბრის ბოლოს ან დეკემბრის დასაწყისში“. Twitter-მა მოგვიანებით სამუდამოდ გააუქმა ბლოგის ანგარიში, რისი მიზეზიც პლატფორმის მანიპულაციის პოლიტიკის დარღვევა აღმოჩნდა. მას შემდეგ Zerohedge აცხადებდა, რომ სტატია არ ამტკიცებდა იმას, რომ ვირუსი ადამიანის მიერ იყო შექმნილი და მათ მხოლოდ გაასაჯაროვეს საჯაროდ ხელმისაწვდომი ინფორმაცია მეცნიერების შესახებ.

2020 წლის იანვარში, Buzzfeed News-მა ასევე გამოაქვეყნა ინტერნეტში გავრცეელბული მიმი/კონსპირაციული თეორია, რომელიც უხანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტსა და Umbrella Corporation-ს შორის კავშირს ეხება. Umbrella Corporation არის სააგენტო Resident Evil-ის ფრენჩაზში, რომელმაც შექმნა ვირუსი და შედეგად ზომბი აპოკალიფსი გამოიწვია. თეორია ასევე აკავშირებს "Racoon" (Resident Evil-ის მთავარი ქალაქი) და სიტყვა „კორონას“ (ვირუსის სახელწოდება) ანაგრამას.  თეორიის პოპულარობამ Snopes-ის ყურადღება მიიქცია, რომელმაც ამ თეორიის სიცრუე დაამტკიცა იმის განმარტებით, რომ ლოგო არ იყო ინსტიტუტის, არამედ Shanghai Ruilan Bao Hu San Biotech Limited-ის, რომელიც ქალაქ შანხაიში, ვუხანიდან დაახლოებით 800 კილომეტრის დაშორებით მდებარეობს. 2017 წელს, მოლეკულარულმა ბიოლოგმა, რიჩარდ ჰ. ებრატმა გამოხატა სიფრთხილე, როდესაც უხანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტი გაფართოვდა, რათა ის ჩინეთის პირველი ბიოუსაფრთხოების დონე 4 (BSL–4) ლაბორატორია გამხდარიყო, და აღნიშნ ადრინდელ SARS ვირუსის-ის გაჟონვის ინციდენტი სხვა ჩინური ლაბორატორიებიდან. მაშინ, როდესაც ებერტმა უარყო რამდენიმე კონსპირაციული თეორია უხანის ვირუსოლოგიის ინსტიტუტის შესახებ (მაგ. ბიოიარაღის კვლევა, რომ ვირუსი იყო მოდიფიცირებული), მან ჩინურ BBC-ს განუცხადა, რომ ეს არ წარმოადგენს შესაძლებლობას იმისა, რომ ვირუსი "სრულიად გამორიცხულად" არ გავრცელებულიყო მოსახლეობაში ლაბორატორიული ინციდენტის შედეგად.

South China Morning Post იუწყება რომ ინსტიტუტის ერთ-ერთი წამყვანი მკლევარი ში ჟენგლი, ჩინურ სოციალურ ქსელში პირადი თავდასხმების ობიექტი გახდა. ში ჟენგლის ადანაშაულებდნენ იმაში, რომ მუშაობს ღამურაზე დაფუძნებულ ვირუსებზე, როგორც ვირუსის მთავარ წყაროზე, რამაც შის აიძულა ბრალდებისთვის შემდეგნაირად ეპასუხა: „ჩემს ცხოვრებას ვფიცავარ, [ვირუსს] საერთო არაფერი აქვს ლაბორატორიასთან“, და როცა SCMP-მ მას თავდასხმებზე კომენტარის გაკეთება სთხოვა, შიმ უპასუხა: „ჩემი დრო უფრო მეტად მნიშვნელოვან საკითხებზე უნდა იხარჯებოდეს“. Caixin-ი იუწყება, რომ შიმ გააკეთა დამატებითი საჯარო განცხადება წინააღმდეგ „გაგებული კილიტა ქუდი თეორიების ახალი ვირუსის წყაროზე“, მისი თქმით: "ახალი 2019 წლის კორონავირუსი არის ბუნების სასჯელი ადამიანების მიმართ, ცხოვრების არაცივილიზებული ჩვევების შენარჩუნებისთვის. მე, ში ჟენგლი, ჩემს ცხოვრებას ვფიცავ, რომ მას საერთო არაფერი აქვს ჩვენს ლაბორატორიასთან."

### ამერიკული ბიოლოგიური იარაღი 
22 თებერვალს, აშშ-ს ოფიციალური პირები ირწმუნებოდნენ, რომ დეზინფორმაციის უკან რუსეთი იდგა, ათასობით სოციალური მედიის ანგარიშის გამოყენებით: Twitter, Facebook, Instagram თუ სხვაგან, რუსეთი ხელს უწყობს უსაფუძვლო კონსპირაციული თეორიების გავრცელებას, იმის მტკიცებით, რომ ვირუსი არის ბიოლოგიური იარაღი, რომელიც წარმოებულია ამერიკის ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიერ და ჩინეთთან ეკონომიკური ომი ვირუსის გამოყენებით ხორციელდება. სახელმწიფო მდივნის მოადგილის მოვალეობის შემსრულებელმა ფილიპ რიკერმა განაცხადა, რომ „რუსეთის განზრახვაა ჩანერგოს უთანხმოება და შელახოს აშშ-ს ინსტიტუციები და ალიანსები შიგნიდან“ და „კორონავირუსის შესახებ დეზინფორმაციის გავრცელებით, რუსი ბოროტი აქტორები კიდევ ერთხელ ირჩევენ დაემუქრონ საზოგადოებრივ უსაფრთხოებას, გლობალური ჯანდაცვის საკითხისადმი პასუხის გაცემის ნაცვლად.

აშშ-ში დაფუძნებული The National Interest ჟურნალის თანახმად, მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური რუსული არხები დუმან აშშ-ს ბიოლოგიურ ომის კონსპირაციის თეორიებზე, სხვა რუსული მედია ელემენტები არ იზიარებენ კრემლის თავშეკავებას. ახალი საინფორმაციო გამოშვება „Звезда“, რომელიც დაფუძნებულია რუსეთის თავდაცვის სამინისტროს მიერ, აქვეყნებს სტატიას სათაურით „კორონავირუსი: ამერიკული ბიოლოგიური ომი რუსეთის და ჩინეთის წინააღმდეგ“. სტატიის თანახმად ვირუსი გამიზნულია იმისთვის, რომ დააზიანოს ჩინეთის ეკონომიკა, რათა შესუსტებული ხელით შეხვდეს ეკონომიკური მოლაპარაკების შემდეგ რაუნდს.

### ჯაშუშური ოპერაცია 
ზოგიერთის თქმით, კორონავირუსი ჩინელმა მეცნიერებმა მოიპარეს კანადის ვირუსების კვლევის ლაბორატორიიდან, რაზეც ციტირებენ 2019 წლის ივლისში კანადის სამაუწყებლო კორპორაციის (CBC) მიერ გამოქვეყნებულ საინფორმაციო სტატიას. CBC ირწმუნება, რომ მათი ადრეული მოხსენება იყო დამახინჯებული დეზინფორმაციის მეშვეობით და რომ ერიკ მორისეტი, კანადის ჯანდაცვის მედიასთან ურთიერთობის ხელმძღვანელი და კანადის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის სააგენტოს განაცხადით კონსპირაციულ თეორიებს არ ჰქონდათ „არანაირი ფაქტობრივი საფუძველი“. გარდა ამისა, მაშინ როდესაც ჩინელმა მეცნიერებმა დაავადების ნიმუშები პეკინში გაგზავნეს, 2019 წლის 31 მარტს უინიპეგიდან (კანადა) პეკინში   გაგზავნილი ნიმუშებიდან, არც ერთი მათგანი არ წარმოადგენდა ამჟამინდელ კორონავირუსს. დაკარგული ჩინელი მეცნიერების ამჟამინდელი ადგილმდებარეობა არის კანადის სამეფო ცხენოსანთა პოლიციის მიერ კონფიდენციალური გამოძიების ქვეშ. ასევე არ არსებობს საჯაროდ ხელმისაწვდომი მტკიცებულება იმისა, რომ დაკარგული ჩინელი მეცნიერები პასუხისმგებელი არიამ ჩინეთში პათოგენების გაგზავნისთვის. კორონავირუსის ეპიდემიის პერიოდში, უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი და ექსპერტი ბიოლოგიურ ომში, ბეგინ–სადატის სტრატეგიული კვლევების ცენტრთან ერთად ნატო-ს პრესკონფერენციაზე საუბრისას, ავლენს ეჭვებს ჯაშუშობაზე, როგორც მიზეზი ლაბორატორიიდან გაძევებისა, მაგრამ მან არ მიანიშნა, რომ კორონავირუსი აღებული იქნა კანადის ლაბორატორიიდან, ან ის, რომ ის არის ჩინეთის ბიოიარაღების თავდაცვის კვლევის შედეგი.

### მოსახლეობის კონტროლის სქემა 
BBC-ის თანახმად, ჯორდან სატერი, შეთქმულების თეორიების YouTuber-ი  მემარჯვენე QAnon კონსპირაციული თეორიის და anti-vax მოძრაობის მხარდამჭერი, ყალბად აცხადებდა, რომ ეს დაავადება მოსახლეობის კონტროლის სქემა იყო, რომელიც მისი თქმით მომზადებულია ინგლისის პირბრაიტის ინსტიტუტის და Microsoft-ის ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორის, ბილ გეითსის მიერ.

### სემ ჰეიდი 
ერთ-ერთი Facebook ჰოაქსური პოსტი ამტკიცებდა, რომ კომიკოსი სემ ჰეიდი, რომელსაც ასევე უწოდებენ საერთაშორისო ბიოლოგიური იარაღების ტერორისტს, პასუხისმგებელია ეპიდემიის გავრცელებაზე. ჰეიდს აქამდეც სდებდნენ ბრალს ათეულობით მასობრივ სროლებში მონაწილეობისთვის, რისი წინაპირობაც მის შესახებ გავრცელებული ინტერნეტ-მიმებია.

## სქოლიო 
კატეგორია:COVID-19-ის პანდემია