open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქურთის მუნიციპალიტეტის გერბი

**ქურთის მუნიციპალიტეტის გერბი** — ქურთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ქურთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2010 წლის 25 მაისის №3 დადგენილებით.

## აღწერილობა
გერბის ფარი გაკვეთილია და იყოფა ორ ნაწილად:
* I ნაწილი — ვერცხლის ველზე მეწამული სწორკუთხა ჯვარი (წმინდა გიორგი), რომლის მკლავები ეხება ველის კიდეებს.
* II ნაწილი — მეწამულ ველზე "გამომავალი" ვერცხლის მახვილიანი ხელი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — ერთქონგურიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია კარიბჭით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „**ქურთა**“. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ქურთის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტი
ქურთის მუნიციპალიტეტის დროშა

**ქურთის მუნიციპალიტეტის დროშა** —  ქურთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ქურთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2010 წლის 25 მაისის №3 დადგენილებით.

## აღწერილობა
დროშის მეწამულ ველზე მოთავსებულია ქურთას გერბი. დროშის პროპორციაა 2:3.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქურთის მუნიციპალიტეტის გერბი და დროშა

კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტი
მცხეთის მუნიციპალიტეტის გერბი

**მცხეთის მუნიციპალიტეტის გერბი** — მცხეთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია მცხეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2013 წლის 2 სექტემბერს №38 დადგენილებით.

## აღწერილობა
გერბის ფარის მეწამულ ველს ოთხ ნაწილად ყოფს ჰერალდიკური ვერცხლის ჯვარი:
* I ნაწილი — მეწამულ ველზე ვერცხლის პერანგი (კვართი).
* II ნაწილი — ვერცხლის ორკაპა ჯვარი და ძველი ოქროს გვირგვინი.
* III ნაწილი — ოქროს ისრებით გამსჭვალული ვერცხლის მთა (იბერიის მთა) ოქროს ცეცხლით.
* IV ნაწილი — მეწამულ ველზე ვერცხლის მოკვეთილი ხელი, ვერცხლის გონიოთი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია ოთხქონგურიანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) საქალაქო ოქროს გვირგვინი გახსნილი კარიბჭით. გერბის ფარს გარს არტყია ვაზის ფოთლების ოქროს ორნამენტი. 

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზი. დევიზის ბაფთის მეწამულ ველზე გამოსახულია ვერცხლის ასომთავრული წარწერა — „**მცხეთა**“ და ჰერალდიკური ორი ვერცხლის ჯვარი. ბაფთას აქვს ვერცხლის სარჩული.  

## რესურსები ინტერნეტში
* მცხეთის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტი
ნემსაძე

საკუთარი სახელი **ნემსაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი ნემსაძე — ფეხბურთელი
* გიორგი ნემსაძე — მორაგბე
* დავითი (ნემსაძე) — აფხაზეთის კათოლიკოსი
* დავით ნემსაძე — მოჭადრაკე
* ვლადიმერ ნემსაძე — ექიმი, ინფექციონისტი 
* ლუკა ნემსაძე — ფეხბურთელი
* ოთო ნემსაძე — მომღერალი
* სოსო ნემსაძე — რეჟისორი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
თიღვის მუნიციპალიტეტის გერბი

**თიღვის მუნიციპალიტეტის გერბი** — თიღვის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია თიღვის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2010 წლის 24 მაისს №2 დადგენილებით.

## აღწერილობა
მეწამულ ველზე მოთავსებულია ვერცხლის დაჭიმული მშვილდ-ისარი. ფარის ზედა მარჯვენა კუთხე უჭირავს თავისუფალ კანტონს, რომლის ვერცხლის ველზე მეწამული ჯვარია გამოსახული. გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — ერთკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია კარიბჭით. ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „**თიღვა**“. 

## რესურსები ინტერნეტში
* თიღვის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტი
ნიკოლეიშვილი

საკუთარი სახელი **ნიკოლეიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ავთანდილ ნიკოლეიშვილი — ფილოლოგი
* ლევან ნიკოლეიშვილი — სამხედრო პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
ლაჰტის ქვერეგიონი

**ლაჰტის ქვერეგიონი** () ― ფინეთის პიაიატ-ჰიამეს რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 205 124 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის ქვერეგიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები
პიაიატ-ჰიამეს მუნიციპალიტეტები

პიაიატ-ჰიამეს (; ) რეგიონი 1 ქვერეგიონს მოიცავს, რომელიც 9 მუნიციპალიტეტად იყოფა.

## ლაჰტის ქვერეგიონი
## იხილეთ აგრეთვე
*სამხრეთი ფინეთი
*სამხრეთ ფინეთის რეგიონები

კატეგორია:პიაიატ-ჰიამეს მუნიციპალიტეტები
მცხეთის მუნიციპალიტეტის დროშა

**მცხეთის მუნიციპალიტეტის დროშა** —  მცხეთის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია მცხეთის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2013 წლის 2 სექტემბერს №38 დადგენილებით.

## აღწერილობა
დროშა წარმოადგენს მართკუთხა მეწამულ ნაჭერს. მეწამულ ველზე, ცენტრში, გამოსახულია ვერცხლის ჰერალდიკური ჯვარი კუთხეებში ოთხი მცირე ვერცხლის ჯვრით. დროშის პროპორციაა 2:3.

## რესურსები ინტერნეტში
* მცხეთის მუნიციპალიტეტის გერბი და დროშა

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტი
ნიკოლოზი (ნამორაძე)

**ნიკოლოზი**, ერისკაცობაში — **ნიკოლოზ ზაქარიას ძე ნამორაძე**, (დ. 1872 — გ. 1923) — ქართველი სასულიერო პირი.

დაიბადა დუშეთის მაზრის აზნაურის ოჯახში. სწავლობდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში (1883-1888) და თბილისის სასულიერო სემინარიაში (1888-1895). 1900 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სასულიერო აკადემია (საკანდიდატო ნაშრომი — «Церковное управление в Грузии до присоединения ея к России»), რის შემდეგაც დაინიშნა ქართული ენის მასწავლებლად თბილისის სასულიერო სასწავლებელში. 1902 წელს ეკურთხა მღვდელმონაზონად, 1904 წელს კი დაინიშნა გელათის მონასტრის წინამძღვრად არქიმანდრიტის ხარისხით. 

არქიმანდრიტი ნიკოლოზი მონაწილეობდა 1905 წლის გამათავისუფლებელ მოძრაობაში, რის გამოც 1906 წლის მაისში თანამდებობიდან გადააყენეს და ხარკოვის ეპარქიის სვიატიგორსკის მონასტერში გადასახლება მიუსაჯეს. ნიკოლოზი არ დაემორჩილა ამ გადაწყვეტილებას და თბილისში იმალებოდა. ერთ-ერთი დაუდასტურებელი ვერსიით 1908 წლის 28 მაისს სწორედ მან მოკლა საქართველოს ეგზარქოსი ნიკონი. იმავე წელს ნამორაძე ოსმალეთში გადასახლდა და კონსტანტინეპოლში ქართველ კათოლიკეთა მონასტერს შეაფარა თავი. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა. 1917 წლის ნოემბერში ქუთათელმა მიტროპოლიტმა ანტონმა გელათის მონასტრის კრებულისა და სოფ. გელათის მცხოვრებლების თხოვნის საფუძველზე ნიკოლოზი მონასტრის წინამძღვრად დააბრუნა. შემდეგ მოწამეთას მონასტრის არქიმანდრიტი იყო. გარდაიცვალა 1923 წელს.

## ლიტერატურა
*მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980 – გვ. 117-118.
*  ლორთქიფანიძე, ი. საუკუნის საქართველოს ეკლესიის ისტორიიდან — ქუთათელი მიტროპოლიტი ანტონი (გიორგაძე): ცხოვრება და მოღვაწეობა, თბილისი, 2019.

კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:ქართველი არქიმანდრიტები
ნინიძე

საკუთარი სახელი **ნინიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ბიქტორ ნინიძე — პოლიტიკოსი
* ვიქტორ ნინიძე — მსახიობი, რეჟისორი
* ვიქტორ ნინიძე — მსახიობი
* თედო ნინიძე — იურისტი, სახელმწიფო მოხელე
* ია ნინიძე — მსახიობი
* კირილე ნინიძე — პოლიტიკოსი
* მერაბ ნინიძე — მსახიობი 

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეხუთე პერიოდი

**ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეხუთე  პერიოდი** — ელემენტთა პერიოდული სისტემის, 18 ქიმიური ელემენტისაგან (რუბიდიუმი _{37}Rb — ქსენონი _{54}Xe) შემდგარი რიგით მეხუთე პერიოდი.

## ლიტერატურა 
05
ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდი

**ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეოთხე პერიოდი** — ელემენტთა პერიოდული სისტემის, 18 ქიმიური ელემენტისაგან (კალიუმი _{19}K — კრიპტონი _{36}Kr) შემდგარი რიგით მეოთხე პერიოდი.

## ლიტერატურა 
04
ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდი

**ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდი** — ელემენტთა პერიოდული სისტემის, 8 ქიმიური ელემენტისაგან (ნატრიუმი _{11}Na — არგონი _{18}Ar) შემდგარი რიგით მესამე პერიოდი. 

## ლიტერატურა 
03
კანტა-ჰიამეს მუნიციპალიტეტები

კანტა-ჰიამეს (; ) რეგიონი 3 ქვერეგიონს მოიცავს, რომლებიც 11 მუნიციპალიტეტად იყოფა.

## ფორსის ქვერეგიონი
## ჰიამეენლინის ქვერეგიონი
## რიიჰიმიაკის ქვერეგიონი
## იხილეთ აგრეთვე
*სამხრეთი ფინეთი
*სამხრეთ ფინეთის რეგიონები

კატეგორია:კანტა-ჰიამეს მუნიციპალიტეტები
ჰიამეენლინის ქვერეგიონი

**ჰიამეენლინის ქვერეგიონი** () ― ფინეთის კანტა-ჰიამეს რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 93 716 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის ქვერეგიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები
კატეგორია:კანტა-ჰიამეს გეოგრაფია
ნორაკიძე

საკუთარი სახელი **ნორაკიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:
	
* გიგა ნორაკიძე — ფეხბურთელი, მწვრთნელი
* ვლადიმერ ნორაკიძე — ფსიქოლოგი
* პავლე ნორაკიძე — სამხედრო პირი
* სპირიდონ ნორაკიძე — საზოგადო მოღვაწე

კატეგორია:ქართული გვარები
ვლადიმერ ნორაკიძე

**ვლადიმერ გიორგის ძე ნორაკიძე** (დ. 30 მარტი, 1905 — გ. 1993) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1951), პროფესორი (1953), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი (1927). 1930-1939 წლებში მუშაობდა თბილისის პედაგოგიკის კვლევითი ინსტიტუტის დეფექტოლოგიის სექტორის გამგედ; 1940-1953 წლებში — ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის ფსიქოლოგიის კათედრის გამგედ; 1941-1959 წლებში — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად; 1960-1973 წლებში — გენეტიკური ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ; 1974 წლიდან გარდაცვალებამდე — პიროვნების ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ.

ნორაკიძეს მეცნიერული კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: პიროვნების, ხელოვნების, დეფექტოლოგიისა და სპორტის ფსიქოლოგიის პრობლემები. მისი რედაქტორობით გამოიცა კრებული: „ბავშვის ფსიქიოლოგია“ (3 ტომად, 1964-1975). ავტორია წიგნებისა: „ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი ყრუ-მუნჯთა სკოლისათვის“ (1941, პ. ჭანიშვილთან ერთად); „სპორტის ზოგადი ფსიქოლოგია“ (1951, 1957, 1959, 1967); „პიროვნების ტემპერამენტი და ფიქსირებული განწყობა“ (1963); „ხასიათის ფსიქოლოგია და მხატვრული ლიტერატურა“ (1972); „პიროვნების ხასიათის კვლევის მეთოდები“ (1981); „პიროვნების განწყობის სტრუქტურის კვლევის კლინიკურ-ბიოგრაფიული მეთოდი“ (ა. გრიგოლავას თანაავტორობით, 1984) და სხვ.

## ლიტერატურა
* იმედაძე ი., „ნორაკიძე ვლადიმერ“, — ფსიქოლოგიის ქართული ლექსიკონი. 

კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ნინიაშვილი

საკუთარი სახელი **ნინიაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ბაგრატ ნინიაშვილი — სპორტსმენი (ძიუდო)
* ქრისტეფორე ნინიაშვილი — სპორტსმენი (სამბო, ძიუდო), მწვრთნელი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ვანის მუნიციპალიტეტის დროშა

**ვანის მუნიციპალიტეტის დროშა** —  ვანის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ვანის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2016 წლის 4 თებერვალს №4 დადგენილებით.

## აღწერილობა
დროშა მარჯვნიდან მარცხნივ, ქვევიდან ზევით ირიბად გაყოფილია ორ ნაწილად – ლაჟვარდის და მწვანე ველებად. დროშის ლაჟვარდის ველზე გამოსახულია ვერცხლის ჰერალდიკური ჯვარი, ვერცხლის რგოლით. მწვანე ველზე გამოსახულია ოქროს საწმისი. დროშის პროპორციაა 2:3.

## რესურსები ინტერნეტში
* ვანის მუნიციპალიტეტის გერბი და დროშა

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტი
სპირიდონ ნორაკიძე

**სპირიდონ ლევანის ძე ნორაკიძე**, *ნარაკიძე*, (დ. 1847, სოფ. ხორში, ახლანდ. სენაკის მუნიციპალიტეტი, — გ. 31 იანვარი, 1909, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე — განათლების პროპაგანდისტი („სახალხო მასწავლებელი“), ქველმოქმედი.

დაიბადა ზუგდიდის მაზრის აზნაურის ოჯახში. დაწყებითი განათლება სოფლის ორკლასიან სკოლაში მიიღო. 1884 წელს დანიშნეს სოხუმის ოკრუგის სოფელ გინძე-ეწერის გ. შარვაშიძისეული მდიდარი მამულების გამგედ. ამ მამულების ხე-ტყის წარმოებამ მისი ხელმძღვანელობით დიდ წარმატებას მიაღწია. 1885 წელს ნორაკიძის ინიციატივით, ხელშეწყობით და დაფინანსებით ზუგდიდში, ფოთსა და ხობში მოეწყო ბიბლიოთეკა-სამკითხველოები. აქტიურად მონაწილეობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების (რომლის დამფუძნებელი წევრიც იყო) საქმიანობაში და მისი ოჩამჩირის განყოფილების ჩამოყალიბებაში. 1895 წელს ნორაკიძემ დააარსა მუშათა არტელი „რიონის მშრომელთა ამხანაგობა“, რომელიც რუსეთის მთავრობამ მალევე დახურა. იმავე წელს იგი აქტიურად ჩაერთო თედო სახოკიას მიერ დაფუძნებულ „ქართული პარტიის“ მუშაობაში, რომლის ძირითადი მიზანს აფხაზეთში რუსეთის კოლონიურ პოლიტიკის წინააღმდეგ ბრძოლა წარმოადგენდა. 

1905 წლის რევოლუციის დროს ნორაკიძე აწყობდა საიდუმლო კრებებს, მონაწილეობდა სოციალისტ-ფედერალისტური პარტიის მიერ ორგანიზებულ იარაღის შემოტანა-დარიგების საქმეში. იმავე წელს დააპატიმრეს ე. წ. ზუგდიდის რესპუბლიკის საქმეზე და საქართველოდან გადაასახლეს, თუმცა 1906 წლის ამნისტიის შემდეგ კვლავ აფხაზეთში დაბრუნდა და გააგრძელა სამეურნეო და საგანმანათლებლო საქმიანობა. ნორაკიძე გაურკვეველ გარემოებებში მოკლეს 1909 წელს თბილისში. დაკრძალეს მშობლიურ სოფელში სამეგრელოში.

## ლიტერატურა
* "სახალხო განათლების ქართველი მოღვაწეები და სახალხო მასწავლებლები" : საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს სახალხო განათლების სახელმწიფო მუზეუმი // კრებული მესამე. - თბილისი, "განათლება", 1968.
* სპირიდონ ნორაკიძის მოკვლა // ჩვენი საქმე. - 1909.-5 თებერვალი. - N1. - გვ.2.
* სპირიდონ ნორაკიძის მოკვლის გამო... // ჩვენი საქმე. - 1909.-8 თებერვალი. - N4. - გვ.3.
* ს. ხორში : (სამეგრელო) // დროება. - 1909.-17 თებ.. - N36. - გვ.4. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1847
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი ქველმოქმედები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:მოკლული ქართველები
ონიკაშვილი

საკუთარი სახელი **ონიკაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ათამ ონიკაშვილი — პირველი ფერეიდნელი რეპატრიანტი საქართველოში
* ნიკოლოზ ონიკაშვილი — მწიგნობარი, დიპლომატი
* სოლომონ ონიკაშვილი — სამხედრო პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
ათამ ონიკაშვილი

**ათამ ონიკაშვილი** (გ. 1880) — პირველი ფერეიდნელი ქართველი რეპატრიანტი საქართველოში.

ირანში, ფერეიდანში, სოფ. მარტყოფში დაბადებული ათამ ონიკაშვილი 20 წლის ასაკში სამუშოდ გადასულა თავრიზში, სადაც მუშაობდა ინგლისელ ინჟინერთან; შემდეგ მას ბაქოში გაჰყვა საქართველოში გამგზავრების მიზნით და 1871 წელს თბილისში ჩამოვიდა. ქართულ ენაზე მოსაუბრე მოულოდნელი სტუმრის გამოჩენას ქართულ საზოგადოებაში დიდი გამოხმაურება მოჰყვა. ის იყო პირველი ფერეიდნელი, რომელმაც ჩამოიტანა ამბავი სპარსეთის ქართველობის შესახებ. ონიკაშვილს შეხვდნენ: დიმიტრი ბაქრაძე, იაკობ გოგებაშვილი, აკაკი წერეთელი, გიორგი წერეთელი, სერგი მესხი, დიმიტრი ყიფიანი, გრიგოლ ორბელიანი, პეტრე უმიკაშვილი. ათამთან გასაუბრების საფუძველზე ნიკო ყიფიანმა გაზეთ „დროებაში“ გამოაქვეყნა წერილი „ქართველების კალონია სპარსეთში“, რომლითაც ქართულმა საზოგადოებამ პირველად გაიგო სინამდვილე ფერეიდნელების შესახებ.

ონიკაშვილმა გრიგოლ ორბელიანს რუსეთის ხელისუფლებასთან შუამდგომლობა სთხოვა ფერეიდნელების საქართველოში გადმოსახლების საკითხში, თუმცა ორბელიანისგან უარი მიიღო, რამაც ის ძლიერ გაანაწყენა. გულგატეხილი ათამი საქართველოში დარჩა, საგარეჯოს რკინიგზის დეპოში დაიწყო მუშაობა, გაქრისტიანდა, ალექსანდრე დაირქვა და ქართველ ქალზე დაქორწინდა. მან სიცოცხლე გაურკვეველი მიზეზით, თვითმკვლელობით დაასრულა 1880 წელს.

## ლიტერატურა
* ჭიჭინაძე ზაქარია, ქართველები სპარსეთში და საქართველოში მოსული სპარსელი ქართველი ათამ ონიკაშვილი. – თბ., სტამბა ე. ი. ხელაძისა, 1895.
* ბართაია ნომადი, „სამი პერიოდი საქართველოსა და ირანელ ქართველთა ურთიერთობაში“, კრ.: ქართველოლოგიის აქტუალური პრობლემები, III, თბილისი, 2014, – გვ. 15-24.

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1880
კატეგორია:ქართველები ირანში
მიხეილ ბატონიშვილი

**მიხეილ ბატონიშვილი** (დ. 1783, თბილისი, — გ. 21 ნოემბერი, 1862, სანქტ-პეტერბურგი) — ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე გიორგი XII-ისა და მარიამ დედოფლის ვაჟი, სამეფო კარის უკანასკნელი წარმომადგენელი.

გიორგი XII-ის ხანმოკლე მეფობის დროს ახალგაზრდა მიხეილს თავისი თანატოლებისგან ჩამოყალიბებია ქვეითთა მუდმივი სამხედრო რაზმი, რომელიც იმდროინდელი რუსული არმიის სტანდარტებით იწვრთნებოდა. საქართველოში მყოფი რუსეთის ჯარის მეთაური გენერალი ივანე ლაზარევი მიხეილს მეფე გიორგის მეორე ქორწინებიდან შეძენილი შვილებიდან ყველაზე პერსპექტიულად თვლიდა. ბევრი სხვა ბატონიშვილისგან განსხვავებით, მიხეილი არ შეეწინააღმდეგა 1801 წელს რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ სამეფო სახლის წევრების საქართველოდან გადასახლების ბრძანებას. ამისთვის წმ. ანას I ხარისხის ორდენით დაჯილდოვდა, ყოველწლიური პენსია დაენიშნა და საქართველოს მონახულების უფლება მიეცა. ცხოვრება უმეტესად რუსეთში გაატარა. 1827 წელს მოსკოვში მიხეილი მოინახულა ქართველ შეთქმულთა ერთ-ერთმა ლიდერმა ფილადელფოს კიკნაძემ. იგი რამდენჯერმე იხსენიება 1832 წლის შეთქმულების საგამომძიებლო მასალებში, თუმცა მასში პირდაპირი მონაწილეობა არ მიუღია. 1859-1860 წლებში რუსეთის მთავრობის ე. წ. განსაკუთრებული კომისიის წევრი იყო. მფარველობას უწევდა და ეხმარებოდა რუსეთში მყოფ ქართველ სტუდენტებს, მ. შ., ი. ხელაშვილსა და გ. ქიქოძეს. თანამედროვეთა დახასიათებით მიხეილი გონიერი, განათლებული, თავმდაბალი და ქველმოქმედი ყოფილა. ცოლ-შვილი არ ჰყოლია. გარდაიცვალა პეტერბურგში. დაკრძალულია ალექსანდრე ნეველის ლავრის ოქროპირის მონასტერში.

## ლიტერატურა
* Акты, собранные Кавказской археографической комиссией: Том I. Под редакцией: А.П. Берже. Тифлис, Тип. Главного Управления Наместника Кавказского, 1866. – с. 184, 281, 310.
* მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980 – გვ. 105-106.

კატეგორია:დაბადებული 1783
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1862
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი ქველმოქმედები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ოქრომჭედლიშვილი

საკუთარი სახელი **ოქრომჭედლიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ივანე ოქრომჭედლიშვილი — აგრონომი
* ილია ოქრომჭედლიშვილი — ისტორიკოსი, პედაგოგი, მეწარმე

კატეგორია:ქართული გვარები
კოუვოლის ქვერეგიონი

**კოუვოლის ქვერეგიონი** () ― ფინეთის კიმენლააკსოს რეგიონის ერთ-ერთი ქვერეგიონი 2009 წლიდან. 2021 წლის აღწერის მიხედვით, ქვერეგიონის მოსახლეობა 80 454 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის ქვერეგიონები

## სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქვერეგიონები
კატეგორია:კიმენლააკსოს გეოგრაფია
შარლ მეცხრის მეფობის ქრონიკა

**შარლ მეცხრის მეფობის ქრონიკა** () 一 ფრანგი მწერლის, პროსპერ მერიმეს 1829 წლის ისტორიული რომანი. ნაწარმოებში მოქმედება XVI საუკუნეში მიმდინარეობს, სიუჟეტი კი გადმოგვცემს დიდგვაროვან ბერნარ დე მერჟისა და დიანა დე ტიურჟეს სიყვარულის ისტორიას, რომელიც მჭიდროდაა დაკავშირებული კათოლიკეებსა და ჰუგენოტებს შორის არსებულ დაპირისპირებასთან და ბართლომეს ღამესთან. 

## წყაროები 
მერიმე ნაწარმოებზე მუშაობისას ეყრდნობოდა არა სამეცნიერო ნაშრომებსა და პუბლიკაციებს, არამედ თანამედროვეთა და წიგნში აღწერილი საზარელი ისტორიული მოვლენების მონაწილეთა ავთენტურ ჩვენებებს. მთავარ წყაროს წარმოადგენდა ჰუგენოტი პოეტის, თეოდორ აგრიპა დ’ობინიეს წიგნები, პიერ დე ბურდელის ბიოგრაფიები და ჩანაწერები, აგრეთვე, სხვადასხვა სამხედრო ლიდერის, ბლეზ დე მონლუკისა და ფრანსუა დე ლანუს ხელნაწერები, ადგილობრივი პარიზელი იურისტის, პიერ დე ლეტუალის დღიური და ა.შ. გამოსარჩევია ისიც, რომ XVI საუკუნის ეპოქის შესაცნობად მას ფრანსუა რაბლეს შემოქმედებაც დაეხმარა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* პროსპერ მერიმე
* ბართლომეს ღამე

## სქოლიო 
კატეგორია:პროსპერ მერიმეს ნაწარმოებები
კატეგორია:1829 წლის წიგნები
სენაკის წმინდა ალექსი შუშანიას ეკლესია

**წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის ეკლესია** — ბაზილიკური ეკლესია სენაკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის მართლმადიდებლური სკოლა-გიმნაზიის ეზოში. გაიხსნა 2014 წლის 6 ოქტომბერს. აგებულია არქიტექტორ რევაზ ჯანაშიას პროექტის მიხედვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* წმინდა ალექსი შუშანიას სახელობის მართლმადიდებლური სკოლა–გიმნაზია

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სოლომონ ონიკაშვილი

**სოლომონ ნიკოლოზის ძე ონიკაშვილი**, *ონიკოვი*, — ქართველი აზნაური, რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი (1860).

დაიბადა მწიგნობარ ნიკოლოზ ონიკაშვილის ოჯახში. 1819 წლიდან რუსეთის არმიაში ოფიცრად მსახურობდა. მონაწილეობდა რუსეთ-სპარსეთის (1826-1828) და რუსეთ-ოსმალეთის  (1828-1829) ომებში. თავი გამოიჩინა ახალციხის ბრძოლაში (1828), სადაც დაიჭრა. ირიცხებოდა კავკასიის არმიის ქვეით ჯარში. 1851 წელს მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1852-1853 წლებში იყო ახალი ბაიაზეთის მაზრის სამხედრო უფროსი, 1854-1856 — ერევნის მაზრის უფროსი, ხოლო 1858-1859 წლებში — ქ. ქუთაისის კომენდანტი. 1860 წელს პენსიაზე გავიდა პოლკოვნიკის წოდების მინიჭებით და მუნდირის ტარების უფლების შენარჩუნებით. 

დაჯილდოებული იყო წმ. ანას IV (წარწერით „მამაცობისთვის“, 1826) და III (ბაბთით, 1828), წმ. ვლადიმერის IV (ბაბთით, 1829) ხარისხის ორდენებით, ოქროს იარაღით „მამაცობისთვის“ (1832), წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენით (25-წლიანი სამსახურისთვის, 1839). მისი შვილებიდან: გიორგი იყო სამხედრო სამსახურში, კონსტანტინე — სამოქალაქოში; ქალიშვილი ბარბარე ცოლად ჰყავდა „ტიტულოვან მრჩეველ“ პეტრე ნაკაშიძეს (მათი შვილი იყო პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე ილია ნაკაშიძე).   

## ლიტერატურა
* «Кав. кал. на 1852 год», с.569; «Кав. кал. на 1853 год», с.522
* Сп. под/полк. по ст. 17.02.1856, с.133
* Сп. под/полк. по ст. 01.02.1859, с.63
* АКАК. Т.I, д.1132, с.763. – Тифлис, 1866
* «Кавказъ», 1860, №2
* Думин С. В., Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998.

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქართველები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
რევია

საკუთარი სახელი **რევია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი რევია — ქართველი სპორტსმენი (ფიგურული ციგურაობა)
* თამარ რევია — ქართველი ემიგრანტი, ქველმოქმედი
* მიხეილ რევია — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბურგოონდო

**ბურგოონდო** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის დე-ბურგოხონდო-ელ-ტიემბლო-სებრეროსის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 55 კმ². მოსახლეობა — 1180 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ავილის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბურგოონდოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
იორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**იორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იორი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* იორი — მდინარე კახეთში.
ჭალის ეკლესია (იუსუფელი)

250px|მინი|ჭალის ეკლესია წყლით დაფარვამდე,  2023 წლის აპრილი
**ჭალის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. ისტორიული ტაოს ქალაქ იუსუფელის გარეუბანში, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა ნაპირზე, განეკუთვნება IX-XI საუკუნეებს. ტაძარში შემორჩენილია ფრესკები. 

განირჩევა ფრესკული წარწერების კვალიც. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ტაძარი 2023 წელს იუსუფელის ადგილზე აგებული წყალსაცავის ფსკერზე მოექცევა. 

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები, თბ., 2017, გვ. 72 ISBN 978-9941-9470-8-7

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ჰამზეთის ეკლესია

**ჰამზეთის ეკლესია**, *ხამზეთის ეკლესია* — არქიტექტურული ძეგლი თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. იუსუფელის რაიონში, მდინარე პარხალისწყლისა და ჭოროხის შეერთების ადგილთან, მცირე, კლდოვან ბორცვზე.  განეკუთვნება IX-XI საუკუნეებს. ტაძარი 2023 წელს იუსუფელის ადგილზე აგებული წყალსაცავის ფსკერზე მოექცა. 

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2016 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები, თბ., 2017, გვ. 72 ISBN 978-9941-9470-8-7

## რესურსები ინტერნეტში
* ტაო-კლარჯეთში თამარის ხიდები წყალმა დაფარა
* მოგზაურობა ტაო-კლარჯეთში

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ბაჰჩელი (იუსუფელის რაიონი)

**ბაჰჩელი** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 115 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 114 ადამიანი ცხოვრობს

სოფლის ძველი ქართული სახელია ქისპორეთი. სოფლიდან 2,4 კილომეტრში მდებარეობს ადრე შუა საუკუნეების ქისპორეთის ციხე.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
თექალე (იუსუფელის რაიონი)

**თექალე** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 112 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 7 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 555 ადამიანი ცხოვრობს

სოფლის ძველი სახელია დორთ-ქილისა (ოთხთა). სოფელმა სახელწოდება მიიღო სოფლიდან 5 კილომეტრში მდებარე ქართული ეკლესიიდან (ოთხთა).

სოფელი ოთხთა ანუ თექალე თავისი ისტორიული ადგილიდან ახალ დასახლებაში გადაიტანეს 2022 წლის ნოემბერში, როდესაც იუსუფელის კაშხალმა დაიწყო წყლით შევსება.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
იშვიათ მიწათა ელემენტები

**იშვიათ მიწათა ელემენტები** — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე ჯგუფის ქიმიური ელემენტები: სკანდიუმი _{21}Sc, იტრიუმი _{39}Y, ლანთანი _{57}La და ლანთანოიდები. თავისუფალ მდგომარეობაში იშვიათ მიწათა ელემენტები ლითონებია. სახელი „იშვიათ მიწათა“ უწოდეს იმის გამო, რომ იშვიათად გვხვდება დედამიწის ქერქში, ამასთან მათი ჟანგეულები წყალში პრაქტიკულად უხსნარია, რისთვისაც ადრე „მიწებს“ უწოდებდნენ.

## ლიტერატურა
ჰიპოთირეოზი

**ჰიპოთირეოზი** — მდგომარეობა, რომლის დროსაც ფარისებრი ჯირკვლის ფუნქცია არანორმალურადაა დაქვეითებული. დაავადებას საფუძვლად უდევს თირეოიდული ჰორმონის სრული ან ნაწილობრივი დათრგუნვა. კლინიკურად გამოხატურ ჰიპოთირეოზს მიქსედემა ეწოდება. ჰიპოთირეოზი მეტწილად გავრცელებულია ქალებში.

## გამომწვევი მიზეზები
ჰიპოთირეოზი შეიძლება იყოს პირველადი, მეორეული და პერიფერიული.
### პირველადი ჰიპოთირეოზი
გვხვდება ავადმყოფთა 95-99%-თან. მას იწვევს სხვადასხვა მიზეზი, მათ შორის - ფარისებრი ჯირკვლის განვითარების ანომალია, ენდემური ჩიყვი, ქვემწვავე თირეოდიტი, აუტოიმუნური თირეოდიტი, თირეოსტატიკური პრეპარატებით მკურნალობა, ფარისებრი ჯირკვლის კიბო.
### მეორეული ჰიპოთირეოზი
დაკავშირებულია ჰიპოფიზის, ზოგჯერ ჰიპოთალამუსის პათოლოგიებთან. 
### პერიფერიული ჰიპოთირეოზი
პერიფერიული ჰიპოთირეოზის დროს სისხლში თირეოდული ჰორმონების შემცველობა ნორმალურია, ჰიპოთირეოზის კლინიკური გამოვლინებები კი თირეოიდულ ჰორმონთა მიმართ პერიფერიული ქსოვილების რეზისტენტობის მომატებას უკავშირდება.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ფარისებრი ჯირკვლის დაავადებები
კატეგორია:ენდოკრინული დაავადებები
კატეგორია:მეტაბოლური დარღვევები
ტინოსის ხარების ეკლესია

300px|მინი
**ხარების ეკლესია** () — მართლმადიდებლური ეკლესია კუნძულ ტინოსზე. ტაძარი ღვთისმშობლის სახელობის სალოცავია და 15 აგვისტოს ხდება ღვთისმშობლის მიძინების დღესასწაულის  საერთო ბერძნული ცენტრი.

## ისტორია 
ეკლესია აშენდა იმ ადგილას, სადაც წმინდა პელაგიამ აღმოაჩინა ღვთისმშობლის  *დიდი სიხარულის* სასწაულმოქმედი ხატი. ეკლესიის თანამედროვე შენობა აგებულია რენესანსის სტილში ძველი სამლოცველოს ადგილზე და გაიხსნა 1830 წელს.

მართლმადიდებელი მომლოცველები, რომლებიც ხარების ეკლესიას სტუმრობენ, ასევე ხშირად მიდიან მეზობელ კუნძულ პაროსზე, სადაც მდებარეობს ასკარიანი ეკლესია, ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული ნაგებობა საბერძნეთში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Информация о церкви
* Тинос — остров Веры

## სქოლიო 
კატეგორია:საბერძნეთის ტაძრები
საგინაშვილი

საკუთარი სახელი **საგინაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე საგინაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი
* ბაჩუკი საგინაშვილი — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)
* გაბრიელ საგინაშვილი — ბერი, კალიგრაფი
* დავით საგინაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის პოლკოვნიკი
* ელისაბედ ჭავჭავაძე-საგინაშვილისა — საზოგადო მოღვაწე
* ელისე თბილელი (საგინაშვილი) — სასულიერო პირი
* იაგორ საგინაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის პოდპოლკოვნიკი 
* ივანე საგინაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
* ლევან საგინაშვილი — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)
* ოთარ საგინაშვილი — სპორტსმენი (მკლავჭიდი)
* როსტომ საგინაშვილი — მომღერალი (ტენორი)
* როსტომ საგინაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი

## იხილეთ აგრეთვე
* საგინაშვილები — თავადური საგვარეულო საქართველოში

კატეგორია:ქართული გვარები
ელ-ტიემბლო

**ელ-ტიემბლო** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის დე-ბურგოხონდო-ელ-ტიემბლო-სებრეროსის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 75 კმ². მოსახლეობა — 4373 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ავილის მუნიციპალიტეტები
* გისანდოს ხარები

## რესურსები ინტერნეტში
* ელ-ტიემბლოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
სავანელი

საკუთარი სახელი **სავანელი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე სავანელი — პუბლიცისტი
* ალექსანდრე სავანელი — ფსიქიატრი
* ნინო სავანელი — ექიმი
* შმაგი სავანელი — მხატვარი, სცენოგრაფი
* ხარლამპი სავანელი — დირიჟორი, მომღერალი, პედაგოგი

კატეგორია:ქართული გვარები
მარტინ ჰაინრიხ კლაპროთი

**მარტინ ჰაინრიხ კლაპროთი** (; დ. 1 დეკემბერი, 1743 — გ. 1 იანვარი, 1817) — გერმანელი ქიმიკოსი. 

ცხოვრების დიდი ნაწილი სწავლობდა და მუშაობდა აფთიაქარად, მოგვიანებით კი უნივერსიტეტში გადავიდა. მისი მაღაზია გახდა სიდიდით მეორე აფთიაქი ბერლინში და ყველაზე შედეგიანი ქიმიური კვლევის ცენტრი ევროპაში.

კლაპროტი იყო ანალიტიკური ქიმიის მთავარი სისტემატიზატორი და გრავიმეტრიული ანალიზის დამოუკიდებელი გამომგონებელი. დეტალებზე მისმა ყურადღებამ და შედეგების შეუსაბამობების იგნორირებაზე უარის თქმამ გამოიწვია აპარატის გამოყენების გაუმჯობესება. კლაპროთი იყო პირველი ვინც დაახასიათა მინერალებისა და ელემენტების შემადგენლობა. 1789 წელს კლაპროტმა აღმოაჩინა ურანი და ცირკონიუმი. ის ასევე მონაწილეობდა ტიტანის (1792), სტრონციუმის (1793), ცერიუმის (1803) და ქრომის (1797) აღმოჩენაში ან თანამოპოვებაში და დაადასტურა ტელურის (1798) და ბერილიუმის (1798) წინა აღმოჩენები.

კლაპროტი იყო ბერლინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი და დირექტორი. ის საერთაშორისოდ აღიარებული იყო ლონდონის სამეფო საზოგადოების, საფრანგეთის ინსტიტუტისა და შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ქიმიკოსები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
იაკოვ მილატოვიჩი

**იაკოვ მილატოვიჩი** (; დ. 7 დეკემბერი, 1986) — მონტენეგროელი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი. მონტენეგროს არჩეული პრეზიდენტი, მას შემდეგ, რაც დაამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი მილო ჯუკანოვიჩი. ეკონომიკის მინისტრი ზდრავკო კრივოკაპიჩის კაბინეტში 2020-2022 წლებში.

## ბიოგრაფია
იაკოვ მილატოვიჩი დაიბადა 1986 წელს ჩერნოგორიის სოციალისტური რესპუბლიკის დედაქალაქ ტიტოგრადში. დაწყებითი და საშუალო განათლება მიიღო გიმნაზია „სლობოდან შკეროვიჩში“. დაამთავრა მონტენეგროს უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი ბაკალავრის ხარისხით, ხოლო მაგისტრატურა გაიარა 2013 წელს ოქსფორდში. იგი იყო ჩივენინგისა და კონრად ადენაუერის ფონდის სტიპენდიების მფლობელი.  საუბრობს ინგლისურ, იტალიურ და ესპანურ ენებზე.

2020 წლის 4 დეკემბრიდან 2022 წლის 28 აპრილამდე ზდრავკო კრივოკაპიჩის მთავრობის ეკონომიკის მინისტრია.

2023 წელს გამართულ საპრეზიდენტო არჩევნებში დამარცხა მოქმედი პრეზიდენტი მილო ჯუკანოვიჩი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:მონტენეგროს პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიკოლოზ მთვარელიშვილი

**ნიკოლოზ მთვარელაშვილი** (დ. 1844, სოფ. ვაზისუბანი — გ. 2 ოქტომბერი, 1923, იქვე) — ქართველი პედაგოგი, პუბლიცისტი და მკვლევარი. 

## ბიოგრაფია
პეტერბურგის სასულიერო აკადემიის დამთავრების შემდეგ, 1876 წლიდან მუშაობდა თელავის სასულიერო სასწავლებელში. 1884 წელს დაითხოვეს სამსახურიდან პროგრესული იდეების პროპაგანდისათვის. ერთხანს ქართულ ლიტერატურას და ისტორიას ასწავლიდა თბილისის სათვადაზნაურო სკოლაში, იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ მდივანი. აქტიურად თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია „ანტონ I საქართველოს კათლიკოსი“ („ივერია“, 1879), „თელავის სემინარია და პირველი მისი რექტორი გაიოზ ნაცვლიშვილი“ („ივერია“, 1881), „მეფე ირაკლის დროის წერილები“ („მოამბე“, 1894), „კატალოგი წიგნთსაცავისა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა“ (1887) და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
ხელის მტევანი (ქართული სიმბოლო)

[მინი|276x276პქ|[სამეგრელოს მთავრები|დადიანებისა და ქალაქ სოხუმის დროშა.]]
**ხელის მტევანი** (ან უბრალოდ **ხელი**) — ქართული ძალაუფლების სიმბოლო.

## ნიმუშები 

ფაილი:Flag of Abasgeti.svg|ხელის მტევანი აბაზგეთის (აბაზგიის) დროშაზე
ფაილი:ბილერმო სოლერის ხმელთაშუა ზღვის რუკის (1385 წ.).jpg|გილერმო სოლერის ხმელთაშუა ზღვის რუკის ფრაგმენტი (1385 წ.)
ფაილი:დიეგო ომემის შავი ზღვის რუკს (1559 წ.).jpg|დიეგო ჰომემის შავი ზღვის რუკა (1559 წ.)
ფაილი:Flag of the Republic of Abkhazia.svg|სეპარატისტული აფხაზეთის დროშა, რომელზედაც გამოსახულია ქართული სიმობოლო — ხელის მტევანი.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:სოხუმი
კატეგორია:სამეგრელო
კატეგორია:აფხაზეთი
კატეგორია:საქართველოს დროშები
მთვარის თვითმავალი აპარატი

**მთვარის თვითმავალი აპარატი**, *მთვარემავალი* — მთვარის ზედაპირზე გადაადგილების უნარის მქონე სატრანსპორტო მოწყობილობა, რომლის დანიშნულებაა მთვარეზე კვლევის ჩატარება. იგი ან ავტომატურია, ან კოსმონავტები მართავენ.

მინი|საბჭოთა „ლუნოხოდ-1“
პირველი მთვარის თვითმავალი აპარატი (საბჭოთა „ლუნოხოდ-1“) მთვარეზე მიიტანა ავტომატურმა საპლანეტათშორისო სადგურმა „ლუნა-17-მა“. მან იმუშავა 1970 წლის 17 ნოემბრიდან 1971 წლის 4 ოქტომბრამდე და გაიარა მთვარის ზედაპირზე 10 540 მ. იგი შედგებოდა ხელსაწყოს გერმეტული ნაკვეთურისა და ბორბლების შასისაგან. მასა 756 კგ. მისი კორპუსი მაგნიუმის შენადნობისაგან იყო დამზადებული, მისი ზედა ნაწილი გამოიყენებოდა მაცივებელ-რადიატორად. ღამით იხურებოდა სახურავით, დღისით კი იხსნებოდა და იმუხტებოდა მზის სხივებით. „ლუნახოდ-1-მა“ ნორმალურად იმუშავა კსომოსური ვაკუუმის, ტემპერატურათა დიდი რყევებისა და რადიაციის პირობებში. მან გამოიკვლია 80 000 მ2 ფართობი, გადმოსცა 200-ზე მეტი პანორამა და ზედაპირის 20 000-ზე მეტი სურათი, მოძრაობის გზაზე 500-ზე მეტ წერტილში შეისწავლა გრუნტის ფიზიკურ-მექანიკური, ხოლო 25 წერტილში ქიმიური თვისებები.

მინი|მარცხნივ|საბჭოთა „ლუნოხოდ-2“
მეორე მთვარის თვითმავალი აპარატი (საბჭოთა  „ლუნოხოდ-2“) მთვარეზე მოწმენდილობის ზღვის რაიონში მიიტანა ავტომატურმა საპლანეტათშორისო სადგურმა „ლუნა-21-მა“. რთულ ტოპოგრაფიულ პირობებში მთვარემავალმა იმუშავა 5 მთვარის დღე და გაიარა 37 კმ. 

„აპოლოს“ სერიის კოსმოსური ხომალდების ფრენისას ამერიკელმა კოსმონავტებმა გამოიყენეს ორადგილიანი მთვარემავალი „როვერი“. იგი წარმოადგენდა ოთხბორბლიან (თითოეულის დიამეტრი იყო 81 სმ, სიგანე — 23 სმ) სატრანსპორტო საშუალებას, რომლის თითოეულ თვალს საკუთარი ძრავა გააჩნდა. კოსმონავტებს შეეძლოთ მთვარემავლის სიჩქარის ცვლა, შემობრუნება, დამუხრუჭება, მართვის სისტემა განსაზღვრავდა მიმართულებას, გავლილ მანძილს, მანძილს მთვარის კაბინამდე, რადიოტექნიკური საშუალებებით დამყარებული იყო პირდაპირი კავშირი დედამიწასთან. მასა 725 კგ (საკუთრივ მთვარემავლისა — 211, კოსმონავტებისა სიცოცხლის უზრუნველყოფის სისტემებთან ერთად — 367, სამეცნიერო აპარატურისა — 54 და სხვა), მაქსიმალური სიჩქარე 13 კმ/სთ, სვლის რესურსი 65 კმ. შეეძლო 20°-იანი აღმართის გადალახვა, 30 სმ-იანი სიმაღლის დაბრკოლება, 70 სმ-იანი სიგანის ნაპრალი და სხვა.

„აპოლო 15“, „აპოლო 16“ და „აპოლო 17“ ხომალდთა ფრენისას მთვარემავლებმა გაიარეს (შესაბამისად) 27.2 კმ, 27.1 კმ, 35.7 კმ.

Apollo 15 Lunar Rover and Irwin.jpg|აპოლო 15
Moon Buggy Ap16-KSC-71PC-777.jpg|აპოლო 16
Lunar Rover - Apollo 17.png|აპოლო 17

## ლიტერატურა
კატეგორია:მთვარემავლები
მასების ამბოხი

**მასების ამბოხი** () 一 სოციალურ-ფილოსოფიური ნაშრომი, რომელიც მეოცე საუკუნეში მოღვაწე ესპანელ ფილოსოფოსს, ხოსე ორტეგა ი გასეტის ეკუთვნის. ტექსტი აღწერს მთელ ევროპაში გაბატონებულ კულტურულ კრიზისს, რომელიც სოციუმში არსებულ მასათა როლების ცვლილების ფონზე ვლინდება. ნაწარმოები, თავდაპირველად, სერიებად გამოიცემოდა 1929 წელს, გაზეთ *El Sol*-ში, ხოლო წიგნად ის მომდევნო წელს გამოქვეყნდა. ავტორი ევროპის უახლესი ისტორიის განხილვის საფუძველზე აგებს ადამიანი-მასის კონცეფციას, „ბრბოსი“, რომელმაც ადამიანის აქტივობის ყველა სფეროში შეაღწია, ეხება მიზეზებს, რომლებმაც ასეთ ადამიან-მასათა უმრავლესობის მიერ უმცირესობის გაძევება გამოიწვია. წიგნის მეორე ნაწილი ერების წარმოშობის მიზეზებსა და მათი განვითარების გზებს იკვლევს.

## რეზიუმე 
ამ ერთგვარ ფილოსოფიურ ტრაქტატში ორტეგა მიმოიხილავს „მასის ადამიანს“ და აანალიზებს მის არსსა და იდეას, რითაც აღწერს საზოგადოებაში მასების ძალაუფლების აღმავლობასა და ქმედებას სოციუმში. ორტეგა საკმაოდ კრიტიკულია როგორც მასების, ისე „მასათა პიროვნებების“ მიმართ, უპირისპირდება მსგავს „კეთილშობილურ და საერთო ცხოვრების“ სტილს და ამხელს მათ ბარბაროსობასა და პრიმიტივიზმში, რასაც მასების წარმომადგენლებში ხედავდა.  

ორტეგას მთავარ მიზანს, ამ ნაწარმოების შეთხზვით, წარმოადგენდა ის, რომ „გამოესახა ევროპელთა გარკვეული ტიპი, ძირითადად ქცევითი თვალსაზრისით, იმ პირველყოფილ ცივილიზაციასთან მიმართებით, რომელშიც თავად ჩაისახა“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pedro Blas Gonzalez. ''Ortega's 'The Revolt of the Masses' and the Triumph of the New Man'',  Algora Publishing, 2007.
* Ortega y Gasset's Revolt of the Masses (excerpt)
* How The Revolt of the Masses Anticipated the Digital Age (Ted Gioia)
* Revolt of the Masses (PDF)
* LA REBELIÓN DE LAS MASAS

## სქოლიო 
კატეგორია:ფილოსოფიური რომანები
კატეგორია:1929 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
პოლიკარპე სანიკიძე

**პოლიკარპე დავითის ძე სანიკიძე** (დ. 1893, სოფ. სურები, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 10 თებერვალი, 1923, სოფ. კვაჭალათი, ახლანდ. ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო პირი.

დაიბადა ღარიბი აზნაურის ოჯახში. 1914 წელს დაამთავრა ალექსანდრეს სამხედრო სასწავლებელი, პოდპორუჩიკად ჩარიცხეს ციმბირის 30-ე მსროლელთა პოლკში. I მსოფლიო ომის დროს თავი გამოიჩინა გერმანელებთან სოფ. კურიანკისთან (უკრაინა) 1914 წლის სექტემბრის ბრძოლებში, რისთვისაც პორუჩიკად დაწინაურდა და მიიღო „გიორგის იარაღი“ (1915). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. სტანისლავის II (მახვილებით, 1916) და III (მახვილებითა და ბაბთით, 1916), წმ. ანას III (მახვილებითა და ბაბთით, 1916) და II (მახვილებით, 1916). ომის დროს ორჯერ იყო დაჭრილი. 

საქართველოს გასაბჭოების (1921) შემდეგ სანიკიძე მსახურობდა წითელ არმიაში, მეთაურობდა ქართული მსროლელი დივიზიის სასწავლო-საკადრო ბატალიონს. აქტიურად მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა გამათავისუფლებელი გამოსვლების ჩახშობაში ხევსურეთსა (1922) და გურიაში (1923). 1923 წლის 10 თებერვალს გოგია ღლონტმა სანიკიძე, ბატალიონის სამხედრო კომისარი საშა ობოლაძე და რაზმის უფროსის თანაშემწე დავით ჩუბინაშვილი სოფელ კვაჭალეთში მოკლა. სამივე მოკლული წითელარმიელი თბილისში, ალექსანდრეს ბაღის ზედა ტერასაზე (ახლანდ. 9 აპრილის ბაღი) დაკრძალეს. სანიკიძე სიკვდილის შემდეგ დაჯილდოვდა საქართველოს სსრ წითელი დროშის ორდენით.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:მოკლული ქართველები
კასილიასი (ავილა)

**კასილიასი** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის არენას-დე-სან-პედროს კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 12 კმ². მოსახლეობა — 640 კაცი (2021 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ავილის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* კასილიასის  მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
სვიმონიშვილი

საკუთარი სახელი **სვიმონიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ამირან სვიმონიშვილი — პოეტი, მთარგმნელი, პედაგოგი
* დავით სვიმონიშვილი — სპორტსმენი (სამბო)
* მიხეილ სვიმონიშვილი — მეწარმე, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
ტატიევი

საკუთარი სახელი **ტატიევი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ირაკლი ტატიევი — არქიტექტორი
* კონსტანტინე ტატიევი — ექიმი, ექსპერტი სასამართლო მედიცინის სფეროში
* ნიკოლოზ ტატიევი — რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი

## იხილეთ აგრეთვე
* ტატიშვილი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ტუსკია

საკუთარი სახელი **ტუსკია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გაბრიელი (ტუსკია) — სასულიერო პირი
* იონა ტუსკია — კომპოზიტორი
* იოსებ ტუსკია — სასულიერო პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქი

**ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქი**, ***ყარაჩაი-ჩერქეზეთის აო*** (; 12 იანვარი, 1922 — 26 აპრილი, 1926 და 11 თებერვალი, 1957 — 16 მაისი, 1992) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რსფსრ-ის სტავროპოლის მხარის შემადგენლობაში. მდებარეობდა კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთაზე. ფართობი 14.1 ათასი კმ². მოსახლეობა 417 ათასი კაცი (1989). ადმინისტრაციული ცენტრი — ჩერკესკი. ავტონომიურ ოლქში შედიოდა 8 რაიონი, 4 ქალაქი და 10 დაბა.

## ისტორია
ყარაჩაელთა და ჩერქეზთა წინაპრები ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ტერიტორიაზე უძველესი დროიდან ცხოვრობდნენ. V-XIII საუკუნეებში დაიწყო ფეოდალურ ურთიერთობათა ჩასახვა. IX-X ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ტერიტორია ალანთა ადრინდელ ფეოდალურ სახელმწიფოში შედიოდა. XII-XIV საუკუნეებში ჩამოყალიბდა ყარაჩაელი ხალხი. მოსახლეობა მესაქონლეობასა და მიწათმოქმედებას მისდევდა. XIX საუკუნის I ნახევარში ყარაჩაი-ჩერქეზეთი რუსეთს შეუერთდა. 1868 წელს გაუქმდა ბატონყმობა. დაიწყო მრეწველობის განვითარება. გაფართოვდა და განმტკიცდა კავშირები რუს მოსახლეებსა და ადგილობრივ მცხოვრებლებს შორის.

1905-1907 წლების რევოლუციის დროს შეიქმნა სოციალ-დემოკრატიული წრე. 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ჩამოყალიბდა მუშათა და ჯარისკაცთა დეპუტატების საბჭოები. 1918 წლის თებერვალში დამყარდა საბჭოთა ხელისუფლება. 1920 წელს თეთრგვარდიელთა განდევნის შემდეგ გატარდა საბჭოთა ხელისუფლების დეკრეტები, მემამულეებს ჩამერთვათ მიწები. 1922 წლის 12 იანვარს, სრულიად რუსეთის ცაკის დადგენილებით შეიქმნა ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქი, რომელიც 1926 წლის 26 აპრილს გაიყო ყარაჩაის ავტონომიურ ოლქად და ჩერქეზეთის ეროვნულ ოკრუგად. ჩერქეზულ ნაწილს ავტონომია 1928 წლის 30 აპრილს მიენიჭა. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს 1942 წლის აგვისტოდან 1943 წლის იანვრამდე ყარაჩაი-ჩერქეზეთი ოკუპირებული იყო ფაშისტური გერმანიის მიერ. 1943 წელს, ყარაჩაელთა ოლქი გაუქმდა, ყარაჩაელები ნაცისტებთან კავშირში დაადანაშაულეს და ყაზახეთისა და უზბეკეთის ტერიტორიაზე გადაასახლეს, მათი ტერიტორია გადანაწილდა სტავროპოლის მხარესა და საქართველოს სსრ-ს (ქლუხორის რაიონი) შორის. 1957 წლის 9 იანვარს ყარაჩაჩაისა და ჩერქეზეთის ოლქები ხელახლა გაერთიანდა. 1992 წლის 16 მაისს ავტონომიური ოლქის ტერიტორიაზე შიქმნა ყარაჩაი-ჩერქეზეთის რესპუბლიკა.

## ჯილდოები და მედლები
ყარაჩაი-ჩერქეზეთის ავტონომიური ოლქი 1957 წლის 27 სექტემბერს დაჯილდოვდა ლენინის ორდენით, ხოლო 1972 წლის 29 დეკემბერს — ხალხთა მეგობრობის ორდენით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რსფსრ-ის ავტონომიური ოლქები
მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი

**მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი**, ***მთიანი ყარაბაღის აო*** (, ; 7 ივლისი, 1923 — 26 ნოემბერი, 1991) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — სტეფანაკერტი (დღევანდელი ხანქენდი). ოლქში იყო 5 რაიონი, 2 ქალაქი და 6 დაბა.

## ისტორია
1905 წელს რსდმპ ბაქოს კომიტეტის თაოსნობით შუშაში ჩამოყალიბდა ბოლშევიკური ჯგუფი. 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ყარაბაღის ბოლშევიკები იბრძოდნენ საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის, მაგრამ 1918 წელს ძალაუფლება ხელთ იგდეს მუსავატელებმა და დაშნაკებმა. 1920 წელს მაისში ყარაბაღში დამყარდა საბჭოთა ხელისუფლება. 

1923 წლის 7 ივლისს შეიქმნა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი, აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობაში &#91;&#93;. 1936 წელს ახალი საკავშრო კონსტიტუციის მიღების შემდეგ მისი რუსული სახელწოდება შეიცვალა &#91;&#93;.

1988 წლის 18 ივლისს სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა განიხილა მთიანი ყარაბაღის აო-ს საოლქო კომიტეტის მიმართვა აზერბაიჯანისა და სომხეთის სსრ-ების უმაღლესი საბჭოების მიმართ, გამოსულიყო აზერბაიჯანის სსრ-ის შემადგენლობიდან და შესულიყო სომხეთის სსრ-ის შემადგენლობაში. იმის გათვალისწინებით, რომ სომხეთისისა და აზერბაიჯანის სსრ-ების უმაღლესი საბჭოების მხრიდან არ არსებობდა ორმხრივი თანხმობა აღნიშნული საკითხი გადაუჭრელი დარჩა. 1989 წლის 15 სექტემბერს აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება დაეთხოვა მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის განსაკუთრებული მართვის კომიტეტი, რაც დადასტურებულ იქნა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს მიერ 1989 წლის 28 ნოემბერს. 1989 წლის 1 დეკემბერს სომხეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭომ მიიღო ცალმხრივი დადგენილება „სომხეთის სსრ-სა და მთიანი ყარაბაღის გაერთიანების“ შესახებ. 1991 წლის 30 აგვისტოს აზერბაიჯანის სსრ-ის უმაღლესმა საბჭომ გამოაცხადა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობა. 1991 წლის 2 სექტემბერს მთიანი ყარაბაღის საოლქო და შაუმიანის რაიონის (აზერბაიჯანის სსრ) საბჭოების სახალხო დეპუტატების მიერ გამოცხადებულ იქნა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა.

1991 წლის 26 ნოემბერს აზერბაიჯანის უზენაესმა საბჭომ მიიღო დადგენილება მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქის ლიკვიდაციის შესახებ. რადგანაც, სსრკ-ის კონსტიტუციური ზედამხედველობის კომიტეტმა აღნიშნული გადაწყვეტილება აღიარა როგორც არაკონსტიტუციური, ფორმალურად მთიანი ყარაბაღის აო-მ იარსება სსრკ-ს დაშლამდე 1991 წლის 26 დეკემბრამდე.

## ჯილდოები და მედლები
მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი დაჯილდოვდა 1967 წელს ლენინის ორდენით და 1972 წელს — ხალხთა მეგობრობის ორდენით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Нагорно-Карабахская автономная область

## სქოლიო
კატეგორია:მთიანი ყარაბაღის ავტონომიური ოლქი
კავკასიის კალენდარი

**„კავკასიის კალენდარი“** () — ყოველწლიური ალმანახი რუსეთის იმპერიაში. გამოიცემოდა ტფილისში 1845-1916 წლებში. ეს იყო პირველი სერიული საცნობარო წიგნი კავკასიაზე. გამოდიოდა წელიწადში ერთხელ.

## ისტორია
„კავკასიის კალენდრის“ პირველი ნომერი 1845 წელს გამოსცა ამიერკავკასიის ტერიტორიის მთავარი სამმართველოს სტამბამ.

„კავკასიის კალენდარში“ თავმოყრილი იყო ეთნოგრაფიული და ისტორიული მასალების დიდი რაოდენობა. განიხილებოდა სახალხო განათლების, სასოფლო-სამეურნეო კულტურების საკითხები, თავსდებოდა ინფორმაცია კავკასიელი ხალხების წეს-ჩვეულებების, მათი რელიგიების შესახებ და ა.შ. გარდა ამისა, არსებობდა განყოფილება „ქრონოლოგიური ცნობა“, რომელიც უძველესი დროიდან კავკასიის ისტორიის მნიშვნელოვანი თარიღების ქრონოლოგიურ სიას შეიცავდა. გამოცემაში ასევე მნიშვნელოვანი ადგილი დაეთმო სტატისტიკურ (მათ შორის, რეგიონის მოსახლეობის მონაცემებს), საცნობარო და მისამართით ინფორმაციას კავკასიის რეგიონის, მათ შორის დაღესტნის, ყუბანისა და თერგის რეგიონების, ასევე შავი ზღვისა და სტავროპოლის გუბერნიების შესახებ.

„კავკასიის კალენდარი“ მოსახლეობის დიდი ინტერესით სარგებლობდა. როგორც გაზეთ „კავკაზის“ კორესპონდენტი აღნიშნავს, — „ხალხი ყოველწლიურად მოუთმენლად ელის მომდევნო „კავკასიის კალენდარს“. 

იგი ასევე გამოიყენებოდა, როგორც გზამკვლევი და არსებითი საცნობარო წიგნი კავკასიაში გაგზავნილი მოგზაურების, მკვლევარების და სხვა პირებისთვის.

„კავკასიის კალენდრის“ ბოლო გამოცემა 1916 წელს გამოვიდა.

## რედაქტორები
სხვადასხვა დროს „კავკასიის კალენდრის“ რედაქტორები იყვნენ: 
* კ. ა.ზადოლინნი (1867-1868), 
* ნ. კ. სეიდლიცი (1869) — კავკასიის სტატისტიკური კომიტეტის მთავარი რედაქტორი,
* ე. ი. კონდრატენკო (1885-1904) — სტატისტიკური კომიტეტის სტატისტიკური განყოფილების უფროსი რედაქტორი, კოლეჟსკი (1891 წლიდან — სტატსკი) სოვეტნიკი,
* დ. დ. პაგირევი (1905-1907) — სტატისტიკური განყოფილების უფროსი რედაქტორი,
* ვ. ვ. სტრატონოვი (1908-1909) — ოფისის ვიცე-დირექტორი,
* ა. ა. ელზენგერი (1912-1914),
* ნ. პ. სტელმაშჩუკი (1912-1916).

## გალერეა

Кавказский календарь на 1867 год.jpg|1867 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1869 год.jpg|1869 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1871 год.jpg|1871 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1872 год.jpg|1872 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1874 год.jpg|1874 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1876 год.jpg|1876 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1877 год.jpg|1877 წლის გამოცემა
Кавказский календарь на 1878 год.jpg|1878 წლის გამოცემა

## რესურსები ინტერნეტში
* Кавказский Календарь — საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტი
* Кавказский Календарь —  ბორის ელცინის საპრეზიდენტო ბიბლიოთეკის საიტი
* Кавказский Календарь — რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკის ოფიციალური საიტი
* 1848-1865 წლების კავკასიის კალენდრების არაოფიციალური ნაწილის სტატიები
*ცარსკოე-სელოს ბიბლიოთეკა

## სქოლიო
კატეგორია:პერიოდული გამოცემები
კატეგორია:კავკასიის ისტორია