open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Nokia Lumia 735

**Nokia Lumia 735** (ალტერნატიული სახელი **Microsoft Lumia 735**) — Microsoft Mobile-ის მიერ წარმოებული Windows Phone 8.1-ზე მომუშავე სმარტფონი. მისი წარდგენა 2014 წლის 4 სექტემბერს Internationale Funkausstellung Berlin-ზე შედგა. მოწყობილობა საშუალო კლასის სმარტფონებს განეკუთვნება და განსაკუთრებული აქცენტი გაკეთებულია „სელფიზე“, რისთვისაც ტელეფონი აღჭურვილია 5 მეგაპიქსელიანი წინა კამერით. სმარტფონი ზოგიერთ ბაზარზე წარმოდგენილი იქნება ორსიმიანი 3G ვერსიით სახელწოდებით Lumia 730.

2015 წლის მაისში Microsoft-მა გამოუშვა მოწყობილობის Microsoft-ის სახელით ბრენდირებული ვერსია გაუმჯობესებული მონაცემებითა და პროგრამული უზრუნველყოფის უახლესი განახლებებით.

## მახასიათებლები
### მოწყობილობა
Nokia Lumia 735-ს აქვს 1.2 გჰც ოთხბირთვიანი ARM Cortex-A7, Qualcomm Adreno 305 გრაფიკული პროცესორი და 1 გბ RAM.

Nokia Lumia 735 აღჭურვილია 8 გბ შიდა მეხსიერებით და ასევე გააჩნია microSD ბარათების მხარდაჭერა.

### ოპერაციული სისტემა და პროგრამული უზრუნველყოფა
Nokia Lumia 735 მუშაობს ოპერაციულ სისტემაზე Windows Phone 8.1 და გააჩნია Lumia Denim-ის განახლება.

## ვარიანტები
## იხილეთ აგრეთვე
*Microsoft Lumia

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:Windows Phone
კატეგორია:Nokia-ს მობილური ტელეფონები
იოანე რილელი

**ღირსი იოანე რილელი** (დ. 876, სკრინო, ბულგარეთი — გ. 18 აგვისტო, 946, რილის მონასტერი) — ბულგარელი წმინდანი. ბულგარელების მფარველი წმინდანი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თანამედროვე ბულგარეთისა და მაკედონიის ტერიტორიაზე რილის მთების გამოქვაბულებში. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 876 წელს ბულგარეთის სოფელ სკრინოში. ადრეულ ასაკში დატოვა სოფელი და თავდაპირველად იგი მაღალ, შიშველ მთაზე მოსაგრეობდა და ველური მცენარეებით იკვებებოდა. მისი ქოხი ფიჩხისგან იყო აგებული. ერთხელ იოანე რილელს ავაზაკები დაესხნენ თავს და გააძევეს. ამის შემდეგ იოანემ ერთ ღრმა გამოქვაბულს შეაფარა თავი. თორმეტი წელი გაატარა წმიდანმა მღვიმეში, შემდეგ კი რილის უდაბნოში გადაინაცვლა და ხის ფუღუროში დამკვიდრდა. 

გარდაიცვალა 946 წელს. ხუთი წლით ადრე მან საკუთარი ხელით დაწერა „ანდერძი მოწაფეთა მიმართ“ - ძველი ბულგარული მწერლობის ერთ-ერთი საუკეთესო ძეგლი.  მისი უხრწნელი ნაწილები ქალაქ სრედეციდან (სოფია) ბულგარეთის მაშინდელ დედაქალაქ ტირნოვოში 1238 წლის 19 ოქტომბერს გადაასვენეს. 

## ლიტერატურა 
* წმიდანთა ცხოვრება, ტომი III, თბილისი, 2001

## რესურსები ინტერნეტში
* ღირსი იოანე რილელი
* ღირსი იოანე რილელის ნაწილთა გადასვენება

კატეგორია:X საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:დაბადებული 876
კატეგორია:გარდაცვლილი 946
გამეტა

[thumb|[ოოგენეზის ანსახველი სქემა ]]
**გამეტა** ( — მეუღლე) — სასქესო უჯრედები, რომლებიც წარმოიქმნებიან სასქესო ჯირკვლებში. გამეტოგენეზი, სასქესო უჯრედების წარმოქმნის პროცესი. სომატური უჯრედებისგან განსხვავებით, მათ გააჩნიათ ქრომოსომთა ჰაპლოიდური (განახევრებული) რაოდენობა. მამრობითი სასქესო უჯრედები წარმოიქმნებიან სათესლე ჯირკვლებში, მათ წარმოქმნის პროცესს სპერმატოგენეზი ჰქვია, ანუ სასქესო უჯრედების მომწიფება და მიმდინარეობს სამ ეტაპად (ზრდის, გამრავლების, დაყოფის ფაზებად) საიდანაც ვიღებთ ოთხ საქესო უჯრედს, ანუ სპერმატოზოიდს, რომელთაც გააჩნიათ გადაადგილების უნარი და ხორციელდება ქემოტაქსისურად. რაც შეეხება მდედრობით სასქესო უჯრედებს ისინი წარმოიქმნებიან საკვერცხეებში, მისი წარმოქმნის პროცესს ეწოდება ოოგენეზი და ისიც მიმდინარეობს სამ ეტაპად. თუმცა სპერმატოგენეზისგან განსხვავებით საბოლოოდ ვიღებთ ერთ კვერცხუჯრედს, ხოლო დანარჩენი სამი მიმართულებითი ნაწილაკების სახელითაა ცნობილი და ისინი იღუპებიან. კვერცხუჯრედი დიდი სფეროსებური უჯრედია, რომელსაც გადაადგილება თავისით არ შეუძლია, ის გადაადგილდება საშვილოსნოს ლულის მიკროხაოების საშუალებით. გამეტოგენეზის მიმდინარეობა ეყრდნობა მეიოზის სქემას. 

## ლიტერატურა
* ზოგადი და სავეტერინარიო გენეტიკა, რონალდ მიჩიტაშვილი, ირაკლი მიჩიტაშვილი, გვ 32, თბილისი, 2011;
* გენეტიკა, ო. ივანოვა,. გვ 85, თბილისი, 1982.

## სქოლიო
კატეგორია:რეპროდუქციული სისტემა
ჯაკოვოს წმინდა პეტრეს ტაძარი

250px|მინიატიურა
**ჯაკოვოს წმინდა პეტრეს ტაძარი** — კათოლიკური ეკლესია ქალაქ ჯაკოვოში, ხორვატია. ჯაკოვო-ოსიეკის სამთავარეპისკოპოსოს საკათედრო ტაძარი. იგი არის ხორვატიის შვიდი ტაძრიდან ერთ-ერთი, რომელიც ატარებს მცირე ბაზილიკის სტატუსს. 

ტაძარი ააგეს 1866-1882 წლებში. მშენებლობის ინიციატორი იყო იოსიპ შტროსმაიერი, ხორვატიის „ერის მამად“ წოდებული მთავარეპისკოპოსი. ტაძრის არქიტექტორები იყვნენ ავსტრიელი კარლ რიოზნერი და ფრიდრიხ ფონ შმიდტი. განეკუთვნება არქიტექტურის ნეოგოთიკურ სტილს. 
 
## რესურსები ინტერნეტში
* О соборе на официальном сайте Джяковской епархии 
* Damjanović, Dragan, National Ideologies and 19th Century Art on the Example of Frescoes in the Đakovo Cathedral Apses, Društvena istraživanja. Časopis za opća društvena pitanja, Vol. 18, Nr. 3 (101); Zagreb, 2009., pages 461—478.

კატეგორია:ხორვატიის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ზაგრების საკათედრო ტაძარი

250px|მინიატიურა
**ზაგრების საკათედრო ტაძარი** () — კათოლიკური ეკლესია ზაგრებში. ზაგრების სამთავარეპისკოპოსოს საკათედრო ტაძარი. ზაგრების მთავარეპისკოპოსისა და ხორვატიის პრიმასის კათედრა.

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1093 წელს, მაგრამ 1242 წელს მონღოლების ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს მთლიანად დაინგრა. 

1880 წელს ტაძარი ძლიერმა მიწისძვრამ სერიოზულად დააზარალა. ჩამოინგრა ძირითადი ნავი. ტაძარი ნეოგოთიკურ სტილში აღადგინა გერმანელმა არქიტექტორმა გერმან ბოლიუმ. 

ზაგრების საკათედრო ტაძარი გამოსახულია 1993 წელს გამოსულ ხორვატულ კუნის უკანა მხარეს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ზაგრების საკათედრო ტაძარი  

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ტაძრები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
Nokia Lumia 530

**Nokia Lumia 530** — Microsoft Mobile-ის საწყისი დონის სმარტფონი, რომელიც მუშაობს ოპერაციულ სისტემა Windows Phone 8.1-ზე.

2014 წლის 10 ნოემბერს Microsoft-მა გამოუშვა მისი მემკვიდრე Microsoft Lumia 535, რომელიც აღჭურვილია 1 დუიმით უფრო დიდი IPS ეკრანით, ორმაგი დაჭერით გაღვიძების ფუნქციით, განათების სენსორით, Corning Gorilla Glass 3-ით, 8 გბ შიდა მეხსიერებით (4 გბ-ის წინააღმდეგ), 1 გბ RAM-ით (512 მბ-ის წინააღმდეგ), დიდი 1905 mAh-იანი ელემენტით (1430 mAh-ის წინააღმდეგ), 5 მეგაპიქსელიანი წინა კამერით, მთავარი კამერა ავტოფოკუსით (ფიქსირებული ფოკუსის წინააღმდეგ) და LED ფლეშით.

## მოწყობილობა
Nokia Lumia 530-ს გააჩნია 4 დუიმიანი სენსორული ეკრანი. Lumia-ს ხაზის სხვა ტელეფონებისგან განსხვავებით ცოტათი შემცირებული აქვს ხედვის კუთხე.

## პროგრამული უზრუნველყოფა
Lumia 530 მუშაობს ოპერაციულ სისტემა Windows Phone 8.1-ზე. აგრეთვე გააჩნია ისეთი ექსკლუზიური პროგრამული უზრუნველყოფა როგორიცაა, Nokia Mix Radio და HERE Maps (რომელიც აჩვენებს დეტალურ მოძრაობას, ავტონომიურ რუკებსა და ნავიგაციასა და ტრანზიტულ მონაცემებს).

## შეფასება
Ars Technica Lumia 530-ს არასწორი მიმართულებით გადადგმულ ნაბიჯს უწოდებს. მის წინამორბედ Lumia 520-სგან განსხვავებით, Lumia 530 უფრო უარესია რადგან მას არ აქვს კამერის სპეციალური ღილაკი, გააჩნია უფრო უარესი ეკრანი ცუდი კონტრასტით, ფერითა და ხედვის კუთხით და გააჩნია ყველაზე საშინელი გრაფიკული პროცესორი.

PC Advisor-იც Lumia 530-ს თავის წინამორბედზე უარეს მოდელად თვლის, რადგან გააჩნია ფიქსირებულ ფოკუსიანი უარესი კამერა, მაშინ როდესაც მის წინამორბედს ავტოფოკუსი ჰქონდა, მეხსიერების ნახევარი და უარესი გრაფიკული პროცესორი.

## ვარიანტები
აქ მოცემულია ორი ორსიმიანი მოდელი: RM-1019 და RM-1020

## იხილეთ აგრეთვე
*Microsoft Lumia
*Nokia Lumia 520
*Nokia Lumia 525
*Nokia X, X+, XL

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:Windows Phone
კატეგორია:Nokia-ს მობილური ტელეფონები
ერჯანის საერთაშორისო აეროპორტი

**ერჯანის საერთაშორისო აეროპორტი** (IATA: **ECN**, ICAO: **LCEN**) () — საერთაშორისო აეროპორტი კვიპროსში. მდებარეობს ჩრდილოეთ კვიპროსში ნიქოზიიდან სამხრეთით 13 კმ-ში, სოფელ ტიმბუსთან. თურქულ და ზოგიერთი სხვა ქვეყნის საიტებზე აეროპორტი მოხსენიებულია როგორც, **ლეფქოშის (ნიქოზიის) აეროპორტი**.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:კვიპროსის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
რელიგია მონტენეგროში

მინი|მონტენეგროს რელიგიური ჯგუფები მუნიციპალიტეტების მიხედვით (2011).
მონტენეგრო მრავალ რელიგიური ქვეყანაა. ქვეყანაში დომინანტი რელიგია მართლმადიდებლობაა, ქვეყანაში ასევე კათოლიკე და მუსლიმანი მორწმუნეების მნიშვნელოვანი რაოდენობა ცხოვრობს. მონტენეგროს მართლმადიდებლური ეკლესია სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის დაქვემდებარებაში შედის.

## 2011 წლის მონაცემები 
2011 წლის აღწერის მიხედვით ქვეყნის მოსახლეობის რელიგიური კუთვნილება შემდეგნაირად ნაწილდება:
* მართლმადიდებლობა - 72.07%
* ისლამი - 19.11%
* რომის კათოლიკური ეკლესია - 3.44%
* სხვა ქრისტიანული კონცეფციები – 0.42%
* სხვა რელიგიები – 1.04%
* აგნოსტიციზმი/ათეიზმი - 1.31%
* უცნობი – 2.61%

## სქოლიო 
კატეგორია:რელიგიები ქვეყნების მიხედვით
პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტი

**პაფოსის საერთაშორისო აეროპორტი** (IATA: **PFO**, ICAO: **LCPH**) (; ) — საერთაშორისო აეროპორტი კვიპროსში. მდებარეობს ქალაქ პაფოსიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 6.5 კმ-ში. პაფოსის აეროპორტი ქვეყნის სიდიდით მეორე აეროპორტია. 2013 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 2 175 114 კაცი შეადგინა. პაფოსის აეროპორტს ტურისტები ჩვეულებრივ დასავლეთ კვიპროსში დასვენებისას იყენებენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:კვიპროსის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
პრაღის ვაცლავ ჰაველის საერთაშორისო აეროპორტი

**პრაღის ვაცლავ ჰაველის საერთაშორისო აეროპორტი** (IATA: **PRG**, ICAO: **LKPR**) () — საერთაშორისო აეროპორტი ჩეხეთში. მდებარეობს დედაქალაქ პრაღის ცენტრიდან დასავლეთით 10 კმ-ში. პრაღის აეროპორტი ევროკავშირის ახალი წევრი ქვეყნების ყველაზე დატვირთული აეროპორტია. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 11 142 926 კაცი შეადგინა. აეროპორტი წარმოადგენს Czech Airlines-ის, Travel Service-სა და SmartWings-ის ჰაბს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ჩეხეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
კრიშასი

**კრიშასი** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, გოიასის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 389 მეტრზე. მიეკუთვნება გოიასის შტატის ჩრდილო-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სან-მიგელ-დუ-არაგუაიის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 15 760 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3,38 კმ²-ზე. ფართობი 4 661 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* გოიასი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
*ბრაზილიის 2010 წლის აღწერის მონაცემები გოიასის შტატში 
**Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil* 

კატეგორია:გოიასის შტატის მუნიციპალიტეტები
ლიკა

300px|მინიატიურა
**ლიკა** () — ისტორიული რეგიონი ხორვატიის ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს ველებიტს, დინარის მთიანეთსა და გორსკი-კოტარს შორის. რეგიონის თითქმის მთელი ტერიტორია შემოსაზღვრულია დაბალი მთებით. ადმინისტრაციული დაყოფის მიხედვით რეგიონის უდიდესი ნაწილი შედის ლიცკო-სენჟის ჟუპანიაში. მცირე ნაწილები ასევე მიეკუთვნება კარლოვაცისა და ზადარის ჟუპანიებს. 

ლიკას უდიდესი ქალაქებია გოსპიჩი და ოტოჩაცი. ლიკას ისტორიული რეგიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ხორვატიაში ერთ-ერთი უდიდესი ბუნებრივი ღირსშესანიშნაობა პლიტვიცეს ტბების ეროვნული პარკი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Croatian glagolitic heritage related to Lika, Krbava, Gatska, Modruš and Senj
* [Lika population 1910](http://www.talmamedia.com/php/district/district.php?county=Lika-Korbava%20(Lika-Krbava)) 
* map of Lika 

კატეგორია:ხორვატიის ისტორიული რეგიონები
კორდუნი

მინი|250პქ|კორდუნი ძირითადად კარლოვაცის ჟუპანიას მოიცავს
**კორდუნი** — რეგიონი ხორვატიის ცენტრალურ ნაწილში. სამხრეთიდან ესაზღვრება ლიკის ისტორიული რეგიონი. კორდუნი, რომლის ცენტრიცაა სლუნი, მთლიანად შედის კარლოვაცის ჟუპანიაში. 

რეგიონი მდიდარია მერქნით. 1990 წელს ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის ომის დროს განიცადა ძლიერი ზარალი. ადგილობრივი მოსახლეობა გაიქცა ან სერბებმა განდევნეს. ეს რეგიონი 1991-1995 წლებში შედიოდა სერბთა რესპუბლიკა კრაინას შემადგენლობაში თუმცა 1995 წელს ხორვატიამ დაიბრუნა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია კორდუნის შესახებ 

კატეგორია:ხორვატიის ისტორიული რეგიონები
კატინა პაქსინო

**კატინა პაქსინო** ( დ. 17 დეკემბერი, 1900 — გ. 22 თებერვალი, 1972) — ბერძენი მსახიობი. მიღებული აქვს ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები. ის განიხილება როგორც XX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი ბერძენი მსახიობი.

მან სამსახიობო კარიერა 1928 წელს საბერძნეთში დაიწყო და 1932 წელს საბერძნეთის ეროვნული თეატრის ერთ-ერთი დამაარსებელი გახდა. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებამ მას გაერთიანებულ სამეფოში მოუსწრო. შემდეგ ის აშშ-ში გადავიდა, სადაც ითამაშა სადებიუტო ფილმში ვის უხმობს ზარი, რომლისთვისაც მან ოსკარისა და ოქროს გლობუსის ჯილდოები მიიღო როგორც ქალისთვის მეორეხარისხოვანი როლის შემსრულებელმა. 

## რესურსები ინეტრნეტში
*
*

კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:ბერძენი მსახიობები
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ოქროს გლობუსის გამარჯვებულები
ფარტაზი

**ფარტაზი** — პოლიტიკური მოღვაწე, დიდებული და ორატორი  VI საუკუნის ლაზიკაში, რომელიც ორი დიდი სახელმწიფოს (ბიზანტიის და სპარსეთის) მეტოქეობის ასპარეზს წარმოადგენდა. ამ სახელმწიფოებმა ლაზიკას თავს მოახვიეს ხანგრძლივი ომი. განსაკუთრებით გამწვავდა ვითარება 553 წელს, ბიზანტიელთაგან გუბაზ მეფის მოკვლის შემდეგ. კოლხმა წარჩინებულებმა მოიწვიეს ხალხის ფარული ყრილობა, რომელზეც უნდა გადაწყვეტილიყო ქვეყნის პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხი. სწორედ ამ ყრილობაზე წარმოუთქვამს სიტყვა ფარტაზს. იგი ბიზანტიელებთან კავშირის შენარჩუნების მომხრედ გამოსულა. ყრილობაზე გაიმარჯვა ბიზანტიურმა ორიენტაციამ. ფარტაზის სიტყვა შემოგვინახა VI საუკუნის ბიზანტიელმა პოეტმა და ისტორიკოსმა აგათია სქოლასტიკოსმა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ეგრისის სახალხო კრება

## ლიტერატურა
* ნ. კანდელაკი, ქართული მჭევრმეტყველება, თბ., 1958

კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ეტირის არქიტექტურულ-ეთნოგრაფიული კომპლექსი

300px|მინიატიურა|მუზეუმის ერთ-ერთი კუთხე

**ეტირის არქიტექტურულ-ეთნოგრაფიული კომპლექსი**  () — მუზეუმი ღია ცის ქვეშ ქალაქ გაბროვოში. მუზეუმი არის ბულგარელების ყოფა-ცხოვრების რეკონსტრუქცია. იგი გაიხსნა 1964 წლის 7 სექტემბერს. 

მუზეუმის შექმნაზე ფიქრი დაიწყო იდეისა და პროექტის ავტორმა ლაზარ დონკოვმა 1963 წელს. თავდაპირველად რესტავრაცია ჩაუტარეს წყლის წისქვილს. შემდეგ აშენდა სხვა ნაგებობებიც. მუზეუმის ფონდის შექმნა მოხდა სამი გზით: რესტავრაცია ჩაუტარეს ადგილზე არსებულ ობიექტებს, გადმოიტანეს ორიგინალური ნაგებობები და მოახდინეს შენობების ასლების გაკეთება. ოფიციალურად გაიხსნა 1964 წელს. სამი წლის შემდეგ გამოცხადდა ეროვნულ პარკად, ხოლო 1971 წელს მიენიჭა კულტურის ძეგლის სტატუსი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ბულგარეთის მუზეუმები
ფარსანგი

**ფარსანგი** (საშუალო  სპარსული ფარსანგ < ძველი სპარსული — პარასანგა) — მანძილის საზომი ერთეული აქემენიდთა და სასანიანთა ირანში; მანძილი, რომელიც შეეძლო დაეფარა მხედარს ან ქვეითს 1 საათში. განასხვავებენ მხედრის ფარსანგს (5,94 კმ) და ქვეითის ფარსანგს (4 კმ). ეს უკანასკნელი VI საუკუნეში საქართველოშიც იხმარებოდა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
ალექსანდროვკა (იალოვენის რაიონი)

**ალექსანდროვკა** () — სოფელი მოლდოვაში, იალოვენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 40 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 759 ადამიანს შეადგენდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა
* იალოვენის რაიონი

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:იალოვენის რაიონის სოფლები
ფარულთავიანი კუები

**ფარულთავიანი კუები** () — ქვეწარმავლების რიგი კუების ქვეკლასისა. მათი ჯავშანი შედგება ძვლოვანი ფირფიტებისაგან, რომლებიც დაფარულია რქოვანი ფარებით. შეუძლიათ თავი კისერთან ერთად დამალონ ჯავშანში. აერთიანებს 30 გვარის 140 სახეობას (ყველა თანამედროვე კუს სახეობების 2/3-მდე), რომლებიც ერთიანდებიან 6 ოჯახში: საკუთრივ მტკნარი წყლის კუები (Emididae), ცინოსტერნები (Kinosternidae), კაიმანისებრი კუები (Chelydridae), მექსიკური კუები (Dermatemydidae, 1 სახეობა ცენტრალურ ამერიკაში), დიდთავა კუები (Platysternidae, 1 სახეობა — დიდთავა კუ) და საკუთრივ ხმელეთის კუები (Testudinidae). ზოგიერთი ზოოლოგი ფარულთავიანი კუებს ქვერიგად გამოყოფს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:კუები
ტალინის აეროპორტი

**ტალინის აეროპორტი** ( ან **ტალინის ლენარტ მერის აეროპორტი** ) (IATA: **TLL**, ICAO: **EETN**) — უდიდესი საერთაშორისო აეროპორტი ესტონეთში. წარმოადგენს ეროვნულ ფლაგმან Estonian Air-ის ჰაბს. მდებარეობს დედაქალაქ ტალინის ცენტრიდან 4 კმ-ში, იულემისტეს ტბის აღმოსავლეთ ნაპირზე. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 2 017 371 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
ათენის საერთაშორისო აეროპორტი

**ათენის საერთაშორისო აეროპორტი „ელეფთერიოს ვენიზელოსი“** (IATA: **ATH**, ICAO: **LGAV**) () — საერთაშორისო აეროპორტი საბერძნეთში. მდებარეობს დაბა სპატაში და ემსახურება დედაქალაქ ათენსა და ატიკის რეგიონს. ის საბაერძნეთის ყველაზე დატვირთული აეროპორტია და წარმოადგენს Aegean Airlines-ის, Olympic Air-სა და SkyGreece Airlines-ის ჰაბს. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 15 196 369 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
ვილნიუსის საერთაშორისო აეროპორტი

**ვილნიუსის საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **VNO**, ICAO: **EYVI**) — საერთაშორისო აეროპორტი ლიეტუვაში. მდებარეობს დედაქალაქ ვილნიუსიდან სამხრეთით 5.9 კმ-ში. აეროპორტი წარმოადგენს Air Lituanica-ს, Grand Cru Airlines-ის, Small Planet Airlines-ისა და Wizz Air-ის ჰაბს. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 2 942 670 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
შიაულიაის საერთაშორისო აეროპორტი

**შიაულიაის საერთაშორისო აეროპორტი** () აგრეთვე ცნობილი როგორც **ზოკნიაის აეროპორტი** () (IATA: **SQQ**, ICAO: **EYSA**) — საერთაშორისო აეროპორტი ლიეტუვაში. ის ამავდროულად ერთ-ერთი უდიდესი სამხედრო აეროპორტია ყოფილ სსრკ-ის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ქალაქ შიაულიაიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 7 კმ-ში. 2008 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 1 184 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
პალანგის საერთაშორისო აეროპორტი

**პალანგის საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **PLQ**, ICAO: **EYPA**) — რეგიონული საერთაშორისო აეროპორტი ლიეტუვაში. მდებარეობს საკურორტო დაბა პალანგის სიახლოვეს ბალტიის ზღვასთან. ეს ლიეტუვის სიდიდით მესამე აეროპორტია და ორიენტირებულია მოკლე და საშუალო მანძილის ფრენებზე.  2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 132 849 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ლიეტუვის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
იაჰმოსი (დედოფალი)

**იაჰმოსი** — ძველი ეგვიპტის დედოფალი მეთვრამეტე დინასტიიდან, გვიანი პერიოდის დროს. იაჰმოსი ეგვიპტის ფარაონის თუტმოს I-ის მეუღლე იყო.
## რესურსები ინტერნეტში 
* ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტია

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტიის დედოფლები
სკოპიეს საერთაშორისო აეროპორტი

**სკოპიეს საერთაშორისო აეროპორტი** () ან უბრალოდ **სკოპიეს აეროპორტი** (), ყოფილი **სკოპიეს ალექსანდრე დიდის აეროპორტი** () (IATA: **SKP**, ICAO: **LWSK**) — უდიდესი საერთაშორისო აეროპორტი მაკედონიაში. მდებარეობს დედაქალაქ სკოპიედან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 17 კმ-ში. აეროპორტი წარმოადგენს ავიაკომპანია Wizz Air-ის ჰაბს. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 1 208 359 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
ოჰრიდის წმინდა პავლე მოციქულის აეროპორტი

**ოჰრიდის წმინდა პავლე მოციქულის აეროპორტი** () ან უბრალოდ **ოჰრიდის აეროპორტი** () (IATA: **OHD**, ICAO: **LWOH**) — სიდიდით მეორე საერთაშორისო აეროპორტი მაკედონიაში. მდებარეობს ქალაქ ოჰრიდიდან 9 კმ-ში. 2012 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 78 040 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
მონტენეგროს ენები

**მონტენეგროს ენები** — მონტენეგროს 2007 წლის კონსტიტუციის მიხედვით აქვს მხოლოდ ერთი სახელმწიფო ენა – მონტენეგრული. 2011 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმეტესობამ მშობლიურ ენად გამოაცხადა სერბული და მხოლოდ მოსახლეობის 37 %-მა მონტენეგრული. ლინგვისტური თვალსაზრისით ისინი ორივე სერბულ-ხორვატული ენის დიალექტებს წარმოადგენენ. მონტენეგრული ენის სტანდარტების დამუშავების პროცესი ჯერ არ დასრულებულა.

უმცირესობის ენებად აღიარებულია: ბოსნიური, ალბანური და ხორვატული. ალბანური არის ასევე ულცინის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური ენა. ქვეყნის მასშტაბით ასევე არიან სლოვაკურ ენაზე მოსაუბრეებიც. კოტორის ყურესა და სანაპირო ზოლში ასევე ცხოვრობს რამდენიმე ასეული იტალიურ ენოვანი მონტენეგროელი. ისინი არიან ვენეციის რესპუბლიკის დროს ჩამოსახლებული იტალიელების შთამომავლები.

მონტენეგრულის დამწერლობისთვის გამოიყენება როგორც ლათინური დამწერლობა ასევე კირილიცაც. ქვეყანაში არის მზარდი პოლიტიკური მოძრაობა, რომლის მიზანია ევროკავშირში შესვლის შემდეგ ხმარებაში დარჩეს მხოლოდ ლათინური დამწერლობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* CIA World Factbook 

კატეგორია:ენები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მონტენეგროს ენები
ყაზახეთის სტეპი

250px|მინიატიურა|სტეპი აღმოსავლეთ ყაზახეთში
**ყაზახეთის სტეპი** ან **ყირგიზეთის სტეპი** — დიდი ეკორეგიონი ცენტრალურ აზიაში. მოიცავს ჩრდილოეთ ყაზახეთსა და  მის მიმდებარე რუსეთის ტერიტორიების სტეპებს. გადაჭიმულია დასავლეთით პონტოურ-კასპიურ სტეპამდე, ხოლო აღმოსავლეთით ემინის ველის სტეპამდე.

### მდებარეობა
სტეპი გადაჭიმულია 2200 კმ-ზე  კასპიისპირა დაბლობის აღმოსავლეთით და არალის ზღვის ჩრდილოეთით, ალტაიმდე. ეს მსოფლიოში უდიდესი სტეპური რეგიონია და მას დაახლოებით 804.5 ათასი კმ² უკავია. ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს სტეპები, ნახევარუდაბნოები და უდაბნოები შეადგენენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* CIA, The World Factbook, 2004
* ყაზახეთის სტეპი (National Geographic)
* ყაზახეთის სტეპი (World Wildlife Fund)

კატეგორია:ყაზახეთის გეოგრაფია
რიგის საერთაშორისო აეროპორტი

**რიგის საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **RIX**, ICAO: **EVRA**) — საერთაშორისო აეროპორტი ლატვიაში. ის უდიდესი აეროპორტია მთელ ბალტიისპირეთში. მდებარეობს მარუპეს მხარეში, დედაქალაქ რიგიდან დასავლეთით 10კმ-ში. წარმოადგენს airBaltic-ის, SmartLynx Airlines-ის, RAF-Avia-ს, Vip Avia-სა და Inversija-ს ჰაბს. 2014 წელს გატარებულ მგზავრთა რაოდენობამ 4 814 073 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ლატვიის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
ბიკი

**ბიკი** () — მდინარე მოლდოვაში. მდინარე სათავეს იღებს კოდრის მაღლობზე და მიედინება მის ხეობებში. წელიწადის ზოგიერთ დროს რამდენიმე დღიდან რამდენიმე თვემდე მდინარე პერიოდულად შრება და ტბების ჯაჭვად იქცევა. მდინარის საერთო სიგრძე 155 კილომეტრია, ხოლო აუზის ფართობი 2150 კმ².

## იხილეთ აგრეთვე
*მოლდოვის მდინარეების სია

## რესურსები ინეტრნეტში
*რეუტი moldovenii.md-ზე

კატეგორია:მოლდოვის მდინარეები
ფარუხი

**აბუ ლ-ჰასან ალი იბნ ჯოლულ სისტანი ფარუხი**  ()  (გ. 1038) — სპარსულ-ტაჯიკური პოეზიის წარმომადგენელი. სახელი გაითქვა ჩაღანიდთა ემირის, შემდეგ კი მაჰმუდ ღაზნევის კარზე, სადაც იმ დროს მოღვაწეობდნენ ფირდოუსი, უნსური, მანუჩეჰრი. ფარუხს დივანში (თეირანი, 1932) შესული 281 ლექსიდან 213 კასიდა ეძღვნება მაჰმუდს, მის ძმას და ვაჟს. სახოტბო კასიდებს ცალკეულ ბეითებში   ფარუხი ეხება სხვა თემებსაც (ნადირობის ეპიზოდები, ჩოგნის თამაში, იარაღის, ციხე-დარბაზების, ინდოეთის ქალაქების აღწერა). წერდა ღაზალებს, რობაიებს, სატირულ ლექსებს. ფარუხის პოეზია გამოირჩევა დახვეწილობით და სინატიფით. თარგმნილია ქართულად.
## ლიტერატურა
**Бертельц Е. Э.*, История персидско-таджикской литературы. Избранные труды. [т. 1], М. 1960

კატეგორია:სპარსული ლიტერატურა
კატეგორია:ტაჯიკური ლიტერატურა
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ფარფლები

მინი|თევზის სხვადასხვა ტიპის ფარფლები:1) მკერდის 2) მუცლის 3) ზურგის 4) ცხიმის 5) ანალური 6) კუდის
**ფარფლები** — წყლის ცხოველების მოძრაობის ორგანოები. უხერხემლოთა შორის ფარფლები აქვთ მუცელფეხიან, თავფეხიან მოლუსკებს და ჯაგარყბიანებს, ხოლო თანამედროვე ხერხემლიანთაგან — მრგვალპირიანებს, თევზებს, ზოგიერთ ამფიბიას და ძუძუმწოვარს. მრგვალპირიანებს მხოლოდ ცალადი ფარფლები აქვთ (ზურგის და კუდის). თევზებს შორის განასხვავებენ წყვილად და ცალად ფარფლებს. წყვილადია წინა (მკერდის) და უკანა (მუცლის) ფარფლები. მათი ძირითადი ფუნქციაა თევზის მოძრაობის წარმართვა ვერტიკალურ სიბრტყეში (სიღრმის საჭე). ცალადია ზურგის, უკანა გასავლისა და კუდის ფარფლები. ზურგისა და უკანა გასავლის ფარფლები განაპირობენ თევზის მოძრაობის მიმართულების რეგულაციას, თუმცა ისინი ზოგჯერ დამატებით (მაგ. მსხვერპლის მიზიდვის) ფუნქციასაც ასრულებენ. კუდის ფარფლები მოძრაობის ძირითადი ორგანოა. ამფიბიებს შორის ცალადი ფარფლები (ჩონჩხს მოკლებული კანის ნაოჭების სახით), როგორც მუდმივი ან დროებითი წარმონაქმნები, აქვთ წყალში მცხოვრებ ლარვებს, აგრეთვე მოზრდილ კუდიან ამფიბიებს და უკუდო ამფიბიების ლარვებს. ძუძუმწოვართაგან ფარფლები აქვთ ვეშაპისნაირებსა და სირენებს. მათი ცალადი ფარფლები უჩონჩხოა, ხოლო მათ წყვილად ფარფლებს შინაგანი ჩონჩხი აქვთ და ისინი ყველა დანარჩენი ოთხფეხა ხერხემლიანის წინა კიდურების ჰომოლოგიურია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხოველების ანატომია
კატეგორია:თევზების ანატომია
ჩალაყვავილა

**ჩალაყვავილა** () — მცენარეთა გვარი ჩალაყვავილისებრთა ოჯახისა. მოიცავს ორ სახეობას (Butomus umbellatus და Butomus junceus). ერთ-ერთი სახეობა Butomus umbellatus მრავალწლოვანი ბალახია. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში, ძირითადად ზომიერ სარტყელში, ჩრდილოეთ ამერიკაში შეტანილია. იზრდება ჭაობებში, ტბების, წყალსაცავებისა და მდორე მდინარეთა სანაპიროებზე, ბრინჯის ყანებში. საქართველოში გვხვდება ყველგან. ჩალაყვავილას ფესურა მდიდარია სახამებლით, შემწვარი იჭმება; მისგან იღებენ მოყვითალო-თეთრ სახამებლის ფქვილს. ფოთლებს იყენებენ ჭილობებისა და ჩანთების მოსაწნავად. ფესურა, თესლი და ფოთოლი ხალხურ მედიცინაში იხმარება ტკივილის დასაამებელ საშუალებად.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩალაყვავილასებრნი
რეუტი

**რეუტი** () — მდინარე მოლდოვაში. მდინარე სათავეს იღებს სოფელ რედიულ-მარეს სიახლოვეს, მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ორჯერ იცვლის დინებას და სოფელ უსტიასთან ჩაედინება მდინარე დნესტრში. მდინარის საერთო სიგრძე 286 კილომეტრია, ხოლო აუზის ფართობი 7760 კმ².

## იხილეთ აგრეთვე
*მოლდოვის მდინარეების სია

## რესურსები ინეტრნეტში
*რეუტი moldovenii.md-ზე

კატეგორია:მოლდოვის მდინარეები
ნიქოზიის ვენეციური კედლები

250px|მინიატიურა
**ნიქოზიის ვენეციური კედლები** — ისტორიული თავდაცვითი საფორტიფიკაციო ნაგებობა ნიქოზიაში, კვიპროსი. ეს არის ქალაქის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა. კედლების გარშემოწერილობაა 5 კილომეტრია და მოიცავს 11 პენტაგონის ფორმის ბასტიონს. კედლებში ცატანებული იყო სამი კარიბჭე: სან-დომენიკოს, გუილიანის და პროვედიტორეს კარიბჭეები. 

1567 წელს ვენეციელებმა იტალიელ არქიტექტორებს ჯულიო სავორგანოსა და ფრანჩესკო ბარბაროს შეემუშავებინათ ნიქოზიის თავდაცვითი ნაგებობის გეგმა, რომელიც დაიცავდა მოსახლეობას ოსმალეთის იმპერიის შემოსევებისაგან. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Nicosia
* ნიქოზიის კედლები

კატეგორია:კვიპროსის ისტორია
კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია

**კვიპროსის გათავისუფლების ეროვნული ორგანიზაცია** () — კვიპროსელი ბერძნების ორგანიზაცია. დაარსდა 1950-იანი წლების შუა ხანებში. ორგანიზაციის უმთავრესი მიზანი იყო ბრიტანელების განდევნა ქვეყნიდან და კვიპროსის საბერძნეთთან შეერთება (ენოზისი). 1950 წელს გაიმართა პლებისციტი, რომელსაც ბოიკოტი გამოუცხადა თურქულმა თემმა. პლებისციტის მიხედვით ამომრჩეველთა 98 %-მა ხმა მისცა ენოზისს.

ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო საბერძნეთის არმიის გენერალი გეორგიოს გრივასი.  ორგანიზაციამ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ 1959 წელს გამოაცხადა. 1960 წელს კვიპროსმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ამ თვალსაზრისით ორგანიზაციამ ერთ-ერთ მიზანს მიაღწია, ბრიტანელები განდევნა ქვეყნიდან. 

## რესურსები ინტერნეტში
* EOKA (Ethniki Organosis Kyprion Agoniston)

კატეგორია:კვიპროსის ისტორია
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ბულგარეთ-თურქეთის ურთიერთობები

**ბულგარეთ-თურქეთის ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ბულგარეთს  შორის. ბულგარეთს აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში  და გენერალური საკონსულო სტამბულსა და ედირნეში. ასევე მოქმედებს კანცელარია ბურსაში.  ბულგარეთში კი მოქმედებს სალეჩო სოფიაში და ორი გენერალური საკონსულო პლოვდივსა და ბურგასში. ორივე ქვეყანა არის ნატოს წევრი. ბულგარეთი ევროპის კავშირის წევრი, ხოლო თურქეთი კანდიდატია. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Turkish embassy in Sofia 
* Bulgarian embassies in Turkey
* Turkish Ministry of Foreign Affairs about relations with Bulgaria

კატეგორია:თურქეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:ბულგარეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
თურქეთ-ხორვატიის ურთიერთობები

**თურქეთ-ხორვატიის ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ხორვატიას  შორის. ხორვატიას აქვს საელჩო თურქეთში ანკარაში  და გენერალური საკონსულო სტამბულსა და იზმირში.  ხორვატიაში კი მოქმედებს საელჩო ზაგრებში. ორივე ქვეყანა არის ნატოსა და ევროსაბჭოს წევრი. ხორვატია ევროპის კავშირის წევრი, ხოლო თურქეთი კანდიდატია. 

თურქეთმა 1991 წელს აღიარა ხორვატიის დამოუკიდებლობა. დიპლომატიური კავშირი კი დაამყარეს 1992 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* List of international treaties and acts signed between Croatia and Turkey 
* Turkey´s Political Relations with Croatia / Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs

კატეგორია:თურქეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:ხორვატიის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
თურქეთ-საბერძნეთის ურთიერთობები

**თურქეთ-საბერძნეთის ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და საბერძნეთს შორის. 1821 წლიდან თურქეთმა და საბერძნეთმა მძიმე ურთიერთობები გამოიარეს. იყო დაპირისპირებაც და შერიგებაც. ქვეყნებს შორის გაიმართა ოთხი ძირითადი ომი: საბერძნეთ-თურქეთის პირველი ომი (1897), ბალკანეთის პირველი ომი (1912-1913 წწ.), პირველი მსოფლიო ომი (1914-1918 წწ.) და თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის. 

თურქეთში მოქმედებს საბერძნეთის საელჩო ანკარაში, სამი გენერალური საკონსულო იზმირში, ედირნესა და სტამბოლში.  საბერძნეთში მოქმედებს თურქეთის საელჩო ათენში და სამი გენერალური საკონსულო თესალონიკში, კომოტინში და როდოსში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Turkish PM on landmark Greek trip
*Greece-Turkey boundary study by Florida State University, College of Law 
*Greece's Shifting Position on Turkish Accession to the EU Before and After Helsinki (1999)
*Turkish Ministry of Foreign Affairs about the relations with Greece
*Greek Ministry of Foreign Affairs about the relations with Turkey 

კატეგორია:თურქეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:საბერძნეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
ფარფლფეხიანები

**ფარფლფეხიანები** (), ასევე ცნობილი, როგორც **სელაპები** — წყლის ძუძუმწოვრების ჯგუფი. მათი სხეული თითისტარისებურია. უმეტესობა შემოსილია უხეში ფაცახით. თივთიკი არა აქვთ. კუდი მოკლეა. ხუთთითიანი კიდურები ფარფლებადაა გარდაქმნილი. ზოგის კანქვეშა  ცხიმის სისქე 8 სმ აღწევს. აქვთ 18-იდან (მორჟები) 38-მდე (ყურებიანი სელაპები) კბილი, მძლავრი  ეშვები, კარგად განვითარებული თავის ტვინი. ფარფლფეხიანები წყალში კარგად ხედავენ, გრძნობენ ბგერებსა და სუნს. ნესტოები იხსნება მხოლოდ ამოსუნთქვისა და ჩასუნთქვის დროს. ფარფლფეხიანებს ხანგრძლივად შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა. წყალში საკმაოდ სწრაფად, ხოლო ხმელეთზე მოუხეშავად მოძრაობენ. იკვებებიან თევზებით, მოლუსკებით, კიბოსნაირებით და სხვა. ყვინთვის დროს პულსი კლებულობს (წუთში  55—180-იდან 4—15-მდე). სხეულის ტემპერატურაა 36—37°C. ფარფლფეხიანები უფრო მეტ დროს წყალში ატარებენ, დროდადრო  ზედაპირზე ამოტივტივდებიან ან ნაპირზე გამოდიან დასასვენებლად. განსაკუთრებით გამრავლების დროს, დედალი სელაპები, ზღვის კატები და ზოგიერთი სხვა ფარფლფეხიანები სქესობრივად მწიფდებიან 3 წლისა, მორჟი — 6 წლისა. მამლები კი ერთი წლის დაგვიანებით აღწევენ სქესობრივ სიმწიფეს. მაკეობა გრძელდება 8—12 თვემდე. შობენ ერთ (იშვიათად ორ) ნაშიერს. რძე დაახლოებით 36—52%-მდე ცხიმს შეიცავს. ფარფლფეხიანები მეტწილად გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროს ცივი და ზომიერი სარტყლების ზღვებში. თითო სახეობა მოიპოვება  კასპიის ზღვაში, ბაიკალის, ლადოგისა და საიმის ტბებში. ფარფლფეხიანების უმრავლებობა ხროვად ცხოვრობს და ყინულოვან სანაპიროებზე ქმნის საკმაოდ ფართო საწოლარებს.

ერთიანდებიან 20 გვარსა და 3 ოჯახში (მორჟისებრნი, ყურებიანი სელაპები და ნამდვილი სელაპები). მრავალ მათგანს სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. ხმელთაშუა ზღვაში  ბინადრობს თეთრმუცელა სელაპი, რომელიც ზოგჯერ შავ ზღვაში შედის და იშვიათად საქართველოს სანაპიროსთანაც გვხვდება. იგი მცირერიცხოვანი და გადაშენების გზაზე მდგომი სახეობაა, შეტანილია „წითელ წიგნში“.

ნამდვილ სელაპებს (Phocidae) ყურის ნიჟარები არ გააჩნიათ, მათი ორივე წყვილი კიდური გარდაქმნილია ფარფლებად და ბრჭყალებით ბოლოვდება. უკანა ფარფლები უკნისაკენაა მიმართული და წყალში სამოძრაო აპარატს წარმოადგენს. აერთიანებს 12 გვარის 20-მდე სახეობას. ფართოდ არიან გავრცელებული; განსაკუთრებით ბევრია პოლარული წრის განედებში.

ყურებიან სელაპებს (Otariidae) ყურის პატარა ნიჟარები აქვთ, მათი წინა ფარფლები მოკლებულია ბრჭყალებს, უკანა ფარფლები წინისაკენ მოიკეცება და, ისე როგორც წინა ფარფლები, წარმოადგენს სხეულის საყრდენს ხმელეთზე მოძრაობისას. გავრცელებული არიან ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მხოლოდ წყნარ ოკეანეში, სამხრეთში — ყველა ოკეანეში. მათ განეკუთვნება ზღვის ლომები (5 გვარი 5 სახეობით) და ზღვის კატები (2 გვარის 6 ან 9 სახეობა).

## ლიტერატურა
*
ვილნიუსი-კლაიპედის რკინიგზა

thumb|რკინიგზის რუკა
[thumb|[ვილნიუსის რკინიგზის სადგური]]
**ვილნიუსი-კლაიპედის რკინიგზა** () — ერთ-ერთი მთავარი ადგილობრივი რკინიგზა ლიეტუვაში. რკინიგზა ლიეტუვის დედაქალაქ ვილნიუსს ქვეყნის უდიდეს ზღვისპირა ქალაქ კლაიპედასთან აკავშირებს.

აღნიშნულ მარშრუტზე მატარებლები დღის განმავლობაში 3 რეისს ასრულებენ.

## სადგურები
* ვილნიუსის რკინიგზის სადგური
* კაიშიადორისის რკინიგზის სადგური
* იონავის რკინიგზის სადგური
* კედაინიაის რკინიგზის სადგური
* რადვილიშკისის რკინიგზის სადგური
* შიაულიაის რკინიგზის სადგური
* ტელშიაის რკინიგზის სადგური
* პლუნგეს რკინიგზის სადგური
* კრეტინგის რკინიგზის სადგური
* გირულიაის რკინიგზის სადგური
* კლაიპედის რკინიგზის სადგური

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის რკინიგზა
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი ევროპაში
ბოსნია და ჰერცეგოვინა-თურქეთის ურთიერთობები

**ბოსნია და ჰერცეგოვინა-თურქეთის ურთიერთობები** — წარმოადგენს ურთიერთობებს თურქეთსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინას შორის. იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ თურქეთმა 1992 წლის 6 თებერვალს აღიარა ბოსნია და ჰერცეგოვინის დამოუკიდებლობა.  ქვეყნებს შორის დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1992 წლის 29 აგვისტოს. ბოსნია და ჰერცეგოვინას აქვს ორი საელჩო თურქეთში ანკარაში და იზმირში და საკონსულო სტამბოლში. ბოსნია და ჰერცეგოვინაში კი მოქმედებს სალეჩო სარაევოში და საკონსულო მოსტარში.

1995 წელს თურქეთის პრეზიდენტი სულეიმან დემირელი იყო შუამავალი ბოსნია და ჰერცეგოვინას და ხორვატიას შორის სპლიტის ხელშეკრულების ხელმოწერის დროს.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
ვილნიუსი-კაუნასის რკინიგზა

[thumb|[ვილნიუსის რკინიგზის სადგური]]
[thumb|[კაუნასის რკინიგზის სადგური]]
**ვილნიუსი-კაუნასის რკინიგზა** () — ერთ-ერთი მთავარი ადგილობრივი რკინიგზა ლიეტუვაში. რკინიგზა ლიეტუვის დედაქალაქ ვილნიუსს ქვეყნის სიდიდით მეორე ქალაქ კაუნასთან აკავშირებს.

რკინიგზის მშენებლობა დაიწყო 1859 წელს და დასრულდა 1862 წელს.

## სარკინიგზო კატასტროფა
1975 წლის 4 აპრილს ვილნიუსი-კაუნასის სარკინიგზო ავარიის დროს 20 ადამიანი დაიღუპა და 80 დაშავდა.

## სადგურები
* ვილნიუსის რკინიგზის სადგური
* პანერიაის რკინიგზის სადგური
* ლენტვარისის რკინიგზის სადგური
* ვევისის რკინიგზის სადგური
* ჟასლიაის რკინიგზის სადგური
* კაიშიადორისის რკინიგზის სადგური
* პრავიენიშკესის რკინიგზის სადგური
* პალემონასის რკინიგზის სადგური
* კაუნასის რკინიგზის სადგური

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის რკინიგზა
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი ევროპაში
Europa Universalis IV

***Europa Universalis IV*** — სტრატეგიული ვიდეო თამაში „Europa Universalis“ სერიიდან, რომელიც შექმნილია Paradox Development Studio-ის მიერ და გამოქვეყნებულია Paradox Interactive-ს მიერ. თამაში გამოვიდა 2013 წლის 13 აგვისტოს.

თამაშში მოქმედება მიმდინარეობს ადრეულ თანამედროვე პერიოდში, 1444 წლის 11 ნოემბრიდან 1821 წლის 2 იანვრამდე.

## გეიმპლეი 
Europa Univeralis IV-ის მოქმედება ხდება შეზღუდულ დროში, 1444 წლიდან 1821 წლამდე. მოთამაშემ უნდა შეარჩიოს საწყისი დრო და დაიწყოს თამაში თითქმის ყველა ქვეყანად რომელიც მაშინ არსებობდა. ყველა დედამიწის გეორგრაფიული ადგილი შეიძლება იყოს მფლბელობაში, ასევე შეიძლება მისი დაპყრობა და კოლონიზაცია, რამდენიმე შეზღუდვებით - უდაბნოები, ჯუნგლები, ან ტუნდრა, ეს ადგილები ითვლება დაუსახლებლად.

## მოდები
გარდა ოფიციალური დამატებებისა, ასევე უფასოდ ხელმისაწვდომი არის მესამე მხარის მიერ შექმნილი მოდები. მათი უმეტესობა განთავსებულია Steam Workshop-ზე. მოდების საშუალებით შესალებელია სხვადასხვა ახალი მახასიათებლების დამატება და ამოღება/გაუქმება.

## შემუშავება
შემუშავება დაიწყო 2011 წელს. 2012 წლის ნოემბერში გაჩნდა შემქმნელთა პირველი დღიური, რომელიც მოგვითხრობდა თამაშის შესახებ. ყოველ კვირეულად გამოდიოდა შემქმნელების ახალი დღიური, რომელთა საერთო რაოდენობა 47-მდე აღწევვს. 2013 წელს დეველოპერებმა გულშემატკივრებს სთხოვებს დახმარებოდათ მათ თავიანთი მეგობრების მოზიდვაში და შედეგად მიიღებდნენ ჯილდოს, მათ შორის თამაშის ბეტა ვერსიას.

## შეფასებები
„Europa Universalis IV“ დადებითად მიიღო სათამაშო პრესამ. საერთო განხილვის საიტ Metacritic-ზე ფლობს 100-დან 87 ქულას. კრიტიკოსებმა ძირითადად შეაქეს მისი ახალი მექანიკა და გრაფიკა..  

თამაშმა 2013 წელს პოლონური საიტ „gikz.pl“-ისგან მიიღო „წლის თამაშის“ ჯილდო. ასევე მიენიჭა „საუკეთესო სტრატეგიისა“ და „საუკეთესო ისტორიული თამაშის“ ტიტული სხვადასხვა გამოცემისგან.

## გაყიდვები 
2014 წლის მონაცემით, გაიყიდა თამაშის 300,000 ეგზემპლიაერი. 2016 წელს Steam-ზე დარეგისტრირებული იყო დაახლოებით 900,000-მდე მომხმარებელი, ხოლო 2016 წლის 21 ივნისის მონაცემით, გაყიდვების სრული რაოდენობა 1 მილიონ ასლს გაუტოლდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი
*დეველოპერის დღიურის არქივი
*თამაშის ვიკი 

## სქოლიო 
კატეგორია:2013 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:გრანდ სტრატეგიის თამაშები
კატეგორია:მმართველობის სიმულატორები
კატეგორია:რეალური დროის სტრატეგიის თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების გაგრძელებები
კატეგორია:XV საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:XVI საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:XVII საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:XVIII საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:XIX საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:რუსეთში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები დამატებებით
კატეგორია:ისლამი მხატვრულ ლიტერატურაში
კატეგორია:Paradox Interactive-ის თამაშები
კატეგორია:Windows-ის თამაშები
კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები
კატეგორია:Linux-ის თამაშები
კატეგორია:Steam Workshop-ის თამაშები
კატეგორია:შვედეთში შემუშავებული ვიდეო თამაშები
ჯან იუჯელი

**ჯან იუჯელი** (; დ. 1926, სტამბოლი — გ. 12 აგვისტო, 1999, დატჩა) —  XX საუკუნის თურქი პოეტი და მთარგმნელი, ჟურნალისტი.

მამამისი ჰასან ალი იუჯელი 1938-1946 წლებში თურქეთის განათლების მინისტრი იყო. მან გაატარა რამდენიმე მნიშვნელოვანი რეფორმა თურქეთის განათლების სისტემაში და იყო პირველი სასოფლო სკოლის დამაარსებელი. მამის მინისტრად დანიშვნის გამო ჯან იუჯელი 10 წლის ასაკში ოჯახთან ერთად ანკარაში გადავიდა საცხოვრებლად. ამ ასაკში დაწერა თავისი პირველი ლექსი.

სწავლობდა ანკარის უნივერსიტეტის ენისა და ისტორიის ფაკულტეტზე. სადაც შეისწავლა ბერძნული და ლათინური ენები. ახალგაზრდობაში დაინტერესდა მარქსიზმით, შვილის ეს გადაწყვეტილება არ მოეწონა მამმისს და სასწავლებლად გააგზავნა ლონდონში.

თურქეთში დაბრუნდა 1953 წელს. გაიწვიეს არმიაში და იბრძოდა კორეის ომში. ომიდან დაბრუნების შემდეგ ეწეოდა მთარგმნელობით საქმიანობას. მეუღლესთან ერთად გაემგზავრა ლონდონში, მუშაობდა თარჯიმნად რამდენიმე საელჩოში და BBC-ის რადიოარხის ახალი ამბების თურქულენოვან განყოფილებაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში მიეძალა ალკოჰოლს, რის გამოც ხშირად უწევდა სამსახურის გაცდენა.  საბოლოო ჯამში სამსახურის გარეშე დარჩა. თურქეთში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ქალაქ მარმარისის ტურისტულ სააგენტოში. მალევე გახდა თურქეთის შრომის პარტიის წევრი. 1971 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ახალმა ხელისუფლებამ პარტიის მოქმედება აკრძალა და მისი წევრები, მათ შორის ჯან იუჯელიც დააპატიმრეს. გაატავისუფლეს 1974 წელს ამნისტიის შედეგად.

გარდაიცვალა 1999 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია
* მოკლე ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
აჰმედ ადნან საიგუნი

thumb|right|ძეგლი ანკარაში
**აჰმედ ადნან საიგუნი** (; დ. 7 სექტემბერი, 1907, იზმირი — გ. 6 იანვარი, 1991, სტამბოლი) — თურქი კომპოზიტორი, მუსიკათმცოდნე და პედაგოგი, ეროვნული მუსიკალური სკოლის ერთ-ერთი დამაარსებელი, პირველი თურქული ნაციონალური ოპერის ავტორი.

დაიბადა 1907 წელს იზმირში, მათემატიკის მასწავლებლის ოჯახში. 1928-1931 წლებში სწავლობდა პარიზში. 1934-1935 წლებში ხელმძღვანელობდა პრეზიდენტის ორკესტრს. 1936 წლიდან სტამბოლის კონსერვატორიის პედაგოგია. ამავე წელს ბელა ბარტოკთან ერთად იმოგზაურა ანატოლიაში და შეაგროვა ხალხური სიმღერები.

გარდაიცვალა 1991 წელს. ამავე წელს თურქეთში გამოუშვეს ვერცხლის მონეტა საიგუნის გამოსახულებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* აჰმედ ადნან საიგუნის ბიოგრაფია
* აჰმედ ადნან საიგუნის ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:თურქი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
Zoboomafoo

**Zoboomafoo** () — ამერიკული საგანმანათლებლო საბავშვო სატელევიზიო სერიალი სკოლამდელი ასაკისთვის; პიონერი თანამედროვე საგანმანათლებლო სატელევიზიო სტანდარტის შექმნაში, აერთიანებს რა შემეცნებით და გასართობ თემებს. სეზამის ქუჩა კარგად ცნობილია მისი მაპეტ-გმირებით, რომელიც თოჯინების მხატვარმა ჯიმ ჰენსონმა შექმნა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Zoboomafoo.org 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკული ტელესერიალები
კატეგორია:საბავშვო შემეცნებითი ტელესერიალები
კატეგორია:ტელესერიალები ანბანის მიხედვით
ნევინ ჩოქაი

250px|მინიატიურა
**ნევინ ჩოქაი** (; დ. 1930 — გ. 24 ივლისი, 2012, სტამბოლი) — თურქი მხატვარი.

1947–1954 წლებში სწავლობდა სახვითი ხელოვნების ეროვნულ აკადემიაში. 1950-იან წლებში მღეროდა ფოლკლორულ ანსამბლში. პირველი პერსონალური გამოფენა გამართა 1953  წელს. 1954 წიდან ფერწერაშია.

1979 წელს მიიწვიეს ნიდერლანდში. მისი ნამუშევრები გამოფინეს ჰააგაში, დევენტერში, როტერდამში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი , , , 

კატეგორია:თურქი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
მიმარ ქემალედინი

**მიმარ ქემალედინი** (; დ. 1870 — გ. 1927) — თურქი არქიტექტორი. მოღვაწეობდა გვიანი ოსმალეთის იმპერიისა და ადრეული თურქეთის რესპუბლიკის პერიოდში. ითვლება პირველი თურქული ეროვნული არქიტექტურული სტილის შემქმნელად. 

დაიბადა კონსტანტინოპოლში საზღვაო ოფიცრის ოჯახში. სკოლის დასრულების შემდეგ მიიღო უმაღლესი ტექნიკური განათლება და გახდა გერმანელი არქიტექტორის ავგუსტ იაჰმუნდის დამხმარე. 4 წელიწადში გახსნა საკუთარი არქიტექტურული ბიურო. 1895 წელს სულთან აბდულ-ჰამიდ II-ის დახმარებით გაემგზავრა სტაჟირებაზე ბერლინში.

გარდაიცვალა 1927 წელს. 2009 წელს ეროვნულმა ბანკმა გამოუშვა 20 ლირის ნომინალის ქაღალდის კუპიურა, რომლის რევერსზეც გამოსახულია მიმარ ქემალედინი.  

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ტივატის აეროპორტი

**ტივატის აეროპორტი** (, *Aerodrom Tivat*) (კოდები IATA: **TIV**, ICAO: **LYTV**) — მონტენეგროს სანაპირო ზოლის ქალაქ ტივატის საერთაშორისო აეროპორტი. აეროპორტი ტივატის ცენტრიდან სამხრეით 3 კილომეტრში მდებარეობს. 

მონტენეგროს ორი საერთაშორისო აეროპორტიდან 910,533 მგზავრით ეს ყველაზე დატვირთულია. მერე აეროპორტია პოდგორიცის აეროპორტი რომელიც წელიწადში დაახლოებით 0,4 მილიონ კლიენტს ეხმარება. მგზავრთა ნაკადი დამოკიდებული ტურისტულ სეზონებზე, მათი 80% ემთხვევა ტურისტული სეზონის პიკს (ივნისი–აგვისტო). 2013–ში 19,7%–იანი, ხოლო 2014–ში 4,95%–ანი ზრდით რეგიონის ყველაზე სწრაფად მზარდი აეროპორტია. 

## სტატისტიკა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:მონტენეგროს აეროპორტები
ტიტი

**ტიტი** — ძველი ეგვიპტის დედოფალი მეოცე დინასტიიდან, ახალი სამეფოს პერიოდის დროს. ტიტი ეგვიპტის ფარაონის რამსეს III-ის მეუღლე იყო.
## რესურსები ინტერნეტში 
* ეგვიპტის მეოცე დინასტია

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:ეგვიპტის მეოცე დინასტიის დედოფლები
რიფათ ილგაზი

**რიფათ ილგაზი** (; დ. 7 მაისი, 1911, კასთამონუ — გ. 7 ივლისი, 1993, სტამბოლი) — თურქი მწერალი და პოეტი. რომანებისა და ზღაპრების ავტორი. განსაკუთრებული წარმატება მოუტანა რომანმა „აღმაშფოთებელი კლასი“. რიფათ ილგაზი ბევრი ლიტერატურული ნაშრომის ავტორია. წერდა ლექსებს, იუმორისტულ ნაწარმოებებს, რომანებსა და საბავშვო წიგნებს. ერთი პერიოდი აკრძალული იყო და გაყიდვებიდან ამოირეს მისი რომანი „ბნელი ღამე“, თუმცა 2004 წელს თურქეთის განათლების სამინისტროს მიერ რეკომენდებულ 100 გამოცემაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქი მწერლები
კატეგორია:თურქი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტუია (დედოფალი)

**ტუია** — ძველი ეგვიპტის დედოფალი მეცხრამეტე დინასტიიდან, ახალი სამეფოს პერიოდის დროს. ტუია ეგვიპტის ფარაონის სეთი I-ის მეუღლე იყო, ასევე რამსეს II-ის და ტიას დედა, ტუია შესაძლოა ჰენუტმირეს დედაც იყო.
## რესურსები ინტერნეტში 
* ეგვიპტის მეცხრამეტე დინასტია

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:ეგვიპტის მეცხრამეტე დინასტიის დედოფლები
აივაინი

**აივაინი** () — მღვიმე სოფელ აივაში, ბურსის პროვინცია, თურქეთი. სახელწოდება მომდინარეობს სოფელ აივადან. გამოქავაბულს ორი შესასვლელი აქვს. ერთ-ერთი შესასვლელი მდებარეობს სოფელ აივაში, მეორე კი — დოჯანალანში. დოჯანალანის შესასვლელი საკმაოდ ციცაბოა. მღვიმე თითქმის ჰორიზონტალურია. გამოქვაბულში მდებარეობს რამდენიმე პატარა ტბა და გაედინება მდინარე ქარადონლუ. 

მღვიმეში არის სტალაგმიტები და სტალაქტიტები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* აივაინის მღვიმე

კატეგორია:თურქეთის გეოგრაფია
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
ავშა

250px|მინიატიურა|კ. ავშას მდებარეობა რუკაზე
**ავშა** () — კუნძული მარმარილოს ზღვაში. ადმინისტრაციულად შედის ბალიქესირის პროვინციის შემადგენლობაში. კუნძული საკმაოდ პოპულარული ადგილია შიდა ტურიზმისათვის. განსაკუთრებით ბევრი ტურისტი ჩადის სტამბულიდან. კუნძულის მოსახლეობა ბოლო აღწერების მიხედვით 2 527-ია, თუმცა სეზონზე ვიზიტორთა რაოდენობა 40-50 ათასამდე იზრდება. კუნძულზე ჩასვლა ძირითადად შესაძლებელია სტამბულიდან, მუშაობს ბორანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2000

**ევროპის მე-11 საფეხბურთო ჩემპიონატი** (; ; ), ხშირად უბრალოდ **ევრო 2000**, ჩატარდა ბელგიასა და ნიდერლანდებში, 2004 წლის 10 ივნისიდან 2 ივლისამდე. ეს იყო პირველი ჩემპიონატი, რომელსაც ორმა ქვეყანამ უმასპინძლა. გამარჯვებული გახდა მოქმედი მსოფლიოს ჩემპიონი საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები. ტურნირის ოფიციალური ბურთი დაამზადა კომპანია Adidas-მა. ბურთს Adidas Terrestra Silverstream ეწოდებოდა.

ტურნირის ფინალურ ეტაპზე მთლიანად 16 გუნდი მონაწილეობდა. ბელგიისა და ნიდერლანდების ნაკრებები მასპინძლის რანგით ავტომატურად იყვნენ დაშვებული ტურნირზე. დარჩენილი 13 გუნდი გამოვლინდა საკვალიფიკაციო მატჩების შედეგად, რომლებიც 1998 წელს დაიწყო.

## ჯგუფური ეტაპი
#### ჯგუფი A
thumb|325px|მონაწილეეთა რუკა

მინი|ჩემპიონატის სტადიონები

#### ჯგუფი B
#### ჯგუფი C
#### ჯგუფი D
## პლეი-ოფის ეტაპი
#### მეოთხედფინალები
----

----

----

#### ნახევარფინალები
----

#### ფინალი
მინი|ფინალური მატჩის წინ

## თილისმა
ტურნირის ოფიციალური თილისმა იყო ბენელაკი, (ბენილუქსის კალამბური). ეს იყო სანახევროდ ლომი, სანახევროდ ეშმაკი, რომლის თმები გადაწყვეტილი იყო მასპინძელი ქვეყნების ეროვნულ ფერებში. ლომი არის ნიდერლანდის, ხოლო ეშმაკი — ბელგიის ნაკრების იმსბოლო (აქედან მისი მეტსახელი — წითელი ეშმაკები).

## რესურსები ინტერნეტში 
* UEFA Euro 2000 history at Union of European Football Associations
* UEFA Euro 2000 coverage at BBC Sport
* Official website (archived)      

## სქოლიო
2000
ციკლოპისებრნი

**ციკლოპისებრნი** () — უხერხემლოთა ოჯახი ნიჩაბფეხიანთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 — 5,5 მმ აღწევს. აქვთ კენტი შუბლის თვალაკი, მოკლე ანტენულები, ერთთტოტიანი ანტენები, რომელთა მეშვეობითაც ცურავენ, თავმკერდზე გრძელი მუცელი. გული არ გააჩნიათ. ციკლოპისებრთა ოჯახის 250-მდე სახეობა გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. ბინადრობენ უმთავრესად მტკნარი წყალსატევების ფსკერთან. იკვებებიან უმარტივესებით, ციბრუტელებით, პატარ-პატარა კიბოებით. ციკლოპისებრნი თავის მხრივ თევზებისა და მათი ლიფსიტების საკვებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნიჩაბფეხიანები
ბეიაზითის მოედანი

[250px|მინიატიურა|[სტამბოლის უნივერსიტეტის მთავარი შესასვლელი მოედანზე. ]]
**ბეიაზითის მოედანი** () — მოედანი სტამბოლის ისტორიულ ნაწილში.  მოედანზე მდებარეობს სტამბოლის უნივერსიტეტის მთავარი შესასვლელი, ბაიაზითის მეჩეთი და დიდი ბაზრის ჭიშკარი.

მოედანი მდებარეობს ძველი ბიზანტიური ხარების მოედნის ადგილზე, რომელიც ააგეს 393 წელს იმპერატორი თეოდოსიუს I დიდის მმართველობის დროს. თანამედროვე მოედანმა სახელწოდება მიიღო ბაიაზითის მეჩეთის მიხედვით, რომელიც ააშენეს სულთან ბაიაზიდ II-ის მართველობის დროს 1500-1506 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბეიაზითის მედანი 
* მოედანი WikiMAPIA-ზე

კატეგორია:სტამბოლი
აქთაუს საერთაშორისო აეროპორტი

**აქთაუს საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **SCO**, ICAO: **UATE**) — საერთაშორისო აეროპორტი ყაზახეთში. აქთაუს აეროპორტი 1983 წელს სსრკ-ის დაშლის შემდეგ გაიხსნა და შევჩენკო-ცენტრალის სახელს ატარებდა. მდებარეობს ქალაქ აქთაუდან ჩრდილო-დასავლეთით 21 კმ-ში. აეროპორტი წარმოადგენს SCAT-ის ჰაბს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
აქტობეს საერთაშორისო აეროპორტი

**აქტობეს საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **AKX**, ICAO: **UATT**) — საერთაშორისო აეროპორტი ყაზახეთში. მდებარეობს ქალაქ აქტობედან სამხრეთ-დასავლეთით 1.5 კმ-ში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
ალმათის საერთაშორისო აეროპორტი

**ალმათის საერთაშორისო აეროპორტი** () (IATA: **ALA**, ICAO: **UAAA**) — უდიდესი საერთაშორისო აეროპორტი ყაზახეთში. მდებარეობს ქალაქ ალმათიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 15 კმ-ში. აეროპორტი წარმოადგენს Air Astana-ს, SCAT-ისა და Bek Air-ის ჰაბს. 2012 წელს მგზავრების რაოდენობამ 4 003 004 კაცი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ყაზახეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები