მალაიის საგანგებო მდგომარეობა

**მალაიის საგანგებო მდგომარეობა** — ანტიბრიტანული ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომი (1948-1960). ეს იყო პარტიზანული ომი, რომელიც მიმდინარეობდა ბრიტანეთის მალაიაში, მალაიის ეროვნული განმათავისუფლებელი არმიის (MNLA) დამოუკიდებლობის მომხრე კომუნისტ მებრძოლებსა და ბრიტანეთის იმპერიისა და თანამეგობრობის სამხედრო ძალებს შორის. 
კომუნისტები იბრძოდნენ ბრიტანეთის იმპერიისგან მალაიას დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად და სოციალისტური ეკონომიკის დასამკვიდრებლად, ხოლო თანამეგობრობის ძალები იბრძოდნენ კომუნიზმთან საბრძოლველად და ბრიტანეთის ეკონომიკური და კოლონიური ინტერესების დასაცავად.კონფლიქტს მალაიის ეროვნულმა განმათავისუფლებელმა არმიამ უწოდა „ანტიბრიტანული ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომი“, მაგრამ ბრიტანელებისთვის ეს იყო „საგანგებო შემთხვევა“, რადგან ლონდონში დაფუძნებული სადაზღვეო კომპანიები არ გადაიხდიან ფულს სამოქალაქო ომების შემთხვევაში. 

1948 წლის 17 ივნისს პლანტაციებზე თავდასხმების შემდეგ ბრიტანეთმა მალაიაში გამოაცხადა საგანგებო მდგომარეობა, რაც თავის მხრივ საპასუხო შეტევა იყო მემარცხენე აქტივისტების მკვლელობისთვის. მალაიის კომუნისტური პარტიის (MCP) ლიდერი ჩინ პენგი და მისი მოკავშირეები გაიქცნენ ჯუნგლებში და შექმნეს ეროვნული განმათავისუფლებელი არმია ბრიტანეთის კოლონიალური მმართველობის წინააღმდეგ ომის საწარმოებლად. არმიის ბევრი მებრძოლი იყო მალაიის სახალხო ანტი-იაპონური არმიის (MPAJA) ვეტერანი, კომუნისტური პარტიზანული არმია, რომელიც ადრე გაწვრთნილი, შეიარაღებული და დაფინანსებული იყო ბრიტანელების მიერ მეორე მსოფლიო ომის დროს იაპონიის წინააღმდეგ საბრძოლველად. კომუნისტებმა მიიღეს მხარდაჭერა მშვიდობიანი მოსახლეობის დიდი რაოდენობისგან, ძირითადად, ჩინეთის საზოგადოებისგან.

ჯუნგლების ბაზების სერიის შექმნის შემდეგ მალაიის ეროვნული განმათავისუფლებელი არმიამ დაიწყო ბრიტანული კოლონიური პოლიციისა და სამხედრო ობიექტების დარბევა. არმიის მებრძოლები მაღაროებს, პლანტაციებსა და მატარებლებს თავს დაესხნენ, რათა ბრიტანეთის ოკუპაცია დაესრულებინათ და მოეპოვებინათ დამოუკიდებლობა მალაიასთვის. ბრიტანელები ცდილობდნენ არმიის მიერ გადამწვარი მიწის შედეგად გამოწვეული შიმშილი მოეკლათ საკვების რაციონირების გზის, პირუტყვის დახოცვისა და ჰერბიციდის ნარინჯისფერი ჰაერის შესხურების გზით. ბრიტანეთის მცდელობები კომუნისტების წინააღმდეგ მოიცავდა შეუიარაღებელი სოფლის მოსახლეობის მკვლელობებს, რაც არღვევდა ჟენევის კონვენციას. ყველაზე სამარცხვინო მაგალითია ბატანგ კალის ხოცვა-ჟლეტა, რომელსაც ბრიტანულმა პრესამ მოიხსენიებდა როგორც „ბრიტანეთის ხოცვა-ჟლეტა“. ბრიგსის გეგმის მიხედვით მათ იძულებით გადაასახლეს 400,000-დან ერთ მილიონამდე მშვიდობიანი მოქალაქე საკონცენტრაციო ბანაკებში, რომლებსაც ბრიტანელები უწოდებდნენ, როგორც „ახალ სოფლებს“.  ორანგ ასლის ბევრი ძირძველი თემი ასევე გამიზნული იყო ინტერნირებისთვის, რადგან ბრიტანელებს სჯეროდათ, რომ ისინი მხარს უჭერდნენ კომუნისტებს. კომუნისტების რწმენამ კლასობრივი ცნობიერებისა და როგორც ეთნიკური, ისე გენდერული თანასწორობის მიმართ, შთააგონა ბევრი ქალი და მკვიდრი ხალხი, შეერთებოდნენ როგორც მალაიის ეროვნულ განმათავისუფლებელ არმიას, ასევე მის ფარულ მიწოდების ქსელს Min Yuen-ს.

მიუხედავად იმისა, რომ საგანგებო მდგომარეობა გამოცხადდა 1960 წელს, კომუნისტმა ლიდერმა ჩინ პენგმა 1967 წელს განაახლა აჯანყება მალაიზიის მთავრობის წინააღმდეგ. ამბოხების ეს მეორე ეტაპი გაგრძელდა 1989 წლამდე.

ბევრი კოლონიური დოკუმენტი, რომელიც შესაძლოა ეხებოდა მალაიაში ბრიტანეთის სისასტიკეს, ან გაანადგურეს ან დამალეს ბრიტანეთის კოლონიალურმა ხელისუფლებამ, როგორც ოპერაცია მემკვიდრეობის (Legacy) ნაწილი. ამ დოკუმენტების კვალი ხელახლა აღმოაჩინეს 2011 წელს სასამართლო პროცესის დროს, რომელშიც მონაწილეობდნენ ბრიტანელი სამხედროების მიერ მაუ მაუს აჯანყების დროს წამების შედეგად დაზარალებულნი.

## სქოლიო
კატეგორია:საგანგებო მდგომარეობა
კატეგორია:ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ომი