ჟან კალმანი

მინი|ჟან კალმანი
**ჟან ლუიზ კალმანი** (დ. 21 თებერვალი, 1875 — გ. 4 აგვისტო, 1997) — ფრანგი ცენტენარიანელი. დოკუმენტირებული სიცოცხლის ხანგრძლივობით — 122 წელი და 164 დღე, კალმანი არის ისტორიაში ყველაზე ხანდაზმული ადამიანი, ვისი ასაკიც დადასტურებულია.  ჟანის ზოგიერთ ახლო ოჯახის წევრსაც ჰქონდა საშუალოზე მაღალი სიცოცხლის ხანგრძლივობა. ფრანსუა კალმანმა (1865–1962), ჟან ლუიზის უფროსმა ძმამ, იცოცხლა 97 წლამდე; მამამ, ნიკოლამ (1837–1931), იცოცხლა 93 წლამდე, ხოლო დედამ, მარგერიტ ჟილმა (1838–1924), იცოცხლა 86 წლამდე. 

შვიდი წლის ასაკიდან პირველ ზიარებამდე, კალმანი არლში ქალბატონ ბენეტის საეკლესიო დაწყებით სკოლაში დადიოდა, შემდეგ კი ადგილობრივ კოლეჯში (საშუალო სკოლა), რომელიც 16 წლის ასაკში ბრევე კლასიკის დიპლომით დაამთავრა. კითხვაზე, თუ როგორი იყო ჟანის ყოველდღიური რუტინა დაწყებით სკოლაში, კალმანმა უპასუხა, რომ „როდესაც ახალგაზრდა ხარ, დგები დილის რვა საათზე“. მყარი საუზმის ნაცვლად, ახალგაზრდა ჟანი მიირთმევდა ან რძიან ყავას, ან ცხელ შოკოლადს, ხოლო შუადღისას მამამისს სკოლიდან მიჰყავდა სახლში სადილად, სანამ შუადღეს კალმანი გაკვეთილებზე დაბრუნდებოდა. მომდევნო წლებში კვლავ მშობლებთან ერთად ცხოვრობდა, ელოდებოდა გათხოვებას, ხატავდა და აუმჯობესებდა ფორტეპიანოზე დაკვრის უნარებს. 

## შემდგომი წლები
1896 წლის 8 აპრილს, 21 წლის ასაკში, ჟანი დაქორწინდა თავის ორმაგ მეორე თაობის ბიძაშვილზე, ფერნან ნიკოლა კალმანზე (1868–1942). მამისეული ბაბუები ძმები იყვნენ, ხოლო მამისეული ბებიები – დები.   გავრცელებული ინფორმაციით, ჟან ლუიზთან შეხვედრა ფერნანმა 15 წლის ასაკში დაიწყო, მაგრამ ჟანი "ძალიან პატარა იყო ბიჭებით დაინტერესებისთვის".
კალმანმა გააჩინა ერთადერთი შვილი, ქალიშვილი სახელად ივონ მარი ნიკოლ კალმანი, 1898 წლის 19 იანვარს. ივონი 1926 წლის 3 თებერვალს ცოლად გაჰყვა არმიის ოფიცერს, ჟოზეფ ბიიოს, და ერთადერთი ვაჟი, ფრედერიკი, იმავე წლის 23 დეკემბერს დაიბადა.  რის შემდეგაც კალმანმა გაზარდა ფრედერიკი, თუმცა პატარა ბიჭი მამასთან ერთად ცხოვრობდა მეზობელ ბინაში.  მეორე მსოფლიო ომმა მცირე გავლენა მოახდინა ჟანის ცხოვრებაზე. ჟან ლუიზმა თქვა, რომ [გერმანელ[დოკუმენტური ფილმი]] ჯარისკაცებს კალმანების სახლში ეძინათ, მაგრამ "არაფერი წაუღიათ", რის გამოც მათზე ნაწყენი არ დარჩა. 1942 წელს ფერნანდი გარდაიცვალა, 73 წლის ასაკში, გავრცელებული ინფორმაციით, ალუბლით მოწამვლის შედეგად.  1985 წელს, ის მოხუცთა თავშესაფარში გადავიდა, 110 წლამდე დამოუკიდებლად ცხოვრობდა.  1996 წელს გამოვიდა Time's Mistress - ოთხ-ტრეკიანი CD, რომელზეც ჟანი საუბრობს სხვადასხვა სტილის მუსიკალური ფონის თანხლებით, რეპის ჩათვლით. 

## ყველაზე ხანდაზმული დოკუმენტირებული ადამიანი
### დღეგრძელობის ჩანაწერები
მინი|მარცხნივ|ჟან კალმანის დაბადების მოწმობა
1986 წელს კალმანი გახდა ყველაზე ხანდაზმული ცოცხალი ადამიანი საფრანგეთში 111 წლის ასაკში.  ჟანის პროფილი გაიზარდა ვინსენტ ვან გოგის არლში გადასვლის ასი წლისთავზე, რაც მოხდა 1888 წლის თებერვლიდან 1889 წლის აპრილამდე, როდესაც ჟან ლუიზი 13 და 14 წლის იყო. კალმანმა ჟურნალისტებს განუცხადა, რომ სწორედ იმ დროს შეხვდა ვან გოგს, როდესაც მომავალმა ქმარმა წარუდგინა ბიძამისის ქსოვილების მაღაზიაში. ჟანს ახსოვდა, რომ ვან გოგმა  ამპარტავნული მზერა მიაპყრო, თითქოს არ აინტერესებდა კალმანი. ჟან ლუიზმა აღწერა ვან გოგის პიროვნება როგორც უშნო, უხეში და „ძალიან უსიამოვნო“, და ახსენა, რომ მხატვარს „ალკოჰოლის სუნი ასდიოდა“. საბოლოოდ კი კალმანმა თქვა, რომ აპატია ვან გოგს ცუდი მანერები. 

ჟან ლუიზ კალმანი გინესის მსოფლიოს რეკორდების წიგნმა მსოფლიოს ყველაზე ხანდაზმულ ცოცხალ ადამიანად აღიარა 1988 წელს, როდესაც 112 წლის იყო.  თუმცა, გერონტოლოგიის კვლევითმა ჯგუფმა მას შემდეგ დაადასტურა ესთერ უიგინსის (დ. 1 ივნისი, 1874  – გ. 7 ივლისი, 1990) ასაკი, რაც იმას ნიშნავს, რომ რეალურად კალმანი მსოფლიოს ყველაზე ხანდაზმული ცოცხალი ადამიანი 1990 წელს გახდა.   ეს ეფუძნებოდა იმ ფაქტს, რომ მან გადააჭარბა იაპონელი მამაკაცის შიგეჩიო იზუმის ახლა უკვე უარყოფილ ასაკობრივ პრეტენზიას. მას შემდეგ რაც, იზუმის ტიტული გაუუქმდა, კალმანი უკვე იყო ისტორიაში ყველაზე ხანდაზმული ადამიანად შერაცხეს. მას შემდეგ, რაც 1991 წლის 30 მარტს გადააჭარბა ესთერ უიგინსის ასაკს.

ჟან ლუიზი ფართოდ განიხილება, როგორც ყველაზე კარგად დოკუმენტირებული ცენტენარიანელი, რომელიც მნიშვნელოვნად აღემატება ნებისმიერ სხვა დადასტურებულ ადამიანურ სიცოცხლის ხანგრძლივობას. მაგალითად, კალმანი  იყო თოთხმეტი მოსახლეობის აღწერის მონაწილე, დაწყებული 1876 წლიდან, როგორც ერთი წლის ჩვილი.

### ასაკის დადასტურება
1994 წელს ქალაქი არლის მმართველობამ იკითხა კალმანის პირად დოკუმენტებზე, ქალაქის არქივებში შესატანად. თუმცა, გავრცელებული ინფორმაციით, კალმანის მითითებით, ადრეული დოკუმენტები და საოჯახო ფოტოები შერჩევითად დაწვა შორეულმა ოჯახის წევრმა, ჟოზეტ ბიგონემ, ჟან ლუიზის შვილიშვილის ბიძაშვილმა.
კალმანის ასაკის დამადასტურებელი დოკუმენტაციის მოძიება დაიწყო 1995 წელს, როდესაც 120 წლის გახდა, ეს პროცესი მთელი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. ჟანს დაუსვეს კითხვები დოკუმენტირებული დეტალებისა და ადრეული ცხოვრებიდან ადამიანებისა და ადგილების შესახებ, მაგალითად, მასწავლებლების ან მოახლეების შესახებ. დიდი აქცენტი გაკეთდა მოსახლეობის აღწერის ჩანაწერების სერიაზე, სადაც კალმანი დასახელებული იყო 1876 წლიდან 1975 წლამდე.

ჟანის ოჯახი ადგილობრივ კათოლიკურ ბურჟუაზიაში აქტიურად იყო ჩაართული, სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა დოკუმენტური მტკიცებულებების მარტივად მოძიება. კალმანის მამა ქალაქის საკრებულოს წევრი იყო, ხოლო მეუღლეს დიდი ქსოვილებისა და ტანსაცმლის ბიზნესი ეკუთვნოდა. ოჯახი ცხოვრობდა მაღაზიის იმავე შენობაში მდებარე ორ ბინაში, პირველ ბინაში ცხოვრობდენენ ჟანი, ფერნანი და ფერნანის დედა, ჟანის დედამთილი. მეორე ბინაში ცხოვრობდა კალმანის ქალიშვილი ქმარ-შვილთან ერთად. ასევე, დაწესებულებაში რეგისტრირებული იყო რამდენიმე სახლის მოსამსახურე.    სხვა სტატიაში ეწერა, რომ მან ფარიკაობა 1960 წელს, 85 წლის ასაკში დაიწყო.  არსებობდა სხვადასხვა ვარაუდები თუ რამდენად რეალური იყო ჟან კალმანის ასაკი.

2018 წელს, რუსმა გერონტოლოგმა ვალერი ნოვოსელოვმა და მათემატიკოსმა ნიკოლაი ზაკმა აღადგინეს ჰიპოთეზა, რომ ჟანი გარდაიცვალა 1934 წელს და მისმა ქალიშვილმა ივონმა, რომელიც 1898 წელს დაიბადა, დედის ოფიციალური ვინაობა მიიღო და ამგვარად, 1997 წელს გარდაცვალებისას ის 99 წლის იყო. დაახლოებით იმავე დროს, გერონტოლოგიის ბლოგერის იური დეიგინის მიერ გამოქვეყნებული დაკავშირებული პოსტების სერია, სახელწოდებით „J'Accuse!“, ვირუსულად გავრცელდა Medium-ზე. 
ამ ჰიპოთეზას სუსტად მიიჩნევენ დღეგრძელობის წამყვანი ექსპერტები, როგორიცაა ფრანგი გერონტოლოგი ჟან-მარი რობინი,  რომელმაც აღნიშნა, რომ მისი კვლევის დროს კალმანმა სწორად უპასუხა კითხვებს იმ საკითხების შესახებ, რაც ივონს არ შეეძლო სცოდნოდა.   რომ ნოვოსელოვისა და ზაკის პრეტენზიები უარყოფილია ექსპერტების აბსოლუტური უმრავლესობის მიერ .  2019 წლის სექტემბერში, რამდენიმე ფრანგმა მეცნიერმა გამოაქვეყნა ნაშრომი The Journals of Gerontology, სადაც მითითებულია ზაკის და სხვების ნაშრომში არსებული შეცდომები. 

გუნდმა წარმოადგინა მტკიცებულება კალმანის ასაკის დასადასტურებლად - მათ შორის მრავალი ოფიციალური დოკუმენტი, აღწერის მონაცემები და ფოტო მტკიცებულება - და ასევე ამტკიცებდა, რომ სტატისტიკურად მართლაც შესაძლებელი იყო კალმანის ასაკამდე მიღწევა. ავტორებმა გააკრიტიკეს ვინაობის შეცვლის ჰიპოთეზის ადვოკატები და მოითხოვეს ზაკის სტატიის უკან გაწვევა. 2020 წლის თებერვალში ზაკმა და ფილიპ გიბსმა გამოაქვეყნეს შეფასება, რომელშიც გამოიყენეს ბაიესის თეორემა მისი რეალურობის საკითხზე, აღნიშნეს, რომ, მიუხედავად იმისა, რომ სუბიექტურია, ეს ფაქტი იძლევა „99.99% ალბათობას ვინაობის შეცვლისა ქალბატონი კალმანის შემთხვევაში“. 

ფრანსუა რობინ-შამპინიულმა და რობერტ იანგმა კომენტარი გააკეთეს ზაკისა და გიბსის დასკვნებზე, სადაც რობინ-შამპინიულმა თქვა, რომ  „ფაქტობრივად სუბიექტური და არარიგორიანი ანალიზია“, ხოლო იანგმა თქვა, რომ „ფაქტების უგულებელყოფა და მოსაზრებების ერთობლიობა 'ბაიესის' ანალიზში არის მხოლოდ მათემატიკური ინსტრუმენტის არასწორად გამოყენება“. იანგმა აღმოაჩინა, რომ „ძალიან მყარი შემთხვევა, რომ ჟანი 122 წლის იყო, უკვე დადასტურებულია“, მაგრამ ბიოსინჯის აღება მაინც საჭიროა „არაჩვეულებრივი დღეგრძელობის ბიომარკერების შესამოწმებლად“. რობინ-შამპინიულმა განაცხადა, რომ „ვინაობის გაცვლის ჰიპოთეზა ქალიშვილთან არც კი გამოიყურება რეალისტურად კონტექსტისა და ფაქტების გათვალისწინებით და არ არის გამყარებული მტკიცებულებებით“. 

ვინაიდან ჟან კალმანს ჰყავდა 16 სხვადასხვა დიდი-დიდი-ბებია და ბაბუა, ხოლო ივონს მხოლოდ 12, გენეტიკოსებმა აღნიშნეს, რომ ვინაობის საკითხის ადვილად მოგვარება შესაძლებელი იქნებოდა ავტოზიგოტური დნმ-ის ტესტით, თუ სისხლის ან ქსოვილის ნიმუში გახდებოდა ხელმისაწვდომი. 

## ჯანმრთელობა და ცხოვრების წესი
კალმანის ჯანმრთელობა შემდგომი რეკორდის წინაპირობა იყო. ტელევიზიით ჟან ლუიზმა განაცხადა: "J'ai jamais été malade, jamais, jamais" (თარგმ. მე არასოდეს ვყოფილვარ ავად, არასოდეს, არასოდეს).  20 წლის ასაკში, საწყისი კატარაქტა აღმოაჩინეს, როდესაც ცენტენარიანელს კონიუნქტივიტის სერიოზული ეპიზოდი ჰქონდა. 

ცხოვრების ბოლომდე ჟან კალმანი დაუხმარებლად იბანდა თავს ფლანელის ქსოვილით და არა შხაპის მიღებით, სახეზე ჯერ საპონს, შემდეგ კი ზეითუნის ზეთსა და პუდრას ისვამდა. სუპერსენტერიანი თავად რეცხავდა თავის ჭიქასა და დანა-ჩანგალს სადილობამდე. ძალიან უყვარდა დობი (ჩაშუშული საქონლის ხორცი), მაგრამ არ მოსწონდა მოხარშული თევზი. ჟანი ყოველი ჭამის დროს დესერტს მიირთმევდა და ამბობდა, რომ თუ არჩევანი ექნებოდა, მენიუში არსებული უგემური საკვების ნაცვლად, შემწვარ და ცხარე საკვებს შეჭამდა. კალმანი ყოველდღიურად ამზადებდა თავისთვის ხილიან სალათებს ბანანითა და ფორთოხლით. მას უყვარდა შოკოლადი და ზოგჯერ კვირაში ერთ კილოგრამს (2.2 ფუნტი) მიირთმევდა. 
ჭამის შემდეგ  სიგარეტს ეწეოდა და მცირე რაოდენობით პორტვაინს სვამდა. შუადღისას ორი საათით დაიძინებდა თავის სავარძელში, შემდეგ კი მოხუცთა თავშესაფარში მეზობლებს სტუმრობდა და უყვებოდა უახლეს ამბებს, რომლებიც რადიოთი ჰქონდა მოსმენილი. ღამით კალმანი სწრაფად ივახშმებდა, ბრუნდებოდა თავის ოთახში, უსმენდა მუსიკას (მისი ცუდი მხედველობა ხელს უშლიდა კროსვორდების გაკეთებაში), ეწეოდა ბოლო სიგარეტს და 10:00 საათზე იძინებდა.  ცნობების მიხედვით, კალმანი სიცოცხლის ბოლომდე „გონებრივად მკვეთრი“ დარჩა. თუმცა ზოგიერთ ინგლისურენოვან ნეკროლოგში გარდაცვალების მიზეზი დაზუსტებული არ ყოფილა. The New York Times-მა დემოგრაფ ჟან-მარი რობინს მოიყვანა ციტატად, რომელმაც განაცხადა, რომ გარდაცვალებამდე დაახლოებით ერთი თვით ადრე კალმანი ჯერ კიდევ კარგ ჯანმრთელობაში იყო, მიუხედავად იმისა, რომ თითქმის ბრმა და ყრუ იყო. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აგვისტო
კატეგორია:ცენტენარიანელები
კატეგორია:საფრანგეთში დაბადებულები