პრიშტინას კულტურა

მინი|პრიშტინა-ფოტოკოლაჟი
**პრიშტინა** — კოსოვოს დედაქალაქი და კოსოვოში მცხოვრები ალბანელების კულტურული და მხატვრული განვითარების ცენტრია. კულტურული საკითხებით დაკავებულია, განყოფილება, რომელიც აწყობს კულტურულ ღონისძიებებს, რამაც პრიშტინა აქცია ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ კულტურული და მხატვრული ტრადიციების მქონე ქალაქად.

## ლიტერატურა 
### ბიბლიოთეკა " Hivzi Sulejmani" 
ერთ-ერთი უდიდესი ბიბლიოთეკაა, რომელიც დაარსდა 1940 წელს.   წიგნების რაოდენობა თითქმის 100000-ს შეადგენს. ყველა წიგნი ხელმისაწვდომია ბიბლიოთეკაში დარეგისტრირებული მკითხველებისთვის. ბიბლიოთეკა ოფიციალურად დაარსდა 1963 წლის 12 ივნისს სახელწოდებით "  მილადინ პოპოვიჩის სახალხო ბიბლიოთეკა", რომელიც მოგვიანებით შეიცვალა " მილადინ პოპოვიჩის სახალხო ბიბლიოთეკით". 1993 წლიდან 1999 წლამდე მილადინ პოპოვიჩის სახელი ამოიღეს   და ეწოდა "ქალაქის ბიბლიოთეკა". ომის ბოლოს სახელწოდება  კვლავ შეიცვალა და დაერქვა „მუნიციპალური ბიბლიოთეკა –  Hivzi Sulejmani“. 2014 წლის იანვარში ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩომ პრიშტინაში 2000  ინგლისურენოვანი წიგნი  გადასცა პრიშტინის ბიბლიოთეკის მუნიციპალიტეტს.

### კოსოვოს ეროვნული ბიბლიოთეკა 
მინი|კოსოვოს ეროვნული ბიბლიოთეკა
დაარსდა 1944 წელს და მდებარეობს პრიშტინის უნივერსიტეტის კამპუსში. ის ასევე არის ყველაზე მაღალი დაწესებულება კოსოვოში. ბიბლიოთეკას ყოველწლიურად ემატება 40000-ზე მეტი ეგზემპლარი. ხელმისაწვდომი ბიბლიოთეკებია: ევროპის ბიბლიოთეკა, ნატოს ბიბლიოთეკა, თანამედროვე ხელოვნების ბიბლიოთეკა, მუსიკალური ხელოვნების ბიბლიოთეკა და ა.შ. 

### წიგნის ბაზრობა 
* პრიშტინაში ყოველწლიურად მხოლოდ ერთი წიგნის ბაზრობა იმართებოდა. 2013 წლამდე მოეწყო 15 ბაზრობა, 2014 წელს 3 ივლისს მე-16 გახსნა იყო, რომელიც 9 ივნისამდე გაგრძელდა.
* 2010 წელს წიგნის მე-12 ყოველწლიურ გამოფენაზე 100-მდე გამომცემლობა იყო, წარმოდგენილი ძირითადად ალბანურ ენაზე, და პირველად მოხდა 1500-მდე ახალი წიგნის პოპულარიზაცია.
* 2011 წელს შედარებით ნაკლები გამომცემლობა და წიგნისეზენტაცია იყო წარმოდგენილი. წიგნის ბაზრობას 80-მდე გამომცემელი დაესწრო და 1000-მდე წიგნი წარმოადგინა პირველად.
* 2012 წელს გამომცემლების თითქმის იდენტური რაოდენობა იყო წარმოდგენილი, მაგრამ უფრო მეტი რაოდენობით ახალი წიგნების პრომო აქციები მოეწყო, რომლის რიცხვი 1600-ს შეადგენდა. სარეკლამო წიგნების დიდი რაოდენობის მთავარი ფაქტორი იყო ალბანეთის დამოუკიდებლობის 100 წლისთავი.
* 2013 წელს საკმაოდ ბევრი გამომცემლობა და წიგნის აქცია იყო. დაახლოებით 100 გამომცემელი 1300-ზე მეტი ახალი სათაურით. გარდა ამისა, მონაწილეობდა ყველაზე მეტი, დაახლოებით 30 000 ვიზიტორით.

## თეატრი 
### კოსოვოს ეროვნული თეატრი 
კოსოვოს ეროვნული თეატრი დაარსდა 1946 წლის ოქტომბერში პრიზინში. მას ჯერ უწოდეს რეგიონალური პოპულისტური თეატრი, შემდეგ კი პროვინციული პოპულისტური თეატრი. 1999 წელს მას საბოლოოდ ეწოდა კოსოვოს ეროვნული თეატრი. ეს იყო პირველი პროფესიული თეატრალური ინსტიტუტი კოსოვოში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. დაარსებიდან რამდენიმე თვეში თეატრი პრიშტინაში გადაიტანეს. თეატრის პირველი სპექტაკლები ძირითადად შექმნეს მოყვარულმა არტისტებმა და ნიჭიერმა და ენთუზიაზმმა იდეალისტებმა, რომლებსაც ეხმარებოდნენ ყოფილი იუგოსლავიის სხვა თეატრების პროფესიონალი მსახიობები. 1960-იან წლებში თეატრის ანსამბლი თანდათან გამდიდრდა პროფესიონალი კადრებით.

1989 წლამდე ქვეყანაში შედგა 400-ზე მეტი თეატრალური  პრემიერა, 10000-ზე მეტი განმეორებით იყო ნაჩვენები, რომელსაც დაესწრო  3,2 მილიონზე მეტი მაყურებელი. ამ თეატრის რეპერტუარი აგებული იყო მრავალ ეროვნულ, საერთაშორისო და იუგოსლავიის დრამატულ სცენარზე. ეს თეატრალური სპექტაკლები, რომლებიც წარმოდგენილი იყო ყოფილ იუგოსლავიის სხვადასხვა ეროვნულ და საერთაშორისო ფესტივალებზე, მაშინდელი კრიტიკოსების დიდი მოწონება დაიმსახურა და  ხელოვნების სხვადასხვა ჯილდოები მოიპოვა. 1967 წელს იუგოსლავიის დრამატულ ფესტივალზე „Pozorje Sterijino“-ზე მიენიჭა პრიზი საუკეთესო დრამატულ  სპექტაკლ „ერვეჰეჯას“, რომლის რეჟისორი იყო მუჰარემ კენი.. გარდა ალბანური სპექტაკლებისა, იყო სპექტაკლები სერბულ ენაზეც, განსაკუთრებით 1981 წლის შემდეგ, როდესაც თეატრი მუშაობდა იუგოსლავიის კომუნისტური რეჟიმის მძიმე პოლიტიკური ზეწოლის ქვეშ. 1990 წელს სლობოდან მილოშევიჩის მკაცრმა რეჟიმმა თეატრი სასტიკი ადმინისტრაციის ქვეშ მოაქცია, ალბანელი მსახიობები გააძევა თეატრიდან და თავის ტოტალიტარულ კონტროლ დაუქვემდებარა. ამის საპირისპიროდ იმ პერიოდში სამხატვრო ჯგუფის დახმარებით შეიქმნა მრავალი სასკოლო სახლი, რომლებიც უკვე შედიოდნენ ამ პროფესიული თეატრალური დასის შემადგენლობაში. 1999 წლის ომის შემდეგ თეატრში მრავალი ეროვნული და საერთაშორისო წარმოდგენა გაიმართა. თეატრს აქვს ეროვნული ხასიათი და ფინანსდება კოსოვოს კულტურის, ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტროს მიერ.

### დოდონა 
თეატრი "დოდონა" დაარსდა 1986 წლის 12 ნოემბერს. ის დაამტკიცა პრიშტინის მუნიციპალიტეტმა. რაბი ბაირამიმ და ამრი ისმაილმა დიდი როლი შეასრულეს ამ თეატრის ჩამოყალიბებაში. პირველი პრემიერა შედგა 1987 წლის 16 მაისს. 1992 წლიდან, გარდა საბავშვო სპექტაკლებისა, თეატრმა დაიდგა სპექტაკლები  ხანდაზმული მაყურებლისთვის. პირველი დღიდან დღემდე 34 საბავშვო სპექტაკლი გავიდა სცენაზე და  შედგა 70-ზე მეტი პრემიერა უფროსებისთვის. 1994 წელს სერბეთის პოლიციამ სცადა თეატრის შეჩერება, მაგრამ "დოდონას" თანამშრომლებმა მუშაობა არ შეაჩერეს. "დოდონას" მიენიჭა მრავალი ეროვნული და საერთაშორისო ჯილდო, მათ შორის: ევროპის თოჯინების თეატრის ფესტივალზე პოგრადეცში, ალბანური თეატრის ფესტივალზე დებარში, ალბანური კულტურის დღეებზე პარიზში, თოჯინების თეატრის დღეებზე მისტელბახში, ავსტრია და ა.შ.

### ოდა 
დამოუკიდებელი თეატრი „ოდა“ 2002 წლის ბოლოს მსახიობ ლირახ ჩერაისა და რეჟისორ ფლორენტ მეჰმეტის ინიციატივით დაარსდა. 2003 წლის 1 მარტს აჩვენეს  თეატრის პირველი სპექტაკლი "ვაგინას მონოლოგები". ამ დღეს ასევე აღინიშნება თეატრის დაბადების დღე. "ოდა" არის ერთადერთი დამოუკიდებელი თეატრი კოსოვოს რესპუბლიკაში, რომელსაც აქვს საკუთარი მოედანი. ადგილობრივი წარმოების გარდა, რეპერტუარში შედიოდა ასევე უცხოელი ავტორების ნაწარმოებები ევროპიდან და აშშ-დან. თეატრი არის ევროპის თანამედროვე თეატრალური საზოგადოების ნაწილი, არაფორმალური ევროპული თეატრის  და Balkan Express-ის წევრი, რომელიც ბალკანეთის რეგიონის თეატრების ქსელის ნაწილია. გარდა თეატრალური სპექტაკლებისა, თეატრს აქვს ორგანიზებული და გამართული სხვადასხვა კონცერტები, ფილმების ჩვენება, აქციები, დებატები და ა.შ. თეატრის შენობა ასევე გამოიყენება სხვადასხვა სატელევიზიო შოუს, სიტკომების, მუსიკალური კლიპებისა და ფილმებისთვის. ჯერჯერობით, "ოდას" თეატრმა ყოველწლიურად 200-ზე მეტ მხატვრულ ღონისძიება წარმოადგინა, მიიღო  50 000 მატურებელი .

## მუსიკა 
### ფილარმონიული ორკესტრი 
მინი|კოსოვოს მუსიკალური ფესტივალი
ფილარმონიული ორკესტრი დაარსდა 2000 წელს 120 მუსიკოსთან ერთად. ორკესტრში შედიოდნენ  კლასიკური მუსიკის სოლისტები და პროფესიონალი ინსტრუმენტალისტები. ორკესტრი წელიწადში 25-მდე კონცერტს აწყობს. მისი წევრები ძალიან აქტიურობენ ეროვნულ ფესტივალებზე და მის ფარგლებს გარეთ, როგორც ინდივიდუალურად, ასევე სხვა მხატვრულ მუსიკალურ კომპოზიციებში. ბოლოს ისინი იაპონიაში გამოვიდნენ.

### ოპერა 
პირველი ოპერა იყო კოსოვოელი კომპოზიტორის "გოცა ე კაჩანიკუტი" (ქალიშვილი კაჩანიკუტიდან). იგი დაიწერა 1970 წლის ბოლოს ორ მოქმედებად რაუფ დომის მიერ, ლიბრეტო შეიქმნა იტალიაში იუსუფ ბუხოვისა და აჯმანე დჰომის მიერ, რომელიც დაფუძნებული იყო ალბანელი მწერლის მილტონ ს. ის რომანს. ოპერა დაიწერა ექვსი სოლისტის, გუნდისა და ორკესტრისთვის. ეს ოპერა პრიზინში შესრულდა ალბანელი სოლისტების, პრიშტინის რადიოსა და ტელევიზიის ორკესტრის მიერ.

პირველი  ბალეტი კოსოვოში  "Sokoli e Mirusha" შეიქმნა 1976 წელს. 2002 წელს კოსოვოში ოპერის არც ერთი სრული დადგმა არ ყოფილა. თუმცა, იყო საორკესტრო წარმოდგენები ოპერებიდან, თავდაპირველად 1952 წელს პრიზენში კულტურულ-მხატვრული საზოგადოების "აგიმის" გუნდის მიერ.

2004 წელს კოსოვოს ოპერა დაარსდა კოსოვოს კულტურის სამინისტროს მიერ.

## ხელოვნება 
### სამხატვრო გალერეა 
ეროვნული სამხატვრო გალერეა დაარსდა 1979 წელს, როგორც კულტურული დაწესებულება, რომლის ფუნქციაში შედის სახვითი ხელოვნების, ასევე ძვირფასი ნამუშევრების შეგროვებას და შენარჩუნებას. ამ ინსტიტუტის ორგანიზებით 500-ზე მეტი გამოფენა მოეწყო. გალერეა ასევე იწვევს ახალგაზრდა მხატვრებს და აწყობს გამოფენებს ამ ახალგაზრდა მხატვრების საქმიანობის ამსახველი. ეროვნული სამხატვრო გალერეა მდებარეობს პრიშტინის უნივერსიტეტის კამპუსში, კოსოვოს უნივერსიტეტის ეროვნული და ბიბლიოთეკის შემდეგ.

### გამოფენები 
კოსოვოს სამხატვრო გალერეაში დაარსებიდანვე მოეწყო 500-ზე მეტი გამოფენა. ვიზიტორთა რაოდენობა რამდენიმე ასეულიდან რამდენიმე ათასამდე მერყეობს. გამოფენები ყველაზე მეტი მნახველით:

* კოსოვოს სამხატვრო გალერეა (ტიტო, სიტყვა, აზრი და ნაწარმოები). ეს გამოფენა მოეწყო 1981 წელს და მას 38000 ვიზიტორი ესწრებოდა.
* ხელოვნების გალერეა კოსოვოს კოლექცია. ეს იყო პირველი გამოფენა, რომელიც ორგანიზებული იყო კოსოვოში სამხატვრო გალერეის მიერ. მას 19000-მდე ვიზიტორი ეწვია.
* რეტროსპექტივა Odhis Paskali. ოდჰის პასკალი, ცნობილი ალბანელი მოქანდაკე.  მის გამოფენა 1981 წელს 14045 ვიზიტორი ეწვია.
* ნებიჰ მურიქის პერსონალური გამოფენა 1984 წელს გაიმართა და მას 12000-ზე მეტი ვიზიტორი დაესწრო.

## ცეკვა 
### სიმღერისა და ცეკვის ეროვნული ანსამბლი - "შოტა" 
სიმღერისა და ცეკვის ეროვნული ანსამბლი  "შოტა"დაარსდა 1948 წელს, როგორც ერთ-ერთი პირველი მხატვრული და კულტურული ინსტიტუტი კოსოვოში. თხუთმეტი წელი ეს ანსამბლი მუშაობდა როგორც საზოგადოებრივი, შემდეგ კი ნახევრად პროფესიონალური ანსამბლი  მაშინ, როცა 1964 წლის მარტში კოსოვოს ასამბლეის გადაწყვეტილებით „შოტამ“ მიიღო პროფესიული ანსამბლის სტატუსი. ბოლო ორმოცდაათი წლის განმავლობაში ანსამბლმა "შოტამ" გადამწყვეტი როლი ითამაშა ალბანური სიმღერებისა და ცეკვების შენარჩუნებასა  და განვითარებაში.

### ბალეტი 
კოსოვოს პირველი საბალეტო დასი ჩამოყალიბდა 1972 წელს, ბალერინებმა განათლება მიიღეს სკოპიეს საშუალო საბალეტო სკოლაში, რეჟისორ ტატიანა პეტკოვსკაიას ხელმძღვანელობით. სკოლა კოსოვოდან ოცდახუთმა მოცეკვავემ დაამთავრა, მათგან იყო 19 კაცი და 6 ქალი, სწავლის წარმატებით დასრულების შემდეგ მოცეკვავეების უმეტესობა პრიშტინაში დაბრუნდა. კოსოვოს ბალეტი ჩამოყალიბდა კოსოვოს ეროვნულ თეატრში.

ბალეტმა დადგა მრავალი წარმატებული შოუ, როგორც თანამედროვე, ისე კლასიკური. ბალეტის აღდგენის შემდეგ კომპანია მჭიდროდ თანამშრომლობდა ალბანელ ქორეოგრაფ გერგი პრევაზისთან. მათ ერთად მოახერხეს ისეთი თანამედროვე საცეკვაო ნაწარმოებების ორგანიზება, როგორიცაა "ტრანზიცია II", "არ მესმის გონგი? "", "კონტრასტი" და "შესრულება".

## კინო 
კინემატოგრაფიამ კოსოვოში ალბანურ ენაზე ფუნქციონირება დაიწყო კოსოვოს კინოს შექმნის შემდეგ, რომელიც აწარმოებდა მოკლემეტრაჟიან და დოკუმენტურ ფილმებს, მულტფილმებს და მოგვიანებით მხატვრულ ფილმებს. კოსოვოს კინემატოგრაფიის ცენტრი არის საზოგადოებრივი კინოს საფუძველი და კინემატოგრაფიის ცენტრალური ორგანო. მისი მიზანია კინოს საკითხებში საზოგადოებრივი ინტერესის მქონე მიზნების მიღწევა. იგი გახდა პანევროპული ორგანიზაციის - European Film Promotion-ის წევრი. ეს გადაწყვეტილება ამ ორგანიზაციის გენერალურ ასამბლეაზე მიიღეს და 2012 წელს გამოცხადდა, რომ კოსოვო ამ ქსელური ორგანიზაციის 33-ე წევრი გახდა.

პრიშტინას აქვს ორი კინოთეატრი, Kino ABC და Kino ABC 1. კინოთეატრი ABC გაიხსნა 2000 წელს და მდებარეობდა პრიშტინის ცენტრში. Cinema ABC-მ 3D ტექნოლოგიით ფილმების ჩვენება 2013 წელს დაიწყო. კინოთეატრმა ABC 1-მა ფუნქციონირება დაიწყო 2010 წლიდან 2012 წლამდე. ყოველწლიურად ABC Cinema აჩვენებს ფილმებს უცხო ქვეყნებიდან ერთი კვირის განმავლობაში.

## მუზეუმები 
### ეროვნული მუზეუმი 
მარცხნივ|მინი|მუზეუმი პრიშტინაში
კოსოვოს ეროვნულ მუზეუმს აქვს სხვადასხვა პროფილის 50 ათასზე მეტი ექსპონატი, არქეოლოგიიდან, ტექნოლოგიიდან, ისტორიიდან, ბუნებიდან, ეთნოკულტურული, ფოლკლორი, მემკვიდრეობა და ა.შ. დ. ყველაფერი, რაც ასახავს კოსოვოს ისტორიას სხვადასხვა დროს, ნეოლითის ეპოქიდან დღემდე, კოსოვოს დამოუკიდებლობამდე.

მუზეუმი ფუნქციონირებს 1949 წლიდან, თუმცა მუზეუმის შენობა აშენდა 1889 წელს და დაპროექტდა ავსტრია-უნგრეთის შენობის არქიტექტურულ სტილში. მისი რეალური დანიშნულება იყო იმდროინდელი უმაღლესი სამხედრო სარდლობის განთავსება.

მუზეუმი მუშაობს 1200 ობიექტის დაბრუნებაზე, როგორიცაა არტეფაქტები, რომლებიც მნიშვნელოვანია კოსოვოს კულტურული მემკვიდრეობისთვის.

### ეთნოგრაფიული მუზეუმი 
ეთნოლოგიური მუზეუმი "ემინ ჯიკუ" პრიშტინაში მდებარე კოსოვოს ეროვნული მუზეუმის განუყოფელი ნაწილია. იგი მდებარეობს ძველ საცხოვრებელ კომპლექსში, შედგება ოთხი შენობისგან: ორი მე-18 საუკუნით თარიღდება, დანარჩენი ორი კი მე-19 საუკუნით . 2006 წელს ამავე საცხოვრებელ კომპლექსში მოეწყო კოსოვოს ეროვნული მუზეუმის მუდმივი ეთნოლოგიური გამოფენა. 

ეთნოგრაფიული მუზეუმის კონცეფცია ემყარება 4 თემას, რომელიც წარმოადგენს ცხოვრების ციკლს დაბადებიდან დაწყებული, სიცოცხლის განმავლობაში, სიკვდილამდე და სულიერ მემკვიდრეობამდე. მუზეუმის ნაწილია ქვის სახლიც, რომელიც 1950-იან წლებში ქალაქ პრიშტინის ძველი ნაწილიდან იმავე საცხოვრებელ კომპლექსში გადაიტანეს. დღეს ის ემსახურება როგორც თანამედროვე ხელოვნების ცენტრს.

## სქოლიო 
კატეგორია:კულტურა ქალაქების მიხედვით
კატეგორია:პრიშტინა
კატეგორია:კოსოვოს კულტურა