დამხარისხებელი გორაკი

[thumb|სადგურ [კორნვესტჰაიმის დამხარისხებელი გორაკი (გერმანია)]]
[thumb|სადგურ [ჩელიაბინსკი-მთავარის (პარკ „А“-დან პარკ „С“-ში) კენტი მიმართულების დამხარისხებელი გორაკი]]
** დამხარისხებელი გორაკი** (სარკინიგზო ტერმინოლოგიაში და ჟარგონზე — უბრალოდ „გორაკი“) დამხარისხებელი სადგურებში ან სადგურების დამხარისხებელ პარკებში — რკინიგზის დამხარისხებელი მოწყობილობის სახეობა სატვირთო ვაგონების შემადგენლობების დაშლის დაჩქარებისათვის, ვაგონების გადასაადგილებლად გრავიტაციის გამოყენებით, ანუ ვაგონების და ვაგონთა ჯგუფის დაგორება ქანობზე.

დამხარისხებელი გორაკები ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მაღალწარმოებადი დამხარისხებელი ნაგებობაა. რუსეთის იმპერიაში პირველი დამხარისხებელი გორაკი აშენდა 1899 წელს სადგურ რტიშჩევოში რიაზან-ურალის რკინიგზაზე.

## შემადგენლობა 
დამხარისხებელი გორაკის დამხარისხებელი მოწყობილობების კომპლექტი შედგება გორაკის პროფილირებული ნაწილის, გორაკის პარკის ერთი (ან ორი) წინსვლის ლიანდაგისგან, რომელიც იწყება საისრე ყელიდან (სადგურის დამხარისხებელი უბნის ყელის ნაწილი, სადაც ლიანდაგების განშტოებები უზრუნველყოფილია ისრული გადამყვანების მიერ), ასევე, როგორც წესი, არსებობენ შემოვლითი ლიანდაგები გორაკის პარკის ერთი ან რამდენიმე განაპირა ლიანდაგებიდან წინსვლის ლიანდაგებისკენ გორაკის კუზის შემოვლით.

არსებობს დამხარისხებელი გორაკის რამდენიმე სხვადასხვა სახეობა, რომლებიც განსხვავდებიან პროფილით და მუშაობის ტექნოლოგიით. ქვემოთ აღწერილია ყველაზე უფრო გავრცელებული ვარიანტი. წინსვლის ლიანდაგის დიდი ნაწილი სიტუაციაზე დამოკიდებულებით იმყოფება ჰორიზონტალურ მოედანზე ან მცირე ქანობზე წინსვლის მხარეს (წინსვლის შესამსუბუქებლად). შემდეგ პროფილი თანდათან გადადის მზარდ აღმართზე გორაკის კუზთან, ამ აღმართის საზღვრებში იმყოფება ავტოგადასაბმელების ჩახსნის ზონა (აქ შემადგენლობა შეკუმშულია, რაც ვაგონების გადახსნის შესაძლებლობას იძლევა). შემდეგ მდებარეობს გორაკის კუზი, სადაც აღმართი გადადის მკვეთრ დაღმართში სატვირთო ვაგონების გასატარებლად მინიმალურად დასაშვებ ვერტიკალური მრუდის რადიუსში. დასაშვები ნაწილის დასაწყისი მდებარეობს ქანობზე 50 ‰-ს ფარგლებში, შემდეგ დაშვების სიდიდე საფეხურებად ან მდოვრედ კლებულობს საისრე ყელის გასწვრივ; როგორც წესი დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგების დასაწყისი ასევე მდებარეობს მცირე ქანობზე, რომელსაც შეუძლია საშუალო ვაგონის სიჩქარის დაახლოებით მუდმივ დონეზე შენარჩუნება საშუალო კლიმატურ პირობებში. შემდეგ გორაკის პარკის ლიანდაგი მდებარეობს მოედანზე და ბოლოში — გორაკიდან ვაგონების დაშვების მიმართულების შემხვედრ მცირე ქანობზე, ძალიან სწრაფად მოძრავი ვაგონების სვლის თავიდან ასაცილებლად.

## გორაკის მუშაობის ტექნოლოგია 
thumb|ჩახსნილი ვაგონების დაშვება მექანიზირებულ დამხარისხებელ გორაკზე კოჭოვანი ვაგონის შემანელებლებით
ვაგონების ჩახსნა მოძრაობისადმი მცირე წინააღმდეგობით უნდა შენელდეს სამუხრუჭე პოზიციებზე განთავსებულ ვაგონის შემანელებლებით. პირველი (ზედა) სამუხრუჭე პოზიცია უზრუნველყოფს ისრულ გადამყვანებზე გაყოფისათვის მოძრავ ჩახსნილ ვაგონებსა და ვაგონის შემანელებლებს (ინტერვალური დამუხრუჭება) შორის ინტერვალს. მეორე (საშუალო) სამუხრუჭე პოზიცია, ინტერვალების გარდა, უზრუნველყოფს დაგორებული ჩახსნილი ვაგონების სიჩქარის ერთობლივ რეგულირებას, მესამე სამუხრუჭე პოზიცია ახორციელებს ჩახსნილი ვაგონების გამიზნულ დამუხრუჭებას გორაკის ლიანდაგის (განსხვავებები მეთოდში დამოკიდებულია ავტომატიკის გამოყენებაზე, ან ხელის — „ბუნიკით“ დამუხრუჭებაზე) დაკავებულობაზე დამოკიდებულებით. ადრე გამოიყენებოდა რადიოლოკაციური სენსორები. ბოლო წლებში დაღმართის ლიანდაგების გვერდებზე ყენდება ტელემეტრული სენსორები ან ოპტიკური სიჩქარის საზომები, რომელთა საფუძველია — ვიდეოკამერა და გამომთვლელი ტექნიკა, რომლებიც აკონტროლებენ ვაგონების ჩახსნის სიჩქარეს და გორაკის შუქნიშნის ტაბლოზე გამოაქვთ რეკომენდირებული სიჩქარე. ასევე გორაკის მორიგეს აქვს ვაგონების შემანელებლების კუმშვის ხარისხის მართვის შესაძლებლობა.

## აკრძალულ ვაგონთა კატეგორიები 
აკრძალულია გორაკიდან იმ ვაგონების დაშვება, რომლებიც დამხარიხებელ ფურცელში აღნიშნულები არიან შემდეგი პირობითი ნიშნებით: Л, Р, Б, М, Г, К, Ф, Е, Н, Ш:
* „Л“ — ხალხით დაკავებული ვაგონები, ტვირთების გამყოლი გამცილებლების ვაგონების გარდა;
* „Р“, „Ю“ — ვაგონები სახიფათო ტვირთებით „ВМ“;
* „Т“ — დატვირთული ტრანსპორტიორები (4- და 8-ღერძიანები);
* „М“ — ლოკომოტივები უმოქმედო მდგომარეობაში, მოტორვაგონების მოძრავი შემადგენლობა, რკინიგზაზე მავალი კრანები;
* „Г“ — ვაგონები და სპეციალური მოძრავი შემადგენლობა ტრაფარეტით „გორაკიდან დაგორება აკრძალულია“, ორი გადაბმული პლატფორმა, რომლებიც დატვირთულები არიან რელსებით სიგრძით 25 მეტრი და სხვა გრძელსიგრძიანი ტვირთებით;
* „К“ — სამგზავრო ვაგონები;
* „Б“ — რეფრეჟერატორული მატარებელი;
* „Е“ — ცისტერნები შეკუმშული და თხევადი აირებით, ცარიელი ცისტერნები შეკუმშული და თხევადი აირების გადასაზიდად;
* „Н“ — პლატფორმები და ნახევარვაგონები, 4, 5 და 6 ხარისხის გვერდითი და ქვედა არაგაბარიტულად დატვირთული ტვირთით და 3 ხარისხის ზედა არაგაბარიტულად დატვირთული ტვირთით;
* „Ш“ — მეთანოლი.

მოცემული მოძრავი შემადგენლობა უნდა გატარდეს გორაკზე სამანევრო ლოკომოტივით სხვა პირობებით.

## მოთხოვნები ისრული გადამყვანებისადმი 
გორაკების საისრე ყელი კომპაქტურობის მხრივ გამოირჩევა მაღალი მოთხოვნებით, რადგანაც, ერთი მხრივ ერთი გორაკის გორაკის პარკს შეუძლია ქონდეს 30-ზე მეტი ლიანდაგი და საისრე ყელს უკავია საკმაოდ დიდი მოედნის წილი. კიდევ უფრო მთავარია ის, რომ დაშვების სიჩქარე შეზღუდულია წინა ვაგონების ჩახსნის მარშრუტის განთავისუფლების დროთი შემდეგისათვის, ხოლო ეს ნიშნავს, რომ თითოეული ისრული გადამყვანი, როგორც მთლიანობაში ყელი, უნდა იყოს რაც შეიძლება მოკლე. ამიტომ გორაკების ისრულ გადამყვანებში, განსაკუთრებით მათ დასაწყისში, ფართედ გამოიყენება სიმეტრიული ისრული გადამყვანები საკმაოდ მცირერადიუსიანი გადამყვანი მრუდებით, ასევე ორმაგი ისრული გადამყვანები — როგორც სიმეტრიულები, ხშირად მოხსენიებულნი როგორც „სამეულები“ (უზრუნველყოფს ორ განშტოებას ცენტრალური პირდაპირი ლიანდაგიდან მარჯვნივ და მარცხნივ გადამყვანის მრუდის ერთნაირი რადიუსით), ასევე არასიმეტრიულები (ერთმხრივი და ორმხრივი, ორი ლიანდაგის განშტოება, რომლებსაც აქვთ გადამყვანი მრუდის სხვადასხვა რადიუსი).

დამხარისხებელ გორაკებზე გამოიყენება სპეციალური სწრაფადმოქმედი ისრული გადამყვანი მექანიზმები (СПГ-2, СПГБ-4М), რომლებიც უზრუნველყოფენ ისრის გადაყვანას არაუმეტეს 0,6 წამში, რაც აუცილებელია გორაკიდან შემადგენლობის ნორმალური ტემპით დაშვებას. გორაკის ისრული ელექტროგადამყვანი მექანიზმების სწრაფი მოქმედება მიიღწევა რედუქტორის გადაცემის რიცხვის შემცირებით (43,69 ნაცვლად 70-სა). ისრული გადამყვანის კიდევ უფრო მეტად დაჩქარებისთვის ელექტროძრავა МСП-0,25-ზე ნომინალური ძაბვით 100 ვოლტი მიეწოდება ძაბვა 200 ვოლტი, რაც ზრდის მის სიმძლავრეს 740 ვატამდე.

გადამყვანი მექანიზმის მართვის სქემაში სწრაფი მოქმედების ასამაღლებლად არ გამოიყენება რევერსული რელე, რომლის ამოქმედების დროა 

## ლიტერატურა
* *Сагайтис В. С., Соколов В. Н.* Устройства механизированных и автоматизированных сортировочных горок. Справочник / Изд. 2-е, переаб. и доп. // М.: Транспорт (издательство), 1988. — 208 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა