ბრაზილიური პორტუგალიური

**ბრაზილიური პორტუგალიური** (português brasileiro [pohtu'gejʃ brazi'le(j)ru]) განსხვავდება პორტუგალიურისაგან (პორტუგალიაში სალაპარაკო ენა) შემდეგი თვისებებით:

* წარმოთქმა (ბრაზილიაში რეგიონალურად განსხვავდება)
* ორთოგრაფია (მართლწერა)
* გრამატიკა
* ლექსიკა

## წარმოთქმა 
ცალკეულ რეგიონში წარმოთქმა სხვადასხვაა, მიუხედავად ამისა ყოველი მათგანი აღიარებულია როგორც სწორი.

* ხმოვნები: 
:**a**- ყველა პოზიციაში იკითხება როგორც **ღია [a]** გარდა პოზიციისა **m**, **n** და **nh**-ის წინ; **m**, **n** და **nh**-ის წინ როგორც **დახურული**, **ცოტათი ცხვირისმიერი** **[ɐ]**. წააგავს ინგლისურ **a**-ს სიტყვაში: **a**bout (ბრიტ. ინგლ.).

:**e**- მახვილით, **m**, **n**, **[ʃ]**, **[ʒ]**, **lh**, **nh**-ს წინ და აგრეთვე მახვილიანი მარცვლის წინ - **დახურული [e]**. მაშინაც **დახურული**, თუ წინა მარცვალს **es**, **ex** თანხმოვანი მოსდევს; მახვილიანი მარცვლის წინ როგორც **[i]**: m**e**nino [m**i**'ninu] - *ბიჭი*, **e**star [**i**'ʃtah] - *ყოფნა*; აგრეთვე უმახვილო სიტყვებში როგორც **[i]**: **e** [**i**] - *და (კავშირი)*, d**e** [dʒ**i**] - *-დან*; *-ზე*; *-ით*; *შესახებ*; დანარჩენ შემთხვევაში როგორც **ღია [æ]**.

:**i**- **[i]**.

:**o**- უმახვილო მარცვალში **r**, **n**, **m**-ს წინ, მახვილიანი მარცვლის წინ, მახვილით **m**, **n** და **nh**-ს წინ იკითხება როგორც **დახურული** **[o]**; მახვილიან მარცვალში როგორც **ღია [o]**; მახვილიანი მარცვლის წინ და აგრეთვე უმახვილო მარცვალში სიტყვის ბოლოს როგორც **[u]**: b**o**nit**o** [b**u**'nit**u**] - *ლამაზი*.

:**u**- **[u]**.

* ორალური დიფთონგები:
:**ai**- **[aj]**; **[a]** - თუ მომდევნო მარცვალში **[ʃ]** ან **[ʒ]** მოდის: c**aix**a ['k**aʃ**a] - *ყუთი*.

:**au**- **[aw]**.

:**ei**- **[ej]**; **[e]** - თუ მომდევნო მარცვალში **[ʃ]** ან **[ʒ]** მოდის: p**eix**e ['p**eʃ**i] - თევზი.

:**éi**- **[æj]**.

:**eu**- **[ew]**.

:**éu**- **[æw]**.

:**iu**- **[iw]**.

:**oi**- **[oj]**.

:**ói**- **[ɔj]** (**ღია [ɔ]!!!**).

:**ui**- **[uj]**.

* ნაზალური (ცხვირისმიერი) ხმოვნები:
:**im**, **in**- **ცხვირისმიერი [ĩ]**.

:**em**, **en**- **ცხვირისმიერი [ẽ]** - სიტყვის შიგნით: **en**trar [**ẽ**'trah] - *შესვლა*.

:**um**, **un**- **ცხვირისმიერი [ũ]**.

:**om**, **on**- **ცხვირისმიერი [õ]**.

:**am**, **an**, **ã**- **ცხვირისმიერი [ã]** - სიტყვის შიგნით.

* ნაზალური (ცხვირისმიერი) დიფთონგები:
:**ão**, **am**- **ცხვირისმიერი [ãw]**; **am**- იკითხება როგორც **ცხვირისმიერი [ãw]** სიტყვის ბოლო უმახვილო მარცვალში (ზმნის ფორმებში): fal**am** ['fal**ãw**] - *ლაპარაკობენ (ისინი)*, *ლაპარაკობთ (თქვენ)*, *ლაპარაკობთ (თქვენ (თავაზიანი ფორმა, მრავლობითი რიცხვი))*.

:**õe**- **[õj]**.

:**em**, **en**- **[ẽj]** - სიტყვის ბოლო უმახვილო მარცვალში (ზმნის ფორმებში): faz**em** ['faz**ẽj**] - *აკეთებენ (ისინი)*, *აკეთებთ (თქვენ)*, *აკეთებთ (თქვენ (თავაზიანი ფორმა, მრავლობითი რიცხვი))*.

:**ãe**- **[ãj]**.

**შენიშვნა**: **ორალური დიფთონგი** „**ui**“ მხოლოდ სიტყვაში **muito** ['m**ũj**tu] - *ბევრი*; *ძალიან* - იკითხება როგორც **ცხვირისმიერი დიფთონგი [ũj]!!!**

* თანხმოვნები და თანხმოვანთა ჯგუფები:
:**b**- **[b]**.

:**c**- **[s]** - **e**-ს და **i**-ს წინ: **ce**do ['**se**du] - *ადრე*; დანარჩენ შემთხვევაში როგორც **[k]**.

:**ç**- **[s]** - **a**, **o**, **u**-ს წინ: cabe**ça** [ka'be**sa**] - *თავი*.

:**ch**- **[ʃ]**.

:**d**- **[d]**; **i** და **e [i]**-ს წინ როგორც **[dʒ]**: universida**de** [univehsi'da**dʒi**] - *უნივერსიტეტი*.

:**f**- **[f]**.

:**g**- **[g]** - **a**, **o**, **u**-ს და თანხმოვნების წინ; **e**-ს და **i**-ს წინ - **[ʒ]**.

:**gu**- **[g]** - **e**-ს და **i**-ს წინ .

:**gü**- **[gw]** - **e**-ს და **i**-ს წინ.

:**h**- **[ ]** - არ იკითხება!

:**j**- **[ʒ]**.

:**l**- **[l]**; როგორც მარცვლის ბოლო შემადგენელი ნაწილი (**a**, **e**, **i**, **o**, **u**-ს შემდეგ) წარმოითქმის როგორც ინგლისური w **[w]**: Bras**il** [bra'z**iw**] - *ბრაზილია (ქვეყანა)*.

:**lh**- **[ʎ]**.

:**m**- **[m]**; და ნაზალურად (ცხვირისმიერად) **[~]** - **am, em, im, om, um**---> ***ნაზალური (ცხვირისმიერი) ხმოვნები და დიფთონგები***.

:**n**- **[n]**; და ნაზალურად (ცხვირისმიერად) **[~]** - **an, en, in, on, un**---> ***ნაზალური (ცხვირისმიერი) ხმოვნები და დიფთონგები***.

:**nh**- **[ɲ]**.

:**p**- **[p]**.

:**qu**- **[k]** - **e**-ს და **i**-ს წინ; **a**-ს და **o**-ს წინ - **[kw]**.

:**qü**- **[kw]** - **e**-ს და **i**-ს წინ.

:**r**- **[r]** - ხმოვნებს შორის, თანხმოვნების შემდეგ გარდა **l, n, s**; **r** - იკითხება როგორც **[h]**: 1) **rr** (ორმაგი **r**) ხმოვნებს შორის: c**arro** ['ka**h**u] - *მანქანა (ავტომობილი)*. 2) სიტყვის თავში: **r**ico ['**h**iku] - *მდიდარი*. 3) თანხმოვნების წინ და სიტყვის ბოლოს: pe**rd**e**r** [pe**h**'de**h**] - *დაკარგვა*. 4) **l, n, s**-ს შემდეგ: E**nr**ico [ẽ'**h**iku] - *ენრიკო (მამაკაცის სახელი)*.

:**s**- **[s]** - სიტყვის თავში, სიტყვის ბოლოს; ხმოვნებს შორის და **b, d, g, v, z, j, m, n**-ს წინ - **[z]**. **შენიშვნა**: რიო დე ჟანეიროში ('''o Rio de Janeiro [,u 'hiu dʒi ʒane(j)ru] - *პორტ. იანვრის მდინარე***) სიტყვის ბოლოს და თანხმოვნების წინ როგორც **[ʃ]**.

:**sc**- **[s]** - **e**-ს და **i**-ს წინ; დანარჩენ შემთხვევაში როგორც ცალკეული ასობგერა.

:**t**- **[t]**; **[tʃ]** - **e [i]**-ს და **i**-ს წინ: ar**te''' ['ah**tʃi**] - *ხელოვნება*.

:**v**- **[v]**.

:**x**- **[ʃ]** - უმეტესად; **[s]** - **ex** თანხმოვნის წინ; **[z]** - **ex** ხმოვნის წინ; **[ks]** ზოგიერთ, წარმოშობით ლათინურ, სიტყვებში.

:**z**- **[z]** - სიტყვის თავში და ხმოვნებს შორის; სიტყვის ბოლოს - **[s]**.

**შენიშვნა**: ხშირად ხდება დიფთონგის წარმოშობა სიტყვის ბოლო მახვილიან მარცვალში, თუ ის **s**-ით ან **z**-ით ბოლოვდება: rap**az** [ha'p**ajʃ**] - *ბიჭი*; p**és** ['p**æjʃ**] - *ფეხები*.

## ორთოგრაფია (მართლწერა) 
პორტუგალიურში არსებობს გრაფიკული მახვილი: ( **´** ) - **acento agudo**; ( **`** ) - **acento grave**; ( **^** ) - **acento circunflexo**.

* მახვილი:
** პოტუგალიურში მახვილი უმეტესად სიტყვის ბოლოდან მეორე მარცვალზეა, თუ სიტყვა ორალურ ხმოვანზე ბოლოვდება (**i**-ს და **u**-ს გარდა) და აგრეთვე **m** და **n**-ზე: ci**da**de [si'**da**dʒi] - *ქალაქი*; **ho**mem ['**o**mẽj] - *კაცი*.
** მახვილი სიტყვის ბოლო მარცვალზეა: -(i)- თუ სიტყვა ორალურ დიფთონგზე, ნაზალურ (ცხვირისმიერ) ხმოვანზე (**em, en, am, an**-ს გარდა) და ნაზალურ (ცხვირისმიერ) დიფთონგზე (**am, em, en**-ს გარდა) ბოლოვდება: pergun**tei** [pehgũ'**tej**] - *ვიკითხე (შეკითხვა)*; ale**mão** [ale'**mãw**] - *გერმანელი*. -(ii)- თუ სიტყვა **i** და **u**-ზე ბოლოვდება: abaca**xi** [abaka'**ʃi**] - *ანანასი*. თუ სიტყვა თანხმოვანზე ბოლოვდება (**m** ან **s**-ს გარდა): diret**or** [dʒire'**toh**] - *დირექტორი*.
** გრაფიკული მახვილის ფუნქცია:
*** (**´**) - აჩვენებს, რომ მარცვალი მახვილიანი და ღიაა: al**guém** [aw'**gæ̃j**] - *ვიღაცა*.
*** (**`**) - გამოიყენება წინსართი „**a**“-ს შერწყმის დროს შემდეგ შემთხვევებში:
**** **a**+**a**/**as** (მდ.სქეს. განსაზღვრული არტიკლი) = **à**/**às** 
**** **a**+**aquele/aqueles/aquela/aquelas** (ჩვენებითი ნაცვალსახელი - „*ის*“) = **àquele/àqueles/àquela/àquelas**
**** **a**+**aquilo** (უცვლელი ჩვენებითი ნაცვალსახელი - „*ის*“) = **àquilo**
*** (**^**) - დაესმის მხოლოდ **a(â), e(ê), o(ô)**-ს და აჩვენებს, რომ მარცვალი მახვილიანია და დახურული: est**ôm**ago [iʃ'**to**magu] - *კუჭი*.

გრაფიკული მახვილი გამოიყენება იმ შემთხვევაში:
* თუ სიტყვის მახვილიანი მარცვალი ზემოაღნიშნულ წესებს არ ეყრდნობა: vo**cê** [vo'**se**] - *შენ*; **sá**bado ['**sa**badu] - *შაბათი*.
* რათა ორი ხმოვნის შეხვედრის დროს დიფთონგის წარმოშობა თავიდან ავიცილოთ: sa**ú**de [sa'**u**dʒi] - *ჯანმრთელობა*.
* რათა ერთ მარცვლიან სიტყვებში ხმოვნების **a, e, o** წარმოთქმა წერის დროს განვასხვაოთ:
** **dá** [da] - *აძლევს* **da** [da] - *-დან* (**de**+**a**= **da**)
** **é** [æ] - *ხარ (შენ), არის (ის), ხართ (თქვენ (თავაზიანი ფორმა, მხ.რიც.))* **e** [i] - *და (კავშირი)*
** **pôr** [poh] - *დადება* **por** [puh] - *-ით, საშუალებით*
** **nós** [nojʃ] - *ჩვენ* **nos** [nuʃ] - *ჩვენ (პირდაპირი/ირიბი დამატება)* **nos** [nuʃ] - „*-ებში*“ (**em**+**os**= **nos**).

გრაფიკული მახვილის გამოიყენება ბრაზილიაში და პორტუგალიაში განსხვავდება:
* შედარებისთვის: 
** **Brasil**: Ant**ô**nio **Portugal**: Ant**ó**nio 
** **Brasil**: compr**a**mos (pret. simp.) - *ვიყიდეთ* **Portugal**: compr**á**mos (pret. simp.) - *ვიყიდეთ*

**c** და **t**-ს კომბინაცია:
* შედარებისთვის:
** **Brasil**: a**t**o **Portugal**: a**ct**o
** **Brasil**: sele**ç**ão **Portugal**: sele**cç**ão
** **Brasil**: a**t**ual **Portugal**: a**ct**ual

## გრამატიკა 
გრამატიკაში შემდეგი განსხვავებებია:
* პირის ნაცვალსახელები (შენიშვნა!!! „*მე/ჩვენ,შენ/თქვენ*“ - არ არიან პირის ნაცვალსახელები, არამედ ჩვენებითი სიტყვები. ისინი აჩვენებენ მოსაუბრეს და მსმენელს): 
** **Brasil**: **eu** - *მე*, **você** - *შენ*, **ele** - *ის* (მამრ. სქ.), **ela** - *ის* (მდედ. სქ.), **o senhor** - *თქვენ* (მამრ. სქ. თავაზიანი ფორმა), **a senhora** - *თქვენ* (მდედ. სქ. თავაზიანი ფორმა), **nós/a gente** - *ჩვენ*, **vocês** - *თქვენ*, **eles** - *ისინი* (მამრ. სქ. მრ. რიც.), **elas** - *ისინი* (მდედ. სქ.მრ. რიც.), **os senhores** - *თქვენ* (მამრ. სქ. თავაზიანი ფორმა, მრ. რიც.), **as senhoras** - *თქვენ* (მდედ. სქ. თავაზიანი ფორმა, მრ. რიც.)
** **Portugal**: **eu** - *მე*, **tu** - *შენ*, **ele** - *ის* (მამრ. სქ.), **ela** - *ის* (მდედ. სქ.), **você** - *თქვენ* (თავაზიანი ფორმა), **nós** - *ჩვენ*, **vocês** - *თქვენ*
შედარებისთვის:
* ყოფნა ზმნის **ser** უღლება:
** **Brasil** === **Portugal** 
**eu sou** - *მე ვარ* === **eu sou** - *მე ვარ*

**você é** - *შენ ხარ* === **tu és** - *შენ ხარ*

**ele/ela é** - *ის არის* === **ele/ela é** - *ის არის*

**o senhor/a senhora é** - *თქვენ ხართ* === **você é** - *თქვენ ხართ*

**nós somos/a gente é** - *ჩვენ ვართ* === **nós somos** - *ჩვენ ვართ*

**vocês são** - *თქვენ ხართ* === **vocês são** - *თქვენ ხართ*

**eles/elas são** - *ისინი არიან* === **eles/elas são** - *ისინი არიან*

**os senhores/as senhoras são** - *თქვენ ხართ*
* ინფინიტიური კოსტრუქცია განგრძობითი მოქმედების გამოსახატავად:
**Brasil**: **estar + infinitivo** **Portugal**: **estar a + infinitivo**:
** **Brasil**: **Estou assistindo** ao jogo de futebol na televisão. **Portugal**: **Estou a assistir** ao jogo de futebol na televisão. - *ფეხბურთის თამაშს ვუყურებ (ამ წუთს) ტელევიზიით*.

## ლექსიკა 
ბრაზილიური პორტუგალიურის ლექსიკა, ევროპულ პორტუგალიურთან შედარებით, შეიცავს სიტყვებს: 
* ბრაზილიის ტერიტორიაზე მცხოვრები ინდიელთა ენებიდან:
** **ipiranga** - *(Tupi-guarani)*: „**i**“ - *მდინარე*, „**piranga**“ - *წითელი*
** **ipanema** - *(Tupi-guarani)*: „**i**“ - *მდინარე*, „**panema**“ - *ამღვრეული*
** **iguaçu** - *(Tupi-guarani)*: „**i**“ - * მდინარე*, „**guaçu**“ - *დიდი*
* აფრიკიდან შემოყვანილი შავკანიანების ენებიდან, ეგრეთ წოდებული - აფრობრაზილიური სიტყვები:
** **samba**, **xangó**, **axé** და ა.შ.
სიტყვათა მნიშვნელობა ბრაზილიურ და ევროპულ პორტუგალიურში სხვადასხვაა:

## ლიტერატურა 
* Hueber (2005): Großer Lernwortschatz, Portuguiesisch, Max Hueber Verlag, Ismaning(ჰუებერი (2005): დიდი ლექსიკა სწავლისთვის, პორტუგალიური, მაქს ჰუებერის ფერლაგი, იზმანინგი)
* Aurélio Buarque De Holanda Ferreira (2002): mini Aurélio Século XXI: o minidicionário da língua portuguesa, editora nova fronteira, Rio de Janeiro აურელიუ ბუარკი დი ოლანდა ფერეირა (2002): მინი აურელიუ ოცდამეორე საუკუნე: პორტუგალიური ენის მინი ლექსიკონი, ედიტორა ნოვა ფრონტეირა, რიო დე ჟანეირო
* Deolinda Monteiro, Beatriz Pessoa (2002): guia prático dos verbos portugueses, lidel, Lisboa (დეოლინდა მონტეირუ, ბეატრიშ პესოა (2002): პორტუგალიურ ზმნათა პრაქტიკული სახელმძღვანელო, ლიდელი, ლისაბონი

## იხილეთ აგრეთვე 
* პორტუგალიური ენა

## რესურსები ინტერნეტში 
* პორტუგალიურ ენაზე:
** http://www.portugues.com.br
** http://www.linguaportuguesa.ufrn.br/pt_index.php
** http://www.soportugues.com.br/index2.php 

კატეგორია:პორტუგალიური ენა
კატეგორია:ბრაზილია