open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დივიზიონიზმი

**დივიზიონიზმი** ( — დაყოფა, დანაწევრება) — ნეოიმპრესიონიზმისათვის დამახასიათებელი ფერწერული სისტემა, რომელიც დაამუშავეს ფრანგმა ფერმწერებმა ჟორჟ სერამ და პ. სინიაკმა. ეფუძნება ცალკეული მონასმების საშუალებით რთული ფერადი ტონის დანაწევრებას სუფთა ფერებად, რაც ითვალისწინებს აღქმის მომენტში ოპტიკურ გამთლიანებას. ამ სისტემას იყენებენ ა. ე. ლროსი და ნაწილობრივ კ. პისარო (საფრანგეთი), ჯ. სეგანტინი (იტალია), ტ. ვან რეისელბერგე (ბელგია), ი. გრაბარი (რუსეთი, ზოგიერთ ნამუშევარში), ქართველ მხატვართაგან რ. თურქია, ე. კალანდაძე, ზ. ნიჟარაძე, ე. ბერძენიშვილი (ადრინდელ ნამუშევრებში).

## იხილეთ აგრეთვე 
* პუანტილიზმი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:პოსტ-იმპრესიონიზმი
დიდი თურქობა

**„დიდი თურქობა“** — ამ ტერმინით ცნობილია თურქ-სელჩუკთა განუწყვეტელი შემოსევები საქართველოში XI საუკუნის 80-იან წლებში.

მცირე აზიაში სელჩუკთა სახელმწიფოს შექმნას უარყოფითი შედეგი მოჰყვა საქართველოსა და ამიერკავკასიის ქვეყნებისათვის. საქართველოს მეზობლად დამკვიდრდნენ მომთაბარე-მეჯოგე ტომები, რომლებიც სისტემატურად ესხმოდნენ თავს საქართველოს სხვადასხვა მხარეს. მეფე გიორგი II-მ (1072-1089) მთელი რიგი ღონისძიებები გაატარა ქვეყნის შინაგანი ძალების შემომტკიცებისა და საზღვრების გაფართოების მიზნით, მაგრამ ეს წარმატებანი ხანმოკლე აღმოჩნდა. თურქ-სელჩუკთა სულთნის მალიქ-შაჰის საგანგებო ლაშქარმა დაამარცხა ყველისციხეში მდგომი მეფე გიორგი. ამას მალე უფრო დიდი ლაშქრობა მოჰყვა იასისა და ბუჟღობის მეთაურობით. სელჩუკები მთელ საქართველოს მოედვნენ. მემატიანის გადმოცემით „ერთსა დღესა დაწუეს ქუთათისი და არტანუჯი და უდაბნონი კლარჯეთისანი“. ეს იყო თურქ-სელჩუკთა პირველი  დიდი შემოსევა, რომელიც 1080 წელს დაიწყო. 

ამიერიდან სელჩუკები საქართველოში საძარცვავად ყოველი წლის გაზაფხულზე მოდიოდნენ და დაზამთრებამდე რჩებოდნენ. ასეთ ვითარებაში ქართველი მწარმოებელი საზოგადოება ინტენსიურ მეურნეობას ვეღარ უძღვებოდა. ამის გარდა, საქართველოს ტერიტორიაზე მომთაბარეთა ჩამოსახლება ყოველწლიურად მატულობდა. ქვეყანა გადაშენების საფრთხეს წინაშე იდგა, გიორგი II ისპაანში ეახლა სულთან მალიქ-შაჰს და ყოველწლიური გადასახადი აღუთქვა. ამ გზით ქვეყანამ დროებით მოისვენა „ზედამარბეველთაგან“. ასევე მოიქცა კახთა მეფე აღსართანიც, რომელიც სულთანს ეახლა, მორჩილება გამოუცხადა და ქრისტიანობა დათმო. მაგრამ სელჩუკები მაინც თავისუფლად დათარეშობდნენ მთელ საქართველოში. შემოდგომის დადგომისთანავე მთელი თავისი ავლა-დიდებითა და საქონლით გაჩიანს ჩამოდგებოდნენ, თბილისიდან ბარდავამდე მთელი მტკვრის სანაპირო და ივრის პირის საუკეთესო საზამთრო საძოვრები მათ ეჭირათ, ხოლო საზაფხულო საძოვრებზე სომხეთის მთებში მიდიოდნენ. რუსთავი, დმანისი, სამშვილდე და სხვა ქალაქები მტრის ხელში გადავიდა; ასევე საქართველოს ფარგლებს გარეთ იყო ხორნაბუჯი, არადეთი, აგარანი, გავაზნი, გაგი და სხვა ციხეები. 

თურქ-სელჩუკთა მომთაბარულ-მეჯოგური მეურნეობა უპირისპირდებოდა განვითარებული ფეოდალური ქვეყნის კულტურულ მეურნეობას, ანგრევდა და ანადგურებდა ქალაქებს და დაცემის პირამდე მიჰყავდა საქალაქო ცხოვრება, ვაჭრობა-ხელოსნობა. დიდი მსხვერპლის ფასად ქართველმა ხალხმა მაინც შეძლო თავისი თვითმყოფობის, პროგრესული ფეოდალური მეურნეობის შენარჩუნება. თურქ-სელჩუკთა სოციალურ-პოლიტიკურ სისტემას მზარდი ქართული ფეოდალური წყობილების საფუძვლები არ დაურღვევია.

## ლიტერატურა 
* *მეტრეველი რ.,* შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.,), თბ., 1973;
* *შენგელია ნ.*, სელჩუკები და საქართველო XI საუკუნეში, თბ., 1968;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;

კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
კატეგორია:XI საუკუნის ომები
დიკა

**დიკა** (Triticum carthlicum) — ძველი ქართული საგაზაფხულო ხორბლის სახეობა (მოიხსენიება V საუკუნიდან). მოჰყავთ მთაში. დიკა შიშველმარცვლიანია, მარცვალი შედარებით ადვილად სცილდება კილს. ყვავილსა და თავთუნის კილს ფხები აქვს. სიცივისა და სოკოვანი დაავადებისადმი გამძლეა. 

გავრცელებულია ძირითადად ზღვის დონიდან 900-1500 მ სიმაღლეზე. საქართველოში საგაზაფხულო ხორბლის მთავარი ჯიშია. მცირე რაოდენობით მოჰყავთ სომხეთსა და დაღესტანში. 

დიკა ძვირფასი სასელექციო მასალაა. მისი პოპულაციიდან გამოყვანილია სელექციური ჯიში — დიკა 9-14, რომელიც მთიან ზონაში დარაიონებულია 1944 წლიდან დიკას 10 სახესხვაობიდან მთავარია წითელი, შავი და თეთრი დიკა, ადგილობრივი პოპულაცია — ჯავახური დიკა გავრცელებულია ჯავახეთის ზონაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხორბლები
დასავლეთ დიკლოს მყინვარი

**დასავლეთ დიკლოს მყინვარი** — კარული ტიპის მყინვარი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთში, პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე. ფართობი 0,3 კმ², უდიდესი სიგრძე 0,8 კმ. დასავლეთ დიკლოს მყინვარი ასაზრდოებს მდინარე პირიქითი ალაზნის მარცხენა შენაკადს — დიკლოსწყალს.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მყინვარები
დიკლო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დიკლო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დიკლო — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* დიკლოსმთა — მწვერვალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* აღმოსავლეთ დიკლოს მყინვარი — მყინვარი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* დასავლეთ დიკლოს მყინვარი — მყინვარი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* დიკლოს კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოში;
* დიკლოს საცხოვრებელი სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოს განაპირას, სამხრეთით;
* დიკლოს ციხე-სახლი — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიკლოს სამხრეთით.
Lib.ge

**Lib.ge** *ლიბ.ჯი* — პირველი ქართული ინტერნეტ-ბიბლიოთეკა, რომელიც მოიცავს ათიათასზე მეტ ორიგინალურ და ნათარგმნ ტექსტს.

## ისტორია
ლიბ.ჯი დაარსდა 2006 წელს. 2009 წელს ლიბ.ჯი-მ თბილისის საკრებულოს მხარდაჭერით დააარსა ლიტერატურული კონკურსი ახლაგაზრდა ავტორებისთვის, ასევე 2009 წლიდან არის ორგანიზატორი თარგმანის კვირეულისა. 2010 წელს ლიბ.ჯიმ როკ–კლუბთან ერთად დააფუძნა ყოველკვირეული არტ–საღამოები. 2010 წლიდან ლიტერატურის მუზეუმთან ერთად აწყობს ყოველთვიურ არტ–აქციებს. 2010 წლიდან ლიბ.ჯი–ს გაზეთ რეზონანსის კვირის გამოცემა „გალაკტიონში“ ეთმობა საკუთარი გვერდი.

ლიბ.ჯის განყოფილებებია: პროზა, პოეზია, დრამატურგია, სამეცნიერო, ისტორიული, საბავშვო, ფოლკლორი, ესეისტიკა, ინტერვიუ, სამართალი, ახალი წიგნები, პერიოდიკა, გალერეა, ღია ბლოგი, პრეს-ანონსი, სახელოვნებო აფიშა.

პორტალის რედაქტორთა ჯგუფი: ქეთო ნინიძე, არჩილ თალაკვაძე, დიანა ანფიმიადი, ნათია ნაცვლიშვილი, გიორგი ქავთარაძე, გიორგი კეკელიძე, გიორგი კაცია, ნიკა წიკლაური, ოლეგ კონოვალიოვი, ლიკა ავალიანი, ზაალ ჩხეიძე, ზაქარია ქიტიაშვილი, ოქტაი ქაზუმი, ანი კოპალიანი, ნათია გულიაშვილი, ვახუშტი მენაბდე

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ელექტრონული ბიბლიოთეკები
კატეგორია:საიტები
შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი

**შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტი** ( ასევე: IBSU) — უნივერსიტეტი, რომელიც 1995 წლიდან ეწევა სასწავლო და სამეცნიერო საქმიანობას. უნივერსიტეტი არის პირველი ინგლისურენოვანი საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც სწავლების სამივე საფეხურზე ახორციელებს საგანმანათლებლო პროგრამებს, როგორც ინგლისურ, ისე ქართულ ენებზე. უნივერსიტეტში მოქმედებს 39 აკრედიტებული საგანმანათლებლო პროგრამა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*შავი ზღვის საერთაშორისო უნივერსიტეტის საიტი

კატეგორია:თბილისის უნივერსიტეტები
წამება

[thumb|200px|წამება, [ინკვიზიცია ესპანეთში, დაახ. 1700 წ.]]
**წამება** — გაერთიანებული ერების კონვენციის თანახმად არის: ადამიანის ნებისმიერი  მტკივნეული, გამიზნული და სასტიკი ფიზიკური ან გონებრივი ტანჯვა ნებისმიერი მიზეზით, იქნება ეს მისგან რაიმე ინფორმაციის მიღება თუ შურისძიება.

## რესურსები ინტერნეტში
* წამება შუასაუკუნეების ევროპაში
*წამების ჩინური მეთოდები, ვიქტორიის უნივერსიტეტი

კატეგორია:წამება
გახერხვა

[thumb|200px|გახერხვა, [კრანახი, ლუკას უფროსი|ლუკას კრანახი უფროსის ნახატი]]
**გახერხვა** — წამების და სიკვდილით დასჯის მეთოდი. ამ მეთოდს იყენებდნენ აზიისა და ევროპის ზოგიერთ რეგიონში. დამნაშავეს აშიშვლებდნენ და კიდებდნენ თავდაღმა, შემდეგ კი იწყებდნენ საზარდულიდან მის გახერხვას. რადგან ადამიანი თავდაღმა იყო დაკიდებული ტვინს საკმარისი სისხლი მიეწოდებოდა და გონს ბოლო მომენტამდე არ კარგავდა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიკვდილით დასჯის მეთოდები
კატეგორია:წამება
შვედური სასმელი

**შვედური სასმელი ** (გერმანულად: Schwedentrunk) ოცდაათწლიანი ომის დროს გავრცელებული წამების მეთოდი. მსხვერპლს პირში უსხამდნენ ფეკალიებით დაბინძურებულ წყალს და მუცელზე აწვებოდნენ.

კატეგორია:წამება
დილა (გაზეთი)

"**დილა**" — ქართული გაზეთი, რომელიც სხვადასხვა დროს გამოდიოდა საქართველოში.

* ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატული მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1907 წელს. რედაქტორი-გამომცემელი ს. ვადაჭკორია. გამოვიდა 26 ნომერი.
* ქართული ყოველდღიური გაზეთი, გამოდიოდა თბილისში 1911 წელს რედაქტორი-გამომცემელი — ა. ღულაძე. გამოვიდა 31 ნომერი.
* ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალ-დემოკრატიული მიმართულებისა. გამოდიოდა ქუთაისში 1912-1913 წლებში. რედაქტორი-გამომცემელი — ი. რუხაძე. 1912 წლის სექტემბრიდა 1913 წლის 4 მარტამდე "დილის" ნაცვლად დროებით გამოდიოდა გაზეთი "მერცხალი". დაიხურა 1913 წლის აპრილის ბოლოს მთავრობის განკარგულებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კაცი საელჩოდან

**კაცი საელჩოდან** — ქართული ფილმი, გადაღებული რეჟისორ დიტო ცინცაძის მიერ.

## სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს ჰერმერტ ნოიმანზე, რომელიც მუშაობს ფინანსურ მრჩევლად გერმანიის საელჩოში საქართველოში. მოსაბეზრებელი ოფისიდან დაბრუნების შემდეგ ცდილობს გაექცეს მოწყენილობას.  მისი მონოტონური ცხოვრება მაშინ მთავრდება, როდესაც ის ცამეტი წლის გოგონას ხვდება ბაზარში. შემთხვევითი ნაცნობობა გადაიქცევა მეგობრობად, მაგრამ საზოგადოებაში ეჭვი ჩნდება, რომ საელჩოს თანამშრომელსა და ქუჩის ბავშვს შორის ურთიერთობა მხოლოდ მეგობრობით არ შემოიფარგლება.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:2005 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:დიტო ცინცაძის ფილმები
დილარიანი

**„დილარიანი“** — ქართული მწერლობის ჩვენამდე მოუღწეველი ძეგლი, საგმირო-სათავგადასავლო ხასიათის თხზულება. მისი არსებობა დასტურდება XII საუკუნის ლიტერატურული წყაროების („თამარიანი“, „ვეფხისტყაოსანი“) მიხედვით. თხზულების სათაური უნდა ყოფილიყო „დილარიანი“ ან „დილარგეთიანი“. ავტორობა მიეწერება სარგის თმოგველს. 1896  წელს ზ. ჭიჭინაძემ შეცდომით „დილარიანად“ მიიჩნია „ამირანდარეჯანიანის“ გაგრძელებათა ციკლი. XIX საუკუნის დასაწყისში „დილარიანი“ უწოდა პეტრე ლარაძემ ლექსნარევი პროზით დაწერილ თავის ვრცელ თხზულებას, რომელშიც აღწერილია აბაშეთის მეფის დილარის ხიფათიანი თავგადასავალი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
დილა (ჟურნალი)

**„დილა“** — ქართული ყოველთვიური საბავშვო ჟურნალი. 2013 წელს მიენიჭა არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი (#03/207 13.11.13).

## ჟურნალის ისტორია
ჟურნალი „დილა“ 1904 წელს დაარსდა, დიდი მოღვაწისა და მწერალი ქალბატონის მარიამ დემურიას თაოსნობით. თვეების განმავლობაში ქობულაშვილების სახლში იკრიბებოდნენ მაშინდელი ლიტერატურული წრეების წარმომადგენლები, კრებებს უმეტესად აკაკი წერეთელი უძღვებოდა, ნინო ქობულაშვილმა იკისრა ამ ჟურნალის გამოცემა და რედაქტორად მარიამ დემურია დაინიშნა. ჟურნალს კრების გადაწყვეტილებით „ნაკადული“ ეწოდა. აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, იაკობ გოგებაშვილი, იროდიონ ევდოშვილი, ეკატერინე გაბაშვილი, შიო მღვიმელი — ადამიანები, რომლებმაც ღვაწლი დასდეს ჟურნალის გამოცემას. მეორე რედაქტორი ნინო ნაკაშიძე გახდა. მან 1910 წლიდან 1920 წლამდე უხელმძღვანელა ჟურნალს 1920 წლამდე, 1928 წლამდე კი მისი სარედაქციო კოლეგიის უცვლელი წევრი იყო.

1928 წლიდან ჟურნალს სახელი შეეცვალა და „ოქტომბრელი“ დაერქვა. მეორე მსოფლიო ომის წლებში ჟურნალის გამოცემა შეწყდა. განახლდა 1945 წლის თებერვალში, როგორც საქართველოს ალკკ ცკ-ისა და ვ. ი. ლენინის სახელობის ნორჩ პიონერთა ორგანიზაციის რესპუბლიკური საბჭოს ორგანო. 1947 წლის სექტემბრიდან ჟურნალის რედაქტორის, ქართველი პოეტისა და მოღვაწის, რევაზ მარგიანის ინიციატივით ჟურნალს ეწოდა „დილა“.

2007 წელს საბავშვო ჟურნალ „დილის“ ბაზაზე საბავშვო გამომცემლობა „დილა“ დაარსდა, რომლის ბაზაზეც ჟურნალის გარდა ხდება ორიგინალური ქართული საყმაწვილო ენციკლოპედიის, ლიტერატურულ-შემეცნებით წიგნებისა და თანამედროვე ქართველ საბავშვო მწერალთა კრებულების გამოცემა.

სხვადასხვა დროს ჟურნალთან თანამშრომლობდნენ მწერლები: შიო მღვიმელი, ნინო ნაკაშიძე, ცქვიტი, მარიჯანი, გიორგი ქუჩიშვილი, იოსებ იმედაშვილი, იოსებ გრიშაშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, პაოლო იაშვილი, მაყვალა მრევლიშვილი, მურმან ლებანიძე, გიორგი ნატროშვილი, ილია სიხარულიძე, რევაზ ჯაფარიძე; მხატვრები: ელენე ახვლედიანი, ოსკარ შმერლინგი, სევერიან მაისაშვილი, სევერიან კეცხოველი, გოგი თოთიბაძე, რევაზ ცუცქირიძე, იოსებ გაბაშვილი, რობერტ სტურუა, შალვა ცხადაძე, ჯემალ (მამია) ლოლუა, თენგიზ სამსონაძე, ედუარდ ამბოკაძე, ზურაბ ფორჩხიძე, გიორგი (გოგი) როინიშვილი; კომპოზიტორები: თამარ შავერზაშვილი, მერი დავითაშვილი, ქ. ანდრონიკაშვილი, რევაზ ლაღიძე, ლილი შავერზაშვილი და სხვა. სხვადასხვა დროს ჟურნალის რედაქტორები იყვნენ: ალიო მირცხულავა, ირაკლი აბაშიძე, გიორგი კაჭახიძე, ლავრენტი ჭიჭინაძე, რევაზ მარგიანი, იოსებ ნონეშვილი, ჯანსუღ ჩარკვიანი, მუხრან მაჭავარიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* კოლექციის მთავარი გვერდი — DSpace.nplg.gov.ge
* საბავშვო გამომცემლობა „დილა“

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
დიმეტროდონი

მინი|დიმეტროდონის ჩონჩხი
**დიმეტროდონი** () — ნამარხი მხეცისნაირი ქვეწარმავლების გვარი პელიკოზავრების რიგისა. სიგრძე 2,7 მეტრს აღწევდა. სხეულის მალათა გრძელი, წვეტიანი მორჩები ზურგზე ჰქონდათ ამოშვერილი, შესაძლოა ზედ იყო გადაჭიმული აპკი („ქურგის აფრა“), რომლის დანიშნულება გაურკვეველია. გვარში 10-მდე სახეობა ერთიანდებოდა. მათი ნაშთები ნაპოვნია ჩრდილოეთ ამერიკის პერმულ ქანებში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* *Dimetrodon* 
* Introduction to the Pelycosaurs

კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები
დინგნიჩაბასებრნი

**დინგნიჩაბასებრნი** () — თევზების ოჯახი ზუთხისნაირთა (*Acipenseriformes*) რიგისა. აქვთ შიშველი ან წვრილი ძვლოვანი ქერცლით დაფარული კანი, ნიჩბის ფორმის გრძელი, ფართო და ბრტელი დინგი. ყბებზე წვრილი კბილები აქვთ. ცნობილია დინგნიჩაბასებრთა ორი სახეობა: აშშ-ის სამხრეთ მდინარეების ბინადარი *Polyodon spathula* და ჩინეთში გავრცელებული *Psephurus gladius*.

## ლიტერატურა 
*
დინგო

**დინგო** () — გავრცელებული შინაური ძაღლი. შესაძლოა, ავსტრალიაში ევროპელების დასახლებამდეც იყო შეყვანილი. მისი სხეულის სიგრძე 90-110 სმ აღწევს. ჩვეულებრივ ჟანგისფერ-ყვითელი ან წითურია. გვხვდება რუხი, შავი, თეთრი და ჭრელი ინდივიდებიც. ღამისა და ბინდის ცხოველია. ცხოვრობს მცირე ხროვებად. ყრის 6-8 ლეკვს. ნადირობს ცხვარზე, რის გამოც მოსახლეობა ანადგურებს. დინგო ადვილად იტანს ტყვეობას, თვინიერდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძაღლისებრნი
დინგფაროსანი

**დინგფაროსანი** () — შხამიანი გველების გვარი ჩხრიალა გველისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 1 მ აღწევს. ბინდისა და ღამის ცხოველებია. ბინადრობენ მშრალ ადგილებში, ზოგი კი წყალხმელეთაა. დინგფაროსანი ცოცხლადმშობები არიან. გვარში 12 სახეობაა. ორი სახეობა: აღმოსავლური დინგფაროსანი, რომლის კბენა მომაკვდინებელია მცირე ზომის ძუძუმწოვებისათვის და  პალასის დინგფაროსანი, რომლის შხამი განსაკუთრებით საშიშია ცხენისათვის.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩხრიალა გველისებრნი
დინოზავრები

**დინოზავრები** () — მეზოზოური ნამარხი ქვეწარმავლების ზერიგი დიაპსიდების ქვეკლასისა. იყოფა 2 რიგად: ხვლიკმენჯა დინოზავრებად და ფრინველმენჯა დინოზავრებად. უძველესი დინოზავრები ცნობილია შუა ტრიასული პერიოდიდან. უკანასკნელი არაფრინველი წარმომადგენლები კი — ცარცული პერიოდის დამლევიდან. დღესდღეობით, დინოზავრთა ერთადერთი გადარჩენილი ჯგუფი ფრინველები არიან, რომლებიც დინოზავრების თეროპოდთა ჯგუფს მიეკუთნებიან. დინოზავრების წინაპრები იყვნენ პრიმიტიული ტრიასული არქოზავრები — *თეკოდონტები*. თავდაპირველად დინოზავრები ხმელეთზე ცხოვრობდნენ და მტაცებლები იყვნენ, მაგრამ ტრიასული პერიოდის დამლევს მათ გამოეყო *პროზავროპოდები*, რომლებიც როგორც ჩანს, ყველაფრის მჭამელნი იყვნენ. მათგან წარმოიშვნენ გიგანტური მცენარიჭამია ზავროპიდები, რომლებიც საცხოვრებლად გადავიდნენ დიდ კონტინენტურ წყალსატევებში ან ზღვის სანაპირო ზონაში. ტრიასულ პერიოდში გაჩნდნენ *ჰეტეროდონტოზავრები*, რომლებმაც შესაძლოა დასაბამი მისცეს ფრინველმენჯა დინოზავრებს. ზოგიერთ დინოზავრებს განუვითარდა სხვადასხვა წარმონაქმნი: ქაცები, ძვლოვანი ჯავშანი, რქები. დინოზავრები კვერცხით მრავლდებოდნენ. ფიქრობენ, რომ თბილსისხლიანი ცხოველები იყვნენ და მაღალი ფიზიოლოგიური ორგანიზაციის ნიშნები ჰქონდათ. დინოზავრები გადაშენდნენ მეზოზოურ და კაინოზოურ ერათა მიჯნაზე. გადაშენების ძირითადი მიზეზი იყო გარემოს გართულება და მკვეთრი შეცვლა. დინოზავრების ნაშთები დღემდე გვხვდება ყველა კონტინენტზე.  საქართველოში ცარცული პერიოდის დინოზავრების გაქვავებული ნაკვალევი შემორჩენილია სათაფლიაში (ქუთაისის მახლობლად).

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.dinodatabase.com

## ლიტერატურა 
* 
* 
* .
* 

*
კატეგორია:ქვეწარმავლები
ალმანახი

**ალმანახი** (არაბ. ألمناخ‎‎ — ასტრონომიული კალენდარი) — სერიული გამოცემის ნაირსახეობა, პერიოდულად დაბეჭდილი ლიტერატურულ-მხატვრული ან სამეცნიერო-პოპულარული ნაწარმოებების კრებული (თემატური, ჟანრობრივი, იდეურ-მხატვრული ნიშნებით გაერთიანებული).

ჟურნალისგან განსხვავებით ალმანახი, როგორც წესი, კვარტალურად ან წელიწადში ერთხელ გამოდის, არაერთგვარი პერიოდულობით, ან საერთოდ არაპერიოდულად და შეიცავს ინფორმაციას საზოგადოებრივი მოღვაწეობის სხვადასხვა სფეროების შესახებ, ლიტერატურული, სამეცნიერო, იურიდიული სიახლეებისა თუ ცვლილებების მითითებით, უახლოვდება რა ამით კალენდარულ ცნობარს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ალმანახები
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
კატეგორია:პერიოდული გამოცემები
მოთხრობა დინარაზე

მინი|დინარა დედოფლის ფრესკა მოსკოვის კრემლის ცარიცინას პალატაში.
**დედოფალ დინარას ამბავი** () — ძველი რუსული ლიტერატურული ძეგლი. თხზულების მოქმედების ფონია საქართველო (ივერია). 

მკვლევართა შორის აზრთა სხვადასხვაობაა იმის თაობაზე, თუ რა კონკრეტული მოვლენები და ადამიანები არიან ასახული ძეგლში; უმრავლესობის აზრით, დინარაში ავტორი გულისხმობს თამარ მეფეს; მოთხრობის გმირი დინარა ტახტზე ადის მამის სიკვდილის შემდეგ (მამამისს „ძე არ ესვა“; მსგავსი გიორგი III-ისა, რომელმაც თავისი ასული თამარი გაამეფა) ძეგლში მოთხრობილია სპარსეთის მეფის მიერ დინარასაგან ხარკის მოთხოვნის ამბავი და დინარას ღირსეული პასუხი. ყოველივე ეს ძალიან ჰგავს თამარ მეფისა და სულთან რუქნადინის მიმოწერას, რომელიც "ქართლის ცხოვრებაშია" შეტანილი (ამ მსგავსებას ჯერ კიდევ მარი ბროსემ მიაქცია ყურადღება); რუსულ მოთხრობაში აღწერილია სპარსეთ-საქართველოს ომი. დინარას გამარჯვება და სპარსეთიდან ნადავლის წამოღებაც მოგვაგონებს თამარისდროინდელ ამბებს. არსებობს მოსაზრება, რომ რუსული წყაროების დინარაში ჰერეთის X საუკუნის დედოფალი დინარი იგულისხმება. ამ ვერსიას ძირითადად საეკლესიო ისტორიკოსები (ეპისკოპოსი კირიონი, ანანია ჯაფარიძე) იზიარებენ. 

ძეგლში ვხვდებით ისეთ ამბებსა, რომლებიც საქართველოშიც არ მომხდარა და ავტორის ფანტაზიის ნაყოფია. მოთხრობა დაწერილია XV საუკუნის ბოლოს ან XVI საუკუნის პირველ ნახევარში (ძეგლის უძველესი ნუსხა 1564-1565). ავტორია უცნობია, მაგრამ ვარაუდობენ, რომ იგი იყო მოსკოველ მწიგნობარ დიპლომატთა წრიდან. "დინარა" პირველი რუსული ძეგლია საქართველოს შესახებ, იგი პოპულარული იყო ჯერ კიდევ XVI-XVII საუკუნეებში რუსეთსა და საქართველოში.

## ლიტერატურა
**ბუაჩიძე თ.,* ლიტერატურული წერილები, წგნ. 2, თბ., 1970;
*რუსული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
**ცინცაძე ი.,* რუსული თქმულების „დინარის“ საკითხისათვის,  «თსუ შრომები», 1939, ტ. 10;

## რესურსები ინტერნეტში
* მოთხრობა დინარას შესახებ  
* მოთხრობის ანალიზი 
* Соболевский А. И. К повести о царице Динаре. — Известия по русскому языку и словесности Академии наук СССР, Ред. Е. Ф. Карский, Л., 1928, С. 391—395 
* Darejan L. Menabde. The Story of Dinara. *Litinfo - Georgian Electronic Journal of Literature*, Vol. 1, Issue 1, 2007 

კატეგორია:რუსული ლიტერატურა
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
დინორნისი

**დინორნისი** () — ამომწყდარი ფრინველების გვარი მოასნაირთა რიგისა. დინორნისის ნაშთები ნაპოვნია ახალი ზელანდიის პლიოცენისა და მეოთხეულის ნალექებში. ცნობილია 5 სახეობა. დინორნისის სიმაღლე 3 მ აღწევდა, კვერცხის წონა — 8 კგ. დინორნისი, ისევე როგორც ეპიორნისი, ადამიანმა ამოწყვიტა XVIII საუკუნეში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული ფრინველები
კატეგორია:მოასნაირნი
დინოცერასები

მინი|250პქ
**დინოცერასები** (), ნამარხი ძუძუმწოვრების რიგი. გვხვდება აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის პალეოგენურ ნალექებში. უძველესი დინოცერასები დათვის ზომისა იყვნენ, მოგვიანონი კი სპილოსი. ზოგი დინოცერასების ქალას 3 წყვილი რქისებრი წანაზარდი ჰქონდა (გვიანდელი ამერიკული ფორმები), ზოგს კი მეტად შემსვილებული ცხვირის ძვლები (გვიანდელი აზიური ფორმები). დინოცერასებს ჰქონდათ სუსტად განვითარებული თავის ტვინი და პრიმიტიული აგებულების კბილები  რამაც ძირითადად განაპირობა მათი ამოწყდომა. ცხოვრობდნენ წყლის პირას. იკვებებოდნენ რბილი მცენარეებით.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 558, თბ., 1978

*
NewTek LightWave 3D

**LightWave**  — პროგრამა სამგანზომილებიან-მოდელირებაში, ანიმაციაში და ვიზუალიზაციაში. გამოიყენება სფეროებში: დაწყებული პოლიგრაფიისათვის მაღალხარისხოვანი გამოსახულების შექმნიდან, დამთავრებული სრულყოფილი ეფექტებით კინოინდუსტრიასა და ტელევიზიისათვის.

პაკეტი LightWave წარმოადგენს მოდელირებისა და ანიმაციის ფართო ინსტრუმენტების კრებულს, რისი საშუალებითაც შესაძლებელია შეიქმნას, მაგალითად, „ტიტანიკის“ ჩაძირვის ანიმაცია, ან „გაცოხცლდეს“ ვიდეო თამაშის გმირი.

## რესურსები ინტერნეტში
*NewTek-ის ოფიციალური საიტი
*LightWave 3D ფორუმები 

კატეგორია:კომპიუტერული მოდელირების პორგრამები
რუსეთის მონარქთა სია

რუსეთის ისტორია იწყება კიევის რუსეთიდა, კიევის რუსეთის დაშლის შემდეგ რუსეთის ტერიტორიაზე ძლიერდება ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო.
ამის შემდგომ რუსეთს იპყრობენ მონღოლები. მონღოლთა უღლის გადაგდების შემდეგ თანდათანობით ძლიერდება რუსეთის სამეფო, 1682 წლიდან რუსეთის მმართველი ხდება პეტრე I დიდი რომელიც რუსეთს იმპერიად გადააქცევს.

## ნოვგოროდის და კიევის დიდი მთავრები (860–1240)
## ვლადიმირ-სუზდალის დიდი მთავრები (1168–1389)
*ანდრეი ბოგოლუბსკი (1168–1174), იური დოლგორუკიის პირველი ვაჟი
*მიქაელი (1174–1176), იური დოლგორუკის ვაჟი
*ვსესლოდ ბოგოლუბსკი (1176–1212), იური დოლგორუკის მეთერთმეტე ვაჟი
*იური II (1212–1216), ვსესლოდი-ის მესამე ვაჟი
*კონსტანტინე I (1216–1218), ვსესლოდის ვაჟი
*იური II (1218–1238), მეორედ გამეფება
*იაროსლავ II (1238–1246), ვსესლოდი-ის მეოთხე ვაჟი
*სვიატოსლავ III (1246–1248), ვსესლოდის მეექვსე ვაჟი
*მიხეილ კორობტი (1248),იაროსლავ II-ის მეორე ვაჟი
*ანდრეი II (1248–1252), იაროსლავ II-ის მესამე ვაჟი
*ალექსანდრე ნეველი (1252–1263), იაროსლავ II-ის მეოთხე ვაჟი
*იაროსლავ III (1264–1271), იაროსლავ II-ის ვაჟი
*ვასილი იაროსლავის ძე (1272–1277), იაროსლავ II-ის უფროსი ვაჟი.
*დიმიტრი ალექსანდრეს ძე (1277–1294), ალექსანდრე ნეველის მესამე ვაჟი
*ანდრეი ალექსანდრეს ძე (1294–1304), ალექსანდრე ნეველის ვაჟი
*მიხელი ტვერელი (1304–1318), იაროსლავ III-ის მესამე ვაჟი.
*იური (1318–1322)
*დიმიტრი ტვერელი (1322–1326)
*ალექსანდრე ტვერელი (1326–1327)
*ივანე I (1328–1341)
*სიმეონი (1341–1353)
*ივანე II (1353–1359)
*დიმიტრი კონსტანტნეს ძე (1359–1362)
*დიმიტრი დონელი (1363–1389)

## მოსკოვის დიდი მთავრები (1283–1547)
### რიურიკების დინასტია
## რუსეთის ცარები (1547–1721)
### რიურიკების დინასტია
### არეულობის ხანა (1598–1613)
#### გოდუნოვების დინასტია
#### ტახტის მიმტაცებელი
#### შუისკების დინასტია
#### ტახტის მიმტაცებელი
#### ვაზას დინასტია
#### ბოიარების მმართველობა (27 ივლისი 1610 – 4 ნოემბერი 1612)
(1610 წლის 6 სექტემბერს კვლავ გამეფდა ვლადისლავ IV):
*პრინცი ფიოდორ ივანეს ძე მსტისლავსკი  
*პრინცი ივანე მნიხეილის ძე ვოროტინსკი (1611 წლის მარტი)
*მიხეილ ფეოდორის ძე ნეგოი (1611 წლის მარტი)
*პრინცი ანდრეი ვასილის ძე ტრუბეტსკოი  
*პრინცი ვასილი ვასილის ძე გოლიცინი (1611 წლის 8 აპრილი)
*ივანე სიმონის ძე კურაკინი (8 აპრილი 1611)
*პრინცი ბორის მიხაილის ძე ლუკოვ-ობოლენსკი 
*ივანე რომანოვი
*ფიოდორ შერმეტევი

#### ერობის კრების მმართველობა (17 აპრილი 1611 – 26 ივლისი 1613)
*პრინცი დიმიტრი პოჟარსკი
*პროკოპი პეტრეს ძე ლიაპუნოვი (1 აგვისტო 1611)
*პრინცი დიმიტრი ტრუბოცკოი 
*ატამანი ივანე მეტინის ძე ზერიცკი (7 აგვისტო 1612)

### რომანოვების დინასტია
## რუსეთის იმპერატორები (1721–1917)
*(აგრეთვე ფინეთის დიდი ჰერცოგი 1809 წლიდან 1917 წლამდე; და პოლონეთის მეფე 1815 წლიდან 1916 წლამდე)*
### რომანოვების დინასტია
## სამეფო ტახტის პრეტენდენტები 1917 წლის შემდეგ
*ნიკოლოზ II (1917–1918)
*კირილე ვლადიმერის ძე (1924–1938)
**ვლადიმერი კირილეს ძე რომანოვი (1938–1992)
***მარია ვლადიმერის ასული რომანოვა (1992) 
****გიორგი მიხეილის ძე რომანოვი, მარია რომანოვას შვილი
*ნიკოლოზ რომანის ძე რომანოვი (1992) 
**დიმიტრი რომანოვი, ნიკოლოზ რომანოვის ძმა

## იხილეთ აგრეთვე
*რუსეთის მონარქების მეუღლეები
*რუსეთის ისტორია

## რესურსები ინტერნეტში
*ბორის გოდუნოვიდან ნიკოლოზ II-მდე
* ვლადიმირ-სუზდალის სამთავრო

*
კატეგორია:მონარქთა სიები
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
მარკ ტვენი

**სემიუელ ლენგჰორნ კლემენზი** (; დ. 30 ნოემბერი, 1835, ფლორიდა, მისურის შტატი ― გ.   21 აპრილი, 1910, რედინგი, კონექტიკუტის შტატი), ცნობილია მარკ ტვენის (Mark Twain) ფსევდონიმით — ამერიკელი მწერალი, სატირიკოსი და იუმორისტი.

ყველაზე დიდი პოპულარობა მოიპოვა მარკ ტვენის ნაწარმოებებმა „ჰეკლბერი ფინის თავგადასავალი“ და „ტომ სოიერის თავგადასავლები“.
თავისი ცხოვრების მანძილზე მეგობრობდა ამერიკის პრეზიდენტებთან, ევროპული სამეფო ოჯახების წევრებთან, ცნობილ მხატვრებთან და მეწარმეებთან.

მწერალი სარგებლობდა უდიდესი პოპულარობით. მისი მწვავე და მახვილგონივრული სატირა ქებას იმსახურებდა როგორც თაყვანისმცემლებისაგან, ისე კრიტიკოსებისაგან. ამერიკელმა მწერალმა უილიამ ფოლკნერმა ტვენს „ამერიკული ლიტერატურის მამა“ უწოდა.

ტვენი დიდ ინტერესს იჩენდა  მეცნიერებისადმი. პოლიტიკური შეხედულებებით, იგი ომს ეწინააღმდეგებოდა და განსაკუთრებით აშშ-ის მიერ ფილიპინების ოკუპაციას.

ტვენი კრიტიკულად იყო განწყობილი ორგანიზებული რელიგიისადმი, თუმცა არასოდეს უთქვამს უარი თავის პრესვიტერიანულ აღმსარებლობაზე.

## გალერეა

ფაილი:Mark_Twain_by_GH_Jones,_1850_-_retouched.jpg|მარკ ტვენი 15 წლის ასაკში
ფაილი:Mark_Twain,_Brady-Handy_photo_portrait,_Feb_7,_1871,_cropped.jpg|მარკ ტვენი 1871 წელს
ფაილი:SamuelC_Grave.jpg|მარკ ტვენის სასაფლაო
ფაილი:MarkTwainHartford2.jpg|მარკ ტვენის სახლ-მუზეუმი ჰარტფორდში
ფაილი:Mark Twain at Stormfield (1909).webm|მარკ ტვენი (ვიდეო, 1909 წელი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* Mark Twain Project Online

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 1910
კატეგორია:ამერიკელი აბოლიციონისტები
კატეგორია:ამერიკელი სატირისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ედუარდ ფონ ბიომ-ერმოლი

thumb|160px|ედუარდ ფონ ბიომ-ერმოლი
ფრაიჰერი **ედუარდ ფონ ბიომ-ერმოლი** (*გერმ.* Eduard Freiherr von Böhm-Ermolli) (* 12 თებერვალი 1856, ანკონა, მაშინდელი პაპის ოლქი; † 9 დეკემბერი 1941 ტროპაუ, სუდეტები) - იყო ავსტრო-გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, საიმპერიო და სამეფო არმიის გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა სარდალი პირველი მსოფლიო ომის დროს.

## ბიოგრაფია
კატეგორია:დაბადებული 1856
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ავსტრიელი გენერალ-ფელდმარშალები
კატეგორია:გერმანელი გენერალ-ფელდმარშალები
ვალტერ ფონ რაიხენაუ

thumb|right|160px|ვალტერ ფონ რაიხენაუ
**ვალტერ ფონ რაიხენაუ** (, დ. 8 ოქტომბერი, 1884, კარლსრუე, გერმანიის იმპერია; გ. 17 იანვარი, 1942, ოკუპირებული უკრაინის სსრ, სსრკ) - გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა დაჯგუფების სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## რესურსები ინტერნეტში
* მოკლე ბიოგრაფიული ცნობები გერმანიის ისტორიის მუზეუმის საიტზე

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ვერმახტი
დიოსკურიული მონეტა

მინიატიურა|მარჯვნივ|დიოსკურიული მონეტა
**დიოსკურიული მონეტა** — ძვ. წ. II საუკუნის ბოლოს დიოსკურიაში (ახლანდელი სოხუმი) მოჭრილი სპილენძის საქალაქო მონეტა. იჭრებოდა იმ დროს, როდესაც კოლხეთის სამეფოს სანაპირო შედიოდა პონტოს სამეფოში. მონეტის შუბლზე გამოსახულია ორი ქუდი ექვს- და რვაქიმიანი ვარსკვლავებით (მითოლოგიური ტყუპი ძმების — პოლიდევკესა და კასტორის ემბლემა), ხოლო ზურგზე — კვერთხი და ბერძნული ზედწერილი: „დიოსკურიადოს“. წონა 1,37-4,43 გრ. დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ერმიტრაჟში (სანქტ-პეტერბურგი) და სხვა.

## ლიტერატურა
* *კაპანაძე დ.*, ქართული ნუმიზმატიკა, თბ., 1969.
* *Лордкипанидзе Г. А.*, К истории древней Колхиды, Тб., 1970.
* 
* 

კატეგორია:კოლხეთის მონეტები
კატეგორია:სოხუმი
დიოსკორეასებრნი

**დიოსკორეასებრნი** (Dioscoreaceae) —  ერთლებნიან  მცენარეთა ოჯახი. ხვიარაღეროიანი მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ მსხვილი ფესურა ან გორგლი, მორიგეობით განლაგებული ბადეძარღიანი ფოთლები, თავთავად ან მტევნად შეკრებილი წვრილი ყვავილები. 

ოჯახი მოიცავს 10 გვარსა და 650-მდე სახეობას, რომლებიც ძირითადად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებშია გავრცელებული. საქართველოში — 2 გვარი და 2 სახეობაა. 

განსაკუთრებული სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს   Dioscorea-ს გვარის სახეობებს. კერძოდ აფხაზეთში ამ გვარის მხოლოდ ერთი ენდემური სახეობაა — Dioscorea caucasica, რომლის ფესვები შეიცავს საპონინს. დიოსკორეასებრნი დეკორატიული მცენარეებია.

## ლიტერატურა
*
დიპლიპიტო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დიპლიპიტო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დიპლიპიტო — დასარტყმელი საკრავი
* დიპლიპიტო — იუმორისტული და ლიტერატურული ალმანახი
დიპლიპიტო

მინიატიურა
**დიპლიპიტო**, იგივე **ნაღარა** — დასარტყმელი საკრავი, შედგება სხვადასხვა სიგანისა და ერთნაირი სიმაღლის თიხის ორი პატარა ქილისაგან, რომლებზედაც გადაკრულია ციკნის ტყავი ან ხარის ბუშტი. ქილები ერთმანეთთან თასმითაა გადაბმული. ქილების სიმაღლეა 200-250 მმ, დიამეტრი პატარისა — 90 მმ, დიდის — 170 მმ. ქილები გარედან ნაირფერადაა მოხატული. დიპლიპიტოს უკრავენ ორი პატარა ჯოხით „თხის ფეხუნებით“. თუ ჟღერადობის გასაძლიერებლად ტყავის გადაჭიმვა უნდათ, ქილებს მაყალზე ათმობენ, მოსაშვებად კი ტყავებს ოდნავ ასველებენ. დიპლიპიტო უმთავრესად საანსამბლო საკრავია. ორკესტრში პირველად შეიტანა მ. იპოლიტოვ-ივანოვმა („კავკასიურ ესკიზებში“, 1894), შემდეგ დიპლიპიტო ოპერებში გამოიყენეს დ. არაყიშვილმა („თქმულება შოთა რუსთაველზე“), ს. ვასილენკომ („მშვენიერი იოსები“), რ. გლიერმა („შაჰსენემი“) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა“, თბ., 1970 

## სქოლიო
კატეგორია:მუსიკალური ინსტრუმენტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ხალხური საკრავები
დიპლიპიტო (ალმანახი)

**„დიპლიპიტო“** — ქართული დასურათებული იუმორისტული და ლიტერატურული ალმანახი, გამოიცა 2 თორმეტგვერდიანი ნომერი თბილისში 1909 წელს, გამომცემელი ე. გორდელაძე. კარიკატურები — კ. როტერისა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
აბდულა გიული

**აბდულა გიული** (თურქ.:Abdullah Cumhur Gül), (დ.29 ოქტომბერი, 1950) — თურქეთის პრეზიდენტი 2007 წლიდან. 2002–2003 წლებში თურქეთის პრემიერ-მინისტრი. 2003–2007 წლებში საგარეო საქმეთა მინისტრი და პრემიერ-მინისტრის მოადგილე. თურქეთის ევროინტეგრაციის მომხრე.

სწავლობდა სტამბოლის უნივერსიტეტში ეკონომიკას, სტაჟირება გაიარა ლონდონსა და ეგზეტერში. 1983–1991 წლებში მუშაობდა ისლამური განვითარების ბანკში. 1991 წლიდან ასწავლიდა საერთაშორისო მენეჯმენტს, თურქეთის პარლამენტის დეპუტატი გახდა ისლამისტური პარტიის (Refah Partisi) წარმომადგენლობით. 1991-95 წლებში პარლამენტის საბიუჯეტო და დაგეგმვის კომიტეტის წევრი იყო. 1995 წელს ხელმეორედ აირჩა დეპუტატად, 2001 წლამდე იყო საერთაშორისო პოლიტიკის კომიტეტის წევრი. 1996-97 წლებში სახელმწიფო მინისტრია, მთავრობის პრეს-მდივანი. მას შემდეგ რაც ისლამისტური პარტია აიკრძალა 1999 წელს, არჩეულ იქნა პარლამენტში "კეთილისმქმნელთა პარტიის" (Fazilet Partisi) სიით.

## ჯილდოები და ხარისხები
### ჯილდოები 
[მინი|გიული იღებს [ჩატმანის სახლის პრიზი|ჩატმანის სახლის პრიზს ელისაბედ II-სგან]]
*: აბდულაზიზ ალ საუდის საყელო (2007)
*: აბანოს ორდენის ღირსეული რაინდების დიდი ჯვარის სამოქალაქო განაყოფი (2008)
*: დამოუკიდებლობის ყელსაბამი
*:პრინც ჰენრის ორდენის დიდი საყელო (2009)
*: იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურებებისთვის ორდენის რაინდი, დიდი ჯვრითა და საყელოთი, (2009)
*:მუბარაქ დიდის ორდენის საყელო (2009)
*: ჩატმანის სახლის პრიზის ნომინანტი (2010)
*: ეროვნული მოსართავი, (2010)
*:  ნიშან-ე-პაკისტანი (2010)
*: უნგრეთის წინაშე დამსახურებების ორდენის რაინდი დიდი ჯვრითა და საყელოთი (2011)
*: ნიდერლანდის ლომის ორდენის რაინდი დიდი ჯვრით (2012)
*: ოქროს არწივის ორდენი (2012)
*: სერაფიმის სამეფო ორდენის რაინდი (2013) 

### საპატიო ხარისხები 
*  ბურგასის თავისუფალი უნივერსიტეტი, (2003)
*  ექსეტერის უნივერსიტეტი, (2005)
*  სინცზიანის უნივერსიტეტი,(2009)
*  ჩრდილო-დასავლეთი უნივერსიტეტი (2009)
*  დაკის უნივერსიტეტი, (2010)
*  კად-ი-აზამის უნივერსიტეტი, (2010)
*  ხანგუკის უცხო ენათა უნივერსიტეტი,(2010)
*  ინდონეზიის უნივერსიტეტი, (2011)

## რესურსები ინტერნეტში 
*Presidency of the Republic of Turkey 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:თურქეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:თურქეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის XX მოწვევის წევრები
კატეგორია:თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის XXI მოწვევის წევრები
კატეგორია:თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის XXII მოწვევის წევრები
კატეგორია:თურქეთის დიდი ეროვნული ასამბლეის XXIII მოწვევის წევრები
აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები

მინი|აღმოსავლური ტიპიკონის კათოლიკური ეკლესიის არქიეპისკოპოსი 
**აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესია** (**უნიატური ეკლესიები**) — ეწოდება თავიანთი ლიტურგიული და საეკლესიო ცხოვრების წესით აღმოსავლურ ეკლესიებს, რომლებიც რომის კათოლიკურ ანუ დასავლური ტრადიციის ეკლესიასთან ერთიანობაში არიან. ისინი აღიარებენ პაპის უპირატესობას პატრიარქთა და ეპისკოპოსთა შორის და კათოლიკური ეკლესიის ყველა სხვა დოგმატს, თუმცა ისინი სრულად ინარჩუნებენ საკუთარ ტრადიციას და ავტონომიური საეკლესიო ცხოვრება აქვთ. აღმოსავლური წესის კათოლიკური ეკლესიის მღვდელმთავრები მთელი კათოლიკური ეკლესიის მართვაში იღებენ სრულუფლებიან მონაწილეობას, შეუძლიათ გახდნენ კარდინლები და პაპები. არსებობს შემდეგი აღმოსავლეთის კათოლიკური ეკლესიები (ჩამონათვალი არასრულია):

ალბანურ-კათოლიკური ეკლესია, ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, ბელორუსულ-კათოლიკური ეკლესია, ბულგარულ-კათოლიკური ეკლესია, ეთიოპურ-კათოლიკური ეკლესია, იტალიურ-ალბანური ეკლესია, კოპტურ-კათოლიკური ეკლესია, მელქიტური ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, რუმინული ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია, რუტენული კათოლიკური ეკლესია, სირიულ-კათოლიკური ეკლესია, სირიულ-მარონიტული ეკლესია, სლავური კათოლიკური ეკლესია, სომხურ-კათოლიკური ეკლესია, უკრაინული ბერძნული-კათოლიკური ეკლესია, უნგრული ბერძნულ-კათოლიკური ეკლესია.

## იხილეთ აგრეთვე 
*აღმოსავლეთის ასურული ეკლესია
*მართლმადიდებლობა
*ბრესტის უნია (1596)

## რესურსები ინტერნეტში 
*What All Catholics Should Know About Eastern Catholic Churches 
*The Eastern Catholic Churches 
*Eastern Catholics in the United States of America

*
მსტისლავ როსტროპოვიჩი

thumb|მსტისლავ როსტროპოვიჩი, 1978.
**მსტისლავ როსტროპოვიჩი** (; დ. 27 მარტი, 1927 — გ. 27 აპრილი, 2007) ახლო მეგობრებისთვის ცნობილი როგორც **სლავა** — პოლონელი-რუსი ვიოლონჩელისტი, პიანისტი და დირიჟორი, საზოგადო მოღვაწე, ადამიანის უფლებათა დამცველი; საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1966), სტალინის (1951) და ლენინის (1964) პრემიების ლაურეატი, რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო პრემიის ლაუარეატი (1992). მიღებული აქვს 5 გრემის ჯილდო. საყოველთაოდ აღიარებულია XX საუკუნის ერთ-ერთ უდიდეს ვიოლონჩელისტად.

## ლიტერატურა
*Уилсон Э. Мстислав Ростропович. Композитор. Учитель. Легенда = Mstislav Rostropovich: Cellist, Teacher, Legend / Пер. с англ. К. Савельева. — М.: Эксмо, 2011. — 512 с. — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-43966-9.
*Хентова С. М. Ростропович. — СПб.: МП РИЦ «Культ-информ-пресс», 1993. — 303 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-8392-0068-9.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:რუსი დირიჟორები
კატეგორია:რუსი ვიოლონჩელისტები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1998)
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის ოფიცერები
კატეგორია:ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
კატეგორია:პრეზიდენტის თავისუფლების მედლის მფლობელები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:II ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:I ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
დიპლოკოკები

[250პქ|მინი|[პნევმოკოკი]]
**დიპლოკოკები** (<  და ) — კოკები (სფერული ბაქტერიები), რომლებიც წყვილ-წყვილად არიან განლაგებული და ზოგჯერ (ორგანიზმში) გარშემორტყმულნი არიან კაფსულით. უმნიშვნელოვანესი პათოგენური დიპლოკოკებია: გონოკოკი (*Neisseria gonorrhoeae*), პნევმოკოკი (*Streptococcus pneumoniae*), მენინგოკოკი (*Neisseria meningitidis*) და სხვ. ადრე პნევმოკოკი გამოყოფილი იყო ცალკე გვარში, რომელსაც დიპლოკოკი (Diplococcus) ეწოდებოდა

პნევმოკოკი , რომელიც წარმოადგენს კრუპოზული ანთების (პნევმონიის) უმთავრეს გამომწვევს, შედგება ორი კოკისგან, რომლებიც გაბრტყელებულია იმ მხარეს, რომლითაც ისინი ერთმანეთისკენ არიან მიმართული; ორგანიზმში მას აქვს კაფსულა. გონოკოკი არის დიპლოკოკი, რომელიც შედგება ორი ყავის მარცვლის ფორმის კოკისგან. მენინგოკოკი ეპიდემიური ცერებროსპინალური მენინგიტის გამომწვევია, ჰგავს გონოკოკს.

როგორც წყვილ-წყვილად ცხოვრების თავისებურება, ისე ცალკეული დიპლოკოკების ფორმა არ არის აუცილებელი მახასიათებელი. ასე მაგალითად, სუფთა კულტურაში ხელოვნურ საკვებ არეებზე პნევმოკოკებს შეიძლება ჰქონდეთ კვერცხისებრი ან სფერული ფორმა და ზოგჯერ წარმოქმნიან მოკლე ჯაჭვებს, კარგავენ რა ამგვარად დიპლოკოკების ფორმას. გონოკოკებს ხელოვნურ საკვებ არეებზე ასევე შეუძლიათ დაკარგონ ტიპური ფორმა და წარმოქმნან გროვები და ა.შ. პათოგენური ფორმების გარდა, ხშირად გვხვდება აგრეთვე დიპლოკოკების საპროფიტული ფორმები.

## ლიტერატურა
* Диплококки // Большая медицинская энциклопедия, М., 1970.

კატეგორია:კოკები
დისკომიცეტები

**დისკომიცეტები** () — ჩანთიანი სოკოების ჯგუფი. აერთიანებს რამდენიმე რიგის 4 ათასზე მეტ სახეობას. აქვთ უმეტესად ლამბაქისებრი ღია ნაყოფსხეული  (აპოთეციუმი), რომლის ზედაპირზე ჰიმენიუმი შიშვლად არის განლაგებული. დისკომიცეტების უმრავლესობა საპროფიტია და ცხოვრობს ნიადაგზე, მკვდარ მერქანზე, ნაკელზე; ზოგიერთი პარაზიტია. 

განსაკუთრებით დიდი ზიანი მოაქვთ სკლეროცინიებს, რომლებიც იწვევენ თესლოვნების, კურკოვნების, ბოსტნეულისა და სხვა კულტურული მცენარეების დაავადებას. საჭმელად ვარგისია თირკმელა, ხარისფაშვა და ნაოჭა სოკო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთიანი  სოკოები
რუალ ამუნდსენი

**რუალ ამუნდსენი** (; დ. 16 ივლისი, 1872 — გ. 18 ივნისი, 1928) — ნორვეგიელი მოგზაური, პოლარეთის მკვლევარი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ვერვენის გემთსაშენის მფლობელი კაპიტნის ოჯახში. 1890–1892 წლებში სწავლობდა ქალაქ კრისტიანის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. პირველმა გაიარა (1903–1906) ხომალდით „იოა“ ამერიკის ჩრდილოეთ სანაპირო გრენლანდიიდან ალასკამდე (ჩრდილო-დასავლეთ გასასვლელით) და გამოიკვლია კანადის არქტიკული არქიპელაგის რამდენიმე კუნძული. ჩაატარა ანტარქტიკული ექსპედიცია (ხომალდით „ფრამი“), პირველმა მიაღწია სამხრეთ პოლუსს 1911 წლის 14 დეკემბერს (ერთი თვით დაასწრო ინგლისელ რობერტ სკოტს). 1918–1920 წლებში ხომალდ „მოდით“ გაიარა ევრაზიის ჩრდილოეთ სანაპირო დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ. 1926 წელს განახორციელა პირველი ტრანსარქტიკული გადაფრენა დირიჟაბლით „ნორგე“ — მარშრუტით: შპიცბერგენი — ჩრდილოეთ პოლუსი — ალასკა. 1928 წელს ჰიდროთვითმფრინავ „ლატამით“ გაემგზავრა უმბერტო ნობილეს იტალიური ექსპედიციის მოსაძებნად და დაიღუპა ეკიპაჟთან ერთად ბარენცის ზღვაში.

Arctic expeditions of Roald Amundsen-ka.svg|რ. ამუნდსენის ექსპედიციები არქტიკაში
Amundsen Map 2 ru.svg|რ. ამუნდსენის ექსპედიცია ანტარქტიკაში 1910-1912 წწ.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად:
*ანტარქტიდაში მის სახელს ატარებს ამუნდსენის ზღვა, ამუნდსენის მთა, ამუნდსენის მყინვარი და აშშ-ს სამეცნიერო სადგური ამუნდსენ-სკოტი;
*ჩრდილო ყინულოვან ოკეანეში — ამუნდსენის ყურე და ამუნდსენის ქვაბული;
*მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ამუნდსენი;
*მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (1065) ამუნდსენია.

## ლიტერატურა 
* *Roald Amundsen*, a full biography by Tor Bomann-Larsen, 2006, ISBN 0-7509-4343-2
* *Scott and Amundsen&nbsp;– Duel in the Ice* by Rainer-K. Langner, Haus Publishing, London, 2007, ISBN 978-1-905791-08-8

## რესურსები ინტერნეტში 
* რუალ ამუნდსენი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* The Fram Museum (Frammuseet) 
* Map of Amundsen's and Scott's South Pole journeys 

## სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიელი მოგზაურები
კატეგორია:პოლარეთის მკვლევრები
კატეგორია:ანტარქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:არქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:კანადის მკვლევრები
დიუგონი

**დიუგონი** (Dugong dugon), წყლის ძუძუმწოვარი სირენების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2,5-3,2 მ, წონა — 140-170 კგ. დიუგონის თითისტარისებრი სხეული ბოლოვდება ორპალატიანი ჰორიზონტალური ფარფლით. მოქნილი წინა კიდურები ნიჩაბს ჰგავს. უკანა კიდურები რუდიმენტების სახითაა შემორჩენილი. სხეული დაფარულია უხეში, მქრქალი ტყვიისფერი ან მოყავისფრო კანით. მამლის ორივე ზედა საჭრელი კბილი ეშვებადაა ქცეული. დიუგონი ბინადრობს ინდოეთის ოკეანეში, აღმოსავლეთ აფრიკის, სამხრეთ აზიის, მოლუკის, ფილიპინების, მალაის კინძულების, ახალი გვინეისა და ავსტრალიის სანაპიროებთან, იშვიათად შედის მდინარეთა შესართავებში. იკვებება წყლის მცენარეებით. იგებს 1 ნაშიერს. სანადირო ობიექტია, რის გამოც უკვე იშვიათად გვხვდება. 

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 579, თბ., 1978

კატეგორია:სირენები
დიქტიოტასნაირნი

**დიქტიოტასნაირნი** () —  წაბლა წყალმცენარეების რიგი. მოიცავს 1000-ზე მეტ სახეობას. ცხოვრობენ თბილ ზღვებში. საქართველოში — შავ ზღვაში. 8-25 სმ სიგრძის თალუსი დიქოტომიურად დატოტვილია მრავალრიცხოვან სეგმენტებად () ან მარაოსებრია (); შედგება ერთ ან რამდენიმე რიგად განლაგებული დიდი უფერული უჯრედებისაგან და ერთრიგად განლაგებული წვრილუჯრედებიანი ქერქისაგან; ზრდა კენწრულია. 

დიქტიოტასნაირნი მრავლდებიან უსქესოდ და სქესობრივად. გამეტოფიტს და სპოროფიტს ერთნაირი აგებულება აქვს. უსქესო გამრავლება, ხდება უძრავი სპორებით — ტეტრასპორებით, რომლებიც ვითარდება ტეტრასპორანგიუმებში, სქესობრივი გამრავლება — იოგამიის გზით. ოოგონიუმში ვითარდება თითო კვერცხუჯრედი, ხოლო ანთერიდიუმში მრავალი ერთშოლტიანი ანთეროზოიდი. დიქტიოტასნაირნი ხშირად ორსახლიანია. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:წაბლა წყალმცენარეები
დიღმის ბრძოლა

**დიღმის ბრძოლა 1567** — ყიზილბაშ დამპყრობლებთან ქართველი ხალხის ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი. 

ირანის შაჰის თამაზ I-ის მიერ ქართლის მეფედ დანიშნული გამაჰმადიანებული დავით XI (*დაუთ-ხანი*) ყიზილბაშთა ძალებით თბილისის ციხეში იყო გამაგრებული. 1567 წელს ქართლის მეფემ სიმონ I-მა თბილისის გასათავისუფლებლად ლაშქარი შეკრიბა და დიღმის ველზე დადგა. დავით XI ქალაქის ციხიდან გამოვიდა ყიზილბაშების, თბილისის მოლაშქრეთა და სომხით-საბარათიანოს ლაშქრით და სიმონ I-ის ლაშქარს შეება. ამ ბრძოლაში დავით XI დამარცხდა. ერთი ცნობით, მას 2000 მეომარი დაეღუპა. ბრძოლის ველიდან გაქცეულმა დავით XI-მ თბილისის ციხეს შეაფარა თავი. სიმონ I-მა თბილისს ალყა შემოარტყა, მაგრამ ქალაქის გათავისუფლება ვერ შეძლო.

## იხილეთ აგრეთვე
*სამადლოს ბრძოლა 1568
*ფარცხისის ბრძოლა 1569

## ლიტერატურა
**გუჩუა ვ.,* სვანიძე მ., ქართველი ხალხის ბრძოლა დამოუკიდებლობისა და პოლიტიკური მთლიანობის აღდგენისათვის XVI საუკუნეში, წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1567
კატეგორია:1567 წლის ბრძოლები
დიღმისწყალი

**დიღმისწყალი** — მდინარე მცხეთის მუნიციპალიტეტსა და თბილისში. 

სათავე აქვს სათოვლე-საწკეპელას ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვიდ დონიდან 1400 მ-ის სიმაღლეზე, მარჯვენა მხრიდან ერთვის მტკვარს თბილისის ფარგლებში. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 72,7 კმ². დიღმისწყლის მდგენელებია ტაბარუკისხევი და ბევრეთისწყალი, შენაკადები — კვარათხევი, ძალანთხევი, წოდორეთისწყალი და სხვ. 

საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნა — ზაფხულში და შემოდგომაზე, წყალმცირეა ზამთარში და ზაფხულში. საშუალო წლიური ხარჯი 0,25 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:თბილისის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
დიღმისხევი

**დიღმისხევი** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთული შუა საუკუნეების საქართველოში. ცენტრი იყო სოფელი დიღომი. 

დიღმისხევში განვითარებული იყო სოფლის მეურნეობა, კერძოდ, მევენახეობა; ხევის ქვედა ნაწილი — დიღმის ველი მეფეთა სანადირო ადგილი იყო. იყენებდნენ საძოვრადაც. დიღმისხევის მიწებზე სახლობდნენ სამეფო კარის, საეკლესიო და სათავადო გლეხები. სამხრეთ-დასავლეთის მხრიდან თბილისს მომდგარი მტერი ჩვეულებრივ დიღმისხევის მიდამოებში ბანაკდებოდა. IX-XI საუკუნეებში დიღმისხევი თბილისის საამიროს ნაწილი იყო. დიღმისხევის ტერიტორიაზე მიკვლეულია მრავალი არქეოლოგიური ძეგლი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:თბილისის ისტორია
იონიზაცია

**იონიზაცია** — ელექტრულად ნეიტრალური ატომებისა და მოლეკულებისაგან დადებითი და უარყოფითი იონებისა და თავისუფალი ელექტრონების წარმოქმნა.

ტერმინით „იონიზაცია“ აღნიშნავენ როგორც ელემენტარულ აქტს [ატომიდან (მოლეკულიდან) ერთი ელექტრონის ამოგლეჯა და დადებითი იონის წარმოქმნა. ნაწილაკების თვისებებს ასეთი იონიზაციის მიმართ ახასიათებენ მისი იონიზაციის პოტენციალით], ისე ამგვარი აქტების სიმრავლეთა ერთობლიობას. 

აირებში იონიზაცია ხდება ელექტონებთან, იონებთან ან ატომებთან ნეიტრალური ატომების დაჯახებისას (დარტყმითი იონი), აგრეთვე ულტრაიისფერი, რენტგენისა და γ-გამოსხივების ზემოქმედების შედეგად.

სითხეებში იონიზაცია ხდება ელექტროლიტური დისოციაციის შედეგად.

იონიზაცია ხდება აგრეთვე მყარ სხეულებში. ამ შემთხვევაში მას იწვევს კრისტალის სავალენტო ზონიდან გამტარობის ზონაში ელექტრონების გადასვლა, მინარევული ატომების შემთხვევაში კი — მათ მიერ ელექტრონების დაკარგვა ან ჩაჭერა.

## ლიტერატურა
დილა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დილა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*დილა — დღის ნაწილი
*დილა — ქართული გაზეთი
*დილა — საბავშვო ჟურნალი
*დილა — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ გორიდან
მეზონი

**მეზონი** () — შედგენილი ელემენტარული ნაწილაკი, რომლებიც მიეკუთვნება ძლიერად ურთიერთქმედი ნაწილაკების — ჰადრონების კლასს. ბარიონებისაგან განსხვავებით მეზონებს ბარიონული მუხტი არ გააჩნიათ. აქვთ ნულოვანი ან მთელრიცხვა სპინი (ბოზონებს წარმოადგენენ). 

სახელწოდება დაკავშირებულია იმასთან, რომ პირველად აღმოჩენილი მეზონების (π-მეზონების, K-მეზონების) მასებს შუალედური მნიშვნელობანი აქვთ პროტონისა და ელექტრონის მასებს შორის (მიუონები, რომლებსაც პირველად მიუ-მეზონებს უწოდებდნენ, არ მიეკუთვნებიან მეზონებს, რადგან აქვთ 1/2 სპინი და არ მონაწილეობენ ძლიერ ურთიერთქმედებებში). შემდგომ აღმოაჩინეს ძალიან მცირე სიცოცხლის ხანგრძლივობის მევრი სხვა მეზონი. (ე. წ. ბოზონური რეზონანსები). ზოგიერთი მათგანის მასა აღემატება პროტონის მასას. მეზონები ბირთვული ძალების გადამტანები არიან. ისინი განსაკუთრებით ინტენსიურად წარმოიქმნებიან დიდი ენერგიის ჰიდრონების შეჯახებისას.

არსებობს ნეიტრალური და დამუხტული მეზონები (დადებითი და უარყოფითი ელემენტარული ელექტრული მუხტით), ნულოვანი (მაგ. პი-მეზონი) და არანულოვანი (მაგ. კა-მეზონი) უცნაურობით და ასე შემდეგ.

მეზონები თავდაპირველად იწინასწარმეტყველა ჰიდეკი იუკავამ 1949 წელს როგორც ძლიერი ურთიერთქმედების გადამტანი ბოზონები. თავდაპირველად იუკავამ ახალ ნაწილაკს უწოდა „მეზოტრონი“, თუმცა მოგვიანებით შეუსწორა ვერნერ ჰაიზენბერგმა (რომლის მამაც იყო ბერძნულის პროფესორი მიუნხენის უნივერსიტეტში) და უწოდა „მეზონი“.

პირველი ექსპერიმენტულად აღმოჩენილი მეზონი იყო პიონი.

## ლიტერატურა
მაქსიმილიან ფონ ვაიხსი

thumb|160px|მაქსიმილიან ფონ ვაიხსი
thumb|160px|ვაიხსების გერბი
რაიხსფრაიჰერი **მაქსიმილიან მარია იოზეფ კარლ გაბრიელ ლამორალ ფონ უნდ ცუ ვაიხს ან დერ გლონი** (; დ. 12 ნოემბერი 1881, დესაუ — გ. 27 სექტემბერი 1954, რიოსბერგის ციხესიმაგრე ბონი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## ბიოგრაფია 
* 1881 : 12 ნოემბერი - მაქსიმილიან ფონ ვაიხსი დაიბადა ქ. დესაუში, ანჰალტის ჰერცოგის ობერშტალმაისტერის (*ქართ.* მეჯინიბეთუხუცესი) ოჯახში.
* 1901 : სკოლის დამთავრების შემდეგ მან სამხედრო სამსახური დაიწყო "ერცჰერცოგ ფრანც ფერდინანდ ფონ ავსტრია-ესტეს სახელობის მე-2 მძიმე კავალერისტთა პოლკში" ქალაქ ლანდსჰუტში.
* 1914 : პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ვაიქსი ბავარიული კავალეერის დივიზიის ოფიცერი იყო.
* 1915-1918 : მსახურობდა ოფიცრად III ბავარიული არმიული კორპუსის გენერალურ შტაბში.
* 1919 : ვაიქსი რაიხსვერის რიგებში ჩაეწერა.
* 1920-1923 : მსახურობდა მე-3 კავალერიის დივიზიონის გენშტაბის ოფიცრად ქ. კასელში.
* 1921 : 1 თებერვალი - მიენიჭა მაიორის სამხედრო წოდება.
* 1924 : დაინიშნა ქ. შტუტგარტში სტაციონირებული მე-18 კავალერიის პოლკის ესკადრონის მეთაურად.
* 1925 : გადაყვანილი იქნა ტაქტიკის მასწავლებლად ქ. ორდრუფის (თიურინგია) ინფანტერისტთა სკოლაში.
* 1928 : 1 თებერვალი - მიენიჭა ვიცე-პოლკოვნიკის წოდება და დაინიშნა მე-18 კავალერისტთა პოლკის მეთაურად შტუტგარტში.

## რესურსები ინტერნეტში
*  Originally published as: 
* 
* 
* 

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1954
დიპლოდოკი

**დიპლოდოკი** () — ამომწყდარი ქვეწარმავლების გვარი ხვლიკმენჯა დინოზავრების რიგისა. სხეულის სიგრძე 25 მ აღწევდა. ჰქონდათ ძალიან გრძელი კისერი და კუდი, შედარებით პატარა თავი. ცნობილია რამდენიმე სახეობა. იკვებებოდნენ მცენარეებით. დიპლოდოკის ნაშთები ნაპოვნია აშშ-ში იურული პერიოდის ნალექებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები
დიყი

**დიყი** () — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. მაღალი ორ- და მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვს დიდი ზომის დანაკვთული და მთლიანი ფოთლები, თეთრი, მომწვანო-ყვითელი ან ვარდისფერი რთულ ქოლგა ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები. 

70-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია ძირითადად აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში; მხოლოდ 1 სახეობა ჩრდილოეთ ამერიკაში. კავკასიაში 25 სახეობაა; საქართველოში — 21, რომელთაგან 6 საქართველოს ენდემია, 8 — კავკასიისა. იზრდება უმეტესად ტყისა და სუბალპურ სარტყელში. 

საქართველოს სუბალპურ მაღალბალახეულში ფართოდაა გავრცელებული სოსნოვსკის დიყი (Heracleum sosnowskyi) და მანტეგაცის დიყი (Heracleum mantegazzianum). დიყი სასილოსე და დეკორატიული მცენარეა. მის ნორჩ ყლორტებს მთის მოსახლეობა საჭმელად იყენებს. ფოთლები და ნაყოფი მდიდარია ეთერზეთებით. ზოგიერთი სახეობა შეხებისას კანს აღიზიანებს და წყლულს აჩენს.

## ლიტერატურა 
*
დიცინოდონტები

**დიცინოდონტები** (), ნამარხი ქვეწარმავლების ქვერიგი თერომორფების ქვეკლასისა. ცხოვრობდნენ პერმული პერიოდის ბოლოს და ტრიასული სდასაწყისში. სხვადასხვა ზომისა და იყვნენ — ვირთაგვადან მარტოქამდე, ქალა ჰქონდათ მასიური, ყბები — ნისკარტის მსგავსი, კბილები — რედუქცირებული (შერჩენილი ჰქონდათ მხოლოდ 2 ეშვი). დიცინოდონტების ნაშთები ნაპოვნია ყველა მატერიკზე (ავსტრალიის გარდა), განსაკუთრებით ბევრია სამხრეთ აფრიკაში.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 3, გვ. 592, თბ., 1978

კატეგორია:თერომორფები
მოლეკულა

[thumb|400px|[სამ განზომილებიანი სივრცე|სამ განზომილებიანი გამოსახულება მარცხნივ და ცენტრში. ორ განზომილებიანი მარჯვნივ.]]

**მოლეკულა** — მოცემული ნივთიერების უმცირესი ფორმა. მოლეკულები შედგებიან მინიმუმ ორი ატომისგან, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდებიან ქიმიური კავშირით. მოლეკულები არიან ნეიტრალური მუხტის მატარებლები.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:ქიმია