open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აგარანი (ციხე)

მინი|350პქ|კოჯრის ციხე
**აგარათა ციხე**, *კოჯრის ციხე*, *ქოროღლის ციხე* — ციხესიმაგრე თბილისში, დაბა კოჯორში, ისტორიულ აგარანში, აზეულას მთის ქიმზე. იცავდა გამავალ საქარავნო გზას, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებდა თბილისსა და სომხითს, 

## სახელწოდება
ისტორიულ წყაროებში ხშირად მოიხსენიება აგრეთვე როგორც „აგარათა ციხე“. კოჯრის ციხე ამავე სახელწოდებით ნახსენებია ქარეთულ ეპოსში „ეთერიანი“. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ამ ციხეს ადრე აზეულას ციხე ერქვა. ერთ-ერთი გადმოცემით კოჯრის ციხეში იყო შეხიზნული ლეგენდარული გმირი ქოროღლი. ამიტომაა, რომ ამ ციხეს ზოგჯერ ქოროღლის ციხის სახელწოდებითაც იხსენიებენ. ეს სახელწოდება XVIII საუკუნიდან დამკვიდრდა

## ისტორია
XI საუკუნის 60-იან წლებში ბაგრატ IV-მ აგარანი წაართვა ამირა ფადლონს. „დიდი თურქობის“ დროს (1080) ციხე მტერმა ჩაიგდო ხელში. 1118 წლის ივლისში დავით აღმაშენებელმა ალყა შემოარტყა აგარანს და ერთ დღეში აიღო, ხოლო 1123 წელს ივანე ორბელს უწყალობა. 1177 წელს აგარანში გამაგრდნენ გიორგი III-ის წინააღმდეგ აჯანყებული დიდგვარიანები. იმავე წელს მეფემ აგარანი აიღო. „აგარათა ციხე“ ქართველ მეფეთა საზაფხულო სადგომი იყო. აქ გარდაიცვალა თამარ მეფე. 

XIII-XVII საუკუნეებში შეწყვეტილი იყო კოჯორში ზაფხულობით მეფეთა დგომის ტრადიცია. XV საუკუნიდან მას კოჯრის ციხე ეწოდებოდა და სოლაღაშვილებს ეკუთვნოდა. კოჯრის ციხე დიდად დააზიანა 1488 წელს იაყუბ ყაენის მიერ ლაშქარმა ხალილ-ბეგის მეთაურობით. მრავალრიცხოვანმა თურქმანმა მეთოფეებმა გამანადგურებელი ცეცხლი გაუხსნეს ქართველ მეციხოვნეებს. სოლაღაშვილების მცირერიცხოვან მეციხოვნეებს მაშველი ძალა არ ჰყავდათ და ხანგრძლივი ბრძოლის შემდეგ დატოვეს ციხე-სიმაგრე.

1625 წელს მარაბდის ბრძოლაში ქართველების დამარცხების შემდეგ ბრძოლა გაგრძელდა კოჯრის მიდამოებში, სადაც ქართველებმა დიდი ზიანი მიაყენეს ყიზილბაშებს. XVII საუკუნეში როსტომ მეფემ კვლავ აქცია კოჯრის ციხე მეფეთა საზაფხულო რეზიდენციად. აქვე ჰქონდათ მარნები, სადაც ღვინოებს ეზიდებოდნენ ქვემო ქართლის სოფლებიდან. კოჯორში იყო, აგრეთვე ქართველ მეფეთა მთავარი საჯინიბოები. გადმოცემის მიხედვით კოჯრის ციხეს აფარებდა თავს ქართველი გმირი ქალი თინა წავკისელი.

## არქიტექტურა
შემორჩენილია გალავნისა და მის სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ბოლოებში მდგარი ორი კოშკის ნანგრევები. ციხესიმაგრე ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. მრავალჯერ არის შეკეთებული და განახლებული. მისი უძველესი ფენა არა უგვიანეს XI საუკუნის II ნახევრით თარიღდება, ხოლო დღემდე მოღწეული კედლის ფრაგმენტები XVI-XVIII სს თარიღდება.

## ლიტერატურა 
*
* 
* ბერძენიშვილი ნ., „ძველი თბილისის ტოპონიმიკიდან (აგარანი)“, საქართველოს ისტორიის საკითხები, ტ. I, თბ., 1964 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ნიკოლოზ აგიაშვილი

**ნიკოლოზ (ნიკა) დიმიტრის ძე აგიაშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1903 — გ. 27 ნოემბერი, 1984) — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი. საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1968).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1903 წლის 1 სექტემბერს ქუთაისის მაზრის სოფელ დიხაშხოში (ახლანდელ ვანის მუნიციპალიტეტში). 1924 წელს დაამთავრა ქუთაისის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი (ყოფილი კლასიკური გიმნაზია). სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილებაზე, რომელიც დაამთავრა 1928 წელს. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა ჟურნალ – გაზეთების: "ახალგაზრდა კომუნისტის”, "სტალინელის” ("ახალი ქუთაისი”), "ჩვენი თაობის”, "კომუნისტის” და "დროშის” რედაქციებში. ნიკა აგიაშვილი წლების განმავლობაში მუშაობდა გამომცემლობა "მერანის” თარგმნილი ლიტერატურის რედაქციის გამგედ. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის ლიტერატურული გაზეთის "სიტყვა და საქმის” გამოშვებაში (1934 – 1935 წლებში).

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდში, ინტენსიურად 1925 წლიდან. ამავე წლიდან იბეჭდება ნიკა აგიაშვილის წერილები და თარგმანები. იგი იყო შესანიშნავი მთარგმნელ-სტილისტი. ნიკა აგიაშვილი ავტორია მონოგრაფიებისა: "სერვანტესის ცხოვრება”, რომელიც პირველად 1941 წელს დაიბეჭდა (და საერთოდ ხუთჯერ გამოიცა), "ჭაბუკები დარჩნენ მარად”, რომელიც პირველად გამოვიდა 1961 წელს და "ალექსანდრე ნეველი”. მან თარგმნა ჯეკ ლონდონის, ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ალექსანდრე პუშკინის, მიხეილ ლერმონტოვის და სხვათა ნაწარმოებები. ნიკა აგიაშვილის შემოქმედებაში სინამდვილისადმი დამოუკიდებლობა გადმოცემულია ტრაგიკული ირონიით. მისი წერილები და მოგონებები ქართველ მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა შესახებ ფასდაუდებელია.

ნიკა აგიაშვილი გარდაიცვალა 1984 წლის 27 ნოემბერს. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ბიბლიოგრაფია
* „სერვანტესის ცხოვრება“, 1941
* „ჭაბუკები დარჩნენ მარად“, 1961
* „ალექსანდრე ნეველი“

## ლიტერატურა 
* მარინა გოგოლაძე–გაბუნია – "მწერალთა ბიოგრაფიები", თბ., 2004
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 30,  თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ნ
აგიტატორი

**„აგიტატორი“** — ორკვირეული ჟურნალი, საქართველოს კპ (ბ) ცენტრალური კომიტეტის აგიტაციისა და მასობრივი კამპანიების განყოფილების ორგანო. 1930 წელს გამოდიოდა თბილისში ქართულ ენაზე. ჟურნალში იბეჭდებოდა სტატიები მნიშვნელოვან პოლიტიკურ, სამეურნეო, კულტურულ და საერთაშორისო საკითხებზე. გამოვიდა 11 ნომერი. პასუხისმგებელი რედაქტორი — პეტრე აღნიაშვილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* აგიტატორ

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
აგიტატორის ბლოკნოტი

**„აგიტატორის ბლოკნოტი“** — საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პროპაგანდისა და აგიტაციის განყოფილების ორკვირეული ჟურნალი. დაარსდა 1943 წელს თბილისში. 1963 წლიდან გამოდიოდა „საქართველოს აგიტატორის“ სახელწოდებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
აგიტატორ გრუზიი

**„აგიტატორ გრუზიი“** () — „საქართველოს აგიტატორის“ დუბლირებული გამოცემა რუსულ ენაზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:რუსულენოვანი ჟურნალები
რაფიელ აგლაძე

**რაფიელ ილიას ძე აგლაძე** (დ. 29 დეკემბერი, 1911, თბილისი — გ.  17 აპრილი, 1989, იქვე) — ქართველი ელექტროქიმიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946), ტექნიკური მეცნიერებათა დოქტორი (1944), პროფესორი (1944), საქართველოს დამსახურებული გამომგონებელი. 
## ბიოგრაფია
დაიბადა ცნობილი ქართველი პუბლიცისტისა და საზოგადო მოღვაწის ილია აგლაძის ოჯახში. სკოლა დაამთავრა თბილისში ხოლო 1935 წელს კი საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი, 1938 წელს მოსკოვის დ. მენდელეევის სახელობის ქიმიურ-ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ასპიტანტურა. საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ელექტროქიმიის წარმოებათა ტექნოლოგიის კათედრის გამგე (1944-1985). სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1947-1951), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის დაარსების ინიციატორი და მისი პირველი დირექტორი (1945-1951), გამოყენებითი ქიმიის და ელექტროქიმიის (ამჟამად რ. აგლაძის სახელობის არაორგანული ქიმიის და ელექტროქიმიის) ინსტიტუტის დამაარსებელი და დირექტორი (1956-1960). საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის სამეცნიერო ჟურნალის "მეცნიერება და ტექნიკის" გამოცემის ინიციატორი და პირველი რედაქტორი (1949-1951).აქვს შრომები ელექტროქიმიისა და ელექტრომეტალურგიის დარგში. მისი ხელმძღვანელობით დაინერგა წარმოებაში ლითონური მანგანუმის მიღების ელექტროლიზური მეთოდი (სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1943). რუსთავის ქიმიურ ქარხანაში მან დანერგა კალიუმპერმანგანატის მიღების ორიგინალური მეთოდი (სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენაზე დაჯილდოვდა ოქროს მედლით, 1962). პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1977). სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს II და III მოწვევების დეპუტატი. დაჯილდოებულის ლენინის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
**ლანდია ნ.,* გამოჩენილი ქართველი მეცნიერი, «მეცნიერება და ტექნიკა», 1971,  №11

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 32, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
რ
კატეგორია:ქართველი გამომგონებლები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
ლავრენტი აგლაძე

**ლავრენტი ალექსის ძე აგლაძე** (დ. 1884, სოფ. ბარი, ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტი ― გ. 1958, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ბაქოში იტალიელ ოსტატ ფრანზის სახელოსნოში (1897-1901), 1913 წლამდე იქვე მუშაობდა. მონაწილეობდა საზოგადოებრივ და კერძო ნაგებობათა ფასადების მხატვრულად გაფორმებაში (ბაქოს რეალური სასწავლებელი, 1905 და სხვა). 1913 წლიდან მუშაობდა თბილისში ნეოფიტე აგლაძის სახელოსნოში. მონაწილეობდა თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ამჟამად ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), სასტუმრო "მაჟესტიკის" (ამჟამად "თბილისი"), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, თბილისის ფუნიკულიორის ზედა სადგურის, კინოთეატრ "რუსთაველის", ბ. პაიჭაძის სახელობის ეროვნული სტადიონის (ორივე თბილისში) მხატვრულ გაფორმებაში.

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.,* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917), ტ. 2, თბ., 1963

კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ლ
აგიტსატირის თეატრი

**აგიტსატირის თეატრი** — საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ დაარსებული პირველი თეატრი (რუსული და ქართული დასი). გაიხსნა 1921 წელს თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის შენობაში (რუსული დასის პირველი წარმოდგენა შედგა 14 აპრილს, ქართულისა – 4 მაისს). თეატრის რეპერტუარში შედიოდა რევოლუციური შინაარსის სააგიტაციო და სატირული ნაწარმოებები.

ქართული დასის სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო მიხეილ ჭიაურელი, რეჟისორები – ვალერიან გუნია და ალექსანდრე წუწუნავა, მსახიობები – ტასო აბაშიძე, იუზა ზარდალეიშვილი, ელისაბედ ჩერქეზიშვილი, თამარ ჭავჭავაძე, ვ. გუნია და სხვა.

რუსული დასის რეჟისორები იყვნენ ვ. ბრინსკი და ვ. ვოლსკი, სალიტერატურო ნაწილის გამგე – ს. ბოგდატიევი, მუსიკალური ნაწილისა – დიმიტრი არაყიშვილი, მხატვარი – ნ. ანდრეევი. თეატრმა მუშაობა შეწყვიტა 1921 წლის ზაფხულში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის თეატრები
ნიკოლოზ აგლაძე

**ნიკოლოზ (ნიკო) დიმიტრის ძე** (დ. 15 აპრილი, 1884, სოფელი მუხლი, ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი ― გ. 18 ივლისი, 1955, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში იტალიელი ოსტატის ანდრეოლეტის სახელოსნოში. მუშაობდა უფროს ძმებთან ერთად. შეისწავლა ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლების ნიმუშები, დაეუფლა ქვის მხატვრულად დამუშავების ძნელ პროფესიას. მონაწილეობდა კულტურის ძეგლებისა და თანამედროვე არქიტექტურული ნაგებობათა სეკეთება-არდგენასა და მშენებლობაში. მხატვრულად გააფორმა ქაშვეთის ტაძრის, თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა),  საქართველოს მთავრობის  სახლი, ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, ძველი კინოსტუდიის, რკინიგზის სამმართველოს შენობები, მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძარი (სახურავი და კარნიზები), ვარციხის შამპანური ქარხნის შენობა და სხვა. ნეოფიტესთან ერთად მუშაობდა ირანში (1917).

## ლიტერატურა
* *აგლაძე ნ.,* მოგონებანი, «საბჭოთა ხელოვნება», 1960,  №11
* *ბერიძე ვ.,* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917), ტ. 2, თბ., 1963

კატეგორია:დაბადებული  15 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
ნ
აგრბა

საკუთარი სახელი **აგრბა** () შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აგრბა, აზიზ — აფხაზი მსახიობი და რეჟისორი
* აგრბა, ვლადიმერ — აფხაზი მწერალი
* აგრბა, რაზამბეი — აფხაზი მსახიობი

## იხილეთ აგრეთვე
* აგრბები

*
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ნეოფიტე აგლაძე

**ნეოფიტე დიმიტრის ძე აგლაძე** (დ. 1874, სოფელი მუხლი, ამბროლაურის რაიონი ― გ. 1956, თბილისი) ― ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

## ბიოგრაფია
1887 წლიდან სწავლობდა თბილისში იტალიელი ოსტატის ანდრეოლეტის სახელოსნოში. 1912 წელს გახსნა საკუთარი სახელოსნო. თბილისის სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების ფაკულტეტის (ქვის კვეთა) და სამხატვრო-სამშენებლო სახელოსნო სასწავლებლის (1945-1953) (ამჟამად თბილისის მ. თოიძის სახელობის სამხატვრო-პროფტექნიკური სასწავლებელი) პედაგოგი. მუშაობდა ვლადიმერ, ნიკო და ლავრენტი აგლაძეებთან ერთად. მონაწილეობდა ქაშვეთის ტაძრის, თბილისის სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკის (ახლანდელი საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა), ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის და სხვა არქიტექტურულ ნაგებობათა მხატვრულ გაფორმებაში, შეაკეთა სვეტიცხოვლის კარნიზები და ქვის სახურავი. ქვაში გამოკვეთა ქართველ მოქანდაკეთა მრავალი სკულპტურული ნამუშევარი. ხელი შეუწყო ქართული ტრადიციული ხუროთმოძღვრული ჩუქურთმის გაცოცხლებას თანამედროვე ეროვნულ არქიტექტურაში.

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.,* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917), ტ. 2, თბ., 1963

კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
ნ
ვლადიმერ აგლაძე

**ვლადიმერ დიმიტრის ძე აგლაძე** (დ. 1879, სოფელი  მუხლი, ახლანდელი ამბროლაურის რაიონი ― გ. 1959, თბილისი) — ქვის მხატვრულად დამუშავების ქართველი ოსტატი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისში იტალიელ ოსტატ ანდრეოლეტის სახელოსნოში. 1906 დააარსა ქვაზე მომუშავეთა პროფესიული ორგანიზაცია. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა მშენებელთა კავშირის თავმჯდომარედ, სააქციო სამშენებლო საზოგადოების თავმჯდომარედ და სხვა. მონაწილეობდა თბილისში საქართველოს მთავრობის სახლის, ყოფილი მარქსიზმ-ლენინიზმის ინსტიტუტის საქართველოს ფილიალის, ქალაქის ვაგზლის, "საქნახშირის" ადმინისტრაციული სახლის, მეტეხის ახალი ხიდის და სხვა მხატვრულ გაფორმებაში.

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.*, თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801–1917), ტ. 2, თბ., 1963

კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
ვ
დავით აგლაძე

** დავით გიორგის ძე აგლაძე** (დ. , თბილისი ― გ.  7 აგვისტო, 1976, იქვე) ― ქართველი ზოოტექნიკოსი. საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1925), პროფესორი (1930).

## ბიოგრაფია
1925 წელს დაამთავრა ჰალე-ვიტენბერგის (გერმანია) ზოოტექნიკური ინსტიტუტი. 1925–1947 წლებში ეწეოდა სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის ზოოვეტერინალურ და მეცხოველეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებში. 1947–1973 წლებში საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მეცხოველეობის კათედრის გამგე. მის ნაშრომებში გაშუქებულია ცხვრის მეტიზაციის, მატყლის სტანდარტიზაციის, ხევსურული ძრობის ოსტეოლოგიის, აგრეთვე საქართველოს მეცხოველეობის სხვა საკითხები. გარდა ამისა, აგლაძემ თარგმნა კლასიკური ნაშრომები გენეტიკაში, დაამუშავა ქართული ზოოტექნიკური ტერმინოლოგიის საკითხები. დაჯილდოებულია   შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ზოოტექნიკოსები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
დ
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
ქარის წისქვილი

[thumb|250px|ქარის წისქვილები, [კასტილია-ლა-მანჩა, ესპანეთი.]]
**ქარის წისქვილი** — ნაგებობა-მოწყობილობა, რომლის მთავარი დანიშნულება ქარის ძალით ენერგიის წარმოებაა. ამგვარი სახით წარმოქმნილი ენერგია მრავალი გზით გამოიყენება, მათ შორის ტრადიციულად ხორბლის ან სანელებლების დასაფქვავად, წყლის სატუმბად, ხის სახერხად და მისთ. თანამედროვე ქარის ძალის მანქანები ელექტრობის გენერაციისთვის გამოიყენება და მათ უფრო ზუსტად ქარის ტურბინებს უწოდებენ.

კატეგორია:ქარის ენერგია
კატეგორია:წისქვილები
ნოე ადამია

მინიატიურა
**ნოე პეტრეს ძე ადამია** (დ. 21 დეკემბერი, 1917, მათხოჯი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი  —   გ.  3 ივლისი, 1942, სევასტოპოლი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (1942 წლის 24 ივლისი), მე-7 საზღვაო ქვეითი ბრიგადის ოცეულის მეთაური, სნაიპერი.

## ბიოგრაფია
საშუალო განათლება თბილისში მიიღო. 1938 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში და ჩარიცხეს შავი ზღვის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში. 1940 სწავლობდა ოდესის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელში, რომლის დამთავრების შემდეგ დანიშნეს ზემდეგად სამხედრო-საზღვაო ფლოტის ნაწილში ქ. სევასტოპოლში. 1941-1942 წლებში ადამიამ განსაკუთრებული გმირობა გამოიჩინა სევასტოპოლის ბრძოლებში. 1942 წლის 16-22 ივნისს მეავტომატეთა მცირე ჯგუფით მოიგერია ათზე მეტი იერიში, გაანადგურა მტრის 200 ჯარისკაცი და მოსპო 2 ტანკი.

## ლიტერატურა
* *ავტორთა კოლექტივი. აკადემიკოს ნ. ბერძენიშვილის საერთო რედაქციით.* მათ ასახელეს საბჭოთა სამშობლო (საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან). / საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია. ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტი. გამომცემლობა ”საბჭოთა საქართველო” თბილისი - 1964
* *Цкитишвили К. В., Чинчилакашвили Т. Г.* Герои Советского Союза из Грузии. Тб, 1981.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან
კატეგორია:ქართველი სნაიპერები
ნ
კატეგორია:მედლით მამაცობისათვის დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
აგუტი

**აგუტი** () — მღრღნელების გვარი აგუტისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 20-მდე სახეობას. სხეულის სიგრძე 50 სმ აღწევს, სიმაღლე 20 სმ. ზურგი ამობურცული აქვს, რის გამოც „კუზიან კურდღელს“ უწოდებენ. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია. სხეულის შეფერილობა მერყეობს ოქროსფერიდან (ამ ფერის აგუტი ცნობილია „ოქროსფერი კურდღლის“ სახელითაც) ასპიდისფრამდე. გავრცელებულია სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში, მცირე ანტილის კუნძულებზე 2 ათას მ სიმაღლემდე. ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში მდინარეების ახლოს. ზიანს აყენებს შაქრის ლერქმის პლანტაციებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აგუტისებრნი
ადანგე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ადანგე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ადანგე — უღელტეხილი აფხაზეთის ქედზე
* ადანგე — მდინარე აფხაზეთში
ალიო ადამია

**ალიო კონსტანტინეს ძე ადამია** (დ. 20 მაისი, 1914, ბათუმი — გ. 19 ოქტომბერი, 1980, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

## ბიოგრაფია 
1934 წელს დაამთავრა თსუ ფილოლოგიის ფაკულტეტი. სკკპ წევრი 1940 წლიდან. მუშაობდა გაზეთების „ახალგაზრდა კომუნისტის“ (1930-1936), „კომუნისტის“ (1942-1954) რედაქციებში, იყო გამომცემლობა „ხელოვნების“ დირექტორი (1954-1963), „მერანში“ განყოფილების გამგე (1963-1968), „საბჭოთა საქართველოში“ - მთავარი რედაქტორი (1968-1980). 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ბიბლიოგრაფია
სამწერლობო ასპარეზზე გამოვიდა 30-იანი წლების დასაწყისში, როცა დაიბეჭდა მისი პირველი ლექსები, ბალადები, პოემები. პირველი ლექსები 1931 წელს გამოაქვეყნა. 
*1932 წელს გამოვიდა ადამიას წიგნი „რამდენიმე ლექსი“.
*1936 - კრებული „ლექსები“. 
*„ქორწილი კოლხიდაში“ (1941).
*„მესხეთის გაზაფხული“ (1949).
*„უბის წიგნიდან“ (1953).
*„ცისფერი აივანი“ (1964).
*„სიყვარულისა და სიკვდილის ბალადა“ (1969). 
ავტორია აგრეთვე მოთხრობებისა და ნარკვევების კრებულებისა:
*„სოფლის გზებზე“ (1948). 
*„დილა მტკვრის ხეობაში“ (1952).
* «„ხერგა“ ამარცხებს „რიონს“» (1967).
* რომანისა „დიდი და პატარა ეკატერინე“ (1973).

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 33,  თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი 
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ა
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ადისონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ადისონი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ადისონი, ტომას — ინგლისელი ექიმი, კლინიცისტი და პათანატომი
* ადისონი, ჯოზეფ — ინგლისელი განმანათლებელი, მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ადერკი

**ადერკი**, *როკი* — ლეონტი მროველის მიხედვით იბერიის მეათე მეფე. მისივე ცნობით, მისი მეფობის დროს ელიოზ მცხეთელმა და ლონგინოზ კარსნელმა მცხეთაში ჩამოიტანეს ქრისტეს კვართი. მისი მეფობის წლების შესახებ აზრთა სხვადასხვაობაა: ვახუშტის მიაჩნია, რომ ადეროკი დაიბადა ძვ. წ. 30 წელს და მეფობდა ახ. წ. 1–57 წლებში. იგი ემყარებოდა თვით „მეფეთა ცხოვრების“ ცნობას, რომ ადეროკი 30 წლისა გამეფდა და იმეფა 57 წელი. ხოლო რაც შეეხება მისი გამეფების თარიღს, სწორედ იმ წელს იშვა იესო ქრისტე. ახ. წ. I საუკუნის I ნახევარი მიაჩნია ადეროკის ზეობის ხანად ს. გორგაძესაც (1–30). პ. ინგოროყვა მის მეფობას ათარიღებს ძვ. წ. 27–ახ. წ. 30 წლებით. ანალოგიურად ათარიღებენ მის მეფობას ს. კაკაბაძე და გ. მამულია. ლეონტი მროველის მიხედვით ადერკს ჰყავდა ორი შვილი: ბარტომი და ქართამი, რომელთაც გაუყო სამეფო და მისი გარდაცვალების შემდეგ გამეფდა ორივე უფლისწული, რითაც ქართლში ორმეფობის ხანა დაიწყო.

## გენეალოგია
ლეონტი მროველი და თეიმურაზ ბატონიშვილი ბარტომიდან ადერკამდე მეფეთა სიას განსხვავებულად წარმოგვიდგენს.

## ლიტერატურა 
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, 1958, ტ. 4, ნაკვ. I: მისივე, ქართლის (იბერიის) მეფეთა სიებში არსებული ხარვეზის შესახებ, მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, 1978, №3;
* პ. ინგოროყვა, ძველ-ქართული მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ და ანტიკური ხანის იბერიის მეფეთა სია, საქ. სახ. მუზეუმის მოამბე, 1941, ტ. XI-BB;
* გ. მამულია, კლასობრივი საზოგადოება და სახელმწიფოს ჩამოყალიბება ძველ ქართლში. თბ. 1979;
* ს. გორგაძე, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, ძველი საქართველო. I, ე. თაყაიშვილის რედაქტორობით, 1909, ნაწ. II.

## სქოლიო 
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ადიში (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ადიში** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ადიში — მწვერვალი ცენტრალურ კავკასიონზე;
* ადიში — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ადიშის მყინვარი — მყინვარი ცენტრალურ კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე;
* ადიშის ოთხთავი — ძვ. ქართული ენისა და მწერლობის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი;
* ადიშჭალა — მდინრე მესტიის მუნიციპალიტეტში.
ადიში (მწვერვალი)

**ადიში**, **ჰადიში** — ალპური კლდოვანი მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალურ კავკასიონზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკად ადიშჭალის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4306 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტებით. ადიშის კალთები დაფარულია მყინვარებით.

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის მთები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
ადამსი

საკუთარი სახელი **ადამსი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ადამსი, ბრაიან — კანადელი მომღერალი;
* ადამსი, სემიუელ — ამერიკელი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი;
* ადამსი, უოლტერ სიდნი — ამერიკელი ასტრონომი;
* ადამსი, ჯონ — ამერიკელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე;
* ადამსი, ჯონ კაუჩ — ინგლისელი ასტრონომი;
* ადამსი, ჯონ კუინსი — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და დიპლომატი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
უმა თურმანი

**უმა კარუნა თურმანი** (Uma Karuna Thurman; დ. 29 აპრილი, 1970) — ამერიკელი კინომსახიობი და ფოტომოდელი. დღემდე შესრულებული აქვს როლები სხვადასხვა ჟანრის ფილმებში, როგორც რომანტიკული კომედიებში, ასევე დრამატულ და სამეცნიერო-ფანტასტიკურ ფილმებსა და მძაფრსიუჟეტიან თრილერებში დამთავრებული. მის საუკეთესო ფილმებად ითვლება „სახიფათო კავშირები“ (1988), „მაკულატურა“ (1994), „გატაკა“ (1997) და ორი ფილმი სერიიდან „მოკალი ბილი“ (2003–04).

## ბიოგრაფია 
1980-იან წლებში პროფესიონალი მოდელის კარიერის შემდეგ 1988 წელს მსახიობობა დაიწყო. მის კარიერაში მნიშვნელოვანი იყო ბეატრიქს კიდოს როლი კვენტინ ტარანტინოს ფილმებში „მოკალი ბილი“. თურმანმა ამ ფილმში შეასრულა პატარძლის როლი, რომელიც შურს იძიებს მის ყოფილ შეყვარებულზე. ტარანტინომ ეს პერსონაჟი სპეციალურად თურმანისთვის შექმნა. ამ პერსონაჟის შექმნის იდეა ორთავეს ერთად მოუვიდათ „მაკულატურის“ გადაღების დროს. ფილმის გადაღება თურმანის ფეხმძიმობამ გაახანგრძლივა.გადაღება 9 თვეს გაგრძელდა და 5 ქვეყანაში მიმდინარეობდა. თურმანმა ამ როლისთვის შეისწავლა საბრძოლო ხელოვნება და იაპონური ენა. „მოკალი ბილი“ საკულტო კლასიკად იქცა, კრიტიკოსებმა ის დადებითად შეაფასეს, თურმანმა კი პატარძლის როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ნომინაციები.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ადიშჭალა

**ადიშჭალა**, **ჰადიშჭალა**, **ადიშისჭალა** — მდინარე საქართველოში, სამეგრელოს და ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადი (ერთვის სოფელ ბოგრეშთან). სათავე აქვს ადიშის მყინვარზე. სიგრძე 14 კმ, აუზის ფართობი 80 კმ². წყალუხვია. მიედინება იურული ასაკის თიხაფიქლებში.

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის მდინარეები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ენგურის შენაკადები
ადლერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ადლერი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:
* გვიდო ადლერი — ავსტრიელი მუსიკათმცოდნე
* ვიქტორ ადლერი — ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიის ერთ-ერთი ლიდერი
* მაქს ადლერი — ავსტრიელი ფილოსოფოსი
* ფრიდრიხ ადლერი — ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიის ერთ-ერთი ლიდერი
* ალფრედ ადლერი — ავსტრიელი ფსიქოლოგი, ექიმი-ფსიქიატრი
* კირუს ადლერი — ებრაულ იუდაიზმში ტრადიციონალიზმის მიმდევარი
* მორტიმერ ადლერი — აშშ-ის ფილოსოფოს-ნეოთომისტი
                                                                                                                                                                            
## იხილეთ აგრეთვე 
* ადლერი — დასახლება ქალაქ სოჭში, რუსეთში.
* ადლერი — პერიოდიკის სახელწოდება მესამე რაიხში.     

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ადლი

**ადლი** — სიგრძის საზომი ერთეული ძველ საქართველოში. უდრიდა ორ წყრთას. ქართულ წერილობით წყაროებში იხსენიება XVI საუკუნიდან. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ რუსულმა არშინმა თანდათანობით შეზღუდა ადლის ხმარების სფერო. ადლი, არშინთან ერთად, იხმარებოდა მეტრული სისტემის შემოღებამდე. დაახლოებით 101,15 სმ უდრიდა.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები ძველ საქართველოში
ადმირალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი **ადმირალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ადმირალი — წოდება სამხედრო-საზღვაო ფლოტში.
* ადმირალი — დღის პეპელა.
გიორგი ადამია

**გიორგი პორფილეს ძე ადამია** (დ. 16 დეკემბერი  [ძვ. სტ. 3 დეკემბერი], 1904, სოფ. მათხოჯი, ახლანდელი ხონის რაიონი ― გ. 7 დეკემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი თერაპევტი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1957), პროფესორი (1959), მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1970).

## ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თსუ სამკურნალო ფაკულტეტი. 1934–1941 წლებში მუშაობდა უწერისა და ჯავის სანატორიუმების მთავარ ექიმად. მივლინებული იყო დასავლეთ საქართველოში პელაგრის გავრცელებასთან დაკავშირებით, სადაც დაამუშავა და შემდგომში გამოაქვეყნა (1946) ამ დაავადების კლინიკისა და თერაპიის საკითხები. 1960-იდან თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი თერაპიის კათედრის გამგეა. ადამია იკვლევდა საჭმლის  მომნელებელ ორგანოთა დაავადებებს. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 16 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი  7 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1986
გიორგი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი თერაპევტები
ადონისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ადონისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ადონისი — მცენარეულისა და ნაყოფის ფინიკიური ღვთაების ბერძნული სახელი
* ადონისი — მცენარეთა გვარი, იგივე ცხვირისატეხელა
ცხვირისატეხელა

**ცხვირისატეხელა** () — მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახებია. ცნობილია 20-მდე სახეობა. ველურად იზრდებიან შუა და სამხრეთ ევროპაში, ციმბირსა და აღმოსავლეთ აზიაში. საქართველოში 4 სახეობაა (მ. შ. ერთი სარეველა — ). 

გაზაფხულის ცხვირისატეხელა () თავისი დიდი ყვითელი ყვავილებით დამახასიათებელი მცენარეა ტყე-ველის და ველის ზონისთვის. გამხმარი ბალახი გულის გლიკოზიდებს შეიცავს და მედიცინაში იყენებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბაიასებრნი
ავადჰარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ავადჰარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ავადჰარა — ქედი აფხაზეთში
* ავადჰარა — მდინარე აფხაზეთში
* ავადჰარა — კურორტი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში
* ავადჰარა — სამკურნალო მინერალური წყალი აფხაზეთში
ავაზა

**ავაზა**, **გეპარდი** () — ტანად დიდი მტაცებელი ცხოველი კატისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 1.1–1.5 მ აღწევს, სიმაღლე მინდაოში ჩვეულებრივ 67–94 სმ, კუდის სიგრძე 80 სმ, წონა 21–72 კგ. ხმელეთის ყველაზე სწრაფი ცხოველია; სანადიროდ გასული ავაზა საათში 80–98 კმ/სთ ავითარებს. მისი მაქსიმალური სიჩქარეა 128 კმ/სთ. გამოყოფილია ოთხი ქვესახეობა.

მსუბუქი აღნაგობისაა, აქვს წაგრძელებული წვრილი ფეხები, პატარა მომრგვალებული თავი და გრძელი კუდი. სახეზე გასდევს შავი ცრემლისმაგვარი ზოლები. მოყვითალო-კრემისფერ-თეთრი ან მკრთალი-მოყვითალო შეფერილობისაა. სხეული მეტწილად დაფარულია თანაბრად განაწილებული შავი კოპლებით. აფრიკის, ცენტრალური ირანისა და ინდოეთის მკვიდრია. 

## სქოლიო
*
კატეგორია:აფრიკის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზიის ძუძუმწოვრები
ადიშის მყინვარი

**ადიშის მყინვარი**, **ჰადიშის მყინვარი** — ხეობის ტიპის სამხრეთ-დასავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალური კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის აუზში. 2015 წლის მონაცემებით მისი სიგრძე 9,46 კმ, ხოლო ფართობი 9,50 კმ²-ია. ენის სიმაღლე დაახლოებით ზღვის დონიდან 2400 მ-მდე.

საზრდოობს მწვერვალების თეთნულდის, გისტოლის, ადიშის და ლაქუციას სამხრეთ ფერდობებიდან ჩამონადენი მყინვარების ნაკადებით. გეომორფოლოგიური თვალსაზრისით მყინვარი სამ ნაწილად იყოფა: 1. ფირნის ველი (მკვებავი აუზი), რომელიც ზღვის დონიდან 3800 მ-ზე მაღლა მდებარეობს და რომელიც გარშემორტყმულია მაღალი მწვერვალებით, 2. ყინულვარდნილი (1200 მ სიმაღლის ყინულის ჩანჩქერი), 3. მყინვარის ენა, რომელიც თანდათანობით მარაოსებრი ფორმით ეშვება ზღვის დონიდან 2380 მ-მდე. ადიშის მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ადიშჭალა.

მისი ფირნი მყარი ნალექის აკუმულაციის არეს წარმოადგენს. ნალექების დაგროვებას ხელს უწყობს მისი ჰიფსომეტრიული მდებარეობა და მორფოლოგიური თავისებურება. ნაპრალები ფირნში ცოტაა და ისიც დახურულია. ყინულწარმოქმნა რეჟელაციური და რეკრისტალიზაციური გზით მიმდინარეობს. 1960 წლის დახასიათებით მყინვარის ენა მცირე რაოდენობის ნაშალი მასალით იყო დაფარული, მაგრამ ბოლო ვიზუალური დათვალიერებით და კოსმოსურ სურათზე დაკვირვებით ჩანს, რომ ნაშალი მასალის რაოდენობა მკვეთრადაა მომატებული, განსაკუთრებით გვერდებზე და ბოლო მონაკვეთში.

ენა ცენტრალურ ნაწილში ამობურცულია. მთელ სიგრძეზე მას მიუყვება ოგივები და მის სილამაზეს თავისებურ ელფერს აძლევს. მყინვარების ზედაპირი ტალღოვანია, მრავალრიცხოვანი მყინვარული ჭებით, წისქვილებით და აბლაციური ფორმებით. მის ზედაპიზე ბევრი ღარი და ხევებია, რომელთაც ნადნობი წყალი აჩენს. მყინვარის ზედაპირი ნაპრალებს მოკლებულია, ისინი მხოლოდ გვერდებზე და ყინულჩანჩქერის ძირში გვხვდება.

მყინვარის ენას ორივე მხარეზე მკვეთრად გამოხატული სტადიალური მორენები მიუყვება, რომლებიც ენის ბოლოდან 1,5 კმ-ის შემდეგ ირკალება და ბოლო სტადიალურ მორენებში გადადის. მყინვარის წინ სტადიალური მორენის ფერდობზე და ხეობის ძირზე მიკროსტადიალური მორენებია განვითარებული. უშუალოდ ენის წინ რამდენიმე წლიური რკალური სერი აღინიშნება. ადიშის მყინვარზე მისასვლელი გზაა სოფელ ადიშიდან.

## ლიტერატურა 
* გობეჯიშვილი რ., კოტლიაკოვი ვ., გლაციოლოგია, თბ., 2006.

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მყინვარები
კინემატიკა

**კინემატიკა** () — მექანიკის ნაწილი, რომელიც იკვლევს სხეულთა მოძრაობის გეომეტრიულ თვისებებს მათი მასის და მათზე მოქმედი ძალების გათვალისწინების გარეშე. აქ განიხილება კლასიკური მექანიკის კინემატიკა. თუ სხეულები მოძრაობენ სიჩქარეებით, რომლებიც სინათლის სიჩქარესთან ახლოსაა, მათ მოძრაობას რელატივისტური მექანიკა აღწერს, ხოლო მიკროობიექტების მოძრაობას კვანტური მექანიკა სწავლობს. 

კვლევის ობიექტის მიხედვით კინემატიკა იყოფა ორ ნაწილად: 1) წერტილისა და მყარი სხეულის კინემატიკა; 2)დეფორმირებადი ნაწილაკის და დეფორმირებადი უწყვეტი გარემოს კინემატიკა. წერტილისა და მყარი სხეულის კინემატიკის ძირითად ამოცანას წარმოადგენს მოცემული ათვლის სისტემის მიმართ წერტილების ან სხეულების მოძრაობის აღწერა მათემატიკური განტოლებების, გრაფიკების და ცხრილების საშუალებით და მათი მოძრაობის კინემატიკური მახასიათებლების განსაზღვრა. მოცემული ათვლის სისტემის მიმართ წერტილის ან სხეულის მდებარეობას ერთმანეთისაგან დამოუკიდებელი q_1,  q_2, . . . , q_n პარამეტრების, ანუ კოორდინატების ერთობლიობა განსაზღვრავს, რომელთა რაოდენობა თავისუფლების ხარისხთა რიცხვს ემთხვევა. ეს რიცხვი წერტილის შემთხვევაში არ აღემატება 3–ს, ხოლო მყარი სხეულის შემთხვევაში არ აღემატება 6-ს. იმისათვის, რომ მოცემული ათვლის სისტემის მიმართ სხეულის მოძრაობა აღვწეროთ, უნდა ვიცოდეთ დროის ნებისმიერ მომენტში სხეულის მდებარეობა ამ სისტემის მიმართ. მათემატიკურად ეს იმას ნიშნავს, რომ q_i კოორდინატების t დროზე დამოკიდებულება უნდა ვიცოდეთ. q_1 = f ( t ), q_2 = f ( t ), . . . , q_n = f ( t ) (*) განტოლებებს, რომლებიც მოცემული ათვლის სისტემის მიმართ წერტილის ან სხეულის მოძრაობის კანონს განსაზღვრავენ, კინემატიკური მოძრაობის განტოლებები ეწოდება. სისტემაში შემავალი თითოეული f ფუნქცია  ცალსახა და ორჯერ დიფერენცირებადი უნდა იყოს. პირველი მოთხოვნა იმ ფაქტის კონსტანტაციაა, რომ დროის ერთსა და იმავე მომენტში სხეული მხოლოდ ერთ წერტილში შეიძლება იმყოფებოდეს. მეორე მოთხოვნა ედება იმის გამო, რომ მოძრაობის კინემატიკური მახასიათებლები დროის მიხედვით პირველი და მეორე რიგის წარმოებულებს წარმოადგენენ. 

თავისუფალი წერტილის მოძრაობა აღიწერება (*) ტიპის სამი განტოლებით. მოძრაობის კინემატიკური მახასიათებლებია სიჩქარე და აჩქარება. მყარი სხეულის მოძრაობის  უმარტივესი სახეებია გადატანითი მოძრაობა და ბრუნვითი მოძრაობა. გადატანითი მოძრაობის დროს სხეულის ყველა წერტილი ერთნაირად მოძრაობს, ამიტომ საკმარისია მოცემული სხეულის მხოლოდ ერთი წერტილის – ე. წ. პოლუსის – მოძრაობის განხილვა. უძრავი ბრუნვის ღერძის გარშემო ბრუნვის დროს სხეულს ერთი თავისუფლების ხარისხი გააჩნია და მისი მდებარეობა მობრუნების {\phi} კუთხით ხასიათდება. ამ მოძრაობის კანონია  {\phi} = f ( t ). მოძრაობის კინემატიკური მახასიათებლებია  კუთხური სიჩქარე {\omega} და კუთხური აჩქარება {\epsilon}.

## ლიტერატურა
ავალიშვილები

[thumb|ავალიშვილთა გვარის [გერბი.]]
**ავალიშვილები** —  ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში. დაწინაურდა XV–XVI საუკუნეების ძველი თორის მხარეში (ახლანდელი ბორჯომის ხეობა). აქ ჩამოყალიბდა ავალიშვილების სათავადო (საავალიშვილო), რომლის ცენტრი სოფ. სადგერი იყო. საავალიშვილო 1535–1545 წლებში იმერეთის სამეფოში შედიოდა, 1545 წლიდან — სამცხე-საათაბაგოში. XVI საუკუნის 70-80 წლებში ოსმალებმა დაიპყრეს. XVII საუკუნეში ავალიშვილების ერთი ნაწილი შიდა ქართლში, კახეთსა და იმერეთში გადასახლდა, საკუთარ მიწა-წყალზე დარჩენილი გამაჰმადიანდნენ და ბეგების წოდება მიიღეს. ქართლში გადასული ავალიშვილები ტაშისკარში, სურამში, არადეთში, ბრეთსა და აბისში დამკვიდრდნენ. კახეთში გადასულები — კაკაბეთში, კალაურში, თელავსა და ჩუმლაყში. იმერეთის ავალიშვილები დაკნინდნენ და აზნაურებად იქცნენ. ქართლ-კახეთის ავალიშვილები იყვნენ ეპისკოპოსები, ეკავათ მოურავთა, ეშიკაღასბაშთა, მეითართა და სხვა თანამდებობები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები

*
ადმირალი (პეპელა)

**ადმირალი** () — დღის პეპელა ნიმფალიდისებრთა ოჯახისა. ფრთების შლილი 5-6 სმ. წინა ფრთები ზემოდან შავია, წვერზე თეთრი კოპლები და ირიბი წითელი ზოლი აქვს. უკანა ფრთებიც შავია და კიდეზე წითელი ზოლი გასდევს. დაფრინავს ივლის-სექტემბერში, გამოზამთრებული პეპელა — გაზაფხულზე. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. ადმირალის მუხლუხი ბინადრობს ჭინჭარსა და ნარშავზე. კულტურულ მცენარეებს არ აზიანებს.

## სასიცოცხლო ციკლი 

Egg-butterfly-vulcan-oeuf-papillon-vulcain-vanessa-atalanta-2.jpg|კვერცხები
Vanessa.atalanta.caterpillars.jpg|ადრეული მუხლუხო
Vanessa atalanta Raupe (HS).jpg|ზრდასრული მუხლუხო
Chrysalis-butterfly-vulcan-chrysalide-papillon-vulcain-vanessa-atalanta-2.jpg|Chrysalis 
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle Dos.jpg|*Vanessa atalanta*
Vanessa atalanta MHNT CUT 2013 3 14 Grisolle ventre.jpg|*Vanessa atalanta* △

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნიმფალიდისებრნი
დავით ავაზაშვილი

**დავით ზაქარიას ძე ავაზაშვილი** (დ. 3 სექტემბერი/16 სექტემბერი, 1911, ყვარელი — გ. 20 მარტი, 1984, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკოს მეცნიერებათა დოქტორი (1958), პროფესორი (1959), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).

## ბიოგრაფია 
1937 წელს დაამთავრა თსუ. 1956–1984 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის გამგე. იკვლევდა დიფრაქციის მათემატიკური თეორიის სასაზღვრო ამოცანებს, დრეკადობის თეორიისა და სხვა საკითხებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  3 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:ყვარელში დაბადებულები
გიორგი ავალიშვილი

**გიორგი ივანეს ძე ავალიშვილი** (დ. 1769 ― გ. 1850, მოსკოვი) — ქართველი მწერალი, პოლიტიკური მოღვაწე, დრამატურგი, მთარგმნელი, მოგზაური.
## ბიოგრაფია 
სწავლა-განათლება რუსეთში მიიღო. 1784-1801 წლებში იყო ქართლ-კახეთის სამეფოს წარმომადგენელი რუსეთის იმპერატორის კარზე. აქტიური როლი ითამაშა რუსეთთან საქართველოს შეერთების საქმეში. 1791 იმოგზაურა ირანის აზერბაიჯანში. 1819-1820 დიპლომატიური მისიით იყო ოსმალეთში, ეგვიპტესა და პალესტინაში. ავალიშვილს ქართული დრამატურგიის მამამთავრად მიიჩნევენ (ავალიშვილის თეატრი). მას მიეწერება ორიგინალური დრამა „მეფე თეიმურაზი“ (1791), რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. მანვე პირველმა თარგმნა ქართულ ენაზე ა. სუმაროკოვის პიესები. ავტორია ლირიკული ლექსების, რომლებიც სამშობლოს გარეთ მცხოვრები მამულიშვილის განცდებსა და სულისკვეთებას გადმოსცემენ. შეადგინა პოეზიის ანთოლოგია, რომელშიც თავი მოუყარა ძირითადად თავისი დროის პოეტების თხზულებებს. 

მეტად მნიშვნელოვანია ავალიშვილის ღვაწლი მთარგმნელობითს სფეროში. თარგმნა ერაზმ როტერდამელის, ვოლტერის, ჯ. მილტონის, მ. ლომონოსოვის, ა. სუმაროკოვის, გ. დერჟავინის, მ. ხერასკოვის, მ. ჟანლისის და იმ დროს ევროპასა და რუსეთში პოპულარული ფრანგი, გერმანელი და სხვა ავტორების თხზულებები. ავალიშვილის სამოგზაურო დღიურები - „მგზავრობაჲ თბილისით იერუსალიმისადმი საბერძნეთსა ზედა; უკუქცევაჲ იერუსალიმით თბილისისადმივე კიპრის ჭალაკისა, მცირისა აზიისა და ანატოლიის ძალით“ მრავალმხრივ საინტერესო ნაშრომია. იგი განსაკუთრებით ძვირფასია ქართული გეოგრაფიული აზროვნების ისტორიისათვის. მოგზაურობის მარშრუტი იყო: თბილისი-დასავლეთ საქართველო-ყირიმი-კონსტანტინოპოლი-ალექსანდრია-კაირო-იერუსალიმი-კ. კვიპროსი-თარსუსი-კაისერი-არზრუმი-ყარსი-შულავერი-თბილისი. ნაშრომში განხილულია საქართველოს და რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ზოგი საკითხი, ეგვიპტის და ოსმალეთის სოციალური და პოლიტიკური ცხოვრება. არაბებისა და თურქების ყოფა. მოცემულია საინტერესო ცნობები ეგვიპტეში მცხოვრები ქართველების შესახებ. 

ავალიშვილი იშვიათი კალიგრაფიც იყო. ამას მოწმობს ზემოაღნიშნული ნაშრომი, რომელიც კალიგრაფიული მხედრულით არის დაწერილი. წიგნს ერთვის ნახატები, რომელთა ავტორის ვინაობა დაუდგენელია.

## ლიტერატურა 
** კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958;
**ლეონიძე გ.,* ქართული თეატრის ქრონიკები, «დროშა», 1925, № 25;
**რუხაძე ტ.,* ძველი ქართული თეატრი და დრამატურგია, თბ., 1949;

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი მოგზაურები
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი 1850
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ავანისხევი

**ავანისხევი**, *ავანი* — მდინარე ყვარლის მუნიციპალიტეტში მდინარე ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კახეთის კავკასიონის წყალგამყოფ ქედზე. სიგრძე 28 კმ, აუზის ფართობი 185 კმ². ზემო დინებამ დროდადრო ღვარცოფი იცის, ქვემო დინებამ — წყალმოვარდნა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
ავაჯი

**ავაჯი** — ჰიმნოგრაფიული ტერმინი, ქართული საგალობლის ხმა, მელოდია, კილო. დადასტურებულია ძველი ქართული ჰიმნოგრაფიულ კრებულებში. 

საგალობელთა ჯგუფებში პირველი ძლისპირი ჩვეულებრივ განსაზღვრავს დანარჩენთა კილოსა და საზომს. მაგრამ არის ისეთი ჰიმნებიც, რომლებიც ძლისპირთა კილოზე არ სრულდება, რადგან თვითონ წარმოადგენენ ძლისპირს. ასეთ ჰიმნებს თვითავაჯნი (თჳთჴმოვანნი) ეწოდება.

## ლიტერატურა 
* „მცირე საეკლესიო ენციკლოპედია“, «საქართველოს ეკლესიის 2005 წლის კალენდარი», თბ. 2004, გვ. 106

კატეგორია:ქართული ჰიმნოგრაფია
ავგაროზ ბანდაისძე

**ავგაროზ ბანდაისძე**, XIV საუკუნის ქართველი მწიგნობარი, კალიგრაფი და მხატვარი. მოღვაწეობდა ქსნის ერისთავების კარზე. გადაუწერია ლარგვისის მონასტრიდან ჩამოტანილი პარაკლიტონი - კრებული, რომელიც შეიცავს კვირის ყოველი დღისათვის განკუთვნილ საეკლესიო საგალობლებს, შეუსრულებია კამარები და მახარებელთა სურათები ქსნის ერისთავის ვირშელის სახარებისათვის. მისივე შედგენილი უნდა იყოს ქსნის ერისთავთა მატიანე "ძეგლი ერისთავთა".
## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 118, თბ., 1975

კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ავლაბარი

[მინი|ხედი ავლაბარზე [ნარიყალადან.]]
[მინი|ღვინის აღმართი (1900). [დიმიტრი ერმაკოვის ფოტო]]
**ავლაბარი** — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი უბანი. მდებარეობს მდ. მტკვრის მარცხენა მხარეს — რიყეს, ჩუღურეთს, ელიასა და ნავთლუღს შორის. ამჟამად ისნის რაიონში. ავლაბარს XI-XIII საუკუნეების ისტორიულ წყაროებში „ისანი“ ეწოდება. სიტყვა „ავლაბარი“ XIV საუკუნეში ჩანს დამკვიდრებული, თუმცა „ავლაბრის“ პარალელურად „ისანი“ შემდეგაც იხმარებოდა. ავლაბრის მთავარი უბნები იყო სოღდებილი და მეტეხი.

არქეოლოგიური მასალის მიხედვით ავლაბრის ტერიტორია ძვ. წ. ათასწლეულიდან ყოფილა დასახლებული. XVIII საუკუნეში ავლაბარს ორი გალავანი ჰქონდა: ერთი — ავლაბრის გალავანი, რომელიც მთელ ავლაბარს ერტყა გარს, და მეორე — თბილისის ანუ ქალაქის გალავანი — ისან-ავლაბრის მარჯვენა მხარეს მდებარე კალა-თბილისის ციხე-გალავნის გაგრძელება იყო და ფეოდალური ხანის ქალაქის რთულ თავდაცვით სისტემაში შედიოდა. კალა-თბილისსა და ავლაბარს შუა მტკვარზე უძველესი დროიდან გადებული იყო მეტეხის ანუ ავლაბრის ხიდი. ე. წ. ავლაბრის კარიდან იწყებოდა კახეთის გზა. ავლაბარში მრავალი სავაჭრო-სახელოსნო, ქართული და გვიანდელი სომხური ეკლესია იყო. მატერიალური კულტურის ძეგლთაგან ავლაბარში შემორჩენილია მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი, დარეჯან დედოფლის სასახლე — „საჩინო“, ფორაქიშვილების დარბაზი, რამდენიმე ეკლესია და სხვა. XX საუკუნის დასაწყისში ავლაბარი თბილისის მუშათა რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი კერა იყო. აქ მდებარეობდა ავლაბრის არალეგალური სტამბა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გარეთავლაბარი
* ავლაბრის არაქსიანის თეატრი
* ავლაბრის მურაშკოს თეატრი
* ავლაბრის სახალხო თეატრი
* ავლაბრის სტამბა

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის უბნები
კატეგორია:ისნის რაიონი
ავსტრალიური მერინოსი

**ავსტრალიური მერინოსი** — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია ავსტრალიაში (XIX საუკუნის I ნახევარი) დასავლეთ ევროპული ქვეყნებიდან XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე შეყვანილი მერინოსისაგან. უფრო გვიან შეჯვარებისათვის გამოიყენეს ფრანგული რამბულიე და ამერიკული ვერმონტი. მატყლის ხარისხისა და ექსტერიერის მიხედვით თანამედროვე ავსტრალიური მერინოსი სამი ტიპისაა: *ფაინი* - წმინდამატყლიანი უნაოჭო ცხვარი (მატყლი 70-ე და უფრო მაღალი ხარისხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა დაახლოებით 70 კგ, ნერბისა 35-40 კგ; *მედიუმი* - ორსამნაოჭიანი ცხვარი (მატყლი 64-66-ე ხარისხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა 75-85 კგ, ნერბისა 40-44 კგ; *სტრონგი* ყველაზე დიდი ზომისაა (მატყლი 60-58-ე ხარიხისა), ერკემლის ცოცხალი მასა 80-95 კგ, ნერბისა 42-48 კგ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
ავტორ-მთქმელი

**ავტორ-მთქმელი** — ქართულ ფოლკლორისტიკაში მიღებული ტერმინი, აღნიშნავს ფოლკლორულ ნაწარმოებთა ისეთ შემსრულებელს, მთქმელს, რომელსაც საკუთარი რეპერტუარიც მოეპოვება. ავტორ-მთქმელის მიერ გამოთქმული ტექსტი ფოლკლორული ტრადიციის საფუძველზეა შექმნილი და განსაზღვრულია ზეპირსიტყვიერების სპეციფიკით. ზეპირად გავრცელების შედეგად ავტორ-მთქმელის შემოქმედების ნაწილი ხშირად ფოლკლორის კუთვნილებად იქცევა.
## ლიტერატურა 
* *ჩიქოვანი მ.*, ქართული ხალხური სიტყვიერების ისტორია, თბ., 1956;
* ქსე, ტ. 1, გვ. 174, თბ., 1975

კატეგორია:ქართული ფოკლორისტიკის ტერმინები
ავრელი აქოლისი

**ავრელი აქოლისი** — IV საუკუნის მცხეთელი ხუროთმოძღვარი და მხატვართუხუცესი. მოხსენიებულია სამთავროს მონასტრის სამაროვანზე ნაპოვნ (1939 წ.) ბერძნულ ეპიტაფიასა და ასევე ანტიოქიის ტაძრის რესტავრაციისას აღმოჩენილი (1997 წ.) ფილის ბერძნულ წარწერაზე. ტერმინ „მხატვართუხუცესის“ (ბერძნ. არქიზოგრაფოსი) არსებობა იმდროინდელი საქართველოს მხატვრული და ხუროთმოძღვრული კულტურის მაღალ დონეს მოწმობს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ავშანი

**ავშანი**, *აბზინდა* () — მრავალწლოვან, იშვიათად ერთწლოვან, ბუჩქ-ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა.

ავშნის გვარი 500-მდე სახეობიდან კავკასიაში გვხვდება 27, ხოლო საქართველოში — 12 სახეობა. აქვს სწორმდგომი ღერო, ფესვები, ზოგს (ტარხუნა — Artemisia dracunculus) — კარგად განვითარებული ფესურები. ფოთლები დანაკვთულია და უმეტესად ლეგა. პატარა კალათები რთულ საგველანაირ ყვავილედს ქმნის. ნაყოფი თესლურია. ავშნის სახეობათა უმრავლესობა შეიცავს ეთეროვან ზეთებსა და გლიკოზიდებს, რომლებიც მედიცინაშიც იხმარება, მაგ., ხოროსანი (Artemisia cina) შეიცავს სანტონინისა და ცინეროლის ზეთებს, აბზინდა (Artemisia absinthium) — ორნაირ გლიკოზიდსა (აბსინთინი და ანაბსინთინი) და ეთეროვან ზეთს.

ავშნის ზოგიერთი სახეობა (ავშანი — Artemisia fragrans) გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოს ველებსა და ნახევრად უდაბნოებში და ქმნის ცხვრის ზამთრის საძოვრებს. ზოგი სახეობა (Artemisia taurica) შხამიანია, განსაკუთრებით ცხენებისათვის. არის აგრეთვე ავშნის დეკორატიული სახეობები — გიეში (Artemisia caucasica) და სარეველები (უჯანგარი — Artemisia annua, მამულა — Artemisia vulgaris, სამწვანე — Artemisia scoparia და სხვა). ავშნის ზოგი სახეობა უდაბნოებში მოძრავ ქვიშებს ამაგრებს.

გამოიყენება მადის აღმძვრელ საშუალებად, გააჩნია სიცხის დამწევი, ანტისეპტიკური და ტონუსის მომცემი თვისებები. მოქმედებს როგორც დამამშვიდებელი, სპაზმის საწინააღმდეგო საშუალება ნერვული დაავადებების დროს. გააჩნია აგრეთვე ანტიჰელმინთური და ტკივილგამაყუჩებელი თვისებები. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ავჭალა

მარჯვნივ|350პქ|მინი|ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგური
**ავჭალა** — თბილისის გარეუბანი 1962 წლიდან, ამჟამად გლდანის რაიონის ნაწილი. ადრე სოფელი გარდაბნის რაიონში. მდებარეობს თბილისის ჩრდილოეთით, საგურამოს ქედის მთისწინეთისა და გარე კახეთის ზეგნის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირის ტერასაზე, ზღვის დონიდან 440 მეტრზე.

## ისტორია
ავჭალა საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი სოფელი იყო. ისტორიულ ქრონიკებში ხშირად მოიხსენიება. დიდი თურქობის დროს, XI საუკუნის 80-იან წლებში, თურქები ზამთრობით ავჭალასა და დიღომში იდგნენ. IX-XI საუკუნეებში ავჭალა თბილისის საამიროში შედიოდა, XII-XIII საუკუნეებში — კახეთის საერისთავოში.

ავჭალასთან მტკვარზე კარგი ფონი იყო, რითაც სარგებლობდნენ ლეკი მოთარეშეები. ლეკებისაგან თავდასაცავად 1734 წელს მტკვრის გაყოლებით აშენდა ციხე და 12 კოშკი. 1887 წელს კი თბილისის წყლით მოსამარაგებლად შეკრიბეს წყაროები და გაიყვანეს ავჭალის წყალსადენი.

სოფელი ავჭალა გაყოფილი იყო ორ ნაწილად: ზემო და ქვემო ავჭალად. ზემო ავჭალა იწყებოდა თითქმის მცხეთიდან გვინდაძის ხევამდე, ხოლო ქვემო ავჭალა იწყებოდა გვინდაძის ხევიდან მდინარე გლდანულამდე. უბნის ასეთი დაყოფა და შესაბამისი ტოპონიმები დღემდე შემორჩა.

1939 წლის 20 სექტემბერს თბილისის რაიონის ავჭალის სასოფლო-საბჭოს სოფლები ზემო-ავჭალა და ქვემო-ავჭალა გაერთიანდა დასახლებულ პუნქტად დაბა ავჭალა.

ავჭალა საყოველთაოდ ცნობილი გახდა ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობის შემდეგ. თბილისისაკენ მიმავალი გზატკეცილის გაყოლებით აიგო მრავალი საწარმო: ელმავალმშენებელი ქარხანა, თუჯსამსხმელო ქარხანა ცენტროლიტი, შამპანიურის ქარხანა, კონიაკის ქარხანა, ღვინის ჩამომსხმელი ქარხნები, ჩაის საწონი ფაბრიკა და სხვა. 1959 წელს ავჭალის მოსახლეობა შეადგენდა 8352 ადამიანს. 1962 წელს შევიდა თბილისის შემადგენლობაში.

## იხილეთ აგრეთვე
*ზემო ავჭალის სამარხი

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თბილისის ტერიტორიაზე
კატეგორია:თბილისის უბნები
კატეგორია:გლდანის რაიონი
იაკი

**იაკი** () — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. გარეული იაკი შემორჩენილია ტიბეტის მთებში (ზღვის დონიდან 4500 მ-მდე). მანდაოს არეში აქვს კუზი. ფერად შავი ან წაბლისფერია, ხერხემლის გასწვრივ გასდევს ღია შეფერილობის ზოლი. სხეული დაფარულია ხშირი თივთივის ბეწვით. გვერდებზე და მუცელზე ბეწვი ფოჩივით აქვს ჩამოგრძელებული. შინაური იაკი გარეულზე პატარაა. ხარის საშუალო სიმაღლე ნიდაოში 120-135 სმ, ცოცხალი წონა 400-450 კგ. ფურისა, შესაბამისად, - 105-120 სმ, 270-300 კგ. იაკი საშუალო წლიურად 300-350 კგ იწველის. რძის ცხიმიანობაა 6-7%. ხორცი მაგარია, მაგრამ გემრიელი. ცხოველთა 30% ურქოა. იაკს აშენებენ მაღალმთიან ადგილებში - ცენტრალურ აზიაში, ჰიმალაის მთებში, დასავლეთ ჩინეთში, ჩრდილოეთ მონღოლეთში, ყირგიზეთში, მთიანი ალთაის და ტუვის ავტონომიურ ოლქებში, სადაც უბადლო სასაპალნე და საჯდომი ცხოველია. ძროხასთან შეჯვარებით იაკი იძლევა ჰიბრიდს (ნაყოფიერია მხოლოდ დედალი ჰიბრიდი).

ზოგიერთი ხალხი (აღმოსავლეთ აზია, ჩრდილოეთ აფრიკა და სხვა) დღესაც იყენებენ ხარს ტვირთის საკიდრად და შესაჯდომად. სასაპალნე ხარს კეხს ადგამენ. შემდგომ ხარს აღვირი ნესტოებზე აქვს დამაგრებული.

## გამრავლება 
იაკებს, გამრავლების სეზონი როგორც წესი ივლისიდან სექტემბრამდე აქვთ. ორსულობა კი დაახლოებით 270 დღე გრძელდება. მაისიდან ივნისამდე იბადებიან პატარები, ძირითადად ერთი ხბო. მდედრი მშობიარობისთვის იზოლირებულ ტერიტორიას პოულობს, სადაც პატარას აჩენს. ხბო დაახლოებით 10 წუთში უკვე მყარად დგას ფეხზე და წყვილი მალევე უბრუნდება ჯოგს. გარეული და შინაური იაკებიც წელიწადში ერთხელ მშბიარობენ, კარგი გარემო პირობების და საკმაო რაოდენობის საკვების ქონის შემთხვევაში, შესაძლოა უფრო სწრაფი გამრავლებაც. ხბოები ერთი წლის ასაკში ანებებენ რძის ჭამას თავს და ხდებიან დამოუკიდებლები. ველური იაკის ნაშიერები, ყავისფერი შეფერილობისანი არიან და მხოლოდ მოზრდილ ასაკში უმუქდებათ და უგრძელდებათ ბეწვი. მდედრები როგორც წესი 3-4 წლის ასაკში აჩენენ პირველად, თუმცა 6 წელი მათი განვითარების პიკია. ტყვეობაში დაახლოებით 25 წელი შეუძლიათ სიცოცხლე, ბუნებაში ეს ასაკი რთული მისაღწევია. საინტერესოა, რომ ხანდახან გარეულები სრულიად უმიზეზოდ ესხმიან თავს მოშინაურებულ იაკებს, თუმცა ადამიანის დანახვისთანავე გარბიან, ზოგადად მათთან კონტაქტს ერიდებიან.

## გავრცელება 
ტიბეტის პლატო — ჩინეთის, ინდოეთისა და ნეპალის ფარგლებში.

## საკვები 
ბალახი, ხავსი, მცენარეულობა.

## კონსერვაციული სტატუსი 
დღეისთვის ბუნებაში მცირე რაოდენობის გარეული იაკია დარჩენილი. შეტანილია IUCN-ის საერთაშორისო წითელ ნუსხაში, როგორც მოწყვლადი სახეობა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტრანსპორტის სახეები
კატეგორია:ჩვეულებრივი ძროხა
კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ნეპალის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩინეთის ძუძუმწოვრები