open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შირაკის აეროპორტი

**შირაკის საერთაშორისო აეროპორტი** () — აეროპორტი სომხეთში. მდებარეობს შირაკში, გიუმრის ცენტრიდან დაახლოებით 5 კილომეტრში. აეროპორტი 1961 წელს აშენდა და ზვართნოცის აეროპორტის შემდეგ სიდიდით მეორეა სომხეთში. 
2006 წელს სომხეთში მივიდნენ იმ დასკვნამდე, რომ აუცილებელი იყო მეორე საერთაშორისო აეროპორტის ქონა, რადგან უამინდობის პერიოდში რეისების გადამისამართება იქ მომხდარიყო. სწორედ ეს როლი ითამაშა შირაკის აეროპორტმა. საჰაერო კონტროლის ახალი აღჭურვილობა აეროპორტის მომსახურე პერსონალს საშუალებას აძლევს აკონტროლოს 400 კმ რადიუსის საჰაერო სივრცე.   ჩეხურმა კომპანიამ პირველად გამოსცადა მსგავსი აღჭურვილობა მთიან რეგიონში. შირაკის აეროპორტი არის იმის მაგალითი, რომ ასეთი მოწყობილობების დაყენება რთულ რელიეფურ პირობებშიც შეიძლება.  

2007 წლის 20 ივნისიდან, 20 ოქტომბრის ჩათვლით აეროპორტი დაიხურა სარემონტო სამუშაოების გამო. ამ დროში განახლდა ასაფრენი ბილიკის საფარი, განათება და მთავარი ტერმინალი. 
## ავიახაზები და დისტანცია
## სტატისტიკა
## რესურსები ინტერნეტში
* General Department of Civil Aviation of Armenia - airport information 
## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის აეროპორტები
კატეგორია:საერთაშორისო აეროპორტები
უტიქი

წელს, დიდი სომხეთის შემადგენლობაში]]
**უტიქი** () — ისტორიული პროვინცია, რომელიც ეკუთვნოდა დიდ სომხეთს და მდებარეობდა კავკასიის ალბანეთის რეგიონში. 387 წელს იგი გადავიდა სასანიანთა იმპერიის ხელში. უტიქის პროვინციის დიდი ნაწილი მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, ხოლო დანარჩენი არის სომხეთში, ტავუშის პროვინციაში.

ისტორიული წყაროების მიხედვით, უტიქელი ხალხი ძირითადად სომხური წარმოშობისანი იყვნენ და საუბრობდნენ სომხურ ენაზე. უტიქის პროვინცია იყო ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული პროვინცია დიდი სომხეთის ტერიტორიაზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:დიდი სომხეთი
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია

**დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, მდებარეობს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დაბაში. ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. ეკლესია დაბურულ ტყეში დგას და სანახევროდ გამოქვაბული ფარავს. დასავლეთ შესასვლელის თავზე შესრულებულია წარწერა:  ე. ი. დაბის ეკლესია 1333 წელს გიორგი V ბრწყინვალის მოლარეთუხუცესს აუშენებია. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. ეკლესიას ადგილობრივი მოსახლეობა ჩრდილოეთის წმ. გიორგის სახელით იხსენიებს. ეკლესია წიწვოვანი ტყით დაფარულ ფერდის  მცირე  ბაქანზე  დგას,  რომელიც  სამხრეთი  მხრიდან  თითქმის  პირდაპირ  კლდეზეა  მიდგმული. მისი ძირითადი სივრცე დანაწევრებულია ორი საბჯენი თაღით. აფსიდის ვიწრო სარკმლის ორსავ მხარეს მაღალი თაღოვანი ნიშებია. შიგნით და გარედან ეკლესიის კედლები მოპირკეთებულია კარგად გათლილი, თანაბრად ნაწყობი კვადრებით. ფასადები უხვადაა მოჩუქურთმებული. განსაკუთრებით გამოირჩევა დასავლეთ ფასადი, რომლის ფართო სწორკუთხედით მოჩარჩოებული ჩუქურთმებიანი პორტალი და მის თავზე მდებარე სარკმელი ერთიან კომპოზიციას შეადგენენ. დაბის ეკლესია თავისი ეპოქის საყურადღებო ხუროთმოძღვრული ძეგლია. ეკლესიის  დასავლეთის  შესასვლელის  თავზე  მოთავსებულია  ლამაზი  ასომთავრულით  შესრულებული  სამშენებლო  წარწერა რომლის შინაარსი შემდეგი სახისაა: „ინდიკტიონსა მეფეთა მეფისა გიორგისა, ძისა დიმიტრისა, მეცხრამეტესა სიტასა ღმრთისა აორცთშესხმისა მიზეზო, აღვაშენე  ტაძარი ესე ჟამსა მეფეთ მეფისა გიორგისსა მე მათმან მოლარეთუხუცესმან... ქორონიკონსა კა“. როგორც წარწერიდან ვიგებთ, აღნიშნული ეკლესია 1333 წელს  აშენდა გიორგი ბრწყინვალის (1318-1346 წწ.) მოლარეთუხუცესის დაკვეთით, რომლის სახელიც წარწერაში გადაშლილია და არ იკითხება.

## გალერეა 

დაბის წმინდა გიორგის ტაძრის აღმოსავლეთი სარკმელი.jpg|აღმოსავლეთი სარკმელი
დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია2.jpg|წარწერა დასავლეთი შესასვლელის თავზე
დაბის წმინდა გიორგის ეკლესია3.jpg|დასავლეთი ფასადის მორთულობის დეტალი

## ლიტერატურა
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2014, გვ. 116-119.
* ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან: ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985.
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც. და ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი  გუჯარეთი, თბ., 1987.

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XIV საუკუნის ეკლესიები
ანასტასიუ

**ანასტასიუ** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 160 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუს შტატის პანტანალის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ აკიდაუანის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 23 835 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,08 კმ²-ზე. ფართობი 2 949 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მატუ-გროსუ-დუ-სული
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* ბრაზილიის მოსახლეობის აღწერების მონაცემები

კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
კეჩუთის წყალსაცავი

**კეჩუთის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, საკურორტო ქალაქ ჯერმუკიდან სამხრეთით 3,5 კმ-ში, ზღვის დონიდან 1920 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია მდინარე არფაზე. წყალსაცავის აშენდა 1981 წელს და მისი ფართობი 145 ჰექტარია, საერთო მოცულობა - 23 მილიონი მ³, საშუალო სიღრმე - 20 მ, სანაპირო ხაზის სიგრძე - 8,5 კმ. წყლის რესურსების რეგულირებისთვის წყალსაცავიდან მილსადენის საშუალებით წყალი სევანში ჩაედინება.

2007 წლის ბოლოს დასრულდა წყალსაცავის სარესტავრაციო სამუშაოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
ჰრანტ ბაგრატიანი

**ჰრანტ ბაგრატიანი** (; დ. 18 ოქტომბერი, 1958, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1993-1996 წლებში.

ჰრანტ ბაგრატიანი 1958 წლის 18 ოქტომბერს ერევანში დაიბადა. 1965 წელს სწავლა დაიწყო ერევნის №49 სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1975 წელს. 1975-1979 წლებში უმაღლესი განათლება მიიღო ერევანში, რის შემდეგაც ჯარში წავიდა და ორი წლის განმავლობაში მოსკოვში იყო. დაბრუნდა 1981 წელს და სწორედ ამის შემდეგ დაიწყო მისი პოლიტიკური კარიერა.

1990 წელს ჰრანტი დაინიშნა სომხეთის ეკონომიკის მინისტრად. 1991 წელს ის დროებით ასრულებდა პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის, რის შემდეგაც კვლავ გახდა სომხეთის ეკონომიკის მინისტრი და ვიცე-პრემიერი. 1993 წლის 2 თებერვალს ის ხოსროვ არუთინიანის ნაცვლად დამოუკიდებელი სომხეთის რიგით მე-3 პრემიერ-მინისტრი გახდა.

სამი წლის განმავლობაში ის ამ პოსტზე რჩებოდა, მაგრამ 1996 წლის 4 ნოემბრიდან ის უკვე აღარ არის სომხეთის პრემიერ-მინისტრი. ამის შემდეგ ის საზოგადოებისათვის უფრო და უფრო შეუმჩნეველი გახდა და პოლიტიკას თავი დაანება. 2006-2007 წლებში ის ბანკის კონსულტანტადაც კი მუშაობდა.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:სომხეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ვოროტნავანქი

**ვოროტნავანქი** () — სამონასტრო კომპლექსი სომხეთში. მდებარეობს მდინარე ვოროტანის მახლობლად. სოფლებს ვაღატინსა და ვოროტანს შუა, სიუნიქის პროვინციაში.

კომპლექსი გარშემორტყმულია შემოსევებისაგან თავდაცვის მიზნით აგებული კედლით. მონასტრის ეზოში იდგა სვეტი, რომელიც იყო სიმბოლო იმისა, რომ აქ ბერები ღვთისმსახურებდნენ და აქ ხდებოდა მეფეთა კურთხევა.

შუა საუკუნეების სომეხი ფილოსოფოსი და ღვთისმეტყველი ჰოვან ვოროთნეცი (1315 - 1398), რომელმაც ვარდაპეტარანის უნივერსიტეტის დამაარსებლად ითვლება, ვოროტნავანქში ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა.

## გალერეა 
 
File:Vorotnavank Monastery 2011-1.jpg 
File:Vorotnavank Monastery 2011-2.jpg 

File:Vorotnavank Monastery 2011-3.jpg 
File:Vorotnavank4.jpg|
 
## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org:  ვოროტნავანქი

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
მასუს ნიშანი

**მასუს ნიშანი** — განვითარდა და პოპულარულია სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში, ექიმი პაციენტს საჩვენებელი და შუა თითით ეხება მახვილისებური მორჩზე და ჩაუყვება ამ არიდან მარცხნივ და მარჯვნივ თეძოს ფოსოსკენ. დადებითია მასუს სიმპტომი, თუ პაციენტს განუვითარდა სახის გრიმასი, იმავე მხარეს ანუ ცალმხრივად.

## სქოლიო
კატეგორია:სამედიცინო სიმპტომები და ნიშნები
დენფის სიმპტომი

**დენფის სიმპტომი** — სამედიცინო სიმპტომი, რომელიც ხასიათდება ხველისას მუცლის მარჯვენა ქვედა კვადრანტის არეში ტკივილის გაზრდით. ეს შეიძლება მიუთითებდეს აპენდიციტზე. სიმპტომი ატარებს ბრიტანელ-ამერიკელი ფიზიკოსის ოსბორნ ჯობი დენფის სახელს.

## სქოლიო
კატეგორია:სამედიცინო სიმპტომები და ნიშნები
ქოლესტერინი

**ქოლესტერინი** (ძვ.-ბერძ χολή — ნაღველი და στερεός — მყარი) — ორგანული შენაერთი, ცხიმოვანი (ლიპოფილური) სპირტი, რომელსაც შეიცავენ ცოცხალი ორგანიზმების უჯრედების მემბრანები (გამონაკლისი არის სოკო და პროკარიოტები). მცენარეულ ცხიმში ქოლესტერინის შემცველობა არის 100გ., ხოლო პალმის ზეთში — 2,3 — 2,6 მგ., როდესაც ნაღების კარაქში — 180-190 მგ. ის წყალში უხსნადია, იხსნება მხოლოდ ცხიმებსა და ორგანულ გამხსნელებში. ქოლესტერინის დაახლოებით 80%-ს გამოიმუშავებს ადამიანის ორგანიზმი: (ღვიძლით, კუჭ-ნაწლავებით, თირკმლით, თირკმელზედა ჯირკვლებით, სქესური ჯირკვლებით), ხოლო დანარჩენი 20% ორგანიზმს მიეწოდება საკვებიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კვება
კატეგორია:სტეროიდები
ვარდანაკერტის ბრძოლა

**ვარდანაკერტის ბრძოლა** () — ბრძოლა სომხებსა და ომაიანთა სახალიფოს შორის. გაიმართა 702 წელს, როდესაც სმბატ ბაგრატუნმა დაამარცხა ომაიანთა სახალიფოს 8 000-იანი არმია ნახჭევნის გარნიზონიდან. სმბატმა, ბიზანტიის დახმარებით, შეძლო სომხეთის უმეტესი ნაწილის ხელახლა დაკავება და არაბების ქვეყნის გარეთ განდევნა. მიუხედავად მოპოვებული წარმატებისა, სახალიფოს სარდლებმა — მუჰამად იბნ მარვანმა და მასლამა იბნ აბდ ალ-მალიქმა მალევე აღადგინეს და უზრუნველყვეს მუსლიმთა კონტროლი სომხეთზე ნახჭევნის კათედრალში მთავართა (ნახარარები) ოჯახების ფართომასშტაბიანი ჟლეტით 705 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ბრძოლები
კატეგორია:702 წლის ბრძოლები
კატეგორია:VIII საუკუნის ბრძოლები
სომხეთის ისტორიული რეგიონები

300პქ|მინიატიურა|ისტორიული სომხეთის 15 პროვინცია
**ისტორიული სომხეთი** () იყოფოდა 15 პროვინციად. პროვინციებს „აშხარჰი“ () ერქვა, რაც სომხურ ენაზე „მსოფლიოს“ ნიშნავს.

## იხილეთ აგრეთვე
*სომხეთის მთიანეთი
*სომხეთის სამეფო
*კილიკიის სომეხთა სამეფო
*მცირე სომხეთი
*ჰამშენი
*სომხეთის შუამდინარეთი 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია
კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
არმენ დარბინიანი

**არმენ დარბინიანი** (; დ. 23 იანვარი, 1965, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — სომეხი პოლიტიკოსი. სომხეთის პრემიერ-მინისტრი 1998-1999 წლებში.

## ბიოგრაფია 
არმენ დარბინიანი დაიბადა 1965 წლის 23 იანვარს, გიუმრიში. უმაღლესი განათლება მიიღო მოსკოვში, რის შემდეგაც კვლავ მშობლიურ ქვეყანაში დაბრუნდა.

1994-1997 წლებში არმენ დარბინიანს მნიშვნელოვანი თანამდებობა ეკავა სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნულ ბანკში, ხოლო 1997 წელს ის გახდა სომხეთის ფინანსთა მინისტრი.

1998 წლის 10 აპრილს არმენი რობერტ ქოჩარიანის ნაცვლად დამოუკიდებელი სომხეთის რიგით მე-6 პრემიერ-მინისტრი გახდა. მან ეს თანამდებობა შეინარჩუნა 1999 წლის 11 ივნისამდე. ამის შემდეგ, ის გახდა სომხეთის ეკონიმიკის მინისტრი, მაგრამ 2000 წელს ეს თანამდებობაც დატოვა. არმენ დარბინიანი 2001 წლიდან არის რუსულ-სომხური უნივერსიტეტის რექტორი.

არმენ დარბინიანი არ არის არცერთი პოლიტიკური პარტიის წევრი და არც არასდროს ყოფილა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* არმენ დარბინიანის მოკლე ბიოგრაფია 
* არმენ დარბინიანის ბიოგრაფია

კატეგორია:სომხეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:დაბადებული 23 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ორი განაჩენი

**ორი განაჩენი** — მიხეილ ჯავახიშვილის  მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1926 წელს. ნაწარმოები ფსიქოლოგიური ხასიათისაა და ადამიანის სულიერ მდგომარეობას აღწერს დანაშაულის ჩადენის დროს. მოთხრობის მთავარ გმირს ლაზარე ჩიჩილაშვილს (ბაჩილას) ტრაგიკული ბედი ეწია: ცხოვრების მღვრიე ტალღებმა გზა-კვალი აუბნია და მძიმე დანაშაული ჩაადენინა. თუმცა სასამართლომ გაამართლა, ბაჩილამ საკუთარ თავს თვითონ გამოუტანა განაჩენი.

## მოთხრობის სიუჟეტი 
ლაზარე ჩიჩალაშვილი, ახალგაზრდა სოფლელი ბიჭი, რომელიც ურემზე მუშაობდა თავის უფროს ძმა მათესთან ერთად ქალაქში ჩამოვიდა. აქ მისმა ძმამ რუსი გოგო გაიცნო, რომელიც ლაზარესაც მოეწონა, თუმცა გოგონას იგივე დამოკიდებულება არ გამოუვლენია. ამის შემდეგ ის და მათე მუდამ ცდილობდნენ ბაჩილას მოშორებას. ერთხელ კი როცა ძმამ მოატყუა ბაჩილამ ჩხუბი დაიწყო და შემთხვევით შემოაკვდა. 
ციხეში დიდ ხანს უცადა განაჩენს. თუმცა მოსამართლემ გაამართლა, რადგან ეს შემთხვევითი მკვლელობა იყო. როცა ბაჩილა გამოუშვეს მან დაინახა მშობლები, რომელთაც არც კი დაუცადეს ისე წავიდნენ სოფელში. ბაჩილა, რომელიც თვლიდა, რომ ძმის სიკვდილში დამნაშავე იყო, ჩავიდა სოფელში და იმავე ღამით თავი ჩამოიხრჩო.

## მოთხრობის განხილვა 
მიხეილ ჯავახიშვილი ხშირად ძლიერი ექსპრესიით ხატავს ადამიანის მალულ გრძნობებს, ცხოველურ ინსტინქტებს, ადამიანის შინასამყაროში მოქმედ სტიქიურ, გონებით აულაგმავ ძალებს. ასეა ,,ორ განაჩენშიც”. მოთხრობის მთავარი პერსონაჟი პრიმიტიული სულის და გონების ადამიანია (როგორც კაენი ვაჟას პოემაში), ინსტინქტები და უმართავი ემოციური იმპულსები კი ამგვარ ადამიანში უფრო ადვილად მძლავრობენ.

ჯიბრის, შურისძიების, რისხვის ბრმა ძალას, უგუნურ ბოღმას ჯავახიშვილის პერსონაჟი ძმის მკვლელობამდე მიჰყავს. მას რომ გონების თვალი ახელილი ჰქონდეს, დაინახავდა – მისი ,,სატრფო” ჩვეულებრივი მეძავია და ამით ყველაფერი დასრულდებოდა. მწერალი დაუნდობელი ირონიით წარმოსახავს ბაჩილას ,,მიჯნურობას”, მის უბადრუკ ყოფას ციხეში, იმას, თუ როგორ მოტეხა და დააბეჩავა იგი ჩადენილმა ცოდვამ. ეს ირონია იმითაც არის გამოწვეული, რომ თუმცა ბაჩილა ითრგუნება დანაშაულის გრძნობით (რომელსაც პატიმრების მსახურებით და შრომით იყუჩებს), მაგრამ ნათლად ვერ აცნობიერებს, რა საშინელება ჩაიდინა. ოღონდ როცა იგი შემდგომ, სასამართლოზე მომხდარის ზეგავლენით, თანდათან წვდება თავისი ცოდვის მთელ სიმძიმეს, ირონია ავტორის ღრმა თანაგრძნობით იჩრდილება. მიხეილ ჯავახიშვილი ადამიანის არსების ცხოველური საწყისის ირონიული წარმოჩენით არ კმაყოფილდება. მისი მსოფლაღქმა უფრო რთულია და ის ხედავს იმასაც, რომ ადამიანში ზნეობრივ საწყისსაც ღრმა ძირები აქვს. მას სურს ადამიანში ადამიანურობის პოვნა, ყველაფერზე მეტად აინტერესებს ადამიანში სინდისის გონიერი ხმის აღმოცენების და გაძლიერების პროცესი. ტრაგიკულ ჩიხს ის ქმნის, რომ როდესაც მოთხრობის გმირი ,,გაადამიანდება”, გონების თვალს ახელს, საკუთარი დანაშაულის უშეღავათო შეფასებას შეძლებს, მისი ცხოვრების გაგრძელება სწორედ ამის გამო შეუძლებელი ხდება.

## პერსონაჟები
*"**ლაზარე ჩიჩალაშვილი**" - მთავარი პერსონაჟი(ბაჩილა). 
*"**მაშკა**" - რუსი გოგონა, რომელიც ბაჩილას შეუყვარდება.
*"**მათე**" - ბაჩილას ძმა.
*"**მაშკას დედა**" - ბაჩილას გამუდმებით ლანძღავს და უშლის თავის შვილთან შეხვედრას.

## რესურსები ინტერნეტში 
*"ორი განაჩენი" goodreads.com-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილის ნაწარმოებები
კატეგორია:ქართული მოთხრობები
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
ალაშკერტი (საფეხბურთო კლუბი)

**საფეხბურთო კლუბი ალაშკერტი** () — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევანში. დაარსდა 1990 წელს, მარტუნში. ასპარეზობს სომხეთის პრემიერლიგაში.

## ისტორია 
კლუბი დაარსდა 1990 წელს გეღარქუნიქის პროვინციის ქალაქ მარტუნში. სომხეთის პრემიერლიგაში პირველად ითამაშა 1992 წელს, 24 კლუბიან ჩემპიონატში დაიკავა ბოლო ადგილი და დაქვეითდა სომხეთის პირველ ლიგაში.

6 წლიანი უთამაშებლობის შემდეგ კლუბი დაუბრუნდა ქვეყნის ჩემპიონატს, 1998 წლის სეზონში, პირველი ლიგის გათამაშებაში დაიკავა მე-6 ადგილი. შემდეგ, 1999 წლის სეზონში ჩემპიონატში მონაწილეობა აღარ მიუღია. მოგვიანებით, 2000 წელს კლუბი დაიშალა.

2011 წლის ბოლოს, „ალაშკერტი“ აღადგინა გამოჩენილმა ბიზნესმენმა და მეწარმემ ბაგრატ ნავოსიანმა, რომელიც წარმოშობით მარტუნიდან არის. მწვრთნელად დაინიშნა წარსულში ცნობილი სომეხი ფეხბურთელი ალბერტ სარქისიანი, რომელმაც მოკლე დროში შეძლო გუნდის შეკრება, დაიმატა ახალგაზრდა ფეხბურთელები ადგილობრივი სკოლებიდან, ასევე „პიუნიკიდან“ და „მიკადან“. 2012-13 წლების სეზონში კლუბი შეუერთდა სომხეთის პირველ ლიგას, სადაც შეძლო პირველი ადგილის მოპოვება. საშინაო მატჩებს ატარებდა ერევანში, ნაირის სტადიონზე. მარტუნის ცენტრალური სტადიონის რეკონსტრუქციის შემდეგ კლუბი დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში.

2013 წლის თებერვალში კლუბმა შეიძინა ერევანში მდებარე ნაირის სტადიონი, რომელიც კლუბის ძირითადი სტადიონი გახდა. შედეგად 2013-14 წლების სეზონისთვის კლუბმა შეიცვალა ადგილმდებარეობა, მარტუნიდან გადავიდა ერევანში.

## ევროტურნირებზე 
## სეზონები 
„ალაშკერტის“ სტატისტიკა სომხეთის ჩემპიონატებში

## მწვრთნელები 
*  ალბერტ ოჰანიანი (1992)
*  ალბერტ სარქისიანი (1 იანვარი, 2012 – 30 აპრილი, 2013)
*  არმენ სანამიანი (30 აპრილი, 2013 – 23 ოქტომბერი, 2013)
*  არმენ გიულბუდაგჰიანცი (2 ნოემბერი, 2013 – 30 აგვისტო, 2014)
*  აბრაჰამ ხაშმანიანი (31 აგვისტო, 2014 – დღემდე)

## რესურსები ინტერნეტში 
* .
* პროფილი Soccerway-ზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის საფეხბურთო კლუბები
ზურაბ ბალაშვილი

**ზურაბ ბალაშვილი** (დ. 17 დეკემბერი, 1981 — გ. 9 აგვისტო, 2008) — 2008 წლის რუსეთ საქართველოს შეიარაღებული კონფლიქტის გმირი. სიკვდილის შემდეგ მიიღო მედალი მხედრული მამაცობისათვის.

## ბიოგრაფია
ზურაბ ბალაშვილი დაიბადა 1981 წლის 17 დეკემბერს სოფელ ნაფარეულში. 18 წლის ასაკში წავიდა ერთწლიან სავალდებულო სამხედრო სამსახურში. დაბრუნების შემდეგ 2 წელი მუშაობდა სახელმწიფო დაცვის სამსახურში. 2002 წელს, 4 წლიანი სამხედრო კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, გახდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების სამხედრო. მსახურობდა ერაყში. დაბრუნების შემდეგ ერთ წელიწადში დაქორწინდა. 2008 წლის 9 აპრილს შეეძინა ქალიშვილი ლიკა.

## 2008 წლის 9 აგვისტო
9 აგვისტოს სოფელ ნიქოზზე მიტანილი რუსული საავიაციო შეტევისას ზურაბ ბალაშვილს კასეტური ბომბის ანასხლეტი მოხვდა და სასიკვდილდ დაიჭრა. 21-ე ბატალიონში ის ერთადერთი დაღუპული იყო. მისი თანამებრძოლების თქმით, ზურას უკანასკნელი თხოვნა მის ოჯახზე ზრუნვა იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* gmirebi.ge 

კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში

2015 წლის მონაცემებით ბოსნია და ჰერცეგოვინაში იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის 2 ძეგლია, რაც საერთო რაოდენობის 0,2 %-ია (სულ 1031). ორივე  ობიექტი კულტურული კრიტერიუმის ნიშნითაა შეტანილი სიაში, 2015 წლის მდგომარეობით ბოსნია და ჰერცეგოვინაში მდებარეობს 8 მსოფლიოს მემკვიდრეობის კანდიდატი ძეგლი.. ბოსნია და ჰერცეგოვინამ იუნესკოს კულტურული მმკვიდრეობის ძეგლების დაცვის კონვენციის რატიფიცირება მოახდინა 1993 წლის 12 ივლისს.  პირველი ობიექტი მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში 29-ე  სესიის დროს შეიტანეს, 2005 წელს.

## ცხრილი 
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

## ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა 
წითელი წერტილებით მონიშნულია სტეჩკების მდებარეობა.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბოსნია და ჰერცეგოვინაში
კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობა
ანდრანიკ მარგარიანი

**ანდრანიკ მარგარიანი** () — სომხეთის პრემიერ მინისტრი 2000 წლის 12 მაისიდან მის გარდაცვალებამდე, 2007 წლის 25 მარტის ჩათვლით. ის იყო სომხეთის რესპუბლიკური პარტიის წევრი.

## საბჭოთა სომხეთი
მარგარიანი დაიბადა ერევანში, სომხეთის საბჭოთა რესპუბლიკაში. მისი ოჯახი თავის დროზე  სასუნში (თურქეთი) ცხოვრობდა. თუმცა სომეხთა გენოციდის გამო მოუწიათ ერევანში დასახლება. მან ისწავლა კიბერნეტიკა ერევნის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში. ის პროფესიით კომპიუტერული ინჟინერი გახდა. მარგარიანი პოლიტიკაში გამოჩნდა გვიან 1970-იან წლებში მაშინ, როცა შეუერთდა იმ დროს უკანუნო ეროვნულ ერთიანობის პარტიას. ეს უკანასკნელი სომხეთის საბჭოთა კავშირიდან გამოყოფისათვის იბრძოდა. მარგარიანი დიდი ხნის მანძილზე აკრიტიკებდა არსებულ ტოტალიტარულ სტრუქტურას. 1974 წელს ის დააკავეს ორი წლით. პატიმრობა მოიხადა ლაბორის ბანაკებში ანტისაბჭოური იდეოლოგიის გამო. ის იყო პარტიის თავმჯდომარე 1993 წლიდან გარდაცვალებამდე.

2000 წელს გახდა სომხეთის პრემიერ მინისტრი მას შემდეგ, რაც სომხეთის პარლამენტში ტერაქტი მოხდა და ამ ტრაგედიას მანამდელი პრემიერ მინისტრი ვაზგენ სარქისიანი შეეწირა. ტერაქტის შემდეგ 2000 წლის 2 მაისამდე პრემიერ მინისტრად ვაზგენის ძმა არამ სარქისიანი დაინიშნა, რომელიც მარგარიანმა შეცვალა.

## გარდაცვალება
2007 წლის 25 მარტს გულის შეტევით გარდაიცვალა. მის რეზიდენციასთან ორი სამედიცინო დახმარების მანქანა იდგა, მათი განცხადებით მარგარიანმა რეანიმაციულ მკურნალობას აღარ უპასუხა.

დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ნერსეს III

**ნერსეს III მშენებელი**, *ნერსე იშხნელი* () (გ. 661) — სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსი 641-661 წლებში. კათოლიკოსი გახდა ეზრა I-ის შემდეგ.

ნერსესი, იგივე ნერსე, იყო სომხურის სამოციქულო ეკლესიის ქართველი (ტაოდან) არმენიზებული კათალიკოსი. მისი კათოლიკოსობის პერიოდში სომხეთს ძალიან ცუდი დრო ედგა და არსებობდა უამრავი პრობლემა. ქვეყანას არჩევანი უნდა გაეკეთებინა ორი მეზობლის — ბიზანტიის იმპერიასა და სასანიანთა იმპერიას შორის.

კათოლიკოსად გახდომამდე, ნერსესი მსახურობდა ჯარში. 641 წელს ის კათოლიკოსი გახდა. ნერსეს III-ს მშენებელი უწოდეს. მისი საქმიანობა ძირითად მიმართული იყო უძველესი ტაძრების აღდგენისკენ. მის სახელს უკავშირდება ხორ-ვირაპის აღდგენა. გარდაიცვალა 661 წელს. ერთ-ერთი ვერსიით დაკრძალულია ხორ-ვირაპში. მის შემდეგ კი კათოლიკოსი გახდა ანასტას I.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის კათოლიკოსები — ნერსეს I, ნერსეს II, ნერსეს III და ნერსეს IV

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 661
კატეგორია:ქართული წარმომავლობის სომხები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ტაიქი

**ტაიქი** () — ქართული ისტორიული პროვინცია ტაოს სომხური სახელწოდება. წარსულში დიდი სომხეთის ერთ-ერთი პროვინცია, მოგვიანებით ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავრო. 

ოლქის სახელწოდება მომდინარეობს ქართველური ტომის – ტაოხებისაგან, რომლებიც ძვ. წ. XII საუკუნიდან სათავეში ედგნენ დიაოხის (იგივე ტაოხის, დაიაენის) სახელმწიფოებრივ გაერთიანებას. დიაოხს მოიხსენიებენ ასურული  (ძვ. წ. XII—IX სს.) და ურარტული (ძვ. წ. IX—VIII სს.) ლურსმული წარწერები. დიაოხი, სახელწოდებით ტაოხი, აღწერილი აქვს ქსენოფონტს თხზულება ანაბასისში. მას თავად გაუვლია ამ ტერიტორიაზე ძვ. წ. 401 წელს 10 000 ბერძენი ჯარისკაცის თანხლებით.

ძვ. წ. II საუკუნიდან, იბერიასთან წარმოებული ომების შედეგად, შემდგომი პერიოდის ტაიქის ტერიტორიას იპყრობს დიდი სომხეთის მეფე არტაშეს I. ამ ამბებთან დაკავშირებით მოგვიანო დროის სომხურ წყაროებში ჩნდება სახელწოდება *"ტაიქი"*. წარმოადგენდა მამიკონიანების სამფლობელოს.

VII საუკუნის სომეხი გეოგრაფი ანანია შირაკაცი „სომხურ გეოგრაფიაში“ ტაიქს 8 კანტონად (ხევებად) ჰყოფს:

პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ბოღბერდი (ქართული წყაროების *ბოლისციხე*, *ბოლი*). პროვინციის ფართობი 40,105 კმ²-ს შეადგენდა.

387 წლიდან სპარსეთის გავლენის ქვეშ ექცევა. 591 წლიდან ბიზანტიის ხელშია. VIII საუკუნეში ბაგრატიონებმა ტაიქის (ტაოს) პროვინციას დაეუფლნენ– ის შეუერთდა ჯერ ქართლის საერისმთავროს, IX საუკუნის დასაწყისში ხდება ქართველთა სამეფოს (იგივე ტაო-კლარჯეთის სამეფოს) ნაწილი, ხოლო 1008 წლიდან ბაგრატ III-მ, მამის – გურგენ II-ის გარდაცვალების შემდეგ, პროვინცია საქართველოს სამეფოს შეუერთდა. 

ტაიქი (ტაო) ამჟამად მთლიანად თანამედროვე თურქეთის შემადგენლობაშია – მცირე ნაწილი ართვინის პროვინციაში, ხოლო დანარჩენი — ერზურუმის პროვინციაში.  

## იხილეთ აგრეთვე 
* დიაოხი
* სომხეთის ისტორიული რეგიონები
* ტაო
* ტაო-კლარჯეთი
* ქართველთა სამეფო

## ლიტერატურა 
* 
* 
*   
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კევინ მირალიასი

**კევინ მირალიასი** ( დ. 5 ოქტომბერი, 1987, ლიეჟი) — ბელგიელი ფეხბურთელი, ბელგიის ეროვნული ნაკრების წევრი. 2012 წელს გახდა საბერძნეთის სუპერლიგის ბომბარდირი. 2014 წელს მონაწილეობა მიიღო მსოფლიო ჩემპიონატზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ბელგიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლილის ფეხბურთელები
კატეგორია:ევერტონის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბანანცი (საფეხბურთო კლუბი)

**საფეხბურთო კლუბი ბანანცი** () — სომხური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ერევანში. დაარსდა 1992 წელს, აბოვიანში. ასპარეზობს სომხეთის პრემიერლიგაში. კლუბმა 2-ჯერ, 1992 და 2007 წლებში შეძლო სომხეთის თასის მოპოვება, 2013-14 წლების სეზონში პირველად გახდა სომხეთის ჩემპიონი.

## ტიტულები 
### ეროვნული ჩემპიონატები 
* **სომხეთის პრემიერლიგა**:
** **ჩემპიონი (2)**: 2013/2014, 2022-2023
** მეორე ადგილი (4): 2003, 2006, 2007, 2010

* **სომხეთის თასი**:
** **გამარჯვებული (2)**: 1992, 2007
** ფინალისტი (5): 2003, 2004, 2008, 2009, 2010

* **სომხეთის სუპერთასი**:
** **გამარჯვებული (1)**: 2014

### მოთამაშეების მიღწევები 
* სეზონის ბომბარდირი:
** 1993 — ანდრანიკ ოვსეპიანი (26)
** 2003 — არა აკოპიანი (45)
** 2006 — არამ აკოპიანი (25)
** 2011 — ვრუნუ კორეა (16)

* *წლის ბომბარდირი:*
** 2003 — არა აკოპიანი
** 2005 — არამ აკოპიანი

* *საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი:*
** 2010 — ვალტერ პოგოსიანი

* *წლის აღმოჩენა:*
** 2010 — ვალტერ პოგოსიანი

## ევროტურნირებზე 
***მუქი შრიფტით** შინ ჩატარებული მატჩების შედეგები.

### ევროპული რეკორდი 
## მწვრთნელები 
* ვარუჟან სუკიასიანი (1992–94)
* პოღოს გალსტიანი (1 ივლისი, 1996 – 30 ივნისი, 1998)
* ოგანეს ზანაზანიანი (2001–05)
* აშოტ ბერსეღიანი (2005–06)
* ნიკოლაი კისელიოვი (2006–07)
* იან პოშტულკა (2007)
* ნიკოლაი კოსტოვი (1 ივლისი, 2007 – 8 აპრილი, 2008)
* ნედელჩო მატუშევი (8 აპრილი, 2008 – 30 ივნისი, 2008)
* კიმ სპილდსბოელი (2008)
* გიულბუდაგიანცი (1 იანვარი, 2009 – Dec 1, 2009)
* აშოტ ბარსეგიანი *(მ.შ.)* (2009)
* სტევიცა კუზმანოვსკი (1 იანვარი, 2010 – 31 დეკემბერი, 2010)
* რაფაელ ნარზარიანი (1 იანვარი, 2011 – 15 იანვარი, 2012)
* ვლადიმერ პიატენკო (17 იანვარი, 2013 – 30 ივნისი, 2013)
* ჟოლტ ჰორნიაკი (1 ივლისი, 2013 – 30 მაისი, 2015)
* არამ ვოსკანიანი (1 ივლისი, 2015–)

## რესურსები ინტერნეტში 
*  , , .
* პროფილი Soccerway-ზე 

კატეგორია:სომხეთის საფეხბურთო კლუბები
ახალი დრო

thumb|ეჟენ დელაკრუა: თავისუფლება უძღვება ხალხს
**ახალი დრო** ან **ახალი ისტორია** — პერიოდი კაცობრიობის ისტორიაში, რომელიც მოიცავს შუა საუკუნეების შემდგომ და უახლეს ისტორიამდე არსებულ დროის მონაკვეთს.

ტერმინის გაგება გამოჩნდა აღორძინების დროის ევროპულ ისტორიულ-ფილოსოფიურ აზროვნებაში, როგორც ჰუმანისტების მიერ შემოთავაზებული ისტორიის სამნაწილიანი დაყოფის (უძველესი, შუა და ახალი) ელემენტი. ახალი დროის გამოყოფის კრიტერიუმი, მისი „ახლობა“ გასულ ეპოქასთან შედარებით, ჰუმანისტების აზრით აღორძინების ეპოქის მეცნიერებისა და კულტურის აღორძინება გახდა; უფრო ზუსტად კი, არა სოციალურ- ეკონომიკური, არამედ სულიერ-კულტურული აღორძინება. თუმცა ეს პერიოდი საკმაოდ წინააღმდეგობრივია საკუთარი შინაარსიდან გამომდინარე: აღორძინების მაღალი დონე, რეფორმაცია და ჰუმანიზმი არსებობდნენ მასობრივ „ჩქაფანში“ ირაციონალიზმთან, დემონოლოგიის განვითარებასთან, ასევე გამოვლინებასთან, რომელიც ცნობილია კუდიანებთან ბრძოლის სახელით.

## ლიტერატურა
* Boyd, Andrew, Joshua Comenetz. *An atlas of world affairs*. Routledge, 2007. ISBN 0-415-39169-5
* Black, Edwin. *Internal Combustion: How Corporations and Governments Addicted the World to Oil and Derailed the Alternatives*. New York: St. Martin's Press, 2006.
* Briggs, Asa, and Peter Burke. *A Social History of the Media: From Gutenberg to the Internet*. Cambridge: Polity, 2002.
* Barzun, Jacques. *From Dawn to Decadence: 500 Years of Western Cultural Life : 1500 to the Present*. New York: HarperCollins, 2001.

კატეგორია:ახალი ისტორია
რომანოს მელიქიანი

**რომანოს მელიქიანი** (დ. 1 ოქტომბერი, 1883, კიზლარი — გ. 30 მარტი, 1935, ერევანი) — სომეხი კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია 
რომანოს მელიქიანმა 1905 წელს დაამთავრა როსტოვის მუსიკალური კოლეჯი, შემდეგ კი  მიხეილ იპოლეტოვ-ივანოვის და ბ. იავორსკის კურსები. 1914 წელს, მან დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის კონსერვატორია. 1908 წელს, იგი თბილისის მუსიკალური ლიგის ორგანიზატორთა შორისაა, 1925 წელს მელიქიანმა დააარსა სტეფანაკერტის მუსიკალური სკოლა, ხოლო 1933 წელს კი - სომხეთის ოპერის თეატრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი გახდა.

## გარდაცვალება
[190პქ|მინი|რომანოს მელიქიანის საფლავი, [კომიტასის პანთეონი]]

რომანოს მელიქიანი გარდაიცვალა 1935 წლის 30 მარტს 51 წლის ასაკში. იგი დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში, რომელიც ერევნის ცენტრში მდებარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Biography (in Russian)
*Biography (in French) 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი  30 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
არაქელოცვანქი

**არაქელოცვანქი** (; „მოციქულთა მონასტერი“) — XIII საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს სოფელ კირანციდან სამხრეთ-დასავლეთით 3 კილომეტრში, ტავუშის პროვინციაში. სამონასტრო კომპლექსი განლაგებულია მდინარე კუნენის მარცხენა ნაპირზე, ბორცვის თავზე და გარშემორტყმულია უღრანი ტყით. 

მონასტრიდან დაბლა, დაახლოებით 80 მეტრში მდებარეობს ქარვასლის ნანგრევები. შემდეგ ბორცვზე, ასევევ, შემორჩენილია სამლოცველოს ნანგრევები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Armeniapedia.org: Arakelots Monastery

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
სომხეთის საზღვრის დაცვა

**სომხეთის საზღვრის დაცვა** () — სომხეთის შეიარაღებული ძალების ქვედანაყოფი, რომელიც პასუხისმგებელია მეზობელ თურქეთთან, აზერბაიჯანთან, ირანთან და საქართველოსთან საზღვრის დაცვასა და მონიტორინგზე. საზღვრის დაცვა სომხეთში, გიუმრის 102-ე სამხედრო ბაზაზე დისლოცირებულ რუსულ სამხედრო კონტიგენტთან ერთად ახორციელებს საქმიანობას. 1992 წლის 28 იანვარს საზღვრის დაცვის შექმნის შემდეგ დანაყოფი თავდაცვის სამინისტროს ფარგლებში მუშაობდა, მაგრამ 2004 წელს ის ეროვნული უსაფრთხოებისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს დაქვემდებარებაში გადავიდა.

## მექანიზირებული აღჭურვილობა
ეროვნული უსაფრთხოებისა და შინაგან საქმეთა სამინისტროს შეიარაღებაშია 5 БМД-1, 35 БМП-1, 3 БМП-1К, 5 БТР-60 და 18 БТР-70.

## გალერეა

Armenia Turkish Border Guard.JPG|თურქეთ-სომხეთის საზღვარი. შირაკის პროვინცია, სომხეთი
Armenian-azeri border.jpg|აზერბაიჯან-სომხეთის საზღვარი. სომხეთის არტილერია სოფელ ნორაშენთან ახლოს, ტავუშის პროვინცია, სომხეთი.

## იხილეთ აგრეთვე
*სომხეთის შეიარაღებული ძალები
*სომხეთის ჯარი
*სომხეთის სამხედრო-საჰაერო ძალები
*სომხეთის საჰაერო თავდაცვა

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის შეიარაღებული ძალები
კატეგორია:სომხეთის საზღვრები
გნდევანქი

**გნდევანქი** (, *მრგვალი კათედრალი*) — X-XIII საუკუნეების მონასტერი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციაში, ქალაქ ჯერმუკის გზაზე.

## გალერეა 

Image:Gndevank-1.JPG
Image:Gndevank-2.JPG
Image:Gndevank.jpg
Գնդեվանք, պարիսպ 3.JPG
Գնդեվանք122.jpg
Գնդեվանքի բակում.jpg
Գնդեվանքը1.jpg
Գնդեվանքը գարնանը1.jpg

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Gndevank
* A Flickr photo of Gndevank
* Gndevank. 360 Panorama 

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
შეხვედრა

**შეხვედრა** () — რიგით მეორე ნოველა, ჯეიმზ ჯოისის ნოველათა კრებულში დუბლინელები.

## ნოველა 
ამ ამბის გმირი ორი ბიჭია, ერთი თავად მთხრობელი და მეორე მისი მეგობარი მაჰონი, რომლებიც თავგადასავლებს ეძებენ მოსაწყენი ცხოვრების გასაფერადებლად და ამიტომ გადაწყვეტენ სკოლის გაცდენას და სანაპიროზე გაპარვას. როგორც მთხრობელი ამბობს,„საღამოობით ომობანას თამაშიც ისევე მოსაბეზრებელი მეჩვენებოდა, როგორც დილაობით გაკვეთილებზე ჯდომა, იმიტომ, რომ მსურდა ნამდვილ ხიფათს გადავყროდი; მაგრამ მჯეროდა, რომ ნამდვილ ხიფათს ვერ გადაეყრება ის, ვინც დღენიადაგ შინ ზის ფეხმოუცვლელად.“

სიუჟეტი ამ გასეირნების და იმ ხალხის გარშემო ტრიალებს რომლებსაც ბიჭები ხვდებიან. ბიჭები მოწმენი ხდებიან ძალიან ბევრი სოციალური ფაქტის. მაგალითად, ადგილობრივი ბავშვებს ისინი პროტესტანტებში შეეშლებათ. მთხრობელი ასევე აღნიშნავს რომ ბევრი ბავშვი "არათანაბარი" და ძალიან საბრალოა.

დღის ბოლოსკენ, ბიჭები ხვდებიან ერთ მოხუც კაცს, რომელიც მათ უცნაურ გრძნობას უჩენს. თავდაპირველად, როგორც მკითხველიც ხვდება, კაცი გულის-ყურით აკვირდება და აფასებს ბიჭებს და მხოლოდ ამის შემდეგ იწყებს საუბარს ისეთ თემებზე როგორიცაა, მაგალითად სერ უოლტერ სკოტი და ახალგაზრდა შეყვარებულები.

ნოველა შესანიშნავად აღწერს იმ დროინდელი დუბლინის საზოგადოებას — დაპირისპირებას და ძალადობას პროტესტანტ და კათოლიკე მოსახლეობას შორის, ირლანდიის ხელისუფლებას, გარყვნილ მოხუც კაცს, უცხოელებს და სკოლის მოსწავლე ბიჭებს. ნოველაში, ბიჭები ფართო წარმოდგენას უქმნიან მკითხველს დუბლინზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*სრული ტექსტი

კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობები
გარნაჰოვიტის წმინდა გიორგის ეკლესია

**გარნაჰოვიტის წმინდა გიორგის ეკლესია** (; *სურფ გევორქი*) — ეკლესია სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციაში, სოფელ გარნაჰოვიტის ცენტრში. მისი შთამბეჭდავი არქიტექტურა დომინირებს მიმდებარე სოფელსა და ლანდშაფტზე.

## არქიტექტურა 
ეკლესიას აქვს ერთადერთი, დიდი, ბიზანტიური სტილის, წითელი კრამიტით გადახურული რვაკუთხა ქოლგისებრი გუმბათი, რომელიც ორიენტირებულია შენობის ცენტრზე. გუმბათოვანი გადახურვის ეს სტილი უჩვეულოა სომხური არქიტექტურისათვის, განსაკუთრებით კი დიდი ზომის ნაგებობებისათვის. გუმბათი დაფუძნებულია რვაკუთხა ყელზე, რომელშიც 12 პატარა სარკმელია გაჭრილი. წყვილ-წყვილი სარკმელი განთავსებულია ოთხ მხარეზე, თითო-თითო კი დარჩენილ ოთხზე. ეკლესია სულ მცირე ერთხელ მაინცაა განახლებული.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
სომხეთის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი (1991)

**სომხეთის დამოუკიდებლობის რეფერენდუმი** გაიმართა სომხეთის რესპუბლიკაში 1991 წლის 21 სექტემბერს და რომელშიც მოსახლეობის აბსოლუტურმა უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა ქვეყნის საბჭოთა კავშირიდან გამოყოფას. დამოუკიდებლობის მოთხოვნას მხარი ამომრჩეველთა 99.5%-მა დაუჭირა. საარჩევნო უბნებზე მოსახლეობის გამოცხადებამ 95.0% შეადგინა.

## შედეგები
## სქოლიო
კატეგორია:1991 წლის რეფერენდუმები
კატეგორია:დამოუკიდებლობის რეფერენდუმები
კატეგორია:სომხეთის რეფერენდუმები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეფერენდუმები
ჯუხტაკვანქი

**ჯუხტაკვანქი** () — XI ან XII საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, დილიჯანის ეროვნული პარკის განაკაფში, 3,2 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით ქალაქ დილიჯანიდან, მატოსავანქის ეკლესიის მახლობლად. 

## არქიტექტურა 
დიდი, წმინდა გრიგორის ეკლესია ცენტრალურგუმბათოვანი ნაგებობაა. აქვს ერთი პორტალი და დიდი ხნის წინ ჩამოქცეული გუმბათი. ტაძრის კედლები უცვლელად დგანან, თუმცა, ამჟამად, მეტალის კონსტრუქციებითაა შეკრული მათი დანგრევის თავიდან ასაცილებლად (კონსტრუქციები, სავარაუდოდ, 1973-1977 წლებში დაამონტაჟეს, როდესაც სარეკონსტრუქციო სამუშაოს ჩატარების რამდენიმე მცდელობა იყო). წმინდა გრიგორის ეკლესია, სავარაუდოდ, XI ან XII საუკუნეშია აგებული. 

მცირე, სურფ ასტვაწაწინის ეკლესია წმინდა გრიგორის ეკლესიის მახლობლად დგას და წარწერის მიხედვით, 1201 წელსაა აგებული.

## ლიტერატურა 
* 
* Brady Kiesling, *Rediscovering Armenia*, p. 107; original archived at Archive.org, and current version online on Armeniapedia.org.

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia: Jukhtak Monastery
* Armenian Travel Bureau: Jukhtak Monastery
* FindArmenia.com: Jukhtak Monastery

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
კატეგორია:XII საუკუნის ეკლესიები
მაქენიაცვანქი

**მაქენიაცვანქი** () — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში, სევანის ტბიდან სამხრეთით 5 კილომეტრში, სოფელ მაქენისში. მონასტერი დაარსდა 851 წელს და წარმოადგენდა შუა საუკუნეების გეღარქუნიქის პროვინციის მთავარ კულტურულ და საგანმანათლებლო ცენტრს. 

## არქიტექტურა 
მთავარი, ასტვაწაწინის ეკლესიის გეგმას ჯვარი წარმოადგენს. აქვს კონუსური გუმბათი, რომელიც წრიულ ყელს ეყრდნობა, რომელშიც ოთხი სარკმელია გაჭრილი, საიდანაც სინათლე ეკლესიის ინტერიერში აღწევს. ტაძრის მთავარ პორტალს ამშვენებს ცხენის რელიეფური გამოსახულება. 

სამხრეთ-დასავლეთი შესასვლელის თავზე განთავსებულია კუპოლა. ეკლესიის კედლების, ისევე, როგორც მონასტრის გარე კედლების გასწვრივ მრავალი ხაჩქარია განთავსებული. ეკლესიას, განსაკუთრებით კი დასავლეთ ბოლოს გარს ეკვრის სასაფლაო, რომელშიც როგორც შუა საუკუნეების, ისე თანამედროვე საფლავებია. 

## გალერეა 

Image:Makenyats Vank.JPG|მაქენიაცვანქი
Image:Makenyats Monastery1.jpg|მაქენიაცვანქის პანორამული ხედი
Image:Makenyats Vank Cupola.JPG|კუპოლა
Image:Makenyats Vank Wall.JPG|მონასტრის პერიმეტრის შემომსაზღვრელი კედელი
Image:Makenyats Vank Khachkars.JPG|ტაძრის კედლებთან განლაგებული ხაჩქარები
Image:Makenyats Vank Khachkars 1.JPG|დიდი ხაჩქარი ეკლესიის მთავარი შესასვლელის მარცხნივ
Image:Եկեղեցու ներսը.JPG|შესასვლელის თავზე არსებული ცხენის დიდი ზომის დაბალი რელიეფი

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Makenyats Monastery

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ბიზანტიური სომხეთი

**ბიზანტიური სომხეთი** ან **დასავლეთ სომხეთი** — ბიზანტიის იმპერიის სომხური ნაწილი, რომელიც იმპერიის აღმოსავლეთით მდებარეობდა.

ბიზანტიისა და სასანიდების იმპერიებმა სომხეთი ორად გაყვეს 387 წელს. აღმოსავლეთ ნაწილს სასანიდები აკონტროლებდნენ, დასავლეთს კი ბიზანტიელები. ანისის სამეფოს შექმნის შემდეგ, სომხეთის ისტორიული ნაწილები და სომხების მიერ დაკავებული ახალი ტერიტორიები, მაინც ბიზანტიის იმპერიის მიერ იმართებოდა.

სომხეთს არ ჰყავდა წარმომადგენლები ქალკედონის საეკლესიო კრებაზე. თუმცა 451 წელს სომხების აჯანყებამ სასანიდების იმპერიის წინააღმდეგ, გააღვივა კავშირი სომხურ და ბიზანტიურ ქრისტიანობას შორის.

ბევრმა სომეხმა წარმატებას მიაღწია ბიზანტიის იმპერიაში, ბევრი იმპერატორი იყო ეთნიკურად სომეხი ან ნახევრად სომეხი. ყველაზე გამოჩენილი მაგალითია იმპერატორი ჰერაკლე, რომლის მამა სომეხი იყო, დედა კი კაბადოკიელი. ჰერაკლემ სათავე დაუდო ჰერაკლიანების დინასტიას. კიდევ ერთი გამორჩეული წარმომადგენელია ბასილ I, რომელმაც სათავე დაუდო მაკედონელთა დინასტიას. ასევე აღსანიშნავია რომანოზ I ლაკაპენოსი, იოანე I ციმისკე და ნიკიფორე II ფოკა.

## ბიზანტიის არმიის სომეხი მებრძოლები
სომხებმა დიდი წვლილი შეიტანეს ბიზანტიის იმპერიის სამხედრო წარმატებაში. იმპერიის ჯარი მუდმივ მზადმყოფნას საჭიროებდა, რადგან მას ყოველი მხრიდან ემუქრებოდნენ. სომეხი მებრძოლებისგან შეიქმნა მუდმივი არმია, რომელის შემადგენლობა არასდროს აღემატებოდა 150 000 მებრძოლს. მიუხედავად მებრძოლთა სიმცირისა სომხების არმიამ უსასტიკეს ბრძოლებში მიიღო მონაწილეობა და დიდად ასარგებლა იმპერია.

V საუკუნეში სომხური არმია ბიზანტიის იმპერიის ძირითადი არმიის მუდმივი წევრი იყო. სომეხი მებრძოლები შეირჩნენ იმპერატორის პირად არმიაშიც.

სომეხმა მებრძოლებმა თავის გამოჩენა შემდგომშიც შეძლეს და ბიზანტიის იმპერიის ერთ-ერთი მოწინავე არმია შექმნეს IX-X საუკუნეებში.

## სომეხი იპერატორები
რომის იმპერიის ორ ნაწილად გაყოფის შემდეგ, მის აღმოსავლეთ ნაწილში უამრავმა უცხოურმა მმართველმა მიიღო ძალაუფლება. ამ დროის განმავლობაში ბიზანტიის იმპერიის მმართველი ბევრი ეთნიკურად სომეხი ან ნახევრად სომეხი იმპერატორი გახდა.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:ბიზანტიის ისტორია
მარტინ იორგენსენი

**მარტინ იორგენსენი** ( დ. 6 ოქტომბერი, 1975, ორჰუსი) — დანიელი ყოფილი ფეხბურთელი. იორგენსენი ერთადერთი დანიელი ფეხბურთელია, რომელმაც დანიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში მსოფლიოს სამ ჩემპიონატზე იასპარეზა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Profile at ACF Fiorentina official site
*
*Danish national team profile 
*Official Danish Superliga stats

კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აირარატი

**აირარატი** () — სომხეთის ისტორიული პროვინცია, რომელიც შედიოდა დიდი სომხეთის შემადგენლობაში. პროვინცია მოიცავდა 22 კანტონას, რითაც დიდ სომხეთში მე-2 ადგილი ეკავა. აირარატის ცენტრი იყო არტაშატი. მისი ფართობი შეადგენდა 40,105 კმ²-ს. ფართობით ის მე-2 ადგილზე იყო. აირარატის პროვინცია მდებარეობდა დიდი სომხეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. სავარაუდოდ, მისი სახელი მომდინარეობს ურარტუდან.

აირარატის პროვინცია დიდი სომხეთის შემადგენლობაში რჩებოდა 650 წლამდე. 650 წელს კი დიდი სომხეთი დაიპყრეს არაბებმა და აირარატი მათ ხელში გადავიდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის ისტორიული რეგიონები

## რესურსები ინტერნეტში 
* აირარატი — ენციკლოპედია ირანიკა

კატეგორია:დიდი სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
ამამბაი

**ამამბაი** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 480 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ დორადუსის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 34 730 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 8,26 კმ²-ზე. ფართობი 4 202 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მატუ-გროსუ-დუ-სული
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* ბრაზილიის მოსახლეობის აღწერების მონაცემები

კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
სომხეთის დიპლომატიური მისიების სია

ეს არის **სომხეთის დიპლომატიური მისიების სია**. სომხეთი მსოფლიო ოკეანეზე გასასვლელის არმქონე სახელმწიფოა სამხრეთ კავკასიაში. 5 მილიონზე მეტი სომეხი ქვეყნის საზღვრებს გარეთ ცხოვრობს. მათი დიდი თემები არსებობს რუსეთში, საფრანგეთში, ირანში, აშშ-ში, საქართველოში, ლიბანში, არგენტინასა და უკრაინაში.

## აზია
*
** აბუ-დაბი (საელჩო)
*
** ბაღდადი (საელჩო)
*
** ჰანოი (საელჩო)
*
** აშხაბადი (საელჩო)
*
** ტოკიო (საელჩო)
*
** ნიუ-დელი (საელჩო)
** მუმბაი (საპატიო კონსული)
** ჩენაი (საპატიო კონსული)
*
** ჯაკარტა (საელჩო)
*
** თეირანი (საელჩო)
** თავრიზი (საპატიო კონსული)
*
** იერუსალიმი (საპატიო კონსული)
*
** ბეირუთი (საელჩო)
*
** თბილისი (საელჩო)
** ბათუმი (გენერალური საკონსულო)
*
** დამასკო (საელჩო)
** ალეპო (გენერალური საკონსულო)
** დეირ-ელ-ზორი (საპატიო კონსული)
*
** ბანგკოკი (გენერალური საკონსულო)
*
**ქუვეითი (საელჩო)
*
** ასტანა (საელჩო)
*
** პეკინი (საელჩო)

## აფრიკა
*
** კოტონუ (საპატიო კონსული)
*
** კაირო (საელჩო)
*
** აბიჯანი (საპატიო კონსული)

## ევროპა
*
** ვენა (საელჩო)
*
** მინსკი (საელჩო)
*
** ბრიუსელი (საელჩო)
*
** სოფია (საელჩო)
** ვარნა (საპატიო კონსული)
** პლოვდივი (საპატიო კონსული)
*
** ლონდონი (საელჩო)
*
** ბერლინი (საელჩო)
*
** კოპენჰაგენი (საელჩო)
*
** მადრიდი (საელჩო)
** ბარსელონა (საპატიო კონსული)
** ვალენსია (საპატიო კონსული)
*
** რომი (საელჩო)
** მილანი (საპატიო კონსული)
* 
** ვილნიუსი (საელჩო)
*
** ლუქსემბურგი (საპატიო კონსული)
*
** ჰააგა (საელჩო)
*
** ვარშავა (საელჩო)
*
** ლისაბონი (საპატიო კონსული)
*
** ბუქარესტი (საელჩო)
*
** მოსკოვი (საელჩო)
** დონის როსტოვი (გენერალური საკონსულო)
** სანქტ-პეტერბურგი (გენერალური საკონსულო)
** სოჭი (საკონსულოს ოფისი)
** ვლადივოსტოკი (საპატიო კონსული)
** ვოლგოგრადი (საპატიო კონსული)
** ეკატერინბურგი (საპატიო კონსული)
** კალინინგრადი (საპატიო კონსული)
*
** ათენი (საელჩო)
*
** პარიზი (საელჩო)
** ლიონი (გენერალური საკონსულო)
** მარსელი (გენერალური საკონსულო)
*
** კიევი (საელჩო)
*
** სტოკჰოლმი (საელჩო)
*
** ჟენევა (საელჩო)
** დონეცკი (საპატიო კონსული)
*
** პრაღა (საელჩო)
*
** ვატიკანი (საელჩო)
*
** ზაგრები (საპატიო კონსული)

## სამხრეთი ამერიკა
*
** ბუენოს-აირესი (საელჩო)
* 
** ბრაზილია (საელჩო)
** სან-პაულუ (გენერალური საკონსულო)
*
** კარაკასი (საპატიო კონსული)
*
** მონტევიდეო (საპატიო კონსული)
*
** სანტიაგო (საპატიო კონსული)

## ჩრდილოეთი ამერიკა
*
** ვაშინგტონი (საელჩო)
** ლოს-ანჯელესი (გენერალური საკონსულო)
*
** ოტავა (საელჩო)
*
** მეხიკო (საელჩო)

## საერთაშორისო ორგანიზაციები
* ბრიუსელი (მისია ევროპის კავშირსა და ნატოში)
* ვენა (მუდმივი მისია ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციაში)
* მინსკი (მუდმივი მისია დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაში)
* ნიუ-იორკი (მუდმივი მისია გაეროში)
* ჟენევა (მუდმივი  მისია გაეროსა და სხვა საერთაშორისო ორგანიზაციებში)
* რომი (მუდმივი მისია გაეროს სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაციაში)
* სტამბოლი (მუდმივი მისია შავი ზღვის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაციაში)
* სტრასბურგი (მუდმივი მისია ევროპის საბჭოში)

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის საგარეო პოლიტიკა
* დიპლომატიური მისიების სია სომხეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*სომხეთის საგარეო საქმეთა სამინისტრო

კატეგორია:სომხეთის საგარეო ურთიერთობები
არტემ სიმონიანი

**არტემ სიმონიანი** (; დ. 20 თებერვალი, 1995, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს შვეიცარიაში, საფეხბურთო კლუბ „ციურიხის“ შემადგენლობაში. არტემი არის მარჯვენა გარემარბი.

არტემი დაიბადა 1995 წლის 20 თებერვალს, სანქტ-პეტერბურგში. მისი საფეხბურთო კარიერა სანქტ-პეტერბურგის „ზენიტის“ აკადემიაში დაიწყო და 2012 წელს „ზენიტის“ ძირითად შემადგენლობაში გადაიყვანეს. მისი დებიუტი შედგა რუსეთის პრემიერლიგის მატჩში ყაზანის „რუბინის“ წინააღმდეგ. 2015 წელს ის საფეხბურთო კლუბ „ციურიხში“ გადაბარგდა, სადაც ჯერჯერობით ერთი გოლი აქვს გატანილი.

არტემი თამაშობდა სომხეთის ნაკრების 17 წლამდელთა და 19 წლამდელთა ნაკრებებში. 2013 წლიდან თამაშობს სომხეთის 21 წლამდელთა ნაკრებში. 2014 წლის 14 ოქტომბერს მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში საფრანგეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ ამხანაგურ შეხვედრაში შედგა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* არტემ სიმონიანი Soccerway.com-ზე
* არტემ სიმონიანი Transfermarkt.com-ზე

კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ზენიტის ფეხბურთელები
კატეგორია:ციურიხის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სენად ლულიჩი

**სენად ლულიჩი** (; დ. 18 იანვარი, 1986; მოსტარი) — ბოსნიელი ფეხბურთელი, საფეხბურთო კლუბ „ლაციოსა“ და ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ნახევარმცველი.

## რესურსები ინტერნეტში
*სტატისტიკა
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:ბოსნიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ლაციოს ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:იანგ ბოიზის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 18 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მარიამ ასლამაზიანი

**მარიამ ასლამაზიანი** (დ. 20 ოქტომბერი, 1907 — გ. 16 ივლისი, 2006) — საბჭოთა კავშირის მხატვარი. აგრეთვე ცნობილი როგორც სომხეთის სსრ-ის სახალხო მხატვარი (1965) და საბჭოთა კავშირის სახალხო მხატვარი (1990).

## ბიოგრაფია
მარიამ ასლამაზიანი დაიბადა ყარსის ოლქში. საშუალო განათლება მიიღო ალექსანდროპოლში (გიუმრი), დაამთავრა ერევნის სახვითი ხელოვნებისა და სამრეწველო კოლეჯი  და პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია. იგი ერანუი ასლამაზიანის და იყო. მათი ნამუშევრების დიდი კოლექცია ინახება დებ ასლამაზიანების მუზეუმში, გიუმრიში. ასლამაზიანი სტეფან აღაჯანიანის და პეტროვ ვოდკინის სტუდენტი იყო. მისი ნახატები ასახავს მის დრამატულ ცხოვრებას. მიუხედავად მისი ნამუშევრების გაკრიტიკებისა კრიტიკოსების მიერ, მისი დახვეწილი კერამიკული ფილები საყოველთაოდ აღიარებული შედევრებია.

მარიამ ასლამაზიანი გარდაიცვალა მოსკოვში და დაკრძალულია კომიტასის პანთეონში.

## ცნობილი ნამუშევრები
* გმირის დაბრუნება (1942)
* მე ვარ 70 წლის (1980)
* ხმაურიანი მეზობლები (1981)

## ლიტერატურა
**Цырлин И. И.* Мариам Асламазян — М., 1962.

## რესურსები ინტერნეტში
*Асламазян Мариам Аршаковна
* Картины М. Асламазян
*Mariam Aslamazian in Great Soviet Encyclopedia
*RA Prime Minister Sends Message of Condolence on Occasion of Death of Mariam Aslamazian, July 26, 2006

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  20 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:სსრკ-ის მხატვრები
კატეგორია:XX საუკუნის მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
Victoria II

***Victoria II*** — ვიდეო თამაში გრანდ სტრატეგიის ჟანრში, რომელიც შექმნა კომპანია Paradox Development Studio-მ და გამოსცა Paradox Interactive-მა. იგი არის რიგით მეორე ნაწილი სერიიდან და 2003 წლის თამაშის *Victoria: An Empire Under the Sun*-ის გაგრძელება. რელიზი შედგა 2010 წლის აგვისტოს Microsoft Windows-ისთვის, ხოლო Mac OS X-ის ვერსია გამოვიდა იმავე წლის 17 სექტემბერს. 

თამაშში მოთამაშე მართავს 200 სახელმწიფოდან ერთ-ერთს და პერიოდი მოიცავს 1836-1936 წლებს. მოთამაშის განკარგულებაში იმყოფება რიგი ინსტრუმენტები ეკონომიკის, მეცნიერების, შიდა პოლიტიკის, დიპლომატიის, არმიისა და ფლოტის სამართავად. იგი სხვა არსებული გრანდ სტრატეგიებისგან განსხვავდება იმით, რომ  მნიშვნელოვანი აქცენტი გამახვილებული არის შიდა პროცესების დეტალიზაციაზე, რომელიც მიმდინარეობს სახელმწიფოში და ასევე დიპლომატიის სისტემის განვითარებაზე. პირველი ნაწილისგან განსხვავებით *Victoria II* ნაკლებად დამოკიდებული არის რეალურ ისტორიულ მოვლენებზე და სიუჟეტი არის არასწორხაზოვანი. თუმცა თამაშს ასევე აქვს მრავალი ისტორიული ასპექტი, როგორიცაა ისეთი ადგილების კოლონიზაცია, სადაც იმ დროისთვის არ იყო არანაირი ევროპული ძალაუფლება, როგორიცაა სუბ-საჰარული აფრიკა და ჩრდილოეთ კანადა. *Victoria II*-ს გააჩნია მრავალმოთამაშიანი რეჟიმის მხარდაჭერა, სადაც მოთამაშეთა მაქსიმალური რაოდენობა 32-ს არ აღემატება.

სათამაშო პრესამ საკმაოდ დადებითად მიიღო იგი. საერთო განხილვების საიტებზე, GameRankings-სა და Metacritic-ზე ფლობს 76.17 %-სა და 100-დან 75 ქულას შესაბამისად. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* ოფიციალური რუსული საიტი 
* თამაშის ოფიციალური ფორუმი 

## სქოლიო
კატეგორია:2010 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები ამერიკის სამოქალაქო ომის შესახებ
კატეგორია:ეკონომიკური სიმულატორი
კატეგორია:მმართველობის სიმულატორები
კატეგორია:გრანდ სტრატეგიის თამაშები
კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები
კატეგორია:Paradox Interactive-ის თამაშები
კატეგორია:რეალური დროის სტრატეგიის თამაშები
კატეგორია:ვიქტორიანული ეპოქა პუპულარულ კულტურაში
კატეგორია:ვიდეო თამაშების გაგრძელებები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები დამატებებით
კატეგორია:Windows-ის თამაშები
კატეგორია:XIX საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
კატეგორია:XX საუკუნეში მიმდინარე ვიდეო თამაშები
მოვსეს სილიკიანი

**მოვსეს სილიკიანი** (, ) — სომეხი გენერალი და პირველი მსოფლიო ომის ეროვნული გმირი. ჰქონდა გენერალ-მაიორის წოდება ბოლშევიკურ რევოლუციამდე.

## ადრეული ცხოვრება
სილიკიანი დაიბადა რუსეთის იმპერიაში ელისაბეტპოლის გუბერნიაში (დღევანდელი აზერბაიჯანი). იგი წარმოშობით უდი იყო.  

დაამთავრა მოსკოვის სამხედრო გიმნაზია, ალექსანდროვის სამხედრო სკოლა და ოფიცერთა სასწავლებელი.

## კარიერის დასაწყისი
1884 წლიდან მსახურობდა რუსეთის შეიარაღებულ ძალებში. თავდაპირველად იყო დივიზიის მეთაურის ადიუტანტი. პირველი მსოფლიო ომის წინ იგი ერევნის არმიის მეთაურის მოადგილის მოვალეობას ასრულებდა. ერევნის არმია კავკასიის არმიის ნაწილს წარმოადგენდა.

## პირველი მსოფლიო ომი
პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში 1915 წელს სილიკიანი  სარდლობდა პოლკს ვანის ბრძოლაში. 1916 წელს მონაწილეობა მიიღო მუშის აღებისას, მუშის ბრძოლაში. დაიკავა ბითლისი და წვლილი შეიტანა ერზრუმის ბრძოლაში.

მაშინ, როდესაც მისი პოლკი ერზრუმში შევიდა, სილიკიანი დააწინაურეს და გენერლის ჩინი უბოძეს. არაერთხელ დააჯილდოვა მთავრობამ. მათ შორის მიღებული აქვს წმინდა გიორგის ორდენი. ბოლოს გენერალ-მაიორი გახდა და ამ სტატუსით ბოლშევიკურ რევოლუციამდე სარგებლობდა.

## სომხეთის პირველი რესპუბლიკა
სომხეთის პირველი რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ მოვსეს სილიკიანმა მოკლე დროში ჩამოაყალიბა მებრძოლი რაზმები და დიდ ბრძოლებს აწარმოებდა ჯერ ოსმალეთის იმპერიის, შემდეგ კი თურქეთის წინააღმდეგ. ამ უკანასკნელს ვლადიმერ ლენინი უმაგრებდა ზურგს. ბოლოს სომხეთის გასაბჭოებას მოჰყვა სტალინის 1937 წლის რეპრესიები. სწორედ ამ რეპრესიებს შეეწირა სილიკიანი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Hayazg.info 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1862
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:სომეხი გენერლები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები