open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი

**ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი** — ისტორიულ-მონუმენტური ხელოვნის ძეგლი გორში, დავით გურამიშვილის ქუჩაზე, კულტურისა და დასვენების პარკში (ახალბაღში). მწერლის, პედაგოგის და საზოგადო მოღვაწის — ნიკო ლომოურის ძეგლი იდგა მის საფლავზე, მოქანდაკე ა. შალუტაშვილი, არქიტექტორი ნ. პაპიაშვილი. გაიხსნა 1982 წლის 23 ოქტომბერს. ქანდაკება (სიმაღლე 3,5 მეტრი) ბეტონისგან იყო დამზადებული და სპილენძი ჰქონდა გადაკრული. იდგა გრანიტისა და ბაზალტის კვადრატულ კვარცხლბეკზე. პარკის საერთო სივრციდან გამოყოფილი იყო გაზონებით და დიდი ზომის ბაქნით, რომელზეც ქვის სამი სკამი იდგა. მწერალი სავარძელში იჯდა, მარცხენა ხელი მოხრილი ჰქონდა, მარჯვენა სავარძლის სახელურზე გადაშლილი წიგნზე ედო. ფეხი ფეხზე ჰქონდა გადადებული. 1990-იან წლებში ძეგლი გაანადგურეს და მოიპარეს. შემდგომში აქ აღმართეს ბაზალტის ქვაში ნაკვეთი ბიუსტი.

ნიკო ლომოური დაიკრძალა გორის ოქონის საკათედრო ტაძრის ეზოში, მაგრამ 1920-იან წლებში ტაძრის დანგრევის გამო, მისი ნეშტი გადმოასვენეს ახალბაღში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:გორის ძეგლები
ხაშურის საცხოვრებელი სახლი

**ხაშურის საცხოვრებელი სახლი**  — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ქალაქ ხაშურში. აშენებულია XX საუკუნის დასაწყისში. 1954 წელს შეკეთებული და რეკონსტრუირებულია (გადიდებულია სამზარეულო და შეცვლილია სახურავი). შენობა ორსართულიანია. რიყის ქვითა და აგურით ნაგები ქვედა სართული ნახევრად მიწაშია ჩამჯდარი. ამ სართულის დასავლეთ ნაწილი ორ მხარეს გახსნილი სათავსია, აღმოსავლეთით კი მარანია. ღია სათავსს ქუჩიდან აქვს შესასვლელი. მარანში გადახურვის ხის კოჭი ერთ სვეტს ეყრდნობა. დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია სარკმელი და კარი. შესასვლელთან ახლოს, ჩრდილო-დასავლეთის კუთხეში ქვის ბუხარია. აღმოსავლეთ კედელთან სხვადასხვა ზომის ქვევრებია ჩაფლული. საცხოვრებლის ზედა სართული ფიცრულია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობა. ამ სართულზე ორი საცხოვრებელი ოთახი (თითოეული 30მ²) და სამზარეულოა. ეზოდან ხის კიბე ადის II სართულის უკანა აივანზე, საიდანაც ერთი კარი ოთახში შედის, ხოლო მეორე - სამზარეულოში.

სახლის მთავარი ფასადი ქუჩაზე გადის. ქვედა სართულის ყრუ კედრლში შესასველელია გაჭრილი, ზედა სართულზე კი ღია აივანია. აივანზე ორი კარი და ოთხი ფანჯარა გამოდის. აივანი ხვეული კიბით ქორედს უკავშირდებოდა (ამჟამად ქორედის სართული შეცვლილია თუნუქის სახურავით და კიბე სხვრნზე ადის). აივნის გადახურვა ეყრდნობა ხის შვიდ სვეტს, რომელთა შორის ჭვირული ელემენტით შემკული მოაჯირია, ხოლო ზედა ნაწილი მორთულია ხის დეკორატიული ელემენტებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
უწლევის ნაეკლესიარი

**უწლევის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ უწლევის დასავლეთით, ორ კილომეტრზე, ფურნეების ღელის პირას, ფერდობზე. დანგრეულია, შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლის კედლები.

დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო არაწესიერი ფორმის მოზრდილი ქვებით. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთ მხარეს პატარა სწორკუთხა ნიშია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი

**ქვემო ბროლოსნის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ბროლოსნის აღმოსავლეთით, ბარბაქაძეების უბანთან, მუხნარში. დანგრეულია, აღმოსავლეთით შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი 1,5 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტყვიავის არალეგალური სტამბა

**ტყვიავის არალეგალური სტამბა** — ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყვიავის ცენტრში. სტამბა დაარსდა 1905 წელს, მასში იბეჭდებოდა პოლიტიკური შინაარსის პროკლამაციები. არალეგალური სტამბის მუშაობას ხელმძღვანელობდა მღვდელი ვ. სამადაშვილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
უფლისციხის ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი

**ოთხსვეტიანი დარბაზის კომპლექსი** — არქიტექტურული კომპლექსი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის ტერიტორიაზე. დარბაზი გეგმით ქრისტიანული ბაზილიკის მსგავსია. იგი განკუთვნილი იყო წარმართული ხანის საზეიმო, საკულტო ცერემონიებისათვის. გამოკვეთილია კლდეში. ნაგებობა დაზიანებილია და გამოფიტულია. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელი და მცირე სათავსი, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ქვედა ნახევარი, სამხრეთ კედლის ცოკოლი. ეტყობა მრავალჯერ გადაკეთების კვალიც. დასავლეთ კედლის ბოლო ნაწილი, დიდი ნიშის გაყოლებაზე, ამოშენებულია ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში. ამ კედელის ქვეშ დარბაზში ჩასასვლელი ანტიკური ხანის ორი საფეხურია, შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ქვითკირის კედელი. ამავე საუკუნეებში ქვითკირის კედლებით შემოუზღუდავთ და ეკლესიად უქცევიათ სამხრეთის აფსიდიანი სათავსი, დაუვიწროვებიათ ანტიკური ხანის შესასვლელები. დარბაზი მოგვიანებით საცხოვრებლადაც გამოუყენებიათ. შუა აფსიდის ჩრდილოეთ მონაკვეთში მოჭრილია ცოკოლის საფეხური, გაღრმავებულია კედელი, იატაკში ჩაჭრილია სამი სასულიანი თონე; დარბაზის ჩრდილოეთ ნაწილში ოთხი თონეა. ჩრდილოეთ-დასავლეთის კუთხის კედლებში ამოჭრილია გადახურვის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები.

დარბაზის ინტერიერს ქმნის კლდის დამუშავებული კედლები, რომლებსაც ფასადები არ აქვთ. ოთხსვეტიანი დარბაზის დასავლეთ მონაკვეთი განიერი და მოკლეა. მის ცენტრში ოთხი ბურკის ოთხკუთხა ბაზისებია გამოკვეთილი. ბაზისების მდებარეობა დარბაზის ღერძის მიმართ ასიმეტრიულია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელი, ბაზისების შესატყვისად, დანაწევრებულია არათანაბარი ზომის სამი დეკორატიული თაღით. ნაწილობრივ შემორჩენილია პილასტისა და თაღების კლდეში ჩაჭრილი პროფილი. დასავლეთ პილასტრზე კაპიტელის კუთხეა, რომელიც წარმოადგენს ლილვიან თაროს. ამავე პილასტრის თავზე შემორჩენილია კამარაზე გადასვლის ფრაგმენტი, რაც მოწმობს, რომ დარბაზის ჩრდილოეთ „ნავს“ სამ სეგმენტად დანაწევრიანებული „გადახურვა“ ჰქონია. დასავლეთ კედელზე მაღალი ცოკოლი და ჩრდილოეთ პილასტრია. ამ კედლის სამხრეთ ნაწილში, იატაკიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, დარბაზის შიდა სივრცისაკენ გახსნილი დიდი ნიშია.

დარბაზის აღმოსავლეთით იატაკიდან ერთი საფეხურით ამაღლებული და საკმაოდ ღრმა ნალისებრი აფსიდია. მასში მაღალი საკურთხეველი და დასაკდომად გამოუსადეგარი ორსაფეხურიანი ხარისხია. აფსიდის ცენტრში ამოკვეთილია ოთხი კვადრატული ბუდე, რომლებიც ამოვსებულია ქვის ნატეხებით და კირის ხსნარით. საფიქრებელია, რომ ბედეებში კივორიუმის სვეტები იყო ჩადგმული. ერთი სვეტის ნაწილი შემორჩენილია აფსიდის წინაც, სვეტი ამოკვეთილია კლდეში, ღრმა და განიერი ორმოს ძირში.

## ჩრდილოეთი სათავსი
ჩრდილოეთ აფსიდსა და კონქს შორის სადა რელიეფური  სარტყელია, აფსიდის ორივე მხარეს კი მცირე სათავსები. ჩრდილოეთ სათავსს შემორჩენილი აქვს კედელში გამოკვეთილი კამაროვანი ჭერი. მის ჩრდილოეთ კედელში ორი ოთხკუთხა ღრმა ნიშია. აღმოსავლეთ ნიშის კონქში შემორჩენილია სხივური გაფორმების კვალი. ამ სათავსს შესასვლელები საკურთხევლიდან და დარბაზიდან აქვს.

## სამხრეთი სათავსი
სამხრეთ სათავსი მოკლეა. სათავსში შემორჩენილია აფსიდა და ცოკოლის განიერი საფეხური.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი

**ქვიშხეთის პირველი ნაეკლესიარი**, *წმინდა მარინეს ეკლესია* — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის სამხრეთ-დასავლეთით, ლაცაბიძეების უბანში, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია დასავლეთი კედლის კონტური, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ნაწილები და ჩრდილო-აღმოსავლეთის კუთხე 0,3 მეტრის სიმაღლეზე. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვიშაქვით. ამჟამად მის ადგილზე პემზაბეტონის ბლოკებით ნაშენი ეკლესია დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კარალეთის ნასახლარი

**კარალეთის ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარალეთის ცენტრში, გორაზე. თარიღდება გვიან ბრინჯაოს-ადრიან რკინის ხანით. ნასახლარზე აღმოჩნდა კაჟის ლამელა, ბრინჯაოს მძივის ნატეხი, სარდიონის კასრისებრი მძივი, შავად და წითლად გამომწვარი, ლეგაპრიალა ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც შემკულია ირიბი შტრიხების სარტყლით, რელიეფური ხაზებითა და წვერებით გადამბული რომბებით. 
                                                                                                                                                                                      
## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტინისხიდის ქვაყუთები

**ტინისხიდის ქვაყუთები** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდის ცენტრში, ადგილ ჭანდაგორასთან, „მაწუკაანთ ვენახის “ გვერდით. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ფეოდალური ხანით. ქვაყუთები შედგენილია დიდი ზომის ფილაქვებისაგან. თითოეულ მათგანში ქრისტიანული წესით დაკრძალულია თითო მიცვალებული. სამარხებში სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტინისხიდის ნასოფლარი

**ტინისხიდის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტინისხიდში, ადგილ გრძელეებში. ძეგლი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარში შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები ნასახლარები, შენობათა საძირკვლის ფრაგმენტები. იქვე ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ქვევრებისა და თონეების ფრაგმენტები და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი

**ქვიშხეთის მეორე ნაეკლესიარი**, *წმინდა მარინეს ეკლესია* — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის ჩრდილო-დასავლეთ უბანში, ქვიშხეთ-ბეღლეთის გზის პირას, სასაფლაოზე. დანგრეულია, შემორჩენილია 2,4 მეტრის სიმაღლის დასავლეთის კედელი, საკურთხევლის კონტური და ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის ნაწილი. დარბაზული ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის კედელი უშუალოს ერწყმის გრძივ კედლებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საქაშეთის მეორე ყორღანი

**საქაშეთის მეორე ყორღანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ ხატინათხაზე. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ყორღანი ქვაყრილიანია, მისი დიამეტრი 40 მეტრია, სიმაღლე კი 2 მეტრი. ყორღანი ცუდად არის დაცული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის სადა ოთახი

**უფლისციხის სადა ოთახი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ჩრდილო საზღვარზე. თარიღდება ელინისტური ხანით. სადა ოთახი მიეკუთვნება კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადად ნაგებობებს. შედგება ორი ნაწილისგან: ღია, კამაროვანი დარბაზისა (6x5,8 მეტრი; სიმაღლე 6 მეტრი) და მის უკან მდებარე დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისაგან (5x5 მეტრი; სიმაღლე 3,3 მეტრი). ნაგებობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. დაზიანებულია: დანგრეულია ფასადი, დარბაზის კამარის მნიშვნელოვანი ნაწილი და ოთახის სამხრეთ კედელი. დარბაზის გადარჩენილი ნაწილები დაბზარული და გამოფიტულია შენობა მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: კლდის კედლებში უხეშად ამოუკვეთიათ თაროები და თახჩები, იატაკში — სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ბუდეები, სხვადასხვა დროს ჩაუშენებიათ ქვის კედლებიც. XVl-XVll საუკუნეების ნაგებობა საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. რეკონსტრუქციის დროს სადა ოთახის ღია დარბაზი ორ სართულად გაუყვიათ, რისთვისაც დარბაზის განივ კედლებში ამოუკვეთიათ ხის კოჭების ჩასადგმელი ბუდეები. ქვევით, კლდიდან გამოწეული საფასადო კედლებით გაუმართავთ ოთახი, მეორე სართულზე კი — ლოჯია და აივანი. ნაგებობისათვის დამახასიათებელია ფორმების გეომეტრიული სიზუსზე, კლდის ზედაპირის ფაქიზი დამუშავება, სისადავე. გარედან იგი მხოლოდ დარბაზის ღია კამარითაა გამოვლენილი, მისი მოცულობა კი კლდის მასივშია შეტანილი. კამაროვანი დარბაზი დამხრობილია სამხრეთისკენ. დგას ეზოს პირას. ეზო საერთოა სადა ოთახის მომიჯნავე წითელი ოთახისა და მათ პირდაპირ მდებარე ამჟამად დანგრეული კომპლექსისთვის. ეზო ჩაღრმავებულია, შემოსაზღვრულია კლდის კედლებით, რომელსაც გასდევს ფაქიზად დამუშავებული, დასაჯდომად განკუთვნილი ცოკოლი. ეზოში შესვლა შეიძლებოდა მთავარი ქუჩიდან, მოკლე კლდეკარის გავლით. ნაგებობის კომპლექსში დაცულია უფლისციხის კომპლექსისთვის ერთ-ერთი მეტად მნიშვნელოვანი დეტალი — ფასადის დასავლეთ მხარეს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი ყვითელი ქვის პროფილირებული ბაზისი (იგი დევს თავდაპირველ ადგილას — ცოკოლში, მისთვის განკუთვნილ კუთხეში), რაც გვაფიქრებინებს, რომ ღია დარბაზების ფასადები მოპირკეთებული ყოფილა ყვითელი ქვით და მორთული მონუმენტური, არქიტექტურული ფორმებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
გალანძირი

**გალანძირი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთში, ჭალისუბანში, ხელოვნურად მოსწორებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. 

ნამოსახლარზე აიკრიფა შავად და ნაცრისფრად  გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს ორი ჭვირული ბალთა. მასალა დაცულია სოფელ ქვიშხეთის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში. 

ბორცვზე შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზის ნაშთი, აგრეთვე XIX საუკუნის ნაგებობა – სუმბათაშვილების საცხოვრებელი სახლი, რომელშიც ამჟამად სოფლის კლუბია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის კლდის ფარეხი

**უფლისციხის კლდის ფარეხი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხის ჩრდილოეთით, ე. წ. ადუანთხევის სათავეებთან. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შეისწავლა უფლისციხის 1957-1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი) კლდის ფარეხი შედგება ორრიგად განლაგებული კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულებისგან. ზედა სართული სახიზარი იყო, ქვედა-მშვიდობიანი დროის საცხოვრებელი, მოგვიანებით გამოუყენებიათ ფარეხად. სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს.   

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ახალსოფლის სამაროვანი (ხაშური)

**ახალსოფლის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მოქმედი სასაფლაოს ტერიტოტიაზე, ე. წ. გორაკზე. თარიღდება გვაინდელი ბრინჯაოს ხანით. 1947 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩნდა რამდენიმე ორმოსამარხი. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭელი. ზედაპირულად იპოვება ანალოგიური ჭურჭლის ნამტვრევები, რომლებიც სამარხული ინვენტარის ნაწილი უნდა იყოს. მასალის ნაწილი დაკარგულია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საქაშეთის პირველი ყორღანი

**საქაშეთის პირველი ყორღანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილობრივ გორაკაზე. ყორღანი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1961 წელს. არქეოლოგიური ძეგლი თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ძეგლი დაზიანებულია. გადმოცემით, ყორღანში დაკრძალული ყოფილა რამდენიმე მიცვალებული. დაკრძალვის წესი გაურკვეველია. მიცვალებულის ძვლებთან აღმოჩნდა შავად გამომწვარი სხვადასხვა ზომის თიხის ჭურჭელი, რომელიც ამჟამად დაკარგულია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბეღლეთის ნამოსახლარი

**ბეღლეთის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეღლეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრზე, ბეღლეთის გორაზე, სასაფლაოზე. ნამოსახლარი (ფართობი 40X25 მეტრზე) თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. გორის სიმაღლე 50 მეტრია. ზედაპირი ხელოვნურადაა მოსწორებული. იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ზოგიერთ მათგანზე კარგად შეიმჩნევა ნაკაწრი ორნამენტი. ნამოსახლარზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია. თარიღდება XX საუკუნის დასაწყისით. ეკელსია დარბაზულია (6,1X3,6 მეტრზე), ნაგებია კირქვის კვადრებით და რიყის ქვით. შიგნით და გარეთ შელესილია. შესასვლელი ორი აქვს, დასავლეთით და სამხრეთით. ნახევარწრიულ აფსიდში, აგრეთვე დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში, თითო სარკმელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი

მინი|ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი ქვიშხეთში
**ალექსანდრე ციმაკურიძის სახლი** — ისტორიული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვიშხეთის დასავლეთ ნაწილში. აგებულია XIX საუკუნეში. ხის ოროთახიან სახლს მთელი ფასადის სიგრძეზე გასდევს ღია აივანი. აქვს შიფერის ორფერდა სახურავი. სახლზე მემორიალური დაფაა წარწერით: „აქ, მშობლიურ ქვიშხეთში, 1882 წელს დაიბადა გამოჩენილი ქართველი მხატვარი, ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი ალექსანდრე გრიგოლის ძე ციმაკურიძე. გარდაიცვალა ქალაქ თბილისში 1954 წელს.“

მხატვარმა თავისი შემოქმედებითი ცხოვრების დიდი ნაწილი აქ გაატარა. აქ არის შექმნილი მისი ცნობილი ნაწარმოებები: *„ქვიშხეთი და მისი მიდამოები“* (1922), *„სიმინდის რჩევა“* (1927), *„აგარაკზე“* (1939), *„ქვიშხეთი“* (1935) და *„ქვიშხეთის მიდამოები“* (1941). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
საქაშეთის სამარხი

**საქაშეთის სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ ცოცხებში, სოფლის სასაფლაოზე. სამარხი თარიღდება ანტიკური ხანით. არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს, 1973 წელს. სამარხში აღმოჩენილი მიცვალებულის დაკრძალვის პოზა გაურკვეველია. გამოვლინდა წითლად გამომწვარი, წმინდა თიხის პრიალაზედაპირიანი, ყურმილიანი სასმისი (დაცულია ქარელის რაიონის სოფელ ცერონისის საშუალო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ღართის ნაეკლესიარი

**ღართის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღართის სამხრეთით, მთაზე, სოფელ ალექსანდრესწყაროსაკენ მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს, სასაფლაოზე. შემორჩენილია კედლების მცირე ნაწილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგები ყოფილა დიდი ზომის ქვიშაქვითა და ნატეხი ქვით, ზოგან შირიმის ქვაც იყო გამოყენებული. შესასვლელი სამხრეთით ჰქონია. აფსიდი სწორკუთხა იყო. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის კლდის წყაროს ნამოსახლარი

**უფლისციხის კლდის წყაროს ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხის ჩრდილო-დასავლეთით, 3 კმ-ზე, კვერნაქის ქედის სამხრეთ ფერდობზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნამოსახლარი შეისწავლა უფლისციხის 1957-1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი). ნამოსახლარისაგან შემორჩენილია შენობების მიწისქვეშა ნაწილის კვალი და წყარო, რომელიც „კლდის წყაროს“ სახელით არის ცნობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის ქარაფისპირა სახლი

**უფლისციხის ქარაფისპირა სახლი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის ქვემო უბნის ჩრდილო-დასავლეთით, ქარაფის პირას. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. ნაგებობა კლდეშია ნაკვეთი. შედგება სამხრეთისკენ დამხრობილი ღია დარბაზისა და მის უკან მოთავსებული უფრო დაბალი, ბრტყელჭერიანი ოთახისგან (8,5x4 მეტრი). ქარაფისპირა სახლს აქვს მხოლოდ ერთი, კამარით გახსნილი ფასადი, რომლის წინ კლდის კედლებით შემოსაზღვრული მოზრდილი ეზოა (8,75x9,5 მეტრი). სახლი ძლიერ დაზიანებულია: დანგრეულია ღია დარბაზის კამაროვანი გადახურვა; ორივე სათავსის ჭერს, კედლებს, იატაკსა და ეზოს ატყვია მრავალგზის გადაკეთების კვალი; მოგლეჯილი და ნაპრალში ჩავარდნილია ეზოს დასავლეთით მდებარე ოთახი, რომლის შესასვლელი ეზოს პირასაა, ჩანს სხვადასხვა დროს ჩაშენებული ქვით ნაგები კედლებიც. სათავსების იატაკში გათხრილია სხვადასხვა დანიშნულებისა და დროის ორმოები, მცირე ბაქნები. ნაგებობას შესასვლელი აღმოსავლეთით, ქვემო უბნის განივი ქუჩის ბოლოდან აქვს. ღია დარბაზი საკულტო და სარიტუალო დანიშნულების უნდა იყოს, ხოლო დახურული ოთახები საცხოვრებელი. შემორჩენილი ნაწილების საფუძველზე, საცხოვრებელი სახლის ცენტრალური ბირთვი ეზო უნდა ყოფილიყო. იგი რამდენიმე ნაგებობას აერთიანებდა. ეზოს იატაკი, კედლები და ცოკოლი ფაქიზად არის დამუშავებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
ახალსოფლის ნასოფლარი

**ახალსოფლის ნასოფლარი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალსოფლის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, საავტომობილო გზის მარცხენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა შენობათა რიყის ქვით ნაგები საძირკვლები და წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. მდინარის ფლატეში ჩანს დიდი ზომის ქვევრები, თონეები და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საქაშეთის სამაროვანი

**საქაშეთის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საქაშეთში, ადგილ გორანაში (იგივე ჩაკირულები). სამაროვანი თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. არქეოლოგიური ძეგლი აღმოაჩინეს შემთხვევით, მიწის დამუშავების დროს. სამარხში მიცვალებული დაკრძალული იყო ხელფეხმოკეცილი, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხის ტერიტორიაზე იპოვება შავად გამომწვარი, უხეშკეციანი სხვადასხვა ზომის თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ღვრიაწყლის მეორე ნამოსახლარი

**ღვრიაწყლის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყლის ჩრდილოეთით, ერთ კილომეტრზე, პატარა მდინარის მარჯვენა ნაპირზე, ხელოვნურად მოსწორებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. ნამოსახლარზე აიკრიფა შავად გამომწვარი უხეშკეციანი ჭურჭლის ნამტვრევები და დოქის მრგვალგანივკვეთიანი სახელურები. მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ოთარშენის ნასოფლარი და კოშკი

**ოთარშენის ნასოფლარი და კოშკი** — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ოთარშენის ცენტრში. ძეგლი თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარი აღმოაჩინეს შემთხვევით, სკოლის მშენებლობის დროს. ნასოფლარზე გამოვლინდა დიდი ქვევრები, წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, რამდენიმე ნასახლარის ნაშთი და სხვა. შემორჩენილი შენობების საძირკვლები ნაგებია რიყის ქვით. ნასოფლარი ზიანდება ტერიტორიის და სახლების გამო. იქვე დგას გვიანდელი ფეოდალური ხანის ნახევრად დანგრეული ცილინდრული კოშკი, რომელიც ნაგებია რიყის ქვით. კოშკს შემორჩენილი აქვს შესასვლელი კარი, სათოფურები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გომის კოშკი

**გომის კოშკი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ გომის აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე, სარწყავი არხის პირას. სწორკუთხა კოშკი ნაგებია ქვიშაქვით და რიყის ქვით. დანგრეულია — შემორჩენილია მხოლოდ ერთი კუთხის ნაწილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ყიფიანთუბნის ნაეკლესიარები

**ყიფიანთუბნის ნაეკლესიარები**, *ამაღლების ეკლესიები* — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყიფიანთუბნის ძველ სასაფლაოზე. შემორჩენილია ორი ერთმანეთის გვერდით აგებული ეკლესიის ნაშთი. ჩრდილოეთით მდგომი ეკლესია უფრო ადრინდელია, ნაგები იყო რიყის ქვით. შემორჩენილია მისი ჩრდილოეთის კედელი და ნალისებრი აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდი. მეორე ეკლესია სტილისტური ნიშნებით გვიანდელ ფეოდალურ ხანას მიეკუთვნება. ნაგები იყო რიყის ქვითა და აგურით. შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთის კედელი, რომლის ღერძზე გაჭრილია ფართო სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ქვეშ ორი შეისრული ნიშია. ამ ეკლესიაში ოთხი საფლავის ქვა დევს. 1983 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესიების ნანგრევებზე დაიწყო ახალი შენობის აგება. ძველი ეკლესიების შემორჩენილი კედლები მოქცეულია ახალი ნაგებობის შიგნით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
წაღვლის პირველი ნაეკლესიარი

**წაღვლის პირველი ნაეკლესიარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ წაღვლის აღმოსავლეთით, ადგილ ბარბაციკარში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნაგებობის გეგმა არ იკითხება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დიდი ბეკმის სარკოფაგი

**დიდი ბეკმის სარკოფაგი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი ბეკმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. ეკლესია კართას აღმოსავლეთით 100 მეტრზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. სარკოფაგს ქვიშაქვის ნავისებური ხუფი აქვს. ხუფის ერთ ბოლოზე ჯვარია ამოკვეთილი. სარკოფაგი ერთი ქრისტიანი მიცვალებულისთვისაა განკუთვნილი. სარკოფაგის ძირითადი ნაწილი დატოვებუკლია ადგილზე; ხუფი ინახება ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლალაანთხევის ნამოსახლარი

**უფლისციხის ლალაანთხევის  ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხიდან 3კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, კლდეში ნაკვეთი ქალაქის გარეუბანში. თარიღდება ანტიკური ხანით. ლალაანთხევის ნამოსახლარი შეისწავლა უფლისციხის 1963-1969 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის დიდეზოიანი სახლი

**უფლისციხის დიდეზოიანი სახლი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური  ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში, მთავარი ქუჩის დასავლეთ  კიდეზე, თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით დასავლეთის (30X20,5 მეტრი) ოთახების სამივე ჯგუფი მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. იგი წარჩინებულთა საცხოვრებელი უნდა ყოფილიყო. შენობა დაზიანებულია: გამოფიტულია კედლებისა და გადახურვის ზედაპირი. არ შემორჩენილა ეზოს სამხრეთით და ჩრდილოეთით მდებარე ოთახების წინა კედელი, ჩრდილოეთ  ოთახის გამყოფი კედლები, სამხრეთ  ოთახების აღმოსავლეთ კედელი და გადახურვა, ეზოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ  კუთხე მთლიანად, ღია დარბაზისა და მის უკან მდებარე ოთახის გამყოფი კედელი. ნაგებობას ეტყობა მრავალი გადაკეთებისა და შეკეთების  კვალი. XVII საუკუნეში ჩატარებული გადაკეთებით შენობა იქცა სოფლის ოჯახის საცხოვრებლად. მიუხედავად მრავალი სახეცვლილებისა კომპლექსს მაინც აქვს შენარჩუნებული ძირითადი არქიტექტურული სახე.

დასავლეთის ოთახები განლაგებულია დიდი ეზოს სამხრეთ მხარეს და ასიმეტრიულია ეზოს და შენობის მთავარი ღერძის მიმართ. კომპლექსის წამყვანი ელემენტია ღია დარბაზი, რომელიც აღმოსავლეთით, ქუჩიდან ეზოში შესასვლელის პირდაპირ მდებარეობს. იგი საზეიმო თუ სარიტუალო დანიშნულებისა უნდა ყოფილიყო. დარბაზი შედგება მაღალი კამაროვანი ოთახისგან. ოთახს ფასადის კედელი არა აქვს და გახსნილია თაღოვანი ღიობით, რომლის ორივე მხარეს, ეზოს კუთხეებში, ამოყვანილია მაღალი, კონქით გადახურული ნიშები. დარბაზის ცენტრში ამოკვეთილია გულდასმით დამუშავებული წრიული ფორმის ორმო სარიტუალო დანიშნულებისა უნდა იყოს. გადაკეთების დროს ღია დარბაზი ხის სართულშუა გადახურვით გაუყვიათ ორ სართულად (გრძივ კედლებზე შემორჩენილია კოჭების ჩასადგმელი ოთხ-ოთხი ბუდე). პირველ სართულზე გაუკეთებიათ დიდი ოთახი, რომლის ფართობის გადიდების მიზნით შეუღრმავებიათ დარბაზის გრძივი კლდის კედლები და დარბაზის ფასადის წინ გადაუტანიათ ქვით ნაშენი კედელი. მეორე სართულზე, ღია დარბაზის ფარგლებში, ლოჯიაა, ლოჯიის წინ, ღია აივანი.  

ღია დარბაზის უკან მასზე დაბალი, ბრტყელჭერიანი კვადრატული  ოთახია, რომელიც დარბაზს კარით უკავშირდებოდა (შემორჩენილია კარის წირთხლის კვალი). ოთახის ჭერი წარმოადგენს კლდეში ამოკვეთილი ხის კოჭოვანი გადახურვის მიბაძვას. ოთახს სიგანეზე ორად ყოფს თავხე, რომელზედაც, გრძივი ღერძის მიმარ თულებით, გამოკვეთილია მოკლე კოჭების წყობა. ოთახის ოთხივე კედელზე ამოკვეთილია პროფილირებული შემკვრელი ლავგარდანი, რომელზედაც  „კოჭების“  ბოლოები აწყვია.
ეზოს სამხრეთით და ჩრდილოეით ორ-ორი ოთახია. ისინი უფრო დაბლებია, ვიდრე ღია დარბაზი. ჩრდილოეთ მხარის, ერთი მეორის გვერდით განლაგებულ ოთახებს შესასვლელი ეზოდან აქვთ. აქედან დასავლეთისას კიდევ აქვს ღია დარბაზთან დამაკავშირებელი კარი. ორივე ოთახი კლდეში ნაკვეთი კამარითაა გადახურული. სამხრეთ მხარის ოთახებიდან ერთ ოთახს აქვს ეზოდან შესასვლელი. მეორე ოთახში, პირველ ოთახთან დამაკავშირებელი კარის გარდა, კიდევ არის ერთი კარის კვალი აღმოსავლეთ კედელში. ორივე მხარის ოთახების კლდის დანგრეული კედლები XVII საუკუნეში აღუდგენიათ წყობილი ქვით, ჩრდილოეთ  მხარის  დასავლეთ ოთახში ჩაუდგამთ ექვსი  ღვინის ქვევრი, რომელიც კირის ხსნარითაა გამაგრებული. ეზო ქუჩიდან კლდის ღობით იყო შემოღობილი. ეზოს ირგვლივ, კედლებთან, ამოკვეთილია განიერი ცოკოლი სკამი. კომპლექსის მთელ ტერიტორიაზე სხვადასხვა დროს ამოკვეთილი მრავალი ორმო და ბუდეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
უსასრულო მაიმუნების თეორემა

[მინი| [ჩვეულებრივი შიმპანზე|შიმპანზე ზის საბეჭდი მანქანასთან]]
**უსასრულო მაიმუნების თეორემა** — თეორია, რომელიც აცხადებს რომ თუ მაიმუნი უსასრულოდ განაგრძობს საბეჭდი მანქანის ღილაკებზე დაჭერას, ის აუცილებლად დაწერს ნებისმიერ ტექსტს, მათ შორის ისეთებსაც, როგორიცაა უილიამ შექსპირის სრული ნაწარმოებები. რეალურად, მაიმუნი აუცილებლად აკრებს ყველა შესაძლო სასრულ ტექსტს უსასრულო რაოდენობით. თუმცა , ალბათობა იმისა, რომ მაიმუნები დაწერენ ერთ სრულ ნამუშევარს, მაგალითად შექსპირის „ჰამლეტს“, ძალიან დაბალია (მაგრამ ტექნიკურად არ არის ნულოვანი).

ამ კონტექსტში „აუცილებლად“ არის მათემატიკური ტერმინი ზუსტი მნიშვნელობით და „მაიმუნი“ არ არის ნამდვილი მაიმუნი, მაგრამ მეტაფორაა აბსტრაქტული მოწყობილობისა, რომელიც წარმოქმნის ასოებისა და სიმბოლოების დაუსრულებელ შემთხვევით მიმდევრობას. „მაიმუნის მეტაფორის“ გამოყენების ერთ-ერთი ადრეული შემთხვევაა ფრანგი მათემატიკოსი ემილ ბორელი 1913 წელს, მაგრამ პირველი მაგალითი შეიძლება უფრო ადრეულიც ყოფილიყო.

თეორემის ვარიანტებში შედის უსასრულოდ მრავალი საბეჭდი მანქანა, ხოლო სამიზნე ტექსტი იცვლება მთელ ბიბლიოთეკასა და ერთ წინადადებას შორის. ამ იდეის ისტორია ხორხე ლუის ბორხესმა მოიძია არისტოტელეს მიერ „თაობის და კორუფცის შესახებ“ და ციცერონის „*De Natura Deorum*“ (ღმერთების ბუნების შესახებ), ბლეზ პასკალისა და ჯონათან სვიფტის საშუალებით, თანამედროვე განცხადებებით მათი სიმურიანი და საბეჭდი მანქანებით. მე-20 საუკუნის დასაწყისში ბორელმა და არტურ ედინგტონმა გამოიყენეს ეს თეორემა სტატისტიკური მექანიკის საფუძვლებში ნაჩვენები დროის ნიშნების საილუსტრაციოდ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰილბერტის გრანდ სასტუმროს პარადოქსი
* ბოლცმანის ტვინი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*  – a bibliography with quotations
*  – on populating the cosmos with monkey particles
*  – Artist Matt Kane’s application of the *Infinite Monkey Theorem* on pixels to create images.
*  – April Fools' Day RFC on the implementation of the *Infinite Monkey Theorem*.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზრითი ექსპერიმენტები
კატეგორია:ლიტერატურის თეორია
კირბალის სამაროვანი

**კირბალის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტში, ადგილ ქედებში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. სამაროვანზე გამოყვანილია რამდენიმე უინვენტარო ქვაყუთი.                      
                                                                                                                                                                                   
## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თაგვეთის არალეგალური სტამბა

**თაგვეთის არალეგალური სტამბა** — ისტორიული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ თაგვეთში, თრიალეთის ქედზე, ხელოვნური ე.წ. ღამურა კლდის გამოქვაბულში (8X3 მეტრზე). აქ 1906-1907 წლებში ხაშურის (მიხაილოვო) სოციალურ-დემოკრატიული ჯგუფის თაოსნობით მოქმედებდა არალეგალური ბოლშევიკური სტამბა. მის მოწყობაში მონაწილეობა მიიღეს რევოლუციონერებმა: ძმებმა ს. და მ. ჯაფარიძეებმა, ვ. და ლ. ხოზბერიძეებმა, ლ. გაჩეჩილაძემ, ო. ჩუბინიშვილმა. მათ ჯერ ხაშურში, ვ. და ლ. ხოზბერიძეების ბინაზე, სცადეს სტამბის გამართვა, შემდეგ სოფელ ცხრამუხაში, ა. ბირკაძის ოჯახში, მაგრამ საქმის მოგვარებას ხელი შეუშალა სახანავ-ავარსაკის დამსჯელი რაზმის თარეშმა. ამიტომ ძნელად მისადგომ ადგილზე, კლდეში გამოკვეთეს ხელოვნური გამოქვაბული, ნაწილ-ნაწილ გადაიტანეს შრიფტი, სხვა მოწყობილობა და მოაწყვეს სტამბა. არალეგალურ სტამბაში დაბეჭდილი ლიტერატურა და პროკლამაციები ვრცელდებოდა ხაშურში, ბორჯომში, ქარელსა და ფოთში. სტამბამ 1907 წლამდე იარსება. სტამბაში დაბეჭდილი მასალა ინახება ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
უფლისციხის შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი

**უფლისციხის შეწყვილებულკოჭებიანი დარბაზი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის დასავლეთ ნაწილში, განივი (ქვემოდან პირველი) ქუჩის პირას, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის აღმოსავლეთით. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. როგორც არქიტექტურული თემით, ისე ყველა დეტალით, მიეკუთვნება უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითად სამშენებლო პერიოდს. დაუდგენელია ნაგებობის თავდაპირველი დანიშნულება (შესაძლებელია, კესონებიანი დარბაზის კომპლექსის შემადგენელი ნაწილი იყო). ნაგებობა შედგება ორი სწორკუთხა ოთახისგან. წინა ოთახი უფრო დიდია და მაღალი (7,95x4,75 მეტრი), გაგრძელებულია ფასადისკენ, უკანა ოთახი (4,75x4,75 მეტრი) კი სიღრმისკენაა მიმართული. შენობა მთლიანად კლდეშია ამოკვეთილი. გარედან გამოვლენილია სამხრეთ ფასადით. დაზიანებულია: დარღვეულია შესასვლელების პირვანდელი ფორმა (რითაც შესუსტებულია გადახურვის საყრდენი), დანგრეულია სამხრეთ ფასადის კედელი, რომლის არსებობას ადასტურებს ინტერიერის მხრიდან დაცული ჭერისა და იატაკის კუთხეები. ფასადის თაღისებრი ღიადის კონტურით იგი უფლისციხისათვის დამახასიათებელი ღია დარბაზის შთაბეჭდილებას ქმნის. შენობა დაბზარულია. ბზარებით გახლეჩილია წინა ოთახის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე, ფასადის აღმოსავლეთ კუთხე და გადახურვის ნაწილი. დაბზარულია მეორე ოთახის უკანა კედელი, ჭერი, იატაკი. ნაგებობა ფეოდალურ ხანაში საცხოვრებლად გამოუყენებიათ. კედლებში დაუდევრად ამოუკვეთიათ თახჩები და ბუდეები; უხეშად ჩამოუთლიათ კედლების ქვედა ნაწილები; წინა ოთახის ჭერში, ფასადის კედელთან, ამოუკვეთიათ ბუხრის საკვამლე. ოთახები ერთმანეთს უკავშირდება კედლებში გაჭრილი კარით. წინა ოთახის განივ კედლებში მომიჯნავე კომპლექსებში გასასვლელი კიდევ თითო კარია. დასავლეთ კარი კესონებიანი დარბაზის კომპლექსს უკავშირდება. ორივე ოთახის ჭერი ბრტყელია. უკანა ოთახის სადაა, გლუვი, წინა ოთახისა კი მორთულია კლდეში გამოკვეთილი ხის კონსტრუქციის იმიტაციით — ექვსი მომრგვალებული შეწყვილებული კოჭითა და ორსაფეხურიანი ლავგარდნით. ნაგებობის ინტერიერი ხასიათდება კლდის ზედაპირის ფაქიზი, გლუვი დამუშავებით. დარბაზის ბანი ქუჩისპირა, ორ დანარჩენ კომპლექსის ბანთან ერთად, ქმნის ზედა ბაქანს — ტერასას, რომელზეც არავითარი ნაგებობის კვალი არ ჩანს. ნაგებობას არა აქვს ეზო. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
კლდისწყაროს ნაეკლესიარი

**კლდისწყაროს ნაეკლესიარი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კლდისწყაროს სამხრეთით 500-600 მეტრზე, მუხრანში. ეკლესია ნაგები იყო ქვიშაქვით. ნაგებობის კონტურები არ იკითხება. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ღვრიაწყლის ნამოსახლარი

ტერმინი **ღვრიაწყლის ნამოსახლარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ღვრიაწყლის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყალში.
*ღვრიაწყლის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყალში.
ლაშეთხევის ნამოსახლარი

**ლაშეთხევის ნამოსახლარი**— არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ლაშეთხევის (მლაშე ხევის) მდინარე მტკვართან შეერთების ადგილას, ხევის მარჯვენა მხარეს, ბორცვზე. შეისწავლა უფლისციხის 1963-1969 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი). ნამოსახლარი რამდენიმე კულტურული ფენისაგან შედგება. უძველესი ფენა ძვ. წ. III ათასწლეულის პირველი ნახევრით თარიღდება, ყველაზე გვიანდელი-ანტიკური ხანით. ლაშეთხეველთა მეურნეობაში წამყვანი ყოფილა მიწათმოქმედება, მისდევდნენ მეთუნეობასა და ხელოსნობის სხვა დარგებსაც. სარწყავად იყენებდნენ „ავაზნების წყაროს“, რომელიც ნამოსახლარიდან ჩრდილოეთით, 1,5 კმ-ზე იღებს სათავეს. ლაშეთხევის ნამოსახლარი თავისი უძველესი ფენით მტკვარ-არაქსის ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის კულტურას მიეკუთვნება.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის ქუჩისპირა ბაქანი

**უფლისციხის ქუჩისპირა ბაქანი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბნის ცენტრში, მთავარი ქუჩის პირას, მის დასავლეთ მხარეს, საგანგებო დანიშნულების ნაგებობებს შორის. თარიღდება ელინისტური ხანით. ქუჩისპირა ბაქანი ოთხკუთხაა (12,3x10,75 მეტრი), აღმოსავლეთის მხრიდან საფეხურებით უკავშირდება ქუჩას. სამხრეთით მას ესაზღვრება დიდეზოიანი სახლი, ჩრდილოეთით და დასავლეთით — კლდეში ნაკვეთი კედლები (სიმაღლე 4,5 მეტრი), რომლებიც მიეკუთვნება ანსამბლის ძირითად შენობებს. ჩრდილო კედელი პირვანდელი სიგრძით არის შემორჩენილი. დასავლეთ კედელს აკლია სამხრეთ კუთხე. კედლები ელინისტური ხანისაა და მოწმობს, რომ აქ ერთი დიდი (მინიმალური ფართობი — 100 კვადრატული მეტრი) ორსვეტიანი დარბაზი უნდა მდგარიყო. ასეთი დიდი და განცალკევებით მდგარი დარბაზი გამონაკლისს არ წარმოადგენს უფლისციხის ანსამბლისთვის. დარბაზის განსხვავებული მდებარეობა და სიდიდე გვაფიქრებინებს, რომ ნაგებობას საერთო კომპოზიციაში თვალსაჩინო ადგილი ეკავა. მით უმეტეს, რომ ქუჩის მეორე მხარეს ტერასები გაცილებით დაბლაა განლაგებული და ბაქანზე აღმართული ნაგებობის ფასადს წინ არაფერი ეფარებოდა. ქუჩისპირა ბაქანის გარშემო არსებული ნაგებობები და კლდის აღდგენილი ბუნებრივი ფორმა გვაფიქრებინებს, რომ დარბაზის სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლები, აგრეთვე გადახურვა, კლდეში კი არ იყო ამოკვეთილი, არამედ სხვა მასალით იყო აშენებული. ამას მოწმობს უფლისციხეში არქეოლოგიური გათხრების დროს მოპოვებული მაგარი ქვის არქიტექტურული დეტალებიც — კაპიტელები, სვეტის ნაწილები და სხვა, რომლებიც კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის ძირითადი სამშენებლო პერიოდისაა. დარბაზის ნანგრევის შემდეგ, ფეოდალურ ხანაში მისი კედლები და იატაკი გამოუყენებიათ საცხოვრებელი სახლკარებისათვის. შემორჩენილია სახლის აღმოსავლეთ კედელი (ნაგებია ქვით), კედლებში დატანებულია შესასვლელის წირთხლი და ხის კარის ნარჩენები. იატაკში, მესერის ჩასადგმელად, ამოჭრილია მცირე დიამეტრის ბუდეები. ეს გვაფიქრებინებს, რომ ბაქანზე ყოფილა თიხით შელესილი, წნულით გადახურული ხუთი ოთახი. სახლის გეგმა ნათლად არ იკითხება. იატაკში სხვადასხვა დროს ამოკვეთილია სამეურნეო დანიშნულების ორმოები (ძირითადად თონეების, ქვევრების, საწარმოო ჩარხების ჩასადგმელად), რომელთაგან ელინისტური ხანისაა ჩრდილო-დასავლეთ კედელთან ამოჭრილი ღრმა ორმო. შენობის გადახურვა დაბალი ყოფილა. კედლებში შემორჩენილია გადახურვის კოჭების ბუდეები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
კრისხევის ნასოფლარი

**კრისხევის ნასოფლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ კრისხევის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 100 მეტრზე, ადგილ კოშკის ძირებზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარი მთის ფერდობზრა გაშლილი. შენობათა საძირკვლები ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით ნასოფლარზე მიკვალულია წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. არქეოლოგიური მასალა დაცულია ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ღვრიაწყლის პირველი ნამოსახლარი

**ღვრიაწყლის პირველი ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღვრიაწყლის ჩრდილოეთით, ერთ კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. ხელოვნურად მოსწორებული ბორცვი დაფარულია ტყით. ეს ადგილი ითვლებოდა წმინდა ადგილად, მოსახლეობა უფრთხილდება და არ კაფავს. ჰუმუსოვანი ფენით დაცული ნამოსახლარის ზედაპირზემიკვლეულია შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. მოპოვებული მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ანტონ ფურცელაძის საფლავი

**ანტონ ფურცელაძის საფლავი** — ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მერეთში სასაფლაოზე. გამოჩენილი ქართველი მწერლის საფლავი შემოღობილია ლითონის მესრით. საფლავზე დადგმულია  მარმარილოს დაფა, რომელსაც აწერია მწერლის გვარი, სახელი, დაბადებისა და გარდაცვალების წლები (1 ნოემბერი 1839 წელი - 4 ნოემბერი 1913 წელი) და ეპიტაფია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ღანძილების წმინდა გიორგის ეკლესია

**ღანძილების წმინდა გიორგის ეკლესია** —  არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა ხალების სამხრეთით 3-4 კილომეტრზე, ნასოფლარ ღანძილების ჩრდილოეთით, სასაფლაოზე. ეკლესია დანგრეულია, შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის მცირე ნაწილი, გრძივი კედლების კონტურები და დასავლეთ კედლის პატარა მონაკვეთი. ნაეკლესიარზე ხეებია ამოსული. დარბაზული (5X3,8 მეტრზე) ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვიშაქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
რბონის ნაეკლესიარი

**რბონის ნაეკლესიარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ რბონის ჩრდილოეთით, 200 მეტრზე, სასაფლაოზე. ეკლესია მთლიანად დანგრეულია. ნაეკლესიარზე ამჟამად დგას პემზაბეტონის ბლოკებით ნაგები ეკლესია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფრენკი გრანდე

[მინი|ფრენკი გრანდე [2024 წელს]]
**ფრენკი ჯეიმზ მაიკლ გრანდე მარშიანი** (; დ. 24 იანვარი, 1983) — ამერიკელი გეი მოცეკვავე, მსახიობი, მომღერალი, პროდიუსერი, იუთუბერი და ტელე-წამყვანი. არის ამერიკელი მომღერლის, მსახიობისა და მოცეკვავის, არიანა გრანდეს ნახევარძმა. 2015 წელს გადაიღეს პირველ ფილმში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი პროდიუსერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ისაია ფურცელაძის საფლავი

**ისაია ფურცელაძის საფლავი** — ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მერეთში, ადგილ ხაშილაურებში. ერთ-ერთი პირველი ქართველი საბჭოთა აგრონომისა და საზოგადო მოღვაწის ისაია ფურცელაძის საფლავი შემოღობილია ლითონის მესრით. საფლავის ბაზალტის ქვაში ჩასმულია თეთრი მარმარილოს ფილა წარწერით: „აგრონომი ფურცელაძე ისაია იოველის ძე 1851-1924“. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
სალიზვარის ნამოსახლარი

**სალიზვარის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში, კლდეში ნაკვეთი ქალაქის აღმოსავლეთით, 0,5 კმ-ზე, მტკვრის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შეისწავლა უფლისციხის 1957-1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი). სალიზვარი, ე.ი „კლდის ვენახი“, უფლისციხის გარეუბანი და ერთ-ერთი სას.-სამ. უბანია. აქ აღმოჩენილია კლდეში ნაკვეთი საწნახლები, რომლებიც თარიღდება XII-XIII საუკუნეებით. ვენახები, როგორც ჩანს, მდინარე მტკვრის ჭალაში იყო გაშენებული და კლდეში გამოყვანილი რუს წყლით ირწყვებოდა.    

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
მცხეთისჯვრის საცხოვრებელი სახლი

**მცხეთისჯვრის საცხოვრებელი სახლი**  — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ მცხეთისჯვარში, გომი-საჩხერის საავტომობილო გზის პირას, სოფელ კლდისწყაროს გადსახვევთან. აგებულია XIX საუკუნის ბოლო წლებში. ამ ადგილზე გადმოტანიალია XX საუკუნის 70-იან წლებში (შენობის ქვედა, ქვით ნაგები სართული ადგილზე დატოვეს). სახლი ერთოთახიანია (3,5X3,5 მეტრზე), ნაგებია მუხის ხის ძელებით, რომლებიც კუთხეებში დაკავშირევულია ჭდობით. დასავლეთით მთავარი ფასადის მხარეს ყრუმოაჯირიანი (გვაინდელია) ღია აივანია, რომლის სვეტებს შორის ზემოთ ჭვიული გეომეტრიული ორნამრნტის მორთილი დეკორატიული თაღებია. ერთი შესასვლელი აივნიდანაა, მეორე ბუხრის ადგილზეა გაჭრილი. ოთახს ორი სარკმელი აქვს, ორივე აივანზე გადის. სახლს ხის ნივნივებზე გამართული კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
პატარა გორა (ნამოსახლარი)

**პატარა გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტეზერის მჭედლიშვილების უბანში, მთის თხემისაგან საურმე გზით გამოყოფილ მოსწორებულ ბორცვზე (25X12 მეტრზე). თარიღდება გვაინდელი ბრინჯაოს ხანით. იპოვება შავად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ნამგლის დაკბილული კაჭის ჩასართვები, ხელსაფქვავის ქვედა ქვა და სხვა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გორგოტი

**გორგოტი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტკოცას ჩრდილო-დასავლეთით 600 მეტრზე, ხელოვნურად მოსწორებულ გორგოტას ბორცვზე (27X14 მეტეზე). თარიღდება გვაინდელი ბრინჯაოს ხანით. იპოვება შვად, ნაცრისფრად და რუხად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
რბონის საცხოვრებელი სახლი

**რბონის საცხოვრებლის სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ რბონის ზემო უბანში. ეკუთვნის ვ. ხაჩიძეს. აგებულია XIX საუკუნის მიწურულში; ამ ადგილზე გადმოტანილია XX საუკუნის 20-იან წლებში. საცხოვრებელი სახლი (11,1X8,8 მეტრზე) ორსართულიანია. I სართული ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვიშაქვით, გარედან შელესილია; აქ თანაბარი ფართობის გომური და მარანია. მარანში შესასვლელი მთავარი ფასადიდანაა, გომურში - გვერდის ფასადიდან. მარანში ბუხარი და მოზრდილი თახჩაა. I სართული მეორეს უკავშირდება ხის ერთ მარშიანი კიბით, რომელიც მოქცეულია I სართულის აივნის ფარგლებში და ადის II სართულის აივანზე. II სართული ხისაა, კედლის ფიცრები კუთხეებში ჭდობითაა დაკავშირებული. აქ ორი ოთახია; მათი კარ-ფანჯრები გამოდის ხის ღია აივანზე, რომელიც მთელ სიგრძეზე გასდევს ფასადს. აივანი I სართულის ხის სვეტებს ეყრდნობა. აივნის მოაჯირი და სვეტებშორისი თაღოვანი მალები მორთულია ჭვირული ორნამენტით. შენობას ყავრის ოთხფეხა სახურავი აქვს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ალექსეი გონჩარუკი

**ალექსეი ვალერის ძე გონჩარუკი** (უკრ. Олексій Валерійович Гончарук; დ. 7 ივლისი, 1984 წელი, ვინიცის ოლქი, უკრაინის სსრ, სსრკ) — უკრაინის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, იურისტი.

უკრაინის პრემიერ-მინისტრი 2019 წლის 29 აგვისტოდან 2020 წლის 4 მარტამდე. უკრაინის პრეზიდენტის ოფისის უფროსის მოადგილე 2019 წლის 21 მაისიდან 29 აგვისტომდე.

## ბიოგრაფია 
### ოჯახი 
მამა — ვალერი იურის ძე გონჩარუკი, იყო ჯარისკაცი, მსახურობდა ერაყში. დაიღუპა საგზაო-სატრანსპორტო კატასტროფაში.

დედა — ტატიანა გონჩარუკი, მედიკოსი. როდესაც ალექსეი იყო 16 წლის, მისი დედა წავიდა სამუშაოდ იტალიაში და აქვე ცხოვრობს.

### განათლება 
დაამთავრა №2 საშუალო სკოლა ქალაქ გოროდნიაში. სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩააბარა ვლადიმერ დიდის სახელობის სამართლის ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა იურისპრუდენციის სპეციალობით. 2012 წელს დაამთავრა სახელმწიფო მმართველობის ეროვნული აკადემია. არის სახელმწიფო მმართველობის მაგისტრი.

### პოლიტიკური კარიერა 
მონაწილეობა მიიღო 2014 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე პარტია „ხალხის ძალის“ სიით, რომელმაც ხმების 0,11% მიიღო და ვერ გადალახა ბარიერი.

2015 წლის იანვრიდან აგვისტომდე იყო ეკოლოგიის მინისტრის იგორ შევჩენკოს მრჩეველი. შემდეგ გახდა ვიცე-პრემიერ-მინისტრის სტეფან კუბივის მრჩეველი. ალექსეი გონჩარუკი ასევე არის მემარჯვენე-ლიბერალური პარტიის „ხალხი მნიშვნელოვანიას“ თანადამფუძვნებელი.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 7 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:უკრაინის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის უკრაინელი პოლიტიკოსები
ფლავის სამაროვანი

**ფლავის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფლავის თავში, ადგილ ბატონის საყდრის ძირში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანით. აღმოჩენილია 1929 წელს მიწის დამუშავების დროს. მასალა (თიხის შავი ჭურჭელი და ყურიანი ქოთანი) დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ყვავის საყდარი და ნამოსახლარი

**ყვავის საყდარი და ნამოსახლარი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უფლისციხეში, კლდეში ნაკვეთი ქალაქის აღმოსავლეთით, 6 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ლაშეთხევის (მლაშე ხევის) სათავესთან, მთაზე. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (10,6×5,7 მეტრი). ნაგებია მწვანე და მოყვითალო დიდი თლილი ქვებით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1,5–4 მეტრს არ აღემატება. საყდრის ირგვლივ მიწით დაფარული კედლების ნანგრევებიცაა. საყდარს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ნახევარწრიულ აფსიდში ორი სარკმელია. გრძივი კედლები დანაწევრებულია წყვილი პილასტრით. ნაგებობის მახლობლად მისივე სახელწოდების ძვ. ნამოსახლარია, რომელიც თარიღდება XI-XIII საუკუნეებით. შეისწავლა უფლისციხის 1957–1963 წწ. არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (უფროსები: თ. ქარუმიძე, დ. ხახუტაიშვილი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უფლისციხის ერდოიანი სახლი

**უფლისციხის ერდოიანი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის, ერდოიანი სახლი ნაქალაქარ უფლისციხეში, ნაქალაქრის შუა უბნის აღმოსავლეთ ფერდობზე, აგურით ნაგებ ეკლესიასთან. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნაგებობა დაზიანებულია, დანგრეულია დერეფნის კედლის მნიშვნელოვანი ნაწილი, აკლია ამაღლებული საფეხურის სამხრეთ მონაკვეთი.

კლდეში ამოკვეთილი ეკლესიის გეგმა არაწესიერი ფორმისაა. შედგება მცირე ზომის მოგრძო ოთახისა და მცირე დერეფნისაგნ. კლდის კედლები უხეშად არის დამუშავებული. ოთახს შესასვლელი დერეფნიდან აქვს. შესასვლელის წინ  გულდასმით დამუშავებული მსხლის მოყვანილობის ჩაღრმავებული ადგილია. იატაკში გაჭრილია ვიწრო ღარი,  რომელიც აღმოსავლეთ  კედელში ამოკვეთილ მრგვალ ხვრელამდის გრძელდება. დერეფანი ოთახს აღმოსავლეთით გაჭრილი კარით უკავ შირდება. კარების ჩრდილოეთით, კედელში, გაჭრილია მრგვალი საკვამური. კედლებში ამოკვეთილია მცირე თანხჩებიც, იატაკში გვიანდელი  ფეოდალური ხანის სასულიანი თონე და სხვადასხვა დანიშნულების  მცირე ორმოები. ოთახის დასავლეთ მონაკვეთში გადაკეთებულია რთული კონტურის კარგად დამუშავებული ბაქანი, რომელიც იატაკიდან  0,2 მეტრითაა ამაღლებული. ბაქანზე რამდენიმე მცირე ორმოა ამოჭრილი. გადახურულია არაწესიერი ფორმის კამარით, რომელიც იატაკიდანვე იწყება. გადახურვის ცენტრში ამოკვეთილია გულდასმით დამუშავებული ერდო, რომელიც შიგნიდან წრიულია, ბანის მხარეს სამყურა ფორმის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
უფლისციხის კესონებიანი დარბაზი

** უფლისციხის კესონებიანი დარბაზი** — ცენტრალური კომპლექსი, არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში. ნაქალაქარის სამხრეთ-დასავლეთ კიდეზე. თარიღდება ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნით.

დარბაზის შუა, დიდი საზეიმო დარბაზი სამხრეთისკენ მთლიანად ღიაა, გადახურულია ნახევარწრიული კამარით. კამარის გარე პირი დასრულებულია ზუსტად გამოყვანილი ორფერდა ფრონტონით, შიდა პირი კი, რომაული არქიტექტურის ძეგლების მსგავსად, შემკულია რვაწახნაგა რელიეფური კესონებით. კესონებს შორის კვადრატებია ჩასმული. დარბაზი სამი მხრიდან გასასვლელებით უკავშირდება მცირე ზომის სადა დამხმარე სათავსებს. კომპლექსის წინ ერთი საფეხურით დაწეული პატარა ეზოა, რომელიც კიდევ უფრო დაბალ ეზოში ჩადის. პატარა ეზოს აღმოსავლეთ კიდეზე და სამხრეთით, ხრამის გაყოლებაზე, კლდეში ამოკვეთილია პარაპეტი ღრმა და დაბალი ჩამოსაჯდომით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
დალაყო

**დალაყო** () — სოფელი   აზერბაიჯანში  ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში.    2009  წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 238 კაცი.  .      

## რესურსები ინტერნეტში
*Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti
## სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
ფლავისმანის სამაროვანი

**ფლავისმანის სამაროვანი**, *ქვაყუთი* — არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფლავისმანში, კ. გიუნაშვილის სახლის ეზოში. მიეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოს-ადრინდელ რკინის ხანას. აღმოაჩინეს შემთხვევით, 1924 წელს, მიწის დამუშავების დროს. ქვაყუთი დაზიანებული იყო. არქეოლოგიური მასალა არ არის აღრიცხული, დაკარგულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები