დუბროვნიკის ალყა

**დუბროვნიკის ალყა** — სამხედრო ოპერაცია, რომელიც გაიმართა იუგოსლავიის სახალხო არმიასა (JNA) და ხორვატიულ ძალებს შორის, რომლებიც იცავდნენ ქალაქ დუბროვნიკსა და მის შემოგარენს ხორვატიის დამოუკიდებლობის ომის დროს. იუგოსლავიის სახალხო არმიის წინსვლა დაიწყო 1991 წლის 1 ოქტომბერს. ოქტომბრის ბოლოს კი დაიპყრეს პრაქტიკულად მთელი ტერიტორია ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე მდებარე ნახევარკუნძულებს შორის, გარდა თავად დუბროვნიკისა. ალყას თან ახლდა იუგოსლავიის საზღვაო ძალების ბლოკადა. 1991 წლის 6 დეკემბერს, იუგოსლავიის სახალხო არმიის დაბომბვის შედეგად დუბროვნიკის ძველი ქალაქის — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის არსებობა დასრულდა.

დაბომბვა  დაგმეს  სხვა ქვეყნებმა,  რაც სერბეთისა და ჩერნოგორიის საზოგადოებრივი ურთიერთობების კატასტროფის მიზეზი გახდა. ამან ხელი შეუწყო მათ დიპლომატიურ და ეკონომიკურ იზოლაციას. ასევე გამოცხადდა ხორვატიის დამოუკიდებლობის საერთაშორისო აღიარება. 1992 წლის მაისში, იუგოსლავიის სახალხო არმია ბრუნდებოდა ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში და თავისი ტექნიკა გადასცა სერბთა რესპუბლიკის (VRS) ახლად ჩამოყალიბებულ არმიას. ამ დროის განმავლობაში, ხორვატიის არმიამ (HV) დასავლეთიდან განახორციელა შეტევა. დუბროვნიკის აღმოსავლეთით ხორვატიის არმიასა და იუგოსლავიის ჯარებს შორის დაპირისპირება თანდათანობით ჩაცხრა.

ალყის შედეგად დაიღუპა 194 ხორვატიელი სამხედრო მოსამსახურე, ასევე 82–88 ხორვატი მშვიდობიანი მოქალაქე. JNA–ში 165 ადამიანი დაიღუპა. 1992 წელს, შეტევის შედეგად 15 000 ადამიანი გაიქცა დუბროვნიკში, ძირითადად კონავლიდან. დუბროვნიკიდან დაახლოებით 16 000 ლტოლვილმა მოახდინა საზღვაო ევაკუაცია. 11 ათასზე მეტი კორპუსი დაზიანდა. მრავალი სახლი, ბიზნეს და საზოგადოებრივი შენობა გაძარცვეს და დაანგრიეს.

ოპერაცია იუგოსლავიის სახალხო არმიის მიერ შედგენილი გეგმის ნაწილი იყო, რომელიც მიზნად ისახავდა დუბროვნიკის ტერიტორიის დაცვას, შემდეგ კი ჩრდილო-დასავლეთისაკენ გასვლას, იუგოსლავიის სახალხო არმიის ჯარების გასაერთიანებლად დასავლეთ ჰერცეგოვინას გავლით, ჩრდილოეთ დალმატში. 2000 წელს, მონტენეგროს პრეზიდენტმა მილო ჯუკანოვიჩმა ბოდიში მოიხადა ალყის გამო. ყოფილი იუგოსლავიის საერთაშორისო სისხლის სამართლის სასამართლომ (ICTY) დაადანაშაულა იუგოსლავიის ორი ოფიცერი ალყაში მონაწილეობისთვის, ხოლო მესამე გადასცა სერბეთის პროკურატურას. ICTY–ს საბრალდებო დასკვნაში ნათქვამია, რომ შემტევი მოქმედება განხორციელდა დუბროვნიკის რეგიონის ხორვატიიდან განთავისუფლებისთვის.

დუბროვნიკი არის ყველაზე მთავარი ხორვატული ქალაქი. იგი მდებარეობს ადრიატიკის ზღვის სანაპიროზე. გალავანში მდებარე ქალაქი, ცნობილია, როგორც ძველი ქალაქი, რომელიც არის ისტორიული ძეგლებისა და  ნაგებობების ადგილი, რომელიც ძირითადად რაგუსას რესპუბლიკის პერიოდით თარიღდება. ქალაქი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაშია. 1991 წელს ქალაქში დაახლოებით 50 000 ადამიანი ცხოვრობდა, რომელთაგან 82,4 % იყო ხორვატი, ხოლო 6,8 % — სერბები.

## ხორვატიის ომი დამოუკიდებლობისთვის 
მინი|ხორვატიის არაოფიციალური დროშა (1990).
1990 წლის აგვისტოში ხორვატიაში მოხდა აჯანყება, რომელიც ძირითადად განხორციელდა დასახლებულ პუნქტებში ქალაქ დანის ირგვლივ, ლიკის, კორდუნისა და ბანოვინას რეგიონების ნაწილებში და აღმოსავლეთ ხორვატიაში, რომელშიც სერბული მოსახლეობა სჭარბობს. ამ ტერიტორიებს შემდგომში დაერქვა სერბთა რესპუბლიკა კრაინა (RSK). სერბეთთან ინტეგრაციის განზრახვის გამოცხადების შემდეგ, RSK-ს აჯანყება დაიწყო. 1991 წლის მარტისათვის კონფლიქტი გამწვავდა და ხორვატიის დამოუკიდებლობის ომი დაიწყო. 1991 წლის ივნისში ხორვატიამ გამოაცხადა დამოუკიდებლობა, ხოლო იუგოსლავია დაშლილად გამოცხადდა.  ამას  მოჰყვა სამთვიანი მორატორიუმი, რის შემდეგაც გადაწყვეტილება ძალაში 8 ოქტომბერს შევიდა.  RSK–მ შემდეგ წამოიწყო ეთნიკური წმენდის აქცია, ხორვატიის მშვიდობიანი მოქალაქეების წინააღმდეგ, რის შედეგადაც 1993 წლის დასაწყისში განთავისუფლდა სერბებისგან განსხვავებული ერთიკური წარმომავლობის მოსახლეობის უმეტესობა. 1993 წლის ნოემბრამდე 400-ზე მეტი ხორვატი დარჩა გაეროს დაცულ მხარეში, რომელიც ცნობილია, როგორც სამხრეთ სექტორი,  1 500-2 000 ადამიანი კი დარჩა ჩრდილოეთ სექტორში.

ხორვატიის ეროვნული გვარდია (ZNG) ჩამოყალიბდა 1991 წლის მაისში. ნოემბერში, ხორვატიის ეროვნული გვარდია დაარქვეს ხორვატიის არმიას. ხორვატიის სამხედრო განვითარებას ხელი შეუშალა გაეროს შეიარაღებულმა ემბარგომ, რომელიც დაიწყო სექტემბერში, როდესაც ხორვატიაში სამხედრო კონფლიქტმა განაგრძო ესკალაცია ვუკოვარის ბრძოლაში, რომელიც დაიწყო 26 აგვისტოს. 

## დასაწყისი 
მინი|ხორვატიისა და ჩერნოგორიის მიმდებარე ტერიტორია
1991 წლის შუა რიცხვებში, JNA– ს მთავარმა მეთაურებმა, მათ შორის იუგოსლავიის თავდაცვის ფედერალურმა მინისტრმა, გენერალ ველიკო კადიჯევიჩმა, JNA– ს გენერალური შტაბის უფროსმა გენერალ ადიჩმა და თავდაცვის მინისტრის მოადგილემ ვიცე-ადმირალმა სტეინ ბროვეტმა დაგეგმეს სამხედრო შეტევა, რასაც მოჰყვა თავდასხმა დუბროვნიკზე. გენერალმა ჯევრემ კოკიჩმა(Jevrem Cokić) დუბროვნიკის შეტევის გეგმა წარუდგინა ადიჩს დასამტკიცებლად. 

1991 წლის სექტემბერში JNA-სა და მონტენეგროს ლიდერებმა განაცხადეს, რომ დუბროვნიკს უნდა დასხმოდნენ თავს მონტენეგროს ტერიტორიული მთლიანობის უზრუნველსაყოფად, ეთნიკური შეტაკებების თავიდან ასაცილებლად და იუგოსლავიის სოციალისტურ-ფედერაციული რესპუბლიკის შენარჩუნების მიზნით. ჩერნოგორიის პრემიერ მინისტრმა მილო ჩუკანოვიჩმა განაცხადა, რომ ხორვატიის საზღვრების გადახედვაა საჭირო, რადგან არსებული სასაზღვრო ხაზი აღწერეს "ცუდად განათლებულმა ბოლშევიკმა კარტოგრაფებმა". 

1991 წლის 16 სექტემბერს, JNA მობილიზებულია მონტენეგროში, აღნიშნულია ხორვატიაში არსებული მდგომარეობის გაუარესება. იმის მიუხედავად, რომ JNA-მ რადიო სამაუწყებლო მისია მიიღო მე -2 ტიტოგრადის კორპუსის მიერ 17 სექტემბერს, რეზერვისტთა მნიშვნელოვანმა რაოდენობამ უარი თქვა მოთხოვნის დაკმაყოფილებაზე.  18 სექტემბერს, ჩუკანოვიჩი(Đukanović) დაემუქრა მათ, ვინც უარს ამბობდა. 

23 სექტემბერს, JNA-ს არმიამ შეუტია კონავლის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე სოფელ ვიტალიჯინას და დუბროვნიკის აღმოსავლეთ მხარეს. ორი დღის შემდეგ იუგოსლავიის საზღვაო ძალებმა დაბლოკა ქალაქის საზღვაო მარშრუტები.  26 სექტემბერს, JNA– ს დაარქვეს აღმოსავლეთ ჰერცეგოვინის მე -2 ოპერატიული ჯგუფი, რომელიც დაქვემდებარებულ იქნა უშუალოდ თავდაცვის სამინისტროსა და JNA გენერალური შტაბის მიერ. კოკიჩი დაინიშნა მე -2 ოპერატიული ჯგუფის პირველ სარდლად, მაგრამ 5 ოქტომბერს შეიცვალა მისი ვერტმფრენის ჩამოგდების შემდეგ.

## ბრძოლის ბრძანება 
JNA– მ დავალება მისცა ტიტოგრადის მეორე კორპუსსა და საზღვაო სექტორს, რომ დაეპყროთ დუბროვნიკის ტერიტორია. მარინოვიჩმა თანამდებობა დატოვა 17 სექტემბერს და შეუერთდა ხორვატიის ZNG- ს.  JNA-ს მე -2 ოპერატიული ჯგუფი თავდაპირველად განლაგდა 7000 ადამიანით და შეინარჩუნა მსგავსი დონე მთელი შეტევის განმავლობაში. 

დუბროვნიკს დაცვა თითქმის არ ჰყავდა. საომარი მოქმედებების დასაწყისში ქალაქის ტერიტორიაზე 480 სამხედრო ქვედანაყოფი იყო, მათგან მხოლოდ 50-ს ჰქონდა სამხედრო წვრთნა გავლილი. ერთადერთი რეგულარულად შეიარაღებული სამხედრო ნაწილი განთავსებული იყო Srrov Hill- ზე, რომელიც დუბროვნიკს გადაჰყურებს. ამ ნაწილში დანარჩენი ჯარები ცუდად შეიარაღებულნი იყვნენ, რადგან ხორვატიის ტერიტორიულმა თავდაცვის უწყებამ 1989 წელს განაიარაღა ისინი JNA-ს საშუალებით.  26 სექტემბერს  200 თოფი და ოთხი საარტილერიო ნაწილი გაიგზავნა ქალაქის გასაძლიერებლად. გარდა ამისა, ქალაქს მიეწოდება იმპროვიზირებული ჯავშანტექნიკა. დუბროვნიკმა ასევე მიიღო დამატებითი ხორვატიის პოლიციისა და ხორვატიის თავდაცვის ძალები ხორვატიის სხვა ნაწილებიდან.  დუბროვნიკში ხორვატიის ჯარების რაოდენობამ 600-ს მიაღწია. ნოემბრისთვის დაახლოებით 1000 სამხედრო ქვედანაყოფი იცავდა ქალაქს. 19 სექტემბერს, მარინოვიჩი დაინიშნა დუბროვნიკის თავდაცვაში მთავარ ოფიცრად. ხორვატიის საზღვაო ძალების მოხალისე სამხედრო ნაწილი, რომელიც შედგება სხვადასხვა ზომის 23 გემისა და 117 მოხალისესგან, შეიქმნა 23 სექტემბერს იუგოსლავიის საზღვაო ძალების ბლოკადის გასამყარებლად. 

## შედეგები 
მიუხედავად მისი სამხედრო შედეგისა, **დუბროვნიკის ალყა** ძირითადად ახსოვთ JNA-ს ჯარის მიერ ფართომასშტაბიანი ძარცვისა და საარტილერიო დაბომბვის გამო. 1991 წლის 17 დეკემბერს, ევროპის ეკონომიკური თანამეგობრობა შეთანხმდა, რომ აღიარებდა ხორვატიის დამოუკიდებლობას 1992 წლის 15 იანვარს. 

1991 წლის ოქტომბრიდან დეკემბრის ჩათვლით, JNA– მ დაიკავა დაახლოებით 1,200 კვადრატული კილომეტრი (460 კვადრატული მილი) ტერიტორია დუბროვნიკის გარშემო. 82-88 ხორვატი მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა ალყის პერიოდში, ისევე როგორც 194 ხორვატიის სამხედრო მსახური.  ოთხმოცდაათი ხორვატი ჯარისკაცი დაიღუპა 1991 წლის ოქტომბრიდან დეკემბრამდე.სულ 417 ადამიანი დაიღუპა დუბროვნიკის გარშემო არსებულ ყველა სამხედრო მოქმედების შედეგად 1992 წლის ოქტომბრის ბოლოს.  დაახლოებით 15,000 დევნილი კონავლიდან და დუბროვნიკის მიმდებარე ტერიტორიებიდან სხვა ქალაქებში გაიქცა. JNA– მ ჩამოაყალიბა ომის ტყვეების ორი ბანაკი, რომლებიც ფუნქციონირებდა 1992 წლის აგვისტომდე.

რეგიონში 11 425 შენობა დაზიანდა; 886 მთლიანად განადგურდა და 1,675 ნაწილობრივ მიადგა ზიანი.  ზიანის ანაზღაურება 480 მილიონით იყო შეფასებული.  დადგენილია, რომ დაზიანებულია შენობების 55.9 %, 11.1% ძლიერ დაზიანებულია, ხოლო ერთი პროცენტი დაიწვა. შვიდი დამწვარი ბაროკოს სასახლე ყველაზე დიდი ზარალი იყო ქალაქისთვის.  დამატებითი ზიანი მიაყენა ქალაქს JNA-ს ჯარებმა, რომლებიც გაძარცვეს მუზეუმები, ბიზნესი და კერძო სახლები. JNA– ს შეტევის გასამართლებლად ხორციელდებოდა მცდელობები სერბეთისა და ჩერნოგორიის ხელისუფლეის მიერ.

2010 წელს სერბეთში საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვის შედეგად, გამოკითხულთა 40%-მა არ იცის, ვინ დაბომბა დუბროვნიკი, ხოლო 14%-ს მიაჩნია, რომ ხანძარი არ განხორციელებულა. 2000 წლის ივნისში ხორვატიის პრეზიდენტთან შეხვედრისას, ჩერნოგორიის პრეზიდენტმა მილო ჩუკანოვიჩმა ბოდიში მოიხადა ხორვატიის თავდასხების გამო.

## ლიტერატურა 
* "Odluka" [Decision]. *Narodne novine* (in Croatian). Narodne novine (53). 8 October 1991. ISSN 1333-9273. Retrieved 12 July 2012.
* Hawkesworth, M.E.; Kogan, Maurice (1999). *Eastern Europe and the Commonwealth of Independent States*. Routledge. ISBN 978-1-85743-058-5 pp. 272–278
*Armatta, Judith (2010). *Twilight of Impunity: The War Crimes Trial of Slobodan Milosevic*. Duke University Press. ISBN 978-0-8223-4746-0 Retrieved 29 December 2012.
*Lucarelli, Sonia (2000). *Europe and the Breakup of Yugoslavia: A Political Failure in Search of a Scholarly Explanation*. Martinus Nijhoff Publishers. ISBN 978-90-411-1439-6 Retrieved 27 December 2011.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.nytimes.com/1991/04/02/world/rebel-serbs-complicate-rift-on-yugoslav-unity.html
* https://www.nytimes.com/1991/03/03/world/belgrade-sends-troops-to-croatia-town.html
* https://www.nytimes.com/1991/06/26/world/2-yugoslav-states-vote-independence-to-press-demands.html
* https://www.nytimes.com/1991/06/29/world/conflict-in-yugoslavia-2-yugoslav-states-agree-to-suspend-secession-process.html
* http://www.hri.org/docs/USSD-Rights/93/Croatia93.html 
* https://www.independent.co.uk/news/world/croatia-built-web-of-contacts-to-evade-weapons-embargo-1556500.html
* https://web.archive.org/web/20131029204025/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/XI-A.htm
*http://www.monitor.co.me/index.php?option=com_content&view=article&id=1680:dubrovake-optunice&catid=1121:broj-1020&Itemid=2126
*https://web.archive.org/web/20131203022226/http://www.dulist.hr/clanak.php?id=16148
*https://web.archive.org/web/20131029204025/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/XI-A.htm
*https://web.archive.org/web/20131203014750/http://dubrovacki.hr/clanak/15761/nojko-marinovic-mogli-su-uci-da-su-bili-spremni-platiti-cijenu
*https://www.nytimes.com/1991/11/09/world/old-city-totters-in-yugoslav-siege.html
*https://web.archive.org/web/20131130120034/http://www.hrvatski-vojnik.hr/hrvatski-vojnik/3632011/vremeplov.asp
*http://www.hrt.hr/index.php?id=eurosong2013&tx_ttnews%5Btt_news%5D=131133&tx_ttnews%5BbackPid%5D=871&cHash=a915645b34
*https://web.archive.org/web/20131029204025/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/XI-A.htm
*http://balkans.aljazeera.net/vijesti/dubrovnik-obiljezio-20-obljetnicu-napada-na-grad
*http://www.jutarnji.hr/svecani-mimohod-i-postrojavanje-branitelja-grada-dubrovnika-na-stradunu/991920/
*http://www.slobodnadalmacija.hr/Dubrovnik/tabid/75/articleType/ArticleView/articleId/189163/Default.aspx
*http://www.jutarnji.hr/morinj--crna-gora--ukinuta-presuda-za-zlocine-nad-hrvatskim-zarobljenicima/909634/
*https://web.archive.org/web/20131029204025/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/XI-A.htm
*http://www.novilist.hr/Komentari/Kolumne/Iza-pozornice-Branka-Podgornika/Jos-ne-znaju-tko-je-granatirao-Dubrovnik
*http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/805024.stm

## სქოლიო 
კატეგორია:ხორვატიის ისტორია
კატეგორია:იუგოსლავიის ისტორია