open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალექსანდრე ნოზაძე

**ალექსანდრე ნოზაძე** (დ. 19 იანვარი, 1929, კორბოული, საქართველო, გ. 2003) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა საჩხერის რაონის, სოფელ კორბოულში. 1950 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ფაკულტეტი მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგის სპეციალობით. 1955 წელს ჩააბარა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიაში ლითონისა და სამთო საქმის ინსტიტუტის ასპირანტურა. 1956 წელს მუშაობა დაიწყო უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად სამთქო საქმის ინსტიტუტის ლითონების წნევით დამუშავების ლაბორატორიაში, ხოლო 1958 წელს გადაინაცვლა უფროს მეცნიერ-თანამშრომლის პოზიციაზე. 1967 წლიდან მუშაობა გააგრძელა მეტალურგიის ინსტიტუტში მისივე ინიციატივით ჩამოყალიბებული გლინვის პროცესების ლაბორატორიის ხელმძღვანელად. 1974 წელს მიიწვიეს საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ლითონთა წნევით დამუშვების კათედრაზე. 1981 წლიდან იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის პრორექტორი სამეცნიერო მუშაობის დარგში. 1983 წელს იგი აირჩიეს ლითონთა წნევით დამუშავების კათედრის გამგედ. მისი სამეცნიერო მიღწევების ძირითად მიმართულებას წარმოადგენდა ნაგლინის ფასონური პროფილების გაანგარიშების საინჟინრო მეთოდების შექმნა, მსხვილსორტული პროფილების უწყვეტი გლინვის თეორიული საფუძვლების დამუშავება, ელექტროგლინვის პროცესების შექმნა და მრავალი სხვა, რომელთა კვლევის შედეგები გამოქვეყნებულია 130 ნაშრომის სახით. მათ შორისაა, სტატიები, გამოგონებები, მონოგრაფიები და სახელმძღვანელოები. იგი ითვლება ახალი საინჟინრო-სამეცნიერო მიმართულების - ელექტროგლინვის პროცესების ერთ-ერთ ფუძემდებლად. ნაყოფიერ პედაგოგიურ მუშაობას ეწეოდა მაღალი საინჟინრო კომპეტენციების მქონე ახალგაზრდა სპეციალისტთა მოსამზადებლად. სამეცნიერო მუშაობის დარგში პრორექტორის თანამდებობაზე ათწლიანი მოღვაწეობის პერიოდში საქართველოს ტექნიკურმა უნივერსიტეტმა დაიკავა მოწინავე პოზიციები მეცნიერებაში; შეიქმნა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტების, სამეცნიერო-საინჟინრო ცენტრების, ლაბორატორიებისა და საკონსტრუქტორო ბიუროების ფართო წრე. დამყარდა საქმიანი კავშირები საზღვარგარეთის სამეცნიერო ცენტრებთან. სიცოცხლის ბოლომდე არ შეუწყვეტია აქტიური სამეცნიერო-პედაგოგიური და საინჟინრო მოღვაწეობა. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
პიონერ 1

**„პიონერ 1“**, **„ეიბლი 2“** () — ამერიკული კოსმოსური პროგამა „პიონერის“ კოსმოსური ზონდი. კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1958 წლის 11 ოქტომბერს, რაკეტა-მატარებელი თორ-ეიბლით. „პიონერ 1“-ის მთავარი მისია იყო სელენოცენტრულ ორბიტაზე გასვლა, იქ კვლების ჩატარება, მათ შორის მთვარის უკანა მხარისთვის ფოტოების გადაღება. გამოთვლებში არსებული ხარვეზების გამო ზონდმა სუბორბიტალური ფრენა შეასრულა აპოგეით 113 800 კმ (მთვარემდე მანძილის მეოთხედზე მეტი). წარუმატებლობის მიუხედავად „პიონერ 1“ გამართულად მუშაობდა, და 43 სთ ფრენის განმავლობაში აწარმოებდა დედამიწასა და მთვარეს შორის არსებული გარემოს შესახებ სამეცნიერო მონაცემების გადმოცემას. პროგრამა „პიონერის“ მთვარის მისიის I ტიპის ზონდებს შორის „პიონერ 1“ ყველაზე პროდუქტიული იყო.

ზონდი აღჭურვილი იყო იონური კამერით, მაგნეტომეტრით, მიკრომეტეოროიდული დეტექტორით, ტელეკამერითა და ტემპერატურული სენსორებით. მოწყობილობის გაშვება წარუმატებლად დასრულდა: აფრენიდან 43 საათის შემდეგ მიაღწია რა აპოგეა 113 800 კმ-ს აფეთქდა და ჩავარდა წყნარ ოკეანეში.

## ისტორია
მიუხედავად იმისა, რომ მისია ფაქტიურად შესრულდა აშშ-ის საჰაერო სამხედრო ძალების ორგანიზებით, ტექნიკურად ის განხორციელდა ახლადფორმირებული NASA-ს ეგიდით. კოსმოსური ხომალდი დიზაინით ძალიან ჰგავდა ეიბლი 1-ის ზონდს და მისი წინამორბედის მსგავსად, რომელიც აშენდა კოსმოსური ტექნოლოგიების ლაბორატორიის მიერ. ზონდი შექმნილი იყო მიკრომეტეოროიდის ზემოქმედების ჩასაწერად, მაგნიტური ველისა და გამოსხივების გაზომვისთვის და „მთვარის ზედაპირის გამოსახულების ასაღებად“. 

1958 წლის 11 ოქტომბერს, 08:42:00 GMT დროით კანავერალის კონცხის სასტარტო მოედნის LC-17A-დან რაკეტა-მატარებელი თორ-ეიბლით ორბიტაზე გაშვებულ იქნა კოსმოსური ზონდი „პიონერ 1“. გაშვების დროს თორის მეორე საფეხური გაითიშა 10 წამით ადრე ამაჩქარებლის მზარდი სიჩქარის საზომიდან გადაცემული არასწორი ინფორმაციის გამო. ამგვარად გამშვებმა მანქანამ არასაკმარისი სიჩქარე მისცა ზონდს დედამიწის გრავიტაციისგან თავის დაღწევისთვის. კოსმოსური ხომალდის მაღალ ორბიტაზე 128700 კილომეტრზე ჩასმის მცდელობა თიოკოლში აშენებული რეტრომოტორის გამოყენებით წარუმატებელი აღმოჩნდა, რადგან შიდა ტემპერატურა ძალიან დაბალი იყო იმისთვის, რომ ბატარეებს უზრუნველყოთ შესაბამისი ენერგია. თუმცა, ზონდმა მიაღწია 114750 კილომეტრის სიმაღლეს (NASA-ს ინფორმაციით, 1959 წლის თებერვლიდან) სტარტიდან 13 ოქტომბერი, 1958, 03:46 GMT დღის 11:42 UT დროისთვის. მან დაადასტურა ვან ალენის სარტყლების არსებობა და დააბრუნა სხვა სასარგებლო მონაცემები გეომაგნიტურობის თაობაზე. ზონდი დედამიწაზე დაეშვა სტარტიდან 43:17 საათის შემდეგ. მოგვიანებით გამომძიებამ დაასკვნა, რომ აქსელერომეტრმა შეცდომით გათიშა ეიბლის საფეხური სარქვლის არასწორი დაყენების გამო. 

11 ოქტომბერს პრესრელიზში, გაშვებიდან მალევე, აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტმა ოფიციალურად მიანიჭა ზონდს სახელწოდება „პიონერი“, თუმცა მას პარალელურად „პიონერ 1“-საც ეძახდნენ. ზონდს სახელი დაარქვა არა NASA-ს რომელიმე ოფიციალურმა პირმა, არამედ სტივენ ა. სალიგამ, დეიტონში, რაიტ-პატერსონის საჰაერო ძალების ბაზაზე საჰაერო ძალების ექსპონატებზე პასუხისმგებელმა პირმა.

## რესურსები ინტერნეტში
*.
*

01
ნოდარ აბესაძე

**ნოდარ აბესაძე** (დ. 9 მარტი, 1924, ჭიათურა — გ. 6 აპრილი, 1995) — ინჟინერი, მეცნიერი, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა თბილისის საავიაციო ტექნიკუმი 1942 წელს. საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი, შემდეგ კი ტექნიკური უნივერსიტეტი) სამთო ფაკულტეტი სამთო ინჟინრის სპეციალობით 1947 წელს, იმავე წელს სწავლა განაგრძო ასპირანტურაში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს. 1961-1972 წლებში 
იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სასწავლო ნაწილის უფროსი. 1973-1995 წლებში იყო სამთო ფაკულტეტის მაღაროს სტაციონალური დანადგარების, სამთო მანქანების და ტრანსპორტის კათედრის დოცენტი; პარალელურად იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმის სწავლული მდივანი.

## ლიტერატურა 
* მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე, „გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები: კრებული“ თბილისი, ტექნიკური უნივერსიტეტი, 2012, გვ. 22

## ბიბლიოგრაფია 
* „ნავთობისა და აირის ჭაბურღილების ბურღვა“, თბილისი: განათლება, 1993, გვ. 480
* „მაღაროს სატრანსპორტო დანადგარების თეორიის საფუძვლები და გაანგარიშება“, თბილისი:ცოდნა, 1964, გვ. 30

## რესურსები ინტერნეტში 
*ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
კატეგორია:აბესაძეები
კატეგორია: ჭიათურაში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
აღაჩილარი (ბოლუს რაიონი)

**აღაჩილარი** () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
სოფელს მიმდინარე სახელწოდება 1928 წლიდან აქვს.

## გეოგრაფია 
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 5 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
საპოტილიოს კანტონი

**საპოტილიოს კანტონი** () — კანტონი ეკვადორში, ლოხის პროვინციაში. კანტონის ფართობია 1238 კმ2. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი საპოტილო. 2021 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 14 571 ადამიანია.

## სქოლიო
კატეგორია:ლოხის პროვინციის კანტონები
რობერტ კიოსაკი

**რობერტ ტურო კიოსაკი** (დ. 8 აპრილი, 1947) — ამერიკელი ბიზნესმენი, მწერალი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 8 აპრილს, 1947 წელს ჰაილოში, ამერიკის ტერიტორიაზე, იაპონური წარმოშობის ოჯახში. კიოსაკის მამა აკადემიკოსი და პედაგოგი, ხოლო დედა ექთანი იყო. იგი ნავთობის კომპანიაში მუშაობდა, სანამ სავაჭრო საზღვაო ძალებში სწავლა დაიწყო, რათა შესძლებოდა მოგზაურობა მთელ მსოფლიოში და მიეცემოდა შანსი შეესწავლა განვითარებადი ბაზრები. კიოსაკი მსახურობდა ვიეტნამის ომში როგორც საზღვაო ძალების ოფიცერი და ვერტმფრენის პილოტი, სადაც მან ჯარის ხელმძღვანელობა შეისწავლა. ამის შემდეგ იგი მუშაობდა Xerox-ში 1997 წელს, რათა გაყიდვების შესახებ საკუთარი ცოდნა განევრცო. იგი დაქორწინდა კიმ კიოსაკიზე და 1994 წლიდან ისინი ფენიქსში, არიზონაში გადავიდნენ საცხოვრობლად.

## ბიზნესის კარიერა
1977 წელს კიოსაკიმ დააარსა კომპანია "Rippers", რომელიც აწარმოებდა Nylon-ის და Velcro-ის საფულეებს. კომპანია საბოლოოდ გაკოტრდა და იგი Xerox-ში გაყიდვების თანაშემწედ მუშაობდა 1978 წლის ივნისამდე.
1993 წელს მან გამოუშვა თავისი პირველი წიგნი — "If You Want to Be Rich and Happy, Don't Go To School". ამ წიგნში კიოსაკიმ მშობლებს მოუწოდა, რომ არ გაეგზავნათ თავისი შვილები სკოლაში და ნაცვლად ამისა, ისინი ჩართულიყვნენ უძრავი ქონების ბიზნესში. 1997 წელს რობერტმა გამოუშვა Cashflow Technologies, Inc. ჰოლდინგი რომელიც ფლობს და მართავს Rich Dad და Cashflow ბრენდებს. კიოსაკიმ შექმნა Cashflow სამაგიდო და პროგრამული თამაშები, რათა ბავშვებისთვის ესწავლებინა ბიზნეს და ფინანსური კონცეფციების შესახებ.

## პირადი ცხოვრება
კიოსაკი თავის მეუღლე კიმ კიოსაკიზე დაქორწინდა 1986 წელს და ისინი მეგობრულად დაშორდნენ 2017 წელს. ამბობენ, რომ კიოსაკის აქვს დაახლოებით 100 მილიონი დოლარის წმინდა ღირებულება, რომელიც ძირითადად მიღებულია მისი ინვესტიციებიდან და მისი ბრენდიდან — "მდიდარი მამა ღარიბი მამა". როცა მას მისი წმინდა ქონების შესახებ კითხეს მან განაცხადა, რომ 1 მილიარდ დოლარზე მეტი მას ვალი ქჰონდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 8 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შანშე ერისთავი

**შანშე (პავლე) იასეს (აღაბაბას) ძე ერისთავი** (დ. 1765 — გ. 1831) — თავადი, ქსნის ერისთავთა საგვარეულოდან.

იყო ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფის გიორგი XII-ის ეშიკაღასბაში. 1800 წლიდან იყო დიდი შულავერის მოურავი. ქართლ-კახეთის ანექსიის შემდეგ რუსეთის იმპერიის სამსახურში შევიდა. ჰქონდა პოლკოვნიკის წოდება. 1803 წლიდან ბორჩალოს მაზრის თავად-აზნაურთა წინამძღოლი იყო. 1811 წელს პირადად შეაიარაღა 200 კაცი და მოქმედებდა რუსებთან ერთად ლეკების წინააღმდეგ. ორჯერ აირჩიეს თბილისის მაზრის თავად-აზნაურთა წინამძღოლად. ერთგული სამსახურისათვის რუსეთის იმპერატორმა პავლე I-მა დააჯილდოვა ბრილიანტებით მოჭედილი ოქროს საათით და სათუთუნეთი, ალექსანდრე I-მა კი — ოქროს ხმლით და წმ. ანას II ხარისხის ორდენით. გარდაიცვალა 1831 წლის სექტემბერში. დაკრძალეს იკორთაში. 

შანშეს ცოლად ჰყავდა ელენე, თავად იოანე ორბელიანის ასული (დ. 1785 — გ. 1817, შემდეგ  — მარიამ ზაქარიას ასული (აბაშიძე?). ჰყავდა 6 შვილი — იასე, მელანია, ელიზბარი, დიმიტრი, ალექსანდრე და გრიგოლი. 

## ლიტერატურა
* ჩიქოვანი ი., ქსნის ერისთავები, თბ., 2010.
* ბერძნიშვილი მ., მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის: II მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა–ე), თბ., 1980. — გვ. 239–240.

კატეგორია:დაბადებული 1765
კატეგორია:გარდაცვლილი 1831
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:ქართველი თავადები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქართველები
ყველის ბუზი

**ყველის ბუზი** () — მწერი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 4,5 მმ-მდეა. შავი და ბრჭყვიალაა. გავრცელებულია ყველგან, განსაკუთრებით თევზრეწვის რაიონებში. დედალი დამარილებულ თევზზე, იშვიათად ძველ ყველზე (აქედან სახელწოდება), ქონზე და მისთანაზე დებს 40–120 კვერცხს. ადამიანის ორგანიზმში მოხვედრილი ბუზის მატლი იწვევს ნაწლავის მწვავე აშლილობას (იხ. მიაზები). ბრძოლის ღონისძიებები: სათავსოების დამუშავება ინსექტიციდებით, ცხელი ორთქლით, ქლორიანი კირით და სხვ.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორფრთიანები
კატეგორია:მავნებელი მწერები
კატეგორია:ყველი
იენიგიუნეი

## იენიგიუნეი (ბოლუს რაიონი) 
**იენიგიუნეი** (თურქ,Yenigüney)—სოფელი თურქეთში,ბოლუს პროვინციაში,
ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
 სოფლის სახელწოდება 1928 წლის ჩანაწერებში გუნეი გიდრიჩია მოხსენიებული.

## გეოგრაფია 
 სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 25 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
სიჩიოვკური ჯიში

**სიჩიოვკური ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლის სახორცე-მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია რუსეთის სმოლენსკის ოლქის სიჩიოვკისა და სხვა რაიონების კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში, ადგილობრივი საქონლის სიმენტალურ ჯიშთან შეჯვარების გზით. დამტკიცებულია 1950 წელს. ჩალისფერი ან ჩალისფერ-ჭრელია. კუროს მასაა 850–1000 კგ, ფურისა — 500–600 კგ. მონაწველი ლაქტაციის პერიოდში 3500–4500 კგ რძეა, ყველაზე მეტი — 9000–10 000 კგ. რძის ცხიმიანობა 3,8—3,9%-ია. მოშენებულია სმოლენსკის, ტვერის, კალუგის, ბრიანსკის, რიაზანის და სხვა ოლქებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
როდერიხ ერკერტი

მინი|როდერიხ ფონ ერკერტი
**როდერიხ ფონ ერკერტი** (, რუსეთში — როდრიგ თედორეს ძე ერკერტი, ; დ. 15 დეკემბერი, 1821, კულმი, ახლანდ. ხელმნო, პოლონეთი, — გ. 12 დეკემბერი, 1900, ბერლინი) — გერმანელი ეთნოგრაფი.

დაიბადა პრუსიელი ოფიცრის ოჯახში. თავადაც პრუსიის ჯარში მსახურობდა, შემდეგ რუსეთის სამსახურში გადავიდა. 1860-იან წლებში მეთაურობდა ბრიგადას დასავლეთის მხარეში, შემდეგ დივიზიას ჩრდილოეთ კავკასიაში. 1884 წელს სამსახურიდან გადადგა გენერალ-ლეიტენანტის წოდებით და დასახლდა ბერლინში, სადაც სამეცნიერო საქმიანობით იყო დაკავებული. რუსეთში სამსახურის პერიოდში დაინტერესდა ეთნოგრაფიის და ლინგვისტიკის საკითხებით. მონაწილეობდა გუსტავ-თეოდორ პაულის რედაქტორობით გამოცემული მონუმენტალური ნაშრომის „რუსეთის ხალხების ეთნოგრაფიული აღწერილობის“ (რუსულ ენაზე, 1862) მომზადებაში. ერკერტის მონოგრაფია „კავკასია და მისი ხალხები“ (გერმანულ ენაზე, 1887) შეიცავს ეთნოგრაფიულ ცნობებს კავკასიის ხალხთა შესახებ, კავკასიის ენათა ლექსიკურ მასალას. მეორე შრომა „კავკასიური ძირის ენები“ (გერმანულ ენაზე, 1895) გამოცემულია ორ ტომად. მასში 545 სიტყვაა თარგმნილი თითქმის ყველა კავკასიურ ენაზე, მოცემულია ცალკეული ფრაზები და თითოეული ენის მოკლე გრამატიკული მიმოხილვა.
## ბიბლიოგრაფია
* Г.-Т. Паули совместно с академиком Бер и Р. фон-Эркертом. Этнографическое описание народов России / Description ethnographique des peuples de la Russie. СПб.: Тип. Ф. Беллизард, 1862. — 310 с.
* Russland, Carte éthnografique de l’Empire de Russie (Berlin, 1862)
* Atlas ethnographique des provinces habitées en totalité ou en partie par des Polonais (St. Pétersbourg, 1863)
* Der Kaukasus und seine Völker (1887)
* Der Ursprung der Kosaken, vorzüglich nach neuesten russischen Quellen (1882)
* Die Sprachen des kaukasischen Stammes (1895)
* Wanderungen und Siedelungen der germanischen Stämme in Mitteleuropa (1901)
## ლიტერატურა
* ჩიქობავა ა., იბერიულ-კავკასიური ენების შესწავლის ისტორია, თბ., 1965.
* Ган К., Труды Р. Ф. фон-Эркерта, «Известия Кавк. отдела Рус. геогр. об-ва», 1901, кн. 14, ч. 2.

კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1821
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კატეგორია:გერმანელი ეთნოგრაფები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
ჩხვიკთის ეკლესია

**ჩხვიკთას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩხიკვთაში.

## აღწერა
ეკლესია დგას მდინარე ალგეთის მარჯვენა ნაპირზე, კაშხლის თავზე. დარბაზული ეკლესია ნაგებია ადგილობრივი ფლეთილი ქვით და შეპერანგებულია კარგად ნათალი კვადრებით. დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. სარკმლებიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთის და დასავლეთის, რომლებიც თაღოვანი ყოფილა (საპირეები მოცლილია და იქვე ყრია). კედლები სრულდებოდა ლილვისა და წრეთარგისგან შედგენილი ქვის ლავგარდნით, რომელშიც როგორც ჩანს შეკეთების დროს, შერეული ყოფილა რამდენიმე ყვითელი ფერის ქვაც. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს ქვედა დონეზე ორი სწორკუთხა ნიშაა გაკეთებული. კონქის ფეხთან წყობის შემსუბუქების მიზნით და რეზონატორებად თიხის ჭურჭელია ჩასმული. კონქი გარეთ გამობერილ წრეთარგის ფორმის იმპოსტებზე გადაყვანილ თაღზეა დაბჯენილი. ასეთივე ფორმის თითო იმპოსტი დარბაზის გრძივი კედლების შუაშია გაკეთებული, რომლებსაც ეყრდნობოდა კამარის საბჯენი თაღი. ინტერიერის ნაშალი მასითა და ჯაგნარით დაფარვის გამო, რიგი დეტალები გაწმენდის გარეშე არ ირკვევა. ტაძრის ფასადები სრულად შემოძარცვულია პერანგისგან. ამიტომ მისი მორთულობის დეტალებიც არ ირკვევა. ერთადერთი რელიეფური ფილა დასავლეთ კედლის ძირში დევს, რომელიც ფრონტონის ქვას წარმოადგენს და რომელზეც მოცემულია XI საუკუნის რელიეფებისთვის მახასიათებელი კიდეებშეკბილული ჯვრის რელიეფური გამოსახულება.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
პალტასი

**პალტასის კანტონი** () — კანტონი ეკვადორში, ლოხის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი კატაკოჩა, რომელიც ლოხიდან 96 კილომეტრის დაშორებით, მთა შირიკალუპოსთან მდებარეობს. 2022 წლის მონაცემებით, კანტონის მოსახლეობა 22 841 ადამიანია.

## სქოლიო
კატეგორია:ლოხის პროვინციის კანტონები
მაიკლ პეიჯი

**მაიკლ „ვენომ“ პეიჯი** (ინგ. *Michael „Venom“ Page*; დ. 7 აპრილი, 1987), — ინგლისელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების*(MMA)* პროფესიონალი მებრძოლი. ამჟამად ის აბსოლუტური საბრძოლო ჩემპიონატის (UFC) ქვემსუბუქ და საშუალო წონით კატეგორიებში ასპარეზობს.

პეიჯი შერეული საბრძლო ხელოვნების საზოგადოებაში აღიარებულია თავისი არაჩვეულებრივი საბრძოლო სტილით, რომელიც წარმოიშვა თავისუფალი სტილის ქიქბოქსიდან და კონტაქტური კარატიდან. ის ასევე პროფესიონალურად ასპარეზობდა, როგორც ქიქბოქსიორი, მოკრივე და შიშველი მუშტებით მოკრივე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 7 აპრილს, 1987 წელს, ქალაქ ლონდონში. მამა ბრიტანული ტელეკომის თანამშრომელი, წარმოშობით ტრინიდადიდან, ხოლო დედა ექთანი, წარმოშობით იამაიკადან იყო. ჰყავს 9 დედმამიშილი, რომლებიდანაც 3 აყვანილია. პეიჯი სწავლობდა ქუინთის კინასტონის სკოლაში სენტ-ჯონ ვუდში. მისი ოჯახის თითქმის ყველა წევრი საბრძოლო ხელოვნებით იყო დაკავებული და მისთვის ბუნებრივი იყო, რომ იგი ამ მაგალითს გაყოლოდა. ის ვარჯიშობდა როგორც ბოქსზე ისე კიკბოქსინგზე. მას ამ სპორტის სახეობებში უამრავი ბრძოლა აქვს ჩანატარები, მაგრამ საბოლოოდ იგი MMA ორგანიზაციას შეუერთდა 2012 წლის 4 თებერვალს.

## UFC-ის კარიერა 
2023 წლის დეკემბერში, პეიჯმა უფასო სააგენტოს შემდეგ ხელი მოაწერა და გაწევრიანდა UFC-ში. მან შეასრულა დებიუტი კევინ ჰოლანდის წინააღმდეგ, 2024 წლის, 9 მარტს UFC 299-ზე. მან ორთაბრძოლა ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიგო, რის შემდეგადაც იგი დაუპირისპირდა იან გარის 2024 წლის 29 ივნისს, UFC 304-ზე. ამ ორთაბრძოლაში კი იგი მსაჯების ერთუსლოვანი გადაწყვეტილების დამარცხდა.

## პირადი ცხოვრება 
პეიჯმა ზედმეტსახელი „Venom“ თავისი კიკბოქს პარტნიორისაგან მიიღო, მარვინ ფრენსისისგან, რისი მიზეზიც ფილმი, ხუთი სასიკვდილო შხამი გახლდათ.

## შერეული საბრძოლო ხელოვნების შედეგები
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ინგლისელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლები
კატეგორია:ინგლისელი მოკრივეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აჰმეთლერი (ბოლუს რაიონი)

**აჰმეთლერი**(თურქ. Ahmetler) — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში

## ისტორია 
სოფელს ამავე სახელწოდება 1928 წლიდან ერქვა.

## გეოგრაფია 
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 12 კმ-ით არის დაშორებული.

## მოსახლეობა 
## რესურსები ინტერნეტში 
https://tr.wikipedia.org/wiki/Ahmetler,_Bolu#cite_note-YER-4

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
სიერა-ნევადა

**სიერა-ნევადა** () შეიძლება აღნიშნავდეს:

## ქედები 
* სიერა-ნევადა — აშშ-ში
* სიერა-ნევადა — ესპანეთში
* განივი ვულკანური სიერა, აგრ. ცნობილი როგორც სიერა-ნევადა — მექსიკაში
* სიერა-ნევადა-დე-ლაგუნას-ბრავასი — ჩილესა და არგენტინაში
* სიერა-ნევადა-დე-მერიდა — ვენესუელაში
* სიერა-ნევადა-დე-სანტა-მარტა — კოლუმბიაში

## სხვა 
* სიერა-ნევადის ეროვნული პარკი — ესპანეთში
* სიერა-ნევადის ეროვნული პარკი — ვენესუელაში
სიერა-ნევადა (ესპანეთი)

**სიერა-ნევადა** () — მასივი სამხრეთ ესპანეთში, ანდალუსიის მთებში. სიმაღლე 3478 მეტრამდე (მთა მულასენი — პირენეს ნახევარკუნძულის უმაღლესი წერტილი). აგებულია დოლომიტებით, კირქვებით, კრისტალური ფიქლებით. მწვერვალები რამდენიმე თვის განმავლობაში თოვლითაა დაფარული. მთა მულასენზეა ევროპის ყველაზე სამხრეთით მდებარე მყინვარი. არის რკინის მადნის საბადო (ალკიფე).

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანეთის ქედები
კატეგორია:ესპანეთის ბიოსფეროს რეზერვები
თავნასკვა

**თავნასკვა** () — მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. უპირატესად მრავალწლოვანი ბალახებია. სიმაღლე 1,5 (იშვიათად 5) მეტრამდე. ფოთლები უფრო ხშირად ხაზურია. ყვავილები ორსქესიანი, ყვავილსაფარის გარეშე, შეკრებილია ქოლგისებრ ან თავაკისებრ ყვავილედში, რომლის ძირშიც ყვავილთანა ფოთლებია. ნაყოფი კაკლისებრია. 900-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ტროპიკებში, სუბტროპიკებში, იშვიათად ზომიერ ოლქებში; იზრდებიან ძირითადად წყალსატევთა ნაპირებზე, როგორც სარეველები — სარწყავი კულტურების ნათესებში.

ფართოდაა გავრცელებული ერთწლოვანი მურა თავნასკვა (*С. fuscus*), რომელსაც შავ- ან მოწითალო-მურა თავთუნები აქვს. პაპირუსი (C. papyrus) გამოიყენება საწერი მასალის („პაპირუსის“), ტანსაცმლის, ფეხსაცმლის, ჭილოფების დასამზადებლად, საჭმელად. მიწის ნუში (*C. esculentus*) მოშენებულია საჭმელად ვარგისი ბოლქვების გამო. მრგვალი თავნასკვა (*C. rotundus*) ძლიერ ცუდი სარეველაა. თავნასკვა-ჩალა ანუ გრძელი თავნასკვა (С. longus) შეიცავს ეთერის ზეთს, რომელსაც იის სურნელი აქვს, იყენებენ პარფიუმერიაში. მრავალი სახეობის ღეროს იყენებენ წნულებში. ქოლგისებრი თავნასკვა (*С. alternifolius*) ოთახისა და ორანჟერეის პოპულარული ყვავილია.

საქართველოში გავრცელებულია 10 სახეობა:
* 
* 
*  – მიწის ნუში, ბესენია
*: სინონიმი: 
*  – მურა თავნასკვა
* 
* 
*  – თავნასკვა-ჩალა, გრძელი თავნასკვა
**  – წამალწვრილი
*: სინონიმი: 
* 
** 
*: სინონიმი: 
*  – მრგვალი თავნასკვა
* 

## გალერეა 

Cyperus difformis P6100106.jpg|*Cyperus difformis*
Cyperus eragrostis 2007.07.09 13.59.34-p7090736.jpg|*Cyperus eragrostis*
Cyperus esculentus.jpg|მიწის ნუში (*Cyperus esculentus*)
Cyperus Fuscus crop.jpg|მურა თავნასკვა (*Cyperus fuscus*)
Cyperus glaber - Bergianska trädgården - Stockholm, Sweden - DSC00550.JPG|*Cyperus glaber*
Cyperus glomeratus numagytu13.jpg|*Cyperus glomeratus*
Cyperus longus Habitus 2010-6-25 CampodeCalatrava.jpg|თავნასკვა-ჩალა (*Cyperus longus*)
Cyperus pygmaeus habit.jpg|*Cyperus michelianus* subsp. *pygmaeus*
Starr 060416-7707 Cyperus rotundus.jpg|მრგვალი თავნასკვა (*Cyperus rotundus*)
Cyperus serotinus mizugytr08.jpg|*Cyperus serotinus*

## სქოლიო
სასახლის ქუჩა

[მინი|სასახლის ქუჩა (ფოტო [დიმიტრი ერმაკოვი|დ. ერმაკოვისა)]]
[მინი|სასახლის ქუჩა (ფოტო [ალექსანდრე როინაშვილი|ა. როინაშვილისა)]]
მინი|სასახლის ქუჩა

**სასახლის ქუჩა**, *„დვორცოვაია“* () — ყოფილი ქუჩა თბილისში, გოლოვინის პროსპექტსა (ახლანდ. შოთა რუსთაველის გამზირი) და ერევანსკის მოედანს (ახლანდ. თავისუფლების მოედანი) შორის. 

ქუჩის განაშენიანება დაიწყო XIX საუკუნის 20-იან წლებში კავკასიის არმიის საოლქო შტაბის აგების (1824) შემდეგ. ისტორიკოს მაქსიმე ბერძნიშვილის ცნობით, თბილისის 1828 წლის გეგმის ექსპლიკაციებში ამ ქუჩას ეწოდებოდა არწრუნის ქუჩა. ის მიემართებოდა მთავარმართებლის (ნიკოლოზის) მოედნიდან კეთილშობილთა სასწავლებლელს (ახლანდ. შოთა რუსთაველის გამზირი №1) და არწრუნის სახლს შორის და უერთდებოდა ერივანსკის მოედანს. ქუჩას არწრუნის სახელი ერქვა, ალბათ, იმიტომ, რომ აქ იდგა ერემია არწრუნის სახლი, შემდგომში — ქარვასლა. XIX საუკუნის 50-იან წლებში ქუჩას დაერქვა სასახლის ქუჩა კავკასიის მეფისნაცვლის სასახლის აქვე მდებარეობის გამო. ქუჩა დატანილია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე. 

XIX საუკუნის ბოლოს ეს იყო კეთილმოწყობილი მოკლე ქუჩა, სადაც განთავსებული იყო სხვადასხვა დანიშნულების შენობები, კერძო სახლები, მდიდრული მაღაზიები, კაფე-რესტორნები, სასტუმროები, ფოტოსახელოსნოები. სასახლის ქუჩის მარცხენა მხარეს შტაბის შენობის გაგრძელებაზე მდებარეობდა ქარვასლა (შემდგომში სათავადაზნაურო ბანკი) და სათავადაზნაურო თეატრი, ქუჩის მარჯვენა მხარეს — სასტუმროები „ევროპეისკიე ნომერა“ (მოგვიანებით „დვორცოვიე ნომერა“, „ერმიტაჟი“) და „სევერნიე ნომერა“, სარაჯიშვილის საცხოვრებელი სახლი, ქამოანთ სურბ-გევორქის საყდარი. სასახლის ქუჩა ერივანსკის მოედნის მხარეს თამამშევის ქარვასლასთან სრულდებოდა, საპირისპირო მიმართულებით — მეფისნაცვლის სასახლესთან.   

საბჭოთა პერიოდში, 1923 წელს სასახლის ქუჩას კომინტერნის სახელი ეწოდა. 1930-იან წლებში რუსთაველის პროსპექტის რეკონსტრუქციასთან დაკავშირებით სასახლის ქუჩა გაფართოვდა, აქ მდებარე შენობების ნაწილი დაანგრიეს, რის შედეგადაც რუსთაველის პროსპექტი უშუალოდ დაუკავშირდა იმდროინდელ ამიერკავკასიის ფედერაციის მოედანს (ახლანდ. თავისუფლების მოედანს).

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ყოფილი ქუჩები
კალანიშის ქვები

**კალანიშის ქვები** () — ვერტიკალურად აღმართული ქვების (მენჰირების) კომპლექსი ლუის-ენდ-ჰარისის კუნძულზე (გარე ჰებრიდის არქიპელაგი, შოტლანდია), სოფელ კალანიშის სიახლოვეს. მოიცავს წრიულად განლაგებულ ქვებს, საიდანაც ოთხი მიმართულებით გამოდის ქვების რიგები, მ.შ. ერთი „ხეივანი“. წრის შიგნით არის ქვის მცირე ქვაყრილის (კეარნის) ნაშთი, რომელიც გაიძარცვა ძველ დროში.
მინი|მარცხნივ|120პქ|გეგმა
1980 და 1981 წლების გათხრებმა აჩვენა, რომ წრე აღმართულია ძვ. წ. 2900–2600 წლებში, ანუ ინგლისის სტოუნჰენჯის მთავარი წრის აღმართვამდე. როგორც ჩანს, აღმართვის დროს მიმდებარე მიწებს უკვე ამუშავებდნენ, მაგრამ სამოსახლოს კვალი არ იკვეთება. წრის შემდეგ მის ცენტრში მალევე აღმართეს სამარხის ქვაყრილი. სამარხი გაძარცვეს ბრინჯაოს ხანაში, შესაძლოა ძვ. წ. II ათასწლეულში, თუმცა ადგილი 1200–800 წლებამდე მაინც გამოიყენებოდა საკულტო დანიშნულებით. აცივებისა და ტენიანობის მომატებასთან ერთად ადგილი თანდათან დაიფარა ტორფით.

ძეგლის პირველი საკმაოდ ზუსტი აღწერა ეკუთვნის ჯონ მაკ-კალახს (1819). თავდაპირველად ჩანდა ქვის სვეტების მხოლოდ ზემო ნაწილი, ჯეიმზ მეთისონის მიერ ჩატარებული გათხრებით სრულად გამოჩნდა სხვა სვეტებიც და სამარხი. ქვების ნაწილი, როგორც ჩანს, დაკარგულია. ორი დაცემული სვეტი ხელახლა აღიმართა (1857, 1982).

Callanish_I_2011_17.JPG|სამარხი წრის ცენტრში
Callanish-circle.jpg|შორი ხედი

## სქოლიო 
კატეგორია:მეგალითური ნაგებობები
კატეგორია:შოტლანდიის კულტურა
ნურაგი

მინი|250პქ|სანტა-საბინას ნურაგი
მინი|250პქ|ლოზას ნურაგი
[მინი|250პქ|[სუ-ნურაქსი-დი-ბარუმინი]]
**ნურაგი**, *ნურაგე* () — ძველი ქვის კოშკები კუნძულ სარდინიაზე. აქვთ წაკვეთილი კონუსის ფორმა, სქელი კედლები, ხშირად 2 და მეტი სართული, 20 მეტრამდე სიმაღლე. ჰქონდათ დაბალი კარი, შიდა კიბეები, ზედა ბაქანი. სხვადასხვა შეფასებით, ცნობილია 7–8 ათასი ნურაგი და მათი ნანგრევი; საერთო რაოდენობა სავარაუდოდ აღწევდა 20–30 ათასს. არსებობს რამდენიმე ნურაგისაგან შემდგარი კომპლექსები, მ.შ. ბასტიონებითა და კედლებით გამაგრებული; მათ სიახლოვეს ხშირად ფიქსირდება გეგმით მრგვალი დიდი ნაგებობების ქვის საძირკვლები. სპეციალისტების აზრით, ნურაგები გამოიყენებოდა დასახლების ელიტის საცხოვრებლად, თავდაცვისთვის და სხვ.

## სქოლიო 
კატეგორია:მეგალითური ნაგებობები
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:სარდინიული კულტურა
კატეგორია:ბრინჯაოს ხანის ევროპა
ბლანეტა

**ბლანეტა** — ეგზოპლანეტათა კლასის ჰიპოთეტური წევრი, რომელიც უშუალოდ შავი ხვრელს გარშემო ორბიტაზე ბრუნავს.

ბლანეტები ფუნდამენტურად პლანეტებს ჰგავს; მათ აქვთ საკმარისი მასა, რომ საკუთარი გრავიტაციის გავლენით სფეროს ფორმა მიიღონ, მაგრამ არ არიან იმდენად მასიურები, რომ თერმობირთვული სინთეზის პროცესი დაიწყოს და ვარსკვლავად გადაიქცნენ. 2019 წელს ასტრონომთა და ეგზოპლანეტოლოგთა ჯგუფმა აჩვენა, რომ ზემასიური შავი ხვრელის ირგვლივ არსებობს უსაფრთხო რეგიონი, სადაც ათასობით ბლანეტას შეუძლია მის გარშემო ორბიტაზე ბრუნვა.

## ეტიმოლოგია 
შავი ხვრელის პლანეტებს ეს სახელი კაგოსიმას უნივერსიტეტის (იაპონია) ჯგუფმა კეიიჩი ვადას ხელმძღვანელობით შეურჩია. სიტყვა „ბლანეტა“ შავი ხვრელისა (*black hole*) და პლანეტის (*planet*) შეერთებით მიიღება.

## ჩამოყალიბება 
ბლანეტები, სავარაუდოდ, საკმარისად დიდი შავი ხვრელის გარშემო მბრუნავ აკრეციულ დისკში ყალიბდება.

## შესაძლო კანდიდატები 
* მრავალი ეგზოპლანეტა, რომლებიც მიკროლინზირების შემთხვევებში დაფიქსირდა, შესაძლოა, შავი ხვრელის გარშემო მოძრაობდეს, მაგ. OGLE-2005-BLG-390Lb და OGLE-2014-BLG-0221Lb.
* დაუდასტურებელი ექსტრაგალაქტიკური პლანეტა M51-ULS-1b.

## მხატვრულ ნაწარმოებებში 
ტელესერიალ *Doctor Who*-ს ეპიზოდებში „The Impossible Planet“ და „The Satan Pit“ (ორივე 2006 წლის), სიუჟეტი ხდება „შეუძლებელ პლანეტაზე“, უნაყოფო პლანეტაზე სახელად „კროპ ტორი“, რომელიც ბრუნავს შავი ხვრელის K37 Gem 5 გარშემო. *ინტერსტელარში* (2014), სამიდან ორი დედამიწის მსგავსი პლანეტა, რომლებიც ბრუნავს ზემასიური შავი ხვრელის, გარგანტუას გარშემო, არიან სრულფასოვანი ბლანეტები. მესამე პლანეტა ბრუნავს მთავარი მიმდევრობის ვარსკვლავის, პანტაგრუელის, გარშემო.

## სქოლიო 
კატეგორია:ეგზოპლანეტოლოგია
კატეგორია:ჰიპოთეტური პლანეტის სახეობები
კატეგორია:შავი ხვრელები
კატეგორია:2020 წლის ნეოლოგიზმები
პლაიასის კანტონი

**პლაიასი** (; *გენერალ-ვილიამილი*) — კანტონი ეკვადორში, გუაიასის პროვინციის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთითა და აღმოსავლეთით ესაზღვრება გუაიაკილის კანტონი, დასავლეთით სანტა-ელენას პროვინცია, ხოლო სამხრეთით წყნარი ოკეანე. კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პლაიასი, რომლის ოფიციალური სახელია გენერალ-ხოსე-დე-ვილიამილი, ან გენერალ-ვილიამილ-პლაიასი. კანტონის ფართობია 270,2 კმ2, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 58&nbsp;768 ადამიანს შეადგენს. 

## სქოლიო
კატეგორია:გუაიასის პროვინციის კანტონები
ნგუენ ვან ჰუნგი

**ნგუენ ვან ჰუნგი** (ვიეტნამ. Nguyễn Văn Hùng; ჩინ. 阮文雄; ფინინი: Ruǎn Wénxióng; დაბადებული 1958) – ვიეტნამელი კათოლიკე მღვდელი და ადამიანის უფლებათა დამცველი ტაივანში. ის შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტმა აღიარა, როგორც „გმირი, რომელიც მოქმედებს თანამედროვე მონობის დასასრულებლად“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:ადამიანის უფლებების დამცველი აქტივისტები
კატეგორია:დემოკრატი აქტივისტები
კატეგორია:ანტიკომუნისტები
კატეგორია:დისიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლიზაბეტ სკოტი

**ლიზაბეთ ვირჯინია სკოტი** (დაბადებული როგორც **ემა მაცო**; დ. 29 სექტემბერი, 1922 — გ. 31 იანვარი, 2015) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და მოდელი. ნუარის კატეგორიის ფილმების „ყველაზე ლამაზი სახე 1940-იან და 1950-იან წლებში“. ბროდვეისა და ბოსტონში სპექტაკლ „ჩვენი კბილების კანში“ საბინას როლის დუბლირების შემდეგ გამოჩნდა ისეთ ფილმებში, „მართა აივერზის უცნაური სიყვარული“ (1946), „გზის გამოთვლა“ (1947), „უდაბნოს მძვინვარება“ (1947) და „ცრემლებისთვის ძალიან გვიანია“ (1949). მისი 22 ფილმიდან სამის გარდა ყველაში მთავარ როლს ასრულებდა. სცენისა და რადიოს გარდა,  1940-იანი წლების ბოლოდან 1970-იანი წლების დასაწყისამდე ტელევიზიაშიც გამოდიოდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალები
კატეგორია:კალიფორნიელი რესპუბლიკელები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 იანვარი
საბაჰ ბაქო

**საბაჰ ბაქო** — პროფესიული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც წარმოადგენს მასაზირის დასახლებას. კლუბი 2018-2019 წლების სეზონიდან მისლის პრემიერ ლიგაში თამაშობს. მასაზირის დასახლებაში მდებარე „ ბანკ რესპუბლიკა არენაზე “ საშინაო თამაშებს საბაჰი თამაშობს.

## ისტორია 
საფეხბურთო კლუბმა „საბაჰმა“ საქმიანობა 2017 წლის 8 სექტემბერს დაიწყო. 2017/18 წლების სეზონში აზერბაიჯანის I დივიზიონში მოთამაშე "ლურჯ-თეთრებმა" სეზონი მე-5 ადგილზე დაასრულეს.

2018 წლის 12 მაისს, AFFA-ს სალიცენზიო კომისიის სხდომაზე გადაწყდა საფეხბურთო კლუბ „საბაჰს“ აზერბაიჯანის უმაღლეს ლიგაში მონაწილეობის ლიცენზიის მინიჭება.

2022 წლის დეკემბერში მურად მუსაევის ხელმძღვანელობით კლუბმა " სუმგაიტი " 6:0 დაამარცხა და აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის ისტორიაში ყველაზე დიდი გამარჯვება მოიპოვა. 

2022-23 წლების სეზონში აზერბაიჯანს პრემიერ ლიგის ვერცხლის მედლები მოიპოვა და ისტორიაში პირველად გავიდა ევროპის თასზე.

2023-24 წლების სეზონი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა 3. ადგილი დაიკავა და კვლავ მოიპოვა ევროპის თასზე მონაწილეობის უფლება მე-2 გილზდეადგილზე გასვლით. მან აზერბაიჯანის  თასის 1/4 ფინალში ყარაბაღთან ბრძოლა შეწყვიტა. აქ მიღებული 1-7 მარცხი ყველაზე დიდი მარცხი იყო კლუბის ისტორიაში. 

## კლუბის ლოგო და ფერები 
საბაჰ-ის ლოგოში კლუბის სახელზე გამოსახული მზის სხივები წარმოადგენს ახალ დღეს, ახალ იმედებს და ახალ გამარჯვებებს. ფარი არის თავდაცვითი მონდომების და თამაშში გუნდის გოლის ხელშეუხებლობის გამოხატულება.

„საბაჰს“ ძირითადი ფერები შავი და ვარდისფერია. ვარდისფერი ფერი ასახავს მასაზირის ტბის ფერს.

## მმართველი და სამეთვალყურეო საბჭო 
საფეხბურთო კლუბი "საბაჰ" დამფუძნებელი "Bridge Group of Companies" ხელმძღვანელი იაგუბ ჰუსეინოვია . "საბაჰ" პრეზიდენტი მაგსუდ ადიგოზალოვია.

კლუბში ასევე მოქმედებს სამეთვალყურეო საბჭო (SC). საბჭო შედგება 5 წევრისაგან - ფირუდინ გურბანოვი (აზერბაიჯანის რესპუბლიკის განათლების მინისტრის მოადგილე), იგორ პონომარიოვი (აზერბაიჯანელი ყოფილი ფეხბურთელი და მწვრთნელი, 1988 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი, სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი), რაჰმან ჰაჯიევი (რეჟისორი). ვებგვერდი "1news.az" და "ბაკინსკი რაბოჩიის" ხელმძღვანელი), რაუფ ხალილოვი (მფლობელი), იაგუბ ჰუსეინოვი (მფლობელი).

სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარეა ფირუდინ გურბანოვი. 

## ფორმა 
კლუბი თავის შემადგენლობაში ლურჯ-თეთრ ფერებს იყენებს. საბაჰს მთავარი ფორმა ლურჯი-თეთრ-ლურჯია, ხოლო სარეზერვო ფორმა თეთრ-ლურჯი-თეთრია.

როდესაც კლუბი I დივიზიონში თამაშობდა, იყენებდა ესპანური ფირმა "ჯომას" ტანსაცმლის კომპლექტს. "საბჰმა" პრემიერლიგაში გასვლის შემდეგ "ჯომა" იტალიური კომპანია "მაკრონით" ჩაანაცვლა. 2020 წლიდან გუნდი კომპანია „ნაიკის“ ტანსაცმლის კომპლექტს იყენებს.

## წარმატებები 
***აზერბაიჯანის ჩემპიონატი***

* ***ვერცხლის მედალი (1):*** **2022/23**
* '''*ბრინჯაოს მედალი (1):* 2023/24'''

## სტადიონი 
საფეხბურთო კლუბი „საბაჰ“ საშინაო თამაშებს მასაზირის დასახლებაში მდებარე „ ბანკ რესპუბლიკა არენაზე “ ატარებს. „ბანკ რესპუბლიკა არენაზე“ 13 000 გულშემატკივარია.

კატეგორია:Pages with unreviewed translations
გრიგოლ ნაცვლიშვილი

**გრიგოლ ნავლიშვილი** (დ. 7 ივნისი 1913, სოფელი ბაში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 1996) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო და დამსახურებული არტისტი. 

## ბიოგრაფია 
გრიგოლ ნაცვლიშვილი დიბადა სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბაშში, 1930 წელს დაამთავრა ბათუმის საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო თეატრალურ სასწავლებელში, რომელიც 2 წელში დაიხურა. ბათუმის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა გააგრძელა თბილისის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში. 1933-1934 წლებში მუშაობდა სიღნაღისა და სოხუმის თეატრებში, 1938 წლიდან კი გახდა ქუთაისის ლადო მესხიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი.

გრიგოლ ნაცვლიშვილი გარდაიცვალა 1996 წელს, დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას პანთეონში.

## როლები
*უ. შექსპირის „ოტელო“ — კასიო
*შ. დადიანის „გუშინდელნი“ — გრენგოლი
*ფ. შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ — ფერდინანდი
*ვ. კანდელაკის „მაია წყნეთელი“ — ამილახვარი
*ს. შანშიაშვილის „გიორგი სააკაძე“ — ლუარსაბ მეფე
*კ. გამსახურდიას „დიდოსტატის მარჯვენა“ — მელქისედეკ კათოლიკოსი

## ფილმოგრაფია
*1967: „ჩემი მეგობარი ნოდარი“ — ტიტე ვაჩაძე
*1983: „ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი“ — იროდიონი
*1983: „წიგნი ფიცისა“ — როსტომი, მამასახლისი
*1987: „ანემია“
*1988: „დახატული წრე“
*1993: „ექსპრეს ინფორმაცია“

## ჯილდოები და აღიარება
* 1960 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1980 — საქართველოს სახალხო არტისტი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* გრიგოლ ნაცვლიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ნაცვლიშვილები
კატეგორია:მწვანეყვავილას პანთეონში დაკრძალულები
ლუნა Е-1 № 1

**„ლუნა“ Е-1 № 1** (),  NASA-ს მიერ ზოგჯერ იდენტიფიცირდება, როგორც **ლუნა 1958A** () —  საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ლუნას“ ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური (ასს). კოსმოსში გაშვებულ იქნა 1958 წლის 23 სექტემბერს, მთვარისა და კოსმოსური სივრცის შესასწავლად. ეს იყო, სსრკ-ში მთვარეზე ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურის გაშვების პირველი მცდელობა.

## ისტორია
1958 წლის 23 სექტემბერს 07:40:23 GMT დროით ბაიკონურის კოსმოდრომიდან, რაკეტა-მატარებელი „ვოსტოკ-ლ“-ით («Восток-Л») მთვარის მიმართულებით გაშვებულ იქნა ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგური „Е-1 № 1“. მისიის მთავარ მიზანს წარმოადგენდა მთვარის ზედაპირზე მიღწევას, ასევე მანათობელი ნატრიუმის ღრუბლის გაშვებას (ხელოვნური კომეტის ეფექტის შესაქმნელად), რომელიც დედამიწიდან გამოჩნდებოდა და გამოიყენებოდა ორბიტის საკორექტირებლად. რაკეტა-მატარებლის ავარიის გამო, ასს „ლუნა“ დაიკარგა.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*

წარუმატებელი
კატეგორია:ავტომატური საპლანეტათშორისო სადგურები
ალფრედო-ბაკიერისო-მორენოს კანტონი

**ალფრედო-ბაკიერისო-მორენოს კანტონი** (;) — კანტონი ეკვადორში, გუაიასის პროვინციაში. მას სახელი დაერქვა ეკვადორელი პოლიტიკოსის, ალფრედო ბაკიერისო მორენოს პატივსაცემად, რომელიც სამჯერ გახდა ეკვადორის პრეზიდენტი. კანტონის ფართობია 228.6 კმ², ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 25 526 ადამიანია. 

## სქოლიო
კატეგორია:გუაიასის პროვინციის კანტონები
საერთაშორისო გეოფიზიკური წელი

მინი|საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ემბლემა
**საერთაშორისო გეოფიზიკური წელი** () — პერიოდი 1957 წლის 1 ივლისიდან 1958 წლის 31 დეკემბრამდე (18 თვე), რომლის განმავლობაში 67 ქვეყანა მთელ დედამიწაზე ერთიანი პროგრამითა და მეთოდიკით ატარებდა გეოფიზიკურ დაკვირვებებსა და გამოკვლევებს. საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის წინამორბედი იყო ადრე ჩატარებული ორი საერთაშორისო პოლარული წელი. საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ჩატარებას ხელმძღვანელობდა სპეციალური კომიტეტი, რომლის თავმჯდომარე იყო ს. ჩეპმენი. კვლევა გაგრძელდა 1959 წელს საერთაშორისო გეოფიზიკური თანამშრომლობის სახელწოდებით. საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ჩატარება დაუკავშირდა მზის აქტიურობის მაქსიმუმის პერიოდს; მის პროგრამაში შედიოდა რაეროლოგიური, მეტეოროლოგიური, ოკეანოგრაფიული, გლაციოლოგიური, მაგნიტური, გრავიმეტრიული და სეისმური დაკვირვებები; ინტენსიურად იკვლვედნენ ატმოსფეროს ზედა ნაწილს. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ჰქონდა ანტარქტიკის გამოკვლევას, სადაც სხვადასხვა ქვეყანამ დაკვირვებებისათვის ბაზები დააარსა (მაგალითად, სსრკ-ის ობსერვატორია „მირნი“ და სხვები). ჩატარდა ექსპედიციები ანტარქტიდის შიგა რაიონებში. ინტენსიური კვლევა მიმდინარეობდა ოკეანეებში. არქტიკაში მცურავ ყინულებზე სსრკ-მა და აშშ-მა გამართა რამდენიმე ობსერვატორია. საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო სსრკ-ის მიერ დედამიწის პირველი ხელოვნური თანამგზავრის გაშვება (1957 წლის 4 ოქტომბერი). საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის განმავლობაში ჩატარებულ დაკვირვებათა საფუძველზე მიღებულ იქნა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო შედეგები ატმოსფეროს ფიზიკური, მეტეოროლოგიური, კოსმოსური სხივების ფიზის, დედამიწის მაგნეტიზმის, სეისმოლოგიის ოკეანოლოგიის, გლაციოლოგიისა და სხვა დარგში. მნიშვნელოვან აღმოჩენათა რიცხვს განეკუთვნება დედამიწის რადიაციული სარტყლების, სამხრეთ სიცივის პოლუსის, იონისფეროში იონიზაციის გადიდებული სიმკვრივის ღრუბლების, ოკეანის სიღრმეში ჩქარი დინებების, უცნობი ცხოველებისა და სხვათა აღმოჩენა. საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის პირველი მეცნიერული შედეგები შეაჯამეს საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ასამბლეაზე მოსკოვში 1958 წელს 

## მონაწილე ქვეყნები
საერთაშორისო გეოფიზიკური წელში მონაწილეობდნენ შემდეგი ქვეყნები: 

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
** 
** 
** 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## იხილეთ აგრეთვე
*წყნარი მზის საერთაშორისო წელი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გეოფიზიკა
გენიჩი კავაკამი

**გენიჩი კავაკამი** (დ. 30 იანვარი, 1912 — გ. 25 მაისი, 2002) —  Yamaha Corporation პრეზიდენტი 1950-1977 წლამდე და შემდეგ ისევ 1980-1983 წლამდე; Yamaha Motor Company დამფუძნებელი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1912 წლის, 30 იანვარს, ქალაქ ჰამაკიტაში, იაპონია. კავაკამიმ დაამთავრა ტაკიჩიჰოს კომერციული კოლეჯი. მან იამაჰაში მუშაობა 1937 წელს დაიწყო, სადაც კაიჩი კავაკამი, მისი მამა, 1927 წლიდან კომპანია იამაჰას პრეზიდენტი იყო. კავაკამი მამის მემკვიდრე გახდა და გააცნო მოტოციკლების წარმოება იამაჰას. პენსიაზე გავიდა 1976 წელს, მან დაწერა რამდენიმე წიგნი მუსიკაზე, დააარსა სათემო მუსიკალური სკოლების პოპულარული სისტემა, მსოფლიო საზოგადოების მუსიკაში. კავაკამის ყავდა მეუღლე თამიკო, ერთი ვაჟი და ქალიშვილი. იგი გარდაიცვალა ჰამაცუცუში, 2002 წელს(90 წლის) ბუნებრივი სიკვდილით.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
კატეგორია:იაპონელები
ტაგნაგეთი

**ტაგნაგეთი** — ისტორიული სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლში (ალგეთის ხეობაში), ახლანდელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ამჟამად ნასოფლარია, შემორჩენილია გვიანი შუასაუკუნეების არქიტექტურული კომპლექსის ნანგრევები, რომლებიც მდებარეობს დღევანდელ სოფ. ერტისსა და ღოუბანს შორის, მათ ჩრდილოეთით, კოჯრის მთის კალთაზე.

ტაგნაგეთი იხსენიება ვახუშტი ბატონიშვილის („აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“) და იოანე ბატონიშვილის („ქართლ-კახეთის აღწერა“) ნაშრომებში, XVI-XVIII საუკუნეების ისტორიული საბუთებში. 1721 წლის აღწერით სოფელში ითვლებოდა 2 მებატონე — სოლოღაშვილები, 1 მემამულე — აზნაური ტუსაშვილი, 2 უყმო აზნაური, 12 გამომღები და 10 ბოგანო ყმა. 
## ტაგნაგეთის კომპლექსი
ტაგნაგეთის კომპლექსი მოიცავს თავდაცვით კოშკს, კარის ეკლესიას, საცხოვრებელ ნაგებობებს. საცხოვრებელი ნაგებობებიდან მხოლოდ ფრაგმენტებია დარჩენილი. 

ტაგნაგეთი კოშკი რვასართულიანი ოთხკუთა ნაგებობაა. ნაგებია ადგილობრივი რუხი ფერის ფლეთილი ქვით კირ-დუღაბზე, შიგადაშიგ გამოყენებულია აგური. სართულები ერთმანეთს ხის კიბით უკავშირდება. კარი გაჭრილია პირველი სართულის სამხრეთ-დასავლეთ კედელში, შესასვლელი თაღოვანია. ამავე კედლის სამხრეთ-დასავლეთ კედელში ჩატანებულია კერამიკული მილი. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა მოწყობილი, მთლიანად მხოლოდ VII სართულის იატაკია შემორჩენილი. მეორე სართულზე ბუხარი იყო მოწყობილი, მეოთხეზე კი აივანზე გასასვლელი. სათოფურების კონსტრუქცია სხვადასხვაგვარია.

კოშკის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს დარბაზული ეკლესია (9,80 X 5,90 მ.). ისიც ადგილობრივი რუხი ფერის ფლეთილი ქვითა და აგურითაა ნაგები. აღმოსავლეთით სწორკუთხედში ჩაწერილი ნახევარწრიული აფსიდით სრულდება. ტაძრის გადახურვა წყვილ პილასტრს ეყრდნობოდა, თუმცა კამარა ამჟამად სრულად ჩამონგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ კონქის მცირე ნაწილი. ნაგებობას სამხრეთიდან აქვს ერთადერთი თაღოვანი შესასვლელი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ხეობა

**საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ხეობა** — მყინვარული ზედაპირის ჩადაბლება აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, ა. გ. 55° და 80° შორის. მიმართულია პრიუდსისა და მეკენზის ყურეებიდან (თანამეგობრობის ზღვა) შეფარდებითი მიუწვდომლობის პოლუსისაკენ. სიგრძე დაახლოებით 1000 კმ, სიგანე თითქმის 600 კმ. ხეობის ჩრდილოეთი ნაწილი აღმოაჩინეს ამერიკის შეერთებული შტატებისა (1946–1947) და ავსტრალიის (1956–1958) ექსპედიციებმა; სამხრეთი ნაწილი პირველად გამოიკვლია ჰაერიდან საბჭოთა ანტარქტიდულმა ექსპედიციამ 1957–1958 წლებში. სახელი ეწოდა საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის აღსანიშნავად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანტარქტიდის ვაკეები
სკაუტინგი

**სკაუტინგი** — მსოფლიო ახალგაზრდული სოციალური მოძრაობა. სკაუტინგი იყენებს არაფორმალური განათლების პროგრამას, რომელიც ორიენტირებულია პრაქტიკულ გარე აქტივობებზე, როგორიცაა: კემპინგი, აკვატიკა, ლაშქრობა და სპორტი. სკაუტური მოძრაობის საყოველთაოდ აღიარებული მახასიათებელია სკაუტური ყელსაბამით და უნიფორმა. განმასხვავებელი ერთიანი ნიშნებია fleur-de-lis და trefoil, ასევე ღირსების სამკერდე ნიშნები და სხვა პატჩები. 

1907 წელს ბრიტანული არმიის გენერალ-ლეიტენანტმა, რობერტ ბადენ-პაუელმა, მოაწყო სკაუტური ბანაკი ინგლისში, ბრაუნსის კუნძულზე. ბადენ-პაუელმა დაწერა წიგნი სკაუტინგი ბიჭებისთვის (ლონდონი, 1908), მისი ადრინდელი სამხედრო წიგნების საფუძველზე. სკაუტური მოძრაობა, როგორც სკაუტების, ასევე გოგონების გიდების (ზოგიერთ ქვეყანაში ეწოდა გოგონა სკაუტად) ჩამოყალიბდა მეოცე საუკუნის პირველ ათწლეულში. მოგვიანებით ახალგაზრდა სკაუტებისთვის შეიქმნა პროგრამები როგორიცაა, Wolf Cubs (1916) და Rovers (1918). 

2024 წლის მონაცემებით სკაუტინგის მოძრაობა მსოფლიოს 216 ქვეყანაში 50 მილიონზე მეტ წევრს აერთიანებს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Milestones in World Scouting
*Welcome to the Scouting Pages

## სქოლიო
კატეგორია:1907 წელს დაარსებულები
ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრი

**ოთარ ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრი** — მრავალპროფილური სამედიცინო დაწესებულება თბილისში, დიღმის მასივის ტერიტორიაზე. ფუნქციონირებს 2003 წელიდან.

ცენტრი ჩამოყალიბდა 2002 წელს მსოფლიო ბანკის, იაპონიისა და საქართველოს მთავრობების ხელშეწყობით, ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის, კატასტროფისა და გადაუდებელი მედიცინის ცენტრების შერწყმით. მის შექმნას საფუძვლად დაედო მსოფლიო ბანკის მიერ საქართველოში წარმოდგენილი პროექტი, კერძოდ, თბილისში პერინატალური ცენტრის შექმნის აუცილებლობის შესახებ. ეროვნული სამედიცინო ცენტრი შეიქმნა ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრის ბაზაზე, რომელიც 1981 წელს დაარსდა ოთარ ღუდუშაურის ხელმძღვანელობით, 1990 წელს განთავსდა ამჟამინდელ შენობაში და 1993 წელს ღუდუშაურის სახელი მიენიჭა. ცენტრი გაშლილია 320 საწოლზე (2024 წლის მონაცემებით) და აქვს სტაციონარული, ამბულატორიული, დიაგნოსტიკური და რეფერალური მომსახურება. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* gudushauri.ge — ღუდუშაურის სახელობის ეროვნული სამედიცინო ცენტრის ოფიციალური ვებგვერდი.

კატეგორია:თბილისის კლინიკები
ზურაბ ერქვანია

**ზურაბ დავითის ძე ერქვანია** (დ. 14 ოქტომბერი, 1951, ქ. გაგრა) — ქართველი სახელმწიფო მოხელე, გენერალ-მაიორი (2000).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1974), მოსკოვის საკავშირო სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის უმაღლესი სასწავლებელი (1979), მოსკოვის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა აკადემია (1991). საბჭოთა პერიოდში მუშაობდა კომკავშირულ და პარტიულ თანამდებობებზე, ძირითადად აფხაზეთში. 1993-1998 წლებში იყო აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მინისტრთა საბჭოს, ასევე თავდაცვისა და უშიშროების საბჭოს თავმჯდომარე (დევნილობაში), 1998-2003 წლებში — საქართველოს დაზვერვის სახელმწიფო დეპარტამენტის თავმჯდომარის მოადგილე. 2003 წლიდან თადარიგშია. 2004-2005 წლებში მუშაობდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის ბრძოლებში უგზო-უკვლოდ დაკარგულ მებრძოლთა მოძებნისა და მათი ოჯახების წევრთა უფლებების დაცვის სახელმწიფო კომისიის თავმჯდომარედ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999) და მედლებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1951
კატეგორია:გაგრის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1974)
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
პრინცესა მართას ნაპირი

**პრინცესა მართას ნაპირი** () — დედოფალ მოდის მიწის სანაპიროს  დასავლეთი ნაწილი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, რომელიც მდებარეობს დასავლეთით 20° და აღმოსავლეთის გრძედის 5° შორის. ეს არის ძირითადად 200 კმ-მდე სიგანის შელფური მყინვარის ზონა, სამხრეთით კონტინენტური მყინვარის საფარის მიმდებარედ. ჩრდილოეთიდან პირნცესა მართას ნაპირი ირეცხება უედელისა და ლაზარევის ზღვების წყლებით.

სანაპირო აღმოაჩინეს 1820 წლის 28 იანვარს ბელინგშაუზენისა და ლაზარევის პირველი რუსული ანტარქტიდის ექსპედიციის დროს, რომლებმაც პირველად დაინახეს ანტარქტიდის ყინულის შელფები დაახლოებით ამ მხარეში. სახელი პრინცესა მართა სანაპირო ეწოდა ნორვეგიის პრინცესა მართას პატივსაცემად 1930 წელს, იალმარ რიზერ-ლარსენის ხელმძღვანელობით გამართული ნორვეგიული ექსპედიციის დროს.

1950-1951 წლებში სანაპიროზე მოქმედებდა ბრიტანულ-ნორვეგიულ-შვედური ექსპედიციის პოლარული სადგური Modheim, ხოლო 1957-1961 წლებში — ნორვეგიის სადგური ნორვეგია. აღმოსავლეთ ნაწილში მნიშვნელოვანი კვლევები ჩატარდა ანტარქტიდის საბჭოთა ექსპედიციების მიერ.

## ლიტერატურა
*Марты принцессы Берег // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

კატეგორია:ანტარქტიდის ნაპირები
გეომაგნიტური პოლუსი

**გეომაგნიტური პოლუსი** — დედამიწის მაგნიტური ღერძისა და დედამიწის ზედაპირის გადაკვეთის წერტილები. პირველ მიახლოებაში დაუშვებენ, რომ დედამიწა თანაბრად დამაგნიტებულ სფეროს წარმოადგენს, რომლის მაგნიტური ღერძი დედამიწის ბრუნვის ღერძთან ქმნის 11.5°-ის ტოლ კუთხეს. გეომაგნიტური პოლუსების მდებარეობას განსაზღვრავენ დედამიწის მაგნიტური პოტენციალის გამოთვლის შედეგად. 1970 წელს გეომაგნიტური პოლუსების კოორდინატები იყო: ჩრდილოეთ ნახევარსფეროზე — , სამხრეთ ნახევარსფეროზე — .

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გეომაგნეტიზმი
შეფარდებითი მიუწვდომლობის პოლუსი

**შეფარდებითი მიუწვდომლობის პოლუსი** — ყველაზე ძნელად მისადგომი ადგილები არქტიკასა და ანტარქტიკაში. შეფარდებითი მიუწვდომლობის პოლუსები მდებარეობენ: არქტიკაში — ; ანტარტიკაში .

1958 წლის 14 დეკემბერს ანტარქტიკაში, სამხრეთ მიუწვდომლობის პოლუსზე, მყინვარულ პლატოზე, 3719 მ სიმაღლეზე შეიქმნა საბჭოთა ანტარქტიკული სამეცნიერო სადგური „მიუწვდომლობის პოლუსი“, რომელზედაც ჩაატარეს მეტეოროლოგიური, აქტინომეტრიული, გეომაგნიტური და გლაციოლოგიური დაკვირვებები, აგრეთვე მყინვარული საფრის სეისმოზონდირება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედამიწის უკიდურესი წერტილები
ადერის კონცხი

**ადერის კონცხი** () — კონცხი, რომელიც მდებარეობს ადერის ნახევარკუნძულზე, ვიქტორიის მიწის რეგიონის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთში, აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში. კონცხი პირობითად ჰყოფს როსის ზღვას (აღმოსავლეთით) სამხრეთის ოკეანედან (დასავლეთით). კონცხს ადმირალტის მთები დაჰყურებს.

1841 წლის იანვარში ბრიტანელმა ჯეიმს როსმა აღმოაჩინა ადერის კონცხი და დაარქვა მას თავისი მეგობრის, ვიკონტ ადერის პატივსაცემად, რომელიც იყო ადერიდან (ახლანდელი ირლანდია). მოგვიანებით, 1895 წელს, ადერის კონცხმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა, როგორც პირველი ანტარქტიდის მკვლევარების სადესანტო და გამოზამთრების ადგილმა.

კონცხზე არის კარსტენ ბორჩგრევინკის ქოხები, აგებული 1899 წელს. ეს არის პირველი ადამიანის ნაგებობები ანტარქტიდაში. ანთროპოლოგიური გავლენის ნაკლებობისა და ცივი კლიმატის გამო ისინი შესანიშნავად არის შემონახული დღემდე.

1911 წელს ადერის კონცხზე, ბორჩგრევინკის ქოხის მახლობლად გამოიზამთრა რ. სკოტის ანტარქტიდის ბრიტანულმა ექსპედიციამ, ლეიტენანტ კემპბელის ხელმძღვანელობით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Adare, Cape: Antarctica // geographic.org 
* Virtuelle Tour vom Kap Adare

კატეგორია:ანტარქტიდის კონცხები
ქოლბექის კონცხი

**ქოლბექის კონცხი** () — კონცხი, რომელიც მდებარეობს ედუარდ VII-ის ნახევარკუნძულზე, მერი ბერდის მიწის რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთით, დასავლეთ ანტარქტიდაში. 

კონცხი აღმოჩენილია 1902 წლის იანვარში ბრიტანული ანტარქიკული ექსპედიციის მიერ. სახელი დაარქვეს სკოტის დამხმარე გემის „მორნინგს“ მეთაურის ლეიტენანტ უილიამ ქოლბექის პატივსაცემად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Cape Colbeck auf geographic.org (englisch)

კატეგორია:ანტარქტიდის კონცხები
უიცილტეპეკი

**უიცილეტეპეკის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 373 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 51 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში
* Sitio web del gobierno municipal de Huitziltepec.

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები