open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არშაკიდების დინასტია

**არშაკიდების დინასტია**, *არშაკიანები* პართიული დინასტია ირანში ძვ. წ. 250 - ახ. წ. 228 წლებში. არშაკიდები იყვნენ პართიული მოდგმის პარნების ტომისა, რომლებიც ადრიდანვე დამკვიდრდნენ კასპიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (ახლანდელი ხორასანი). ძვ. წ. 250 წელს პარნებმა მეფედ აირჩიეს არშაკი, რომელმაც დასაბმი მისაცა არშაკიდების დინასტიას. ამ დინასტიის ყველა მეფე საკუთარ სახელთან ერთად არშაკის სახელსაც ატარებდა. ტახტის მემკვიდრეობის წესი არშაკიდების დინასტიაში არჩევითი იყო. მეფეს დიდებულთა საბჭო ირჩევდა, რომელშიც სამეფო ოჯახის წევრებთან ერთად მოგვებიც შედიოდნენ, ანგარიში ეწეოდა მეფის ანდერძსაც. მთელ ირანზე გაბატონებამდე არშაკიდების რეზიდენცია ქალაქ ნისაში იყო, შემდგომ კი ჰეკატომპილოსში (ახლანდ. დამგანის მახლობლად აშხაბადის ჩრდილო-დასავლეთით18 კმ-ზე). „ქართლის ცხოვრებაში“ ასახულია არშაკიდების გამოჩენა ირანში:  ამ დინასტიიის მეფეებს შორის გამორჩეულნი იყვნენ მითრიდატე I (ძვ. წ. 171-138 წწ.), რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პართული სახელმწიფოს ძლიერებას, და მითრიდატე II (ძვ. წ. 123-88 წწ.), რომელმაც საბოლოოდ განამტკიცა პართელების ბატონობა მთელ ირანზე და წინა აზიაზე. 224 წელს არშაკიდების უკანასკნელი წარმომადგენელი არტაბან V (დაახლ. 216-224) დაამარცხა სასანიანმა არდაშირმა და ბოლო მოუღო არშაკიდების დინასტიას ირანში.  არშაკიდების უმცროსი შტო მეფობდა სომხეთში არშაკუნიანების სახელწოდებით.

## გენეალოგია 
## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6
* ს. თეზელიშვილი. მსოფლიოს სამეფო დინასტიები. გამომც. "საქართველოს მაცნე".  თბ. 1998 წ.

## სქოლიო 
კატეგორია:არშაკიდები
ასა

მინი|ასა
**ასა** (ივრ. אסא) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 913-873 წლებში, მეფე აბიასა და მახეას ვაჟი.

ასას მმართველობის მეათე წელს იუდეას ეთიოპიელები შემოესივნენ, მაგრამ ასამ დაამარცხა ისინი. მან ასევე წარმატებით დაამარცხა ისრაელის მეფე ბააში მმართველობის ოცდამერვე წელს. იოსებ ფლავიუსის ცნობით, ასა ღვთისმოსავი კაცი იყო. მისი ყველა ქმედება ადასტურებდა ამას.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
ხოსე ლუის საპატერო

**ხოსე ლუის როდრიგეს საპატერო** (; დ. 4 აგვისტო, 1960, ვალიადოლიდი, კასტილია და ლეონი) — ესპანელი პოლიტიკოსი, ესპანეთის პრემიერ-მინისტრი 2004–2011 წლებში. ესპანეთის ოპოზიციის ლიდერი 2000-2004 წლებში. 2000-2012 წლებში ესპანეთის სოციალუსტური მუშათა პარტიის გენერალური მდივანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჰაერი

**ჰაერი** — დედამიწის ატმოსფეროს შემადგენელი აირების, ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადის, ბუნებრივი ნარევი. 

ჰაერისა და წყლის ზემოქმედებით სრულდება დედამიწის ზედაპირზე მნიშვნელოვანი გეოლოგიური პროცესები, ფორმირდება ამინდი და კლიმატი. ჰაერი არის ჟანგბადის ის ძირითადი წყარო, რომელსაც საჭიროებს ყველა ცოცხალი ორგანიზმი. ჰაერზე სათბობის წვით კაცობრიობა ძველთაგანვე ღებულობს სიცოცხლისა და საწარმოო საქმიანობისათვის საჭირო სითბოს. 

## ქიმიური შემადგენლობა 
1754 წელს ჯოზეფ ბლეკმა ექსპერიმენტულად დაამტკიცა, რომ ჰაერი წარმოდგებოდა გაზების ნაერთისაგან და არაერთგვაროვანი მასისაგან.

ჰაერის შემადგენლობა იცვლება იმისდა მიხედვით თუ როგორ არის დაბინძურებული ჰაერი. დიდ ქალაქებში სადაც გამონაბოლქვი მეტია შესაბამისად მაღალია ნახშირორჟანგის ხვედრითი წილი.

ჰაერი როგორც წესი შეიცავს წყლის ორთქლსაც. მაგალითად 0 °C  ტემპერატურაზე 1 მ³ შესაძლებელია შეიცავდეს მაქსიმუმ 5 გრამ წყალს, ხოლო +10 °C-ზე — უკვე 10 გრამს.

## ფიზიკური თვისებები 
|}
 |- align="center"
 | საშუალო ზღვრული სითბოტევადობა მუდმივი წნევის პირობებში *cp* || 1,006 კჯ/(კგ·К)
 |- align="center"
 | საშუალო ზღვრული სითბოტევადობა მუდმივი მოცულობის პირობებში *cv* || 0,717 კჯ/(კგ·К)
 |- align="center"
 | ადიაბატის მაჩვენებელი || 1,40
 |- align="center"
 | ბგერის სიჩქარე (ნორმალურ პირობებში) || 331 მ/წმ (1193 კმ/სთ)
 |- align="center"
 | სითბური გაფართოების საშუალო კოეფიციენტი, ტემპერატურის ინტერვალზე 0—100 °C || 3,67 1/К
 |- align="center"
 | ჰაერის დინამიური სიბლანტის კოეფიციენტი (ნორმალურ პირობებში) || 17,2 მკპა·с
 |- align="center"
 | ჰაერის გაზავებადობა წყალში || 29,18 სმ3/ლ
 |- 
 | colspan=2 | 

|}
 |- align="center"
 | გარდატეხის მაჩვენებელი (ნორმალურ პირობებში) || 1,0002926
 |- align="center"
 | გარდატეხის მაჩვენებლის გადახრის კოეფიციენტი || 2,8 1/Pa
 |- align="center"
 | მოლეკულის საშუალო პოლარიზება || 1,7
 |- align="center"
 | სატერლანდის მუდმივა Sat || 171
 |- align="center"
 |}

ჰაერი უფერო, უსუნო, უხილავი აირთა ნარევია, რომელიც დედამიწის გარშემო დამცავ  ფენას, ე.წ. ატმოსფეროს წარმოქმნის. ჰაერი სიცოცხლისათვის აუცილებელია: ცხოველები სუნთქავენ, მცენარეები კი მისი საშუალებით საკვებს წარმოქმნიან. ამის გარდა, იგი დედამიწას მზის სახიფათო ულტრაიისფერი სხივებისაგან იცავს. ჰაერი, ძირითადად აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგება. იგი, ასევე მცირე  რაოდენობით კეთილშობილ აირებსა და ნახშირბადის დიოქსიდსაც შეიცავს. ამას  ემატება ჭვარტლისა და მტვრის მყარი ნაწილაკები.

ჰაერი  ყველგანაა, მაგრამ არ ჩანს. მის არსებობა მხოლოდ მაშინ იგრძნობა, როდესაც  ქარი უბერავს. ქარი მოძრავი ჰაერია. იგი ყველგან და ყველა მიმართულებით  ვრცელდება. როდესაც ჰაერი თბება, ფართოვდება და მეტ სივრცეს იკავებს. ცხელი  ჰაერი ცივზე უფრო მსუბუქია. ამიტომ მაღლა ადის. საჰაერო ბურთი მაღლა იმიტომ ადის, რომ ჰაერი ბურთის შიგნით უფრო თბილი და მსუბუქია, ვიდრე მის გარშემო. გაზის ქურა ჰაერს ათბობს და ცხელი ჰაერი ბურთს მაღლა წევს.

როდესაც  ქურა გამორთულია ჰაერი ცივდება და ბურთი მიწაზე ეშვება. ზოგჯერ ჰაერი საგნებს სითბოს უნარჩუნებს. შალის ტანსაცმელი თბილია, რადგან მის ბოჭკოებს  შორის ბევრი ჰაერია. ფრინველები ზამთარში ბუმბულს იჩეჩენ, რომ შიგ ბევრი ჰაერი დაიგროვონ და თბილად იყვნენ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დედამიწა
კატეგორია:მეტეოროლოგია
ვოისლავ კოშტუნიცა

**ვოისლავ კოშტუნიცა** (დ. 24 მარტი, 1944) — სერბი პოლიტიკოსი, სერბეთის პრემიერ-მინისტრი (2004–2008).  იგი იყო იუგოსლავიის პრეზიდენტი 2000–2003 წლებში, შეცვალა რა ამ პოსტზე სლობოდან მილოშევიჩი.

კატეგორია:სერბი პოლიტიკოსები
კატეგორია:იუგოსლავიის პრეზიდენტები
კატეგორია:სერბეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ატალია

მინი|ატალია
**ატალია** *ღოთოლია* (ივრ. עתליה) — იუდეის დედოფალი ძვ. წ. 842 - ძვ. წ. 837 წლებში. ისრაელის მეფის აჰავის ასული. იუდეის მეფის იორამის მეუღლე.

როდესაც ატალიამ შეიტყო თავისი ძმის, ისრაელის მეფის, იორამის და თავისი ვაჟის, იუდეის მეფის ახაზიის მკვლელობის და მხედართმთავრის იეჰუს მიერ ისრაელის სამეფო ოჯახის გაწყვეტის შესახებ, იგი შეუდგა იუდეაში დავითის ჩამომავლების, თავისი ქმრის ნათესავების, განადგურებას, რათა ვერცერთი მათგანი ვერ გამხდარიყო მეფე. მას მხოლოდ აქაციას ვაჟი იოაში გადაურჩა, რომელიც მთავარ მღვდელთმსახურმა იოდაიმ შეიფარა და გაზარდა. რამდენიმე წლის შემდეგ ატალიამ შეიტყო რომ, იოაში ტაძარში იოდაიმ მეფედ აკურთხა. იგი თავისი დაცვითურთ მივიდა ტაძარში იოაშის მოსაკლავად, მაგრამ შეიარაღებულმა მღვდლებმა შეიპყრეს იგი და კედრონის ველზე სიკვდილით დასაჯეს. ვისაც კი მისი დაცვა სურდა - ჩახოცეს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
ჰორ აჰა

[მინი|[ქაშანურის ჭურჭელი, აჰას სახელით, ბრიტანეთის მუზეუმის ექსპონატი.]]
**ჰორ აჰა** — ეგვიპტის ფარაონი I დინასტიიდან ძვ. წ. XXX საუკუნეში. 

გვიანდელი წყაროები აჰას მინას სახელით იცნობენ და მის მმართველობას უკავშირებენ ქვეყნის გაერთიანებას — ზემო ეგვიპტის მიერ ქვემო ეგვიპტის დაპყრობას. თუმცა ეს გაერთიანება რამდენიმე თაობის წინ მოხდა. სამაგიეროდ, მეორე ქმედება, რომელსაც აჰას აწერენ მართლა მას ეკუთვნის - ეგვიპტის პირველი დედაქალაქის მემფისის დაარსება. ჰეროდოტეს თანახმად, აჰამ დამბის მეშვეობით ნილოსის დინება შეცვალა და ძველი კალაპოტის ადგილზე ააშენა ქალაქი. ეს მოვლენა გახდა შთამომავლებისთვის პირველი დინასტიის მმართველობის დასაწყისი.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ეგვიპტის პირველი დინასტიის ფარაონები
ისრაელის სამეფო

მინი|300პქ|ისრაელი და იუდეა ძვ. წ. X საუკუნეში
**ისრაელის სამეფო** (ივრ. ממלכת ישראל *მამლეხეთ ისრაელ*) — ძველი ებრაული სამეფო, დაარსებული მეფე საულის მიერ ძვ. წ. XI საუკუნეში. საული და მისი სამი ვაჟი ბრძოლაში დაიღუპნენ. ტახტი დავითმა დაიკავა, რომელმაც განაგრძო წარმატებული ლაშქრობები მეზობლების წინააღმდეგ და მნიშვნელოვნად გააფართოვა ქვეყნის საზღვრები. 

## ლიტერატურა 
* Ahlström, Gösta. A History of Ancient Palestine. Minneapolis: Fortress Press, 1993.
* Gottwald, Norman K. The Hebrew Bible: A Socio-Literary Introduction. Philadelphia: Fortress Press, 1985.
* Hayes, John H. and J. Maxwell Miller, editors. Israelite and Judaean History. Old Testament Library. Philadelphia: Westminster, 1977.
* Herrmann, Siegfried. A History of Israel in Old Testament Times. Translated by J. Bowden. 2nd ed. Philadelphia: Fortress Press, 1981.
* Miller, J. Maxwell, and John H. Hayes. A History of Israel and Judah. 2nd ed. Louisville: Westminster John Knox, 2006.
* Noth, Martin. The History of Israel. Translated by P. R. Ackroyd. Rev. ed. New York: Harper & Row, 1960.
* Rogerson, John, and Philip R. Davies. The Old Testament World. Englewood Cliffs, N.J.: Prentice-Hall, 1982. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Chronology of the Kings of Israel & Judah – c. 1020–587 BCE

კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები
კატეგორია:ისრაელის უძველესი ისტორია
აქაბი

მინი|აქაბი
**აქაბი** (ივრ. אחאב) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 869 - ძვ. წ. 850 წლებში. ომრის ვაჟი. 

იოსებ ფლავიუსის თანახმად აქაბი, ისევე, როგორც მისი წუნამორბედნი უწმინდური კაცი იყო. იგი არ ცნობდა იერუსალიმის ტაძარს და თაყვანს ოქროს ვერძს სცემდა. მისი მეუღლე იყო ტირის მეფის, იეოვალის ასული იეზაბელი, რომლისგანაც მან ფინიკუი ღმერთების თაყვანისცემა ისწავლა. იეზაბელი ჭკვიანი და ენერგიული ქალი იყო, მას ქმარზე დიდი გავლენა ჰქონდა. მისი მოთხოვნით მეფემ ააგო ვაალის ტაძარი და გარს ბაღი შემოარტყა. აქაბის მმართველობისას ისრაელში თითქმის სრულებით შეწყვიტეს ისრაელის ღმერთის თაყვანისცემა, რამაც ბევრი უბედურება გამოიწვია. დაიწყო გვალვა, შემდეგ კი ისრაელს სირიის მეფე ბენ-ხადად II შემოესია და მეფეს სამარიაში შეუტია. აქაბმა მოახერხა სირიელებისთვის უეცრად შეტევა, როდესაც ისინი ბანაკში ქეიფობდნენ და დაამარცხა ისინი. ფლავიუსის გადმოცემით ამ შეტევაში მეფეს წინასწარმეტყველი მიქეა დაეხმარა. ბენ ხადადი ტყვედ ჩაბარდა და აქაბმა იგი გაუშვა. ებრაული წყაროების თანახმად ღმერთი განარისხა ამ საქციელმა და მიქეამ მეფეს უთხრა, რომ მისი სიკვდილის მიზეზი ბენ ხადადი გახდება. მალე აქაბი შეხვდა იუდეის მეფეს იოსაფატს და შესთავაზა ბენ ხადადის წინააღმდეგ ერთად ომის დაწყება. ვაალის წინასწარმეტყველები ებრაელებს გამარჯვებას პირდებოდნენ, მიქეამ კი იწანასწარმეტყველა, რომ ებრაელები ბრძოლის ველიდან გაიქცევიან და მხოლოდ აქაბი დაიღუპება. მართლაც ასე მოხდა, როდესაც ორივე მხარე შეხვდა ერთმანეთს არამათასთან, სირიელების მიერ ნასროლი ისარი მოხვდა მეფეს და სასიკვდილოდ დაჭრა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ისრაელის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 850
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იუდეველთა სამეფო

[thumb|272px|ახლო აღმოსავლეთის რუკა  [ძვ. წ. 830.

]]
**იუდეველთა სამეფო** (ივრ. מַלְכוּת יְהוּדָה) ან **იუდეა** (ივრ. יְהוּדָה) — გაერთიანებული ისრაელის სამეფოს დაშლის შედეგად, ძვ. წ. X საუკუნეში, წარმოშობილი სახელმწიფო, დედაქალაქით იერუსალიმში. სოლომონის გარდაცვალების შემდეგ იუდას ტომმა (ბენიამინელებთან ერთად) მეფედ გამოაცხადა მისი ძე რობოამი (დაახლოებით ძვ. წ. 928 - ძვ. წ. 911), რასაც მტრულად შეხვდნენ ისრაელის და მისი მეზობელი სხვა ებრაელთა ტომები. მათ თავის მხრივ მეფედ აღიარეს - იერობოამი, რომელიც ეგვიპტეს აფარებდა თავს.

იუდეა ცდილობდა თავი დაეცვა დიდი მეზობლებისგან-ასურეთისგან,ეგვიპტისგან, ბაბილონისგან რომლებიც რიგრიგობით ესხმოდნენ თავს და მორჩილებას სთხოვდნენ. განსაკუთრებით დიდი აურზაური მოყვა ბაბილონის მეფის ნაბუქოდოროსორის შემოტევას. რომლის დროსაც მოხდა დარბევა და სოლომონის ტაძრის დანგრევა. ასევე ბაბილონური ტყვეობა. მაგრამ ირანის მეფემ მოახერხა ბაბილონის დამორჩილება. ტყვეები გაუშვა და ტაძრის აღდგენის უფლება მისცა. მათ ამით ისარგებლეს და ტაძრის მშენებლობა გააჭიანურეს. მაგრამ ისინი ავტონომიას ინარჩუნებდნენ მაკედონიელის ლაშქრობის დროსაც. ებრაელებმა სამი დიდი აჯანყება მოაწყვეს რომის წინააღმდეგ რაც ახ. წ. 135 წელს ქვეყნისა და ქალაქის სახელწოდებების შეცვლით დასრულდა

## იხილეთ აგრეთვე
* იუდეის მეფეთა სია

კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები
კატეგორია:ისრაელის უძველესი ისტორია
კატეგორია:ძველი იუდეა
იუდეა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **იუდეა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:
* იუდეა — ისტორიული რეგიონი ისრაელში.
** იუდეის მთები
** იუდეის უდაბნო
** იუდეის დაბლობი
* იუდეის სამეფო
* იუდეა — პროვინცია რომის იმპერიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იეჰუდა (მრავალმნიშვნელოვანი)
იუდეა (რომის პროვინცია)

**იუდეა** — რომის პროვინცია ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაპირებზე. პროვინციას გაუქმებული იუდეის სამეფოს სახელი შეერქვა.
მინი|300პქ|იუდეის პროვინცია
## გეოგრაფია 
## ისტორია 
## ეკონომიკა 
კატეგორია:რომის პროვინციები
ახაზია (ისრაელი)

მინი|ახაზია
**ახაზია** (ივრ. אחזיהו המלך) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 850 - ძვ. წ. 849. აჰავას ვაჟი. 

ახაზიას მეფობის მეორე წელს მას განუდგა მოაბის მეფე. იგი მალე საკუთარი სახლის სახურავიდან გადმოვარდა და მოკვდა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, Константин «Все монархи мира: Древний Восток» Вече, 2001 ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ისრაელის მეფეები
ახაზი

მინი|ახაზი
**ახაზი** (ივრ. אחז) (ძვ. წ. 751 — ძვ. წ. 715) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 735 - ძვ. წ. 715 წლებში. იოათამის ვაჟი. 

იოსებ ფლავიუსის თანახმად ახაზი ღმერთისგან განდგომილი იყო. იგი თაყვანს სცემდა ჯერ სირიულ ღმერთებს, შემდეგ ასირიულს და ადამიანებსაც სწირავდა მსხვერპლად. მან ბრძანა იერუსალიმის ტაძრის დაკეტვა და შეწირულობები მიითვისა. 

არცერთ გარე ომში ახაზს არ ჰქონდა წარმატება. იგი დაამარცხეს დამასკოს მეფემ რეცინმა, შემდეგ კი ისრაელის მეფემ პეკახმა. მტრებლა აიღეს ბევრი იუდეური ციხესიმაგრე და ჩახოცეს გარნიზონები, მაგრამ იერუსალიმის აღება ვერ შეძლეს. ახაზი შეურიგდა სირიელებს და განაგრძო ისრაელთან ომი, რომელშიც მხედართმთავარმა ზაქარიამ დაამარცხა. როდესაც პალესტინაში ასურეთის მეფის, ტუკულტიაპალ-ეშარ III-ს ჯარი შემოვიდა, ახაზმა სცნო მათი ბატონობა და დიდი ხარკი გადაუხადა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 751
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 715
ახაზია (იუდეა)

მინი|ახაზია
**ახაზია** (ივრ. אחזיהו המלך) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 842 წელს. იორამის ვაჟი.

ახაზია ისრაელში იყო თავის ნათესავთან იეჰორამთან ერთად, როდესაც მის წინააღმდეგ აჯანყდა მისი მხედართმთავარი იეჰუ. ახაზია ისრით იყო დაჭრილი და მალე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, Константин «Все монархи мира: Древний Восток» Вече, 2001 ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 842
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
პერსეპოლისი

thumb|240px|პერსეპოლისი ირანის რუკაზე

**პერსეპოლისი** (ბერძნ. Persepolis  – „სპარსელთა ქალაქი“; სპარს.  تخت جمشید/پارسه, **თახთე-ჯემშიდი,** აგრეთვე ცნობილი როგორც **ჩეჰელ მინარი**) — სპარსეთის იმპერიის უძველესი დედაქალაქი. მდებარეობს 70 კმ-ში თანამედროვე ქალაქ შირაზის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ირანის ფარსის პროვინციაში. დააარსა დარიოს I-მა. აქემენიდების სამეფო ქალაქი, სადაც ხდებოდა მეფეთა კურთხევა და დაკრძალვა, ფიქრობენ იგი წმინდა ქალაქი იყო, სადაც უბრალო მოკვდავთ შესვლა ეკრძალებოდათ. თავის მნიშვნელობას პერსეპოლისი სასანიანთა დროსაც ინარჩუნებდა, რაზედაც მეტყველებს ნაყშე-როსთამის კლდეებზე ამოკვეთილი მრავალი რელიეფი. ძვ. წ. 330 წელს პერსეპოლისი ალექსანდრე მაკედონელმა აიღო და გადაწვა.

პერსეპოლისის ძეგლთა კომპლექსი აქემენიდური ხელოვნების და არქიტექტურის გვიანდელ სტილს ასახავს. თეთრი ქვებით ნაგებ ბაქანზე გალავნით გარშემორტყმული სასახლის – აპადანას –  ნაშთია. მაღალი, თხელი სვეტნარების რიგი ოდესღაც საზეიმო დარბაზებს ამშვენებდა. სვეტის კაპიტელად ხარის თავია. შენობებს სწორკუთხედის ფორმა აქვს. სასახლის დასავლეთით ქალაქის ნანგრევებია. სასახლის კომპლექსის უკან კლდეში გამოკვეთილია აქემენიდთა უკანასკნელი მეფეების აკლდამები; დარიოსი, ქსერქსე და სხვა ორი მეფე დაკრძალულია იქვე, ნაყშე-როსთამში.

პერსეპოლისში განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს დეკორატიული დანიშნულების სკულპტურული ქვის რელიეფებს. შემორჩენილია სასანური მრგვალი ქალაქის დარაბგერდის ნაშთი, ქ. ისტახრის ნანგრევები (დააარსეს აქემენიანებმა, გაუკაცრიელდა X საუკუნეში); V ათასწლეულის ნამოსახლარის - თალი-ბაქუნის ნაშთები. მრავლად არის აღმოჩენილი აქემენიდი მეფეების წარწერები და ათასობით თიხის ფირფიტა ელამური ტექსტებით.

## პანორამა 
center|800px|thumb|პერსეპოლისის პანორამა
center|800px|thumb|პერსეპოლისის პანორამა

## იხილეთ აგრეთვე 
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის სია აზიასა და ოკეანეთში
*პერსეპოლისი (ანიმაციური ფილმი) -- მარჯან სატრაპის ამავე სახელწოდების კომიქსზე 2007 წელს გადაღებული ანიმაციური ფილმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:სპარსეთის ისტორია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ირანში
კატეგორია:ირანის უძველესი ქალაქები
ფარსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვას **ფარსი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

*ფარსი - ლიტერატურული ტერმინი
*ფარსი - ოსტანი ირანში.
აშურბალიტ I

**აშურბალიტ I** — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 1365 - ძვ. წ. 1329 წლებში.

აშურბალიტი პირველი იშიაკუმი იყო, ვინც „ასურეთის მეფის“ ტიტული აიღო. ეგვიპტის ფარაონთან მიმოწერაში, იგი მას ძმას უწოდებდა. იგი წარმატებით ომობდა მითანთან და ხურიტულ სახელმწიფოს ახაპხის წაართვა კაბრა. აშურბალიტი აქტიურად ერეოდა ბაბილონის საქმეებში და მოახერხა იქ თავისი შვილიშვილის კარაინდაშ II შემდეგ კი ძვ. წ. 1333 წელს კურიგალზა II.

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ასურეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბააშა

მინი|ბააშა
**ბააშა** ( „ვაალს ესმის“) — ისრაელის მეფე ძვ. წ. 900-ძვ. წ. 877 წლებში. 

ბააშა ტახტს ნადაბის და მთელი მისი ოჯახის ვერაგული მკვლელობის შედეგად დაეუფლა. დედაქალაქდ მან ქალაქი ფარსი აქცია. მმართველობის უკანასკნელ წელს იგი იუდეის მეფეს ასას დაესხა თავს და იერუსალიმის მახლობლად ქალაქი არამაფი აიღო. მაგრამ ასას მოკავშირე სირიელები შეიჭრნენ ისრაელში და აიძულეს ბააში უკან დაეხია. მალე იგი გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*.  Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ისრაელის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 877
აგათოკლე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აგათოკლე** შეიძლება ნიშნავდეს:

* აგათოკლე — სირაკუზის ტირანი;
* აგათოკლე — ბაქტრიის მეფე;
* აგათოკლე — პტოლომეოს V-ს მცველი.
ბაქტრიის მეფეები

**ბაქტრიის მეფეები** ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში მმართველი ბერძნულ-მაკედონური დინასტიები ძვ. წ. 256 - ძვ. წ. 55.
## დიოდოტიდები 
## ევტიდემიდები 
## ანტიმაქიდების დინასტია 
## ევკრატიდები 
## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ელინისტური სახელმწიფოები
Virgin Killer

***Virgin Killer*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1976 წელს.

ალბომის სახელწოდების შესაბამისად დისკის ორიგინალურ გარეკანზე წარმოდგენილი იყო შიშველი არასრულწლოვანი გოგონა. ეს ყდა არ მოიწონეს ბრიტანეთში, აშშ-ში და სხვა ქვეყნებში. შედეგად, ალბომი ამ ტერიტორიებზე განსხვავებული ყდით გამოიცა.

2008 წლის დეკემბერში ინტერნეტის ზედამხედველობის ბრიტანულმა ფონდმა მოითხოვა ვიკიპედიაში ალბომის ამ გარეკანის დაბლოკვა, თუმცა ოთხი დღის შემდეგ გადაწყვეტილება შეცვალა.

## სიმღერების სია
## პერსონალი 
;სკორპიონსი
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* ულრიხ როთი&nbsp;— მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას-გიტარა;
* რუდი ლენერსი&nbsp;— დასარტყმელი საკრავები.
;მიწვეული შემსრულებლები
* ახიმ კირშნინგი&nbsp;— კლავიში

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1976 წლის ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები დიტერ დირკსის პროდიუსერობით
First Sting (ვიდეო)

***First Sting*** — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის 1985 წლის ვიდეო EP. მასში შეტანილია ჯგუფის იმ დროისთვის პოპულარული ოთხი მუსიკალური ვიდეო. ვიდეო გამოცემულია როგორც VHS, ასევე ლაზერული დისკის ფორმატში.

## მუსიკალური ვიდეოები 
# Rock You Like a Hurricane
# No One Like You
# I‘m Leaving You
# Still Loving You

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

კატეგორია:სკორპიონსის ვიდეო ალბომები
კატეგორია:1985 წლის ვიდეო ალბომები
კატეგორია:PolyGram-ის ვიდეო ალბომები
რუდოლფ შენკერი

**რუდოლფ შენკერი** (გერმ.:Rudolf Schenker, დ. 31 აგვისტო, 1948)  — გერმანელი გიტარისტი და ჯგუფ სკორპიონსის დამფუძნებელი და წევრი. იგი უკრავს რიტმურ და მთავარ გიტარაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*რუდოლფ შენკერის აუდიო ინტერვიუ „Guitar Jam Daily“-ში 
*რუდოლფ შენკერი Scorpions-ის ოფიციალურ საიტზე. 

კატეგორია:გერმანელი გიტარისტები
კატეგორია:დაბადებული  31 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:სკორპიონსის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბესლეთის ხიდი

**ბესლეთის ხიდი** (ასევე **თამარის ხიდი**) — XI საუკუნის თაღოვანი ხიდი აფხაზეთში, მდინარე ბესლეთზე. მდებარეობს სოხუმიდან 5 კილომეტრში, სოფელ ბესლეთში.

## ასომთავრული წარწერა
მინი|მარცხნივ|წარწერა ბესლეთის ხიდზე
პირველად ქართული ასომთავრული წარწერა ხიდზე შემჩნეულ იქნა 1935 წელს ადგილობრივი მხარეთმცოდნის იოსებ აძინბას მიერ. მანვე გაწმინდა ხიდი მავნე დამანგრეველი მცენარეებისაგან. 1939 წელს ხიდს პირველად ჩაუტარდა რესტავრაცია.

აკადემიკოსი ნ. პ. სევეროვი აღნიშნავდა: სართავი თაღის შემკრავ ბოლოებზე ამოჭრილი ქართული ასოები ზომით 25 სმ. სიდიდის პალეოგრაფიული ნიშნებით ნაწერი ეკუთვნის XI-XII საუკუნეებს. იმავე აზრის იყო აკადემიკოსი გ. ჩუბინიშვილი, რომელმაც ამოიკითხა ხსენებული ტექსტი. 

დასავლეთ კიდეზე მოთავსებულია ერთსტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა  წარწერაში დასახელებულია საქართველოს მეფე ბაგრატ III (978-1014), ან ბაგრატ IV (1027-1072).

## ხიდის აღწერა
პალეოგრაფიული ნიშნების, კედლის წყობისა და სამშენებლო მასალების თვისებურებების მიხედვით ძეგლი მიეკუთვნება XI საუკუნეს. ხიდი თაღურადაა გადაწყვეტილი, რომლის მალი შეადგენს 6 მეტრს, სიგრძე — 13,2 მეტრს. მდინარის უშუალო დონიდან თაღის სიმაღლე 8,4 მეტრია, ხოლო სუფთად თაღის კი — 5,9 მეტრი.

ხიდი აგებულია დიდი ზომის მაგარი ჯიშის კირქვებისაგან, რომელთა სიგრძე ერთ მეტრამდე აღწევს, განი — 0,35 მეტრს. ქვებზე ორნამენტული სიფაქიზით ამოკვეთილია ქართული ასოები — ასომთავრული. ქვებს შორის ორ რიგად ჩრთულია თხელი ოთხკუთხური მეტად მტკიცე სიმაგრის კარგად გამომწვარი აგური.

ხიდისთვის შერჩეულია, როგორც ესტეთიკურად, ისე ტექნიკურად მოხერხებული ადგილი — მდინარის ვიწრო ყელი, კლდოვან ფენებზე. კირის ხსნარი, რომლითაც აგებულია ხიდი, საუკუნეების განმავლობაში ქვაზე მტკიცე გამხდარა.

ხიდთან ადრე ბესლეთის ციხე მდგარა, რომელიც ვიწრო ხეობაში ქალაქის შემოსასვლელს მთის ტომების თავდასხმებისგან იცავდა. ხიდის თავთან ბოლო დრომდე შემონახული იყო მონუმენტური ქვა-სტელა ქართული ტექსტით. 1990-იანი წლების დასაწყისში სტელა დაიკარგა. 

ვინაიდან ტერიტიტორია ამჟამად ოკუპირებულია რუსეთის მიერ, ბესლეთის ხიდის შესწავლა და რესტავრაცია შეუძლებელია, ხიდი საჭიროებს მცენარეული საფარისგან გასუფთავებას.

ბესლეთის ხიდს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ფოტოგალერეა

Древний мост в ущелье реки Беслы.jpg|ბესლეთის ხიდი 1886 წელს

## ლიტერატურა
* კულტურული მემკვიდრეობა აფხაზეთში, თბ., 2015

## რესურსები ინტერნეტში
*И. Е. Адзинба, Архитектурные памятники Абхазии, Сухуми - Абгиз - 1958, გვ. 68-70

## სქოლიო
კატეგორია:სოხუმის ხიდები
კატეგორია:ქვისთაღოვანი ხიდები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ძველი სომხური ენა

thumb|ხელნაწერი ძველ სომხურ ენაზე, V–VI ს.
**ძველი სომხური ენა** ანუ **გრაბარი** (სომხ. գրաբար გრაბარ) სამწერლობო ენას წარმოადგენს არაუგვიანეს V საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც შეიქმნა სომხური ანბანი.

სხვადასხვა წყაროებში არსებობს მინიშნებები იმის თაობაზე, რომ მანამდე სომხები სხვა ანბანს იყენებდნენ. გრაბარს სომხური ეკლესია ბოლო დღემდე იყენებს. ის არის სომხური სამოციქულო ეკლესიის ღვთისმსახურების ოფიციალური ენა. ამ ენაზეა შემონახული უაღრესად მდიდარი და საინტერესო ლიტერატურა თეოლოგიური და ისტორიოგრაფიული ხასიათის თემებზე, პოეზიასა და ეპიკაზე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხური ენა
* სომხური ანბანი
* მესროპ მაშტოცი
* სომხური ენის ორთოგრაფიული რეფორმა (1922–1924 წწ.)
* აღმოსავლეთსომხური ენა
* დასავლეთსომხური ენა

## ლექსიკონები, სახელმძღვანელოები 
* აბულაძე, ილია: **ძველი სომხური ქრესტომატია** : სომხური წერის ნიმუშები : ლექსიკონი, ბრუნება უღვლილების პარდიგმები — ტფილისი : სახუნტია, 1935
* აბულაძე, ილია: **ქართული და სომხური ლიტერატურული ურთიერთობა IX–X სს-ში** : ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად წარმოდგენილი სადისერტაციო ნაშრომის თეზისები / ოფიციალური ოპონენტები: კ. კეკელიძე, ლ. მელიქსეთ-ბეგი, ს. ყაუხჩიშვილი ; საქ. სსრ მეცნ. აკადემია. აკად. ივ. ჯავახიშვილის სახელობ. ინს-ტი — თბილისი : საქ. სსრ მეცნ. აკად. გამ-ბა და სტ., 1945
* მელიქსეთ-ბეგი, ლეონ: **სომხური ლიტერატურის ისტორიის პერიოდიზაცია** — ტფილისი : სახ. უნ-ტის გამ-ბა და სტ.-ლითოგრ., 1934
* მელიქსეთ-ბეგი, ლეონ: **ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია** სახელმძღვანელო უმაღლესი სკოლისათვის — თბილისი : სტალინის სახელობის სახ. უნ-ტის გამ-ბა, 1941
* მელიქსეთ-ბეგი, ლეონ: **ძველი სომხური ელემენტარული გრამატიკის შესწავლისათვის** დამხმარე ზოგიერთი ძირითადი ტაბულები და სქემები / დაიბეჭდა პედაგოგიური ფაკულტეტის დადგენილებით. მდივანი დოც. გ. ნათაძე ; [ავტორის წინასიტყვაობით] — ტფილისი : ტფილისის სახ. უნივერსიტეტის გამოცემა, 1926
* მელიქსეთ-ბეგი, ლეონ: **ძველი სალიტერატურო სომხური ენის გრამატიკის სქემა** (ხუთ-ხმოვანობის ცნებაზე აგებული) — ტფილისი: ტფ. სახ. უნ-ტის გამოც., 1934
* შილაკაძე, ივანე: **ძველი სომხური ენის გრამატიკა ქრესტომათიითა და ლექსიკონით** — თბილისი : თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1954 -
* შილაკაძე, ივანე: **ძველი სომხური ენის გრამატიკა ქრესტომათიითა და ლექსიკონით** : [სახელმძღვ. სტუდენტთათვის] — მე-2 შევს. გამოც. — თბილისი : თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1975

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Classical Armenian Online (The University of Texas at Austin) 
*  ზურაბ რატიანი: „წყაროთა ღაღადი ანუ პირიქითა საქართველო“ (ლეონტი მროველის „აქამომდის ქართლოსიანთა ენა სომხური იყო, …“-ს შესახებ) 

კატეგორია:სომხური ენა
იულიუსის ალპები

მინი|260პქ|იულიუსის ალპები მთათა მასივის ერთ–ერთი ხედი
**იულიუსის ალპები** (, ) — კირქვიანი ალპების სამხრეთით მდებარე მთათა მასივი, რომელიც შედგება ორი ნაწილისაგან — სლოვენიის ზემო და შიდა კრაინასა და იტალიის რეგიონის ფრიული-ვენეცია-ჯულიასაგან.

იულიუსის ალპები გაიუს იულიუს კეისრის სახელს უკავშირდება. სწორედ იულიუს კეისარს ფრიულისა და დასავლეთ კრაინას შორის დაუარსებია პროვინცია და მისი დედაქალაქი ჩივიდალე-დელ-ფრიული. ანტიკურ ხანაში ეს სახელი ერქვა ასევე სამხრეთით მთებს და ასე მოიცავდა ტირნოვისა და ხრუშიცას ტყეებს. დღესდღეობით ისინი დამოუკიდებელ რეგიონებს წარმოადგენენ.
## ზოგადი დახასიათება 
იულიუსის ალპები არის ციცაბო მთათა მასივი, რომლის სიმაღლე არის დაახლ. 2.750 მ. ყველაზე მაღალი მთა არის ტრიგლავი (2.864 მ.). ტრიგლავი წარმოადგენს ყველაზე მაღალ მთას სლოვენიაში და შესაბამისად ყოფილ იუგოსლავიაში. აქა–იქ გვხვდება მყინვარი. იულიუსის ალპებს შუაზე – აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფად ჰყოფს დიდი პრედილის, ან *რაბელის ხეობა* (*იტალ*.: *Cave del Predil*, ) და ნევეას უნაგირა მთა (*იტალ*.: *Sella Nevea*).

სხვა მნიშვნელოვანი მწვერვალები არის მოტაში, ვიშბერგი, კანინი, მანგარტი, იალოვეცი, პრისოინიკი, რაზორი და სკრლატიცა.

## მოსახლეობა და ისტორია 
thumb|left|მონტაში
thumb|რაზორი (მარცხნივ) და პრისოინიკი (მარჯვნივ)
იულიუსის ალპებზე გადიოდა და გადის საზღვარი სლოვენურ და ფრიაულურ ენობრივი სივრცეებს შორის. იმის გამო, რომ ეს ტერიტორია ერთ ხანს ჰაბსბურგთა მონაქიას ეკუთვნოდა გერმანულმა მოიკიდა ფეხი, კერძოდ კი ცარცსა და კანალტალში.

1866 წელს ავსტრიისაგან იტალიას ერგო ფრიულის ნაწილი.

პირველ მსოფლიო ომის ერთი ფრონტი იულიუსის ალპებშიც იყო, სადაც ბუნებრივი პირობების გამო უსასტიკესი პოზიციური ბრძოლები გაიმართა, რომლის მასშტაბების წარმოდგენა დღემდე შემორჩენილი მავთულხლართების და აუფეთქებელი ჭურვების გამო არც ახლაა რთული. (შდრ. სამთო ომი 1915–1918)

პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ იტალიას დარჩა იულიუსის ალპების დიდი ნაწილი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ერთი მხრივ ტალიამენტოსა და ჟილიცას, ხოლო მერეს მხრივ კი სავესა და ისონცოს შორის არსებულ წყალგამყოფთან უკანდახევა მოუწიათ ისევ იტალიელებს და ერთი ნაწილი იუგოსლავიას ხვდა წილად (იხ. ტრიესტის თავისუფალი მხარე).

სწორედ იმის გამო, რომ ეს მიწები გამუდმებით დიდ სახელმწიფოთა შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა ისტორიულად მრავალენოვან მხარედ ჩამოყალიბდა.

## ტურისტული ცენტრები 
thumb|მოისტროვკა

* ბლედი (ზაფხულში; სამორინე, ტბა)
* ბოჰინი (ზაფხულსა და ზამთარში; სამთო–სათხილამურო მხარე 
* კრანისკა გორა (ზაფხულსა და ზამთარში; სათხილამურო მხარე სამორინე)
* რატეჩე (სათხილამურო კურორტი პლანიცაში)
* თარვისი (გაზაფხულსა და ზამთარში)
* ნევეას უნაგირა მთა (სათხილამურო მხარე)

## რესურსები ინტერნეტში 
* იულიუსის ალპები - Hribi.net 
* იულიუსის ალპების ოფიციალური საიტი 
* ტრიგლავის ეროვნული პარკი
* იულიუსის ალპების ტურის აღწერილობა
* მცირე ფოტო–მოთხრობა იულიუსის ალპების შესახებ
* მოლაშქრეთა ტურის ერთი ანგარიში 

კატეგორია:ალპების ქედები
კატეგორია:იტალიის ქედები
კატეგორია:სლოვენიის ქედები
ბარდია

**ბარდია** — სპარსეთის მეფე აქემენიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 522 წელს. კიროს II-ს ვაჟი.

ბარდია საკმაოდ იდუმალებით მოცული ფიგურაა. იგი სპარსეთის სამეფოს დამაარსებლის კიროს II-ს უმცროსი ვაჟი იყო. როგორც დარიოს I-ს წარწერა გვიამბობს, ბარდიას უფროსმა ძმამ, კამბისე II-მ, ეგვიპტეში გალაშქრებამდე, ბრძანა მისი მოკვლა, რადგან ეჭვობდა, რომ უმცროს ძმას ტახტის ხელში ჩაგდება სურდა. კამბისეს სურდა თავისი საქციელის დამალვა, ამის შესახებ მხოლოდ მისმა მსახურმა და მაგმა გაუმატამ იცოდნენ. გაუმატა კი თურმე იმდენადე ჰგავდა მოკლულს, რომ ვერავინ მათ ვერ ასხვავებდა. კამბისემ დაავალა მას მოკლული ძმის როლი ეთამაშა, რასაც გაუმატამ თავი რამდენიმე წლის მანძილზე მშვენივრად გაართვა.

კამბისე მალე ეგვიპტეში წავიდა, სადაც რამდენიმე წელი დაჰყო. ამასობაში სპარსეთში და მიდიაში არეულობები დაიწყო. გაუმატამ ამით ისარგებლა და თავი მეფედ გამოაცხადა, როგორც ბარდიამ. მისი ძალაუფლება უმალვე აღიარეს სპარსეთში, მიდიაში და ბაბილონეთში, ხოლო კამბისეს სიკვდილის შემდეგ ეგვიპტეშიც.

ახლა შეუძლებელია დარწმუნებით ვთქვათ, ბადრია მართლა კიროსის ძე იყო თუ თვითმარქვია. გამეფების შემდეგ, მან 3 წლით გაათავისუფლა დაპყრობილი ერები გადასახადებისგან და სამხედრო სამსახურისგან. ამ ნაბიჯმა მას ხალხის პოპულარობა მოუტანა. მაგრამ დიდებულებში ეჭვი აღძრა, რომ მეფე არ ენახვება საკუთარ ხალხს. ჰეროდოტეს თანახმად, ერთ-ერთმა დიდებულმა თავისი ასულისგან შეიტყო (რომელიც მეფის ჰარამხანაში იყო), რომ მეფეს არ აქვს ყურები, და ამრიგად მიხვდა, რომ ტახტზე თვითმარქვიაა. მან დაპატიჟა 6 მეგობარი, რომელთა შორისაც დარიოსიც  იყო და მათ შეთქმულება მოაწყვეს და იმ დღესვე სასახლეში მოკლეს მეფე.

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:აქემენიდები
კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები
კატეგორია:სპარსეთის მოკლული მონარქები
კატეგორია:სპარსეთის მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
Deep Purple-ის შემადგენლობები

ჯგუფ **Deep Purple**-ის სხვადასხვა შემადგენლობას ერთგვარი შემოკლებითი სახელი აქვს, რომელიც ნაწარმოებია სიტყვის *Mark* შემოკლებით — *Mk* და შესაბამისი ციფრით. არსებობს ნუმერაციის ორი მეთოდი - ქრონოლოგიური და პერსონალური. პირველი მეთოდის გამოყენებისას ვღებულობთ ორი შემადგენლობით მეტს, რადგანაც 1984 და 1982 წლებში ჯგუფი უბრუნდებოდა მეორე შემადგენლობას. ქვევით მოცემულ სიაში გამოიყენება პერსონალური ნუმერაციის მეთოდი:

## ქრონოლოგია
The Battle Rages On...

***The Battle Rages On...*** — მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ის მეთოთხმეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1993 წელს. ეს არის უკანასკნელი ალბომი, რომელიც ჩაიწერა რიჩი ბლეკმორთან ერთად. რიჩიმ საბოლოოდ დატოვა ჯგუფი 1993 წლის ნოემბერში.

ჯგუფის კლასიკური, Mk2 ტიპის პერსონალი გაერთიანდა პირველად ალბომის *Perfect Strangers* ჩაწერის შემდეგ. ჯო ლინ ტერნერის თქმით, ეს ალბომი უფრო მეტად იყო The Cattle Grazes On (რქოსანი შეიშალა), რადგანაც, მისივე თქმით, სანამ მას არ გაუშვებდნენ ჯგუფიდან, ალბომისთვის მზად იყო უფრო ღირებული მუსიკალური მასალა და Deep Purple-მა მხოლოდ გადაამუშავა მისი იდეები.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორები: იენ გილანი, რიჩი ბლეკმორი და როჯერი გლოვერი, გარდა მითითებულისა:

;მხარე 1

## პერსონალი 
* იენ გილანი – ვოკალი
* რიჩი ბლეკმორი – გიტარა
* ჯონ ლორდი – ორგანი, კლავიშებიანი საკრავები
* როჯერ გლოვერი – ბას-გიტარა
* იენ პეისი – დასარტყმელი საკრავები

## ჩარტები 
## სქოლიო 
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები
კატეგორია:1993 წლის ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ტონ პანუნციოს პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები როჯერ გლოვერის პროდიუსერობით
Purpendicular

***Purpendicular*** — მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ის მეთხუთმეტე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1996 წელს. ისევე, როგორც ჯგუფის შემდეგი ალბომი, *Abandon*, ამ შემთხვევაშიც დისკი სახელწოდებას სესხულობდა ჯგუფის ისტორიიდან და წარმოადგენდა სიტყვების purple და *პერპენდიკულარული*ს თამაშს.

ეს იყო პირველი ალბომი, რომელიც ჩაიწერა გიტარისტ სტივ მორსის მონაწილეობით. მუსიკალურად იგი უფრო ექსპერიმენტულია, ვიდრე რამდენიმე წინა დისკი. რამდენიმე სიმღერა სამუდამოდ დარჩა ჯგუფის საკონცერტო პროგრამაში - მათ შორის არის „Sometimes I Feel Like Screaming“ და „Vavoom: Ted the Mechanic“.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* იენ გილანი - ვოკალი
* სტივ მორსი   - გიტარა
* ჯონ ლორდი - ორგანი, კლავიშები
* როჯერ გლოვერი - ბას-გიტარა
* იენ პეისი - დასარტყმელი საკრავები

## ჩარტები
## სქოლიო 
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები
კატეგორია:1996 წლის ალბომები
კატეგორია:CMC International-ის ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
კირენის მეფეები

**კირენის მეფეები** — კირენის მეფეთა სია. კირენა იყო ბერძნული კოლონია ჩრდილოეთ აფრიკის სანაპიროზე, (დღისთვის წარმოადგენს ლიბიის ნაწილს) რომელიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეშვიდე საუკუნეში დააარსეს ანტიკურ თერადან (დღევანდელი სანტორინი) მოსულმა დორიელებმა. კირენის მეფეები თავს ლგენდარული სპარტელი მეფეების შთამომავლებლად მიიჩნევდნენ.
 
## ბატიდები 
* ბატუს I - ძვ. წ. 639 - ძვ. წ. 599
* არქესილაუს I - ძვ. წ. 599 - ძვ. წ. 583
* ბატუს II - ძვ. წ. 583 - ძვ. წ. 554
* არქესილაუს II - ძვ. წ. 554 - ძვ. წ. 550
* ბატუს III - ძვ. წ. 550 - ძვ. წ. 526
* არქესილაუს III - ძვ. წ. 526 - ძვ. წ. 515
* ბატუს IV - ძვ. წ. 515 - ძვ. წ. 466
* არქესილაუს IV - ძვ. წ. 466 - ძვ. წ. 439
:სამეფო ხელისუფლების დაცემა და დემოკრატიის დამყარება.

## სხვადასხვა გვარები 
* მაგასი - ძვ. წ. 276 - ძვ. წ. 250
* დემეტრიუს პატიოსანი - ძვ. წ. 250 - ძვ. წ. 249
:კირენა ისევ რესპუბლიკა გახდა. შემდეგ კი ეგვიპტის პროვინციად იქცა.

## ფარაონები 
* პტოლომეუს VIII ფისკონი - ძვ. წ. 163 - ძვ. წ. 116
* პტოლომეუს აპიონი - ძვ. წ. 116 - ძვ. წ. 96
:კირენა რომის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის.

## ლიტერატურა 
* Сычев, Николай «Книга Династий» Издательство АСТ, 2005 ISBN 5-17-032495-2

## სქოლიო 
კატეგორია:კირენეას მეფეები
კატეგორია:ლიბიის ისტორია
Come Taste the Band

***Come Taste the Band*** — ჯგუფ Deep Purple-ის მეათე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1975 წლის 10 ოქტომბერს.

## ისტორია 
ეს არის Deep Purple-ის ერთადერთი დისკი, რომელიც ჩაიწერა ტობი ბოლინის მონაწილეობით. როდესაც რიჩი ბლეკმორმა დატოვა კოლექტივი, ბევრი თვლიდა, რომ Deep Purple-ის არსებობა დასრულდა. ჯონ ლორდს დევიდ კოვერდეილმა სთხოვა ჯგუფის შენარჩუნება და ტომი ბოლინს სთხოვეს ჯგუფში მოსვლა.

მუსიკალურად, ეს დისკი უფრო კომერციულია, ვიდრე Deep Purple-ის რომელიმე წინა ალბომი, მასზე მეტი აქცენტია გაკეთებული სოულის/ფანკის ელემენტებზე, რაც გლენ ჰიუზის გავლენას უნდა მივაწეროთ. მთლიანობაში, ალბომი ითვლება ნაკლებად წარმატებულ მცდელობად, მაგრამ ბრიტანეთში მან მაინც დაიკავა ჩარტების #19 ადგილი.

ალბომის მხარდამჭერი ტურის შემდეგ, Deep Purple დაიშალა რვა წლით. 1976 წელს ტომი ბოლინი დაიღუპა ჰეროინის ზედმეტი დოზის გამო.

უკანასკნელ წლებში ალბომს მიმოხილვებში კრიტიკოსები უფრო დადებითად მოიხსენებენ, ალბათ, ბოლინის წვლილის გამო.

20 წლის განმავლობაში *Come Taste the Band* არ გამოიცემოდა აშშ-ში, მაგრამ 2007 წლის 31 ივლისს ლეიბლმა Friday Music იგი ოფიციალურად გამოუშვა. მიუხედავად იმისა, რომ ლეიბლის საიტიდან ცნობილია, თითქოს ეს არის ციფრული რემასტერი, უცნობია, რა წყარო იქნა გამოყენებული რემასტერინგისათვის. ამასთან, EMI-სგან ცნობილი იყო, რომ წლების განმავლობაში ამ ალბომის ორიგინალური ფირები დაკარგული იყო.

## სიმღერების სია 
### ორიგინალური გრამფირფიტა 
### 35 წლიანი იუბილეს აღსანიშნავი ორმაგი დისკი 
## პერსონალი 
* დევიდ კოვერდეილი - ვოკალი
* ტომი ბოლინი - გიტარა, ვოკალი, ბას-გიტარა
* გლენ ჰიუზი - ბას-გიტარა, ვოკალი
* ჯონ ლორდი - კლავიშები
* იენ პეისი - დასარტყმელი საკრავები

## ჩარტები
;ალბომი

## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:1975 წლის ალბომები
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები
კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები
კატეგორია:Purple Records-ის ალბომები
ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი

**ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი** () — დიდი ზომის გველი ანკარასებრთა ოჯახისა. აღწევს 170 სანტიმეტრს. ზურგი შეფერილია მონაცრისფრო-მოლურჯო ფერად, გასდევს განივი ზოლები, მუცელი — ყვითელია. 

გავრცელებულია ამიერკავკასიაში. ბინადრობს მშრალ, ქვიან ადგილებში. იკვებება წვრილი მღრღნელებით, ხვლიკებით, გველებით. განსაკუთრებით ხშირად ნადირობს ველის გველგესლაზე. იგი გველს შხამით ადამბლავებს, შემდეგ კი მთლიანად ყლაპავს. ერთ ასეთ გველს საათში შეუძლია 2-3 გველგესლას გადაყლაპვა. ნადირობის დროს იყენებს შხამიან ეშვებს, რომელიც ზედა ყბის უკანა ნაწილში მდებარეობს. შხამი ხვდება ნადავლის ორგანიზმში და იწვევს მის პარალიზებას. შხამი შეიცავს — ფოსფოდუესტერაზას, მჟავე და ტუტე ფოსფატაზას, ფოსფოლიპაზა A2 და კაზეინაზას. წვრილი მღრღნელები კბენიდან რამდენიმე წუთში იღუპებიან. ხვლიკიჭამია გველი საფრთხის დროს თავს გაქცევით შველის, ზოგჯერ კი ძლიერ აგრესიულია — იკბინება და ადამიანებში შეიძლება გამოიწვიოს მოწამლის ნიშნები.

## ლიტერატურა
**Ядовитые животные и растения СССР*, 1990 წ., გვ. 125.

## რესურსები ინტერნეტში 
*საქართველოს ფაუნა: ჩვეულებრივი ხვლიკიჭამია გველი 

კატეგორია:ანკარასებრნი
კატეგორია:ევროპის ქვეწარმავლები
ილღაზი

**ართუკიდ ნაჯმ ად-დინ ილღაზი** (გ. 8 ნოემბერი, 1122) — ართუკიდების დინასტიის წარმომადგენელი, ცნობილი თურქი სარდალი და მხედართმთავარი (ამირა), თურქული ქალაქ მარდინის მფლობელი 1107 წლიდან 1122 წლამდე. „ილღაზი“ არაბულად ნიშნავს ხალხისთვის მებრძოლს. ილღაზი გამოირჩეოდა ქრისტიანი ხალხის შემუსვრით.

## ბიოგრაფია
მისი მამა, ართუკი, იყო ართუკიდების დინასტიის დამაარსებელი და დანიშნული იყო იერუსალიმის მმართველად, სელჩუკი ამირ ტუტუშის მიერ. მამის სიკვდილის შემდეგ, ილღაზი და მისი ძმა განაგრძობდნენ იერუსალიმის მართვას.

როდესაც მალიქ შაჰის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისათვის დაიწყო დიდი სისხლისღვრა, ილ ღაზი თავდაპირველად თავისი სიმამრის ამირ ტუტუშის მომხრე იყო. ხოლო ტუტუშის დამხობის შემდეგ (ჰიჯრით 488-1095 წ.) ილღაზი იერუსალიმს დაეპატრონა, რადგან ეს ქალაქი საფეოდოდ მიღებული ჰქონდა ამირ ტუტუშისაგან. ნეჯმ ედ დინ ილ ღაზი იერუსალიმს განაგებდა თავის ძმასთან ამირ სუკმანისთან ერთად, მაგრამ 1096 წელს ჯვაროსნებმა იერუსალიმს შეუტიეს და ორივე ამირა გააძევეს. 1110 წელს ამირა ილღაზი მიემხრო ტახტის მემკვიდრე მუჰამედს (მალიქ-შაჰის ძეს), რომელმაც ბაღდადის ამირად დანიშნა იგი. 1111-1118 წლებში ილღაზმა იმჟამად უძლიერესი ციხის მარდინის აღება მოახერხა. ილღაზს რთული ურთიერთობა ჰქონდა სელჩუკთა სახელმწიფოსთან, რისი მიზეზიც ილღაზის სეპარატისტული ტენდენციები იყო. ის ხშირად იყენებდა სელჩუკთა წინააღმდეგ ჯვაროსნების დახმარებასაც. ილღაზის მიერ მართული მარდინის საამირო მოიცავდა ისეთ ქალაქებს, როგრიც იყო ნისიბინი, დიარქექირი. მარდინის საამირო გაძლიერდა 1117 წლის შემდეგ, როდესაც მის მფლობელობაში გადავიდა ალეპო. ალეპოს დაკავების შემდეგ ილღაზის და ჯვაროსნების ინტერესები ერთამენთს დაუპირისპირდა და ილღაზი მეთაურობდა ჯვაროსანთა წინააღმდეგ ბრძოლებს, რომლებშიც დიდი ავტორიტეტი მოიპოვა.

1121 წელს ილღაზი კოალიციური ლაშქრით შეიჭრა საქართველოში მაგრამ დავით აღმაშენებელმა დიდგორის ბრძოლაში დაამარცხა იგი და არზრუმს იქით გადარეკა მტერი.

1122 წელს მან დაამარცხა და დაატყვევა ედესის გრაფი ჟოსლენ I, თუმცა იმავე წლის ნოემბერში გარდაიცვალა. დაკრძალეს დიარბაქირში.

## ლიტერატურა 
* 
* Öztuna, Yılmaz, (1996) *Devletler ve Hanedanlar Cilt:2*, Ankara:Kültür Bakanlığı Yayınları, say. 46
* Smail, R.C. (1956 son baski 1995) *Crusading Warfare 1097-1193.*, New York: Barnes and Noble Books, ISBN 1-56619-769-4 
* Hillenbrand, Carole, (1990) * A Muslim Principality in Crusader Times: The Early Artuqid State*. Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut, .

კატეგორია:გარდაცვლილი 1122
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ნოემბერი
კატეგორია:ანატოლიის ბეილიქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
Taken by Force

***Taken by Force*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეხუთე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1976 წელს. ეს იყო ჯგუფში ბოლო ალბომი ულრიხ როთისთვის. მისი წასვლის შემდეგ სკორპიონსში მოვიდა მათიას იაბსი.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* ულრიხ როთი&nbsp;— მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას-გიტარა;
* ჰერმან რარებელი&nbsp;— დასარტყმელი საკრავები.

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1978 წლის ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
Lovedrive

***Lovedrive*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეექვსე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1979 წელს. ეს იყო ჯგუფში პირველი ალბომი მათიას იაბსისთვის, რომელმაც შეცვალა ულრიხ როთი.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* მათიას იაბსი&nbsp;— მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას-გიტარა;
* ჰერმან რარებელი&nbsp;— დასარტყმელი საკრავები.
* მიხაელ შენკერი&nbsp;— წამყვანი გიტარა (სიმღერები: 2,4 და 7)

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1979 წლის ალბომები
კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები
კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
Animal Magnetism (სკორპიონსის ალბომი)

***Animal Magnetism*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეშვიდე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1980 წელს. RIAA-მ მას 1984 წლის 8 მარტს მიანიჭა ოქროს, ხოლო 1991 წლის 28 ოქტომბერს - პლატინის  სტატუსი.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* მათიას იაბსი&nbsp;— მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას-გიტარა;
* ჰერმან რარებელი&nbsp;— დასარტყმელი საკრავები.

## ჩარტები
### ალბომი
### სინგლები
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1980 წლის ალბომები
კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები
კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები
კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები დიტერ დირკსის პროდიუსერობით
Blackout (სკორპიონსის ალბომი)

***Blackout*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მერვე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1982 წელს.

ალბომზე მუშაობის დროს კლაუს მაინემ ხმა დაკარგა და იძულებული იყო, პრობლემა ოპერაციით გადაეწყვიტა. ორიგინალური დემოები ამ ალბომისთვის ჩაიწერეს ვოკალისტ დონ დოკენის მონაწილეობით, თუმცა ისინი დისკში ან მის სხვა გამოცემებში არ არის წარმოდგენილი.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმური გიტარა (სიმღერები: 6 + 12), მთავარი გიტარა (სიმღერები: 4,8 და 9), ბეკ-ვოკალი (სიმღერები: 1,2 და 8);
* მათიას იაბსი&nbsp;— მთავარი და რიტმური გიტარა;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას გიტარა;
* ჰერმენ რარებელი&nbsp;— დრამი.

## ჩარტები
### ალბომი
### სინგლები
## რესურსები ინტერნეტში 
ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1982 წლის ალბომები
კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები
კატეგორია:Mercury Records-ის ალბომები
კატეგორია:EMI Records-ის ალბომები
ტირნოვის ტყე

thumb|350px|ტირნოვის ტყის მდებარეობა („ტირნოვსკი გოზდი“)

**ტირნოვის ტყე** (სლოვენ. Trnovski gozd, trn – ეკალი და gozd – ტყე, ანუ ქართულად „ეკლნარი“) მდებარეობს სლოვენიის ალპების ცენტრალური მთაგრეხილის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდეზე და წარმოადგენს იულიუსის ალპების სამხრეთ ნაწილს. ტირნოვის ტყე სხვა მხრივ წარმოადგენს ასევე ნაწილს დინარის მთებისა და მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე ჰრუშიცას ტყის (სლოვენურად Hrušica — მსხლის ტყე, ანუ „მსხალნარი“) ჩათვლით შიდა კრაინას კარსტულ რეგიონს. 

ტირნოვის ტყის ჰავა წარმოადგენს ვიპახის ხეობაში რაღაც საშუალოს ორ, ზომიერ კონტინენტურსა და  სუბ-ხმელთაშუაზღვიურ კლიმატს შორის. ეს მხარე ერთ-ერთი ყველაზე ნალექიანია (2000 მმ-ზე მეტი) სლოვენიაში.

ტირნოვის ტყის ყველაზე მაღალი წერტილი არის 1495 მეტრის სიმაღლეზე მდებარე მთა მალი-გოლაკი (პატარა მთა)

ეს რეგიონი მეჩხერადაა დასახლებული და იგი წარმოადგენს დინარის წიწვოვან ტყეთა (Abieti-fagetum dinaricum) ნაწილს, რადგან მისი ვეგეტაცია წიფლნარითა და ნაძვნარით შემოიფარგლება. ტირნოვის წიწვნარი ნანოს ჩათვლით მიეკუთვნება მოვლილ ტყეთა რიგს და ნაკრძალადაა გამოცხადებული. აქ მისდევენ მეტყევეობას.  

ტირნოვის ტყის სამხრეთით გადის გზატკეცილი სლოვენიის დედაქალაქ ლიუბლიანასა (ლიუბლიანის უწინდელი სახელი ლაიბახი, ავსტრიაში ამ ქალაქს დღემდე შემორჩა ეს სახელი) და იტალიის გორიციას შორის.

გრაფ გერცების დინასტიის გადაშენების შემდეგ ეს რეგიონი 1335 წელს როგორც კრაინას ნაწილი ჰაბსბურგების მონარქიას გადაეცა და ასე დარჩა ავსტრიის შემადგენლობაში, სადაც იგი დროთა განმავლობაში მემკვიდრეობის გადანაწილების გზით სხვადასხვა პატრონის ხელში გადადიოდა.  

ეს მხარე მნიშვნელოვანია დღემდე ასევე ხის ნახშირის მოპოვების თვალსაზრისით.

## ლიტერატურა 
* Ivan Gams: *Geografija Slovenije*. Ljubljana 1998, (სლოვენურ ენაზე) ISBN 961-213-060-4.

კატეგორია:სლოვენიის ქედები
ჩოგბურთი

thumb|ჩოგბურთი
**ჩოგბურთი** — სპორტის სახეობა.

## ისტორია 
ისტორიკოსების უმრავლესობის აზრით, ჩოგბურთი XIII საუკუნის საფრანგეთში ჩაისახა. თუმცა დღემდე გამოცანად რჩება, თუ ვინ ითვლება ამ თამაშის ნამდვილ ფუძემდებლად. ისტორიკოსების უმრავლესობა თანამედროვე ჩოგბურთის მამამთავრად დიდი ბრიტანეთის კავალერის მაიორს უოლტერ კლოპტონ უინგფილდს (Walter Clopton Wingfield) მიიჩნევენ. 1873 წელს უინგფილდმა ახალი თამაშის წესები გამოაქვეყნა, რომელიც ეფუძნებოდა რამდენიმე თამაშის პრინციპებს, კერძოდ: კორტ-ჩოგბურთს, ბადმინტონს, ფაიფსა და რეკიტს. იმისთვის, რომ გამომგონებლის უფლება შეენარჩუნებინა, ამ თამაშს „სფერისტიკა“ უწოდა (sphairistik ბერძნული სიტყვაა და ნიშნავს „ითამაშე ბურთი“). პირველი საჩოგბურთო ტურნირი 1877 წლის 9 ივნისს ჩატარდა , რომელსაც შემდგომში უიმბლდონი ეწოდა.

## თამაშის წესები 
საჩოგბურთო მოედანს კორტი ჰქვია. თამაშები ერთეულთა და წყვილთა თანრიგებში ტარდება. მოთამაშეების ამოცანაა ჩოგნის დახმარებით ბურთი გადაიტანონ მოწინააღმდეგის ნახევარზე. ჩამწოდებელ მოთამაშეს ბურთის ორჯერ ჩაწოდების უფლება აქვს. მეორე ჩაწოდებას ის იყენებს მაშინ, თუ პირველი ვერ ჩააგდო ჩაწოდების მოედანში ან ბადეს ვერ გადააცილა. ერთ მოგებულ გათამაშებაზე მოთამაშეს ეწერება 15 ქულა, შემდეგ მოგებულზე ასევე 15, მესამეზე კი 10 ქულა (ე. ი. 15, 30 და 40). ხოლო, მეოთხე მოგებულ გათამაშებაზე ჩოგბურთელი უკვე იგებს. თუ ანგარიში თანაბარია (ე. ი. 40-40), მაშინ ერთ-ერთმა მოთამაშემ ზედიზედ 2 გათამაშება უნდა მოიგოს. 6 თამაშის მოგების შემთხვევაში მოთამაშე იგებს სეტს. თუ ანგარიში 6:6-ია, მაშინ ხდება დამატებითი გათამაშება, რომელსაც ფრემტეხი (ე.წ. „ტაიბრეიკი“) ჰქვია. ჩოგბურთელმა უნდა მოიგოს 2 სეტი თამაშის მოსაგებად. გამონაკლისია მამაკაცთა შორის დიდი მუზარადის ტურნირები, სადაც ჩოგბურთელს სჭირდება 3 სეტის მოგება თამაშის მოსაგებად.

## დიდი მუზარადის ტურნირები 
დიდი მუზარადის ტურნირები ყველაზე პრესტიჟულია საჩოგბურთო სამყაროში. ტრადიციულად ტარდება 4 ასეთი ტურნირი, კერძოდ ავსტრალიის ღია პირველობა, საფრანგეთის ღია პირველობა, უიმბლდონი და ამერიკის ღია პირველობა.

*
კორტი (სპორტი)

thumb|კორტი
**კორტი** — საჩოგბურთო მოედანი.

კორტი უნდა იყოს მართკუთხედი 23.77 მ სიგრძისა და 8.23 მ სიგანის. იგი შუაზე გაყოფილია ბადით, რომელიც დამაგრებულია 0.8 სმ მაქსიმალური დიამეტრის ტროსზე. ტროსის ბოლოები დამაგრებულია ან გადაჭიმულია 2 ბოძზე, რომელიც თუ ოთკუთხაა, უნდა იყოს არაუმეტეს 15 კვ.სმ-ისა და თუ მრგვალია არაუმეტეს ა.5სმ დიამეტრისა. ბოძების ცენტრები უნდა იყოს დაცილებული კორტისგან ო.914 მ-ით ორივე მხარეს, ხოლო მათი სიმაღლე უნდა იყოს ისეთი, რომ ტროსის წვერი კორტის ზედაპირიდან 1.07 მ სიმაღლეზე აღმოჩნდეს. ბადის უჯრედები უნდა იყოს საკმაოდ პატარა, რომ მასში არ გაძვრეს ჩოგბურთის ბურთი. ბადის სიმაღლე ცენტრში უნდა იყოს 0.914 მ. კორტი შემოსაზღვრულია საბაზო ხაზებით, რომლის სიფართოვე შეიძლება იყოს 10 სმ-მდე. ასევე არის შიდა ხაზები, რომელთა სიფართოვე მერყეობს 2.5–5 სმ-მდე. ოფიციალური შეხვედრების დროს საბაზო ხაზების უკანა სათამაშო სივრცე უნდა იყოს არანაკლებ 6.4 მ, ხოლო გვერდითისა კი მაქსიმუმ 3.66 მ.

კატეგორია:ჩოგბურთი
ჩოგბურთის ბურთი

thumb|ჩოგბურთის ბურთი
**ჩოგბურთის ბურთი** — ყვითელი ან თეთრი ბურთი, რომელიც იხმარება ჩოგბურთის თამაშში.

ჩოგბურთის ბურთის დიამეტრი უნდა იყოს არანაკლებ 6.35 სმ და არაუმეტეს 6.67 სმ-ისა, ხოლო მისი წონა 56,7–58,5 გ.

კატეგორია:ჩოგბურთი
კატეგორია:სპორტული ინვენტარი
სამეფო კობრა

**სამეფო კობრა** () — გველი ასპიტისებრთა ოჯახისა. სიგრძე — 4 მ-მდე, ცალკეული ეგზემპლიარები 5,5 მეტრსაც აღწევენ. (სამეფო კობრა მსოფლიოში ყველაზე დიდი შხამიანი გველია) კობრას თავზე, კეფის ფარების უკან ნახევარრკალად განლაგებულია 6 დამატებითი ფარი. 
left|thumb|ფარების/ქერცლების განლაგება სამეფო კობრას თავზე
სხეული მოყვითალო-მომწვანო ფერისაა, გასდევს განივი ზოლები, რომელნიც მუქი და ვიწროა თავისაკენ, ხოლო ფართო და შედარებით ღიაა კუდისაკენ. გვხვდება ინდოეთში, სამხრეთ ჩინეთში, ინდოჩინეთში, ზონდის კუნძულებზე და ფილიპინებზე. ბინადრობს — ტყიან ადგილებში, ირჩევს ხშირ ბალახოვან ადგილებს. ხშირად გვხვდება დასახლებულ რაიონებშიც. ცოცავს ხეებზე და კარგად ცურავს, თუმცა ძირითადად ცხოვრობს მიწაზე. ცხოვრობს დღის ცხოვრებით და ნადირობს ძირითადად სხვა გველებზე — როგორც შხამიანებზე, ისე უშხამოებზე, იშვიათად ხვლიკებზეც. კვერცხმდებია. იკეთებს სპეციალურ ბუდეს ფოთლებისა და ტოტებისგან, რომლებსაც ხვეტავს სხეულის წინა ნაწილით. ცენტრში დებს 20-40 კვერცხს და ფარავს ფოთლებით. თვითონ თავსდება ზემოთ და იცავს ბუდეს მტრისაგან. იშვიათად მას ეხმარება მამრიც. შხამი ძალიან ძლიერია, მისი რაოდებობა (გველის სიდიდს გამო) კბენის დროს დიდია, შხამი 30 წუთში კლავს ადამიანს. არის შემთხვევები სპილოს სიკვდილისაც. არსებობს მონაცემები, რომ სამეფო კობრას აქვს მიდრეკილება, ადამიანს თავს დაესხას უმიზეზოთ და უკან მისდიოს მას. ჩვეულებრივ სხვა გველები მხოლოდ თავდაცვის მიზნით კბენენ ადამიანს, კობრას ასეთი ქმედება კი, მეცნიერთა აზრით, განპირობებულია მისი ე.წ. ბუდეთმშენებლური ცხოვრების წესით.

კატეგორია:ასპიტისებრნი