ვალტერ შტამპფლი

**ვალტერ შტამპფლი** (დ. 3 დეკემბერი, 1884 – გ. 11 ოქტომბერი, 1965) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და მმართველი, რადიკალურ-დემოკრატიული პარტიის (PRD) წევრი.

სწავლის დასრულების შემდეგ, იგი ათი წლის განმავლობაში მუშაობდა ჟურნალისტად გაზეთ Oltner Tagblatt-ში, მოგვიანებით კი გახდა ზოლოთურნების სავაჭრო და სამრეწველო პალატის მდივანი. 1921 წელს მან დაიკავა ფოლადისმწარმოებელი კომპანია Von Roll-ის დირექციის მდივნის თანამდებობა, სადაც 1929 წლისთვის კომერციული დირექტორი გახდა.

მისი პოლიტიკური კარიერა 1912 წელს დაიწყო ზოლოთურნის კანტონალურ საბჭოში არჩევით, რომლის წევრიც 25 წლის განმავლობაში იყო. 1931 წელს იგი აირჩიეს აღნიშნული კანტონის წარმომადგენლად ეროვნულ საბჭოში.

1940 წელს ფედერალურმა ასამბლეამ იგი აირჩია ფედერალური საბჭოს წევრად და, ეკონომიკაში მისი ცოდნის წყალობით, მან ჩაიბარა საზოგადოებრივი ეკონომიკის დეპარტამენტი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მას მოუხდა ქვეყნის სურსათით, ნედლეულით და ენერგიით მომარაგების გარანტირება, რისთვისაც შეთანხმებების დადება დასჭირდა „ღერძის“ სახელმწიფოებთან. მან მხარი დაუჭირა ფრიდრიხ ტრაუგოტ ვალენს შვეიცარიის სურსათით თვითუზრუნველყოფის გეგმის იმპლემენტაციაში. 1944 წელს, კონფედერაციის პრეზიდენტობის დროს, მან ხელი შეუწყო სიბერისა და მარჩენალდაკარგულთა დაზღვევის (AHV/AVS) შექმნას, რომელიც ძალაში ოთხი წლის შემდეგ შევიდა.

1947 წლის ბოლოს გადადგომის შემდეგ, მან კიდევ ათწლეულზე მეტი გააგრძელა მუშაობა კერძო სექტორში, სადაც სხვადასხვა ხელმძღვანელ პოზიციებს იკავებდა.

## ბიოგრაფია
### ოჯახი, სწავლა და სამუშაო
იგი იყო მასწავლებლისა და ფერმერის, კასპარ შტამპფლისა და ემილი ფიუეგის ვაჟი. მისი ძმა, ოსკარი, 1933-1952 წლებში ზოლოთურნის კანტონალური მთავრობის მრჩეველი იყო.

შტამპფლიმ დაწყებითი განათლება მშობლიურ ქალაქ ბიურენში მიიღო. ზოლოთურნის კანტონალურ სკოლაში ბაკალავრიატის დასრულების შემდეგ, 1902 წელს დაიწყო მათემატიკისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების შესწავლა ციურიხის ფედერალურ პოლიტექნიკურ სკოლაში, თუმცა ორი წლის შემდეგ სწავლას თავი დაანება. მოგვიანებით ერთი წელი გაატარა გეტინგენის უნივერსიტეტში, სადაც გაეცნო ოტო ფონ ბისმარკის მიერ შემოღებულ სოციალური დაცვის სისტემას. სწავლა დაასრულა ციურიხის უნივერსიტეტის სამართლისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა ფაკულტეტზე, სადაც 1906 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია კერძო დაზღვევის შესახებ.

შტამპფლი ეკუთვნოდა ლიბერალ-დემოკრატების მემარცხენე და საზოგადოებისადმი კრიტიკულად განწყობილ ფრთას. 1908-1918 წლებში იყო Oltner Tagblatt-ის მთავარი რედაქტორი, რომლის ფურცლებზეც მწვავე ბრძოლებს აწარმოებდა კათოლიკე კონსერვატორების წინააღმდეგ. 1918 წლის საყოველთაო გაფიცვის შემდეგ იგი დაშორდა სოციალისტებს, რომელთა მიმართაც მანამდე სიმპათიით იყო განწყობილი. 1916 წლის ივნისში დაქორწინდა იდა კუოხზე, ფედერალური ტელეგრაფების დირექტორის თომას კუოხის ქალიშვილზე, რომელთანაც სამი შვილი შეეძინა. 1918-1921 წლებში იყო ზოლოთურნის სავაჭრო პალატის მდივანი, ხოლო 1921 წელს შეუერთდა გერლაფინგენის ფოლადისმწარმოებელ კომპანია Von Roll-ს. 1935 წელს დაიკავა ზოლოთურნის კანტონალური ბანკის პრეზიდენტის თანამდებობა.

პროფესიული საქმიანობის გამო მას მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობები ჰქონდა გერმანიის რაიხთან, ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგაც კი, თუმცა ნაციონალ-სოციალისტური იდეოლოგიის აშკარა მოწინააღმდეგე იყო. მისი ცოლისდა დაქორწინებული იყო ებრაული წარმოშობის გერმანელ ინდუსტრიალისტზე, რომელიც 1938 წლის 9-10 ნოემბრის „ბროლის ღამის“ შემდეგ დააკავეს და ქონება ჩამოართვეს. შტამპფლი დაუყოვნებლივ გაემგზავრა გერმანიაში და თავისი კავშირების წყალობით შეძლო ნათესავის ციხიდან გამოყვანა და მისი, მეუღლესთან ერთად, შვეიცარიაში უსაფრთხოდ გადაყვანა.

## პოლიტიკური კარიერა
### კანტონალური საბჭო და ეროვნული საბჭო
შტამპფლის პოლიტიკური კარიერა 1912 წელს ზოლოთურნის კანტონალურ საბჭოში არჩევით დაიწყო, სადაც მომდევნო 25 წელი დაჰყო. მისი პოლიტიკური ოპონენტები მას აღწერდნენ, როგორც შესანიშნავ, ვნებიან და უკიდურესად მკაცრ ორატორს. 1931 წელს აირჩიეს ეროვნულ საბჭოში, სადაც იცავდა მრეწველობის ინტერესებს სოციალისტური და კორპორატივისტული მოთხოვნების წინააღმდეგ, რომლებმაც დიდი დეპრესიის დროს მოსახლეობის ფართო ფენებში პოვა მხარდაჭერა.

შტამპფლი მხარს უჭერდა კეთილდღეობის სახელმწიფოს გაფართოებას. მონაწილეობდა კერძო საპენსიო ფონდების გაერთიანებებში. 1925 წელს შვეიცარიის მოქალაქეებმა დაამტკიცეს სიბერისა და მარჩენალდაკარგულთა დაზღვევის კონსტიტუციური საფუძვლები. შტამპფლი მხარს უჭერდა ეკონომიკის მინისტრ ედმუნდ შულტჰესს შესაბამისი კანონის შემუშავებაში, თუმცა ე.წ. „შულტჰესის კანონი“ 1931 წლის რეფერენდუმზე უარყვეს. 1934 წელს მას შესთავაზეს ფედერალურ საბჭოში კანდიდატად წარდგენა, რაზეც უარი თქვა ოჯახური მიზეზების გამო, რადგან არ სურდა დირექტორის სტაბილური თანამდებობა სამთავრობო თანამდებობის გაურკვევლობაზე გაეცვალა.

1940 წლის ივნისში, მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში, საფრანგეთის კაპიტულაციის შემდეგ, შვეიცარია კრიტიკულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ეკონომიკის მინისტრმა ჰერმან ობრეხტმა გადადგომა გამოაცხადა. ვინაიდან სხვა მინისტრებს არ სურდათ დეპარტამენტის შეცვლა, საჭირო გახდა ეკონომიკის მცოდნე მემკვიდრის პოვნა. 1940 წლის 18 ივლისს ფედერალურმა ასამბლეამ შტამპფლი პირველივე ტურში აირჩია ფედერალურ საბჭოში.

### ფედერალური საბჭო
250px|მინი
ფედერალურ საბჭოში შტამპფლი შვიდი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა საზოგადოებრივი ეკონომიკის დეპარტამენტს. მისი ხელმძღვანელობით დეპარტამენტმა შეძლო მოსახლეობის სურსათითა და ენერგიით უზრუნველყოფა რაციონირების, ომისდროინდელი ეკონომიკისა და გერმანია-იტალიასთან სავაჭრო შეთანხმებების მეშვეობით. ამავდროულად, იგი ცდილობდა დაეცვა შვეიცარიის ნეიტრალიტეტი და დამოუკიდებლობა ტოტალიტარული ძალებისგან.[1] მან მხარი დაუჭირა ე.წ. „ნათესების ბრძოლას“ (Plan Wahlen) შვეიცარიის სასურსათო ავტონომიისთვის, რამაც მას არაერთი დაპირისპირება მოუტანა გენერალ ანრი გიზანთან.

ომის შემდეგ მან თანდათან შეამცირა სახელმწიფო ჩარევა ეკონომიკაში, თუმცა შეზღუდულად. მისი უმთავრესი პოლიტიკური მიზანი იყო სიბერისა და მარჩენალდაკარგულთა დაზღვევის (AHV/AVS) ამოქმედება. 1944 წელს, როგორც კონფედერაციის პრეზიდენტმა, მან საჯაროდ გამოაცხადა სახელმწიფო საპენსიო სისტემის შექმნის შესახებ. 1947 წლის 6 ივლისის რეფერენდუმზე ამ კანონმა ხმების 80% მიიღო და ძალაში შევიდა 1948 წლის 1 იანვარს.

### სხვა აქტივობები
AHV/AVS-ის დანერგვით შტამპფლიმ მიაღწია თავის უმთავრეს მიზანს და დატოვა მუდმივი მემკვიდრეობა, რის გამოც 1947 წლის ბოლოს თანამდებობიდან გადადგა. მისი ავტორიტარული მართვის სტილი, რომელიც გამოსადეგი იყო ომის დროს, მშვიდობიან პერიოდში პარლამენტარების მხრიდან წინააღმდეგობას აწყდებოდა. იგი დაბრუნდა ბიზნესში და სხვადასხვა კომპანიების (Von Roll, Bally, Escher Wyss) დირექტორთა საბჭოებში მუშაობდა.

შტამპფლის სოციალური პასუხისმგებლობა ნაწილობრივ განპირობებული იყო მისი ქალიშვილის მდგომარეობით, რომელსაც თანდაყოლილი შეზღუდული შესაძლებლობა ჰქონდა. იგი თავმჯდომარეობდა შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირთა ეკონომიკური ინტეგრაციის ჯგუფს და იყო Brunau-ს ფონდის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომელიც ფსიქიკური და ფიზიკური შეზღუდვის მქონე პირთა ინტეგრაციაზე ზრუნავდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Walther Stampfli en la base de datos *Dodis* de los *Documentos Diplomáticos de Suiza*
* Perfil de Walther Stampfli con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები