open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ღვიძლის ტორტი

მინი|ღვიძლის ტორტი სუფრაზე
**ღვიძლის ტორტი** () — ფენებისგან შემდგარი კერძი, რომელიც ფორმით ტორტს წააგავს და გვხვდება უკრაინულ, რუსულ და უნგრულ სამზარეულოებში.
ამ ინგრედიენტს ნამცხვრის ცომში ურევენ იმის ნაცვლად, რომ შიგთავსად გამოიყენონ.

ცომის ფენებს შორის, ნამდვილი ტორტის მსგავსად, ნაღებიან ყველს ან მაიონეზს ანაწილებენ. კერძს ზოგჯერ უმატებენ სტაფილოს, წვრილად დაჭრილ კვერცხს, მწვანილს ან ხახვს.

ღვიძლის ტორტი უმეტესად მზადდება ოჯახურ ზეიმებზე, მათ შორის დაბადების დღეებზე ან დღესასწაულებზე.

## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინული სამზარეულო
კატეგორია:უნგრული სამზარეულო
კატეგორია:რუსული სამზარეულო
კატეგორია:ხორცის კერძები
კატეგორია:სლავური სამზარეულო
ჩაალი (გვატემალა)

**ჩაალის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ალტა-ვერაპასის დეპარტამენტში, გვატემალაში. 2018 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26,266 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სახელწოდება მაიას ენიდანაა წარმოშობილი.

## კლიმატი
კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტი ტროპიკულ სარტყელში მდებარეობს.

## იხილეთ აგრეთვე
*გვატემალის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ალტა-ვერაპასის დეპარტამენტის მუნიციპალიტეტები
ვერცხლისფერი მანქანა

***„ვერცხლისფერი მანქანა“*** — 1921 წლის, მუნჯი, კრიმინალური ფილმი. რეჟისორობდა დევიდ სმიტი, ხოლო მთავარ როლებს ასრულებდნენ ეარლ ვილიამსი და ქეთრინ ადამსი. გადაიღეს და დისტრიბუტირდა *Vitagraph Company*-ს დახმარებით. ჩანაწერი დაკარგულია.
## როლებში
*ანტონი ტრენტი — ეარლ ვილიამსი;
*დაფნე გრენვილი — ქეთრინ ადამსი;
*არტურ გრენვილი — ჯოფრი ვები;
*გრაფი მაიკლ ტემსვარი — ერიკ მეინი;
*როზეკარელის ერლი — ემეტ კინგი;
*პაულინა — მონა ლიზა;
*ვიკარი — ჯონ სტეპლინგი;
*ჰენტცი — მაქს აშერი;
*კოლონელი ლანგლი — ვალტერ როჯერსი;
## რესურსები ინტერნეტში
*The Silver Car at IMDb.com
*lantern slide (State University of New York; SUNY)
## სქოლიო
კატეგორია:1921 წლის ფილმები
კატეგორია:1921 წლის ამერიკული ფილმები
კატეგორია:1921 წლის დაკარგული ფილმები
კატეგორია:ამერიკული შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული სრულმეტრაჟიანი მუნჯი ფილმები
მის 139

***„მის 139“*** — 1921 წლის, ამერიკული, მუნჯი, კრიმინალური, დრამატული ფილმი. რეჟისორობდა ბ. ა. როლფე, სცენარის ავტორი იყო ჩარლზ ა. ლოგე. ფილმის პროდუსერი იყო ა. ჰ. ფიშერი. დისტრიბუცია გაუწიეს *Jans Film Service* და *Sherman Productions Corporation* კომპანიებმა. მთავარ როლებს ასრულებდნენ შვედი ზიგფილდის გოგონა — დიანა ალენი, და მარკ მაკდერმოტი.

ფილმი დაკარგულია.
## როლებში
*ივონ ლა რუე — დიანა ალენი;
*პროფესორი ჯონ ბრიდი — მარკ მაკდერმოტი;
*კაპიტანი მარლოვი — იუჯინ სტრონგი;
*მარტინ კარდინი — ედვარდ რატკლიფი;
*სქვირელი — ტატიანა ირა;
*ვერა კარდინი — სალი კრუტი;
*პროფესოლი აპოლო კავბერი — ჯონ ლ. შაინი;
*ლა გენდრი — გორდონ სტენდინგი;
*ოპერატივი — ჯეიმს რაიანი;
## გადაღების პროცესი
გადაღება სავარაუდოდ 1920 წელს დასრულდა, თუმცა პრემიერა 1921 წლამდე არ შემდგარა. პირველი ჩვენებისათვის ჩანაწერს სახელი შეუცვალეს და *„საოცარი შეყვარებულები“* დაარქვეს.
## რესურსები ინტერნეტში
* 
## სქოლიო
კატეგორია:1921 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული სრულმეტრაჟიანი მუნჯი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:1921 წლის დაკარგული ფილმები
კატეგორია:1921 წლის ამერიკული ფილმები
ენრიკო ჩელიო

**ენრიკო ჩელიო** (დ. 19 ივნისი, 1889 – გ. 23 თებერვალი, 1980) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, რომელიც შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი იყო 1940 წლის 22 თებერვლიდან 1950 წლის 15 ოქტომბერს გადადგომამდე. ენრიკო ეკუთვნოდა შვეიცარიის ქრისტიან-დემოკრატიული სახალხო პარტიას.

სამსახურებრივი მოღვაწეობის პერიოდში ჩელიო ხელმძღვანელობდა ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტს. ასევე, ორჯერ იყო შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტი — პირველად 1943 წელს ხოლო შემდეგ 1948-ში

## ბიოგრაფია
ენრიკო ჩელიო დაიბადა ამბრიში, რომელიც კანტონ ტიჩინოში სოფლის ტიპის დასახლებაა. ენრიკო იყო ემილიო ჩელიოს — სკოლის ინსპექტორის — და მარია დანცის მეორე ვაჟი. სწავლობდა ბალერნაში სალეზიანელთა გიმნაზიაში, ხოლო საშუალო განათლების დამადასტურებელი დიპლომი მილანში იეზუიტებთან მიიღო.

1915 წელს დაამთავრა ფრიბურის უნივერსიტეტი ლიტერატურისა და ფილოსოფიის სპეციალობით. 1916–1921 წლებში მუშაობდა ჟურნალისტად, შემდეგ კი გახდა ტიჩინოს კონსერვატიული პარტიის გაზეთ „ხალხი და თავისუფლება“  დირექტორი.
1921 წელს ენრიკო ჩელიომ განაახლა იურიდიული განათლება ფრიბურში და მიიღო ადვოკატის ლიცენზია. 1913–1932 წლებში იყო ტიჩინოს დიდი საბჭოს წევრი კონსერვატიული პარტიის რიგებიდან.

ენრიკო ჩელიო არჩეულ იქნა შვეიცარიის ეროვნული საბჭოში 1924 წელს, ასევე 1927–1928 და 1932 წლებში.
1932 წელს ჩელიომ ჯუზეპე კატორი შეცვალა ტიჩინოს სახელმწიფო საბჭოში, სადაც ხელმძღვანელობდა საზოგადოებრივი განათლების, იუსტიციისა და პოლიციის დეპარტამენტებს.

1940 წლის თებერვალში ენრიკო არჩეულ იქნა შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში, რათა შეეცვალა ჯუზეპე მოტა. ამ თანამდებობაზე ათი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ფედერალურ ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტს.
ენრიკო ჩელიო ორჯერ იყო შვეიცარიის პრეზიდენტი — 1943 და 1948 წლებში. ენრიკო ჩელიომ ოფიციალურად გახსნა 1948 ზამთრის ოლიმპიური თამაშები.

## ნაშრომები
*ენრიკო ჩელიო, ცხოვრების მაგალითი: ჯუზეპე მოტა, Istituto Editoriale Ticinese, ბელინცონა, 1957.
*იგივე ავტორი, ლევენტინის აჯანყება 1755 წელს, Grassi & Co, ბელინცონა, 1958.

## ბიბლიოგრაფია
*რედაქცია, „ფედერალურ საბჭოში არჩევა“, გაზეთი Popolo e Libertà, 22 თებერვალი, 1940.
*ევგენ ტოიხერი, Unsere Bundesräte seit 1848 in Bild und Wort („ჩვენი ფედერალური საბჭოს წევრები 1848 წლიდან სურათებსა და სიტყვებში“), ბაზელი, 1944, გვ. 333–335.
*ჯოვანი ფერეტი, „Ad vocem“, Enciclopedia Italiana, „დანართი II, A–H“, რომი, 1948, გვ. 550.
*რედაქცია, „ნეკროლოგი“, გაზეთი Corriere del Ticino, 25 თებერვალი, 1980.
*ალბერტო ლეპორი; ფაბრიციო პანცერა (რედ.), ჩვენი ხალხი. პოლიტიკოსთა ოცდაათი ბიოგრაფია, Armando Dadò გამომცემლობა, ლოკარნო, 1989, გვ. 98–102.
*ფაბრიციო პანცერა, „ენრიკო ჩელიო“, ურს ალტერმატი (რედ.), Die Schweizer Bundesräte: ein biographisches Lexikon, Artemis & Winkler, ციურიხი და მიუნხენი, 1991.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელები
კატეგორია:ევროპელი პოლიტიკოსები
ჰალუშკი

მინი|ჰალუშკი ბეკონით
**ჰალუშკი** ― სქელი, რბილი მაკარონის ან პელმენის ტრადიციული სახეობა, რომელიც გვხვდება ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპის სამზარეულოში სხვადასხვა ადგილობრივი სახელწოდებით.

უნგრეთში კერძი პოპულარულია, როგორც პაპრიკაშის ინგრედიენტი. მას ასევე მიირთმევენ ყველთან, არაჟანთან, ხაჭოსთან, კვერცხთან, სემოლინასთან და კარაქთან ერთად, ხოლო სლოვაკეთში უმატებენ ცხვრის ყველს, ბეკონს ან ისპანახს.

ტერმინი „ჰალუშკი“ ეწოდება როგორც თავად პელმენებს, აგრეთვე მათგან მომზადებულ სხვა კერძსაც, რომელიც შეიცავს დამატებით ინგრედიენტებს. ერთ-ერთი ასეთი კერძი არის ჰალუშკი შემწვარი კომბოსტოთი და ხახვით. 

„ბრინდზოვის ჰალუშკი“, რომელიც ამ სახის პელმენითა და ცხვრის ყველით მზადდება, სლოვაკეთის ერთ-ერთი ეროვნული კერძია. 

სამხრეთ თურქეთში მდებარე ანტალიის პროვინციის ზოგიერთ რეგიონში ჰალუშკი უფრო დიდი ზომისაა, ვიდრე მისი ცენტრალური და აღმოსავლეთ ევროპული ვარიანტები. კერძის მოსამზადებლად სპეციალური, კოვზის მსგავსი ჭურჭელი გამოიყენება.
## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინული სამზარეულო
კატეგორია:უნგრული სამზარეულო
კატეგორია:სლოვაკური სამზარეულო
კატეგორია:თურქული სამზარეულო
კატეგორია:პოლონური სამზარეულო
ზოზულია

[მინი|ზოზულია ვაშლითა და [მანდარინი|მანდარინით]]
**ზოზულია** () — ტრადიციული უკრაინული კერძი, რომელიც ფეტვისგან მზადდება. 2024 წელს ვინიცის ოლქში ზოზულიას ფაფის მომზადების ტრადიცია უკრაინის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ სიას დაემატა. ფაფა ტრადიციულად ვინიცის ოლქის სოფელ დაშკივციში მზადდება.  

კერძის სახელი მისი ვიზუალიდან მომდინარეობს – ფეტვისა და ყაყაჩოს თესლის ნაზავი გუგულივით ჭრელია, ზოზულია კი უკრაინულად სწორედ გუგულს ნიშნავს.

## მომზადება 
ფეტვს რძესთან ერთად ხარშავენ ღუმელში ან ქურაზე, სანამ ნახევრად არ მომზადდება. შემდეგ უმატებენ შაქართან, ყაყაჩოს თესლთან და კარაქთან შერეულ კვერცხს. ფაფა მხოლოდ ამის შემდეგ ასრულებს ხარშვას.
## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინული სამზარეულო
კატეგორია:კერძები ძირითადი ინგრედიენტებით
კატეგორია:სლავური სამზარეულო
კატეგორია:კერძები
კატეგორია:კულინარია
Benz Patent-Motorwagen

**ბენც პატენტ-მოტორვაგენი** ("დაპატენტებული მოტორიანი ეტლი"), რომელიც 1885 წელს გერმანელმა ინჟინერმა კარლ ბენცმა ააგო, ფართოდ არის მიჩნეული პირველ პრაქტიკულ ავტომობილად და პირველ სერიულად წარმოებულ მანქანად. ბენცამდე რამდენიმე გამომგონებელი მუშაობდა ორთქლით მომუშავე მანქანებზე, თუმცა ისინი დახასიათებულია როგორც "კომერციულად არამიზანშეწონილი" და "მართვაში რთული". მანქანა დაპატენტდა 1886 წლის იანვარში და საჯაროდ წარედგინა საზოგადოებას იმავე წელს. მისი პირველადი ღირებულება შეადგენდა 600 გერმანულ ოქროს მარკას, რაც დაახლოებით 150 აშშ დოლარს უდრიდა. პატენტ-მოტორვაგენის შექმნის გამო კარლ ბენცი მიჩნეულია ავტომობილის მამად და გამომგონებლად.

## განვითარება და ტექნიკური მახასიათებლები
 წლის 3 ივლისს]]

1873 წელს წარმატებული ბენზინზე მომუშავე ორტაქტიანი საპოрშნე ძრავის შემუშავების შემდეგ, ბენცი მოტორიანი სატრანსპორტო საშუალების შექმნაზე გადაერთო. პატენტ-მოტორვაგენი იყო მოტო-ტრიციკლი უკანა ძრავით. მანქანა აგებული იყო ფოლადის მილებით და ხის პანელებით. საჭის სისტემა კბილანა რეგის მეშვეობით მუშაობდა. პირველი მოდელი აღჭურვილი იყო 954 სმ³ ერთცილინდრიანი ოთხტაქტიანი ძრავით, რომელიც 250 ბრ/წთ-ზე 0.75 ცხენის ძალას გამოიმუშავებდა. მანქანას გერმანული პატენტი №37435 მიენიჭა, რომელიც ბენცმა 1886 წლის 29 იანვარს მოითხოვა. 1886-დან 1894 წლამდე დაახლოებით 25 Benz Patent-Motorwagen აიგო.

## ბერტა ბენცის მოგზაურობა
 მემორიალური მარშრუტის ოფიციალური საგზაო ნიშანი]]

ბერტა ბენცმა, კარლის მეუღლემ, Benz Patent-Motorwagen-ი №3 აიღო და 1888 წლის აგვისტოში განახორციელა პირველი შორი მანძილის ავტომობილური მოგზაურობა. მან შვილებთან — ევგენთან და რიხარდთან — ერთად მანჰაიმიდან ჰაიდელბერგისა და ვისლოხის გავლით პფორცჰაიმის მიაღწია. გერმანიაში ამ ისტორიული მოგზაურობის აღსანიშნავად ყოველ ორ წელიწადში ერთხელ ანტიკური ავტომობილების პარადი იმართება. 2008 წელს ბერტა ბენცის მემორიალური მარშრუტი ოფიციალურად დამტკიცდა გერმანიის ხელისუფლების მიერ, როგორც 194 კმ-იანი ტურისტული მარშრუტი მანჰაიმიდან შავი ტყის გავლით პფორცჰაიმამდე.

## სქოლიო
კატეგორია:ავტომობილები
კატეგორია:გამოგონებები
კატეგორია:გამოგონებები ქვეყნების მიხედვით
ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატი**  — პირველი ყოველწლიური ახალგაზრდული საჭადრაკო ჩემპიონატი ევროპაში 20 წლამდე ასაკის მოჭადრაკეთა შორის. იგი იმართებოდა 1971–2002 წლებში. ფიდემ ოფიციალურად დააფუძნა ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატი 1970 წლის კონგრესზე, ხოლო 1971/72 წლების გათამაშება გახდა პირველი ოფიციალური ტურნირი. ფაქტობრივად, მათ მოახდინეს „ნიმეიერის ტურნირის“ (Niemeyer Tournament) რეორგანიზაცია, რომელიც გრონინგენში 1962 წლიდან ყოველწლიურად ტარდებოდა. სისრულისთვის, ქვემოთ მოცემულია ამ ტურნირის გამარჯვებულებიც. გოგონათა შორის პირველი შეჯიბრი 1977/1978 წლებში გაიმართა.

## გამარჯვებულთა სია 
## შენიშვნები 
:*ინფორმაციის ძირითადი წყარო მითითებულია თითოეული წლის ჩანაწერის ქვემოთ.*

**1962/63 - გრონინგენი**, ნიდერლანდები - (1963 წლის იანვარი) - ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული საერთაშორისო ტურნირი იუნიორთა შორის, რომელიც ჩატარდა თამბაქოს ფირმა თომას ნიმეიერის სპონსორობით. მოგვიანებით ეს ღონისძიება არაოფიციალურად იქნა აღიარებული ევროპის იუნიორთა ჩემპიონატად, ხოლო მოგვიანებით ფიდემ ის ოფიციალურ შეჯიბრად მიიღო. ამ გათამაშებაში მასპინძლებმა კარგი შედეგი აჩვენეს, თუმცა ინგლისელმა კეით რიჩარდსონმა (7 ქულა) მეორე ადგილი დაიკავა ნიდერლანდელი კუნრაად ზუიდემას (7½ ქულა) შემდეგ.

**1976/77 - გრონინგენი**, ნიდერლანდები - (1976 წლის 21 დეკემბერი - 1977 წლის 5 იანვარი) - ტურნირი გაერთიანებული იყო მსოფლიოს იუნიორთა ჩემპიონატთან. საერთო ჩათვლაში გაიმარჯვა ამერიკელმა მარკ დიზენმა, ხოლო ლუბომირ ფტაჩნიკი, როგორც საუკეთესო შედეგის მქონე ევროპელი, გახდა ევროპის ჩემპიონი.

**1978/79 - კიკინდა**, იუგოსლავია - (1978 წლის 21 იანვარი - 11 თებერვალი) - მონაწილეთა შორის იყვნენ პოლონეთის მოქმედი ჩემპიონი ბოჟენა სიკორა და პერსპექტიული 15 წლის საბჭოთა (ქართველი) მოჭადრაკე ნანა იოსელიანი. 14 წლის შვედმა პია კრამლინგმა დაამარცხა მეორე ადგილზე გასული კლიმოვა, თუმცა არასტაბილური თამაშის გამო საპრიზო სამეულს მიღმა დარჩა.
:* გოგონები (20 წლამდე) - 1. *ნანა იოსელიანი* (სსრკ) 2. *ელიშკა კლიმოვა* (ჩეხოსლოვაკია) 3. *ვიორიკა ილიე* (რუმინეთი).

**1986/87 - გრონინგენი**, ნიდერლანდები - (1986 წლის დეკემბერი - 1987 წლის იანვარი) - გამარჯვებულმა ვასილი ივანჩუკმა ტურნირი ზედიზედ 5 გამარჯვებით დაიწყო და ხმამაღალი განაცხადი გააკეთა ტურნირის მოგებაზე. ბოლო ტურში მან ფრე ითამაშა ბლატნისთან, რამაც მასპინძელ იერუნ პიკეტს საშუალება მისცა მეორე ადგილზე გადასულიყო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გამარჯვებულთა სია (ვაჟები) - იტალიის ჭადრაკის ფედერაციის საიტი.
* გამარჯვებულთა სია (გოგონები) - იტალიის ჭადრაკის ფედერაციის საიტი.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ახალგაზრდული სპორტული შეჯიბრებები
აზერბაიჯანის კოსმოსური პროგრამა

[მინი|[შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია]]
**აზერბაიჯანის კოსმოსური პროგრამა** ― აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ინიციატივების ერთობლიობა, რომელიც მიზნად ისახავს ეროვნული კოსმოსური პოტენციალის განვითარებას, მათ შორის თანამგზავრების შექმნასა და ექსპლუატაციას, სამეცნიერო კვლევების განვითარებას და შესაბამისი ინფრასტრუქტურის შექმნას. თანამგზავრული პროექტების მთავარი ოპერატორია  სამხრეთ კავკასიაში 2010 წელს დაარსებული პირველი თანამგზავრის ოპერატორი, „აზერკოსმოსი“.

## ისტორია 
აზერბაიჯანში კოსმოსური კვლევების სამეცნიერო ბაზის ფორმირება XX საუკუნის პირველ ნახევარში დაიწყო. 1927 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება, ჩატარებულიყო ექსპედიციები ლენინგრადის ასტრონომიული ინსტიტუტის სამხრეთული სადამკვირვებლო სადგურისთვის შესაბამისი ადგილის შესარჩევად. 1930-იან წლებში რესპუბლიკის სხვადასხვა რეგიონში ასტროკლიმატური პირობების კვლევა ჩატარდა.

ხაბიბულა მამედბეილიმ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ასტრონომიის განვითარებასა და პოპულარიზაციაში,. 1940-იანი წლებიდან აწყობდა სამეცნიერო ექსპედიციებს და ამზადებდა სპეციალისტებს. შედეგად 1959 წელს შემახის ასტროფიზიკური ობსერვატორია დაარსდა, რომელიც 1960 წელს აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ნაწილი გახდა.

საბჭოთა პერიოდში აზერბაიჯანში კოსმოსური და ასტრონომიული სფეროს განვითარებასთან დაკავშირებული რამდენიმე მნიშვნელოვანი მოვლენა აღინიშნა: 1973 წელს ბაქოში გაიმართა 24-ე საერთაშორისო ასტრონავტიკური კონგრესი; 1974 წელს შეიქმნა კასპიის სამეცნიერო ცენტრი, რომელიც 1981 წელს კოსმოსური კვლევების სამეცნიერო-საწარმოო ასოციაციად ჩამოყალიბდა; 1977 წელს ვოიაჯერ 1-ლის ბორტზე, „ვოიაჯერის ოქროს ფირფიტის“ პროგრამის ფარგლებში, განთავსდა აზერბაიჯანული მუღამის ჩანაწერი (ქამილ ჯალილოვის მიერ შესრულებული კომპოზიცია ბალაბანზე); ხოლო 1982 წელს მარსზე მდებარე ერთ-ერთ კრატერს აზერბაიჯანელი ასტროფიზიკოსის, ნადირ იბრაჰიმოვის სახელი მიენიჭა, მისი პლანეტური კვლევების სფეროში შეტანილი მნიშვნელოვანი წვლილის აღსანიშნად. კერძოდ, მან დედამიწასა და მარსს შორის უმოკლესი მანძილისას მასშტაბური მრავალჯერადი სურათები გადაიღო და პლანეტის რუკა შექმნა.

მას შემდეგ, რაც აზერბაიჯანმა 1992 წელს დამოუკიდებლობა მოიპოვა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სამეცნიერო-საწარმოო ასოციაციის ბაზაზე შეიქმნა აზერბაიჯანის ეროვნული აეროკოსმოსური სააგენტო, რომელიც 2006 წელს თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს იურისდიქციაში გადავიდა.

## თანამგზავრული პროგრამები 
ეროვნული კოსმოსური პროგრამის ფარგლებში აზერბაიჯანმა გაუშვა სამი ძირითადი თანამგზავრი: Azerspace-1 (2013) — პირველი სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, რომელიც კურუს კოსმოდრომიდან გაუშვეს, რომელიც ემსახურება ევროპას, ცენტრალურ აზიასა და აფრიკას; პროექტის ღირებულება დაახლოებით 230 მილიონი მანათი იყო, დაფინანსებული სახელმწიფო ბიუჯეტიდან და საერთაშორისო სესხებით; Azersky (2014) — დედამიწის დისტანციური ზონდირების თანამგზავრი მონიტორინგისა და უსაფრთხოების მიზნით, პროექტის ღირებულება 157 მილიონი ევრო იყო; და Azerspace-2 (2018) — სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, რომლის ღირებულება დაახლოებით 190 მილიონი აშშ დოლარი იყო, ასევე კურუს კოსმოდრომიდან გაუშვეს.

## სქოლიო 
კატეგორია:მეცნიერება და ტექნოლოგიები აზერბაიჯანში
ზილიჩა

**ზილიჩა** — ისტორიული ადგილი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდ. დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ივრის ზეგნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში.

ზილიჩა დასახელებულია იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (1790-იანი წლები) ქიზიყის სოფლებს შორის. უფრო ადრინდელ წყაროებში ეს სახელწოდება არ გვხვდება; ის არ აქვს აღნიშნული ვახუშტი ბატონიშვილსაც. შესაძლოა ზილიჩა მომთაბარე თურქმანთა დასახლება ყოფილიყო. XIX საუკუნეში ზილიჩა დასახლებულ პუნქტებს შორის აღარაა, თუმცა მისი სახელი შემორჩა რეგიონის ტოპონიმიკას (ზილჩის მთა, ზილჩის სერი).

## ლიტერატურა 
* მუსხელიშვილი დ., ქიზიყის ძველი ისტორია, თბ., 1997. — გვ. 5-6.

კატეგორია:კახეთის მხარის ისტორიული სოფლები
გოთურდაღი

**გოთურდაღი** () ― ტალახის ვულკანი აზერბაიჯანში, ერთ-ერთი ყველაზე უნიკალური თავისი აქტივობითა და მორფოლოგიით. მდებარეობს ბაქოდან დაახლოებით 70 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით, ალათის ქედის წყალგამყოფზე, რომელიც გობუსტანის ზონასა და ქვემო მტკვრის დეპრესიას შორის ბუნებრივ საზღვარს წარმოადგენს.

მორფოლოგიურად, ვულკანი დაახლოებით 150 მ-ის შედარებითი სიმაღლით დამოკლებული კონუსია (აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 180 მ-ია). მწვერვალზე დაახლოებით 150 მ დიამეტრის და 15-20 მ სიღრმის კალდერაა. კრატერის ცენტრალურ ნაწილში 6-8 მ სიმაღლისა და 2 მ-მდე სიგანის რგოლია, საიდანაც მუდმივად იფრქვევა ტალახი.

გოთურდაღი გამოირჩევა უნიკალური ამოფრქვევის მექანიზმით: მასში სქელი ნაცრისფერი მასა მუდმივად და ნელ-ნელა გადმოდის, იბზარება და სრიალებს ფერდობებზე; ზოგიერთი ღვარცოფი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდობზე 3–5 კმ-მდე აღწევს. უძველესი მასის ფართობი დაახლოებით 430 ჰექტარია, სისქე კი ცენტრალურ ნაწილში 40–80 მეტრია.

მუდმივი აქტივობის მიუხედავად, ვულკანის ისტორიაში დაფიქსირდა ამოფრქვევების გახშირების პერიოდები (1926, 1959, 1966, 1970, 1977, 1987). 1926 წელს პირველად დეტალურად აღიწერა მისი თავისებური ქცევა; ღვარცოფის წინსვლის სიჩქარე მაშინ დაახლოებით 42 მეტრი იყო წელიწადში. 1966 და 1970 წლებში დაფიქსირდა ელიფსური ბრექჩიის მასების ფორმირება, რომელთა სიგანე 25 მეტრამდე და სიმაღლე 10 მეტრზე მეტი იყო, თვეში 2,5 მეტრამდე ექსტრუზიის სიჩქარით.

ტექტონიკურად, ვულკანი შემოიფარგლება ამავე სახელწოდების გოთურდაღის ანტიკლინის თხემით და დაკავშირებულია პროდუქტიული ფენის (პლიოცენ-ეოპლეისტოცენი) დანალექებთან. მისი აქტივობის უნიკალური ბუნება მას კასპიის რეგიონში ტალახის ვულკანიზმისა და გეოლოგიური პროცესების შესწავლის მნიშვნელოვან ობიექტად აქცევს.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
კატეგორია:ტალახის ვულკანები
ედვარდ რატკლიფი

**ედვარდ ჯ. რატკლიფი** (დ. 10 მარტი, 1863 — გ. 28 სექტემბერი, 1948) — ინგლისელი თეატრისა და კინოს მსახიობი. ნაყოფიერი სასცენო კარიერის შემდეგ, 1915 წელს, ფილმებზე მუშაობა დაიწყო. კამერების წინ თითქმის 20 წელი გაატარა და უკანასკნელად ეკრანებზე 1933 წელს გამოჩნდა. შემორჩენილია მისი როგორც მუნჯი, ასევე ხმოვანი ფილმები. *Warner Brothers*-ის ადრეულ ხმოვან მიუზიკლ *„შოუთა შოუში“* ასრულებს მეფე ჰენრი მეექვსის როლს, მას უპირისპირდება ჯონ ბარიმორის მიერ ნათამაშები რიჩარდ III.

რატკლიფმა თეოდორ რუზველტის როლი შეასრულა სამ ფილმში: *„მებრძოლი რუზველტნი“* (1919), *„დაისი“* (1924) და *„მე ქალი მიყვარდა“* (1933). 

ნიუ-იორკელი ბარმენის, პატრიკ დაფის მტკიცებით, 1894 წელს, რატკლიფმა ამერიკაში ინგლისიდან სასმელი ჰაიბალი პირველად ჩამოიტანა.
## რჩეული ფილმოგრაფია
**„სამუდამო ჭიდილი“* (1918);
**„მოწმენდილი ციდან“* (1918);
**„განქორწინებული“* (1919);
**„ორი სამყაროს ქალიშვილი“* (1920);
**„ევას მაგვარი“* (1920);
**„სიყვარული, ღირსება და მორჩილება“* (1920);
**„დიდი თავგადასავალი“* (1921);
**„ჩრდილოეთის კერპი“* (1921);
**„გამოცდილება“* (1921);
**„დიზრაელი“* (1921);
**„მის 139“* (1921);
**„ახალგაზრდობის ღვინო“* (1924);
**„დაისი“* (1924) — თეოდორ რუზველტის როლში;
**„წარმადგინე“* (1925);
**„ქორწინების მორევი“* (1925);
**„აღმაფრენის მადევარი“* (1926);
**„შავი მეკობრე“* (1926);
**„სკინერის გამოსასვლელი კოსტიუმი“* (1926);
**„სახლისაკენ გორვა“* (1926);
**„ბარბარა ვორთის მოგება“* (1926);
**„სახელგატეხილი ქალბატონი“* (1927);
**„გაიღიმე, ძმაო, გაიღიმე“* (1927);
**„არასწორად ბრალდებული“* (1927);
**„მოღალატე მოღალატეები“* (1927);
**„ოფიციანტების პრინცი“* (1927);
**„ოთხი ბუმბული“* (1929);
**„ჯაზის ეპოქა“* (1929);
**„შოუთა შოუ“* (1929);
**„სალი“* (1929);
**„კოენები და კელიები შოტლანდიაში“* (1930);
**„მე ქალი მიყვარდა“* (1933) — თეოდორ რუზველტის როლში;
## რესურსები ინტერნეტში
*
*
**E. J. Ratcliffe (page)*: North American Theatre Online registration required – website offered to most colleges and universities free
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
კატეგორია:მამაკაცი მსახიობები ლონდონიდან
კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მამაკაცი მსახიობები
უბრალო ფაბრიკის გოგონა

***„უბრალო ფაბრიკის გოგონა“*** — 1911 წლის ავსტრალიური მუნჯი ფილმი. მის შესახებ ძალიან მცირე ინფორმაცია მოიპოვება. დღესდღეობით დაკარგულია.

პრემიერა შედგა სიდნეის ვიქტორიას თეატრში (რომელსაც იმ პერიოდში ფრანკ მუსგროვი მართავდა), 1911 წლის აგვისტოში. კრიტიკოსებმა მას უწოდეს „ერთ-ერთი ყველაზე სენტიმენტალური და ემოციურად ძლიერი ფილმი, რომელიც ამ კინოსტუდიაში შექმნილა“. განრიგის მიხედვით, ჩანაწერის ჩვენებას სხვა ავსტრალიური ფილმის, *„დაისელის“* პრემიერა უნდა მოჰყოლოდა.

*„უბრალო ფაბრიკის გოგონა“* ნიუკასლსა და ადელაიდშიც გაუშვეს.
## შინაარსი
*Daily Telegraph*-ის მიხედვით „ესაა ფაბრიკის მფლობელი მილიონერის ვაჟისა და ფაბრიკის თანამშრომელი გოგონას სიყვარულის ისტორია. გოგონა, უბედურების ჟამს, თავს წირავს შეყვარებულისათვის. ეს ერთგულება მილიონერს გულს ულბობს და მათ ქორწინების უფლებას აძლევს.“
## რესურსები ინტერნეტში
* *Only a Factory Girl* at IMDb
## სქოლიო
კატეგორია:1911 წლის ფილმები
კატეგორია:1911 წლის დაკარგული ფილმები
კატეგორია:ავსტრალიური შავ-თეთრი ფილმები
ხოსე ვისენტე კონჩა

**ხოსე ვისენტე კონჩა ფერეირა** (დ. 21 აპრილი, 1867 – გ. 8 დეკემბერი, 1929) — კოლუმბიელი პოლიტიკოსი, რომელიც კოლუმბიის პრეზიდენტის თანამდებობას 1914-დან 1918 წლამდე იკავებდა. ასევე იყო კოლუმბიის კონსერვატიული პარტიის თვალსაჩინო წევრი.
## ბიოგრაფია
ხოსე ვისენტე კონჩა დაიბადა ბოგოტაში, 1867 წლის 21 აპრილს, გენერალ ტომას სიპრიანო დე მოსკერას მმართველობის პერიოდში. კონჩა გარდაიცვალა რომში, 1929 წლის 8 დეკემბერს, ვატიკანში ელჩად მსახურების დროს.
## ადრეული ცხოვრება
კონჩამ შეისწავლა იურისპრუდენცია და სპეციალიზაცია სისხლის სამართლის მიმართულებით გაიარა. გახდა უნივერსიტეტის გამორჩეული პროფესორი ჟურნალისტიკის, ლიტერატურისა და ორატორული ხელოვნების დარგებში. ასევე გამოირჩეოდა, როგორც პოლიტიკური დებატების ოსტატი, ძალიან ნიჭიერი, მჭევრმეტყველი და დამაჯერებელი საჯარო მომხსენებელი.
## პოლიტიკური კარიერა
კონჩა კოლუმბიის კონსერვატიულ პარტიას კარლოს ეუხენიო რესტრეპოს პრეზიდენტობის მიწურულს შეუერთდა. „რესპუბლიკელთა“ მოძრაობა დასრულდა და პოლიტიკოსები თავდაპირველ პოლიტიკურ პარტიებს უბრუნდებოდნენ. კონჩა არჩეულ იქნა კონგრესში, სადაც 1898 წელს, როგორც უმრავლესობის ლიდერმა, წარმართა დებატები გენერალ რაფაელ რეიესის წინააღმდეგ, რამაც აიძულა პრეზიდენტის თანამდებობიდან გადამდგარიყო.

კონჩა ომის მინისტრად 1901 წელს, ხოსე მანუელ მაროქინის ადმინისტრაციის დროს დაინიშნა. მოგვიანებით, მაროქინმა  ამერიკის შეერთებულ შტატებში კოლუმბიის ელჩად დანიშნა. ასევე თავისი დიპლომატიური რწმუნებათა სიგელები სახელმწიფო დეპარტამენტს 1902 წლის 8 მარტს წარუდგინა, კოლუმბიის სამოქალაქო ომის, „ათასდღიანი ომის“ (Guerra de los Mil Días) პერიოდში.

1914 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების დროს თანამდებობისთვის ორი კანდიდატი იბრძოდა: ლიბერალური პარტიის წარმომადგენელი ნიკოლას ესგუერა და კონსერვატიული პარტიის წარმომადგენელი კონჩა. კონჩამ 300,735 ხმა მიიღო, ხოლო ესგერამ 36,763 ხმა.
## პრეზიდენტობა
კონჩა კოლუმბიის პრეზიდენტად 1914 წლის 10 აგვისტოს აირჩიეს. მმართველობა დაიწყო კეთილდღეობისა და მშვიდობის პერიოდში, რომელიც მემკვიდრეობით კარლოს ეუხენიო რესტრეპოს მთავრობისგან ერგო.

ვინაიდან კოლუმბიას ახალი გადატანილი ჰქონდა ორი ძირითადი ომი: სამოქალაქო „ათასდღიანი ომი“ და პანამის გამოყოფის ომი,  კონჩამ გადაწყვიტა, რომ პირველი მსოფლიო ომის დროს ქვეყანას ნეიტრალიტეტი შეენარჩუნებინა, რაც კონგრესმა დაამტკიცა და მიანიჭა საგანგებო უფლებამოსილება, რათა ქვეყანა დეკრეტების მეშვეობით ემართა.
## დიპლომატიური კარიერა
კონჩა 1902 წელს აშშ-ში კოლუმბიის ელჩად მსახურობდა. ასევე იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი პრეზიდენტ მარკო ფიდელ სუარესის ადმინისტრაციის დროს. 1925 წელს დაინიშნა კოლუმბიის ელჩად იტალიაში, მოგვიანებით კი ვატიკანში, რომში, სადაც გარდაიცვალა. ერთ-ერთ უკანასკნელ განცხადებაში კონჩამ თქვა: „მე არასოდეს დამირღვევია ადამიანების ან პარტიების უფლებები, ვიყავი მიუკერძოებელი და ნეიტრალური ყოველ პოლიტიკურ დებატსა თუ არჩევნებში, ვინარჩუნებდი დიპლომატიურ და გულთბილ ურთიერთობას ყველა ერს შორის და არასოდეს დამიყენებია ქვეყანა საფრთხის წინაშე“.
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:კოლომბიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:კოლომბიის პრეზიდენტები
აღზიბირი (ტალახის ვულკანი)

**აღზიბირი** () — ტალახის ვულკანი აზერბაიჯანში, რომელიც ასევე მოიცავს არალიღისა და დოვშანდაგის ვულკანებს. მდებარეობს აღზიბირის მთათა სისტემაზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ შირვანის ველის სანაპირო ზონაში, ალატის სადგურიდან დაახლოებით 13-20 კმ-ში სამხრეთით და სამხრეთ-დასავლეთით.

ვულკანის სიმაღლე 120 მეტრია, ხოლო შეფარდებითი სიმაღლე 135 მეტრს აღწევს. კრატერი მდებარეობს ბოზდაღის მთის მწვერვალზე. ვულკანის ჩრდილოეთი ფერდობი შედარებით ნაზი და გლუვია, ხოლო დასავლეთი და აღმოსავლეთი ფერდობები უფრო ციცაბოა. ბრექჩიის საფარი დაახლოებით 514 ჰექტარს მოიცავს, საშუალო სისქით 80 მეტრი, ხოლო საერთო მოცულობა 410,000 კუბურ მეტრს აღწევს. ვულკანი დაახლოებით 20 ბორცვისა და გრიფონის სახლია, რომლებიც გაზს, წყალსა და ტალახს გამოყოფენ.

აღზიბირის ვულკანის ძირითადი ამოფრქვევები ოფიციალურად დაფიქსირდა 1964, 1978 და 2002 წლებში. 2002 წლის ამოფრქვევას თან ახლდა დამახასიათებელი ტალახის „ენების“ წარმოქმნა, რომლებიც ფერდობებიდან რეგიონის დაბლობში ჩაედინებოდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Palçıq vulkanları

კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
კატეგორია:ტალახის ვულკანები
პიერ ობერი

**პიერ ობერი** (დ. 3 მარტი, 1927 – გ. 8 ივნისი, 2016) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და იურისტი. ობერი შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი იყო 1978–1987 წლებში, ნევშატელის კანტონიდან.

1975 წელს აირჩიეს შტატების საბჭო (შვეიცარია)-ში — შვეიცარიის ფედერალური ასამბლეის ზედა პალატაში, სადაც მუშაობდა 1977 წლამდე. 1974–1977 წლებში იყო ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლიის წევრი და მომხსენებელი პორტუგალიის ორგანიზაციაში მიღების საკითხზე. 1971–1977 წლებში ასევე იყო ნევშატელის უნივერსიტეტის კანცლერი.

ფედერალურ საბჭოში მუშაობის პერიოდში 1978 წელს ხელმძღვანელობდა პოლიტიკურ დეპარტამენტს, ხოლო 1979–1987 წლებში — ფედერალურ საგარეო საქმეთა დეპარტამენტს. პიერ ობერი ორჯერ იყო შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტი — 1983 და 1987 წლებში.

ობერი მხარს უჭერდა შვეიცარიის აქტიურ საგარეო პოლიტიკას, განსაკუთრებით ადამიანის უფლებების სფეროში. ობერმა განახორციელა 55 უცხოური ვიზიტი, რომელთაგან 39 ოფიციალური იყო.  მოინახულა აფრიკის ოთხი ქვეყანა და 1979 წელს ნიგერიაში ხელი მოაწერა აპართეიდის წინააღმდეგ დეკლარაციას.

პიერი გახდა პირველი შვეიცარიელი საგარეო საქმეთა მინისტრი, რომელმაც დაამყარა კონტაქტი პალესტინის განთავისუფლების ორგანიზაციის ხელმძღვანელობასთან, როდესაც 1980 წლის ივლისში ბერნში მიიღო ფარუკ კადუმი. 

1986 წელს ხელმძღვანელობდა კამპანიას შვეიცარიის გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში გაწევრიანების მიზნით, თუმცა ეს მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა — ამომრჩეველთა მხოლოდ 24% დაუჭირა მხარი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელები
კატეგორია:ევროპელი პოლიტიკოსები
აბიხი

**აბიხი** () — ჩამქრალი ტალახის ვულკანი აზერბაიჯანში, რომელიც მდებარეობს აფშერონის ნახევარკუნძულზე, ბაქოდან დაახლოებით 12 კმ-ში ჩრდილოეთით. ის ნახევარკუნძულის დასავლეთ და ცენტრალურ ნაწილებში მდებარე ერთ-ერთი დიდი ტალახის ვულკანია და მოხსენიებულია ქეირეკის, ლოკბატანისა და ოტმან-ბოზდაღის სახელწოდებით.

ამჟამად, ვულკანი ხანგრძლივი მიძინების მდგომარეობაშია. რეგიონში არსებული სხვა ტალახის ვულკანების მსგავსად, ის ასოცირდება აფშერონის ნავთობისა და გაზის შემცველ სტრუქტურებთან; მისი ფორმირება და აქტივობა გამოწვეულია მიწისქვეშა ნახშირწყალბადების აირების ჭარბი წნევით.

ვულკანის სახელი დაკავშირებულია გეოლოგ ვილჰელმ ჰერმან აბიხთან, კავკასიაში ტალახის ვულკანიზმის ერთ-ერთ პირველ მკვლევართან. 1863 წელს, აბიხმა, ტალახის ვულკანების შესწავლისას, მათი წარმოშობა ტექტონიკურ რღვევებს დაუკავშირა და მათ აქტივობაში მაგმატური სითბოს, მიწისქვეშა წყლების, გაზისა და სეისმური იმპულსების როლი გამოაშკარავა. მან მიწისძვრები ასევე მიიჩნია, როგორც საწყისი იმპულსები, რომლებიც ხელს უწყობენ ტალახის ვულკანების გააქტიურებას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Azərbaycan palçıq vulkanlarının fəaliyyətində geoekoloji riskin qiymətləndirilməsi
* [Abşeron yarımadasının palçıq vulkanları](https://anl.az/down/meqale/elmi_eser_bqu/2020/04/809402(meqale).pdf)
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოლოგია
კატეგორია:ტალახის ვულკანები
გეტიზბერგის ბრძოლა (1913 წლის ფილმი)

***„გეტიზბერგის ბრძოლა“*** — 1913 წლის, ამერიკული, მუნჯი, საბრძოლო ჟანრის ფილმი, ჩარლზ გიბლინისა და ტომას ინსის რეჟისორობით. ეფუძნება ამერიკის სამოქალაქო ომის გეტიზბერგის ბრძოლას. ფილმი დაკარგულია, თუმცა შემორჩენილია ბრძოლის ველის კადრები, რომელიც მაკ სენეტმა თავის კომედიაში (*„კოენი იხსნის დროშას“*) გამოიყენა (ორივე გადაღება ერთდროულად, ერთსა და იმავე ადგილზე მიმდინარეობდა). ზოგი თეორიის თანახმად, *„გეტიზბერგის ბრძოლა“* უკანასკნელად საფრანგეთში, 1973 წელს აჩვენეს.
## როლებში
*უცნობი წამყვანის როლი — ვილარდ მაკი;
*აბრაამ ლინკოლნი — ჩარლზ ედლერი;
*ვირჯინია ბურკე, კონფედერაციის მომხრე ქალი — ენ ლიტლი (ანა ლიტლი);
*ჯეკ ლამარი, კონფედერაციის მომხრე მამაკაცი —  ჯო კინგი;
*ჯიმ ბურკე, ვირჯინიას მეუღლე — ბარტონ ლ. კინგი;
*ჰერშელ მაიალი;
*ვალტერ ედვარდსი;
*ჯ. ბარნი შერი;
*ჯორჯ ფიშერი;
*ჯ. ფრანკ ბურკე;
*ენიდ მარკი;
*მეორეხარისხოვანი როლი — გერტრუდა კლეირი (დაუზუსტებელი);
*მეორეხარისხოვანი როლი — შორტი ჰამილტონი (დაუზუსტებელი);
## რესურსები ინტერნეტში
*
*
## სქოლიო
კატეგორია:1913 წლის ფილმები
კატეგორია:1913 წლის ამერიკული ფილმები
კატეგორია:1913 წლის დაკარგული ფილმები
კატეგორია:ამერიკული შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული სრულმეტრაჟიანი მუნჯი ფილმები
მოტყუებული ვარსკვლავები

**„მოტყუებული ვარსკვლავები“** (), ასევე ცნობილი როგორც ***„იუსიფ შაჰის ისტორია“*** () —აზერბაიჯანელი მწერლის, მირზა ფათალი ახუნდოვის სატირული ნოველა, დაწერილი 1857 წელს. იგი ითვლება XIX საუკუნის აზერბაიჯანული ლიტერატურის მნიშვნელოვან ნიმუშად და ასახავს ავტორის საგანმანათლებლო და კრიტიკულ იდეებს.

ნოველა დაფუძნებულია ირანელი ისტორიკოსის, ისკენდერ მუნშის ქრონიკიდან „ტარიჰი-ალემ-არაი-აბასი“, რომელიც ეძღვნება შაჰ აბას I მმართველობას. ახუნდოვმა ისტორიული სიუჟეტი სატირული სტილით გადაამუშავა და სოციალურ-ფილოსოფიური ელფერი შესძინა.

მოქმედება შაჰის მეფობის მეშვიდე წელს ვითარდება. კარის ასტროლოგი მირზა სადრედინი მმართველისთვის მოახლოებულ „ბედის დარტყმას“ წინასწარმეტყველებს. საფრთხის თავიდან აცილებისა და ბედისწერის მოტყუების მცდელობისას, შაჰი, ასტროლოგის რჩევით, დროებით ტახტს სხვა კაცს, იუსიფ შაჰს, გადასცემს. ავტორი სიუჟეტს იყენებს ცრურწმენის, აბსოლუტიზმისა და სამეფო კარის ინტრიგების კრიტიკისთვის.

ნაწარმოების მიხედვით 1974 წელს დაიდგა ამავე სახელწოდების სატელევიზიო სპექტაკლი, ხოლო 1977 წელს აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე შედგა კომპოზიტორ მამედ გულიევის ოპერის „მოტყუებული ვარსკვლავების“ პრემიერა (ლიბრეტო — ვიდადი ფაშაევი, რეჟისორი — აფლატუნ ნემატზადე, დირიჟორი — რაუფ აბდულაევი).

ნაწარმოები ქართულ ენაზე თარგმნა გიორგი შაყულაშვილმა და ალექსანდრე ლორდელმა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანულენოვანი მწერლები
კატეგორია:მოთხრობები
ალექსანდრა ზირაქაძე

**ალექსანდრა ნაუმის ასული ზირაქაძე** (დ. 7 თებერვალი, 1928, თბილისი, — გ. 27 დეკემბერი, 1990, იქვე) — ქართველი ფიზიოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1987), პროფესორი (1990).

1951 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1951–1960 წლებში მუშაობდა ამავე ინსტიტუტის ნორმალური ფიზიოლოგიის კათედრაზე, 1960–1963 წლებში — ფარმაკოქიმიის ინსტიტუტში (უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი). 1963–1990 წლებში იყო კ. ჩაჩავას სახელობის პერინატალური მედიცინისა და მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ფიზიოლოგიისა და პათოფიზიოლოგიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ თანამშრომელი და ექსპერიმენტული ლაბორატორიის გამგე, შემდეგ — ამავე ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნირო დარგში. პარალელურად პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრაზე. გამოქვეყნებული აქვს არაერთი სამეცნიერო ნაშრომი, მ. შ. 1 მონოგრაფია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი  27 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1990
კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი ჭადრაკში** ორგანიზებულია ევროპის საჭადრაკო კავშირის მიერ. ტურნირი ტარდება 8, 10, 12, 14, 16 და 18 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფებში.

## ისტორია 
პირველი ტურნირი ჩატარდა 1991 წელს, ხოლო 8 წლამდე ასაკობრივი კატეგორია დაემატა 2007 წელს.

2002 წლამდე ტარდებოდა ტურნირი 20 წლამდე ასაკობრივ ჯგუფშიც. ასევე არსებობს სპეციალური ტურნირები მხოლოდ გოგონებისთვის, იგივე ასაკობრივ კატეგორიებში:

* 8 წლამდე (2007 წლიდან)
* 10 წლამდე
* 12 წლამდე
* 14 წლამდე
* 16 წლამდე
* 18 წლამდე (1994 წლიდან)

## ღონისძიებები 
* 2020 და 2021 წლებში ტურნირი არ ჩატარებულა.

## გამარჯვებულები ვაჟთა შორის 
## გამარჯვებულები გოგონათა შორის 
:

## 2024 წლის ჩემპიონატი 
2024 წლის ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი რაპიდსა და ბლიცში მოიცავდა 42 სხვადასხვა ღონისძიებას. ტურნირი ჩატარდა პრაღაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ევროპის ჭადრაკის კავშირის ოფიციალური საიტი
* Chess-Results - ტურნირების სრული შედეგები

## სქოლიო 
კატეგორია:ევროპის ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ახალგაზრდული სპორტული შეჯიბრებები
მერსენის ნაპრალები

**მერსენის ნაპრალები** () — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-18, LAC-93). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ მერსენის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს). მერსენის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-18
ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტი

**ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტი** (; დ. 9 ივნისი, 1794, Rochlitz — გ. 22 სექტემბერი, 1863, დრეზდენი) — გერმანელი მუსიკოლოგი, მათემატიკოსი, ასტრონომი და საქსონიის ფინანსური საიდუმლო მრჩეველი.

## ბიოგრაფია
ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტი დაიბადა 1794 წლის 9 ივნისს, ხავერდის მწარმოებლის ოჯახში. 1808 წელს როხლიცის სკოლის დამთავრების შემდეგ, მამის თხოვნით, ფრიდრიხ ვილჰელმმა ქსოვის ხელობა შეისწავლა. იმ დროს ის თვითნასწავლი მუსიკოსი იყო და ხშირად უკრავდა ორღანზე ქალაქის წმინდა პეტრეს ეკლესიაში წირვა-ლოცვის დროს. ოპელტმა ფრანგული და რუსული ენები დამოუკიდებლად ისწავლა. ის მამის ქარხანაში მუშაობდა, რომლის პროდუქციაც წარმატებული იყო, განსაკუთრებით ლაიფციგისა და ფრანკფურტის ბაზრობებზე და წარმოების გაფართოებას გეგმავდა. ეს გეგმა ნაპოლეონის ომებმა ჩაუშალა, რომელიც 1815 წლამდე გაგრძელდა.

1813 წლის შემდეგ, როდესაც მეექვსე კოალიციის ომის თეატრი საქსონიიდან საფრანგეთში გადავიდა, ოპელტმა დრეზდენის საქალაქო საბჭოში საგადასახადო აუდიტორის თანამდებობა დაიკავა და რამდენიმე წლის შემდეგ ჯერ რადებერგში გადასახადების ამკრეფი გახდა, 1824 წელს — ვიურცენის რაიონის, ხოლო 1832 წელს — პლაუენის რაიონის გადასახადების ამკრეფად დაინიშნა. 1839 წელს ოპელტი დრეზდენის რაიონის საგადასახადო საბჭოს კერძო ფინანსური მრჩეველი გახდა.

1847 წელს ოპელტი ლაიფციგში საქსონ-ბავარიული რკინიგზის კომპანიის დირექტორის მოადგილედ აირჩიეს. მომდევნო წელს ის დრეზდენში სამეფო ფინანსთა სამინისტროს კერძო ფინანსურ მრჩეველად დაინიშნა. 1863 წლის გაზაფხულზე ის ყველა დაკავებული თანამდებობიდან გადადგა.

ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტი 1863 წლის 22 სექტემბერს დრეზდენში გარდაიცვალა და იქვეა დაკრძალული.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
ყოველდღიური სამუშაოს გარდა, ოპელტი მათემატიკაში, ასტრონომიასა და მუსიკაშიც იყო ჩაფლული. კერძოდ, მან საქსონიის სამეფოს საპენსიო ბანკის სქემა შეიმუშავა და ყველა საჭირო გამოთვლა შეასრულა. ოპელტმა ლუი-ბენჯამინ ფრანცურის მექანიკის სახელმძღვანელო ფრანგულიდან გერმანულად თარგმნა და დრეზდენში ფიზიკისა და მათემატიკის სალონის დირექტორ ვილჰელმ გოტელფ ლორმანთან ითანამშრომლა. მან მთვარეზე მთებისა და კრატერების სიმაღლე და სიღრმე მათი ჩრდილების ზომის მიხედვით განსაზღვრა. ეს მონაცემები ლორმანის მთვარის ატლასისთვის იყო საჭირო. ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტის ვაჟმა, ოტო მორიც ოპელტმა, ეს სამუშაო განაგრძო და 1877 წელს იოჰან ფრიდრიხ იულიუს შმიდტმა ეს ატლასი სათაურით „Mondcharte in 25 Sectionen“ გამოაქვეყნა.

ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტმა ასევე გააუმჯობესა გაზის სიმებიანი გამოსხივება, ფრანგი ინჟინრისა და ფიზიკოსის შარლ კანიარ დე ლა ტურის გამოგონება.

## ხსოვნა
მის და მისი შვილის ოტო მორიც ოპელტის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ოპელტი.

## ლიტერატურა
*François-Joseph Fétis: Biographie universelle des musiciennes, Band 6. Paris 1864, S. 371.
*Moritz Fürstenau: Opelt, Friedrich Wilhelm. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 24, Duncker & Humblot, Leipzig 1887, S. 366.
*Opelt, Friedrich Wilhelm. In: Wilibald Gurlitt (Hrsg.): Riemann Musiklexikon. 12., völlig neubearbeitete Auflage. Personenteil: L–Z. Schott, Mainz 1961, S. 343.

## სქოლიო
ოტო მორიც ოპელტი

**ოტო მორიც ოპელტი** (; დ. 1829 — გ. 1912) — გერმანელი ასტრონომი.

ოტო მორიც ოპელტმა თავის მამასთან ერთად დიდი წვლილი შეიტანა დაკვირვებითი ასტრონომიისა და ციური მექანიკის განვითარებაში. ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტმა მთვარეზე მთებისა და კრატერების სიმაღლე და სიღრმე მათი ჩრდილების ზომის მიხედვით განსაზღვრა. ეს მონაცემები ლორმანის მთვარის ატლასისთვის იყო საჭირო. მოგვიანებით ოტო მორიც ოპელტმა, ეს სამუშაო განაგრძო და 1877 წელს იოჰან ფრიდრიხ იულიუს შმიდტმა ეს ატლასი სათაურით „Mondcharte in 25 Sectionen“ გამოაქვეყნა.

## ხსოვნა
მისი და მის მამის ფრიდრიხ ვილჰელმ ოპელტის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ოპელტი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1829
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
მარკ-ემილ რუშე

**მარკ-ემილ რუშე** (დ. 14 სექტემბერი, 1853 – გ. 13 ივლისი, 1912) — ფრანგულენოვანი შვეიცარიელი პოლიტიკოსი.

მარკ-ემილ რუშე შვეიცარიის ფედერალურ საბჭოში 1899 წლის 14 დეკემბერს აირჩიეს. პოლიტიკოსი თანამდებობიდან 1912 წლის 9 ივლისს, გარდაცვალებამდე მხოლოდ ოთხი დღით ადრე გადადგა. რუშე თავისუფალ დემოკრატიულ პარტიასთან იყო აფილირებული.

თანამდებობაზე ყოფნისას მარკ-ემილ რუშე შემდეგ დეპარტამენტებს ხელმძღვანელობდა:

*შინაგანი საქმეთა დეპარტამენტი (1900–1903)
*ფინანსთა დეპარტამენტი (1904)
*პოლიტიკური დეპარტამენტი (1905)
*შინაგანი საქმეთა დეპარტამენტი (1906–1910)
*პოლიტიკური დეპარტამენტი (1911)
*შინაგანი საქმეთა დეპარტამენტი (1912)

მარკ-ემილ რუშე ორჯერ, 1905 და 1911 წლებში, კონფედერაციის პრეზიდენტად მოგვევლინა.

## ბიოგრაფია
მარკ-ემილ რუშე მასწავლებლის, შარლისა და ლინა ელისას (დაბადებით ბერლინი) ოჯახში დაიბადა. რუშემ სამართალი ლოზანასა და ჰაიდელბერგში შეისწავლა, 1875 წელს კი ლოზანის უნივერსიტეტში  ლიცენზიატის ხარისხი მოიპოვა

ლუი რiუშონეს ოფისში მარკ-ემილ რუშემ პირველი იურიდიული გამოცდილება შეიძინა, 1878 წელს კი საადვოკატო საქმიანობის უფლება მოიპოვა. 1886-დან 1888 წლამდე რუშე დასავლეთ შვეიცარიის რკინიგზის დირექტორთა საბჭოს წევრს წარმოადგენდა, ხოლო 1890-დან 1899 წლამდე — იურა-სიმპლონის რკინიგზის საბჭოში ირიცხებოდა.

1899 წელს ფედერალურ საბჭოში არჩეულმა მარკ-ემილ რუშემ 1902 წელს სატყეო მომსახურების შესახებ ფედერალური კანონი შეიმუშავა. მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, რუშეს ისედაც შერყეული ჯანმრთელობა კიდევ უფრო გაუარესდა. 1912 წელს თანამდებობის დატოვებიდან მხოლოდ რამდენიმე დღეში მარკ-ემილ რუშე გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1853
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:შვეიცარიელები
კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
ზრბითი

**ზრბითი**, *ზრბეთი*, *ზირბითი* — ნასოფლარი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, ქვემო ქართლში, ალგეთის ხეობაში, ორბეთის ციხესთან, ზრბითის ხევზე (მდ. ალგეთის მარცხენა მხარეს).

სოფელი ზრბითი აღნიშნულია ვახუშტი ბატონიშვილის რუკებზე და მოხსენიებულია ქვემო ქართლის სოფლების ვახუშტისეულ და იოანე ბატონიშვილისეულ სიებში. ჩანს რომ, ზრბითი დიდი და მნიშვნელოვანი სოფელი იყო, რადგან მისი სახელი ეწოდა მთელ ხევს, სადაც მდებარეობდა ისეთი მნიშვნელოვანი ციხეები, როგორიცაა ორბეთი და ფარცხისი. ერთ-ერთი სპარსული წყარო ორბეთის ციხეს იხსენიებს როგორც ზრბითის ციხეს (ალბათ, სიახლოვის გამო). 

ისტორიულ საბუთებში ზრბითი მოხსენიებულია XVI საუკუნიდან როგორც საბარათიანოს სოფელი. ეკუთვნოდა აზნაურ თულაშვილებს. 1721 წლის აღწერით სოფელში ითელებოდა 9 მებატონე (თულასშვილები), 15 გამომღები, 1 ბოგანო და 2 ამოწყვეტილი ყმა. XIX საუკუნის II ნახევარში გაუკაცრიელებული სოფელი ზრბითი დაასახლეს მთიულეთ-გუდამაყრიდან მიგრირებულმა ქართველმა მთიელებმა. მოგვიანებით აქედან გადასახლებულებმა თავიანთი სოფლის სახელი დაარქვეს ალგეთის მარჯვენა მხარეს, ლაკვისწყლის (ზის ხევი) სოფ. ახალშენს (ამჟამად სოფელი ზირბითი).  XX საუკუნის 60-იან წლებამდე ორბეთის მიდამოებში ზირბითის სახელწოდებით არსებობდა 2 სოფელი: ძველი ზირბითი და ახალი ზირბითი (ამჟამად მხოლოდ ეს უკანასკნელია). 

ისტორიული ზირბითის (ძველი ზირბითის) ტერიტორიაზე შემორჩენილია 3 დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები. ერთი მათგანი დგას ხევის მარცხენა ნაპირას, აგებულია XIX საუკუნეში და თულაშვილების საძვალეს წარმოადგენს. ნასოფლარის შუაში დგას მეორე, ასევე მცირე ზომის ეკლესია მინაშენით სამხრეთის მხარეს. კედლები აგებბულია ალგეთის ფილაქნებით, თაღები, სარკმლები და ლავგარდანი კი შირიმისაა. ეკლესიაში შემორჩენილია ორიგინალური კანკელი და სხვა ჩუქურთმიანი ფრაგმენტები. ეკლესია VIII-IX საუკუნეებში უნდა იყოს აგებული, მაგრამ მის სამხრეთის კედელზე არსებული მინაშენი უფრო გვიანდელია. ეკლესიის ირგვლივ დგას რამოდენიმე ქვაჯვარი. ნასოფლარის სამხრეთით 500 მ-ზე დგას კიდევ ერთი, ალგეთის ქვითა და ბაზალტის კვადრებით ნაგები ეკლესია, რომელიც სამშენებლო ტექნიკით XI-XII საუკუნეების ნიმუშებს უახლოვდება. ეკლესიის მახლობლად ვრცელი სასაფლაოა.

## ლიტერატურა 
* კალმახელიძე თ., მანგლისი (ისტორია, ეთნოგრაფია), თბ., 2001.
* ციციშვილი ი., მატერიალური კულტურის ძეგლეbი ქვეmო ქართლის ისტორიულ-არქეოლოგიური ექსპედიციის მასალეbის მიხედვით, „ძეგლის მეგობარი“, №53, 1980. — გვ. 11-12. 
* მასალები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიისა და ტოპონიმიკისათვის, წგ. 1, თბ., 1964.
* ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII ს. პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1–2, თბ., 1935. — გვ. 310-311.

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ფელიქს პაივა

**ფელიქს პაივა** (დ. 21 თებერვალი, 1877, კააზაპა — გ. 2 ნოემბერი, 1965, ასუნსიონი) — პარაგვაელი პოლიტიკოსი, იურისტი და სახელმწიფო მოღვაწე. იყო ლიბერალური პარტიის წევრი. ასევე პარაგვაის პრეზიდენტი 1937 წლის 15 აგვისტოდან 1939 წლის 15 აგვისტომდე.

პაივა პრეზიდენტი რაფაელ ფრანკოს დამხობის შემდეგ გახდა. მისი მმართველობის პერიოდში აღდგა 1870 წლის კონსტიტუცია. 1938 წელს ხელი მოაწერა სამშვიდობო შეთანხმებას ბოლივიასთან, რომელმაც დაასრულა ჩაკოს ომი.

## ადრეული წლები 
ფელიქს პაივა კაასაპაში 1877 წელს დაიბადა. იგი იყო მარტინა პაივას შვილი. ემილიო და ვისენტე პაივების ძმა. საშუალო სკოლა დაამთავრა 1896 წელს, რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო სამართლის მიმართულებით ასუნსიონის ეროვნულ უნივერსიტეტში, რომელიც 1901 წელს დაასრულა.

პაივა სხვადასხვა პერიოდში იკავებდა უნივერსიტეტის მნიშვნელოვან აკადემიურ თანამდებობებს. იგი ოთხჯერ იყო სამართლის ფაკულტეტის დეკანი — 1902, 1923, 1934 და 1937 წლებში. 1908 წელს ასრულებდა უნივერსიტეტის რექტორის მოვალეობას, ხოლო 1912 წლის აპრილიდან აგვისტომდე რექტორის თანამდებობას ოფიციალურად იკავებდა. ახალგაზრდობიდანვე აქტიურად იყო ჩართული პოლიტიკურ ცხოვრებაში და იყო პარაგვაის ლიბერალურ პარტიის წევრი.

## პოლიტიკური კარიერა 
ფელიქს პაივა წლების განმავლობაში აქტიურად მონაწილეობდა პარაგვაის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. სხვადასხვა პერიოდში ეკავა მინისტრის თანამდებობა, ასევე იყო პარაგვაის სენატის თავმჯდომარე. 1920 წელს აირჩიეს ვიცე-პრეზიდენტად, რომელ თანამდებობასაც 1921 წლამდე იკავებდა.

პაივა ასევე მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ქვეყნის სამართლებრივ სისტემაში. იგი იყო უზენაესი სასამართლოს პრეზიდენტი და აქტიურად იყო ჩართული სახელმწიფო ინსტიტუტების საქმიანობაში.

1937 წელს, რაფაელ ფრანკოს ხელისუფლების დამხობის შემდეგ, ფელიქს პაივა გახდა პარაგვაის პრეზიდენტი. მისი მმართველობის პერიოდში აღდგა 1870 წლის კონსტიტუცია, რაც ქვეყნის პოლიტიკური სტაბილიზაციის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნაბიჯად ითვლება.

1938 წლის 10 ოქტომბერს პარაგვაის კონგრესმა პაივა ოფიციალურად დაადასტურა დროებით პრეზიდენტად. იმავე წელს მან ხელი მოაწერა სამშვიდობო შეთანხმებას ბოლივიასთან, რომელმაც დაასრულა ჩაკოს ომი — სამხრეთ ამერიკის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სამხედრო კონფლიქტი XX საუკუნეში.

პაივას მმართველობის პერიოდში მნიშვნელოვანი იყო ასევე განათლებისა და საზოგადოებრივი პროგრამების განვითარება, მათ შორის ახალი ფაკულტეტების შექმნა და პროფესიული დარგების მხარდაჭერა.

1939 წლის 15 აგვისტოს ახლად არჩეულმა პრეზიდენტმა ხოსე ფელიქს ესტიგარიბიამ ოფიციალურად შეცვალა პაივა პრეზიდენტის თანამდებობაზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:პარაგვაის პრეზიდენტები
კატეგორია:პარაგვაელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
კლარენს სენიორე

**კლარენს ჰენრი ავგუსტუს სენიორე** (დ. 25 თებერვალი, 1919 – გ. 5 მაისი, 2002) — დომინიკის მესამე პრეზიდენტი.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
დაიბადა როზოში, ვაიოლეტ (ქორწინებამდე გვარი რივიერი) და კლარენს ა. სენიორეს ოჯახში. განათლება მიიღო დომინიკის გრამატიკულ სკოლაში და სენტ-ლუსიის კოლეჯში.

## კარიერა
1936 წლიდან მუშაობა დაიწყო დომინიკაში საჯარო მოხელედ. 1958–1960 წლებში გაიარა საერთაშორისო საჯარო სამსახურის კურსი ოქსფორდის უნივერსიტეტში. დომინიკაში დაბრუნების შემდეგ განაგრძო სახელმწიფო სამსახური და სხვადასხვა პერიოდში ასრულებდა მინისტრთა კაბინეტის პირველი მდივნისა და პრეზიდენტის შემცვლელის მოვალეობას.

1983 წელს დომინიკის წარმომადგენელთა პალატამ (ასამბლეამ) კლარენსი აირჩია დომინიკის პრეზიდენტად და იმავე წლის ოქტომბერში ფიცი დადო. 1988 წელს ხელახლა აირჩიეს პრეზიდენტად, ხოლო 1993 წელს თანამდებობიდან გადადგა.

1966 წლის საახალწლო საპატიო ჯილდოებში ელისაბედ II-მ სინიორეს მიანიჭა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ოფიცრის წოდება (OBE), ხოლო 1985 წელს დააჯილდოვეს აბანოს ორდენის დიდ ჯვართან (GCB) ერთად. 1992 წლიდან კლარენს სენიორე ასევე იყო მალტის რაინდი.

## პირადი ცხოვრება
1950 წელს კლარენს სენიორემ იქორწინა ჯუდით ლარონდზე, წყვილს შეეძინა ორი ვაჟი.

## სქოლიო
კატეგორია:დომინიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  1919
კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
კატეგორია:გარდაცვლილები
კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნების მიხედვით
რაფაელ ფრანკო

**რაფაელ დე ლა კრუს ფრანკო ოხედა** (დ. 22 ოქტომბერი, 1896, ასუნსიონი — გ. 16 სექტემბერი, 1973, ასუნსიონი) — პარაგვაელი სამხედრო, პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, პარაგვაის 32-ე პრეზიდენტი 1936–1937 წლებში.

ფრანკო ხელისუფლებაში მოვიდა თებერვლის რევოლუციის შედეგად. იგი ითვლება რევოლუციური ფებრერისტული პარტიის (ეროვნული რევოლუციური პარტია) დამფუძნებლად და ისტორიულ ლიდერად. მონაწილეობდა ჩაკოს ომში და ჰქონდა მაღალი სამხედრო წოდებები.

მისი პრეზიდენტობის დროს მან განახორციელა პარაგვაის პირველი მასშტაბური მიწის რეფორმა (ზოგიერთი მსხვილი კერძო მიწის საკუთრების კონფისკაცია და დაშლა) და დანერგა არაერთი მუშათა ხელშემწყობი სიახლე.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ფრანკო დაიბადა ასუნსიონიში, 1896 წლის 22 ოქტომბერს. ის იყო ფედერიკო ფრანკოსა და მარსელინა ოხედას შვილი.მისი მამა იყო მათემატიკის პროფესორი აგრონომიის სკოლაში.

რაფაელ ფრანკო დაქორწინებული იყო დეიდამია სოლალინდეზე და მათ ჰყავდათ ექვსი შვილი. პირველადი განათლების დასრულების შემდეგ, ფრანკო 1915 წელს ჩაირიცხა სამხედრო კოლეჯში.

## სამხედრო კარიერა 
ფრანკოს პირველ სამხედრო სამსახურში მეორე ლეიტენანტის წოდება ჰქონდა და პოლკოვნიკ პედრო მენდოზას მეთაურობით მსახურობდა. 1921 წლის 9 მაისს დაწინაურდა პირველი ლეიტენანტად, ხოლო 13 აგვისტოს გადაიყვანეს მანქანის შაშხანის ჯგუფის მეთაურად ასუნსიონში.

1924 წლის 13 აგვისტოს მიიღო კაპიტნის ჩინი. 1926 წლის 10 თებერვალს დაინიშნა სამხედრო კოლეჯის კადეტების ბატალიონის მეთაურად, 1926 წლის ნოემბერში ქვეითთა მეორე პოლკის მეთაურად ვილა-ჰაიესში.

1928 წელს ფრანკო მსახურობდა პარაგვაის ჩაკოში, სადაც დამოუკიდებლად, მცირე ძალებით შეუტია ბოლივიის ერთ-ერთ ციხესიმაგრეს და აიღო.

1933 წელს დააწინაურეს პოლკოვნიკად და ჩაკოს ომში ხელმძღვანელობდა პარაგვაის მესამე კორპუსის პირველ დივიზიას.

მისი ჯარისკაცები მას  „ლეონ-კარე“-ს უწოდებდნენ, რაც გუარანის ენაზე „დაჭრილ ლომს“ ნიშნავს, ეს მეტსახელი ფრანკოს ფეხის ტრამვის გამო შეერქვა.

## პოლიტიკური კარიერა 
ფრანკო იყო რევოლუციური ფებრერისტული პარტიის დამფუძნებელი და ისტორიული ლიდერი. ამის შემდეგ ფრანკო დროებით გახდა პრეზიდენტი (20 თებერვალი, 1936 — 13 აგვისტო, 1937).
 
## დამხობა და გადასახლება 
1937 წლის 13 აგვისტოს ჩაკოს ომში პოზიციების დაკარგვით უკმაყოფილო ჯარისკაცებმა რაფაელ ფრანკო სამხედრო გადატრიალებით ჩამოაგდეს.

ის ურუგვაიში გაიქცა. 20 წელს გაატარა ქვეყნის გარეთ, 1946 წელს დაბრუნდა ამნისტიის ფარგლებში, შემდეგ ისევ გაიქცა შეთქმულების ბრალდების გამო. 1947 წელს უჭერდა მხარს აჯანყებას.

## სიცოცხლის ბოლო წლები 
პარაგვაიში დაბრუნების შემდეგ ფრანკო მუშაობდა სხვადასხვა სამუშაოზე, მათ შორის უძრავი ქონების აგენტად. პოლიტიკურ ოპოზიციას აგრძელებდა ალფრედო სტრესნერი წინააღმდეგ რევოლუციური ფებრერისტული პარტიის მეშვეობით  

მისი ჯანმრთელობა გაუარესდა 70-იან წლებში. ბოლოს ცხოვრობდა პატარა ოთახში, ყოფილ ავტოფარეხში. 1973 წლის სექტემბერში მოხვდა ამერიკულ საავადმყოფოში და გარდაიცვალა 16 სექტემბერს.

## სქოლიო 
კატეგორია:პარაგვაის პრეზიდენტები
კატეგორია:პარაგვაელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973