open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აბდულქერიმ ალიზადე

**აბდულქერიმ ალი-ოღლუ ალიზადე** (; დ. 11 იანვარი, 1906 — გ. 3 დეკემბერი, 1979) —  აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, აზერბაიჯანისა და ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქვეყნების შუა საუკუნეების ისტორიის სპეციალისტი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი. საპატიო ნიშნისა და შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალერი. აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1955), აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960). აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიისა და საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1980).
  
## ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა ლენინგრადის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტი. 1958–1963 წლებში აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორი. აბდულქერიმ ალიზადეს ძირითადი გამოკვლევაა „აზერბაიჯანის სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორია XIII–XIV საუკუნეებში“ (1956). 1947 წელს ე. ბერტელთან ერთად გამოაქვეყნა ნიზამი განჯევის თხზულებათა სამეცნიერო-კრიტიკული ტექსტები (სახელმწიფო პრემია, 1948).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 11 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:საბჭოთა ისტორიკოსები
კატეგორია:ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ფისთიქლი

**ფისთიქლი ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 262 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
აგნეს ბრანდენბურგელი

**აგნეს ბრანდენბურგელი** (, ; დ. 1257 — გ. 29 სექტემბერი, 1304) — ასკანიათა დინასტიის წარმომადგენელი. დანიის დედოფალი 1273-86 წლებში როგორც ერიკ V-ის მეუღლე. დანიის ორი მეფის: ერიკ VI-ისა და კრისტოფერ II-ის დედა. იგი იყო თავისი ვაჟის, ერიკ VI-ის რეგენტი 1286-93 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
აგნესი დაიბადა 1257 წელს. იგი იყო ბრანდენბურგის მარკგრაფ იოჰან I-ისა და მისი მეუღლის, ბრიჯიტ საქსონიელის ასული, რომელიც თავის მხრივ საქსონიის ჰერცოგ ალბრეხტ I-ის ქალიშვილი იყო. 

1273 წლის 11 ნოემბერს, შლეზვიგში, იგი დაქორწინდა დანიის მეფე ერიკ V-ზე. ქორწინება შედგა ერიკის ბრანდებურგში ტყვეობიდან (1261-64) გამოსახსნელად, რითაც შედგა ბრანდენბურგ-დანიის ალიანსი. ტრადიციულად, დანიის მეფეთა და არა მხოლოდ დანიის მეფის ცოლებს მზითვში აურაცხელი სიმდიდრე და ზოგჯერ დიდი მამულებიც მიჰქონდათ, თუმცა აგნესს მზითვში არაფერი წაუღია, რადგანაც იოჰან I-მა განაცხადა, რომ მისი მზითვი ერიკის განთავისუფლება იყო. 

1286 წელს ერიკი დიდებულებმა ნადირობისას მოკლეს. ამის შემდეგ ტახტზე მათი თორმეტი წლის ვაჟი, ერიკ VI ავიდა, რომელსაც მცირეწლოვანების გამო რეგენტად აგნესი დაენიშნა. რეალურად აგნესი დიდებულთა მარიონეტად იქცა და თავად კი არ მართავდა ქვეყანას, არამედ მათ მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების საფუძველზე. 1290 წელს აგნესმა დააფინანსა ქალაქ რინგსტედის წმ. ბენედიქტეს ტაძრის რესტავრაცია, რის გამოც დედოფალი აგნესი ამ ტაძრის შიდა გუმბათზეა გამოსახული. ეს ერთადერთი რამაა, სადაც აგნესია გამოსახული. 1293 წელს მისი ვაჟი სრულწლოვანი გახდა და დასრულდა მისი რეგენტობაც. 

რეგენტის სტატუსის მოხსნიდან სულ მალე, 1293 წელსვე იგი მეორედ გათხოვდა ჰოლშტაინ-პლოინის გრაფ გერჰარდ II-ზე. მათ მხოლოდ ერთი საერთო ვაჟი, გრაფი იოჰან III შეეძინათ. მეორე ქორწინების შემდეგ მართალია იგი გერმანიაში გადასახლდა, თუმცა დანიას ხშირად სტუმრობდა. იგი გარდაიცვალა 1304 წელს და დაკრძალეს მისი პირველი ქმრის გვერდით. 

## შვილები 
აგნესს მეუღლისგან ჰყავდა შემდეგი შვილები:
# რიჩეზა (1272-1308), ცოლად გაჰყვა ერლ ნიკოლას II ვერლეს, რომელთა შვილთაშვილის შვილიშვილიც იყო დანიის, ნორვეგიისა და შვედეთის მეფე კრისტიან I;
# ერიკ VI (1274-1319), დანიის მეფე 1286-1319 წლებში. ცოლად შეირთო ინგებორგ შვედი, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
# კრისტოფერ II (1276-1332), დანიის მეფე 1319-1332 წლებში. ცოლად შეირთო ეფემია პომერანიელი, რომელთანაც ექვსი შვილი შეეძინა, ასევე ჰყავდა ორი უკანონო ვაჟიც;
# მართა (1278-1341), ცოლად გაჰყვა შვედეთის მეფე ბირგერს, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
# კათარინა (1281-1283), დაიღუპა მცირეწლოვანი;
# ვალდემარი;
# ელიზაბეთი;
მას მეორე ქმართან მხოლოდ ერთი ვაჟი ჰყავდა:
# იოჰან III (1297-1359), ჰოლშტაინ-პლოინის გრაფი, პირველად იქორწინა კათარინა სილეზიელზე, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა, მეორედ კი ცოლად მერისლავა შვერინ-ვიტენბურგელი შეირთო, თუმცა მასთან შვილები არ ჰყოლია. 

## ლიტერატურა 
* Alf Henrikson: Dansk historia (Danish history) (1989)
* Sven Rosborn (In Swedish): När hände vad i Nordens historia ('When did what happen in the history of the Nordic countries') (1997)

კატეგორია:დაბადებული 1257
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1304
კატეგორია:ასკანიები
კატეგორია:დანიის დედოფლები
კატეგორია:ქალი რეგენტები
კატეგორია:დანიის რეგენტები
კატეგორია:ხელახლა დაქორწინებული სამეფო კონსორტები
კატეგორია:დედა დედოფლები
გდოვი

**გდოვი** () — ქალაქი რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ფსკოვის ოლქში, გდოვის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე გდოვკას ნაპირას, ზღვის დონიდან 40 მეტრზე, ჩუდ-ფსკოვის ტბიდან 2 კილომეტრში. 

## დემოგრაფია
2019 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 3 412 კაცს შეადგენდა. მათი უმრავლესობა რუსია.

## რესურსები ინტერნეტში
*გდოვის არქიტექტურის ისტორია 
*ქალაქის ისტორია

## სქოლიო
კატეგორია:ფსკოვის ოლქის ქალაქები
ქუდურლუ (კახის რაიონი)

**ქიუდიურლიუ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 354 კაცი.

## სქოლიო
კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ II-ის 9)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი (თეიმურაზ II-ის 9)** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს თეიმურაზ II-ის ქუჩაზე (№ 9). თარიღდება XIX საუკუნის შუა წლებით. 

სახლი ერთსართულიანია, ნახევარსარდაფიანი. ნაგებია აგურით. მისი კარ-სარკმლები მშვილდისებრი თაღითაა გადახურული. დაგვირგვინებულია მშვილდისებრივე, ორსაფეხურიანი სათაურით, რომელიც ვიწრო, ორსაფეხურიან თაროს ეყრდნობა. ხის აივანი სადაა. განივი ფასადები სამკუთხა ფრონტონითაა დასრულებული. გალესილია ცემენტით. სარდაფის სარკმლები მაღალი, სადა მშვილდისებრთღიანია. სახლის ერთ-ერთ განივ კედელზე მიყრდნობილია რიყის ქვით ნაგები, დაახლოებით 2 მეტრი სიმაღლის კედელი, რომელიც ეზოს გარს არტყია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ახატლის მაცხოვრის ეკლესია

**ახატლის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ახატლის  აღმოსავლეთით, მინდორში, სოფელ ყარაჯლის მახლობლად. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია: ჩრდილოეთ კედელი თაღოვანი სარკმელითა, პილასტრით და ნახევარწრიული აფსიდის ნაწილი, მიწის პირამდეა დასული სამხრეთ და დასავლეთ  კედლები. დასავლეთით შეიმჩნევა შესასვლელის კვალი. მოგვიანებით ეკლესიისთვის მიუდგამთ მინაშენი. მასში შესასვლელი დასავლეთითაა. კარის თავზე სარკმელია გაჭრილი. სადგომს შიგნით შეისრული ფორმის კამარა ხურავს. მთლიანადაა მორღვეული სახურავის საფარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბოჭისგორის საყდარი

**ბოჭისგორის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5-2 კმ-ზე, ბოჭისგორად წოდებულ მცირე გორაკზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (5,5x4 მ). ნაგებია მოზრდილი, სრულიად დაუმუშავებელი, ნატეხი ქვით (ზოგი ქვის სიგრძე 1,5 მ-ია), რომელთა შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წვრილი, ნატეხი ქვებითა და ბათქაშით. კედლების ზედა ნაწილი, აქა-იქ, ტლანქად დამუშავებული, შირიმის ქვებიცაა ჩართული. შიგნითა კედლების წყობაში გამოყენებული ქვებიც ასევე შემთხევითი ფორმისაა, ოღონდ ბევრად წვრილი ზომისა. დაზიანებულია: ამჟამად ძეგლი სანახევროდღა დგას. დანგრეულია კედლების ზემოთა ნაწილები, თითქმის მთლიანად სამხრეთ კედელი. კამაროვანი გადახურვიდან მხოლოდ ჩრდილოეთი გვერდის მცირე ნაწილია დარჩენილი. ჩამოშლილია საფასადო წყობის დიდი ნაწილი. 

ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, თითქმის კვადრატული მოხაზულობის, მცირე დარბაზს აღმოსავლეთიდან ერთვის საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდა, რომლის ღერძზე გაჭრილია მცირე ზომის სარკმელი. იგი ორივე მხრიდან შირიმითაა გამოყვანილი და გადახურული ერთ, შირიმისავე ქვაში გამოკვეთილი, გაშლილი ფორმის თაღით. მსგავსი, ოღონდ გარედან სწორკუთხა სარკმელი, დასავლეთითაცაა აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად, თითო, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. დარბაზის კამაროვანი გადახურვა შირიმის გათლილი ქვებით ნაწყობ, შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობოდა. ინტერიერი შელესილი და მოხატული იყო. კონქისა და აფსიდის კედლის საზღვარზე ჩანს მოხატულობის გამყოფი ზოლის მცირე მონაკვეთი. აფსიდის კედელზე, სარკმლის მარჯვნივ - ერთი ფიგურის თავისა და შარავანდის ნაწილი. ამჟამად ნახატი მხოლოდ ლაქად აღიქმება.

ეკლესიის აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, შელესილობაზე, მოწითალო საღებავით შესრულებული, ორნამენტული დეტალების კვალია. სავარაუდოდ ეს
იყო დაახლოებით 30 სანტიმეტრის დიამეტრის წრე, რომელსაც გარედან, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ოთხი მარყუჟისებრი ელემენტი ებმოდა. ფასადებს თაროსებრი ლავგარდანი აგვირგვინებდა. შენობა დახურული იყო ღარისებრი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თამარის კოშკი

**თამარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ლაფანყურის ჩრდილოეთ-დასავლეთით 1,5-2 კილომეტრზე, მდინარე ლოპოტის ხეობაში. მდინარის ერთ-ერთ პატარა შენაკადის გონჯახევის პირას, მუნჯებად წოდებულ ადგილზე. სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ადგილობრივი მოსახლეობა შენობის აგებას თამარ მეფეს უკავშირებს და კოშკსაც მის სახელს უწოდებს. 

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (სიგრძე — 9 მ. სიგანე — დაახლოებით 6,5 მ.), წაგრძელებულია აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით. ნაგებია ნაეტხი ქვისა და რიყის ქვის შერეული წყობით. ძლიერ ადზიანებულია. შემორჩენილია სართულნახევრის სიმაღლეზე. კედლებიდან, მნიშვნელოვანი დანაკარგების გარეშე, მიწიდან დაახლოებით 4 მეტრის სიმაღლეზე მხოლოდ ჩრდილოეთისღა დგას. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლები ნაწილობრივაა შემორჩენილი, ხოლო სამხრეთისა მთლიანად დანგრეულია და ნანგრევებით ისე დაფარული, რომ მისი კვალიც აღარ ჩანს.

კოშკის პირველი სართული ნანგრევებითაა სავსე და მისი არქიტექტურული გადაწყვეტა არ ირკვევა. დასავლეთ კედელში მცირე, კვადრატულია (20 x 20 სანტიმეტრი ), რომელიც, როგორც ჩანს, სართულის განათებისათვის უნდა ყოფილიყო განკუთვნილი. კოშკის მეორე სართულის კედლებიდან არსებითად, მხოლოდ ჩრდილეთი კედელიღაა დარჩენილი - დაახლოებით 1.5 სიმაღლეზე. ამ კედლის შუა ნაწილში მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთ კიდესთან კი - მცირე, გამჭოლი, კვადრატული ხვრელი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
დევისხვრელის ეკლესია

**დევისხვრელის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოთხიოდე კმ-ზე. მდინარე ლოპოტის ხეობაში. თხილისწყაროდ წოდებულ ადგილზე, თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესიის სამნავიანი ბაზილიკაა, გეგმით სწორკუთხა (18,8 x 11,9 მ.) მეტრი ნაგებია მოზრდილი ზომის, რიყის ქვის სწორხაზოვანი რიგებით. გარეთა კუთხეების წყობაში დაკონსტრუქციულ ელემენტებში გამოყენებულია შირიმის, სუფთად გათლილი კვადრები. ბაზილიკის გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია საკურთხევლის აფსიდი კონქის მცირე ნაწილთან ერთად, რომელიც მთლიანად შირიმის, ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. ასევე, გვერდითი ნავების აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილი სათავსეები - მთელ სიმაღლეზე. ეკლესიის დანარჩენი ნაწილი დაახლოებით 1-1,5 მეტრ სიმაღლეზე, გადახურვის ჩამოცვენილი ქვებითა და მიწითაა ამოვსებული, რის გამოც გეგმის ზუსტად დადგენა არ ხერხდება. შემორჩა მხოლოდ ნავების გამმიჯნავი, გეგმით წრიული, ორი ბოძის ნაწილი, რომლებიც საკურთხევლიდან სამიოდე მეტრის მოშორებით დგანან. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. 

საკურთხევლის აფსიდი ღრმაა, ჩალისებრი საკურთხევლის გვერდებზე მდებარე სათავსები - სამკვეთლო და სადიაკვნე - გეგმით სწორკუთხაა, გადახურული არიან ცილინდრული კამარით. ორივე სათავსე შესაბამისი ნავისგან, კედლით იყო გამიჯნული და მას კარით უკავშირდებოდა  დასავლეთ კედელში მოწყობილი კარი, რომელიც თარაზულადაა გადახურული. ორივე სათავსი განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი სარკმლით. მათ შორის, სამხრეთ სათავსის სარკმელი, ისევე როგორც საკურთხევლის სარკმელი, თაღოვანია, გარეთკენ შევიწროებული ჩრდილოეთ სათავსო სარკმელი კი პარალელურ წირთხლებიანია და ბრტყლადაა გადახურული. ეკლესიის ფასადები სადაა. სამხრეთ-დასავლეთ და ჩრდილოეთ ფასადები მიახლოებით 3 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ფასადების დიდი ნაწილი სუროთია დაფარული. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე, რელიგიური წარბია, მცირე ჰორიზონტალურ გადანაკეცებით ბოლოებში. ეკლესიის მახლობლად, ჩრდილოერთით, ქვითკირის, წრიული ნაგებობის ნაშთია. შესამჩნევია ლოდებით ნაგები შენობის ნაშთიც. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლალელი

**ლალელი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  474 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
ლაფანყურის ნაკოშკარა

**ლაფანყურის ნაკოშკარა** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილოეთით, ტყიან ბორცვზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით, შენობა დანგრეულია, კედლების სისქე (90 სანტიმეტრია) ნაწილობრივაა შემორჩენილი, დაახლოებით 50 სანტიმეტრის სიმაღლეზე. გეგმა არ იკითხება, შენობა ნაგები იყო ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. ადგილობრივი მოსახლეობა ძეგლ კოშკარას უწოდებს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კიპორჭების ციხე

**კიპორჭების ციხე** — კოშკი, არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოთხიოდე კილომეტრზე, მდინარე ლოპოტის ხეობაში, ხშირი ტყით დაფარულ ფერდობზე. სავარაუდოდ, თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით.

კოშკს თავისებური აღნაგობა აქვს. ეს არის გეგმით კვადრატული ნაგებობა. რომლის ოთხივე კუთხეში, სიმტკიცისათვის, მძლავრი, ოთხკუთხა ბურჯი ისევეა ჩართული, რომ მათი უმეტესი ნაწილი კედლების ფარგლებს გარეთაა გასული (გარეთა ზომები, შვერილების ჩათვლით — 8 x 8 მ.). შენობა ფიქლითა და დუღაბით მკვრივადაა ნაშენი. ალაგ-ალაგ, ჩართულია მოზრდილი ზომის, ნატეხი ქვებიც. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. კედლები 3-3,5 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი, კუთხის ნაწილები კი - 6-6,5 მეტრ სიმაღლეზე. კოშკი დამრეც ადგილზეა აგებული, რის გამოც მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი ფერდობშია შეჭრილი. შესასვლელი (შემორჩენილია ორივე წირთხლის ნაწილი) ფერდობის მხარეს, მიწის დონეზე, აღმოსავლეთიდანაა. ღიობის სამხრეთ წირთხლის მთელ სიმაღლეზე კარის ჩარჩოს ჩასადგმული ღრმულია. შესასვლელის ორივე მხარეს, მიწიდან დაახლოებით 1,8 მეტრ სიმაღლეზე, მოზრდილი, ორ-ორი სათოფურია მოწყობილი. სათოფურები ანალოგიურადაა განლაგეუბლი სამხრეთ და

ჩრდილოეთ კედლებშიც, რომელთა შორის, სათოფურების ძირის დონეზე, თითო განიერი ღიობია. სადავლეთი კედელი ყრუა. გარედან იგი მთლიანად მიწითაა დაფარული. გარედანვე, კოშკის ოთხივე ბურჯის ზედა ნაწილში, ერთ დონეზე, ერთ-ერთი წახნაგის მთელ სიგანეზე, თარაზული ღრმულია, რომელშიც ხის ძელი იყო ჩადგმული. კოშკი სათავდაცვო ნაგებობის საინტერესო ნიმუშია. მსგავსი ტიპის ნაგებობა მდინარე ჩელთის ხეობაში, სოფლელი შილდის მახლობლადაც არის მიკვლეული. თუ გავიხსენებთ სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებას, რომლის მიხედვით კიპორჭი, იგივე წანწალა *„არს ერთი ლატანი რა ჴიდსავად გასდვა გასავალად“* სავარაუდოდ, შეიძლება ძეგლის სახელწოდების ახსნაც. რაც, სავსებით შესაძლებელია, ბურჯებში ჩადგმულ ხის ძელებს უკავშირდებოდეს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (კვირიკე დიდის 14)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს კვირიკეს დიდის ქუჩაზე (№ 14). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ერთსართულიანია, დაბალი, ქუჩისპირა, აგურის ფასადი გალესილია ცემენტით. ძველებური სახე იკვეთება მხოლოდ საერთო მასაში. ფასადის მარცხენა ნახევარს სამკუთხა ფრონტონი ასრულებს, რომლის ქვემოთ, მიწის პირას, ორი თაღოვანი სარკმელია განთავსებული. სადარბაზოს კარი ძველია. იგი ხისაა, ორფრთიანი. დამუშავებულია კვეთილობით. კარი უშუალოდ, ეზოს მხარეს მდებარე, ხის აივანზე გადის, რომლის მოაჯირებიც და აფრებიც შეცვლილია. აივანზე გამომავალი ღიობეიბს თავსართები და ალათები ავთენტურია, რკალური. ეზოს, ქუჩის მხარეს, რიყის ქვის ზღუდე აკრავს.

2011 წელს, სახლს ქუჩის მხარეს ნალესობა ჩამოაცალეს, გააუქმეს შესასვლელი და ფასადის ნაწილი ცემენტით შელესეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ფიქრეთ ამიროვი

**ფიქრეთ  მეშადი ჯამილ-ოღლუ ამიროვი**  () (დ. 22 ნოემბერი, 1922, განჯა  —  გ. 20 თებერვალი,  1984, ბაქო)  — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1965), აზერბაიჯანის სსრ-ის IV – IX მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სკკპ წევრი 1947 წლიდან. 

1948 წელს დაამთავრა ბაქოს კონსერვატორია (პროფესორ უზეირ ჰაჯიბეკოვისა და პროფესორ ბ. ზეიდმანის კლასები). შემოქმედებითი მოღვაწეობა დაიწყო 1940 წლიდან. მუშაობდა კიროვაბადის (1942–1943), ბაქოს მუსლიმ მაგომაევის სახელობის ფილარმონიის (1946-1947) სამხატვრო ხელმძღვანელად. 1956–1959 წლებში ბაქოს ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორად. ფიქრეთ ამიროვი ავტორის ოპერებისა: „ულდუზი“, „სევილი“ (დაიდგა 1953), მუსიკალური კომედიებისა „გულთა მომტაცებლები“ (1944), „სასიხარულო ცნობა“ (1946), სიმფონიური მუღამებისა „შური“, „ქურდ-ოვშარი“ (1948, სახელმწიფო პრემია, 1949). მასვე ეკუთვნის სიმფონიური სიუიტა „აზერბაიჯანი“ (1950), ერთმოქმედებიანი ბალეტი „თქმულება ნასიმიზე“ (1973), სამი კონცერტი ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის, მრავალი რომანსი და დამუშავებული ხალხური სიმღერა. მოღვაწეობდა საბჭოთა კინოშიც. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და წითელი დროშის ორდენით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  22 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ოპერის კომპოზიტორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კინოკომპოზიტორები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის  V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის VI  მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის VII  მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოს საპატიო დაკრძალვის ხეივანში დაკრძალულები
თელავის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

**თელავის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ თელავის განაპირას, ზუზუმბოსაკენ მიმავალ გზაზე. დანგრეულია. შემორჩენილია მხოლოდ ნახევარწრიული აფსიდი. ამჟამად ნაეკლესიარზე მცირე ზომის ეკლესიაა აშენებული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის ძველი სახელოსნოები

**თელავის ძველი სახელოსნოები** — ამქრული ორგანიზაცია, ისტორიული ძეგლი, ერთ-ერთი მათგანი (დერციკების) მდებარეობდა ორიგუბის ქუჩაზე.

## ისტორია
XIX საუკუნის დასასრულსა და  XX საუკუნის დასაწყისში თელავში ხელოსნები ამქრულ ორგანიზაციებში ერთიანდებოდნენ. ასეთი ქალაქში რამდენიმე იყო: დერციკების (თერძების), დურგლების, მეწვრილმანეების, სირაჯების და სხვა. ზოგ მათგანს სალხინო ბაღი ჰქონდა მოწყობილი, რომელსაც ქვითკირის ზღუდე ჰქონდა შემოვლებული.  ამქარში გაერთიანებული ხელოსნები, შეგირდის დასალოცად, აქ ნადიმებს მართავდნენ, ეს ხდებოდა ამქრის დღეს - ამქრობაზე. ზეიმი სამ-ოთხ დღეს გრძელდებოდა ხშირად ჩვეულებრივი მოსახლეობაც აგროვებდა ფსონს და ლხინს ამ ბაღში მართავდა. ბაღში იდგა ქვითკირის შენობა, რომლის კედლებზე ქვაში, ამქრების საქმიანობიდან გამომდინარე ნიშნები იყო აღბეჭდილი. ამასთან, ამოკვეთილი იყო ხელოსნების გვარი, სახელი და მამის სახელი.

ამგვარი სახლი დგას დერციკების ბაღში. შენობის წინ გაგრძელებულ ქვითკირის კედელში დატანებულია სამი ბრტყელი ქვა. პირველზე - 43 ხელოსნის ინიციალი და გვარია ამოკვეთილი, მეორე ქვაზე, ფერებით, ვაზია დახატული. ამასთან, მაკრატელი, ნახევარადლი, ყვავილები და წარწერაა ამოკვეთილი  იქვე 13 ხელოსნის ინიციალიცაა. მესამე ქვაზე, დახატულია მუზარადი  და ორი მტრედი, ქვემოთ კი 26 კაცის გვარი და ინიციალია. სამივე ქვაზე 82 ხელოსნის გვარ-სახელია ამოტვიფრული.

სირაჯების სალხინო ბაღშიმდგარი შენობა საცხოვრებლად არის გადაკეთებული. ბაღს ქვითკირის ზღუდე აქვს შემოვლებული.

მეწვრილმანეების სალხინო ბაღი მდებარეობს სირაჯების ბაღის დასავლეთით. ბაღის თავში მდგომი შენობიდან მხოლოდ კედლების ნაშთია შემორჩენილი. კედელში დატანებულ ქვაზე სასწორი და შაქრის თავია ამოკვეთილი. ქვაზე წარწერაა: 

დურგლების სალხინო ბაღის ტერიტორიაზე ამჟამად წყალთა მეურნეობის შენობა დგას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ისტორიული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (კვირიკე დიდის 16)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს კვირიკე დიდის ქუჩაზე (№ 16).  თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ორსართულიანია, დგას ეზოს სიღრმეში, ქუჩის მხარეს მოსაზღვრული გალავნით. სახლის რიყის ქვითა და აგურის შერეული წყობითაა აგები. ასევეა ნაგები გალავანიც, რომელზეც მცირე ზომის, აგურის, ოთხკუთხა სვეტებია დადგმული. გალავანში ჩართულია ჭიშკარი, რომელიც სადარბაზოს კარის მსგავსად, კვეთილობით არის გაფორმებული. სახლის ძველი ნაწილიდან, რომლის მხარეს, შემორჩენილია ხის მცირე აივანი და კიბე, რომელზე სახასიათო, დეკორატიული ლილვებით დასრულებული ძველი სარკმლები გამოდის. სარკმლების თავსართები აგურის დეკორატიული წყობით არის გამოყვანილი. შენობას თავდაპირველი სახე ძლიერ აქვს შეცვლილი: ხის კედლები შემინულია, კედლები შელესილია ბათქაშით. შენობის სარდაფში მარანია. სახლი გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კონდოლის კოშკი

**კონდოლის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კონდოლში, წიქარიძის ეზოში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო რიყის ქვებით. დანგრეულია. 5 მეტრის სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ ერთი კედელი, რომელსაც თაღოვანი ნიშებისა და ხის კოჭების ბუდეების კვალი ატყვია. კოშკი შიგნიდან შელესილი იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
თელავის წყარო (თეიმურაზ II-ის ქუჩა)

**თელავის წყარო** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ქალაქ თელავის ცენტრალურ ნაწილში, თეიმურაზ II-ის ქუჩაზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით.

ნაგებობა თაღისებრია, მიშენებულია ქუჩის ცალ მხარეს ამოყვანილ, საყრდენ კედელზე. ნაგებია კვადრატული აგურით და შელესილია. თვით თაღი შეისრულია, დაყრდნობილია სწორკუთხა კვეთის ორ ბურჯზე. ბურჯებს წინიდან თითო თხელი პილასტრი უყვება, რომელიც ბურჯების ზემოთაც გრძელდება და თავი ნაძერწი ორნამენტით აქვს შემკული. ბურჯები დასრულებულია დაბალი, ორსაფეხურიანი კაპიტელით, რომელიც პილასტრებზეც გადადის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის ჭიშკარი (თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩა)

**თელავის ჭიშკარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის ცენტრალურ ნაწილში, თეიმურაზ ბაგრატიონის ქუჩაზე (№ 10), სავარაუდოდ თარიღდება XVIII საუკუნით.

ჭიშკარი მოგრძო, მაღალი ნაგებობაა, რომლის ცენტრში ფართო, შეისრულთაღოვანი გასასვლელია მოწყობილი, გვერდით ნაწილებში კი, მიწიდან ოთხმოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზე, თითო ვიწრო, მაღალი, შეისრულთაღოვანი ნიშაა. თაღში ჩადგმულია ხის დაბალი, ორფრთიანი კარი (გვიანდელია). ცენტრალურ ნაწილი, გვერდით ნაწილებთან შედარებით, ბევრად უფრო (დაახლოებით ოთხჯერ) განიერია და ქუჩის მხრიდან, გვერდებზე, თითო სადა პილასტრი აუყვება. თითო ანალოგიური პილასტრი ჭიშკრის ორივე კიდეშიცაა. ეზოს მხრიდან კედლის ზედაპირი ერთიანია, დაუნაწევრებელი. გარედან ნიშნების ქვემოთ და ზემოთ, ასევე, გასასვლელის თაღის გვერდებზე არსებული კედლის სიბრტყეები აგურის ფიგურული წყობითაა გამოყვანილი. ნაგებობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტის ორფერდა სახურავით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ლაფანყურის სამარხი

**ლაფანყურის სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ლაფანყურის ჩრდილოეთით. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრის დასასრულით. აღმოჩნდა 1966 წელს, თელავის კირქვა-მარმარილოს კომბინატის კარიერის მიმართულებით გზის გაყვანის დროს. ძეგლი იმავე წელს შეისწავლა ისტრიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). 

სამარხში აღმოჩნდა ოდნავ ჩაზნექილპირიანი და მომრგვალებულძირიანი ქვის ჯამი, ხელით ნაძერწი, ხუთი ჭურჭელი, რომლებიც დამზადებულია ქვიშის, თეთრი, ზოგჯერ ბრწყინავი მინარევისა და წვრილი კენჭების შემცველი თიხით; ამოკაწრული, კონცენტრული ხაზითა და კოპებით შემკული, შავპრიალა ქილა; ასიმეტრიული ფორმის ორი ქოთანი. მათგან ერთი მორუხო-მოყავისფროა, მეორე მოწითალო-მორუხოდ გამომწვარი, ცალყურა, შვერილისებრი ორი კოპით; მორუხო-მოყავისფრო ბადია და კათხა, რომლებსაც სწორი, ბრტყელბაკოიანი პირი და ბრტყელი, ღარიანი ყური აქვს. ბადიას პირს, ზემოდან, გარშემოუყვება ამოღარული ხაზი. კათხას მსგავსი ხაზი პირს ქვემოთ აქვს შემოვლებული.
 
ძეგლი მიეკუთვნება თრიალეთურ კულტურას. არქეოლოგიური მასალა ინახება თელავის მხარეთმცოდნების მუზეუმში. სოფლის მიდამოებში, ძირითადად მდინარე ლოპოტის ხეობაში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ, აღმოჩენილია სხვადასხვა არქეოლოგიური მასალა, რომელიც დაცულია სოფლის სკოლის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (კვირიკე დიდის 55)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს კვირიკე დიდის ქუჩაზე (№ 55). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ორსართულიანია. დგას ეზოს სიღრმეში. ეზოს მხარეს, დიდი ზომის, აგურის, შელესილ ბურჯებზე დაყრდნობილი, გადახურული, ხის აივანი აქვს. ზედა სართულის კარ-სარკმლები ნალისებრთაღოვანია. სწორკუთხა ალათებით. აივნის მოაჯირი და აფრები აღჭურვილია ჭვირული სახეებითაა გაფორმებული. აივანზე მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე გარედანაა მიდგმული. კიბეს რიკულებიანი მოაჯირები აქვს. ეზო შემოსაზღვრულია რიყის ქვით ნაშენი, დაბალი გალავნით. სახლი კრამიტითაა გადახურული, აივანი კი თუნუქით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კონდოლის კვირაცხოვლის ეკლესია

**კონდოლის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ კონდოლის ცენტრში, წარწერის თანახმად აშენებულია 1817 წელს.

## ეკლესია
ძეგლი წარმოადგენს, მოზრდილი ტიპის დარბაზული ფორმის ეკლესიას (18x9,6 მ), რომელსაც დასავლეთიდან ეკვრის ბევრად უფრო მაღალი სამრეკლო. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით და აგურით. აქვს ორი შესასვლელი დასავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან, ორივე შესასვლელი სწორკუთხაა და გარედან თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული, ორივე შესასვლელის არქიტრავის ქვაზე, მხედრულით შესრულებული თთ წარწერა ცუდადაა დაცული და სავსებით არ იკითხება.  აღმოსავლეთით ნახევარჭრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი და სამი, მცირე ზომის ნიშაა. მსგავსი სარკმელი ეკლესიაში კიდევ შვიდია, სამი ჩრდილოეთ კედელში, კიდევ სამი სამხრეთში და ერთი დასავლეთ კედელში, რომელიც რომელიც შესასვლელის ზემოთაა გაჭრილი და სამრეკლოს მეორე სართულში გადის. ნიშებიდან, ერთი, თაღოვანი სარკმლის სამხრეთითაა, ორი - ერთი თაროვანი მეორე სწორკუთხა ჩრდილოეთით. თითო თაღოვანი ნიშა გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილშია აფსიდის მხრებთან ახლოს. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. კონქის ტაღი ნახევარ წრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. 

ეკლესიის დრაბაზის გრძივი კედლები და კამარა, სამი წყვილი პილასტრითა და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღებით, ოთხ, თანაბარ ნაწილად იყოფა. დასავლეთ კუთხეებშიც თითო პილისტრია, რომლებზეც დაყრდნობილია დასავლეთ კედლის მიმდებარე თაღია დაყრდნობილი. პილასტრები დასრულებულია დაბალი, პროფილის კაპიტელებით. პილასტრებს შორის თთ ყრუ თაღია. შიგნიდან ეკლესია შელესილი და შეთეთრებულია. 
ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ ფასადია მორთული, აგურის წყობით გამოყვილი, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულება რომელიც წითლაადაა შეღებილი. 

## სამრეკლო
გეგმით სწორკუთხაა (3,2 x 2,8 მ), სამსართულიანი. ნაგებია მთლიანად აგურით. I და II სართული სამ მხარეს თაღოვანი მალებითაა გახსნილი. თაღები ნახევარწრიული ფორმისაა. ისინი დაყრდნობილია დასავლეთ კუთხეში მდებარე კვადრატების კვეთის ორ ბოძზე და ეკლესიის დასავლეთ კუთხეში გამოყვანილ, ერთსაფეხურიან პილასტრებზე. ბოძები და პილასტრები, ორივე სართულზე, სამსაფეხურიანი კაპიტელებითაა დამრგვალებული. I სართული გადახურულია გუმბათოვანი კამარით. ხოლო IIდა III სართულები კი ერთმანეთთანაა დაკავშირებული. III სართული  ექვსწახნაგაა, ნახევარწრიული თაღებით გახსნილი ფანჩატურია. იგი შიგნიდან გუმბათოვანი კამარით ხოლო გარედან აგურისავე პირამიდისეული სახურავითაა გადახურული.

## გალავანი
ეკლესიას გარს აკრავს რიყის ქვით ნაშენი 2,5 მეტრის სიმაღლის, არაწესიერი მოხაზულობის გალავანი.  

## სარეაბილიტაციო სამუშაოები
XX საუკუნის ბოლოს ძეგლზე ჩატარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები: ეკლესია გადაიხურა კრამიტით, სამრეკლო - თუნუქით, აღდგა გალავნის დანგრეული ნაწილები და მის დასავლეთ კედელში მოეწყო ჭისკარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
შოვქეთ მამედოვა

**შოვქეთ ჰასან-ყიზი მამედოვა** () (დ. 18 აპრილი, 1897, თბილისი — გ. 8 ივნისი, 1981, ბაქო) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი (ლირიკული-კოლორატურული სოპრანო), პედაგოგი, მუსიკის მოღვაწე. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1938), სკკპ წევრი 1942 წლიდან.

## ბიოგრაფია 
შოვქეთ მამედოვა დაიბადა 1897 წელს ტფილისში (ამჟამად თბილისი, საქართველო) ღარიბ აზერბაიჯანულ ოჯახში. მისმა მამამ, პროფესიით მეწაღემ, თავისი ქალიშვილის დიდი მუსიკალური ნიჭი შეამჩნია, როდესაც ბავშვი 6 წლის იყო. 1910 წელს მან იპოვა მეცენატი, რომელიც დაეხმარა კავკასიის ოლქის ვიცე-გუბერნატორის, გრაფ ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვის მიერ საზეიმოდ მოწყობილ ბანკეტზე პუბლიკის წინაშე მომღერლის პირველი გამოსვლის ორგანიზებაში.

1910 წელს დაამთავრა მუსიკალური სკოლა ტიფლისში და 1911 წელს გაემგზავრა მილანში (იტალია) მილანის კონსერვატორიაში მუსიკალური განათლების გასაგრძელებლად, სადაც გამოჩენილი მომღერლისაგან დოტი ამბროზიასგან ღებულობდა გაკვეთილებს. სწავლისათვის საჭირო სახსრები აზერბაიჯანელმა მილიონერმა და მეცენატმა გაჯი ტაგიევმა და მისმა ცოლმა სონამ გამოყვეს. მაგრამ 1912 წელს მათი მხრიდან ფინანსური დახმარება გაურკვეველი მიზეზის გამო შეწყდა და შოვქეთი იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო. მუსიკალური განათლების მიღება ტიფლისში გააგრძელა.

1912 წლის 13 აპრილს 15 წლის ასაკში პირველად გამოვიდა ბაქოში ტაგიევის თეატრის სცენაზე მაყურებლის წინაშე და უზეირ ჰაჯიბეკოვის მუსიკალური კომედიიდან „ქმარი და ცოლი“ შეასრულა პარტია.

1917–1921 წლებში სწავლობდა კიევის კონსერვატორიაში, 1927–1929 წლებში — მილანსა და პარიზში. 1922–1948 აზერბაიჯანის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. პარტიები: გულჩორა (უზეირ ჰაჯიბეკოვის „არშინ მალ ალან“), შაჰსენემი (რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემი“), ნარგიზი (მუსლიმ მაგომაევის „ნარგიზი“), ანტონიდა (მიხეილ გლინკას „ივანე სუსანინი“), როზინა (ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“) და სხვა. 1945 წლიდან ბაქოს კონსერვატორიის პედაგოგი (1949 წლიდან პროფესორი). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

გარდაიცვალა 1981 წლის 8 ივნისს ბაქოში. დაკრძალულია საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

## ოჯახი 
კიევის კონსერვატორიაში სწავლის პერიოდში გათხოვდა ინჟინერ იაკობ ლიუბარსკიზე, რომელიც უფრო ადრე, მილანში გაიცნო.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:სოპრანოები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ახატლის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ახატლის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ახატლის აღმოსავლეთით, სოფელ ყარაჯლისკენ მიმავალი გზის პირას. ეკლესია თარიღდება XVIII საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (10,3x6,7 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვით და აგურით (19x19x4,5 სმ). კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა, აგური უმეტესად გამოყენებულია კონსტრუქციის ნაწილების, ღიობების და მორთულობის ელემენტების გამოსაყვანად. შესასვლელი სამია: ჩრდილოეთით - შეისრულთაღიანი (ამჟამად ამოქოლილია), სამხრეთით - სწორკუთხა და დასავლეთით - ნახევარწრიული თაღით. შესასვლელები გარედან, კედლის საფეხურით შეღრმავებულ, სწორკუთხა არეშია ჩასმული. აღმოსავლეთით ღრმად, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილიამარტივი პილასტრების წყივილითა და მათზე დაყრდნობილი, საბჯენი თაღით. დარბაზის გრძივ კედლებზე კიდე ორ-ორი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა და საბჯენი თაღებიც ოდნავ შეისრული ფორმისაა. ინტერიერი რვა თაღოვანი სარკმლით ნათდება. მათგან ერთი აფსიდშია გაჭრილი, სამ-სამი კი გრძივ კედლებში, ერთიც დასავლეთ კედელში. ყველა სარკმელს საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. აფსიდის გვერდებში თითო მაღალი, შეისრულ თაღიანი ნიშაა. ერთი მცირე ნიშა აფსიდის ჩრდილოეთ ბოლოშია, პილასტრთან ახლო. საკურთხევლის ბაქანი, შუაში მოწყობილი ნახევარწრიული ამბიონით, ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა ამაღლებული. საკურთხევლის ცენტრში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი.

შენობის სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, იატაკიდან 1 მეტრის სიმაღლეზე, თხუთმეტი, ვიწრო სათოფურია გაჭრილი. ამ სათვდაცვო ელემენტები გამოყენება ძეგლის თავისებურებას წარმოადგენს. იატაკი მოფენილია კვადრატული აგურით.

ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებია მორთული. მორთულობის ელემენტებია აგურის წყობის შერრმავებით გამოყვანილი ჯვრები და რომბები.  ფასადზე, შესასვლელის ირგვლივ რომბებია გამოსახული, რომლებიც შესასვლელს ჩარჩოსავით ევლება, გვერდებზე ხუთ-ხუთი რომბია, ზემოთ ორი. ზედა რომბებს შორის სწორკუთხა ნიშაა (სიმაღლე 0,7 მეტრი, სიგანე 0,5 მეტრი), მის ზემოთ კი, თღოვანი სარკმელი. სარკმლის ზემოთ, ფრონტონის ძირის დონეზე, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია, რომლის ოდნავ ქვემოთ, სარკმლის გვერდებზე, თითო ჯვარია განლაგებული, იმ განსხვავებით, რომ ისისნი საფეხუროვან პოსტამენტზე კი არა არიან დაყრდნობილი, არამედ რომბზე. ცენტრალური ჯვრის მსგავსი ერთი ჯვარი აღმოსავლეთ ფასადზეცაა, ფრონტონის არეში. შენობის კედლები დასრულებულია საფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც გამოყვანილია ჩვეულებრივ დაწყობილი და კუთხით წინწამოწეული აგურების რიგების მონაცვლეობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
როსტომის აბანო

**როსტომის აბანო** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში გვირაბის ქუჩაზე (№ 35). თარიღდება XVII საუკუნით. 

ამჟამად ძლიერაა სახეშეცვლილი. შემორჩენილია კვადრატული აგურითა და რიყის ქვით ნაგები კედლების ნაწილები. XX საუკუნის 70-იან წლებში მთავარი ფასადი ტუფის ფილებით მოუპირკეთებიათ და ფართო, ნახევარწრიული თაღებით დაუნაწევრებიათ. ფასადი დასრულებულია მრუდხაზოვანი პროფილის (თარო, წრეთარგი და ლილვი) მაღალი ლავგარდნით.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ნაფარეულის ნათლისმცემლის ეკლესია

**ნაფარეულის ნათლისმცემლის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ნაფარეულის სამხრეთით, 2-3 კილომეტრზე, ვენახებში. 

ძეგლი სამეკლესიანი ბაზილიკაა. სავარაუდოდ, თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ძლიერ დაზიანებულია. იმდენად, რომ გასუფთავების გარეშე გეგმის ზუსტად დადგენა არ ხერხდება. შემორჩენილია: მთავარი ეკლესია. ჩრდილოეთ ნავის აღმოსავლეთი ნაწილი და დასავლეთ გარშემოსავლელის დასავლეთი კედლის მცირე მონაკვეთი. სამხრეთი ეკლესია მთლიანად დანგრეულია. 

შენობის ცენტრალურ ნაწილს, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან, ტრადიციულად, გვერდის ეკლესიების ვიწრო მოცულობები ეკვროდა, რომლებიც ერთმანეთთთან დასავლეთის გარშემოსავლელით იყო დაკავშირებული. შენობა ქრონოლოგიურად განსხვავებულ, ორ ფენას შეიცავს, რომლებიც განსხვავებული საშენი მასალით არის ნაგები. ძირითადი, თავდაპირველი ნაწილი, შერჩული, ნატეხი ქვის წყობითაა ამოყვანილი. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია წმინდა ბათქაშით. მოგვიანებით განახლებული ნაწილები კი წვრილი ნატეხი ქვით და აგურის შერეული წყობით, საკმაოდ დაუდევრად არის ამოყვანილი. მთავარ ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. ღობის გარკვეული ნაწილი მოგვიანებით აღუდგენიათ და გარედან თაღით გადაუხურავთ. თაღი, ისევე, როგორც წირთხლები, კვადრატული აგურითაა ნაწყობი და გარედან, აგურის წყობაშივე გამოყვანილ, კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. დარბაზი, აღმოსავლეთით, დასრულებულია საკურთხევლის აფსიდით, რომლის ჩრდილოეთით გვერდი ნალისებრია, სამხრეთი გვერდი კი, რომლებიც მოგვიანებითაა განახლებული — ნახევარწრიული. აქ ერთი, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. 

ჩრდილოეთი ნავი ეკლესიის ძირითად კორპუსს წყობში გადაბმით არ უკავშირდება. იგი განივი კედლით ორ სადგომადაა გაყოფილი. მათგან აღმოსავლეთით აფსიდია და მთავარი ეკლესიის სამკვეთლოს ფუნქციას ასრულებდა, დასავლეთისა კი, საკუთრივ ჩრდილოეთ ეკლესია, სწორი კედლითაა დასრულებული. სამკვეთლოში შესასვლელი კარი მთავარი ეკლესიის ჩრდილეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. სამკვეთლო განათებული იყო აფსიდის ღერძზე გაჭრილი, ვიწრო, პარარელურწორთხლებიანი სარკმლით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნაფარეულის ღვთაების ეკლესია

** ნაფარეულის ღვთაების ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ნაფარეულის ცენტრში, მთავარი გზის პირას. თარიღდება XVIII საუკუნის მიწურულით და XIX საუკუნის დასაწყისით. 

ეკლესია მოზრდილი, დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, გეგმით სწორკუთხა (18,2X9,3 მ, შიგნით სიმაღლე კამარის წვერომდე - 10 მ-მდეა). ნაგებია რიყის ქვით. კარ-სარკმლების ღიობები და კონსტრუქციული ნაწილები (კამარა, საბჯენი თაღები, ლავგარდანი) — კვადრატული აგურით. კედლები შიგნიდან და გგარედან შელესილი და შეთეთრებულია. 

XX საუკუნის შუა ხანებში ეკლესიაში ლიმონათის ქარხანა იყო მოწყობილი, რის გამოც მან მნიშვნელოვანი დაზიანებები მიიღო. XXI საუკუნის I ათწლეულის ბოლო წლებში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ეკლესიას ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები: აღადგინეს კედლების მონგრეული ნაწილები, ლავგარდანი და ეკლესია კრამიტით გადახურეს. გარდა ამისა, ეკლესიის დასავლეთ კედელზე, ადრე არსებული სამრეკლოს ადგილზე, ახ., ოთხწახნაგა სამრეკლო დააშენეს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს: სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების დასავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედლის ღერძზე. სამხრეთ შესასვლელი ნახევარწრიულთაღოვანია. დანარჩენი ორი - სწორკუთხა. დასავლეთ კარი გარედან კედლის სიბრტყეში ოდნავ შეღრმავებულ, ნახევარწრიულთაღოვან არეშია მოქცეული.

ეკლესიის შიდა სივრცე ვრცელია, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც მოწყობილია ერთი, ნახევარწრიულთაღიანი სარკმელი (ცენტრში) და სამი თაღოვანი ნიშა. მათ შორის ერთი, გეგმით ნახევარწრიული, სარკმლის ქვემოთაა, თითო-თითო კი — აფსიდის ბოლოებთან. გარდა ამისა, თითო, მცირე, თაღოვანი ნიშა გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილშიდაცაა — ერთმანეთის მოპირდაპირედ. საკურთხევლის იატაკი აფსიდის მხრების ხაზიდან საგრძნობლად წინწამოწეულია და ეკლესიის იატაკისმიმართ ორი საფხურითაა შემაღლებული.

გრძივ კედლებზე ხუთ-ხუთი, განიერი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღები ეყრდნობა. პილასტრების დასავლეთით მდებარე წყვილი, დანარჩენი პილასტრების ტოლი სიგანისაა და დასავლეთ კედელთანაა შერწყმული. თითოეული საბჯენი თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია მთლიანი ქვის, თაროსებრი იმპოსტები, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღების გარდა, პილასტრებს შორის გამოყვანილი, ბრტყელი ნიშების თაღებიც ეყრდნობა. ორივე კედელზე ხუთ0ხუთი ასეთი ნიშაა. ყოველ მათგანში, იატაკიდან 3,5 მეტრ სიმაღლეზე, თითო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ერთი, თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა შესასვლელის თავზე. დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილში, კედლის სისქეში, მოწყობილია ვერტიკალური ხვრელი, რომელიც სახურავზე დადგმულ სამრეკლოზე (აღდგენილია გარედან, ეკლესიის დასავლეთ კედელზე, კარის აქეთ-იქით, შეორჩენილია ორი, მძლავრი პილასტრი, რომლებიც სამრეკლოს ბაქნის დასაყრდნობად იყო განკუთვნილი) ადიოდა. ამ ხვრელში შესასვლელი (სიმაღლე 2 მეტრამდეა) სარკმლის გასწვრივაა. იგი იმდენად მაღლაა ,,ატანილი’’, რომ თავით თითქმის დასავლეთ კედლის მდებარე, საბჯენ თაღს ეხება.

ფასადები სადაა. აღმოსავლეთ ფასადზე, მაღალ, სამკუთხა ბაზისზე დადგმული, შეღრმავებული ჯვარია გამოსახული. ფასადები დასრულებული იყო აგურით ნაწყობი, ხუთსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელსაც განივ ფასადებზე მცირე, ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს.
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
კონდოლის მაცხოვრის ეკლესია

**კონდოლის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კონდოლის ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, (4,4 x 3,2 მ). ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით კირის ხსნარზე. ძლიერ დაზიანებულია: სამხრეთ და დასავლეთ კედლები მიწის პირამდეა დანგრეული, დანარჩენი 2 კი 1,5 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით გაპრტყელებილი, ასიმეტრიული მოყვანილობის აფსიდაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის ჭიშკარი (გ. ცაბაძის ქუჩა)

**თელავის ჭიშკარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის ცენტრალურ ნაწილში, გიორგი ცაბაძის ქუჩაზე (№ 19). სავარაუდოდ თარიღდება XVII საუკუნით.

ჭიშკარი აგურის ნაგებობაა, ფართო, ნახევარწრიულთაღოვანი გასასვლელით შუაში. დეკორატიულად მხოლოდ ქუჩისკენ მიმართული მხარე აქვს დამუშავებული. დამუშავების ძირითადი ელემენტებია შეღრმავებული სიბრტყეები. ცენტრში ფართო, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეა, რომელშიც გასასვლელია ჩასმული. არე ზემოდან დასრულებულია წყობიდან შვერილი აგურებით გამოყვანილი, ვიწრო ფრიზით, გვერდებზე კი, თაღის წვეროზე ოდნავ დაბლა, მარტივი პროფილის იმპოსტები აქვს მოწყობილი. თითო, ანალოგიური პროფილის იმპოსტი იგივე დონეზე, ჭიშკრის კიდეებშიცაა. გასასვლელში ჩასმულია ხის ორფრთიანი ახალი კარი. თაღის ორივე მხარეს, კედლის სიბრტყეში, ორი საფეხურით შეღრმავებული, ნალისებრთაღოვანი, თითო ბრტყელი ნიშაა, რომელთა ქვედა ნაწილში, ვიწრო, ჰორიზონტალური ზოლით, დაბალი, სწორკუთხა არეა გამოყოფილი. ნიშნების ზემოთ, კედლის სიბრტყიდან შვერილი, ოთხ-ოთხი რომბია.

ჭიშკარი დაგვირგვინებულია მაღალი ფრიზით, რომელიც შედგება ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაშორებული, ოთხკუთხა ელემენტების ერთიანი მწკრივისგან. მათ ზემოთ კი დაბალი, ლავგარდის ვიწრო ზოლია. ნაგებობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტის ცალფერდა სახურავით, რომელიც ეზოს მხარესაა დახრილი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში
კატეგორია:თელავის არქიტექტურა
ლელაფაშა

**ლელაფაშა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  464 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ზ. კიკვიძის 5)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ზაირა კიკვიძის ქუჩაზე (№ 5). თარიღდება XIX საუკუნის ბოლო და XX საუკუნის დასაწყისით.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობით. ეზოს მხარეს ორსართულიანი, ხის აივანი აქვს, რაც სახლის მთავარ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. აივნის ორივე სართულის მოაჯირი აჟურული სახეებითაა გაფორმებული. პირველ სართულზე ტიტების ფორმაა გამოუენებული, მეორე სართულზე კი ვარსკვლავისებრი. თავისებურია ასევე აფრების ნახატიც. აივნის შიდა კედლები მოხატულია მცენარეული მოტივებით. პირობითად, ამ სახლს „თელავური მოდერნიზმის“ სახელი შეიძლება ეწოდოს. გადმოცემის მიხედვით, ის დურგლის სახლია და მისივე შემოქმედების ნიმუშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 20)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 20). აგებულია 1906 წელს, დავით სარაჯიშვილის კომპანიონის დათუნაშვილის მიერ.

სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით. მთავარ ფასადზე გამოდის ოთხი დიდი სარკმელი და სადარბაზო კარი. სადარბაზო კარი ხისაა. გადახურულია ლითონის მარკიზით.  სარკმელებს, ძირის დონეზე, გასდევს აგურით გამოყვანილი თარო.  ფასადზე, სარდაფის ნაწილი გამოყოფილია ჰორიზონტალური ზოლით. კედელი დაგვირგვინებულია მაღალი ლავგარდნით  და მართკუთხა ჩაღრმავებით დანაწევრებული პარაპეტით. ასეთივე ჩაღრმავებებია სარკმლის ქვეშაც. სადარბაზო კარი ხის ჭვირულ აივანს უკავშირდება, რომელიც სახლს გვერდითა და უკანა ფასადზე ეგასდევს. სახლს აქვს სარდაფი, რომელიც ეზოს მხრიდან, მიწის დონეზე გამოდის . ეზოს მხრიდან სახლს თანამედროვე მინაშენი აკრავს. ქუჩისპირა ფასადზე არის წარწერა თარიღით - 1906 და ინიციალებით - ი. კ. დ.

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გარი ქიქავა

**გარი ქიქავა** (დ. 5 აპრილი, 1947, ბათუმი — გ. 13 აგვისტო, 2022, იქვე) — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი. თამაშობდა ნახევარმცველის და თავდამსხმელის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა ბათუმის „დინამოს“, თბილისის „დინამოსა“ და ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას.

## კარიერა 
გარი ქიქავა საკლუბო კარიერას 1965 წელს, საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის „ბ“ კლასის მოკავშირე რესპუბლიკების პირველი ზონის მონაწილე საფეხბურთო კლუბ ბათუმის „დინამოში“ იწყებს, სადაც საბჭოთა კავშირის თასის ერთ შეხვედრას ატარებს გუნდის შემადგენლობაში. 

მომდევნო 1966 წლიდან გუნდი საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის „ა“ კლასის მეორე ჯგუფის პირველ ქვეჯგუფში აგრძელებს ასპარეზობას. მიმდინარე სეზონში გარი ქიქავა 32 მატჩში იღებს მონაწილეობას და 9 გოლის გატანას ახერხებს. 1967 წლის იმავე „ა“ კლასის მეორე ჯგუფის პირველობაზე 35-ჯერ ირგებს გუნდის მაისურს და შვიდჯერ იღებს მეტოქეთა კარს. 

1967–1968 წლებში თბილისის „დინამოს“ რიგებშია, სადაც „ა“ კლასის პირველი ჯგუფის გათამაშების 11 კალენდარული შეხვედრის გარდა — 5 საერთაშორისო მატჩში გამოდის მოედანზე. 

1969–1970 წლებში ქუთაისის „ტორპედოს“ ღირსებას იცავს (53 მატჩი, 5 გოლი). 

1971 წლიდან ბათუმის „დინამოს“ უბრუნდება და მომდევნო ხუთი სეზონის განმავლობაში მის შემადგენლობაში აგრძელებს თამაშს. სათამაშო კარიერას 1975 წელს, ამავე კლუბში ასრულებს.

გარი ქიქავა გარდაიცვალა 2022 წლის 13 აგვისტოს.

## მიღწევები 
### საკლუბო 
;  დინამო თბილისი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
* მე-7 ადგილი: 1968  
;  ტორპედო ქუთაისი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
* მე-14 ადგილი: 1969 
* მე-16 ადგილი: 1970

## ლიტერატურა 
* 

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 
* 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* გარი ქიქავა — ციფრული ფოტომატიანე „ივერიელი“
* გარი ქიქავა — FootballFacts.ru

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:ბათუმის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ქუთაისის ტორპედოს ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ახატლის ციხე-დარბაზი

**ახატლის ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ახატლის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირას, მინდორში. ნაგებობა განეკუთვნება XVII საუკუნის II ნახევარს.

შენობა გეგმით აღმოსავლეთ-დასავლეთ მიმართულებით წაგრძელებული სწორკუთხედია (13,3x8,7 მეტრი, კედლების სისქე 1,1 მეტრი), რომელსაც გარედან ოთხივე კუთხე მომრგვალებული აქვს. ნაგებია რიყის ქვის ჰორიზონტალური რიგებით კირის სქელ დუღაბზე. შემორჩენილია პირველი სართულის ოთხივე კედელი, სხავადასხვა სიმაღლეზე და მეორე სართულის კედლის მცირე ნაწილი. პირველ სართულზე, ერთმანეთისგან განივი კედლით გამიჯნული, სხვადასხვა ფართობის, ორი, სწორკუთხა სადგომი, რომლებიც გამყოფ კედელში მოწყობილი, ნახევარწრიული თაღით დასრულებულიგასავლელით უკავშირდება ერთმანეთს. აღმოსავლეთით მდებარეობს სადგომი (დაახლოებითი ფართობი 20 კვ.მ), რიყის ქვიტ ნაწყობი კამარითაა გადახურული  და, მეორე სადგომთან შედარებით, თითქმის ორჯერ უფრო მცირე ფართობისაა. დასავლეთით მდებარე სადგომს კი, ხის კოჭებზე დაყრდნობილი ბრტყელი გადახურვა ჰქონდა.

შესასვლელი დასავლეთ ნაწილში მდებარე სადგომის დასავლეთ კედელში იყო გაჭრილი. დიდი სადგომის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ოთხ-ოთხი თაღოვანი ნიშაა, რომლებშიც თითო სათოფურია მოწყობილი. ნიშებს ზემოთ, ორივე კედელში, ორ-ორი სწორკუთხა, მკვეთრად დახრილიძირის მქონე სარკმელია. ორი, თაღოვანი ნიშაა სადგომების გამმიჯნავი სამხრეთ ნახევარში. ორივე ნიშის სიმეტრიულად, მცირე სადგომის მხრიდან, მოწყობილია იგივე ფორმის და ზომის ნიშა, მათ შორის მოქცეულ კედელში კი ვიწრო ხვრელია, რომელიც როგორც ჩანს, სათოფურებად გამოიყენებოდა. ამ ნიშების გარდა, მცირე სადგომის კედლებში კიდევ ოთხი ნიშაა. მათგან ორი, რომლებიც თითო სათოფურითაა აღჭურვილი, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშია, ორი კი საკმაოდ მცირე ზომისაა და მდებარეობს აღმოსავლეთ კედლის კიდეებთან,  ხოლო ერთი დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ბოლოში, ამ უკანასკნელში გაჭრილია მოზრდილი ღიობი, რომელიც დიდ სადგომში გადის. სადგომი განათებული იყო ორი განიერი, თარაზულად გადახურული სარკმლით, რომლებიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუაშია განთავსებული.

ნაგებობის მეორე სართულიც ორი სადგომისგან შედგება. ამ სართულიდან შემორჩენილია მხოლოდ სადგომის გამმიჯნავი კედლის მცირე ნაწილი. ძეგლი გამაგრებული საცხოვრებლის საინტერესო ნიმუშია. შენობის კორპუსშიც, როგორც ჩანს, გაერთიანებული იყო ორი ნაწილი, რომლებშიც განთავსებული იყო საბრძოლო ელემენტებით აღჭურვილი საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციის სადგომები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
იყალთოს მეორე საწნახელი

**იყალთოს მეორე საწნახელი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, მინდორში, იყალთოს სამონასტრო კომპლექსის ჩრდილო-დასავლეთით 0,3 კილომეტრზე.

საწნახელი სწორკუთხაა, ორსათავსიანი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის, რიყის ქვით კირის ხსნარზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები