open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ორნითოპტერი

მინი|250px|ჯორჯ უაიტის () კუნთისმიერი ორნითოპტერი, 1927 წელი. მოწყობილობა საცდელი ფრენის დროს ჩამოვარდა და დაიმსხვრა
**ორნითოპტერი** ( < , ნათ. ბრ.  და ) — ჰაერზე მძიმე საფრენი აპარატი, რომელიც ფრინავს ფრთების მოძრაობის შედეგად.

საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ კონვენციის მე-7 დანართის შესაბამისად, ორნითოპტერები შედიან ჰაერზე მძიმე საფრენი აპარატების ჯგუფში, რომლებიც აღჭურვილი არიან ძალური დანადგარით.

## ლიტერატურა
*Авиация: Энциклопедия / Гл. ред. Г. П. Свищев. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — 736 с. — 25 000 экз. — ISBN 5-85270-086-X.
*Тихонравов М. К. Полет птиц и машины с машущими крыльями / Ред. С. Г. Козлов. — К.: Типография Государственного научно-технического издательства Украины, 1937. — 127 с. — 2000 экз.
*Родных А. Птицекрылые машины. — Л.: Изд. «Красной газеты», 1929. — 46 с. — (Популярная библиотека журнала «Наука и техника»). — 20 000 экз.
*Wahl, Paul. Man-Powered Planes Get a New Lift. // Popular Science. — March 1972. — Vol. 200 — No. 3 — P. 67-69, 148.

კატეგორია:საფრენი აპარატები
მერვე ლეგიონის დასახლება

**მერვე ლეგიონის დასახლება** — დასახლება თბილისში (ისნის რაიონი), მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, კახეთის გზატკეცილის მიმდებარედ.

სახელწოდება „მერვე ლეგიონი“ (საბჭოთა პერიოდში — „მერვე პოლკი“) მომდინარეობს საბჭოთა შინაგანი ჯარების მე-8 ცალკე მოტომსროლელი პოლკის სახელიდან, რომელიც აქ იყო განლაგებული. 1990-იან წლებში ყოფილი მე-8 პოლკის ბაზაზე საქართველოს შინაგანი ჯარების I ოპერატიული ბრიგადა იყო განთავსებული. დასახლება სამხედრო ნაწილის ირგვლივ 1960-იანი წლებიდან გაჩნდა. 2014 წლიდან ვაზისუბანთან ერთად ქმნის ისნის რაიონის ერთ-ერთ უბანს (უბანი 16).

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის უბნები
კატეგორია:ისნის რაიონი
ვაიოს არქეოლოგიური ძეგლები

**ვაიოს არქეოლოგიური ძეგლები** — ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულის – I ათასწლეულის დასაწყისის გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ძეგლი. აღმოჩენილია 1992–1993 წლებში სოფ. ვაიოში (ქედის მუნიციპალიტეტი), ადგილ „ნაასლარზე“ (მდ. აჭარისწყლის მარცხენა სანაპირო). 

გზის ჭრილში ნაპოვნია კანელურებით შემკული დოქი, ბრინჯაოს სასაფეთქლე ხვიები (4 ცალი), რგოლი და მოზრდილი ზომის მძივსაკიდი; გამოვლენილია კულტურული ფენა, სადაც ბათქაშისა და თიხის ჭურჭლის ნატეხები იყო. არსებული მასალის მიხედვით სავარაუდოა სამოსახლოსა და სამაროვნის არსებობა. ვაიოში არის სპილენძის საბადოები. სავარაუდოდ, ამ საბადოებთან დაკავშირებულ სახელოსნოებში მზადდებოდა დასაკრძალავი რიტუალისათვის საჭირო ნივთები.
## ლიტერატურა 
* კახიძე ა., ახალი არქეოლოგიური მონაპოვრები სოფ. ვაიოდან, გაზ. «აჭარა», 1994, 30 აპრ.

კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯუანშერ ვათეიშვილი

**ჯუანშერ ლევანიძე ძე ვათეიშვილი**, *ვათაძე* (დ. 8 ოქტომბერი, 1931, თბილისი, — გ. 30 მაისი, 2019) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1973), პროფესორი (1990), რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1992).

დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი (1954). 1958 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმში, 1960 წლიდან — ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლიგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. 1985 წლიდან იყო მოსკოვის რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიის სამეცნიერო-კვლევითი მუზეუმის დირექტორი. 1992 წლიდან ხელმძღვანელობდა მოსკოვში თავისავე დაფუძნებულ ალექსანდრე და პეტრე ბაგრატიონების სახელობის საერთაშორისო ფონდს, 1996 წლიდან კი — ამსტერდამში ნიკოლაას ვიტსენისა და ალექსანდრე ბაგრატიონის სახელობის ქართულ სამეცნიერო-კულტურულ ცენტრ „გეორგიკას“. 

ვათეიშვილი იკვლევდა  საქართველოს ურთიერთობათა ისტორიას რუსეთთან და დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან. 1977-1990 წლებში, როგორც იუნესკოს სტიპენდიანტმა, ხუთი ქვეყნის (საფრანგეთი, იტალია, ესპანეთი, ჰოლანდია, შვედეთი) არქივებში მოიძია ვრცელი დოკუმენტური მასალა დასავლეთ ევროპის ქვეყნებთან საქართველოს ისტორიული ურთიერთობის შესახებ. 1990 წელს არნოლდ ჩიქობავასთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მონოგრაფიისათვის „პირველი ქართული ნაბეჭდი გამოცემები“ (ქართულ, რუსულ, ინგლისურ ენებზე, თბ., 1978).
## ბიბლიოგრაფია
* საქართველო და ევროპის ქვეყნები: XIII-XIX სს. ურთიერთობათა ისტორიის ნარკვევები შვიდ ტომად, ტ. I-VII, თბ., 2014-2016.
* საქართველო-რუსეთის მეცნიერულ-კულტურული თანამშრომლობის ისტორიიდან XVIII საუკუნეში, «მაცნე». ისტ., არქეოლ., ეთნოგრ. და ხელოვნ. ისტორიის სერია, 1975, №4.
* Русская общественная мысль на Кавказе в первой трети XIX века, М., 1973.
* П. И. Иоселиани. Очерк жизни и научно-общественной деятельности, тб., 1978 (თანაავტ. ა. ბარამიძე).
* Грузия и европейские страны. Очерки истории взаимоотношений XIII–XIX вв.; т.1 – Грузия и Западная Eвропа XIII–XVII вв., т. 2 – Побратим Петра Великого. Жизнь и деятельность Александра Багратиони; т. 3 – Грузия и Россия Х–ХIХ вв., М., 2003–04.
* Die Anfänge des georgischen Buchdrucks, «Georgica», Jепа –Тb., 1980.
* The first Georgian printed Bible: on the history of its appearance, «Estudios Biblicos», v. 41, cuad. 3–4, Madrid, 1983.
* Origine e vicende editoriali della prima Biblia in lingua georgiana, «Nicolaus», Bari, 1986, Fasc. 1; Pietro Della Valle and his „information on Georgia“ of 1626, «Regnum Dei», 2000, №126.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
ბათუმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

300px|მინი
**ბათუმის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ეკლესია ბათუმში. ფარნავაზ მეფის ქ. N 20-ში. თარიღდება XIX საუკუნით.

ჩაწერილი ჯვრის ტიპის გუმბათიანი ეკლესია აგებულია 1865-1871 წლებში ადგილობრივი ბერძნების მიერ, როდესაც ბათუმი ჯერ კიდევ ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში იყო. იმ დროისთვის ის იყო ერთადერთი მართლმადიდებლური ეკლესია ბათუმში.
 
ეკლესია 1930-იან წლებში დაიხურა, ხოლო 1948 წელს კათალიკოს-პატრიარქ კალისტრატეს შუამდგომლობით აღდგა ღვთისმსახურება. შენობა წარმოადგენდა რუსული, კლასიცისტური სტილის ნიშნების მატარებელ ნაგებობას, რომელმაც დღევანდელი სახე 2009 წლის რეკონსტრუქციის დროს მიიღო, როდესაც მოხდა აგურითა და ნალესობით წითელი და თეთრი თარაზული ზოლების გამოყვანა, რითიც ნაგებობამ „ბიზანტიური“ ტაძრის იერი მიიღო. 

ეკლესიას აღმოსავლეთით სამი შვერილი აფსიდი აქვს. ტაძრის დასავლეთით ნართექსია მოწყობილი, რომლის ზემოთაც პატრონიკეა. ამ ნაწილს ზემოთ სამრეკლო ადგას. ტაძრის სამხრეთი შესასვლელის მარცხენა ნაწილში ქვის ფილაა ჩასმული, რომელზეც წმ. ნიკოლოზის რელიეფური გამოსახულებაა ბერძნული წარწერით, აქვეა მოცემული ტაძრის მშენებლობის დაწყებისა და დასრულების თარიღი. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ბათუმის ტაძრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ფინარქოი (ქალქანდერეს რაიონი)

**ფინარქოი** () — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 22 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 231 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ქალქანდერეს რაიონის სოფლები
ვითარებითი ბრუნვა

**ვითარებითი ბრუნვა** — სახელის ფორმა, რომელიც შედის ბრუნების პარადიგმაში. თანამედროვე სალიტერატურო ქართულში წარმოდგენილია თანხმოვანფუძიანებთან -ად, ხმოვანფუძიანებთან -დ ბოლოსართით (ძვირ-ად, ქალაქ-ად, სარკე-დ, უთო-დ…). ძველ ქართულში გვხვდებოდა ოდენ -ა სუფიქსიც (ჯოჯოხეთ-ა, სადიდებელ-ა) ვითარებითის ნიშნად მიიჩნევენ -და სუფიქსსაც ძვველ ქართულში (ჩემ-და, შენ-და…).

ვითარებით ბრუნვაში დასმული სახელი გამოხატავს ვითარებას (კარგ-ად ვარ), გარდაქცევას (კატ-ად იქცა), მიმართულებას (სახლამდე მიაღწია), ფინალურ მომენტს ტემპორალურ ასპექტში (შვიდ საათამდე მეძინა).

ვითარებითი ბრუნვა დაირთავს მხოლოდ -მდე || -მდის (საშუალ ქართულში – -მდინ, -მდისინ…) თანდებულს. ძველ ქართულში -კერძო თანდებულსაც დაირთავდა („ჩრდილოჲთ კერძო“).

ვითარებითი ბრუნვა ერთ-ერთი უძველესი ბრუნვაა. წარმომავლობით მას ურარტულ -ედი სუფიქსს უკავშირებდნენ (არნ. ჩიქობავა). ვითარებითი ბრუნვის თანხმოვან ელემენტს ხედავენ მოქმედებითი ბრუნვისნიშნისეულ - თ ბგერაშიც; სხვა თვალსაზრისით, ვითარებითი ბრუნვის ნიშნის არქეტიპადა და სუფიქსს აღადგენენ (-ადა || -ად და -დ).

## ლიტერატურა
*
*შანიძე ა. ქართული გრამატიკა, I. მორფოლოგია, ტფ. 1930;
*ჩიქობავა არნ., მიმართულებითი ბრუნვის მნიშვნელობის, წარმოებისა და ისტორიისათვის. – „ენიმკის მოამბე“, 1937, ტ. 1; 
*ჩიქობავა არნ., სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართველურ ენებში, წგ. 1, ე. თოფურიას რედ., თბ., 1956.

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
აფლათუნ ნემათზადე

**აფლათუნ ნემათზადე** (; დ. 25 აპრილი, 1944, ერჩივანი, ასტარას რაიონი) — აზერბაიჯანელი და თურქი თეატრის რეჟისორი, მწერალი და პოეტი. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი (2011) და სახალხო არტისტი (2018). ანკარის გაზის უნივერსიტეტის პროფესორი, ფილოსოფიისა და ხელოვნების მეცნიერებათა დოქტორი, აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. იემენის ეროვნული ოპერის დამფუძნებელი.

## ბიოგრაფია 
აფლათუნ ნემათზადე 1944 წელს ასტარას რაიონის დასახლებაში ერჩივანში დაიბადა. 1962-1967 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის თეატრალური ინსტიტუტის მუსიკალური კომედიის ფაკულტეტზე.
1970-1975 წლებში დაამთავრა ლენინგრადის რიმსკი-კორსაკოვის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიის საოპერო რეჟისურის განყოფილება. 1976 წელს იყო მსოფლიოში ცნობილი ბორის პოკროვსკის რეჟისორის ასისტენტი მოსკოვის ოპერისა და ბალეტის გრანდ თეატრში.

რეჟისორმა, რომელიც სამუშაოდ გაგზავნეს იემენის სახალხო რესპუბლიკაში 1980 წელს, დააარსა ადენში სახელმწიფო ეროვნული მუსიკალური თეატრი და ითვლება იემენის ეროვნული ოპერის ფუძემდებლად. 1988 წელს მიიღო ხელოვნების დოქტორის ხარისხი საქართველოს ხელოვნების უნივერსიტეტში.

1991 წელს ა. ნემათზადე მიიწვიეს ანკარის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში, შემდეგ კი რეჟისორად დაიწყო მუშაობა მერსინის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში.
აფლათუნ ნემათზადეს 100-ზე მეტი სამეცნიერო კვლევა, სტატია და ლექსი გამოქვეყნებულია სხვადასხვა გამოცემებში აზერბაიჯანში, რუსეთში, იემენში, ეგვიპტეში, თურქეთსა და პოლონეთში.
1970-1980 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო ტელევიზიის სერიალის „საუბრები ოპერაზე“ წამყვანი.

თურქეთში პირველად იყო სახელმძღვანელოს „ოპერის რეჟისურის“ ავტორი.

აფლათუნ ნემათზადემ განსაკუთრებული როლი შეასრულა თურქული სამყაროს დიასპორათა შორის ურთიერთობების დამყარებასა და განვითარებაში.
კულტურის განვითარებაში გაწეული ღვაწლისთვის მას სახელმწიფო ყოველთვის აფასებდა, 2011 წლის 15 მარტს მიენიჭა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტის“ საპატიო წოდება, 2018 წლის 27 მაისს კი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის „სახალხო არტისტის“ საპატიო წოდება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* „Vətənimin incəsənətini, keçmişini və bu gününü təbliğ etmək mənim amalımdır“
* Ankarada Əflatun Nemətzadənin 70 illiyi ilə bağlı tədbir keçirilib
* Ankarada Üzeyir Hacıbəylinin „Leyli və Məcnun“ operasının premyerası olub
* ADPU-da «Yüksəlişin sirri» sənədli filmi nümayiş etdirilib

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახალხო არტისტები
სამტრედიის ბრძოლა

**სამტრედიის ბრძოლა** — ბრძოლა საქართველოს სამოქალაქო ომის დროს, კანონიერი პრეზიდენტის ზვიად გამსახურდიას მხარდამჭერ სამხედრო ნაწილებსა და ედუარდ შევარდნაძის სამხედრო გადატრიალების შემდგომ მოსულ მთავრობას შორის.
## წინაისტორია 
1991 წლის მაისში ზვიად გამსახურდია აირჩიეს საქართველოს პირველ პრეზიდენტად. 1991 წლის აგვისტოში საქართველოს ეროვნული გვარდია გაიყო გამსახურდიას მომხრე და მოწინააღმდეგე ფრაქციებად მას შემდეგ, რაც მისმა მეთაურმა თენგიზ კიტოვანმა პრეზიდენტს დაუმორჩილებლობა გამოუცხადა. ეს კონფლიქტი საბოლოოდ გადაიზარდა სრულმასშტაბიან სამოქალაქო ომში და დასრულდა გამსახურდიას მთავრობის დამხობით. 1992 წლის დასაწყისში პუტჩისტებმა ძალაუფლების ხელში ასაღებად მოიწვიეს ედუარდ შევარდნაძე, საქართველოს სსრ-ს ყოფილი ლიდერი. გამსახურდიამ დატოვა საქართველო და გაემგზავრა ჩეჩნეთში, ხოლო მისმა მომხრეებმა კონტროლი დაამყარეს სამეგრელოზე. 1993 წლის სექტემბერში გამსახურდია დაბრუნდა საქართველოში და მისმა ძალებმა ოქტომბერში დაიწყეს ბრძოლა კანონიერი მთავრობის აღდგენის მოტივით. გამსახურდიას ჯარებმა დასავლეთ საქართველოში ცხრა ქალაქი აიღეს, მათ შორის შავი ზღვის მნიშვნელოვანი პორტი ფოთში.
## ბრძოლა
### შეტევა 
17 ოქტომბერს, გამთენიისას, გამსახურდიას ჯარებმა გადალახეს მდინარე ცხენისწყალი და ტანკებისა და არტილერიის დახმარებით სამტრედიაზე შეტევა დაიწყეს და რამდენიმე საათში ქალაქის ცენტრს მიაღწიეს. შევარდნაძის ჯარების უმეტესობამ უკან დაიხია ქუთაისში, ნაწილი კი ალყაში მოექცა და ტყვედ ჩავარდა. სამტრედიის აღებით გამსახურდიას მომხრეებმა კონტროლი მოიპოვეს მნიშვნელოვან რკინიგზის კვანძზე, რომელიც აკავშირებდა თბილისსა და ბათუმს, რითაც შევარდნაძის მთავრობა გამოუვალ მდგომარეობაში ჩავარდა. შევარდნაძის მთავრობის წარმომადგენლის, ზაზა ბილიხოძის თქმით, ბრძოლაში დაიღუპა შევარდნაძის მომხრე 40 ჯარისკაცი, ხოლო გამსახურდიას მხარეზე დაღუპულთა რაოდენობის შესახებ ინფორმაცია არ ყოფილა.
### რუსული ინტერვენცია 
შევარდნაძე მარცხის შემდეგ ქუთაისში ჩავიდა და თავდაცვისა და კონტრშეტევისთვის მოემზადა. 18 ოქტომბერს შევარდნაძემ აღიარა, რომ მისი ჯარი პრაქტიკულად დაიშალა და დახმარებისთვის მიმართა რუსეთს გამსახურდიას წინსვლის შესაჩერებლად. ამ დროისთვის გამსახურდიას ძალები აკონტროლებდნენ ქვეყნის მესამედს და მიიწევდნენ ქუთაისისკენ. 18 ოქტომბერს შევარდნაძემ სთხოვა რუსეთს სამხედრო დახმარება. თუმცა, რუსეთის თავდაცვის მინისტრმა პაველ გრაჩევმა განაცხადა, რომ რუსეთი ვერ აღმოუჩენდა სამხედრო დახმარებას შევარდნაძის მთავრობას, რადგან საქართველო ჯერ არ იყო დსთ-ს წევრი; მან დაამატა, რომ ამგვარი ქმედება შეიძლება აღქმულიყო საქართველოს შიდა საქმეებში ჩარევად. 19 ოქტომბერს თბილისში პარლამენტმა 219 კაცის შემადგენლობით მხარი დაუჭირა საქართველოს დსთ-ში გაწევრიანებას. ამის შემდეგ გრაჩევმა განაცხადა, რომ რადგანაც საქართველოს პარლამენტმა მხარი დაუჭირა დსთ-ს წევრობას, რუსეთი გააგზავნიდა ჯარს მთავარი სარკინიგზო ხაზების დასაცავად. 20 ოქტომბერს რუსეთის საჯარისო ნაწილები რკინიგზისკენ დაიძრნენ. მათი გადაადგილების ოფიციალურ მიზნად რკინიგზის დაცვა სახელდებოდა, ხოლო რუსეთი უარყოფდა სამოქალაქო ომში მონაწილეობას, თუმცა ეს დაადასტურა შევარდნაძის შინაგან საქმეთა სამინისტროს თანამშრომლებმა. 
### კონტრშეტევა 
22 ოქტომბერს შევარდნაძის ჯარებმა რუსული ტანკების მხარდაჭერით შეტევა განახორციელეს სამტრედიაზე, რასაც მოჰყვა ქუჩის ბრძოლები.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:1993 წლის ბრძოლები
კატეგორია:სამტრედია
მულტიპლანი

[thumb|[Horatio Phillips საარქივო ფოტო, 1904 წელი]]
**მულტიპლანი** (მულტი... და ) — თვითმფრინავი, რომელსაც აქვს ოთხზე მეტი მზიდი ზედაპირი (ოთხზე მეტი ფრთა).

თვითმფრინავების კონსტრუქციაში მრავალი ფრთის გამოყენების ტენდენცია, ავიაციის განვითარების საწყისი ეტაპის დამახასიათებელი თვისება იყო. აეროდინამიკა, როგორც მეცნიერება, ჯერ კიდევ საწყის ეტაპზე იყო და პირველი თვითმფრინავის შემქმნელები ცდილობდნენ ამ გზით გაეზარდათ ამწე ძალა. თუმცა, გაზრდილი წევის გამო, ამ დიზაინის თვითმფრინავებმა სწრაფად დაუთმეს ადგილი ბიპლანებსა და მონოპლანებს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბიპლანი
*ტრიპლანი
*კვადროპლანი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
*
სან-პედრო-ტიდაა

**სან-პედრო-ტიდაა** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 9.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 45.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 21.4 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 18 ნოემბერს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
მიცემითი ბრუნვა

**მიცემითი ბრუნვა** – ქართულში უძველესი ფორმაციის ბრუნვა. მისი ნიშანია -ს ფორმანტი, რომელიც საერთო ჩანს ქართველური ენებისთვის. მიცემით ბრუნვასთან გამოიყენება -ვით, -თან, -ზე, -ში თანდებულები:

-ვით თანდებული გამოიყენება როგორც თანხმოვანფუძიან, ისე ხმოვანფუძიან სახელებთან. ორივე შემთხვევაში ბრუნვის ნიშანი (-ა მავრცობთან ერთად) შენარჩუნებულია: კაც-ს-ა-ვით, კატა-ს-ა-ვით, ყრუ-ს-ა-ვით..

-თან თანდებულთან ბრუნვის ნიშანი იკარგვის თანხმოვანფუძიან სახელებში: სახლ-ს-თან → სახლთან. კაც-ს-თან → კაც-თან, ხმოვანფუძიან სახელებში კი ბრუნვის ნიშანი შენარჩუნებულია: დედა-ს-თან, ხე-ს-თან, რუ-ს-თან..

-ზე, -ში თანდებულებთან -ს ორივე შემთხვევაში იკარგვის: მთა-ს-ში → მთა-ში, წყალ-ს-ზე → წყალ-ზე. ა. შანიძის აზრით, რადგან -ში და -ზე უშუალოდ ფუძეს ერთვის, მათ ისეთივე ფუნქცია მიიღეს, როგორიც ბრუნვის ნიშნებს აქვთ. ამიტომ იგი -ში და -ზე თანდებულიან მიცემითს სადაობით ბრუნვად გამოყოფს.

მიცემითი ბრუნვა ერთ-ერთი ძირითადი სინტაქსური მნიშვნელობის მქონე ბრუნვაა. იგი გამოხატავს:
1. პირდაპირ ობიექტს გარდამავალ ზმნებთან I სერიის ფორმებში: „მეზობელი აშენებს სახლ-ს“, „მხატვარი ხატავს სურათ-ს“, „დედა აწერინებს ბავშვს წერილ-ს“... (ძველ ქართულში მიცემითი ბრუნვა გამოყენებული იყო მასდართანაც;
2. ირიბ ობიექტს – ა) სამპირიან გარდამავალ ზმნებთან I და II სერიის ფორმებში: „მეზობელი სახლს უშენებს შვილ-ს“, „დედა წერილს აწერინებს ბავშვ-ს“, „მეზობელმა სახლი აუშენა შვილ-ს“, „დედამ წერილი დააწერინა ბავშვ-ს“; ბ) ორპირიან გარდაუვალ ზმნებთან სამივე სერიის ფორმებში: „ეფერება მზე ღრუბელ-ს“, „მოეფერა მზე ღრუბელ-ს“;
3. ადგილისა და დროის გარემოებებს: ძირ-ს, შორ-ს, წელ-ს, დილა-ს, შუაღამეს, დღე-ს, შაბათ-ს...

## ლიტერატურა 
*
* ჩიქობავა არნ, გრამატიკული კლას-კატეგორია და ბრუნვის ნიშანთა გენეზისის საკითხი ქართულში. – „სმამ“, ტ. 7, №1–2, თბ., 1946; 
* შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1951; 
* კიზირია ა. ადგილისა და დროის გარემოება ძველ ქართულში. „–იკე“, V, თბ., 1953;
* მარტიროსოვი ა. მიცემითი და ნათესაობითი ბრუნვების წარმოება და ფუნქციები ძველ ქართულში. – კრ: 
* სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართველურ ენებში, წგ. 1, თბ., 1956; 
* ბაბუნაშვილი ე. მიცემითი და ვითარებითი ბრუნვების ურთიერთობისათვის ძველ ქართულში. – იქვე; 
* ჩხუბიანიშვილი დ. ინფინიტივის საკითხისათვის ძველ ქართულში, თბ., 1972.

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
სახელობითი ბრუნვა

**სახელობითი ბრუნვა** – ნომინატივი, ბრუნვის ერთ-ერთი ძირითადი ფორმა, რომელიც უპირისპირდება ბრუნების პარადიგმაში შემავალ სხვა ბრუნვებს. ინდოევროპულ ენათა ნომინატივისგან განსხვავებით, ქართული სახელობითი ბრუნვა მხოლოდ ქვემდებარის ბრუნვა არ არის: იგი გამოხატავს გარდამავალი ზმნის პირდაპირ ობიექტს II სერიაში დასმულ გარდამავალ ზმნა-შემასმენელთან („კაცმა სახლი ააშენა“), გარდამავალი ზმნის ქვემდებარეს I სერიაში („კაცი სახლს აშენებს“), აგრეთვე გარდაუვალი ზმნის ქვემდებარეს – სამსავე სერიაში („კაცი დაიმალა“, „კაცი დამალულა“).

სახელობით ბრუნვაში დასმული სახელი სალექსიკონო ერთეულია: სწორედ ამ ბრუნვის ფუნქციაა სახელდებითობა, თუმცა, მისი პირდაპირ ბრუნვად მიჩნევა ქართული ენისათვის გაუმართლებელია (ვინაიდან „ირიბ“ მიმართებებსაც ასახავს).

სახელობითი ბრუნვის ნიშანი თანამედროვე სალიტერატურო ქართულში ი და 0 ალომორფებითაა წარმოდგენილი: თანხმოვანფუძიანებთან – „შვილი მოიყვანა“, „სახლი შენდება“, „მეზობელი მოსულა“… გვხვდება –ი, ხოლო ხმოვანფუძიან სახელებში -ი იკვეცება: „დედა იცინის”, „ძროხა მოწველეს“, „სარკე გატეხილია”…

მრავლობით რიცხვში სახელობითი ბრუნვის ნიშანი ყველგან -ი ბოლოსართია: ბიჭ-ებ-ი, კატ-ებ-ი, წყარო-ებ-ი, ციხე-ებ-ი, ძმა-ნ-ი, შვიდ-ნ-ი…

ქართულ ენაში სახელობითი ბრუნვის -ი ნიშნის გენეზისის თაობაზე განსხვავებული მოსაზრებები გამოითქვა. ნ. მარი ვარაუდობდა, რომ ძველი ქართული სალიტერატურო ენის სახელობით ბრუნვაში შერწყმულია ორი მორფოლოგიურად განსხვავებული წარმონაქმნი: 1. თავდაპირველი -ი, რომელიც მიღებული იყო გაუფორმებელ ბრუნვაზე მე-3 პირის -ი ( კაც-იი > კაც-ი. ავტორის აზრით, ეს გადასვლა შესაძლოა, ძალიან ადრე მომხდარიყო და განეკუთვნებოდეს ქართულ-მეგრულ-სვანურ ურთიერთობის ხანას. აღნიშნულ ვარაუდს სავსებით ეგუება არნ. ჩიქობავას თვალსაზრისი, რომ სახელობით ბრუნვაში დადასტურებული -ი განსაზღვრებითი (ემფატიკური) ნაწილაკია („იგი ნაწევრის ნაშთი), რომელიც თავიდან არ ყოფილა ბრუნვის ნიშანი. სახელობითი ბრუნვის ნიშნის წარმომავლობას განსაზღვრებითი ელემენტისაგან მხარს უჭერენ აგრეთვე ი. იმნაიშვილი, უთურგაიძე და სხვ. არსებობს განსხვავებული მოსაზრებაც: ქართული ი-ს წარმოშობით ბრუნვის ნიშნად მიიჩნევს და არ უკავშირებს განსაზღვრულობის გამოხატვას ჰ. ფოგტი. ამ მოსაზრებას (საერთო ქართველური დონისათვის) არსებითად მხარს უჭერს ა. ონიანი.

## ლიტერატურა
*
* შანიძე ა. უმლაუტი სვანურში, – „არილი“ (პროფ. ი. ჯავახიშვილისადმი მიძღვნილი კრებული), ტფ. 1925 (= თხზულებანი, I. თბ., 1957);
* მისივე, ქართული გრამატიკის საფუძვლები. I, თბ., 1953; 
* ჩიქობავა არნ. მოთხრობითი ბრუნვის გენეზისისათვის ქართველურ ენებში. – „თსუ შრომები,“ 1939, ტ. 10; მისივე, ისტორიულად განსხვავებული ორი მორფოლოგიური ტიპისათვის ქართულ ბრუნვათა შორის. – კრ. სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართველურ ენებში. წგ. I. თბ. 1956;
* იმნაიშვილი ი. ნაწევარი ძველ ქართულში. – „თსუ შრომები“, 1956, ტ. 61; 
* ფოგტი პ. ბრუნვათა სისტემა ძველ ქართულში. – „მიმომხილველი“, IV –V., თბ. I967; 
* უთურგაიძე თ. ქართული ენის სახელის მორფონოლოგიური ანალიზი, თბ, 1986; 
* ონიანი ა. ქართველურ ენათა შედარებითი გრამატიკის საკითხები (სახელთა მორფოლოგია). თბ. 1989

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
ადგილობითი ბრუნვები

**ადგილობითი ბრუნვები** — ადგილის გამომხატველი ბრუნვის ფორმები. ბრუნვა ასეთი სახელწოდებით ქართულში არ არსებობს, მაგრამ გრამატიკულ ლიტერატურაში სათანადო ტერმინი იხმარებოდა მიცემითი ბრუნვის იმ ფუნქციის აღსანიშნავად, რომელიც ადგილზე მიუთითებს. უპასუხებდა კითხვაზე სად? ამ დანიშნულებით მიცემითი (ევრ. locativus-ის შესაბამისად) ხშირად იხმარებოდა ძველ ქართულში. მაგ., პოვა იგი უდაბნოსა (დაბ. 16, 7); დაჰფლა ქჳშასა (გამოსლ. 2, 12); და იყო სიყმილი ძლიერი სამარიას (III მეფ. 18, 2). იშვიათად დღესაც გვხვდება: კახეთს წავიდა, ქალაქს გაემგზავრა და სხვ.

ფონეტიკური ცვლილებების გავლენით სახელთან ზოგიერთი თანდებულის მჭიდროდ შეზრდის გამო ახალ ქართულში ბრუნვის ნიშანსა და თანდებულს შორის ზღვარი წაიშალა და შეიქმნა საფუძველი, რომ სახელის ფუძეზე დართული ელემენტი მთლიანად ბრუნვის ნიშნად ყოფილიყო გაგებული. ასეთი რამ მოხდა სამ ბრუნვაში: მიცემითში, მოქმედებითსა და ვითარებითში. ამის საფუძველზე ა. შანიძემ გამოყო სამი ახალი ბრუნვა: სადაობითი (ქალაქ-ში, წყალ-ზე), გამოსვლითი (სახლიდან), მიწვევნითი (ქალაქ-ამდე), რომელთაც ადგილობითი (ლოკალური) ბრუნვები უწოდა. სპეციალურ ლიტერატურაში ამ ფორმათა შესახებ სხვაგვარი მოსაზრებაც არსებობს.

## ლიტერატურა
*
* შანიძე ა., ქართული ენის გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1951;
* ჩიქობავა არნ. თანდებულიან ბრუნვათა საკითხისათვის ქართულში. – კრ. „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“, 11, თბ., 1961.

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
იენიქოი (ქალქანდერეს რაიონი)

**იენიქოი ** () — სოფელი ქალქანდერეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 27 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ქალქანდერედან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 81 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ქალქანდერეს რაიონის სოფლები
მოქმედებითი ბრუნვა

**მოქმედებითი ბრუნვა** — ქართულში თანხმოვანფუძიან და ხმოვანფუძიან ფუძეკვეცად სახელებში -ით სუფიქსითაა წარმოდგენილი („სახლ-ით, სახ-ით“); ფუძეუკვეცელ ხმოვანფუძიან სახელებთან სუფიქსისეული ხმოვანი იკარგვის („წყარო-თი“, „თორნიკე-თი“).

მოქმედებითი ბრუნვა დაირთავს -ურთ, -გან, -დამ (-დაღმა | | -დაღმე) თანდებულებს; -ით-გან სუფიქსებისაგან ფონეტიკურ ცვლილებათა შედეგად ვიღებთ -დან ბოლოსართს, რომელიც ა. შანიძემ დამოუკიდებელ გამოსვლითი ბრუნვის ნიშნად გამოყო და გამიჯნა მოქმედებითი ბრუნვისგან;

მოქმედებით ბრუნვაში დასმული სახელი გამოხატავს საჭურველს, იარაღს („ბარით მუშაობს“, „თოფით მოკლა“); თანაობას („ცოლითურთ მობრძანდა“); მოქმედების საწყის პუნქტს („სახლიდან წავიდა“ – ე. წ. „გამოსვლითი ბრუნვა“); დროში დაწყებითობას („იმ დღიდან დაიწყო“); მოქმეღების მიზეზს („ამ ამბით განაწყენებული“); მოქმედების ვითარებას („ტირილით მოდის“).

მოქმედებითი უძველესი ფორმაციის ბრუნვაა, რომელსაც თავდაპირველად, როგორც ჩანს, სიტყვაწარმოებითი დანიშნულება ჰქონდა. მოქმედებითი ბრუნვა, საწყისობა-სასრულობის თვალსაზრისით, ოპოზიციას ქმნის ვითარებითთან (შდრ. „ქალაქითი ქალაქად“; დილიდან საღამომდე“..). მკვლევართა ერთი ნაწილი ვარაუდობს სუფიქსისეული -თ თანხმოვნის -დ არქეტიპის დაყრუების შედეგად მიღებას (-იდ >-ით). წარმომავლობით ამ აღდგენილ -დ- ელემენტს ვითარებითის თანხმოვან ელემენტს უკავშირებენ.

## ლიტერატურა 
*
* თოფურია ვ. ბრუნების სისტემისათვის სვანურში სხვა ქართველურ ენათა ბრუნებასთან შედარებით. – „სმამ“, ტ. 5, №3, თბ., 1944; 
* შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძვლები, I, თბ., 1953; 
* სახელთა ბრუნების ისტორიისათვის ქართველურ ენებში, წგ. 1, თბ. I956;
* იმნაიშვილი ი. სახელთა ბრუნება და ბრუნვათა ფუნქციები ძველ ქართულში, თბ. 1957; 
* ონიანი ა. ქართველურ ენათა შედარებითი გრამატიკის საკითხები (სახელთა მორფოლოგია), თბ, 1989.

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
წოდებითი ბრუნვა

**წოდებითი ბრუნვა** — გამოიყენება მიმართვის ფორმებში. ქართველურ ენათაგან მხოლოდ ქართულ ენაში გამოიყოფა წოდებითი, როგორც ბრუნვა, ვინაიდან მხოლოდ ქართულში დაერთვის სპეციალური ნიშანი. ბრუნეის ნიშანია (-ო) – ალომორფებით – -ო, -ვ, Ø.

ამ ალომორფთა დისტრიბუციას სახელის ფუძის დაბოლოება განსაზღვრავს, თუმცა მოქმედებს სემანტიკური აკრძალვაც: საკუთარი სახელები (მიუხედავად იმისა, ფუძე ხმოვანზე ბოლოვდება თუ თანხმოვანზე) არ დაირთავენ წოდებითი ბრუნვის ნიშანს: დათო! პეტრე! ნანა! ლალი! ვახტანგ! დავით!…

-ო ალომორფი დასტურდება თანხმოვანფუძიან საზოგადო სახელებთან, აგრეთვე ყველა სახელის მრავლობით რიცხვში (-ნ და -ებ დაბოლოებით):

-ო ბოლოსართი ხმოვანფუძიან ერთმარცვლიან ფუძეებთანაც გვხვდება, თუმცა არაობლიგატორულად: მას -ვ სუფიქსი შეიძლება შეენაცვლოს: „აი, ძმაო, ეს წიგნი არის ქართველების გულის საუნჯე!“; „ტყეო, დედამიწის გვირგვინო“ შდრ. „ტყევ დაბურულო, ჩემო სიცოცხლე… “

ორ- ან ორსე მეტმარცვლიან ფუძეებს -ვ სუფიქსი დაერთვის:

„რა მშვენიერი რამა ხარ, დილის ცერით პირდაბანილო ქვეყანავ“, „ნუ გეშინიან, პატარავ, არ დაშრები, არ დაიკარგებიო“…

საზოგადო სახელთა ანალოგიით (უნიფიკაციის ზოგადი ტენდენციის მოქმედებით) დიალექტებში და ხშირად სალიტერატურო ენაშიც (მწერალთა შემოქმედებაში) საკუთარ სახელებსაც დაერთვის წოდებითის -ო (-ვ):

ჰა, პეტრევ“, „დაასხი, ერეკლევ“, „მე, ასმათო, მოგვივიდა მოწყალება ღმრთისა ზენით“…

II პირის ნაცვალსახელები მიმართვის ფორმებში ბოლოკიდურ -ნ სუფიქსს იკვეცენ, რითაც ოპოზიციას ქმნიან „უბრუნველ“ შენ, თქვენ ფუძეებთან: „ჰი, შე უმადურო, შენა; „ჰაი, თქვე ლაჩრებო, თქვენა!

-ო სუფიქსის ქართულ ენაში დამკვიდრების ისტორიის თვალსაზრისით, ძველი ქართული სალიტერატურო ენა სხვა სურათს გვიჩვენებს: ადრეულ ძეგლებში მ (ან ოი) შორისდებული სახელობითთანაც გვხვდებოდა (მიმართვის ფორმებში); უფრო ადრე იგი წრფელობითის ფორმებთანაც უნდა ყოფილიყო ძველ ქართულში, რაც, ე. თოფურიას აზრით, გარდამავალი საფეხურის მაჩვენებელია. ბოლოკიდური -ო ხმოვანი, მისივე ვარაუდით, ბერძნული ნაწილაკისგან მომდინარეობს, ე. ი. წარმომავლობით შორისდებულია.

მიუხედავად იმისა, რომ წოდებითისეული -ო სუფიქსი შორისდებულის ნაშთია წარმოშობით, დღესდღეობით იგი ბრუნვის ნიშანია, თუმცა არსებობს განსხვავებული თვალსაზრისიც, რომლის მიხედვითაც –ო/-ე ბოლოსართიანი ფორმები მიმართვის ფორმებად მიიჩნევა (არნ. ჩიქობავა, ე. თოფურია, თ. უთურგაიძე).

## ლიტერატურა
*
*ჩიქობავყვა არნ, ქართული ენის სოგადი დახასიათება. – ქეგლ, ტ. 1,თბ. 1950; 
*შანიძე ა. ქართული გრამატიკის საფუძელები, I, თბ., 1953; 
*მისივე, წოდებითის ფორმის დაბოლოება. – კრ.: სახელის ბრუნების ისტორიისათვის ქართვე- ლურ ენებში, წგ. 1, თბ., 1956;
*თოფურია ეს წოდებითი ბრუნვისათვის, – იქვე უთურგაიძე თ., ქართული ენის სახელის მორფონოლოგიური ანალიზი, თბ., 1986; 
*ონიანი ა, ქართველურ ენათა შედარებითი გრამატიკის საკითხები (სახელთა მორფოლოგია), თბ., 1989; 
*ჯ ორბენაძე ბ, ქართული ენის მორფოლიოგია, თბ., 1995; 
*აფრიდონიძე შ., წოდებითი ბრუნვა თუ მიმართეის ფორმა7 – არნ. ჩიქობავას საკითხავები, XII, თბ., 2001.

კატეგორია:ბრუნვა (გრამატიკა)
საჰაერო ხომალდი

**საჰაერო ხომალდი** – საფრენი აპარატი, რომელიც ატმოსფეროში მდებარეობას ინარჩუნებს ჰაერთან ურთიერთქმედების შედეგად, დედამიწის ზედაპირიდან არეკლილ ჰაერთან ურთიერთქმედების გამოკლებით. 

## კლასიფიკაცია
საჰაერო ხომალდები ჯგუფდება შემდეგნაირად:
*ჰაერზე მჩატე
**ძრავის გარეშე
*****აეროსტატი**
****თავისუფალი აეროსტატი
*****თავისუფალი სფერული აეროსტატი
*****თავისუფალი არასფერული აეროსტატი
****მიბმული აეროსტატი
*****მიბმული სფერული აეროსტატი
*****მიბმული არასფერული აეროსტატი
**ძრავით
*****დირიჟაბლი**
****ხისტი დირიჟაბლი
****ნახევრადხისტი დირიჟაბლი
****არახისტი დირიჟაბლი
*ჰაერზე მძიმე
**ძრავის გარეშე
*****პლანერი**
****სახმელეთო პლანერი
****ჰიდროპლანერი
*****ფრანი**
**ძრავით
*****თვითმფრინავი**
****სახემელეთო თვითმფრინავი
****ჰიდროთვითმფრინავი
****ამფიბია
***ხრახნფრთიანი
******ავტოჟირი**
*****სახემელეთო ავტოჟირი
*****ჰიდროავტოჟირი
*****ავტოჟირი-ამფიბია
******შვეულმფრენი**
*****სახემელეთო შვეულმფრენი
*****ჰიდროშვეულმფრენი
*****შვეულმფრენი-ამფიბია
*****ორნითოპტერი**
****სახემელეთო ორნითოპტერი
****ორნითოპტერი
****ორნითოპტერი-ამფიბია

## ლიტერატურა
*საქართველოს კანონი „საქართველოს საჰაერო კოდექსი“, 1996 წლის 29 ოქტომბერი, მუხლი 1, ჰ​¹
ტუსტეპეკის რაიონი

**ტუსტეპეკის რაიონი**  () ― რაიონი პაპალოაპანის რეგიონის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში.

## მუნიციპალიტეტები
ტუსტეპეკის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
*აკატლან-დე-პერეს-ფიგეროა
*აიოცინტეპეკი
*კოსოლაპა
*ლომა-ბონიტა
*სან-ფელიპე-ხალაპა-დე-დიასი
*სან-ფელიპე-უსილა
*სან-ხოსე-ჩილტეპეკი
*სან-ხოსე-ინდეპენდენსია
*სან-ხუან-ბაუტისტა-ტუსტეპეკი
*სან-ხუან-ბაუტისტა-ვალიე-ნასიონალი
*სან-ლუკას-ოხიტლანი
*სან-მიგელ-სოიალტეპეკი
*სან-პედრო-ისკატლანი
*სანტა-მარია-ხაკატეპეკი

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:პაპალოაპანის რეგიონი
სანტიაგო-აპოალა

**სანტიაგო-აპოალა** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 019 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 85.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 11.9 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ისტლანის რაიონი

**ისტლანის რაიონი**  () ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონში, ოახაკის შტატის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მექსიკაში. რაიონი მოიცავს 26 მუნიციპალიტეტს, ჯამში 161 დასახლებას. 2000 წლის აღწერის მიხედვით, რაიონის მოსახლეობა 40 218 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უმრავლესობას ადგილობრივი საპოტეკები წარმოადგენენ.

## მუნიციპალიტეტები
ისტლანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:

*აბეხონესი
*კაპულალპამ-დე-მენდესი
*ევანხელისტა-ანალკო
*გელატაო-დე-ხუარესი
*ისტლან-დე-ხუარესი
*ნატივიდადი
*ნუევო-სოკიაპამი
*სან-ხუან-ატეპეკი
*სან-ხუან-ჩიკომესუჩილი
*სან-ხუან-კიოტეპეკი
*სან-მიგელ-ალოაპამი
*სან-მიგელ-ამატლანი
*სან-მიგელ-დელ-რიო
*სან-მიგელ-იოტაო
*სან-პაბლო-მაკუილტიანგისი
*სან-პედრო-იანერი
*სან-პედრო-იოლოსი
*სანტა-ანა-იარენი
*სანტა-კატარინა-ისტეპეხი
*სანტა-კატარინა-ლაჩატაო
*სანტა-მარია-ხალტიანგისი
*სანტა-მარია-იავესია
*სანტიაგო-კომალტეპეკი
*სანტიაგო-ლასოპა
*სანტიაგო-სიაკუი
*ტეოკოკუილკო-დე-მარკოს-პერესი

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა
ვილია-ალტის რაიონი

**ვილია-ალტის რაიონი**  () ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონის ცენტრალურ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 1 156 კმ². მოიცავს 25 მუნიციპალიტეტს. 

## მუნიციპალიტეტები
ვილია-ალტის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
*სან-ანდრეს-სოლაგა
*სან-ანდრეს-იაა
*სან-ბალტასარ-იაცაჩი-ელ-ბახო
*სან-ბარტოლომე-სოოგოჩო
*სან-კრისტობალ-ლაჩირიოაგი
*სან-ფრანსისკო-კახონოსი
*სან-ილდეფონსო-ვილია-ალტა
*სან-ხუან-ხუკილა-ვიხანოსი
*სან-ხუან-ტაბაა
*სან-ხუან-იაეე
*სან-ხუან-იაცონა
*სან-მატეო-კახონოსი
*სან-მელჩორ-ბეტასა
*სან-პაბლო-იაგანისა
*სან-პედრო-კახანოსი
*სანტა-მარია-ტემასკალაპა
*სანტა-მარია-იალინა
*სანტიაგო-კამოტლანი
*სანტიაგო-ლალოპა
*სანტიაგო-სოოჩილა
*სანტო-დომინგო-როაიაგა
*სანტო-დომინგო-საგასია
*ტანეცე-დე-სარაგოსა
*ვილია-იდალგო
*ვილია-ტალეა-დე-კასტრო

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა
სიერა-მისეს რაიონი

**სიერა-მისეს რაიონი**  () ― რაიონი სიერა-ნორტე-დე-ოახაკის რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მოიცავს 17 მუნიციპალიტეტს. რაიონის ფართობია 4 930 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 96 920 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
სიერა-მისეს რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
*ასუნსიონ-კაკალოტეპეკი
*მისისტლან-დე-ლა-რეფორმა
*სან-ხუან-კოცოკონი
*სან-ხუან-მასატლანი
*სან-ლუკას-კამოტლანი
*სან-მიგელ-კეცალტეპეკი
*სან-პედრო-ოკოტეპეკი
*სან-პედრო-ი-სან-პაბლო-აიუტლა
*სანტა-მარია-ალოტეპეკი
*სანტა-მარია-ტეპანტლალი
*სანტა-მარია-ტლაუიტოლტეპეკი
*სანტიაგო-ატიტლანი
*სანტიაგო-ისკუინტეპეკი
*სანტიაგო-საკატეპეკი
*სანტო-დომინგო-ტეპუსტეპეკი
*ტამასულაპამ-დელ-ესპირიტუ-სანტო
*ტოტონტეპეკ-ვილია-დე-მორელოსი

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა
ხუჩიტანის რაიონი

**ხუჩიტანის რაიონი**  () ― რაიონი ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 13 300 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა 339 445 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
ხუჩისტანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
*ასუნსიონ-ისტალტეპეკი
*ჩაუიტესი
*სიუდად-ისტეპეკი
*ელ-ბარიო-დე-ლა-სოლედადი
*ელ-ესპინალი
*ხუჩიტან-დე-სარაგოსა
*მატიას-რომერო
*რეფორმა-დე-პინედა
*სან-დიონისიო-დელ-მარი
*სან-ფრანსისკო-დელ-მარი
*სან-ფრანსისკო-ისუატანი
*სან-ხუან-გიჩიკოვი
*სან-მიგელ-ჩიმალაპა
*სან-პედრო-ტაპანატეპეკი
*სანტა-მარია-ჩიმალაპა
*სანტა-მარია-პეტაპა
*სანტა-მარია-სადანი
*სანტიაგო-ნილტეპეკი
*სანტო-დომინგო-ინგენიო
*სანტო-დომინგო-პეტაპა
*სანტო-დომინგო-სანატეპეკი
*უნიონ-იდალგო

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი
პალეოცენი

**პალეოცენი** ( და ეოცენი, პალეოცენის მომდევნო ეპოქა) — დედამიწის გეოლოგიური ეპოქა, პალეოგენური პერიოდის პირველი ეპოქა კაინოზოურ ერაში. დაიწყო დაახლოებით 66 მილიონი წლის წინ და დასრულდა 56 მილიონი წლის წინ.

ეპოქა მოიცავს დედამიწის ისტორიაში მომხდარ ორ უმნიშვნელოვანეს მოვლენას. პირველ რიგში აღსანიშნია ცარცულ-პალეოგენური გადაშენება, ვულკანიზმით (Deccan Traps) ან მეტეორის შეჯახებით გამოწვეული მოვლენა, რომელმაც პალეოცენის დასაწყისი განსაზღვრა და სახეობათა 75% გაანადგურა, მათ შორის არამფრინავი დინოზავრების უმეტესობა. ეპოქის დასასრული კი აღნიშნა პალეოცენ-ეოცენის თერმულმა მაქსიმუმმა (PETM). ამ კლიმატური მოვლენის დროს ატმოსფეროსა და ოკეანებში დაახლოებით 2500–4500 გიგატონა ნახშირბადი გამოიყო, რამაც მსოფლიო ტემპერატურისა და ოკეანის მჟავიანობის მკვეთრი მატება განაპირობა.  

პალეოცენში ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს კონტინენტები კვლავ დაკავშირებული იყო სახმელეთო ხიდებით, ხოლო სამხრეთი ამერიკა, ანტარქტიდა და ავსტრალია ჯერ კიდევ არ იყო მთლიანად გამოყოფილი სხვა კონტინენტებისგან. 

ცარცულ-პალეოგენურმა გადაშენებამ მნიშვნელოვნად შეცვალა პლანეტის ფლორა და ფაუნა. აქამდე ფართოდ გამრავლებული სახეობების უმეტესობა გაქრა, მათი ადგილი კი ახალმა სახეობებმა დაიკავა. საშუალო მსოფლიო ტემპერატურამ 24–25°C-ს მიაღწია, პოლუსებზე გაქრა მუდმივი ყინულოვანი საფარველი. არსებულ ტყეებში ფლორის მრავალფეროვნებამ საგრძნობლად იკლო, ტყის ბინადრები იყვნენ პატარა სახეობები, რომლებიც სწრაფად ვითარდებოდნენ და ითვისებდნენ ახლად დაცარიელებულ დედამიწას. სწორედ პალეოცენში დაიწყეს ძუძუმწოვრებმა სწრაფად განვითარება და ხმელეთზე გაბატონება, ღია ოკეანებსა და რიფებში კი სხივფარფლიანი თევზები დომინირებდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*Paleocene mammals
*BBC paleocene
## სქოლიო
კატეგორია:გეოლოგიური ეპოქები
ჩოაპანის რაიონი

**ჩოაპანის რაიონი**  (; ან **ჩოაპამის რაიონი**) ― რაიონი პაპალოაპანის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის ფართობია 3 166 კმ². 2005 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობა 37 809 ადამიანს შეადგენს. სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი მთიანია, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი მექსიკის ყურის სანაპირო ვაკეებს უკავია.

## მუნიციპალიტეტები
ჩოაპანის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
* სან-ხუან-კომალტეპეკი
* სან-ხუან-ლალანა
* სან-ხუან-პეტლაპა
* სანტიაგო-ჩოაპამი
* სანტიაგო-ხოკოტეპეკი
* სანტიაგო-იავეო

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:პაპალოაპანის რეგიონი
სან-ანტონიო-ნანაუატიპამი

**სან-ანტონიო-ნანაუატიპამი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ტეოტიტლანის რაიონში, კანიადის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 232 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.1%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 77.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16 ადამიანი კმ²-ზე.  მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1844 წლის 18 ნოემბერს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ტეუანტეპეკის რაიონი

**ტეუანტეპეკის რაიონი**  () ― რაიონი ისტმო-დე-ტეუანტეპეკის რეგიონის დასავლეთ ნაწილში, , ოახაკის შტატში, მექსიკაში. რაიონის შემადგენლობაშია ქალაქები სალინა-კრუსი და ტეუანტეპეკი.

## მუნიციპალიტეტები
ტეუანტეპეკის რაიონი მოიცავს შემდეგ მუნიციპალიტეტებს:
*გევეა-დე-უმბოლდტი
*მაგდალენა-ტეკისისტლანი
*მაგდალენა-ტლაკოტეპეკი
*სალინა-კრუსი
*სან-ბლას-ატემპა
*სან-მატეო-დელ-მარი
*სან-მიგელ-ტენანგო
*სან-პედრო-კომიტანსილიო
*სან-პედრო-უამელულა
*სან-პედრო-უილოტეპეკი
*სანტა-მარია-გიენაგატი
*სანტა-მარია-ხალაპა-დელ-მარკესი
*სანტა-მარია-მისტეკილია
*სანტა-მარია-ტოტოლაპილია
*სანტიაგო-ასტატა
*სანტიაგო-ლაჩიგირი
*სანტიაგო-ლაოლიაგა
*სანტო-დომინგო-ჩიუიტანი
*ტეუანტეპეკი

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის რაიონები
კატეგორია:ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი
უფის რუსული ისლამური უნივერსიტეტი

300px|მინი|უფას რუსული ისლამური უნივერსიტეტი
**რუსული ისლამური უნივერსიტეტი** () — არასახელმწიფო უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება რუსეთის ფედერაციაში მუსლიმთა ცენტრალურ სულიერ ადმინისტრაციაში — უფაში.

## ისტორია
1989 წელს, სსრკ მინისტრთა კაბინეტის რელიგიის საკითხთა საბჭოს დადგენილების საფუძველზე, უფაში პირველი საკათედრო ტაძრის მეჩეთის ბაზაზე გაიხსნა რიზაიტინ ფახრედინის სახელობის მედრესე.
200px|მინი|1989-1999 წლებში საგანმანათლებლო დაწესებულება უფაში პირველი საკათედრო ტაძრის მეჩეთის შენობაში იყო განთავსებული

1999 წელს იგი გადაკეთდა რ. ფახრედინის სახელობის რუსეთის ისლამურ ინსტიტუტად. 1999-2005 წლებში საგანმანათლებლო დაწესებულება მდებარეობდა „ლალა-წულპანის“ მეჩეთის შენობაში.
200px|მინი|1999-2005 წლებში უნივერსიტეტი მდებარეობდა „ლალა-წულპანის“ მეჩეთის შენობაში

2001 წელს ბაშკორთოსტანის რესპუბლიკის მთავრობის და უფის საქალაქო საბჭოს პრეზიდიუმის გადაწყვეტილებით, ცნობილი გალიას მედრესას შენობა დაუბრუნდა მუსლიმთა ცენტრალური სულიერი ადმინისტრაციის საკუთრებას.
მინი|2001 წლიდან საგანმანათლებლო დაწესებულება მდებარეობს  მედრესეს ყოფილ შენობაში.
2003 წელს იგი გადაკეთდა რუსეთის ისლამურ უნივერსიტეტად.

## სტრუქტურა
რუსეთის ისლამურ უნივერსიტეტს აქვს 3 ფაკულტეტი:
*თეოლოგიისა და პედაგოგიკის ფაკულტეტი
*ისლამის სარწმუნოებისა და ისტორიის საფუძვლების ფაკულტეტი
*გადამზადების, კვალიფიკაციის ამაღლებისა და დამატებითი განათლების ფაკულტეტი.

გარდა ამისა, უნივერსიტეტი შედგება 7 კათედრისგან, მათ შორის ორი საუნივერსიტეტო დეპარტამენტისგან (აკმულის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტთან ერთად).

უნივერსიტეტს აქვს ბიბლიოთეკა, კომპიუტერული კლასები და სარედაქციო და საგამომცემლო განყოფილება. 2009 წლიდან საგანმანათლებლო დაწესებულების სარედაქციო და საგამომცემლო განყოფილება აქვეყნებს მონოგრაფიებს, სასწავლო-მეთოდურ რესურსებს.

## განათლება
სწავლება მიმდინარეობს დღის, საღამოს ან დაუსწრებელ, მამაკაცთა და ქალთა განყოფილებებში.

რუსეთის ისლამური უნივერსიტეტი ამზადებს იმამ-ჰათიბებს, იმამ-მუჰთასიბებს, მუჰალიმებს, ისლამურ მეცნიერებათა და არაბული ენის მასწავლებლებს.

საგანმანათლებლო დაწესებულების კურსდამთავრებულებს ენიჭებათ სპეციალისტის, ბაკალავრის ან მაგისტრის კვალიფიკაცია.

## ხელმძღვანელები
*კასიმ-ჰაზრატ სალიმოვი
*რავილ უტიაბაი-კარიმი
*რინატ რაევი
*არტურ სულეიმანოვი

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის უნივერსიტეტები
კატეგორია:რუსული ისლამური უნივერსიტეტი
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ძველი ზირბითის ეკლესია

**ძველი ზირბითის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალ ზირბითში.

## აღწერა
ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ნაგებობაა. აგებულია ნატეხი ქვის სიბრტყეზე ნაწყობი რიგებით დუღაბზე. დასავლეთის კედელი სრულად დანგრეულია. შესასვლელი ან სამხრეთის კედლის დასავლეთ კიდეშიhttp://www.ganmarteba.ge/word/კიდე უნდა ყოფილიყო, ან დასავლეთ კედელში. სარკმლებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთისაა შემორჩენილი, რომელიც შიგნიდანაც და გარედანაც თაღოვანია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი მხარზე უნდა ყოფილიყო კონქის საბჯენი თაღი გადაყვანილი. აფსიდაში სარკმლის ორივე მხარეს თითო ფართო და თაღოვანი ნიშია გაკეთებული.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვალენტინა სტარიკოვა

**ვალენტინა სტარიკოვა** (, დ. 24 თებერვალი, 1949, უფა,) — რუსი პიანისტი, მხატვარი და მუსიკის მასწავლებელი. ბაშკორთოსტანის რესპუბლიკის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე, ბაშკირის მ.აკმულის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი, საერთაშორისო და სრულიად რუსული კონკურსების ლაურეატი, ბაშკორთოსტანის რესპუბლიკის საშუალო სპეციალიზებული მუსიკალური კოლეჯის მასწავლებელი, არაერთი საერთაშორისო მუსიკალური კონკურსის ჟიურის წევრი.

## ბიოგრაფია
მან დაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო მ. შატალოვას კლასში. სწავლობდა უფას სამხატვრო სკოლაში,  გ.ნოიჰაუსის მოწაფის ვალერი სტაროდუბროვსკის კლასში. მან 1973 წელს უმაღლესი განათლება მიიღო UGII-ში (ალექსანდრე ფრანკის კლასი). ის ასწავლიდა ზაგირ ისმაჰილოვის სახელობის უფას სახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტში (UGII) და შემდეგ აგრძელებს პედაგოგიურ საქმიანობას მ. აკმულის სახელობის ბაშკირეთის სახელმწიფო პედაგოგიურ უნივერსიტეტში და საშუალო სპეციალურ მუსიკალურ სკოლაში (SSMK RB).

## შემოქმედებითი და პედაგოგიური საქმიანობა
ის არის ერთ-ერთი წამყვანი ფორტეპიანოს მასწავლებელი და მეთოდოლოგი რუსეთში. თავისი მოღვაწეობის მანძილზე მან მოამზადა საერთაშორისო და რუსულ კონკურსების 60-ზე მეტი ლაურეატი, მათ შორის, რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არტისტი სერგეი ჩიპენკო, ბელორუსის რესპუბლიკის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე ილდარ ჰისამუდინოვი, ტატიანა ლონშაკოვა და ალექსანდრა ვოროტნიკი, პიანისტი ლი სიონგი  (ჰაიდნის მუსიკალური კონკურსის გრან-პრის მფლობელი — ვენა, ავსტრია), დენის ჰუსაინოვი (საერთაშორისო დელფური თამაშების ოქროს მედლის მფლობელი, კონსტანტინე იღუმნოვის კონკურსის I პრიზის ლაურეატი). მისი კურსდამთავრებულები ასწავლიან და ატარებენ კონცერტებს ბაშკირის ბევრ ქალაქში, მთელ რუსეთში, საზღვარგარეთ. ის არის სტუდიის  „მუსიკა ყველასთვის“ თანადამფუძნებელი და მასწავლებელი. 

ვალენტინა სტარიკოვა არის სკავრონსკის სახელობის პიანისტთა საერთაშორისო მუსიკალური კონკურსების ჟიურის წევრი, როგორიცაა პიანისტთა და საფორტეპიანო ანსამბლების სახელობის საერთაშორისო კონკურსი, ასევე კონკურსები და ფესტივალები "ნიჭიერის ფრთებზე" და "იონდოზ ილე",საერთაშორისო ფორუმის „ხელოვნება და განათლება-XXI“ სამეცნიერო კონფერენციებისა და ღონისძიებების მუდმივი მონაწილე და თანაორგანიზატორი. ატარებს მასტერკლასებს რუსეთში და მის ფარგლებს გარეთ (ინდოეთი, სამხრეთ კორეა). იგი ავტორია მრავალი მეთოდოლოგიური პუბლიკაციის ფორტეპიანოს დაკვრის ხელოვნების სწავლების სფეროში.

## ჯილდოები და ტიტულები
*საერთაშორისო, სრულიად რუსეთის და რესპუბლიკური კონკურსების ლაურეატი.
*ბაშკორთოსტანის რესპუბლიკის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე.
*დაჯილდოვებულია სსრკ კულტურის სამინისტროს სამკერდე ნიშნით „შესანიშნავი მუშაობისთვის“.
*2012 წელს სტუდენტი ლი სიონგის მომზადებისთვის, რომელმაც მიიღო გრანპრი, საერთაშორისო ჟიურის გადაწყვეტილებით, მას მიენიჭა სპეციალური დიპლომი „საუკეთესო მასწავლებელი“.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი პიანისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზურაბ ბრაგვაძე

**ზურაბ ბრაგვაძე** (დ. 17 ივლისი, 1961, ვაზისუბანი — გ. 29 ნოემბერი, 2023, თბილისი) — ქართველი არქეოლოგი, ისტორიკოსი, პროფესორი, არქეოლოგიის პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელოს ავტორი. 100-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი საქართველოსა და კავკასიის არქეოლოგიის, ისტორიისა და კულტურის სფეროში.

ზურაბ ბრაგვაძის სახელობის აუდიტორიის დაფაზე განთავსებული ბიოგრაფიაში აღნიშნულია: 

* ზურაბ ბრაგვაძის ხსოვნას მიეძღვნა 2024 წლის 12-13 ოქტომბერს ნატახტარში ჩატარებული ისტორიკოსთა და კონფლიქტოლოგთა კონფერენცია. კონფერენცია დასკვნითი ღონისძიება იყო პროექტისა – „გაუცხოებიდან ურთიერთგაგებამდე“, რომლის მიზანიც კონფლიქტით გაყოფილ საზოგადოებაში პროფესიული დიალოგის განვითარებას ემსახურებოდა.

* 2025 წლის 5 მაისს, კავკასიის უნივერსიტეტში ზურაბ ბრაგვაძის ხსოვნისადმი მიძღვნილი სამეცნიერო კრებულის „იბერია-კოლხეთის არქეოლოგიის საკითხები“ პრეზენტაცია გაიმართა. კრებულში თავმოყრილია 34 ავტორის 22 სამეცნიერო სტატია, რომელიც ეძღვნება იბერიისა და კოლხეთის არქეოლოგიის პრობლემებს. კრებულში გამოქვეყნებული სტატიების ავტორები წარმოადგენენ, როგორც ქართულ ისე უცხოურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებს, როგორებიცაა: საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ოთარ ლორთქიფანიძის სახელობის არქეოლოგიური კვლევების ინსტიტუტი; საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი;  საქართველოს ეროვნული მუზეუმის პალეონტოლოგიისა და პალეობიოლოგიის კვლევითი ინსტიტუტი; ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი;  ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი; საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო; ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის ისტორიული მუზეუმი (ქუთაისი, საქართველო); სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი; გერმანიის არქეოლოგიის ინსტიტუტის ევრაზიის განყოფილება (ბერლინი, გერმანია); საფრანგეთის სამეცნიერო კვლევების ეროვნული ცენტრი (ლიონი, საფრანგეთი); კა’ფოსკარის უნივერსიტეტი (ვენეცია, იტალია); სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი (ერევანი, სომხეთი). სამეცნიერო სტატიების გარდა, კრებულს თან ერთვის ზურაბ ბრაგვაძის ბიოგრაფია, ასევე ბიბლიოგრაფია, ფოტოალბომი და მოგონებები მის შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 17 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები
ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი

**ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი** — მემარჯვენე-კონსერვატიული პოლიტიკური პარტია საქართველოში. პარტია აკაკი ასათიანის ინიციატივით დაარსდა 1990 წელს. პარტიის მიზანია საქართველოში კონსტიტუციური მონარქიის დამყარება.

## ისტორია 
1942 წელს ბერლინში ჩამოყალიბდა პოლიტიკური ორგანიზაცია „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი“. ორგანიზაციის მიზანი იყო საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენა და კონსტიტუციური მონარქიის დამყარება. ორგანიზაციას ხელმძღვანელობდა საქართველოს სამეფო სახლის მეთაური ირაკლი ბაგრატიონ-მუხრანელი. ორგანიზაციის წევრები იყვნენ: ზურაბ ავალიშვილი, დავით ვაჩნაძე, შალვა ამირეჯიბი, გრიგოლ რობაქიძე, რევაზ გაბაშვილი, სვიმონ ციციშვილი, შალვა მაღლაკელიძე, ალექსანდრე ასათიანი და ა.შ.

1990 წლის გაზაფხულზე ზვიად გამსახურდიას ხელმძღვანელობით დაარსდა კოალიცია „მრგვალი მაგიდა-თავისუფალი საქართველო“, სადაც გაერთიანდა: ილია მართლის საზოგადოება, მერაბ კოსტავას საზოგადოება, კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტია და ჰელსინკის კავშირი. მონარქისტების ლიდერმა თემურ ჟორჟოლიანმა 1990 წლის უზენაესი საბჭოს არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი განაცხადა და დატოვა ბლოკი „მრგვალი მაგიდა“. თემურ ჟორჟოლიანის გადაწყვეტილებას არ მიესალმა აკაკი ასათიანი, რომელმაც დატოვა კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტია და საკუთარ მომხრეებთან ერთად დააფუძნა „ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირი“. ტრადიციონალისტები დარჩნენ ზვიად გამსახურდიასთან და 28 ოქტომბრის არჩევნებში გაიმარჯვეს. „მრგვალი მაგიდის“ ლიდერი ზვიად გამსახურდია გახდა უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარე, ხოლო ტრადიციონალისტების ხელმძღვანელი აკაკი ასათიანი გამსახურდიას პირველ მოადგილედ აირჩიეს. 1991 წლის 14 აპრილს უზენაესმა საბჭომ ზვიად გამსახურდია აირჩია საქართველოს პრეზიდენტად, ხოლო უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის პოსტი აკაკი ასათიანმა დაიკავა.

1992 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ ტრადიციონალისტებმა 1992 წლის საპარლამენტო არჩევნებში დამოუკიდებლად მიიღეს მონაწილეობა და პარლამენტში 7 კაცი შეიყვანეს. 

1999 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ტრადიციონალისტთა კავშირი გაერთიანდა ასლან აბაშიძის საარჩევნო ბლოკ „საქართველოს აღორძინება-ში. 1999-2004 წლების პარლამენტში ფუნქციონირებდა ფრაქცია „ტრადიციონალისტი“, რომელსაც აკაკი ასათიანი თავმჯდომარეობდა. 

2003 წლის სექტემბერში ტრადიციონალისტთა კავშირი გაერთიანდა საარჩევნო ბლოკში „ბურჯანაძე-დემოკრატები“.

ვარდების რევოლუციის შემდეგ ტრადიციონალისტები და ეროვნულ-დემოკრატები გაერთიანდნენ და 2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მიიღეს მონაწილეობა. ეროვნულ-დემოკრატებისა და ტრადიციონალისტების ბლოკმა  ბარიერი ვერ გადალახა.

## სქოლიო
კატეგორია: საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია: კონსერვატიული პარტიები საქართველოში
კატეგორია:1990 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
სანტიაგო-ტილანტონგო

**სანტოაგო-ტილანტონგო** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 764 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 247.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 11.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ჯორდან ბარეტი

**ჯორდან კეილ ბარეტი** (დ. 2 დეკემბერი, 1996) — ავსტრალიელი მოდელი. *Vogue*-მა მას ახალი ეპოქის მოდელი უწოდა. ბარეტმა  მიიღო  "*Man Of Style*" ჯილდო, *GQ Awards*-ზე.

## კარიერა
2015 წლის სექტემბერს ბარეტმა ითამაშა ჟურნალ *VMAN*-ისა და *Arena Homme+ SS Magazine*-ის ნომერში, რომელიც სტივენ კლაინმა გადაიღო. ბარეტი მონაწილეობდა კომპანიებში როგორიცაა, *Tom Ford, Balmain, Versace, Moschino და Coach. Collier Schorr*-მა ჯორდანთან თანამშრომლობით შექმნა "I BLAME JORDAN Book", *Moma PS1 New York*-სთვის. ბარეტი არის სუნამო *1 Million*-ის მოდელი.

## პირადი ცხოვრება
2021 წლის აგვისტოს, ბარეტი დაქორწინდა მოდელ ფერნანდო აუგუსტო კასაბლანკასთან, რომელიც წარმოშობით ესპანეთიდანაა. 2022 წელს კი კასაბლამკასმა დაადასტურა, რომ ისინი გაშორდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Jordan Barrett Online

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ავსტრალიელი მოდელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები