open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლავრისხევის ნამოსახლარი

ტერმინი **ლავრისხევის ნამოსახლარი** შესაძლოა აღნიშნავდეს:

* ლავრისხევის პირველი ნამოსახლარი
* ლავრისხევის მეორე ნამოსახლარი
ზემო რენეს სამაროვანი

**ზემო რენეს სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს დასავლეთით, უსახელო მშრალი ხევის ნაპირას, მსხვილფეხა საქონლის ფერმის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. Xlll-Xll საუკუნეებით. სამაროვანი 1974-1975 წლებში, გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. ცქიტიშვილი). გაითხარა 8 სამარხი. ყველა ინჰუმაციურია. თიხნარ ნიადაგში, 1,2-1,4 მეტრ სიღრმეზე გათხრილია გეგმით სწორკუთხა, წაგრძელებული, ხის ძელებით ან ტოტებით გადახურული ორმოსამარხები (1,2x0,8; 1,3x0,9 მეტრი). სამარხები დამხრობილია სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ჩრდილო-დასავლეთისკენ. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოხრილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილოეთის ან ჩრდილო-დასავლეთისკენ. მოპოვებული მასალიდან აღსანიშნავია სამზარეულოს და სამეურნეო დანიშნულების შავად ან ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი (დოქი, ფიალა, ჯამი, კოჭობი, დერგი, სადღვებელი და სხვა), რომელიც შემკულია ამოღარული ირიბი ნაჭდევი და ნაპრიალები ხაზებით, ტალღური და თევზიფხური სახეებით, რელიეფური სარტყლებით, ცხოველის თავის სტილიზებული გამოსახულებით. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული: კახური ტიპის სატევარი, ფოთლისებური და ალისებური სატევრისპირები, მასრაგახსნილი ხელშუბისპირები, ცენტრალური ამიერკავკასიის ტიპის ცულები და სხვა; სატეხი, ბრტყელი ცული და ნამგალი; სასაფეთქლე ხვიები, საკინძები, სამაჯურები, მინისა და პასტის მძივები და სხვა; ცხენის აღკაზმულობა: ლაგმები, საყბეურები და სხვა. სამაროვანზე აღმოჩნდა აგრეთვე ინსიგნიები: ბრინჯაოს კოპებით მოჭედილი ირმის რქის ძირის კვერთხი, ბრინჯაოს გრავირებული ცული ბრინჯაოსავე ტარითა და ყუაზე ძაღლის სკულპტურული გამოსახულებით. ცულის პირი და ტარი მორთულია მრავალფეროვანი ორნამენტით, რაც ცულის სარიტუალო-რელიგიურ დანიშნულებაზე მეტყველებს, ხოლო ტარის პროპორციების მიხედვით, იგი საბრძოლო იარაღიც უნდა იყოს. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლამისყანის ნამოსახლარი გორა

**ლამისყანის ნამოსახლარი გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში, სოფელ თეზისაკენ მიმავალი გზის მარცხნივ, სასაფლაოზე. თაღიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის შუახანებით. გორის ფერდობებზე იპოვება თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სოფია ტარასოვა

**სოფია ტარასოვა** (დ. 31 მარტი, 2001) — უკრაინელი მომღერალი და მსახიობი. ტარასოვამ წარადგინა უკრაინა 2013 წლის საბავშვო ევროვიზიაზე. მან შეასრულა სიმღერა „We Are One“. ტარასოვამ 121 ქულა მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. 2020 წლიდან არის ჯგუფის „Nu Virgos“ (აგრეთვე ცნობილი როგორც „VIA Gra“) წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია

კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები
კატეგორია:უკრაინელი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
ზემო ხანდაკის საწარმო

**ზემო ხანდაკის საწარმო** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხანდაკში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. აქ აღმოჩნდა ბრინჯაოს ფოთლისებრი ვიწროქუდიანი სატევრის პირები, ფართომხრიანი მოზრდილი თოხი და ბრინჯაოს ზოდი (3 კილოგრამი), რაც ადასტურებს აქ მეტალურგიული საწარმოს არსებობას. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თელათგორის სამაროვანი

**თელათგორის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ თელათგორის ბოლოს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, თრიალეთის ქედის ჩრდილო განშტოებაზე. თარიღდება ადრინდელი რკინის ხანით. ადგილი ძალზე დახრამულია, ხშირია მეწყერიც, რომლის დროსაც ვლინდება ცალკეული ნივთები. სამარხში აღმოჩნდა თიხის ჯამი, ბრინჯაოს ორი ბოთლისებურთავიანი საკინძი, ბეჭედი და თიხის 4 ხელადა. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცისია შანშიაშვილი

**ცისია შანშიაშვილი** (დ. 16 მაისი, 1921, თბილისი — გ. ოქტომბერი, 2014, თბილისი) — ქართველი პროფესორი, ფერმწერი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვარი (1978).

## ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1965 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1948 წლიდან მონაწილეობდა რესპუბლიკურ და საკავშირო გამოფენებში. ავტორია თანამედროვეთა პორტრეტებისა, აქვს აგრეთვე სიუჟეტურ-ფერწერული კოპოზიციები. ნამუშევრები: მსახიობ გოგი გეგეჭკორის (1948), პროფესორ შ. ხიდეშელის (1962), მოცეკვავე ნონა გუნიას (1966), მწერალ სანდრო შანშიაშვილის (1972) პორტრეტები (ყველა საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი, თბილისი). „ზამთარი“ (1967), „ქალიშვილი მწვანე ტანსაცმელით“ (1962 ორივე მხატვრის კუთვნილება) და სხვა.  

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
ც
ზურაბ შანშოვანი

**ზურაბ შანშოვანი** — ქართველი გრამატიკოსი, ქართულად დაწერილი ქართული ენის გრამატიკის პირველი ავტორი. 

## ბიოგრაფია
ცხოვრობდა XVIII საუკუნის I ნახევარში. იყო კათოლიკე, ამიტომ მოიხსენიებდნენ სომხად.

1737 წელს მოსკოვში ვახტანგ VI-ის დაკვეთით დაწერა „მოკლე ღრამატიკა ქართულისა ენისა“. მისი ნაშრომი იყო ფილოლოგიური ხასიათისა, რომელსაც ეტყობოდა უცხოური ენების გრამატიკის გავლენა. მან შენიშნა ქართული ენის ზოგიერთი თავისუბურება, მაგალითად ზმნის ცვლა სუბიექტისა და ობიექტის პირის მიხედვით. შეუმჩნეველი დარჩა ზოგიერთი არსებითი ხასიათის მოვლენა, მაგალითად მოთხრობითი ბრუნვა. შანშოვანის მიერ გამოყენებული ტერმინები „ზმნა“, „სახელი“, „მყოფადი“ დღესაც იხმაარება. მას ასევე ეკუთვნის რამდენიმე ფილოსოფიური თხზულების თარგმანი.

სომხურიდან ქართულად თარგმნა „ქართული გრამატიკა“, რომელიც 1881 წელს გამოსცა ალ. ცაგარელმა სანქტ-პეტერბურგში. ასევე სომხურიდან ქართულად თარგმნა „შეყვანილება“ და „პერი არმენია“

## ლიტერატურა
**ჩიქობავა, ა.*, „იბერიულ-კავკასიურ ენათა შესწავლის ისტორია“, თბილისი, 1965
*

კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი კათოლიკეები
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
ვირგილიუს შანცერი

**ვირგილიუს შანცერი** (დ. 21 სექტემბერი, 1867, ოდესა — გ. 29 იანვარი, 1911, მოსკოვი) — რუსეთის რევოლუციის მოღვაწე, პარტიული ფსევდონიმი „მარატი“.

## ბიოგრაფია
1899 წელს დაამთავრა იურიევის უნივერსიტეტი, სადაც მონაწილეობდა სტუდენტთა სოციალ-დემოკრატიული წრეების მუშაობაში. 1901 წლიდან ეწეოდა პარტიულ მუშაობას მოსკოვში. 1903 წელს რსდმპ-ის ყრილობის შემდეგ გახდა ბოლშევიკი. 1904 წელს იყო რსდმპ-ის მოსკოვის კომიტეტის წევრი, შემდეგ ხელმძღვანელი. იყო 1905 წლის რევოლუციის დროს დეკემბრის აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. არაერთხელ იყო დაპატიმრებული და გადასახლებული. 1906 წელს იყო ომსკის, შემდეგ პეტერბურგის კომიტეტის წევრი. 1908 წელს გაიქცა გადასახლებიდა საზღვაგრეთ. შევიდა პოლიტიკურ ჯგუფ „ვპერიოდში“. 1910 წელს ავადმყოფი დაბრუნდა რუსეთში და მალე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ბოლშევიკები
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1911
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მეცნიერთა საცხოვრებელი სახლი

**მეცნიერთა საცხოვრებელი სახლი** (), ასევე ცნობილი, როგორც „მეცნიერების მუშაკთა საცხოვრებელი სახლი“ (აზერბ. Alimlər evi) — შენობა აზერბაიაჯანის დედაქალაქ ბაქოში მენავთობეთა გამზირზე.

## ისტორია 
აშენებდა 1946 წელს არქიტექტორების სადიხა დადაშევისა და მიქაელ უსეინოვის პროექტით. ეს არის შენობა დადაშევისა და უსეინოვის ერთ-ერთი ბოლო შემოქმედებითი მოღვაწეობის ნაყოფი, დაპროექტეული ინდივიდუალიური დავალებით.

## ცნობილი მაცხოვრებლები 
ამ სახლში ცხოვრობდნენ ისეთი თვალსაჩინო პიროვნებები, როგორიცაა ამ შენობის პროექტი ავტორი მიქაელ უსეინოვ (ბ. 9); მომღერალი, სსრკ სახალხო არტისტი რაშიდ ბეიბეტოვი; ლიტერატურათმცოდნეები ჯაფარ ხანდანი და ფეიზულა კასუმზადე; საბჭოთა და აზერბაიჯანის სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, მეცნიერ-მენავთობე ენვარ ალიხანოვი; სსრკ დამსახურებული პილოტი ნურადინ ალიევი; მეცნიერ-ლიტერატურათმცოდნე და მწერალი მირ ჯალალ პაშაევი; აკადემიკოსი შირალი მამედოვი; ილიას აბდულაევი; მუსა ალიევი; ზაიდ ხალილოვი.

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს შენობა-ნაგებობები
შანხაის აჯანყება

**შანხაის აჯანყება** — ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მიერ ორგანიზებული აჯანყებების სერია შანხაიში 1926 და 1927 წლებში. შეიარაღებული გამოსვლები მოეწყო 1926 წლის 24 ოქტომბერს, 1927 წლის 22–23 თებერვალს და 1927 წლის 21–22 მარტს. 1927 წლის 12 აპრილს აჯანყება სისხლში იქნა ჩახშობილი ჩან კაიშის მიერ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის სამხედრო ისტორია
შაოგუანი

**შაოგუანი** — ქალაქი ჩინეთში, გუანდუნის პროვინციაში. მოსახლეობა 2 997 600 ადამიანი (2018). მდებარეობს პეინ-გუანჯოუს სარკინიგზო ხაზზე. განვითარებულია მრეწველობა.

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.shaoguan.gov.cn/  
* Shaoguan, China

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
შაოიანგი

**შაოიანგი** () — ქალაქი ჩინეთში, ხუნანის პროვინციაში. მოსახლეობა 7 302 400 ადამიანი (2019). მდებარეობს მდინარე ძიშუიზე. არის სარკინიგზო გზების კვანძი, მოქმედებს აეროპორტი. განვითარებულია მრეწველობა.

## ჰავა 
## რესურსები ინტერნეტში
*Shaoyang, China

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
ისა ბექ გაჯინსკის სახლი

**ისა ბექ გაჯიბეკოვის სახლი** — ბაქოს არქიტექტრურული ღირსშესანიშნაობა.

## ისტორია 
სახლი აშენდა 1910—1912 წლებში ალექსანდრე II-ის სანაპიროზე. (ამ აგარაკზე ოდესღაც XX საუკუნის დასაწყისში ცხოვრობდა ბაქოს ერთ-ერთი უმსხვილესი ნავთოწარმოებლისა და მეცენატის ისა-ბექ გაჯინსკის მთელი ოჯახი: მისი მეუღლე ხეირანსა ხანუმი, ვაჟიშვილები სადიხ ბექი, ახმედ ბექი, ალი ბექი და ქალიშვილი ზიბეიდა ხანუმი. ოჯახის თავის კანტორა განლაგებული იყო სახლის პირველ სართულზე.

1918 წელს მარტში მიმდინარე მოვლენებლის შემდეგ სახლი სერიოზულად დაზიანდა. გაჯინსკის გარდაცვალებისა (1919) და აზერბაიჯანში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1920 წელს ბაქოში აღმოსავლეთის ხალხთა პირველ ყრილობაზე, გაჯინსკი სახლის აღმოსავლელ ხალხთა სახლად გადარქმევა იქნა განხილული. საბჭოთა პერიოდში ამ სახლში ძირითადად ცხოვრობდნენ შუა რგოლის პარტიული მუშაკები, ასევე რამდენიმე მეცნიერ-მენავთობე. მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, 1944 წლის ნოემბერში, ამ სახლში თეირანიდან მოსკოვისკენ მგზავრობისას შეჩერდა გენერალი შარლ დე გოლი. გენერალი ცხოვრობდა შენობის ზედა სართულზე, განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი სტუმრებისათვის განკუთვნილ აპორტამენტებში. ამ დროს შენობაში განლაგებული იყო აზერბაიჯანის ცკ კომპარტიის სტუმრების მისაღები სახლი.

მოგვიანებით ამ აპორტამენტებში სახლობდა ცნობილი მეცნიერ-ქიმიკოსის, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტის იუსიფ მამედალიევის ოჯახი. მამედალიევმა ეს ბინა მიიღო ომისშემდგომ პერიოდში და თავისი სიცოცხლის ბოლომდე აქ ცხოვრობდა. დღეს გაჯინსკის სახლის ფასაზე დამაგრებულ მემორიალურ დაფაზე დატანებულია დე გოლისა და მამედალიევის სახელები, ხოლო თვითონ შენობაში განლაგებულია კომპანიის ოფისები, ფასადური ნაწილის მთელს პირველ სართულზე კი პრენდული მაღაზიებია განლაგებული. 

## შენობის სტრუქტურა 
შენობა დააპროექტა არქიტექტორმა მისაკ ტერ-კრიკორიანცმა (ტერ-გრიგორიანცმა). მას ამშვენებს სხვადასხვა სიმაღლის შვიდი ქიმი. შენობის არქიტექტურაში შერწყმულია რამდენიმე სტილი — გოტიკა, ბაროკო, თანამედროვე და ა.შ. კუთხის ფასადი მორთულია დეკორირებული კოშკით და ასირიულ სტილში შესრულებული მოზაიკური გამოსახულებებით.

## გალერეა 

File:Baku HajinskyHouse 004 7776.jpg
File:Edificio en Baku, Azerbaiyán, 2016-09-28, DD 36.jpg
File:Building in Neftchiler Avenue, Baku, 2010.jpg
File:Yaşayış evi, Neftçilər prospekti, 103 fasad detalı.jpg
File:Yaşayış evi, Neftçilər prospekti, 103.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს შენობა-ნაგებობები
შაოსინი

**შაოსინი** — ქალაქი ჩინეთში, ჯეძიანის პროვინციაში, ნავმისადგომი. მოსახლეობა 4 912 239  ადამიანი (2010). განვითარებულია ქსოვილების და ელექტრონიკის წარმოება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Shaoxing air quality index reports

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
იური შაპორინი

**იური შაპორინი** (დ. 27 ოქტომბერი, 1887 — გ. 9 დეკემბერი, 1966, მოსკოვი) — რუსი კომპოზიტორი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1954)

## ბიოგრაფია
1918 წელს დაამთავრა პეტერბურგის კონსერვატორია. 1919-1934 წლებში იყო ლენინგრადის თეატრების სამუსიკო ნაწილის გამგე. 1940 წლიდან იყო მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი. 1952-1966 წლებში იყო სსრკ-ის კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი. 

ავტორია ოპერისა „დეკაბრისტები“ (1953), სიმფონია კანტატისა „კულიკოვოს ველზე“ (1939), ორატორიისა „თქმულება რუსული მიწისათვის ბრძოლაზე“ (1944), ასევე სხვა სიმფონიების, სიუიტების, სიმღერების ციკლების, რომანსების, ბალადების, თეატრების და კინოს მუსიკისა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ოტპორი

მინი|"ოტპორ"-ის ლოგო
**ოტპორი** (სერბულ-კირილური: Отпор!) — სერბული ახალგაზრდული პოლიტიკური მოძრაობა, რომელიც 1998–2004 წლებში არსებობდა. ის ბელგრადში შეიქმნა იმავე წელს მიღებული კანონების საპასუხოდ, რომლებმაც მნიშვნელოვნად შეაზღუდა უნივერსიტეტებისა და მედიასაშუალებების ავტონომია. მოძრაობამ მალევე მოიპოვა ფართო მხარდაჭერა და გადაიზარდა მასობრივ არაძალადობრივ კამპანიაში, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა სლობოდან მილოშევიჩის მმართველობის დასრულებაში 2000 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ.

„ოტპორის“ ორგანიზაციული მოდელი, იდეოლოგიური ჩარჩო და სიმბოლიკა — განსაკუთრებით შეკრული მუშტის გრაფიკული გამოსახულება — ფართოდ გავრცელდა სხვა ქვეყნებში. მისი სტრატეგიებით აქტიურად სარგებლობდნენ პროდემოკრატიული მოძრაობები, რომლებსაც ხშირ შემთხვევაში უშუალოდ „ოტპორის“ ყოფილი წევრები უწევდნენ ტრენინგებსა და საკონსულტაციო დახმარებას: 2003 წელს საქართველოში ჩამოყალიბდა სტუდენტური მოძრაობა „კმარა!“, რომელმაც ვარდების რევოლუციაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა და პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის გადადგომას შეუწყო ხელი. 2004 წელს უკრაინაში დაფუძნდა ახალგაზრდული მოძრაობა „პორა!“, რომელიც ნარინჯისფერი რევოლუციის ერთ-ერთი ძირითადი მამოძრავებელი ძალა გახდა. 2005 წელს მსგავსი ტაქტიკები გამოიყენეს ლიბანში ცედრის რევოლუციის დროს, ხოლო 2008 წელს ეგვიპტეში შეიქმნა „6 აპრილის მოძრაობა“, რომელიც Otpor!-ის გამოცდილებას ეყრდნობოდა.

2003 წელს Otpor! გაერთიანდა სერბეთის დემოკრატიულ პარტიასთან, რის შემდეგაც მისმა ლიდერებმა — სრდა პოპოვიჩმა და სლობოდან ჯინოვიჩმა — დააარსეს ორგანიზაცია **CANVAS** (ცენტრი არაძალადობრივი ქმედებებისა და სტრატეგიების გამოყენებისთვის), რომელიც მიზნად ისახავს მსოფლიოში პროდემოკრატიული აქტივისტების ტრენინგსა და მხარდაჭერას არაძალადობრივი ბრძოლის სტრატეგიების ფარგლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:სერბეთის უახლესი ისტორია
კატეგორია:სამოქალაქო მოძრაობები სერბეთში
შარაგასი

**შარაგასი** — ქართლის პიტიახში იბერიის მეფე მითრიდატე II-ის დროს, I საუკუნის II ნახევარში. იყო ზევახის ძე. იხსენიება არმაზის ბილინგვის არამეულ წარწერაში.

## ლიტერატურა
**წერეთელი, გ.* არმაზის ბილინგვა, „ენიმკის მოამბე“, ტ. 13, 1942

კატეგორია:ქართლის პიტიახშები
შარადა

**შარადა** — ლექსი-გამოცანა, რომელიც ემყარება სხვადასხვა სიტყვის ნაწილთა ერთ სიტყვად გაერთიანებას. სახელწოდება მოდის ფრანგული და პროვანსულისაგან. შარადაში გამოსაცნობი სიტყვა დაყოფილია ცალკეულ ასოებად ან ასოთა კომპლექსებად, რომლებიც გარკვეულ საგანზე მიუთითებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიტყვების თამაში
მაქსუდ მამედოვი

**მაქსუდ დავუდ-ოღლუ მამედოვი** (; დ. 30 მაისი, 1929, განჯა) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი ბალერონი, ბალეტმეისტერი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1970).

## ბიოგრაფია 
მაქსუდ მამედოვი დაიბადა 1929 წლის 30 მაისს განჯაში (აზერბაიჯანი). მოგვიანებით ჩააბარა მოსკოვის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1950 წელს (პედაგოგი ნ. ი. ტარასოვი). სასწავლებელში მაქსუდ მამედოვმა გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, ბალეტის არტისტი და ბალეტმეისტერი რაფიგა ახუნდოვა.

ქორეოგრაფიული სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ჩარიცხულ იქნა დიდი თეატრის დასში. მოგზაურობდა გასტროლებზე, თუმც მალე მიიღო გადაწყვეტილება ბაქოში დაბრუნებულიყო. 1951 წელს მაქსუდ მამედოვი გახდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი. 1972—1973 წლებში ცოლთან ერთად მუშაობდა ბალეტმეისტერად და პედაგოგად ალჟირში.

აზერბაიჯანის სახელმწიფო ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე შესრულებულ არიებს შორიაა: ფარხადი („ლეგენდა სიყვარულზე“), პოლადი („ქალწულთა კოშკი“), აზადი („გიულშენი“ გაჯიბეკოვის), ალბერტი, ზიგფრიდი, ფრონდოსო და სხვ. მეუღლესთან რაფიგა ახუნდოვასთან ერთობლივად დადგა ბალეტი „კასპიის ბალადა“ ბაკიხანოვის (1968), „კობისტანის ჩრდილები“ ფ. კარაევის (1969), „კალეიდოსკოპი“ სკარლატისა და ფ. კარაევის მუსიკაზე (1971), ქორეოგრაფიული მინიატურები „აზერბაიჯანული სუიტა“ და „იალი“ გაჯიევის, „მუღამი“ ალივერდიბეკოვა. ბალეტი „კასპიური ბალადა“, „კალეიდოსკოპი“ და „კობისტანის ჩრდილები“ დემონსტრირებული იქნა 1969 წელს პარიზში ცეკვის VII საერთაშორისო ფესტივალზე და დიდი წარმატება იქონია. მინიატურა „მუღამმა“ გამოიწვია აჟიოტაჟი 1972 წელს საკავშირო კონკურსზე. 1982 წელს გამოვიდა მაქსუდ მამადოვისა და რაფიგა ახუნდოვას დადგმული ფილმი-ბალეტი "შვიდი ლამაზმანი".

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოცეკვავეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბრილისი

**ბრილისი** — არქეოლოგიური ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მთიულთუბანში. კავთისხევ-ნოსტეს გზის მარჯვენა მხარეს. თარიღდება ქვის ხანით. ზედაპირზე იპოვება კაჟის იარაღები და წარმოების ნაშთები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვლადიმერ შაპოშნიკოვი

**ვლადიმერ შაპოშნიკოვი** (დ. 12 თებერვალი, 1884, მოსკოვი — გ. 23 ოქტომბერი, 1968, მოსკოვი) — რუსი მიკრობიოლოგი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1953). მისი ძირითადი შრომები ეხებოდა ტექნიკური მიკრობიოლოგიის საკითხებს. დიდი წვლილი შეიტანა მიკროორგანიზმების ფიზიოლოგიაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი ბიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ამირან შავაძე

{{ინფოდაფა სპორტსმენი
| თავისფერი    = 
| სახელი           = ამირან შავაძე
| სურათი          = 
| სურათისზომა      =
| წარწერა        = 
| დაბადების სახელი      = 
| სრული სახელი       = 
| მეტსახელი       = 
| ეროვნება    = ქართველი
| დაბადების თარიღი      = 
| დაბადების ადგილი     = 
| გარდაცვალების თარიღი      = 
| გარდაცვალების ადგილი     = 
| სიმაღლე         = 165
| წონა         = 
| საიტი        = 
| ქვეყანა        = საქართველო
| სპორტი          = ჭიდაობა
| სახეობა          = ბერძნულ-რომაული
| კლუბი           = 
| გუნდი           = 
| მწვრთნელი          = 
| მედლისთარგები = 
|}
}}
**ამირან შავაძე** (დ. 22 სექტემბერი, 1993) — ქართველი ბერძნულ-რომაული სტილის მოჭიდავე. 2020 წელს რომში, იტალიაში გამართულ ევროპის ჩემპიონატზე, 60კგ წონით კატეგორიაში მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი.

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში
* ამირან შავაძე — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 22 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
ამირან
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მეტეხის ყორღანები

**მეტეხის ყორღანები** —  არქეოლოგიური ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში, აგურის ქარხნის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. XV-XIV საუკუნეებით.

1958-1959 წლებში ყორღანი გათხარა მცხეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამარხზე ეყარა რიყის ქვების გროვა, რომელიც ნაპირისკენ დაბლდებოდა. აღმოსავლეთით ყორღანს ჰქონდა საკმაოდ დახრილი დრომოსი. ყორღანის ცენტრში აღმოჩნდა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ დამხრობილი ოთხკუთხა ფორმის სამარხი ორმო. სამარხში აღმოჩნდა 24 თიხის ჭურჭელი, ჭურჭლის ტუფის სარქველი ბრინჯაოს ყუნწიანი და სამანჭვლიანი ბრტყელი სატევარი, მასრაგახსნილი შუბისპირი, საკინძი სარდიონის მრგვალი თავით, ოქროს ღრუ და სარდიონის ოვალური მძივები. სამარხის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეებში ეწყო მსხვილფეხა რქოსანის თავ-ფეხისა და ნეკნების ძვლები, ცენტრალურ ნაწილში კი წვრილფეხა და მსხვილფეხა საქონლის ძვლები. მიწის სამუშაოების დროს დაზიანდა გვერდით მდებარე ყორღანი. მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. ყორღანები წარმოადგენენ დაბალი კონუსის ფორმის რიყის ქვის ყრილებს. ზოგ მათგანს ირგვლივ ცალ პირ წრედ შემოწყობილი აქვს ნატეხი ქვა. ყორღანების ერთ ნაწილს ოთხკუთხა დასაკრძალავი კამერა აქვს, დანარჩენები კატაკომბური ტიპისაა. ყორღანებში აღმოჩნდა კერამიკული ნაწარმი, ტუფის სარქველები, ბრინჯაოს იარაღ-სამკაული, ოქროს და ნახევრად ძვირფასი ქვისა და პასტის მძივები. ოთხი ყორღანი ძლიერ დაზიანებულია. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიგოზის ნამოსახლარი

**ნიგოზის ნამოსახლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზის სამხრეთით, 2 კილომეტრზე ნიგოზას ხევში, გორაზე. თარიღდება ადრინდელი რკინის ხანით. 

ნამოსახლარზე იპოვება თიხის ჭურჭლის შავად, ნაცრისფრად და მოწითალოდ გამომწვარი დერგები, რომლებსაც შემოვლებული აქვთ რელიეფური ტალღისებური სარტყელი, შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი, პირგადაშლილი ქოთნები. ნაცრისფრად გამომწვარი ფართოყელიანი დოქები და ტალღისებური ორნამენტიანი პირგადაშლილი ჯამები, წნულისანაბეჭდიანი ბათქაშისა და ხელსაფქვავის ნამტვრევები. ნაკრძალზე ეკლესიის ნანგრევებია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიგოზის ნასოფლარი

**ნიგოზის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზის სამხრეთით 2 კილომეტრზე, აშურიანისა და ტირიფონის ველის გამყოფი ქედის ჩრდილო კალთაზე. ნასოფლარზე შემორჩენილი საფლავის ქვების მიხედვით იგი დასახლებული ყოფილა XX საუკუნის 20-იან წლებამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიგოზის პირველი სამაროვანი

**ნიგოზის პირველი სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზის  სამხრეთით 2.5 კილომეტრზე ადგილ ცემჯენაზე, სამაროვანი ორფეროვანია. ზედა ფენა განეკუთვნება ადრინდელ ფეოდალურ ხანას, ქვედა — გვაინდელ ბრინჯაოსა და ადრინდელ რკინის ხანას. პირველი ფენა მდებარეობს მიწის ზედაპირიდან 0,1-0,15 მეტრ სიღრმეზე. აქ აღმოჩნდა ქვის ფილები და წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.მეორე ფენა მიწის ზედაპირიდან 0,25-0,35 მეტრ სიღრმეზე, უშუალოდ პირველი ფენის ქვეშ. აქ გამოვლინდა კარგად განლექილი წვრილმარცვლოვანი ქვიშანარევი თიხის ცომისგან სამეთუნეო მბრუნავ ჩარხზე დამზადებული ნაცრისფრად გამომწვარი ჭურჭლის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მუხაურის ნასოფლარი

**მუხაურის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსტეს აღმოსავლეთით, 1 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა კვალი, წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. რამდენიმე ადგილას შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები შენობათა საძირკვლის ნაშთები. გადმოცემის თანახმად ეს ადგილი ურწყავი ყოფილა და ამიტომ მოსახლეობა აქედან კახეთში გადასახლებულა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ცხავერის მესამე ნასოფლარი

**ცხავერის მესამე ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი  კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერის სამხრეთით, კაჩაანთ უბანში, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე იპოვება წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, გამოვლენილია რამდენიმე ხელოვნური ტერასა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯორჯ ფორმენი

**ჯორჯ ედვარდ ფორმენი** (; დ. 10 იანვარი, 1949 — გ. 21 მარტი, 2025) — ამერიკელი მოკრივე, მეწარმე, მღვდელი და მწერალი. კრივში ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი და ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი მძიმე წონით კატეგორიაში, ზედმეტსახელად „დიდი ჯორჯი“, ასპარეზობდა 1969-1997 წლებში. 

## ბიოგრაფია
მინი|მარცხნივ|220პქ|ფორმენი 1974 წელს, ალისთან ბრძოლის მოსამზადებელ პროცესში 
მძიმე ბავშვობის შემდეგ, ფორმენი გახდა მოყვარული მოკრივე და მოიგო ოქროს მედალი 1968 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე. მომდევნო წელს იგი გახდა პროფესიონალი მოკრივე, სადაც მოიგო მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული, მას შემდეგ, რაც 1973 წელს, იმ დროისთვის დაუმარცხებელი ჯო ფრეიზიერი დაამარცხა ნოკაუტით.  ჩემპიონის ქამრის დაცვა მოახერხა ორჯერ, სანამ პირველი მარცხი არ იწვნია მუჰამედ ალის წინააღმდეგ.  კიდევ ერთი წარუმატებელი სატიტულო ბრძოლის შემდეგ, 1977 წელს, ფორმენმა მოკრივის კარიერა დაასრულა.

მოკრივის კარიერის დასრულების შემდეგ ფორმენი გახდა ქრისტიანი მღვდელი. ათი წლის შემდეგ მან განაცხადა კრივში დაბრუნების შესახებ. 1994 წელს, 45 წლის ასაკში ნოკაუტით დაამარცხა 26 წლის მძიმეწონოსანი ჩემპიონი მაიკლ მურერი და მოიპოვა ერთდორულად სამი საჩემპიონო ქამარი. საჩემპიონო ქამარს ფლობდა ერთი წლის განმავლობაში, რითაც გახდა ყველაზე მხცოვანი მძიმეწონოსანი მსოფლიო ჩემპიონი კრივში.  კარიერა დაასრულა 1997 წელს, 48 წლის ასაკში. პროფესიონალურ კრივში მისი მაჩვენებელია 76 გამარჯვება (68 ნოკაუტი) და 5 მარცხი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ამერიკელი მოკრივეები
ცხავერის სამაროვანი

**ცხავერის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერიდან 1 კილომეტრზე, ადგილ გადმოსაყართან. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. სამაროვანზე გამოვლინდა რამდენიმე ქვაყუთის ნაშთი - ფილაქვებით შედგენილი სამარხები რომლებშიც მიცვალებულები დაკრძალულია უინვენტაროდ, გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ. ზოგ ქვაყუთში ორი მიცვალებული ესვენა, ზოგში ორზე მეტი (საოჯახო სამარხები). სამაროვანი ნიაღვრებს დაუზიანებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ოძისი (ნასოფლარი)

**ოძისი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსტეს სამხრეთით, მეფრინველეობის ფერმიდან 800 მ-ზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. 

სოფელი გაშენებული ყოფილა ტერასაზე. მრავალ ადგილას ჩანს რიყის ქვით კირის ხსნარზე ნაგებ შენობათა საძირკვლის ნაშთები. უხვად იპოვება თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები (მ. შ. შავად გამომწვარიც). ნასახლარის ნაწილი იხვნება, რის გამოც ზიანდება კულტურული ფენები.  ერთ-ერთი ფენის ჭრილში ჩანს ქვაყრილი, სავარაუდოა, ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ლეკების შემოსევების დროს მოსახლეობა აქედან აყრილა და გადასახლებულა ქსნის ხეობაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წინარეხის სამაროვანი

**წინარეხის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხში, ხვედრელიანთ უბნისაკენ მიმავალი გზის პირას. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. სამაროვანზე გამოვლინდა სამარხი ქვაყუთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცხავერის ნასოფლარი

ტერმინი **ცხავერის ნასოფლარი** შესაძლოა აღნიშნავდეს:

* ცხავერის პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
* ცხავერის მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
* ცხავერის მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერში.
ხოვლის კოშკი-სამრეკლო

**ხოვლის კოშკი-სამრეკლო** — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლში ჯავახიშვილების უბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. კოშკები და სამრეკლო დაშენებულია მოგვიანებით. კოშკი ცილინდრულია (დიამ. 5,6 მ),სამსართულიანი, ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვა. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულზეა. პირველი სართული ყრუა, მის კედლებზე ორი სწორკუთხა ნიშია. მე-2 სართულზე ერთი წრიური ნიში და 6 სათოფურია, მესამეზე - 4 სწორკუთხა ნიში და 6 სათოფური. ყველაზე სათოფური სწორკუთხაა, გადახურულია არქიტავრით. აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობით ამოყვანილი სამრეკლოს თაღები საკმაოდ მასიურ რვა სვეტს ეყრდნობა და გადახურულია ხის კონსტრუქციებზე მოწყობილი თუნუქის პირამიდული სახურავით (დაზიანებულია).

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ხოვლის კოშკი

მინი
**ხოვლის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლის სასაფლაოზე, მდინარე ხეხმელას დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

კვადრატული კოშკი (7,3×7,3 მ) ხუთ სართულიანია. ნაგებია რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. დაზიანებულია: ჩაქცეული სართულშუა გადახურვა, ჩამონგრეულია ზედა სართულის კედლები, პირველი სართული მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული. კოშკში შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე სართულზე აღმოსავლეთ კედელში ბუხარი და ორი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში — ორი სათოფური. დასავლეთ კედელი ყრუა, მესამე სართულზე, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში — ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში — თითო. მეოთხე სართულზე ოთხივე კედელში თითო სათოფურია, მეხუთეზე — ორ-ორი. დახურვა ხის კოჭებს ეყრდნობოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნაბელიანთ საყდარი

**ნაბელიანთ საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეს შუაში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესია დარბაზულია (9,2X6,7 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი, 1მ სიმაღლეზე ნანგრევებით ამოვსებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, მის გვერდებზე — თითო სწორკუთხა ნიში. წყვილი პილასტრით დარბაზის გრძივი კედლები თითქმის ორ ტოლ ნაწილად იყოფა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ხოვლის საკულტო ნაგებობა

**ხოვლის საკულტო ნაგებობა** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეში, ხოვლეგორას სამხრეთ-დასავლეთით, 500-600 მეტრზე, ადგილ დუბეში. თიხით შელესილი ძელური ნაგებობა, რომელიც ამჟამად დამწვარია, თარიღდება ძვ. წ. II, ახ. წ. I საუკუნით. ნაცროვან-ნახშიროვან ფენაში აღმოჩნდა უწესრიგოდ არეული ნივთები: ვერცხლის ორი თხელი ფირფიტა, ბრინჯაოს ზარაკები, ვერცხლისა და ბრინჯაოს საკიდები და მძივები. ვერცხლის ერთი ფირფიტა ხარის თავის სტილიზებულ გამოსახულებას ჰგავს. მას ცენტრში ორი მანჭვალი აქვს. მეორე ფირფიტა ცხოველის მოხრილი კიდურისმაგვარია, აქვს წერტილოვანი სარტყელო და სამანჭვლე ნახვრეტი. აღმოჩენილი ნივთები უნდა უკავშირდებოდეს რელიგიურ-რიტუალურ დროშას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ხოვლის ნამოსახლარი

**ხოვლის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოვლეში, მდინარე ხეხმელას მარცხენა სანაპიროზე, წყალსაქაჩი ქვესადგურის დასავლეთით, 50 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასახლარზე ზედაპირულად იპოვება კერამიკული მასალა: წითელზედაპირიანი ჯამის შავზედაპირიანი, პირგადაშლილი და მუცელგამობერილი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. თიხის ჭურჭლის ყელს შუაში რელიეფური წიბო მიუყვება, მუცლის ირგვლივ ღარული წრეებია. წრეებს შორის ჩასმულია ფრჩხილისებრი ირიბული ორნამენტი. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გველდესი

**გველდესი** — არქიტექტურული ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნოსტეს სამხრეთით, 3 კილომეტრზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე კარგად შეიმჩნევა ნასახლართა კვალი, კედლების ნაშთები. იპოვება კერამიკული ნაწარმის ფრაგმენტები. ნასოფლარზე მდებარეობს გველდესის ნათლისმცემლის ეკლესია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წინარეხის ნასოფლარი

**წინარეხის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხში, შუა უბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა ეკლესიის საძირკველი, ნასახლართა ნაშთები და სამარხი ქვაყუთები. ნაეკლესიარზე ამჟამად სოფლის მაღაზია დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიგოზის მეორე სამაროვანი

**ნიგოზის მეორე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზას დასავლეთით, 2 კილომეტრზე ადგილ დაჭრილებში. მიეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოს და ადრინდელ რკინის ხანას. აღმოჩნდა შემთხვევით, მიწის სამუშაოების დროს. სამაროვანიდან ადამიანის ძვლებთან ერთად გუთანმა ამოყარა ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნამტრევები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლამისყანის ნასოფლარი

**ლამისყანის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის მდებარეობს სოფელ ლამისყანის მიწებში, იქ, სადაც იგოეთის გზას სარწყავი არხი ჭრის. ზედაპირულად აკრეფილი მასალის მიხედვით ნასოფლარი თარიღდება განვითარებული ფეოდალიზმის ხანით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
შავფეხა ღორისსოკო

**შავფეხა ღორისსოკო** () — სოკოს სახეობა ტაპინელას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკას (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიას.

არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას საკვებად გამოიყენებენ აღმოსავლეთ ევროპაში.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა ბუნებისმეტყველმა ავგუსტ ბაჩმა 1783 წელს როგორც *Agaricus atrotomentosus*.

**სამეცნიერო სინონიმები**
*
*
*
*

## აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 5-15 (30) სმ, ამოზნექილი, ნახევარსფეროსებრი, შემდგომში — ენისებრი ან ნიჩბისებრი, ცენტრში ჩაზნექილი, შემოკეცილი კუთხეებით, ხორციანი. ზედაპირი მშრალია, ხშირად ხავერდოვანი, ჟანგისფერ-ყავისფერი ან ჟანგმიწისფერ-მურა.

ჰიმენოფორი — ფირფიტოვანი, ფირფიტები ხშირი, დაღმავალი. ახალგაზრდა სოკოებს კრემისფერიდან ღია-ჟანგმიწისფრამდე, ასაკთან ერთად მუქდება.

ფეხის სიგრძე 2-7 (12,5) სმ, სიგანე — 1,5-3,5 (5) სმ, გვერდითი ან ექსცენტრული, ხშირად ჩაფლულია სუბსტრატში, ცილინდრულია ან ძირში გაგანიერებული, ხაოიან-ხავერდოვანი, მუქ-ყავისფერი ან თითქმის შავი.

რბილობი მოთეთროდან ჟანგმიწისფრამდე, ჰაერზე მუქდება, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ზოგჯერ მომწარო გემოთი.

სპორების ფხვნილი ყვითელი-მომურო ფერისაა. სპორები 3-5 (6)×3—4 (5) მკმ, კვერცხისებრ-ელიფსისებური.

## გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ამერიკაში (კოსტა-რიკა), ევროპასა და აზიაში.

იზრდება ჯირკებზე, გადანაჭრებზე და მათთან ახლოს, ერთეულებად ან ჯგუფებად, წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, განსაკუთრებით ფიჭვზე.

**სეზონი** — ივლისი-ოქტომბერი.

## მსგავსი სახეობები

ფაილი:Lactarius turpis 01.JPG|*Lactarius turpis*
Čechratka podvinutá 1.jpg|*Paxillus involutus*
ფაილი:Paxillus obscuroporus.JPG|*Paxillus obscuroporus*
ფაილი:Paxilus rubicundulus G3.jpg|*Paxilus rubicundulus*
ფაილი:2012-09-02 Paxillus vernalis Watling 257710.jpg|*Paxillus vernalis*
ფაილი:Kuhmaul Gomphidius glutinosus.JPG| *Gomphidius glutinosus*

## გამოყენება
შავფეხა ღორისსოკო არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული, მიუხედავად ამისა, მას მიირთმევენ აღმოსავლეთ ევროპაში. ლინუს ზეიტლმაირი აცხადებს, რომ ნორჩობაში შავფეხა ღორისსოკო საკვებად ვარგისია, ხოლო გადამწიფებულ ეგზემპლარებს აქვთ მწარე ან მელნის გემო და შეასაძლოა მომწავლაც კი გამოიწვიოს. მწარე გემოს გასანეიტრალებლად სათანადოდ უნდა მოიხარშოს, ნახარში კი გადაიღვაროს. თუმცა ზოგიერთ ადამიანს შესაძლებელია მისი გადამუშავება გაუჭირდეს. ევროპულ ლიტერატურაში შავფეხა ღორისსოკოსგან მოწამვლის ბევრი შემთხვევაა აღწერილი.

## გალერეა

ფაილი:Tapinella-atrotomentosa-gramberg-1913-pilzederheimatei00gram 0027.jpg|ილუსტრაცია
ფაილი:Paxillus atrotomentosus 2.JPG
ფაილი:Samtfußkrempling.jpg
ფაილი:Čechratka černohuňatá 1.jpg
ფაილი:Tapinella.atrotomentosa.-.lindsey.jpg
ფაილი:Tapinella atrotomentosa BW40.1.jpg

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები
კატეგორია:ბოლეტუსისნაირნი
ალექსანდრე სარაჯიშვილი

**ალექსანდრე სარაჯიშვილი** (ფსევდონიმი: **რიშ-ბაბა**) (დ. 1851 — გ. 1914) — ქართველი კრიტიკოსი, მკვლევარი, მთარგმნელი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
1868 წელს დაამთავრა თბილისის პირველი გიმნაზია და სწავლა განაგრძო პეტერბურგის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. ასევე, სწავლობდა ყაზანის უნივერსიტეტში ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე და კიევის უნივერსიტეტში, იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1873–1876 წლებში ჟენევის უნივერსიტეტში სიტყვიერების ფაკულტეტის სტუდენტი იყო. ჟენევაში აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტთა ცხოვრებაში, ფრანგულად კითხულობდა მოხსენებას ქართული ლიტერატურის საკითხებზე. სამშობლოში დაბრუნებისთანავე ჩაება საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების გამგეობის წევრი, საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მისი პირველი ხაზინადარი, მუზეუმ-წიგნთსაცავის გამგე. თანამშრომლობდა გამოცემებთან „დროება“ (ათავსებდა კრიტიკულ წერილებსა და რეცენზიებს) და „მოამბე“, სადაც 1895 წელს დაიწყო მისი ნაშრომის — „ვეფხისტყაოსნის ყალბი ადგილების“ გამოქვეყნება. 1901–1902 წლებში რედაქტორობდა გაზეთ „ივერიას“, ხოლო 1903–1905 წლებში იყო ამ გაზეთის გამომცემელი. იუმორისტული ხასიათის წერილებსა და ნათარგმნ თხზულებებს აქვეყნებდა გამოცემებში „ფასკუნჯი“, „ჯეჯილი“ და „კლდე“. ალექსანდრე სარაჯიშვილი იკვლევდა აგრთვე ძველ ხელნაწერებსაც. 1884 წელს ილია ჭავჭავაძესა და პეტრე უმიკაშვილთან ერთად გამოსცა „ვისრამიანი“. ი. რომენსკისთან ერთად თარგმნა ინდური ეპოსი „რამაიანა“.

## ლიტერატურა 
* ი. მეგრელიძე, რუსთველოლოგები, 1970;
* ი. სონღულაშვილი, ალექსანდრე ივანეს ძე სარაჯიშვილი, კრებული: ძველი საქართველო, ტ. IV, 1914–1915.

კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
გოჩა გახარია

**გოჩა გახარია** (დ. 23 ოქტომბერი, 1973) — ქართველი წყალში მხტომელი. მონაწილეობა მიიღო 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, წყალში ხტომაში, კაცთა 10 მეტრიან პლატფორმაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
გოჩა
კატეგორია:ქართველი წყალში მხტომელები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
გრიგოლ ყიფშიძე

**გრიგოლ (გიგა) ყიფშიძე** (ფსევდონიმი: **გ. გოდორია**; დ. 1858 — გ. 1921, 13 ნოემბერი) — ქართველი ჟურნალისტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
გრიგოლ ყიფშიძე დაიბადა 1858 წელს გორის მაზრის სოფელ წვერში მღვდლის ოჯახში. სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში, სასულიერო სემინარიასა და პეტერბურგის უნივერსიტეტში (1877 წ. თავისუფალ მსმენელად). სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ (1878) მასწავლებლობდა წრომსა და ახალქალაქში. 1879 წლიდან ჩაირიცხა მუდმივი ქართული დასის წევრად. იყო მოკარნახე. 1882-85 წლებში მუშაობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებაში საქმის მწარმოებლად, 1907-21 წლებში — ქართულ სამეურნეო ბანკში მოლარედ, შემდეგ — დირექტორად. იყო ილია ჭავჭავაძის უახლოესი თანამშრომელი და მისი ბიოგრაფი. ლიტერატურულ-კრიტიკულ (განხილული აქვს ალექსანდრე ყაზბეგის, დავით კლდიაშვილის, ანასტასია ერისთავი-ხოშტარიას, რაფიელ ერისთავის შემოქმედება), თეატრალურ და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა „ივერიაში“, „დროებაში“, „იმედში“, „მოამბეში“. მისი თხზულებების უმთავრეს თემას წარმოადგენს ქართლის სოფელი, გლეხობის ყოფა, სოფლის მასწავლებლის მდგომარეობა, სახალხო განათლება (აღსანიშნავია „ენა და ეროვნება“, 1895). სოფლის სიდუხჭირე აისახა მის მხატვრულ ქმნილებებშიც: „ერთი მიცვალებულის ბედი“ (1878), „ერთი ღამე თოვლქვეშ“ (1883), „ქართლელის ფიქრი გაზაფხულის პირზედ“ (1878), „ძალიან დღეობა კი იყო, ი დალოცვილი“ (1885). გრიგოლ ყიფშიძემ კირიონთან ერთად შეადგინა სახელმძღვანელო წიგნი „ქართული სიტყვიერების თეორია“ (1908), რომელიც რამდენჯერმე დაიბეჭდა. მანვე შეადგინა და რუსულ ენაზე გამოსცა კავკასიის პერიოდული პრესის ბიბლიოგრაფია (1901).

გრიგოლ ყიფშიძეს ნათარგმნი აქვს ჰენრიკ სენკევიჩის „ცეცხლითა და მახვილით“, პოლ ბურჟეს „ანდრე კორნელი“, ედმონდ დე ამიჩის „კარმელა“, ფრანსუა კოპეს „იაკობელები“, მატილდა სერანოს „ამბავი სიყვარულისა“, დე-ვო-გუეს „მართლმსაჯულები“, ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“.

გრიგოლ ყიფშიძე გარდაიცვალა 1921 წლის 13 ნოემბერს და მისივე ანდერძის თანახმად დაკრძალულია ქარელის რაიონის სოფელ საღოლაშენში.

## ლიტერატურა 
* ს. მგალობლიშვილი, მოგონებანი, 1838;
* ი. მანსვეტაშვილი, მოგონებანი, ნახული და გაგონილი, 1936.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 1858
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ნოემბერი
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
გრიგოლ
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ქლოი მორტო

**ქლოი მორტო** (დ. 19 სექტემბერი, 1989) — ფრანგი მსახიობი და მოდელი. 2009 წელს გახდა „მის საფრანგეთი“. ამავე წელს დაიკავა მე-6 ადგილი კონკურსში „მის სამყარო“. 2009 წელს იყო მესამე მეორეადგილოსანი კონკურსში „მის მსოფლიო“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:მის საფრანგეთის გამარჯვებულები
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:ფრანგი მოდელები
კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პაულა დიასი

**პაულა დიასი** (დ. 28 იანვარი, 1989) — ურუგვაელი მოდელი. 2008 წელს წარადგინა ურუგვაი კონკურსზე „მის სამყარო“. ვერ მოახერხა პირველ 15-ეულში მოხვედრა.

## რესურსები ინტერნეტში
* pageantplace.weebly.com

კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:ურუგვაელი მოდელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჩუკოტკის მთიანეთი

**ჩუკოტკის მთიანეთი** () — მთიანეთი რუსეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩუკოტკის ავტონომიურ ოკრუგში. წარმოადგენს ძლიერ დანაწევრებული საშუალომთიანი და დაბალმთიანი ქედებისა და მასივების ერთობლიობას, რომელიც თითქმის 450 კილომეტრზე ვრცელდება აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვის ჩაუნის უბის აღმოსავლეთი სანაპიროდან ბერინგის ზღვის დასავლეთ სანაპირომდე. 

ჩუკოტკის მთიანეთი ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანისა და წყნარი ოკეანის მდინარეების წყალგამყოფია. კალთების ქვედა ნაწილში მთის ტუნდრის ლანდშაფტებია, მწვერვალებზე კურუმები.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის მთიანეთები
თეიმურაზ ხაჩიშვილი

**თეიმურაზ (თემურ) ხაჩიშვილი** (დ. 5 იანვარი, 1961, რუსთავი, საქართველოს სსრ) — ქართველი, საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ერთ-ერთი მონაწილე, „მხედრიონის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი, საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრი, გენერალ-მაიორი.

## ბიოგრაფია
თეიმურაზ ხაჩიშვილი დაიბადა 1961 წლის 5 იანვარს ქ. რუსთავში, მოსამსახურის ოჯახში. 1977 წელს დაამთავრა რუსთავის მე-2 საშუალო სკოლა. 1984-1988 წლებში სწავლობდა თეატრალურ ინსტიტუტში, ორგანიზატორ-მეთოდისტის სპეციალობით. იყო მოსკოვის კულტურის ინსტიტუტის ხარისხის მაძიებელი. 

თემურ ხაჩიშვილი აქტიურ მონაწილეობას იღებდა საქართველოს ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობაში. იბრძოდა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის. ის იყო შეიარაღებული დაჯგუფება „მხედრიონის“ ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1992 წლის 11 მაისიდან 25 ნოემბრამდე მუშაობდა საქართველოს რესპუბლიკის საინფორმაციო-სადაზვერვო სამსახურის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ. 1992 წლის 25 ნოემბრიდან 1993 წლის 10 სექტემბრამდე თემურ ხაჩიშვილი იყო საქართველოს რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1993 წლის 20 ოქტომბრიდან 1995 წლის 8 სექტემბრამდე მუშაობდა საქართველოს უშიშროების მინისტრის მოადგილედ. 1993 წლის 9 დეკემბერს მიენიჭა პოლიციის გენერალ-მაიორის წოდება. 

### კრიმინალური ბიოგრაფია
თეიმურაზ ხაჩიშვილი სამჯერ იყო ნასამართლევი. 1979 წლის 21 ივნისს თბილისის საქალაქო სასამართლომ საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 228-ე მუხლის მე-3 ნაწილით გაასამართლა და 5 წლით თავისუფლების აღკვეთა შეუფარდა. 1998 წლის 10 ნოემბერს საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ თ. ხაჩიშვილი გაასამართლა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 65-ე; 78-ე; 17-67-ე მუხლის მე-2 ნაწილით, 67-ე მუხლის მე-4 ნაწილის 17-104 მუხლით; 104-ე მუხლით; 209-ე პრიმის მე-2 ნაწილით. განესაზღვრა 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა (აქედან 8 წელი საპყრობილეში მოხდით). შეწყალებულ იქნა 2002 წლის 5 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტის #929 განკარგულებით და გათავისუფლდა პატიმრობიდან. გათავისუფლების შემდეგ თეიმურაზ ხაჩიშვილმა დააფუძნა პოლიტიკური მოძრაობა „დათვი“. 2004 წლის 25 აპრილს რუსთავის საქალაქო სასამართლოს ბრძანებით დაპატიმრებულ იქნა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 236-ე მუხლის პირველი ნაწილის (იარაღის უკანონო ტარებისა და შენახვა) ბრალდებით. მოგვიანებით ის გაათავისუფლეს, რის შემდეგაც მან საქართველო დატოვა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:საქართველოს შინაგან საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:კრიმინალები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
ავთანდილ სონღულაშვილი

**ავთანდილ სონღულაშვილი** (დ. 11 იანვარი, 1954, დიღომი) — ქართველი ისტორიკოსი, მეცნიერი და პედაგოგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

დაიბადა 1954 წლის 11 იანვარს მაშინდელი მცხეთის რაიონის სოფელ დიღომში (ამჟამად საბურთალოს რაიონის სოფელი დიღომი). 1980 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 

ავთანდილ სონღულაშვილი  არის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილების გამგე. 1993 წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „საქართველოს ქალაქების საგარეუბნო ზონათა ისტორია“.

მიღებული აქვს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრემია.

## ბიბლიოგრაფია
* ეროვნული უმცირესობანი და კონფესიები საქართველოში, თბ.,  2005
* ირანში ქართველთა ნაკვალევზე,  თბ., 2005 
* საქართველოს პოლიტიკური პორტრეტი, თბ., 2004 
* ბერძნები საქართველოში, თბ., 2004 
* კაზაკები საქართველოში, თბ., 2003 ISBN 99940-735-5-9
* ნარკვევები საქართველოს უახლესი ისტორიიდან, თბ., 2001 ISBN 99928-835-37
* 9 აპრილის სისხლიანი ტრაგედია,თბ., მეცნიერება, 1999. - 76გვ.. - ISBN 99928-51-75-9
* საქართველოს ქალაქების საგარეუბნო ზონათა ისტორია, თბ.,1997 
* სოფელი დიღომი საუკუნეთა კვალდაკვალ, თბ., 1995, ISBN 5-520-01563-5
* გერმანელები საქართველოში, თბ., 1995, ISBN 5-520-01596-1
* ეროვნულ უმცირესობათა კულტურა საქართველოში, თბ., 1986, ISBN 99928-962-6-4

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
ა
ლაურა დუნდოვიკი

**ლაურა დუნდოვიკი** (დ. 16 სექტემბერი, 1987, სიდნეი, ავსტრალია) — ავსტრალიელი მსახიობი და მოდელი. 2008 წელს წარადგინა ავსტრალია „მის სამყაროზე“, სადაც მოახერხა მოხვედრილიყო საუკეთესო ათეულში. მონაწილეობას იღებდა „*I’m A Celebrity Get Me Out Of Here*“-ის ავსტრალიურ ვერსიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:დაბადებული 16 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ავსტრალიელი მოდელები
კატეგორია:ავსტრალიელი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გევორგ გორგისიანი

**გევორგ გორგისიანი** (დ. 23 იანვარი, 1986) — სომეხი პოლიტიკოსი. 2019 წლიდან არის სომხეთის ეროვნული კრების წევრი. ჰყავს 3 შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია პარტია „ნათელი სომხეთის“ საიტზე 

კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:სომხეთის VII მოწვევის ეროვნული კრების წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლევან შარაშენიძე

**ლევან შარაშენიძე** (დ. 24 მარტი, 1931, თბილისი — გ. 2012) — ქართველი გენერალ-მაიორი. 1979-1989 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისარი. 

## ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა ალმა-ათას საჰაერო-სადესანტო სამხედრო სასწავლებელი. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქში საჰაერო-სადესანტო დივიზიის, საპარაშუტო-სადესანტო პოლკის ოცმეთაურად. 1955 წელს გააგრძელა სამსახური სადესანტო ჯარებში. დაამთავრა პოლიტშემადგენლობის ცენტრალური კურსები და დაინიშნა სამხედრო-საჰაერო დივიზიის პოლიტგანყოფილების უფროსის თანაშემწედ, შემდეგ საპარაშუტო-სადესანტო ბატალიონის მეთაურის მოადგილედ პოლიტდარგში. 1963 წელს აირჩიეს პოლკის პროპაგანდისტად და 1967 წელს გააგრძელა სწავლას ვილნიუსის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტზე დაუსწრებლად. 1965 წელს იგი გადაიყვანეს ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში საპარაშუტო-სადესანტო პოლკის მეთაურის მოადგილედ პოლიტდარგში, შემდეგ კი საჰაერო-სადესანტო დივიზიის პოლიტ განყოფილების უფროსად.  1970 წელს დაამთავრა მოსკოვის ვ. ი. ლენინის სახელობის სამხედრო-პოლიტექნიკური აკადემია. 1969-1976 წლებში იყო საჰაერო-სადესანტო დივიზიის პოლიტგანყოფილების უფროსი, 1976-1979 წლებში ამიერკავკასიის წითელ დროშოვანი სამხედრო ოლქის პოლიტიკური-სამმართველოს უფროსის მოადგილე. 1979-1989 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ის სამხედრო კომისარი. არჩეული იყო საქართველოს სსრ X და XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 1992 წელს საქართველოს სამოქალაქო ომის შემდეგ იყო დანიშნული დე-ფაქტო მთავრობის თავდაცვის მინისტრად იანვირდან მაისამდე, ხოლო მაისში დაინიშნა სახელმწიფოს მეთაურის მთავარ სამხედრო მრჩევლად. 1994 წელს გავიდა თადარიგში. 

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:საბჭოთა გენერალ-მაიორები
კატეგორია:საქართველოს თავდაცვის მინისტრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ მინისტრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
საქართველოს დამოუკიდებლობის ლაზეთის კომიტეტი

**საქართველოს დამოუკიდებლობის ლაზეთის კომიტეტი** — საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტის ფილიალი, ჩამოყალიბდა 1915 წლის იანვარში, ლაზეთის ვიწეს (ფინდიკლი) თემის სოფელ აბუნოღაში. კომიტეტმა 1918 წლამდე იარსება. 

კომიტეტის ხელმძღვანელად ბესო ჭყონია (ლაზ. უსტა ბესო) აირჩიეს, რომელიც 1905-1907 წლების რევოლუციაში აქტიურად მონაწილეობდა, შემდეგ კი 1908 წლიდან თავს ლაზისტანის სანჯაყს აფარებდა და ვიწეში ცხოვრობდა. მეთაურის მოადგილეები იყვნენ ვიწელი მესუდ ფეილევან-ოღლი, ხოფელი შეფიკ-აღა კლარჯი-ოღლი, არქაბელი მემეტ თიბუკ-ოღლი და ათინელი მუსტავა ჯუვეწ-ოღლი და რასიმ კოსტ-ოღლიც; ამ უკანასკნელს "რუსეთის ლაზისტანი" (სარფი, მაკრიალი, ლიმანი და ჩხალის ხეობა) ებარა.

ლაზისტანის სანჯაყის ტერიტორიიდან რუსების გასვლის შემდეგ (1917 წლის დეკემბერი) კომიტეტის წევრები პოლიციის ფუნქციების შეთავსებას ცდილობდნენ, მაგრამ მალევე ოსმალეთის არმიის რეგულარულ ნაწილებთან მოუწიათ შეტაკება, რომლებმაც 1918 წლის იანვარ-თებერვალში სანჯაყის თითქმის მთელი ტერიტორია დაიკავეს. 1918 წლის 10 მარტს კომიტეტის წევრები ოსმალეთის არმიის ვიწეში შემოსვლას შეეწინააღმდეგნენ. ბესო ჭყონია, მუსტაფა თიბუკოღლი და ჰაფიზ ბიბინოღლი ბრძოლაში დაიღუპნენ. შეფიკ-აღა კლარჯიოღლიმ და ჯელალ გურჯიოღლიმ მიმალვა მოახერხეს, ხოლო მესუდ ფეილევანოღლი ოსმალებმა ცოცხლად ჩაიგდეს ხელში და თავი მოჰკვეთეს. 1918 წლის დეკემბერში, სტამბულში შეფიკ-აღა კლარჯიოღლიმ შურისძიების მიზნით, მან ის გენერალი მოკლა, ვინც 1918 წლის 10-11 მარტს ვიწეს აღებას ხელმძღვანელობდა, თუმცა გაქცევა ვეღარ შეძლო და პოლიციელებმა ქუჩაში ჩაცხრილეს.

1921 წლის თებერვალ-მარტში სრულიად ლაზეთი თურქეთის რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა. საქართველოსთან შეერთების მოსურნე ლაზების დიდი ნაწილი ბრძოლებში განადგურდა, მცირე ნაწილი კი იატაკქვეშეთში გადავიდა, მოგვიანებით კი საქართველოს სსრ-ში გამოიქცა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ლაზები
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
კატეგორია:კომიტეტები