open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
როსტისლავ ვაშაძე

**როსტისლავ სერგოს ძე ვაშაძე** (დ. 5 აგვისტო, 1914, თბილისი, — გ. 15 თებერვალი, 1994, იქვე) — ქართველი გრაფიკოსი, სცენოგრაფი, კინოს მხატვარი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1969). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია (1939). ამავე წლიდან მხატვრად მუშაობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიურ, შემდეგ კი — თელავის დრამატულ თეატრებში. 1945 წლიდან იყო თბილისის კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ კომბინირებულ გადაღებათა მხატვარი. მისი მონაწილეობით შეიქმნა ფილმები: „დავით გურამიშვილი” (1946), „აკაკის აკვანი” (1947), „ქეთო და კოტე” (1948), „ბაში-აჩუკი” (1956), „მამლუქი” (1958), „მაია წყნეთელი” (1959), „ჯარისკაცის მამა” (1964), „სინემა” (1977), „ყვარყვარე თუთაბერი” (1978), „ჯადოსნური ღამე” (1983), „საფეხური” (1986) და სხვ. შექმნა ანა ანტონოვსკაიას რომან „დიდი მოურავის” ილუსტრაციები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი გრაფიკოსები
კატეგორია:ქართველი სცენოგრაფები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
ჰენრიეტა ლაქსი

**ჰენრიეტა ლაქსი** (; დ. 1 აგვისტო, 1920, ვირჯინია –გ. 4 ოქტომბერი, 1951, ბალტიმორი, მელილენდი) — აფროამერიკელი ქალი, რომლის უჯრედებმა სამედიცინო მეცნიერებაში უდიდესი როლი შეასრულა. ის ცნობილი გახდა **HeLa** უჯრედების წყალობით, რომლებიც დღემდე გამოიყენება სამეცნიერო კვლევებში. ჰენრიეტას უჯრედები უკვდავია, რაც ნიშნავს, რომ ისინი განუწყვეტლივ მრავლდებიან და არ კვდებიან, როგორც სხვა უჯრედები. უჯრედების ეს უნიკალური თვისება ცნობილი გახდა, როდესაც ჰენრიეტა 1951 წელს სიმსივნის დიაგნოზით ბალტიმორის ჯონს ჰოპკინსის საავადმყოფოში მკურნალობდა.

მას საშვილოსნოს ყელის კიბოს დიაგნოზი დაუსვეს და რვა თვის შემდეგ, ოპერაციისა და რადიოთერაპიის მიუხედავად, 31 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

## HeLa—ს უჯრედები 
სანამ ჰენრიეტა ლაქსი საავადმყოფოში იმყოფებოდა, ექიმმა მისი სიმსივნური უჯრედები ანალიზისთვის საავადმყოფოს ქსოვილის უჯრედების კვლევის ლაბორატორიის ხელმძღვანელს, ჯორჯ გაის გაუგზავნა. გაირკვა, რომ უჯრედებს, რომლებსაც ჰენრიეტა ლაქსის სახელი და გვარი - HeLa-ის აკრონიმი ეწოდა, არაერთი უნიკალური უნარი აქვს. ისინი ორჯერ უფრო სწრაფად მრავლდებოდნენ, ვიდრე ნორმალური ქსოვილების უჯრედები და მათი ზრდის ჩახშობის პროგრამა გამორთული იყო გარკვეული რაოდენობის გაყოფის შემდეგ - ისინი უკვდავები გახდნენ.

ამ უჯრედულმა ხაზმა შექმნა სენსაცია მედიცინისა და ბიოლოგიის სამყაროში, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც გაირკვა, რომ უჯრედები შეიძლება გადარჩნენ ფოსტით გაგზავნითაც კი, რომელშიც გაი აქტიურად იყო ჩართული. მეცნიერებს ჰქონდათ მსოფლიოში პირველი სტაბილური და თუნდაც მარადიული უჯრედული ხაზი, რომელიც ადეკვატურად ბაძავს ადამიანის სხეულის არსს. ახლა შესაძლებელი გახდა ექსპერიმენტების ჩატარება ჰომოგენურ უჯრედულ ხაზზე, რამაც შესაძლებელი გახადა მათი შედეგების საიმედო გამრავლება სხვა ლაბორატორიებში.

ჯორჯ გაი დიდი ხნის განმავლობაში იყო ერთადერთი, ვინც იცოდა უჯრედების წარმომავლობა, მაგრამ სჯეროდა, რომ კონფიდენციალურობის საკითხები ხელს უშლიდა მას პაციენტის სახელის გამხელაში. ამრიგად, ლაქსის ოჯახმა არ იცოდა, რომ სწორედ ჰენრიეტას უჯრედებმა მოახდინეს რევოლუცია მედიცინაში. 1970 წელს ჯორჯ გაი გარდაიცვალა.

იმდროინდელი უჯრედულ კულტურასთან მუშაობის არასრულყოფილი სტანდარტებისა და ტექნიკის გამო, აღმოჩნდა, რომ სხვა მრავალი უჯრედული კულტურა სხვა ტიპის ქსოვილებიდან, მათ შორის მკერდისა და პროსტატის უჯრედებიდან, დაბინძურებული აღმოჩნდა. პრობლემების გენოტიპირების გზით გადაჭრის იმედით, მეცნიერთა ერთმა ჯგუფმა იპოვა ჰენრიეტას ნათესავები და სთხოვა დნმ-ის ნიმუშები გენეტიკური რუკის შესაქმნელად. მაშინ ცნობილი გახდა დონორის სახელი.

გაჩნდა კითხვა დონორის თანხმობის გარეშე HeLa უჯრედების გამოყენებისთვის კომპენსაციის შესახებ, მაგრამ ყველა მოთხოვნა დაუკმაყოფილებელი დარჩა. ბრალდებულები ცოცხლები აღარ არიან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* HeLa

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ონკოლოგია
საავტომობილო ინდუსტრია აზერბაიჯანში

**საავტომობილო წარმოება აზერბაიჯანში** ბოლო წლებში მნიშვნელოვნად განვითარდა, განსაკუთრებით ადგილობრივი წარმოების გაძლიერების მიმართულებით.

საავტომობილო წარმოების ისტორია იწყება საბჭოთა კავშირის პერიოდში, როდესაც ქვეყნის ინდუსტრიული სექტორი ძლიერად განვითარდა. საავტომობილო წარმოება აზერბაიჯანში დაიწყო 20-ე საუკუნის შუა წლებში და მას შემდეგ მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა.

1978 წელს ბაქოში ამოქმედდა სპეციალიზებული სატრანსპორტო ქარხანა, რომელმაც დაიწყო ფურგონების და მაცივრების აწყობა. ქარხანა აწარმოებდა საგზაო მატარებლებს ნავთობისა და გაზსადენების მშენებლობაში გამოყენებული მილების ტრანსპორტირებისთვის. ნავთობის საინჟინრო ქარხანამ ბაქოში ააშენა სპეციალური მანქანები და ლაბორატორიები ნავთობის საბადოებისთვის.

საბჭოთა კავშირის დროს აზერბაიჯანში განვითარდა მრავალი საწარმო, რომლებიც სატვირთო მანქანებისა და სპეცტექნიკის წარმოებაზე ფოკუსირდებოდნენ. ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საწარმო იყო განჯის საავტომობილო ქარხანა, რომელიც 1986 წელს დაარსდა და საბჭოთა პერიოდში ტრაქტორებსა და სატვირთო მანქანებს აწარმოებდა.

2005 წელს განჯას საავტომობილო ქარხანამ ხელი მოაწერა კონტრაქტებს ჩინურ საავტომობილო ასოციაციასთან Changan და Lifan-თან. 8 ოქტომბერს განჯის ქარხანაში პირველი ჩინური ავტომობილი გამოუშვეს.

განჯის საავტომობილო ქარხანამ ბელარუსულ კომპანია MAZ-თან ერთად სატვირთო მანქანების წარმოება დაიწყო. 2006 წელს MAZ-თან დაიდო ხელშეკრულება ერთობლივი წარმოების შესახებ. წარმოებულ აღჭურვილობას Gəncə ჰქვია.

აზერბაიჯანის სპეციალურ ეკონომიკურ ზონებში ავტომობილების წარმოება 2018 წელს დაიწყო. 2018 წელს სპეციალურ ეკონომიკურ ზონაში 712 ავტომობილი დამზადდა. 2023 წელს ამ რიცხვმა 4233-ს მიაღწია.

## სქოლიო 
კატეგორია:მრეწველობა აზერბაიჯანში
განჯის საავტომობილო ქარხანა

**განჯის საავტომობილო ქარხანა** () — ავტობუსებისა და სატვირთო მანქანების მწარმოებელი ქარხანა აზერბაიჯანში.

ქარხანა მდებარეობს ქალაქ განჯაში და მისი ისტორია იწყება 1986 წლიდან.

ქარხნის მშენებლობა 1986 წელს კიროვაბადის საავტომობილო ქარხანით სახელწოდებით დაიწყო. საწარმოო სიმძლავრე გათვლილი იყო 30 000 მანქანის წარმოებისთვის.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ქარხანა რთულ მდგომარეობაში აღმოჩნდა, მაგრამ 2000-იან წლებში დაიწყო აღდგენა და განვითარება.

2004 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანა ოფიციალურად ამოქმედდა განახლებული ფორმით.

ქარხანაში აწყობილი პირველი მანქანა ВАЗ‑11113 იყო.

2005 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანამ ხელი მოაწერა კონტრაქტებს ჩინურ საავტომობილო ასოციაციასთან Changan და Lifan-თან. 8 ოქტომბერს ქარხანაში პირველი ჩინური მანქანა გამოუშვეს.

2008 წელს ქარხანამ 600-მდე მანქანა და ტრაქტორი გამოუშვა.

2016 წელს განჯის საავტომობილო ქარხანამ და ურალის საავტომობილო ქარხანამ გააფორმეს კონტრაქტი აზერბაიჯანში ურალის მანქანების აწყობისა და გაყიდვის შესახებ. 2017 წელს ჩეხეთის საავტომობილო ქარხნის წარმომადგენლებთან გაფორმდა მემორანდუმი აზერბაიჯანში Tatra-ს ბრენდის სატვირთო მანქანების წარმოებისთვის.

## სქოლიო 
კატეგორია:მრეწველობა აზერბაიჯანში
ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა

**ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა** () — საავტომობილო ქარხანა ნახიჩევანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში (აზერბაიჯანი). დაარსდა 1993 წელს.

ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანა აშენდა თანამედროვე ტექნოლოგიების გამოყენებით და წარმოადგენს ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საწარმოს რეგიონში.

2009 წლის მაისში, პეკინში, ჩინეთ-აზერბაიჯანის ბიზნეს ფორუმის ფარგლებში, ხელი მოეწერა თანამშრომლობის ხელშეკრულებას ნახიჩევანის საავტომობილო ქარხანასა და ჩინურ საავტომობილო კორპორაცია Lifan-ს შორის. ქარხანა აწყობს Lifan-ის სამგზავრო მანქანების აწყობას. 2011 წელს იგეგმება 1000-1500 მანქანის აწყობა, მათ შორის ავტომატური ტრანსმისიით.

ქარხანაში FAW მანქანების წარმოება ხორციელდება.

2022 წლის სექტემბრიდან იგეგმება ZX Avto პიკაპებისა და ელექტრომობილების აწყობა.

## სქოლიო 
კატეგორია:მრეწველობა აზერბაიჯანში
ვასილ ვაშაძე

**ვასილ ნიკოლოზის ძე ვაშაძე** (დ. 12 აპრილი, 1892 — გ. 30 აპრილი, 1927) — ქართველი აზნაური, რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი (1920). 

დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი, შემდეგ — ვლადიმირის სამხედრო სასწავლებელი (1913). მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში (1914-1918) ლაიბ-გვარდიის გრენადერთა პოლკის შემადგენლობაში, შემდეგ იბრძოდა რუსეთის სამოქალაქო ომში ბოლშევიკების წინააღმდეგ ნაკრები გვარდიული პოლკის რიგებში. 1920 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. იმავე წელს ევაკუირებული იყო იუგოსლავიაში. ერთხანს მსახურობდა იუგოსლავიის ჯარში. შემდეგ ემიგრაციაში ცხოვრობდა საფრანგეთში. მიღებული ჰქონდა საბრძოლო ჯილდოები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Волков, Сергей Владимирович, д.и.н. База данных № 2: «Участники Белого движения в России». www.swolkov.org.

კატეგორია:დაბადებული 12 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1927
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
ნოდარ ვაშაძე

**ნოდარ გრიგოლის ძე ვაშაძე** (დ. 1928 — გ. 1992) — ქართველი გეოლოგი, ინჟინერი, სახელმწიფო მოხელე.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი (1951). 1950 წლიდან მუშაობდა გეოლოგად. 1973-1976 წლებში იყო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ჭიათურის საქალაქო კომიტეტის პირველი მდივანი, 1976-1983 წლებში — საქართველოს სსრ საბინაო-კომუნალური მეურნეობის მინისტრი, 1983-1988 წლებში — საქართველოს სსრ საშენ მასალათა მრეწველობის მინისტრი, 1988 წლიდან — კასპის ცემენტის ქარხნის დირექტორად.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017. — გვ. 224.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში

**მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში** სპეციალიზირებულია სხვადასხვა აღჭურვილობის წარმოებაში. ქვეყანაში მექანიკური ინჟინერიის ძირითადი დარგებია: გემთმშენებლობა, საავტომობილო წარმოება, თვითმფრინავების წარმოება, სასოფლო-სამეურნეო ინჟინერია, ელექტროინჟინერია, რადიოინჟინერია და ავტომატური აღჭურვილობა.

აზერბაიჯანში მანქანათმშენებლობა ერთ-ერთი მთავარი ინდუსტრიული სფეროა, რომელიც ქვეყნის ეკონომიკის განვითარებაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს. ეს დარგი უზრუნველყოფს სხვადასხვა ინდუსტრიებისთვის, მათ შორის ნავთობის, გაზისა და ქიმიური მრეწველობისთვის, მშენებლობისა და სოფლის მეურნეობისთვის საჭირო ტექნიკისა და მოწყობილობების წარმოებას.

აზერბაიჯანში მექანიკური საინჟინრო ინდუსტრიის წარმოშობა დაკავშირებულია ნავთობის წარმოების დაწყებასთან 1848 წელს. 1858 წელს პირველი სამრეწველო ლითონის გადამამუშავებელი ქარხანა აშენდა. 1859 წელს პირველი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა ამოქმედდა. 1911 წლიდან 1913 წლამდე აზერბაიჯანში 12 მანქანათმშენებელი ქარხანა მუშაობდა.

პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ბაქოსა და მის შემოგარენში მოქმედებდა 127 მექანიკური და ლითონის საწარმო.

მანქანათმშენებლობის განვითარება საბჭოთა კავშირის პერიოდში დაიწყო. იმ დროს, ქვეყანაში საფუძველი ჩაეყარა საწარმოო ბაზის შექმნას, რომელიც მოიცავდა ნავთობისა და გაზის მრეწველობისთვის საჭირო ტექნიკის, ტექსტილის, სოფლის მეურნეობის მოწყობილობების, ავტომობილებისა და სხვა ტექნიკის წარმოებას.

ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ბაქოში მანქანათმშენებლობის საწარმოების, მათ შორის ბაქოს ავტოსაწარმოს შექმნა, რომელიც  ქვეყანაში ავტომობილების წარმოებაში პირველი იყო.

დღესდღეობით, მანქანათმშენებლობა აზერბაიჯანში აქტიურად ვითარდება. ქვეყანაში არსებობენ საწარმოები, რომლებიც სპეციალიზდებიან ნავთობისა და გაზის აღჭურვილობის, ელექტროტექნიკის, სატრანსპორტო საშუალებების, სამშენებლო ტექნიკისა და სხვა აღჭურვილობის წარმოებაში. ამ დარგში წამყვანი კომპანიებია: სოკარი, AzNex, განჯის ავტოსაწარმო.

## ქარხნები 
**ბაქოს ნავთობის მანქანათმშენებელი ქარხანა** დაარსდა 2011 წელს. ქარხანა შედგება 5 სახელოსნოსა და ერთი ლაბორატორიისგან.

1923 წელს დაიწყო **სურახანის მანქანათმშენებლობის ქარხნის** მშენებლობა. 2 წლის შემდეგ ქარხნის მთავარი შენობები ექსპლუატაციაში შევიდა. გაშვების შემდეგ, პირველი აღჭურვილობა წარმოებული იყო ღრმა ჭაბურღილების ტუმბოებისგან.

**ბ.სარდაროვის მანქანათმშენებელი ქარხანა** დაარსდა 1926 წელს. საბჭოთა კავშირის პერიოდში ქარხანა იყო ნავთობისა და გაზის ტექნიკის ერთ-ერთი მთავარი მიმწოდებელი კავშირის ქვეყნებისთვის.

**ზაბრათის მანქანათმშენებლობის ქარხანა** დაარსდა 1922 წელს. წარმოების ძირითადი ნაწილი მიზნად ისახავს საბურღი ოპერაციებისთვის აღჭურვილობის შექმნას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Машиностроение

## სქოლიო 
კატეგორია:მრეწველობა აზერბაიჯანში
სან-ბერნარდო-მისტეპეკი

**სან-ბერნარდო-მისტეპეკი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 2 829 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 108.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 26 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
გივი ვაშაძე

**გივი გიორგის ძე ვაშაძე** (დ. 25 აგვისტო, 1925, თბილისი, — გ. 9 ივლისი, 2008) — ქართველი თანამდებობის პირი, ინჟინერი.

დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მექანიზაციის ფაკულტეტი (1949). 1949 წლიდან ინჟინრად მუშაობდა საქართველოს სოფლის მეურნეობის მექანიზაციის დარგის საწარმოო და სამეცნიერო-კვლევით დაწესებულებებში, 1965-1972 წლებში იყო საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის წყალტუბოს რაიონული კომიტეტის პირველ მდივანი, საქართველოს სსრ მე-7 და მე-8 მოწვევის უმაღლესი საბჭოების დეპუტატი. 1972 წელს დაინიშნა საქართველოს მინისტრთა საბჭოს რესპუბლიკური გაერთიანება „საქსოფლტექნიკის“ თავმჯდომარედ. 1974-1990 წლებში იყო საკავშირო დაქვემდებარების საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ტექნიკის საგამოცდო საკვლევი-სამეცნიერო დაწესებულების დირექტორი.  

## ლიტერატურა
* ვაშაძეები. თბ., 2008.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2008
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი კომუნისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კიტუპანი

**კიტუპანი** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 734 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 11%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 674.3 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 11.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია კიტუპანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
კოსმოდრომი

**კოსმოდრომი** (კოსმოსი და ) — ნაგებობების, მოწყობილობებისა და მიწის ნაკვეთის კომპლექსი, სადაც ხდება კოსმოსური რაკეტების მიღება, აწყობა და გაშვება. კოსმოდრომის მთავარი ობიექტებია: ტექნიკური პოზიცია, სასტარტო კომპლექსი და საკომანდო-საზომი კომპლექსი. კოსმოდრომს აქვს აგრეთვე დამხმარე ობიექტები და მომსახურების პუნქტები. საზომი პუნქტებით კინოთეოდოლიტური სადგურებითა და რადიოტექნიკური სისტემებით (რაკეტის ფრენის ტრაექტორიის საწყისი უბნების პარამეტრთა გასაზომად), საანგარიშო ბიურო ელექტრონული გამომთვლელი მანქანებით, სათბობის კომპონენტების შესანახი ზონა, თხევადი ჟანგბადის, აზოტისა და წყალბადის ქარხნები, ენერგომომარაგების, წყალმომარაგების, კავშირგაბმულობის, სატელევიზიო სისტემები და სხვა. 

**ტექნიკური პოზიცია** (ტპ) (საერთო ტექნიკური და სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობების ნაგებობათა კომპლექსი და მისასვლელი გზები) — უზრუნველყოფს რაკეტამატარებლისა (რმ) და კოსმოსური ობიექტების (კო) მიღებას, შენახვას, აწყობას, გამოცდას, სათბობით გაწყობას და კო-ს შეპირაპირებას რმ-თან. 

**სასტარტო კომპლექსი** (სკ) — სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობის, ნაგებობების, მიწის ნაკვეთების მისასვლელი გზების კომპლექსი, რომელიც საჭიროა ტექნიკური პოზიციიდან სასტარტო მოედანზე კოსმოსური რაკეტის მისატანად, გაშვების სისტემაზე დასაყენებლად, გამოსაცდელად, გასაწყობად და გასაშვებად. სკ-ს შეიძლება ჰქონდეს რამდენიმე სასტარტო მოედანი. 

**საკომანდო-საზომი კომპლექსი** (ს-ს კ.) — ერთ-ერთი საზომი პუნქტია. უზრუნველყოფს რაკეტამატარებლისა და კოსმოსური ხომალდის ფრენის ტრაექტორიის გაზომვას. კოსმოდრომის შემადგენელი ნაწილებია საკომანდო-საზომი პუნქტები და საკოორდინაციო-გამოთვლითი ცენტრი; მართვის ძირითადი საშუალებებია ტრაექტორიის საზომი, ტელემეტრიული და საკომანდო-პროგრამული აპარატურა, აგრეთვე ელექტრონული გამომთვლელი მანქანები, ტელეგაზომვის შედეგების ავტომატური დამუშავების სისტემები და სხვა.

## ლიტერატურა
პუერტო-ვალიარტა

**პუერტო-ვილიარტა** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 291 839 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14.1%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 680.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 428.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1918 წლის 5 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია პუერტო-ვილიარტა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
სან-მარკოსი (ხალისკო)

**სან-მარკოსი** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 791 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.8%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 305.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1908 წლის 1-ელ იანვარს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
ზანდუკლისხევი

**ზანდუკლისხევი**, იგივე **საკანაფოსხევი** — მდინარე, ერთვის არაგვს სოფელ არანისთან. სახელწოდება მომდინარეობს აზნაურ ზანდუკელთა გვარიდან, რომელთაც რეზიდენცია ჰქონდათ სოფელ არანისში და წარმოშობით გუდამაყრის სოფ. ზანდუკიდან იყვნენ. ზანდუკლისხევს ახსენებს ვახუშტი ბატონიშვილი ბაზალეთ-არაგვისპირის აღწერისას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს მდინარეები
ვაშლობი (მრავალმნიშვნელოვანი)

გეოგრაფიული სახელი **ვაშლობი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ვაშლობი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ვაშლობი — ისტორიული სოფელი ქვემო ჯავახეთში
* ვაშლობი — ნასოფლარი ისტორიულ სამცხეში
ვაშლობი (ჯავახეთი)

**ვაშლობი** — სოფელი ისტორიულ ქვემო ჯავახეთში, მტკვრის ხეობაში. XVI საუკუნეში, ოსმალთა ბატონობისას, ეს სოფელი შედიოდა ახალქალაქის ლივის თმოგვის ნაჰიეში. მაშინ იქ 22 კომლი ცხოვრობდა, სახელების მიხედვით — ქართველები: რევაზა ზოზასძე, ვარძელ ბადრიასძე, თევდორე ბასილასძე, ზაქარა დემეტრესძე, სიმონ ივანესძე, ვარძელ მანასესძე და სხვ. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, სელი, ჰქონდათ ბოსტნები, ჰყავდათ ცხვარი, ღორი, ფუტკარი; წლიური გამოსაღები შეადგენდა 15 500 ახჩას. 1703–1704 წლებში ეს სოფელი ვინმე ალის ექვემდებარებოდა და წლიური გამოსაღები 15 300 ახჩა იყო.

## ლიტერატურა
* გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, ს. ჯიქიას გამოც., წგ. 2–3, თბ., 1941–58.
* ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთარი, ც. აბულაძის და მ. სვანიძის გამოც., თბ., 1979.

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ისტორიული სოფლები
ვლადიმერ ზარელუა

**ვლადიმერ ზარელუა** (დ. 1 სექტემბერი, 1903, ფოთი – გ. 19 ივლისი, 1979, თბილისი) — საბჭოთა გენერალ-მაიორი (1944). დაამთავრა ფოთის ჰუმანიტარული ტექნიკუმი (1924).  სახელმწიფო უშიშროების საპატიო თანამშრომელი, შსს დამსახურებული მუშაკი. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით.

1925–1927 წლებში მუშაობდა კოლხეთის ჭაობის ამოშრობაზე. 1927–1929 წლებში ფოთში იყო სხვადასხვა კომკავშირულ, პროფკავშირულ და პარტიულ სამუშაოზე. მეორე მსოფლიო ომის (1939–45) დროს იყო მოქმედ არმიაში 46-ე, მე-18, მე-3 გვარდიების განსაკუთრებული განყოფილების უფროსი (1942–1945). ასრულებდა სპეციალურ დავალებებს. იბრძოდა ამიერკავკასიის, ჩრდილოეთ კავკასიის, უკრაინის I და IV, იმიერბაიკალეთის ფრონტებზე. 1945–1948 წლებში მსახურობდა საბჭოთა ჯარში პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, ავსტრიაში, გერმანიასა და მანჯურიაში. 1954–1972 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა სამეურნეო თანამდებობაზე. 1973–79 წლებში იყო საქართველოს წყალზე მაშველი საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:საბჭოთა გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
ვაშლობი (სამცხე)

**ვაშლობი** — ნასოფლარი ისტორიულ სამცხეში, მდ. ურავლის მარჯვენა სანაპიროზე. 1598 წლის „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით, ის შედიოდა ახალციხის ლივის ჭაჭარაქის ნაჰიეში. იქ მაშინ 3 კომლს უცხოვრია: ვაშლობელს, მის ძმას და ბატატა ვაშლობელისძეს. მათ მოჰყავდათ ხორბალი, ქერი, ჭვავი, ამუშავებდნენ სელს, ჰქონიათ ბოსტნები, ჰყოლიათ ღორი და ფუტკარი. მათი წლიური გამოსაღები 8 045 ახჩა იყო. 1720–1721 წლებში ეს სოფელი ყოფილა ზეამეთი ვინმე აბუბექრისა, მისი გამოსაღები უკვე 31 260 ახჩა გამხდარა, რაც სოფლის მოსახლეობის მატებაზე მიუთითებს.
## ლიტერატურა
* გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, ს. ჯიქიას გამოც., წგ. 2–3, თბ., 1941–58. 
* ჩილდირის ეიალეთის ჯაბა დავთარი, ც. აბულაძის და მ. სვანიძის გამოც., თბ., 1979.

კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ისტორიული სოფლები
სანტა-კრუს-მისტეპეკი

**სანტა-კრუს-მისტეპეკი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის სიმატლანის რაიონში, ცენტრალური ხეობის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 720 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 2.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 46.9 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 79.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ზაგემის განძები

**ზაგემის განძები** — XVI-XVII საუკუნის მონეტების განძი, რომელიც აღმოჩენილია ზაგემის ნაქალაქარზე, სოფ. ალიაბადიდან (ზაქათალის რაიონი, აზერბაიჯანი) 7 კმ-ზე. 

პირველი განძი XVII საუკუნის დასაწყისის ირანული ვერცხლის მონეტებისაგან შედგება. აღმოჩენილია 1969 წელს და მოთავსებული იყო თიხის ხელადაში. შეიცავს 195 მონეტას (168 აბაზიანი, 22 ორშაურიანი, 5 შაურიანი), რომლებიც მოჭრილია ირანის შაჰის აბას I-ის სახელით სხვადასხვა ზარაფხანაში (არდებილი, განჯა, დაურაყი, ერევანი, თავრიზი, თეირანი, ორდუ, რამჰორმზი, რეშთი, შუსთარი, ჰოვეიზა), ხოლო 2 მონეტა თბილისშია მოჭრილი, 7 კი – კახეთის ქ. ზაგემის ზარაფხანაში. განძის ყველაზე ადრეული მონეტა თარიღდება 1602 წლით, უგვიანესი – 1615 წლით. განძი დაფლული უნდა იყოს 1616 წელს აბას I-ის მიერ კახეთის აოხრების დროს, ქ. ზაგემის განადგურებისას. განძი დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში. 

მეორე განძი 1982 ზაგემის ნაქალაქარის მიდამოებში აღმოჩნდა, რომელიც შეიცავდა 1921 ცალ ვერცხლის მონეტას. მათი უმეტესობა მოჭრილია შემახაში, 1 მონეტა – სეფიანი შაჰის ისმაილ I სახელით ჰიჯრის 928 წელს (1521–1522 წწ.). ზოგიერთ მონეტაზე იკითხება თარიღები. ერთ-ერთ მონეტაზე იკითხება შაჰ-თამაზ I-ის სახელი. განძი დაფლული უნდა იყოს XVI საუკუნის შუა ხანებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
სანტა-მარია-დელ-ორო (ხალისკო)

**სანტა-მარია-დელ-ორო** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 815 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 27.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 776.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 2.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1939 წლის 5 იანვარს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სანტა-მარია-დელ-ორო.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
უმარ ნურმაგომედოვი

**უმარ ნურმაგომედოვი** (*რუს.*: *Умар Нурмагомедов*; დ. 3 იანვარი, 1996) — რუსი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი. იგი იმაჟამად ასპარეზობს ზემსუბუქ ზონითი კატეგორიის, აბსოლუტურ საბრძოლო ჩემპიონატში (*UFC*).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 3 იანვარს, 1996 წელს, ყიზილიურტში, დაღესტანში, რუსეთი. ბავშვობაში მშობლიურ სოფელში მცხოვრებმა, თავის ძმასთან, უსმან ნურმაგომედოვთან ერთად, დაიწყო თავისუფალ ჭიდაობაზე სიარული. მოგვიანებით კი უმარმა დაიწყო ტაილანდური კრივის ვარჯიშები. მაჰაჩყალაში გადასვლის შემდეგ უმარმა ბიძასთან, რუსეთის სახელგანთქმულ მწვრთნელთან აბდულმანაპ ნურმაგომედოვთან დაიწყო ვარჯიში Eagles MMA ბანაკში. 19 წლის ასაკში უმარი გახდა საბრძოლო სამბოს მსოფლიო ჩემპიონი, 62 კილოგრამ წონაში. მომდევნო წელს მან მოიგო ზემსუბუქ წონაში, სამოყვარულო შერეულ ორთაბრძოლებში, *WMMAA*-ის მსოფლიო ჩემპიონატზე.

## MMA კარიერა
უმარის დებიუტი მოსკოვში *Fight Nights Global 57*-ზე, 2016 წლის 16 დეკემბერს, რიშატ ხარისოვის წინააღმდეგ შედგა. უმარმა გაიმარჯვა მეორე რაუნდის გილიოტინის ჩოკით. მან ამ ორგანიზაციაში ბევრი მოგება დაიგროვა, რის შემდეგაც იგი გადავიდა სამარას MMA ფედერაციაში (ახლა ცნობილია, როგორც Eagle FC). 2018 წლის 11 მაისს, მან მოიგო FMMAS ზემსუბუქი წონის ჩემპიონატი. ამავე წლის 30 აგვისტოს, ნურმაგომედოვი PFL 7-ზე იბრძოდა UFC-ის მომავალ მებრძოლთან, საიდიოკუბ კახრამონოვთან, მან ეს ბრძოლა  ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიგო. 2019 წლის 23 ნოემბერს, უზბეკეთის დედაქალაქ ტაშკენტში, უმარმა დაიცვა ტიტული არგენტინელი მებრძოლის, ბრაიან გონსალესის წინააღმდეგ, სადაც მან მეტოქე პირველივე რაუნდში დაამარცხა.

## UFC კარიერა
ნურმაგომედოვი დაუპირისპირდა ბრაიან კელეჰერს 2022 წლის 5 მარტს, UFC 272-ზე. მან მოიგო ბრძოლა უკანა შიშველი ჩოკის მეშვეობით პირველ რაუნდში. ნურმაგომედოვი ჯეკ შორის წინააღმდეგ, 2022 წლის 19 მარტს იყო დაგეგმილი UFC Fight Night-ზე, თუმცა, ნურმაგომედოვი გაურკვეველი მიზეზით ორთაბრძოლიდან მოხსნეს და იგი ტიმურ ვალიევმა ჩაანაცვლა. ამის შემდეგ უმარი დაუპირისპირდა ნეიტ მენესს 2022 წლის, 25 ივნისს, მან ეს ბრძოლა მსაჯთა ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიგო. ბოლოს მან ბრძოლა კორი სენდჰეგენთან ჩაატარა, 2024 წლის 3 აგვისტოს, ზემსუბუქ წონაში, სადაც ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიგო და რეიტინგში მესამე ადგილი დაიკავა. დღესდღესობით მისი სტატისტიკა ესე გამოიყურება *18-1*. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტეოკუიტატლან-დე-კორონა

**ტეოკუიტატლან-დე-კორონა** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11 039 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 334.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 33 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 15 აგვისტოს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
ამბაკო ვაჩაძე

**ამბაკო ავთანდილის ძე ვაჩაძე** (დ. 17 მარტი, 1983, ქუთაისი) — რუსეთში მოღვაწე სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), წარმომავლობით ქართველი. რუსეთის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი (2009), რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (2010).

რუსეთის ნაკრების წევრი 2006 წლიდან. მსოფლიოს ჩემპიონი 2010 წელს, ევროპის სამგზის ჩემპიონი 2009-2011 წლებში, რუსეთის ჩემპიონი და მსოფლიოს თასის მფლობელი რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში 2008 წელს, მსოფლიო ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი 2009 წელს. 2015 წელს აქტიური სასპორტო კარიერა დაასრულა, დაინიშნა მოსკოვის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის კოლეჯის „სპარტას“ დირექტორის მოადგილედ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვაჩე კარიჭის ძე

**ვაჩე კარიჭის ძე** — XI საუკუნის I ნახევრის ქართველი დიდგვაროვანი, ტაოელი აზნაური. ქართული წყაროების („მატიანე ქართლისა“, სუმბატ დავითის ძე) მიხედვით ბაგრატ IV-ის გამეფების პირველივე წელს (1027) ვაჩე კარიჭის ძე, ბანელი ეპისკოპოსი იოვანე და მრავალი სხვა ტაოელი აზნაური განუდგნენ მეფეს და ბიზანტიის იმპერიაში გადასახლდნენ.

უცნობია ვაჩე ტაოს ერისთავი იყო (დ. ბერძენიშვილი) თუ მხოლოდ ადგილობრივი მემამულე აზნაური (მ. ბახტაძე). ასევე უცნობია ვაჩეს ტაოდან გადასახლების შემდგომი ბედი. კ. კეკელიძის აზრით, ვაჩე უნდა ყოფილიყო მამა ცნობილი საეკლესიო მოღვაწის ეფრემ მცირისა, თუმცა თავად ეფრემის თხზულებებით ეს არ დასტურდება. ზ. ალექსიძის ვარაუდით, ვაჩე კარიჭის ძე შესაძლოა იგივე ვაჩეა, რომელიც შავ მთაზე კალიპოს მონასტრის 1020 წლის ხელნაწერის კოლოფონში იხსენიება.

## ლიტერატურა
* მატიანე ქართლისა, ქართლის ცხოვრება, ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი. ხელნაწერის მიხედვით, სიმონ ყაუხჩიშვილის მიერ, ტ. I, თბ., 1955.

## სქოლიო
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
ვაჩე (ხორნაბუჯის ერისთავი)

**ვაჩე**, ძე გურგენ ბერისა — XI საუკუნის I ნახევრის კახეთის სამეფოს დიდებული, ხორნაბუჯის ერისთავი. 

„მატიანე ქართლისაჲს“ მიხედვით, „ვაჩე, ძე გურგენ ბერისა, ხორნაბუჯის ერისთავი“, სხვა კახ დიდებულებთან ერთად ტყვედ ჩაუვარდა საქართველოს მეფე ბაგრატ IV-ს მიქელ-გაბრიელის მთასთან ბრძოლაში დაახლ. 1040 წელს. 

ქუთაისის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმში დაცული 1013 წლის ნუსხური ოთხთავის (ქუთ.363) კოლოფონით ცნობილი ვაჩე მელესელი და მისი მეუღლე ლატავრი ვაჩე ხორნაბუჯელის პაპა და ბებია უნდა იყვნენ, ხოლო იქვე მოხსენიებული „გურგენ ბერი ერისთავი“ ვაჩე ერისთავის მამაა. შესაძლოა ვაჩეს შთამომავალი იყო XIII საუკუნის მოღვაწე ბერი ხორნაბუჯელი.

## ლიტერატურა
* მატიანე ქართლისა, ქართლის ცხოვრება, ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი. ხელნაწერის მიხედვით, სიმონ ყაუხჩიშვილის მიერ, ტ. I, თბ., 1955.
* ჯოჯუა თ., 1013 წლის ოთხთავის (ქუთ.363-ის) გადაწერის ადგილისათვის, „საქართველოს სიძველენი“, ტ. 2, 2002. — გვ. 50-77.
* Toumanoff, C., Manuel de généalogie et de chronologie pour l’histoire de la Caucasie chrétienne (Arménie, Géorgie, Albanie), Éd. Aquila, Rome, 1976. — გვ. 215-216.

კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ერისთავები
კატეგორია:ჰერეთი
იუვა (ბოლუს რაიონი)

**იუვა** () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
სოფელს 1928 წლიდან ეწოდება „იუვა“.

## გეოგრაფია 
სოფელი ქალაქის ცენტრიდან 16 კმ დაშორებულია.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
ვაჩე (ჯავახეთის ერისთავი)

**ვაჩე** — ჯავახეთის ერისთავი X საუკუნის 60-70-იან წლებში. 

ვაჩე ერისთავი ცნობილია კუმურდოს ტაძრის სამხრეთის ფასადის მცირე შესასვლელის თავზე მოთავსებული ასომთავრული სააღაპე წარწერიდან: „სახელითა ღმრთისაითა, მე, იოვანე ეპისკოპოსმან დავდევ დღე აღვსებისაჲ აღაპად ვაჩე ერისთავისა“. წარწერა პალეოგრაფიულად X საუკუნით თარიღდება. მკვლევართა (ე. თაყაიშვილი, ვ. ცისკარიშვილი) მოსაზრებით, ვაჩე ჯავახეთის ერისთავი და ზვიად ერისთავის მემკვიდრე უნდა იყოს.

## ლიტერატურა
* ცისკარიშვილი ვ. ჯავახეთის ეპიგრაფიკა როგორც საისტორიო წყარო, თბ., 1959. — გვ. 18.
* შოშიაშვილი ნ., ქართული წარწერების კორპუსი 1: ლაპიდარული წარწერები: 1: აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველო V-X სს., თბ., 1980. — გვ. 267.
* ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში: ენციკლოპედიური ლექსიკონი (პროექტის ხელმძღვ. — თამარ აბულაძე), თბ., 2017. — გვ. 179.

კატეგორია:X საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ერისთავები
მალხაზ ვაჩეიშვილი

**მალხაზ (ვაჩე) იურის ძე ვაჩეიშვილი** (დ. 19 სექტემბერი, 1953, თბილისი, — გ. 28 ნოემბერი, 1992, ტყვარჩელის მიდამოები; დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს ძმათა სასაფლაოზე) — ქართველი გეოგრაფი, გეოლოგი, აფხაზეთის ომის მონაწილე.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი (1981), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მეორადი ფაკულტეტი კინორეჟისორის განხრით (1978). აქტიურად მონაწილეობდა თსუ-ის ალპინისტურ კლუბში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა თსუ-ის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრაზე, კინოსტუდია „ქართულ ფილმში“, კერძო ფირმებში. წერდა ლექსებს, მოთხრობებს, თანამშრომელობდა კოლაუ ნადირაძესთან და 1991 წელს გაზეთ „რუბიკონში“ გამოაქვეყნა ცისფერყანწელების აღდგენილი ორდენის მანიფესტი და კანონი. მონაწილეობდა 1980-იანი წლების ბოლო წლების ეროვნულ მოძრაობაში, 1992 წელს მოხალისედ იბრძოდა აფხაზეთში. დაიღუპა ტყვარჩელის მისადგომებთან. დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენით (სიკვდილის შემდეგ, 1993).
## ლიტერატურა
* კახაძე მ., „ფუნჯისა და კალმის ნაცვლად იარაღი უნდა ავიღო და ჩემი საქართველოსათვის ვიომო“. ვაჩე (მალხაზ ვაჩეიშვილი), ლეგენდარულად დაიღუპა ბრძოლის ველზე, „ჯორჯიან თაიმსი“, 2007, 1-8 თებერვალი, №005(421). — გვ. 9.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1953
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1992
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აფხაზეთის ომის მონაწილეები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალრები
ბაგანა

**ბაგანა** () — აქტიური ვულკანური კონუსი პაპუა-ახალ გვინეაში. მდებარეობს სოლომონის კუნძულების უდიდეს კუნძულზე, ბუგენვილზე. იგი პაპუა-ახალი გვინეის ყველაზე ახალგაზრდა და აქტიური ვულკანია.

## სქოლიო
კატეგორია:სტრატოვულკანები
მარი ავგეროპულოსი

**მარი ავგეროპულოსი** (ინგლ. Marie Avgeropoulos, დ. 17 ივნისი, 1986) — კანადელი მსახიობი და მოდელი. ცნობილია ოქტავია ბლეიკის როლით The CW-ის პოსტ-აპოკალიფსური სამეცნიერო ფანტასტიკის სატელევიზიო სერიალში „The 100“ (2014–2020).

## ადრეული ცხოვრება 
ავგეროპულოსი დაიბადა 1986 წლის 17 ივნისს Thunder Bay, ონტარიოში, ბერძენი მშობლების ოჯახში. ის გაიზარდა თევზჭერით, ნადირობითა და კემპინგით, თავისუფალ დროს უმეტეს ნაწილს გარეთ ატარებდა. დრამზე დაკვრა 16 წლისამ დაიწყო. მშობლიურ ქალაქში ორი წლის განმავლობაში სამაუწყებლო ჟურნალისტიკის სწავლის შემდეგ, ევროპაში გადავიდა საცხოვრებლად. რამდენიმე თვის შემდეგ ის დაბრუნდა კანადაში და დასახლდა ვანკუვერში. 20 წლის ასაკში მას ოპერაცია ჩაუტარდა, რათა ამოეღოთ დიდი სიმსივნე მკერდიდან და ყელიდან. ამ პროცედურამ მის ხმაზე იმოქმედა. 

## კარიერა 
მისმა ერთ-ერთმა მეგობარმა ის მიიწვია კასტინგზე ვანკუვერში, სადაც დრამერებს ეძებდნენ. აგენტმა აღიარა მისი ნიჭი და მიიწვია სხვადასხვა ეროვნულ რეკლამებში. მან რეჟისორ კრის კოლუმბუსის ყურადღება მიიპყრო. მან დაიქირავა ავგეროპულოსი „მე შენ მიყვარხარ, ბეთ კუპერი“-თვის, რომელიც გახდა მისი პირველი მხატვრული როლი. მისმა გამოჩენამ ამ ფილმში შესაძლებლობა მისცა მონაწილეობა მიეღო მეტ ფილმებში, სატელევიზიო შოუებში და ჟურნალებში.

2010 წელს ავგეროპულოსმა მიიღო მთავარი, კიმ როდოსის როლი ფილმში Hunt to Kill.

2013 წლის დასაწყისში ავგეროპულოსმა მონაწილეობა მიიღო CW's Cult-ში განმეორებად როლში. თუმცა სერიალმა მაყურებლის მოზიდვა ვერ მოახერხა და მე-7 ეპიზოდის შემდეგ გადაცემა გაუქმდა. 

შოუს დასრულებიდან არც ისე დიდი ხნის შემდეგ, CW-მ ის ერთ-ერთ მთავარ პერსონაჟად დაასახელა მათ ახალ სამეცნიერო ფანტასტიკურ სერიალში, The 100, სადაც ანსახიერებდა ოქტავია ბლეიკს.

## პირადი ცხოვრება 
2018 წლის ბოლოს ავგეროპულოსი მონაწილეობდა ოჯახში ძალადობის ინციდენტში, როდესაც მან და მისმა შეყვარებულმა სავარაუდოდ დაიწყეს კამათი მანქანაში ვენტურას ავტომაგისტრალზე, 2018 წლის 5 აგვისტოს შუაღამის შემდეგ. ავგეროპულოსი ალკოჰოლთან შერეულ წამალს იღებდა და ბრალად ედებოდა მრავლობითი დარტყმა თავში, კისერში და მკლავში, რის შედეგადაც საოლქო პროკურატურის ცნობით, მცირე დაზიანებები მიიღო. შემდეგ მას ბრალი წაუყენეს ოჯახში ძალადობაში. ავგეროპულოსის შეყვარებულს სურდა ბრალდების მოხსნა და განაცხადა, რომ ის საფრთხეს არ წარმოადგენდა. საქმე ოფიციალურად შეწყდა და ყველა ბრალდება მოხსნილი იყო, რადგან ავგეროპულოსის მხრიდან ზიანის მიყენების განზრახვა არ იყო, არამედ ეს იყო „არასასურველი რეაქცია წამლებზე, რამაც გამოიწვია აფეთქება“.

იგი ადრე ურთიერთობაში იყო ამერიკელ მსახიობ ტეილორ ლოტნერთან 2013 წლიდან 2015 წლამდე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:დაბადებული 17 ივნისი
კატეგორია:კანადელი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იანტარნის ვულკანი

**იანტარნის ვულკანი** () — ანდეზიტური სტრატოვულკანი აშშ-ში, ალასკაში. მდებარეობს ალასკის ნახევარკუნძულზე, ალეუტის ქედზე, ანიაკჩაკის მთასა და ჩიგინაგაკის ვულკანს შორის. მისი მდებარეობის, დოკუმენტირებული აქტივობისა და მწვერვალის სიდაბლის გამო, მისი აღმოჩენა 1979 წლამდე ვერ მოხერხდა. სახელწოდება მომდინარეობს ახლომდებარე იანტარნის ყურისგან. თავის მხრივ, იანტარნის ყურეს სახელი რუსმა მკვლევრებმა დაარქვეს, ამ ტერიტორიაზე ქარვის სიმრავლის გამო.

## სქოლიო
კატეგორია:სტრატოვულკანები
კატეგორია:ალასკის გეოგრაფია
გენო ვაჩიბერიძე

**გენო დავითის ძე ვაჩიბერიძე** (დ. 15 მარტი, 1931, ქუთაისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (2003), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2007). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი (1954). 1955–1958 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გამოყენებითი გეოფიზიკის ინსტიტუტში (მოსკოვი). 1959–1975 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მართვის სისტემების ინსტიტუტში იყო ლაბორატორიის გამგე, 1976–1991 წლებში იყო სსრკ თავდაცვის მრეწველობის სამინისტროს ავტომატიკისა და ჰიდრავლიკის ცენტრალური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის (მოსკოვი) თბილისის ფილიალის დირექტორი. 1991–2005 წლებში იყო ავტომატიკისა და გამოთვლითი ტექნიკის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 2004 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის ინფორმატიკისა და მართვის სისტემების ფაკულტეტის პროფესორი. 

მონაწილეობდა საქართველოში პირველი ციფრული (იმპულსური) ელექტრონული გამოთვლითი მანქანის „დელისის“ შექმნაში. 1975–1989 წლებში იყო სარაკეტო და სამხედრო დანიშნულების სხვა სისტემების ციფრული მართვის მოწყობილობათა კომპლექსების დაპროექტებისა და შექმნის ხელმძღვანელი (მთავარი კონსტრუქტორი). ვაჩიბერიძის სამეცნიერო შრომები ეხება ციფრული სისტემების სიზუსტისა და სწრაფქმედების, მდგრადობისა და საიმედოობის საკითხებს.

## ბიბლიოგრაფია
* მოდელირების საფუძვლები, თბ., 2009.
* კომპიუტერების არქიტექტურის საფუძვლები, თბ., 2010.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1931
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
აფხაზეთის საბჭოების VIII ყრილობა

**სრულიად აფხაზეთის საბჭოების VIII (საგანგებო) ყრილობა** (12 — 13 ნოემბერი, 1936 და 30 ივლისი — 2 აგვისტო, 1937, სოხუმი) — სრულიად აფხაზეთის საბჭოების რიგით მერვე ყრილობა. სულ ჩატარდა 8 სხდომა.

## ისტორია
აფხაზეთის საბჭოების საგანგებო VIII ყრილობა გაიხსნა სოხუმში 1936 წლის 12 ნოემბერს საღამოთი. 

**პირველი სხდომა** გახსნა აფხაზეთის ასსრ-ის ცაკის თავჯდომარემ ნ. ლაკობამ. სხდომამ ერთხმად აირჩია 48 კაცისგან შემდგარი პრეზიდიუმი.

დ. კუჩულორია სხდომის წინაშე გამოვიდა წინადადებით მოესმინათ ნ. ლაკობას მოხსენება საერთოსახალხო განხილვა სტალინური ახალი საკავშირო კონსტიტუციის თაობაზე. ლაკობას მოხსენების შემდეგ გამოვიდნენ ასევე სხვა დელეგატები სიტყვით. დღის დასასრულს დ. კუჩულორიამ გამოაცხადა სხდომა დახურულად.

**მეორე სხდომა** გაიმართა მეორე დღეს 13 ნოემბერს დილით 10:30 საათზე. სხდომა გახსნა აფხაზეთის ცაკის თავჯდომარის მოადგილემ დ. კუჩულორიამ. სხდომის ნახევარი დაეთმო ნ. ლაკობას წინა დღის მოხსენების განხილვას. სულ გამოსული იყო 17 დელეგატი.

მოხსენებაზე კამათის შემდეგ სხდომა შეუდგა საკავშირო VIII და საქართველოს VIII საგანგებო ყრილობის დელეგატების არჩევას. 

სხდომამ მოისმინა და დაამტკიცა სამანდატო კომისიის მოხსენება, წარმოდგენილი მისი თავჯდომარის ს. კიუტის მიერ. სხდომა დაიხურა 13:30 საათზე.

**მესამე სხდომა** გაიმართა 1937 წლის 30 ივლისს სოხუმის დრამატული თეატრის შენობაში საღამოთი. სხდომაზე სიტყვით გამოვიდა აფხაზეთის ცაკის თავჯდომარე ა. აგრბა. მან წარადგინა აფხაზეთის ახალი კონსტიტუციის პროექტი.
 
**მეოთხე სხდომა** გაიმართა 31 ივლისს დილით. დაიწყო კამათი აგრბას მოხსენების ირგვლივ.

**მეხუთე სხდომა** გაიმართა 31 ივლისს საღამოთი. კამათი გაგრძელდა აგრბას მოხსენების თაობაზე.

**მეექვსე სხდომა** გაიმართა 1 აგვისტოს დილით. კამათი გაგრძელდა აგრბას მოხსენების თაობაზე.

**მეშვიდე სხდომა** გაიმართა 1 აგვისტოს საღამოთი. კამათი გაგრძელდა აგრბას მოხსენების თაობაზე. დასასრულს სხდომაზე მიღებული იქნა დადგენილება შექმნილიყო სპეციალური სარედაქციო საკონსტიტუციო კომისია, რომელიც გაითვალისწინებდა კამათში გამოსულ დელეგატების შენიშვნებს და სარედაქციო კომისიას სხდომისთვის წარედგინათ კონსტიტუციის საბოლოო ვარიანტი. 

**მერვე სხდომა** გაიხსნა 2 აგვისტოს საღამოთი. სხდომას წარედგინა სარედაქციო კომისიის მიერ დამუშავებული ახალი კონსტიტუციის საბოლოო ვარიანტი. კონსტიტუციის საბოლოო ვ არიანტი წაკითხულ იქნა დელეგატების წინაშე. ახალი კონსტიტუცია მიღებულ და დამტკიცებულ იქნა სხდომის მიერ. დასასრულს ა. აგრბამ სხდომა გამოაცხადა დახურულად.

ახალი კონსტიტუციის საბოლოო ვარიანტი გამოქვეყნდა გაზეთ „სოვეცკაია აბხაზიაში“.

Постановление президиума ЦИК-а Абхаской АССР от 21 ноября 1936 года.jpg|აფხაზეთის ასსრ-ის ცაკის 1936 წლის გადაწყვეტილება, სკოლებში ქართული ენის სწავლების შესახებ
Коституция Абхазской АССР (1937).pdf|1937 წლის აფხაზეთის ასსრ-ის (ძირითადი კანონი) კონსტიტუცია. *pdf*

## სქოლიო
8
გიორგი ვაჩნაძე (ფიზიკოსი)

**გიორგი ემანუკის ძე ვაჩნაძე (გურგენიშვილი)** (დ. 10 იანვარი, 1935, სოფ. ნანიანი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 3 აგვისტო, 1997, თბილისი) — ქართველი ფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერების დოქტორი (1984), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ–კორესპონდენტი (1997).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1958). ამავე წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში. 1989 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის კონდენსირებულ გარემოთა თეორიის განყოფილების ხელმძღვანელი. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება ნახევრადგამტარებში ციკლოტრონული და კომბინირებული რეზონანსის მოვლენებს, მყარი სხეულების მაგნიტურ თვისებებსა და თხევადი He-ის ზედენადი ფაზების ანიზოტროპიისა და სპინური დინამიკის თეორიას.
## ბიბლიოგრაფია
* Комбинированный резонанс в деформированном р-Gе, «Физика твердого тела», 1963, т. 5.
* Гибридизация коллективных коллебаний в 3Не-А вблизи перехода в А-фазу, «Письма в Журнал экспериментальной и теоретической физики», 1980, т. 31 (თანაავტ. Г. Харадзе).
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
დუპუიტრენის კოტნრაქტურა

მინი
**დუპუიტრენის კოტნრაქტურა** — დუპუიტრენის კოტნრაქტურა არის ხელის მტევნის დეფორმაცია, რომელიც ყალიბდება ნელ-ნელა, წლების განმავლობაში. დუპუიტრენის კონტრაქტურა აზიანებს ქსოვილის ფენას, რომელიც მდებარეობს ხელის გულზე კანქვეშ. წარმოიქმნება ქსოვილოვანი კვანძები კანქვეშ, რის შედეგადაც ფორმირდება სქელი კვანძი, რომელიც ქაჩავს ერთ ან მეტ თითს თავისკენ. პროცესის შედეგად თითი მოხრილ მდგომარეობაში გადადის.
კონტრაქტურის განვითარების შემდგომ, თითის ბოლომდე გაშლა შეუძლებელია, რაც იწვევს სირთულეებს ყოველდღიურ ცხოვრებაში, მაგალითდ: ჯიბეში ხელის ჩაყოფას, ხელთათმანის გაკეტებას ან ხელის ჩამორთმევას.

დუპუიტრენის კონტრაქტურა ყველაზე ხშირად არათითს და ნეკა თითს აზიანებს. დაავადება ძირითადად ჩრდილოევროპელ მოხუც მამაკაცებში გვხვდება. დუპუტრიენის კონტრაქტურის ჩამოყალიბების შესაფერხებლად და სიმპტომების შესამსუბუქებლად ბევრი სამკურნალო მეთოდი არსებობს.

## სიმპტომები 
დუპუიტრენის კონტრაქტურა, როგორც წესი, ყალიბდება ნელ-ნელა, წლების განმავლობაში. თუმცა, ზოგჯერ, მისი განვითრება კვირების ან თვეების განმავლობაში ხდება. რიგ პაციენტებში დაავადება მუდმივად, სტაბილურად პროგრესირებს, დანარჩენებში კი პროცესი იწყება და გარკვეულ ეტაპზე ჩერდება.
დუპუიტრენის კონტრაქტურის ადრეულ ეტაპებზე ხდება კანის შესქელება ხელისგულზე. პროცესის პროგრესირებასთან ერთად, ხელისგულს ეძლევა შეჭმუხნულის შესაედაობა. ყალიბდება ქსოვილის მკვრივი გროვა ხელისგულზე. ეს გროვა შესაძლოა იყოს მგრძნობიარე შეხებისას, თუმცა იშვიათადაა მტკივნეული.

დუპუიტრენის კონტრაქტურის გვიანდელ ეტაპებზე, ქსოვილის კვანზები კანქვეშ შესაძლოა დაგრძელდეს და გადაიჭიმოს თითებამდე. კვანძების გამკვრივება იწვევს თითების გამოქაჩვას ხელისგულისკენ.

არათითი და ნეკა თითი ყველაზე ხშირად ზიანდება, თუმცა შესაძლოა ჩართული იყოს შუა თითიც. საჩვენებელი და ცერა თითი იშვიათადაა დაზიანებული. დუპუიტრენის კონტრაქტურა შესაძლაო განვითარდეს ორივე ხელზე, თუმცა, როგორც წესი, ერთი მტევანი უფრო მძიმედაა ჩართული, ვიდრე მეორე.

## გამომწვევი მიზეზები 
*  დამაკავშირებელი ქსოვილის პათოლოგიური პროცესი;
*  ნივთიერებათა ცვლის დარღვევა;
*  მოწევა – დამოუკიდებელი ფაქტორი, რომელიც აჩქარებს აღნიშნული დაავადების განვითარებას;
*   შაქრიანი დიაბეტი;
* ალკოჰოლზე დამოკიდებულება;
* მემკვიდრეობითი ფაქტორი.

## მკურნალობის მეთოდები 
*  ფიზიოთერაპია;
*  სპეციალური ვარჯიშები ხელის გულისთვის;
* ლონგეტური სახვევების ტარება;
*  ულტრა-ბგერით მკურნალობა;
* კორტიკოსტეროიდული პრეპარატების ინექცია;
* მასაჟი;
* ჰორმონალური თერაპია;
* თბილი აბაზანები;
*  ქირურგიული ჩარევა;
* ნემსების აპონეიროტომია.

## სქოლიო
კატეგორია:დუპუიტრენის კოტნრაქტურა
ტუსკაკუესკო

**ტუსკაკუესკო** () ― მუნიციპალიტეტი ხალისკოს შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 482 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 29.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 430 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 12.7 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ხალისკოს შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 21 ივნისს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხალისკოს მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ხალისკოს მუნიციპალიტეტები
იუმრუქაია (ბოლუს რაიონი)

**იუმრუქაია** () — სოფელი თურქეთში, ბოლუს პროვინციაში, ბოლუს რაიონში.

## ისტორია 
სოფელი მიმდინარე სახელწოდებას 1928 წლიდან ატარებს.

## გეოგრაფია 
სოფელი პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრიდან 5 კმ დაშორებულია.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლუს რაიონის სოფლები
ალექსანდრე ვაჩნაძე

**ალექსანდრე ივანეს ძე ვაჩნაძე** (დ. 8 აგვისტო, 1855, სოფ. კოლაგი, ახლანდ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 24 დეკემბერი, 1922) — თავადი, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1913). 

დაამთავრა პოლტავის სამხედრო გიმნაზია და თბილისის იუნკერთა სასწავლებელი. 1871 წლიდან მსახურობდა კავალერიაში, პიატიგორსკის 151-ე ქვეით პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთისა (1877–1878) და რუსეთ-იაპონიის (1904–1905) ომებში. მეთაურობდა ასეულს, ბატალიონს. 1905 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის წოდება. 1913 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდების, პენსიისა და მუნდირის მინიჭებით. I მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, 1915 წლის თებერვალში კვლავ სამხედრო სამსახურში ჩაირიცხა და დაინიშნა ამიერკავკასიის მე-2 სარეზერვო ქვეითი ბრიგადის მეთაურად, 1917 წლის მაისში — სახელმწიფო ლაშქრის 42-ე ბრიგადის მეთაურად. 1917 წლის ივნისიდან კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში იყო. 1914 წლიდან ვაჩნაძე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სიღნაღის განყოფილების წევრი. მისი ძმა პოლკოვნიკი კონსტანტინე ვაჩნაძე გარდაიცვალა მსოფლიო ომში მიღებული ჭრილობებისგან.

ვაჩნაძე დაჯილდოებულია წმ. ვლადიმერის IV (მახვილებითა და ბაბთით, 1877) და III (1909), წმ. სტანისლავის II (1889), წმ. ანას II (1893) ხარისხის ორდენებით, ოქროს იარაღით (1906).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Вачнадзе Александр Иванович — Генералитет российской императорской армии и флота.

კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1855
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1922
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
ნინო არუდაშვილი

**ნინო არუდაშვილი** (დ.9 ნოემბერი, 1967, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი, მეცნიერი, ქიმიკოსი, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა თბილისში. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ფაკულტეტი კერამიკისა და ცეცხლმედეგი მასალების ქიმიური ტექნოლოგია, ინჟინერ ქიმიკოს-ტექნოლოგის კვალიფიკაციით 1989 წელს. 2000 წელს დაამთავრა სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტის სამთო წარმოების ავტომატიზაციის კათედრის ასპირანტურა. აგრეთვე ჩაბარებული აქვს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დოქტურანტურა. 1989-1994 წლებში გ.წულუკიძის სახელობის სამთო-მექანიკის ინსტიტუტი, საშახტო ვენტილატორებისა და სამთო თბოფიზიკის ლაბორატორიის ინჟინერი. 1994 წლიდან მუშაობს საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტზე. 1994-1997 წლებში გახლდათ მაღაროს აეროლოგიისა და შრომის დაცვის კათედრის უფროსი პრეპარატორი. 2006-2007 წლებში სასარგებლო წიაღისეულის საბადო დამუშავებისა და მიწისქვეშა ნაგებობების მშენებლობის კათედრა, ლაბორანტი. 2007-2011 წლებში სამთო - გეოლოგიური ფაკულტეტის ლაბორანტი. 2011-2013 წლებში კი სამთო - გეოლოგიური ფაკულტეტის და სამთო ტექნოლოგიის დეპარტამენტის ლაბორანტი. 2013-2017 წლებში გეოლოგიური სასწავლო - სამეცნიერო და საექსპერტო ლაბორატორის ლაბორანტი. 2017 წლიდან შრომის უსაფრთხოებისა და საგანგებო სიტუაციების მართვის დეპარტამენტის ასისტენტ - პროფესორი. 13 სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 2016 წლის ინჟინერიის დოქტორი, 2017 წლის პროფესორი.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 9 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1967
სანდრო ვაჩეიშვილი

**ალექსანდრე (სანდრო) ვაჩეიშვილი** (დ. 31 ოქტომბერი, 1960, თბილისი, — გ. 15 აგვისტო, 1992, დ. განთიადი, ახლანდ. გაგრის მუნიციპალიტეტი, დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს ძმათა სასაფლაოზე) — ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი. 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1984 წელს. 1984-1987 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას სოფ. ძველი ქანდის (ახლანდ. მცხეთის მუნიციპალიტეტი) საშუალო სკოლაში და 1987-1992 წლებში თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 

მონაწილეობდა სამხატვრო გამოფენებში: საქართველოს მხატვართა რესპუბლიკური საგაზაფხულო და საშემოდგომო გამოფენები (1987, თბილისი, მხატვრის სახლი); საქართველოს ახალგაზრდა მხატვართა გამოფენა (1988, თბილისი, აბანოთუბანი); საქართველოს მხატვართა გამოფენა (1988, მოსკოვი, მანეჟი); ავანგარდისტ მხატვართა გამოფენა (1991, თბილისი, მხატვრის სახლი); პერსონალური გამოფენა (1993, თბილისი, შ. ამირანაშვილის სახელობის ხელოვნების მუზეუმი); "გამოფენა-კონტრასტი"(1999, თბილისი, დ. შევარდნაძის სახელობის ეროვნული გალერეა); პერსონალური გამოფენა (2001, თბილისი, გალერეა "TMS-ი"). შექმნილი აქვს პორტრეტების, აბსტრაქციების, მონუმენტურ-დეკორატიული კომპოზიციების ვრცელი სერიები. მთავარი თემა ადამიანის ჰარმონიულობაა. გამოცემულია მისი ნამუშევრების ალბომი-კატალოგი (2001, თბილისი). 

მოხალისედ იბრძოდა ცხინვალის რეგიონსა (1991 წლის დეკემბერი) და აფხაზეთში (1992). დაიღუპა დაბა ლესელიძესთან სადესანტო ოპერაციის დროს. დაჯილდოებულია მედლით „მხედრული მამაცობისათვის” (სიკვდილის შემდეგ, 1995).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 31 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი  1992
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფერმწერები
კატეგორია:ქართველი გრაფიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აფხაზეთის ომის მონაწილეები