რელიგიის ნეირომეცნიერება

**რელიგიის ნეირომეცნიერება** (ასევე, ცნობილი როგორც ნეიროთეოლოგია ან სულის ნეირომეცნიერება) ცდილობს ადამიანის რელიგიური ქცევა ნეირომეცნიერული ტერმინებით ახსნას. ეს არის სფერო, რომელიც სპირიტუალობის სუბიექტურ გამოცდილებებს ნერვული ფენომენებით ხსნის და აყალიბებს თეორიებს მათი კორელაციის შესახებ. იგი განსხვავდება რელიგიის ფსიქოლოგიისგან, რომელიც ამ საკითხის მენტალურ ნაწილს შეისწავლის.

მეცნიერები, რომლებიც რელიგიის ნეირომეცნიერებას იკვლევენ ამტკიცებენ, რომ არსებობს ნერვული და ევოლუციური საფუძვლები ისეთი სუბიექტური გამოცდილებისთვის, როგორიცაა რელიგია. ამ დარგის გავლენით შეიქმნა რამდენიმე სამეცნიერო წიგნი, რომელთა კრიტიკოსებადაც ფსიქოლოგები მოიაზრებიან.

= განხილვა =
ტერმინი ნეიროთეოლოგია ნეოლოგიზმია. ნეიროთოლოგია სამეცნიერო დისციპლინაა, რომელიც ნერვული ცნებებისა და რელიგიური რწმენების პრაქტიკის კორელაციას შეისწავლის. ზოგი მკვლევარი ნეიროთეოლოგიის ნაცვლად იყენებს ტერმინებს "სულის მეცნიერება" ან "რელიგიის მეცნიერება". ამ სფეროში მოღვაწე მკვლევრები ცდილობენ ახსნან რელიგიური გამოცდილების ისეთი ნერვული საფუძვლები, როგორებიცაა: 
* დროის, შიშისა და თვითაზროვნების სასრულობის შემეცნება
* სამყაროსთან ერთიანობა
* ტრანსი
* ცნობიერებათა მდგომარეობის ცვლილებები

= ტერმინოლოგია =
ტერმინი ნეიროთეოლოგია პირველად ოლდოს ჰაქსლიმ გამოიყენა უტოპიურ რომანში „კუნძული“. ეს დისციპლინა შეისწავლის რელიგიის კოგნიტურ ნეირომეცნიერებას. ამ ტერმინს ხშირად გამოიყენებენ ნაკლებ მეცნიერულ ან ფილოსოფიურ კონტექსტშიც. ძირითადი სამეცნიერო საზოგადოების აზრით, ხშირად მისი მნიშვნელობა ფსევდომეცნიერერულია. ჰაქსლიმ თავის რომანში ფილოსოფიურ კონტექსტში გამოიყენა.

გამოქვეყნებულ სამეცნიერო ნაშრომებში ტერმინი ნეიროთეოლოგიის გამოყენება იშვიათია. ციტაციის ინდექსის მიხედვით ძებნისას, რომელიც უზრუნველყოფილია სამეცნიერო ინფორმაციის ინსტიტუტის მიერ, მხოლოდ ხუთი სტატია იძებნება. სამი მათგანი გამოქვეყნებულია ჟურნალ Zygon: Journal of Religion & Science-ში, ორი მათგანი კი შეგიძლიათ იხილოთ ჟურნალ American Behavioral Scientist-ში. 

= თეორიული კვლევა =
რელიგიისა და ნერვული საფუძვლების კორელაციაზე მუშაობა მეოცე საუკუნიდან იწყება. ინტერესი დროთა განმავლობაში გაიზარდა. 1994 წელს, განმანათლებელმა და ბიზნესმენმა ლორენს ო'მაკინმა აღნიშნულ თემაზე პირველი წიგნი გამოაქვეყნა, სათაურით: "ნეიროთეოლოგია: ვირტუალური რელიგია XXI საუკუნეში", თეოლოგიურ ჟურნალ Zygon-ში. მაკინლის თეორიის მიხედვით, ადამიანებში შუბლისწინა ქერქის განვითარება ქმნის ქრონოლოგიური დროის აღქმის უნარს, რაც ზრდასრული ადამიანის კოგნიტური განვითარების ფუნდამენტური ნაწილია. თუმცა, აღქმის უძველესი  მოგონება სამი წლის ასაკის დროინელია. ზრდასრული ადამიანის ტვინს არ შეუძლია აღიდგინოს ის წარმოსახვები, რომლებიც ჩვილობის დროს ჰქონდა. ეს წარმოსახვები კი ძირითადად ეხება კითხვებს "საიდან მოვედი?"; "სად მიდის ეს ყველაფერი?" ო'მაკინის მიხედვით, სწორედ ამ შეკითხვებზე პასუხების არქონას მიყავართ სხვადასხვა რელიგიური ახსნის შექმნისაკენ.

ენდრიუ ნიუბერგმა აღმოაჩინა, რომ ინტენსიური მედიტაცია იწვევს ტვინის აქტივობის ცვლილებას. სწორედ მედიტაციის დროს შეიმეცნებს ადამიანი ტრანსცენდენტურ რელიგიურ გამოცდილებას. სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, იმას, რასაც ბუდისტები სამყაროსთან ერთიანობას უწოდებენ. 

რადიკალისტმა კათოლიკე თეოლოგმა ოიგენ დრივერმენმა ღმერთისა და სულის ტრადიციული კონცეფციები გააკრიტიკა. ამის შემდეგ კი, რელიგიის რეინტერპრეტირება უახლესი ნეირომეცნიერული კვლევის ("თანამედროვე ნევროლოგია და კითხვა ღმერთის შესახებ") საფუძველზე მოახდინა. 

რელიგიის მსახურებში აქტუალურია საკითხი, რომ ნეიროთეოლოგიის პრაქტიკა არ უნდა ცდებოდეს თეოლოგიის ჩარჩოებს. მეცნიერების ნაწილი კი ამ დისციპლინის კვლევების ცალკეულ კატეგორიებად ჩამოყალიბებას ემხრობა. ეს სადავო საკითხია, რადგან მეორე ნაწილის აზრით, ქცევითსა და სოციალური ნეირომეცნიერების დისციპლინებსაც შეუძლიათ ანალოგიური ემპირიული კვლევის ჩატარება.

არსებობს უამრავი თეორია რელიგიის ევოლუციური წარმოშობისა და რელიგიის ევოლუციური ფსიქოლოგიის შესახებ.

## ექსპერიმენტური კვლევა 
ბრიტანელმა ბიოლოგმა ალისტერ ჰარდმა 1969 წელს ოქსფორდში დააარსა რელიგიური გამოცდილების კვლევითი ცენტრი.

### მაგნიტური სტიმულაციის კვლევები 
#### მთავარი სტატია: God Helmet 
1980-იან წლებში მაიკლ პერსინგერმა დაასტიმულირა ადამიანის საფეთქლის წილი სუსტი მაგნიტური ველის გამოყენებით, რომელსაც მოგვიანებით "ღმერთის მუზარადი" ეწოდა. მისმა ყველა ცდისპირმა სტიმულაციისას ე.წ "sensed presence" გამოსცადა. ტვინის აქტივობის მიხედვით, ცდისპირი ოთახში კიდევ ერთი ვიღაცის ყოფნას განიცდიდა, მაშინ როდესაც ის მარტო იმყოფებოდა. ამ კვლევამ კრიტიკა დაიმსახურა, მიუხედავად იმისა, რომ არაერთმა მკლევარმა გაიმეორა იმავე ექსპერიმენტი.

გრანქვისტმა იჩივლა, რომ სპინგერის ექსპერიმენტი არ იყო დაფუძნებული ორმაგი ბრმის მეთოდზე, რომლის დროსაც გამომცდელმა და გამოსაცდელმა არ იციან ექსპერიმენტის რეალური მიზნის შესახებ, რადგან ამან შეიძლება იმოქმედოს შედგებზე. მონაწილეები ხშირად კურსდამთავრებული სტუდენტები იყვნენ, რომლებმაც უკვე იცოდნენ, თუ რა შედეგს ელოდნენ აღნიშნული კვლევისგან. ეს ცოდნა კი შესაძლოა გაუცნობიერებელი სტიმული გამხდარიყო ცდისპირისთვის და წარმოედგინა მისთვის სასურველი შედეგი. ექსპერიმენტში მონაწილეებს დავალების მიცემისთანავე გაუმხილეს კვლევის მიზანი, როდესაც თხოვეს, რომ შეევსოთ კითხვარი თავიანთი პარანორმალური და ზებუნებრივი გამოცდილებების შესახებ.  გრანქვისტმა გაიმეორა იმავე ექსპერიმენტი, თუმცა დაიცვა ორმაგი ბრმის მეთოდი. შედეგი საპირისპირო მიიღო და დაასკვნა, რომ ტვინზე მაგნიტური ველის სტიმულაციას არანაირი გავლენა არ აქვს რელიგიურ თუ სპირიტულ მოვლენებთან. მან განაცხადა, რომ პერინგერის ცდაში მონაწილე ადამიანებმა თვით-შთაგონების საფუძველზე მიიღეს დადებითი შედეგი.

### ნეიროფსიქოლოგია და ნეიროვიზუალიზაცია 
ნორმან გეშვიდი იყო პირველი მკვლევარი, რომელმაც შეადგინა საფეთქლის წილის ეპილეფსიასთან დაკავშირებული პათოლოგიური შემთხვევების ნუსხა. მან შენიშნა კავშირი ეპილეფსიის შეტევებსა და რელიგიურ ქცევით თვისებებს შორის. ესენი გახლდათ ჰიპერგრაფია, გადაჭარბებული რელიგიურობა, შემცირებული სექსუალური ინტერესი, გულის წასვლა, პედანტიზმი. ამ ყველაფერს ერთად აღწერენ ხოლმე როგორც გეშვიდის სინდრომს.

ვილაინურ რამაჩანდრანი იკვლევდა გადაჭარბებული რელიგიურობის ნერვულ საფუძვლებს და აკავშირებდა მას საფეთქლის წილის ეპილეფსიასთან. რამაჩანდრანი ცდილობდა გაერკვია ემოციური ეპილეფსიით დაავადებულ ადამიანში გადაჭარბებულ რელიგიურობას გამძაფრებული ემოციური მდგომარეობა იწვევდა თუ ის დამოუკიდებლად ყალიბდებოდა. ამ ყველაფერს კი კანის ელექტრული აქტივობით იკვლევდა (GSR). როდესაც რამაჩანდრანი  კანის ელექტრულ აქტივობას ზომავდა, იგი პაცინტებს სამი შინაარსის სიტყვებს წარუდგენდა: რელიგიურს, ნეიტრალურსა და სექსუალურს. რამაჩანდრანმა შეძლო დაემტკიცებინა, რომ ეპილეფსიით დაავადებული ადამიანების ემოციური რეაქციები რელიგიური შინაარსის სიტყვების გაგონებისას უფრო იზრდებოდა, ხოლო სექსუალური შინაარსის სიტყვების გაგონებისას უფრო მცირდებოდა. ნეიტრალური შინაარსის მქონე სიტყვების გაგონებისას კი ცდისპირებს ნორმალური რეაქციები ჰქონდათ. ეს კვლევა განხილულია რამაჩანდრანის წიგნში "მოჩვენებები ტვინში".

მარიო ბორეგარდმა მონტრეალის უნივერსიტეტში ჩაატარა კვლვევა. მან კარმელიტის მონაზვნებზე გამოიყენა ფუნქციურ მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (fMRI) და ივარაუდა, რომ სპირიტუალური განცდის დროს, ტვინში აქტიურდება რამდენიმე რეგიონი და არა ერთი "ღმერთის წერტილი". როგორც ბორეგარდი ამბობს, ტვინში არ არის "ღმერთის წერტილი". სპირიტუალური განცდა ისევე კომპლექსურია ადამიანის ტვინისთვის, როგორც რაიმე სხვა რთული გამოცდილება. ცდა ჩატარდა ნეიროვიზუალიზაციის გამოყენებით. მონაზვნებს სთხოვეს თვალები დაეხუჭათ და გაეხსენებინათ ყველაზე მისტიკური ამბავი, რაც მათ, როგორც კარმელიტის მონაზვნებს გადახდენიათ.

2011 წლის დიუკის უნივერსიტეტის სამედიცინო ცენტრში ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ ჰიპოკამპუსის ატროფია ემართებოდა ისეთ ადამიანებს, რომელთაც ცხოვრების განმავლობაში რადიკალური რელიგიური ცვლილება განიცადეს, გახდნენ პროტესტანტები, კათოლიკეები და ა.შ.

### ფსიქოფარმაკოლოგია 
ზოგიერთი მეცნიერი მიიჩნევს, რომ სპირიტუალური განცდების საფუძვლები ნეიროფსიქოლოგიაში აღმოცენდა.  ეპიფიზში ჰალუცინოგენი დიმეთილტრიპტამინის დონე დაკავშირებულია სპირიტუალურ განცდებთან. ამ საკითხზე კვლევები ჯერ კიდევ მიმდინარეობს.

საფეთქლის წილის სტიმულირება სოკოების ფსიქოტროპული ნივთიერებებით სპირიტუალური განცდების ანალოგიურ შეგრძნებებს იწვევს. 

## სქოლიო
კატეგორია:ნეიროფსიქოლოგია
კატეგორია:თეოლოგია
კატეგორია:ქცევითი ნეირომეცნიერება