უილიამ ბლეიკი

**უილიამ ბლეიკი** (; დ. 28 ნოემბერი, 1757, ლონდონი ― გ. 12 აგვისტო, 1827, იქვე) — ინგლისელი პოეტი, ფერმწერი და ლითოგრაფი. ბლეიკი, რომელიც სიცოცხლეში მეტწილად არ იყო აღიარებული, შემდგომში რომანტიზმის ეპოქის პოეზიისა და სახვითი ხელოვნების ისტორიაში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად იქცა. მე-20 საუკუნის კრიტიკოსი ნორთროპ ფრაი მის ე.წ. „წინასწარმეტყველურ თხზულებებზე“ აღნიშნავდა, რომ ისინი წარმოადგენს „ინგლისურ ენაზე დაწერილი პოეზიის იმ ნაწილს, რომელიც თავისი ღირსების პროპორციულად ყველაზე ნაკლებად იკითხება“. მიუხედავად იმისა, რომ მთელი ცხოვრება ლონდონში გაატარა (გარდა ფელპემში გატარებული სამი წლისა), მან შექმნა მრავალფეროვანი და სიმბოლოებით მდიდარი შემოქმედება, რომელშიც წარმოსახვა (imagination) განიხილებოდა, როგორც „ღვთიური სხეული“ ან თავად „ადამიანური არსებობა“.

მიუხედავად იმისა, რომ თანამედროვენი ბლეიკს მისი იდიოსინკრეტული ხედვების გამო შეშლილად მიიჩნევდნენ, მოგვიანებით კრიტიკოსებმა და მკითხველებმა მაღალი შეფასება მისცეს მის ექსპრესიულობას, შემოქმედებით უნარს და მის ნამუშევრებში არსებულ ფილოსოფიურ და მისტიკურ სიღრმეებს. მისი ფერწერა და პოეზია ხასიათდება როგორც რომანტიკული მოძრაობის ნაწილი, ასევე, როგორც „წინარომანტიკული“. თეისტი ბლეიკი, რომელიც საკუთარ, მარკიონიტული სტილის თეოლოგიას ანიჭებდა უპირატესობას, მტრულად იყო განწყობილი ინგლისის ეკლესიის (და ზოგადად, ორგანიზებული რელიგიის თითქმის ყველა ფორმის) მიმართ. მასზე გავლენა მოახდინა საფრანგეთისა და ამერიკის რევოლუციების იდეალებმა და ამბიციებმა. მოგვიანებით მან უარყო მრავალი პოლიტიკური შეხედულება, თუმცა, მაინც ინარჩუნებდა მეგობრულ ურთიერთობას პოლიტიკურ აქტივისტ თომას პეინთან; მასზე ასევე გავლენა იქონიეს ისეთმა მოაზროვნეებმა, როგორიც იყო ემანუელ სვედენბორგი. ამ ცნობილი გავლენების მიუხედავად, ბლეიკის შემოქმედების უნიკალურობა მის კლასიფიკაციას ართულებს. მე-19 საუკუნის მკვლევარმა უილიამ მაიკლ როსეტიმ მას „დიდებული მნათობი“ უწოდა და დაახასიათა როგორც „ადამიანი, რომელსაც ვერც წინამორბედებმა დაასწრეს, არც თანამედროვეებს მიეკუთვნება და ვერც ცნობილი თუ სავარაუდო მემკვიდრეები შეცვლიან“.

მეუღლესთან, კეტრინ ბუშესთან თანამშრომლობას გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა ბლეიკის მრავალი წიგნის შექმნისას. ბუშე მუშაობდა გრავიორად და აფერადებდა მის ნამუშევრებს. „თითქმის ორმოცდახუთი წლის განმავლობაში ის იყო ადამიანი, რომელიც ბლეიკთან ყველაზე ახლოს ცხოვრობდა და მუშაობდა, რაც მას საშუალებას აძლევდა განეხორციელებინა მრავალი პროექტი, რომელიც მისი დახმარების გარეშე შეუძლებელი იქნებოდა. კეტრინი თავადაც ხელოვანი და მბეჭდავი იყო“, — წერს ლიტერატურათმცოდნე ანგუს უაითჰედი.

## ადრეული წლები 
უილიამ ბლეიკი დაიბადა 1757 წლის 28 ნოემბერს, ბროუდ-სტრიტის 28 ნომერში (ამჟამად ბროდუიკ სტრიტი), სოჰოში, ლონდონში. იგი მესამე იყო შვიდი შვილიდან, რომელთაგან ორი ჩვილობაში გარდაიცვალა. ბლეიკის მამა, ჯეიმზი, წინდებით მოვაჭრე იყო, უილიამი სკოლაში მხოლოდ იმდენ ხანს დადიოდა, რომ წერა-კითხვა ესწავლა, 10 წლისამ კი სწავლას თავი დაანება და შემდგომში განათლებას სახლში, დედის, კეტრინ ბლეიკის (ქალიშვილობის გვარით რაიტი) მეთვალყურეობით იღებდა. მიუხედავად იმისა, რომ ბლეიკები ინგლისელი დისენტერები (პროტესტანტები) იყვნენ, უილიამი 11 დეკემბერს სენტ-ჯეიმზის ეკლესიაში (პიკადილი, ლონდონი) მოინათლა. ბიბლიამ ადრეული და ღრმა გავლენა მოახდინა ბლეიკზე და მთელი ცხოვრების მანძილზე მისი შთაგონების წყაროდ დარჩა. თავად ბლეიკის თქმით, მის ბავშვობას თან სდევდა მისტიური რელიგიური გამოცდილებები, როგორიცაა „ფანჯარაზე მოკრული ღვთის სახის ხილვა, თივის ზვინებს შორის ანგელოზების დანახვა და ძველი აღთქმის წინასწარმეტყველ ეზეკიელის სტუმრობა“.

ბლეიკმა დაიწყო მამის მიერ ნაყიდი ბერძნული ანტიკური ნახატების ასლების გრავირება, რაც უშუალოდ ხატვას ამჯობინა. ამ ნახატების მეშვეობით პირველად გაიცნო კლასიკური ფორმები რაფაელის, მიქელანჯელოს, მარტენ ვან ჰემსკერკისა და ალბრეხტ დიურერის შემოქმედების გავლით. იმ პრინტებისა და აკინძული წიგნების რაოდენობა, რომელთა ყიდვაც ჯეიმზმა და კეტრინმა ახალგაზრდა უილიამისთვის შეძლეს, მიუთითებს იმაზე, რომ ბლეიკების ოჯახი, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მაინც, შეძლებული იყო. იგი გატაცებით კითხულობდა მის მიერვე შერჩეულ თემებზე. ამ პერიოდში ბლეიკმა დაიწყო პოეზიის კვლევა; მის ადრეულ ნამუშევრებში ჩანს ბენ ჯონსონის, ედმუნდ სპენსერისა და ფსალმუნების ცოდნა.

### შეგირდობა 
 ფიგურა *იურიზენი* ლოცულობს მის მიერ შექმნილი სამყაროს წინაშე. „ლოსის სიმღერა“ არის ბლეიკისა და მისი მეუღლის მიერ მოხატული ილუმინირებული წიგნების სერიის მესამე ნაწილი, რომლებიც ერთობლივად ცნობილია „კონტინენტური წინასწარმეტყველებების“ (*Continental Prophecies*) სახელით.]]

1772 წლის 4 აგვისტოს ბლეიკი შვიდი წლის ვადით მიებარა გრავიორ ჯეიმზ ბაზირს გრეით ქუინ სტრიტზე, 52,10 ფუნტის სანაცვლოდ. ამის გარდა, ბაზირის ხაზოვანი გრავირების სტილი იმ დროს მოძველებულად ითვლებოდა უფრო ეფექტურ პუნქტირულ ან მეცო-ტინტოს სტილებთან შედარებით. არსებობს ვარაუდი, რომ ამ მოძველებული ფორმის შესწავლამ შესაძლოა ხელი შეუშალა ბლეიკს მოგვიანებით სამუშაოს შოვნაში ან აღიარების მოპოვებაში.

ორი წლის შემდეგ, ბაზირმა თავისი შეგირდი ლონდონის გოთიკური ეკლესიებიდან გამოსახულებების გადმოსახატად გაგზავნა (შესაძლოა ბლეიკსა და მის თანაშეგირდ ჯეიმზ პარკერს შორის მომხდარი ჩხუბის მოსაგვარებლად). უესტმინსტერის სააბატოში მიღებულმა გამოცდილებამ ჩამოაყალიბა ბლეიკის მხატვრული სტილი და იდეები. სააბატო მის დროს მორთული იყო ჯავშნებით, მოხატული სამგლოვიარო ქანდაკებებითა და ფერადი ცვილის ფიგურებით. ეკროიდი აღნიშნავს, რომ „ყველაზე მყისიერი [შთაბეჭდილება] იქნებოდა გაცრეცილი სიკაშკაშე და ფერები“. გოთიკის ამგვარმა ღრმა შესწავლამ (რასაც ის „ცოცხალ ფორმად“ მიიჩნევდა) აშკარა კვალი დატოვა ბლეიკის სტილზე. სააბატოში ხატვისას ხშირად აწუხებდნენ უესტმინსტერის სკოლის მოსწავლეები, რომლებსაც სააბატოში შესვლის უფლება ჰქონდათ. ისინი მას დასცინოდნენ, ერთ-ერთმა კი ისე შეაწუხა, რომ ბლეიკმა ბიჭი ხარაჩოდან გადმოაგდო, „რის შემდეგაც ის საშინელი ძალით დაეცა მიწაზე“. მას შემდეგ, რაც ბლეიკმა დეკანთან იჩივლა, მოსწავლეებს ეს პრივილეგია ჩამოერთვათ. მიუხედავად იმისა, რომ სწავლა უფასო იყო, ექვსწლიანი პერიოდის განმავლობაში მას თავად უნდა უზრუნველეყო საჭირო მასალები. იქ იგი აუჯანყდა იმას, რასაც მიიჩნევდა მოდური ფერმწერების, მაგალითად პეტერ პაულ რუბენსის „დაუსრულებელ სტილად“, რომელსაც მხარს უჭერდა სკოლის პირველი პრეზიდენტი, ჯოშუა რეინოლდსი. დროთა განმავლობაში ბლეიკმა შეიძულა რეინოლდსის დამოკიდებულება ხელოვნებისადმი, განსაკუთრებით მისი სწრაფვა „ზოგადი ჭეშმარიტებისა“ და „ზოგადი სილამაზისკენ“. რეინოლდსი თავის „დისკურსებში“ წერდა, რომ „მიდრეკილება აბსტრაქციებისადმი, განზოგადებისა და კლასიფიკაციისადმი ადამიანის გონების უდიდესი დიდებაა“; ბლეიკმა თავის პირად ეგზემპლარზე მინაწერი გააკეთა: „განზოგადება სისულელეა; მხოლოდ დეტალიზაციაა ღირსების განმასხვავებელი ნიშანი“. ბლეიკს ასევე არ მოსწონდა რეინოლდსის მოჩვენებითი თავმდაბლობა, რასაც ფარისევლობად მიიჩნევდა. რეინოლდსის მოდური ზეთით ფერწერის საპირისპიროდ, ბლეიკი ამჯობინებდა მისი ადრეული გავლენების — მიქელანჯელოსა და რაფაელის კლასიკურ სიზუსტეს.

დევიდ ბინდმენი ვარაუდობს, რომ ბლეიკის ანტაგონიზმი რეინოლდსის მიმართ გამოწვეული იყო არა იმდენად პრეზიდენტის შეხედულებებით (ბლეიკის მსგავსად, რეინოლდსიც ისტორიულ ფერწერას უფრო მეტად აფასებდა, ვიდრე პეიზაჟსა და პორტრეტს), არამედ უფრო მეტად „მისი თვალთმაქცობის გამო, რადგან თავის იდეალებს პრაქტიკაში არ ახორციელებდა“. ცხადია, ბლეიკი არ იყო სამეფო აკადემიაში გამოფენების წინააღმდეგი — 1780-დან 1808 წლამდე მან ექვსჯერ წარადგინა თავისი ნამუშევრები.

სამეფო აკადემიაში სწავლის პირველ წელს ბლეიკი დაუმეგობრდა ჯონ ფლაქსმენს, თომას სტოტარდსა და ჯორჯ კამბერლენდს. მათ საერთო რადიკალური შეხედულებები ჰქონდათ, სტოტარდი და კამბერლენდი კი შეუერთდნენ კონსტიტუციური ინფორმაციის საზოგადოებას.

### გორდონის ამბოხი 
ბლეიკის პირველი ბიოგრაფი, ალექსანდერ გილქრისტი, გამდოგვცემს, რომ 1780 წლის ივნისში ბლეიკი მიდიოდა ბაზირის სახელოსნოსკენ გრეით ქუინ სტრიტზე, როდესაც იგი გაიტაცა მძვინვარე ბრბომ, რომელიც ნიუგეიტის ციხისკენ მიემართებოდა. ბრბო თავს დაესხა ციხის ჭიშკარს ნიჩბებითა და წერაქვებით, ცეცხლი წაუკიდა შენობას და გაათავისუფლა პატიმრები. გავრცელებული ინფორმაციით, თავდასხმის დროს ბლეიკი ბრბოს წინა რიგებში იმყოფებოდა. არეულობა, რომელიც მოჰყვა საპარლამენტო კანონპროექტს კათოლიციზმის წინააღმდეგ სანქციების გაუქმების შესახებ, ცნობილი გახდა როგორც გორდონის ამბოხი; მან გამოიწვია მეფე ჯორჯ III-ის მთავრობის მხრიდან საკანონმდებლო ცვლილებები და პირველი პოლიციური ძალების შექმნა.

## ქორწინება და თანამშრომლობა კეტრინ ბუშესთან 
1781 წელს ბლეიკმა გაიცნო კეტრინ ბუშე, იმ დროს, როდესაც ის იმ იმედგაცრუების გადალახვას ცდილობდა, რომელიც მის მიერ გაკეთებულ საქორწინო შეთავაზებაზე მიღებულმა უარმა გამოიწვია. მან თავისი გულისტკივილის ისტორია კეტრინსა და მის მშობლებს უამბო, რის შემდეგაც კეტრინს ჰკითხა: „გებრალებით?“ როდესაც მან დადებითად უპასუხა, ბლეიკმა განაცხადა: „მაშინ მე თქვენ მიყვარხართ“. უილიამმა კეტრინზე, რომელიც მასზე ხუთი წლით უმცროსი იყო, 1782 წლის 18 აგვისტოს ბატერსის წმინდა მარიამის ეკლესიაში იქორწინა. წერა-კითხვის უცოდინარმა კეტრინმა საქორწინო კონტრაქტს ხელი X-ით მოაწერა. ქორწინების მოწმობის ორიგინალის ნახვა შესაძლებელია ეკლესიაში, სადაც 1776-დან 1982 წლამდე მემორიალური ვიტრაჟი იყო დამონტაჟებული. ქორწინება წარმატებული გამოდგა და კეტრინი უილიამის „პარტნიორი გახდა როგორც ცხოვრებაში, ისე შემოქმედებაში“, ითავსებდა რა მნიშვნელოვან როლს, როგორც გრავიორი და კოლორისტი. ტეიტის გალერეის თანახმად, კეტრინი თავად ამზადებდა და დაჰქონდა საღებავები მეუღლის ნამუშევრებზე.

## კარიერა 
### ადრეული ნამუშევრები 
დაახლოებით 1783 წელს დაიბეჭდა ბლეიკის ლექსების პირველი კრებული, „პოეტური ესკიზები“ (*Poetical Sketches*). 1784 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ, ბლეიკმა და მისმა ყოფილმა თანაშეგირდმა ჯეიმზ პარკერმა გახსნეს საბეჭდი სახელოსნო. მათ დაიწყეს თანამშრომლობა რადიკალ გამომცემელ ჯოზეფ ჯონსონთან. ჯონსონის სახლი იმ დროის წამყვანი ინგლისელი ინტელექტუალი დისენტერების შეხვედრის ადგილი იყო: აქ იყვნენ თეოლოგი და მეცნიერი ჯოზეფ პრისტლი; ფილოსოფოსი რიჩარდ პრაისი; მხატვარი იოჰან ჰენრიხ ფიუზლი; ადრეული ფემინისტი მერი უოლსტონკრაფტი და ინგლისურ-ამერიკელი რევოლუციონერი ტომას პეინი. უილიამ უორდსუორთთან და უილიამ გოდვინთან ერთად, ბლეიკს დიდი იმედები ჰქონდა საფრანგეთისა და ამერიკის რევოლუციების მიმართ და ფრანგი რევოლუციონერებისადმი სოლიდარობის ნიშნად ფრიგიულ ჩაჩსაც ატარებდა, თუმცა მაქსიმილიან რობესპიერის აღზევებამ და საფრანგეთში „ტერორის მმართველობამ“ მას იმედები გაუცრუა. იმავე წელს ბლეიკმა დაწერა თავისი დაუსრულებელი ხელნაწერი „კუნძული მთვარეზე“ (1784).

ბლეიკმა დაასურათა უოლსტონკრაფტის წიგნი „ორიგინალური ამბები რეალური ცხოვრებიდან“ (მე-2 გამოცემა, 1791). მიუხედავად იმისა, რომ ისინი იზიარებდნენ მსგავს შეხედულებებს სქესობრივ თანასწორობასა და ქორწინების ინსტიტუტზე, არ არსებობს მტკიცებულება, რომ ისინი ოდესმე შეხვედროდნენ ერთმანეთს. ნაშრომში „ალბიონის ასულთა ხილვანი“ (1793), ბლეიკმა დაგმო იძულებითი უბიწოებისა და უსიყვარულო ქორწინების სასტიკი აბსურდულობა და დაიცვა ქალთა თვითრეალიზაციის უფლება.

1790-დან 1800 წლამდე უილიამ ბლეიკი ცხოვრობდა ჩრდილოეთ ლამბეთში, ლონდონში, ჰერკულეს ბილდინგსის 13 ნომერში, ჰერკულეს როუდზე. შენობა 1918 წელს დაანგრიეს, თუმცა ეს ადგილი აღნიშნულია მემორიალური დაფით. 70 მოზაიკისგან შემდგარი სერია ბლეიკს უკვდავყოფს ვატერლოოს სადგურის მიმდებარე სარკინიგზო გვირაბებში.

### გრავიურები 
მიუხედავად იმისა, რომ ბლეიკი უფრო მეტად რელიეფური ოფორტით გახდა ცნობილი, მისი კომერციული საქმიანობა მეტწილად მოიცავდა ინტალიო გრავირებას — XVIII საუკუნის სტანდარტულ პროცესს, რომლის დროსაც მხატვარი გამოსახულებას სპილენძის ფირფიტაზე კვეთდა. ეს იყო რთული და შრომატევადი პროცესი, რომლის დროსაც ფირფიტების დასრულებას თვეები ან წლები სჭირდებოდა. თუმცა, როგორც ბლეიკის თანამედროვე ჯონ ბოიდელმა გააცნობიერა, ასეთი გრავირება წარმოადგენდა „დამაკავშირებელ რგოლს კომერციასთან“, რაც მხატვრებს საშუალებას აძლევდა დაკავშირებოდნენ მასობრივ აუდიტორიას და XVIII საუკუნის ბოლოსთვის უმნიშვნელოვანეს საქმიანობად იქცა.

„ევროპა აფრიკისა და ამერიკის მხარდაჭერით“ არის ბლეიკის გრავიურა, რომელიც დაცულია არიზონას უნივერსიტეტის ხელოვნების მუზეუმში. გრავიურა შეიქმნა ბლეიკის მეგობრის, ჯონ გაბრიელ სტიდმენის წიგნისთვის „ხუთწლიანი ექსპედიციის ნარატივი სურინამელი აჯანყებული ნეგროების წინააღმდეგ“ (1796). მასზე გამოსახულია ერთმანეთს გადახვეული სამი ქალი. შავკანიან აფრიკასა და თეთრკანიან ევროპას ხელები ჩაუკიდებიათ თანასწორობის ნიშნად, მათ ფეხქვეშ კი უნაყოფო მიწა ყვავის. ევროპას მარგალიტის მძივი ამკობს, ხოლო მის დებს — აფრიკასა და ამერიკას — მონობის სამაჯურები უკეთიათ. ზოგიერთი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ სამაჯურები წარმოადგენს მონობის „ისტორიულ ფაქტს“ აფრიკასა და ამერიკაში, ხოლო ხელის ჩაკიდება მიანიშნებს სტიდმენის „გულწრფელ სურვილზე“: „ჩვენ მხოლოდ ფერით განვსხვავდებით, მაგრამ ნამდვილად ერთი და იმავე ხელის მიერ ვართ შექმნილნი“.

ბლეიკი ინტალიო გრავირებას საკუთარ ნამუშევრებშიც იყენებდა, მაგალითად, „იობის წიგნის“ ილუსტრაციებისთვის, რომელიც სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე დაასრულა. კრიტიკოსთა უმეტესობა ყურადღებას ამახვილებდა ბლეიკის რელიეფურ ოფორტზე, როგორც ტექნიკაზე, რადგან ის მისი ხელოვნების ყველაზე ინოვაციური ასპექტია, თუმცა 2009 წლის კვლევამ ყურადღება მიაპყრო ბლეიკის შემორჩენილ ფირფიტებს, მათ შორის „იობის წიგნისთვის“ შექმნილს: ისინი ადასტურებენ, რომ იგი ხშირად იყენებდა ტექნიკას, რომელიც ცნობილია როგორც „რეპუსაჟი“ — შეცდომების წაშლის საშუალება ფირფიტის უკანა მხრიდან ჩაქუჩის დარტყმით. ასეთი ტექნიკები, რომლებიც დამახასიათებელი იყო იმ დროის გრავირებისთვის, ძალიან განსხვავდება ფირფიტაზე ხატვის ბევრად უფრო სწრაფი და თავისუფალი ხერხისგან, რომელსაც ბლეიკი რელიეფური ოფორტისთვის იყენებდა; ეს ხსნის იმასაც, თუ რატომ სჭირდებოდა გრავიურების დასრულებას ასე დიდი დრო.

## გვიანდელი წლები 
, „ბლეიკის კოტეჯი“, სადაც ბლეიკი 1800-დან 1803 წლამდე ცხოვრობდა]]
ბლეიკის ქორწინება კეტრინთან მის სიკვდილამდე ახლო ურთიერთობით და ერთგულებით გამოირჩეოდა. ბლეიკმა კეტრინს წერა ასწავლა, ის კი მას დაბეჭდილი ლექსების გაფერადებაში ეხმარებოდა. გილქრისტი ქორწინების პირველ წლებში არსებულ „ქარიშხლიან პერიოდებზე“ მიუთითებს. ზოგიერთი ბიოგრაფი ვარაუდობს, რომ ბლეიკი ცდილობდა ხარჭის შემოყვანას საოჯახო სარეცელში სვედენბორგიანული საზოგადოების უფრო რადიკალური შტოების რწმენის შესაბამისად, თუმცა სხვა მკვლევარები ამ თეორიებს მხოლოდ ვარაუდად მიიჩნევენ და უარყოფენ. თავის ლექსიკონში სემუელ ფოსტერ დეიმონი ვარაუდობს, რომ კეტრინს შესაძლოა მკვდარი გოგონა შეეძინა, რისთვისაც „თელის წიგნი“ ერთგვარი ელეგიაა. ამით ის ხსნის წიგნის უჩვეულო დასასრულს, თუმცა თავადვე აღნიშნავს, რომ ეს მხოლოდ მისი ვარაუდია.
### ფელპემი 
1800 წელს ბლეიკი გადავიდა კოტეჯში, რომელიც მდებარეობდა ფელპემში, სასექსი (ამჟამად დასავლეთი სასექსი), რათა დაეწყო მუშაობა ნაკლებად ცნობილი პოეტის, უილიამ ჰეილის ნაწარმოებების ილუსტრირებაზე. სწორედ ამ კოტეჯში დაიწყო ბლეიკმა მუშაობა პოემაზე „მილტონი“ (თავფურცელი დათარიღებულია 1804 წლით, თუმცა ბლეიკი მასზე მუშაობას 1808 წლამდე აგრძელებდა). ამ ნაწარმოების წინასიტყვაობა მოიცავს ლექსს, რომელიც იწყება სიტყვებით  („ოდესმე ის ფეხნი უძველეს დროს“, რაც შემდგომში ჰიმნ „იერუსალიმის“ ტექსტი გახდა. დროთა განმავლობაში ბლეიკს თავისი ახალი მფარველის მიმართ უკმაყოფილება გაუჩნდა; იგი მიიჩნევდა, რომ ჰეილის არ აინტერესებდა ნამდვილი ხელოვნება და მხოლოდ „საქმიანი რუტინით“ (E724) იყო დაკავებული. ვარაუდობენ, რომ ჰეილით ამ იმედგაცრუებამ გავლენა მოახდინა პოემაზე „მილტონი“, რომელშიც ბლეიკმა დაწერა: „ხორციელი მეგობრები სულიერი მტრები არიან“ (4:26, E98).

ბლეიკის პრობლემებმა ხელისუფლებასთან პიკს 1803 წლის აგვისტოში მიაღწია, როდესაც მას ფიზიკური დაპირისპირება მოუვიდა ჯარისკაცთან, ჯონ სკოფელდთან. ბლეიკს ბრალი დასდეს არა მხოლოდ თავდასხმაში, არამედ მეფის წინააღმდეგ მიმართული და სახელმწიფო ღალატის შემცველი ფრაზების თქმაში. სკოფელდი ამტკიცებდა, რომ ბლეიკმა წამოიძახა: „წყეული იყოს მეფე. ჯარისკაცები სულ მონები არიან“. ჩიჩესტერის ასიზის ტიპის სასამართლომ ბლეიკი წარდგენილ ბრალდებებში უდანაშაულოდ ცნო. სასექსის საგრაფოს გაზეთის ცნობით, „[მტკიცებულების] გამოგონილი ხასიათი... იმდენად აშკარა იყო, რომ შედეგად გამამართლებელი განაჩენი იქნა გამოტანილი“. მოგვიანებით სკოფელდი „გონების მიერ გამოჭედილი ბორკილებით“ (mind forged manacles) იქნა გამოსახული პოემა „იერუსალიმის“ ერთ-ერთ ილუსტრაციაზე.

### ლონდონში დაბრუნება 
ს მიერ]]

ბლეიკი ლონდონში 1804 წელს დაბრუნდა და დაიწყო მუშაობა თავის ყველაზე ამბიციურ ნაწარმოებზე — „იერუსალიმი“ (1804–20). ჯეფრი ჩოსერის „კენტერბერიული მოთხრობების“ პერსონაჟების გამოსახვის იდეით ბლეიკმა მიმართა დილერ რობერტ კრომეკს, საბოლოო მიზანი გრავიურის გაყიდვა. იცოდა რა, რომ ბლეიკი ზედმეტად ექსცენტრიული იყო პოპულარული ნამუშევრის შესაქმნელად, კრომეკმა ამ ჩანაფიქრის შესრულება დაუყოვნებლივ დაავალა ბლეიკის მეგობარ თომას სტოტარდს. როდესაც ბლეიკმა შეიტყო, რომ მოატყუეს, სტოტარდთან ყოველგვარი კავშირი გაწყვიტა. მან მოაწყო დამოუკიდებელი გამოფენა თავისი ძმის საგალანტერიო მაღაზიაში, ბროუდ-სტრიტის 27 ნომერში, სოჰოში. გამოფენის მიზანი იყო „კენტერბერიული მოთხრობების“ ილუსტრაციის საკუთარი ვერსიის (სათაურით „კენტერბერიელი მომლოცველები“) და სხვა ნამუშევრების პოპულარიზაცია. შედეგად მან დაწერა თავისი „აღწერილობითი კატალოგი“ (1809), რომელიც შეიცავს იმას, რასაც ენტონი ბლანტმა ჩოსერის „ბრწყინვალე ანალიზი“ უწოდა; იგი რეგულარულად შედის ანთოლოგიებში, როგორც ჩოსერის კრიტიკის კლასიკა. იგი ასევე მოიცავდა მისი სხვა ნახატების დეტალურ განმარტებებს. გამოფენას ძალიან ცოტა ადამიანი დაესწრო და არცერთი ტემპერა თუ აკვარელი არ გაყიდულა. ერთადერთი რეცენზია, რომელიც გამოქვეყნდა ჟურნალში *The Examiner*, მტრული იყო.

 მე-12 თავს.]]

ასევე ამ პერიოდში (დაახლოებით 1808 წელს), ბლეიკმა მძაფრად გამოხატა თავისი შეხედულებები ხელოვნებაზე სერ ჯოშუა რეინოლდსის „დისკურსებისადმი“ მიძღვნილ ვრცელ პოლემიკურ მინაწერებში; მან ხელოვნების სამეფო აკადემია თაღლითებად გამოაცხადა და განაცხადა: „განაზოგადო ნიშნავს, იყო იდიოტი“ („To Generalize is to be an Idiot.“)

1818 წელს ჯორჯ კამბერლენდის ვაჟმა ბლეიკი გააცნო ახალგაზრდა მხატვარს, ჯონ ლინელს. ბლეიკისა და ლინელის ხსოვნას ჰემპსტედში, ნორთ-ენდში მდებარე „Old Wyldes“-ზე განთავსებული ლურჯი მემორიალური დაფა უკვდავყოფს. ლინელის მეშვეობით მან გაიცნო სემუელ პალმერი, რომელიც ეკუთვნოდა მხატვართა ჯგუფს, რომლებიც საკუთარ თავს „შორემის ანტიკვარებს“ (Shoreham Ancients) უწოდებდნენ. ჯგუფი იზიარებდა ბლეიკის მიერ თანამედროვე ტენდენციების უარყოფას და მის რწმენას სულიერი და შემოქმედებითი ახალი ეპოქის (New Age) შესახებ. 65 წლის ასაკში ბლეიკმა დაიწყო მუშაობა ილუსტრაციებზე „იობის წიგნისთვის“, რაც მოგვიანებით მოიწონა ჯონ რასკინმა, რომელმაც ბლეიკი დადებითად შეადარა რემბრანდტს, და ვონ უილიამსმა, რომელმაც თავისი ბალეტი „იობი: მასკა ცეკვისთვის“ სწორედ ამ ილუსტრაციების მიხედვით შექმნა.

სიცოცხლის ბოლო წლებში ბლეიკმა დაიწყო თავისი ნამუშევრების, განსაკუთრებით კი ბიბლიური ილუსტრაციების დიდი ნაწილის მიყიდვა თომას ბატსისთვის — მფარველისთვის, რომელიც ბლეიკს უფრო მეგობრად მიიჩნევდა, ვიდრე იმ ადამიანად, რომლის შემოქმედებასაც მხატვრული ღირებულება ჰქონდა; ეს დამოკიდებულება ტიპური იყო ბლეიკის მიმართ მთელი მისი ცხოვრების მანძილზე.

 გამოსახულება „ჯოჯოხეთის“ (Inferno) XII ქების ილუსტრირებისთვის.]]
დანტე ალიგიერის „ღვთაებრივი კომედიის“ ილუსტრირების დაკვეთა ბლეიკმა 1826 წელს ლინელისგან მიიღო, გრავიურების სერიის შექმნის მიზნით. ბლეიკის სიკვდილმა 1827 წელს ეს წამოწყება შეწყვიტა — დასრულდა მხოლოდ რამდენიმე აკვარელი, ხოლო გრავიურებიდან მხოლოდ შვიდი მივიდა საცდელ (proof) ფორმამდე. მიუხედავად ამისა, მათ დიდი აღიარება მოიპოვეს:

ბლეიკის ილუსტრაციები პოემისთვის მხოლოდ თანმხლები ნამუშევრები არ არის; ისინი, კრიტიკულად გადახედავენ ან კომენტარს ურთავენ ტექსტის გარკვეულ სულიერ თუ მორალურ ასპექტებს.

რადგან პროექტი არასოდეს დასრულებულა, ბლეიკის განზრახვა შესაძლოა ბუნდოვანი დარჩეს. ზოგიერთი ნიშანი აძლიერებს შთაბეჭდილებას, რომ ბლეიკის ილუსტრაციები, თავისი მთლიანობით, დაუპირისპირდებოდა ტექსტს, რომელსაც თან ახლდა: „მახვილის მპყრობელი ჰომეროსის და მისი თანამგზავრების“ არეზე ბლეიკი აღნიშნავს: „დანტეს კომედიაში ყველაფერი აჩვენებს, რომ ტირანული მიზნებისთვის მან ეს სამყარო ყველაფრის საფუძვლად აქცია, ქალღმერთი ბუნება კი — და არა სულიწმინდა — მის ცენტრად“. ბლეიკი, როგორც ჩანს, არ ეთანხმება დანტეს აღტაცებას ძველი საბერძნეთის პოეტური ნაწარმოებებით და იმ აშკარა სიხარულს, რომლითაც დანტე სასჯელებს ანაწილებს ჯოჯოხეთში (რაზეც მეტყველებს კანტოების პირქუში იუმორი).

ამავდროულად, ბლეიკი იზიარებდა დანტეს უნდობლობას მატერიალიზმის მიმართ და ძალაუფლების გამხრწნელ ბუნებას; იგი აშკარად ტკბებოდა დანტეს შემოქმედების ატმოსფეროსა და სახეების ფერწერული გადმოცემის შესაძლებლობით. სიკვდილის პირას მყოფი ბლეიკის მთავარი საზრუნავი დანტეს „ჯოჯოხეთის“ ილუსტრაციებზე გამალებული მუშაობა იყო; ამბობენ, რომ მან თავისი ერთ-ერთი უკანასკნელი შილინგი ფანქრის შესაძენად დახარჯა, რათა ხატვა გაეგრძელებინა.

## ბოლო წლები 
.]]

ბლეიკმა სიცოცხლის ბოლო წლები გაატარა ფაუნტინ-კორტში, სტრენდის მახლობლად (შენობა 1880-იან წლებში დაანგრიეს, როდესაც იქ სასტუმრო სავოი აშენდა). იმ საღამოს ექვს საათზე, მას შემდეგ რაც მეუღლეს შეჰპირდა, რომ მუდამ მასთან იქნებოდა, ბლეიკი გარდაიცვალა. გილქრისტი აღნიშნავს, რომ სახლის ერთ-ერთმა მობინადრემ, რომელიც მის აღსასრულს ესწრებოდა, თქვა: „მე დავესწარი არა ადამიანის, არამედ კურთხეული ანგელოზის სიკვდილს“.

ჯორჯ რიჩმონდი სემუელ პალმერისადმი მიწერილ წერილში ბლეიკის გარდაცვალების შესახებ შემდეგს წერდა:

კეტრინმა ბლეიკის დაკრძალვის ხარჯები ლინელისგან ნასესხები ფულით დაფარა. ბლეიკის ცხედარი დაკრძალეს სხვებთან ერთად საერთო ნაკვეთში, მისი გარდაცვალებიდან ხუთი დღის შემდეგ — მისივე ქორწინების 45-ე წლისთავის წინა დღეს — დისენტერთა სასაფლაოზე ბანჰილ-ფილდსში, ლონდონის სიტის რაიონში. მისი მშობლების ცხედრები იმავე სასაფლაოზე იყო დაკრძალული. ცერემონიას ესწრებოდნენ კეტრინი, ედუარდ კალვერტი, ჯორჯ რიჩმონდი, ფრედერიკ ტეთემი და ჯონ ლინელი. ბლეიკის სიკვდილის შემდეგ კეტრინი ტეთემის სახლში გადავიდა საოჯახო მეურნედ. მას სჯეროდა, რომ ბლეიკის სული რეგულარულად სტუმრობდა. იგი აგრძელებდა მისი ილუმინირებული ნამუშევრებისა და ნახატების გაყიდვას, თუმცა არანაირ საქმიან გარიგებას არ აფორმებდა „მისტერ ბლეიკთან კონსულტაციის“ გარეშე. 1831 წლის ოქტომბერში, საკუთარი სიკვდილის დღეს, იგი ქმარივით მშვიდი და მხიარული იყო და მას ისე უხმობდა, „თითქოს ის მეზობელ ოთახში ყოფილიყო, ეუბნებოდა, რომ მასთან მიდიოდა და ეს დიდხანს აღარ გაგრძელდებოდა“.

მისი გარდაცვალების შემდეგ, მათმა ძველმა ნაცნობმა ფრედერიკ ტეთემმა დაისაკუთრა ბლეიკის ნამუშევრები და აგრძელებდა მათ გაყიდვას. მოგვიანებით ტეთემი შეუერთდა ფუნდამენტალისტურ ირვინგისტულ ეკლესიას და ამ ეკლესიის კონსერვატიული წევრების გავლენით დაწვა ხელნაწერები, რომლებიც ერეტიკულად მიიჩნია. განადგურებული ხელნაწერების ზუსტი რაოდენობა უცნობია, თუმცა სიკვდილამდე ცოტა ხნით ადრე ბლეიკმა მეგობარს უთხრა, რომ დაწერილი ჰქონდა „ოცი ტრაგედია, ისეთივე ვრცელი, როგორიც „მაკბეთია“; მათგან არცერთი არ შემორჩენილა. კიდევ ერთმა ნაცნობმა, უილიამ მაიკლ როსეტიმ, ასევე დაწვა ბლეიკის რამდენიმე ნამუშევარი, რომლებიც დაბალი ხარისხისად მიიჩნია, ხოლო ჯონ ლინელმა ბლეიკის რამდენიმე ნახატიდან წაშალა სექსუალური ხასიათის გამოსახულებები. ამავდროულად, მეგობრებმა შეინახეს ზოგიერთი ნამუშევარი, რომელიც გამოსაქვეყნებლად არ იყო განკუთვნილი, მაგალითად, მისი ჩანაწერების წიგნი და „კუნძული მთვარეზე“.

ბლეიკის საფლავს ორი ქვა ამკობს. პირველზე წერია: „აქ ახლოს განისვენებს პოეტ-ფერმწერი უილიამ ბლეიკი 1757–1827 და მისი მეუღლე კეტრინ სოფია 1762–1831“. ეს მემორიალური ქვა მდებარეობს ნამდვილი საფლავიდან დაახლოებით 20 მეტრის მოშორებით და იგი 2018 წლის 12 აგვისტომდე არ იყო მონიშნული. პორტუგალიელმა წყვილმა, კეროლ და ლუის გარიდოებმა, 14-წლიანი კვლევის შემდეგ კვლავ აღმოაჩინეს დაკრძალვის ზუსტი ადგილი, ხოლო ბლეიკის საზოგადოებამ (Blake Society) დაამზადა მუდმივი მემორიალური ფილა, რომელიც 2018 წლის 12 აგვისტოს საჯარო ცერემონიაზე გაიხსნა. ახალ ქვაზე ამოტვიფრულია: „აქ განისვენებს უილიამ ბლეიკი 1757–1827 პოეტი მხატვარი წინასწარმეტყველი“, რასაც მოსდევს სტროფი მისი პოემიდან „იერუსალიმი“.

1949 წელს ავსტრალიაში მის პატივსაცემად დაარსდა ბლეიკის პრემია რელიგიურ ხელოვნებაში. 1957 წელს ბლეიკისა და მისი მეუღლის მემორიალი აღიმართა უესტმინსტერის სააბატოში. კიდევ ერთი მემორიალი მდებარეობს სენტ-ჯეიმზის ეკლესიაში (პიკადილი), სადაც ის მოინათლა.

ბლეიკის გარდაცვალების დროისთვის, მას გაყიდული ჰქონდა „უმანკოებისა და გამოცდილების სიმღერების“ 30-ზე ნაკლები ეგზემპლარი.

## შეხედულებები 
### პოლიტიკა 
ბლეიკი არ იყო აქტიური რომელიმე ჩამოყალიბებულ პოლიტიკურ პარტიაში. მისი პოეზია განუხრელად ასახავს ამბოხს კლასობრივი ძალაუფლების ბოროტად გამოყენების წინააღმდეგ, რაც დოკუმენტირებულია დევიდ ერდმანის ფუნდამენტურ კვლევაში „ბლეიკი: წინასწარმეტყველი იმპერიის წინააღმდეგ: მისი დროის ისტორიის პოეტური ინტერპრეტაცია“ (1954). ბლეიკს აწუხებდა უაზრო ომები და ინდუსტრიული რევოლუციის დამანგრეველი შედეგები. მისი პოეზიის დიდი ნაწილი სიმბოლური ალეგორიით გადმოსცემს საფრანგეთისა და ამერიკის რევოლუციების გავლენას. ერდმანი ამტკიცებს, რომ ბლეიკს იმედი გაუცრუვდა ამ კონფლიქტების პოლიტიკური შედეგებით, რადგან მიიჩნევდა, რომ მათ მონარქია უბრალოდ უპასუხისმგებლო მერკანტილიზმით ჩაანაცვლეს. ერდმანი ასევე აღნიშნავს, რომ ბლეიკი მკაცრად ეწინააღმდეგებოდა მონობას და თვლის, რომ მისი ზოგიერთი ლექსი, რომელიც ძირითადად „თავისუფალი სიყვარულის“ მხარდაჭერად აღიქმება, სინამდვილეში ანტიმონათმფლობელურ ქვეტექსტებსაც შეიცავს. უფრო გვიანდელმა კვლევამ, პიტერ მარშალის „უილიამ ბლეიკი: ვიზიონერი ანარქისტი“ (1988), ბლეიკი და მისი თანამედროვე უილიამ გოდვინი თანამედროვე ანარქიზმის წინამორბედებად დაახასიათა. ბრიტანელი მარქსისტი ისტორიკოსის, ე. პ. თომპსონის უკანასკნელი დასრულებული ნაშრომი, „მოწმე მხეცის წინააღმდეგ: უილიამ ბლეიკი და მორალური კანონი“ (1993), აჩვენებს, თუ რამდენად იყო ის შთაგონებული დისენტერული რელიგიური იდეებით, რომლებიც სათავეს ინგლისის სამოქალაქო ომის დროს მონარქიის ყველაზე რადიკალური ოპონენტების აზროვნებაში იღებდა.

### შეხედულებების განვითარება 
იმის გამო, რომ ბლეიკის გვიანდელი პოეზია შეიცავს პირად მითოლოგიას რთული სიმბოლიზმით, მისი გვიანდელი ნამუშევრები ნაკლებად იბეჭდებოდა, ვიდრე ადრეული, უფრო ხელმისაწვდომი თხზულებები. პატი სმიტის მიერ რედაქტირებული ბლეიკის ანთოლოგია (Vintage Press) ძირითადად ადრეულ შემოქმედებაზეა ფოკუსირებული, ისევე როგორც მრავალი კრიტიკული კვლევა, მაგალითად დ. გ. გილჰემის „უილიამ ბლეიკი“.

 მე-7 თავში. ილუსტრაცია დაცულია ბრიტანეთის მუზეუმში. ]]

ადრეული შემოქმედება ძირითადად მეამბოხე ხასიათისაა და შეიძლება აღქმულ იქნას, როგორც პროტესტი დოგმატური რელიგიის წინააღმდეგ, რაც განსაკუთრებით თვალსაჩინოა „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“. მასში „ეშმაკის“ სახით წარმოდგენილი ფიგურა ფაქტობრივად გმირია, რომელიც უპირისპირდება თვითმარქვია ავტორიტარულ ღვთაებას. გვიანდელ ნამუშევრებში, როგორებიცაა „მილტონი“ და „იერუსალიმი“, ბლეიკი ქმნის კაცობრიობის განსხვავებულ ხედვას, რომელიც გამოსყიდულია თავგანწირვითა და მიტევებით, თუმცა ინარჩუნებს ადრეულ ნეგატიურ დამოკიდებულებას იმის მიმართ, რასაც ის ტრადიციული რელიგიის ხისტ და არაჯანსაღ ავტორიტარიზმად მიიჩნევდა. ბლეიკის ყველა მკითხველი არ ეთანხმება მოსაზრებას მისი ადრეული და გვიანდელი ნამუშევრების უწყვეტობის შესახებ.

ფსიქოანალიტიკოსი ჯუნ სინგერი წერდა, რომ ბლეიკის გვიანდელმა შემოქმედებამ აჩვენა იმ იდეების განვითარება, რომლებიც პირველად მის ადრეულ ნამუშევრებში გაჩნდა — კერძოდ, ჰუმანისტური მიზანი სხეულისა და სულის პიროვნული მთლიანობის მიღწევის შესახებ. მისი კვლევის, „არაწმინდა ბიბლიის“ (The Unholy Bible), გაფართოებული გამოცემის დასკვნითი ნაწილი ვარაუდობს, რომ გვიანდელი ნამუშევრები არის „ჯოჯოხეთის ბიბლია“, რომელიც დაპირებული იყო „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“. ბლეიკის ბოლო პოემის, „იერუსალიმის“ შესახებ ის წერს: „ადამიანში ღვთიურობის დაპირება, რომელიც გაჟღერდა „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“, საბოლოოდ შესრულდა“.

ჯონ მიდლტონ მარი აღნიშნავს წყვეტას „ქორწინებასა“ და გვიანდელ ნამუშევრებს შორის. მისი აზრით, თუ ადრეული ბლეიკი ფოკუსირებული იყო „ენერგიასა და გონებას შორის პირდაპირ ნეგატიურ დაპირისპირებაზე“, გვიანდელი ბლეიკი ხაზს უსვამდა თავგანწირვისა და მიტევების ცნებებს, როგორც შინაგანი მთლიანობისკენ მიმავალ გზას. „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინების“ მკვეთრ დუალიზმზე უარის თქმა განსაკუთრებით ჩანს გვიანდელ ნამუშევრებში პერსონაჟ იურიზენის ჰუმანიზაციით. მარი გვიანდელ ბლეიკს ახასიათებს, როგორც ადამიანს, რომელმაც ჰპოვა „ურთიერთგაგება“ და „ურთიერთმიტევება“.

### რელიგიური შეხედულებები 
რაც შეეხება კონვენციურ რელიგიას, ბლეიკი მას სატირულად და ირონიულად უყურებდა, რაც კარგად ჩანს მის პოემაში „ვალა, ანუ ოთხი ზოა“ — ერთ-ერთ დაუსრულებელ „წინასწარმეტყველურ წიგნში“, რომელიც 1797 წელს დაიწყო. წიგნის ნახევრად მითოლოგიური და ნახევრად რელიგიური მთავარი პერსონაჟები არიან ოთხი ზოა (ურთონა, იურიზენი, ლუვა და თარმასი), რომლებიც ბლეიკის მითოლოგიაში ალბიონის დაცემის შედეგად შეიქმნენ. პოემა ცხრა წიგნისგან შედგება, რომლებსაც „ღამეები“ ეწოდება. მათში აღწერილია ზოების, მათი დაცემული ფორმებისა და მათი ემანაციების ურთიერთქმედება. ბლეიკს სურდა, რომ ეს წიგნი მისი მითოსური სამყაროს შეჯამება ყოფილიყო. ბლეიკის ოთხი ზოა განასახიერებს ყოვლისშემძლე ღმერთის ოთხ ასპექტს და „ვალა“ პირველი ნაწარმოებია, სადაც ისინი არიან ნახსენები. კერძოდ, ბლეიკისეული ღმერთის/ადამიანის კავშირი დაყოფილია სხეულებრივ კომპონენტებად: იურიზენი (თავი), ურთონა (წელი/სასქესო ორგანოები), ლუვა (გული) და თარმასი (სხეულის ერთიანობა), მათ წყვილ ემანაციებთან ერთად: აჰანია (სიბრძნე, თავიდან), ენითარმონი (ის, რისი მიღწევაც ბუნებაში შეუძლებელია, წელიდან), ვალა (ბუნება, გულიდან) და ენიონი (დედამიწა-დედა, ერთიანობის გაყოფის შედეგად).

ბლეიკისეული ღვთიური გაგებით, ზოები არიან: მამა ღმერთი (თარმასი, შეგრძნება), ძე ღმერთი (ლუვა, სიყვარული), სულიწმინდა (ურთონა, ფანტაზია) და სატანა, რომელიც თავდაპირველად ღვთიური სუბსტანციის ნაწილი იყო (იურიზენი, გონება). მათი ემანაციები კი წარმოადგენენ სექსუალურ ლტოლვას (ენიონი), ბუნებას (ვალა), შთაგონებას (ენითარმონი) და სიამოვნებას (აჰანია).

ბლეიკს სჯეროდა, რომ თითოეულ ადამიანს აქვს ორმაგი იდენტობა, რომლის ერთი ნახევარი კარგია, მეორე კი — ბოროტი. „ვალაში“ პერსონაჟები ორკი და მარადიული ადამიანი (ალბიონი) საუბრობენ საკუთარ თავზე, როგორც გაყოფილ არსებებზე. გვიანდელ ნამუშევრებზე მუშაობისას ბლეიკი გრძნობდა, რომ შეძლო შინაგანი ბრძოლის დაძლევა, თუმცა აწუხებდა შემოქმედებითი უნარების დაკარგვის შიში. ეს ფიქრები აისახა „ვალაშიც“, სადაც პერსონაჟი ლოსი (ფანტაზია) დაკავშირებულია ქრისტეს სახესთან; ბლეიკმა თავის მითოსურ სამყაროს ქრისტიანული ელემენტი დაამატა. „ვალას“ გადამუშავებულ ვერსიაში ბლეიკმა ჩართო ქრისტიანული და ებრაული სახეები და აღწერა, თუ როგორ აქვს ლოსს ღვთის კრავის ხილვა, რაც ააღორძინებს მის სულს. ქრისტეს უპირისპირდება იურიზენი და სატანის სინაგოგა, რომელიც მოგვიანებით აცვამს ქრისტეს ჯვარს. სწორედ მათგან იბადება დეიზმი.

ს ცხედარი, ნაპოვნი ადამისა და ევას მიერ“, დაახლ. 1825. აკვარელი ხეზე.]]
ბლეიკი არ იზიარებდა წარმოდგენას სულისგან განცალკევებული სხეულის შესახებ, რომელიც უნდა დაემორჩილოს სულის მმართველობას; პირიქით, ის სხეულს განიხილავდა როგორც სულის გაგრძელებას, რომელიც მომდინარეობს გრძნობათა „აღქმისგან“. შესაბამისად, ორთოდოქსული რელიგიის აქცენტი სხეულებრივი ლტოლვების უარყოფაზე არის დუალისტური შეცდომა, რომელიც გამოწვეულია სხეულისა და სულის ურთიერთობის არასწორი გაგებით. სხვაგან ის სატანას აღწერს, როგორც „შეცდომის მდგომარეობას“ და როგორც ხსნის მიღმა მყოფს.

ბლეიკი ეწინააღმდეგებოდა იმ თეოლოგიური აზროვნების სოფიზმს, რომელიც ამართლებს ტკივილს, აღიარებს ბოროტებას და ბოდიშს იხდის უსამართლობისთვის. მას სძულდა თვითუარყოფა (self-denial), რომელსაც რელიგიურ რეპრესიასთან და განსაკუთრებით სექსუალურ რეპრესიასთან აიგივებდა:

კეთილგონიერება მდიდარი, მახინჯი შინაბერაა, რომელსაც უნიათობა ეარშიყება.
ვისაც სურს, მაგრამ არ მოქმედებს, იგი მავნებელ სენს თესავს. (7.4–5, E35)
ის „ცოდვის“ კონცეფციას განიხილავდა, როგორც მახეს ადამიანის სურვილების შესაბორკად („სიყვარულის ბაღის“ ეკლები) და თვლიდა, რომ გარედან თავსმოხვეული მორალური კოდექსისადმი მორჩილება სიცოცხლის სულის წინააღმდეგ მიმართული ქმედება იყო:

თავშეკავება ქვიშას თესავს ყველგან —
ალმოდებულ თმასა და ღაჟღაჟა კიდურებზე,
ხოლო დაკმაყოფილებული სურვილი
იქ ნაყოფსა და სილამაზეს ნერგავს. (E474)

იგი არ იზიარებდა მამა ღმერთის, როგორც უფლის დოგმატს — არსებისა, რომელიც კაცობრიობისგან განცალკევებული და მასზე აღმატებულია; ეს ნათლად ჩანს მის სიტყვებში იესო ქრისტეს შესახებ: „ის ერთადერთი ღმერთია... და ასევე ვარ მე, და ასევე ხართ თქვენ“. „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“ არის ასეთი ნიშანდობლივი ფრაზა: „ადამიანებმა დაივიწყეს, რომ ყველა ღვთაება ადამიანის მკერდში ბინადრობს“.

## განმანათლებლობის ფილოსოფია 
ბლეიკს რთული დამოკიდებულება ჰქონდა განმანათლებლობის ფილოსოფიასთან. მისი რწმენა, რომ წარმოსახვა (imagination) ადამიანის არსებობის უმნიშვნელოვანესი ელემენტია, ეწინააღმდეგებოდა განმანათლებლობის რაციონალისტურ და ემპირიულ იდეალებს. თავისი ვიზიონერული რელიგიური შეხედულებების გამო, იგი უარყოფდა სამყაროს ნიუტონისეულ ხედვას. ეს განწყობა ასახულია ბლეიკის „იერუსალიმის“ ერთ მონაკვეთში:

 (1795) გამოხატავს მის დაპირისპირებას მეცნიერული მატერიალიზმის „ერთგანზომილებიან ხედვასთან“: ნიუტონის მზერა მიმართული ფარგლისკენ (რაც მიგვანიშნებს სოლომონის იგავების 8:27-ზე, რომელიც მნიშვნელოვანი პასაჟი იყო ჯონ მილტონისთვის), რათა დახაზოს გრაგნილზე, რომელიც თითქოს მისივე თავიდან გამოდის.]]

თვალს მივაპყრობ ევროპის სკოლებსა და უნივერსიტეტებს
და იქ ვხედავ ლოკის საქსოვ დაზგას, რომლის მისაქსელი მძვინვარებს,
ნიუტონის წყლის ბორბლებით ნარეცხი. შავია ქსოვილი
და მძიმე ხვეულებად ეფინება ყოველ ერს; ვხედავ მრავალბორბლიან
სასტიკ მექანიზმებს, ბორბალს ბორბალში, ტირანული კბილანებით,
რომლებიც იძულებით ამოძრავებენ ერთურთს: არა ისე, როგორც ედემში,
სადაც ბორბალი ბორბალში თავისუფლად ტრიალებს ჰარმონიასა და მშვიდობაში. (15.14–20, E159)

ბლეიკი მიიჩნევდა, რომ სერ ჯოშუა რეინოლდსის ნახატები, რომლებიც ობიექტებზე შუქის ნატურალისტურ დაცემას ასახავდა, მთლიანად „ვეგეტატიური თვალის“ პროდუქტი იყო; იგი ლოკსა და ნიუტონს „სერ ჯოშუა რეინოლდსის ესთეტიკის ნამდვილ წინაპრებად“ თვლიდა. იმ დროის ინგლისში პოპულარულ გემოვნებას ასეთი ნახატების მიმართ აკმაყოფილებდა მეცო-ტინტო — ბეჭდვის პროცესი, რომელიც გამოსახულებას ფურცელზე ათასობით წვრილი წერტილის მეშვეობით ქმნიდა. ბლეიკმა აქ ანალოგია დაინახა ნიუტონის სინათლის ნაწილაკურ თეორიასთან. შესაბამისად, ბლეიკს ეს ტექნიკა არასოდეს გამოუყენებია და ამჯობინა გრავირების ისეთი მეთოდის განვითარება, რომელიც მხოლოდ დენად ხაზებს ეფუძნებოდა. ის ამტკიცებდა:

არსებობს მოსაზრება, რომ განმანათლებლობის პრინციპებთან დაპირისპირების მიუხედავად, ბლეიკი მივიდა ხაზოვან ესთეტიკამდე, რომელიც ბევრი რამით უფრო ახლოს იყო ჯონ ფლაქსმენის ნეოკლასიკურ გრავიურებთან, ვიდრე იმ რომანტიკოსების შემოქმედებასთან, რომელთაც მას ხშირად მიაკუთვნებენ. თუმცა, ბლეიკის ურთიერთობა ფლაქსმენთან გაცივდა მას შემდეგ, რაც ბლეიკი ფელპემიდან დაბრუნდა. შემორჩენილია წერილები ფლაქსმენსა და ჰეილის შორის, სადაც ფლაქსმენი უარყოფითად საუბრობს ბლეიკის ხელოვნების თეორიებზე. ბლეიკმა კიდევ უფრო მწვავედ გააკრიტიკა ფლაქსმენის სტილი და თეორიები 1810 წელს, როდესაც პასუხობდა მისი „კენტერბერიელი მომლოცველების“ გრავირების მისამართით გამოთქმულ კრიტიკას.

## სექსუალობა 
### „თავისუფალი სიყვარული“ 
, დაახლ. 1800]]
მისი სიკვდილის შემდეგ, ბლეიკს საკუთარ წინამორბედად მიიჩნევდნენ სხვადასხვა მოძრაობის წარმომადგენლები, რომლებიც მის რთულ და ხშირად ბუნდოვან სიმბოლიზმსა და ალეგორიას მათთვის აქტუალურ საკითხებს არგებდნენ. კერძოდ, ბლეიკი ზოგჯერ (მერი უოლსტონკრაფტთან და მის მეუღლე უილიამ გოდვინთან ერთად) XIX საუკუნის „თავისუფალი სიყვარულის“ მოძრაობის წინამორბედად მიიჩნევა. ეს იყო ფართო რეფორმისტული ტრადიცია, რომელიც 1820-იან წლებში დაიწყო და ამტკიცებდა, რომ ქორწინება მონობაა; იგი მხარს უჭერდა სექსუალურ აქტივობაზე (როგორიცაა ჰომოსექსუალობა, პროსტიტუცია და მრუშობა) ყოველგვარი სახელმწიფო შეზღუდვის მოხსნას, რაც XX საუკუნის დასაწყისში შობადობის კონტროლის მოძრაობით დაგვირგვინდა. ბლეიკისმცოდნეობა ამ თემაზე უფრო მეტად XX საუკუნის დასაწყისში იყო ფოკუსირებული, თუმცა მას დღესაც ახსენებს მკვლევარი აგნუს ანკარსიო, რომელიც ზომიერად ეჭვქვეშ აყენებს ამ ინტერპრეტაციას. XIX საუკუნის „თავისუფალი სიყვარულის“ მოძრაობა არ იყო ორიენტირებული მრავალპარტნიორიანობაზე, თუმცა ეთანხმებოდა უოლსტონკრაფტს, რომ სახელმწიფოს მიერ სანქცირებული ქორწინება იყო „ლეგალური პროსტიტუცია“ და მონოპოლისტური ხასიათი ჰქონდა. მას ბევრი საერთო აქვს ადრეულ ფემინისტურ მოძრაობებთან (განსაკუთრებით მერი უოლსტონკრაფტის ნაწერებთან, რომლითაც ბლეიკი აღტაცებული იყო).

ბლეიკი აკრიტიკებდა თავისი დროის საქორწინო კანონებს და ზოგადად გმობდა უბიწოების, როგორც სათნოების, ტრადიციულ ქრისტიანულ გაგებას. მისი ქორწინების კრიზისულ პერიოდში, რაც ნაწილობრივ კეტრინის უშვილობით იყო გამოწვეული, ის პირდაპირ გამოდიოდა სახლში მეორე ცოლის მოყვანის ინიციატივით. მისი პოეზია მიანიშნებს, რომ საქორწინო ერთგულების გარეგანი მოთხოვნები სიყვარულს მხოლოდ მოვალეობად აქცევს და არა ავთენტურ გრძნობად; იგი ეჭვიანობასა და ეგოიზმს საქორწინო კანონების საფუძვლად მიიჩნევდა. ლექსები, როგორიცაა „რატომ უნდა ვიყო შენთან დაბმული, ჩემო მშვენიერო მირტის ხეო?“ (Why should I be bound to thee, O my lovely Myrtle-tree?) და „დედამიწის პასუხი“ (Earth's Answer), თითქოს მხარს უჭერს მრავალ სექსუალურ პარტნიორს. ლექსში „ლონდონი“ ის საუბრობს „საქორწინო კატაფალკზე“ (Marriage-Hearse), რომელიც „ახალგაზრდა მეძავის წყევლით“ არის შეპყრობილი. „ალბიონის ასულთა ხილვანი“ ფართოდ (თუმცა არა საყოველთაოდ) აღქმულია, როგორც თავისუფალი სიყვარულის ხოტბა, რადგან ბრომიონისა და უთუნის ურთიერთობა მხოლოდ კანონებითაა შენარჩუნებული და არა სიყვარულით. ბლეიკისთვის კანონი და სიყვარული დაპირისპირებული ცნებებია და ის მკაცრად აკრიტიკებს „გაყინულ საქორწინო სარეცელს“. „ხილვებში“ ბლეიკი წერს:

ვიდრე ის, ვინც ახალგაზრდობით იწვის და მუდმივი ხვედრი არ უწყის,
კანონის შელოცვით არ მიებმება მას, ვინც სძულს? და განა მან უნდა
ათრიოს სიცოცხლის ჯაჭვი დამქანცველ ავხორცობაში? (5.21-3, E49)

XIX საუკუნეში პოეტმა და თავისუფალი სიყვარულის მხარდამჭერმა ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნმა დაწერა წიგნი ბლეიკზე, სადაც ყურადღება გაამახვილა ზემოაღნიშნულ მოტივებზე; მასში ბლეიკი აქებს „წმინდა ბუნებრივ სიყვარულს“, რომელიც არ არის შეზღუდული სხვისი მესაკუთრული ეჭვიანობით (ამ უკანასკნელს ბლეიკი „მხოხავ ჩონჩხს“ უწოდებდა). სუინბერნი აღნიშნავს, თუ როგორ გმობს ბლეიკის „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინება“ ტრადიციული ნორმების დამცველთა „ფერმკრთალი რელიგიური ავხორცობის“ თვალთმაქცობას. XIX საუკუნის კიდევ ერთი მოღვაწე, ედვარდ კარპენტერი (1844–1929), განიცდიდა გავლენას ბლეიკის მისტიკური აქცენტისა ენერგიაზე, რომელიც თავისუფალია გარეგანი შეზღუდვებისგან.

XX საუკუნის დასაწყისში პიერ ბერჟემ აღწერა, თუ როგორ ეხმიანება ბლეიკის ხედვები უოლსტონკრაფტის მიერ ავთენტური სიყვარულის განდიდებას მოვალეობისგან დაბადებული სიყვარულის ნაცვლად, რაც სიწმინდის ნამდვილი საზომია. აირინ ლენგრიჯი აღნიშნავს, რომ „ბლეიკის მისტიკურ და არაორთოდოქსულ მრწამსში თავისუფალი სიყვარულის დოქტრინა იყო ის, რაც ბლეიკს „სულის“ განსანათლებლად სურდა“. მაიკლ დევისის 1977 წლის წიგნი „უილიამ ბლეიკი: ახალი ტიპის ადამიანი“ ვარაუდობს, რომ ბლეიკის აზრით, ეჭვიანობა აშორებს ადამიანს ღვთიურ ერთიანობას და მას გაყინული სიკვდილისთვის სწირავს.

როგორც თეოლოგიურ მწერალს, ბლეიკს ჰქონდა ადამიანის „დაცემულობის“ განცდა. ს. ფოსტერ დეიმონმა აღნიშნა, რომ ბლეიკისთვის თავისუფალი სიყვარულის საზოგადოების მთავარი დაბრკოლება იყო არა მხოლოდ სოციალური შეუწყნარებლობა, არამედ ადამიანის დაცემული ბუნება და თვალთმაქცური ურთიერთობები. თომას რაიტის 1928 წლის წიგნი „უილიამ ბლეიკის ცხოვრება“ (რომელიც მთლიანად ბლეიკის თავისუფალი სიყვარულის დოქტრინას ეძღვნება) აღნიშნავს, რომ ბლეიკის აზრით, ქორწინებას *პრაქტიკაში* უნდა მოჰქონდეს სიყვარულის სიხარული, თუმცა რეალობაში ეს ხშირად ასე არ ხდება, რადგან დატუსაღების შეგრძნება ხშირად აქრობს ამ სიხარულს. პიერ ბერჟე ასევე აანალიზებს ბლეიკის ადრეულ მითოლოგიურ პოემებს (მაგ. „აჰანია“) და ასკვნის, რომ ბლეიკი საქორწინო კანონებს კაცობრიობის დაცემულობის შედეგად მიიჩნევდა, რადგან ისინი სიამაყისა და ეჭვიანობისგან იბადება.

ზოგიერთი მკვლევარი აღნიშნავს, რომ ბლეიკის შეხედულებებმა „თავისუფალ სიყვარულზე“ სიცოცხლის ბოლო წლებში ცვლილებები განიცადა. ამ პერიოდის ზოგიერთი ლექსი, მაგალითად „სნეული ვარდი“ (The Sick Rose), აფრთხილებს მკითხველს მტაცებლური სექსუალობის საფრთხეების შესახებ. მაგნუს ანკარსიო აღნიშნავს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ „ალბიონის ასულთა ხილვანის“ გმირი თავისუფალი სიყვარულის მომხრეა, პოემის ბოლოს იგი უფრო ფრთხილი ხდება, რადგან აცნობიერებს სექსუალობის ბნელ მხარეს და კითხულობს: „განა ეს შეიძლება იყოს სიყვარული, რომელიც მეორეს ისე სვამს, როგორც ღრუბელი წყალს?“ ანკარსიო ასევე მიუთითებს, რომ მერი უოლსტონკრაფტმაც მსგავსად შეიცვალა შეხედულებები ცხოვრების ბოლოს. ბლეიკისეული „დაცემულობის“ გათვალისწინებით, ანკარსიო ფიქრობს, რომ ბლეიკი სრულად არ უჭერდა მხარს გრძნობად თავაწყვეტილობას მხოლოდ კანონის დასამცირებლად (როგორც ეს პერსონაჟ ლეითას შემთხვევაშია), რადგან გამოცდილების დაცემულ სამყაროში ყოველგვარი სიყვარული შებოჭილია. დევიდ ვორალი კი მიიჩნევს, რომ „თელის წიგნი“ იყო სვედენბორგიანული ეკლესიის ზოგიერთი წევრის მიერ შემოთავაზებული ხარჭების ინსტიტუტის უარყოფა.

ბლეიკის გვიანდელი ნაწერები აჩვენებს ინტერესის დაბრუნებას ქრისტიანობისადმი. მიუხედავად იმისა, რომ ის რადიკალურად გადაიაზრებს ქრისტიანულ მორალს ისე, რომ იგი მოიცავს გრძნობად სიამოვნებას, მის გვიანდელ პოემებში ნაკლებია აქცენტი სექსუალურ თავისუფლებაზე და ჩნდება „თვითუარყოფის“ (self-denial) მხარდაჭერაც, თუმცა ეს უარყოფა შთაგონებული უნდა იყოს სიყვარულით და არა ავტორიტარული იძულებით. პიერ ბერჟე განსაკუთრებით გრძნობს ამ ტრანსფორმაციას — მისი აზრით, ახალგაზრდა ბლეიკი დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა იმპულსებს, ხოლო ხანდაზმულ ბლეიკს ჰქონდა ჩამოყალიბებული იდეალი ჭეშმარიტი სიყვარულისა, რომელიც საკუთარ თავს სწირავს სხვისთვის. მისტიკური სექსუალური მგრძნობელობა მაინც რჩება გვიანდელ პოემებში (მაგალითად, იესოს დედის ქალწულობის უარყოფაში), თუმცა აქცენტი გადატანილია მიტევებაზე, გამოსყიდვასა და ემოციურ ავთენტურობაზე, როგორც ურთიერთობების საფუძველზე.

## მემკვიდრეობა
### შემოქმედებითობა 
ნორთროპ ფრაი, რომელიც ბლეიკის შეხედულებების სიმტკიცესა და თანმიმდევრულობაზე საუბრობდა, აღნიშნავდა: [ბლეიკი] თავად ამბობს, რომ მისი შენიშვნები [ჯოშუა] რეინოლდსზე, ორმოცდაათი წლის ასაკში დაწერილი, „ზუსტად ჰგავს“ (exactly Similar) ლოკსა და ბეკონზე გაკეთებულ ჩანაწერებს, რომლებიც მან „ძალიან ახალგაზრდამ“ დაწერა. გარკვეული ფრაზები და ლექსის სტრიქონებიც კი შეიძლება ორმოცი წლის შემდეგ კვლავ გამოჩნდეს მის შემოქმედებაში. იმის ერთგულება, რაც მას ჭეშმარიტებად მიაჩნდა, თავად იყო მისი ერთ-ერთი წამყვანი პრინციპი... თანმიმდევრულობა (სულელური თანმიმდევრულობა თუ სხვაგვარი) ბლეიკის ერთ-ერთი მთავარი საზრუნავია, ხოლო „თვითწინააღმდეგობა“ ყოველთვის მის ერთ-ერთ ყველაზე ზიზღნარევ კომენტარს წარმოადგენს.

ს წიგნისთვის „მონათხრობი ხუთწლიანი ექსპედიციის შესახებ სურინამელი აჯანყებული ნეგროების წინააღმდეგ“ (1796)]]
ბლეიკს სძულდა მონობა და სჯეროდა რასობრივი და სექსუალური თანასწორობის. მისი რამდენიმე ლექსი და ნახატი გამოხატავს უნივერსალური კაცობრიობის იდეას: „რადგან ყველა ადამიანი ერთნაირია (თუმცა უსასრულოდ მრავალფეროვანი)“. ერთ-ერთ ლექსში, რომელსაც შავკანიანი ბავშვი ყვება, თეთრი და შავი სხეულები აღწერილია როგორც დაჩრდილული ჭალები ან ღრუბლები, რომლებიც მანამდე არსებობენ, სანამ ადამიანი ისწავლის „სიყვარულის სხივების გაძლებას“:

როცა მე შავი და ის თეთრი ღრუბლისგან გავთავისუფლდებით
და ღვთის კარვის გარშემო კრავებივით გავიხარებთ:
მზის სიცხისგან დავიფარავ მას, ვიდრე შეძლებს
სიხარულით მიეყრდნოს ჩვენი მამის მუხლებს.
შემდეგ კი წამოვდგები და მის ვერცხლისფერ თმას მოვეფერები,
მას დავემსგავსები და მაშინ მასაც შევუყვარდები. (23-8, E9)

ბლეიკი მთელი ცხოვრების მანძილზე ინარჩუნებდა აქტიურ ინტერესს სოციალური და პოლიტიკური მოვლენების მიმართ; სოციალური და პოლიტიკური განაცხადები ხშირად გვხვდება მის მისტიკურ სიმბოლიზმში. მისი შეხედულებები იმის შესახებ, რასაც ის ჩაგვრასა და თავისუფლების შეზღუდვად მიიჩნევდა, ეკლესიაზეც ვრცელდებოდა. მისი სულიერი რწმენა ნათლად ჩანს „გამოცდილების სიმღერებში“ (1794), სადაც ის ერთმანეთისგან ასხვავებს ძველი აღთქმის ღმერთს, რომლის შეზღუდვებსაც უარყოფდა, და ახალი აღთქმის ღმერთს, რომელსაც პოზიტიურ ძალად განიხილავდა.
### ხილვები 
ბავშვობიდანვე ბლეიკი ამტკიცებდა, რომ ხედავდა ხილვებს. პირველი მათგანი შესაძლოა ჯერ კიდევ ოთხი წლის ასაკში მომხდარიყო, როდესაც, ერთი შემთხვევის თანახმად, ახალგაზრდა ხელოვანმა „იხილა ღმერთი“, როცა ღმერთმა „ფანჯარას თავი მიადო“. რვა თუ ათი წლის ასაკში, ლონდონის რაიონ პეკემ-რაიში, ბლეიკი ამტკიცებდა, რომ იხილა „ანგელოზებით სავსე ხე, რომლის ყოველ ტოტზე ვარსკვლავებივით მოციმციმე ანგელოზთა ფრთები ბრწყინავდა“. სხვა დროს, ბლეიკი თივის მთიბველებს აკვირდებოდა და მოეჩვენა, რომ მათ შორის ანგელოზისებრი ფიგურები დააბიჯებდნენ. ვარლის მონათხრობი ბლეიკსა და რწყილის აჩრდილის ხილვაზე საყოველთაოდ ცნობილი გახდა. ბლეიკი წერდა:

1800 წლის 21 სექტემბრით დათარიღებულ წერილში ჯონ ფლაქსმენისადმი, ბლეიკი წერდა:

1803 წლის 25 აპრილს თომას ბატსისადმი მიწერილ წერილში ბლეიკი წერდა:

ნაშრომში „საშინელი სამსჯავროს ხილვა“ (A Vision of the Last Judgement) ბლეიკი წერდა:

მიუხედავად იმისა, რომ ანგელოზებსა და ღმერთს ხედავდა, ბლეიკი ასევე ამტკიცებდა, რომ იხილა სატანა ლონდონში, სამხრეთ მოლტონ-სტრიტზე მდებარე საკუთარი სახლის კიბეზე. უფრო პატივისცემით წერდა ჯონ უილიამ კაზინსი „ინგლისური ლიტერატურის მოკლე ბიოგრაფიულ ლექსიკონში“: ბლეიკი იყო „ჭეშმარიტად ღვთისმოსავი და მოყვარული სული, სამყაროსგან მივიწყებული და გაუგებარი, მაგრამ რჩეულთაგან დაფასებული“, რომელიც „ეწეოდა მხიარულ და კმაყოფილ ცხოვრებას სიღარიბეში, რომელიც განათებული იყო ხილვებითა და ზეციური შთაგონებით“. ბლეიკის ფსიქიკური ჯანმრთელობის საკითხი კითხვის ნიშნის ქვეშ იდგა ჯერ კიდევ 1911 წლის „ბრიტანიკაშიც“ კი, სადაც აღნიშნულია, რომ „საკითხი იმის შესახებ, იყო თუ არა ბლეიკი შეშლილი, სავარაუდოდ, კამათის საგნად დარჩება, მაგრამ ეჭვგარეშეა, რომ ცხოვრების სხვადასხვა პერიოდში იგი იმყოფებოდა ილუზიების გავლენის ქვეშ, რომელთა ასახსნელად გარეგანი ფაქტები არ არსებობს და ბევრი რამ, რაც მან დაწერა, მოკლებულია ლოგიკურ თანმიმდევრულობას“ .
### კულტურული გავლენა 
. ეს უფრო დიდი ვერსია შეიქმნა ალექსანდრე გილქრისტის წიგნისთვის — „ბლეიკის ცხოვრება“ (1863) — გრავირების მიზნით.]]
ბლეიკის შემოქმედება მისი გარდაცვალების შემდეგ ერთი თაობის განმავლობაში მივიწყებული იყო და თითქმის სრულად დაიკარგა იქამდე, სანამ 1860-იან წლებში ალექსანდრე გილქრისტმა მის ბიოგრაფიაზე მუშაობა არ დაიწყო. წიგნის „უილიამ ბლეიკის ცხოვრება“ გამოქვეყნებამ სწრაფად შეცვალა ბლეიკის რეპუტაცია, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც იგი პრერაფაელიტებმა და მათთან დაკავშირებულმა ფიგურებმა, კერძოდ დანტე გაბრიელ როსეტიმ და ელჯერნონ ჩარლზ სუინბერნმა აღიარეს. თუმცა, ბლეიკის შემოქმედების სრული დაფასება და მისი გავლენის ზრდა XX საუკუნეში მოხდა. XX საუკუნის დასაწყისისა და შუა პერიოდის მნიშვნელოვან მკვლევართა შორის, რომლებმაც წვლილი შეიტანეს ლიტერატურულ და მხატვრულ წრეებში ბლეიკის სტატუსის ამაღლებაში, იყვნენ ს. ფოსტერ დეიმონი, ჯეფრი კეინზი, ნორთროპ ფრაი და დევიდ ერდმანი.

მიუხედავად იმისა, რომ ბლეიკს მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა ისეთი ფიგურების ხელოვნებასა და პოეზიაში, როგორიც როსეტი იყო, სწორედ მოდერნისტულ პერიოდში დაიწყო მისმა ნაშრომებმა მწერალთა და მხატვართა უფრო ფართო წრეზე გავლენის მოხდენა. უილიამ ბატლერ იეიტსმა, რომელმაც 1893 წელს ბლეიკის თხზულებათა კრებული დაარედაქტირა, მისგან მრავალი პოეტური და ფილოსოფიური იდეა ისესხა, ხოლო ბრიტანული სურეალისტური ხელოვნება განსაკუთრებით დაეფუძნა ბლეიკისეულ არა-მიმეტიკურ, ვიზიონერულ პრაქტიკას ისეთი მხატვრების შემოქმედებაში, როგორიც იყვნენ პოლ ნეში და გრეჰემ საზერლენდი.

მისი პოეზია გამოიყენა არაერთმა ბრიტანელმა კლასიკურმა კომპოზიტორმა. ამ მხრივ ყველაზე ადრეული ცნობილი ნამუშევარია დოინ ბელის მიერ მუსიკალურად გაფორმებული ლექსი „Can I see another's woe“ („უმანკოებისა და გამოცდილების სიმღერებიდან“), რომელიც 1876 წელს გამოიცა. აღსანიშნავია ბენჯამინ ბრიტენისა და რალფ ვონ უილიამსის ნამუშევრები; ასევე ჯონ ტავენერის მუსიკა ბლეიკის რამდენიმე ლექსზე, მათ შორის „კრავზე“ (1982 წლის ნაწარმოები „The Lamb“) და „ვეფხვზე“.

ბევრი მკვლევარი, მათ შორის ჯუნ სინგერი, ამტკიცებს, რომ ბლეიკის შეხედულებები ადამიანის ბუნებაზე წინ უსწრებდა და ემთხვეოდა ფსიქოანალიტიკოს კარლ იუნგის აზროვნებას. თავად იუნგის სიტყვებით: „ბლეიკი [არის] საინტერესო შესასწავლი ობიექტი, რადგან მან თავის ფანტაზიებში უამრავი ნახევრად გადამუშავებული ცოდნა დააგროვა. ჩემი შეხედულებით, ეს უფრო მხატვრული პროდუქტია, ვიდრე არაცნობიერი პროცესების ავთენტური რეპრეზენტაცია“. მსგავსად ამისა, დაიანა ჰიუმ ჯორჯი ამტკიცებდა, რომ ბლეიკი შეიძლება მივიჩნიოთ ზიგმუნდ ფროიდის იდეების წინამორბედად.

ბლეიკმა უზარმაზარი გავლენა მოახდინა 1950-იანი წლების ბიტ-თაობის პოეტებსა და 1960-იანი წლების კონტრკულტურაზე. მას ხშირად მოიხსენიებდნენ ისეთი ფიგურები, როგორებიც იყვნენ ბიტ-პოეტი ალენ გინზბერგი, მუსიკოსები ბობ დილანი, რიჩარდ ეშკროფტი, ჯიმ მორისონი, ვან მორისონი და ბრიუს დიკინსონი, ასევე მწერალი ოლდოს ჰაქსლი. პულიცერის პრემიის ლაურეატმა კომპოზიტორმა უილიამ ბოლკომმა მუსიკალურად გააფორმა „უმანკოებისა და გამოცდილების სიმღერები“, სადაც სხვადასხვა ლექსისთვის სხვადასხვა მუსიკალური სტილი გამოიყენა — „თანამედროვე ტექნიკიდან დაწყებული, ბროდვეით, ქანთრით და რეგით დასრულებული“.

ფილიპ პულმანის ფენტეზის ჟანრის ტრილოგიის — „მისი ბნელი საწყისები“ — ძირითადი იდეა დიდწილად ბლეიკის „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“ არის ფესვგადგმული. ბლეიკი ასევე გვევლინება მნიშვნელოვან პერსონაჟად ბრაიან კეტლინგის ფენტეზი-რომანში „The Erstwhile“, სადაც მისი ანგელოზების ხილვები სიუჟეტის ნაწილია. კომპოზიტორი კეტლინ იერვუდი ერთ-ერთია იმ მრავალ თანამედროვე მუსიკოსს შორის, რომლებმაც ბლეიკის ლექსებზე მუსიკა შექმნეს. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ბლეიკის როლი პოპულარულ კულტურაში წინა პლანზე წამოიწია სხვადასხვა სფეროში, როგორიცაა პოპ-მუსიკა, კინო და გრაფიკული რომანი, რამაც ედუარდ ლარისს ათქმევინა: „ბლეიკი არის ის რომანტიკოსი მწერალი, რომელმაც ყველაზე ძლიერი გავლენა მოახდინა XX საუკუნეზე“.

## გამოფენები 
, უესტმინსტერის სიტი]]

ბოლო პერიოდის უმნიშვნელოვანესი გამოფენები, რომლებიც უილიამ ბლეიკს მიეძღვნა, მოიცავს შემდეგს:

* ეშმოლის მუზეუმის (ოქსფორდი) გამოფენა „უილიამ ბლეიკი: შეგირდი და ოსტატი“ (William Blake: Apprentice and Master), რომელიც ღია იყო 2014 წლის დეკემბრიდან 2015 წლის მარტამდე, იკვლევდა ბლეიკის, როგორც ხელოვანის ჩამოყალიბებას, ასევე მის გავლენას იმ ახალგაზრდა მხატვარ-გრავიორებზე, რომლებიც მისი ცხოვრების ბოლო წლებში მის გარშემო იყვნენ შემოკრებილნი.
* ვიქტორიას ეროვნული გალერეის გამოფენამ „უილიამ ბლეიკი“, რომელიც 2014 წლის ზაფხულში გაიმართა, წარმოადგინა გალერეაში დაცული ბლეიკის ნამუშევრების კოლექცია, მათ შორის შთამბეჭდავი აკვარელები, ცალკეული პრინტები და ილუსტრირებული წიგნები.
* მორგანის ბიბლიოთეკისა და მუზეუმის გამოფენა „უილიამ ბლეიკის სამყარო: იწყება ახალი ზეცა“ (William Blake's World: A New Heaven Is Begun), რომელიც 2009 წლის სექტემბრიდან 2010 წლის იანვრამდე გრძელდებოდა, მოიცავდა 100-ზე მეტ აკვარელს, პრინტსა და პოეზიის ილუმინირებულ წიგნს.
* 2007–2008 წლებში ტეიტ ბრიტანეთში გამართული გამოფენა „უილიამ ბლეიკი“ დაემთხვა მისი დაბადებიდან 250-ე წლისთავს; მასში წარმოდგენილი იყო როგორც გალერეის მუდმივი კოლექცია, ისე კერძო მფლობელებისგან დროებით მიღებული ახლად აღმოჩენილი ნამუშევრები, რომლებიც მანამდე არასოდეს ყოფილა გამოფენილი.
* შოტლანდიის ეროვნული გალერეის 2007 წლის გამოფენა „უილიამ ბლეიკი“ ასევე მიეძღვნა მისი დაბადების 250-ე წლისთავს და წარმოადგინა გალერეის ყველა ექსპონატი, რომელიც ბლეიკთან იყო დაკავშირებული.
* 2000–2001 წლებში ტეიტ ბრიტანეთში გამართულ გამოფენაზე წარმოდგენილი იყო ბლეიკის ხელოვნებისა და პოეზიის სრული სპექტრი კონტექსტურ მასალებთან ერთად, რომლებიც ოთხ სექციად იყო დაყოფილი: „ერთ-ერთი გოთი მხატვარი“; „ლამბეთის ველის ქურა“; „ფანტაზიის დარბაზები“ და „მრავალი შთამბეჭდავი ნამუშევარი“. მოგვიანებით, 2001 წელს, გამოფენამ მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმში გადაინაცვლა.
* 2016 წელს აშშ-ში, სან-ფრანცისკოში, გაიხსნა მსოფლიოში პირველი უილიამ ბლეიკის ანტიკვარული წიგნების მაღაზია და სამხატვრო გალერეა.
* 2019 წლის შემოდგომაზე ლონდონში, ტეიტ ბრიტანეთში, ბლეიკისადმი მიძღვნილი მასშტაბური გამოფენა გაიხსნა.
* ფიცუილიამის მუზეუმში (კემბრიჯი) 2024 წლის 23 თებერვლიდან 19 მაისამდე გაიმართა გამოფენა სახელწოდებით „უილიამ ბლეიკის სამყარო“ (William Blake's Universe).

## ბიბლიოგრაფია 
### ილუმინირებული წიგნები 
* *უმანკოებისა და გამოცდილების სიმღერები* (რედაქტირებულია 1794)
** *უმანკოების სიმღერები* (რედაქტირებულია 1789)
* *თელის წიგნი** (დაწერილია 1788–1790, რედაქტირებულია 1789–1793)
* *ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინება* (დაწერილია 1790–1793)
* *სამოთხის ბჭენი* (დაწერილია 1793, რედაქტირებულია 1818)
* *ალბიონის ასულთა ხილვანი** (რედაქტირებულია 1793)
* *კონტინენტური წინასწარმეტყველებები**
** *მერიკა: წინასწარმეტყველება* (რედაქტირებულია 1793)
** *ევროპა: წინასწარმეტყველება* (რედაქტირებულია 1794–1821)
** *ლოსის სიმღერა* (რედაქტირებულია 1795)
* *არ არსებობს ბუნებრივი რელიგია* (დაწერილია 1788, შესაძლოა რედაქტირებულია 1794–1795)
* *იურიზენის პირველი წიგნი** (რედაქტირებულია 1794–1818)
* *ყველა რელიგია ერთია* (დაწერილია 1788, შესაძლოა რედაქტირებულია 1795)
* *ლოსის წიგნი** (რედაქტირებულია 1795)
* *აჰანიას წიგნი** (რედაქტირებულია 1795)
* *მილტონი** (დაწერილია 1804–1810)
* *იერუსალიმი: გიგანტი ალბიონის ემანაცია** (დაწერილია 1804–1820, დამატებები მოგვიანებითაც, რედაქტირებულია 1820–1827 და 1832)

### არაილუმინირებული 
* *პოეტური ესკიზები* (დაწერილია 1769–1777, რედაქტირებულია 1783 და 1868, ერთ ტომად)
* *კუნძული მთვარეზე* (დაწერილია 1784, დაუსრულებელი)
* *საფრანგეთის რევოლუცია* (რედაქტირებულია 1791)
* *თავისუფლების სიმღერა* (რედაქტირებულია 1792, გამოქვეყნებულია „ცისა და ჯოჯოხეთის ქორწინებაში“)
* *ვალა, ანუ ოთხი ზოა** (დაწერილია 1797–1807, დაუსრულებელი)
* *ტირიელი** (დაწერილია , რედაქტირებულია 1874)
*ნამუშევრები სიმბოლოთი* * *წარმოადგენს წინასწარმეტყველურ წიგნებს.*

### ბლეიკის მიერ დასურათებული 
* მერი უოლსტონკრაფტი, *ორიგინალური ამბები რეალური ცხოვრებიდან* (1791)
* ჯონ გეი, *ჯონ გეის იგავ-არაკები ავტორის ცხოვრებასთან ერთად*, ჯონ სტოკდეილი, პიკადილი (1793)
* გოტფრიდ აუგუსტ ბიურგერი, *ლეონორა* (გრავირება ბლეიკის არ არის) (1796)
* ედუარდ იანგი, *ღამის ფიქრები* (1797)
* თომას გრეი, *ლექსები* (1798)
* რობერტ ბლერი, *საფლავი* (1805–1808)
* ჯონ მილტონი, *დაკარგული სამოთხე* (1808)
* ჯონ ვარლი, *ვიზიონერული თავები* (1819–1820)
* რობერტ ჯონ თორნტონი, *ვირგილიუსი* (1821)
* *იობის წიგნი* (1823–1826)
* ჯონ ბანიანი, *მომლოცველის მოგზაურობა* (1824–1827, დაუსრულებელი)
* დანტე, *ღვთაებრივი კომედია* (1825–1827). ბლეიკი გარდაიცვალა 1827 წელს, როდესაც ამ ილუსტრაციებზე მუშაობა ჯერ კიდევ დაუსრულებელი იყო. 102 აკვარელიდან მხოლოდ 7 შეირჩა გრავირებისთვის.

## რეკომენდებული ლიტერატურა 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბლეიკის საზოგადოება
* ბლეიკის პრინტების ფაქსიმილეების დამზადება (დაარქივებულია 2014 წლის 29 აპრილს)
* უილიამ ბლეიკი 
* უილიამ ბლეიკის ლექსების ხელოვნებისა და გამოცდილების ბიბლიოთეკა
* 
* რჩეული ნამუშევრები Poetry-Index-ზე

### პროფილები 
* პროფილი ამერიკელ პოეტთა აკადემიის საიტზე
* პროფილი პოეზიის ფონდის (Poetry Foundation) საიტზე
* BBC-ის ოფორტების გალერეა

### არქივები 
* უილიამ ბლეიკის არქივი – ბლეიკის ნამუშევრების ყოვლისმომცველი აკადემიური არქივი სხვადასხვა კოლექციის სკანირებული ვერსიებით
* ცალკეული ინსტიტუციების კოლექციები:
**ჯ. ი. ბენტლი: უილიამ ბლეიკის კოლექცია სპეციალური კოლექციები  ვიქტორიას უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა ტორონტოს უნივერსიტეტში
**ჯ. ი. ბენტლი: უილიამ ბლეიკის კოლექცია ციფრული კოლექციები  ვიქტორიას უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკა ტორონტოს უნივერსიტეტში
**უილიამ ბლეიკის კოლექცია ჰარი რენსომის ცენტრი, ტეხასის უნივერსიტეტი ოსტინში
**ბლეიკის ციფრული მასალები* კონგრესის ბიბლიოთეკის იშვიათი წიგნებისა და სპეციალური კოლექციების განყოფილებიდან

### ციფრული გამოცემები და კვლევები
* პროექტი „გუტენბერგი“ – ბლეიკის ნამუშევრები ჩამოსატვირთ ფორმატში]
* 
* 
* უილიამ ბლეიკის პოეზიის მუსიკალური ვერსიები საგუნდო საზოგადოებრივ ბიბლიოთეკაში (CPDL)

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი პოეტები
კატეგორია:ინგლისელი მხატვრები
კატეგორია:სიმბოლისტები
კატეგორია:დაბადებული 1757
კატეგორია:გარდაცვლილი 1827
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები