open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მილივოიე ნოვაკოვიჩი

**მილივოიე ნოვაკოვიჩი** ( დ. 18 მაისი, 1979) — სლოვენიელი ყოფილი ფეხბურთელი, რომელიც უკანასკნელად თამაშობდა სლოვენურ კლუბ „მარიბორში“, თავდამსხმელის პოზიციაზე.

ნოვაკოვიჩმა კარიერა დაიწყო სლოვენურ კლუბ ლუბლიანას „ოლიმპიაში“. 1998 წელს დატოვა „ოლიმპია“ და მას შემდეგ თამაშობდა რამდენიმე ავსტრიულ კლუბში, მათ შორის: „ფოიტსბერგში, „ლასკასსა“ და „მატერსბურგში“. 2005 წლის ზაფხულში შეუერთდა „ლიტექსს“, სადაც მხოლოდ ერთი სეზონი ჩაატარა. 2006 წლის აგვისტოში, 1.5 მილიონი ევროს სანაცვლოდ შეიძინა „კიოლნმა“, ვისთან ერთადაც გაატარა კარიერის უმნიშვნელოვანესი წლები. 2012–2013 წლებში იჯარით თამაშობდა „ომია არდიაში“. საბოლოოდ, კარიერა 2017 წელს სლოვენიურ კლუბ „მარიბორში“ დაასრულა.

ნოვაკოვიჩის დებიუტი სლოვენიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2006 წლის 31 მაისს, კვიპროსის ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში, სადაც სლოვენიის ნაკრებმა მოწინააღმდეგეს ანგარიშით 1:0 სძლია. ნაკრებში ყოფნის პერიოდში მონაწილეობა მიიღო 80 ოფიციალურ მატჩში და 32 გოლის გატანა შეძლო.

## ტიტულები
### საკლუბო
**მარიბორი**
*სლოვენიის საფეხბურთო ჩემპიონატი: 2016–17
*სლოვენიის საფეხბურთო თასი: 2015–16

### ინდივიდუალური
*2005–06 ბულგარეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის ბომბარდირი, 16 გოლი
*2007–08 მეორე ბუნდესლიგის ბომბარდირი, 20 გოლი

## რესურსები ინტერნეტში
* მილივოიე ნოვაკოვიჩი — Soccerway
* მილივოიე ნოვაკოვიჩი — NZS 
* მილივოიე ნოვაკოვიჩი — National-Football-Teams.com

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:სლოვენიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:კიოლნის ფეხბურთელები
კატეგორია:მატერსბურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლასკის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიტექსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბულგარეთის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:მეორე ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ომია არდიას ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:იაპონიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:სლოვენიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:სიმიძუ ეს-პალსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ნაგოია გრამპუსის ფეხბურთელები
კატეგორია:მარიბორის ფეხბურთელები
კატეგორია:სლოვენიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჩაის მეთესლეობა

**ჩაის მეთესლეობა** — მემცენარეობის დარგი, რომლის ამოცანაა ჩაის მცენარის დარაიონებული ჯიშების თესლის მასობრივად გამრავლება. ჩაი ძირითადად თესლით მრავლდება, ამიტომ მაღალხარისხოვანი თესლის მისაღებად აშენებენ დარაიონებული სელექციური ჯიშების სათესლეებს, რომლებიც იზოლირებულია ჩაის საკრეფი პლანტაციებისაგან. სათესლე ნაკვეთზე ჩაის ფოთოლი არ იკრიფება, მცენარე იზრდება თავისუფლად, გაუსხლავად. კარგი მოვლის პირობებში მცენარე თესლს მე-4—მე-5 წელს იძლევა, ხოლო მე-7—მე-8 წელს იწყება სრული მსხმოიარობა. 1 ჰა ფოთოლსაკრეფი პლანტაციის გასაშენებლად საჭიროა 130-150 კგ თესლი. 1 ჰა-იდან შეიძლება მივიღოთ 1000-1500 კგ მაღალხარისხოვანი თესლი. 1987 წლისთვის საქართველოში მეჩაიეობის რაიონებში ჩაის სელექციური ჯიშების სათესლეები 240 ჰა-ზე იყო გაშენებული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მემცენარეობა
კატეგორია:მეჩაიეობა
ჩაის მრეწველობა

**ჩაის მრეწველობა** — კვების მრეწველობის დარგი, რომელიც გამოიმუშავებს ბაიხაოსა და დაწნეხილ ჩაის, აგრეთვე ჩაის თხევადსა და მშრალ ნატურალურ კონცენტრატებს.

ჩაის კულტურა საქართველოს ტერიტორიაზე XIX საუკუნის 40-იან წლებიდან გავრცელდა. 1913 წელს უკვე ფუნქციონირებდა 5 ფაბრიკა, რომლებმაც გამოიმუშავა 131 ტ ბაიხაოს ჩაი. ჩაის მრეწველობა საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ განვითარდა. ომამდე ხუთწლედებში აშენდა მრავალი ჩაის ფაბრიკა. ძირითადი სახეობის პროდუქციის — შავი ბაიხაოს ჩაის — გარდა აითვისეს მწვანე ბაიხაოს ჩაის, ფილა ჩაისა და მწვანე აგურა ჩაის წარმოებაც.

## საქართველოში წარმოებული ჩაი წლების მიხედვით 
## ლიტერატურა 
კატეგორია:მეჩაიეობა
კატეგორია:კვების მრეწველობა
შორისდებული

**შორისდებული** — უცვლელი მეტყველების ნაწილი, რომელიც წარმოადგენს ადამიანის გრძნობის, განცდის, ნება-სურვილის გამომხატველ ბგერას, ბგერათა ჯგუფს ან სიტყვას. იგი განკერძოებით დგას წინადადების თავში, შუაში ან ბოლოში (იხმარება ცალკეც) და გამოიყოფა მძიმით (უჰ, რა მშვენიერი დილაა!) ან ძახილის ნიშნით (ბიჭოს! ეს რა ამბავია!). შორისდებულთან სასვენი ნიშანი არ დაისმის თუ იგი მიმართვას აძლიერებს ან სახელის მნიშვნელობით არის ნახმარი და წინადადების რომელიმე წევრის ფუნქციას ასრულებს (უი ჩემს თავს!).

## ლიტერატურა
კატეგორია:გრამატიკა
კატეგორია:მეტყველების ნაწილები
ანასეულის სუპტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი

**სუპტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი** (მოძვ. **ანასეულის ჩაის მრეწველობის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი**) — სამეცნიერო ინსტიტუტი საქართველოში, ქალაქ ოზურგეთში.

1930 წელს დაარსდა ანასეულის ჩაის მეურნეობის ინსტიტუტი, რომელიც მოგვიანებით ჩამოყალიბდა ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურათა სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტად. 1938 წლიდან ინსტიტუტს დაეკისრა მუშაობა ციტრუსოვან და სხვა სუბტროპიკულ კულტურებზე. 1948 წლიდან ინსტიტუტმა დაიწყო ციტრუსოვანთა სელექცია. 1953 წელს ინსტიტუტში არსებული ჩაის განყოფილების ბაზაზე ცალკე ჩამოყალიბდა ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი. 

ინსტიტუტი შევიდა სსრკ კვების მრეწველობის სამინისტროს ჩაის სამმართველოს ჩაის მრეწველობის სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების შემადგენლობაში. ინსტიტუტში იყო 8 განყოფილება, 7 სექტორი და 3 რეგიონული ლაბორატორია (ზუგდიდში, თბილისსა და მოსკოვში). ინსტიტუტის ძირითად პროფილს წარმოადგენდა ჩაის წარმოების პროგრესული ტექნოლოგიური პროცესების დამუშავება, მაღალი წარმოებლურობის ჩაის გადასამუშავებელი მანქანებისა და ჩაის ახალი სახის პროდუქციის შექმნა, სამუშაო პროცესების მექანიზაცია, ჩაის წარმოების ეფექტურობის ამაღლება მოწინავე შრომის მეთოდებისა და წარმოების მართვის პროგრესული სისტემების დანერგვის შედეგად. შემდგომ პერიოდში, ამ ინსტიტუტების ბაზაზე, შესაბამისად 1975 და 1981 წლებში, დაფუძნდა ორი საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება.

2006 წლიდან, რეორგანიზაციის შედეგად, ჩამოყალიბდა ჩაის, სუბტროპიკული კულტურების და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი სოფლის მეურნეობის აკადემიის დაქვემდებარებაში. 2010 წლიდან ანასეულის სუბტროპიკული და ჩაის მრეწველობის ინსტიტუტი არის აგრარული უნივერსიტეტის დაქვემდებარებაში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
კატეგორია:ოზურგეთი
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
რისმაგ გორდეზიანი

**რისმაგ ბენიამინის ძე გორდეზიანი** (დ. 9 ივნისი, 1940, თბილისი — გ. 13 აგვისტო, 2025) — ქართველი ფილოლოგი, ელინისტი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1974), პროფესორი (1977). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (2013; წევრ-კორესპონდენტი 1988 წლიდან). თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის სრული პროფესორი და თსუ-ის კლასიკური ფილოლოგიის, ბიზანტინისტიკისა და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტის დირექტორი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021).

## ცხოვრება და კარიერა 
რისმაგ გორდეზიანი დაიბადა  1940 წლის 9 ივნისს, საქართველოს სსრ-ის  დედაქალაქ თბილისში. მამა – მხატვარი, ფუტურისტი, ბენიამინ (ბენო) გორდეზიანი, რომელმაც ვაჟს სახელი დაარქვა აბაზგთა მეფის, რესმაგას მიხედვით (ივანე ჯავახიშვილის რჩევით). ნაშრომები შესრულებულია ჰომეროლოგიის, ეგეისტიკის, ეტრუსკოლოგიის, ანტიკური ლიტერატურისა და კულტურის ისტორიის, ქართველოლოგიის დარგებში, ქართულსა და უცხო ენებზე. გორდეზიანის ხელმძღვანელობით 40-მდე ადამიანმა დაიცვა დისერტაცია. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

## ჯილდოები 
* ღირსების ორდენი (2003)
* საბერძნეთის ღირსების ორდენი
* „საქართველოს და საკავშირო კომკავშირის პრემია“ მეცნიერების და ტექნიკის დარგში.
* თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი სამეცნიერო პრემია.
* ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი (2010)
* თბილისის საპატიო მოქალაქე (2021)

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* რისმაგ გორდეზიანი — საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
რისმაგ
კატეგორია:ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2021)
კატეგორია:ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
ალექსანდრე კონიაშვილი

**ალექსანდრე კონიაშვილი** (დ. 26 დეკემბერი, 1873, თბილისი, — გ. 30 აპრილი, 1951, ბუენოს-აირესი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.
 
## ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში, ოფიცერ გრიგოლ კონიაშვილის ოჯახში. განათლება მიიღო თბილისის კლასიკური გიმნაზიასა და თბილისის იუნკერთა სამხედრო სასწავლებელში. რუსეთ–იაპონიის ომის დროს (1904–1905) ირიცხებოდა ქვეითი ჯარის ოფიცრად. 1913 წელს იყო ყუბის 155-ე ქვეითი პოლკის ოფიცერი, შტაბს-კაპიტანი. პირველი მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე, მონაწილეობდა სარიყამიშისა და არზრუმის ოპერაციებში. არზრუმის ციხესიმაგრის შტურმით აღებისას დაჯილდოვდა წმ. გიორგის ორდენით. 1917 წლიდან იყო პოლკოვნიკი. 1918 წლიდან იყო სახალხო გვარდიაში. 1918 წლის 29 ინვარს დაინიშნა თბილისის პოლიციის უფროსად.1918 წლის ოქტომბრიდან, სოჭის კონფლიქტის დროს დაინიშნა სოჭის ოლქისა და შავიზღვისპირეთის გარნიზონის სარდლად. 1919 წელს გახდა გენერალ–მაიორი. 1920 წელს იყო ოსეთის მიმართულების ჯარების სარდალი.

1921 წლიდან იმყოფებოდა ემიგრაციაში, ჯერ თურქეთში, შემდეგ პოლონეთში. 1923 წლიდან ირიცხებოდა პოლონეთის  ეროვნულ არმიაში. 1926 წელს მიიღო ბრიგადერის სამხედრო წოდება და დაინიშნა ქვეითი ჯარის ერთ–ერთი დივიზიის მეთაურის მოადგილედ. პოლონეთის არმიაში თითქმის ოცწლიანი მოღვაწეობის მანძილზე დაიმსახურა  არაერთი მაღალი ჯილდო. პოლონეთის ოკუპაციის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ცხოვრობდა ჯერ იტალიაში, 1939 წლიდან კი არგენტინაში. გარდაიცვალა 1951 წელს ბუენოს-აირესში. დაკრძალულია იქვე.

## ლიტერატურა
*
* *ურუშაძე, ლ*. ევროპა და ქართული პოლიტიკური ემიგრაცია - თბილისი, 2005. - გვ. 20–21

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ვლადიმერის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს სახალხო გვარდიის წევრები
არჩილ ფირცხალავა

**არჩილ ფირცხალავა** (დ. 22 იანვარი 1944, ზუგდიდი — გ. 28 დეკემბერი 1985) — ქართველი პოეტი, რედაქტორი, კორესპონდენტი.

## ბიოგრაფია
არჩილ ფირცხალავა დაიბადა 1944 წლის 22 იანვარს ზუგდიდში. სწავლობდა ზუგდიდის მე-6 საშუალო სკოლაში. დაამთავრა ამავე ქალაქის საღამოს სკოლა. 1967-1972 წლებში მუშაობდა ენგურჰესის მშენებლობაზე მებეტონედ. იყო გაზეთ „ენგურის ჩირაღდნის“ რედაქტორი და სოხუმის გაზეთ „კომუნისტური შრომის“ კორესპონდენტი. ლექსების წერა 10 წლის ასაკიდან დაიწყო. პირველი წიგნი „გარდუვალობა“ გამოსცა 1985 წელს. გამოცემულია აგრეთვე მისი კრებულები „ცისფერი სინათლე“ (1992) და „წყავის გვირგვინი“ (2003).

გარდაიცვალა 1985 წლის 28 დეკემბერს. დაკრძალულია ზუგდიდში.

## ლიტერატურა
* „ქართული მწერლობა“ — გამომცემლობა „დილა“, თბ., 2011.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ზუგდიდში დაბადებულები
ა
დიმიტრი ეროხინი

300px|მინი
**დიმიტრი იურის ძე ეროხინი** (; დ. 1 ნოემბერი, 1979, ნოვოკუზნეცკი, კემეროვოს ოლქი, რუსეთი) — რუსი ულტრამარათონელი, საზოგადოებრივი მოღვაწე, ჯანსაღი ცხოვრების აქტივისტი, რუსული გეოგრაფიული საზოგადოების წევრი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა კემეროვოს ოლქის ქალაქ ნოვოკუზნეცკში. 1979 წლის 1 ნოემბერს. ამჟამად ცხოვრობს და მოღვაწეობს მოსკოვში. 2006 წელს, 26  წლის ასაკში დაინტერესდა სპორტის სარბენი სახეობებით.

2014 წელს მან გაირბინა ისიქ-ქოლის ტბის სანაპიროზე ჯამში 350 კმ., რითაც მხარი დაუჭირა ბავშვთა კიბოს წინააღმდეგ გამართულ აქციას, რომელიც ყირგიზული ფონდის ხელმძღვანელობით გაიმართა. 

2009 წლიდან იგი რუსული ვიკიპედიის აქტიური რედაქტორია, არის 5 000-ზე მეტი სტატიის ავტორი. 2015 წლიდან დაკავებულია ვიკიპედიის პოპულარიზაციით.  2017 წელს მონაწილეობა მიიღო სახალინის ვიკი-ექსპედიციაში, რომლის განმავლობაშიც 19 დღეში გაიარა 1 200 კმ და გადაიღო 500 ფოტო ვიკისაწყობისათვის. 

2017 წლიდან არაკომერციული ორგანიზაციის, რუსეთის ვიკიმედიის წევრია.

2019 წელს გეგმავს ვიკიმარათონს ბაშკირეთის ტერიტორიაზე.

## ლიტერატურა 
*Чирков А.Л. Бег в мудрость. — М.: ВИНИТИ-Наука, 2014. — С. 60-64. — 192 с. — ISBN 978-5-600-00636-2.
*Чирков А.Л. За бег!. — М., 2015. — С. 350-355. — 517 с. — ISBN 978-5-9906626-1-2.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მარათონელები
კატეგორია:რუსი ვიკიპედიელები
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:დაბადებული 1 ნოემბერი
თეთრშუბლა ბატი

**თეთრშუბლა ბატი** () — ფრინველი იხვისებრთა ოჯახისა.

## აღწერა 
თეთრშუბლა ბატი გარეგნობით ახლოს დგას რუხ ბატთან, მაგრამ მასთან შედარებით მცირე ზომისაა. მისი სხეული რუხი ფერისაა, მუცელი — თეთრი, შავი ლაქებით, ხოლო ფრთების ბუმბულები რუხი და თეთრი, ნისკარტი — ვარდისფერი. ნისკარტის ძირში აქვს ღია ფერის ლაქა, შუბლზე — თეთრი, რის გამოც მიიღო სახელწოდება. მასა მერყეობს 2-დან 3,2 კგ-მდე.

## გავრცელება 
თეთრშუბლა ბატი გავრცელებულია ევრაზიის, გრენლანდიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრაში. ევროპის მკვიდრი ბატები იზამთრებენ ხმელთაშუა, შავ და კასპიის ზღვებზე. მიფრინავენ აგრეთვე ცენტრალური აზიის, ინდოეთის, ჩინეთის, კორეის და იაპონიის მიმართულებით.

## ლიტერატურა 
* *Бейчек В., Штясны К.* Птицы. Иллюстрированная энциклопедия. — М.: Лабиринт-пресс.
* *Ганзак Я.* Иллюстрированная энциклопедия птиц. — Прага: Артия 1974.
* Жизнь животных. Т.6 Птицы. — М.: Просвещение, 1986.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: თეთრშუბლა ბატი

კატეგორია:ბატები
პაულო რობერტო ფალკაო

**პაულო რობერტო ფალკაო** ( დ. 16 ოქტომბერი, 1953, აბელარდუ-ლუსი, სანტა-კატარინა, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 1982 წლის ესპანეთის მსოფლიო ჩემპიონატის და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე ბრაზილიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. ითვლება ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ბრაზილიელ ფეხბურთელად. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 36-ე ადგილზე დასახელდა.

### სანაკრებო კარიერა 
1976–1986 წლებში ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 29 შეხვედრას ატარებს და 6 ბურთი გააქვს.
### მსოფლიო ჩემპიონატებზე 
ფალკაომ მსოფლიო ჩემპიონატების 7 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და სამი ბურთი გაიტანა.

## სტატისტიკა
### საკლუბო
### სანაკრებო 
## მიღწევები
### საკლუბო
;  ინტერნასიონალი
* გაუშუს ჩემპიონატი (5): 1973, 1974, 1975, 1976, 1978
* ბრაზილიის ჩემპიონატი (სერია A) (3): 1975, 1976, 1979
;  რომა
* იტალიის სერია A: 1982–83
* იტალიის თასი (2): 1980–81, 1983–84
;  სან-პაულუ
* პაულისტას ჩემპიონატი: 1985

### ინდივიდუალური 
* ბრაზილიის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი (3): 1975, 1978, 1979 
* ბრაზილიის ჩემპიონატის ოქროს ბურთი (2): 1978, 1979
* ბრაზილიის ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი (3): 1975, 1978, 1979 
* ბრაზილიის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი (2): 1978, 1979
* სამხრეთ ამერიკის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ვერცხლის ბურთი: 1982 
* სამხრეთ ამერიკის წლის საუკეთესო ფეხბურთელის ბრინჯაოს ბურთი: 1979 
* მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1982
* მსოფლიო ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი: 1982
* ფიფა XI-ის წევრი: 1982 
* ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელის ვერცხლის ბურთი: 1983  
* ევროპის საუკეთესო ფეხბურთელის ბრინჯაოს ბურთი: 1982  
* ყველა დროის ასი უდიდესი ფეხბურთელი „უორლდ სოკერის“ ვერსიით: 1999
* ფიფა-ს ასეული (FIFA 100): 2004
* „რომას“ დიდების დარბაზის წევრი: 2012  
* იტალიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი: 2016 
* ბრაზილიური ფეხბურთის მუზეუმის დიდების დარბაზის წევრი 

## ბიბლიოგრაფია 
*  
* 
* 
*  
*  
*  

## რესურსები ინტერნეტში
* Brasil · Resultados Históricos
* Campeonatos Estaduais (State Championships) 

## სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:სან-პაულუს ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:რომას ფეხბურთელები
კატეგორია:1979 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები‎
კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1991 წლის კოპა ამერიკის მწვრთნელები
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:ინტერნასიონალის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ნაკრების მწვრთნელები
კატეგორია:ინტერნასიონალის მწვრთნელები
კატეგორია:იაპონიის საფეხბურთო ნაკრების მწვრთნელები
კატეგორია:ბაიას მწვრთნელები
კატეგორია:სპორტ რესიფის მწვრთნელები
კატეგორია:ფიფას 100-ეული
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რობერტ ლაიელი

**რობერტ ლაიელი** ( დ. 1789, პეისლი — გ. 23 მაისი, 1831) — შოტლანდიელი მოგზაური და ბოტანიკოსი.   
 
## ბიოგრაფია
იყო უილიამ და ჯენეტ ლაიელების ვაჟი. სწავლობდა მედიცინას ედინბურგის უნივერსიტეტში 1807-10 წლებში. 1808 წელს ერთი წელი მუშაობდა მანჩესტერის სამეფო საავადმყოფოში ოჯახის ექიმად. 1811 წელს ლინეის საზოგადოებაში წაიკითხა მოხსენება და ნიკოლსონის ჟურნალში გამოაქვეყნა ექვსი სტატია მცენარეთა აღგზნებადობის შესახებ. 1811-12 წლებში მუშაობდა პეისლის ჰოსპიტალში ექიმად. 1815 წელს წავიდა რუსეთის იმპერიაში პეტერბურგელი დიდებულის ექიმად. რუსეთში დარჩა ოთხი წელი. 1816 წელს საიმპერატორო აკადემიამ მიანიჭა ექიმისა და ქირურგის წოდება. 1819 წელს დაქორწინდა და დაბრუნდა ბრიტანეთში. 1820 წლის მარტიდან დაბრუნდა რუსეთში, მუშაობდა მოსკოველი დიდებულის ექიმად. 1822 წლის აპრილიდან აგვისტოს ჩათვლით იმოგზაურა რუსეთის სამხრეთ პროვინციებში, ყირიმსა და კავკასიაში. იყო თბილისში, აქვს ქალაქის აღწერილობა და ჩანახატები „რომაული ხიდი მტკვარზე“, „თბილისის ციხე“, „თბილისი“ და სხვ. დაათვალიერა მუხროვანი, გომბორი, თელავი, ყვარელი, გრემი, ალვანი, ალავერდი: გარკვეული გზის ნაწილი განვლო ალ. გრიბოედოვთან ერთად. აღწერა თბილისი, მუხროვანი, თელავი და სხვა. 1823 წლის აგვისტოში დაბრუნდა ლონდონში და გამოსცა ნაშრომი „რუსების ბუნება და მოსკოვის დეტალური ისტორია“. 1825 წელს გამოვიდა მისი ორტომიანი წიგნი „მოგზაურობა რუსეთში, ყირიმში, კავკასიასა და საქართველოში“. 1827 წელს გაემგზავრა მადაგასკარზე. იქ დაკავებული იყო ბოტანიკით და საბუნებისმეტყველო ნიმუშების შეგროვებით. ადგილობრივებმა მას დააბრალეს ჯადოქრობა და 1829 წლის 29 მარტს დააპატიმრეს და კუნძულიდან გაასახლეს. ის დაბრუნდა წმინდა მავრიკის კუნძულზე პორტ ლუისში, სადაც გარდაიცვალა 1831 წლის 23 მაისს მალარიული ციებით, რომელიც მადაგასკარზე შეეყარა 1828 წელს.

## ბიბლიოგრაფია
* Travels in Russia, the Crimea, the Caucasus and Georgia, I- II, L., 1825.

## ლიტერატურა
**გელაშვილი გ.*, „ინგლისელი მოგზაური რობერტ ლაიელი თბილისის შესახებ“ „ახალი და უახლესი ისტორიის საკითხები“ გვ. 319-332— თბილისი, „უნივერსალი“ 2014 ISSN 1512-3154

## რესურსები ინტერნეტში
*ბიოგრაფიული ლექსიკონი
*უცხოელები თბილისის შესახებ

კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი 1831
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მაისი
კატეგორია:შოტლანდიელი მოგზაურები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
არიფ მელიკოვი

**არიფ ჯანგირ ოღლი მელიკოვი** (; 13 სექტემბერი, 1933, ბაქო — 9 მაისი 2019, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და მასწავლებელი. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1986).

## ბიოგრაფია 
1945-1954 წლებში სწავლობდა ბაქოს კოლეჯში თარზე. შემდეგ, 1955-1958 წლებში — ა.ზეინალის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, ყარა ყარაევის კომპოზიციის კლასში. ახალგაზრდა კომპოზიტორის სადიპლომო ნამუშევარი იყო  „პირველი სიმფონია“.

1958 წლიდან  ასწავლიდა კონსერვატორიაში (პროფესორის ასისტენტად  1971 წლიდან, პროფესორად 1979 წლიდან, 1982 წლიდან კომპოზიციის განყოფილების უფროსად).

აზერბაიჯანის სსრ კავშირის კომპოზიტორთა კავშირის წევრი (1959). აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფისტთა კავშირის წევრი..

სსრკ-ს სახალხო დეპუტატი სალიანის ტერიტორიული საარჩევნო ოლქიდან (აზერბაიჯანის სსრ). აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის სრული წევრი (ANAS). ხაზარის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი (2012, ბაქო, აზერბაიჯანი). ამჟამად ის აქტიურად ახორციელებს მასწავლებლობას და მუსიკალურ-სოციალურ საქმიანობას.

## ჯილდოები 
* — საპატიო ნიშანი

## რესურსები ინტერნეტში
*მოკლე ბიოგრაფია 
*არიფ მელიკოვი 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კინოკომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
აშრაფ აბასოვი

**აშრაფ ჯალალ-ოღლუ აბასოვი** ( დ. 23 მარტი, 1920, შუშა, აზერბაიჯანი — გ. 1992) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი. აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი, აზერბაიჯანის სსრ  დამსახურებული არტისტი (1963).

## ბიოგრაფია 
იგი დაიბადა 1920 წლის 23 მარტს შუშაში მკერავის  ღატაკ და დიდ ოჯახში. 7 წლიანი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი აბარებს შუშას პედაგოგიურ მუშაკთა ფაკულტეტზე  და ერთდროულად სწავლობს მუსიკალურ სკოლაში თარზე დაკვრის   კლასში ჰამზა  ალიევასთან.

1936 წელს აშჰრეფი ჩავიდა ბაქოში და აბარებს აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუსიკის კოლეჯში. ამ დროისათვის იგი ხალხურ ინსტრუმენტების  ორკესტრში ჩაირიცხა, რომელსაც  ცნობილი კომპოზიტორის და დირიჟორის სეიდ რუსტამოვი ხელმძღვანელობდა. მონაწილეობა მიეღო მოსკოვში აზერბაიჯანის ლიტერატურისა და ხელოვნების პირველ დეკედაში. ახალგაზრდა აშრაფის ნიჭიდან გამომდინარე, მუსიკალური სასწავლებლის ხელმძღვანელობის დახმარებით მესამე კურსის სტუდენტი ჩაირიცხა  აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 

თუმცა, 1939 წლის დეკემბერში  იგი წითელ არმიაში იქნა გაწვეული. ჯარში იგი იყო 345-ე ქვეითი ბრიგადის სამხედრო -მუსიკალურ ორკესტრში, რომელიც ბელორუსში დისლოცირდებოდა, სადაც  სამამულო ომის დაწყებას შეხვდა. სერჟანტი აშრაფ აბასოვი სერიოზულად დაიჭრა ქალაქ იელანიას მახლობლად, სოფელ ნოვოზასკისთან. რამდენიმე თვის განმავლობაში იგი ტომსკის სამხედრო ჰოსპიტალში იმყოფება. 

ავადმყოფობით დემობილიზებული, აშრაფ აბასოვი მიეკედლა თავის ნათესავებს შუშაში, სადაც მკურნალობა ორი წლის განმავლობაში.  შუშაში მუშაობდა ადგილობრივი მუსიკალური სკოლის მასწავლებლად.

მალე ის დაბრუნდება ბაქოში და აგრძელებს სწავლას აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც სწავლობდა ისეთ ცნობილ პროფესორებთან, როგორებიც არიან ბ. ზეიდმანი და უზეირ ჰაჯიბეკოვი. 

1952 წელს დაამთავრა ჩაიკოვსკის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორია (დაამთავრა საბაკალავრო და სამაგისტრო პროგრამა), სადაც მან დაიცვა თავისი საკანდიდატო მ. ჩულაკის ხელმძღვანელობით და  ხდება პირველი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, რომელმაც დაიცვა სამეცნიერო ხარისხი. ამის შემდეგ იგი ბაქოში მიემგზავრება და აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიციის დეპარტამენტში  პროფესორის ასისტენტად მუშაობს.

სხვადასხვა წლებში ხელმძღვანელობდა შუშას მუსიკალურ სკოლას და ბაქოს-მუსიკალურ კოლეჯს, რომელიც მრავალი წლის განმავლობაში ასაფ ზინალის სახელს ატარებდა. ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა კონსერვატორიის რექტორის თანამდებობაზე, ამავე დროს, 15 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა კომპოზიციის კათედრას. დაჯილდოებულია საპატიო ნიშნის ორდენით. 

## რესურსები ინტერნეტში
* აშრაფ აბასოვი

კატეგორია:დაბადებული 23 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი  1992
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ზემო როკის მეხუთე კოშკი

**ზემო როკის მეხუთე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო როკაში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. ნაშენია კარგად დამუშავებული ფლეთილი ქვით დუღაბზე. ნაგებობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დანგრეულია, შემორჩენილია სამხრეთი კედელი ორი სართულის დონეზე.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნიგარ შიხლინსკაია

**ნიგარ ჰიუსეინ ეფენდის ასული შიხლინსკაია** (; დ. 10 ოქტომბერი, 1871 ან 21 მარტი, 1878, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 15 აგვისტო, 1931, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — პირველი აზერბაიჯანელი მოწყალების მედდა, პირველი მსოფლიო ომის დროს წითელ ჯვართან არსებული ოფიცერთა საარტილერიო სკოლის ქალთა საავადმყოფოს თავმჯდომარე.

## ბიოგრაფია 
ნიგარ შიხლინსკაია დაიბადა თბილისში. აზერბაიჯანელი განმანათლებლის, ჰუსეინ ეფენდი გაიბოვის ქალიშვილია. დერვიშ-ბეკ ფალავანდოვის, რომელიც ფალავანდიშვილების საგვარეულოდან იყო, გარდაცვალების შემდეგ, 1909 წლის 27 ოქტომბერს, პოლკოვნიკ ალი-აღა შიხლინსკის გაყვა ცოლად და ცარსკოე-სელოში ჩასახლდა. თავის მოგონებებში შიხლინსკი წერდა: „ჩემი ცოლი ყოველთვის იყო ლაზარეთში, სადაც თავისი პირდაპირი მოვალეობის ანუ თავმჯდომარეობის გარდა, ასევე ოფიცრების ოჯახებს წერილებს წერდა რუსულად, ყაზანის თათრულად, ყაზახურად და სხვ. ჯარისკაცები მას *მამაშას* უწოდებდნენ“.

1914 წლის 1 აგვისტოს, რუსულმა გაზეთმა „Русский инвалид“ გამოაქვეყნა შიხლინსკაიას მოწოდება ჯარისკაცების მეუღლეებისათვის.

ნიგარ შიხლინსკაიას ბიძაშვილი ფარუხ გაიბოვი იყო, რომელიც პირველ აზერბაიჯანელ სამხედრო პილოტად ითვლება. გაიბოვი, 1916 წლის 12 სექტემბერს გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1871
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1931
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მედდები
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:საქართველოს აზერბაიჯანელები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
რაუფ ჰაჯიევი

**რაუფ სოლტან ოგლუ ჰაჯიევი** (; დ.  15 მაისი,  1922,  ბაქო —  გ.  19 სექტემბერი, 1995, იქვე) — საბჭოთა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და პოლიტიკოსი. სსრკ-ს სახალხო არტისტი (1978).

## ბიოგრაფია 
ბაქოში მდებარე სახლის კედელზე მემორიალური დაფა, სადაც  ცხოვრობდა რაუფ ჰაჯიევი

რაუფ ჰაჯიევი დაიბადა 1922 წლის 15 მაისს ბაქოში. 18 წლის ასაკში მან დაწერა თავისი პირველი ნამუშევარი —ოპერეტა „სტუდენტების ტრიუკები“.

1948 წლიდან 1949 წლამდე სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში, პროფესორ ნ.პ. რაკოვთან, 1953 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კონსერვატორია კომპოზიციის კლასში (პედაგოგი ყარა ყარაევი).

1964 წელს გახდა ბაქოს ფილარმონიის დირექტორი და ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ კულტურის მინისტრი. ამ თანამდებობაზე 1971 წლამდე მუშაობდა.

საბჭოთა ხელისუფლების ინიციატივით, ჰეიჯიევი, როგორც აფრიკის კონტინენტის  ხელოვნების ზოგადი მრჩეველი, ალჟირში გაგზავნეს, სადაც 8 წელი მუშაობდა.
მონაწილეობა მიიღო ალჟირში მუსიკის, ცეკვისა და თეატრის აკადემიების შექმნაში. 

მან მონაწილეობა მიიღო საკუთარ მუსიკაზე შექმნილი  სამი ბალეტის დადგმაში , რომელიც გასტროლებზე პარიზში ჩატარდა.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ იგი გახდა აზერბაიჯანის სსრ-ს კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე, რომელსაც იკავებდა თავის გარდაცვალებამდე. 

იყო აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფთა კავშირის წევრი გარდაიცვალა 1995 წლის 18 სექტემბერს. იგი დაკრძალეს ბაქოში საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რაუფ ჰაჯიევი 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:XX საუკუნის კომპოზიტორები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
სტირმასიგის ციხე

**სტირმასიგის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. 

აღმოსავლეთით მეორე სართულის დონეზე გაჭრილია კარი. მთლიანად კოშკი გადარჩა 3-4 სართულის დონეზე, ჩრდილოეთი კედელი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. კოშკის გარშემო შეინიშნება სხვა ნაგებობათა კვალი.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

## სქოლიო
 კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ქვემო როკის ნაეკლესიარი

**ქვემო როკის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურის ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო როკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით მართკუთხა ნაგებობა დარბაზული ტიპისაა. აღმოსავლეთით გააჩნია ბრტყელი საკურთხეველი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა დატანებული. ნაგებია რუხი ფერის ფლეთილი ქვით. ეკლესიის კედლები შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლეზე. ძეგლის გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შავლოხოვის კოშკი

**შავლოხოვის კოშკი** — არქიტერტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრითათაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. კარი გაჭრილია მეორე სართულის დონეზე დასავლეთით. დასავლეთ და სამხრეთ კედლებზე შემორჩა ოთხი სართულის დონე. კოშკში შესვლა და აზომვა ვერ მოხერხდა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზღუბირის ეკლესია

**ზღუბირის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზღუბირში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

ძეგლი ნაგებია ფლეთილი, ვულკანური, ფიქალისა და შირიმის ქვით. ტაძარი ანალოგიურია ჯავის რაიონში არსებული გუმბათოვანი ტაძრებისა. ჩრდილოეთით, სამხრეთით და დასავლეთით მიდგმულია კარიბჭეები. აბსიდა შვერილწახნაგოვანია. გუმბათის ყელის რვავე წახნაგზე გაჭრილია სარკმელი. ძეგლის შიდა სივრცის აზომვა და აღწერა ვერ მოხერხდა.

## ლიტერატურა
* მეგრელიძე ი. სიძველეები ლიახვის ხეობაში, თბ., „საბჭოთა ხელოვნება“, 1984, გვ. 284-287.
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტბეთის ნაეკლესიარი

**ტბეთის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტბეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის მცირე ფრაგმენტი. ეკლესია ნაშენი ყოფილა ფლეთილი ქვით. შეინიშნება დუღაბის კვალი.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხოძის მეორე კოშკი

**ხოძის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოძში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით. შემორჩენილია ხუთი სართულის დონე. მეორე სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი კარი. ჩრდილოეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთ კედელს მიჯრილი აქვს გალავნის კედლის ფრაგმენტი. კოშკის გარშემო ნაგებობათა ნაშთებია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო კორსევის კოშკი

**ზემო კორსევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორსევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. წყობა შერეულია. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანადა ჩაქცეულია, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კი ნაწილობრივ. დასავლეთი კედელი სამი სართულის დონეზეა შემორჩენილი. ამავე კედელში მეორე სართულზე დატანებულია კარი. კოშკის ჩრდილო- აღმოსავლეთ მხარეს იკვეთება გალავნის კვალი. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ყოლის კოშკი

**ყოლის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყოლაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა და აგებულია ფლეთილი ქვით. შემორჩენილია ოთხი სართული. პირველი სართული ამოვსებულია ჩამოცვენილი ქვით. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია მოწყობილი. შეინიშნება დუღაბის კვალი.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
სულაიათის უბნის კოშკი

**სულაიათის უბნის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ უგარდანთის, უბან სულაიათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. შემორჩენილია ოთხი სართული. პირველი სართული ამოვსებულია ქვით. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი. ყველა კედელში დატანებულია სათოფურები. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თანდელთის კოშკი

**თანდელთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანდელთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი დანგრეულია. ნაგებია დიდი ზომის ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. გეგმა არ იკითხება. ნაწილობრივ გადარჩა ჩრდილოეთ კედელი, აღმოსავლეთისა და დასავლეთისა ფრაგმენტულად. სამხრეთი კედელი ჩამოქცეულია. კოშკი შემორჩა სამი სართულის დონეზე.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
უგარდანთის კოშკი

**უგარდანთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ უგარდანთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკის ნანგრევზე რამდენიმე ქვაა შემორჩენილი. გეგმა არ იკითხება. ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს „შოთე მასეგ“-ს - ჩვენი ჯვარი.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქვემო სბის კოშკი

**ქვემო სბის კოშკი** — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია ფიქალით და ფლეთილი ქვით. შემორჩა ორი სართული. სამხრეთი კედელი მთლიანად ჩაქცეულია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი კედლები კი ნაწილობრივ. გეგმით ოთხკუთხა უნდა ყოფილიყო. კარი და სარკმლები აღარ შეიმჩნევა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ვაკიჯვრის თედელეთის ეკლესია

**თედელეთის ეკლესია (ვაკიჯვარი)** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედელეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
 
ნაგებობა დანგრეულია. შემორჩენილია სამხრეთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. დანარჩენი დაფარულია მიწითა და მცენარეებით. გეგმის დადგენა და დათარიღება შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დანგრეული ტაძრები
კორსევის ჯვარი

**კორსევის ჯვარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორსევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, შედარებით გვიანდელი, სამხრეთი მინაშენით, აგებულია შირიმით, შავი და წითელი ტუფით; გამოყენებულია ფლეთილი ქვაც. კედლების წყობა შერეულია, რაც გვიანდელი შეკეთება-რემონტის კვალს ატარებს.

სწორკუთხა გეგმის ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული ფორმის აბსიდით. მასში სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშია მოთავსებული. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა.

მინაშენი მთლიანად დანგრეულია. შეინიშნება მხოლოდ აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლის ფრაგმენტები. 1982 წელს მოსახლეობას ძეგლი გადაუხურავს ხის კონსტრუქციით. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სტირმასიგის მესამე კოშკი

**სტირმასიგის მესამე კოშკი ** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ნაწილობრივ შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

ძეგლის გარშემო და ინტერიერში ყრია მიწა და ქვა. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

## სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქვემო სბის ზურგიანი კოშკი

**ქვემო სბის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნატებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო სბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ზურგიანი კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია, ქაოსური. შემორჩა სამი სართული. ზურგი ჩრდილოეთიდან აქვს. დასავლეთი კედელი მთლიანად მონგრეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თედელეთის ეკლესია (ჯუარ)

**თედელეთის ეკლესია (ჯუარ)** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედელეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ნაგებობის მნიშვნელოვანი ნაწილი დანგრეულია. აღმოსავლეთი კედელი თითქმის აღარ არსებობს. შემორჩენილია ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლების მცირე ფრაგმენტები. ნაშენია ფლეთილი ქვით დუღაბზე.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გაგლოევების კოშკი

**გაგლოევების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კოშკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფიქალითა და ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. კარი გაჭრილია ჩრდილოეთით მეორე სართულზე. სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე მონგრეულია, შემორჩა ოთხი სართულის დონე.

კოშკი ავსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჭელიათის პირველი კოშკი

**ჭელიათის პირველი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭელიათში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში.

სოფელ ჭლიათის სამხრეთ-დასავლეთით მთის ქედზე დგას ორი კოშკი. პირველი კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით. გეგმით ოთხკუთხაა. კარი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი მეორე სართულის დონეზე. სულ შემორჩა სამი სართული

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თამაგინის კოშკი

**თამაგინის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამაგინში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ნაგებობა ძლიერადაა დანგრეული. შემორჩენილია სამხრეთ კედლის ფრაგმენტი ოთხი სართულის დონეზე. ნაშენია ფლეთილი ქვით დუღაბზე.
კოშკის გარშემო მიწის დონე აწეულია, ყრია უამრავი ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჭოისის ეკლესია

**ჭოისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქარზმანში, ნასოფლარ ჭოისის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობა მნიშვნელოვნადაა დაზიანებული. შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტი ორი მეტრის სიმაღლეზე. ნაშენი ყოფილა ფლეთილი ქვით. შეინიშნება დუღაბის კვალი. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ერმანის სასაფლაო

**შუა ერმანის სასაფლაო** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძველ ერმანში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში.

ძველ სასაფლაოზე განლაგებულია მრავალი ტიპური აკლდამა. ისინი გეგმით, მოცულობით და სამშენებლო მასალით აბსოლუტურად იდენტური არიან. აკლდამები ერთ პატარა მონაკვეთშია თავმოყრილი. მათი აზომვა ვერ მოხერხდა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები
წრუს მესამე კოშკი

**წრუს მესამე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრუში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში.

ნაგებობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. იგი შემორჩენილია ორი სართულის სიმაღლეზე. ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე მთლიანად დანგრეულია. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვითა და დუღაბით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ხოძის მესამე კოშკი

**ხოძის მესამე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხოძში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

შემაღლებულ ადგილზე მდგარი, ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით ნაგები კოშკი საგრძნობლად დაზიანებულია. ჩამონგრეულია სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლები. შემორჩენილია ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლები ოთხ მეტრ სიმაღლემდე.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქარზმანის ეკლესია

**ქარზმანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქარზმანში. აგებულია XX საუკუნეში ძველი ეკლესიის გეგმაზე.

დარბაზული ტიპის ეკლესია გარშემოსავლელით მოსახლეობის მიერ ახლიდან არის აგებული. შედეგად, ძველ ეკლესიას დაკარგული აქვს თავდაპირველი სახე. ინტერიერში გრძივი კედლები დაყოფილია წყვილი პილასტრებით. შესასვლელი დატანებულია ყველა კედელში. ეკლესიის თაღ-კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. მის ნაცვლად გაკეთებულია ბრტყელი გადახურვა. კედლები, როგორც გარედან ასევე შიგნიდან, შებათქაშებულ-შეთეთრებულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ქასაგინის ნაეკლესიარი

**ქასაგინის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქასაგინში. აგებულია X საუკუნეში.

მეათე საუკუნის დიდი ეკლესიიდან მხოლოდ ორნამენტიანი და რელიეფიანი ქვებიღა შემორჩა. ეს ქვები ჩატანებულია სკოლის შენობაში. სკოლის უკან ძველი ეკლესიის კვალი ჩანს. ეკლესიის შირიმის ქვები წაღებულია ერთ-ერთ საცხოვრებელ სახლში. რელიეფები და ორნამენტიანი ქვები მეტად მნიშვნელოვანია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 
* Меписашвили Р., Цинцадзе В., Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида Картли. Тбилиси, 1973, стр. 81 

კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
თედელეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**თედელეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ თედელეთში, ბორის თანდელოვის კარ-მიდამოში. აგებულია შუა  საუკუნეებში. 

ნაგებობის გეგმა იკითხება ფრაგმენტულად. შემორჩენილია საკურთხევლის ერთი მეტრის სიმაღლეზე. ნაგებია კარგად დამუშავებული შირიმის ქვით. შეინიშნება დუღაბის კვალი. ეკლესიის დანარჩენი ნაწილი დანგრეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭელიათის მეორე კოშკი

**ჭელიათის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭელიათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვით. დუღაბი გამორეცხილია. მეორე კოშკი თითქმის მთლიანად დანგრეულია, შემორჩა მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი ორი სართულის სიმაღლეზე.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თლიის კოშკი

**თლიის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თლიაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკი გეგმით კვადრატს უახლოვდება. შემორჩენილია ოთხი სართულის დონე. პირველი სართული ამოვსებულია ქვებით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი შესასვლელი. ნაგებია დიდი ზომის ყორექვით დუღაბზე.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
შუა ერმანის მეშვიდე კოშკი

**შუა ერმანის მეშვიდე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ერმანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

საშუალო ზომის, ფლეთილი ქვით ნაგები ოთხი სართულის სიმაღლის კოშკიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი და ფრაგმენტულად დასავლეთი; დანარჩენი კედლები მიწის პირამდეა გასწორებული.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია

**თლიის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თლიაში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

ძეგლი განეკუთვნება ჯავის რაიონისათვის დამახასიათებელ ჯვარ-გემბათოვან ეკლესიათა რიგს. ნაგებია ძირითადად ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია ფიქალი და შირიმი. აბსიდა შვერილწახნაგოვანია. დასავლეთით და ჩრდილოეთით შემორჩა კარიბჭის საბრჯენები. გუმბათის რვაწახნაგა ყელში ოთხი სარკმელია დატანებული. კარი გაჭრილია სამხრეთიდანაც. ძეგლზე ამოსულია მცენარეები.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სტირმასიგის ეკლესია

**სტირმასიგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ სტირმასიგში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ფრაგმენტულად გადარჩა ერთი სართული. ნაგები იყო ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წრუს მეოთხე კოშკი

**წრუს მეოთხე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ წრუში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფელ  წრუში მდგარი დიდი ზომის კოშკიდან შემორჩენილია აღმოსავლეთი კედელი ორი სართულის სიმაღლეზე. სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლებიდან იკითხება მხოლოდ აღმოსავლეთის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთი კედლის მეორე სართულზე დატანებულია გარედან თაღოვანი, შიგნით არქიტრავული კარი. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვითა და დუღაბით.

კოშკის პირველი სართული ამოვსებულია მიწითა და ქვით. იგივე მდგომარეობაა კოშკის გარშემოც.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბრითათის კოშკი

**ბრითათის კოშკი** — არქიტერტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბრითათაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფლეთილი და ფიქალის ქვით. შემორჩა სამი სართულის დონე, ისიც ნაწილობრივ. თაღოვანი კარი გაჭრილია მეორე სართულის დონეზე დასავლეთ კედელში. ჩრდილოეთის კედელში ორი სათოფურია. აღმოსავლეთი კედელი მთლიანად მონგრეულია. ჩრდილოეთ კედლის ფრაგმენტებიღაა გადარჩენილი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო კოშკის კოშკი

**ზემო კოშკის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კოშკაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფიქალითა და ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. სულ შემორჩა ოთხი სართული. კარი გაჭრილია დასავლეთით მეორე სართულის დონეზე. კოშკი შიგნიდან ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კაბუზთის კოშკი

**კაბუზთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ კაბუზთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. შემორჩენილია ხუთი სართულის დონე. პირველ სართულზე მიწა და ქვაა ჩაყრილი. აღმოსავლეთ კედელში მეორე სართულის დონეზე გაჭრილია შეისრულთაღოვანი კარი. შემორჩა რამდენიმე სათოფური. კოშკის გარშემო იკითხება ნაგებობათა კვალი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ხარდისარის ნაეკლესიარი (ვერხვნარი)

**ხარდისარის ნაეკლესიარი (ვერხვნარი)** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხარდისარში, ადგილ ვერხვნარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ძეგლი ნაგები ყოფილა შირიმითა და ფლეთილი ქვით. ნაეკლესიარი დაფარულია ხშირი მცენარეებით. აზომვა არ ხერხდება; მიახლოებითი ზომებია - სიგრძე 9 მ, სიგანე 6 მ, უნდა ვივარაუდოთ, რომ ნაგებობა დარბაზული ტიპისა იყო.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ერმანის პირველი აკლდამა

**შუა ერმანის პირველი აკლდამა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ერმანში. აგებულია გვიან  შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა ერთსართულიანი აკლდამა ნაშენია დამუშავებული ფლეთილი ქვით. წყობა მშრალია. სახურავი მონგრეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ძუკაევის კოშკი

**ძუკაევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭელიათაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ოთხკუთხა გეგმის კოშკი ნაგებია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით. ძეგლი  ორი სართულის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. მეორე სართულზე, სამხრეთ კედელში გაჭრილია თაღოვანი კარი. კოშკი შიგნიდან ამოვსებულია ქვითა და მიწით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
შუა ერმანის მეექვსე კოშკი

**შუა ერმანის მეექვსე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, მდებარეობს ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ერმანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ოთხი სართულის დონეზე შემორჩენილი კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. ნაგებია ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით. თაღოვანი შესასვლელი მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელშია დატანებული. სამხრეთი და აღმოსავლეთი კედლები დანგრეულია. პირველი სართული ამოვსებულია მიწითა და ნაყარი ქვით.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თებელოვების კოშკი

**თებელოვების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ გულიანთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით კირის დუღაბზე. აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები ნაწილობრივ დანგრეულია. შემორჩა სამი სართულის დონეზე. თაღოვანი კარი გაჭრილია დასავლეთ კედელში.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

## სქოლიო
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჩამასის კოშკი

**ჩამასის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩამასიში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ნაგები იყო ფლეთილი ქვითა და კირის დუღაბით. ნაგებობა დანგრეულია. ალაგ-ალაგ შემორჩა ორი სართულის სიმაღლეზე. კარი არ ჩანს. კედლები დაფარულია მცენარეულობით. ირგვლივ მიწის დონე აწეულია, ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ჯავის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. III, თბ., 2004 

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის კოშკები