open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქუთაისის სინაგოგა (დიდი სალოცავი)

**ქუთაისის  სინაგოგა,** *დიდი სალოცავი* — XIX საუკუნის 70-80-იან წლებში აგებული სინაგოგა ქუთაისში, მდინარე რიონის მარცხენა სანაპიროზე, ისტორიულ „ებრაელთა უბანში“ (დღევანდელი ბორის გაპონოვის  ქუჩაზე).

## ისტორია 
ქუთაისის  სინაგოგა  ქალაქის ებრაელთა უბანში მდებარე სამი სინაგოგიდან ერთერთია. ის ქვისაგან აგებულ, თლილი ქვით მოპირკეთებულ ნაგებობას წარმოადგენს. მისი კურთხევა 1887 წლის 14 მაისს მოხდა. სინაგოგა ადგილობრივ ებრაელთა საზოგადოების დაფინანსებით აშენდა და მისი მშენებლობა ათი წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა. გაზეთ „ივერიის“ ცნობით:

სინაგოგა აგების  დღიდანვე წარმოადგენდა ებრაელთა რელიგიური და კულტურული ცხოვრების მნიშვნელოვან ცენტრს. სინაგოგის გვერდით მდებარე დამხმარე ნაგებობაში ასწავლიდნენ ებრაულ ენას; აქვე იყო ფურნე, სადაც ცხვებოდა „მაცა“ რელიგიური რიტუალისათვის.

დღესდღეობით სინაგოგა მოქმედია. ნაგებობა ისტორიული ღირსშესანიშნაობაა.

## ლიტერატურა 
* *კეზევაძე მ.,* ქუთაისის ებრაელთა დასახლების მთავარი ქუჩები მე-19 საუკუნეში,  ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, წელიწდეული VI,  ქუთაისი, 2014, გვ. 150
* *ზარნაძე მ., სირბილაძე ზ.,* ქუთაისელი ქართველი ებრაელები, ქუთაისი, 2019

## რესურსები ინტერნეტში 
* დავიწყებული ისტორიები: კათოლიკური და ებრაელი თემები ქუთაისში". თბილისი, 2019.
* "ებრაელებისაგან დაცლილი ებრაელების უბანი ქუთაისში"; netgazeti.ge.  17 აპრილი, 2012 . 
* ფოტო: "სინაგოგა ქუთაისში". საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებგვერდი. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქუთაისის არქიტექტურა
კატეგორია:ქუთაისის სინაგოგები
მესამე კოსმოსური სიჩქარე

**მესამე კოსმოსური სიჩქარე** (v_{III}) — მინიმალური საწყისი სიჩქარე (დედამიწისათვის იგი ≈16.67 კმ/წმ), რომელიც უნდა მენიჭოს დედამიწის ზედაპირიდან სხეულს, რათა მან დედამიწის გრავიტაციის მოქმედების სფეროს საზღვართან მზის მიმართ პარაბოლური სიჩქარე განავითაროს. 

## გაანგარიშება
იმისათვის, რომ სხეულმა (კოსმოსურმა აპარატმა) დატოვოს მზის გრავიტაციის მოქმედების სფერო და მაშასადამე გახდეს ხელოვნური ვარსკვლავი, მას უნდა მიენიჭოს ისეთი კინეტიკური ენერგია, რომელიც ტოლი იქნება დედამიწის ორბიტიდან უსასრულობაში (პრაქტიკულად მზის გრავიტაციის მოქმედების სფეროს გარეთ) მისი გადატანისას შესრულებული მუშაობისა.

: \frac{mv^{2}}{2} = G\frac{m M}{R} (1),
სადაც m — სხეულის მასაა, G — გრავიტაციული მუდმივა, M — მზის მასა, R — დედამიწის ორბიტის რადიუსი, v — სხეულის პარაბოლური სიჩქარე მზის მიმართ. 

(1) განტოლებიდან გამომდინარეობს, რომ v=\sqrt{\frac{2GM}{R}}.

სათანადო მნიშვნელობათა ჩასმის შედეგად მივიღებთ, რომ v=42.20 კმ/წმ. ეს სიჩქარე შეიძლება მივანიჭოთ სხეულს ნებისმიერი მიმართულებით, მაგრამ უფრო ხელსაყრელია დედამიწის ორბიტის მხების მიმართულებით, ვინაიდან სხეულს ამ მიმართულებით უკვე აქვს მზის მიმართ ორბიტული სიჩქარე v_0=29.77 კმ/წმ. ამგვარად დედამიწის მიმართ მისი სიჩქარე უნდა იყოს u=v-v_0=12.33 კმ/წმ. ასეთი სიჩქარე უნდა ჰქონდეს სხეულს დედამიწის გრავიტაციული მოქმედების სფეროდან გასვლის შემდეგ. ამიტომ დედამიწის ზედაპირთან მესამე კოსმოსური სიჩქარე v_{III} უნდა აღემატებოდეს u სიჩქარეს. იმისათვის, რომ დედამიწის ზედაპირთან მყოფი სხეული გასცდეს მისი გრავიტაციის მოქმედების სფეროს და ამავე დროს შეინარჩუნოს u სიჩქარე, მას უნდა ჰქონდეს ისეთი კინეტიკური ენერგია, რომელიც ტოლი იქნება u სიჩქარით მოძრავი სხეულის კინეტიკური ენერგიისა და დედამიწის ზედაპირიდან უსასრულობაში (პრაქტიკულად დედამიწის გრავიტაციის მოქმედების გარეთ) შესრულებული მუშაობის ჯამისა:

: \frac{mv_{III}^{2}}{2} = G\frac{m M}{R}+\frac{mu^{2}}{2} (2).
სადაც M — დედამიწის მასაა, R — დედამიწის რადიუსი. 

(2) განტოლებიდან მიიღება: v_{III}^2=\frac{2GM}{R}+u^2; ვინაიდან მეორე კოსმოსური სიჩქარე v_{II}^2=\frac{2GM}{R}, ამიტომ v_{III}=\sqrt{v_{II}^2+u^2}.

სათანადო მნიშვნელობათა ჩასმით მივიღებთ: v_{III}\approx 16.67 კმ/წმ.

## იხილეთ აგრეთვე  
*კოსმოსური სიჩქარე
*პირველი კოსმოსური სიჩქარე
*მეორე კოსმოსური სიჩქარე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ასტროდინამიკა
კოსმოსური სიჩქარე

**კოსმოსური სიჩქარე** (პირველი v_{I}, მეორე v_{II}, მესამე v_{III}) — მინიმალური სიჩქარეები, რომლებიც უნდა მიენიჭოს დედამიწიდან გაშვებულ კოსმოსურ აპარატს, მატარებელი რაკეტის მუშაობის შეწყვეტის მომენტში, რომ ის გახდეს დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრი (v_{I}), ან გავიდეს დედამიწის მიზიდულობის მოქმედების სფეროდან (v_{II}), ან დაძლიოსმზის მიზიდულობა და გავიდეს მზის სისტემიდან (v_{III}).

ცის მექანიკიდან ცნობილია: თუ რომელიმე m მასის მქონე სხეული მოძრაობს გაცილებით დიდმასიანი (M \gg m) სხეულის ირგვლივ r რადიუსიან წრეწირზე, მაშინ მისი სიჩქარე განისაზღვრება ფორმულით:

:v_{\text{წრ}}=\sqrt{G\frac{M}{R}} (1), 
სადაც G გრავიტაციული მუდმივაა. ამ სიჩქარეს წრიული სიჩქარე ეწოდება. 

თუ მოძრაობს პარაბოლურ ორბიტაზე, მაშინ სიჩქარე განისაზღვრება ფორმულით:
:v_{\text{პარ}}=\sqrt{2G\frac{M}{R}} (2). 

და მას პარაბოლური სიჩქარე ეწოდება.

## პირველი კოსმოსური სიჩქარე
პირველი კოსმოსური სიჩქარე (v_{I}) დედამიწის ზედაპირიდან გაშვებული კოსმოსური აპარატისათვის (თუ დედამიწას სიმკვრივის სფერული განაწილების მქონე სფეროდ ჩავთვლით და ატმოსფეროს უგულებელვყოფთ გამოითვლება (1) ფორმულით. თუ ამ ფორმულაში G გრავიტაციულ მუდმივას, დედამიწის M მასისა და r რადიუსის სათანადო მნიშვნელობებს ჩავსვამთ, მივიღებთ, რომ v_{I}\approx7.91 კმ/წმ. თუ ეს სიჩქარე დედამიწის ცენტრისაკენ მიმართულების პერპენდიკულარულია, მაშინ ხელოვნური თანამგზავრი დედამიწის ზედაპირთან წრეწირზე იმოძრავებს. რადგანაც დედამიწას ატმოსფერო აკრავს, დედამიწის ზედაპირის მახლობლად ასეთი ორბიტის განხორციელება პრაქტიკულად შეუძლებელია. ამის გამო ხელოვნურ თანამგზავრს უშვებენ დედამიწიდან 160 კმ-ზე მეტი სიმაღლიდან.

## მეორე კოსმოსური სიჩქარე
მეორე კოსმოსური სიჩქარე (v_{II}) დედამიწის მახლობლად გამოითვლება (2) ფორმულით. დაშვებები იგივეა, რაც (1) ფორმულის შემთხვევაში. თუ ჩავსვამთ სათანადო მონაცემებს, მივიღებთ, რომ v_{II}\approx11.2 კმ/წმ. ამ სიჩქარეს განთავისუფლების (გაქცევის, გასხლტომის) სიჩქარესაც უწოდებენ. ასეთი საწყისი სიჩქარით გაშვებული სხეული დედამიწის მიმართ იმოძრავებს პარაბოლურ ორბიტაზე.

თუ ორბიტაზე თანამგზავრის გასვლის სიჩქარე V_0 აკმაყოფილებს პირობას v_{II}>v_0>v_{I}, მაშინ იგი დედამიწის გარშემო ელიფსურ ორბიტაზე მოძრაობს, ხოლო თუ v_0>v_{I} პირობას, მაშინ თანამგზავრი დედამიწის მიმართ ჰიპერბოლურ ორბიტაზე იმოძრავებს. ორბიტაზე გასვლის v_0 სიჩქარეს პირველ შემთხვევაში ელიფსური სიჩქარე ეწოდება, ხოლო მეორე შემთხვევაში — ჰიპერბოლური სიჩაქარე.

## მესამე კოსმოსური სიჩქარე
მესამე კოსმოსური სიჩქარე (v_{III}) განისაზღვრება შემდეგი პირობით: კოსმოსურ აპარატს დედამიწის გრავიტაციული მოქმედების სფეროდან გასვლის მომენტში (დედამიწიდან დაახლოებით 930 000 კმ-ზე) მზის მიმართ უნდა ჰქონდეს პარაბოლური სიჩქარე, რომლის სიდიდე დედამიწის ორბიტის მახლობლად 42.10 კმ/წმ-ია. ამ მომენტში დედამიწის მიმართ კოსმოსური აპარატის სიჩქარე არ შეიძლება 12.33 კმ/წმ-ზე ნაკლები იყოს (რადგანაც დედამიწის ორბიტალური სიჩქარე საშუალოდ 29.77 კმ/წმ-ია). ამიტომ დედამიწის ზედაპირის მახლობლად კოსმოსურ აპარატს, ცის მექანიკის ფორმულების თანახმად, უნდა მიენიჭოს სულ მცირე 16.67 კმ/წმ სიჩქარე. ეს არის მესამე კოსმოსური სიჩქარე. 

## ციური სხეულების კოსმოსური სიჩქარეები
ამის ანალოგიურად განისაზღვრება და გამოითვლება პირველი, მეორე და მესამე კოსმოსური სიჩქარეები სხვა ციური სხეულებისთვისაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ასტროდინამიკა
ორბიტალური სიჩქარე

thumb|მზის გარშემო ციური სხეულის კეპლერის მოძრაობის სიჩქარე, აგრეთვე მისი რადიალური და განივი კომპონენტები (ანიმაცია).
**ორბიტალური სიჩქარე** — სხეულის (ციური სხეულის ან ხელოვნური თანამგზავრის) სიჩქარე, რომლითაც ის ბრუნავს, როგორც წესი უფრო მასიური სხეულის სისტემის ბარიცენტრის გარშემო.

## მზის სისტემა 
ცხრილში მოცემულია ორბიტალური სიჩქარე მზის სისტემის ზოგიერთი ციური სხეულისათვის.

## ლიტერატურა
*Балк М. Б. Скорость спутника и её компоненты // Элементы динамики космического полета. — М.: Наука, 1965. — С. 61—62. — 340 с. — (Механика космического полета).
*Lissauer, Jack J.; de Pater, Imke (2019). Fundamental Planetary Sciences: physics, chemistry, and habitability. New York, NY, US: Cambridge University Press. pp. 29–31. ISBN 9781108411981.
*Gamow, George (1962). Gravity. New York, NY, US: Anchor Books, Doubleday & Co. pp. 66. ISBN 0-486-42563-0.
*Wertz, James R.; Larson, Wiley J., eds. (2010). Space mission analysis and design (3rd ed.). Hawthorne, CA, US: Microcosm. p. 135. ISBN 978-1881883-10-4.
*Stöcker, Horst; Harris, John W. (1998). Handbook of Mathematics and Computational Science. Springer. pp. 386. ISBN 0-387-94746-9.

კატეგორია:ცის მექანიკა
კატეგორია:ორბიტები
ნაპოლეონდორი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|20 ფრანკის ნომინალის ნაპოლეონდორი, 1803 წ.
**ნაპოლეონდორი** () — ფრანგული ოქროს მონეტა. უდრიდა 20 ფრანკს. შეიცავდა 5,8 გრამ სუფთა ოქროს. იჭრებოდა 1803 წლიდან. სახელწოდება მიიღო მასზე გამოსახული იმპერატორების ნაპოლეონ I-ისა და ნაპოლეონ III-ის მიხედვით. აგრეთვე იჭრებოდა ორმაგი (40 ფრანკი), ½ (10 ფრანკი)  და ¼ (5 ფრანკი) ნაპოლეონდორები. XX საუკუნის 50-იანი წლებიდან საფრანგეთის ბანკი მონეტებს ჭრის კერძო ტეზავრატორებისათვის.

## სქოლიო 
კატეგორია:ოქროს მონეტები
კატეგორია:საფრანგეთის მონეტები
გრავიტაციული მანევრი

**გრავიტაციული მანევრი** — კოსმოსური აპარატის ტრაექტორიისა და ფრენის სიჩქარის მიზანმიმართული ცვლილება, ციური სხეულების გრავიტაციული ველების ზეგავლენით.

პირველად წარმატებით განხორციელდა 1959 წელს საბჭოთა ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგურის ლუნა-3-ის მიერ. ის ხშირად გამოიყენება მზის სისტემის და მის ფარგლებს გარეთ შორეულ ობიექტებზე გაგზავნილი ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგურების დასაჩქარებლად, საწვავის დაზოგვისა და ფრენის დროის შემცირების მიზნით. გრავიტაციული მანევრის გამოყენება ასევე შესაძლებელია კოსმოსური ხომალდის სიჩქარის შესანელებლადაც, ზოგ შემთხვევაში კი ყველაზე მნიშვნელოვანი მისი მოძრაობის მიმართულების შეცვლაა. გრავიტაციული მანევრები ყველაზე ეფექტურია გიგანტური პლანეტების მახლობლად, მაგრამ ხშირად გამოიყენება მანევრები ვენერასთან, დედამიწასთან, მარსთან და მთვარესთანაც.

## ლიტერატურა
*Первые искусственные небесные тела // Детская энциклопедия / Глав. ред. А. И. Маркушевич. — 2-е изд. — М. : Просвещение, 1965. — Т. 2 : Мир небесных тел. Числа и фигуры. — С. 169—167.
*Пионеры ракетной техники. Кибальчич, Циолковский, Цандер, Кондратюк / [Ред.-сост. Б. Н. Воробьев, В. Н. Сокольский. Вступит. статья Т. М. Мелькумова]. — М. : Наука, 1964. — 671 с.
*Цандер, Фридрих Артурович. Проблема полёта при помощи ракетных аппаратов : Межпланетные полёты : соч. 1925 года / ред. Л. К. Корнеев. — 2-я редакция. — М. : Оборонгиз, 1961. — 459 с.
*Ивашкин В. В. Лунные траектории космических аппаратов: пионерские работы в Институте прикладной математики и их развитие // Прикладная небесная механика и управление движением : сборник / Э. Л. Аким (гл. ред.). — М.: Институт прикладной математики им. М. В. Келдыша РАН, 2010. — С. 73—106. — ISBN 978-5-98354-007-1.
*Левантовский В. И. Механика космического полета в элементарном изложении. — изд. 3-е, доп. и перераб. — М.: Наука, 1980. — 512 с.
*Richard L. Dowling, William J. Kosmann, Michael A. Minovitch, Rex W. Ridenoure. Chapter 15. The Effect of Gravity-Propelled Interplanetary Space Travel on the Exploration of the Solar System: Historical Survey, 1961 to 2000 // History of Rocketry and Astronautics (англ.) / Volume Editor Frank H. Winter. — San Diego, California: Univelt, 2007. — P. 337—432. — 560 p. — (AAS History Series, Volume 28). — ISBN 0-87703-539-3. — ISBN 978-0-87703-539-8.
*Энеев, Тимур Магометович, Аким, Эфраим Лазаревич. Академик М. В. Келдыш : Механика космического полёта // Институт прикладной математики им. М. В. Келдыша. — 2007. — Дата обращения: 09.06.2018.

კატეგორია:ასტროდინამიკა
კატეგორია:გრავიტაცია
ყველა კომეტა როდი ქრება

**ყველა კომეტა როდი ქრება** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1982 წლის ფილმი-დრამა, რომლის რეჟისორია დევი აბაშიძე.

## სიუჟეტი
ალექსანდრე მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანია. ერთხელაც, ლიტვაში სტუმრობისას, ის თავის გვარს ომში დაღუპულთა მემორიალზე ამოიკითხავს. მას მოგონებები და განცდები უმძაფრდება. 

## როლებს ასრულებენ
* თენგიზ არჩვაძე — ალექსანდრე ბიბილეიშვილი
* ვაივა მაინელიტე — როზ-მარი
* ლევან აბაშიძე — თეიმურაზი, ალექსანდრეს ვაჟი
* ვიტალი ლეონოვი — კოსტინი
* ვსევოლოდ საფონოვი — როჟკოვი
* ლეილა აბაშიძე
* დავით აბაშიძე — გერასიმე
* ბერდია ინწკირველი
* მანუჩარ შერვაშიძე
* ვლადიმერ გულიაევი
* გიორგი (გოგი) ახვლედიანი
* ნაზი კეჭაყმაძე

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:1982 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:დევი აბაშიძის ფილმები
შხელდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შხელდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* შხელდა — კლდოვანი მასივი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში;
* შხელდის უღელტეხილი —  თოვლ-ყინულიანი უღელტეხილი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში;
* შხელდის მყინვარი —  ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში.
შამსედინ ორუჯოვი

**შამსედინ ორუჯოვი** (, სრული სახელი: *Şəmsəddin Əbilhəsən oğlu Orucov*; დ. 2 აგვისტო, 1950, ჯავადი, საბირაბადის რაიონი, აზერბაიჯანის სსრ ,  სსრკ — გ. 23 იანვარი, 1990 ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) – შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.
## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1950 წლის 2 აგვისტოს საბირაბადის რაიონის სოფელ ჯავადში. საშუალო სკოლაში სწავლობდა ალიბაირამლის რაიონის სოფელ გაზიმამადში. 1961 წელს ოჯახთან ერთად გადავიდა ნეფთჩალაში და სწავლა განაგრძო ქალაქის შვიდწლიან სკოლა-ინტერნატში. 1968 წელს ჩაირიცხა პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში, დაამთავრა 1973 წელს და მიიღო ინჟინერ-ტექნოლოგის კვალიფიკაცია. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა ინჟინრად სუმგაითში, შემდეგ კი ბაქოში ტრიკოტაჟის ქარხანაში. ბოლო სამუშაო ადგილი იყო ბაქოს სპორტული საქონლის ქარხანა.
### სიკვდილი 
23 იანვარს, დაახლოებით, 14:00-14:20 საათზე, დაიღუპა ჯარისკაცების მიერ მისი სახლის ფანჯრის მიმართულებით გასროლილი ტყვიით.
## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კარინ ერერა

**კარინ ლარისა ერერა აგილარი** (; დ. 25 ივლისი, 1968, გვატემალა, გვატემალა) — გვატემალელი ბიოლოგი, პროფესორი, სოციოლოგი და პოლიტიკოსი. გვატემალის მე-18 ვიცე-პრეზიდენტი 2024 წლის 15 იანვრიდან. აირჩიეს პრეზიდენტ ბერნარდო არევალოსთან ერთად 2023 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში.

## ბიოგრაფია
კარინ ერერა დაიბადა ადალბერტო ერერასა და გლადის აგილარის საშუალო კლასის ოჯახში 1968 წლის 25 ივლისს. მამამისი იყო იურისტი ქალაქ უეუეტენანგოდან, ხოლო დედა — დიასახლისი ქალაქ ხუტიაპიდან.

დაასრულა სან-კარლოსის უნივერსიტეტის ქიმიურ მეცნიერებათა ფაკულტეტი ბიოლოგიის სპეციალობით. მან მიიღო მაგისტრის ხარისხი გარემოსდაცვით კვლევებში გვატემალის უნივერსიტეტში და დოქტორის ხარისხი პოლიტიკურ მეცნიერებასა და სოციოლოგიაში ესპანეთში, სალამანკის პაპის უნივერსიტეტში. მიღებული აქვს რამდენიმე საერთაშორისო ჯილდო გარემოს დაცვაზე მუშაობისათვის.

## პოლიტიკური კარიერა
2023 წელს პრეზიდენტოპის კანდიდატ ბერნარდო არევალოსთან ერთად იბრძოდა ვიცე-პრეზიდენტის კანდიდატობისათვის და მეორე ტურში დაამარცხეს სანდრა ტორესისა და რომეო გუერას წყვილი. ერერამ განაცხადა, რომ მისი პოლიტიკური იდეოლოგია ეფუძნება ქრისტიანულ ჰუმანიზმს.

## პირადი ცხოვრება
2001 წელს იგი დაქორწინდა ბიოლოგ გუსტავო გომეს ალვარესზე. წყვილი 2021 წელს დაშორდა. მათ ორი შვილი ჰყავთ. ესპანურის გარდა, ერერა თავისუფლად ფლობს ინგლისურ ენას.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:გვატემალელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გვატემალის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ისლამ რაჰმანოვი

**ისლამ რაჰმანოვი** (, სრული სახელი:*Rəhmanov İslam Oqtay oğlu*; დ. 14 ოქტომბერი, 1968,  აზერბაიჯანის სსრ,  სსრკ — გ. 29 იანვარი, 1990 ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) – შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.
## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1968 წლის 14 ოქტომბერს ქალაქ რამანაში. მუშაობდა №1 სამშენებლო-სამონტაჟო სამმართველოში მუშად. 1990 წლის 19 იანვარს, დაახლოებით 02:00 საათზე, ქუჩაში გასროლის ხმაზე გავიდა. ქუჩაში ბევრი ჯავშანმანქანა მოდიოდა. როდესაც ბრბოს მიუახლოვდნენ, სროლა დაიწყეს. რაჰმანოვი ორივე ფეხსა და მარჯვენა მკლავში დაიჭრა. დაიღუპა 29 იანვარს. 

## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
როვშან რუსტამოვი

**როვშან რუსტამოვი** (, სრული სახელი:*Rövşən Məmməd oğlu Rüstəmov*; დ. 28 აგვისტო, 1961  ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ ,  სსრკ — გ. 20 იანვარი, 1990 ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ) – შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1961 წელს ბაქოში. მუშაობდა 204-ე სამშენებლო-სამონტაჟო სამმართველოში მუშად.

### სიკვდილი 
იანვრის ტრაგედიის დღეს, მისი მეუღლის ზიაფატ რუსტამოვას თანახმად, მას ესროლეს „ტატრას“ მარკის მანქანაში, საბუნჩუს დასახლებისკენ მიმავალ გზაზე, აზიზბეკოვის მეტროს მიმდებარედ.

## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
აზად რზაევი

**აზად რზაევი** (, სრული სახელი:*Azad Allahverdi oğlu Rzayev*; დ. 10 ოქტომბერი, 1965, ბაქო — გ. 20 იანვარი, 1990 ბაქო) – შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1965 წლის 10 ოქტომბერს ბაქოში. ჰყავდა ორი ქალიშვილი.

### სიკვდილი 
20 იანვარს, ღამის 00:04 საათზე, აზად რზაევი ბაქოში კამაზის მარკის მანქანით მგზავრობდა. ალათის დასახლებიდან 2 კილომეტრის დაშორებით მის მანქანას გაუსწრო „UAZ-469“ სამხედრო მანქანამ და დაიწყო მისი მიმართულებით სროლა, რა დროსაც აზადი მძიმედ დაიჭრა. შედეგად გობუსტანის რაიონულ საავადმყოფოში გადაიყვანეს, თუმცა საავადყოფომ ის არ მიიღო და განუცხადეს, რომ სამხედრო საავადმყოფოში უნდა გადაეყვანათ. გადაყვანის დროს გზაში გარდაიცვალა.

დაკრძალეს გობუსტანის სასაფლაოზე.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ჯორჯიაშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჯორჯიაშვილი ** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არსენ ჯორჯიაშვილი — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში
* მიხეილ ჯორჯიაშვილი — პარტიული მოხელე, პოლიტიკოსი

## იხილეთ აგრეთვე
* ჯორჯიაშვილი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
* „არსენა ჯორჯიაშვილი“ — 1921 წლის მხატვრული ფილმი

კატეგორია:ქართული გვარები
ადვაძე

საკუთარი სახელი **ადვაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ვალერიან ადვაძე — დიპლომატი, ეკონომისტი, პოლიტიკოსი
* ვახტანგ ადვაძე — მხატვარი

კატეგორია:ქართული გვარები
ფუად ბაბაევი

**ფუად ბაბაევი** (, სრული სახელი:* Fuad Yavər oğlu Babayev*; ) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1967 წლის 14 აგვისტოს ბაქოში. 1984 წელს ჩაირიცხა აზერბაიჯანის ინჟინერ-მშენებელთა ინსტიტუტის სამშენებლო-ეკონომიკურ ფაკულტეტზე. 1985-1987 წლებში სამხედრო სამსახურში იყო ჩეხოსლოვაკიაში, დასრულების შემდეგ სწავლა კვლავ განაგრძო ინსტიტუტში. ბაქოს შავი ინვრის ტრაგედიის დროს იყო მე-4 კურსის სტუდენტი.

### სიკვდილი
იმ ღამეს სროლის ხმაზე გავიდა გარეთ. XI წითელი არმიის მოედანზე მშვიდობიანი მოქალაქეების მიმართულებით ცეცხლის გახსნის ამბავის გაგების შემდეგ 23-მა ახალგაზრდამ იქ ჩასვლა და დაჭრილების დახმარება გადაწყვიტა. ჩასვლისას სროლაში მოყვნენ, ფუადი ცდილობდა რკინის ჯიხურს ამოფარებოდა. ტყვიები მოხვდა მუხლში, კისერში და ხერხემალი დაუზიანდა. მისმა ძმამ ჯაბარმა ფუადის ცხედარი რესპუბლიკურ საავადმყოფოში იპოვა.

დაკრძალეს შეჰიდთა ხეივანში
## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
აბენეზრა (მთვარის კრატერი)

**კრატერი აბენეზრა** () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ესპანელი ებრაელი ფილოსოფოსის, მოაზროვნის, ასტროლოგისა და ასტრომომის აბრაჰამ იბნ ეზრას პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს).. კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 43.19 კმ, სიღრმე — 2.24 კმ.

კრატერს მრავალკუთხა ფორმა აქვს და ზომიერად განადგურებულია. ზვინული ბასრი კიდითაა, შიდა ფერდობი ტერასული სტრუქტურის ხილული ნაშთებით, შიდა ფერდობის სიგანე აღმოსავლეთ ნაწილში გაცილებით მეტია, ვიდრე დასავლეთ ნაწილში. ზვინულის სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის მიმართ აღწევს 1.06 კმ-ს, კრატერის მოცულობა — 1426.63 კმ³-ია. თასის ფსკერი უსწორმასწოროა, აღმოსავლეთ ნაწილში უჩვეულო თაღოვანი ფორმის ქედების გროვაა.

## სატელიტური კრატერები 
## იხილეთ აგრეთვე
*მთვარის კრატერების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-20
პალავრა

**პალავრა**, **ხარიტონის ლავრა**, **ხარიტონწმიდა**, **ფარანის ლავრა** (, არაბ. *dir pharan*) — ქრისტიანული მონასტერი ისრაელში. მდებარეობდა იერუსალიმის სამზრეთ-აღმოსავლეთით 10-12 კილომეტრზე. დააარსა ცნობილმა საეკლესიო მოღვაწემ ხარიტონ აღმსარებელმა იმ გამოქვაბულში, რომელშიც დატყვევებული იყო ავაზაკთა მიერ. მდებარეობს იერუსალიმიდან რამდენიმე კილომეტრში ნახალ-პრატის ხეობაში (არაბ. ვადი კელტ) იუდეის უდაბნოში. 

## ისტორია
330-იან წლებში, ხარიტონ აღმსარებელმა დააარსა მონასტერი, რომელიც სულ მალე მოღვაწე მამებით აივსო. მონასტრის დაარსებიდან რამდენიმე წელიწადში წმინდა ხარიტონმა დატოვა იქაურობა და ხეობის სიღრმეში განმარტოვდა სადაც შემდგომში სუკიის ლავრა დაარსდა. მოგვიანებით მას შემდეგ რაც კიდევ სხვა მონასტერი - იერიქონის სავანე დააარსა და დაბრუნდა ფარანის ლავრაში სადაც მალევე აღესრულა.

მონასტერს აღმავლობის პერიოდი VI საუკუნეში მოუწია. IX საუკუნის დასაწყისში მონასტერი ბერებმა დატოვეს და დაცარიელდა.

X-XI საუკუნეებში აქ იყო ქართველთა მნიშვნელოვანი მწიგნობრულ-საგანმანათლებლო კერა, სადაც მოღვაწეობდნენ იოანე საფარელი, პავლე პალავრელი, გრიგოლ ხარიტონწმიდელი, სტეფანე პალავრელი და სხვა. პალავრაში მოღვაწე ქართველი მწიგნობრები თავადაც ამზადებდნენ საყურადღებო ნუსხებს და პალესტინის სხვა სავანეთა მკვიდრ თანამემამულეებსაც ავალებდნენ კრებულების გადაწერას.

XIX საუკუნის შუა წლებში, რუსეთის სასულიერო მისიის ხელმძღვანელმა არქიმანდრიტმა ანტონინ კაპუსტინმა რამდენიმეჯერ სცადა, რათა ლავრა რუსეთის იურისდიქციის ქვეშ გადასულიყო, ეს მხოლოდ 1903 წელს ათონის რუსული ჯვართამაღლების მონასტრის იეროსქიმმონაზონმა პანტელეიმონმა შესძლო. 1997 წლიდან მონასტერში იმყოფება ერთი ბერი რომელმაც აღადგინა 6 წლიანი ომის შედეგად დანგრეული მონასტერი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იერიქონის სავანე
* სუკიის ლავრა

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ფარანის ლავრა
* Палестина под властью христианских императоров
* ЖУРНАЛ "ПРАВОСЛАВНЫЙ ПОКЛОННИК НА СВЯТОЙ ЗЕМЛЕ"

კატეგორია:მონასტრები
კატეგორია:მართლმადიდებელი მონასტრები
კატეგორია:პალესტინის საკულტო ნაგებობები
საქართველოს აღკვეთილების სია

საქართველოს დაცული ტერიტორიები ქვეყნის ტერიტორიის 7 %-ს შეადგენს და 89 სხვადასხვა ზონას მოიცავს. ამჟამად საქართველოში 24 აღკვეთილია და მათი საერთო ფართობი დაახლოებით 76 200 ჰა-ს შეადგენს. მიუხედავად იმისა, რომ ყველაზე ადრეული ასეთი ნაკრძალი დაარსდა 1912 წელს, აღკვეთილების რეალური კატეგორია არ არსებობდა 1996 წლამდე. 2021 წელს აღკვეთილების ვიზიტორთა რაოდენობამ 589 098 ადამიანი შეადგინა.

## რუკა
## აღკვეთილები 
## სქოლიო
*
რაჰიმ ბაბაევი

**რაჰიმ ბაბაევი** (, სრული სახელი:* Rahim Vaqif oğlu Babayev*; ) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1970 წლის 1 დეკემბერს ქალაქ ორდუბადში. იყო აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მე-3 კურსის სტუდენტი.

### სიკვდილი 
19 იანვარს დაახლოებით 22:30 საათზე სახლიდან გავიდა და აღარ დაბრუნებულა. დაიღუპა 20 იანვარს, როდესაც ეხმარებოდა თავის მეგობარ ბაჰადინს სალიანის ყაზარმებთან ღობეზე გადასვლაში. 24-25 იანვრის ღამეს, 04:00 საათზე სამხედროებმა სემაშკოს საავადმყოფოში გადაიყვანეს. ხუთდღიანი ძებნის შემდეგ, 25 იანვარს, ახლობლებმა სემაშკოს საავადმყოფოს სასადილოში იპოვეს.

27 იანვარს დაკრძალეს შეჰიდთა ხეივანში.

## ლიტერატურა
* Qulu Kəngərli, Qara Yanvar şəhidləri. Məlumat kitabı. B; Gənclik, 1992. 

## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კატეგორია:დაბადებული 1 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
ცხოვრების 12 წესი

**ცხოვრების 12 წესი: ქაოსის ანტიდოტი** — კანადელი კლინიკური ფსიქოლოგის, ჯორდან პიტერსონის 2018 წელს გამოშვებული წიგნი. ის იძლევა ცხოვრებისეულ რჩევებს აბსტრაქტული ეთიკური პრინციპების, ფსიქოლოგიის, მითოლოგიის, რელიგიისა და პირადი ანეკდოტების ესეების მეშვეობით. წიგნი ლიდერობდა ბესტსელერების სიაში კანადაში, შეერთებულ შტატებსა და გაერთიანებულ სამეფოში და გაიყიდა ათ მილიონზე მეტი ეგზემპლარი მთელ მსოფლიოში. პიტერსონი გაემგზავრა მსოფლიო ტურზე წიგნის პოპულარიზაციისთვის და დიდი ყურადღება მიიპყრო Channel 4 News-თან ინტერვიუს შემდეგ.  წიგნი დაწერილია უფრო ხელმისაწვდომი სტილით, ვიდრე ჯორდანის წინა აკადემიური წიგნები.

## შინაარსი
წიგნის ცენტრალური იდეა არის ის, რომ „ტანჯვა ჩაშენებულია ყოფიერების სტრუქტურაში“ და, მიუხედავად იმისა, რომ ეს შეიძლება იყოს აუტანელი, ადამიანებს აქვთ არჩევანის გაკეთების საშუალება, ან უკან დაიხიონ, რაც „თვითმკვლელობის ჟესტია“, ან შეხვდნენ და გადალახონ იგი. ყველას აქვს „სიბნელე“, რომელსაც შეუძლია „ისინი გადააქციონ ისეთ ურჩხულებად, როგორებიც შეუძლიათ, რომ იყვნენ“, რათა დააკმაყოფილონ თავიანთი ბნელი იმპულსები სწორ სიტუაციებში. სამეცნიერო ექსპერიმენტები, როგორიცაა უხილავი გორილას ტესტი, აჩვენებს, რომ აღქმა მორგებულია მიზნებზე და უკეთესია მნიშვნელობის ძიება, ვიდრე ბედნიერება. პეტერსონი აღნიშნავს:
„ყველაფერი ძალიან კარგია, როცა იფიქრებ, რომ ცხოვრების აზრი ბედნიერებაა, მაგრამ რა ხდება, როცა უბედური ხარ? ბედნიერება დიდი გვერდითი ეფექტია. როდესაც საქმე მოდის თქვენკენ, მიიღეთ იგი მადლიერებით. მაგრამ ეს წარმავალი და არაპროგნოზირებადია. ეს არ არის ის, რისკენაც მიზანმიმართული უნდა იყოთ - იმიტომ, რომ ეს არ არის მიზანი. და თუ ბედნიერება ცხოვრების მიზანია, რა ხდება მაშინ, როცა უბედური ხარ? მაშინ დამარცხებული ხარ.“

## სქოლიო
კატეგორია:2018 წლის წიგნები
ანტონის ვან დეიკი

**ანტონის ვან დეიკი** (; დ. 22 მარტი, 1599, ანტვერპენი — გ. 9 დეკემბერი, 1641, ლონდონი) — ფლამანდიელი ფერმწერი. 

## ბიოგრაფია
1609 წლიდან ჰ. ვან ბალენის მოწაფე იყო. 1615-1616 წლებში უკვე საკუთარი სახელოსნო ჰქონდა, სადაც ახალგაზრდა მახატვრებთან ერთად დახატა სერია „მოციქულთა თავები“. ყრმობიდანვე გატაცებული იყო პორტრეტული ფერწერით, ხატავდა აგრეთვე სურათებს რელიგიურ და მითოლოგიურ სიუჟეტებზე. 1618-1620 წლებში დამხმარე მხატვრად მუშაობდა პ. რუბენსთან. ამ პერიოდის ნახატებს ემჩნევა რუბენსის ძლიერი გავლენა. რუბენსის შექმნილი სახეებისა და ხერხების დამუშავებასთან ერთად მან უფრო დახვეწა თავისი ტილოების გმირთა სახეები და ინდივიდუალიზებული ელფერი მიანიჭა მათ („იოანე ნათლისმცემელი და იოანე მახარებელი“, 1618, ბერლინ-დალემის სურათების გალერეა). 1620-1621 წლების მიჯნაზე მუშაობდა ინგლისის მეფის ჯეიმზ I-ის კარზე, შემდეგ კი ანტვერპენში დაბრუნდა. ამ პერიოდის ნამშევრებისათვის დამახასიათებელია დახვეწილი ფერწერული ტექნიკა და სახეების კეთილშობილება. 1621 წლიდან ცხოვრობდა იტალიაში (ძირითადად გენუაში). ამ დროისათვის მხატვარმა სრულყო ბაროკოს პარადული ტიპის პორტრეტი, რომელშიც აქტიურ როლს ასრულებს ადამიანის პოზა და ჟესტი (კარდინალ გ. ბენტივოლიოს პორტრეტი, 1623, პალაციო პიტი, ფლორენცია). იტალიაში მხატვარი გაეცნო ფერწერის ვენეციის სკოლას, რომლის მიღწევებიც თავისებურად გამოიყენა გენუელ დიდებულთა პარადულ პორტრეტებში. ეს პორტრეტები გამოირჩევა საზეიმო კომპოზიციით, მუქი ღრმა ტონების სილამაზით, ფონისა და აქსესუარების სიმდიდრით („მოხუცი გენუელი და მისი მეუღლე“, ბერლინ-დალემის სურათების გალერეა; „მარკიზი ა. ჯ. ბრინიოლე-სალე და მისი მეუღლე პაოლინა ადორნო“, პალაცო როსოს გალერეა, გენუა). ამავე დროს მხატვარი ხატავდა შემოქმედ ადამიანთა პორტრეტებს (მოქანდაკე ფ. დიუკუნუა, 1622, ძვ. ხელოვნების მუზეუმი, ბრიუსელი; მამაკაცის პორტრეტი, 1623, ერმიტაჟი, სანკტ-პეტერბურგი). 1627-1632 წლებში მხატვარი ისევ ანტვერპენში ცხოვრობდა. 1630 წლიდან ერცჰერცოგის მეუღლის იზაბელის კარის მხატვარი გახდა. ამ პერიოდის ნამუშევრები ვან დეიკისათვის მწვერვალია. გარდა საზეიმო პორტრეტებისა (მარი ლუიზ დე ტასისის პორტრეტი, ლიხტენშტაინის გალერეა, ვენა), შესრულებული აქვს ინტიმური პორტრეტები (ფერმწერი პ. სნაიერსი, მიუნხენის ძველი პინაკოთეკა; ოფორტების სერია „იკონოგრაფია“), რომლებშიც ღრმადაა გახსნილი თანამედროვეთა სულიერი ცხოვრების სიმდიდრე. ეფექტური, მაგრამ ერთფეროვანია მხატვრის რელიგიური და მითოლოგიური კომპოზიციები („მადონა დელ როზარიო, 1624, დელ ოზარიოს ორატორიუმი, პალერმო; „შესვენება ეგვიპტის გზაზე“, 1620-იანი წლების დასარული, ძველი პინაკოთეკა, მიუნხენი). 1632 წლიდან ვან დეიკი მუშაობდა ლონდონში ჩარლზ I-ის კარის მხატვრად. შექმნა მეფის, მისი ოჯახისა და დიდებულების არაერთი პორტრეტი, სადაც წინა პლანზეა წარმოჩინებული ინგლისის დედოფალთა არისტოკრატიზმი. ბოლო ნამუშევრებში იგრძნობა სიმშრალე და ნაძალადევი ელეგანტურობა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
Evermore (ტეილორ სვიფტის ალბომი)

***Evermore*** (სტილიზებული როგორც *evermore*) — ამერიკელი მომღერლის და სიმღერების ავტორის, ტეილორ სვიფტის მეცხრე სტუდიური ალბომი, გამოცემული მოულოდნელად, 2020 წლის 11 დეკემბერს, ლეიბლზე Republic Records, წინა ალბომის, *Folklore* გამოსვლიდან ხუთზე ნაკლები თვის შემდეგ. ეს იყო აარონ დესნერთან თანამშრომლობისას წარმოშობილი მოულოდნელი პროექტი.

## სიმღერების სია
;შენიშვნები
*  დამატებითი პროდიუსერი
* ალბომის გამოცემაში ყველა სიმღერის სახელწოდება მითითებულია ქვედა რეგისტრის ასოებით

## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## სერტიფიცირებები და გაყიდვები
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:2020 წლის ალბომები
კატეგორია:ტეილორ სვიფტის ალბომები
კატეგორია:ARIA Award-ის მფლობელები
კატეგორია:ალბომები ტეილორ სვიფტის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები აარონ დესნერის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები ჯეკ ანტონოფის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები ბრიუს დესნერის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები COVID-19-ის პანდემიის გავლენით
კატეგორია:ამერიკელი შემსრულებლების ალტერნატიული როკ-ალბომები
კატეგორია:ჩემპერ-პოპ ალბომები
კატეგორია:ფოლკ-პოპ ალბომები
კატეგორია:ამერიკელი შემსრულებლების ფოლკ-ალბომები
კატეგორია:Republic Records-ის ალბომები
კატეგორია:მოულოდნელად გამოცემული ალბომები
ველიჯანაშვილი

საკუთარი სახელი **ველიჯანაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე ველიჯანაშვილი — არქიტექტორი
* გოდერძი ველიჯანაშვილი — ბიზნესმენი, ინჟინერი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
ზაზაძე

საკუთარი სახელი **ზაზაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ნოდარ ზაზაძე — პოლიტიკოსი
* პავლე ზაზაძე — ბიზნესმენი, ქველმოქმედი
* სიმონ ზაზაძე — ბიზნესმენი, ქველმოქმედი

კატეგორია:ქართული გვარები
ზუმბაძე

საკუთარი სახელი **ზუმბაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი ზუმბაძე — მუსიკოსი, პოლიტიკოსი
* ნატალია ზუმბაძე — მუსიკოსი, ფოლკლორისტი

კატეგორია:ქართული გვარები
სოჭის ბრძოლა

**სოჭის ბრძოლა** — ბრძოლა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და თეთრ რუსეთს შორის სოჭის ოკრუგისთვის 1919 წლის თებერვალში. დასრულდა რუსეთის გამარჯვებით.

## ბრძოლა
საქართველოს ხელისუფლებას სურდა ნეიტრალიტეტის შენარჩუნება რუსეთის სამოქალაქო ომში, თუმცა ბოლშევიკებს უფრო დიდ საფრთხედ აღიქვამდა ვიდრე თეთრ მოძრაობას. ყუბანის აღების შემდეგ, წითელი არმია დაიძრა სამხრეთით შავი ზღვის სანაპიროს გასწვრივ, რამაც შეაშფოთა საქართველოს ხელისუფლება. 1918 წლის აპრილში, მაისსა და ივნისში მოეწყო ბოლშევიკური აჯანყებები აფხაზეთში, რომლებიც აღკვეთა საქართველოს სახალხო გვარდიამ ვალიკო ჯუღელის მეთაურობით. ამის შემდეგ საქართველოს რეგულარულმა არმიამ გიორგი მაზნიაშვილის მეთაურობით უფრო წინ წაიწია და ბოლშევიკებს დაატოვებინა შავი ზღვის მთელი სანაპირო ტუაფსეს ჩათვლით. ამავდროულად, ყუბანში წარმატებული კამპანიის შედეგად, ის დაიკავა თეთრმა არმიამ ანტონ დენიკინის მეთაურობით. 1918 წლის აგვისტოში მათ აიღეს ეკატერინოდარი (კრასნოდარი). საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და თეთრ რუსეთს შორის სადავოდ შეიქმნა სოჭის ოკრუგი, რომლის ადგილობრივმა საბჭომ საქართველოსთან შეერთება გამოაცხადა 1918 წლის სექტემბერში. 1918 წლის ნოემბერში, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებასთან ერთად კავკასიაში გერმანიის მაგივრად ბრიტანეთის შემოსვლას იმედიანად შეხვდა ორივე მხარე, რადგან დენიკინს მიაჩნდა, რომ ბრიტანეთი მას დაუჭერდა მხარს როგორც მოკავშირეების ერთგულს და საქართველოს არ აპატიებდა გერმანიის მოკავშირეობას, ხოლო საქართველო ამყარებდა იმედებს ჰაროლდ უილსონის თვითგამორკვევის პრინციპზე. 1917 წლის დეკემბერის ფრანგულ-ბრიტანული ხელშეკრულებით, კავკასია ბრიტანეთის გავლენის ზონად ცხადდებოდა. ბრიტანეთის სურვილი იყო რეგიონში სტატუს-კვოს შენარჩუნება რუსეთის მომავლის გადაწყვეტამდე პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე. კავკასიის რესპუბლიკებში და დენიკინთან წარგზავნილი ბრიტანელი წარმომადგენლები ხშირად იმ მთავრობების ინტერესების გამომხატველებად გამოდიოდნენ, რომლებთანაც იყვნენ მივლინებული. ბრიტანეთის წინააღმდეგობრივმა და ცენტრალური ხაზის არმქონე პოლიტიკამ ორივე მხარის გაუცხოება გამოიწვია. 1918 წლის დეკემბერში, ისარგებლა რა სომხეთ-საქართველოს ომის დაწყებით, დენიკინმა აიღო სოჭის ოკრუგში რამდენიმე სოფელი ტყვიის გაუსროლებლად. ბრიტანეთმა სტატუს-კვოს მხარდაჭერა ამბჯობინა და გაუგზავნეს დენიკინს შეტყობინება, მეტი სამხრეთით აღარ შეჭრილიყო, დენიკინმა საპასუხოდ გააპროტესტა, რომ ბრიტანეთი მისი თანხმობის გარეშე „განკარგავდა რუსეთის ტერიტორიას“. 1918 წლის 6 თებერვალს თეთრმა არმიამ გადალახა მდინარე ლოო და გადავიდა შეტევაზე, 4 დღეში კი მთლიანი სოჭის ოკრუგი აიღო, მათ შორის გაგრაც. ტყვედ იქნა აყვანილი საქართველოს შეიარაღებული ძალების მეთაური, გენერალი ალექსანდრე კონიაშვილი, მისი შტაბის უფროსი, 43 ოფიცერი და 700 ჯარისკაცი. ქართულმა შენაერთებმა მდინარე ბზიფამდე დაიხიეს უკან და კონტრშეტევისთვის დაიწყეს მზადება.

## იხილეთ აგრეთვე
*გაგრის ბრძოლა (1919)
*სოჭის კონფლიქტი
*საქართველოს ბრძოლების სია

## სქოლიო
## ლიტერატურა
*

კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:1919 წლის ბრძოლები
ალექსანდრე ბაგრატიონ-დავითაშვილი

პოლკოვნიკი **ალექსანდრე ბაგრატიონ-დავითაშვილი** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს გენერალური შტაბის დაზვერვის უფროსი.

ალექსანდრე ბაგრატიონი საქართველოს დამოუკიდებლობის დროს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი პიროვნება იყო. 1918 წლიდან მოყოლებული მან შექმნა და დააკომპლექტა გენერალური შტაბის დაზვერვის ნაწილი და საარქივო დოკუმენტებშიც ხშირად მოხსენიებულია „**ბაგრატიონის მზვერავების**“ ამბები. განსაკუთრებით აქტიური ჩრდილოეთ კავკასიის სადაზვერვო ქსელი იყო, რის გასაძლიერებლადაც ბაგრატიონი რესურსებს არ იშურებდა. 

1921 წლის საბჭოთა რუსული ოკუპაციის შემდეგ ალექსანდრე ბაგრატიონი და ქართული დაზვერვის მაღალჩინოსნები მთავრობასთან ერთად ემიგრაციაში წავიდნენ და მათი ხსოვნა და საქმიანობა მძიმე საბჭოთა ტერორის პირობებში დავიწყებას მიეცა.

ალექსანდრე ბაგრატიონი, ისევე როგორც სხვა დევნილი ქართველი სამხედროები პოლონეთის არმიას შეუერთდნენ. მათ შესახებ პოლონელ ისტორიკოსებს არაერთი გამოკვლევა და ნაშრომი აქვთ.

2019 წელს პოლონეთის ეროვნული მეხსიერების ინსტიტუტმა ვარშავის უნივერსიტეტის პროფესორის დავით ყოლბაიას ავტორობით გამოსცა მემორიალური ალბომი „რეჩპოსპოლიტას ფრთებქვეშ - ქართული ემიგრაცია პოლონეთში 1921-1939“, სადაც ალექსანდრე ბაგრატიონის რამდენიმე ფოტოც არის დაბეჭდილი.

პოლკოვნიკი ალექსანდრე ბაგრატიონი 1955 წელს გარდაიცვალა ლონდონში.

## იხილეთ აგრეთვე
* მელქისედეკ კედია

## ლიტერატურა
* „რეჩპოსპოლიტას ფრთებქვეშ - ქართული ემიგრაცია პოლონეთში 1921-1939“, დავით ყოლბაია

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:ქართველები ბრიტანეთში
კატეგორია:ქართველები პოლონეთში
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
აპელირება კანონზე

**აპელირება კანონზე** () — არაფორმალური ცდომილება, რომლის გამოყენებისას ადამიანი რაიმე ქმედებას იცავს ან ამართლებს მისი კანონიერობის მიხედვით, სხვა სიტყვებით, ქმედების მორალურობას განსაზღვრავს მის ლეგალურ სტატუსზე დაყრდნობით. აზროვნების ასეთი ფორმა მცდარია, ვინაიდან, მიუხედავად სამართლის კანონების მნიშვნელობისა, ისინი ყოველთვის არ ასახავს ქმედების მორალურობასა და ლოგიკურობას. რეალურად, კანონით აკრძალული მრავალი ქმედება არის *malum prohibitum* („მცდარი [რადგანაც] აკრძალული“) და არა *malum in se* („არსებითად მცდარი“).

## მაგალითები 
* „ეზოს დარტსის ტყორნცა ამორალურია.“
* „მერე რა, რომ ქმარს ვუღალატე? ღალატი უკანონო არ არის!“
* „ფერმის ცხოველების მოკვლა მთელ ქვეყანაშია ლეგალური, შესაბამისად, ეს მორალურია.“

## იხილეთ აგრეთვე 
* აპელირება შედეგებზე
* არგუმენტი ავტორიტეტიდან
* კანონიერი მუქარა
* წრიული აზროვნება

## სქოლიო 
კატეგორია:მნიშვნელობითი ცდომილებები
კატეგორია:ცდომილებები
კატეგორია:არაფორმალური ცდომილებები
სურაია ბაბაევა

**სურაია ბაბაევა** (, სრული სახელი:*Sürəyyə Lətif qızı Babayeva*; ) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1913 წელს ჯავადის მაზრის სოფელ ყარადონლუში (განეკუთვნება დღევანდელი იმიშლის რაიონს). ბოლო წლებში ოჯახთან ერთად სოფელ ბილაჯარში ცხოვრობდა.

### სიკვდილი
22 იანვარს 17:25 საათზე, ბილაჯარის გზატკეცილზე მოძრავმა სამხედრო ჯავშანმანქანებმა და ტანკებმა ადგილობრივ შენობებს ცეცხლი გაუხსნეს. 77 წლის სურაია ბაბაევა, რომელიც სამზარეულოში საჭმელს ამზადებდა, ადგილზე დაიღუპა. ტყვია საზარდულის მარჯვენა მხარეს მოხვდა და მარცხენა მხრიდან გამოვიდა. შენობა 5 წუთზე მეტი ხნის განმავლობაში ტყვიამფრქვევებით იცხრილებოდა. ასევე დაშავდა 76-ე ბინაში მცხოვრები მურსალ ასკეროვი.

დაკრძალეს იმიშლის რაიონში.
## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
ბალოღლან ბაღიროვი

**ბალოღლან ბაღიროვი** (, სრული სახელი:*Baloğlan Həbib oğlu Bağırov*; ) — ბაქოს შავი იანვრის ტრაგედიის მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1966 წელს 23 იანვარს სოფელ მაშთაღაში. მუშაობდა აზერგუშის ინდუსტრიული გაერთიანების ვეტერინარულ ლაბორატორიაში.

### სიკვდილი
დაბადების დღეზე, 23 იანვარს, 16:00 საათზე, გადაადგილდებოდნენ თბილისის გამზირზე, ტაქსების 1-ლი ბაზის მიმდებარედ, ბენზინგასამართ სადგურთან. სამხედრო მოსამსახურეებმა ცეცხლი გაუხსნეს, ბალოღლანი გულ-მკერდისა და მუცლის არეში დაიჭრა. საავადმყოფოში გადაიყვანეს, მაგრამ მიღებული დაზიანებების შედეგად 29 იანვარს დაიღუპა.

დაკრძალეს შეჰიდთა ხეივანში

## სქოლიო
კატეგორია:შავი იანვრის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:დაბადებული 23 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 იანვარი
ცივ-გომბორის აღკვეთილი

**ცივ-გომბორის აღკვეთილი** — აღკვეთილი აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარეში. დაარსდა 2022 წლის 1 იანვარს. ფართობი 4935,8 ჰა. აღკვეთილი დაარსდა საქართველოს „წითელი ნუსხის“ ცხოველთა და მცენარეთა სახეობების დაცვის მიზნით. შედის მარიამჯვრის სახელმწიფო ნაკრძალის ადმინისტრაციაში.

ცივ-გომბორის აღკვეთილის ტერიტორიაზე წარმოდგენილია საქართველოს „წითელი ნუსხით“ დაცული ფლორის ისეთი სახეობები, როგორებიცაა: მაღალმთის მუხა, ჭალის მუხა და უთხოვარი. „ბებერი კლდის“ მიდამოებში წარმოდგენილია მსოფლიოს მასშტაბით უნიკალური ხელუხლებელი მუხნარი უთხოვრის ქვეტყით.

საქართველოს „წითელი ნუსხის“ ცხოველთა სამყაროს წარმომადგენლებიდან აღნიშნულ ტერიტორიაზე ბინადრობს მურა დათვი. იშვიათად გვხვდება კეთილშობილი ირემი.  

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ვებ-გვერდი

კატეგორია:საქართველოს აღკვეთილები
ქუთაისის სინაგოგა (ზედა სალოცავი)

**ქუთაისის  სინაგოგა**, *ზედა სალოცავი* — XIX საუკუნის შუა ხანებში აგებული სინაგოგა ქუთაისში, მდინარე რიონის მარცხენა სანაპიროზე  მდებარე ისტორიულ „ებრაელთა უბანში“ (დღევანდელი ბორის გაპონოვის ქუჩაზე).

## ისტორია 
ზედა სალოცავი ქუთაისის ებრაელთა უბანში მდებარე სამი სინაგოგიდან ერთერთია.   XIX საუკუნის შუა ხანებში ქალაქში ებრაული მოსახლეობის რიცხოვნება გაიზარდა, უბანში არსებული ერთი სინაგოგა მლოცველთა რაოდენობას ვეღარ იტევდა, ამიტომ აუცილებელი გამხდარა უფრო დიდი და ტევადი სალოცავის აშენება. ადგილობრივ ებრაელთა საზოგადოებამ, XIX საუკუნის 50-იან წლებში ახალი სინაგოგას აგების გადაწყვეტილება მიიღო. 

ქუთაისელ ებრაელებს სალოცავის აგება მდინარე რიონის ხეობის მარცხენა მხარეს, მწვანეყვავილას მაღლობზე, გელათის მიტროპოლიტ ზაქარია ქვარიანის მიერ აშენებული ციხე-კოშკის ქვედა ნაწილში, ეკლესიის მომიჯნავედ ,1859 თუ 1860 წელს წამოუწყიათ, აუშენებიათ და საზეიმო ვითარებაში გაუხსნიათ 1863 წლის ზაფხულში.  აღნიშნული სინაგოგა იწოდება „ზედა სალოცავად" (ზოგჯერ იყენებენ სახელწოდებას „ზედა ლოცვა").

სინაგოგა დღესდღეობით მოქმედია, თუმცა მლოცველთა სიმცირის გამო, ღვთისმსახურება, ძირითადად, მთავარ სალოცავში (დიდი სალოცავი) ტარდება. 

## ლიტერატურა 
* *კეზევაძე მ.,* ქუთაისის ებრაელთა დასახლების მთავარი ქუჩები მე-19 საუკუნეში,  ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, წელიწდეული VI,  ქუთაისი, 2014, გვ. 150
* *ზარნაძე მ., სირბილაძე ზ.,* ქუთაისელი ქართველი ებრაელები, ქუთაისი, 2019

## რესურსები ინტერნეტში 
* დავიწყებული ისტორიები: კათოლიკური და ებრაელი თემები ქუთაისში". თბილისი, 2019.
* "ებრაელებისაგან დაცლილი ებრაელების უბანი ქუთაისში"; netgazeti.ge.  17 აპრილი, 2012 .

## სქოლიო 
კატეგორია:ქუთაისის არქიტექტურა
კატეგორია:ქუთაისის სინაგოგები
წითლანაძე

საკუთარი სახელი **წითლანაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი წითლანაძე — თანამდებობის პირი, პოლიტიკოსი
* ელიზბარ წითლანაძე — მათემატიკოსი
* ლეილა წითლანაძე — არქეოლოგი

კატეგორია:ქართული გვარები
ხატიძე

საკუთარი სახელი **ხატიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბადრი ხატიძე — ინჟინერი, იურისტი, პოლიტიკოსი
* გიორგი ხატიძე — პედაგოგი, იურისტი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
ქეთევან ჩარკვიანი

**ქეთევან ჩაკრვიანი** (დ. 8 აგვისტო, 1989) — ქართველი პოლიტიკოსი. საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2023 წლიდან.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1989 წლის 8 აგვისტოს. 2010 წელს დაამთავრა ქართულ-ამერიკული უნივერსიტეტი (სამართალმცოდნეობის სპეციალობით). 2015 წელს მუშაობდა თბილისის მუნიციპალიტეტის მოხელეთა და მომსახურეობის სფეროს მუშაკთა პროფესიული კავშირში. 2017 წელს შიდა ქართლის რწმუნებულის მრჩეველი. 2019-2020 წლებში ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის განათლების, კულტურისა და სპორტის განვითარების ცენტრის სტრატეგიული განვითარების სპეციალისტი. 2021-2023 წლებში თბილისის მერიის სოციალური მზრუნველობის სააგენტოს დირექტორის მოადგილე.

2023 წლის 19 სექტემბრიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის ქალი წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
ოჩამჩირის ბრძოლა

**ოჩამჩირის ბრძოლა** — ბრძოლა აფხაზ სეპარატისტებსა და საქართველოს შორის ქალაქ ოჩამჩირისთვის აფხაზეთის ომის დროს, 1992 წლის 26 ოქტომბერს.

## წინაპირობები
1992 წლის ოქტომბრის დასაწყისში გაგრაზე წარმატებული შეტევის შემდეგ, აფხაზებმა თავიანთი მცდელობები მიმართეს „აღმოსავლეთის ფრონტზე“ (აღმოსავლეთ აფხაზეთში). ოქტომბრის ბოლოსთვის, მათ დაიწყეს შეტევები ოჩამჩირის რაიონში, სოფლები ხელიდან ხელში გადადიოდა. ბრძოლები გაგრძელდა 1992 წლის შემოდგომასა და 1993 წლის ზამთარში. საპასუხოდ, ქართული ძალები სეპარატისტების მიერ დაკავებული ქალაქი ტყვარჩელის ალყას აწარმოებდნენ.

## სამზადისი
1992 წლის ოქტომბრის ბოლოს, აფხაზურმა ძალებმა მოამზადეს შეტევა ქალაქ ოჩამჩირეზე. მათ უკვე სცადეს ერთხელ ქალაქის ხელში ჩაგდება იქ 1992 წლის საქართველოს საკანონმდებლო არჩევნების ჩასაშლელად. 11 ოქტომბერს, დაახლოებით 250-მა სეპარატისტმა ორ ბმპ-თი და ერთი ბტრ-ით წამოიწყო შეტევა ქალაქზე გივი ადლეიბას მეთაურობით, თუმცა ოპერაცია წარუმატებული აღმოჩნდა რადგან ტყვარჩელის ბატალიონი ჩასაფრებაში მოყვა ბესლახუბას მოსახვევაში.

მეორე ოპერაცია დაიგეგმა სეპარატისტული აფხაზეთის შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში გუდაუთაში. იგი დილაადრიან უნდა დაწყებულიყო სამი მიმართულებიდან: დესანტის მიერ სამხრეთიდან, ჩრდილოეთიდან და ქალაქ ტყვარჩელის მიმართულებიდან. სოფელ გუდავასთან, ოჩამჩირის სამხრეთით, უნდა გამომსხდარიყო დესანტი და მდინარე ღალიძგიდან უნდა წამოეწყო შეტევა. ისინი უნდა შეერთებოდნენ სპეცჯგუფს ბორის ფაჩულიასა და ნ. კვარჩიას მეთაურობით.

მეორე ჯგუფს, 250 კაცის ოდენობით, უნდა შეეტია ლაკუტ ზარანდიას მეთაურობით სოფელ მერკულადან ოჩამჩირის ჩრდილოეთით. მათ უნდა შეერთებოდათ 75-კაციანი ჯგუფი კაკუბავას მეთაურობით.

მესამე ჯგუფი, 200 კაცის ოდენობით, ბრძოლაში უნდა ჩართულიყო ა. კაკობასა და ჯ. გოგიას მეთაურობით.

## ბრძოლა
დიდი შტორმის გამო, 250-კაციანი დესანტის გადმოსხმის ოპერაცია ჩავარდა. ფაჩულიამ მიიღო მითითება ტვარჩელიდან რომ მაინც განეგრძო ოპერაცია და გადალახა მდინარე ღალიძგა 35 კაცით. მათ ბრძოლით დაიკავეს რაიონული მილიციის შენობა. კაკუბავას 75 კაცი მეორე მხრიდან შევიდა ოჩამჩირეში, თუმცა ზარანდია და მისი ჯარისკაცები არ შეუერთდნენ ბრძოლას. აფხაზურ ძალებს ქალაქში ბრძოლა გაუმართეს ქართულმა შენაერთებმა ჯავშანტექნიკის გამოყენებით და მნიშვნელოვანი დანაკარგები მიაყენეს მტერს. ფაჩულიას ძალები თითქმის მთლიანად განადგურდა და თვითონ ფაჩულია ბრძოლაში დაიღუპა. კაკობასა და გოგიას 200-კაციანი ბატალიონი მოგვიანებით ჩაერთო ბრძოლაში, თუმცა რადგან ფაჩულიას ძალები თითქმის მთლიანად განადგურებული იყო და კაკუბავაც უკან იხევდა, მათ შეტევა აღარ განავითარეს.

შუადღისთვის, სეპარატისტებმა წამოიწყეს კიდევ ერთი შტურმი ოჩამჩირეზე. ისინი უტევდნენ სამი მიმართულებიდან: სოფელ ანუარხუდან, ცენტრალური ტრასის მხრიდან და ტყიდან, მეფრინველეობის ფაბრიკის მიმართულებით. გარკვეული წარმატების მიუხედავად, მათ უკან დაიხიეს და მხოლოდ ერთი კაცი დაკარგეს. ბრძოლა ქართველების გამარჯვებით დასრულდა.

## გამოყენებული მასალა
* Неудавшийся штурм, который «навел шороху»
* მემატიანე

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:1992 წლის ბრძოლები
ალექსეი უვაროვი

**ალექსი სერგეის ძე უვაროვი** (; დ. , სანქტ-პეტერბურგი — გ. , მოსკოვი) — რუსი არქეოლოგი, გრაფი, რუსეთის არქეოლოგიური საზოგადოების, მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოებისა და მოსკოვის ისტორიული მუზეუმის ერთ-ერთი დამაარსებელი; რუსეთის არქეოლოგიური ყრილობების ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

## ბიოგრაფია
1851-1854 წლებში ხელმძღვანელობდა ვლადიმირისა და მოსკოვის გუბერნიების გორასამარხების, 1853-1854 წლებში კი ოლბიის, ქერსონესისა და სკვითური ნეაპოლისის გათხრებს. აღმოაჩინა კარაჩაროვოს პალეოლითური ნამოსახლარი და ვოლოსოვოს ნეოლითური ნამოსახლარი. გათხრების მეთოდსა და კვლევაში დილეტანტობის მიუხედავად, ა. უვაროვმა, როგორც ორგანიზატორმა, მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა რუსეთის არქეოლოგიის ისტორიაში. იგი იყო ერთ-ერთი ინიციატორი 1881 წელს თბილისში ჩატარებული არქეოლოგიური ყრილობისა, რომელმაც თვალსაჩინო როლი შეასრულა კავკასიის არქეოლოგიის განვითარებაში. მისი ძირითადი შრომაა „რუსეთის არქეოლოგია. ქვის ხანა“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი არქეოლოგები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ქუთაისის სინაგოგა (პატარა სალოცავი)

**ქუთაისის  სინაგოგა**, *პატარა სალოცავი* — XIX საუკუნის დამდეგს აგებული სინაგოგა ქუთაისში, მდინარე რიონის მარცხენა სანაპიროზე, ისტორიულ „ებრაელთა უბანში“ (დღევანდელი ბორის გაპონოვის ქუჩაზე).

## ისტორია 
სინაგოგა ქუთაისის ებრაელთა უბანში მდებარე სამი სინაგოგიდან ერთერთია და მათგან ყველაზე ძველ ნაგებობას წარმოადგენს. ის, ქუთაისში ებრაელთა მთავარი სალოცავის, ე. წ. „დიდი სალოცავის“ ეზოში მდებარეობს. XVIII საუკუნის ბოლოს ქუთაისში ებრაელთა რაოდენობა გაზრდილა, მათ სალოცავი არ ჰქონდათ, რის გამოც მისი მშენებლობის აუცილებლობა დამდგარა. XIX საუკუნის დამდეგს, ქუთაისელ ებრაელებს ქვის სინაგოგა აუგიათ.  

1819 წელს ქუთაისს ქართველი საზოგადო მოღვაწე გიორგი ავალიშვილი ეწვია. იგი, თავის ნაშრომში „მგზავრობა თბილისიდან იერუსალიმამდე“, აღნიშნავს ქალაქში ერთი სინაგოგის არსებობის შესახებ. მწერლის მიერ მოხსენიებული სინაგოგა ე. წ. „პატარა სალოცავი“ უნდა იყოს.

პირველი სინაგოგის შესახებ ინფორმაცია მოეპოვება შვეიცარიელ მოგზაურს დიუბუა დე მონპერეს, რომელიც 1833 წელს იმყოფებოდა ქუთაისში. იგი თავის ნაშრომში შემდეგნაირად აღწერს სინაგოგას:

სინაგოგის მეორე სართული 1912 წელს არის დადგმული. ნაგებობა რესტავრირებულია. დღესდღეობით დაწესებულება მოქმედია, თუმცა ღვთიმსახურება, ძირითადად მთავარ სალოცავში ტარდება.

## ლიტერატურა 
* *კეზევაძე მ.,* ქუთაისის ებრაელთა დასახლების მთავარი ქუჩები მე-19 საუკუნეში,  ქუთაისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, წელიწდეული VI,  ქუთაისი, 2014, გვ. 150
* *ზარნაძე მ., სირბილაძე ზ.,* ქუთაისელი ქართველი ებრაელები, ქუთაისი, 2019
* *ავალიშვილი გ.,* მგზავრობა თბილისიდან იერუსალიმამდე, თბილისი, 1967

## რესურსები ინტერნეტში 
* დავიწყებული ისტორიები: კათოლიკური და ებრაელი თემები ქუთაისში". თბილისი, 2019.
* "ებრაელებისაგან დაცლილი ებრაელების უბანი ქუთაისში"; netgazeti.ge.  17 აპრილი, 2012 .
* ფოტო: "სინაგოგა ქუთაისში". საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის ვებგვერდი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქუთაისის არქიტექტურა
კატეგორია:ქუთაისის სინაგოგები
ესპერანსა და კოშტა

**ესპერანსა და კოშტა** (; დ. 3 მაისი, 1961, ლუანდა, ანგოლა) — ანგოლელი ბიოლოგი, უნივერსიტეტის მკვლევარი-მასწავლებელი და პოლიტიკოსი, 2022 წლის 15 სექტემბრიდან ანგოლის მე-4 ვიცე-პრეზიდენტი. 

MPLA-ს თავმჯდომარის მოადგილე 2022 წლის არჩევნების პერიოდში. არჩევნებში პარტიის გამარჯვების შედეგად იგი ანგოლის ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:ანგოლელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ანგოლის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:აფრიკის ქალი ვიცე-პრეზიდენტები
ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შენობა

**ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შენობა** — ისტორიული შენობა თბილისში, ვერის უბანში, პეტრე მელიქიშვილის გამზირის №10-ში. არქიტექტორი კ. ა. ლეონტიევი. დაპროექტდა 1927 წელს. მშენებლობა დასრულდა 1930 წელს.

თავდაპირველად მასში განთავსებული იყო თბილისის ტუბერკულოზის პირველი საქალაქო ინსტიტუტი. 1980 წლიდან აქ საქართველოს ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტი მდებარეობდა. სპეციალისტების მოთხოვნის მიუხედავად, 2007 წელს შენობას ძეგლის სტატუსი არ მიანიჭეს. 2010 წელს კერძო მესაკუთრეზე გაიყიდა. 2015 წელს კომპანია „m²“-მა იყიდა. რამდენიმეჯერ უარის თქმის შემდეგ, თბილისის მერიის არქიტექტურის სამსახურმა 2017 წელს კომპანიას მისცა ინსტიტუტის ყოფილი შენობის დემონტაჟისა და ადგილზე 11-სართულიანი ახალი შენობის (სასტუმრო და საცხოვრებელი) აშენების  უფლება. პროტესტის მიუხედავად, შენობა დაანგრიეს. არ მოხდა არსებული დეტალების კონსერვაცია და დაშლა-აწყობა ანუ პირვანდელი იერსახის შენარჩუნება. ამჟამად ამ ადგილას მდებარეობს სასტუმრო „თბილისი ფილარმონია“.

## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები