ზღვამიწეთის ჯადოქარი

**„ზღვამიწეთის ჯადოქარი“** () — ამერიკელი მწერლის, ურსულა კ. ლე გუინის ფენტეზის ჟანრის რომანი, რომელიც პირველად 1968 წელს მცირე გამომცემლობა Parnassus-მა გამოსცა. იგი მიიჩნევა საბავშვო ლიტერატურისა და ფენტეზის კლასიკად, რომლის ფარგლებშიც მას დიდი გავლენა აქვს. სიუჟეტი ვითარდება ზღვამიწეთის გამოგონილ არქიპელაგზე და ფოკუსირებულია ახალგაზრდა მაგზე, სახელად გედი, რომელიც კუნძულ გონტის ერთ-ერთ სოფელში დაიბადა. ჯერ კიდევ ბავშვობაში იგი ავლენს დიდ ძალას და შედის ჯადოქრობის სკოლაში, სადაც მისი ფიცხი ხასიათი თანაკურსელთან კონფლიქტს იწვევს. მაგიური დუელის დროს, გედის შელოცვა არასწორად წარიმართება და ათავისუფლებს აჩრდილისებრ არსებას, რომელიც მას თავს ესხმის. რომანი მოგვითხრობს გედის მოგზაურობაზე, როდესაც იგი ამ არსებისგან გათავისუფლებას ცდილობს.

წიგნი ხშირად ხასიათდება, როგორც აღზრდის რომანი (*Bildungsroman*), ან მომწიფების ისტორია, რადგან იგი იკვლევს გედის მიერ ძალაუფლებასთან გამკლავებისა და სიკვდილთან შეგუების შესწავლის პროცესს. რომანი ასევე ატარებს დაოისტურ თემებს ზღვამიწეთის სამყაროს ფუნდამენტური წონასწორობის შესახებ, რომელიც ჯადოქრებმა უნდა შეინარჩუნონ; ეს მჭიდროდ არის დაკავშირებული იდეასთან, რომ ენასა და სახელებს აქვთ ძალა, გავლენა მოახდინონ მატერიალურ სამყაროზე და შეცვალონ ეს ბალანსი. სიუჟეტის სტრუქტურა ტრადიციული ეპოსის მსგავსია, თუმცა კრიტიკოსები ასევე აღნიშნავენ, რომ იგი მრავალმხრივ არღვევს ამ ჟანრის კანონებს, მაგალითად ფერადკანიანად პროტაგონისტით, ტიპური თეთრკანიანი გმირებისგან განსხვავებით.

„ზღვამიწეთის ჯადოქარმა“ მიიღო უაღრესად დადებითი შეფასებები, თავდაპირველად როგორც საბავშვო ნაწარმოებმა, ხოლო მოგვიანებით მკითხველთა და კრიტიკოსთა ფართო წრეებშიც. წიგნმა 1969 წელს მოიპოვა ბოსტონ გლოუბ–ჰორნის პრემია და 1979 წელს გახდა ლუის კეროლის თაროს პრემიის ერთ-ერთი ბოლო ლაურეატი. მარგარეტ ეტვუდმა მას ფენტეზის ლიტერატურის ერთ-ერთი „უშრეტი წყარო“ უწოდა. ლე გუინმა დაწერა ხუთი მომდევნო წიგნი, რომლებიც „ზღვამიწეთის ჯადოქართან“ ერთად, ერთობლიობაში, მოიხსენიება როგორც ზღვამიწეთის ციკლი: „ატუანის აკლდამები“ (1971), „უშორესი ნაპირი“ (1972), „ტეჰანუ“ (1990), „სხვა ქარი“ (2001) და „ამბები ზღვამიწეთიდან“ (2001). ჯორჯ სლუსერმა სერია აღწერა როგორც „მაღალი სტილისა და ფანტაზიის ნაწარმოები“, ხოლო ამანდა კრეიგმა თქვა, რომ „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ იყო „ყველაზე ამაღელვებელი, ბრძნული და მშვენიერი საბავშვო რომანი, რაც კი ოდესმე დაწერილა“.

## წინაისტორია 
მინი|alt=Refer to caption|ლე გუინი კითხულობს საკუთარ ნაწარმოებს, 2008 წელი

ზღვამიწეთის სამყაროს ადრეული კონცეფციები ჩამოყალიბდა ორ მოკლე მოთხრობაში: „სახელთა წესი“ (1964) და „გახსნის სიტყვა“ (1964), რომლებიც ჟურნალში *Fantastic* გამოქვეყნდა. მოგვიანებით ეს მოთხრობები შევიდა ლე გუინის ანთოლოგიაში „ქარის თორმეტი მეოთხედი“ (1975). ზღვამიწეთი ასევე იყო იმ მოთხრობის მოქმედების ადგილი, რომელიც მწერალმა 1965 ან 1966 წელს დაწერა, თუმცა არასოდეს გამოუქვეყნებია. 1967 წელს ჰერმან შაინმა (გამომცემლობა Parnassus Press-ის ხელმძღვანელმა და რუთ რობინსის, წიგნის პირველი გამოცემის ილუსტრატორის მეუღლემ) სთხოვა ლე გუინს, ეცადა წიგნის დაწერა „უფროსი ასაკის ბავშვებისთვის“, რისთვისაც მას თემისა და მიდგომის არჩევაში სრული თავისუფლება მისცა. ავტორს მანამდე არ ჰქონდა განსაკუთრებული გამოცდილება მოზარდთა ლიტერატურის ჟანრში, რომელიც 1960-იანი წლების ბოლოს გახდა პოპულარული. საკუთარ მოკლე მოთხრობებზე დაყრდნობით, მან მუშაობა დაიწყო რომანზე „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“. ავტორის თქმით, ეს წიგნი ნაწილობრივ იყო პასუხი იმ გავრცელებულ წარმოდგენაზე, რომლის მიხედვითაც ჯადოქრები ყოველთვის მოხუცები და ბრძენები არიან; მას აინტერესებდა, თუ საიდან მოდიან ისინი. მოგვიანებით აღნიშნა, რომ ფენტეზის მედიუმი და მომწიფების თემა სწორედ მოზარდი აუდიტორიის გათვალისწინებით შეარჩია.

1964 წელს გამოქვეყნებულმა მოთხრობებმა მკითხველს გააცნო ზღვამიწეთის სამყარო და ისეთი მნიშვნელოვანი კონცეფციები, როგორიცაა მაგიის ლე გუინისეული ხედვა. „სახელთა წესში“ ასევე პირველად გამოჩნდა იევოდი, დრაკონი, რომელიც ეპიზოდურად „ზღვამიწეთის ჯადოქარშიც“ ფიგურირებს. ზღვამიწეთის მისეულ აღწერაზე გავლენა იქონია ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის ლეგენდებმა და სკანდინავიურმა მითოლოგიამ. მკვლევარ დონა უაიტის თქმით, მითებისა და ლეგენდების ცოდნამ, ისევე როგორც მისმა ოჯახურმა ინტერესმა ანთროპოლოგიის მიმართ, ლე გუინს საშუალება მისცა შეექმნა „მთელი კულტურები“ ზღვამიწეთის კუნძულებისთვის. სკანდინავიური გავლენა განსაკუთრებით იგრძნობა კარგების პერსონაჟებში, რომლებიც ქერა და ცისფერთვალება არიან და თაყვანს სცემენ ორ ღმერთს, რომლებიც ძმები არიან. ლე გუინის შემოქმედებაში დაოისტური აზროვნების გავლენა ასევე თვალსაჩინოა კოსმოსური „წონასწორობის“ იდეაში.

## წიგნი 
მინი|მარცხნივ|პირველი გამოცემის ყდა, რუთ რობინსის ილუსტრაცია
### გარემო 
თავად ზღვამიწეთი არის არქიპელაგი, ანუ კუნძულთა ჯგუფი. ამ სამყაროს გამოგონილი ისტორიის თანახმად, კუნძულები ოკეანიდან ამოზიდა არსებამ, სახელად სეგოი. სამყარო დასახლებულია როგორც ადამიანებით, ისე დრაკონებით. ადამიანთა უმეტესობას ან ყველას გააჩნია რაიმე თანდაყოლილი მაგიური ნიჭი, ზოგიერთი მათგანი კი უფრო დახელოვნებული გრძნეული ან ჯადოქარია. სამყარო წარმოდგენილია როგორც ნატიფ წონასწორობაზე დაფუძნებული ერთობა, რაც მისი მცხოვრებლების უმეტესობისთვის ცნობილია, თუმცა ორიგინალური ტრილოგიის თითოეულ რომანში ეს ბალანსი ვიღაცის მიერ ირღვევა. ზღვამიწეთი ინდუსტრიამდელია და ვრცელ არქიპელაგზე განსახლებული მრავალფეროვანი კულტურებით ხასიათდება. პერსონაჟთა უმეტესობა ჰარდიკელი ხალხია — ისინი ფერადკანიანები არიან და კუნძულების უმეტესობა მათითაა დასახლებული. ოთხ დიდ აღმოსავლურ კუნძულზე ცხოვრობენ თეთრკანიანი კარგები, რომლებსაც ეზიზღებათ მაგია და ჰარდიკებს ბოროტ გრძნეულებად მიიჩნევენ; თავის მხრივ, ჰარდიკები კარგებს ბარბაროსებად თვლიან. არქიპელაგის უკიდურესი დასავლეთი რეგიონები დრაკონების სამფლობელოა.
### სიუჟეტი 
რომანი მოგვითხრობს ახალგაზრდა ბიჭზე, სახელად დანი, მეტსახელად „მიმინო“, რომელიც კუნძულ გონტზე დაიბადა. როდესაც ბიჭის დეიდა, რომელიც გრძნეული იყო, აღმოაჩენს, რომ მას დიდი თანდაყოლილი ძალა აქვს, ასწავლის მას იმ მცირეოდენ მაგიას, რაც თავად იცის. როდესაც მის სოფელს თავს ესხმიან კარგები, დანი სოფლისა და მისი მცხოვრებლების დასამალად ნისლს უხმობს, რაც მოსახლეობას საშუალებას აძლევს, უკუაგდოს თავდამსხმელები. ამის შესახებ შეიტყობს ძლიერი მაგი ოგიონი, რომელიც მას მოწაფედ აიყვანს და მოგვიანებით „ჭეშმარიტ სახელს“ — გედს არქმევს. ოგიონი ცდილობს გედს ასწავლოს „წონასწორობა“ — კონცეფცია იმის შესახებ, რომ არასწორად გამოყენებულ მაგიას შეუძლია დაარღვიოს სამყაროს ბუნებრივი წესრიგი. თუმცა, ერთი გოგონას მოსახიბლად, გედი ოგიონის მაგიურ წიგნებში იხედება და უნებურად იძახებს უცნაურ აჩრდილს, რომლის განდევნაც ისევ ოგიონს უწევს. გედის მოუთმენლობისა და სულსწრაფობის შემჩნევის შემდეგ, ოგიონი სთავაზობს მას, წავიდეს კუნძულ როკზე მდებარე ჯადოქრების სახელგანთქმულ სკოლაში. გედს უყვარს ოგიონი, მაგრამ მაინც სკოლაში წასვლას გადაწყვეტს.

სკოლაში გედი ხვდება ჯასპერს, რომელიც უფრო მაღალი სოციალური კლასის წარმომადგენელია და რომელთანაც თავიდანვე ცუდი ურთიერთობა უყალიბდება. იგი უმეგობრდება უფროს სტუდენტს, სახელად ვეჩს, თუმცა სხვებისგან თავს შორს იჭერს. გედის ნიჭი მასწავლებლებისა და სტუდენტების აღტაცებას იწვევს. იგი იპოვის პატარა არსებას — ოტაკს, სახელად ჰუეგი, და შინაურ ცხოველად იტოვებს. ერთ-ერთი დღესასწაულის დროს ჯასპერი აგდებულად ეპყრობა გედს, რაც ამ უკანასკნელის ამპარტავნებას აღვიძებს. გედი მას მაგიურ დუელში იწვევს და წარმოთქვამს ძლიერ შელოცვას ლეგენდარული მიცვალებული ქალის სულის გამოსაძახებლად. შელოცვა არასწორად წარიმართება და მის ნაცვლად ათავისუფლებს ჩრდილისებრ არსებას, რომელიც თავს ესხმის გედს და სახეს უსერავს. არქიმაგი ნემერლი განდევნის აჩრდილს, თუმცა ეს საკუთარი სიცოცხლის ფასად უჯდება.

სწავლის გაგრძელებამდე გედი რამდენიმე თვეს გამოჯანმრთელებას ანდომებს. ახალი არქიმაგი, გენშერი, აჩრდილს აღწერს, როგორც უძველეს ბოროტებას, რომელსაც სურს, გედს დაეუფლოს და აფრთხილებს, რომ ამ არსებას სახელი არ აქვს. საბოლოოდ გედი ასრულებს სწავლას და იღებს ჯადოქრის კვერთხს. იგი სახლდება ოთხმოცდაათ კუნძულზე, სადაც ღარიბ სოფლებს იცავს დრაკონებისგან, რომლებმაც მეზობელი კუნძული პენდორი დაიპყრეს, თუმცა აღმოაჩენს, რომ აჩრდილი კვლავ თან სდევს. აცნობიერებს რა, რომ ორივე საფრთხისგან ერთდროულად თავს ვერ დაიცავს, იგი მიცურავს პენდორზე და საკუთარ სიცოცხლეს სასწორზე დებს ზრდასრული დრაკონის ჭეშმარიტი სახელის გამოცნობით. როდესაც მისი ვარაუდი მართლდება, დრაკონი სთავაზობს აჩრდილის სახელის გამხელას, თუმცა ამის ნაცვლად გედი დრაკონს აიძულებს ფიცის დადებას, რომ ის და მისი შთამომავლები არასოდეს დაემუქრებიან არქიპელაგს.

აჩრდილისგან დევნილი გედი გარბის ოსკილში, რადგან სმენია ტერენონის ქვის შესახებ. მას კვლავ ესხმის თავს აჩრდილი და გედი ძლივს ახერხებს ტერენონის სასახლეში თავის შეფარებას. სერეტი, სასახლის დიასახლისი (ის გოგონა, რომლის მოხიბვლასაც გედი ოდესღაც ცდილობდა), უჩვენებს მას ქვას და მოუწოდებს, დაელაპარაკოს მას, რადგან ქვა მას უსაზღვრო ცოდნასა და ძალაუფლებას მისცემს. გედი ხვდება, რომ ქვა ინახავს ერთ-ერთი „უძველეს ძალას“ — უხსოვარ, მძლავრ და ბოროტ არსებას — და უარს ამბობს. იგი გარბის, უკან კი ქვის მსახურები მისდევენ; გედი მკვირცხლ მიმინოდ გარდაიქმნება და ხიფათს თავს აღწევს, ხოლო სერეტი, რომელმაც თოლიის ფორმა მიიღო, კვდება. ამ დევნაში გედი ასევე კარგავს თავის ოტაკს.

გედი მიფრინავს უკან კუნძულ გონტზე, ოგიონთან. გენშერისგან განსხვავებით, ოგიონი ამტკიცებს, რომ ყველა არსებას აქვს სახელი და ურჩევს გედს, თავად დაუპირისპირდეს აჩრდილს. ოგიონი მართალი აღმოჩნდება; როდესაც გედი აჩრდილის ძებნას იწყებს, არსება მისგან გარბის. გედი მას პატარა ნავით მისდევს, სანამ აჩრდილი ნისლში არ შეიტყუებს, სადაც ნავს რიფი იმსხვერპლებს. გედი გონს მოდის მოხუცი წყვილის დახმარებით, რომლებიც ბავშვობიდან პატარა კუნძულზე არიან მიტოვებულნი; ქალი გედს საჩუქრად გატეხილი სამაჯურის ნაწილს აძლევს. გედი შეაკეთებს ნავს და აგრძელებს არსების დევნას აღმოსავლეთის მიჯნებისკენ. კუნძულ იფიშზე იგი ხვდება თავის მეგობარ ვეჩს, რომელიც მასთან ერთად წასვლას გადაწყვეტს. ისინი მიემართებიან შორს, აღმოსავლეთით, ნაცნობი მიწების მიღმა, სანამ საბოლოოდ არ წააწყდებიან აჩრდილს. გედი მას თავის სახელს („გედი“) უწოდებს, ერთიანდება მასთან და სიხარულით ეუბნება ვეჩს, რომ იგი განიკურნა და გამთლიანდა.

### ილუსტრაციები 
thumb|upright|რუთ რობინსის ილუსტრაცია მე-10 თავისთვის

წიგნის პირველი გამოცემა, რომელიც 1968 წელს დაიბეჭდა, რუთ რობინსმა დაასურათა. გარეკანის ილუსტრაცია ფერადი იყო და მასზე მთავარი გმირი იყო გამოსახული, ხოლო წიგნის შიდა ნაწილში მოთავსებული იყო ზღვამიწეთის არქიპელაგის რუკა. გარდა ამისა, თითოეულ თავს ახლდა რობინსის მიერ შესრულებული შავ-თეთრი ილუსტრაცია, რომელიც ხეზე კვეთის (ქსილოგრაფიის) სტილში იყო შესრულებული. გამოსახულებები თითოეული თავის თემატიკას ასახავდა; მაგალითად, ყველაზე პირველი სურათი კუნძულ გონტს გამოსახავდა, ხოლო თავისთვის „პენდორის დრაკონი“ დახატული იყო მფრინავი დრაკონი. აქ წარმოდგენილ სურათზე გამოსახულია გედი, რომელიც თავისი ნავით, „შორსმჭვრეტელით“ (Lookfar) მიცურავს; ეს ილუსტრაცია გამოყენებული იყო მე-10 თავში — „ღია ზღვა“, რომელშიც გედი და ვეჩი კუნძულ იფიშიდან აღმოსავლეთით, ყველა ნაცნობი მიწის მიღმა მიემგზავრებიან ჩრდილისებრ არსებასთან დასაპირისპირებლად.

### გამოცემა 
„ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ პირველად 1968 წელს Parnassus Press-მა გამოსცა ბერკლიში, ერთი წლით ადრე ლე გუინის გარდამტეხ ნაწარმოებამდე „ბნელეთის მარცხენა ხელი“. პირადად ლე გუინისთვის ეს საეტაპო მოვლენა იყო, რადგან წიგნი წარმოადგენდა მის პირველ მცდელობას, დაეწერა ბავშვებისთვის; ამ გამოცემამდე მას მხოლოდ რამდენიმე რომანი და მოკლე მოთხრობა ჰქონდა დაწერილი. ეს წიგნი ასევე იყო მისი პირველი მცდელობა ფენტეზის ჟანრში, ნაცვლად სამეცნიერო ფანტასტიკისა. „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ იყო ლე გუინის პირველი წიგნი, რომელმაც კრიტიკოსთა ფართო ყურადღება მიიპყრო და იგი აღწერილია, როგორც ყველაზე ცნობილი ნაწარმოები ზღვამიწეთის სერიის ფარგლებში. წიგნი მრავალჯერ გამოიცა, მათ შორის დასურათებული Folio Society-ის გამოცემის სახით 2015 წელს. იგი ასევე ითარგმნა მრავალ სხვა ენაზე. 2018 წელს, „ზღვამიწეთის ჯადოქრის“ გამოქვეყნებიდან 50 წლის იუბილეზე, გამოიცა ლე გუინის ზღვამიწეთის ყველა ნაწარმოების სრული კრებული (ომნიბუსი).

ლე გუინს თავდაპირველად განზრახული ჰქონდა, რომ „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ დამოუკიდებელი რომანი ყოფილიყო, თუმცა მას შემდეგ, რაც პირველ წიგნში დარჩენილ გადაუჭრელ საკითხებზე დაფიქრდა, გადაწყვიტა გაგრძელების დაწერა და 1971 წელს გამოსცა „ატუანის აკლდამები“. შემდგომი ფიქრის შემდეგ, დაიწერა მესამე ტომი — „უშორესი ნაპირი“, რომელიც 1972 წელს გამოქვეყნდა. „ატუანის აკლდამები“ მოგვითხრობს გედის მცდელობაზე, გაამთლიანოს ერეთ-აკბეს ბეჭედი, რომლის ნახევარიც ატუანის აკლდამებში, კარგების მიწაზეა დამარხული, საიდანაც მან ის უნდა მოიპაროს. იქ იგი ხვდება ბავშვ ქურუმს, ტენარს, რომელზეც ფოკუსირებულია წიგნი. რომანში „უშორესი ნაპირი“, გედი, რომელიც უკვე არქიმაგი გახდა, ცდილობს ებრძოლოს მაგიის გაქრობას მთელ ზღვამიწეთში; მას თან ახლავს ახალგაზრდა პრინცი არენი. პირველი სამი წიგნი ერთობლივად განიხილება როგორც „თავდაპირველი ტრილოგია“; თითოეულ მათგანში ნაჩვენებია, თუ როგორ ცდილობს გედი სამყაროში არსებული გარკვეული დისბალანსის გამოსწორებას. მათ მოჰყვა „ტეჰანუ“ (1990), „ამბები ზღვამიწეთიდან“ (2001) და „სხვა ქარი“ (2001), რომლებსაც ხანდახან „მეორე ტრილოგიას“ უწოდებენ.

## რეცეფცია 
### როგორც საბავშვო ლიტერატურა 
წიგნის თავდაპირველი აღიარება საბავშვო ლიტერატურის კრიტიკოსებისგან მოდიოდა, რომელთა შორისაც მან დიდი მოწონება დაიმსახურა. „ზღვამიწეთის ჯადოქარს“ კიდევ უფრო დადებითი გამოხმაურება მოჰყვა გაერთიანებულ სამეფოში 1971 წელს გამოცემისას, რაც, უაიტის აზრით, ასახავდა ბრიტანელი კრიტიკოსების უფრო დიდ ინტერესს საბავშვო ფენტეზის მიმართ. თავის 1975 წლის კომენტირებულ კრებულში „ფენტეზი ბავშვებისათვის“ (Fantasy for Children), ბრიტანელმა კრიტიკოსმა ნაომი ლუისმა ნაწარმოები შემდეგნაირად დაახასიათა: „[ეს არ არის] ყველაზე ადვილი წიგნი ზერელე კითხვისთვის, მაგრამ მკითხველები, რომლებიც ამ ზღვარს გადალახავენ, აღმოჩნდებიან ჩვენი დროის ფენტეზის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ნაწარმოებში“. მსგავსად ამისა, ლიტერატურათმცოდნე მარგარეტ ესმონდმა 1981 წელს დაწერა, რომ „ლე გუინმა... გაამდიდრა საბავშვო ლიტერატურა ნაწარმოებით, რომელიც შესაძლოა მისი საუკეთესო მაღალი ფენტეზი იყოს“, ხოლო გაზეთში *The Guardian* გამოქვეყნებულ რეცენზიაში ავტორმა და ჟურნალისტმა ამანდა კრეიგმა აღნიშნა, რომ ეს იყო „ყველაზე ამაღელვებელი, ბრძნული და მშვენიერი საბავშვო რომანი, დაწერილი გემის აფრასავით გამართული და სუფთა პროზით,“. ხოლო ათი წლის შემდეგ გახდა ლუის კეროლის თაროს პრემიის ერთ-ერთი ბოლო ლაურეატი. 1984 წელს მან პოლონეთში მოიპოვა  ანუ „ოქროს სეპულკა“. 2000 წელს ამერიკის ბიბლიოთეკების ასოციაციამ ლე გუინს გადასცა მარგარეტ ედვარდსის პრემია მოზარდთა ლიტერატურაში შეტანილი წვლილისთვის. ჯილდოს დასაბუთებაში მითითებული იყო მისი ექვსი ნამუშევარი, მათ შორის ზღვამიწეთის პირველი ოთხი ტომი, „ბნელეთის მარცხენა ხელი“ და „საწყისი ადგილი“. ჟურნალ *Locus*-ის 1987 წლის გამოკითხვაში „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ მესამე ადგილზე გავიდა „ყველა დროის საუკეთესო ფენტეზი რომანებს“ შორის, ხოლო 2014 წელს პრინგლიმ იგი 39-ე ადგილზე შეიყვანა თანამედროვე ფენტეზის 100 საუკეთესო რომანის სიაში.

### გავლენა 
წიგნი ფენტეზის ჟანრში ფართო გავლენის მქონედ მიიჩნევა. მარგარეტ ეტვუდმა „ზღვამიწეთის ჯადოქარს“ ფენტეზის ლიტერატურის ერთ-ერთი „წყარო“ უწოდა. ნაწარმოებს ხშირად ადარებენ მაღალი ფენტეზის ისეთ მნიშვნელოვან ნიმუშებს, როგორიცაა ჯ. რ. რ. ტოლკინის „ბეჭდების მბრძანებელი“

თანამედროვე მწერლები „ზღვამიწეთის ჯადოქარს“ მიაწერენ „ჯადოქრების სკოლის“ იდეის შემოტანას, რომელიც მოგვიანებით „ჰარი პოტერის“ სერიამ გახადა პოპულარული, რეცენზენტებმა ასევე აღნიშნეს, რომ „ზღვამიწეთის ჯადოქრის“ ძირითადი წინაპირობა — ნიჭიერი ბიჭი, რომელიც მიდის ჯადოქრების სკოლაში და იჩენს მტერს, რომელთანაც მჭიდრო კავშირი აქვს — ასევე არის „ჰარი პოტერის“ სიუჟეტური საფუძველი.

## თემები 
### მომწიფება 
„ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ ფოკუსირებულია გედის მოზარდობასა და მომწიფებაზე (coming of age), და ზღვამიწეთის ორიგინალური ტრილოგიის სხვა ორ ნაწარმოებთან ერთად, წარმოადგენს ლე გუინის მიერ ასაკში შესვლისა და დაბერების პროცესის დინამიკურ ასახვას. ერთობლიობაში ეს სამი რომანი მიჰყვება გედს ახალგაზრდობიდან სიბერემდე, ხოლო თითოეული მათგანი ასევე ასახავს სხვადასხვა პერსონაჟის მომწიფების პროცესს. რომანი ხშირად ხასიათდება, როგორც აღზრდის რომანი. მკვლევარი მაიკ კადენი აღნიშნავს, რომ წიგნი დამაჯერებელია „ისეთივე ახალგაზრდა და, შესაძლოა, ისეთივე თავნება მკითხველისთვის, როგორიც გედია, და რომელიც მის მიმართ თანაგრძნობით იქნება განმსჭვალული“. გედის მომწიფება ასევე გადაჯაჭვულია იმ ფიზიკურ (გეოგრაფიულ) მოგზაურობასთან, რომელსაც იგი რომანის განმავლობაში ასრულებს.

გედი დახასიათებულია როგორც ამაყი, თუმცა მრავალ სიტუაციაში არცთუ თავდაჯერებული: შეგირდობის დასაწყისში მას ჰგონია, რომ ოგიონი დასცინის, მოგვიანებით კი, როკზე, თავს ჯასპერისგან შეურაცხყოფილად გრძნობს. ორივე შემთხვევაში მას სჯერა, რომ სხვები ვერ აფასებენ მის სიდიადეს, ხოლო ლე გუინის თანაგრძნობით აღსავსე თხრობა მაშინვე არ უარყოფს ამ რწმენას. კადენი წერს, რომ ლე გუინი ახალგაზრდა მკითხველს საშუალებას აძლევს, თანაუგრძნოს გედს და მხოლოდ თანდათანობით გააცნობიეროს, რომ მის ქმედებებს თავისი საფასური აქვს, რაც კარგად ჩანს მაშინ, როდესაც იგი თავისი მაგიური ძალების დამორჩილებას სწავლობს. მსგავსად ამისა, როდესაც გედი ოგიონთან შეგირდობას იწყებს, იგი წარმოიდგენს, რომ მას ჯადოქრობის მისტიკურ ასპექტებს შეასწავლიან და ხედავს ხილვებს, თუ როგორ გარდაიქმნება სხვა არსებებად, მაგრამ ნელ-ნელა ხვდება, რომ ოგიონის ყველაზე მნიშვნელოვანი გაკვეთილები, სინამდვილეში, საკუთარი თავის შეცნობას ეხება.

რომანის დასასრულს გედი საბოლოოდ აღიარებს ჩრდილს საკუთარი პიროვნების ნაწილად და ამგვარად თავისუფლდება მის მიმართ შიშისგან; კრიტიკოსებმა ეს ეპიზოდი გარდასვლის რიტუალად (rite of passage) მიიჩნიეს. მაგალითად, ჯინ უოკერი წერდა, რომ დასასრულს არსებული გარდასვლის რიტუალი მთელი „ზღვამიწეთის ჯადოქრის“ სიუჟეტის ანალოგია იყო და თავად სიუჟეტი ასრულებს გარდასვლის რიტუალის როლს მოზარდი მკითხველისთვის. უოკერი აგრძელებს: „ზღვამიწეთის ჯადოქრის“ მთელი მოქმედება... ასახავს გმირის მიერ იმის ნელ-ნელა გაცნობიერებას, თუ რას ნიშნავს იყო ინდივიდი საზოგადოებაში და იყო *მე* უმაღლეს ძალებთან მიმართებაში“. ბევრმა მკითხველმა და კრიტიკოსმა აღნიშნა მსგავსება გედის გაზრდის პროცესსა და იუნგისეული ფსიქოლოგიის იდეებს შორის. ახალგაზრდა გედს აქვს საზარელი შეხვედრა ჩრდილისებრ არსებასთან, რომელზეც მოგვიანებით ხვდება, რომ მისივე საკუთარი ბნელი მხარეა. მხოლოდ მას შემდეგ, რაც აღიარებს აჩრდილს და შეერწყმის მას, ხდება იგი მთლიანი პიროვნება. ლე გუინმა აღნიშნა, რომ ზღვამიწეთის რომანების წერამდე მას იუნგი წაკითხული არ ჰქონდა.

ლე გუინმა მომწიფება წიგნის მთავარ თემად დაახასიათა და 1973 წლის ესეში დაწერა, რომ ეს თემა შეარჩია, რადგან მოზარდი აუდიტორიისთვის წერდა. მან აღნიშნა: „მომწიფება... არის პროცესი, რომელსაც მრავალი წელი მოვანდომე; დავასრულე იგი, რამდენადაც ეს საერთოდ შესაძლებელია, დაახლოებით ოცდათერთმეტი წლის ასაკში; ამიტომ ამ საკითხს საკმაოდ ღრმად აღვიქვამ. ისევე, როგორც მოზარდების უმეტესობა. ფაქტობრივად, ეს მათი მთავარი საქმიანობაა“. მან ასევე თქვა, რომ ფენტეზი საუკეთესო მედიუმი იყო მომწიფების აღსაწერად, რადგან ქვეცნობიერის კვლევა რთული იყო „რაციონალური ყოველდღიურობის“ ენის გამოყენებით. მომწიფება, რომელზეც ლე გუინი ფოკუსირდებოდა, მოიცავდა არა მხოლოდ ფსიქოლოგიურ განვითარებას, არამედ მორალურ ცვლილებებსაც. გედმა უნდა გააცნობიეროს ბალანსი თავის ძალასა და მისი სწორად გამოყენების პასუხისმგებლობას შორის; ეს გაცნობიერება მოდის მაშინ, როდესაც იგი ტერენონის ქვასთან მიდის და ხედავს იმ ცდუნებას, რასაც ეს ძალაუფლება სთავაზობს.

### წონასწორობა და დაოისტური თემები 
ზღვამიწეთის სამყარო აღწერილია, როგორც ნატიფ წონასწორობაზე დაფუძნებული მთლიანობა, რაც მისი მაცხოვრებლების უმეტესობისთვის ცნობილია, თუმცა თავდაპირველი ტრილოგიის თითოეულ რომანში ეს ბალანსი ვიღაცის მიერ ირღვევა. ეს მოიცავს წონასწორობას ხმელეთსა და ზღვას შორის (რაც თავად სახელწოდებაში — ზღვამიწეთი — იგულისხმება) და ადამიანებსა და მათ ბუნებრივ გარემოს შორის. ფიზიკური წონასწორობის გარდა, არსებობს უფრო დიდი, კოსმოსური წონასწორობა, რომლის შესახებაც ყველამ იცის და რომლის შენარჩუნებაც ჯადოქრების მოვალეობაა. ზღვამიწეთის ამ ასპექტის აღწერისას ელიზაბეთ კამინსმა დაწერა: „ძალთა ბალანსის პრინციპი, იმის გაცნობიერება, რომ ადამიანის ყოველი ქმედება გავლენას ახდენს საკუთარ თავზე, საზოგადოებაზე, სამყაროსა და კოსმოსზე, ლე გუინის ფენტეზი სამყაროს როგორც ფიზიკური, ისე მორალური პრინციპია“. წონასწორობის კონცეფცია დაკავშირებულია რომანის მეორე მთავარ თემასთან — მომწიფებასთან, რადგან გედისთვის აუცილებელია საკუთარი ქმედებების როგორც კეთილი, ისე ბოროტი შედეგების ცოდნა, რათა გააცნობიეროს, თუ როგორ ნარჩუნდება ბალანსი. როკის სკოლაში ყოფნისას, ოსტატი ხელი (Master Hand) მას ეუბნება:

დაოიზმის გავლენა ლე გუინის შემოქმედებაზე წიგნის დიდ ნაწილში იგრძნობა, განსაკუთრებით „წონასწორობის“ მისეულ აღწერაში. რომანის დასასრულს, გედი შეიძლება აღვიქვათ, როგორც დაოისტური ცხოვრების წესის განსახიერება, რადგან მან ისწავლა, რომ არ იმოქმედოს მანამ, სანამ ეს აბსოლუტურად აუცილებელი არ იქნება. მან ასევე გააცნობიერა, რომ მოჩვენებითი წინააღმდეგობები, როგორიცაა სინათლე და სიბნელე ან სიკეთე და ბოროტება, სინამდვილეში ურთიერთდამოკიდებულნი არიან. სინათლე და სიბნელე თავად წარმოადგენენ განმეორებად სახეებს მთელ ისტორიაში. ზოგიერთმა რეცენზენტმა ეს რწმენა მიიჩნია სიუჟეტში არსებული კონსერვატიული იდეოლოგიის მტკიცებულებად, რაც ბევრი ფენტეზი ნაწარმოებისთვისაა დამახასიათებელი. მკვლევართა აზრით, ბალანსსა და წონასწორობაზე ხაზგასმით ლე გუინი, არსებითად, ამართლებს სტატუს-კვოს, რომლის შენარჩუნებასაც ჯადოქრები ცდილობენ. ეს ტენდენცია კონტრასტშია ლე გუინის სამეცნიერო ფანტასტიკურ ნაწარმოებებთან, სადაც ცვლილებას დადებითი მნიშვნელობა აქვს.

ადამიანური ბოროტების ბუნება კიდევ ერთ მნიშვნელოვან მომიჯნავე თემას წარმოადგენს როგორც „ზღვამიწეთის ჯადოქარში“, ისე სერიის სხვა რომანებში. ლე გუინის სხვა ნამუშევრების მსგავსად, ბოროტება აქ ნაჩვენებია, როგორც სიცოცხლის წონასწორობის არასწორი გაგება. გედი დიდი ძალაუფლებით იბადება, მაგრამ ამპარტავნება, რომელიც მას თავისი ძალის გამო უჩნდება, მის დაცემას იწვევს; იგი ცდილობს თავისი სიძლიერის დემონსტრირებას სულის მიცვალებულთა სამყაროდან დაბრუნებით და ბუნების კანონების წინააღმდეგ მიმართული ამ ქმედებით ათავისუფლებს აჩრდილს, რომელიც მას თავს ესხმის. სლუსერი ვარაუდობს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ სახიფათო შელოცვების შესრულებისკენ მას ჯერ გონტელი გოგონა, შემდეგ კი ჯასპერი უბიძგებს, ეს პროვოკაცია მხოლოდ გედის გონებაში არსებობს. ნაჩვენებია, რომ მას არ სურს საკუთარ თავში ჩაიხედოს და დაინახოს ის ამპარტავნება, რომელიც ამ ქმედებებისკენ უბიძგებს. როდესაც იგი ჩრდილს საკუთარ თავში იღებს, იგი საბოლოოდ იღებს პასუხისმგებლობას საკუთარ ქმედებებზეც, ხოლო საკუთარი მოკვდავობის აღიარებით იგი თავისუფლებას აღწევს. მისი კომპანიონი ვეჩი ამ მომენტს შემდეგნაირად აღწერს:

ამგვარად, მიუხედავად იმისა, რომ ზღვამიწეთში რამდენიმე ბნელი ძალა არსებობს (როგორიცაა ტერენონის ქვა და ატუანის უსახელოები), ჭეშმარიტი ბოროტება არცერთი მათგანი არ ყოფილა, არც თავად სიკვდილი; ბოროტებას წარმოადგენდა გედის ქმედებები, რომლებიც ბუნების წონასწორობას ეწინააღმდეგებოდა. ეს განსხვავდება ტრადიციული დასავლური და ქრისტიანული ნარატივისგან, სადაც სინათლე და სიბნელე ხშირად საპირისპირო ცნებებად მიიჩნევა და სიკეთისა და ბოროტების სიმბოლოებია, რომლებიც მუდმივ კონფლიქტში იმყოფებიან. ორ სხვადასხვა შემთხვევაში გედი დგება ცდუნების წინაშე, დაუპირისპირდეს სიკვდილსა და ბოროტებას, მაგრამ საბოლოოდ სწავლობს, რომ ვერცერთ მათგანს ვერ მოსპობს: ამის ნაცვლად, იგი ირჩევს, არ ემსახუროს ბოროტებას და წყვეტს სიკვდილის უარყოფას.

### ჭეშმარიტი სახელები 
ლე გუინის გამოგონილ სამყაროში, საგნის ან პიროვნების ჭეშმარიტი სახელის ცოდნა მასზე ძალაუფლების ფლობას ნიშნავს. თითოეულ ბავშვს სქესობრივი მომწიფებისას ენიჭება ჭეშმარიტი სახელი, რომელსაც ისინი მხოლოდ უახლოეს მეგობრებს უმხელენ. ზღვამიწეთის გვიანდელ რომანებში რამდენიმე დრაკონი, როგორიცაა ორმ ემბარი და კალესინი, ნაჩვენებია თავისი სახელებით ღიად მცხოვრებად, რაც სხვებს მათზე ძალაუფლებას არ აძლევს. თუმცა, „ზღვამიწეთის ჯადოქარში“ ნაჩვენებია, რომ გედი ფლობს ძალას იევოდზე. კადენის მიხედვით ეს იმიტომ ხდება, რომ იევოდი კვლავ მიჯაჭვულია სიმდიდრესა და მატერიალურ ნივთებზე, ამიტომაც იგი შებოჭილია თავისი სახელის ძალით. ჯადოქრები წონასწორობაზე გავლენას სახელების გამოყენებით ახდენენ, რაც ამ თემას ლე გუინის მიერ კოსმოსური ბალანსის ასახვასთან აკავშირებს. კამინსის თანახმად, ეს არის ლე გუინის მეთოდი, გვაჩვენოს ენის ძალა და როლი რეალობის ფორმირებაში. რადგან ენა არის იარაღი, რომელსაც გარემოსთან კომუნიკაციისთვის ვიყენებთ, იგი ამტკიცებს, რომ ის ასევე საშუალებას აძლევს ადამიანებს, მოახდინონ გავლენა გარემოზე, ხოლო ჯადოქრების მიერ სახელების გამოყენება სწორედ ამის სიმბოლოა. კამინსმა ასევე გაავლო ანალოგია ჯადოქრების მიერ სახელების გამოყენებასა (რაიმეს შესაცვლელად) და მხატვრულ ლიტერატურაში სიტყვების შემოქმედებით გამოყენებას შორის. შიპი წერდა, რომ ზღვამიწეთის მაგია მოქმედებს იმ გზით, რასაც თავად „რუმპელშტილცკინის თეორიას“ უწოდებს, რომლის მიხედვითაც სახელებს გააჩნიათ ძალა. იგი ამტკიცებდა, რომ ეს იყო ლე გუინის მცდელობის ნაწილი, ხაზი გაესვა საგნებზე სიტყვების ძალაუფლებისთვის, რაც, შიპის აზრით, კონტრასტში იყო სხვა მწერლების იდეოლოგიასთან, მაგალითად ჯეიმზ ფრეზერის „ოქროს რტოსთან“. ესმონდი მიიჩნევდა, რომ ზღვამიწეთის პირველი სამი წიგნიდან თითოეული ნდობის აქტს ეფუძნებოდა. „ზღვამიწეთის ჯადოქარში“ ვეჩი გედს თავის ჭეშმარიტ სახელს უმხელს მაშინ, როდესაც ეს უკანასკნელი ემოციურად ყველაზე მძიმე მდგომარეობაშია, რითაც გედს მასზე სრულ ძალაუფლებას აძლევს. მოგვიანებით გედი იმავე საჩუქარს სთავაზობს ტენარს „ატუანის აკლდამებში“, რითაც საშუალებას აძლევს მას, ისწავლოს ნდობა.

## სტილი და სტრუქტურა 
### ენა და განწყობა 
„ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ და ზღვამიწეთის ციკლის სხვა რომანები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ლე გუინის ადრეული „ჰაინის ციკლის“ ნამუშევრებისგან, მიუხედავად იმისა, რომ ისინი ახლო პერიოდებში დაიწერა. ჯორჯ სლუსერმა ზღვამიწეთის ნამუშევრები აღწერა, როგორც „ჰაინის ციკლის“ რომანების „ჭარბი პესიმიზმის“ საპირწონე. იგი მიიჩნევდა, რომ პირველი მათგანი ინდივიდუალურ ქმედებას დადებით შუქზე წარმოაჩენდა, განსხვავებით ისეთი ნაწარმოებებისგან, როგორიცაა „იმპერიებზე ვრცელი და უფრო ნელი“. „სამეცნიერო ფანტასტიკის ენციკლოპედიაში“ ნათქვამია, რომ წიგნი გაჟღენთილია „დარბაისლური სიხარულით“. თავისი ფენტეზი ნამუშევრების სტილის განხილვისას თავად ლე გუინმა აღნიშნა, რომ ფენტეზში აუცილებელია ენა იყოს მკაფიო და პირდაპირი, რადგან არ არსებობს ნაცნობი ჩარჩო, რომელსაც მკითხველის გონება შეიძლება დაეყრდნოს.

თხრობა ხშირად ისე ვითარდება, თითქოს მკითხველი უკვე იცნობს ზღვამიწეთის გეოგრაფიასა და ისტორიას; ეს ტექნიკა ლე გუინს საშუალებას აძლევს თავიდან აიცილოს ჭარბი ექსპოზიცია: ერთ-ერთმა რეცენზენტმა დაწერა, რომ ეს მეთოდი „ლე გუინის სამყაროს ტოლკინისეულ მისტიკურ სიღრმეს სძენს, ოღონდ მისი დამღლელი წინაისტორიებისა და ლექსების გარეშე“. გამოვიდა წიგნის რამდენიმე აუდიო ვერსია. BBC Radio-მ 1996 წელს მოამზადა რადიოსპექტაკლი, რომელშიც მთხრობელად ჯუდი დენჩი მოგვევლინა, ხოლო 2015 წელს Radio 4 Extra-ზე გადაიცა ექვსნაწილიანი სერიალი, რომელიც ზღვამიწეთის რომანების ადაპტაციას წარმოადგენდა. 2011 წელს ნაწარმოები გამოიცა სრული აუდიოჩანაწერის სახით რობერტ ინგლისის შესრულებით.

ასევე მომზადდა სიუჟეტის ორი ეკრანიზაცია. ორიგინალური მინი-სერიალი სახელწოდებით „ზღვამიწეთის ლეგენდა“ (Legend of Earthsea) 2004 წელს Sci Fi Channel-ზე გადაიცა. იგი რომანების „ზღვამიწეთის ჯადოქარი“ და „ატუანის აკლდამები“ ძალზეც თავისუფალი ადაპტაციაა. ჟურნალ *Salon*-ში გამოქვეყნებულ სტატიაში ლე გუინმა დიდი უკმაყოფილება გამოხატა შედეგით. მან აღნიშნა, რომ გედის როლზე (რომელსაც წიგნში მოწითალო-ყავისფერი კანი აქვს) „ჭირვეული თეთრკანიანი ბავშვის“ აყვანით სერიალმა მოახდინა „ზღვამიწეთის გათეთრება“ (whitewashing) და უგულებელყო მისი გადაწყვეტილება, დაეწერა არათეთრკანიანი პერსონაჟის ისტორია, რაც, მისი თქმით, წიგნისთვის ცენტრალური მნიშვნელობისა იყო. ამ მოსაზრებას დაეთანხმა რეცენზია გამოცემაში *The Ultimate Encyclopedia of Fantasy*, სადაც ნათქვამია, რომ „ზღვამიწეთის ლეგენდამ“ „საერთოდ ვერ გაიგო“ ლე გუინის რომანების არსი, „ამოგლიჯა წიგნებიდან მთელი სინატიფე, ნიუანსები და სილამაზე, მათ ნაცვლად კი მოსაწყენი კლიშეები, მტკივნეული სტერეოტიპები და სრულიად ზედმეტი „ეპიკური“ ომი ჩასვა“.

სტუდია გიბლიმ 2006 წელს გამოუშვა სერიის ადაპტაცია სახელწოდებით „ამბები ზღვამიწეთიდან“. ფილმი ძალიან თავისუფლად აერთიანებს პირველი, მესამე და მეოთხე წიგნების ელემენტებს ახალ ისტორიაში. ლე გუინმა უკმაყოფილება გამოხატა ფილმის შექმნის პროცესთან დაკავშირებით და თქვა, რომ იგი ადაპტაციას დათანხმდა იმ იმედით, რომ ფილმს თავად ჰაიაო მიაძაკი გადაიღებდა, რაც საბოლოოდ ასე არ მოხდა. ლე გუინმა შეაქო ფილმის ვიზუალური მხარე, მაგრამ არ მოეწონა ძალადობის გამოყენება. მან ასევე გამოხატა უკმაყოფილება მორალის წარმოჩენასთან დაკავშირებით, კერძოდ კი — ბოროტმოქმედის გამოყენებით, რომლის მოკვლაც კონფლიქტის გადაჭრის გზაა; ავტორის თქმით, ეს წინააღმდეგობაში მოდიოდა წიგნის მთავარ სათქმელთან. ფილმმა ზოგადად არაერთგვაროვანი შეფასებები მიიღო.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რეკომენდებული ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფენტეზი რომანები
კატეგორია:XX  საუკუნის ამერიკული რომანები
კატეგორია:1968 წლის რომანები