open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სამუხრუჭე მანძილი

**სამუხრუჭე მანძილი** — მანძილი, რომელსაც გადის სატრანსპორტო საშუალება სამუხრუჭე სისტემის ამოქმედების მომენტიდან სრულ გაჩერებამდე.

სამუხრუჭე მანძილის სიგრძე დამოკიდებულია ავტომობილის სიჩქარეზე, ავტოგზის სავალი ნაწილის მდგომარეობაზე, საბურავებზე, ამინდის პირობებზე. სამუხრუჭე მანძილის სიგრძეზე განსაკუთრებულ გავლენას ახდენს სატრანსპორტო საშუალების სამუხრუჭე სისტემის ეფექტურობა. ის ყალიბდება სატრანსპორტო საშუალების კვანძების ტექნოლოგიური განსაკუთრებულობიდან — „ელექტრული დამხმარეებიდან“, მათი მუშაობის ლოგიკიდან, სამუხრუჭე დისკების დიამეტრიდან, სამუხრუჭე ხუნდების მასალიდან, იძულებითი ვენტილაციიდან და სხვა პარამეტრებიდან.

## იხილეთ აგრეთვე
* გასაჩერებელი მანძილი

კატეგორია:საგზაო მოძრაობის უსაფრთხოება
კატეგორია:კინემატიკა
კატეგორია:დამუხრუჭება
კრისტოფერ ბრაინი

**კრისტოფერ თომას ბრაინი** (დ. 24 მარტი, 1998) — ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია კონრად ფიშერის როლით Amazon Prime Video-ს მოზარდების სარომანტიკო სერიალში „ზაფხული როდესაც გავლამაზდი" (2022–2025). ბრაინი ასევე მონაწილეობდა მიუზიკლ ფილმში „ბოროტი გოგონები" (2024).

## ადრეული ცხოვრება
ბრაინი დაიბადა 24 მარტს, 1998 წელს, დენბერიში, კონექტიკუტში, მსახიობი მშობლების ოჯახში, რომლებმაც ნიუ-იორკში გაიცნეს ერთმანეთი. ჰყავს ერთი და. სწავლობდა უოტერბერის ხელოვნების მაგნიტ სკოლაში და 2015 წელს მონაწილეობდა ვეზლიანის უნივერსიტეტის ხუთკვირიან თეატრის ინტენსიურ პროგრამაში. სტუდენტობისას მუშაობდა Trader Joe's-ში.

## კარიერა
2021 წელს, მაშინ კიდევ უცნობი ბრაინი რეჟისორ მერი ჰეირონმა მიიწვია ფილმში „დალილენდი". შემდეგ სატელევიზიო დებიუტი განახორციელა Amazon Prime Video-ს მოზარდების სარომანტიკო სერიალში „ზაფხული როდესაც გავლამაზდი", რომელიც ჯენი ჰანის ამავე სახელწოდების წიგნების სერიაზეა დაფუძნებული. ჰანმა განაცხადა, რომ ბრაინის კონრადის როლზე მოწვევა სერიალის კასტინგის ყველაზე მარტივი გადაწყვეტილება იყო.

2024 წელს განასახიერა ეარონ სამიუელსი მოზარდების მიუზიკლ კომედია ფილმში „ბოროტი გოგონები". 2025 წელს Off-Broadway-ზე დებიუტი განახორციელა ჯულია რენდოლის დაწერილ პიესაში „დილარია".

## პირადი ცხოვრება
2021 წლიდან ბრაინი რომანტიკულ ურთიერთობაშია იზაბელ მაჩადოსთან. ერთმანეთი გაიცნეს პეისის უნივერსიტეტში სწავლისას.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:დაბადებული 1990-იანები
კატეგორია:დაბადებული XX საუკუნე
კატეგორია:ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცები
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
მაიკლ კესიდი (მსახიობი)

**მაიკლ კესიდი** (დ.20 მარტი, 1983) — ამერიკელი კინოსა და ტელევიზიის მსახიობი. ის ყველაზე მეტად ცნობილია ზაკ სტივენსის როლით სერიალში *„The O.C“* და ტაილერ მიჩელის როლით *TBS*-ის კომედიურ სერიალში *„Men at Work“*. ის ჯონათან უოლშის როლს ასრულებდა კომედიურ სერიალში *„People of Earth“* შოუს დაწყებიდან (2016) 2018 წელს მის გაუქმებამდე.

## ადრეული ცხოვრება
კესიდი პორტლენდში (ორეგონი) დაიბადა. მან 2001 წელს მილუოკიში (ორეგონი) ლა-სალის საშუალო სკოლა დაამთავრა, ხოლო 2003 წელს ნიუ-იორკში *„The New Actors Workshop“* ორწლიანი კონსერვატორიის პროგრამა დაასრულა.

## კარიერა
კესიდი, ყველაზე მეტად ცნობილია ზაკ სტივენსის როლით ტელესერიალ *„The O.C.“* მეორე სეზონში; მის პერსონაჟს მერყევი ურთიერთობა ჰქონდა სამერ რობერტსთან. კესიდიმ ასევე ითამაშა 2006 წლის ფილმში *„Zoom“*.

2007 წელს კესიდიმ კლიფ უაიატის როლი შეასრულა ტელეარხ The CW-ის პროგრამაში *„Hidden Palms“*.

კესიდი შეუერთდა სერიალ *„Smallville“*-ის სამსახიობო გუნდს — ეს არის ტელეშოუ, რომელიც ეფუძნება DC Comics-ის სუპერგმირ სუპერმენს. ის სერიალის მეშვიდე სეზონში გამოჩნდა და ასრულებდა *„Daily Planet“*-ის ახალი რედაქტორის, გრანტ გაბრიელის როლს. ეპიზოდში *„Persona“*, კესიდის პერსონაჟი სასიკვდილოდ დაჭრეს, რითაც მისი გმირის საგა დასრულდა. მოგვიანებით კესიდი დაუბრუნდა სუპერმენის ფრენჩაიზს და 2016 წლის ფილმში *„Batman v Superman: Dawn of Justice“* ჯიმი ოლსენი განასახიერა.

2000-იანი წლების დასაწყისში კესიდი მონაწილეობდა კასტინგზე სუპერმენის როლისთვის ჯეი ჯეი აბრამსის სცენარით დაგეგმილ ფილმში *„Superman Flyby“*, რომლის გადაღებაც, საბოლოოდ, არ შედგა.

ის ჩარლი ჰოგანის, როლს ასრულებდა ტელეშოუ „Privileged“-ის პირველ თოთხმეტ ეპიზოდში.

ამის შემდეგ, კესიდი სამი სეზონის განმავლობაში განასახიერებდა ტაილერ მიჩელს *TBS*-ის შოუში *„Men at Work“*.

კესიდიმ ასევე შეასრულა ეპიზოდური როლები ფილმებში *„Argo“* და *„The Guilt Trip“*, ორივე მათგანი 2012 წელს გამოვიდა.

2015 წლის 27 თებერვალს კესიდი შეუერთდა NBC-ის სამუშაო გარემოს შესახებ შექმნილ კომედიურ საპილოტე ეპიზოდს *„Not Safe for Work“*, თუმცა, საბოლოოდ, არხმა პროექტის გაგრძელებაზე უარი თქვა.

ამის შემდეგ კესიდი შეუერთდა *TBS*-ის საპილოტე ეპიზოდს *„People of Earth“*, სადაც პარტნიორობას უაით სენაკს უწევდა. 2016 წლის 7 იანვარს გადაწყდა, რომ პროექტი სრულფასოვან სერიალად იქცეოდა. კესიდი ასრულებდა ქარიზმატული და წარმატებული ჯონათან უოლშის, *Walsh Media*-ს გენერალური დირექტორის როლს.

## პირადი ცხოვრება
2006 წლის აგვისტოში კესიდი დაქორწინდა თავის შეყვარებულზე, ლორა აიხჰორნზე, რომელიც სკოლაში სწავლისას გაიცნო. წყვილს სამი შვილი ჰყავს.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ამერიკელები
კატეგორია:მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
ნიკოლოზ თავართქილაძე

**ნიკოლოზ ტარიელის ძე თავართქილაძე** (დ. 15 ნოემბერი, 1905, სოფ. ქვენობანი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 29 იანვარი, 1989, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი (1942).

წითელ არმიაში იყო 1921 წლიდან. 1920-იან წლებში მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა გამოსვლების ჩახშობაში საქართველოს ტერიტორიაზე. 1927 წელს დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა. 1939 წელს დაასრულა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიის კურსები, რის შემდეგაც დაინიშნა კიევის განსაკუთრებულ სამხედრო ოლქში ერთ-ერთი დივიზიის ოპერატიული ნაწილის უფროსად. 

მეორე მსოფლიო ომის (1939–1945) პერიოდში თავართქილაძე მეთაურობდა 76-ე მსროლელ დივიზიას (1942 წლიდან — 51-ე გვარდიის მსროლელი დივიზია), 1943–1945 წლებში — 23-ე გვარდიის მსროლელ კორპუსს. მონაწილეობდა სტალინგრადის, ორიოლ-კურსკის ბრძოლებში, იბრძოდა უკრაინის, უნგრეთის, ჩეხოსლოვაკიის, ავსტრიის განთავისუფლებისათვის. 1945 წლიდან იყო საჰაერო-სადესანტო კორპუსის მეთაური. 1954 წელს დაამთავრა საბჭოთა არმიის გენშტაბის აკადემიის კურსები. 1958 წლიდან თადარიგში იყო. ავტორია ომის თემაზე დაწერილი ნაწარმოებებისა და კინოსცენარებისა. მიღებული აქვს ლენინის, წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, სუვოროვის II ხარისხის, სამამულო ომის I ხარისხის ორდენები, სხვადასხვა მედლები.
## ბიბლიოგრაფია 
* იყო ასეთი დღეები, [წგ. 1–2], თბ., 1959–62.
* მრისხანე დღეები, თბ., 1975.
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:საბჭოთა გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:ქართველი მწერლები
გერდ ფალტინგსი

**გერდ ფალტინგსი** (დ. 28 ივლისი, 1954) — გერმანელი მათემატიკოსი, რომელიც მოღვაწეობს არითმეტიკული გეომეტრიის სფეროში. იგი არის პირველი გერმანელი მათემატიკოსი, რომელმაც მათემატიკის ორი უმაღლესი ჯილდო - ფილდსის მედალი (1986) და აბელის პრემია (2026) მოიპოვა

## ბიოგრაფია
გერდ ფალტინგსი დაიბადა 1954 წელს გელზენკირხენში. 1972-1978 წლებში სწავლობდა მათემატიკასა და ფიზიკას მიუნსტერის უნივერსიტეტში. 1978 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი 1982-1984 წლებში იყო ვუპერტალის უნივერსიტეტის პროფესორი.

1985 წელს საცხოვრებლად გადავიდა აშშ-ში, სადაც 1994 წლამდე იყო პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1994 წელს დაბრუნდა გერმანიაში და სათავეში ჩაუდგა ბონში მდებარე მაქს პლანკის მათემატიკის ინსტიტუტს, სადაც დირექტორის პოზიციას 2018
წლამდე იკავებდა.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
ფალტინგსის ყველაზე მნიშვნელოვანი მიღწევაა მორდელის ჰიპოთეზის დამტკიცება (1983), რისთვისაც მას 1986 წელს ფილდსის მედალი მიენიჭა. ეს აღმოჩენა ადასტურებს, რომ ნებისმიერ არაგასაკუთრებულ პროექციულ მრუდს, რომლის გვარი $g > 1$, გააჩნია მხოლოდ სასრული რაოდენობის რაციონალური წერტილები.გარდა ამისა, მან დაამტკიცა:
*ტეიტის ჰიპოთეზა აბელური მრავალსახეობებისთვის;
*შაფარევიჩის ჰიპოთეზა;
*მორდელ-ლანგის ჰიპოთეზა (მორდელის ჰიპოთეზის განზოგადება).
იგი იყო ისეთი ცნობილი მათემატიკოსების ხელმძღვანელი, როგორებიცაა შინიჩი მოჩიზუკი და ნიკოლაი დუროვი.

## აბელის პრემია
2026 წლის 19 მარტს ნორვეგიის მეცნიერებათა და ლიტერატურის აკადემიამ გერდ ფალტინგსი აბელის პრემიის ლაურეატად გამოაცხადა. ჯილდო გადაეცა „არითმეტიკულ გეომეტრიაში მძლავრი ინსტრუმენტების დანერგვისა და მორდელისა და ლანგის ხანგრძლივი დიოფანტური ჰიპოთეზების გადაჭრისთვის“.

## ჯილდოები
*დენი ჰაინემანის პრემია (1983)

*ფილდსის მედალი (1986)

*გოტფრიდ ვილჰელმ ლაიბნიცის პრემია (1996)

*მეფე ფაისალის საერთაშორისო პრემია (2014)

*შოუს პრემია (2015)

*კანტორის მედალი (2017)

*აბელის პრემია (2026)

## ლიტერატურა
*Faltings, G. Endlichkeitssätze für abelsche Varietäten über Zahlkörpern. Inventiones Mathematicae, 1983.
*Castelvecchi, D. Mathematician who reshaped number theory wins prestigious Abel prize. Nature, 2026

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ფილდსის მედლის ლაურეატები
კატეგორია:აბელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:დაბადებული 28 ივლისი
კუკური თავართქილაძე

**კუკური ანდროს ძე თავართქილაძე** (დ. 17 დეკემბერი, 1932, სოფელი ვაკიჯვარი, ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1985), პროფესორი (1989), საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატი (2009).

თავართქილაძემ 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 1956–1971 წლებში მუშაობდა თბილისის ჰიდრომეტეოროლოგიურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე. 1971 წლიდან მუშაობა დაიწყო ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში კლიმატის ცვლილების ლაბორატორიის გამგედ. 1979 წელს იმავე ინსტიტუტში ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა კლიმატოლოგიისა და ბუნებრივი პროცესების მათემატიკური მოდელირების განყოფილებას. 

თავართქილაძის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეხება კლიმატის ცვლილების, ატმოსფეროს გაჭუჭყიანებისა და რადიაციული გამოკვლევების სამეცნიერო მიმართულებებს. თავართქილაძემ ერთ-ერთმა პირველმა შექმნა ატმოსფეროს გაჭუჭყიანების განსაზღვრის დისტანციური მეთოდი, გამოიკვლია თავისუფალი ატმოსფეროს თერმული სტრატიფიკაციის გავლენა სეტყვის წარმოქმნის პროცესზე. შექმნა ხელსაწყო „ნიადაგის ზედაპირის ტემპერატურის თერმოელექტრული თვითმწერი“, რომელიც დანერგილი იყო საბჭოთა კავშირის ჰიდრომეტეოროლოგიურ ქსელში. 2009 წელს მიენიჭა საქართველოს ეროვნული პრემია (საქართველოს ჰავის ცვლილების ამსახველი სამეცნიერო შრომათა ციკლისათვის).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 17 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული პრემიის ლაურეატები
ესპანეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ესპანეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც ატარებს ესპანეთის ჭადრაკის ფედერაცია. პირველი ოფიციალური ჩემპიონატი 1928 წელს ჩატარდა.

## გამარჯვებულები 
:

## იხილეთ ასევე 
* ჭადრაკი ესპანეთში

## დოპინგ-ტესტირება 
2015 წელს, ერთ-ერთმა დიდოსტატმა, რომელიც უკრაინაში ცხოვრობდა, დადებითი ტესტი აჩვენა კარფედონზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჩემპიონატის ისტორიის ოფიციალური გვერდი
* ქალთა ჩემპიონატის ისტორიის ოფიციალური გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი ესპანეთში
თავდაუწერელი

**თავდაუწერელი** — ყმათა კატეგორია შუა საუკუნეების საქართველოში, იხსენიება აღბუღას სამართლის წიგნში (XIII–XIV სს.). 

თავდაუწერელი მიეკუთვნება „ნებიერის“ კატეგორიას — თავისი ნებით მიდიოდა ახალ ბატონთან, მაგრამ მათი ურთიერთობა არ ფორმდებოდა წერილობით. ძველი ბატონი თავდაუწერელზე ინარჩუნებდა უფლებას და პოვნის შემთხვევაში უკანვე იბრუნებდე, მაგრამ მის ოჯახს არ ეხებოდა — ცოლ-შვილი ადგილზე რჩებოდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* თავდაწერილი

## ლიტერატურა 
* მეგრელაძე დ., საქართველოს გლეხობა XIII–XV საუკუნეებში, თბ., 1991.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
თავდაწერილი

**თავდაწერილი** — ყმათა კატეგორია შუა საუკუნეების საქართველოში, მოხსენიებულია აღბუღას სამართლის წიგნში (XIII–XIV სს.). 

თავდაწერილი „შეწყნარებული ყმაა“ — გლეხი ან რანგით დაბალი ფეოდალი, რომელიც ერთი ბატონიდან მეორესთან მისული კაცია. ახალი ურთიერთობა წერილობით „თავდაწერით“ ფორმდებოდა. თუ თავდაწერილი ახალ ბატონს ჩაესიძებოდა — მისი ყმის ქალს შეირთავდა, მაშინ ახალ ბატონთან რჩებოდა. ძველი „მკვიდრი ბატონის“ წამოდავების შემთხვევაში, თუ თავდაწერილი ნებით არ დაბრუნდებოდა უკან, სამართალს ოჯახის დანგრევის უფლება არ ჰქონდა და თავდაწერილს ოჯახით აბრუნებდა უკან. ძველი ბატონი ცოლის საფასურს იხდიდა. თავდაწერილი გლეხი იურიდიულად „ნებიერია“ — ახალ ბატონთან ნებით მისული. ასეთ დროს საბატონყმო ურთიერთობანი შედარებით შეღავათიანი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე
* თავდაუწერელი

## ლიტერატურა 
* მეგრელაძე დ., საქართველოს გლეხობა XIII–XV საუკუნეებში, თბ., 1991.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ირლანდიის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ირლანდიის ჩემპიონატი ჭადრაკში** —  ირლანდიის ეროვნული პირველობა ჭადრაკში, რომელსაც ამჟამად ირლანდიის საჭადრაკო კავშირი მართავს. პირველი ჩემპიონი გახდა ჯ. ა. პორტერფილდ რაინდი, რომელმაც 1965 წელს დუბლინის საჭადრაკო კონგრესზე გაიმარჯვა.

„ირლანდიის საჭადრაკო ასოციაცია“ 1885 წელს დაარსდა. მის 1886 და 1889 წლების კონგრესებზე გათამაშდა ირლანდიის ჩემპიონის ტიტული, რომლის გამარჯვებულებიც გახდნენ რიჩარდ ბარნეტი და ჯორჯ დ. სოფი.

1912 წელს დაარსების დღიდან, ირლანდიის საჭადრაკო კავშირი რეგულარულად ატარებს ჩემპიონატებს. თავდაპირველად ღონისძიებები სხვადასხვა სიხშირით ტარდებოდა, თუმცა 1924 წლიდან ტურნირი ყოველწლიური გახდა (გარდა 1941–1945 წლებისა).

## გამარჯვებულები 
### ჩემპიონები ვაჟებს შორის 
[ცერა|მარჯვნივ|[ჯონ ო’ჰენლონი (1876–1960), რომელმაც ჩემპიონატი ცხრაჯერ მოიგო 1913-დან 1940 წლამდე პერიოდში.]]
[ცერა|მარჯვნივ|ექვსგზის გამარჯვებული [ვოლფგანგ ჰაიდენფელდი (1911–1981).]]

### ჩემპიონები ქალთა შორის
ცერა|thumbtime=0:41|ჰილდა ჩეტერი (ქალთა პირველი ოლიმპიადა, ემენი, 1957)

წყარო:

* 1953 ჰილდა ფ. ჩეტერი
* 1954 ჰილდა ფ. ჩეტერი
* 1955 ჰილდა ფ. ჩეტერი / ქეი დულანი
* 1957 ჰილდა ფ. ჩეტერი
* 1968 დორენ ო’შიოჰრუ
* 1969 ქეთრინ ბირნი
* 1970 ელიზაბეთ ო’შონესი
* 1971 აილინ ნუნანი / სესილ მელიენი
* 1972 დორენ ო’შიოჰრუ
* 1973 დორენ ო’შიოჰრუ
* 1976 დორენ ო’შიოჰრუ
* 1977 ენ ტერეზა დელანი
* 1980 სუზან კონოლი / ენ ტერეზა დელანი
* 1982 ედელ ქვინი
* 2010 ეიპრილ კრონინი
* 2012 კარინა კრუკი
* 2013 დიანა მირზა
* 2014 გეროიდინ უი ლაილიში
* 2015 მონიკა გედვილაიტე
* 2016 მონიკა გედვილაიტე
* 2017 იოანა მილერი
* 2018 იოანა მილერი
* 2019 იოანა მილერი
* 2021 ელის ო’გორმანი
* 2022 ტრიშა კანიამარალა
* 2023 ანტონინა გორა
* 2024 დიანა მატსი
* 2025 ელის ო’გორმანი

### ჩემპიონები ვეტერანთა შორის
* 1999 ენდრიუ თომსონი
* 2000 ჯეკ პარკერი
* 2001 ენდრიუ თომსონი, მორის კოვენი
* 2002 პატ ლაური, მორის კოვენი
* 2003 მორის კოვენი
* 2004 *ინფორმაცია არ არის*
* 2005 პატ ლაური
* 2006 პოლ კასიდი, კოლმ იგანი
* 2007 პოლ კასიდი, ჯეკ კილეინი
* 2008 ჯეკ კილეინი, პოლ კასიდი
* 2009 პოლ კასიდი
* 2010 კოლმ იგანი, არტ კოლდრიკი, მელვინ კინგი
* 2011 ჯეკ კილეინი
* 2012 პოლ კასიდი
* 2013 იმონ კიო / ჯეკ კილეინი
* 2014 პატ ტუმი / ჯონ ნიკოლსონი
* 2015 ტიმ ჰარდინგი
* 2016 იმონ კიო
* 2025 სტივენ სტოუქსი (50+), პატ მაკკარიკი (65+)

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ირლანდიის ჩემპიონატები ირლანდიის საჭადრაკო კავშირის საიტზე (დაარქივებული 2014)

კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი ირლანდიაში
ანტონ მარია რეიტა

**ანტონ მარია რეიტა** (, ან უბრალოდ ; დ. 1604 — გ. 1660) — ჩეხი ასტრონომი, ოპტიკოსი და თეოლოგიის პროფესორი. ის იყო პირველი, ვინც შექმნა ე. წ. ხმელეთის ტელესკოპი და შეიმუშავა რამდენიმე სხვა დიზაინი სადამკვირვებლო ტელესკოპებისა და ტელესკოპებისთვის, მათ შორის ბინოკულარული ტელესკოპი — ბინოკლების წინამორბედი. თავის ნაშრომში „Oculus Enoch et Eliae“ (1645) მან პირველად შემოგვთავაზა ტერმინები „ობიექტივი“ და „ოკულარი“, რომლებიც მას შემდეგ ფართოდ გამოიყენება. ამ ნაშრომს დაემატა ერთ-ერთი პირველი მთვარის რუკა.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს რეიტა.

## რესურსები ინტერნეტში
* The First 300 Years of Binocular Telescopes, Peter Abrahams, May 2002.
* Jean-Sylvain Bailly. ''Histoire de l'astronomie moderne...*, vol. 2, 1779, p. 147
* Imago Mundi: Schyrle de Rheita
* Franco Gabici, Riscoperta la figura del capuccino Rheita, geniale astronomo e inventore
* Richard S. Westfall, *The Galileo Project*, Rheita, Anton Maria Schyrlaeus
* Richard Lipp, *Anton Maria Schyrle - Priester - Astronom - Diplomat''

## სქოლიო
კატეგორია:ჩეხი ასტრონომები
რეიტას ხეობა

**რეიტას ხეობა** () — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-27, LAC-114). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ რეიტას მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

რეიტას ხეობა გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 502.90 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ხეობები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-27
ამბროსი თავაძე

**ამბროსი გიორგის ძე თავაძე** (დ. 10 სექტემბერი, 1900, სოფელი მთისძირი, ახლანდ. ვანის მუნიციპალიტეტი, — გ. 5 მაისი, 1961, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1958). მისი სამეცნიერო მოღვაწეობა ძირითადად ესთეტიკის ისტორიასა და რელიგიის ფილოსოფიას უკავშირდება.

დაამთავრა სამტრედიის გიმნაზია (1921), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) პედაგოგიური ფაკულტეტის ფილოსოფიის განყოფილება (1926). 1926–1931 წლებში მუშაობდა სკოლის მასწავლებლად, 1931–1938 წლებში იყო თსუ-ის თანამშრომელი, 1958 წლიდან გარდაცვალებამდე — პროფესორი. შეთავსებით იყო თსუ-ისა (1944) და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის სწავლული მდივანი (1945–1953).

## ბიბლიოგრაფია 
* მშვენიერების პრობლემა პლატონის ფილოსოფიაში, თბ., 1938.
* რელიგია და იდეალიზმი, თბ., 1936.
* ი. ჭავჭავაძის ფილოსოფიური და ესთეტიკური შეხედულებანი, თბ., 1954.
* ხელოვნების ხალხურობისა და იდეურობის საკითხი ბელინსკის ესთეტიკაში, თბ., 1959.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
ამბროსი
შრიოტერის ხეობა

**შრიოტერის ხეობა** () — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-10, LAC-38). სახელი ეწოდა გერმანელი ასტრონომის, იოჰან ჰიერონიმუს შრიოტერის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1961 წელს).

შრიოტერის ხეობა გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით 185.32 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ხეობები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-10
გიორგი თავაძე (მეტალურგი)

**გიორგი (გოგი) ფერდინანდის ძე თავაძე** (დ. 6 დეკემბერი, 1945, თბილისი, — გ. იანვარი 2021) — ქართველი მეტალურგი, თანამდებობის პირი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1995), პროფესორი (2002), საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (2009), საქართველოს საინჟინრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (2005). 

დაიბადა აკადემიკოს ფერდინანდ თავაძის ოჯახში, დედა — ბარბარე ქარუმიძე, 1924 წელს რეპრესირებული მეცენატის ალექსანდრე (საშა) ქარუმიძის ქალიშვილი იყო. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლანდ. საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი, სტუ) მეტალურგიული ფაკულტეტი (1967). 1967 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის მეტალურგიის ინსტიტუტში (ახლანდ. ფერდინანდ თავაძის სახ. მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტი), 1992-2004 წლებში — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს ტექნიკური სამმართველოს უფროსად, 1998-2002 წლებში — საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის სტრატეგიული დაგეგმარებისა და სამეცნიერო-ტექნიკური კვლევების მთავარი სამმართველოს უფროსად. 

2002–2004 წლებში იყო საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს კვლევებისა და ტექნოლოგიების ცენტრის უფროსი, 1997–2005 წლებში — NATO-ს კვლევებისა და ტექნოლოგიების ორგანიზაციისა და სახმელეთო შეიარაღების ჯგუფის ეროვნული კოორდინატორი, 2006 წლიდან — მეტალურგიისა და მასალათმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორი. 

თავაძის სამეცნიერო კვლევის მიმართულებებია: ამორფული და წვრილკრისტალური მასალების მიღება; ლითონური ნალღობიდან ზესწრაფი წრთობით თვითგავრცელებადი მაღალტემპერატურული სინთეზის (თმს) ტექნოლოგიით A–15 ტიპის ლითონური და მაღალტემპერატურული კერამ. ზეგამტარი მასალების მიღება; თმს ტექნოლოგიით ბორისა და მისი ნაერთების მიღება და კვლევა. არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის (1988) და გიორგი ნიკოლაძის პრემიის (2013) ლაურეატი. მინიჭებული აქვს პოლკოვნიკის წოდება და დაჯილდოებულია ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენით (1996). 
## ბიბლიოგრაფია
* Получение специальных материалов методами самораспространяющегося высокотемпературного синтеза, Тб., 2011 (თანაავტ. А.С. Штепнберг).
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1945
კატეგორია:გარდაცვლილი  2021
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მეტალურგები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1967)
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი პოლკოვნიკები
გიორგი
ნიკოლოზ თავაძე

**ნიკოლოზ (ნიკა) მერაბის ძე თავაძე** (დ. 8 მაისი, 1970, თბილისი) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.

დაიბადა თეატრის მოღვაწეთა ოჯახში (მამა — მსახიობი და კინორეჟისორი მერაბ თავაძე, დედა — მსახიობი იზა გიგოშვილი). 1991 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტი (შ. გაწერელიას ჯგუფი). 1994–1997 წლებში მამასთან ერთად მუშაობდა „სამეფო უბნის თეატრის“ დაარსებაზე (შემდგომში მისი დირექტორი გახდა). ამავე თეატრში შეასრულა როლები: რემი (ი. მისიმას „ჩემი მეგობარი ჰიტლერი“), ნუგზარი (ლ. ბუღაძის „ნუგზარი და მეფისტოფელი“; საქართველოს თეატრალური საზოგადოების ყოველწლიური პრემია მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის), მამაკაცი („აქ, ამ სავანეში“); ბრიკი (ტ. უილიამზის „კატა თუნუქის გახურებულ სახურავზე“) და სხვ. ამავე თეატრში დადგა ფ. ვებერის „კონტრაქტი“ (2007) და ს. მროჟეკის „სტრიპტიზი“ (2012). 

2000 წლიდან ნიკა თავაძე მარჯანიშვილის თეატრის წამყვანი მსახიობია. ამ თეატრში შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: იუდა (მ. ბულგაკოვის „პილატე“), ურიელ აკოსტა (კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“, 2006), ობერონი (უ. შექსპირის „ზაფხულის ღამის სიზმარი“, 2006), ქაქუცა ჩოლოყაშვილი (გ. ქართველიშვილის „ქაქუცა ჩოლოყაშვილი“, 2007), ფერნანდო (ე. გლანსერანი „გრონჰოლმის მეთოდი“, 2013) და სხვ. გადაღებულია არაერთ ქართულ და საზღვარგარეთულ კინოფილმში, მ. შ.: „იავნანამ რა ჰქმნა“ (1993), „ბრავო, ალბერ ლოლიშ“ (1997), „ხვეული კიბით“ (რეჟ. მ. თავაძე, 2001; 2004 დაჯილდოებულია კიევის საერთაშორისო ფესტივალზე „სტოჟარის" პრემიით, მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის), „რენე მიდის ჰოლივუდში“ (რეჟ. ა. ცაბაძე, 2010, ჯილდო მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის) და სხვ. მიღებული აქვს კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემია (2000) და იაკობ გოგებაშვილის სახელობის პრემია (2003).

ნიკა თავაძის მეუღლე არის მსახიობი ნატა მურვანიძე, შვილი — რეჟისორი დათა თავაძე. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1970
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატები
ნიკა
რუბენ თავაძე

**რუბენ მათეს ძე თავაძე** (დ. 1903, სოფ. ზემო ხეთი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1941, ქ. ქერჩი) — ქართველი მოქანდაკე. დიმიტრი და შალვა თავაძეების ძმა.

1924-1929 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში, 1934 წლიდან — ლენინგრადის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტში. შემდეგ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. დაიღუპა ქერჩის მისადგომებთან.

ძირითადი ნამუშევრები: კომპოზიტორი ზ. ფალიაშვილი (1938, თაბაშირი, თბილისის კონსერვატორიის დიდი საკონცერტო დარბაზის ფოიე), ა. წულუკიძე (ქვა, 1935, ქუთაისი), ბ. ძნელაძე (ბრინჯაო, 1930, კ. მერაბიშვილთან ერთად; ახლანდ. ლეონიძის სახელობის ბაღი, თბილისი, ამჟამად აღებულია). რუბენ თავაძის სხვა ნამუშევრები ინახება საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულები
რუბენ
სამხრეთ აფრიკის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**სამხრეთ აფრიკის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — შეჯიბრი, რომელიც პირველად 1892 წელს ჩატარდა კეიპტაუნის საჭადრაკო კლუბის ორგანიზებით. ამჟამად მას მართავს ორგანიზაცია სამხრეთ აფრიკის ჭადრაკი (CHESSA). ტურნირი, როგორც წესი, ორ წელიწადში ერთხელ ტარდება. მასში მონაწილეობის უფლება აქვთ მხოლოდ სამხრეთ აფრიკის მოქალაქეებს და მონაწილეობენ მხოლოდ მიწვევით.

CHESSA 1992 წელს ჩამოყალიბდა სხვადასხვა საჭადრაკო ორგანოების გაერთიანების შედეგად. 1995 წლის ღონისძიება, რომელიც პირველი იყო CHESSA-ს ეგიდით, მოიცავდა ტიტულოვან მოთამაშეებს ანგოლიდან და ზიმბაბვედან და ჩატარდა შვეიცარიული სისტემით. მას შემდეგ ტურნირი ტარდება წრიული სისტემით. ტურნირის გამარჯვებული ატარებს სამხრეთ აფრიკის ჩემპიონის ტიტულს მომდევნო ტურნირის ჩატარებამდე.

## ეროვნული ჩემპიონატის გამარჯვებულები 
:

## სამხრეთ აფრიკის ტიტულის მფლობელები (ჩელენჯ მატჩები) 
გარდა ჩემპიონატებისა, ადრეულ წლებში ტიტულის მოპოვება ჩელენჯ მატჩების მეშვეობითაც იყო შესაძლებელი:
* 1897 ედვარდ რობერტსი (დაამარცხა ართურ კამერონი)
* 1898 ედვარდ რობერტსი (დაამარცხა პ. გ. ვან ბრედა)
* 1910 მაქს ბლიდენი (დაამარცხა ბრუნო ედგარ ზიგჰაიმი)
* 1911 ბრუნო ედგარ ზიგჰაიმი (დაამარცხა ჰარი დუჰანი)
* 1912 ბრუნო ედგარ ზიგჰაიმი (დაამარცხა ჰენკ მეიჰაიზენი)

## ლიტერატურა 
* *A History of Chess in Southern Africa*, ლეონარდ რეიტშტეინი (2003), . მოიცავს პერიოდს 1892 წლიდან 1945 წლამდე.
* *South African Chessplayer*, რედაქტორი ლეონარდ რეიტშტეინი, გამოიცემოდა 1953-დან 1986 წლამდე.
* *Guinness Chess: The Records*, კენ უაილდი (1986), გვ. 114. სია მოიცავს პერიოდს 1892-დან 1986 წლამდე.
* *Chess In The RSA*, რედაქტორი ჩარლზ ვან დერ ვესტჰაიზენი და სხვები, გამოიცემოდა 1987-დან 1990 წლამდე.
* *Chess in Southern Africa*, რედაქტორი მარკ ლევიტი და სხვები, გამოიცემოდა 1991-დან 1995 წლამდე.
* *The Week In Chess* (TWIC), მარკ კროუთერი. იხილეთ: TWIC187 (1998), TWIC286 (2000), TWIC451 (2003), TWIC548 (2005), TWIC685 (2007), TWIC791 (2009), TWIC892 (2011).

## რესურსები ინტერნეტში 
* 1924 წლის ჩემპიონატის შესახებ

## სქოლიო
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში
სრიალი

**სრიალი** — რკინიგზის ტერმინი, აღნიშნავს მოჭიდულობის ჩაშლას გოგორწყვილსა და რელსს შორის ლოკომოტივის ან მოტორვაგონიანი მოძრავი შემადგენლობის წევის ძალის რეალიზაციისას. ვლინდება გოგორწყვილების ბრუნვის სიჩქარის მნიშვნელოვანი და უეცარი გაზრდისას და გამოწვეულია დროის მოცემულ მომენტში გამოყენებული წევის ძალის გადაჭარბებით გოგორწყვილსა და რელსს შორის კონტაქტის მოცემულ წერტილში მიღწევად მაქსიმალურად რეალიზირებულ ძალაზე. შეიძლება წარმოიშვას, როგორც მატარებლის ადგილიდან დაძვრისას, ასევე მოძრაობისას. ჩაშლის შემდეგ სრიალში გოგორწყვილსა და რელსს შორის მოცურების ხახუნის კოეფიციენტი მკვეთრად მცირდება და თვითნებურად სრიალს შეჩერება არ შეუძლია. ხანგრძლივად შეუჩერებელ სრიალს ეწოდება *გამანადგურებელი სრიალი*. სრიალის თავიდან ასაცილებლად იყენებენ ხახუნის მოდიფიკატორებს
* გოგორწყვილის ბრუნვის წრიული სიჩქარის შემცირება ლოკომოტივის პირდაპირმომქმედი მუხრუჭის გამოყენების გზით.

ბოლო მეთოდი აკრძალულია ტექნიკური ექსპლოატაციის წესებით, რადგან მისი გამოყენებით გადახურდება გოგორწყვილის ბანდაჟი, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს მისი შემობრუნება.

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი
კატეგორია:სატრანსპორტო ტერმინოლოგია
იოჰან ჰიერონიმუს შრიოტერი

**იოჰან იერონიმუს შრიოტერი** (; დ. 30 აგვისტო, 1745, ერფურტი — გ. 29 აგვისტო, 1816, ლილიენტალი) — გერმანელი ასტრონომი. ის იყო ლილიენტალის ობსერვატორიის დამაარსებელი. გერმანიის ნატურალისტთა აკადემიის „ლეოპოლდინას“ (1793), ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1798) წევრი და სანქტ-პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის (1794), პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის (1807) და ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის (1808) წევრ-კორესპონდენტი.

## ბიოგრაფია
იოჰან ჰიერონიმუს შრიოტერი დაიბადა 1745 წლის 30 აგვისტოს ერფურტში.

1762-1767 წლებში ის გეტინგენის უნივერსიტეტში სწავლობდა სამართალს, რის შემდეგაც ათწლიანი იურიდიული პრაქტიკა დაიწყო.

1777 წელს იგი დაინიშნა ჰანოვერში, ჯორჯ III-ის სამეფო პალატის მდივნად, სადაც გაიცნო უილიამ ჰერშელის ორი ძმა.

1779 წელს მან შეიძინა მზის, მთვარისა და ვენერას დასაკვირვებლად 2.25 დიუმიანი ლინზით აღჭურვილი რეფრაქციული ტელესკოპი. უილიამ ჰერშელის მიერ ურანის აღმოჩენამ 1781 წელს შროტერი შთააგონა, სერიოზულად მოკიდებოდა ასტრონომიას. 1784 წელს მან 31 რაიხშტალერად შეიძინა ჰერშელის ამრეკლავი ტელესკოპი 122 სანტიმეტრის ფოკუსური მანძილით. 1786 წელს მან შეიძინა 214 სანტიმეტრის ფოკუსური მანძილის მქონე ამრეკლავი ტელესკოპი და ოკულარი, რომელსაც შეეძლო 1200-ჯერადი გადიდების მიღწევა 600 რაიხშტალერის ფასად (მისი ექვსი თვის შემოსავალი). ამ ტელესკოპის გამოყენებით, ის სისტემატურად აკვირდებოდა ვენერას, მარსს, იუპიტერსა და სატურნს. მან შექმნა მარსის ზედაპირის მრავალი ნახატი. 1791 წელს მან გამოაქვეყნა მთვარის ტოპოგრაფია (Selenetopographische Fragmente). 1793 წელს ის იყო პირველი, ვინც აღმოაჩინა ვენერას ფაზური ანომალია, რომელიც ამჟამად შრიოტერის ეფექტის სახელითაა ცნობილი.

1794 წელს იგი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად.

1813 წელს, ნაპოლეონის ომების დროს, ვანდამის მეთაურობით ფრანგულმა ჯარებმა გაანადგურეს შროტერის ყველა ხელნაწერი და დაწვეს მისი წიგნები შროტერის ობსერვატორიაში. შროტერი ამ კატასტროფისგან ვერასდროს გამოჯანმრთელდა.

მარსის მისი ნახატები უცნობი დარჩა 1873 წლამდე, სანამ ისინი არ აღმოაჩინა ფრანსუა ტერბიმ და მხოლოდ 1881 წელს გამოაქვეყნა ჰ. გ. ბაკჰაუზენმა.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
*მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს შრიოტერი;
*მარსის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს შრიოტერი;
*მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროდს დაარქვეს (4983) შრიოტერია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Biography at the University of Bremen's Olbers Planetarium website 

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
ბერლინის ჩემპიონატი ჭადრაკში

ცერა|200 პქ|ბერლინის ჩემპიონთა საპატიო დაფა ბერლინის საჭადრაკო კავშირის (BSV) ოფისში

XIX საუკუნის ბერლინში ქალაქის ჩემპიონატები ჭადრაკში არ იმართებოდა. თუმცა, არაოფიციალური საქალაქო პირველობის მნიშვნელობა იმ პერიოდში ბერლინის წამყვანი საჭადრაკო კლუბის — „ბერლინის საჭადრაკო საზოგადოების“ (Berliner Schachgesellschaft) ძლიერ ტურნირებს ჰქონდა. საზოგადოების პირველი ტურნირი 1853 წელს ჩატარდა, რომელშიც მაქს ლანგესთან დამატებითი პარტიის შემდეგ ჟან დიუფრენმა გაიმარჯვა. 1902 წლის ზაფხულში ბერლინის საერთო საჭადრაკო კავშირის (დღევანდელი ბერლინის საჭადრაკო კავშირის წინამორბედი) პირველ ჩემპიონატში ოსიპ ბერნშტეინმა გაიმარჯვა, რომელმაც უკან ჩამოიტოვა მორიც ლევიტი და პიოტროვსკი.

ოფიციალური საქალაქო ჩემპიონატები მხოლოდ 1904 წლიდან ტარდება. პირველ ასეთ ტურნირში ჰორაციო კორომ გაიმარჯვა, რომელმაც უკან ჩამოიტოვა ოსიპ ბერნშტეინი, რუდოლფ შპილმანი და ვილჰელმ კონი. ბერლინის დაყოფის შედეგად, 1953 წლიდან 1990 წლამდე აღმოსავლეთ და დასავლეთ ბერლინში ცალ-ცალკე ჩემპიონატები იმართებოდა. გერმანიის გაერთიანების შემდეგ კვლავ ერთიანი საქალაქო პირველობები ტარდება.

## ბერლინის ჩემპიონები 
## დასავლეთ და აღმოსავლეთ ბერლინის ჩემპიონები 
ცერა|200 პქ|რაიონული ჩემპიონების არასრული საპატიო დაფა ბერლინის საჭადრაკო კავშირის (BSV) ოფისში

აღმოსავლეთ ბერლინში, რაიონული ჩემპიონატის გარდა (რომელიც ოფიციალურად გდრ-ის ჩემპიონატის წინარე „ნახევარფინალად“ ითვლებოდა), არარეგულარულად ტარდებოდა საქალაქო ჩემპიონატიც, რომელიც ღია იყო ტიტულოვანი მოთამაშეებისთვის. აქ მოყვანილია მხოლოდ რაიონული ჩემპიონების სიები.

## ბერლინის ჩემპიონები (გაერთიანების შემდეგ) 
*შენიშვნა:* 2015 წლის ბერლინის ჩემპიონატზე სერგეი კალინიჩევმა და ჰენდრიკ მიოლერმა დააგროვეს ქულების თანაბარი რაოდენობა და ჰქონდათ იდენტური ბუჰჰოლცის კოეფიციენტი. ტურნირის დებულება ასეთ შემთხვევაში გამარჯვებულის წილისყრით გამოვლენას ითვალისწინებდა, თუმცა ფედერაციამ გადაწყვიტა ტიტული ორივე მოთამაშისთვის მიენიჭებინა.

## იხილეთ ასევე 
* ბერლინის საჭადრაკო კავშირი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბერლინის პირადი ჩემპიონატები ბერლინის საჭადრაკო კავშირის საიტზე

## სქოლიო
კატეგორია:ჭადრაკი გერმანიაში
პლანკის ხეობა

**პლანკის ხეობა** () — ხეობა მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-29, LAC-130). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, კრატერ პლანკის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს).

პლანკის ხეობა გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 502.90 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ხეობები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-29
შალვა თავაძე

**შალვა მათეს ძე თავაძე** (დ. 15 სექტემბერი, 1907, სოფ. ზემო ხეთი, ახლანდ. ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 იანვარი, 1989, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი (1961). დიმიტრი და რუბენ თავაძეების ძმა.

1925–1928 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1931 წელს დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი არქიტექტურულ-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1931–1941 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს სახალხო კომისართა საბჭოს ხელოვნების სამმართველოსთან არსებულ საპროექტო სახელოსნოს. 1934 წელს საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის დამფუძნებელ ყრილობაზე აირჩიეს გამგეობის პასუხისმგებელ მდივნად. 1940-იან წლებში რეპრესირებული იყო. 1956–1960 წლებში თავაძე იყო საქართველოს კულტურის სამინისტროს საპროექტო განყოფილების მთავარი არქიტექტორი. ძირითადი ნამუშევრები: თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის შენობის რეკონსტრუქცია და დაშენება (1938–1941); სახელმწიფო დრამატული თეატრი ქუთაისში (1955, არქიტ. მ. შავიშვილთან ერთად); სახელმწიფო დრამატული თეატრი გორში (1938, არქიტ. მ. ჩხიკვაძესთან ერთად); კინოთეატრები: ქუთაისში (1957), ზუგდიდსა (1957) და ფოთში (1958). 1936-1941 წლებში პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინრები
შალვა
თავდახსნილი

**თავდახსნილი** — ყმის კატეგორია შუა საუკუნეების საქართველოში.

ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში ყმის თავდახსნის შესახებ არის ცალკე თავი. თავდახსნილობა გაფორმებული უნდა ყოფილიყო წერილობით („წიგნით“) და ცოცხალი მოწმით. ასეთი ყმა აზატად ითვლებოდა და „აზატნაქნარისაგან კიდევ უფრო აზატი“ იყო.

თუ თავდახსნილობა წერილობით არ იყო გაფორმებული და მოწამე ცოცხალი იყო (ძველი ბატონი, ან სხვა პირი), ასეთ შემთხვევაშიაც თავდახსნილობას იურიდიული ძალა ჰქონდა. თავდახსნილი ყმა ეკონომიკურად და უფლებრივად თავისუფალი იყო, მას შეეძლო მისულიყო სხვა ბატონთან, მიეღო მისგან მამული და მკვიდრ ყმად დამჯდარიყო, რაც აგრეთვე „წიგნით“ უნდა გაფორმებულიყო. თუ ყმა „უწიგნოდ და უპიროდ“ დროებით მივიდოდა ახალ ბატონთან, მას უფლება ჰქონდა მიეტოვებინა იგი. თავდახსნილს შეეძლო ამა თუ იმ ბატონს „წყალობის ყმად“ დასდგომოდა და სურვილისამებრ წასულიყო კიდეც. 

## ლიტერატურა 
* სამართალი ვახტანგ მეექვსისა. ტექსტი დაადგინა და საძიებლები დაურთო ი. დოლიძემ, თბ., 1981.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ნიდერლანდების ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ნიდერლანდების ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური საჭადრაკო ტურნირი. ის ოფიციალურად 1909 წელს დაარსდა, თუმცა არაოფიციალური ჩემპიონები 1870-იანი წლებიდან ვლინდებოდნენ.

## ადრეული წლები 
:

## ოფიციალური ჩემპიონატები 
ოფიციალური ჩემპიონატი 1909 წელს ჩამოყალიბდა. ის ორ წელიწადში ერთხელ წრიული სისტემით ტარდებოდა 12 მოთამაშის მონაწილეობით. 1970 წლიდან ჩემპიონატები ყოველწლიური გახდა. 1935 წელს კი დაარსდა ქალთა ჩემპიონატი.

:

## სქოლიო
## ლიტერატურა 
* Gaige, Jeremy (1987), Chess Personalia, A Biobibliography, McFarland, ISBN 0-7864-2353-6
* Sunnucks, Anne (1970), The Encyclopaedia of Chess, St. Martin's Press, page 318, LCCN 78106371
* Whyld, Ken (1986), Chess: The Records, Guinness Books, ISBN 0-85112-455-0, pages 107–8

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნიდერლანდების საჭადრაკო ჩემპიონები
* ისტორიული რეიტინგები

კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები
კატეგორია:ჭადრაკი ნიდერლანდებში
ჩანაცვლებითი თეოლოგია

**ჩანაცვლებითი თეოლოგია**, **სუპერსესიონიზმი** — ეკლესიოლოგიური კონცეფციის დასახელება ქრისტიანულ თეოლოგიაში, რომლის თანახმად ახალი აღთქმის ეკლესიამ — ᲐᲮᲐᲚᲛᲐ ᲘᲡᲠᲐᲔᲚᲛᲐ, როგორც რჩეულთა საზოგადოებამ ჩაანაცვლა ებრაელები (ძველი აღთქმის ეკლესია, „ძველი ისრაელი“) რჩეული ხალხის სახით, და რომ ყველა დანაპირები, რომლებიც მიმართულია ბიბლიაში ებრაელებისადმი, ახალი აღთქმის დადების შემდეგ მიმართულია ქრისტიანებისადმი. ჩანაცვლების წინაპირობად ითვლება მესიის — იესო ქრისტეს გაცემა ჯვარცმაზე და მისი უარყოფა, რის შედეგადაც ძველი აღთქმა, რომელიც დადებული იყო მხოლოდ ებრაელ ერთან, ჩანაცვლდა ახალი აღთქმით, რომელშიც ღმერთის რჩეული შვილები გახდნენ ყველა ერთა წარმომადგენლები — ᲥᲠᲘᲡᲢᲘᲐᲜᲣᲚᲘ ᲔᲠᲘ, „ჩანაცვლებული“ იუდეველები კი, გახდნენ ღვთისგან მიტოვებული ხალხი.

ჩანაცვლებითი კონცეფცია სხვადასხვა დასახელებით ან აღწერით გვხდება ადრეული ქრისტიანობის ეპოქიდან. მის გაჩენას უკავშირებენ პავლე მოციქულს, რომელიც ახალ აღთქმაში მსგავს განმარტებებს აჟღერებს. ჩანაცვლებითი თეოლოგია მთელი ისტორიის მანძილზე იყო ძირითადი პრინციპი მართლმადიდებლური, რომაული კათოლიკური და ლუთერანული ეკლესიებისთვის.

ჩანაცვლებითი თეოლოგიის სხვადასხვა ვერსიას ასწავლიდნენ ქრისტიანული ეკლესიის ისეთი მამები, როგორიც არის იუსტინე მარტვილი და ორიგენე. იმავე დასკვნამდე მიიყვანა ნეტარი ავგუსტინე რჩეულობის მისმა ინტერპრეტირებამ.  სუპერსესიონისტული მოსაზრებები იძებნება ასევე კათოლიკურ და ლუთერანულ ავტორებთან. XIX საუკუნიდან, ზოგიერთი ქრისტიანული საზოგადოება, სუპერსესიონიზმის ნაცვლად მხარს უჭერს დისპენსაციონალურ ღვთისმეტყველებას, მაგალითად ასეთნი არიან პლიმუტელი ძმები.

რაბინისტული იუდაიზმი სუპერსესიონისტულ სწავლებას თვლის თავდასმად ებრაულ და იუდეველურ ისტორიაზე.

მუსულმანური სწავლება მიიჩნევს, რომ თავად ისლამმა ჩაანაცვლა იუდაიზმი და ქრისტიანობა, და ის თვითონ წარმოადგენს ნამდვილ, პირველყოფილ აბარაამისეულ მონოთეიზმს, რომელიც იუდაიზმის და ქრისტიანობის მიმდევრებმა დაამახინჯეს და არასწორად ასწავლიან.

## სქოლიო
ნესტორ თავდგირიძე

**ნესტორ ალექსანდრეს ძე თავდგირიძე** (დ. 1851, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, — გ. 15 მაისი, 1893, იქვე) — ქართველი პედაგოგი, იურისტი, საზოგადო მოღვაწე.

დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია 1869 წელს. იმავე წელს გაემგზავრა რუსეთში და შევიდა პეტერბურგის უნივერსიტეტში აღმოსავლურ ენათა ფაკულტეტზე. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო გადასახლდა ოდესაში, სადაც 1874 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ, 1874 წელს მშობლიურ სოფელ აკეთში მისი ინიციატივითა და უშუალო ხელმძღვანელობით გაიხსნა პირველდაწყებითი სკოლა. 1875 წლიდან მასწავლებლად მუშაობდა თბილისში, ტერ-აკოფოვის სასწავლებელში, 1880 წლიდან — მომრიგებელი მოსამართლის თანაშემწედ განჯაში. 1882 წლიდან ისტორიას, რუსულ და ქართულ ენებს ასწავლიდა ქუთაისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. აქტიურად მონაწილეობდა ქუთაისის კულტურულ-საგანმანათლებლო ცხოვრებაში. 1887-1891 წლებში არჩეული იყო ფოთის ქალაქის თავად. 1879 წლიდან იყო ქართველთა შორის წერა–კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი.
## ლიტერატურა
* სახალხო განათლების ქართველი მოღვაწეები და სახალხო მასწავლებლები, კრებული III, თბ., 1968.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1893
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ფოთის ისტორია
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია

**იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია** () — იაპონიის ავტონომიური მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელიც იმყოფება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის იურისდიქციაში.

## ისტორია
დაარსდა 1862 წელს ახალგაზრდა რუსი მისიონერის, მღვდელმონაზონ ნიკოლოზ კასატკინის მოღვაწეობის შედეგად. მოღვაწეობის განმავლობაში მან ქრისტიანად მონათლა დაახლოებით 20 000 იაპონელი; იაპონურ ენაზე თარგმნა ახალი აღთქმა და მრავალი საღვთისმსახურო წიგნი. იაპონიის ეკლესიის დაფუძნებაში გაწეული განსაკუთრებული ღვაწლისათვის 1970 წელს იგი წმინდანთა შორის შეირაცხა. იაპონიაში მალე მოიკიდა ფეხი ქრისტიანობამ. თავდაპირველად იქ რუსი სამღვდელოება მოღვაწეობდა, მაგრამ ოქტომბრის რევოლუციით გამოწვეული კანონიკური უთანხმოების გამო 1945-1970 წლებში იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია ამერიკის მიტროპოლიტის იურისდიქციაში მოხვდა.

რაკი 1970 წელს მოსკოვის საპატრიარქომ ამერიკის ეკლესიას ავტოკეფალია შესთავაზა, ამ უკანასკნელმა მოსკოვის იურისდიქციას დაუბრუნა იაპონიის მართლმადიდებელი ეკლესია. მოსკოვმა, თავის მხრივ, იაპონიის ეკლესია ავტონომიურად გამოაცხადა.

1972 წელს იკურთხა იაპონიის პირველი მიტროპოლიტი თეოდოსი, ეროვნებით იაპონელი. იაპონიის ეკლესიის ავტონომია იმჯერად არ სცნო მსოფლიო საპატრიარქომ და მრავალმა ადგილობრივმა ეკლესიამ. ამჟამად ეკლესია აერთიანებს სამ ეპარქიას, სადაც 150 სამრევლოში მოღვაწეობს 30 მღვდელი და 5 დიაკონი. სამრევლოთა უმეტესობა განლაგებულია ჩრდილოეთით მდებარე კუნძულ ხოკაიდოზე. სამღვდელოებაში მთლიანად იაპონელები არიან. ტოკიოში მოქმედებს სასულიერო სემინარია.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Сайт Японской православной церкви
* Подбор статей о православии в Японии на сайте «Мир православия»
* «Ложечка соли»: Японская Православная Церковь в 1912—1945 годах
* Необыкновенное путешествие: Православная Япония
* Литургия в стране восходящего солнца
* В Японии отмечается 150-летие со дня прибытия в страну равноапостольного Николая Японского
* Церковь начинает сбор средств на помощь пострадавшим от стихийных бедствий в Японии
* Православие в Японии. Сто лет спустя

*
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
ივანე ვახრამოვი

**ივანე გიორგის (გრიგოლის) ძე ვახრამოვი** (დ. 1828 — გ. 1892) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1881), ეროვნებით სომეხი.

სამხედრო სამსახურში იყო 1844 წლიდან. 1868 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება. მონაწილეობდა კავკასიის, ყირიმის და რუსეთ-ოსმალეთის (1877-1878) ომებში. 1870-1874 წლებში იყო ოზურგეთის მაზრის სამხედრო უფროსი. 1881 წელს თადარიგში გავიდა გენერალ-მაიორის წოდებით. 1882-1887 წლებში არჩეული იყო ფოთის პირველ ქალაქის თავად. 1891 წელს კვლავ აირჩიეს ამ თანამდებობაზე, მაგრამ გარდაიცვალა ვადის გასვლამდე 1892 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1828
კატეგორია:გარდაცვლილი 1892
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ფოთის ისტორია
თავდიდიანი

**თავდიდიანი** — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში, დმანისის ხეობაში, ბალიჭის ხევის მარცხენა მხარეს, სოფელ ბალიჭის დასავლეთით. 

სახელწოდება აზნაურ თავდიდიშვილებს უნდა უკავშირდებოდეს. XVII საუკუნეში თავდიდიანი სადედოფლო სოფელი იყო. 1721 წლის აღწერით სოფელი თავად ზურაბიშვილების მფლობელობაში იყო. გვიანდელი შუა საუკუნეების დაყოფით თავდიდიანი ქართლის სამეფოს I, ანუ „მეწინავე“ სადროშოს, შემადგენლობაში შედიოდა.
## ლიტერატურა
* ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის I მეოთხედში, ნაწ. 3–4, თბ., 1938. — გვ. 311.

კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ჰანა კასულკა

**ჰანა კასულკა** (დ. 11 მაისი, 1988) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ცნობილია ქეისი რენსის როლით Fox-ის 2016 წლის ტელესერიალში *„The Exorcist“* და მიგან ბიშოპის როლით სერიალში *„Filthy Preppy Teen$“*.

## ადრეული ცხოვრება
კასულკა დაიბადა და გაიზარდა ქალაქ მეიკონში (ჯორჯია), ის დედისერთაა. ის სწავლობდა ატლანტაში, ჯორჯიის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, რომელიც 2024 წელს დაამთავრა და მენეჯმენტის ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა. უნივერსიტეტში სწავლის წლებში კასულკა სამსახიობო ოსტატობის გაკვეთილებს გადიოდა, სწავლის დასრულების შემდეგ კი ლოს-ანჯელესში (კალიფორნია) გადავიდა სამსახიობო კარიერის დასაწყებად. სადაც გაიცნო ადამიანები, რომლებმაც *„The Upright Citizens Brigade Theatre“*-ში გაწევრიანება ურჩიეს. იქ მან სამსახიობო ოსტატობისა და სცენის შესწავლის კურსები გაიარა, რაც მისი სამსახიობო კარიერისთვის შესანიშნავი სასტარტო პლატფორმა აღმოჩნდა.

## კარიერა
კასულკას 1973 წლის ფილმი *„The Exorcist“* ნანახიც კი არ ჰქონდა მანამ, სანამ 2016 წელს Fox-ის ტელესერიალში *„The Exorcist“* ერთ-ერთ მთავარ როლზე დაამტკიცებდნენ. მან განასახიერა 18 წლის გოგონა, ქეისი რენსი, რომელიც ბოროტი ძალის მიერ იყო შეიპყრობილი.

2019 წელს კასულკამ გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმი *„Bird of Shame“*, რომლის რეჟისორი, სცენარისტი და მთავარი როლის შემსრულებელი თავადვე იყო. ფილმი მთლიანად შავ-თეთრია და ყოველგვარი დიალოგის გარეშეა გადაღებული. ამავე წელს მან მთავარი როლი შეასრულა საშინელებათა ფილმში *„Witches In The Woods“*, რომლის პრემიერა 2019 წლის Arrow Video Frightfest-ზე შედგა.

2021 წელს კასულკამ მთავარი როლი შეასრულა ფილმში *„Playing God“*.

## პირადი ცხოვრება
კასულკა მხარს უჭერს შელდრიკის ველური ბუნების ფონდს, რომელიც კენიის ტერიტორიაზე ობოლი სპილოების გადარჩენისა და რეაბილიტაციის პროგრამას ახორციელებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*Interview with Exorcist co-star Brianne Howey

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ამერიკელები
კატეგორია:მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
თავისუფალი გლეხი

**თავისუფალი** — თავისუფალი, ეკონომიკურად და იურიდულად დამოუკიდებელი გლეხი შუა საუკუნეების საქართველოში; პრაქტიკულად უბატონო, ბატონყმური ურთიერთობიდან თავისუფალი პირი. 

თავისუფალის უფლების მოსაპოვებლად ორი გზა არსებობდა: მშვიდობიანი — ბატონთან შეთანხმებით, ქრთამითა და თავის გამოსყიდვით სრული თავდახსნა მიწიანად ან უმიწოდ; პირადი დამსახურებისათვის ბატონის წინაშე. მეორე გზა რთული იყო: გლეხის მიერ ძალით მოპოვებული თავისუფლება, რაც ძირითადად აყრა-გაქცევით გამოიხატებოდა.

1765 წელს ერეკლე II-ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინებით გაჩნდა თავისუფლების მოპოვების ახალი გზა — ტყვეობიდან დამოუკიდებლად დაბრუნებული გლეხი თავისუფლად ცხადდებოდა. ძველ ბატონს მასზე უფლება აღარ ჰქონდა და ტყვეობიდან დაბრუნებული უფლებამოსილი იყო ახალი ბატონი აერჩია. ამ მოვლენას მოგვიანებით გლეხთა მხრიდან ტყვეობიდან „დაბრუნების“ სიმულაციაც მოჰყვა 

ქართული ფეოდალური სამართლით მშვიდობიანი გზით მიღებული თავისუფლება  აღიარებული ნორმა იყო, ბრძოლით მოპოვებული — შეზღუდული. ბატონს უფლება ჰქონდა, აყრილგაქცეული ყმა ეძებნა (ექვსი, თორმეტი, ოცდაათი წლის განმავლობაში) და უკან დაებრუნებინა. „თავისუფალი ფენა“ არ იყო სტაბილური წარმონაქმნი და მოკლევადიანი მოვლენა იყო. არ ახასიათებდა მემკვიდრეობითობა. მთელი XVII–XVIII საუკუნეების განმავლობაში პროცესი უწყვეტად მიმდინარეობდა: ერთნი თავისუფლდებოდნენ, მეორენი — ყმებად იქცეოდნენ. მდგომარეობის შესანარჩუნებლად თავისუფალი გლეხი ქალაქს, ძირითადად ხელოსანთა წრეს აწყდებოდა, მაგრამ ქალაქში მას არ ჰქონდა მუდმივი თავშესაფარი და სამოქმედო არე, ამიტომ ხშირად შედარებით მსუბუქ საბატონყმო ურთიერთობაში ებმებოდა: ან თავს აფარებდა ეკლესია-მონასტრებს, ნ ცდილობდა შეღავათიანი პირობებით დაწერილიყო სამეფო ყმად, უკიდურეს შემთხვევაში კი ისევ საბატონო ყმად იქცეოდა. ამ გზით ყოფილი თავისუფალი „ნებით მოსულ“, „წყალობის ყმად“, „თავშეწირულ“ და სხვ. კატეგორიის გლეხად იქცეოდა.  

## ლიტერატურა
* მეგრელაძე  დ., გლეხობის კლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XVII–XVIII სს.), თბ., 1979.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
თავისუფლებით შეწირული

**თავისუფლებით შეწირული** — შუა საუკუნეების საქართველოში წინასწარ ყოველგვარი (სახელმწიფო, საბატონო, სამოხელეო და ა. შ.) გადასახადებისაგან გათავისუფლებული გლეხი, რომელსაც საკუთარი ბატონი ეკლესიას სწირავდა. დადასტურებული XI–XIII საუკუნეების დოკუმენტებში.

ამ აქტით შემწირველი ცოდვათა მოსანანიებლად იმქვეყნიური ცხოვრებისაკენ იმსუბუქებდა გზას. თავისუფლებით შეწირული შეიძლებოდა ყოფილიყო ერთი პირი ან მთელი სოფელი. შეწირულის მოვალეობებს განსაზღვრავდა შემწირველი. თავისუფლებით შეწირულის მდგომარეობა მებეგრე გლეხისაგან განსხვავებით უფრო მსუბუქი იყო (წყაროს კაზმვა, მეწისქვილე, ცვილის, ზეთის, ღვინის მიტანა ეკლესიაში). ძირითადი მოვალეობა კი იყო მდიდრული აღაპი შემწირველის „სულის საოხად“. თავისუფლებით შეწირულის ვალდებულება-მოვალეობანი ეკლესიისადმი წერილობით არ ფორმდებოდა. ზოგჯერ შემწირველი თავისუფლებით შეწირულს „უსამართლო ბეგარას“ ადებდა, რასაც ეკლესია აპროტესტებდა.

## ლიტერატურა 
* ბერძენიშვილი მ., გლეხთა კატეგორიები XI–XIII სს-ში, «ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინ-ტის შრომები», 1960, ტ. 5, ნაკვ. 1.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ალფრედ მაზენგი

**ალფრედ მაზენგი** (დ. 10 იანვარი, 1949 – გ. 18 ნოემბერი, 2004) — ვანუატუელი პოლიტიკოსი. 1991 წლის დეკემბრიდან 1995 წლის ნოემბრამდე იგი პარლამენტის სპიკერის, ხოლო 1995 წლიდან 1996 წლამდე საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობებს იკავებდა. 1994 და 2004 წლებში ის ასევე იყო ვანუატუს პრეზიდენტი ორი მოკლე პერიოდის განმავლობაში, თითოეული დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში.

## ბიოგრაფია
მაზენგი ვანუატუს მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი იყო 1994 წლის 30 იანვრიდან 2 მარტამდე, სანამ ის პარლამენტის სპიკერი იყო და პრეზიდენტის ვადის გასვლასა და შემდეგ საპრეზიდენტო არჩევნებს შორის პერიოდში მოვალეობის შემსრულებელი პრეზიდენტი იყო საჭირო. 2004 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მასენგი 32 კანდიდატიდან ერთ-ერთი იყო და გამარჯვებისთვის პარლამენტში ორი მესამედის უმრავლესობა იყო საჭირო. კენჭისყრა 8 აპრილს დაიწყო, მაგრამ ამ სესიამ და 10 აპრილს გამართულმა კიდევ ერთმა სესიამ ვერცერთი კანდიდატისთვის საჭირო უმრავლესობა ვერ მოიპოვეს. 12 აპრილს (აღდგომის ორშაბათს) ჩატარებული არჩევნების მეოთხე ტურში მაზენგმა მთავრობის კანდიდატი, კალკოტ მატასკელეკელე, 41 ხმით 16-ის წინააღმდეგ დაამარცხა და დაუყოვნებლივ დადო ფიცი. იგი პრეზიდენტის თანამდებობიდან 2004 წლის 11 მაისს უზენაესმა სასამართლომ გადააყენა, რომელმაც არჩევნები ბათილად ცნო იმ წესის გამო, რომელიც კრძალავდა ნასამართლეობის მქონე პირთა არჩევნებში მონაწილეობას. გაირკვა, რომ იგი პირობით სასჯელს იხდიდა კორუფციის ბრალდებით, მათ შორის მოპარული საქონლის მიღების ბრალდებით.

ის იყო ზომიერი პარტიების კონსერვატიული ფრანკოფონური კავშირის წევრი. იგი პრეზიდენტობიდან გადაყენებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ ჩრდილოეთ ვანუატუს საავადმყოფოში გარდაიცვალა. მისი ასაკი და გარდაცვალების მიზეზი არ არის მითითებული.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი
კატეგორია:ვანუატუს პრეზიდენტები
კატეგორია:ვანუატუელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ვანუატუს პოლიტიკა