ალბერტ თავხელიძე

**ალბერტ ნიკიფორეს ძე თავხელიძე** (დ. 16 დეკემბერი, 1930, თბილისი, — გ. 27 თებერვალი, 2010, მოსკოვი) — ქართველი ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1963). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1974) და მისი პრეზიდენტი (1986-2005).

## ბიოგრაფია 
თავხელიძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი 1953 წელს. 1956–1970 წლებში მუშაობდა ბირთვულ გამოკვლევათა გაერთიანებულ ინსტიტუტში (დუბნა, მოსკოვის ოლქი), სადაც ეკავა განყოფილების უფროსისა და თეორიული ფიზიკის ლაბორატორიის დირექტორის მოადგილის თანამდებობები. 1964–1970 წლებში, პარალელურ რეჟიმში, ხელმძღვანელობდა თეორიული ფიზიკის სექტორს მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტში (პროტვინო, მოსკოვის ოლქი). 1966–1971 წლებში იყო უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის ნიკოლოზ ბოგოლიუბოვის სახელობის თეორიული ფიზიკის ინსტიტუტის ელემენტარული ნაწილაკების თეორიის განყოფილების გამგე (კიევი). აღსანიშნავია, რომ იგი არის ამ ინსტიტუტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი (1966).

1970–1986 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის მიხეილ ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორად. 1970 წელს გახდა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ბირთვულ გამოკვლევათა ინსტიტუტის ერთ-ერთი დამაარსებელი (მოსკოვი) და იყო მისი პირველი დირექტორი 1986 წლამდე. 1971 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ანდრია რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის თეორიული ფიზიკის განყოფილებას მისი დაარსების დღიდან. 

1987 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სხვადასხვა დროს ეკავა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკის კათედრის გამგის (1987–1995) და ამავე უნივერსიტეტის მაღალი ენერგიების ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორის (1995–2004) პოზიციები. 2004 წლიდან მუშაობას აგრძელებდა ამავე ინსტიტუტის მთავარ მეცნიერ თანამშრომლად. 1986-2005 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი.

თავხელიძის შრომები ეხება ველის კვანტური თეორიისა და ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკის ძირითად საკითხებს. თავხელიძემ ა. ლოგუნოვთან ერთად ველის კვანტურ თეორიაში შემოიტანა და დაამკვიდრა კვაზიპოტენციალის მეთოდი. 

## ჯილდოები 
* შრომების ციკლისათვის, რომლებიც შეეხება პი-მეზონების ნუკლონებზე ფოტოდაბადებას, ავტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1973). 
* დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით (1970).
* ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით (1978).
* 1996 წელს მიენიჭა ნიკოლოზ ბოგოლიუბოვის სახელობის პრემია (უკრაინა).
* 1998 წელს საერთაშორისო სამეცნიერო თანამშრომლობის განმტკიცებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისათვის დაჯილდოვდა მეცნიერებათა აკადემიების საერთაშორისო ასოციაციის ოქროს მედლით.
* 2000 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.
* 2001 წელს გადაეცა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი.
* 2003 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება.
## ბიბლიოგრაფია 
* Дисперсионные соотношения для реакции фоторождения пмезонов на нуклонах, «Журнал экспериментальной и теоретической физики», 1957, т.32, № 6 (თანაავტ. А. А. Логунов); 
* Quasipotential approach in quantum field theory, «Nuovo Cimento», 1963, v. 29, № 2 (თანაავტ. A. A. Logunov); 
* Automodelity in strong interаctions, «Lettere Nuovo Cimento», 1972, № 5(თანაავტ: V. Matveev, R. Muradian); 
* CP–noninvariant superweak interaction and baryon asymmetry of the Universe, «Нейтрuно-77», т.2; «Physics Letters», 1978, v. 76 B (თანაავტ.: A. Yu. Ignatiev, N. V. Krasnikov, V. A. Kuzmin).
## ლიტერატურა 
* ხელაშვილი ა., აკადემიკოსი ალბერტ თავხელიძე, თბ., 2010
## რესურსები ინტერნეტში 
* თავხელიძის პირადი გვერდი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2003)
კატეგორია:ტროეკუროვის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები