ედუარდ მიულერი

**ედუარდ მიულერი** (დ. 12 ნოემბერი, 1848 – გ. 9 ნოემბერი, 1919) — შვეიცარიელი ადვოკატი, მოსამართლე, რედაქტორი და პოლიტიკოსი, თავისუფალი დემოკრატიული პარტიის (PRD) წევრი.

იგი მუშაობდა სასამართლოს თავმჯდომარედ, ჟურნალისტად და საგანგებო ფედერალურ პროკურორად, ასევე მიაღწია არმიის პოლკოვნიკის წოდებას. მისი პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1882 წელს, როდესაც იგი აირჩიეს ბერნის კანტონის დიდი საბჭოს წევრად. 1884 წელს იგი გახდა ეროვნული საბჭოს დეპუტატი, 1888 წელს ბერნის მერი, ხოლო 1895 წელს ფედერალური მრჩეველი, თანამდებობა, რომელიც სიკვდილამდე ეკავა. მისი ძირითადი მიღწევებიდან აღსანიშნავია სამოქალაქო კოდექსის გამოცემა და ფედერალური კონსტიტუციის სამხედრო მუხლების გადახედვა.

იგი იყო კონფედერაციის პრეზიდენტი 1899, 1907 და 1913 წლებში.

## ბიოგრაფია
### ოჯახი, სწავლა და კარიერა
მიულერი დაიბადა დრეზდენში, საქსონიის სამეფოში, სადაც მამამისი, ედუარდ მიულერი (რომელიც მოგვიანებით ბერნის უნივერსიტეტის თეოლოგიის პროფესორი გახდა), სამწყსო მოღვაწეობას ეწეოდა. დედამისი, ელეონორე ავგუსტე ბერტელენი, წარმოშობით დრეზდენიდან იყო. ოჯახი შვეიცარიაში 1849 წელს დაბრუნდა და ბერნში დასახლდა. ედუარდ მიულერმა სწავლა ამავე ქალაქში დაიწყო, ხოლო 1864 წელს ჟენევაში თეოლოგიის ფაკულტეტზე ჩააბარა. თუმცა, სამი წლის შემდეგ მიატოვა ეს სფერო და ბერნის უნივერსიტეტში სამართლის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა, სადაც სტუდენტურ საძმო „Helvetia“-ში გაწევრიანდა. ლაიფციგის, ჰაიდელბერგისა და პარიზის უნივერსიტეტებში რამდენიმე სემესტრის გატარების შემდეგ, 1872 წელს ადვოკატის ლიცენზია მიიღო და მუშაობა დაიწყო სტაჟიორად კანტონთა საბჭოს წევრ კრისტიან სალის ბიუროში.

1874 წელს დიდმა საბჭომ იგი ბერნის რაიონული სასამართლოს თავმჯდომარედ აირჩია. იმავე წელს მან ცოლად შეირთო ემა ფოგტი. 1877 წელს მის მიერ ანარქისტული მუშათა ორგანიზაციის სასარგებლოდ გამოტანილმა განაჩენმა მას „წითელი მიულერის“ მეტსახელი შესძინა: ორგანიზაციის წევრები ბერნში წითელი დროშით მსვლელობას მართავდნენ, რის გამოც მათ განრისხებული მოქალაქეები თავს დაესხნენ. ანარქისტების დასჯის ნაცვლად, მიულერმა მკაცრად დასაჯა თავდამსხმელები. 1880 წელს მან დატოვა მოსამართლის თანამდებობა და საკუთარი საადვოკატო ბიურო გახსნა. იგი ასევე მუშაობდა ლიბერალური გაზეთის, „Berner Nachrichten“-ის რედაქტორად. 1885 წელს, როგორც საგანგებო ფედერალურმა პროკურორმა, ჩაატარა ეროვნული მასშტაბის გამოძიება ანარქისტების წინააღმდეგ. მისმა ანგარიშმა საფუძველი ჩაუყარა რამდენიმე სამართლებრივ რეფორმას, მათ შორის მუდმივი ფედერალური პროკურატურის აღდგენას. ანგარიშში ის აცხადებდა, რომ ანარქიზმთან ბრძოლა მხოლოდ მუშათა კლასის ლეგიტიმური მოთხოვნების დაკმაყოფილებით იყო შესაძლებელი.

პროფესიული კარიერის პარალელურად, მიულერს წარმატებული სამხედრო გზა ჰქონდა. 1872 წელს მიიღო კაპიტნის, ხოლო ორი წლის შემდეგ მაიორის წოდება. როგორც ვიცე-პოლკოვნიკი, 1879 წელს სათავეში ჩაუდგა მე-9 ქვეითთა პოლკს. 1885 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის, მოგვიანებით კი ბრიგადის პოლკოვნიკის წოდება. 1888 წელს ჩაიბარა მე-5 დივიზია, ხოლო 1892 წელს მე-3 დივიზია.

### ადგილობრივი და ეროვნული პოლიტიკა
1882 წელს იგი აირჩიეს ბერნის ლიბერალური პარტიის თავმჯდომარედ. იმავე წელს შევიდა დიდ საბჭოში, რომელსაც 1885-1886 წლებში ხელმძღვანელობდა. იქ მისი მოღვაწეობა ფოკუსირებული იყო სასამართლო სისტემის რეორგანიზაციასა და ახალი კანტონალური კონსტიტუციის პროექტზე, რომელიც საბოლოოდ უარყვეს. 1888 წელს იგი ბერნის მერად დაინიშნა. მისი მერობისას დაინერგა უმუშევართა სოციალური დახმარების გეგმა, შეიქმნა სასწავლო სახელოსნოები, მუნიციპალური საცხოვრებლები და თავშესაფარი ღარიბთათვის.

მიულერმა კენჭი იყარა ეროვნულ საბჭოში 1884 წლის ფედერალურ არჩევნებში და მცირე უპირატესობით გაიმარჯვა ბერნ-მიტელანდის ოლქში. იგი მალე გახდა გავლენიანი ფიგურა საბჭოში, განსაკუთრებით სამხედრო სამართლის კოდექსის შედგენაში შეტანილი წვლილისთვის. 1890 წელს აირჩიეს ეროვნული საბჭოს პრეზიდენტად. ასევე, იყო კომისიის წევრი, რომელიც სწავლობდა კონსტიტუციის სამხედრო მუხლების რეფორმას. მიუხედავად იმისა, რომ მან შეძლო პარლამენტის დაყოლიება მუხლების დამტკიცებაზე, ხალხმა ისინი 1895 წლის ნოემბრის რეფერენდუმზე უარყო.

კარლ შენკის ტრაგიკული სიკვდილის შემდეგ, მიულერის კანდიდატურა მის მემკვიდრედ პრაქტიკულად გადაწყვეტილი იყო. 1895 წლის 16 აგვისტოს ფედერალურმა ასამბლეამ იგი პირველივე ტურში აირჩია 164 ვალიდური ხმიდან 136 ხმით. მიუხედავად იმისა, რომ კონსერვატორები უკმაყოფილონი იყვნენ იმით, რომ მან პროტესტანტული რეფორმირებული ეკლესია დატოვა, მისი არჩევის შემდეგ კომენტარები ძირითადად დადებითი იყო, რადგან სხვა რადიკალ-ლიბერალებთან შედარებით მას „ნაკლებ ბოროტებად“ მიიჩნევდნენ.

### ფედერალური მრჩეველი
300px|მინი
24-წლიანი მოღვაწეობის განმავლობაში მიულერი ხელმძღვანელობდა სამ დეპარტამენტს: იუსტიციასა პოლიციას (1895-1897, 1912-1919) და სამხედროს (1897-1911). გარდა ამისა, 1899, 1907 და 1913 წლებში, როდესაც ის კონფედერაციის პრეზიდენტი იყო, როტაციის წესით სათავეში ედგა პოლიტიკურ დეპარტამენტს.

იუსტიციის მინისტრის რანგში მან ძალისხმევა მიმართა სამოქალაქო და სისხლის სამართლის უნიფიკაციისკენ. 1892 წელს ფედერალურმა საბჭომ ეჟენ ჰუბერს დაავალა პროექტის მომზადება, ხოლო 1898 წელს ხალხმა რეფერენდუმზე დაამტკიცა საკონსტიტუციო ცვლილება სამართლებრივი ჰარმონიზაციის შესახებ. ჰუბერმა მუშაობა 1904 წელს დაასრულა, ხოლო სამოქალაქო კოდექსი საბოლოოდ 1912 წელს შევიდა ძალაში. ციურიხის უნივერსიტეტმა მიულერს საპატიო დოქტორის წოდება მიანიჭა სისხლის სამართლის კოდექსის უნიფიკაციისთვის გაწეული შრომისთვის, პროცესი, რომელიც მხოლოდ 1942 წელს დასრულდა.

მიულერმა თავისი იურიდიული ცოდნა სამხედრო დეპარტამენტშიც გამოიყენა. სამხედრო მუხლების რეფორმის პირველი წარუმატებელი მცდელობის შემდეგ, მან შეადგინა ახალი, ნაკლებად ცენტრალიზებული ტექსტი. ხანგრძლივი მოლაპარაკებების შედეგად მიღწეულ იქნა კომპრომისი: სამხედრო აპარატის მართვა კონფედერაციას გადაეცა, მაგრამ კანტონებს დარჩათ პასუხისმგებლობა ქვეითი ბატალიონებისა და დამხმარე სამსახურების აღჭურვაზე. ხალხმა სამხედრო ორგანიზაციის კანონი 1907 წლის 3 ნოემბერს დაამტკიცა. 1906 წელს მიულერი კრიტიკის ქარცეცხლში მოექცა მას შემდეგ, რაც ალხესირასის კონფერენციამ ნეიტრალურ შვეიცარიას მაროკოს პირველი კრიზისის მოგვარებაში დახმარება სთხოვა. მიულერმა თავის ბიძაშვილს, არმინ მიულერს, დაავალა მაროკოს პოლიციის წვრთნის ზედამხედველობა, რამაც შვეიცარიაში დიდი პოლემიკა გამოიწვია. 1911 წელს მიღებულმა კანონმა ჯარების ორგანიზების შესახებ არმიას მისცა საჭირო ჩარჩო პირველი მსოფლიო ომის დროს თავდაცვითი ფუნქციის შესასრულებლად.

### პოლემიკა და სიკვდილი
1917 წლის დეკემბერში ლუდვიგ ფორერის გადადგომამ საჭირო გახდა ახალი ვიცე-პრეზიდენტის არჩევა. მიულერის კანდიდატურამ გარკვეული წინააღმდეგობა გამოიწვია, განსაკუთრებით ფრანგულენოვან შვეიცარიაში, რადგან ომის დასაწყისში მან გამოკვეთილი პროგერმანული პოზიცია დაიჭირა. ამის მიუხედავად, მან აჯობა გიუსტავ ადორს. 1918 წლის აგვისტოში წამოიჭრა იდეა საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობის პრეზიდენტობისგან კვლავ გამიჯვნის შესახებ. მიულერი ამას კატეგორიულად შეეწინააღმდეგა. ამ გარემოებამ ფრანგულენოვან პრესაში მის წინააღმდეგ ცილისმწამებლური კამპანია გამოიწვია, სადაც ხაზს უსვამდნენ მის გერმანულ წარმოშობას (დედის მხრიდან). ამან აიძულა იგი უარი ეთქვა პრეზიდენტობაზე ადორის სასარგებლოდ. მან გადაწყვიტა ფედერალური საბჭოდან 1919 წლის ბოლოს გადამდგარიყო, მაგრამ ორი თვით ადრე გარდაიცვალა, 71 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Eduard Müller en la base de datos *Dodis* de los *Documentos Diplomáticos de Suiza*
* Perfil de Eduard Müller con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები