გასპარ პოლანკო

**გასპარ პოლანკო ბორბონი** (დ. 1816, მონტე-კრისტი, დომინიკელთა რესპუბლიკა, — გ. 1867, ლა-ვეგა) — დომინიკელი სამხედრო და პოლიტიკოსი.

იგი იყო დომინიკელთა რესპუბლიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული სამხედრო გენიოსი და მსახურობდა ქვეყნის მე-7 პრეზიდენტად. რამდენიმე ისტორიკოსი მას „აღდგენითი ომის პირველ დაშნად“ მოიხსენიებს.

1863 წლის აგვისტოში იგი უკვე ფლობდა გენერლის წოდებას და თავისი ბუნებრივი ინტელექტის, არაჩვეულებრივი სამხედრო უნარებისა და უპირველეს ყოვლისა, ძველი რესპუბლიკის ერთადერთი გენერლის სტატუსის გამო, აღდგენითი ომის მთავარსარდლობა იკისრა.

## ბიოგრაფია
მარტინა დე ბორბონის და ვალენტინ პოლანკოს ვაჟი (1790–), რომელიც სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროსელი მდიდარი მეცხოველე იყო, ფლობდა ნახირსა და თამბაქოს პლანტაციებს და დამკვიდრებული იყო მონტე-კრისტიში. მიუხედავად იმისა, რომ წარმოშობით გამორჩეული ბურჟუაზიული ოჯახიდან იყო, ბავშვობაში სკოლაში არ უვლია და არ იცოდა წერა-კითხვა, თუმცა საკუთარ სახელს აწერდა ხელს. მისი უფროსი ძმა, ხუან ანტონიო პოლანკო, ასევე იყო აღდგენითი ომის ბრიგადის გენერალი და მისი ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორი. მისი და, რიტა პოლანკო ბორბონი, იყო კიდევ ერთი რესტავრატორის, ფედერიკო დე ხესუს გარსიას მეუღლე (დაარქივებულია 2018 წლის 14 იანვარს Wayback Machine-ში). მისი დისშვილი ანა პოლანკო, ხუან ანტონიოს ქალიშვილი, იყო რესტავრატორისა და დომინიკის რესპუბლიკის მე-9 პრეზიდენტის, პედრო ანტონიო პიმენტელის მეუღლე. 

პოლანკო ბორბონმა მარია ორტეგაზე იქორწინა სანტიაგო-დე-ლოს-კაბალიეროსში, მოგვიანებით კი დასახლდა კანიეოში, ესპერანსაში, ვალვერდეს პროვინციაში, სადაც გაიზარდნენ მათი ოთხი ვაჟი: ტომასი, ფრანსისკო, მანუელი და ხოსე მაურისიო, რომლებიც სოფლის მეურნეობისა და მეცხოველეობის საქმიანობას ეწეოდნენ ვალვერდესა და ნავარეტეში მდებარე საოჯახო მამულებში.

## სამხედრო და პოლიტიკური კარიერა
### დამოუკიდებლობის ომი
1844 წელს იგი მონაწილეობდა დომინიკის დამოუკიდებლობის ომში პოლკოვნიკის წოდებით, სადაც თავი გამოიჩინა ტალანკერასა და 30 მარტის ბრძოლებში. მან სახელი გაითქვა ჩრდილო-დასავლეთის ხაზის (Línea Noroeste) სამხედრო კამპანიებში სოფლის მოსახლეობისგან შემდგარი ჯარებით. 1848 წელს იგი დააწინაურეს კაპიტნად და განამწესეს ჩრდილო-დასავლეთის ხაზის კავალერიის დანაყოფებში; ამ და მომდევნო, 1849 წელს, იგი მონაწილეობდა ალყის, შევიწროებისა და თავდასხმის ოპერაციებში იმ ჰაიტური ძალების წინააღმდეგ, რომლებიც დაბანაკებულნი იყვნენ რეგიონში, მდინარე მაგუაკას გასწვრივ.

იმ დროისთვის პოლანკომ მოიპოვა ავანგარდის ჯარისკაცის სახელი, როგორც რეგიონის რელიეფის ექსპერტმა მცოდნემ და მას იყენებდნენ (და ყოველთვის გამოიყენებდნენ) მზვერავებისა და ავანგარდის მეთაურად. ვიცე-პოლკოვნიკის წოდებითა და ავანგარდის მეთაურის სტატუსით მან თავი გამოიჩინა საბანა ლარგასა და ხაკუბას ბრძოლებში, რის გამოც იმავე პერიოდში ბრიგადის გენერლის წოდება მიენიჭა. 1858 წლისთვის იგი უკვე იკავებდა ლა-პენიუელას სექციის სამხედრო მეთაურის თანამდებობას.

### 1857 წლის რევოლუცია
გასპარ პოლანკო და მისი კაცები ბუენავენტურა ბაესს სიბაოს ინტერესების მტრად მიიჩნევდნენ, რადგან მან თამბაქოს მწარმოებლების გაკოტრება და მძიმე ეკონომიკური კრიზისი გამოიწვია. 1857 წლის ივლისში გენერალი გასპარ პოლანკომ, გენერლებთან დომინგო მაიოლთან და ხუან ლუის ფრანკო ბიდოსთან ერთად, სათავეში ჩაუდგა რევოლუციას, რომელმაც ჩამოაყალიბა პარალელური მთავრობა სანტიაგოში, პრეზიდენტ ხოსე დესიდერიო ვალვერდეს ხელმძღვანელობით. დედაქალაქი, სანტო-დომინგო, ალყაში იყო 1857 წლის 31 ივლისიდან 1858 წლის 13 ივნისამდე.

### ესპანეთის ანექსიის პერიოდი
როგორც ბრიგადის გენერალი, ჩრდილო-დასავლეთის ხაზის (Línea Noroeste) კავალერიისა და სამხედრო რეზერვების მეთაური, გასპარ პოლანკო ანექსიის განხორციელების შემდეგ თავდაპირველად ესპანეთის სამსახურში დარჩა, რასაც მან მხარი პედრო სანტანას მიერ დარწმუნებულმა დაუჭირა. ამ მოვალეობის შესრულებისას, ჩრდილოეთის რეგიონის გუბერნატორის მოადგილის, გენერალ ხოსე ანტონიო უნგრიას ბრძანებით, იგი სათავეში ჩაუდგა ესპანურ ძალებს, რომლებიც დევნიდნენ პატრიოტ რესტავრატორებს. მათ შორის იყო მისი უფროსი ძმა, ხუან ანტონიო პოლანკო, რომელიც 1863 წლის თებერვალში ესპანეთის წინააღმდეგ ომის დაწყებას ცდილობდა.

### აღდგენითი ომი
16 აგვისტოდან ესპანელ ბრიგადირ მანუელ ბუსეტასა და ესპანელებს კაპოტილიოდან მთელი ჩრდილო-დასავლეთის ხაზის (Línea Noroeste) გასწვრივ დევნიდნენ პედრო ანტონიო პიმენტელი, გასპარის ძმა ხუან ანტონიო პოლანკო და ბენიტო მონსიონი. გაბედული და გამოცდილი მეომარი მათ გვერდით დადგა და მათთან ერთად მიაღწია ქალაქ სანტიაგოს გარეუბნებს, რომლის ალყა უკვე დაწყებული ჰქონდა ათასობით ადამიანს.

იგი რეგიონის ყველა რევოლუციონერი წინამძღოლის მიერ აღდგენითი ძალების მთავარსარდლად გამოცხადდა. იგი აღიარეს მისი, როგორც მამაცი და კომპეტენტური მეომრის თვისებების გამო, ასევე იმის გამოც, რომ იგი იყო დამოუკიდებლობის კამპანიების ერთადერთი გენერალი, რომელიც იმ მომენტამდე მონაწილეობდა მოძრაობაში, თავისი სოციალური წონის, პრესტიჟისა და ავტორიტეტის წყალობით.

### სანტიაგოს ალყა
1863 წლის 31 აგვისტოს გენერალი გასპარ პოლანკო კინიგუადან დაიძრა სანტიაგოს ასაღებად. 1863 წლის 6 სექტემბერს იგი სათავეში ჩაუდგა თავდასხმას ქალაქ სანტიაგოზე, რომლის ხელში ჩაგდებაც „ცეცხლითა და მახვილით“ ჰქონდა განზრახული. მან მიიღო გადაწყვეტილება, ქალაქ სანტიაგოს ნაწილი გადაეწვა, რითაც სან-ლუისის ციხესიმაგრე ალამსა და კვამლში მოაქცია.

ამ სტრატეგიამ სასურველი შედეგი გამოიღო, რადგან როდესაც ქალაქი ფერფლად იქცა, მან ესპანელებისთვის სტრატეგიული მნიშვნელობა დაკარგა, მათ აღარ ჰქონდათ ადგილი არც მარაგების შესავსებად და არც თავშესაფრად. როდესაც სან-ლუისის ციხესიმაგრეში გარშემორტყმულებმა პუერტო-პლატასკენ უკანდახევა გადაწყვიტეს, პოლანკო მათ დაუღალავად სდევნიდა, მოუწყო ჩასაფრებები ელ-კარილსა და ელ-ლიმონში, რამაც ესპანელებს მრავალრიცხოვანი დანაკარგი მიაყენა. გურაბიტოში მან დაამარცხა უნგრია, ალფაუ და ბუსეტა. პუერტო-პლატაში მან ასევე გაიმარჯვა ესპანელებზე. მან სხვა არაერთი მნიშვნელოვანი ბრძოლა გადაიხადა აღდგენითი ომის წარმატებისთვის.

სანტიაგოს ალყის დროს გამოჩენილი ეფექტურობისა და მამაცობისთვის პოლანკომ გენერალისიმუსის წოდება მიიღო.

## რესპუბლიკის პრეზიდენტობა
პოლანკოს ერთგულება აღდგენითი საქმისადმი ეჭვგარეშე იყო. იგი არ იწონებდა ხოსე ანტონიო სალსედოს (პეპილო) მთავრობის მერყევ დამოკიდებულებას ესპანეთის ხელისუფლების მიმართ. სალსედომ თავი რესპუბლიკის პრეზიდენტად გამოაცხადა რესტავრატორების უმრავლესობის თანხმობის გარეშე. აღდგენითმა რევოლუციამ დაკარგა დინამიკა პრეზიდენტ სალსედოს დაუდევარი ქმედებებისა და საეჭვო გადაადგილებების გამო. თავისი განათლებული ძმის, ხუან ანტონიოს გავლენით, გასპარმა სათავეში ჩაუდგა ამბოხს სალსედოს წინააღმდეგ და ხელი შეუწყო მის დამხობას 1864 წლის 10 ოქტომბერს.

სალსედოს პრეზიდენტობიდან გადაყენების შემდეგ, იგი იყო რესპუბლიკის პრეზიდენტი საომარი მდგომარეობის პირობებში 1864 წლის 10 ოქტომბრიდან 1865 წლის 24 იანვრამდე. თავისი მმართველობის დროს პოლანკომ ქვეყნისთვის რამდენიმე ძალიან პოზიტიური ღონისძიება გაატარა, როგორც ეკონომიკური, ისე საგანმანათლებლო თვალსაზრისით. მისი ვიცე-პრეზიდენტი იყო ულისეს ესპაიატი, ხოლო მის კაბინეტში შედიოდნენ რესტავრატორები: მაქსიმო გრულიონ სალსედო და სილვერიო დელმონტე შინაგან საქმეთა და პოლიციის კომისიაში და რესტავრატორი და პოეტი მანუელ როდრიგეს ობხიო საგარეო საქმეთა კომისიაში.

მან გრეგორიო ლუპერონს უბრძანა ექს-პრეზიდენტ სალსედოს ჰაიტიში გადასახლება, თუმცა ჰაიტის ხელისუფლებამ იგი არ მიიღო. რათა საფრთხე არ შექმნოდა აღდგენითი პროცესის წარმატებას და სალსედოს განზრახვის გამო, ხელი შეეწყო ანექსიის მომხრე კაუდილიოს, ბუენავენტურა ბაესის დაბრუნებისთვის, პოლანკომ, სხვა რესტავრატორების თანხმობით, სალსედოს დახვრეტის ბრძანება გასცა. მიუხედავად აღდგენითი ომის დამაჯერებელი წარმატებისა, სალსედოს წინააღმდეგ მიმართულმა ამ ქმედებამ გარკვეულ მმართველ წრეებში პოლანკო ბორბონის დიდება დაჩრდილა.

## დამხობა და გარდაცვალება
იგი პრეზიდენტობიდან ჩამოაგდო მოძრაობამ, რომელსაც მხარი მისმა ძმამ, ხუან ანტონიომაც დაუჭირა და რომელსაც სათავეში ჩაუდგნენ პიმენტელი, მონსიონი და გარსია. ისინი მიიჩნევდნენ, რომ მეგობრებისა და ახლობლების მეშვეობით თამბაქოს მონოპოლიზაციის მცდელობა იყო თვითნებური და დიქტატორული გადაწყვეტილება. ამის შემდეგ პოლანკო დაუბრუნდა თავის საძოვრებსა და სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობას ვალვერდეს პროვინციის ქალაქ ესპერანსაში, სადაც ცხოვრობდა.

რესპუბლიკის აღდგენის შემდეგ, პოლანკო, თავისი ეპოქის ყველა მოღვაწის მსგავსად, მონაწილეობდა რამდენიმე რევოლუციურ მოძრაობაში, რომელთა მიზანიც მთავრობის უბრალო ჩანაცვლება იყო. 1867 წელს, გენერალ ხოსე მარია კაბრალის (საყოველთაო კენჭისყრით არჩეული პირველი პრეზიდენტი) მთავრობის დასაცავად გამართულ შეიარაღებულ მოქმედებაში, იგი ფეხში დაიჭრა. სამედიცინო დახმარების მისაღებად იგი ჯერ სანტიაგოში მიიყვანეს, შემდეგ კი ქალაქ ლა-ვეგაში გადაიყვანეს, სადაც მიღებული ჭრილობის შედეგად განვითარებული ტეტანუსით გარდაიცვალა. მისი უფროსი ძმა, ხუან ანტონიო, აგრძელებდა ანტიანექსიურ ბრძოლას ბუენავენტურა ბაესის წინააღმდეგ და 1873 წლის ბოლოს, ულისეს ეროსთან ერთად, სათავეში ჩაუდგა სამხედრო ამბოხს მონტე-კრისტიში, რამაც, მიუხედავად ჩახშობისა, საფუძველი ჩაუყარა ბაესის „ექვსწლიანი მმართველობის“ დასასრულს.

მისი ნეშტი ეროვნულ პანთეონში განისვენებს.

## ლიტერატურა
* Cassa, Roberto. “Héroes Restauradores”. Archivo General de La Nación. 2009
* García Lluberes, Alcides . «El General Gaspar Polanco». CLIO No. 93. 1952
* Bosh, Juan. "La Guerra de la Restauración". Santo Domingo. 1996 
*Monción, Benito. "Relación Histórica: De Capotillo a Santiago" CLIO No. 81. 1948. Pag 33-39 
*de la Gándara y Navarro, Gral. José, "" Tomo I. Imprenta El Correo Militar, Madrid. 1884 
*de la Gándara y Navarro, Gral. José, "" Tomo II. Imprenta El Correo Militar, Madrid  1884 
*Lopez Morillo, Adriano. "Memorias sobre la segunda reincorporación de Santo Domingo a España" Tomo I-III. Sociedad Dominicana de Bibliófilos 1983
*González Tablas, Ramon. "" Madrid. 1870
*Archambault, Pedro Maria. "Historia de la Restauracion". La Librairie Technique et Economique. Paris. 1938
* Rodríguez Demorizi, Emilio. *Próceres de la Restauración: noticias biográficas*. Editora del Caribe. 1963 
* Luperon, Gregorio. *Notas Autobiográficas y Apuntes Históricos*. Editorial El Diario. 1939 
* Rodríguez-Objio, Manuel. "Relaciones". Ciudad Trujillo. 1951

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1816
კატეგორია:გარდაცვლილი 1867
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის პოლიტიკოსები