პროფესიული კავშირი

**პროფესიული კავშირი** (ან მშრომელთა გაერთიანება აშშ-ში) — ასოციაცია, რომელიც აერთიანებს მუშაკების იურიდიულ ერთეულს ან იურიდიულ პიროვნებებს, როგორც წესი, ამას ეწოდება „შეთანხმების ერთეული“, რომელიც მოქმედებს, როგორც ვაჭრობის აგენტი და თანამშრომლების კანონიერი წარმომადგენელი ყველა კანონიერი ან უფლებითი დავების კუთხით, რომელიც წარმოიქმნება კოლექტიური ხელშეკრულების ადმინისტრაციაში ან ადმინისტრაციის მიერ. შრომის პროფკავშირები, როგორც წესი, აფინანსებენ შრომითი კავშირის ოფიციალურ ორგანიზაციას, სათაო ოფისს და იურიდიულ გუნდს, რეგულარული გადასახადების ან პროფკავშირული გადასახადის მეშვეობით. შრომის პროფკავშირის წარმომადგენლობის დელეგატირებული პერსონალი შედგება სამუშაო ადგილის მოხალისეებისგან, რომლის წევრებიც ინიშნებიან დემოკრატიული არჩევნების შედეგად. 

დღეს, პროფკავშირები ჩვეულებრივ იქმნებიან იმისთვის, რომ უზრუნველყონ და დაიცვან ანაზღაურება, შეღავათები, სამუშაო პირობები, ან სოციალური და პოლიტიკური სტატუსი კოლექტიური გარიგების გზით. პროფკავშირული ორგანიზაცია, არჩეული ხელმძღვანელობისა და ვაჭრობის კომიტეტის მეშვეობით, ურიგდება დამსაქმებელს პროფკავშირის წევრების სახელით და აწარმოებს მოლაპარაკებებს შრომითი ხელშეკრულებების (კოლექტიური გარიგების) შესახებ. ამ ასოციაციებისა თუ პროფკავშირების ყველაზე გავრცელებული დანიშნულებაა „მათი დასაქმების პირობების შენარჩუნება ან გაუმჯობესება“. ეს შეიძლება შეიცავდეს ხელფასებზე მოლაპარაკებას, სამუშაო წესების დაცვას, ჯანმრთელობის დაცვას და უსაფრთხოების სტანდარტებს, საჩივრების პროცედურებს, მოსამსახურეთა სტატუსის მარეგულირებელ წესებს, მათ შორის დაწინაურებას, ან უბრალოდ ითხოვს კონტრაქტის შეწყვეტის სამართლიან პირობებს და დასაქმების შეღავათებს.

## განმარტება 
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| სამკერვალო მუშების გაფიცვა, ნიუ – იორკი 1913 წელს.
სიდნისა და ბიატრის ვების მიერ *პროფკავშირული კავშირის ისტორიის* (1894 წ.) გამოქვეყნებიდან, უპირველესი ისტორიული შეხედულების თანახმად, პროფესიული კავშირი წარმოადგენს „მუდმივ გაერთიანებას ხელფასის გამომმუშავებელზე, მათი საქმიანობის პირობების შენარჩუნების ან გაუმჯობესების მიზნით.“ 

## ისტორია 
პროფკავშირების ჩამოყალიბების საწყისები შეიძლება დავინახოთ მე-18 საუკუნის ბრიტანეთში, სადაც სამრეწველო საზოგადოების სწრაფმა გაფართოებამ, ქალების, ბავშვების, სოფლის მუშებისა და ემიგრანტების სამუშაო ძალებში დიდი რაოდენობით მიყვანა გამოიწვია და მათ ახალი როლები შესძინა. მათ ადრეული არსებობის დროს დიდი მტრობა შეექმნათ დამსაქმებლებისა და სამთავრობო ჯგუფების მხრიდან; იმ დროს პროფკავშირებსა და პროფესიულ ერთობებს რეგულარულად სჯიდნენ ვაჭრობისა და შეთქმულების წესდების სხვადასხვა შეზღუდვიდან გამომდინარე. ამ არაკვალიფიციურმა და ნახევრად გამოცდილმა დააფუძვნა შრომის ის ბაზა, რაც და მოგვიანებით იქნება მნიშვნელოვანი არენა პროფკავშირების განვითარებისათვის. პროფკავშირებს ზოგჯერ შუასაუკუნეების ევროპის გილდიების მემკვიდრეებად თვლიდნენ, თუმცა ამ ორს შორის ურთიერთობა სადავოა, რადგან გილდიების მმართველები ქირაობდნენ მუშებს, რომლებსაც არ ჰქონდათ ორგანიზების უფლება. 

1810-იანი წლებისთვის შეიქმნა პირველი შრომითი ორგანიზაციები, რომლებიც აერთიანებდნენ განსხვავებული შესაძლებლობების მქონე მუშებს. შესაძლოა პირველ ასეთ გაერთიანებად ჩაითვალოს ვაჭრების გენერალური გაერთიანება, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც ფილანტროპიული საზოგადოება. იგი  დაარსდა 1818 წელს მანჩესტერში. ამ ორგანიზაციის სახელი იყო რეალური მიზნის დამალვის მცდელობა იმ პერიოდში, როდესაც პროფკავშირები კვლავ არალეგალურად ითვლებოდნენ. 

### ლეგალიზაცია და გაფართოება 
მინი| მშრომელთა გაერთიანებები 1912 წლის ლოურენსში, მასაჩუსეტსის შტატში. მშრომელების გაფიცვა ტექსტილის ქარხნებში.
პროფკავშირები საბოლოოდ იქნენ ლეგალურად აღიარებულნი 1872 წელს, მას შემდეგ რაც 1867 წელს *პროფკავშირების სამეფო კომისია* დაეთანხმა იმ მოსაზრებას, რომ ორგანიზაციების დაფუძნება ხელს შეუწყობდა როგორც დამსაქმებლებს, ისე დასაქმებულებს. 

ამ პერიოდში შეიმჩნეოდა პროფკავშირების ზრდა სხვა ინდუსტრიალიზებულ ქვეყნებში, განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებში, გერმანიასა და საფრანგეთში. 

ამერიკის შეერთებულ შტატებში, პირველი ეფექტიანი მასშტაბური შრომითი ორგანიზაცია იყო „შრომის რაინდები“, დაარსებული 1869 წელს. მან მნიშვნელოვანი ზრდა დაიწყო 1880 წლის შემდეგ. ლეგალიზაცია მიმდინარეობდა ნელა, მთელი რიგი სასამართლო გადაწყვეტილებების საფუძველზე. ორგანიზებული ვაჭრობისა და შრომითი კავშირების ფედერაციამ მუშაობა დაიწყო 1881 წელს, როგორც სხვადასხვა პროფკავშირების ფედერაციამ, რომელშიც უშუალოდ არ ირიცხებოდნენ მუშები. 1886 წელს ცნობილ იქნა, როგორც ამერიკის შრომის ფედერაცია ან AFL. 

გერმანიაში, გერმანიის პროფკავშირების თავისუფალი ასოციაცია შეიქმნა 1897 წელს კანცლერ ოტო ფონ ფონ ბისმარკის, კონსერვატიული ანტი-სოციალისტური კანონების გაუქმების შემდეგ. 

საფრანგეთში, შრომის გაერთიანებები უკანონო იყო 1884 წლამდე. Bourse du Travail დაარსდა 1887 წელს და შეუერთდა Fédération natione des syndicats-ს (პროფკავშირების ეროვნული ფედერაცია) 1895 წელს, შრომის გენერალური კონფედერაციის (საფრანგეთი) ფორმირებისთვის. 

## მსოფლიოში გავრცელებული კავშირები 
პროფკავშირების გავრცელება სხვადასხვა ქვეყანაში შეიძლება შეფასდეს „კავშირის სიმკვრივის“ კონცეფციით, რაც გამოიხატება მოცემულ ადგილას მუშათა მთლიანი რაოდენობის პროცენტული მაჩვენებლის სახით, რომლებიც პროფკავშირის წევრები არიან. პროფკავშირის სიმკვრივე მთელ მსოფლიოში დიდ ცვალებადობას აჩვენებს. 

## პროფკავშირები ქვეყნის მიხედვით 
პროფკავშირების მომხრეები, როგორებიცაა ACTU ან ავსტრალიის ლეიბორისტული პარტია (ALP), ხშირად საკრედიტო პროფკავშირებს აყალიბებდნენ მე-20 საუკუნის დასაწყისში და წარმოადგენდნენ შრომითი მოძრაობის წამყვან გაერთიანებებს. ეს ზოგადად მიზნად ისახავდა ბავშვთა შრომითი ექსპლუატაციის დასრულებას, მშრომელთა უსაფრთხოების გაუმჯობესებას, ხელფასების გაზრდას როგორც პროფკავშირული მუშაკებისთვის, ასევე არამიზნობრივი მუშაკებისთვის, მთელი საზოგადოების ცხოვრების დონის ამაღლებას, სამუშაო კვირის საათების შემცირებას, ბავშვების საჯარო განათლების უზრუნველყოფას და სხვა სახის სასარგებლო ცვლილებებს მუშათა კლასის ოჯახებისთვის.  

მელბურნის ვაჭრობის დარბაზი გაიხსნა 1859 წელს, რასაც მომდევნო ორმოცი წლის განმავლობაში მოჰყვა სავაჭრო და შრომის საბჭოებისა და სავაჭრო ობიექტების დარბაზების გახსნა ყველა ქალაქსა და რეგიონში. 1880-იანი წლებში პროფკავშირები განსაკუთრებით განვითარდა და გავრცელდა მაღაროელებსა და მტვირთავებს შორის, მაგრამ მან მალევე მოიპოვა გავრცელება ყველა ლურჯი საყელოს ტიპის სამუშაოებზეც. შრომის დეფიციტმა განაპირობა მაღალი ხელფასის მიღება მცოდნე და გამოცდილი მუშახელის კლასისთვის, რომლის პროფკავშირებმა მოითხოვეს და მიიღეს რვასაათიანი დღე და სხვა შეღავათები, რომლებიც აქამდე არნახული იყო ევროპაში. 
[მარჯვნივ|მინი| რვა საათიანი მარტის მოძრაობა 1900 წელს, [მელბურნი|მელბურნის საგაზაფხულო ქუჩაზე, პარლამენტის სახლის წინ. ]]

### ბალტიისპირეთის ქვეყნები 
ბალტიის ქვეყნებში პროფკავშირები საბჭოთა კავშირის პროფკავშირული სისტემის ნაწილი იყო და მჭიდრო კავშირში იყვნენ სახელმწიფოს სათავეში მყოფ პარტიასთან. სამრეწველო მოქმედებები არ იყო მათი საქმიანობის ნაწილი. 1990 წლის შემდეგ ბალტიისპირეთის ქვეყნებში პროფკავშირებმა განიცადეს წევრებისა და ეკონომიკური ძალის სწრაფი კლება, ხოლო დამსაქმებელთა ორგანიზაციებმა მოახერხეს გაეზარდათ ძალაუფლება და წევრობა. წევრობის შემცირებით გამოწვეული დაბალი ფინანსური და ორგანიზაციული შესაძლებლობები, დამსაქმებელთან და სახელმწიფო ორგანიზაციებთან მოლაპარაკებაში იწვევს ინტერესის, აგრეგაციის და უფლებების დაცვის პრობლემას. 2008 წლიდან დაწყებული კავშირის სიმჭიდროვე შემცირდა ლატვიასა და ლიეტუვაში. ესტონეთის შემთხვევაში ეს მაჩვენებელი უფრო დაბალია, ვიდრე ლატვიასა და ლიეტუვაში, მაგრამ რჩება სტაბილური, საშუალოდ 7 პროცენტი დასაქმების მაჩვენებელი მთლიანი რაოდენობიდან. ისტორიული ლეგიტიმურობა ერთ-ერთი უარყოფითი ფაქტორია, დაბალი ასოცირების ძალას ანიჭებს გაერთიანებებს. 

### კანადა 
კანადის პირველი პროფესიული კავშირი - მშრომელთა კეთილგანწყობილი ასოციაცია (ახლანდელი Longshoremen-ის საერთაშორისო ასოციაცია), ჩამოყალიბდა 1849 წელს, სენტ-ჯონში, ნიუ-ბრანსვიკში. კავშირი შეიქმნა მაშინ, როდესაც წმიდა იოანეს მტვირთავები შეიკრიბნენ, რომ რეგულარული ანაზღაურებისა და უფრო მოკლე სამუშაო დღისათვის ებრძოლათ ლობისტური კავშირის გზით.  კანადურ გაერთიანებას ადრეული კავშირები ჰქონდა ბრიტანეთთან და ირლანდიასთან. ბრიტანეთიდან ჩამოსულ მოვაჭრეებს ბრიტანული პროფკავშირული მოძრაობის ტრადიციები ჩამოჰქონდათ და ასევე ბევრ ბრიტანულ გაერთიანებას ფილიალიც კი ჰქონდა კანადაში. კანადურმა კავშირებმა შეერთებულ შტატებთან ურთიერთობით, საბოლოოდ ჩაანაცვლა ბრიტანეთი. 

### კოლუმბია 
1990 წლამდე კოლუმბიის პროფკავშირები ყველაზე ძლიერად ითვლებოდნენ ლათინური ამერიკის ქვეყნებში. ამასთან, კოლუმბიაში პარამელიტარიზმის 80-იანების გაფართოებამ დაგვანახა, რომ პროფკავშირების ლიდერები და წევრები სულ უფრო მეტად ხდებოდნენ მიზნები მკვლელებისათვის, რის შედეგადაც კოლუმბია რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში იყო ყველაზე საშიში ქვეყანა პროფკავშირისტორებისთვის. 2000-დან 2010 წლამდე კოლუმბიაში მოკლული პროფკავშირების წევრები, გლობალურად მოკლული პროფკავშირების წევრების 63,12% შეადგენდნენ.  საერთაშორისო პროფკავშირის კონფედერაციის (ITUC) ანგარიშის თანახმად, 1986 წლის 1 იანვრიდან 2010 წლის 30 აპრილამდე 2832 მკვლელობა განხორციელდა. რაც იმას ნიშნავს, რომ „საშუალოდ, კოლუმბიაში პროფკავშირის ერთი წევრი კვდებოდა ყოველ მესამე დღეს.“ 

## ლიტერატურა 
* ბერგანი, ვოლკერ რ. და დეტლევი კარსტენი. *სამრეწველო ურთიერთობები დასავლეთ გერმანიაში* (Bloomsbury Academic, 1988). 
* ევროკომისია, დასაქმების, სოციალური და გენერალური დირექტორატი: *ინდუსტრიული ურთიერთობები ევროპაში 2010.* 
* Gumbrell-McCormick, Rebecca, and Richard Hyman. *პროფკავშირები დასავლეთ ევროპაში: მძიმე დრო, რთული არჩევანი* (Oxford UP, 2013). 
* ჰოდდერი, ა. და ლ.კრეცოსი, რედაქტორები.  *ახალგაზრდა მუშაკები და პროფკავშირები: გლობალური ხედი* (Palgrave-Macmillan, 2015). მიმოხილვა 
* კესტერი, ჯერარდი. *პროფკავშირები და სამუშაო ადგილი დემოკრატია აფრიკაში* (Routledge, 2016). 
* კელბერგმა, ანდერსმა. "შვედეთის კავშირის სიმკვრივის კლება 2007 წლიდან", *Nordic Journal of Working Life* Study (NJWLS) Vol. 1. 11 (2011 წლის აგვისტო), გვ. &nbsp; 67–93. 
* Kjellberg, Anders (2017) [*მეცხრამეტე საუკუნის დამთავრების შემდეგ შვედეთის პროფკავშირებისა და კავშირის კონფედერაციების გაწევრიანება*](http://portal.research.lu.se/portal/en/publications/the-membership-development-of-swedish-trade-unions-and-union-confederations-since-the-end-of-the-nineteenth-century(f155826a-fa3c-41c7-9e34-19c7fc94a8dc).html) (კვლევები სოციალურ პოლიტიკაში, სამრეწველო ურთიერთობებში, სამუშაო ცხოვრებასა და მობილურობაში). კვლევის ანგარიშები 2017: 2. ლუნდი: სოციოლოგიის დეპარტამენტი, ლუნდის უნივერსიტეტი. 
* ლიპტონი, ჩარლზი (1967). *კანადის პროფკავშირული მოძრაობა: 1827–1959* . (მე -3 რედ. ტორონტო, ონტ.: ახალი კანადის პუბლიკაციები, 1973). 
* მარკოვიცი, ანდრეი. *დასავლეთ გერმანიის პროფკავშირების პოლიტიკა: კლასის და ინტერესთა წარმომადგენლობის სტრატეგიები ზრდაში და კრიზისში* (Routledge, 2016). 
* მაკგუა, ევანი, 'დემოკრატია თუ ოლიგარქია? გაერთიანების მართვის მოდელები დიდ ბრიტანეთში, გერმანიასა და აშშ-ში '(2017) ssrn.com 
* Mommsen, Wolfgang J., and Hans-Gerhard Husung, eds. *პროფკავშირულიზმის განვითარება დიდ ბრიტანეთში და გერმანიაში, 1880-1914* (Taylor & Francis, 1985). 
* ორრი, ჩარლზ ა. ”პროფესიული კავშირი კოლონიურ აფრიკაში” *თანამედროვე აფრიკის კვლევების ჟურნალი*, 4 (1966), გვ. &nbsp; 65–81 
* Panitch, Leo & Swartz, Donald (2003). იძულებისაგან თანხმობისგან: პროფკავშირული თავისუფლებებზე თავდასხმა, მესამე გამოცემა. ონტარიო: Garamound Press. 
* რიბეირო, ანა ტერეზა. ”ევროპაში კოლექტიური გარიგების ბოლო ტენდენციები.” *შრომის საერთაშორისო და შედარებითი კვლევების ელექტრონული ჟურნალი* 5.1 (2016). ინტერნეტით  
* ტეილორი, ენდრიუ. *პროფკავშირები და პოლიტიკა: შედარებითი შესავალი* (მაკმილანი, 1989). 
* Upchurch, Martin და Graham Taylor. *სოციალ-დემოკრატიული პროფკავშირული კავშირის კრიზისი დასავლეთ ევროპაში: ალტერნატივების ძიება* (Routledge, 2016). 
* ვისერი, ჯელი. ”კავშირის წევრობის სტატისტიკა 24 ქვეყანაში.” *ყოველთვიური შრომითი მიმოხილვა* . 129 (2006): 38+ ხაზზე 
* ვისერი, ჯელი. "ICTWSS: მონაცემთა ბაზა პროფკავშირების ინსტიტუციონალური მახასიათებლების, ხელფასების დაწესების, სახელმწიფო ჩარევისა და სოციალური პაქტის შესახებ 34 ქვეყანაში 1960 და 2007 წლებში." მოწინავე შრომითი კვლევების ინსტიტუტი, AIAS, ამსტერდამის უნივერსიტეტი, ამსტერდამი (2011). ინტერნეტით  

## რესურსები ინტერნეტში 
* LabourStart international trade union news service 
* RadioLabour 
* New Unionism Network  
* Younionize Global Union Directory  

## სქოლიო
კატეგორია:შრომითი ურთიერთობები
კატეგორია:პროფესიული გაერთიანებები
კატეგორია:შრომითი უფლებები
კატეგორია:ადამიანის უფლებები
კატეგორია:უფლებათა დამცველი ჯგუფები