open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ისავრიელთა დინასტია

მინი|ბიზანტიის რუკა 717 წელს
**ისავრიელთა დინასტია** *სირიელთა დინასტია* – ბიზანტიის იმპერატორთა დინასტია, მეფობდნენ 717-802 წლებში. სახელი ეწოდა დინასტიის დამფუძნებლის ლეონ III „ისავრიელის“ მიხედვით, თუმცა როგორც შემდეგ დადგინდა ლეონ III სირიელი იყო და არა ისავრიელი. ისავრიელთა დინასტიის მმართველობის დროს იმპერიის მდგომარეობა საგრძნობლად განმტკიცდა. 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ბიზანტიის დინასტიები
*
კატეგორია:დინასტიები
მარაე

[მინი|390px|[ტაპუტაპუეტას მარაე, ქვეგისგან გაკეთებული ანტიკური მარაე კუნძულ რაიატეაზე, აღდგენილია 1994 წელს.]]

**მარაე** (მაორი ენაში, კუკის კუნძულების მაორიზე, ტაიტურში); ***მალა*** (ტონგანურში); ***მალაე*** (სამოურში და ჰავაიურში) — კომუნალური, წმინდა ადგილი, რომელიც გამოიყენებოდა რელიგიური და სოციალური საკითხებისთვის პოლინეზიელ ხალხებში. პოლინეზიურ ენებში ამ სიტყვას ასევე აქვს: სუფთა, ხეებისგან გაწმენდილი ადგილის მნიშვნელობაც. ის წარმოადგენს მოსუფთავებულ მართკუთხა ადგილს, რომელიც შემოსაზღვრულია ქვის ან ხის სვეტებით (ამ ბოძებს ტაიტურსა და კუკის კუნძულების მაორიზე ეწოდება *აუ*) შესაძლებელია იყოს ტერასებიც (*პაეპაე*) საცერემონიო მიზნებისათვის და ცენტრალური ქვა რომელსაც ეწოდება *აჰუ* ან ''ა'უ*. რაპანუის ხალხში აღდგომის კუნძულზე *აჰუ* ეწოდება მარაეს მთელ კომპლექსს.

ზოგიერთ პოლინეზიურ ხალხში და განსაკუთრებით ახალ ზელანდიელ მაორებში მარაე არის ყოველდღიური ცხოვრების ნაწილი. თუმცა ტროპიკული პოლინეზიის უმეტეს ნაწილში მარაები ან განადგურდა ან მიატოვეს XIX საუკუნეში ქრისტიანობის შემოსვლის შემდეგ, მიუხედავად ამისა ადგილები სადაც იყო მარაები დღემდე მიიჩნევა *ტაბუდ*. კუკის კუნძულებზე შენარჩუნებულია რამდენიმე მარაე (არაი-ტე-ტონგა, ვაეროტა, ტაპუტაპუატე) და გამოიყენება არიკის არჩევისას (პოლიტიკური ლიდერი ახალი ზელანდიის და კუკის კუნძულების მაორებში).

## ლიტერატურა 
*Hirini Moko Mead, 2003. *Tikanga Māori: Living by Māori Values.* Huia Publishers:Wellington.

## რესურსები ინტერნეტში 
*New Zealand in History: the marae - meeting place 
*Gérard, Bertrand, *Le marae: description morphologique* in Cahiers des Sciences Humaines, 1978, Vol. 15, No 4, p. 407-448. Architecture and morphology of Society Islands Marae 
*John Joseph Knight Hutchin, *E Tuatua no te apai atinga ki mua i te marae, i te tuatau etene anga'' ("Tale of the offerings at the marae in heathen time") in "Collected songs and legends from the southern Cook Islands (c. 1883-1912)", notebook 2
*Marae Protocols 

## სქოლიო 
კატეგორია:მაორი
იუდეველთა ომი

[მინი|300პქ|იერუსალიმის ალყა, [დევიდ რობერტსის 1850 წლის ნახატი]]
**იუდეველთა ომი** — იუდეველთა აჯანყება რომაელთა ბატონობის წინააღმდეგ. ამბოხების მიზეზი გახდა რომის პროვინცია იუდეის ქალაქ კესარეის საქალაქო თვითმმართველობიდან იუდეველთა გამოძევება და იერუსალიმში რომაელი პროკურატორის ბოროტმოქმედებანი. აჯანყებულებმა გაანადგურეს რომაული გარნიზონი; წარმატებით მოიგერიეს სირიის ნაცვლის შემოტევა. აჯანყება მოედო მთელ იუდეას. მასში მონაწილეობდნენ: ზელოტები, რომლებსაც ემხრობოდნენ ვაჭრები, ხელოსნები და  გლეხები; სიკარიუსები - მონათა და გაღატაკებულ გლეხთა რიგებიდან გამოსულები, და ფარისეველნი - რიტუალური სიწმინდისა და წეს-ჩვეულებათა დამცველნი, რომლებიც შემდგომ ცდილობდნენ რომთან შეთანხმებას. აჯანყებულებს განუდგა და რომის მხარეზე გადავიდა მხედართმთავარი იოსები (შემდგომში ცნობილი ისტორიკოსი იოსებ ფლავიუსი).  ამბოხებულებმა გადააყენეს ფარისეველნი, გაათავისუფლეს მონები და იერუსალიმის ტაძარი ციხესიმაგრედ გადააქციეს.  აჯანყებულთა მედგარი წინააღმდეგობის მიუხედავად, რომაელთა ჯარი ვესპასიანეს მეთაურობით წარმატებით იბრძოდა. ამასობაში ვესპასიანე რომის იმპერატორად გამოაცხადეს და ჯარის სარდლობა თავის ძეს ტიტუსს ჩააბარა. ალყაშემორტყმული იერუსალიმი 5 თვეს გმირულად იგერიებდა რომაელთა შეტევებს. 70 წელს რომაელებმა მიწასთან გაასწორეს იერუსალიმის ტაძარი, ტყვეები მონებად აქციეს. 73 წელს დაეცა სიკარიუსთა უკანასკნელი საყრდენი ქალაქი მასადა. იუდეველთა ომი იყო ერთ-ერთი იმ სახალხო მოძრაობათგანი, რომელიც რომაულ პროვინციებში თან სდევდა იმპერიის საერთო სოციალურ კრიზისს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:I საუკუნის ომები
კატეგორია:ისრაელის უძველესი ისტორია
კატეგორია:რომის ისტორია
კატეგორია:ოთხი იმპერატორის წელი
ფოვოს სრუტე

250px|მინიატიურა|მდებარეობა
[250px|მინიატიურა|კუნძული [სტიუარტის კუნძული|სტიუარტი და ფოვოს სრუტე]]
**ფოვო** (მაორ. Te Ara a Kiwa) — სრუტე ახალ ზელანდიაში, რომელიც ქვეყნის სიდიდით მესამე კუნძულ სტიუარტს გამოყოფს სამხრეთ კუნძულისგან. სრუტის ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ განლაგებულია სამი უბე: ტე-ვაევაე, ორეტი-ბიჩი და ტოეტოესი. სიგრძე დაახლოებით 130 კმ-ია, მაქსიმალური სიგანე 50 კმ, სიღღრმე კი 120 მეტრი. სრუტე ახალი ზელანდიის კონტინენტური შელფის შიგნითაა მოქცეული და პლეისტოცენის ხანაში იგი სავარაუდოდ ხმელეთი იყო. 

1770 წლის მარტში, ფოვოს სრუტის არსებობას ვარაუდობდა კაპიტანი კუკი, მაგრამ შემდეგ იფიქრა, რომ კუნძული სტიუარტი სამხრეთის კუნძულთან იყო შეერთებული. სრუტე 1804 წელს ოუენ ფოლგერ სმითმა აღმოაჩინა და სახელი უწოდა ახალი სამხრეთ უელსის იმჟამინდელი ლეიტენანტ-გუბერნატორის, ჯოზეფ ფოვოს პატივსაცემად.

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის სრუტეები
იორდანისი

**იორდანისი** — VI საუკუნეში მოღვაწე გუთების ისტორიკოსი, წარმოშობით ოსტგუთი, აღმოსავლეთ რომის იმპერიის სამსახურში მყოფი ალანთა სარდლის მდივანი.  მისი მთავარი შრომა „გუთების წარმოშობა და საქმენი“ (მოდის 551 წლამდე) წარმოადგენს უმნიშვნელოვანეს წყაროს გუთების, შავიზღვისპირეთის ხალხების და ხალხთა დიდი გადასახლების ეპოქის ისტორიისათვის. შეიცავს მოკლე, მაგრამ საყურადღებო ცნობებს ძველ სლავებზე. იორდანისი გამოხატავდა ბიზანტიასთან შეთანხმების მომხრე ოსტგუთ წარჩინებულთა განწყობილებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
ფრენჩ-პასი

250px|მინიატიურა|ფრენჩ-პასის სრუტე
**ფრენჩ-პასი** (მაორ. Te Aumiti) — ვიწრო და სახიფათო სრუტე ახალ ზელანდიაში, რომელიც ერთმანეთისგან გამოყოფს კუნძულ დ'იურვილსა და სამხრეთ კუნძულს. დასავლეთ დაბოლოებაზე მდებარეობს ტასმანის უბე, აღმოსავლეთით კი პელორუს-საუნდი, რომელიც კუკის სრუტეში იხსნება. 

ფრენჩ-პასს მთელს ახალ ზელანდიაში ყველაზე სწრაფი მიქცევა-მოქცევა ახასიათებს, რომელიც 8 კვანძს აღწევს. 

სრუტეში პირველმა ევროპელებმა 1827 წელს გაიარეს, ადმირალ ჟიულ დიუმონ დ'იურვილის მეთაურობით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Te Aumiti (French Pass) Tidal Stream 

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის სრუტეები
კუკის მთა

**კუკის მთა** ( ) — ახალი ზელანდიის უმაღლესი წერტილი. სიმაღლე 3754 მ. მდებარეობს სამხრეთ კუნძულზე, ქალაქ კრაისტჩერჩიდან სამხრეთ-დასავლეთით. აგებულია კრისტალური ქანებით. მწვერვალი უნაგირის ფორმისაა, ძალზე ციცაბო ფერდობებით. დაფარულია თოვლითა და მყინვარებით. აღმოსავლეთ კალთაზე ეშვება ტასმანის მყინვარი, ხოლო დასავლეთ ფერდობზე — ჰუკერის მყინვარი. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 4491 მმ აღწევს. კალთების ქვედა ნაწილში არის ენდემური სახეობებით მდიდარი ზომიერი სარტყლის უნიკალური წვიმის ტყეები. ალპინისტებისა და ტურისტების პოპულარული ადგილია. მოქცეულია კუკის მთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, სადაც 2000 მ-ზე მაღლა მდებარე 140-ზე მეტი პიკი და დაახლოებით 70-მდე მყინვარი მდებარეობს. 

მთის ადგილობრივი სახელწოდებაა „აორაკი“, რაც მაორი ენაზე ითარგმნება როგორც „დიდი თეთრი ღრუბელი“. სახელი ეწოდა ინგლისელი მეზღვაურისა და მკვლევრის ჯეიმზ კუკის პატივსაცემად. 1991 წელს მომხდარი თოვლზვავის შედეგად მწვერვალს მოსწყდა ქანები (თოვლთან და ყინულთან ერთად), რის გამოც მთის სიმაღლე დაახლოებით 10 მ-ით შემცირდა. კუკის მთაზე პირველი ასვლა განახორციელეს 1894 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კუკის მთის ეროვნული პარკი 

კატეგორია:ახალი ზელანდიის მთები
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გერბი

**ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის გერბი** — ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2012 წლის 29 აგვისტოს, № 18 დადგენილებით. 

## აღწერილობა
გერბის ფარი გაკვეთილ-გადაკვეთილია და იყოფა 4 ნაწილად (ველად), I და III ნაწილი გადაკვეთილია ტეხილად;

* **I ნაწილი** — მეწამულ ველზე მოთავსებულია გადაჯვარედინებული ორი ოქროს თოფი; 
* **II ნაწილი** — ზურმუხტოვან ველზე ზედა ნაწილში ოქროს საწმისი, ქვედა ნაწილში ოქროს ციხე-სიმაგრე;
* **III ნაწილი** — ზურმუხტოვან ველზე ზედა ნაწილში ოქროს თაღოვანი ხიდი, ქვედა ნაწილში ვერცხლის სამი შემცირებული ტალღოვანი სარტყელი;
* **IV ნაწილი** — ლაჟვარდის ველს მარჯვნიდან მარცხნივ კვეთს სამი ვერცხლის ყაბიწი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-ლაჟვარდოვანი ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — **„ხელვაჩაური“**.

## რესურსები ინტერნეტში
* ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი
ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის დროშა

მინი|მარჯვნივ|200 პქ|ხელვაჩაურის დროშა
**ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის დროშა** —   ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2012 წლის 29 აგვისტოს, № 18 დადგენილებით. 

## აღწერილობა
დროშა ვერტიკალურად გაყოფილია ორ თანაბარ ნაწილად; პირველი ნაწილი ჰორიზონტალურად ტეხილად არის გაყოფილი თანაბარ ნაწილებად: მეწამულ და ზურმუხტოვან ველებად. მეორე ნაწილის ლაჟვარდოვან ველს ჰორიზონტალურად ყოფს სამი ვერცხლის სარტყელი. დროშის პროპორციაა 2:3. 

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი
ჩატემის კუნძული

**ჩატემი** () — კუნძული წყნარ ოკეანეში, ახალი ზელანდიის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, ყველაზე დიდი ჩატემის კუნძულების ჯგუფში. მიიჩნევენ, რომ იგი ეკვატორისა და პოლუსის შუა გზაზე, ასევე საერთაშორისო დროის ხაზზე მდებარეობს. მაორის ენაზე მას ფარეკაურის, ხოლო მორიორის ენაზე რეკოჰუს უწოდებენ.

## გეოგრაფია 
ფართობი შეადგენს 900 კმ²-ზე მეტს..

## ისტორია 
სახელი ეწოდა გემ *HMS Chatham*-ის პატივსაცემად, რომელიც კუნძულს მიმდგარი პირველი ევროპული გემი იყო (1791 წ.). თუმცა ადგილობრივი, ძირძველი მაორიორები იქ ცხოვრობდა ჩვენი წელთაღრიცხვის 1000 წლიდან.

## მოსახლეობა 
კუნძულზე ცხოვრობს დაახლოებით 600 ადამიანი (2013).

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
იოანე I ციმისკე

**იოანე I ციმისკე** (დ. დაახლ. 925, იერაპოლისი — გ. 10 იანვარი, 976, კონსტანტინოპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 969-976 წლებში. მცირეაზიელ (სომეხ) მსხვილ მიწათმფლობელთა – კურკუასების გვარის წარმომადგენელი. ტახტი დაიკავა სამეფო კარზე მომხდარი გადატრიალების შედეგად. მნიშვნელოვან წარმატებებს მიაღწია ბულგარეთში, საიდანაც 971 წელს განდევნა კიევის მთავარი სვიატოსლავი, დაიმორჩილა ჩრდილო-აღმოსავლეთი ბულგარეთი, 972-975 წლებში დაიკავა ჩრდილოეთ მესოპოტამიისა და სირიის ქალაქები; კავშირი შეკრა გერმანიის იმპერატორთან.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Profile of Emperor John 
*Coinage of Tzimiskes

კატეგორია:კურკუასები
კატეგორია:დაბადებული 925
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 976
კატეგორია:X საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადების თარიღი უცნობია
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
იოანე ზონარა

**იოანე ზონარა** (; დ. წელი უცნობია, — 1159 წლის შემდეგ) — ბიზანტიის პოლიტიკური მოღვაწე, მწერალი და ისტორიკოსი. იყო იმპერატორ ალექსი I კომნენოსის წარჩინებული კარისკაცი. ავტორია „შემოკლებული ისტორიისა“, რომელიც მოიცავს მსოფლიო ისტორიას ქვეყნის დასაბამიდან 1118 წლამდე. ფართოდ იყენებს ანტიკური და შუა საუკუნეების ავტორებს. განსაკუთრებით ბევრ ორიგინალურ მასალას გვაწვდის მისი თხზულება XI-XII საუკუნეების მიჯნის ბიზანტიის ისტორიისათვის. იოანე ზონარას თხზულებაში საკმაოდ ბევრი მასალაა საქართველოს შესახებ (პომპეუსის ლაშქრობა, იოანე ოქროპირის გადასახლება ბიჭვინთაში, ლაზიკის მეფე წათეს შესახებ და სხვ.). იგი უმთავრესად სხვა ავტორთა ცნობებს იმეორებს, მაგრამ დამატებითი მონაცემებითაც ავსებს. იოანე ზონარამ შეადგინა აგრეთვე კანონიკური სამართლის კრებული კომენტარებით, განმარტებითი ლექსიკონი; წერდა საეკლესიო ლექსებს. 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Ioannis Zonarae Epitome Historiarum / Ed. L. Dindorfi. Vol. 3. Lipsiae, 1870. (Книги XI — XV)
* Ioannis Zonarae Epitome Historiarum / Ed. L. Dindorfi. Vol. 4. Lipsiae, 1871. (Книги XVI — XVIII)

კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
ბალდუინ IV იერუსალიმელი

**ბალდუინ IV** (აგრეთვე ცნობილია როგორც **ბალდუინ IV კეთროვანი;**  დ. 1161 — გ. 16 მარტი, 1185) — იერუსალიმის მეფე 1174 წლიდან. ამორი I-ისა და აგნეს დე კურტენეს შვილი. 

## ბიოგრაფია
დაიბადა იერუსალიმში. იზრდებოდა სამეფო კარზე. როდესაც 2 წელი შეუსრულდა მისი მშობლები ერთმანეთს გაშორდნენ. 1167 წელს ბოდუენის მამამ ცოლად შეირთო ბიზანტიის პრინცესა მარია კომნენოსი, რომელთაც 5 წლის შემდეგ ეყოლათ შვილი იზაბელა. 1170 წელს 9 წლის ვაჟიშვილის აღზრდა დაეკისრა ვილჰელმ დე ტირს. ბალდუინს კეთრით პატარა ასაკშივე დაავადდა. 1174 წლის 11 ივლისს გარდაიცვალა ამალრიკ I, ხოლო იმავე წლის 15 ივლისს შედგა ბალდუინის, როგორც იერუსალიმის მეფედ კურთხევა. იმ მომენტისათვის ბოდუენი 13 წლისა იყო, რის გამოც სამეფოს 3 წლის განმავლობაში რეგენტები მართავდნენ. თავდაპირველად თვითნებურად არაოფიციალური რეგენტი გახდა სენეშალი მილ დე პლანსი, თუმცა მოგვიანებით საკუთარი უფლებებით გამოვიდა ბოდუენის ბიძა რაიმუნდ III. 1174 წლის გაზაფხულზე დე პლანსი მოკლული იქნა, ხოლო ოფიციალური რეგენტი გახდა რაიმუნდ III. 

ბალდუინ IV მძიმედ ავადმყოფობდა და შესაბამისად გასაგები იყო, რომ იგი მემკვიდრეს გარეშე დარჩებოდა, ხოლო მისი მმართველობა ხანმოკლე აღმოჩნდებოდა. ამიტომ მეფის გარემოცვის წევრებმა ყურადღება გადაიტანეს ბალდუინის მიერ დასახელებულ მემკვიდრეებზე — სიბილაზე და იზაბელაზე. სიბილა იერუსალიმელი ბეთანიის მონასტერში იზრდებოდა, ხოლო იზაბელა ქალაქ ნაბლუსში ცხოვრობდა.

1176 წელს რაიმუნდ III-ის ინიციატივით სიბილა ცოლად გაჰყვა ვილჰელმ მონფერატელს — ლუი VII-ისა და ფრიდრიხ I ბარბაროსას ნათესავს. ვილჰელმს გადაეცა იაფისა და ასკალონის საგრაფო და იერუსალიმის სამეფოს ვასალური სახელმწიფო. 

1177 წელს ბალდუინი სრულწლოვანი გახდა და შესაბამისად, აქტიურად ჩაება სახელმწიფო საქმეებში. გარკვეულ ხანში გადაწყვიტა ეგვიპტეში შეჭრა. 1176 წელს მუსლიმანთა ტყვეობიდან გათავისუფლდა რენო დე შატიიონი, რომელმაც 16 წელი გაატარა ალეპოს საპყრობილეში. ბალდუინმა იგი კონსტანტინოპოლში გაგზავნა, რათა იმპერატორთან მოლაპარაკება ეწარმოებინა კამპანიის დროს ბიზანტიის ფლოტის დახმარებასთან დაკავშირებით. ბიზანტიამ იერუსალიმის დასახმარებლად გაგზავნა 70 გალერისგან შემდგარი ესკადრა. ბალდუინი იმედოვნებდა, რომ რენო დე შატიიონი და ვილჰელმ მონფერატელი თავის თავზე აიღებდნენ ბრძოლას სალადინის წინააღმდეგ, თუმცა 1177 წელს მალარიით გარდაიცვალა ვილჰელმ მონფერატელი.

ვილჰელმ მონფერატელის სიკვდილის შემდეგ, 1180 წელს ბალდუინმა თავისი და, სიბილა მიათხოვა ფრანგ რაინდს, გი დე ლუზინიანს, რომელიც 1186 წელს გახდა იერუსალიმის მეფე.

## პოპულარულ კულტურაში
რიდლი სკოტის 2005 წლის ფილმში „ზეციური სამეფო“, მეფე ბალდუინ IV-ის როლს ასრულებს ამერიკელი მსახიობი, ედვარდ ნორტონი.

## ლიტერატურა
*William of Tyre, *A History of Deeds Done Beyond the Sea*. E. A. Babcock and A. C. Krey, trans. Columbia University Press, 1943.
*Steven Runciman, *A History of the Crusades, vol. II: The Kingdom of Jerusalem*. Cambridge University Press, 1952.
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* ბოდუენ IV იერუსალიმელი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო
კატეგორია:იერუსალიმის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1161
კატეგორია:გარდაცვლილი 1185
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მარტი
იოანე მალალა

**იოანე მალალა** (; დ. 491, ანტიოქია — გ. 578) — ბიზანტიელი ქრონისტი. მისი ზედწოდება (სირიულად malal — რიტორი) მოწმობს, რომ ვექილი იყო. მის შესახებ ბიოგრაფიული ცნობები არ მოიპოვება. მისი ნაშრომის მიხედვით ასკვნიან რომ ცხოვრობდა ანასტასი I, იუსტინე I, იუსტინიანე I და იუსტინე II-ის დროს, ესე იგი 491-578 წლებში. 

იოანე მალალას საისტორიო თხზულება „ქრონოგრაფია“ მოიცავს მსოფლიო ისტორიას ქვეყნის დასაბამიდან 563 წლამდე. თხზულება შედგება 18 წიგნისგან. პირველ 17 წიგნში მოთხრობილი ამბების ცენტრშია ანტიოქია, ხოლო მე-18 წიგნის შუიდან — კონსტანტინოპოლი. ამის გამო ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ თხზულების ბოლო ნაწილი სხვა ავტორს ეკუთვნის. ამ აზრს ადასტურებენ იმით, რომ თხზულების პირველ ნაწილში ავტორი მონოფიზიტია, ხოლო ბოლო ნაწილში — ორთოდოქსი. ი. ჰაუერის აზრით იოანე მალალა არის კონსტანტინოპოლის პატრიარქი იოანე III ანტიოქიელი (565-577 წლები), რომელიც ჯერ ანტიოქიაში ცხოვრობდა და შემდეგ გადასახლდა კონსტანტინოპოლში. ქრონოგრაფი სრულიად არ არის მოღწეული, მას აკლია პირველი და ბოლო ნაწილი, თხრობა მოტანილია 563 წლამდე, მაგრამ ვარაუდობენ, რომ ის უნდა ყოფილიყო მოტანილი 574 წლამდე. ქრონოგრაფის მხოლოდ ერთი, XI საუკუნის ხელნაწერია შემორჩენილი.

განსაკუთრებით საყურადღებოა თხზულების ის ნაწილი, რომელშიც ავტორი თანამედროვე ამბებს აღწერს; აქ კი სანდო ისტორიკოსად წარმოგვიდგება. იოანე მალალას „ქრონოგრაფია“ შემდგომ ხანებში დიდი პოპულარობით სარგებლობდა და შემდგომი ავტორები სარგებლობდნენ მისით. VI საუკუნის ბოლოს ის გამოიყენეს იოანე ეფესელმა და ევაგრე სქოლასტიკოსმა. მისით სარგებლობდნენ იოანე დამასკელი, გიორგი ამარტოლი და სხვები. მასში არის საინტერესო ცნობები სლავური ქვეყნების ისტორიისათვის. აგრეთვე საქართველოს ისტორიის, კერძოდ, VI საუკუნეში დასავლეთ საქართველოს ურთიერთობების შესახებ ბიზანტია-ირანთან. თხზულება თარგმნილია სლავურ და ქართულ ენებზე.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ბიზანტიელი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 491
კატეგორია:გარდაცვლილი 578
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჩატემის კუნძულები

**ჩატემის კუნძულები** (, ) — არქიპელაგი წყნარ ოკეანეში, ახალი ზელანდიიდან დაახლოებით 680 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

ადგილობრივ მორიორის ენაზე კუნძულს რეკოჰუ ეწოდება. ახალი ზელანდიის შემადგენლობაში ოფიციალურად 1842 წლიდან შედის. მოიცავს ქვეყნის უკიდურეს აღმოსავლეთ წერტილს — კუნძულ ფორტი-ფორსს.

კუნძულებზე შემოღებულია განსაკუთრებული სასაათო სარტყელი, რომელიც განსხვავდება ახალი ზელანდიის დროისაგან 45 წუთით.

1832 წლიდან არქიპელაგი გამოცხადებულია ახალი ზელანდიის ტერიტორიად. არქიპელაგი მდებარეობს სპეციალური ორგანოს —  უშუალო მმართველობაში და აქვს სპეციალური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსი.

## გეოგრაფია 
მოიცავს 40 კმ რადიუსზე გაშლილ დაახლოებით ათ კუნძულს, რომელთა შორის უდიდესებია ჩატემი და პიტი.

მხოლოდ ეს ორი კუნძულია დასახლებული. მთლიანი ფართობი 966 კმ².

### არქიპელაგის შემადგენლობა 
* ჩატემის კუნძული (900 კმ²)
* პიტის კუნძული (62 კმ²)
* მცირე მანგერე (0,15 კმ²)
* მოტუჰოპე (0,12 კმ²)
* მოტუჰარა (0,01 კმ²)
* მანგერე (1,13 კმ²)
* რანგატირა (2,18 კმ²)
* სისტერსი
* კასტლი
* პირამიდი

### კლიმატი 
არქიპელაგის კლიმატი ტენიანი და ქარიანია. ზამთარში საშუალო ტემპერატურა შეადგენს დაახლოებით 6 °C-ს, ზაფხულში — დაახლოებით 14 °C-ს. ნალექების რაოდენობაა — დაახლოებით 900 მმ წელიწადში. ვიზიტისათვის საუკეთესო დროა — სექტემბრიდან მარტის ჩათვლით.

## მოსახლეობა 
ითვლება, რომ კუნძულები დასახლებული იქნა ჯერ კიდევ 1000 წელს ჩვენი დროით.

არქიპელაგის მოსახლეობა შეადგენს 609 ადამიანს (2006 წელი), რომელთაგანაც 240 ევროპელთა შთამომავალია, 369 — მაორელი და მორიორი (არქიპელაგის ძირძველი მაცხოვრებლები).

2013 წლის აღწერის მონაცემებით არქიპელაგის მოსახლეობა შეადგენს 600 ადამიანს, რომელთაგანაც 264 ევროპელთა შთამომავალია, 336 — მაორელი და მორიორი.

არქიპელაგის ადმინისტრაციული ცენტრია — დასახლება უაიტანგი, სადაც ცხოვრობს დაახლოებით 200 ადამიანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Chatham Islands Council
* Hokotehi Moriori Trust 
* 1998 Information 
* Photographs from the Christchurch Public Library

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
პიტის კუნძული

**პიტი ** ანუ **რანგიაირია** () — მეორე უდიდესი კუნძული ჩატემის არქიპელაგის შემადგენლობაში, რომელიც ახალ ზელანდიას ეკუთვნის.

კუნძულის ფართობი 62 კმ²-ია. მდებარეობს ახალი ზელანდიის მთავარი კუნძულიდან 800 კმ-ით აღმოსავლეთით, ჩატემის კუნძულიდან 20 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით, რომლისგანაც პიტის სრუტითაა გამოყოფილი. კუნძული საკმაოდ გორაკ-ბორცვიანია, უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 241 მეტრზეა აღმართული (მთა ვაიჰერე). 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 38 ადამიანს შეადგენს.

პიტის კუნძული პირველი დასახლებული ადგილია დედამიწაზე, სადაც პირველად დგება ახალი წელი.

ევროპელებმა კუნძული 1791 წელს აღმოაჩინეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Moriori Education Resources Online 
* Official Moriori Website With Information on Pitt Island Moriori

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ოკლენდის კუნძული

**ოკლენდი** () — სამხრეთ წყნარ ოკეანეში მდებარე ახალი ზელანდიის კუთვნილი, დაუსახლებელი ოკლენდის არქიპელაგის მთავარი კუნძული. ახალი ზელანდიის სხვა სუბანტარქტიკულ კუნძულებთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

## გეოგრაფია 
მდებარეობს ახალი ზელანდიის სამხრეთი კუნძულის სამხრეთით. კუნძულის ფართობია — 510 კმ². სიგრძე — დაახლოებით 42 კმ. კუნძულის სამხრეთი დაბოლოება გაგანიერებულია 26 კილომეტრამდე. აქ კუნძულს კვეთს ვიწრო არხი, რომელიც მას ადამსის კუნძულისგან გამოყოფს. გამოირჩევა თავის ჩაშვებული კლიფებითა და უხეში ზედაპირით, რომლის უმაღლესი წერტილიც ზღვის დონიდან 650 მეტრზე იწევა. აღმოსავლეთ სანაპიროზე მრავალრიცხოვანი ფიორდები და ყურეებია. კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში მდებარე ლოვიტის კონცხი ხმელეთის ყველაზე დასავლეთი წერტილია, რომელიც ეკუთვნის ახალ ზელანდიას.

## გალერეა 

ფაილი:Auckland3.jpg|კუნძულის დასავლეთი ნაწილი
ფაილი:Auckland1.jpg|კუნძულის ჩრდილოეთი ნაწილი
ფაილი:Auckland2.jpg|არხი, რომელიც ოკლენდს ადამსის კუნძულისგან გამოყოფს

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Auckland Islands. Department of Conservation 

კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ახალ ზელანდიაში
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
იოანეს დრასხანაკერტცი

**იოანეს დრასხანაკერტცი**, **იოანე დრასხანაკერტელი** (გ. 929) — IX-X საუკუნეების სომეხი ისტორიკოსი, 897-929 წლებში სომხეთის კათოლიკოსი. მისი შრომებიდან ცნობილია „სომეხი მამამთავრების რიგი“ და „სომხეთის ისტორია“, რომელიც გარდაცვალებამდე რამდენიმე წლით ადრე დაასრულა. ბოლო ნაშრომში აღწერილია სომხეთის ისტორია „ქვეყნის დასაბამიდან“ X საუკუნის I მეოთხედამდე. ნაშრომი შეიცავს საინტერესო ცნობებს შუა საუკუნეების სომხეთში კლასთა ბრძოლის, შინაფეოდალური ომების, პოლიტიკური წყობილების, საერთაშორისო ურთიერთობის, სოციალურ-ეკონომიკური მოვლენების, კულტურისა და, აგრეთვე საქართველოს ისტორიის შესახებ.

## ლიტერატურა
* მელიქსეთ-ბეგი ლ., ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941

კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:სომხეთის კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 929
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კაგულის ბრძოლა

[მინი|*კაგულის ბრძოლა*, ავტ. [დანიელ ხოდოვეცკი]]
**კაგულის ბრძოლა** – ბრძოლა მდინარე კაგულთან (დუნაის მარცხენა შენაკადი) რუსეთის პირველ არმიასა (38 ათასი კაცი, 118 ქვემეხი, სარდალი პეტრე რუმიანცევი) და ოსმალეთის არმიის (150 ათასამდე კაცი, 130-180 ქვემეხი, სარდალი ივაზადე ჰალილ-ფაშა) მთავარ ძალებს შორის 1770 წლის 21 ივლისს, რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1768-1774 წწ.) დროს. ბრძოლა რუსეთის ჯარის გამარჯვებით დამთავრდა. ოსმალებმა დაკარგეს 20 ათასი კაცი და დაახლოებით 130 ქვემეხი, რუსებმა – 1,5 ათ. კაცი. 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:რუსეთ-ოსმალეთის ომები
კატეგორია:1770 წლის ბრძოლები
კავად I

**კავად I** ( დ. 473 — გ. 13 სექტემბერი, 531) — სასანიდური ირანის მე-20 შაჰინშაჰი 488–496 და 499–531 წლებში, პეროზ I-ის უფროსი ვაჟი. 

კავადი სასანიანთა ხელისუფლებაში მისი ბიძის, ბალაშის დამხობის შედეგად მოვიდა. დიდებულთა და ქურუმთა პოლიტიკური და ეკონომიკური ძლიერების დასუსტების მიზნით მიემხრო მაზდაკელებს და გაატარა მათი პროგრამის შესაფერისი ზოგიერთი ღონისძიება.  დაახლოებით 496 წელს ტახტიდან ჩამოაგდეს. 499 წელს დაიბრუნა ტახტი და განაგრძო დიდგვაროვანთა საწინააღმდეგო პოლიტიკა. წარმატებით შეებრძოლა ბიზანტიას  (502-505 ან 506), მოიგერია ჩრდილოეთ ჰუნების თავდასხმა.

კავად I-ის დროს დაარსდა რამდენიმე ქალაქი, გაფართოვდა არხების ქსელი, დაიწყო რეფორმების გატარება. მეფობის ბოლო წლებში განუდგა მაზდაკელებს და სისხლში ჩაახშო მათი მოძრაობა. 

მან აქტიური, სადამსჯელო პოლიტიკა აწარმოა კავკასიაში. ბიზანტიელებთან დაწყებული ომის პარალელურად ვახტანგ გორგასლის აჯანყებების მოგერიებაც უწევდა.  502 წელს, ივრის ხეობაში დაამარცხა იბერიის სამეფოს ჯარი, მეფე ვახტანგ გორგასალი კი მოღალატის ნასროლი ისრით მიღებულმა ჭრილობამ შეიწირა. ამის შემდეგ სასანიდებმა ქართლში ფეხი უფრო მოიკიდეს და დიდებულების დახმარებით, 523 წელს, კავად I-ის განკარგულებით მეფობაც გააუქმეს.

531 წელს კავად I გარდაიცვალა და მისი ანდერძის თანახმად ძალაუფლება ხელში აიღო მისმა უმცროსმა ვაჟმა, ხოსრო I-მა, რომელმაც გააგრძელა 
კავადის მიერ დაწყებული რეფორმების გატარების პროცესი, რისი წყალობითაც სასანიდური ირანი ძლიერების მწვერვალამდე მიიყვანა. 

## ლიტერატურა
## წყარო
*
*
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 473
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 531
კატეგორია:V საუკუნის სასანიანი მონარქები
კატეგორია:VI საუკუნის სასანიანი მონარქები
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
კათოლიკური ლიგა (გერმანია)

**კათოლიკური ლიგა** — გერმანელი კათოლიკე სასულიერო და საერო ფეოდალების გაერთიანება. შეიქმნა 10 ივლისს პროტესტანტულ უნიასთან საბრძოლველად. მისი ინიციატორი და მეთაური იყო მაქსიმილიან I ბავარიელი. კათოლიკური ლიგა იქცა კათოლიკური რეაქციის ერთ-ერთ მთავარ ძალად არა მარტო გერმანიაში, არამედ მთელ დასავლეთ ევროპაში. კათოლიკურმა ლიგამ შექმნა დიდი არმია იოჰან ტილის მეთაურობით. ოცდაათწლიანი ომის (1618-1648 წწ.) დაწყებისთანავე კათოლიკურმა ლიგამ კავშირი შეკრა ფერდინანდ II არაგონელთან. ლიგის ჯარებმა მთელი რიგი გამარჯვებები მოიპოვეს. საიმპერიო არმიის შექმნის შემდეგ კათოლიკური ლიგის გავლენა შემცირდა. შვედეთის მეფე გუსტავ II ადოლფის არმიასთან ბრძოლებში (1631-1632 წწ.) დამარცხებათა შემდეგ კათოლიკური ლიგა პრაღის ზავის (1635 წ.) თანახმად დაშალეს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანიის ისტორია
კატეგორია:ოცდაათწლიანი ომი
კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:კონტრრეფორმაცია
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ტაბუ (პოლინეზიური კულტურა)

**ტაბუ** ან **ტაპუ** ან **კაპუ** — პოლინეზიაში რაიმე საღვთოს, წმინდის აღმნიშვნელი ტერმინი, რომელიც გულისხმობს რაიმე აკრძალვებს ან მორალურ შეზღუდვებს. ევროპაში გამოყენებული სიტყვა ტაბუ სათავეს იღებს ამ სიტყვიდან და ის უკავშირდება ჯეიმზ კუკის 1777 წელს ტონგაზე მოგზაურობას. 

პოლინეზიის ხალხებში ეს სიტყვა გამოიყენება შესაბამისი მნიშვნელობით გარდა როტუმანისა სადაც ამ მნიშვნელობას ატარებს: ''ჰა'ა''.

## სქოლიო 
კატეგორია:პოლინეზიური კულტურა
კათოლიკური ლიგა

ტერმინი **კათოლიკური ლიგა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კათოლიკური ლიგა — აშშ
* კათოლიკური ლიგა — გერმანია 
* კათოლიკური ლიგა — ინგლისი
* კათოლიკური ლიგა — საფრანგეთი
ტაბუ

**ტაბუ** — რაიმე ქმედების კატეგორიული აკრძალვა იმ მოტივით, რომ მსგავსი მოქმედება გამოიწვევს დაწყევლას ან მოყვება არა მიწიერი ძალების სასჯელი. მსგავსი შეხედულებები არსებობს ყველა საზოგადოებაში.

ტაბუ, როგორც მოვლენა აღმოცენდა პირველყოფილი საზოგადოების ჩამოყალიბების ხანაში. ის გაჩნდა ინსტიქტურად, სტიქიურად და ხელს უწყობდა ინდივიდის გარდაქმნას საზოგადოების წევრად. ტაბუმ ხელი შეუწყო ეგზოგამიის ჩამოყალიბებას და განმტკიცებას. ტაბუ ყოველთვის აკრძალვის სახით გამოიხატება, თუმცა ყოველგვარი აკრძალვა ტაბუ არ არის. ტაბუს დაცვას განაპირობებს არა სასჯელის შიში, არამედ მისი დაცვის აუცილებლობა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ცენზურა
*დევიაცია
*ევფემიზმი

## ლიტერატურა 
*  Printed for Champante and Whitrow ... and M. Watson; 1793.
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:სოციოლოგია
იბნ ისჰაკი

**იბნ ისჰაკი**  *აბუ აბდ ალ-ლაჰ მუჰამად იბნ ისჰაკი* (დ. 704, მედინა  — გ. 767/768, ბაღდადი) — არაბი ისტორიკოსი. მაჰმადის ერთ-ერთი ადრინდელი ბიოგრაფიის ავტორი. ცნობილია ამ თხზულების იბნ ჰიშამისეული რედაქცია „ალაჰის მოციქულის ცხოვრების წიგნის“ სახელწოდებით. მიუხედავად ლეგენდებისა და გამონაგონი პოეტური ციტატების სიმრავლისა, წიგნი ადრინდელი ისლამის ისტორიის ძვირფასი წყაროა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არაბი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 704
კატეგორია:გარდაცვლილი 767
კატეგორია:გარდაცვლილი 768
ისქანდერ მუნში

**ისქანდერ მუნში**, **ისქენდერ-ბეგ თორქმანი** (დ. 1560/1561 — გ. 1634) — ირანელი ისტორიკოსი, წარმოშობით აზებაიჯანელი თორქმანთა ტომიდან. მსახურობდა შაჰ-მოჰამედ ხოდაბანდესთან ცხენოსანი ღოლამების კორპუსში. 1592/1593 წელს „უმაღლესი დივანის“ „დიდი მდივნების“ რიგებში ჩარიცხეს. მონაწილეობდა შაჰ-აბას I-ის ლაშქრობებსა და მოგზაურობებში. მას ეკუთვნის თხზულება „ქვეყნის დამამშვენებელი ისტორია აბასისა“.  ისქანდერ მუნშის ხელი მიუწვდებოდა შაჰის არქივზე და თავის თხზულებაში ფართოდ გამოიყენა სარქივო მასალა. თხზულება მნიშვნელოვანი პირველწყაროა XVI საუკუნისა და XVII საუკუნის I მეოთხედის საქართველოს ისტორიისათვის. მასში საინტერესო ცნობებია დაცული ირანში მოღვაწე ქართველების შესახებ.  ამ თხზულებით სარგებლობდა XVII საუკუნის ქართველი ისტორიკოსი ფარსადან გორგიჯანიძე.

1629 წელს ისქანდერ მუნშიმ სეფი I-ის დავალებით დაიწყო წერა თხზულებისა – „გაგრძელება აბასის ქვეყნის დამამშვენებელი ისტორიისა“. თხრობა წყდება 1634 წლის ამბებზე. ამ თხზულებაშიც საყურადღებო ცნობებია საქართველოს შესახებ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1634
კარდისის საზავო ხელშეკრულება

250px|მინიატიურა|ქოხი სადაც ხელი მოეწერა საზავო ხელშეკრულებას
**კარდისის საზავო ხელშეკრულება**  – დაიდო რუსეთსა და შვედეთს შორის სოფელ კარდისში, დერპტის მახლობლად, 1661 წელს. კარდისის საზავო ხელშეკრულებამ რუსეთ-შვედეთის 1656-1658 წლების ომი ე. წ. „საუკუნო ზავით“ დაასრულა. 1659-1662 წლებში რუსეთის ჯარის არაერთმა დამარცხებამ პოლონელებთან და პოლონეთ-შვედეთის 1660 წლის საზავო ხელშეკრულებამ არახელსაყრელ პირობებში ჩააყენა რუსეთი, რომელიც იძულებული გახდა შვედეთისათვის დაეთმო ესტლანდიისა და ლიფლანდიის ქალაქები. რუსეთსა და შვედეთს შორის აღდგა 1617 წლის სტოლბოვოს ზავით გათვალისწინებული საზღვარი, კარდისის საზავო ხელშეკრულებამ საშუალება მისცა რუსეთს განეგრძო ომი პოლონეთთან უკრაინისა და ბელორუსიისათვის, რადგან შვედეთმა ვალდებულება იკისრა არ დახმარებოდა პოლონეთს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:შვედეთის ისტორია
კარაგეორგიევიჩების დინასტია

მინი|კარაგეორგიევიჩებს გერბი
**კარაგეორგიევიჩები** –  XIX საუკუნეში სამთავრო, ხოლო 1903-1918 წლებში სამეფო დინასტია სერბეთში. შემდეგ სერბების, ხორვატებისა და სლოვენების სამეფოსა (1918-1929 წწ.) და იუგოსლავიაში (1929-45, ფაქტობრივად 1941 წლამდე). დინასტიის დამაარსებელი იყო გეორგე კარაგეორგიევიჩი (მთავარი 1808-1813 წწ.) სერბიის პირველი აჯანყების (1804-1813 წწ.) ხელმძღვანელი, მთავარსარდალი. კარაგეორგიევიჩები უკანასკნელი წარმომადგენელი პეტრე II 1941 წლის აპრილში ფაშისტური ჯარების მიერ იუგოსლავიის ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა. 1943 წ. 29 ნოემბერს იუგოსლავიის სახალხო განმათვისუფლებელი ანტიფაშისტური ვეჩეს მე-2 სესიაზე ემიგრაციაში მყოფი პეტრე II-ს აეკრძალა იუგოსლავიაში დაბრუნება. დამფუძნებელმა კრებამ 1945 წლის 29 ნოემბერს მონარქია გაუქმებულად გამოაცხადა.

## დინასტიის წარმომადგენლები
*ალექსანდრე (მთავარი, 1842-1858), 
*პეტრე I (მეფე 1903-1921 წწ.), 
*ალექსანდრე I  (მეფე  1921-1934 წწ.), 
*პეტრე II (მეფე 1934-დან).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*Official site of the Serbian Royal Family

კატეგორია:დინასტიები
კატეგორია:კარაგეორგიევიჩები
კატეგორია:დინასტიები
კაპიტულარები

**კაპიტულარები** – კაროლინგების დინასტიის ფრანკთა მეფეების კანონები და განკარგულებანი, რომლებიც დაყოფილი იყო პატარ-პატარა თავებად (ლათ. Capitula, აქედან – სახელწოდება). უძველესი კაპიტულარები განეკუთვნება 827 წელს. კაპიტულარები აწესრიგებდა სამხედრო ბეგარას, დაპყრობილი მიწა-წყლის მართვა-გამგეობას, სამონეტო საქმეს და სხვ., აკანონებდა გლეხთა ფეოდალურ დამოკიდებულებას. მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროა „კაპიტულარი მამულების შესახებ“ (დაახლ. 800 წ.) – კარლოს დიდის ინსტრუქცია სამეფო ადგილ-მამულის სამეურნეო ორგანიზაციის შესახებ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანკები
კაპორეტოს ბრძოლა

300px|მინიატიურა|კაპორეტოს ბრძოლა
**კაპორეტოს ბრძოლა** — ბრძოლა ავსტრია-გერმანიის ჯარებსა და იტალიის მე-2 და მე-3 არმიებს შორის. მიმდინარეობდა  1917 წლის 24 ოქტომბრიდან 9 ნოემბრამდე კაპორეტოსთან (დასახლებული პუნქტი ჩრდილოეთ იტალიაში მდ. იზონცოს ნაპირზე) პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918 წწ.) დროს. ავსტრია-გერმანიის ჯარებმა სასტიკად დაამარცხეს იტალიის არმიები. იტალიამ ამ ბრძოლის შედეგად დაკარგა 14 ათ. კმ² ტერიტორია. ავსტრია-გერმანიის შეტევას იტალიის ფრონტზე, მიუხედავად წარმატებისა, არ შეუცვლია ანტანტის საერთო სტრატეგიული მდგომარეობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის ბრძოლები
კატეგორია:იტალიის ბრძოლები
კატეგორია:გერმანიის ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1917 წლის ბრძოლები
ალბრეხტ II

**ალბრეხტ II** შეიძლება ნიშნავდეს:

*ალბრეხტ II (ბრანდენბურგი) — ბრანდენბურგის მარკგრაფი (1150-1220)
*ალბრეხტ II (მაისენი) — მაისენის მარკგრაფი (1240-1314)
*ალბრეხტ II (საქსონია-ვიტენბერგი) — საქსონია-ვიტენბერგის ჰერცოგი (1250-1298)
*ალბრეხტ II (ბრაუნშვაიგი) — ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგი და ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელ-გეტინგენის ფიურსტი (1268-1318)
*ალბრეხტ II (მეკლენბურგ-შვერინი) — მეკლენბურგის ჰერცოგი (1318-1379)
*ალბრეხტ II (ავსტრია) — ავსტრიის ჰერცოგი (1298-1358)
*ალბრეხტ II (ბავარია) — ბავარიის ჰერცოგი (1368-1397)
*ალბრეხტ II (სრი) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1397-1439)
ბარდაველიძეები

**ბარდაველიძეები** — გვარი, გავრცელებულია ძირითადად იმერეთში, საქართველოში სულ ცხოვრობს 1074 ბარდაველიძე. სავარაუდოდ, ის წარმომდგარია სადაურობის აღმნიშვნელი სიტყვისაგან — ბარდაველი. ბარდავი იყო ქალაქი, რომელიც ძველ წყაროებში მოხსენიებულია როგორც „რეზიდენცია რან მოვაკნის მმართველისა“.

## სქოლიო 
*
ბარდაველიძე

საკუთარი სახელი **ბარდაველიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ვახტანგ ბარდაველიძე — მხატვარი, პედაგოგი
* ვერა ბარდაველიძე — ეთნოგრაფი
* ჯონდო ბარდაველიძე — ფოლკლორისტი

## იხილეთ აგრეთვე
* ბარდაველიძეები

კატეგორია:ქართული გვარები
აბაკუმი

**აბაკუმი** (**აბაკუმ პეტროვიჩი**; დ. , გრიგოროვო, ნიჟეგოროდის მაზრა — გ. , პუსტოზიორსკი) — დეკანოზი, რუსი ძველმართლმადიდებლების მამამთავარი, მწერალი. გაილაშქრა პატრიარქ ნიკონის საეკლესიო რეფორმების წინააღმდეგ, რისთვისაც 1653 წელს ციმბირში გადაასახლეს. ოფიციალურ ეკლესიასთან შესარიგებლად 1663 წელს მოსკოვში დააბრუნეს, მაგრამ თავისი შეხედულებები არ უარყო და 1664 წელს კვლავ გადაასახლეს. 1666 წელს საეკლესიო კრებამ აბაკუმი შეაჩვენა და ღირსება ახადა; 1667 წელს მესამედ გადაასახლეს. 1682 წელს მეფის ბრძანებით უახლოეს თანამოაზრეებთან ერთად დაწვეს. თავისი დროის გამოჩენილი მწერალი იყო. მთლიანობაში მიეწერება 43 თხზულება. მისი ცნობილი თხზულებებია „საუბრების წიგნი“, „განმარტებათა წიგნი“, „ცხოვრება დეკანოზ აბაკუმისა“ (1672-1675 შორის) და სხვ. აბაკუმის „ცხოვრება...“ მნიშვნელოვანი ისტორიული დოკუმენტი და ძველი რუსული პროზის შესანიშნავი ნიმუშია, დაწერილია ცოცხალი, ხატოვანი ენით. 

ეკუთვნის ბაიკალის ტბის ერთ-ერთი პირველი აღწერა. დაურიიდან დაბრუნებისას, 1662 წელს გადაცურა ბაიკალი და აღწერა იგი მხატვრული თვალსაზრისით. მისი ავტობიოგრაფიული „ცხოვრება დეკანოზ აბაკუმისა“ რუსულად გამოიცა თარგმნილია ქართლ ენაზე (1987).

## თხზულება 
* Житие протопопа Аввакума, им самим написанное, и др. его соч., М., 1960.

## ლიტერატურა 
*

*რუსული ლიტერატურის ისიტორია, თბ. 1960;
* Гудзий Н. К., История древней русской литературы, 7 изд., М., 1966;
* Робинсон А. Н., Жизнеописания Аввакума и Епифания, М., 1963.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბაიკალის ისტორია  

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:რუსი მოგზაურები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:დაბადებული 1621
კატეგორია:გარდაცვლილი 1682
კატეგორია:რუსი წმინდანები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ადამიანები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ბენედიქტ დიბოვსკი

**ბენედიქტ დიბოვსკი** (  დ. 12 მაისი [ ძვ. სტ. 30 აპრილი], 1833 — გ. 31 იანვარი, 1930) — პოლონელი გეოგრაფი, ზოოლოგი, მედიკოსი, ლინგვისტი და საზოგადო მოღვაწე. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრ-კორესპონდენტი (1928). დერპში, ბრესლავსა და ბერლინში შეისწავლა მედიცინა და საბუნებისმეტყველო დარგები. ვარშავის უნივერსიტების პროფესორი პალეონტოლოგიისა და ზოოლოგის დარგში. დიდი წვლილი შეიტანა ციმბირისა და რუსეთის შორეული აღმოსავლეთის შესწავლის საქმეში. 1863 წლის პოლონეთის აჯანყების აქტიური მონაწილე, ბელორუსიასა და ლიტვაში იყო ამბოხებულების კომისარი. ჩამოხრჩობა მიუსაჯეს, თუმცა ოტო ფონ ბისმარკისა და გერმანელი ზოოლოგების მიერ მის დასაცავად გატარებული აქტიური კამპანიის შედეგად 1864 წელს სასჯელი შეუცვალეს 15 წლიანი კატორღით ციმბირში გადასახლებით. ციმბირში ყოფნისას გამოიკვლია ბაიკალის ტბა, მდინარე ამური და გაამდიდრა ზოოლოგია რიგი ახალი აღმოჩენებით. 

1877 წელს დაბრუნდა სამშობლოში, თუმცა სულ მალე კამჩატკის შესწავლის სურვილით გატაცებული ქალაქ პეტროპავლოვსკში ხდება საოლქო ექიმი. გარკვეული დროის შემდეგ ლვოვში მიენიჭა პროფესორის წოდება. მისი მრავალრიცხოვანი სტატიები ზოოლოგიის დარგში დაიბეჭდა რუსულ, პოლონურ და გერმანულ ჟურნალებში. ავტორია 175-მდე სამეცნიერო ნაშრომისა. მის მიერ შედგენილი ლექსიკონები გამოიცა პოლონეთის აკადემიაში 5 ტომად. სიცოცხლის ბოლო წლებში დაკავდა ბაიკალის ტბის ფაუნის და მოლუსკების სისტემიტიკის შესწავლით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბენედიქტ დიბოვსკი – ბიოგრაფიული ლექსიკონი 
* ბენედიქტ დიბოვსკი – დიდი ბიოგრაფიული ენციკლოპედია 
* ბენედიქტ დიბოვსკი 

## სქოლიო
კატეგორია:პოლონელი გეოგრაფები 
კატეგორია:პოლონელი ზოოლოგები 
კატეგორია:პოლონელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:პოლონელი მედიკოსები
რეზოლიუშენის კუნძული

**რეზოლიუშენის კუნძული** (მაორ. Tau Moana; ) — უდიდესი დაუსახლებელი კუნძული ახალი ზელანდიის საუთლენდის რეგიონის შემადგენლობაში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში.

## გეოგრაფია 
მისი ფართობია 208,6 კმ² და ითვლება ახალი ზელანდიის სიდიდით მეშვიდე კუნძულად. გამოყოფილია სამხრეთი კუნძულისგან დასკი-საუნდის და ბრეიქსის უბეებით. ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარეობენ კუნძულები იუსლესი და ლონგი.

ფორმით რეზოლიუშენის კუნძული გვაგონებს მართკუთხედს. მხოლოდ დასავლეთ სანაპიროზეა გამოშვერილი, ვიწრო ფაივ-ფინგერსის ნახევარკუნძული. კუნძულის ზედაპირი მთიანია: არის 13 პიკი, რომელთა სიმაღლე აჭარბებს 900 მეტრს. უმაღლესი წერტილი, *მთა კლარკი*, აღწევს 1069 მეტრს.

## ისტორია 
კუნძულის პირველი ევროპელი აღმომჩენი გახდა ბრიტანელი მოგზაური ჯეიმზ კუკი, რომელმაც იგი აღმოაჩინა 1773 წლის მარტში თავისი მესამე ექსპედიციის დროს. სახელი რეზოლიუშენი კუნძულს დაერქვა ექსპედიციის მთავარი გემის HMS Resolution (1771)-ის პატივსაცემად.

კუნძულზე გარემოს დაცვის პირველი მცდელობები დაიწყო რიჩარდ ჰენრიმ XIX—XX საუკუნეების მიჯნაზე. 1891 წელს რეზოლიუშენი გახდა ახალ ზელანდიაში პირველი ბუნების დაცვის ტერიტორია და მსოფლიოში პირველი კუნძულოვანი ნაკრძალი.

2004 წელს ახალი ზელანდიის მთავრობამ გამოყო დიდი რაოდენობით თანხა ინტროდუქციული სახეობების (უპირველეს ყოვლისა ყარყუმის) გასანადგურებლად ადგილობრივი ფაუნის ძირძველი სახეობების პოპულაციის შენარჩუნების მიზნით. 2004 წელს კუნძული ნაკრძალად გამოაცხადეს, რისი მცდელობაც ჯერ კიდევ 1900 წელს იყო.

2009 წლის 15 ივლისს, კუნძულზე დაფიქსირდა 7,8 მაგნიტუდის სიძლიერის მიწისძვრა.

## რესურსები ინტერნეტში
* New Zealand to create more island sanctuaries  Birdlife International
* Stoats cleared from Resolution Island Wildlifeextra.com

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ადამსის კუნძული

**ადამსის კუნძული** () — ახალი ზელანდიის დაუსახლებელი კუნძული, ყველაზე სამხრეთით მდებარე ოკლენდის არქიპელაგში.

ახალი ზელანდიის სხვა სუბანტარქტიკულ კუნძულებთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

## გეოგრაფია 
კუნძულის სიგრძე დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დაახლოებით 17 კმ-ია, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ — დაახლოებით 9 კმ, სანაპირო ზოლის სიგრძე — 61,3 კმ. უმაღლესი წერტილია დიკის მთა () — ზღვის დონიდან 705 მეტრი. არქიპელაგის მთავარი კუნძულიდან, ოკლენდის კუნძულისგან, კუნძული ადამსი გამოყოფილია ვიწრო სრუტით (სიგანე 2,3 კმ-დან 0,57 კმ-მდე), რომლის ძირითადი ნაწილია ქარნლის უბე (). აღნიშნული სრუტე ჩამქრალი ვულკანური კრატერის ნაშთია.

კუნძული იშვიათი ფრინველების ნაკრძალური ზონაა (), რომელსაც ორგანიზაციას უკეთებს ფრინველთა დაცვისა და მათი საცხოვრებელი გარემოს შენახვის საერთაშორისო ორგანიზაცია BirdLife International. კუნძულის ტერიტორიაზე ბუდობენ ისეთი ენდემები როგორიცაა ოკლენდის იხვი (), '''',  და .

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ახალ ზელანდიაში
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
გაერთიანებული სამეფოს ჰიმნი

მინი|ჰიმნის ადრეული ვერსიის პუბლიკაცია, 1745 წლის 15 ოქტომბერი
**ღმერთო დაიფარე მეფე** (ალტერნატიული: **„ღმერთო დაიფარე დედოფალი“**) — ჰიმნი, რომელიც გამოიყენება თანამეგობრობის სამეფოების ქვეყნებში და გვირგვინის დაქვემდებარებაში მყოფ ტერიტორიებზე. ტექსტი და სათაური იცვლება არსებული მონარქის სქესის მიხედვით.

*ღმერთო დაიფარე მეფე* - შემდეგ დამოუკიდებელი ქვეყნებსა და ტერიტორიებზე გამოიყენება, როგორც ეროვნული ან ნაციონალური ჰიმნი:

**დამოუკიდებელი ქვეყნები**
 
 
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
  (სამეფო)
**ტერიტორიები**
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official Royal webpage on the anthem
* Streaming audio, lyrics and information about God Save the Queen 
* Department of Canadian Heritage 

## სქოლიო 
ჰიმნი
კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
ლეოპოლდ II

**ლეოპოლდ II** () შეიძლება ნიშნავდეს:

*ლეოპოლდ II (ავსტრიის მარკგრაფი) — ავსტრიის მარკგრაფი (1050—1095)
*ლეოპოლდ II (ავსტრიის ჰერცოგი) — ავსტრიის ჰერცოგი (1328—1344)
*ლეოპოლდ II (სრი) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1747—1792)
*ლეოპოლდ II (ბელგია) — ბელგიის მეფე (1835—1909)
ალბრეხტ I

**ალბრეხტ I** შეიძლება ნიშნავდეს:

*ალბრეხტ I (ბრანდენბურგი) — ბრანდენბურგის მარკგრაფი და საქსონიის ჰერცოგი (დაახ. 1100-1170)
*ალბრეხტ I (მაისენი) — მაისენის მარკგრაფი (1158-1195)
*ალბრეხტ I (ბრაუნშვაიგი) — ბრაუნშვაიგისა და ლიუნებურგის მეორე ჰერცოგი (1236-1279)
*ალბრეხტ I (სრი) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1255-1308)
ოტო II (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ოტო II** () შეიძლება იყოს:

*ოტო II — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (955—983)
*ოტო II (ბავარია) — ბავარიის ჰერცოგი (1206—1253)
ოტო III (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ოტო III** () შეიძლება იყოს:

*ოტო III — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (980—1002)
*ოტო III (შვაბია) — შვაბიის ჰერცოგი (გ. 1057)
*ოტო III (ქვემო ბავარია) — ქვემო ბავარიის ჰერცოგი (1261—1312)
*ოტო III (კარინტია) — კარინტიის ჰერცოგი (გ. 1310)
ოტო IV

**ოტო IV** () შეიძლება იყოს:

*ოტო IV — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1175—1218)
*ოტო IV (ბრანდენბურგი) — ბრანდენბურგის მარკგრაფი (გ. 1308 ან 1309)
*ოტო IV (ავსტრია) — ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგი (1301—1339)
*ოტო IV (ბავარია) — ბავარიის ჰერცოგი (1307—1334)
ბარგუზინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ბარგუზინი** შეიძლება ნიშნავდეს: 

* ბარგუზინი — მდინარე რუსეთში
* ბარგუზინი — სოფელი რუსეთში
* ბარგუზინი — ადგილობრივი ქარის სახელწოდება ბაიკალზე
ფრიდრიხ I

**ფრიდრიხ I** () შეიძლება იყოს:

*ფრიდრიხ I ფონ შვარცენბურგი — კელნის ეპისკოპოსი (დაახ. 1075—1131)
*ფრიდრიხ I ბარბაროსა — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1122—1190)
*ფრიდრიხ I (ავსტრია) — ავსტრიის ჰერცოგი (დაახ. 1175—1198)
*ფრიდრიხ I (ბადენის ჰერცოგი) — ბადენის მარკგრაფი (1249—1268)
*ფრიდრიხ I — ავსტრიის ჰერცოგი (1289—1330) → იხ. ფრიდრიხ III (გერმანია)
*ფრიდრიხ I (ბრანდენბურგის კურფიურსტი) — ბრანდენბურგის კურფიურსტი (1415—1440)
*ფრიდრიხ I (ვიურტემბერგის ჰერცოგი) — ვიურტემბერგის ჰერცოგი (1557—1608)
*ფრიდრიხ I (პრუსია) — პრუსიის პირველი მეფე (1657—1713)
*ფრიდრიხ I (ვიურტემბერგის მეფე) — ვიურტემბერგის მეფე (1754—1816)
*ფრიდრიხ I (ბადენის დიდი ჰერცოგი) — ბადენის დიდი ჰერცოგი (1826—1907)
*ფრიდრიხ I (ანჰალტი) — ანჰალტის ჰერცოგი (1831—1904)
ბარგუზინი

**ბარგუზინი** () — მდინარე რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სიგრძე 480 კმ, აუზის ფართობი 21 100 კმ². სათავე აქვს იკატის ქედის კალთაზე, ზღვის დონიდან 2050 მ სიმაღლეზე. მიედინება ბარგუზინის ქვაბულში, ერთვის ბაიკალის ტბას ბარგუზინის ყურეში. საზრდოობს ძირითადად წვიმის წყლით. ქვემო დინებაში ჭრის ბარგუზინის ქედის განშტოებას, სადაც ჭორომებს ქმნის. მთავარი შენაკადებია: მარცხენა — გარგა, არგადა, ინა; მარჯვენა — ულიუნი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 130 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად, სანაოსნოა შენაკად გარგამდე (249 კმ).

1928 წლის ზაფხულში მდინარეში პირველად გაუშვეს გემი.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ბურიატეთის მდინარეები
ვიქტორ გოდლევსკი

**ვიქტორ გოდლევსკი** (  დ. 30 დეკემბერი, 1833 — გ. 17 ნოემბერი, 1900) — პოლონელი ზოოლოგი, 1863 წლის პოლონეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების მონაწილე. 1865 წელს გადაასახლეს იმიერბაიკალეთში, სადაც კატორღა მიესაჯა. 1867 წელს ბენედიქტ დიბოვსკისთან ერთად ამურიდან ქალაქ ირკუტსკში გადავიდა. საბოლოოდ დასახლდნენ ბაიკალის ტბის სამხრეთ სანაპიროსთან, სოფელ კულუტკში, სადაც მოგვიანებით ჩაატარეს ბაიკალის სიღრმეების პირველი გეგმაზომიერი გამოკვლევები. ტბაზე გამოკვლევითი სამუშაოები ძირითადად ზამთრის თვეებში მიმდინარეობდა. მათი ძალისხმევით შესწავლილი იქნა აღმოსავლეთი ციმბირის ფაუნა; აგროვებდნენ სამკურნალო მცენარეებს. გოდლევსკიმ 1868 წელს დატოვა იმიერბაიკალეთი რათა შეესწავლა შორეული აღმოსავლეთი და მდინარე ამური. 1876 წელს დიბოვსკისთან ერთად დაბრუნდა ქალაქ ირკუტსკში, კვლავ აგრძელებდა მუშაობას ბაიკალის ტბაზე. იმავე წლის გაზაფხულზე მოინახულა ხუბსუგულის ტბა. 

1876 წელს მკვლევრები დაბრუნდნენ პოლონეთში. ვიქტორ გოდლევსკის სახელობისაა ფრინველი გოდლევკსის მწყერჩიტა (ლათ. Anthus godlewskii). გარდაიცვალა 1900 წელს მუცლის ტიფით. 

## ლიტერატურა
* Тимофеева М. Ю. Рыцари науки // Заб. рабочий. — 1975. — 31 июля.

## რესურსები ინტერნეტში
* ვიქტორ გოდლევსკი – ბიოგრაფია  

კატეგორია:პოლონელი ზოოლოგები 
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კარლ IV (სრი)

200px|მინიატიურა|კარლ IV ლუქსემბურგი
**კარლ IV** (დ. 14 მაისი, 1316, პრაღა — გ. 29 ნოემბერი, 1378, იქვე) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი და გერმანიის მეფე 1347–1378 წლებში, ჩეხიის მეფე (კარლ I) 1346 წლიდან, ლუქსემბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი.  მიზნად ისახავდა სამეფო დომენის გაძლიერებასა და სამეფო ხაზინის გამდიდრებას. მისი მეფობის დროს დაარსდა პრაღის უნივერსიტეტი (1348), შეიქმნა პრაღის საარქიეპისკოპოსო (1344). კარლ IV-ის მიერ 1356 წელს გამოცემულმა ოქროს ბულამ განამტკიცა კურფიურსტების პრივილეგიები და ხელი შეუწყო გერმანიის პოლიტიკურ დეცენტრალიზაციას. მის შემდეგ იმპერატორი გახდა სიგიზმუნდ I ლუქსემბურგი 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:ჩეხეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1316
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1378
კატეგორია:XIV საუკუნის ევროპის მონარქები
ბერნჰარდ II

**ბერნჰარდ II** () შეიძლება იყოს:

*ბერნჰარდ II (საქსონია) — საქსონიის ჰერცოგი (990—1059)
*ბერნჰარდ II (საქსონია-ლაუენბურგი) — საქსონია-ლაუენბურგის ჰერცოგი (გ. 1463)
*ბერნჰარდ II (საქსონია-მაინიგენი) — საქსონია-მაინიგენის ჰერცოგი (1800—1882)
კარლ რობერტი

200px|მინიატიურა|კარლ რობერტი
**კარლ რობერტი** (დ. 1288 —  გ. 16 ივლისი, 1342, ვიშეგრადი) — უნგრეთის მეფე 1308-1342 წლებში. უნგრეთში ანჟუს დინასტიის დამაარსებელი. კარლ რობერტის მეფობის დროს განმტკიცდა ცენტრალური ხელისუფლება, რომელსაც მხარს უჭერდა ეკლესია, წვრილი თავადაზნაურობა და მოქალაქეები; იზრდებოდა ქალაქები, ვითარდებოდა ვაჭრობა და სამთო საქმე. 1335 წელს კარლ რობერტმა სავაჭრო შეთანხმება დადო ჩეხიასთან და პოლონეთთან. წარუმატებლად ებრძოდა ვენეციას, სერბიას, ვლახეთს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უნგრეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1288
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1342
კატეგორია:ანჟუს დინასტია
დ’იურვილის კუნძული

**დ’იურვილი** () — კუნძული მარლბოროს სრუტეების ქსელის გასწვრივ, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროსთან. სახელი ეწოდა ფრანგი მკვლევრის, ჟიულ დიუმონ დ’იურვილის პატივსაცემად. კუნძულის ძირძველი დასახელება მაორის ენაზე — რანგიტოტო-კი-ტე-ტონგა (). ჰყავს 52 მუდმივი მაცხოვრებელი (2006).

## გეოგრაფია 
150 კმ² ფართობით იგი ახალი ზელანდიის სიდიდით მერვე კუნძულია. სიგრძე — 27 კმ, ხოლო სიგანე — 9,6 კმ. კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუკის სრუტე, რომელიც ახალი ზელანდიის ორ უდიდეს კუნძულს — ჩრდილოეთ კუნძულს და სამხრეთ კუნძულს ყოფს. სამხრეთ კუნძულისგან გამოყოფილია სახიფათო ფრენჩ-პასის სრუტით (მაორიული სახელი — *ტე-აუმიტი*), რომელშიც დინების სიჩქარე აღწევს 14 კმ/სთ-ს.

## ისტორია 
კუნძული 1642 წელს აღმოაჩინა ჰოლანდიელმა მოგზაურმა აბელ ტასმანმა. მაგრამ თანამედროვე სახელი მან მიიღო მხოლოდ 1827 წლის 29 იანვარს, როდესაც ფრენჩ-პასის სრუტით გაცურა ფრანგმა მოგზაურმა ჟიულ დიუმონ დ’იურვილმა, რომლის პატივსაცემად დაერქვა კუნძულს ეს სახელი. 1883 წელს კუნძული გახდა კამათის ობიექტი მისი მფლობელობის თაობაზე ახალზელანდიური მიწის კომპანიასა და ადგილობრივ მაორის ტომის — ნგატი-კოატას მოსახლეობას შორის. კონფლიქტის მოსაგვარებლად სპეციალურად დანიშნულმა უფლებამოსილმა პირმა გამოიტანა გადაწყვეტილება, რომლის მიხედვითაც კომპანიის მიერ კუნძულის ყიდვა გამოცხადდა უკანონოდ, ხოლო მფლობელობის ყველა უფლება გადაეცა ადგილობრივ მოსახლეობას. მიუხედავად ამისა კონფლიქტი ამით არ მოგვარებულა და 1895 წელს კუნძული დაიყო 11 დიდ ბლოკად. მოგვიანებით ხუთმა ევროპელმა ბიზნესმენმა უელინგტონიდან იჯარით აიღეს დ’იურვილის კუნძული მაორელი მესაკუთრეებისგან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კარლოვიცის ზავი

**კარლოვიცის ზავი** – კარლოვიცის საერთაშორისო კონგრესზე (1698-1699 წწ.) დადებული საზავო ხელშეკრულების ლიტერატურაში მიღებული სახელწოდება. კონგრესი შეიკრიბა „წმინდა ლიგაში“ შემავალ ქვეყნებსა (ავსტრია, ვენეციის რესპუბლიკა, პოლონეთი, რუსეთი) და ოსმალთა იმპერიას შორის ზავის დასადებად. „წმინდა ლიგის“ ქვეყნებმა მათ შორის არსებული წინააღმდეგობების გამო ცალ-ცალკე დადეს კავშირი ოსმალეთთან (პოლონეთმა 1699 წლის 16 იანვარს, ავსტრიამ და ვენეციამ 26 იანვარს), ხოლო რუსეთმა 24 იანვარს დადო მხოლოდ ორწლიანი ზავი ოსმალეთთან, რომელიც შემდეგ შეიცვალა კონსტანტინოპოლის საზავო ხელშეკრულებით (1700 წ.). პოლონეთმა მიიღო მარჯვენა ნაპირის უკრაინის ნაწილი და პოდოლია, ავსტრიამ – უნგრეთის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, ტრანსილვანია, ხორვატია და თითქმის მთელი სლოვენია, ვენეციამ – მორეა, არქიპელაგის კუნძულები და ციხესიმაგრეები დალმაციაში; რუსეთს დარჩა აზოვი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ბაიკალის ქედი

**ბაიკალის ქედი** () — ქედი რუსეთში, ბაიკალის ტბის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე. სიგრძე 300 კმ, მაქსიმალური სიმაღლე 2588 მ (მთა ჩერსკი). სამხრეთ კალთაზე მდებარეობს ბაიკალ-ლენის ნაკრძალი. 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ქედები
ბარგუზინის ქედი

**ბარგუზინის ქედი** () — ქედი ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს გასწვრივ, ჩივირკუის ყურიდან მდინარე ზემო ანგარამდე, რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სიგრძე 280 კმ-მდე. საუალო სიმაღლე 2000 მ, მაქსიმალური 2841 მ. აგებულია ზედაპროტეროზოური გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. აქვს წვეტიანი კლდოვანი მწვერვალები და ციცაბო, ძნელმისადგომი კალთები. დასავლეთ კალთაზე 1200–1400 მ-მდე განვითარებულია ფიჭვისა და ლარიქსის, სოჭისა და კედრის ტაიგა. ზემოთ მეჩხერი ტყე, ალპური მდელოები და მთის ტუნდრაა, აღმოსავლეთ კალთაზე 1400–1800 მ-მდე ჭარბობს ლარიქსიანი ტაიგა. არის მინერალური წყაროები.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ქედები