ნარჩენების მართვა სომხეთში

სომხეთი ნაგავსაყრელის მართვისა და რეციკლირების აქტივობებში არაპროგრესირებად მდგომარეობაშია. სომხეთის სტატისტიკური კომიტეტის მონაცემების მიხედვით, 2016 წელს ორგანიზაციებმა გამოიმუშავეს 55.2 მილიონი მეტრული ტონა ნაგავი, მათ შორის სამთო ნაგავი. მინი|მარჯვნივ|დახარისხებული ნარჩენების კონტეინერები ერევანშიეს დაახლოებით 18.5 ტონას შეადგენს ერთ ადამიანზე. Waste Atlas-ის მიხედვით, სომხეთი წელიწადში წარმოქმნის 368,618 ტონა ურბანულ მყარ ნაგავს (MSW), ანუ 119.8 კილოგრამს (264 პაუნდი) თითოეულ მოქალაქეზე. 2018 წლის 4 მაისს, მთავრობამ შეიმუშავა შესაბამისი კანონმდებლობის ცვლილებები, რომელიც მიზნად ისახავდა ნაგავსაყრელის მართვისთვის პასუხისმგებლობის გაძლიერებას.

## ნაგავსაყრელები 
სომხეთში არსებობს სამოცდაათი ნაგავსაყრელი. არც ერთ მათგანზე არ მიმდინარეობს ნარჩენების დახარისხება, გადამუშავება ან ხელახლა გამოყენება. ამის ნაცვლად, ნაგავი იყრება სამუშაო ზონაში და შემდეგ ბულდოზერით სწორდება, რის შედეგადაც იქმნება 300 სანტიმეტრის (120 დუიმის) სისქის ნარჩენების ფენა.

ნუბარაშენის ნაგავსაყრელი, რომელიც ერევნის მახლობლად მდებარეობს, სომხეთის ყველაზე დიდი ნარჩენების განთავსების ადგილიია. ის იღებს თითქმის მთელ მყარ ნარჩენებს, რომლებიც წარმოიქმნება ერევანსა და მის გარეუბნებში – დაახლოებით 340 ტონა დღეში, ან 102,000 ტონა წელიწადში.  ბოლო 50 წლის განმავლობაში ამ ადგილას დაგროვდა 7.5 მილიონ ტონაზე მეტი საყოფაცხოვრებო ნარჩენი. 

## გადამუშავება და ნარჩენების ხელახალი გამოყენება 
2017 წლის მაისიდან „მდგრადი განვითარების ინოვაციური გადაწყვეტილებები“ (ISSD) არასამთავრობო ორგანიზაცია სომხეთში ნარჩენების მართვის პროექტებს ახორციელებს, რომლებიც უზრუნველყოფს მუნიციპალური მყარი ნარჩენების შეგროვებასა და გადამუშავებას ჩართულ საზოგადოებებში. ორგანიზაციის ყველაზე მასშტაბური მუნიციპალური ნარჩენების მართვის პროექტი, „Recycle it“, მოიცავს დედაქალაქ ერევანს და 500-ზე მეტ პარტნიორ ორგანიზაციას, რომლებიც თავიანთ ნარჩენებს ამ პროექტის ფარგლებში ამუშავებენ. არასამთავრობო ორგანიზაციამ 120-ზე მეტი დასუფთავების აქცია ჩაატარა და 300,000-ზე მეტ ბენეფიციარს მოიცავდა.
მინი|მარცხნივ|ნარჩენების კონტეინერი ერევანში ბოლო წლებში საზოგადოებრივმა აქტივისტებმა წამოიწყეს რამდენიმე ინიციატივა ნარჩენების მართვის პრობლემის გადასაჭრელად. მათ შორისაა „Toprak Petq Chi“ — „პლასტმასის პარკი არ მჭირდება“,რომელიც ერთჯერადი პლასტმასის პარკების გამოყენების შემცირებას ისახავს მიზნად. ასევე, ბოლო პერიოდში, გარკვეული გადამუშავების ინიციატივები ხორციელდება. მაგალითად, *Apaga*, ასევე ცნობილი როგორც *ApagaCommunity CJSC*,  სთავაზობს ნარჩენების შეგროვების ფასიან სერვისს, რომელიც მსგავსია განვითარებული ქვეყნების პროექტების, თუმცა იმ ქვეყნებში ასეთი გადამუშავების პროგრამები სახელმწიფო დაფინანსებით ხორციელდება. *Apaga* საშუალებას აძლევს ინდივიდებსა და ორგანიზაციებს, რომლებიც იღებენ პასუხისმგებლობას თავიანთ ნარჩენებზე და სურთ ამ პროცესში ჩართვა, გადაიხადონ სერვისის საფასური და მიიღონ გარკვეული შეღავათები – ინდივიდებისთვის ფასდაკლებების სახით, ხოლო ორგანიზაციებისთვის „მწვანე PR“-ის საშუალებით. ყველასთვის გადამუშავების შესაძლებლობის მისაწვდომად, *Apaga*-მ დანერგა ახალი ჭკვიანი გადამუშავების კონტეინერები – *SmartApaga Containers*, სადაც ნებისმიერ ადამიანს შეუძლია პირადი, უნიკალური QR კოდის საშუალებით განათავსოს პლასტმასის ნარჩენები და მიიღოს *ApagaCoins* (აპლიკაციის ვალუტა), რომელსაც შეუძლია პარტნიორი კომპანიებისგან სხვადასხვა სახის ჯილდოს მიღება.

## ნარჩენების მართვა ერევანში 
სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის მუნიციპალიტეტი, ცდილობს ქალაქის ნარჩენების მართვის პრობლემის გადაჭრას გრძელვადიანი განვითარების გეგმის ფარგლებში, რომელიც სამ ძირითად ეტაპს მოიცავს:
*2014 წელს გამოცხადდა საერთაშორისო ტენდერი ნარჩენების შეგროვებისთვის. ამ პროცესში შეირჩა ორი ნარჩენების მართვის კომპანია: ლიბანური კომპანია Sanitek, რომლის აღმასრულებელი დირექტორი იყო ნიკოლას ტაუილი (The Armenian Weekly-ის მონაცემებით), და ორი სომხურ-შვედური კომპანია – Ecogroup და LL Miliconsult.   საბოლოოდ, Sanitek-მა მოიპოვა 10-წლიანი მონოპოლიური კონტრაქტი ერევნის 12 რაიონში ნარჩენების მართვაზე, რადგან Ecogroup-მა ფინანსური პრობლემების გამო ვერ განაგრძო მუშაობა. თუმცა, 2019 წლის ოქტომბერში, ერევნის მერმა ჰაიკ მარუტიანმა ერთპიროვნულად გააუქმა Sanitek-ის კონტრაქტი, citing კომპანიის მხრიდან სერვისის ჩავარდნები და მისი სრული ფუნქციონირების შეწყვეტა 2019 წლის აგვისტოს შემდეგ.
*2016 წელს სომხეთის პარლამენტმა დაამტკიცა სესხის ხელშეკრულება ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკთან (EBRD), რომელიც ითვალისწინებდა 8 მილიონი ევროს სესხს ერევანში ევროკავშირის რეგულაციებთან შესაბამისი მყარი ნარჩენების ნაგავსაყრელის მშენებლობის დასაფინანსებლად.
*ერევნის მუნიციპალიტეტის ინფორმაციით, შემდეგი ეტაპი იქნება ნარჩენების დახარისხებისა და გადამუშავების პრაქტიკის დანერგვა, რაც ევროკავშირის სტანდარტებსა და რეგულაციებს შეესაბამება.  

2019 წლის აპრილში ერევნის მერიამ შექმნა საჯარო სააგენტო, რომელიც ეტაპობრივად ჩაანაცვლებდა Sanitek-ს, ხოლო 2019 წლის სექტემბერში ამ პროცესმა ოფიციალური სახე მიიღო, როდესაც ქალაქში ახალი ნაგავმზიდი მანქანები გამოჩნდა.
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სომხეთი