open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
წორბისის საბაჟოს კომპლექსი

**წორბისის საბაჟოს კომპლექსი** — შუა საუკუნეების არქიტექტურული კომპლექსი თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ წორბისის მიდამოებში, ადგილ „საბაჟოზე“. ამჟამად რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის აო).

საბაჟო ძველი ნასოფლარია, მდებარეობს მაღლობზე და დაახლ. 1 ჰექტარი ფართობი უჭირავს. შემორჩენილია ქვითკირის გალავნის, ძველი კოშკის ნაშთები და ეკლესია. საბაჟოზე გადადიოდა გზა რაჭა-ლეჩხუმიდან ყორნისში, აქედან ცხინვალში, შემდეგ გორსა და თბილისში.

## საბაჟოს კოშკი
საბაჟოს ხუთსართულიანი კოშკი ნაგებია ადგილობრივი წარმოშობის მოვარდისფრო ქვით, თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით. ნაგებობა გეგმით მართკუთხედს წარმოადგენს. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. შემორჩენილია საურდულეები. სამხრეთ კედელში ერთი სათოფური და სწორკუთხა ნიშია. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფური და არქიტრავული შესასვლელია დატანებული. აღმოსავლეთ კედელში ორი სათოფურია; ჩრდილოეთ კედელში შეისრულთაღიანი ბუხარია. კოშკის სართულშუა გადახურვა მთლიანად ჩამონგრეულია. შემორჩენილია კოჭის ბუდეები. ნაგებობის ფასადებზე ბევრგან ამოკვეთილია ადამიანის ხელი. კოშკს სამხრეთიდან და დასავლეთიდან სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები აკრავს. კოშკი თითქმის სრულად განადგურდა 2019 წელს „სამხრეთ ოსეთის“ ადგილობრივი ხელისუფლების მიერ წარმოებული სამუშაოების შედეგად.

## საბაჟოს ეკლესია
საბაჟოს ეკლესია დარბაზული ტიპისაა. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით. ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვით; ალაგ-ალაგ წყობაში ჩატანებულია წვრილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის კუთხეებში თითო სწორკუთხა ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. აბსიდს ორსაფეხურიანი მხარი აქვს. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ნაწილად იყოფა. დასავლეთით კუთხის პილასტრებია. სამხრეთი პილასტრი შესასვლელს ებჯინება. სამხრეთი და დასავლეთი შესასვლელები არქიტრავულია. სარკმლის კვალი მხოლოდ სამხრეთიდანაა შემორჩენილი. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აკრავს გვიანდელი მინაშენები. სამხრეთ მინაშენის სამხრეთი კედლის თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი ნაოთხალია. ორივე მინაშენის კედლების საერთო სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს.

ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლებიც და მინაშენიც დაზიანებულია; ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. 2019 წელს ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების შედეგად ეკლესიამ თითქმის სრულად დაკარგა პირვეანდელი სახე.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი: ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა.II.-თბ.,გვ.152-154. 
* გვასალია ჯ. ფრონის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები //საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული.VII.-თბ.,1989.-გვ.15. 
* წორბისის საბაჟოს ეკლესია //ბოჭორიძე გ. ქართლის ეკლესია-მონასტრები და სიძველეები.-თბ.,2011.-გვ.210-211.

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჰენრიეტა ბეიკერ შანფრაუ

**ჰენრიეტა ბეიკერ შანფრაუ** (დ. 1837 – გ.1909) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი. ქორწინებამდე მისი სასცენო სახელი იყო ჰენრიეტა ბეიკერი. ჰენრიეტას დებიუტი შედგა ფილადელფიის ასამბლეის შენობაში, 1854 წლის ზაფხულში, პროფესორ მიულერის ხელმძღვანელობით.

ის თეატრში პირველად ქალაქის მუზეუმში, 1854 წლის 9 სექტემბერს გამოჩნდა. შანფრაუ იყო აფსლის როლში, სპექტაკლში „*The Willow Copse*“. მალევე ჰენრიეტა გახდა არჩ სტრიტის თეატრის დასის წევრი, სადაც თითქმის ორი სეზონი, 1857–58 წლები გაატარა.

ნიუ-იორკში ხანგრძლივი არყოფნის შემდეგ, 1886 წლის ბოლოს, ის გამოვიდა მეთოთხმეტე ქუჩის თეატრის ხელახალ გახსნაზე, ლინდა კოლმორის როლში, სპექტაკლში  „*The Scapegoat*.“.

1858 წლის ივლისში იგი მსახიობ ფრენკ შანფრაუზე დაქორწინდა. გარდაიცვალა ბერლინგტონში, ნიუ ჯერზიში, 1909 წლის 21 სექტემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Sarony portrait, and flip side
*Mrs. Frank Chanfrau(photo by Warren) archived

## სქოლიო
კატეგორია:თეატრის მსახიობები
კატეგორია:თეატრის ქალი მსახიობები
კატეგორია:თეატრის ქალი მსახიობები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
უილიამ ბირტი

**უილიამ რადკლიფ ბირტი** (; დ. 15 ივლისი, 1804, საუთუორკი — გ. 14 დეკემბერი, 1881, ლეიტონსტოუნი, დიდი ლონდონი) — ინგლისელი მოყვარული ასტრონომი და მეტეოროლოგი.

## ბიოგრაფია
ბირტი ინტენსიურად თანამშრომლობდა ჯონ ჰერშელთან. 1843-1850 წლებში ჰერშელთან ერთად ატმოსფერული ტალღებზე მრავალრიცხოვან მეტეოროლოგიურ კვლევებს ატარებდა. მისი ნაშრომების დიდი ნაწილი ამერიკის ფილოსოფიური საზოგადოების სამეცნიერო კოლექციაშია დაცული.

სავარაუდოდ, ჰერშელის რეკომენდაციით, ბირტმა 1840-იანი წლების ბოლოს დაიწყო მუშაობა კიუს ობსერვატორიაში, რომლის დროსაც ფრენსის რონალდსი ობსერვატორიას ხელმძღვანელობდა. მან გააანალიზა და გამოაქვეყნა ატმოსფერული ელექტროენერგიის დეტალური მონაცემები და მეტეოროლოგიური დაკვირვებები.

ისინი ასევე თანამშრომლობდნენ ახალ კაიტ მოწყობილობაზე, რომელიც ზედა ატმოსფეროში მეტეოროლოგიური მონაცემების ჩაწერას ისახავდა მიზნად. ბერტი ოფიციალურად 1849 წლის ბოლოს რონალდსის ასისტენტად დაინიშნა, თუმცა მათი ურთიერთობა მალევე გაუარესდა და კიუს ობსერვატორიის დატოვება ბერტს 1850 წლის შუა პერიოდში მოუხდა.

1850 წელს ბირტმა გამოაქვეყნა „ქარიშხლის სახელმძღვანელო: მბრუნავი ქარიშხლის ან მბრუნავი შტორმის ატმოსფერულ ტალღებთან დაკავშირების მცდელობა“. მოგვიანებით, 1853 წელს, მან გამოაქვეყნა მეორე წიგნი „შტორმების კანონის სახელმძღვანელო: მბრუნავი შტორმების ძირითადი ფაქტების დაიჯესტი“, რომლის მეორე გამოცემა 1879 წელს გამოვიდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ბირტმა გამოაქვეყნა რამდენიმე ნაშრომი ზოგად ასტრონომიაზე, ის ყველაზე მეტად სელენოგრაფიაში მოღვაწეობით არის ცნობილი, განსაკუთრებით ასტრონომიულ რეესტრში გამოქვეყნებული ნაშრომებით. ის იყო სელენოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდენტი. ბირტს შეეძლო ჰარტველის ობსერვატორიის გამოყენება თავისი ნაშრომების ნაწილისთვის. სიცოცხლის ბოლო ათწლეულის განმავლობაში მან მთვარის დაკვირვების ყოველთვიური სახელმძღვანელო გამოაქვეყნა. მან ასევე გამოაქვეყნა სტატიების შესავალი სერია მთვარის დაკვირვების შესახებ, რევერენდ ვ. ჯ. ბ. რიჩარდსთან ერთად.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბირტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Obituary in MNRAS, (1882), v. 42, p.&nbsp;142-144.
* Obituary in The Astronomical Register, (1882), v.  20 p.&nbsp;12-13.
* Vladimir Jankovic, 'John Herschel's and William Radcliffe Birt's research on atmospheric waves'
* Scientists Collection
* 
*  

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომები
კატეგორია:ინგლისელი მეტეოროლოგები
ბირტის ნაპრალი

**ბირტის ნაპრალი** () — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-19, LAC-95). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, ბირტის კრატერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

ბირტის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 54.18 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19
წორბისის წარწერა

მინი|წორბისის წარწერა
**წორბისის წარწერა** — X საუკუნის ქართული ასომთავრული წარწერა, რომელიც ნაპოვნია სოფელ წორბისიდან ჩრდილოეთით 8 კმ-ზე, მდ. აღმოსავლეთის ფრონის მარცხენა ნაპირზე (ახლანდ. თიღვის მუნიციპალიტეტი), დიდი სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევებში.

წარწერა რელიეფურია და შესრულებულია ტუფის გათლილ ქვის ფილაზე (1,54 x 1,02 x 1,75 მ). აღმოჩნდა 1980 წელს წორბისის მიდამოებში, ტყეში გზის მშენებლობის დროს. ინახებოდა ცხინვალის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. მისი ამჟამინდელი მდგომარეობა უცნობია.

წორბისის წარწერა შეისწავლა და მისი ტექსტი პირველად გამოსცა იოსებ მეგრელიძემ. მან წარწერაში მითითებული თარიღი წაიკითხა როგორც  „ქრონიკონსა რ-ს“ (880), რაც შემდეგ შეასწორა ოთარ ტყეშელაშვილმა როგორც „ქრონიკონსა რპ“ (960).

წარწერა ორი ნაწილისგან შედგება. მთავარი ტექსტი შედგება სწორ ხაზზე განლაგებული 5 სტრიქონისაგან და  ჩასმულია საგანგებოდ ამოღარულ ჩარჩოში (1,18 მ x 0,67 მ). მის მარცხნივ მოთავსებულ მეორე წარწერას ჩარჩო არ აქვს და გამოქანდაკებულია 8 სტრიქონად, შვეულად (0,96 მ სიმაღლეზე).

ძირითადი წარწერა აღდგენილი სახით ასე იკითხება: 

გვერდითი წარწერა:  

წარწერაში დასახელებული გარგლა კონქის შემქმნელი ოსტატი უნდა იყოს, საბაჲ კი — სასულიერო პირი, მონასტრის მამასახლისი. ივანე ერისთავის ვინაობის შესახებ ერთიანი აზრი არ არსებობს. ი. მეგრელიძე მას აიგივებს ერედვის წარწერის (906 წ.) ივანე ეპისკოპოსთან, ო. ტყეშელაშვილს იგი მიაჩნია დოდოთის ცხრაკარის წარწერიდან ცნობილ ივანედ, რომელიც იყო პატრიკ ერისთავის შვილი და ქავთარ ტბელის მამა. ჯონდო გვასალიას მიაჩნია, რომ ივანე შესაძლოა საქართლის ერისთავი ყოფილიყო, რომლის რეზიდენცია ფრონის ხეობის სათავეში არსებული საქართლის ციხე უნდა ყოფილიყო (ამ სახელოს წერილობითი წყაროები არ იცნობს). გიორგი გაგოშიძის აზრით წორბისის წარწერის ივანე, დირბის ღვთისმშობლის ეკლესიის წარწერაში დამოწმებული იოანე ერისთავი და ისტორიული წყაროებით ცნობილი ქართლის ერისთავი ივანე მარუშისძე ერთი და იგივე პიროვნებაა.

## ლიტერატურა
* გვასალია ჯ. ფრონის ხეობათა ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები. «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», VII, თბ., 1989. — გვ. 15–17.
* ტყეშელაშვილი ო. წარწერები ფრონეს ხეობიდან. გაზ. «ლიტერატურული საქართველო», №50, 1990, 14 დეკ.
* გაგოშიძე გ., ჩიხლაძე ნ., დირბის ღმრთისმშობლის მიძინების მონასტერი. თბ., 2006. — გვ. 39–42.
* სილოგავა ვ., წორბისის წარწერა. «ქართული ენა: ენციკლოპედია». თბ., 2008.  — გვ. 511.

კატეგორია:ქართული წარწერები
კატეგორია:960
ზემო ჯავა

**ზემო ჯავა** — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში, დიდი ლიახვის ხეობაში. იხსენიება XVII საუკუნის I ნახევრის ერთ საბუთში, სადაც აღნიშნულია, რომ ზემო ჯავის მოსახლეობა „ამოწყდა და დაუკაცურდა ოსთაგან“. ეს სოფელი უნდა იყოს ვახუშტი ბატონიშვილთან და იოანე ბატონიშვილთან მოხსენიებული „პატარა ჯავა“ (იოანე ბატონიშვილს პატარა ჯავა ლიახვის ხეობის ოსურ სოფლებს შორის აქვს დასახელებული) და იოჰან გიულდენშტედტის და XIX საუკუნის დოკუმენტების „ჯავისთავი“.

## ლიტერატურა
* დოკუმენტები საქართველოს სოციალური ისტორიიდან, [ტ.] 1, თბ., 1940; ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (საქართველოს გეოგრაფია), თ. ლომოურის და ნ. ბერძენიშვილის რედ., თბ., 1941.

## სქოლიო
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ისტორიული სოფლები
ჯეიმზ ბრედლი

**ჯეიმზ ბრედლი** (; დ. 1693, შერბორნი, გლოსტერშირი — გ. 13 ივლისი, 1762, ჩელფორდი, გლოსტერშირი) — ინგლისელი ასტრონომი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1718), ოქსფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი (1721). ვარსკვლავთა წლიური პარალაქსის ძიებაში აღმოაჩინა აბერაცია სინათლისა (1728). ალმოაჩინა დედამიწის ბრუნვის ღერძის ნუტაცია (1737) და ხანგრძლივ დაკვირვებათა შედეგად დაადგინა (1748) მისი პერიოდი. ე. ჰალეის სიკვდილის (1742) შემდეგ ბრედლი გრინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი იყო. 1750 წლიდან დაიწყო მერიდიანული გაზომვები, რაც აბერაციის, პრეცესიისა და ნუტაციის მუდმივების განსაზღვრისათვის საჭირო მასალას იძლეოდა და რასაც დიდი ხნის განმავლობაში ვარსკვლავთა საკუთარი მოძრაობების განსასაზღვრავად იყენებდნენ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომი
ბრედლის ნაპრალი

**ბრედლის ნაპრალი** () — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილოეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-11, LAC-41). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, ბრედლის მთების მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

ბრედლის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 133.76 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სატელიტური კრატერები 
## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-11
ზემრავალხმიანობა

**ზემრავალხმიანობა** — ქართული საეკლესიო გალობის ხუთ-ექვსხმიანი ფორმა, რომელიც არსებობდა XIX საუკუნის დასაწყისამდე. ექვსხმიან გუნდში ყოველ ხმას საკუთარი სახელწოდება ჰქონდა: თქმა, მოძახილი ან კრინი, ზილი, ბანი, დაბალი ბანი (ან შემდეგი) და დვრინი. თითოეულ ხმას თითო შემსრულებელი ჰყავდა. ზემრავალხმიანი გალობის შესახებ ცნობებს გვაწვდიან იოანე ბატონიშვილი, დავით მაჩაბელი, დავით გურამიშვილი და ბესიკი. 

იოანე ბატონიშვილის მიხედვით ზემრავალხმიანობა ქართულ ეკლესიაში მხოლოდ განსაკუთრებულ, საზეიმო შემთხვევებში გამოიყენებოდა. XIX საუკუნის დასაწყისში ქართული გალობის პროფესიული სკოლის მოშლამ გამოიწვია ზემრავალხმიანობის დაკარგვა. საგალობლები ხალხში შემოინახა სამხმიან წყობაში. ქართულ ხალხურ მუსიკაში ზემრავალხმიანობა არ გვხვდება და არც რაიმე ცნობა მოგვეპოვება წარსულში მისი არსებობის შესახებ. 

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938.

კატეგორია:ქართული მუსიკა
საპარლამენტო იმუნიტეტი

**საპარლამენტო იმუნიტეტი** — პარლამენტის წევრის სამართლებრივი ხელშეუხებლობა, რომელიც გულისხმობს სისხლის, სამოქალაქო და ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობის დადგომის შეუძლებლობას მაშინ, როდესაც პირს იმუნიტეტი იცავს. იმისთვის რომ დეპუტატს სამართლებრივი პასუხისმგებლობა დაეკისროს, აუცილებელია რომ მას პარლამენტმა იმუნიტეტი მოუხსნას. იმუნიტეტის მოხსნის თაობაზე წინადადების უფლების მქონე სუბიექტთა წრე სხვადასხვა სახელმწიფოში განსხვავებულია.  

## საქართველოს პარლამენტის წევრის საპარლამენტო იმუნიტეტი
საქართველოს პარლამენტის რეგლამენტის მე-13 მუხლი ეხება პარლამენტის წევრის მიმართ სისხლის სამართლის საქმის წარმოების პრინციპებს. საქართველოს პარლამენტის წევრის სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობაში მიცემია შეუძლია საქართველოს გენერალურ პროკურორს.

საქართველოს კონსტიტუციის 39-ე მუხლის მე-2 პუნქტის თანახმად,  პარლამენტის წევრის დაკავება ან დაპატიმრება, მისი საცხოვრებელი ან სამუშაო ადგილის, მანქანის ან პირადი გაჩხრეკა შეიძლება მხოლოდ პარლამენტის წინასწარი თანხმობით. გამონაკლისია დანაშაულზე წასწრების შემთხვევა, რაც დაუყოვნებლივ უნდა ეცნობოს პარლამენტს. თუ პარლამენტი 48 საათის განმავლობაში არ მისცემს თანხმობას, პარლამენტის დაკავებული ან დაპატიმრებული წევრი დაუყოვნებლივ უნდა გათავისუფლდეს.

## სქოლიო
კატეგორია:სამართლებრივი იმუნიტეტი
იზალი ზემცოვსკი

**იზალი იოსების ძე ზემცოვსკი** (; დ. 22 თებერვალი, 1936, ლენინგრადი) — რუსი მუსიკისმცოდნე-ფოლკლორისტი და ეთნომუსიკოლოგი. ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1981). 

დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1958), ლენინგრადის ნ. რიმსკი-კორსაკოვის სახ. კონსერვატორია ერთდროულად მუსიკისმცოდნეობისა და კომპოზიციის განხრით (1961). 1960 წლიდან მუშაობდა ლენინგრადის თეატრის, მუსიკისა და კინოს ინსტიტუტში. 1994 წლიდან ძირითადად ცხოვრობს და მუშაობს ამერიკის შეერთებულ შტატებში.  

ძირითადად იკვლევს მუსიკალური ფოლკლორისტიკის მეთოდოლოგიისა და მეთოდიკის, სლავური მუსფოლკლორის, ფოლკლორისა და საკომპოზიციო შემოქმედების ურთიერთობის, აგრეთვე მრავალხმიანობის (მათ შორის ქართული) საკითხებს. 1982 წლიდან დაკავშირებულია თბილისის ვ. სარაჯიშვილის სახელმწიფო კონსერვატორიასთან (2006 წლიდან საპატიო პროფესორი) და საქართველოს კომპოზიტორთა კავშირთან.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მეცნიერები
ზენონ ხანძთელი

**ზენონი** — IX საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწე, სამცხელი დიდგვაროვნის შვილი.

„გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ მიხედვით სიყრმიდან მონაზვნობა ჰქონია გადაწყვეტილი, მაგრამ განზრახვის შესრულებამდე ცოტა ხნით ადრე და მოსტაცეს. შეიარაღებული ზენონი გამტაცებელს დაედევნა, თუმცა გზად გადაწყვიტა „აღთქუმა მონაზონებისა“ აღესრულებინა. შემდგომში იგი გრიგოლ ხანძთელის უახლოესი მოწაფე გახდა. თხზულებაში მოხსენიებულია როგორც „სათნოებათა საუნჯე, მონაზონებისა წესი წმიდა, კლარჯეთისა უდაბნოთა ზღუდე“. ზენონი ღრმა მოხუცებულობაში გარდაიცვალა, შერაცხულია წმინდანად, მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:IX საუკუნის ქართველები
ველკა-ბიტეში

**ველკა-ბიტეში** () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ვისოჩინის მხარეში, ქალაქი ჟდიარ-ნად-საზავოუს რაიონში მდებარეობს. მისი ისტორიული ცენტრი კარგად არის შემონახული და ჩეხეთის კულტურული ძეგლის სტატუსი აქვს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
ველკა-ბიტეში 11 მუნიციპალური ერთეულისგან შედგება:

*ველკა-ბიტეში (3,499)
*ბეზდეკოვი
*ბრჟეზკა
*ჰოლუბი-ზჰორჟი
*იახიმოვი
*იანოვიცე
*იესტრჟები
*ინდრჟიხოვი
*კოშიკოვი
*ლუდვიკოვი
*პანოვი

## გეოგრაფია
ველკა-ბიტეში ჟდიარ-ნად-საზავოუდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 35 კილომეტრში მდებარეობს, ხოლო ბრნოდან დასავლეთით 27 კილომეტრშია. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია კრჟიჟანოვის მთიანეთშია გაშლილი. მის ტერიტორიაზე ყველაზე მაღალი წერტილის სიმაღლე 530 მეტრია ზღვის დონიდან. ველკა-ბიტეშში მიედინება მდინარე ბიტიშკა. 
მინი|První Brněnská Strojírna
## ეკონომიკა
ქალაქში დაფუძნებული უმსხვილესი დამსაქმებლები არიან საავტომობილო ინდუსტრიისთვის პლასტმასის პროდუქტების მწარმოებელი ITW Pronovia და საჰაერო კოსმოსური ტექნოლოგიების მწარმოებელი První Brněnská Strojírna.

## ისტორია
ველკა-ბიტეში ისტორიულ წყაროებში პირველად 1240 წელს არის მოხსენიებული, ამ წყაროს მიხედვით ქალაქის დღევანდელ ტერიტორიაზე ტაძარი იდგა. შუა საუკუნეებში ის სავაჭრო ქალაქი იყო და 1408 წელს ქალაქის სტატუსი მიანიჭეს. 

ველკა-ბიტეშის ყველაზე დიდი განვითარება ჰუსიტური ომების შემდეგ მოხდა, თუმცა ქალაქი ოცდაათწლიანი ომის დროს მნიშვნელოვნად დაზიანდა და მომდევნო საუკუნეებში ნელ-ნელა აღადგინეს. 

ველკა-ბიტეშში მრეწველობის აღმავლობა 1950 წელს დაიწყო, როდესაც აქ დიდი საინჟინრო კომპანია První brněnské strojírny დაარსდა. ამის წყალობით მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
გერბრანდ ადრიანს ბრედერო

**გერბრანდ ადრიანს ბრედერო** (; დ. 16 მარტი, 1585, ამსტერდამი — გ. 23 აგვისტო, 1618, იქვე) — ნიდერლანდელი პოეტი და დრამატურგი. 

ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1608 წლიდან. მის პირველ დრამებში („როდერიკი და ალფონსი“, 1611; „გრიანა“, 1612) ესპანური რაინდული რომანების გავლენა იგრძნობა. წერდა რეალისტურ საყოფაცხოვრებო კომედიებსაც („ესპანელი ბრაბანტელი“, 1617 და სხვ.), აგრეთვე ლირიკულ და სახუმარო ლექსებს (კრებული „სიმღერების დიდი წიგნი“, 1622).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდელი პოეტები
ვილი ბრედელი

**ვილი ბრედელი** (; დ. 2 მაისი, 1901, ჰამბურგი — გ. 27 ოქტომბერი, 1964, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი (გდრ). გერმანიის კომპარტიის წევრი 1920 წლიდან, გერმანიის ერთიანი სოციალისტური პარტიის ცკ-ის წევრი, გდრ-ის სახალხო პალატის დეპუტატი. ეროვნული პრემიის ორგზის ლაურეატი (1950, 1954). 

## ბიოგრაფია
მონაწილეობდა რევოლუციურ ბრძოლებში. 1929 წელს დააპატიმრეს. ციხეში დაწერა რომანები: „მანქანათსაშენი ქარხანა“ (1930), „როზენჰოფის ქუჩა“ (1931), „პარაგრაფი საკუთრების დასაცავად“ (პირველად გამოქვეყნდა რუსული თარგმანი, 1933). 1932 წელს თბილისში ჩამოვიდა გოეთეს გარდაცვალების 100 წლისთავის აღსანიშნავ სხდომაზე დასასწრებად. 1933 წელს ჰიტლერელთა საკონცენტრაციო ბანაკში მოხვდა, საიდანაც 1934 წელს გაიქცა. 1945 წლამდე სსრკ-ში ცხოვრობდა (1936-1939 წლებში მებრძოლ ესპანეთში ტელმანის სახელობის ბატალიონის სამხედრო კომისარი იყო), შემდეგ კი სამშობლოში დაბრუნდა. 

მისი თხზულებები ასახავს გერმანელი მუშების კომუნისტების ცხოვრებასა და ბრძოლას (რომანები „გამოცდა“, 1935; „შენი უცნობი ძმა“, 1937; „შვილები“, 1949, ქართული თარგმანი 1959; „შვილიშვილები“, 1953, ქართული თარგმანი 1962; „ახალი თავი“, 1959; ტრილოგია „ნათესავები და ნაცნობები“, 1941-1953, ქართული თარგმანი 1956; წიგნი „ერნსტ ტელმანი“, 1948, ქართული თარგმანი 1952; ლიტერატურული რეპორტაჟი „50 დღე“, 1950, ქართული თარგმანი 1954), ესპანეთის სამოქალაქო ომის სურათებს (მოთხრობა „შეხვედრა ებროზე“, 1939). წერდა ისტორიულ ნოველებსა და მოთხრობებსაც. ბრედელის თხზულებები თარგმნილია სსრკ-ის ხალხთა ენებზე. 

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
ომარ ბრედლი

**ომარ ნელსონ ბრედლი** (; დ. 12 თებერვალი, 1893, კლარკი, მისურის შტატი — გ. 8 აპრილი, 1981, ნიუ-იორკი) — აშშ-ის არმიის გენერალი (1950). 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა უესტ-პოინტის სამხედრო აკადემია (1915); სამხედრო სასწავლებლებში ასწავლიდა ტაქტიკას. II მსოფლიო ომში, 1943 წელს იყო ჩრდილოეთ აფრიკაში მოკავშირეთა ძალების მთავარსარდლის თანაშემწე; ტუნისისა და სიცილიის ოპერაციებში სარდლობდა II კორპუსს, 1944 ნორმანდიის ოპერაციაში — I ამერიკულ არმიას, 1944 წლის აგვისტოდან — არმიათა მე-12 ჯგუფს ევროპაში. 1947-1949 წლებში იყო აშშ-ის არმიის შტაბის უფროსი, 1949-1953 წლებში — შტაბების უფროსთა გაერთიანებული კომიტეტისა და ნატოს სამხედრო-კომიტეტის თავმჯდომარე; გადადგომის შემდეგ (1953) — სხვადასხვა სამრეწველო კორპორაციის თავმჯდომარის პოსტები ეკავა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 12 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:ამერიკელი გენერლები
კატეგორია:აშშ-ის არმიის გენერლები
ფრენსის ჰერბერტ ბრედლი

**ფრენსის ჰერბერტ ბრედლი** (; დ. 30 იანვარი, 1846, კლეპემი — გ. 18 სექტემბერი, 1994, ოქსფორდი) — ინგლისელი ფილოსოფოსი, აბსოლუტური იდეალიზმის წარმომადგენელი, ნეოჰეგელიანელი. დიალექტიკა ბრედლიმ გაიგო როგორც მეცნიერული შემეცნების წინააღმდეგობრიობის დასაბუთებისა და გრძნობადი მონაცემების ანალიზის საფუძველზე ზეემპირიული, ღვთაებრივი რეალობის წვდომის მეთოდი. ბრედლის „ჭეშმარიტების საფეხურების“ თეორიამ ბიძგი მისცა თანამედროვე მეტაფიზიკის აღორძინებას, სიცოცხლის ბოლო წლებში ბრედლიმ გაიზიარა პლატონის თეორია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ფილოსოფოსები
სარა ჰალამ დუგლასი

**სარა ჰალამ დუგლასი** (გ. 1773, ფილადელფია)  — ინგლისში დაბადებული ამერიკელი თეატრის მსახიობი და რეჟისორი. ცნობილი იყო სახელებით: **მისის ლუის ჰალამი** და **სარა ჰალამი**.
## ცხოვრება
სარას დაბადების შესახებ ინფორმაცია (თარიღი, ადგილი და გვარი) უცნობია.

იორკთონში 2 ივნისს ჩავიდნენ, ხოლო უილიამსბურგში, 16 ივნისიდან, მათი რეკლამები იბეჭდებოდა. მისი და ლუისის ვაჟი, ლუის ჰალამ უმცროსი, დედისა და მამინაცვლის დასის მსახიობი გახდა.
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1773
კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ინგლისელი ქალი მსახიობები
ჭინჭრიანი გორა

**ჭინჭრიანი გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი სოფ. ჭაბუკიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 6 კმ დაშორებით, მდ. ალაზნის მარცხენა მხარეს (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი), ადრებრინჯაოს ხანის ყორღანი (ძვ. წ. III ათასწლეულის შუა ხანები და მეორე ნახევარი). შეისწავლა საქართველოს ეროვნული მუზეუმის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვ. ზ. მახარაძე). 

ყორღანი მიწაყრილიანი იყო, ძლიერ დაზიანებული (დიამეტრით – 55 მ, სიმაღლე – 2,5 მ). ყრილის ცენტრალურ ნაწილში, ძველი ზედაპირის დონეზე, გამოიკვეთა 11 მ დიამეტრის სამარხი ორმო, რომელიც მიწის ძველი ზედაპირიდან 8,5 მ. სიღრმეზე იყო ჩაშვებული. ორმოში დაფიქსირდა მუხის ძელებით ოთხ ფენად დაწყობილი გადახურვის ნაშთი. გადახურვის ცენტრალურ ნაწილში, იატაკზე, ხის ძელებით ნაგები დასაკრძალავი კამერა იყო გამართული (5 X 3,5 მ). მისი იატაკი ფიცრებით იყო მოგებული. კამერის იატაკის ქვეშ გამოვლინდა 1 მ. დიამეტრის 0,5 მ. სიღრმის ორმო – სავარაუდოდ, სამალავი. სამარხი გაძარცული აღმოჩნდა. მასში, ერთმანეთში არეული 4 ან 5 მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები და ცხოველის ძვლები იყო. ინვენტარი გამოვლინდა დასაკრძალავი კამერის გადახურვის თავზე, იატაკზე და სამალავ ორმოში. ის წარმოდგენილი იყო კერამიკით, ბრინჯაოსა და ობსიდიან-კაჟის ისრისპირებით, სარდიონის მძივებითა და საკიდებით, მთის ბროლის მძივებით და ერთი ოქროს მძივით.
## იხილეთ აგრეთვე
* ანანაური
## ლიტერატურა
* მახარაძე ზ., მურვანიძე ბ. ყორღანი „ჭინჭრიანი გორა“, «ძიებანი საქართველოს არქეოლოგიაში» №22, 2014. — გვ. 69–80.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბრეილის ნაპრალი

**ბრეილის ნაპრალი** () — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-11, LAC-39). სახელი ეწოდა ნაპრალის მახლობლად არსებული, ბრეილის კრატერის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1985 წელს).

ბრეილის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთის მიმართულებით 327.26 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-დასავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-11
ენ ვესტ ბიგნალი

**ენ ვესტ ბიგნალი** (გ. 1805) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.
## ბიოგრაფია
დაიბადა 1760-იანი წლების მეორე ნახევარში, მსახიობების, ტომას ვეიდ ვესტისა და მარგარეტა სული ვესტის ოჯახში. გათხოვდა მსახიობ ჯონ ბიგნალზე (გარდაიცვალა 1794 წ.) და, 1795-ში, მეორედ იქორწინა მსახიობ ჯეიმზ ვესტზე.

### კარიერა
1790 წელს ოჯახთან ერთად გადასახლდა აშშ-ში. დასაქმდა დასში — *„ძველი ამერიკის კომპანია“*. ცოტა ხანში მამამისმა *„ვირჯინიის კომპანია“* (ასევე ცნობილი, როგორც *„ვირჯინიის კომიკოსები“* და *„სამხრეთ კაროლინის კომპანია“*) დააფუძნა, რომელიც სამხრეთ და ჩრდილოეთ კაროლინასა და ვირჯინიაში დგამდა წარმოდგენებს.

ამის შემდეგ, სიკვდილამდე, ბიგნალი აქტიურად მოღვაწეობს მშობლების დასში. ამ პერიოდში, ზემოთ ჩამოთვლილ შტატებში, მათი თეატრი ყველაზე ცნობილია, ხოლო ენი, რომელიც პიესების უდიდეს უმრავლესობაში მთავარ როლს თამაშობს, დიდი პოპულარობით სარგებლობს.

1804 წელს აარონ ბურმა მას *„ამერიკის საუკეთესო მსახიობი ქალი“* უწოდა. ენის გარდაცვალების შემდეგ, გაზეთ „*Richmond Enquirer*“-მა ბიგნალი უნაკლო შემსრულებლის მოდელად მიიჩნია და სხვა ქალი მსახიობების შეფასებისას ათვლის წერტილად მისი სასცენო ხელოვნება ჩათვალა.
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1805
კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი თეატრის მსახიობები
ელიზა ჰალამი

**ელიზა ჰალამი** (ქალიშვილობის გვარი: *ტუკე*; გ. 1817) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.

ელიზა ჰალამი მსახიობ სარა ტუკეს და იყო, და 1787-1806 წლებში მსახიობთა დასში *„ძველი ამერიკის კომპანია“* მოღვაწეობდა. სცენაზე გამოჩენის პირველ წლებში მის შესრულებას მკაცრად აკრიტიკებდნენ. ლუის ჰალამ უმცროსზე გათხოვების შემდეგ (ლუისის პირველი მეუღლე, სარა პერი ჰალამი, 1793 წელს გარდაიცვალა), ელიზას ქმარმა ბევრი რამ ასწავლა სასცენო ხელოვნების შესახებ და ხელი შეუწყო, მთავარი როლები მიეღო, რის შედეგადაც კრიტიკოსებმა მისი მეტად დადებითად შეფასება დაიწყეს. ელიზა ჰალამის შესახებ წერდნენ:
: 

მიუხედავად პოპულარობისა, ჰალამი ალკოჰოლიკი გახდა და დიდი სკანდალი გამოიწვია, როდესაც სცენაზე მთვრალი გამოჩნდა. ამის გამო ის ჯონ ჰოჯკინსონმა სამსახურიდან გაათავისუფლა, თუმცა, ლუისის ხალხისადმი დახმარების თხოვნის შედეგად, საზოგადოება ძლიერ განრისხდა, და ჰოჯკინსონი იძულებული გახდა ელიზა პოზიციაზე დაებრუნებინა. 1806 წელს ცოლ-ქმარი *„ფილადელფიის კომპანიის“* თანამშრომლები გახდნენ. 

სარა დაქვრივდა 1808 წელს, და ამ პერიოდიდან სცენაზე მოღვაწეობაც შეწყვიტა.
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1817
კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
ჯეროლამო კარდანო

**ჯეროლამო კარდანო** (, ; დ. 24 სექტემბერი, 1501, პავია — გ. 21 სექტემბერი, 1576, რომი) — იტალიელი მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ფილოსოფოსი და ექიმი. დაამუშავა კოსმოლოგიური სისტემა. კარდანოს ნატურფილოსოფია წარმოადგენს ასტროლოგიის, ალქიმიის, მედიცინის, ფიზიკის, მათემატიკის, საინჟინრო საქმის, ფსიქოლოგიის და სხვა დარგებში მისი მრავალმხრივი სამეცნიერო მოღვაწეობის საფუძველსა და საბოლოო სინთეზს. კარდანოს შრომებმა დიდი როლი ითამაშა ალგებრის განვითარებაში. 1545 წელს გამოაქვეყნა ნაშრომი – „დიდი ხელოვნება ანუ ალგებრული წესების შესახებ“. ეს იყო ევროპული მათემატიკის დიდი მიღწევა. ამ წიგნში პირველად მოყვანილია ტარტალის მიერ აღმოჩენილი კუბური განტოლების ამოხსნის ფორმულები. მის გამოკვლევებში პირველად გამოჩნდა წარმოსახვითი რიცხვი. შეიმუშავა მოძრაობის გადაცემის საკითხები (კარდანული გადაცემა, კარდანული მექანიზმი).

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კარდანუსი.

## ლიტერატურა
*მახვილაძე ნ., „მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2008

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:იტალიელი მექანიკოსები
კატეგორია:იტალიელი ექიმები
იულიანა ვესტრეი

, 1811 წ.]]
**იულიანა ვესტრეი** (დ.  1778 — გ. 1838) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი.

იულიანა ვესტრეი ინგლისში დაიბადა. იყო მსახიობ ელენ ვესტრეის და. გათხოვდა თეატრის მენეჯერ უილიამ ბურკ ვუდზე. 1797 წელს თანამშრომლობდა ბოსტონის *ჰეიმარკეტის* თეატრთან, 1798—1803 წლებში *„ძველი ამერიკის კომპანიის“* დასთან, 1809—1820 წლებში ჩესტნატ სტრიტის თეატრთან, 1820—1826 წლებში უოლნატ სტრიტის თეატრთან, ხოლო ბოლოს, არჩ სტრიტის თეატრთან, ფილადელფიაში. თავისი დროისათვის დიდი პოპულარობა ჰქონდა მოპოვებული და ფილადელფიის სცენის ერთ-ერთ უდიდეს ვარსკვლავად მიიჩნეოდა.
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1838
კატეგორია:დაბადებული 1770-იანები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კარმენის ნაპრალი

**კარმენის ნაპრალი** () — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-12, LAC-42). სახელი ეწოდა ქალის ესპანური სახელის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1976 წელს).

კარმენის ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით 15.02 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-12
კარდანული გადაცემა

მინი|სრული კარდანის ნაწილებია: ჩანგალი, ჯვარედი და ჯვარედის პოჭოჭიკის საყრდენი
**კარდანული გადაცემა** (სახელწოდება მოდის ჯეროლამო კარდანოს სახელიდან) — მოწყობილობა, რომელიც წამყვანი ლილვიდან ბრუნვას გადასცემს ამყოლ ლილვს (ლილვები ერთმანეთის მიმართ კუთხითაა განლაგებული). ავტომობილებში კარდანულ გადაცემას იყენებენ ძრავასა და გადაცემათა კოლოფის (კუთხე 5°-მდე), გადაცემათა კოლოფისა და მანაწილებელი კოლოფის (კუთხე 5°-მდე), აგრეთვე გადაცემათა კოლოფის (მანაწილებელი კოლოფისა) მთავარი გადაცემის მექანიზმთან (კუთხე 15°-მდე) შესაერთებლად, საჭეურ ამძრავში და სხვა. კარდანული გადაცემის მთავარი ნაწილია ორკარდანიანი (იშვიათად ერთკარდანიანი) კარდანის ლილვი. ღილვებს შორის არსებული კუთხის შესაბამისად კარდანულ გადაცემაში შეიძლება გამოიყენონ ხისტი ან დრეკადი ნახევრად კარდანი, არატოლი კუთხური სიჩქარის ან ტოლი კუთხური სიჩქარის სრული კარდანი. უფრო მეტად გავრცელებულია სრული კარდანები. ერთი კარდანის მქკ-ია 0.985-0.99.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მექანიკური გადაცემები
მარგარეტა სალი ვესტი

**მარგარეტ სალი ვესტი** ან **მარგარეტა ვესტი** (ქალიშვილობის გვარი: *სალი*; გ. 1810) — ამერიკელი თეატრის მსახიობი და რეჟისორი. ხელმძღვანელობდა *„ვირჯინიის კომიკოსების“* დასს და წარმოადგენდა წამყვან ფიგურას ვირჯინიის შტატის თეატრალურ ბიზნესში.

## ცხოვრება
მარგარეტა სალი ვესტი გათხოვდა მსახიობ ტომას ვეიდ ვესტზე, და მათ შვილი, ენ ვესტ ბიგნალი შეეძინათ. მოგვიანებით ენი აგრეთვე მსახიობ ჯონ ბიგნალს გაჰყვა ცოლად.

მარგარეტას ქმარმა, ტომას ბიგნალთან თანამშრომლობით, 1790 წელს *„ძველი ამერიკის კომპანიის“* მონოპოლია მოშალა და *„ვირჯინიის კომიკოსების“* დასი დააფუძნა. ამ დასმა შემდეგ ე.წ. *„ვირჯინიის ციკლი“* შექმნა, და თამაშობდა რიჩმონდ-ფრედერიკსბურგ-ჩარლსტონ (1794)-ნორფოლკ (1795)-პიტერსბურგ (1796)-ალექსანდრიის (1797) გზაზე. ამ ქალაქებში მათ თეატრებიც დააარსეს. 

1799 წელს, დაქვრივების შემდეგ, მარგარეტა სალი ვესტმა *„ვირჯინიის კომიკოსების“* ხელმძღვანელობა ითავა, და ამით მან კონტინენტის თეატრალურ ცხოვრებაში (იქიდან გამომდინარე, რომ დასთა რაოდენობა ძალიან მცირე იყო, ხოლო მარგარეტას მათგან ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული ებარა) მნიშვნელოვანი როლიც მოიპოვა. ტომას ვიგნელსა და ოუენ მორისის დასებთან ერთად, რომლებსაც *„ძველი ამერიკის კომპანია“* მიეტოვებინათ და 1791 წელს თავიანთი კომპანია დაეარსებინათ, მარგარეტა პიონერი იყო აშშ-ში თეატრალური ხელოვნების წინ წამოწევისა და გავრცელების საკითხში.

## ლიტერატურა
* Robin O. Warren, *Women on Southern Stages, 1800-1865: Performance, Gender and Identity*
* Philip H. Highfill, Kalman A. Burnim, Edward A. Langhans, *A Biographical Dictionary of Actors, Actresses, Musicians, Dancers, Managers ...*
* Jeffrey H. Richards, *Drama, Theatre, and Identity in the American New Republic*
* Jane Kathleen Curry: *Nineteenth-century American Women Theatre Managers*

კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1810
ედუარდ უილიამ ბრეილი

**ედუარდ უილიამ ბრეილი** (; დ. 28 სექტემბერი, 1801, ლონდონი — გ. 1 თებერვალი, 1870, იზლინგტონი) — ინგლისელი გეოგრაფი, ბიბლიოთეკარი და სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი.

## ბიოგრაფია
ედუარდ უილიამ ბრეილი დაიბადა ლონდონში, ცნობილი ანტიკვარიატის, ედვარდ უედლეიკ ბრეილისა და მისი მეუღლის, ანას ოჯახში. მან, ადრეული განათლება, ძმების, ჰენრისა და ჰორაციოსთან ერთად, კერძოდ მიიღო. ის მკაცრად იზრდებოდა, სხვა ბავშვებთან ან სახლის გარეთ არსებულ სამყაროსთან მცირე კონტაქტით. მოგვიანებით მან სტავლა დაიწყო ლონდონის ინსტიტუტსა და სამეფო ინსტიტუტში უილიამ თომას ბრანდეს ხელმძღვანელობით.

ბრეილიმ მიატოვა მამის სურვილისამებრ მეცნიერებისადმი ადრეული მიდრეკილება. ამ პერიოდში ის აქვეყნებდა სტატიებს სხვადასხვა თემებზე რამდენიმე სამეცნიერო ჟურნალში, მათ შორის ფილოსოფიურ ჟურნალში, რომლის რედაქტორის ასისტენტიც 1823-1844 წლებში გახდა. 1829-1830 წლებში ბრეილი დაიქირავა როულენდ ჰილმა, რათა ლექციები წაეკითხა ფიზიკურ მეცნიერებებზე მის სკოლებში.

1834 წელს იგი გახდა ლონდონის ინსტიტუტის ბიბლიოთეკარი, ხოლო 1865 წელს ფიზიკური გეოგრაფიის პროფესორი. იქ ლექციებს კითხულობდა სხვადასხვა საკითხებზე, ასევე სამეფო ინსტიტუტში, ლონდონის მექანიკის ინსტიტუტსა და ბელგრეივის, რასელისა და მერილებონის ინსტიტუტებში. ლონდონის ინსტიტუტის დამხმარე თანამშრომელად მუშაობისას, მას ხშირად უწევდა ლექტორების დროებით ჩანაცვლება.

მისი სამეცნიერო ნაშრომების უმეტესობა სხვა ავტორების მიერ გამოქვეყნებული იდეების ანალიზსა და სინთეზს მოიცავდა. ბრეილი მუშაობდა სამუელ პარკსის „ქიმიური კატეხიზმის“ (1834) გამოცემაზე და ინგლისურ ციკლოპედიაში მრავალი ბიოგრაფიული და სამეცნიერო სტატია გამოაქვეყნა. ბრეილი უილიამ რობერტ გროუვის ახლო თანამშრომელი და მეგობარი იყო და აღსანიშნავია, რომ მასთან ერთად მუშაობდა გროუვის ფუნდამენტური წიგნის „ფიზიკური ძალების კორელაციის შესახებ“ (1846) გამოცემაზე. მან ასევე მონაწილეობა მიიღო ლუკ ჰოვარდის „ბარომეტროგრაფია“-ს (1847) რედაქტირებაში.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ ერთ კრატერს დაარქვეს ბრეილი.

## ლიტერატურა
*Gordon, Alexander (1912). "Hodgetts, James Frederick" . Dictionary of National Biography (2nd supplement). Vol. 2. pp. 274–275.
*Cocks, E. E.; Cocks, J. C. (1995). Who's Who on the Moon: A Biographical Dictionary of Lunar Nomenclature. Tudor Publishers. ISBN 0-936389-27-3.
*von Mueller, Ferdinand (1866). Fragmenta phytographiae Australiae. Vol. v.5 1865-66. Melbourne: Victorian Government Printer. pp. 143–144. Retrieved 17 July 2020.
*Brayley, E. W. (1825). Ancient Castles of England and Wales (2 vols ed.).
*The Utility of the Knowledge of Nature Considered; with Reference to the General Education of Youth. London: Baldwin & Cradock. 1831.
*Hays, J. N. (2004) "Brayley, Edward William (1801/2–1870)", Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, accessed 8 August 2007 (subscription required)

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი გეოგრაფები
ხანგოშვილი

საკუთარი სახელი **ხანგოშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ზელიმხან ხანგოშვილი — სამხედრო პირი
* ხასო ხანგოშვილი — მწერალი, პედაგოგი

კატეგორია:ქისტური გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
თავფარავნის ბრძოლა

**თავფარავნის ბრძოლა**  — ერთიანი სა­ქარ­თვე­ლოს უკანასკნელ მეფეს გიორგი VIII-სა და სამცხის ათაბაგ ყვარყვარე II ჯაყელს შორის 1465 წელს  გამართული ბრძოლა, რომელსაც წინ უძღოდა ხანგრძლივი შინაფეოდალური ომები და ცენტრალური ხელისუფლების დასუსტება. ათაბაგის მოწინააღმდეგე ფეოდალებმა დახმარებისათვის მეფე გიორგის მიმართეს. მეფე ფარავნის ტბაზე დაბანაკდა. ყვარყვარემ მოახერხა მეფის ტყვედ ჩაგდება. ამასთანავე, მან მეფის ძმისწულს კონსტანტინეს გორამდე სდია. ყვარყვარეს თანამებრძოლებმა მეფის დატყვევების შემდეგ თბილისიც დაარბიეს.

გიორგი მეფის შეპყრობით ისარგებლა იმერეთის მეფემ ბაგრატმა და ქართლი დაიპყრო. გათავისუფლებული გიორგი ცდილობდა ქართლში პოზიციების აღდგენას, თუმცა საბოლოოდ იძულებული გახდა კახეთში გადასულიყო, რითაც საფუძველი დაედო კახეთის ცალკე სამეფოს.

## ლიტერატურა
* გვრიტიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიიდან, ტ. 2, თბ., 1965; 
* შარაშიძე  ქრ., საქართველოს ისტორიის მასალები (XV–XVIII სს.), კრ.: მასალები სა­ქართვე­ლოს და კავკასიის ისტორიიდან, 1954, ნაკვ. 30; 
* ხოსიტაშვილი  ს., ქართლისა და იმერეთის პოლიტიკურ მესვეურთა ბრძოლა სამცხე-საათაბაგოს სამთავროს შემოერთებისათვის XIV–XV სს., {მაცნე}, 1970, N6; 
* ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგ. 3, თბ., 1982

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:1465
ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზა

**ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზა** — რკინიგზის ლიანდაგი, რომლის სიგანე მნიშვნელოვნად უფრო განიერია, ვიდრე ჩვეულებრივი რკინიგზის ლიანდაგისა. ისტორიულად გამოტანილი იქნა ასეთი რკინიგზების მშენებლობის ბევრი პროექტი, რომლებიც დარჩნენ (ზოგიერთის გამოკლებით, როგორიცაა იზამბარ კინგდომ ბრუნელის პროექტი) არარეალიზირებულები.

## უპირატესობა და ნაკლოვანებები 
ზეფართელიანდაგიანი სიგანის რკინიგზებიდან რეალური სარგებელი: ხელშესახები ეკონომიკური სარგებელი — არაგაბარიტული ტვირთის გადატანის შესაძლებლობა (რომლებიც, შეადგენენ საერთო ტვირთის საკმაოდ უმნიშვნელო ნაწილს). ასევე შეიძლება დავასახელოთ სამგზავრო ვაგონების კომფორტის ამაღლების ახალი შესაძლებლობები.

ნაკლოვანებებს შორის ყველაზე მთავარია — მთლიანად ახალი რკინიგზის ქსელის შექმნის აუცილებლობა, რაც ძველ ქსელთან დაკავშირებულია მხოლოდ გადასაჯდომი და გადასატვირთი პუნქტებით.

## რეალიზებულები 
### რუსეთის იმპერია 
რუსეთის იმპერიაში პირველი რკინიგზა (ცარსკოსელსკის რკინიგზა, აშენდა 1836 წელს) იყენებდა 1829 მმ-ან ლიანდაგის სიგანეს; 1897 წლის შემდეგ გადაიკერა 1524 მმ ლიანდაგის სიგანეზე.

### ინგლისი 
ლიანდაგის სიგანის მეორე რადიკალური გაფართოების პროექტი განხორციელდა ინგლისში ინჟინერ იზამბარ კინგდომ ბრუნელის მიერ. 2140 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანის რკინიგზები 1838 წლიდან დაწყებული შენდებოდა კომპანია „Great Eastern Railway-ის“ მიერ, მაგრამ 1864 წელს დაიწყო მათი გადაკერვა 1435 მმ-ან ლიანდაგის სიგანეზე, რომელიც დამთავრდა 1892 წელს.

### სსრკ 
thumb|right|300px|რაკეტა-მატარებელ „ენერგიის“ ტრანსპორტირება
საბჭოთა კავშირში აშენდა და 1976 წელს ექსპლოატაციაში ჩაბარდა 9000 მმ-ანი ზეფართე ლიანდაგის სიგანის რკინიგზა — კრასნოიარსკის ჰესის გემამწევი.

რაკეტა-მატარებელ ნ-1-ის, ხოლო მოგვიანებით — რაკეტა-მატარებელ „ენერგიის“ ტრანსპორტირებისთვის ბაიკონურის კოსმოდრომზე დაიგო ზეფართე სიგანის ორი 1520 მმ სიგანის მქონე ლიანდაგი, რომლებიც ერთმანეთისგან 18 მეტრის დაშორებით იყო განლაგებული.

## პროექტები 
### გერმანია 
thumb|right|300px|გერმანული ზეფართელიანდაგიანი რკინიგზის ლიანდაგის სიგანის ვაგონების მოდელები. ნიურბერგის მუზეუმი.
ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ამბიციური პროექტი (Breitspurbahn) მუშავდებოდა ნაცისტურ გერმანიაში 1930-იან—1940-იან წლებში. გათვალისწინებული იყო 3000 მმ-ანი ლიანდაგის სიგანის გამოყენება (თავდაპირველად 4000 ან 4600 მმ-იც კი). მოძრავი შემადგენლობა უნდა ყოფილიყო სიგანით 8000 მმ და სიმაღლით 7500 მმ. ღერძზე დატვირთვა უნდა ყოფილიყო 30—35 ტძ; სამგზავრო მატარებლების სიჩქარე 200—250 კმ/სთ. ელექტროფიკაცია უნდა მომხდარიყო მესამე რელსის დახმარებით.

### სსრკ 
## რესურსები ინტერნეტში
* Магистрали гитлеровской Германии: проект гигантских железных дорог
* В тундру на атомном поезде — проект гигантских железных дорог в СССР 
* 
* Breitspurbahn

## სქოლიო
კატეგორია:ლიანდაგის სიგანე
25 მაისის პაქტი

300px|მინი
**25 მაისის პაქტი** () — შეთანხმება, რომელიც არგენტინის პრეზიდენტმა ხავიერ მილეიმ, არგენტინის 23 პროვინციის გუბერნატორებსა და დედაქალაქ ბუენოს-აირესის მთავრობის მეთაურს შესთავაზა. იგი ეფუძნება მთავრობის მიერ წარმოდგენილ 10 ძირითად პუნქტს.

## დეტალები
2024 წლის 1 მარტს, ეროვნული კონგრესის 142-ე მორიგი სესიის გახსნაზე, მილეიმ პაქტის შესახებ განაცხადა. აღნიშნული ათი პუნქტია:

# კერძო საკუთრების დაცვა
# ბალანსირებული ბიუჯეტი
# საჯარო ხარჯების შემცირება
# საგადასახადო რეფორმა
# ფედერალური საგადასახადო შემოსავლების გადანაწილების გადახედვა
# პროვინციების მიერ ბუნებრივი რესურსების ათვისება
# შრომის რეფორმა ფორმალური დასაქმების ხელშესაწყობად
# საპენსიო სისტემის რეფორმა
# პოლიტიკური რეფორმა
# თავისუფალი ვაჭრობა

პაქტის გაფორმება გადაიდო არგენტინის სენატის პლენარულ კომისიაში „არგენტინელთა თავისუფლების საფუძვლებისა და საწყისი წერტილების შესახებ“ კანონსა (ე. წ. „ბაზისების კანონი“) და ფისკალურ პაკეტთან დაკავშირებული სირთულეების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ შეთანხმებას ხელი არ მოეწერა დათქმულ თარიღში (რომელიც მაისის რევოლუციის აღსანიშნავად იყო შერჩეული), მან ძველი სახელწოდება შეინარჩუნა. „ბაზისების კანონისა“ და ფისკალური პაკეტის დამტკიცების შემდეგ, 20 ივნისს, ქალაქ როსარიოში არგენტინის დროშის დღისადმი მიძღვნილ ღონისძიებაზე, მილეიმ კვლავ მიიწვია გუბერნატორები 9 ივლისს ტუკუმანის რეზიდენციაში. არგენტინის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის 208-ე წლისთავზე, დამსწრე გუბერნატორებმა პაქტს ხელი მოაწერეს.

## სქოლიო
კატეგორია:2024 წელი არგენტინაში
კატეგორია:2024 წელი პოლიტიკაში
კატეგორია:პოლიტიკური მანიფესტები
ნაპანკისევი

**ნაპანკისევი** — ისტორიული სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, პანკისის ხეობაში (ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი).

იხსენიება XVIII საუკუნის აღწერების დოკუმენტებში, ასევე ვახუშტი ბატონიშვილის „აღწერა სამეფოსა საქართველოსაზე“ თანდართულ სოფლების სიაში და იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ პანკისის ხეობის სოფლებს შორის დასახელებულია ნაპანკისევი და ხალაწანი. ვახუშტის რუკაზე ნაპანკისევი დღევანდელი სოფელ ზემო ხალაწნის ტერიტორიაზე არის აღნიშნული. სახელწოდება „ნაპანკისევი“ გამოხატავს წინა ვითარებას — „ნა-პანკის-ევ-ი“, რაც, შესაძალოა, ლეკების თავდასხმების შედეგად გამოწვეულ ნგრევას ასახავდეს.    

XVIII საუკუნის I მეოთხედის აღწერის საბუთის (ხეც, ფონდი Hd, საქმე 1607) მიხედვით ნაპანკისევი პანკისის ხეობის 7 სოფლიდან ერთ-ერთია. სოფელში ცხოვრობდა 10 კომლი, ვინმე პეტრეს ყმები. ყველა მათგანის სახელი ქართულია: ოთიკა, გიუნა და გარსევან ცქიროშვილები, რამაზ რამაზაშვილი, ბეჟან, თამაზ, პატატი და პაპუნა ცოკიშვილები, იოთამ ავგაროზიშვილი. ნაპანკისევში ცხოვრობდა აგრეთვე ელო ნაცვალი, რომელსაც ბატონისაგან რაიმე „სამოხელეო“ საქმე ჰქონდა დავალებული. XIX საუკუნეში ნაპანკისევის სახელით დასახლება აღარ გვხვდება. XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე ნასოფლარის მახლობლად დასახლდნენ ფშავლები და გააშენეს ზემო ხალაწანი.

## ლიტერატურა
* მამისიმედიშვილი ხ., პანკისი: წარსული და თანამედროვეობა. თბ., 2008. — გვ. 76, 190, 193.

კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კლეომედე

**კლეომედე** () — ძველი ბერძენი ასტრონომი და სტოიკოსი ფილოსოფოსი.

კლეომედეს სახელით მხოლოდ ერთი ნაშრომია შემორჩენილი: „სწავლება ციური სხეულების ბრუნვის შესახებ“ ().

კლეომედეს ცხოვრების დრო გაურკვეველია. ის ხშირად თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით I საუკუნის მეორე ნახევრით, იმის საფუძველზე, რომ კლეომედეს წიგნი შეიცავს მრავალ წყაროს და ვრცელ ციტატებს სტოიკოს პოსიდონიუსის ნაშრომებიდან (ძვ. წ. I საუკუნის პირველი ნახევარი), მაგრამ არ ახსენებს პტოლემეს (ახ. წ. II საუკუნის პირველი ნახევარი). თუმცა, სხვა თვალსაზრისის თანახმად, კლეომედეს საგნისა და მეთოდის სპეციფიკა არ საჭიროებდა პტოლემეს მითითებებს; ოტო ნოიგებაუერის თანახმად, კლეომედეს მიერ მოხსენებული ასტრონომიული დაკვირვებების შედეგები უკეთ შეესაბამება ჩვენი წელთაღრიცხვით მეოთხე საუკუნის მეორე ნახევრის სურათს.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კლეომედე.

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი ასტრონომები
კატეგორია:თურქეთში დაბადებულები
კოშის საფეხური

**კოშის საფეხური** (, ) — კლდის საფეხური მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-12, LAC-61). სახელი ეწოდა საფეხურის მახლობლად არსებული, კრატერ კოშის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კოშის საფეხური გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 169.85 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის საფეხურები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-12
კლეომედეს ნაპრალი

**კლეომედეს ნაპრალი** () — ნაპრალი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-13, LAC-44). სახელი ეწოდა ნაპრალის ირგვლივ არსებული, კრატერ კლეომედეს მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს).

კლეომედეს ნაპრალი გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით 45.54 კმ-ზე, ხოლო მისი სელენოგრაფიული კოორდინატებია:
*ჩრდილო-დასავლეთის კიდე — ;
*სამხრეთ-აღმოსავლეთის კიდე — ;
*ცენტრი — .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-13
აიზა გაზუევა

**აიზა გაზუევა** (; დ. 14 მარტი, 1984 — გ. 29 ნოემბერი, 2001) — ჩეჩენი ქალი, რომელმაც 2001 წლის 29 ნოემბერს განახორციელა თვითაფეთქება, რის შედეგადაც მოკლა რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი გაიდარ გაჯიევი.

## ბიოგრაფია
აიზა გაზუევა დაიბადა დაახლოებით 1983 წელს. თვითაფეთქების მომენტში იგი 18-დან 20 წლამდე ასაკის იყო. ზოგიერთი მონაცემის თანახმად, ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს მან 16 ნათესავი დაკარგა, მათ შორის მეუღლე (რომელზეც თავდასხმამდე მხოლოდ ორი თვით ადრე დაქორწინდა), ორი ძმა და დეიდაშვილი/მამიდაშვილი. მისი ინვალიდი ძმა, რომელმაც ჩეჩნეთის პირველი ომის დროს ნაღმზე აფეთქების შედეგად ორივე ფეხი დაკარგა, რუსმა სამხედროებმა საკუთარ სახლთან ახლოს ყოველგვარი მიზეზის გარეშე მოკლეს. მოცემულ რაიონში რუსული ჯარების სარდალი, გენერალი გაიდარ გაჯიევი, ადგილობრივ მოსახლეობაში დიდი არაპოპულარობით სარგებლობდა. მას ხშირად ადანაშაულებდნენ მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ ჩადენილ სისასტიკეში. გავრცელებული ინფორმაციით, გაჯიევმა გაზუევა იმ ადგილას დაიბარა, სადაც მისი დაპატიმრებული მეუღლე წამებით მოკლა, შემდეგ კი ქალს თავი ქმრის მუცლის ღია ჭრილობაში ჩააყოფინა. სხვა ვერსიით, გენერალმა გაზუევას თავად განუცხადა, რომ დაკითხვის დროს საკუთარი ხელით მოკლა მისი მეუღლე.

## თვითაფეთქება
2001 წლის 29 ნოემბერს გაზუევა სამხედრო კომენდატურის წინ მდგარ რუსი ჯარისკაცების ჯგუფს მიუახლოვდა, რომელთა შორისაც გენერალი გაჯიევი იმყოფებოდა. მოწმეთა ჩვენებების თანახმად, გაზუევას უკანასკნელი სიტყვები იყო: „მიცნობთ?“ ან „კვლავ გახსოვარ?“, რაზეც გაჯიევმა უპასუხა: „შენთან სალაპარაკოდ არ მცალია!“. გაზუევა და გაჯიევის ორი პირადი მცველი ადგილზევე დაიღუპნენ, კიდევ ორი ჯარისკაცი კი დაიჭრა. თავად გაჯიევი, რომელსაც ჯავშანჟილეტი ეცვა, მძიმედ დაიჭრა (გავრცელებული ინფორმაციით, მან ორივე თვალი და ერთი ხელის მტევანი დაკარგა) და მიღებული ტრავმებისგან რამდენიმე დღეში, 1 დეკემბერს გარდაიცვალა.

## შედეგები
გაზუევას ოჯახისა და ადგილობრივი მოსახლეობის წინააღმდეგ რუსი სამხედროების მხრიდან სასტიკი რეპრესიების ტალღა აგორდა. სამხედროებმა ააფეთქეს გაზუევას, მისი მშობლებისა და კიდევ სულ მცირე ოთხი ოჯახის სახლი, ხოლო გაზუევას ოჯახის რამდენიმე მამაკაცი დააკავეს და სცემეს. თავდასხმიდან მალევე, ქალაქ ურუს-მარტანში 72 ადამიანი დააკავეს, რომელთა ნაწილიც უგზო-უკვლოდ დაიკარგა. გაჯიევის გარდაცვალებიდან ერთი დღის შემდეგ, ურუს-მარტანის რაიონის სოფელ ალხან-იურთიში რამდენიმე პირი დააკავეს, რომელთაგან ზოგიერთი მოგვიანებით მოკლული იპოვეს. 13 დეკემბერს ჩეჩნეთში აღმოაჩინეს ასაფეთქებელი მოწყობილობებით დაღუპული რამდენიმე მამაკაცის დასახიჩრებული ცხედარი. მოგვიანებით ისინი ამოიცნეს, როგორც დეკემბრის დასაწყისში ურუს-მარტანის რაიონის სამი სოფლიდან გაუჩინარებული მაცხოვრებლები, მათ შორის ოთხი ალხან-იურთში დაკავებულთაგან: ლომ-ალი იუნუსოვი, მისი ნათესავი მუსა იუნუსოვი, შამილ ჯემალდაევი და ასლან ტარამოვი.

## სქოლიო
კატეგორია:თვითმკვლელობა
კონონ სამოსელი

**კონონ სამოსელი** (; დ. ძვ. წ. 280, სამოსი — გ. ძვ. წ. 220, ალექსანდრია) — ძველი ბერძენი ასტრონომი და მათემატიკოსი.

კონონი დაიბადა სამოსის კუნძულზე და სავარაუდოდ, ეგვიპტის ქალაქ ალექსანდრიაში გარდაიცვალა, სადაც მმართველ პტოლემე III ევერგეტეს კარის ასტრონომად მსახურობდა.

ვირგილიუსის რომაელი კომენტატორის, პრობუსის თანახმად, კონონმა შვიდ წიგნად დაწერა ასტრონომიული ნაშრომი. კონონმა ასევე შეადგინა ასტრონომიული კალენდარი, რომელიც შეიცავდა უძრავი ვარსკვლავების ამოსვლისა და ჩასვლის დროებს, ასევე ამინდის პროგნოზებს.

კონონის ხსენება სხვა უძველესი მეცნიერების ნაშრომებშიც შემორჩენილია. ცნობილია, რომ კონონი არქიმედეს მეგობარი იყო და მასთან ცოცხალ მიმოწერას ინარჩუნებდა. ალექსანდრიელი პაპოსი ამტკიცებს, რომ კონონმა აღმოაჩინა არქიმედეს სპირალი, რომელიც მოგვიანებით არქიმედემ გამოიკვლია. აპოლონიოს პერგელი იუწყება, რომ კონონმა გამოიკვლია კონუსური კვეთები და მისმა დასკვნებმა საფუძველი ჩაუყარა აპოლონიოსის ამ თემაზე ნაშრომის IV ნაწილს. აპოლონიოსი კონონის ნაშრომში რამდენიმე შეცდომას ახსენებს, მაგრამ შეუძლებელია იმის გარკვევა, თუ რას გულისხმობს ის, რადგან კონონის ნაშრომები არ შემორჩენილა. სენეკა იუწყება, რომ კონონი მზის დაბნელებების კეთილსინდისიერი დამკვირვებელი და ჩამწერი იყო.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს კონონი.

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი ასტრონომები
კატეგორია:ძველი ბერძენი მათემატიკოსები
ბებერეკი

**ბებერეკი** (***გორა***) — სოფელი გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი არტაანის ლივის მზვარის ნაჰიეში, მერკეზის რაიონში (ერკე, არტაანის პროვინცია), ზ.დ. 1903 მ სიმაღლეზე, ქ. არტაანიდან 26 კმ მანძილზე. ამჟამად სოფელია (**ჩეტინსუ, ეტინსუ**) თურქეთში.  აღნუსხულია ამიერკავკასიის მხარის მოსახლეობის 1886 წლის საოჯახო სიებში, რომლის მიხედვითაც იგი შედიოდა ყარსის ოლქის არტაანის ოკრუგის ამავე სახელწოდების უბანსა და ტამალის მარკიაზში (სასოფლო თემში). დატანილია არაერთ ძველ კარტოგრაფიულ წყაროზე: ბებერეკი,  ბებერექი. 

დავთრის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 35 კომლი. ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. კომლთა უფროსების უმეტესობას ერქვა ქართველებისათვი/ქრისტიანებისათვის დამახასიათებელი სახელი: ამირან, ანანა, ბადურა, გოგიჩა, დარჩ[ი]ა, იასონ, ივანე, იორდანე, იოსებ, მაცაცა, პაპუნა, რევაზა, საბა, სარგის, ცხადა და ა.შ. მამის სახელებად გვხვდება: გოგიჩა, გოგა, იაკობი, ლევანი, ზოსიმე, მახარებელი, მამისა, შოთა, ხმალა, პაპა.

სოფლის წლიური გადასახადების ჯამი შეადგენდა 19 700 ახჩას, თუმცა ეს რიცხვი მოცემულია მამულის გამორიცხვით და თუ ამ მონაცემსაც გავითვალისწინებთ, მაშინ სოფლის გადასახადების საერთო ჯამი 20 200 ახჩა უნდა ვივარაუდოთ. სამეურნეო სტრუქტურით იგი ემსგავსება ნაჰიეს სოფლების უმეტესობას. აქ წამყვანი დარგია მემარცვლეობა, რომელზეც მოდიოდა სამეურნეო გადასახადის თითქმის 82%. მეცხოველეობაც განვითარებული დარგი იყო. დაწინაურებული უნდა ყოფილიყო მესაქონლეობა და მეცხვარეობა.

ორი დავთრის ურთიერთშედარებამ დაგვანახვა, რომ 20-წლიან პერიოდში დემოგრაფიული ვითარება შეცვლილა: 1574 წ. სოფელში ცხოვრობდა 55 კომლი, ხოლო 1595
წელს კომლთა რაოდენობა 35-მდეა შემცირებული. რაც შეეხება მოსახლეობის კონფესიურ სტრუქტურას, არაფე-
რი შეცვლილა: ყველა იყო ისფენჯის გადამხდელი, ანუ ქრისტიანი. წლიური გადასახადების ჯამი კი 1574 წელს შეადგენდა 12 000 ახჩას, ხოლო 1595 წელს იგი 20 000-მდე გაიზარდა.

ბებერეკის დასავლეთით, 1 კმ მანძილზე, მთის ფერდობზე, შემორჩენილია ეკლესიის (დარბაზული) ნანგრევები. სოფლის ცენტრშიცაა შემორჩენილი ნაეკლესიარი. ეკლესია ყოფილა მეჩეთის ადგილზეც. 

## ლიტერატურა
* *დ. ნიკოლაიშვილი, დ. სართანია, ა. უჯმაჯურიძე, დ. კირთაძე, მ. კვეტენაძე.* მესხეთი ოსმალური დავთრების მიხედვით. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი", თბ., უნივერსალი, 2021, გვ. 229

## სქოლიო
კატეგორია:გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში მოხსენიებული სოფლები