open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბიოსფერო

thumb|300px|ბიოსფერო
**ბიოსფერო** (;  - სიცოცხლე +  - სფერო) — დედამიწის თხელი ფენა, სადაც არსებობს და ვითარდება სიცოცხლე. ტერმინი „ბიოსფერო“ პირველად გამოჩენილმა ფრანგმა ნატურალისტმა ჟან ბატისტ ლამარკმა გამოიყენა, ხოლო მწყობრი სწავლება ბიოსფეროს შესახებ მხოლოდ მე–XX საუკუნის დასაწყისში შეიქმნა. მისი ავტორია რუსი მეცნიერი ვლადიმერ ვერნადსკი.

თანამედროვე ბიოსფერო მოიცავს ლითოსფეროს, ანუ დედამიწის ქერქს; ჰიდროსფეროს ანუ დედამიწის წყლიან გარსს და ატმოსფეროს ანუ პლანეტის აიროვან გარსს.
thumb|300px|ატმოსფერო
ბიოსფეროს ზედა საზღვარი ზღვის დონიდან დაახლოებით 6 კილომეტრს აღწევს. ამ სიმაღლეზე ჯერ კიდევ შეუძლიათ არსებობა ქლოროფილის შემცველ მცენარეებს. ბიოსფეროს ქვედა საზღვარი ვრცელდება 2–3 კმ სიღრმეზე ხმელეთის პირობებში და 1–2 კმ–ის სიღრმეზე ოკეანის ფსკერიდან.

ბიოსფეროს ერთ–ერთი დამახასიათებელი თავისებურებაა ნივთიერების წრებრუნვა მის ცოცხალ და არაცოცხალ ნაწილებს შორის. ამ პროცესს მნიშვნელოვანი ენერგია ესაჭიროება. ამ ენერგიის წყაროა მზე.

მზის ენერგია ნივთიერებათა ორ წრებრუნვას უზრუნველყოფს – დიდს, ანუ გეოლოგიურს და მცირეს, ანუ ბიოლოგიურს. დიდი წრებრუნვის მაგალითია წყლის მიმოქცევა, რომელიც გულისხმობს დედამიწის ზედაპირიდან წყლის აორთქლებას და მის დედამიწაზე დაბრუნებას ნალექის სახით. ოკეანიდან მეტი წყალი ორთქლდება, ვიდრე ბრუნდება. ხმელეთზე პირიქით, მეტი ნალექი გამოიყოფა, რომლის ნაწილი მდინარეებში, იქიდან კი ოკეანეებში ჩაედინება.

ცოცხალი ორგანიზმის გაჩენასთან ერთად, დიდ ანუ გეოლოგიური წრებრუნვის წიაღში ჩაისახა მცირე, ანუ ბიოლოგიური წრებრუნვა. ბიოლოგიური წრებრუნვისათვის დამახასიათებელია ორგანული ნივთიერებების წარმოქმნა და დაშლა. ეს პროცესი ხორციელდება ქიმიური ელემენტების მიმოცვლით ცოცხალ ორგანიზმებს შორის.

ადამიანი ბიოსფეროს განვითარების გარკვეულ ეტაპზე წარმოიშვა და მას ნოოსფერო ანუ შეგნების სფერო ჰქვია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ლითოსფერო
* ატმოსფერო
* ჰიდროსფერო

## რესურსები ინტერნეტში 
* Article on the Biosphere at Encyclopedia of Earth
* GLOBIO.info, an ongoing programme to map the past, current and future impacts of human activities on the biosphere
* Paul Crutzen Interview Freeview video of Paul Crutzen Nobel Laureate for his work on decomposition of ozone talking to Harry Kroto Nobel Laureate by the Vega Science Trust.
* Atlas of the Biosphere 

## ლიტერატურა 
* Вернадский В. И., Избр. соч., т. 5, М., 1960; его же, Химическое строение биосферы Земли и её окружения, М., 1965;
* Хильми Г. Ф., Основы физики биосферы, Л., 1966; 
* Дювиньо П. и Танг М., Биосфера и место в ней человека, пер. с франц., М., 1968.

კატეგორია:გეოქიმია
კატეგორია:ეკოსისტემა
მოდეგა

**მოდეგა** — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში (კოჭიოს თემში), თრიალეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ახალქალაქ-ბაკურიანის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1960 მეტრზე, ახალქალაქიდან 26 კმ-ზე.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 163 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მუჰამად სალიჰი

**მუჰამად სალიჰი** (დ. 1455, ხვარაზმი — გ. 1535, ბუხარა) — უზბეკი პოეტი, წერდა ჩაღათაურ და სპარსულ ენაზე. 1499 წლიდან მსახურობდა შაიბანიდების კარზე. ჰეროიკულ პოემაში „შაიბანინამე“ დაწვრილებით აღწერა შუა აზიაში ბატონობისათვის თემურიდთა და შაიბანიდთა შორის ბრძოლა, რომლის მომსწრეც თვითონ იყო. მისი თხზულება თარგმნილია გერმანულ, რუსულ და სხვა ენებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1455
კატეგორია:გარდაცვლილი 1535
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
ვირვიჩა

**ვირვიჩა**, **ვირვიტა** (, *Virvytė*) — მდინარე ჩრდილოეთ-დასავლეთ ლიეტუვაში, ვენტის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს ტელშიაის რაიონში მდებარე ბირჟულისის ტბიდან. მიედინება სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ. მდიდარია თევზით.

მდინარის სახელწოდება (ვარიანტი — ვირვიტე) ეწოდება ეთნოგრაფიულ ანსამბლს, მოსწავლეთა ბანაკს და (ვარიანტი — ვირვიჩა) იყო ლიეტუველი რევოლუციონერი პოეტი ქალის სალომეია ნერისის ფსევდონიმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
დისნა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი **დისნა** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* დისნა — მდინარე ლიეტუვასა და ბელარუსში
* დისნა — ქალაქი ბელარუსში
დისნა (მდინარე)

**დისნა** (, ) — მდინარე ლიეტუვასა და ბელარუსში, დასავლეთის დვინის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს ლიეტუვაში დისნაის ტბიდან. მდინარის დიდი ნაწილი მიედინება ბელარუსის ტერიტორიაზე. მდინარის სიგრძე 178 კმ. აუზის ფართობი - 8180 კმ2. ერთვის ჩრდილოეთ დვინას ქალაქ დისნასთან ახლოს. მდინარეზე მდებარეობს ბელარუსის ვიტებსკის ოლქის დაბა შარკოვშჩინა.

მთავარი შენაკადებია - იანკა, აუტა, ელნიანკა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
კატეგორია:ბელარუსის მდინარეები
მარო მაყაშვილი

**მარიამ (მარო) მაყაშვილი** (დ. 25 აგვისტო, 1901, — გ. 19 თებერვალი, 1921) — საქართველოს ეროვნული გმირი, მოწყალების და; დაიღუპა საბჭოთა რუსეთის ჯარებთან ბრძოლაში თბილისის მისადგომებთან.

მარო მაყაშვილი დაიბადა თავადაზნაურთა ოჯახში. მამა, კონსტანტინე მაყაშვილი პოეტი და საქართველოს მწერალთა კავშირის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო; დედა, თამარ გაბაშვილი კი — მწერალ ეკატერინე გაბაშვილის ასული. დაამთავრა ქალთა ქართული გიმნაზია და სწავლა თბილისის უნივერსიტეტის სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე განაგრძო. წითელი არმიის შემოჭრის დღეებში, 19 წლის სტუდენტი მოხალისედ წავიდა ფრონტზე, წითელ ჯვარში ჩაეწერა მოწყალების დად და შეუერთდა კოჯრისკენ მიმავალ სანიტარულ რაზმს. 19 თებერვალს, ყუმბარის ნამსხვრევით სასიკვდილოდ დაიჭრა კეფაში. დაკრძალულია ქართველ იუნკრებთან ერთად ყოფილი სამხედრო ტაძრის ეზოში (ამჟამად საქართველოს პარლამენტის შენობის ტერიტორია რუსთაველის გამზირზე). შემორჩენილია მაყაშვილის დღიურები და წერილები.   

სამშობლოს დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის პირველი მსხვერპლი — ქალის დაღუპვა მძიმედ განიცადა ქართველმა საზოგადოებრიობამ, რაც აისახა იმდროინდელ პრესაში, მას ქართველი ჟანა დ’არკი უწოდეს. დაკრძალეს 23 თებერვალს, სამხედრო ტაძრის გალავნის შიგნით, კოჯორში დაღუპულ ქართველ იუნკერებთან ერთად, ოღონდ საპირისპირო, ახლანდელი მოსწავლე-ახალგაზრდობის სასახლის მხარეს. 

2015 წელს ეროვნულ ბიბლიოთეკაში მარო მაყაშვილის სახელობის ბაღი გაიხსნა. მარო მაყაშვილის პატივსაცემად ზაქარია ფალიაშვილმა თავისი ოპერის დაისის მთავარ გმირს მისი სახელი — მარო — დაარქვა.      

2015 წლის 24 დეკემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა, გიორგი მარგველაშვილმა მარო მაყაშვილს გარდაცვალების შემდეგ საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა. მარო მაყაშვილი გახდა პირველი ქალი, რომელსაც საქართველოს ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*მარო მაყაშვილის დღიურების ფრაგმენტები . დაიბეჭდა გაზეთ „კვირის პალიტრაში“, 18-24 თებერვალი, 2008.
*გაფითრებული თებერვლის ლანდი (მარო მაყაშვილი) , რეჟისორ გია ჭუბაბრიას ფილმი, 2005 წ. საქართველოს კინემატოგრაფიის ეროვნული ცენტრი.
*მარო მაყაშვილი

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები
კატეგორია:დაბადებული  25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1902  
კატეგორია:გარდაცვლილი 19  თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
დოტნუველე

**დოტნუველე**  () — მდინარე ცენტრალურ ლიეტუვაში, მდინარე ნევეჟისის მარჯვენა შენაკადი. სათავეს იღებს რადვილიშის  რაიონში, მიედინება სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ერთვის მდინარე ნევეჟისს ქალაქ კედაინიაისთან.

## ლიტერატურა
*Dotnuvėlė. Tarybų Lietuvos enciklopedija, T. 1 (A-Grūdas). Vilnius, Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985, 447 psl.

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
სიღნაღის მაზრა

200px|thumb|სიღნაღის მაზრის ეთნიკური რუკა 1902 წელს
**სიღნაღის მაზრა** (; 1801-1840, 1844-1929) — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში, ტფილისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი. ცენტრი — სიღნაღი. შეიქმნა 1801 წელს. გაუქმდა 1840 წელს, 1844 წლის 29 ნოემბერს თელავის მაზრას გამოეყო სიღნაღის მაზრა.. სიღნაღის მაზრაში შედიოდა შემდეგი უბნები: ბაკურციხისა, კოდაღოსი, მაჩხაანისა (1901-დან ქვემო მაჩხაანის), შირაქისა და ალაზანგაღმა. სიღნაღის მაზრა საბოლოოდ გაუქმდა 1929 წელს. 1834 წლისთვის სიღნაღის მაზრის მოსახლეობა დიუბუა დე მონპერეს ცნობით იყო 45 000 ადამიანი. მონპერესვე ცნობით მაზრაში განვითარებული იყო მეღვინეობა-მევენახეობა, ვენახევს ეჭირა 3000 დესეტინა მიწა და ისხმებოდა 19840 პინტა ღვინო. მაზრის მევენახეობის რეგიონებს შორის გამოირჩეოდა უკანამხარი (ტიბაანი, ჭოტორი, ბოდე, მაღარო და მაჩხაანი) და წინამხარი (მუკუზანი, ახაშენი, ველისციხე, კარდენახი), სადაც უკეთესი ხარისხის ღვინოები მოდიოდა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
ლოხ-ნესი

**ლოხ-ნესი** () — დიდი, ღრმა მტკნარწყლიანი ტბა გაერთიანებულ სამეფოში, შოტლანდიაში. ტბა ცნობილია მთელ მსოფლიოში ლოხ-ნესის ურჩხულის ლეგენდის წყალობით. მისი ფართობია 65 კმ2. ლოხ-ნესს უკავია მეორე ადგილი წყლის ზედაპირის ფართობის მიხედვით შოტლანდიის ტბებს შორის. ტბის მაქსიმალური სიღრმეა - 230 მეტრი.  მის ნაპირზე არის ლოხ-ნესის ურჩხულის მუზეუმი.

კატეგორია:შოტლანდიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ინგლისის პრემიერლიგა 2008-2009

2008–2009 წლების სეზონი იყო რიგით მე–17 მისი დაარსების თარიღიდან, 1992 წლიდან. მანჩესტერ იუნაიტედმა,რომელმაც პრემიერლიგის ხანგრძლივი პაექრობა მეთერთმეტედ მოიგო,წინა სეზონის მსგავსადაც შეძლო ტიტულის დაცვა.თამაშებმა,რომელთა განრიგი 2008 წლის 16 ივნისს იქნა გამოცხადებული,სტარტი 2008 წლის 16 აგვისტოს, შაბათს აიღო და 2009 წლის 24 მაისს დასრულდა. გათამაშებაში ოცმა გუნდმა მიიღო მონაწილეობა.მათ შორის იყო ის 17 გუნდი, რომლებმაც პრემიერლიგის წინა სეზონშიც მიიღეს მონაწილეობა და ის 3 გუნდი, რომლებმაც ჩემპიონლიგაში საპრიზო ადგილები დაიკავეს და აღზევდნენ პრემიერლიგაში.
ახალი სეზონის დასაწყისში, კლუბებს ნება დართეს სათადარიგოთა სკამზე ხუთის ნაცვლად უკვე 7 ფეხბურთელი დაესვათ. ეს სეზონი აგრეთვე იმითაც იყო განსხვავებული, რომ თამაშები არ ტარდებოდა ახალი წლის დღეს, როგორც ეს ტრადიციადაა მიღებული ინგლისში.ამის მთავარი მიზეზი კი იყო ის, რომ საფეხბურთო ასოციაციის მატჩები, რომლებიც ტრადიციულად იანვრის პირველ შაბათს ტარდებოდა, 2009 წელს უკვე ახალი წლის დღეს იქნა გადმოტანილი.
სეზონის პირველი გოლი არსენალელმა სამირ ნასრიმ გაიტანა პრემიერლიგაში ახლადაღზევებული ვესტ ბრომვიჩის წინააღმდეგ შეხვედრის მეოთხე წუთზე გახსნის მატჩში, 16 აგვისტოს.ასტონ ვილას ფორვარდმა გაბრიელ აგბონლაჰორმა კი სეზონის პირველი ჰეთ–თრიქი შეასრულა მანჩესტერ სიტის წინააღმდეგ, როდესაც 7 წუთში 3 გოლის გატანა შეძლო.
მანჩესტერ იუნაიტედმა პრემიერლიგის ჩემპიონის ტიტული 2009 წლის 16 მაისს, არსენალთან 0–0 დამთავრებულ შეხვედრაში შეინარჩუნა. მათ პრემიერლიგის ჩემპიონობა მეთერთმეტედ, ინგლისში პირველი გუნდის წოდება კი უკვე მეთვრამეტედ მოიპოვეს და ამ მაჩვენებლით ლივერპულს გაუთანაბრდნენ.
ეს იყო მეორე შემთხვევა, როდესაც მანჩესტერელებმა ტიტული ზედიზედ 3 წლის განმავლობაში შეინარჩუნეს. ვესტ ბრომვიჩი გახდა პირველი გუნდი, რომელიც ჩემპიონლიგაში დაქვეითდა ლივერპულთან საშინაო მატჩის 2–0 წაგების შემდეგ, 2009 წლის 17 მაისს. ჩემპიონლიგას ისინი მიდლსბროსთან და ნიუკასლთან ერთად შეუერთდნენ, რომლებიც სეზონის ბოლო ტურში, შესაბამისად, ვესტ ჰემთან და ასტონ ვილასთან დამარცხდნენ.ეს ნიშნავდა იმას, რომ ჰალი და სანდერლენდი დაქვეითებას გადაურჩნენ, მიუხედავად მანჩესტერთან და ჩელსისთან განცდილი მარცხისა.ეს იყო პირველი შემთხვევა 2005–2006 წლების სეზონის შემდეგ, როდესაც წინა სეზონში აღზევებული გუნდებიდან ორმა მათგანმა შეძლო ადგილის შენარჩუნება. ასტონ ვილამ, ევერტონმა და ფულემმა ევროპის ლიგის საგზური მიიღეს პრემიერლიგაში დაკავებული მაღალი ადგილების გამო.

კატეგორია:ინგლისის პრემიერლიგის სეზონები
ბიბლოსი

**ბიბლოსი** (ბერძ. byblos, biblos „წიგნი“) — ბიბლიური **გებალი**, ერთ-ერთი უძველესი ფინიკიური ქალაქი. იგი წარმოადგენდა საზღვაო პორტს ქალაქებს, სიდონსა და ტრიპოლის, შორის. სწორედ ამ ქალაქის ნანგრევებზეა აშენებული თანამედროვე ჯებეილი, რომელიც ბეირუთიდან დაშორებულია 42 კმ.-ით. ბერძნულ-რომაული ხანიდან გებალს უკვე **ბიბლოსი** ეწოდა, რადგანაც აქ მზადდებოდა მაღალი ხარისხის პაპირუსის ქაღალდი.

არქეოლოგიურ მასალებსა და ისტორიულ წყაროებზე დაყრდნობით ირკვევა, რომ გებალი ადრეულ ბრინჯაოს ხანაში დაარსებულა. მისი ეკონომიკური აღმასვლა თარიღდება ძვ.წ. XIX-XVIII საუკუნეებით. მაშინ, როდესაც უგარითთან ერთად წარმოადგენდა ეგვიპტელების მიერ კონტროლირებად რეგიონს (ე.წ. „ამურუს რეგიონი“). აღსანიშნავია, რომ ტვიროსისა და სიდონის გვერდით ამ ქალაქს ეგვიპტელები განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდნენ, რაზეც მეტყველებს ამარნას არქივებში დაცული წერილები. ამ კორესპოდენციის ძირითადი ადრესატები ბიბლოსელები იყვნენ.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## ლიტერატურა
* *Byblos* (ბიბლოსი), Jean-Pierre Thiollet, H & D, 2005. ISBN 2 914 266 04 9

## რესურსები ინტერნეტში
* Lebanon, the Cedars' Land: Byblos 
* Byblos info
* Embassy of Lebanon in Canada 

კატეგორია:ბიბლიური ქალაქები
კატეგორია:ლიბანის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბანში
კატეგორია:ფინიკიის ქალაქები
სიქები

**სიქები** ( ) — სიქიზმის მიმდევრები. სიქების უმრავლესობა ეროვნებით პენჯაბელია. ცხოვრობენ უმთავრესად პენჯაბის (ინდოეთი) შტატში, თუმცა მათი ცალკეული ჯგუფები გაბნეულია ინდოეთის მთელ ტერიტორიაზე, ძირითადად მსხვილ ქალაქებში. სიქები ცხოვრობენ ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნებში, აფრიკაში, კუნძულ ფიჯიზე და სხვა რეგიონებში, სულ დაახლოებით 30 მილიონი ადამიანი.

ტერმინი „სიქი“ მომდინარეობს სანსკრიტიდან — शिष्य , რაც მოწაფეს ნიშნავს.
## ლიტერატურა
* *The Sikhs In History: A Millennium Study * by Sangat Singh, Noel Quinton King. New York 1995. ISBN 81-900650-2-5
* *A History of the Sikhs: Volume 1: 1469–1838* by Khushwant Singh. Oxford India Paperbacks (13 January 2005). ISBN 0-19-567308-5
* *The Sikhs* by Patwant Singh. Image (17 July 2001). ISBN 0-385-50206-0
* *The Sikhs of the Punjab* by J. S. Grewal. Published by Cambridge University Press (28 October 1998). ISBN 0-521-63764-3.

## რესურსები ინტერნეტში
* Sikhs.org — სიქიზმის ძირითადი საიტი
* The BBC page on Sikhism
* SikhMuseum.com
* SikhPhilosophy.net

## სქოლიო
კატეგორია:სიქიზმი
კატეგორია:ეთნორელიგიური ჯგუფები
კატეგორია:რელიგიური იდენტურობა
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ლიეტუვის სეიმი

**ლიეტუვის რესპუბლიკის სეიმი** () — ლიეტუვის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო.

## საერთო აღწერა 
სეიმი შედგება ერთი პალატისაგან, რომლის შემადგენლობაშიც საყოველთაო, თანასწორუფლებიანი, ფარული კენჭისყრის საფუძველზე არჩეული 141 დეპუტატია, მათგან 71 დეპუტატს ირჩევენ ერთმანდატიანი ოლქებიდან მაჟორიტარული სისტემით, 70-ს კი — პროპორციული სიით 5 %-იანი ბარიერის გადალახვის შედეგად.  ლიეტუვის კონსტიტუციის მეხუთე თავის მიხედვით სეიმის დეპუტატად აირჩევა ლიეტუვის მოქალაქე, რომელიც მუდმივად ცხოვრობს ლიეტუვაში.

სეიმი ყოველწლიურად იკრიბება ორჯერ — საგაზაფხულო და საშემოდგომო სესიებზე. საგაზაფხულო სესია იწყება 10 მარტს და გრძელდება 30 ივნისამდე. საშემოდგომო სესია კი იწყება 10 სექტემბერსს და მთავრდება 23 დეკემბერს. რიგგარეშე სესიის მოწვევა შეუძლია პარლამენტის თავმჯდომარეს დეპუტატების საერთო რაოდენობის 1/3-ის მოთხოვნით ან პრეზიდენტს.

სეიმის სხდომას უძღვება სეიმის თავმჯდომარე (2013 წლის ოქტომბრიდან ლორეტა გრაუჟინიენე) ან მისი მოადგილე. ახლადარჩეული პარლამენტის პირველ სხდომას ხსნის და უძღვება ასაკით ყველაზე უფროსი წევრი.

## უფლებამოსილებები 
* განიხილავს და იღებს კონსტიტუციურ ცვლილებებს.
* გამოსცემს კანონებს.
* ნიშნავს ლიეტუვის პრეზიდენტის არჩევნების თარიღს.
* მოიწონებს ან არ მოიწონებს პრეზიდენტის მიერ წარმოდგენილი პრემიერ-მინისტრის კანდიდატურას.
* ნიშნავს საკონსტიტუციო სასამართლოს და უზენაესი სასამართლოს წევრებს და მათ ხელმძღვანელებს. 
* ნიშნავს და ათავისუფლებს კონტროლის პალატის თავმჯდომარეს.
* ნიშნავს ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებს.
* ქმნის ცენტრალურ საარჩევნო კომისიას.
* ამტკიცებს სახელმწიფო ბიუჯეტს და ახორციელებს კონტროლს მის შესრულებაზე.
* გამოსცემს ამნისტიის კანონს.

## ისტორია 
1990 წლის 24 თებერვალს მოწვეულმა სეიმმა 1990 წლის 11 მარტს გამოაცხადა დამოუკიდებლობის აღდგენა, მას ლიეტუვის ისტორიაში ეწოდა "აღმდგენი სეიმი". დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ პირველი საპარლამენტო არჩევნები გაიმართა 1992 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში, მეორე სეიმი მოწვეულ იქნა 1996-2000 წლებში. ამჟამად მოქმედებს მეხუთე მოწვევის სეიმი, რომელიც აირჩიეს 2008 წელს და რომლის უფლებამოსილების ძალაც გრძელდება 2012 წლამდე.

## შენობა 
thumbnail|250px|ლიეტუვის სეიმის ახალი სხდომათა დარბაზიახლანდელი შენობა შედგება 4 ნაწილისაგან. პირველი შენობა ააშენეს 1976-1980 წწ. ალგიმანდას და ვიტაუტას ნასვიტისებმა, მასში განთავსებული იყო ლიტვის სსრ-ს უმაღლესი საბჭო. 2007 წელს საშემოდგომო სესია დაიწყო პლენალური სხდომის ახალ დარბაზში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლიეტუვის რესპუბლიკის კონსტიტუცია
* ლიეტუვის რესპუბლიკის სეიმი 
* Išrinkti Lietuvos Respublikos Seimo nariais 2004—2008 
* Virtuali ekskursija į parlamentą 

კატეგორია:ლიეტუვის პოლიტიკა
პირჩიტა

**პირჩიტა** — კარულ-ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აწუნთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე პირიქითი ალაზნის აუზში. სიგრძე 0,8 კმ, ფართობი 0,75 კმ². მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 3270 მ-მდე. პირჩიტა საზრდოობს მყინვარული ნაკადებითა და ზვავებით. პირჩიტის მყინვარის ენის ბოლოზე სათავე აქვს მდინარე პირიქითი ალაზნის სათავეს — ქვახიდისწყალს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მყინვარები
პირშუშხა

** პირშუშხა** () — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს 2 სახეობას, რომელიც იზრდება ევროპასა და აზიაში. 

საქართველოში გვხვდება მხოლოდ 1 სახეობა — ჩვეულებრივი  პირშუშხა (). მოჰყავთ ბოსტანში. ხშირად ველურდება. ფესვსა და ფოთოლში არის ვიტამინები, ეთეროვანი ზეთები, მინერალური მარილები, ფიტონციდები და ფერმენტი ლიზოციმი. 

ფესვის ცხარე გემო  და სპეციფიკური სუნი გამოწვეულია მასში მდოგვის ზეთისა და გლიკოზიდ სინიგრინის არსებობით. ფესვი იჭმება (ნედლი, მოხარშული), ფესვის გამონაწური კი სურავანდის საწინააღმდეგო საუკეთესო საშუალებაა. მრავლდება ვეგეტატიურად. მოსავალს იღებენ (100-300 ც/ჰა) გვიან შემოდგომაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოსტნეული
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
პიტაკი

**პიტაკი** ( — პერგამენტის ნაჭერი < ბერძნ. pittakion — საწერი ფირფიტა, ქაღალდი, ფურცელი), წერილი, საბუთი („ქარტაჲ დაწერილი“) ძველ საქართველოში. ტერმინი „პიტაკი“ წერილობით თხოვნას ანუ „სავედრებელს“ — „უდარესისაგან უაღრესისა მიმართ მინაწერს“ (საბა) და წყალობა-ბოძებისა თუ თარხნობის სიგელს აღნიშნავდა. სამდივანმწიგნობრო ენასა და ტერმინოლოგიაში იგი შედარებით იშვიათად იხმარებოდა (თანამედროვე სიტყვახმარებაში **პატაკი**).

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.,* ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ეხლა, წგნ. 3, ნაკვ. 2 - ქართული სიგელთა-მცოდნეობა ანუ დიპლომატიკა, ტფ., 1926;
**ფუტკარაძე ი.*, ქსე, ტ. 8, გვ. 87-88, თბ., 1984

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
პირღებულის მონასტერი

**პირღებული** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, XIII საუკუნის ღვთისმშობლის სახელობის სამონასტრო კომპლექსი თეთრიწყაროს სამხრეთ-დასავლეთით 10 კმ-ზე, მდინარე ხრამის მარცხენა ნაპირზე. შემონახულია კომპლექსის ცენტრალური ნაგებობა — დიდი ეკლესია, რომელიც ფრაგმენტებისა და წარწერის თანახმად აგებულია რუსუდანის მეფობის ხანაში (1222-1245). ეკლესია შიგნით მოხატული იყო. გარედან კედლებზე წარწერებია. ერთ-ერთ მათგანში ნათქვამია, რომ თბილელ ელისე საგინაშვილს XVII საუკუნეში ეკლესიისათვის სამხრეთიდან კარიბჭე და საძვალე მიუშენებია (ახლა დანგრეულია). ეკლესიას გარს ერტყა გალავანი, რომელშიც ჩართული იყო სამსართულიანი სამრეკლო (დარჩენილია 2 სართული). I სართული ჭიშკარს წარმოადგენდა. ეკლესიის სამხრეთ-დასავლეთით დიდი შენობის ნაშთია. კლდეებში განლაგებული გამოქვაბულები, როგორც ჩანს, ბერების სადგომ სენაკებად იყო გამოყენებული. ეკლესიის ზემოთ, ფერდობზე, გვიანდელი ხანის დარბაზული ეკლესიაა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* პირღებულის მონასტრის ერთი ასომთავრული წარწერა

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
დუბისა

**დუბისა** () — მდინარე ლიეტუვაში, მდინარე ნემანის მარჯვენა შენაკადი.

## ჰიდროგრაფია 
სიგრძე 146 კმ. აუზის ფართობი 2070 კმ2, წყლის ხარჯი - 20,1 მ3/წმ. სათავეს იღებს ჟემაიტის მაღლობზე ქალაქ შიაულიაისთან. არხით დაკავშირებულია მდინარე ვენტასთან.

მდინარეზე მდებარეობს ქალაქი არიოგალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Map of Dubysa basin 
* Kurtuvėnai Regional Park 

სურათი:Dubysa001.JPG
სურათი:Dubysa3.jpg
სურათი:Dubysa8.jpg

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
ლა-პლატა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი ლა-პლატა შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლა-პლატა - ყურე (ესტუარი) ატლანტის ოკეანეში.
* ლა-პლატა - ქალაქი არგენტინაში.
* ლა-პლატა - დაბლობი სამხრეთ ამერიკაში.
* ლა-პლატის დეპარტამენტი – დეპარტამენტი არგენტინაში.
ლენა

**ლენა** (იაკუტ. Өлүөнэ – დიდი მდინარე) — მდინარე რუსეთში, აღმოსავლეთ ციმბირში, ერთვის ლაპტევების ზღვას. რუსეთისა და მსოფლიოს ერთ-ერთი უგრძესი მდინარე, სიგრძე 4400 კმ. აუზის ფართობი 2 490 ათ. კმ2.

ძირითადად მდინარე მიედინება  იაკუტიის რესპუბლიკისა ტერიტორიაზე, ხოლო ლენის შენაკადების ნაწილი ეკუთვნის  ირკუტსკის ოლქს, იმიერბაიკალეთის მხარეს და რესპუბლიკა ბურიატეთიას. სათავე აქვს ბაიკალის ქედის დასავლეთ კალთაზე მდებარე ტბაში, ზღვის დონიდან 930 მეტრ სიმაღლეზე. 

ლენის აუზის დიდი ნაწილი მრავალწლოვანი მზრალი ქანების გავრცელების მხარეშია და დაფარულია ტაიგით. ლენის ზემოთი და მარჯვენა შენაკადთა აუზების მნიშვნელოვანი ნაწილი მოიცავს ბაიკალისპირა, იმიერბაიკალისა და ალდანის მთიან რაიონებს, მარცხენანაპირეთის ძირითადი ნაწილი შუა ციმბირის ზეგანზეა.

ხეობისა და კალაპოტის ხასიათის მიხედვით ლენა 3 ნაწილად იყოფა:ზემო დინებაში (სათავიდან მდინარე ვიტიმის შესართავამდე) ხეობა ვიწრო, ღრმა და კლდოვანია, სიგანე 2-დან 10 კმ-მდეა. ალაგ-ალაგ 200 მეტრამდე ვიწროვდება. შუა დინებაში (მდინარეების ვიტიმისა და ალდანის შესართავებს შორის) მდინარის კალაპოტის სიგანე 2 კმ-მდეა, ხეობისა 30 კმ-მდე. მდინარე ოლიოკმის შესართავს ქვემოთ ხეობა კირქვებშია ჩაჭრილი და უცნაური ფორმის ციცაბო კლდოვანი ფერდობები აქვს (აქაა ე.წ. „ლენის სვეტები“). ქვემო დინება (მდინარე ალდანის შეერთებიდან შესართავამდე) ცენტრალური იაკუტიის დაბლობზეა. ხეობა კვლავ განივრდება 20-25 კილომეტრამდე, ჭალის სიგანე 7-15 კმ. მდინარის სიღრმე 16-20 მ აღწევს. ჭალაში მრავალი ტბა და ჭაობია. შესართავში ლენა იტოტება და აჩენს დელტას (ფართობი 30 ათ. კმ2). ნაოსნობისათვის მნიშვნელოვანია ბიკოვის ფშანი (სიგრძე 106 კმ.), რომელიც ლენას ტიქსის უბესთან აერთებს. 

*ლენას მთავარი შენაკადებია*: 
* მარჯვენა - ვიტიმი, დიდი პატომი, ოლიოკმა, ალდანი.
* მარცხენა - ნიუია, ვილიუი. 

ლენა უმთავრესად საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები - ზაფხულში, წყალმცირეა - ზამთარში. წყლიანობით ლენა მეორე ადგილზეა რუსეთში (მდინარე ენისეის შემდეგ). საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 17 ათ. მ3/წმ, მაქსიმალური 200 ათ. მ3/წმ. ლენას ლაპტევების ზღვაში წლიურად ჩააქვს 540 კმ3 წყალი, 12 მილიონი ტ მყარი ნატანი და 41 მლნ. ტ გახსნილი ნივთიერება. ზემო დინებაში იყინება ოქტომბრის ბოლოს, ქვემო დინებაში სექტემბრის ბოლოს; ყინულძვრა შესაბამისად მაისის დასაწყისსა და ივლისის დასაწყისშია. გაზაფხულის ყინულსვლის დროს ჩნდება ყინულხერგილები, რაც წყლის დონის მკვეთრ აწევას იწვევს. 

ლენა სანაოსნოა კაჩუგიდან შესართავამდე. ნავიგაცია გრძელდება ზემოთში 160 დღემდე, ქვემოთში 120 დღემდე. მთავარი ნავმისადგომებია: კაჩუგი, ჟიგალოვო, უსტ-კუტი, კირენსკი, ვიტიმი, ლენსკი, ოლიოკმინსკი, იაკუტსკი, ჟიგანსკი, ბულუნი. შენაკადებიდან სანაოსნოა: კირენგა, ოლიოკმა, ვიტიმი, ალდანი, ვილიუი.

ლენის აუზის მდინარეები მდიდარია ჰიდროენერგიით. ვილიუისა და მამაკანზე აგებულია ჰესები. ლენის აუზშია ოქროს,  ალმასის, ქვანახშირის, ბუნებრივი აირის, რკინის მადნის, ქარსის და სხვა საბადოები. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირკუტსკის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:სახის მდინარეები
სიმბიოზი

მინი|სიმბიოზი
**სიმბიოზი** ( — ერთად ცხოვრება, თანაცხოვრება) — ორი სახეობის თანაცხოვრების, ეკოსისტემაში ორგანიზმთა ურთიერთობის  ფორმა, რომელიც სასარგებლოა ერთ–ერთისათვის ან ორივესათვის. მაგალითად, ცხოველების ნაწლავებში ბინადარი ბაქტერიები საკვებს ნაწლავებიდან იღებენ, სამაგიეროდ, ისინი ცხოველებს საკვების მონელებაში ეხმარებიან. 
ზოგჯერ, თანაცხოვრება მხოლოდ ერთი სახეობისთვის არის სასარგებლო. მაგალითად: პატარა ზომის თევზი ზვიგენსა და სხვა დიდი ზომის თევზებს გადაადგილებისთვის იყენებს. განასხვავებენ ცალმხრივ სიმბიოზს, ორმხრივ სიმბიოზს, ბინადრობასა და კომენსალიზმს.
კიდევ ერთი მაგალითი სიმბიოზური არსებობისა: სოკო და ხემცენარე. სოკო მცენარეს საკვებს აწვდის, ხოლო სოკო მცენარისგან საკვებს იღებს. 

## ლიტერატურა 
* 
*
* 
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*TED-Education video - Symbiosis: a surprising tale of species cooperation.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:სიმბიოზი
მეფე მინდაუგასის ხიდი

thumb|250px|მეფე მინდაუგასის ხიდი
**მეფე მინდაუგასის ხიდი** () — ერთ-ერთი ვილნიუსის 34 ხიდიდან, რომელიც მდებარეობს მდ. ვილიაზე (ნერისი); იგი აკავაშირებს ძველ ქალაქს ჟირმუნის რაიონთან. 

ხიდი აშენდა 2003 წელს და გაიხსნა მინდაუგასის მეფედ კურთხევიდან 750 წლის თავზე. ხიდის სიგრძე შეადგენს 101 მ.-ს, სიგანე — 19, 75 მ. (სავლელი ნაწილი — 11,25 მ.); მანქანებისათვის ორმხრივი სამოძრაო გზაა. ასევე არის ფართო (5 მ.) ბილიკები ფეხით მოსიარულეთათვის. ხიდის მშენებლობა დაჯდა დაახლოებით 17 მლნ. ლიტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Karaliaus Mindaugo tiltas Vilniuje
* Naujasis tiltas – triumfo arka karaliui Mindaugui, miestui ir valstybei 

კატეგორია:ლიეტუვის ხიდები
სვიმონ ახმეტელაშვილი

**სვიმონ გიორგის ძე ახმეტელაშვილი** (დ. 1879, სიღნაღის მაზრა, ანაგა — გ. 28 დეკემბერი, 1937, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, პროფესიით ვეტერინარი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრი.

## ბიოგრაფია
სვიმონ გიორგის ძე ახმეტელაშვილი დაიბადა 1879 წელს, სიღნაღის მაზრის სოფელ ანაგაში. უმაღლესი განათლება მიიღო დორპატის (ტარტუს) ვეტერინარიულ ინსტიტუტში. 1900 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი; 1905 წლიდან მუშაობდა მენშევიკურ ფრაქციაში. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ მობილიზებული იყო არმიის ვეტერინარიულ ნაწილში. 1917 წლიდან იყო ამიერკავკასიის ვეტერინარ ექიმთა საბჭოს წევრი. 1919 წლამდე მუშაობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს ვეტერინარიულ-სანიტარული განყოფილების გამგის თანაშემწედ. 1919 წლის 12 მარტიდან არჩეული იყო საქართველოს რესპუბლიკის დამფუძნებელი კრების წევრად საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის სიით; იყო აგრარული კომიტეტის წევრი, სახალხო ჯანმრთელობის კომისიის მდივანი. 1921 წელს იყო საქართველოს სამხედრო სამინისტროს ვეტერინარიული ნაწილის საგანგებო რწმუნებათა ჩინოვნიკი. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის მიუხედავად დარჩა საქართველოში. ამის შემდგომ იგი ძმასთან — სტეფანე ახმეტელაშვილთან ერთად 6 თვით გადაასახლეს რიაზანის საკონცენტრაციო ბანაკში. სტეფანე ახმეტელაშვილი ეტაპირებისას ტიფით გარდაიცვალა. 

სასჯელის მოხდის შემდეგ სვიმონ ახმეტელაშვილი დაბრუნდა საქართველოში და ცხოვრობდა მშობლიურ სოფელში. ჩართული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. მეორედ იგი 1922 წლის 18 აგვისტოს ანტისაბჭოთა აგიტაციის ბრალდებით დააპატიმრეს. 924 წლის სექტემბერში აგვისტოს აჯანყების ჩახშობის შემდეგ საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ მოახდინა მისი ქონების კონფისკაცია. 1930 წლის 23 თებერვალს, განსაკუთრებულმა სათათბირომ ვადაზე ადრე გაათავისუფლა გადასახლებიდან. 1937-1938 წლების დიდი საბჭოთა ტერორის დროს სვიმონ ახმეტელაშვილი კვლავ დააპატიმრეს და 1937 წლის 28 დეკემბერს დახვრეტა მიუსაჯეს. განაჩენი იმავე ღამეს აღასრულეს.

## ლიტერატურა
* ირაკლი ხვადაგიანი. საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919. საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016, გვ. 165-166.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 დეკემბერი
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:ქართველი ვეტერინარები
გიორგი ფურცელაძე

**გიორგი მიხეილის ძე ფურცელაძე** (დ. 1 იანვარი, 1866 — გ. 31 აგვისტო, 1924) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1916); გენერალ მიხეილ ფურცელაძის შვილი. სამხედროები იყვნენ ასევე მისი ძმები: ალექსანდრე, ოთარი, ირაკლი, ერასტი და სოლომონი.

## ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ტფილისის კადეტთა კორპუსში. 1866 წლიდან მსახურობდა რუსეთის არმიაში. პირველი წოდება (პოდპორუჩიკი) მიიღო 1888 წელს. 1901 წელს დაამთავრა გენერალური შტაბის აკადემია და მიენიჭა კაპიტნის წოდება. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1904-1905). 1911 წელს გახდა პოლკოვნიკი. პირველი მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა შირვანის 84-ე ქვეით პოლკს. 1916 წელს მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება. 

1918 წლიდან მსახურობდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის არმიაში. 1921 წელს საბჭოთა რუსეთთან ომის დროს იყო ბათუმის სამხედრო კომენდანტი და თურქეთთან საზღვრის გამაგრების შტაბის უფროსი. 1924 წლის აჯანყების მომზადების პერიოდში მეთაურობდა „სამხედრო ცენტრის“ ბათუმის ნაწილს. დააპატიმრეს და დახვრიტეს საბჭოთა უშიშროების აგენტებმა. მასთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს აგვისტოს მოვლენების 23 მონაწილე: ფურცელაძის სიძე კაპიტანი ვლადიმერ ახვლედიანი, ასევე პოლკოვნიკი დავით დადიანი, გიგა ჩიქოვანი, აკაკი რამიშვილი, დიომიდე გეგიაძე, აპოლონ ფანცულაია, აღათი გორდელაძე, ანტონ იმნაძე, ალექსანდრე ზოიძე, კალენიკე მალაზონია, ალფეზ ხომერიკი, ისიდორე ზოიძე, კირასი მკურნალიძე, ვლადიმერ ზაპერტოვი, ნიკოლოზ მუჯირი, ლავრენტი ქადეიშვილი, მიხეილ თაყაიშვილი, ვიქტორ ხომერიკი, სოფრომ ქინქლაძე, მიხეილ საბაშვილი, ვასილ ჩიტაიშვილი და ავთომოზ ჩიქოვანი.

## ლიტერატურა 
*
* გენერლები საქართველოდან =Генералы из Грузии : Generals from Georgia : საქართველოს გენერალიტეტის სამსაუკუნოვანი მატიანე /ლევან დოლიძე ; რედაქტორი : ჯემალ გახოკიძე. თბილისი, 2003 — გვ. 89, 220.
* Гогитидзе М. Грузинский генералитет (1699—1921). — Киев, 2001. — С. 132—133. — ISBN 966-02-2254-8

## რესურსები ინტერნეტში
* გიორგი ფურცელაძე — ბიბლიოვიკი

კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1924
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
გიორგი
სტეფანე ახმეტელი

**სტეფანე გიორგის ძე ახმეტელი (ახმეტელაშვილი)** (დ. 1877 — გ. 1922) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1918).

დაამთავრა კადეტთა კორპუსი და სამხედრო სასწავლებელი სუმიში (უკრაინა). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიისა (დაჯილდოვდა წმ. ვლადიმირის IV ხარისხის ორდენით) და პირველ მსოფლიო ომში (პოლკოვნიკი). საქართველოს მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ (1918 წ.) მიენიჭა გენერალ-მაიორის წოდება; სარდლობდა კორპუსს, ტფილისის გარნიზონის ეროვნული გვარდიის ნაწილებს, 1921 წ. საბჭოთა რუსეთის თავდასხმის დროს — სასაზღვრო ჯარებს. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ დააპატიმრეს გენერალ ჭავჭავაძესა და გენერალ თავაძესთან ერთად და მოსკოვში გაგზავნეს. მოკლეს გზაში, რიაზანის ციხეში; ოფიციალური ვერსიით გარდაიცვალა ტიფით.

სტეფანე ახმეტელის უმცროსი ძმა იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი სიმონ (სიკო) ახმეტელაშვილი.

## ლიტერატურა 
*
* Джавахишвили Н.Г. Грузины под Российским Флагом: Грузинские военные и государственные деятели на службе России в 1703-1917, с. 86. Тбилиси: Издательство Тбилисского университета, 2003.
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
ს
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
უტენა

**უტენა** (, ) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. უტენის მაზრისა და რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ადგილმდებარეობა და საერთო მახასიათებელი 
მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგ-კალინინგრადის საავტომობილო გზაზე. ვილნიუსიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 103 კილომეტრზე.

## მოსახლეობა 
1990 წელს ქალაქში ცხოვრობდა 35 200 კაცი, 2007 წლის მონაცემებით  მოსახლეობის რაოდენობა შემცირებულია და შეადგენს 32 789 კაცს.

## სახელი 
ქალაქის სახელწოდება წარმოსდგება მდინარე უტენაიტეს ძველი სახელწოდებისაგან (, *Utenėlė*).

## ისტორია 
ლიეტუვის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი ქალაქი. ისტორიულ წყაროებში პირველად მოხსენიებულია1261 წელს. პირველი ქრისტიანული ტაძარი აშენდა 1416 წელს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* უტენის რაიონის თვითმმართველობის ოფიციალური საიტი 
* უტენა 

კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ვისაგინასი

**ვისაგინასი** (; 1992 წლის 22 სექტემბრამდე — „სნეჩკუსი“) — ქალაქი ლიეტუვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, უტენის მაზრაში; ერთადერთი ქალაქი თანამედროვე ლიეტუვაში, სადაც უმრავლესობას შეადგენენ სლავები: რუსები და რუსულენოვნები.

## რესურსები ინტერნეტში
* ვისაგინასი

კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ლა-პლატა

**ლა-პლატა** () — ქალაქი აღმოსავლეთ არგენტინაში, რიო-დე-ლა-პლატის სამხრეთ ნაპირზე. ბუენოს-აირესის პროვინციისა და ლა-პლატის დეპარტამენტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official government website 
* http://www.mapa.laplata.gov.ar  Interactive map of La Plata
* LaPlataMap 
* Calle 52 
* LaGuiaX 
* Cualbondi (Buses on/from/to La Plata) 

კატეგორია:არგენტინის ქალაქები
ციტოპლაზმა

[thumb|right|300px|[ეუკარიოტი|ეუკარიოტული უჯრედის დიაგრამა.
(1) ბირთვაკი
(2) უჯრედის ბირთვი
(3) რიბოსომა 
(4) ვეზიკულა
(5) მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადე
(6) გოლჯის კომპლექსი
(7) ციტოპლაზმური ჩონჩხი 
(8) გლუვი ენდოპლაზმური ბადე
(9) მიტოქონდრია
(10) ვაკუოლი
(11) ციტოპლაზმა
(12) ლიზოსომა
(13) ცენტრიოლი]]
**ციტოპლაზმა** — ანუ უჯრედის შიგთავსი ნახევრად თხევადი უჯრედშიდა გარემოა, რომელშიც განლაგებულია ორგანოიდები: გლუვი და მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადე, მიტოქონდრიები, გოლჯის კომპლექსი, ლიზოსომები, რიბოსომები, უჯრედის ცენტრი. ციტოპლაზმისაგან ისინი გამოყოფილია პლაზმური მემბრანის მსგავსი მემბრანით.

ციტოპლაზმა მრავალრიცხოვანი ცილოვანი ძაფებით არის დასერილი, რომლებიც "ჩონჩხის" ფუნქციას ასრულებს და უნარჩუნებს უჯრედს შედარებით მუდმივ ფორმას. ციტოპლაზმაში მიმდინარეობს ნივთიერებათა ცვლის პროცესი. იგი აერთიანებს ყველა ორგანოიდს, უზრუნველყოფს მათ ურთიერთქმედებას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მცენარეული და ცხოველური უჯრედის ინტერაქტივი

კატეგორია:უჯრედი
ვილჰელმ ფრიდემან ბახი

**ვილჰელმ ფრიდემან ბახი** (; დ. 22 ნოემბერი, 1710 — გ. 1 ივლისი, 1784) — იოჰან სებასტიან ბახის უფროსი შვილი, კომპოზიტორი, ორგანისტი და იმპროვიზატორი.

## ბიოგრაფია
ბახების ოჯახის სხვა წევრებისგან განსხვავებით ვიჰელმ ფრიდემან ბახი იყო ნაკლებად აქტიური მუსიკაში. დაიბადა ვაიმარში, სწავლობდა ლაიფციგში.

## ლიტერატურა 
*Borysenko, Elena. *The Cantatas of Wilhelm Friedemann Bach.* Thesis (Ph.D.) Eastman School of Music, University of Rochester, 1981. In 2 volumes. ("Vol. II ... consists primarily of selected movements from the cantatas of W.F. Bach, followed by translations of the texts of these movements and a critical commentary.")
*Falck, Martin. *Wilhelm Friedemann Bach; Sein Leben und seine Werke, mit thematischem Verzeichnis seiner Kompositionen und zwei Bildern*. Leipzig: C. F. Kahnt, 1919.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*Concertos, harpsichords (2), orchestra, F. 46

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 1710
კატეგორია:დაბადებული 22 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1784
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივლისი
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ლიტვის დიდ მთავართა სია

**ლიტვის დიდი მთავარი** — ლიტვის დიდი სამთავროს მეთაური. პირველი მთავარი იყო რინგოლდი, ხოლო ბოლო სიგიზმუნდ II ავგუსტი.

## ლიტვის დიდი მთავრების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* ლიტვის რესპუბლიკის სეიმი

კატეგორია:ლიტვის დიდი სამთავრო
კატეგორია:მმართველთა სიები
მარიამპოლე (ქალაქი)

**მარიამპოლე** ( ; 1955-1989 წწ. კაფსუკასი) — ქალაქი ლიეტუვის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში; მე-7 მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ. მარიამპოლეს მაზრისა და თვითმმართველობის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ადგილმდებარეობა და საერთო მახასიათებელი 
მარიამპოლე მდებარეობს 231 კმ-ში  ქ. კლაიპედადან, სამხრეთ-დასასავლეთით 50 კმ-ში,  კაუნასიდან და დასავლეთით 139 კმ-ში ვილნიუსიდან. არც ისე შორს, პოლონეთისა და კალინინგრადის ოლქის საზღვრიდან, მდ. შეშუპზე. 

წარმოადგენს სამრეწველო ცენტრს. 1990-იან წლებში ცნობილი იყო, როგორც საუღელტეხილო გზა გერმანიიდან ავტომობილებით ვაჭრობისათვის. მარიამპოლეს თვითმმართველობაში შედის 3 სანიუნი. 

მოქმედებს დრამატული თეატრი, გიმნაზია (დაარსებული 1870 წელს) და 7 საშუალო სკოლა. აგრეთვე, რამდენიმე დაწყებითების სკოლა და სკოლამდელი ასაკის ბავშვების სასწავლებელი.

ქალაქში აღმართულია იონას იობლანსკის, ვინცეს მიკოლაის-პუტინასის და სხვათა ძეგლები, რომელთა ბიოგრაფიულად დაკავშირებული იყვნენ მერიამპოლთან.

## მოსახლეობა 
მოსახლეობა შეადგენს - 47 244 ადამიანს (2007 წლის მონაცემებით; 2005 წ. - 47 613 ად.). ეთნიკური შემადგენლობა - 95% ლიეტუველები, 4% რუსები და 0,3% პოლონელები.

## სახელი 
ქალაქი სახელს უნდა უმადლოდეს ბერებს, რომლებიც 1758 წელს მოიწვია გრაფინია პ. ბუტლერმა; ადგილობრივი პატარა სოფლის მფლობელმა , რომელმაც აქ მონასტერი ააშენა.

1956 - 1989 წლებში ქალაქის ოფიციალური სახელი იყო - **„კაპსუკასი“**, რაც წარმოადგენდა პარტიულ ფსევდონიმს, ლიეტუვის კომუნისტური პარტიის წევრის, ვინცეს მიცკავიჩუს-კასპუსკის.

## გერბი 
მარიამპოლეს გერბზე გამოსახულია წმინდა გიორგი, რომელიც ამარცხებს გველეშაპს. ისტორიული გერბი თარიღდება 1792  წლით. მისი აღდენა მოხდა 1997 წლის 18 დეკემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Homepage of the city 

კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ეკოსისტემა

**ეკოსისტემა** — ცოცხალი ორგანიზმებითა და მათი საბინადრო გარემოთი წარმოქმნილი ბუნებრივი კომპლექსი. ტერმინი შემოიღო ა. ტენსლიმ 1935 წელს. ეკოსისტემის შესწავლის მიზანია აბიოტურ ფაქტორებთან ერთად ცოცხალი ორგანიზმების ცხოველმყოფლობის პროცესში ნივთიერებათა წარმოქმნის, ცირკულაციის, დაგროვებისა და ტრანსფორმაციის გამოკვლევა. ეკოსისტემა თვითრეგულირებადი, ღია სისტემაა. განარჩევენ მიკრო, მეზო და მაკროეკოსისტემებს. ეკოსისტემათა ურთიერთკავშირი ქმნის ბიოსფეროს. 

ეკოსისტემაში შემავალ ცოცხალ ორგანიზმებსა და იმ გარემო პირობებს შორის, რომელშიც ისინი ცხოვრობენ, განუწყვეტელი ურთიერთკავშირია – მუდმივად ხდება ნივთიერებათა ცვლა. ეკოსისტემა შეიძლება ჩამოყალიბდეს ბუნებრივად ან ადამიანის ზემოქმედებით. ბუნებრივი ეკოსისტემებია: ტბა, ტყე, ველი, ჭაობი და სხვ. ხელოვნური ეკოსისტემაა მაგალითად ქალაქი, სოფელი და ა. შ.

ზოგიერთი ეკოსისტემის არსებობა მხოლოდ ხანმოკლე პერიოდს გულისხმობს, ზოგი ეკოსისტემა კი მაგალითად, — ტყე რამდენიმე ასეული წელი შეიძლება არსებობდეს. ეკოსისტემისთვის ძალზე მნიშვნელოვანია სხვადასხვა ტიპის ორგანიზმების არსებობა, რადგან თითოეული მათგანი მასში სხვადასხვა ფუნქციას ასრულებს.

სასოფლო–სამეუნრნეო კულტურებისაგან შემდგარ ეკოსისტემებს აგროეკოსისტემები ( – მინდორი) ჰქვია.

ეკოსისტემაში მთავარია კვებითი ჯაჭვი, რადგან თუ კი მისი უმცირესი კომპონენტი განადგურდება ეკოსისტემას საფრთხე ემუქრება.

[thumb|700px|center|მტკნარი წყლის ეკოსისტემა, კუნძული [გრან-კანარია, კანარის კუნძულები]]

## საქართველოს ეკოსისტემები 
### ტყე 
საქართველოში ტყის სხვადასხვაგვარი ეკოსისტემა გვხვდება: ფართოფოთლოვანი ტყე, წიწვოვანი ტყე,  ჭალის ტყე, სუბტროპიკული ტყე. ტყის ეკოსისტემის სახელს იმ ხემცენარის სახელს უკავშირებენ, რომელიც მასში ჭარბობს. მაგალითად: ფიჭვის ტყე, მუხის ტყე, წიფლის ტყე. ტყის ეკოსისტემების ტიპობრივი ცხოველები არიან: დათვი, მგელი, ირემი, შველი, ციყვი, კოდალა, ბუ, სალამანდრა, ჭოტი, თხუნელა, მელა, ტურა კურდღელი და სხვა...

### არიდული ეკოსისტემა 
საქართველოს სამხრეთ აღმოსავლეთ ნაწილში მშრალი ანუ არიდული ეკოსისტემა გვხვდება.ის უდაბნოს, ნახევარუდაბნოს,სტეპს,არიდულ ნათელ ტყეს და ჭალის ტყეებსაც კი მოიცავს. ამ ეკოსისტემის ტიპობრივი ცხოველებია: აფთარი, ორბი, სვავი და გველებისა და ხვლიკების მრავალი სახეობა.

### ზღვა 
ზღვის ეკოსისტემა ძალიან მრავალფეროვანია.საქართველოში შავი ზღვის ეკოსისტემაა. ზღვის ტიპობრივი ცხოველებია: დელფინი, მედუზა,თოლია, ზუთხი, და თევზის სხვა მრავალი სახეობა.

### მდელოს ეკოსისტემა 
საქართველოში, გარდა ტყეებისა, მდელოებიც არის. მდელო ორგვარია: მთისა და ბარის. მდელოები საუკეთესო სათიბ-საძოვარია. ზაფხულში ამ მიზნით მთის მდლოებს იყენებენ,  ზამთარში-ბარისას.ცხელ ზაფხულში მთის მდელოზე სასიამონოდ გრილა და საქონელიც ძოვს ბალახს: შროშანას, წივანას, სამყურას. მდელოზე ბუჩქნარიც გვხვდება - დეკა, იელი, ღვია, მოცვი, წყავი.

ცხოველებიდან გავრცელებულია კავკასიური ჯიხვი, არჩვი, ფოცხვერი, არწივი, როჭო და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეკოლოგია
იაგელონები

მინი|იაგელონთა გერბი
[მინი|XV საუკუნის ბოლოს იაგელონების სამფლობელოები მოიცავდნენ ტერიტორიას [ბალტიის ზღვა|ბალტიის ზღვიდან შავ ზღვამდე და ადრიატიკის ზღვამდე]]
**იაგელონები** (, , ) — სამეფო დინასტია, რომელიც მართავდა ცენტრალური ევროპის ქვეყნებს XIV—XVI სს-ში. ამ დინასტიის წარმომადგენლები იყვნენ ლიეტუვის დიდი მთავრები 1377-1392 წლებში, 1386-1572 წლებში პოლონეთის მეფეები, 1440-1444 და 1490-1526 უნგრეთის მეფეები, 1471-1526 წლებში კი - ჩეხეთის მეფეები. იაგელონები - ლიეტუვური დინასტიის გედიმინოვების გვერდითი შტოა, რომელსაც გააჩნია ბელორუსიული და ბალტიური ფესვები.

დინასტია დააარსა ვლადისლავ იაგელომ (იაგაილო).

* იაგაილო (,  1351-1434 წ.წ) - 1377-1381, 1382-1392 წწ.-ში ლიტვის დიდი მთავარი; 1386-1434 წ.წ. პოლონეთის მეფე.

* ვლადისლავ III ვარნელი ვარნენჩიკი (, 1424-144 წწ.) - 1434-1444 წწ. პოლონეთის მეფე; 1440-1444 წ.წ. უნგრეთის მეფე **ლასლო I**; 1440-1444 წწ. ხორვატიის მეფე ვლადისლავ I. 

* კაზიმირ იაგელონი (, ,1427-1492 წ.წ.) - 1447-1492 წწ. პოლონეთის მეფე **კაზიმირ IV**; 1440-1454 წ.წ. ლიტვის დიდი მთავარი; 1454 წელს იქორწინა - საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ ალბერტ II-ის (1397-1439 წწ.) ქალიშვილზე - ელისაბედ ჰაბსბურგზე (1437-1505 წ.წ.);

## იხილეთ აგრეთვე 
*იაგელონის უნივერსიტეტი
*ბოჰემიის მმართველთა სია
*პოლონეთის მმართველები

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pages and Forums on Lithuanian history 
* Jagiellonian Observatory

კატეგორია:ლიეტუვის მონარქები
კატეგორია:მსოფლიოს სამეფო დინასტიები
კატეგორია:დინასტიები
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი 2009

**ფიფას კონფედერაციის თასი** 2009 წელს მერვედ ჩატარდა. გაიმართა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში 14 ივნისიდან 28 ივნისის ჩათვლით, როგორც ფიფა-ს 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესავალი. კენჭისყრა 2008 წლის 22 ნოემბერს გაიმართა იოჰანესბურგში. გახსნითი მატჩი ჩატარდა Coca-Cola Park-ზე, იოჰანესბურგში.

## მონაწილე გუნდები 
left|thumb|500px|მონაწილე ქვეყნების მდებარეობა

## სტადიონები 
ფიფას 2009 წლის კონფედერაციის თასს 4 სტადიონი უმასპინძლებს:

## მსაჯები 
; აფრიკა
*  კოფი კოჯია
** დამხმარე მსაჯები:  Komi Konyoh,  Alexis Fassinou
*  ედი მაილეტი
** დამხმარე მსაჯები:  Evarist Menkouande,  Bechir Hassani

; აზია
*  მეტიუ ბრიზი
** დამხმარე მსაჯები:  Matthew Cream,  Ben Wilson

; ევროპა
*  ჰოვარდ ვები
** დამხმარე მსაჯები:  Peter Kirkup,  Michael Mullarkey
*  მარტინ ჰანსონი
** დამხმარე მსაჯები:  Fredrik Nilsson,  Henrik Andrén

*  მასიმო ბუსაკა
** დამხმარე მსაჯები:  Matthias Arnet,  Francisco Buragina

;ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკა 
*  ბენიტო არჩუნდია
** დამხმარე მსაჯები:  Marvin Torrentera,  Héctor Vergara

; ოკეანეთი
*  მაიკლ ჰესტერი
** დამხმარე მსაჯები:  Jan Hendrik-Hintz,  Mark Rule

; სამხრეთ ამერიკა
*  პაბლო პოცო
** დამხმარე მსაჯები:  Patricio Basualto,  Francisco Mondria
*  ხორხე ლარიონდა
** დამხმარე მსაჯები:  Pablo Fandiño,  Mauricio Espinosa

## ჯგუფური ეტაპი 
*თამაშების დაწყების დრო მოცემულია **საქართველოს** დროით*

### A ჯგუფი 
### B ჯგუფი 
## პლეი-ოფი 
### ნახევარფინალები 
----

### მატჩი მესამე ადგილისთვის 
### ფინალი 
## ბომბარდირები 
;5 გოლი
*  ლუის ფაბიანო
;3 გოლი
*  ფერნანდო ტორესი
*  დავიდ ვილია
*  კლინტ დემფსი
;2 გოლი
*  კაკა
*  მუჰამედ ზიდანი
*  ჯუზეპე როსი
*  კატლეგო მფჰელა
*  ბერნარ პარკერი
*  დანიელ გუისა
*  ლანდონ დონოვანი

;1 გოლი
*  დანიელ ალვესი
*  ფელიპე მელო
*  ჟუანი
*  ლუსიო
*  მაიკონი
*  რობინიო
*  მუჰამედ ჰომოსი
*  მუჰამედ შავკი
*  დანიელე დე როსი
*  ხაბი ალონსო
*  სესკ ფაბრეგასი
*  ფერნანდო ლორენტე
*  ჯოზი ალტიდორი
*  მაიკლ ბრედლი
*  ჩარლი დეივისი
;ავტო გოლი
*  ანდრეა დოსენა (ბრაზილიასთან)

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 2009 FIFA Confederations Cup  at FIFA.com

2009
სამარის მეტროპოლიტენი

**სამარის მეტროპოლიტენი** (1992 წლამდე - **კუიბიშევის მეტროპოლიტენი**) — მეტროპოლიტენის სისტემა სამარაში, რომელიც რიგით მე-5 ექსპლუატირებული მეტროა რუსეთში. ერთ-ერთი საქალაქო სამგზავრო ტრანსპორტი სამარაში.

შედგება 1 ხაზზე განლაგებული 9 სადგურისაგან, რომელთაგან 8 მიწისქვეშ და 1 მიწაზე მოსიარულე ტიპისაა. საერთო სიგრძეა - 11,4 კმ..

## ისტორია 
1977 წლის ნოემბერში სსრკ მინსტრთა საბჭო დათანხმდა მეტროს პროექტზე ტექნიკურ სამუშაოებს ქალაქ კუიბიშევში. პროექტი მიეცა ინსტიტუტ სსრკ. ტრანსპორტის მშენებლობის სამინისტროს „მეტროგიპროტრანსს“, სამუშაო დოკუმენტაციის მომზადება მის ფილიალ „გორკოვმეტროპროეკტს“ ქალაქ გორკში (მოგვიანებით ნოვგოროდი).

## რეგიონთა გახსნის ქრონოლოგია 
## მოძრავი შემადგენლობა 
მეტროპოლიტენს ემსახურება ელქტროდეპო „კიროვის“ ოთხვაგონიანი 81-717/714 მატარებლები.

## მგზავრობის ღირებულება 
2009 წლის 1 იანვრიდან, 1 ადამიანის და ასევე ტვირთის ადგილის ღირებულება შეადგენს 12 მან.-ს. გადახდა ხდება სალაროში შეძენილი პლასტიკური ჟეტონით.

## პერსპექტივები 
2015 წლისთვის იგეგმება - 2 ხაზზე განლაგებული 18 სადგური, სიგრძით - 22 კმ..

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

კატეგორია:რუსეთის მეტროპოლიტენები
პიტისებრნი

**პიტისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. შეიცავს 1 გვარს (Pitta) და 25 სახეობას. გავრცელებულია აფრიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებში. ტანად პატარა ფრინველებია. აქვთ მოკლე ბოლო და გრძელი ფეხები; შეფერადებაში ჭარბობს ღია ფერები. ფრენენ ცოტას და ცუდად, უფრო მიწაზე დახტიან. ბუდეს იკეთებენ მიწაზე ან ბუჩქებზე. მონოგამებია. დებენ 2-7 კვერცხს. გამრავლების პერიოდის გარდა გვხვდება ერთეულებად ან პატარ-პატარა გუნდებად. იკვებებიან ჭიებით, მწერებითა და მათი მატლებით, მოლუსკებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
პიტნის ზეთი

**პიტნის ზეთი** — ნატურალური ეთერზეთი. პიტნისათვის დამახასიათებელი სუნის მქონე უფერული სითხე, სიმკვრივე 900-910 კგ/მ³ (20°C). სპირტში კარგად იხსნება. შეიცავს დაახლოებით 100 კომპონენტს, რომელთაგან მნიშვნელოვანია (—)-მენთოლი (50%-მდე), მენთონი (≈25%), მენთილაცეტატი, ცინეოლი. იყენებენ კანფეტების, ნამცხვრების, თამბაქოს ნაწარმის, კბილის ფხვნილების, ელექსირებისა და სხვათა დამზადებისას.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 8, გვ. 89, თბ., 1984

კატეგორია:ზეთები
პიქშა

**პიქშა** () — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა, მისი სიგრძე 70 სმ, მასა 3 კგ აღწევს. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანის ბორეალურ ოლქში, ჩრდილოეთის ზღვაში (ისლანდიის ახლოს), ბარენცის ზღვის სამხრეთ ნაწილში, ნიუფაუნდლენდის მარჩხობში. ლიფსიტები ცხოვრობენ წყლის სიზრქეში, ხშირად მედუზის ქოლგის ქვეშ. პიქშა იკვებება ბენთოსით, ქაშაყისა და მოივას ქვირითით. დიდი სარეწაო მნიშვნელობა აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვირთევზასნაირნი
კატეგორია:ევროპის თევზები
კურშის ყურე

thumb|250px|კურშის ყურე კოსმოსიდან**კურშის ყურე**, *კურსკის ყურე* — ლაგუნა ბალტიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. ლიეტუვასა და რუსეთის კალინინგრადის ოლქში, აკვატორიის უდიდესი ნაწილი მოქცეულია რუსეთის შემადგენლობაში. ზღვისგან გამოყოფილია კურშის ცელათი. ზღვას უკავშირდება ვიწრო (390 მ) კლაიპედის სრუტით. ფართობი 1610 კმ2. სიგრძე 93 კილომეტრი, საშუალო სიგანე 17,3 კმ. სიღრმე 3,7 მეტრი, მაქსიმალური 7 მეტრი. ჩაედინება მდინარე ნემანი. ზამთარში იყინება, ზაფხულში წყლის ზედა ფენის ტემპერატურაა 25°. არის თევზის რეწვის მნიშვნელოვანი რაიონი. კურშის ყურის სანაპიროზეა ქალაქები: კლაიპედა და ნერინგა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია ბრიტანიკა
ლიდია

[thumb|250px|ლიდიის სამეფო ძვ. წ. VI ს-ში, მეგე [კრეზის დროს]]
**ლიდია** () — ისტორიული ქვეყანა დასავლეთ მცირე აზიაში, მდინარე ჰერმოსის დაბლობში. ლიდიელები ხეთურ-ლუვიური ტომების მონათესავენი იყვნენ. ლიდიელებს დასავლეთ მცირე აზიაში უკვე ძვ. წ. II ათასწლეულში უნდა ეცხოვრათ. ლიდიურს (კარიულტან ერთად) ინდოევროპული ენების ანატოლიური (ხეთურ-ლივიური) ჯგუფის ხეთურ ქვეჯგუფს აკუთვნებენ. ლიდიას ხელსაყრელი ბუნებრივი პირობები ჰქონდა. მდიდარი იყო ოქროს საბადოებით. ლიდიაში მაღალ დონეზე იდგა მიწათმოქმედება და ხელოსნობა; კერამიკული და საიუველირო ნივთების, ფერადი ქსოვილებისა და ტყავის ნაწარმის დამზადება. ლიდიას მჭიდრო სავაჭრო-ეკონომიკური ურთიერთობა და კულტურული კონტაქტები ჰქონდა როგორც მცირე აზიის ხალხებთან, ასევე ეგეოსურ სამყაროსთან, მატერიკის საბერძნეთთან, ეგვიპტესთან, სირია-ფინიკიასთან და ბაბილონთან. ლიდიელებს მიაწერენ ძვ. წ. VII საუკუნეში პირველი მონეტის მოჭრას.

ძვ. წ. VIII საუკუნის დასასრულამდე ლიდია ფრიგიის ქვეშევრდომი იყო, ძვ. წ. VII ს. დამდეგიდან გახდა დამოუკიდებელი სახელმწიფო (დედაქალაქი – სარდისი). მას სათავეში მერმნადების დინასტია ედგა, რომლებმაც ბერძნული ტრადიციის თანახმად, ჰერაკლიდების ადგილი დაიკავა. ლიდიელებმა მოიგერიეს კიმირიელთა და თრაკიელ ტომთა რამდენიმე შემოსევა, შემდეგ მცირე აზიაში პირველობისათვის ბრძოლა დაიწყეს. კრეზმა (ძვ.წ. 560-546 წწ.) თითქმის მთელი მცირე აზია შემოიმტკიცა. ძვ. წ. 546 წელს სპარსეთის მეფე კიროსმა დაიპყრო ლიდია და იგი აქემენიდთა სპარსეთის ერთ-ერთ პროვინციად იქცა. ძვ. წ. IV საუკუნეში ლიდია ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. უფრო გვიან ძვ. წ. III-II სს-ში იგი ჯერ სელევკიდების ქვეშევრდომი იყო, შემდეგ – პერგამონის სამეფოსი, ხოლო ძვ. წ. 133 წელს რომის პროვინცია „აზიის“ ნაწილი გახდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:თურქეთის ისტორია
ლატგალები

thumb|250px|ლატგალების სახელმწიფოებრივი გაერთიანებები IX-XIII საუკუნეებში**ლატგალები** () — ძველი ლატვიელი ხალხი (აქედან წარმოიშვა ახლანდელ ლატვიელთა სახელწოდება). ლატგალები  მოსახლეობდნენ ახლანდელი ლატვიის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე დაუგავის მარჯვენა ნაპირზე. ადრინდელი ფეოდალური პერიოდიდან ლატგალები განსახლდნენ ლივების ტერიტორიაზეც. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ლატგალელები
* ლატგალია

## რესურსები ინტერნეტში
* Латгалы (инфлянты) 
* Фестиваль балтийских культур, июль 2006 
* Латгалы — этнографическая группа, коренной народ или национальное меньшинство? 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლატვიის ისტორია
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ლატგალია

მინი|ლატგალია
მარჯვნივ|მინი|100პქ|ლატგალიის გერბი
**ლატგალია** () — ისტორიული ოლქი აღმოსავლეთ ლატვიაში, სადაც ადრინდელ ფეოდალურ პერიოდში ცხოვრობდნენ ლატგალები, ტერმინი „ლატგალია“ პირველად იხსენიება 1209 წელს. XIII საუკუნეში ლატგალია დაიპყრეს გერმანელმა ჯვაროსნებმა. ამჟამად ამ ტერმინით აღინიშნება ლატვიის აღმოსავლეთი ნაწილი. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* LATGALE - LATGOLA 
* ლატგალიის დროშა

კატეგორია:ლატვიის ისტორიული რეგიონები
ლივონიის ქრონიკები

**ლივონიის ქრონიკები** — აღმოსავლეთ ბალტიისპირეთის ქვეყნების ისტორიის მნიშვნელოვანი წყარო. უძველესია ჰაინრიხ ლატვიელის "ლივონიის ქრონიკა" (XIII საუკუნის I ნახევარი). XIII საუკუნის დამლევს შეადგინეს "გარითმული ქრონიკა", შემდეგ - ბ. ჰენკეს "ახალი გარითმული ქრონიკა" (XIV საუკუნის II ნახევარი), ბ. რუსოვის "ლივონიის პროვინციის ქრონიკა" (XVI საუკუნის II ნახევარი) და ი. რენერის "ლიფლანდიური ისტორიები" (XVI საუკუნის II ნახევარი). ამ ნაშრომებში ასახულია ლივონიის ორდენის არსებობის თითქმის მთელი პერიოდი. ეს არის გერმანელ რაინდთა და ლივონიის ორდენის აპოლოგია, მაგრამ მდიდარი და მრავალფეროვანი ფაქტობრივი მასალა უაღრესად ზრდის ლივონიის ქრონიკების, როგორც ისტორიული წყაროს მნიშვნელობას. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლივონიის ქრონიკები 
* ლივონიის ქრონიკები

კატეგორია:ლიეტუვის ისტორია
კატეგორია:ლატვიის ისტორია
კატეგორია:ესტონეთის ისტორია
კატეგორია:ისტორიული დოკუმენტები