open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლეონ ბაქსტი

**ლეონ ბაქსტი** (რუს. Леон Николаевич Бакст, ნამდვ. სახელი — Лейб-Хаим Израилевич, ან Лев Самойлович Розенберг; დ. 10 მაისი, 1866 — გ. 28 დეკემბერი, 1924) — წარმოშობით ებრაელი, რუსი მხატვარი და სცენისა და კოსტიუმების დეკორატორი-დიზაინერი.

## რჩეული ნამუშევრები 

ფაილი:Bakst self.JPG|ავტოპორტრეტი, 1893
ფაილი:Bakst Uzhin.jpg|ვახშამი, 1902
ფაილი:Z. Gippius by L.Bakst (1906, Tretyakov gallery).jpg|ზინაიდა გიპიუსი, 1906
ფაილი:Bakst bely.jpg|ანდრეი ბელი
ფაილი:Terror Antiquus by L.Bakst (1908).jpg|ზევსის ელვა, 1908
ფაილი:Bakst Nizhinsky.jpg|ვაცლავ ნიჟინსკი ბალეტში L'après-midi d'un faune, 1912
ფაილი:Léon Bakst 001.jpg|"ფასკუნჯი", ესკიზი სტრავინსკი-ფოკინის ამავე სახელწოდების ბალეტისათვის, 1910
ფაილი:Costume of Cleopatra for Ida Rubinstain.jpg|კლეოპატრა-კოსტიუმის ესკიზი იდა რუბინშტეინისათვის, 1910

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:ებრაელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1924
კატეგორია:სცენოგრაფები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ვიბორგის ბიბლიოთეკა

მინი|250პქ|ვიბორგის ბიბლიოთეკა რესტავრაციის შემდეგ
მინი|250პქ|ვიიპურის საქალაქო ბიბლიოთეკის აუდიტორია 1930-იან წლებში.
**ვიბორგის საქალაქო ბიბლიოთეკა** — ბიბლიოთეკა ვიბორგში (ფინეთის მმართველობის პერიოდში ქალაქს ერქვა ვიიპური), რუსეთში. ბიბლიოთეკა აშენდა ცნობილი ფინელი არქიტექტორის ალვარ აალტოს მიერ 1933-1935 წლებში და „რეგიონული მოდერნიზმის პირველ მანიფესტად“ იქნა შერაცხილი დიდი აუდიტორიის დაკიდული ტალღოვანი ჭერის გამო.

## ისტორია
აალტოს პროექტი ძირფესვიანად შეიცვალა თავდაპირველი 1927 წლის არქიტექტურული კონკურსის დიზაინიდან, რომელიც კლასიკურ სტილში იყო, ჯერ მკაცრ ფუნქციონალისტურ შენობად, რვა წლის შემდეგ კი წმინდა მოდერნისტულ სტილში გადაიზარდა. ისეთი არქიტექტურული გადაწყვეტა, როგორიცაა თავისუფალი ფორმის ჭერი მასში ჩაშენებული ცილინდრული ფანჯრებით, რომელიც პირველად ვიიპურიში გამოსცადა, მომავალში ხშირად გამეორდა აალტოს ნამუშევრებში. აალტო განსხვავდებოდა მოდერნისტ არქიტექტორთა პირველი თაობისგან (როგორებიცაა ვალტერ გროპიუსი და ლე კორბუზიე) მისი ბუნებრივი მასალის მიმართ კეთილგანწყობით: მის პროექტებში ხე პირველად იყო შემოღებული ცივი რკინა-ბეტონის, თეთრი ბათქაშისა და მინის მოდერნისტულ გარემოში.''

მეორე მსოფლიო ომი გარდატეხის პერიოდი იყო არა მხოლოდ ბიბლიოთეკის, არამედ თავად ვიბორგისთვისას — ამ პერიოდში ის საბჭოთა მმართველობაში გადავიდა. ომის დროს შენობა მძიმედ დაზიანდა, ხოლო შენობის აღდგენის საბჭოთა ხელმძღვანელობის მიერ შემოთავაზებული გეგმა არასდროს განხორციელებულა. შენობა უკაცრიელი იდგა ათწლეულის განმავლობაში, რამაც კიდევ უფრო დააზიანა იგი — ტალღოვანი აუდიტორიის ჭერი მთლიანად განადგურდა. 1950-იან წლებში შენობის აღდგენის ახალი პროექტები დაისახა, მათ შორის სტალინისტურ კლასიკურ სტილში, რაც ტიპური იყო იმ დროის საბჭოთა არქიტექტურისთვის, არქიტექტორ ალექსანდრე შვერის მიერ.

მთავრობაში მიხეილ გორბაჩოვი მოსვლამდე ვიბორგში დასავლეთიდან თითქმის არავინ ჩასულა და ბიბლიოთეკის შენობის მდგომარეობაზე ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობდა. შენობა ამჟამად რუსეთის ფედერაციის ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი. 

1994 წელს დაიწყო შენობის აღდგენითი სამუშაოები. 2013 წელს ბიბლიოთეკა ოფიციალურად გაიხსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ალვარ აალტოს ფონდის საიტი
* ვიბორგის ბიბლიოთეკა — Architectuul

## სქოლიო
კატეგორია:მოდერნიზმი
კატეგორია:ალვარ აალტოს შენობები
კატეგორია:ფინეთის არქიტექტურა
კატეგორია:რუსეთის ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ანბანის მიხედვით
ცინქოფენი

**ცინქოფენი**, *ატოფანი* — სამკურნალო პრეპარატი, მოყვითალო ფხვნილი, წყალში არ იხსნება. იყენებენ ნიკრისის ქარის სამკურნალოდ. ხელს უწყობს შარდმჟავას გადასვლას ქსოვილებიდან სისხლში და თირკმელების გზით ორგანიზმიდან გამოყოფს, აძლიერებს ნაღვლისა და კუჭის წვენის სეკრეციას. ცინქოფენთან ერთად რეკომენდებულია უხვად ტუტე სითხის ("ბორჯომი" და სხვა) მიღბა, რაც ამცირებს კუჭზე პრეპარატის გამაღიზიანებელ მოქმედებას. ცინქოფენის მიღება არ შეიძლება ღვიძლის, თირკმლის დაავადებების, კუჭის წყლულოვანი დაავადების, ბრონქული ასთმისა და თივის ცხელების დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამკურნალო პრეპარატები
ამენჰოტეპი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ამენჰოტეპი**, *ამენჰოტპი*, ეგვიპტის ახალი სამეფოს (ძვ. წ. 1580 - ძვ. წ. 1100), XVIII დინასტიის ფარაონების სახელი.

* ამენჰოტეპ I 
* ამენჰოტეპ II
* ამენჰოტეპ III
* ამენჰოტეპ IV
ამენჰოტეპ IV

[thumb|ეხნატონის ქანდაკება [ეგვიპტის მუზეუმი (ქაირო)|ეგვიპტის მუზეუმში.]]
**ამენჰოტეპ IV** (ძვ. ეგვიპტ. „ამონი კმაყოფილია“), **ეხნატონი** („ატონისათვის მარგი“) — ეგვიპტის ფარაონი XVIII დინასტიიდან, მეფობდა ძვ. წ. 1353–1336 , 1351–1334 ან 1365–1349 წლებში.

ფარაონის საგარეო პოლიტიკა წარუმატებელი იყო. 1350-იანი წლების პირველ ნახევარში ეგვიპტემ მითანთან ომში სამხრეთი სირია დაკარგა. დაახლ. 1356–1355 წლებში მითანი დაამარცხა ხეთების სამეფომ და ეს უკანასკნელი ეგვიპტეს გაუმეზობლდა. დაიწყო აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში ეგვიპტის ვასალების გადაბირება. შიდა პოლიტიკაში ამენჰოტეპი ეყრდნობოდა საზოგადოების ქვედა ფენებიდან გამოსულ ადამიანებს, რომლებსაც მის დროს უმნიშვნელოვანესი თანამდებობები ეკავათ (ე.წ. ნემხუ — „ობლები“). ამენჰოტეპ IV-ის გარდაცვალების შემდეგ მისი რელიგიის რეფორმა გააუქმეს და ამონის კულტი კვლავ აღადგინეს.

გარდაცვალების შემდეგ სამეფო კარმა ახეტატონი მიატოვა, ქალაქი შემდგომში დაინგრა. იგი ახალი სამეფოს პერიოდის ეგვიპტის საქალაქო ცხოვრების ცნობების მნიშვნელოვანი წყაროა. ამენჰოტეპ IV-ისა და მისი წინამორბედის, ამენჰოტეპ III-ის საგარეო პოლიტიკის ისტორიის შესწავლა მნიშვნელოვნად ეფუძნება წინა აზიის მეფეებთან მიმოწერების ლურსმული დამწერლობის არქივის მონაცემებს, რომელიც ახეტატონში აღმოაჩინეს (ე.წ. ამარნის არქივი). ამენჰოტეპის დროის ხელოვნებას ახასიათებს განსაკუთრებული ნოვატორული და პირობითობებით უხვი სტილი. თავის ოფიციალურ ტექსტებში იყენებდა მისი დროის სალაპარაკო ენასთან განზრახ მიახლოებულ ენას.

ჰყავდა ორი ცოლი: ნეფერტიტი, რომელთანაც 6 ქალიშვილი შეეძინა, და, მეფობის ბოლოს, კიია, რომელთანაც, როგორც ჩანს, კიდევ ერთი ქალიშვილი ეყოლა. საეჭვოა ვარაუდები მამამისთან ერთად ხანგრძლივი თანამმართველობისა (9-დან 12 წლამდე) და აგრეთვე იმის შესახებ, რომ ტუტანხამონი მისი ვაჟი იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:რელიგიების დამაარსებლები
კატეგორია:ქალაქების დამაარსებლები
ალექსანდრე არხანგელსკი

**ალექსანდრე გრიგოლის ძე არხანგელსკი** (დ.  16 ნოემბერი [ძვ. სტ. 4 ნოემბერი], 1889, ეისკი ― გ. 12 ოქტომბერი, 1938, მოსკოვი) — რუსი პოეტი და პროზაიკოსი.

## ბიოგრაფია 
პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1919 წელს. მუშაობდა ჟურნალ „კროკოდილის“ რედაქციაში (1922—1932). მისი ლექსთა კრებულების („სოფლის შაირები“, 1928; „კულაკი და რადიო“, 1931 და სხვა) თემაა საბჭოთა სოფლის ცხოვრება. სატირულ მოთხრობებში, ლექსებსა და ფელეტონებში ამხილებდა ჩამორჩენილობას, ობივატელობას. არხანგელსკის სატირული ნიჭი განსაკუთრებით გამოვლინდა ლიტერატურული პაროდიის ჟანრში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ანდრია არხანგელსკი

**ანდრია დიმიტრის ძე არხანგელსკი** ( დ.  8 დეკემბერი  [ძვ. სტ. 26 ნოემბერი], 1879, რიაზანი ― გ. 16 ივნისი, 1940, მოსკოვი) — რუსი გეოლოგი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1929; წევრ-კორესპონდენტი 1925). მოსკოვის უნივერსიტეტისა (1920-1932 წწ.) და სამთო აკადემიის პროფესორი (1924-1932 წწ.).

## ბიოგრაფია 
1919-1924 წლებში აკადემიკოს ივანე გუბკინთან ერთად ხელმძღვანელობდა კურსკის მაგნიტური ანომალიის შესწავლად. 1934-1940 წლებში იყო ყოფილი სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. მისი ნაშრომები მიძღვნილია რეგიონული გეოლოგიის, სტრატიგრაფიის, ტექტონიკის, დანალექი ქანების პეტროგრაფიის, პალეოგეოგრაფიის სხვადასხვა საკითხებისადმი. განსაკუთრებით ცნობილია შრომები, რომლებიც მიეძღვნა სსრკ-ის გეოლოგიურ აგებულებას და გეოლოგიის ისტორიის საკითხებს.

დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა არხანგელსკის შრომებს დედამიწის ქერქისა და მისი მთავარი სტრუქტურული ელემენტების განვითარების ზოგადი კანონზომიერების დადგენის დარგში. სსრ კავშირის ტერიტორიის ვრცელი გეოლოგიური მასალის შესწავლის შედეგად არხანგელსკიმ დაამტკიცა, რომ გეოსინკლინური არეები და ბაქნები დროთა განმავლობაში განიცდის ცვლილებას.

მეცნიერული და პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს არხანგელსკის შრომებს დანალექ ქანთა და დანალექი სასარგებლო წიაღისეულის წარმოქმბის პირობათა გასარკვევად. ფართოდაა ცნობილი სსრკ-ის ტექტონიკის საკითხებისადმი მიძღვნილი შრომები. არხანგელსკიმ პირველმა დანერგა გეოფიზიკური მეთოდების (განსაკუთრებით გრავიმეტრიის) მონაცემების გამოყენების გზები რეგიონალურ გეოტაქტონიკურ კვლევაში და სასარგებლო წიაღისეულის ძებნა-ძიების საქმეში. შავიზღვისპირეთის ნავთობიანი პროვინციების გამოკვლევისათვის მიენიჭა ლენინის სახელობის პრემია (1928).

## ლიტერატურა 
* Шатский Н. С., Андрей Дмитриевич Архангельский, М., 1944. 

## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა გეოლოგები
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ირინა არხიპოვა

მინი|416x416პქ|1950s
**ირინა კონსტანტინეს ასული არხიპოვა** (; დ. 2 იანვარი, 1925, მოსკოვი — გ. 11 თებერვალი, 2010, იქვე) — რუსი საოპერო მომღერალი (მეცო-სოპრანო), სსრკ სახალხო არტისტი (1966), სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს VI მოწვევის დეპუტატი.
 
## ბიოგრაფია 
დაამთავრა მოსკოვის არქიტექტურის ინსტიტუტი (1948) და მოსკოვის კონსერვატორია (1953). არხიპოვას დებიუტი შედგა სვერდლოვსკის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. 1956 წლიდან მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტია. აქვს ძლიერი ხმა, გამოირჩევა დახვეწილი ოსტატობითა და არტისტიზმით. არხიპოვას რეპერტუარიდან აღსანიშნავია მარინა მნიშეიკის (მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვი“), ამნერისის (ვერდის „აიდა“), კარმენის (ბიზეს „კარმენი“) და სხვა პარტიები.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:რუსი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:საბჭოთა საოპერო მომღერლები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:II ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის VI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
გიორგი არჯევანიძე

მინი|პოლკ. გ. არჯევანიძე. მიხეილ მიზერნიუკის ნახატი, 1916.
**გიორგი პავლეს ძე არჯევანიძე** (დ. 24 იანვარი, 1863, სიღნაღი  ―     გ.  16 იანვარი, 1940, თბილისი) — ქართველი სამხედრო  მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1916). 
## ბიოგრაფია
დაამთავრა პეტროვსკ-პოლტავის სამხედრო გიმნაზია. 1881 წლიდან იყო რუსეთის სამხედრო სამსახურში. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში (1905 აგვისტოდან). პოლკოვნიკი (1910). I მსოფლიო ომის დროს თავი გამოიჩინა კავკასიის ფრონტზე. მონაწილეობდა არზრუმის ციხესიმაგრის გარემოცვა-აღებაში, ხელმძღვანელობდა კუპდაღის გადასასვლელისათვის ბრძოლას. 1918–1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს არმიაში. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ არჯევანიძე შევიდა წითელ არმიაში. 1921 წელს იყო ქართული წითელი არმიის სარდლის განსაკუთრებულ დავალებათა შემსრულებელი, 1922 წლის მაისიდან - ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლის, ხოლო 1927 წლის სექტემბრიდან ამიერკავკასიის ქვეითთა სკოლის პედაგოგი. 1928 წლის იანვრიდან პერსონალური პენსიონერი.
## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
კატეგორია:სიღნაღში დაბადებულები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
ატონი

[მინი|ფარაონი [ეხნატონი და მისი ოჯახი ატონს განადიდებენ.]]

**ატონი** — ძვ. ეგვიპტის მზის ღვთაება; საფუძვლად დაედო ჰელიოპოლისის ძვ. მზის ღვთაება რა-ჰარახტის ანუ რა-ჰორახტეს კულტი.  ამენჰოტეპ IV-მ ატონის კულტით შეცვალა მრავალღმერთიანობა და ერთიან სახელმწიფოებრივ კულტად გამოაცხადა. ატონის კულტის ცენტრი აჰეტატონი იყო. 

როგორც ფიქრობენ, თვით ფარაონმა უძღვნა ატონს ჰიმნი, რომელიც მიჩნეულია უბადლო მხატვრულ ნაწარმოებად ამ ტიპის ძველ ეგვიპტურ ლიტერატურაში. ფარაონმა ატონის განსადიდებლად ეხნატონი („ეხნე-იოტ“, ე. ი. „ატონის მარგი“) დაირქვა. 

ატონის გამოსახულებაა: შავარდნისთავიანი ადამიანი, შუბლზე მზის დისკოთი, მოგვიანებით - მხოლოდ მზის დისკო. ამენჰოტეპ IV-ის რელიგიური რეფორმების კრახის შემდეგ ეგვიპტეში კვლავ გაბატონდა ამონრის კულტი და მრავალღმერთიანობა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეგვიპტური ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
რევაზ ასაევი

**რევაზ ნიკოლოზის ძე ასაევი** (*ასათი*; დ. 15 მაისი, 1923, სოფ. კუწახტა, ახმეტის რაიონი — გ. 2007) — ოსი პოეტი.

## ბიოგრაფია
მისი ლექსებისა და პოემების პირველი წიგნი „მებრძოლის კალამი“ (1947) სამამულო ომის თემას მიეძღვნა. მას შემდეგ გამოსცა მრავალი კრებული:„სისხლის წვეთი“ (1952), „თხზულებები“ (1954), „ლექსები საზღვარგარეთზე“  (1956), „მოგზაურობა ევროპის გარშემო“ (1958), „მოუსვენარი გული“ (1961), „ლეგენდები და ლექსები“ (1963), „ოსი რაინდები“ (1966), „ჩემი ოსეთი“ (1967), „ხალხის სიკეთე“ (1970) და სხვა.

ქართულ ენაზე გამოცემულია კრებულები: „გულის სიმღერა“ (1950), „ლექსები. პოემა“ (1955), „უცხოეთის გზებზე“ (1956), „სისხლის წვეთი“ (1958), „ოსური ლეგენდები“ (1967), „ლექსები“ (1970), „არა, სიცოცხლეს არ აქვს ზღვარი“ (1973) და სხვა.

ასაევმა ოსურ ენაზე თარგმნა აკაკი  წერეთლის, ვაჟა-ფშაველას, ილია ჭავჭავაძის, ალექსანდრე ყაზბეგის, ეგნატე  ნინოშვილის, ნიკოლოზ  ბარათაშვილის, ნიკო ლომოურის და გიორგი  ერისთავის ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.

მნიშვნელოვანია რევაზ ასაევის სტატია სამხრეთ ოსეთის საბჭოთა ლიტერატურაზე, რომელიც დაიბეჭდა ჟურნალ „მნათობში“, 1950 წელს. მოცემულ სტატიაში, იგი განიხილავს იმ ოს მწერლებსა და პოეტებს, რომლებმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს საბჭოთა პერიოდის ოსურ ლიტერატურაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ოსი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ანთეოს ასათიანი

**ანთეოს ერასტეს ძე ასათიანი** (დ. 18 მაისი  [ ძვ. სტ. 6 მაისი], 1895, ქუთაისი ― გ. 16 იანვარი, 1981, თბილისი) — ქართველი ჰიგიენისტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1950), პროფესორი (1950), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961)

## ბიოგრაფია 
1921–1922 წლებში იყო გაზეთ „კომუნისტის“ პასუხისმგებელი მდივანი, 1924–1925 წლებში პარტიის ახალციხის სამაზრო კომიტეტის პირველი მდივანი, 1927 საქართველოს მთავლიტის უფროსი, 1935–1936 ამიერკავკასიის ადგილობრივი მრეწველობის სახალხო კომისრის პირველი მოადგილე, 1938 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1942–1947 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო გამომცემლობის დირექტორი. 1944–1947 თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კვების ჰიგიენის კათედრის გამგე, 1947–1952 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. 1947–1974 წლებში განაგებდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სოციალური ჰოგიენის და ჯანდაცვის ორგანიზაციის კათედრას. ასათიანი საქართველოს ჰიგიენისტთა საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი (1939) და თავმჯდომარეა (1963–1968), 1968 წლიდან საქართველოს მედიცინის ისტორიკოსთა საზოგადოების თავმჯდომარე. დაამუშავა რაციონალური კვებისა და სამკურნალო პროფილაქტიკურ დაწესებულებებში სამედიცინო მომსახურების გაუმჯობესების ზოგიერთი საკითხი. დაჯილდოებულია "საპატიო ნიშნის" ორდენითა და მედლებით.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული  18 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ანთეოს
კატეგორია:ქართველი ჰიგიენისტები
გრამიტონ ასათიანი

**გრამიტონ ყაფლანის ძე ასათიანი** (დ. 19 ივნისი [ძვ. სტ. 6 ივნისი], 1895, სოფ. ტვიში, ახლანდელი ცაგერის რაიონი ― გ. 5 თებერვალი, 1979, თბილისი) — ქართველი გინეკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1946). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1960).

## ბიოგრაფია
1927 წელს დაამთავრა თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტი. 1945–1948 წლებში განაგებდა დაღესტნის სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიისა და პათანატომიის კათედრებს. 1953–1968 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მეანობა-გინეკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის სამეანო განყოფილებას. შეისწავლა ენდომეტრიუმის (საშვილოსნოს შინაგანი გარსი) ასაკობრივი ცვლილებანი ფოლიკულური ჰორმონების მოქმედებასთან დაკავშირებით და გონორეული ვაგინიტი. შექმნა ორი გინეკოლოგიური იარაღი.

გრამიტონ ასათიანის შვილი ექიმი გედეონ (გედი) ასათიანი მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობდა, ომის დასრულების შემდგომ კი გაიქცა აშშ-ში და აღარ დაბრუნებულა საბჭოთა კავშირში. გედეონ ასათიანი დაკარგულად ითვლებოდა, მხოლოდ 1957 წელს ცნობა მიუვიდა ბატონ გრამიტონს, რომ იგი ცოცხალი იყო და იმყოფებოდა აშშ-ში. 1966 წელს მიიღო ნებართვა იმდროინდელი მთავრობისგან და აშშ-ში შვილის სანახავად წავიდა. ამის შესახებ სტატია დაიწერა ამერიკულ გაზეთში „Xenia Daily Gazette“, 1966 წლის 25 ოქტომბერს.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, გვ. 224, თბ., 1997

კატეგორია:დაბადებული  19 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
გრამიტონ
კატეგორია:ქართველი გინეკოლოგები
გურამ ასათიანი

**გურამ ლევანის ძე ასათიანი** (დ. 12 აგვისტო, 1928, თბილისი — გ.    28 ივნისი, 1982, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი.

## ბიოგრაფია
გაიზარდა ცნობილი მწერლის ლევან ასათიანის ოჯახში. სწავლობდა ჯერ თბილისის, შემდეგ კი მოსკოვის უნივერსიტეტში, სადაც მან დაამთავრა ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1955 წლიდან ქართულ და რუსულ პრესაში იბეჭდებოდა ასათიანის კრიტიკული წერილები თანამედროვე ლიტერატურის აქტუალურ პრობლემებზე. 1956 წელს საქართველოში დაბრუნდა. იყო „ლიტერატურნაია გაზეტას“ საკუთარი კორესპონდენტი საქართველოში, კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ სასცენო განყოფილების გამგე, შ. რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, ახალი ქართული ლიტერატურის განყოფილების გამგე, ხოლო 1977 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე „ლიტერატურნაია გრუზიას“ მთავარი რედაქტორი. 1977 წელს მონოგრაფიისათვის „ვეფხისტყაოსნიდან“ „ბახტრიონამდე“ მიენიჭა ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. სხვადასხვა დროს იგი იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის პრეზიდიუმის წევრი, ჟურნალების „ლიტერატურნოე ობოზრენიეს“, „ცისკრის“, ალმანახ „კრიტიკის“, გაზეთ „ლიტერატურული საქართველოს“ რედკოლეგიის წევრი, საქართველოს მწერალთა კავშირთან არსებული აფხაზური ლიტერატურის საბჭოს თავმჯდომარე, სსრკ მწერალთა კავშირთან არსებული კრიტიკის საბჭოს წევრი. მასვე ეკუთვნის ნ. ბარათაშვილის შემოქმედებისადმი მიძღვნილი მონოგრაფიული გამოკვლევა და გ. ტაბიძის, ტ. ტაბიძის, პ. იაშვილის, გ. ლეონიძის, ს. ჩიქოვანის, ი. აბაშიძის, გ. რჩეულიშვილის ლიტერატურული პორტრეტები. 1965 წლიდან 1980 წლამდე ხელმძღვანელობდა შ. რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის XIX საუკუნის ქართული ლიტერატურის განყოფილებას.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* იმედაშვილი კ., „მიჯნა“, თბ., 1987.
* გვერდწითელი გ. – ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, თბ., 1997, გვ. 224.
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 61, თბ., 1994

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
გურამ
ვლადიმერ ასათიანი

**ვლადიმერ ალექსის ძე  ასათიანი**  (დ. 1 იანვარი, 1930 — გ. 15 ივნისი, 1979) — ქართველი, სოციალისტური შრომის გმირი (1971). გ. დიმიტროვის სახელობის თბილისის საავიაციო ქარხნის ამწყობი-ზეინკალი, სსრკ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და მედლით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
ვლადიმერ
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია: ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
გიორგი ასათიანი

**გიორგი ირაკლის ძე ასათიანი**  (დ. 10 ივნისი, 1914, ქ. ბორზია, ჩიტის ოლქი ― გ. 17 ნოემბერი, 1977, თბილისი) — ქართველი დოკუმენტური კინოს რეჟისორი და ოპერატორი, საქართველოს (1961) და სსრკ სახალხო არტისტი (1967)

## ბიოგრაფია
1936 წელს დაამთავრა ლენინგრადის კინოინჟინერთა ინსტიტუტი. მუშაობდა კინოკორესპონდენტად ასტრახანის ოლქში. 1943 წლიდან იყო სამხედრო კორესპონდენტი. მის მიერ ამ წლებში გადაღებული მასალები შევიდა დოკუმენტურ ფილმებში: „ნოვოროსიისკის აღება“ (1943), „ბერდიჩევის აღება“ (1944), „ჩანჩიბაძის გვარდიული არმია“ (1948). ასათიანმა თვისივე სცენარის მიხედვით დადგა და გადაიღო ფილმები: „მოგზაურობა ნეპალში“ (1959), „ნადირობა ჯუნგლებში“ (1960), „მსოფლიო ტაშს უკრავს“ (1961), „ნაირსართულიანი ამერიკა“ (1961), „ალჟირის დღიური“, „მაროკოელთა მიწა“, „საჰარა“ (სამივე 1962), „რესპუბლიკის დაბადება“ (1963), „მეხუთე კონტინენტის გზები“, „ურუგვაი“ (ორივე 1964), „პარიზი... პარიზი“ (1967), „ინკების ქვეყანაში“ (1968), „მიუნხენი მეოთხედი საუკუნის წინ“ (1969), „შვეიცარიული ნოველები“ (1970), „ნილოსის სათავეებთან“ (1972), „ესპანეთის ძიებაში“ (1973), „ბასკთა ქვეყანაში“ (1976) და სხვა.

ასათიანის ფილმებისათვის დამახასიათებელია კადრის ზუსტი კომპოზიცია, კინომასალის ორიგინალური შერჩევა, მხატვრულობა. ამასთან ასათიანი შესანიშნავი კინოჟურნალისტია. მისი ფილმები საინტერესო და სასარგებლოა შემეცნებითი თვალსაზრისითაც. სხვა ფილმებია: „აყვავებული საქართველო“ (1957), „ბრიუსელი“ (1958), „მაროკო“ (1962), „უძველესი კულტურის ქვეყანა“ (1963; ლომონოსოვის პრემია, 1964), „შეხვედრა საბერძნეთთან“, „ერთი დღე ბუენოს-აირესში“ (ორივე 1964), „ესპანეთის ძიებაში“ (1973) და სხვა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მათ შორის რამდენიმე ორდენი.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*გიორგი ასათიანი — ეროვნული ფილმოგრაფია

კატეგორია:დაბადებული 10 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:ქართველი კინორეჟისორები
კატეგორია:ქართველი ოპერატორები
კატეგორია:ქართველი კინოდოკუმენტალისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სამამულო ომის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში გერმანიაზე გამარჯვებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
გიორგი
თეიმურაზ ასათიანი

**თეიმურაზ გიორგის ძე ასათიანი** (დ. 16 ივნისი, 1916, თბილისი  ― გ. 2 იანვარი, 1988, იქვე) — ქართველი მოქანდაკე, საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1962).

## ბიოგრაფია
1946 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (იაკობ ნიკოლაძის კლასი). მუშაობდა სხვადასხვა ჟანრში, მაგრამ განსაკუთრებით საინტერესოა მისი პორტრეტები, რომლებშიც მთავარი ყურადღება ექცევა ადამიანის ფსიქოლოგიურ დახასიათებას. ძირითადი ნამუშევრებია: „ელექტროშემდუღებელი“ (1949, თაბაშირი, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი), „სპორტსმენი ქალი“ (1955, თაბაშირი), ალექსანდრე ჟორჟოლიანის (1951, თაბაშირი), სპარტაკ ბაღაშვილის (1956, ქვა, ორივე საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი) და სხვა პორტრეტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:დაბადებული 16 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
თეიმურაზ
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
ყიზილბაშები

thumb|ყიზილბაში
**ყიზილბაშები** (, ,  *qezelbāsh*), „წითელთავიანები“ — თურქული მომთაბარე ტომების გაერთიანება მცირე აზიასა და აზერბაიჯანში („ყიზილბაშები“ მიიღეს XV საუკუნის II ნახევარში). ეს სახელი დაერქვა ვრცელი სპექტრის ექსტრემისტ შიიტ მეომართა დაჯგუფებებს, რომელთაც დიდი წვლილი მიუძღვით ირანში საფავიდთა დინასტიის დაფუძნებაში. მათი წითელი თავსაბურავი შედგებოდა 12 ნაკეცისაგან, რაც სიმბოლურად 12 შიიტ იმამს აღნიშნავდა. 

არდებილის შიიტური ორდენის სეფევიეს მთავარი სამხედრო დასაყრდენი. სეფევიეს შეიხების მეთაურობით ყიზილბაშები თავს ესხმოდნენ მეზობელ არამუსლიმან ქვეყნებს (საქართველოს, ტრაპიზონის იმპერიას და სხვა). XVI საუკუნის დასაწყისში ისმაილ I-ის მეთაურობით ყიზილბაშებმა გაანადგურეს აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო და 1502 წელს ისმაილ I შაჰად გამოაცხადეს. ასე შეიქმნა სეფიანთა სახელმწიფო, სადაც XVI საუკუნის დასასრულამდე ყიზილბაშების ზედა ფენას ეჭირა გაბატონებული მდგომარეობა. შაჰ-აბას I-ის სამხედრო რეფორმის შემდეგ პოლიტიკური მნიშვნელობა და მათი ლაშქრის ძლიერება საგრძნობლად დაეცა. XVI-XVII საუკუნეებში რუსულ ოფიციალურ დოკუმენტებში ყიზილბაშებს უწოდებდნენ სეფიანთა სახელმწიფოს ყველა ქვეშევრდომს, ხოლო XVII-XVIII საუკუნეებში ქართულ ისტორიულ წყაროებში ყიზილბაშები ერქვათ ირანის მეომრებს, ზოგჯერ კი თვით ქვეყანას.

## იხილეთ აგრეთვე 
*კახეთის აჯანყება 1605 — კახელების აჯანყება ყიზილბაში დამპრყობლების წინააღმდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ვლადიმერ ასათიანი (ბიოქიმიკოსი)

**ვლადიმერ სამსონის ძე  ასათიანი** (დ. 23 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 10 სექტემბერი], 1901, ქ. ფერღანა, ახლანდელი უზბეკეთი  ―     გ.   9 მარტი, 1972, თბილისი), ქართველი ბიოქიმიკოსი, ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1931), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1955), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1960).

## ბიოგრაფია
1923 წელს დაამთავრა პერუჯის (იტალია) სამეფო უმაღლესი ექსპერიმენტული აგროქიმიის ინსტიტუტი. 1923-1926 წლებში მუშაობდა პარიზის, სტრასბურგის, შარლოტენბურგის უნივერსიტეტებში. 1926 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის ორგანული და ფიზიოლოგიური ქიმიის კათედრაზეა. 1948 წლიდან თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ორგანული და სასამართლო ქიმიის კათედრის გამგეა, 1931 - 1933 წლებში ანასეულის ჩაის მეურნეობის სრულიად საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დაარსების ერთ-ერთი ორგანიზატორი და დირექტორის მოადგილე, 1937 - 1939 წლებში ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, 1964 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფარმაკოქიმიურის ინსტიტუტის დირექტორი.

ასათიანის ძირითადი  შრომებია (რუსულ ენაზე): "ბიოქიმიური ფოტომეტრია" (1957), "ბიოქიმიური ფოტომეტრიის ახალი მეთოდები" (1965), "ანალიზის ფერმენტული მეთოდები" (1969; პ. მელიქიშვილის სახელობის პრემია, 1971), "ჩვენი ორგანიზმის ქიმია" (1969, საკავშირო პრემია, 1970), "შეცდომები ნივთიერებათა ცვლაში" (1972) და სხვა.

მთის კლიმატის ბიოქიმიის, ბიოლოგიურად აქტიურ ბუნებრივ ნივთიერებათა ქიმიისა და ბიოქიმიის ფარმაკოლოგიური ფუძემდებელია საქართველოში. ასათიანი იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბიოქიმიის საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და ღავმჯდომარე, საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ფარმაკოლოგიური კომიტეტისა და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფერმენტების კომისიის თავმჯდომარე, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიისა და დიდი სამედიცინო ენციკლოპედიის მთავარი სარედაქციო კოლეგიის წევრი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და მედლებით. ცოლად ჰყავდა (1928 წლიდან) ექიმ ილია გოპაძის ქალიშვილი ქეთევანი. მისი შვილი იყო ფიზიოლოგი არჩილ ასათიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ვლადიმერ სამსონის ძე
კატეგორია:საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
ძენი

[მინი|[ბოდჰიდჰარმა. ხეში ნაკვეთი ლითოგრაფია იოშიტოშის მიერ, 1887.]]
**ძენი** (იაპ.: 禅; სანსკრ. ध्यान დჰაიანა, ჩინ.: 禪 ჩან, კორ. 선 სონ) — მიმდინარეობა მაჰაიანას ტრადიციის ბუდიზმში, ჩასახული ჩინეთში, შემდგომში გავრცელდა დანარჩენ შორეულ აღმოსავლეთში - ვიეტნამში, კორეაში და იაპონიაში. ამჟამად მისი მიმდევრები მთელ მსოფლიოში არიან. ძენი ანუ ძენ-ბუდიზმი უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ–აღმოსავლეთ ქვეყნებში . იპონიაში ძენ-ბუდიზმა გავრცელდა დაახლოებით XII-XIII-XIV საუკუნეებში. 
ჩინური ძენის ხუთი სახლი გამოიყოფა: გუი იანგის სკოლა, ლინძის სკოლა ანუ ე.წ "ცემისა და ყვირილის სკოლა", ცაოდუნგის სკოლა ანუ ხუთი რანგის სკოლა, იუნ მენის ანუ მარტივი პასუხის სკოლა და ფა იანგის სკოლა.

ფა იანგის სკოლას ურთიერთგანმსჭვალულობის სკოლასაც უწოდებენ. მისი განმასხვავებელი ნიშანი სწორედ არსებობის ექვსი მახასიათებლის ურთიერთგანმსჭვალულობის მოძღვრებაში მდგომარეობს. ეს ექვსი მახასიათებელია: ერთობა და განცალკევება, მსგავსება და განსხვავება, ხდომილება და გაქრობა. მოძღვრების არსი მდგომარეობს დაპირისპირებულთა ერთიანობის შეგრძნებაში.

ჩანის ხუთ სახლს შორის ფა იანგის სკოლას ყველაზე ნაკლები გავლენა აქვს. საბოლოო ჯამში, ამ ხუთი მიმართულებიდან მხოლოდ ორი - ლინძისა და ცაოდუნის სკოლები უძლებენ დროის გამოცდას და განსაზღვრავენ ძენის სახეს, როგორც მომდევნო ეპოქებში, ასევე დღესაც.

845 წლიდან დაწყებულმა ბუდისტურმა დევნამ მნიშვნელოვნად დააზარალა ბუდიზმის თითქმის ყველა სკოლა. IX – X სს-ს შემდეგ ნელ-ნელა დაკნინებული და დასუსტებული ხუაიანის და თიენტაის სკოლები, უთმობენ წავყვან როლს ჩანის სკოლებს, რომელთაც დევნის მძიმე წლები მნიშვნელოვანი დანაკლისების გარეშე გაიარეს და მიუხედავად იმისა, რომ სუნის ეპოქაში ზოგადად ბუდიზმი დასუსტებულია, ჩანისათვის ეს კვლავ აყვავების და გაძლიერების საუკუნეებია.
 
## ლიტერატურა 
* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 1: India and China*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-89-1
* Dumoulin, Heinrich (2005), *Zen Buddhism: A History. Volume 2: Japan*. World Wisdom Books. ISBN 978-0-941532-90-7
* Mel Thompson (1999), "Eastern Philosophy".

## რესურსები ინტერნეტში 
* thezensite
* Zen Buddhism WWW Virtual Library
* Chart of (Asian) Zen schools
* Sweeping Zen: Who's who in Zen
* Glossary of Japanese Zen terms

კატეგორია:ძენი
ატოცობა

**ატოცობა**, *გიორგობა-ქვაშვეთობა* — წმ. გიორგის სახელთან დაკავშირებული რელიგიური დღესასწაული. იმართებოდა სოფ. ატოცში (ქარელის მუნიციპალიტეტი), იწყებოდა ოქტომბრის I ნახევარში და რამდენიმე კვირა გრძელდებოდა (შაბათ-კვირაობით). ატოცის წმ. გიორგის ეკლესიის მრევლს შეადგენდნენ ქართლის დასავლეთ მუნიციპალიტეტებისა და ზემო იმერეთის მცხოვრებნი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დღესასწაულები
კატეგორია:წმინდა გიორგი
ატრევსი

**ატრევსი** () — ძველი ბერძნული მითოლოგიის გმირი. პელოფსისა და ჰიპოდამიას ძე, ტროის ომის გმირების აგამემნონისა და მენელაეს მამა. ატრევსმა და მისმა ძმამ თიესტემ მოკლეს თავიანთი ნახევარძმა ქრისიპე და დის ქმარს, მიკენის მეფეს, შეეხიზნენ. მოგვიანებით ატრევსი მიკენის მეფე გახდა. მალე ძმებს შორის შუღლი ჩამოვარდა. ატრევსმა დახოცა ძმისშვილები და მათი ხორცი თიესტეს ნადიმზე მიართვა; შემდეგ მან გაზარდა თიესტეს ცოცხლად დარჩენილი ვაჟი ეგისთე, რომელმაც მოკლა ატრევსი, განდევნა მიკენიდან აგამემნონი და მენელაე და თიესტესთან ერთად ხელში ჩაიგდო სამეფო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:მითური მეფეები
ატრიუმი

thumb|220px|ეტრუსკული ატრიუმი
ტერმინს **ატრიუმი** (ლათ. atrium) რამდენიმე მნიშვნელობით იყენებენ:

# ძველ იტალიური და რომაული საცხოვრებელი სახლის ცენტრალური ნაწილი, რომლის ირგვლივ განლაგებულია სხვადასხვა დანიშნულების სადგომები. თავდაპირველად ატრიუმის შუაგულში კერა იყო მოთავსებული და მის თავზე სახურავს საკვამური ჰქონდა დატანებული. კვამლისაგან ატრიუმის ჭერი და კედლები იმურებოდა, ამიტომ დაერქვა ატრიუმი (ლათ. ater - შავი). შემდეგ კერა შეცვალა პატარა აუზმა (იმპლუვიუმი), რომელშიც სახურავის დიობიდან (კომპლუვიუმი) წვიმის წყალი ჩადიოდა. გვიანდელი რესპუბლიკის და იმპერიის ხანაში ატრიუმი რომაული საცხოვრებელი სახლის ერთ-ერთი საზეიმო - მისაღებ დარბაზად იქცა.
# სვეტებით შემოსაზღვრული ღია ეზო გვიანდელ რომაულსა და ბიზანტიის არქიტექტურაში.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 6, თბ., 1977

კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
მეტრი

**მეტრი** ( -7 ნაწილს (პირველი ეტალონი დაამზადეს 1799 წელს. მას „არქივის მეტრი“ ეწოდა). ცხადია, ასე განსაზღვრული მეტრის აღწარმოება შეუძლებელი იყო, ამიტომ 1882 წელს უარი თქვეს „სიგრძის ბუნებრივ ერთეულზე“ და აუცილებლად მიიჩნიეს გარკვეული სიგრძის შერჩევა. პლატინა Pt (90%) — ირიდიუმის Ir (10%) შენადნობისაგან დაამზადეს 31 ეტალონი. ერთ-ერთი მათგანი (№6) არქივის მეტრის ტოლი აღმოჩნდა ცთომილების ფარგლებში. ზომა-წონის I გენერალურმა კონფერენციამ იგი მიიღო მეტრის საერთაშორისო პროტოტიპად. აღნიშნავენ როგორც 𐌼 (გოთიკური მთავრული „მ“, ინახება სევრში, პარიზის მახლობლად).

1960 წელს ზომა-წონის XI გენერალურმა კონფერენციამ მიიღო მეტრის შემდეგი განსაზღვრა: „მეტრი არის სიგრძე, რომელიც უდრის (ვაკუუმში) კრიპტონის ატომის (86Kr) 2p10 და 5d5 დონეებს შორის გადასვლის შესაბამისი გამოსხივების 1650763,73 ტალღის სიგრძეს“. მეტრის ახალი ეტალონი მისი ორი რიგით უფრო მაღალი სიზუსტით აღწარმოების საშუალებას იძლევა, ვიდრე ადრინდელი ეტალონი (0,002-0,003 მკმ, ნაცვლად 0,2-0,3 მკმ). სინათლის ტალღის სიგრძეებით მეტრის აღწარმოებას უზრუნველყოფენ 86Kr იზოტოპით შევსებული გამოსხივების ნათურას მეშვეობით, რომელსაც ათავსებენ ინტერფერომეტრის წინ.

## ჯერადი და წილობითი ერთეულები
SI სისტემაში მეტრის წილობითი და ჯერადი ერთეულებია: 

## ლიტერატურა 
*Батарчукова Н. Р., Новое определение метра, М., 1964
*Alder, Ken. (2002). *The Measure of All Things : The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World.* Free Press, New York  ISBN 0-7432-1675-X

## რესურსები ინტერნეტში
*The International System of Units (SI)

კატეგორია:სი სისტემის ძირითადი ერთეულები
კატეგორია:მეტრი
ლევან ასათიანი

**ლავრენტი (ლევან) ნიკიფორეს ძე ასათიანი** (დ. 12 ივლისი, 1900, თბილისი, — გ.   14 მაისი, 1955, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში. 1925 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. მუშაობდა ჟურნალ „მნათობის“ პასუხისმგებელ მდივნად, შ. რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. ასათიანის საყურადღებო ნაშრომებია: „ვოლტერიანობა საქართველოში“ (1927, 1933), მიძღვნილი XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე მოღვაწე პროგრესულად მოაზროვნე ქართველი მწერლებისადმი; „ძველი საქართველოს პოეტი ქალები“ (1936), რომელშიც გამოქვეყნებული აქვს ქართული მწერლობის მანამდე უცნობი ნაწარმოებებიც; ვრცელი მონოგრაფია „ცხოვრება აკაკი წერეთლისა“ (1940, 1965). ასათიანის მრავალი წერილი აშუქებს ქართველ კლასიკოსებისა და საბჭოთა მწერლების შემოქმედების, აგრეთვე ქართულ-უცხოური ლიტერატურული ურთიერთობის საყურადღებო საკითხებს. მისი რედაქციით გამოცემულია ქართველ კლასიკოსთა თხზულებანი ქართულ, რუსულ, უკრაინულ და სომხურ ენებზე.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. 

## ლიტერატურა
* *ნატროშვილი გ.,* წინაპარნი და თანამედროვენი, თბ., 1961.

* *ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე,* „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 63, თბ., 1994

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 12 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
მამია ასათიანი

**მამია ვასილის ძე ასათიანი** (დ. 11 მარტი, 1907, ქუთაისი — გ. 5 მარტი, 1970, თბილისი) — ქართველი მწერალი. 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ტექნიკუმი. სწავლობდა თსუ-ის ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე. მუშაობდა ქუთაისში საშუალო სკოლის დირექტორად, განათლების განყოფილების გამგის მოადგილედ, საქართველოს მწერალთა კავშირის ქუთაისის განყოფილების თავმჯდომარედ და სხვა. ასათიანის პირველი ლექსი დაიბეჭდა 1929 წელს. ნოველათა პირველი კრებული ("ხუთი ნოველა") - 1936 წელს. თავის მოთხრობებსა და ნოველებში ასათიანი გვიხატავს თანამედროვეთა საინტერესო სახეებს, მათ შრომას, სამშობლოსათვის თავდადებას, სიკეთისაკენ მისწრაფებას, სიყვარულს (კრებულები "მოთხრობები", 1955, 1960, 1967; "მთის ლეგენდები", 1963; "შიშველი ხმალი", 1964; "ხალდეს ყვავილები", 1966; "გელათის ქრონიკები" 1968 და სხვა). ასათიანი ავტორია მრავალი ნარკვევისა, აგრეთვე მოგონებებისა ქართველ მწერალთა და თეატრალურ მოღვაწეთა შესახებ.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში. 

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 64, თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
მამია
ატროპატენა

მინი|ატროპატენა და მეზობელი ქვეყნები ძვ. წ. I საუკუნეში.
**ატროპატენა**, *მცირე მიდია*, *მიდია ატროპატენა* (ძვ. სპარსული *Āturpatkān*, პეჰლ. Āturpātākān, კლასიკური  (*Āδarbāδāgān/Āδarbāyagān*), , ბიზანტ. , სირ. Aδorbāyγān, , , ) — ირანის აზერბაიჯანის ძველი ბერძნული სახელწოდებაა. ატროპატენა მოიცავდა თალიშის მთების, მდ. არაქსისა და ურმიის ტბის მიდამოებს. სახელწოდებას ჩვეულებრივ უკავშირებენ ამ ოლქის მმართველის, აქემენიდთა სატრაპ ატროპატის (ძვ. წ. IV საუკუნე) სახელს (ზოგი მკვლევრის აზრით, სახელწოდება დაკავშირებულია ტიტულ ატროპატთან — თეოკრატიული მმართველი). მოგვიანებით ატროპატი ატროპატენას მეფე და სამეფო დინასტიის მამამთავარი გამხდარა. ანტიკურ ავტორთა ცნობებით, ატროპატენა, როგორც ჩანს, ამ რეგიონის ერთ-ერთი უძველესი სახელმწიფო და ზოროასტული რელიგიის ერთ-ერთი ცენტრი იყო. მისი დედაქალაქი ყოფილა გაზაკა (განძაკი; გვიანდელი არაბული წყაროებით — ჯანზა). ძვ. წ. III საუკუნეში ატროპატენა არტაბაზანეს მეთაურობით აქტიურად იბრძოდა სელევკიდების დაპყრობითი პოლიტიკის წინააღმდეგ, შემდეგ, ძვ. წ. I საუკუნეში კი რომის ექსპანსიას ებრძოდა. ძვ. წ. II საუკუნის დასაწყისში ატროპატენა მოიცავდა ქ. სახიჩევანის ტერიტორიასაც. VII საუკუნეში ატროპატენა არაბთა სახალიფომ დაიპყრო.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

კატეგორია:ირანის გეოგრაფია
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:მიდია
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
აუდიოლოგია

**აუდიოლოგია** (ლათ. audio - ვისმენ და ბერძნ. logos - მოძღვრება) — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის სმენას, სმენის დაქვეითებისა და სიყრუის გამომწვევ მიზეზებს, შეიმუშავებს მათი დიაგნისტიკისა და მკურნალობის რაციონალურ მეთოდებს (ყურის ქირურგია, პროთეზირება და სხვა). აუდიოლოგია დიდ ადგილს უთმობს აგრეთვე სმენაზე საწარმოო ფაქტორების (ხმაური, ვიბრაცია, ტოქსიკური ნივთიერებანი) მავნე გავლენის შესწავლას და მათ საწინააღმდეგო პროფილაქტიკურ ღონისძიებების სერჩევას. სმენადაქვეითებულ ბავშვებში სმენითი ფუნქციის აღდგენის მეთოდებს შეიმუშავებს *პედაუდიოლოგია*.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მედიცინა
კატეგორია:სამედიცინო სპეციალობები
აუზი

**აუზი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აუზი — ხელოვნური წყალსატევი
* აუზი — დედამიწის ზედაპირი, სადაც წყალი ცალკეულ მდინარესა თუ მდინარის ქსელში ჩაედინება
* აუზი — დედამიწის ზედაპირი, რომელიც მოიცავს მყინვარსა და მის შენაკადებს
* აუზი — ცურვაში, წყალბურთსა და წყალში ხტომაში სავარჯიშო 
* აუზი — ფენობრივი დანალექი სასარგებლო წიაღისეულის უწყვეტი ან თითქმის უწყვეტი გავრცელების დახშული არე
* აუზი — აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა
* აუზი — თამაზ ჭილაზის რომანი
აურელია

**აურელია** (Aurelia aurita) — უხერხემლო ცხოველი სციფოიდურთა კლასისა. აქვს 40 სმ-მდე დიამეტრის ქოლგისებრი, უფერო, გამჭვირვალე, ლაბოვანი სხეული, სხეულის ქვედა ჩაღრმავებულ მხარეზე ოთხლაპოტიანი პირი. იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით, თევზების ქვირითითა და მცირე ზომის ცხოველებით, რომლებსაც იჭერს ქოლგის კიდეზე განლაგებული საცეცებით. აქვეა წონასწორობის ორგანოები. მის გამჭვირვალე სხეულში მოჩანს ჯვარედინი აგებულების კუჭი, გასტრალური არხები და 4 ნალისებრი სასქესო ჯირკვალი. აურელია გავრცელებულია ბარენცის, თეთრ და შავ ზღვებში, აგრეთვე წყნარსა და ატლანტის ოკეანეებში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სციფოიდურნი
აურეუსი

[250პქ|მინი|მარჯვნივ|[ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი|სეპტიმიუს სევერუსის აურეუსი, 193 წ.]]
**აურეუსი** () — რომაული ოქროს მონეტა. ეპიზოდურად იჭრებოდა რესპუბლიკის უკანასკნელ წლებში. სამონეტო სისტემაში იმპერატორ ავგუსტუსის (ძვ. წ. 27 – ახ. წ. 14) დროიდან დამკვიდრდა და იჭრებოდა IV საუკუნის დასაწყისამდე. თავდაპირველად იწონიდა 8,19 გ. აურეუსის წონამ დროთა განმავლობაში შესამჩნევად იკლო. მონეტის შუბლზე მოთავსებული იყო იმპერატორის ან დედოფლის გამოსახულება და შესაბამისი ლათინური წარწერა, ზურგზე კი — სხვადასხვა გამოსახულებები (მითოლოგიის პერსონაჟები, სცენები) და სხვა. აურეუსი ფართოდ იყო გავრცელებული ბევრ ქვეყანაში. II-III საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოში ფულად მიმოქცევაში ის მცხეთაში, ზღუდერში (ქარელის მუნიციპალიტეტი), ერწოში (თიანეთის მუნიციპალიტეტი), ჟინვალში, ურეკში და სხვა. საქართველოში, ისევე როგორც ზოგიერთ სხვა ქვეყანაში, იჭრებოდა აურეუსის მინაბაძებიც.

## ლიტერატურა 
*კაპანაძე დ., მცხეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1937-1951 წწ. ნუმიზმატიკური მონაპოვარი, «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის», 1955, ტ. 1;
*Зограф А. Н., Античные монеты, М-Л., 1951;

კატეგორია:რომაული მონეტები
აურ-ზაური

**„აურ-ზაური“** — ქართული ყოველკვირეული სატირულ-იუმორისტული კარიკატურებიანი ალმანახი. გამოდიოდა 1913 წელს თბილისში „შხამიანი ჭინჭრის“ შემდეგ. გამომცემელი — მიხეილ ლელაშვილი, მხატვარი — ოსკარ შმერლინგი. პირველი ორი ნომრის შემდეგ ეწოდა „ქრისტე აღდგა“.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
აუსპიციუმი

**აუსპიციუმი** (ლათ. auspicium < avis – ფრინველი, specio – ვუთვალთვალებ) — მკითხაობა ძველ რომში „ღმერთების ნება-სურვილის“ შესაცნობად ფრინველთა ფრენის, მათი ხმიანობის, ციური მოვლენების და სხვა „ღვთაებრივი ნიშნების“ მიხედვით. მისი მოწყობის უფლება მნიშვნელოვანი სახელმწიფო საკითხის გადაწყვეტის წინ ჰქონდათ უმაღლეს მაგისტრატოსებს. აუსპიციუმის შედეგებს განმარტავდა ავგურების ქურუმთა კოლეგია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი რომი
პროკონსული

**პროკონსული** — მაგისტრატურა ძველ რომში. კონსულის ვადის ამოწურვის შემდეგ, საომარი მოქმედებების მსვლელობისას კონსულს არ გაიწვევდნენ უკან, არამედ ნიშნავდნენ პროკონსულად 6 თვის ვადით.

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
აუკუბა

**აუკუბა** () — მცენარეთა გვარი შინდისებრთა ოჯახისა. გვხვდება ჩინეთში, იაპონიასა და კორეაში. უფრო ცნობილია იაპონური აუკუბა (Aucuba japonica), რომელიც 5 მეტრამდე სიმაღლის მარადმწვანე ორსახლიანი ბუჩქია, აქვს დიდი ფორთლები და პატარა მუქი მურა ყვავილები, წითელი, ყვითელი ან თეთრი ნაყოფი. ოთახისა და ორანჟერეის დეკორატიული მცენარედ ითვლება. ბუნებრივად იზრდება იაპონიის სუბტროპიკულ ტყეებში.

კულტივირებულია კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროზე და ყირიმში. საქართველოში შავი ზღვის სანაპირო ზოლის გარდა იზრდება ბოტანიკურ ბაღებსა და ბაღ-პარკებშიც. მრავლდება თესლითა და კალმით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შინდისებრნი
აუქსოტროფები

**აუქსოტროფები** (ბერძნ. auxō — ვზრდი, ვადიდებ და trophē — კვება), ბაქტერიები, სოკოები ან წყალმცენარეები, რომლებსაც მუტაციის შედეგად დაკარგული აქვთ მარტივი წინამორბედი ნივთიერებებისაგან ზრდისათვის აუცილებელი ერთ-ერთი ნივთიერების სანთეზის უნარი. 

აუქსოტროფების განვითარებისათვის აუცილებელია ამინომჟავები, ვიტამინები ან აზოტოვანი ფუძეები. ამით ისინი განსხვავდებიან ზრდის ნივთიერებათა სინთეზის უნარის მქონე *აუქსოატოტროფებისაგან* და აგრეთვე პროტოტროფებისაგან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოქიმია
კატეგორია:გენეტიკა
აფალინა

**აფალინა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი დელფინისებრთა ოჯახისა. აფალინას სიგრძე 2,5-3,9 მ-მდეა, მასა 280 კგ-მდე. გავრცელებულია ფართოდ (არქტიკულ და ანტარქტიკულ წყლების გარდა). გვხვდება შავ ზღვაში, ძირითადად ყირიმის სანაპიროებთან (დაცულია 1965 წლიდან). აფალინას მაკეობა გრძელდება 12 თვე. შობს ერთ ნაშიერს. თვინიერი ცხოველია, რის გამოც მრავალი ქვეყნის ოკეანარიუმებში მათზე ცდებს ატარებენ ექოლოკაციის, ქცევის, ფუნქციური მორფოლოგიის და სხვა საკითხების შესასწავლად. ქვესახეობებიდან შავი ზღვის საქართველოს სანაპირო ზონაში გვხვდება შავი ზღვის აფალინა (*Tursiops truncatus ponticus*).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დელფინისებრნი
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
აფანასიევი

საკუთარი სახელი **აფანასიევი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აფანასიევი, ალექსანდრე — რუსი ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი
* აფანასიევი, თედორე — რუსი მუშა-რევოლუციონერი, ბოლშევიკი
* აფანასიევი, თედორე ერმალოს ძე — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალექსანდრე აფანასიევი

**ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე აფანასიევი** (; დ.  23 ივლისი [ ძვ. სტ. 11 ივლისი], 1826, ბოგუჩარი, ვორონეჟის გუბერნია —  გ.  5 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 23 სექტემბერი], 1871, მოსკოვი) — რუსი ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი. 

ჟურნალ „ბიბლიოგრაფიჩესკიე ზაპისკის“ გამომცემელი (1859–1860). მისი ნაშრომებიდან აღსანიშნავია: „1769-1774 წლების რუსული სატირული ჟურნალები“ (1859), კრებული „რუსული ხალხური ლეგენდები“ (1859), სტატიები ნ. ნოვიკოვის, დ. ფონვიზინის, ა. კანტემირისა და სხვების შესახებ. „სლავების პოეტური შეხედულებანი ბუნებაზე“ (ტ. 1-3, 1866-1869), რომელიც მითოლოგიის სკოლის პრინციპებზეა აგებული. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი კრებულია „რუსული ხალხური ზღაპრები“ (ნაკვ. 1-8, 1855-1864), სადაც ექვსასამდე ტექსტია თავმოყრილი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები
კატეგორია:რუსი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1826
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1871
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
თინათინ ასათიანი

**თინათინ ლევანის ასული ასათიანი** (დ. 12 მარტი, 1918, თბილისი, — გ. 20 ივლისი, 2011, ერევანი) — ქართველი ფიზიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი (1996).

## ბიოგრაფია
დაიბადა პროფესორ ლევან ასათიანის ოჯახში. 1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1944 წლიდან არტემ ალიხანიანის მიწვევით მუშაობს სომხეთის მეცნიერებათა ეროვნული  აკადემიის ერევნის ფიზიკის ინსტიტუტში (ამჟამად ატომური ენერგიის სახელმწიფო კომიტეტის ერევნის ფიზიკის ინსტიტუტი). კოსმოსური გამოსხივების ფართო ატმოსფერული ღვარების გამოკვლევისას ასათიანმა პირველმა გამოიყენა ატმოსფერული ღვართა ენერგიის გასზომვის ახალი მეთოდი. 

1959 წელს თინათინ ასათიანი იწყებს კოსმოსური მიუონების პოლარიზაციის ხარისხის ენერგიაზე დამოკიდებულების შესწავლას, ხოლო 1963 წლიდან მონაწილეობს დამუხტულ ნაწილაკთა კვლევის ახალი მეთოდიკის დამუშავებაში — განიერღრეჩოიანი ნაპერწკლოვანი კამერების შექმნაში. 
მინი||მემორიალური დაფა ერევანში სახლზე, სადაც 1950-2011 წლებში ცხოვრობდა თინა ასათიანი (ბაგრამიანის გამზირი, 18ა)
1970 წელს თინათინ ასათიანმა ალიხანიანთან და მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად მიიღო ლენინური პრემია. ამ სამუშაოს შედეგად გამოირკვა, რომ მაგნიტურ ველში განიერღრეჩოიანი კამერის მოთავსებისას ნაპერწკალი შეიძლება განვითარდეს დამუხტულ ნაწილაკთა წინასწარ არ მოცემული წრიული ტრაექტორიის გასწვრივ. ამან განაპირობა კამერების ფართო გამოყენება ნაწილაკების იმპულსის გასაზომ ხელსაწყოებად. 

თინათინ ასათიანი თანაავტორია 150-ზე მეტი ნაშრომისა. წლების მანძილზე მოღვაწეობდა ლექტორად ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1980 წელს მიენიჭა სომხეთის სსრ-ის დამსახურებელი მეცნიერის ტიტული. 1987 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება. 1994 წლიდან იყო სოროსის ფონდის საპატიო პროფესორი. გარდაიცვალა ერევანში, 2011 წელს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1987)
თინათინ
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:სომეხი ფიზიკოსები
კლეოპატრა VII

**კლეოპატრა VII ფილოპატორი** (, 2 ნოემბერი, ძვ. წ. 69 – 12 აგვისტო, ძვ. წ. 30) — ეგვიპტის უკანასკნელი დედოფალი პტოლომეების მაკედონური დინასტიიდან. ცნობილი იყო რომაელი დიდი მხედართმთავრის მარკუს ანტონიუსისადმი სიყვარულით. სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა, რათა რომის პირველი იმპერატორის ოქტავიანე ავგუსტუსის ტყვე არ გამხდარიყო.

კლეოპატრა ანტიკური სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული პერსონაჟია როგორც ფერწერაში, ისე ლიტერატურასა და კინემატოგრაფში.

## საერთო ცნობები 
კლეოპატრა VII ეგვიპტეს ძმებთან - პტოლემე XIII და პტოლემე XIV ერთად (ტრადიციის თანახმად, ისინი მის მეუღლეებად მიიჩნეოდნენ), შემდეგ კი რომაელ მხედარმთავარ მარკუს ანტონიუსთან, ფიქტიურ ქორწინებაში თანაცხოვრებით, 21 წელი მართავდა. ის იყო ეგვიპტის უკანასკნელი დამოუკიდებელი მმართველი, სანამ მის ქვეყანას რომის იმპერია დაიპყრობდა და ერთ-ერთ პროვინციად აქცევდა. საყოველთაოდ ცნობილი გახდა იულიუს კეისართან და მარკუს ანტონიუსთან სასიყვარულო კავშირის შედეგად. კეისრისგან ვაჟი ეყოლა, ანტონიუსისგან კი ორი ვაჟი და ქალიშვილი.

კლეოპატრა თავის სიცოცხლეშივე იქცა ლეგენდების გმირად, მისმა ტრაგიკულმა აღსასრულმა კი მის რომანტიზაციას შეუწყო ხელი.

კლეოპატრას იხსენიებენ პლუტარქე, აპიანი, იოსებ ფლავიუსი და სხვ., თუმცა, ძველი ცნობები მისადმი მთლად კეთილგანწყობილნი არ ჩანან. მაგალითად, ძველი რომაული წყაროები ასეთ ინფორმაციასაც კი გვაწვდიან: „ის იმდენად გარყვნილი იყო, რომ ხანდახან მეძავობდა კიდეც, მისი სილამაზით დაბრმავებულ ბევრ მამაკაცს, მასთან ერთი ღამის გატარების საფასურად, თავიც კი წაუგია“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 69
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 30
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:დის მკვლელები
დეტექტივი

**დეტექტივი** ( „მაძებარი“ < detect „გახსნა“ <  „გახსნა“) — ნაწარმოები, სადაც აღწერილია საიდუმლოებით მოცულ მძიმე დანაშაულებათა გახსნის ამბავი, მაძებრის თავგადასავალი. დეტექტიური შეიძლება იყოს მოთხრობაც და რომანიც. დეტექტივში მკითხველს იზიდავს საინტერესო სიუჟეტური ქარგა, მოქმედების განვითარების დაძაბულობა, დადებით გმირთა ისეთი აუცილებელი თვისებები, როგორიცაა გამჭრიახი გონება, სიმამაცე, გამბედაობა. დრამატული ორთაბრძოლა ბოროტებასთან, რომელიც გამოწვეულია სოციალური მოტივებით. 

დეტექტივის ცნობილი ავტორები არიან ართურ კონან დოილი, აგათა კრისტი, ჟორჟ სიმენონი და  ა.შ.

## სქოლიო
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:დეტექტიური რომანები
აფელინუსი

**აფელინუსი** () — სიფრიფანაფრთიანი პარაზიტი მწერი ქალციდების (Chalcididae) ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 1,2 მმ. იყენებენ ვაშლის საშიში მავნებლის ბურტყლა ბუგრის წინააღმდეგ. აფელინუსი ბუგრის სხეულში დებს კვერცს, რომლიდანაც მატლი ვითარდება, ბუგრი კი იღუპება. აფელინუსი გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში. ყოფილ სსრკ-ში ორჯერ შემოიყვანეს (1926 და 1930 წლებში) და ლაბორატორიის პირობებში გამრავლების შემდეგ გაუშვეს კავკასიასა და უკრაინაში ბუგრებით დაზიანებულ ბაღებში. საქართველოში აფელინუსი პირველად 1931 წელს შემოიყვანეს. მისი აკლიმატიზაციის შემდეგ ბურტყლა ბუგრის მიერ მოყენებულმა ზარალმა საგრძნობლად იკლო.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სიფრიფანაფრთიანები