open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ძვ. წ. 32

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი და გაიუს სოზიუსი.

## დაიბადნენ 
* მარკუს ვალერიუს მესალა ბარბატუსი — რომაელი პოლიტიკოსი.

## გარდაიცვალნენ 
* ტიტუს პომპონიუს ატიკუსი — რომაელი მწერალი.

*
ძვ. წ. 33

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* იუანი – ჩინეთის იმპერატორი, ხანის დინასტიის წარმომადგენელი

*
ძვ. წ. 35

**ძვ. წ. 35** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 34

## მოვლენები 
* ჟუმონგი და სოსონო ასრულებენ პირველი დედაქალაქის ჩოლბონის მშენებლობას.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არტავაზდ II - სომხეთის მეფე

*
ძვ. წ. 37

## მოვლენები 
* ჟუმონგი და მსი ცოლი სოსონო აარსებენ კოგურიოს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 38

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
*14 იანვარი: ნერონ კლავდიუს დრუზუსი — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე.  (გ. ძვ. წ. 9)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 39

## მოვლენები 
### ადგილების მიხედვით
#### რომის რესპუბლიკა
* მარკუს ანტონიუსი პუბლიუს ვენტიდიუს ბასუსს მეთერთმეტე ლეგიონთან ერთად აღმოსავლეთში გზავნის, ხოლო კვინტუს ლაბიენუსს ანატოლიიდან იხმობს.

## დაიბადნენ 
* ანტონია უფროსი — მარკუს ანტონიუსის ქალიშვილი, ნერონის ბებია
* იულია უფროსი — ოქტავიანე ავგუსტუსის ქალიშვილი და ერთადერთი ბიოლოგიური შვილი.

## გარდაიცვალნენ 
* კვინტუს ლაბიენუსი — რომაელი გენერალი (მოკლეს)

*
ძვ. წ. 1

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* 25 დეკემბერი - იესო ქრისტე
* კუჯულა კადფიზი — ქუშანის სამეფოს პირველი მეფე

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 12

## მოვლენები 
* აფრიკის პროკონსული გახდა ლუციუს დომიციუს აგენობარბი.
* ერთმანეთს დაშორდნენ ტიბერიუსი და ვისპანია აგრიპინა.
* დაარსდა ციხესიმაგრე ნოვაეიზია (თანამედროვე ნოისი, გერმანია).
* გამოჩნდა ჰალეის კომეტა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 48

## მოვლენები 
* იულიუს კეისარი ამარცხებს პომპეუსის ჯარებს ფარსალოსის ბრძოლაში

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* 28 სექტემბერი : გნეუს პომპეუს მაგნუსი – რომაელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე  (დ.ძვ. წ. 106)

*
ძვ. წ. 46

## მოვლენები 
* 4 იანვარი : ტიტუს ლაბიენუსმა იულიუს კეისარი დაამარცხა რუსპინის ბრძოლაში.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ვერცინგეტორიქსი — გალების ტომის, არვერნების, ბელადი
*მარკუს პორციუს კატონი (უმცროსი) — რომის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. ძვ. წ. 95)

*
ძვ. წ. 50

## მოვლენები 
* ფრანგულ კომიქსების სერია „ასტერიქსში“ აღწერილია დაახლოებით ეს პერიოდი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 51

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* იულია უმცროსი – იულიუს კეისარის და

*
ძვ. წ. 55

## მოვლენები 
* ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო წყვეტს არსებობას.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
1390

## მოვლენები 
*იმერეთის მეფე გიორგი I-მა აფხაზეთის კათოლიკოსად არსენი დასვა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*მონტესუმა I — აცტეკთა ტლატოანი (გ. 1469)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*19 აპრილი : რობერტ II — შოტლანდიის მეფე (დ. 1316)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*9 ოქტომბერი : ხუან I — კასტილიის მეფე (დ. 1358)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ასარ თაბრიზი — აზერბაიჯანელი პოეტი და სწავლული

*
ძვ. წ. 57

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* კლეოპატრა VI — ძველი ეგვიპტის ფარაონი
* ფრაატ III — პართიის მეფე

*
ძვ. წ. 36

## მოვლენები 
* რომაელებმა ილაშქრეს იბერიასა და ალბანეთში (კრასუსის ლაშქრობა იბერიაში).

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 58

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* 28 სექტემბერი : ლივია დრუზილა — ოქტავიანე ავგუსტუსის მეუღლე
* ჟუმონგი — კოგურიოს მეფე.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 41

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არსინოე IV — პტოლემე XII-ის ქალიშვილი. (დ. ძვ. წ. 67)

*
ძვ. წ. 62

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ლუციუს სერგიუს კატილინა — ძველი რომის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. ძვ. წ. 108)

*
ძვ. წ. 61

## მოვლენები 
### მდებარეობის მიხედვით
#### რომის რესპუბლიკა
* იულიუს კეისარი რომის ესპანეთის მმართველი ხდება და Legio X Gemina-ს აყალიბებს.

## დაიბადნენ 
* პტოლემე XIII — ეგვიპტის ფარაონი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 65

## მოვლენები 
* პომპეუსის ომს იწყებს ქართლის მეფის, არტაგ II-ის წინააღმდეგ

## დაიბადნენ 
* 8 დეკემბერი : ჰორაციუსი - რომაელი პოეტი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 64

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსი — რომაელი გენერალი და კონსული.
* ნიკოლოზ დამასკელი — ებრაელი ისტორიკოსი და ფილოსოფოსი (მიახლოებითი თარიღი)

## გარდაიცვალნენ
## სქოლიო
*
ძვ. წ. 66

## მოვლენები 
* რომის სენატმა პონტოსა და სომხეთის წინააღმდეგ ომის წარმოება დაავალა გნეუს პომპეუს მაგნუსს

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 68

## მოვლენები 
* 6 ოქტომბერი : არტაშატის ბრძოლა — ლუკულუსი ამარცხებს სომხეთის მეფე ტიგრან დიდს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 67

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* არსინოე IV — პტოლემე XII-ის ქალიშვილი. (გ. ძვ. წ. 41)
* სოსონო — კორეელი დედოფალი, კოგურიოს სამეფოს დამაარსებელი. (გ. ძვ. წ. 6)

## გარდაიცვალნენ
* სალომე ალექსანდრა — იუდეის დედოფალი (დ. ძვ. წ. 139)

*
ძვ. წ. 71

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*სპარტაკი — ძველი რომის გლადიატორი (დ. დაახ. ძვ. წ. 109)

*
ძვ. წ. 75

**ძვ. წ. 75** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 76

## მოვლენები
* ალექსანდრა იერუსალიმელი იუდეის დედოფალი ხდება

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 72

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* კრიქსი – გლადიატორი და სამხედრო ლიდერი

*
ძვ. წ. 87

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*უ-დი — ხანის დინასტიის იმპერატორი (დ. ძვ. წ. 156)

*
ძვ. წ. 83

## მოვლენები
* კოლხები აჯანყდნენ პონტოს მეფის მითრიდატე VI ევპატორის წინააღმდეგ.

## დაიბადნენ
### იანვარი
*14 იანვარი : მარკუს ანტონიუსი   — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე (გ. ძვ. წ. 30)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 93

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ფარნაჯომი — ლეონტი მროველის მიხედვით, ქართლის (იბერიის) IV მეფე

*
ძვ. წ. 95

## მოვლენები 
* სომხეთის სამეფო ტახტზე ადის ტიგრან II.

## დაიბადნენ 
*მარკუს პორციუს კატონი (უმცროსი) — რომის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. ძვ. წ. 46)

## გარდაიცვალნენ 
*
1396

## მოვლენები 
* 28 სექტემბერი : ოსმალების გამარჯვება ჯვაროსნებზე ნიკოპოლთან.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ალფონსო V — არაგონის სამეფოს მეფე (1458).

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ძვ. წ. 103

## მოვლენები 
* გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი აირჩიეს დიდ პონტიფიკოსად
* ალექსანდრ იანაი გახდა იუდეის მეფე. 
* ბითინიის მეფე ნიკომედე III დაქორწინდა კაპადოკიიის მეფე არიარატ VII-ის დედა ლაოდიკაზე. ბითინიის ძალებმა დაიპყრეს კაპადოკია.
* ჩინეთის ძალებმა ხელში ჩაიგდეს აბრეშუმის დიდი გზის სამხრეთი ნაწილი. 

## დაიბადნენ 
* მარკუს ფურიუს ბიბაკულუსი - ძველი რომაელი პოეტი. 

## გარდაიცვალნენ 
* არისტობულ I - იუდეის მეფე. 

*
ძვ. წ. 113

## მოვლენები 
* მდინარე ევფრატზე მდებარე ქალაქი დურა-ევროპესი პართილებმა დაიპყრეს. 

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ჩეუ მინ-ვიონგი — ნამვეტის სამეფოს მესამე მმართველი. 

*
ძვ. წ. 114

## მოვლენები 
* გაიუს მარიუსი ესპანეთის პროპრეტორი გახდა.

## დაიბადნენ 
* კვინტუს ჰორტენსიუზ ჰორტალუსი — რომაელი ორატორი. 

## გარდაიცვალნენ 
* ჩჟან ციანი  — ჩინელი მოგზაური და დიპლომატი. 

*
ძვ. წ. 115

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*კრასუსი — რომის პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავრი (გ. ძვ. წ. 53)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 116

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*მარკუს ტერენციუს ვარონი — რომაელი მწერალი და მეცნიერი, ენციკლოპედისტი (გ. ძვ. წ. 27)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 106

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* 3 იანვარი : ციცერონი — რომაელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და ფილოსოფოსი (გ.  ძვ. წ. 43)
* 29 სექტემბერი : გნეუს პომპეუს მაგნუსი — რომაელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. ძვ. წ. 48)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 102

## მოვლენები 
* კილიკია გახდა რომის იმპერიის ნაწილი.
* ანტიოქოს VIII დაქორწინდა კლეოპატრა სელენა I-ზე.

## დაიბადნენ 
* კვინტუს ტულიუს ციცერონი - რომაელი მხედართმთავარი და მარკუს ტულიუს ციცერონის უმცროსი ძმა.

## გარდაიცვალნენ 
* გაიუს ლუცილიუსი - რომაელი პოეტი. 

*
ძვ. წ. 119

## მოვლენები
* იწყება მეორე დალმაციული (ილირიული) ომი. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* გაიუს პაპირიუს კარბო — რომის კონსული ძვ. წ. 120 წლისთვის. 

*
ძვ. წ. 120

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*21 მაისი — ავრელა კოტა, იულიუს კეისარის დედა
*ბერენიკა III — ეგვიპტის დედოფალი
*ლუციუს კორნელიუს სისენა — მწერალი და პოლიტიკოსი

## გარდაიცვალნენ
*პოლიბიუსი - ბერძენი ისტორიკოსი

*
ძვ. წ. 118

## მოვლენები
* მეორე დალმაციური (ილირიული) ომი დასრულდა რომაელების გამარჯვებით. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* მიცისპა — ნუმიდიის მეფე. 

*
ძვ. წ. 122

## მოვლენები
* რომის კონსულები არიან: გნეუს დომიციუს აჰენობარბუსი და გაიუს ფანიუსი
* პართიის მეფე მითრიდატე II-მ ზავი დადო საკებთან. 
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 125

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* დემეტრიუს II ნიკატორი — სელევკიდების სახელმწიფოს მეფე

*
ძვ. წ. 124

## მოვლენები
* რომის კონსულები: გაიუს კასიუს ლონგინუსი და გაიუს სექსტიუს კალვინუსი.
* ვეი ცინის წარმატებული ლაშქრობა ჰუნებზე.

## დაიბადნენ
* ანტიოქ ასკალონელი — ბერძენი ფილსოფოსი.

## გარდაიცვალნენ
* ვასუმიტრა — შუნგის იმპერიის მმართველი.
*
ძვ. წ. 60

## მოვლენები 
### მდებარების მიხედვით
#### რომის რესპუბლიკა
* იულიუს კეისარი ახშობს აჯანყებას და ლუზიტანიას იპყრობს.

#### ჩინეთი
* ხანის დინასტიის ხელისუფლება აარსებს დასავლეთ რეგიონების პროტექტორატს.

## დაიბადნენ 
* პტოლემე XIV — ძველი ეგვიპტის ფარაონი (ან ძვ. წ. 59)

## გარდაიცვალნენ 
* არეტას III  — ნაბატეის სამეფოს მმართველი
*
ძვ. წ. 117

## მოვლენები
* ნუმიდიაში იუგურთას ბრძანებით მოკლეს მისი ბიძაშვილი და ტახტის მოცილე ჰიემსპალ I. 

## დაიბადნენ
* პტოლემე XII — ეგვიპტის მეფე. 

## გარდაიცვალნენ
* ჰიემსპალ I — ნუმიდიის მეფე. 

*
ძვ. წ. 128

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: გნეუს ოქტავიუსი და ტიტუს ანიუს ლუსკუს რუფუსი

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არისტონიკი — პერგამონის არაღიარებული მეფე. 

*
ძვ. წ. 129

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: გაიუს სემპრონიუს ტუდიტანუსი და მანიუს აკვილიუსი. 
* სირიიის მეფე ანტიოქოს VII-ის ჯარები შევიდნენ მიდიაში. 

## დაიბადნენ 
* ასკლეპიად ბითვინიელი — ბერძენი ექიმი და ფილოსოფოსი.

## გარდაიცვალნენ 
* ანტიოქოს VII — სირიის მეფე. 
* კარნეადი — ბერძენი ფილოსოფოსი. 

*
ძვ. წ. 131

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: პუბლიუს ლიცინიუს კრასუს მუციანუსი და ლუციუს ვალერიუს ფლაკუსი. 
* ვასუმიტრა გახდა შუნგის იმპერიის მმართველი. 

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ვასუჯტეშხატა — შუნგის იმპერიის მეფე. 

*
ძვ. წ. 130

## მოვლენები 
* რომს კონსულები: ლუციუს კორნელიუს ლენტულუსი და მარკუს პერპერნა.

## დაიბადნენ 
* ლუციუს კორნელიუს ცინა — რომს ოთხგზის კონსული. 

## გარდაიცვალნენ 
* ლუციუს კორნელიუს ლენტულუსი — კონსული.
* მარკუს პაკუვიუსი — რომაელი პოეტი.
* არიარტ V — კაპადოკიის მეფე. 

*
ძვ. წ. 134

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ აფრიკელი და გაიუს ფულვიუს ფლაკუსი.
* სიცილიაში დასაჯეს 5 000 აჯანყებული მონა. 

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 135

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: სერვიუს ფულვიუს ფლაკუსი და კვინტუს კალპურნიუს პიზო.

## დაიბადნენ 
* კლეოპატრა I სელენა — ეგვიპტელი პრინცესა და დედოფალი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 136

## მოვლენები 
* ჩინეთში კონფუციანელობა შემოიღეს სახელმწიფო რელიგიად.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 139

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* სალომე ალექსანდრა — იუდეის დედოფალი (გ. ძვ. წ. 67)

## გარდაიცვალნენ
*ვირიათუსი — რომის წინააღმდეგ აჯანყებული ლუზიტანიელების ბელადი

*
ძვ. წ. 137

## მოვლენები
* რომის კონსულები: მარკუს ემილიუს ლეპიდუს პორცინუსი და გაიუს ჰოსტილიუს მანცინუსი.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ჩეუ და — ნამვეტის დამაარსებელი ჩეუს დინასტიის პირველი იმპერატორი.
* მარკუს კლავდიუს მარცელიუსი — ძვ. წ. 137 წლის პრეტორი.
 
*
ძვ. წ. 126

## მოვლენები
* რომის კონსულები: მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი და ლუციუს ავრელიუს ორესტესი.

## დაიბადნენ
* კვინტუს სერტორიუსი — რომაელი მხედართმთავარი.

## გარდაიცვალნენ
* ლუციუს კორნელიუს ლენტულუს ლუპუსი — სენატის პრინცეპსი.

*
ძვ. წ. 141

## მოვლენები
### ბაქტია
* იუეჩჟი დევნილები ბაქტრიის საზღვართან ჩნდებიან.

### სირია და იუდეა
* სიმონ მაკაბელი იერუსალიმს ეპატრონება. იგი იუდეის მმართველი ხდება (ძვ. წ. 135 წლამდე.)

### ჩინეთი
* 9 მარტს იპერატორი ვუ („მეომარი იმპერატორი“) ჰანის დინასტიის მართვას იწყებს. 

## დაიბადნენ
* ალექსანდრა იერუსალიმელი — იუდეის დედოფალი და რეგენტი (გ. ძვ. წ. 67)

## გარდაიცვალნენ
* პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ ნასიკა კორკულუმი — რომაელი სახელმწიფო მოხელე.

*
ძვ. წ. 142

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* პტოლემე IX, ეგვიპტის ფარაონი (გ. ძვ. წ. 81)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 144

## მოვლენები 
### რომის რესპუბლიკა
* რომში მარციას აკვედუკი აშენდა.
* პართიელები ბაბილონეთს იპყრობენ.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ლიუ ვუ — ხანის დინასტიის ჩინელი პრინცესა.

*
ძვ. წ. 143

## მოვლენები
### რომის რესპუბლიკა
* კვინტუს მეტელუს მაკედონიკუსი კელტიბერების წინააღმდეგ ილაშქრებს

## დაიბადნენ
* მარკუს ანტონიუსი (ორატორი) — რომაელი პოლიტიკოსი და ორატორი (დ ძვ. წ. 87)

## გარდაიცვალნენ
* იონათან მაკაბელი — მაკაბელთა ებრაელი ლიდერი.
* ჟუ იაფუ — ხანის დინასტიის ჩინელი გენერალი.

*
ძვ. წ. 145

## მოვლენები
## დაიბადნენ
სიმა ციანი - ჩინელი ისტორიკოსი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 127

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: ლუციუს კასიუს ლონგინუს რავილა და ლუციუს კორნელიუს ცინა
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ფრაატ II — პართიის მეფე. 

*
ძვ. წ. 148

## მოვლენები
* მაკედონიაში იფეთქა ანტირომაულმა აჯანყებამ ანდრისკეს მეთაურობით.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 151

## მოვლენები
### ინდოეთი
* შუნგის იმპერიის მმართველი პუშიამიტრა შუნგას ვაჟი აგნიმიტრა ხდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* პუშიამიტრა შუნგა — იდოელი იმპერატორი და შუნგის დინასტიის დამფუძნებელი. 

## სქოლიო
*
ძვ. წ. 150

## მოვლენები 
### კართაგენი
* სციპიონ აფრიკელი რომაელი კონსულის, ლუციუს ლიცინიუს ლუკულუსის ბრძანებით ნუმიდიაში მიემგზავრება, რათა ბაბუამისის, სციპიონ აფრიკელი უფროსის მეგობრიის, ნუმიდიის მეფე მასინისასგან სპილოები მიიღოს.

### სელევკიდების იმპერია
* სელევკიდების იმპერიის ახალი მეფე, ალექსანდრე ბალასი ეგვიპტის ფარაონის, პტოლემე VI ფილომეტერის ქალიშვილზე, კლეოპატრა თეაზე ქორწინდება.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* მითრიდატე IV ფილოპატორი — პონტოს სამეფოს მეფე
* პერისად III — ბოსფორის სამეფოს მმართველი

*
ძვ. წ. 153

## მოვლენები
### რომის რესპუბლიკა
* რომის ესპანურ პროვინციებში აჯანყება რომაელ კონსულებს ავალდებულებს, რომ სამსახური ტრადიციულ თარიღზე, 15 მარტზე ადრე დაიწყონ. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, აჯანყების შემდეგ 1 იანვარი რომაული კალენდრის პირველ დღედ გამოცხადდა.

### სელევკიდების იმპერია
* პრეტენდენტ ალექსანდრე ბალასის გაძლიერების შედეგად, დემეტრიუს I სოტერი იძულებულია მისი გარნიზონები იუდეაში გაიხმოს. იუდეაზე კონტროლის შესანარჩუნებლად იგი იონათა მაკაბელს არმიის რეკრუტირებისა და ქალაქ აკრიში სირიელების ტყვეების წაყვანას სთავაზობს. იონათანი მის პირობებს თანხმდება, რეზიდენცია იერუსალიმში გადააქვს და ქალაქის გამაგრებას იყებს. ძვ.წ. 143 წლამდე იგი იერუსალიმის უმაღლესი ქურუმი ხდება.

### საბერძნეთი
* მიწისძვრის შედეგად ქალაქ სიკიონის მნიშვნელოვანი ნაწილი განადგურდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 156

## მოვლენები
* დაიწყო პირველი დალმაციური ომი.

## დაიბადნენ
*უ-დი — ხანის დინასტიის იმპერატორი (გ. ძვ. წ. 87)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 158

## მოვლენები
### ანატოლია
* რომაელების მოთხოვნით, არარატეს V კაპადოკიელი სელევკიდების მეფის, დემეტრიუს I სოტერის წინადადებაზე უარს ამბობს და მის დას ცოლად არ ირთავს. საპასუხო სელევკიდები კაპადოკიას უტევენ და არარატეს V-ს ტახტიდან აგდებენ. დემეტრიუსი მის ნაცვლად ოროფერნესს ნიშნავს. 
* უფროსი ძმის, იუმენეს II-ის გარდაცვალების შემდეგ პერგამონის ტახტზე ატალ I სოტერის მეორე ვაჟი, ატალ II ფილადელფუსი ადის.

## დაიბადნენ
* პუბლიუს რუტილიუს რუფუსი — რომაელი კონსული, სახელმწიფო მოხელე, ორატორი და ისტორიკოსი. (გ. დაახლოებით ძვ. წ. 78 წ.)

## გარდაიცვალნენ
* იუმენეს II — პერგამონის მეფე ძვ. წ. 197 წლიდან, ატალიდების დინასტიის წარმომადგენელი. სახელმწიფო მოხელე, რომლის დროსაც პატარა სახელმწიფომ ძლიერების პიკს მიაღწია და პერგამონი ანატოლიაში ბერძნული კულტურის დიდი ცენტრი გახდა.
  
*
ძვ. წ. 159

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*პუბლიუს ტერენციუსი - რომაელი კომედიოგრაფი.

*
ძვ. წ. 160

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
*იუგურთა — ნუმიდიის მეფე (გ. ძვ. წ. 104)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 108

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
*ლუციუს სერგიუს კატილინა — ძველი რომის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. ძვ. წ. 62)

## გარდაიცვალნენ 
*მარკუს ლივიუს დრუსუსი — ძველი რომის კონსული

*
ძვ. წ. 161

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* კლეოპატრა III — ეგვიპტის დედოფალი

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 164

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ანტიოქე IV — სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს, სირიის მეფე

*
ძვ. წ. 162

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ტიბერიუს გრაკქუსი — რომის სახალხო ტრიბუნი (გ. ძვ. წ. 133)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 166

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* პერსევსი — მაკედონიის უკანასკნელი მეფე

*
ძვ. წ. 155

## მოვლენები
### რომაული ესპანეთი
* პუნიკუსისა და ცეზარუსის ხელმძღვანელობით ლუზიტანებმა თანამედროვე გიბრალტარის საზღვარს მიაღწიეს, სადაც ისინი რომაელმა პრეტორმა, ლუციუს მუმიუსმა დაამარცხა.

### რომის რესპუბლიკა
* ილირიის მთლიანად დასაპყრობად რომაელთა ძალისხმევის ფარგლებში, რომაული არმია კონსულ პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ ნასიკა კორკულუმის მეთაურობით პირველად უტევენ დალმაციელებს და მათ დედაქალაქ დელიმინიუმს იპყრობენ.

### ბაქტრია
* მენანდერ I (სანსკრიტსა და პალიზე მილინდა) ინდო-ბერძნული სამეფოს მეფე ხდება. მისი სამფლობელო გადაჭიმულია გაყოფილი ბერძნული იმპერიის, ბაქტრიის აღმოსავლეთი ნაწილიდან თანამედროვე პაკისტანის პენჯაბის პროვინციამდე და მოიცავს ინდოეთის პენჯაბის შტატს, ჰიმაჩალ-პრადეშის ტერიტორიასა და ჯამუს რეგიონს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 170

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ლუციუს აქციუსი — რომაელი დრამატურგი და ფილოლოგი (გ. დაახ. ძვ. წ. 90)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 172

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* კვინტუს ფულვიუს ფლაკუსი — კონსული

*
ძვ. წ. 173

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* ვანგ ჭი — ჩინელი იმპერატორი, ხანის დინასტიის წარმომადგენელი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 152

## მოვლენები
### სელევკიდების იმპერია
* სელევკიდების ტახტის პრეტენდენტი, ალექსანდრე ბალასი იონათან მაკაბელს უკავშირდება და მეფე დემეტრიუს I სოტერზე უკეთეს პირობებს სთავაზობს. ალექსანდრე მას იერუსალიმში უმაღლეს ქურუმად დანიშვნას ჰპირდება. საპასუხოდ, ონათანი დემეტრიუსის მხარს აღარ უჭერს და ალექსანდრესთან კრავს კავშირს. ამით იონათან მაკაბელი ოჯახში პირველი ადამიანი ხდება, რომელსაც უმაღლეს ქურუმად დანიშვნის შანსი აქვს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი — რომაელი სახელმწიფო მოხელე, კონსული, პონტიფექს მაქსიმუსი, ცენზორი. როგორც პრეტორი ძვ. წ. 191 წელს სიცილიას მართავფდა. 
* მარკუს პორციუს კატონ ლიცინიანუსი — რომაელი იურისტი, მარკუს პორციუს კატონ უფროსის ვაჟი პირველი ცოლის, ლიცინიასგან.

*
ძვ. წ. 110

## მოვლენები 
* გაიუს მარიუსი დაქორწინდა იულიაზე. 
* კლიტომაქუსის გარდაცვალების შემდეგ პლატონის აკადემიის ხელმძღვანელი გახდა ფილონ ლარისელი. 
* სკვითები თავს დაესხნენ ქერსონესს.

## დაიბადნენ 
* კლეოპატრა პონტოელი — მითრიდატე VI ევპატორის შვილი.

## გარდაიცვალნენ 
* პანეტუიუს როდოსელი — ბერძენი ფილოსოფოსი, სტოიციზმის ფუძემდებელი. 
* კლიტომაქუსი — პლატონის აკადემიის ხელმძღვანელი.

*
ძვ. წ. 176

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* კლეოპატრა I — ეგვიპტის დედოფალი

*
ძვ. წ. 177

## მოვლენები
* მაკედონიის უკანასკნელი მეფე პერსევსი სელევკიდების სახელმწიფოს მმართველის, სელევკე IV-ის ქალიშვილზე ქორწინდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 178

**ძვ. წ. 178** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 179

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ფილიპ მეხუთე — ძველი მაკედონიის მეფე

*
ძვ. წ. 180

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*არისტოფანე ბიზატიონელი —ალექსანდრიელი გრამატიკოსი, ფილოლოგი (დ. დაახ. ძვ. წ. 257)

*
ძვ. წ. 184

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ტიტუს მაკციუს პლავტუსი - რომაელი კომედიოგრაფი.

*
ძვ. წ. 187

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ანტიოქე III — სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს, სირიის მეფე (დ. ძვ. წ. 242)

*
ძვ. წ. 189

## მოვლენები
* დიდი სომხეთის სამეფო ტახტზე ადის არტაშეს I.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 191

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არტაბან I — პართიის მეფე არშაკიდების დინასტიიდან

*
ძვ. წ. 193

## მოვლენები 
* კლეოპატრა I დაქორწინდა პტოლემე V-ზე

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 194

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ერატოსთენე — ძვ. ბერძენი მეცნიერი, ალექსანდრიის ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი

*
ძვ. წ. 195

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* პუბლიუს ტერენციუსი - რომაელი კომედიოგრაფი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 175

## მოვლენები
* ანტიოქე IV ეპიფანე  სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს მეფე ხდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 198

**ძვ. წ. 198** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 203

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* პოლიბიუსი - ბერძენი ისტორიკოსი

## გარდაიცვალნენ 
* კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი - რომაელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი.

*
ძვ. წ. 206

## მოვლენები
* ჩინეთში ჩამოყალიბდა ხანის საიმპერატორო დინასტია.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 207

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ლივიუს ანდრონიკუსი - ბერძენი მთარგმნელი, პოეტი და დრამატურგი.

*
ძვ. წ. 210

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ცინ შიხუანდი — ჩინეთის იმპერატორი (დ. ძვ. წ. 259)

*
ძვ. წ. 212

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*არქიმედე - ძვ. ბერძენი მეცნიერი, მათემატიკოსი და მექანიკოსი

*
ძვ. წ. 217

## მოვლენები
*რომის დიქტატორად დაინიშნა კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 219

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კლეომენე III — სპარტის მეფე

*
ძვ. წ. 221

## მოვლენები
*რომის დიქტატორად დაინიშნა კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი.
*ანდჰრას სამეფოში სათავახანების დინასტიის გამეფების სავარაოუდო თარიღი.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ლუციუს ცეცილიუს მეტელუსი - რომაელი საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე.

*
ძვ. წ. 222

**ძვ. წ. 222** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 224

## მოვლენები
*ძლიერმა მიწისძვრამ დაანგრია მსოფლიოს შვიდი საოცრებათაგან ერთ-ერთი — როდოსის კოლოსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 226

## მოვლენები 
* მიწისძვრა ანადგურებს ქალაქ კამეიროსს კუნძულ როდოსზე და როდოსის კოლოსს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 140

## მოვლენები 
### ეგვიპტე
* სციპიპიონ აფრიკელი უმცროსი რომაელ ელჩებთან ერთად ალექსანდრიაში ჩადის, სადაც პტოლემე VIII-ს შეხვდა.

## დაიბადნენ 
* გაიუს იულიუს კეისარი (უფროსი) — რომაელი სენატორი და იულიუს კეისრის მამა (მიახლოებითი თარიღი)
* ლუციუს ლიცინიუს კრასუსი — რომაელი კონსული და სახელმწიფო მოხელე (გ. ძვ. წ. 91)
* სუ ვუ — ჩინელი დიპლომატი და სახელმწიფო მოხელე (გ. ძვ. წ. 60)
* ტიგრან II  — სომხეთის მეფე (გ. ძვ. წ. 55)

## გარდაიცვალნენ 
## სქოლიო
*
ძვ. წ. 228

## მოვლენები
*პირველი ილირიული ომი დასრულდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 232

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* აშოკა – ინდოეთის მმართველი.

*
ძვ. წ. 233

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ხან ფეი — ჩინელი ფილოსოფოსი

*
ძვ. წ. 234

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* მარკუს პორციუს კატონი (უფროსი) - რომაელი სახელმწიფო მოღვაწე და მწერალი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 227

## მოვლენები
* კართაგენელმა სარდალმა ჰასდრუბალმა დააარსა კარტახენა.
* ეფორების კოლეგია გაუქმდა მეფე კლეომენე III-ის რეფორმატორული საქმიანობის შედეგად.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 196

**ძვ. წ. 196** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 242

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ანტიოქე III — სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს, სირიის მეფე (გ. ძვ. წ. 187)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 248

## მოვლენები
*მაურიების იმპერიის მეფე აშოკა ბუდიზმის პროპაგადასა და სიდჰართა გაუტამას პატივსაცემად ძეგლების აგებას იწყებს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 249

## მოვლენები
*რომის კონსულები: პუბლიუს კლავდიუს პულქერი, ლუციუს იუნიუს პულუსი
*პირველი პუნიკური ომი. რომაელთა წარუმატებლობა ზღვაზე. დრეპანას ბრძოლის წაგება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 250

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ატილიუს რეგულუსი, ლუციუს მანლიუს ვულსონ ლონგუსი
*პირველი პუნიკური ომი. ლილიბეუმის ალყის დაწყება.
*პართიაში ხელისუფლებაში არშაკიდების დინასტია მოვიდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*მარკუს ატილიუს რეგულუსი - რომის კონსული

*
ძვ. წ. 252

## მოვლენები
*აბანტიდასი, სიციონის ტირანი, მისმა მტრებმა მოკლეს, რის შემდეგაც მისი ადგილი მამამისმა, პასეასმა დაიკავა.
*ვიეტნამის ცენტრალურ ნაწილში, აუ-ლაკში ახალი დინასტიის მმართველობა დამყარდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*აბანტიდასი — სიციონის ტირანი.

*
ძვ. წ. 255

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მარკუს ემილიუს პაულუსი, სერვიუს ფულვიუს პეტინუს ნობილიორი
*პირველი პუნიკური ომი. ადისის ბრძოლა, რომის გამარჯვება.
*პირველი პუნიკური ომი. ტუნისის ბრძოლა, რომაელთა სასტიკი დამარცხება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 257

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გაიუს ატილიუს რეგულუსი, გნეუს კორნელიუს პუბლიუს ბლასიო II
*პირველი პუნიკური ომი. ტინდარისის ბრძოლა, რომის გამარჯვება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 258

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ალულუს ატილუს კალატინუსი, გაიუს სულპიციუს პატერკულუსი
*პირველი პუნიკური ომი. სულცის ბრძოლა, რომის გამარჯვება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 259

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ცინ შიხუანდი — ჩინეთის იმპერატორი (გ. ძვ. წ. 210)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 247

## მოვლენები
**კართაგენი**
*პუნიკური ომების ამ ეტაპზე კართაგენმა თითქმის ყველა სიცილიურიი სამეფო დაკარგა, გარდა ლილიბაეუმისა (დღევანდელი მარსალა და დრეპანუმისა(დღევანდელი ტრაპანი). ჰამილკარ ბარკა სიცილიაში კართაგენული სამხედრო ძალების მთავარი მეთაური მაშინ გახდა, როცა კუნძული თითქმის მთლიანად რომაელების ხელში იყო. კუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში დაქირავებულთა მცირე რაზმით ჰამილკარმა მტკიცე პოზიცია დაიკავა პალერმოს მახლობლად, ერქტეს მთის სიახლოვეს. მან წარმატებით დაიცვა თავი ყველა შემოტევისგან და რეიდებსაც აწყობდა ისე შორს, როგორიც იტალიის სანაპიროები იყო. 
**რომის რესპუბლიკა**
*რომმა ჰიერონ II-სთან, სირაკუზის ტირანთან თანაბარი პირობებით ხელშეკრულება დადო. 
**ჩინეთი**
*13 წლის ცინ შიხუანდი ტახტზე ადის. ლიუი ბუვეი ცინის სამეფოს რეგენტ პრემიერ მინისტრად ინიშნება. ცინის სამეფო კვლავ ომობს შვიდ მეომარ სამეფოსთან.

## დაიბადნენ
*ჰანიბალ ბარკა — კართაგენელი სამხედრო მეთაური. 
## გარდაიცვალნენ
*ალექსანდრე კორინთელი — მაკედონელი მმართველი და ტირანი.

## სქოლიო
*
ძვ. წ. 263

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მანიუს ვალერიუს მაქსიმუსი, მანიუს ოტაცილიუს კრასუსი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 261

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს ვალერიუსი მ. ფლაცუსი, ტიბერიუს ოტაცილიუსი კრასუსი
*პირველი პუნიკური ომი, აგრიგენტუმის ბრძოლა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ანტიოქე I — სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს, სირიის მეფე

*
ძვ. წ. 265

**ძვ. წ. 265** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 269

## მოვლენები
* გამეფდა აშოკა – ინდოეთის მმართველი

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 272

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* პიროსი ეპიროსიდან - მოლოსიანსის, ეპიროსის და მაკედონიის მეფე.

*
ძვ. წ. 273

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* აპიუს კლავდიუსი ბრმა - რომაელი ორატორი და სახელმწიფო მოღვაწე.

*
ძვ. წ. 276

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ერატოსთენე - ძვ. ბერძენი მეცნიერი, ალექსანდრიის ბიბლიოთეკის ხელმძღვანელი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 270

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*გნეუს ნევიუსი - რომაელი პოეტი და დრამატურგი.

## გარდაიცვალნენ
*ეპიკურე — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. ძვ. წ. 341)
*მარკუს ვალერიუს კორვუსი — რომის ეროვნული გმირი
*მანიუს კურიუს დენტატუსი — რომის კონსული

*
ძვ. წ. 279

## მოვლენები
* მილეტი დაიკავა პტოლემე II-მ.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 281

## მოვლენები
ძველი სტილით, ძვ. წ. 281 წლის 6 აგვისტოს, მთელი ამიერკავკასიის ტერიტორია მზის დაბნელებამ მოიცვა. ამავე დღეს დაფიქსირდა ბუნიობა. სავარაუდოა, რომ სწორედ აღნიშნული თარიღი დაედო საფუძვლად ძველ ქართულ წარმართულ კალენდარულ დღესასწაულს — არმაზობას.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 283

**ძვ. წ. 283** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

* ქართული კალენდრით (ქორინიკონით) XI მოქცევის **1**, *ა* (ძველქართული აბრევიატურა) წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
*
*
ძვ. წ. 284

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ლუციუს ცაეცილიუს მეტელუს დენტერი — რომის კონსული და გენერალი

*
ძვ. წ. 286

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ანტიოქე II — სელევკიდების ელინისტური სახელმწიფოს, სირიის მეფე (გ. ძვ. წ. 246)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 287

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*არქიმედე - ძვ. ბერძენი მეცნიერი, მათემატიკოსი და მექანიკოსი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 288

**ძვ. წ. 288** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 289

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* აგათოკლე - სირაკუზის ტირანი.

*
ძვ. წ. 290

## მოვლენები 
* მესამე სამნიტური ომის დასრულება რომაელთა გამარჯვებით, სამნიტების საბოლოოდ დამორჩილება.

## დაიბადნენ 
* ლუციუს ცეცილიუს მეტელუსი - რომაელი საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 291

## მოვლენები
## დაიბადნენ
* ლიუ ბუვეი — ჩინელი პოლიტიკოსი და ცინის სამეფოს კანცლერი

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 295

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* პუბლიუს დეციუს მუსი (უმცროსი) — რომის ოთხგზის კონსული და მხედართმთავარი.

*
ძვ. წ. 298

## მოვლენები 
* მესამე სამნიტური ომის დაწყება

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 299

## მოვლენები
* თრაკიის მეფე ლისიმაქე ქორწინდება არსინოე II-ზე, ეგვიპტის ფარაონ პტოლემეოს I-ის ქალიშვილზე.
* ლაქარესი გახდა ათენის ტირანი.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ტიტუს მანლიუს ტორკვატუსი — რომაელი პოლიტიკოსი.

*
ძვ. წ. 285

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* თეოფრასტე — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი

*
ძვ. წ. 301

## მოვლენები 
* ქალაქი ნიკეა გადავიდა თრაკიის მეფის, ლისიმაქეს ხელში, რომელსაც მან თავისი ცოლის, ნიკეას პატივსაცემად ნიკეა უწოდა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 236

**ძვ. წ. 236** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 237

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ფარნავაზ I-ის გარდაცვალების სავარაუდო თარიღი.

*
ძვ. წ. 239

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* კვინტუს ენიუსი — რომაელი პოეტი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 304

## მოვლენები 
* მეორე სამნიტური ომის რომაელთა გამარჯვებით დასრულება

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 305

**ძვ. წ. 305** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
* პტოლემე I სოტერმა დააარსა პტოლემეების სამეფო და პტოლემეების დინასტია

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 312

## მოვლენები 
* დაიწყო რომალების ომი ეტრუსკებთან

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 314

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ექსინე — ბერძენი სახელმწიფო მოხელე და ორატორი (დ. ძვ. წ. 389 წ.)

*
ძვ. წ. 315

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
*არკესილაე — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (გ. ძვ. წ. 241)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 318

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*პიროსი ეპიროსიდან - მოლოსიანსის, ეპიროსის და მაკედონიის მეფე.

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 317

**ძვ. წ. 317** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 319

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ანტიპატრე — მაკედონელი მხედართმთავარი (დ. ძვ. წ. 397)

*
ძვ. წ. 320

## მოვლენები 
* შეიქმნა ეტოლიის კავშირი.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 322

## მოვლენები 
* რომის რესპუბლიკასა და სამნიტებს შორის საომარი მოქმედებების განახლება.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არისტოტელე - ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. ძვ. წ. 384)
* დემოსთენე - ბერძენი პოლიტიკოსი (დ. ძვ. წ. 384)

*
ძვ. წ. 323

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*11 ივნისი : ალექსანდრე მაკედონელი — მაკედონიის მეფე (დ. ძვ. წ. 356)
*დიოგენე სინოპელი — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. დაახ. ძვ. წ. 404)

*
ძვ. წ. 326

## მოვლენები 
* მეორე სამნიტური ომის დაწყება

## დაიბადნენ 
*ფარნავაზ I, ქართლის მეფე

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 331

## მოვლენები 
* გავგამელის ბრძოლაში ალექსანდრე მაკედონელმა სპარსეთის მეფე დარიოს III დაამარცხა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ალექსანდრე I ეპირელი — ეპირის მეფე (დ. ძვ. წ. 370)

*
ძვ. წ. 330

## მოვლენები 
* აქემენიდების იმპერიამ შეწყვიტა არსებობა ალექსანდრე მაკედონელის მიერ დაპყრობის შედეგად.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* დარიოს III - სპარსეთის აქემენიდთა იმპერიის ბოლო მეფე (დ. დაახ. ძვ. წ. 380)

*
ძვ. წ. 334

## მოვლენები 
* ალექსანდრე მაკედონელი გრანიკოსთან ამარცხებს სპარსელებს

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 335

**ძვ. წ. 335** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 333

## მოვლენები
* ნოემბერი : ალექსანდრე მაკედონელი ამარცხებს სპარსელთა ჯარს დარიოს III-ის მეთაურობით ისოსის ბრძოლაში.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* მემნონ როდოსელი — ბერძენი სარდალი, რომელიც აქემენიდების მხარეს იბრძოდა ალექსანდრე მაკედონელის წინააღმდეგ.  

*
ძვ. წ. 316

## მოვლენები 
* ქალაქი ნიკეა აღადგინა ანტიგონე I ცალთვალამ და თავის პატივსაცემად ანტიგონია უწოდა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 338

## მოვლენები 
* ლათინური ომის რომაელთა გამარჯვებით დასრულება

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*არტაქსერქსე III — სპარსეთის მეფე აქემენიდთა დინასტიისა
*ისოკრატე — ბერძენი ორატორი (დ. ძვ. წ. 436)

*
ძვ. წ. 340

## მოვლენები 
* ლათინური ომის დაწყება

## დაიბადნენ 
* აპიუს კლავდიუსი ბრმა - რომაელი ორატორი და სახელმწიფო მოღვაწე.

## გარდაიცვალნენ 
* პუბლიუს დეციუს მუსი (უფროსი) - რომის კონსული

*
ძვ. წ. 341

## მოვლენები 
* პირველი სამნიტური ომის დამთავრება რომის გამარჯვებით

## დაიბადნენ 
*ეპიკურე — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (გ. ძვ. წ. 270)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 343

## მოვლენები 
* პირველი სამნიტური ომის დაწყება

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 356

## მოვლენები
* ჰეროსტრატემ ქალაქ ეფესოში დაწვა არტემიდას ტაძარი. 

## დაიბადნენ
*ალექსანდრე მაკედონელი - მაკედონიის მეფე (გ. ძვ. წ. 323)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 359

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*არტაქსერქსე II — სპარსეთის მეფე

*
ძვ. წ. 337

**ძვ. წ. 337** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 361

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*აგათოკლე - სირაკუზის ტირანი.

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 360

## მოვლენები
### ეგვიპტე 
* ნექტანებ II-მ სპარტის მეფე აგესილაე II-ის დახმარებით ტახტიდან ჩამოაგდო ტახოსი და გახდა ეგვიპტის ახალი ფარაონი.
* ტახოსი ტახდიდან ჩამოგდების შემდეგ სპარსეთში გაიქცა, სადაც მეფე არტაქსერქსე II-მ მას თავშესაფარი მისცა.
* ნექტანებ II-მ გაწეული დახმარებისთვის სპარტელებს 230 ტალანტი გადაუხადა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 365

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*კამილუსი - რომაელი მხედართმთავარი, ხუთგზის დიქტატორი, ოთხგზის ტრიუმფატორი, ცენზორი ძვ. წ. 403 წელს

*
ძვ. წ. 174

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* მოდუ — ხუნების მეოთხე მმართველი და ხუნუს იმპერიის დამაარსებელი.

*
ძვ. წ. 378

## მოვლენები 
* სპუსიუს ფურიუს მედულინუსი, ლიცინუს მენენიუს ლანატუსი, მარკუს ჰორაციუს პულვილუსი, კვინტუს სერვილიუს ფიდენასი პუბლიუს კლელიუს სიცილუსი და ლუციუს გეგანიუს გეგანიუს მაკერინუსი გახდნენ რომის კონსულის ტრიბუნები. 
* სპურიუს სერვილიუს პრისკუსი და კვინტუს კლელიუს სიკულუსი გახდნენ რომის ცენზორები.

## დაიბადნენ 
* 378/377 — თეოპომპოსი, ბერძენი ისტორიკოსი და რიტორიკოსი.

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 374

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ევოგორასი - კვიპროსის მეფე. (მკვლელობა)

*
ძვ. წ. 381

## მოვლენები 
### ადგილის მიხედვით
#### საბერძნეთი
* ცენტრალურ საბერძნეთში სპარტის პოზიცია იზრდება ქალაქ პლატეას აღდგენით, რომელიც ძვ. წ. 427 წელს სპარტამ გაანადგურა.

#### რომის რესპუბლიკა
* ტუსკულის რაიონში რომის წინააღმდეგ აჯანყება ცხრება. ტუსკული პირველი „municipium cum suffragio“ ხდება. 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 383

## მოვლენები 
### თემის მიხედვით
#### ასტრონომია
* ბაბილონურ კალენდარში 19 წლიანი მთვარის ფაზები შემოიღეს.

#### რელიგია
* მეფე კალასოკამ ვაიშალის რაიონში მეორე ბუდისტური კრება მოიწვია.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 384

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* არისტოტელე - ბერძენი ფილოსოფოსი (გ. ძვ. წ. 322)
* დემოსთენე - ბერძენი პოლიტიკოსი (გ. ძვ. წ. 322)

## გარდაიცვალნენ 
* მარკუს მანლიუსი კაპიტოლიუმელი, რომის ეროვნული გმირი და სახელმწიფო დამნაშავე. სიკვდილით დასაჯეს

*
ძვ. წ. 385

## მოვლენები 
#### მდებარეობის მიხედვით
* იასონ ფერელი თესალიის ტირანი ხდება.
* ბარდილისი ილირიისა და დარდანიის მეფე ხდება და ბარდილიების დინასტიას უდებს სათავეს.

### თემების მიხედვით
#### განათლება
* პლატონი აკადმიაში მათემატიკის, ასტრონომიის, ფილოსოფიისა და სხვა დარგების სწავლებას იწყებს. 
* დემოკრიტე აცხადებს, რომ ირმის ნახტომი მრავალი ვარსკვლავისგან შედგება.
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* კამისარესი — კილიკიის სატრაპი

## სქოლიო
*
ძვ. წ. 386

## მოვლენები 
### ადგილების მიხედვით
#### აქემენიანთა იმპერია
* ანტალკიდას ზავის მეშვეობით სპარტელთა შემოტევებისგან დასვენებული სპარსეთი კვიპროსსა და ეგვიპტეში სიტუაციას აწყნარებს. 

#### სიცილია
* დიონისე I სირაკუზელის ძალაუფლება სირაკუზიდან ადრიატიკის ზღვამდე იზრდება. ტირანი შორეულ ჩრდილოეთში ეტრუსკების ქალაქ ჰადრიაში კოლონიის დაარსებას გეგმავს.

#### ჩინეთი
* ჟაოს სამეფოში ქალაქი ჰანდანი დააარსეს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* არისტოფანე — ბერძენი დრამატურგი (დ. ძვ. წ. 456 წ.)

*
ძვ. წ. 387

## მოვლენები 
### ადგილების მიხედვით
#### საბერძნეთი
* პლატონი ათენში პლატონის აკადემიას აარსებს, სადაც ძვ. წ. 347 წლამდე არისტოტელეს ასწავლის.

#### სიცილია
* დიონისე I სირაკუზელი ლუკანელთა დახმარებით თურიუმის, კროტონესა და ლოკრის ტერიტორიებს აოხრებს. რეგიუმის დაცემის შემდეგ დიონისე სამხრეთ იტალიის ბერძნული ტერიტორიების მმართველი ხდება და ყურადღება ადრიატიკისკენ გადააქვს.
* დიონისე I სირაკუზელის მოთხოვნით პლატონი სირაკუზს ტოვებს. იგი ათენში ბრუნდება.

#### რომის რესპუბლიკა
* ბრენუსის ხელმძღვანელობით გალების შემოსევის შემდეგ რომის აღდგენა იწყება.
* იუპიტერის პატივსაცემად და იმის აღსანიშნავად, რომ გალებმა კაპიტოლიუმი ვერ აიღეს, მარკუს ფულიუს კამილუსი *Ludi Capitolini-ს* აწესებს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 388

## მოვლენები 
### თემები მიხედვით
#### ხელოვნება
* დაიდგა არისტოფანეს კომედია პლუტოსი.
* სოკრატეს სიკვდილის შემდეგ პლატონი ათენს ტოვებს, რათა მეგარასა და ეგვიპტეს ეწვიოს, მოგზაურობს სირაკუზშიც, სადაც დიონისე I სირაკუზელის სიძის, დიონის მოწვევით ჩავიდა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*თრასიბულე — ათენელი მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე

*
ძვ. წ. 389

## მოვლენები 
### ადგილების მიხედვით
#### საბერძნეთი
* სპარტულმა საექსპედიციო ძალებმა მეფე აეგისილაე II-ს ხელმძღვანელობით კორინთოს ყურე გადაცურეს და აკარნანიას შეუტიეს. 
* ელეპორუსის ბრძოლის შემდეგ დიონისე I სირაკუზელი კროტონეს იპყრობს.

#### ჩინეთი
* ჩუს სამთავროს პრემიერ-მინისტრი ვუ ცი თავის პირველ პოლიტიკურ, მუნიციპალურ და სამხედრო რეფორმებს იწყებს.

## დაიბადნენ 
* ექსინე — ბერძენი სახელმწიფო მოხელე და ორატორი (გ. ძვ. წ. 314 წ.)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 390

## მოვლენები 
* 18 ივლისი - რომაელების გალებთან მდინარე ალიასთან ბრძოლა. დასრულდა რომაელთა სასტიკი დამარცხებით
* რომი გალების ალყაში

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 355

**ძვ. წ. 355** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 392

## მოვლენები 
### ადგილების მიხედვით
#### აქემენიანთა იმპერია
* მეფე არტაქსერქსე II აქემენიანთა იმპერიის გენერალლ სტრუტასს სარდისის სატრაპის სამართავად და ტირიბაზუსის შესაცვლელად გზავნის.

#### საბერძნეთი
* სპარტაში ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოების მშვიდობიანი კონფერენცია გაიმართა. ათენელი ორატორი და პოლიტიკოსი ანდოკიდესი სამ კოლეგასთა ერთად სპარტასთან სამშვიდობო მოლაპარაკებებს იწყებს. კონფერენცია უშედეგოდ დასრულდა, ათენმა პირობები უარყო და ელჩები უკან გაიწვია. 

#### სიცილია
* დიონისე I სირაკუზელი სიკელებსაც იმორჩილებს. კართაგენელთა მეორე ექსპედიცია სირაკუზს უტევს და ტირანი სიკელებთან კრავს კავშირს. კართაგენელთა არმია, რომელსაც მაგო ხელმძღვანელობს, მარცხდება, დიონისესთან ზავს დებს და კართაგენში ბრუნდება. ზავის პირობები დიონისესთვისაა ხელსაყრელი. 

### თემების მიხედვით
#### ხელოვნება
* ისოკრატე კუნძულ ქიოსზე რიტორიკის სკოლას აარსებს. 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* კონონი — ათენელი გენერალი (მიახლოებითი თარიღი)
*
ძვ. წ. 394

## მოვლენები 
### საბერძნეთი
* მოკავშირეები: ათენი, თებე, კორინთო და არგოსი კორინთოში დიდ არმიას უყრიან თავს. მათ წინააღმდეგ სპარტიდანაც დიდ ლაშქარს გზავნიან. ორი არმია კორინთოს ტერიტორიაზე, მდინარე ნემეის მშრალ ნაწილში შეხვდა. ნემეის ბრძოლაში სპარტელებმა მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს. 
* ათენელი გენერალი კონონი, აქემენიანთა იმპერიის სატრაპი ფარნაბაზოს II და სალამისის მეფე ევაგორას I საზღვაო ბრძოლაში სპარტელებს ამარცხებენ, რომელთაც პისანდრე ხელმძღვანელობდა.
* სპარტელთა და მოკავშირეთა არმიები კორონეაში ხვდებიან ერთმანეთს. კორონეის ბრძოლაში სპარტელები კიდევ ერთხელ იმარჯვებენ აგესილაე II-ის ხელმძღვანელობით. ბრძოლის შემდეგ აგესილაე II კორინთოს ყურეს გადაცურავს და სპარტაში ბრუნდება. 

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 393

## მოვლენები
### ადგილების მიხედვით
#### საბერძნეთი
* ათენელი გენერალი კონონი და აქემენიანთა იმპერიის სატრაპი ფარნაბაზუს II საბერძნეთში იჭრებია, სადაც ლაკონიის სანაპიროზე ლაშქრობენ, კუნძულ კითერას იპყრობენ და იქ გარნიზონსა და ათენელ მმართველს ტოვებენ.
* კორინთოში ბრძოლა მიმდინარეობს დემოკრატიულ და ოლიგარქიულ პარტიებს შორის. დემოკრატებს არგოსი უჭერს მხარს და ერთბლივად ქალაქიდან ოლიგარქებს განდევნიან. დემოკრატებს მხარს უჭერენ ათენელები და ბეოტილებიც, ამიტომ ოლიგარქები სპარტაში, სიკიონში აფარებენ თავს.

#### მაკედონია
* მაკედონიის მეფე ალექსანდრე I-ის შვილთაშვილი ამინტას III ხდება.

#### ეგვიპტე
* ნეფერიტ I-ის გარდაცვალების შემდეგ ტახტისთვის ორი ფრაქცია იბრძვის. ერთი მხარე ნეფერიტ I-ის ვაჟ მუთისს უჭერს მხარს, მეორე პსამუტს. ტახტს პსამუტი იკავებს, მაგრამ მხოლოდ მცირე ხნით.
* აჰორისი პსამუტს ტახტიდან აგდებს და თავს ეგვიპტის ოცდამეცხრე დინასტიის ნეფერიტ I-ის შვილიშვილად აცხადებს.

### თემების მიხედვით
#### ლიტერატურა
* დაიდგა არისტოფანეს ახალი კომედია *Ἐκκλησιάζουσαι*.

### ლიტერატურა
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ნეფერიტ I (ან ნეფაარუდ I) — ეგვიპტის ფარაონი.
*
ძვ. წ. 396

## მოვლენები
*ვეის აღება რომაელების მიერ

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 397

## მოვლენები
## დაიბადნენ
*ანტიპატრე — მაკედონელი მხედართმთავარი (გ. ძვ. წ. 319)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 398

## მოვლენები 
### სიცილია
* დიონისე I სირაკუზელი — სირაკუზის ტირანი კართაგენთან დადებულ სამშვიდობო ზავს არღვევს და შავი ჭირისაგან დაუძლურებულ სიცილიის დასავლეთ ნაწილში მდებარე ქალაქებს უტევს. რამდენიმე ქალაქში კართაგენელთა ხოცვა-ჟლეტას აწყობენ. სირაკუზელები მოტიიას იპყრობენ.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
კუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კუ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კუ — კუები (Testudines), ქვეწარმავალთა რიგი.
* კუ — რომაული სამხედრო განლაგება.
* კუ — საჭადრაკო ფიგურა.
ლომი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლომი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლომი — ძუძუმწოვარი მტაცებელი ცხოველი კატისებრთა ოჯახიდან;
* ლომი — თანავარსკვლავედი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში;
* ლომი — ზოდიაქოს ნიშანი;
* ლომი — ქალაქი ბულგარეთში;
* ლომი — ხელის დასარტყმელი და ბერკეტის ტიპის ინსტრუმენტი.
ძვ. წ. 370

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* მარკუს ვალერიუს კორვუსი - რომის ეროვნული გმირი
* ალექსანდრე I ეპირელი - ეპირის მეფე (გ. ძვ. წ. 331)

## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 391

## მოვლენები
### ადგილების მიხედვით
#### აქემენიანთა იმპერია
* სალამისის მმართველი ევაგორას I სპარსელებს კვიპროსისთვის ებრძვის. ათენელებისა და ეგვიპტელების მხარდაჭერით ევაგორასი კვიპროსის დიდ ნაწილსა და ანატოლიის რამდენიმე ქალაზე ავრცელებს ძალაუფლებას. 

#### საბერძნეთი
* ათენელი გენერლის, იფიკრატესის ხელმძანელობით, თითქმის მთლიანად მსუბუქი შენაერთისა და პელასტებისგან (შუბის მტყორნცნელები) შემდგარი არმია ლიქაეუმთან მდგარ სპარტელთა პოლკს გადამწყვეტ ბრძოლაში ამარცხებს. ეს არის პირველი შემთხვევა, როდესაც მსუბუქად აღჭურვილი ქვეითები ჰოპლიტთა შენაერთს ამარცხებს.

#### სიცილია
* სირაკუზის ტირანი დიონისე I სირაკუზელი სამხრეთ იტალიის ბერძნულ ქალაქებზე ცდილობს ძალაუფლების გავრცელებას. იგი ალყაში აქცევს რეგიუმს, თუმცა წარუმატებლად. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* თიმბრონი — სპარტელი გენერალი
* მოძი — ჩინელი ფილოსოფოსი (მიახლოებითი თარიღი)
*
ძვ. წ. 395

## მოვლენები
### აქემენიანთა იმპერია
* ტისაფერნესისს შემდეგ ტახტზე ტითრაუსტესი ადის. ტითრაუსტესი და აგესილაე II ზავს დებენ. აქემენიდთა იმპერიის სატრაპი სპარტელებს ქრთამს აძლევს ჩრდილოეთით ფარნაბაზუს II-ის სატრაპიაში სალაშქროდ.

### საბერძნეთი
* ზამთარში კავალერიის ორგანიზების შემდეგ სპარტის მეფე აგესილაე II გაზაფხულზე ლიდიაში შეიჭრა.
* კორინთოს ომი იწყება. ათენი, თებე, კორინთო და არგოსი სპარტის წინააღმდეგ კავშირს კრავენ. სპარტელები ალიანსის წინააღმდეგ არმიის გაგზავნას აპირებენ და აგესილაეს საბერძნეთში დაბრუნებას უბრძანებენ. აგესილაე თავის ლაშქართან ერთად სპარტაში ბრუნდება, ჰელესპონტს გადალახავს და თრაკიის გავლით დასავლეთით მიიწევს. 
* სპარტელების არმია ორ ნაწილად იყოფა. ერთ-ერთს გენერალი ლისანდრე ხელმძღანელობს, ხოლო მეორეს სპარტის მეფე პავსინიასი. არმიები ბეოტიის ქალაქ ჰალიარტუსთან დათქვამენ შეხვედრას. ლისანდრე პავსინიასზე ადრე ჩდის, ქალაქ ორქომენუსს ბეოტიის კონფედერაციის წინააღმდეგ აჯანყებაზე ითანხმებს და ჰალიარტუსს უტევს. ლისანდრე ქალაქის კედლებთან ახლოს იღუპება. 
* სპარტელებსა და თებელებს შორის ჰალიარტუსის ბრძოლა უშედეგოდ მთავრდება. პავსინიასი ერთი დღის დაგვიანებით ჩადის, დროებით ზავს დებს და სპარტელთა გვამები სპარტაში მიაქვთ. სპარტაში მას ასამართლებენ და მსაჯვრის დადებამდე თეგეაში გარბის. პავსინიასის შემდეგ სპარტის მეფე მისი ვაჟი აგესიპოლის I ხდება. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ლისანდრე — სპარტელი გენერალი და ადმირალი
* ტისაფერნესი — აქემენიდთა იმპერიის სატრაპი
* შიშუნაგა — სამხრეთ აზიაში შიშუნაგის დინასტიის დამაარსებელი

*
ყავა

thumb|200px|ყავის მარცვლები
thumb|200px|მარცხნივ
**ყავა** — სასმელი (უმეტესად ცხელი), მზადდება ყავის ხის მოხალული მარცვლებისგან. კოფეინის შემცვლელობის გამო მასტიმულირებელ მოქმედებას ახდენს.

სიტყვა *ყავა* მომდინარეობს *კაფა*–დან — ეთიოპიის სამხრეთ–დასავლეთი ოლქის სახელწოდებიდან, სადაც ლეგენდის თანახმად პირველად აღმოაჩინეს ამ მცენარის მატონიზირებელი თვისებები.

არსებობს ყავის მარცვლების ორი ტიპი: **არაბიკა** – ტრადიციული ყავა, ითვლება უფრო გემრიელად, და **რობუსტა** – კოფეინით გაჯერებული, მომჟავო, გამოიყენება ხსნადი ყავის დასამზადებლად.

## უდიდესი მწარმოებელი ქვეყნები 
2011 წელს მწვანე ყავის უდიდესი მწარმოებელი იყო ბრაზილია, მას მოყვებოდნენ ვიეტნამი, ინდონეზია და კოლომბია. არაბიკას ტიპის ყავა მოყავთ ლათინურ ამერიკაში, აღმოსავლეთ აფრიკაში, არაბეთსა და აზიაში. 

რობუსტას ტიპის ყავა იზრდება დასავლეთ და ცენტრალურ აფრიკაში, ასევე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და ბრაზილიის ზოგიერთ ნაწილში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თურქული ყავა
* ჩაი
* მატე

## სქოლიო 
*
კატეგორია:სურსათი
ხსნადი ყავა

thumb|ხსნადი ყავის გრანულები
**ხსნადი ყავა** (ხალხ. *უნალექო ყავა*) — სასმელი, მზადდება ყავისგან. სხვადასხვა ტექნოლოგიური პროცესით ყავა იფქვევა და გარდაიქნება ფხვნილად ან გრანულებად. ცხელი წყლის დამატებით მიიღება სასმელი, ნატურალურ ყავასთან მიახლოებული გემოთი. ზოგიერთი სამარკო ნიშნით გამოშვებულ ხსნადი ყავის გრანულებში დეჰიდრატაციასთან ერთად წარმოებს დეკოფეინიზაციაც – კოფეინის შემცველობის შემცირება. 

ხსნადი ყავის უპირატესობაა – სასმელის მომზადების სისწრაფე და შენახვის დიდ ვადა (ნატურალური ყავა სხვასხვა ზეთების აორთქლების შედეგად მალე კარგავს არომატს).

ხსნადი ყავის ძირითადი ნაკლია ნატურალურ ყავასთან შედარებით სუსტი არომატი. ბოლო დროს ძვირადღირებული სამარკო ნიშნებს ქვეშ გამოშვებულ ხსნად ყავაში არომატისთვის უმატებენ ხელოვნურ ან ნატურალურ ყავის ზეთებს. 

## ისტორია 
ხსნადი ყავა პირველად გამოიგონა ჩიკაგოში მომუშავე იაპონელმა მეცნიერმა სატორი კატომ (Satori Kato) 1901 წელს. 

1903 წელს ლიუდვიგ როზელიუსმა (Ludwig Roselius) შეიმუშავა დეკოფეინიზაციის პროცესი.

1906 წელს ინგლისელმა ქიმიკოსმა ჯორჯ კონსტანტ ვაშინგტონმა (George Constant Washington) შეიმუშავა მასიური წარმოებისთვის გამოსადეგი ხსნადი ყავა. 1909 წელს მან მსოფლიოს ბაზარზე გამოიტანა პირველი კომერციული ხსნადი ყავის პროდუქტი სავჭრო ნიშნით "Red E Coffee".

1938 წელს გაჩნდა მსოფლიოში პოპულარული სავაჭრო ნიშანი  ყავა Nescafe. იგი შემუშავდა შვეიცარიული კომპანია Nestle–სა  და ბრაზილიის მთავრობის ხელშეწყობით, რომელიც ყავის ჭარბი რაოდენობის პრობლემის წინაშე იდგა. პროდუქტმა მალე მოიპოვა პოპულარობა, განსაკუთრებით მეორე მსოფლიო ომის დროს აშშ–ში, შემდგომ კი ევროპაში გავრცელდა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* How Instant Coffee is Made from Madehow.com

კატეგორია:ყავა
ტამილის ვეფხვები

**ტამილის ვეფხვები**, სრულად **ტამილ ეელამის განთავისუფლების ვეფხვები** — სამხედრო-პოლიტიკური ორგანიზაცია, რომელიც სისხლიან სეპარატისტულ კამპანიას აწარმოებს შრი-ლანკის მთავრობის წინააღმდეგ 1970-იანი წლებიდან ტრადიციული ტამილის რეგიონის შრი-ლანკისგან დამოუკიდებლობის მოსაპოვებლად. 2009 წლის 18 მაისს ტამილის ვეფხვების ლიდერი ველუპილაი პრაბჰაქარანი მოკლეს საავადმყოფოდან გაქცევისას. ტამილის ვეფხვები დათანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტას და ჩაბარდნენ ხელისუფლებას, რითაც ამ ქვეყნის 25-წლიანი სამოქალაქო ომი დასრულდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Tamilnet Pro Rebel Website
* Tamil Eelam News  Tamil Eelam news site

კატეგორია:ტერორისტული ორგანიზაციები
კატეგორია:შრი-ლანკა
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ხმელი სუნელი

**ხმელი სუნელი** — სანელებლების ნარევი, რომელიც ტრადიციულად ქართულ სამზარეულოში კერძების საკმაზად გამოიყენება. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. საბჭოთა კავშირის პერიოდში პოპულარული გახდა რუსეთში, უკრაინასა და კავშირის სხვა რესპუბლიკებშიც.

ხმელი სუნელის შემადგენლობაში შედის გამხმარი დაქუცმაცებული ბალახოვანი სანელებლები: უცხო სუნელი, მწარე წითელი წიწაკა, ოხრახუში, ნიახური, ქინძი, კამა, დაფნის ფოთოლი, პიტნა, ყვითელი ყვავილი და სხვ.

ხმელ სუნელს როგორც წესი იყენებენ ხარჩოსა და საცივში.

კატეგორია:ქართული სამზარეულო
კატეგორია:სუნელები
ჩახოხბილი

მინი|ჩახოხბილი
**ჩახოხბილი** — ტრადიციული ქართული კერძი,  რომელიც ხოხბით მზადდებოდა. ამჟამად მთავარ ინგრედიენტად ქათამს იყენებენ, რომლის ნაჭრებსაც თუშავენ პამიდვრის სოუსში და სანელებლებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული ხორცის კერძები