open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გენომი

**გენომი** — ორგანიზმის უჯრედში შენახული მემკვიდრული მასალის ერთობლიობა. გენომი შეიცავს ბიოლოგიურ ინფორმაციას, რომელიც აუცილებელია ორგანიზმის აგებისა და მხარდაჭერისთვის. გენომების უმეტესობა, მათ შორის ადამიანისა და სიცოცხლის ყველა სხვა უჯრედული ფორმისთვის, აგებულია დნმ-სგან, თუმცა ზოგიერთ ვირუსს აქვს რნმ-ისგან შემდგარი გენომი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Материалы по генетике от Российской Академии Наук 
* T.A.Brown. Genomes
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გენომიკა
კატეგორია:გენომის სტრუქტურა
პლაზმიდები

thumb|ქრომოსომული დნმ (1) და პლაზმიდები (2) ბაქტერიულ უჯრედში
**პლაზმიდები** — დნმ-ის მცირე ზომის მოლეკულები, რომლებიც ფიზიკურად განცალკებენულნი არიან გენომის ქრომოსომებისგან და შეუძლიათ დამოუკიდებელი რეპლიკაცია. როგორც წესი, პლაზმიდები გვხვდება ბაქტერიებში და წარმოადგენენ ორჯაჭვიან რგოლოვან მოლეკულებს, თუმცა იშვიათად პლაზმიდები გვხვდება არქეებსა და ეუკარიოტებშიც.

ბუნებაში პლაზმიდები, ჩვეულებრივ, შეიცავენ გენებს, რომლებიც ზრდიან ბაქტერიების მდგრადობას არასახარბიელო გარე ფაქტორების (მათ შორის ანტიბიოტიკების) მიმართ. ხშირ შემთხვევაში მათ შეუძლიათ ერთი ბაქტერიიდან მეორეზე გადასვლა (ზოგჯერ სხვა სახეობის ბაქტერიაზეც კი) და ამგვარად ასრულებენ გენების ჰორიზონტალური გადატანის საშუალების როლს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პლაზმიდების მონაცემთა ბაზა

კატეგორია:დნმ
კატეგორია:გენეტიკური ინჟინერია
კატეგორია:პროკარიოტული უჯრედის სტრუქტურები
პოლიმერები

[thumb|upright|[პოლიპროპილენის მოლეკულების ჯაჭვები.]]
**პოლიმერები** ( — ბევრი;  — ნაწილი) — არაორგანული და ორგანული, ამორფული და კრისტალური ნივთიერებები, რომლებიც შედგებიან „მონომერული ჯაჭვის რგოლებისგან“, რომლებიც დაკავშირებულნი არიან ქიმიური ან კოორდინაციული ბმებით და ქმნიან გრძელ მაკრომოლეკულას. პოლიმერი არის მაღალმოლეკულური ნაერთი: მონომერული რგოლების რაოდენობა პოლიმერში (პოლიმერიზაციის დონე) უნდა იყოს საკმარისად დიდი (წინააღმდეგ შემთხვევაში ნაერთი წარმოადგენს ოლიგომერს). მოლეკულა რომ პოლიმერებს მივაკუთვნოთ, ხშირ შემთხვევაში რგოლების რაოდენობა შეიძლება საკმარისად ჩავთვალოთ, თუკი მორიგი მონომერული რგოლის დამატებისას ნივთიერების მოლეკულური თვისებები არ იცვლება. როგორც წესი, პოლიმერების მოლეკულური მასა რამდენიმე ათასიდან რამდენიმე მილიონამდე აღწევს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Журнал Высокомолекулярные соединения
* Журнал Пластические массы 
* Научный совет по высокомолекулярным соединениям РАН 

## სქოლიო
კატეგორია:პოლიმერები
ვან ნელეს ფაბრიკა

**ვან ნელეს ფაბრიკა** () — ყოფილი ფაბრიკა ნიდერლანდების ქალაქ როტერდამში, ითვლება საერთაშორისო სტილის პირველ ნიმუშად. დააპროექტეს და ააშენეს XX საუკუნის 20-იან წლებში. ფაბრიკა XX საუკუნის სამრეწველო არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუშია. იგი მოიცავს საამქროების დიდ რაოდენობას. ფასადი ფოლადისა და მინისაგანაა დამზადებული.

2014 წლის 21 ივნისს ვან ნელეს ფაბრიკა შეიყვანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Van Nelle Ontwerpfabriek 
*UNESCO listing

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ნიდერლანდებში
ლანგე

**ლანგე** () — მთიანი დასახლება და ადგილი მდინარე ტანაროს სამხრეთით და აღმოსავლეთით, ჩრდილოეთ იტალიაში, პიემონტის კუნეოს პროვინციაში. რეგიონი ცნობილია თავისი ღვინით, ყველით და ტრიუფელებით. 

2014 წლის 22 ივნისს ლანგეს ვენახის ლანდშაფტები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Information on The Langhe Piemonte
*Langhe and territory, a complete portal about Langhe, the territory, the cities and the wines. English version.
*"Langhe Doc"  documentary movie filmed in Langhe Region; 2011

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ერნესტ ავგუსტ I (ჰანოვერი)

**ერნესტ ავგუსტ I** (; დ. 5 ივნისი, 1771 — გ.  18 ნოემბერი, 1851) — ჰანოვერის მეფე 1837 წლიდან. მიიღო ბრიტანული ტიტული **კამბერლენდის ჰერცოგი** ().

## ბიოგრაფია
ერნესტ ავგუსტ I იყო გაერთიანებული სამეფოს და ჰანოვერის მეფის, ჯორჯ III-ის მეხუთე ვაჟი.

მონაწილეობდა რევოლუციურ და ნაპოლეონის ომებში, სადაც დაიჭრა და დაბრმავდა მარცხენა თვალით. 1793—1795 წლებში მონაწილეობდა ნიდერლანდების ლაშქრობებში; 1799 წელს კამბერლენდის ჰერცოგის ტიულით შევიდა ლორდთა პალატაში. ლორდთა პალატაში ის მხარს უჭერდა ტორებს და კათოლიკების ემანსიპაციის წინაღმდეგი იყო. 

1813 წლს მონაწილეობა მიიღო კულმის ბრძოლაში და მიენიჭა ფელდმარშალის ტიტული.

უფროსი ძმების, ჯორჯ IV-ის და უილიამ IV-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1837 წელს კამბერლენდის ჰერცოგი სალიკური სამართალის მიხედვით ჰანოვერის ტახტზე ავიდა. ცოლის მხირადან გაერთიანებული სამეფოს ტიტული დაიკავა მისმა ძმიშვილმა ვიქტორიამ, რომელიც 1820 წელს გარდაცვლილი ედუარდ ავგუსტის შვილი იყო (ედუარდი ერნესტზე უფროსი იყო).

ვიქტორიას პირველი ქალიშვილის (ვიქტორიას, რომელიც 1840 წელს დაიბადა) დაბადებამდე ერნესტ ავგუსტი გაერთიანებული სამეფოს მემკვიდრე იყო. არსებობდა რეგენტობის აქტი, რომლის მიხედვითაც, თუ ვიქტორია უშვილოდ გარდაიცვლებოდა, მაშინ ერნესტი  ხდებოდა რეგენტი და ამავე დროს ჰანოვერშიც რჩებოდა. 

გაერთიანებულ სამეფოში ის არ უყვარდათ, რადგან დადიოდა ხმები, რომ მან მოკლა თავისი მსახური და ცხოვრობდა თავის და სოფიასთან. ჰანოვერში კი ის ქვეშევრდომთა სიყვარულით სარგებლობდა, რადგან 100 წელზე მეტი ხნის შემდეგ ჰანოვერს გაუჩნდა მეფე, რომელიც მუდმიავად ჰანოვერში ცხოვრობდა. როცა მიხვდა, რომ ჰანოვერის მოწყობა არ შეესაბამებოდა მის იდეებს, 1837 წლის ივნისში შეცვალა კონსტიტუცია და სასტიკად დევნიდა ოპოზიციას. 1840 წელს შემოიღო ახალი სახელმწიფო წესრიგი. 

1843 წელს ერნესტ ავგუსტ I ეწვია ინგლისს, როგორც დედოფალ ვიქტორიას წარმომადგენელი და ლორდთა პალატის სხდომებში მიიღო მონაწილეობა. 1848 წლის მარტის მოვლენებმა ერნესტ ავგუსტი იძულებული გახადა კონსტიტუციაში რამდენიმე ლიბერალური შესწორება შეეტანა. როდესაც დაიწყო საპროტესტო გამოსვლები, ის ეწინააღმდეგებოდა გერმანიის გაერთიანებას და მართალია შევიდა ე.წ. სამი მეფის კავშირში, მაგრამ მალევე დატოვა ეს კავშირი. 

ქალაქის მთავარი სადგურის წინ დადგეს მისი ცხენზე ამხედრებული ქანდაკება და ჰანოვერები ერთმანეთს მისი ცხენის კუდის ქვეშ ხვდებიან.

## ოჯახი
1815 წელს ერნესტ ავგუსტ I დაქორწინდა პრუსიის დედოფალ ლუიზას დაზე, ფრიდერიკე ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცზე. ერნესტ ავგუსტს და ფრედერიკეს შეეძინათ ერთადერთი შვილი — მომავალი მეფე ჯორჯ V.

## ლიტერატურა 
* Эрнст-Август, король ганноверский // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Death of the King of Hanover 

კატეგორია:ჰანოვერის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  5 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1771
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1851
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
სხალთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სხალთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სხალთა — მდინარე საქართველოში
* სხალთა — ისტორიული სოფელი საქართველოში
* სხალთა — ტაძარი საქართველოში
*სხალთის ქედი — ქედი ხულოს მუნიციპალიტეტში
როერო

**როერო** () —  გეოგრაფიული არეალი ჩრდილოეთ იტალიაში, პიემონტის კუნეოს პროვინციაში. რეგიონი ცნობილია თავისი ღვინით და ხილით. ხილიდან აღსანიშნავია კანალეს ატამი და ადგილობრივი ჯიშის მსხალი, რომელსაც მადერნასას უწოდებენ. ასევე მოჰყავთ მარწყვი. 

2014 წლის 22 ივნისს როეროს ვენახის ლანდშაფტები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Enoteca Regionale del Roero 
* http://www.comune.asti.it/cultura/stemmi/roero.shtml  provides an account of the Roero family. See also :it:Roero (famiglia).

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები

**პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები** — პოვერტი-პოინტის კულტურის პრეისტორიული მიწაყრილები აშშ-ის სამხრეთ ნაწილში, ლუიზიანაში. მოიცავს რამდენიმე მიწაყრლის, რომლებიც აგებულია ძვ. წ. 1650-700 წლებს შორის პერიოდში ადგილობრივი ამერიკელების მიერ. პოვერტი-პოინტის კულტურა გავრცელებული იყო მდინარე მისისიპის დელტაში 160 კილომეტრზე. 

არქეოლოგიური ძეგლის 3,68 კმ² ტერიტორია, რომელსაც იკვე უწოდეს „ჩრდილოეთ ამერიკაში აღმოჩენილი უდიდესი და ყველაზე კომპლექსური არქაული მიწაყრილები“, ეროვნულ ძეგლად არის აღიარებული. 

2014 წლის 22 ივნისს პოვერტი-პოინტის მიწაყრილები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* National Park Service: official **Poverty Point National Monument** website
* "Poverty Point" , Louisiana Archaeological Survey
* "Poverty Point Earthworks" , The Archaeology Channel
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აშშ-ში
განგაიკონდა-ჩოლაპურამი

მინიატიურა
**განგაიკონდა-ჩოლაპურამი** — ჩოლას სამეფოს დედაქალაქი. ჩოლას პირველი დედაქალაქი 160 წლის განმავლობაში სამხრეთ ინდოეთში მდებარე ტანჯორე იყო. XI საუკუნის 20-იან წლებში რაჯენდრა I-მა დედაქალაქი ტანჯორესაგან ჩრდილოეთით, 70 კმ-ის დაშორებით გადაიტანა. ქალაქს განგაიკონდა-ჩოლაპურამი ეწოდა, რაც „განგის დამპყრობი ჩოლას ქალაქს“ ნიშნავს. სახელი მიუთითებდა მდინარე განგის გასწვრივ, ჩრდილოეთ ინდოეთში განხორციელებულ დაპყრობებზე.       
                                                         
## ლიტერატურა 
* მსოფლიოს ილუსტრირებული ისტორია, ტ. 8, ჯ. მალამი, ნ. მორისი - ევროპის მიღმა. თბ, 2013                 
                               
კატეგორია: ინდოეთის ისტორია
ჩამის სამეფო

**ჩამის სამეფო** — ჩამის სახელით ცნობილი ხალხის სამეფო ვიეტნამის სამხრეთსა და ცენტრში. მისი არსებობა 192 წელს დაიწყო, მას შემდეგ, რაც ჩამის მმართველი ჩინელებს აუჯანყდა, რომლებიც ამ ტერიტორიას აკონტროლებდნენ. ჩამის სამეფომ 1500 წელი, XVII საუკუნის მიწურულამდე იარსება. მასზე დიდი გავლენა მოახდინა ინდურმა კულტურამ, რადგან მოსახლეობის დიდი ნაწილი ინდუსი იყო.                           
## ლიტერატურა 
* მსოფლიოს ილუსტრირებული ისტორია, ტ. 8, ჯ. მალამი, ნ. მორისი - ევროპის მიღმა. თბ, 2013                                                    კატეგორია: ვიეტნამის ისტორია
ბრესანონე

**ბრესანონე**, **ბრიქსენი** ( ) — ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ბოლცანოს პროვინციაში. მდებარეობს ალპურ ხეობაში, ბრენერის რკინიგზის ხაზზე, მდინარეების რიენცისა და იზარკოს შეერთების ადგილას, ზღვის დონიდან 559 მ სიმაღლეზე. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 20,286 ადამიანი. XI საუკუნეში ბრესანონე გახდა სასულიერო სამთავრო, რომელსაც მუდმივი კონფლიქტი ჰქონდა ტიროლის გრაფებთან. მოსახლეობა ძირითადად გერმანულენოვანია. ღირსშესანიშნაობებიდან აღსანიშნავია: ბაროკოს კათედრალი (აღდგენილი 1745-1754), ეპისკოპოსთა სასახლე (XIII საუკუნე), მრავალი ეკლესია-მონასტერი. აწარმოებენ მატყლს, არის ჰიდროელექტროსადგური. გაშენებულია ხეხილის ბაღები და ვენახები.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კოსტა-რიკის ქვის ბურთები

**კოსტა-რიკის ქვის ბურთები** () — 300-დე ისტორიამდელი ქვის სფერო (პეტროგლიფი) კოსტა-რიკაში, მდინარე დიკვისის შესართავთან. კოსტა-რიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. სფეროები დიკის კულტურას. განეკუთვნება. ქვები დამზადებულია გაბროს, კირქვისა ან ქვიშაქვისაგან. ქვების დიამეტრი 0,7 მეტრიდან იწყება და 2,57 მეტრით მთავრდება. ყველაზე მძიმე ბურთის  წონა შეადგენს 16 ტონას. 

პირველი ბურთი აღმოაჩინეს 1930-იან წლებში ხილის კომპანიის მუშებმა ბანანის პლანტაციის გასუფთავებისას. ადგილობრივების გადმოცემის თანახმად ქვის შუაგულში ოქრო უნდა ყოფილიყო, მუშებმა ქვები დატეხეს და გაანადგურეს. ხილის კომპანიის ხელმძღვანელობის ჩარევით ვანდალიზმი შეაჩერეს. მოგვიანებით კომპანიის დირექტორის ქალიშვილმა პეტროგლიფების შესახებ მონოგრაფია დაწერა. 

1940-იან წლებში ქვის ბურთების შესწავლა დაიწყო ჰარვარდის უნივერსიტეტის არქეოლოგმა სამუელ ლოტროპმა და მათზე სტატია გამოაქვეყნა არქეოლოგიურ ჟურნალში. ტურისტების მოზიდვის მიზნით დაიწყეს პეტროგლიფების გადატანა ჯინგლებიდან ქალაქის მოედნებსა და მუზეუმებში. ამჟამად მხოლოდ 6 ქვის ბურთი დევს აღმოჩენის ადგილზე. დანარჩენები განთავსებულია კოსტა-რიკის მუზეუმებში, ასევე ვაშინგტონში და კემბრიჯში. 

ქვის ბურთები დაათარიღეს ძვ. წ. 200-ახ. წ. 1500 წლებით, ფაქტობრივად იგი მოიცავს კოლუმბამდელი ცივილიზაციების მთელ პერიოდს. 

2014 წლის 23 ივნისს დიკის კულტურის ქვის ბურთები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Stone Spheres, Diquis Delta, Costa Rica   
* Costa Rican Stone Spheres, a website by archaeologist Tim McGuinness, Ph.D.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოსტა-რიკაში
დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი

**დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი ინდოეთში. მდებარეობს ჰიმალაის მთებში, ჰიმაჩალ-პრადეშის კულუს რეგიონში. შეიქმნა 1962 წელს. 

ეროვნული პარკის ფართობია 755 კმ², მდებარეობს ზღვის დონიდან 1500-5800 მეტრზე. ფაუნა მოიცავს ძუძუმწოვრების — 31, ფრინველების — 181, რეპტილიების — 3, ამფიბიების — 9, რგოლოვანი ჭიების — 11, მოლუსკების — 17 და მწერების 127 სახეობას. 

2014 წლის 23 ივნისს დიდი ჰიმალაის ეროვნული პარკი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Great Himalayan National Park website
* GHNP Documentary 

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ლუდვიგ II (ბადენის დიდი ჰერცოგი)

**ლუდვიგ II** (; დ. 1824 წლის 15 აგვისტო — გ. 1858 წლის 22 იანვარი) — ბადენის დიდი ჰერცოგი 1852—56 წლებში, რომელიც ფსიქიკურად დაავადების გამო არ მართავდა სახელმწიფოს. ძალაუფლება მინიჭებული ჰქონდა მის ძმას, ფრიდრიხ I-ს.

## ბიოგრაფია
ლუდვიგი იყო ბადენის დიდი ჰერცოგის, ლეოპოლდისა და სოფია შვედის შვილი.

1852 წლის 24 აპრილიდან ლუდვიგი ბადენის დიდი ჰერცოგის ტიტულს ატარებდა, თუმცა როგორც სულით ავადმყოფი, მართვისუნარიანად არ ითვლებოდა. ამიტომ მან სახელმწიფო საქმიანობები თავის ძმას, ფრიდრიხს გადააბარა, რომელმაც უკვე 1856 წელს ბადენის დიდი ჰერცოგის ტიტული მიიღო.

ლუდვიგ II ფონ ბადენი იყო ქალაქ კარლსრუეს საპატიო მოქალაქე. გარდაიცვალა 33 წლის ასაკში.

## ლიტერატურა
* Hans Leopold Zollner: „Der Großherzog, der nie regierte“, in:	Evangelische Kirchenzeitung für Baden, 1983, Seite 10
* Hermann Oncken: *Großherzog Friedrich I. von Baden und die deutsche Politik von 1854—1871: Briefwechsel, Denkschriften, Tagebücher*. 2 Bände. Stuttgart: Deutsche Verlags-Anstalt, 1927.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლუდვიგ II, ბადენის დიდი ჰერცოგი საიტზე «Stadtwiki Karlsruhe»

* ლიტერატურა ლუდვიგ II ფონ ბადენის შესახებ, ბადენ-ვიურტემბერგის ბიბლიოთეკის საიტზე

კატეგორია:დაკრძალულები კარლსრუეში
კატეგორია:ბადენის მმართველები
კატეგორია:ცერინგენები
კატეგორია:დაბადებული 1824
კატეგორია:გარდაცვლილი 1858
ბულგარი

**ბულგარი** (, ) — ქალაქი ვოლგა-კამის ბულგარეთში. მოგვიანებით ოქროს ურდოს დაქვემდებარებაში მყოფი ქაშანის სამთავროს უდიდესი ქალაქი. მდებარეობდა თათრეთის თანამედროვე ქალაქ ბოლგარის მახლობლად.

ქალაქი დააარსეს ვოლგის ბულგარელებმა X საუკუნეში. 1361 წელს დაანგრია ოქროს ურდოს ემირმა ბულათ-თიმურმა, შემდეგ აღადგინეს, მაგრამ 1431 წელს კვლავ დაანგრია ვოევოდა თეოდორ პიოსტრიმ, რის შემდეგაც მოსახლეობამ დატოვა ქალაქი და ამის შემდეგ აღარც აღდგენილა.

2014 წლის 23 ივნისს ბულგარის ისტორიული და არქეოლოგიური კომპლექსი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Является ли поездка в Булгар малым хаджем? 
* Болгарский историко-архитектурный музей заповедник
* Булгар: зеленая альтернатива
* Эпиграфические памятники города Булгар
* Виртуальный 3D тур в Булгары 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
კატეგორია:ოქროს ურდოს ქალაქები
ჩანგ-ანი

**ჩანგ-ანი** () — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ვიეტნამში, ქალაქ ნინ-ბინის მახლობლად. კომპლექსი მოიცავს ჰოა-ლუს, ტამ-ჩო-ბიჩ-დონს და ბაი-დინის ტაძარს.

2014 წლის 23 ივნისს ჩანგ-ანის ლანდშაფტების კომპლექსი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Trang An Scenic Landscape Complex
*Quần thể danh thắng Tràng An: Di sản kép đầu tiên 
*Tràng An trở thành di sản thế giới 'kép'

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ვიეტნამში
კოსები და სევენები

**კოსები და სევენები** () — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი. მდებარეობს ცენტრალური საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში. რეგიონი არის მთიანი და უამრავი ვიწრო ხეობებით დასერილი. განვითარებულია მეცხვარეობა.

2011 წლის 28 ივნისს კოსებისა და სევენების მეცხვარეობის ლანდშაფტები შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Official website (in French)
*"The Causses and the Cévennes, Mediterranean agro-pastoral Cultural Landscape"
*"The Criteria for Selection"

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალი

**ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში, რომელიც შეიქმნა 1966 წელს და მიზნად ისახავს ბიჭვინთის რელიქტური და კოლხეთის ფართოფოთლოვანი ტყეების დაცვას. ნაკრძალი აფხაზეთში შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარეობს და სამი მონაკვეთისგან — ბიჭვინთის 165 ჰა-ზე, მიუსერის 218 ჰა-ზე და ლიძვის მონაკვეთი 1296 ჰა-ზეა წარმოდგენილი. ბიჭვინთა-მიუსერის ნაკრძალის მთავარი მშვენება ბიჭვინთის ფიჭვია. ბიჭვინთა-მიუსერის ნაკრძალში საქართველოს წითელი ნუსხის მცენარეებიდან წარმოდგენილია ბიჭვინთის ფიჭვი, კოლხური ბზა, ლაფანი, ურთხელი, კოლხური ლეღვი, კავკასიური ხურმა და ხმელთაშუა ზღვის გარშემო ხმელეთისათვის დამახასიათებელი ისეთი მცენარეები როგორიც არის ხემარწყვა, ხისმაგვარი მანანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

## რესურსები ინტერნეტში 
* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ბიჭვინთა მიუსერას სახელმწიფო ნაკრძალი

კატეგორია:საქართველოს ნაკრძალები
ვარციხის წყალსაცავი

**ვარციხის წყალსაცავი** — წყალსაცავი დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის მხარის ბაღდათის, წყალტუბოს, თერჯოლისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში. ფართობი 5,1 კმ², წყლის მოცულობა 4,6 მლნ. მ³. მოწყობილია მდინარე რიონზე, ხანისწყლისა და ყვირილის შესართავებთან. აღმოსავლეთით ესაზღვრება აჯამეთის აღკვეთილი. წყალსაცავს ერთვის მდინარეები ყვირილა და ხანისწყალი. წყალსაცავი მნიშვნელოვნად განაპირობებს მდინარის ნაპირების ეროზიას. გამოიყენება ენერგეტიკული მიზნებისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს წყალსაცავები

## სქოლიო 
კატეგორია:იმერეთის მხარის წყალსაცავები
ფსხუ-გუმისთის სახელმწიფო ნაკრძალი

**ფსხუ-გუმისთის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში.

გუმისთის ნაკრძალის ფართობია 13 400 ჰა. იგი დაარსდა 1978 წელს. ის ძირითადად კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ ფერდობზეა განლაგებული. ნაკრძალი სოხუმის რაიონში, მდინარე აღმოსავლეთ გუმისთის ხეობაში მდებარეობს. ნაკრძალის შექმნის მიზანია აფხაზეთში ხელუხლებელი ფოთლოვანი ტყეების ბიომრავალფეროვნების დაცვა.  

გუმისთის მეზობელი ფსხუს ნაკრძალი, რომელიც 1978 წელს შეიქმნა, წარმოდგენილია 27 334 ჰექტარ ფართობზე. იგი ძირითადად კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ ფერდობზეა განლაგებული. ნაკრძალი მოქცეულია მდინარე ფსხუს ქვაბულში, რომელიც ერთი მხრივ ბზიფის ქედით, მეორე მხრივ კი კავკასიონის მთავარი ქედითაა შემოსაზღვრული. ნაკრძალის შექმნის მიზანია აფხაზეთში ხელუხლებელი წიწვოვანი ტყეების ბიომრავალფეროვნების დაცვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

## რესურსები ინტერნეტში
* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ფსხუ-გუმისთის ნაკრძალი

კატეგორია:საქართველოს ნაკრძალები
ჰანოვერის სამეფო

**ჰანოვერის სამეფო** () — სამეფო თანამედროვე გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში 1814–1866 წწ. დედაქალაქი ჰანოვერი. იგი დაარსდა ვენის კონგრესის შემდეგ ნაპოლეონისეული ვესტფალიის სამეფოს გაუქმების შედეგად.

## ისტორია 
ნაპოლეონის ომების შედეგად 1803 წელს საფრანგეთმა მოახდინა ჰანოვერის ოკუპაცია. ჟან ბატისტ ბერნადოტი,  ნორვეგიისა და შვედეთის მომავალი მეფე, 1804 წლის 14 მაისს ჰანოვერის გუბერნატორად დაინიშნა. რამდენიმე თვის შემდეგ ჰანოვერი პრუსიამ დაიპყრო, ხოლო 1807 წელს შევიდა ჟერომ ბონაპარტის მეთურობით  შექმნილ ვესტფალიის სამეფოს შემადგენლობაში. 1814 წელს ვენის კონგრესის შედეგად ვესტფალია გაუქმდა, შეიქმნა ჰანოვერის სამეფო და შევიდა გერმანიის კავშირში.

პირველი მეფე, ისე, რომ მან არაფერი იცოდა გახდა დიდი ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III, ამ დროს იგი უკვე უიმედო ფსიქიკურ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. შემდეგი ორი მეფეც ჯორჯ IV და უილიამ IV არასოდეს ყოფილან ჰანოვერში. ფაქტობრივად, 1837 წლამდე ჰანოვერს განაგებდა გენერალ-შტატჰალტერი, ჯორჯ III-ის უმცროსი შვილი ადოლფ ფრედერიკი.

1837 წლიდან სალიკური სამართლის მიხედვით ტახტზე ადის ჯორჯ III-ის მეხუთე შვილი ერნესტ ავგუსტ I. იგი გახდა ჰანოვერის პირველი მეფე, რომელიც მუდმივად ცხოვრობდა ჰანოვერში.

ჰანოვერის სამეფო გაუქმდა 1866 წელს. ამჟამად ყოფილი სამეფოს ტერიტორია შედის ქვემო საქსონიის შემადგენლობაში, ხოლო ჰანოვერი მისი დედაქალაქია.

## ლიტერატურა 
* Mijndert Bertram: *Das Königreich Hannover – Kleine Geschichte eines vergangenen deutschen Staates*. Hahn, Hannover 2003, ISBN 3-7752-6121-4.

კატეგორია:სახელმწიფოები გერმანიის ისტორიაში
ჰამიგუიტანი

**ჰამიგუიტანის მთა** () — მთა ფილიპინებში, მდებარეობს აღმოსავლეთი დავაოს პროვინციაში, მისი სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1 620 მეტრი. მთა და მისი მიმდებარე ტერიტორია ქვეყანაში გამორჩეულია მრავალფეროვანი ფაუნის და ფლორის წარმომადგენლებით. მხოლოდ აქ ბინადრობს ფილიპინური არწივი და აღმოჩენილია ნეპენტესის (*Nepenthes*) რამდენიმე სახეობა, რომელთაგან ერთ-ერთი (*Nepenthes peltata*) ენდემურია. მთის მიმდებარე ტერიტორიაზე დაცულ ლანდშაფტადაა გამოცხადებული ტყის 2 000 ჰა. 

ჰამიგუიტანის ნაკრძალის მთლიანი ფართობია 6 834 ჰა (68,34 კმ²), 2003 წლიდან გამოცხადებულია ეროვნულ პარკად და აღკვეთილად.

2014 წლის 23 ივნისს ჰამიგუიტანის მთის ნაკრძალი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინების ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფილიპინებში
კატეგორია:ფილიპინების მთები
ალჟუბაროტის ბრძოლა

**ალჟუბაროტის ბრძოლა** () — ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1385 წლის 14 აგვისტოს ჟუან I-ისა და ხუან I-ის ძალებს შორის ცენტრალურ პორტუგალიაში.

## წინაპირობები 
1383 წელს პორტუგალიის მეფე ფერნანდუ I გარდაიცვალა, ისე რომ კანონიერი მემკვიდრე არ დარჩენია. მისი ერთადერთი ქალიშვილი ბეატრიზა ცოლად ჰყავდა კასტილიის მეფე ხუან I-ს და ცხოვრობდა კასტილიაში. ქვეყანას მართავდა რეგენტი ლეონორა და მისი საყვარელი ანდეირო. თავადების ნაწილმა პედრუ I-ის არაკანონიერი შვილი ჟუან I აირჩიეს მეფობის კანდიდატად, ხოლო ანდეირო მოკლეს. ჟუან I-ის გამეფების მზადებისთანავე ხუან I კასტილიელმა დაიწყო პორტუგალიაში ლაშქრობისათვის მზადება. 

## ბრძოლა 
1385 წლის 6 აპრილს ჟუან I მეფედ აკურთხეს, ხოლო ივნისში ხუან I ფრანგულ ძალებთან ერთად შეიჭრა პორტუგალიაში. პორტუგალიელების მხარეს იბრძოდა 600 ინგლისელი მშვილდოსანი და არბალეტიდან მსროლელი. ბრძოლა გაიმართა ალჟუბაროტასთან 1385 წლის 14 აგვისტოს, რომელშიც გადამწყვეტ გამარჯვებას მიაღწიეს პორტუგალიელებმა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:პორტუგალიის ბრძოლები
კატეგორია:XIV საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1385 წლის ბრძოლები
ოსმალეთ-ვენეციის საზღვაო ხელშეკრულება (1416)

[მარჯვნივ|მინი|300პქ|აღმოსავლეთი [ხმელთაშუა ზღვა 1450 წელს:

]]
**ოსმალეთ-ვენეციის საზღვაო ხელშეკრულება** — ოსმალეთის იმპერიასა და ვენეციის რესპუბლიკას შორის დადებული ხელშეკრულება, რომელსაც ხელი მოაწერეს 1416 წელს და დასრულდა ორ ქვეყანას შორის საზღვაო ვაჭრობისთვის გამართული ბრძოლა. აღნიშნული ხელშეკრულების თანახმად ოსმალეთის იმპერიამ ვენეციის რესპუბლიკას საზღვო ვაჭრობაში შეღავათები მიანიჭა.

მხარეები შეთახმდნენ შემდეგზე:
# ტყვეების გათავისუფლება.
# ორივე მხარე იბრძოლებდა მეკობრეობის წინააღმდეგ.
# ვენეციას საზღვო ვაჭრობაში შეღავათები მიენიჭა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა 
*  Yaşar Yücel and Ali Sevim (1990). Türkiye Tarihi II [History of Turkey]. Istanbul: AKDTYK yayınları.

კატეგორია:XV საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ჯორჯ V (ჰანოვერი)

**ჯორჯ V** (; დ. 27 მაისი, 1819, ბერლინი — გ. 12 ივნისი, 1878, პარიზი) — ჰანოვერის სამეფოს მეხუთე და ბოლო მეფე 1851–1866 წლებში. ჰანოვერის მეფე ერნესტ ავგუსტ I-ის და მეკლენბურგ-შტრელიცის პრინცესის, ფრიდერიკე ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცის ვაჟი. ჯორჯ III-ის შვილიშვილი და დედოფალი ვიქტორიას ბიძაშვილი.

## ბიოგრაფია
ჯორჯ V დაიბადა ბერლინში 1819 წლის 27 მაისს. მიიღო გერმანული აღზრა-განათლება. მან ბავშვობა გაატარა პრუსიასა და ლონდონში. 1833 წელს 14 წლის პრინცი ავადმყოფობისა და უბედური შემთხვევის შედეგად სრულიად დაბრმავდა. 1835 წელს ბიძამ, უილიამ IV-მ მას გაერთიანებული სამეფოს რაინდის ორდენის კავალერის წოდება მიანიჭა. მამის ჰანოვერის ტახტზე ასვლისა და გაერთიანებული სამეფოს დიდი უნიის დარღვევის შემდეგ 1837 წელს მიუხედავად ჯორჯის სიბრმავისა ის აირჩიეს ტახტის მემკვიდრედ. თუმცა იგი თავიდან უარზე იყო. 1851 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა ჰანოვერის მეფე და მემკვიდრეობით მიიღო გაერთიანებული სამეფოს ტიტულები (კამბერლენდის და ტევიოტდელის ჰერცოგი, არმაგის გრაფი).

სიბრმავე ჯორჯ V-ს ხელს არ უშლიდა ეწარმოებინა აქტიური პოლიტიკა, ლანდტაგთან კონფლიქტი და მფარველობა გაეწია მრეწველობისთვის. მან დააარსა მეტალურგიული ქარხნები, რომლებიც ჯორჯისა და მისი ცოლის, მარიას სახელს ატარებენ. ამ ქარხნების ირგვლივ შემდგომში აშენდა ქალაქი ჯორჯმარიენხუტი.

1866 წლის ავსტრო-პრუსო-იტალიური ომის დროს ჯორჯ V-მ ავსტრიის მხარე დაიჭირა. პრუსიის არმიამ მოახდინა ჰანოვერის სამეფოს ოკუპაცია და მალევე მთელი პრუსიის ანექსირება, ხოლო მეფე გადააყენეს. ჯორჯმა არ ცნო ეს გადაწყვეტილება და ჯერ ავსტრიაში, ხოლო შემდეგ საფრანგეთში ემიგრაციაში გადავიდა. ის გარდაიცვალა პარიზში და დაკრძალულია გაერთიანებული სამეფოს უინძორების ციხესიმაგრეში.

## ოჯახი
1843 წელს დაქორწინდა მარია საქსენ-ალტენბურგელზე, რომელთანაც შეეძინა 3 შვილი.
* ერნესტ ავგუსტ II — ჰანოვერის პრინცი და კამბერლენდის ჰერცოგი.
* ფრედერიკე
* მარია

ჰანოვერების პრინცების პირდაპირი ხაზი დღემდე არსებობს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია 

კატეგორია:ჰანოვერის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 27 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1819
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1878
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
შარლოტ ავგუსტა უელსელი

**შარლოტ ავგუსტა უელსელი** (; დ. 7 იანვარი, 1796, ლონდონი — გ. 6 ნოემბერი, 1817, სურეი) — გაერთიანებული სამეფოს პრინცესა და ტახტის მეორე მემკვიდრე (მამის, ჯორჯ IV-ის შემდეგ).

## ბიოგრაფია
შარლოტი იყო გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჯორჯ IV-ის და კაროლინა ბრაუნშვაიგელის ერთადერთი ქალიშვილი. დაბადებიდან მალევე მშობლების დაშორების შემდეგ ის დააცილეს დედას. 1811 წლიდან, როცა მისი პაპა, ჯორჯ III ფსიქიკურად დაავადდა, ხოლო მამამისი რეგენტი პრინცი გახდა, 15 წლის შარლოტი ფაქტობრივად აირჩიეს ტახტის პირველი მემკვიდრედ. პრინცესას უთანხმოება ჰქონდა მამასთან და მხარს უჭერდა ვიგების პარტიას. შარლოტის მომავალ მეფობაზე იმედებს ამყარებდა ნაპოლეონ I, რომელიც პრინცესას სიკვდილამდე იმედოვნებდა, რომ ის მას მიიწვევდა წმინდა ელენეს კუნძულიდან.

1813 წელს შარლოტს უპირებდნენ ვილემ II-ზე დაქორწინებას, მაგრამ ერთი წლის შემდეგ მან ჩაშალა ნიშნობა. 1816 წლის 2 მაისს შარლოტი ცოლად გაჰყვა ბელგიის პრინც ლეოპოლდ საქსენ-კობურგს, რომელიც შემდგომში მეფე გახდა. ქორწინებისას პრინცმა გამოაცხადა, რომ მისი სიძე მიიღებდა კენდალის ჰერცოგის ტიტულს, თუმცა ვერ მოასწრო ამ წოდების გაფორმება. 1817 წლის 6 ნოემბერს შარლოტ ავგუსტა უელსელი გარდაიცვალა მამისა და პაპის სიცოცხლეშივე, მშობიარობიდან მეორე დღეს (მისი ვაჟი მკვდარი დაიბადა).

პრინცესა შარლოტი დაკრძალულია სამეფო სამარხში, წმინდა გიორგის სახელობის უინძორის ციხე-სიმაგრეში.

ჯორჯ III-ის ერთადერთი შვილიშვილის, შარლოტის სიკვდილმა დინასტიის არსებობა საფრთხის წინაშე დააყენა. 1817–1819 წლებში ჯორჯ III-ის რამდენიმე ვაჟი (შარლოტის ბიძები) დასახელდა კანონიერ მემკვიდრედ, რათა გვარი გაგრძელებულიყო. ერთ-ერთი ასეთი ქორწინებისას დაიბადა ვიქტორია, რომელიც 1837 წელს გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი გახდა.

## ლიტერატურა
* Aspinall, Arthur (1949). *Letters of the Princess Charlotte 1811–1817*. Londres: Home and Van Thal. 
* Chambers, James (2007). *Charlotte and Leopold*. Londres: Old Street Publishing. ISBN 978-1-905847-23-5. 
* Holme, Thea (1976). ''Prinny's Daughter*. Londres: Hamish Hamilton. ISBN 978-0-241-89298-5. OCLC 2357829. 
* Plowden, Alison (1989). *Caroline and Charlotte*. Londres: Sidgwick & Jackson. ISBN 978-0-283-99489-0. 
* Smith, E.A. (2001). *George IV. New Haven, Conn*.: Yale University Press. ISBN 978-0-300-08802-1. 
* Williams, Kate (2008). *Becoming Queen Victoria''. Nueva York: Ballantine Books. ISBN 978-0-345-46195-7. 

კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1796
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1817
კატეგორია:ბრიტანეთის პრინცესები
კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები
კატეგორია:ჰანოვერის დინასტია
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ნოროდომ სიამონი

**ნოროდომ სიამონი** ( დ. 14 მაისი 1953) — კამბოჯის მეფე 2004 წლის 14 ოქტომბრიდან.  
                                                                           
ნოროდომ სიამონი დაიბადა 1953 წლის 14 მაისს. იგი არის ერთადერთი ვაჟი მეფე სიანუკისა და მისი მეუღლის, დედა-დედოფალ ნოროდომ მონინეათ სიანოუკისა. მან გვირგვინი 2004 წელს მიიღო მამამისის ტახტიდან გადადგომის შემდეგ. იგი 1994 წლის 1 თებერვლიდან ატარებდა „დიდი პრინცის“ ტიტულს. გამეფებამდე ცნობილი იყო, როგორც „კულტურის ელჩი“ ევროპაში და კლასიკური ცეკვების მასწავლებელი. გამეფების შემდეგ მიიღო ტიტული „მისი უდიდებულესობა კამბოჯის სამეფოს მეფე ნოროდამ სიამონი“. ის არის ერთადერთი მონარქი მსოფლიოში, რომელიც თავისუფლად საუბრობს ჩეხურ ენაზე. მეფეს 12 ნახევარ და-ძმა ჰყავს. მისი ღვიძლი ძმა გარდაიცვალა 2003 წელს. 1962 წელს პატარა პრინცი მამამისმა გაგზავნა ჩეხოსლოვაკიაში, სადაც მან მიიღო როგორც დაწყებითი, ასევე საშუალო და უმაღლესი განათლება - დაამთავრა პრაღის ეროვნული კონსერვატორია და პრაღის მუსიკალური ხელოვნების აკადემია. მოგვიანებით პრინცი დაეუფლა კინემატოგრაფიას ჩრდილოეთ კორეაში. ის თავისუფლად საუბრობს ჩეხურ, ფრანგულ, ინგლისურ და რუსულ ენებზე. 1981 წლიდან 20 წლის განმავლობაში ცხოვრობდა საფრანგეთში, სადაც შეისწავლა ბალეტის ხელოვნება და მოგვიანებით გახდა კიდეც ქჰმერული ცეკვის ასოციაციის პრეზიდენტი.          
                                      
მომავალი მონარქი 1992 წელს აირჩიეს კამბოჯის მუდმივ წარმომადგენლად გაეროში, შემდეგ დაინიშნა ქვეყნის ელჩად იუნესკოში. სასტიკი წინააღმდეგი იყო გამხდარიყო სამეფოს ელჩი საფრანგეთში.     
                                                    
## ლიტერატურა 
* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია - მსოფლიოს მონარქები, თბ., 2008 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:კამბოჯის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1479)

**კონსტანტინოპოლის 1479 წლის ხელშეკრულება** — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და ვენეციის რესპუბლიკას შორის 1479 წლის 25 იანვარს, კონსტანტინოპოლში. კონსტანტინოპოლის დაცემის შემდეგ ამ სახელმწიფოებს შორის ეს იყო მესამე ხელშეკრულება. ის მოქმედებდა ნაქსოსკის და 1468 წლის სამშვიდობო ხელშეკრულების მიხედვით.

ამ ხელშეკრულებამ დაასრულა 16-წლიანი ომი ვენეციის რესპუბლიკასა და ოსმალეთის იმპერიის შორის, რომელიც 1463 წელს დაიწყო. ხელშეკრულება მოწერილ იქნა მას შემდეგ, რაც თურქებმა დაიპყრეს ვენეციელთა მიწები ადრიატიკის ზღვასთან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Encyclopedia of World History (2001) - Venice 

კატეგორია:XV საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
დემოკრატიის ინდექსი

alt=|thumb|450px|მსოფლიოს ქვეყნები *დემოკრატიის ინდექსის* მიხედვით, 2024 წ

**სრული დემოკრატია**

**არასრული დემოკრატია**

**ჰიბრიდული რეჟიმი**

**ავტორიტარული რეჟიმი**

**არასაკმარისი მონაცემები**

|upright=2

**დემოკრატიის ინდექსი** — ინდექსი, რომელსაც ადგენს ჟურნალ „ეკონომისტის“ კვლევითი  ჯგუფი და ზომავს დემოკრატიის დონეს მსოფლიოს 167 ქვეყანაში, რომელთაგან 166 სუვერენული სახელმწიფოა და 165 — გაეროს წევრი. ინდექსი ეფუძნება 60 ინდიკატორს, რომლებიც ნაწილდებიან 5 სხვადასხვა კატეგორიაში: საარჩევნო პროცესი და პლურალიზმი, მოქალაქეთა თავისუფლება, მთავრობის ფუნქციონირება, პოლიტიკური აქტიურობა და პოლიტიკური კულტურა. რიცხვობრივ ქულასა და რანგთან ერთად ინდექსი ახარისხებს ქვეყნებს და ანაწილებს ოთხი რეჟიმიდან ერთ-ერთში: სრული დემოკრატია, არასრული დემოკრატია, ჰიბრიდული რეჟიმი და ავტორიტარული რეჟიმი. ინდექსი პირველად 2006 წელს შეადგინეს, შემდგომში გამოვიდა  2008, 2010, 2011 და 2012 წლების ანალიზიც. 

## მეთოდოლოგია
როგორც მოხსენებაშია აღნიშნული,

## ცვლილებები 2010 წლის შემდეგ
2012 წლის კვლევის მიხედვით, ნორვეგიამ 9.93 ქულა დააგროვა და 2010 წლიდან მოყოლებული, სიაში პირველ ადგილს იკავებს. მანამდე მოწინავე ქვეყანა შვედეთი იყო. ჩრდილოეთ კორეას ყველაზე დაბალი, 1.08 ქულა აქვს და უკანასკნელ 167-ე ადგილზეა, ისევე როგორც 2010 და 2011 წლებში.

მსოფლიო მოსახლეობა გულისხმობს იმ 167 ქვეყნის ერთობლივ პოპულაციას, რომლებზეც კვლევა ჩატარდა. გამომდინარე იქიდან, რომ ქვეყნების მხოლოდ მცირე ნაწილია გამოტოვებული, ეს რიცხვი თითქმის უთანაბრდება მსოფლიო მოსახლეობის 2010 წლის მაჩვენებელს. 

## დემოკრატიის ინდექსი რეგიონების მიხედვით
მოცემული ცხრილი აჩვენებს საშუალო ინდექსს მსოფლიო რეგიონების მიხედვით და იმ ქვეყნების რაოდენობას, რომლებიც 2012 წლის კვლევაში შევიდა:

## ქვეყნები დემოკრატიის ინდექსის მიხედვით
## სქოლიო 
კატეგორია:დემოკრატია
კატეგორია:კვლევები
კატეგორია:ინდექსები
საბაჰ ალ-აჰმედ ალ-ჯაბერ ალ-საბაჰი

**საბაჰ ალ-აჰმედ ალ-ჯაბერ ალ-საბაჰი** (დ. 16 ივნისი 1929 — გ.  29 სექტემბერი, 2020) — ქუვეითის ამირა 2006 წლის 29 იანვრიდან. მისი წინამორბედი საად ალ-აბდულაჰ ალ-სალიმ ალ-საბაჰი ათდღიანი მმართველობის შემდეგ პარლამენტმა 2006 წლის 24 იანვარს გადააყენა ავადმყოფობის გამო და ხუთი დღის შემდეგ ფიცი დადო დღევანდელმა ამირამ. ის დამოუკიდებელი ქუვეითის მეხუთე ამირაა და ქუვეითთან ერთად სათავეში უდგას ალ-საბაჰთა საგვარეულოს.  

ამირას განსაკუთრებული გამოცდილება აქვს საგარეო ურთიერთობაში, იგი 40 წლის განმავლობაში (1963-2003) მეთაურობდა ქვეყნის საგარეო საქმეთა სამინისტროს, 2003-2006 წლებში კი პრემიერ-მინისტრის პოსტი ეკავა.   

ამირა ქვრივია, მისი მეუღლე ჯერ კიდევ ერაყ-ქუვეითის ომამდე გარდაიცვალა. მას ორი ვაჟი ჰყავს, უფროსი, შეიხი ნასერი, მინისტრია და ისლამური ხელოვნების ნიმუშთა მსოფლიოში უდიდესი კოლექციის მფლობელია. მეორე - შეიხ ჰამედი ბიზნესმენია და საბანკო-საფინანსო ბიზნესში მოღვაწეობს. ამირას ჰყავდა ასევე სხვა ორი შვილიც. ქალიშვილი - შეიხა სალვა 2002 წელს მკერდის სიმსივნით გარდაიცვალა. მამას ძალიან უყვარდა თავისი ქალიშვილი და სასახლეს, სადაც ცხოვრობს, „დარ სალვა“ - „სალვას სასახლე“ უწოდა. მონარქის მეოთხე შვილი 1969 წელს ბავშვობისას ავტოკატასტროფაში დაიღუპა. ამირას განსაკუთრებით იტაცებს ფოტოგრაფია და თევზაობა. 

დღევანდელი მონარქის მემკვიდრეა მისი ნახევარძმა ამირა ნაუფ ალ-აჰმედ ალ-ჯაბერ ალ-საბაჰი. იგი მემკვიდრედ ოფიციალურად გამოცხადდა 2006 წლის 7 თებერვალს.                                                                                                                       
## ლიტერატურა 
* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია - მსოფლიოს მონარქები, თბ., 2008 წ.  

კატეგორია:ქუვეითის ამირები
კატეგორია:დაბადებული 16 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
მონარქიები ოკეანეთში

**მონარქიები ოკეანეთში** — ავსტრალიისა და ოკეანეთის მონარქიული ქვეყნები. ამჟამად ამ რეგიონში ექვსი მონარქიული ქვეყანაა, რომელთაგან ერთს (ტონგას) საკუთარი მონარქი ჰყავს, ხუთი კი თავიანთი სახელმწიფოს მეთაურად აღიარებს გაერთიანებული სამეფოს მონარქს, ჩარლზ III-ს. ეს ხუთი ქვეყანაა: ავსტრალია, ახალი ზელანდია, პაპუა-ახალი გვინეა, სოლომონის კუნძულები და ტუვალუ.       
                                                             
## ლიტერატურა 
* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია, მსოფლიოს მონარქები, თბ., 2008                                                                              

კატეგორია: მონარქია
კატეგორია:ოკეანეთის ისტორია
მსვატი III

**მსვატი III** — ესვატინის მეფე 1986 წლიდან. სანამ მეფე სრულწლოვანი გახდებოდა, ქვეყანას რეგენტის სტატუსით დედამისი — დედოფალი ნტომბი მართავდა სამი წლის განმავლობაში. დღეისათვის მეფე მსვატი III წარმოდგენილია, როგორც ქვეყნის ადმინისტრაციული მეთაური, ხოლო დედამისი სვაზილენდის სულიერი და ეროვნული ლიდერია.

მეფე მსვატი III დაიბადა 1968 წლის 19 აპრილს. ის მეფე სობჰუზა II-ის 67 ვაჟიდან მეორე და დედოფალ ნტომბის ერთადერთი ვაჟია. პრინცი დაიბადა ქვეყნის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვებიდან რამდენიმე თვის შემდეგ. იგი დღეების იყო, როცა ის და დედამისი მეფის ერთ-ერთ სასახლეში გადაიყვანეს საცხოვრებლად. მისი დაბადების სახელი იყო მაკჰოსეტივე — ერის მეფე. მომავალმა მონარქმა განათლება სამშობლოში, დიდ ბრიტანეთსა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში მიიღო. მამამისის სიკვდილის შემდეგ პრინცი ტახტის მემკვიდრედ დასახელდა. ამ დროს იგი არასრულწლოვანი (14 წლის) იყო და ბრიტანეთში სწავლობდა. სრულწლოვანების მიღწევისთანავე, 1986 წლის 25 აპრილს მოეწყო მისი მეფედ კურთხევის ცერემონიალი. ის გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მონარქი მსოფლიოში. ამ დროს იგი 18 წლის და 6 დღის იყო. ამ დღიდან მოყოლებული, მსვატი III დედასთან ერთად მართავს ქვეყანას.

ესვატინის დღევანდელ მონარქს 15 ცოლი და 35 შვილი ჰყავს.

## ლიტერატურა 
* გ. ჭანტურია, ს. ჭანტურია - მსოფლიოს მონარქები, თბ., 2008 წ.

კატეგორია:ესვატინის მეფეები
კატეგორია:აფრიკის მონარქები
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:დაბადებული 19 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბრიფი

**ბრიფი** (; ) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში, კასლბარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეიოს საგრაფო

კატეგორია:მეიოს საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
კაროუტეიგი

**კაროუტეიგი** (; ) — გელტახტი სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, კონაქტის პროვინციაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეიოს საგრაფო

## სქოლიო
კატეგორია:მეიოს საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:გელტახტი ადგილები მეიოს საგრაფოში
დეზოქსირიბოზა

მინი|მარჯვნივ|დეზოქსირიბოზა
**დეზოქსირიბოზა** C5H10O4 — ნახშირწყალი, ალდოპენტოზა: მონოსაქარიდი, რომელიც შეიცავს ნახშირბადის ხუთ ატომსა და ალდეჰიდის ჯგუფს ხაზოვან სტრუქტურაში. ეს დეზოქსიშაქარი წარმოქმნილია რიბოზისგან, სადაც ნახშირბადის მეორე ატომის ჰიდროქსილის ჯგუფი ჩანაცვლებულია წყალბადით, რის გამოც დაკარგულია ჟანგბადის ატომი (დეზოქსი — ჟანგბადის ატომის ნაკლებობა). ქიმიური ფორმულა 1929 წელს აღმოაჩინა ფიბუს ლივენმა (). 

კატეგორია:პენტოზები
კატეგორია:ალდოზები
კატეგორია:ნუკლეოზიდების კომპონენტები
ჟიტვატოროკის ზავი

thumb|ჟიტვატოროკის ზავის მემორიალი
**ჟიტვატოროკის ზავი** (; ; ) — 1606 წლის 11 ნოემბრის სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელმაც დაამთავრა ცამეტწლიანი ომი ავსტრიასა და ოსმალეთის იმპერიას შორის. 

ზავი დაიდო 20 წლით სულთან აჰმედ I-სა და ავსტრიის ჰერცოგ მათეს შორის, მიუხედავად იმისა, რომ მათეს ძმა, იმპერატორი რუდოლფ II ამის წინააღმდეგი იყო.

ხელშეკრულების თანახმად ყოველწლიური ხარკის სახით ავსტრიას ოსმალეთის იმპერიისთვის უნდა გადაეხადა ერთდჯერადი კომპენსაცია, ხოლო ოსმალებს თავი უნდა შეეკავებინათ ავსტრიის მფლობელობაში მყოფ უნგრეთის სამეფოში ლაშქრობაზე.

ზოგიერთი ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ ეს ხელშეკრულება გულისხმობდა სულთანსა და ჰერცოგს შორის თანასწორი უფლებების აღიარებას..

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა
*Gustav Beyerle: „The Compromise at Zsitvatorok“, *Archivum Ottomanicum*, Bd. 6 (1980), S. 5–53.
*Peter F. Sugar (Hrsg.): *A History of Hungary*, Indiana University Press, Bloomington 1990, ISBN 0-253-35578-8.

კატეგორია:ავსტრიის ისტორია
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სლოვაკეთის ისტორია
აზოტოვანი ფუძეები

[300px|thumb|[რნმ-ის კომპლემენტარული უბნის ფრაგმენტი. აზოტოვანი ფუძეები მოცემულია ლურჯად]]
**აზოტოვანი ფუძეები** — ჰეტეროციკლური ორგანული ნაერთი, რომელსაც ახორციელებენ პირიმიდინები და პურინები, რომლებიც ნუკლეინის მჟავის შემადგენლობაში შედიან. შემოკლებული აღნიშვნისთვის გამოიყენება დიდი ლათინური ასოები. აზოტოვან ფუძეებს განეკუთვნებიან ადენინი (A), გუანინი (G), ციტოზინი (C), რომლებიც შედიან, როგორც დნმ-ის, ასევე რნმ-ის შემადგენლობაში. თიმინი (T) შედის მხოლოდ დნმ-ის შემადგენლობაში, ხოლო ურაცილი (U) გვხდება მხოლოდ რნმ-ში.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
*
ნევდიურ ჰანიმეფენდი

**ნევდიურ ჰანიმეფენდი** ( დ. 1861, ბათუმი — გ. 1927, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, მურად V-ის ქართველი ცოლი.

## ბიოგრაფია
ნევდიურ ჰანიმეფენდი დაიბადა 1861 წელს ბათუმში, რუსტემ ნაქაშვილის და ფევზიე ჰანიმის ოჯახში. სასახლეში ადრეულ ასაკში შეფქეფზა ვალიდე სულთნის მოსამსახურედ მიიყვანეს. თუმცა მალევე ის სულთან მურად V-ს მოეწონა და 1880 წელს ჩირაღანის სასახლეში (სულთნის რეზიდენცია) მასზე იქორწინა. მურად V-ის სხვა ქართველი ხარჭა, ფილიზთენ ჰანიმეფენდი ნევდიურზე წერს:

მას შვილები არ ჰყოლია. 1904 წელს, მურად V-ის გარდაცვალების შემდეგ ნევდიურ ჰანიმეფენდი ჯევჰერიზ ჰანიმეფენდთან, რემიშნაზ ჰანიმეფენდთან და  ფილიზთენ ჰანიმეფენდთან ერთად ბურსაში გაგზავნეს. ისინი წაიყვანეს ჰატიჯე სულთნის სასახლის თავშესაფარში, სადაც გარკვეული ხანი იცხოვრეს, მოგვიანებით კი ისევ სტამბოლში დაბრუნდნენ. ნევდიურ ჰანიმეფენდი გარდაიცვალა 1927 წელს ბეშიკტაშში, სტამბოლში.

## სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები
კატეგორია:დაბადებული 1861
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
სეგედის ზავი

**სეგედის ზავი** — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელიც დაიდო ოსმალეთის იმპერიასა და უნგრეთის სამეფოს შორის 1444 წლის 15 აგვისტოს ვარადში, ვარნის ლაშქრობის დასრულებამდე რამდენიმე თვით ადრე. ვარნის ლაშქრობაში მიღწეული წარმატებების მიუხედავად, ვლადისლავ III-მ მურადს შესთავაზა ზავის დადება. ზავის დადების პროცესში დიდი როლი მიუძღვოდა სერბეთის დესპოტს დურად ბრანკოვიჩს. 

ხელშეკრულების შესახებ დისკუსიები დაიწყო ედირნეში მურად II-ისა და ვლადისლავ III-ის ელჩებს შორის. რამდენიმე დღეში სეგედში გააგზავნეს მურადის ელჩი რათა ვლადისლავის მიერ ხელშეკრულების რატიფიცირება დასრულებულიყო. მოლაპარკებები გაგრძელდა კიდევ რამდენიმე დღის განმავლობაში და ხელშეკრულება საბოლოოდ გაფორმდა ვარადში. 

ხელშეკრულების თანახმად მურად II-მ დათმო ვლახეთი და სერბეთი, თუმცა შეინარჩუნა გავლენა დანარჩენ ევროპულ სამფლობელოებზე. ხელშეკრულება მოქმედებდა 10 წლის განმავლობაში. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* Военная Литература - Турция

კატეგორია:XV საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ფოსფორმჟავა

**ფოსფორმჟავა** ან **ორთოფოსფორფმჟავა** — სუსტი არაორგანული მჟავა, ქიმიური ფორმულით H3PO4. ნორმალურ პირობებში წარმოადგენს უფერო ჰიგროსკოპულ კრისტალებს. კონცენტრირებული, ანუ 85%-იანი ფოსფორმჟავა არის გამჭირვალე ბლანტი სითხე. 213 °C-ზე უფრო მაღალ ტემპერატურაზე იგი გადაიქცევა პიროფოსფორულ მჟავად:
: H4P2O7 + H2O ⇌  2H3PO4

## წარმოება
ფოსფორმჟავას წარმოების ორი ინდუსტრიული ხერხი არსებობს.. პირველია ფოსფატოვან მარილზე ძლიერი მჟავის მოქმედება, მაგალითად გოგირდმჟავასა და კალციუმის ჰიდროქსიაპატიტის რეაქციისას, ფოსფორმჟავას მჟავურ ნაშთს ანაცვლებს გოგირდმჟავას ნაშთი, მიიღება ფოსფორმჟავა კალციუმის სულფატი და წყალი:
: Ca5(PO4)3OH + 5H2SO4 -> 3H3PO4 + 5CaSO4v + H2O
მეორე ხერხით ფოსფორმჟავას იღებენ ფოსფორის პენტოქსიდისა და წყლის ურთიერთქმედებით:
: P2O5 + 3H2O -> 2H3PO4

## სქოლიო
კატეგორია:მჟავები
კატეგორია:ფოსფატები
თამაშგარე

**თამაშგარე** — მდგომარეობა სპორტის ზოგიერთ სახეობაში, როცა მოთამაშე წესების დარღვევით იკავებს პოზიციას მეტოქის კარის ასაღებად. მაგ., ფეხბურთში მოთამაშე თამაშგარე მდგომარეობაში ითვლება, თუ მეტოქის პირით ხაზთან, ის უფრო ახლოსაა, ვიდრე ბურთი და მოწინააღმდეგე გუნდის ბოლოსწინა მოთამაშე. ეს წესი არ მოქმედებს კარიდან ბურთის დარტყმის, აუტისა და კუთხურის დროს, აგრეთვე იმ შემთხვევაში, როცა ფეხბურთელი ბურთს მეტოქისგან იღებს ან პასიურ მდგომარეობაშია და პოზიციურ უპირატესობას არ ფლობს. გადაწტვეტილებას დარღვევის შესახებ იღებს არბიტრის გვერდითი ასისტენტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* თამაშგარე  — *საქართველოს ოლიმპიელთა კლუბი*

კატეგორია:ფეხბურთი
თიმინი

მინი|მარჯვნივ|თიმინის სტრუქტურა
**თიმინი** (**5-მეთილურაცილი**) — პირიმიდინის ნაწარმი, ხუთი აზოტოვანი ფუძიდან ერთ-ერთი. არსებობს ყველა ცოცხალ ორგანიზმში, სადაც დეზოქსირიბოზასთან ერთად შედის ნუკლეოზიდ თიმიდინის შემადგენლობაში, რომელსაც შეუძლია ფოსფორმჟავის 1—3 ნაშთებთან ფოსფოლირება და ნუკლეოტიდების თიმიდინ მონო-, დი- ან ტრიფოსფორული მჟავის წარმოქმნა (ტმფ, ტდფ და ტტფ). თიმინის დეზოქსირიბონუკლეოტიდები შედის დნმ-ის შემადგენლობაში, ხოლო რნმ-ში მის ნაცვლად არის ურაცილის რიბონუკლეოტიდი. თიმინი ადენინის კომპლემენტარულია და მასთან ორ წყალბადურ ბმას ქმნის. ორგანიზმის გარდაცვალების შემდეგ დროთა განმავლობაში თიმინის ფუძე ხშირად ჟანგდება ჰიდანტოინამდე.

## სქოლიო 
კატეგორია:პირიმიდინები
ციტოზინი

მინი|მარჯვნივ|125პქ|ციტოზინის სტრუქტურა
**ციტოზინი** — აზოტოვანი ფუძე, პირიმიდინის ნაწარმი. რიბოზასთან ქმნის ნუკლეოზიდ ციტიდინს, შედის დნმ-ისა და რნმ-ის ნუკლეოტიდების რიცხვში. რეპლიკაციისა და ტრანსკრიფციის დროს კომპლემენტარობის პრინციპის მიხედვით წარმოქმნის სამ წყალბადურ ბმას გუანინთან.

## ლიტერატურა 
* *Кнунянц И. Л.* Краткая химическая энциклопедия т.5, М.: Советская энциклопедия, 1967

კატეგორია:პირიმიდინები
მარიამ მირზახანი

**მარიამ მირზახანი** (; დ. 3 მაისი, 1977 — გ. 14 ივლისი, 2017) — ირანელი მათემატიკოსი. სტენფორდის უნივერსიტეტის მათემატიკის სრული პროფესორი. მუშაობდა ლობაჩევსკისა და სიმპლექტიკური გეომეტრიის, ერგოდიკული და ტაიხმიულერის თეორიის საკითხებზე. 1999 წელს თეირანში დაამთავრა შარიფის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტი. 

1994-1995 წლებში საერთაშორისო მათემატიკურ ოლიმპიადაზე მოიპოვა ოქროს მედლები. 1999 წლიდან აშშ-ში ცხოვრობდა. 2004 წელს ჰარვარდის უნივერსიტეტში მიენიჭა დოქტორის ხარისხი. 

2014 წელს მიენიჭა ფილდზის მედალი, რითაც გახდა პირველი ქალი, რომელსაც აღნიშნული მედალი გადაეცა. ჯილდო მათემატიკის სფეროში შეტანილი განსაკუთრებული აღმოჩენისათვის მიიღო, კონკრეტულად კი რიმანის ზედაპირის მოდულარული სივრცეების დინამიკასა და გეომეტრიაში შეტანილი წვლილისთვის. 

2013 წელს დაუსვეს მკერდის კიბოს დიაგნოზი. ოთხი წლის შემდეგ, იგი გავრცელდა ძვლის ტვინზეც. მარიამ მირზახანი გარდაიცვალა მკერდის კიბოთი 2017 წლის 14 ივლისს, 40 წლის ასაკში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* მარიამ მირზახანი — Curriculum Vitae

## სქოლიო
კატეგორია:ირანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ფილდზის მედალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1977
წყალბადური ბმა

thumbnail|300px|მოლეკულათაშორისი წყალბადური ბმების მაგალითი
**წყალბადური ბმა** — ასოციაციის ფორმა ელექტროუარყოფით ატომსა და წყალბადის ატომ **H**-ს შორის, რომელიც კოვალენტურადაა დაკავშირებული სხვა ელექტროუარყოფით ატომთან. ელექტროუარყოფითი ატომების როლში შეიძლება მოგვევლინოს N, O ან F. წყალბადური ბმები შეიძლება იყოს მოლეკულათაშორისი ან შიგამოლეკულური.

## ლიტერატურა 
* Химическая Энциклопедия. Советская Энциклопедия, М., 1988
* В. В. Москва. Водородная связь в органической химии. Соросовский образовательный журнал, 11999,N 2, с.58-64 http://www.pereplet.ru/nauka/Soros/pdf/9902_058.pdf

## სქოლიო
კატეგორია:ქიმიური ბმა
ჯონ ჩარლზ ფილდზი

**ჯონ ჩარლზ ფილდზი** ( დ. 14 მაისი, 1863 — გ. 9 აგვისტო, 1932) — კანადელი მათემატიკოსი. 1884 წელს დაამთავრა ტორონტოს უნივერსიტეტი, რის შემდეგაც აშშ-ში გააგრძელა სწავლა. მისი შრომები მიეძღვნა ალგებრულ ფუნქციათა თეორიის საკითხებს; შექმნა ფონდი, საიდანაც მათემატიკური საერთაშორისო კავშირი ახალგაზრდა მათემატიკოსებს ანიჭებს პრემიებს. აღსანიშნავია ფილდზის მედალი, რომელიც ენიჭებათ მათემატიკოსებს ყოველ ოთხ წელიწადში ერთხელ. იყო კანადის სამეფო საზოგადოებისა და ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯონ ჩარლზ ფილდზი 

## სქოლიო
კატეგორია:კანადელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
ხოტინის ხელშეკრულება

thumb|ხოტინის ხელშეკრულება
**ხოტინის ხელშეკრულება** — 1621 წლის 8 ოტომბრის სამშვიდობო ხელშეკრულება პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობისა და ოსმალეთის იმპერიის შორის, რომელიც დაიდო 1621 წლის ხოტინის ბრძოლის შემდეგ. ხელშეკრულებამ დაასრულა ომი პოლონეთსა და თურქეთს შორის და დაადგინა საზღვარი რეჩ-პოსპოლიტასა და ომსალეთის იმპერიას შორის მდინარე დნესტრზე. ოსმალეთის იმპერია და ყირიმის სახანო ვალდებულებას იღებდა არ დასხმოდა თავს უკრაინას და პოლონეთს , ხოლო პოლონეთი აძლევდა თურქეთს თავის ვასალ მოლდავეთის ქალაქ ხოტინს და ვალდებულებას იღებდა შეეწყვიტა ზაპოროჟიელი კაზაკების ლაშქრობები ყირიმზე და თურქეთზე.

უკრაინელი კაზაკები ამ ხელშეკრულებით უკმაყოფილო დარჩნენ და მომალავში ამზადებდნენ პოლონეთის წინააღმდეგ აჯანყებას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხოტინის ხელშეკრულების ტექსტი

კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება (1533)

**კონსტანტინოპოლის ხელშეკრულება** () — ხელშეკრულება ოსმალეთის იმპერიასა და ავსტრიის საჰერცოგოს შორის. ხელი მოაწერეს 1533 წლის 22 ივლისს კონსტანტინოპოლში. 

მოჰაჩის ბრძოლის დროს 1526 წელს უნგრეთის მეფე ლუის II გარდაიცვალა ტახტის მემკვიდრის გარეშე, მიუხედავად ამისა, ოსმალეთს ბრძოლის შემდეგ უნგრეთი არ დაუპყრია და ტახტი რამდენიმე თვის განმავლობაში ვაკანტური რჩებოდა. გამოჩნდა ორი პრეტენდენტი: ფერდინანდ I, ავსტრიის ერცჰერცოგი და იანოშ I ზაპოლია ტრანსილვანიის ვოევოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ზაპოლიას უნგრეთის ელიტა უჭერდა მხარს, ფერდინანდ I-მა უნგრეთის ლეგალურ მეფედ გამოაცხადა თავისი უფროსი ძმა კარლ V. ოსმალეთის იმპერია მხარს იანოშ ზაპოლიას უჭერდა და სულთან სულეიმან I-მა ავსტრიის წინააღმდეგ ორი ლაშქრობა მოაწყო (1529 და 1532 წწ.). ფერდინანდი მიხვდა, რომ მისი მმართველობა უნგრეთში შეუძლებელი იყო.

ამასობაში სეფიანთა ირანის შაჰმა თამაზ I-მა გაააქტიურა შეტევა ოსმალეთის იმპერიის აღმოსავლეთ საზღვრებთან. სულეიმან I-მა გადაწყვიტა ძირითAდი ძალები აღმოსავლეთის საზღვრისკენ მიემართა და დასავლელ მეზობლებთან ხელშეკრულება გაეფორმებინა.

## პირობები 
ხელშეკრულების პირობები შემდეგნაირად ჩამოყალიბდა:
* ფერდინანდ I-მა უკან წაიღო თავისი პრეტენზიები უნგრეთზე. 
* იანუშ ზაპოლია გახდა უნგრეთის ლეგალური მეფე ოსმალეთის სიუზერენიტეტის ქვეშ. 
* ავსტრია დათანხმდა გადაიხადოს წლიური ხარკის 30 000 გულდენი.
* ფერდინანდი განიხილებოდა, როგორც გერმანიის მეფე, ხოლო კარლ V, როგორც ესპანეთის მეფე და ისინი წოდებრივად გაუტოლდნენ ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირის თანამდებობას. გარდა ამისა, მათ ეკრძალებოდათ ეწოდებინათ ვინმესთვის იმპერატორი, ოსმალეთის სულთნის გარდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა 
*Prof.Dr Yaşar Yücel-Prof.Dr Ali Sevim:Türkiye tarihi II, AKDTYK Yayınları, İstanbul,1990 pp 268-274
*Lord Kinross :The Ottoman centuries, (Trans.Meral Gaspıralı) Altın Kitaplar, İstanbul, 2008, ISBN 978-975-21-0955-1, p.193
*Nicolae Jorga: Gescchiste des Osmanichen, (trans: Nilüfer Epçeli) Yeditepe Yayınları, 2009, ISBN 975-6840-19-X volII,p.350-351

## სქოლიო
კატეგორია:XVI საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ადრიანოპოლის დროებითი ზავი (1547)

**ადრიანოპოლის დროებითი ზავი** — ხელშეკრულება, რომელიც გაფორმდა საღვთო რომის იმპერატორ კარლ V-ესა და სულეიმან დიდებულის შორის. ამ ხელშეკრულების თანახმად, ფერდინანდ I-მა და კარლ V-მ აღიარეს ოსმალეთის იმპერიის სრული კონტორლი უნგრეთზე და ამასთანავე დათანხმდნენ გადაეხადათ ოსმალეთისთვის ყოველწლიურად 30 000 ოქრო ხარკის სახით, იმისთვის, რომ გაემყარებინათ ჰაბსბურგების პოზიცია ჩრდილოეთ და დასავლეთ უნგრეთში . ეს ხელშეკრულება მოჰყვა ისეთ მნიშვნელოვან გამარჯვებას უნგრეთზე, როგორიც იყო ესტერგომის ალყა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## სქოლიო
კატეგორია:XVI საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ბანგორ-ერისი

**ბანგორ-ერისი** (; ) — პატარა ქალაქი ირლანდიაში, მდებარეობს მეიოს საგრაფოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, კონაქტის პროვინციაში. ბანგორ-ერისი არის ჩრდილოეთის ორაგულისა და ყავისფერი კალმახის თევზჭერის ცენტრი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეიოს საგრაფო

კატეგორია:მეიოს საგრაფოს დასახლებული პუნქტები