open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მეიხანა

**მეიხანა** () — გამორჩეული აზერბაიჯანული ლიტერატურული და სახალხო რეპის ტრადიცია. შედგება არააკომპანირებული სიმღერებისგან, რომელსაც ერთი ან ორი ადამიანი იმპროვიზირებით ასრულებს. მეიხანა განსხვავდება სალაპარაკო ენის პოეზიისგან, რომელიც ასევე რიტმულად სრულდება.

მეიხანას ხშირად ადარებენ ჰიპ-ჰოპ მუსიკას, რის გამოც, აზერბაიჯანელებს შორის ცნობილია, როგორც *ეროვნული რეპი*. მეიხანა ზოგჯერ ინსტრუმენტთან ერთად ან სინთეზურ რიტმთან ერთად სრულდება. შემსრულებლები ხშირად რეპერტუარს სინთეზატორების, დასარტყამების ან ცოცხალი ბენდების თანხლებით ასრულებენ. მეიხანას ოსტატები ტექსტებს ხშირად იმპროვიზირებულად წარმოადგენენ რიტმებში, ან ა კაპელათი.

## ეტიმოლოგია
ჟანრი სპარსული *meykhane*-დან წარმოდგება, რაც ტავერნას, პაბს ნიშნავს. თავის მხრივ, *meykhane* სპარსული სიტყვიდან *mey* (ღვინო) და *khane* (სახლი) წარმოდგება. აზერბაიჯანული ენაზე მეიხანის ოსტატები ხშირად იწოდებიან, როგორც *Söz Ustadı*, რაც სიტყვის ოსტატებს ნიშნავს.  პროფესიონალ მეიხანის შემსრულებლებს მეიხანის ოსტატებადაც მოიხსენიებენ.

## ისტორი
### წარმოშობა
შუა საუკუნეებიდან მოყოლებული მეიხანა იყო ადგილი, სადაც პოეტები ერთად იყრიდნენ თავს და ექსტრაორდინალურ ვერსიებს გამოთქვამდნენ, ხშირად ხუმრობდნენ და სხვებს დასცინოდნენ. შეჯიბრის ბოლოს აუდიტორია იმ პოეტს ირჩევდა, რომლის იმპროვიზაციაც ყველაზე მოხერხებული და ჭკვიანური იქნებოდა. ამგვარ შეჯიბრებებს თანამედროვე პოეტურ იმპროვიზაციას და რეპ-ბრძოლებს ადარებენ.

### საბჭოთა პერიოდი
მეიხანას ასრულებდნენ ბაქოს დაარსების ადრეულ ხანებშიც, ბოლშევიკურ რევოლუციამდე. საბჭოთა პერიოდში მეიხანა აიკრძალა. პოეტ ალიაღა ვაჰიდის პოეზია ხშირად თანამედროვე მეიხანად მოიხსენიება. მიუხედავად ამისა, მეიხანა ძალიან გავრცელებული იყო ბაქოსა და აფშერონის ნახევარკუნძულის მოსახლეობაში.

### 1991-2001
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მეიხანა აღარ იყო აკრძალული, თუმცა ფუნდამენტალისტები მაინც თვლიდნენ, რომ იგი ლიბერალური იყო და ტრადიციულ ეროვნულ ღირებულებებს ეწინააღმდეგებოდა. მათი აზრით, მუსიკის ეს ჟანრი ხელს უწყობდა სექსუალურობის პოპულარიზაციას, ალკოჰოლს, ნარკოტიკებსა და დასავლურ მომხმარებლურ კულტურას, მაგრამ ფუნდამენტალისტთა კრიტიკოსები აღნიშნავდნენ, რომ ახალგაზრდობას თავად უნდა აერჩია, რომელ კულტურას მიეკუთვნება.

მეიხანის თანამედროვე ოსტატებმა მუსიკის ამ ჟანრის ახალი ტალღა წამოიწყეს, რომელიც აზერბაიჯანის ეროვნული მუსიკისა და ელექტრონული მუსიკის ნაზავს წარმოადგენდა. ნიზამი რამზი პირველი ოსტატი იყო, რომელმაც მეიხანას შესრულება სატელევიზიო შოუებსა და ფილმებში დაიწყო.

1990-იან, 2000-იან წლებში მეიხანის პოპულარობის ზრდასთან ერთად, სატელევიზიო არხებმა მეიხანის ტურნირების გამართვა და ტრანსლირება დაიწყეს. ისეთმა სატელევიზიო პროგრამება, როგორიც *De, Gelsin!* იყო, აზერბაიჯანის ბინადრებს შორის მეიხანის პოპულარიზებას შეუწყო ხელი, განსაკუთრებით აზერბაიჯანულ ქორწილებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Meyxana.Net 
* Meyxana.iatp.az
## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკა
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკალური ჟანრები
აზერბაიჯანული ჰიპ-ჰოპი

**აზერბაიჯანული ჰიპ-ჰოპი** ან **აზერბაიჯანული რეპი** — ჰიპ-ჰოპი მუსიკალური ჟანრის ერთ-ერთი სახეობა. 1983 წელს ჩინგიზ მუსტაფაევი მსოფლიოში პირველად, აზერბაიჯანულ ენაზე სიმღერა სიმღერა რეპ ჟანრში. 1990-იანი წლების შუაში აზერბაიჯანულმა ჰიპ-ჰოპმა პოპულარობა მოიპოვა ქვეყანაში.

## ისტორია 
1983 წელს ჩინგიზ მუსტაფაევმა აზერბაიჯანულ ენაზე სიმღერა სიმღერა რეპ ჟანრში. 1993 წელს ანარ ნაგიბბაზის „ღარიბი სიმღერა" სახელობის ალბომი აზერბაიჯანის საზოგადოებაში გაზარდა ინტერესი ჰიპ ჰოპის მიმართ. შემდეგ, 1990 წელს პატრიოტული მუსიკის კონკურსის გამარჯვებული, „ან ყარა ბაღი, ან სიკვდილი" სახელობის სიმღერით პოპულარობა მოიპოვა.

2000 წლებში სატელევიზიო გადაცემებისა და მასიური რეპერების გამოჩენის მიუხედავად, მხოლოდ რეპერები, როგორებიცაა ელშად ხოსე, ურანი და ჰუსეინ დარია წარმატებული იყვნენ. მიუხედავად ქვეყანაში არსებული ჟანრის პოპულარობისა, რეპუტაციას აზერბაიჯანში არ მიუღია კომერციული ფორმა. 
2000-იანი წლების ბოლოს ჯგუფმა „ჰოსტ"მა პოპულარობა მოიპოვა აზერბაიჯანული მუსიკის სცენაზე.

2010 წლებში, რეპერ მირი იუსიფის რეპი, რომელიც სოულ-პოპის ჟანრისგან შედგებოდა პირველი იყო აზერბაიჯანის მუსიკალურ ჩარტებში. 2011 წლის 11 დეკემბერს ჰეიდარ ალიევის სასახლეში, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრო და "ლეილისა და მაჯუნუნის" ჰიპ-ჰოპის მუსიკის პრემიერა, ლოზუნგით "დაბრუნება ლეგენდად", კოორდინირებული იყო ირეელის საზოგადოებრივი კავშირის მიერ. სპექტაკლში ლეილის როლს ასრულებს ნათავან ჰაბიბი, მაჯნუნის როლს ელშად ხოსე, მაჯნუნის მამის როლს ალიმ გასიმოვი და ლეილის მამის როლს აგამირზა.

## თემები 
### პატრიოტული სიმღერები 
როგორც სხვა მუსიკალურ ჟანრებში, პატრიოტულ სიმღერებს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს აზერბაიჯანულ ჰიპ-ჰოპში. ამ მხრივ შეიძლება აღინიშნოს „დაირმანის" ჯგუფის „Ya Qarabağ, Ya Ölüm", ურანის "Kor zabit", ანარ ნაღილბაზის „Ey erməni", „ყარაყანის" „Xocalı", ჰუსეინ დარიას „Can Vətənim", ოკაბერის „Qara mambaა" და სხვა.

### სასიყვარულო სიმღერები 
აზერბაიჯანულ ჰიპ-ჰოპში სიყვარულის შესახებ სიმღერები ხშირად დუეტებად არის ცნობილი. წარმატებული დუეტებიდან ანარ ნაღილბაზის, ბრილიანტ დადაშოვთან ერთად შესრულებული დუეტი „Mən səni sevirəm", ელშად ხოსეს, ელნარ ხალილოვთან ერთად შესრულებული დუეტი „Uzaqlara" და სხვა სიმღერები.

### სოციალურ-ეკონომიკური სიმღერები 
აზერბაიჯანის ჰიპ-ჰოპში საზოგადოებაში მიმდინარე სოციალურ-ეკონომიკური მოვლენები ფართოდაა გავრცელებული. ამ მხრივ მრავალი რეპერის სიმღერები შეგვიძლია აღვნიშნოთ. მათ შორისაა: „ყარაყანის" სიმღერა „ერთი", „დეირმენის" ჯგუფის და ელშად ხოსეს „Cənab prezident", ურანის „Tam səmimi" და სხვა.

### მსოფლიოში 
2010 წელს Facebook და Youtube-ს მსგავს სოციალურ ქსელების ინტერნეტ საზოგადოების მზარდმა როლმა განაპირობა აზერბაიჯანული რეპ მუსიკის გავრცელება სხვა ქვეყნებში. ნახვები YouTube-ზე მხატვრების ან ხმის ჩამწერი კომპანიების (სტუდიების) ოფიციალური ვიდეოებიდან:

### ევროპა 
#### რუსეთი 
აზერბაიჯანის ჰიპ-ჰოპმა იმოქმედა რუსეთის ჰიპ-ჰოპზე. რუსეთის ჰიპ-ჰოპის სცენაზე , Pauk, HammAli & Navai, Jah Khalib და სხვა აზერბაიჯანული წარმოშობის შემსრულებლემმა წარმატებას მიაღწიეს.

## ინტერნეტ რესურსები 
კატეგორია:ჰიპ-ჰოპი
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
აზერბაიჯანული როკი

**აზერბაიჯანული როკი** () — როკ-მუსიკის სხვადასხვა ფორმა, რომელსაც აზერბაიჯანელი ან აზერბაიჯანული წარმოშობის მუსიკოსები ქმნიან და ასრულებენ. 

## ისტორია
### საბჭოთა ხანა
საბჭოთა კავშირის არსებობის განმავლობაში, აზერბაიჯანის სსრ-ში როკი დიდი ხნის მანძილზე მკაცრად კონტროლდეოდა, რადგანაც საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის აზრით, როკ-მუსიკა დასავლური ქვეყნების ანტი-სოციალისტურ გავლენას ზრდიდა. საბჭოთა ხანის ყველაზე გავლენიანი ჯგუფები იყო  *Coldünya*, *Yuxu*, *Eksulap* and *Khurramids*.

### 60-70-იანები
1960-იან წლებში აზერბაიჯანული როკ-მუსიკა ჩამოყალიბდა. ამ პერიოდის წამყვანი ბენდები იყო *Eskulap* (1966) და *Khurramids* (1969), *Express-118*, *Pazavang* და *Uvet*, რომლებიც ძირითადად სოფთ-როკსა და ბლუზს უკრავდნენ. 1970 წელს მუსიკალურმა ბენდმა *Khurramids* აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დაარსებიდან 51-ე წლისთავისადმი მიძღნილ კონცერტზე ბენდის როლინგ სტოუნზის სიმღერა ''(I Can't Get No) Satisfaction* ქავერი შეასრულა. 1970-იან წლებში აზერბაიჯანში ჯაზ-ფიუჟენისა და ეთნიკური ელემენტების ნაზავი მიმდინარეობა გახდა პოპულარული. 1970 წელს აბულფას გარაიევის ძმამ, ჯაჰანგირ გარაიევმა ბენდი *Cürbəcür'' დააარსა. სხვა ცნობილი ბენდები იყო: Məşəl (ჩირაღდანი), Brevis (1971) და Üç Alov (სამი ალი). წამყვან ბენდებს შორის იყო Experiment-OK (1967) და Ashiqlar (1973). ჯაზ-ფიუშენის ხანა დასრულდა ბენდ ASU Physics Faculty band-
თან ერთად, რომელშიც ჰიქმათ ჰაჯიზადეჰი (რუსეთში აზერბაიჯანის ყოფილი ელჩი) სოლო გიტარისტი იყო. ამ პერიოდში როკ-ბენდები ქალაქ სუმგაითიში აქტიურობდნენ.

### 1980-იანი წლები
1970-იანი წლებში მკაცრ პოლიტიკას ძალიან ცოტა როკ-ბენდი გადაურჩა. 1980-იანი წლების დასაწყისში ჩამოყალიბდა სოფთ-როკ ბენდი Günel. პოლად ბულბულოღლუ ჯგუფ Ashiqlar-ის ვოკალისტი გახდა. შემდეგში პოპულარობა მოიპოვა და ტურნეები გამართა მონღოლეთსა და რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ-სოციალისტურ რესპუბლიკაში, ასევე ავღანეთში. კიდევ ერთი წარმატებული ბენდი იყო Talisman, რომელიც სუპერჯგუფ Gaya-ს შემადგენლობაში შედიოდა. 1985 წელს მოზარდთა და სტუდენტთა მე-12 მსოფლიო ფესტივალზე, მოსკოვში კონცერტი გამართა.  1990-იან წლებში რეგიონულ როკ-ბენდებს სუმგაითი წინამძღოლობდა. ამ ქალაქში მოღვაწეობდნენ ისეთი ბენდები, როგორებიც იყო:  Yuxu, Spark, Miraj, Mozalan და Sirr. სხვა აქტიური ბენდები იყვნენ: NemO[, P.G.L.U. Project, Fatal Nation და Taj.

2000-იან წლებში დასავლურ მუსიკასთან დაახლოებისა და ინსტრუმენტებთან უფრო ადვილი წვდომის შემდეგ კიდევ უფრო მეტი როკ-ბენდი ჩამოყალიბდა, მათ შორის 3,14... როკ-ბენდების ხშირად მალევე იშლებოდა. 2008 წელს სუმგაითიში ჩამოყალიბდა მძიმე როკ-ბენდი Bəndə.

## რესურსები ინტერნეტში
* RapRock.Az , an Azerbaijani rap and rock portal

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკა
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
კატეგორია:აზერბაიჯანული როკი
აკეთის ქუჩა

**აკეთის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ღრმაღელე); მდებარეობდა დავით გურამიშვილის გამზირსა და რკინიგზას შორის. დაარსდა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ყოფილ მესამე ქუჩას აკეთის ქუჩა ეწოდა 50-იან წლებში (ამჟამად ქუჩა აღარ არსებობს).  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:  ნაძალადევის რაიონის ქუჩები
ბიძინა კვერნაძის ქუჩა

**ბიძინა კვერნაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  მდებარეობს საბურთალოს რაიონში (ქვაყრელი); დასაწყისი კონსტანტინე გამსახურდიას გამზირიდან. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში, საბურთალოს ამ ნაწილის განაშენიანების დროს და აკურის ქუჩა ეწოდა. 2013 წელს თბილისის საკრებულოს დადგენილებით, ქუჩას კომპოზიტორ ბიძინა კვერნაძის სახელი მიენიჭა. ქუჩაზეა ნიკო მუსხელიშვილის სახელობის გამოთვლითი მათემატიკის ინსტიტუტი. აქვს 2 შესახვევი. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კვერნაძე
აზერბაიჯანული ჯაზი

**აზერბაიჯანული ჯაზი** () — ჯაზის პოპულარული ნაირსახეობა, რომელიც ფართოდაა გავრცელებული აზერბაიჯანში. აზერბაიჯანული ჯაზი მოიცავს სხვადასხვა ჟანრს (ტრადიციული, პოსტ-პოპი, ფუჟენი) და ხშირად ავლენს აზერბაიჯანული მუსიკის ტრადიციულ ელემენტებს. თანამედროვე აზერბაიჯანელ ჯაზ-მუსიკოსებს შორისაა აზიზა მუსტაფაზადე, რომეზეც გავლენა მოახდინეს ისეთმა შემსრულებლებმა, როგორებიც არიან: ბილ ევანზი და კით ჯარეტი.

## ისტორია
### XX სახუკუნე
ჯაზის პირველი შემსრულებლები აზერბაიჯანში XX საუკუნეში გამოჩნდნენ.

აღმოსავლური ჯაზ-ბენდს, რომლის წარმოდგენებიც 1926 წელს მოსკოვში იყო რეკლამირებული, სოლისტი ჰუსეინოღლუ სარაბსკი ხელმძღვანელობდა. 1930-იან წლებში ნიაზიმ და ტოფიქ ქულიევმა პირველი ადგილობრივი ჯაზ-ბენდი შექმნეს. აღსანიშნავია, რომ 1920-1953 წლებში საბჭოთა კავშირი ჯაზს კრძალავდა. 1950-იან წლამდე საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა ქალაქის ჯაზ-მუსიკოსები ბაქოში იყრიდნენ თავს. 1960-იან წლებში აზერბაიჯანული ჯაზ-მუსიკა კიდევ უფრო პოპულარული გახდა ყარა ყარაევისა და რაუფ ჰაჯიევის წყალობით. 1969 წელს ბაქოში პირველი ჯაზის ფესტივალი ჩატარდა.

### XXI საუკუნე
 ბაქოს ჯაზის ფესტივალზე, 2007]]
2000-იანი წლებიდან ჯაზი კიდევ უფრო პოპულარული გახდა: ყოველწლიური სახე მიიღო ბაქოს საერთაშორისო ჯაზის ფესტივალმა და გაბალის საერთაშორისო მუსიკის ფესტივალმა. აზერბაიჯანში ჯაზის კულტურის განვითარებისა და ხელშეწყობისთვის ჩამოყალიბდა ბაქოს ჯაზის ცენტრი.

2004 წელს ლეილა ეფენდიევამ აზერბაიჯანში პირველი ჯაზის გაზეთი Jazz Dunyasi magazine გამოსცა. გაზეთში ინფრომაციები ქვეყნდება როგორც აზერბაიჯანული ჯაზის, ისე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ჯაზის შესახებ. გაზეთში თავმოყრილია ინფორმაცია ახალი CD-ების, ჯაზის ფესტივალების, ახალგაზრდა ნიჭიერი და პროფესიონალი ჯაზ მუსიკოსების შესახებ. საერთაშორისო გამოფენაში Jazzhead! გაზეთს თავისი ყოველწლიური პავილიონი აქვს. აღნიშნული გაზეთი მსოფლიოს ოც საუკეთესო ჯაზ გამოცემაშია შესული. 

თანამედროვეთა შორის გამორჩეული ჯაზ მუსიკოსები არიან აზიზა მუსტაფაზადე, ამინა ფიგაროვა, ისფარ სარაბსკი და შაჰინ ნოვრასილი. შაჰინ ნოვრასილიმ 2007 წელს მონტერეის ჯაზის ფესტივალზე მსოფლიო აღიარება მოიპოვა.

## ჯაზი-მუღამი
აზერბაიჯანული ჯაზის ყველაზე ცნობილი ფორმაა ჯაზი მუღამი, რომელიც მუღამისა და ტრადიციული ამერიკული ჯაზის კომბინაციას წარმოადგენს. ჟანრმა პოპულარობის მწვერვალს 1950-1960-იან წლებში მიაღწია. ამ პერიოდის ყველაზე შთამაგონებელი კომპოზიტორი რაფიგ ბაბაევი, მისი კვარტეტი „გაია“ და ჯაზ-პიანისტი და კომპოზიტორი ვაგიფ მუსტაფაზადე იყვნენ. ლეგენდარულოი ამერიკელი ჯაზ მუსიკოსის, მესაყვირე დიზი ჯილესპის განცხადებით, მუსტაფაზადემ „მუსიკის მომავალი“ შექმნა.

## ლიტერატურა
* Inna Naroditskaya, “Azerbaijani Mugham Jazz,” Jazz Worlds/World Jazz, ed. Philip V. Bohlman and Goffredo Plastino, Chicago, London: University of Chicago Press, 2016, 98-124.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბაქოს ჯაზის ფესტივალი ვებ-საიტი
* გაზეთი Jazz Dunyasi 

## სქოლიო

კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკა
ალადაშვილი

საკუთარი სახელი **ალადაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ალექსანდრე ალადაშვილი — ექიმი, თერაპევტი 
* ალექსანდრე ალადაშვილი — კარდიოლოგი
* გიორგი (ალადაშვილი) — სასულიერო მოღვაწე
* დავით ალადაშვილი — პიანისტი
* ვახტანგ ალადაშვილი — ექიმი, თერაპევტი
* კახაბერ ალადაშვილი — ფეხბურთელი
* ნათელა ალადაშვილი — ხელოვნების ისტორიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალექსანდრე ალადაშვილის ქუჩა

**ალექსანდრე ალადაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ისნის რაიონში (ავლაბარი); კონსტანტინე ერისთავის ქუჩიდან ამავე ქუჩის შესახვევამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. თავდაპირველად ნახიჩევანის შესახვევი ერქვა (ასეა შეტანილი თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილი, როგორც ნახიჩევანის ქუჩა. 60-იან წლებში ალექსანდრე ალადაშვილის სახელი ეწოდა. 
## ალექსანდრე ალადაშვილის შესახვევი
**ალექსანდრე ალადაშვილის შესახვევი**   —შესახვევი თბილისში,  ისნის რაიონში (ავლაბარი); კონსტანტინე ერისთავის ქუჩიდან მარტყოფის ქუჩამდე. დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე როგორც ნახიჩევანის შესახვევი.

## ლიტერატურა 
ალადაშვილი
ალაზნის ქუჩა

**ალაზნის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); გელათის ქუჩიდან არმაზის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე აღნიშნულია ყაზარის ქუჩის სახელით. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ალაზნის ქუჩა. 1935 წელს, უბნის რეკონსტრუქციის დროს, ქუჩის დასაწყისში აღმოჩნდა ადრინდელი შუა საუკუნეების აკლდამები, რომელთაგან თითოეული რამდენიმე მიცვალებულის სამარხს წარმოადგენდა. აქვს 1 შესახვევი. 
## ალაზნის გასასვლელი
ალაზნის გასასვლელი — გასასვლელი თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); მდებარეობდა ალაზნისა და არარატის ქუჩებს შორის.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისნის რაიონის ქუჩები
ქადა

მინი|250პქ|სომხური ქადა
**ქადა** — წარმოადგენს საერთო ამიერკავკასიურ ეროვნულ საკონდიტრო ნაწარმს, რომელიც ფენოვანი ღვეზელია.
ეს სიტყვა პირველად სომეხი მქადაგებლისა და მეზღაპრის ვარდან აიგეკცის (XII-XIII საუკუნეები) ზღაპარში „ღორი და ქადა“-ში არის მოხსენიებული. სამწუხაროდ ამ სახელის ეტიმოლოგია დღემდე უცნობია. 

ქადა ძირითადად წარმოადგენს ჩაისთან და ყავასთან მისაყოლებელ დესერტს. არის გამომცხვარი, მზადდება ფქვილის, კარაქისა და შაქრისგან. ქადას შეიძლება ჰქონდეს შიგთავსი, როგორიცაა ნიგოზი, თხილი, ქიშმიში ან რაიმე ჯემი. ზოგიერთ ხალხში არის სხვადასხვა ვარიაცი მის შიგთავსში განთავსების, ასე მაგალითად ხშირად ათავსებენ მის გულში მონეტას, ხოლო ვინც მონეტას აღმოაჩენდა მისთვის ის წელი წარმატებული იქნებოდა.

სომხეთში ამ ტკბილეულს  მიირთმევდნენ ყოველდღიურად. ასევე ქადა არის განუყოფელი ნაწილი სომხეთში სადღესასწაულო სუფრისა. 

ხშირად ქადა გვხვდება სხვადასხვა ფორმის, შესაძლებელია იგი იყოს მრგვალი, ოვალური ფორმის ან საერთოდ სამკუთხედ ფორმაში იყოს გამომცხვარი. ასე მაგალითად სევანის ტბის სამხრეთ კიდეზე, წოვინაში ქარდა მკვრივი და ტკბილია და სამკუთხედი ფორმისაა.

ქადა საკმაოდ პოპულარულ საკვებს წარმოადგენს სომხეთში, აზერბაიჯანში, თურქეთსა და საქართველოში. ასე მაგალითად თურქებისთვის ის არის ერთგვარი პური, რომელიც უნიკალურია აღმოსავლეთ ანატოლიის, აღმოსავლეთ შავი ზღვისა და სამხრეთ კავკასიისათვის. ეს განსხვავდება რეგიონის მიხედვით. თუმცა, იგი მეტწილად ბაიბურთის პროვინციასთანაა დაკავშირებული. ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისება, რომელიც ბაიბურთის ქადას სხვა პროვინციებისაგან ჰყოფს, არის ის ფაქტი, რომ ქოთანში მოთავსებული შიდა მასალა კარაქისა და ფქვილის შეწვით მოთავსებულია ბაიბურტის ნიადაგისგან  დამზადებულ ტანდირში, რომელიც თავისებურ არომატს სძენს ქადას.  

ეს არის ტრადიციული საკონდიტრო ნამცხვარი, რომელსაც ხშირად განსაკუთრებითი დღესასწაულებს დროს ამზადებენ. ძირითადად ამზადებენ ფენოვანი ცომისგან. 

ქადის სახეობებიდან ცნობილია: ბაქოური, ერევნული, ყარაბახული და ნახიჩევანური ქადები, რომლებიც ერთმანეთისგან სრულიად განსხვავებულია როგორც შემადგენლობით ასევე ფორმითაც. სომხეთში კი ქადა რაიონების მიხედვითაც კი განსხვავებულია. 

საქართველოში კი ქადა წარმოადგენს სადღესასწაულო, სარიტუალო პურს ხევსურეთში. ფაქტობრივად ყველა დღესასწაულისა და სარიტუალო ქმედებისთვის აუცილებელი ატრიბუტი. სახატო, ანუ ჯვრის მამულების მოხვნის რიტუალისას დიასახლისი წვრილად დაჭრილ ხორცს, ყველს, ცოტაოდენ ქონს, ერთმანეთში აურევს, ჩადებს ცომში, მას ერთგვარ გულს გაუკეთებს და გამოაცხობს. დიდ ქადებს ჰქვიათ „სასანთლე“, ხოლო პატარებს „საკვირაო“. 

## ლიტერატურა
* Похлёбкин В.В. Кята (гата) // Кулинарный словарь. — М.: Э, 2015. — С. 177—178. — 456 с.
* Похлёбкин В.В. Гата, кята (армянская кухня) // Национальные кухни наших народов. — М.: Лёгкая и пищевая промышленность, 1983. — С. 157—158. — 304 с.
* გ. გოცირიძე, კვების ხალხური კულტურა და სუფრის ტრადიციები საქართველოში. 2007. ალ. ოჩიაური, ქართ. ხალხ, დღეობები აღმ. საქ. მთიანეთში, 1991.

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: კულინარია
აზერბაიჯანული ჩაის კულტურა

**აზერბაიჯანული ჩაის კულტურა** —  ჩაის მოხმარების მეთოდები, ადათ-წესები და ისტორია, რომელიც უშუალოდ ჩამოყალიბდა აზერბაიჯანში. ჩაის კულტურა ამ ქვეყანაში მაღალ დონეზეა განვითარებული. 

ჩაი სტუმართმოყვარეობის და სტუმრების პატივისცემის სიმბოლოდ ითვლება. აზერბაიჯანელები თვლიან, რომ ჩაი ხელს უწყობს საუბარს და მარტივ კომუნიკაციას ადამინებს შორის. აზერბაიჯანში ძირითადად შავ ჩაის სვამენ. დღეს აზერბაიჯანი ითვლება ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ჩაის დალევის კლასიკურ ქვეყნად კავკასიაში. 

პირველად ჩაის ნერგები აზერბაიჯანში დარგეს XIX საუკუნის ბოლოს, მომდევნო ეტაპი კი XX საუკუნის 30-იან წლებში განხორციელდა, კერძოდ ლენქორანისა და ზაქათალას რაიონებში. 1937 წელს დამზადდა აზერბაიჯანული ჩაის პირველი პაკეტები.

80-იან წლებში ჩაის წარმოებამ პიკს მიაღწია საბჭოთა აზერბაიჯანში. დაახლოებით იმ პერიოდში, ყოველწლიურად, 34-38,000 ტონა ჩაის ფოთოლი იღებდნენ. თუმცა, ჩაის წარმოება შემცირდა ყოფილი საბჭოთა კავშირის დაცემის შედეგად. 2007-2008 წლებში 500 ტონაზე ნაკლები მოსავალი მიიღეს და ეს იყო ყველაზე დაბალი მოსავალი ჩაის აზერბაიჯანის ისტორიაში. 

აზერბაიჯანმა საბაზრო ურთიერთობების განვითარების მხრივ ჩაის წარმოება დაიწყო - თურქეთთან და არაბეთის გაერთიანებულ საემიროებთან ერთობლივი საწარმოთა წყალობით. ქვეყანაში წარმოებული ჩაი უპირატესად მწვანეა, მაგრამ შავი ჩაი საკმაოდ გავრცელებულია. დღეისათვის აზერბაიჯანული ჩაი იზრდება ძირითადად ლანკარანის ზონაში (მაგალითად: ჰაფტონის ჯიშის ჩაი). აზერბაიჯანული ჩაი ექტპორტზე გადის, ერთ-ერთ მთავარ საექსპორტო ქვეყანებს წარმოადგენს: რუსეთი, საქართველო და თურქეთი. 

აზერბაიჯანელებისთვის ჩაი რძით ძალიან იშვიათია. თუმცა ერთიანი რწმენის თანახმად, შაქრიანი ჩაის დალევა შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოდის, როდესაც მმართველები, რომლებსაც მოწამვლის ეშინოდათ, სითხეს ამოწმებდნენ შაქრის ნაჭრის ჩაგდებით ჩაიში, რადგან ითვლებოდა, რომ შხამი რეაგირებდა შაქრისკენ. ტრადიციულ ჩაის მიირთმევენ ლიმონით, შაქრით, ტკბილეულის ან ხილის დესერტეით, ხშირად ჩაის უმატებენ პიტნის ან ვარდის წყალს. სწორედ ეს ორი სითხე კარგია კუჭისა და გულისთვის.

აზერბაიჯანში, ადამიანები ადუღებენ წყალს თბილ ლითონის კონტეინერებში, რომლებიც ცნობილია როგორც სანოვარები. ჩაი აზერბაიჯანული კულტურის განუყრელი ნაწილია. საგულდაგულოდ მომზადებულ ჩაის მსხლის ფორმის ჭიქებში ასხამენ, შიგ ნატეხ შაქარს აგდებენ და ნუშთან, ქიშმიშთან და ფისტასთან ერთად სიამოვნებით მიირთმევენ. ჩაიხანებს პატარა ქალაქებშიც კი შეხვდებით. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Tea-growing in Azerbaijan: The Present and Prospects
* აზერბაიჯანული ჩაი

კატეგორია: ჩაი
ჩაი
სტეროიდები

**სტეროიდები** — ლიპიდები, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია ოთხი შერწყმული რგოლისაგან შემდგარი ნახშირბადოვანი ჩონჩხი. სხვადასხვა სტეროიდები განსხვავდებიან რგოლების ანსამბლზე მიმაგრებული ფუნქციონალური ჯგუფების მიხედვით.

ერთ-ერთი ცნობილი სტეროიდი — ქოლესტერინი, ცხოველური უჯრედის მემბრანის გავრცელებული კომპონენტია და ამავე დროს, იგი არის წინამორბედი, რომლისგანაც სხვა სტეროიდები სინთეზდებიან. მრავალი ჰორმონი, ხერხემლიანთა სასქესო ჰორმონების ჩათვლით, ქოლესტერინიდან წარმოქმნილი სტეროიდებია. ასე, რომ ქოლესტერინი ცხოველებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობის მოლეკულაა, თუმცა, სისხლში მისი კონცენტრაციის მომატებამ შეიძლება ათეროსკლეროზი გამოიწვიოს. ნაჯერი ცხიმები და ტრანსცხიმები ჯანმრთელობაზე უარყოფითად მოქმედებენ ქოლესტერინის დონეზე მოქმედების გამო. 

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 96, თბ., 2009 წელი

კატეგორია:ბიოლოგია 
კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
ამინომჟავების პოლიმერები

როდესაც ორი ამინომჟავა ისე არის მოთავსებული, რომ ერთის კარბოქსილის ჯგუფი ესაზღვრება მეორის ამინო ჯგუფს, ფერმენტი იწვევს მათ შეერთებას დეჰიდრატაციის რეაქციით, წყლის მოლეკულის მოშორებით. მიღებულ კოვალენტურ ბმას ეწოდება პეპტიდური ბმა. ამ პროცესის კიდევ და კიდევ განმეორებით, მიიღება პოლიპეპტიდი, პეპტიდური ბმით დაკავშირებული მრავალი ამინომჟავისაგან შემდგარი პოლიმერი. 

პოლიპეპტიდური ჯაჭვის ერთ ბოლოში მოთავსებულია თავისუფალი ამინო ჯგუფი, ხოლო მოპირდაპირე ბოლოზე კი - თავისუფალი კარბოქსილის ჯგუფი. ამგვარად, ჯაჭვს აქვს ამინო ბოლო (N-კიდურა) და კარბოქსი ბოლო (C-კიდურა). 

ატომთა განმეორებით თანმიმდევრობას, პოლიპეპტიდური ჩონჩხი ეწოდება. ამ ჩონჩხთან მიმაგრებულია სხვადასხვა სახის დამატებები, ამინომჟავათა გვერდითი ჯაჭვები. 

ბუნებაში არსებულ პოლიპეპტიდთა უზომო მრავალფეროვნება კიდევ ერთხელ ასაბუთებს ადრე წარმოთქმულ აზრს - რომ უჯრედებს უამრავი განსხვავებული პოლიმერის შექმნა შეუძლიათ შეზღუდული რაოდენობის მონომერთა ნაკრებით, თუ კი მონომერები განხსვავებული თანამიმდევრობით დაუკავშირდებიან ერთმანეთს.

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 101, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:ბიოლოგია
გალ-ერდი

**გალ-ერდი** — ქრისტიანული ძეგლი რუსეთის ფედერაციაში. მდებარეობს ჩრდილო–კავკასიის ფედერალურ ოლქში, ინგუშეთის რესპუბლიკაში, სოფელ ეგენტის მეზობლად წყალგამყოფ ქედზე. დღეისათვის ეს ძეგლი ძალიან დაზიანებულია და მის თავდაპირველ ფორმაზე საუბარი შეუძლებელიც კია. არსებობს მხოლოდ მკვლევარ ვსევოლოდ მილერის ჩანაწერები ამ ძეგლისა და სწორედ მისი მიხედვით თუ არის შესაძლებელი ამ ისტორიული ძეგლის თავდაპირველი სახის აღდგენა. დღეს, ნაგებობის ზედა ნაწილი ჩამოქცეულია, გალავნის კედლებიდან კი მხოლოდ საძირკვლის ნაწილიღაა დარჩენილი. ეს ძეგლი პირველად მოხსენიებულია 1810 წლის საზავო ხელშეკრულებაში, რომელიც რუსებსა და ინგუშებს შორის გაფორმდა. სწორედ ამ ძეგლის ფიცით განამტკიცებენ თავიანთ დადებულ შეპირებას. 

გალ-ერდის სახურავი ერთქანობიანი ჰქონია, ფიქალის ქვის ფილებით გაწყობილი. 

ინგუშები დიდ პატივს სცემდნენ გალ-ერდის ქრისტიანულ ძეგლს. გადმოცემის თანახმად გალ-ერდისთან წელიწადში, ორჯერ იკრიბებოდნენ, ეს კი ხდებოდა ზაფხულობით და ზამთრობით. ანდრეი შეგრენი უფრო ზუსტად გადმოგვცემს დღესასწაულის პერიოდს. 1846 წელს, როგორც ბარის ისე მთის ინგუშები გალ-ერდს მსხვერპლს წირავდნენ სამებასა და ახალ წელს. ახალ წელს ხდებოდა ქადაგად დავარდნა და წინასწარმეტყველება მომავალი წლის შესახებ. შემდეგ იშლებოდა სუფრა. ზაფხულობით აქ მოჰყავდათ შესაწირავად ძროხა და კლავდნენ ეკლესიის ეზოში. სხვადასხვა გვარის წარმომადგენელი შესაწირავს გალავნის კედლებში მოწყობილ მათთვის განკუთვნილ ნიშში დებდა. ქრისტიანული რიტუალი შერწყმული იყო წარმართულ ელემენტებთან. 

ტაძრის ინტერიერში აღმოსავლეთ კედელთან მოწყობილ ქვის საკურთხეველში ერთმანეთის თავზე 2 ნიში იყო განთავსებული. როგორც ჩანს, ძირითად ხატებისთვის დატანებული. აღნიშნულ ტაძარს გარს ერტყა გალავანი, რომლის კედელშიც დასაჯდომად განკუთვნილი დაახლოებით 21 ნიში იყო გაკეთებული.

უნდა აღინიშნოს, რომ გალ-ერდი ვაინახთა სინკრეტული რწმენის საფუძველზე შექმნილი ტიპური ნაგებობაა. ის მთიან ინგუშეთში მდებარე ნაკლებადცნობილი ძეგლს წარმოადგენს. საინტერესოა, რომ აღნიშნული ქრისტიანული საკულტო ძეგლის ასაგებად, შერჩეულია ისეთი ადგილი, რომელიც მოსახლეობას ძველთაგანვე წმინდა ადგილად მიაჩნდა. ინგუშების ნაწილი აღიარებდა ქრისტიანობას, თუმცა იგი საფუძვლიანად იყო აღრეული ადგილობრივ წარმართულ წარმოდგენებთან.  

## ლიტერატურა
* В.Миллер. Археологические наблюдения в области чеченцев. МАК, 1888.
* Л.П.Семенов, Эволюция ингушских святилищ. Труды секции археологии РАНИОН, IV, М., 1928, стр.455.
* მარიამ ბეჟიტაშვილი, ქრისტიანული ძეგლები ინგუშეთში., თბ., 2012, №5

## რესურსები ინტერნეტში
ინგუშეთის ძეგლები

კატეგორია: ინგუშეთი კატეგორია: ქრისტიანული ძეგლები
გოჩა ქაჯაია

**გოჩა ქაჯაია** (დ. 28 თებერვალი, 1964, საჯიჯაო, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ინჟინერი, ეკონომისტი და პოლიტიკოსი. ხობის მუნიციპალიტეტის მერი 2017 წლის 12 ნოემბრიდან.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1964 წლის 28 თებერვალს. დაამთავრა კალინინის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ინჟინერ-ეკონომისტის სპეციალობით. 2002-2006 წლებში იყო სოფელ საჯიჯაოს საკრებულოს თავმჯდომარე. 2006-2012 წლებში იყო  ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ეკონომიკური განვითარების საკითხთა კომისიის თავმჯდომარე. 2013-2014 წლებში — ხობის მუნიციპალიტეტის გამგებლის მოვალეობის შემსრულებელი. 2014-2017 წლებში კი — ხობის მუნიციპალიტეტის გამგებელი. 2013 წლიდან არის ხობის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს ფრაქცია „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველოს“ თავმჯდომარე, 2017 წლის 12 ნოემბრიდან არის ხობის მუნიციპალიტეტის მერი.

## პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ხობის მუნიციპალიტეტის ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
გ
სომხები აზერბაიჯანში

[მინი|ახალგაზრდა სომეხი [ბაქო|ბაქოში, „ილუსტრირებული ლონდონის სიახლეები“, 1873 წელი]]
წარმოადგენს აზერბაიჯანში მცხოვრებ სომხებს, რომლებიც დიდი რაოდენობით ცხოვრობენ როგორ აზერბაიჯანის თანამედროვე სახელმწიფოში, ასევე ცხოვრობდნენ მის წინამორბედშიც, როგორიც იყო აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა. საბჭოთა მონაცემების თანახმად, 1988 წელს მთიანი ყარაბაღის ომის დაწყებამდე საბჭოთა აზერბაიჯანში დაახლოებით 500 000 სომეხი ცხოვრობდა. სომეხ აზერბაიჯანელთა უმეტესი ნაწილი იძულებული გახდა დაეტოვებინა რესპუბლიკა, ისევე როგორც სომხეთში ანალოგიურად მოუწიათ აზერბაიჯანელებს მოქცევა, სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მიმდინარე კონფლიქტის გამო. დღეს აზერბაიჯანში სომეხთა ძირითადი ნაწილი ცხოვრობს მთიანი ყარაბაღის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე (1999 წლის აზერბაიჯანის ოფიციალური მონაცემებით აქ 120 700 სომეხი ცხოვრობდა),

არაოფიციალური წყაროების მიხედვით, მთიანი ყარაბაღის გარდა აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე მცხოვრები სომხების რიცხვი დაახლოებით 2 000 –დან 3000 –მდე მერყეობს და თითქმის მოიცავს აზერბაიჯანელებზე დაქორწინებულ სომხებს ან სომხურ-აზერბაიჯანული წარმოშობის პირებს. სომეხთა რაოდენობა, რომლებიც, სავარაუდოდ, არ არიან დაქორწინებულნი აზერბაიჯანელებზე და არც სომხურ-აზერბაიჯანული წარმომავლობა აქვთ, მათი რაოდენობა დაახლოებით 645-ს შეადგენს (36 კაცია, ხოლო 609 კი ქალი) ამათგან ნახევარზე მეტი  ცხოვრობს ბაქოში, დანარჩენები აზერბაიჯანის სოფლებში. ისინი, სავარაუდოდ, მოხუცები არიან და არ ჰყავთ ოჯახის სხვა წევრები. აზერბაიჯანში მცხოვრებ სომხებს დიდი საფრთხე ემუქრებათ, მანამ სანამ მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტი არ მოგვარდება. დღესდღეობით სომხური ეკლესიები დახურულია, სომხების ემიგრაციისა და აზერბაიჯანული თავდასხმების შიშის გამო.

## დღევანდელი პირობები
აზერბაიჯანში მცხოვრებმა სომხებმა პრაქტიკულად შეცვალეს თავიანთი სომხური გვარები და სახელები აზერბაიჯანულ სახელებად და გვარებად, რადგან მათ უწევთ შევიწროების და ფიზიკური შეტევების თავიდან აცილება. სომხებმა  გამოთქვეს პრეტენზია, რომ ისინი შევიწროვებულნი არიან, რომ მათი უფელბები ირღვევა და უწევთ თავიანთი წარმომავლობის დამალვა. 1993 წლის შეერთებული შტატების საიმიგრაციო სამსახურის ანგარიშის თანახმად: ნათელია, რომ სომხები არიან ძალადობის მსხვერპლნი საზოგადოებრივი ძალების მხრიდან და რომ აზერბაიჯანის მთავრობას არ შეუძლია ან ზოგიერთ შემთხვევაში არ სურს გააკონტროლოს ეს ძალადობა და დისკრიმინაციული ქმედებები. სანამ სომხეთ-აზერბაიჯანული კონფლიქტი ყარაბაღის გამო არ შეწყდება, სავარაუდოდ აზერბაიჯანის სომეხ მოსახლეობას ფიზიკური უსაფრთხოების გარანტიები არ ექნება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Armenia.az Azerbaijan's Armenia site in Armenian
* Хачатур Дадаян. Армяне и Баку : (1850-е гг. — 1920 г.)

## სქოლიო
კატეგორია:სომხები
კატეგორია:სომხური დიასპორები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
აზერბაიჯანის ოპერა

**აზერბაიჯანის ოპერა** მოიცავს აზერბაიჯანელი და აზერბაიჯანული წარმოშობის კომპოზიტორთა შემოქმედებასა და ისტორიას. 

## ისტორია
### XI-XX საუკუნე. რუსეთის იმპერია
აზერბაიჯანული ოპერის ჩამოყალიბება დაკავშირებულია იმპერიული რუსეთის დაქვემდებარებაში მყოფი აზერბაიჯანის პერიოდთან, როდესაც აზერბაიჯანელები პირველად გაეცნენ ევროპულ მუსიკალურ ტრადიციებს. წყაროებით დადასტურებული პირველი ოპერა ბაქოში 1889 წლის მაისში დაიდგა: ბაქოს ცირკის არენაზე (თანამედროვე აზერბაიჯანული ხალიჩის მუზეუმის ადგილას) ალექსეი ვერსტოვსკიმ ოპერა *ასკოლდის სამარხი* დადგა, რომელსაც აკომპანიმენტს უწევდა დმიტრი აგრენევ-სლავიანსკის გუნდი.

1900-იანი წლების დასაწყისში ბაქოში საოპერო ჯგუფები ჩადიოდნენ, რომელთა შორისაც იმ დროისთვის ცნობილი მომღერლები, ნატალია ერმოლენკო-იუჟინა და ნტონინა ნეჟდანოვაც იყვნენ. ოპერის თეატრი ბაქოში 1911 წელს აშენდა.

### XX საუკუნე. აზერბაიჯანული ოპერა
 - აზერბაიჯანის ოპერის დამაარსებელი]]
აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის მიერ შქმნილი პირველი ოპერა ბაქოს ოპერის თეატრის გახსნამდე სამი წლით ადრე, 1908 წელს დაიდგა სცენაზე. უზეირ ჰაჯიბეკოვი იყო პირველი კომპოზიტორი, რომლის ოპერაც ლეილი და მეჯნუნი პირველი ოპერა იყო არა მხოლოდ აზერბაიჯანში, არამედ მთელ მუსლიმურ სამყაროში. ამას მოჰყვა სხვა ოპერებიც: შეიხ სანანი (1909), რუსტამი და ზოჰრაბი (1910), შაჰ აბასი და ხურშიდ ბანუ (1912), ასლი და კიარამი (1912) და ჰარუნი და ლეილა (1915), ეს უკანასკნელი სცენაზე არასდროს დადგმულა. ჰუსეინ ჰაჯიბეკოვის მიერ 1913 წელს დაწერილი  კომპოზიტორის ყველაზე ცნობილი ოპერეტაა. ყოფილ საბჭოთა კავშირში ეს უკანასკნელი ჰაჯიბეკოვის ყველაზე ცნობილი ნაშრომი იყო. პრემიერიდან მალევე ოპერეტა რუსულ, თათრულ, სპარსულ და თურქულ ენებზეც ითარგმნა. მოგვიანებით ოპერეტა პოლონურ, ბულგარულ, ჩინურ, არაბულ, ფრანგულ და სხვა ენებზეც ითარგმნა.

1921 წელს ჰუსეინ ჰაჯიბეკოვი აზერბაიჯანული თეატრის საბჭოს წევრი გახდა, რის შემდეგაც მან დიდი წვლილი შეიტანა აზერბაიჯანის სასცენო ხელოვნების განვითარებაში. 1925 წელს ჰაჯიბეკოვმა აზერბაიჯანული და რუსული საოპერსო დასები გააერთიანა და აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრს ჩაუყარა საფუძველი. 1932 წელს ჰაჯიბეკოვმა დაწერა ქოროღლი, რომელიც 1937 წელს დაიდგა სცენაზე.

1935 წელს მუსლიმ მაგომაიევმა შექმნა ოპერა ნარგიზი. ოპერის წარმატებამ სხვა კომპოზიტორებიც შთააგონა. 1940-იან წლებში დაიწერა და სცენაზე დაიდგა ნიაზის ხოსროვი და შირინი, ჯოვდათ ჰაჯიევისა და გარა გარაიევის *Vatan* (დედასამშობლო),  აფრასიაბ ბადალბეილის *ნიზამი* და სხვ. 1953 წელს პირველად დაიდგა ფიქრათ ამიროვის ოპერა *Secvil*, მეორე კი - 1998 წელს.

1972 წელს შაფიგა ახუნდოვამ, პირველმა აზერბაიჯანელმა ქალმა კომპოზიტორმა შეთხზა ოპერა. ახუნდოვა ოპერის პირველი პროფესიონალი ქალი კომპოზიტორი იყო მუსლიმურ სამყაროშიც. აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში ხშირად იდგმებოდა კლასიკოსი კომპოზიტორების ბალეტები. აზერბაიჯანის ოპერის თანამედროვე ისტორიის მანძილზე სცენაზე იდგმებოდა ახუნდოვას, სულეიმან ალასგაროვის, ჯაჰანგირ ჯაჰანგიროვის, ვასიფ ადიგოლაზოვის, რემიზ მუსტაფაევის, ზაქირ ბაღიროვის, ნაზიმ ალივერდიბიეოვისა და სხვათა ნაწარმოებები.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ოპერა
კატეგორია:აზერბაიჯანული მუსიკალური ჟანრები
კატეგორია:საშემსრულებლო ხელოვნება აზერბაიჯანში
ალგეთის ქუჩა

**ალგეთის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ხარფუხი); სოღანლუღის შესახვევიდან გიორგი მერჩულის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც შესახვევი. 20-იან წლებში ქუჩა გახდა. ალგეთის ქუჩის N1-ში განთავსებულია იოსებ გრიშაშვილის ბიბლიოთეკა-მუზეუმი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კრწანისის რაიონის ქუჩები
მხითარ მანუკიანი

**მხითარიან მანუკიანი** (; დ. 20 სექტემბერი, 1973, გიუმრი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი-ყაზახი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. ასპარეზობდა 1996, 2000 და 2004 წლების ოლიმპიადებში; 2004 წლის ოლიმპიადაზე მოპოვებული აქვს ბრინჯაოს მედალი. მან ასევე მოიპოვა მსოფლიო ტიტული 1998 და 1999 წლებში, ხოლო აზიის ტიტული 1997 და 1999 წლებში.

1997 წელს მანუკიანმა მიიღო მოწვევა ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის მთავარი მწვრთნელის, დაულეტ ტურლიხანოვისგან, გადავიდა ალმათიში და ასპარეზობა ყაზახეთის დროშის ქვეშ განაგრძო. ამავე წელს მანუკიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 1997 წლის ჭიდაობის აზიის ჩემპიონატზე. მოიგვიანებით მოიპოვა ოქროს მედალი 1996 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატში.  1999 წელს მოიგო ორი ტურნირი: 1999 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატი და 1999 წლის ჭიდაობის აზიის ჩემპიონატი. ჭიდაობის სტილთა ასოციაციის საერთაშორისო ფედერაციამ მხითარ მანუკიანი 1999 წლის საუკეთესო მებრძოლად დაასახელა. 2000 წლის სიდნეიში გამართულ ზაფხულის ოლიმპიადაზე მხითარ მანუკიანი მედლის მოგების ერთ-ერთ ფავორიტად ითვლებოდა, თუმცა ოლიმპიადის ადრეულ ეტაპზე ჯუან მარენთან დამარხდა და შეჯიბრება მე-7 ადგილით დაასრულა.

2001 წელს მანუკიანმა რთული (ზურგის) ოპერაცია გაიკეთა და გამოჯანმრთელების შემდეგ ოპერაციამდე მყოფ ფორმაში დაბრუნება ვერ შეძლო. თუმცა იგი 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე გასაგზავნ გუნდში შეირჩა და იგი ბრინჯაოს მედლით დაასრულა.

2005 წელს მხითარ მანუკიანმა მოჭიდავის კარიერა დაასრულა და თავდაპირველად ყაზახეთის ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა გუნდის დამხმარე, ხოლო შემდგომ მთავარი მწვრთნელი გახდა.

## პირადი ცხოვრება
მარევიკი დაქოწინებულია არევიკზე, წარმოშობით სომეხ ქალზე (გიუმრიდან); მათ ჰყავთ ქალიშვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:ყაზახი სპორტსმენები
კატეგორია:ყაზახი მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სომხეთ-ევროპის კავშირის ურთიერთობები

**სომხეთ-ევროპის კავშირის ურთიერთობები** —  მოიცავს სომხეთსა და ევროკავშირს შორის ორმხრივ დიპლომატიურ ურთიერთობებს. სომხეთი და ევროკავშირი წლებია ინარჩუნებს კარგ დამოკიდებულებას. ორივე მხარე ერთმანეთთან დაკავშირებულია პარტნიორობის ხელშეკრულებით, რომელსაც ხელი მოეწერა 2017 წელს. სომხეთის ყოფილმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა ედუარდ ნალბანდიანმა თქვა, რომ ახალი პარტნიორობის ხელშეკრულება ახალი ფურცლიდან დაიწყებს ევროკავშირსა და სომხეთის ურთიერთობას.  

## საზოგადოებრივი აზრი
2006 წლის დეკემბერში ჩატარებულმა საზოგადოებრივმა გამოკითხვამ სომხეთში დაადგინა, რომ ევროკავშირში გაწევრიანება პერსპექტიული არჩევანია, აქედან 64% ემხრობოდა  ამ გადაწყვეტილებას, ხოლო 11,8% კი წინააღმდეგი იყო. 2006 წლის ოქტომბერში, სომხეთში, ერევანში ჩატარებულმა კიდევ ერთმა გამოკითხვამ აჩვენა, რომ ქალაქის მცხოვრებთა 72% -ის აზრით, მათი ქვეყნის მომავალი უფრო მეტად ევროკავშირზეა დამოკიდებული, ვიდრე დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობაზე . 

2012 წლის გამოკითხვის თანახმად, სომეხთა 54% მხარს უჭერდა სომხეთის ევროკავშირში გაწევრიანებას.

სომხეთის 2013 წლის 3 სექტემბრის გადაწყვეტილებამ ევრაზიის კავშირში გაწევრიანებასთან დაკავშირებით პროტესტი გამოიწვია ერევანში, რადგან მოსახლეობა შიშობდა, რომ რუსეთი ცდილობდა შეეფერხებინა სომხეთის ევროკავშირთან უფრო ღრმა ურთიერთობის დამყარება, ისევე, როგორც ის ამას ცდილობდნენ უკრაინაში.

## სავიზო ლიბერალიზაცის საკითხი
2013 წლიდან ევროკავშირის მოქალაქეები სარგებლობენ უვიზო მიმოსვლით სომხეთში.

2017 წლის 15 მარტს სომხეთის ყოფილმა პრეზიდენტმა სერჟ სარგსიანმა გამოაცხადა, რომ „სომხეთი ამჟამად მონაწილეობს ევროკავშირის რიგ შეთანხმებებსა და პროგრამებში და რომ ევროკავშირი მნიშვნელოვანი პარტნიორია სომხეთისთვის“. მან ასევე განაცხადა, რომ მალე სომხეთი დაიწყებს მოლაპარაკებებს ევროკავშირთან, სომხეთის მოქალაქეების უვიზო მიმოსვლის დამყარებისთვის ევროკავშირის შენგენის ზონაში.  ამავდროულად, სომხეთში ევროკავშირის დელეგაციის ხელმძღვანელმა, ელჩმა პიოტრ შეცვალემ განაცხადა, რომ, სომხეთსა და ევროკავშირს შორის სავიზო რეჟიმის დაწყება  აღმოსავლეთ პარტნიორობის შემდეგი სამიტის დღის წესრიგში იქნება. ელჩმა ასევე აღნიშნა, რომ სომხეთის მოქალაქეებს ევროკავშირში უვიზო მიმოსვლა შეეძლებათ 2020 წლისთვის. 

## ლიტერატურა
* Fischer, Sabine: "European Policy towards the South Caucasus after the Georgia Crisis" in the *Caucasus Analytical Digest No. 1*
* Ter-Gabrielyan, Gevorg: "Eastern Partnership Civil Society Forum: The View of a Participant from Armenia" in the *Caucasus Analytical Digest No. 35-36*

## რესურსები ინტერნეტში
* Newsletter of Delegation of the European Union to Armenia 
* InsideEurope.org
* AEPLAC: Armenian-European Policy And Legal Advice Centre
* The European Commission's Delegation to Armenia
* Diplomatic Missions of the Republic of Armenia in Brussels 
* EU Neighbourhood Info Centre
* Բելգիայում Հայաստանի դեսպանություն
* Հայաստանում Եվրոպական Միության պատվիրակության հաղորդագիր 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
პოლიპეპტიდები

**პოლიპეპტიდები** — ამინომჟავებიის მოკლე ჯაჭვი რომლებშიც ისინი ერთმანეთს პეპტიდური ბმებით უკავშირდებიან. ცილების მრავალგვარობის მიუხედავად, ყველა ცილა არის პოლიმერი, რომლებიც 20 ამინომჟავისგან შემდგარი ნაკრებით არიან აგებული. ცილა შედგება სპეციფიკურ კონფორმაციაში ჩაწყობილი და დახვეული ერთი ან ორი პოლიპეპტიდისაგან. 

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 99, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:პოლიმერები
ვასილ თამარაშვილის ქუჩა

**ვასილ თამარაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ლოტკინი); ლიკანის ქუჩიდან ლოტკინის ხევამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ლოტკის ქუჩა. ასევეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში კი შეტანილია ლოტკინის ქუჩის სახელწოდებით. 1996  წელს ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილის სახელი ეწოდა. 2014 წელს დაერქვა ვასილ თამარაშვილის სახელი (ალექსი-მესხიშვილის სახელი ეწოდა ჯამბულის ქუჩას). აქვს 1 გასასვლელი (იხ. ქვემოთ) და 2 შესახვევი. 

## ვასილ თამარაშვილის გასასვლელი
**ვასილ თამარაშვილის გასასვლელი** — გასასვლელი თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ლოტკინი); ალექსი-მესხიშვილის ქუჩიდან ლევან ქართლელიშვილის ქუჩამდე (ყოფილი ლოტკინის გასასვლელი). 

## სქოლიო 
თამარაშვილი
არმენ მკრტჩიანი

**არმენ მკრტჩიანი** (; დ. 6 ოქტომბერი, 1973, ვედი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. არის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი, მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსანი და ევროპის ჩემპიონი. გარდა ამისა, არმენ მკრტჩიანს 1991 წელს მიენიჭა საერთაშორისო კლასის სსრკ სპორტის ოსტატის ტიტული და 1996 წელს სომხეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

## ბიოგრაფია
არმენ მკრტჩიანი დაიბადა 1963 წლის 6 ოქტომბერს, ქალაქ ვედიში (სომხეთის სსრ-ში). მან მოჭიდავის კარიერა რაზმიკ კარაეპეტიანის ზედამხედველობის ქვეშ დაიწყო, ხოლო 1992 წლისდან კარიერის დასრულებამდე მისი მწვრთნელები იყვნენ იური ბაბაიანი და გრანტ იენოკიანი. მკრტჩიანი იყო სსრკ-ის ახალგაზდრული მოჭიდავეთა ნაკრების წევრი. 1990 წელს, 18 წლის ასაკში, ჭიდაობის ახალგაზდრულ მსოფლიო ჩემპიონატზე ოქროს მედალი მოიგო.

1991 წელს სსრკ-ს დაშლის შემდეგ, იგი საერთაშორისო ტურნიერბზე სომხეთის სახელით წარსდგებოდა. მან მოიგო 1992 წლის ესპოირის ევროპის ჩემპიონატი. მომდევნო წელს მოიგო 1993 წლის ესპოირის მსოფლიო ჩემპიონატი. 1994 წელს, რომში გამართულ ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა. ამ გამარჯვებით იგი გახდა სომხეთის დამოუკიდებეპი რესპუბლიკის თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში პირველი ევროპის ჩემპიონი. ატლანტაში გამართულ ჭიდაობის 1995 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე მოიგო ბრინჯაოს მედალი. იმის გამო, რომ მკრტჩიანი თავისი დივიზიონის საუკეთესო ექვს მოჭიდავეთა შორის იყო მან ავტომატური კვალიფიკაციის უფლება მიიღო მომავალ წელს დაგეგმილ ზაფხულის ოლიმპიადაზე.

1996 წელს ატლანტაში გამართულ ლიმპიურ თამაშებზე არმენ მკრტჩიანმა ფინალს მიაღწია; ფინალში იგი ჩრდილოეთ კორეელ ოლიმპიურ ჩემპიონს კიმ II-ს დაუპირისპირდა. მათი ბრძოლა ძალიან დაძაბულად მიმდინარეობდა. დასასრულს, მკრტჩიანმა ერთი ქულით, 4:5 წააგო. ბოლო 5 წლის გამნავლობაში კიმ II-ისთვის ეს იყო ყველაზე ახლო ანგარიშით გამარჯვება. ამ შედეგით მკრტჩიანი გახდა პირველი ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი სომხეთიდან.

1997 წელს მკრტჩიანმა წონითი კატეგორია შეიცვალა: 48 კგ წონით კატეგორიიდან 54 კგ წონით კატეგორიაში გადავიდა. 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე გასაგზავნ გუნდში იგი ვერ მოხვდა. ჭიდაობის 2001 წლის ევროპის ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედლის მოგების შემდეგ, არმენ მკრტჩიანმა მოჭიდავის კარიერა დაასრულა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Mkrtchyan vs Kim, 1996 Olympics video at YouTube.com
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:თავისუფალი სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რაფაელ სამურგაშევი

**რაფაელ სამურგაშევი** (; დ. 28 ივლისი, 1963, დონის როსტოვი, რუსეთის სფსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. არის მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონი. აგრეთვე ასპარეზობდა 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის კაცთა 97 კილოგრამ დივიზიონში.

თორმეტი წლის ასაკში იგი ჩარიცხული იყო რუსეთის ეროვნულ ნაკრებში და არაერთხელ იცავდა ქვეყნის ღირსებას სხვადასხვა საერთაშორისო შეჯიბრებებში. სამურგაშევი არის ბერძნულ-რომაული სტილით ჭიდაობაში მსოფლიო ჩემპიონატის ერთგზის, ხოლო ევროპის ჩემპიონატის ორგზის გამარჯვებული 90+ კგ კატეგორიაში. ასევე ის იყო ოლიმპიური ოქროს მედლის გამარჯვებული რუსი მოჭიდავეების მწვრთნელი. 1997 წლიდან 2008 წლამდე რაფაელ სამურგაშევი ხელმძღვანელობდა ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ფედერაციას როსტოვის რეგიონში, ხოლო 2009 წლიდან 2013 წლამდე - ჭიდაობის ფედერაციას ამავე რეგიონში (ბოლოს ნახსენები ფედერაცია აერთიანებდა სპორტის ორ სახეობას: ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი სტილით ჭიდაობას). 

რაფაელ სამურგაშევ ვასტეროვიჩისა და მისი ფედერაციის თანამშრომლების მთავარი მიზნებს წარმოადგენდა: მეტი ბავშვისა და მოზარდის ჯანსაღი წესისაკენ მიზიდვა, მოზარდებში დანაშაულების პრევენცია და რუსეთისა და როსტოვის რიონის ეროვნულ ნაკრებებში სპორტული რეზერვების მომზადება.

## პირადი ჩართულობა
სამურგაშევ რაფაელ ვარტრეეზოვიჩმა წარმატებით გამოიყენა როსტოვის რეგიონში ახალგაზრდული სპორტის განვითარების იდეა. მთლიან დონის როსტოვის რეგიონში წარმატებით ფუნქციონირებს ჭიდაობის სკოლები. ბერძნულ-რომაული და თავისუფალი სტილით ჭიდაობის ფილიალები შემდეგ ქალაქებსა და სოფლად არის გახსნილი: აზოვი, აქსაი, ბათაისკი, ვოლგოდონსკი, სალსკი, ტაგანროკი, მასნიკოვსკი, ნეკლინოვსკი პროლეტარული და სალოს ტერიტორიები.

ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის, რაფაელ სამურგაშევი კომბინირებული სტილის საერთაშორისო ფედერაციამ ოქროსა და ვერცხლის მედლებით დააჯილდოვა.

რაფაელ სამურგაშევი არის საზოგადოებრივი გაერთიანებების ინტერრეგიონალური ასოციაციის ჭიდაობის სამხრეთ ფედერალური ოლქის პრეზიდენტი და როსტოვის რეგიონში ჭიდაობის ფედერაციის ვიცე პრეზიდენტი.

იგი არის რუსეთის ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი. მისი ძმა, ვარტერეზ სამურგაშევი არის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ოლიმპიური ჩემპიონი.

## მიღწევები
რაფაელ სამურგაშევის მიღწევებს შორისაა მსოფლიოსა და ევროპის ჩემპიონობა. მას აქვს მიღებული: რუსეთის პატივსაცემი მწვრთნელის (1995), რუსეთის ფიზიკური კულტურის დამსახურებული მოღვაწისა (2002) და საერთაშორისო სპორტის მასტერების წოდებები.

## რესურსები ინტერნეტში
* FILA database
* Sports-Reference.com 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იერუსალიმის სომხეთის საპატრიარქო

**იერუსალიმის სომხეთის საპატრიარქო** — სომხური სამოციქულო ეკლესიის ავტონომიური საპატრიარქო. მდებარეობს იერუსალიმში, სომხურ კვარტალში. შეიქმნა 1311 წელს. იერუსალიმის სომხური საზოგადოება ძველ იულიუსის კალენდარს იყენებს, განსხვავებით სომხური ეკლესიის დანარჩენი ჯგუფებისა, რომლებიც იყენებენ გრიგორიანულ კალენდარს. 2013 წლის 24 იანვრიდან პატრიარქი არის ნურჰან მანუკიანი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია
დიმიტრი ალექსიძის ქუჩა

**დიმიტრი (დოდო) ალექსიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, სამგორის რაიონში (ვარკეთილი-3); სესილია თაყაიშვილისა და საქართველოს ერთიანობისთვის მებრძოლთა ქუჩებს შორის (I და II მიკრორაიონებს შორის). ყოფილ უსახელო ქუჩას დიმიტრი ალექსიძის სახელი 1990 წელს ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
ალექსიძე
მერაბ ალექსიძის ქუჩა

**მერაბ ალექსიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (ქვაყრელი); ტყვარჩელის ქუჩიდან თამარ მეფის გამზირამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 50-იან წლებში და ზოია რუხაძის სახელი დაერქვა. 1995 წელს მერაბ ალექსიძის სახელი ეწოდა. ქუჩაზე განთავსებულია   გეოგრაფიის, გეოლოგიის, გეოფიზიკის, მათემატიკის, სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტები, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი და ეროვნული სამეცნიერო ბიბლიოთეკა (1970; არქიტექტორები: გ. ლეჟავა, ვ. ლიბერმანი). 

## ლიტერატურა 
ალექსიძე
ჰეიდარ ალიევის სანაპირო

**ჰეიდარ ალიევის სანაპირო** —  სანაპირო თბილისში, საბურთალოს რაიონში, მარჯვენა სანაპიროს მონაკვეთი აკაკი ბაქრაძის ქუჩიდან ზვიად გამსახურდიას სანაპირომდე. ჰეიდარ ალიევის სახელი ეწოდა 2007 წელს. ამავე წელს გაიხსნა მემორიალი და მონუმენტი, რომელზეც აღნიშნულია მანძილი თბილისიდან ბაქომდე (556 კმ) 

## ლიტერატურა 
ალიევი
ისააკ ალიხანიანის ქუჩა

**ისააკ ალიხანიანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ავლაბარი); ქეთევან დედოფლის გამზირიდან ნიკიფორე ირბახის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც განჯის შესახვევი; 20-იან წლებში — ელიზავეტპოლის ქუჩა, 30-იან წლებში მაჰაჩყალის ქუჩა დაერქვა. 1947 ისააკ ალიხანიანის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
ალიხანიანი
აზერბაიჯან-ნატოს ურთიერთობები

**აზერბაიჯანსა და ნატოს შორის ურთიერთობა** 1992 წელს დაიწყო, როდესაც აზერბაიჯანი შეუერთდა ახლად შექმნილ ჩრდილოატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭოს. მნიშვნელოვანი პარტნიორობა ნატოსა და აზერბაიჯანს შორის 1994 წლით თარიღდება, როდესაც ეს უკანასკნელი შეუერთდა „პარტნიორობა მშვიდობისთვის“ პროგრამას. აზერბაიჯანმა ნატოსთან პირველი დიპლომატიური მისია 1997 წელს დაამყარა, პრეზიდენტის ბრძანებულებით, 21 ნოემბერს.

## სამშვიდობო აქტივობები აზერბაიჯანის მონაწილეობით
### ავღანეთი
2002 წლის 15 ნოემბერს აზერბაიჯანში „ISAF“- ის ოპერაციის მხარდასაჭერად აზერბაიჯანმა ავღანეთში გაგზავნა გარკვეული სამხედრო ნაწილი, რომელშიც შედიოდა 22 სამხედრო. აზერბაიჯანმა გააორმაგა დანაყოფის რაოდენობა, პარლამენტის მიერ 2008 წლის 2 ოქტომბერს მიღებული გადაწყვეტილების შედეგად. 2009 წლის თებერვლიდან აზერბაიჯანული  პერსონალი 90 ადამიანისგან შედგებოდა, რეზოლუციის ცვლილების საფუძველზე ავღანეთში შესაბამის ოპერაციებში მონაწილეობასთან დაკავშირებით.

### კოსოვო
აზერბაიჯანი მონაწილეობდა ნატოს სამშვიდობო ოპერაციებში კოსოვოში 1999-2008 წლებში. 1999 წლის 1 სექტემბერს აზერბაიჯანმა 34 სამხედრო (32 ჯარისკაცი, 1 ორდერის მქონე ოფიცერი და 1 ოფიცერი) გაგზავნა კოსოვოში და კონტინგენტმა დაიწყო ოპერაცია თურქეთის ხელმძღვანელობით მე -4 მექანიზირებული ქვეითთა კომპანიის ფარგლებში ქალაქ დრაგაშში. საერთო ჯამში, კოსოვოს მისიაში მსახურობდა 362 წარმომადგენელი აზერბაიჯანიდან (345 ჯარისკაცი, 7 სერჟანტი და 10 ოფიცერი). აზერბაიჯანელმა სამხედრო ოფიცრებმა დაასრულეს თავიანთი მისია 2008 წლის 4 მარტს მას შემდეგ, რაც კოსოვოში პოლიტიკური ვითარება შეიცვალა.

## ისტორია
აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა 1991 წლის 18 ოქტომბერს. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდგომ. ამის შემდეგ კი ისევე როგორც საბჭოთა კავშირის სხვა ქვეყნები, აზერბაიჯანიც შეუერთდა ნატოს ჩრდილოატლანტიკური თანამშრომლობის საბჭოს 1992 წელს და ხელი მოაწერა „პარტნიორობა მშვიდობისათვის“ დოკუმენტს უსაფრთხოების განვითარების მიზნით, ხოლო „თავდაცვის თანამშრომლობის“ საკითხს 1994 წლის 4 მაისს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აზერბაიჯან-ევროპის კავშირის ურთიერთობები

## რესურსები ინტერნეტში
* Azerbaijan-NATO partnership 20
* Японія бере участь у проекті Цільового фонду НАТО в Азербайджані
* Заступник Генерального секретаря НАТО Клаудіо Бісоньєро відвідує Азербайджан
* На Міністр закордонних справ Азербайджану прибув з візитом до НАТО
* Азербайджанська делегація у штаб-квартирі НАТО
* Между Азербайджаном и НАТО согласован третий этап плана индивидуального партнерства
* Министерство Обороны Азербайджанской Республики
* Организация Североатлантического договора
* Mission of the Republic of Azerbaijan to NATO
* Президентская Библиотека

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიპლომატიური ურთიერთობები
კატეგორია:დიპლომატიური ურთიერთობები ანბანის მიხედვით
ამაღლების ქუჩა

**ამაღლების ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი); პაოლო იაშვილის ქუჩიდან მარო მაყაშვილის აღმართამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. ამაღლების ქუჩა („ვოზნესენსკაია“) დაერქვა კოჯრის გზატკეცილთან მდებარე ამაღლების ეკლესიის გამო, რომელიც აიგო ისტორიკოს პლატონ იოსელიანის თაოსნობითა და თბილისის მოქალაქეთა მიერ შეგროვებული ფულით. ამ დასახელებით დატანილია ქალაქის 1867 წლის გეგმაზე. 1923 წელს იოსებ დავითაშვილის სახელი დაარქვეს, 90-იან წლებში კვლავ ამაღლების ქუჩა ეწოდა. შემორჩენილია ძველი თბილისური (XIX საუკუნემდე) საცხოვრებელი სახლის ნაწილი. ქუჩაზე XIX საუკუნის II ნახევრის და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები და ამაღლების ახალი ეკლესიაა (2001). აქვს 1 გასასვლელი, 1 შესახვევი (ყოფილი ელამის შესახვევი, მრუდე შესახვევი), 3 ჩიხი (II ჩიხი — ყოფილი მრუდე ჩიხი, III ჩიხი — ყოფილი სწორი ჩიხი). 

## ამაღლების გასასვლელი
**ამაღლების გასასვლელი**,  მთაწმინდის რაიონში (სოლოლაკი); ამაღლების ქუჩიდან კოჯრის ქუჩამდე. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მთაწმინდის რაიონის ქუჩები