open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დანდრი

**დანდრი** (, , ) — მდინარე ბელგიაში, ენოსა და აღმოსავლეთ ფლანდრიის პროვინციებში, შელდის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 65 კმ. სათავე აქვს ქალაქ ათთან. წარმოიქმნება აღმოსავლეთი და დასავლეთი დანდრის შეერთების შედეგად, 65 მ სიმაღლეზე. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლით. ნაპირებზე გაშენებულია ქალაქები: გერარდსბერგენი, ნინოვე და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბელგიის მდინარეები
ოსკარის მე-11 დაჯილდოება

**ოსკარის მე-11 დაჯილდოების ცერემონია** — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით მე-11 დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით.

## ლაურეატები
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
დათა თუთაშხია (ფილმი)

მინი|კადრი ფილმიდან

**დათა თუთაშხია** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1978 წლის ქართული სატელევიზიო შვიდსერიიანი მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია გიგა ლორთქიფანიძე და გიზო გაბესკირია. კომპოზიტორები: ბიძინა კვერნაძე და ჯანსუღ კახიძე. გადაღებულია ჭაბუა ამირეჯიბის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით, რომელიც შეიქმნა 1973-1975 წლებში. „დათა თუთაშხიას“ ბეჭდვა 1971-1972 წლებში ჟურნალმა „ცისკარმა“ დაიწყო და საქართველოში მაშინვე პოპულარული გახდა.
 
ფილმში მონაწილეობენ: ოთარ მეღვინეთუხუცესი, თენგიზ არჩვაძე, იური იარვეტი, კარლო საკანდელიძე, სოფიკო ჭიაურელი, იმედა კახიანი, იპოლიტე ხვიჩია, გივი ბერიკაშვილი, გურამ საღარაძე, გივი ბერიკაშვილი, დოდო აბაშიძე, სესილია თაყაიშვილი, ოთარ კობერიძე, ზინაიდა კვერენჩხილაძე, აკაკი ვასაძე, ვასილ ჩხაიძე და სხვები.

აღსანიშნავია, რომ დათა თუთაშხია ჯერ კიდევ სსრკ-ის დროს რუსეთში „ნაპირების“ () სახელწოდებით გახდა ცნობილი. ეს რუსების მოთხოვნა იყო. „დათა“ რუსულად „დატად“ () გამოითქმის, რაც თარგმანში „თარიღს“ ნიშნავს. ნაწარმოების იდეა გახდა შემდეგნაირი: დათა ხან ერთ გზას ირჩევს, ხან — მეორეს, თავისი ცხოვრების კრედოდ, ხან — ჩაურევლობას, ხან — ჩარევას, ხანაც — მმარგვლელის როლის აუცილებლობას; სხვადასხვა ნაპირს აწყდება იმის ძიებაში, თუ როგორ უნდა იცხოვროს. ამიტომაც დაერქვა ფილმს „ნაპირები“.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:1978 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ქართულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:გიგა ლორთქიფანიძის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1970-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:1970-იანი წლების ქართული სერიალები
კოპროლალია

**კოპროლალია** ( ბერძნ. kopros განავალი, lalia ლაპარაკი) — სამედიცინო მდგომარეობა, რისთვისაც დამახასიათებელია უწმაწური ლაპარაკი, გინების აკვიატებული მოთხოვნილება, უხამსი სიტყვების და ფრაზების წამოძახილი. ცნობილია, როგორც ჟილ დე ლა ტურეტის სინდრომის ერთ-ერთი სახეობა.

## ლიტერატურა
*გოგიჩაძე, გ.* სამედიცინო ტერმინოლოგიის ქართულ-ინგლისურ-რუსულ-ლათინური განმარტებითი ლექსიკონი, გვ. 394-395 - თბილისი, მერიდიანი, 2009. ISBN 978-9941-10-174-8

კატეგორია:სინდრომები
მიდუეი

**მიდუეი** () — არაინკორპორირებული არაორგანიზებული სტატუსის () მქონე ამერიკის შეერთებული შტატების დაუსახლებელი ტერიტორია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნახევარში, ჰავაის არქიპელაგის დასავლეთ ნაწილში.

## გეოგრაფია 
მინი||280პქ|ატოლ მიდუეის რუკა.
მარჯნის ატოლი წარმოქმნილია დაშლილი ვულკანის ბაზალტურ საფუძველზე. ატოლის ლაგუნაში რამდენიმე პატარა კუნძულია (მათ შორის უდიდესია სენდი, ისტერნი, სპიტი რომელთა ფართობია 6,23 კმ²). ყველაზე დიდი სიმაღლე ზღვის დონიდან — 13 მეტრი. კლიმატი სუბტროპიკული. მიდუეი აშშ-ისა და აზიის ქვეყნებს შორის საჰაერო გზის შუალედური ბაზაა. კუნძულ სენდზეა ტრანსწყნაროკეანური კაბელის სადგური, აეროდრომი, შუქურა.

## ისტორია 
კუნძულები აღმოაჩინა ამერიკელმა კაპიტანმა ბრუკსმა 1859 წელს და მას დაერქვა „ბრუკსის კუნძულები“. 1867 წლიდან იგი ოფიციალურად ეკუთვნის აშშ-ს. თავისი სახელი ( — გზის შუალედი) ატოლმა მიიღო იმიტომ, რომ მდებარეობს შუა გზაზე კალიფორნიასა და იაპონიას შორის.

პირველი მაცხოვრებლები გამოჩნდნენ 1903 წლიდან, როდესაც გაყავდათ ტრანსწყნაროკეანური ტელეგრაფის კაბელი. 1935-იდან 1947 წლამდე იყო საწვავის შევსების პუნქტი საკონტინენტთაშორისო ავიაგადაფრენებისთვის.

1941 წლიდან 1993 წლამდე ატოლზე განლაგებული იყო აშშ-ის სამხედრო-საზღვაო ბაზა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს 1942 წლის 4-6 ივნისს მიდუეისთან ახლოს გაიმართა ბრძოლა იაპონიის საზღვაო დამრტყმელ შენაერთსა და ამერიკულ ფლოტს შორის. იაპონელებს განზრახული ჰქონდათ მიდუეიზე ამერიკული ოპერატიული ბაზის ხელში ჩაგდება, მაგრამ ბრძოლაში დამარცხდნენ. იაპონელებმა დაკარგეს 4 ავიამზიდი, 1 კრეისერი და 253 თვითმფრინავი და იძულებული გახდნენ უკან დაეხიათ. ამერიკელებმა დაკარგეს 1 ავიამზიდი, 1 საესკადრო ნაღმოსანი და 150 თვითმფრინავი.

დღეისათვის ატოლს აქვს აშშ-ის ეროვნული ნაკრძალის სტატუსი. საექსპლუატაციო მდგომარეობაშია შენახული ერთი ასაფრენ-დასაფრენი ზოლი (2400 მეტრი) და ავიასაწვავის მარაგი — თვითმფრინავების ექსტრემალური დაშვების შემთხვევისათვის.

## მოსახლეობა 
მუდმივი მოსახლეობა არ არსებობს 2006 წლიდან. 1940-1970 წლებში დროებითი მოსახლეობის რაოდენობა (ბაზის პერსონალი) შეადგენდა 2000 ადამიანს. დღეისათვის მიდუეიზე ცხოვრობს ნაკრძალის დაახლოებით 40 მორიგე თანამშრომელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:აშშ-ის კუნძულოვანი ტერიტორიები
კატეგორია:ჰავაის კუნძულები
კატეგორია:ოკეანეთის კუნძულები
კატეგორია:აშშ-ის კუნძულები
რაინის ფიქლოვანი მთები

**რაინის ფიქლოვანი მთები**, აგრეთვე **რაინის ფიქლოვანი მასივი** ან **რაინის მასივი** () — მთები გერმანიაში, ნაწილობრივ ბელგიაში, საფრანგეთსა და ლუქსემბურგში. ვრცელდება მდინარე რაინის შუაწელის ორივე მხარეს. სიგრძე დაახლოებით 400 კმ, სიმაღლე 878 მ-მდე (მთა გროსერ-ფელდბერგი). უმთავრესად აგებულია ფიქლებით, კვარციტებით, კირქვებითა და ქვიშაქვებით. შემორჩენილია ბაზალტური გუმბათები. ხეობებით გამოყოფილ მასივებს აქვს მოსწორებული თხემები ვულკანური კონუსებითა და მაარებით. კალთები შემოსილია ნაძვის, მუხისა და წიფლის მეჩხერი ტყეებით. კალთების ქვედა ნაწილები და მდინარეთა ტერასები დამუშავებულია. განვითარებულია მეცხოველეობა. რაინის ფიქლოვანი მთების ჩრდილოეთი მთისწინა როფში არის რურის ქვანახშირის აუზი. 

მასივის ზევით, საერთოდ ფართო, ნოტიო პლატოს ლანდშაფტი აქვს; ის დაფარულია ტყეებით, რომლებშიც მრავალრიცხოვანი ტორფობები და დაჭაობებული უბნებია. პლატოს გასწვრივ სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია ამაღლებული ქედისმაგვარი ზოლები, რომელთა შორის მულდისებრი დეპრესიები მდებარეობს. ყველაზე დიდი მულდა მდინარე მოზელისა და ლანის ხეობებით ჰუნსრიუკ-ტაუნუსის ქედს აშორებს მაღალი აიფელისა და ვესტერვალდის ამაღლებულ ზოლს. უფრო ჩრდილოეთით შეიმჩნევა კიდევ ორი, ამაღლებული, რაინის ხეობასთან ღერძის გასწვრივ ჩაზნექილი ზოლი, რომელიც მაღალ ვენეზე 690 მ-მდე და ზაუერლანდის და როტჰარის მთებზე კი 840 მ-მდე აღწევენ. 

რაინის ფიქლოვანი მთების ქედისმაგვარად აწეული ზონები შეიძლება უფრო მყარი ქანების ზონებად ჩაითვალოს, რომლებიც გამოდიოდნენ ჰერცინული დანაოჭების მიმართულებით, ისინი გადარეცხვით გამოყვნენ ამ ადგილის უკანასკნელი, მესამეულის გაპენეპლენების დროს. ასეთია ჰუნსრიუკ-ტაუნუსის კვარციტებიანი ქედები.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანიის ქედები
კატეგორია:ბელგიის ქედები
კატეგორია:საფრანგეთის ქედები
კატეგორია:ლუქსემბურგის ქედები
ვაზისუბანი (თბილისი)

[მინი|ვაზისუბნის საბჭოთა პერიოდის საცხოვრებელი სახლები (ხედი [ნარიყალა|ნარიყალას ციხიდან, 2011).]]
**ვაზისუბანი** — ერთ-ერთი საცხოვრებელი უბანი თბილისში (ისნის რაიონი). მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, თბილისის ზღვის სამხრეთით.

ვაზისუბნის ძირითადი მასივი დაპროექტდა და აშენდა 1975-1985 წლებში (არქიტექტორები: გ. შავდია, თ. ანდღულაძე). 1986 წელს ქვედა ვაზისუბანი საბაგირო გზით დაუკავშირდა სამგორს (მოქმედებდა 1990-იან წლებამდე). იმავე პერიოდში ვაზისუბანში, ახლანდ. შანდორ პეტეფის ქუჩაზე თბილისის მაგისტრალებისა და ტრანსპორტის გენერალური გეგმის მიხედვით დაიწყო მეტროსადგურ „ვაზისუბნის“ მშენებლობა (III ხაზი „რუსთაველი–ვარკეთილი“), რომელიც 1990-იანი წლების დასაწყისში შეჩერდა. 1995-2001 წლებში აშენდა დასახლებაში პირველი ქრისტიანული ეკლესია ცხრა ყრმა კოლაელთა სახელზე.

თანამედროვე ვაზისუბნის დასახლებას აქვს 4 მიკრორაიონი. მერვე ლეგიონის დასახლებასთან ერთად ქმნის ისნის რაიონის ერთ-ერთ უბანს (უბანი 16). 2010-იან წლებში ვაზისუბნის მიმდებარედ კომპანია „ჰუალინგის“ მიერ გაშენდა ახალი საცხოვრებელი კომპლექსი „თბილისის ზღვის ახალი ქალაქი“, სამხრეთ კავკასიაში უდიდესი სავაჭრო ცენტრი „ჰუალინგის თბილისის ზღვის პლაზა“ და სხვ. ევროპის 2015 წლის ზაფხულის ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალთან დაკავშირებით მოეწყო „ოლიმპიური სოფელი“, ვაზისუბანი–ვარკეთილის და ვაზისუბანი-თბილისის ზღვის შემაერთებელი გზები (2017 წლიდან — მარშალ იოსეფ პილსუდსკის გამზირი).  

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის უბნები
კატეგორია:ისნის რაიონი
ელიზაბეთ შორტი

**ელიზაბეთ შორტი**, მეტსახელი **„შავი გეორგინა“** ( დ. 29 ივლისი, 1924 — გ. 15 იანვარი, 1947) — ამერიკელი ქალი, რომელიც გახდა საზარელი და მეტად გახმაურებული მკვლელობის მსხვერპლი. მოკლული იქნა 1947 წლის 15 იანვარს ლოს-ანჯელესში, ერთ-ერთი მიწის ნაკვეთზე. მისი სხეული შუაზე იყო გადაჭრილი და ამოჭრილი ჰქონდა სასქესო ორგანოები. პირი კი ერთი ყურიდან მეორემდე ჰქონდა ჩაჭრილი. სხვადასხვა დროს დააკავეს 60-მდე ეჭვმიტანილი, თუმცა საბოლოოდ, მკვლელობა არც ერთ მათგანს არ დაუმტკიცდა. ელიზაბეთ შორტის მკვლელობა არის აშშ-ის ტერიტორიაზე მომხდარი ერთ-ერთი ყველაზე საზარელი და გამოუცნობი დანაშაული.

დაიბადა მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ ბოსტონში კლეო შორტისა და ფიბი მეის ოჯახში. ელიზაბეთის გარდა ოჯახში კიდევ ოთხი ბავშვი იზრდებოდა. მამამისმა ოჯახი მიატოვა მაშინ როდესაც ელიზაბეთი 5 წლისა იყო. პატარა ასაკში კინოს მიმართ ძლიერი ინტერესი გამოიჩინა. 19 წლისას ლოს-ანჯელესში გადავიდა საცხოვრებლად.

1940-იან წლებში ცხოვრობდა ლოს-ანჯელესში, სადაც მუშაობდა ოფიციანტად. ჰოლივუდში მოხვედრაზე ოცნებობდა. 1943 წლის 23 სექტემბერს ქალაქ სანტა-ბარბარაში პოლიციამ დააპატიმრა ალკოჰოლის დალევის გამო როგორც არასრულწლოვანი. მოკლული იქნა 22 წლის ასაკში. მისი სხეული იპოვა ადგილობრივმა მაცხოვრებელმა ნაგავსაყრელთან ლოს-ანჯელესში. 

სხეული წელის არეში ორ ნაწილად იყო გადაჭრილი. ამოკვეთილი ჰქონდა გარეთა და შინაგანი სასქესო ორგანოები, აგრეთვე მარჯვენა ძუძუს თავი. მისი პირი დასახიჩრებული იყო „გლაზგოს ღიმილით“. ეს მოვლენა იმთავითვე გაშუქდა მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში, სადაც მას ხშირად „შავი გეორგინის“ სახელით მოიხსენიებდნენ. 

„შავი გეორგინის“ საქმეს დიდი ხნის განმავლობაში იძიებდა ლოს-ანჯელესის პოლიციის დეტექტივი ბრაიან კერი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ელიზაბეთ შორტი — ცნობები  
* ელიზაბეთ შორტი — ცნობები 
* ელიზაბეთ შორტი — ცნობები 

კატეგორია:მკვლელობის მსხვერპლნი
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
იოჰან ოისტახ ფონ ვესტერნახი

thumb|იოჰან ოისტახ ფონ ვესტერნახი
**იოჰან ოისტახ ფონ ვესტერნახი** (; დ. 16 დეკემბერი, 1545 — გ. 26 ოქტომბერი, 1627) — ტევტონთა ორდენის 44-ე დიდი მაგისტრი 1625-1627 წლებში.

ვესტერნახების საგვარეული მიუკუთვნებოდა იმპერიის შვაბთა სამეფო დინასტიას. სახელწოდება წარმოიშვა ვესტერნახის ადგილიდან ,რომელიც დღეს ბავარიის ქალაქ მინდელჰაიმს ეკუთვნის. 

იოჰან ოისტახ ფონ ვესტერნახი ელინგელში, ბად მერგენტხაიმში და ფრანკფურტში უძღვებოდა ორდენს. 1585 წლიდან იყო ფრანკონიის ბალეის ორდენის დანდკომტურომი. ის გახდა კარლ ავსტრიელის კოადიუტორი და 1625 წლის 19 მარტს არჩეულ იქნდა მის მემკვიდრედ. იოჰან ოისტახ ფონ ვესტერნახი დაკრძალულია მერგენტხაიმის საორდენო ეკლესიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფონ ვესტერნახის ბიოგრაფია  

კატეგორია:ტევტონთა ორდენის დიდი მაგისტრები
კატეგორია:დაბადებული  16 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1545
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1627
ეგვიპტის აჯანყებები 1919, 1921

მინი|საად ზაღლული
**ეგვიპტის აჯანყებები 1919, 1921** — ეგვიპტელთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყებები ინგლისელი კოლონიზატორების წინააღმდეგ. 1919 წლის აჯანყებას წინ უძღოდა „ვაფდის“ პარტიის ხელმძღვანელის საად ზაღლულის დაპატიმრების გამო 9 მარტს კაიროში გამართული მასობრივი დემონსტრაცია. 10 მარტს გაიფიცნენ კაიროს მუშები. გაფიცულთა და დემონსტრანტთა დახვრეტამ (1919 წლის 11 მარტი) გამოიწვია აჯანყება, რომელმაც 12 მარტს თითქმის მთელი ეგვიპტე მოიცვა. 18 მარტისათვის ზემო ეგვიპტეში მყოფი ინგლისური გარნიზონის ნაწილი გააძევეს, ნაწილს კი ალყა შემოარტყეს. ქვემო ეგვიპტეში აჯანყებულებმა გაათავისუფლეს რაიონების მნიშვნელოვანი ნაწილი, მრავალ ქალაქსა და სოფელში შეიქმნა რევოლუციური ხელისუფლების ორგანოები. ინგლისელებმა ეგვიპტეში თავი მოუყარეს დიდ არმიას და აჯანყება ჩაახშეს. ცალკეული ბრძოლები აპრილის ბოლომდე გრძელდებოდა, ხოლო 1919 წლის სექტემბერ-ნოემბერში დიდი რევოლუციური ბრძოლები გაიმართა კაიროსა და ალექსანდრიაში. 1921 წლის 23 დეკემბერს იფეთქა ახალმა ანტიინგლისურმა აჯანყებამ, რომელიც 1922 წლის დასაწყისამდე გაგრძელდა. მიუხედავად დამარცხებისა, ამ აჯანყებებმა სერიოზული დარტყმა მიაყენა ინგლისელთა ბატონობას ეგვიპტეში. 1922 წლის თებერვალში დიდმა ბრიტანეთმა უარი თქვა ეგვიპტის პროტექტორატზე და ფორმალურად ცნო მისი დამოუკიდებლობა.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

კატეგორია:ეგვიპტის ისტორია
ერაყის აჯანყება

**ერაყის აჯანყება**  — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყება ერაყში ინგლისელთა ბატონობის წინააღმდეგ 1920 წელს. აჯანყების უშუალო მიზეზი გახდა სან-რემოს კონფერენციის (1920 წლის აპრილი) გადაწყვეტილება არაბული ქვეყნების გაყოფის შესახებ დიდ ბრიტანეთსა და საფრანგეთს შორის. აჯანყება დაიწყო 30 ივნისს ქალაქ ელ-რუმაითაში, აგვისტოსათვის გავრცელდა არაბებით დასახლებულ ყველა სამიწათმოქმედო რაიონსა და ნაწილობრივ ქურთულ ოლქებშიც. ინგლისური ადმინისტრაციის ხელში რჩებოდა ბაღდადი, მოსული, ბასრა და შუა ტიგრის რაიონი. აჯანყების მთავარი მამოძრავებელი ძალა იყო გლეხობა, განსაკუთრებით ევფრატის შუა წელზე დასახლებული ნახევრად ბინადარი ტომები. აჯანყებას ხელმძღვანელობდნენ ტომის შეიხები და შიიტი ღვთისმეტყველები. 

განთავისუფლებულ რაიონებში აჯანყებულებმა შექმნეს რევოლუციური ხელისუფლების ორგანოები, მაგრამ ცალკეული რაიონები ერთმანეთისაგან გათიშული იყო. ინგლისელებმა ისარგებლეს აჯანყების სტიქიურობით და 1920 წლის ოქტომბერში 65 000-იანი არმიით გაანადგურეს აჯანყებულთა ძირითადი ძალები.   ერაყის აჯანყებამ დიდი გავლენა მოახდინა ქვეყნის შემდგომ განვითარებაზე. დიდი ბრიტანეთი იძულებული გახდა უარი ეთქვა ერაყში აშკარა კოლონიალისტური რეჟიმის დამყარებაზე. 1920 წლის აჯანყებას ერაყელი ხალხი „უკვდავ ეროვნულ რევოლუციას“ უწოდებს.       
                            
## ლიტერატურა 
კატეგორია: ერაყის ისტორია
ვიქტორ ფლემინგი

**ვიქტორ ფლემინგი** ( დ. 23 თებერვალი, 1889 — გ. 6 იანვარი, 1949) — ამერიკელი კინორეჟისორი, პროდიუსერი და ოპერატორი. მისი ყველაზე ცნობილი ფილმებია „ოზის ჯადოქარი“ და „ქარწაღებულნი“. ის ერთადერთი რეჟისორია, რომლის ორი ფილმი ამერიკის კინოინსტიტუტის ტოპათეულში მოხვდა.

## ფილმოგრაფია
*1928 — გამოღვიძება *(The Awakening)* 
*1934 — განძთა კუნძული *(Treasure Island)* 
*1937 — მამაცი ზღვაოსნები *(Captains Courageous)*
*1938 — ტესტ პილოტი *(Test Pilot)*
*1939 — ოზის ჯადოქარი *(The Wizard of Oz)* 
*1939 — ქარწაღებულნი *(Gone with the Wind)*
*1941 — დოქტორი ჯეკილი და მისტერ ჰაიდი *(Dr. Jekyll and Mr. Hyde)*
*1942 — ტორტილა ფლეტი *(Tortilla Flat)*
*1945 — თავგადასავალი *(Adventure)*
*1948 — ჟანა დ'არკი *(Joan of Arc)*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
ჰერმან IV (ბადენის მარკგრაფი)

**ჰერმან IV** (; დ. 1135 — გ. 13 სექტემბერი, 1190) — ბადენის მარკგრაფი და ვერონის სახელოვანი მარკგრაფი 1160 წლიდან. ჰერმან III-ისა და ბერტა ჰოჰენშტაუფენის, გერმანიის მეფის, კონრად III-ის ქალიშვილის შვილი.

იმპერატორ ფრიდრიხ ბარბაროსასთან ერთად მონაწილეობა მიიღო ჯერ მილანის ალყაში და შემდეგ განადგურებაში (1161—1162).

1189 წელს, მარკგრაფი ჰერმან ბადენელი გაემგზავრა მესამე ჯვაროსნულ ლაშქრობაში და გარდაიცვალა წმინდა მიწაზე, ანტიოქიაში.

## ოჯახი და შვილები
დაახლოებით 1162 წელს, ჰერმან IV დაქორწინდა ბერტაზე (გარდ. 1169 წლის 24 თებერვალს), საქსონიის პფალცგრაფ, ლუდვიგ ფონ ტიუბინჰენის ქალიშვილზე, რომელთანაც ჰერმანს შეეძინა შვილები:
* ჰერმან V (გარდ. 1243 წლის 16 იანვარს), ბადენის მარკგრაფი
* ჰაინრიხ I (გარდ. 1231 წლის 2 ივლისს), ბადენ-ჰაჰბერგის მარკგრაფი
* ფრიდრიხ I (1161—1217), ბადენის მარკგრაფ-თანამმართველი
* იუტა
* ბერტა
* გერტრუდა († 1225-მდე) დაქორწინდა ალბრეხტ II-ზე, ეგისჰეიმისა და დაგსბურგის გრაფზე († 1211)

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.genealogie-mittelalter.de/zaehringer_schwaebisches_herzogsgeschlecht/hermann_4_markgraf_von_baden_+_1190.html  genealogie-mittelalter.de
* http://worldroots.com/brigitte/famous/h/hermann1veronakids.htm  Worldroots

კატეგორია:ბადენის მარკგრაფები
კატეგორია:XII საუკუნის ევროპის მმართველები
კატეგორია:დაბადებული 1135
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1190
თებე (საბერძნეთი)

მინი|ანტიკური თებეს ცენტრალური ციხის ნანგრევი
**თებე** (; ) — ძველი ბერძნული ქალაქი ბეოტიაში. ცნობილია მიკენის პერიოდიდან. თქმულების მიხედვით, დააარსა კადმემ. ჰომეროსი მოიხსენიებს „შვიდკარიბჭიან თებეს“. თებე მრავალი თქმულების მოქმედების ასპარეზი იყო (სფინქსის, ოიდიპოსის, ანტიგონესა და სხვა მითები). ძვ. წ. VI საუკუნეში თებე ბეოტიის კავშირს მეთაურობდა. ბერძენ-სპარსელთა ომების (ძვ. წ. 500-449 წწ.) დროს სპარსელებს უჭერდა მხარს. პელოპონესის ომის დროს (ძვ. წ. 431-404 წწ.) თებე ათენის წინააღმდეგ გამოდიოდა. კორინთის ომის დროს (ძვ. წ. 395-387 წწ.) კი — უკვე ათენის მხარეზეა სპარტას წინააღმდეგ. ანტალკიდას ზავის (ძვ. წ. 387 წ.) პირობებით, ბეოტიის კავშირი დაიშალა. ძვ. წ. 379 წელს პელოპიდასა და ეპამინონდას მეთაურობით თებეში დემოკრატიულმა ფენამ გაიმარჯვა, ბეოტიის კავშირი აღდგა და თებე მსხვილი პოლიტიკური ძალა გახდა საბერძნეთში. ძვ. წ. 371 წელს (ლევქტრასთან) და ძვ. წ. 362 წელს (მანტინეასთან) თებეს ჯარმა ეპამინონდას სარდლობით ორჯერ დაამარცხა სპარტელები, მაგრამ ეპამინონდას სიკვდილის (ძვ. წ. 362 წ.) შემდეგ თებეს მნიშვნელობა დაეცა. ძვ. წ. 338 წელს ქერონეის ბრძოლაში თებე დამარცხდა და მაკედონიას დაემორჩილა. ძვ. წ. 335 წელს, ანტიმაკედონიური აჯანყების ჩახშობის დროს, ალექსანდრე მაკედონელმა თებე მიწასთან გაასწორა, თუმცა შემდეგ ნაწილობრივ აღადგინეს. ძვ. წ. 146 წელს თებე რომის შემადგენლობაში შევიდა.

## ცნობილი ადამიანები თებედან 
* პელოპიდა - (დაახ. ძვ. წ. 410, თებე – გ. ძვ. წ. 364) პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი. ანტისპარტული დემოკრატიული გადატრიალების ერთ-ერთი ორგანიზატორი (379).
* პინდაროსი - (ძვ. წ. VII — გ. ძვ. წ. VI) — ძველი ბერძნული საგუნდო ლირიკის ცნობილი წარმომადგენელი. 
* ლუკა მახარებელი -  ლუკას სახარებისა და მოციქულთა წიგნის, ახალი აღთქმის მესამე და მეხუთე წიგნების ავტორი. დასაფლავებულია თეებში

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბეოტია

## ლიტერატურა 
*ჰეროდოტე – *ისტორია*
*მიხაელ ანგოლდი (1984) – *The Byzantine Empire, 1025–1204*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Timeless Myths – House of Thebes 
*

კატეგორია:ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები
აუდი (ინდოეთი)

**აუდი — **ისტორიული ოლქი ჩრდილოეთ ინდოეთში, მდინარე განგის შუაწელში.                                             სახელი ეწოდა ძველი ქალაქის - აიოდჰიას (შუა საუკუნეებში ავადჰი) მიხედვით. შუა საუკუნეებში შედიოდა განგის ველზე წარმოქმნილი დიდი სახელმწიფოების შემადგენლობაში. XVIII საუკუნის 20-იანი წლებიდან, დიდ მოგოლთა მეფისნაცვალმა აუდში, საადათ-ხანმა, მის ფაქტობრივ დამოუკიდებლობას მიაღწია. XVIII და XIX საუკუნის დასაწყისში, აუდი ინდოეთის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სამთავრო იყო. აქტიურად ებრძოდა ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას, მაგრამ 1746 წელს, ბუქსარის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ამ კომპანიის ვასალი გახდა. კომპანიის მიერ აუდის ანექსიის შემდეგ (1856 წ.) ოლქი ინდოეთის აჯანყების (1857) მნიშვნელოვან კერად იქცა.                                          ამჟამად, აუდის ტერიტორია უტარ-პრადეშის შტატში შედის.                                                                       
## ლიტერატურა 
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია (ქსე), ტ. 2, გვ. 7, თბ., 1977 წ.

კატეგორია:ინდოეთი
რომაული სამხედრო ბანაკი

მინიატიურა|რომაული სამხედრო ბანაკი
**რომაული სამხედრო ბანაკი** — ჯარების გამაგრებული საველე განლაგება ძველ რომში.    

რომაული სამხედრო ბანაკი ცნობილია პუნიკური ომების (ძვ.წ. III-II სს) დროიდან, თუმცა მსგავსი ბანაკები უფრო ადრე ჰქონდათ ბერძნებს, სპარსელებსა და სხვებს. რომის ჯარები ლაშქრობისას ბანაკდებოდნენ გარკვეული წესით აგებულ სიმაგრეებში, რომელსაც გარს თხრილსა და მიწაყრილს ავლებდნენ. ბანაკებს იყენებდნენ ჯარების დასაწყობად და საფარად ბრძოლის დაწყებამდე. მრავალი რომაული სამხედრო ბანაკი მოგვიანებით ციხესიმაგრედ გადაიქცა, რომელთაგან შემდეგ ქალაქები წარმოიშვნენ.      
                                                                                                            
## ლიტერატურა 
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია (ქსე) ტ. 2, გვ. 185, თბ., 1977 წ.          

კატეგორია: ძველი რომი
ჰერმანი (ავსტრიის ჰერცოგი)

**ჰერმან VI** (; დაახ. 1225 — ) — ბადენის მარკგრაფი 1243 წლიდან, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგი 1248 წლიდან, ცერინგენების დინასტიის წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია
ჰერმან VI იყო ჰერმანი V-ის, ბადენის მარკგრაფისა და ირმენჰარდი ველფის, ჰაინრიხ V-ის, რაინის პფალცგრაფის ქალიშვილის შვილი. მამის გარდაცვალების შემდეგ, ჰერმან VI-მ და მისმა უმცროსმა ძმამ, რუდოლფ I-მა ძალაუფლება გაიყვეს ბადენში. მაგრამ 1248 წელს, პაპ ინოკენტი IV-ის მხარდაჭერით, დაგეგმილ იქნა ჰერმანისა და ჰერცოგინია გერტრუდა ბაბენბერგის, ავსტრიისა და შტირიის მემკვიდრის ქორწილი. ჰერმან VI გადავიდა ვენაში.

ჰერმანის მმართველობა ავსტრიაში წარუმატებელი გამოდგა. ავსტრიის დიდებულებმა და მოსახლეობამ მის მიმართ მხარდაჭერა არ გამოავლინეს. ჰერმანმა თავშესაფარი მოძებნა ბავარიის ჰერცოგთან. 1250 წლის ოქტომბერში ჰერმან VI გარდაიცვალა, დარჩა ერთი წლის ვაჟი, ფრიდრიხი.

## ქორწინება და შვილები
* (1248) გერტრუდა ბაბენბერგი (1226—1299), ჰაინრიხის (1208—1228), ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგის ლეოპოლდ VI-ის შვილის ქალიშვილი
** ფრიდრიხი I (1250—1268), ბადენის მარკგრაფი, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგი (1250—1251)
** აგნესა (1250—1295), დაქორწინდა (1265) ულრიხ III-ზე, კარინთიის ჰერცოგზე, მეორედ გათხოვდა 1270 წელს, ულრიხ III-ზე, ჰოინბურგის გრაფზე

კატეგორია:ცერინგენები
კატეგორია:შტირიის მმართველები
კატეგორია:ბადენის მმართველები
კატეგორია:დაბადებული 1225
კატეგორია:გარდაცვლილი 1250
ჰერმან III (ბადენის მარკგრაფი)

**ჰერმან III** (), **ჰერმან III დიდი** (; გარდ. ) — ვერონისა და ბადენის მარკგრაფი ცერინგენების დინასტიიდან. ჰერმანი იყო ჰერმან II-ისა და მისი ცოლის, იუდიტ ფონ ჰოჰენბერგის შვილი.

1130 წელს, ჰერმანმა მემკვიდრეობით მიიღო ბადენის სამარკგრაფო.

1151 წელს, მან მიიღო ვერონის სამარკგრაფო, რომელიც მანამდე კარინთიის ჰერცოგს ეკუთვნოდა.

1154 წელს, ჰერმანი ფრიდრიხ ბარბაროსასთან ერთად იბრძოდა ლომბარდიაში, მოგვიანებით მონაწილეობდა მილანის ალყაში, აგრეთვე იყო მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილე.

## ოჯახი
პირველი ცოლი (1134) — ბერტა ლოთარინგიელი (1116—1162) იყო ჰერცოგ სიმონ I-ის ქალიშვილი, რომელთანაც ჰერმანს ერთი შვილი ჰყავდა:
* ჰერმან IV (გარდ. 13 სექტემბერი, 1190), ბადენის მარკგრაფი
მეორე ცოლი (1141 წლის შემდეგ) — მარია ჩეხი იყო ჰერცოგ სობესლავ I-ის ქალიშვილი, რომელთანაც ჰერმანს ერთადერთი ქალიშვილი ეყოლა:
* გერტრუდა (გარდ. 1225-მდე) 1180 წლიდან დაქორწინებული იყო გრაფ ალბრეხტ ფონ დაგსბურგის ცოლი.

## გამოყენებული ლიტერატურა
* Johann Christian Sachs: *Einleitung in die Geschichte der Marggravschaft und des marggrävlichen altfürstlichen Hauses Baden*, Frankfurt und Leipzig 1764, Erster Theil, S. 290–310
* *Regesten der Markgrafen von Baden und Hachberg 1050—1515*, herausgegeben von der Badischen Historischen Commission, bearbeitet von Richard Fester, Erster Band, Innsbruck 1900, S. 7-11 online im internet archive

კატეგორია:ბადენის მარკგრაფები
კატეგორია:ვერონის მმართველები
კატეგორია:ცერინგენები
კატეგორია:მეორე ჯვაროსნული ლაშქრობა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1160
ფედერიკო ფასიო

**ფედერიკო ხულიან ფასიო** ( დ. 17 მარტი 1987, ბუენოს-აირესი) — არგენტინელი ფეხბურთელი, თამაშობდა ცენტრალური მცველის პოზიციაზე. იყო საფეხბურთო კლუბ „სალერნიტანას“ კაპიტანი.

## საკლუბო კარიერა
### „ფეროკარილ ოესტე“
ფედერიკო დაიბადა არგენტინის დედაქალაქ ბუენოს-აირესში და თავისი საფეხბურთო კარიერა დაიწყო საფეხბურთო კლუბ „ფეროკარილ ოესტეში“. მის კარიერაში დიდ როლს თამაშობს მისი სიმაღლე, რაც ეხმარება მას საჰაერო ორთაბრძოლებში. ფასიო თავს კლუბში კარგად გრძნობდა, თუმცა ეს კლუბი არგენტინის საფეხბურთო ჩემპიონატის მეორე დივიზიონში ასპარეზობდა, ამიტომ ახალგაზრდა ამბიციურმა ფეხბურთელმა გადაწყვიტა კლუბის შეცვლა.

### „სევილია“
2007 წლის იანვარში ფასიო გადავიდა ესპანურ „სევილიაში“, მაგრამ მისი კარიერა ისე არ გაგრძელდა როგორც თავის ყოფილ კლუბში, თავიდან ის ვერ ხვდებოდა სისტემატიურად ძირითად შემადგენლობაში. უეფა-ს თასის ფინალში, სადაც „სევილიას“ ტრავმირებული ჰყავდა ძირითადის მცველები (ხავი ნავაროს ჰქონდა პრობლემები მუხლზე, ასევე ჟულიან ესკუდესაც არ შეეძლო თამაში), ამიტომ ფედერიკო ძირითადში მოხვდა. „სევილიამ“ კი შეძლო და ზედიზედ მეორედ მოიგო უეფას თასი.

მისი დებიუტი ესპანურ პრიმერაში 2007 წლის 25 აგვისტოს შედგა. ახალი სეზონის გახსნით მატჩში. მისმა კლუბმა „ხეტაფეს“ სძლია 4–1. ფასიო ასევე დაეხმარა კლუბს მადრიდის „რეალის“ ძლევაში, 2007 წელს, ესპანეთის სუპერთასზე.

2008 წლის 7 მაისს არგენტინელმა გაიტანა თავისი პირველი გოლი „სევილიას“ შემადგენლობაში. ამ მატჩში „სევილიამ“ სანტანდერის „რასინგი“ დაამარცხა 3–0. ერთი კვირის შემდეგ მან გაიტანა თავისი მეორე გოლი, ამჯერად „ბეტისის“ კარში. შეხვედრა 2–0 დასრულდა.

## სანაკრებო კარიერა
არგენტინის ეროვნული ნაკრების რიგებში ფასიომ ჩაატარა სულ 2 შეხვედრა, თუმცა მან დიდ წარმატებას მიაღწია ახალგაზრდული ნაკრების რიგებში. მის აქტივში არის ორი უდიდესი გამარჯვება საერთაშორისო დონეზე იგი არის 2007 წლის ფიფა-ს ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატისა და 2008 წლის ოლიმპიური თამაშების გამარჯვებული.

## სანაკრებო სტატისტიკა
## მიღწევები
### საკლუბო
;  სევილია ატლეტიკო
* სეგუნდა დივიზიონი: 2006–07

;  სევილია
* ესპანეთის თასი: 2009–10
* ესპანეთის სუპერთასი: 2007
* უეფა-ს ევროპა ლიგა: 2013–14

;  არგენტინა 23-წლ.
* ოლიმპიური თამაშები: 2008

;  არგენტინა 20-წლ.
* ფიფა-ს ოც წლამდე მსოფლიო ჩემპიონატი: 2007

## რესურსები ინტერნეტში 
* official profile 
* BDFutbol profile
* Guardian Stats Centre  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:იტალიელი არგენტინელები
კატეგორია:არგენტინელი ფეხბურთელები
კატეგორია:სეგუნდა დივიზიონი B-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:სევილია ატლეტიკოს ფეხბურთელები
კატეგორია:სევილიის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ტოტენჰემ ჰოტსპურის ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:რომას ფეხბურთელები
კატეგორია:არგენტინის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ოლიმპიური ჩემპიონები არგენტინიდან
კატეგორია:ოლიმპიური თამაშების ოქროს მედალოსნები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბუენოს-აირესში დაბადებულები
ალფრედ ნიუმენი (კომპოზიტორი)

**ალფრედ ნიუმენი** (; დ. 17 მარტი, 1901, ნიუ-ჰეივენი — გ. 17 თებერვალი, 1970, ჰოლივუდი) — ამერიკელი კინომუსიკოსი. შექმნილი აქვს მუსიკა ჰოლივუდის მრავალი პროდუქტისთვის. არის კომპოზიტორ ტომას ნიუმენის მამა. ყველა სხვა კომპოზიტორზე მეტჯერ, ცხრაჯერ აქვს მიღებული ოსკარი საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისთვის.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Alfred Newman at Soundtrackguide.net

კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
მაიკლ სპენსი

**მაიკლ სპენსი** (; დ. 7 ნოემბერი, 1943) — ამერიკელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (2001) ასიმეტრიული ინფორმაციით ბაზრის ანალიზისთვის. სწავლობდა იელის უნივერსიტეტში (ბაკალავრი), ოქსფორდის უნივერსიტეტსა (ბაკალავრი და მაგისტრი) და ჰარვარდის უნივერსიტეტში (დოქტორი). ასწავლიდა ჰარვარდისა და სტენფორდის უნივერსიტეტებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* მაიკლ სპენსის ავტობიოგრაფია ნობელის პრემიის საიტზე
* მაიკლ სპენსი — *ენციკლოპედია ბრიტანიკა*

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ჯონ ბეიტს კლარკის მედლის მფლობელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფრიდრიხ I (ბადენის მარკგრაფი)

thumb|300px|right|*ფრიდრიხი და კონრადინი ისმენენ თავიანთ სასიკვდილო განაჩენს ნეაპოლში.* ჰაინრიხ ტიშბაენის ნახატი, 1783.

**ფრიდრიხ I ბადენელი** (; დ. 1249 — გ. 29 ოქტომბერი 1268) — ბადენის მარკგრაფი 1250 წლიდან, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგი 1250–1251 წლებში, ცერინგენების დინასტიიდან.

## ბიოგრაფია
ფრიდრიხ I იყო ბადენის მარკგრაფის, ჰერმან VI-ისა და გერტრუდა ბაბენბერგის, ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგინიისა და ავსტრიის უკანასკნელი ბაბენბერგი ჰერცოგის, ფრიდრიხ II ნათესავის შვილი. დაიბადა მამის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, იზრდებოდა ბავარიაში კონრადინთან, საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ კონრად IV-ის ვაჟთან ერთად.

1250 წელს, გარდაიცვალა იმპერატორი ფრიდრიხ II და გერმანიაში მომდევნო რამდენიმე ათწლეულის მანძილზე ანარქია გამეფდა. ამით ისარგებლეს ავსტრიის მეზობელმა სახელმწიფოებმა — ბავარიამ, ჩეხეთმა და უნგრეთმა, რომლებმაც მოინდომეს საჰერცოგოს დაპყრობა. ერთი წლის ფრიდრიხს პრაქტიკულად დასაყდრენი არ ჰქონდა. 1251 წელს, ავსტრიულმა სამეფო კარმა მხარი დაუჭირა ჩეხეთის პრინცს, პრჟემისლ ოტოკარს, რომელმაც დაიკავა ვენა და თავი ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგად გამოაცხადა. შემდეგ წელს ის დაქორწინდა მარგარიტა ბაბენბერგზე, ბაბენბერგების საგვარეულოს უკანასკნელი ჰერცოგის დაზე. ძლიერი ჩეხური არმიითა და ავსტრიული არისტოკრატიის მხარდაჭერით, პრჟემისლ ოტოკარმა ფრიდრიხ ბადენელის ძალაუფლება დაამხო.

იმ დროს ფრიდრიხ ბადენელი თავისი ნათესავის, კარინთიის ჰერცოგის, ულრიხ III-ის სასახლეში ცხოვრობდა, მოგვიანებით კი ბავარიაში დაბრუნდა, სადაც კონრადინის არმიას შეუერთდა, რომელიც 1267 წელს იტალიაში გაემართა სიცილიის სამეფოსთან საბრძოლველად. ეს საომარი კამპანია მარცხით დასრულდა.

1268 წლის 8 სექტემბერს, ფრიდრიხ ბადენელი ტყვედ ჩავარდა და შარლ ანჟუელის ხელთ აღმოჩნდა. 29 ოქტომბერს, ნეაპოლში ფრიდრიხს თავი მოჰკვეთეს.

ფრიდრიხ ბადენელი დაქორწინებული არ იყო და არც შვილები ჰყავდა. მისი სიკვდილის შემდეგ ბადენის სამარკგრაფო მის ბიძას, რუდოლფ I-ს გადაეცა.

## ლიტერატურა
* Friedrich Wilhelm Schirrmacher: *Die letzten Hohenstaufen*, Göttingen 1871, S. 309–392 online in der Google Buchsuche
* Friedrich von Raumer: *Geschichte der Hohenstaufen und ihrer Zeit*, Band 4, Leipzig 1857 online im internet archive (PDF; 20,5&nbsp;MB)

კატეგორია:ცერინგენები
კატეგორია:შტირიის მმართველები
კატეგორია:ბადენის მარკგრაფები
კატეგორია:სიკვდილმისჯილი მონარქები
კატეგორია:თავმოკვეთლები
კატეგორია:დაბადებული 1249
კატეგორია:გარდაცვლილი   29 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1268
ლასე ჰალსტრემი

**ლასე ჰალსტრემი** (; დ. 2 ივნისი, 1946, სტოკჰოლმი) — შვედი კინორეჟისორი და სცენარისტი. ორჯერ აქვს მიღებული ოსკარის ნომინაცია. 

## ფილმოგრაფია 
* 1985 - ჩემი ძაღლური ცხოვრება *(Mitt liv som hund)*
* 1999 - მეღვინეების წესები *(The Cider House Rules)*
* 2000 - შოკოლადი *(Chocolat)*
* 2005 - კაზანოვა *(Casanova)*
* 2011 - ორაგულზე თევზაობა იემენში *(Salmon Fishing in the Yemen)*
* 2014 - მოგზაურობა ას ფუტზე *(The Hundred-Foot Journey)*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ლასე ჰალსტრემი  - Internet Music Video Database
* ლასე ჰალსტრემი  - ბიოგრაფია
* ლასე ჰალსტრემი  - ფილმოგრაფია

კატეგორია:შვედი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დანიელ კანემანი

**დანიელ კანემანი** (, ; დ. 5 მარტი, 1934 — გ. 27 მარტი, 2024) — ამერიკელი ფსიქოლოგი და ეკონომისტი. ფსიქოლოგიური ეკონომიკური თეორიისა და ქცევითი ეკონომიკის ერთ-ერთი დამაარსებელი, მიმართულებებისა, რომლებშიც გაერთიანებულია ეკონომიკა და კოგნიტივისტიკა ადამიანის ირაციონალური დამოკიდებულების რისკების ასახსნელად გადაწყვეტილებების მიღებისა და საკუთარი ქცევების მართვისას. ცნობილია ამოს ტვერსკისთან და სხვა ავტორებთან ერთად შექმნილი ნაშრომით: ევრისტიკის გამოყენებით ადამიანური ცდომილების დადგენა კოგნიტურ საფუძველზე და ასევე პერსპექტივის თეორიის განვითარებით. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (2002) „ეკონომიკურ მეცნიერებებში ფსიქოლოგიური მეთოდიკის მიღების გამო, განსაკუთრებით — გაურკვევლობის პირობებში გადაწყვეტილებების მიღებისას და მსჯელობის ფორმირების კვლევისას“ (ვერნონ სმითთან ერთად), მიუხედავად იმისა, რომ კვლევა ჩაატარა, როგორც ფსიქოლოგმა და არა, როგორც ეკონომისტმა.

კანემანი დაიბადა თელ-ავივში, ბავშვობა გაატარა პარიზში, 1946 წელს კი საცხოვრებლად გადავიდა პალესტინაში. მათემატიკისა და ფსიქოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მიიღო 1954 წელს იერუსალიმის ებრაულ უნივერსიტეტში. ამის შემდეგ მუშაობდა ისრაელის თავდაცვით ძალებში, მთავარ ფსიქოლოგიურ განყოფილებაში. 1969 წლიდან ლექციებს კითხულობდა იერუსალიმის ებრაულ უნივერსიტეტში.

ამჟამად მუშაობს, როგორც პრინსტონის, ისე იერუსალიმის ებრაულ უნივერსიტეტში. დაქორწინებულია ენ ტრისმანზე, ყურადღებისა და მეხსიერების ცნობილ მკვლევარზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* დანიელ კანემანი — ოფიციალური გვერდი პრინსტონის უნივერსიტეტის საიტზე
* დანიელ კანემანის ნაშრომები 
* ავტობიოგრაფია ნობელის პრემიის საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ფსიქოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 5 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მარტი
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
გელა სანაია

**გელა სანაია** (დ. 7 ივლისი, 1978) — ქართველი მწვრთნელი. ამჟამად  ფოთის „კოლხეთის“ თავკაცი.

წვრთნიდა „სამტრედიას“, ხობის „კოლხეთს“ და თბილისის „ლოკომოტივს“, „ჭიათურას“ და რუსთავის „მეტალურგს“. 2014 წელს დაბრუნდა „სამტრედიაში“ და გუნდთან ერთადად 2013-14 წლების სეზონში გახდა პირველი ლიგის (ჯგუფი B) გამარჯვებული. ამავე წლის ოქტომბერში მთავარი მწვრთნელის პოსტი დატოვა, მისი ადგილი ზაზა ზამთარაძემ დაიკავა. 2015 წლის თებერვლიდან ქობულეთის „შუქურას“ მთავარ მწვრთნლად დაინიშნა, მან კონსტანტინ ფროლოვი ჩაანაცვლა. ამავე წლის ზაფხულში კლუბი დატოვა. ოქტომბრიდან ფოთის „კოლხეთს“ ჩაუდგა სათავეში.

იგი მიეკუთვნება ქართველ მწვრთნელთა იმ იშვიათ ჯგუფს, რომელთაც აქვთ სამწვრთნელო PRO ლიცენზია.

## ტიტულები 
* პირველი ლიგის ჩემპიონი: 2013-2014 (ჯგუფი B)

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Soccerway-ზე  
* პროფილი Transfermarkt-ზე  

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:დაბადებული  7 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული   1978
კატეგორია:სამტრედიის მწვრთნელები
კატეგორია:ხობის კოლხეთის მწვრთნელები
კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის მწვრთნელები
კატეგორია:ჭიათურის მწვრთნელები
კატეგორია:რუსთავის მეტალურგის მწვრთნელები
კატეგორია:ქობულეთის შუქურას მწვრთნელები
კატეგორია:ფოთის კოლხეთის მწვრთნელები
დალეკები

**დალეკები**  — ფიქციური უცხოპლანეტური რასა მუტანტებისა სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ბრიტანული სატელევიზიო პროგრამიდან Doctor Who. დალეკები გამოიგონა სამეცნიერო ფანტასტიკის მწერალმა ტერი ნეიშენმა და პირველად გამოჩნდნენ 1963 წლის სერიალში დალეკები. ჯავშნის დიზაინის ავტორია რეიმონდ კუსიკი.

პროგრამის შინაარსის მიხედვით,  დალეკები უცხოპლანეტური კიბორგების რასაა, რომლებიც მეცნიერმა დავროსმა შექმნა თალების წინააღმდეგ გაჩაღებული ათასწლოვანი ომის ბოლო პერიოდში. მან გენეტიკურად გარდაქმნა თავისი რასა (ცნობილი, როგორც კალედები) და მოახდინა მათი ინტეგრირება ტანკის მსგავს რობოტულ მექანიკურ ჯავშანში. მის მიერ განხორციელებული ბოლო ცვლილება იყო შებრალების, თანაგრძნობისა და სინდისის ქენჯნის უნარების მოცილება. მალე დალეკებმა საკუთარი თავები სამყაროს უმაღლეს რასად აღიქვეს და საყოველთაო ბატონობისა და დანარჩენი ცოცხალი არსებების განადგურებისთვის ბრძოლა დაიწყეს. სხვადასხვა ამბებში აღნიშნულია, რომ მათ დაკარგეს ყველა ემოცია, გარდა სიძულვილისა, რის შედეგადაც გაუჩნდათ დაუძლეველი სურვილი, გაენადგურებინათ მთელ სამყაროში არსებული ყველანაირი არადალეკური სიცოცხლის ფორმა. ერთიანობაში ისინი პროგრამის პროტაგონისტის, დოქტორად ცნობილი დროის მბრძანებლის, უდიდეს მტერს წარმოადგენენ. დროის მბრძანებლებთან დაპირისპირებისას დალეკები თითქმის სრულად განადგურდნენ. ეს პერიოდი ტელეეკრანზე არ ასახულა, მოხდა რა 1996 წლის სატელევიზიო ფილმსა და 2005 წლის განახლებულ სერიებს შორის, და ნახსენები იყო სპეციალურ სერიაში „დოქტორის დღე". დალეკები განსაკუთრებით ცნობილი არიან ხშირად განმეორებადი ფრაზით „განადგურება!" და დიდი ადგილი უჭირავთ ბრიტანულ პოპულარულ კულტურაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:Doctor Who
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
როდსის სტიპენდია

thumb|250px|როდსის სახლი ოქსფორდში, სადაც მდებარეობს სესილ როდსის ფონდი
**როდსის სტიპენდია** () — ოქსფორდის უნივერსიტეტში სწავლისათვის განკუთვნილი საერთაშორისო სტიპენდია. დაწესდა 1902 წელს სესილ როდსის მიერ ბრიტანელი, ამერიკელი და გერმანელი სტუდენტებისთვის. დღესდღეობით სტიპენდიის აღება შეუძლიათ სტუდენტებს ავსტრალიიდან, ბერმუდის კუნძულებიდან, კარიბების ინგლისურენოვანი მოსახლეობიდან, გერმანიიდან, ჰონგ-კონგიდან, ზამბიიდან, ზიმბაბვედან, ინდოეთიდან, კანადიდან, კენიიდან, ახალი ზელანდიიდან, პაკისტანიდან, აშშ-დან, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკიდან და მისი მეზობელი ქვეყნებიდან (ბოტსვანა, ესვატინი, ლესოთო, მალავი, ნამიბია).

პრემიის მინიჭება მაღალი აკადემიური მოსწრების, სპორტული მიღწევებისა და ლიდერული თვისებების არსებობისას ხდება. განურჩევლად რასის, ეთნიკური წარმომავლობის, კანის ფერის, რელიგიის, სექსუალური ორიენტაციის, ოჯახური და სოციალური სტატუსისა.

პროგრამის სტიპენდიანტებს შეუძლიათ ისწავლონ ოქსფორდის უნივერსიტეტის მაგისტრატურისა და დოქტორანტურის ნებისმიერ კურსზე, ასევე მიიღონ მეორე უმაღლესი განათლება. ჩვეულებრივ სტიპენდია გათვლილია ორ სასწავლო წელზე, თუმცა, ხანდახან იგი მხოლოდ ერთი სასწავლო წლის ვადით გაიცემა. უნივერსიტეტში სწავლა ფინანსდება ფონდის მიერ, ამ თანხის გარდა ფონდი სტუდენტებს საცხოვრებელ თანხასაც უფინანსებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* როდსის ფონდის ოფიციალური საიტი
* როდსის ფონდი — *ენციკლოპედია ბრიტანიკა*

კატეგორია:ოქსფორდის უნივერსიტეტი
კატეგორია:საერთაშორისო სტიპენდიები
ზაზა ინაშვილი

**ზაზა ინაშვილი** (დ.4 დეკემბერი, 1969) — ქართველი მწვრთნელი, 2013 წლის ივლისიდან ფოთის „კოლხეთის“ თავკაცი.

## ტიტულები 
* პირველი ლიგა მეორე ადგილი: 2013/2014 (ჯგუფი A)

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Soccerway-ზე  

კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:ფოთის კოლხეთის მწვრთნელები
კატეგორია:დაბადებული 4 დეკემბერი
ოსკარის 52-ე დაჯილდოება

**ოსკარის 52-ე დაჯილდოების ცერემონია** — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით 51-ე დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1980 წლის 14 აპრილს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1979 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა ABC. დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 5 ჯილდო მიიღო ფილმმა „კრამერი კრამერის წინააღმდეგ“.

## ლაურეატები
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
ოქროს გლობუსის მე-19 დაჯილდოება

**ოქროს გლობუსის მე-19 დაჯილდოება** გაიმართა 1962 წლის 5 მარტს. მასში 1961 წლის ფილმები მონაწილეობდნენ.

## ლაურეატები 
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ოქროს გლობუსი
მიჰრიშაჰ სულთანი

**მიჰრიშაჰ სულთანი** ( დ. 1745 — 16 ოქტომბერი 1805) — ოსმალეთის სულთნის, მუსტაფა III-ის მეორე ცოლი. სულთან სელიმ III-ის დედა. ჰასეკი სულთანი. ვალიდე სულთანი.

## ბიოგრაფია
მიჰრიშაჰ სულთანი დაიბადა 1745 წელს. მისი დაბადების სახელია აგნესა. იგი ქართული წარმოშობისა იყო. 1760 წელს გახდა მუსტაფა III-ის ცოლი. 1789 წელს მას შემდეგ, რაც მისი ვაჟი სელიმი ტახტზე ავიდა, გახდა ვალიდე სულთანი. მიჰრიშაჰი სახელმწიფოს ფაქტობრივად მართავდა როგორც რეგენტი 1789-1805 წლებში. 1790-იან წლებში დაიწყო სკოლების და მეჩეთების მშენებლობა. 1805 წელს ააშენა მიჰრიშაჰ ვალიდე სულთნის კომპლექსი. იგი გარდაცივალა 1805 წლის 16 ოქტომბერს, სტამბოლში. დაკრძალულია მიჰრიშაჰ ვალიდე სულთნის მავზოლეუმში.

## სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები
კატეგორია:ვალიდე-სულთნები
კატეგორია:დაბადებული 1745
კატეგორია:გარდაცვლილი 1805
ოქროს გლობუსის 24-ე დაჯილდოება

**ოქროს გლობუსის 24-e დაჯილდოება** გაიმართა 1967 წლის 15 თებერვალს. მასში 1966 წლის ფილმები მონაწილეობდნენ.

## ლაურეატები 
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ოქროს გლობუსი
პიუს სამეფოს ძველი ქალაქები

**პიუს სამეფოს ძველი ქალაქები**  — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მიანმარიში. იგი მოიცავს პიუს სამეფოს სამ ქალაქ სახელმწიფოს: ჰალინს, ბეიკთანოსა და შრი-კსეტრას.

პიუს სამეფოს ქალაქ-სახელმწიფოები 2014 წლის 22 ივნისს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. იგი ამ ქვეყნიდან პირველი ძეგლია, რომელიც იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობად აღიარა.

## ჰალინი 
ჰალინი მდებარეობს მდინარე მუს ხეობაში. იგი პიუს სამეფოს აღმოჩენილ ქალაქ-სახელმწიფოებს შორის ჯერჯერობით ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარეობს. ქალაქში აღმოჩენილი არტეფაქტებიდან ყველაზე უძველესია ხის ჭიშკარი, რომელიც ახ. წ. 70 წლით თარიღდება.

## ბეიკთანო 
ბეიკთანო მდებარეობს მინბუს რეგიონში, თანამედროვე ქალაქ ტაუნდუინჯის მახლობლად. ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური ნივთები, ჭურჭელი, ადამიანთა ჩონჩხები თარიღდება ძვ. წ. 200 - ახ. წ. 100 წლების პერიოდით. სავარაუდოდ, ქალაქი არის მიანმარის პირველი სახელმწიფოებრივი გაერთიანების დედაქალაქი. ბეიკთანო იყო  დიდი გამაგრებული დსახლება, რომელიც 300 ჰა-ზე იყო გადაჭიმული. მისი კედლები 6 მეტრი სისქისა იყო და თარიღდება ძვ. წ. 180 ახ წ. 610 წლებით

## შრი-კსეტრა 
შრი-კსეტრა ან იგივე თაიე-ქიტაია („გამარჯვების ველი“) მდებარეობს თანამედროვე ქალაქ პიიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 8 კილომეტრში თანამედროვე სოფელ ჰმაუზას ადგილას. ქალაქი დაარსდა V-VII საუკუნეებში, სავარაუდოდ ჰალინის შემდეგ (VII-VIII საუკუნეებში) გახდა პიუს სამეფოს მთავარი ქალაქი და ეს სტატუსი შეინარჩუნა IX საუკუნემდე. მისი დედაქალაქობის პერიოდში ქვეყანას განაგებდა ორი დინასტია. პირველი დინასტია იყო ვიკრამას დინასტია, ხოლო მეორე დააარსა მეფე დუტაბაუნგმა 739 წელს.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მიანმარში
ოქროს გლობუსის 26-ე დაჯილდოება

**ოქროს გლობუსის 26-ე დაჯილდოება** გაიმართა 1969 წლის 24 თებერვალს. მასში მონაწილეობა მიიღო 1968 წელს გამოსულმა კინო და ტელენამუშევრებმა.

## კინო 
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ოქროს გლობუსი
ოსკარის 39-ე დაჯილდოება

**ოსკარის 39-ე დაჯილდოების ცერემონია** — საუკეთესო ფილმებისა და კინოხელოვანების რიგით მე-39 დაჯილდოება კინემატოგრაფიულ ხელოვნებათა და მეცნიერებათა აკადემიის პრემიით. ცერემონია გაიმართა 1967 წლის 10 აპრილს ლოს-ანჯელესში, კალიფორნია და მასში მონაწილეობა მიიღეს 1967 წელს გამოსულმა ფილმებმა. ოსკარის დაჯილდოებას აშშ-ში გადასცემდა ABC. დაჯილდოებაზე ყველაზე მეტი, 6 ჯილდო მიიღო ფილმმა „ყველა დროის ადამიანი“.

## ლაურეატები
კატეგორია:ოსკარის დაჯილდოების ცერემონიები
ფარი (იარაღი)

მინიატიურა|ხევსურული ფარი
**ფარი** — ცივი იარაღისაგან თავდასაცავი საომარი საჭურველი. მზადდებოდა ხისაგან, ტყავისაგან, აგრეთვე ლერწმისაგან ლითონისაგან და სხვა მასალისაგან. სხვადასხვა ხალხს სხვადასხვა ფორმის ფარი ჰქონდა, რაც იცვლებოდა ეპოქების მიხედვითაც. მაგალითად, ძველ შუამდინარეთში ჰქონდათ ხის, სპილენძის ფირფიტებგადაკრული ოთხკუთხა ფარები. არსებობდა დიდი ფარიც, რომელიც მთელ რაზმს ფარავდა. ასურეთში შექმნეს ლითონის მრგვალი ფარი. ფარზე იცოდნენ სხვადასხვა ნიშნის, ემბლემის გამოსახვა. რომში გავრცელდა ცილინდრული ფორმის ფარი. IX-X-XIII საუკუნეებში, ევროპაში შემოიღეს ადამიანის სიმაღლის ნუშის ფორმის ფარები, რომლებზეც გამოსახული იყო მებრძოლის საკუთარი ემბლემა.                                               თქმულების თანახმად, კოლხეთის მეფე აიეტს ტყავის ფარი ჰქონია, ტყავგადაკრულ მოწნულ ფარებს ხმარობდნენ ძვ.წ. V-IV საუკუნეებში მოსხები. ძველი იბერიელები დიდ „დელამფრებს-დედაფარებს“ ან „ჩელტს“ ხმარობდნენ. მრგვალი ფარის წარმოშობა ცხენოსნობას უკავშირდება. ასეთი ფარები საქართველოში ბრინჯაოს ხანიდან არის დამოწმებული არქეოლოგიური გათხრების დროს კაჭრეთში, ჟინვალში და სხვ. ვახტანგ გორგასალს ვიგრის ტყავის ფარი ჰქონია, ასევე ტყავისაა ჩვენამდე შემორჩენილი ვახტანგ VI-ის ფარი.          საქართველოში ფარის დამზადების ხელოვნება მაღალ დონეზე მდგარა, მეფარეობა ცალკე ხელობადაც ყოფილა გამოყოფილი (რასაც მოწმობს გვარი მეფარიშვილი). ცეცხლსასროლი იარაღის გავრცელების შემდეგ ფარი ხმარებიდან გამოვიდა.                                                                               

## ლიტერატურა 
**ჩოლოყაშვილი კ.,* ქართული საბრძოლო იარაღები. ფარი, «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1954, ტ. 18 B;

კატეგორია:ფარი
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით
შვიდი წლის თავზე (ფილმი)

**შვიდი წლის თავზე** () — ბილი უაილდერის 1955 წლის ფილმი, რომანტიკული კომედია. დაფუძნებულია ამავე სახელწოდების სამმოქმედებიან პიესაზე. ფილმი შეიცავს მეოცე საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სცენას, რომელშიც მერილინ მონროს თეთრი კაბა ფრიალებს მატარებლის მიერ წარმოქმნილი ჰაერის ნაკადისგან. ფილმის სათაური აღებულია ფსიქოლოგიის ცნებიდან, რომლის მიხედვითაც ბედნირება წყვილის ურთიერთობაში ქრება ქორწინებიდან შვიდი წლის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:1955 წლის ფილმები
კატეგორია:რომანტიკული კომედიები
კატეგორია:პიესებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:ბილი უაილდერის ფილმები
საფიე სულთანი

**საფიე სულთანი** — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის მურად III-ის მეუღლე  და  სულთან მეჰმედ III-ის დედა, მთავარი ჰასეკი სულთანი(1574-1595) და ოსმალეთის იმპერიის მმართველი ვალიდე-სულთანი(1595-1604), იმპერიის ერთ-ერთი უმთავრესი ფიგურა. იგი მოესწრო ოსმალეთის იმპერიის 7 სულთნის ზეობას. საფიე სულთანი მურად III-ის მმართველობიდან აქტიურად ერეოდა პოლიტიკაში, მეჰმედ III-ის მმართველობისას იგი სულთნის რეგენტად ითვლებოდა. მეჰმედი დედასთან ერთად იღებდა ყველა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას. საფიე სულთანს ასევე დროებით გავლენა ჰქონდა მის შვილიშვილზე აჰმედ I-ზე.

## ბიოგრაფია
სარწმუნო მონაცემები საფიე სულთნის შესახებ არ არსებობს. წყაროები მიუთითებენ მის ვენეციურ ან ალბანურ წარმომავლობაზე. ვენეციური წარმომავლობის ვერსიის მიხედვით მამამისი იყო კუნძულ კორფუს გუბერნატორი, ხოლო სულთნის ნამდვილი სახელია სოფია ბაფო. ამ ვერსიის მიხედვით დასაშვებია საფიე ყოფილიყო მურად III-ის დედის, ნურბანუ სულთნის ნათესავი. მეორე ვერსიის თანახმად იგი ალბანური წარმომავლობისაა სოფელ რეზიდან და მისი სახელია მელექე.

1560-იან წლებში გოგონა ტყვედ ჩავარდა და გაყიდეს ჰარემში, სადაც მიიღო სახელწოდება საფიე - „სუფთა“. ჰარემში იგი უფლისწულ მურადის რჩეული გახდა, თუმცა მურადს ოფიციალურ მეუღლედ არ უღიარებია საფიე, მამისა და პაპისაგან განსხვავებით. საფიეს გავლენა გაიზარდა ნურბანუ სულთნის გარდაცვალების შემდეგ. ერეოდა ქვეყნის საშინაო საქმეებში და გავლენა ჰქონდა მეუღლეზე. 

საფიეს შვილების ზუსტი რაოდენობა ცნობილი არ არის. მურად III-ის ტახტზე ასვლის პერიოდში მას ჰყავდა ორი გოგონა (აიშე და ფატმა) და ორი ბიჭი (მეჰმედი და მაჰმუდი). 1581 წელს დაიღუპა მაჰმუდი. 

1595 წელს მურად III გარდაიცვალა, ტახტი დაიკავა საფიეს შვილმა მეჰმედ III-მ. საფიეს როგორც ვალიდე სულთანს გააჩნდა უდიდესი ძალაუფლება. მისი რჩეული ჰასეკი იყო ჰანდან სულთანი, შვილის სულთან მეჰმედ lll-ს მეუღლე და ოსმალეთის იმპერიის მომავალი ვალიდე სულთანი. სასახლის ინტრიგებს მისი დავალებით კურირებდა ებრაული წარმოშობის მსახური ესპერანეტა მალაჰი, რომელსაც მნიშვნელოვანი გავლენა ჰქონდა საფიეზე და მოქმედებდა მისი სახელით. თავდაპირველად, როდესაც ტახტზე ავიდა საფიე სულთნის შვილიშვილი აჰმედ l, საფიეს შვილიშვილზე გავლენა ჰქონდა და ფაქტობრივად მის ნაცვლად მართავდა ქვეყანას, თუმცა ეს დროებითი აღმოჩნდა მალევე  იგი გააძევეს ძველ სასახლეში, რის შემდეგაც საფიე სულთანი მომხრეებთან ერთად თავს დაესხა სასახლეს და დროებით დაიკავა იგი. მიუხედავად იმისა, რომ საფიე სულთანი სიცოცხლის ბოლომდე ძველ სასახლეში ცხოვრობდა, იგი მაინც ახერხებდა პოლიტიკაში ჩარევას და იბრძოდა მმართველობის დასაბრუნებლად. იყო ოსმალეთის იმპერიის ჯერ ჰასეკი სულთანი, შემდეგ კი ვალიდე სულთანი, ორჯერ გახდა დიდი ვალიდე სულთანი მისი შვილიშვილების აჰმედ I-ისა და  მუსტაფა I-ის მმართველობისას. საფიე სულთანი ასევე მოესწრო მისი შვილისშვილის აჰმედ I-ის შვილის ოსმან II-ის მმართველობის ხანას. საფიე სულთანი ქალთა სულთანატის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელივანი წარმომადგენელია, მის დროს ქალთა სულთანატი კიდევ უფრო გაძლიერდა, ითვლება ოსმალეთის ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ვალიდე სულთნად. საფიე სულთანი ოსმალეთის იმპერიას მართავდა 1583-1604 წლებში. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქალთა სულთანატი

## სქოლიო
კატეგორია:ოსმალეთის სულთნების მეუღლეები
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია
კატეგორია:გარდაცვლილი 1605
კატეგორია:ქალთა სულთანატი
ლომბარდო-ვენეციის სამეფო

**ლომბარდო-ვენეციის სამეფო** (, ) — ყოფილი სამეფო დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე. წარმოადგენდა ავსტრიის იმპერიის გვირგვინის მიწას. შეიქმნა 1815 წელს ვენის კონგრესის მიერ, მას შემდეგ, რაც დაეცა 1805 წელს შექმნილი ნაპოლეონისეული იტალიის სამეფო, ხოლო ვენის კონგრესმა ცნო ავსტრიელი ჰაბსბურგ-ლორენების უფლება ლომბარდიასა და ვენეციის რესპუბლიკაზე.

იყოფოდა ორ გუბერნიად. თითოეული დაყოფილი იყო რამდენიმე პროვინციად, რაც მეტნაკლებად ემთხვეოდა ნაპოლეონისეული იტალიის სამეფოს დეპარტამენტებს. სამეფო საბოლოოდ გაუქმდა 1866 წელს და შეუერთდა იტალიის სამეფოს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Flags of Lombardy–Venetia

კატეგორია:იტალიის ყოფილი სახელმწიფოები
კატეგორია:ავსტრიის იმპერია
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
კარლი (ბადენის დიდი ჰერცოგი)

**კარლ ლუდვიგ ფრიდრიხი** (; დ. 8 ივნისი, 1786, კარლსრუე — გ. 8 დეკემბერი, 1818, რაშტატი) — ბადენის დიდი ჰერცოგი 1811 წლის 10 ივნისიდან. ცერინგენების გვარის უფროსი შტოს უკანასკნელი წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია
კარლი იყო პრინც კარლ ლუდვიგ ფონ ბადენისა და ამალია ფონ ჰესენ-დამრშტადტის, კარლ ფრიდრიხ ფონ ბადენის შვილიშვილის შვილი. კარლი იყო რუსეთის იმპერატრისის, ელიზაბეთ ალექსეევნას ძმა. მამის გარდაცვალების შემდეგ, 1801 წელს, ის ბადენის მემკვიდრე გახდა. ათი წლის შემდეგ კი კარლმა ტახტზე პაპა, კარლ ფრიდრიხი შეცვალა. მონაწილეობდა ვენის კონგრესში, სადაც ბადენს დაუმტკიცდა ის ტერიტორიები, რომლებიც ნაპოლეონის ომების დროს მიიღო. 1818 წელს მან გამოსცა ახალი კონსტიტუცია.

კარლი ემზადებოდა ბავარიის პრინცესასთან, ავგუსტასთან დასაქორწინებლად, რომელიც ბავარიის მეფის, მაქსიმილიანის შვილი იყო, მაგრამ ნაპოლეონის გეგმებმა ხელი შეუშალეს ქორწინებას. ნაპოლეონს სურდა, რომ ავგუსტა თავისი გერის, ეჟენ დე ბოარნეს ცოლი გამხდარიყო და კომპენსაციის სახით კარლს შესთავაზა თავის გარე ბიძაშვილზე, სტეფანიაზე დაქორწინება, რომელსაც ნაპოლეონმა ოფიციალურად უბოძა *საფრანგეთის პრინცესის* ტიტული. 1806 წლის აპრილში კარლი და სტეფანია დაქორწინდნენ. ქორწინების შედეგად დაიბადნენ:

* ლუიზა (1811—1854), დაქორწინდა კრონპრინც გუსტავ ვაზზე (1799—1877), დამხობილი შვედი მეფის, გუსტავ IV-ის წინამორბედზე;
* ვაჟი (1812—1812);
* ჟოზეფინა (1813—1900), დაქორწინდა კარლ ანტონზე, მთავარ ჰოჰენცოლერნ-ზიგმარინჰენზე;
* ალექსანდრე (1816—1816);
* მარია (1817—1888), დაქორწინდა უილიამზე ჰამილტონის მე-11 ჰერცოგზე (1811—1863); მათი ქალიშვილი იყო მონაკოს მთავრის, ლუი II-ის დედა.

გარდაცვალების შემდეგ, კარლს არ დარჩა მამრობითი სქესის მემკვიდრე, რის გამოც ბადენის ტახტი დაიკავა მისმა ბიძამ, ლუდვიგ I-მა.

## ლიტერატურა
* Friedrich von Weech: Karl Ludwig Friedrich, Großherzog von Baden. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 15. Duncker & Humblot, Leipzig 1882, S. 248—250. 

კატეგორია:ბადენის მმართველები
კატეგორია:ცერინგენები
კატეგორია:დაბადებული  8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1786
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1818
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები