open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კუტჰოლი

**კუტჰოლი** (; , *„ზედა ტერიტორია“*) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს როსკომონის საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში, მდინარე ბოილის სანაპიროზე, ქალაქებს - ბოილსა და კერიკ-ონ-შენონს შორის. კუტჰოლთან ახლოს მდებარეობს ტბა ლოხ-კეი.

კუტჰოლი 21-ე საუკუნემდე პატარა სოფელი (hamlet) იყო, თუმცა 2000-იანი წლებიდან ირლანდიის ქონების ბუშტის გამო სწრაფად დაიწყო ზრდა, აშენდა მრავალი სახლი, მაღაზია და სხვა არაერთი დაწესებულება (თუმცა მათი დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ გამოუყენებელია). დღეს კუტჰოლი დიდი სოფლის ან პატარა ქალაქის ზომისაა.

## გალერეა 

სურათი:Cootehall Ghosts.JPG|კუტჰოლის სავაჭრო კომპლექსი, რომელიც ცარიელია. 2013წ.
სურათი:Ghost Office.JPG|ახლახან აშენებული ოფისი, რომელიც გამოუყენებელია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* როსკომონის საგრაფო.

## სქოლიო
კატეგორია:როსკომონის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
ზო’ე

**ზო’ე** — ადგილობრივი ტომი ბრაზილიაში. ცხოვრობენ პარის შტატის ობიდუსის მუნიციპალიტეტში, მდინარე კუმინაპანემაზე. 2010 წლის მონაცემებით მათი რაოდენობა არ აღემატებოდა 256 კაცს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის ეთნიკური ჯგუფები
გაბაშვილები

**გაბაშვილები**, *გაბაონები* — ქართული წარჩინებული საგვარეულო, ქართლიდან. ცნობილია XVI საუკუნის პირველი ნახევრიდან. თავდაპირველად თავადები იყვნენ, თუმცა XVII საუკუნეში დამცრობილან და სახასო აზნაურებად ჩანან. XV საუკუნემდე ფლობდნენ სოფელ თხინვალს, რომელიც 1466 წელს მეფე კონსტანიტნემ ჯავახიშვილებს უწყალობა. XVIII საუკუნეში დაახლოებული იყვნენ სამეფო კართან, მემკვიდრეობით ფლობდნენ ბაზიერთუხუცესის სახელოს, მამულს თბილისში, ვერეზე (გაბაანთხევი), ასევე ლურჯ მონასტერს.

XVIII საუკუნეში ამ საგვარეულოდან იყო ქართული კულტურის რამდენიმე ცნობილი წარმომადგენელი, მათ შორის, პოეტი და პოლიტიკური მოღვაწე ბესიკი.   

## იხილეთ აგრეთვე 
* თხინვალა
* გაბაანთხევი
* ზაქარია გაბაშვილი

## ლიტერატურა 
* ლეონიძე, გიორგი. „გაბაშვილები“. *ლიტერატურის მატიანე*, წიგნი 3–4. თბილისი, 1942 (რეპროდუქციული გამოცემა, 2009) 
* გაჩეჩილაძე ია, გაბაშვილები, პროექტი „ქართული ხელნაწერი“ (ელექტრონული ენციკლოპედია)

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
*
ზო’ე ენა

**ზო’ე ენა** — ენა, რომელზედაც ლაპარაკობს ზო’ეს ხალხი, რომლებიც ცხოვრობენ პარის შტატის ობიდუსის მუნიციპალიტეტში, მდინარე კუმინაპანემაზე, ბრაზილიაში. ზო’ე ენა ისევე როგორც ბურეს, ჟო’ეს, პოტურუს, პოტურუჟარისა და ტუპის ენები წარმოადგენენ ტუპის ენათა ოჯახს, რომელიც თავის მხრივ, წარმოადგენს კაგვაჰივის ჯგუფის ნაწილს.

## სქოლიო
კატეგორია:ტუპი ენები
კატეგორია:ბრაზილიის ენები
კლუნფადი

**კლუნფადი** (; , *„გრძელი მდელო“*) — სოფელი ირლანდიაში, მდებარეობს როსკომონის საგრაფოში, კონაქტის პროვინციაში. ქალაქ ბალიჰონისიდან დაშორებულია 10 კმ-ით. სოფლის წმ. პატრიკის სახელობის ეკლესია 1992 წლიდან უშვებს ყოველწლიურ ჟურნალს კლუნფადის შესახებ.

ისევე როგორც ირლანდიის ბევრ სხვა სოფელში, კლუნფადშიც, 1990-იანი წლების ეკონომიკური აყვავების შედეგად, მკვეთრად გაუმჯობესდა დემოგრაფიული მდგომარეობა, განსაკუთრებით იმატა იმიგრანტების რაოდენობამ აღმოსავლეთ ევროპიდან და ბრაზილიიდან.

კლუნფადში მდებარეობს ფოსტის ოფისი, მაღაზია და ორი ლუდხანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* როსკომონის საგრაფო.

კატეგორია:როსკომონის საგრაფოს დასახლებული პუნქტები
პერვერსია

**პერვერსია** ( perversiō — ამობრუნება) — უკიდურესად არაბუნებრივი ქცევა, სრული დამახინჯება, ნორმიდან გადახრა, გაუკუღმართება, გარყვნილება. სოციალურ კონტექსტში პერვერსიად საზოგადოებაში მიღებული ნორმებიდან გადახვევა იგულისხმება (მაგ. ინცესტი). სექსოლოგიაში კი ეს ტერმინი სექსუალობის გარკვეულ მარგინალურ ფორმებს, პარაფილიებს აღნიშნავს, როგორებიცაა, მაგალითად, ზოოფილია, ანუ სექსუალური ლტოლვა ცხოველების მიმართ, ან ნეკროფილია — გვამების სიყვარული და ა. შ. პერვერსიათა ყველაზე გავრცელებულ ფორმებად კი სადიზმი, ანუ პარტნიორისათვის სექსუალური აქტის დროს ტკივილის მიყენება და მისი საპირისპირო ფორმა — მაზოხიზმი, ანუ სასიყვარულო გრძნობის ტკივილთან და ტანჯვასთან გაიგივება მიიჩნევა. 

## ლიტერატურა
* Jean Clavreul, "The Perverse Couple", in Stuart Schneiderman ed., Returning to Freud (New York 1980) გვ. 227–8
* Sigmund Freud, On Psychopathology (PFL 10) გვ. 169 და გვ. 193

კატეგორია:სექსოლოგია 
კატეგორია:ლგბტ ტერმინები 
კატეგორია:ფსიქოლოგია
სპირიდონ ესაძე

** სპირდონ იოსების ძე ესაძე** (დ. 1813, ოზურგეთი, — გ. 6 სექტემბერი, 1875, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1874). ბორის, სიმონ და სპირიდონ ესაძეების მამა.

გურიის აზნაურთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. 1835 წლიდან მსახურობდა ბრესტის ქვეით და ლიტვის ეგერთა პოლკებში. მონაწილეობდა ყირიმის (1853–1856) ომში, იბრძოდა შავი ზღვის სანაპიროზე. მსახურობდა კავკასიის კორპუსის შტაბში. 1860 წელს გადაიყვანეს ჟანდარმთა ცალკე კორპუსში. 1863 წელს მიენიჭა პოლკოვნიკის, 1874 წელს — გენერალ-მაიორის წოდება. 1865–1875 წლებში იყო თბილისის გუბერნიის ჟანდარმერიის სამმართველოს უფროსი. დაჯილდოებულია წმ. ანას, წმ. სტანისლავის, წმ. ვლადიმირის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით. დაკრძალულია დიდუბის ღვთისმშობლის შობის ეკლესიის ეზოში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1813
კატეგორია:გარდაცვლილი 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 სექტემბერი
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკა

**გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკა** () — გერმანიის კოლონია აფრიკაში, რომელიც არსებობდა თანამედროვე ტანზანიის, ბურუნდის და რუანდის ტერიტორიებზე.

## ისტორია 
thumb|left|mini|გერმანიის კოლონიები აფრიკაში, გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკა (წითელი ფერით)
ამ მხარეში გერმანიის აქტიურობის დასაწყისი სათავეს იღებს 1885 წლიდან, როდესაც გერმანიის მთავრობამ გერმანიის ინტერესების დაცვისათვის ტერიტორიის ათვისების უფლება აჩუქა კარლ პეტერსის კომპანიას, რომელიც ხელმძღვანელობდა «გერმანული კოლონიზაციების საზოგადოებას». 1890 წელს დაიწყო აბუშირის აჯანყება. გერმანიის ხელისუფლება იძულებული იყო გაეგზავნა ჯარი გერმან ვისმანის ხელმძღვანელობით და წაერთვა საზოგადოებისთვის მისი საკუთრება, რითაც მას კოლონიად გადააქცევდა. გერმანელების დროს დაიწყო მიწების კულტივირება, რკინიგზის გაყვანა, სკოლების მშენებლობა ადგილობრივი მოსახლეობისათვის, მაგრამ კოლონიისგან ეკონომიკური უკუგება გერმანიას არც არასდროს არ მიუღია: აღმოსავლეთი აფრიკის სუბსიდირება გრძელდებოდა გერმანიის ხელისუფლების მიერ. ადმინისტრაციული კუთხით კოლონიის ხელმძღვანელობა ეყრდნობოდა ტომის ბელადებთან ურთიერთობაზე (კოლონიზაციის პირველ ოც წელიწადში, გერმანელებს მუდამ უხდებოდათ ადგილობრივი მოსახლეობის აჯანყებების ჩახშობა კოლონიზატორების მიმართ). გერმანიის აღმოსავლეთ აფრიკაში აქტიურად ასახლებდნენ გერმანელ კოლონისტებს: 1903 წელს მათი რაოდენობა იყო 650 ადამიანი, ხოლო 1914 წელს დაახლოებით 5500 ადამიანი.

პირველი მსოფლიო ომის დროს კოლონიის შეიარაღებულ ძალებს (შედგებოდა 3 ათასი ევროპელისაგან და 11 ათასი ადგილობრივისაგან) მეთაურობდა პოლკოვნიკი პაულ ემილ ფონ ლეტოვ-ფორბეკი, რომელიც 1914 წლიდან 1918 წლამდე წარმატებით ატარებდა ბრძოლებს ბრიტანულ და პორტუგალიულ კოლონიალურ ჯარებთან. მოგვიანებით ის იძულებული გახდა უკან დაეხია ბელგიის კონგოს მხრიდან თავდასხმისა და რესურსების უკმარისობის გამო. პაულ ემილ ფონ ლეტოვ-ფორბეკმა მცირე რაზმით წინ წაიწია მოზამბიკის ტერიტორიისკენ და ჩრდილოეთ როდეზიისკენ, სადაც შეიტყო გერმანიასა და ანტანტის ქვეყნებს შორის დადებული ზავის შესახებ და გასცა ბრძანება ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ. პირველი მსოფლიო ომი დამთავრდა, ის კი გახდა კოლონიალურ გერმანიაში ერთადერთი შეიარაღებული ფორმირების მთავარსარდალი, რომელიც მტერს არ ჩაბარდა. შემდგომში ადგილობრივი მეომრები, რომლებიც მონაწილეობდნენ გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკის ბრძოლებში, პენსიას იღებდნენ ვაიმარის რესპუბლიკის და გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის მთავრობებისგან.

1919 წლის ვერსალის საზავო ხელშეკრულების მიხედვით გერმანიის აღმოსავლეთი აფრიკის ტერიტორია დაიყო: დასავლეთი ნაწილი გადაეცა ბელგიას (რუანდა-ურუნდი), დანარჩენი ნაწილი დიდ ბრიტანეთს გადაეცა მფლობელობაში, რომელმაც სახელი შეუცვალა კოლონიას და უწოდა ტანგანიიკა. ამ უკანასკნელმა დამოუკიდებლობა მიიღო 1961 წელს.

კატეგორია:გერმანიის ისტორია
კატეგორია:გერმანიის იმპერია
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976: ფინალი

**ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1976: ფინალი** — ევრო 1976-ის ფინალური მატჩი. 

## მატჩის დეტალები
|valign="top"|
|valign="top" width="50%"|

|}

## რესურსები ინტერნეტში
* UEFA Euro 1976 Final Official Report at uefa.com

კატეგორია:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი
იტინგა-დუ-მარანიანი

**იტინგა-დუ-მარანიანი** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 175 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იმპერატრისი შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 24 863 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,94 კმ²-ზე. ფართობი 3 581 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* გოიასი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
*''Scheda del comune dall'IBGE - Censimento 2010*
*[*Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil''](http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm) 

კატეგორია:მარანიანის შტატის მუნიციპალიტეტები
მადამ კისლინგი

**„მადამ კისლინგი“** () — იტალიელი მხატვრის, ამედეო მოდილიანის ნახატი, შესრულებული 1917 წელს. სურათი შეიქმნა საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში. სურათი ინახება ხელოვნების ეროვნულ გალერეაში, ქალაქ ვაშინგტონში.

## რესურსები ინტერნეტში
* მადამ კისლინგი 

კატეგორია:ამედეო მოდილიანის ნახატები
ხე და სახლი

**„ხე და სახლი“** () — იტალიელი მხატვრის, ამედეო მოდილიანის ნახატი, შესრულებული 1919 წელს. სურათი შეიქმნა საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში. იგი პარიზის კერძო კოლექციის ნაწილია. მოდილიანის „ხე და სახლი“ იმ მცირერიცხოვან ნამუშევართა შორისაა, სადაც პორტრეტის ნაცვლად ლანდშაფტია წარმოდგენილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ხე და სახლი 

კატეგორია:ამედეო მოდილიანის ნახატები
ხოვდი

**ხოვდი** () — ქალაქი მონღოლეთში, ხოვდის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. 2007 წელს ქალაქში ცხოვრობდა 28 601 ადამიანი.

## კლიმატი 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ხოვდის აიმაკი
ერდენეტი

**ერდენეტი** () — მონღოლეთის სიდიდით მეორე ქალაქი, ორხონის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში. 

## დემოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში
* Erdenet Mining Corporation 

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ორხონის აიმაკი
მანდალგობი

**მანდალგობი** () — ქალაქი მონღოლეთში, დუნდგოვის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. 2007 წელს ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 10 299 ადამიანს.

## კლიმატი 
## რესურსები ინტერნეტში
*Mandalgovi at Encyclopædia Britannica 
*Map at uk.multimap.com 

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:დუნდგოვის აიმაკი
ჩოიბალსანი

**ჩოიბალსანი** () — სიდიდით მეოთხე ქალაქი მონღოლეთში, დორნოდის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. 2008 წელს ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 38 150 ადამიანს.

## კლიმატი 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:დორნოდის აიმაკი
საინშანდი

**საინშანდი** () — ქალაქი მონღოლეთში, დორნოგოვის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. 
ქალაქის მოსახლეობა 2000 წლის აღწერის მიხედვით შეადგენდა 25 210 ადამიანს, 2006 წლის შეფასებით — 19 548-ს, 2008 წლის შეფასებით კი — 19 891 ადამიანს.

## კლიმატი 
## რესურსები ინტერნეტში
*Saynshand at young-0.com

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:დორნოგოვის აიმაკი
ულიასუტაი

**ულიასუტაი** () — ქალაქი მონღოლეთში, ზავხანის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 15 460 ადამიანს.

## კლიმატი 
## რესურსები ინტერნეტში
*Manchu Dynasty Government Structure, 1691–1910   პენსილვანიის არქეოლოგიისა და ანთროპოლოგიის მუზეუმის უნივერსიტეტი

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ზავხანის აიმაკი
დარხანი

**დარხანი** () — სიდიდით მესამე ქალაქი მონღოლეთში, დარხან-უულის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2010 წელს მისი მოსახლეობა შეადგენდა 74 738 ადამიანს.

## კლიმატი 
## პარტნიორი ქალაქები 
*  დიმიტროვგრადი - ბულგარეთი
*  ირვინგი - აშშ
*  კაპოშვარი - უნგრეთი
*  ულან-უდე - რუსეთი

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:დარხან-უულის აიმაკი
ალჟირელი მჯდომარე ალმაიზა

**„ალჟირელი მჯდომარე ალმაიზა“** () — იტალიელი მხატვრის, ამედეო მოდილიანის ნახატი, შესრულებული 1916 წელს. სურათი ინახება შვეიცარიის ქალაქ ბაზელის კერძო კოლექციაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ალჟირელი მჯდომარე ალმაიზა 

კატეგორია:ამედეო მოდილიანის ნახატები
ფეშხუმი

მინი|ფეშხუმი
**ფეშხუმი** — მართლმადიდებელ ეკლესიაში დაბალფეხიანი თეფში, რომელიც იხმარება ღვთისმსახურების დროს ბარძიმთან ერთად. ფეშხუმზე აწყობენ ტარიგს — ნაკვეთ სეფისკვერს (ლიტურგიის დროს). ფეშხუმს ძვირფასი ლითონისაგან აკეთებენ. ფეშხუმი სიმბოლურად აღნიშნავს ბაგას, სადაც ღვთისმშობელმა მაცხოვარი მიიწვია შობის შემდეგ და მაცხოვრის საფლავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
ამორძალი (მოდილიანი)

**„ამორძალი“** () — იტალიელი მხატვრის, ამედეო მოდილიანის ნახატი. შესრულებულია 1909 წელს. სურათი შეიქმნა საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში. მასზე ასახული ახალგაზრდა არისტოკრატი ქალი არ არის იდენტიფიცირებული. „ამორძალი“ ინახება კერძო კოლექციაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ამორძალი 

კატეგორია:ამედეო მოდილიანის ნახატები
ზუუნმოდი

**ზუუნმოდი** () — ქალაქი მონღოლეთში, ტუვეს აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-ცენტრალურ ნაწილში, დედაქალაქ ულან-ბატორიდან სამხრეთით 43 კილომეტრზე. ფართობი შეადგენს 19,18 კმ²-ს, მოსახლეობა კი 14 660 ადამიანს (2006 წ.).

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ტუვეს აიმაკი
ლაჟეადუ-ნოვუ

**ლაჟეადუ-ნოვუ** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იმპერატრისი შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 6 923 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 6,61 კმ²-ზე. ფართობი 1 047 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* გოიასი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
*''Scheda del comune dall'IBGE - Censimento 2010*
*[*Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil''](http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm) 

კატეგორია:მარანიანის შტატის მუნიციპალიტეტები
ლეუნტეა

**ლეუნტეა** () — სოფელი მოლდოვაში, კეუშენის რაიონში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 30 მეტრზე. 2004 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 480 ადამიანს შეადგენდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მოლდოვის ადმინისტრაციული დაყოფა
* კეუშენის რაიონი

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოლდოვის მოსახლეობის 2004 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:კეუშენის რაიონის სოფლები
დარ-ეს-სალამი

**დარ-ეს-სალამი** (; , , *Dār as-Salām* — „*დამორჩილებული, მშვიდობიანი ოლქი*“, „*დამორჩილებულთა, მიჩვეულთა საცხოვრებელი*“) — ტანზანიის ყველაზე  დიდი ქალაქი. ქვეყნის ყველაზე მდიდარი ქალაქი და მთავარი ეკონომიკური ცენტრი. დარ-ეს-სალამის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2012 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 4 364 541 ადამიანს.

ქალაქი მდებარეობს აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ინდოეთის ოკეანის ნაპირზე. ტანზანიის მსხვილი პორტია და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი პორტია აღმოსავლეთ აფრიკაში. დარ-ეს-სალამმა 1970-იანი წლების შუაში თუმცა კი დაუთმო დედაქალაქის ოფიციალური სტატუსი დოდომას, მთავრობა მაინც დარ-ეს-სალამშია განლაგებული.

## ისტორია 
XIX საუკუნეში ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე არსებობდა მეთევზეთა სოფელი მზიზიმა, რომელთანაც ახლოს გადიოდა საზღვაო გზა. 1865 ან 1886 წელს ზანზიბარის სულთანმა მაჯიდ იბნ საიდმა დაიწყო ქალაქის აშენება მზიზიმასთან ახლოს და მას დაარქვა დარ-ეს-სალამი. დასახელება შეიძლება გადავთარგმნოთ, როგორც «მსოფლიოს ნავსაყუდელი» ან «მსოფლიოს სახლი», სახელი მომდინარეობს სპარსული/არაბული სიტყვიდან *bandar*, რაც ნიშნავს «ნავსაყუდელს» ან არაბული *dar*, რაც ითარგმნება, როგორც «სახლი» და არაბული *es salaam* («მსოფლიო»). 1871 წელს მაჯიდ იბნ საიდი გარდაიცვალა და პროექტის განხორციელება შეწყდა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქალაქმა დაიწყო დიდი ტემპებით გაზრდა. 1961 წლის დეკემბერში ტანგანიიკამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა, დარ-ეს-სალამი გახდა მისი დედაქალაქი და დედაქალაქი იყო 1964 წლამდე, როდესაც ტანგანიიკამ და ზანზიბარმა ჩამოაყალიბეს ტანზანიის სახელმწიფო. 1973 წელს დღის წესრიგში დადგა დედაქალაქის გადატანის საკითხი დოდომაში, რომელიც მდებარეობს ტანზანიის ცენტრალურ ნაწილში, მაგრამ გადატანა ჯერ კიდევ არ დამთავრებულა.

1970 წელს დარ-ეს-სალამში დაფუძნდა ტანზანიის ეროვნული უნივერსიტეტი იურიდიული, ჰუმანიტარული, სოციალური მეცნიერებების, სამედიცინო, სასოფლო სამეურნეო და სხვა ფაკულტეტებით. შეიქმნა მთელი საუნივერსიტეტო ქალაქი. სპეციალისტებს ამზადებენ ასევე რამდენიმე კოლეჯში.

1996 წელს ტანზანიის ეროვნული ასამბლეა გადავიდა დოდომაში, მაგრამ სამთავრობო დაწესებულებების დიდი ნაწილი დღემდე მდებარეობენ დარ-ეს-სალამში. 1998 წელს ქალაქში აშშ-ის საელჩოს შენობაზე ტერორისტებმა განახორციელეს თავდასხმა, რის შედეგადაც 10 (სხვა ვერსიით — 11) ტანზანიელი გარდაიცვალა, მაცხოვრებლების გარკვეული ნაწილი დაიჭრა.

## არქიტექტურა 
შენობების დიდი ნაწილი კოლონიალური წარსულის ეპოქას ასახავს. ისინი აშენებულია სხვადასხვა არქიტექტურულ სტილში, მათ შორის სუაჰილის, ინგლისურ, გერმანულ და აზიურ სტილში. მოდერნიზაციის და გაფართოების შედეგად შენობები გახდნენ მრავალსართულიანები და მიიღეს თანამედროვე სახე, მათ შორის საავადმყოფოების კომპლექსი, ტექნიკური ინსტიტუტი და უმაღლესი სასამართლოს შენობა. სასწავლებელი დაწესებულებებიდან ქალაქში მდებარეობს 1961 წელს აშენებული დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტი, რამდენიმე ბიბლიოთეკა, სამეცნიერო-საკვლევი ინსტიტუტები და ეროვნული მუზეუმი.

*Benjamin William Mkapa Pension Tower*-ის შენობა, კიდევ 21 შენობასთან ერთად ქალაქის და ქვეყნის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ცათამბჯენია.

## განათლება 
### უმაღლესი განათლება 
ქალაქში ფუნქციონირებს რამდენიმე უნივერსიტეტი, დარ-ეს-სალამის უნივერსიტეტის, არდჰის უნივერსიტეტის და სხვების ჩათვლით.

## დამეგობრებული ქალაქები 
*  სამსუნი (2007 წლიდან)
*  ჰამბურგი (2010 წლიდან)

## სქოლიო
კატეგორია:ტანზანიის ქალაქები
დალანზადგადი

**დალანზადგადი** () — ქალაქი მონღოლეთში, უმნეგოვის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში, დედაქალაქ ულან-ბატორიდან სამხრეთით 540 კილომეტრზე. 2010 წელს ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 18 700 ადამიანს.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
* An extended Market Research on Dalanzadgad 

## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:უმნეგოვის აიმაკი
ფსიქიკური დაავადება

მინიატიურა|**ფსიქიკურად დაავადებულნი** ***(ნახატის ავტორი: არმან გოტიე)***
**ფსიქიკური დაავადება**, **ფსიქიკური დარღვევა**, **ფსიქიკური აშლილობა**, **სულიერი აშლილობა** (თუმცა ზოგიერთ ავტორიტეტულ მითითებაში ნათქვამია, რომ ეს ტერმინები სრულიად სინონიმები არ არის) — ზოგადი მიმოხილვით, ფსიქიკის მდგომარეობა, რომელიც განსხვავდება ნორმალურისგან, ჯანმრთელისგან. არის უფრო კონკრეტული განსაზღვრება ამ ტერმინისა ფსიქილოგიასა და ფსიქიატრიაში. ფსიქიკური დაავადებების გატოლფასება პიროვნების ხასიათის უარყოფითობაზე - არაკომპეტენტური განსაზღვრებაა.

ფსიქიკური დაავადების საწინააღმდეგოა ფსიქიკური ჯანმრთელობა, რომლის დროსაც ადამიანი მარტივად ადაპტირდება სტრესულ სიტუაციებში და ადვილად უმკლავდება პრობლემებს. თუ ეს ფაქტორები პიროვნებისთვის შეუძლებელია და საყოფაცხოვრებო სიტუაციებში ვერ ადაპტირდება, არ შეუძლია პირადი მიზნების დასახვა და მიღწევა, მაშინ დიდი ალბათობითაა შესაძლებელი, რომ იგი ფსიქიკურად დაავადდეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* NIMH.NIH.gov – National Institute of Mental Health
* International Committee of Women Leaders on Mental Health 
* Psychology Dictionary
* Mental Illness Watch 
* *Metapsychology Online Reviews*: Mental Health 
* The New York Times: Mental Health & Disorders
* The Guardian: Mental Health
* Mental Illness (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* 

კატეგორია:ფსიქიური დარღვევები
ფსიქოაქტიური ნივთიერება

მინიატიურა|დამოკიდებულება ყავის შემადგენელ კომპონენტზე — კოფეინზე საშიშია არა აბსტინენტციით, არამედ ინტოქსიკაციით

**ფსიქოაქტიური ნივთიერება** — ნებისმიერი ხელოვნური ან ბუნებრივი ნივთიერება, რომელიც მოქმედებს ცენტრალური ნერვული სისტემის ფუნქციონირებაზე. იგი ფსიქიკურ მდგომარეობას ცვლის, ხანდახან ცნობიერების სრულად დაკარგვამდე. ამ ცვლილებებმა შეიძლება მიიღოს როგორც დადებითი, ასევე უარყოფითი ხასიათი. 

ფსიქოაქტიურ ნივთერებებს, რომლებიც მაღალ ფსიქიკურ ფუნქციებზე მოქმედებს და რომელსაც ხშირად იყენებენ მედიცინაში ფსიქიკური დაავადებების სამკურნალოდ, ფსიქოტროპულ ნივთიერებებს უწოდებენ. 

ფსიქოაქტიურ ნივთიერებებს, რომლებიც აკრძალულია კანონმდებლობით და იწვევს დამოკიდებულებას, ქართულ ენაში ნარკოტიკს უწოდებენ.

**ნეიროტროპული საშუალებები** — სამკურნალო პრეპარატების ფართო ჯგუფი, რომელიც მოქმედებს ნერვულ სისტემაზე: ცენტრალურსა და პერიფერიულზე. ნეიროტროპულ საშუალებას შეუძლია დათრგუნოს ან პირიქით — ასტიმულირებდეს ნერვული აგზნებადობის გადაცემას ცნს-ის სხვადასხვა უბანში, აამაღლოს ან შეამციროს პერიფერიული ნერვული სისტემის დაბოლოებების მგრძნობელობა, სხვადასხვა ტიპის სინაფსებზე ზემოქმედება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Neuroscience of Psychoactive Substance Use and Dependence by the WHO

კატეგორია:ფსიქოაქტიური ნივთიერებები
ბარუუნ-ურტი

**ბარუუნ-ურტი** () — ქალაქი მონღოლეთში, სუხე-ბატორის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. ფართობი შეადგენს 59 კმ²-ს, მოსახლეობა — 15 549 ადამიანს, სიმჭიდროვეა 265 ადამიანი კმ²-ზე (2008 წ.).

## დემოგრაფია
## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:სუხე-ბატორის აიმაკი
ანდრუსივკა (კრივი-რიჰის რაიონი)

**ანდრუსივკა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს დნიპროპეტროვსკის ოლქის კრივი-რიჰის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 39 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:კრივი-რიჰის რაიონის სოფლები
ანდრუსიივი

**ანდრუსიივი** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს რივნეს ოლქის ჰოშჩის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 351 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ჰოშჩის რაიონის სოფლები
ანდრუსოვა

**ანდრუსოვა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ოდესის ოლქის ზახარივკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 68 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ზახარივკის რაიონის სოფლები
დრავიდები

thumb|261x261px|ტერიტორია სადაც დღეისთვის დრავიდულზე საუბრობენ.
**დრავიდები** — ძირითადად სამხრეთ ინდოეთში მცხოვრები, დრავიდულ ენებზე მოსაუბრე ხალხები. დრავიდებს მიეკუთვნებიან ტელუგუ, ტამილები, მალაიალი, კანადა, ტულუ, აგრეთვე მცირერიცხოვანი ხალხები, რომლებსაც ჯერ კიდევ შემონახული აქვთ გვაროვნულ-ტომობრივი წყობა და უპირატესად მთიან და ტყით დაფარულ ტერიტორიებზე ცხოვრობენ. ცენტრალური ინდოეთის დრავიდებს წარმოადგენენ ორაონები ანუ კურუქები, კანდჰები და გონდები. დრავიდულ ენაზე ასევე ლაპარაკობს პაკისტანის განაპირა რაიონებში მცხოვრები ხალხი — ბრაჰუი. დრავიდთა უმრავლესობა ინდუიზმის მიმდევარია, ნაწილი კი ქრისტიანი ან მუსლიმია. ვარაუდობენ, რომ დრავიდები შედიოდნენ ინდოეთის უძველესი მოსახლეობის, წინაარიელების, შემადგენლობაში. მეცნიერთა დიდი ნაწილის მოსაზრებით, ჰარაპის ცივილიზაცია შექმნილია დრავიდების წინაპართა მიერ ძვ. წ. III-II ათასწლეულებში. ძვ. წ. I ათასწლეულში დრავიდებს სამხრეთ ინდოეთში უკვე ჰქონდათ თავისი სახელმწიფოები (ანდჰრა, ჰანდია, ჩოლა, ჩერა). განვითარების პროცესში მათ შექმნეს მაღალი კულტურა. XVII-XVIII საუკუნეებში, ინგლისელმა კოლონიზატორებმა ხელთ იგდეს დრავიდების განსახლების რაიონები, დაიწყეს მათი მიწების ფადანაწილება და დრავიდული ხალხების ეთნიკური ტერიტორიების დაქუცმაცება. ინდოეთის სხვა მსხვილი ხალხების მსგავსად ეროვნული თვითგამორკვევისათვის ბრძოლის დროს დრავიდები მოითხოვდნენ თავიანთი ეთნოგრაფიული ტერიტორიების ცალკე შტატებად გამოყოფას. შტატები საზღვრები საბოლოოდ 1956 წელს დადგინდა.

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Dolmens, Hero Stones and the Dravidian People
*Harappa.com Glimpses of South Asia before 1947
*People and Languages in pre-Islamic Indus valley
*Dravidians Organization International (NPO & NGO) Since 2004 

კატეგორია:ინდოეთის დემოგრაფია
კატეგორია:პრეინდოევროპელები
ანდრუსოვო (უკრაინა)

**ანდრუსოვო** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის სიმფეროპოლის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 772 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:სიმფეროპოლის რაიონის სოფლები
ანდრუშივკა (ვინიციის რაიონი)

**ანდრუშივკა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ვინიციის ოლქის ვინიციის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1104 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ვინიციის რაიონის სოფლები
ანდრუშივკა (შუმსკის რაიონი)

**ანდრუშივკა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ტერნოპილის ოლქის შუმსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 409 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:შუმსკის რაიონის სოფლები
ტასუ-ფაგოზუ

**ტასუ-ფაგოზუ** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მარანიანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 200 მეტრზე. მიეკუთვნება მარანიანის შტატის სამხრეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ჟერაის-დი-ბალსასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 796 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1,78 კმ²-ზე. ფართობი 4 382 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მარანიანი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
*''Scheda del comune dall'IBGE - Censimento 2010*
*[*Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil''](http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm) 

კატეგორია:მარანიანის შტატის მუნიციპალიტეტები
დრავიდული ენები

**დრავიდული ენები** — ენათა ოჯახი, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში. სულ მოიცავს 30-ზე მეტ ენას და იყოფა სამ, სამხრეთულ, ცენტრალურ და ჩრდილოურ ჯგუფებად. დღესდღეობით, დრავიდულ ენებზე მოსაუბრეთა რიცხვი 220 მილიონს აღწევს. დრავიდულ ენებზე საუბრობენ დრავიდები. 

## ენები 
გამოარჩევენ 4 ძირითად დრავიდულ ენას. ესენია:
*ტელუგუ — 85 000 000 მოსაუბრე
*ტამილი — 70 000 000  მოსაუბრე
*კანადა — 49 000 000 მოსაუბრე
*მალაიალამი — 38 000,000 მოსაუბრე
აღნიშნული ენები ინდოეთში ტამილნადუს, კერალას, მაისური და ანდჰრა-პრადეშის შტატების ოფიციალური ენებია. ოთხივე მათგანს გააჩნია გარკვეული ლიტერატურული ტრადიციები, თუმცა მათგან მხოლოდ ტელუგუს ენას აქვს დამწერლობა, რომელიც შეიქმნა მე-19 საუკუნეში.

## გრამატიკა 
ფონოლოგიაში გაირჩევა ხმოვანთა სიგრძე-სიმოკლე, უხვადაა რეტროფლექსიური თანხმოვნები, არ აღინიშნება ფონემატური მახვილი, სიტყვას თავსა და ბოლოში მოუდის ხმოვნები, იშვიათ შემთხვევაში ზოგიერთი თანხმოვანიც. მორფოლოგიაში სჭარბობს სუფიქსური აგლუტინაცია. მკვიდრი დრავიდული სიტყვების ძირი ერთმარცვლიანია. სახელებში განარჩევენ 2 რიცხვსა და ბრუნვებს. სქესის კატეგორია ლექსიკურ-გრამატიკული ხასიათისაა, განირჩევა თითქმის ყველა დრავიდულ ენაში. ნაცვალსახელი მრავლობითი რიცხვის პირველ პირში განასხვავებს ინკლუზივისა და ექსკლუზივის ფორმებს. ზედსართავი სახელი ფორმაუცვლელია. ზმნას აქვს ცალკე ფორმები პოზიტივისა და ნეგატივისათვის, ასევე ნატვრითი, პირობითი და პოტენციალისის კილოთა მწკრივები. ზმნის გვარი არ განირჩევა. ნაზმნარ სახელთა და მიმღეობათა მდიდარ ფორმებს, სქესის, რიცხვისა და ბრუნვის გარდა აქვთ პირის კატეგორია.

## ნათესაობა სხვა ენებთან 
დრავიდულ ენებში სინტაქსი ტოპოლოგიურად თურქული და მონღოლური ენების მსგავსია. ამავდროულად ზოგიერთი მეცნიერი (რ. კოლდუელი, ჰ. ფენრიხი) შესაძლებლად თვლის დრავიდული ენების იბერიულ-კავკასიურ ენათა ოჯახთან უძველეს ნათესაობას.

## ლიტერატურა 
**Caldwell R.*, A comprative grammar of the Dravidian or South-Indian family of languages, 3ed., L., 1913

## სქოლიო
კატეგორია:დრავიდული ენები
კატეგორია:პრეინდოევროპელები
ანეტივკა

**ანეტივკა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს მიკოლაივის ოლქის დომანივკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 191 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:დომანივკის რაიონის სოფლები
ანისივი

**ანისივი** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ჩერნიჰივის ოლქის ჩერნიჰივის რაიონში. 2024 წლის მონაცემებით, სოფლის მოსახლეობა 1063 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სოფლის ამინდი

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩერნიჰივის რაიონის სოფლები
ანისკინე

**ანისკინე** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ხარკივის ოლქის ველიკი-ბურლუკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 176 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ველიკი-ბურლუკის რაიონის სოფლები
ანოშკინე

**ანოშკინე** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქის ტროიცკეს რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 346 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ტროიცკეს რაიონის სოფლები
ანტალოვცი

**ანტალოვცი** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ზაკარპატიის ოლქის უჟჰოროდის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 1059 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:უჟჰოროდის რაიონის სოფლები
ანტიპივკა

**ანტიპივკა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ჩერკასის ოლქის ზოლოტონოშის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 865 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ზოლოტონოშის რაიონის სოფლები
ანტონენკოვე

**ანტონენკოვოე** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს სუმის ოლქის ლიპოვა-დოლინის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 38 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ლიპოვა-დოლინის რაიონის სოფლები
ანდრუშკი (პოპილნიის რაიონი)

**ანდრუშკი** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ჟიტომირის ოლქის პოპილნიის რაიონში. 2024 წელს სოფლის მოსახლეობა 1574 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი
* andrushkivska-gromada

კატეგორია:პოპილნიის რაიონის სოფლები
ანდრუშჩინე

**ანდრუშჩინე** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს პოლტავის ოლქის ველიკა-ბაჰაჩკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 13 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ველიკა-ბაჰაჩკის რაიონის სოფლები
ანეტა

**ანეტა** () — სოფელი უკრაინაში. მდებარეობს ჟიტომირის ოლქის ნოვოჰრად-ვოლინსკის რაიონში. 2013 წელს სოფლის მოსახლეობა 215 კაცს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ამინდი

კატეგორია:ნოვოჰრად-ვოლინსკის რაიონის სოფლები
მურენი

**მურენი** () — ქალაქი მონღოლეთში, ხუვსგელის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

ქალაქში არსებობს საავადმყოფო, მუზეუმი, თეატრი, ფოსტის ოფისი, რამდენიმე სკოლა და საბავშვო ბაღი, ასევე, მურენს აქვს საკუთარი ენერგოსადგურიც.

## დემოგრაფია
## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ხუვსგელის აიმაკი
უნდერხაანი

**უნდერხაანი** () — ქალაქი მონღოლეთში, ხენტიის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში, ულან-ბატორიდან აღმოსავლეთით 290 კმ-ზე.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:ხენტიის აიმაკი
ულანგომი

**ულანგომი** () — ქალაქი მონღოლეთში, უვსის აიმაკის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რუსეთ-მონღოლეთის საზღვრიდან 120 კმ-ის დაშორებით.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მონღოლეთის აიმაკების ადმინისტრაციული ცენტრები
კატეგორია:უვსის აიმაკი
ესმორგა

მინი|ესმორგა.
**ესმორგა** (გალისიური: A esmorga) — გალისიელი მწერლის, ედუარდო ბლანკო ამორის 1959 წლის ნოველა. ნოველა მოგვითხრობს კიბრანის და მისი ორი მეგობრის 24-საათიანი ქეიფის შესახებ, რომელიც პატარა ქალაქ აურიაში ხდება. ქალაქი ძალიან ჰგავს რეალურ ქალაქ ორენსეს. კიბრანი უყვება ამბავს პოლიციას და ცდილობს თავი საუკეთესო მხრიდან წარმოაჩინოს. დღის განმავლობაში იყო ქეიფი, ცეცხლი, სტუმრობა საროსკიპოში და დასრულდა უპრეცედენტო ძალადობით. 

წიგნი გადაღებულია ორჯერ: 1977 წელს გონსალო სუარესის მიერ რომელსაც ეწოდება „პარანდა“ და 1994 წელს იგნასიო ვილარის მიერ სახელით „A esmorga“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Ruta da Esmorga*. Concello de Ourense 

## სქოლიო 
კატეგორია:ლიტერატურული ნაწარმოებები
ალექსანდრე კერენსკი

მინი|ალექსანდრე კერენსკი
**ალექსანდრე კერენსკი** (; დ. 1881 — გ. 1970) — რუსი პოლიტიკური მოღვაწე, 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის ერთ-ერთი ლიდერი, დროებითი მთავრობის მეთაური. ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ აქტიურ მონაწილეობას იღებდა ბოლშევიკების წინააღმდეგ დაწყებულ ბრძოლაში. მოლაპარაკებებს აწარმოებდა ანტანტის სახელმწიფოებთან რუსეთის საშინაო საქმეებში ჩარევისა და ანტიბოლშევიკური მოძრაობისთვის დახმარების თაობაზე. 1919 წლიდან ემიგრაციაში წავიდა. 1940 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. 

## ლიტერატურა
* *ახმეტელი ნ., მურღულია ნ.*, მსოფლიოსა და საქართველოს ისტორია, თბ.,  2008

კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
შანიუ

**შანიუ** ასევე **ჩან-იუ** (; ხუნუს ენაზე: **სანოკი** ან **ცანაკი**,) — **ჩენგ-ლი კუ-ტუ ჩან-იუ**-ს შემოკლებული ფორმა (). *ხანის წიგნის* (ხანის დინასტიის ქრონიკები) მიხედვით მისი მნიშვნელობაა: ზეცა, შვილი, დიდი გამოცხადება. ტერმინი წარმოადგენდა ცენტრალური და შუა აზიის მომთაბარე ტომების უზენაესი მმართველის ტიტულს. ტერმინმა იარსება დაახლოებით 8 საუკუნე და 402 წელს ჩაანაცვლა კაგანმა.

## სქოლიო 
კატეგორია:მმართველები
კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
კატეგორია:იმპერატორები
ვეილეს მუნიციპალიტეტი

**ვეილეს მუნიციპალიტეტი** — მუნიციპალიტეტი (დანიურად *კომუნა*) დანიაში, სამხრეთ დანიის რეგიონში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულზე. მუნიციპალიტეტის ფართობი შეადგენს 1 058,43 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა — 110 471 ადამიანს (2015). ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვეილე.

## რესურსები ინტერნეტში
*მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი
*Vejle municipal Atlas  (In Danish)
*Vejle Byhistoriske Arkiv & Stadsarkiv (City Historical Archive) (In Danish, some English)

კატეგორია:სამხრეთ დანიის რეგიონის მუნიციპალიტეტები
რიხარდ ავენარიუსი

**რიხარდ ავენარიუსი** ( დ. 19 ნოემბერი, 1843, პარიზი — გ. 18 აგვისტო, 1896, ციურიხი) — შვეიცარიელი ფილოსოფოსი, ციურიხის უნივერსიტეტის პროფესორი, იდეალისტური ფილოსოფიის ერთ-ერთი მიმდინარეობის — ემპირიოკრიტიციზმის ფუძემდებელი (ემპირიოკრიტიციზმი მატერიალური სამყაროს ობიექტურ არსებობას უაროფდა და საგნებს, როგორც ინდივიდის ცნობიერების მიერ აღქმულს, ისე განიხილავდა).

## ლიტერატურა
* ნატა ახმეტელი ნიკო მურღულია- მსოფლიო და საქართველოს ისტორია 12; გამომცემლობა დიოგენე; 2008.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* რიხარდ ავენარიუსი - ლიტერატურა გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკაში

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1843
კატეგორია:გარდაცვლილი 1896
კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის შვეიცარიელი ფილოსოფოსები
ალექსანდრე კოლჩაკი

**ალექსანდრე კოლჩაკი** (დ. 1874 — გ. 1920) — რუსი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. თეთრგვარდიული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი, ადმირალი (1918), გიორგის ჯვრის კავალერი, მეცნიერი და პოლარული მკვლევარი. 1900-1902 წლებში პოლარული ექსპედიციის მონაწილე. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიისა და პირველ მსოფლიო ომებში. აღიარებული იყო თეთრი გვარდიის უმაღლეს მთავარსარდლად. დაიღუპა წითელ არმიასთან ბრძოლაში.

## ლიტერატურა
* ნატა ახმეტელი, ნიკო მურღულია, მსოფლისა და საქართველოს ისტორია, თბ., 2008

## რესურსები ინტერნეტში
* An essay on Aleksandr Kolchak, including a photo
* Kolchak testimony  (in Russian).
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:არქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
ნაქადა III

[მინიატიურა|[ნარმერის ფილა.]]**ნაქადა III** — პრეისტორიული ეგვიპტის ნაქადას კულტურის ბოლო ფაზა, რომელიც თარიღდება დაახლოებით ძვ.წ. 3200 წლიდან ძვ.წ. 3000 წლამდე. ეს არის პერიოდი, რომელიც მოიცავს სახელმწიფოს ჩამოყალიბებას (ფორმირებას), ეს პროცესი ნაქადა II-ის დროს დაიწყო. ამ პერიოდში უკვე თვალსაჩინოდ ჩნდებიან მეფეები, რომლებიც ძლიერ სახელმწიფოს მეთაურობდნენ. **ნაქადა III** ხშირად მოხსენიებულია, როგორც **0 დინასტია** ან **წინადინასტიური პერიოდი**.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნაქადა III 
* ნაქადა III: დინასტია 0
* ნაქადა III-ის პერიოდი 
* ნაქადას პერიოდის ქრონოლოგია

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის პერიოდები
კატეგორია:წინადინასტიური ეგვიპტე
ნარკოტიკი

მინიატიურა|*ჰეროინი სააფთიაქო შეფუთვაში* XIX საუკუნე
**ნარკოტიკი** — ქიმიური ნაერთი, რომელიც იწვევს კომას, გონებრივ სისუსტესა ან/და ტკივილის უგრძნობლობას. ტერმინს ჩვეულებრივ იყენებენ ოპიატებისა ან ოპიოიდების განსაზღვრებაში, რომლებიც ეკუთვნის ნარკოტიკული ანალგეტიკების ჯგუფს. მიჩნეულია, რომ პირველად ტერმინი „ναρκωτικός“ — *ნარკოტიკი* ბერძენმა მკურნალმა — ჰიპოკრატემ გამოიყენა, კონკრეტულად კი იმის აღსანიშნავად, რომ იგი მიეკუთვნება წამლების იმ ჯგუფს, რომელიც იწვევს ტკივილის გაყუჩებასა ან/და დამბლას. ეს ტერმინი ასევე გამოიყენა ანტიკური პერიოდის გამოჩენილმა ექიმმა — გალენოსმა. ამ ნივთიერებების გაჩენას იგი უშუალოდ მანდრაგორის ფესვებსა და ყაყაჩოს თესლებს უკავშირებდა (იხ. ოპიუმი).

ამ შემთხვევაში ნარკოტიკებში ნაგულისხმევია ნივთიერებები, რომლებსაც არასამკურნალო მიზნით იყენებენ პრობლემების დასავიწყებლად, მოსადუნებლად, გუნება-განწყობის ასამაღლებლად და სიამოვნების განსაცდელად.

ზოგიერთი ნარკოტიკი ხსნის ტკივილს და ამაღლებს გუნება-განწყობას, მაგრამ ადამიანი მასზე დამოკიდებული ხდება. გამხსნელების შესუნთქვის შედეგი შეიძლება იყოს გაურკვეველი მეტყველება, მხედველობის გაბუნდოვნება და მოძრაობის კოორდინაციის დარღვევა. ამან აგრეთვე შეიძლება გამოუსწორებელი ზიანი მიაყენოს ტვინს, ღვიძლსა და თირკმელებს. ჰალუცინოგენები იწვევს ეიფორიას და ხსნის დაღლილობას, მაგრამ ამავე დროს შეიძლება გამოიწვიოს მანძილის განსაზღვრის ან ლოგიკური აზროვნების უნარის დაქვეითება, ხასიათის შეცვლა, მკვლელობის ან თვითმკვლელობის ჩადენის სურვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ნარკოტიკი — ენციკლოპედიური ლექსიკონი
* Pharmer.org  A non-profit site providing detailed descriptions of most narcotic analgesics
* List of controlled substances , some of which are classified as "narcotics," in the U.S Controlled Substances Act (CSA).  Not all of the classified ones are chemically narcotic, as described on the top of this page

კატეგორია:ნარკოტიკი
ოპიატები

მინიატიურა|მორფინი
**ოპიატები** — ნარკოტიკული ალკალოიდის ოპიუმი. არსებობს ასევე ოპიოიდები — პრეპარატების ჯგუფი, რომელსაც ოპიის მსგავსი ეფექტი აქვს ადამიანის ორგანიზმზე. ოპიოიდებიც ოპიატური რეცეპტორების აგონისტები არიან. როგორც წესი, ხშირად ოპიატებს უწოდებენ ყაყაჩოს ალკალოიდებს, ხოლო ოპიოიდებს — მათ სინთეტიკურ ან ნახევრადსინთეტიკურ ანალოგებს. 

ოპიადებს მიეკუთვნება როგორც ოპიუმის ბუნებრივი ალკალოიდები (მაგ. მორფინი, კოდეინი, ტებაინი, ნარკოტინი), ასევე მათ ნახევრადსინთეთიკურ ანალოგებს, როგორიცაა ჰეროინი, დეზომორფინი და სხვა.

## ლიტერატურა
* Машковский М. Д. Лекарственные средства. — 15-е изд. — М.: Новая Волна, 2005. — 1200 с. — ISBN 5-7864-0203-7.

კატეგორია:ოპიატები
ოპიოიდები

მინი|ოპოიდის მოსავლის აღება.
**ოპიოიდები** — ნივთიერებები, რომლებსაც შეუძლია ოპიოიდურ რეცეპტორებთან დაკავშირება. ეს რეცეპტორები უშუალოდ ცენტრალურ ნერვულ სისტემასა და კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში მდებარეობს. ოპიოიდებს, რომლებიც სტუქტურულად ძალიან ჰგავს მორფინს, ოპიატებსაც უწოდებენ. 

ოპიოიდების მოქმედებას ორგანიზმზე უკავშირებენ ტკივილგამაყუჩებლებისა და სედატიურ ეფექტებს, სასუნთქი გზების შებოჭვასა და პერისტალტიკის შესუსტებას. ოპიოიდებს ხშირად იყენებენ მედიცინაში ძლიერ ტკივილგამაყუჩებლად. ის, რომ ოპიოიდები იწვევს ეიფორიას, განაპირობებს რეკრეაციულ გამოყენებას, რამაც ადამიანი დამოკიდებულებამდე ან აბსტინენტურ სინდრომამდე შეიძლება მიიყვანოს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Opioid Withdrawal Symptoms —Information about Opioid and opiate withdrawal issues

კატეგორია:ოპიოიდები
კატეგორია:მორფინი
პემბა (კუნძული)

**პემბა** (, ) — მარჯნის კუნძული აღმოსავლეთ აფრიკაში, სამხრეთის განედის 4°50' და 5°30' შორის 50 კმ-ით ჩრდილოეთით კუნძულ ზანზიბარიდან. მატერიკიდან გამოყოფილია პემბის სრუტით. ეკუთვნის ტანზანიას, სადაც 1964 წელს კუნძულ ზანზიბართან ერთად შევიდა ზანზიბარის შემადგენლობაში.

## გეოგრაფია 
სიგრძე — 67 კმ, სიგანე — 22 კმ, სიმაღლე — 50 მეტრამდე. ფართობი — 984 კმ².

კლიმატი ეკვატორულ-მუსონური. ნალექები 1000 მმ-მდე წელიწადში.

## მოსახლეობა 
1988 წელს კუნძულ პემბაზე ცხოვრობდა 265 ათასი ადამიანი. 2012 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 406 848 ადამიანს. მოსახლეობას შორის ძლიერია ადგილობრივი ტრადიციული აფრიკული წეს-ჩვეულებები (ექიმბაშობა, ანიმიზმი). ძირითადი ქალაქია — ჩაკე-ჩაკე.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
კუნძული პემბა იყოფა 2 რაიონად:

თავის მხრივ, თითოეული ოლქი იყოფა 2 რაიონად. ანუ, სულ კუნძულზე 4 რაიონია:
* მიჩევენი (*Micheweni*) — ჩრდილოეთი პემბის ჩრდილოეთი (103 816 ადამიანი, 2012),
* ვეტე (*Wete*) — ჩრდილოეთი პემბის სამხრეთი (107 916 ადამიანი, 2012),
* ჩაკე-ჩაკე (*Chake Chake*) — სამხრეთი პემბის ჩრდილოეთი (97 249 ადამიანი, 2012),
* მკოანი (*Mkoani*) — სამხრეთი პემბის სამხრეთი (97 867 ადამიანი, 2012).

## ეკონომიკა 
კუნძულის ნაყოფიერი ნიადაგი ხელს უწყობს სოფლის მეურნეობის განვითარებას (უპირველეს ყოვლისა, ბრინჯი და პარკოსნები). კუნძულზე იზრდება არანაკლებ სამი მილიონი მიხაკის ხე. ასევე მოჰყავთ ინდური მანგო და ქოქოსის პალმა.

განვითარებულია წყალქვეშა ტურიზმი. გვხვდება შუასაუკუნეების ნაგებობათა ნანგრევები. არსებობს ადგილობრივი ავიახაზების აეროპორტი.

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ტანზანიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
მაფია (კუნძული)

**მაფია** () — კუნძული ტანზანიაში, პვანის ოლქში, ინდოეთის ოკეანეში. კუნძული მაფია გეოგრაფიულად მიეკუთვნება ზანზიბარის არქიპელაგს, მაგრამ ის ადმინისტრაციულად არც არასდროს და არც დღეისათვის არ მიეკუთვნება ზანზიბარის ავტონომიას.

მოსახლეობა — 46 438 ადამიანი (2012 წელი), ძირითადად მეთევზეები. კუნძულზე მთავარი ქალაქია კილინდონი.

კუნძული არასდროს ყოფილა ზანზიბარის სასულთნოს შემადგენლობაში.

## გეოგრაფია 
კუნძულ მაფიის ირგვლივ მდებარეობს ბევრი მომცრო კუნძული, რომელთაგან ყველაზე დიდია კუნძული ჩოლი 2 კმ² ფართობით და დაახლოებით 800 მოსახლით.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
thumb|300px|კუნძულ მაფიის რუკა.
2012 წლიდან მაფიის კუნძული ადმინისტრაციული თვალსაზრისით იყოფა 8 რაიონად (wards):

## რესურსები ინტერნეტში
* Isla de Mafia, Tanzania (con mapa detallado)
* Sitio web de la isla de Mafia
* Mafia Island Tanzania

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ტანზანიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
იმრე ნადი

**იმრე ნადი** (დ. 7 ივნისი, 1896 — გ. 16 ივნისი, 1958) — უნგრელი პოლიტიკოსი. უნგრეთის სახალხო რესპუბლიკის პრემიერმინისტრი 1953-1955 წლებში და 1956 წლის 24 ოქტომბრიდან 4 ნოემბრამდე, უნგრეთის რევოლუციის დროს.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ჩავარდა ტყვედ და რუსეთში ყოფნის პერიოდში დაუახლოვდა კომუნისტურ იდეოლოგიას. 1930-1944 წლებში ცხოვრობდა საბჭოთა კავშირში, მიიღო აგრარული განათლება. 1945-1946 წწ. იყო უნგრეთის სოფლის მეურნეობის მინისტრი. 1953 წლის ივლისში მალენკოვის მხარდაჭერით გახდა პრემიერ-მინისტრი. 1955 წლის თებერვალში გადააყენეს თანამდებობიდან, ნოემბერში კი გარიცხეს კომუნისტური პარტიიდან. 1956 წლის ნოემბერში ბუდაპეშტის მოვლენების დროს დაბრუნდა ხელისუფლებაში და შექმნა კომუნისტურ სამყაროში პირველი მრავალპარტიული მთავრობა. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ნადიმ თავი შეაფარა იუგოსლავიის საელჩოს. 18 დღის შემდეგ ის დააპატიმრეს, ფარულად გაასამართლეს და 1958 წლის 16 ივნისს სიკვდილით დასაჯეს.

## ლიტერატურა
* Gyula Háy (Julius Hay). *Born 1900: memoirs.* Hutchinson: 1974.
* Johanna Granville. "Imre Nagy aka 'Volodya' – A Dent in the Martyr's Halo?" , "Cold War International History Project Bulletin", no. 5 (Woodrow Wilson Center for International Scholars, Washington, D.C.), Spring, 1995, pp.&nbsp;28, and 34–37. 
** Johanna Granville, trans., "Soviet Archival Documents on the Hungarian Revolution, 24 October – 4 November 1956" , *Cold War International History Project Bulletin*, no. 5 (Woodrow Wilson Center for International Scholars, Washington, D.C.), Spring, 1995, pp.&nbsp;22–23, 29–34.
* Johanna Granville, *The First Domino: International Decision Making During the Hungarian Crisis of 1956", Texas A & M University Press, 2004. 
* KGB Chief Vladimir Kryuchkov to CC CPSU, 16 June 1989 (trans. Johanna Granville). *Cold War International History Project Bulletin* 5 (1995): 36 [from: TsKhSD, F. 89, Per. 45, Dok. 82.]
* Alajos Dornbach, *The Secret Trial of Imre Nagy*, Greenwood Press, 1995. 
* Peter Unwin, *Voice in the Wilderness: Imre Nagy and the Hungarian Revolution*, Little, Brown, 1991. 
* Karl Benziger, *Imre Nagy, Martyr of the Nation: Contested History, Legitimacy, and Popular Memory in Hungary.'' Lexington Books, 2008. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:უნგრეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ვეიენის მუნიციპალიტეტი

**ვეიენის მუნიციპალიტეტი** — მუნიციპალიტეტი (დანიურად *კომუნა*) დანიაში, სამხრეთ დანიის რეგიონში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულზე. მუნიციპალიტეტის ფართობი შეადგენს 813,7 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა — 42 601 ადამიანს (2015). ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვეიენი.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 
* ვეიენის ხელოვნების მუზეუმი 

კატეგორია:სამხრეთ დანიის რეგიონის მუნიციპალიტეტები
ტენერის მუნიციპალიტეტი

**ტენერის მუნიციპალიტეტი** — მუნიციპალიტეტი (დანიურად *კომუნა*) დანიაში, სამხრეთ დანიის რეგიონში, იუტლანდიის ნახევარკუნძულზე, ქვეყნის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. მუნიციპალიტეტის ფართობი შეადგენს 1 184,59 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა — 38 010 ადამიანს (2015). ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ტენერი.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:სამხრეთ დანიის რეგიონის მუნიციპალიტეტები
პატრის ლუმუმბა

**პატრის ლუმუმბა**  (დ. 2 ივლისი, 1925 — გ. 17 იანვარი, 1961) — კონგოელი პოლიტიკოსი და დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერი. კონგოს (ყოფილი ზაირის) პრემიერ-მინისტრი. ყოფილი ფოსტის მოხელე. 1957 წელს დააარსა კონგოს ეროვნული მოძრაობა. ეგვიპტის პრეზიდენტი გამალ აბდელ ნასერი მას „მემარცხენე ანტიკოლონიალიზმის ლიდერად“ თვლიდა. კონგოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, 1960 წლის ივლისში, გახდა პრემიერ-მინისტრი. 3 თვის შემდეგ, მობუტუს მიერ მოწყობილი სამხედრო გადატრიალებით, ლუმუმბა ჩამოაგდეს, დააპატიმრეს და დახვრიტეს. ეს ფაქტი საბჭოთა კავშირმა გამოიყენა იდეოლოგიური კამპანიისთვის. ამტკიცებდა, რომ მის სიკვდილში ვაშინგტონის ხელი ერია. მოსკოვში ლუმუმბას სახელობის ხალხთა მეგობრობის სახელობის უნივერსიტეტიც კი დააარსეს, სადაც მესამე სამყაროს ქვეყნებიდან ჩამოსულ ახალგაზრდებს ასწავლიდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Speeches and writings by and about Patrice Lumumba, at *the Marxists Internet Archive*.
* Patrice Lumumba: 50 Years Later, Remembering the U.S.-Backed Assassination&nbsp;– video report by *Democracy Now!*
* SpyCast&nbsp;– 1 December 2007: On Assignment to Congo-Peter chats with Larry Devlin, the CIA's legendary station chief in Congo during the 1960s.
* Africa Within. A rich source of information on Lumumba, including a reprint of Stephen R. Weissman's 21 July 2002 article from the *Washington Post*.
* BBC Lumumba apology: Congo's mixed feelings.
* Mysteries of History Lumumba assassination.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ზანზიბარის არქიპელაგი

**ზანზიბარის არქიპელაგი** (, ) — არქიპელაგი ინდოეთის ოკეანეში აფრიკის აღმოსავლეთ სანაპიროსთან, ავტონომია ტანზანიის შემადგენლობაში.

## გეოგრაფია
ყველაზე დიდი კუნძულებია: ზანზიბარი, პემბა და მაფია. არქიპელაგის ყველაზე დიდი ქალაქია — ზანზიბარი (კუნძულ ზანზიბარზე, 501 459 მოსახლე (2012 წელი)). კლიმატი თბილი და საკმაოდ ნოტიოა.

## ისტორია 
მიოცენამდე არქიპელაგი წარმოადგენდა აფრიკის კონტინენტის ნაწილს. პირველი გამოკვეთილი ცნობები მის შესახებ ჩნდება X საუკუნეში, როდესაც აქ მოვიდნენ სპარსელები შირაზიდან. ადგილობრივი მაცხოვრებლები დღემდე საკუთარ თავს ეძახიან «შირაზის», თუმცა სპარსი დასახლებულები საკმაოდ მალე შეერივნენ ადგილობრივ მაცხოვრებლებში. ეს მათ მოიტანეს ზანზიბარში ისლამი. დღეისათვის მუსულმანები შეადგენენ მოსახლეობის დაახლოებით 88 %-ს, დანარჩენები — ადგილობრივი აფრიკული კულტების თაყვანისმცემლები და ქრისტიანებია.

შუა საუკუნეებში ზანზიბარზე გავრცელდა ტყვეებით ვაჭრობა, რომლებსაც იჭერდნენ აფრიკის ჯუნგლებში. დროთა განმავლობაში მონებით ვაჭრობა ხელთ იგდეს ომანელმა ვაჭრებმა, რომლებმაც შეადგინეს ადგილობრივი არისტოკრატიის ბირთვი. XVI საუკუნეში ზანზიბარი შედიოდა პორტუგალიის კოლონიალური სამფლობელოების შემადგენლობაში, მომბასასა და ორმუზთან ერთად. XVII საუკუნის შუაში ომანელმა არაბებმა გადაიტანეს დარტყმა, რომელიც მათ მიაყენა ევროპელი კოლონიზატორების გამოჩენამ და დაიწყეს მათი გამოდევნა ინდოეთის ოკეანის დასავლეთი ნაწილიდან. თუმცა, ზანზიბარზე სულთანის ხელისუფლება ჯერ კიდევ დიდი ხანი რჩებოდა ნომინალური.

### ზანზიბარის სასულთნო 
1853 წლისთვის ომანის სულთანებიდან ყველაზე უძლიერესმა — საიდ იბნ სულთანმა, დაამყარა კონტროლი აფრიკის სანაპიროების მნიშვნელოვან რაიონებზე და გადაიტანა თავისი დედაქალაქი მასკატიდან ზანზიბარზე. კუნძული ადიოდა ახალ სიმაღლეებზე, რომელიც დაკავშირებული იყო სპილოს ძვალზე და მონებზე გაზრდილ მოთხოვნებზე — საქონელზე, რომლებიც შემოდიოდა ადგილობრივ ბაზარზე აფრიკიდან. სულთანის დროს ზანზიბარზე მიმდინარეობდა ფართე მშენებლობა; კუნძულის არქიტექტურული ძეგლები შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

1861 წელს ზანზიბარის სასულთნო გამოეყო ომანის სასულთნოს, ხოლო 1890 წელს ის გახდა დიდი ბრიტანეთის პროტექტორატი.

1964 წლის დასაწყისში ბრიტანეთის ხელისუფლებამ გადასცა ზანზიბარი არაბეთის სულთანს, და უკვე ერთი კვირის შემდეგ ზანზიბარი გამოცხადდა დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ. ბრიტანელების წასვლის შემდეგ კუნძულზე დაიწყო აჯანყება: შავკანიანებმა არ მოინდომეს მომავალშიც დარჩენილიყვნენ არაბების ხელქვეითებად და ჩამოაგდეს ისინი. რევოლუციას თან მოჰყვა არაბების, ინდოელების და ევროპელების მკვლელობა.

### ზანზიბარი ტანზანიის შემადგენლობაში 
1964 წელს ზანზიბარის და ტანგანიიკის ხელისუფლებმა ხელი მოაწერეს შეთანხმებას ერთიანი სახელმწიფოს — ტანზანიის (სახელწოდება სიტყვების — «ტანგანიიკა» და «ზანზიბარი» კომბინაციაა) შექმნის შესახებ.

ზანზიბარის არქიპელაგი ნახევრადავტონომიაა ტანზანიის შემადგენლობაში ადმინისტრაციული ცენტრით ქალაქ ზანზიბარში. 2005 წლიდან ზანზიბარს აქვს საკუთარი დროშა, პარლამენტი, ასევე არსებობს საკუთარი პრეზიდენტი. 2010 წლის 3 ნოემბრიდან ალი მოჰამედ შეინი.

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:ტანზანიის კუნძულები