დიორდ დე ჰევეში

**დიორდ დე ჰევეში** (ასევე ცნობილი როგორც **გეორგ ჩარლზ დე ჰევეში** ან **გეორგ კარლ ფონ ჰევეში**  *Hevesy György*, *Georg Karl von Hevesy, დ. 1 აგვისტო 1885, ბუდაპეშტი — გ. 5 ივლისი, 1966, ფრაიბურგი) —* ებრაელი ქიმიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ქიმიის დარგში (1943). 1923 წელს  ჰოლანდიელ ფიზიკოს დ. კოსტერთან ერთად აღმოაჩინა ჰაფნიუმი.

უნგრეთის მეცნიერებათა აკადემიის საპატიო აკადემიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (1939),  გერმანიის ნატურალისტთა აკადემიის "ლეოპოლდინას" (1960) და პაპის მეცნიერებათა აკადემიის (1961)  წევრი. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა მდიდარ ებრაულ ოჯახში, რომელმაც მიიღო კათოლიციზმი . 1908 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის უნივერსიტეტი. ბუდაპეშტის ( 1918 ), კოპენჰაგენის ( 1920 - 1926, 1934 - 1943 ), ფრაიბურგის ( 1926 - 1934 ) და სტოკჰოლმის უნივერსიტეტიების ( 1943 )  პროფესორი.

მეორე მსოფლიო ომის დროს  იყო კოპენჰაგენის ნილს ბორის ინსტიტუტის მკვლევარი. როდესაც გერმანიის ჯარები შევიდნენ დანიაში და დაიკავეს დედაქალაქი 1940 წლის აპრილში, დე ჰევეშიმ გერმანელი ფიზიკოსების მაქს ფონ ლაუსა და ჯეიმზ ფრანკის ოქროს ნობელის მედლები სამეფო წყალში გახსნა, რათა ისინი ოკუპანტებისგან დაემალა. ფონ ლაუ და ფრანკი გერმანიაში ნაციონალ-სოციალისტების ოპოზიციაში იყვნენ  და თავიანთი მედლები მიაბარეს ნილს ბორს, რათა თავიდან აეცილებინათ მათი კონფისკაცია გერმანიაში, სადაც ნობელის მედლის მიღება და ტარება აკრძალული იყო მას შემდეგ, რაც ნაციონალ-სოციალისტების მოწინააღმდეგე კარლ ფონ ოსიეცკიმ 1935 წელს მიიღო ნობელის მშვიდობის პრემია . ომის დასრულების შემდეგ, დე ჰევეშიმ ოქრო ხსნარიდან გამოყო  და გადასცა შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიას, რომელმაც დაამზადა ახალი მედლები ლაუესა და ფრანკისთვის.  

## რადიოიზოტოპების პირველი გამოყენება 
1911 წელს ახალგაზრდა სტუდენტი ჰევეში, რომელიც მანჩესტერში მუშაობდა რადიოაქტიურ მასალებზე, სიღარიბის გამო ჰოსტელში ცხოვრობდა. დროთა განმავლობაში ჰევეშს გაუჩნდა ეჭვი, რომ საერთო საცხოვრებლის კაფეტერია საჭმლის მოსამზადებლად იყენებდა საკვების ნარჩენებს, თანაც სავარაუდოდ,  ზოგჯერ საკმაოდ ძველს. თავისი ჰიპოთეზის შესამოწმებლად მან მორჩენილ კერძს დაუმატა მცირე რაოდენობით რადიოაქტიური მასალა. რამდენიმე დღის შემდეგ, როცა მსგავსი კერძი მიაწოდეს, მან აიღო ნიმუში და მარტივი ელექტროსკოპის გამოყენებით დაადასტურა საკუთარი ვარაუდი, რომ საკვები რადიოაქტიური იყო. ეს საინტერესო ამბავი ხშირად გამოიყენება მაგალითად და  მიუთითებს მეცნიერის საგამომძიებლო ბუნებაზე, მაგრამ ჰევეში ამავე დროს დაკავებული იყო ამ სფეროში უფრო სერიოზული კვლევებით, კერძოდ,  ქიმიური პროცესების შესასწავლად ნიშანდებული ატომების (იზოტოპური ინდიკატორები) გამოყენებით.   

## ძირითადი სამუშაოები 
* 1913 — წარადგინა იზოტოპური ინდიკატორების მეთოდი (ნიშანდებული ატომები), ფრიდრიხ პანეტთან ერთად მისი გამოყენება ბიოლოგიური კვლევისთვის.
* 1922 წელი — დირკ კოსტერთან ერთად ჰაფნიუმის აღმოჩენა.
* 1936 — უნგრელ ქიმიკოს ს. ლევისთან ერთად პირველად გამოიყენეს აქტივაციის ანალიზი.  

## დამსახურების აღიარება 
* ნობელის პრემია ქიმიაში ( 1943 ) —  „იზოტოპების ნიშანდებული ატომების გამოყენებისათვის ქიმიური პროცესების შესასწავლად“
* კოპლის მედალი (1949)
* ფარადეის ლექცია (1950)
* კოტენიუსის მედალი (1959)
* პრემია "მშვიდობიანი ატომისთვის" ( 1959 ).

## ხსოვნა 
2009 წელს საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა მთვარის ჩრდილოეთ პოლუსის რეგიონში მდებარე კრატერს მეცნიერის საპატივსაცემოდ უწოდა ჰევეში.  

## სქოლიო
კატეგორია:შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ქიმიაში
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ფრაიბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები