ევგენი დოგა

მინი|280x280პქ| ევგენი დოგა ისრაელში, 2023 წელი
**ევგენი დიმიტრის ძე დოგა** ( (დ. 1 მარტი, 1937 — გ. 3 ივნისი, 2025) — საბჭოთა, მოლდაველი და რუსი კომპოზიტორი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე. სსრკ-ის სახალხო არტისტი (1987). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1984). მოლდოვას რესპუბლიკის ორდენის კავალერი (1997).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1937 წლის 1 მარტს მოლდავეთის ასსრ (ამჟამად არაღიარებული თვითგამოცხადებული დნესტრისპირეთის მოლდავური რესპუბლიკის ტერიტორია) რიბნიცას რაიონის სოფელ მოკრაში. მამა დიდ სამამულო ომში დაეღუპა. ბავშვობიდანვე უყვარდა ევგენის სოფლის ორკესტრის მოსმენა და ცდილობდა მისთვის რაიმე მოეფიქრებინა.

შვიდწლიანი სკოლის დამთავრების შემდეგ ის კიშინიოვში გაემგზავრა, სადაც 1951 წლიდან 1955 წლამდე სწავლობდა შტეფან ნიაგას მუსიკალურ სკოლაში (ამჟამად შტეფან ნიაგას მუსიკალური კოლეჯი) ჩელოს კლასში. სკოლის დირექტორმა, დ. გ. გერშფელდმა, არა მარტო სრულიად მოუმზადებელი მიიღო იგი, არამედ თავდაპირველად თავის ბინაშიც მიუჩინა საცხოვრებელი ადგილი. 1959 წელს მისი დებიუტი შედგა, როგორც არანჟირების სპეციალისტის, მოლდოვური ხალხური მუსიკის ორკესტრში „ტარაფული“ (ხელმძღვანელი ისიდორ ბურდინი).

1960 წელს დაამთავრა კიშინიოვის გ. მუზიჩესკუს სახელობის კონსერვატორია (ამჟამად მუსიკის, თეატრისა და სახვითი ხელოვნების აკადემია) გ. ს. ხოხლოვის ვიოლონჩელოს კლასი, ხოლო 1965 წელს ს. მ. ლობელისა და მ. რ. კოპიტმანის კომპოზიციის კლასი.

1957-1962 წლებში იყო მოლდავეთის რადიოსა და ტელევიზიის ორკესტრის არტისტი. სწავლის პარალელურად, იგი დაკავებული იყო მოლდაველი კომპოზიტორებისა და ნახევრადპროფესიონალების ნაწარმოებების ორკესტრირებით, ასევე ისეთი კლასიკოსების, როგორიცაა ე. გრიგი, დ. შოსტაკოვიჩი და ა. ხაჩატურიანი, ნაწარმოებების ორკესტრირებით. მუსიკოსის კარიერას ხელი შეუშალა მარცხენა ხელის დამბლამ.

1957 წლის 1 იანვარს მისი ნაწარმოები „საახალწლო სიმღერა“ (*Cântec de anul nou*) პირველად შესრულდა მოლდავეთის რადიოში ბავშვთა გუნდისა და ორკესტრის მიერ, შ. არანოვის ხელმძღვანელობით. იმავე წლის შემოდგომაზე, მისმა თანაკლასელმა, ოპერის მომავალმა პრიმადონამ, მარია ბიეშუმ, მოლდავეთის ტელევიზიაში სადებიუტო გამოსვლაზე შეასრულა დოგას სიმღერა „ბაღის თეთრი ყვავილი“ (*Floare dalbă de livadă*). 1963 წელს მან შექმნა თავისი პირველი სიმებიანი კვარტეტი.

კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ, ორი წლის განმავლობაში მუსიკას აღარ წერდა, დაინტერესდა მუსიკის თეორიით, დაწერა და გამოსცა სახელმძღვანელო სტუდენტებისთვის. 

1962-1967 წლებში კომპოზიციას ასწავლიდა შ. ნიაგის სახელობის სასწავლებელში, ე. კოკის სახელობის მუსიკალურ სასწავლებელში კი - მუსიკის თეორიას. იმავე წლებში მუშაობდა მუსიკალურ რედაქტორად გამომცემლობაში „მოლდოვას წიგნი“ (კიშინიოვი). სკკპ წევრი იყო 1976 წლიდან.

1977 წლიდან კითხულობდა ლექციების კურსს სახელწოდებით „კომპოზიტორთან მუშაობა“ სცენარისტებისა და რეჟისორების უმაღლესი კურსების სტუდენტებისთვის.

საკომპოზიტორო მოღვაწეობის გარდა, დოგა მუდმივად იყო ჩართული კონცერტებსა და სოციალურ აქტივობებში.

1998 წლის 22 ოქტომბერს მან მიიღო რუსეთის ფედერაციის მოქალაქეობა.

### სოციალური აქტივობები
მოლდავეთის სსრ კომპოზიტორთა კავშირის (1966) და სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის (1974) წევრი. მოლდავეთის სსრ კინემატოგრაფისტთა კავშირის (1968) და სსრკ კინემატოგრაფისტთა კავშირის (1975) წევრი.

1967 წლიდან 1972 წლამდე იყო მოლდავეთის სსრ კულტურის სამინისტროს რეპერტუარისა და სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

1987 წლიდან 1991 წლამდე იყო სსრკ მინისტრთა საბჭოსთან არსებული ლენინური პრემიის და სსრკ სახელმწიფო პრემიების კომიტეტის წევრი.

მოლდავეთის სსრ IX-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სსრკ-ის სახალხო დეპუტატი  მოლდოვას სსრ-ის ციმისლიის ეროვნულ-ტერიტორიული საარჩევნო ოლქიდან №288 (1989-1991), სსრკ უმაღლესი საბჭოს მეცნიერების კომიტეტის წევრი.

მოლდოვას მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (1992).

2001 წლიდან - რუსულენოვანი მოძრაობის „რუსეთის ნიჭიერი ბავშვები“ ჟიურის მუდმივი თავმჯდომარე. 2010 წელს იყო ფესტივალ „გამარჯვება - თაობების რიგებში“ და ოჯახური თეატრების ფესტივალის ჟიურის თავმჯდომარე. 1997 წლიდან 2002 წლამდე ის სკოლამდელი ასაკის ბავშვებთან მუშაობდა სახლში, სადაც ცხოვრობდა - კრილატსკიე კოზიავკის ანსამბლში.

იყო სრულიად რუსეთის საზოგადოებრივი ორგანიზაციის „ნიჭიერი ბავშვები - რუსეთის მომავალი“ სამეურვეო საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. სახელმწიფო ჯილდოებისა და უვადო მმართველობის საკითხების კომისიის საზოგადოებრივი საბჭოს წევრი (რუსეთი). სოციალისტ მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციის, ასტრონომიულ მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციის, კულტურული ინსტიტუტების საერთაშორისო ასოციაციის (IAAR) და ასტრონომიულ მკვლევართა საერთაშორისო ასოციაციის (IAAR) (რუსეთი) ერთობლივი პრეზიდიუმის წევრი. რუსეთის მუსიკალური კავშირის საბჭოს წევრი (2017).

შემოქმედებითი კარიერის განმავლობაში მან გამართა საგანმანათლებლო კონცერტები და მონაწილეობდა საქველმოქმედო კონცერტებში.

ის რეგულარულად მონაწილეობდა რუსეთსა და მის ფარგლებს გარეთ მრავალი მუსიკალური და კინოკონკურსისა და ფესტივალის ჟიურის წევრად: „ცეცხლის სულის ფესტივალი“ (ხანტი-მანსიისკი, რუსეთი), „კრემლის კადეტთა ბალი“ (მოსკოვი), „ბრიგანტინის საერთაშორისო კინოფესტივალი“ (ბერდიანსკი, უკრაინა), იასის საერთაშორისო განათლების ფესტივალი (*Festivalului Internaţional al Educaţiei*), „ოქროს რაინდის“ საერთაშორისო კინოფესტივალი, სრულიად რუსეთის საქველმოქმედო რუსული ბავშვთა ბალი - წიგნის გმირების მასკარადი“, ვეტერანთა ხელოვნების ფესტივალი „ერთი გამარჯვება ყველასთვის“, „პაემანი რუსეთთან“ ფესტივალი, რუსული ზღაპრების ფედერალური ლიტერატურული ფესტივალი და სხვა.

### თანამედროვე პერიოდი
მინი| ევგენი დოგა ვენაში, 2015 წლის დეკემბერი
ის ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა მოსკოვში, კრილაცკოეს რაიონში  და კიშინიოვში.

2012 წელს კომპოზიტორის საიუბილეო კონცერტები გაიმართა მოსკოვის კონსერვატორიის დიდ დარბაზში, ბუქარესტში *Ateneul Român-ის* საკონცერტო დარბაზში (რუმინეთის ათენეუმი), კიშინიოვის ეროვნულ სასახლეში, 2013 წელს ყაზახეთში, 2014 წელს ტომსკში, სტავროპოლში, იასიში, ბუქარესტში *Titan* Art Park-ში და სხვა.

2014 წელს მისი ვალსი „გრამოფონი“ შესრულდა დარბაზ „Ateneul Român“-ში, რუმინეთის აკადემიის ყოველწლიურ დაჯილდოების ცერემონიაზე კულტურის, მეცნიერებისა და განათლების სფეროში მიღწეული გამორჩეული მიღწევებისთვის, ვ. ა. მოცარტის და ჯ. ენესკუს, ი. შტრაუსის და ა. ბოროდინის ნაწარმოებებთან ერთად.

მან ასევე განაგრძო სოციალური საქმიანობა. 2012 წელს მან შექმნა საერთაშორისო ფონდი „დომინანტა“ . 2014 წელს მან კიშინიოვში გახსნა *ევგენ დოგას სახელობის* მუსიკალური სალონი , სადაც, კომპოზიტორის თქმით, შეიკრიბებიან თანამოაზრეები, მუსიკოსები, პოლიტიკოსები, მხატვრები, ბიზნესმენები და გაიმართება მუსიკალური საღამოები.

2007 და 2017 წლები, როდესაც კომპოზიტორმა აღნიშნა თავისი 70 და 80 წლის იუბილე, მოლდოვაში ევგენი დოგას წლად გამოცხადდა 

კიშინიოვში მისი სახელი ჰქვია მუსიკალურ სკოლას და ქუჩას.

### ოჯახი
მამა - დიმიტრი ფედოროვიჩ დოგა (1906-1945 წწ). დედა - ელიზავეტა ნიკიფორის ასული დოგა (1915-1988 წწ).

მეუღლე: ნატალია პავლეს ასული დოგა (დაიბადა 1939 წელს), ინჟინერი, მოსკოვის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის კურსდამთავრებული.

ქალიშვილი: ვიორიკა დოგა (დაიბადა 1966 წელს), ტელერეჟისორი. ქალიშვილი - ელენა დოგა.

ევგენი დოგა გარდაიცვალა 2025 წლის 3 ივნისს, 89 წლის ასაკში კიბოთი გამოწვეული მწვავე გულის უკმარისობით. 

## ჯილდოები და აღიარება
* 1974 : მოლდავეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1984 : მოლდავეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი
* 1984 : სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია
* 1987 : სსრკ-ის სახალხო არტისტი
* 2008 : „მამულის წინაშე დამსახურებისათვის“ ორდენი (IV ხარისხის) 
* 2018 : ალექსანდრე ნეველის ორდენი
* სხვადასხვა ორდენების და მედლების, მრავალი ჯილდოს მფლობელი, რამდენიმე აკადემიის აკადემიკოსი. მის სახელს ატარებს მცირე პლანეტა № 10504

### მუსიკა კინოსთვის
საერთო ჯამში, მან ორასზე მეტი ფილმისთვის დაწერა მუსიკა.

1967 წლიდან წერს მუსიკას ფილმებისთვის. 1960-იან და 1970-იან წლებში მან დაწერა მუსიკა „მოლდოვა-ფილმის“ სტუდიაში გადაღებული ფილმების თითქმის ნახევრისთვის.

1970 წელს მან შემოქმედებითი თანამშრომლობა დაიწყო კინორეჟისორ ე. ლოტიანუსთან ფილმ „ლაუტარებზე“ მუშაობისგან, რომელიც მოლდოველი ხალხური მუსიკოსების შესახებ მოგვითხრობს, რომელთა მუსიკასაც ის ბავშვობაში უსმენდა. ფილმმა საერთაშორისო კინოფესტივალებზე რამდენიმე ჯილდო მოიპოვა.

1976 წელს მან დაწერა მუსიკა ფილმისთვის ე. ლოტიანუს „ბოშათა ბანაკი ცას მიემგზავრება“ ორი ახალგაზრდა და ამაყი ბოშას დრამატულ სიყვარულზეა. ფილმმა ასევე მოიპოვა რამდენიმე პრიზი საერთაშორისო კინოფესტივალებზე, მათ შორის „ოქროს ნიჟარა“ სან სებასტიანის საერთაშორისო კინოფესტივალზე (ესპანეთი, 1977).

1983 წელს მან დაწერა მუსიკა ე. ლოტიანუს ფილმისთვის „ანა პავლოვა“ ლეგენდარული ბალერინას შესახებ. ეს მის მიერ საბალეტო მუსიკის პირველი გამოყენებაა ფილმში.

იგი თანამშრომლობდა კინოსტუდიებთან: „მოლდოვა-ფილმთან“, „მოსფილმთან“, მ. გორკის კინოსტუდიასთან, ა. დოვჟენკოს კინოსტუდიასთან, „აზერბაიჯანფილმთან“, „ბელარუსფილმთან“, „უკრტელეფილმთან“, „ტელეცენტრთან“, „ლენფილმთან“, ოდესის კინოსტუდიასთან, შემოქმედებით გაერთიანება „ეკრანთან“, სსრკ „სახტელერადიოს“ ცენტრალურ ტელევიზიასთან და სხვა.

მრავალი წლის განმავლობაში თანამშრომლობდა რეჟისორებთან ს. სამსონოვთან, გ.ნატანსონთან, ა.პანკრატოვთან, ა.მურატოვთან, ა.სურინთან, ა.პროშკინთან, ვ.ტუროვთან, ვ.დერბენევთან, ვ.კრისტოფოვიჩთან, ვ.მუსტაფაევთან, ს. გოვორუხინთან და სხვებთან.

#### ვალსი ფილმიდან „ჩემი ალერსიანი და ნაზი მხეცი“
მარჯვნივ|მინი|220x220პქ| მოლდოვას საფოსტო მარკა, მიძღვნილი ვალსისადმი ფილმიდან „ჩემი ალერსიანი და ნაზი მხეცი“, ე. დოგა. (2015)
მსოფლიო აღიარება დოგამ მოიპოვა რომანტიკული ვალსით მელოდრამიდან „ჩემი ალერსიანი და ნაზი მხეცი“, რომელიც 1978 წელს ე. ლოტიანუმ გადაიღო ა. პ. ჩეხოვის მოთხრობის „დრამა ნადირობისას“ მიხედვით. კომპოზიტორმა თავისი ყველაზე პოპულარული ნაწარმოები ზაფხულის ერთ ღამეს დაწერა მოსკოვის მახლობლად, ვალუევოს მამულში, გადასაღებ მოედანზე იმპროვიზაციის დროს. მთავარი როლის შემსრულებელმა, გალინა ბელიაევამ, მისი პირველი მოსმენისთანავე  იცეკვა, ისევე როგორც გადასაღებ მოედანზე მყოფმა ყველა დანარჩენმა. მას ეგონა, რომ შორეული წარსულიდან აქამდე უცნობი კლასიკა უკრავდა და გაოცდა, როდესაც გაიგო, რომ ნაწარმოები ორიგინალური იყო, ახლახან დაწერილი.

ვალსმა უკვე დიდი ხანია გაასწრო ფილმს, სადაც ის პირველად შესრულდა: მას შემდეგ ბევრი ახალდაქორწინებული ირჩევს ამ მუსიკას პირველი საქორწილო ცეკვისთვის და ნაწარმოები რადიოსა და ტელევიზიის ეთერიდან ხშირად ისმის. „მეც ვიგრძენი ეს დიდება: არასდროს დამავიწყდება უზარმაზარი რიგი მუსიკალურ მაღაზიაში „ბაღის რინგზე“, სადაც ყიდდნენ ჩანაწერებს ფილმის – „ჩემი ალერსიანი და ნაზი მხეცი“ მუსიკით“, იხსენებს კომპოზიტორი. ვალსი არაერთხელ გამოიყენეს მასშტაბურ სანახაობრივ შოუებში: ის წარმოდგენილი იყო მასობრივი ტანვარჯიშის კომპოზიციაში (2000 სპორტსმენი) 1980 წლის ოლიმპიადის გახსნაზე მოსკოვში, ხოლო 34 წლის შემდეგ ეს ვალსი გამოიყენეს ნატაშა როსტოვას პირველი ბალის სცენაში 2014 წლის ოლიმპიადის გახსნის ცერემონიაზე სოჭში. მრავალი ათწლეულის განმავლობაში ამ მელოდიას ასრულებდნენ არა მხოლოდ პროფესიონალები, არამედ ქუჩის მუსიკოსებიც, ის ყოველდღიურად ჟღერს მიწისქვეშა გადასასვლელებში, მეტროსადგურებსა და ქუჩებში, მას ხშირად იყენებენ ქორეოგრაფები და სპორტსმენები ბალეტისა და საცეკვაო ნომრების დასადგმელად როგორც სცენაზე, ასევე ყინულზე. ნაწარმოებს მსოფლიოში ყველაზე ცნობილ კინოვალსს უწოდებენ.

იუნესკომ ევგენი დოგას ვალსი ფილმიდან „ჩემი ალერსიანი და ნაზი მხეცი“ XX საუკუნის ოთხი მუსიკალური შედევრიდან ერთ-ერთად აღიარა. 

### საკონცერტო მოღვაწეობა
1972 წლიდან მან გამართა კონცერტები და შემოქმედებითი საღამოები სსრკ-ს მრავალ ქალაქში, ასევე პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, ბულგარეთში, ჩინეთში, ნიკარაგუაში, კუბაში, ტაილანდში, რუმინეთში, სერბეთში, შვეიცარიაში, პორტუგალიაში, არგენტინაში.

მისი მუსიკა შესრულებულია მრავალი ჯგუფის მიერ, მათ შორის მოლდოვას რადიოსა და ტელევიზიის გუნდის, რუსეთის სახელმწიფო კინოს სიმფონიური ორკესტრის, დოინას აკადემიური გუნდის და გ.ენესკუს სახელობის ბუქარესტის ფილარმონიული ორკესტრის მიერ.  მოსკოვის კამერული ორკესტრი „წელიწადის დრონი“, ს. ლუნკევიჩის სახელობის მოლდოვას ფილარმონიის ორკესტრი, მოსკოვის სიმფონიური ორკესტრი „რუსული ფილარმონიის“, საზოგადოებრივი კომპანია „ტელერადიო-მოლდოვას“ ეროვნული სიმფონიური ორკესტრი, ლენინგრადის სახელმწიფო საკონცერტო ორკესტრი, მოლდოვას რესპუბლიკის საპრეზიდენტო ორკესტრი, ბავშვთა გუნდი „ლია ჩიოკარლია“, სსრკ სახელმწიფო ტელევიზიისა და რადიომაუწყებლობის კომპანიის დიდი ბავშვთა გუნდი, რუმინეთის ეროვნული ოპერის ორკესტრი.(იასი) 

მისი კონცერტები იმართებოდა უდიდეს საკონცერტო დარბაზებში: კიშინიოვის ეროვნულ სასახლეში, კრემლის სახელმწიფო სასახლეში, სანქტ-პეტერბურგის ოქტიაბრსკის დარბაზში, კიევის ხელოვნების ეროვნულ სასახლეში „უკრაინა“, მოსკოვის პროფკავშირების სახლის სვეტებიან დარბაზში, მოსკოვის კონსერვატორიის დიდ დარბაზში, პ. ი. ჩაიკოვსკის სახელობის საკონცერტო დარბაზში და მრავალ სხვაში.

დირიჟორები, რომლებთანაც კომპოზიტორი მუშაობდა, იყვნენ ა. ბადხენი, იუ. სილანტიევი, ს. სკრიპკა, ი. პრუნერი, კ. ფლორეა, გ. მუსტეა, ა. სამუილი, ვ. ბულახოვი, დ. კორჩუმარუ და სხვები.

## წიგნები ევგენი დოგას შესახებ
#«Евгений Дога» — Е. Ткач. Кишинёв, 1980 (молд.)
#«В созвездии таланта» Е. Ткач. (о композиторе Е. Доге; там же, 1979, № 4)
#«Мир звуков Евгения Доги» Е. Ткач. (Aurora, СРР, 1979, № 15)
#«В зеркале мгновений». Е. Шатохина. Издательство «Тимпул» (1989, рус.)
#Eugen Doga: Compozitor, academician /Acad. de Şt. a Moldovei; coord. : GheorgheDuca. — Ch. : Î.E.P. «Ştiinţa». — (Col. «Academica»). Vol. 3. — 2007. (рум.)
#«Евгений Дога — знакомый и неизвестный». Е. Клетинич. Издат.объед. Композитор, 1999. — 227 с.
#«În do major / Eugen Doga»; Лариса Туря, Tipografia Centrală. graf.: V. Cutureanu, D. Mazepa. — Ch.: [s.n.], 2007. — 63 p. (рум.)
#«Немузыкальные россыпи, или Вихревая спираль времени». В настоящей книге собраны автобиографические заметки Е. Д. Доги, его эссе, интервью, переписка с поклонниками, друзьями, близкими и родными. Издательство: Любимая Россия, 2008 г.
#«Meditaţie pe portativ», Victor Crăciun, Eugen Doga, Bucureşti. (рум.)
#«Eugen DOGA: Muzica este prima şi ultima mea iubire» Luminiţa Dumbrăveanu, (editura Prut Internaţional, 296 pagini, Chişinău). 7 mai 2013. (рум.)

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები
კატეგორია:საბჭოთა კომპოზიტორები
კატეგორია:XXI საუკუნის კომპოზიტორები
კატეგორია:XX საუკუნის კომპოზიტორები
კატეგორია:სკკპ-ის XXVII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:რუსი კლასიკური მუსიკოსები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მოლდავეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:IV ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები