შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი

thumb|შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი(აყრილია ორი ლიანდაგი)
thumb
[thumb|შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი ცალმხრივი ტრამვაის მოძრაობისთვის ბოლო სადგურ „მზიან ქალაქზე“, [ყაზანი]]
[thumb|შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი [ობოლონი  (ელექტროდეპო)|ელექტროდეპო „ობოლონში“ უკრაინა]]
**შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი** — რკინიგზის ან ტრამვაის ლიანდაგების შეერთება მრუდხაზოვანი სამკუთხედის სახით, რისი დახმარებითაც შესაძლებელია 180°-ით შემობრუნდეს მოძრავი შემადგენლობის ერთეული.

ჩვეულებრივ შემობრუნებას საჭიროებს წევითი მოძრავი შემადგენლობა, რომელსაც აქვს მემანქანის კაბინა მხოლოდ ერთი მხრიდან. ზოგჯერ აბრუნებენ ვაგონებსაც, რომლებიც კურსირებენ ერთ იზოლირებულ ხაზზე — გოგორწყვილების თანაბარი ცვეთის უზრუნველსაყოფად.

შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი ჩვეულებრივ შედგება გამჭოლი ლიანდაგისაგან, ორი მოხვეული განშტოებისგან და ჩიხისგან საბჯენით. ორივე განშტოება ერთდება ერთმანეთთან და გამჭოლ ლიანდაგთან ისრული გადამყვანების დახმარებით. ასევე შესაძლებელია სამკუთხედის ვარიანტი ერთი გამოსვლით, ამ შემთხვევაში სამკუთხედს გააჩნია ორი ჩიხი. ჩიხის სიგრძე პროექტირდება მათზე ორი ლოკომოტივის დაყენების გაანგარიშებით, რომლებიც მოძრაობენ ამ მონაკვეთზე, მარაგით 5 მეტრი. სამკუთხედის მრუდების მინიმალური რადიუსი არ შეიძლება იყოს ნაკლები, ვიდრე მრუდის რადიუსი, რომელზეც შეიძლება გადიოდეს მოძრავი შემადგენლობა და ჩვეულებრივ შეადგენს 180—200 მეტრს.

შემოსაბრუნებელი სამკუთხედის ძირითადი უპირატესობა შემოსაბრუნებელი წრის მიმართ არის მის მოწყობაზე და მომსახურებაზე დიდი ხარჯების არ არსებობა. ასევე შემოსაბრუნებელ სამკუთხედზე შედარებით იოლად შეიძლება შემობრუნდეს გრძელი შემადგენლობა, მაშინ როდესაც შემოსაბრუნებელ წრეზე აუცილებელია შემობრუნდეს თითოეული ვაგონი ცალ-ცალკე. ძირითადი ნაკლია — სამკუთხედის მოსაწყობად აუცილებელი დიდი ფართობი.

ზოგჯერ შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი არ შენდება, როგორც ცალკე მოწყობილობა, არამედ იქმნება რამდენიმე ახლო მდებარე სადგურების შეერთების გზით.

იმასთან დაკავშირებით, რომ შემოსაბრუნებელი სამკუთხედები ჩვეულებრივ მდებარეობენ სალოკომოტივე დეპოებში, სამკუთხედის განშტოებებს შორის ადგილის ეკონომიისათვის ათავსებენ დეპოს ცეხებს, რეოსტატული გამოცდის პუნქტებს, საწვავის საწყობებს ან დეპოს სხვა ნაგებობებს.

შემოსაბრუნებელი სამკუთხედები ყველაზე უფრო გავრცელებულია აშშ-ის რკინიგზებზე. ამის მიზეზი რამდენიმეა. ბევრი რკინიგზა აშშ-ში შენდებოდა ადამიანებით დაუსახლებელ რაიონებში და მშენებლებს ქონდათ მთელი თავისუფლება აუცილებელი კომუნიკაციების მშენებლობაში. ამას გარდა, პირველ ლოკომოტივებს აშშ-ის რკინიგზებზე შეეძლოთ ეტარებინათ შემადგენლობები მხოლოდ ერთი მიმართულებით და საწინააღმდეგო მიმართულებაზე სამოძრაოდ მათ სჭირდებოდათ შემობრუნება. ასევე აშშ-ში ფართედ გავრცელებულია ვაგონები, რომლებისთვისაც ორიენტაციას აქვს მნიშვნელობა. მაგალითად, ავტომობილების გადასაზიდმა პლატფორმებმა უნდა იმოძრაონ განსაზღვრულ მიმართულებაზე.

ევროპაში რკინიგზის ლიანდაგების მშენებლობა დაიწყო განვითარებული ინფრასტრუქტურის დროს და ასეთი უბრალო ნაგებობების მშენებლობის შესაძლებლობები იყო შეზღუდული. მიუხედავად ამისა, პრაღაში არსებობს ტრამვაის შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი: 

რუსეთში შემოსაბრუნებელი სამკუთხედები შედარებით ცოტაა. ყველა სამგზავრო და სატვირთო ვაგონებისთვის, რომლებიც გამოიყენება რუსეთის რკინიგზებზე, სულ ერთია რომელი მიმართულებით მოძრაობენ ისინი და სამგზავრო მატარებლებსაც კი აწყობენ ვაგონებისგან ნებისმიერი მდგომარეობით, რაც შესაძლებელია შევამჩნიოთ ვაგონის კორიდორების, მუშა ტამბურების სხვადასხვა განლაგებით. ინსტრუქციები, რომელიც არეგლამენტირებს სამგზავრო ვაგონის ქვაბის ნაწილის მდგომარეობას (რომელშიც მდებარეობს გამცილებლის კუპე და მუშა ტამბური), რუსეთის რკინიგზის ქსელში არ არსებობს.

საქართველოში შემოსაბრუნებელი სამკუთხედი მოწყობილია ბაქო-თბილისი-ყარსის რკინიგზის სადგურ წალკაში, ის ძირითადად გამოიყენება სამანევრო 6-ღერძიანი თბომავლების შემოსაბრუნებლად.

## შებრუნების ვარსკვლავი 
thumb|შემობრუნების სამკუთხედისა და შემობრუნების ვარსკვლავის ზომების შედარება მოხვევების ერთნაირი რადიუსისას
შევიწროვებულ პირობებში, როდესაც საჭიროა რამდენიმე ვაგონის ან მხოლოდ ერთი ლოკომოტივის შემობრუნება, მაგრამ არ არის ადგილი შემოსაბრუნებელი სამკუთხედის ასაშენებლად, გამოიყენება უფრო რთული, მაგრამ კომპაქტური კონსტრუქცია — **შემობრუნების ხუთკუთხედი**, ან **შემობრუნების ვარსკვლავი** (), ფორმით წააგავს პენტაგრამას.

ხუთკუთხედი განსხვავდება სამკუთხედისგან იმით, რომ ერთ-ერთი „კუთხე“ როგორღაც თითქოს შიგნითაა შეტრიალებული, რითაც ამცირებს კონსტრუქციის საერთო სიგანეს. ასეთი სქემის რეალიზაცია საჭიროებს 5 ისრულ გადამყვანს (სამის საწინააღმდეგოდ სამკუთხედში) და 3 ყრუ გადამყვანს, რის ხარჯზეც ხუთკუთხედი უფრო ძვირია მოწყობისას და ექსპლოატაციისას, ვიდრე სამკუთხედი. მოძრავი შემადგენლობის ერთეულის შემოსაბრუნებლად საჭიროა შესრულდეს მოძრაობის მიმართულების 4 შეცვლა, როდესაც სამკუთხედში მხოლოდ ორი.

## იხილეთ აგრეთვე
* შემობრუნების მარყუჟი
* შემოსაბრუნებელი წრე

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა