ATACMS

**MGM-140 ATACMS** (**A**rmy **Tac**tical **M**issile **S**ystem, „არმიის ტაქტიკური სარაკეტო სისტემა“) — ამერიკული კომპანია Lockheed Martin-ის წარმოების ხმელეთი-ხმელეთი ტიპის ტაქტიკურ-ბალისტიკური რაკეტა. მისი მოქმედების რადიუსი 310 კილომეტრია, ATACMS-ის გაშვება შესაძლებელია ზალპური ცეცხლის რეაქტიული სისტემებიდან, როგორიცაა M270 და M142 HIMARS.

## ისტორია 
კონვენციური ტაქტიკურ-ბალისტიკური რაკეტის კონცეფცია გვიანი ცივი ომის პერიოდში მომხდარი დოქტრინული ცვლილების შემდეგ გაჩნდა, რომლითაც ვარშავის პაქტის ქვეყნებთან ომის შემთხვევაში ადრეული ბირთვული შეტევის აუცილებლობა უარყოფილ იქნა.

ახალი დოქტრინების (კერძოდ, AirLand Battle და Follow-on Forces Attack) მიხედვით, რომლებიც 1970-იანი წლების ბოლოს და 1980-იანი წლების დასაწყისში შემუშავდა, საჭირო გახდა კონვენციური და შესაბამისად, ზუსტი სარაკეტო სისტემა, რომლითაც შესაძლებელი იქნებოდა მოწინააღმდეგის რეზერვებზე თავდასხმა ღრმა ზურგში. ამ საფუძველზე, აშშ-ის სარაკეტო სარდლობამ გადაწყვიტა, დაეფინანსებინა გამარტივებული ინერციული მართვის სადემონსტრაციო (Simplified Inertial Guidance Demonstrator, SIG-D) პროგრამა. მას გააჩნდა ახალი, ლაზერულ გიროსკოპზე დაფუძნებული ინერციული სანავიგაციო სისტემა, რომელმაც უპრეცედენტო სიზუსტე აჩვენა. ერაყის ომის ოპერაცია „ერაყის თავისუფლების“ განმავლობაში გაშვებულ იქნა 450-ზე მეტი რაკეტა. 2015 წლისთვის მთლიანობაში 560-ზე მეტი რაკეტაა გაშვებული. გააჩნია ინერციული ნავიგაციის სისტემა და მასში ჩატვირთულია 950 ერთეული M74 მარკის ანტიპერსონალური/ანტიმატერიალური კასეტური ბომბი (თითოეული იწონის 0.59 კილოგრამს). მოქმედების რადიუსია 128 კმ.

### MGM-140B – Block IA
თავდაპირველი მარკით M39A1,

### MGM-168 ATACMS – Block IVA
თავდაპირველი მარკით Block IA Unitary (MGM-140E), რომელშიც M74 მარკის კასეტური ბომბები 230 კგ წონის უნიტარული მსხვრევად-ფუგასური ქობინითაა ჩანაცვლებული. იყენებს GPS და ინერციული ნავიგაციის იგივე კომბინაციას, რასაც MGM-140B. სამუშაო კონტრაქტი 2000 წლის დეკემბერში დაიდო, საფრენი გამოცდა კი 2001 წლის აპრილში განხორციელდა. 2002 წლის მარტში გაფორმდა საწარმოო კონტრაქტი. მოქმედების რადიუსმა 300 კილომეტრს გადააჭარბა. მანძილი, მეტწილად, არა ტექნიკური ხასიათის,  არამედ სარაკეტო ტექნოლოგიების კონტროლის რეჟიმის (Missile Technology Control Regime, MTCR) საფუძველზე პოლიტიკური მიზეზებით იქნა შეზღუდული.

## მომავალი 
2007 წელს არმიამ მაღალი ხარჯების გამო ATACMS პროგრამა შეწყვიტა, რის გამოც მარაგების შევსება აღარ ხდება. დარჩენილი მარაგების შენარჩუნების მიზნით ჩამოყალიბდა ATACMS-ის შეიარაღებაში ყოფნის გახანგრძლივების პროგრამა (Service Life Extension Program, SLEP), რომელიც არსებული რაკეტების შეკეთებას, ძრავის და სანავიგაციო სისტემების შეცვლას, ასევე, კასეტური ქობინების კონვენციური უნიტარული ქობინებით ჩანაცვლებას უზრუნველყოფს, რომელიც დისტანციური ამფეთქითაა აღჭურვილი ფართო ეფექტის მისაღწევად. განახლებული რაკეტების მიღება შეიარაღებაში 2018 წლიდან დაიწყო. ATACMS SLEP არის შუალედური ინიციატივა, რომელიც მოქმედებს მანამ, ვიდრე დასრულება ანალიზის და მუშაობის პროცესი ATACMS მარაგების ახალი სისტემებით ჩანაცვლებაზე, რაც 2022 წელსაა მოსალოდნელი.

2015 წლის იანვარში Lockheed Martin-მა მიიღო კონტრაქტი Block I რაკეტების განახლებისთვის, რათა თავიდან ყოფილიყო აცილებული აუფეთქებელი საბრძოლო მასალის რისკი. 2017 წლის 2 აგვისტოს SLEP პროგრამის ფარგლებში Lockheed-მა აღნიშნულ განახლებაზე საწარმოო კონტრაქტი მიიღო. 2021 წელს Lockheed Martin-მა ასევე მიიღო კონტრაქტი, რომელიც ითვალისწინებს არსებული M39 ტიპის რაკეტების განახლებას M57 ვარიანტებად, რომელიც აღჭურვილი იქნება Harpoon-ის WDU-18/B ქობინით. განახლებული რაკეტები 2024 წელს უნდა იყოს მზად.

2016 წლის ოქტომბერში ცნობილი გახდა გეგმის შესახებ, რომელიც ATACMS-ის ახალი დამიზნების სისტემით აღჭურვას ითვალისწინებდა, რაც შესაძლებელს გახდიდა მის მიდევნებას მოძრავ მიზნებზე როგორც ხმელეთზე, ისე ზღვაში, თუმცა, 2020 წლის დეკემბერში გეგმა სხვა სარაკეტო პროგრამების სასარგებლოდ გაუქმდა.

### ზუსტი მოხვედრების რაკეტა (PrSM) 
2016 წლის მარტში Lockheed Martin-მა, Boeing-მა და Raytheon-მა გააკეთეს ერთობლივი შეთავაზება აშშ-ის არმიის შორი რადიუსის ზუსტი ცეცხლის (Long Range Precision Fires, LRPF) პროგრამისათვის ATACMS-ის ჩასანაცვლებლად. რაკეტა აღჭურვილი იქნება მოწინავე სისტემის ძრავით, რომელიც მას უფრო სწრაფად და უფრო შორს ფრენის საშუალებას მისცემს (თავდაპირველი შეთავაზებით, 500 კილომეტრამდე) და ამავე დროს, იქნება უფრო მსუბუქი და შემცირებული დიამეტრის, რაც შესაძლებელს გახდის M270 MLRS და M142 HIMARS-ის გამშვებ პაკეტებში ერთის ნაცვლად ორი ტაქტიკური რაკეტის ჩატვირთვას. Lockheed-მა და Raytheon-მა ახალი, ზუსტი მოხვედრების რაკეტის (Precision Strike Missile, PrSM) გამოცდა 2019 წელს ჩაატარეს, ხოლო საწყისი ოპერატიული მზადყოფნა 2023 წელსაა მოსალოდნელი. PrSM-ის თავდაპირველი ვარიანტი ხმელეთზე უძრავად განლაგებული მიზნებისთვის იქნება განკუთვნილი, თუმცა შემდგომ განახლებულ ვარიანტებს შეეძლება ხმელეთზე და ზღვაზე არსებულ მოძრავ მიზნებზე მიდევნება. 2019 წელს აშშ-მა დატოვა შეთანხმება საშუალო სიშორის ბირთვული ძალების შესახებ, რომელიც აწესებდა 499 კილომეტრიან ლიმიტს სარაკეტო შეიარაღებაზე. შესაბამისად, მოსალოდნელია PrSM-ის მოქმედების რადიუსის ზრდა შემდგომ განახლებებში.

განახლებული მრავალრეჟიმიანი მძებნელის გამოცდა PrSM-ის განახლებული ვარიანტისთვის უკვე 2020 წლის ივნისში განხორციელდა. მიუხედავად იმისა, რომ PrSM-ის პირველი ვარიანტი შეიარაღებაში 2023 წლამდე არ იქნება, უკვე არსებობს მისი განახლებული მძებნელით აღჭურვის პორგრამა 2025 წლისთვის.

2021 წლის ივლისში აშშ-მა განაცხადა, რომ ავსტრალია PrSM-ის პროგრამის პარტნიორი გახდა. ავსტრალიის არმიამ და აშშ-ის არმიის თავდაცვის ექსპორტისა და კოოპერაციის სამსახურმა გააფორმეს ურთიერთგაგების მემორანდუმი პროგრამის მეორე ფაზის შესახებ. ავსტრალიის ფინანსური კონტრიბუცია $54 მილიონი იქნება. გაერთიანებულმა სამეფომ სურვილი გამოთქვა 2024 წლისთვის ბრიტანეთის არმიის შეიარაღებაში არსებული M270 MLRS სისტემები 2024 წლისთვის PrSM რაკეტის გაშვების შესაძლებლობებით აღჭურვოს.

## ოპერატორები 
მინი|400x400პქ|MGM-140-ის ოპერატორების რუკა (ლურჯი)

### ამჟამინდელი ოპერატორები
* : ბაჰრეინის სამეფო არმია
* : საბერძნეთის არმიას გააჩნია 165 კილომეტრზე მოქმედი ვარიანტი
* : 2002 წელს სამხრეთ კორეის არმიამ 111 ერთეული ATACMS Block I და 110 ერთეული ATACMS Block IA რაკეტა შეიძინა, რომლებიც შეიარაღებაში 2004 წელს შევიდა. სამხრეთ კორეაში რაკეტების საბრძოლო მასალას Lockheed Martin-ის ლიცენზიით აფილირებული კომპანია, Hanwha Group აწარმოებს.
* : ცნობილია, რომ ATACMS Block 1A ვარიანტს იყენებს თურქეთის არმია.
* : 2010 წლის 20 დეკემბერს გაერთიანებული საამიროების არმიამ Lockheed Martin-თან $916 მილიონის შეკვეთა გააფორმა, რომელიც 226 ტაქტიკური რაკეტის და 24 გამშვების მოდიფიცირებისთვის საჭირო მოწყობილობების მიწოდებას ითვალისწინებს.
* : აშშ-ის არმია და აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსი.
* : უკრაინის შეიარაღებულ ძალებს პირველად 2023 წელს გადაეცა ATACMS M39 Block I რაკეტები; რუსეთის წინააღმდეგ ომში პირველად გამოსცადეს 17 ოქტომბერს.

### მომავალი ოპერატორები
* : პოლონეთის სახმელეთო ძალები
* : რუმინეთის სახმელეთო ძალები

### გაუქმებული შეკვეთები
* : 2014 წლის მარტში ფინეთმა 70 რაკეტის შეძენასთანდ დაკავშირებული კონტრაქტი მაღალი ფასის გამო გააუქმა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბალისტიკური რაკეტა
*HIMARS
*M270
## რესურსები ინტერნეტში 
* ATACMS Long-Range Precision Tactical Missile System Lockheed Martin (2011)
* Army Tactical Missile System Block IA Unitary Lockheed Martin. Retrieved 6 October 2011.
* 
* Precision Guided Missiles and Rockets Program Review U.S. Defense Technical Information Center (14 April 2008).
* ATACMS / ATACMS Block IA Unitary Deagel.com. Retrieved 6 October 2011.
* M39 ATMS GlobalSecurity.org. Retrieved 6 October 2011.
* M39 Army Tactical Missile System (Army TACMS)  Federation of American Scientists | FAS.org. Retrieved 6 October 2011.

## სქოლიო 
კატეგორია:შეიარაღება
კატეგორია:ბალისტიკური რაკეტები
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით