open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვაველის მუზარადი

**„ვაველის მუზარადი“** — XIV საუკუნის უიშვიათესი აღმოსავლური ტიპის მუზარადი, რომელიც დაცულია კრაკოვში (პოლონეთი), ვაველის სასახლის მუზეუმში. წარსულში წარმოადგენდა თავადი კრასინსკების საკუთრებას.

მუზარადი გამოჭედილია ფოლადის ერთი ნაჭრისაგან, აქვს დაბალი გვირგვინი სამყურა ორნამენტით, სათვალის ჭრილები დეკორატიული „წარბების“ კვალით; სათვალის ჭრილებს შორის ბუდეა ბრტყელი საცხვირისათვის; გუმბათის ქვედა კიდეზე მოქლონით დამაგრებული ზარადის საკიდი კავებია, გაყრილი ლითონის წნელით, რომელზეც ზარადის ჯაჭვის ზედა რგოლები იყო დაკიდებული. მუზარადის თავზე სამყურა ორნამენტით შედგენილი როზეტია ქართული მხედრული წარწერით: „ღმერთო და მხნეო მხედარო, დიდო წმინდ(ა)ო გიორგიო, გ(ა)უმარჯვე ჩიჯ(ა)ვაძეს საზვ(ე)რელს“. ვაველის მუზარადის მასაა 985 გ, სიმაღლე — 20 სმ, დიამეტრი — 21,5 სმ. 

დიდი ხნის განმავლობაში „ვაველის მუზარადი“ სპარსულ ნახელავად ითვლებოდა. ისტორიკოსი მამუკა წურწუმია მას ქართული წარმოშობის ნიმუშად მიიჩნევს. წარწერა მოგვიანებითაა დატანილი და პალეოგრაფიული ნიშნებით XVII საუკუნით თარიღდება, რაც მიუთითებს, რომ მუზარადი ამ საუკუნეში მოღვაწე ორი საზვერელ ჩიჯავაძიდან ერთ-ერთს ეკუთვნოდა.

„ვაველის მუზარადის“ ახლო ანალოგია ცაგერის ისტორიული მუზეუმში დაცული მუზარადი, ასევე პეტერბურგის ერმიტაჟის ეგზემპლარი. ცაგერის მუზარადი მუზეუმმა 1947 წელს შეიძინა სოფ. ლუხვანოს მცხოვრებისგან. ცალკეული დაზიანებების მიუხედავად მუზარადი საკმაოდ კარგად არის შემონახული. მისი მასაა 1145 გ, სიმაღლე — 20,5 სმ, დიამეტრი — 21,5 სმ. ერმიტაჟის მუზარადს, ვაველისა და ცაგერის ნიმუშებისგან განსხვავებით, შედარებით დაბალი გუმბათი აქვს და უფრო მძიმეა. 

სამივე ამ მუზარადს აერთიანებს რამდენიმე ტიპოლოგიური ნიშანი: მთლიანჭედილი ოვალური გუმბათი; აქცენტირებული გუმბათის წვერი (როზეტი ან ორნამენტი); სათვალე დეკორატიული წარბებით (ვაველისა და ცაგერის შემთხვევაში წარბები დაკარგულია); ბუდე მოძრავი საცხვირისათვის სათვალე ჭრილებს შორის (ერმიტაჟის შემთხვევაში დაკარგულია); მართკუთხა კბილები, სადაც ზარადის დასამაგრებლად მავთულია გაყრილი; შროშანისებური და ხაზოვანი ორნამენტი.  

ირაკლი ბაქრაძის მოსაზრებით, დამზადების მსგავსი ტექნოლოგია, სახასიათო ფორმა და დეკორი მიუთითებს, რომ სამივე ეს მუზარადი ერთ ეპოქასა და ერთ რეგიონშია დამზადებული.

მ. წურწუმიას აზრით, ვაველის ეგზემპლარი წარმოადგენს ერთ-ერთ ეტაპს ქართული მუზარადის ევოლუციაში. მისი შესაძლო წინამორბედი მუზარადები ასახულია XII საუკუნის ჯრუჭის ოთხთავისა და XIV საუკუნის დავითნის მინიატურებში (H 1665). მისი ნიმუში დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ე. წ. ჯალალ ად-დინის მუზარადის სახელით. „ვაველის მუზარადის“ შემდგომ ევოლუციას წურწუმია ხედავს XVII საუკუნის მამუკა თავაქალაშვილის „ვეფხისტყაოსნის“ მინიატურებში და ქრისტეფორე კასტელის ალბომში. 

## ლიტერატურა
* წურწუმია მ., მუზარადი ვაველის მუზეუმიდან და მისი ადგილი აღმოსავლური ზუჩების ევოლუციის პროცესში, კრ. საქართველოს სამხედრო ისტორიის საკითხები, თბ., 2013. — გვ. 47-80.

* ბაქრაძე ი., ვაველის ტიპის მუზარადი ცაგერის ისტორიულ მუზეუმში, «ცაგერის ისტორიული მუზეუმის შრომები», ტ. I, 2014. — გვ. 134-150.

კატეგორია:მუზარადები
პუერტო-ლოპესი (ეკვადორი)

**პუერტო-ლოპესი** — ქალაქი ეკვადორში, მანაბის პროვინციაში. ქალაქი საზრდოობს თევზაობითა და ეკოტურიზმით, მის სანაპიროებთან შევხვდებით მრავალფეროვან ზღვის ფაუნას, მაგალითად, დელფინისა და თინუსის რამდენიმე სახეობას. ქალაქის ფართობია 4.7 კმ2, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 12 598 ადამიანია.

## სქოლიო
კატეგორია: ეკვადორის ქალაქები
ლევან მახათაძე

**ლევან მახათაძე** — ქართველი პარა-სპორტსმენი (მკლავჭიდი, +65 კგ ცერებ.).

## კარიერა
2023 წელს გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი (მარცხენა და მარჯვენა ხელი).  2024 წელს + 65 კგ წონით კატეგორიაში (მარჯვენა ხელით) გახდა ევროპის ჩემპიონი.   2024 წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონი. (მარჯვენა ხელით) 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მკლავჭიდელები
თათია ხაინდრავა

**თათია ხაინდრავა** (დ. 16 მაისი, 1928, გაგრა — გ. 2005) — ქართველი მსახიობი, მხატვრული კითხვის ოსტატი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1928 წლის 16 მაისს ქალაქ გაგრაში. დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი (დ. ალექსიძის კლასი). 1951-1959 წლებში მუშაობდა თეატრალურ ინსტიტუტში, 1959-1961 წლებში - ბათუმის, 1961-1963 წლებში - სანკულტურის, 1963-1983 წლებში კი მარჯანიშვილის თეატრში. 1983–2003 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის და რადიოსა და ტელევიზიის ინსტიტუტის მეტყველების კათედრის კონსულტანტი.

გადაღებულია ფილმებში: „დიდოსტატის მარჯვენა“, „კაცია ადამიანი?!“, „ხარება და გოგია“.

## რესურსები ინტერნეტში
*თათია ხაინდრავა — ეროვნული ფილმოგრაფია

კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
თაჰირ აბდულაევი

**თაჰირ აბდულა ოღლუ აბდულაევი** (; დ. 25 აგვისტო, 1915, ნახიჩევანი — გ. 5 იანვარი, 2004, ბაქო) — აზერბაიჯანელი არქიტექტორი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1964) და დამსახურებული არქიტექტორი (1979).

## ცხოვრება 
თაჰირ აბდულა ოღლუ აბდულაევი დაიბადა 1915 წლის 25 აგვისტოს ქალაქ ნახჩევანში. მამა მცირე ასაკში გარდაეცვალა, ოჯახის ოთხი შვილი - ორი გოგონა და ორი ბიჭი — დედის, სურა ხანუმის მფარველობის ქვეშ გაიზარდა.

თაჰირ აბდულაევმა დაამთავრა ნარიმან ნარიმანოვის სახელობის სამრეწველო ტექნიკური კოლეჯი 1933 წელს, ხოლო აზერბაიჯანის ინდუსტრიული ინსტიტუტი 1939 წელს, დაამთავრა არქიტექტურის ხარისხი. დანიშვნით გაგზავნეს ბაქოს საქალაქო საბჭოს აღმასრულებელი კომიტეტის არქიტექტურული დაგეგმარების განყოფილებაში და იქ მუშაობდა 1941 წლამდე.

თაჰირ აბდულაევი, 1940 წლიდან სსრკ არქიტექტორთა კავშირის წევრი, 1941-1944 წლებში მუშაობდა მთავარ ინჟინრად სხვადასხვა სამშენებლო განყოფილებაში. 1944-1951 წლებში დაინიშნა შექის მთავარ არქიტექტორად. 1946 წელს დიდი სამამულო ომის დროს ზურგში გაწეული თავგანწირვისთვის დაჯილდოვდა მედლით "კავკასიის დამცველი".

1951 წელს აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა კაბინეტის გადაწყვეტილებით თაჰირ აბდულაევი, რომელიც დაინიშნა „აზერდოვლათლაიჰას“ სახელმწიფო საპროექტო ინსტიტუტის დირექტორად, აქ მუშაობდა 1992 წლამდე - 41 წლის განმავლობაში.

სიცოცხლის ბოლომდე თაჰირ აბდულაევი მუშაობდა ბაქოს სახელმწიფო პროექტების ინსტიტუტში კონსულტანტად.

## რესურსები ინტერნეტში
* https://az.baku-art.com/az/tikdim-ki-izim-qala-emekdar-memar-tahir-abdullayev
* https://azertag.az/xeber/tahir_abdulla_oglu_abdullayev-303509

კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
ქეთევან ერემაძე

**ქეთევან ერემაძე** (დ. 14 თებერვალი, 1975 წელი, თბილისი) — ქართველი იურისტი, სამართლის პროფესორი, საკონსტიტუციო სასამართლოს ყოფილი მოსამართლე.

ქეთევან ერემაძემ 1998 წელს წარჩინებით დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 2003 წელს ამავე უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ასპირანტურა საკონსტიტუციო სამართლის მიმართულებით. 2003 წელს მიენიჭა იურიდიულ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი (სამართლის დოქტორის ხარისხი), დისერტაციისთვის თემაზე: „საკანონმდებლო და აღმასრულებელ ხელისუფლებათა ურთიერთდამოკიდებულების პრობლემები საქართველოში“. 2006-2007 წლებში იყო ავსტრიის აკადემიური გაცვლის პროგრამის სტიპენდიატი, ვენის უნივერსიტეტის კონსტიტუციური და ადმინისტრაციული სამართლის ინსტიტუტში, აწარმოებდა სამეცნიერო კვლევას თემაზე: „სახელმწიფოს ტერიტორიული მოწყობის პრობლემები“.

1998-2016 წლებში მუშაობდა საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოში სხვადასხვა პოზიციაზე: წამყვან სპეციალისტად (1998-1999 წლებში); საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის მრჩევლად (1999-2001 წლებში); საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარის თანაშემწედ (2001-2005 წლებში); საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს აპარატის უფროსად (2005-2006წ წლებში).

2006 წელს საქართველოს პარლამენტმა აირჩია საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლედ (2006-2016 წ). იმავდროულად, იყო საკონსტიტუციო სასამართლოს მდივანი.

2005 წლიდან ეწევა სამეცნიერო-პედაგოგიურ საქმიანობას: 2005-2014 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის მოწვეული ლექტორი; 2010-2011 წლებში – თავისუფალი უნივერსიტეტის მოწვეული ლექტორი; 2014 წლიდან – ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის ასოცირებული პროფესორი; 2017 წლის 1 მარტიდან ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მოწვეული პროფესორი. 2018 წლის 8 ოქტომბრიდან არის ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

2008-2016 წლებში კითხულობდა ლექციებს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტისა და საკონსტიტუციო სასამართლოს მიერ ერთობლივად ორგანიზებულ საზაფხულო სკოლის ფარგლებში ადამიანის უფლებათა სამართალში.

2018 წელს ქეთევან ერემაძე საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დაინიშნა საქართველოს ეროვნული პრემიის კომისიის თავმჯდომარედ.

ქეთევან ერემაძე არის სამი წიგნის, 12 სტატიის ავტორი, საკონსტიტუციო სამართალში ორი სახელმძღვანელოს თანაავტორი, სამი წიგნის სამეცნიერო რედაქტორი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ნარიმან აზიმოვი

**ნარიმან აბასყული ოღლუ აზიმოვი** (; დ. 1 ივნისი, 1936 , კიროვაბადი — გ. 19 ნოემბერი, 2016 , ბაქო) — აზერბაიჯანელი დირიჟორი. აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (1991).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1936 წლის 1 ივნისს აზერბაიჯანის სსრ ქალაქ კიროვაბადში (ახლანდელი განჯა). 1960 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიის სადირიჟორო განყოფილება..

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* Əzimov Nəriman Abbasqulu oğlu // Muğam ensiklopediyası. — Bakı: Musiqi dünyası, 2008. — S. 74.

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ჯალალ ად-დინის მუზარადი

მინი|ე. წ. ჯალალ ად-დინის მუზარადი.
**„ჯალალ ად-დინის მუზარადი“** — შუა საუკუნეების აღმოსავლური მუზარადი, რომელიც დაცულია თბილისში, სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში (საქართველოს ეროვნული მუზეუმი).

მუზეუმის კოლექციაში მუზარადი XX საუკუნის დასაწყისში მრავალძალის ეკლესიიდან (ახლანდ. ონის მუნიციპალიტეტი) მოხვდა. გადმოცემა, რომ მუზარადი ხვარაზმშაჰ ჯალალ ად-დინს ეკუთვნოდა, მომდინარეობს XV საუკუნის (დაახლ. 1407-1410) „ამირეჯიბთა გვაროვნობითი სიგელიდან“, რომლითაც ქუცნა ამირეჯიბი მას („ თჳთვან სულთნისა“) მრავალძალს სწირავს და ამტკიცებს, რომ მუზარადი მის საგვარეულოს რუსუდან მეფის ლაშქრის მიერ სულთნის დამარცხების შედეგად ნადავლად რგებია. ქართველებს თავად ჯალალ ად-დინი არასდროს დაუმარცხებიათ და, ამდენად, ეს გადმოცემა სინამდვილეს არ ასახავს.

მუზარადი დაზიანებული და დეფორმირებული სახითაა შემონახული. ის სფეროკონუსური ფორმის მთლიანჭედილი კონსტრუქციაა, რაც მას, გვირგვინისებურ დეკორთან და ზარადის დამაგრების ტიპთან (საკიდ კავებში გაყრილი ლითონის წნელი) ერთად, ე. წ. ვაველის ტიპის მუზარადებთან აახლოებს, თუმცა ვაველის ნიმუშთან შედარებით დეკორი უბრალო და მოუხეშავია. ამჟამინდელ მდგომარეობაში მუზარადის მასაა 964 გ, სიმაღლე — 13,8 სმ, დიამეტრი — 21 სმ. მუზარადის დამზადების ზუსტი პერიოდი უცნობია. ისტორიკოსი მამუკა წურწუმია მას ქართული მთლიანჭედილი სფეროკონუსური მუზარადების განვითარების ერთ-ერთ ეტაპად მიიჩნევს.

## ლიტერატურა
* ბაქრაძე ი., ვაველის ტიპის მუზარადი ცაგერის ისტორიულ მუზეუმში, «ცაგერის ისტორიული მუზეუმის შრომები», ტ. I, 2014. — გვ. 134-150.
* წურწუმია მ., მუზარადი ვაველის მუზეუმიდან და მისი ადგილი აღმოსავლური ზუჩების ევოლუციის პროცესში, კრ. საქართველოს სამხედრო ისტორიის საკითხები, თბ., 2013. — გვ. 47-80.
* დაწერილი ქუცნა ამირეჯიბისა ულუმბის ღმრთისმშობლისადმი, ქართული ისტორიული საბუთები, XIV-XV საუკუნეები (შეადგინეს და გამოსაცემად მოამზადეს: თინათინ ენუქიძემ, ნინო თარხნიშვილმა და ბაბილინა ლომინაძემ, ტომის რედაქტორი — მზია სურგულაძე), თბ., 2013.

კატეგორია:მუზარადები
თალაათ ხანლაროვი

**თალაათ აგასიბეკი ოღლუ ხანლაროვი** (; დ. 26 აგვისტო, 1927 — გ. 14 აპრილი, 2004) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი არქიტექტორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არქიტექტორი (1975), საერთაშორისო ტექნიკური აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია 
თალათ ხანლაროვი დაიბადა 1927 წლის 26 აგვისტოს სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის კურსდამთავრებული აღასიბეკ ხანლაროვისა და აზერბაიჯანის სამედიცინო ინსტიტუტის ერთ-ერთი პირველი კურსდამთავრებულის სარა ხანუმის ოჯახში. ის ოჯახში უფროსი ვაჟი იყო.

1937 წელს ხანლაროვის მამა აღასიბეკი სტალინის რეპრესიების მსხვერპლი გახდა. „ხალხის მტრის“ შვილი რომ გახდა, თალათი მოვიდა პროფესიულ სახელოსნოში, როგორც მოწიფული ახალგაზრდა. მან დაასრულა საღამოს სწავლა მუნიციპალური სამშენებლო კოლეჯში და მუშაობდა დიზაინის ტექნიკოსად.

29 წლის ასაკში თალაათ ხანლაროვმა დაამთავრა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურისა და სამშენებლო ფაკულტეტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://qlobal.az/telet-xanlarov-izi-yasayan-memar/
* https://azertag.az/xeber/emekdar_memar_telet_xanlarovun_anadan_olmasindan_95_il_otur-2266583

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
ორთაქოი (გუნეისუს რაიონი)

**ორთაქოი ** () — სოფელი გუნეისუს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 16 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ გუნეისუდან 2 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 606 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:გუნეისუს რაიონის სოფლები
აიან მირგასიმოვა

**აიან ოქტაი ყიზი მირგასიმოვა** (დ. 5 მაისი, 1969, ბაქო) — აზერბაიჯანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი (2000), აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2017).

## ცხოვრება და საქმიანობა 
აიან მირგასიმოვა დაიბადა 1969 წლის 5 მაისს ბაქოში. დაამთავრა ბაქოს ქორეოგრაფიული სკოლა 1986 წელს. 1990 წელს მან განათლება კინოსა და თეატრის სამსახიობო დარგში მიიღო მოსკოვის ალექსეი ბატალოვის სახელობის სკოლა-სტუდიის დრამატული ხელოვნების სკოლაში. 1991 წლიდან მუშაობს აზერბაიჯანის სამედ ვურგუნის სახელობის სახელმწიფო რუსულ დრამატულ თეატრში. გარდა მსახიობობისა, ის ასევე მონაწილეობს ქორეოგრაფიული ჯგუფების მუშაობაში.

აზერბაიჯანული კინოს განვითარებისთვის გაწეული სამსახურისთვის 2000 წლის 18 დეკემბერს მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტის წოდება. 2017 წლის 31 ივლისს მას მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის წოდება აზერბაიჯანული კინემატოგრაფიის განვითარებისთვის გაწეული სამსახურისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://web.archive.org/web/20180407124644/http://president.az/articles/11611
* https://web.archive.org/web/20180612203151/https://president.az/articles/28478
* https://web.archive.org/web/20230628160029/https://president.az/az/articles/view/59639

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
სპუტნიკ-2

**„დედამიწის მეორე საბჭოთა ხელოვნური თანამგზავრი“** ცნობადი არაოფიციალური სახელით **„სპუტნიკ-2“** (), თანამგზავრის კოდოდური აღნიშვნაა *„პს-2“* () — დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრი (დხთ), საბჭოთა კოსმოსური აპარატი, რომელიც საერთაშორისო გეოფიზიკური წლის ფარგლებში გაშვებულ იქნა ორბიტაზე 1957 წლის 3 ნოემბერს. დხთ-ზე იმყოფებოდა პირველი ცოცხალი არსება — ძაღლი სახელად „ლაიკა“. თანამგზავრი გაეშვა ოქტომბრის რევოლუციის 40 წლისთავის პატივსაცემად, სკკპ ცკ-ის პირველი მდივნის ნიკიტა ხრუშჩოვის პირადი მითითებით.

დხთ-ს მიზანი იყო ატმოსფეროს ზედაფენების მეცნიერული კვლევა, აგრეთვე კოსმოსურ სივრცეში სიცოცხლის ფიზიკური პროცესებისა და პირობების შესწავლა.

მეორე საბჭოთა დხთ წარმოადგენდა რაკეტა-მატარებლის უკანასკნელ საფეხურს, რომელშიც მოთავსებული იყო კონტეინერები სამეცნიერო აპარატურით. 

მეორე ხელოვნურ თანამგზავრზე იყო: 
*აპარატურა სპექტრის მოკლეტალღოვან ულტრაიისფერ და რენტგენულ დარგებში მზის გამოსხივების გამოსაკვლევად; 
*აპარატურა კოსმოსური სხივების შესასწავლად; 
*აპარატურა ტემპერატურისა და წნევის შესასწავლად; 
*ჰერმეტული კონტეინერი, რომელშიც არის საცდელი ცხოველი (ძაღლი), ჰაერის კონდიცირების სისტემა, საჭმლის მარაგი და ხელსაწყოები კოსმოსური სივრცის პირობებში ცხოველუნარიანობის შესასწავლად;
*საზომი აპარატურა დედამიწაზე მეცნიერული გაზომვის ცნობების გადმოსაცემად;
*ორი რადიოგადამცემი, რომლებიც მუშაობენ 40.002 და 20.005 მეგაჰერცის სიხშირეებზე (ტალღის სიგრძეა დაახლოებით 7.5 და 16 მეტრი შესაბამისად); 
*ელექტროენერგიის საჭირო წყაროები. 

აღნიშნული აპარატურის, საცდელი ცხოველისა და ელექტროკვების წყაროების საერთო წონა 508.3 კგ-ს შეადგენს. თანამგზავრმა მიიღო ორბიტული სიჩქარე დაახლოებით 8 კმ/წმ. თანამგზავრის ერთი სრული შემოვლის დრო შეადგენდა დაახლოებით 1 საათსა და 492 წუთს; ორბიტის დახრის კუთხე ეკვატორის სიბრტყისადმი უდრის დაახლოებით 65°.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Спутник 2

## სქოლიო
კატეგორია:დედამიწის ხელოვნური თანამგზავრები
02
აღა ალიევი (ნავთობმშრომელი)

**აღა ყურბან ოღლუ ალიევი** (; 1911, გოიჩაი - 1997, ბაქო) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მეცნიერი, ნავთობის გეოლოგი, პედაგოგი, გეოლოგიისა და მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული ინჟინერი, აშშ-ს საპატიო ინჟინერი. სტალინის პრემიის I ხარისხის ლაურეატი (1951).

## ბიოგრაფია 
აღა ყურბან ოღლი ალიევი დაიბადა 1911 წლის 11 მაისს გოიჩაის რაიონში. 1936 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის ინდუსტრიული ინსტიტუტი.

1940 წლიდან აღა ალიევი მუშაობდა რესპუბლიკის საძიებო და ნავთობის წარმოების განყოფილებებში სხვადასხვა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე. სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1942 წლის 6 თებერვლის No605/150 ბრძანებულებით, ნავთობის მოპოვების გაზრდის, თავდაცვის ნავთობპროდუქტებისა და საბრძოლო მასალის წარმოების სამთავრობო ამოცანების სამაგალითო შესრულების მიზნით, კაგანოვიჩნეფტის ტრასტის მთავარი გეოლოგი გახლდათ. აღა ყურბან ოღლი ალიევი დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით.

1964-1966 წლებში ასწავლიდა აზერბაიჯანის ნავთობისა და ქიმიის ინსტიტუტში, 1965 წელს მიიღო პროფესორის წოდება. 1966-1977 წლებში იყო აზერბაიჯანის ნავთობის მრეწველობის კვლევითი და საპროექტო ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე, 1977 წლიდან კი ამ ინსტიტუტის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი.

ალიევის კვლევას ნავთობისა და გაზის საბადოებში სითხის მოწყობის ნიმუშების სფეროში თეორიული და პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს. მის მიერ წამოყენებული კონცეფციები ნავთობისა და გაზის გვერდითი მიგრაციასთან დაკავშირებული ტექტონიკურად და ლითოლოგიურად შემოწმებული საბადოების შესახებ გამოყენებული იქნა აზერბაიჯანში ნავთობისა და გაზის საბადოების გეოლოგიური საფუძვლის შედგენისას. აღა ალიევი არის ავტორი მრავალტომეული მონოგრაფიისა „აზერბაიჯანის გეოლოგია“. მას მიენიჭება სამეცნიერო კადრების მომზადების დამსახურება.
აღა ყურბან ოღლი ალიევი გარდაიცვალა 1997 წლის 28 მაისს ბაქოში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://ensiklopediya.gov.az/az/terms/18625/cild/20
* https://podvignaroda.ru/?#id=1560674339&tab=navDetailManAward

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 1997
კატეგორია:აზერბაიჯანელი გეოლოგები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ვლადიმერ გაფრინდაშვილი

**ვლადიმერ გაფრინდაშვილი** (დ. 14 აგვისტო, 1946, ჭიათურა, საქართველო) — ქართველი ინჟინერი. ქვეყნის გაზის ინდუსტრიაში შეტანილი წვლილისთვის, მიღებული აქვს სახელმწიფო და დარგობრივი ჯილდოები.

## ბიოგრაფია 
ვლადიმერ გაფრინდაშვილმა 1971 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. კარიერა დაიწყო 1973 წელს საქართველოს გაზიფიკაციის მთავარი კომიტეტის „თბილგაზის“ სამმართველოს გაზის ქსელებისა და მარეგულირებელი სადგურების კანტორის ინჟინტის თანამდებობაზე; 1978 წელს გადავიდა „საქტრანსგაზმრეწვში“, საკომპრესორო სადგურების საწარმოო განყოფილების უფროსად; 1982–85 წლებში მივლინებულ იქნა, კუბის სახალხო რესპუბლიკაში, სადაც მუშაობდა სხვადასვა თანამდებობებზე.

1985 წელს საქართველოში დაბრუნების შემდეგ მუშაობა განაგრძო „საქტრანსგაზმრეწვი“-ში, საკომპრესორო სადგურების საწარმოო განყოფილების უფროსად; 1993 წელს დაინიშნა ამავე კომპანიის  ენერგო-მექანიკური განყოფილების უფროსად; 1998 წელს სტაჟირებით მივლინებული იყო საფრანგეთში „გაზ დე ფრანს“-ში, სადაც გაიარა პროფესიული ტრენინგი. თანამშრომლობდა ევროკავშირის „TACIS“-ის პროგრამაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სან-მატეო-ეტლატონგო

**სან-მატეო-ეტლატონგო** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 239 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 4.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 23.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 52.7 ადამიანი კმ²-ზე.  მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
თემურ რევაზიშვილი

**თემურ რევაზიშვილი** (დ. 1954 — გ. 23 თებერვალი, 2012, თბილისი) — ქართველი მომღერალი. ან­სამ­ბლ „ვია 75“-ის წევ­რი.

2011 წლის 4 დე­კემ­ბერს თბი­ლი­სის ფი­ლარ­მო­ნი­ის დიდ სა­კონ­ცერ­ტო დარ­ბაზ­ში ან­სამ­ბლის სრუ­ლი შე­მად­გენ­ლო­ბის სა­ი­უ­ბი­ლეო კონ­ცერ­ტი გა­ი­მარ­თა, ფი­ლარ­მო­ნი­ის შენო­ბის წინ გა­იხ­სნა მათი სა­ხე­ლო­ბის ვარ­სკვლა­ვი.

2012 წლის 23 თებერვალს თემურ რევაზიშვილი, 58 წლის ასაკში, თბილისში, გულის შეტევით გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატაკოჩა (ეკვადორი)

**კატაკოჩა** () — ქალაქი ეკვადორში, ლოხის პროვინციაში. იგი პალტასის კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრია. ფართობია 2,28, ხოლო მოსახლეობა, 2022 წლის მონაცემებით, 7 831 ადამიანია.

## სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორის ქალაქები
ჩხიკვთის ხელიანი სტელა

**ჩხიკვთის ხელიანი სტელა** — არქეოლოგიური ძეგლი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩხიკვთაში.

## აღწერა
სტელა დგას სოფელ ჩხიკვთადან ალგეთის კაშხალზე ჩამავალი გზის პირას, კორომში. გარშემო შეიმჩნევა ნასახლარის კვალი. სტელა კლდის დამუშავებული ქვაა, კუთხეებმომრგვალებული მართკუთხედის ფორმის. ერთი განიერი წახნაგის ზედა მხარეს ზედაპირის დადაბლებით შექმნილია მოჩარჩოებული არე, რომელშიც რელიეფური გამოსახულებაა: ხელი მტევნიდან მაჯის ჩათვლით და ბაგრატიონთა ემბლემა, ისეთივე, როგორიც დატანილია თამარის მონეტებზე. მკვლევართა გამოკვლევების თანახმად, ასეთი ხელის გამოსახულებიანი სტელები, რომელთაც ზოგ შემთხვევაში წარწერებიც ახლავს, წარმოადგენენ მეფის ძალაუფლების მატერიალურ გამოხატულებას. მსგავსი ხელის გამოსახულებიანი სტელების გავრცელების ქრონოლოგია მოიცავს XII-XIII საუკუნეებს, ხოლო ტერიტორია ჯავახეთს და ისტორიულ ქვემო ქართლს (მათ შორის ჩხიკვთაში 4 სტელაა აღმოჩენილი), ანუ ტერიტორიას, რომელიც სწორედ XII-XIII საუკუნეებში წარმოადგენდა სამეფო დომენს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მერი გაგუა

**მერი გაგუა** (დ. 1 ივნისი, 1935) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი.

## ბიოგრაფია 
მერი გაგუა დაიბადა 1935 წლის 1 ივნისს, თბილისში. 1965 წელს დაამთავრა თბილისის ტოპოგრაფიული ტექნიკუმი.

მუშაობა დაიწყო ამიერკავკასიის აეროგეოდეზიურ სამმართველოში რუკათშემდგენლად. 1955 წელს პარალელურად მუშაობდა ამიერკავკასიის გეოდეზიურ სამმართველოში, სადაც აწარმოებდა მაღალი კლასის ნიველირების სამუშაოებს. 1957 წელს ჩაირიცხა მოსკოვის გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის ინსტიტუტში, საიდანაც სწავლა გააგრძელა და წარმოებისაგან მოუწყვეტლივ 1964 წელს დაამთავრა თბილისის პედაგოგიური ინსტიტუტი. 1959 წლიდან მუშაობს ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტში ინჟინერ-კარტოგრაფის თანამდებობაზე, 1973 წლიდან უფროს ინჟინერ-კარტოგრაფად, 1982 წლიდან უმცროს მეცნიერ თანამშრომელია, ხოლო 1990 წლიდან მეცნიერი თანამშრომელი. მონაწილეობას იღებდა საქართველოს კომპლექსური გეოგრაფიული ატლასიის შექმნაში (1964). გარკვეული წვლილი მიუძღვის ვახუშტი ბაგრატიონის ატლასის გამოსაცემი სამუშოების, კუბის ნაციონალური ატლასის, საქართველოს სასკოლო ატლასის, კურორტების ატლასის და სხვათა შედგენაში. მათ შორის, რამდენიმე რუკის თანაავტორია. "კოლხეთის დაბლობის" მონოგრაფიისა და კოლხეთის რეგიონალური ატლასისათვის თანაავტორობით შეადგინა 17 დასახელების რუკა და ავტორობით ბუნების დაცვის რუკა. შეადგინა და გამოცა (1989) კავკასიის ბუნების დაცვის რუკა (1:4000000) კავკასიის ტურისტული ატლასისათვის. 1986-1987 წლებში მოსკოვის საკავშირო მეცნიერებათა აკადემიის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიულ განყოფილებაში გადიოდა სტაჟირებას, სადაც აითვისა ბუნებრივი პირობების და ბუნების დაცვის კარტოგრაფირების მეთოდები, რომელსაც წარმატებით იყენებს თემატური რუკების შედგენაში. გარდა რუკების შედგენისა მას გამოქვეყნებული აქვს 11 სამეცნიერო ნაშრომი რესპუბლიკურ და უცხოეთის გამოცემებში. კარტოგრაფი. 

## ლიტერატურა 
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ., 2003, გვ. 58

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:დაბადებული 1 ივნისი
ელგუჯა ღონღაძე

**ელგუჯა ღონღაძე** (დ.23 ივლისი, 1956, თბილისი, სსრკ — გ.მარტი, 2013, საქართველო) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა თბილისში. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი, 1980 წელს. 1981–1985 წლებში იყო რუსთავის ქალაქის საავადმყოფოს ქირურგი. 1985–1987 წლებში კლინიკური ორდინატურის კურსი გაიარა რესპუბლიკის ცენტრალურ კლინიკურ საავადმყოფოში. 1987–1991 წლებში გახდა რესპუბლიკური კლინიკური საავადმყოფოს ხელოვნური თირკმლის განყოფილების ქირურგი. 1992–1993 წლებში სტაჟირებაზე იმყოფებოდა საფრანგეთში, თირკმლის ტრანსპლანტაციის ცენტრში. 1995–1997 წლებში მუშაობა დაიწყო ბავშვთა რესპუბლიკურ საავადმყოფოში ტრანსპლანტოლოგად. 1997 წლიდან გახდა ქირურგიის ინსტიტუტის ტრანსპლანტაციის განყოფილების გამგე. საქართველოში თირკმლის ტრანსპლანტაციის პიონერი, მან 1995 წელს საქართველოში პირველად ცოცხალი ნათესაური დონაციით თირკმლის გადანერგვის 4 ოპერაცია ჩაატარა. ავტორია 56 სამეცნიერო ნაშრომის და 2 რაციონალური წინადადების. ნანტის საპატიო მოქალაქე, ექიმი-ქირურგი, ტრანსპლანტოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "კოაგულაციურ–ლიზისური სისტემის დარღვევები თიაქარკვეთის დროს ჭარბი წონის მწონე პირებში", დაიცვა 1992 წელს. სადოქტორო დისერტაციის თემა - "კლინიკურ-იმუნოლოგიური მახასიათებლების დინამიკა და იმუნოსუპრესიული მკურნალობის ოპტიმალური რეჟიმის დადგენა თირკმლის ტრანსპლატაციის დროს", დაიცვა 1999 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
აქრამ ფოლადოვი

**აქრამ ნიჯათ ოღლუ ფოლადოვი** () — აზერბაიჯანელი მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2018), პრეზიდენტის ჯილდოს მფლობელი.

## ცხოვრება 
აქრამ ფოლადოვი დაიბადა ბაქოში 1964 წელს. დაამთავრა ბაქოს მუსიკალური აკადემია და ოპერის აკადემია იტალიაში, ოზიმოში. ის არის იტალიაში ჩატარებული ვოკალური საერთაშორისო კონკურსის კურსდამთავრებული. 1988 წელს აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში საგუნდო არტისტად დაიწყო მუშაობა, 1991 წელს გადაიყვანეს სოლისტის თანამდებობაზე. ამჟამად არის თეატრის მაღალი რანგის სოლისტი.

ფოლადოვი ასევე არის აზერბაიჯანის სახელმწიფო საგუნდო კაპელის სოლისტი. ასრულებს არიებსა და რომანსებს დასავლელი და რუსი კომპოზიტორების ოპერებიდან.
2002 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი, ხოლო 2018 წლის 27 მაისს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება. ის არის პრეზიდენტის პრემიის ლაურეატი.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.tob.az/OperaVocal.html 
* https://president.az/articles/28792

კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
აჯდარ ჰამიდოვი

**აჯდარ გუდრათ ოღლუ ჰამიდოვი** (; დ. 28 სექტემბერი, 1953, აიგუნლუ, დევაჩის რაიონი - 24 ნოემბერი, 2020, ბაქო) — აზერბაიჯანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2018).

## ბიოგრაფია 
აჟდარ ჰამიდოვი დაიბადა 1953 წლის 28 სექტემბერს შაბრანის რაიონის სოფელ აიგუნლუში. 1979 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო ხელოვნების ინსტიტუტის დრამისა და კინოს სამსახიობო ფაკულტეტი. 
ჰამიდოვმა თეატრის სცენაზე არაერთი საინტერესო როლი შეასრულა სუმგაიტის სახელმწიფო მუსიკალურ დრამატულ თეატრში. 1990 წელს ა.ჰამიდოვი მიიღეს აკადემიური ეროვნული დრამატული თეატრის მსახიობებში. ამ წლების განმავლობაში მან უამრავი როლი შეასრულა.

აჯდარ ჰამიდოვს 2002 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი, ხოლო 2018 წლის 27 მაისს აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის საპატიო წოდება.
მსახიობი გარდაიცვალა ინსულტით კლინიკურ სამედიცინო ცენტრში 2020 წლის 24 ნოემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.mct.gov.az/?/az/culturalworkers/2055/237

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ხანლარ ახმედოვი

**ხანლარ აჰმედ ოღლუ ახმედოვი** (; დ. 1946, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი (2006), აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
ხანლარ ახმედ ოღლი ახმედოვი დაიბადა 1946 წლის 12 ივნისს ბაქოში. დაამთავრა აზერბაიჯანის ა.აზიმზადეს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო სკოლა და ტაშკენტის თეატრისა და ხელოვნების ინსტიტუტი.

1975 წელს გახდა სსრკ მხატვართა კავშირის წევრი. ის ასევე არის აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი. ახმედოვის მონუმენტურ ნამუშევრებს შორისაა ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტისადმი მიძღვნილი სერია.

1984 წელს შუშაში დამონტაჟდა აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეოვისა და საოპერო მომღერლის ბულბულის ბრინჯაოს ბიუსტები, რომლებიც ახმედოვმა ნამიგ დადაშოვთან ერთად შეასრულა.

2021 წლის სექტემბერში ბაქოს მილიონერისა და ქველმოქმედის ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევის ძეგლი ხანლარ ახმედოვის მიერ დაიდგა ბაქოს საბაილის რაიონში, მეტროსადგურ იჩერიშჰერის წინ. ძეგლის გახსნა შედგა 2022 წლის 18 იანვარს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის თანდასწრებით.

ახმედოვის ნამუშევრები გამოიფინა საფრანგეთში, გერმანიაში, ირანში, პოლონეთში, რუსეთში, უკრაინაში, უზბეკეთსა და სხვა ქვეყნებში. ზოგიერთი ინახება მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში.

ხანლარ აჰმადოვი არის აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი.

2019 წელს მას მიენიჭა აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის ჯილდო საუკეთესო ქანდაკებისთვის..

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://report.az/ru/kulturnaya-politika/v-baku-sostoyalos-otkrytie-pamyatnika-gadzhi-zejnalabdinu-tagievu/
* https://web.archive.org/web/20220119195519/https://www.trend.az/life/interview/3366446.html

## სქოლიო
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ტოფიგ აღაბაბაევი

**ტოფიგ მამედალი ოღლუ აღაბაბაევი** (; დ. 8 სექტემბერი, 1928, ბაქო — გ. 20 დეკემბერი, 2024) — აზერბაიჯანელი მხატვარი. აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (2006), აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი (1992).

## ბიოგრაფია 
ტოფიგ აღაბაბაევი დაიბადა 1928 წლის 8 სექტემბერს ქალაქ ბაქოში სამხედრო ოჯახში. საშუალო სკოლის მე-9 კლასის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა აზერბაიჯანის ა. აზიმზადეს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო სკოლის ფერწერის განყოფილებაში (1946-51). 1953-59 წლებში მხატვარი სწავლობდა ბარონ შტიგლიცის სახელობის პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიის მინა-კერამიკულ ფაკულტეტზე (ყოფილი ვ. მუხინას სახელობის უმაღლესი სამხატვრო და სამრეწველო ხელოვნების სკოლა) და მიიღო მინის კერამიკის სპეციალობა.

ტოფიგ აღაბაბაევმა შექმნა ნამუშევრები მონუმენტური ხელოვნებისა და ხელოსნობის, გრაფიკისა და ფერწერის სფეროში. 1966-68 წლებში მუშაობდა ქალაქ ბაქოს მთავარ მხატვრად. ტოფიგ აღაბაბაევის სახელს უკავშირდება ბაქოს საბჭოს გერბის აღდგენა და ბაქოს სიმბოლური გასაღების შექმნა. მხატვარს ეკუთვნის სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტისა და არქიტექტურისა და სამშენებლო უნივერსიტეტის სპორტული დარბაზის მოზაიკური ნამუშევრები. 

ტოფიგ აღაბაბაევის ნამუშევრები ინახება აზერბაიჯანის სახელმწიფო მუზეუმში; აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის ფონდში; აშშ-ს, დიდი ბრიტანეთის, კანადის და სხვა ქვეყნების მუზეუმებსა და კერძო გალერეებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.youtube.com/watch?v=gGEjgsgKo40
* https://news.day.az/culture/442132.html

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
სან-პედრო-კოსკალტეპეკ-კანტაროსი

**სან-პედრო-კოსკალტეპეკ-კანტაროსი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ნოჩისტლანის რაიონში, მისტეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 716 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 15.9%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 94.7 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 7.6 ადამიანი კმ²-ზე.  მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ტრიფონ გამსახურდია

**ტრიფონ გამსახურდია** (დ. 28 იანვარი, 1896, ნოსირი — გ. 1993) — ქართველი ექიმი, საზოგადო მოღვაწე, ქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ძველი სენაკის ქართულ ოთხკლასიან სკოლაში. 1912 წელს დაასრულა ქუთაისის ქართული გიმნაზია. 16 წლის ასაკში სამსახური დაიწყო აზერბაიჯანში, კერძოდ ბაქოში, ვატუშინსკის აფთიაქში, სადაც 3 წლის განმავლობაში იმუშავა. მოგვიანებით გახდა ყაზანის უნივერსიტეტის სპეციალური კურსების მსმენელი. კურსების დასრულების შემდეგ წარმატებით ჩააბარა გამოცდები უნივერსიტეტში. 1915 წელს უმაღლესი განათლების დიპლომით დაბრუნდა ბაქოში და მუშაობა დაიწყო რეცეპტარად. 1917 წლიდან მუშაობდა ფოთში, ალექსანდრე მდივნის კერძო აფთიაქში რეცეპტარად. 1918 წელს გადაიყვანეს ზუგდიდის რაიონის სოფელ დარჩელში აფთიაქის გამგედ. მისი ხანგრძლივი და ნაყოფიერი შრომის ეტაპი 1924 წლიდან დაიწყო, როდესაც გორში გადავიდა საცხოვრებლად. სხვადასხვა დროს იგი იყო გორის, ე.წ. ძველი აფთიაქის რეცეპტარი, კასპის რაიონის სოფელ წითელქალაქის აფთიაქის გამგე, პროფკავშირის სამაზრო გამგეობის თავმჯდომარე, საოლქო გამგეობის თავმჯდომარე, რაიონული პროფსაბჭოს გამგეობის პასუხისმგებელი მდივანი, გორის რაიონის ჯანმრთელობის განყოფილების გამგე, გორის რაიონის სოფელ ტყვიავის აფთიაქის გამგე, გორის პირველ აფთიაქში რეცეპტარ-კონტროლიორი და სხვა.

1938 წელს დააკავეს. 1940 წელს კი გაათავისუფლეს. ოფიციალურ დოკუმენტში მითითებულია, რომ წაყენებულ ბრალდებაში უდანაშაულოდ ცნეს. იგი აირჩიეს გორის საქალაქო საბჭოს დეპუტატად და გორის რაიონული საბჭოს აღმასკომის პრეზიდიუმის წევრად. გორის ჯანდაცვის განყოფილების ხელმძღვანელობისას, მისი ინიციატივითა და უშუალო მეთვალყურეობით დაარსდა და ამოქმედდა ქალაქის ტუბდისპანსერი, რომელიც აღჭურვეს იმ დროისთვის უახლესი რენტგენის აპარატით, ფიზიოთერაპიის კაბინეტებითა და ბიოქიმიური ლაბორატორიით. კასპის რაიონის სოფელ წითელქალაქში მოღვაწეობისას მისი მცდელობით გამოიყო შენობა და მოეწყო კულტურის ცენტრი. წითელქალაქში შექმნა თეატრალური დასი, იმართებოდა სპექტაკლები და კონცერტები. ტრიფონ გამსახურდიას წამოწყებით სოფელ წითელქალაქში ჩამოყალიბდა საფეხბურთო გუნდი, რომელშიც თავადაც ასპარეზობდა ცენტრალური მცველის პოზიციაზე. იგი დააჯილდოვეს საიუბილეო მედლით, შრომის ვეტერანის წოდებით, საკავშირო ჯანდაცვის სამინისტროსა და საკავშირო მედმუშაკთა პროფკავშირის „დამკვრელის", „ჯანმრთელობის დაცვის ფრიადოსნის" სიგელებითა და ფასეული საჩუქრებით. მას მიენიჭა სოფელ ტყვიავისა და გორის საპატიო მოქალაქის წოდება. მისი გარდაცვალების შემდეგ, გორში მდებარე საცხოვრებელი სახლის ფასადზე (სტალინის გამზ. 24), სადაც ბოლო, დაახლოებით 35 წელი იცხოვრა, ტრიფონ გამსახურდიას მემორიალური დაფა დაამაგრეს.

## ჯილდოები
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

## ლიტერატურა
* კაცი - ლეგენდა : ტრიფონ გამსახურდია / ვახტანგ ჭანკოტაძე, თბ., 2017, გვ. 106

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
გოდერძი ტაბატაძე

**გოდერძი ტაბატაძე** (დ. 16 დეკემბერი, 1939, თბილისი, სსრკ — გ. 2022) — ქართველი გეოლოგი, ეკონომისტი, მეცნიერი, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა თბილისში. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამთო-გეოლოგიური ფაკულტეტი სამთო ინჟინრის კვალიფიკაციით, 1962 წელს. 1962-1965 წლებში მუშაობდა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის მაღაროთა სამმართველო "სადახლოს" ინჟინრად, კირქვების და დოლომიტების საამქროს ცვლის უფროსად. 1965-1979 წლებში გახდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამთო მექანიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1977 წლის ეკონომიკის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1979-1981 წლებში საქართველოს ეკონომიკის სამინისტროსთან არსებული სახალხო მეურნეობის ეკონომიკის, დაგეგმვის და მართვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, სექტორის გამგე. 1981-1983 წლებში გახდა საწარმოო გაერთიანება "საქნავთობის" ლილოს ნავთობგაზმომპოვებელი სამმართველოს მთავარი ეკონომისტი. 1983-1984 წლებში საწარმოო გაერთიანება "საქნავთობის" პროფკავშირის კომიტეტის თავმჯდომარე. 1984-1995 წლებში საწარმოო გაერთიანება "საქნავთობის" ნორმატიულ-საკვლევი სადგურის უფროსი. 1995-2005 წლებში - შპს "ნავთობსამეცნიეროს" ეკონომიკური კვლევების ლაბორატორიის გამგე. 2001 წელს იმყოფებოდა აშშ-ში როგორც საერთაშორისო პროგრამის "ნავთობის შემოსავლების მენეჯმენტის" წევრი. მიღებული აქვს აშშ-ის ალასკის შტატის პარლამენტის ღირსების სერტიფიკატი. წლების განმავლობაში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას. 1991 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში. 1991-2006 წლებში - საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამთო-გეოლოგიისა და ქიმიურ-მეტალურგიული წარმოების ეკონომიკისა და ორგანიზაციის N49 კათედრის დოცენტი. 2006-2017 წლებში - ამავე უნივერსიტეტის ეკონომიკისა და მენეჯმენტის N49 მიმართულების პროფესორი. კითხულობდა ლექციების კურსს საწარმოთა ეკონომიკასა და მენეჯმენტში. გამოქვეყნებული ჰქონდა 100-მდე სამეცნიერო ნაშრომი. მათ შორის, სამეცნიერო სტატიები, სახელმძღვანელოები და სხვა. მისი სამეცნიერო მოღვაწეობის ძირითადი თემატიკა იყო ეკონომიკისა და მენეჯმენტის პრობლემები სამთო საქმისა და გეოლოგიის, ნავთობისა და გაზის დარგში. იყო სამეცნიერო ჟურნალ "საქართველოს ნავთობისა და გაზის" მთავარი რედაქტორის მოადგილე, სარედაქციო კოლეგიის წევრი, მრავალი ადგილობრივი და საერთაშორისო სემინარისა და კონფერენციის აქტიური მონაწილე.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა

**სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა** — რეგიონი ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მდებარეობს ოახაკა-დე-ხუარესიდან 62 კმ-ის დაშორებით. მოიცავს სამ რაიონს: ისტლანის (26 მუნიციპალიტეტი), ვილია-ალტის (25 მუნიციპალიტეტი) და სიერა-მისეს რაიონს (17 მუნიციალიტეტი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*Sierra Norte
*Ecoturixtlan

## სქოლიო
კატეგორია:სიერა-ნორტე-დე-ოახაკა
კატეგორია:ოახაკის რეგიონები
კატეგორია:სიერა-მადრე-დე-ოახაკა
ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი

**ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი** — უდიდესი რეგიონი ოახაკის შტატში, მექსიკაში. მოიცავს ტეუანტეპეკის ყელის სამხრეთ ნაწილს, რომელიც პანამის არხის გახსნამდე მექსიკის ყურიდან წყნარ ოკეანემდე უმოკლესი მარშრუტის ნაწილი იყო. ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი ორ რაიონს მოიცავს: ხუჩიტანისა და ტეუანტეპეკის რაიონს, რომლებიც ჯამში 41 მუნიციპალიტეტად იყოფა.

## სქოლიო
კატეგორია:ისტმო-დე-ტეუანტეპეკი
კატეგორია:ოახაკის რეგიონები
დარეჯან ხაჩიძე

**დარეჯან ხაჩიძე** (დ.8 ნოემბერი, 1955, სსრკ) — ქართველი მსახობი. 

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი, 1976 წელს. სწავლის პერიოდში შეასრულა მთავარი როლი სპექტაკლში "ესმერალდა" და ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ აქვე განაგრძო მოღვაწეობა. შეასრულა როლები: სონია ფილატოვა („ახალგაზრდა გვარდიის სახელით“ მ. თუმანიშვილი), პინკი („სისხლიანი ქორწილი", ქ. დოლიძე), კლოუნი („საქმე", მ. თუმანიშვილი), პეპელა (ბაკულას ღორები, მ. თუმანიშვილი), ნატაშა („ლურჯი ცხენები წითელ ბალახზე", მ. თუმანიშვილი), ნინო ალავიძე („ჩვენი პატარა ქალაქი", მ. თუმანიშვილი), მართა („ნუ მიგვატოვებ მზეო", ნ. ბაგრატიონ-გრუზინსკი), კონჩიტა, მსახური ქალი ("ბერნანდა ალბას სახლი, ნ. კვასხაძე), დედა (ზვავი, რ. ბოლქვაძე), ანა („სუფთა სახლი", ნ. ჩაკვეტაძე) და სხვ. კინოდებიუტი შედგა მთავარი როლით კინოკომედიაში „სიყვარული  ყველას უნდა" (გ. შენგელაია, მ. ჭიაურელი უმც., 1980), მონაწილეობს ფილმებში: „მშობლიურო ჩემო მიწავ" (რ. ჩეიძე, 1980), „დღეს ღამე უთენებია" (ლ. ღოღობერიძე, 1983), „ამბავი სურამის ციხისა" (ს. ფარაჯანოვი, დ. აბაშაძე, 1984), "ახალგაზრდა კომპოზიტორის მოგზაურობა" (გ. შენგელაია, 1984, პეტრე ვარაზელის და) და სხვ. თეატრისა და კინოს მსახიობი.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1955
ბიპლანი

**ბიპლანი** (ბი... და ) — თვითმფრინავი, რომელსაც აქვს ორი მზიდი ზედაპირი (სამი ფრთა) ერთმანეთის თავზე. 

იყენებდნენ ავიაციაში XX საუკუნის 30-იან წლებამდე, აგრეთვე სასოფლო-სამეურნეო და სპორტულ ავიაციაში XX საუკუნის 60-70-იან წლებში. ბიპლანი შეცვალა მონოპლანმა.

**ფრთანახევრიანი ბიპლანი** — ბიპლანის ნაირსახეობა, რომლის ქვედა ფრთა გაცილებით მცირე ზომისაა ზედაზე.

**ბიპლანი-ტანდემი** — ბიპლანის ნაირსახეობა, რომლის ზედა ფრთა და უშუალოდ ქვედა ფრთის თავზე არაა განლაგებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*ტრიპლანი
*კვადროპლანი
*მულტიპლანი

## ლიტერატურა
ანაპოლისი

**ანაპოლისი** (  ) -  მერილენდის შტატის დედაქალაქი, აშშ .  მდებარეობს ჩესაპიკის ყურეში, მდინარე სევერნის შესართავთან, ბალტიმორის სამხრეთით და დაახლოებით 50 კმ-ის მოშორებით ვაშინგტონიდან. ანაპოლისი წარმოადგენს ბალტიმორ-ვაშინგტონის გაერთიანებული ტერიტორიის ნაწილს. 

ქალაქში განთავსებული იყო კონფედერაციის კონგრესი და ამერიკის ეროვნული დედაქალაქი 1783-1784 წლებში. 1783 წელს ანაპოლისში დაიდო პარიზის ზავი, რითაც დასრულდა ამერიკის რევოლუციური ომი. ანაპოლისში იღებს სათავეს ამერიკის შეერთებული შტატების დამოუკიდებლობა.

ანაპოლისში არის წმინდა ჯონის კოლეჯი, რომელიც დაარსდა 1696 წელს. ქალაქის გარეუბანში მდებარეობს შეერთებული შტატების საზღვაო აკადემია, რომელიც დაარსდა 1845 წელს.

## ისტორია 
### კოლონიური და ადრეული შეერთებული შტატები (1649-1808) 
მინი| ანაპოლისის პირველი ოფიციალური დროშა,.
დასახლება მერილენდის პროვინციაში სახელად "პროვიდენსი" დაარსდა მდინარე სევერნის ჩრდილოეთ სანაპიროზე, ჩესპიკის ყურის შუა დასავლეთით, 1649 წელს ვირჯინიის პროვინციიდან პურიტანი დევნილების მიერ , მერილენდის მესამე კოლონიური გუბერნატორის ხელმძღვანელობით..მოგვიანებით დასახლებულები გადავიდნენ უკეთესად დაცულ ნავსადგურში სევერნის სამხრეთ სანაპიროზე. დასახლება ცნობილი 1683 წლიდან გახდა, როგორც "ქალაქი პროქტორში",  შემდეგ "ქალაქი სევერნში", 1694 წელს გახდა "ანა არუნდელის ქალაქი" (ლედი ენ არუნდელის)  სესილიუს კალვერტის, მეორე ბარონ-ბალტიმორის, გარდაცვლილი მეუღლის საპატივსაცემოდ. 

 

ანაპოლისი გახდა შტატების დროებითი დედაქალაქი პარიზის ტრაქტატის დადების შემდეგ.  სამმართველოს შენობაში კონგრესი იყო განთავსებული  1783 წლის 26 ნოემბრიდან 1784 წლის 19 აგვისტომდე და სწორედ ანაპოლისში 

1783 წელს მერილენდის გუბერნატორმა ჯონ შოუმ, ადგილობრივ კაბინეტის შემქმნელს, დაავალა ამერიკის დროშის შექმნა. შოუს დროშა ოდნავ განსხვავდება დღევანდელი დიზაინისგან: ლურჯი ველი ვრცელდება მთელ სიმაღლეზე. შოუმ შეიმუშავა დროშის ორი ვერსია: ერთი, რომელიც იწყებოდა წითელი ზოლით და მეორე, რომელიც იწყებოდა თეთრით.  

#### 2007 წლის ანაპოლისის კონფერენცია 
220 წლის შემდეგ ქალაქში მეორე სამშვიდობო კონფერენცია(პარიზის ზავის შემდეგ) ჩატარდა. ანაპოლისი იყო ახლო აღმოსავლეთის სამიტის ადგილი, რომელიც ეხებოდა ისრაელ-პალესტინის სამშვიდობო პროცესს, რომელშიც მონაწილეობდნენ ისრაელის პრემიერ მინისტრი ეჰუდ ოლმერტი, პალესტინის პრეზიდენტი მაჰმუდ აბასი (" აბუ მაზენი ") და სხვა ლიდერები რეგიონიდან. კონფერენცია გაიმართა შეერთებული შტატების საზღვაო აკადემიაში 2007 წლის 26 ნოემბერს.

#### შეერთებული შტატების საზღვაო აკადემია 
მარჯვნივ|მინი| აშშ-ს საზღვაო აკადემია, ბანკროფტის დარბაზი, გ. 1908 წ
შეერთებული შტატების საზღვაო აკადემია დაარსდა 1845 წელს . სტუდენტები სწავლობენ 4 წელი, შემდეგი ხუთწლიანი ვალდებულებით, იმსახურონ საზღვაო ქვეითთა კორპუსში ან საზღვაო ძალებში. სტუდენტები ატარებენ საზღვაო წოდებას "მიდშიპმენი". აკადემიაში საშუალოდ 4,500 მოსწავლე ირიცხება.

## აგრეთვე იხილეთ 
* პარიზის ზავი
* მერილენდი
* ჩესაპიკის ყურე

## გარე ბმულები 
* ანაპოლისის ოფიციალური საიტი
* კლოდ-გრეი-ჰიუზი-ტაკ-უიტინგტონის ოჯახის ნაშრომები, მერილენდის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკებში.
კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები
კატეგორია:მერილენდის ქალაქები
კატეგორია:Pages with unreviewed translations
საპოტილიო (ეკვადორი)

**საპოტილიო** () — ქალაქი ეკვადორში, ლოხის პროვინციაში, საპოტილიოს კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ლოხის კანტონის სამხრეთ ნაწილში. ქალაქი მოქცეულია პერუს ჩრდილოეთ დაბლობის შიდა არეალში, ზღვის დონიდან 135 მ სიმაღლეზე, და არის სეჩურის უდაბნოსა და ტუმბესის ეროვნული ნაკრძალის გარდამავალი არეალის ნაწილი. საპოტილიოს წარმოშობა ინკებამდე პერიოდით თარიღდება. იგი 1534 წლის 20 იანვარს დააარსა სებასტიან დე ბელალკასარმა. დღესდღეობით, ქალაქი პერუსთან ვაჭრობით, სოფლის მეურნეობით, თევზაობითა და ტურიზმით საზრდოობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ეკვადორის ქალაქები
ქორეისუბნის ღვთისმშობლის შობის ეკლესია

**ქორეისუბნის ღვთისმშობლის შობის სახელობის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბნის (ისტორიული ქორეისუბნის) მიდამოებში, მდ. რიონის მარცხენა ნაპირზე. აგებულია XV-XVI საუკუნეებში.

ქორეისუბანი გუმბათიანი „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ეკლესიაა. არქიტექტურით, მასშტაბითა და შენების ტექნიკით მსგავსია რიონს გადაღმა მდებარე ტყვირის ეკლესიისა. ორივე ტაძარი ჭილაძეების მიერაა აგებული.

ქორეისუბნის ეკლესია პატარაა, შიგნითა სიგრძე-სიგანე (ღერძებზე) 8,30 × 7.64 მ-ია, შიგნითა სიმაღლე — 13 მ. აქვს ერთი, საკურთხევლის აფსიდა, დანარჩენი მკლავები სწორკუთხაა. შესასვლელი ორია — დასავლეთისა და სამხრეთის მკლავების ცენტრში. გუმბათი მკლავებით შექმნილ 4 შემავალ კუთხეს ეყრდნობა. კედლების ქვედა ნახევარი გარეთაც და შიგნითაც მთლიანად თლილი ქვისაა, კედლების ზედა ნახევარი, კამარები და გუმბათის ყელი გუმბათითურთ — მთლიანად აგურისაა. 

დასავლეთის სარკმლის თავზე შემორჩენილია ჯვრის რელიეფური გამოსახულება და ნაწილობრივ დაზიანებული ასომთავრული ლაპიდარული წარწერა ჭილაძის მოხსენიებით. გუმბათის ყელზე და კამარებზე შეიმჩნევა ძველი მოხატულობის კვალი. ტყვირიც და ქორეისუბანიც „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ძეგლების ადრინდელ ნიმუშებთან შედარებით სამშენებლო ხელოვნების დაქვეითებას ასახავს. ხანგრძლივი უმოქმედობის შემდეგ ეკლესიაში ღვთისმსახურება 2004 წელს აღდგა.

## ლიტერატურა
* ბერაძე ვ., XVI-XVIII საუკუნეების ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრება, თბ., 1994. — გვ. 156-164.
## რესურსები ინტერნეტში
* ქორეისუბნის ეკლესია — საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი.

კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XV საუკუნის ეკლესიები
კვადროპლანი

[thumb|[Wight Quadruplane საარქივო ფოტო, 1916 წელი]]
**კვადროპლანი** (კვადრ... და ) — თვითმფრინავი, რომელსაც აქვს ოთხი მზიდი ზედაპირი (ოთხი ფრთა) ერთმანეთის თავზე.

თვითმფრინავების კონსტრუქციაში მრავალი ფრთის გამოყენების ტენდენცია, ავიაციის განვითარების საწყისი ეტაპის დამახასიათებელი თვისება იყო. აეროდინამიკა, როგორც მეცნიერება, ჯერ კიდევ საწყის ეტაპზე იყო და პირველი თვითმფრინავის შემქმნელები ცდილობდნენ ამ გზით გაეზარდათ ამწე ძალა. თუმცა, გაზრდილი წევის გამო, ამ დიზაინის თვითმფრინავებმა სწრაფად დაუთმეს ადგილი ბიპლანებსა და მონოპლანებს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბიპლანი
*ტრიპლანი
*მულტიპლანი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
*
ზემო ტოლები

**ზემო ტოლები** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ტოლების ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს კოლხეთის დაბლობზე, მდინარე ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. 

ზემო ტოლები წარსულში სოფელ ტოლების ერთ-ერთი უბანი იყო. 2010-იან წლებში ცალკე სოფლად გამოიყო. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მაღალ გორაზე შემორჩენილია ტოლების ციხის ნანგრევები, რომლებსაც ანტიკური ხანის ტელეფისთან აიგივებენ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 168 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* სიხარულიძე ი., მასალები გურიის ისტორიული გეოგრაფიისათვის (ტოპონიმიკა), კრებ. „საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული“, IV, თბ., 1971. — გვ. 137.

## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ავტოჟირი

thumb|right|თანამედროვე მსუბუქი ავტოჟირი ღია კაბინით
**ავტოჟირი** ( < ავტო... და ) — ხრახნფრთიანი საფრენი აპარატი, რომელიც წარმოადგენს ჰაერზე მძიმე საჰაერო ხომალდების ერთ-ერთ ტიპს. მის ამწევ ძალას შემხვედრი ჰაერის ნაკადის გავლენით წარმოქმნის ვერტიკალურ ღერძის ირგვლივ თავისუფლად მბრუნავი მზიდი ხრახნი. წინსვლით მოძრაობას აპარატს ანიჭებს ჰორიზონტალური ღერძის ირგვლივ საავიაციო ძრავას საშუალებით მბრუნავი ხრახნი. გამოიგონა ესპანელმა ინჟინერმა ხუან დე ლა სიერვამ (1922). ავტოჟირი შეცვალა მსგავსი პრინციპით მომუშავე უფრო სრულყოფილმა საფრენმა აპარატმა – შვეულმფრენმა. 

## ლიტერატურა
მზიდი ხრახნი

[thumb|შვეულმფრენ [მი-2-ის მზიდი ხრახნი]]
**მზიდი ხრახნი** — საჰაერო ხრახნი ბრუნვის ვერტიკალური ღერძით, რომელიც უზრუნველყოფს ამწევი ძალის წარმოქმნას (ჩვეულებრივ შვეულმფრენებისთვის) კონტროლირებადი ჰორიზონტალური ფრენისათვის. 

შვეულფრენების გარდა, მზიდი ხრახნი გამოიყენება ავტოჟირებში, კონვერტოპლანებსა და საფრენ პლატფორმებში.

## ლიტერატურა
*Конструкция вертолётов: Учебник для авиационных техникумов / Ю. С. Богданов, Р. А. Михеев, Д. Д. Скулков. — М.: Машиностроение, 1990. — 272 с.: ил. — ISBN 5-217-01047-9; ББК 39,57я723 Б73; УДК 629.735.45.0.

## რესურსები ინტერნეტში
* КОВАЛЕВ М. В., Устройство вертолёта
* Техника Молодёжи. Наш авиамузей. Винтокрылые.
* Фотографии втулок несущих винтов вертолётов вблизи

## სქოლიო
კატეგორია:შვეულმფრენის კომპონენტები
ფრანი

მინი|ორ ლეერიანი სპორტული ფრანი
მინი|ფრანის გამოყენება სამხედრო დანიშნულებისათვის
**ფრანი** — მისაბმელი საფრენი აპარატი, რომელიც წარმოადგენს ჰაერზე მძიმე საჰაერო ხომალდების ერთ-ერთ ტიპს. მას ჰაერში აკავებს, მის ზედაპირზე მოქმედი ქარის წნევა (ფრანი ქარის მომრაობის მიმართულებით დაყენებული უნდა იყოს რომელიმე კუთხით) და მიწიდან დამჭერი ლეერი. ფრანის ძირითადი კონსტრუქციული ელემენტებია ხისტ კარკასზე გადაჭიმული ქსოვილის ან ქაღალდის ზედაპირი (აეროდინამიკური), ლეერი (თოკი, გვარლი, მტკიცე ძაფი), რომელიც ეხვევა ჯალამბარს, ფრანზე ლეერის მისამაგრებელი აღვირი და მდგრადობის ელემენტები. 

ფრენის პროცესში ფრანზე მოქმედებს მისი სიმძიმის ძალას და მის ზედაპირზე მოქმედი ქარის წნევა, რომელთა ვექტორული ჯამი ქმნის წევის ძალას და ძაფის დაჭიმულობის ძალას. წონასწორობის მდგომარეობაში წევის ძალა წონასწორდება ძაფის დაჭიმულობის ძალით და ამის გამო მომენტების ჯამი (ფრანის კვანძის მიმართ) ნულის ტოლია. 

ფორმისა და აეროდინამიკული ზედაპირის მოწყობილობის მიხედვით ფრანი არის ერთსიბრტყიანი, მრავალსიბრტყიანი, თაროედული, კოლოფისებრი და სხვა. XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში ფრანის იყენებდნენ ატმოსფეროს ზედა ფენების მეტეოროლოგიური კვლევისათვის ადგილმდებარეობის ფოტოგრაფირებისათვის და სხვა. ამჟამად ფრანს მხოლოდ სპორტული მიზნებისათვის იყენებენ.

## ლიტერატურა