open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტი

**კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტი** (Carnegie Mellon University) კერძო კვლევითი უნივერსიტეტია პიტსბურგში, პენსილვანია. ჩამოყალიბდა 1967 წელს კარნეგის ტექნოლოგიის ინსტიტუტისა და მელონის ინდუსტრიული კვლევის ინსტიტუტის გაერთიანების შედეგად.

კარნეგი-მელონი აშშ-ში უძველესი დრამატული სკოლის ადგილიცაა (1914). კომპიუტერული მეცნიერება, კომპიუტერული ინჟინერინგი და დრამატურგიის პროგრამები უნივერსიტეტის საუკეთესო სფეროებად ითვლება. სხვა ძლიერ განყოფილებათა შორისაა - საინფორმაციო სისტემები, ეკონომიკა, სოციალური მეცნიერებანი, ხელოვნება, არქიტექტურა და მუსიკა. კარნეგი-მელონი განთქმულია მისი უნიკალური ინტერდისციპლინარული გარემოთი და ინოვაციური სწავლების მეთოდების დანერგვით. კარნეგი-მელონს უკავშირდება 13 ნობელის პრემიის ლაურეატის, 9 რუტინგის ჯილდოს, 7 ემის, 3 ოსკარისა და 4 ტონის მფლობელთა სახელები.

## რესურსები ინტერნეტში
* უნივერსიტეტის საიტი

კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:პენსილვანია
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
კალგარის უნივერსიტეტი

**კალგარის უნივერსიტეტი** მდებარეობს კალგარის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ალბერტას პროვინციაში, კანადა. უნივერსიტეტში დაახლოებით 23 500 სრული და 4 500 არასრული დასწრების სტუდენტი სწავლობს. მას 100-მდე საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამა გააჩნია. უნივერსიტეტის კამპუსი დაახლოებით 2,13 კმ²-ზეა გადაჭიმული და აქ 17 ფაკულტეტი, 53 დეპარტამენტი და 30-ზე მეტი კვლევითი ინსტიტუტი მდებარეობს. უნივერსიტეტის ყველაზე ცნობილი ფაკულტეტებია - ჰასკეინის ბიზნესის სკოლა, შულიხის საინჟინრო სკოლა, სამედიცინო სკოლა, იურიდიული სკოლა და 2007 წლიდან უდიდესი სავეტერინარო სკოლაც. უნივერსიტეტს 1917 პროფესორ-მასწავლებელი ჰყავს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* უნივერსიტეტის საიტი.
* უნივერსიტეტის სტუდენტური გაზეთის საიტი .

## სქოლიო
კატეგორია:კანადის უნივერსიტეტები
კატეგორია:კალგარი
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
გრიგოლი (ქორეპისკოპოსი)

**გრიგოლი** — მსხვილი ფეოდალი, რომელმაც ისარგებლა ქართლის ერისმთავარ ჯუანშერ არჩილის ძის გარდაცვალების (787 წ.) შემდეგ შექმნილი სიტუაციით,  კახეთი დამოუკიდებელ სამთავროდ გამოაცხადა და კახეთის პირველი მთავარი (787-827 წწ.) გახდა. 

კახეთის მთავრებმა თავიდანვე მიიღეს ქორეპისკოპოსის ტიტული. მკვლევართა უმეტესობის აზრით, ქორეპისკოპოსი ბიზანტიური სასულიერო ტიტულია და სასოფლო თემის განმგებელ უსამწყსოო ეპისკოპოსს ნიშნავს, თუმცა არსებობს საწინააღმდეგო მოსაზრებაც, რომლის თანახმადაც ტერმინი ადგილობრივი წარმოშობისა უნდა იყოს. კახეთის მთავრების ტიტული უნდა მომდინარეობდეს წანართა ქორეპისკოპოსის სახელწოდებიდან. წანარები დღევანდელი ხევის (ყაზბეგის რაიონის) ტერიტორიაზე მცხოვრები ტომი იყო, რომელმაც აქტიური მონაწილეობა მიიღო არაბთა წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლებში. სწორედ წანარებზე დაყრდნობით ატარებდა გრიგოლი თავის საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკას. 

VIII საუკუნის დასასრულიდანვე იწყება კახეთის სამთავროს გაძლიერება. მაას შემოუერთდა კუხეთი (დღევანდელი გარეკახეთი) და გარდაბანი (მტკვრის მარჯვენა სანაპირო დებადასა და შამქორს შორის). კახეთის მთავარმა დაიპყრო შიდა ქართლიც, რის გამოც მას შეტაკება მოუხდა აშოტ I კურაპალატთან. აშოტს მიემხრო აფხაზთა მეფე, გრიგოლს კი - თბილისის ამირა. გრიგოლი დამარცხდა და იძულებული გახდა დაეთმო შიდა ქართლის დიდი ნაწილი, თუმცა ქართლის ტერიტორია მდინარე ქსნის აღმოსავლეთით კახეთის სამთავროს შემადგენლობაში დარჩა. 

გრიგოლს, როგორც ჩანს, მემკვიდრე არ დარჩენია და მისი გარდაცვალების შემდეგ კახეთის სამთავროში დღის წესრიგში დადგა ტახტის მემკვიდრეობის საკითხი.

## ლიტერატურა
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები”, 2007 წ.

კატეგორია:კახეთის მთავრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გრიგოლ ოშკელი

**გრიგოლ ოშკელი** — X საუკუნეში  მოღვაწე ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი. ზედწოდების მიხედვით ივარაუდება, რომ უნდა ყოფილიყო ოშკის ერთ-ერთი მოღვაწე. 

ეფრემ მცირეს ხელახლა უთარგმნია გრიგოლ ოშკელის მიერ სომხურიდან თარგმნილი თხზულება „ევნომიანოსთა მიმართ და ღმრთისმეტყუელებისათჳს“, რომლის მინაწერი გვამცნობს: „ლოცვა ყავთ, წმიდანო და ქრისტეს მოყუარენო, ეფრემისათჳს თარგმანისა, რომლისა მიერ მეორედ ითარგმნა ესე საკითხავი, რამეთუ ნეტარისა გრიგოლ ოშკელისა მიერ სომხურისაგან თარგმნილი ესოდენ ვპოვე“ (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, A–292). ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის ერთ-ერთ ნუსხაში (A–87) დაცულია გრიგოლ ღვთისმეტყველის თხზულება, რომლის მთარგმნელად გრიგოლ ოშკელი მოიხსენიება: „საკითხავი სამხილებელი არიანოსთა და ევნომიანოსთა ბოროტად უწესოებისაჲ, რომელნი იგი მოსწრაფე იყვნეს წვალებისაებრ თვსისა ცთომილად ღმრთისმეტყუელებად და წინაშე ურწმუნოთა საშჯელსა ჰყოფდეს მართლმადიდებელთა თანა და უღირსთა და ჭაბუკთა კაცთა მღდელად და ეპისკოპოსად ქელთა დაასხმიდეს და სხუასა მრავალსა უწესოებასა იქმოდეს, რომელთაცა ამხილა წმიდამან გრიგოლი“. 

კორნელი კეკელიძის აზრით, გრიგოლ ოშკელის თარგმნილი უნდა იყოს A–87 ნუსხაში დაცული გრიგოლ ღვთისმეტყველის კიდევ ერთი თხზულება — „ქებაჲ და შესხმაჲ ნეტარისა კესარიოს ძმისა თჳსისაჲ, რომელი ესე თქუა ჟამსა მიცვალებისა მისისა“. ექვთიმე თაყაიშვილის აზრით, შესაძლებელია იგი ოშკის ტაძრის მშენებელი, დიდ სამშენებლო წარწერაში დამფუძნებლებთან — ბაგრატ ერისთავთერისთავთან და დავით მაგისტროსთან ერთად მოხსენიებული გრიგოლი იყოს.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:X საუკუნის ქართველები
საქართველოს სულიერი მისია

***საქართველოს სულიერი მისია*** — ზვიად გამსახურდიას 1990 წლის ნაშრომი.

## ტერმინისა და ცნების წარმოშობა
ტერმინი „საქართველოს სულიერი მისია“ დაამკვიდრა პრეზიდენტმა ზვიად გამსახურდიამ თავის კონცეპტუალურ ნაშრომში, რომელიც დაფუძნებულია ლექციაზე, წაკითხულზე „იდრიატის“ ფესტივალზე თბილისში (ფილარმონია, 2 მაისი, 1990 წელი). 

## რესურსები ინტერნეტში
* ზვიად გამსახურდია. საქართველოს სულიერი მისსია (პირველი ნაწილი) 
* ზვიად გამსახურდია. საქართველოს სულიერი მისსია (მეორე ნაწილი) 
* ზვიად გამსახურდია. საქართველოს სულიერი მისსია (მესამე ნაწილი, კითხვა პასუხი) 
* Zviad Gamsakhurdia. The Spiritual Mission Of Georgia. A Lecture Delivered At The Idriart Festival In Tbilisi Philharmonic House 2 May, 1990
* Звиад Гамсахурдия. ДУХОВНАЯ МИССИЯ ГРУЗИИ Лекция, прочитанная на фестивале "Идриарти" в Тбилисской филармонии 9 мая 1990 г. 

კატეგორია:1990 წლის წიგნები
გოჩა ბატონიშვილი

**გოჩა ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (გ. 1599) — ქართლის მეფის სიმონ I-ის თანამებრძოლი, მეწინავე ჯარის სარდალი. 

ქართლის მეფე გიორგი IX-ის ძე. თავი გამოიჩინა 1598-1599 გორიდან ოსმალების განდევნისათვის ბრძოლაში, სადაც დაიღუპა. გოჩა ბატონიშვილის შთამომავლებმა მიიღეს გოჩაშვილის გვარი, რომლის უკანასკნელი წარმომადგენელი 1736 წელს იხსენიება.  

## წყარო 
* გორგიჯანიძე ფ., საქართველოს ისტორია, ს. კაკაბაძის გამოც., „საქართველოს მოამბე“, 1925, [ტ.] 2;
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ. 1973.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1599
ბაკქანალია

[thumb|300px|ბახუსის ყმაწვილობა — ორგია, [ბუგერო, უილიამ|უილიამ ბუგეროს ნახატი (1884).]] 
**ბაკქანალია** (გავრც. **ვაკხანალია**) იყო რომაული ღმერთი ბახუსის ველური და მისტიური ფესტივალი. შემოვიდა რა რომში ქვემო იტალიიდან ეტრურიის გავლით (დ. ძვ.წ. 200), ბაკქანალია საიდუმლოდ ტარდებოდა და მას მხოლოდ ქალები ესწრებოდნენ; გრძელდებოდა სამი დღის განმავლობაში ყოველწლიურად სიმილას ველზე, ავნეტინის მთასთან. შემდგომში, ფესტივალზე დასწრების უფლება მამაკაცებსაც მიეცათ და დღესასწაული თვეში უკვე ხუთჯერ ტარდებოდა. ტიტუს ლივიუსის (ასევე *ლივი*) თანამხმად ეს ბახუსის კულტის ლიდერად პაკულა ანიას ყოფნის პერიოდში მოხდა, თუმცა ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ მამაკაცები ცერემონიალში ადრეც მონაწილებდნენ. 

ლივის ცნობით, კულტის სწრაფმა გავრცელებამ, რომლის დროსაც ყველანაირი სახის კრიმინალი და პოლიტიკური კონსპირაციები ისახებოდა, განაპირობა ძვ. წ. 186 წელს სენატის გადაწყვეტილების მიღება — ე.წ. (ლათ.) Senatus consultum de Bacchanalibus, რომელიც აპულიაში (სამხრეთი იტალია) 1640 წელს ნაპოვნ ბრინჯაოს ტაბულაზეა აღბეჭდილი (ამჟამად ინახება ვენის საიმპერატორო მუზეუმში). ამ გადაწყვეტილების მიხედვით ბაკქანალია აკრძალეს სრულიად იტალიაში გარდა განსაკუთრებული შემთხვევებისა, რომლის ნებართვა მხოლოდ სენატს შეეძლო გაეცა. თუმცა, მიუხედავად მკაცრი სასჯელისა, ბაკქანალიის ტრადიციამ კიდევ დიდ ხანს გასტანა სამხრეთ იტალიაში.

თანამედროვე სქოლასტები ლივის გადმოცემებს ეჭვქვეშ აყნებენ და მიიჩნევენ, რომ სენატი ბაკქანთა წინააღმდეგ სამი მიზეზის გამო გამოვიდა: (პირველი) კულტში ლიდერები ქალები იყვნენ, რომაული ტრადიციების საწინააღმდეგოდ; (მეორე) კულტის წევრები ასევე იყვნენ მონები და ღარიბები, რომლებიც კლასობრივი სისტემის გადაგდებას გეგმავდნენ; (მესამე) ერიხ გრუენის თეორიის მიხედვით, ამგვარი ღრეობები წინ სწევდა ზოგიერთი გენერალის პოპულარობას, რაც საფრთხეს წარმოადგენდა სენატის კოლექტიური ავტორიტეტისთვის.

მას შემდეგ ეს სიტყვა თანამდეროვე ტერმინოლოგიაში ზოგადად გამოიყენება თავაწყვეტილი ღრეობისა და განუკითხაობის აღსანიშნავად.
## ლიტერატურა
კატეგორია:რომაული დღესასწაულები
დაუთბეგ გოგორიშვილი

**დავით (დაუთბეგ) გოგორიშვილი** (გ. 1626) — სამცხის ფეოდალი, გიორგი სააკაძის მომხრე. 

სააკაძესთან ერთად იყო 1626 წლის ბაზალეთის ბრძოლაში. ვინაიდან სააკაძეს არ უნდოდა პირადი მონაწილეობა მიეღო ძმათა შორის სისხლისღვრაში, გოგორიშვილმა ჩაიცვა მისი კურტაკი, შეჯდა მისსავე ცხენზე და სააკაძის სახელით ბრძოლაში შეიჭრა. მან არევ-დარევა შეიტანა მოწინააღმდეგის რაზმში, მაგრამ თვითონაც დაიღუპა — ზურაბ არაგვის ერისთავმა მოკლა ორთაბრძოლაში.

## ლიტერატურა
*არჩილი, თხზ. სრული კრებული, ტ. 1. არჩილიანი, ტფ., 1936;
** ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1626
დაუთბეგ
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
მარია ლუიზე ფონ ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი

thumb|right|ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი, მარია ლუიზე ფონ
**მარია ლუიზე ალექსანდრინე კაროლინე ფონ ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი** (გერმ.: Maria Luise Alexandrine Karoline von Hohenzollern-Sigmaringen) (დ. 17 ნოემბერი, 1845, ზიგმარინგენი, გერმანია — გ. 26 ნოემბერი, 1912, ბრიუსელი, ბელგია) — ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის პრინცესა.

## ბიოგრაფია 
მარია ლუიზე იყო ფიურსტ კარლ ანტონ ფონ ჰეონცოლერნ-ზიგმარინგენის და მისი მეუღლის ჟოზეფინა ფონ ბადენის ქალიშვილი. 1867 წლის 25 აპრილს ბერლინში მან იქორწინა ფლანდრიის გრაფ ფილიპეზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* ბოდუინ ლეოპოლდი (1869-1891)
* ჰენრიეტა მარია (1870-1948) - ვანდომის ჰერცოგის ფილიპ ემალუელის მეუღლე.
* ჟოზეფინა მარია (1870-1871)
* ჟოზეფინა კაროლინა (1872-1958)
* ალბერ I - ბელგიის მეფე

მარია ლუიზე გარდაიცვალა 67 წლის ასაკში. დაკრძალულია შატო დე ლეკენში, ბრიუსელთან ახლოს.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:დაბადებული 17 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1845
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენები
კატეგორია:დედოფალ მარია ლუიზას ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა იზაბელის ორდენის კავალრები
გრიგოლ დოდორქელი

**გრიგოლ დოდორქელი** (ვახვახიშვილი) — XVII-XVIII საუკუნეების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი, დავითგარეჯის ლიტერატურული სკოლის აქტიური წევრი, თავად ვახვახიშვილთა საგვარეულოდან. 

მოღვაწეობდა დოდორქის მონასტერში. 1703-1713 წლებში დაწერა ჰაგიოგრაფიული თხზულება „თთუესა სეკდემბერსა იგ წამებაჲ ყოვლადდიდებულისა მოწამისა დედოფლისა ქეთევანისაჲ, რომელი იწამა სპარსთა მეფისა შაჰაბაზ უსჯულოჲსა მიერ ქალაქსა შირაზისასაჲ“, რომელიც სანდო ისტორიული წყაროცაა. გრიგოლ დოდორქელს ეკუთვნის რამდენიმე საგალობელიც. ზოგ მათგანში შექებულია ქეთევან დედოფალი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ვახვახიშვილები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
ასურელი მამები

[მინი|[იოანე ზედაზნელი]]
**ასურელი მამები** — საეკლესიო მოღვაწეთა ჯგუფი, რომელიც VI საუკუნეში მოსულა საქართველოში სირიიდან. წყაროებში იხსენიებიან „ათორმეტი“ ან „ათსამმეტი ასურელი მამანი“. სინამდვილეში ისინი მეტნი იყვნენ და რიცხვი 12-13, როგორც ჩანს, საკრალური მნიშვნელობით არის აღებული.

ასურელი მამების საქართველოში მოღვაწეობის მიზანი ქრისტიანული რელიგიის დაცვა-განმტკიცება იყო. ი. ჯავახიშვილის მოსაზრებით, ასურელი მამები დიოფიზიტები იყვნენ, კორნელი კეკელიძე მათ მონოფიზიტებად მიიჩნევდა. დადასტურებულია, რომ ამავე პერიოდში და ამავე მიზნით ალბანეთსა და სომხეთშიც წავიდნენ სირიელი მოღვაწენი. საქართველოში ასურელი მამების წამოსვლის მოთავე და ხელმძღვანელი იოანე ზედაზნელი ყოფილა. პირველად VI საუკუნის I ნახევარში ქ. ანტიოქიიდან დავით გარეჯელი მოსულა, შემდეგ, VI საუკუნის შუა ხანებში, იოანე ზედაზნელი მოწაფეების თანხლებით, და ბოლოს, 70-იან წლებში კი აბიბოს ნეკრესელი.

ისტორიამ შემოინახა იმ ასურელი მამების სახელები, რომელთა მოღვაწეობამაც თვალსაჩინო კვალი დატოვა. ესენი არიან, გარდა ზემოთ დასახელებულებისა, შიო მღვიმელი, იოსებ ალავერდელი, ანტონ მარტყოფელი, თადეოზ სტეფანწმინდელი, პიროს ბრეთელი, ისე წილკნელი, სტეფანე ქიზიყელი ანუ ხირსელი, ისიდორე სამთავნელი, მიქაელ ულუმბოელი, ზენონ იყალთოელი, ელია დიაკონი, აგრეთვე პიმენი, ნათანე და იოანე.

აღმოსავლეთ საქართველოში ასურელმა მამებმა მრავალი მონასტერი ააშენეს, ქართველ წარმართულ მოსახლეობასა და ჩრდილოეთ კავკასიის ხალხებში ქრისტიანობა გაავრცელეს და ჩრდილოეთი მხარეები ეკლესიურად საქართველოს დაუქვემდებარეს. მათი საქმიანობა ხელს უწყობდა ქართული ფეოდალურ-ქრისტიანული კულტურის გავრცელება-განმტკიცებას, ნიადაგს უმზადებდა განმათავისუბლებელ ბრძოლებს ირანის წინააღმდეგ. განამტკიცებდა ბერძნულ-ბიზანტიული ორიენტაციას კულტურულ-პოლიტიკურ სფეროში.

დიდი იყო ასურელი მამების მოღვაწეობა სოციალურ-ეკონომიური შედეგიც. მათ მიერ დაარსებულმა სამონასტრო ცენტრებმა ხელი შეუწყვეს უდაბურ-უკაცრიელი ადგილების სამეურნეო ათვისებას. ამავე დროს ეს სავანეები ქართული მწიგნობრობისა და განათლების ცენტრებად იქცნენ. ასურელი მამების მრწამსი კი, რომელსაც უკიდურესად ასკეტიზმი ახასიათებდა, საქართველოში გავრცელდა და ასურელი მამებთა ინდივიდუალურ თვისებად დარჩა. ქართული ასკეტიზმი შედარებით ზომიერი იყო და უფრო ბერძნულს წააგავდა.

ასურელი მამების მოღვაწეობა საქართველოში ქრისტიანულ აღმოსავლეთთან, კერძოდ, სირიასთან, ტრადიციულ კულტურულ-რელიგიური ურთიერთობის გამოხატულება იყო. მათ შესახებ ფართო ჰაგიოგრაფიული ლიტერატურა შეიქმნა (ასურელ მამათა ცხოვრებანი).

## ასურელი მამების მიერ დაარსებული მონასტრები
* ზედაზნის მონასტერი
* შიომღვიმის მონასტერი
* დავითგარეჯა
* ნეკრესის მონასტერი
* მარტყოფის ღვთაების მონასტერი
* ალავერდი
* ხირსის მონასტერი

## ასურელი მამების სახელობის მონასტრები საქართველოში
* ქანდის მონასტერი
* მზოვრეთის მამათა მონასტერი

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Sabinin. St. Shio Mghvimeli.jpg|შიო მღვიმელი

ფაილი:Sabinin. St. Ioseb Alaverdeli.jpg|იოსებ ალავერდელი
ფაილი:Sabinin. Anton Martqopeli.jpg|ანტონ მარტყოფელი
ფაილი:Sabinin. St. David Garejeli.jpg|დავით გარეჯელი
ფაილი:Sabinin. St. Ise Tsilkneli.jpg|ისე წილკნელი
ფაილი:Sabinin. St. Abibos Nekreseli.jpg|აბიბოს ნეკრესელი
ფაილი:Mikhael Ulumboeli.JPG|მიქაელ ულუმბოელი
ფაილი:Stephane Khirseli.JPG|სტეფანე ხირსელი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ასურელი მამები 

კატეგორია:ქრისტიანობა
კატეგორია:ასურელები
იოანე ზედაზნელი

**იოანე ზედაზნელი** — VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — ).  ზედაზნის მთაზე დააარსა ზედაზნის მონასტერი, რომლის პირველი წინამძღვარი თვითონ იყო. დასაფლავებულია მონასტრის მთავარ ტაძარში.

## ცხოვრება
თავდაპირველად, ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ანტიოქიაში კაბადოკიის უდაბნოში. ქართლში ის თავის მოწაფეებთან ერთად VI საუკუნის შუა წლებში მოვიდა. გადმოცემის მიხედვით წმინდა მამებს წინ ფარსმან მეფე და კათოლიკოსი ევლავიოსი კრებულით მიეგებნენ. იოანე ზედაზნელი ჯერ მცხეთაში ცხოვრობდა, შემდეგ მცხეთის მახლობლად, მდინარე არაგვის გაღმა, ზედაზნის მთაზე ააშენა მონასტერი, საიდანაც თავისი მოწაფეები დაგზავნა ქართლისა და კახეთის მხარეებში ქრისტიანობის გასამტკიცებლად და გასავრცელებლად, ეკლესია-მონასტრების დასაარსებლად. 

იოანე ზედაზნელს საქართველოში მოსვლიდანვე დახმარებასა და მფარველობას უწევდა ქართლის კათოლიკოსი ევლალე. იოანე ზედაზნელის მოღვაწეობა აუწერიათ VI-VII საუკუნეებში, მაგრამ თხზულებას ჩვენამდე არ მოუღწევია. X საუკუნეში მისი ცხოვრება აღწერა კათოლიკოსმა არსენ II-მ, რომელსაც გამოუყენებია ძველი ტექსტი. მის შესახებ ცნობებს შეიცავს შიო მღვიმელის მეტაფრასული „ცხოვრებაც“.

## ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა იოანე ზედაზნელის ხსენების დღეს 20 მაისს [ძვ. სტ. 7 მაისი] აღნიშნავს.

## ლიტერატურა
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 3-10
იოსებ ალავერდელი

**იოსებ ალავერდელი**,  *ამბა ალავერდელი* — საქართველოში მოღვაწე ერთ-ერთი ასურელი მამა. მოვიდა ქ. ანტიოქიიდან VI საუკუნის შუა წლებში იოანე ზედაზნელთან ერთად. ცხოვრობდა ზედაზნის მონასტერში, შემდეგ მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირას დააარსა ალავერდის მონასტერი (აუგია წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია, დასაფლავებულია იქვე). მისმა მოღვაწეობამ ხელი შეუწყო კახეთის ამ მხარეში ქრისტიანობის განმტკიცებას. 

იოსებ ალავერდელი იხსენიება ასურელი მამების — დავით გარეჯელის, შიო მღვიმელის — „ცხოვრებათა“ მეტაფრასულ რედაქციებში (XII საუკუნე). XVIII საუკუნეში შეუდგენიათ იოსებ ალავერდელის სვინაქსარული „ცხოვრება“.
## ლიტერატურა

კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ისიდორე სამთავნელი

**ისიდორე სამთავნელი**, *ეზდერიოს სამთავნელი* — VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — ).  თავდაპირველად ზედაზნის მონასტერში მოღვაწეობდა, შემდეგ ქართლში მდინარე ლეხურის აღმოსავლეთით, სამთავისის სანახებში, დააარსა მონასტერი. დასაფლავებულია სამთავისის ტაძრის ტერიტორიაზე.

## ცხოვრება
ისიდორე სამთავნელის ცხოვრების ამსახველი ცალკე თხზულება არ შემორჩენილა. მის შესახებ ცნობები მოიპოვება სხვა ასურელ მამათა ცხოვრების ტექსტებში.

## ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა პიროს ბრეთელის ხსენების დღეს 25 ივნისს [ძვ. სტ. 12 ივნისი] აღნიშნავს.

## ლიტერატურა
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 125-126
შიო მღვიმელი

**შიო მღვიმელი** — საეკლესიო მოღვაწე, ერთ-ერთი ასურელი მამა. შიომღვიმის მონასტრის დამაარსებელი.

დაიბადა ანტიოქიაში. 20 წლისა განთქმული მეუდაბნოის იოანეს მოწაფე გახდა, თავისი ქონება გლახაკებს და მონასტრებს დაურიგა თავად კი ბერად აღიკვეცა.

VI საუკუნის შუა წლებში იოანე თავის მოწაფეებთან ერთად საქართველოში მოვიდა. ცხოვრობდნენ მცხეთაში, შემდეგ ზედაზნის მთაზე. 4 წლის შემდებ შიო მღვიმელი გამოეყო ძმობას და სარკინეს მთაზე დააარსა შიომღვიმის მონასტერი. თავდაპირველად შიო მღვიმელი ცხოვრობდა მცირე გამოქვაბულში, რომელიც დაახლოებით IX საუკუნეში ეკლესიად უქცევიათ, მონასტერი შიო მღვიმელის დროსვე იქცა მსხვილ ორგანიზაციად. მისივე ინიციატივით აქ ააგეს პირველი ეკლესია იოანე ნათლისმცემლის სახელობისა. სიცოცხლის უკანასკნელი წლები შიო მღვიმელმა გაატარა განმარტოებით, 12 მ სიღრმის მღვიმეში (აქედან „მღვიმელი“), ანდერძის თანახმად, იქვე დაკრძალეს. შიო მღვიმელის ცხოვრების ამსახველი თხზულება შემონახულია ორი რედაქციით: მოკლე (გამოკრეფილია არსენ II კათოლიკოსის ვრცელი თხზულებიდან „იოანე ზედაზნელის და მისი მოწაფეების ცხოვრება“, X საუკუნის II ნახევარი) და მისი მეტაფრასი (XII ს.).

## ლიტერატურა

კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
თადეოზ სტეფანწმინდელი

მინი|თადეოზ სტეფანწმინდელის სახელობის მონასტერი წლევის მთაში
**თადეოზ სტეფანწმინდელი**, *თათა სტეფანწმინდელი*, *თათე* — ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, იოანე ზედაზნელის ერთ-ერთი მოწაფე და მიმდევარი. ქართული საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით VI საუკუნის შუა ხანებში დააარსა სტეფანწმინდის მონასტერი. დასაფლავებულია იქვე. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად. ხსენების დღეა .

ასურელ მოღვაწეთა ცხოვრების ძველ რედაქციებში თადეოზი თათას სახელითაა ცნობილი. თადეოზად მას კათოლიკოსი ანტონ I (XVIII ს.) მოიხსენიებს. თათა სტეფანწმინდელად იხსენიება იოანე ზედაზნელის და შიო მღვიმელის „ცხოვრებათა“ ტექსტებს თანდართულ ასურელ მამათა სიებში. თათა იოანე ზედაზნელის მოწაფეთა შორის დასახელებულია ასევე სინას მთის წმ. ეკატერინეს მონასტრის ახლადაღმოჩენილ ხელნაწერთა ქართულ კოლექციის კრებულში (N/Sin-50), რომელიც ასურელ მამათა შესახებ არსებულ ყველა რედაქციაზე უფრო ძველია (X საუკუნის I ნახევარი). 

„იოანე ზედაზნელის ცხოვრების“ (X ს.) მიხედვით, თათა ზედაზნის მთის ძირში მის მიერვე დაარსებულ მონასტერში მოღვაწეობდა: „ერთმან მოწაფეთაგანმან, სახელითა თათა, ქუეშე ძირსა მის მთისასა აღაშენა მონასტერი, რომელსა შინა განმრავლდეს მონაზონნი და ყოვლითავე წესიერებითა იქცეოდეს.“ გვიანდელი ტრადიციის თანახმად, თათას შემდეგ წლევის მთაში, ახლანდელი კასპის მახლობლად, დაუარსებია სტეფანწმინდის მონასტერი, რომელსაც გვიან შუა საუკუნეებში მამებასაც უწოდებდნენ. ვახუშტი ბატონიშვილის გადმოცემით, „კასპს ზეით, წლევის მთაში, არს მონასტერი მამებას, სტეფანწმიდისა, თათესაგან, ი̃გ მამათაგანის, ქმნული. დაფლულია წმიდა თათე მუნ“. სხვა ცნობის მიხედვით, თათას ურბნისში აუშენებია წმინდა სტეფანეს ტაძარი და სახელწოდებაც აქედან უნდა მიეღო. 

თადეოზ (თათა) სტეფანწმინდელი ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანადაა შერაცხული. ტრადიციულად მის ხსენების დღე იყო . სინოდის 2005 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით თადეოზის ხსენების დღედ დადგინდა .

## ლიტერატურა
* რაქვიაშვილი ხ., ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები, თბ., 2015. — გვ. 153-154.

## სქოლიო
პიროს ბრეთელი

**პიროს ბრეთელი** — VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — ). დააარსა ქართლში ბრეთის ეკლესია, დასაფლავებულია იქვე.

## ცხოვრება
როგორც საეკლესიო მატიანე გადმოგვცემს, „წმიდა პიროს ბრეთელმა, ღვთაებრივმა ხატმან სინანულისამან, მდიანრე ჯვარისწყლის მარცხენა სანაპიროზე, ბრეთში დააარსა სავანე — დაჰყო ზემო ქართლს დვანის წყალსა ზედა და აღაშენა მუნ მონასტერი თვისი, მოახლო ბრეთისა სოფლისა“.

## ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიაში წმინდა პიროს ბრეთელის ხსენების დღეა .

## ლიტერატურა
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 150
სტეფანე ხირსელი

**სტეფანე ხირსელი**, *სტეფანე ქიზიყელი* — VI საუკუნის შუა წლებში ხირსაში (ქიზიყი) მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — ). დააარსა ხირსის მონასტერი, დასაფლავებულია იქვე.

## ცხოვრება
სტეფანე ხირსელის ცხოვრების ამსახველმა წერილობითმა წყაროებმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. გადმოცემით ცნობილია რომ ის იოანე ზედაზნელის მოწაფე იყო და სამოღვაწეოდ მან შეარჩია ცივ-გომბორის ქედზე მცირე ფერდი, რომელიც იმ დროს უსიერი ტყით იყო დაფარული.

წმინდა სტეფანემ „აღაშენა სამყოფელი თჳსი ხირსის სოფლის მოახლო, სახელსა ზედა წმ. სტეფანესა“. თუმცა ცალკეული მაგალითები ხირსის სასწაულმოქმედი ცხოვრებისა აღარ არსებობს, უდავოა, რომ მან „ურიცხუნი ძალნი და ნიშნი აღასრულნა ქვეყანასა ზედა, ვინათგან მრავალ არიან სასწაულნი“ ქმნილნი ასურელ მამათ მიერ. „შემდეგ მრავალს მიუღუაწებია ქვემო კახეთს“, ნეტარი მამა მშვიდობით აღესრულა. მის მიერ აშენებულ მონასტერში „დაიდვა წმინდა გვამი მისი სავსე სასწაულებითა და ნიშებითა“.

## ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა სტეფანეს ხსენების დღეს 9 იანვარს [ძვ. სტ. 27 დეკემბერი] აღნიშნავს.

## ლიტერატურა
* ვახუშტი, „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 161
მიქაელ ულუმბოელი

**მიქაელ ულუმბოელი** — VI საუკუნის შუა წლებში მოღვაწე ერთ-ერთი ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, წმინდანი (ხს. დღე — ). დააარსა ქართლში ულუმბის მონასტერი, დასაფლავებულია იქვე.

## ცხოვრება
ქართლში მოვიდა ანტიოქიიდან VI საუკუნის შუა წლებში იოანე ზედაზნელთან ერთად. ცხოვრობდა ზედაზნის მონასტერში. ზედაზნიდან საქადაგებლად წმინდა მიქაელ ულუმბოელი დაემკვიდრა სოფელ ულუმბოს ახლოს, სადაც მდინარე ალისწყალთან ააშენა მონასტერი. მონასტერი არაერთხელ გამხდარა შემოსევის საგანი, რის გამოც მიქაელ ულუმბოელის ცხოვრების ამსახველი წერილობითი წყაროები დაკარგულია.

აღსრულების შემდეგ ღირსი მამა მის მიერვე აშენებულ მონასტერში დაკრძალეს.

## ხსენების დღე
საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესია წმინდა პიროს ბრეთელის ხსენების დღეს 1 ივლისს [ძვ. სტ. 18 ივნისი] აღნიშნავს.

## ლიტერატურა
* ხ. რაქვიაშვილი, „ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები“, თბ., 2015, გვ. 147
ზენონ იყალთოელი

**ზენონ იყალთოელი** — ათცამეტი ასურელი მამათაგანი, იოანე ზედაზნელის ერთ-ერთი მოწაფე და მიმდევარი. ქართული საეკლესიო ტრადიციის მიხედვით VI საუკუნის შუა ხანებში დააარსა იყალთოს მონასტერი, დასაფლავებულია იქვე. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად, ხსენების დღეა . 

ზენონ იყალთოელის შესახებ წერილობითი ცნობები უკიდურესად მწირია. მისი სახელი ცნობილია „იოანე ზედაზნელის ცხოვრების“ ორივე მეტაფრასტულ ვარიანტში მოყვანილი სიიდან. ზენონი უნდა იგულისხმებოდეს „ცხოვრების“ ძირითად ტექსტში მოყვანილ ცნობაში, რომელიც იოანეს მიერ თავისი მოწაფეების სხვადასხვა მხარეს, მათ შორის კახეთში გაგზავნას ეხება. ზენონი იოანე ზედაზნელის მოწაფეთა შორის დასახელებულია ასევე სინას მთის წმ. ეკატერინეს მონასტრის ახლადაღმოჩენილ ხელნაწერთა ქართულ კოლექციის კრებულში (N/Sin-50), რომელიც ასურელ მამათა შესახებ არსებულ ყველა რედაქციაზე უფრო ძველია (X საუკუნის I ნახევარი), თუმცა ამ ვერსიის მიხედვით ზენონი „მადალოთს“ დამკვიდრებულა, იყალთოელად კი პიმენი იხსენიება.

ზენონ იყალთოელი ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანადაა შერაცხული. ტრადიციულად მის ხსენების დღე იყო . სინოდის 2005 წლის 23 დეკემბრის განჩინებით ზენონის ხსენების დღედ დადგინდა .

## ლიტერატურა
* რაქვიაშვილი ხ., ცამეტი ასურელი მამა და მათ მიერ დაარსებული მონასტერები. თბ., 2015. — გვ. 155.
* მეტრეველი ს., წმინდა ასურელ მამათა „წამება“–„ცხოვრებანი“. თბ., 2010. — გვ. 6-7, 78.
* ალექსიძე ზ., სინური ხელნაწერი ასურელ მამათა შესახებ, „ნათელი ქრისტესი“, წიგნი I, თბ., 2003.
* ალექსიძე ზ., მანდილიონი და კერამიონი ძველ ქართულ მწერლობაში, ჟურნ. „აკადემია“, №1, თბ., 2000. — გვ. 11-12.
* კეკელიძე კ., საკითხი სირიელ მოღვაწეთა ქართლში მოსვლის შესახებ. „ეტიუდები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან“, ტ. I. თბ., 1956.
გუბაზ II

**გუბაზ II** (გ. 554) — ეგრისის მეფე VI საუკუნის 40-50-იან წლებში. მისი მეფობის დროს დიდი ბრძოლა მიმდინარეობდა ირანსა და ბიზანტიას შორის (დიდი ომიანობა ეგრისში). ირანელების მიერ ქართლის დაკავებისა და მეფობის გაუქმების შემდეგ ბიზანტიელებმა ეგრისის გამაგრებისა და ირანელების შემოსევის თავიდან აცილების მიზნით, ქვეყანაში ჯარების შემოყვანა დაიწყეს, მაგრამ ბიზანტიელების თავხედობამ, მეფის საქმეებში ჩარევამ, ხალხის ყვლეფამ იმდენად განარისხა ეგრისელები, რომ 541 წელს გუბაზმა ელჩები გაუგზავნა ირანის შაჰს ხოსრო I ანუშირვანს, რათა იგი დახმარებოდა მას ბიზანტიელთა ძალმომრეობისაგან ქვეყნის დახსნაში. ხოსრომ სიხარულით მიიღო გუბაზის ელჩები და მალე, 542 წელს, დიდი ჯარით შეიჭრა ეგრისში. გუბაზმა დახმარება გაუწია ირანელებს და ბიზანტიელები დამარცხდნენ, მაგრამ ხოსროს ვერაგული გეგმა ჰქონდა გუბაზისა და ეგრისელების გასანადგურებლად. მას სურდა, რომ გუბაზი მოეკლა, ეგრისელები მშობლიური მიწა-წყლიდან აეყარა და იქ ირანელები და თავისი ერთგული ტომები ჩაესახლებინა. შაჰმა გუბაზის მოკვლა თავის მოხელეს, ფაბრიზს დაავალა, ხოლო ფაბრიზმა ეს გეგმა გაანდო ერთ წარჩინებულ ეგრისელს, ფარსანსს, რომელსაც დიდი ხნის მტრობა ჰქონდა გუბაზთან, მაგრამ ფარსანსმა დაივიწყა პირადი დამოკიდებულება მეფესთან და გუბაზს ყველაფერი აცნობა. ხოსროს ნამდვილი ზრახვები გამომჟღავნდა და გუბაზი ბიზანტიელების მხარეს გადავიდა. ომი ახალი სისასტიკით განახლდა. ეგრისელები მეფესთან ერთად გმირულად იბრძოდნენ სამშობლოსათვის, მაგრამ არც ბიზანტიელები აღმოჩნდნენ სანდონი. მათი უგულობისა და ღალატის წყალობით ირანელებმა რამდენიმეჯერ გაიმარჯვეს. ამ დამარცხებაში გუბაზი ბიზანტიელთა სარდლებს მარტინეს, ბესასა და რუსტიკეს სდებდა ბრალს. მათ კი ვითომ სათათბიროდ 554 წელს მდინარე ხობისწყალთან მიიწვიეს მეფე და ვერაგულად მოკლეს. ამ ამბავმა სასტიკად აღაშფოთა ეგრისელები. მათ კრება მოიწვიეს და ბიზანტიის იმპერატორს მოსთხოვეს დაესაჯა მკვლელები, წინააღმდეგ შემთხვევაში ირანის მხარეზე გადასვლით იმუქრებოდნენ. იმპერატორმა კარგად იცოდა თუ რა მოჰყვებოდა მისთვის ეგრისელების ირანელთა მხარეს გადასვლას, ამიტომ 555 წელს გუბაზის მკვლელები გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს. ამავე წელს გაამეფეს ბიზანტიაში მყოფი გუბაზის ძმა წათე.

## ლიტერატურა 
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი   „საქართველოს მეფეები“, 2007 წ.

კატეგორია:ეგრისის სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 554
კატეგორია:მოკლული მონარქები
ასათ II გრიგოლისძე

**ასათ გრიგოლისძე** — ჰერეთის ერისთავი XII საუკუნის 80-იან წლებში. ერისთავობა წაართვა საღირ კოლონკელიძეს. 

ყუთლუ-არსლანის გამოსვლის დროს ასათ გრიგოლისძე თამარის მომხრეთა ბანაკში იმყოფებოდა. 1186-1187 წლებში „არიშინის ადგილის“ მფლობელი ანუ აღმოსავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი მონაპირე იყო. გრიგოლისძის ინიციატივით მოეწყო „დიდი და სასახელო“ ლაშქრობა თურქ-სელჩუკების წინააღმდეგ რანსა (ბელაქანი) და არაქსის აუზში. შემდგომში ასათმა მეფისაგან ერისთავობა თავის ძის, გრიგოლისათვის გამოითხოვა, თვითონ კი საარიშიანოს მონაპირეობა მიიღო.

## ლიტერატურა
*ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1989.

* კლდიაშვილი დ., ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში: ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ., 2017, გვ. 184.

კატეგორია:ერისთავები
კატეგორია:ჰერეთი
კატეგორია:გრიგოლისძენი
გუბაზ I

**გუბაზ I** — ეგრისის მეფე V საუკუნის 50–60-იან წლებში. დაახლოებით 456 წელს აჯანყდა ბიზანტიის წინააღმდეგ ეგრისის დამოუკიდებლობისათვის. დახმარება სთხოვა სასანიანთა იმპერიას, მაგრამ უშედეგოდ. იმპერატორ მარკიანემ ჯარი გამოგზავნა. ეგრისელებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს. ომი გაჭიანურდა. გუბაზ I-მა მოლაპარაკება დაიწყო ბიზანტიელებთან. ბიზანტიელმა ელჩმა დიონისემ გუბაზს იმპერატორის სახელით მოსთხოვა, ან თვითონ გადამდგარიყო მეფობიდან, ან გადაეყენებინა თავისი ძე (შესაძლოა დამნაზე), რომელიც თანამმართველად ჰყავდა. გუბაზ I-მა მეფობა თავის ვაჟს დაუთმო, თვითონ კი დიონისესგან უშიშროების დაცვის გარანტია მიიღო და მისი თანხლებით 465 წელს იმპერატორ ლეონ I-ს ეახლა კონსტანტინოპოლში. წყაროს ცნობით, გუბაზ I ბიზანტიის კარზე ჯერ გაუკიცხავთ განდგომისათვის, შემდეგ კი კეთილგანწყობილად მოპყრობიან და სამშობლოში გაუსტუმრებიათ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეგრისის სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
გულჩარა

**გულჩარა**, *გულჩორა* — ქართველი დიპლომატი ქალი XVI საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედსა და XVII საუკუნის დამდეგს; ზოგიერთი მოსაზრებით, გიორგი X-ის ასული (თინათინ ბატონიშვილი).

შაჰ თამაზ I-ის მეფობის დროს (1524–1576) გულჩარა ირანში ცხოვრობდა. 1578 წელს იგი საქართველოში დაბრუნდა. 1600 წელს ქართლის მეფე სიმონ I-ის ტყვეობიდან გამოსახსნელად სტამბოლში გაიგზავნა დელეგაცია, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ გულჩარა და მისი ძმა დავითი. იქ დაუახლოვდა სულთნის დედას და მისი ნდობა დაიმსახურა.

ირან-ოსმალეთის ომის დროს (1602-1612) სულთანმა და მისმა დედამ აბას I-თან მოლაპარაკება მიანდვეს, ზავის შემოხვევაში სულთანი ჰპირდებოდა სიმონ I-ის განთავისუფლებას. საზავო პირობების შეთანხმების მიზნით გულჩარა რამდენიმეჯერ შეხვდა სულთანსა და შაჰს. 1612 წლის სექტემბერს გულჩარა ირანის ელჩის თანხლებით სტამბოლში დაბრუნდა. თავისი დიპლომატიური ნიჭის წყალობით გულჩარამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ირან-ოსმალეთის 1612 წლის საზავო ხელშეკრულების დადებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
გურანდუხტი (დავით IV-ის მეუღლე)

**გურანდუხტი** — დავით IV აღმაშენებლის მეუღლე, ყივჩაყთა მთავრის ათრაქა შარაღანის ძის ასული. დავით აღმაშენებლის მოყვრობამ ათრაქა შარაღანი ძესთან ხელი შეუწყო ყივჩაყებთან ურთიერთობის გაუმჯობესებას და გარკვეული როლი შეასრულა საქართველოში მათ ჩამოსახლებაში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:ყივჩაყები
მანჰეტენი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა **მანჰეტენი** შესაძლებელია ნიშნავდეს:

*მანჰეტენი — ნიუ-იორკის ერთ-ერთი რაიონი.
*მანჰეტენი (კინოფილმი) — ვუდი ალენის 1979 წლის ფილმი.
*მანჰეტენი (კოქტეილი) — ალკოჰოლიანი სასმელი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მანჰეტენის ხიდი — აერთებს ბრუკლინს მანჰეტენთან ქალაქ ნიუ-იორკში.
*მანჰეტენის პროექტი — პირველი ატომური ბომბის შექმნის პროექტი.
*მანჰეტენ ტრანსფერი — ჯაზ-ბენდი.
მანჰეტენის ხიდი

thumb|300px|მანჰეტენის ხიდი ალიონის პიკის საათის დაწყებამდე **მანჰეტენის ხიდი** - დაკიდებული ხიდია ისტ-რივერზე ნიუ-იორკში და აერთებს ქვემო მანჰეტენს ბრუკლინთან. ხიდი 1909 წლის 31 დეკემბერს გაიხსნა. დაპროექტებული და აგებულია პოლონელი ხიდების ინჟინრის რალფ მოდჯესკის მიერ. საკიდი კაბელების დიზიანი ლეონ მოისეევს ეკუთვნის. ხიდს ოთხი სამანქანო ზოლი აქვს ზედა ნაწილში (ორ გზად გაყოფილი), ხოლო ქვედა ნაწილში კი სამი სამანაქანო ზოლი, 4 მეტროს ხაზი, თითო საცალფეხო და საველოსიპედო ზოლები. ზედა ნაწილი ორ-მიმართულებიანია, ქვემო ნაწილი კი ერთ-მიმართულებიანია პიკის საათებში, ხოლო სხვა დროს კი ორ-მიმართულებიანი, დატვირთვის მიხედვით.

* სიგრძე 1.470 ფუტი (448 მ)
* საყრდენ სვეტებს შორის მანძილი 2.920 ფუტი (890 მ)
* სრული სიგრძე 6.855 ფუტი (2.089 მ)

## რესურსები ინტერნეტში
*ნიუ-იორკის ხიდები 
*NYCfoto.com  მანჰეტენის ხიდის ფოტოები 

კატეგორია:ნიუ-იორკის არქიტექტურა
კატეგორია:აშშ-ის ხიდები
გუარამი

**გუარამი**, *გვარამი* — ქართლის პირველი ერისმთავარი (575–600) სასანიანთა იმპერიის ადმინისტრაციული მოხელის – მარზპანის () გამგებლობის შემდეგ და კლარჯეთის კურაპალატი (588–≈590).

არსებობს მოსაზრება, რომ გუარამი უნდა იყოს VI საუკუნის 70-იან წლებში ირანის წინააღმდეგ აჯანყებული ქართლის მეთაური გურგენი. ჯუანშერის ცნობით, გუარამი იყო ვახტანგ გორგასლის შვილიშვილი დედის მხრიდან. მას ქართლის ერისთავების თხოვნით ბიზანტიის კეისარმა კურაპალატობა უბოძა და ქართლის მეფედ დანიშნა. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ცნობით, გუარამი ქართლის ერისთავებმა აირჩიეს ერისმთავრად. სუმბატ დავითის ძე გუარამს ქართველ ბაგრატიონთა მამამთავრად მიიჩნევს. წყაროების საერთო მოწმობით, გუარამმა საფუძველი ჩაუყარა მცხეთის ჯვრის ტაძარს.

## წარმომავლობა
სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში მოცემულია გუარამის გენეალოგია, რომელიც უკავშირდება ისრაელის მეფე დავითს. ჯუანშერის ცნობით, გუარამი იყო ვახტანგ გორგასლის შვილიშვილი.

სუმბატ დავითის ძე და ჯუანშერი ერთხმად აღიარებენ, ბიზანტიის კარზე გუარამის კურაპალიტად დანიშვნას. გუარამი ქართულ ისტორიოგრაფიაში პირველი კურაპალატია.

სუმბატ დავითის ძე გუარამს თვლის ქართველ ბაგრატიონთა მამათავრად. წყაროების საერთო მოწმობით, გუარამმა საფუძველი ჩაუყარა მცხეთის ჯვრის ტაძარს.

## ლიტერატურა 
* ზ. ალექსიძე, ქართლში ბაგრატიონთა დინასტიის პირველი გამოჩენა, კრებული ბაგრატიონები, თბილისი, 2003.
* მ. ბახტაძე, ერისთავობის ინსტიტუტი საქართველოში. თბილისი, 2003; 
* ჯუანშერი, ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა I. თბილისი, 1955. გვერდი 218-222;
* ვ. გოილაძე, VI  საუკუნეში ქართლის ადგილობრივი სახელმწიფოებრიობის აღდგენის დათარიღებისათვის. მაცნე, ისტორიის სერია №1, 1979; 
* ა. ბოგვერაძე, ქართლის ფეოდალური სახელმწიფოს აღდგენა, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი II, თბილისი, 1973; 
* სუმბატ დავითის ძე, ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა I. თბილისი, 1955. გვერდი 372-374; 
* მოქცევაჲ ქართლისაჲ, ძველი ქართული აგოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები. ი. აბულაძის გამოცემა I, თბილისი, 1963;
* პროკოპი კესარიელი, გეორგიკა, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა II. თბილისი, 1965;
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები
კატეგორია:ქართველი კურაპალატები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნიუ-იორკის ცათამბჯენები

ქალაქ ნიუ-იორკს მსოფლიოში ყველაზე მეტი ცათამბჯენი აქვს, რომელთა შორის 47 არის 200 მეტრზე მაღალი, მათ შორის 2 კი 300 მეტრს სცილდება. შედარებისთვის ჰონგ-კონგს 43 შენობა აქვს 200 მეტრზე მეტი სიმაღლის, ხოლო 5 კი 300 მ-ზე მაღალია; შესაბამისად ჩიკაგოში 19 (+200) და 5 (+300) შენობაა.

მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ცათამბჯენები ქალაქის უმაღლესი შენობები იყო, სანამ ისინი 2001 წლის 11 სექტემბერს დაინგრეოდა.

## 20 ყველაზე მაღალი შენობა 2005 წლის მდგომარეობით 
### ამჟამად მშენებლობის პროცესშია 
* ფრიდომ ტაუერი (მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის ადგილას)
* 1 ბრაიანტ პარკი (ბენკ ოვ ამერიკას ნიუ-იორკის შტაბ-ბინა)
* 80 საუზ სტრიტი (სანტიაგო კალატრავას პროექტი)
* ბიკმან ტაუერი (ფრენკ გერის პროექტი, ზუსტი დიზაინი ჯერ არ გახმაურებულა)
* გოლდმენ საქსის შტაბ-ბინა (მსოფლიო სავაჭროს ცენტრის ადგილის მიმდებარე)

კატეგორია:ნიუ-იორკის არქიტექტურა
კატეგორია:აშშ-ის ცათამბჯენები
მამუკა გურამიშვილი

**მამუკა გურამიშვილი** — XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართველი პოეტი. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ მწირი ცნობებია შემონახული. ყოფა-ცხოვრების რამდენიმე ეპიზოდი გადმოცემულია დიმიტრი სააკაძის ლექსებში, მისი თხზულებები კი გიორგი ავალიშვილმა შემოგვინახა.

ცხოვრობდა მოსკოვსა და პეტერბურგში. გარდაიცვალა მოსკოვში (პრესნიაში). დაახლოებული იყო ვახტანგ VI-ის წრესთან და ემიგრანტ მწერლებთან — დიმიტრი სააკაძესთან, დიმიტრი ბაგრატიონთან, დ. გურამიშვილის მიბაძვით გურამიშვილმა შეთხზა ვრცელი ლექსი "მზეთა-მზე". მასვე ეკუთვნის მირიან და დიმიტრი ბატონიშვილებისადმი მიძღვნილი ლექსები.

## ლიტერატურა
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2,  თბ., 1966;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
მამუკა
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
პიტერ ჯენერი

**პიტერ ჯენერი** (დ. 1943) — ბრიტანელი როკ-ჯგუფების მენეჯერი და ჩანაწერების პროდიუსერი. ენდრიუ კინგთან ერთად ის იყო Blackhill Enterprises-ის თანამფლობელი, რომელიც მენეჯერობას უწევდა პინკ ფლოიდს, სიდ ბარეტის სოლო-კარიერას, მარკ ბოლანს, როი ჰარპერს, ედგარ ბრაფტონის ბენდსა და The Clash-ს.

ჯენერმა ეკონომისტის დიპლომი მიიღო კემბრიჯის უნივერსიტეტიდან, 21 წლის ასაკში კი ლონდონის ეკონომიკის სკოლის ლექტორი გახდა. მისი, როგორც მუსიკის დიდი მოყვარულის, ყურადღება მიიპყრო პინკ ფლოიდმა და 4 წლის ლექტორობის შემდეგ მან უნივერსიტეტი მიატოვა, რათა მათი მენეჯერი გამხდარიყო. მისი ხმა ისმის პინკ ფლოიდის 1967 წლის კომპოზიციაში „Astronomy Domine“, ალბომის *The Piper at the Gates of Dawn* პირველ სიმღერაში. ჯენერი დროდადრო მონაწილეობს სხვადასხვა დოკუმენტურ ფილმში, რომელიც ჯგუფს უკავშირდება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Remix Culture Symposium 2005: Panel 3: Creativity and the Commons (inc. Peter Jenner)
* NetzpolitikTV: Interview with Peter Jenner about Copyright in the digital age
*Big labels are f*cked, and DRM is dead Andrew Orlowski, The Register - Nov 3.2006.
*Jenner: $50 Per Year from Every Music Fan Would Save/Reinvent Music Industry  Eliot Van Buskirk, WIRED - March 15, 2007.
*Peter Jenner: Thoughts on why the ISPs need an Access to Music Charge James Martin, posted - March 14, 2008.

კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:პინკ ფლოიდი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გურგენი (ქართლის მეფე)

**გურგენი** — ქართლის (იბერიის) მეფე VI საუკუნის 20-იან წლებში. მოხსენიებული ჰყავს VI საუკუნის ბიზანტიელ ისტორიკოსს პროკოპი კესარიელს. ქართულ ისტორიულ წყაროებში არ იხსენიება. 

523 წელს გურგენი მეთაურობდა ქართლის აჯანყებას ირანის წინააღმდეგ. აჯანყების დამარცხების შემდეგ მან თავისი ოჯახითა და მომხრე აზნაურებით ბიზანტიას შეაფარა თავი. პროკოპი კესარიელის ცნობით, იმავე ირანელებმა ქართლში მეფობა გააუქმეს, მაგრამ სხვა ბიზანტიის წყაროებით ირკვევა, რომ გურგენი არ ყოფილა ქართლის უკანასკნელი მეფე და ერთხანს მის შემდეგაც გრძელდებოდა მეფობა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:იბერიის მეფეები
ლონდონის ეკონომიკის სკოლა

**ლონდონის ეკონომიკის სკოლა** ('**) (ოფიციალურად **ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლა** (**'), ასევე ხშირად მოიხსენიება მხოლოდ აკრონიმით **LSE**) - საჯარო კვლევითი უნივერსიტეტი ლონდონში. ლონდონის უნივერსიტეტის მდგენელი კოლეჯი. დაფუძნებულია 1895 წელს 4 ფაბიანელის: სიდნი უების, ბეატრის უების, გრემ უოლესისა და ჯორჯ ბერნარდ შოუს მიერ „*საზოგადოების გაუმჯობესებისთვის*“. LSE შემოუერთდა ლონდონის უნივერსიტეტს 1900 წელს და შექმნა სამეცნიერო ხარისხის მისანიჭებელი პირველი კურსი ლონდონის უნივერსიტეტის ეგიდით 1901 წელს.  LSE-მ საკუთარი სახელით სამეცნიერო ხარისხთა მინიჭება 2008 წლიდან დაიწყო, მანამდე გაცემული ხარისხები კი ლონდონის უნივერსიტეტის სახელით გაიცემოდა.

LSE მდებარეობს ვესტმინსტერში, ცენტრალურ ლონდონში, კოვენტ გარდენსა და ჰოლბორნის საზღვარზე, უბანში, რომელიც ისტორიულად მოიხსენიებოდა როგორც კლერ მარკეტი. LSE-ში სწავლობს 11,000-ზე მეტი სტუდენტი და მუშაობს 3,300 თანამშრომელი, რომელთა ნახევარი გაერთიანებული სამეფოდან არ არის.  უნივერსიტეტის შემოსავალი 2017 - 2018 წლებში შეადგენდა 354.3&nbsp;მილიონ გირვანქას, აქედან £31.6&nbsp;მილიონი შემოვიდა სამეცნიერო კვლევითი გრანტებიდან. LSE-ის სტუდენტურ თვითმმართველობაში წარმოადგენლია 155 ეროვნება, ხოლო უცხოელი სტუდენტების პროცენტული მაჩვენებლით - 70% - მას უკავია მეორე ადგილი მსოფლიო უნივერსიტეტებს შორის.  საკუთარი სახელის მიუხედავად, სკოლას გააჩნია 25 დეპარტამენტი და ინსტიტუტი, რომელიც აწარმოებს დამოუკიდებელ კვლევასა და სწავლებას სხვადასხვა დისციპლინებში.  მეათე ადგილი *THE Rankings*-ში და მერვე *მსოფლიო უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში*. LSE მოხსენიებულია თხუთმეტ საუკეთესო ბრიტანულ უნივერსიტეტს შორის სამივე ბრიტანული სარეიტინგო შეფასების მიხედვით და შედის მსოფლიო 50 საუკეთესო უნივერსიტეტში სამივე მთავარი გლობალური შეფასების სისტემის მიხედვით. 2014 წლის Research Excellence Framework-ის მიხედვით, ლონდონის ეკონომიკის სკოლას გააჩნია მსოფლიოში ყველაზე მაღალი კვლევითი მაჩვენებელი ნებისმიერ სხვა ბრიტანულ უნივერსიტეტთან შედარებით.

LSE-ის მრავალი კურსდამთავრებული წარმატებულია სამართლის, ისტორიის, ეკონომიკის, ფილოსოფიის, ფსიქოლოგიის, ბიზნესისი, ლიტერატურის, მედიის, საერთაშორისო ურთიერთობებისა და პოლიტიკის სფეროებში. სკოლის კურსადმთავრებულებსა და თანამშრომელბს შორის  არის მთავრობისა და სახელმწიფოს 53 მეთაური, ბრიტანეთის პარლამენტის 20 წევრი და 18 ნობელის პრემიის ლაურეატი. 2017 წლის მონაცემებით ეკონომიკის დარგში ნობელის პრემიათა 26% (13 49-დან) მინიჭებული აქვს ლონდონის ეკონომიკის სკოლის კურსდამთავრებულს, მოქმედ ან ყოფილ თანამშრომელს. ლონდონის ეკონომიკისა და პოლიტიკის სკოლის კურსდამთავრებულებსა და თანამშრომლებს ასევე მიღებული აქვთ 3 ნობელის პრემია მშვიდობის დარგში და 2 - ლიტერატურის.  ყველა სხვა ევროპულ უნივერსიტეტთან შედარებით, LSE დამთავრებული აქვს ყველაზე მეტ მილიარდერს. 

## ნობელის პრემიის ლაურეატები
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* უნივერსიტეტის საიტი
* ბრიტანეთის პოლიტიკური და ეკონომიკური მეცნიერებების ბიბლიოთეკა (BLPES)
* უნივერსიტეტის სტუდენტური გაერთიანების საიტი
* ლონდონის ეკონ. სკოლისა და კოლუმბიის ალიანსი 

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს უნივერსიტეტები
კატეგორია:ლონდონი

კატეგორია:ლონდონის უნივერსიტეტი
ბედან II დადიანი

**ბედან (ბედიან) ჯუანშერის ძე დადიანი** — ოდიშის ერისთავი XIII საუკუნის შუა წლებში. მხარში ედგა ცენტრალურ ხელისუფლებას მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. მონაწილეობდა კოხტასთავის შეთქმულებაში. 1259-1261 დავით VI ნარინს ეხმარებოდა მონღოლთა წინააღმდეგ და დასავლეთ საქართველოში მეფის ხელისუფლების განმტკიცებისათვის ბრძოლებში. ჰქონდა სამეფო კარის მანდატურთუხუცესის ტიტული. ამ წოდებით მოხსენიებულია ის მარტვილისა და ხობის ხატების წარწერებში. ამავე წყაროთი ცნობილია დადიანის ოჯახობა — მეუღლე, ხუაშაქ ბეგა ქართლის ერისთავის ქალიშვილი და შვილები: გიორგი (სავარაუდოდ გიორგი I დადიანი), ივანე და ერაშაჰრი.

ზოგიერთი მკვლევარი ბედან დადიანს „ჟამთააღმწერელის“ ცოტნე დადიანთან, ჯუანშერს ხობის ფრესკაზე გამოსახულ შერგილ დადიანთან (ცოტნეს მამა), ხოლო სახელ „ბედანს“ დადიანთა ზედწოდება „ბედიანთან“ აიგივებს („ქართლის ცხოვრების“ 2008 წლის აკადემიური გამოცემის ძირითად ტექსტში „ბედანი“ ჩანაცვლებულია „ბედიანით“).

## ლიტერატურა 
* *ბერაძე თ.,* ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან,  «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;
* *ბერძენიშვილი ნ.,* ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მოვლენის გამო, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
* *ინგოროყვა პ.,* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზ. კრ., ტ. 1, თბ., 1963;
* *სოსელია ო.,* სამეგრელოს სამთავროს წარმოშობის თარიღისათვის, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966;
* *მეტრეველი, რ.* (რედ.), *ქართლის ცხოვრება*. თბ., 2008.

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
ბ
ვარდან დადიანი

**ვარდან დადიანი** — საქართველოს დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის II ნახევარში. თამარ მეფის კარზე ეჭირა ჯერ ჩუხჩარხის თანამდებობდა, შემდეგ მსახურთუხუცესობა. დადიანმა აქტიური მონაწილეობა მიიღო გიორგი რუსის გასამეფებლად დიდგვაროვანთა მიერ მოწყობილ აჯანყებაში. მისი თაოსნობით გამოიყვანეს გიორგი ტაოდან დასავლეთ საქართველოში და მეფედ აკურთხეს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ დადიანმა დაკარგა მსახურთუხუცესობა და ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ ცხოვრებას.

## ლიტერატურა 
**ბერაძე თ.,* ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან,  «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;
**ბერძენიშვილი ნ.,* ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული მოვლენის გამო, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 1, თბ., 1964;
**ინგოროყვა პ.,* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზ. კრ., ტ. 1, თბ., 1963;
**სოსელია ო.,* სამეგრელოს სამთავროს წარმოშობის თარიღისათვის, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 3, თბ., 1966;

კატეგორია:ჩუხჩარხები
კატეგორია:მსახურთუხუცესები
ვ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გურგენ IV

**გურგენ IV** (გ. 14 თებერვალი, 941) — ბაგრატიონთა კლარჯეთის შტოს წარმომადგენელი, ადარნასე II-ის ძე, ერისთავთერისთავი (918-941). 

ერისთავთერისთავობა მიიღო მისი ბიძის აშოტ კუხის გარდაცვალების შემდეგ. ისტორიკოსი სუმბატ დავითის ძე მას მოიხსენიებს როგორც დიდ ერისთავთერისთავსა და მაგისტროსს. გიორგი მერჩულის (X ს.) სიტყვით, გურგენი იყო „დიდი ხელმწიფე ფრიადთა ნათესავთაჲ“, ხოლო სომეხი ისტორიკოსი იოანე დრასხანაკერტცი მას უწოდებდა „ქართველთა დიდ მთავარს“. გურგენი (გუარამი) ებრძოდა თავის სიმამრს აშოტს (გ. 939), რომელსაც წაართვა არტანუჯის ციხე და რათა განემტკიცებინა საკუთარი მდგომარეობა, ის ბიზანტიელებს გადასცა. ამან ოჯახის ყველა წევრთა უკმაყოფილება გაოიწვია. ერთ-ერთი უძლიერესი და უმთავრესი ციხის იმპერიის ხელში გადასვლა დიდი მარცხი იქნებოდა ბაგრატიონებისთვის და ამიტომ მათ ერთხმად განაცხადეს, თუ იმპერატორი ხელს არ აიღებდა არტანუჯის ციხეზე, ისინი ყველანი უარს იტყოდნენ მისდამი მორჩილებაზე, გადავიდოდნენ არაბთა მხარეზე და მათთან ერთად გაილაშქრებდნენ მასზე. იმპერატორი იძულებული იყო უკან დაეხია. 

დაახლ. 921 წელს გურგენმა უშედეგოდ სცადა სომეხი ბაგრატუნებისთვის სამშვილდე წაერთმია. ის ასევე ჩარეული აფხაზთა სამეფოს ტახტისათვის ბრძოლაში, რომელიც კონსტანტინე III აფხაზთა მეფის გარდაცვალების შემდეგ მის შვილებს — გიორგისა და ბაგრატს შორის მიმდინარეობდა (ეს უკანასკნელი გურგენის სიძე იყო). გურგენ IV-მ დაასრულა ხანძთის ახალი ეკლესიის მშენებლობა.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 941
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გურგენ I

**გურგენ I** (გ. 891) — ბაგრატიონთა კლარჯეთის შტოს წარმომადგენელი ადარნასე I-ის ძე, ერისთავთერისთავი, კურაპალატი (881-891); ფლობდა ამიერტაოს ნაწილს და კალმახს; დაახლოებით 881 წლამდე გურგენ I თავის ბიძაშვილ ნასრა გვარამის ძესთან ერთად აფხაზთა მეფეებს ეხმარებოდა ქართლისათვის ბრძოლაში და უპირისპირდებოდა დავით I კურაპალატსა და ლიპარიტ I კლდეკარის ერისთავს, რომლებიც სომხებს ემხრობოდნენ; 881 წელს ნასრას მიერ დავით I კურაპალატის მოკვლის შემდეგ, მისი მემკვიდრის ადარნასეს მცირეწლოვანების გამო სახლიკაცებმა გურგენ I დასვეს კურაპალატად; 885 წელს გურგენ I თავის შვილებთან ერთად უკვე ადარნასე დავითის ძეს ეხმარებოდა აფხაზთა ჯარით მოსულ ნასრას წინააღმდეგ ბრძოლაში; 888 წელს ნასრას დამარცხებისა და მოკვლის შემდეგ მისი სამფლობელოები გაინაწილეს გურგენ I-მა, მისმა ძმამ სუმბატმა და ადარნასე დავითის ძემ; გურგენ I-მა მიიღო მიწები შავშეთში, არტაანის (კლარჯეთი) თემში და იქ გადაიტანა თავისი რეზიდენცია; შემდეგ საადგილმამულო ნიადაგზე მტრობა ჩამოვარდა, ერთი მხრივ, გურგენ I-სა და მეორე მხრივ, ადარნასე დავითის ძესა და სუმბატის ძეს ბაგრატს შორის; სოფელ მგლინავთან (არტაანის ხევი) ბრძოლაში გურგენ I დაიჭრა, ტყვედ ჩავარდა და ჭრილობებისაგან გარდაიცვალა.

ბროსეს და მარკვარტის ტაბულებზე გურგენი მამფლის პატივით არის მოხსენებული (Hist. d. l. Georgie, t. II, livr. 1, p. 622), მაგრამ არ ჩანს, თუ საიდან არის ეს ცნობა ამოღებული. სუმბატი მას ამ პატივით არ იხსენიებს, ის მხოლოდ აღნიშნავს, რომ გურგენი „წარმოვიდა ტაო-კალმახით, მამულით თჳსით, ცხოვრებად შავშეთს და კლარჯეთს“ (§ 50). ამიტომ ეს გურგენი და მისი შთამომავლობა ეკუთვნიან კლარჯეთის შტოს. ბროსეს და მარკვარტს ის ტაოს კურაპალატად ჰყავთ გამოცხადებული და საზოგადოდ ისინი ტაოსა და კლარჯეთის შტოებს ვერ არჩევენ ერთმანეთისგან. ბოლნისის წარწერაში გურგენი ერისთავთერისთავის პატივით არის მოხსენებული, ხოლო 881 წლიდან ის კურაპალატი გახდა. ბოლნისის წარწერები გამოსცა ლ. მუსხელიშვილმა („ენიმკის“ მოამბე, III, ტფილისი, 1938, გვ. 337–339, 341–342.).

გ. მერჩულის სიტყვით, გურგენ კურაპალატი გრიგოლ ხანძთელის მონათლული ყოფილა და გარდაცვალების წინ მას დაუტოვებია ანდერძი,  და ეს ანდერძი აუსრულებიათ კიდევაც (მერჩული, გვ. ლგ.).

## კომენტარები 
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:გარდაცვლილი 891
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის მეფეები
კატეგორია:ქართველი კურაპალატები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
დავით ბოდბელი

**დავით ბოდბელი** (*ვაჩნაძე*), (გ. 27 ივლისი, 1790) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი 1751-1762, 1764-იდან ბოდბის ეპისკოპოსი მიტროპოლიტის წოდებით, საეკლესიო მწერალი, მწიგნობარი.

განათლება მიიღო დავითგარეჯის მონასტერში. მისი მასწავლებლები იყვნენ იოსები (ვაჩნაძე) და იოანე (ჯორჯაძე). არაერთი ხელნაწერი წიგნი შემატა მან დავითგარეჯისა და ბოდბის ბიბლიოთეკებს — ზოგი თვითონ გადაწერა, ზოგი საკუთარი ხარჯით გადააწერინა ან იყიდა. 1790 წელს მხედრულით გადააწერინა „დიდი სჯულის კანონი“ და დაუთმო მას რამდენიმე ტერმინის განმარტება.
## ლიტერატურა
* ლომინაძე ბ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), [ტ.] 1, თბ., 1966.

კატეგორია:ქართველი არქიმანდრიტები
კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1790
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
ნიკო დადიანი

250px|thumb|ნიკო დადიანი
**ნიკო დავითის ძე დადიანი** (დ. 4 იანვარი, 1847, ზუგდიდი ― გ. 23 იანვარი, 1903, სანქტ-პეტერბურგი) — სამეგრელოს უკანასკნელი მთავარი (1853-დან),  რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1878).

განათლება პარიზში მიიღო. მისი მცირეწლოვნების გამო სამთავროს განაგებდა დედამისი ეკატერინე ჭავჭავაძე, რომლის დროსაც (1857) ფაქტობრივად სამეგრელოში მთავრობა გაუქმდა. 1868 წელს დადიანმა უარი თქვა (დე-იურე) სამეგრელოს მთავრის უფლებებზე. 1875 წლიდან მსახურობდა კავალერგარდის პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878). 1877 წლიდან პოლკოვნიკი. ბულგარეთის ტახტიდან ბატენბერგის ჩამოგდების (1886 წლის 21 აგვისტო) შემდეგ რუსეთის მთავრობამ დადიანი ბულგარეთის მთავრის კანდიდატად წამოაყენა. დადიანმა თავისი ბიბლიოთეკა (169 ხელნაწერი და წიგნები) უსასყიდლოდ გადასცა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები

## ლიტერატურა 
* *ჭილაია ს.,* შვილები (ქრონიკა), თბ., 1973;

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1847
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1903
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ნიკო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები