გრიგორი ბონდარი

**გრიგორი ბონდარი** ( *Грегоріо Бондар*; დ. 18 ნოემბერი 1881 , სოფ. მალა ბურიმკა, ზოლოტონისკის მაზრა, პოლტავის გუბერნია, რუსეთის იმპერია (ამჟამად ჩორნობაივსკის რაიონი ჩერკასის ოლქში — გ. 20 თებერვალი, 1959, სალვადორი, ბრაზილია) — უკრაინული წარმოშობის ბრაზილიელი აგრონომი, ბოტანიკოსი, მიკოლოგი, ფიტოპათოლოგი და ენტომოლოგი.

## ბიოგრაფია
გრიგორი ბონდარი მშობლები იყვნენ სამხედრო წოდების კაზაკები (წვრილი აზნაურები), რომლებიც მალა ბურიმკაში ფლობდნენ 5 ჰექტარ მიწას. 1892 წელს გრიგორიმ დაამთავრა ადგილობრივი სკოლა, ხოლო ორი წლის შემდეგ ოჯახი გადავიდა იენისეის გუბერნიაში, ციმბირში. დაახლოებით ერთი წლის განმავლობაში გრიგორი მუშაობდა მიწაზე, შემდეგ დაბალი რანგის მოხელედ მუშაობა დაიწყო ადგილობრივი ხელისუფლების ორგანოებში. 1899–1902 წლებში განათლებას იღებდა კრასნოიარსკში, რამაც საშუალება მისცა გამხდარიყო დაწყებითი სკოლის მასწავლებელი იენისეისკში.
1905 წელს გრიგორი ბონდარი ჯარში გაიწვიეს (მიმდინარეობდა რუსეთ-იაპონიის ომი). მაგრამ იმავე წელს ის დააპატიმრეს დივერსიული პროპაგანდის გამო. ოქტომბრის მანიფესტის წყალობით გათავისუფლდა და შეუერთდა შეიარაღებულ აჯანყებას კრასნოიარსკში. ის კვლავ დააპატიმრეს 1906 წლის 20 მაისს.
სავარაუდოდ, მან მოახერხა გაქცევა ან გათავისუფლება. ნებისმიერ შემთხვევაში, ის მანჯურიაში გაიქცა გრიგორი კოგუტოვსკის სახელზე გაცემული დოკუმენტებით. ჩრდილოეთ ჩინეთში ის მუშაობდა მასწავლებლად ხაილარის რაიონში. 1908 წელს ის საფრანგეთში გაემგზავრა. იქ (1910 წ.) მიიღო აგრონომის დიპლომი ნანსის უნივერსიტეტის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში და გადავიდა ბრაზილიაში.
თავდაპირველად მუშაობდა დაქირავებულ ფოტოგრაფად მცენარეთა პათოლოგიის კათედრაზე კამპინასის აგრონომიულ ინსტიტუტში (1911-1913). ბრაზილიის მოქალაქეობის მიღების შემდეგ ის გახდა ზოოლოგიისა და ენტომოლოგიის პროფესორი სან-პაულოს უნივერსიტეტის ლუის დე კეირუშის უმაღლეს სასოფლო-სამეურნეო კოლეჯში.
1916 წლის დასაწყისში ბონდარი რუსეთში დაბრუნდა პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობის მიღების განზრახვით. მან დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი, მაგრამ დააკავეს 1905 წლის ბრალდებით და პეტერბურგის ციხეში ჩასვეს. პოლიტიკურ პატიმართა ამნისტიამ (1917 წლის თებერვალი), რომელიც დროებითმა მთავრობამ გასცა, ის გაათავისუფლა. პოლიტიკურად ზომიერი შეხედულებების მქონე, ის თეთრ მოძრაობას მიემხრო და საბოლოოდ იენისეის გუბერნიის გუბერნატორის მოადგილის თანამდებობა დაიკავა. ამ პოსტზე ყოფნისას აკრიტიკებდა აჯანყებულ გლეხობასთან ბრძოლის მკაცრ სადამსჯელო მეთოდებს, მიიჩნევდა, რომ ეს კიდევ უფრო აუარესებდა სიტუაციას და ხალხში ძირს უთხრიდა კოლჩაკის ხელისუფლების პრესტიჟს. სამაგიეროდ, მან მიმართა აჯანყებულებს სამშვიდობო მიმართვით, რომელმაც მიზანს ვერ მიაღწია. წითლებისგან დამარცხების შემდეგ ისევ დააპატიმრეს და 1919 წლის 24 დეკემბერს სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს. თუმცა, განაჩენი არ აღასრულეს და 1920 წელს გრიგორი გრიგოროვიჩი გაათავისუფლეს, რის სანაცვლოდაც დაავალეს გუბერნიის სამხრეთში კალიების წინააღმდეგ ბრძოლის ორგანიზება. ახალ სამუშაო ადგილზე მიმავალ გზაზე მან მოახერხა მონღოლეთში გაქცევა.
მისი მოგზაურობის შემდგომი მარშრუტი იყო მანჯურია, კორეა, იაპონია. 1920 წლის სექტემბერში გემ "ჩიკაგო მარუთი" ის ჩავიდა სანტუსში (სან-პაულუ, ბრაზილია). მომდევნო წელს დაიწყო მუშაობა ენტომოლოგად და პათოლოგანატომად სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტში ქალაქ სალვადორში, ბაია შტატში. 1932 წელს ის გადაიყვანეს კაკაოს ინსტიტუტში იმავე შტატში. 1938 წელს ის ხდება ბაიის ეკონომიკური განვითარების ცენტრალური ინსტიტუტის ტექნიკური კონსულტანტი. ბონდარი ხელმძღვანელობდა კაკაოს ინსტიტუტის ექსპერიმენტულ სადგურს.
1932 წლის ბოლოს ბაჰიაში (ქალაქ სალვადორის ძველი სახელი) ჩავიდა რუსი გენეტიკოსი და სელექციონერი ნიკოლაი ივანოვიჩ ვავილოვი, რომელიც მოგზაურობდა ბრაზილიაში. მან მოინახულა კაკაოს ინსტიტუტი და გაკვირვებით აღმოაჩინა, რომ ამ დაწესებულების დირექტორი იყო მისი თანამემამულე გრიგორი ბონდარი.

## ოჯახი
გრეგორიო ბონდარის ქალიშვილმა ჯეისი ბონდარ ნოგეირამ 1937 წელს დაამთავრა ბაიის სოფლის მეურნეობის სკოლა. ჯეისი, მამის მსგავსად, გატაცებული იყო ენტომოლოგიით. ის არის თანაავტორი გამოცემისა „Glossário de palmeiras: oleaginosas e ceríferas“ („პალმების გლოსარიუმი: ზეთოვანი და მარცვლოვანი კულტურების თესლები“), რომელიც 1950 წელს გამოსცა ბრაზილიის სოფლის მეურნეობის სამინისტრომ.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
[250px|მინი|მარცხნივ|გრიგორი ბონდარი
პირველად აღწერა კუპრის ჭიაყელა Revena plaumanni Bondar-მა, [1943 წელს, რომელიც ბრაზილიაში მდებარე პალმის Butia capitata-ს ნაყოფის მავნებელია.]]
200-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის ავტორია. ბონდარმა აღწერა პალმების რამდენიმე ახალი სახეობა. მან ასევე გამოაქვეყნა რამდენიმე სტატია Apocynaceae, Euphorbiaceae, Araceae და Arecaceae ოჯახების მცენარეების ეკონომიკური ბოტანიკის შესახებ. მისი წიგნი „Palmeiras do Brasil“ („ბრაზილიის პალმები“) გამოქვეყნდა მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1964 წელს, სან-პაულოს ბოტანიკის ინსტიტუტის მიერ. გრეგორიუ ბონდარმა მეცნიერებისთვის ახალ სახეობებად აღწერა:

სულ მცირე, 12 სახეობა პალმების ოჯახიდან Arecaceae;
თითქმის 400 სახეობა მწერებისა (Insecta), მათ შორის:

35 გვარი და დაახლოებით 300 სახეობა ხოჭოებისა (Coleoptera);
11 გვარი ბაღლინჯოებისა (Hemiptera);
2 გვარი თრიფსებისა (Thysanoptera);
318 სახეობა ცხვირგრძელა ხოჭოებისა (Curculionidae).

მის მიერ შეგროვებული ახალი სახეობის ხოჭოების ზოგიერთი ეგზემპლარი მან პირველი აღწერისთვის გადასცა ფრანგ ენტომოლოგს ალფონს იუსტაშს, ტროპიკული ცხვირგრძელების მცოდნეს, რომელთანაც მიმოწერას აწარმოებდა ევროპაში ომის დაწყებამდე. როგორც ენტომოლოგი, სპეციალიზდებოდა სწორედ ცხვირგრძელა ხოჭოების შესწავლაზე, ამასთან, ყველაზე მეტად აინტერესებდა ამ მწერების ბიოლოგია, მათი კავშირები მცენარეებთან.
მან შეაგროვა კოლექცია, რომელიც შეიცავდა სამხრეთ ამერიკის 16 000-ზე მეტ ცხვირგრძელა ხოჭოს ეგზემპლარს. ეს კოლექცია შეიძინა დევიდ როკფელერ უფროსმა და საჩუქრად გადასცა ამერიკის ბუნებისმეტყველების მუზეუმს ( *American Museum of Natural History*, ნიუ-იორკი). ახალი სახეობების ცალკეული ნიმუშები გრიგორი ბონდარმა შესანახად გადასცა ევროპის ცნობილ მუზეუმებს (ბერლინში, პარიზში, ლონდონში), ასევე აშშ-ს (ჩიკაგო, ვაშინგტონი), ბრაზილიასა (რიო-დე-ჟანეირო, სან-პაულუ) და არგენტინის (ტუკუმანი) მუზეუმებს.
ფიტოპათოლოგიის სფეროში მან აღმოაჩინა მანიოკის ბაქტერიული სიდამპლე. აღწერა Xanthomonas campestris pv. manihotis — მანიოკის გომოზის გამომწვევი.
მის მიერ აღწერილია 318 სახეობის მწერი, მათ შორის მრავალი მავნებელი მის მიერ შესწავლილი მცენარეებისა. ბონდარის კოლექცია შეიძინა დევიდ როკფელერმა და საჩუქრად გადასცა ამერიკის ბუნებისმეტყველების მუზეუმს, ტიპური ნიმუშების ჩათვლით. მისი ენტომოლოგიური კვლევების უმეტესობა გამოქვეყნდა სტატიების სერიაში სახელწოდებით „Notas Entomológicas da Baía“, რომელიც 1937 და 1950 წლებს შორის გამოქვეყნდა ჟურნალში „Revista de Entomologia“.

## მემკვიდრეობა და ღვაწლი
გრიგორი ბონდარის სამეცნიერო მოღვაწეობამ უდიდესი წვლილი შეიტანა ბრაზილიის სოფლის მეურნეობის განვითარებაში. მისი კვლევები კაკაოსა და პალმების შესახებ ფუნდამენტური მნიშვნელობისაა. მან შეისწავლა ბრაზილიის ენდემური პალმების სახეობები და გამოავლინა მათი სამეურნეო პოტენციალი. ბონდარის მიერ დანერგილი მავნებლებთან ბრძოლის მეთოდები დღესაც გამოიყენება ბრაზილიის პლანტაციებში.
განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი დაკვირვებები კაკაოს დაავადებებზე, რამაც საშუალება მისცა ბრაზილიელ ფერმერებს გაეზარდათ მოსავლიანობა და შეემცირებინათ დანაკარგები. მისი სახელი სამუდამოდ დაუკავშირდა ბრაზილიის აგრონომიული მეცნიერების განვითარებას, ხოლო მის პატივსაცემად დაასახელეს რამდენიმე მწერი და მცენარის სახეობა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:უკრაინელი აგრონომები
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959