open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნიკა ეგაძე

**ნიკა ეგაძე** (დ. 2 აპრილი, 2002, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფიგურული მოციგურავე. 2026 წლის ევროპის ჩემპიონი. 2025 წლის საფრანგეთის გრან-პრის ბრინჯაოს მედალოსანი. ციგურაობის საერთაშორისო ფედერაციის ჩელენჯერის სერიის სამგზის ოქროს მედალოსანი. ახალგაზრდულ დონეზე, 2017 წლის ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატის ბრინჯაოს მედალოსანი და 2020 წლის მსოფლიოს ახალგაზრდული ჩემპიონატის ფინალური განყოფილების მონაწილე.

## პირადი ცხოვრება
ნიკა ეგაძე 2002 წლის 2 აპრილს, საქართველოს დედაქალაქ თბილისში დაიბადა. მისი მამა იუველირი, ხოლო დედა მათემატიკოსია. მას ასევე ჰყავს უმცროსი ძმა.

## კარიერა
### ადრეული წლები
ეგაძემ სრიალი 2011 წელს, ცხრა წლის ასაკში დაიწყო. მისი პირველი ფიგურული ციგურაობის მწვრთნელი მარინა ჯაიანი იყო.

### 2016-17 წლების სეზონი
ეგაძის დებიუტი, ლეა ჩოფიკაშვილის მწვრთნელობით, ბათუმში გამართულ 2016-17 წლების ციგურაობის საერთაშორისო ფედერაციის ახალგაზრდულ გრან-პრიზე შედგა. 2016 წლის საფრანგეთის ახალგაზრდულ გრან-პრიზე გამოსვლა მე-14 ადგილზე დაასრულა. შემდგომში მან 2016 წლის Ice Star-ზე ბრინჯაო, ხოლო 2016 წლის სანტა-კლაუსის თასზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 

მომდევნო სეზონიდან ეგაძე რუსეთის დედაქალაქ მოსკოვში გადავიდა და ეთერი თუთბერიძესთან და სერგეი დუდაკოვთან დაიწყო ვარჯიში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ნიკა ეგაძე ციგურაობის საერთაშორისო კავშირის გვერდზე
* ნიკა ეგაძე SkatingScores.com-ზე
* ნიკა ეგაძე Instagram-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ფიგურული მოციგურავეები
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 2002
ელენ აკინსი

**ელენ აკინსი** () — ამერიკელი რომანისტი საუთ-ბენდიდან, ინდიანა.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
1977 წელს ლასალის შუალედური აკადემიის (LaSalle Intermediate Academy) დასრულების შემდეგ, ეკინსმა სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში კინოწარმოების ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა. ახალგაზრდობაში იგი მონაწილეობდა პროგრამაში „Beyond Our Control“, რომელიც ახალგაზრდების მიერ მომზადებული საზოგადოებრივი სატელევიზიო გადაცემა იყო.

## კარიერა
აკინსი თავდაპირველად კინოპროდიუსერ სიდნი პოლაკთან მუშაობდა, თუმცა მოგვიანებით კინობიზნესისადმი ინტერესი დაკარგა. ამის შემდეგ მან ჯონს ჰოპკინსის უნივერსიტეტის შემოქმედებითი წერის პროგრამაზე ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი (Master of Fine Arts) მოიპოვა.  1993 წლის აპრილში, მხატვრული პროზისთვის, მას ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადემიის ჯილდო (Academy Award) გადაეცა. მას ასევე მიღებული აქვს გრანტები ხელოვნების ეროვნული ფონდისა (National Endowment for the Arts) და ინგრამ მერილის ფონდისგან, ხოლო 1989 წელს გახდა უაიტინგის პრემიის (Whiting Award) ლაურეატი.

აკინსი ხუთი წიგნის ავტორია. ესენია რომანები:„Home Movie“, რომელიც 1988 წელს გამომცემლობა „Simon & Schuster“-მა გამოსცა; „Little Woman“, რომელიც 1990 წელს „Harper & Row“-მა დაბეჭდა; „Public Life“, გამოცემული 1993 წელს „HarperCollins“-ის მიერ;

## პერსონალური ცხოვრება
აკინსი უისკონსინის შტატის ქალაქ კორნუკოპიაში ცხოვრობს.

## ჯილდოები
*1989 Whiting Award
*1993 Academy Award from the American Academy of Arts and Letters

## ნამუშევრები
### წიგნები
* 
* 
* 
* 
* 

### ისტორიები
*
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
ჟან ბატისტ ბუსენგო

**ჟან ბატისტ ჟოზეფ დიოდონე ბუსენგო** (; დ. 1 თებერვალი, 1801, პარიზი — გ. 11 მაისი, 1887, იქვე) — ფრანგი ქიმიკოსი; სოფლის მეურნეობის ქიმიკოსი, სოფლის მეურნეობის ქიმიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1839 წლიდან).

## ბიოგრაფია
ჟან ბატისტ ბუსენგო დაიბადა 1801 წლის 1 თებერვალს, პარიზში. მამამისი პენსიაზე გასული ჯარისკაცი იყო, რომელსაც თამბაქოს მაღაზია ჰქონდა, დედა კი ვეცლარის მერის ქალიშვილი. ოჯახს არ შეეძლო შვილისთვის ლიცეუმში სწავლის საფასურის გადახდა, ამიტომ ბუსენგომ განათლება მიიღო საჯარო ლექციებზე დასწრებით ფრანსის კოლეჯსა და ბუნების ისტორიის ეროვნულ მუზეუმში. 1818 წელს ის ჩაირიცხა სენტ-ეტიენის მაღაროების სკოლაში (ამჟამად მაღაროების უმაღლესი ეროვნული სკოლა). იქ ის შეხვდა ბ. ფურნერონს. სტუდენტის შესაძლებლობებით მოხიბლულმა მაღაროების სკოლის დეკანმა, ლ. ა. ბონიემ, მალევე დაიწყო მისთვის ექსპერიმენტების დანიშვნა და ახალგაზრდა ბუსენგომ დაამტკიცა, რომ ფოლადი შეიცავს სილიციუმს. 1820 წელს, წელიწადნახევრის შემდეგ, მან სასწავლებელი წარჩინებით დაამთავრა.

1822 წელს, ინგლისის სამთო საზოგადოების სახელით და ა. ჰუმბოლდტის რეკომენდაციით, ის სამხრეთ ამერიკაში გაემგზავრა, სადაც რამდენიმე წლის განმავლობაში შეისწავლა ანდების მეტეოროლოგია და გეოლოგიური თავისებურებები, გენერალ სიმონ ბოლივარის არმიის შემადგენლობაში ვენესუელაში, კოლუმბიაში, პერუში, ჩილესა და ეკვადორში მოგზაურობდა. ბუსენგო სამთო ინჟინრად მსახურობდა, მაგრამ ბოლივარის შტაბში შესაფერისი თანამდებობის არარსებობის გამო, მეცნიერმა ოფიცრის წოდება მიიღო და პოლკოვნიკის წოდებას მიაღწია.

ამ პერიოდში სხვა კვლევით პროექტებთან ერთად, ბუსენგო სწავლობდა მიწისძვრებს, ტროპიკულ წვიმებს და ჩილეს გვარჯილას საბადოებს, განსაზღვრავდა ვულკანურ კრატერებში აირების შემადგენლობას და იყო პირველი ევროპელი, რომელიც ავიდა უმაღლეს მწვერვალზე — ჩამქრალ ვულკან ჩიმბორასოზე (ეკვადორი, 6,267 მ). ის ინგლისური კომპანიისთვის ოქროს მოპოვებას ხელმძღვანელობდა.

1839 წელს საფრანგეთში დაბრუნების შემდეგ, ბუსინგო აირჩიეს მეცნიერებათა აკადემიაში, შემდეგ გახდა ქიმიის პროფესორი ლიონში (მოგვიანებით გახდა ლიონის აკადემიის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი), შემდეგ კი ვერსალის აგროქიმიის ინსტიტუტში. 1841 წელს, ახლადშექმნილ სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტსა და ხელოვნებისა და ხელობის კონსერვატორიაში ანალიტიკური ქიმიის დეპარტამენტში პროფესორის თანამდებობის მიღების შემდეგ, ის პარიზში გადავიდა. ბუსინგო კვლევას ბეხელბრონის ლაბორატორიაში ატარებდა.

1848 წელს ბუსენგო ეროვნულ ასამბლეაში აირჩიეს ქვედა-რინის დეპარტამენტიდან, სადაც რესპუბლიკელთა პოზიციებს იცავდა. სამი წლის შემდეგ, პოლიტიკური შეხედულებების გამო, იგი პროფესორის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს, მაგრამ აღშფოთებული სამეცნიერო საზოგადოების ზეწოლის შედეგად იგი აღადგინეს თანამდებობაზე. 1849-1851 წლებში ბუსენგო სახელმწიფო საბჭოს წევრი იყო, მაგრამ მეორე იმპერიის მოსვლასთან ერთად ის პოლიტიკიდან წავიდა.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ბუსენგო.

## ლიტერატურა
*Boussingault, J.B. Mémoires de J.-B. Boussingault. París: Chamerot et Renouard, 1892—1903.
*McCosh, F.W.J. Boussingault: Chemist and Agriculturist. Dordrecht: D. Reidel, 1984. — ISBN 90-277-1682-X.
*Тимирязев К. А. Жан Батист Буссенго, Собр. соч., Т. 2. — М., 1948.

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსები
ინტერფერომეტრი

thumb|სხივების სვლის სხვაობა ორ ინტერფერომეტრულ ანტენაზე
**ინტერფერომეტრი** — საზომი ხელსაწყო, რომელშიც ტალღების ინტერფერენციას იყენებენ. ტალღების ბუნების მიხედვით იგი შეიძლება განკუთვნილი იყოს აკუსტიკური ან ელექტრომაგნიტური ტალღებისათვის. ოპტიკურ ინტერფერომეტრში სინათლის ნაკადი იყოფა ორ ან უფრო მეტ კოჰერენტულ სხივად, რომლებიც სხვადასხვა ოპტიკურ გზებს გაივლიან და შემდგომ ისევ ერთდებიან — მიიღება ამ სხივების ინტერფერენციული სურათი. იგი დამოკიდებულია სინათლის ნაკადის კოჰერენტულ სხივებად დაშლის საშუალებაზე, მათ რიცხვსა და ფარდობითს ინტენსივობაზე, წყაროს ზომებსა და სინათლის სპექტრულ შედგენილობაზე. სინათლის საინტერფერენციო კონების მიხედვით ოპტიკური ინტერფერომეტრი შეიძლება იყოს მრავალსხივიანი და ორსხივიანი. 

ორსხივიან ინტერფერომეტრში სინათლის სხივები სვლათა სხვაობის დაფიქსირებით ორ სხვადასხვა გარემოში შეიძლება სამი სიდიდიდან (სინათლის ტალღის სიგრძე, გამოსაკვლევი გარემოს გარდატეხის მაჩვენებელი, სინათლის სხივის მიერ გავლილი მანძილი ამ გარემოში) დადგონდეს ერთ-ერთი. სინათლის ტალღის სიგრძე იზომება ინტერფერენციული სპექტროსკოპით, გარემოს გარდატეხის მაჩვენებელი — ინტერფერენციული რეფრაქტომეტრით და გეომეტრიული სიგრძე — ინტერფერენციული კლომპარატორით. 

ორსხივიანი ინტერფერომეტრის მაგალითია მაიკელსონის ინტერფერომეტრი, რომლის მეშვეობით პირველად გაზომეს სინათლის ტალღის სიგრძე და დაამტკიცეს დედამიწის მოძრაობისაგან სინათლის სიჩქარის დაამოუკიდებლობა (იხ. მაიკელსონის ცდა). არსებობს ასევეორსხივიანი ინტერფერომეტრები, რომელთა დანიშნულებაა აირისა და სითხის გარდატეხის ჩვენებლის გაზომვა; მათ ინტერფერციულ რეფრაქტომეტრებს უწოდებენ. მრავალსხივიანი ინტერფერომეტრის მაგალითია ფაბრი-პეროს ინტერფერომეტრი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვარსკვლავური ინტერფერომეტრი
*ულტერაბგერითი ინტერფერომეტრი

## ლიტერატურა
კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები
უსპანაპა (მუნიციპალიტეტი)

**უსპანაპის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ვერაკრუსის შტატში, მექსიკის აღმოსავლეთ ნაწილში. შედის ოლმეკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 30 891 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1960.6 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 15.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ვერაკრუსის შტატის შემადგენლობაში 1997 წლის 31 იანვარს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-ჩინანტლა (პობლადო 10). მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 30210.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვერაკრუსის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ვერაკრუსის მუნიციპალიტეტები
ორენ არნოლდი

**ორენ არნოლდი** (; დ. 20 ივლისი, 1900 — გ. 30 აგვისტო, 1980) — ამერიკელი ჟურნალისტი და რომანისტი. იგი მუშაობდა ისეთ გამოცემებში, როგორებიცაა „Houston Chronicle“, „El Paso Times“ და „The Arizona Republic“. მას ეკუთვნის 80 რომანი „ძველი დასავლეთის“ (Old West) შესახებ, რომელთა უმეტესობაც 1933-დან 1970 წლამდე პერიოდში, არიზონას შტატის ქალაქ ფინიქსში ცხოვრებისას დაწერა. იგი რაისის უნივერსიტეტის (Rice University) სტუდენტი იყო, სადაც სტუდენტური გაზეთის, „Thresher“-ის რედაქტორისა და „მწერალთა კლუბის“ პრეზიდენტის პოზიციებს იკავებდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
პაულა ბლექტონი

**პაულა ბლექტონი** (**პაულა ჰილბურნი**; ცნობილი, როგორც **პაულა დინი**; დ. 1 აგვისტო, 1881 — გ. 27 მარტი, 1930) — მსახიობი და რეჟისორი. მონაწილეობდა მუნჯ ფილმებში.
## ფილმოგრაფია
**„ლეკვის დღიური“* (1917);
**„ნათლია ფერია“* (1917);
**„სატინი და ჩითი“* (1917);
**„გაზაფხულის ლექსი“* (1917);
**„კოლის მარკეტი“* (1917);
**„პატარა სტრატეგოსი“* (1917);
**„პაწაწინა სკაუტი“* (1919);
### რეჟისორი
**„პაწაწინა სკაუტი“* (1919);
### სცენარის ავტორი
**„პაწაწინა სკაუტი“* (1919);
## ოჯახი
1906 წელს გათხოვდა რეჟისორსა და პროდიუსერ ჯ. სტიუარტ ბლექტონზე. შეეძინათ ორი შვილი: ვიოლეტ ვირჯინია ბლექტონი (მოგვიანებით მისის ვულრიჩი; დ. 1910 — გ. 1965) და ჩარლზ სტიუარტ ბლექტონი (დ. 1914 — გ. 2007). ორივე მათგანი მსახიობი გახდა. მონაწილეობდნენ მშობლების ფილმებში.
## გარდაცვალება
პაულა ბლექტონი გარდაიცვალა სიმსივნით, 1930 წელს. დაკრძალულია ჰოლივუდის სამუდამო სასაფლაოზე.
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Paula Blackton  at Women Film Pioneers Project
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:მუნჯი კინოს ქალი მსახიობები
გივი აზმაიფარაშვილი

**გივი აზმაიფარაშვილი** (დ. 1 სექტემბერი, 1930, თბილისი — გ. 27 აპრილი, 2003, იქვე) — ქართველი დირიჟორი, მუსიკოსი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1983). 

## ბიოგრაფია
1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საფორტეპიანო ფაკულტეტი, 1960 წელს კი — პეტერბურგის სახელმწიფო კონსერვატორიის სადირიჟორო ფაკულტეტი.

იყო საქართველოს კამერული ორკესტრის დამაარსებელი და პირველი სამხატვრო ხელმძღვანელი (1965-1967). 1960-1974 წლებში თბილისის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის დირიჟორი, 1974-1982 წლებში — მთვარი დირიჟორი იყო, 1982 წლიდან კი — საქტელერადიოს სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორი. თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საოპერო მომზადების კათედრის პროფესორი (1976).

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი დირიჟორები
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
რიჩარდ ემორი

**რიჩარდ ემორი** (; დ. 18 ოქტომბერი, 1927 — გ. 1 აგვისტო, 1981) — ამერიკელი მწერალი ჰალფვეიდან (ორეგონის შტატი). მან ოჰაიოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში სოციოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი მოიპოვა, სან-ფრანცისკოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში — მაგისტრის ხარისხი ესპანურ ენაში, ხოლო ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტში დაიწყო მუშაობა სადოქტორო ხარისხზე (Ph.D.) იმავე სპეციალობით, რომელიც არ დაუსრულებია. პროფესიით სკოლის მასწავლებელმა, აღიარებას როგორც რომანისტმა 1960-იანი წლების ბოლოს მიაღწია, როდესაც ის ჯერ კიდევ ასპირანტი იყო და მანამ, სანამ საჯაროდ განაცხადებდა თავისი სექსუალური ორიენტაციის შესახებ.

ემორი ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი 1966 წლის რომანით „გაგარას სიმღერა:გეი პასტორალი ხუთ წიგნსა და ინტერლუდიაში“ (Song of the Loon: A Gay Pastoral in Five Books and an Interlude) და მისი გაგრძელებებით, მათ შორის:„აარონის სიმღერა“ (Song of Aaron) და „უსმინე, გაგარა მღერის“ (Listen, the Loon Sings). „გაგარას სიმღერა“, რომელსაც სხვადასხვანაირად ახასიათებდნენ — როგორც „მე-16 საუკუნის ცნობილი ესპანური პასტორალური რომანების ამერიკულ გეი ვერსიას“ და როგორც „უკანასკნელი მოჰიკანის გეი ვერსიას“ — მიჩნეულია „მე-20 საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გეი წიგნად“. 1994 წელს ერთ-ერთი ბიბლიოგრაფის შეფასებით, ეს რომანი ამერიკელი გეი მამაკაცების მესამედს ჰქონდა წაკითხული.

1970 წელს „გაგარას სიმღერის“ მიხედვით გადაიღეს ეროტიკული ფილმი, რომელიც ემორის მონაწილეობის გარეშე შეიქმნა და მის დიდ უკმაყოფილებას იწვევდა. ამ ნაწარმოებმა ასევე შთააგონა პაროდიული ვერსიის — „Fruit of the Loon“-ის შექმნა, რომლის ავტორიც „რიჩარდ არმორია“.

ემორი მცირე ხნით თანამშრომლობდა მწერლებთან: დირკ ვანდენთან, ფილ ანდროსთან, პიტერ ტიუზდეი ჰიუზთან, ლარი ტაუნსენდსა და დაგლას დინთან. მათი მიზანი იყო პირველი სრულიად გეი საგამომცემლო კომპანიის დაარსება, რომელსაც „The Renaissance Group“ უნდა რქმეოდა. ჯგუფმა ვერ შეძლო ამ წამოწყებისთვის დაფინანსების მოპოვება, რის გამოც მისმა რამდენიმე წევრმა მალევე შეწყვიტა სამწერლო მოღვაწეობა.

იგი სან-ხოსეში, კალიფორნიის შტატში გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
**Song of the Loon* (1966)
**Song of Aaron* (1967)
**Listen, the Loon Sings* (1968)
**A Handsome Young Man with Class* (1969)
**Longhorn Drive* (1969)
**Naked on Main Street* (1969)
**Frost* (1972)
**Willow Song* (1974)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მწერლები
ხიზა (ნასოფლარი)

**ხიზა** — ნასოფლარი სამხრეთ საქართველოში, სოფელ ხიზაბავრის ჩრდილო-დასავლეთით, 2 კმ-ზე (ასპინძის მუნიციპალიტეტი).

სოფელი ხიზა მოხსენიებულია 1595 წელს შედგენილ ოსმალურ ფისკალურ დოკუმენტში — „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“. შედიოდა ხერთვისის ლივის ხერთვისის ნაჰიეში. ცხოვრობდა 4 კომლი (იასა ...სძე, მახარებელ ...სძე, მახარებლის შვილიშვილი და მათარსა ჩირქინას ძე), მათზე დაკისრებული გადასახადი 15 100 ახჩას შეადგენდა.  

ხიზის ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ნასახლარები, ზეთსახდელების ნაშთები, მის ზემო ნაწილში კი — განვითარებული შუა საუკუნეების წმ. გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია, რომელიც გადაჰყურებს მდინარე ჩიხორიშისწყლის ხეობას. XX საუკუნის შუა წლებში ეკლესიიდან დარჩენილი იყო კედლების ნაწილი (8,21 × 4,30 მ ზომის). ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ქვებით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. ნაგებობა აღადგინეს 2012 წელს. რესტრავრაციის პროცესში ძეგლის გარშემო, მიწით დაფარულ ტერიტორიაზე აღმოჩნდა ადამიანების ძვლები, რომლებიც ეკლესიის სიახლოვეს სამხრეთ-დასავლეთით დაკრძალეს.
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
პაპის დიქტატი

მინი|*პაპის დიქტატი* ვატიკანის ხელნაწერში
***პაპის დიქტატი*** () — პაპის მიერ საპრეტენზიო უფლებამოსილების 27 დებულების (თეზისის) კრებული, რომელიც პაპ გრიგოლ VII-ის რეგისტრში 1075 წლის ჩანაწერებთან ერთად არის შეტანილი.

## პრინციპები
*პაპის დიქტატში* გამოხატული პრინციპები უმეტესად იმავე იდეებს ეფუძნება, რასაც გრიგორიანული რეფორმა, რომლის გატარებაც გრიგოლმა ათწლეულებით ადრე დაიწყო, სანამ პაპი გახდებოდა. დოკუმენტში არ არის ნახსენები რეფორმის მოძრაობის რამდენიმე საკვანძო ასპექტი, მათ შორის — სასულიერო პირების ქორწინებასთან დაკავშირებული შეზღუდვები, საერო ინვესტიტურა და სიმონია. „პაპის დიქტატის“ დებულებები პაპის უზენაესობისა და შეუცდომლობის ყველაზე უკიდურეს ფორმულირებას გვთავაზობს. თეზა — „რომ მას ნებადართული ჰქონდა იმპერატორების გადაყენება“ — იმ ადრეშუასაუკუნეობრივ ძალთა ბალანსს აზუსტებს, რომელიც ასახული იყო პაპ გელასიუს I-ის წერილში *Famuli vestrae pietatis*, მიმართულში აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ ანასტასიოს I-ის მიმართ (494): იქ ჩამოყალიბებული იყო სასულიერო და საერო ძალაუფლების გამიჯვნა და ურთიერთშეფარდებულობა — *auctoritas* (სასულიერო) და *potestas* ანუ *imperium* (საერო), სადაც პირველი საბოლოოდ აღმატებულია მეორეზე — და ამ პრინციპის ფარგლებში დასავლეთი მეროვინგთა ეპოქიდან იმართებოდა. „1075 წლიდან დაწყებული წლების არცერთი კონფლიქტი პირდაპირ ვერ მიეწერება მის წინააღმდეგობას (თუმცა, მასში გამოთქმული რამდენიმე მოთხოვნა გრიგოლმა და მისმა მხარდამჭერებმა ამ კონფლიქტების დროსაც დააყენეს)“. სასულიერო და საერო ძალაუფლების ურთიერთობის გვიანდელი შუასაუკუნეობრივი განვითარება უკავშირდება პაპ ბონიფაციუს VIII-ს, რომელმაც ცნობილი ფორმა — „ორი მახვილი“ — პაპის ბულაში *Unam Sanctam* (1302) ჩამოაყალიბა.

მიუხედავად იმისა, რომ *პაპის დიქტატის* პრინციპების დიდი ნაწილი პაპობის ძალაუფლებასა და რომის ეკლესიის შეუცდომლობას ეხება, IX დებულება აცხადებს: 

## ავტორი
სათაური *Dictatus papae* მიანიშნებს, რომ ტექსტი თავად პაპმა შეადგინა. ამასთან, იგი არ გულისხმობს „პაპის დიქტატს“ ან რაიმე სახის მანიფესტს; უფრო სწორად, აღნიშნავს „პაპის კარნახს“. ტექსტი არ გამოქვეყნებულა იმ გაგებით, რომ ფართოდ გადაეწერათ და პაპის კურიის უშუალო წრის გარეთ გავრცელებულიყო.

ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით, ტექსტი გრიგოლმა თავად დაწერა ან უკარნახა, სხვები კი მიიჩნევენ, რომ მას განსხვავებული წარმომავლობა ჰქონდა და რეგისტრში მოგვიანებით იქნა ჩართული. 1087 წელს დეუსდედიტმა — კარდინალმა და გრიგოლის მოკავშირემ — გამოსცა დეკრეტალიების კრებული, რომელიც პაპ ვიქტორ III-ს მიუძღვნა და რომელშიც ეკლესიის სამართალი — კანონიკური სამართალი — იყო ჩამოყალიბებული. აღნიშნული კრებული დეუსდედიტმა მრავალი წყაროდან შეადგინა, მათ შორის როგორც სანდო, ისე ყალბი წარმომავლობის ტექსტებიდან (იხ. ფსევდო-ისიდორე). „პაპის დიქტატი“ ამ კრებულს იმდენად ახლოს ემთხვევა, რომ ზოგი მკვლევრის მიხედვით, „პაპის დიქტატი“ სწორედ ამ კრებულზე უნდა ყოფილიყო დამყარებული.

## პრინციპების ინდექსი
## ლიტერატურა
*(University of St Andrews) The papacy, religious change and church reform, 1049–1125
**Das Register Gregors. VII*, ed. E. Caspar (in series *M.G.H. Epistolae Selectae* ii, Berlin 1920-3), pp.&nbsp;202–8: section translated by G.A. Loud

## სქოლიო
კატეგორია:კათოლიციზმი
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:კანონიკური სამართალი
უნამ სანქტამი

[thumb|220პქ|[ბონიფაციუს VIII, რომის ეპისკოპოსი]]

***უნამ სანქტამი*** () — პაპის ბულა, რომელიც პაპმა ბონიფაციუს VIII-მ, 1302 წლის, 18 ნოემბერს  გამოსცა. დოკუმენტში ჩამოყალიბებულია კათოლიკური ეკლესიის ერთიანობის შესახებ დოგმატური დებულებები, ხაზგასმულია მასთან კავშირის აუცილებლობა საუკუნო ხსნისათვის, განსაზღვრულია პაპის, როგორც ეკლესიის უზენაესი მეთაურის, ადგილი და ამიდან გამომდინარე პაპისადმი დამორჩილების ვალდებულება, როგორც ეკლესიასთან კავშირის და, შესაბამისად, ხსნის მიღწევის წინაპირობა. პაპი ასევე მკვეთრად უსვამს ხაზს სასულიერო წესრიგის აღმატებულ მდგომარეობას საერო წესრიგთან შედარებით. ისტორიკოსი ბრაიან ტიერნი ამ დოკუმენტს შუა საუკუნეების ევროპაში ეკლესიისა და სახელმწიფოს ურთიერთობის შესახებ „ალბათ ყველაზე ცნობილ“ ტექსტად მოიხსენიებს. ორიგინალი დოკუმენტი დაკარგულია, თუმცა მისი ტექსტის ვერსია დაცულია ბონიფაციუს VIII-ის რეგისტრებში, ვატიკანის არქივებში.
ბულა წარმოადგენს გვიანდელი შუა საუკუნეების ჰიეროკრატიის თეორიის ყველაზე მკაფიო ფორმულირებას, რომლის მიხედვითაც პაპს ეკუთვნის არა მხოლოდ სულიერი, არამედ საერო უზენაესობაც.

## სქოლიო
კატეგორია:რომის პაპები
ვალერი ლომსაძე

**ვალერი ლომსაძე** (დ. 1948 — გ. 2023, აშშ) — ქართველი მომღერალი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1983).

## ბიოგრაფია
მღეროდა ისეთ ანსამბლებში, როგორიცაა „ორერა“, „ივერია“, „ჯადოსნური გზები“ და სხვა. 

ასრულებდა სიმღერებს: „ერთადერთი შვილი“ (ვ. აზარაშვილი), „დილა მიყვარს თბილისური“ (ვ. დურგლიშვილი); „დარიალს რომ მოადგები“ (ზ. კირვალიძე); „როცა შენ ვერ გხედავ“ (გ. ცაბაძე); „მშვიდობა თქვენდა“, „მრავალჟამიერ“, „სამასმეერთე არაგველის სიმღერა“ (ნ. ერგემლიძე); „თამუნიას სამაისოდ“ (გ. მანჯგალაძე) და სხვებს.

იგი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ფილადელფიაში (აშშ).

## რესურსები ინტერნეტში
*ვალერი ლომსაძის სიმღერები
*ვალერი ლომსაძის სიმღერები

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ერნესტ უილიამ ბრაუნი

**ერნესტ უილიამ ბრაუნი** (; დ. 29 ნოემბერი, 1866, ჰალი — გ. 22 ივლისი, 1938, ნიუ-ჰეივენი) — ბრიტანელი მათემატიკოსი და ასტრონომი, ძირითადად მუშაობდა აშშ-ში. იყო სამეფო საზოგადოების წევრი (1898) და აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1923).

მისი კვლევის მთავარი საგანი, მთვარის მოძრაობის თეორია და მაღალი სიზუსტის მთვარის ცხრილების შედგენა იყო. მან ასევე შეისწავლა პლანეტების მოძრაობა და გამოთვალა ტროას ასტეროიდების ორბიტები.

## ბიოგრაფია
ერნესტ უილიამ ბრაუნი დაიბადა 1866 წლის 29 ნოემბერს, კინგსტონ-აპონ-ჰალში, ინგლისში, უილიამ და ემა ბრაუნების ოჯახში. მან განათლება მშობლიურ ქალაქში და აღმოსავლეთ რაიდინგის კოლეჯში მიიღო. სკოლის დამთავრების შემდეგ, ის ქრისტეს კოლეჯში (კემბრიჯის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი კოლეჯი) ჩაირიცხა, სადაც 1887 წელს წარჩინებით დაამთავრა მათემატიკა. მან სწავლა კემბრიჯში განაგრძო და ჯორჯ ჰოვარდ დარვინთან მუშაობდა. 1888 წლის ზაფხულში დარვინმა ბრაუნს შესთავაზა, გადაეხედა ჯორჯ უილიამ ჰილის ნაშრომები მთვარის მოძრაობის თეორიაზე. ამ იდეამ ღრმა გავლენა მოახდინა ბრაუნის მომავალ ცხოვრებაზე.

ბრაუნმა მაგისტრის ხარისხი 1891 წელს მიიღო. შემდეგ მან ინგლისი დატოვა და მათემატიკის ლექტორის თანამდებობა დაიკავა ჰეივერფორდის კოლეჯში, პენსილვანიაში. ის სწრაფად დაწინაურდა მათემატიკის სრული პროფესორის თანამდებობამდე 1893 წელს. 

გარდაიცვალა ნიუ-ჰეივენში, კონექტიკუტის შტატში, 1938 წელს.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბრაურნი.

## შრომები
* Brown, E.W. *An Introductory Treatise on the Lunar Theory* Cambridge University Press, 1896 (republished by Dover, 1960).
* Brown, E.W. *Tables of the Motion of the Moon* Yale University Press, New Haven CT, 1919.
* Brown, E.W. and Shook, C.A. *Planetary Theory.* Cambridge University Press, 1933 (republished by Dover, 1964).

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Bruce Medal page
* Awarding of Bruce Medal: PASP **32** (1920) 85
* Awarding of RAS gold medal: MNRAS **67** (1907) 300
* 
*National Academy of Sciences Biographical Memoir

## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ასტრონომები
ბოდეს ნაპრალები

**ბოდეს ნაპრალები** () — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-11, LAC-59). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ ბოდეს მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). ბოდეს ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-11
Artificial Organs

**Artificial Organs**  (ქართ. ხელოვნური ორგანოები) — ყოველთვიური რეცენზირებადი ბიოსამედიცინო ჟურნალი, რომელიც ფარავს ორგანოების ჩანაცვლების ტექნოლოგიებსა და ორგანოთა სისტემების საკითხებს. ჟურნალს გამოსცემს გამომცემლობა Wiley. იგი დაარსდა 1977 წელს იუკიჰიკო ნოსესა და პოლ მალჩესკის მიერ, ხოლო მისი პირველი რედაქტორი იყო ვილემ კოლფი. ამჟამინდელი მთავარი რედაქტორია ვახტანგ ჭანჭალეიშვილი.

ჟურნალი არის რამდენიმე ორგანიზაციის ოფიციალური გამოცემა, მათ შორის: ხელოვნური ორგანოების საერთაშორისო ფედერაციის (IFAO), მექანიკური სისხლის მიმოქცევის მხარდაჭერის საერთაშორისო საზოგადოებისა (ISMCS) და ფუნქციური ელექტროსტიმულაციის საერთაშორისო საზოგადოების (IFESS).

## ისტორია 
ჟურნალი დაარსდა 1977 წელს, როგორც ხელოვნური ორგანოების საერთაშორისო საზოგადოების (ISAO) ოფიციალური პუბლიკაცია. 1979 წელს ჩამოყალიბდა ხელოვნური ორგანოებისა და ტრანსპლანტაციის საერთაშორისო ცენტრი (ICAOT), რომლის ერთ-ერთი გამომცემლობითი ორგანო სწორედ „Artificial Organs“ გახდა. დროთა განმავლობაში ჟურნალი გახდა ორგანოების ჩანაცვლების, აღდგენისა და რეგენერაციის სფეროში მომუშავე მრავალი ორგანიზაციის ოფიციალური გამოცემა, ხოლო ICAOT მისი მშობელი სუბიექტი იყო.

* თირკმლის ჯანმრთელობის ევროპული ალიანსი
* მექანიკური სისხლის მიმოქცევის მხარდაჭერის ევროპული საზოგადოება
* ხელოვნური ორგანოების საერთაშორისო ფაკულტეტი
* ხელოვნური ორგანოების საერთაშორისო ფედერაცია (IFAO), რომელიც მოიცავს:
** ხელოვნური შინაგანი ორგანოების ამერიკული საზოგადოება
** ხელოვნური ორგანოების ევროპული საზოგადოება
** ხელოვნური ორგანოების იაპონური საზოგადოება
* ფუნქციური ელექტროსტიმულაციის საერთაშორისო საზოგადოება (IFESS)
* მექანიკური სისხლის მიმოქცევის მხარდაჭერის საერთაშორისო საზოგადოება (ISMCS)
* ფუნქციური ელექტროსტიმულაციის ვენის საერთაშორისო ვორქშოპი

### რეფერირება და ინდექსირება 
ჟურნალი ინდექსირებულია შემდეგ ბიბლიოგრაფიულ მონაცემთა ბაზებში:

* Biological Abstracts, BIOSIS Previews
* CAB Abstracts
* Chemical Abstracts Service
* Current Contents/Clinical Medicine
* EBSCO და ProQuest-ის მონაცემთა ბაზები
* Embase
* Index Medicus/MEDLINE/PubMed
* Science Citation Index Expanded
* Scopus

2020 წლის „Journal Citation Reports“-ის მიხედვით, ჟურნალის იმპაქტ-ფაქტორი არის 3.094.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჟურნალის ოფიციალური გვერდი
* ჟურნალის ონლაინ არქივი 

## სქოლიო 
კატეგორია:სამედიცინო ჟურნალები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:დაარსებული 1977 წელს
კატეგორია:ბიოსამედიცინო ინჟინერია
კატეგორია:Wiley-ს აკადემიური ჟურნალები
2017 წელი პაკისტანში

**2017 წლის მოვლენები პაკისტანში.**

## მოქმედი პირები
### ფედერალური მთავრობა
*ნავაზ შარიფი, პრემიერ-მინისტრი, 2013 წლის 5 ივნისი - 2017 წლის 28 ივლისი
*შაჰიდ ხაყან აბასი, პრემიერ მინისტრი, 2017 წლის 1 აგვისტო - მოქმედი პრეზიდენტი
*მამნუნ ჰუსეინი, პრეზიდენტი, 2013 წლის 9 სექტემბერი - 2018 წლის 9 სექტემბერი
*საკიბ ნისარი, იუსტიციის მთავარი სასამართლო, 2016 წლის 31 დეკემბერი-დღემდე

### გუბერნატორები
*ბელუჯისტანის გუბერნატორი — მუჰამედ ხან აჩაკზაი
*გილგიტ-ბალტისტანის გუბერნატორი — მირ ღაზანფარ ალი ხანი
*ხაიბერ-პახტუნხვას გუბერნატორი — იკბალ ზაფარ ჯჰაგრა
*პენჯაბის გუბერნატორი — რაფიკ რაჯვანა
*სინდის გუბერნატორი — სეიდუზამან სიდიკი (8 თებერვლამდე); მოჰამედ ზუბაირი (8 თებერვლიდან)

## ღონისძიებები
### იანვარი
*21 იანვარი — პაკისტანის ქალაქ პარაჩინარში, ბოსტნეულის ბაზარში მომხდარი აფეთქების შედეგად 25 ადამიანი დაიღუპა.

### თებერვალი
*9 თებერვალი — პაკისტანის სუპერლიგის მეორე სეზონი დაიწყო.
*16 თებერვალი — პაკისტანის ქალაქ სეჰვანში, ლალ შაჰბაზ კალანდერის სალოცავში თვითმკვლელმა ტერორისტმა 90-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა.
*19 თებერვალი — პაკისტანი 2017 წლის აზიის ზამთრის თამაშებზე

### მარტი
*5 მარტი — პაკისტანის სუპერლიგის მეორე სეზონი დასრულდა.
*14 მარტი — პაკისტანის მეექვსე აღწერა დაიწყო.

### აპრილი
*19 აპრილი — მე-16 Lux Style Awards-ის ცერემონია კარაჩიში გაიმართა, რომელსაც ატიფ ასლამი უძღვებოდა.

### ივნისი
*1-18 ივნისი — პაკისტანმა მოიგო 2017 წლის ICC Champions Trophy 2017, ფინალში დაამარცხა ინდოეთი.
*23 ივნისი — კვეტასა და პარაჩინარში მომხდარი აფეთქებების სერიამ 90-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.

### ივლისი
*28 ივლისი — პაკისტანის უზენაესმა სასამართლომ ერთხმად გამოაცხადა პრემიერ-მინისტრი ნავაზ შარიფის თანამდებობიდან ჩამორთმევა, პანამის დოკუმენტებში მისი და მისი ოჯახის ზოგიერთი წევრის სახელების მოხსენიების სადავო საკითხის გამო, რამაც მისი გადადგომა გამოიწვია.

### აგვისტო
*1 აგვისტო — შაჰიდ ხაყან აბასიმ პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა დაიკავა და ნავაზ შარიფი შეცვალა.
*31 აგვისტო — დასრულდა ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ბენაზირ ბჰუტოს მკვლელობის გამოძიება.

### ნოემბერი
*5-27 ნოემბერი ხადიმ ჰუსეინ რიზვის მეთაურობით ისლამისტურმა პარტიამ „ტეჰრიკ-ე-ლაბაიკმა“ ფედერალურ დედაქალაქ ისლამაბადში საპროტესტო აქციები გამართა მაჰმადის წინასწარმეტყველების საბოლოო რწმენის შესახებ პარლამენტარებისთვის სავალდებულო ფიცის მცირე ცვლილებების გამო და მოითხოვა ფედერალური სამართლებრივი და მართლმსაჯულების მინისტრის, ზაჰიდ ჰამიდის, გადადგომა, რომელსაც ისინი ამაში პასუხისმგებელად მიიჩნევდნენ. ჰამიდი საბოლოოდ 27 ნოემბერს გადადგა.
*24 ნოემბერი — თვითმკვლელმა ტერორისტმა ჰაიატაბადში, პეშავარის შტატში, AIG-ის ავტომობილი დაბომბა.

### დეკემბერი
17 დეკემბერი — ორი თვითმკვლელი ტერორისტის მიერ კვეტას ქალაქ ეკლესიაზე თავდასხმის შედეგად ცხრა ადამიანი დაიღუპა და ორმოცდაჩვიდმეტი დაშავდა.

## სქოლიო

პაკისტანი
პაკისტანი
კატეგორია:2010-იანი წლები პაკისტანში
კატეგორია:XXI საუკუნის წლები პაკისტანში
ტყლაპი

**ტყლაპი** — ქართული ტრადიციული პროდუქტი, რომელიც წარმოადგენს ხილის პიურესაგან მომზადებულ, მზეზე გამომშრალ თხელ ფირფიტას. იგი გამოიყენება როგორც დამოუკიდებელ ნუგბარად, ასევე სხვადასხვა კერძის (მაგალითად ხარჩოს, ლობიოსა და საწებლების) საკაზმად.
## ეტიმოლოგია 
სიტყვა „ტყლაპი“ ქართულ ენაში რამდენიმე მნიშვნელობით გვხვდება. ლინგვისტური ტექნოლოგიების ჯგუფის განმარტებითი ლექსიკონის მიხედვით:
* მოდუღებული ტყემლის (ქლიავის და სხვ.) წვენის თხელი, გამომშრალი ფენა.
* გაცვეთილ ფეხსაცმელში ჩასაფენი ტყავის ნაჭერი.

ენათმეცნიერული თვალსაზრისით, ტერმინი უკავშირდება ზმნას „დატყლაპება“, რაც გაბრტყელებას ან მიკვრას ნიშნავს, რაც პირდაპირ მიუთითებს პროდუქტის დამზადების ტექნოლოგიაზე.
## ისტორია და ეთნოგრაფია 
საქართველოში ხილის გამოშრობის ტრადიცია უძველესი დროიდან არსებობს. ისტორიულად, ტყლაპი იყო ჭარბი მოსავლის ზამთრისთვის შენახვის ერთ-ერთი ყველაზე ეფექტიანი საშუალება. აკადემიკოს ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომებში, კერძოდ „საქართველოს ეკონომიურ ისტორიაში“, ხაზგასმულია მეხილეობის დარგის მნიშვნელობა და ხილის პროდუქტების როლი ქვეყნის ეკონომიკურ ცხოვრებაში.
## დამზადების ტექნოლოგია 
ტყლაპის დამზადების ტრადიციული მეთოდი მოიცავს შემდეგ ეტაპებს:
# ნედლეულის მომზადება: ხილის (ტყემალი, შინდი, ლეღვი და სხვ.) გარეცხვა და გადარჩევა.
# თერმული დამუშავება: ხილის მოხარშვა მცირე რაოდენობით წყალთან ერთად დარბილებამდე.
# გახეხვა: მოხარშული მასის გახეხვა საცერში ან „გოდორში“ კურკებისა და კანის მოსაცილებლად. მიიღება ერთგვაროვანი ფაფა.
# შრობა: მიღებული მასის თხელ ფენად (2-3 მმ) წასმა სპეციალურ ხის დაფებზე ან ქსოვილზე და მზეზე გაშრობა. შრობის პროცესი გრძელდება რამდენიმე დღე.
# შენახვა: გამომშრალ ფირფიტებს აცლიან ზედაპირიდან, კეცავენ ან ახვევენ და ინახავენ მშრალ, გრილ ადგილას.
## სახეობები 
ნედლეულის მიხედვით განასხვავებენ ტყლაპის რამდენიმე სახეობას:
* ტყემლის ტყლაპი — ყველაზე გავრცელებული სახეობა. აქვს მკვეთრი მჟავე გემო. გამოიყენება კერძებში (ხარჩო, საწებლები).  
* შინდის ტყლაპი — გამოირჩევა სამკურნალო თვისებებით და შემკვრელი გემოთი.
* ლეღვის ტყლაპი — ტკბილი, სადესერტო ტყლაპი. აფხაზეთის გასტრონომიული კულტურის ნაწილი.
* თუთის ტყლაპი — მზადდება თუთის (ბჟოლის) წვენისგან, აქვს თაფლისებრი გემო.
## კვებითი ღირებულება 
ტყლაპი ინარჩუნებს ხილში არსებულ სასარგებლო ნივთიერებებს კონცენტრირებული სახით. იგი მდიდარია პექტინებით, ორგანული მჟავებით, მინერალებითა (კალიუმი, მაგნიუმი, რკინა) და ვიტამინებით. ტყემლის ტყლაპი ხასიათდება ანტისეპტიკური თვისებებით და აუმჯობესებს საჭმლის მონელებას.
## სქოლიო
კატეგორია:ჩირი
კატეგორია:ქართული სამზარეულო
გოგი ჩლაიძე

**გოგი ჩლაიძე** (დ. 2 მარტი, 1943, თბილისი, საქართველო) — ქართველი კომპოზიტორი და პედაგოგი.

## ბიოგრაფია
1967 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია  საფორტერპიანო ფაკულტეტი, ხოლო 1974 წელს საკომპოზიციო. 1962–1970 წლებში თბილისის VI მუსიკალურ სკოლაში ასწავლიდა ფორტეპიანოს, 1971–1976 წლებში კი I სამუსიკო სასწავლებელში. 1978–1979 წლებში იყო თბილისის სანდრო ახმეტელის სახელობის დრამატული თეატრის მუსიკალური ნაწილის გამგე. 1981 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელერადიო მაუწყებლობის ახლგაზრდული გადაცემების მუსიკალური რედაქციის რედაქტორი. 1989–1991 წლებში იყო თბილისის თეატრ „ერქოს“ მუსიკალური ხელმძღვანელი. 2005 წლიდან მუშაობს საქართველოს პანტომიმის სახელმწიფო თეატრის მთავარ დირიჟორად. დაწერილი აქვს: სიმფონიური ნაწარმოებები — კონცერტი ორკესტრისათვის (1972), კონცერტი ფორტეპიანოსა და სიმფონიური ორკესტრისათის (1973), სამი სიმფონიური მინიატურა (1978). ვოკალურ–სიმფონიური და საგუნდო ნაწარმოებები — „სადღესასწაულო კანტატა“, სოლისტების, შერეული გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1968), „ხუთი ხასიათი“, საგუნდო ციკლი საბავშვო გუნდისათვის აკაპელა (1974), „ხუთი ნაღვლიანი სიმღერა“, მამაკაცის ხმის და ქალთა გუნდისათვის აკაპელა (1975), სამი საბავშვო გუნდი ფორტეპიანოს თანხლებით (1979), ხუთი საბავშვო გუნდი ფორტპიანოს თანხლებით (1982). კამერულ–ინსტრუმენტული და კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები — სამი იუმორესკა ფორტეპიანოსათვის (1967), „როგორ მიყვარხარ შენ“, რომანსი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის (1967), ხუთი პიესა ფორტეპიანოსათვის (1970), „სონატა–ფანტაზია“, მაღალი ხმის, ფლეიტის, ვიოლონჩელოს, ტამტამისა და ფორტეპიანოსათვის (1980). ნაწარმოებები მუსიკალური თეატრისათვის — „დარისპანის გასაჭირი“ (1975) — სამ მოქმედებიანი ოპერა, „ღვთაებრივი კომედია“ (1983) — ორ მოქმედებიანი მიუზიკლი, მუსიკა კინოფილმებისათვის.

## ლიტერატურა
* Композиторы и музыковеды грузии, тб., 1984, გვ. 416
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ., 2015, გვ. 536

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
დიდი წვეულება

**დიდი წვეულება** — 1930 წლის ამერიკული კომედია, ჯონ ბლაისტოუნის რეჟისორობით. გადაიღეს ჰეის კოდექსის შექმნამდე. სცენარის ავტორი იყო ჰარლან ტომპსონი. მონაწილეობდნენ სიუ კეროლი, დიქსი ლი, ვოლტერ კატლეტი, ფრანკ ალბერტსონი, რიჩარდ კინი და დუგლას გილმორი. პრემიერა შედგა 1930 წლის 23 თებერვალს. დისტრიბუტირდა *Fox Film Company*-ს მიერ. მიიჩნევა დაკარგულ ფილმად.
## როლებში
*ფლო ჯენკინსი — სიუ კეროლი;
*კიტი კოლინზი — დიქსი ლი;
*მისტერ გოლდფარბი — ვოლტერ კატლეტი;
*ჯეკ ჰანტერი — ფრანკ ალბერტსონი;
*ედი პერკინსი — რიჩარდ კინი;
*ალენ ვეტერბაი — დუგლას გილმორი;
*მისის გოლდფარბი — ელიზაბეთ პატერსონი;
*დუპუი (ეპიზოდური როლი) — ჩარლზ იუდელსი;
*ბილი გრირი (ეპიზოდური როლი) — მოჩურჩულე ჯეკ სმიტი;
## გამოხმაურება
ყოველდღიურმა გაზეთმა, *„The Film Daily“*, 1930 წლის აპრილში ფილმს რეცენზია მიუძღვნა და მას „აუცილებლად სანახავი“ უწოდა, ამასთან, დიდი შემოსავალი უწინასწარმეტყველა. იმავე თვეში, *„დიდი წვეულების“* განხილვისას, ჟურნალ *„Photoplay“*-მ დიქსი ლის შესრულება წლის ერთ-ერთ საუკეთესოდ ჩათვალა. პოზიტიური შეფასება დაიბეჭდა *კრიტიკოსთა ეროვნული გაერთიანების* მიერაც.
## რესურსები ინტერნეტში
*
## სქოლიო
კატეგორია:დაკარგული ფილმები
კატეგორია:ამერიკული კომედიური ფილმები
კატეგორია:1930 წლის ფილმები
მესინის ცენტრალური სადგური

**მესინის ცენტრალური სადგური** () — იტალიის ქალაქ მესინის მთავარი რკინიგზის სადგური სიცილიაში. პალერმო ცენტრალის, კატანია ცენტრალის და სირაკუზის მსგავსად, თავისი რეგიონის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სადგურია. იგი იტალიის ეროვნული რკინიგზის კომპანიის, *Ferrovie dello Stato-*ს, საკუთრებაა.

## ისტორია 
სადგური, რომელსაც თავდაპირველად უბრალოდ ***მესინა*** ერქვა, 1866 წლის 12 დეკემბერს გაიხსნა, როგორც ტაორმინამდე მიმავალი რკინიგზის ტერმინალი, მესინა-კატანია-სირაკუზას ხაზის პირველი მონაკვეთი. 1908 წლის მიწისძვრის შემდეგ ძლიერ დაზიანდა, რამდენიმე წლის შემდეგ კი აღადგინეს. 1939 წელს საბოლოოდ განახლდა და მის ადგილას თანამედროვე *მესინა ცენტრალე* აშენდა, რომლის სადგურის შენობაც არქიტექტორმა ანჯოლო მაცონიმ დააპროექტა.

## მატარებლის მომსახურება 
სადგურზე გადის შემდეგი მარშრუტი(ები):

* საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-პალერმო
* საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-კატანია-სირაკუზა
* ღამის საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-პალერმო
* ღამის საქალაქთაშორისო — რომი-ნეაპოლი-მესინა-კატანია-სირაკუზა
* ღამის საქალაქთაშორისო — მილანი-გენუა-სალერნო-მესინა-პალერმო
* ღამის საქალაქთაშორისო — მილანი-გენუა-სალერნო-მესინა-კატანია-სირაკუზა
* რეგიონული (*Treno regionale*) — მესინა-პალერმო
* რეგიონული (*Treno regionale*) — მესინა-ჯარე-რიპოსტო-კატანია-სირაკუზა
* რეგიონული (*Treno regionale*) — მესინა-პატი
* რეგიონული (*Treno regionale*) — მესინა-ჯამპილიერი

## სტრუქტურა და ტრანსპორტი 
ახალი სადგურის შენობა ფუტურისტი არქიტექტორის, ანჯოლო მაცონის, თანამედროვე კრიტერიუმების შესაბამისად დაპროექტდა და სადგურის მოედნის გავლით გაფართოვდა. მესინა ცენტრალეს სადგური თითქმის ესაზღვრება მესინის რკინიგზის საზღვაო სადგურს, რომელიც ისტორიულ პორტთან მდებარეობს. საზღვაო სადგური ოპერირებს ბორნით, რომელსაც მატარებლები მესინის სრუტეში ვილა სან ჯოვანის სადგურამდე და პირიქით გადაჰყავს.

2019 წლის მაისიდან, RFI-ის კომპანია Blu Jet-ს მგზავრები მესინის სრუტეში ზღვით გადაჰყავს მაღალსიჩქარიანი გემების გამოყენებით მესინას პორტო სტორიკო-ვილა სან ჯოვანის მარშრუტზე.

სადგური ელექტროფიცირებულია და მას ემსახურება რეგიონული მატარებლები, მესინის საგარეუბნო რკინიგზა ჯამპილიერის მიმართულებით, ერთი ბილეთითა და ახალი ტარიფით. სადგურის მიმდებარედ გადის თანამედროვე ტრამვაი (სადგურის მოედანზე, „რესპუბლიკას“ გაჩერებაზე), რომელიც 2003 წელს გაიხსნა. შორ მანძილზე ტრანსპორტირებისთვის სადგურში არის რამდენიმე საქალაქთაშორისო და ექსპრეს მატარებელი რომის, ტურინის, მილანისა და ვენეციის მიმართულებით, რომლებიც ასევე აკავშირებს მას გენუასთან, ნეაპოლთან, ბოლონიასთან, ფლორენციასთან, პიზასთან და სხვა ქალაქებთან. ის ასევე წარმოადგენს ბერლინი-პალერმოს დაგეგმილი რკინიგზის ღერძის ნაწილს.

## ფოტოგალერეა 

ფაილი:Stazione_di_Messina.jpg|ალტ=The old station building before 1908 Messina earthquake| ძველი სადგურის შენობა 1908 წლის მიწისძვრამდე
ფაილი:Messina_mappa_tranvia.svg|ალტ=Map of the tramway showing station's position| ტრამვაის რუკა, სადაც სადგურის მდებარეობა ჩანს

## იხილეთ აგრეთვე 
* მესინის რკინიგზის საზღვაო სადგური
* მესინის სრუტის ხიდი
* სიცილიის რკინიგზის სადგურების სია
* რკინიგზის სადგურები იტალიაში
* რკინიგზის ტრანსპორტი იტალიაში
* იტალიაში რკინიგზის ტრანსპორტის ისტორია

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:რკინიგზის სადგურები
კატეგორია:სიცილიის რკინიგზის სადგურები
მარიამ დანელია

მარიამ დანელია დაიბადა 2008 წლის 21 ივნისს. იგი ახალგაზრდული სიფაქიზისა და შინაგანი სინათლის იშვიათი შერწყმის მაგალითია. მარიამი ულამაზესია -ისეთი სილამაზით, რომელიც ბუნებრივად, მშვიდად და ძალდაუტანებლად იპყრობს ყურადღებას. მას გრძელი, ლამაზი თმა აქვს, რომელიც მის გარეგნობას კიდევ უფრო სინაზესა და ელეგანტურობას მატებს.

მისი ყავისფერი თვალები განსაკუთრებულია - თბილი, ღრმა და მეტყველი, ისეთი მზერით, რომელიც ადამიანში ნდობასა და სიმშვიდეს ბადებს. ეს თვალები თითქოს მის ხასიათს ასახავს: სითბოს, სიკეთესა და სიძლიერეს ერთდროულად. მის სახეზე ბუნებრივი ჰარმონია იგრძნობა, ღიმილი კი გულწრფელი და ნათელია. 

მარიამის სილამაზე არ არის ხმამაღალი ან ხელოვნური -ის მშვიდია, დახვეწილი და დასამახსოვრებელი, სწორედ ამიტომაც განსაკუთრებული. თუმცა მარიამი მხოლოდ ლამაზი არ არის - ის ძალიან ძლიერი ქალია. მის ცხოვრებაში იყო მძიმე მომენტი, როდესაც თოვლში გადავარდნას გადაურჩა.

ეს შემთხვევა მის სიმტკიცესა და სიცოცხლის სიყვარულს ნათლად აჩვენებს. ასეთ ვითარებაში მისი შინაგანი ძალა, გამძლეობა და ნებისყოფა სრულად გამოვლინდა. მარიამ დანელია არის ადამიანი, რომელშიც სილამაზე და ძალა სრულ ჰარმონიაშია -გრძელი თმითა და თბილი თვალებით, ნაზი გარეგნობით, მაგრამ ძლიერი სულით.
პომიდვრის საწებელი

**პომიდვრის საწებელი** — თხელი და ცხარე ქართული სოუსი, რომელიც მზადდება პომიდვრის, ნივრის, ძმრის, წიწაკის, ხმელი სუნელის (ტრადიციული ქართული სანელებლების ნარევი), წყლისა და ცხარე აჯიკისგან. სახელწოდება მომდინარეობს სიტყვიდან „წობა“ (ჩასაწობი).

სოუსი მზადდება პომიდვრისა და წიწაკის დაჭრით, მათი მოთუშვითა და დაბალ ცეცხლზე დაყვანით. საკმაზად და კონსერვაციისთვის ემატება მარილი. საწებელი თხელი სოუსია, ამიტომ ხარშვის შემდეგ შესაძლოა წყლის დამატება ან სოუსის გაწურვა. ტრადიციულად, მას დიდი რაოდენობით ამზადებენ და ზამთრისთვის ინახავენ, ზემოდან კი ზეთის თხელ ფენას ასხამენ.
სოუსს სხვადასხვა კერძთან ერთად მიირთმევენ. ხშირად იყენებენ შემწვარ წიწილასა და ცხვრის ხორცთან, ასევე მოხარშული კვერცხის ჩასაწობად.

ტერმინი „საწებელი“ ასევე გამოიყენება ზოგადად მჟავე ხილზე დაფუძნებული სოუსების კლასის აღსანიშნავად. მათ შორისაა არა მხოლოდ პომიდვრის (ბოტანიკურად ხილი), არამედ ისეთი ხილის სოუსებიც, როგორიცაა ტყემალი ან ბროწეული.

## იხილეთ აგრეთვე 
ტყემლის საწებელი

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული სოუსები
ელიზა სკანელი

**ელიზა ჯეინ სკანლენ** ( Eliza Scanlen დ. 6 იანვარი, 1999) — ავსტრალიელი მსახიობი. პოპულარობა მოაპოვებინა ავსტრალიური სერიალით „Home and Away“ (2016), სადაც განასახიერა ტაბიტა ფორდი, ხოლო შემდგომი აღიარება მიიღო კრიტიკოსებისგან, როდესაც ითამაშა პრობლემური თინეიჯერი HBO-ს მინისერიალში „Sharp Objects“ (2018) და BBC-ს სერიალში „Dope Girls“ (2025).

სკანლენმა კინო კარიერა 2019 წელს განავითარა, თამაშით დრამაში „Babyteeth“ და გრეტა გერვიგის პერიოდულ დრამაში „Little Women“. მას შემდეგ მან განასახიერა ახალგაზრდა ელენორ რუზველტი Showtime-ის სერიალში „The First Lady“ (2022) და მთავარი როლი შეასრულა მისტიკურ ფილმში „Caddo Lake“ (2024).

## პირადი ცხოვრება
სკანლენმა დაიბადა სიდნეიში, ახალი სამხრეთ უელსი, ავსტრალია, ყავს ბიოლოგიური ტყუპი და, სახელად ანაბელი. სკოლა დაამთავრა She attended school at Loreto Kirribilli. She learned the piano when she was about seven years old, but stopped playing when she was 13 years old. In preparation for her role as Beth March in the 2019 film adaptation of *Little Women*, she started practicing the piano again.

## კარიერა
სკოლაში სწავლის პერიოდში სკანლენმა მიიღო როლი ტელესერიალ „Home and Away“-ში. 2018 წელს ის იყო მთავარი პერსონაჟი მოკლემეტრაჟიან ფილმში „Grace“. მისი სრულმეტრაჟიანი კინოდებიუტი შედგა შენონ მერფის ფილმში „Babyteeth“, სადაც იგი მილის როლს ასრულებდა; ფილმი პრემიერა ვენეციის კინოფესტივალის კონკურსში შედგა. 2019 წელს ის თამაშობდა ბეთ მარჩის როლს გრეტა გერვიგის ეკრანიზაციაში ლუიზა მეი ალკოტის რომანის „Little Women“ მიხედვით, რომელშიც თანაც მსახიობები იყვნენ სიორს რონანი, ემა უოტსონი, ფლორენს პიუ, ლარა დერნი, ტიმოთი შალამე და მერილ სტრიპი. ფილმმა მიიღო ექვსი ოსკარის ნომინაცია (სულაც საუკეთესო ფილმისთვის), და კინოფილარმა 218 მილიონი დოლარის შემოსავალი მიიღო.

2020 წელს სკანლენმა ითამაშა ლენორა ანტონიო კამპოს თრილერში „The Devil All the Time“, რომელიც დაფუძნებულია დონალდ რეი პოკის წიგნზე. იმავე წელს მან რეჟისორად დებიუტი განახორციელა ავსტრალიურ მოკლემეტრაჟიან ფილმში Mukbang, რომელიც დიდი წინააღმდეგობებით იყო აღქმული; სკანლენმა ასევე დაწერა სცენარი. 2021 წელს სკანლენმა ითამაშა მ. ნაით შიამალანის თრილერში „Old“, რომელიც გამოვიდა

2023 წელს სკანლენმა მიიღო მთავარი როლი ფილმში „The Starling Girl“. მისი შესრულება კრიტიკოსების მიერ მაღალი შეფასებით აღინიშნა — IndieWire-ის ბენ ტრეივერსი წერს: „საკმარისია, რომ სკანლენმა თავისი შესრულებით არ მისცა ფილმს უბრალო შეგრძნება“. The Playlist-ის ჯეისონ ბეილი წერს: „სკანლენმა აქ იმუშავა ისეთივე წარმატებით, ისეთივე რეალისტურად, თითქოს მოვლენები პირდაპირ ჩვენს თვალწინ ხდება“.

2024 წელს სკანლენმა ითამაშა სესილი კარდიუ როლი National Theatre-ის აღდგენილ წარმოდგენაში „The Importance of Being Earnest“ ოსკარ უაილდის პიესიდან, სადაც მასთან ერთად თამაშობდნენ ნკუტი გატვა, ჰიუგ სკინერი, რონქე ადეკოლუეჯო და შერონ დ. კლარკი.

## სქოლიო
ელარჯი

**ელარჯი** — ქართული სამზარეულოს, კერძოდ კი სამეგრელოს რეგიონისთვის დამახასიათებელი ტრადიციული კერძი. მზადდება სიმინდის ღერღილისა და ფქვილისაგან მომზადებულ სქელ ფაფაში (ღომი) დიდი რაოდენობით სულგუნის ჩაზელვით. კერძი გამოირჩევა მაღალი ელასტიკურობითა და ერთგვაროვანი სტრუქტურით.

ელარჯი სამეგრელოს სავიზიტო ბარათად ითვლება და ტრადიციულად საპატიო სტუმრებისთვის ან სადღესასწაულო სუფრისთვის მზადდება.

## ეტიმოლოგია 
სიტყვა „ელარჯის“ წარმოშობის შესახებ არსებობს როგორც ლინგვისტური, ისე ხალხური ვერსიები. ლინგვისტური განმარტებით,  მეგრულ ენაში „ელარჯი“ აღნიშნავს მასას, რომელიც არის არეული ან გადაზელილი. ოთარ ქაჯაიას მეგრულ-ქართული ლექსიკონის მიხედვით, ელარჯი განიმარტება როგორც „ყველშერეული (ჩახარშულ-ჩაზელილი) ღომი“.
## ისტორია 
ელარჯის ისტორია მჭიდროდ არის დაკავშირებული დასავლეთ საქართველოში სიმინდის კულტურის გავრცელებასთან. XVII საუკუნემდე, სანამ საქართველოში სიმინდი შემოვიდოდა, მოსახლეობა იყენებდა ღომის მარცვალს (Setaria italica), რომელიც შემდგომ სიმინდმა ჩაანაცვლა.

ეთნოგრაფიული მონაცემებით, ელარჯი თავდაპირველად მწყემსების საკვები იყო. სამეგრელოს მთებში (ლაკადაში) მყოფ მწყემსებს თან ჰქონდათ ღერღილი და ადგილზე ამზადებდნენ ყველს. ცივ ამინდში ცხელი და კალორიული კერძი ენერგიის საუკეთესო წყაროს წარმოადგენდა.
* სიმინდის ღერღილი — უმჯობესია იყოს თეთრი სიმინდის, მსხვილად დაფქული და კარგად გარეცხილი;
* სიმინდის ფქვილი — გამოიყენება მასის შესაკვრელად;
* სულგუნი — სასურველია იყოს ჭყინტი (ახალი) ან ოდნავ მარილიანი, რომელიც კარგად იწელება;
* წყალი.
## სქოლიო
კატეგორია:მეგრული სამზარეულო
ბაჟე

**ბაჟე** — ქართული სამზარეულოს შემადგენელი ცივი საწებელი, რომლის ძირითადი ინგრედიენტებია ნიგოზი, ნიორი და სანელებლები. იგი წარმოადგენს საქართველოს გასტრონომიული კულტურის განუყოფელ ნაწილს, და ფართოდ არის გავრცელებული სრულიად საქართველოს მასშტაბით. ბაჟე განეკუთვნება სადღესასწაულო და სარიტუალო კერძების კატეგორიას, განსაკუთრებით შობა-ახალი წლისა და სხვა მნიშვნელოვანი დღესასწაულების დროს.

გასტრონომიული თვალსაზრისით, ბაჟე არის ნიგვზის ზეთისა და წყლის (ან ბულიონის) ემულსია, რომელიც სტაბილიზებულია მცენარეული ბოჭკოებითა და სანელებლებით. მისი მომზადების ტრადიციული ტექნოლოგია გულისხმობს ნიგვზისგან ზეთის წინასწარ გამოხდას (ექსტრაქციას).
## ეტიმოლოგია 
ტერმინ „ბაჟეს“ წარმომავლობა კომპლექსურია და ქართველურ ენათმეცნიერებასა და ეთნოგრაფიაში განხილვის საგანია. ყველაზე გავრცელებული ვერსია სიტყვა „ბაჟეს“ მეგრულ ენას უკავშირებს. მეგრულად „ბჟა“ (ბჟა) ნიშნავს „რძეს“ (ასევე „მზეს“). ბაჟეს კონსისტენცია და ვიზუალი — ღია ფერის, რძისებრი ემულსია — შესაძლოა სწორედ ამ ლექსემას უკავშირდებოდეს. ოთარ ქაჯაიას „მეგრულ-ქართულ ლექსიკონში“ დადასტურებულია სიტყვა „ბაჟა“, რაც განმარტებულია როგორც „ნიგვზის წვენი“, „ნიგვზის საწებელი“. ასევე გვხვდება ზმნა „ბაჟუა“ (დაბაჟვა) და მიმღეობა „ბაჟილი“ (ნიგვზის საწებელში ჩადებული).
## ინგრედიენტები 
კლასიკური ბაჟეს მომზადებისთვის საჭიროა შემდეგი ინგრედიენტები:
* ნიგოზი;
* ნიორი;
* სანელებლები:
** ყვითელი ყვავილი (*Tagetes patula*);
** უცხო სუნელი (*Trigonella caerulea*);
** ხმელი ქინძი (*Coriandrum sativum*);
** წითელი წიწაკა;
* ძმარი (ღვინის ან ვაშლის), იშვიათად ბროწეულის წვენი ან ლიმონი;
* ანადუღარი ცივი წყალი ან ფრინველის ბულიონი.
## სქოლიო
კატეგორია:ქართული სოუსები
ჯარე

**ჯარე** () — კომუნა (მუნიციპალიტეტი) კატანიის მეტროპოლიტენში, სიცილიაში. ქალაქი მდებარეობს პალერმოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 275 კილომეტრში და კატანიიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კილომეტრში.

## გეოგრაფია 
ჯარეს ესაზღვრება მუნიციპალიტეტები: აჩირეალე, მასკალი, მილო, რიპოსტო, სანტ'ალფიო, სანტა ვენერინა და ძაფერანა ეტნა. ქმნის კონურბაციას სანაპირო ქალაქ რიპოსტოსთან.

## ისტორია 
ზოგიერთი ისტორიკოსი ვარაუდობს, რომ ძველი ბერძნული ქალაქი კალიპოლისი მდებარეობდა იმავე ტერიტორიაზე, სადაც თანამედროვე ქალაქი ჯიარე მდებარეობს, თუმცა დღესდღეობით ამის დამადასტურებელი არანაირი მტკიცებულება არ არსებობს.

XVI საუკუნის ბოლოდან 1815 წლამდე ჯარე მასკალის საგრაფოს სოფელი იყო.

ფაშისტური პერიოდის დროს ჯარე რიპოსტოს შეუერთდა ჯონიას სახელით, მაგრამ 1945 წელს კვლავ გამოეყო.

## მთავარი ღირსშესანიშნაობები 
მინი|საკათედრო ტაძრის მოედანი
ჯარეში ნეოკლასიკური სტილის ეკლესიის მშენებლობა 1794 წელს დაიწყო და ესპანელ წმინდა ისიდორეს, მადრიდის მფარველს, ეძღვნება.

სხვა ღირსშესანიშნაობებს შორისაა:

* წმინდა ფილიპო ნერის ორატორია (მე-18 საუკუნე)
* *მარია სანტისიმა დელა სტრადას* საკურთხეველი, ქალაქის უძველესი ეკლესია (თარიღდება 1081 წლით). დღეს თავდაპირველი შუა საუკუნეების ნაგებობიდან ძალიან ცოტა რამ არის შემორჩენილი, რომელიც ნეოკლასიკური ნაგებობით შეიცვალა.
* ეტნას ხალხის წეს-ჩვეულებების მუზეუმი

ჯარემ ყურადღება მიიპყრო თავისი მრავალრიცხოვანი დაუმთავრებელი შენობებითა და კეთილმოწყობით, რომლებიც 1990-იან წლებში სახელმწიფო სახსრებით აშენდა, მაგრამ არასდროს გამოუყენებიათ. მცირე რაოდენობა სხვა დანიშნულებისთვის გადაკეთდა, მათ შორის მრავალსართულიანი ავტოსადგომისთვის; მაცხოვრებლები ასევე ხედავენ ტურიზმის პერსპექტივას, რადგან ქალაქი ამ სტილის ურბანული დაგეგმარების ცენტრად ითვლება.

## ტყუპი ქალაქები 
*  ჩისმონ დელ გრაპა, იტალია, 1969 წლიდან

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჯარე-რიპოსტო

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:სიცილიის ქალაქები
სამი და (ჩანჩქერი)

**სამი და** () — ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი პერუში. მისი სიმაღლე 914 მეტრს შეადგენს და ამ მაჩვენებლით მსოფლიოში მესამე ადგილს იკავებს. მდებარეობს ხუნინის რეგიონში, ოტისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ჩანჩქერი შედგება სამი დიდი კასკადისგან, რომლებიც პლატოდან მდინარე კუტივირენისკენ ეშვება, თუმცა მას არ უერთდება, რადგან წყალი ქრება ღრმა, ჯერ კიდევ გამოუკვლეველ ნაპრალებში, რომლებიც, სავარაუდოდ, მთავარი მდინარის კალაპოტს უკავშირდება.

## ტურიზმი
სამი დის ჩანჩქერი მდებარეობს რიო-ტამბოს რაიონში, ხუნინის რეგიონში, ოტისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. ოტისის ეროვნული პარკი სატიპოს პროვინციიდან დაახლოებით საათნახევრის სავალზეა (25 კმ) და იქ მისვლა მხოლოდ მცირე თვითმფრინავით არის შესაძლებელი. ეს ტერიტორია დაცულ ბუნებრივ ზონას მიეკუთვნება, რის გამოც წვდომა ნაწილობრივ შეზღუდულია და ჩანჩქერის სანახავად გადაფრენისთვის საჭიროა სპეციალური ნებართვა. ნებართვების გაცემაზე პასუხისმგებელი უწყებაა პერუს დაცული ბუნებრივი ტერიტორიების ეროვნული სამსახური (SERNANP).

ჩანჩქერი შედგება სამი კასკადურად განლაგებული ვარდნილისგან. ეს წყლის ვარდნილები ეშვება ღრმა, გრაგნილი კალაპოტის მქონე კანიონში, რომელსაც ორივე მხრიდან ესაზღვრება მაღალი კლდოვანი კედლები, დაფარული დიდი ბიომრავალფეროვნების მქონე ტყით და გამორჩეული ლანდშაფტური სილამაზით. ოტისის ეროვნული პარკი მდებარეობს ვილკაბამბის მთათა სისტემის ზედა ნაწილში, რიო ტამბოს რაიონში, სატიპოს პროვინციაში (ხუნინის რეგიონი) და ეჩარატეს რაიონში, ლა-კონვენსიონის პროვინციაში (კუსკოს რეგიონი). მისი ტერიტორია მთაგორიანია და შედგება ჯერ კიდევ გამოუკვლეველი, ხელუხლებელი ტყეებისგან, რომლებიც გამოირჩევა მაღალი ბიოლოგიური მრავალფეროვნებით. პარკის მთავარი მიზანია ვილკაბამბის მთათა სისტემის დაცვა, რათა შენარჩუნდეს ნიადაგისა და წყლის სტაბილურობა და მთლიანობა ენეს, ტამბოსა და ურუბამბის მდინარეთა აუზებში, ასევე იქ არსებული გამორჩეული ლანდშაფტური სილამაზე, უნიკალური გეოლოგიური ფორმაციები და ბიომრავალფეროვნება. ეს მრავალფეროვნება ხასიათდება შეზღუდული გავრცელების მქონე ენდემური ველური ფლორისა და ფაუნის სახეობებით, მათ შორის ისეთი სახეობებითაც, რომლებიც საფრთხის ქვეშ იმყოფება და გადაშენების პირას მყოფად ან მოწყვლადად არის კლასიფიცირებული.

პარკში დაცულია მრავალი სახეობის ცხოველი, მათ შორის 450 სახეობის ფრინველი, 123 სახეობის ღამურა, ასევე ამფიბიები, ქვეწარმავლები და სხვადასხვა ძუძუმწოვრები, რომელთაგან განსაკუთრებით აღსანიშნავია:

* (*Ateles paniscus*)
* (*Alouatta senículus*)
* (Cebuella pygmaea) 
* (Mymercophaga tridactyla)
* (*Tremarctos ornatus*)
* (*Rupicula peruvianus*)

ტერიტორიაზე ასევე ბინადრობს საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობები, მათ შორის:

* (*Harpia harpyja*)
* (*Leopardus pardalis*) 
* (*Leopardus wiedii*)

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერების სია

## სქოლიო
კატეგორია:პერუს ჩანჩქერები
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ჩანჩქერები