open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ახალუხალი

**ახალუხალი** — დღესასწაულის ან საზეიმო სტუმრობის დროს ქალიშვილებისა და ვაჟების სამხიარულო თავყრილობა, ლხინი ხევსურეთში. იკრიბებოდა ახალგაზრდობის თაოსნობით რომელიმე ოჯახში და ამ ოჯახს მასპინძლობა ევალებოდა. პურობასთან ერთად იმართებოდა ცეკვა-თამაში, ლექსობა და სხვა. 

ახალუხალი უმთავრესად სხვა სოფლიდან მოსული სასურველი სტუმრის პატივისცემად იცოდნენ, განსაკუთრებით ხშირად მართავდნენ ქორწილთან დაკავშირებით, პატარძლის პატივისცემის ნიშნად.
## ლიტერატურა 
* *ოჩიაური თ.*, ქსე, ტ. , გვ. 96, თბ., 1977

კატეგორია:ქართული კულტურა
კატეგორია:ხევსურეთი
ახალუხი

**ახალუხი**, **საგულე** — ქართული ხალხური კოსტიუმის ერთ-ერთი ძირითადი ელემენტი. სამოსლის ანალოგიური ტიპი გავრცელებულია კავკასიის ხალხებში და აზიის ზოგ სხვა კუთხეებში. მამაკაცები ახალუხს პერანგზე, ჩოხის ქვეშ იცვამდნენ, ქალები კი კაბის შიგნით.

ახალუხი წელში გამოყვანილი, კალთებიანი, წინ ჩახსნილი, დაბალსაყელოიანი ან გულამოღებული, გრძელსახელოიანი და ვიწრომაჯიანი სამოსელია. თარგისა და დანიშნულების მიხედვით ცნობილია მისი რამდენიმე სახესხვაობა: მოკლე ან გრძელკალთიანი. გულგადაფარებული ანუ გადახვეული, დალიანდაგებული, საზაფხულო (სარჩულიანი) და საზამთრო (დაბამბული). აღმოსავლეთ საქართველოს ბარში გავრცელებული მოკლეკალთიანი, წელში ნაოჭასხმული და ჩაქდაყრილი ახალუხი ყელიდან წელამდე დუგმებზე ან ყაითნის ღილკილოებზე იკვროდა. გრძელი, სწორკალთიანი ახალუხი იმერული ჩოხის თარგთან იყო შეწყობილი. გულგადაფარებული ახალუხის მარცხენა გული მარჯვენაზე იყო გადადებული და აქეთ-იქით სიგრძეზე მრავალი ყაიონის ღოლით შემკული. ზედა სამოსლად ხმარობდნენ აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქის ხელოსნები და წვრილვაჭრები. დალიანდაგებულ ახალუხს უმთავრესად მთაში იცვამდნენ. ახალუხის მასალად გლეხები თალხი ფერის ბამბის წსოვილებს, უმთავრესად სატინს ხმარობდნენ, შეძლებული ფენები კი - ფერად აბრეშუმს, თხელ მაუდს, ხავერდს და სხვა ძვირფას ქსოვილს (ასეთი ახალუხების ჩამოთვლილი XVII-XVIII საუკუეების მზითვის წიგნებსა და ამ პერიოდის სხვა ისტორიულ წყაროებში).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
კატეგორია:კავკასიელ ხალხთა ნაციონალური სამოსი
ახალსოფლის განძი

**ახალსოფლის განძი**, 55 კოლხური თეთრისაგან შემდგარი უნიკალური განძი. აღმოჩენილია 1913 წელს სოფელ ახალსოფელთან (ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი). ჩვენამდე მოღწეული ერთადერთი განძია, რომელშიც კოლხური თეთრის (ძვ. წ. VI-IV სს.) სხვადასხვა ნომინალებია თავმოყრილი და ამდენად განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია კოლხური თეთრის გენეზისის გარკვევისა და დათარიღებისათვის. ახალსოფლის განძი შეიცავს აგრეთვე კოლხური ნახევარდრაქმის ახალ ტიპს (წონა 2,21-2,61 გ), რომლის შუბლზე გამოსახულია ლომის თავი პროფილში, ხოლო ზურგზე - ძუ ლომის პროტომა.
## ლიტერატურა
* *დუნდუა გ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 95-96, თბ., 1977

კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ახალქალაქის განძი

**ახალქალაქის განძი** —  ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლო მეოთხედის ბრინჯაოს ნივთების განძი (11 ცენტრალურ-ამიერკავკასიური და 4 კოლხური ცული, ასიოდე კგ ბრინჯაოს ზოდები). აღმოჩნდა 1908 წელს სოფ. ახალქალაქში (კასპის რაიონი). როგორც ჩანს, ლითონის მდნობელის განძი უნდა იყოს და ამ მხარეში მელითონეთა სახელოსნოს არსებობის მაჩნევებლად შეიძლება მივიჩნიოთ. ახალქალაქის განძი მნიშვნელოვანია აგრეთვე კოლხური ცულების გავრცელებისა და კოლხური და აღმოსავლური ქართული ბრინჯაოს კულტურების ურთიერთობის შესწავლის თვალსაზრისით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თანავარსკვლავედი (კოსმოსური პროგრამა)

thumb|250px|პროექტ „თანავარსკვლავედის“ ლოგო
**თანავარსკვლავედი** () — კოსმოსური პროგრამა „თანავარსკვლავედი“ არის NASA-ს ამჟამინდელი გეგმა კოსმოსის შემდგომი კვლევებისათვის. პროექტი შემუშავდა და განხორციელდა 2004 და 2010 წლებში.

პროექტი შედგება ახალი კომოსური ხომალდებისგან, რაკეტა-მატარებლებისგან და მათთან დაკავშირებული ინფრასტრუქტურისგან, რაც საშუალებას მისცემს აშშ-ს, რომ განახორციელოს გაფრენა როგორც საერთაშორისო კოსმოსური სადგურისკენ, ასევე მთვარისკენ. ინფრასტრუქტურის დიდი ნაწილი გადმოღებული იქნება „სპეის შატლის“ პროგრამიდან, ხოლო თავად ხომალდი „ორიონი“ ბევრი რამით დაესგავსება „აპოლოს“ ხომალდს.

ახალი სატრანსპორტო სისტემა, რომელიც გამოიყენებს *აწყობა დედამიწის ორბიტაზე* და *აწყობა მთვარის ორბიტაზე* სქემებს, შეიძლება დაიყოს სამ ნაწილად: „ორიონის“ ეკიპაჟის მოდულს და სერვის მოდულს, მთვარის მოდულს (Lunar Surface Access Module) და რაკეტა-მატარებლის მესამე საფეხურს, რომელიც საჭიროა *მეორე კოსმოსური სიჩქარის* გასავითარებლად და დედამიწის დასატოვებლად. კოსმოსური გაფრენებისათვის გამოიყენებულ იქნება უპილოტო არეს-V (სხვადასხვა ტვირთისათვის) და პილოტირებული არეს-I „ორიონის“ ხომალდის გასაშვებად.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი  
* ნასას საიტი  

კატეგორია:NASA
ახალქალაქი (თრიალეთი)

**ახალქალაქი**, *თრიალეთის ახალქალაქი* (ახლანდელი სოფელი დაშბაში, წალკის მუნიციპალიტეტი) — ფეოდალური საქართველოს მნიშვნელოვანი პუნქტი, ძველი ქალაქი, თრიალეთის ერისთავთა სამყოფელი. 

## ისტორია 
ადამიანს ადრევე აუთვისებია ეს ადგილი, რასაც მოწმობს აქ აღმოჩენილი ენეოლითური იარაღი, მშრალი წყობის გალავანი ადვილად მისასვლელი მხრიდან ძვ. წ. V-VI საუკუნეების სამაროვანი და გამოქვაბულები კანიონში. აქ გამავალი გზის გაცხოველებასთან უნდა იყოს დაკავშირებული ამ პუნქტის გაქალაქება IX-X საუკუნეებში, რაც საქართველოში „ახალქალაქობის“ პერიოდად ითვლება. 1392 წელს ახალქალაქი საკათალიკოსო მამულებში იხსენიება. 1676-1724 წლებში საბუთების თანახმად, ახალქალაქი სამეფო ქალაქი გახდა, სხვადასხვა დროს კი მისი მოურავები გერმანოზიშვილები (ბარათაშვილების ფეოდალური საგვარეულოს ერთი შტო) იყვნენ. გვიანდელი შუა საუკუნეებში ახალქალაქში ისხდნენ საბარათიანოს სარდლები. 1721 წელს აქ ჰქონდა სადგომი საბარათიანოს მაშინდელ სარდალს ვახუშტი ბატონიშვილს, რომლის მონაწილეობითაც ჩატარდა ქართლის აღწერა.

ძველი ახალქალაქიდან შემონახულია X-XI საუკუნეების მიჯნის ქართული ხუროთმოძღვრების 2 ძეგლი, რომლებიც აგებულია ქალაქის დიდი აღმავლობის პერიოდში, როდესაც თრიალეთის მფლობელი კლდეკარის ერისთავები საქართველოში თავიანთი სიძლიერის უმაღლეს საფეხურზე იდგნენ. ძეგლები შეიცავენ მდიდარ ეპიგრაფიკულ მასალას და ქვაზე ნაქანდაკების სრულიად უნიკალურ ხელოვნების ნიმუშს. 

ერთი ეკლესია, რომელიც სოფელში დგას, კამარით გადახურული უგუმბათო ნაგებობაა. იგი XIX საუკუნეში ჩამოსახლებულ სომხურ მოსახლეობას თავისი საჭიროებისათვის გამოუყენებია. შეკეთების დროს თლილი ქვით შემოსილ კედლებზე ასომთავრულით ამოკვეთილი ძველი ლაპიდარული წარწერების უდიდესი ნაწილი დაზიანებულია. მეორე წმ. გიორგის ეკლესია, სოფლის თავში ხრამის ქარაფოვან ნაპირზე დგას. იგი „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა. მოხდენილი პროპორციები, მშენებლობის მაღალი პროფესიონალიზმი და მდიდარი დეკორატიული სამკაული მას თრიალეთის საერისთავოს არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესო ნიმუშად წარმოაჩენს. წარწარების მიხედვით ორივე ეკლესია რატი ერისთათ-ერისთავის მმართველობის დროსაა აგებული. წარწერაში მოხსენიებულია აგრეთვე ქართლის კათოლიკოსო მელქისედეკი (XI ს.) და ახალქალაქელები, რაც უტყუარს ხდის ამ პუნქტის ახალქლაქობას. სოფლის მოპირდაპირე მდ. ქციის მარცხენა მხარეს შვეულ, ჩახრამულ, ქარაფოვან კლდეში 300 მ სიმაღლეზე, შუა საუკუნეების მღვიმე-ქვაბთა ორიარუსიანი კომპლექსია გამოკვეთილი. ქვაბების პირველ იარუსზე დიდი ქვებით და დუღაბით ნაშენი კარიბჭის ნაშთია. მეორე  იარუსზე ადიოდნენ მისადგამი კიბეებით. ქვაბები გეგმით მომრგვალო ფორმისაა და აქვთ თითოკარი. კომპლექსწი წყლით მარაგდებოდა მდინარე  ქვიიდან შვეულად დახრილი, კლდეში საგანგებოდ გათხრილი არხის მეშვეობით. როგორც არხი, ისევე სათავე მიუვალი იყო და რთულ საინჟინრო ხელოვნების ნიმუშს წარმოადგენს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დაშბაში

## ლიტერატურა 
* ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, თბ., 2013, გვ., 76-77

## სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ისტორიული ქალაქები
ვოსხოდ-2

**„ვოსხოდ-2“** () — საბჭოთა კოსმოსური პროგამა „ვოსხოდ“-ის ორადგილიანი კოსმოსური ხომალდი. კოსმოსში იფრინა 1965 წლის 18-19 მარტს. მისიის მთავარი ამოცანა იყო კოსმონავტის კოსმოსური ხომალდის გარეთ ღია კოსმოსში პირველი გაყვანა.

## ისტორია
კოსმოსში იფრინა 1965 წლის 18-19 მარტს, ჯამში 26 საათი. მისი ორბიტის აპოგეუმის სიმაღლე იყო 498 კმ, პერიგეუმისა — 173 კმ. ხომალდს ჰქონდა რაბის ნაკვეთური და კოსმოსში ადამიანის გამოსასვლელად საჭირო მოწყობილობა. მეთაურობდა პ. ბელიაევი, მეორე პილოტი იყო ა. ლეონოვი. ამ ფრენის დროს პირველად კოსმონავტიკის ისტორიაში კოსმონავტი (ა. ლეონოვი) ღია კოსმოსურ სივრცეში გავიდა. იგი იმყოფებოდა სიცოცხლის უზრუნველყოფის ავტომატური სისტემით აღჭურვილ სკაფანდრში, კოსმოსური ხომალდის კაბინის გარეთ დაჰყო 20 წთ, აქედან რაბის გარეთ ღია კოსმოსში — 12 წთ, რითაც დაამტკიცა კოსმოსური ხომალდის გარეთ კოსმონავტის ყოფნისა და მუშაობის შესაძლებლობა. ეს პროცესები გადაიღო ხომალდზე მოთავსებულმა კინოკამერებმა. ხომალდი ხელის მართვის სისტემის გამოყენებით რბილად დაეშვა პერმის მახლობლად.

Беляев Павел Иванович.jpg|პ. ბელიაევი
Алексей Архипович Леонов.jpg|ა. ლეონოვი

## ლიტერატურა
ვოსტოკ-2

**ვოსტოკ-2** — საბჭოთა კოსმოსური ხომალდი, რომლის მეშვეობითაც კოსმოსში გაფრინდა კოსმონავტი გერმან ტიტოვი, რომელმაც ორბიტაზე ერთი დღე დაჰყო ადამიანის ორგანიზმზე უწონობის ზეგავლენის შესასწავლად.

იური გაგარინისგან განსხვავებით გერმან ტიტოვმა გამოსცადა (წარმატებით) ხომალდის ხელით მართვა ხანმოკლე დროის განმავლობაში. 

გაფრენა თითქმის მთლიანად წარმატებული იყო, თუ არ ჩავთვლით რამდენიმე არასასიამოვნო მომენტს: გერმან ტიტოვი იყო პირველი, ვინც გადაიტანა ე.წ. კოსმოსური ავადმყოფობა, რაც ხანგრძლივი უწონადობის შედეგი იყო. ხელსაწყოების გაუმართაობის შედეგად ხომალდში ტემპერატურამ დაიწია 6.1&nbsp;°C. ატმოსფეროში შესვლისას ხომალდის ორი მოდული დროზე არ დასცილდა ერთმანეთს.


კატეგორია:კოსმოსური ხომალდები
კობა გურული

**კობა ელგუჯას ძე გურული** (დ. 23 აპრილი, 1930, სოფ. ქვედა საქარა, ზესტაფონის რაიონი, — გ. 9 აპრილი, 2010, თბილისი) — ქართველი მხატვარი, ოქრომჭედელი და მოქანდაკე. თანამედროვე ქართული ჭედური ხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1967).

## ბიოგრაფია
1949-1956 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. გურულის ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია თემატიკის მრავალფეროვნება, დეკორაციულობა. ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია ჭედური კომპოზიციები — „მედეას მოტაცება“, „რუსთაველი და ვეფხვი“, „თინათინის სიმღერა“, „სინაზე“ და სხვა (ყველა 1965, გემი „რუსთაველი“), „ცეკვა“, „ნადიმი“ და სხვა (ყველა 1968, გემი „აჭარა“), იზმირის მსოფლიო გამოფენისათვის შექმნილი 26-მეტრიანი ფრიზი — „ინდუსტრია“, „სიჭაბუკე“ და „შრომა“ (1967), „პაპა ქვევრთან“ (1971, ავტორის საკუთრება). ტრიპტიქი „სული წამებისა“ - „ამირანი“, „წმ. შუშანიკი“, „წითელარმიელი“ (1971, საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი), ციკლი „მიწა და ადამიანები“ (1963-1974, ავტორის საკუთრება) და სხვა. ქანდაკება: „ჯანყი გურიაში“ (1958, დგას ნასაკირალში), „თებრონე მიდის წყალზედა“ (1957, თაბაშირი, ავტორის საკუთრება) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
ელისაბედის ხანა

**ელისაბედის ხანა** (ინგლ. Elizabethan Era) ეწოდება ინგლისის ისტორიის პერიოდს 1558 წლიდან 1603 წლამდე როდესაც ელისაბედ I მეფობდა.

კატეგორია:ისტორიული ეპოქები
კატეგორია:ინგლისის ისტორია
ახალქალაქის მაზრა

**ახალქალაქის მაზრა** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1874 წელს (გამოეყო ახალციხის მაზრას). ადმინისტრაციული ცენტრი — ახალქალაქი, მოიცავდა ახლანდელ ახალქალაქის, ნინოწმინდის და ნაწილობრივ ასპინძის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებს. ახალქალაქის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.

## მოსახლეობა
ფართობი — 2739 კმ² (1905), დასახლებული პუნქტი — 111, მოსახლეობა — 84,2 ათ. კაცი (1906) — ქართველები, სომხები, ბერძნები, ქურთები და სხვები. ქართველების ხვედრითი წონა აქ ჯერ კიდევ რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 ომის დროს შემცირდა, შემდგომში რუსეთის იმპერიის კოლონიზატორული პოლიტიკის შედეგად კიდევ უფრო იკლო. მუსლიმ ქართველთა დიდი ნაწილი ოსმალეთის ცენტრალურ რეგიონებში გადასახლდა. მათ ადგილზე რუსეთის იმპერიამ დაამოსახლა ოსმალეთიდან დევნილი ქრისტიანი სომხები და ბერძნები. 

1897 წლის აღწერით მოსახლეობის 35,5%-ს შეადგენდნენ თურქები, 22% – სომხები, 18% –აზერბაიჯანელები, 17,7% – ქართველები, 2,5% – რუსები.

1917 წლისთვის მაზრის მოსახლეობა აღემატებოდა 100 ათასს, მათ შორის ქართველები – დაახლოებით 22 ათასი.

## ლიტერატურა 
*

## სქოლიო
კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
ახალქალაქის პლატო

**ახალქალაქის პლატო** — პლატო სამხრეთ საქართველოს ვულკანური ზეგნის ცენტრალურ ნაწილში. შემოფარგლულია თრიალეთის, სამსრის, ჯავახეთისა და ნიალისყურის ქედებით და ზემო მტკვრის ხეობით. ზღვის დონიდან 1500-2000 მ აგებულია ქვედამეოთხეული დიაბაზური ლავებითა და ტბიურ-მდინარეული ნალექებით. დაფარულია მთის შავმიწა ნიადაგითა და სტეპის მცენარეულობით. პლატოზე გაშენებულია ქ. ახალქალაქი, ქ. ნინოწმინდა, სოფლები: ბარალეთი, კუმურდო, ხიზაბავრა და სხვა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პლატოები
ფარავანი (მდინარე)

**ფარავანი**, *ახალქალაქისწყალი*, *ჯავახეთის მტკვარი* — მდინარე საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში, ნინოწმინდის, ახალქალაქისა და ასპინძის მუნიციპალიტეტებში. იწყება ფარავნის ტბის სამხრეთ ნაპირიდან, ზღვის დონიდან 2073 მეტრზე, ერთვის მდინარე მტკვარს მარჯვნიდან, სოფელ ხერთვისთან. სიგრძე 74 კმ, აუზის ფართობი 2352 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. ფარავნის, საღამოსა და სხვა ტბების გავლენით მდინარე ფარავნის ჩამონადენი საკმაოდ რეგულირებულია. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა აგვისტოდან თებერვლის ბოლომდე. თოში, ყინულნაპირისი, ძგიფი და ყინულსვლა ნოემბრიდან აპრილამდეა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 28,9 მ³/წმ. გამოყენებულია სარწყავად და ჰესებისათვის.

## გალერეა

Sagamo Lake (1).JPG|მდ. ფარავანი საღამოს ტბასთან
მდ. ფარავანი ფარავნის ტბასთან.jpg|მდ. ფარავანი ფარავნის ტბასთან
River Faravani near at Khertvisi Fortress.jpg|მდ. ფარავანი ხერთვისთან
მდ. ფარავანი ნასოფლარ ნაისასთან.jpg|მდ. ფარავანი ნასოფლარ ნაისასთან

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
კატეგორია:ფარავანი
ახალშენი (თეთრი წყაროს მუნიციპალიტეტი)

**ახალშენი** — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ახალშენის და ქვემო ახალშენის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ახალციხე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ახალციხე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ახალციხე  — ქალაქი ახალციხის მუნიციპალიტეტში
* ახალციხე  — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ახალციხე  — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში
* ახალციხე  —  სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში
ახალციხელები

**ახალციხელები**, სამხრეთ საქართველოს დიდგვაროვან ფეოდალთა საგვარეულო XII-XIII საუკუნეებში, თორელთაგან გამოყოფილი შტო. მათი თავდაპირველი სამფლობელო ახალციხე იყო. XII საუკუნის ბოლოს ახალციხელებმა პირველობა წაართვეს თორელთა ძირითად შტოს - ახალქალაქის (ე. ი. ჯავახეთის) ერისთავთერისთავებს. ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის შემდეგ ახალციხელებმა მიიღეს ჯავახეთის მონაპირის სახელო, ხოლო კარის (ყარსი) აღების შემდეგ (XIII საუკუნის დასაწყისი) - ამ მხარის მონაპირეობაც. გვარის სახელოვანი წარმომადგენლები იყვნენ შალვა და ივანე ახალციხელები. მათ შემდეგ ახალციხელები დასუსტდნენ და სამხრეთ საქართველოში კვლავ თორელთა ძირითადი შტო გაბატონდა. მონღოლებმა XIII საუკუნის 40-იან წლებში სამხრეთ საქართველოს დუმნის თავად გამრეკელ თორელი დანიშნეს. XIII საუკუნის II ნახევარში ახალციხე და სამეფო ქალაქ კარის გამგებლობაც ხელთ იგდეს ჯაყელებმა (1270 დემეტრე II-მ კარი სადუნ მანკაბერდელს გადასცა). ახალციხელების დაკნინებული საგვარეულო შიდა ქართლში გადასახლდა. მათი შთამომავლობა მოხსენიებულია 1487 წელს ქართლის მეფის კონსტანტინე II-ის სიგელში.

## ლიტერატურა 
* *შოშიაშვილი ნ.,* თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, თბ., 1966

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ივანე ახალციხელი

**ივანე ახალციხელი** (გ. 1225), XII-XIII საუკუნეების ქართველი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე; ქართველების მიერ კარის (ყარის) აღების შემდეგ (XIII საუკუნის დასაწყისი) თამარ მეფემ დანიშნა მის მცველად და მონაპირედ, უბოძა კარის მომიჯნავე მხარეები – „კარული ქვეყანა“, ათაბაგობა და ამირთამირობა. თავის ძმასთან – შალვასთან ერთად სარდლობდა მესხთა მოწინავე ლაშქარს ბასიანისა (1203) და გარნისის (1225) ბრძოლებში. დაიღუპა გარნისის ბრძოლაში.

## ლიტერატურა 
* *შოშიაშვილი ნ.,* თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, თბ., 1966
* *შოშიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 100, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1225
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ფარადავლა ახალციხელი

**ფარადავლა ახალციხელი** – ახალციხელთა ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი XIII საუკუნის I ნახევარში, ძე შალვა ახალციხელისა. საქართველოში მონღოლების შემოჭრის შემდეგ ფარადავლას უწევს ქვეყნის დატოვება და რუმის სულთან ყიასედინთან თავის შეფარება, რომელმაც ის თავის ერთ-ერთ სარდლად დანიშნა. დარდინ შარვაშიძესთან ერთად სარდლობდა სულთნის ჯარს მონღოლთა წინააღმდეგ ბრძოლაში (1244). სულთნის ჯარი დამარცხდა, შარვაშიძე მოკლეს, ხოლო ფარადავლა თვით სულთანმა მოაკვლევინა. მემატიანის სიტყვით, „იყო კაცი მხნე და წყობათა შინა სახელოვანი“.

## ლიტერატურა
**შოშიაშვილი ნ.,* თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, თბ., 1966
* *შოშიაშვილი ნ.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 100, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
ახალქალაქის ფაუნა

**ახალქალაქის ფაუნა**, მეოთხეული პერიოდის დასაწყისის ნამარხ ძუძუმწოვართა კომპლექსი სამხრეთ საქართველოს ტერიტორიაზე (ახალქალაქის მიდამოებში). არსებობდა სტეპისა და ნახევრად სტეპის ლანდშაფტურ პირობებში. ამ დროს საქართველოს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში თბილი ან ზომიერად ცხელი ჰავა უნდა ყოფილყო. ახალქალაქის ფაუნის ჩამოყალიბება და განვითარება განაპირობა ამიერკავკასიის ტერიტორიაზე მეტნაკლებმა იზოლაციამ მცირე აზიისაგან და დროდადრო მათი ფაუნის ურთიერთკავშირის გაწყვეტამ. ამით აიხსნება ახალქალაქის ფაუნის შემადგენლობაში ენდემური ცხოველების საკმაო სიჭარბე. ახალქალაქის ფაუნაში მწერიჭამიებიდან აღნიშნულია ევროპული ზღარბი. მღრღნელებიდან — თრია, ზაზუნა; მტაცებლებიდან — მგელი, ხალებიანი აფთარი, დათვი, ჭრელტყავა, წავი, მაჩვი, ვეფხვი; ხორთუმიანებიდან — სამხრეთისა ზროგონთერიული სპილოები; კენტჩლიქოსნებიდან — ზუსენბორნული და ჰიპარიონისმაგვარი ცხენები, მარტორქა; წყვილჩლიქოსნებიდან — ჰიპოპოტამი, გიგანტური ირემი, ჯიხვი და პირველყოფილი ძროხა. გეოლოგიური ასაკითა და სახეობათა შედგენილობით ახალქალაქის ფაუნა უახლოვდება ტამანის (რუსეთი), ფორესტ-ბედის (ინგლისი), აბევილის (საფრანგეთი), ზუსენბორნისა (გერმანია) და ჯოუ-ქოუ-ტიანის (ჩინეთი) ნამარხ ძუძუმწოვართა ფაუნებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი
ახალშენი

**ახალშენი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ახალშენი — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — ნასოფლარი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება;
* ახალშენი — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში (2010 წლამდე კირიაკი);
* ახალშენი — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი ხონის მუნიციპალიტეტში;
* ახალშენი — სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.
ნიუარკი

thumb|230px|ნიუარკი მდებარეობს ესექსის ოლქში.
**ნიუარკი** (ინგლ. Newark) — ქალაქი აშშ-ის შტატ ნიუ-ჯერსიში და ესექსის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 2020 წლისთვის შეადგენდა 311 549 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ნიუ-ჯერსი
ახალციხის აქატის საბადოები

**ახალციხის აქატის საბადოები**, ტექნიკური აქატის (ქალცედონის) საბადოები. განლაგებულია ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, ახალციხის ქვაბულში სოფლების, ბოგის და გიორგიწმინდის ახლოს.

სივრცობრივად დაკავშირებულია შუაეოცენურ ვულკანოგენურ წყებასთან, საკუთრივ, ამ წყების ანდეზიტურ ჰორიზონტთან. გამოიყოფა აქატშემცვლელი ქანების ორი ზოლი — დეპრესიის ჩრდილოეთი (შურდოს საბადო) და სამხრეთი (პამაჯ-ზიარეთის საბადო) ნაწილში. ახალციხის აქატის საბადოებზე ძირითადად მოიპოვებენ მკვრივ ქალცედონს, ქარგიანი (ზოლებიანი) აქატი შედარებით იშვიათია. ეს მინერალები ჩრდილოეთ ზოლში სეკრეციული წარმოშობის ჟეოდების სახით გვხვდება, სამხრეთით — ჟეოდებისა და მილისებრი სხეულების სახით. 

მუშავდება 1933-იდან. იყენებენ ზუსტი ხელსაწყოების, მ. შ. საათების, წარმოებასა და საიუველირო საქმეში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს საბადოები
დოიჩე ოპერ ბერლინი

მინი|300პქ|ოპერის თეატრის შენობა
**დოიჩე ოპერ ბერლინი** ( – გერმანიის ოპერა ბერლინი) — ოპერის თეატრი ბერლინში, გერმანია. აქ მდებარეობს ბერლინის საოპერო დასი და სახელმწიფო ბალეტი.

თეატრი შედარებით ახალგაზრდაა, შენობა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ აიგო. თუმცა თეატრის ისტორია გაცილებით ადრე იწყება და მოდის დოიჩეს ოპერნჰაუზიდან, რომელიც ხარლოტენბურგის უბანში ბისმარკშტრასეზე გაიხსნა 1912 წლის 7 ნოემბერს ბეთჰოვენის „ფიდელიოს“ შესრულებით, იგნაც ვაგჰალტერის დირიჟორობით.

1925 წელს მისი სახელი შეიცვალა „შტედტიშე ოპერ“-ით (საქალაქო საოპერო თეატრი). თუმცა იოზეფ გიობელსმა მას სახელი უკან დაუბრუნა და ისევ დოიჩეს ოპერნჰაუზი დაარქვა. 1935 წელს შენობის ინტერიერი განახლდა პაულ ბაუმგარტენის მიერ, რის გამოც მაყურებელთა ტევადობა შემცირდა 2300-დან 2098-მდე. შენობა 1943 წლის 23 ნოემბერს სრულიად განადგურდა.

ომის შემდეგ კომპანია ვესტენსის თეატრის შენობას იყენებდა სანამ 1961 წლის 24 სექტემბერს ახალ შენობაში გადავიდოდა. ახალი შენობა გაიხსნა მოცარტის დონ ჯიოვანის წარმოდგენით. ახალი შენობა ამჟამინდელი სახელით გაიხსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Deutsche Oper Berlin
*Interview with Deutsche Oper musical director Donald Runnicles in Exberliner Magazine

კატეგორია:ბერლინი
კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
შალვა ახალციხელი

**შალვა ახალციხელი** (გ. 1226) — XII-XIII საუკუნეების საქართველოს სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე,  მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე  არის ძველი სტილით 17 ივნისი, ახალი სტილით – 30 ივნისი. თამარ მეფის ვეზირი (ჯერ მეჭურჭლეთუხუცესი, შემდეგ – მანდატურთუხუცესი), ერისთავთერისთავი, ჯავახეთის მონაპირე, თორელთა საგვარეულოს ახალი განშტოების —  ახალციხელთა გვარის ფუძემდებელი. შამქორის ბრძოლაში (1195) ხელთ იგდო ხალიფის დროშა, რომელიც თამარ მეფემ გელათში ხახულის ღვთისმშობელს შესწირა. ამ ომის მსვლელობას ეხება განძანის წარწერა, რომელშიც შალვა ახალციხელის შესახებ ვკითხულობთ:  
შალვა ახალციხელი სარგის თმოგველთან ერთად სარდლობდა ქართველთა ლაშქარს კარისთვის (ყარსი) ბრძოლებში (XIII საუკუნის დასაწყისი). ბასიანის ბრძოლაში (1203) შალვა და მისი ძმა ივანე სარდლობდნენ მესხთა მეწინავე ლაშქარს. ბასიანის ომის შემდეგ შალვა ახალციხელი მანდატურთუხუცესი გახდა და ეს თანამდებობა მას 1225 წლამდე ეპყრა. თამარის მეფობის ბოლო წლებში მან თურქთაგან გაათავისუფლა კეჩროლი (სამხრეთ საქართველოში). გარნისის ბრძოლაში (1225) ივანე ახალციხელთან ერთად სარდლობდა მესხთა მეწინავე ჯარს.  
ივანე I მხარგრძელი, ძმებს დამხმარე ძალა არ მიაშველა. ახალციხელები მტრის სიჭარბეს არ მოერიდნენ, მაგრამ უთანასწორო ბრძოლაში დამარცხდნენ. გარნისის კლდეებში თავშეფარებულ ივანეს მაღალი კლდიდან მოწყვეტილი ქვა დაეცა და იქვე გარდაიცვალა. შალვა კი ტყვედ ჩაიგდეს ხვარაზმელებმა. ჯალალედინმა ტყვისათვის შეუსაბამო პატივი მიაგო მას, განზრახული ჰქონდა ქართველების წინააღმდეგ ბრძოლაში მისი გამოყენება „ახოვნებასა“ და  „წყობათა შინა სიქველის გამო“, მაგრამ ერთი წლის შემდეგ „ქრისტეს ჯურის არ დატევების გამო“ სიკვდილით დასაჯა. ჰყავდა ვაჟი ფარადავლა.

## ლიტერატურა 
* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ.
* ქართლის ცხოვრება,II, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც. თბილისი, 1959.
* ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, ტ.II.
* *შოშიაშვილი ნ.,* თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, თბ., 1966
* *შოშიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 100-101, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1226
კატეგორია:XIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:ფეოდალური საქართველოს მოხელეები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კარლ ვესტმანი

**ერნსტ კარლ ვესტმანი** (; დ. 20 თებერვალი, 1866, უფსალა, შვედეთი — გ. 23 იანვარი, 1936, სტოკჰოლმი) — შვედი არქიტექტორი და ინტერიერის დიზაინერი. ერთ-ერთი პირველი, რომელმაც ნაციონალური რომანტიზმის სტილი გამოიყენა, თუმცა მოგვიანებით ნეოკლასიკურ სტილს დაუბრუნდა.

სწავლობდა შვედეთის სამეფო ტექნოლოგიურ ინსტიტუტსა (1885-1889) და შვედეთის ხელოვნების სამეფო უნივერსიტეტში. 1893-1895 წლებში მუშაობდა აშშ-ში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ სტაჟირებას გადიოდა არონ იოჰანსონთან, რომელიც იმ პერიოდში მუშაობდა შვედეთის პარლამენტის შენობაზე. 1897 წელს გახსნა საკუთარი სახელოსნო.  

## ლიტერატურა
* Eva Eriksson, *Den moderna stadens födelse : svensk arkitektur 1890-1920*, Stockholm : Ordfront, 1990 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:შვედი არქიტექტორები
კატეგორია:შვედი დიზაინერები
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
ვლადიმერ გაგლოევი

**ვლადიმერ გაგლოევი** (ოს. Гаглойты Владимир; დ. 26 დეკემბერი, 1927, სოფ. დოდოთი— გ.  12 თებერვალი, 1996, მოსკოვი) — ოსი მწერალი, პროზაიკოსი, დრამატურგი და პუბლიცისტი. გორკის სახელობის ლიტერატურული ინსტიტუტის კურსდამთავრებული. მოღვაწეობდა ცხინვალში.

1968–1976 წლებში მუშაობდა ჟურნალი „ფიდიუაგ“-ის მთავარ რედაქტორად. ოსურ ენაზე თარგმნა რუსული ლიტერატურული თხზულებები და პიესები სამხრეთ-ოსეთის დრამატული თეატრისთვის.

## სქოლიო
კატეგორია:ოსი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოში დაბადებული ოსები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ვილჰელმ რენტგენი

**ვილჰელმ კონრად რენტგენი** (; დ. 27 მარტი, 1845, ლენეპი, პრუსიის სამეფო, გერმანიის კავშირი — გ. 10 თებერვალი, 1923, მიუნხენი, ვაიმარის რესპუბლიკა) — გერმანელი ფიზიკოსი, მოღვაწეობდა ვიურცბურგის უნივერსიტეტში (Julius-Maximilians-Universität Würzburg). 1895 წელს აღმოაჩინა X-სხივები (, ), რომლებსაც მოგვიანებით რენტგენის სხივები ეწოდა, რენტგენი იკვლევდა მათ თავისებურებებს, რისთვისაც 1901 წელს ფიზიკის დარგში პირველი ნობელის პრემია დაიმსახურა. ასევე იკვლევდა კრისტალების პიეზოდა პიროელექტრულ თვისებებს, მაგნეტიზმს.

## ბიოგრაფია
ვილჰელმ რენტგენი სწავლობდა ქალაქ უტრეხტში, ტექნიკურ სკოლაში. 1865 წელს ის გამორიცხეს სკოლიდან, რადგან დააბრალეს ერთ-ერთი მასწავლებლის კარიკატურის დახატვა. სკოლის ატესტატის არქონის გამო, რენტგენი უნივერსიტეტში ლექციებს ესწრებოდა ვიზიტორის სტატუსით. 1865 წელს, მან სცადა ჩაებარებინა ამავე ქალაქში მდებარე უნივერსიტეტში, მაგრამ არასაკმარისი აკადემიური მოსწრების გამო, ის სასწავლებელში არ მიიღეს. ამის შემდეგ რენტგენი გამოცდები ჩააბარა ფედერალურ პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში (ამჟამინდელი  შვეიცარიის ციურიხის უმაღლესი ტექნიკური სკოლა () და სწავლა დაიწყო მექანიკური ინჟინერიის განხრით. 1869 წელს მან დაიცვა სადოქტორო ხარისხი ციურიხის უნივერსიტეტში. იყო ა. კუნდტის ასისტენტი ვიურცბურგისა (1870 წლიდან) და სტრასბურგის (1872 წლიდან) უნივერსიტეტებში. უმაღლესი სასოფლო-სამეურნეო სკოლისა (ჰოენჰაიმში, 1875 წლიდან), სტრასბურგის (1876 წლიდან), გისენისა (1879 წლიდან) და ვიურცბურგის (1888 წლიდან) უნივერსიტეტების პროფესორი. 1894 წლიდან ვიურცბურგის უნივერსიტეტის რექტორი. 1900-1920 წლებში მიუნხენის უნივერსიტეტის პროფესორი. რენტგენს ეკუთვნის კრისტალთა პიეზოელექტრული და პიროელექტრული თვისებების კლასიკური გამოკვლევა, (მანვე დაადგინა კრისტალებში ელექტრულ და ოპტიკურ მოვლენათა ურთიერთკავშირი. გამოკვლევები აქვს აგრეთვე მაგნეტიზმში. 1895 წელს აღმოაჩინა გამოსხივება, რომელსაც X-სხივები უწოდა, და შექმნა პირველი რენტგენის მილაკები, რომელთა კონსტრუქცია ძირითადად დღემდე არ შეცვლილა. ამ აღმოჩენისათვის 1901 წელს რენტგენს პირველს მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში. რენტგენული გამოსხივების აღმოჩენამ და მისმა შემდგომმა გამოკვლევამ დიდი როლი შეასრულა ატომის აგებულებისა და ნივთიერების სტრუქტურის შესწავლაში. ამ გამოსხივებას ფართოდ იყენებენ მედიცინაში, მეცნიერებასა და ტექნიკაში.

## იხილეთ აგრეთვე
*რენტგენული სტრუქტურული ანალიზი
*რენტგენოგრაფია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:დაბადებული 1845
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ახალციხის მურა ნახშირის საბადო

**ახალციხის მურა ნახშირის საბადო**, მდებარეობს ახალციხის მუნიციპალიტეტში,  ახალციხის ქვაბულში, ქალაქ ვალესა და სოფელ ნაოხრების მიდამოებში. 

## დახასიათება
ნახშირის შემცველი ნალექები გავრცელებულია 90-100 კმ² -ზე. ნახშირიანი წყება ზედაოლოგოცენური ასაკისაა. გამოიყოფა სამი ჰორიზონტი: ქვედა ქვიშაქვები - 20-40 მ, ნახშირის ფენებიანი პროდუქტიული თიხიანი წყება - 60-150 მ და ზედა ქვიშაქვები - 30-50 მ სიმძლავრისა. ნახშირიანი წყება შუა- და ქვედაოლიგოცენურ თიხებს და ქვიშაქვებს (600-750 მ) მოსდევს, ზევიდან კი გადაფარულია ზედაოლიგოცენური ფერადი თიხიანი და თიხიანი ქვიშაქვების წყებით (450-650 მ). საბადოზე დადგენილია 5 ნახშირიანი ჰორიზონზი: სამი - საკუთრივ ნახშირიან პროდუქტიულ წყებაში და ორი - ფერად წყებაში. პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს მესამე ჰორიზონტს, რომელიც პროდუქტიული წყების სულ ზედა ნაწილშია. გამოკვლეულია ფართობი, რომელზედაც ფენები სამუშაო სიმძლავრეს ინარჩუნებენ (დაახლოებით 25 კმ²). ახალციხის ნახშირი ტიპურ ჰუმუსურ მაღალნაცრიან მურა ნახშირს განეკუთვნება. ნახშირის სიმკვრივე ნაცრიანობასთან დაკავშირებით 1210-1750 კგ/მ³-მდეა, საშუალო ტენიანობა 12-13%, ნაცრიანობა 35%, ქროლადები 48%, გოგირდი 2,5$, თბოუნარიანობა 3200-4500 კკალ/კგ. ორგანული მასის შედგენილობა: ნახშირბადი 68-70%, წყალბადი 5,3%, ჟანგბადი 24,5%, აზოტი 1%. ამოღების ნახშირი იფშვნება, შენახვიდან 1,5-2,5 თვის შემდეგ მოსალოდნელია თვითანთება. საბადოს გეოლოგიური მარაგი 110-120 მლნ. ტ-მდეა. 

## ისტორია
ახალციხის მურა ნახშირის საბადოს ათვისება ადგილობრივი მრეწველობამ 1931 წელს დაიწყო, 1941-იდან შეუდგნენ კაპიტალური შახტების მშენებლობას, ხოლო 1946 საექსპლუატაციოდ გადაეცა პირველი შახტი. ამჟამად არახელსაყრელი ტექნიკურ-ეკონომიკური პირობების გამო საბადოს დამუშავება დროებით შეჩერებულია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს საბადოები
ენერგია (რაკეტა-მატარებელი)

250px|მინიატიურა|„ენერგია“
„**ენერგია**“ () — საბჭოთა რაკეტა-მატარებელი შექმნილი კოროლიოვის სახელობის რაკეტულ-კოსმოსური კორპორაციის „ენერგიის“ მიერ კოსმოსში მძიმე ტვირთების (მათ შორის საბჭოთა მრავალჯერადი გამოყენების კოსმოსური ხომალდის „ბურანის“) გასატანად. მას შეეძლო 100 ტონა ტვირთის გატანა ორბიტაზე, თუმცა მის მოდერნიზებულ ვარიანტს (რომელიც არასოდეს არ აუგიათ) შეეძლო უფრო მეტი ტვირთის გატანა ვიდრე აშშ-ის რაკეტა-მატარებელს სატურნ V.

## ისტორია 
ენერგია პირველად 1987 წლის 15 მაისს გაუშვეს „პოლუსის“ ტიპის თანამგზავრთან ერთად. თვითონ რაკეტამ უნაკლოდ იმუშავა, მაგრამ თანამგზავრმა ორბიტას ვერ მიაღწია მისი სტაბილიზაციის მოწყობილობების გაუმართაობის გამო. „ენერგიის“ მეორე (და უკანასკნელი) წარმატებული გაფრენა განხორციელდა 1988 წლის 15 ნოემბერს, როცა მან ობიტაზე გაიტანა საბჭოთა მრავალჯერადი გამოყენების კოსმოსური ხომალდი „ბურანი“ უპილოტო რეჟიმში.

„ენერგია-ბურანის“ კომპლექსის შესაქმნელად მუშაობა დაიწყო 1976 წელს მას მერე რაც უიღბლო ნ1 პროგრამა გაუქმდა. ნ-1 ინფრასტრუქტურა გამოიყენებოდა „ენერგიის“ შესაქმნელად . „ენერგიამ“ ასევე შეცვალა „ვულკანის“ პროექტი რომელსაც საფუძვლად უნდა გამოეყენებინა რაკეტა-მატარებელი „პროტონი“ იგივე ჰიპერგოლური და შხამიანი საწვავით. სახელწოდება „ვულკანი“ მოგვიანებით მიენიჭა „ენერგიის“ ერთ-ერთ ნაირსახეობას რომელსაც რვა ამაჩქარებელი უნდა გამოეყენებინა და რომელიც თავად „ენერგიაზე“ ბევრად მძლავრი იქნებოდა.

კატეგორია:რაკეტები
ფრანკლინ დელანო რუზველტი

**ფრანკლინ დელანო რუზველტი** ( დ. 30 იანვარი, 1882 — გ. 12 აპრილი, 1945) — აშშ-ის 32-ე პრეზიდენტი დემოკრატიული პარტიიდან.  ოთხჯერ იქნა არჩეული, მსახურობდა 1933-45 წლებში და აშშ-ის ერთადერთი პრეზიდენტია, რომელიც ორ ვადაზე მეტჯერ იკავებდა ამ პოსტს. მე-20 საუკუნის ცენტრალური ფიგურა, მას ხშირად აშშ-ის სამ უდიდეს პრეზიდენტთა რიგში მოიხსენიებენ.

დიდი დეპრესიის პერიოდში 1930-იან წლებში, რუზველტმა ჩამოაყალიბა ახალი გარიგება, რომლის მიზანი უმუშევართა დასაქმება, ეკონომიკის აღდგენა და ეკონომიკური სისტემის რეფორმა იყო. მისი ყველაზე განთქმული მემკვიდრეობა სოციალური უსაფრთხოების სისტემა და უოლ სტრიტის რეგულაციაა. აქტიური ფედერალური მთავრობის მისეულმა აგრესიულმა გამოყენებამ ენერგია შეჰმატა დემოკრატიულ პარტიას. რუზველტის მიერ შექმნილი ახალი გარიგების კოალიცია პოლიტიკაში დომინირებდა 1960-იან წლებამდე. ის და მისი მეუღლე ელეონორა რუზველტი თანამედროვე ამერიკული ლიბერალიზმის ქვაკუთხედად მოიაზრებიან. 
როდესაც მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო 1939 წელს რუზველტი ფორმალურ ნეიტრალიტეტს იცავდა. იგი ლენდ-ლიზის პროგრამით დახმარებას უწევდა ნაცისტური გერმანიის წინააღმდეგ მებრძოლ ქვეყნებს, განსაკუთრებით დიდ ბრიტანეთს. 1941 წლის 7 დეკემბერს იაპონია, ამერიკულ სამხედრო-საზღვაო ბაზას პერლ-ჰარბორს თავს დაესხა, რასაც რუზველტმა მეორე დღესვე იაპონიისთვის ომის გამოცხადებით უპასუხა. ამას 1941 წლის 11 დეკემბერს გერმანიის მიერ შეერთებული შტატებისთვის ომის გამოცხადება მოყვა. აშშ-ის ეკონომიკის თითქმის სრულმა მობილიზაციამ საომარი მოქმედების მხარდასაჭერად, ეკონომიკის გამოცოცხლება გამოიწვია. რუზველტი შეერთებულ შტატებს თითქმის მთელი მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა და მცირე ხნით ადრე, ვიდრე ომი დასრულდებოდა ინსულტით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ პრეზიდენტის პოსტი ვიცე-პრეზიდენტმა ჰარი ტრუმენმა დაიკავა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Hyde Park NY Home of FDR
* Campobello Island Summer Home of FDR
* FDR Memorial Washington DC
* The Franklin D. Roosevelt Presidential Library and Museum
* Academic Data Related to the Roosevelt Administration 
* *TIME* Magazine Cover: Franklin D. Roosevelt, May 28, 1923 
* Roosevelt at Warm Springs 
* Franklin D. Roosevelt American Heritage Center Museum  One of the largest FDR-related resources in the world
* Photographs of Franklin D. Roosevelt, 1913-1945  Photographic collection from the National Archives
* Assistant Secretary of the Navy **Franklin Roosevelt** (standing on right) and Secretary of the Navy Josephus Daniels congratulate Commander Albert C. Read and his crew on their historic crossing of the Atlantic Ocean in the NC-4 in May 1919.(photo June 30, 1919)
* Franklin D. Roosevelt on The History Channel
* "When the President Takes The Helm Of Yacht"

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:ნიუ-იორკის გუბერნატორები
კატეგორია:მმართველი ფილატელისტები
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აპრილი
*
ახაშალა

**ახაშალა**, *ახაშვალა* (აფხ. სიტყვასიტყვით - ზედმეტი, საზოგადოების გარეშე მდგომი), ყმა გლეხების კატეგორია ფეოდალურ აფხაზეთში. არ გააჩნდათ ოჯახი და საკუთრება (იგივეა, რაც იმერული და მეგრული "მოჯალაბე"). ახაშალა ტყვე, ნასყიდი, გაჩუქებული, მზითევში მოყოლილი გლეხი იყო. შეადგენდა დამოკიდებული მოსახლეობის 4-5%-ს. მიწაზე მიმაგრებული და დაოჯახებულია ახაშალა ახოიუ ხდებოდა.
## ლიტერატურა
**ანჩაბაძე ზ.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 103, თბ., 1977
 
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
კატეგორია:გლეხობა
კატეგორია:აფხაზეთის სამთავრო
ახალციხის ქვაბული

**ახალციხის ქვაბული**, **სამცხის ქვაბული** — ტექტონიკური ეროზიული მთათაშორისი ქვაბული სამხრეთ საქართველოში, მდინარე მტკვრის ზემო აუზში. ჩრდილოეთიდან შემოფარგლულია მესხეთის ქედის, სამხრეთიდან ერუშეთის ქედის, დასავლეთიდან არსიანის ქედის კალთებით; აღმოსავლეთით ესაზღვრება თრიალეთის ქედის დასავლეთი დაბოლოება.

ახალციხის ქვაბულის ძირის აბსოლუტური სიმაღლე საშუალო 900-1000 მ ქვაბულის კალთები აგებულია შუაეოცენური ასაკის ვულკანოგენური ქანებით, ხოლო შუა ნაწილი ზედა ეოცენის თაბაშირიანი ქვიშიან-თიხოვანი წყებით, ოლიგოცენური თიხებითა და ქვიშიან-თიხოვანი ნალექებით, აგრეთვე მიო-პლიოცენის ტუფოგენური (გოდერძის) წყებით. მეოთხეული ნალექები მტკვრისა და მისი შენაკადების ხეობათა ძირზეა.

ქვაბულის ცენტრში ტერასული ვაკეა. კლდეებზე (ზღვის დონიდან 1200-1300 მ-მდეა) განვითარებულია ბორცვიან-სერებიანი ეროზიული ლანდშაფტი, უმთავრესად რელიეფის ნაზი ფორმებით; ვულკანოგენურ წყებებზე რელიეფი კლდოვანია. 1200-1300 მ ზემოთ მესხეთის, ერუშეთისა და არსიანის ქედების კალთების საკმაოდ დანაწევრებული მთა-ხეობათა რელიეფია.

ახალციხის ქვაბულში ძირითადად მთის სტეპის ჰავაა. ზამთარი - ცივი, შედარებით მშრალი, ზაფხული - ხანგრძლივი და თბილი. იანვრის საშუალო ტემპერატურა - 2,2&nbsp;°C (ასპინძა), - 5,4&nbsp;°C (აბასთუმანი) ფარგლებში მერყეობს, აგვისტოში 17,3&nbsp;°C-დან (აბასთუმანი) 20,5&nbsp;°C-მდე (ახალციხე). საშუალო წლიური ტემპერატურა 6,5&nbsp;°C, 9,5&nbsp;°C. აბსოლუტური მინიმალური -29&nbsp;°C,-32&nbsp;°C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 36&nbsp;°C, 39&nbsp;°C. ნალექები 400-520 მმ წელიწადში. ქვაბულის ფერდობებზე ზემოთ ზომიერი ნოტიო ჰავაა ცივი ზამთრითა და გრილი ზაფხულით.

ახალციხის ქვაბულის ჰიდროგრაფიულ ქსელს შეადგენს მდინარე მტკვარი და მისი შენაკადები - ფოცხოვისწყალი (შენაკად ქვაბლიანით), ურაველი, წინუბნისწყალი და სხვა. ტბებიდან აღსანიშნავია წუნდა და სათახვე. მინერალური წყაროებია აბასთუმანში (ოცხე), ახალციხეში, ასპინძაში, ურაველში და სხვა.

ახალციხის ქვაბულში 1300-1400 მ სიმაღლემდე ტყის რუხ-ყავისფერ და ყავისფერ ნიადაგებზე ტყესტეპის ლანდშაფტია, ქვაბულის ფარგლებს გარეთ, 2000-2200 მ-მდე ტყის ყომრალ ნიადაგებზე განვითარებულია მთის ტყის, უფრო ზემოთ - მთა-მდელოს ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ქვაბულები
ახალციხის მაზრა

**ახალციხის მაზრა** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. მოიცავდა დღევანდელ ახალციხის, ადიგენის და ნაწილობრივ ასპინძის რაიონების ტერიტორიას. შეიქმნა 1840 წელს, როდესაც ყოფილი ახალციხის საფაშო ადრიანოპოლის 1829 საზავო ხელშეკრულებით რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. ადმინისტრაციული ცენტრი იყო ახალციხე. 1840 წელს ახალციხის მაზრა საქართველო-იმერეთის გუბერნიაში შევიდა, ხოლო 1846 ხერთვისისა და აბასთუმნის საპოლიციო უბნებით — ახლად შექმნილ ქუთაისის გუბერნიაში. 1849 წელს შეუერთეს ახალქალაქის საპოლიციო უბანი. 1867 წელს თბილისის გუბერნიის შემადგენლობაში შევიდა 1874 წელს გამოეყო ახალქალაქის მაზრა.

1918 წელს ახალციხის მაზრა დაკავა ოსმალეთის იმპერიამ. 1918 წლის დეკემბერში ახალციხის მაზრაში გავრცელდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის იურისდიქცია. 1919 წლის 10 იანვარს ახალციხე აიღო ყარსის რესპუბლიკამ, თუმცა მასზე მალე კონტროლი აღადგინა საქართველომ. 

ახალციხის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.

## მოსახლეობა
1897 წლის აღწერით მოსახლეობის 35,5%-ს შეადგენდნენ თურქები, 22% – სომხები, 18% –აზერბაიჯანელები, 17,7% – ქართველები, 2,5% – რუსები.

1905 წელს მაზრა 2635 კმ² ეკავა. დასახლებული პუნქტი — 193; მოსახლეობა — 58879 კაცი. რუსეთის შემადგენლობაში შესვლის შემდეგ მოსახლეობის ეროვნული შემადგენლობა მკვეთრად შეიცვალა. რუსეთის იმპერიის პოლიტიკის შედეგად მუსლიმ ქართველთა უდიდესი ნაწილი ოსმალეთში გადასახლდა. მათ ადგილზე ჩამოსახლდნენ ოსმალეთიდან დევნილი ქრისტიანი სომხები, ბერძნები და სხვა. 

1917 წელს მაზრის მოსახლეობა შეადგენდა დაახლოებით 72 ათას ადამიანს, მათ შორის უმრავლესობას შეადგენდნენ ქართველები – 66 ათასი ადამიანი.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
ჯონათან ლიტელი

**ჯონათან ლიტელი** (, დ. 10 ოქტომბერი, 1967) —  ამერიკელი, ფრანგულენოვანი მწერალი. 39 წლის ასაკში დაწერა თავისი პირველი რომანი, *კეთილგანწყობილნი*, რომელმაც 2006 წელს გონკურის პრემია და საფრანგეთის აკადემიის რომანის დიდი პრემია მიიღო.
 
ჯონათანი  პოლონეთიდან  ამერიკაში ემიგრირებული ებრაელების ოჯახში დაიბადა. მიუხედავად იმისა, რომ ჯონათან ლიტელის ოჯახს პირდაპირ არ შეხებია ევროპაში ებრაელთა წინააღმდეგ მიმართული დევნა, მწერლისთვის ეს მაინც უმნიშვნელოვანესი თემაა, რამაც გამოძახილი ჰპოვა მის პირველ ნაწარმოებში.
 
ბავშვობაში  ვიეტნამის ომის თემით გატაცებული ჯონათანი შემდგომში ბალკანეთში, კონკრეტულად ბოსნია და ჰერცეგოვინაში  7 წელს დაჰყოფს გაეროს ჰუმანიტარული პროგრამის ფარგლებში. ამავე პროგრამით იმყოფებოდა ჩეჩნეთში, ავღანეთში, კონგოსა და მოსკოვში.

1989 წელს  გამომცემლობა Signet Book გამოსცემს ჯონათან ლიტელის პირველ ნაწარმოებს, *Bad Voltage*. ეს არის სამეცნიერო ფანტასტიკა, რომლის სიუჟეტი ვითარდება კიბერპანკურ სამყაროში.

2001 წელს გადაწყვეტს თავი დაანებოს ჰუმანიტარულ მოღვაწეობას და მთელი დრო მიუძღვნას თავის პირველ რომანზე მუშაობას. *კეთილგანწყობილნი* ასახავს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდს, კონკრეტულად აღმოსავლეთის ფრონტს  გამოგონილი პერსონაჟის, ესესის ოფიცრის, მაქსიმილიან ოს მოგონებების სახით.

2006 წელს გამოსცა ლიტელის კიდევ ერთი წიგნი,(*The Security Organs of the Russian Federation - A Brief History 1991-2005*), რომელიც წარმოადგენს ვრცელ მოხსენებას 1991 - 2005 წლებში რუსეთის ფედერაციის საიდუმლო სამსახურების შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში 
**კეთილგანწყობილნის* კრიტიკა ,*Télérama* 
*ამავე რომანის კრიტიკა *Le Figaro littéraire*-ში 
*კრიტიკა *Le Monde*-ში
*კრიტიკა *Nouvel observateur*-ში 
*ჯონათან ლიტელის საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:გონკურის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანიტარები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:იელის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
სუდაკი

thumb|350px|სუდაკის უბე.
**სუდაკი** (უკრ.: Судак, ყირიმის თათრული: Sudaq) — ისტორიული დაბა ყირიმში, უკრაინა, დაახლ. 15.000 მცხოვრებით, 57 კმ-ში ფეოდოსიიდან და 104 კმ-ში სამხრეთით სიმფეროპოლიდან. პოპულარული კურორტი განთქმული მისი კარგად შემონახული XV საუკუნის გენუის ციხესიმაგრით შავი ზღვის პირზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sudak Official Tourism Website
* Pictures of Sudak 
* Photo of Sudak and Novyj Svet 

კატეგორია:ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის ქალაქები
კატეგორია:ხაზარების ქალაქები
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ქალაქები
არდევან ახვლედიანი

**არდევან ვალერიანის ძე ახვლედიანი** (დ.  27 ნოემბერი [ძვ. სტ. 14 ნოემბერი], 1897, ცაგერი  — გ. 15 თებერვალი, 1942, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1936), პროფესორი (1939)

## ბიოგრაფია 
1924 წლიდან, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობდა სვანეთში, სადაც შეისწავლა ენდემური ჩიყვი. გამოიკვლია საქართველოში ამ დაავადების გავრცელების მიყეყები. შეისწავლა სოფ. მუაშის მინერალური წყლების სამკურნალო თვისებები, რამაც განაპირობა მუაშის კურორტად აღიარება. 1939–1942 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრის პროფესორი. შეადგინა მეანობის პირველი სახელმძღვანელო ქართულ ენაზე.

## ლიტერატურა 
* ახვლედიანი არდევან ვალერიანის ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 297.
**საყვარელიძე ს.,* უბნის ყოფილი ექიმი პროფესორი არდევან ახვლედინი,  «კრებული უბნის ექიმის დასახმარებლად», 1960, № 1—2;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მეან-გინეკოლოგები
კატეგორია:დაბადებული  27 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
არდევან
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ვარნა

**ვარნა** (ბულგ.: Варна) — სიდიდით მესამე ქალაქი ბულგარეთში სოფიასა და პლოვდივის შემდეგ, მოსახლეობა - 345.371 ადამიანი. ვარნის ოლქის დედაქალაქი და მნიშვნელოვანი პორტი შავ ზღვაზე ვარნის ტბის სიახლოვეს. ქალაქს 1949-56 წლებში "სტალინი" ერქვა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი (ბულგარულად)
* საზოგადო ტრანსპორტის რუკა 
* პანორამული სურათები 1 , 2 

კატეგორია:ბულგარეთის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ქალაქები
კატეგორია:ვარნის ოლქი
კატეგორია:ბულგარეთის კურორტები
გევორქ ახვერდიანი

**გევორქ ახვერდიანი** (, დ. 17 ივნისი [ძვ. სტ. 5 ივნისი], 1818, თბილისი, — გ. 29 ნოემბერი [ძვ. სტ. 17 ნოემბერი], 1861, იქვე) — სომეხი ლიტერატურათმცოდნე, საზოგადოებრივი მოღვაწე. აგროვებდა აშუღური პოეზიის ნიმუშებს. საიათნოვას სომხურ ლექსებს დაუთმო გამოკვლევა, კომენტარები და გამოსცა მოსკოვში (1852). ნაშრომი „თბილისის ამქრები“ ავტორის სიკვდილის შემდეგ ნაწილ-ნაწილად გამოიცა თბილისში (1882–1883). 1903 წელს გამოვიდა მის მიერ შედგენილი კრებული XVIII საუკუნისა და XIX საუკუნის I ნახევრის გუსანთა სიმღერებისა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 17 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1818
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1861
ახკალაფა

**ახკალაფა** — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ახკალაფას და ქვემო ახკალაფას ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ახიზის ციხე

მინი|250პქ|ახიზის ციხის ხედიჯაბა ლაბაძის ფოტო
**ახიზის ციხე** — ციხესიმაგრე ადრინდელი ფეოდალურ საქართველოში, კლარჯეთში, ამჟამად თურქეთში, მდინარე არტანუჯისწყლის მარცხენა ნაპირზე. გადმოცემით ახიზის ციხე ვახტანგ გორგასალს განუახლებია (V ს.), მასვე აუგია აქ მონასტერი და კლარჯეთის ეპისკოპოსის ადგილსამყოფლად დაუდგენია.

## გალერეა 

ფაილი:243. axiza.JPG| 
ფაილი:244. axiza.JPG| 
ფაილი:245. axiza.JPG| 

## იხილეთ აგრეთვე
* კლარჯეთი

## ლიტერატურა
**ვახუშტი*, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.:ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1073

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
ახოიუ

**ახოიუ** — ყმა-გლეხი ფეოდალურ აფხაზეთში (მეგრული „მოინალე“). სამურზაყანოში „დოლმახორე“ ეწოდებოდა. ახოიუ  აფხაზეთის გლეხობის 15-20% შეადგენდა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
კატეგორია:გლეხობა
ახოობა

**ახოობა** — ახოიანი მიწათმოქმედების სისტემასთან დაკავშირებული სათემო დღეობა. იმართებოდა გუდამაყრილ ბექაურ-წიკლაურთა გვარის ძირი ხატის - ფუძის ანგელოზის, "პირიმზის" კარზე (ხევსურეთი, სოფ. უკანახო), მონაწილეობდა გუდამაყრის მთელი თემი. ვინაიდან ეს ხატი სოფ. დუმაცხოში უკანახოდან "გადმოსულად" ითვლებოდა, მორწმუნეთა პროცესია დუმაცხოდან ხატს (დროშა-ბორაყს) "მიაბრძანებდა თავის სამკვიდროში", სადაც იკვლებოდა ზვარაკი და იმართებოდა პურობა. 

დღეობისათვის ლუდის ხარშვა და საჯაროზე კოდით დადგმა უმთავრესად "შარვანიანთა" სახლიკაცებს ევალებოდა. დღეობის დასასრულს იმართებოდა "ქვაბის წართმევის" ცერემონიალი. გამარჯვებულ სახლიკაცს მომავალ წელს უნდა დაედგა ლუდით კოდი, რაც დიდ სახელად ითვლებოდა.

## ლიტერატურა
**რეხვიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 108, თბ., 1977

კატეგორია:საქართველოს დღესასწაულები
ახლისმსგავსი ვარსკვლავი

[მინი|ახლისმსგავსი ვარსკვლავი HT ([ვარსკვლავიერი სიდიდე ~13.4), 2010 წლის 2 ნოემბერი]]
**ახლისმსგავსი ვარსკვლავი**, ცვალებადი ვარსკვლავი, რომელიც სპექტრისა და ბრწყინვალების ცვლილების ხასიათით ახალ ვარსკვლავს ემსგავსება, თუმცა მისი ბრწყინვალების ცვლილება უფრო მცირე ამპლიტუდისაა და ხშირად ისე მეორდება, რომ პერიოდსა და ამპლიტუდაში რეგულარული კანონზომიერება არ შეიმჩნევა. ახლისმსგავს ვარსკვლავებს მიაკუთვნებენ ისეთ ვარსკვლავებსაც, რომელთაც ბრწყინვალება უცვლელი აქვთ, მაგრამ ახალი ვარსკვლავების განვითარების რომელიმე ფაზის შესაბამისი სპექტრი ახასიათებთ. ტიპური ახლისმსგავი ვარსკვლავებია მარჩბივის U და ჟირაფის Z ტიპის ვარსკვლავები, რომლებიც დროდადრო (10 დღე-ღამიდან რამდენიმე თვემდე ინტერვალით) 2-5 ვარსკვლავიერი სიდიდით აკაშკაშებენ ხოლმე. გედის P ტიპის ვარსკვლავები, რომელთა ატმოსფერო უწყვეტად ფართოვდება რამდენიმე ასეული კილომეტრის სიჩქარით წამში და ყოველ ასიათას წელიწადში მზის ტოლ მასას კარგავს. ანდრომედეს Z ტიპის ვარსკვლავები, რომლებიც თითქმის განუწყვეტლივ და არაწესიერად იცვლიან ბრწყინვალებასა და სპექტრს. ვარაუდობენ, რომ ახლისმსგავი ვარსკვლავები ფიზიკური ბუნებით ახალ ვარსკვლავებს ემსგავსებიან, მხოლოდ მათ ცვლილებათა ციკლის მასშტაბით ჩამოუვარდებიან.

## იხილეთ აგრეთვე
*ზეახალი ვარსკვლავი

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 2, გვ. 105, თბ., 1977

## რესურსები ინტერნეტში
* Spaceflight Now:  "New Method of Estimated Dwarf Novae Distances", 5/30/03.  (Accessed 4/17/06)
* AAVSO Variable Star of the Month. SU Ursae Majoris: February 2000
* Amateur Astronomers and Dwarf Novae

კატეგორია:ვარსკვლავები
ახრასი

**ახრასი** () — 15-23 მ სიმაღლის, ლამაზვარჯიანი მარადმწვანე ხე საპოტისებრთა ოჯახისა. მისი მწიფე ნაყოფი ტკბილი, არომატულია. 

სამშობლო ცენტრალური ამერიკაა. მოჰყავთ ტროპიკებში, ნაწილობრივ რძეწვენს, რომელიც შეიცავს 20-25% გუტაპერჩის მსგავს ნივთიერებას და იყენებენ ე. წ. „საღეჭი რეზინის“ წარმოებაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საპოტისებრნი
ჩამოხრჩობა

thumb|200px|ჩამოხრჩობა შუა საუკუნეებში П-მაგვარ სახრჩობელაზე.
**ჩამოხრჩობა** — მექანიკური ასფიქსიის სახეობა, მიიღება ყელზე ყულფის მოდებით, რომელიც მოეჭირება დაღუპულის სხეულის სიმძიმის ზემოქმედებით. როგორც წესი, ყულფს წარმოადგენს რგოლი, კვანძი, რომლის თავისუფალი ბოლო უძრავად მაგრდება. ჩამოხრჩობა გამოიყენებოდა (იშვიათ შემთხვევაში დღემდე) როგორც სიკვდილით დასჯის, მკვლელობის ან თვითმკვლელობის საშუალება.

კატეგორია:სიკვდილით დასჯის მეთოდები
პლოვდივი

მინი|პლოვდივის ცენტრი
**პლოვდივი** (, წარსულში **ფილიპოპოლი**  და **ფილიბე** ) — ბულგარეთის სიდიდით მეორე ქალაქი დედაქალაქ სოფიას შემდეგ, 2012 წლის დეკემბრის მონაცემებით მოსახლეობა 339 077 ადამიანს შეადგენდა. პლოვდივის ოლქისა და პლოვდივის, მარიცასა და როდოპის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციული ცენტრი, რომელთა მოსახლეობა საერთო ჯამში დაახლოებით 403 153 ადამიანია (2011). ქალაქი მნიშვნელოვანი ეკონომიკური, სატრანსპორტო, კულტურული და საგანმანათლებლო ცენტრია, ასევე ისტორიული ოლქის, თრაკიის სიდიდით მეორე ქალაქია სტამბოლის შემდეგ. ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ქალაქებს შორის კი სიდიდით მეათეა.

ქალაქს 6000 წლიანი ისტორია აქვს, რომელიც ნეოლითური ხანის ძეგლებითაც ვლინდება (დათარიღებული ძვ.წ 4000 წელი), პლოვდივი მსოფლიოს უძველეს ქალაქად მიიჩნევა. ქალაქის დასავლეთი ნაწილი ბერძნული ისტორიული სახელით — ფილიპოპოლით იყო ცნობილი, რომელიც ძვ.წ 340 წელს ეწოდა. თავდაპირველად პლოვდივი თრაკიელთა , ხოლო მოგვიანებით კი მაკედონელებისა და რომაელების დაქვემდებარებაში იყო. შუა საუკუნეებში ქალაქს შენარჩუნებული ჰქონდა თავისი სტრატეგიული მნიშვნელობა მთელს რეგიონში, თუმცა კვლავაც სხვადასხვა იმპერიის დაქვემდებარებაში იყო, ჯერ ბიზანტიის, ხოლო შემდგომ ბულგარეთის იმპერიის. XIV საუკუნიდან  კი უკვე ოსმალეთის იმპერიის დაქვემდებარებაში იყო, ხოლო 1878 წლის 4 იანვარს ქალაქი ოსმალური მმართველობისგან რუსულმა ჯარმა გამოიყვანა და გადავიდა ბულგარეთის შემადგენლობაში ამავე წლის ივლისამდე, ამავე წელსვე გახდა აღმოსავლეთი რუმელიის დედაქალაქი. 1885 წელს აღმოსავლეთი რუმელია, პლოვდივთან ერთად ბულგარეთის შემადგენელი ნაწილი გახდა.

ქალაქი ბულგარეთის სამხრეთ-ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე მარიცას ორივე ნაპირზე მდებარეობს. ისტორიულად ცნობილია, რომ ქალაქი გაშენებულია სიენიტის 7 ბორცვზე, რომელთა სიმაღლე 250 მეტრს აღწევს. სწორედ, ამ ბორცვების გამო ქალაქი ბულგარეთში ხშირად მოიხსენიება, როგორც: „ქალაქი 7 ბორცვზე“.

პლოვდივში ყოველწლიურად მრავალი კულტურული ღონისძიება ტარდება, მათ შორისაა: პლოვდივის საერთაშორისო საქველმოქმედო ბაზრობა, თეატრალური ფესტივალი, სატელევიზიო ფესტივალი „ოქროს სკივრი“. ანტიკური ხანიდან შემონახულია რომაული ამფითეატრი, ოდეონი, სტადიონი, ეირენეს არქეოლოგიური კომპლექსი და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი
* პლოვდივის ისტორია – მოკლემეტრაჟიანი ფილმი YouTube-ზე
* ანტიკური პლოვდივი
* ანტიკური პლოვდივის მუნიციპალური ინსტიტუტი
* პლოვდივის რუკა

## სქოლიო
კატეგორია:პლოვდივის ოლქი
კატეგორია:ბულგარეთის ქალაქები