open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალექსანდრე ჯაფარიძის მწვერვალი

**ალექსანდრე ჯაფარიძის მწვერვალი** — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ცენტრალური კავკასიონის გვერდით ქედზე, ფიტნარგინის ქედის განშტოების ადგილას, მყინვარ დიხსუს მარცხენა ტოტის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4700 მ. კლდოვან-ყინულოვანია. მწვერვალს 1945 წელს დაერქვა ქართველი მთამსვლელის ალექსანდრე ჯაფარიძის სახელი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
რასელ-აინშტაინის მანიფესტი

**რასელ-აინშტაინის მანიფესტი** გამოიცა ლონდონში 1955 წლის 9 ივლისს ბერტრან რასელის მიერ ცივი ომის პიკის პერიოდში. მასში ხაზგასმული იყო ბირთვული იარაღის საშიშროებები და მოუწოდებდა მსოფლიო ლიდერებს საერთაშორისო კონფლიქტის მშვიდობიანი გადაწყვეტის გზები მოეძებნათ. მანიფესტს ხელი მოაწერა 11 წამყვანმა ინტელექტუალმა და მეცნიერმა, მათ შორის ალბერტ აინშტაინმა, სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე 1955 წლის 18 აპრილს. გამოცემიდან ნამდენიმე დღეში ფილანტროპმა კირუს ეტონმა მანიფესტში მოწოდებული კონფერენციის სპონსორობა ითავა პაგუოში, ნოვა სკოტია. კონფერენცია, რომელიც 1957 წლის ივლისში ჩატარდა იყო პირველი პაგუოშის სამეცნიერო კონფერენციათა სერიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Op-Ed: The 50-Year Shadow by Joseph Rotblat, New York Times, May 17, 2005.
* Meeting the Russell–Einstein Challenge to Humanity 
* The Origins of the Russell-Einstein Manifesto 

კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
კატეგორია:ბირთვული იარაღი
პრაღის ეროვნული თეატრი

**ეროვნული თეატრი** () — ეროვნული თეატრი პრაღაში, ჩეხური ოპერის ალმა-მატერი და ჩეხეთის ისტორიისა და ხელოვნების ეროვნული მონუმენტი.

ეროვნული თეატრი ჩეხური კულტურული ინსტიტუტების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილია თავისი მდიდარი არტისტული ტრადიციით, შექმნილი ჩეხური საზოგადოების ყველაზე გამორჩეული პიროვნებების მხარდაჭერით. ამ ტრადიციის წყალობით შენარჩუნდა და განვითარდა ერის ყველაზე მნიშვნელოვანი ატრიბუტი — ჩეხური ენა და ჩეხური მუსიკისა და დრამატული აზროვნების ხედვა.

დღეს ეროვნული თატრი შედგება სამი სამხატვრო ანსამბლისგან — ოპერა, ბალეტი და დრამატურგია, რომელთა წარმოდგენები იმართება ეროვნული თეატრის ისტორიულ შენობაში, სახელმწიფო თეატრსა და კოლოვრატის თეატრში.

## რესურსები ინტერნეტში
* პრაღის ეროვნული თეატრი 

კატეგორია:პრაღის არქიტექტურა
კატეგორია:ჩეხური კულტურა
კატეგორია:ჩეხეთის თეატრები
ალექსანდრიანი

**„ალექსანდრიანი“** — ქართულად ნათარგმნი ლიტერატურული ძეგლი. მისი პირველწყაროა ფსევდოკალისტენეს თხზულება ალექსანდრე მაკედონელის შესახებ („ალექსანდრეს რომანი“), რომლის კვალი ჩანს ჯერ კიდევ IX საუკუნის II ნახევრის ძეგლში „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“. 

ქართულად თარგმნილი უნდა იყოს არა უგვიანეს XI საუკუნეში. ამ თარგმანს ჩვენამდე არ მოუღწევია. ციტატა „ალექსანდრეს რომანიდან“ გვხვდება ლეონტი მროველის ნაშრომში. XIV საუკუნეში სამხრეთ ევროპაში შეიქმნა და ფართოდ გავრცელდა რომანის ახალი, სერბიული რედაქცია, რომლის ერთ-ერთი უმთავრესი თავისებურებაა ალექსანდრესა და როქსანას ტრაგიკული სიყვარულის თემა. XV საუკუნეში გაჩნდა სერბიული რედაქციის რუსული ვარიანტი, რომელიც მცირეოდენი ცვლილებებით 1700-1713 წლებში პროზად თარგმნა არჩილ მეფემ. 1713-1724 წლებში არჩილის თარგმანი გალექსა მდივან-მწიგნობარმა პეტრე ჩხატარაისძემ, მანვე ხელახლა პროზაულად გადაამუშავა „ალექსანდრიანი“, სრულიად გადააკეთა ზოგიერთი ეპიზოდი, დაურთო ახალი თემატური დეტალები, გააღრმავა ანტიმუსლიმანური ტენდენცია, გააძლიერა ქრისტიანული მოტივი, შედარებისათვის მიმართა „ამირანდარეჯანიანი“, „ვისრამიანის“, „ვეფხისტყაოსნის“, „ლეილმაჯნუნიანი“, „იოსებზილიხანიანისა“ და სხვა თხზულებათა გმირებს. 

„ალექსანდრიანის“ სამივე ქართული ვერსია დაცულია ხელნაწერების სახით: არჩილისა  — საქართველოს ცენტრალურ არქივში (№ 123), ხელნაწერთა ინსტიტუტში (H-105) და სხვა. პ. ჩხატარაისძისა: გალექსილი — ხელნაწერთა ინსტიტუტში (Q-736), პროზაული — იქვე (H-1204, S-1514) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ალექსანდრიანი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
მაგდებურგის საკათედრო ტაძარი

thumb|300px|ხედი მაგდებურგზე კათედრალით მარჯვენივ
**მაგდებურგის საკათედრო ტაძარი**, ოფიციალურად **წმინდა ეკატერინესა და მორისის საკათდერო ტაძარი** იყო პირველი გოტიკური ტაძარი გერმანიაში და 100,98 მ სიმაღლით ყველაზე მაღალი კათედრალია ყოფილ აღმოსავლეთ გერმანიაში. ტაძარი მდებარეობს მაგდებურგში, საქსონია-ანჰალტის დედაქალაქში, გერმანია. ამ ტაძარში დაკრძალულია ოტო I დიდი.

კათედრალის ადგილას პირველი ეკლესია აშენდა 937 წელს და ის იყო წმ. მორისის სააბატო. დღევანდელი კათედრალი შენდებოდა 300 წლის განმავლობაში 1209 წლიდან, ხოლო კოშკის ქიმები 1520 წელს დასრულდა. მრავალგზის დარბევის მიუხედავად კათედარლი მდიდარია ხელოვნების ნიმუშებით ანტიკურიდან თანამედროვე პერიოდის ჩათვლით.

კატეგორია:ქრისტიანული ტაძრები
კატეგორია:გერმანიის ტაძრები
კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ალექსანდროვი

საკუთარი სახელი **ალექსანდროვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდროვი, ალექსანდრე — მათემატიკოსი
* ალექსანდროვი, ალექსანდრე (კომპოზიტორი) — რუსი კომპოზიტორი და საგუნდო დირიჟორი
* ალექსანდროვი, ალექსანდრე (მფრინავი) — საბჭოთა მფრინავი-კოსმონავტი
* ალექსანდროვი, ანატოლი (კომპოზიტორი) — რუსი კომპოზიტორი
* ალექსანდროვი, ანატოლი — ფიზიკოსი
* ალექსანდროვი, ბორის — რუსი კომპოზიტორი და საგუნდო დირიჟორი
* ალექსანდროვი, გიორგი — ფილოსოფოსი
* ალექსანდროვი, გრიგოლ — კინორეჟისორი
* ალექსანდროვი, ვასილი — ბოტანიკოსი
* ალექსანდროვი, ივანე — ინჟინერი და მეცნიერი ენერგეტიკისა და ჰიდროტექნიკის დარგში
* ალექსანდროვი, პავლე — მათემატიკოსი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდროვი (ქალაქი) — ქალაქი რუსეთში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალექსეევი

საკუთარი სახელი **ალექსეევი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსეევი, ბორის — ჩუვაში მსახიობი
* ალექსეევი, ვასილი მიხეილის ძე — რუსი ფილოლოგი
* ალექსეევი, ვასილი პეტრეს ძე — ახალგაზრდობის კომუნისტური ორგანიზაციების ერთ-ერთი ფუძემდებელი რუსეთში
* ალექსეევი, თედორე — რუსი ფერმქერ-პეიზაჟისტი
* ალექსეევი, მიხეილ ვასილის ძე — რუსი სამხედრო მოღვაწე
* ალექსეევი, მიხეილ პავლეს ძე — რუსი ლიტერატურათმცოდნე
* ალექსეევი, ნიკოლოზ — რევოლუციური მოზღაობის მოღვაწე რუსეთში
* ალექსეევი, პეტრე — პირველი რუსი მუშა-რევოლუციონერი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალექსანდროული

thumb|ალექსანდროულის ჯიშის ყურძენი
** ალექსანდროული**, *კაბისტონი*, *კაბისტონა *— ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ძველად მას კაბისტონის და კაბისტონას სახელით იცნობდნენ, მაგრამ რადგანაც ამ ჯიშის გაშენებას მეფე ალექსანდრეს სახელს უკავშირებენ — ალექსანდროული შეარქვეს.

ძირითადად გავრცელებულია რაჭა-ლეჩხუმში, ტოლა-ხვანჭკარის მიკროზონაში. 

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი, გვხვდება როგორც ხუთნაკვთიანი, ასევე დაუნაკვთავი ფოთლებიც. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. მთავარ ძარღვებზე კი გასდევს მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, კონუსური ფორმის, ახასიათებსდატოტვა, თხელია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო სიდიდისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. სრულ სიმწიფეში მუქი ლურჯია, თითქმის შავი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ნაფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ოდნავ კნატუნაა, წვნიანი, წვენი შეუფერავი, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი და სუსტად გამოსახული ჯიშური არომატით.

ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალო ან საშუალოზე მცირემოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან ყურძნის სრულ დამწიფებამდე 150-175 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 90-100 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 4.0-6.0 ტონაა. იგი კარგად ვითარდება თითქმის ყველა ტიპის ნიადაგზე, მაგრამ მაღალხარისხიან ღვინოს კირნარ, ქვათიხნარ და ხირხატ ნიადაგებზე იძლევა შესაბამისი საძირის შერჩევისას. ყურძNის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 24-30%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-7 გ/ლ-ს.

ხვანჭკარის მიკროზონაში, მუჯურეთულთან ერთად კუპაჟში მაღალხარისხიან, ორიგინალურ და ბუნებრივად ნახევარ ტკბილ ადგილ წარმოშობის ღვინო „ხვანჭკარას“ იღებენ, რომელიც ადრე „ყიფიანის ღვინის“ სახელით იყო ცნობილი. „ხვანჭკარა“ ხასიათდება გემური თვისებებით, მუქი ლალისფერია, კარგად გამოხატული ბუკეტით. გამოირჩევა სირბილითა და ნაზი სასიამოვნო მოტკბო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 26-27

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ალექსი-მესხიშვილები

**ალექსი-მესხიშვილები**, *მესხიშვილები* — XVII-XIX საუკუნეების ქართული კულტურის მოღვაწე მწიგნობართა, კალიგრაფთა და მხატვართა გვარი. გადმოვიდნენ მესხეთიდან და თბილისში XVII საუკუნეში დამკვიდრდნენ. დაკავშირებული იყვნენ ანჩისხატის ეკლესიასთან. მღვდელი პეტრე მესხი (გ. 1680) ანჩისხატის კანდელაკი (მნათე) იყო. ანჩისხატის დეკანოზები იყვნენ მისი შვილი, მხატვარი გრიგოლი და გრიგოლის ვაჟი ალექსი — XVIII საუკუნის შუა ხანის მოღვაწე, გამოჩენილი კალიგრაფი, ქართველ კალიგრაფთა სახელგანთქმული დინასტიის დამფუძნებელი (მესხიშვილების გვარი მის შემდეგ იწოდება ალექსი-მესხიშვილად). ალექსი ქართული ნუსხური ხელნაწერი წიგნის ერთ-ერთი საუკეთესო ოსტატი იყო, წერდა მხედრულადათაც, გადაწერილი აქვს საერო და სასულიერო შინაარსის მრავალი ათეული წიგნი, რომელთაგან ზოგი დასურათებულია. საერო და სასულიერო წიგნები აქვს გადაწერილი მხედრულად და ნუსხურად აგრეთვე წერის შესანიშნავ ოსტატს სოლომონ ალექსის ძეს (1742–1808). საგანგებოდ აღსანიშნავია დავით ალექსის ძის მოღვაწეობა (დავით რექტორი). მწერალი, მთარგმნელი და კალიგრაფი იყო ქვათახევის მონასტრის არქიმანდრიტი ტარასი სოლომონის ძე (1793–1824).

ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ-გაფორმებული წიგნები ორგანულად უკავშირდება ძველი ქართული ხელნაწერი წიგნის ტრადიციებს. გაფორმებისათვის ისინი იყენებდნენ დიდი ხნის შემუშავებულ ხერხებს (თავსართები და ბოლოსართები, საზედაო ასოები, სინგურის სტრიქონები ტექსტში და სხვა), ალექსის განსაკუთრებით უყვარდა ჩართული წერა დიდი, დეკორატიული მთავრული ასოებით, ორნამენტული მოტივები.

ალექსი-მესხიშვილების გადაწერილ წიგნთა უმრავლესობა დღეს ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში ინახება.
## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
ალექსეევკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ალექსეევკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## აზერბაიჯანი 
* ალექსეევკა — სოფელი აღსთაფის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ხაჩმაზის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ყუბის რაიონში.

## რუსეთი 
### ბელგოროდის ოლქი 
* ალექსეევკა — ქალაქი ბელგოროდის ოლქში.

### ბაშკირეთი 
* ალექსეევკა — სოფელი აურგაზის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი აურგაზის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ბელებეის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ბიჟბულიაქის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ბიჟბულიაქის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ბლაგოვარის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი კარმასკალის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი კუმერთაუს საქალაქო ოკრუგში;
* ალექსეევკა — სოფელი მიაქის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი თუიმაზის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი უფის რაიონში.

## ყაზახეთი 
* ალექსეევკა — ქალაქი ყაზახეთში.

## ყირგიზეთი 
* ალექსეევკა — სოფელი ჯალალაბადის ოლქში.

## მოლდოვა 
* ალექსეევკა — სოფელი უნგენის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ედინეცის რაიონში;
* ალექსეევკა — სოფელი ფლორეშტის რაიონში.

## უკრაინა 
* ალექსეევკა — სოფელი ბელოგორსკის რაიონში.

## საქართველო 
* ალექსეევკა — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში;
* ალექსეევკა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში;
* ალექსეევკა — დასახლება თბილისში, სამგორის რაიონში.
ალექსანდერი

საკუთარი სახელი **ალექსანდერი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდერი, სემიუელ — ინგლისელი ფილოსოფოსი
* ალექსანდერი, ჰაროლდ — ინგლისელი ფელდმარშალი, გრაფი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალეურა

**ალეურა** — მდინარე ახალგორის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქსნის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 21 კმ, აუზის ფართობი 95 კმ². სათავე აქვს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე საფერშეთის მთის მახლობლად. მიედინება ღრმა და ვიწრო ტყიან ხეობაში. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა — გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ქსნის შენაკადები
ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი

**ვლადიმერ შალვას ძე ალექსი-მესხიშვილი** (დ.  28 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 15 სექტემბერი], 1915, თბილისი — გ. 21 ივნისი, 1978, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961). 
## ბიოგრაფია
1939 წელს დაამთავრა  საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1955 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. მისი შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია სისადავე, თანამედროვე ეროვნული ფორმების ძიება. ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმი „იმერეთი“ წყალტუბოში (არქიტექტორ ლ. ჯანელიძესთან ერთად, 1948–1957), სააგარაკო სახლები წყნეთში (1956-1962), სპორტის სასახლე თბილისში (არქიტექტორ ი. კასრაძესთან და ინჟინერ დ. ქაჯაიასთან ერთად, 1961), რესტორანი „იორი“ თბილისის ზღვაზე (1962), დასასვენებელი სახლი ბიჭვინთაში (1962), გარაჟი თბილისში (1970), საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი (არქიტექტორ გ. გაბაშვილთან ერთად) და მეტროპოლიტენის ქვედა სადგური „თავისუფლების მოედანი“ (ყოფილი „ლენინის მოედანი“) (ორივე თბილისში — 1967; რუსთაველის სახელობის საქართველოს სახელმწიფო პრემია, 1969), თბილისის ჭადრაკისა და ალპური კლუბის შენობა (არქიტექტორი გ. ღუდუშაურთან ერთად; საქართველოს კომკავშირის პრემია; 1974). დაჯილდოებულია "საპატიო ნიშნის" ორდენით.

დაკრძალულია თბილისის საბურთალოს პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი

კატეგორია:დაბადებული  28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
ვ
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
ბარბარე ალექსი-მესხიშვილი

**ბარბარე ვლადიმერის ასული ალექსი-მესხიშვილი** (დ.  13 თებერვალი  [ძვ. სტ. 1 თებერვალი] , 1898, თბილისი ― გ. 25 დეკემბერი, 1972, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1943), ლადო მესხიშვილის ქალიშვილი და ნინო ალექსი-მესხიშვილი (1896-1956) და.

## ბიოგრაფია 
მოსკოვის მცირე თეატრთან არსებული დრამატული კურსების დამთავრების შემდეგ 1916–1941 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის, კიევის, ხარკოვისა და სხვა თეატრებში, 1942–1944 წლებში თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრში ასრულებდა კომედიურ და მოზარდი ბიჭუნების როლებს. აღსანიშნავია მისი დონ ხილი და მართა (ტირსო დე მოლინას „დონ ხილ-მწვანეშარვლიანი“ და „ღვთისმოსავი მართა“), პაისკეტი (ართურ უინგ  პინეროს „სახიფათო ასაკი“), მირანდოლინა (კარლო გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი“), ტუგინა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უკანასკნელი მსხვერპლი“).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1898
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ბარბარე
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
საბჭოთა კავშირის დეპეშათა სააგენტო

მინი|250პქ|ტასის შტაბ-ბინა
**საბჭოთა კავშირის დეპეშათა სააგენტო** (რუს.: Телеграфное агентство Советского Союза при кабинете министров СССР, ТАСС) — საბჭოთა კავშირის მინისტრთა კაბინეტთან არსებული გაზეთების, რადიო და სატელევიზიო სადგურებითვის საშინაო და საგარეო ახალი ამბების შეგროვებისა და გავრცელების ცენტრალური სააგენტო. მას ჰქონდა მონოპოლია ოფიციალურ სახელმწიფო ინფორმაციაზე, რომელიც ვრცელდებოდა ე. წ. „ტასის შეტყობინების“ ("Сообщение ТАСС") სახით. სააგენტო დაფუძნდა 1925 წლის 10 ივლისს სსრკ-ის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის დებულებით. მისი წინამორბედი იყო რუსული სატელეგრაფო სააგენტო (როსტა), პირველი სახელმწიფო ახალი ამბების სააგენტო საბჭოთა რუსეთში.

1971 წლიდან მისი სტატუსი ამაღლდა სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს სახელმწიფო კომიტეტის რანგამდე. ტასს ჰქონდა 14 ფილიალი კავშირის რესპუბლიკებში (რსფსრ-ს თავად ტასის განაგებდა):

* РАТАУ, უკრაინის სსრ
* БелТА, ბელორუსიის სსრ
* УзТАГ, უზბეკეთის სსრ
* КазТАГ, ყაზახეთის სსრ
* Грузинформ, საქართველოს სსრ
* Азеринформ, აზერბაიჯანის სსრ
* ЭльТА, ლიტვის სსრ
* АТЕМ, მოლდავეთის სსრ
* Латинформ, ლატვიის სსრ, ამჟამად LETA
* КирТАГ, ყირგიზეთის სსრ
* ТаджикТА, ტაჯიკეთის სსრ
* Арменпрес, სომხეთის სსრ
* Туркменинформ, თურქმენეთის სსრ
* ЭТА, ესტონეთის სსრ

მისი არსებობის ისტორიის განმავლობაში ტასს სხვა ფილიალებიც ჰქონდა, მაგ. КарелфинТАГ, ან კარელო-ფინეთის სსრ-ის სატელეგრაფო სააგენტო. ტასს ჰქონდა ბიუროები და ჰყავდა კორესპონდენტები 110 ქვეყანაში, რომლის ყოველდღიური საინფორმაციო მოცულობა 750 საგაზეთო გვერდს აღემატებოდა, რომელიც თავის მხრივ ითარგმნებოდა 8 (არა საბჭოთა) ენაზე. მას ჰყავდა დაახ. 5000-მდე თანამშრომელი, რომლის მხოლოდ მეხუთედი იყვნენ ჟურნალისტები.

ტასს შემდეგ მთავარი რედაქციები ჰქონდა: საკავშირო ინფორმაციის, უცხოეთის ინფორმაციის, სოციალისტური ქვეყნების, უცხოეთის ქვეყნების ინფორმაციის, ფოტოინფორმაციისა და კომუნიკაციების მთავარი დირექტორატი.

1992 წელს საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ მისი მემკვიდრე გახდა რუსეთის სატელეგრაფო სააგენტო იტარ-ტასი.

კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საინფორმაციო სააგენტოები
ტელსტარი

მინი|თავდაპირველ ტელსტარს თითქმის სფერული ფორმა ჰქონდა.
**ტელსტარი** (Telstar) იყო პირველი აქტიური სატელეკომუნიკაციო თანამგზავრი, ასევე პირველი თანამგზავრი განკუთვნილი სატელეფონო და მაღალი სიჩქარის მონაცემთა გადაცემისთვის, და პირველი კერძო კუთვნილების თანამგზავრი. მის სახელს დღემდე იყენებს რამდენიმე სატელევიზიო სამაუწყებლო გადამცემი თანამგზავრი.

თავდაპირველი ტელსატარი, რომელიც AT&T-ს საკუთრება იყო, მულტინაციონალური შეთანხმებით შეიქმნა AT&T, Bell Telephone Laboratories, NASA, British General Post Office, და ფრანგული ნაციონალური ფოსტისა და ტელეკომის ბიუროს შორის სატელიტური კომუნიკაციის განსავითარებლად. ბელმა ასევე ააგო ენდოვერის დედამიწის სადგური ენდოვერში, მეინი, და დადო კონტრაქტი ნასასთან, რომელსაც ყოველ გაშვებაში, წარუმატებლობის შემთხვევის მიუხედავად, 3 მილიონ დოლარს უხდიდა.

ნასამ ტელსტარის გაშვება 1962 წლის 10 ივლისს მოახდინა რაკეტა დელტაზე კანავერალის კონცხიდან, რომელიც პირველი კერძოდ დაფინანსებული კოსმოსური აფრენა გახდა. საშუალო სიმაღლის თანამგზავრი, ტელსტარი ელიფსურ ორბიტაზე მოთავსდა, რომელსაც იგი ყოველ 2 საათსა და 37 წუთში ასრულებდა და ტრიალებდა ეკვატორის მიმართ 45 გრადუსიანი კუთხით. ამის გამო მისი გადაცემის უნარი ტრანსატლანტიკური სიგნალებისთვის ყოველ ორბიტაზე 20 წუთით იფარგლებოდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Walter Cronkite on the first broadcast using Telstar 
* May 1962 *National Geographic* magazine article on Telstar  
*
* Stamps and envelopes related to Telstar I 

კატეგორია:საკომუნიკაციო სატელიტები
ოპერის თეატრი

**ოპერის თეატრი** — შენობა, სადაც იდგმება და სრულდება ოპერები. ოპერის თეატრში აგრეთვე შეიძლება სრულდებოდეს სხვა სახის თეატრალური დადგმები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საკონცერტო დარბაზების სია
* ოპერის თეატრების სია
* თეატრი
* ოპერა

## გალერეა

Image:New York State Theater by David Shankbone.jpg|ნიუ-იორკის შტატის ოპერის თეატრი ლინკოლნ ცენტრში.
Image:Copenhagen Opera corner 1.jpg|კოპენჰაგენის ოპერა, დანია
Image:Bolshoi Theatre.JPG|დიდი თეატრი, რუსეთი
Image:SydneyOperaHouse.jpg|სიდნეის ოპერის თეატრი
File:Auditorio de Tenerife 013.JPG|აუდიტორიო-დე-ტენერიფე, კანარის კუნძულები, ესპანეთი
File:Palais Garnier.jpg|ოპერა გარნიე, პარიზი, საფრანგეთი
Image:Front view of Odessa opera theater.jpg|ოდესის ოპერისა და ბალეტის თეატრი, ოდესა, უკრაინა
Image:SFOperaHouse.jpg|წარ-მემორიალის ოპრის სახლი, სან-ფრანცისკო, კალიფორნია
Image:Novosibirsk opera house.jpg|ნოვოსიბირსკის ოპერისა და ბალეტის თეატრი, ნოვოსიბირსკი, რუსეთი
Image:Semperoper at night.jpg|დრეზდენის ოპერის თეატრი, გერმანია
Image:Metropolitan_Opera_House_At_Lincoln_Center_2.jpg‎|მეტროპოლიტენის ოპერის თეატრი, ლინკოლნის ცენტრში, ნიუ-იორკი
Image:Full Opera by night.jpg|ოსლოს ოპერის თეატრი
Image:Staatsoper Berlin Nacht.JPG|ბერლინის სახელმწიფო ოპერა
Image:Palacio de las Bellas Artes (Mexico City).jpg|ნატიფი ხელოვნების სასახლე, მეხიკო
Image:Alexandria Opera House.jpg|ალექსანდრიის ოპერის სახლი, ალექსანდრია, ეგვიპტე
Image:El Palau de les Arts Reina Sofía, Valencia - Jan 2007.jpg|პალაუ-დე-ლეს-არტს-რეინა სოფია, ვალენსია, ესპანეთი
Image:Teatro en la actualidad.jpg|თეატრი კოლონი, ბუენოს აირესი, არგენტინა
File:Palermo-Teatro-Massimo-bjs2007-02.jpg|თეატრი მასიმო, პალერმო, იტალია
File:Teatro de San Carlos, Nápoles, Italia, 2023-03-25, DD 184-186 HDR.jpg|თეატრი სან-კარლო, ნეაპოლი, იტალია
File:Teatro Verdi.JPG|ჯუზეპე ვერდის სახელობის ოპერის თეატრი, ტრიესტი, იტალია

## რესურსები ინტერნეტში
* "The Layout of a Traditional Opera House" 
* "მსოფლიოს უდიდესი ოპერის თეატრები"
* ოპერის თეატრის გამოსახულებიანი საფოსტო ბარათები
* "ოპერის ისტორია" historyworld.net-ზე

კატეგორია:ოპერის თეატრები
ალვანი

**ალვანი** (*ალონი* — ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით) — ველი კახეთში (ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში). XVI საუკუნის შუა წლებში კახეთის მეფე ლევანმა ალვანის ველი თუშებს უწყალობა საზამთრო საძოვრებად. თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის მიერ თუშებისათვის 1757 წელს ნაბოძები სიგელიდან ირკვევა, რომ იმხანად ველს მხოლოდ საძოვრებად იყენებდნენ. თუშების მუდმივ საცხოვრებელ ადგილად იგი XIX საუკუნის დასაწყისიდან გადაიქცა. იმ დროს გაჩნდა სოფ. ალვანიც (ახლანდელი ზემო ალვანი და ქვემო ალვანი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ტოპონიმები
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ანრი I (კვიპროსი)

**ანრი I** (; დ. 3 მაისი, 1217 — გ. 18 იანვარი, 1253) — კვიპროსის სამეფოს მეფე 1218–1253 წლებში. იგი იყო ჰუგო I-ისა და ალისა დე შამპანის ვაჟი. 1208 წელს მან იქორწინა შამპანის გრაფის ასულ ალისაზე.

ანრი იერუსალიმის სამეფოს რეგენტი იყო 1246-1253 წლებში კონრად ფონ ჰოენშტაუფენის მეფობის დროს. ანრი სამჯერ იყო დაქორწინებული. მესამე მეუღლე იყო პლეზანსია ანტიოქიელი, ანტიოქიის თავადის ბოემონდ V-ის ასული, რომელთანაც შეეძინა მემკვიდრე ჰუგო II.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კვიპროსის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  3 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1217
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1253
ჯალალ თალაბანი

**ჯალალ თალაბანი** (;  *[jalâl tâlabânî]*; დ. 12 ნოემბერი, 1933, ქისანჟარი, ერაყი — გ. 3 ოქტომბერი, 2017, ბერლინი, გერმანია) — ქურთი წარმომავლობის ერაყელი პოლიტიკოსი, ერაყის პრეზიდენტი 2005 წლის 6 აპრილიდან. ხელმეორედ აირჩიეს 2006 წლის 22 აპრილს ერაყის ეროვნული ასამბლეის სხდომაზე. პრეზიდენტად აირჩიეს ასევე 2010 წლის 11 ნოემბერს. თალაბანი არის ერაყის ერთ-ერთი მთავარი ქურთული პოლიტიკური პარტიის - ქურთისტანის პატრიოტთა გაერთიანების (*PUK*) დამფუძნებელი და გენერალური მდივანი. იგი ასევე იყო ერაყის დროებითი მმართველი საბჭოს წამყვანი წევრი, რომელიც დაფუძნდა სადამ ჰუსეინის რეჟიმის დამხობის შემდეგ 2003 წელს ერაყში აშშ-ის შეჭრის შედეგად.

2012 წლის 18 დეკემბერს ერაყის სახელმწიფო ტელევიზიის ცნობით, პრეზიდენტი ჯალალ თალაბანი ინსულტით მოათავსეს საავადმყოფოში. ამავე დღეს გავრცელდა ინფორმაცია მისი გარდაცვალების შესახებ, თუმცა ერაყის საგარეო საქმეთა მინისტრმა ხოშიარ ზაბარიმ აღნიშნული ინფორმაცია უარყო. 

გარდაიცვალა 2017 წლის 3 ოქტომბერს, ბერლინში, გერმანია. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Kurdistan Regional Government 

## სქოლიო
კატეგორია:ერაყის პრეზიდენტები
კატეგორია:ქურთები
კატეგორია:ქურთი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ერაყელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
უგო I (ბურგუნდიის ჰერცოგი)

**უგო I** (; დ. 1057 — გ. 29 აგვისტო 1093) — ბურგუნდიის ჰერცოგი 1076–1079 წლებში და 1079 წლიდან კლუნის აბატი. ბურგუნდიის ჰერცოგის, რობერტ I-ის შვილიშვილი და მისი მემკვიდრე.

## ბიოგრაფია
უგო მამის, ჰენრი დოცელის გარდაცვალების შემდეგ რობერტ I-ის მემკვიდრე გახდა, თუმცა მან მალევე ამ თანამდებობაზე უარი თქვა და ჰერცოგად მისი ძმა, ოდო აირჩიეს. უგო სანჩო I არაგონელთან ერთად მურებს პირენეს ნახევარკუნძულზე ებრძოდა. უგო ბერად აღიკვეცა და მონასტერში წავიდა. მოგვიანებით იგი კლუნის აბატად დანიშნეს. უგო ბურგუნდიელი დაქორწინებული იყო იოლანდა ნევერელზე, რომელიც 1078 წელს გაურკვეველი მიზეზით გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბურგუნდიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1057
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1093
ბარის საჰერცოგო

**ბარის საჰერცოგო** (ფრანგ.: Duché de Bar) მდებარეობდა ლოთარინგიაში (საფრანგეთი), მდ. მაასის ზემო აუზში.

ბარი (ცენტრი: ქ. ბარ-ლე-დიუკი) 1354 წლიდან საჰერცოგოა. მისი ერთი ნაწილი, ბარუა მუვანი (ფრანგ.: Barrois mouvant) 1301 წლიდან საფრანგეთის ნაწილი იყო, მეორე კი წმინდა რომის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა. 1380 წელს გერმანული ნაწილი ლოთარინგიის საჰერცოგოს შეურთდა, ხოლო ბარუა მუვანი საფრანგეთს დარჩა.

საჰერცოგო მდ. მაასის გასწვრივ მდებარეობდა. სამხრეთით ქ. ბასინამდე და ჩრდილოეთით ბარის საჰერცოგო მდ. მაასის გასწვრივ სამხრეთით ქ. ბასინიდან ჩრდილოეთით ქ. სტენემდე მდებარეობდა. იგი მოიცავდა ტერიტორიას არგონებსა და მდ. მოზელს შორის, ვოვრსა და მიწებს ქ. ტულის ჩრდილოეთით.

კატეგორია:საფრანგეთის ყოფილი საჰერცოგოები
ენგელბერტ I ფონ დერ მარკი

გრაფი **ენგელბერტ I ფონ დერ მარკი** (გერმ.: Graf Engelbert I. von der Mark) (გ. 1277, კაპენბერგი)  — მარკის გრაფი 1249-1277 წლებში.

**მეუღლეები:**
*კუნიგუნდე ფონ ბლისკასტელი
*ელისაბეთ ფონ ფალკენბურგი

**შვილები:**
*ებერჰარდ I ფონ დერ მარკი

კატეგორია:გერმანიის გრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1277
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ფრიდრიხ ფონ ბერგ-ალტენა

გრაფი **ფრიდრიხ ფონ ბერგ-ალტენა** (გერმ.: Graf Friedrich von Berg-Altena) (დ. 1173 — გ. 1198) - ბერგ-ალტენას გრაფი და მარკის მბრძანებელი 1180-1198 წლებში. იგი იყო გრაფ ებერჰარდ I ფონ ბერგ-ალტენას ვაჟი და მარკის პირველი გრაფის ადოლფ I-ის მამა, რომელიც შემდგომში ცნობილი მარკის გრაფების დინასტიის დამაარსებელი იყო.

კატეგორია:გრაფები (გერმანია)
კატეგორია:დაბადებული 1173
კატეგორია:გარდაცვლილი 1198
ვილჰელმ I (ბერგის ჰერცოგი)

**ვილჰელმ I ფონ იულიხ-ბერგი** (; დ დაახლ. 1348 — გ. 24 ივნისი, 1408) — ბერგის ჰერცოგი 1360–1408 წლებში.

დაკრძალულია ალტენბერგის საკათედრო ტაძარში, გერმანია.

მისი მმართველობის დროს ბერგის საგრაფო საჰერცოგოს რანგში იქნა აყვანილი (ლათ.: ducatus montensis), მაშინ როდესაც მეფე ვენცელმა 1380 წლის 24 მაისს აახენის რაიხსტაგზე ვილჰელმ II-ეს ჰერცოგობა უბოძა. 1363 წელს ვილჰელმ I-მა იქორწინა პფალცგრაფ რუპრეხტ II-ია ასულ ანაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* genealogie-mittelalter.de 

კატეგორია:ბერგის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული   1348
კატეგორია:გარდაცვლილი  24 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1408
დავით რექტორი

thumb|დავით რექტორის ხელმოწერა
**დავით რექტორი**, *დავით ალექსის ძე (ალექსიშვილი) მესხიშვილი* (დ. 1745 — გ. 1824) — ქართველი მეცნიერი, მწიგნობარი, პედაგოგი, კალიგრაფი.

## ბიოგრაფია
დაახლოებით 1764-1765 წლებში დაამთავრა თბილისის სემინარია. 70-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ერეკლე II-ის კარზე მდივან-მწიგნობარი იყო და გაიოზ რექტორთან ერთად ხელმძღვანელობდა განათლების საქმეს. 1783 წელს გაიოზ რექტორის რუსეთში გამგზავრების შემდეგ თელავის სემინარიაში ჯერ რექტორის მოვალეობის შემსრულებელი იყო, 1790 წლიდან სემინარიის გაუქმებამდე (1801) კი მისი რექტორი. ეწეოდა ნაყოფიერ სამეცნიერო-პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სემინარიაში ასწავლიდა გრამატიკას, თეორიულ ფიზიკას, ეთიკას, მაგრამ ოფიციალური სასწავლო გეგმები არ აკმაყოფილებდა და ფართოდ გაშალა საგანმანათლებლო მუშაობა — სემინარიაში დააარსა ლიტერატურული-შემოქმედებითი წრე.

დავით რექტორი ავტორია მრავალი სახელმძღვანელოსი („არითმეტიკა“, „სწავლანი ოთხნაწილედნი“, ქართული წერის დედნები და სხვა). მეფე გიორგი XII-ის დავალებით დავით რექტორს შეუმოწმებია ნათლისმცემლის, კალოუბნის, სიონის, ქაშვეთის, მცხეთისა და ანჩისხატის სკოლები. მან შეადგინა ხელნაწერთა სია, რომელიც ცნობილია 1810 წლის კატალოგის სახელწოდებით. მასვე ეკუთვნის მეორე ბიბლიოგრაფიული ნაშრომი „ძველთა ქართველთა მთარგმნელთათვის“, სადაც თავმოყრილია ცნობები ძველი ქართველი მწერლებსა და მთარგმნელებზე. 

დავით რექტორი ეწეოდა ლექსიკოგრაფიულ მუშაობასაც. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონის კომენტარები (დაზუსტებულია ცალკეული სიტყვების მნიშვნელობა, ზოგჯერ კი დამატებულია ახალი სიტყვები თავისი განმარტებით). დავით რექტორის პოეტურ მემკვიდრეობაში შეიმჩნევა ფრანგ განმანათებელთა იდეების კვალი და ანტონ I-ის სქოლატიკური სკოლის გავლენა. დავით რექტორი დახვეწილი და ნაყოფიერი კალიგრაფი იყო. მის მიერ გადაწერილ მრავალრიცხოვან ხელნაწერთაგან აღსანიშნავია ქართული სიტყვაკაზმული მწერლობის ორტომიანი ანთოლოგია (ხელნაწერი S-1511, 1512, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*გაზ. „ივერია“, №39, 24 ნოემბერი, 1877.

კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1745
კატეგორია:გარდაცვლილი 1824
ჰაინრიხ IV (სრი)

thumb|200px|ჰაინრიხ IV
**ჰაინრიხ IV** (დ. 11 ნოემბერი, 1050 — გ. 17 აგვისტო, 1106, ლიუტიხი, ლიეჟი) — გერმანიის მეფე 1056-იდან, იმპერატორი 1084-იდან. ჰაინრიხ III-ის ძე. მძიმე ბრძოლები გადაიტანა თავის სრულწლოვანებამდე (1065) უზომოდ განდიდებული მთავრების ასალაგმავად. საქსონიაში სამეფო ხელისუფლების აღდგენას მოჰყვა საქსონიის აჯანყება 1073–1075, რომელიც გაჭირვებით ჩაახშო. ჰაინრიხ IV გერმანიასა და ჩრდილოეთ იტალიაში საეკლესიო ინვესტიტურის უფლებისათვის ებრძოდა პაპ გრიგოლ VII-ს. 1076 პაპმა იგი ეკლესიიდან განკვეთა და ტახტიდან გადაყენებულად გამოაცხადა. ჰაინრიხ IV იძულებული გახდა შენდობისათვის პაპს კანოსაში ხლებოდა (1077 წლის იანვარი), ხოლო შემდეგ ანგარიში გაუსწორა თავის მტრებს გერმანიაში. 1080 პაპმა კვლავ შეაჩვენა იგი. საპასუხოდ ჰაინრიხ IV-მ გაილაშქრა პაპის წინააღმდეგ (1081), დაიპყრო რომი (1084) და ანტიპაპის კლემენტ III-ის ხელით მიიღო საიმპერატორო გვირგვინკურთხევა, მაგრამ გრიგოლ VII-ის მოკავშირე სამხრეთ იტალიელმა ნორმანებმა იგი რომიდან გააძევეს. მარცხიანი გამოდგა ჰაინრიხ IV-ის მესამე ლაშქრობაც იტალიაში (1090-1097). სიცოცხლის ბოლო წლები ჰაინრიხ IV-მ შინააშლილობასთან ომში გაატარა.

დაკრძალულია  შპაიერის კათედრალში, შპაიერი, გერმანია.

## ოჯახი 
### მშობლები 
* იმპერატორი ჰაინრიხ III და მისი მეუღლე აგნესა დე პუატუ.

### მეუღლეები 
∞ 1) ივლისი 1066, ტრიბური.
* ბერთა, ტურინის მარკგრაფის ოტოს ასული.
: დ. 21 სექტემბერი 1051. გ. 27 დეკემბერი 1087. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

∞ 2) ივნისი 1089, კიოლნი.
* ევპრაქსია (პრაქსედისი, ადელაიდა), კიევის მთავრის ვსევოლოდ I-ის ასული.
: დ. 1071. გ. 11 ივლისი 1109. საფლავი: კიევის ერთ-ერთი მონასტერი.

### შვილები 
* ადელაიდა 
: დ. 1070. გ. 1079. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.
* ჰაინრიხი
: დ. 1 აგვისტო 1071. გ. 2 აგვისტო 1071, ჰარცბურგი.
* აგნესა, ავსტრიისა და შვაბიის მარკგრაფინია.
: დ. დაახ. 1072. გ. 24 სექტემბერი 1143. საფლავი: კლოსტერნოიბურგის მონასტერი.
* კონრადი, იტალიის მეფე და ქვემო ლოთარინგიის ჰერცოგი.
: დ. 12 თებერვალი1074. გ. 27 ივლისი 1101, ფლორენცია. საფლავი: სანტა მარია დელ ფიორე.
* ჰაინრიხ V, იმპერატორი.
: დ. 1086. გ. 23 მაისი 1125, უტრეხტი. საფლავი: შპაიერის კათედრალი.

## ლიტერატურა 
*
*
* Gerd Althoff (Hg.): *Heinrich IV.* (Ostfildern, 2009) (Vorträge und Forschungen; 69).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Charter given by Henry to the bishopric of Bamberg, 17.8.1057 

კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:ბავარიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1050
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1106
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
პროსპერ მერიმე

**პროსპერ მერიმე** (; დ. 28 სექტემბერი, 1803, პარიზი ―  გ. 23 სექტემბერი, 1870, კანი) — ფრანგი დრამატურგი, ისტორიკოსი, არქეოლოგი და მწერალი.

## ბიოგრაფია 
პროსპერ მერიმე დაიბადა პარიზში, საფრანგეთი. სწავლობდა იურისპრუდენციას; ბერძნულ, ესპანურ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც რუსული ლიტერატურის დიდი ნაწილი ფრანგულად თარგმნა.

პროსპერ მერიმეს შემოქმედებაში უმთავრესი ადგილი მცირე ზომის მოთხრობებს უჭირავს, როგორებიცაა „ეტრუსკული ლარნაკი“, „ტამანგო“, „კარმენი“ და ა.შ. მას შემდეგ, რაც ჟორჟ ბიზემ მისი მოთხრობის საფუძველზე ოპერა „კარმენი“ დადგა, პროსპერ მერიმეს, როგორც მწერლის რენომე ერთი-ორად გაიზარდა.

## შემოქმედება
### რომანები
* *შარლ IX-ის მეფობის ქრონიკა* (1828)

### ნოველები
* *მატეო ფალკონე* (1829)
* *ილელი ვენერა* (1837) 
* *კარმენი* (1875)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* მერიმეს შრომები, ბიბლიოგრაფია და მისი ცხოვრების ქრონოლოგია ინგლისურად: http://frenital.byu.edu/merimee/ 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1803
კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
კატეგორია:პროსპერ მერიმე
კატეგორია:პარიზელი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ფენტეზი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი არქეოლოგები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი ისტორიკოსები
კატეგორია:საფრანგეთის აკადემიის წევრები
კატეგორია:XIX საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
თაჯ-მაჰალი

**თაჯ-მაჰალი** (, ურდუ/; „სასახლე-გვირგვინი“) — მარმარილოს მავზოლეუმი ინდოეთის ქალაქ აგრაში. აგებული 1631-1653 წლებში დაახლოებით 20.000 მუშის მიერ. მოგოლთა იმპერატორი შაჰ-ჯაჰანის შეკვეთით, თაჯ-მაჰალი უნდა გამხდარიყო მისი საყვარელი მეუღლის, არჯუმან ბანო ბეგუმის (ცნობილი როგორც მუმთაზ მაჰალი), მავზოლეუმი.

თაჯ-მაჰალი მოგოლთა მმართველობის პერიოდის არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშად ითვლება, ამ სტილში გაერთიანებულია ინდური, სპარსული და თურქული არქიტექტურის ელემენტები. მისი მთავარი არქიტექტორი იტალიიდან მოწვეული ჯერონიმო ვერონიო იყო. თაჯ-მაჰალის ყველაზე ნაცნობი ელემენტია თეთრგუმბათიანი მარმარილოს მავზოლეუმი, თუმცა ეს ინტეგრირებულ სტრუქტურათა კომპლექსის მხოლოდ ერთი ნაწილია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* თაჯ-მაჰალი
* ინდოეთის არქეოლოგიური კვლევის აღწერა 
* ინდოეთის მთავრობა — აღწერა 
* ტურიზმის დეპარტამენტის ინფორმაცია,უტარ-პრადეში

კატეგორია:ინდოეთის არქიტექტურა
ალთაური ცხვარი

**ალთაური ცხვარი** — სამატყლო-სახორცე წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია 1930–1949 წლებში რსფსრ-ის ალთაის მხარეში. ადგილობრივი მერინოსული ნერბი ჯერ შეჯვარებულია რამბულიეს ერკემალთან და შემდეგ 1-ლი თაობის ნაჯვარი — ავსტრალიური მერინოსისა და კავკასიური წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიშის ერკემალთან. ჯიში დამტკიცებულია 1949 წელს. ცოცხალი წონა ნერბისა 55–65 კგ, ერკემლისა 90–100 კგ. მატყლის ნაპარსი შესაბამისად 6,0–6,5 კგ, 9–11 კგ. მაქსიმალური ნაპარსი — 12 და 30 კგ. მატყლის სიგრძე 7–10 სმ. ალთაური ცხვრის ნაყოფიერება — 100 ნერბზე 130–170 ბატკანი. მის მოშენებას მისდევენ ციმბირში, ყაზახეთის ჩრდილოეთ ოლქებში, ბაშკირეთში, ჩელიაბინსკის ოლქში და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
ალთუნი

[მინი|250პქ|სულთან [აჰმედ III, 1703]]
**ალთუნი** ( — ოქრო) — თურქული ოქროს მონეტა. იჭრებოდა კონსტანტინოპოლის აღების (1453) შემდეგ. წონა 3,5 გრამი. ალთუნი სხვადასხვა ტიპისაა. XVIII საუკუნის დასაწყისიდან ალთუნის შუბლზე გამოსახულია მოჭრის ადგილი, დრო და თუღრა, ზურგზე არაბულად აწერია: „სულთანი მფლობელი ხმელეთისა, მპყრობელი ზღვებისა, სულთანი ძე სულთნისა“. არაბული ზედწერილები შესრულებულია მაღალი კალიგრაფიული ოატატობით. 

საქართველოში ალთუნი XVI საუკუნიდან გავრცელდა. აღმოჩენილია ქუთაისში, უდეში (ადიგენის რაიონი), ლეხურის ხეობაში. ოსმალების მიერ თბილისის აღების (1723) შემდეგ, ოსმალეთის სულთან აჰმედ III-ის სახელით თბილისში მოჭრა ალთუნი და ორმაგი ალთუნი, ე. წ. ალთუნ-აშრეფი (წონა 6,15 გ), რომელიც უიშვიათესი მონეტაა.

## ლიტერატურა
*Быков А. А., Монеты Турции XIV-XVII веков, Л., 1939 

კატეგორია:ოსმალეთის მონეტები
ალვის ხე

**ალვის ხე** (Populus italica, Populus pyramidalis) — ფოთოლმცვივანი, ორსახლიანი ხე ტირიფისებრთა ოჯახისა. 

იზრდება 40 მ-მდე, აქვს ვიწრო პირამიდული ქერქი. ყვავის მარტ-აპრილში, ნაყოფი კი მაისში მწიფდება. მდედრობითი ხეები იშვიათია და ამიტომ კალმით ამრავლებენ. საკმაოდ ყინვაგამძლეა და სწრაფმზარდი. 

60-70 წლის ხე წვერხმელობას იწყებს. გაღიავებული დრეკადი ვარჯი ქარს ადვილად ატარებს და ირწევა. ალვის ხის სამშობლოდ ავღანეთსა და შუა აზიას თვლიან. 

კულტივირებულია კავკასიაში. კარგი სახეივნო ჯიშია. ქარსაფრებში ფოთლოვან ჯიშებს შორის საუკეთესოა თავისი საროტანის გამო. 15-20 წლისა უკვე საშენ მასალას იძლევა. მას მსუბუქ, სიმშრალეში გამძლე მერქანს ქაღალდის წარმოებაში იყენებენ.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტირიფისებრნი
ალი

საკუთარი სახელი **ალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ალი — ქართული მითოლოგიის პერსონაჟი;
* ალი — ისტორიული სოფელი ფოცხოვის ხეობაში (ახლანდ. თურქეთი);
* „ალი“ — სოციალ-დემოკრატთა ქართული გაზეთი;
* ალი — შიიტთა პირველი იმამი და მეოთხე ხალიფა;
* ალი — ეგვიპტის მმართველი, ქართული წარმოშობის მამლუქი;
* ალი — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში;
* ალი — კომუნა იტალიაში, სიცილიის რეგიონში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალიბეკი

**ალიბეკი** — მწვერვალი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. ალიბეკი აღმართულია მდინარეების კოდორის მარჯვენა შენაკადის — ჩხალთისა და თებერდის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2868 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და ქვედაპალეოზოური კრისტალური ფიქლებით. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ალიბეკზე პირველად 1936 წელს ავიდნენ ჩხალთის ხეობიდან.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
ალიგოტე

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ალიგოტე
**ალიგოტე** — ფრანგული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში. ნაყოფს იძლევა ყლორტების 90%. მტევნის საშუალო წონა 125-130 გ, მწიფდება სექტემბრის I ნახევარში. საშუალო მოსავლიანობა 90-100 ც/ჰა-ზე. გავრცელებულია მევენახეობის თითქმის ყველა რაიონში. ტრანსპორტაბელურია. 

საქართველოში მოჰყავთ იმერეთსა და ქართლში. ალიგოტესაგან საქართველოს სსრ-ში ამზადებდნენ სუფრის ღვინო „მუხრანულს“, რომელიც შეიცავს 10-11% ალკოჰოლს, მჟავიანობა ზომიერი (6-7%) აქვს. განთქმულია კარგი სხეულითა და ჰარმონიულობით. ალიგოტეს იყენებენ შამპანური ღვინის მასალის დასამზადებლადაც. საფრანგეთში მისგან აყენებენ მასობრივი მოხმარების მსუბუქ თეთრ ღვინოს.

ალიგოტეს ასევე უწოდებენ ევროპულად დაყენებული თეთრი ღვინის და მინერალური წყლის ნარევს (სასურველია ნაბეღლავი ან ლიკანი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგული ვაზის ჯიშები
ალი იბნ ჯაფარის მონეტების განძი

**ალი იბნ ჯაფარის მონეტების განძი** — 1953 წელს თბილისში, მეჩეთის ნანგრევებში აღმოჩენილი ვერცხლის 411 მონეტა, მოჭრილი ჰიჯრის 418 (1028) თბილისის ამირა ალი იბნ ჯაფარის სახელით. განძს დიდი მნიშვნელობა აქვს თბილისის საამიროს პოლიტიკური და ეკონომიკური ისტორიის ზოგიერთი საკითხის გასაშუქებლად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის საამირო
ალილო

[მინი|270პქ|ალილო [თბილისი|თბილისში, 2008 წელს ]]
**ალილო** — ქართული საწესო სიმღერა. სრულდებოდა შობის წინა ღამეს. შეიკრიბებოდა რამდენიმე კაცი (სულ მცირე 3, რადგან სიმღერა სამხმიანია), ჩამოუვლიდა ყოველ ოჯახს და სიმღერით დღესასწაულს მიულოცავდა. მასპინძელი მომღერლებს სანოვაგით ასაჩუქრებდა (აუცილებლად უნდა გაეტანებინათ კვერცხი — სიცოცხლისა და ნაყოფიერების სიმბოლო). ალილოს ტექსტებში (*„ოცდახუთსა დეკემბერსა“, „ჩიტი ღობეზე შემოჯდა“, „წისქვილს პური დავარიგე“* და სხვ.) გამოთქმული იყო ჯანმრთელობის, ბედნიერებისა და ბარაქიანობის სურვილი.

ალილო მთელ საქართველოში იყო გავრცელებული და ყველა კუთხეში თავისებურად ასრულებდნენ. სიმღერას წარმართული ჰანგი უდევს საფუძვლად. „ალილო“, როგორც ჩანს, მოგვიანებით დაერქვა (ალილუიასგან). ვარაუდობენ, რომ საშობაო და სააღდგომო სიმღერების საერთო სახელწოდება უნდა ყოფილიყო ჭონა.

საქართველოში ალილოს ტრადიციას მრავალწლიანი ისტორია აქვს, რომელიც საქართველოს ისტორიაში მხოლოდ ერთხელ დაირღვა — საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ. 1990 წლებში მისმა უწმიდესობამ და უნეტარესობამ ილია II-ემ აღადგინა. დღესდღეობით ალილოს ზეიმობენ სადღესასწაულო ლიტურგიის შემდეგ, როდესაც მრავალი ეკლესიის მრევლი უერთდება ალილოს მსვლელობას.
## დასავლეთი ევროპა 
ალილოს ტრადიცია არის დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში; მაგალითად ინგლისურენოვან სამყაროში, ეს ტრადიცია ასოცირდება tricks or treating-ის ზეიმთან, რომელიც გარკვეულწილად დაკავშირებულია ჰალოუინთან და 31 ოქტომბერს ეწყობა. შინაარსითა და ფორმით უახლოვდება ქართულ ალილოს, რადგან ამ დროს სამასკარადო კოსტიუმებში გამოწყობილი ბავშვები კალათებით ხელში დადიან კარდაკარ, მღერიან და მასპინძელს ტკბილეულს სთხოვენ. 
## ლიტერატურა
* 2013 Municipal Trick-or-Treat List, Haunted Wisconsin, dated 2013, copy at archive.org, copy at webcitation.org
კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
ალიონი

საკუთარი სახელი **ალიონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ალიონი — სოფელ ზემო ქვალონის ძველი სახელწოდება
* „ალიონი“ — ქართული ყოველკვირეული ჟურნალი
* „ალიონი“ — ქართული პოლიტიკურ-ლიტერატურული გაზეთი
ალიოხინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ალიოხინი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალიოხინი, ალექსანდრე — რუსი მოჭადრაკე, მსოფლიოს ჩემპიონი;
* ალიოხინი, ვასილი — საბჭოთა ბოტანიკოსი;
* ალიოხინი, ნიკოლაი — საბჭოთა ინჟნერ-რაკეტმშენებელი.

* ალიოხინი — მთვარის დარტყმითი კრატერი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალისარჩული

**ალისარჩული** (Carthamus tinctorius) — ერთწლოვანი კულტურული ზეთოვანი საღებავი მცენარე რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს მაღალი, სწორი, დატოტვილი ღერო და მოგრძო, ტყავისებრი, მჩხვლეტავი ფოთლები. ყლორტის წვერზე ზის მსხვილი კალათა ყვავილედი. ყვავილი ყვითელი, ნარინჯისფერი ან ნარინჯისფერ-მოწითალოა, ნაყოფი - თესლურა. თესლურები 25-30% ზეთს შეიცავს, საუკეთესო სასელექციო ჯიშები - 37%-მდე. 

ყვავილის გვირგვინის ფურცლებისაგან ამზადებენ ყვითელ საღებავს, რომელიც ხალიჩების წარმოებასა და კულინარიაში იხმარება. ალისარჩულის ზეთს მზესუმზირას ზეთის მაგივრად ხმარობენ მედიცინასა და კვების მრეწველობაში, იყენებენ აგრეთვე ოლიფისა და სხვა დასამზადებლად. 

ალისარჩული ხარობს წინა და მცირე აზიის ქვეყნებში, ინდოეთში. აშენებენ კავკასიაში. გვალვაგამძლეა და გვალვიან ადგილებში მზესუმზირას ნაცვლად მოჰყავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ალის განძი

**ალის განძი** — 1925 წელს ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფ. ალში აღმოჩენილი განძი - ვერცხლის 471 მონეტა. უმთავრესად შეიცავს XIV საუკუნის ოქროს ურდოს, აგრეთვე რეის სულთნის აჰმად ჯალაირისა და საქართველოს მეფის გიორგი VII-ის სახელით მოჭრილ ფულებს. ყველაზე ადრინდელი მონეტა დათარიღებულია 1310-ით, ყველაზე გვიანდელი - 1400-1401-ით. 

ალის განძის მონეტები მნიშვნელოვანი წყაროა ოქროს ურდოსა და საქართველოს შორის XIV საუკუნეში არსებულ პოლიტიკურ-ეკონომიკური ურთიერთობათა დასადგენად. განძის ჯუჩიდური მონეტები საქართველოში დარიალის გზით შემოსულა. სოფ. ალში მონეტების ასეთი თავმოყრა იმით აიხსნება, რომ ძველად აქ საბაჟო ყოფილა.

ყველაზე ადრე აღმოჩენილია ალის ე. წ. უცნობი განძი, რომლის შესახებაც გაზეთი „დროება“ 1881 წლის 248 ნომერში წერდა: ”გორის მაზრის სოფ. ალიდან გვწერენ: ბევრს ადგილას სახნავ მიწებში პოულობენ ხვნის დროს ქვევრებს და სხვა ძველ ნივთებს.ამას წინეთ ერტს მეწისკვილეს ეპოვნა ალის ციხესთან ერთი ქოთანი თეთრი ფული” . აღნიშნული განძი ამჯერად დაკარგულია.

## ლიტერატურა 
* *დუნდუა გ.*, სამონეტო მიმოქცევის საკითხისათვის XV საუკუნის საქართველოში, თბ., 1964
* *ლომოური თ.*, საქართველოსა და ოქროს ურდოს შორის ურთიერთობის საკითხისათვის XIV საუკუნეში (ალის განძის ჯუჩიდური ფულები), თბ., 1946
**დუნდუა გ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 311-312, თბ., 1975

## რესურსები ინტერნეტში
* ალის განძი

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ალი-ფაშა

]]
**„ალი-ფაშა“** — ქართული ხალხური (გურული) სიმღერა. პოლიფორნიური საგუნდო შემოქმედების კლასიკური ნიმუში, ფართოდ განვითარებული მელოდიით, მდიდარი რიტმით, სამივე ხმის კონტრაპუნქტული მოძრაობის რთული ტექნიკით. სიმღერაში ასახულია 1877-1878 წლებში რუსეთ-ოსმალეთის ომის ერთი ეპიზოდი, ალი-ფაშა თავდგირიძის მიერ ოსმალეთისადმი ღალატის ამბავი. 

სიმღერა თავდაპირველად შეიქმნა და გავრცელდა ქობულეთის მხარეში. XIX საუკუნეში სიმღერა, შესრულებული ხუცუბნელების მიერ მოისმინეს გიგო ერქომაიშვილის გუნდის წევრებმა სოფელ ქაქუთში, ქორწილის დროს, დაიმახსოვრეს და შემდეგ გურიაში გაავრცელეს. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ სიმღერის ტექსტი შეიცვალა, ამოიღეს სიტყვა „რუსი“ და ხელისუფლებისთვის მიუღებელი სხვა სტრიქონები.

## ტექსტი
ხვანთქარი და რუსი ჩხუბობს, იგივ არის ორივ ეში
ალიფაშამ გვიღალატა ააგვიყვანა კვირიკეში
იმან ფულები აიღო ჩვენ ჩაგვყარა რუსის ხელში
კაი არც მას დამართნია ბაწრით ჩაითრიეს გემში
მისი ყვირილი ისმოდა სუფსას გაღმა ბაილეთში

## ლიტერატურა
**ერქომაიშვილი, ა*. „ჩემი წინაპარი“, ჟურნალი „მნათობი“, N1-2, 2000 წ., გვ. 137, 148

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
ალკანა

**ალკანა** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი ლაშქარასებრთა ოჯახისა. აქვს კიდემთლიანი, ხშირად ხეშეშბუსუსიანი ფოთლები და ხვეულა ყვავილედი. 

აერთიანებს 40-მდე სახეობას. გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, სირიაში, ერაყსა და ირანში. -ს ფესვები მურა-იისფერ საღებავს შეიცავს. 

ალკანას ფესვების სპირტიანი ნაყენი (ალკაინი) იხმარება მიკროსკოპიაში (რეაქტივად), ზოგჯერ - შალისა და აბრეშუმის საღებავად, აგრეთვე ღვინისა და საკვები პროდუქტებია შესაფერავად.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ლაშქარასებრნი
1789

## მოვლენები 
* 5 თებერვალი : ჯორჯ ვაშინგტონი აირჩიეს აშშ-ს პრეზიდენტად
* 11 ივლისი - საფრანგეთის რევოლუცია იწყება.
* 5 აგვისტო : საფრანგეთში გაუქმდა ბატონ-ყმობა.
* აგვისტო : საფრანგეთში ნაციონალური ამომრჩეველთა ასამბლეის წევრები ფიცს დებენ ფეოდალიზმის დასრულებასა და საკუთარი პრივილეგიების უარყოფაზე.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 10 მარტი  : მანუელ დე ლა პენია ი პენია — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1850)
* 15 მარტი  : გეორგ ზიმონ ომი — გერმანელი ფიზიკოსი.  (გ. 1854)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ალოე

**ალოე**, **საბრი** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი ქსანტორეასებრთა ოჯახისა. განეკუთვნება ქსეროფიტულ სუკულენტებს. აქვს გრძელი და შუბივით წამახული, ხორციანი, ხშირად ცვილისებრი ნაფიფწით დაფარული კიდეეკლიანი ფოთლები. წითელი, ნარინჯისფერი ან ყვითელი მილისმსგავსი ყვავილები შეკრულია მტევნებად ან საგველა ყვავილედად. 

აერთიანებს 250-მდე სახეობას. გავრცელებულია აფრიკაში, არაბეთში, შუა აზიაში და მადაგასკარზე. შავი ზღვის სანაპიროზე — ბაღებში, პარკებსა და პლანტაციებში. ალოეს ფოთლების შესქელებული წვენი — საბრი კარგი საფაღარათო საშუალებაა. ნორჩი ფოთლების გამონაწვლილს ხმარობენ კანქვეშ შესაშხაპუნებლად თვალისა და სხვა დაავადებათა დროს. იყენებენ ბიოლოგიური სტიმულატორადაც. ალოეს წვნისაგან დამზადებული პრეპარატები იხმარება გარეგან საშუალებად ჩირქოვანი ჭრილობის, დამწვრობისა და კანის ზოგიერთი დაავადების სამკურნალოდ. არ ენიშნებათ ორსულობის, მენსტრუაციის, ცისტიტისა და ბუასილის დროს.

ცნობილია ხისებრი ალოე (Aloe arborescens) — ასწლოვანა, რომელსაც ბინებში აშენებენ. ორანჟერეებსა და ოთახებში ხშირია ალოეს სხვა, დეკორატიული სახეობებიც. საქართველოს სუბტროპიკულ რაიონებში ალოე დახურული გრუნტის გადასარგავი კულტურაა. გამრავლება შეიძლება მოზრდილ მცენარეე აჭრილი გვერდითი ყლორტების დაფესვიანებით. დაფესვიანებულ ყლორტებს გამოსაზამთრებლად კვალსათბურში ტოვებენ, აპრილ-მაისში კი სანერგეში გადააქვთ ზრდის დასამთავრებლად. შემდეგი წლის გაზაფხულზე ჩითილს ღია გრუნტში გადარგავენ. ფოთლის მოსავლიანობა საშუალოდ 8-10 ტ/ჰა. ზოგ სეზონში ხუთჯერ კრეფენ და ნედლეულს მაშინვე გზავნიან ქიმიურ-ფარმაცევტულ ქარხანაში. ალოეს ზოგიერთი სახეობის ფოთლებიდან მიღებული მოჭკოსაგან მზადდება ხალიჩები და საზღვაო ბაგირები.

## გალერეა 

სურათი:Babosa1.jpg|*Aloe arborescens*
სურათი:Aloe lateritia1.jpg|*Aloe lateritia*
სურათი:Aloe lateritia0.jpg| *Aloe lateritia*-ს ყვავილობა

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქსანტორეასებრნი
იესე (ალიყული-ხანი)

**იესე**, *ალიყული-ხანი* (დ. დაახლოებით 1680/1681 — გ. 1727) — ქართლის მეფე 1714-1716 და 1724–1727 წლებში, ლევან ბატონიშვილის ძე, ვახტანგ VI-ის ძმა.

1705-1714 ირანში შაჰის სამსახურში იყო. ებრძოდა შაჰის წინააღმდეგ აჯანყებულ ავღანელებს ჯერ ბიძამისის - ქართლის მეფე გიორგი XI-ის, ხოლო შემდეგ ძმის - ქართლის მეფე ქაიხოსროს მეთაურობით. 1708 გიორგი XI-მ ქირმანის (ქალაქი და ისტორიული ოლქი ირანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში) ნაიბად დაინიშნა, 1709 (გიორგი XI-ის დაღუპვის შემდეგ) შაჰმა ქირმანის ბეგლარბეგობა უბოძა. იესეს მუსლიმანური სახელი ალიყული-ხანი ეწოდა. 1711 დაინიშნა თოფჩიბაშად (არტილერიის უფროსი). 1714, როდესაც ვახტანგმა  (შემდეგში ვახტანგ VI) უარი თქვა მაჰმადიანობის მიღებაზე, შაჰმა იესე ქართლის მეფედ დაამტკიცა. ქართლის ჯარით ეხმარებოდა კახეთის მეფე დავით II-ს (იმამყული-ხანს) ლეკების შემოსევათა მოგერიებაში. 1716, როდესაც ქართლის მეფობა ვახტანგმა მიიღო, იესე თელავს გაიხიზნა, მაგრამ შეიპყრეს და გადასცეს ბაქარს, რომელიც ქართლს განაგებდა.

თბილისის სასახლეში პატიმრად ყოფნის დროს იესემ უარყო მაჰმადიანობა და ქრისტიანობას დაუბრუნდა. 1721 ვახტანგ VI-მ იესე გაათავისუფლა, დაუბრუნა წართმეული ქონება, უბოძა მუხრანი და მსაჯულთუხუცესობა (მდივანბეგობა). 1723, როდესაც შაჰ-თამაზ II-მ ქართლის მეფობა კახეთის მეფე კონსტანტინე II-ს (მაჰმადყული-ხანს) მისცა და მან თბილისი დაიკავა, იესე ვახტანგ VI-ის დავალებით ბაქართან ერთად მიეგება თბილისის ასაღებად მოსულ ოსმალთა ჯარს. ოსმალები თბილისში შევიდნენ, კონსტანტინე დააპატიმრეს და ქართლის გამგებლობა ბაქარს გადასცეს. ბაქარის ოსმალთაგან განდგომის შემდეგ, 1724, იესე შეურიგდა დამპყრობლებს, კვლავ გამაჰმადიანდა და მუსტაფა ეწოდა. თუმცა ოსმალებმა ქართლის გამგებლობა იესეს მისცეს, ფაქტობრივი მმართველი ოსმალთა ფაშა იყო. იესე მტერთან ერთად ებრძოდა ვახტანგ VI-სა და ბაქარს. 

## ოჯახი
იესეს ჰყავდა უამრავი ხარჭა და ორი ცოლი: პირველად მან ცოლად შეირთო მარიამ ყაფლანიშვილი-ორბელიანი (1692-1767, ხოლო მეორედ ელენე ბეგუმი (1687 – 27 აპრილი, 1750 ) მათგან მას ჰყავდა 11 შვილი:
* ალექსანდრე ბატონიშვილი (ისჰაკ ბეგი) (1705-1773), ხარჭისგან; ქართლის ნაიბი
* გიორგი ბატონიშვილი (ალაჰვერდი ბეგი) (1713–1762), მარიამისგან; ცოლად შეირთო თამარ ციციშვილი, რომლისგანაც ეყოლა ვაჟი დიმიტრი
* არჩილ ბატონიშვილი (აბდულა ბეგი) (1713–1762), ხარჭისგან
* დავით ბატონიშვილი (1716–1738), ელენესგან
* ნიკოლოზ ბატონიშვილი, ელენესგან
* იოანე ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1717), ელენესგან
* ხორეშან ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1754), ელენესგან
* ანასტასია ბატონიშვილი (გარდაიცვალა 1731), ელენესგან
* თეიმურაზ ბატონიშვილი (1720–1788), მოგვიანებით გახდა კათოლიკოს-პატრიარქი ანტონ I.
* ლევან ბატონიშვილი (ჰუსეინ ბეგი) (გარდაიცვალა 1758), ხარჭისგან
* სახელი უცნობია, ხარჭისგან

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1727
კატეგორია:ქართლის მეფეები
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
ალპაკა

**ალპაკა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი აქლემისებრთა ოჯახისა. წარმოშობილია ვიკუნიისგან. ადრე ჰუანაკოს მოშინაურებულ რასად ითვლებოდა. აშენებენ ბოლივიისა და პერუს მთიან ადგილებში. სხვა ქვეყნებში მისი აკლიმატიზაციის ცდები უშედეგოდ დამთავრდა. იძლევა ძვირფას მატყლს. იყენებენ მის ხორცსა და რძეს.

## გალერეა

Image:Alpaca headshot.jpg
Image:Bolivian Alpaca.jpg|ბოლივიური ალპაკა
ფაილი:Alpaca head.jpg
Image:Alpacas (506819564).jpg|გაკრეჭილი ალპაკები

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*International Alpaca Association (IAA)

## სქოლიო
კატეგორია:ვიკუნია