open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თამბაქოს საწინააღმდეგო მოძრაობა ნაცისტურ გერმანიაში

**ნაცისტურმა გერმანიამ** ძლიერი თამბაქოს საწინააღმდეგო მოძრაობა წამოიწყო და პირველი საზოგადოებრივი მოწევის საწინააღმდეგო კამპანია გააჩაღა თანამედროვე ისტორიაში. თამბაქოს საწინააღმდეგო მოძრაობები მრავალ ქვეყანაში წამოიწყო XX საუკუნის დასაწყისში, თუმცა არცერთს არ ჰქონია რაიმე წარმატება გარდა გერმანიისა, სადაც კამპანიას მხარს უჭერდა მთავრობა, ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ. ეს იყო უძლიერესი მოწევის საწინააღმდეგო მოძრაობა მსოფლიოში 1930-იან და 1940-იან წლებში. ნაცისტი ლიდერები გმობდნენ მოწევას და ღიად აკრიტიკებდნენ თამბაქოს მოხმარებას. კვლევა მოწევაზე და მის ზიანზე ადამიანის ჯანმრთელობაზე ნაცისტების მმართველობის პერიოდში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი იყო ამ პერიოდისთვის. ჰიტლერის პირადი ზიზღი მოწევის მიმართ და ნაცისტების რეპროდუქციის პოლიტიკა მოწევის წინააღმდეგ კამპანიის მოტივირების მთავარ ფაქტორთა შორის იყო.

ეს კამპანია მოიცავდა მოწევის აკრძალვას ტროლეიბუსებში, ავტობუსებში და საქალაქო მატარებლებში, ჯანსაღი ცხოვრების აგიტაციას, ვერმახტში სიგარეტის რაციონის შეზღუდვას, ჯარისკაცებისთვის სამედიცინო ლექციების ჩატარებასა და თამბაქოზე ბეგარის გაზრდას. ნაცისტებმა ასევე შემოიღეს შეზღუდვები თამბაქოს რეკლამაზე, თამბაქოს რაციონირება ქალებისთვის, მოსაწევი ადგილების გადატიხვრა რესტორნებსა და კაფეებში.

მიუხედავად ამ მცდელობისა, თამბაქოს მოხმარება ნაცისტების მმართველობის ადრეულ წლებში არ შემცირებულა 1939 წლამდე, თუმცა მას მნიშვნელოვანი ეფექტი ჰქონდა სამხედრო პერსონალზე და ჯარისკაცებზე 1939-45 წლებში. ნაცისტური გერმანიის კაპიტულაციის შემდეგ მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს, ამერიკელი სიგარეტის მწარმოებლები სწრაფად ითვისებენ გერმანულ ბაზარს. XX საუკუნის ბოლოსთვისაც კი მოწევის საწინააღმდეგო კამპანიას ომისშემდგომ გერმანიაში ნაცისტური პერიოდის მსგავსი მასშტაბებისთვის არ მიუღწევია.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
*
* 
* 
* 

კატეგორია:მესამე რაიხი
კატეგორია:მოწევა
კატეგორია:თამბაქოს ისტორია
კატეგორია:ჯანმრთელობის მოძრაობები
ნაპირის ზონა

**ნაპირის ზონა**, *ოკეანისა და ზღვისა* — ხმელეთისა და ზღვის თანამედროვე ურთიერთმოქმედების არე. იყოფა წყალზედა ნაწილად (საკუთრივ ნაპირი) და წყალქვეშა კალთად. კალთის საზღვარი პირობითად იმ სიღრმეზე გაჰყავთ, რომელიც მოცემული რაიონისათვის ჩვეული უდიდესი შტორმული ტალღის გაორკეცებული სიმაღლის ტოლია.

ნაპირის ზონის განვითარება გამყინვარების შემდგომ პერიოდში დაიწყო, როდესაც მსოფლიო ოკეანის დონე 90-100 მ-ით აიწია და გასტაბილურდა.

ნაპირის ზონის თანამედროვე რელიეფის ჩამოყალიბებაში დიდ როლს თამაშობს ზვირთცემა და მოქცევის დინებები; მათი ზემოქმედება გართულებულია ადგილობრივი კლიმატური (გაბატონებული ქარები, ყინვა, ყინულსაფარი და სხვა), ფიზიკური, ქიმიური და ბიოგენური ფაქტორებით. ნაპირის ზონის განვითარება მიმართულია წონასწორობის პროფილის (ნაპირთან ციცაბო და ფსკერისაკენ დამრეცი ჩაზნექილი მრუდი) გამომუშავებისაკენ. აბრაზიულ ნაპირთან პროფილის ნაპირისპირა ნაწილი ჩაჭრილია დედაქანებში, ხოლო ფსკერისაკენ ხმელეთის ნგრევის პროდუქტებია დალექილი. აკუმულაციურ ნაპირთან, სადაც ზღვა ტერასას ან სანაპირო ბარს ქმნის, დანალექი ქანები ნაპირისპირა ნაწილშია, ფსკერისაკენ  კი პროფილი შესაძლებელია დედაქანებშიც იყოს გამომუშავებული. ნაპირის ზონის მოხაზულობა დამოკიდებულია ნატანის ნაპირის გასწვრივ 
]]გადაადგილებაზე პლაჟსა და წყალქვეშა კალთაზე. ნაპირის ზონის რომელიმე მონაკვეთზე გაბატონებულია ნაპირისადმი ირიბად მიმართული ღელვა, მაშინ ნაპირისგასწვრივ ნაკადს მოცემულ კვეთში შეუძლია წლის განმავლობაში 100 ათ. მ³-ზე მეტი რიყნარი და დაახლოებით 1 მლნ. მ³ ქვიშა გადაიტანოს.

იქ, სადაც ნაპირის ექსპიზიციის შეცვლის გამო ნაკადი შესუსტებულია, ნატანი ნაწილობრივ ილექება და წარმოიქმნება ნაპირის ზონის აკუმულაციური ფორმები (ცელა, ისარა, ზვინული და სხვა). თუ ნაპირისგასწვრივი ნაკადი გაძლიერდა, მაშინ შესაძლებელია ნაპირის ზონაში ნალექები წაირეცხოს, გაქრეს პლაჟი და დაიწყოს ნაპირის ამგები დედაქანების ნგრევა. ხშირად ამ შედეგამდე მივყავართ სამშენებლო მიზნით პლაჟიდან ნატანის არაგეგმაზომიერ გატანას.

ნაპირის ზონაში ვითარდება ისეთი ორგანიზმების სპეციფიკური ბიოცენოზები, რომლებიც შეგუებული არიან ზვირთცემას. ზოგიერთი მათგანი თავდაცვის მიზნით თავშესაფარს დედაქანებშიც თხრის და ამით აჩქარებს ნაპირის ნგრევის პროცესს. წყალმცენარეთა სიუხვე ნაპირის ზონაში ხელსაყრელ პირობებს ქმნის სარეწაო ცხოველთა მოსაშენებლად. ნაპირის ზონის ცვლილებებს ითვალისწინებენ ნავიგაციაში, აგრეთვე ნავსადგურებისა და ზღვის არხების მშენებლობის დროს.

## იხილეთ აგრეთვე
*სანაპირო ხაზი
*ნაპირი
*პლაჟი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ჰიდროლოგია
კატეგორია:რელიეფის ფორმები
თვალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **თვალი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* თვალი — მხედველობის ორგანო
* თვალი — ძვირფასი ქვა
ოზის ჯადოქარი (1939 წლის ფილმი)

***ოზის ჯადოქარი*** () — 1939 წლის ამერიკული, ფენტეზის ჟანრის მუსიკალური ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ვიქტორ ფლემინგის მიერ. დაფუძნებულია 1900 წლის ფრენკ ბაუმის საბავშვო რომანზე „ოზის ჯადოქარი“. ფილმმა მიიღო ოსკარის ჯილდოები საუკეთესო ორიგინალური მუსიკისა და სიმღერისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*
* 
*
* 
*

კატეგორია:1939 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფენტეზი ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:მუსიკალური ფილმები
კატეგორია:ვიქტორ ფლემინგის ფილმები
კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
ორწლოვანი მცენარეები

thumb|Petroselinum crispum
**ორწლოვანი მცენარეები** — ყვავილოვანი მცენარეები, რომლებიც ცოცხლობენ ორი სავეგეტაციო პერიოდის განმავლობაში. პირველ წელს უვითარდებათ მხოლოდ ვეგეტატიური ორგანოები, მეორე წელს ყვავილი და ნაყოფი, შემდეგ კი მცენარე კვდება. მცენარეთაგან ასეთია კომბოსტო, სტაფილო, ჭარხალი და სხვა ბოსტნეული კულტურები, აგრეთვე მრავალი დეკორატიული მცენარე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
სურამის სინაგოგა

thumb|200px|სურამის სინაგოგის ინტერიერიჯაბა ლაბაძის ფოტო
**სურამის სინაგოგა**  –  სინაგოგა დაბა  სურამში (ხაშურის მუნიციპალიტეტი), ე. წ. ებრაელების უბანში, მდინარე სურამულას მარცხენა ნაპირას.  აგების თარიღი უცნობია. დღეისათვის სინაგოგა მოქმედია. ჰყავს ხახამი და გაბაია.

## ლიტერატურა 
* მ. დანდურიშვილი, 26 საუკუნე, თბ., 1998 წ. 

კატეგორია:საქართველოს სინაგოგები
კატეგორია:სურამი
პიანისტი

[მინი|მარჯვნივ|[ფერენც ლისტი, ერთ-ერთი უდიდესი პიანისტი და კომპოზიტორი ]]
**პიანისტი** — მუსიკოსი, რომელიც უკრავს ფორტეპიანოზე. პიანისტები უკრავენ: სოლო ნაწარმოებს, ნაწარმოებს რომელიმე ინსტრუმენტთან, კამერულ და სიმფონიურ ორკესტრებში, აკომპონირებენ ხმას.

უამრავი კლასიკოსი კომპოზიტორი ასევე პიანისტიც იყო. ასეთებია: ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი, ფრედერიკ შოპენი, ფერენც ლისტი, სერგეი რახმანინოვი, რობერტ შუმანი, ფელიქს მენდელსონი, კარლ მარია ფონ ვებერი, ჩარლზ-ვალენტინ ალკანი, იოჰანეს ბრამსი, ფერუჩიო ბუსონი, ანტონ რუბინშტეინი, ალქსანდრე სკრიაბინი, სერგეი პროკოფიევი, დიმიტრი შოსტაკოვიჩი, მორის რაველი და კლოდ დებიუსი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფორტეპიანო

## ლიტერატურა 
* Harold Charles Schonberg: The great pianists. მიუნხენი, 1972, ISBN 3-471-60385-9
* Joachim Kaiser: Große Pianisten in unserer Zeit. მიუნხენი, 2004, ISBN 3-492-22376-1


კატეგორია:მუსიკოსები
კატეგორია:პროფესიები
კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი

**კონსტანტინე (კოტე) გიორგის ძე ფოცხვერაშვილი** (დ.11 სექტემბერი, 1880, სოფ. სვირი, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 მარტი, 1959, თბილისი) — ქართველი კომპოზიტორი, დირიჟორი და ლოტბარი. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1933).

## ბიოგრაფია
1880 წლის 11 სექტემბერს გიორგი ფოცხვერაშვილის ოჯახში დაიბადა კონსტანტინე(კოტე) ფოცხვერაშვილი. მან ბავშვობა სოფელ სადემეტრაოში(სოფელი წითელხევი, ბაღდათის მუნიციპალიტეტი ) გაატარა. იგი ხშირად ისმენდა მშობლებისაგან ხალხურ სიმღერებსა და საეკლესიო გალობას.

დაწყებითი განათლება მიიღო თბილისში და განაგრძო პეტერბურგში, სადაც მეცადინეობდა ცნობილი პედაგოგების ხელმძღვანელობით. დაამთავრა აგრეთვე იურევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი.

1904 წლამდე სოფელ სადემატრაოს არ ჰქონდა რაიმე ტიპის საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელშიც მოზარდები შეძლებდნენ წერა-კითხვისა და ანგარიშის შესწავლას. ამ დიდ დანაკლისს სოფლის მოსახლეობა, ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე იღებდა მღვდლის ოჯახში.

1904 წელს ადგილობრივი ხელისუფლებისა და მღვდლის გიორგი ფოცხვერაშვილის ინიციატივით სოფელში გაიხსნა ორკლასიანი სკოლა ნაქირავებ შენობაში. 1930 წლამდე სკოლა ფუნქციონირებდა ნაქირავებ შენობაში. 1930 წლის გაზაფხულზე უკვე საქვეყნოდ ცნობილმა კომპოზიტორმა, ქართული ხალხური მუსიკის დიდმა მოამაგემ კოტე ფოცხვერაშვილმა საკუთარი ეზო-კარმიდამო და ორსართულიანი ხის სახლი საჩუქრად გადასცა სოფელს სკოლისათვის.

კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი არის საქართველოს ყოფილი სახელმწიფო ჰიმნის — დიდება — ავტორი. მართალია იგი ვერ მოესწრო ამ შესანიშნავი სიმღერის ახალ ცხოვრებას, მაგრამ 79 წლის შემდეგ 1990 წლის 12 ნოემბერს საბჭოთა იმპერიისაგან განთავისუფლებულისაქართველოს რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს პირველმა სესიამ დაამტკიცა რესპუბლიკის ახალი ატრიბუტიკა — ეროვნულ ჰიმნად კ. ფოცხვერაშვილის დიდება.

შექმნილი აქვს მრავალი სიმღერა, ასევე დამუშავებული ქართული ხალხური სიმღერები, მათ შორისაა „გაფრინდი შავო მერცხალო“, „გურჯანელნი“ და ა.შ., ორი ოპერა: სიმფონიური ოპერა „კერპთა დამხობა“ და საბავშვო ოპერა „მანანა“. 

1916 წელს შეკრიბა აჭარული მუსიკალური ფოლკლორის ნიმუშები, შეადგინა გუნდი და 1917 წელს თბილისში კონცერტი გამართა. 1919 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისში, სადაც დააარსა საქართველოს აკადემიური გუნდი, რომელსაც იგი 16 წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა.

კონსტანტინე ფოცხვერაშვილის თითქმის 60 წლის შემოქმედება ღირსეულად დაფასდა. 1933 წელს მას მიენიჭა რესპუბლიკის სახალხო არტისტის წოდება, დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნის“ ორდენით და მედლებით.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 337, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
* კონსტანტინე ფოცხვერაშვილი — ქართული სიმღერები

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ლოტბარები
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 11 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები 
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
საქაროზა

**საქაროზა**, *ჭარხლის* ან *ლერწმის  შაქარი* — ორგანული ნივთიერება და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი დისაქარიდი ქიმიური ფორმულით C12H22O11. უფერული, წყალში კარგად ხსნადი კრისტალებია. შეიცავს ყველა მწვანე მცენარე. tდნ — 185—186°C. მჟავას ან ფერმენტ საქაროზას მოქმედებით იშლება გლუკოზად და ფრუქტოზად. საქაროზა ადვილად შესათვისებელი და უმნიშვნელოვანესი სატრანსპორტო ნახშირწყალია მცენარეებში; ფოტოსინთეზის პროცესში წარმოქმნილი ნახშირწყლები ფოთლებიდან თესლში, ფესვებში, ტუბერებსა და ძირხვენებში გადადის საქაროზას სახით, სადაც ადვილად იქცევა სახამებლად და ინულინად.

შაქრის ლერწმისაგან საქაროზას მიღების წესებს იცნობდნენ ინდოეთში, ჩინეთში, ეგვიპტეში. ამჟამად ზოგიერთ ქვეყანაში საქაროზას შაქრის ჭარხლისაგან იღებენ. მას ფართოდ იყენებენ კვებისა და მიკრობიოლოგიურ მრეწველობაში. საქაროზას დუღილის შედეგად მიიღება ეთილის სპირტი, აცეტონი, ძმარმჟავა, რძემჟავა და სხვა. საქაროზას შაქარსაც უწოდებენ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 3D images of sucrose 
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards 

## სქოლიო
კატეგორია:დისაქარიდები
კატეგორია:ნახშირწყლები
საქარია

**საქარია** (; აგრეთვე სანგარიუსი: , ) — მდინარე თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. სიგრძე 824 კმ, აუზის ფართობი 55,300 ათასი კმ². მიედინება ანატოლიის ზეგანზე, კვეთს პონტოს მთების დასავლეთ დაბოლოებას და ჩადის შავ ზღვაში. წყალდიდობა იცის ზამთარში. საქარიაზეა სარიიარისა და გოქჩექაიის ჰესები. იყენებენ სარწყავად. საქარიას ქვემოთშია ქალაქი ადაფაზარი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
კარლ თომას მოცარტი

(მარცხნივ) (ჰანს ჰანსენის ნახატი, ვენა, 1800)]]

**კარლ თომას მოცარტი** (გერმ. *Carl Thomas Mozart*; დ. 21 სექტემბერი, 1784 — გ. 31 ოქტომბერი, 1858) — ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის და კონსტანცია მოცარტის მეორე შვილი. 

დაიბადა ვენაში. სკოლის დამთავრებამდე — 1797 წელს გაემგზავრა ლივორნოში, სადაც ფირმა დააფუძნა. ახლო მომავალში აპირებდა ფორტეპიანოების მაღაზიის გახსნას, მაგრამ ვერ შეძლო ფულის უკმარისობის გამო. შემდეგ — 1805 წელს გადავიდა მილანში, სადაც მუსიკას ბონიფაციო ასიოლისთან სწავლობდა.  სწავლას 1810 წელს დაანება და სამუშაოდ ნეაპოლში გადავიდა. მას არასოდეს არ ჰყოლია ცოლი ან შვილი.

კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1784
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1858
კატეგორია:ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი

მინი|ვარსკვლავები სამხრეთის სამკუთხედში
**სამხრეთის სამკუთხედის თანავარსკვლავედი** () — ცის სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედი; ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავის ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდეა 1,9. საქართველოს ტერიტორიიდან არ ჩანს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* The Deep Photographic Guide to the Constellations: Triangulum Australe
* Starry Night Photography: Triangulum Australe

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:სამხრეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
ალექსი II (მოსკოვის პატრიარქი)

thumb|250პქ|ალექსი II
**ალექსი II** (, ერისკაცობაში — **ალექსეი მიხეილის ძე რიდიგერი**, ; დ. 23 თებერვალი, 1929, ტალინი, ესტონეთი — გ. 5 დეკემბერი, 2008, პერედელკინო, მოსკოვი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი, 1990 წლის 10 ივნისიდან 2008 წლის 5 დეკემბრამდე მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი. რუსული მართლმადიდბლური ეკლესიის წინამძღვარი.

ალექსი II გარდაიცვალა 2008 წლის 5 დეკემბერს.

კატეგორია:ფილატელისტები
კატეგორია:დაბადებული  23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:მოსკოვის პატრიარქები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:ტალინში დაბადებულები
საპნის ხე

**საპნის ხე** ()  — მცენარეთა საპინდუსისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ან ფოთოლმცვენი ხეებია. 15-მდე სახეობა გავრცელებულია აფრიკისა და ამერიკის ტროპიკებში. ნაყოფი 38%-მდე საპონინებს შეიცავს და საპნის მაგივრად ხმარობენ. კულტივირებულია დეკორატიულ მცენარედ ტროპიკულ და თბილ ქვეყნებში. საქართველოში (ბათუმში) იზრდება მისი სახეობა .  ზოგჯერ საპნის ხეს ეძახიან კელრეუტერიასაც (). იმავე ოჯახის მცენარეა, იზრდება აღმოსავლეთ აზიაში და ქერქი საპონინს შეიცავს.  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
კლდუ

**კლდუ** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (კეხიჯვრის თემი). ხრიკის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 870 მეტრი, ქარელიდან 8 კილომეტრი. XX საუკუნის 90-იან წლებამდე ცხოვრობდა 60-70 ოჯახი (ძირითადად ეთნიკური ოსები). 2008 წლის მონაცემებით ცხოვრობს 15 ოჯახი.

## ისტორია 
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVII საუკუნეში. სოფლის ტერიტორიაზე სამი ეკლესიის ნანგრევებია. მიკვლეულია აგრეთვე გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის კერამიკის ფრაგმენტები. სოფლიდან 6 კილომეტრის მოშორებით არის სარკის წმინდა გიორგის ეკლესია, სადაც აღევლინება წირვა-ლოცვა, მოღვაწეობენ ბერ-მონაზვნები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 20 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოდავარდისუბანი

**კოდავარდისუბანი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (მოხისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 760 მეტრი, ქარელიდან 21 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იონჩა

**იონჩა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ძვილეთის თემი). მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 760 მეტრი, ყორნისიდან 8 კილომეტრი. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ იონჩაში მიაკვლია ადრეული და გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორებს.

## სქოლიო 
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
When the Tigers Broke Free

„**When the Tigers Broke Free**“ () — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1982 წლის სიმღერა და სინგლი. მასში მოთხრობილია როჯერ უოტერსის მამის, ერიკ ფლეტჩერ უოტერსის დაღუპვა მეორე მსოფლიო ომში. სიმღერა ჩაიწერა იმავე პერიოდში, რომელშიც ალბომი *The Wall*, მაგრამ შეტანილი იქნა მხოლოდ ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“ და გამოიცა მხოლოდ სინგლის სახით. მიუხედავად ამისა, მოგვიანებით იგი შეტანილი იქნა რამდენიმე კომპილაციაში და ალბომის *The Final Cut* 2004 წლის გამოცემაშიც.

ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“ სიმღერა დაყოფილია ორ ნაწილად. პირველ ნაწილში საუბარია იმაზე, თუ როგორ მზადდებოდა ანციოს ხიდის აღების ოპერაცია. მეორე ნაწილში პინკი, ჯერ კიდევ მოზარდი ბიჭუნა, მამის სამხედრო ფორმას იზომავს, ხოლო ტექსტი მოგვითხრობს იმაზე, თუ როგორ აღმოაჩინა მან ინგლისის მეფის წერილი დედის სახელზე, სადაც იგი მწუხარებას გამოთქვამს მისი მეუღლის დაღუპვასთან დაკავშირებით. სიმღერის უკანასკნელ სტრიქონში უოტერსი ღიად განაცხადებს, რომ სწორედ ასე წაართვა მას მამა უმაღლესმა მთავარსარდლობამ. ამით კიდევ ერთხელ ვრწმუნდებით, რომ პერსონაჟ პინკის პიროვნებამ ნგრევა დაიწყო ჯერ კიდევ იმ მომენტიდან, როდესაც მას მამა დაეღუპა.

სიმღერა ჯგუფის კონცერტებზე არასოდეს შესრულებულა. როჯერ უოტერსმა იგი ცოცხლად პირველად დაუკრა 2015 წელს, Music Heals-ის საქველმოქმედო საღამოზე.

ოფიციალური სინგლის გარეკანზე სიმღერის სახელწოდება გამოტანილი არ არის - წარმოდგენილია მხოლოდ „Pink Floyd - The Wall - Music From The Film“ (ვინაიდან თავდაპირველად დაგეგმილი იყო ფილმის საუნდტრეკის გამოცემაც). B-მხარე „Bring the Boys Back Home“ წარმოდგენილია ოდნავ განსხვავებული, ვრცელი სახით, რასაც ემატება ორკესტრისა და გუნდის არანჟირება. გარეკანის შიდა ნაწილში გამოყენებულია  კადრები ფილმიდან.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1982 წლის სინგლები
კატეგორია:1982 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
გადიგინა

**გადიგინა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (თერეგვანის თემი). მდებარეობს მდინარე შუა ფრონეს ხეობაში. ზღვის დონიდან 1000 მეტრი, ყორნისიდან 22 კილომეტრი.

სოფელი გადიგინა გვხვდება „1912 წლის კავკასიის კალენდარში“, რომელიც იუწყებოდა, რომ მცხოვრებთა რაოდენობა 37 კაცს შეადგენდა; 1960 წელს — 39 კაცი.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვახტანა

**ვახტანა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ახალშენის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთში, საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1000 მ, თიღვიდან 15 კმ-ში, ყორნისიდან 8 კმ-ში. 

ვახტანა 1990 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქში (ზნაურის რაიონი). 1989 წლის აღწერით იყო 176 მცხოვრები (ძირითადად ოსები). 1990-იანი წლების დასაწყისის კონფლიქტის შემდეგ სოფელი საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს მიღმა დარჩა. საქართველოს დე-იურე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით ვახტანა შედიოდა ქარელის, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლის კანონით სოფელი მოქცეული ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. ვახტანის მახლობლად განლაგებულია რუსეთის საოკუპაციო ძალების ბაზა.

სოფლის ტერიტორიაზე შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას. სოფლის სასაფლაოზე დგას საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი — გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები (შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტებიც), მის მიმდებარედ — ძველი ეკლესიის და სხვა ნაგებობის ნაშთები. სოფლიდან 3 კმ-ის დაშორებით, გომართის გზაზე შემორჩენილია „გომართის“ სალოცავის ნანგრევები.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სულიკო (სიმღერა)

„**სულიკო**“ — ქართული პოპულარული ლექსი და სიმღერა. ლექსის ავტორი ქართველი პოეტი აკაკი წერეთელია, მუსიკის ავტორი — ბარბარე (მოფერებით–ვარინკა) მაჭავარიანი-წერეთელი. ლექსი დაიწერა 1895 წელს. იმავე წელს დაიწერა სიმღერაც. „სულიკო“ თარგმნილია რამდენიმე ენაზე, მათ შორის ყველაზე პოპულარულია რუსულად, პოლონურად, ინგლისურად, ასევე გერმანულად, ფრანგულად, უკრაინულად, ჩინურად და სხვ.

ლიტერატურაში დავაა იმის შესახებ, თუ ვის ან რას გულისხმობს აკაკი ლექსში ნახსენებ საყვარელში. ყველაზე გავრცელებული ვერსიებია სამშობლო (ვასილ ბარნოვი), სატრფო (გრიგოლ რობაქიძე) და ღმერთი (აკაკი ბაქრაძე).

## ტექსტი
საყვარლის საფლავს ვეძებდი,
ვერ ვნახე!.. დაკარგულიყო!..
გულამოსკვნილი ვჩიოდი
„სადა ხარ, ჩემო სულიკო?!“

ეკალში ვარდი შევნიშნე,
ობლად რომ ამოსულიყო,
გულის ფანცქალით ვკითხავდი
„შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!“

ნიშნად თანხმობის კოკობი
შეირხა... თავი დახარა,
ცვარ-მარგალიტი ციური
დაბლა ცრემლებად დაჰყარა.

სულგანაბული ბულბული
ფოთლებში მიმალულიყო,
მივეხმატკბილე ჩიტუნას
„შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!“

შეიფრთქიალა მგოსანმა,
ყვავილს ნისკარტი შეახო,
ჩაიკვნეს-ჩაიჭიკჭიკა,
თითქოს სთქვა „დიახ, დიახო!“

დაგვქათქათებდა ვარსკვლავი,
სხივები გადმოსულიყო,
მას შევეკითხე შეფრქვევით
„შენ ხომ არა ხარ სულიკო?!“

დასტური მომცა ციმციმით,
სხივები გადმომაყარა
და იმ დროს ყურში ჩურჩულით
ნიავმაც ასე მახარა

„ეგ არის, რასაც ეძებდი,
მორჩი და მოისვენეო!
დღე დაიღამე აწ ტკბილად
და ღამე გაითენეო!

„სამად შექმნილა ის ერთი
ვარსკვლავად, ბულბულ, ვარდადო,
თქვენ ერთმანეთი რადგანაც 
ამ ქვეყნად შეგიყვარდათო“.

მენიშნა!.. აღარ დავეძებ
საყვარლის კუბო-სამარეს,
აღარც შევჩივი ქვეყანას,
აღარ ვღვრი ცრემლებს მდუღარეს!

ბულბულს ყურს ვუგდებ, ვარდს ვყნოსავ,
ვარსკვლავს შევყურებ ლხენითა
და, რასაცა ვგრძნობ მე იმ დროს,
ვერ გამომითქვამს ენითა!

ისევ გამეხსნა სიცოცხლე,
დღემდე რომ მწარედ კრულ იყო,
ახლა კი ვიცი, სადაც ხარ
სამგან გაქვს ბინა, სულიკო!

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული სიმღერები
კატეგორია:ქართული ლექსები
კატეგორია:აკაკი წერეთლის ნაწარმოებები
კატეგორია:1895 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
გომბორი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

**გომბორი** — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, (ბებნისის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1030 მეტრი, ქარელიდან 10 კილომეტრი.

## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ზემო ლეთეთი

**ზემო ლეთეთი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბებნისის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ლეთეთურის (ძამის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 860 მეტრი, ქარელიდან 6 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოდისწყარო (კასპის მუნიციპალიტეტი)

**კოდისწყარო** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში.. 1433 წელს სოფელი თაყა ზედგენიძემ შიომღვიმის მონასტერს შესწირა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში კოდისწყარო სამუხრანბატონოში შედიოდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 216 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*დიონისეს ქანდაკება
*კოდისწყაროს წმინდა თევდორეს ეკლესია
*კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ისაკყაუ

**ისაკყაუ** (ყოფილი '* *გიორგიწმინდა''''') — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ყორნისის სადაბო თემი). მდებარეობს მდინარე შუა ფრონის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრი, ყორნისიდან 3 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნარგიზოვანი

**„ნარგიზოვანი“** — ძველი ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, ლირიკული ლექსების კრებული. შეთხზული უნდა იყოს XVIII საუკუნის II ნახევარში. შედგება 11 ლექსისაგან, რომლებიც ძირითადად სატრფიალო-სამიჯნური ხასიათისაა. იშვიათი სიცხოვლით გადმოცემულ სიყვარულის გრძნობას ახლავს სევდა, ჭმუნვა, მდურვა სოფლისადმი. პატარა ხასიათისაა ლექსი „ქართლი შვენიერია“. ავტორს სამშობლო სატრფოს სახით ჰყავს წარმოდგენილი. „ნარგიზოვანი“  საინტერესოა ვერსიფიკაციის თვალსაზრისით. მასში ვხვდებით ახალ კონსტრუქციის ლექსებს, მანამდე უცნობ სხვადასხვა მეტრისა და რიტმის ტაეპებსა და სტროფებს რეფრენებს, ალიტერაციის საუცხოო ნიმუშებს და სხვა. „ნარგიზოვანს“, როგორც მხატვრულ ძეგლს, განსაკუთრებული ადგილი უკავია XVIII საუკუნის ქართულ პოეზიაში.

## ლიტერატურა
**კეკელიძე კ.*, ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1981;
**მიქაძე გ.,* „ნარგიზოვანი“, კრ.: XVIII საუკუნის ქართული მწერლობის საკითხები, ტ. 1, თბ., 1965;

## რესურსები ინტერნეტში 
* უცნობი ავტორის "ნარგიზოვანი"

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
ნარეკვავი

**ნარეკვავი** — მდინარე მცხეთა-მთიანეთის მხარეში. დუშეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. სათავე აქვს ალევის ქედის სამხრეთ ბოლოზე, ზღვის დონიდან 1360 მ-ზე, ერთვის მდინარე არაგვს მარჯვნიდან. სიგრძე 47 კმ, აუზის ფართობი 277 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — წლის დანარჩენ დროს, წყალმოვარდნა — შემოდგომაზე.

საშუალო წლიური ხარჯი 1,86 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:არაგვის შენაკადები
ნარეკვავის სამაროვანი

**ნარეკვავის სამაროვანი** — ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. XIII-VI საუკუნეები) სამაროვანი ადგილ ნარეკვავთან, მუხრანის ველზე, მცხეთის ჩრდილოეთით 5-6 კმ-ზე. აღმოჩნდა შემთხვევით (1938-1940). 1960 წელს გათხრების შედეგად (ხელმძღვანელი ა. კალანდაძე) გამოვლინდა რამდენიმე ორმოსამარხი და სამარხი ნაშთი. მიცვალებულები იწვნენ მარცხენა გვერდზე მოკრუნჩხულად, თავი ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ ჰქონდათ. სამარხებში აღმოჩნდა საქონლის ძვლებიც (მათ შორის ცხენის თავის ქალა). ნაპოვნია შედარებით ადრეული საფეხურის (ძვ. წ. XIII-X სს.) მასალა:ბრინჯაოს სატევრები, კოლხური ცული, შუბისპირები, მახვილი, აკინაკი, ცულები, ბრინჯაოს ისრისპირები, ბუნიკები, ლაგმები, ქარქაში. კერამიკა შავპრიალა, ლეგა და მოვარდისფროა, უმრავლესობა ჩარხზეა ნაკეთები. შემკულია გრავირებითა და პრიალა ხაზებით. ჭურჭლის ფორმათა მრავალსახეობა მოწმობს სხვადასხვა სამეურნეო დარგის დაწინაურებას. კერამიკა გამოირჩევა ფორმათა მდგრადობით. აღმოჩენილია აგრეთვე ძვ. წ. XVI-XV საუკუნეების თრიალეთური ტიპის თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს მოგრძო სატევარი, რაც იმას მოწმობს, რომ სამაროვანი აქ ადრეულ ხანაშიც არსებობდა.

ნარეკვავის სამაროვანის მასალა სამთავროს სამაროვნის „ქვედა სართულზე“ ნაპოვნი მასალის ანალოგიურია.

## ლიტერატურა
**ოქროპირიძე ნ.,* ნარეკვავის სამაროვანი, «ივ. ჯავახიშვილის სახელოის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1964, ტ. 7;
**მისივე*, მუხრანის ველის არქეოლოგიური ძეგლები ძვ. წ. XVII-VII სს., «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის», 1965, ტ. 4;
* *გოგაძე ე.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 318-319, თბ., 1984

კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნარვანხოხი

**ნარვანხოხი** — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტისა და ახალგორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ყელის ზეგანზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3247 მ. აგებულია შავი ანდეზიტური წიდით. წარმოადგენს ვულკანურ კონუსს. აქვს კარგად გამოკვეთილი კრატერი. მიუკუთვნება ერთ-ერთ უგვიანეს (ჰოლოცენურ) ამონთხევას. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
კავთისხევი

**კავთისხევი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: გუდალეთი, ეზატი, თვალადი, ქებაანი, ქვემო ჩოჩეთი, ქვემო ხანდაკი, იდლეთი). მდებარეობს მდინარე კავთურის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

## ისტორია 
კავთისხევის ისტორიული უბანია ციხისუბანი, სადაც შემორჩენილია თარხნიშვილთა ციხე-გალავნის საძირკველი. სოფელს ხშირად ესხმოდნენ თავს და აოხრებდნენ დაღესტნელი ფეოდალები, ამიტომ მას ხალხში შავსოფელსაც ეძახდნენ. კავთისხევში დგას გვიანდელი ფეოდალური ხანის ლომისის წმინდა გიორგის, კატაულას წმინდა გიორგის, ძლევის ქედის წმინდა გიორგის, კავთისხევის წმინდა გიორგის და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესიები. სოფელში, მონასელიძიანთ უბანში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე აღმოჩნდა აკლდამა. ნაგებობა შედგება საკნისა და დრომოსისაგან, რომელთა კედლები ნაგებია კლდის ქვითა და ბრტყელი აგურით. აკლდამაში არეულად ეყარა ადამიანის ძვლები, რაც იმას ადასტურებს, რომ იგი ადრევე გაუძარცვავთ. აკლდამის არქიტექტურაში შეინიშნება XVI-XVIII სს. ქართლ-კახეთის უმრავლეს ნაგებობათათვის დამახასიათებელი ტიპური ნიშნები. 1921-30 წლებში იყო გორის მაზრის კავთისხევის რაიონის ცენტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 864 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*თავკავთის ნიში
*კავთისხევის მეორე ნამოსახლარი
*კავთისხევის მეორე ნასახლარი
*კავთისხევის მეორე სამაროვანი
*კავთისხევის მესამე ნამოსახლარი
*კავთისხევის მესამე ნასახლარი
*კავთისხევის მესამე სამაროვანი
*კავთისხევის ნამოსახლარი
*კავთისხევის ნასახლარი
*კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვანი
*კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვნები
*კავთისხევის ნაციხარი
*კავთისხევის პირველი ნამოსახლარი
*კავთისხევის პირველი სამაროვანი
*კავთისხევის სამაროვანი
*კავთისხევის საჯარო სკოლა
*იორამის გორა
*კატაულა
*მელითონეთა განძი
*პარატისი

## ლიტერატურა
* *მაკალათია ს.*, კავთურას ხეობა, თბ., 1960

## სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სარძევე ჯირკვლები

**ძუძუ**  ანუ **სარძევე ჯირკვალი** () მამაკაცებში მთელი სიცოცხლის მანძილზე ჩანასახოვან მდგომარეობაში რჩება. ქალის ძუძუ მდებარეობს მკერდისა და იღლიის ხაზებს შორის, III ნეკნიდან VII ნეკნამდე. მისი ფორმა და სიდიდე ინდივიდუალურად ცვალებადია, ამასთან, დამოკიდებულია ასაკზე, მშობიარობათა რაოდენობაზე, ფუნქციურ მდგომარეობასა და ნაკვებობაზე.

## ანატომია 
ადამიანის ძუძუ მოთავსებულია გულმკერდის ზედაპირული ფასციისგან, შექმნილ კაფსულში, რომელიც ლავიწთან არის დაკავშირებული. გარდა ამისა კაფსული მკვრივი შემაერთებელი ქსოვილოვანი ფირფიტებით დაკავშირებულია კანის ღრმა შრესთან, ხოლო ფაშარი შემაერთებელი ქსოვილით — მკერდის ფასციასთან. ჯირკვლის მფარავი კანი თხელია, კანქვეშა ცხიმოვანი ქსოვილი კარგად არის განვითარებული. ფასციური კაფსულიდან სარძევე ჯირჯვალში მიემართება ფიბროზული ძგიდეები, რომლებიც მას ყოფენ რადიალურად განლაგებულ 15-20 წილად. თითოეული წილის გამომტანი სადინარი დვრილში შესვლამდე თითისტარისებრ განივრდება, ბოლოში კვლავ ვიწროვდება და იხსნება დვრილზე 8-15 ძაბრისებრ გაგანიერებული ხვრელით.

სურათი:Bezerro_mamando_REFON.jpg|ძროხა
სურათი:Piglets1.jpg|ღორი
სურათი:Baby sheep feeding.JPG|ცხვარი
სურათი:Goat kid feeding on mothers milk.jpg|თხა
სურათი:Elephant_breastfeading.jpg|სპილო

სურათი:Breastfeeding_infant.jpg|ადამიანი

## ლიტერატურა 
**თოიძე შ., კიკალიშვილი ლ., ყიფიანი ე., კორძაია დ.*, ტოპოგრაპიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია, პოლიგრაფი, 2008

კატეგორია:ანატომია
საპონა

**საპონა** ()  — ყვავილოვან მცენარეთა გვარი მიხაკისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეებია. ყვავილები შეკრებილიაფარისმაგვარ-საგველასებრ ყვავილედად. ჯამი ფოთლებშეზრდილია, გვირგვინი თეთრია ან ვარდისფერი. ნაყოფი ერთბუდიანი კოლოფია.

ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში 30-მდე სახეობა იზრდება. საქართველოში - 4.  მათგან ერთ-ერთს, სამკურნალო საპონას  () აშენებენ დეკორატიულ და სამკურნალო მცენარედ. მისი ფესვებიდან, რომელიც 35% საპონინს შეიცავს, იღებენ საპნის სუროგატს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მიხაკისებრნი
ნარეკლიანი

**ნარეკლიანი** —  ეკლიანი 1 მ-მდე სიმაღლის და ბალიშა ბუჩქებისაგან შექმნილი დაჯგუფებები. ძირითადად გავრცელებულია შინა, შუა აზიისა და ამიერკავკასიის მთებში. კავკასიონი ნარეკლიანის გავრცელების ჩრდილო საზღვარია. კავკასიაში ნარეკლიანი გვხვდება მთისწინებიდან სუბალპურ სარტყლამდე (ზღვის დონიდან 2400 მ), მშრალ, უფრო ხშირად სამხრეთ ექსპოზიციის ქვიან ფერდობებზე. ნარეკლიანი აერთიანებს გლერძას, ზღარბასა და ეკლიანი საბეგველას ფორმაციებს. ნარეკლიანი ჩვეულებრივ მეორეულია, განვითარებულია ნატყევარ ადგილებზე, ხშირად ჩაწინწკლულია ან ქმნის კომპლექსს ჯაგეკლიანების და ძეძვიანების დერივატებთან. გვხვდება პირველადი დაჯგუფებებიც. ნარეკლიანის ფორმაციების ფლორა ორიგინალურია, შეიცავს მრავალ ენდემურ და იშვიათ სახეობას.

ნარეკლიანის შესატყვისია ტრაგაკანტიანები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ალესანდრო როლა

[thumb|right|ალესანდრო როლა, [1820]]
**ალესანრო როლა** (დ. 22 აპრილი, 1757 — გ. 15 სექტემბერი, 1841) — იტალიელი ვირტუოზი მევიოლინე, კომპოზიტორი და პედაგოგი, მილანის კონსერვატორიის პროფესორი. განთქმულია როგორც ნიკოლო პაგანინის მასწავლებელი.

როლა დაიბადა იტალიის ქალაქ პავიაში. მოგვიანებით გადავიდა მილანში სადაც 1770–1778 წლებში გიან ანდრეა ფიორონისთან სწავლობდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალესანდრო როლა. Edition Silver Trust 

კატეგორია:იტალიელი პედაგოგები
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:იტალიელი მევიოლინეები
კატეგორია:დაბადებული  22 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1757
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1841
დიაფრაგმა

**დიაფრაგმა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დიაფრაგმა — ფოტოაპარატის ობიექტივის მოწყობილობა
* დიაფრაგმა — ოპტიკური ხელსაწყო
* დიაფრაგმა — მყეს-კუნთოვანი ძგიდე, რომელიც გულმკერდის ღრუს გამოყოფს მუცლის ღრუსაგან
* დიაფრაგმა (ტექნიკა)
სენტენცია

**სენტენცია** ( — აზრი, მსჯელობა) — ზნეობრივი ხასიათის სხარტი გამოთქმა, დამრიგებლური შინაარსის მოკლე შეგონება; სენტენციები დამახასიათებელია დიდაქტიკურ-აღმზრდელობითი და იგავარაკული ხასიათის ნაწარმოებებისათვის. ხშირად იყენებენ ასევე ორატორულ ხელოვნებასა და ცოცხალ, სასაუბრო ენაში. სენტენციებით მდიდარია შოთა რუსთაველის ვეფხისტყაოსანი და დავით გურამიშვილის სწავლა მოსწავლეთა

## სქოლიო
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
სახნისი

**სახნისი** — სოლისებური მოყვანილობის სახვნელი იარაღის შემადგენელი ნაწილი. ამზადებდნენ მთლიანი რკინის ნაჭრისაგან ცხელი ჭედვით, იგი დაგებული იყო სახვნელის კბილაზე და მიწას ჰორიზონტალურ სიბრტყეში ჭრიდა. სახნისს სახვნელი იარაღისა და ნიადაგის შესაბამისად სხვადასხვა ფორმას აძლევდნენ. საქართველოში გვხვდება *წვერბუდიანი, ორფრთიანი, ცალფრთიანი, ასიმეტრიული და ეშვიანი* სახნისები.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 9, თბ., გვ. 257, 1985.

კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
სახლის თაგვი

**სახლის თაგვი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის მასაა — 7-10,8 სმ, მასა - 18-30 გ. შეფერილობაში ჭარბობს ნაცრისფერი. გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე არქტიკისა და ანტარქტიდის გარდა. სახლის თაგვი ბინადრობს როგორც ადამიანის ბინაში, ისე ბუნებაში. შობს 5-7 წრუწუნას. ზამთრის ხელსაყრელ პირობებში და საკვების სიუხვისას იგი მასობრივად მრავლდება. ყოვლისმჭამელია. გადააქვს შავი ჭირის გამომწვევი. სახლის თაგვი, სამხრეთის რაიონებში ტულარემიით ადამიანის დაავადების ძირითადი წყაროა.  სახლის თაგვის საწყისი მასალაა თაგვების წმინდა ხაზების  მისაღებად, რომელთაც იყენებენ როგორც ლაბორატორიის ცხოველს. გენეტიკური და სხვა ექსპერიმენტებისათვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თაგვისებრნი
შუასაძგიდი

**შუასაძგიდი**, *დიაფრაგმა* () — ძუძუმწოვრებისა და ადამიანის გუმბათისებრი მყეს-კუნთოვანი ფირფიტა, რომელიც ერთიმეორისაგან გამოყოფს გულმკერდისა და მუცლის ღრუებს. ადამიანის  შუასაძგიდი ემბრიონალური განვითარების მე-3 კვირას ისახება კისრის 3-5 სომიტების მიდამოში და შემდეგ თანდათან ეშვება ქვემოთ. შუასაძგიდის საერთო დასაწყისია გულმკერდის ქვემო ხვრელი (გასავალი). შუასაძგიდის პერიფერიული ნაწილი კუნთოვანია, ცენტრალური — მყესოვანი. კუნთოვან ნაწილში განარჩევენ წელის, ნეკნებისა და მკერდის ნაწილებს. შუასაძგიდის შედგენილობაში ზემოდან ქვემოთ შედის პლევრა, გულმკერდის შიგნითა ფასცია, საკუთრივ შუასაძგიდი, მუცლის შიგნითა ფასცია და პერიტონეუმი. სეროზული იოგები შუასაძგიდიდან მიდის შინაგან ორგანოებთან (ღვიძლი, კუჭი, ელენთა, კოლინჯი და სხვა) და აფიქსირებს მათ.

შუასაძგიდში არის 3 დიდი კენტი ხვრელი, მათ შორის ერთში გათვლის აორტა და გულმკერდის ლიმფური სადინარი, მეორეში — საყლაპავი მილი და ცთომილი ნერვები, მესამეში — ქვემო ღრუ ვენა და წყვილ-წყვილი ნაპრალი — აიმპათიკური წველისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, შიგნეულობის დიდი და მცირე ნერვებისათვის, კენტი ვენებისათვის, გულმკერდის შიგნიტა არტერიებისა და ვენებისათვის.

## ლიტერატურა 
*შ.თოიძე, ლ.კიკალიშვილი, ე.ყიფიანი, დ.კორძაია ტოპოგრაფიული ანატომია და ოპერაციული ქირურგია პოლიგრაფი-2008.

კატეგორია:გულმკერდი
კატეგორია:ადამიანის ანატომია
სვანური ციხე-სახლი

**სვანური ციხე-სახლი**  — საცხოვრებლის ერთ-ერთი სახე სვანეთში. კოშკისებრი საცხოვრებელი ნაგებობაა, რომელსაც თავდაცვითი ფუნქციაც ეკისრება. სვანური კოშკისაგან განსხვავებით ციხე-სახლი უფრო დაბალია და მასიური. შედგება სამი სართულისაგან. პირველი სართული ადამიანთა საცხოვრებლად და საქონლის სადგომადაა გამოყენებული, II სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა და მასზე ასასვლელად კედელში დატანებულია ქვის კიბე. მესამე სართული ბანია და თავდაცვითი დანიშნულება აქვს. სვანური ციხე-სახლის ერთ-ერთი ნიმუში შემონახულია სოფელ ჩაჟაშში.

## იხილეთ აგრეთვე
*სვანური კოშკი
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურა
პიგმენტები (მრავალმნიშვნელოვანი)

**პიგმენტები** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*პიგმენტები  — პიგმენტები ბიოლოგიაში
*პიგმენტები — პიგმენტები ქიმიაში
კაპრიჩიო №24 (პაგანინი)

**კაპრიჩიო №24 ლა მინორში, ოპ.1** — ნიკოლო პაგანინის სოლო ვიოლინოსათვის დაწერილი ცნობილი 24 კაპრიჩიოს ფინალი. ეს ნაწარმოები ითვლება ერთ-ერთ ურთულეს ნაწარმოებად ვიოლინოსათვის. შეიცავს უსწრაფეს არპეჯიოსა და პიციკატოს, ასევე დაბალი ოქტავიდან მაღალ ოქტავამდე სწრაფად გადასვლას.

## თემაზე დაწერილი ვარიაციები 
* რობერტ შუმანი — Études d'après les Caprices de Paganini (1832)
* რობერტ შუმანი — Six Études de concert sur les Caprices de Paganini (1833)
* ლეოპოლდ აუერი — დაუმატა ფორტეპიანოს აკომპონიმენტი
* ალისონ ბალსომი — ჩაწერა თავისი დაკრული ნაწარმოები, არანჟირებული საყვირისათვის
* ჯეიმზ ბარნესი — „ფანტაზია ვარიაცია ნიკოლო პაგანინის თემაზე“. არანჟირებულია სასულე ორკესტრისათვის
* ბორის ბლაჩერი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ (1947) ორკესტრისათვის
* იოჰანეს ბრამსი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ ოპ.35 (1862-63) სოლო ფორტეპიანოსთვის (2 წიგნი)
* ჰანს ბოტერმუნდი — „ვარიაცია პაგანინის თემაზე“
* ელიოტ ფისკი — გაუკეთა არანჟირება გიტარაზე
* იგნაც ფრიდმანი — პაგანინის თემის შესწავლა ოპ.47 (1914)
* ბენი გუდმანი — XXIV კაპრიჩიო
* ვიქტორ ლაბუნსკი — „ოთხი ვარიაცია პაგანინის თემაზე“ ფორტეპიანოსათვის
* ფერენც ლისტი — *Grande Fantaisie de bravoure sur La Clochette* სოლო ფორტეპიანოსათვის S.420 (1832-4)
* ფერენც ლისტი — მეექვსე და ბოლო ნაწარმოები ''Études d'exécution transcendante d'après Paganini*-იდან სოლო ფორტეპიანოსათვის S.140 (1838) 
* ფერენც ლისტი — (S.140/6) *Six Grandes Études de Paganini*
* ფერენც ლისტი — *Grand Fantaisie (ვარიაციები) sur des thèmes de Paganini'' სოლო ფორტეპიანოსათვის, S.700 
* ენდრიუ ლოიდ უებერი — „ვარიაციები“ (1977) დაწერილი ჩელოსა და როკ ჯგუფისათვის, მოგვიანებით არანჟირებული ჩელოსა და ორკესტრისათვის
* ვიტოლდ ლუტოსლავსკი — „ვარიაციები პაგანინის თემაზე“ (1940-41) ორი ფორტეპიანოსათვის. 1978 შექმნა ვერსია ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის
* ნატან მილშტეინი — „პაგანინიანა“ 24 კაპრიჩიოს ვარიაციები სხვა კაპრიჩიოების დახმარებით
* რობერტ მუძინსკი — „ვარიაციები“ ოპ.48
* პაველ ნეჩეპარენკო — „ვარიაციები პაგანინის თემაზე“ ბალალაიკისათვის
* სერგეი რახმანინოვი — „რაფსოდია პაგანინის თემაზე“ ოპ.43 (1934) 24 ვარიაცია ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის
* სტანისლავ სკოვაჩევსკი — „კონჩერტო ნიკოლო“ ფორტეპიანოსა (მარცხენა ხელი) და ორკესტისათვის
* კაროლ შიმანოვსკი — „სამი კაპრიზი პაგანინის თემაზე“ ვიოლინოსა და ფორტეპიანოსთვის (1918)

## რესურსები ინტერნეტში 
* კაპრიჩიო №24 იაშა ხეფეცის შესრულებით YouTube-ზე.

კატეგორია:სოლო ნაწარმოებები ვიოლინოსათვის
კატეგორია:მუსიკა დაწერილი პაგანინის მიერ
საჯავახო (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

**საჯავახო** — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: საჯავახო, ნიგორზღვა, ჭოგნარი). მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე. სოფელში არის სილის კარიერი, ჩამოედინება მდინარე თხილნარა, ხოლო მდინარე ხევისწყალი საზღვრავს სოფელ ვაზისუბნიდან. სოფელში გადის სამტრედია-ლანჩხუთისა და სამტრედია-ჩოხატაურის დამაკავშირებელი საავტომობილო გზები. მოქმედებს საბავშვო ბაღი და საჯარო სკოლა. 

## ისტორია
სოფლის ადრინდელი სახელწოდებაა ორპირი. ასევე მოიხსენიებოდა ბარსაჯავახოს ან ბარის სახელით. სახელწოდება საჯავახო სოფელს შემორჩა საჯავახოს მხარიდან გამომდინარე, რომელშიც შედიოდა ეს სოფელი.

1897 წელს სოფელ ჩოხატაურთან დაკავშირებული იყო რეგულარული სატრანსპორტო (ეტლებით) მიმოსვლით.

1924 წლის 30 აგვისტოდან 2 სექტემბრამდე საჯავახოში მიმდინარეობდა ბრძოლა ანტისაბჭოთა აჯანყების მონაწილეებს და ხელისუფლების ძალებს შორის. ოზურგეთის მაზრის სოფელ ხიდისთავის რაზმი 3 დღის განმავლობაში უწევდა წინააღმდეგობას ხელისუფლების ძალებს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 658 ადამიანი.

## გალერეა 

Sajavakho.jpg|სამტრედიის, ჩოხატაურისა და ლანჩხუთის მიმართულების საავტომობილო გზების გზაკვარედინი საჯავახოში
River Tkhilnara in Sajavakho.jpg|მდინარე თხილნარა

## იხილეთ აგრეთვე
*საჯავახო (მხარე)
## ლიტერატურა 
* დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის  მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 123-127

## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია

**რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია**, *რსდმპ* (), ასევე *რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტია* — რუსეთის იმპერიის 
რევოლუციურ-სოციალისტური პოლიტიკური პარტია, რომელიც შეიქმნა 1898 წელს მინსკში, მემარცხენე რევოლუციური ძალების ერთ პარტიაში გაერთიანების მიზნით. 

## ისტორია
პარტიის პირველი ყრილობა ჩატარდა მინსკში 1898 წელს. მასში მონაწილეობდნენ პარტიის სხვადასხვა კომიტეტების წარმომადგენლები. ყრილობაში მონაწილეობა ვერ მიიღო თბილისის კომიტეტის წარმომადგენელმა ვ. ცაბაძემ, რომელიც დააპატიმრეს ყრილობაზე წასვლამდე. ყრილობამ საერთო დეკლარაციის შედგენა დაავალა პ. სტრუვეს. არჩეულ იქნა პარტიის ცენტრალური ორგანო, მაგრამ მისი წევრები ყრილობის შემდეგ მალევე დააპატიმრეს. 

II ყრილობა დაიწყო ბრიუსელში, მაგრამ ბელგიის პოლიციამ შეიტყო ყრილობის შესახებ და დელეგატებს მოსთხოვა ქვეყნის დატოვება. ყრილობა გაიმართა ლონდონში 1903 წლის ივლისში. ყრილობაზე რსდმპ გაიყო ბოლშევიკურ და მენშევიკურ ფრაქციებად. 1905 წლის აპრილიდან ორივე ფრაქციას დამოუკიდებელი ორგანოები ჰქონდა. 1906 წლის აპრილში სტოკჰოლმში გაიმართა გამაერთიანებელი IV ყრილობა,რომელსაც ფორმალური ხასიათი ჰქონდა. საბოლოოდ ბოლშევიკებმა შექმნეს საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია.

IV, ე.წ. გამაერთიანებელი ყრილობა გაიმართა სტოკჰოლმში. მასში ამიერკავკასიიდან მონაწილეობდნენ თბილისის, ბაქოს, ბათუმის, ქუთაისის, ფოთის, ერევნის და გურიის ორგანიზაციების წარმომადგენლები, ყველა მენშევიკი. სულ ესწრებოდა 111 დელეგატი და 22 დელეგატი სათათბირო ხმით. უმრავლესობა ჰქონდათ მენშევიკებს 16 დელეგატით. სტოკჰოლმის ყრილობამ ფორმალურად გააერთიანა პარტია. ცენტრალური კომიტეტი არჩეულ იქნა ორივე მხარის თანხმობით.

## ყრილობები
# რსდმპ I ყრილობა — 1898, მინსკი
# რსდმპ II ყრილობა — 1903, ბრიუსელი, ლონდონი
# რსდმპ III ყრილობა — 1905, ლონდონი
# რსდმპ IV ყრილობა — 1906, სტოკჰოლმი
# რსდმპ V ყრილობა — 1907, ლონდონი

## საქართველოში
რუსეთისგან განსხვავებით, საქართველოში მენშევიკები წარმოადგენდნენ უმრავლესობას. 1904-05 წლებში მენშევიკებს საქართველოში 15 ათასამდე წევრი ჰყავდათ, ხოლო ბოლშევიკებს რამდენიმე ასეული. 1906 წელს მთლიანად მენშევიკებით დაკომპლექტდა პარტიის ამიერკვაკასიის საოლქო კომიტეტი. 1921 წლამდე არცერთი ადგილობრივი კომიტეტი ბოლშევიკების ხელში აღარ გადასულა.

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* რუსეთი პოლიტიკური პარტიების ისტორია. სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წარმშობა. *(ვიდეო)*

კატეგორია:რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია
კატეგორია:1898 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
ვიოლინო

thumb|ვიოლინო
**ვიოლინო** — ხემიან-სიმებიანი საკრავი. ის ყველაზე პატარა და წვრილხმიანია ხემიან ინსტრუმენტებში. ვიოლინო უძველესი საკრავია. იგი დიდი ხნის მანძლიზე ვითარდებოდა. მხოლოდ XVII-XVIII საუკუნეებში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა ვიოლინოს საუკეთესო ნიმუშები. ამ დროს იტალიის ქალაქებში ბრეშიასა და კრემონაში ვიოლინოებს აკეთებდნენ ისეთი დიდოსტატები, როგორებიც იყვნენ: ამატი, სტრადივარიუსი, გვარნერი და მაჯინი. მათ მიერ გაკეთებული საკრავები დღემდე საუკეთესოდაა მიჩნეული მთელ მსოფლიოში.

ვიოლინოს 4 სიმი აქვს. თოთოეულ სიმს თავისი სახელი ჰქვია: სოლ, რე, ლა, მი.

ვიოლინო ზომით სხვადასხვაგვარია: პატარა ზომის საბავშვო ვიოლინო „ნახევარია“, „სამი მეოთხედია“, მე-18 საუკუნეში არსებობდა ძალიან პატარა ვიოლინო, მას ერქვა „პოშეტა“. ის ქურთუკის ჯიბეშიც კი ეტეოდა. საქართველოში ვიოლინო პირველად შემოიტანეს 1841 წელს. 

საქართველოს ბევრი სახელგანთქმული მევიოლინე ჰყავს: ანდრია ყარაშვილი (პირველი ქართველი მევიოლინე), ლუარსაბ იაშვილი, ლეო შიუკაშვილი და მათი აღზრდილები: მარინე იაშვილი, ლიანა ისაკაძე და სხვები.

## განთქმული (ვირტუოზი) მევიოლინეები 
* არქანჯელო კორელი
* ანტონიო ვივალდი
* ჯუზეპე ტარტინი
* ჟან-მარი ლეკლერი
* ნიკოლო პაგანინი
* ლუდვიგ შპორი
* ლეონიდ კოგანი
* იაშა ხეფეცი
* ულე ბული
* ალესანდრო როლა
* შლომო მინცი
* იცხაკ პერლმანი

## საინტერესო ფაქტები 
* XVII საუკუნის 60–იან წლებში თბილისელებისათვის ვიოლინო უკვე ცნობილი იყო, ამ ინსტრუმენტს თავის ნაშრომში ჟან შარდენი მოიხსენიებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მევიოლინე

## სქოლიო
პიგმენტი (ბიოლოგია)

thumb|300px|ბიოლოგიაში, **პიგმენტი**, ქსოვილთა შემადგენელი ფერადი ნივთიერებაა. პიგმენტის ფერს განსაზღვრავს სინათლის შთანთქმისა და არეკვლის უნარი, რომელიც ინდივიდუალურია თითოეული პიგმენტისთვის. პიგმენტთა მნიშვნელობა ორგანიზმებისთვის მეტად დიდი და ნაირგვარია. ბუნებაში ყველაზე მეტად გავრცელებული პიგმენტები პორფირინები და კაროტინოიდებია. პორფირინები შედიან მწვანე მცენარეთა ქლოროფილში,  ფოტოსინთეზის უნარის მქონე ბაქტერიოქლოროფილებში, ცხოველთა სუნთქვის პიგმენტებში  (ჰემოგლობინში, მიოგლობინში და სხვა). ორგანიზმებში ფართოდაა გავრცელებული ციტოქრომები, რომლებიც ჰემოგლობინის მსგავსად შეიცავენ რკინა-პორფირინის კომპლექსს — ჰემს. მწვანე მცენარეებში, სოკოებსა და ბაქტერიებში ვხვდებით ყვითელ, ნარინჯისფერ ან მოწითალო პიგმენტებს — კაროტინოიდებსა და ქსანტოფილებს; ლურჯ-მწვანე და წითელი წყალმცენარეები შეიცავენ ლურჯ (ფიკოციანინი) და წითელ (ფიკოერითრინი) პიგმენტებს, რომელთა მსგავსია მცენარეებში აღმოჩენილი ფიტოქრომი და ნაღვლის პიგმენტები. მცენარეთა პიგმენტების დიდი ჯგუფია მეტად ნაირგვარი შენებისა და გავრცელების ნაერთები — ფლავონოიდები (ანთოციანები, ფლავინები), რომლებიც ფერს აძლევენ ყვავილებს, ნაყოფებსა და ფოთლებს. ცხოველთა კანში, ბალანსა და თვალის ფერად გარსში შედის მელანინები. ერთნაირი ან მსგავსი პიგმენტები შეიძლება შეგვხვდეს განსხვავებულ, ფილოგენეზურად დაშორებულ ორგანიზმებში. პიგმენტები მეტწილად უჯრედის გარკვეულ ნაწილში შედის, ზოგჯერ პიგმენტები ორგანიზმის სითხეშია გახსნილი, მაგ., ქლოროფილი თავმოყრილია ქლოროპლასტებში, კაროტინოიდები — ქრომო- და ქლოროპლასტებში, ჰემოგლობინი — ერითროციტებში,  ფლავონოიდები  — მცენარეთა უჯრედის წვენში. ცილებთან დაკავშირებული პიგმენტები შედიან ბიოლოგიურ მემბრანებში. მრავალ მცენარესა და ცხოველს აქვს სპეციალური პიგმენტური უჯრედები — ქრომატოფორები. 

## პიგმენტების ბიოლოგიური დანიშნულება
thumb|300px|ისინი აკავშირებენ გარემოს სინათლის პირობებსა და ორგანიზმის ნივთიერებათა ცვლას. მცენარეებში ისინი მონაწილეობენ ფოტოსინთეზში. სინათლის შთანთქმა მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ზრდის, განვითარებისა და მოძრაობის პროცესებში (ფოტოპერიოდიზმი). ცხოველური პიგმენტები  მონაწილეობენ მხედველობის პროცესში, ჟანგბადის გადატანაში, ციტოქრომები და სუნთქვის ქრომოგენები — ქსივილის სუნთქვაში. პიგმენტები იცავენ ორგანიზმს მზის ულტრაიისფერი სხივების მავნე გავლენისაგან, განაპირობენ ორგანიზმთა ნაირგვარ შეფერილობას, რაც ხელს უწყობს მათ შეგუებას გარემოსთან, მტრებისაგან თავდაცვას (მიმიკრია, დამცველი შეფერილობა და ფორმა); მცენარეთა ფერი იზიდავს მწერებსა და ფრინველებს, რაც ხელს უწყობს ყვავილთა დამტვერვასა და თესლის გავრცელებას.

საღებავების სინთეზური ხერხით წარმოების შემოღებამდე მცენარეთა და ცხოველთა პიგმენტებს (ალიზარინი, ინდიგო, კარმინი და სხვა) ფართოდ იყენებენ შესაღებად. ზოგ პიგმენტებს (მაგ., რიბოფლავინი, კაროტინი, პ-ანტიბიოტიკები) იყენებენ კვების მრეწველობასა და მედიცინაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
აპოლონიოს ტიანელი

thumb|აპოლონიოს ტისიანელი
**აპოლონიოს ტიანელი** (; დ. დაახლ. ძვ. წ. 3 — გ. დაახლ.   97) — ძველი ბერძენი ფილოსოფოს-იდეალისტი. ქრისტეს თანამედროვე; ნეოპითაგორიზმის მთავარი წარმომადგენელი. მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ წარმოდგენა შექმნა მწერალმა ფილოსტრატე უფროსმა, სადაც აპოლონიოსი წარმოდგენილია როგორც წინასწარმეტყველი, ჯადოქარი და სასწაულმოქმედი, რომელმაც მოიარა იმ დროს ცნობილი ყველა ქვეყანა ესპანეთიდან დაწყებული ინდოეთით დამთავრებული. აპოლონიოს ტიანელი ასწავლიდა მოძღვრებას ერთიანი ღმერთის შესახებ. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 97
ფერდინანდო პაერი

thumb|right|200px

**ფერდინანდო პაერი** (დ. 1 ივნისი, 1771 — გ. 3 მაისი, 1839) — იტალიელი კომპოზიტორი. მევიოლინე ნიკოლო პაგანინის მასწავლებელი

## ბიოგრაფია 
ფერდინანდო პაერი დაიბადა პარმაში. მამამისი უკრავდა საყვირზე ეკლესიაში. 

კატეგორია:დაბადებული  1 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1771
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1839
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
რეი ბრედბერი

**რეი დაგლას ბრედბერი** (; დ. 22 აგვისტო, 1920 — გ. 5 ივნისი, 2012) — ამერიკელი მწერალი, რომელიც მოღვაწეობდა ფანტასტიკის, საშინელებათა, სამეცნიერო ფანტასტიკისა და დეტექტივების ჟანრში.

ყველაზე მეტად ცნობილია 1953 წელს გამოცემული ანტიუტოპიური ჟანრის რომანით „451º ფარენჰაიტით“ და 1950 წლის რომანით „მარსის ქრონიკები“.

მოპოვებული აქვს არაერთი საპატიო ჯილდო. მიიღო პულიცერის პრემია. წერდა სცენარებს, როგორც ფილმის, ასევე სატელევიზიო გადაცემების, როგორებიცაა Moby Dick და It Came From Outer Space. 

მწერლის პოპულარობაზე დადებითად იმოქმედა მისი წიგნების მიხედვით გადაღებულმა ეკრანიზაციებმა. ბრედბერი აღიარებულია XX საუკუნის ერთ-ერთ საუკეთესო ფანტასტ მწერლად.

თავისი ხანგრძლივი ცხოვრების განმავლობაში მან დაწერა 600-მდე მოთხრობა, გამოაქვეყნა 30-ზე მეტი წიგნი, დაწერა მრავალი ლექსი, პიესა და სცენარი სატელევიზიო შოუსთვის.

2012 წელს, მის გარდაცვალების შემდეგ ნიუ-იორკ ტაიმზმა გამოაქვეყნა შემდეგი სიტყვები: 

.

## ბიბლიოგრაფია
### რომანები
* მარსის ქრონიკები (1950)
* 451º ფარენჰაიტით (1953)
* ბაბუაწვერას ღვინო (1957)
* ბოროტი მოდის (1962)

### მოთხრობათა კრებულები
* ტანმოხატული კაცი (1951)
* ბედნიერების მექანიზმები (1964)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ოფიციალური საიტი
* Bradburymedia - ბრედბერის ნაშრომები კინოში, ტელევიზიაში, რადიოსა და თეატრში.
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი ფენტეზი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი საშინელებათა ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი სცენარისტები
კატეგორია:კალიფორნიელი რომანისტები
კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ილინოისელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი დრამატურგები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი დრამატურგები
კატეგორია:სამეცნიერო ფანტასტიკის დიდების დარბაზის წევრები
კატეგორია:ფენტეზის მსოფლიო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ანტიკაპიტალისტები