პარამარიბო

**პარამარიბო** () — სურინამის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს მდინარე სურინამზე, ატლანტის ოკეანესთან მისი შეერთების ადგილიდან 20 კილომეტრში. პარამარიბოში ცხოვრობს დაახლოებით 241,000 ადამიანი (2012 წლის აღწერით), სურინამის მოსახლეობის თითქმის ნახევარი.  ისტორიული შიდა ქალაქი პარამარიბო 2002 წლიდან არის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი . 

ქალაქი დააარსეს ფრანგებმა 1640 წელს. მოგვიანებით, 1951 წლიდან გახდა ინგლისის კოლონია. 1667 წელს ბრედას ხელშეკრულებით დასახლება გადავიდა ნიდერლანდელების ხელში. ნიდერლანდური კოლონიალური მმართველობა შეცვალა ბრიტანულმა კონტროლმა (1799-1802 და 1804-1815) ქვეყნის დედაქალაქია 1975 წლიდან. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ქალაქი მნიშვნელოვნად გაიზარდა, ძირითადად ტურიზმის და ინდუსტრიის ხარჯზე. წარმოება მოიცავს საღებავებს, მარგარინს, ცემენტს და ლუდს.

ქალაქის ადმინისტრაციული ცენტრია დამოუკიდებლობის მოედანი, სადაც მდებარეობს საპრეზიდენტო სასახლე და ფინანსთა სამინისტროს შენობა, რომელთა არქიტექტურული მნიშვნელობაც აღსანიშნავია. ეს მოედანი მასპინძლობს ძირითად შეჯიბრებებს. პარამარიბოს აქვს მუზეუმი, ბიბლიოთეკა და პალმების ფართო ბაღი. ძირითადი სასწავლო ინსტიტუტებია სურინამის ანტონ დე კომის უნივერსიტეტი, რომელიც 1968 წელს დაფუძნდა, სურინამის პოლიტექნიკური კოლეჯი(1994), და სურინამის სასოფლო-სამეურნეო კვლევის ცენტრი (1967). 

## სახელი 
ქალაქს სახელი დაერქვა პარამარიბოს ტომის გამო, რომელიც ცხოვრობს მდინარე სურინამის შესართავთან; სახელი არის ტუპი-გუარანის ენიდან, სადაც *para* ნიშნავს "დიდ მდინარეს", ხოლო  *Maribo* "მოსახლეობას".  

## ისტორია
სახელწოდება პარამარიბო, სავარაუდოდ, მომდინარეობს ინდიელთა სოფლის, პარმურბოს სახელიდან.  ეს იყო პირველი ნიდერლანდური დასახლების ადგილი, სავაჭრო პუნქტი, რომელიც დაარსდა ნიკოლას ბალიესტელის და დირკ სანენის მიერ, 1613 წელს.  

1667 წელს, ინგლის – ჰოლანდიის მეორე ომის დროს, პარამარიბო დაიპყრო გემების ესკადრონმა, აბრაამ კრიენსენის ხელმძღვანელობით. 1667 წელს ბრედას ხელშეკრულებამ დაადასტურა პარამარიბო, როგორც სურინამის ნიდერლანდური კოლონიის წამყვანი ქალაქი. პარამარიბოს დამცავ ციხეს ჰოლანდიის პროვინციის პატივსაცემად დაარქვეს ციხე ზელანდია, რომელიც აფინანსებდა კრიენსენის ფლოტს. (ქალაქს ნიუ მიდელბურგიც შეერქვა, მაგრამ მოსახლეობას სახელი არ მიიღო). 

პარამარიბოს მოსახლეობა ძალიან მრავალფეროვანია. პირველ ბრიტანელ დევნილებს შორის იყო მრავალი ებრაელი  და ამერიკაში ერთ – ერთი უძველესი სინაგოგა გვხვდება პარამარიბოში.  ქალაქის მოსახლეობა მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1873 წლის შემდეგ, როდესაც ყოფილ მონებს (რომლებიც 1863 წელს გაათავისუფლეს) უფლება მისცეს შეწყვიტათ შრომა  თავიანთი ყოფილი ბატონების სასარგებლოდ და დაეტოვებინათ შაქრის პლანტაციები. 

პარამარიბო დარჩა სურინამის დედაქალაქად, თავისი კოლონიური დღეებიდან სურინამის დამოუკიდებლობის მოპოვებისას, 1975 წელს და დღემდე. ძველმა ქალაქმა, წლების განმავლობაში, მრავალი დამანგრეველი ხანძარი განიცადა, განსაკუთრებით 1821 წლის იანვარში (რომელმაც 400-ზე მეტი შენობა გაანადგურა) და 1832 წლის სექტემბერში (რამაც გაანადგურა თითქმის 50 შენობა).  

1987 წელს სურინამში მოხდა ადმინისტრაციული რეორგანიზაცია და ქალაქი დაიყო 12 ადმინისტრაციულ კურორტად.  

## გეოგრაფია 
მინი|პარამარიბოს ხედი კოსმოსიდან
ქალაქი მდებარეობს მდინარე სურინამთან, დაახლოებით 15კმ-ში(9.3მილი) ატლანტის ოკეანიდან, პარამარიბოს ოლქში . 
ფაილი:Kaart van Paramaribo.png|პარამარიბო, დაახლოებით 1737 წელს.
ფაილი:Platte grond van de stad Paramaribo (1821).jpg|პარამარიბო 1821 წელს. ყავისფერი მიუთითებს ქალაქის იმ ტერიტორიას, რომელიც განადგურდა ამ წლის ქალაქის ხანძრის შედეგად.
ფაილი:Plan von Paramaribo.jpg|პარამარიბო 1876 წელს.
ფაილი:Map of Paramaribo (1920).jpg|პარამარიბო 1916-1917 წლებში

### კლიმატი 
პარამარიბო მდებარეობს ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელში, კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით. ქალაქს არ ახასიათებს ნამდვილი მშრალი სეზონი, მთელი წლის მანძილზე ნალექი ყოველთვიურად, საშუალოდ 60მმ-ზე მეტია, მაგრამ ქალაქი განიცდის შესამჩნევად ნოტიო და მშრალ პერიოდებს. "შემოდგომა " (სექტემბრიდან ნოემბრამდე) პარამარიბოში წლის ყველაზე მშრალი პერიოდია. ამ კლიმატის მქონე მრავალი ქალაქისთვის საერთოა, ტემპერატურის შედარებითი მუდმივობა მთელი წლის განმავლობაში, საშუალო მაღალი ტემპერატურაa 31°C, ხოლო საშუალო დაბალი ტემპერატურა 22°C. პარამარიბოში საშუალოდ დაახლოებით 2200მმ ნალექი მოდის ყოველწლიურად. 

## დემოგრაფია 
პარამარიბოს მოსახლეობა 240,924 ადამიანს შეადგენს (2012 წლის აღწერის მონაცემებით). მიუხედავად იმისა, რომ ბოლო წლების განმავლობაში მოსახლეობის რიცხვი სტაგნაციას განიცდის, მიმდებარე ვანიკის ოლქის მრავალი ქალაქი იზრდება მოსახლეობის რაოდენობით.  

ქალაქს ახასიათებს ეთნიკური მრავალფეროვნება, მოსახლეობა შედგება კრეოლებისაგან (აფრიკული ან შერეული აფრო-ევროპული წარმოშობა) 27%, ინდოელები (აღმოსავლეთის ინდოეთის წარმოშობის) 23%, მრავალეროვანი 18%, მაროუნები (აფრიკელი მონების შთამომავლები) 16%, იავური ( ინდონეზიური წარმოშობის) 10%, მკვიდრი (ადგილობრივი მოსახლეობის შთამომავლები) 2%, ჩინელები (მე -19 საუკუნის კონტრაქტორების შთამომავლები) 1.5%, ხოლო ევროპელთა მცირე რაოდენობა (ძირითადად ჰოლანდიური და პორტუგალიური წარმოშობის), ლიბანელები და ებრაელები. გასულ ათწლეულებში ბრაზილიელთა, გაიანელთა და ახალი ჩინელი ემიგრანტების მნიშვნელოვანი რაოდენობა დასახლდა პარამარიბოში.

## ეკონომიკა 
პარამარიბო არის სურინამის ბიზნეს და ფინანსური ცენტრი. მიუხედავად იმისა, რომ დედაქალაქი თავად არ აწარმოებს მნიშვნელოვან საქონელს, ქვეყნის ძირითადი საექსპორტო პროდუქტების თითქმის ყველა შემოსავალი ოქროს, ზეთის, ბოქსიტის, ბრინჯის და ტროპიკული ხისგან ხორციელდება მისი ინსტიტუციების მეშვეობით. ყველა ბანკი, სადაზღვევო კორპორაცია და სხვა ფინანსური და კომერციული კომპანია განთავსებულია პარამარიბოში. სურინამის მშპ-ს დაახლოებით 75 პროცენტი მოდის პარამარიბოზე. 

ტურიზმი სულ უფრო სწრაფად მზარდი მნიშვნელოვანი სექტორი ხდება, ყველაზე მეტი ვიზიტორით ნიდერლანდებიდან.  

## მთავრობა 
ადმინისტრაციულად, პარამარიბო ქმნის საკუთარ რაიონს სურინამში. ამრიგად, პარამარიბოს რაიონის კურორტები შეესაბამება ქალაქის დაბებს. პარამარიბოს რაიონში თორმეტი კურორტია:  

## ტრანსპორტი 
პარამარიბოს ემსახურებიან იოჰან ადოლფ პენგელის საერთაშორისო აეროპორტი და ზორგ ენ ჰუპის აეროპორტი ადგილობრივი ფრენებისთვის.  შულ ვიდენბოსის ხიდი,  აღმოსავლეთ-დასავლეთის დამაკავშირებელი ნაწილია, პარამარიბოს აკავშირებს მერზორგთან, მდინარე სურინამის მეორე მხარესთან. 

ავიაკომპანიების უმეტესობას, როგორიცაა გამ ეარი, კარიკომ ეარვეისი და ბლუ ვინგ ეარლაინსი, აქვთ სათავო ოფისები პარამარიბოში, ზორგ ენ ჰუპის აეროპორტის ბაზაზე. 

## განათლება 
პარამარიბოს უმაღლესი სასწავლებლი არის ანტონ დე კომის უნივერსიტეტი, ქვეყნის ერთადერთი უნივერსიტეტი. 

## ისტორიული შიდა ქალაქი პარამარიბო 
ჰოლანდიის კოლონიური ქალაქი, რომელიც მე –17 და მე –18 საუკუნეებში შეიქმნა 2002 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად გამოცხადდა.  ისტორიული შიდა ქალაქი მდებარეობს მდინარე სურინამის მარცხენა სანაპიროზე. შენობების თავდაპირველი არქიტექტურა და ქუჩის გეგმა უმეტესწილად ხელუხლებელი და შენარჩუნებულია. 

## ღირსშესანიშნაობები 
მინი|სურინამის საპრეზიდენტო სასახლე
მინი|არია დივაკერის ტაძარი
მინი|პარამარიბოს ნევე შალომის სინაგოგა
მინი|ჰელსტონის მონუმენტი
[მინი|[:en:National_Assembly_(Suriname)|სურინამის ეროვნული ასამბლეა]]

* ციხე ზელანდია
* სურინამის საპრეზიდენტო სასახლე
* წმინდა პეტრეს და წმინდა პავლეს საკათედრო კათოლიკური ტაძარი
* სურინამის მეჩეთი
* სურინამის ეროვნული ასამბლეა
* ნევე შალომის სინაგოგა
* არია დივაკერის ინდუისტური ტაძარი
* პალმების ბაღი, სამეფო პალმების  ბაღი პრეზიდენტის სასახლის უკან. 

## გამოჩენილი ადამიანები 
* აშვინ ადინი (1980), ვიცე-პრეზიდენტი (2015-2020), პოლიტიკოსი. 
* რონი ალოემა, ფეხბურთელი
* მარტენ ატმოდიკორო , ფეხბურთელი
* რეგი ბლინკერი, ფეხბურთელი
* რემი ბონჯასკი, კიკბოქსერი
* ედსონ ბრაფჰეიდი, ფეხბურთელი
* რომეო კასტელენი, ფეხბურთელი
* აუგუსტა კურიელი, ფოტოგრაფი 
* ედგარ დავიდსი, ფეხბურთელი
* სტენლი ფრანკერი, ჩოგბურთელი
* ჰენკ ფრაზერი, ფეხბურთელი
* ულრიხ ვან გობელი, ფეხბურთელი
* ჯიმი ფლოიდ ჰასელბაინკი, ფეხბურთელი
* ჯერი დე ჯონგი, ფეხბურთელი
* კელვინ ლერდამი, ფეხბურთელი
* სტენლი მენცო, ფეხბურთელი
* პიმ დე ლა პარა, რეჟისორი
* ჰერმან რიხკარდი, ფეხბურთელი
* ენდი რისტი, კიკბოქსერი

* გრეის შნაიდერ-ჰოვარდი, საჯარო სამსახურის თანამშრომელი / პოლიტიკოსი 
* კლარენს ზეედორფი, ფეხბურთელი

* ტირონ სპონგი, კიკბოქსერი და მოკრივე
* რეჯილიო ტუური, მოკრივე
* მარკ დე ვრაისი, ფეხბურთელი
* ფაბიან ვილნისი, ფეხბურთელი
* არონ ვინთერი, ფეხბურთელი
* რუთ ჯაკოტი, მომღერალი, ნიდერლანდების წარმომადგენელი 1993 წლის ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 

## დაძმობილებული ქალაქები 
პარამარიბოსთან დაძმობილებული ქალაქებია:

* ანტვერპენი, ბელგია
* ჰანჯოუ, ჩინეთი
*  ჯორჯტაუნი, გაიანა
*  ვილემსტადი,კიურასაო,  ნიდერლანდები
*  ჯოკიაკარტა, ინდონეზია

## რესურსები ინტერნეტში
* Mapa de Paramaribo 
* Información sobre Paramaribo 
* Directorios de imágenes de Paramaribo 
* Galería de imágenes de Paramaribo 
* Galería de fotografías 

## სქოლიო 
კატეგორია:სურინამის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის დედაქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სურინამში