თურქული ჩაი

[მინი|ჩაის პლანტაცია [რიზეში]]
**თურქული ჩაი** (თურქ, çay) — შავი ჩაის სახეობა, რომელიც პოპულარულია თურქეთში და თურქულ დიასპორაში. ერთ სულ მოსახლეზე ჩაის მოხმარების მხრივ თურქეთს მსოფლიოში წამყვანი ადგილი უკავია. თურქული ჩაის კულტურა ასევე გავრცელებულია ჩრდილოეთ კვიპროსზე და ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ზოგიერთ ქვეყანაში.

## ადგილობრივი წარმოება 
[მინი|თურქული [ჩაი]]
თურქეთში წარმოებული ჩაის უმეტესი ნაწილი რიზეს სახეობას განეკუთვნება, რომელიც რიზეს პროვინციაში შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე მოდის. ეს რეგიონი ცნობილია ზომიერი კლიმატით, უხვი ნალექებით და ნაყოფიერი ნიადაგით. ასეთი ჩაი იმავე დამუშავებას გადის, როგორც ჩვეულებრივი შავი ჩაი, თუმცა მას განსაკუთრებული მუქი წითელი ფერი აქვს.

2004 წელს თურქეთმა აწარმოა 205 500 ტონა ჩაი (მსოფლიოში ჩაის მთლიანი წარმოების 6,4 %), რამაც ქვეყანა ერთ – ერთ უდიდეს ჩაის მიმწოდებლად გადააქცია მსოფლიოში. თავად თურქეთში ყოველწლიურად მოიხმარენ დაახლოებით 120 000 ტონა ჩაის, დანარჩენი კი ექსპორტზე გადის.

2004 წელს თურქეთში მსოფლიოში ერთ სულ მოსახლეზე ჩაის მოხმარება ყველაზე მაღალი იყო — 2,5 კგ ერთ ადამიანზე (დიდ ბრიტანეთში — 2,1 კგ ერთ ადამიანზე).

## დაყენების პროცესი 
ჩვეულებრივ, თურქულ ჩაის ამზადებენ სპეციალური ორმაგი ჩაიდნის (თურქ. çaydanlık) გამოყენებით. წყალს ადუღებენ ქვედა დიდ ჩაიდანში. შემდეგ დაქუცმაცებული ჩაის რამდენიმე კოვზს ზედა მომცრო ჩაიდანში ასხამენ ადუღებულ წყლის გარკვეულ რაოდენობას. შედეგად ღებულობენ ძალიან მაგარ ნაყენს. დარჩენილი წყალი ჩაის განზავების მიზნით გამოიყენება ინდივიდუალური სურვილის მიხედვით: ან მაგარი ჩაი (თურქ. კოიუ - "მუქი"), ან სუსტი (თურქ. açık - "მსუბუქი"). თურქულ ჩაის ტრადიციულად მიირთმევენ პატარა მინის ჭიქებში, შაქრის ნატეხებთან ერთად.

## ისტორია 
მარცხნივ|მინი|თურქული ჩაის მოსამზადებელი სპეციალური ორმაგი ჩაიდანი
ჩაი თურქეთში მნიშვნელოვანი და ყველაზე გავრცელებული ცხელი სასმელია, მიუხედავად ყავის სმის ხანგრძლივი ისტორიისა. ჩაის მირთმევა სტუმრებისათვის თურქული სტუმართმოყვარეობის შემადგენელი რიტუალია. ჩაის ყველაზე ხშირად მიირთმევენ სახლში, მაღაზიებში და კირაათხანაში — კაცების საზოგადოებრივ თავშეყრის ადგილას. მიუხედავად იმისა, რომ ჩაის ადრეც სიამოვნებით მიირთმევდნენ, მხოლოდ XX საუკუნის დასაწყისში გახდა პოპულარული სასმელი თურქეთში. იგი თავიდანვე გავრცელდა, როგორც ყავის ალტერნატივა, რომელიც პირველი მსოფლიო ომისა და ოსმალეთის იმპერიის შემდგომი დაშლის,  სამხრეთ-აღმოსავლეთის ტერიტორიების დაკარგვის შემდეგ, სადაც ყავა ტრადიციულად იზრდებოდა, ძვირადღირებული იმპორტული სასმელი გახდა.

რესპუბლიკის დამფუძნებლის, მუსტაფა ქემალ ათათურქის მითითებით, თურქი ხალხი ჩაის მოხმარებაზე გადავიდა, ვინაიდან ადგილობრივი მოსახლეობისათვის ის უფრო ხელმისაწვდომი გახლდათ.

ეროვნული თურქული ჩაის მოყვანა დაიწყო 1928 წელს, პრეზიდენტ ქემალ ათათურქის ინიციატივით. მან განკარგულება გასცა, რომ მეზობელი  საქართველოდან ქვეყანაში თესლი და ნერგები შეეტანათ. 1938 წლიდან თურქეთში ჩაის წარმოებამ მასშტაბური სახე მიიღო.

## წარმოება 
თურქული ჩაი, რომელსაც თურქულად ჩაის (çay) უწოდებენ, მზადდება შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, სადაც ზომიერი კლიმატი, უხვი ნალექები და ნაყოფიერი ნიადაგია.

თურქული ჩაი თითქმის მთლიანად შავი ზღვის სანაპიროზე რიზეში იწარმოება, რაც მისი ეკონომიკის საფუძველს წარმოადგენს. 2004 წელს თურქეთმა აწარმოა 205,5 ათასი ტონა ჩაი (მთლიანი ჩაის წარმოების 6,4 % მსოფლიოში). იმავე 2004 წელს თურქეთში დაფიქსირდა ჩაის ყველაზე მაღალი მოხმარება მსოფლიოში — 2,5 კგ ერთ ადამიანზე, რაც უფრო მეტი იყო, ვიდრე დიდ ბრიტანეთში, სადაც ჩაის მოხმარებამ ერთ ადამიანზე 2,1 კგ შეადგინა. ჩაის წარმოების მხრივ, თურქეთი მეხუთე ადგილზეა მსოფლიოში, ჩინეთის, ინდოეთის, კენიისა და შრი-ლანკის შემდეგ, გაუსწრო ისეთ ქვეყნებს, როგორიცაა ვიეტნამი, ინდონეზია და იაპონია.

## თურქული მცენარეული ჩაი 
თურქეთში მცენარეულ ჩაის ჩვეულებრივ იყენებენ, როგორც სამკურნალო საშუალებას. იგი ძირითადად პოპულარობით სარგებლობს უცხოელ ტურისტებს შორის. ყველაზე გავრცელებული არომატებია: ვაშლი (elma çayı), ვარდის (kuşburnu çayı) და ცაცხვის ყვავილი (ıhlamur çayı). სალბის ჩაი (ada çayı, სიტყვასიტყვით "კუნძულის ჩაი") ყველაზე პოპულარულია ხმელთაშუა ზღვის სანაპირო რეგიონში. [საჭიროებს ციტირებას] თურქეთში, მცენარეული ჩაის შეძენა, რომელსაც სამკურნალო თვისებები აქვს, *აქტარის* სახელწოდებით ცნობილ  მცენარეების მაღაზიაში შეიძლება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აირანი
* ბოზა

## სქოლიო
კატეგორია:ჩაი ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:თურქული ჩაი