open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სერვერ-ბეგ ათაბაგი

**ოსმან სერვერ-ბეგ ათაბაგი**, *სერვერ-ბეი ათაბეკოვ-ქვაბლიანსკი* (დ. 20 აგვისტო, 1886 — გ. 13 დეკემბერი, 1962) — სამცხის ძველ მთავართა — გამაჰმადიანებულ ჯაყელთა შთამომავალი და მესხეთის მუსლიმთა პოლიტიკური და სამხედრო ლიდერი. 

დაიბადა ახალციხეში, გავლენიანი მიწათმფლობლისა და რუსეთის იმპერიის არმიის გენერლის ოჯახში, რომლის მამულშიც სტუმრობდა და გარდაიცვალა იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის უმცროსი ძმა, დიდი მთავარი გიორგი. სერვერ-ბეგმა ევროპული განათლება მიიღო: გერმანიაში სამიწათმოქმედო და საბადოების ინჟინერიას, პეტერბურგში კი — სამართალს დაეუფლა. საქართველოში მისი დაბრუნება პირველი მსოფლიო ომის წლებს დაემთხვა. 1918 წელს მან მესხეთის მუსლიმთა ეროვნული საბჭო ჩამოაყალიბა და სათავეში ჩაუდგა პან-თურქისტულ და სეპარატისტულ მოძრაობას, რომელიც მიზნად ისახავდა მესხეთის საქართველოსგან ჩამოშორებას და ე.წ. სამხრეთ-დასავლეთ კავკასიის (ყარსის) რესპუბლიკაში გაერთიანებას. გამოსვლებს თან სდევდა სისხლიანი შეტაკებები მუსულმანებსა და ქრისტიანებს შორის. საბოლოოდ, 1919 წელს, საქართველოს არმიამ გენერალ გიორგი კვინიტაძის მეთაურობით გაანადგურა ამბოხებულთა რაზმები და ახალციხე და ართვინი საქართველოს შემოუმტკიცა. დამარცხებული სერვერ-ბეგი დედასთან და დებთან ერთად თურქეთში გაიქცა. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციისა და რუსეთ-თურქეთის 1921 წ. გარიგების შემდეგ ისტორიული მესხეთის დიდი ნაწილი, მ.შ. ართვინი და არტაანი (არდაჰანი) თურქეთის შემადგენლობაში აღმოჩნდა. სერვერ-ბეგი თურქეთის პარლამენტში აირჩიეს არდაჰანიდან. 1923 წელს, თურქეთში გვარების შემოღებასთან დაკავშირებით, მან ათაბეგის (Atabek) გვარი მიიღო. ამავე დროიდან იგი პოლიტიკას ჩამოშორდა და ინჟინრად მუშაობდა. დაიღუპა ავტოავარიაში, ქ. იზმირში.

კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
The Millennium Bell

***The Millennium Bell*** — მაიკ ოლდფილდის სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1999 წელს. იგი აღნიშნავს სხვადასხვა ეპოქას მსოფლიო ისტორიაში. მოქმედება იწყება ქრისტიანობის დაფუძნებიდან. ალბომი არის ოლდფილდის ალბომების *Tubular Bells* სერიის გაგრძელება.

## ათასწლეულის კონცერტი 
1999 წლის ბოლოს, ახალი წლის დადგომის წინ ბერლინში გაიმართა მუსიკოსის უფასო კონცერტი, რომლის ჩანაწერიც მოგვიანებით გამოიცა DVD დისკის *The Art in Heaven Concert* სახით.

## სიმღერების სია 
# Peace on Earth – 4:10
# Pacha Mama – 4:05
# Santa Maria – 2:44
# Sunlight Shining Through Cloud – 4:33
# The Doge's Palace – 3:07
# Lake Constance – 5:16
# Mastermind – 3:03
# Broad Sunlit Uplands – 4:03
# Liberation – 2:38
# Amber Light – 3:42
# The Millennium Bell – 7:37

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია საიტზე Tubular.net

## სქოლიო 
კატეგორია:მაიკ ოლდფილდის ალბომები
კატეგორია:1999 წლის ალბომები
კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
Tubular Bells 2003

***Tubular Bells 2003*** — მაიკ ოლდფილდის სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2003 წელს. ამ ალბომში შეტანილია დისკის *Tubular Bells* ყველა კომპოზიციის ახლებური შესრულება, რომელიც ჩაწერილი იქნა ციფრული ტექნოლოგიით.

ოლდფილდის თქმით, მას არასოდეს მოსწონდა ორიგინალური ჩანაწერი, რადგანაც იგი მხოლოდ რამდენიმე კვირაში ჩაიწერა და იმდროინდელმა (1973) ტექნოლოგიამ ვერ დააკმაყოფილა მისი ყველა მოთხოვნილება. ამიტომაც 2002-2003 წლებში ჩაწერილი და გამოცემული იქნა მისი ახალი ვარიანტი. გამოცემა დაემთხვა პირველი ვერსიის იუბილეს და ასევე ოლდფილდის 50ე დაბადების დღეს.

განსხვავება პირველი ვერსიისგან ის არის, რომ ახალი ვარიანტის ჟღერადობა უფრო მდიდარია სინთეზატორებით. ასევე, ინსტრუმენტების წარმდგენი ვივიენ მარშალი (ორიგინალური ვერსიიდან) ამ დროისთვის გარდაიცვალა და წარმდგენის როლი შეასრულა მსახიობმა ჯონ კლიზმა.

ორიგინალური გამოცემისგან განსხვავებით, ალბომის ორივე კომპოზიცია დაყოფილია ქვეთავებად და ინდექსირებულია კომპაქტ დისკზე.

## სიმღერების სია 
**ნაწილი 1**
# Introduction – 5:52
# Fast Guitars – 1:04
# Basses – 0:46
# Latin – 2:18
# A Minor Tune – 1:21
# Blues – 2:40
# Thrash – 0:44
# Jazz – 0:48
# Ghost Bells – 0:30
# Russian – 0:44
# Finale – 8:32 (ჯონ კლიზის მონაწილეობით)
**ნაწილი 2**
# Harmonics – 5:12
# Peace – 3:30
# Bagpipe Guitars – 3:08
# Caveman – 4:33
# Ambient Guitars – 5:10
# The Sailor's Hornpipe – 1:46 (ხალხური სიმღერა)

### დამატებითი DVD 
* დისკი 2 
# Introduction – 5:51
# Fast Guitars – 1:04
# Basses – 0:46
# Introduction 2003 'The video' – 3:41

### DVD-Audio - დამატებები 
; 1971 წლის დემოები
# Tubular Bells Long – 22:57
# Caveman Lead-In – 2:46
# Caveman – 5:05
# Peace Demo A – 7:00
# Peace Demo B – 4:18

; საკონცერტო შესრულება
# Sentinel – ვიდეოდან *Tubular Bells II – Live at Edinburgh Castle 1992* – 8:06
# Far Above the Clouds – ვიდეოდან *Tubular Bells III – Live at Horseguards Parade, London 1998* – 4:40

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია საიტზე Tubular.net

## სქოლიო 
კატეგორია:მაიკ ოლდფილდის ალბომები
კატეგორია:2003 წლის რემიქსული ალბომები
კატეგორია:ალბომების სერიები
კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები
Tr3s Lunas

***Tres Lunas*** — მაიკ ოლდფილდის სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 2002 წელს. ალბომში შეტანილია ჩილ აუტის ჟანრის სიმღერები.

## სიმღერების სია 
# Misty – 3:59
# No Mans Land – 6:08
# Return to the Origin – 4:38
# Landfall – 2:19
# Viper – 4:32
# Turtle Island – 3:40
# To Be Free – 4:21
# Fire Fly – 3:46
# Tr3s Lunas – 4:35
# Daydream – 2:15
# Thou Art in Heaven – 5:22
# Sirius – 5:47
# No Mans Land (რეპრიზა) – 2:56
# To Be Free (სინგლის ვერსია) – 3:56

## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია საიტზე Tubular.net

## სქოლიო 
კატეგორია:მაიკ ოლდფილდის ალბომები
კატეგორია:2002 წლის ალბომები
კატეგორია:Warner Music Group-ის ალბომები
სოფია როტარუ

**სოფია როტარუ** (რუმ. Sofia Rotaru, ; 7 აგვისტო, 1947) — მოლდოველი პოპ-მომღერალი, სიმღერების ავტორი, მუსიკოსი, მოცეკვავე, მსახიობი. ცნობილია მისი ღრმა ლირიკული ხმითა და მომხიბვლელობით.  ამჟამად უკრაინის მოქალაქე.  ცხოვრობს იალტასა და კიევში.

მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო: უკრაინის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი, უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტი, მოლდავეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი, სსრკ-ის სახალხო არტისტი, ლინინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატი, უკრაინის გმირი, მოლდავეთის გმირი (მოლდოვის რესპუბლიკის უმაღლესი ჯილდოს „რესპუბლიკის ორდენის“ კავალერი).

მისი რეპერტუარი მოითვლის 400 სიმღერას რუსულ, უკრაინულ, მოლდავურ, ბულგარულ, სერბულ, პოლონურ, გერმანულ, იტალიურ, ესპანურ და ინგლისურ ენებზე.

## დისკოგრაფია
*1972 — *София Ротару*
*1972 — *Поёт София Ротару*
*1972 — *Червона Рута*
*1973 — *Поёт София Ротару*
*1973 — *Баллада о скрипках*
*1974 — *София Ротару*
*1975 — *София Ротару поёт песни Владимира Ивасюка*
*1977 — *София Ротару*
*1978 — *София Ротару*
*1980 — *Только тебе*
*1981 — *София Ротару*
*1981 — *Песни из кинофильма „Где ты, любовь?“*
*1981 — *София Ротару и «Червона Рута» (двойной альбом)*
*1982 — *София Ротару*
*1985 — *Нежная мелодия*
*1987 — *Монолог о любви*
*1987 — *Lavanda*
*1988 — *Золотое сердце*
*1990 — *София Ротару 1990*
*1991 — *Караван любви*
*1991 — *Романтика*
*1993 — *Караван любви (альбом)*
*1993 — *Лаванда*
*1995 — *Золотые песни 1985/95*
*1995 — *Хуторянка*
*1996 — *Ночь любви (альбом)*
*1996 — *Червона Рута*
*1998 — *Люби меня*
*2002 — *Я тебя по-прежнему люблю*
*2002 — *Снежная Королева*
*2003 — *Единому*
*2004 — *Течёт вода*
*2004 — *Небо — это Я*
*2004 — *Лаванда, Хуторянка, далее везде…*
*2005 — *Я же его любила*
*2007 — *Какая на сердце погода*
*2007 — *Туман*
*2008 — *Я — твоя любовь!*
*2010 — *Я не оглянусь*
*2012 — *И летит моя душа*

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* სიახლეები (რუსული)
* სიმღერების ტექსტები

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:მოლდოველი მომღერლები
კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები
კატეგორია:რუსი მომღერლები
კატეგორია:საბჭოთა მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მომღერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:უკრაინელი ბიზნესმენები
კატეგორია:რუსი მეწარმეები
კატეგორია:ფრანგულენოვანი მომღერლები
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:უკრაინის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:უკრაინის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:მოლდავეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინური კომკავშირის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ათობითი ფულადი სისტემა

**ათობითი ფულადი სისტემა** - ფულადი სისტემა, სადაც ვალუტის ძირითადი ერთეული იყოფა 10, 100, 1000 და ა.შ. შემადგენელ (ხურდა) ერთეულად. პრაქტიკაში როგორც წესი გავრცელებულია 100 შემადგენელი ერთეული, თუმცა არსებობს ვალუტები რომელიც შეიცავს 1000 შემადგენელ ერთეულს, რაც ძირითადად არაბულ სამყაროშია გავრცელებული. მაგალითად: 1 ლარი იყოფა 100 თეთრად, ასევე 1 აშშ დოლარი იყოფა 100 ცენტად, ხოლო 1 ტუნისური დინარი — 1000 მილიმად. 

დღესდღეობით მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყანა იყენებს ათობით ფულად სისტემას, ან საერთოდ არ იყენებს შემადგენელ ერთეულებს. მხოლოდ ორი ქვეყნის ვალუტა არ არის ათობითი: მავრიტანია, სადაც 1 უგია იყოფა 5 ჰუმად და მადაგასკარი, სადაც 1 არიარი უდირს 5 ფრანკს.

კატეგორია:ვალუტა
ადისი

**ადისი** — ანტიკური ქალაქი ლიბიაში. გვხვდება მხოლოდ პოლიბიუსის (წ. 1, 30) პირველი პუნიკური ომის აღწერაში, სადაც მოხდა ბრძოლა რომაელებსა და კართაგენელებს შორის. სხვა არანაირი ცნობები არ არსებობს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ადისის ბრძოლა

კატეგორია:ძველი ქალაქები
ტუნისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ტუნისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ტუნისი — სახელმწიფო
* ტუნისი (ქალაქი) — ტუნისის დედაქალაქი.
პალერმო

**პალერმო** (, სიც. Palermu ) — სიცილიის ყველაზე დიდი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი.

## დამეგობრებული ქალაქები
პალერმო დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:

## წყაროები
* 
* 
* 

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური ტურისტული გვერდი
* ონლაინ დოკუმენტები  (იტალიურად და გერმანულად)
* Rosalio – პალერმოს ბლოგი 
* Palermo: სრულყოფილი მეგზური 
* სიცილიის ტირანები  (მანჩესტერის უნივერსიტეტის გამომცემლობა)

კატეგორია:სიცილიის ქალაქები
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ტომ უეიტსი

**თომას „ტომ“ ალან უეიტსი** (; დ. 7 დეკემბერი, 1949) — ამერიკელი მუსიკოსი, კომპოზიტორი, სიმღერების ავტორი და მსახიობი. გამოირჩევა ორიგინალური ვოკალით, რომელიც ერთმა კრიტიკოსმა ვისკიში ამოვლებულ, მეთუთუნის მაღაზიაში რამდენიმე თვის ჩამოკიდებულ, შემდეგ კი მანქანით გადავლილი ადამიანის ვოკალს შეადარა. წლების განმავლობაში უეიტსის მუსიკისადმი ინტერესი გადაიზარდა ნამდვილ მუსიკალურ კულტში. იგი იქცა ფილმებისა და სპექტაკლების კომპოზიტორად, ასევე თავად ითამაშა მათში რამდენიმე როლი (მაგალითად, ბრემ სტოკერის „დრაკულას“ ეკრანიზაციაში).

ამჟამად უეიტსი ცხოვრობს სონომას ოლქში, კალიფორნიაში, მეუღლესთან და სამ შვილთან ერთად.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომები
* *Closing Time* (1973)
* *The Heart of Saturday Night* (1974)
* *Small Change* (1976)
* *Foreign Affairs* (1977)
* *Blue Valentine* (1978)
* *Heartattack and Vine* (1980)
* *Swordfishtrombones* (1983)
* *Rain Dogs* (1985)
* *Franks Wild Years* (1987)
* *Bone Machine* (1992)
* *The Black Rider* (1993)
* *Mule Variations* (1999)
* *Blood Money* (2002)
* *Alice* (2002)
* *Real Gone* (2004)
* *Bad as Me* (2011)

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი.
* 
* ტომ უეიტსი WorldCat-ზე.
* ტომ უეიტსის დისკოგრაფია 

კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:დაბადებული 7 დეკემბერი
კატეგორია:ამერიკელი კომპოზიტორები
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი კომპოზიტორები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კომპოზიტორები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მომღერლები და სიმღერების ავტორები
კატეგორია:ნორვეგიელი ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი როკ-მომღერლები
კატეგორია:Asylum Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Epitaph Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Island Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:ჰელპმანის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Lonesome Crow

***Lonesome Crow*** () — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სადებიუტო ალბომი, რომლის პროდიუსერი კონი პლანკი იყო. ყველა მუსიკა შექმნილია რუდოლფ შენკერისა და მიხაელ შენკერის მიერ. მუსიკის ტექსტები კი ეკუთვნის კლაუს მაინეს, ვოლფგანგ ძიონისა და ლოთარ ჰაიმბერგს.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* მიხაელ შენკერი&nbsp;— მთავარი გიტარა;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმური გიტარა;
* ლოთარ ჰაიმბერგი&nbsp;— ბას გიტარა;
* ვოლფგანგ ძიონი&nbsp;— დრამები.

## რესურსები ინტერნეტში 
ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1972 წლის სადებიუტო ალბომები
Fly to the Rainbow

***Fly to the Rainbow*** () — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის  ალბომი, რომელიც გამოუშვეს 1974 წელს.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
;სკორპიონსი
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* ულრიხ როთი&nbsp;— მთავარი გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* ფრანსის ბუხჰოლცი&nbsp;— ბას გიტარა;
* იურგენ როზენთალი&nbsp;— დრამი.
;მიწვეული მუსიკოსები
* ახიმ კირშნინგი&nbsp;— ორგანი, მელოტრონი, სინთეზატორები

## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
*ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:1974 წლის ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის ალბომები
ნუში

**ნუში** () — მცენარეთა ქვეგვარი ვარდისებრთა ოჯახის ქლიავისებრთა ქვეოჯახისა. ცნობილია 40-მდე სახეობა, რომელიც გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან ცენტრალურ აზიამდე.  კავკასიაში იზრდება 7 სახეობამდე, საქართველოში კი მხოლოდ 2. მათგან ერთი — ჩვეულებრივი ნუში () კულტივირებულია. მისი სიმაღლე 10 მ აღწევს. აქვს თეთრი ან მოვარდისფრო ყვავილი. არჩევენ მის ტკბილ და მწარეთესლიან, თხელ და სქელნაჭუჭა ფორმებს. თესლი შეიცავს გლუკოზიდ ამიგდალინს, რომელიც ტკბილ ფორმებში ოდნავ შეიმჩნევა. გავრცელებულია მთის შუა სარტყლამდე. მისი გაველურებული ფორმები ქმნის რაყას. მეორე სახეობა, ენდემური ქართული ნუში (), ბუჩქია, რომლის სიმაღლე 1-1,5 მ აღწევს. გამოირჩევა კაშკაშა ვარდისფერი ყვავილებით. იზრდება აღმოსავლეთ საქართველოში, ქმნის რაყას, მისი დიდი მასივებია გარეკახეთში, სოფელ სათაფლესთან (წარსულში მალხაზიანი, კრასნოგორსკი, აზამბური) და ქოჩორას მთის დასავლეთ კალთებზე ხევებში. გვხვდება ქართლშიც — ქარელთან, ტირიფონის ველზე სოფელ ხურვალეთთან, სამთავისთან, კასპთან. მისი გამოყენება შეიძლება ფერდობების გასამაგრებლად, ატმის, ტკბილი ნუშის, ქლიავისა სხვა კურკოვანი მცენარეების საძირედ. 

ნუში სინათლის მოყვარული, გვალვა- და შედარებით ყინვაგამძლეა. კარგად ხარობს ფხვიერ კირიან ნიადაგზე. იზრდება ქვიან და კლდოვან დამრეც ზედაპირზე ზღვის დონიდან 800-1600 მ (ბუხარის ნუში 2500 მ-მდე ადის), ამჯობინებს კალციუმით მდიდარ ნიადაგს. იზრდება მცირე ჯგუფებად (3-4 წამონაზარდიდან), რომლებიც ერთმანეთისგან 5-7 მეტრითაა დაშორებული. მზისმოყვარულია და ადვილად იტანს სიმშრალეს კარგად განვითარებული ფესვების სისტემის წყალობითა და ეკონომიური ტრანსპირაციით. ყვავილობს მარტ-აპრილში, ზოგან თებერვალშიც, ნაყოფი ივნის-ივლისში მწიფდება. მსხმოიარობას იწყებს 4-5 წლის ასაკიდან და 30-50 წლამდე აგრძელებს. ცოცხლობს 130 წლამდე. მრავლდება თესლებითა და ფესვების წამონაზარდებით. იტანს −25°с ყინვას, თუმცა ვეგეტაციის დაწყების შემდეგ ადვილად ზიანდება გაზაფხულის ყინვებისგან. იზრდება ბუჩქის ან მცირე ზომის ხის სახით მოწითალო ფერის ტოტებით. აღწევს 3-8 მეტრს, ლანცეტისმაგვარი ფოთლებით, რითაც ალუბალს ემსგავსება. მშრალი თესლი (ნუშის გული) შეიცავს 54% ცხიმს, 21% აზოტოვან ნივთიერებებს, 13% უაზოტო ნივთიერებებს, 4% უჯრედის, 6% წყალს და 2% ნაცარს. 

2010 წლის მონაცემებით მსოფლიოში იწარმოება 2.51 მილიონი ტონა, მათ შორის ყველაზე დიდი მწარმოებელია ამერიკის შეერთებული შტატები — 1.41 მილიონი ტონა წელიწადში.  ნაყოფი გამოიყენება საკონდიტრო მრეწველობაში ნუშის ზეთის გამოსახდელად — ღვინის შესაფერავად, კონიაკის წარმოებაში. ნუშის ზეთს ხმარობენ კულინარიაში, პარფიუმერიასა და მედიცინაში, ნუშის ქატოს - კოსმეტიკაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ატამი

## რესურსები ინტერნეტში 
* INC, International Nut and Dried Fruit Council Foundation
* Almond Board of California
* University of California Fruit and Nut Research and Information Center 

## სქოლიო 
კატეგორია:კურკოვანები
კატეგორია:ქლიავი
კატეგორია:ხეხილი
ბერენგარ II (იტალია)

მინი|ბერენგარი ესალმება ოტო I-ს.
**ბერენგარ II** (; დ. ? — გ. 966) — იტალიის მეფე 950—962 წლებში. ბერენგარი, ივრეის მარკგრაფი დიდი გავლენით სარგელობდა ლომბარდიაში. მეფე ჰუგოს ეშინოდა მისი ხრიკების და სურდა მისი მოკვლა, მაგრამ, ბერენგარი გერმანიაში გაიქცა და ოტო I-თან ცხოვრობდა. 945 წელს მან გაიგო, რომ იტალიაში ჰუგოთი ბევრია უკმაყოილო, მან გერმანელებისგან შეკრიბა ლაშქარი და გადაკვეთა ალპები. მილანმა მას კარიბჭე გაუღო. ბევრმა საერო და სასულიერო დიდებულმა მას მხარი დაუჭირა. 946 წელს ჰუგო პროვანში გაიქცა და განძი წაიყოლა, იტალიაში კი თავისი ვაჟი ლოტარი დაროვა. ლოტარი იტალიის მეფე გახდა. ბევრმა ლომბარდიელმა მიატოვეს ბერენგარი და ლოტარს დაუჭირეს მხარი. შემდეგი ოთხი წლის მანძილზე ბურგუნდიული პარტია წარმატებით ებრძოდა ბერენგარს და იტალიურ ეროვნულ პარტიას. 950 წლის ნოემბერში ლოტარი უეცრად მოკვდა.

რამდენიმე კვირის შემდეგ ბერენგარი იტალიის მეფედ ეკურთხა და თავისი ვაჟი ადალბერტი. სასურველის მიღწევის შემდეგ ბერენგარმა სრულად გამოავლინა თავისი ხასიათი. ადრე თუ იგი კეთილგანწყობილი იყო დიდებულებისადმი, ახლა ხარბ დესპოტად იქცა. ხალხს იგი მალე შესძულდა, ჭორი გავრცელდა, რომ ლოტარი მოწამლული იყო; ბურგუნდიულმა პარტიამ იტალიის ტახტის მემკვიდრედ ლოტარის ქვრივი ადელაიდა გამოაცხადა. ამ მხრიდან საშიშროების ასაცილებლად, ბერენგარმა სცადა ადელაიდას ძალდატანებით ადალბერტზე გათხოვება, მაგრამ მან უარი თქვა და მოიმიზეზა, რომ ჯერ გლოვის ვადა არ გასულა. მაშინ იგი დაამწყვრიეს გარდუს ციხეში, სადაც მან 4 თვე დაჰყო. შემდეგ, მღვდლის დახმარებით იგი რეჯოში გაიქცა.

ამ მოვლენებმა საბაბი მისცეს გერმანიის მეფეს, ოტოს, ჩარეულიყო იტალიის საქმეებში. მან განაცხადა რომ უნდა დაეხმაროდ ბურგუნდიის მეფის დას. 951 წელს მან გადმოლახა ალპები და წინააღმდეგობის გარეშე დაიკავა ლომბარდია. შემდეგ ცოლად შეირთო ადელაიდა. შემდეგ წელს ბერენგარი შეურიგდა ოტოს. იგი მაგდებურგში ჩავიდა, თავი ოტოს ვასალად სცნო და იტალია მისი ხელიდან მიიღო. მალე ოტო გადაერთო შიდა არეულობებზე. პირველივე ხელსაყრელი შემთხვევის შემდეგ ბერენგარმა უარყო ოტოსთვის მიცემული ფიცი და დაუწყო მის მომხრეებს ლომბარდიაში დევნა. ოტომ მხოლოდ 961 წელს შეძლო იტალიისთვის მიხედვა. მან დიდი ლაშქრით გადმოკვეთა ალპები. ბერენგარს მისთვის გზის ჩაკეტვა უნდოდა, მაგრამ ლაშქარმა იგი მიატოვა და მან ციხესიმაგრეს შეაფარა თავი. ყველა ქალაქმა გაუღო ოტოს კარიბჭე. 963 წელს კი აღებულ იქნა ბერენგარის უკანასკნელი თავშესაფარი — სან-ლეონეს ციხე, ბერენგარი დანებდა და გადაიხვეწა ვილაში, სადაც დაჰყო სიკვდილამდე.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

## რესურსები ინტერნეტში 
*Medieval Lands Project on Berengar II, the Margrave of Ivrea

კატეგორია:იტალიის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 966
ბერმუდო II (ლეონი)

thumb|right|ბერმუდო II (ლეონი)
**ბერმუდო II** (ესპ. Bermudo II) (956 - 999) — ლეონის მეფე 982 - 999 წლებში. რამირო II-ს ვაჟი. 

ბერმუდო გამეფთა თავისი ძმის შვილის, რამირო III-ს ტახტიდან ჩამოგდების შედეგად. მას პადაგრა ჰქონდა და არც სიარული, არც ჯირითი შეეძლო. ლაშქრობებში იგი ეტლით დაყავდათ. იგი ჭკვიანი კაცი იყო და მზრუნველი მმართველი. მაგრამ ეს თვისებები არ იყო საკმარისი იმ ქვეყანაში წესრიგის დასამყარებლად, სადაც ხალხი მხოლოდ იმას ემორჩილება, ვისაც ხმალი კარგად უჭირავს. ბერმუდოს მმართველობისას არ წყდებოდა დიდებულთა აჯანყებები, რომლებიც არაბებს იშველიებდნენ.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:ლეონის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 956
კატეგორია:გარდაცვლილი 999
ბერმუდო III (ლეონი)

thumb|ბერმუდო III
**ბერმუდო III** ( დ. 1010 — გ. 4 სექტემბერი, 1037) — ლეონის მეფე 1028–1037 წლებში. ალფონსო II-ის ვაჟი.

1034 წელს ნავარის მეფემ სანჩო დიდმა დაიწყო ბერმუდოსთან ომი სასაზღვრო რეგიონებისთვის, დაამარცხა და მოკლე ხანში ლეონი მთლიანად დაიპყრო, გალისიის გარდა. 1037 წელს, სანჩოს სიკვდილის შემდეგ, ბერმუდომ დაიწყო ომი მის ვაჟებთან — ფერდინანდთან და გარსიასთან. სისხლისმღვრელი ბრძოლა მოხდა მდინარე კარიონესთან. ბერმუდო წინა რიგებში იბრძოდა და შუბით მოკლეს. მისი სიკვდილით დასრულდა ლეონის დინასტია.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:ლეონის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1010
კატეგორია:გარდაცვლილი   4 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1037
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
ბერმუდო I

**ბერმუდო I** (; დ. დაახლ. 750 — გ. 797) — ასტურიის მეფე 789–791 წლებში.

ბერმუდო მეფე აურელიუსის უმცროსი ძმა და ქრონიკების მიხედვით დიაკვანი იყო. 789 წელს მეფე მაურეგატო გარდაიცვალა, ასტურიელი თავადების თხოვნით ბერმუდომ მონასტერი დატოვა და მეფე გახდა. ეს იყო გოთური სამართლის დარღვევის პირველი შემთხვევა, რომელიც უკრძალავდა სასულიერო პირებს მეფობას.

ბერმუდომ, უპირველეს ყოვლისა, ალავაში გადახვეწილი ალფონსო, ფრუელა I-ის ვაჟი დაიბარა და არმიის მხედარმთავრად დანიშნა. ალფონსოს მიერ არაბების რამდენიმეჯერ დამარცხების შემდეგ, ბერმუდომ 791 წელს მის სასარგებლოდ უარი თქვა ტახტზე და მინისტრი გახდა.

გარდაიცვალა 797 წელს, დაკრძალულია ოვიედოში.

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

## რესურსები ინტერნეტში 
* ასტურიის მეფეები 718-914 წწ.
* 
* 

კატეგორია:გარდაცვლილი 797
ალბერტ I (ბელგია)

**ალბერტ I** სრული სახელი **ალბერტ ლეოპოლდ კლემენტ მარია მეინრადი** (Albert Léopold Clément Marie Meinrad) (8 აპრილი 1875 - 17 თებერვალი 1934) ბელგიის მეფე საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან, 1909 - 1934 წლებში. 1900 იქორწინა ელისაბედზე, ბავარიის ჰერცოგის კარლ ფრიდრიხის ასულზე.

ალბერტი იყო ლეოპოლდ II-ს უმცროსი ძმის უმცროსი ვაჟი და არ იყო მეფობისთვის დაბადებული. ახალგაზრდობაში იგი გატაცებული იყო სპორტით, ჯირითით, ალპინიზმით და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებით. იგი პირდაპირი გაგებით წიგნის ჭია იყო, დღეში არანაკლებ ორი წიგნს კითხულობდა, ლიტერატურაზე, სამხედრო საქმეზე, მედიცინაზე, ავიაციაზე. იგი თვითონ ატარებდა მოტოციკლეტს და ისწავლა თვითმფრინავის პილოტობა. თავისი თვისებების გამო, ალბერტი პოპულარული გახდა ბელგიაში, სადაც არ უყვარდათ ლეოპოლდი. გამეფების შემდეგაც მას არ შეუცვლია ცხოვრების სტილი. იგი გაურბოდა ფუფუნებას, უბრალოდ იღებდა სტუმრებს, უყვარდა მოგზაურობა და იყო კარგი ოჯახის მამა. იგი გატაცებული იყო ალპინიზმით და დაიღუპა 1934 წელს მარშ-ლე-დამის მახლობლად მთაზე ასვლისას.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official biography from the Belgian Royal Family website
* Information about King Albert's mountaineering feats
* Belgium in the First World War, including stories of the royal couple, in French
* Royal House of Belgium 
* Royal House of Bavaria 

კატეგორია:ბელგიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:საქსენ-კობურგის და გოთას დინასტია (ბელგია)
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
ალბერტ II (ბელგია)

**ალბერტ II** (, , ; დ. 6 ივნისი, 1934, ბრიუსელი, ბელგია) — ბელგიის მეფე 1993-2013 წლებში საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან. ლეოპოლდ III-ს ვაჟი. იქორწინა 1959 წლის 2 ივნისს პაოლა რუფო დი კალაბრიაზე. 

ალბერტმა ბრიუგეში დაამთავრა სამხედრო - საზღვაო სასწავლებელი. აქვს გენერალ-ლენტენანტის და ბელგიის შეიარაღებული საზღვაო ძალების ვიცე-ადმირალის წოდება. 1962 წლიდან ბელგიის საგარეო ვაჭრობის ბიუროს საპატიო პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official Belgian monarchy web site
* The Royal Belgium Orders 

კატეგორია:ბელგიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
კატეგორია:საქსენ-კობურგის და გოთას დინასტია (ბელგია)
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბოდუენი (ბელგია)

thumb|მეფე ბოდუენი და დედოფალი ფაბიოლა
**ბოდუენი** (, ; დ. 7 სექტემბერი, 1930 — გ. 31 ივლისი, 1993) — ბელგიის მეფე საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიიდან, 1951-1993 წლებში. ლეოპოლდ III-ის ვაჟი. იქორწინა 1960 ფაბიოლა დე მორა ი არაგონზე, გონსალეს ფერნანდესის, კასა-რიერას მარკიზის ასულზე.

მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში, როდესაც გერმანელებმა ბელგია დაიკავეს, ბოდუენი საფრანგეთში გაქცა და იქიდან ესპანეთში. 1940 წლის აგვისტოში იგი ოკუპირებულ ბრიუსელში დაბრუნდა და სწავლა განაგრძო 1944 წლამდე. ივნისში იგი და მამამისი გერმანიაში გადაიყვანეს. ბოდუენი ამერიკელმა ჯარისკაცებმა გაათავისუფლეს 1945 წლის მაისში. შემდეგ 1950 წლამდე სამეფო ოჯახი შვეიცარიაში ცხოვრობდა. ამ პერიოდში ბოდუენი ჟენევის კოლეჯში სწავლობდა. 1951 წლის აგვისტოში, ლეოპოლდის გადადგომის შემდეგ, ბოდუენი მეფე გახდა.

მისი მმართველობის დროს ბევრი მნიშვნელოვანი მოვლენა მოხდა: „სკოლის პაქტის“ მიღება, დეკოლონიზაცია, ადმინისტრაციული რეფორმა, რომელმაც ბელგია ფედერაციად აქცია. იგი გამეფდა მაშინ, როდესაც ქვეყანაში აღარ იყო მონარქიის ნდობა, მან შეძლო სიტუაციის გაუმჯობესება, იგი როგორც წესი გაბედულად და მტკიცედ მოქმედებდა. ურთიერთობაში იგი უბრალო, რბილი და ტაქტიანი იყო, შეეძლო კომპრომისების გამონახვა. ამ ყველაფრის წყალობით მოხდა ბელგიის უნიტარული სახელმწიფოდან ფედერაციად ქცევა, ისე რომ იგი არ დაიშალა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:ბელგიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:საქსენ-კობურგის და გოთას დინასტია (ბელგია)
ბერნარდო (იტალია)

მინი|250პქ|ბერნარდ იტალიელი და მილანის მთავარეპისკოპოსი ანსელმ I. XVII საუკუნის ფრესკა წმინდა ამბროსის ბაზილიკაში.
**ბერნარდო** (; დ. 797 — გ. 17 აპრილი,  818) — იტალიის მეფე 813–818 წლებში. პიპინოს ვაჟი. 

როდესაც 817 წელს, ბერნარდოს ბიძამ, იმპერატორმა ლუი I-მა, თავის თანამმართველად და მემკვიდრედ თავისი ვაჟი ლოტარი აღიარა, ბერნარდო აღშფოთდა და დაიწყო ომისთვის მზადება. მაგრამ მან ვერ შეძლო ფრანკებთან ომისთვის საკმარისი ძალების შეკრება. 818 წელს ბერნარდო, უსაფრთხოების გარანტიების მიღების შემდეგ, მეგობრებთან ერთად, გაემგზავრა იმპერატორთან შალონში. ლუიმ თავის ვასალებს უბრძანა ძმის შვილის გასამართლება. მათ ბერნარდო მეამბოხედ გამოაცხადეს და სიკვდილი მიუსაჯეს. ლუიმ ვერ გაბედა ამ განაჩეის დამტკიცება, მაგრამ დათანხმდა ბერნარდოს დაბრმავებაზე. დაბრმავების შემდეგ ბერნარდო ორ დღეში მოკვდა.

## ლიტერატურა
* McKitterick, Rosamond, *The Frankish Kingdoms under the Carolingians*
* Riché, Pierre, *The Carolingians*
* McKitterick, Rosamond, *The New Cambridge History, 700–900*
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:იტალიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 797
კატეგორია:გარდაცვლილი     17 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 818
Humanity: Hour I

***Humanity: Hour I*** — გერმანული როკ-ჯგუფ სკორპიონსის მეთექვსმეტე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 2007 წელს. *Humanity: Hour 1* კონცეპტუალური ალბომია, რომელიც ნაწილობრივ ეფუძნება პროდიუსერ დესმონდ ჩაილდის და ლიამ კარლის სიუჟეტს, რობოტებსა და ადამიანებს შორის მიმდინარე სამოქალაქო ომებით გახლეჩილი სამყაროს შესახებ.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
;სკორპიონსი
* კლაუს მაინე&nbsp;— მთავარი ვოკალი;
* რუდოლფ შენკერი&nbsp;— რიტმული გიტარა, აკუსტიკური გიტარა, სოლო გიტარა, ბეკ-ვოკალი;
* მათიას იაბსი&nbsp;— მთავარი გიტარა, რიტმული გიტარა, აკუსტიკური გატარა;
* პაველ მონცივოდა&nbsp;— ბას გიტარა;
* ჯეიმზ კოტაკი&nbsp;— დასარტყმელი საკრავები.
;მიწვეული შემსრულებლები
* ბილი კორგენი - ვოკალი, The Cross
* ერიკ ბაზილიანი - გიტარა, Love Will Keep Us Alive
* John 5 - გიტარა, Hour I
* რას ირვინი - პიანინო, The Future Never Dies

## ჩარტები
## სერტიფიცირება
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის ალბომები
კატეგორია:2007 წლის ალბომები
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
კატეგორია:Sony BMG-ს ალბომები
კატეგორია:ალბომები დესმონდ ჩაილდის პროდიუსერობით
აბია

მინი|აბია
**აბია** (ივრ. אבים) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 915 - ძვ. წ. 913 წლებში. რეჰობოამის და მახანას ვაჟი. 

მმართველობის პირველ წელს დაამარცხა ისრაელის სამეფოს მეფე იერობეამ I. 

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 913
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იოზეფ ვირთი

**კარლ იოზეფ ვირთი** (; დ. 6 სექტემბერი, 1879 — გ. 3 იანვარი, 1956) — გერმანელი პოლიტიკოსი. გერმანიის რაიხსკანცლერი 1921-1922 წლებში ვაიმარის რესპუბლიკის დროს. იყო კათოლიკური პარტია „ცენტრის“ მემარცხენე ფრთის ლიდერი. 1914-1918 და 1920-1933 წლებში რაიხსტაგის დეპუტატი. 1921 წლის მაისიდან 1922 წლის ნოემბრამდე ჯერ რაიხსკანცლერი, შემდეგ კი რაიხსკანცლერი და საგარეო საქმეთა მინისტრი. მისმა მთავრობამ ხელი მოაწერა რაპალოს ხელშეკრულებას. (1922). 1930-1931 წლებში იყო შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1933-1948 წლებში იყო ემიგრაციაში. გამოდიოდა გერმანიაში მილიტარიზმის აღორძინების წინააღმდეგ. 1955 წელს სსრკ-მ მიანიჭა ლენინური პრემია „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისთვის“

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა
კატეგორია:გერმანიის კანცლერები
კატეგორია:გერმანიის რაიხსკანცლერები
კატეგორია:გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 6 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
ჰანს ლუთერი

**ჰანს ლუთერი** (; დ. 10 მარტი, 1879 — გ. 11 მაისი, 1962) — გერმანელი პოლიტიკოსი. გერმანიის რაიხსკანცლერი 1925–1926 წლებში ვაიმარის რესპუბლიკის დროს.  

ლუთერი ასევე იკავებდა ფინანსთა მინისტრისა და შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტებს, აქტიურად მონაწილეობდა ვაიმარის რესპუბლიკის ეკონომიკური და ფინანსური პოლიტიკის ფორმირებაში. მისი ფინანსთა მინისტრობის დროს განხორციელდა ვალუტის სტაბილიზაცია და რუნთენმარკის შემოღება.

პოლიტიკური კარიერის დასრულების შემდეგ იგი რაიხსბანკის პრეზიდენტი გახდა (1930–1933) და წარმოადგენდა გერმანიას აშშ-ში ელჩად (1933–1937).

## ლიტერატურა 
*
*
*
* 
* 

კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა
კატეგორია:გერმანიის კანცლერები
კატეგორია:გერმანიის რაიხსკანცლერები
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი  11 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
სარაგოსა

**სარაგოსა** () — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ესპანეთში. არაგონის ავტონომიური გაერთიანების დედაქალაქი.

## სქოლიო
კატეგორია:სარაგოსის ქალაქები
კატეგორია:სარაგოსის მუნიციპალიტეტები
ოლიმპიური თამაშები

thumb|150px|ოლიმპიური ალამი
**ოლიმპიური თამაშები** — უძველესი და ყველაზე პოპულარული სპორტული შეჯიბრი, რომელსაც საფუძველი ჩაეყარა ძველ საბერძნეთში. პირველი ოლიმპიური თამაშები მოეწყო ძვ. წ. 776 წელს ქალაქ ოლიმპიაში. თამაშებს შორის ინტერვალი შეადგენდა 1417 დღეს. ოლიმპიური თამაშები ითვლება თანამედროვეობის უმნიშვნელოვანეს საერთაშორისო კომპლექსურ სპორტულ შეჯიბრებად, რომელიც ხელს უწყობს მსოფლიოს ახალგაზრდობის მეგობრობისა და ურთიერთთანამშრომლობის განმტკიცებას, მშვიდობასა და პროგრესს.

1894 წელს პარიზში საერთაშორისო კონგრესზე იქნა მიღებული და დამტკიცებული ოლიმპიური თამაშების ძირითადი წესები და დებულებები (ოლიმპიური ქარტია). ასევე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ერთიანი ხელმძღვანელი ორგანოს შექმნის თაობაზე, რომელსაც ეწოდა „საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი“ (სოკ).

თანამედროვე ოლიმპიური თამაშები ტარდება 4 წელიწადში ერთხელ და ყოველ თამაშებს ენიჭება ნუმერაცია, იმ შემთხვევაშიც კი, თუ თამაშები არ ჩატარდა რაიმე მიზეზის გამო (მაგალითად ომის გამო, 1916 წლის VI თამაშები; 1940 წლის XII თამაშები; 1944 წლის XIII თამაშები).

1924 წლიდან სისტემატურად ტარდება ზამთრის ოლიმპიური თამაშებიც. მსოფლიოს ხუთივე კონტინენტის სპორტსმენებმა თამაშებში პირველად მონაწილეობა 1908 წელს მიიღეს.

თანამედროვეობის პირველი ოლიმპიური ჩემპიონია ჯ. კონოლი (სამხტომი 13.7 მ, აშშ). მანდილოსნებმა პირველად მონაწილეობა მიიღეს 1900 წელს ჩოგბურთელთა ტურნირში და პირველი ქალი ჩემპიონი იყო შ. კუპერი (დიდი ბრიტანეთი).

ოლიმპიური ალამი პირველად აღიმართა 1914 წელს პარიზში თამაშების აღორძინების 20 წლისთავისადმი მიძღვნილ ზეიმზე.

ოლიმპიური ალამი თეთრი ფერის დროშაა და მასზე გამოსახულია ხუთი ერთმანეთზე გადაჯაჭვული რგოლი (ცისფერი, ყვითელი, შავი, მწვანე და წითელი). რგოლები სიმბოლიზირებენ ხუთ კონტინენტს: აფრიკას, აზიას, ამერიკას, ოკეანეთსა და ევროპას. დროშა შექმნილია პიერ დე კუბერტენის მიერ და მისი თქმით დროშის ექვსი ფერი (თეთრი ფონის ჩათვლით) ასახავს იმ დროს ოლიმპიური თამაშების მონაწილე ყველა ქვეყნის დროშის ფერებს. ამ ემბლემის დევიზია „Citius, Altius, Fortius“ („უფრო სწრაფად, უფრო მაღლა, უფრო ძლიერ“).

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* .
* მედლების ინტერაქტიული დაფა ოლიმპიური თამაშების დაარსებიდან დღემდე (ქვეყნების მიხედვით)
კრივი

**კრივი** — სპორტის სახეობა, ორ სპორტსმენს შორის მუშტით ბრძოლა განსაკუთრებული წესების დაცვით. განვითარდა მუშტი-კრივიდან, რომელიც ცნობილი იყო ეგვიპტესა და ბაბილონში, ანტიკურ საბერძნეთში.

კრივი შედიოდა ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში. კრივის წესები (უხელთათმანოდ) შეიმუშავეს XVIII საუკუნეში ინგლისში; 1867 წელს დაამტკიცეს ხელთათმანებით კრივის პირველი წესები. შეჯიბრება კრივში ტარდება 250-300 გრამიანი რბილი ხელთათმანებით რინგზე სამწუთიანი რაუნდით, რაუნდებს შორის ერთწუთიანი შესვენებაა. გამარჯვება ეძლევა იმ მოკრივეს, რომელმაც წარმატებით ჩატარებული შეტევებით მოაგროვა მეტი ქულა, მოიგო ნოკაუტით ან თუ მოწინააღმდეგეს აღარ შეუძლია ბრძოლა, დისკვალიფიცირებულია ან უარს ამბობს ბრძოლის გაგრძელებაზე. კრივში აკრძალულია დარტყმა წელსქვევით, კეფაში, ზურგში, თავის დარტყმა. ბრძოლას სჯის რეფერი (მსაჯი რინგზე) და 3-5 მსაჯი რინგს გარეთ.

კრივი იყოფა ორ ნაწილად: სამოყვარულო და პროფესიონალური. სამოყვარულო კრივი იმით განსხვავდება პროფესიონალურისგან, რომ მასში არის სამი სამწუთიანი რაუნდი, ბრძოლა ტარდება 10 ან 12 ზომა ხელთათმანებით, მოკრივეებს აცვიათ ტრუსი და მაისური, რომელიც მათი კუთხის ფერის შესაბამისი უნდა იყოს და ახურავთ დამცავი შლემები. სამოყვარულო კრივში არის სხვადასხვა ასაკობრივი კატეგორიები, რომლებიც შესაბამისად კიდევ იყოფა წონით კატეგორიებად. ასაკობრივი კატეგორიებია: ბავშვები, რომელშიც 13-14 წლის მოკრივეები გამოდიან, კადეტები, 15-16 წლის მოკრივეების ასაკობრივი კატეგორია, 17-18 ახალგაზრდები და ბოლოს სენიორები. სამოყვარულო კრივში არის უფრო მკაცრი წესები, ვიდრე პროფესიონალურში. 3 ერთნაირ შენიშვნაზე მოკრივის მოწინააღმდეგეს ეწერება 2 ქულა. ხოლო 5 ერთნაირ შენიშვნაზე მოკრივეს აძლევენ დისკვალიფიკაციას.

სამოყვარულო კრივის მსოფლიო ფედერაციას ეწოდება AIBA. ამ ფედერაციის ეგიდით ტარდება ევროპის, მსოფლიო, ოლიმპიადის შესარჩევი და ოლიმპიური ჩემპიონატები. 2009 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რომელიც ჩატარდა მილანში, შედგა მოლაპარაკებები და დაფუძნდა ნახევრად პროფესიონალური კრივის ლიგა, რომელსაც ეწოდება WSB (world series of boxing). ამ ლიგაში მონაწილეობას იღებენ მოყვარულები და ჩხუბობენ პროფესიონალური წესებით 5 რაუნდს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  კრივის ლექსიკა 
*  Fiches pratiques de la boxe  
*  მსოფლიო კრივისა და მოკრივეების ისტორიები 
*  Association internationale de boxe amateur (AIBA) 
*  მდოფლიო პრეფესიანალური კრივის ფედერაცია (WPBF) 
*  RDS Boxe (Canada) 
*  BoxRec.com - Site encyclopédique sur la boxe en langue anglaise
*  Cultureboxe - Site qui propose un autre regard sur la boxe
*  FranceboxeTV - Portail vidéo de la boxe en France 

*
კატეგორია:სპორტის სახეობები
კატეგორია:ორთაბრძოლის სახეობები
ვილჰელმ ჰოლანდიელი

thumb|ვილჰელმ ჰოლანდიელი
**ვილჰელმ ჰოლანდიელი** (გერმ. Wilhelm von Holland) (1227 - 28 იანვარი 1256) გერმანიის მეფე 1247 - 1256 წლებში. იქორწინა 1252 წლის 25 იანვარს ელისაბედ ბრაუნშვაიგელზე.

ვილჰელმი, ჰოლანდიის გრაფი (ვილჰელმ II 1234–1256) არჩეულ იქნა გერმანიის მეფედ გოგენშტაუფენების მეტოქეების მიერ 1247 წლის სექტემბერში. ამ დროს ტახტზე მჯდომი მეფე, კონრად IV ებრძოდა ვულჰელმს, მაგრამ 1251 წელს იძულებული გახდა იტალიაში წასულიყო. ამის შემდეგ ვილჰელმი დიდებულთა უმეტესობამ მეფედ სცნო. 1252 წელს დიდებულებმა გადაწყვიტეს გოგენშტაუფენებისთვის მამულები ჩამოერთმიათ. მეფემ ეს მიწები თავის მომხრეებს გადასცა, ხოლო ქალაქების მხარდაჭერის მოსაპოვებლად, მეტი უფლებები მისცა მათ. ამით დასრულდა ვულჰელმის რეალური მმართველობა.

მიუხედავად იმისა რომ ვილჰელმი მამაცი, კეთილი და პატიოსანი ადამიანი იყო, მას არ ჰქონდა მეფობისთვის აუცილებელი თვისებები, არც საკმარისი ჭკუა არც პოლიტიკური ხედვა. დიდებულები მალე მას აღარაფრად აგდებდნენ. ისინი აღარ ჩამოდიოდნენ მეფის კარზე წვეულებების და მიღებებისას. თუმცა ვილჰელმს ეს დიდად არ აღელვებდა. იგი დაკავებული იყო ჩრდილოეთით ფრიზებთან წვრილი ომებით. 1256 წლის 28 იანვარს მორიგი ლაშქრობისას, იგი ცხენით ურთ ჭაობში ჩავარდა. ამით ფრიზებმა ისარგებლეს და მოკლეს იგი.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (1999). *Энциклопедия - Все монархи мира - Западная Европа*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0374-X

კატეგორია:გერმანიის მეფეები
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1227
კატეგორია:გარდაცვლილი 1256
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
ავანას დინასტია

**ავანას დინასტია** მართავდა ელამურ ქალაქ ავანში ძვ. წ. XXVI - XXIII საუკუნეებში.
* მესალიმი
::და კიდევ ორი მეფე - ძვ. წ. XXVI საუკუნე
* პელი - დაახ. ძვ. წ. 2500
* ტატა
* უკუტახიში
* ხიშური
* შუშუნტარანა
* ნაპილხუში
* კიკუსივეტემპტი
* ლუხიშანი - დაახ. ძვ. წ. 2300
* ხიშეპრატენი
* ხელუ - დაახ. ძვ. წ. 2250
* ხიტა - დაახ ძვ. წ. 2220
* კუტიკ-ინშუშინაკი - დაახ. ძვ. წ. 2190

ძვ. წ. XXVII საუკუნის ბოლოს, XXVI საუკუნის პირველ ნახევარში ავნას მეფეები მმართველობდნენ ჩრდილო შუამდინარეთში. დაახ. ძვ. წ. 2500 წელს კიში მმართველებმა მოახერხეს ელამელთაგან გათავისუფლება. ამ დროს ავანაში ახალი დინასტია გაბატონდა, რომლის პირველი წარმომადგენელიც სავარაუდოდ პელი იყო. თუმცა ამ პერიოდის ისტორია თითქმის სრულიად უცნობია. ავანის დინასტიის მერვე მეფე, ლუხიშანი, დაამარცხა აქადის მეფემ სარგონმა, თუმცა ტახტის შენარჩუნება მან მოახერხა. ხოლო მისი შემცვლელის, ხიშეპრატენის დროს ელამიტები აუჯანყდნენ დამპყრობლებს. აქადის ახალ მეფეს რიმუშს ისევ უნდა დაემორჩილებინა ელამი. აქადელებმა ელამელები ორ ბრძოლაში დაამარცხეს და გაძარცვეს ელამი. მეორე ბრძოლა მოხდა მდინარე კაბნიტთან დაბლობზე სუზებსა და ავანს შორის. მხოლოდ კუტიკ-ინშუშინაკის დროს, როდესაც აქადის იმპერია დაიქცა კუტიების შემოსევებისგან, ელამმა დაიბრუნა დამოუკიდებლობა.

ავანას შემდეგ მეფეებზე ცნობები არ არსებობს. შესაძლოა კუტიების შემოსევების შედეგად ელამიც დაიშალა. ქვეყანა თავიდან გაერთიანდა 100 წლის შემდეგ სიმაშკების მეთაურობით.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ელამი
ადადნირარი I

[მინი|ადად-ნირარის [სტელა, ერაყის ეროვნული მუზეუმი]]
**ადად-ნირარი I** —  ასურეთის მეფე ძვ. წ. 1307 - ძვ. წ. 1274 წლებში. 

ადად-ნირარი პირველი იყო შამში ადად ადად-ნირარი I ვინც ტიტული ”მრავალთა მეფე” აიღო. მან დაამარცხა ბაბილონის მეფე ნაზიმარუტაშუ და დაიპყრო მდიდარი ხურიტული ოლქი არაფხა და ნუზი. მითანის მეფის წინააღმდეგ ლაშქრობა დასრულდა მეფე შატურ I-ს დატყვევებით, და მან თავი ასურეთის მოხარკედ სცნო. რამდენიმე წლის შემდეგ, ადად-ნირარმა ჩამოაგდო მითანის მეფე ვასაშატუ და შემოიერთა მთელი მითანი ქალაქ ქარხემიშამდე. თუმცა ადად-ნირარის გარდაცვალების შემდეგ მითანელები აჯანყდნენ და ტახტზე შატურა II აიყვანეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ასურეთის მეფეები

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ასურეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ადად-ნირარი III

მინი|352x352პქ|ადად-ნირარი III-ის სტელა
**ადად-ნირარი III** — ასურეთის მეფე ძვ. წ. 811 — ძვ. წ. 783 წლებში. შამში-ადად V-სა და შამურამატის ვაჟი.

ბავშვობის 5 წელი ადად-ნირარიმ დედის, შამურამატის (სემირამიდა) მეთვალყურეობაში გაატარა. ადად-ნირარის დამოუკიდებელი მეფობა წარმატებული იყო. დასავლეთით მან დაასრულა სირიის დაპყრობა, ფაქტობრივად აუღებელი დამასკო აიღეს ასურელებმა და გაძარცვეს. ადად-ნირარი აღიარეს ფინიკიამ, ტირმა, სიდონმა, ისრაელმა, ფილისტიმელებმა და ხარკი გადაუხადეს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ასურეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 782
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
აქადის დინასტია

**აქადის დინასტია** - მეფეთა დინასტია აქადში ძვ. წ. 2316 - ძვ. წ. 2170 წლებში.

აქადის მეფეებმა დაიპყრეს შუმერული ქალაქები და პირველად გააერთიანეს მესოპოტამია და შექმნეს მძლავრი სახელმწიფო, რომელმაც 2 საუკუნეზე მეტი იარსება და ისტორიაში აქადის იმპერიის სახელით შევიდა. შარკალიშარის სიკვდილის შემდეგ აქადის იმპერია კუტიებმა დაიპყრეს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ძველი შუამდინარეთი
ადად-ნირარი II

**ადად-ნირარი II** ასურეთის მეფე ძვ. წ. 911 - ძვ. წ. 890.

ადად-ნირარმა ბოლო მოუღო არეულობებს, რომლებიც ქვეყანას საუკუნეზე მეტი არ ასვენებდა, გაამაგრა დედაქალაქი ბაბილონი მეფეების შამაშმუდამიკის და ნაბუშუმუკინ I-ის დამარცხებით და ასურეთის სასარგებლოდ გადაჭრა სასაზღვრო კონფლიქტი ბაბილონთან. 911 წელს ადად-ნირარიმ წარმატებით გაილაშქრა ნიბურის მთებისკენ და დაიპყრო კატმუხის ოლქი (თანამედროვე ჯუდი-დაგი). შემდეგ წლებში მან დაიპყრო კუმანი (აღმოსავლეთ ხაბურისკენ) და ტიგროსის სათავეებამდე მიწები. ადად-ნირარიმ ოთხჯერ გაილაშქრა მთიანი ნაირისკენ და ეომებოდა ურარტუს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ასურეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 890
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
აკშაკის მეფეები

**აკშაკის მეფეები** მართავდნენ სემიტურ ქალაქ აკშაკში, ჩრდილოეთ შუამდინარეთი, დაახ. ძვ. წ. 2500 - ძვ. წ. 2315 წლებში.

* უნზი
* უნდადიბდიდი
* ზუზუ (დაახ. ძვ. წ. 2400)
* პუზურ-სუმუკანი
* იშუელი
* შუ-სუენი

აკშაკის მეფეები ძვ. წ. XXV საუკუნეში ჩრდილო შუამდინარეთზე ძალაუფლებას იყოფდნენ კიშის მეფეებთან. კიშის ურუქის მეფის ენ-შაკუშანის მიერ აღების შემდეგ, აკშუკის მმართველმა ზუზუმ მიითვისა „კიშის ლუგალის“ ტიტული, რაც ტრადიციისამებრ ასოცირდებოდა შუმერის ჩრდილო ქალაქებზე ჰეგემონიასთან. მიკლე ხანში ზუზუ დაამარცხა ლაგაშის მმართველმა ეანატუმმა, და იგი დაიღუპა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ძველი შუამდინარეთი
ჯალალედინი

**ჯალალ ად-დინ მანგუბერდი** ( Jalāl al-Dīn Menguberdī ან მანკბურნი), საქართველოში უკეთ ცნობილი, როგორც **ჯალალედინი** — ხვარაზმთა იმპერიის ბოლო მმართველი. 1220 წელს ჩინგიზ ყაენის მიერ მამამისი ალაადინ მუჰამად II-ის დამარცხების შემდეგ ტახტზე ჯალალედინი ავიდა, თუმცა შაჰის ტიტული უარყო და თავს სულთანი უწოდა. მონღოლთა შემოსევისა და სამარყანდის დარბევის შემდეგ, იძულებული გახდა ინდოეთში გაქცეულიყო 5 ათას კაციანი ამალით. მაგრამ მდინარე ინდთან მას მონღოლები დაეწივნენ და ამალა დაუხოცეს.

ჯალალედინმა თავის დაღწევა მოახერხა და სამი წელი ინდოეთში გაატარა, სანამ სპარსეთში დაბრუნდებოდა. აქ ის საკუთარ არმიას უყრის თავს და იმპერიას იბრუნებს. ჯალალედინი ძალაუფლების კონსოლიდაციას მაინც ვერ ახერხებს და ცხოვრების დანარჩენი ნაწილი მონღოლთა, ტახტის პრეტენდენტთა და თურქ სელჩუკთა წინააღმდეგ ბრძოლებში ატარებს.

საბოლოოდ ის ძალაუფლებას სპარსეთში მონღოლებს უთმობს ალბორზის მთების ბრძოლაში და კავკასიაში გარბის, მანამდე ის ქალაქ თავრიზს, ხოლო კავკასიაში თბილისს იღებს 1226 წელს. ის მცირე ხნით თურქ-სელჩუკებს ამარცხებს და ქალაქ ხლათს იღებს, თუმცა მოგვიანებით სულთანმა ქაიყუბად I-მა დაამარცხა იასი ჩემენის ბრძოლაში 1230 წელს. 1231 წელს იგი სელჩუკების მიერ დაქირავებულმა მკვლელმა მოკლა.

ჯალალედინის მიმდევრები მისი ერთგული დარჩნენ და სელჩუკთა მიწებს არბევდნენ ჯაზირასა და სირიაში მომდევნო რამდენიმე წლის განმავლობაში. აიუბიდის სულთანმა სალი აიუბმა მოგვიანებით ისინი დაიქირავა საკუთარი ბიძის, სალიჰ ისმაილის მოსაკლავად და მათ 1244 წელს იერუსალიმი აიღეს. „ხვარეზმელები“, როგორც ისინი საკუთარ თავს უწოდებდნენ, ეგვიპტის მამლუქებად მსახურობდნენ შემდგომში, სანამ ისინი საბოლოოდ მანსურ იბრაჰიმმა არ გაანადგურა.

1226 წელს, როდესაც ჯალალედინმა აიღო თბილისი, მოხდა უპრეცედენტო შემთხვევა. საკუთარი რწმენა ანუ მართლმადიდებლობა ერდროულად 100 000-მა ქართველმა დაიცვა. მათ თავი გასწირეს და არ გაიარეს ხიდზე გაწყობილ ხატებზე. ვინც არ გაივლიდა, მას თავს კვეთდნენ. 100 000-ზე მეტმა ტყვემ ხატებზე არ გაიარა. საქართველოს მართლმადიდებელმა ეკლესიამ ის 100 000 უდიდესი გმირი წმინდანად შერაცხა.

## ლიტერატურა 
* Grousset, Rene, The Empire of the Steppes, Rutgers University Press, 1991

## სქოლიო 
კატეგორია:ხვარაზმის მმართველები
კატეგორია:მუსლიმი მხედართმთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1231
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
თხილამურები

thumb|300px|ელასტიკური თხილამური
**თხილამურები** — თოვლზე, ჭაობიან ადგილზე ან წყალზე გადასაადგილებელი მოწყობილობა. თხილამური ორი სახისაა სასიარულო და სასრიალო.  სასიარულო თავის მხრივ ორნაირია თოვლის და ჭაობის. სასრიალო თხილამურებს განეკუთვნება სპორტული (გიგანტის, სუპერგიგანტის და სლალომის), ტურისტული, სანადირო და სპეციალური დანიშნულების თხილამურები.
სპორტული თხილამური მზადდება ხის, ლითონისა და სპეციალური ქიმიური პლასტიკატებისაგან. სარბენი თხილამურები მჩატე, ელასტიკური და ამასთან საკმაოდ მაგარიც უნდა იყოს. სპორტულმა თხილამურმა უნდა გაუძლოს მთიდან დიდი სიჩქარით დაშვებას, იმავდროულად ყველანაირ მოხვევას და გაჩერებას, ხოლო ტრამპლინიდან ხტომისას სწრაფ ფრენას და დახტომას. ამ ძირითადი მოთხოვნილების გათვალისწინებით ადგენენ სპორტული ტიპის თხილამურების ზომას, წონას და შესაბამის კონსტრუქციებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* დიდი რუსული ენციკლოპედია 
* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:სპორტული ინვენტარი
კატეგორია:თხილამურობა
ალიატე

**ალიატე** — ლიდიის მეფე მერმონიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 610 - ძვ. წ. 560 წლებში. სადიატესის ვაჟი.

ჰეროდოტეს ცნობებით, როდესაც ალიატემ სადიატესისგან მემკვიდრეობით მიიღო ტახტი, მან განაგრძო მამის მიერ დაწყებული ომი მილეტიელებთან. ლაშქრობებში იგი კაფავდა ტყეებს და ანადგურებდა ხორბალს, შემდეგ სახლში ბრუნდებოდა. ქალაქის ალყას აზრი არ ჰქონდა, რადგან მილეტიელები ზღვაზე ბატონობდნენ. სახლებს კი იგი არ ანგრევდა. ასე ომობდნენ ლიდიელები 11 წლის მანძილზე (აქედან 6 წელი სადიატესის მმართველობისას). ომის მე-12 წელს, როდესაც ლიდიელები წვავდნენ გემსაშენებს, ცეცხლი ათენას ტაძარზე გადავიდა და ტაძარი დაიწვა. ლიდიელებმა ამას თავდაპირველად მნიშვნელობა არ მიაქციეს. მაგრამ როდესაც ლაშქარი სარდებში ჩამოვიდა, ალიატე უცებ ავად გახდა. მას ვერაფერმა ვერ უშველა და მეფემ ელჩები გააგზავნა დელფოსის ორაკულთან, დაავდების მიზეზის გასაგებად. პიფიამ უპასუხა, რომ ღმერთები არ აპატიებენ, სანამ მიდიელები არ აღადგენენ ათენას დამწვარ ტაძარს მილეტიელთა მიწაზე.

პერიანდრი, კორინთოს ტირანი მილეტის ტირანის ფრასიბულეს მეგობარი იყო, და წინასწარ შეატყობინა მას ორაკულის პასუხის შესახებ. ალიატემ კი ორაკულის პასუხის მიღებისთანავე გაგზავნა მილეტში ელჩები ზავის დასადებად, სანამ ტაძარი არ იქნება აღდგენილი. რადგან ფრასიბულემ წინასწარ იცოდა ამის შესახებ, მან ასეთი ეშმაკობა მოიგონა: ბრძანა მთელი პური რაც ქალაქშია ბაზრის მოედანზე მიეტანათ და მოქალაქეებს უბრძანა, ნიშნის შემდეგ დაეწყოთ ქეიფი. როდესაც ელჩმა ეს დაინახა, დაბრუნდა და მოახსენა ალიატეს, რომ მილეტიელები, არა მხოლოდ არ არიან ომისგან გამოფიტულნი, არამედ ყველაფერი აქვთ და ქეიფობენ, ალიატემ ზავი დადო ქალაქთან. 

მეორე ომს ალიატე აწარმოებდა მიდიელებთან და მათ მეფესთან, კიაკსართან. ამ ომის მიზეზი იყო, ის რომ, კიაკსარი წაეჩხუბა მის სამსახურში მყოფ სკვითებს, სკვითები ლიდიაში გაიქვნენ და ალიატემ მათ გადაცემაზე კატეგორიული უარი განაცხადა. ომი 5 წელი გრძელდებოდა ისე რომ, გამარჯვებული არ იყო გამოკვეთილი. მეექსვსე წელს, ბრძოლის დროს მზის დაბნელება მოხდა. დაბნელებამ მიდიელებს და ლიდიელებს უბიძგა შეეწყვიტათ ბრძოლა და ზავი დაედოთ. ალიატემ თავისი ქალიშვილი, არიენისი, გაათხოვა ლიაკსარის ვაჟზე, ასტიაგზე. 

შემდეგ ალიატემ განდევნა წინა აზიიდან კიმერიელები და აიღო სმირნა. დაიწყო ომი კლაზომენთან, რომელიც წარუმატებლად დამთავრდა.

ალიატემ 50 წელი იმეფა და გარდაიცვალა. მის საფლავზე ყორღანი აღმართეს, რომლის ძირშიც ქვის ფილები იყო. იგი დიდი ხნის მანძილზე იყო ლიდიის ყველაზე დიდი შენობა.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ლიდიის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 560
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ამაცია

**ამაცია** (ივრ. אמציה) — იუდეის მეფე ძვ. წ. 800 - ძვ. წ. 783 წლებში. იოაშის ვაჟი.

ამაციამ მმართველობა თავისი მამის მკვლელების დაჭერისა და სიკვდილით დასჯის ბრძანებით დაიწყო. გაილაშქრა ამალეკიელების, იდუმენების და გავალიელების წინააღმდეგ და დაამარცხა ისინი, რის შემდეგაც გადაწყვიტა ისრაელის სამეფოს დაპყრობა. თავს დაესხა ისრაელის მეფეს იეგოაშს და სასტიკად დამარცხდა. ბრძოლამდე იუდევლები გაიქცნენ და ამაცია ტყვედ ჩავარდა. გამარჯვებული ისრაელელები იერუსალიმში შევიდნენ და გაძარცვეს იგი. მათი წასვლის შემდეგ, ამაცია ვერ მორიგდა თავის დიდებულებთან. იგი გაიქცა ქალაქ ლახისში, მაგრამ შეთქმულებმა იქაც მიუგზავნეს მკვლელები და მეფე მოკლეს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:იუდეის მეფეები
აეროსტატი

მინი|აეროსტატი
**აეროსტატი** (აერო... და ) — საფრენი აპარატი, რომელიც წარმოადგენს ჰაერზე მსუბუქი საჰაერო ხომალდების ერთ-ერთ ტიპს. აეროსტატის ამწევ ძალას ქმნის (არქიმედეს კანონის შესაბამისად) მის გარსში მოთავსებული ჰაერზე მსუბუქი აირი, როგორებიცაა: წყალბადი ან ჰელიუმი. თავისუფლად მფრინავი აეროსტატის ჰაერში ასაშვებად საჭიროა შემცირდეს მისი მასა (ჩამოიყაროს ბალასტის ნაწილი), დასაშვებად კი ამწევ ძალას ამცირებენ (სარქვლიდან უშვებენ აირის ნაწილს). არამართულ თავისუფლად მფრინავ აეროსტატებს განეკუთვნება სტრატოსტატი, ბურთპილოტი, რადიოზონდი, მეტეოზონდი, მაშველი და მეტეოროლოგიური რადიოტელემეტრიული ან სხვა მოწყობილობებით აღჭურვილი ავტომატური აეროსტატი; ამ აეროსტატებს უმთავრესად სპორტული და კვლევითი მიზნით იყენებენ, ხოლო მისაბმელებს (გადამღობს, სათვალთვალოს, მეტეოროლოგიურსა და სხვა) — სამოქალაქო თავდაცვაში, საველე დაზვერვაში, საარტილერიო ცეცხლის კორექტირებისათვის, ატმოსფეროს ზონდირებისათვის და სხვა. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*The Early Years of Sport Ballooning
*Hot Air Balloon Simulator