open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აღმოსავლეთი კავკასიონი

**აღმოსავლეთი კავკასიონი** () — კავკასიონის მთიანეთის აღმოსავლეთი ნაწილი. გაწოლილია მწვერვალ მყინვარწვერსა და ილხიდაღს შორის. ჩრდილოეთ ოსეთის, ჩეჩნეთის, ინგუშეთის, დაღესტნის, საქართველოსა და აზერბაიჯანის ფარგლებში. უდიდესი სიგანე 160 კმ. სიმაღლე 350-4000 მ-მდე, მაქსიმალური 4493 მ. აღმოსავლეთ კავკასიონზე ნაკლებად არის გამოხატული ალპური რელიეფი და დამახასიათებელია სუსტი გამყინვარება.

ჩრდილოეთ კალთა მნიშვნელოვნად არის გაგანიერებული ვიდრე სამხრეთი. სამხრეთ განშტოებებიდან მნიშვნელოვანია — გუდამაყრის, ქართლისა და კახეთის ქედები. ჩრდილოეთ კალთაზე გაწოლილია პირიქითი ქედი; მისგან სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ანდის, ბოღოზის, ნუკატლის, სამურის, სალათაუს, გიმრის, კაბიაკისა და გვერდითი ქედები.

აღმოსავლეთი კავკასიონის უმაღლესი წერტილია თებულოსმთა (4493 მ). მნიშვნელოვანია ასევე დიკლოსმთა (4285 მ), ადალა-შუხგელმერი (4151 მ), ნუკატლი (3903), დიულთიდაღი (4127 მ), დეავგაი (4016 მ), შალბუზდაღი (4142 მ), ტუფანდაღი (4191 მ), შაჰდაღი (4243 მ), ბაზარდუზუ (4466 მ), ბაბადაღი (3629 მ).

არის თანადროული მყინვარები, მ.შ. პატარა მყინვარები არის დიკლოსმთაზე, შაჰდაღზე და სხვ. აღმოსავლეთ კავკასიონზე გაბატონებულია ძვ. მყინვარული, მყინვარული და ეროზიული რელიეფის ფორმები. ჰიდროგრაფიული ქსელი წარმოდგენილია მრავალი წყალუხვი მდინარით, რომლებიც კასპიის ზღვის აუზს განეკუთვნებიან. მდინარეთა  დიდი ნაწილი მაღალმთიან ზონაში გაედინება, სიგრძეზე გასდევენ რა, წყალგამყოფ ქედებს, სულ ქვემო დინებებში ზღვისპირა დაბლობზე იშლებიან, სადაც წყლის ნელი დინება ახასიათებთ. მთავარი ქედის ჩრდილო კალთიდან სათავეს იღებენ მნიშვნელოვანი მდინარეები: სუნჯა (სიგრძე 278 კმ), ასა (სიგრძე 133 კმ), არღუნი (სიგრძე 148 კმ), ანდის ყოისუ (სიგრძე 203 კმ), სამური (სიგრძე 213 კმ). შედარებით უმნიშვნელოა: ფორტანგი, მართანი, შაროარღუნი,  გამრიოზენი, ულუჩაი, რუბასი, გიულგერიჩაი, გუსარჩაი, გუდიალჩაი, ყარაჩაი, ათაჩაი და ა.შ. მთავარი ქედის სამხრეთი კალთიდან მოედინება — იორი, ალაზანი, დურუჯი, კაბალი, ალინჯაჩაი, გოქჩაი, გირდიმანჩაი, ფირსაათი და სხვ.

გეოლოგიური თვალსაზრისით, აღმოსავლეთი კავკასიონი შედგება მეზოზოური და კაინოზოური ასაკის ქანებით. გუდამაყრის, ქართლისა და კახეთის ქედების სექტორი აგებულია იურული (ლიასის, დოგერის), ცარცული და პალეოგენური ნალექი ქანებით — ქვიშაქვებით, თიხაფიქლებითა და კირქვებით. მთავარი ქედის სამხრეთით არის მერგელები, გლაუკონიტური ქვიშაქვები და დოლომიტები. გვხვდება აგრეთვე ფიქლები და პორფირიტები.

სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე კავკასიონი სწრაფად დაბლდება (200-500 მ), სადაც მას გარს ეკვრის დაბალი, ტყიანი მთისწინეთი, წინა  ქედები და ვაკეები. აღმოსავლეთი კავკასიონი თავისი უკიდურესი აღმოსავლეთი ბოლოთი მთავრდება კასპიის ზღვის სანაპიროსთან (აფშერონის ნახევარკუნძულის  დასავლეთით), მდინარე  სუმგაითის  შესართავთან  ახლოს, ილხიდაღის (327 მ) ბორცვით. აღმოსავლეთ კავკასიონზე გაბატონებულია მთა-მდელოს, მთა-ტყის (უმეტესად სამხრეთ ფერდობზე), მდელო-სტეპისა და სტეპის ლანდშაფტები.

## იხილეთ აგრეთვე
*დასავლეთი კავკასიონი
*ცენტრალური კავკასიონი

## ლიტერატურა
*Щукин И. С. Очерки геоморфологии Кавказа, ч. 1, М., 1926.

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასიონის მთები
კატეგორია:კავკასიონი
ართურ კონან დოილი

**სერ ართურ იგნატიუს კონან დოილი** (; დ. 22 მაისი, 1859, ედინბურგი ― გ. 7 ივლისი, 1930, კროუბორო) — შოტლანდიელი მწერალი, ცნობილი დეტექტივის, შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟის შემქმნელი. დეტექტიური რომანის ინოვატორი. იგი სამეცნიერო ფანტასტიკის, ისტორიული რომანის, თეატრისა და პოეზიის ჟანრშიც მუშაობდა.

კონანი თავდაპირველად მისი შუასახელი იყო, თუმცა ბოლო დროს მან იგი საკუთარი გვარის ნაწილი გახადა.

## ბიოგრაფია 
ართურ კონან დოილი დაიბადა 1859 წელს, ედინბურგში. მას ცხრა დედმამიშვილი ჰყავდა. მამა ადრევე გარდაიცვალა ალკოჰოლიზმით. დედა კი ირლანდიელი პლანტაგენეტების წარმომადგენელი იყო.

კათოლიკურ სკოლებში დაწყებითი და საშუალო განათლების მიღების შემდეგ დოილი აგნოსტიკოსი ხდება. 1875—1881 წლებში მედიცინას სწავლობს ედინბურგის უნივერსიტეტში. მისი ექიმად მუშაობა ნაკლებად წარმატებული აღმოჩნდება. პაციენტთა რიცხვი სულ უფრო მცირდება, რაც საშუალებას აძლევს მწერლობას მეტი დრო დაუთმოს. თავის პირველ ნაწერებს 1879 წელს აქვეყნებს, ხოლო 1887 წელს პირველად ჩნდება შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟი Beeton's Christmas Annual-ში გამოქვეყნებულ ნოველაში. დოილი თავს ანებებს მედიცინას და მთელ დროს მწერლობას უძღვნის.

პარალელურად დოილი პოლიტიკურ მოღვაწეობას ეწევა და წერს პამფლეტებს, მათ შორის: *ომი სამხრეთ აფრიკაში: მიზეზები და ორგანიზაცია*. 1902 წელს მას კეთილშობილის ტიტულს მიანიჭებენ და ხდება სერ ართურ კონან დოილი.

1918 წელს დოილი სპირიტიზმით დაინტერესდება და იწყებს კონფერენციათა ტურნეს, აქვეყნებს სხვადასხვა სახის ნაშრომებს, მათ შორის: *ახალი გამოცხადება* (1918), რომელშიც სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის არსებობას და ზეციურ ძალებთან კონტაქტის შესაძლებლობას ამტკიცებს.

მართალია, ართურ კონან დოილი განსაკუთრებით ცნობილია შერლოკ ჰოლმზის პერსონაჟით, მაგრამ მას ასევე ეკუთვნის ისტორიული მოთხრობები (როგორც *თეთრი კომპანია*), სამეცნიერო ფანტასტიკა (*დაკარგული ქვეყანა*) რომანები პარანორმალურ მოვლენებზე. მთლიანობაში მისი შემოქმედება მოიცავს 50-ზე მეტ წიგნსა და მრავალრიცხოვან ნოველას.

სერ ართურ კონანდოილი გარდაიცვალა 1930 წლის 7 ივლისს კარდიალური შეტევით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი მწერლები
კატეგორია:ართურ კონან დოილი
კატეგორია:დეტექტიური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი დრამატურგები
კატეგორია:ბრიტანელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრიტანელი რომანისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის შოტლანდიელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი რომანისტები
კატეგორია:ედინბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბრიტანელი საბავშვო მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი კრიმინალური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი დეტექტიური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი ესეისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ფენტეზი მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი ისტორიული რომანისტები
კატეგორია:ბრიტანელი საშინელებათა ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი მემუარისტები
კატეგორია:ბრიტანელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ბრიტანელი ოკულტისტი მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:ბრიტანელი სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ედინბურგელი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ედინბურგში დაბადებულები
აღორძინება (მარავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვას **აღორძინება** რამდენიმე მნიშვნელოვაბ აქვს:

## ხელოვნება 
* რენესანსი
* ნეობიზანტიური აღორძინება
* კოლონიური აღორძინება
* ეგვიპტური აღორძინება
* ბერძნული აღორძინება
* გოტიკური აღორძინება

## პოლიტიკა 
* აღორძინება — პოლიტიკური პარტია საქართველოში.

## პერიოდიკა 
* „აღორძინება“ — 1992 წელს გორში გამოცემული გაზეთი.
ლევან აღნიაშვილი

**ლევან სიმონის ძე აღნიაშვილი** (დ. 26 ივლისი  [ ძვ. სტ. 14 ივლისი], 1897, თბილისი ― გ.  29 ივლისი,  1937) — რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე საქართველოსა და ამიერკავკასიაში. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი (1932-1935).

## ბიოგრაფია
განათლებით იურისტი. კომპარტიის წევრი 1915 წლიდან. I მსოფლიო ომის დროს რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ჯარისკაცთა შორის კავკასიის ფრონტზე, ბათუმში, ჩრდილოეთ კავკასიაში, ოქტომბრის სოციალისტური რევოლუციის გამარჯვების შემდეგ — თბილისში, შემდეგ კი ისევ კავკასიის ფრონტზე, სადაც სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტის წევრი იყო. 1918 წლიდან დამოუკიდებელი საქართველოს პირველმა მთავრობამ საქართველოდან გადაასახლა. სამოქალაქო ომის წლებში  აღნიაშვილი იყო ინტერვენციისა და შინაგანი კონტრრევოლუციის წინააღმდეგ ბრძოლების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ჩრდილოეთ კავკასიაში, უკრაინაში, ყაზანსა დას მოსკოვის ოლქში. 1920 წლიდან მუშაობდა თურქესტანში, ჯერ გაზეთ „იზვესტიის“ რედაქტორად, შემდეგ სახელმწიფო გამომცემლობის თავმჯდომარედ. 1921 წლიდან მონაწილეობდა კომინტერნის III კონგრესის მუშაობაში. 1923-1925 წლებში იყო საქართველოს ცეკავშირის წარმომადგენელი გერმანიაში. 1926 წლიდან ლექტორად მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1930 წლიდან იყო ამიერკავკასიის სატყეო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტის დირექტორი, 1932-1935 წლებში   —  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორი, 1935-იდან საქართველოს ფინანსთა სახალხო კომისრის პირველი მოადგილე. დახვრიტეს დიდი წმენდის დროს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საიტზე 

 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული  26 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორები
ლეოპოლდ ბერხტოლდი

thumb|ლეოპოლდ ბერხტოლდი
გრაფი **ლეოპოლდ ბერხტოლდი** ( დ. 18 აპრილი, 1863, ვენა — გ. 21 ნოემბერი, 1942, იოდენბურგი) — ავსტრო-უნგრელი პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
1906–1911 წლებში ბერხტოლდი ავსტრია-უნგრეთის ელჩი იყო სანქტ-პეტერბურგში (რუსეთის იმპერია), ხოლო 1912–1915 წლებში საგარეო საქმეტა მინისტრის პოსტი ეკავა. იგი ანტი-სერბიული პოლიტიკის მომხრე იყო და სერბიას ხმელთაშუა ზღვაზე გასასვლელი რომ არ ჰქონოდა ხელი შეუწყო ალბანეთის დაარსებას. 1914 წლის 28 ივნისს სარაევოში ავსტრია-უნგრეთის ტახტის მემკვიდრის ერცჰერცოგ ფრანც ფერდინანდის მკვლელობის შემდეგ მან შეადგინა და 1914 წლის 23 ივლისს ულრიმატუმი წაუყენა სერბიას. ამ უკანასკნელის მხრიდან ულტიმატუმის უარყოფას პირველი მსოფლიო ომის დაწყება მოჰყვა.

1915 წელს ბერხტოლდი მინისტრობიდან გადადგა, რადგან ვერ შეძლო იტალიისა და რუმინეთის მსოფლიო ომში გერმანია-ავსტრია-უნგრეთის მხარეზე ჩაბმა. 1915–1918 წლებში იგი ავსტრია-უნგრეთის ტახტის მემკვიდრის ერცჰერცოგ კარლის ობერჰოფმაისტერი და მრჩეველი იყო.

კატეგორია:ავსტრიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
სს-ის მე-6 სატანკო არმია

**სს-ის მე-6 სატანკო არმია** (*გერმ.:* "6. SS-Panzerarmee" ან "SSPzAOK 6") 1944 წლის სექტემბერში შედგენილ იქნა "VI თავდაცვის ოლქში" ბელგია-ჩრდ.საფრანგეთში «ვერმახტის» მთავარსარდლობის შტაბის ნაწილების, XII გენერალური სამეთაუროს გადარჩენილი ნაწილისა და «ვაფენ-სს»-ის არმიული ნაწილებისაგან.

არმია იყო «ვაფენ-სს»-ის ყველაზე დიდი საბრძოლო შენაერთი.

არმია მოქმედებდა:
* 1944 - დასავლეთ ფრონტი, არდენების შეტევა
* 1945 წლის მარტი - უნგრეთი, პლატენის ტბის თავდაცვითი ხაზი
* 1945 - ავსტრია, ვენის ოპერაცია

არმიის მთავარსარდალი იყო სს-ის ობერსტგრუპენფიურერი ზეპ დიტრიხი. არმიას ექვემდებარებოდნენ შემდეგი შენაერთები:
* მე-6 სატანკო სამხედრო დაზვერვის პოლკი
* სს-ის 1-ლი სატანკო კორპუსი
* სს-ის მე-2 სატანკო კორპუსი
* 46-ე არმიული კორპუსი
* 1-ლი საკავალერიო კორპუსი
* მე-2 უნგრული საარმიო კორპუსი
* 43-ე არმიული კორპუსი
* ბრიუნაუს კორპუსი

1945 წლის 9 მაისს არმიის გადარჩენილმა შემდგენლობამ შტაირთან ამერიკელების წინაშე იარაღი დაყარა.

კატეგორია:ვაფენ-სს
შერლოკ ჰოლმზის თავგადასავლები

**შერლოკ ჰოლმზის თავგადასავლები** () — ართურ კონან დოილის დეტექტიური ჟანრის ნაწარმოების კრებული. მასში შეტანილია 12 მოთხრობა. ნაწარმოებები სხვადასხვა დროს პრესაში ქვეყნდებოდა. მოთხრობების მთავარი გმირები არიან შერლოკ ჰოლმზი და ექიმი უოტსონი.

## მოთხრობები
## რესურსები ინტერნეტში
*შერლოკ ჰოლმზის მუზეუმი  
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური ლიტერატურა
კატეგორია:დეტექტიური რომანები
აღწერა საქართველოში 1254

**აღწერა საქართველოში** 1254 წელს — მონღოლთა მიერ სამხედრო და ფინანსური მიზნით ჩატარდა. აღიწერა საქართველოს მამრობითი სქესის მოსახლეობა 15-60 წლის ასაკისა, აგრეთვე პირუტყვი, მოძრავი ქონება, ყანები, ვენახები და სხვა. აღწერის შედეგად მონღოლებმა 90 ათ. მეომარი შეაწერეს საქართველოს იმ ანგარიშით, რომ ყოველ 9 სრული ფუძის მქონე გლეხს ერთი მოლაშქრე უნდა გამოეყვანა. ამ ცნობის მიხედვით ირკვევა, რომ იმ დროს საქართველოს სამეფოში 5 მლნ-მდე მცხოვრები უნდა ყოფილიყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს მოსახლეობის საყოველთაო აღწერები
კატეგორია:მოსახლეობის საყოველთაო აღწერები ქვეყნების მიხედვით
აღჯაყალა

**აღჯაყალა** (თურქ. akçakale - თეთრი ციხე) შეიძლება ნიშნავდეს შემდეგს: 

* აღჯაყალა — სოფელი საქართველოს ისტორიულ მხარეში - პალაკაციოში, ჩილდირის ტბის ნაპირზე (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ქართულ წყაროებში იხსენიება "თეთრ ციხედ";

* აღჯაყალა — ციხესიმაგრე ქვემო ქართლში
აშა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აშა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აშა — ბრალდებულის მიერ ბრალდების უარყოფა
* აშა — ქალაქი რუსეთში
მაქსიმილიან ფონ შპეე

რაიხსგრაფი
**მაქსიმილიან იოჰანეს მარია ჰუბერტ ფონ შპეე** (*გერმ.:* Maximilian Johannes Maria Hubert Reichsgraf von Spee) (დ. 22 ივნისი, 1861, კოპენჰაგენი, დანია — გ. 8 დეკემბერი, 1914, ფოლკლენდის კუნძულების მახლობლად გროსკრეისერ „სმს შარნჰორსტის“ ბორტზე) — გერმანელი ვიცე-ადმირალი.

## ბიოგრაფია 
გრაფ ფონ შპეეს სამხედრო მოღვაწეობა დაიწყო 1878 წლის 23 აპრილს, როცა იგი, როგორც კადეტი «კაიზერლიხე მარინეს» რიგებში ჩაირიცხა.
* 27 იანვარი, 1905 — საზღვაო კაპიტანი
* 27 იანვარი, 1910 — კონტრ-ადმირალი
* 15 ნოემბერი, 1913 — ვიცე-ადმირალი

ვიცე-ადმირალის წოდების მიღებასთან ერთად იგი დაინიშნა აღმოსავლეთ აზიის ესკადრილიის მეთაურად, რომლის მთავარი ბაზა-ნავთსაყუდელი იყო ჩინური ქალაქი ცინდაო. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე გერმანიის ფლოტმა ცინდაო დატოვა და შინისაკენ აიღო გეზი. 1914 წლის 1 ნოემბერს კორონელთან საზღვაო ბრძოლაში (ჩილე) გრაფ ფონ შპეეს ესკადრილია წარატებით შეებრძოლა ინგლისურ კრეისერთა დივიზიას. 2 ბრიტანული დაჯავშნული კრეისერი — „გუდ ჰოუპი“ და „მონმაუთი“ ჩაძირულ იქნა. შპეემ გზა განაგრძო, შემოუარა კეთილი იმედის კონცხს და 1914 წლის 8 დეკემბერს ფოლკლენდის კუნძულების მახლობლად წააწყდა მასზე გაცილებით მრავალრიცხოვან ბრიტანულ ფლოტს. ბრძოლა გერმანული ფლოტის დამარცხებით დამთავრდა: საფლაგმანო ხომალდი გროსკრეისერი „სმს შარნჰორსტი“, გროსკრეისერი „სმს გნაიზენაუ“, მცირე კრეისერი „ლაიფციგი“ და მცირე კრეისერი „ნიურნბერგი“ ბრიტანელების მიერ ჩაძირულ იქნა. 2200 გერმანელი მეზღვაური, მათ შორის ესკადრილიის შეფი გრაფი ფონ შპეე და მისი ორივე ვაჟი, ოტო და ჰაინრიხი ბრძოლაში დაიღუპნენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Биография Максимилиана фон Шпее на сайте «Хронос»
* Отчет Графа фон Шпее, ноябрь, 1914 год

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1861
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
აშორო

**აშორო**, *აშოროს*, *აშა* (აშა < არაბ. ჰაშა — არამც და არამც, არასოდეს; უარყოფა) — ძველ ქართულ სასამართლო პროცესში — ბრალდებულის მიერ ბრალდების ანდა მოპასუხის მიერ სასარჩელო მოთხოვნის ხელაღებით უარყოფა. აშორას სარწმუნოებრივი ხასიათი ჰქონდა, მისი წარმოთქმის ფორმულა იყო: „აშოროს!“, „აშოროს ღმერთმან!“, რაც ნიშნავდა — ღმერთმა ნუ ქნას, ღმერთმა დამიფაროს ესა და ეს მე მექნას… მე მემართოსო. ამგვარი უარყოფის ფაქტზე იტყოდნენ: „აშორა თქვა“, „აშორა ჰყო“, „აშა ჰკრაო“. ასეთი ლიტონი უარყოფის გარდა აშორას ზოგჯერ ახლდა ახსნა-განმარტება. თუ დავა სხვა სარწმუნო მტკიცებულებით ვერ გადაწყდებოდა, აშორას თქმას მოსდევდა ფიცის დადება ან საღვთო სამართალი (მაგ., ორთაბრძოლა). როცა ბრალდებული თუ მოპასუხე გადაჭრით არ უარყოფდა ბრალდებას (მოთხოვნას), მაშინ ფიცს მომჩივანი დებდა, ე. ი. მტკიცების ტვირთი მასზე გადადიოდა; ასეთ შემთხვევაში ამბობდნენ, „აშორა მას დარჩაო“. საერთოდ „აშორა“ ფიცის სინონიმიც იყო („აშორა ითხოვა“ — ე. ი. ფიცი ითხოვა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
აშოტ I

thumb|აშოტ I
**აშოტ I** ( გ. 890) — სომხეთის მეფე (886-იდან), ბაგრატუნების დინასტიის დამაარსებელი. 859 წლიდან პოლიტიკურად დასუსტებული არაბთა სახალიფო იძულებული იყო სპარაპეტი (მხედართმთავარი) აშოტ I სომხეთის მთავართა მთავრად (იშხანაციშხანი) ეცნო. აშოტ I სათავეში ჩაუდგა სომხეთის განთავისუფლებისა და გაერთიანებისათვის ბრძოლას, დაიმორჩილა მსხვილი ფეოდალები, შექმნა 40-ათასიანი ლაშქარი და ეკლესიის მხარდაჭერაც მიიღო (875 წელს საეკლესიო კრებამ დაადგინა მისი მეფედ გამოცხადება). 880-იან წლებში აშოტ I-მა მიაღწია სომხეთის დამოუკიდებლობას არაბებისაგან. 866 წელს არაბთა სახალიფომ და ბიზანტიის იმპერიამ აშოტ I-ს მეფედ აღიარების ნიშნად სამეფო გვირგვინები გამოუგზავნეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 890
კატეგორია:ბაგრატუნების დინასტია
კატეგორია:დაბადების ადგილი უცნობია
აშურიანი

**აშურიანი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ღვთისმშობლის სახელობის მცირე ზომის ერთნავიანი ეკლესია. კასპის ჩრდილო-დასავლეთით 10 კმ-ზე  — თეთრახევში. აგებულია 1032 წელს, ნაშენია აგურით და ქვით. ფასადები მარტივია, კამარა და სახურავი დაზიანებულია. კედლებზე იყო ორი წარწერა, რომელთაგან ამჟამად ერთი დაცულია გორის, ხოლო მეორე კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. გორის მუზეუმში დაცული წარწერა მოწმობს, რომ აშურიანი აუგია ეპისკოპოს ილარიონს, სამთავისის ცნობილი კათედრალის ხუროთმოძღვარს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
ზიგრიდ ჰიერტენი

thumb|right|ზიგრიდ ჰიერტენი

**ზიგრიდ ჰიერტენი** (  დ. 27 ოქტომბერი, 1885 — გ. 24 მარტი, 1948) — შვედი მოდერნისტი მხატვარი, შვედური მოდერნიზმის წამყვანი ფიგურა. 30-წლიანი წარმატებული კარიერის შემდეგ შიზოფრენიით დაავადდა და უხეიროდ ჩატარებული ლობოტომიის გამო გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* Gunnarsson, Annika. Sigrid Hjertén (швед.) // Moderna museet - boken / ed. Cecilia Widenheim et al.. — Stockholm: Moderna museet, 2004. — ISBN 91-7100-724-5.
* Katarina Borgh Bertorp. Sigrid Hjertén: l'hértière de Matisse du Grand Nord: heir of Matisse from the Far North (фр.). — Paris: Centre Culturel Suédois, 1997.
* Goldman, Anita. I själen alltid ren: Om Sigrid Hjertén (швед.). — Stockholm: Natur & Kultur, 1995. — ISBN 91-27-05485-3.

## რესურსები ინტერნეტში
* Digitaltmuseum

კატეგორია:შვედი მხატვრები
კატეგორია:მოდერნისტი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  27 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი  24 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის შვედი მხატვრები
პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა, შეერთდით!

thumb|200px|სოციალიზმის ცნობილი ლოზუნგი საბჭოთა კავშირის გერბზე თხუთმეტი მოკავშირე რესპუბლიკის ენაზე**„პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა, შეერთდით!“** (რუს. Пролетарии всех стран, соединяйтесь!) — საერთაშორისო რევოლუციური პროლეტარიატის დევიზი, საბრძოლო მოწოდება, რომელიც მოუხმობს ყველა ქვეყნის მუშათა კლასსა და მშრომელებს გაერთიანდნენ რევოლუციური ბრძოლის დროშის ქვეშ სოციალური და ეროვნული ჩაგვრისაგან გასანთავისუფლებლად. გამოხატავს პროლერატულ ინტერნაციონალიზმს. იგი პირველად კარლ მარქსმა და ფრიდრიხ ენგელსმა წამოაყენეს და 1847 წელს დამტკიცდა როგორც კომუნისტთა კავშირის დევიზი. ამ მოწოდებით მთავრდება მარქსისა და ენგელსის„კომუნისტური პარტიის მანიფესტი“ (Das Manifest der Kommunistischen Partei).

## რესურსები ინტერნეტში
* პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა, შეერთდით! 

კატეგორია:საბჭოთა ლოზუნგები
კატეგორია:პოლიტიკური ლოზუნგები
ლაზიერი

**ლაზიერი** (იუნიკოდი ♕ ♛) — ჭადრაკის ყველაზე ძლიერი ფიგურა. ჭადრაკის პარტიის დაწყებისას თითოეულ მოთამაშეს ერთი ლაზიერი აქვს. ლაზიერები დგანან d1 და d8 უჯრებზე.

თამაშის მსვლელობისას ლაზიერს შეუძლია ვერტიკალურად, ჰორიზონტალურად და დიაგონალურად ნებისმიერი რაოდენობის უჯრაზე გადაადგილება იმ პირობით, თუ მის გზაზე სხვა ფიგურა არ დგას. 

კატეგორია:ჭადრაკის ფიგურები
აშუღი

[thumb|right|300px|აშუღთა სკოლა [ერევანი|ერევანში (სომხეთი)]]
**აშუღი** (არაბ. აშიკ — მიჯნური, მეტრფე) — სახალხო მგოსანი და მომღერალი კავკასიის ქვეყნებში (აზერბაიჯანი, სომხეთი, საქართველო, დაღესტანი) და ახლო აღმოსავლეთში (ძირითადად თურქეთი და ირანის აზერბაიჯანი). 

აშუღი თხზავს სასიმღერო ტექსტს (ხშირ შემთხვევაში იმპროვიზებულად), უწყობს ჰანგებს და თავადვე მღერის რომელიმე სიმებიანი საკრავის (საზი, თარი, ქამანჩა, ჭიანური) თანხლებით, თუმცა ხშირად ზოგნი მხოლოდ ტექსტს ადგენენ, სხვები კი მზა რეპერტუარს ასრულებენ. 

*აშუღური პოეზია* დიდ ადგილს უთმობდა რომანტიკულ და საგმირო ჟანრის ხალხურ თქმულებებს. თავდაპირველად (როგორც სიტყვა „აშუღის“ მნიშვნელობა მოწმობს) იგი სამიჯნური თემატიკას მოიცავდა, მაგრამ დროთა განმავლობაში სოციალური მოტივებიც გამოერია. აშუღები მართავდნენ პოეტურ პაექრობას, რომელიც ერთგვარად ჰგავს ქართულ შაირობა-კაფიობასა და შემღერებას. 

*აშუღური სიმღერები* აღმოსავლეთის მუსიკის კულტურის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ნაკადია, ემყარება ხალხურ მუსიკასა და პოეზიას. მისთვის დამახასიათებელია განვითარებული ვოკალურ-ინსტრუმენტული ჟანრები — დასთანი, ბაიათი, მუხამბაზი და სხვა. გამოირჩევა ფართოდ განვითარებული მელოდიით, უხვი მელიზმატიკით, ემოციურობით. 

აშუღის სახელწოდება ამიერკავკასიაში XVI-XVII საუკუნეებიდან გვხვდება. საქართველოში (ძირითადად თბილისში) აშუღობა განსაკუთრებით განვითარდა XVIII საუკუნის II ნახევრიდან. თბილისელ აშუღთაგან ამიერკავკასიაში ყველაზე ცნობილი იყო საიათნოვა, XIX საუკუნეში — ჩამჩი-მელქო, სათარა, ჰაზირა, ევანგულა, ს. ფერშანგიშვილი, იოსებ ამირიძე (ქეშეშ დარდიმანდი) და სხვები. აშუღური პოეზიის ნაკადი საგრძნობია ბესიკის, ალექსანდრე ჭავჭავაძის, გრიგოლ ორბელიანის პოეზიაში (ამათგან პირველი ორი პოეტი თვითონ ამღერებდა საზზე თავის ლექსებს). ცნობილია აგრეთვე აკაკი წერეთლის მუხამბაზები — „თავო ჩემო“, „აღმართ-აღმართ“, „ნახევარი ცხოვრების გზა...“. ქართული მწერლობისა და ფოლკლორული ტრადიციების გავლენით ქართველ აშუღ პოეტთა შემოქმედებაში შემდგომ მეტი ადგილი ეთმობოდა პატრიოტულ და დემოკრატიულ თემატიკას, იხვეწებოდა აშუღური ლექსი და ეროვნულ-ლიტერატურულ იერს იძენდა. ამის მაგალითია დავით გივიშვილისა და განსაკუთრებით იეთიმ  გურჯის  მემკვიდრეობა.

ასევე ხდებოდა ქართულ აშუღურ მუსიკაშიც. საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებიდან გამოსული მომღერლები აშუღური მანერით ასრულებდნენ ქართულ ხალხურ ჰანგებს, რომლებიც სხვა სიმღერებთან ერთად ამდიდრებდნენ ე. წ. ქართულ ქალაქურ მუსიკალურ ფოლკლორს. ბევრ ქართულ აშუღურ სიმღერაში შერბილდა შესრულების აღმოსავლური იერი. ზოგი მათგანი ქართული ხალხური მუსიკისათვის დამახასიათბელ სამხმიან სიმღერად გადამუშავდა და მნიშვნელოვანი ადგილი დაიმკვიდრა როგორც ხალხური, ისე პროფესიულ მუსიკის საგანძურში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:პოეზია
ბოშები

thumb|350px|ბოშა გოგონები
მინი|313x313პქ|ბოშები
**ბოშები** — ინდო-არიული ეთნიკური ჯგუფი. საკუთარ თავს უწოდებენ „რომას“. ზოგიერთი ჯგუფი საკუთარ თავს მოიხსენიებს როგორც „სინტი“. ბოშები წარმოშობით ინდოეთიდან მომდინარე ეთნიკური ჯგუფია. ცხოვრობენ ევროპის, აზიის, ამერიკისა და აფრიკის მრავალ ქვეყანაში, ასევე ავსტრალიაში.

ინგლისელები მათ ტრადიციულად უწოდებენ *Gypsies* (Egyptians — „ეგვიპტელები“), ესპანელები — *Gitanos*, ფრანგები — *Bohémiens* (ბოჰემიელები), *Gitans* ან *Tsiganes*, გერმანელები — *Zigeuner*, იტალიელები — *Zingari*, ნიდერლანდელები — *Heidens* („კერპთაყვანისმცემლები“), უნგრელები — *Cigany* ან *Pharao nerek* („ფარაონის ტომი“), ფინელები — *mustalaiset* („შავები“), თურქები — Çingerie, Çingane; ებრაელები — Tso’anim (צוענים), მომდინარეობს ბიბლიური ეგვიპტური პროვინცია – „ცოანიდან“. ამჟამად ევროპულ ენებში ფართოდ მკვიდრდება ბოშების ეთნონიმი – „რომა“.

სხვადასხვა სტატისტიკური მონაცემით ბოშათა რიცხვი მსოფლიოში 2,5 – 12 მილიონ ადამიანამდე მერყეობს. ყოფილ საბჭოთა კავშირში მათი რიცხვი ოფიციალური მონაცემით 175,3 ათასი იყო. მეორე მსოფლიო ომის დროს დაახლოებით 20 ათასი ბოშა ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში ნაცისტებმა დახოცეს (იხ. პარაიმოსი).

ბოშები საუბრობენ ბოშების ენაზე, რომელიც რამდენიმე დიალექტად იყოფა. ასევე საუბრობენ იმ ერების ენაზეც, რომელთა შორისაც მომთაბარეობენ და ცხოვრობენ. ისინი ეწევიან მარგინალურ (მარგინალი-მომთაბარე) ცხოვრებას, რაც იმით გამოიხატება, რომ ისინი საზოგადოების მიერ გარიყულნი არიან და იძულებულნი არიან, რომ მომთაბარე ცხოვრებას მიჰყონ ხელი, რათა ცხოვრებისთვის საჭირო პირობები შეიქმნან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბოშების დროშა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ბოშების დროშა

thumb|right|ბოშების დროშა

**ბოშების დროშა** (ბოშ. *O styago le romengo*) — ბოშების ეროვნული დროშა. მიღებულ იქნა ბოშათა მსოფლიო კონგრესზე 1971 წელს ლონდონში. დროშა ორ ნაწილად – ლურჯი (ზედა) და მწვანე (ქვედა), რომლებიც შესაბამისად ცასა და მიწას აღნიშნავენ. დროშის ცენტრში მოთავსებულია წითელი ჩაკრა (ბორბალი), რომელიც ბოშების ინდოარიულ წარმოშობას აღნიშნავს (ანალოგიური ჩაკრა ინდოეთის დროშაზეც არის გამოსახული). 

ხორვატელ ბოშათა მოძრაობის დროშა მოცემულისგან განსხვავდება იმით, რომ მასზე წითელი ჩაკრის ნაცვლად ოქროსფერია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბოშათა დროშა , Vexillum

კატეგორია:ეროვნული დროშები
კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
აჩაბეთი

**აჩაბეთი** — ძველი სოფელი და ციხე მდ. ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე (ახლანდელი სოფლები ზემო აჩაბეთი და ქვემო აჩაბეთი ქურთის მუნიციპალიტეტში). ქართული წყაროების მიხედვით, გვიანდელი ფეოდალურ ხანაში აქ იყო „სასახლე და ციხე მეფეთა“. ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში აჩაბეთი მთელ ხევსაც რქმევია. VII საუკუნეში სომხეთის გეოგრაფია ქართლის სხვა ოლქებს შორის ასახელებს ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს — „აჩაბეთის ხევს“.

1744 წელს ერეკლე ბატონიშვილმა (შემდეგში ერეკლე II) აჩაბეთთან დაამარცხა გივი ამილახვარი და მისი დამხმარე ოსმალთა ჯარი. აჩაბეთს უკავშირებენ ანჩაბაძეთა საგვარეულოს, რომელთა ადგილსამყოფელსაც აღნიშნავდა „აჩაბეთი“. ამ უკანასკნელისაგან მოგვიანებით წარმოდგა ახალი ფეოდალური საგვარეულო სახელი „მაჩაბელი“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
აჩაჩა

**აჩაჩა**, *აჩაჩი*, ძველებური ქართული სახვნელი იარაღი (კავი), გავრცელებული იყო მთელ საქართველოში, განსაკუთრებით ფშავსა და ქართლ-კახეთში. შედგებოდა კავიანი მხარის ანუ რვილის, ქუსლ-კბილას, ერქვანის, ხმალას, სახნისის, საკვეთელისა და სოლებისაგან. მხარი ქუსლში იყო ჩამჯდარი ან ხელნაში გაყრილი. ფშაური აჩაჩა კახურზე დიდი ზომისა იყო და გამწევი ძალაც მეტი სჭირდებოდა. ფშაურში ყევარ ხარს აბამდნენ, კახურში — უღელს. აჩაჩათი მუშაობას 2-3 კაცი სჭირდებოდა და დღეში შეიძლებოდა 3000-4000 მ2 მიწის მოხვნა 10-15 სმ სირღმეზე. ამ ტიპის სახვნელი იარაღი გავრცელებული იყო მთელ კავკასიაში. ტიპოლოგიურად აჩაჩა ენათესავება ძველ აღმოსავლურ (შუმერულ, ბაბილონურ, ასურულ) და ხმელთაშუა ზღვის სახვნელებს.
## ლიტერატურა
* *ჯალაბაძე გ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 71-72, თბ., 1977

კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო იარაღები
პარაიმოსი

**პარაიმოსი** (ან **პორაიმოსი**, ბოშების ენაზე „განადგურება“) — ბოშების გენოციდის პოლიტიკა ნაცისტურ გერმანიაში 1935-1945 წლებში; ტერმინი შექმნეს თავად ბოშებმა და XX საუკუნის ბოლოს საერთაშორისო გახდა. პარაიმოსი ერთ რიგში დგას ჰოლოკოსტთან – ნაცისტების მიერ ებრაელთა განადგურებასთან. პარაიმოსთან დაკავშირებით  სტატისტიკურ გამოკვლევათა რიცხვი პატარაა, ამიტომაც დაღუპულ ბოშათა ზუსტი რაოდენობის დადგენა რთულია. სხვადასხვა წყაროს მიხედვით მათი რიცხვი რამდენიმე ათეულიდან რამდენიმე ასეულ ათას ადამიანს უტოლდება. 

ნაცისტური რასობრივი თეორიისთვის ბოშათა არსებობა საშიში იყო. ეს ძირს უთხრიდა გერმანელთა რასობრივ სიწმინდეს. მართალია ოფიციალური პროპაგანდის მიხედვით გერმანელები წმინდა არიული რასის წარმომადგენლები იყვნენ, რომლებიც ინდოეთიდან იყვნენ, ბოშები გაცილებით ახლო იყვნენ ნათესაურად ინდოსტანის ნახევარკუნძულის ძირძველ მოსახლეობასთან. ნაცისტურმა თეორიამ ადვილად იპოვა გამოსავალი – ბოშები შერაცხეს არიული ტომებისა და დაბალი განვითარების ერების შეჯვარების შედეგად მიღებულ ერად, რაც ხსნიდა მათი მომთაბარეობისა და ასოციალობის საკითხს. სპეციალურმა კომისიამ რეკომენდაცია გასცა გერმანული ერიდან „ბოშობის“ გამოყოფისა.

1936 წლის მარტიდან ბოშებზე იქნა გავრცელებული მოქალაქეობისა და რასის ნიურნბერგის კანონები, რომლებიც მანამდე მხოლოდ ებრაელებზე ვრცელდებოდა, რომლის მიხედვითაც ბოშებს აეკრძალათ გერმანელებთან ქორწილი, არჩევნებში მონაწილეობა, ასევე ჩამოერთვათ მესამე რაიხის მოქალაქეობა.  

ბოშათა განადგურება დაიწყო სტერილიზაციით. 1941 წლიდან დაიწყო ბოშების მასირებული დახვრეტა ოკუპირებულ ტერიტორიებზე, 1943 წლიდან კი – განადგურება საკონცენტრაციო ბანაკებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Historical Amnesia: The Romani Holocaust  
* Extensive online resource on the Holocaust of the Romanies from Holocaust Survivors and Remembrance Project: "Forget You Not"
* Non-Jewish Victims of Persecution in Germany —About the Holocaust, Yad Vashem
* Histories, Narratives and Documents of the Roma and Sinti (Gypsies), Center for Holocaust and Genocide Studies, University of Minnesota
* A Brief Romani Holocaust Chronology 
* Roma-Sinti Genocide (Parajmos) Resources, Prevent Genocide International

კატეგორია:ბოშები
კატეგორია:გენოციდი
კატეგორია:მესამე რაიხი
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
აჩაჩა ურემი

**აჩაჩა ურემი**, *აჩეჩა ურემი —* ტრანსპორტის ერთ-ერთი ძირითადი სახეობა ინდუსტრიალიზაციამდელ საქართველოში. იყენებდნენ ყოველგვარი ტვირთის საზიდად. გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოს მთაგორიან ადგილებში - ზემო და შუა იმერეთში, რაჭა-ლეჩხუმში, სამეგრელოს ზოგ კუთხეში. ზემო იმერეთის ძნელადსავალ ადგილებში დღემდე არ დაუკარგავს მნიშვნელობა.

აჩაჩა ურემს საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სხვადასხვა სახელი აქვს (ჩოჩიალა, ფრჩხილა, მარხილა, მთის, ფიცრული, ხოხოკია ანუ ხოხა), ზოგადად კი ცნობილია იმერული ურმის სახელით. იგი ქართულ ორთვლიან ურემზე პატარა და ბევრად უფრო დაბალია, კონსტრუქციულადაც მისგან რამდენიმე განსხვავებულია.

აჩაჩა ურემში შერწყმულია გორვისა (თვლები) და თრევის (ფრჩხილა) პრინციპი. დაღმართში ფრჩხილები ავტომატურად ამუხრუჭებს მას - რაც უფრო მძიმეა ტვირთი, მით უფრო მეტად აწვება ძარა ფრჩხილებს და აძნელებს სვლას. ვაკეზე და აღმართში ფრჩხილები ნაკლებად ეხება. ზოგჯერ კი სულ სცილდება ხოლმე მიწას. მნიშვნელობა აქვს ძარაზე ტვირთის სწორ განაწილებას. კონსტრუქციულად აჩაჩა ურემი წააგავს ქართულ წეწენა - წინამავალ სახვნელებს (ქსნური მთის გუთანი ანუ აჩაჩა, რაჭული სახვნელი). 

ანალოგები გვხვდება ევროპის ზოგიერთ მთაგორიან კუთხეებში (პირენეები, ალპები).
## ლიტერატურა
* *გეგეშიძე მ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 72, თბ., 1977

კატეგორია:ტრანსპორტი საქართველოში
აცერათერიუმი

**აცერათერიუმი** (), ნამარხი ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ურქო მარტორქების ჯგუფისა. ცხოვრობდნენ ევრაზიისა და აფრიკაში მესამეულ პერიოდში. თანამედროვე მარტორქასთან შედარებით მცირე ზომისანი იყვნენ, შესაძლოა უფრო მოძრავნიც. აცერათერიუმის ყველა სახეობას უკანა კიდურები სამთითა ჰქონდა; წინა კიდურებმა კი განიცადა ევოლუცია ოთხთითადან სამთითამდე.
## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 2, გვ. 72-73, თბ., 1977

კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
აცეტაბულარია

მინი|აცეტაბულარია
**აცეტაბულარია** () — მწვანე წყალმცენარეების გვარი. გავრცელებულია ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ზღვებში. აერთიანებს 21 სახეობას. შედგება დანაკვთული რიზიოდული ძირისაგან, ცილინდრული ფეხისა და ქუდისაგან, რომელიც რგოლურად განლაგებული გამეტანგიუმებითაა შექმნილი.

აცეტაბულარიას ახასიათებს განვითარების მეტად რთული და ხანგრძლივი სასიცოცხლო ციკლი, რომელიც ლაბორატორიულ პირობებში 6 თვემდე მცირდება. აცეტაბულარია ბირთვისა და ციტოპლაზმის ურთიერთმოქმედების კვლევის კარგი ობიექტია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მწვანე წყალმცენარეები
უაიტჰოლის სასახლე

მინიატიურა|350პქ|უაიტჰოლის სასახლის კომპლექსი, ჰენდრიკ დენკერტსის ნახატი. მარცხნივ საბანკეტო სახლია.
**უაიტჰოლის სასახლე** () — ინგლისის მონარქთა მთავარი რეზიდენცია ლონდონში 1539 წლიდან 1698 წლამდე, როდესაც ხანძრის მიერ ყველა შენობა განადგურდა ინიგოუ ჯოუნზის 1622 წელს აგებული საბანკეტო სახლის გარდა. ხანძრამდე სასახლე, რომელსაც 1500 ოთახი ჰქონდა, ევროპაში უდიდესად ითვლებოდა და იმ დროისთვის ასევე მსოფლიოში უდიდესი ნაგებობა იყო. სასახლის სახელი — უაიტჰოლი — ჰქვია ბრიტანეთის მთავრობის ამჟამინდელ ადმინისტრაციულ ცენტრს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Palace of Whitehall Timeline 
* უაიტჰოლის სასახლის ისტორია  და არქიტექტურა  

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს სასახლეები
კატეგორია:ლონდონის არქიტექტურა
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
არიელები

**არიელები**, ან **არიები** — ინდოევროპული (პროტოინდოირანული) ჯგუფის ერების სახელწოდება, რომლებიც ბრინჯაოს ხანაში სახლობდნენ ევრაზიის სტეპების ტერიტორიაზე და შემდგომ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეორე ათასწლეულში გადასახლდნენ ირანსა და ინდოეთში. 

## ტერმინის წარმოშობა 
ტერმინი მომდინარეობს სანსკრიტული და ირანული სიტყვა **ari-**–დან (**arya|arya-**, **ārya-**). თვით სიტყვა ირანი ეტიმოლოგიურად დაკავშირებულია არიელების სახელწოდებასთან.

ტერმინი „არიელები“ ევროპელ მეცნიერთა შრომებში გამოჩნდა მე–19 საუკუნის ბოლო მეოთხედში. იმავე პერიოდიდან ტერმინი მიუსადაგეს ევროპულ ერებს, მას შემდეგ რაც მე–19 საუკუნის დასაწყისში მეცნიერულად დადასტურდა ინდოევროპული ენების გენეტიკური ერთიანობა. 

ფართოდ არის გავრცელებული მცდარი აზრი იმის შესახებ, რომ ტერმინი შეიქმნა ნაცისტური გერმანიის იდეოლოგების მიერ.

დღევანდელ დღეს მეცნიერებაში ყველა ინდოევროპულ ერთან ტერმინი „არიული“ არ გამოიყენება. ინდოევროპული ენების მონათესავე ჯგუფს, რომელშიც შედის ინდური ენები (სანსკრიტი, ჰინდი, ბენგალი, გუჯარათი), ასევე ბოშების ენა ეწოდება ინდოარიული ენები.

## გავრცელება 
არიელების ისტორიული სამშობლო – აზია და აღმოსავლეთ ევროპა, სავარაუდოდ, მოიცავდა გეოგრაფიულ სარტყელს ინდოსტანიდან სამხრეთ ურალამდე და შავი ძღვის ჩრდილოეთ სანაპირომდე. 

ვინაიდან არიელები აღნიშნულ ტერიტორიებზე ჩრდილოეთიდან მოვიდნენ, არსებობს მრავალი თეორია არიელების ჩრილოურ სამშობლოზე: ჰიპერბორეა, არქტიდა. 
ძველი ინდოეთის კასტურ წყობილებაში 3 უმაღლესი კასტა – ბრაჰმანები, ქშათრიები და ვაიშიები – ითვლებოდნენ არიულებად.

ითვლება, რომ არიელების მიერ ზემოთაღნიშნული ტერიტორიების ათვისების შედეგად განდევნეს ადგილობრივი მოსახლეობა, რომელთა შთამომავლები დრავიდული ერები არიან.

## რასობრივი თეორიები 
არიელების არსებობის ჰიპოთეზა გაჩნდა XIX საუკუნეში და თავიდანვე ნაცისტების მიერ იქნა ათვისებული, რომლის მეშვეობითაც ისინი ხსნიდნენ გერმანელთა უპირატესობას სხვა ერებთან მიმართებაში.

ნაცისტურ რასობრივ ლიტერატურაში არიელები (განსაკუთრებით კი, გერმანელები) ითვლებოდნენ „უმაღლეს“ რასად, იმ დროს, როცა ინდოარიული ერი – ბოშები, ნაცისტების მხრიდან დისკრიმინაციას განიცდიდა.

მესამე რაიხის იდეოლოგების აზრით არიელები წარმოადგენდნენ განსაკუთრებულ რასას, რომლის განმასხვავებელი ნიშნები იყო: ღია ფერის კანი და თმა, და ისეთი გენეტიკურად მდგრადი ნიშანი, როგორიცაა თვალის ფერადოვანი გარსის ღია ფერი (ცისფერი და მწვანე).

არიელთა მთავარ წმინდა ნიშნად ნაცისტებისთვის ითვლებოდა მზის ნიშანი – „სვასტიკა“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვედური ცივილიზაცია
* ინდოარიული ენები

## ლიტერატურა 
* .
*.
*.

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ირანის ისტორია
ძიუდოს გენიოსი

**ძიუდოს გენიოსი** — რეჟისორ აკირა კუროსავას ფილმი.  გამოვიდა 1943 წელს. წარმოადგენს ნაწარმოების „სუგატა სანსირო“ (ცუნეო ტომიტა) ეკრანიზაციას.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1943 წლის ფილმები
აწითაქუ

**აწითაქუ**, **აცეტუკი** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედზე, რიწის ტბის ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2538 მ. აგებულია ბაიოსური ტუფ-პორფირიტებით. კალთები დაფარულია სოჭნარ-წიფლნარით. ტყის ზონის ზემოთ სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ყველაზე ლამაზები

**ყველაზე ლამაზები** — რეჟისორ აკირა კუროსავას ფილმი. გამოვიდა 1944 წელს. მოქმედება მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში მიმდინარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1944 წლის ფილმები
აძაბის მღვიმე

**აძაბა**, **აძაბის მღვიმე**, **ეშერის მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეშერის პლატოზე, მდინარე გუმისთის აუზში, ზღვის დონიდან 245 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმე იწყება მაღალი შესასვლელით (სიმაღლე 10-12 მ, სიგანე 5 მ). იგი სიღრმეში თანდათან ვიწროვდება (2-4X2-3 მ) და გვირაბის ფორმას იღებს. მღვიმის ჭერი წინა ნაწილში რამდენიმე ადგილას იხსნება. ძირითადი მაგისტრალი ინვითარებს განშტოებებს ვიწრო ნაპრალის სახით. მღვიმე ბოლო ნაწილში ორად იტოტება. ძირითადი მაგისტრალი ნახევარსიფონის შემდეგ უკავშირდება დარბაზს და შემდეგ სიფონით თავდება. მღვიმის ჯამური სიგრძე 280 მ აღწევს, ხოლო ძირითადი მაგისტრალი 160 მ. სტალაქტიტები და სტალაგმიტები სუსტადაა განვითარებული. მექანიკური ნალექებიდან გვხვდება ნგრევის ადგილობრივი მასალა (კირქვის ლოდები); ორგანოგენულიდან — გუანო. ჰავა დინამიურია. მღვიმეში გამდინარე ნაკადი ოთხ მოზრდილ ტბას აჩენს. მღვიმეში მოიპოვება ნიჩაბფეხიანი უდაბლესი კიბოები, ღამურები, ტოლფეხიანები, ობობები, მწერები და სხვა. ადვილი გასასვლელია, არსებობს გეგმა და ჭრილი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აძაბის ფარდული
* აძაბის გვირაბი

## ლიტერატურა 
* ყიფიანი შ., ტინტილოზოვი ზ., ოქროჯანაშვილი არს., ჯიშკარიანი ვ., საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ., 1966

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
აძვისი

**აძვისი** — ყოფილი სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში. მისი გაყოფისას წარმოიქმნა ორი სოფელი ზემო აძვისი და ქვემო აძვისი. ამჟამად ზემო აძვისი შედის ალის, ხოლო ქვემო აძვისი გომის თემში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ისტორიული სოფლები
მთვრალი ანგელოზი

**მთვრალი ანგელოზი** — 1948 წლის იაპონური ფილმი. მისი რეჟისორია აკირა კუროსავა. ეს არის მისი და ტოსირო მიფუნეს პირველი თანამშრომლობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1948 წლის ფილმები
ვეფხვის კვალს მიმყოლნი

**ვეფხვის კვალს მიმყოლნი** (იაპონურად: 虎の尾を踏む男達 Tora no o wo fumu otokotachi) — 1945 წლის სექტემბერში გამოსული აკირა კუროსავას სცენარითა და რეჟისორობით გადაღებული ფილმი. ეს რეჟისორის მესამე ფილმი იყო. მას საფუძვლად დაედო კაბუკის დადგმა, რომელიც თავისმხრივ ეყრდნობოდა ნოს სპექტაკლ „ატაკას“. ფილმი მაშინვე აკრძალა საოკუპაციო რეჟიმმა და მხოლოდ 1952 წელს გამოვიდა.

## სიუჟეტი
ფილმის დასაწყისში ტიტრები გვაცნობს, რომ 1185 წელს შოგუნ იოროტომოს ძმა იოშიცუნე გამარჯვებული ბრუნდებოდა დედაქალაქში, მაგრამ კაჯივარას ცილისწამების შემდეგ იორომოტო გადაწყვეტს სასიკვდილოთ დასაჯოს იოშიცუნე. იოშიცუნე იძულებულია თავის ერთგულ ექვს სამურაისთან ერთად გაიქცეს და თავშესაფარი ჰპოვოს ფიდიჰარა ფუჯივარასთან. მაგარმ იქ მიღწევა არც ისე ადვილია რადგან გზა გადის კარგად გამაგრებულ უღელტეხილზე, რომელსაც იცავს ტოგაში შაემონი (მსახიობი სუსუმუ ფუჯიტა). ისინი მთიელ მოხეტიალე ბუდისტ ბერთა სამოსით შემოსილნი ცდილობენ გადაიარონ უღელტეხილი ატაკა, რომელსაც საგანგებოდ იცავს ტოგაში შაემონი. ფილმი მოგვითხრობს თუ როგორ გადალახავენ ბერთა სამოსში გადაცმული სამურაები ამ ბარიერს.

ფილმი სამი ნაწილისაგან შედგება. პირველ ნაწილში, უელტეხილამდე ორიოდე საათის სავალზე, ჯგუფს წამოეწევა მეკურტნე (მსახიობი ენომოტო კენიჩი). ეს სასაცილო და ერთი შეხედვით მოსულელო თანამგზავრი ადვილად მიხვდება თუ სინამდვილში ვინ არიან ეს მგზავრები და მათ აცნობებს რომ უღელტეხილზე უკვე ინფორმირებულნი არიან იოშიცუნეს გეგმებზე. ფილმის მეორე ნაწილი ასახვს ტოგაში შაემონის მიერ ბერთა დაკითხვის ფსიქოლოგიურ პერიპეტიებს. ბერების სახელით ლაპარაკობს მხოლოდ ბენქეი, რომლის მოხერხებულობას და გამჭრიახობის წყალობით ის დაარწმუნებს ტოგაში შაემონს რომ ისინი მხოლოდ სიმართალეს ამბობდნენ. ფილმის მესამე ნაწილი კი აღწერს ლხინს, რომელიც გაიმართება მას მერე რაც ტოგაში შაემონი ღირს ბერებს ძღვნად საკეს მიაშველებს იმის საპასუხოდ მათ თითქოსდა რომ არ დაუჯერა. ფილმის ბოლოს სცენა გვიჩვენებს წინა ღამის ნამთვრალევს და ბერებისგან მიტოვებულ მეკურტნეს, რომელსაც მდიდრულ სამოსში გამოღვიძებია, რაც აშკარად იოშიცუნეს საჩუქარია. მსახიობთა თამაში და რეჟისურა ნათელს ხდის რომ ტოგაში შაემონი სულაც არ იყო უჭკოო და მის მახვილ მზერას არ გამოპარვია თუ ვინ იყვნენ სინამდვილეში „მოხეტიალე ბერები". მაგრამ დაკითხვა ისე წარმართა, რომ გარშემო მყოფნი დარწმუნებულიყვნენ: ორჯერ ორი ოთხი კი არა ხუთია. ალბათ ეს უთქმელი ამბავი გახდა ამ ფილმის აკრძალვის მიზეზი რადგან ის აღიქმებოდა მოწოდებად: დაეცვათ და არ გაეცათ ამერიკელთა მიერ დამნაშავეებად გამოცხადებული იაპონელი სამხედროები.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* ვეფხვის კვალს მიმყოლნი Allmovie-ზე
* *ვეფხვის კვალს მიმყოლნი*  იაპონური კინოს მონაცემთა ბაზაში

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1952 წლის ფილმები
კატეგორია:ისტორიული ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:იაპონურენოვანი ფილმები
აძიკვი

**აძიკვი** — XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი, მანგლისის სამხრეთ-დასავლეთით 20 კმ-ზე (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი), ისტორიულ ალგეთის ხეობაში. თლილი ქვის მოზრდილი ფილებით შემოსილი ერთნავიანი ეკლესია ორი მინაშენით. როგორც ისტორიული, ისე ძველი ქართული სახვითი ხელოვნების თვალსაზრისით საყურადღებოა ბარელიეფი, რომელიც დატანებულია აძიკვის ეკლესიაზე მიშენებული ეგვტერის კედელში (1,85 × 0,85 მ, ბაზალტი, პირი ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში). მასზე გამოსახულია ოთხი მამაკაცი (მკვლევართა ვარაუდით - დიდებულები). ბარელიეფს ოთხივე მხრივ შემოუყვება ასომთავრული წარწერა (პალეოგრაფიულად X-XIII სს.). ბარელიეფზე გამოსახულ პირთა სახელებს მკვლევრები სხვადასხვანაირად კითხულობენ: "ელქატმონ, შოთაჲ, გამრეკელ, ავაგ" (ინგოროყვა, პ., თხზ. კრ., ტ. 1, 1963); "შოთაჲ, გამრეკელ, ბეშქენ, ვარაზბაკურ" (ბერძენიშვილი, ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ., 1, 1964). პ. ინგოროყვას ვარაუდით, ბარელიეფზე შეიძლება გამოსახული იყო შოთა რუსთაველი. ნ. ბერძენიშვილის აზრით, ბარელიეფის ხასიათი და წარწერა თვით აძიკვის ასომთავრულ წარწერას (XI-XII სს.) უნდა უკავშირდებოდეს და იურიდიული აქტის (მიწის შეწირვის) დამტკიცება-მოწმობას გამოხატავდეს.

## რესურსები ინტერნეტში
საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი

## ლიტერატურა 
**შოშიაშვილი ნ.,* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 270, თბ., 1997
**ციციშვილი ი.,*  ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 2, გვ. 75-76, თბ., 1977

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
პეტრე აღნიაშვილი

**პეტრე სიმონის ძე აღნიაშვილი** (დ. 2 თებერვალი[ ძვ. სტ. 21 იანვარი], 1896, თბილისი ― გ. 31 მაისი, 1937) — ქართველი რევოლუციონერი, საბჭოთა სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე. კომუნისტური პარტიის წევრი 1916 წლიდან.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალებამდე მუშაობდა თბილისისა და მოსკოვის ბოლშევიკურ ორგანიზაციებში. 1917 წლის დეკემბრიდან იყო კავკასიის ფრონტის სამხედრო-რევოლუციური კომიტეტის შემადგენლობაში და აქტიურად მუშაობდა ფრონტის ტრაპირონის უბანზე. 1918 წელს იყო ბოლშევიკური ამბოხების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი აფხაზეთში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ (1918 წლის მაისი) გადავიდა ჩრდილოეთ კავკასიაში და მეთაურობდა წითელი არმიის კავკავის ჯგუფს. 1919 წლის ზაფხულიდან ანტისამთავრობო მოქმედებებს ეწეოდა თბილისში, რისთვისაც დამოუკიდებელი საქართველოს მთავრობამ დააპატიმრა. 1920 წლის იანვრიდან ხელმძღვანელობდა წითელი არმიის ნაწილებს რუსეთის სამოქალაქო ომის ფრონტებზე. საქართველოს გასაბჭოების შემდეგ იყო წითელი არმიის ქართული ნაწილების ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1921 წლის სექტემბრიდან საქართველოს სამხედრო და საზღვაო სახალხო კომისრის მოადგილე, შემდეგ ქართული დივიზიის უფროსი. მომდევნო წლებში მუშაობდა პასუხსაგებ თანამდებობებზე წითელ არმიაში, საქ. კპ(ბ)ცკში. სწავლობდა მოსკოვის წითელი პროფესურის ინსტიტუტში. 1932 წლის მარტში დანიშნეს საქართველოს სსრ-ის სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1933-1934 წლებში მუშაობდა საქ. კპ (ბ) ცკ-ის მეორე მდივნად, 1935-1936 ასფსრ სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით. რეპრესირებულია, სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* [პეტრე აღნიაშვილი](https://ge.openlist.wiki/აღნიაშვილი_პეტრე_სიმონის_ძე_(1896)) — „ღია სია“

კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:დაბადებული  2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მაისი
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
აწუნთის უღელტეხილი

**აწუნთის უღელტეხილი**, **აწუნტის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთისა და კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აწუნთის ქედზე, ზღვის დონიდან 3431 მ. გადასასვლელი თუშეთიდან (პირიქითისა და თუშეთის ალაზნის ხეობები) ხევსურეთში (ანდაქის და ხონისჭალის ხეობებში). გადადის საცალფეხო გზა. აწუნთის უღელტეხილის მიდამო დაფარულია ალპური მდელოთი.

## გალერეა 

File:Acunta, 02, v sedle, 2024 (11b).jpg|ხედი უღელტეხილიდან აღმოსავლეთით
File:Acunta, 01, výstup do sedla, 2024 (09).jpg|ხედი აღმოსავლეთიდან
File:Acunta, 02, v sedle, 2024 (22).jpg|დასავლეთის ხედი, მარცხნივ ჩანს ჭაუხი დაკბილული მწვერვალები
File:Acunta.jpg|თოვლიანი ხედი აღმოსავლეთით (2011 წლის აგვისტო)

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:კახეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის უღელტეხილები
აწყური

საკუთარი სახელი აწყური შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აწყური — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში
* აწყური — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში
* აწყური — ციხესიმაგრე ახალციხის მუნიციპალიტეტში
* აწყური — ტაძარი ახალციხის მუნიციპალიტეტში
აწანგვარა

**აწანგვარა** () — ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიურ ძეგლთა კატეგორია. ნახევრად მეგალითური ნაგებობა, რომელშიც ზაფხულობით მწყემსთა ბინები და საქონლის სადგომები იყო მოწყობილი. კლასიკური ფორმით ეს საცხოვრისები აფხაზეთშია დაცული. პირველად აქაური აწანგვარები იქნა აღწერილი. აფხაზურ ზეპირსიტყვიერებაში შემონახული გადმოცემების მიხედვით, ერთნი მათ ქონდრის კაცთა (აფხ. "აწან") საცხოვრისებად თვლიან, მეორენი — ერთ-ერთი დასავლურ-ქართული ტომის — წანების (აწან-გუარა) სადგომად.

აწანგვარა ქვის ოთხკუთხა ან მრგვალი სათავსებისაგან შემდგარი რთული ნაგებობაა. განირჩევა განცალკევებული აწანგვარები და აწანგვართა კომპლექსები, რომლებსაც აფხაზები „წანთა ქალაქს“ (აფხ. „აწანაა რიქალაქ“) უწოდებენ. აწანგვარები გავრცელებულია კავკასიის ალპურ ზონაში, განსაკუთრებით მდ. ბზიფიდან მდ. ენგურამდე. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის მეჯოგეთა სადგომი აწანგვარები აღმოჩენილია აგრეთვე არქეოლოგიური გათხრებისას თეთრი წყაროს მახლობლად. გამდლისწყაროს განძში ნაპოვნია ბრინჯაოს სკულპტურული ჯგუფი — საკულტო აწანგვარა ბრინჯაოს ხანაში მეჯოგეთა მკვიდრად ნაგები საზაფხულო საცხოვრისების არსებობა მოწმობს, რომ ამ დროს განვითარებული ყოფილა სამთაბარო მეცხოველეობა. აწანგვარებს მეჯოგეები შემდეგაც დიდხანს იყენებდნენ. აფხაზეთში უასლეს ხანაშიც დადასტურებულია აწანგვარების გადახურვა და გამოყენება.

## ლიტერატურა
}

კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის არქეოლოგიური ძეგლები
აწყურის ციხე

**აწყურის ციხე** — ფეოდალური ციხესიმაგრე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ აწყურთან, ბორჯომიდან 30 კილომეტრში. მატიანეში პირველად იხსენიება XI საუკუნის შუა წლებში. 

აწყურის ციხე სამხრეთიდან იცავდა ბორჯომის ხეობას. XVI საუკუნის II ნახევარში ციხე ოსმალებმა დაიკავეს. 1770 წელს აწყურის ციხეს რუს-ქართველთა გაერთიანებული ლაშქარი შემოეწყო, მაგრამ მისი აღება ვერ მოხერხდა. 1829 წელს ადრიანოპოლის საზავო ხელშეკრულების თანახმად, განთავისუფლებულ იქნა ოსმალთა ბატონობისაგან.

აწყურის ციხის მშენებლებმა მოხერხებულად გამოიყენეს მაღალი და ძნელად მისადგომი კლდის რელიეფი და შექმნეს სამშენებლო თვალსაზრისით რთული და საინტერესო ნაგებობა. ციხეში შესვლა კლდეში გამოკვეთილი ვიწრო გვირაბით შეიძლება. შიდა ნაგებობა იმდენად ძნელად მისადგომი იყო, რომ მტერი გვირაბში შეჭრის შემდეგაც ვერ დაიმორჩილებდა ადვილად. ამჟამად ციხე მთლიანი ნაგებობა აღარ არის. შეინიშნება სხვადასხვა დროის მრავალი სამშენებლო ფენა.  

აწყურის ციხეს 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

2009 წლის 19 აგვისტოს ციხე ჩამოინგრა და 2013 წელს მასზე გამაგრებითი სამუშაოები მიმდინარეობდა. აწყურის ციხე კვლავ დანგრევის პირასაა. 

## გალერეა 

ფაილი:Acyuris cixe.JPG|აწყურის ციხე, ხედი ჩრდილოეთიდან
ფაილი:Atskuri Fortress.jpg|აწყურის ციხე, ხედი სამხრეთიდანჯაბა ლაბაძის ფოტო

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
რასიომონი

**რასიომონი** () — აკირა კუროსავას 1950 წლის ფილმი. მას საფუძვლად უდევს რიუნოსკე აკუტაგავას ორი მოთხრობა: „რასიომონი“ და „უსიერ ტყეში“. ფილმმა გავლენა მოახდინა კინოხელოვანებასა და ფილოსოფიაზე.

## სიუჟეტი 
ფილმში ერთი შემთხვევა გადმოცემულია სამურაის, მისი ცოლის, ბანდიტისა და მეტყევის თვალთახედვით. თითოეული მათგანი საკუთარი ინტერპრეტაციით აღწერს მომხდარს. ამას რასიომონის ეფექტი ეწოდა.

## ჯილდოები 
* ოქროს ლომი - 1951 წ. ვენეციის კინოფესტივალი
* ოსკარი საუკეთესო უცხოენოვანი ფილმისთვის - 1952 წ. (ოსკარის 24-ე დაჯილდოება)
* საპატიო ოსკარი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* ესსე ფილმის შესახებ, Criterion Collection, Stephen Prince 
* ესსე ფილმის შესახებ, Criterion Collection, Akira Kurosawa 

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:იაპონურენოვანი ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1950 წლის ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
ტაეგუკი (ფილმი)

**ტაეგუკი** — სამხრეთ კორეული ისტორიული და დრამატული ფილმი, გადაღებულია 2004 წელს.

კატეგორია:სამხრეთ კორეის ფილმები
კატეგორია:2004 წლის ფილმები
აჭარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აჭარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აჭარა — ისტორიული კუთხე;
* აჭარა — საქართველოს სსრ-ის ავტონომიური რესპუბლიკა;
* აჭარა — საქართველოს ავტონომიური რესპუბლიკა;
* აჭარა — სოფელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში;
* აჭარა — სოფელი ცაგერის მუნიციპალიტეტში.
ტახტი სისხლში

**ტახტი სისხლში** — აკირა კუროსავას ფილმი. მისი დრამატურგიული საფუძველი უილიამ შექსპირის მაკბეტია, თუმცა მოქმედება ფეოდალური ხანის იაპონიაში ხდება. კუროსავა მის გადაღებას 40-იან წლებში გეგმავდა, თუმცა 1948 წელს გამოვიდა ორსონ უელსის ფილმი მაკბეტი, ამიტომ კუროსავამ თავისი იდეის განხორციელება რამდენიმე წლით გადადო.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Shakespeare Transposed (ინგლისური) სტეფან პრინსის ესსე
* ფილმი სან-ფრანცისკოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე
* *ტახტი სისხლში  იაპონური კინოს მონაცემთა ბაზაში
* ტახტი სისხლში   (*რუსული'') „Видеогид"-ზე

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1957 წლის ფილმები
აწუნთის ქედი

**აწუნთის ქედი**, **აწუნტის ქედი** — ქედი საქართველოში, ახმეტისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტებში. მდინარეების ანდაქისა და ანდის ყოისუს (პირიქითი ალაზნისა და თუშეთის ალაზნის) წყალგამყოფი მერიდიანული ქედი. აერთებს ბორბალოს მთას (კავკასიონის მთავარ ქედზე) ტებულოს მასივთან (პირიქითა ქედზე). აგებულია ძირითადად იურული თიხაფიქლებით. ქედზეა აწუნთის უღელტეხილი (ზღვის დონიდან 3431 მ), მწვერვალი ამუგო (3840 მ), პირჩისტაგორი (3783 მ) და სხვა. არის თანამედროვე მყინვარები (ჩრდილოეთ ნაწილში) და ძველი გამყინვარების ნიშნები. ნივალური, ალპური და სუბალპური სიმაღლებრივი ლანდშაფტური სარტყლები.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
მაქს ბეზელი

thumb|right|მაქს ბეზელი
**მაქს ფრიდრიხ უილიამ ბეზელი** (Max Friedrich William Bezzel; 4 თებერვალი, 1824 - 30 ივლისი, 1871) — გერმანელი მოჭადრაკე, რომელმაც ჩამოაყალიბა რვა ლაზიერის ამოცანა 1848 წელს.

კატეგორია:გერმანელი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 1824
კატეგორია:გარდაცვლილი 1871
ყოროლისწყალი

**ყოროლისწყალი** — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ ბათუმთან. სიგრძე 29,5 კმ, ხოლო მდინარის აუზის ფართობი 159 კმ²-ია. 1912 წელს მის ნაპირებზე სოფელ ჩაისუბანთან გადაღებებს აწარმოებდა რუსი ფოტოგრაფი სერგეი პროკუდინ-გორსკი.

## სქოლიო 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები