ჯვარი

[მინი|230პქ|ჯვრის რამდენიმე სახეობა. ილუსტრაცია წიგნიდან Lexikon der gesamten Technik ([1904) von Otto Lueger]]
**ჯვარი** — ფიგურა, რომელიც შედგება ორი გადამკვეთი ზოლისგან ან მართკუთხედებისგან. ხშირად კუთხე 90° შეადგენს. ზოლები ტრადიციულად ვერტიკალურად და ჰორიზონტალურად განლაგდებიან. ის ადამიანობის ერთ-ერთი ყველაზე ძველი სიმბოლოა, რომელიც გამოყენებულია მრავალ რელიგიასა და კულტურაში, მაგრამ ყველაზე ხშირად მას ასოცირებენ ქრისტიანობასთან.

## ჯვრის ისტორია 
### ჯვარი კერპთაყვანისცემლობაში 
[მინი|left|160პქ|აშურეთის მზის ღმერთის სიმბოლო [ასურეთი|ასურეთში]]
მინი|170პქ|მზის ღვთაების, აშურის, და მთვარის ღვთაების, სინის, სიმბოლო მესოპოტამიაში

პირველმა ცივილიზაციურმა ხალხმა, რომელმაც გამოიყენა ჯვარი ძველი ეგვიპტელები იყვნენ. ეგვიპტურ ტრადიციაში ჯვარს ზედა შტოს მაგივრად წრე ჰქობდა, ანხი, სიცოცხლისა და ღვთაებების სიმბოლო. აგრეთვე ანხს ნილოსის გასაღებად ეძახდნენ. ბაბილონში ჯვარი ცის ღვთაების, ანუს სიმბოლოდ ითვლებოდა. ასურულ მითოლოგიაში მთავარღვთაების, აშურის სიმბოლო წრეწირში ჩაწერილი ჯვარი იყო. 

ის, რომ ჯვარი იყო სხვადასხვა პოლითეისტური რელიგიათა სიმბოლო ქრისტიანობამდე ადასტურებს არქეოლოგიური გათხრები. ისტორიური მონაპოვარი აღმოჩენილია ევროპაში, ინდოეთში, სირიაში, სპარსეთში, ეგვიპტეში, ჩრდილოეთსა და სამხრეთ ამერიკაში. ძველ ინდოეთში ჯვარი იყო გამოსახული ფიგურის თავზე, რომელიც ბავშვებს კლავდა და ასევე კრიშნას ხელებზე. სამხრეთ ამერიკაში მუისკებს ეგონათ, რომ ჯვარი განდევნის ავ სულებსა და ბოროტ ძალებს, და ქვეშ კი ახალშობილებს აწვენდნენ. დღესაც ბევრ ქვეყანაში, სადაც არ არის ქრისტიანული ეკლესიის დიდი გავლენა, ჯვარი მიღებულია რელიგიურ სიმბოლოდ.

### ჯვარი ქრისტიანულ ტრადიციაში 
ჯვარი არის ქრისტიანულ კონფესიათა უმეტესობის თაყვანისსაცემი საგანი. ქრისტიანობაში ჯვარის კულტის გაჩენას მაცხოვრის ჯვარცმასთან აქვს კავშირი. 

ქრისტიანულ ჯვარს უამრავი ვარიაცია აქვს. უმეტეს ენებში სიტყვა "ჯვარი" (; ; ; ) ლათინური "*crux*"-დან წარმოიშვა, რაც "ხე"-ს ნიშნავს. ასევე არსებობს ზმნა "*cruciare*", რომლებიც ითარგმნება, როგორც "წამება".

## წერითი სიმბოლო
წერითი ჯვრები გამოიყენება სხვადასხვა მიზნებისთვის, უშუალოდ მათემატიკაშიც.

* ათი რომაული ციფრებით აღინიშნება სიმბოლოთი** X**.
* ლათინურ ანბანში ჯვარის მაგვარი ორი ასო არსებობს: X და მეტ ნაკლებად t.
* ჩინურ ასოებში ათის მანიშნებელია  **十**.
* სატევარი ან სიკვდილის მანიშნებელი სიმბოლო (†)
* მათემატიკაში პლუსი (+) და გამრავლება (×)

ჯვარი ხშირად გამოიყენება ტექსტის, აბზაცის ან ტექსტის აღსანიშნავად დროშის სახით.

## როგორც ნიშანი ან სიმბოლო 
#### სუვერენული სახელმწიფოთა დროშები

Image: Flag_of_Burundi.svg|ბურუნდის დროშა
Image: Flag_of_Denmark.svg|დანიის დროშა
Image: Flag_of_Dominica.svg|დომინიკის დროშა
Image: Flag_of_the_Dominican_Republic.svg|დომინიკელთა რესპუბლიკის დროშა
Image: Flag_of_Finland.svg‎|ფინეთის დროშა
Image: Flag_of_Georgia.svg|საქართველოს დროშა
Image: Flag_of_Greece.svg‎|საბერძნეთის დროშა
Image: Flag_of_Iceland.svg‎|ისლანდიის დროშა
Image: Flag_of_Jamaica.svg|იამაიკის დროშა
Image: Flag_of_Malta.svg|მალტის დროშა
Image: Flag_of_Norway.svg‎|ნორვეგიის დროშა
Image: Flag_of_Serbia.svg|სერბეთის დროშა
Image: Flag_of_Slovakia.svg|სლოვაკეთის დროშა
Image: Flag_of_Sweden.svg|შვედეთის დროშა
Image: Flag_of_Switzerland.svg‎|შვეიცარიის დროშა
Image: Flag_of_Tonga.svg‎|ტონგის დროშა
Image: Flag_of_the_United_Kingdom.svg|გაერთიანებული სამეფოს დროშა

#### სხვა დროშები და გერბები

Image: Flag_of_Scotland.svg|შოტლანდიის დროშა
Image: Flag_of_Quebec.svg|კვებეკის დროშა
Image: Flag_of_the_Red_Cross.svg‎|„წითელი ჯვრის“ სიმბოლო
Image: PortugueseFlag1095.svg|პორტუგალიის დროშა (1095)

## Other noteworthy crosses
The Crux, or Southern Cross, is a cross-shaped constellation in the Southern Hemisphere. It appears on the national flags of Australia, Brazil, New Zealand, Niue, Papua New Guinea and Samoa.

The tallest cross, at 152.4 metres high, is part of Francisco Franco's monumental "Valley of the Fallen", the *Monumento Nacional de Santa Cruz del Valle de los Caidos* in Spain.

A cross at the junction of Interstates 57 and 70 in Effingham, Illinois, is purportedly the tallest in the United States, at 198 feet (60.3 m) tall.

The tombs at Naqsh-e Rustam, Iran, made in the 5th century BC, are carved into the cliffside in the shape of a cross.  They are known as the "Persian crosses".

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხაჩკარი
* ქვაჯვარი
* ქრისტიანობა
* ჯვარცმა

## სქოლიო 
## ლიტერატურა 
* Chevalier, Jean (1997). "The Penguin Dictionary of Symbols". Penguin ISBN 0140512543
* Koch, Rudolf (1955). *The Book of Signs*. Dover, NY. ISBN 0-486-20162-7.
* Drury, Nevill (1985). *Dictionary of Mysticism and the Occult*. Harper & Row ISBN 0060620935
* Webber, F. R. (1927, rev 1938). *Church Symbolism: an explanation of the more important symbols of the Old and New Testament, the primitive, the mediaeval and the modern church*. Cleveland, OH.

## რესურსები ინტერნეტში 
* seiyaku.com: All Crosses 
*Variations of Crosses - Images and Meanings 
*Indian Cross

კატეგორია:საეკლესიო ნივთები