open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტრიგემინის კარიბჭე

მინი
**ტრიგემინის კარიბჭე** () — ერთ-ერთი ყველაზე მთავარი კარიბჭე ძველი რომის სერვიანის კედელში, რომელიც ძვ.წ. მე-4 საუკუნეში აშენდა, იტალიაში. კარიბჭე აღარ არსებობს, მაგრამ მიუხედავად ამისა ის ხშირად არის ნახსენები ძველი რომაელი ავტორების მიერ რომლებიც კარიბჭეს წარმოადგენდნენ, როგორც ავენტინის ბორცვის ჩრდილოეთ ბოლოსა და მდინარე ტიბრს შორის მდგომ კარიბჭეს, რაც ტრიგემინის კარიბჭეს ფორუმ ბოარიუმის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კიდესთან ათავსედა.  კლივუს პუბლიციუსი, ძველი რომის ავგუსტუსის XIII რეგიონის ქუჩა ავენტინიდან სწორედ ტრიგემინის კარიბჭისკენ ეშვებოდა. 

ნავარაუდევია, რომ მისი სახელი „ტრიგემინის კარიბჭე“ (რაც ნიშნავს „სამმაგ შეერთებას“) მიუთითებს მის სამმაგ კარიბჭეზე, რომელიც განკუთვნილი იყო ვია ოსტიენსისიდან ტრიგემინის ქალაქში შემომავალი ხალხის დიდი ნაკადის გასატარებლად. ის ცნობილი იყო მათხოვრების ბრბოთი, რომლებიც კარიბჭის გარეთ იყვნენ თავმოყრილი. 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
მირავეტი

**მირავეტი** (; ) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ტარაგონის პროვინციის რიბერა-დ’ებრეს კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 32,30 კმ². მოსახლეობა — 706 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ტარაგონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* მირავეტის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ტარაგონის მუნიციპალიტეტები
პარატექსტი

**პარატექსტი** —  ავტორის ტექსტის/ძირითადი ტექსტის თანმხლები ელემენტების ერთობლიობა, რომელიც ქმნის ერთგვარ ჩარჩოს მისი აღქმისა და ინტერპრეტაციისათვის.

ტერმინი პირველად გამოიყენა და ლიტერატურის თეორიაში პარატექსტის კონცეფცია შემოიღო ფრანგმა ლიტერატურათმცოდნემ ჟერარ ჟენეტმა, რომლის მიხედვით, პარატექსტი არის ძირითადი ტექსტის „ზღურბლს მიღმა“ არსებული, მაგრამ მასთან მჭიდროდ დაკავშირებული ე.წ. მეორეული ტექსტები, როგორებიცაა: ავტორის სახელი, სათაური, წინასიტყვაობა, ბოლოთქმა, კომენტარი, შენიშვნა და სხვა, რომლებიც თხზულების ტექსტის უკეთესად აღქმას და გაგებას ემსახურებიან და რომლებიც სინამდვილეში ტექსტის წაკითხვისა და აღქმის მთელ პროცესს მართავენ. 

პარატექსტების ნაწილი შექმნილია თვითონ ტექსტის ავტორის მიერ, მეორე ნაწილს კი რედაქტორი, გამომცემლი, კომენტატორი, კრიტიკოსები და ლიტერატურული პროცესის სხვა მონაწილეები ქმნიან. ძირითადი ტექსტის თანმხლებ სხვა ტექსტებთან ერთად მასში მოიაზრება არატექსტური სახის ვიზუალური მასალაც, რომლებიც ავტორს არ ეკუთვნის (მაგ. ილუსტაციები, გარეკანი, ფოტოები და სხვა).

## ლიტერატურა
*Genette, Paratexts: = Genette, Gérard, Paratexts: Thresholds of Interpretation. Cambridge University Press,1997 (Translated by Jane E. Lewin , Foreword by Richard Masksey).
*Gross- Latham, The Peritextual Literacy Framework = Gross, M., & Latham, D. The Peritextual Literacy Framework: Using the functions of peritext to support critical thinking. Library and Information Science Research, 39(2), (2017), pp. 116–123.

კატეგორია:ხელნაწერები
კატეგორია:ლიტერატურის თეორია
კატეგორია:კვლევები დარგების მიხედვით
ფრანკფურტის ისტორიული მუზეუმი

**ფრანკფურტის ისტორიული მუზეუმი** () — მუზეუმი ფრანკფურტში, გერმანიაში. დაარსდა 1878 წელს. მოიცავს კულტურულ და ისტორიულ ობიექტებს, რომლებიც უკავშირდება ფრანკფურტისა და გერმანიის ისტორიას. მუზეუმი 1955 წელს გადავიდა ზაალჰოფში, ხოლო 1972 წელს გაფართოვდა.

ძველ შენობებზე რეკონსტრუქციისა და სარენოვაციო სამუშაოების გამო, მუზეუმი დახურული იყო 2012 წლის დასაწყისამდე. ძველი, გადაკეთებული შენობა გაიხსნა 2012 წლის 26 მაისს, ხოლო ახალი შენობა - 2017 წლის 7 ოქტომბერს.

## კოლექცია
მუზეუმის კოლექცია წარმოდგენილია რამდენიმე მუდმივი გამოფენის სახით: შუასაუკუნეების ფრანკფურტი, გვიანი შუასაუკუნეები, XVI-XVIII საუკუნეები, XIX საუკუნის ქალაქი და ფრანკფურტის ისტორია როგორც მეტროპოლისი 1866-დან 2001 წლამდე. ასევე გამოფენილია სპეციალური ექსპოზიციებიც.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური ვებსაიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანკფურტის მუზეუმები
კატეგორია:1878 წელს დაარსებულები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
არქსი (რომაული)

მინი|ძვ. წ. 753 წლის რომი, არქსის მდებარეობა.
**არქსი** () — ლათინური სიტყვა, რომელიც ნიშნავს „ციტადელს“. ძველ რომში არქსი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის ბორცვის ჩრდილოეთ კიდეზე და ზოგჯერ მოიხსენიება როგორც არქს კაპიტოლინა (Arx Capitolina).

## ისტორია
რომში ტრადიციულად სადარაჯო პოსტები განლაგებული იყო არქსზე, რათა ეთვალთვალათ იანიკულუმის ბორცვზე გამოჩენილი სიგნალებისთვის. მტრის მოახლოების შემთხვევაში აღიმართებოდა წითელი დროშა და ჩაიბერებოდა საყვირი  . არქსი რეგულარულად არ იყო გარნიზონით დაკავებული და არ განიხილებოდა როგორც „ციხესიმაგრე“. თუმცა, რომის გალური ალყის დროს (ძვ. წ. 387), არქსი მიიჩნეოდა უკანასკნელ თავშესაფრის ადგილად, რომლის დაპყრობაც ქალაქის დაპყრობის ტოლფასი იყო. მას გააჩნდა სიმბოლური ძალა, რომელიც სცდებოდა მის მნიშვნელობას სამხედრო სტრატეგიაში, და იყო ცენტრალური ადგილი არქაულ რომაულ რელიგიაში. 

სამეფო პერიოდის დროს, ელიტის ზოგიერთ წარმომადგენელს ნებადართული ჰქონდა არქსზე ცხოვრება, მათ შორის ლეგენდარულ საბინელ ლიდერს ტიტუს ტაციუსს. ძვ. წ. 384 წლის შემდეგ, სენატმა აკრძალა ყველა კერძო საცხოვრებელი კაპიტოლიუმის ბორცვზე, არქსის ჩათვლით. მარკუს მანლიუს კაპიტოლინუსის სახლი, რომელიც იყო პლებსის ჩემპიონი, ამ დროს დაანგრიეს და მოგვიანებით გახდა იუნონა მონეტას ტაძრის აშენების ადგილი.
მინი|ჰაინრიხ კიპერტის რუკაზე მითითებული არქსი

არქსზე მდებარეობდა ავგურაკულუმი, ღია სივრცე, სადაც ავგურები ატარებდნენ რიტუალებს, რომლებიც განსაზღვრავდა, მოიწონებდნენ თუ არა ღმერთები ნებისმიერ მიმდინარე წამოწყებას, საჯარო საქმეს თუ სამხედრო ქმედებას. ეს აუგურაკულუმი იყო ქვა, სადაც რომის სამეფოს დროს არჩეული მონარქი აუგურების მიერ სახით სამხრეთისკენ იყო დასმული.

არქსზე მთავარი ტაძრები მოიცავდა იუნონა მონეტას ტაძარს (დაარსდა ძვ. წ. 344), სადაც ზარაფხანა მდებარეობდა; კონკორდიას (ძვ. წ. 217); ღირსებისა და სათნოების ტაძარს. და ვედიოვისის ტაძარს. ხოლო იუპიტერი იყო არქსის ღმერთი.

## სხვა არქსები
რომაელები სხვა ქალაქების ციტადელსაც მოიხსენიებდნენ როგორც არქსს. გათხრებმა კოსაში და ტოსკანაში, რომლებიც ჩატარდა 1948-54 და 1965-72 წლებში, გამოავლინეს დასახლების არქსი. ფრენკ ე. ბრაუნმა და მისმა გუნდმა საფუძვლიანად შეისწავლა ტერიტორია, სადაც 1948 წელს დაიწყეს კოსას გათხრები. ციტადელი იყო გამაგრებული ბორცვი, რომელზეც აშენებული იყო რამდენიმე ტაძარი, მათ შორის ე.წ. კოსას „კაპიტოლიუმი“.

ლავინიუმში, რომის სამხრეთით, კასტელო ბორგე ითვლება რომაული ხანის არქსის შესაძლო მდებარეობად, რომელიც პორტის ქალაქში იყო აგებული.

ლონდინიუმის არქსი მდებარეობდა დღევანდელი ლონდონის სიტის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, კრიპლგეიტის სამხრეთით. იგი დაახლოებით 120 წელს აიგო და დაიშალა დიოკლეტიანეს მეფობის ხანაში (დაახლ. III-IV საუკუნეების მიჯნაზე). 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
არუბის ისტორიული მუზეუმი

**არუბის ისტორიული მუზეუმი** — ისტორიული მუზეუმი არუბის ქალაქ ორანესტადში. აქ წარმოჩენილია 
კუნძულისა და მისი მაცხოვრებლების ისტორია, როგორც სოფლის, ასევე ურბანული ტერიტორიების.

მუზეუმი მდებარეობს ფორტ ზოუტმანში, მე-18 და მე-19 საუკუნეების სამხედრო საფორთიფიკაციო ნაგებობის ადგილას და 1992 წლიდან მართავს არუბის მუზეუმის ფონდი.

## სქოლიო
კატეგორია:არუბის მუზეუმები
იაზის ვაკე

**იაზის ვაკე** () — ვაკე აზერბაიჯანში, გუბადლის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ბაზარჩაისა და ჰაქერის შორის. სომხურ ოკუპაციამდე მხარეში გავრცელებული იყო მესაქონლეობა, ხორბლის, თამბაქოს და ყურძნის მოშენება.

ვაკეზე მდებარეობს ჯავანშირის აკლდამა, რომელიც XIV საუკუნით თარიღდება.

## ტოპონიმიკა 
ვაკის სახელწოდება მომდინარეობს ძველი თურქული სიტყვა „yazı“-ის, რაც ნიშნავს *მინდორს, ფართო დაბლობს* და აზერბაიჯანული სიტყვა „düz“-ის კომბინაციიდან. ვაკე სამკუთხა ფორმისაა. საერთო სიგრძე 30-35 კმ შეადგენს. წარმოიშვა ზედა პლიოცენის დროის ვულკანოგენურ-პროლუვიური ნალექებისგან. აქვს რბილი და თბილი კლიმატი, ყავისფერი მთა-ტყის ნიადაგებით. ვაკე ქსეროფიტური მცენარეებითაა დაფარული და გააჩნია სტეპური ლანდშაფტი. ყარაბაღის პირველ ომამდე აქ განვითარებული იყო მეცხოველეობა, მოჰყავდათ მარცვლეული, თამბაქო და ყურძენი.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ვაკეები
Meriones vinogradovi

**ვინოგრადოვის ქვიშის თაგვი** () — მღრღნელების სახეობა ძუძუმწოვართა ოჯახიდან. გავრცელებულია სომხეთში, აზერაიჯანში, თურქეთში, სირიასა და ირანში.

## სქოლიო
კატეგორია:თაგვისებრნი
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
Apodemus witherbyi

**მინდვრის თაგვი** () — მღრღნელების სახეობა თაგვისებრთა ოჯახიდან, რომელიც გვხვდება საქართველოში, სომხეთში, აზერბაიჯანში, ისრაელში, თურქეთში, იორდანიაში, ირანში, თურქმენეთში, ლიბანში, სირიაში, საბერძნეთის კუნძულ როდოსზე, უკრაინაში და შესაძლოა ავღანეთსა და ერაყში. „Musser and Carleton“-ის (2005) მიერ **ჰერმონის მთის მინდვრის თაგვი** (ზოგჯერ აღიარებულია, როგორც განსხვავებული სახეობა: *A. hermonensis*) და **ყვითელმკერდა მინდვრის თაგვი** (ზოგჯერ აღიარებულია, როგორც განსხვავებული სახეობა: *A. fulvipectus*) მიიჩნევა ერთი და იგივე სახეობად.

## სქოლიო
კატეგორია:თაგვისებრნი
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
კავკასიური მინდვრის თაგვი

**კავკასიური მინდვრის თაგვი** () — მღრღნელების სახეობა თაგვისებრთა ოჯახიდან.

ძირითადად გვხვდება სამხრეთ-აღმოსალეთ აზერბაიჯანსა და სამხრეთ-დასავლეთ თურქმენეთში.

## სქოლიო
კატეგორია:თაგვისებრნი
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის ისტორიული მუზეუმი

**ბოსნია და ჰერცეგოვინას ისტორიული მუზეუმი** — მუზეუმი სარაევოში, ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. მასში დაცულია 400,000-ზე მეტი ისტორიული არტეფაქტი. მუზეუმი დაარსდა 1945 წლის 13 ნოემბერს და მიიღო თავისი ამჟამინდელი სახელწოდება 1993 წელს, მანამდე ეწოდებოდა „ბოსნია და ჰერცეგოვინას რევოლუციის მუზეუმი“.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური ვებსაიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
განჯის დერეფანი

thumb|აზერბაიჯანი (მწვანე) და საქართველო (ნარინჯისფერი)რეგიონის რუკაზე
**განჯის დერეფანი** () — ვიწრო სასაზღვრო ზონა და გადასასვლელი, რომელიც აკავშირებს აზერბაიჯანსა და საქართველოს ერთმანეთთან. დერეფანი განცალკევებულია ირანსა და რუსეთისგან, რაც საშუალებას აძლევს ტრანსპორტირებას ევროპასა და აზიას შორის მათზე დამოუკიდებლად.

დერეფნის სახელწოდება მომდინარეობს აზერბაიჯანის სიდიდით მეორე ქალაქ განჯიდან. ეს სატრანსპორტო კორიდორი დასავლეთით აღწევს თურქეთამდე, შავი ზღვის რეგიონამდე და შედმეგ ევროპაში, ხოლო აღმოსავლეთით ცენტრალურ აზიამდე და შემდეგ ჩინეთამდე.

განჯის დერეფანზე გადის საავტომობილო და სარკინიგზო გზა, ასევე ოპტიკურ-ბოჭკოვანი კაბელი, რომელიც აკავშირებს დასავლეთ ევროპასა და კასპიის რეგიონს. სხვა სატრანსპორტო კომუნიკაციების გარდა, განჯის კორიდორი უზრუნველყოფს ნავთობისა და გაზის ექსპორტს, რაც ხელს უწყობს ნახშირწყალბადებით მდიდარი, მაგრამ ზღვაზე გასასვლელის არმქონე აზერბაიჯანს მსოფლიო ბაზრებზე წვდომას.

## იხილეთ აგრეთვე
* ლაჩინის დერეფანი

## სქოლიო
კატეგორია:გეოპოლიტიკური დერეფნები
კატეგორია:აზერბაიჯანის საზღვრები
ლარის მეჩეთი

**ლარის მეჩეთი** () — მეჩეთი თურქეთის ქალაქ ედირნეში, რომელიც აგებული XVI საუკუნის დასაწყისში ჰაქიმ აბდულჰამიდ ლარი ჩელების მიერ, რომელიც მსახურობდა მთავარ ექიმად სასახლეში სულთან მეჰმედ დამპყრობელისა და ბაიაზიდ II-ის მმართველობის პერიოდში. მეჩეთი სახალხოდ ცნობილია როგორც ლალელის მეჩეთი.

## ისტორია
ლარის მეჩეთის მშენებლობა დაიწყო ექიმმა აბდულჰამიდ ლარი ჩელებიმ, რომელიც მსახურობდა მთავარ ექიმად სასახლეში სულთან მეჰმეთ დამპყრობელისა (1432-1481 წწ.) და ბაიაზიდ II-ის (1448-1512 წწ.) მმართველობის პერიოდში. აბდულჰამიდ ლარი ჩელების გარდაცვალების გამო, მეჩეთის მშენებლობა დაასრულა ჰამიტ ბეიმ, ბაიაზიდ II-ის ფონდის მეურვემ. მეჩეთი, რომელიც აშენებულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ დაქანებულ მიწაზე, არის ედირნეში ყველაზე დიდი ერთგუმბათიანი და ერთმინარეთიანი მეჩეთი. მეჩეთის სამი მხრიდან გარშემორტყმული პორტიკები დაფარულია 11 გუმბათით. შესასვლელი კარის ზემოთ არის არაბული წარწერა 3 ტაეპით.

1752 წლის ედირნეს დიდი მიწისძვრის დროს მეჩეთის მთავარი გუმბათი ჩამოინგრა და პორტიკის გუმბათების უმეტესობა დაზიანდა. იფლიქჩი აჰმეთ აღამ, ერთ-ერთმა ქველმოქმედმა, მეჩეთისთვის ხის გუმბათი ააშენა. მეჩეთი, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში გაპარტახებულ მდგომარეობაში იყო 1930-იანი წლების შემდეგ, აღწერილია არიფ ნიჰათ ასიას ლექსში „ლარის მეჩეთი“, რომელიც 1948-1950 წლებში ედირნეს საშუალო სკოლაში ლიტერატურის მასწავლებლად მუშაობდა, სტრიქონებით: „ლარის მეჩეთი... ცის სილურჯე ჩანს მისი გუმბათის ღრიჭოებიდან.“ მეჩეთი, რომელიც 1970-იან წლებში შეაკეთეს, თანამედროვე სახე მიიღო 1983 და 2006 წლებში ორი მნიშვნელოვანი რესტავრაციის შემდეგ.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მეჩეთები
სულთან ეზიდის ტაძარი

250px|მინი
**სულთან ეზიდის ტაძარი** — იეზიდური ტაძარი თბილისში. 

## არქიტექტურა
ტაძარი აგებულია ლალიშის ტაძრის მიხედვით, რომელიც არის უწმინდესი იეზიდური ტაძარი ერაყში 2015 წელს გახსნის მომენტისთვის ეს იყო მხოლოდ მეორე იეზიდური ტაძარი ერაყის ფარგლებს გარეთ.

იეზიდები საქართველოში ერთ-ერთი ეთნიკური უმცირესობაა, რომლებიც აღიარებენ უძველეს, მონოთეისტურ რწმენას, რომელსაც აქვს მსგავსებები ქრისტიანობასთან, ინდუიზმთან, იუდაიზმთან, სუფიზმთან და ზოროასტრიზმთან, ასევე მზის თაყვანისცემის ელემენტებთან. იეზიდური რელიგია საქართველოში ოფიციალურად მხოლოდ 2011 წელს აღიარეს.

## სქოლიო
კატეგორია:ეზიდიზმი საქართველოში
წმინდა ვიტალეს ბაზილიკა

**წმინდა ვიტალეს ბაზილიკა** () — წმინდა მოწამეების ვიტალის, ვალერიას, გერვასი და პროტასის სახელობის ადრეული ქრისტიანული საიმპერატორო ბაზილიკა რომში, იტალია. უფრო ცნობილია როგორც სან-ვიტალესა და წამებულ თანამოძმეთა ბაზილიკა ფოვეაში. ეს არის რომის ისტორიული ცენტრის უძველესი კათოლიკური სამლოცველო, რომელიც მდებარეობს ვია ნაციონალეზე. წმინდა ვიტალეს საიმპერატორო ბაზილიკა აშენებული პაპ სირიციუსის პონტიფიკატის დროს 386 წლის შემდეგ და ნაკურთხი და მდიდრულად მორთული პაპ ინოკენტი I-ის მიერ 402 წელს. ბაზილიკა არის პირველი საჯარო ქრისტიანული ბაზილიკა სანათლავით, რომელიც არ არის დაფუძნებული წინარე წარმართულ ტაძრებზე. იგი მოხსენიებულია Liber pontificalis-ში და აშენებულია იმპერატორ თეოდოსიუსის მიერ წმინდა ამბროსი მილანელის თხოვნით, მილანში წამებულების გერვასისა და პროტასის სხეულების სასწაულებრივი აღმოჩენის პატივსაცემად. ეს არის რომში ყველაზე მეტად მოხატული ბაზილიკა. 

## ისტორია
ბაზილიკა ააგეს 400 წელს ვესტინას, მდიდარი ქვრივის მიერ გამოყოფილი თანხებით და აკურთხა პაპმა ინოკენტი I-მა 401/402 წელს. იგი ნაკურთხია წმ. ვიტალესა და მისი ოჯახის სახელზე (წმინდა ვალერია, მისი მეუღლე, და წმინდანები გერვასიუსი და პროტასიუსი, მათი შვილები). ეკლესია მოიხსენიება როგორც „Titulus Vestinae“ პაპ სიმახუსის 499 წლის სინოდის აქტებში, რომელსაც სამი მღვდელი ამ ეკლესიიდან ხელს აწერს.

წმინდა ვიტალეს ბაზილიკა რამდენჯერმე არადგინეს, ყველაზე მნიშვნელოვნად მაშინ, როდესაც იგი სრულად გადააკეთა პაპმა სიქსტუს IV-მ 1475 წელს. შემდეგი რესტავრაცია მოხდა 1512 წელს კარდინალ დელ მონტეს დროს; 1859 წელს პაპ პიუს IX-ის დაფინანსებით; ასევე 1938 და 1960 წლებში. საუკუნეების განმავლობაში ქალაქში მომხდარი ცვლილებების გამო, ეკლესიის იატაკის დონე ახლა რამდენიმე მეტრით დაბლაა ვია ნაციონალეს ქუჩის დონეზე.

ყოველ პარასკევს ეკლესია ღარიბებს უფასო პურს ურიგებდა, მარკის ოლქიდან წარმოშობილი კეთილშობილი კაცის, ფრანჩესკო სილას ანდერძის თანახმად.

## ლიტერატურა
*
*
*  
* 
* 
* Forcella, Vencenzo (1877). ''Le inscrizioni delle chiese e d'altri edifici di Roma'' Volume XI (Roma: L. Cecchini 1877). (in Latin and Italian)
* 
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website of the Basilica di San Vitale

## სქოლიო
კატეგორია:რომის კათოლიკური ტაძრები
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ფლამინიოს ობელისკი

**ფლამინიოს ობელისკი** () — რომის ცამეტი უძველესი ობელისკიდან ერთ-ერთი, იტალია. მდებარეობს ფლამინიოს კვარტალში, პიაცა დელ პოპოლოზე.

მისი სიმაღლეა 24 მ (67 ფუტი) და ფუძითა და ჯვრით აღწევს 36,50 მ-ს (100 ფუტი).

## ისტორია
მეცხრამეტე დინასტიის ფარაონმა სეთი I-მა ობელისკის მასალა ასუანის გრანიტის კარიერებში მოიპოვა. მის სიკვდილამდე მხატვრებმა ობელისკის ოთხი მხრიდან სამი ამოტვიფრეს, რომლის დადგმაც სეტის ჰელიოპოლისში, რეს ტაძარში ჰქონდა განზრახული. სეთის ვაჟმა და მემკვიდრე რამზეს II-მ დაასრულა მისი წარწერები და დადგა ჰელიოპოლისში.

ძვ. წ. I საუკუნეში იგი რომში მიიტანეს ავგუსტუსის ბრძანებით მონტეციტორიოს ობელისკთან ერთად და მოათავსეს მაქსიმუსის ცირკის ცენტრში, რასაც სამი საუკუნის შემდეგ მოჰყვა ლატერანის ობელისკი. ეგვიპტური ობელისკის უმეტესობის მსგავსად, ფლამინიოს ობელისკიც ერთ-ერთი იყო, მაგრამ მისი კომპანიონის კვალი არ არის ნაპოვნი. სეთი I-ის მიძღვნილ წარწერაში ლილვის ერთ მხარეს მეფე იკვეხნის, რომ „ჰელიოპოლისს ობელისკებით აავსებს“.

ობელისკი ხელახლა აღმოაჩინეს 1587 წელს ლატერანის ობელისკთან ერთად, დაყოფილი იყო სამ ნაწილად და აღმართეს პიაცა დელ პოპოლოზე დომენიკო ფონტანას მიერ 1589 წელს, პაპ სიქსტუს V-ის ბრძანებით.

1823 წელს ჯუზეპე ვალადიემ იგი ეგვიპტური სტილის მიბაძვით შეალამაზა ოთხი წრიული აუზით და ქვის ლომებით.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* Cesare D'Onofrio, *Gli obelischi di Roma*, Bulzoni, 1967
*''L'Italia. Roma* (guida rossa), Touring Club Italiano, Milano 2004
* Armin Wirsching, *Obelisken transportieren und aufrichten in Aegypten und in Rom'', Norderstedt 2007 (2nd ed. 2010), 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი ეგვიპტური ობელისკები
კაპო-დი-ბოვე

**კაპო-დი-ბოვე** (Capo di Bove) — არქეოლოგიური ადგილი აპიან გზაზე, რომის გარეუბანში, იტალია. ამ ადგილას არის დიდი ქონების თერმულ აბანოებს, რომლებიც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე II საუკუნეში ფლობდნენ ჰეროდეს ატიკუსს და მის მეუღლეს ანა რეჯილას.

## ისტორია
ადრინდელი კერძო საკუთრება, აპიანის გზაზე №222-ში მდებარე ქონება იტალიის მთავრობამ 2002 წელს შეიძინა. აბანოების ტერიტორია იმ დროსთვის ყურძნის მოსაშენებლად გამოიყენებოდა. სახელწოდების წარმოშობა თარიღდება შუა საუკუნეებიდან, როდესაც ეს ტერიტორია ცნობილი იყო. კესილია მეტელას მიმდებარე სამარხზე აღმოაჩინეს წარწერა „Casale di Capo di Bove e di Capo di Vacca“ (ხარისა და ძროხის თავების ჰამლეტი),ასე ეძახდნენ ადრე ამ ადგილს. ტერიტორია 1302 წელს იყიდა კარდინალმა ფრანჩესკო კაეტანმა, პაპ ბონიფაციუს VIII-ის ძმისშვილმა. მე -17 საუკუნეში ტერიტორიაზე საავადმყოფო იყო აშენებული, ხოლო მე -19 საუკუნეში იგი იყო მონასტრის კონტროლის ქვეშ წმინდა პავლეს ბაზილიკა კედლების გარეთ.

გათხრების შედეგად, გამოვლინდა II საუკუნის შუა ხანებით დათარიღებული თერმული აბანოები, რომლის მონახულებაც დღეს უკვე უფასოდაა შესაძლებელი. ეს აბანოები გამოიყენებოდა სულ მცირე IV საუკუნემდე და იყო კერძო სარგებლობისთვის. იქ აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები ჰგავს ჰეროდეს ატიკუსის ბერძნულ წარმოშობას. არსებობს რამდენიმე კარგად შემონახული მოზაიკა და ასევე კარგად შენახულ სამშენებლო მასალებს,  რომაული აბანოები მაღალი ხარისხი ძალიან ელეგანტურ გარემოს გვთავაზობს, ანუ კალდარიუმი (ცხელი აბაზანა), ტეპიდარიუმი (თბილი აბაზანა) და ფრიგიდარიუმი (ცივი აბაზანა). წყალი უზრუნველყოფილი იყო ორი დიდი ცისტერნიდან.

ტერიტორია ასევე მოიცავს ყოფილ ფერმას და სახლს, რომელიც წინა მფლობელმა ვილდ გადააკეთა. შენობა აერთიანებს მრავალრიცხოვან რომაულ ნანგრევებს, მათ შორის აბანოების მილებს, რომლებიც ჩაშენებულია ზოგიერთ ფანჯარაში. შიდა გამოფენაში ვხვდებით მე-20 საუკუნის პირველ ნახევარში აპიური გზის ფოტოებს.

## სქოლიო
ვია-ლატინას სამარხი

**ვია ლატინას სამარხები** (იტალ. Tombe di Via Latina)—რომაული სამარხები, ძირითადად ჩვენი წელთაღრიცხვით მე-2 საუკუნიდან, რომლებიც ნაპოვნია ვია ლატინას, ძველი რომაული გზის მოკლე მონაკვეთზე, რომის მახლობლად, იტალია. ისინი ახლა არქეოლოგიური პარკის ნაწილია და მათი ნახვა შესაძლებელია.

## ისტორია
სამარხები აღმოაჩინა 1857–58 წლებში ლორენცო ფორტუნატიმ, რომელიც აწარმოებდდა არქეოლოგიურ გათხრებს და გამოიმუშავა ფული მის მიერ აღმოჩენილი ზოგიერთი ნივთის გაყიდვით. პაპი პიუს IX-ის მხარდაჭერილი გათხრების სერიამ შემდგომში აღმოაჩინა სხვადასხვა სამარხი გზის მოკლე მონაკვეთზე რომის ცენტრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 6 კმ-ზე. შემდგომში ეს ტერიტორია 1879 წელს იტალიის სახელმწიფომ ჩამოართვა ბარბერინის ოჯახს. 1900 წელს დაიწყო შემდგომი გათხრები როდოლფო ლანჩიანის მეთვალყურეობით.

## არქეოლოგიური პარკი
პარკი ვრცელდება მცირე მანძილზე 450 მ. სამარხების გარდა Via Latina-ს თავდაპირველი ბაზალტის ზედაპირის ნაწილიც ჩანს.

სამარხები ძალიან კარგად არის შემონახული. მათ შორის ყველაზე საყურადღებოა ბარბერინის სამარხი (იტალ. Sepolcro Barberini), რომელსაც ყოფილი მიწის მესაკუთრეების სახელები ეწოდა. მას აქვს ორი სართული მიწისქვეშა სამარხი პალატის ზემოთ და აგებულია წითელი და ყვითელი აგურით, ტიპიური რომაული კონსტრუქციებისთვის ამ მხარეში ჩვენი წელთაღრიცხვის II საუკუნის შუა ხანებში. აქ აღმოაჩინეს ბარბერინის სარკოფაგი რელიეფებით, რომლებიც წარმოადგენენ პროტესილაუსისა და ლაოდამიის მითებს და ახლა გამოფენილია ვატიკანის მუზეუმში. სამარხი ბეღლად გამოიყენებოდა VIII საუკუნეში, როდესაც სახურავის ნაწილი დაანგრიეს.

**ვალერიების საფლავი**

ვალერიების საფლავი (იტალ. Sepolcro dei Valeri), რომელიც თარიღდება ჩვენი წელთაღრიცხვით II საუკუნის მეორე ნახევრით, არის ორი სართულიანი აგურის ნაგებობა. მისი სახელი თვითნებურია და არ ეხება საფლავის თავდაპირველ ბინადრებს. მიწისზედა ნაწილი თითქმის მთლიანად რეკონსტრუირებულია და საყურადღებოა წინა ორი სვეტი. შესასვლელის მიღმა არის ცისკენ გახსნილი ტერიტორია, საიდანაც ორი სიმეტრიული კიბე მიდის ორ მიწისქვეშა სამარხისკენ, რომლებიც თავდაპირველად უხვად იყო მორთული მარმარილოს ფილებით.

**პანკრატის საფლავი**

მხოლოდ პანკრატის საფლავის (იტალ. Sepolcro dei Pancrazi) მიწისქვეშა ნაწილია შემორჩენილი და ახლა საფლავი დაფარულია თანამედროვე შენობით. სახელწოდება მომდინარეობს წარწერიდან, რომელიც მიუთითებს პანკრატის დაკრძალვის კოლეგიაზე, ჩაწერილი დიდ მარმარილოს სარკოფაგზე, რომელიც რჩება ადგილზე; აქ ასევე შვიდი სხვა სარკოფაგია ნაპოვნი, ახლა ვატიკანის მუზეუმშია ყველა მათგანი. სამარხი, რომელიც თარიღდება ადრიანეს მეფობით (ახ. წ. 117–138 წწ.), შეიცავს სტიქიური სამუშაოების და ფრესკების კარგ მაგალითებს. მიწისქვეშა სარდაფის ფრესკულ დეკორაციაში შედის იუპიტერი არწივით ფრენისას, პარიზის განაჩენი. 

## სქოლიო
ელენეს მავზოლეუმი

მინი|ელენეს მავზოლეუმი
**ელენეს მავზოლეუმი** — უძველესი ნაგებობა რომში, იტალიაში, მდებარეობს ვია კასილინაზე. ის ააშენა რომის იმპერატორმა კონსტანტინე I-მა 326-330 წლებში. შენობა თავდაპირველად აიგო, როგორც მისი სამარხი, რაზეც იქ ნაპოვნი სარკოფაგი მიუთითებს, მაგრამ მოგვიანებით გადაეცა იმპერატორის დედას, ელენეს, რომელიც გარდაიცვალა 330 წელს. მავზოლეუმსა და კატაკომბებთან მისვლა შესაძლებელია სანტი მარსელინო ე პიეტრო ად დუას ლაუროსის ეკლესიის დასავლეთით.

## ისტორია 
ტერიტორია, სადაც მავზოლეუმი მდებარეობს, სავარაუდოდ იმპერიული საკუთრება იყო და გამოიყენებოდა როგორც სასაფლაო. ამას მოწმობს მრავალი წარწერაც. ვარაუდობდნენ, რომ ნეკროპოლისი განზრახ გაანადგურა კონსტანტინემ, როგორც შურისძიება ეკვიტებზე, რადგან ისინი პონტე მილვიოს ბრძოლაში მაქსენციუსის მხარეს იყვნენ. იქვე, კენტოჩელეს ახლანდელ პარკში, იყო დიდი რომაული ვილა „ad Duas Lauros“, რომელიც მოგვიანებით ელენეს ეკუთვნოდა და ცნობილი იყო, როგორც ფლავიელი ქრისტიანების სახლი. მოგვიანებით მან ქონება ეკლესიას შესწირა. მავზოლეუმმა მალევე მიაღწია მაქსიმალურ ფართობს-თითქმის ორ ჰექტარს და იყო ვალენტინიან III-ის გარდაცვალების ადგილი. აქ დაარსდა მარცელინუსისა და პეტრეს კატაკომბები და კონსტანტინემ მათ საფლავებთან ააგო ბაზილიკა  მოწამეთათვის. 

ლანზონისა და დაჩესნეზე დაყრდნობით, ამ მხარეში იყო ქალაქი, რომელიც ცნობილია როგორც სუბაგუსტა, ხოლო მავზოლეუმთან მდებარე ტაძრის ოთხი ეპისკოპოსი მონაწილეობდა რომში გამართულ სინოდებში 465-502 წლებში. საყდარი შეტანილია კათოლიკური ეკლესიის ტიტულოვანი საყდრების სიაში.

## არქიტექტურა 
შენობას აქვს წრიული გეგმა და შედგება ორი ცილინდრისგან. ზედა არის უფრო მცირე დიამეტრის მქონე (27,7 მეტრი), ხოლო შიდა არის უფრო დიდი (20,2 მეტრი). თავდაპირველი სიმაღლე იყო 25,4 მეტრი, დღეს კი შემცირდა 18 მეტრამდე. 

შიგნითა ქვედა ცილინდრს აქვს რვაკუთხა ფორმა. წვეროებზე არის ნიშები, მართკუთხა და ნახევარწრიული. ერთ-ერთ მათგანს ჰქონდა შესასვლელი. ნიშებთან შესაბამისობაში, ზედა რგოლში რვა თაღოვანი სარკმელია. გუმბათის გასანათებლად მასში შედიოდა დიდი ამფორები (როგორც რომულუსის ტაძარში ან ვილა გორდიანის მავზოლეუმში), რომლებიც მხოლოდ ახლა გამოჩნდა-თაღის ჩამონგრევის შემდეგ. ამან განაპირობა მავზოლეუმის შუა საუკუნეების სახელწოდება „Torre delle pignatte“, რაც ნიშნავს "ვაზების კოშკს".

შესასვლელისკენ მიმავალი მართკუთხა ნიშა, სავარაუდოდ, ინახავდა ელენეს სარკოფაგს. სარკოფაგის გარე ფასადი მორთულია ომის სცენებით, რადგან ის თავდაპირველად იმპერატორი კონსტანტინესთვის იყო განკუთვნილი. 
## ლიტერატურა 
* 
## წყაროები ინტერნეტში 
* turismoroma.org
* pleiades.org
* archweb.org

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:მავზოლეუმები
MAXXI

მინი|MAXXI-ს შენობის წინა მხარე
**MAXXI** ( („21-ე საუკუნის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმი“)) ― თანამედროვე ხელოვნებისა და არქიტექტურის ეროვნული მუზეუმი რომში, იტალიაში, ფლამინიოს უბანში. მუზეუმს მართავს იტალიის კულტურული მემკვიდრეობის სამინისტროს მიერ შექმნილი ფონდი. შენობა დააპროექტა ზაჰა ჰადიდმა და 2010 წელს მიიღო ბრიტანეთის არქიტექტორთა სამეფო ინსტიტუტის სტერლინგის პრიზი.

## ისტორია 
მინი|მუზეუმის ინტერიერი
მუზეუმის შენობის დიზაინზე გამართულ საერთაშორისო კონკურსში გაიმარჯვა ზაჰა ჰადიდმა. მისი მაკეტი მოიცავდა ხუთ ცალკეულ სტრუქტურას, რომელთაგანაც მხოლოდ ერთი შეიქმნა. იგი აშენდა ყოფილი სამხედრო ყაზარმის, მონტელოს ადგილზე და შენობა ჯერ კიდევ ინარჩუნებს მის ნაწილებს. 

მუზეუმის აშენებას ათ წელზე მეტი დასჭირდა და 2010 წელს გაიხსნა მნახველთათვის. და "შედევრი, რომელიც იმსახურებს რომის უძველესი საოცრებების გვერდით დგომას".

## დიზაინი 
MAXXI შედგება ორი ნაწილისგან: „MAXXI ხელოვნება“ და „MAXXI არქიტექტურა“. მუზეუმის ეზოში ვხვდებით ფართომასშტაბიან ხელოვნების ნიმუშებს.

## MAXXI L'Aquila 
MAXXI  L'Aquila აბრუცოს რეგიონში გაიხსნა, 2020 წლის 30 ოქტომბერს. ეს გალერეა არის თავად MAXXI-ს მცირე იმიტაცია. ამ ორი მუზეუმის კოლექციები იზრდება როგორც ადმინისტრაციის მიერ ნიმუშების შეძენის, ასევე კომისიების, თემატური კონკურსების, ახალგაზრდა მხატვრების დაჯილდოებების, შემოწირულობებისა და სესხების მეშვეობით. კოლექციაში შედიან ხელოვანები:

* ალიგიერო ბოეტი
* გრაზია თოდერი 
* უილიამ კენტრიჯი
* კარა უოკერი
* ედ რუშა
* გილბერტი და ჯორჯი
* ჯინო დე დომინიკისი
* მაიკლ რედეკერი
* ანიშ კაპური
* გერჰარდ რიხტერი
* ფრანჩესკო კლემენტე
* ლარა ფავარეტო
* მარლენ დიუმა
* მაურიციო კატელანი
* გაბრიელ ბაზილიკო
* კიკი სმიტი
* თომას რუფი
* ლუიჯი გირი
* მანფრედი ბენინატი
* ვანესა ბიკროფტი
* სტეფანო არიენტი
* ფრენსის ალისი
* უგო რონდინონე
* თომას შუტე
* ფრანჩესკო გოსტოლი
* ფრანკლინ ევანსი
* ბრუნა ესპოზიტო
* კარლო სკარპას, ალდო როსის და პიერ ლუიჯის არქივები

## წყაროები ინტერნეტში 
* MAXXI-ს ოფიციალური ვებგვერდი
* ზაჰა ჰადიდის ოფიციალური ვებგვერდი
* italia.org
## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმები
კატეგორია:იტალიის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ყიზილაღაჯის ეროვნული პარკი

**ყიზილაღაჯის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი აზერბაიჯანში.

## ისტორია 
ეროვნული პარკი 2018 წლის 26 სექტემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებით შეიქმნა.

## ტერიტორია 
ეროვნული პარკის ფართობი 99 060 ჰექტარს შეადგენს. ტერიტორია მოიცავს ქიჩიქ-ყიზილაღაჯის ბუნების სახელმწიფო აღკვეთილის კუთვნილ მიწებს (10 390.89 ჰა), ნეფთჩალის რაიონის ტერიტორიაზე მდებარე სახელმწიფო სარეზერვო ფონდის მიწებიდან გამოყოფილ ტერიტორიას (309.11 ჰა) და ყიზილაღაჯის ნაკრძალის ბაზას (88 360 ჰა).

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული პარკები
კატეგორია:2018 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
სან-პაოლოს კარიბჭე

**სან-პაოლოს კარიბჭე** () — რომის ავრელიანეს კედლების ერთ-ერთი სამხრეთის კარიბჭე, რომელიც III საუკუნეში ააგეს. კარიბჭის შენობაში განთავსებულია ვია ოსტიენსეს მუზეუმი. მდებარეობს ოსტიენსეს უბანში. მის დასავლეთით მდებარეობს ცესტიუსის რომაული პირამიდა, ეგვიპტური სტილის პირამიდა და მის მიღმა არის პროტესტანტული სასაფლაო.

## ისტორია
კარიბჭის თავდაპირველი სახელი იყო „პორტა ოსტიენსისი“, რადგან ის მდებარეობდა ვია ოსტიენსეს დასაწყისში, გზისა, რომელიც რომსა და ოსტიას აკავშირებდა. ვია-ოსტიენსე იყო მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო გზა, რასაც ადასტურებს ის ფაქტი, რომ იმავე სახელის კარიბჭეში შესვლისას გზა იყოფოდა, ერთი მიმართულება კი მიდიოდა ცნობილ ემპორიუმამდე, რომის დიდ ბაზრამდე.

კარიბჭის შენობას ორივე მხარეს აქვს ცილინდრული კოშკები და ორი შესასვლელი, რომლებიც დაფარული იყო მეორე, ერთი ღიობის მქონე კარიბჭით, რომელიც პირველის წინ ააშენა ბიზანტიელმა გენერალმა ველისარიუსმა (530-540-იანი წლები).

სტრუქტურა IV საუკუნეში მაქსენციუსის დროს აშენდა, მაგრამ ორივე კოშკი ჰონორიუსმა აამაღლა. მისი პირველადი ლათინური სახელი იყო „პორტა-ოსტიენსისი“, რადგან ის იხსნებოდა ოსტიისკენ მიმავალ გზაზე. მოგვიანებით, მას დაარქვეს იტალიური სახელი „პორტა-სან-პაოლო“, რადგან ეს იყო რომის გასასვლელი, რომელიც მიდიოდა  წმინდა პავლეს ბაზილიკამდე კედლებს გარეთ.

549 წელს რომი ალყაში იყო. ოსტგუთები ტოტილას მეთაურობით ამ კარიბჭიდან შევიდნენ ქალაქში ისავრიელთა გარნიზონის ღალატის გამო.

1943 წლის 10 სექტემბერს, მოკავშირეებსა და იტალიას შორის ზავის შეთანხმებიდან ორი დღის შემდეგ, იტალიის სამხედრო და სამოქალაქო ძალები ცდილობდნენ შეეჩერებინათ გერმანელების მიერ ქალაქის დაკავება, რასაც 570 ადამიანი ემსხვერპლა.

## რესურსები ინტერნეტში
*დამატებითი ინფორმაცია
*The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City

## სქოლიო
კატეგორია:IV საუკუნის არქიტექტურა
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ბაბუინო

**ბაბუინო** (რომაულად: *Il Babbuino*; , **ბაბუინი**) ― რომის, იტალიის ერთ-ერთი მოლაპარაკე ქანდაკება. მდებარეობს კანოვა ტადოლინის მუზეუმის წინ, ვია დელ ბაბუინოზე.

## ისტორია 
ქანდაკება წარმოადგენს მწოლიარე სილენოსის (რომაული მითოლოგიის პერსონაჟი, ნახევრად კაცი - ნახევრად თხა) უძველეს გამოსახულებას. 1581 წელს, მდიდარმა ვაჭარმა პატრიციო გრანდიმ, ვია პაოლინაზე საზოგადოებრივი შადრევანი ააშენა, რომელიც ამ ქანდაკებით დაამშვენა. პაპ პიუს IV-ის მიერ დადგენილი წეს-ჩვეულების თანახმად, ქალაქისთვის ამ შადრევნის შეწირვის სანაცვლოდ, ვაჭარი სახლისა და მინდვრებისათვის უფასო წყლით დაასაჩუქრეს.  რომის მაცხოვრებლებმა ფიგურა „ბაბუინად“ მონათლეს, რადგან მას ბაბუინის მსგავსად მახინჯად და დეფორმირებულად თვლიდნენ, და ქუჩას მეტსახელად „ვია დელ ბაბუინო“ შეარქვეს (ამ სახელის საუკუნეების განმავლობაში გამოყენების შედეგად, ის ოფიციალურ დასახელებადაც იქცა). რამდენიმე სხვადასხვა ადგილას გადატანის შემდეგ, ქანდაკება 1957 წელს, პირვანდელ ადგილას დააბრუნეს.

## პოლიტიკური კომენტარები და გრაფიტი 
XVI საუკუნეში რომის „მოლაპარაკე ქანდაკებების“ გვერდით პასკინადები იყო განთავსებული - საზოგადო მოღვაწეებზე შედგენილი, ანონიმური, უპატივცემულო სატირული წარწერები. ილ ბაბუინოს პასკინადებს (ანუ, იტალიურად, პასკინატს) ბაბუინატეს უწოდებენ, მაგრამ სატირული კრიტიკის პრინციპი იგივეა.

პოლიტიკური კომენტარების ტრადიცია თანამედროვე დროშიც გაგრძელდა გრაფიტის სახით, და იმდენად ინტენსიურად, რომ შადრევანი ამ ელიტური ქუჩის ღირსების ნაცვლად, მახინჯ დანამატად ითვლებოდა. ქანდაკების უკან კედელი გრაფიტით იყო დაფარული, თუმცა თავად ბაბუინო - არა. ბოლო დროს კედელი ანტივანდალური საღებავით შეიღება, გრაფიტის თავიდან ასაცილებლად.
## რესურსები ინტერნეტში
*Roma Segreta: via del *Babuino*  
*''The Insider's Guide to Rome'', p.73
## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კავალეჯერის კარიბჭე

300px|მინი
**კავალეჯერის კარიბჭე** () — ერთ-ერთი კარიბჭე ლეონინეს კედელში რომში (იტალია).

## კარიბჭე
მისი ნაშთები ახლა ჩაშენებულია კედლის მონაკვეთში, რომელიც გადმოჰყურებს მოედანს, რომელიც მის სახელს ატარებს: თუმცა ეს რეკონსტრუქციაა, რადგან კარიბჭის თავდაპირველი მდებარეობა, 1904 წლამდე, იყო რამდენიმე მეტრის მოშორებით, პიაცა დელ სანტ'უფიციოს მეორე მხარეს.

მისი ადრინდელი სახელი იყო პორტა ად სქოლამ ლონგობარდორუმ, რაც განპირობებული იყო მის სიახლოვე ლანგობარდების თემთან, რომელიც მის სიახლოვეს დასახლდა. მოგვიანებით მას პორტა ტურიონი დაერქვა, რადგან ის იდგა კოშკის გვერდით (რომლის მშენებლობის თარიღი გაურკვეველია, მაგრამ უდავოდ აღადგინა ანტონიო და სანგალო უმცროსმა პავლე III-ის პაპობის დროს), რომელიც დღესაც ჩანს გალერია პრინციპე ამედეოს შესასვლელთან. როცა პაპმა პიუს IV-მ სიახლოვეს ააშენა ცხენოსანი გვარდიის პოლკის ყაზარმები, კარიბჭემ მიიღო სახელი, რომელსაც ის დღემდე ატარებს.

მისი მშენებლობის თარიღი საკმაოდ საკამათოა (ისევე როგორც პორტა პერტუზასი). ნიბის მიხედვით, ის აშენდა პაპების ავინიონის პაპობიდან დაბრუნების შემდეგ, ანუ მე-14 საუკუნის ბოლოს, როდესაც პონტიფებმა, ავინიონიდან რომში დიდი ამალით დაბრუნების შემდეგ, საბოლოოდ დაიდეს რეზიდენცია ვატიკანში (და დატოვეს თავიანთი წინა რეზიდენცია ლატერანში). ლეონის კედლის სამი კარიბჭე. ძალიან ცოტა აღმოჩნდა მოსახლეობის ზრდისა და შენობების მატების საჭიროებებისთვის. მეორე მხრივ, სტეფანო პიალე, 1590 წლის დოკუმენტისა და ზოგიერთი წინა ციტატის საფუძველზე, ამტკიცებს, რომ ის ააშენა პაპმა ნიკოლოზ V-მ, რაც მას მე-14 საუკუნის შუა პერიოდს მიაკუთვნებს. სხვა ციტატები მას კიდევ უფრო ადრეულ პერიოდს - პაპ ლეო IV-ის კედლების მშენებლობის დროს, დაახლოებით 850 წელს მიაკუთვნებს, მაგრამ ისინი ნაკლებად სანდოდ ჩანს, რადგან ეწინააღმდეგება ტექსტების უმეტესობას, რომელთაგან ზოგიერთი აბსოლუტურად აკრედიტებულია. გარდა ამისა, მითითებები პორტა ტურიონისზე ჩნდება მხოლოდ მე-14 საუკუნის ბოლოს შემდგომ ანგარიშებსა და ქრონიკებში.

თაღის თავზე კვლავ ჩანს ბორჯიების სახლის ორი გერბი, რომლებიც განათავსა პაპმა ალექსანდრე VI-მ კარიბჭისა და მიმდებარე კედლის მონაკვეთის სარესტავრაციო სამუშაოების ხსოვნის აღსანიშნავად, რომელიც დაახლოებით 1500 წელს განხორციელდა. კარიბჭისა და რესტავრაციის იერსახე არის ის, რაც დღესაც ჩანს.

ამ ადგილას, 1849 წლის 30 აპრილს, გენერალ პიერ ალექსანდრ ჟან მოლიერის ბრიგადამ (რომელიც მიეკუთვნებოდა გენერალ ნიკოლა შარლ ვიქტორ უდინოს მეთაურობით მყოფ ფრანგულ არმიას) განახორციელა პირველი თავდასხმა რომის რესპუბლიკის წინააღმდეგ. კარიბჭეს იცავდა მე-8 ბატალიონის მე-2 ბრიგადა, გენერალ ლუიჯი მაზის ხელმძღვანელობით, რომელიც შედგებოდა ეროვნული გვარდიის 1000 კაცისგან და პაპის ჯარების 1700 კაცისგან, რომელთა შორის იყო მსახიობი ტომაზო სალვინი. იმ შემთხვევაში ფრანგები უკუაგდეს.

## მემკვიდრეობა
კარიბჭის მიხედვით სახელი დაერქვა სანტა მარია დელე გრაციე ალე ფორნაჩი ფუორი პორტა კავალეჯერის ეკლესიას.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
აპის შადრევანი

**აპის შადრევანი** ( /*ფუტკრების შადრევანი*) — შადრევანი, რომელიც მდებარეობს რომში, პიაცა ბარბერინის მოედანზე, ქუჩა ვია ვენეტოსა და პიაცას გადაკვეთაზე. ის ჯოვანი ლორენცო ბერნინის მიერ არის გამოქანდაკებული და 1644 წლის აპრილში გაიხსნა.

## ისტორია 
ტრიტონის შადრევნის დასრულებიდან რამდენიმე თვეში, პაპმა ურბან VIII-მ ჯოვანი ლორენცო ბერნინის საზოგადოებრივი გამოყენებისთვის პატარა შადრევნის აშენება დაავალა, რომელიც „beveratore delli cavalli“-ს (ცხენების დამარწყულებლის) ფუნქციას შეასრულებდა. სამუშაო იმავე წელს დასრულდა და პაპის პატივსაცემად მხატვარმა შადრევანზე ფუტკრები, ბარბერინის ოჯახის სიმბოლო გამოსახა.

თავდაპირველად პალაცო სოდერინის კუთხეში, პიაცა ბარბერინისა და ვია სისტინას შორის განთავსებული შადრევანი 1880 წელს მოძრაობის შეფერხების გამო დაშალეს და ტესტაჩოს მუნიციპალურ დეპოში მოათავსეს. 1915 წელს, როდესაც მისი აღდგენა გადაწყდა, ნაწილების უმეტესობა ვეღარ იპოვეს და ასლი ადოლფო აპოლონის შეუკვეთეს, რომელმაც პირველადი მასალის - ლუნას მარმარილოს ნაცვლად, დანგრეული პორტა სალარიიდან გამოტანილი ტრავერტინი გამოიყენა. ამგვარად, გარემონტებული შადრევანი 1916 წლის 28 იანვარს მის ამჟამინდელ ადგილას, პიაცა ბარბერინის მხრიდან ვია ვენეტოს შესასვლელთან გაიხსნა.

## აღწერა 
შადრევანი შედგება მარმარილოს ორსარქველიანი გარსისგან, რომელზეც იმავე მასალის სამი ფუტკარია დაყრდნობილი. შადრევანი განკუთვნილი იყო ცხენების დასარწყულებლად. ვხვდებით ზედ დატანილ წარწერას: „ურბან VIII პონტ მაქს., რომელმაც ააშენა შადრევანი ქალაქის საზოგადოებრივი დეკორაციისთვის, ასევე ააშენა ეს პატარა შადრევანი კერძო მოქალაქეების სამსახურში. მისი პონტიფიკატის XXI წელს, 1644 წელს“. წარწერაში მოხსენიებული „საზოგადოებრივი დეკორაცია“ არის *შადრევანი დელ ტრიტონე* (ტრიტონის შადრევანი), რომელიც ბერნინიმ 1643 წელს დაასრულა.
## რესურსები ინტერნეტში
* 
## სქოლიო
*Piazza Barberini

კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:რომის შადრევნები
მაცუმაეს ისტორიული მუზეუმი

**მაცუმაეს ისტორიული მუზეუმი** () — მუზეუმი მაცუმაეში, ჰოკაიდო, იაპონია. გაიხსნა 1975 წელს. ექსპოზიცია ასახავს ტერიტორიის გეოლოგიასა და ბუნების ისტორიას, ასევე წარმოდგენილია აინუს ტომისა და მაცუმაეს კლანის ისტორიასთან დაკავშირებული ექსპონატები.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური ვებსაიტი

## სქოლიო
კატეგორია:მაცუმაეს მუზეუმები
პერიტექსტი

**პერიტექსტი** —  პარატექსტის ის ელემენტები, რომლებიც უშუალო კავშირშია ტექსტთან. მოიცავს: სათაურს, ავტორის სახელს, ჟანრის მითითებას, მიძღვნას, ეპიგრაფს, თარიღს, წინასიტყვაობას, შენიშვნებს, კომენტარებს, წიგნის გამოცემის შესახებ მონაცემებს, პუბლიკაციის დიზაინის ელემენტებს (ყდა, კოლოფონი, ილუსტრაციები, შრიფტი). 
## ლიტერატურა
*Genette, Paratexts: = Genette, Gérard, Paratexts: Thresholds of Interpretation. Cambridge University Press, 1997 (Translated by Jane E. Lewin , Foreword by Richard Masksey).
## სქოლიო
კატეგორია:ხელნაწერები
ეპიტექსტი

**ეპიტექსტი**  — პარატექსტის ის ელემენტები, რომლებიც ტექსტისგან დამოუკიდებლად არსებობს. მოიცავს: კრიტიკულ სტატიებს, ლიტერატურულ მიმოხილვას, ინტერვიუბს, სარეკლამო მასალებს, ავტორის, რედაქტორის/მთარგმნელის/გამოცემლის მიერ ტექსტთან დაკავშირებით გაკეთებულ საჯარო განცხადებებს და სხვ. უმეტესწილად, პარატექსტი არის სიტყვიერი, მაგრამ მისი ზოგიერთი ელემენტი შეიძლება იყოს ვიზუალურიც.

## ლიტერატურა
*Genette, Paratexts: = Genette, Gérard, Paratexts: Thresholds of Interpretation. Cambridge University Press, 1997 (Translated by Jane E. Lewin , Foreword by Richard Masksey).

## სქოლიო
კატეგორია:ხელნაწერები
თენგიზ სამსონაძე

**თენგიზ მიხეილის ძე სამსონაძე** (დ. 15 თებერვალი, 1928, საჩხერე — გ. 2008) — ქართველი მხატვარი, გრაფიკოსი, სცენოგრაფი, თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ზოგადი ფერწერის კათედრის გამგე, პროფესორი.

## ბიოგრაფია 
თენგიზ სამსონაძემ 1949 წელს დაამთავრა იაკობ ნიკოლაძის სამხატვრო სკოლა. სწავლა გააგრძელა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში სახვითი ხელოვნების ფაკულტეტზე, რომელიც 1955 წელს დაამთავრა. მისი სპეციალობები იყო ფერწერა, გრაფიკა, თეატრალური და კინო-სატელევიზიო მხატვრობა. იგი სისტემატურად მონაწილეობდა გამოფენებში.

თენგიზ სამსონაძე 1971 წლიდან იყო სამხატვრო აკადემიის ზოგადი ფერწერის კათედრის გამგე.
 
მუშაობდა ტელევიზიაში სცენოგრაფად. პირველი საზოგადოებრივი არხის პირველი გადაცემების ყველა ტიხარი, მოძრავი ქუდი მის შემოქმედებას წარმოადგენს. მისი ესკიზებით მზადდებოდა სტუდიები, ამ სტუდიებში იღებდნენ სატელევიზიო სპექტაკლებს, ფილმებს და მუსიკალურ გადაცემებს.

მხატვრის შემოქმედებაში გამოირჩევა პირველი სატელევიზიო  სპექტაკლი,  1957 წელს რეჟისორ მერაბ ჯალიაშვილის მიერ დადგმული ნიკო ლორთქიფანიძის ნოველა – *ბებრები*, სადაც სულ რამდენიმე საგნით – ღობითა და ტახტით  – საოცარი სიზუსტით გადმოსცა ერთიანი ატმოსფერო. მისი მთავარი დამსახურებაა სატელევიზიო სცენოგრაფიის ახალი ტიპის შექმნა, რომელიც შემდგომ წლებში განვითარდა სხვა მხატვრებში.

თენგიზ სამსონაძე დამდგმელი მხატვარი იყო შემდეგი სატელევიზიო ფილმებისა: *ფუნჯით ნათქვამი* (1960),  *ექიმი მიდის ფეხბურთზე*  (1962),  *ციმბირის პაპა*  (დოკუმენტური. 1968),  *დილა მშვიდობისა* (დოკუმენტური. 1974), *კუჩხი ბედინერი* (1978), *სუფთა დაფა* (1981) და სხვ. ასევე გაფორმებული აქვს კოტე მარჯანიშვილის სახელმწიფო დრამატული თეატრის სპექტაკლი კონსტანტინე ლორთქიფანიძის *კოლხეთის ცისკარი* (1965).

გაფორმებული აქვს წიგნები: შოთა რუსთაველის *აფორიზმები* (1966), ვაჟა-ფშაველას *სათაგური* (1975), ნოდარ დუმბაძის *მე, ბებია, ილიკო და ილარიონი*, ნიკოლოზ ბარათაშვილის *მერანი* (1968), ქართული ხალხური ზღაპარი *სიზმარა* (1980) და სხვ.

მისი  ნამუშევრები დაცულია თბილისის სამხატვრო აკადემიის მუზეუმში და დიმიტრი შევარდნაძის სახელობის ეროვნულ გალერეაში.

თავისი კარიერის განმავლობაში თენგიზ სამსონაძეს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ჯილდო  და წოდება აქვს მიღებული, მათ შორის, 1980 წელს მიენიჭა საქართველოს სახალხო მხატვრის წოდება, ხოლო 1998 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

## ლიტერატურა
*
*ქართული წიგნის ხელოვნება, XX საუკუნე = Georgian book art, XX century. წიგნი 1, წიგნის გაფორმება. სატიტულო შრიფტები 1888-2008.- თბილისი : მერიდიანი, 2013. -გვ. 69-70.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*თენგიზ სამსონაძე | ახალი და უახლესი ქართული ვიზუალური ხელოვნების პორტალი 

კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი გრაფიკოსები
კატეგორია:ქართველი სცენოგრაფები
მჭადი

მინი| მჭადი
**მჭადი** — ტრადიციული ქართული სიმინდის პური, რომელსაც ტრადიციულად მიირთმევენ ლობიოსთან და/ან ყველთან ერთად. მზადდება სიმინდის ფქვილის და წყლის მოზელვით, ფორმის მიცემით და შემდეგ შეწვით.

ამ კერძის ვარიაციას წარმოადგენს ჭვიშტარი, რომელსაც ყველს ურევენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* მჭადი და ჭვიშტარი, საქართველო. მოგზაურობა  (წვდომა15-12-2023)
* მჭადის რეცეპტი, სამზარეულოს გარეშე (წვდომა 15-12-2023)

კატეგორია:პური
კატეგორია:ქართული ვეგეტარიანული კერძები
კოპაინალა

**კოპაინალის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 192 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.4%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 347.56 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 63.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია კოპაინალა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07021.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები
იმედის ხიდი

**იმედის ხიდი** (; ), ისტორიულად ცნობილია, როგორც **ბორალთანის ხიდი** () — თაღოვანი ხიდი აზერბაიჯან-თურქეთის საზღვარზე, რომელიც კვეთს მდინარე არაქსს და რომლის სიმაღლე შეადგენს 286 მეტრს. მიმდინარე ხიდი 1991-1992 წლებში აშენდა და ოფიციალურად გაიხსნა 1992 წლის 25 მაისს, „დილუჯუს“ საბაჟო-გამშვებ პუნქთან ერთად.

## ისტორია
ისტორიულად ხიდი ცნობილია 1945 წელს საბჭოთა კავშირსა და თურქეთს შორის მომხდარი ინციდენტით, რომელიც ცნობილია როგორც ბორალთანის ხოცვა-ჟლეტა (). ხოცვა-ჟლეტის დროს 195 საბჭოთა ჯარისკაცის ექსტრადიცია მიმდინარეობდა თურქეთის მთავრობის მიერ საბჭოთა კავშირში, რომლებიც მსჯავრდებულნი იყვნენ მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანიის მხარეს ბრძოლისთვის. თუმცა, მათგან 146 აზერბაიჯანელმა ჯარისკაცმა ჯერ კიდევ 1944 წელს თავი შეაფარა სტალინური დევნისგან თავის დაღწევის გამო. სსრკ-სა და თურქეთს შორის მზარდი დაძაბულობის გამო, თურქეთის მთავრობამ გადაწყვიტა მსჯავრდებული ჯარისკაცები გადაეცათ სსრკ-ის, შემდგომი ესკალაციის თავიდან ასაცილებლად. ჯარისკაცების ექსტრადიციის და მათ მიერ საზღვრის გადაკვეთის შემდეგ, ისინი მალევე დახვრიტეს ღალატის ბრალდებით.

## სამომავლო გეგმები 
თურქეთმა განაცხადა, რომ აპირებს ააშენოს სარკინიგზო ხიდი თითქმის ამავე ხიდთან, როგორც ნაწილი ყარსი-ნახიჩევანის დამაკავშირებელი მარშრუტის, იღდირის გავლით (რაც წარმოადგენს ბაქო-თბილისი-ახალქალაქი-ყარსის სარკინიგზო მაგისტრალის გაფართოების გეგმას), რათა უზრუნველყოს ბაქო-ნახიჩევანის სარკინიგზო მარშრუტი. თუმცა, ყარაბაღის მეორე ომის შემდეგ ზანგეზურის დერეფნის (ჰორადიზი-აღბანდი-ორდუბადი) გეგმებმა ამ სარკინიგზო მაგისტრალის მნიშვნელობა შეამცირა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ხიდები
კატეგორია:ტრანსპორტი აზერბაიჯანში
მარკოს მოშინსკი

**მარკოს მოშინსკი ბოროდიანსკი** (დ. 20 აპრილი, 1921 კიევი — გ. 1 აპრილი, 2009, მეხიკო) —  მექსიკელი ფიზიკოსი . 1988 წელს  დაჯილდოვდა ასტურიის პრინცის პრიზით ნაშრომებისთვის ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკის სფეროში. 1997 წელს მიიღო იუნესკოს პრემია მეცნიერებაში. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა  ებრაულ ოჯახში კიევში. სამი წლის ასაკში მშობლბთან ერთად სუნია მოშინსკის (1890-1973) და მანია ბოროდიანსკაიასთან (1897-1984) ერთად გაემგზავრა პალესტინის სამანდატო ტერიტორიაზე. იქიდან ოჯახი მექსიკაში გადავიდა. 1942 წელს მიიღო მექსიკის მოქალაქეობა.    

სწავლობდა მექსიკის ეროვნულ ავტონომიურ უნივერსიტეტის (UNAM) ფიზიკის ფაკულტეტზე. სწავლის დასრულების შემდეგ მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ფიზიკაში. სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა  პრინსტონის უნივერსიტეტში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო ნობელის პრემიის ლაურეატი ევგენი ვიგნერი.

1950-იან წლებში სწავლობდა ბირთვულ რეაქციებს, ატომის ბირთვის სტრუქტურას და სხვა ფიზიკურ მოვლენებს, თანამშრომლობდა თავისი დროის ბევრ გამოჩენილ ფიზიკოსთან. მუშაობდა პარიზის  პუანკარეს ინსტიტუტში. შემდეგ დაბრუნდა მეხიკოში, სადაც  ეროვნულ უნივერსიტეტში (UNAM) დაიკავა პროფესორის თანამდებობა.

1967 წელს მარკოს მოშინსკი აირჩიეს მექსიკის ფიზიკურ საზოგადოების პრეზიდენტად. იყო არაერთი საერთაშორისო სამეცნიერო მიმოხილვის რედაქტორი, ოთხი წიგნისა და მნიშვნელოვანი მონოგრაფიის ავტორი. მიყავდა ყოველკვირეული რუბრიკა გაზეთ *Excelsior-* ში მექსიკის პოლიტიკაზე.

დაჯილდოვდა მექსიკის ეროვნული პრემიით მეცნიერებაში შეტანილი წვლილისთვის (1968), ლუის ელიზონდოს პრემიით (1971), ასტურიის პრინცის პრემიით (1988), იუნესკოს პრემიით მეცნიერებაში (1997) და იუხიმანის და პლატას პრემიით  (1997).  მიენიჭა ფრანკფურტის იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება.

მეცნიერის საპატივსაცემოდ დაარსდა მარკოს მოშინსკის სახელობის მედალი, რომელიც ენიჭებათ მექსიკაში მოღვაწე მეცნიერებს თეორიულ ფიზიკაში ორიგინალური შედეგებისთვის.  

1992 წელს  ხელი მოაწერა მანიფესტს „ გაფრთხილება კაცორიობისადმი. “  

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:დაბადებული 20 აპრილი
კატეგორია:XX საუკუნის ფიზიკოსები
კატეგორია:მექსიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
ტრაიანეს მარკეტი

300px|მინი
**ტრაიანეს ბაზრობა** (; ) — ნანგრევების დიდი კომპლექსი ქალაქ რომში, იტალია, მდებარეობს ფორი-იმპერიალის ქუჩაზე, კოლიზეუმის მოპირდაპირე მხარეს. შემორჩენილი შენობები და სტრუქტურები აშენებულია ტრაიანეს ფორუმის განუყოფელ ნაწილად. ეს სტრუქტურა წარმოადგენს რომში ცხოვრების ცოცხალ მოდელს და გვაძლევს წარმოდგენას ქალაქის რესტავრაციაზე, რომელიც გვიმხელს ახალ საგანძურს და ცოდნას ძველი რომაული არქიტექტურის შესახებ.

მიჩნეულია, რომ ეს არის მსოფლიოში უძველესი სავაჭრო ცენტრი, თუმცა დღესდღეობით ბევრი მიიჩნევს, რომ ტრაიანეს ბაზრობის თაღები სინამდვილეში იმპერატორ ტრაიანეს ადმინისტრაციული ოფისები იყო. მაღაზიები და ბინები აშენებულია მრავალდონიან სტრუქტურაში და დღესაც შესაძლებელია რამდენიმე დონის დათვალიერება. ღირსშესანიშნაობებს შორისაა ნატიფი მარმარილოს იატაკები და ბიბლიოთეკის ნაშთები.

## მშენებლობა
ტრაიანეს ბაზრობა სავარაუდოდ ააგეს 100-110 წლებში დამასკოელი აპოლოდორუსის მიერ, არქიტექტორის, რომელიც მუდმივად თან ახლდა ტრაიანეს ლაშქრობებში და რომელსაც ტრაიანემ მიანდო თავისი ფორუმის დაგეგმარება. ის გაიხსნა 113 წელს. შუა საუკუნეებში კომპლექსს დაემატა სართულები, რაც დღესაცაა შემორჩენილი, ასევე დაემატა თავდაცვითი ელემენტები, როგორიცაა ტორე დელე მილიციე, „მილიციის კოშკი“, აშენებული 1300 წელს. XVI საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე აშენდა მონასტერი, რომელიც მოგვიანმებით 1885 წელს სახელმწიფომ შეიძინა და გახდა გოფრედო მამელის სამხედრო ბაზა. ეს ბაზა დააანგრიეს XX საუკუნის დასაწყისში ტრაიანეს ბაზრობის აღსადგენად.

## იმპერატორების ფორუმის მუზეუმი
იმპერატორების ფორუმის მუზეუმი (), რომელიც გაიხსნა 2007 წელს, ინახავს უამრავ არტეფაქტს ძველი რომის ყველა ფორუმიდან. ტრაიანეს ბაზრობის თანამედროვე შესასვლელები მდებარეობს ვია კვატრო ნოვემბრე 94-ში და პიაცა მადონა დი ლორეტოზე. შესვლისთანავე ვიზიტორი ხვდება სავაჭრო ზონაში, რომელიც განლაგებულია ორ სხვადასხვა მხარეს, აქ ოდესღაც რომის მოსახლეობას უფასო ხორბალი ურიგდებოდა.

ამ დარბაზის ბოლოს, გავდივართ დიდი აივანზე საიდანაც მოჩანს ხედი ბაზრობაზე, ტრაიანეს ფორუმზე და ვიტორიანოზე. ეს სინამდვილეში ვია ბიბერატიკას ნაწილია ( სიტყვიდან, რაც ნიშნავს „დალევას“; ქუჩა იყო რამდენიმე რომაული ტავერნისა და საკვები მაღაზიების ადგილმდებარეობა ამ რაიონში). გზა გადის ტრაიანეს ბაზრობის გავლით.

ქვედა ნაწილში ასევე არის ორი დიდი დარბაზი, რომლებიც სავარაუდოდ გამოიყენებოდა აუდიენციების ან კონცერტებისთვის. ბაზრობაში ასევე განთავსებულია მაღაზია ცნობილი როგორც „taberna“. ბაზრობის სტრუქტურით შექმნილი გიგანტური ექსედრა თავდაპირველად სარკისებური იყო შესაბამისი ექსედრალური საზღვრის სივრცესთან ტრაიანეს ფორუმის სამხრეთ მხარეს.

ბაზრობის დიდი დარბაზი გადახურულია ბეტონის კამარით, რომელიც დგას ბურჯებზე, რაც როგორც ფარავს, ასევე საშუალებას აძლევს ჰაერსა და სინათლეს, შეაღწიოს ცენტრალურ სივრცეში. თავად ბაზრობა აშენებულია ძირითადად აგურისა და ბეტონისგან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ავგუსტუსის მავზოლეუმი
* რომის შვიდი ბორცვი
* ტრაიანეს ხიდი
* ტრაიანეს კედელი

## ლიტერატურა
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*High-resolution 360° Panoramas and Images of Trajan's Market | Art Atlas 
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ზეტის ბანოვინა

300px|მინი|ზეტის ბანოვინა იუგოსლავიის რუკაზე
**ზეტის ბანოვინა**  () —  იუგოსლავიის სამეფოს პროვინცია (ბანოვინა) 1929-1941 წლებს შორის. ეს პროვინცია შედგებოდა დღევანდელი მონტენეგროს მთელი ტერიტორიისგან, ასევე ცენტრალური სერბეთის, ხორვატიის, კოსოვოსა და ბოსნია და ჰერცეგოვინის მომიჯნავე ნაწილებისგან. მას სახელი დაერქვა მდინარე ზეტის მიხედვით, რომელმაც ასევე მისცა სახელი შუა საუკუნეების სახელმწიფო ზეტას, რომელიც დაახლოებით შეესაბამება თანამედროვე მონტენეგროს. ბანოვინას დედაქალაქი იყო ცეტინიე.

## ისტორია
1939 წელს ზეტის ბანოვინას უპირატესად კათოლიკური ტერიტორიები კონავლედან პელიეშაცამდე, დუბროვნიკის ჩათვლით, შეუერთდა ახალ ხორვატიის ბანოვინას.

### მეორე მსოფლიო ომი
1941 წელს, მეორე მსოფლიო ომის ღერძის სახელმწიფოებმა დაიკავეს ზეტის ბანოვინის დარჩენილი ტერიტორია. კოტორის ყურის გარშემო მცირე ტერიტორია მიიერთა ფაშისტურმა იტალიამ, ხოლო დანარჩენი ნაწილის დიდი ნაწილი შეუერთდა იტალიის მიერ ოკუპირებულ მონტენეგროსა და ალბანეთს. აღმოსავლეთი ტერიტორიები გახდა გერმანიის მიერ ოკუპირებული სერბეთის ნაწილი, ხოლო დასავლეთის ტერიტორიები — ხორვატიის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ნაწილი.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რეგიონი გადანაწილდა მონტენეგროს, ბოსნია და ჰერცეგოვინას, სერბეთსა და ხორვატიას შორის იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის ფარგლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
*The Constitution of the Kingdom of Yugoslavia

კატეგორია:იუგოსლავიის სამეფოს ბანოვინები
კატეგორია:მონტენეგროს ისტორია
კურბინოვოს წმინდა გიორგის ეკლესია

300px|მინი
**კურბინოვოს წმინდა გიორგის ეკლესია** () — XII საუკუნის მაკედონიური მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ კურბინოვოდან 2 კმ-ის დაშორებით ჩრდილოეთ მაკედონიაში. გათხრებმა აჩვენა, რომ შენობა ოდესღაც ეკუთვნოდა დასახლებას, რომელიც მიატოვეს XVIII საუკუნის ბოლოს და დასახლდნენ სოფელ კურბინოვოში. ეკლესიის ფრესკებზე ჩატარებული კვლევების თანახმად, სავარაუდოდ ეკლესია აშენდა 1191 წელს ბიზანტიელების მიერ. ეკლესია არის „კულტურის ძეგლი“ ჩრდილოეთ მაკედონიის რესპუბლიკაში და დაცულია კანონით. ის ასევე არის მაკედონიის მართლმადიდებლური ეკლესიის პრესპა-პელაგონიის ეპარქიის ნაწილი. 

## სქოლიო
კატეგორია:მაკედონიის მართლმადიდებლური ეკლესიები