open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჭინჭრაქასებრნი

**ჭინჭრაქასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა.

## აღწერა 
მათი სხეულის სიგრძეა 8–22 სმ. სხეულის აგებულება მკვრივია; ფრთები მოკლე, ბლაგვი. ბოლო (კუდი) მოკლე ან საშუალო სიგრძისაა, მომრგვალებული ან საფეხუროვანი. ფეხები ძლიერია, გალო და თითები გრძელი; ბრჭყალები ბასრი და მოღუნული. ნისკარტი სწორი, ზოგჯერ ქვედა მხარეს მოღუნული, სიგანეში ვიწრო, იშვიათად მასიურია. შებუმბვლა ფაფუკი და ხშირია. შეფერილობაში ჭარბობს მურა, ჟანგმიწოვანი ან რუხი ტონები. მომქნევ და საჭის ბუმბულებს ხშირად მუქი ფერის განივი ზოლები გასდევს; გავრცელებული არიან ახალი სამყაროს ტერიტორიაზე: ალასკიდან ცეცხლოვან მიწამდე. ჩვეულებრივი ჭინჭრაქა (Troglodytes troglodytes) ევრაზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაშიც აღწევს, საქართველოში იგი ჩვეულებრივ მობინადრე ფრინველის სახით გვხვდება. ყველაზე მეტად მრავალფეროვანი ჭინჭრაქები სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში გვხვდება; მთებში ბუდობენ ზღვის დონიდან 4600 მეტრ სიმაღლემდე. სახეობათა უმრავლესობა ტყის ქვედა იარუსებზე სახლობს; არიან ლერწმის ბარდებში და სხვა წყლის სიახლოვეს არსებულ მაღალ ბალახში (Cistothorus-ის გვარი), ზღვის კლდოვან სანაპიროებზე, არიდულ მთებსა და ცხელ უდაბნოებში (კაქტუსის ჭინჭრაქა, Campylorhynchus) მცხოვრები სახეობები. ბევრ მათგანს მალული ცხოვრების ნირი ახასიათებს, თავს ააშკარავებს თავისი უჩვეულოდ მაღალი, ჩვეულებრივ მელოდიური გალობით; ზოგიერთი სახეობის დედალიც გალობს.

## კვება 
უმთავრესად იკვებება მცირე ზომის უხერხემლოებით, ობობებით, ზოგჯერ კენკრითა და თესლებით.

## გამრავლება 
ჭინჭრაქებს შორის არიან პოლიგამებიც და მონოგამებიც. მამალი აგებს რამდენიმე (ცალკეულ შემთხვევაში 30-მდე) სქელკედლიან, დახურულ, სფეროსებრი ფორმის ბუდეს (ზოგჯერ საბუდრად ფუღუროებსაც იყენებენ), საიდანაც ერთ-ერთში დედალი დებს 2–10 (ხშირად 2–5) კვერცხს; ინკუბაცია 12–20 (ჩვეულებრივ 14–18) დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყებს ორივე მშობელი კვებავს 14–19 დღის განმავლობაში. რიგი სახეობები წელიწადში ორ თაობას ჩეკს.

## დაცვა 
IUCN-ის წითელი წიგნის მიხედვით, 2 სახეობა გადაშენების კრიტიკული საფრთხის წინაშე იმყოფება, 2 — საფრთხის ქვეშ, 4 მოწყვლადი სახეობაა, ხოლო კიდევ 4 სახეობა გადაშენების საფრთესთან ახლოს იმყოფება.

## ლიტერატურა 
* *ლოსკოტი ვ. მ.*, ჭინჭრაქასებრნი  // დიდი რუსული ენციკლოპედია [35 ტომად], მთ. რედ. ოსიპოვი ი. ს., : გამომც. დიდი რუსული ენციკლოპედია, 2004–2017.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
პაოლო დე მატეისი

**პაოლო დე მატეისი** (დ. 9 თებერვალი, 1662, პიანო-ვეტრალე — გ. 26 იანვარი, 1728, ნეაპოლი) — ბაროკოს პერიოდში მოღვაწე იტალიელი მხატვარი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა პიანო-ვეტრალეში, ამჟამად სალერნოს პროვინციაში, ხოლო გარდაიცვალა ნეაპოლში. სწავლობდა ფრანჩესკო დი მარიასთან ნეაპოლში, მოგვიანებით კი ლუკა ჯორდანოსთან. 1702-1705 წლებში მუშაობდა პარიზში, კალაბრიასა და გენუაში. ამის შემდეგ იგი დაბრუნდა ნეაპოლში. ამ პერიოდში იგი ასრულებდა დეკორატიულ სქემებს ნეაპოლის ეკლესიებში, მან ამ პერიოდში არაერთი ეკლესია მოხატა, მათ შორის ჯესუ ნუოვო. 1723-1725 წლებში იგი ცხოვრობდა რომში, სადაც რომის პაპ ინოკენტი XIII-საგან დავალება მიიღო. მისი მოსწავლეები იყვნენ: იგნასიო დე ოლივიერა, ბერნანდეს პერესი, ჯუზეპე მასტროლეო, ჯოვანი პანდოცი, ნიკოლას დე ფილიპსი და სარნელის ოჯახის წევრები: ფრანჩესკო, ჯენარო, ჯოვანი და ანტონიო.

## გალერეა

PaoloDeMatteis-001.jpg
Matteis_-_Adoration_of_the_Shepherds.jpg

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია გრეტის მუზეუმის ვებ-გვერდზე
* Artnet biography from Grove encyclopedia of Art.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1662
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1728
კატეგორია:ბაროკოს მხატვრები
კატეგორია:იტალიელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
წყლის შაშვისებრნი

**წყლის შაშვისებრნი** () — წყლის პირას ბინადარ ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა.

## აღწერა 
მათი სხეულის სიგრძეა 14–23 სმ; მასა 38-დან (ყელწითური წყლის შაშვი, *Cinclus schulzi*) 89 გრამამდე. სხეულის აგებულება მკვრივი და ჯმუხია; კისერი მოკლე. ნისკარტი სწორი და წაგრძელებულია; პირის კუთხეებში ჯაგარი არ აქვთ; ნაპრალისებური ნესტოები კანის სახურავებითაა დახურული, ყურის ნახვრეტები — სარქვლებით. ფრთები მომრგვალებულია; ბოლო მოკლე და სწორად ჩაჭრილია; ფეხები შედარებით გრძელი და ძლიერია; თითები და ბრჭყალები მოკლე და მაგარი. შებუმბვლა მჭიდრო, ხშირი და არადასველებადია; აპტერიები ღინღლითაა დაფარული. შეფერილობაში ჭარბობს მუქი მურა, რუხი, ყავისფერი და წითური ტონები, 2 სახეობას თეთრი მონაკვეთები აქვს; დედალ-მამალი ერთნაირად გამოიყურებიან, ახალგაზრდებს ლაქები აყრია. ფრენენ სწორად და გამალებით; კარგად დარბიან, კუდის ქნევით ხშირად ჩაჯდომებს აკეთებენ; შეუძლიათ ცურვა და წყლიდან აფრენა. რიგში მხოლოდ მათ შეუძლიათ ყვინთვა.

## გავრცელება 
ბინადრობენ მთის მდინარეებისა და გამჭვირვალეწყლოვან ნაკადების სანაპიროებზე, მთისწინეთიდან 5500 მეტრ სიმაღლემდე (ჰიმალაი). აერთიანებს 1 გვარის (Cinclus) 5 სახეობას; რომელთაგან 3 ახალი სამყაროს დასავლეთ ნაწილის მთებში ცხოვრობს, 2 — ევრაზიაში (1 ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაშიც აღწევს); ჩრდილოეთის პოპულაცია გადამფრენია, მაღალმთიან რაიონებში მცხოვრები ფრინველები მდინარეების გაუყინავ მონაკვეთებთან ეშვებიან.

## კვება 
[250px|მინი|მარცხნივ|[ამერიკული წყლის შაშვი (Cinclus mexicanus)]]
იკვებებიან წყლის უხერხემლოებით, უმთავრესად მწერებით, კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, აგრეთვე მცირე ზომის თევზითა და ქვირითით. საკვების მოსაპოვებლად 1,5 მეტრამდე ყვინთავენ და წყლის ქვეშ 20 წამამდე ჩერდებიან.

## გამრავლება 
აშენებენ სფეროსებრი ფორმის ბუდეს, სამშენებლო მასალად იყენებენ ხავსებს, ხის გამხმარ ფოთლებსა და მარცვლოვანთა ღეროებს; დამალულია წყლის ზევით ქვებსა და ფესვებს შორის ნიშებში, კლდეების ნაპრალებში, ნაგებობებში, ზოგჯერ ჩანჩქერების უკან. დედალი 2–7 (ჩვეულებრივ 4–5) კვერცხს დებს; კრუხობს დედალი, ინკუბაცია 14–20 დღე-ღამე გრძელდება. ბარტყები ბუდეს 20–28 დღეში ტოვებენ, მშობლები მათ კიდევ 1–2 კვირა კვებავენ.

## დაცვა 
IUCN-ის წითელ წიგნში შეტანილია წითურთავა წყლის შაშვი, რომელიც მხოლოდ ცენტრალური ანდების კალთებზე ცხოვრობს.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ზემო ყარაბაღის არხი

**ზემო ყარაბაღის არხი** () — 1958 წელს გამოყენებაში ჩაშვებული სარწყავი არხი აზერბაიჯანში, რომელიც სათავეს იღებს მინგეჩაურის წყალსაცავსა და მტკვრიდან და საერთო სიგრძე შეადგენს 172,4 კილომეტრს.

## ისტორია 
არხის პროექტირება და მშენებლობა 1951 წელს დაიწყო და უკვე 1958 წლისთვის არხი ექსპლუატაციაში შევიდა. არხი ქვეყანაში სიგრძით მეორე ადგილს იკავებს, სამურ-აფშერონის არხის (182 კმ) შემდეგ. არხი სათავეს მინგეჩაურის წყალსაცავსა და მტკვრიდან იღებს, მილის ველისა და ბაჰრამთაფას გავლით არაქსში ჩაედინება.

thumb|900x900px|center|ზემო ყარაბაღის სარწყავი არხის გეგმა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სარწყავი არხები
კლარიჩე დე’ მედიჩი

**კლარიჩე დე’ მედიჩი** (; დ. 14 სექტემბერი, 1489 — გ. 3 მაისი, 1528) — მედიჩის დინასტიის წარმომადგენელი. ფლორენციის სენიორ პიერო მედიჩისა და ალფონსინა ორსინის ასული. ურბინოს ჰერცოგ ლორენცო II-ის უმცროსი და და საფრანგეთის დედოფალ ეკატერინე მედიჩის გამზრდელი მამიდა. 

## ბიოგრაფია 
კლარიჩე დაიბადა 1489 წლის 14 სექტემბერს ფლორენციაში. იგი იყო ფლორენციის სენიორ ლორენცო მედიჩის უფროსი ვაჟის, პიერო მედიჩისა და მისი ცოლის, ალფონსინა ორსინის პირველი ასული, თუმცა ამასთან მეორე და ნაბოლარა შვილი. 1492 წელს მამამისი ფლორენციის სენიორი გახდა, თუმცა 1494 წელს დაამხეს, რის გამოც ცოლ-შვილთან ერთად რომში გადასახლდა. პიერო აქ 1503 წელს დაიღუპა, რის შემდეგაც ალფონსინა მეორედ აღარც გათხოვილა. 

1508 წელს მოკავშირეთა შეძენის მიზნით ალფონსინამ კლარიჩე ცოლად ძლევამოსილ რომაელ დიდებულს, ფილიპო სტროზის მიათხოვა, რომელთანაც ბედნიერი ოჯახი შექმნა. მათ ათი საერთო შვილი შეეძინათ. 1512 წელს ფლორენციაში მედიჩების რესტავრაცია განხორციელდა და ტახტზე ბიძამისი ავიდა, რომელიც 1516 წელს უშვილოდ მოკვდა, რის გამოც ფლორენციის სენიორი კლარიჩეს ძმა, ლორენცო II ხდება. 1519 წელს ლორენცო II-ც და მისი ცოლი მადლენიც გარდაიცვალნენ და მემკვიდრედ მხოლოდ ერთი ასული დარჩათ, სახელად ეკატერინე. 

1520 წლამდე ეკატერინეს ალფონსინა ორსინი ზრდიდა, რის შემდეგაც იგი გარდაიცვალა. ამის შემდეგ, უპატრონოდ დარჩენილი ეკატერინეს აღზრდა კლარიჩემ ითავა, ცნობილია, რომ იგი მას საკუთარი შვილებისგან არ ანსხვავებდა. ამასთან მან და მისმა ქმარმა მომენტით ისარგებლეს და ფლორენციის ხელისუფლება ხელში ჩაიგდეს. ისინი მეტად ტირანი მმართველები აღმოჩნდნენ, რის გამოც 1527 წელს ფლორენციის მოსახლეობა აჯანყდა და დაამხო მედიჩების მმართველობა. ამ დროს მათ სამეფო ოჯახი ტყვედ ჩაიგდეს. 1528 წლის 3 მაისს ყელი გამოსჭრეს კლარიჩესა და მის ქმარს, პატარა ეკატერინე კი მძევლად დაიტოვეს და მედიჩების დასამცირებლად მის ბორდელში გაყიდვას აპირებდნენ, თუმცა იგი პაპმა კლემენტ VII-მ გადაარჩინა. შემდეგში პაპის თაოსნობით კვლავ განხორციელდა მედიჩების რესტავრაცია, ეკატერინე კი საფრანგეთის მეფე ანრი II-ს მიათხოვეს 1533 წელს. 

## შვილები 
# პიერო (1510-1558), კონდიტიერი და საფრანგეთის მარშალი;
# რობერტო (?-1566), ცოლად შეირთო მადალენა მედიჩი;
# მარია (?-?), ცოლად გაჰყვა ჯაკომო რიდოლფის;
# ლეონი (1515-1554), კონდიტიერი და მალტის ორდერის დიდი მაგისტრი;
# ჯულიო (?-1537);
# ვინჩენცო (?-1537);
# ალესანდრო (?-1541);
# ლუიჯია (?-1534), ცოლად გაჰყვა სენატორ ლუიჯი კაპონის;
# მადალენა (?-?), ცოლად გაჰყვა გრაფ ფლამინიო დელ'ალგუილარას;
# ლორენცო (151-1571), აბატი და კარდინალი;

## ლიტერატურა 
* Landon, William J. (2013). Lorenzo di Filippo Strozzi and Niccolo Machiavelli: Patron, Client, and the Pistola fatta per la peste/An Epistle Written Concerning the Plague. University of Toronto Press. ISBN 9781442699489.
* Tomas, Natalie R. (2003). The Medici Women: Gender and Power in Renaissance Florence. Aldershot: Ashgate. ISBN 0754607771.

კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1493
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1528
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
კატეგორია:მოკლული იტალიელები
კატეგორია:მოკლული მონარქები
პოინტერი (კომპიუტერული პროგრამირება)

მინი| პოინტერი **a** მიუთითებს მეხსიერების მისამართს, რომელიც ასოცირებულია **b** ცვლადთან.
**პოინტერი** ინფორმატიკაში — მისამართის ტიპის ცვლადი. დაპროგრამების ენებში არსებული ცვლადები შენახულია ოპერატიულ მეხსიერებაში, პოინტერი კი მიუთითებს მისამართს ოპერატიულ მეხსიერებაში.   

ზოგადად, პოინტერი არის ცვლადი, რომელსაც გააჩნია ოთხი მახასიათებელი: სახელი, მისამართი (ეს ორი აუცილებლად), აგრეთვე მნიშვნელობა და ირიბი მნიშვნელობა. ტიპი განსაზღვრავს თუ რა ტიპის მონაცემზე მიუთითებს ის. პოინტერს, რომელიც მეხსიერებაში *float* ტიპის რიცხვზე მიუთითებს „*float* ტიპის პოინტერი“ ეწოდება. პოინტერების ერთ-ერთ თავისებურებას ის წარმოადგენს, რომ ყველა ტიპის პოინტერი მეხსიერებაში, ჩვეულებრივ, 4 ბაიტს იკავებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Pointers in C programming  A visual model for the beginners in C programming
*0pointer.de A terse list of minimum length source codes that dereference a null pointer in several different programming languages
*"The C book" – containing pointer examples in ANSI C
*.

კატეგორია:მონაცემთა ტიპები
კატეგორია:ამერიკული გამოგონებები
აფაგ ბაშირკიზი

**აფაგ ბაშირკიზი** (; *სრული სახელი* **აფაგ ბაშირის ასული საფაროვა** (); დ. 15 აგვისტო, 1955, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი მსახიობი.

## ბიოგრაფია 
აფაგ ბაშირკიზი დაიბადა 1955 წლის 15 აგვისტოს ბაქოში, ცნობილი აზერბაიჯანელი კომიკოსის, ბაშირ საფაროღლუს ოჯახში. 1974-1979 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტის კულტურის ფაკულტეტზე. თავისი კარიერა 1973 წელს, ლენქორანის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში დაიწყო და მალე ნიჭიერი მსახიობის რეპუტაცია მოიპოვა. 1975 წელს გადავიდა სუმგაითის დრამატულ თეატრში. ძირითადად კომედიურ ფილმებში მონაწილეობით, აფაგ ბაშირკიზიმ ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ აზერბაიჯანელ კომედიურ მსახიობად დასახელდა. მისი ერთ-ერთი საუკეთესო როლი გახდა სოილუს როლი ფილმში „ბედის ბეჭედი“, სადაც ის განასახიერებდა წარუმატებელი პოეტისა და ექვსი შვილის ორსულ დედას.

1989 წელს, მუშაობა დაიწყო აზერბაიჯანის დრამატულ თეატრში და შეასრულა მთავარი როლები ისეთ სპექტაკლებში, როგორიცაა „Subaylarınızdan görəsiniz“ (მარტოხელებისგან ნახეთ), „O olmasın, bu olsun“ (ის თუ არა, ეს იყოს), „Bankir adaxlı“ (ბანკირი შეყვარებული), „Məhəbbət oyunu“ (სიყვარულის თამაში), „İtgin gəlin“ (დაკარგული პატარძალი), „Məsmə xala dayımdır“ (მასმა დეიდა ჩემი ბიძაა) და სხვებში. ასევე ითამაშა ისეთ [აზერბაიჯანულ ფილმებში, როგორიცაა „Bəxt üzüyü“ (ბედის ბეჭედი), „Yaşıl eynəkli Adam“ (მწვანე სათვალეებიანი კაცი), „Nekroloq“ (ნეკროლოგი).

ამჟამად ბაშირკიზი სამსახიობო ხელოვნებას ასწავლის აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2009 წელს, მან მოსკოვში ბაშირ საფაროღლუს სახელობის თეატრი გახსნა, რაც მამამისის სახელს ატარებს.

## ჯილდოები 
*დამსახურებული მსახიობი, 1989
**Qızıl Dərviş* (ოქროს დერვიში), 1993, 2003
*საუკეთესოების საუკეთესო, 2011

## სქოლიო
[კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ჯულიანო მედიჩი (1479-1516)

**ჯულიანო დე’ მედიჩი** (; დ. 12 მარტი, 1479 — გ. 17 მარტი, 1516) — მედიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ფლორენციის სენიორ ლორენცო მედიჩისა და კლარისა ორსინის უმცროსი ვაჟი. ნემურის ჰერცოგი და ფლორენციის სენიორი 1513-16 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ჯულიანო დაიბადა 1479 წლის 12 მარტს ფლორენციაში. იგი იყო ფლორენციის სენიორ ლორენცო მედიჩისა და მისი ცოლის, სენიორა კლარისა ორსინის ნაბოლარა ვაჟი. იგი თავის უფროს ძმებთან, პიეროსა და ჯოვანისთან (შემდგომში პაპი ლეო X) ერთად იზრდებოდა. 

1492 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ მისი ძმა პიერო ფლორენციის მმართველი გახდა, თუმცა მედიჩების მმართველობა 1494 წელს დაამხეს, რის შემდეგაც პიერო თავის ცოლ-შვილთან ერთად რომში, ხოლო ჯულიანო ვენეციაში გაიქცა. მედიჩების ძალაუფლების ფლორენციაში აღდგენა მხოლოდ საღვთო ლიგისა და საფრანგეთის სამხედრო ძალების დახმარებით მოხერხდა. ეს ყოველივე 1512 წელს მოხდა, რა დროსაც ფლორენციის ახალი მმართველი ჯულიანო გახდა (რადგან პიერო ამ დროს უკვე გარდაცვლილი იყო).

1515 წლის 22 თებერვალს ჯულიანომ ცოლად შეირთო სავოიის ჰერცოგ ფილიპო II-ის ასული ფილიბერტა სავოიელი. ეს ყოველივე საფრანგეთის სამეფო კარზე მოხდა და წყვილს ჯვარი ჯულიანოს ძმამ, ჯოვანიმ დასწერა. ამ ამბიდან ერთ წელიწადში საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I-მა ჯულიანოს ნემურის ჰერცოგის წოდება უბოძა. ამის სანაცვლოდ, ფრანსუამ მედიჩებისა და ფლორენციის მხარდაჭერა მიიღო ნეაპოლის სამეფოსთვის ბრძოლაში. მიუხედავად ამის, ჯულიანო სულ მალე, 1516 წლის 17 მარტს გარდაიცვალა, 37 წლის ასაკში. მას ცოლთან შვილი არ დარჩენია, თუმცა საყვარლისგან ჰყავდა ერთი არალეგიტიმური ვაჟი, იპოლიტო, რომელიც კარდინალი გახდა. 

მისი გარდაცვალების შემდეგ, ფლორენციის ტახტზე მისი ძმის შვილი ლორენცო II ავიდა. იგი დაკრძალეს მედიჩების მავზოლეუმში, ფლორენციაში. აღსანიშნავია, რომ ჯულიანოს ქანდაკება დგას რომში, სანტ'ანჯელოს კოშკზე. 

## ლიტერატურა 
*  Peter Barenboim, Sergey Shiyan, Michelangelo: Mysteries of Medici Chapel, SLOVO, Moscow, 2006. ISBN 5-85050-825-2

კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1479
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1516
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
კატეგორია:ფლორენციის მმართველები
იპოლიტო მედიჩი

**იპოლიტო დე’ მედიჩი** (; დ. 1511 — გ. 10 აგვისტო, 1535) — მედიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ფლორენციის სენიორ ჯულიანო მედიჩის არალეგიტიმური და ერთადერთი შვილი. ფლორენციის სენიორი 1523-27 წლებში. კარდინალად გახდომის გამო ტახტიდან გადადგა თავისი ბიძაშვილის სასარგებლოდ. 

## ბიოგრაფია 
[მინი|მარცხნივ|იპოლიტო მედიჩი, შესრულებულია [ტიციანის მიერ]]
იპოლიტო დაიბადა 1511 წელს ფლორენციაში. იგი იყო ფლორენციის სენიორ ჯულიანო მედიჩისა და მისი საყვარლის, პაჩიფიკა ბრანდანოს ერთადერთი საერთო და უკანონო ვაჟი. 1516 წელს იპოლიტოს მამა დაიღუპა, რის გამოც სენიორი მისი ბიძაშვილი ლორენცო II გახდა, რომელიც 1519 წელს უვაჟოდ გარდაიცვალა. ამის გამო ფლორენციის სენიორი ბიძამისი, ჯულიო მედიჩი ხდება, რომელიც 1523 წელს რომის პაპად აირჩიეს კლემენტ VII-ის სახელით, ამიტომაც ფლორენციის ახალი სენიორი იპოლიტო გახდა. 1527 წელს, საღვთო რომის იმპერატორმა კარლ V-მ რომი აიღო და პაპი ტყვედ ჩაიგდო. ამით ისარგებლეს ფლორენციელებმა და მედიჩების ტირანული მმართველობა დაამხეს. ამის გამო ლორენცო II-ის უკანონო ვაჟი, ალესანდრო მედიჩი და იპოლიტო ქალაქიდან გაიქცნენ. 

1529 წლის 10 იანვარს იპოლიტო ბერად აღიკვეცა და პაპმა მას ავინიონის არქიეპისკოპოსის წოდება უბოძა. 

1530 წელს, კარლ V-მ კლემენტ VII გაათავისუფლა და ფლორენციაც აიღო, რის შემდეგაც მან აქ ჰერცოგად ალესანდრო მედიჩი დასვა, რომელსაც თავისი ასული, მარგარეტ პარმელიც კი მიათხოვა. ამის შემდეგ იპოლიტო ფლორენციის არქიეპისკოპოსიც გახდა. ამავე წელს, პაპმა მას კარდინალის ხარისხი უბოძა. მალე იგი კლემენტეს ნდობით აღჭურვილ პირად იქცა და მისი ელჩიც იყო უნგრეთში. 

1535 წელს პაპმა იგი ელჩად გააგზავნა ნეაპოლის სამეფოში, კარლ V-თან მოსალაპარაკებლად, თუმცა მოულოდნელად, გზაში, ქალაქ იტრში, 10 აგვისტოს იგი გარდაიცვალა, 24 წლის ასაკში. ითვლება, რომ იგი მისი ბიძაშვილის, ალესანდრო მედიჩის ბრძანებით მოწამლეს, რომელიც მას კონკურენტად აღიქვამდა. 

## ლიტერატურა 
* Pastor, Ludwig (1910). The History of the Popes : from the close of the Middle Ages, Volume X. London: Kegan Paul Trench Trübner. Retrieved 9 October 2016.
* Rebecchini, Guido (2010). Un altro Lorenzo: Ippolito de' Medici tra Firenze e Roma (1511-1535). Venezia: Marsilio. ISBN 978-88-317-0646-9.
* Weaver, Elissa Barbara (1982). "Ippolito de' Medici , Humanist". Renaissance Quarterly. 35 (4): 674–677.

კატეგორია:დაბადებული 1511
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1535
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:კარდინალები
კატეგორია:ფლორენციელები
კატეგორია:ფლორენციის მმართველები
Missale Romanum Glagolitice

**Missale Romanum Glagolitice** () — 1483 წელს დაბეჭდილი მისალი (სადღესასწაულო მესის ტექსტები) და ინკუნაბულა (1501 წლამდე დაბეჭდილი წიგნი). დაბეჭდილია გლაგოლიცაზე და არის პირველი ხორვატიულ ენაზე დაბეჭდილი წიგნი. ის ევროპაში გამოცემული პირველი მისალია, რომელიც ლათინურად არ არის დაბეჭდილი. მისი Editio princeps ცნობილი 42 სტრიქონიანი გუტენბერგის ბიბლიის შექმნიდან 28 წლის შემდეგ გამოიცა. ეს ძეგლი ადასტურებს შუასაუკუნეებში არსებული ხორვატიული ლიტერატურის მაღალ დონეს.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Missale Romanum Glagolitice*

კატეგორია:რელიგიური კულტურა
კატეგორია:XV საუკუნის ნამუშევრები
პიერო სოდერინი

**პიერო სოდერინი** (; დ. 18 მაისი, 1450 — გ. 13 ივნისი, 1522) — იტალიელი დიპლომატი და პოლიტიკოსი. ფლორენციის რესპუბლიკის მმართველი 1498-1512 წლებში. მისი მმართველობა საღვთო ლიგამ დაამხო, რის შემდეგაც ფლორენციაში აღდგა მედიჩების ბატონობა, პიერო კი რომში გადასახლდა და იქცე გარდაიცვალა. 

## ბიოგრაფია 
პიერო სოდერინი დაიბადა 1450 წლის 18 მაისს ფლორენციაში. იგი იყო ადგილობრივი, ცნობილი ექიმის ვაჟი, რის წყალობითაც მან კარგი განათლების მიღება შეძლო. მისი უფროსი ძმა, პაოლო ანტონიო სოდერინი ჯიროლამო სავონაროლას მმართველობის პერიოდში ფლორენციის მეთაური იყო. მისი მესამე ძმა, ფრანჩესკო სოდერინი კი კათოლიკე კარდინალი და ვოლტერას ეპისკოპოსი გახდა. 1481 წლიდან პიერო სოდერინი ფლორენციის სენიორ ლორენცო მედიჩის ვაჟის, პიერო მედიჩის ახლო მეგობარი გახდა, რომელიც სენიორი 1492 წელს გახდა. 1493 წელს მან სოდერინი საფრანგეთში ელჩად გაუშვა. 1494 წელს, მედიჩების დამხობის შემდეგ ფლორენციაში დარჩა, 1498 წელს სავონაროლას დაწვის შემდეგ კი ფლორენციის სენიორიამ იგი ქალაქის მმართველად დანიშნა. გადატანილი არეულობების შემდეგ, ფლორენციელებმა იგი სტაბილური მომავლის იმედით აირჩიეს. 

სოდერინის მმართველობა შედარებით სტაბილური და გონივრული იყო, თუმცა მან დაამტკიცა, რომ დიდად არ გააჩნდა სახელმწიფოს მართვისთვის საჭირო თვისებები. მან წესრიგის დაცვის მიზნით მუდმივი პატრულირების სისტემა შემოიღო, სადაც ძირითადად დაქირავებული უცხოელები მუშაობდნენ. მისი მმართველობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მომენტია 1509 წლის ომი მეზობელ პიზასთან, რომელთაც ფლორენციის დაპყრობა სცადეს. ამ პერიოდში მის ელჩად მუშაობდა ნიკოლო მაკიაველი, რომელიც რომში, ჩეზარე ბორჯიასა და საფრანგეთის სამეფო კართან თანამშრომლობდა. მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად მაკიაველის სოდერინისადმი დიდი პატივისცემის გრძნობა ჰქონდა, დროთა განმავლობაში ეს შეიცალა,  რაც პიეროს შეცდომებით იყო განპირობებული. 

მის დროს ფლორენციაში ფრანგების გავლენა დიდად გაიზარდა, რომლებიც მას მმართველობას უნარჩუნებდნენ, თუმცა მოსახლეობა უკმაყოფილო იყო. 1512 წელს ესპანეთის ჯარების დახმარებით დაამხეს სოდერინის მმართველობა და აღდგა მედიჩების ბატონობა, რა დროსაც სათავეში ჯულიანო მედიჩი მოდის. პიერო სოდერინი ფლორენციიდან იქნა განდევნილი, რის გამოც იგი რომში დასახლდა, სადაც პაპ ლეო X-ის მფარველობით უამრავი პრივილეგიით სარგებლობდა. ამის შემდეგ, მთელი დარჩენილი ცხოვრება იგი მუშაობდა ფლორენციაში დაბრუნებისთვის, რაც ვერ მოახერხა. 

იგი გარდაიცვალა 1522 წლის 13 ივნისს რომში, 70 წლის ასაკში.

## ლიტერატურა 
*  Margaretić, Marija, Zbornik Dubrovačkog primorja i otoka, Kulturno - prosvjetno društvo Primorac, Dubrovnik, 2006, ISSN 0353-5428, p 221

კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1450
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1522
კატეგორია:ფლორენციის მმართველები
კატეგორია:ფლორენციელები
კატეგორია:იტალიელი პოლიტიკოსები
სანდრა ტორესი

**სანდრა ხულიეტა ტორეს კასანოვა** (; დ. 5 ოქტომბერი, 1955) — გვატემალელი პოლიტიკოსი. გვატემალის პირველი ლედი 2008-2011 წლებში. იმედის ეროვნული კავშირის გენერალური მდივანი. 2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატი. მონაწილეობდა ასევე 2015 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ჯიმი მორალესის წინააღმდეგ.

## ბიოგრაფია 
სანდრა ხულიეტა ტორეს კასანოვა დაიბადა მელჩორ-დე-მენკოსში ენრიკე ტორესისა და ტერეზა კასანოვას ოჯახში. დაამთავრა სან-კარლოსის უნივერსიტეტი, აქვს კომუნიკაციის მეცნიერებების ხარისხი. გარდა ამისა მიიღო მაგისტრის ხარისხი რაფაელ ლანდივარის უნივერსიტეტში საზოგადოებრივი პოლიტიკის მიმართულებით.

## პოლიტიკური კარიერა 
გეგმავდა მონაწილეობას 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, მაგრამ რეგისტრაციაზე უარი უთხრეს. 2015 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა და პირველ ტურში 19,76 %-ით დაიკავა მეორე ადგილი. მეორე ტურში მიიღო ხმების 32,56 % და დამარცხდა ჯიმი მორალესთან. 

მონაწილეობდა 2019 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებშიც, სადაც მეორე ტურში მიიღო ხმების 42,05 % და დამარცხდა ალეხანდრო ჯამატეისთან.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:გვატემალელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გვატემალელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კამილა მარტელი

**კამილა მარტელი** (; დ. 1545 — გ. 30 მაისი, 1590) — იტალიელი არისტოკრატი. იყო საყვარელი და მეორე ცოლი ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-სა. ასევე იყო დედა, მოდენასა და ფერარას ჰერცოგინია ვირჯინია მედიჩისა. 

## ბიოგრაფია 
კამილა დაიბადა 1545 წელს, ფლორენციელი პატრიციის, ანტონიო მარტელისა და მისი ცოლის, ელიზაბეტა სოდერინის ოჯახში. იგი თავიდანვე ძალიან ახლოს იყო ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-თან, რომელიც მასზე 26 წლით უფროსი და ცოლ-შვილიანი კაცი იყო. მას შემდეგ, რაც მისი პირველი ცოლი, ელეონორა ტოლედოელი გარდაიცვალა, კოზიმომ რომანი გააბა ელეონორა ალბიცისთან, რომელიც მალევე მობეზრდა. სწორედ ამის შემდეგ ხდება კამილა კოზიმოს სამეფო საყვარელი. კოზიმო კამილასთან ერთად კასტელოს ვილაში ცხოვრობდა, სამეფო კარიდან შორს, ვინაიდანაც იგი ხანში შესული კაცი იყო და ჯანმრთელობის პრობლემებიც ჰქონდა. ამ დროის მანძილზე ტოსკანას მისი ფავორიტი ვაჟი, ფრანჩესკო მართავდა. 

1568 წელს კამილას კოზიმოსგან გოგონა შეეძინა, რომელსაც ვირჯინია დაარქვეს. ამ ყოველივეთი დიდად უკმაყოფილონი იყვნენ კოზიმოს შვილები, რომლებიც პირველი ქორწინებიდან ჰყავდა. მიუხედავად მათი პოზიციისა, 1570 წელს კოზიმო I კამილა მარტელზე დაქორწინდა, თვით პაპ პიუს V-ის ნებართვით. ეს ქორწინება მორგანიკული იყო, რის გამოც კამილას არ მიუღია ტოსკანის ჰერცოგინიის ტიტული. ეს ქორწინება კოზიმოს ვაჟებმა პაპთან გაასაჩივრეს და მისი ანულირება მოსთხოვეს, რაზეც კოზიმომ განუცხადა:

ამის შემდეგ, კოზიმომ ბევრის თვალში დაკარგა პატივისცემა და ზოგი თავის ჰერცოგად აღარც სცნობდა. მათი ქალიშვილი ვირჯინია ლეგიტიმირებული და ინტეგრირებული აღმოჩნდა ტოსკანური მემკვიდრეობის სიაში. 

კამილა კოზიმოსა და მის შვილებს შორის დაპირისპირების ეპიცენტრში აღმოჩნდა. ისინი გამუდმებით მწარე რეპლიკებს ისროდნენ ახალი დედინაცვლის მიმართულებით. ამასთან, არა მხოლოდ კამილას გერები, არამედ სრულიად არისტოკრატია იყო აღშფოთებული მისი უცნაური ფუფუნებით, რომელიც ელეონორ ტოლედოელის დროინდელი დახვეწილი და ელეგანტური გემოვნების შემდეგ, ცოტა ვულგარული ჩანდა. დიდი ჰერცოგი ამ ყველაფერს ყურადღებას არც კი აქცევდა და ჩვეულებრივად აგრძელებდა ცხოვრებას. 

1574 წელს კოზიმო I-ს ინსულტმა დაარტყა, რის შემდეგაც დროებით ყველაფრის მგრძნობელობა დაკარგა, საბოლოოდ კი სისხლის მიმოქცევა შეუჩერდა და 30 აპრილს გარდაიცვალა. მისი გარდაცვალებისთანავე, ახალმა ჰერცოგმა, ფრანჩესკო I-მა კამილა გააძევა სამეფო კარიდან. იგი იძულებული გახდა ფლორენციის გარეუბანში მდებარე სანტა-მონიკას მონასტერში დასახლებულიყო. მას სამეფო კარზე შესვლის ნება მხოლოდ 1586 წლის 6 თებერვალს, ვირჯინიასა და მოდენას ჰერცოგის ქორწილში დართეს. 1587 წელს, ფრანჩესკოს გარდაცვალების შემდეგ კამილა უფრო მეტი თავისუფლებით სარგებლობდა. ახალმა ჰერცოგმა ფერდინანდო I-მა მას სამეფო კარზე დროებით დაბრუნების ნება დართო, რასაც არისტოკრატების მხრიდან დიდი პროტესტი მოჰყვა, ამიტომაც კამილა მალევე ისევ უკან, მონასტერში დააბრუნა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1590 წლის 30 მაისს.

## ლიტერატურა 
* Marcello Vannucci, Le donne di casa Medici, Newton Compton Editori, Roma 1999, ristampato nel 2006. ISBN 8854105260

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1545
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1590
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
ლიმფური სისტემა

**ლიმფური სისტემა** — ორგანიზმში არსებული და კარგად განვითარებული სისტემა,ეგრეთ წოდებული **ლიმფური კაპილარები**. სხეულის კაპილარებში სისხლის მიმოქცევის დროს მისი თხევადი ნაწილის გარკვეული რაოდენობა არ გადადის ვენებში, არამედ გამოჟონავს კაპილარის კედელში და გადადის მის ირგვლივ მდებარე შემაერთებელ ქსოვილში, რომლითაც შეერთებულია ყველა ორგანო და ქსოვილის უჯრედები. ამ კაპილარების თხელ კედლებში შედის სისხლისა და ქსოვილის შორის არსებული გარშემო ქსოვილთა სითხე, რომელსაც აქ უკვე ლიმფა ეწოდება.

## ლიმფური სისტემის შემადგენლობა
*ლიმფური ნაპრალები ()

*ლიმფური კაპილარები ()

*ლიმფური მილები ()

*გულმკერდის ლიმფური სადინარი ()

*მარჯვენა ლიმფური სადინარი ()

*ლიმფური კვანძები ()

## ლიმფა
იგი მკრთალი, მოყვითალო, თითქმის უფერული სითხეა, რომელიც პლაზმისა და უჯრედების სხვადასხვა ელემენტებისაგან შედგება. ლიმფის ფორმიანი ელემენტები კი ძირითადად უბირთვო ლეიკოციტებია, რომელიც ლიმფაში განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით გვხვდება ლიმფურ კვანძებში გადასვლისას. გარდა ამისა ლიმფაში შეიძლება შეგვხვდეს ასევე ბირთვიანი ლეიკოციტები და ერითროციტები, თუმცა ისინი ლიმფასთვის დამახასიათებლებნი არ არიან.

სხვადასხვა ქსოვილის და ორგანოს ლიმფა თავისი შემადგენლობით შეიძლება მნიშვნელოვნად განსხავდებოდეს ერთმანეთისაგან, რადგან ის უჯრედების დესიმილაციის პროდუქტებს შეიცავს.

ლიმფის გამოტანა უჯრედთა შორის ლიმფური ნაპრალებიდან ენდოთელით მოფენილი ლიმფური ძარღვების გზით ხდება. ამ ძარღვებს გულმკერდის სადინარისა და მარჯვენა ლიმფური სადინარის დახმარებით ლიმფა ვენურ სისხლში გადააქვს. ამრიგად, სისხლიდან ლიმფურ კაპილარებში გადასული სითხე კვლავ უბრუნდება სისხლს და მასში უჯრედების დაშლილი მთელი რიგი პროდუქტები შეაქვს. 

## ლიმფური სივრცეები
ლიმფური სივრცეები უჯრედშუა ნაპრალებია, რომლებშიც სისხლძარღვთა კაპილარებიდან გამოჟონავს ლიმფას. ასეთ სივრცეებს ეკუთვნის: პერიტონეუმის, პლევრისა და გულის პერანგის, სეროზული ღრუები, ტვინის პარკუჭების ღრუები, ზურგის ტვინის ცენტრალური არხი, თავისა და ზურგის ტვინის გარსთაშუა სივრცეები, შიგნიტა ყურის სივრცე, თვალის კამერები, პერივასკულარული და პერინევრალური სიბრცეები, სახსრების და მყესების ბუდეების სინოვიალური ღრუები და სხვა.  

## ლიმფური კაპილარები
ლიმფური კაპილარები უწვრილესი სისხლძარღვებია, რომლებსაც ლიმფა გამოაქვს უჯრედშუა ნაპრალებიდან. ლიმფური კაპილარების კედელი, სისხლძარღვთა კაპილარების მგავსად, შედგება ერთ შრედ განლაგებული ენდოთელის უჯრედებიდან, რომელთა დიამეტრიც გაცილებით დიდია ვიდრე სისხლძარღვთა კაპილარების. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ელენთა — MedGeo.Net 

## ლიტერატურა
* *თვალაძე გ.*, ადამიანის ანატომია, ტ. 2, გვ. 206-209.

კატეგორია:სისხლის მიმოქცევა
კატეგორია:ანატომია
თეთრსენაკების მონასტერი

**თეთრსენაკების მონასტერი** — მონასტერი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. მონასტერი XX საუკუნის დასაწყისში გამოცემულ ხუთვერსიან რუკაზე არის აღნიშნული. მდებარეობს დოდოს რქის დასავლეთით, როგორც გიორგი ჩუბინაშვილი უწოდებს ე. წ. „რომანტიული“ ხევის ბოლოში.

## რესურსები ინტერნეტში
* გარეჯა (მონასტერთა ლოკალიზციისათვის) 

კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მარია მედიჩი (1540-1557)

**მარია დე’ მედიჩი** (; დ. 3 აპრილი, 1540 — გ. 19 ნოემბერი, 1557) — მედიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და ელეონორ ტოლედოელის უფროსი ასული. დანიშნული იყო მოდენას ჰერცოგ ალფონსო II-ზე, თუმცა ქორწინებამდე გარდაიცვალა. 

## ბიოგრაფია 
მარია დაიბადა 1540 წლის 3 აპრილს ფლორენციაში. იგი იყო ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და მისი პირველი მეუღლის, ელეონორ ტოლედოელის პირველი შვილი. მას მხოლოდ ერთი უფროსი ნახევარ-და ჰყავდა მამის ხაზით, სახელად ბია, რომელიც 1542 წელს გარდაიცვალა. მის მშობლებს მის შემდეგ კიდევ ათი საერთო შვილი ეყოლათ, მამამისს კი მათ გარდა კიდევ სამი არალეგიტიმური შვილი ჰყავდა. 

კოზიმო I-სა და ელეონორ ტოლედოელს მართალია მრავალი შვილი ჰყავდათ, თუმცა თითქმის ყველა ან ჩვილობაში დაიღუპა, ან უბრალოდ ძალიან ადრე.  მაგალითად: სამი ბავშვი ჩვილობაშივე გარდაიცვალა, თავად მარიაც არასრულწლოვანი იყო როცა დაიღუპა, მისი და, ლუკრეციაც ადრეულ ასაკში მოწამლეს, 34 წლის იზაბელა მოკლეს, ფრანჩესკო იდუმალ პირობებში, ასევე ახალგაზრდა გარდაიცვალა და ა.შ. მხოლოდ ფერდინანდო იყო, რომელმაც შედარებით დიდხანს იცოცხლა და ისეთი შთამომავლობაც დატოვა, რომლებმაც გააგრძელეს დინასტია. 

მარია თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე განათლებული გოგონა იყო. იგი განათლებას თავის ძმებთან ერთად იღებდა ვეჩოს ვილაში. მათ მასწავლებლებს შორის აღსანიშნავია ფრანჩესკო რიჩო და ანტონიო და ბარგა. მარიას თავისუფლად შეეძლო ლათინურად, ფრანგულად, ესპანურად და ბერძნულად საუბარი. 
1557 წელს, როდესაც იგი სულ ჩვიდმეტი წლის იყო, დანიშნეს ფერარას, მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგ ალფონსო II-ზე. როდესაც მარია ალფონსოსთან ჩასასვლელად დაიძრა, გზად დიდი ჭაობების გავლა მოუწია, სადაც მალარია შეეყარა და ამავე წლის 19 ნოემბერს, გზაში, ქალაქ ლივორნოში გარდაიცვალა და აქვე დაკრძალეს. ამის შემდეგ ალფონსომ მის მეორე დაზე, ლუკრეცია მედიჩიზე იქორწინა, რომელიც მალევე მოაწამვლინა და ავსტრიელ ერცჰერცოგინიაზე იქორწინა. მისმა ძმამ, ფრანჩესკო I-მა მის პატივსაცემად დაარქვა სახელი თავის ასულ მარიას, რომელიც შემდგომში საფრანგეთისა და ნავარის დედოფალი გახდა. 

## ლიტერატურა 
* Murphy, Caroline P. (2008). Murder of a Medici Princess. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-531439-5
* Staley, Edgcumbe The Tragedies of the Medici
* Schultes, Lothar (2017): "Der Tod und das Mädchen – Bia oder Maria de' Medici?" In: Mitteilungen der Gesellschaft für vergleichende Kunstforschung in Wien, 69, Nr. 1/2, February 2017, p. 1– 6.

კატეგორია:დაბადებული 3 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1540
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1557
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
ორუჩლუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ორუჯლუ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ორუჯლუ  — სოფელი აზერბაიჯანში, იმიშლის რაიონი
*ორუჯლუ — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარის რაიონი
ხალფალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ხალფალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ხალფალი   — სოფელი აზერბაიჯანში, იმიშლის რაიონი
*ხალფალი  — სოფელი აზერბაიჯანში, საბირაბადის რაიონი
*ხალფალი  — სოფელი აზერბაიჯანში, შუშის რაიონი
მარკ კადინი

**მარკ ლვოვის ძე კადინი** (; დ. 28 აპრილი, 1965, კრამატორსკი, უკრაინის სსრ, სსრკ) — უკრაინული წარმოშობის რუსი დირიჟორი და კინორეჟისორი. 2017 წლიდან არის ბულგარეთის ეროვნული რადიოს სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:უკრაინული წარმოშობის რუსები
კატეგორია:რუსი კინორეჟისორები
კატეგორია:რუსი დირიჟორები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აგაჯალი

**აგაჯალი ** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  არანის რეგიონის იმიშლის რაიონში.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:იმიშლის რაიონის სოფლები
აღამალილარი

**აღამალილარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  არანის რეგიონის იმიშლის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 542 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

 

კატეგორია:იმიშლის რაიონის სოფლები
იზაბელა მედიჩი

**იზაბელა დე’ მედიჩი** (; დ. 31 აგვისტო, 1542 — გ. 16 ივლისი, 1576) — მედიჩის დინასტიის წარმომადგენელი. ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და ელეონორა ტოლედოელის ასული. ბრასიანოს ჰერცოგინია როგორც პაოლო ჯორდანო I-ის მეუღლე და ჰერცოგ ვირჯინიო ორსინის დედა. 

## ბიოგრაფია 
იზაბელა დაიბადა 1542 წლის 31 აგვისტოს ფლორენციაში. იგი იყო ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ისა და მისი პირველი ცოლის, ელეონორ ტოლედოელის შუათანა ქალიშვილი. იგი თავის და-ძმებთან ერთად იზრდებოდა ჯერ ვეჩოს, შემდეგ კი პიტის სასახლეში. ის ასევე დიდ დროს ატარებდა მამამისის მშობლიურ კასტელოს სასახლეში. მედიჩის ბავშვები ბრწყინვალე განათლებას იღებდნენ სახლში, სადაც მათ დაქირავებული და კვალიფიციური პედაგოგები ასწავლიდნენ. ჯერ კიდევ ღრმა ბავშვობიდანვე, იზაბელამ გამოავლინა აშკარა მიდრეკილება მუსიკისადმი. სამეფო კარზე ლამაზი, მოხდენილი, დახვეწილი, მხიარული და მოქნილი იზაბელა არისტოკრატიაზე კარგ შთაბეჭდილებას ტოვებდა. 

1553 წელს, 11 წლის იზაბელა დანიშნეს 12 წლის პაოლო ჯორდანო ორსინიზე, ტოსკანის სამხრეთში მდებარე ბრასიანოს საჰერცოგოს ტახტის მემკვიდრეზე. მედიჩებს ყოველთვის ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ ორსინებთან და ეს ქორწინება ამ კავშირის გამყარებასთან ერთად, მიზნად ისახავდა სამხრეთში მოკავშირის შეძენას. ეს ქორწინება 1558 წელს შედგა კასტელოს სასახლეში. იზაბელას მამამისმა მზითვში 50,000 სკუდო გაატანა და ამასთან მას სრული თავისუფლებაც მიანიჭა, რაც იმ დროის ქალებში არც ისეთი ხშირი იყო. 

1562 წელს, დედამისის გარდაცვალების შემდეგ, იზაბელა ფლორენციის პირველი ლედი გახდა, რომელსაც დიდი გავლენა ჰქონდა მედიჩების პოლიტიკაზე. მიუხედავად ამისა, იგი დიდხანს ვერ აჩენდა ბავშვს. აღსანიშნავია, რომ მას დაორსულების პრობლემა არ ჰქონია, თუმცა ყოველთვის ეშლებოდა მუცელი. ასე იყო, სანამ ოცი წელი არ შეუსრულდა. მისი პირველი ქალიშვილი ფრანჩესკა ელეონორა (აგრეთვე ცნობილი როგორც ნორა), 1571 წელს დაიბადა. მოგვიანებით იგი ცოლად თავის ბიძაშვილ ალესანდრო სფორცას შერთეს. სულ ერთ წელიწადში, 1572 წელს დაიბადა მისი მეორე ვაჟი, სახელად ვირჯინიო, რომელიც მამის მემკვდრე გახდა. 

1576 წლის 16 ივლისს, იზაბელა მოულოდნელად ცხენიდან გადმოვარდა და გარდაიცვალა კარეტოში ნადირობის დღესასწაულზე. ცნობილია, რომ როცა მის ქმარს მისი დაღუპვის შესახებ ამცნეს, იგი მუხლებზე დაეცა. ბევრი მიიჩნევდა, რომ ეს ყოველივე დაკვეთილი მკვლელობა იყო. ამასვე ადასტურებდა ფერარას ელჩიც, რომელიც იქ იყო, როცა იზაბელა გარდაიცვალა. მისი ვერსიით, იზაბელა მისივე ქმრის ბრძანებით მოკლეს, რომელიც ეჭვობდა, რომ მის ცოლს რომანი ჰქონდა ტრიოლო ორსინთან, ამის ეჭვს ისიც ბადებდა, რომ პაოლო ჯორდანოს პირადი ექიმების ინფორმაციით იზაბელა ბუნებრივად გარდაიცვალა, რაც ასე არ ყოფილა.

## ლიტერატურა 
* Langdon, Gabrielle. Medici Women: Portraits of Power, Love, and Betrayal in the Court of Duke Cosimo I. University of Toronto Press, 2006.
* Mori, Elisabetta (2011): L'onore perduto di Isabella de' Medici. Garzanti. ISBN 978881174119-0
* Murphy, Caroline P. Murder of a Medici Princess. Oxford: Oxford University Press, 2008. ISBN 978-0-19-531439-7
* Reiss, Sheryl; Wilkins, David. Beyond Isabella: Secular women patrons of art in Renaissance Italy. Truman State University Press, 2001. ISBN 0-943549-88-4

კატეგორია:დაბადებული 31 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1542
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1576
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
კატეგორია:იტალიელი დიდგვაროვნები
მბგერავი აპარატი

Gray1204|380px|მარჯვნივ
**მბგერავი აპარატი** — ხორხის შიგნითა ზედაპირი გამოფენილია ლორწოვანი გარსით, რომლის ქვეშაც მოთავსებულია სხვადასხვა სისქის ელასტიკური შემაერთებელქსოვილოვანი შრე. ეს შრე ქმნის ეგრეთ წოდებულ ელასტიკურ კონუსს და ოთხკუთხა აპკს. ელასტიკური აპკის შემადგენლობაში ვხვდებით ირიბად განლაგებულ ელასტიკური ბოჭკოების კონებს, რომლებიც შეჯგუფებულია, უმთავრესად, ფარისებრი ხრტილის შიგნითა ზედაპირზე. ელასტიკური კონუსი () ეწოდება ელასტიკური აპკის იმ ნაწილს, რომელიც გადაჭიმულია ფარისებრ ხრტილს, მის ქვემო ნაპირს, ბეჭედისებრ ხრტილის რკალსა და ციცხვისებრი ხრტილის მბგერავ მორჩებს შორის. ელასტიკური კონუსის შუა ნაწილის ბოჭკოები გადაწნულია წინიდან და ქვემოდან ბეჭდ-ფარისებრი შუა იოგის ბოჭკოებთან. ის შემაერთებელ ქსოვილოვანი კონები კი, რომლებიც გადაჭიმულია ფარისებრი ხრტილიდან ციცხვისებრი ხრტილის მბგერავ მორჩებამდე და შეადგენენ ელასტიკური კონუსის ზემო ნაპირს, ქმნიან მბგერავ იოგებს. მბგერავი ანუ ნამდვილი მბგერავი იოგები- წყვილია (მარჯვენა და მარცხენა), სიმეტრიული წარმონაქმნებია, ისინი მოთავსებულია კისრის მე-4 და მე-5 მალებშუა ხრტილის დონეზე. მათი სიგრძე მამაკაცებში უდრის საშუალოდ 20-24 მმ-ს, ქალებში კი-15-18 მმ, მბგერავი იოგების სისქე დამოკიდებულია მათ დაჭიმულობაზე, რაც ხორციელდება სათანადო კუნთების შეკუმშვა-მოდუნებით. მბგერავ იოგებს შორის დარჩენილ სივრცეში გამავალი ჰაერით წარმოებს მათი რხევა და ხმის წარმოქმნა. ხმის ტემბრი დამოკიდებულია მბგერავი იოგების სიგრძეზე, სისქეზე, დაჭიმულობასა და მოქნილობაზე. ნამდვილ მბგერავ იოგებს შორის რჩება სამკუთხა მოყვანილობის სივრცე, რომელსაც ყია ეწოდება.

ხორხის კუნთების სხვადასხვა ხარისხით შეკუმშვის შედეგად მბგერავი იოგები შეიძლება იყოს მოდუნებული ან დაჭიმული, გარდა ამისა, მათ შორის დარჩენილი სივრცე-ყია, შეიძლება იყოს გაფართოებული ანდა შევიწროებული. იმ შემთხვევაში, როდესაც ყია შევიწროებულია, ამოსუნთქულ ჰაერს წინააღმდეგობის დაძლევა დიდი წნევით უხდება და ვღებულობთ ძლიერ ხმას (ხმამაღალი ლაპარაკი, ყვირილი). შევიწროებული ყიის დროს წარმოიქმნება ხმოვანი ბგერები. როდესაც ყია გაფართოებულია ჰაერი თავისუფლად ამოდის ფილტვებიდან და ვღებულობთ სუსტ ხმას (ხმადაბალი ლაპარაკი, ჩურჩული). გაფართოებული ყიის დროს წარმოიქმნებიან თანხმოვანი ბგერები.

იმ შემთხვევაში, როდესაც მბგერავი იოგები დაჭიმულია, ამოსუნთქული ჰაერი იწვევს მათ ხშირ რხევას რხევის მცირე ამპლიტუდით, რის შედეგადაც ვღებულობთ მაღალ ბგერებს. იმ შემთხვევაში კი, როდესაც მბგერავი იოგები მოდუნებულია ანდა სუსტადაა დაჭიმული, ამოსუნთქული ჰაერი იწვევს მბგერავი იოგების მცირერიცხოვანი რხევის ამპლიტუდის გადიდებას, რის შედეგადაც ვღებულობთ დაბალ ბგერებს, ბგერათა ჯამი იძლევა ხმას.

ელასტიკური აპკის მეორე შემადგენელი ნაწილი ეგრეთ წოდებული ოთხკუთხა აპკი () იწყება ხორხ-სარქველის ნაპირებიდან და ფარისებრი ხრტილის კუთხიდან და უმაგრდება რქოვანა და ციცხვისებრი ხრტილების შიგნითა ზედაპირს. ოთხკუთხა აპკის ქვემო ნაპირი ქმნის პარკუჭის ზემო კიდეს, ანუ ცრუ მბგერავ იოგს. ეს იოგი იწყება ფარისებრი ხრტილის შიგნითა კუთხიდან და უმაგრდება ციცხვისებრი ხრტილის სამკუთხა ფოსოს.

## ლიტერატურა
* *თვალაძე გ.*, ადამიანის ანატომია, ტ. 2, გვ. 61-62.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:ანატომია
მოლეკულური ორბიტალი

ს მოლეკულური ორბიტალები]]
**მოლეკულური ორბიტალი** (**MO**) — ქიმიაში მათემატიკური ფუნქცია, რომელიც მოლეკულებში ელექტონების ტალღისებურ ქცევას აღწერს. ფუნქცია შეიძლება გამოყენებულ იქნეს ქიმიური და ფიზიკური მახასიათებლები, როგორიცაა ნებისმიერ სპეციფიკურ რეგიონში ელექტრონების პოვნის ალბათობა. ტერმინი *ორბიტალი* პირველად რობერტ სანდერსონ მალიკენმა შემოიღო 1932 წელს, როგორც*ერთი-ელექტრონის ორბიტალის ტალღოვანი ფუნქციის* აბრევიატურა. ელემენტარულ დონეზე, ეს გამოიყენება სივრცეში იმ *რეგიონის* აღსაწერად, რომელშიც ფუნქციას მნიშვნელოვანი ამპლიტუდა აქვს. მოლეკულური ორბიტალი ჩვეულებრივ წარმოიქმნება ატომური ან ყოველი მოლეკულის ატომის ჰიბრიდული ორბიტალების კომბინირებით, ან ატომთა ჯგუფების სხვა მოლეკულური ორბიტალებისგან. მათი რაოდენობრივი გამოთვლა შესაძლებელია ჰარტრის მეთოდითა და SCF მეთოდით.

## მიმოხილვა
მოლეკულური ორბიტალი მოლეკულის იმ რეგიონს აღნიშნავს, რომელზეც ელექტრონია განთავსებული. მოლეკულური ორბიტალი ატომური ორბიტალებისგან წარმოიქმნება, რომელიც ატომში ელექტრონის მდებარეობას აღნიშნავს. მოლეკულურ ორბიტალს მოლეკულის ელექტრონული კონფიგურაციის განსაზღვრა შეუძლია: ერთი ან წყვილი ელექტრონის სივრცითი განაწილებისა და ენერგიისა. უმთავრესად მოლეკულური ორბიტალი ატომური ორბიტალების ხაზობრივ (ლინეარულ) კომბინაციას ასახავს, განსაკუთრებით ხარისხობრივი ან მიახლოებითი გამოყენებისას. მოლეკულური ორბიტალების როლი ფასდაუდებელია მოლეკულებში ბმების მარტივი მოდელის წარმოქმნისას, რასაც მოლეკულური ორბიტალური თეორია ასახავს. გამოთვილითი ქიმიის თანამედროვე მეთოდების უმრავლესობა სისტემის მოლეკულური ორბიტალების გამოთვლით იწყება. მოლეკულური ორბიტალი ელექტრულ ველში ერთი ელექტრონის ქცევას აღწერს. ერთ ორბიტალზე ორი ელექტრონის არსებობის შემთხვევაში პაულის პრინციპი ასკვნის, რომ ისინი საპირისპიროდ ბრუნავენ.

მოლეკულური ორბიტალები მთელ მოლეკულაში არიან დელოკალიზებული. თუკი მოლეკულას სიმეტრიული ელემენტები აქვს, მისი მოლეკულური ორბიტალებიც სიმეტრიულია ან ანტისემტრიულია ამ სიმეტრიებთან მიმართებით. საბოლოო ჯამსი მოლეკულური ორბიტალების მათემატიკური განტოლება შემდეგია: Sψ = ±ψ, სადაც სიმეტრიის ოპერაციით მოლეკულური ორბიტალის მათემატიკური ნიშანი იცვლება. სივრცით მოლეკულებში მოლეკულური ორბიტალები სიმეტრიულიცაა (სიგმა ბმა) და ანტისიმეტრიულიც (პი ბმა). 

სიმეტრიული კანონიკული მოლეკულური ორბიტალებისგან განსხვავებით, ლოკალიზებული მოლეკულური ორბიტალები შეიძლება წარმოიქმნას რომელიმე კანონიკული ორბიტალის მათემატიკური ტრანსფორმაციის მეშვეობით. ამგვარი ორბიტალების უპირატესობა ისაა, რომ ორბიტალები „ბმასთან“ უფრო ახლოს არიან, როგორც ლუისის სტრუქტურითაა გამოსახული. საამგიეროდ, ამგვარი ლოკალიზებული ორბიტალების ენერგიის დონეს დიდხანს არ აქვს ფიზიკური მნიშვნელობა.

## მოლეკულური ორბიტალების წარმოქმნა
მოლეკულური ორბიტალები ატომური ორბიტალების ურთიერთქმედებით წარმოიქმნება, თუკი ატომური ორბიტალების სიმეტრიები ერთმანეთთან თავსებადია. ატომური ორბიტალების ურთიერთქმედებათა ეფექტურობა ორ ატომურ ორბილატს შორის ორბიტალურ გადაფარვაზეა (ორი ორბიტალის კონსტრუქციურად ურთიერთქმედების მსაზღვრელი) დამოკიდებული, რაცმნიშვნელოვანია თუკი ატომური ორბიტალების ენერგია ერთმანეთთან ახლოსაა. საბოლოოდ, მოლეკულური ორბიტალების რიცხვი ტოლი უნდა იყოს მოლეკულის წარმომქმნელი ატომური ორბიტალების რიცხვისა.

## ბიბლიოგრაფია
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თეორიული ქიმია
კატეგორია:კვანტური ქიმია
კატეგორია:მოლეკულური ფიზიკა
ჯოვანი მედიჩი (1467-1498)

**ჯოვანი დე’ მედიჩი** (), მეტსახელად **მდაბიო** (; დ. 21 ოქტომბერი, 1467 — გ. 14 სექტემბერი, 1498) — მედიჩების დინასტიის წარმომადგენელი. მედიჩების დინასტიის დამაარსებელ ჯოვანი დი ბიჩი დე’ მედიჩის შვილიშვილი. კატერინა სფორცას მესამე მეუღლე და ტოსკანის ჰერცოგ კოზიმო I-ის პაპა. 

## ბიოგრაფია 
ჯოვანი დაიბადა 1467 წლის 21 ოქტომბერს ფლორენციაში. ის და მისი ძმა, ლორენცო იყვნენ მედიჩთა დინასტიის დამაარსებელ ჯოვანი დი ბიჩის უმცროსი ვაჟის შვილიშვილები. ისინი ფლორენციაში კლასიკურ განათლებას იღებდნენ. 

მოგვიანებით მათი ურთიერთობა მათ ბიძაშვილთან, ფლორენციის სენიორ ლორენცო მედიჩისთან დაიძაბა, რაც ძირითადად ფულის ბრალი იყო, ვინაიდან ჯოვანი თავის მემკვიდრეობას ითხოვდა, ლორენცო კი არ აძლევდა. ლორენცოს დაღუპვის შემდეგ, ტახტზე მისი ვაჟი პიერო მედიჩი ავიდა. ჯოვანი და მისი ძმა პიეროს ოპონენტებს შორის იყვნენ, რომელთაც იგი 1494 წელს ჩამოაგდეს და ქალაქიდან გააძევეს. 

მომდევნო წლის ნოემბერში, მას შემდეგ რაც ფლორენციაში ფანატიკოს ჯიროლამო სავონაროლას მმართველობა დამყარდა, ჯოვანი და მისი ძმა დაბრუნდნენ ქალაქში და მისი მფარველობა მიიღო, რის გამოც განრისხებულმა არისტოკრატებმა მას მეტსახელად მდაბიო შეარქვეს. 

ჯოვანი თავდაპირველად თავის ბიძაშვილ ლუიზა მედიჩიზე აპირებდა დაქორწინებას, თუმცა იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 11 წლის ასაკში. ამის შემდეგ, 1497 წელს იგი ორჯერ დაქვრივებულ ქალზე, ფორლის გრაფინია კატერინა სფორცაზე დაქორწინდა. სულ მალე, 1498 წელს მას კატერინასთან ვაჟი გაუჩნდა, რომელსაც ლუდოვიკო დაარქვეს და სასწრაფოდ მონათლეს. ამ ამბიდან მალე, 1498 წლის 14 სექტემბერს ჯოვანი გარდაიცვალა, 30 წლის ასაკში. ამის გამო, კატერინამ თავისი ვაჟი ხელმეორედ მონათლა და განსვენებული მეუღლის პატივსაცემად ჯოვანი დაარქვა.

## ლიტერატურა 
* Franco Cesati: Die Medici. Die Geschichte einer europäischen Dynastie. La Mandragora, 1999, ISBN 88-85957-39-0.
* James Cleugh: Die Medici. Macht und Glanz einer europäischen Familie. Bechtermünz, Augsburg 1996, ISBN 3-86047-155-4.
* Hubert Fink: Machiavelli. Droemer-Knaur, München 1990, ISBN 3-426-02400-4.
* Klaus Schelle: Die Sforza. Bauern, Condottieri, Herzöge. Die Geschichte der Renaissancefamilie. Magnus-Verlag, Essen 1980, ISBN 3-88400-099-3.
* Ingeborg Walter: Der Prächtige. Lorenzo de’ Medici und seine Zeit. Piper, München 2005, ISBN 3-492-24204-9.

კატეგორია:დაბადებული 21 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1467
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1498
კატეგორია:მედიჩები
კატეგორია:ფლორენციელები
საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი

**საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი** — ლექსიკონი, რომელიც გამოსცა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის მთავარმა სამეცნიერო რედაქციამ 1987 წელს, მომზადდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის მონაწილეობით. 

სარედაქციო საბჭო: ირაკლი აბაშიძე (თავმჯდომარე),  ალექსანდრე კობახიძე, ქეთევან ლომთათიძე, ა. საყვარელიძე, ც. ცერცვაძე, მ. ჭაბაშვილი. რედაქტორები: შუქია აფრიდონიძე, თ. ზურაბიშვილი.
ლექსიკონის მიზანია გეოგრაფიულ სახელთა სწორი ქართული დაწერილობის დანერგვა. იგი გათვალისწინებულია გეოგრაფების, კარტოგრაფების, უმაღლესი და საშუალო სკოლის მასწავლებლების, გამომცემლობათა მუშაკების, ჟურნალისტებისათვის და დაინტერესებულ მკითხველთა ფართო წრისათვის.

გამოცემა მოიცავს უმნიშვნელოვანესი გეოგრაფიული ობიექტებისა და ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების სახელწოდებებს (დაახლოებით 9 300 ერთეული).

ლექსიკონი მოამზადა ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სატრანსკრიფციო ჯგუფმა ივანე გიგინეიშვილის, მ. ჭაბაშვილისა და კონა გიგინეიშვილის ხელმძღვანელობით.
## რესურსები ინტერნეტში
*საბჭოთა კავშირის გეოგრაფიული სახელების ორთოგრაფიული ლექსიკონი
კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიის გამოცემები
კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიები
აძეძი

**აძეძი** ― მდინარე საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში, ივრის მარჯვენა შენაკადი.

სათავეს იღებს წყაროებიდან, რომლებიც მდებარეობს ქართლის ქედის სამხრეთ შტოზე, სოფელ სიმონიანთხევის დასავლეთით სამ კილომეტრზე, ზღვის დონიდან 1198 მ-ზე. საერთო ვარდნა 223 მ, საშუალო ქანობი 13,9 %. მდინარის სიგრძე 16 კმ. აუზის ფართობი 162 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ივრის შენაკადები
ზოოგეოგრაფიული დარაიონება

**ზოოგეოგრაფიული დარაიონება** ხმელეთისა და მსოფლიო ოკეანისა — დედამიწისა და მისი ცალკეული ტერიტორიებისა და აკვატორიების დაყოფა გარკვეულ რეგიონებად, ზოოგეოფრაფიული მონაცემების მიხედვით.  ამ თვალსაზრისით ცხოველთა სამყარო იყოფა ორ ძირითად ნაწილად: კონტინენტურ ფაუნად (კუნძულებისა და მტკნარი წყლების ფაუნის ჩათვლით) და ოკეანურ ფაუნად. ზოგჯერ კონტინენტური წყალსატევების ფაუნისტური დაყოფა ხდება ხმელეთის ცხოველთა სამყაროსგან დამოუკიდებლად.

დედამიწის ხმელეთის ფაუნის დარაიონებას ხანგრძლივი ისტორია აქვს. 1858 წელს, ინგლისელმა ზოოგეოგრაფმა — ფილიპ სკლეტერმა ფრინველების გავრცელების მიხედვით გლობარული ხმელეთის ფაუნა დაყო ექვს ფაუნისტურ ოლქად: პალეარქტიკის, ეთიოპიის, ინდოეთის, ავსტრალიის, ნეარქტიკისა და ნეოტროპიკების ოლქებად. 1876 წელს, ალფრედ უოლესმა ძირითადად ხმელეთის ძუძუმწოვრების გლობარული გავრცელების მიხედვით მიიღო სკლეტერის დარაიონება, მაგრამ ინდოეთის ოლქს აღმოსავლეთის ოლქს უწოდებდა. სკლეტერ- უოლესის დარაიონება თანამედროვე გაგებით შეესატყვისება დედამიწის ფილების რაოდენობას. დროთა განმავლობაში მან არაერთი ცვლილება განიცადა. მოგვიანებით შემოიღეს უფრო მაღალი ტაქსონომიური რანგის დარაიონება, სადაც ნეონტოლოგიურ მასალებთან ერთად გამოიყენეს პალეონტოლოგიური მონაცემებიც. ასე დადგინდა ფაუნათა ისტორიული კავშირები. 1890 წელს, ინგლისელმა მეცნიერმა, ბლენფორდმა სკლეტერის ოლქები გააერთიანა 3 ჯგუფში — არქტოგეაში (ეთიოპიის, აღმოსავლეთის, პალეარქტიკის და ნეარქტიკის ოლქები), სამხრეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში. ამ ჯგუფებს ინგლისელმა ზოოგეოგრაფმა რ. ლიდეკერმა 1896 წელს მიანიჭა სამეფოების რანგი. მოგვიანებით, ორ უკანასკნელს დაერქვა ნეოგეა და ნოტოგეა. 1957 წელს, ამერიკელმა ზოოგეოგრაფმა ფილიპ დარლინგტონმა არქტოგეას გადაარქვა სახელი და უწოდა მეგაგეა. XX საუკუნის II ნახევრიდან ზოოგეოგრაფების მიერ ფართოდ იქნა აღიარებული ოთხი დიდი ხმელეთი — გეა (გაეა): სამეფო პალეოგია 4 ოლქით — ეთიოპიის (აფროტროპიკული), ინდო-მალაის (აღმოსავლეთის), მადაგასკარისა და პოლინეზიის; სამეფო არქტოგეა - ქვესამეფო პალეარქტიკა ევროპა — ციმბირის, ძველი ხმელთაშუაზღვისა და აღმოსავლეთ აზიის ოლქებით და ქვესამეფო ნეარტქტიკა კანადისა და სონორას ოლქებით; სამეფო ნეოგია ორი ოლქით - ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და პატაგონიის.

ბოლო დროს ევროპელი ავტორების ხერხემლიან ცხოველთა ხუთივე კლასის (სულ 21,037 სახეობა) გავრცელების კანონზომიერებების საფუძველზე სკლეტერ-უოლესისეული დარაიონების მნიშვნელოვანი რევიზია. იგი განხორციელდა ინტერდისციპლინური კვლევის საფუძველზე შედარებითი ეკოლოგიის, ბიოგეოგრაფიის, ეკოლოგიის, კონსერვაციულ ბიომრავალფეროვნების შესახებ. ამ კვლევის სრულყოფაში მეცნიერებს დაეხმარათ ტექნოლოგიური პროგრესი. ამ კვლევით დედამიწის ხმელეთის ფაუნა ამჟამად დაყოფილია 11 სამეფოდ: პალეარქტიკა, საჰარა-არაბეთი, აფროტროფიკები, მადაგასკარი, ორიენტალური, სინო-იაპონია, ახალი გვინეა ოკეანეთის კუნძულებით, ავსტრალია ახალი ზელანდიით, ნეარქტიკა, ნეოტროპიკები, ცენტრალური ამერიკა (პანამა). ანტარქტიკა მიმდებარე კუნძულებით მხედველობაში არ არის მიღებული. დედამიწის ხმელეთის ფაუნის უოლესისეული დარაიონება მიჩნეულია ანალოგიური, ფიტოგეოგრაფიული და ბიოგეოგრაფიული დარაიონების ქვაკუთხედად. ზოოგეოგრაფიულსა და დანარჩენ დარაიონებებს შორის მსგავსება გაცილებით მეტია, ვიდრე განსხვავება.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგეოგრაფების და ეკოლოგების სია

კატეგორია: ევოლუციური ბიოლოგია
კატეგორია:ზოოგეოგრაფია
კატეგორია: ეკოლოგია