ანოტე ტონგი

**ანოტე ტონგი** (გამარტივებული ჩინური: 汤安诺; ტრადიციული ჩინური: 湯安諾; პინინი: Tāng Ānnuò; დაბადებული 1952 წლის 11 ივნისს) არის კირიბატის გარემოსდაცვითი აქტივისტი და ყოფილი პოლიტიკოსი „სიმართლის საყრდენების“ პარტიიდან. მას ნახევრად ჩინური წარმოშობა აქვს. იგი მსახურობდა კირიბატის მეოთხე პრეზიდენტად 2003 წლიდან 2016 წლამდე.

2003 წლის ივლისში ჩატარებულ არჩევნებში მან გაიმარჯვა ხმების მცირე უპირატესობით (47.4%), საკუთარ უფროს ძმასთან — ჰარი ტონგთან (43.5%) და კერძო იურისტ ბანუერა ბერინასთან (9.1%) კონკურენციაში. არჩევნები ოპოზიციამ გაასაჩივრა საარჩევნო გაყალბების ბრალდებებით, თუმცა ტარავას უმაღლესმა სასამართლომ დაადასტურა, რომ გაყალბება არ მომხდარა.

2007 წლის 17 ოქტომბერს ტონგი ხელახლა აირჩიეს მეორე ვადით (64%). 2012 წელს იგი მესამედ აირჩიეს პრეზიდენტად, თუმცა მიღებული ხმების პროცენტული მაჩვენებელი მნიშვნელოვნად ნაკლები იყო, ვიდრე წინა ორ არჩევნებში

ანოტე ტონგი საერთაშორისო დონეზე ძირითადად ცნობილია კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული საფრთხის შესახებ „გლობალური ცნობიერების ამაღლების“ მცდელობებით.

## ადრეული და პირადი ცხოვრება
ის დაიბადა ტაბუაერანში, ლაინის კუნძულებზე. იგი არის ექვსი შვილიდან მესამე. მისი მამა, ტონგ ტინგ ჰაი, ჩინელი მიგრანტი იყო, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ გილბერტის კუნძულებზე დასახლდა, ხოლო დედა — ნეი კეკე რენდოლფი — კირიბატის კუნძულებიდან, აბაიანგისა და მაიანას კუნძულებიდან არის წარმოშობით.

საშუალო განათლება მიიღო ახალ ზელანდიაში, წმინდა ბედეს კოლეჯში (St Bede’s College). კენტერბერის უნივერსიტეტი დაამთავრა მეცნიერებათა ხარისხით, ხოლო შემდეგ ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში მიიღო ეკონომიკის მაგისტრის ხარისხი.

ის დაქორწინებულია კირიბატელ ქალზე, ნეი მემე ტონგზე, და ჰყავს შვიდი შვილი, მათ შორის უფროსი ვაჟი — ვინსენტ ტონგი, რომელიც 2020 წელს მაიანას ოლქიდან პარლამენტის წევრად (MP) აირჩიეს.[8] ტონგი საკუთარ წარმოშობად მაიანას კუნძულს მიიჩნევს, რომელიც გილბერტის კუნძულების ცენტრალურ ნაწილში მდებარეობს.
## პოლიტიკური კარიერა
ანოტე ტონგი პოლიტიკაში 1976 წელს ჩაერთო, როდესაც განათლების სამინისტროში ასისტენტ-მდივნის თანამდებობა დაიკავა. მოგვიანებით, 1980-იან წლებში, იგი მუშაობდა კომუნიკაციებისა და საზოგადოებრივი სამუშაოების სამინისტროში.

1994 წელს იგი აირჩიეს Maneaba ni Maungatabu-ში (კირიბატის პარლამენტში), რის შემდეგაც ტებურორო ტიტომ იგი გარემოსა და ბუნებრივი განვითარების მინისტრად დანიშნა. ტონგი ამ თანამდებობას 2002 წლის მარტამდე იკავებდა.

2003 წლის საარჩევნო კამპანიის დროს მან პირობა დადო, რომ გადახედავდა ჯაშუშური და სატელიტური თვალთვალის ბაზის იჯარის პირობებს, რომელსაც ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა იყენებდა, და განაცხადა, რომ „შესაბამის ზომებს სწორ დროს მიიღებდა.

2003 წლის 7 ნოემბერს ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკამ კუნძულოვანი სახელმწიფოდან თავისი ელჩი გაიწვია, ხოლო იმავე წლის 29 ნოემბერს ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობები შეწყდა. ამის შემდეგ კირიბატმა დიპლომატიური ურთიერთობები დაამყარა ჩინეთის რესპუბლიკასთან (ტაივანი), რამაც გამოიწვია ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის მიერ ურთიერთობების გაწყვეტა და დაახლოებით ერთი თვის შემდეგ სატელიტური ბაზის დატოვება.

ტონგი 2007 წლის აგვისტოს საპარლამენტო არჩევნებში დიდი უპირატესობით ხელახლა აირჩიეს პარლამენტში მის მანდატზე. 2007 წლის 17 ოქტომბერს იგი ხმათა დიდი უმრავლესობით კვლავ აირჩიეს პრეზიდენტად. ოპოზიციამ არჩევნები ბოიკოტი გამოუცხადა, რადგან გამორიცხეს ორი ოპოზიციონერი კანდიდატი, მათ შორის ტონგის ძმა — ჰარი ტონგი.

ტონგი 2012 წლის იანვრის არჩევნებში პრეზიდენტად ხელახლა აირჩიეს მესამე და საბოლოო ოთხწლიანი ვადით. Tong won a little over 40% of the popular vote. მან მოიპოვა ხალხის ხმების 40%-ზე ოდნავ მეტი. მან დაამარცხა ორი მოწინააღმდეგე, მათ შორის მისი უახლოესი კონკურენტი ტეტაუა ტაიტაი, 2 000-ზე მეტი ხმით. ტონგმა 2012 წლის 19 იანვარს კირიბატის ვიცე-პრეზიდენტად ტეიმა ონორიო მესამედ დანიშნა, რაც მისი მესამე ვადის კაბინეტის ფორმირების ნაწილი იყო.

იგი პოლიტიკიდან გადადგა 2015–2016 წლების კირიბატის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ. მისი ვაჟი, ვინსენტ ტონგი, 2020 წლის კირიბატის საპარლამენტო არჩევნებში მაიანას ოლქიდან პარლამენტის წევრად აირჩიეს.

## საპრეზიდენტო ვადის შემდეგ 
2020 წლის არჩევნების დროს ტონგმა Reuters-ს განუცხადა, რომ ეს იყო „ყველაზე აგრესიული საარჩევნო კამპანია“, რაც მას ქვეყნის ისტორიაში უნახავს. მან ასევე აღნიშნა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 2016 წელს პოლიტიკიდან წასვლის შემდეგ ნეიტრალიტეტს ინარჩუნებდა, ერთი ჩინეთის პოლიტიკის ფარგლებში დიპლომატიური აღიარების შეცვლასთან დაკავშირებით კირიბატში არსებობდა „ჩინეთის მიმართ გარკვეული ძლიერი უარყოფითი განწყობები“.

2022 წლის სექტემბერში, 2022 წლის კირიბატის კონსტიტუციური კრიზისის ფონზე, ტონგმა განაცხადა, რომ კირიბატი „ავტორიტარიზმისკენ მიემართება“, მას შემდეგ რაც მთავრობამ დატოვა წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმი და შეაჩერა უზენაესი და სააპელაციო სასამართლოების ყველა მოსამართლის უფლებამოსილება, რაც მან „უპრეცედენტო ნაბიჯებად“ შეაფასა.

## საკითხები 
ქალთა უფლებების დამცველი ჯგუფი — კირიბატის ქალთა ეროვნული საბჭო — ახლო პერიოდში ჩამოყალიბდა, რომლის მთავარი მიზანი იყო ახალი სამთავრობო უწყების შექმნის მხარდაჭერა, კერძოდ, ქალთა და ბავშვთა სამინისტროს დაარსება. კანონპროექტი, რომელიც სხვა ზომებთან ერთად ამ უწყების შექმნას ითვალისწინებდა, 2012 წლის 23 აგვისტოს გავიდა კირიბატის პარლამენტი განხილვის ეტაპზე და კენჭისყრის მეორე რაუნდამდე მივიდა, თუმცა საბოლოოდ ჩავარდა ბიუჯეტის განაწილების გაურკვეველი სქემის გამო.  

მას შემდეგ, რაც კირიბატის ქალთა ეროვნულმა საბჭომ უკმაყოფილება გამოთქვა, პრეზიდენტმა ტონგმა განაცხადა: „მარცხი სამწუხაროა, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ქალთა საკითხების მხარდაჭერას არ გავაგრძელებთ. როგორც მთავრობა, ამას სხვა გზებით გავაკეთებთ და შესაძლოა, მომავალში საკითხი კვლავ პარლამენტში დაბრუნდეს.“ ამან ქალთა უფლებების თემისთვის კირიბატში კიდევ უფრო მნიშვნელოვანი გახდომის შესაძლებლობა დატოვა. აღნიშნული სამინისტრო საბოლოოდ 2013 წლის ოქტომბერში შეიქმნა.

ტონგი ასევე წამყვან როლს ასრულებდა ფენიქსის კუნძულების დაცული ტერიტორიის შექმნის პროცესში. ნაწილობრივ ამ ძალისხმევის შედეგად, მან 2012 წელს მიიღო Peter Benchley Ocean Award-ის ჯილდო „მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ბიოლოგიურად მდიდარი დაცული საზღვაო ტერიტორიის შექმნისთვის“. თუმცა, იგი გააკრიტიკეს დაცულ ტერიტორიაზე თევზაობის სრულად აკრძალვის საკითხში მისი ყოყმანის გამო.

## კლიმატის ცვლილებისა და გარემოს დაცვის გლობალური დამცველი 
ტონგი წლების განმავლობაში იდგა გლობალური ცნობიერების ამაღლების წინა ხაზზე კლიმატის ცვლილებით გამოწვეული კატასტროფული საფრთხეების შესახებ. იმის გათვალისწინებით, რომ ატოლური სახელმწიფო კირიბატი ზღვის დონიდან საშუალოდ მხოლოდ ორი მეტრით არის აწეული, ზღვის დონის მატება კლიმატის ცვლილების შედეგად კირიბატისა და წყნარი ოკეანის სხვა მცირე კუნძულოვანი სახელმწიფოებისთვის არსებობისთვის პირდაპირ საფრთხეს წარმოადგენს.  

ტონგის ხელმძღვანელობით, კირიბატმა 2014 წელს ფიჯიში შეიძინა დაახლოებით 20 კვადრატული კილომეტრი მიწის ნაკვეთი როგორც საგანგებო თავშესაფარი საკუთარი ხალხისთვის. ეს ნაბიჯი მოჰყვა IPCC-ის რეკომენდაციებს, რომლებიც მისი მეხუთე შეფასების ანგარიშის შემდეგ გაკეთდა და მიუთითებდა, რომ წყნარი ოკეანის მრავალი კუნძულოვანი სახელმწიფო, მათ შორის კირიბატი, შესაძლოა რამდენიმე ათწლეულში ზღვის დონის მატებამ მთლიანად დაფაროს.  

ტონგის თქმით, ფიჯიში მიწის შეძენა ნაწილობრივ ქონებრივ ინვესტიციას წარმოადგენდა, ნაწილობრივ კი სასურსათო უსაფრთხოების უზრუნველყოფას ისახავდა მიზნად, რადგან ეს ტერიტორია მაღალი ხარისხის სასოფლო-სამეურნეო მიწაა; ამავდროულად, იგი განიხილებოდა როგორც უკიდურესი გამოსავალი — შესაძლო საცხოვრებელი ადგილი კირიბატის ხალხისთვის, რომლებიც კლიმატის ცვლილების შედეგებს გამოექცეოდნენ.  

ანოტე ტონგმა, რომელსაც „კლიმატის მებრძოლს“ უწოდებენ, წამოაყენა და განავითარა კონცეფცია — „მიგრაცია ღირსებით“, რათა კირიბატის მოსახლეობა არ ქცეულიყო „კლიმატურ ლტოლვილებად“.

## ავსტრალიისა და ახალი ზელანდიის კრიტიკა 
COP26 კლიმატის სამიტის შემდეგ ტონგმა განაცხადა, რომ „ჩვენი [გლობალური კლიმატური ქმედებების მხარდამჭერი] კამპანიის ერთ-ერთი სუსტი მხარე იყო მიზნების ერთიანობის ნაკლებობა ჩვენი წყნარი ოკეანის ოჯახის უფრო დიდ წევრებთან. ჩვენთვის დიდი იმედგაცრუება იყო ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში კლიმატური პოლიტიკის მუდმივი ცვლილებების ხილვა, რაც ხელისუფლებაში მყოფი პოლიტიკური პარტიების ცვლასთან ერთად ხდებოდა.“

## ჯილდოები 
ტონგს მიღებული აქვს ლიდერობისა და გარემოსდაცვითი მიმართულების არაერთი ჯილდო, როგორც გარემოს დაცვის სფეროში საქმიანობისთვის, ასევე კლიმატის ცვლილებისა და მისი შედეგების შესახებ აქტიური ადვოკატირებისთვის. მაგალითად, 2015 წელს *ტონგს* გადაეცა Sunhak-ის მშვიდობის პრემია, ხოლო 2012 წელს — როგორც ჰილარის საერთაშორისო ლიდერობის ინსტიტუტის ლიდერობის ჯილდო, ასევე Peter Benchley Ocean Award.  

ტონგი ასევე მიიღეს სხვა ჯილდოებიც, მათ შორის Order of Brilliant Jade-ის დიდი კორდონი ტაივანის პრეზიდენტისგან 2009 და David B. Stone Award — New England Aquarium Foundation-ისგან (2008).

## ანოტე ტონგის ფონდი 
თავისი მმართველობის პერიოდში 2003–2016 მან გააძლიერა ქვეყნის ვალდებულება კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ ბრძოლაში. იგი არის ფენიქსის კუნძულების დაცული ტერიტორიის დამფუძნებელი — მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი საზღვაო დაცვის ტერიტორიის, რომელიც ასევე შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ანოტე ტონგი არის კონსერვაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის მმართველი საბჭოს წევრი და ადრე მსახურობდა გლობალური გამოწვევების ფონდის ელჩად.

## სქოლიო
კატეგორია:კირიბატელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:კირიბატის პრეზიდენტები
კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:დაბადებული 11 ივნისი
კატეგორია:კირიბატის მთავრობა
კატეგორია:კირიბატელები