open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მონცა

**მონცა** () — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში. მონცისა და ბრიანცის პროვნიციის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე ლომბარდოზე, მილანისგან 15 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთით. ცნობილია თავის გრან-პრის ავტოტრასითა და მონცის ეროვნული ავტოდრომით. 

2004 წელს, მონცა ახლადშექმნილი პროვინცია მონცა და ბრიანცის დედაქალაქი გახდა. ახალი ადმინისტრაციული შეთანხმება ძალაში სრულად 2009 წლის ზაფხულში შევიდა. მანამდე მონცა კომუნა იყო მილანის პროვინციის შეამდეგნლობაში. 

მონცა ლომბარდიის მესამე უმსხვილესი ქალაქია და ბრიანცის არეალის ყველაზე მნიშვნელოვანი ეკონომიკური, სამრეწველო და ადმინისტრაციული ცენტრი. წამყვანია ტექსტილის ინდუსტრია და საგამომცემლო საქმიანობაში ვაჭრობა. 

ქალაქში განლაგებულია მილანის ბიკოკის უნივერსიტეტის დეპარტამენტი, იუსტიციის სახლი და რეგიონული ადმინისტრაციის რამდენიმე ოფისი. მონცის პარკი ერთ-ერთი უდიდესი ურბანული პარკია ევროპაში.

## დაძმობილებული ქალაქები
* ინდიანაპოლისი, აშშ
* პრაღა, ჩეხეთი

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
* City of Monza
* Monza Transportation 
* Province of Monza and Brianza
* Official website of the University of Milano-Bicocca
* Official website of Saint Gerard Hospital, nationally relevant with very high specialization 

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
სტრატიგრაფია

[მინი|250პქ|გეოლოგიური ფენა [არგენტინაში]]

[მინი|250პქ|კოლორადოს პლატო, სადაც ერთმანეთს ენაცვლებიან პერმული და იურული ნალექები ([იუტა, აშშ.]]
**სტრატიგრაფია** ( – ფენა, შრე და  – აღწერა) — გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის გეოლოგიური წარმონაქმნების ჩამოყალიბების თანამიმდევრობას და მათ პირვანდელ სივრცით ურთიერთდამოკიდებულებას. სტრატიგრაფია ეწოდება აგრეთვე ამა თუ იმ ქვეყნის ან რეგიონის გეოლოგიური წარმონაქმნების განლაგების თანამიმდევრობის აღწერას (მაგალითად ალპების სტრატიგრაფია, კავკასიის სტრატიგრაფია და ა.შ.). 

სტრატიგრაფიის ძირითადი ამოსავალი დებულებაა შრეთა წარმოქმნის თანამიმდევრობის კანონი (ნიკოლაუს სტენო, 1669), რომლის მიხედვით შრეთა ნორმალური (ჩვეულებრივ, თითქმის ჰორიზონტალური) განლაგების დროს ქვედა შრე ზედაზე უფრო ძველია. ეს დებულება ირღვევა მხოლოდ მაშინ, თუ ტექტონიკური დეფორმაციის შედეგად შრეთა დასტა გადაყირავებულია, წარსულ გეოლოგიურ პერიოდებში არსებულ წყლის აუზებში დალექილი შრეების თანამიმდევრობის შესწავლის საფუძველზე აგებენ გეოლოგიური ჭრილის სტრატიგრაფიულ სვეტს, რომელზედაც გარკვეული მასშტაბითა და სათანადო პირობითი ნიშნებით გამოხატულია ჭრილში დანალექ ქანთა შრეების საწყისი (ნორმალური) თანამიმდევრობა, მათი ასაკი და მათ შორის არსებული კონტაქტების ხასიათი (თანხმობითი განლაგება ან უთანხმო განლაგება). რეგიონის, კონტინენტის ან მთელი დედამიწის სტრატიგრაფიის კვლევისას ტარდება ცალკეული გეოლოგიური ჭრილების სტრატიგრაფიული სვეტების კორელაცია (შეპირისპირება).

[მინი|მარცხნივ|250პქ|ცარცული ნალექები, სადაც მოჩანს დანალექი ფენები ([კვიპროსი).]]დედამიწის ორგანული სამყაროს შეუქცევი განვითარების გამო შრეთა ასაკის დადგენისა და კორელაციისათვის ძირითადი მნიშვნელობა აქვს ნალექებში
დაცულ ორგანიზმთა განამარხებულ ნაშთებს. სტრატიგრაფიაში დიდი მნიშვნელობა აქვს აგრეთვე ქანების დათარიღების რადიოლოგიურ მეთოდებს. 
ეს მეთოდები განსაკუთრებით დიდი წარმატებით გამოიყენება იმ შრეთა დათარიღებისათვის, რომლებიც არ შეიცავს ორგანიზმნების ნაშთებს, აგრეთვე მაგმური ქანების დათარიღებისათვის, დანალექი და ვულკანოგენური ქანების კორელაციისათვის გამოიყენება აგრეთვე მათი ნივთიერი შედგენილობისა და პალეომაგნეტიზმის კვლევის შედეგები.
შემუშავებულია ერთიანი გლობალური სტრატიგრაფიული სკალა, რომლის ყოველი ქვედანაყოფი შეესაბამება გეოლოგიური წელთაღრიცხვის იმ 
ქვედანაყოფებს, რომლის განმავლობაში იგი წარმოიქმნება. ერთიანი სტრატიგრაფიული სკალის ქვედანაყოფების გარდა, სხვადასხვა რეგიონში 
პალეონტოლოგიური ან ლითოლოგიური მონაცემების საფუძველზე გამოყოფენ ადგილობრივ სტრატიგრაფიულ ერთეულებს: სერიებს, წყებებს, დასტებს, ჰორიზონტებს და სხვ.

სტრატიგრაფიას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს გეოლოგიური აგეგმვისა და სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა ძებნისა და ძიებისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე
* გეოქრონოლოგიური სკალა 

## რესურსები ინტერნეტში
*სტრატიგრაფია 
*სტრატიგრაფია 
*სტრატიგრაფია  
*სტრატიგრაფია 
*სტრატიგრაფია 
*სტრატიგრაფია 
*სტრატიგრაფია 

## ლიტერატურა
* Жинью М., Стратиграфическая геология, пер. с франц., М., 1952;
* Леонов Г. П., Основы стратиграфии, т. 1—2, М., 1973—74;
* Жамойда А. И., Ковалевский О. П., Моисеева А. И., Обзор зарубежных стратиграфических кодексов, М., 1969.

კატეგორია:პეტროლოგია 
კატეგორია:სტრატიგრაფია
ლატინა

**ლატინა** — ქალაქი ცენტრალურ იტალიაში, ლაციოს რეგიონში, ლატინის პროვინციის დედაქალაქი. 2025 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 127 573 ადამიანს შეადგენს, რის შედეგადაც ის რეგიონის მეორე უმსხვილესი ქალაქია. შეიქმნა 1932 წელს, იმ ამოშრობილი ჭაობების ადგილას, რომლებიც ჯერ კიდევ ანტიკური ხანიდან არსებობდა.

## ისტორია
ლატინა 1932 წლის 30 ივნისს ბენიტო მუსოლინიმ დააარსა; ახლადშექმნილ ქალაქს **ლიტორია** ეწოდა. მისი ინაუგურაცია იმავე წლის 18 დეკემბერს მოხდა. ძირითადად დასახლდა ფრიულისა და ვენეტოს რეგიონებიდან მოსული ხალხით. შენობები და მონუმენტები ძირითადად რაციონალიზმის სტილში დააპროექტეს ისეთმა არქიტექტორებმა, როგორებიც იყვნენ მარჩელო პიაჩენტინი, ანჯოლო მაცონი და დუილიო კამბელოტიმ.

1934 წელს გახდა პროვინციული დედაქალაქი, მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კი, 1946 წელს სახელი შეეცვალა და ლატინა ეწოდა. სხვა ხალხის, ძირითადად ლაციოელების მოსვლის შემდეგ, ვენეციურის მსგავსი დიალექტი სწრაფად შეცვალა რომის დიალექტმა.

## ეკონომიკა
ქალაქს გააჩნია ფარმაცევტული და ქიმიური წარმოება, ასევე ყველის წარმოება და მძლავრი მომსახურების სფერო. ამავე დროს, ლატინა მნიშვნელოვანი სასოფლო-სამეურნეო ცენტრია.

ლატინის ატმოური ენერგიის სადგური ახლა გამორთულია და მიმდინარეობს მისი ექსპლოატაციიდან გამოსვლა.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  პალოს-დე-ლა-ფრონტერა, ესპანეთი
*  ფაროპილია, ბრაზილია
*  ბირკენჰედი, გაერთიანებული სამეფო

## გალერეა

File:Sanmarcolatina.jpg|წმინდა მარკოზის კათედრალი
File:Fontana in Piazza Prefettura.jpg|პანტანი ლიაცა-ლიბერტაზე
File:Borgo Sabotino church 3.jpg|ბორჯო-საბოტინოს ეკლესია
|დომენიკო ფრანჩიონის სტადიონი

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
* 

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
სარვანი

**სარვანი** (ყოფილი *ბორჩალო*; ყოფილი *სარვანი* - გადაერქვა 1932 წლის 13 თებერვალს.) — ძველი სოფელი ქვემო ქართლში, მდინარე ალგეთის ხეობაში (ახლანდელი მარნეულის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე). სარვანში დასახლებული იყო მოსული თურქმანული ტომი.

## ლიტერატურა
**ლორთქიფანიძე ი.,* ქვემო ქართლი XVII საუკუნის პირველ მეოთხედში, ნაწ. 1-2, ტფ. 1935;

## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ჯულიანო-ინ-კამპანია

**ჯულიანო-ინ-კამპანია** () — ქალაქი და კომუნა იტალიაში, კამპანიის რეგიონის ნეაპოლის პროვინციაში. 2008 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 113 000 ადმიანია და წარმოადგენს იტალიის ყველაზე ხალხმრავალ ქალაქს რომელიც პროვინციული ცენტრი არაა. შედის ნეაპოლის მეტროპოლიურ არეალში. 

## ისტორია
ძვ. წ. V-IV საუკუნეებში ჯულიანოს ტერიტორია ოსკებით იყო დასახლებული. ტრადიციის მიხედვით, ქალაქი ძვ. წ. 421 წელს დააარსა კოლონისტთა ჯგუფმა კამპანიის ბერძნულ ქალაქ კუმადან და მას *ლილიანუმი* უწოდეს. ის პატარა ცენტრად რჩებოდა 1207 წლამდე, როდესაც კუმა ნეაპოლელებმა დაანგრიეს. ქალაქის ზოგიერთმა მოქალაქემ და მათ შორის სამღვდელოებამ თავშესაფარი ჯულიანოში ჰპოვა. პორველი დოკუმენტი, რომელიც ჯულიანოში ფეოდის არსებობას ახსენებს, 1270 წლით თარიღდება.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯულიანო-ინ-კამპანია Open Directory Project-ზე 

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
სართულიანი ფერხული

**სართულიანი ფერხული** — ქართული ხალხური ცეკვა აგრარული ღვთაებისადმი მიძღვნილი წრიულად აგებული 2- და 3-სართულებიანი ფერხული. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. ცნობილია მისი მრავალი სინონიმი: ორსართულა, ზემყრელო, აბარბარე, გერგეთულა, მხუჯიში, მირმიქელა და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
შოთა ნადირაშვილი

**შოთა ნადირაშვილი** (დ. 26 იანვარი, 1926 — გ. 13 აგვისტო, 2011) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი (1968). საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1993). ჰუმანისტური ფსიქოლოგიის ამერიკის საერთაშორისო ასოციაციის დამფუძნებელთა საბჭოს წევრი.

## ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1980-1985 წლებში იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე. 1985 წლიდან 2006 წლამდე ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. ფსიქოლოგთა საერთაშორისო კონგრესებზე (გერმანია, საფრანგეთი, ავსტრალია, მექსიკა) განწყობის ფსიქოლოგიის სიმპოზიუმების თავმჯდომარე. მრავალი საერთაშორისო ფსიქოლოგიური ჟურნალის სარედაქციო კოლეგიის წევრი. სრულიად საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის, უწმინდესისა და უნეტარესის ილია II-ის საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდის დამფუძნებელი საბჭოს წევრი.

შოთა ნადირაშვილი არის განწყობის ანთროპული თეორიის ავტორი. მისი ძირითადი კვლევები შეეხება ზოგად, პედაგოგიურ და სოციალურ ფსიქოლოგიის საკითხებს. მუშაობდა აღქმის, აზროვნების, განწყობისა და აღზრდის საკითხებზე. გამოკვეთა ქცევის სამი იერარქიული დონე: უმდაბლესი – ინდივიდისა (ცხოველის ქცევა, ან ადამიანის გაუცნობიერებელი ქცევა, საშუალო – სუბიექტისა (მეტყველი და მოაზროვნე ადამიანისა); უმაღლესი – პიროვნებისა (ნებელობის მქონე ადამიანისა). ამ სამივე დონეს აერთიანებს განწყობის ზოგადი კანონზომიერებანი, მაგრამ თითოეულს თავიანთი მახასიათებლებიც აქვთ. დიდ ყურადღებას უთმობდა ასევე გამოყენებითი ფსიქოლოგიის საკითხებს. იყო 250 სამეცნიერო შრომისა და 12 მონოგრაფიის ავტორი, რომელთაგან აღსანიშნავია: „განზოგადების უნარის განვითარება სასკოლო ასაკში“ (1964); „აღქმის ფსიქოლოგიის პრობლემები“; (1976) „პიროვნებისა და სოციალური ფსიქოლოგია“ (1974); პროპაგანდის ფსიქოლოგია (1980); განწყობის ფსიქოლოგია ტომი I – II (1983-1985); „განწყობა და ქცევა“ (1998).

ნადირაშვილი ცნობილი იყო აგრეთვე როგორც საზოგადო მოღვაწე. იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის პრემიის ლაურეატი. აკადემიკოსი შოთა ნადირაშვილი გარდაიცვალა 2011 წელს, 85 წლის ასაკში. დაკრძალულია დიდუბის საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

## თხზულებები
* განზოგადების განვითარება სასკოლო ასაკის ბავშვებში., მეცნიერება. თბ., 1963;
* განწყობის ფსიქოლოგია. მეცნიერება, ტ. I. თბ., 1983; 
* განწყობის ფსიქოლოგია. მეცნიერება, ტ. II. თბ., 1983; 
* Установка и деятельность. «Мецниереба», Тб., 1987;
* განწყობის ფსიქოლოგიის ექპერიმენტული საფუძვლები. მეცნიერება. თბ. 2004.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* შოთა ნადირაშვილი საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის საიტზე

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
შოთა
სარკინე

**სარკინე** — დიდი მცხეთის უბანი, მცხეთის კალოუბნის დასავლეთით მდებარე ე. წ. ჯოჯოხეთის ხევიდან შიომღვიმის მისადგომებამდე — სავანეთის ქედსა და გრძელ მინდორზე. ძველი ქართული საისტორიო წყაროების მიხედვით, სარკინე დიდი მცხეთის უბნად ან დამოუკიდებელ ქალაქად არის მიჩნეული.  არქეოლოგიური გათხრები არ იძლევა საფუძველს მცხეთის დედაქალაქობის ხანაში, ან უფრო გვიან, სარკინე დამოუკიდებელ ქალაქად მივიჩნიოთ. არქეოლოგიურმა ძიებამ (ნ. ღამბაშიძე) და გათხრებმა (ა. აფაქიძემ გ. გობეჯიშვილი, ა. ბოხოჩაძე, ა. სიხარულიძე) ძველი დედაქალაქის ლითონის სახელოსნო უბნის 2 ნაწილი გამოავლინა: 

*ლითონის (რკინის, ტყვიის) საწურ და სადნობ ქურათა ნანგრევები გრძელ მინდორზე 
*უბნის სამლოცველო-კულტის ადგილი სავანეთის ქედზე, სადაც 50-იანი წლების I ნახევარში დიდი კარიბჭე გათხარეს (გ. გობეჯიშვილი), 70-იან წლებში აქ აღმოჩნდა ტერაკოტული ნიღბები (ა. ბოხოჩაძე), ხოლო 1980 — კარიბჭიდან ქედის ტოტს აყოლილი ალიზის გალავანი (ა. სიხარულიძე, ა. აბუთიძე). 

როგორც არქეოლოგიური აღმოჩენები გვიჩვენებს, ელინისტურ და მომდევრო ხანაში სახელოსნო უბანი და საკულტო ადგილებიც გალავან-კოშკებითა და კარიბჭით ყოფილა გამაგრებული. სახელოსნო უბანზე აღმოჩენილია დიდი რაოდენობით ლითონის წიდა, რკინის ქვისაგან გამოწურული ლუგვი („სადედნე“ და „სახელადე“) რკინა; რკინის საწური ბრძმედისა და ლითონსადნობი ქურის ნანგრევები;  ერთ ქურაში რკინას წურავდნენ, მეორეში — ტყვიას ადნობდნენ, მესამეში — სპილენძს. სახელოსნოს დასავლეთ ნაწილში საოქრომჭედლო ყოფილა გამართული. აღმოჩენილია საოქრომჭედლო ტვიფრები და მცირე ტიგელები, რკინის გამოსაწური ქურის ძირზე დარჩენილია რკინის წიდა, ხოლო ტყვიის გამოსადნობი ქურის ძირზე თითქმის სუფთა (98%)  ტყვიაა დაღვენთილი.

მრავალფეროვანია სარკინის სახელოსნოების ნაწარმი: რკინის ცულები, ქვის სათლელების ნამზადები, რკინის ნაირნაირი ხელსაწყო-იარაღი, ქურის გამოსაწმენდი  რკინისტარიანი ნიჩაბი, ბრინჯაოს ისრისპირები, რომლებიც ხანძრის დროს ხელახლა გადამდნარა.  როგორც ჩანს, სარკინე დედაქალაქს ამარაგებდა ლითონის იარაღით, აბჯღით და საოქრომჭედლო ნაწარმითაც.

ალიზის ზღუდეებისა და კოშკების, ქვათლილებით ნაგები კარიბჭისა და რკინის ბჭის კარის, ჩუქურთმიანი ხუროთმოძღვრული ელემენტების, მელითონეთა სახელოსნოებისა და საკულტო-სასახიობო ტერაკოტული ნიღბების აღმოჩენა მიუთითებს „მუხნარით კერძი ქალაქის“  ამ უბნის მნიშვნელობაზე. არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფენ, რომ სარკინე ტიპურია დიდი მცხეთის სხვა უბანთა (არმაზციხე, წიწამური, საპიტიახშო და სხვა) გვერდით.

## ლიტერატურა
**აფაქიძე ა.,* მცხეთა — ქართლის სამეფოს ძველი დედაქალაქი, თბ., 1959;
**მისივე,* ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება ძველ საქართველოში, წგნ. 1, თბ., 1963;
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970;

კატეგორია:მცხეთა
ტრენტო

**ტრენტო** (; ) — ქალაქი იტალიაში, მდინარე ადიჯეს ხეობაში, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონის დედაქალაქი. XVI საუკუნეში აქ მდებარეობდა ტრიდენის საბჭო. 

ტრენტო რეგიონის და ზოგადად ჩრდილოეთ იტალიის ერთ-ერთი მთავარი საგანმანათლებლო, სამეცნიერო, ფინანსური და პოლიტიკური ცენტრია. ტრენტოს უნივერსიტეტი იტალიის პირველ 30 კოლეჯს შორის შედის. ქალაქს აქვს შუა საუკუნეებისა და რენესანსული თავლწარმტაცი ისტორიული ცენტრი, სადაც განლაგებული მრავალი ძველი შენობა, მაგალითად ტრენტოს კათედრალი და ბუონკონსილოს ციხესიმაგრე. 

თანამედროვე ტრენტო კოსმოპოლიტური ქალაქია, მაღალგანვითარებული სოციალური სერვისებით. მას ხშირად ასახელებენ მოწინავე პოზიციებზე იტალიის ყველაზე მაღალი ხარსიხის ცხოვრების 103 ქალაქს შორის. ამავე დროს ტრენტო და მისი პროვინცია იტალიაში ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი და აყვავებულია.

## გეოგრაფია
ტრენტოს საქალაქო რაიონი საკმაოდ ვრცელია და მოიცავს ქალაქის ცენტრსა და მრავალ გარეუბანს, რომლებიც ექსტრემალურად იცვლება გეოგრაფიულად და სამოსახლო პირობებით.  მრავალი განსხვავებული გარეუბანი დღემდე ინარჩუნებს თავიანთ ტრადიციულ სასოფლო იდენტობას. 

ტრენტო გაშენებულია ალპების მთისწინეთის — დოლომიტის ალპების სამხრეთით, მყინვარულ ხეობაში, რომელსაც ადიჯეს ხეობას უწოდებენ, იქ, სადაც მდინარეები — ფერზინა და ავიზიო მდინარე ადიჯეს უერთდებიან. ადიჯე ერთ-ერთია სამხრეთით მიმდინარე სამი მთავარი ალპური მდინარიდან. 1850 წელს, ტრენტოსთან არსებული მისი მორკალული კურსი გასწორებულ იქნა. ხეობა მთებითაა გარშემორტყმული.

## დაძმობილებული ქალაქები
## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
* Official homepage of Trento
* Azienda per il Turismo Trento e Monte Bondone 
* Flak Guns In The Brenner Pass 
* Wiki of Trento 
* Weather Station and Webcams Live

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ნოვარა

**ნოვარა** — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ იტალიაში, პიემონტის რეგიონში, მილანისგან დასავლეთით, ნოვარის პროვინციის დედაქალაქი. 105 000 მოსახლით, ის პიემონტის მეორე უდიდესი ქალაქია ტურინის შემდეგ. წარმოადგენს მნიშვნელოვან გზაჯვარედნის კომერციული ტრაფიკებისთვის მილანიდან ტურინისკენ და გენუადან შვეიცარიისაკენ მიმავალი გზების გასწვრივ. ქალაქ გაშენებულია მდინარე აგონიასა და ტერდოპიოს შორის, ჩრდილო-აღმოსავლეთ პიემონტში, მილანიდან 50 კმ-სა და ტურინიდან 95 კმ-ში. 

## ისტორია
მინი|მარცხნივ|250პქ|ქალაქში არსებული რომაული კდელები
ქალაქი იულიუს კეისარმა დააარსა და მას ნოვარია (*Novaria*) უწოდა. 386 წელს, ვალენტინიან I-ის მხარდაჭერის მიზნით ის მაგნ მაქსიმა დაანგრია. ქალაქის ნარჩენები პირისაგან მიწისა აღგავა 405 წელს ბარბაროსთა მეთაურმა რადაგაისმა, შემდეგ კი 452 წელს ატილამ. ლანგობარდების დროს ნოვარა ახალ სიცოცხლეს იწყებს, მას შემდეგ რაც მისი გრაფი ხდება კარლ III ტოლსტელი. 1110 წელს ეს თვისუფალი ქალაქი ჰაინრიხ V-მ დაიპყრო და დაანგრია. 

ნახევარი საუკუნის შემდეგ ნოვარა ლომბარდიის ლიგას შეუერთა. XII საუკუნის ბოლოდან ქალაქი მილანის ჩრდილქვეშ ექცევა, შემდეგ კი შედის მილანის საგრაფოში, სანამ მას სარდინიის სამეფო დაიპყრობდა. უტრეხტის ზავით ნოვარა ჰაბსბურგებს უბრუნდება, მაგრამ 1738 წელს პიემონტის მონარქია (სავოიის სახლი) საბოლოოდ ამყარებს მასზე თავის იურისდიქციას. 

ნოვარასგან სახელი ეწოდა მრავალ ბრძოლას, რომლებიც მის მიდამოებში გამართულა.

## დაძმობილებული ქალაქები
* **შალონ-სიურ-სონი**, საფრანგეთი (1970-დან)
* **კობლენცი**, გერმანია (1991-დან)
* **ჰასკოვო**, ბულგარეთი (2003-დან)

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
* Comune di Novara, city government website 
* Turismo Novara (tourist office)  

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
პექტოლიტი

**პექტოლიტი** (Pectolite) — ჰიდროქსიდის ნატრიუმ-კალციუმის სახის მონაცისფრო-მოთეთრო მინერალი. ქიმიური შედგენილობა: NaCa2Si3O8 (OH). კრისტალდება ტრიკლინურ (ან მონოკლინურ) სინგონიაში. სიმკვრივე 2,7-2,9. სიმაგრე 5,0-5,5. ფერი ნაცრისფერი ან თეთრი. შედგება კაჟის, კირის, ნატრიუმისა და წყლისაგან. სიმაგრე მოოსის სკალის მიხედვით 4,5-იდან 5-მდე. ძვირფასი ქვების სახესხვაობა.

პირველად პექტოლიტი აღწერეს იტალიის ერთ-ერთ პროვინციაში, 1828 წელს. ბერძნულად „pektos“ – კომპაქტური და  „lithos“ – ქვა. გვხვდება როგორც მეორეული მინერალი ბაზალტის სიცარიეელებში, ცეოლითებთან, კალციტებთან და პრენიტთან. პექტოლიტი გავრცელებულია გერმანიაში, იტალიაში, შოტლანდიაში, აშშ-ში. საქართველოში პექტოლიტი 1966 წელს აღმოაჩინა და აღწერა გეოლოგმა ნიკოლოზ სხირტლაძემ.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* პექტოლიტის შესახებ  

## სქოლიო
კატეგორია:ნატრიუმის მინერალები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:ინოსილიკატები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
კატეგორია:ტრიკლინური მინერალები
ჩიჩხიტურის მონასტერი

მინი|300პქ|ჩიჩხიტურის მონასტრის ხედიჯაბა ლაბაძის ფოტო
**ჩიჩხიტურის მონასტერი** — მონასტერი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. 

## ისტორია
ჩიჩხიტურის შესახებ წერილობით წყაროებსა და სამეცნიერო ლიტერატურაში უაღრესად მწირი ცნობებია დაცული. გარეჯის მთის აღწერისას, ვახუშტი ბატონიშვილი აქ მოქმედ ოთხ მონასტერთან დაკავშირებით ამბობს, რომ დავითგარეჯასა (ანუ დავითის ლავრასა) და ნათლისმცემელში ზის არქიმანდრიტი, ხოლო ჩიჩხიტურსა და ბერთუბანში – წინამძღვარი.

მონასტერში შემორჩენილია სრულიად უნიკალური ფრესკული მოხატულობა. ამჟამად მონასტრის ტერიტორია, ბერთუბნისა და უდაბნოს მონასტერთან ერთად, სადავოა აზერბაიჯანსა და საქართველოს შორის.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ლ. მირიანაშვილი, საქართველო–აზერბაიჯანის ადმინისტრაციული საზღვრის გარეჯის მონაკვეთის ისტორია

## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მრავალწყაროს მონასტერი

**მრავალწყაროს მონასტერი** — მონასტერი დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსის ტერიტორიაზე. აღმოაჩინეს 1995 წლის აგვისტოში მეცნიერების ფონდ „უდაბნოს“ სამეცნიერო ექსპედიციის დროს. 

წერილობით წყაროებში მონასტერი არ მოიხსენიება. სახელი შერჩეულია ექსპედიციის მიერ, იმის გამო, რომ მცირეწყლიან მდინარესა და წყაროებთან ახლოსაა გამოკვეთილი. სავარაუდოდ, მრავალწყაროს მონასტერი IX საუკუნეში დაუარსებიათ, XIII საუკუნეში კი მას არსებობა შეუწყვეტია.

მონასტერში აღმოჩენილია გუმბათის საკმაოდ ეგზოტიკური ფორმა. შემორჩენილია IX საუკუნის ფრესკები და 65-ზე მეტი ნაკაწრი წარწერა, რომელთა შორის უძველესი თარიღდება 851 წლით. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლ. მირიანაშვილი, მრავალწყაროს მონასტერი
* მრავალწყაროს მონასტრის ფოტოალბომი 

კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იანვარი 2012

**იანვარი - 2012** წლის პირველი თვეა. დაიწყო კვირას და დამთავრდა 31 დღის შემდეგ სამშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
01
თებერვალი 2012

**თებერვალი - 2012** წლის მეორე თვეა. დაიწყო ოთხშაბათს და დამთავრდა 29 დღის შემდეგ, ოთხშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
02
თამაზ კერესელიძე

**თამაზ სერგოს ძე კერესელიძე** (დ. 18 აგვისტო, 1925, თბილისი — გ. 28 დეკემბერი, 1998, იქვე) — ქართველი მიკრობიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში, ამავე ორგანიზაციის  ექსპერტი. სხვადასხვა დროს იყო საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს სამედიცინო სტატისტიკისა და ინფორმაციის ცენტრის ხელმძღვანელი, რესპუბლიკის მთავარი ეპიდემიოლოგი, არჩეული იყო ჰოსპიტალური ინფექციების და ანტიბიოტიკების სამეცნიერო საზოგადოების წევრად (აშშ და ინგლისი).

## ბიოგრაფია
თამაზ კერესელიძემ 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ამავე წელს დაიწყო მუშაობა თბილისის მიკრობილოგიის, ეპიდემიოლოგიისა და ბაქტერიოფაგიის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტში. 1955 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის მიკრობიოლოგიის კათედრის ასპირანტურა, 1961 წელს დაიცვა დისერტაცია მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხის მოსაპოვებლად, 1972 წელს მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად. 1952 წელს ასპირანტურაში ჩაბარების პარალელურად ინიშნება მიკრობიოლოგიის, ეპიდემიოლოგიის და ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგედ. 1974 წლიდან – 1995 წლამდე თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის მიკრობიოლოგიის, ვირუსოლოგიის და იმუნოლოგიის კათედრის გამგეა.

თამაზ კერესელიძეს 1964 წლიდან, როგორც მიკრობიოლოგს იწვევენ სამუშაოდ ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციაში. 1966 წლამდე იყო ინდოეთში, სამხრეთ–აღმოსავლეთ აზიის რეგიონული ბიუროს კონსულტანტ–სპეციალისტი. 1966 – 1970 წლებში მოღვაწეობდა ჟენევაში, ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის შტაბ–ბინაში, როგორც ბაქტერიოლოგიურ სნეულებათა განყოფილების უფროსი სამედიცინო მუშაკი, 1974 – 1984 წლებში, ისევ ჟენევაში, ამავე ორგანიზაციის მთავარი სპეციალისტია. 1992 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის კოორდინატორი საქართველოში. 1985 წლიდან, ამავე ორგანიზაციის ექსპერტია.

მისი საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები ეხებოდა განსაკუთრებით საშიში ინფექციურის სნეულებების ეპიდემიოლოგიისა და პროფილაქტიკის პრობლემებს. ამ მიმართულებით  გამოქვეყნებული შრომები მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციაში შესაბამისი პროგრამების შემუშავების საფუძველი გახდა. მისი ხელმძღანელობით დაცულია საკანდიდატო და სადოქტორო დისერტაციები, გამოქვეყნდა 100–ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი მიკრობიოლოგიის და ეპიდემიოლოგიის პრობლემურ საკითხებზე.

სამეცნიერო და პედაგოგიურ მუშაობაში შეტანილი წვლილისათვის თამაზ კერესელიძე დაჯილდოებული იყო საპატიო ნიშნის და ღირსების ორდენებით. განსაკუთრებით აღსანიშნავია „ბიფურკაციული ნემსის ორდენი“, რომლითაც  მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციამ თამაზ კერესელიძე ჟენევაში დააჯილდოვა. ის იყო პირველი ქართველი მკვლევარი, რომელმაც აღნიშნული ორდენი ყვავილის წინააღმდეგ ბრძოლაში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის მიიღო.

თამაზ კერესელიძე გარდაიცვალა 1998 წელს.

## ლიტერატურა
* ტრადიციებით მომავლისკენ, თსსუ–ის საიუბილეო კრებული, თბ., 2010 წ. I$BN 978–9941–0–2788–8.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
თ
მარტი 2012

**მარტი - 2012** წლის მესამე თვეა. დაიწყო ხუთშაბათს და დამთავრდა 31 დღის შემდეგ, შაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
03
2012
მაისი 2012

**მაისი - 2012** წლის მეხუთე თვეა. დაიწყო სამშაბათს და დამთავრდა 31 დღის შემდეგ, ხუთშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
05
აპრილი 2012

**აპრილი - 2012** წლის მეოთხე თვეა. დაიწყო კვირას და დამთავრდა 30 დღის შემდეგ, ორშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
04
ივნისი 2012

**ივნისი - 2012** წლის მეექვსე თვეა. დაიწყო პარასკევს და დამთავრდება 30 დღის შემდეგ, შაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
06
ივლისი 2012

**ივლისი - 2012** წლის მეშვიდე თვეა. დაიწყება პარასკევს და დამთავრდება 31 დღის შემდეგ, კვირას.

## პორტალი:ახალი ამბები 
07
ნოემბერი 2012

**ნოემბერი - 2012** წლის მეთერთმეტე თვეა. დაიწყება ხუთშაბათს და დამთავრდება 30 დღის შემდეგ, პარასკევს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
11
ოქტომბერი 2012

**ოქტომბერი - 2012** წლის მეათე თვეა. დაიწყება ორშაბათს და დამთავრდება 31 დღის შემდეგ, ოთხშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
10
სექტემბერი 2012

**სექტემბერი - 2012 ** წლის მეცხრე თვეა. დაიწყება შაბათს და დამთავრდება 30 დღის შემდეგ, კვირას.

## პორტალი:ახალი ამბები 
09
დეკემბერი 2012

**დეკემბერი - 2012** წლის მეთორმეტე თვეა. დაიწყება შაბათს და დამთავრდება 31 დღის შემდეგ, ორშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
12
ტე-ანაუს ტბა

**ტე-ანაუ** () — ტბა ახალ ზელანდიაში. მდებარეობს სამხრეთის კუნძულზე, ზღვის დონიდან 210 მ სიმაღლეზე. ფართობი 344 კმ², სიგრძე 65 კმ, სიგანე 10 კმ. უდიდესი სიღრმე 417 მ. ახალი ზელანდიის ტბებს შორის ფართობით ტე-ანაუ მეორე ადგილზეა. სამხრეთი კუნძულის უდიდესი ტბა. ტე-ანაუს დასავლეთ ნაწილში გამოიყოფა სამი მოზრდილი ფიორდი. ზოგიერთი ფიორდის შესასვლელთან არის კუნძულები. ტბას ერთვის მრავალი მოზრდილი მდინარე, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია მდინარე ეგლინტონი, რომელიც ტბას
აღმოსავლეთი მხრიდან ერთვის. 

ტე-ანაუს ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან გაშენებულია ქალაქი ტე-ანაუ. ტბის დასავლეთით აღმართულია ტყით შემოსილი ალპური ტიპის მთები, ხოლო აღმოსავლეთით გაშლილია სასოფლო-სამეურნეო ტერიტორიები. ტე-ანაუს დიდი ნაწილი მოქცეულია ფიორდლანდის ეროვნული პარკის ფარგლებში. აქვეა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი — ტე-ვაჰიპაუნამუ. ტბის პირვანდელი სახელწოდება სავარაუდოდ არის „*ტე-ანა-ო-პრენსი*“ (მაორი ენა), რომელიც ნიშნავს „მოტრიალე მღვიმის წყალს“. აღნიშნული სახელწოდება უკავშირდება მღვიმეებს, რომლებიც გამომუშავებულია ტბის დასავლეთ სანაპიროსთან.  

ევროპელთაგან პირველად ტბა მოინახულეს 1852 წელს. მიმდინარეობს თევზჭერა. განვითარებულია ტურიზმი.

მრავალფეროვანია ტბის ირგვლის არსებული ფლორა და ფაუნა. 1948 წელს ტბის სანაპიროსთან შეამჩნიეს იშვიათი მორბენალი ფრინველი — ტაკაჰე, რომელიც ამომწყდარ სახეობად მიიჩნეოდა.  

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ტე-ანაუ ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ლუიჯი ეინაუდი

**ლუიჯი ეინაუდი** (; დ. 24 მარტი 1874, კიარუ, იტალია — გ. 30 ოქტომბერი, 1961, რომი, იტალია) — იტალიელი პოლიტიკოსი და ეკონომისტი. 1948-1955 წლებში იტალიის პრეზიდენტი, 1945–1948 წლებში მუშაობდა იტალიის ბანკის პრეზიდენტად. 1955–1961 წლებში  სამუდამო სენატორი.

## იხილეთ აგრეთვე
* იტალიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* ლუიჯი ეინაუდის ბიოგრაფია

კატეგორია:იტალიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:იტალიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  24 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი  30 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
ჯოვანი გრონკი

**ჯოვანი გრონკი** (; დ. 10 სექტემბერი, 1887, პონტედერა, იტალია — გ. 17 ოქტომბერი, 1978, რომი, იტალია) — იტალიელი პოლიტიკოსი. იტალიის მე-3 პრეზიდენტი 1955–1962 წლებში, იტალიის დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტი 1948-1955 წლებში. 1962 წლის 11 მაისიდან — უვადო სენატორი (იტალიის კონსტიტუციის შესაბამისად).
 
## იხილეთ აგრეთვე
* იტალიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯოვანი გრონკის ბიოგრაფია 

კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:იტალიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:იტალიის პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი პოლიტიკოსები
სარღანისნაირნი

**სარღანისნაირნი**  () — თევზების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 36—150 სმ აღწევს. ფართოდ არიან გავრცელებული თბილ და ზომიერ წყლებში. რიგში გაერთიანებულია 4 ოჯახი: ნახევარდინგასებრნი, მფრინავი თევზისებრნი, სარღანისებრნი და მაკრელისებრნი. ნახევარდინგასებრთა და სარღანისებრთა ოჯახების თევზების ძვლები მწვანეა, რაც განპირობებულია მათში ნაღვლის პიგმენტის — ბილივერდინის არსებობით. სარღანისნაირთა ზღვის ფორმები მრავლდებიან ქვირითით, ხოლო ზოგიერთი მტკნარი წყლის ფორმები ცოცხლადმშობია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სარღანისნაირნი
პეტერ გუსტავ ლეჟენ დირიხლე

**იოჰან პეტერ გუსტავ ლეჟენ დირიხლე** (; დ. 13 თებერვალი, 1805  — გ. 5 მაისი, 1859) — გერმანელი მათემატიკოსი, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა მათემატიკური ანალიზის, ფუნქციების თეორიისა და  რიცხვთა თეორიის განვითარებაში.

## მოღვაწეობა
დირიხლეს სახელს უკავშირდება რამდენიმე მნიშვნელოვანი აღმოჩენა მათემატიკაში, მექანიკასა და მათემატუიკურ ფიზიკაში.

რიცხვთა თეორიაში დირიხლემ დაამტკიცა თეორემა არითმეტიკული პროგრესიის შესახებ (დირიხლეს თეორემა): 

მიმდევრობა {a + nb}, სადაც a, b — ურთიერთმარტივი მთელი რიცხვებია, შეიცავს უსასრულო რაოდენობის მარტივ რიცხვებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პეტერ გუსტავ ლეჟენ დირიხლე, მათემატიკური გენეალოგია.
* პეტერ გუსტავ ლეჟენ დირიხლე, The MacTutor History of Mathematics archive.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1805
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1859
მუსა I

**მუსა I** () — მალის იმპერიის ყველაზე ცნობილი მანსა (უზენაესი მმართველი). ქვეყანას მართავდა 1312-1337 წწ. მიეკუთვნება კეიტას დინასტიას. მიიჩნევა დინასტიის დამაარსებლის სუნდიატა კეიტას (იგივე — მარი დიატა I ) ძმის შვილად. მისი მმართველობის დროს გაფართოვდა, როგორც ქვეყნის საზღვრები, ასევე მისი კულტურული გავლენის სფეროები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მალის იმპერია
* ტომბუქტუ

## რესურსები ინტერნეტში
*Цивилизации долины Нигера: легенды и золото. Часть II — Мали. 
*History Channel: Mansa Moussa: Pilgrimage of Gold
*Al-Umari's description of Mansa Musa's 1324 visit to Cairo 
*Sondiata and Mansa Musa on the Web  
*African Legends page
*African Events Mansa Musa page 
*Mansa Musa 

კატეგორია:მალის მმართველები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1337
სილის ეროვნული პარკი

**ზილის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი იტალიაში, კალაბრიის რეგიონში. შეიქმნა 1997 წელს და მოიცავს 74 000 ჰა ველურ, თავლწარმტაც არეალს. გარდა ამისა, ის იშლება პოლინოს, ასპრომონტესა და ეტნის ლანდშაფტებზე, იონიისა და ტირენიის ზღვების მიმართულებით. ხასიათდება რამდენიმე სასიფლო დასახლებისა და ტურისტული სოფლის არსებობით, ასევე მდიდარი კუტურული მემკვიდრეობით. პარკის უმაღლესი მწვერვალია ბოტე-დონატო (1 928 მ).

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ეროვნული პარკების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Pages by the Park Authority on Parks.it

## ლიტერატურა
* *Yearbook of the Italian Parks 2005*, edited by Comunicazione in association with Federparchi and the Italian State Tourism Board ISBN 88-7585-011-9

კატეგორია:იტალიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1997 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
ბოლცანო

**ბოლცანო** (; ; ) — ქალაქი ჩრდილოეთ იტალიაში, ტრენტინო-ალტო-ადიჯეს რეგიონში, ბოლცანოს პროვინციის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 103 970 ადამიანს შეადგენს. 

## ისტორია 
არეალი თავდაპირველად დასახლებული იყო რეტებით, ძვ. წ. 15 წელს კი ის რომაელებმა დაიპყრეს გენერალ დეციმ კლაუდიუს ნერონის ხელმძღვანელობით და ააშენეს დასახლება, რომელსაც პონს-დრუსი (*Pons Drusi*) უწოდეს, მახლობელ სოფელს კი ბაუცანუმი (*Bauzanum*). რომის იმპერიის კრახის შემდეგ არეალში იწყება ბავარიელთა იმიგრაცია და პირველი დოკუმენტი, რომელშიც ბავარიელი გრაფი მოხსენიებულია როგორც ბოლცანოს მმართველი, 679 წლით თარიღდება. ამის შემდეგ იწყება ტერიტორიის გერმანელი ხალხებით დასახლება. 1190 წლის 24 ივნისს, ეპისკოპოსმა კონრად ტრიენტელმა ორ უმთვრეს ქალაქს შორის (ვენეციასა და აუგსბურგს შორის) მდებარეობის გამო დასახლება ქალაქის სტატუსში აიყვანა, რის შემდეგაც ბოლცანო მნიშვნელოვანი სავაჭრო წერტილი ხდება. წელიწადში ოთხჯერ იმართებოდა ბაზრობა, სადაც ვაჭრები მოდიოდნენ როგორც ჩრდილოეთიდან, ისე სამხრეთიდან. ამის გამო 1635 წელს დაარსდა სავაჭრო სამომრიგებლო. ყოველ საბაზრო სეზონზე ოფისში მუშაობდა ორი იტალიელი და ორი გერმანელი ოფიცერი, რომლებიც აქ მოსაქმე ვაჭრების მიერ ინიშნებოდნენ. ამავე პერიოდში ქალაქი კულტურული გზაჯვარედინი ხდება, რაც დღემდე გრძელდება. 

პირველ მსოფლიო ომამდე, ბოლცანო ტიროლის საგრაფოს ეკუთვნოდა, რომელიც თავის მხრივ ავსტრია-უნგრეთის შემადგენლობაში შედიოდა. ამავე ომის დასრულების შემდეგ იგი იტალიის მიერ იქნა ანექსირებული და 1927 წლის 1 იანვარს გახდა პროვინციული დედაქალაქი. ანექსიის პერიოდში, ბოლცანო გერმანულენოვანი ქალაქი იყო 30 000 მოსახლით. 1920-იან წლებში ბენიტო მუსოლინის ბრძანებით დაიწყო ბოლცანოს, ისევე როგორც მთელი პროვინციის იტალიანიზაციის პროგრამა. მიზანი მდგომარეობდა იტალიურად მოლაპარაკე იმდენი იმიგრანტის ჩასახლებაში, რომლებიც სამჯერ აღემატებოდნენ გერმენულენოვან მოსახლეობას. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს ბოლცანოში ფუნქციონირებდა  ნაცისტური საკონცენტრაციო ბანაკი, სადაც ებრაელებსა და პოლიტიკურ პატიმრებს ათავსებდნენ. 

## ლინგვისტური მდგომარეობა 
2001 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობის 73% იტალიურენოვანია, 26,29% გერმანულენოვანი, 0,71% კი მშობლიურ ენად ლადინურს მიიჩნევს.

## დაძმობილებული ქალაქები 
* სოპრონი, უნგრეთი
* ლა-პასი, ბოლივია

## იხილეთ აგრეთვე 
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში 
**Bolzano City Hall* Official website (in Italian and German)
**Bolzano Tourist Board* Official website

## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
ანდრია (ქალაქი)

**ანდრია** ()— ქალაქი და კომუნა სამხრეთ იტალიაში, აპულიის რეგიონში. წარმოადგენს სასოფლო-სამეურნეო და მომსახურების ცენტრს, აწარმოებს ღვინოს, ზეთისხილს და ნუშს. ამავე დროს ის აპულიის მეოთხე უდიდესი მუნიციპალიტეტი (იგივე კომუნა), ხოლო უდიდესი 2009 წელს შექმნილ ახალ, ბარლეტა-ანდრია-ტრანის პროვინციაში, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრიც ანდრია 2010 წლის 21 მაისს გახდა.

## ისტორია 
ანდრიას წარმოშობის შესახებ განსხვავებული თეორიები არსებობს. 915 წლის დოკუმენტში ის მოხსენიებულია როგორც „კაზალე“, რომელიც საზღვაო პორტ ტრანის ემორჩილებოდა. ქალაქის სტატუსი დაახლოებით 1046 წელს მიიღო, როდესაც ნორმანმა გრაფმა პეტერმა გააფართოვა და გაამაგრა მიმდებარე დასახლებები. 

XIV საუკუნეში, ანჟუ-სიცილიის სახლის მმართველობისას ანდრია საგრაფოს ცენტრი გახდა. 1350 წელს მას ალყა შემოარტყეს უნგრეთის არმიის მიერ დაქირავებულმა გერმანელმა და ლომბარდიელმა მებრძოლებმა, 1370 წელს კი ნეაპოლის დედოფალ ჯოვანა I-ის ჯარებმა. 1431 წელს მმართველმა ფრანჩესკო II დელ-ბალცომ ქალაქში დააბრძანა წმინდა ფრანჩესკო ანდრიელის ნაწილები. ეს წმინდანი დღესაც ანდრიას მფარველად ითვლება. 1487 წელს ქალაქი ხელში ჩაიგდეს არაგონელებმა, საგრაფო კი მომაველ მეფე ფედერიკო IV ნეაპოლელს გადაეცა. მოგვიანებით, 1552 წელს ის ესპანელებმა ფაბრიციო კარაფას მიყიდეს 100 000 დუკატად. 

კარაფას ოჯახი ქალაქს 1799 წლამდე მართავდა, როდესაც ის ხანგრძლივი ალყის შემდეგ საფრანგეთის ძალებმა აიღეს. ბურბონთა რესტავრაციის შემდეგ, ანდრია გახდა იტალიის გაერთიანების მთავარი ქომაგი. 

## გეოგრაფია 
ქალაქი მდებარეობს მურჯიის სუბ-რეგიონში, ქალაქ ბრალეტიდან და ადრიატიკის ზღვის სანაპირო ზოლიდან 10 კმ-ის დაშორებით. მისი მუნიციპალიტეტი იტალიის სხვა მუნიციპალიტეტებს შორის სიდიდით მე-16 ადგილს იკავებს. 

## ღირსშესანიშნაობები
[მინი|მარცხნივ|250პქ|[კასტელ-დელ-მონტეს ციხესიმაგრე]]
ერთ დროს ანდრია საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორ ფრიდრიხ II-ის საყვარელი რეზიდენცია იყო, რომელმაც მის სიახლოვეს XIII საუკუნეში კასტელ-დელ-მონტეს ციხესიმაგრე ააგო. დღეს ის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილია იტალიის ციხესიმაგრეებს შორის და 1996 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
*  Andria official website
*  Andria web portal 
* [Map of Andria](http://maps.google.com/maps?q=Andria+(Puglia),+Italy&sa=X&oi=map&ct=title)

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
სარძევეები

**სარძევეები**, *სარძევე ჭურჭლები*   — მცენარის ჭურჭლები (მილები, უჯრედები), რომლებიც შეიცავენ რძეწვენს (ლატექსს) აქვს რძიანასებრთა, რთულყვავილოვანთა, ღვედკეცისებრთა და სხვა ოჯახის ზოგიერთ მცენარეს. სარძევეები ორგვარია:დანაწევრებული და დაუნაწევრებელი. დანაწევრებული სარძევეები წარმოიქმნება სარძევე უჯრედებს შორის ტიხრების გახსნით; დაუნაწევრებელი სარძევეები — ინიციალური სარძევე უჯრედების გაზრდით და დატოტვით. ცოცხალ სარძევეებს აქვს ციტოპლაზმის კედლისპირული შრე, მრავალი ბირთვი, ცელულოზოვანი გარსი და ცოცხალი უჯრედის ყველა სხვა სტრუქტურა. სარძევეები მცენარის თითქმის ყველა ორგანოშია და ქმნის მთლიან სისტემას, თუმცა ზოგს (ჭანჭყატი, ევკომია) რძეწვენი უგროვდება ცალკეულ წაგრძელებულ უჯრედში. სარძევეების ფიზიოლოგიური როლი ჯერ კიდევ არ არის დადგენილი. ფიქრობენ, რომ სარძევეებში გროვდება ნივთიერებათა ცვლის პროდუქტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ვეზუვის ეროვნული პარკი

**ვეზუვის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი იტალიაში, ნეაპოლის რეგიონში. შექმნილია ვულკან ვეზუვის გარშემო. დაარსდა 1995 წელს და მოიცავს 7 259 ჰა ტერიტორიას, მთლიანად მოქცეულია ნეაპოლის პროვინციის შემადგენლობაში.

პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია მცენარეთა 612 და ცხოველთა 227 სახეობა.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ეროვნული პარკების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*Pages by the Park Authority on Parks.it
*

კატეგორია:იტალიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1995 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
სარწები

**სარწები** — ისტორიული სოფელი სამხრეთ საქართველოში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). მოხსენიებულია „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (XVI საუკუნე). გაიგივებულია გიორგი მერჩულის (X საუკუნე). „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ ნახსენებ სარწებთან.
## წყარო
**ჯიქია ს.,* გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგნ. 3, თბ., 1958
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თურქეთის ტერიტორიაზე
პოლინოს ეროვნული პარკი

**პოლინოს ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი სამხრეთ იტალიაში, ბაზილიკატისა და კალაბრიის რეგიონებში. 1 820 კმ² ფართობით, უდიდესი ბუნებრივი პარკია ქვეყანაში. მოქცეულია კოზენცის, მატერისა და პოტენცის პროვინციების ტერიტორიაზე. სახელს იღებს პოლინოს მთის მასივისგან.

პარკი შეიქმნა 1992 წელს, როგორც ბუნებრივი, ისე არქეოლოგიური მნიშვნელობის გამო. მისი სიმბოლოა ბოსნიური ფიჭვი, რადგან აქ იზრდება ამ მცენარის ერთ-ერთი უკანასკნელი ნარჩენები მთელს იტალიაში. მის ტერიტორიაზე მოქცეულია რამდენიმე ქალაქი. მერკურის ხეობაში აღმოჩენილ იქნა პრეისტორიული, ტყის სპილოსა (*Elephas antiquus*) და გიგანტური ბეჰემოტის (*Hippopotamus major*) ნამარხები.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ეროვნული პარკების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*Official website   
*Pages by the Park Authority on Parks.it

კატეგორია:იტალიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1992 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
სარკოდინები

**სარკოდინები**, *ცრუფეხიანები* () — უხერხემლო ცხოველთა კლასი უმარტივესთა ტიპისა. მოძრაობენ ფსევდოპოდიებით. სარკოდინების უმრავლესობა თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია. შეიცავს 3 ქვეკლასს: ფესვფეხიანებს, სხივარებს და ფორამინიფერებს.

## სქოლიო 
კატეგორია:უმარტივესები
მონტი-სიბილინის ეროვნული პარკი

**მონტი-სიბილინის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი იტალიაში, მარკესა და უმბრიის რეგიონების ტერიტორიებზე. მოიცავს მაჩერატის, ფერმოს, ასკოლი-პიჩენოსა და პერუჯის პროვინციების ტერიტორიებს. 

პარკი 1993 წელს შეიქმნა და ამჟამად 70 000 ჰა ფართობს იკავებს. დაბალი ზონები ძირითადად ტყიანია, უფრო მაღლა კი ბალახითაა დაფარული. უმაღლესი მწვერვალია მონტე-ვეტორე (2476 მ). გამოირჩევა ფლორისა და ფაუნის მრავალფეროვნებით.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*Official website
*Pages by the Park Authority on Parks.it
*Information on walks in the park 

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ეროვნული პარკების სია

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1993 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
გრან-სასო-ე-მონტი-დელა-ლაგა

მინი|290პქ|აბრუცის არჩვები
**გრან-სასო-ე-მონტი-დელა-ლაგა** () — ბუნების პარკი იტალიაში. შეიქმნა 1991 წელს და მოიცავს 2 014 კმ² ტერიტორიას. ლანდშაფტი ძირითადად მთიანია. პარკის სამმართველო მდებარეობს ლ'აკვილის პროვინციაში.

პარკის ტერიტორიაზე, გრან-სასოს მწვერვალსა და მონტი-დელა-ლაგის ქედს შორის გაივლის გრან-სასოს-ე-მონტი-დელა-ლაგის ეროვნული პარკის დიდი გზატკეცილი.

## გეოგრაფია
პარკი ერთ-ერთი უდიდესი დაცული ტერიტორიაა ევროპაში. მისი ძირითადი ნაწილი მიეკუთვნება გრან-სასოს მთის მასივს, რომელიც სჭარბობს არსებულ ლანდშაფტში. ეს მთები ვერტიკალურადაა აღმართული კამპო-იმპერატორეს უზარმაზარ მინდვრებში. აღმოსავლეთით აღმართულია შთამბეჭდავი მწვერვალი პარეტონე, რომელიც მუდმივი თოვლის, კლდეებისა და ქარების კერაა. ჩრდილოეთით გადაჭიმულია მონტი-დელა-ლაგის მთის მასივი, სადაც ჩერდება ათასობით გადამფრენი ფრინველი. ეს არეალი მთლიანადაა დაფარული წიფლის, სოჭის, თურქული მუხისა და წაბლის ხეებით. აქვეა 200 კმ სიგრძის საცხენოსნო გზები.

## ველური ბუნება
პარკი მოიცავს ბიოლოგიურად ერთ-ერთ ყველაზე მრავალფეროვან არეალს ევროპაში. კლიმატი გარდამავალია ხმელთაშუაზღვიურსა და ევროპულს შორის. გავრცელებულია მცენარის ორი ათსზე მეტი სახეობა, რომელთაგან ზოგიერთი ენდემია. მათ შორისაა აბრუცის ედელვაისი. არანაკლებ მდიდარია ფაუნა. წარმოდგენილ ცხოველთა შორის ძალიან ბევრი უიშვიათესი სახეობაა, რომელთაგან აღსანიშნავია აბრუცის არჩვი, იტალიური მგელი, შველი, ველური კატები, გარეული ტახები, მელიები და ციყვები. ფრინველთა შორის აღსანიშნავია მთის არწივი, თეთრწინწკლებიანი კოდალა, კაკაჩა და შავარდენი. ასევე გავრცელებულია მწერები, რომელთა შორისაა პეპელა აპოლონი.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ეროვნული პარკების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*Institutional Site (italian)
*The National Park of the Gran Sasso 
*Abruzzo by the Park Authority on Parks.it (italian) 

კატეგორია:იტალიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1991 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
Discovery (პინკ ფლოიდის ბოქს-სეტი)

***Discovery*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის ალბომების ბოქს-სეტი, რომელიც გამოიცა 2011 წლის 26 სექტემბერს.

ბოქს-სეტი გამოვიდა კამპანიის Why Pink Floyd...?  ფარგლებში. მასში შეტანილი 14 სტუდიური ალბომი წარმოდგენილია რემასტერების სახით. ამას თან ახლავს 60 გვერდიანი ბუკლეტი, რომელიც სტორმ თორგერსონის მიერ იქნა შემუშავებული.

ამ გამოცემაში CD-ების ზედაპირები არ იმეორებენ არც ორიგინალური ფირფიტების, არც არსებული CD-ების გაფორმებას - მათზე მრავალრიცხოვანი ასო *D* (*Discovery*) არის წარმოდგენილი.

2016 წელს აშშ-ში, ახლადჩამოყალიბებულ ლეიბლ Pink Floyd Records Ltd.-ზე (რომელიც პასუხისმგებელია 1986 წლამდე ჩაწერილი მასალის გამოცემაზე), ისევე, როგორც Pink Floyd Records (1987) Ltd.-ზე (რომელიც პასუხისმგებელია მეისონის/გილმორის/რაიტის ტრიოს მიერ 1987 წლიდან ჩაწერილ მასალაზე) გამოვიდა ყუთში შეტანილი ალბომების ახალი გამოცემები. გამჭვირვალე კონვერტებზე, რომლებშიც ალბომებია მოთავსებული, ამჯერად ამა თუ იმ ალბომის გრაფიკის მიხედვით სტილიზებული სტიკერებია, ალბომის სახელწოდებით. CD-ების ზედაპირები გაფორმებულია თავად ალბომების დიზაინის გათვალისწინებით და, ვინაიდან *Discovery* მხოლოდ *Why Pink Floyd?*-ის ნაწილი იყო, ამჯერად ასო D აღარ გამოიყენება.

## ალბომები 
**The Piper at the Gates of Dawn*, ორიგინალური გამოცემა - აგვისტო 1967
**A Saucerful of Secrets*, ორიგინალური გამოცემა - იანვარი 1968
**More*, ორიგინალური გამოცემა - ივლისი 1969
**Ummagumma*, ორიგინალური გამოცემა - ოქტომბერი 1969
**Atom Heart Mother*, ორიგინალური გამოცემა - ოქტომბერი 1970
**Meddle*, ორიგინალური გამოცემა - ნოემბერი 1971
**Obscured by Clouds*, ორიგინალური გამოცემა - იანვარი 1972
**The Dark Side of the Moon*, ორიგინალური გამოცემა - მარტი 1973
**Wish You Were Here*, ორიგინალური გამოცემა - სექტემბერი 1975
**Animals*, ორიგინალური გამოცემა - თებერვალი 1977
**The Wall*, ორიგინალური გამოცემა - დეკემბერი 1979
**The Final Cut*, ორიგინალური გამოცემა - აპრილი 1983 (შეტანილია ვერსია 2004 წლის გამოცემის სიმღერების სიით)
**A Momentary Lapse of Reason*, ორიგინალური გამოცემა -  სექტემბერი 1987
**The Division Bell*, ორიგინალური გამოცემა -  აპრილი 1994

## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2011 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:ალბომები სტორმ თორგერსონის გარეკანის დიზაინით
კატეგორია:ები-როუდის სტუდიებში ჩაწერილი ალბომები
კატეგორია:ალბომები დეივიდ გილმორის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები ჯო ბოიდის პროდიუსერობით
სარო

**სარო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სარო — სოფელი ასპინძის მუნიციპალიტეტში.
*სარო — მარადმწვანე წიწვოვანი ხე კვიპაროსისებრთა ოჯახისა. იგივეა, რაც კვიპაროზი.
* სარო — მუნიციპალიტეტი კანტაბრიაში, ესპანეთი.
ამერიკული ინგლისური

**ამერიკული ინგლისური** ( American English, აბრ.: AmE, AE, AmEng, USEng, en-US ) — ინგლისური ენის ენობრივი ვარიანტი, მიღებული ეროვნული სტანდარტი ამ ენისა ამერიკის შეერთებული შტატების ტერიტორიებზე. ინგლისური ენა აშშ-ში, ისევე როგორც თავისი გავრცელების სხვა რეგიონებში, ჩრდილოეთ ამერიკაში შემოტანილი იყო ბრიტანელი (უპირატესად ინგლისელი) კოლონისტების  მიერ XVII-XVIII სს, რის შემდეგაც სხვადასხვა გარეგნული და შიდა ფაქტორების გავლენის ქვეშ, მასში განვითარდა მთელი რიგი თავისებური თვისებები ყველა ენობრივ დონეებზე. თვითონ აშშ-ში ამერიკული ინგლისური არის მშობლიური ქვეყნის მოსახლეობის 80%-სთვის და აქვს სტანდარტული, დამკვირდებული საგანმანათლებლო სისტემაში და მედიაში რიგი თვისებები ორთოგრაფიის სფეროში, გრამატიკის და ლექსიკის. მიუხედავად ამისა, ის, ისევე როგორც ინგლისური საერთოდ, არაა განმტკიცებული, ფედერალურ კონსტიტუციაში როგორც აშშ-ის ოფიციალურ ენად, თუმცა ფაქტობრივად არის. ბოლო წლების განმავლობაში ესპანურენოვანი მოსახლეობის ზრდასთან ერთად,  გაძლიერდა მოძრაობა  მისთვის ოფიციალური სტატუსის მიცემისთვის, რაც უკვე მრავალი შტატის დონეზეა მიღწეული. მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგ სწორედ მნიშვნელოვანი ტერიტორიული და რაოდენობრივი დაფარვა ამერიკული ინგლისური ენისა, გამაგრებული მნიშვნელოვანი აშშ-ის ეკონომიკური რესურსებით, დაეხმარა ინგლისურ ენას მიეღო უფრო ფართო გლობალური მნიშვნელობა და გავლენა სხვა ენობრივ სისტემებზე. უნდა აღინიშნოს, რომ მსოფლიოს უმეტეს ქვეყნებში ინგლისური ენა და ანგლიციზმები ნებაყოფლობით ვრცელდება და არა ძალის გამოყენებით.

## ორთოგრაფიური ნიშნები 
ზოგიერთი განსხვავებანი ამერიკულ და ბრიტანულ ფორმებს შორის:

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის ენები
კატეგორია:ინგლისური ენა
მენიპოსის სატირა

**მენიპოსის სატირა**, იგივე ვარონის სატირა — ანტიკური ლიტერატურის ჟანრი, ხასიათდება ფილოსოფიური განსჯისა და პაროდიული სატირის შეერთებით, ხოლო ფორმით გამოირჩევა პროზისა და პოეზიისა თავისუფალი შერევით.

ტერმინი „მენიპოსის სატირა“ მოდის ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე საუკუნის შუახანების ცნობილი ფილოსოსფოს-კინიკოსისა და სახელგანთქმული სატირიკოსის მენიპოს გადარელის სახელიდან.

მენიპოსის სატირა განეკუთვნება ლიტერატურის იმ საერთო გვარს, რომელმაც ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მეოთხე საუკუნეში გავრცელდა, პროზაული ჟანრის დიალოგში, ფილოსოფოს სოკრატეს მიმდევრებში და განსაკუთრებით დაინერგა კინიკოსებში.

სოკრატეს დიალოგის რბილი ირონია მენიპოსის სატირამ გადააქცია მასხრულ იუმორად და კომედიას მიუახლოვა. სწორედ კომიკური ეფექტის მისაღწევადაა გამიზნული ლექსისა და პროზის შერევაც. ეს დაკავშირებულია მაღალი პოეზიის ხშირ ციტირებასთან, ეპოსისა და ტრაგედიის მთელი სცენების პაროდირებასთან. მენიპოსის სატირის დაცინვის საგანი იყო მიწიერ დიდებათა არარაობა, მცდარი ადამიანური წარმოდგენები და ფილოსოფიური დოგმები, ღმერთებისადმი ბრმა თაყვანისცემა.

მენიპოსის სატირამ შექმნა ხასიათი დიოგენესი, იდეალური კინიკური ფილოსოფოსისა და ეს ხასიათი აჩვენა მოჩვენებითობის, სიმდაბლის, ფლიდობის და მონობის პრიზმაში.

მენიპოსს ბაძავდნენ ვარონი, სენეკა უმცროსი, ლუკიანე.

მენიპოსის სატირის ნიმუშებია შემდეგი რომანები: ფრანსუა რაბლეს „გარგანტუა და პანტაგრუელი“, ჯონათან სვიფტის „გულივერის მოგზაურობა“, ვოლტერის „კანდიდი“, ლუის კეროლის „ალისა საოცრებათა ქვეყანაში“, ჯეიმზ ჯოისის „ფინიგანის ქელეხი“, თომას პინჩონის „მიზიდულობის ცისარტყელა“ და სხვა.

## ლიტერატურა
* Бахтин М. Проблемы поэтики Достоевского. — М., 1979. 
* Wilson, Robert.  "On Disgust: A Menippean Interview". *Canadian Review of Comparative Literature* 34: 2 (June, 2007).  pp.&nbsp;203–213. On Disgust: A Menippean Interview 
*Payne, F. Anne. *Chaucer and the Menippean Satire*. Madison: U of Wisconsin P, 1981.
*Sherbert, Garry. *Menippean Satire and The Poetics of Wit: Ideologies of Self-Consciousness in Dunton, D’Urfey, and Sterne.*  Peter Lang, 1996.
*Weinbrot, Howard D. *Menippean Satire Reconsidered.* Baltimore: Johns Hopkins Univ. Press, 2005.

კატეგორია:გამონაგონი
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
მენიპოს გადარელი

**მენიპოს გადარელი** (; ; ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე საუკუნის მეორე ნახევარი) — ბერძენი ფილოსოფოს–კინიკოსი და სატირიკოსი.

## ბიოგრაფია
მენიპოსი წარმოშობით იყო სირიის ქალაქ გადარადან, საიდანაც მომდინარეობს მისი სახელი.

დიოგენე ლაერტელის მონათხრობის მიხედვით, მენიპოსი იყო მონა, შემდეგ ვაჭრობით გამდიდრდა და თებეში (ბეოტია) თავისუფალი მოქალაქის ხარისხიც მოიპოვა. მერე კი გაკოტრდა და თავი მოიკლა. 

მენიპოს გადარელმა თებეში დაიწყო სატირების წერა. სულ შეუთხზავს ცამეტი წიგნი, რომლებიც დაკარგულია. ცნობილია მხოლოდ ზოგიერთი სატირული თხზულების სათაური და შინაარსი.

## ლიტერატურული ჟანრი
ლიტერატურულ ჟანრის — „მენიპოსის სატირა“ სახელწოდება მომდინარეობს მენიპოს გადარელის სახელიდან.

## ლიტერატურა
* «Антология кинизма», Москва, «Наука», 1984.
* Диоген Лаэртский, «О жизни, учениях и изречениях знаменитых философов», Москва, «Мысль»,1986.

## რესურსები ინტერნეტში
*Diogenes Laërtius, *Life of Menippus*, translated by Robert Drew Hicks (1925)
**Menippus* - Lucian's dialogue in which Menippus visits Hades

კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
სარქარი

**სარქარი** (სპარს. სარქარ — ზედამხედველი, უფროსი):
* გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში:
** უფროსი, ზედამხედველი, მუშათუხუცესი; სამეურნეო დარგის მოხელე. სარქათების უფროსს *სარქარბაში* ერქვა.
** ერთგვარი ხაზინა, სხვადასხვანაირი საქონლის, სურსათისა და ფულის სათავს-საწყობი. სარქარს *სარქარდარი* განაგებდა.
** მორიგე ჯარის სარქარი  (სარქარდა, სარქარდარი) სამხედრო-ადმინისტრაციულ ფუნქციებს  აღასრულებდა (ჯარის „დაძახება“-გამოყვანა და მეთაურობა, ლაშქარს „დაკლებულთა“ და მაროდიორთა დასჯა).
* შუა აზიაში და ამიერკავკასიის ზოგიერთ ნაწილში:
** სახელმწიფო მოხელე, რომელიც სახაზინო აკრეფებს ხელმძღვანელობდა.
* რუსეთის იმპერიაში:
** ბაქოს გუბერნიის შემახისა და გეოქჩაის მაზრებში და ელიზავეტპოლის გუბერნიის ზოგიერთ ნაწილში ეწოდებოდა მომთაბარეთა ჯოგების ზედამხედველებს.

## წყარო
*ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 12-3, თბ., 1965—1970; ტ. 5-6, თბ., 1974—1977

## ლიტერატურა
*მასალები საქართველოს ეკონომიური ისტორიისათვის დანართი 1, 2, 3 წიგნების ლექსიკონი და საძიებლები, შეადგინა მ. ბერძენიშვილმა, თბ., 1957;
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952;

## სქოლიო 
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
იტალიის ვულკანების სია

ცხრილში მოცემულია იტალიის **მოქმედი და ჩამქრალი ვულკანების** სია:

## რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიო ვულკანიზმის პროგრამა 

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ვულკანები
სასათბურე კულტურები

**სასათბურე კულტურები** — ბოსტნეული, დეკორატიული, ხეხილოვანი და კენკროვანი მცენარეები, რომლებიც სათბურში გამოჰყავთ. სასათბურე კულტურები მოსავალს იძლევიან არასეზონურ ვადებში, როდესაც მათი მოყვანა ღია გრუნტზე არ შეიძლება.  

ბოსტნეული კულტურებიდან მოჰყავთ უმთავრესად კიტრი  და პამიდორი, აგრეთვე ბადრიჯანი,ლობიო, ხახვი, თვის ბოლოკი, წიწაკა, საზამთრო, ნესვი და სხვა.  

დეკორატიული მცენარეებიდან — ყოჩივარდა, ქრიზანთემა, მიხაკი და სხვა, მოჰყავთ აგრეთვე ხეხილოვანი კულტურები: ლიმონი, ატამი; კენკროვანებიდან — მარწყვი და ა. შ.   

დასახელებული კულტურების სათბურში გამოსაზრდელად გამოჰყავთ სპეციალური ჯიშები და ჰიბრიდები.  სასათბურე კულტურების მოვლა გულისხმობს კარგ განათებას, ოპტიმალურ ტემპერატურას, ნიადაგსა და ჰაერში საჭირო ტენიანობის შექმნას, მინერალური და ორგანული სასუქებით ნიადაგის  დამატებით განოყიერებას, მავნებლებისა და დაავადებების წინააღმდეგ ბრძოლას და სხვა.  
## ლიტერატურა
კატეგორია:სასათბურე კულტურები