open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩრდილოეთის ირემი

**ჩრდილოეთის ირემი** () — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. მამლის სხეულის სიგრძე 220 სმ, მასა 100-220 კგ აღწევს. დედალი უფრო პატარაა. ჩრდილოეთის ირემი ზაფხულობით მოყავისფროდან მონაცისფრო-მურად არის შეფერილი, ზამთრობით უფრო ღია, ზოგჯერ თითქმის თეთრია. რქები დედალსაც აქვს და მამალსაც. 

გავრცელებულია ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრისა და ტაიგის ზონაში. ჯოგური პოლიგამიური ცხოველია. იკვებება მღიერებით, ტოტებით, კვირტებით, კენკრით, სოკოთი და სხვ. ზამთრობით, როდესაც თოვლის საფარი განსაკუთრებით მაღალია, ჩრდილოეთის ირემი წინა ფეხებით თხრის თოვლს 70-80 სმ სიღრმეზე და პოულობს საკვებს. ახასიათებს სეზონური მიგრაციები. 

ფრთხილი ცხოველია. კარგად აქვს განვითარებული ყნოსვა. კარგად ცურავს, შეუძლია გადაცუროს მდინარე და ტბა. მაკეობა 7,5 თვე გრძელდება. შობს 1, იშვიათად 2 ნუკრს. აქვს სარეწაო მნიშვნელობა — იყენებენ მის ხორცს, ტყავს.

ჩრდილოეთის ირმების ზოგადი სახელწოდება ჩრდილოეთ ამერიკაში არის *კარიბუ*.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ირმისებრნი
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:რუსეთის ძუძუმწოვრები
იორდასალამი

**იორდასალამი** (ლათ. Paeonia) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების, იშვიათად ბუჩქების ან ბუჩქ-ბალახების გვარი, იორდასალმისებრთა ოჯახისა. აქვთ წითელი, ვარდისფერი ან იშვიათად მოყვითალო, მარტოული დიდი ყვავილები, ფოთლურა ნაყოფი. 

გვარში 40-მდე სახეობაა, რომლებიც გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიაში, სამხრეთ ევროპაში, იაპონიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება 10 სახეობა, რომელთაგანაც ორი კავკასიის, ხუთი კი საქართველოს ენდემია; საქართველოს მთის შუა და ზედა სარტყელში გვხვდება რუპრეხტის იორდასალამი () და სტევენის იორდასალამი (). 

სახეობათა უმრავლესობა მესამეული პერიოდის ფლორას ეკუთვნის. მრავალი მათგანი დღესაც ფართოფოთლოვან რელიქტურ ტყეებში გვხვდება. მეტად ლამაზი დეკორატიული მცენარეებია. მებაღეობაში უამრავი ჯიშია გამოყვანილი.

## ლიტერატურა
* დ. მცხვეთაძე, ბორჯომ ხარაგაულის ეროვნული პარკის თაიგული, თბილისი, 2001 

კატეგორია:იორდასალმისებრნი
სტევენის იორდასალამი

**სტევენის იორდასალამი** (ლათ. Paeonia steveniana) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა 50-100 სმ-მდე სიმაღლისა.  ფოთლები ორივე მხარეზე მწვანეა, შიშველი, ორჯერ სამად დანაკვთული, ნაკვეთები ფართოა უკუკვერცხისებრი. ყვავილები ფართოდაა გადაშლილი. მოვარდისფრო მოწითალო ფერის. იზრდება მთის შუა სარტყელის ტყეებში, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში.

## ლიტერატურა
* დ. მცხვეთაძე, ბორჯომ ხარაგაულის ეროვნული პარკის თაიგული, თბილისი, 2001 

კატეგორია:იორდასალმისებრნი
წყლის ტრანსპორტი

[მინი|240პქ|გემი, რომლიდანაც ზიდავენ ტვირთს. [ინდოეთი.]] 
[მინი|240პქ|ბალკერი. [კანადა.]] 
**წყლის ტრანსპორტი** — სატრანსპორტო საშუალებების სახეობა, რომლის მეშვეობით შესაძლებელია ტვირთისა და მგზავრების გადაზიდვა/გადაყვანა მდინარეებზე, ტბებზე, ზღვებზე, ოკეანეებზე, სრუტეებზე ან არხებზე, წყალსაცავებსა და წყალსატევებზე. ძირითად სატრანსპორტო საშუალებას წარმოადგენს გემი. გამოიყოფა საზღვაო ტრანსპორტი და სამდინარო ტრანსპორტი.

წყლის ტრანსპორტის განსაკუთრებული სახეობაა ბუერი — ყინულზე სასრიალო აფრიანი მსუბუქი ნავი, რომელსაც ძირზე ციგურები აქვს გაკეთებული.

საზღვაო ტრანსპორტი — უზრუნველყოფს გემებით მგზავრთა გადაყვანასა და ტვირთის გადაზიდვას. ადამიანმა ნაოსნობა ზღვაზე უხსოვარი დროიდან დაიწყო. სატრანსპორტო საშუალებანი დროთა განმავლობაში მნიშვნელოვან ცვლილებებს განიცდიდა. განსაკუთრებით დიდი ცვლილებანი მოხდა XIX საუკუნეში, როდესაც აფრიანი გემი შეცვალა ორთქლისძრავიანმა გემმა. XX საუკუნის დასაწყისში გაჩნდა თბომავალი გემი. ბოლო ხანებში შეიქმნა ატომმავალი და ორთქლის ტურბინით აღჭურვილი გემები. დანიშნულების მიხედვით გემები სხვადასხვანაირია: სამგაზვრო, სატვირთო და ტვირთის დასაყრელი. მოქმედებაშია აგრეთვე ლიხტერმზიდი გემები. ლიხტერი არის სატვირთო გემი კარჭაპის ტიპისა, ჩვეულებრივ არათვითმავალი. განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება დიდ გემ-ბორანს, რომელზეც სარკინიგზო ლიანდაგია მოწყობილი.

სამდინარო ტრანსპორტი — წარმოადგენს ტრანსპორტის სახეობას, რომლის დანიშნულებაა მგაზვრების გადაყვანა და ტვირთის გადაზიდვა ძირითადად შიგა წყლებში. სამდინარო ტრანსპორტის მთავარი უპირატესობაა გადაყვანის დაბალი თვითღირებულება. დიდი ხნის ისტორია აქვა. მიჩნეულია, რომ პირველ მსხვილ სამდინარო გემებს აშენებდნენ ძველ ეგვიპტეში. ძველი სამდინარო გემები იყო სანიჩბავი ან აფრიანი ტიპის. XIX საუკუნეში შიგა სანაოსნო გზებზე დაიწყეს გემების გამოყენება, ხოლო პირველი სამდინარო თბომავალი ააშენეს რუსეთში 1903 წელს.

საქართველოში სამდინარო ტრანსპორტი მოქმედებდა მხოლოდ მდინარე რიონზე, ქალაქ ფოთიდან სოფელ ორპირამდე (ახლანდელი სოფელი საჯავახო, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი). XX საუკუნის პირველი მეოთხედის ბოლოს გადაზიდვები მდინარე რიონზე შეწყდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* NOAA Economics and Social Sciences  
* Map of the World maritime transportation  

## სქოლიო
ალესანდრო დიამანტი

**ალესანდრო დიამანტი** ( დ. 2 მაისი, 1983, პრატო, იტალია) — იტალიელი ფეხბურთელი, სერია ა-ს კლუბ „ბოლონიას“ ნახევარმცველი.

## საკლუბო კარიერა 
ალესანდრომ კარიერა მშობლიურ „პრატოში“ დაიწყო, თუმცა მეტ დროს იჯარით სხვადასხვა კლუბებეში ატარებდა. საბოლოოდ კი „ალბინოლეფემ“ იყიდა სადაც საშუალო შეფასების ორი სეზონი ჩაატარა. 2007 წელს იგი „ლივორნოში“ გადავიდა, სადაც პირველივე სეზონში გუნდთან ერთად სერია ბ-ს ჩაყვა. მომდევნო სეზონში იგი უდავოდ საუკეთესო იყო ტოსკანურ კლუბში და მისმა 20 გოლმა გუნდი კვლავ სერია ა-ში დააბრუნა, რის შემდეგ სეზონის ბოლოს კუნძულზე ლონდონის „ვესტ ჰემში“ გადაბარგდა. სადებიუტო გოლი ჩაქუჩებში კი პენალტიდან „ლივერპულის“ კარში გაიტანა. მთლიანობაში მისი ლონდონის კარიერა კარგი გამოდგაა იმ ერთი სეზონის გათვალისწინებით, მაგრამ გუნდის მთავარი მწვრთნელის ჯანფრანკო ძოლას წასვლის შემდეგ, მანაც დატოვა ჩაქუჩები, რადგან სწორედ ამ უკანასკნელის მოყვანილი იყო ალესანდრო კუნძულზე. 

2010 წელს იგი სამშობლოში დაბრუნდა და ლომბარდიას, კერძოდ კი „ბრეშას“ შეუერთდა. ლომბარდიელებს მისი ყიდვა 2.2 მილიონი ევრო დაუჯდათ. მართალია მხოლოდ ერთი სეზონის ჩატარება შეძლო მან „ბრეშაში“, თუმცა იგი უდავოდ გუნდის საუკეთესო ფეხბურთელი იყო, მაგრამ თვითონ გუნდს ეს არ ეყო და სერია ბ-ში დაეშვა, რის გამოც სეზონის ბოლოს ალესანდრო ემილია-რომანიას ესტუმრა და „ბოლონიას“ ფეხბურთელი გახდა, სადაც მისი კარიერა კარგად დაიწყო, სადებიუტო გოლი კი ინტერის კარში გაიტანა. მან თავისი თავი იპოვა „ბოლონიაში“ და ტყუილა არც ჩეზარე პრანდელიმ წაიყვანა ალესანდრო ევროპის ჩემპიონატზე 2012-ში.

## სანაკრებო კარიერა 
დებიუტი ნაკრებში 2010 წლის 17 ნოემბერს ამხანაგურ მატჩში რუმინეთთან ჰქონდა, სადაც მხოლოდ ერთი ტაიმი ათამაშა ჩეზარე პრანდელიმ. 

ევროპის ჩემპიონატზე 2012-ში ალესანდროც წაყვანილი იყო, სადაც ჯგუფში ირლანდიის ნაკრების წინააღმდეგ შემოვიდა, მაგრამ მისი საუკეთესო მომენტი კი პენალტების სერიაში ინგლისის ნაკრების კარში გატანილი ბოლო პენალტი იყო 1/4-ფინალში, რითაც მან თავისი ნაკრები 1/2-ფინალში გაიყვანა.

## მიღწევები 
**საკლუბო**

* სერია ც2

**სანაკრებო**

* ევრო 2012 (ვერცხლი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტატისტიკა football.it-ზე 

კატეგორია:იტალიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:ბოლონიის ფეხბურთელები
კატეგორია:ემპოლის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფიორენტინას ფეხბურთელები
კატეგორია:ლივორნოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ვესტ ჰემ იუნაიტედის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრეშის ფეხბურთელები
კატეგორია:უოტფორდის ფეხბურთელები
კატეგორია:ატალანტას ფეხბურთელები
კატეგორია:პალერმოს ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:2013 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შასერალი

**შასერალი** () — მთა იურის მთებში, შვეიცარიის ბერნის კანტონში. გადაჰყურებს ბილის ტბას. ზღვის დონიდან 1 607 მ სიმაღლით, შასერალი ბერნის კანტონში ალპებს მიღმა მდებარე უმაღლესი მწვერვალია. მთის დასავლეთით მდებარეობს შასერალის უღელტეხილი, სადაც გაივლის საზღვარი ნევშატელის კანტონთან.

## რესურსები ინტერნეტში
*Chasseral on Hikr
*Swisscom tower

კატეგორია:შვეიცარიის მთები
Kind of Blue

***Kind of Blue*** — ამერიკელ ჯაზ-მუსიკოს მაილზ დეივისის ოცდამეერთე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოიცა ლეიბლ Columbia Records-ზე 1959 წლის 17 აგვისტოს. კრიტიკოსები მას განიხილავენ, როგორც ყველა დროის საუკეთესო ჯაზ ალბომს. 2002 წელს ის შეიტანეს კონგრესის ბიბლიოთეკის აუდიოჩანაწერთა ოქროს ფონდში. 2003 წელს ჟურნალმა როლინგ სტოუნმა ალბომს მეთორმეტე ადგილი დაუთმო მის მიერვე არჩეული 500 საუკეთესოო ალბომში. დეივისთან ერთად კომპოზიციებს ასრულებს ბილ ევანზი და ჯონ კოლტრეინი.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
;მუსიკოსები
* მაილზ დეივისი&nbsp;– საყვირი, ბენდის ლიდერი
* ჯულიან „კენონბოლ“ ედერლი&nbsp;– საქსოფონი, (გარდა "Blue in Green"-ისა)
* ჯონ კოლტრეინი&nbsp;– ტენორი საქსოფონი
* ბილ ევანზი&nbsp;– ფორტეპიანო (გარდა "Freddie Freeloader"-ისა)
* უინტონ კელი&nbsp;– ფორტეპიანო (მხოლოდ "Freddie Freeloader"-ისა)
* პოლ ჩემბერსი&nbsp;– კონტრაბასი
* ჯიმი კობი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები
;სხვა პერსონალი
* ირვინგ ტაუნსენდი – პროდიუსერი
* ფრედ პლოტი – ხმის ინჟინერი 
* დონ ჰანსტაინი – ფოტოგრაფია
* ბილ ევანზი – ორიგინალური გამოცემის ანოტაციები
* მაიკლ კუსკუნა – ხელახალი გამოცემის პროდიუსერი
* მარკ უაილდერი – რემიქსის ინჟინერი
* ჯეი მეისელი – ფოტოგრაფია 2009 წლის ხელახალი გამოცემის ბუკლეტში 
* ნეტ ჰენტოფი – 1997 წლის გამოცემის ანოტაციები
* ფრენსის დეივისი – 2009 წლის გამოცემის ანოტაციები

## ჩარტები
## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:1959 წლის ალბომები
კატეგორია:მაილზ დეივისის ალბომები
კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
მონტე-ლემა

**მონტე-ლემა** () — მთა ლუგანოს პრეალპებში. მდებარეობს შვეიცარია–იტალიის საზღვარზე. მისი მწვერვალი ადვილად მისაწვდომია საბაგირო გზით, სოფელ მილეილიიდან. სიმაღლე 1621 მ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Monte Lema cable car
* Monte Lema on Hikr

კატეგორია:ალპები
კატეგორია:შვეიცარიის მთები
კატეგორია:იტალიის მთები
ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანია

მინი|250პქ|ნიდერლანდის ოსტინდოეთის კომპანიის გემთსაშენი ამსტერდამში, დაახლ. 1750 წ.
**ნიდერლანდის ოსტინდოეთის კომპანია** (, "აღმოსავლეთ ინდოეთის გაერთიანებული კომპანია") — 1602 წელს ნიდერლანდის გენერალური შტატების მიერ აზიაში კოლონიური საქმიანობის საწარმოებლად 21 წლიანი მონოპოლიური უფლებით დაარსებული პრივილეგირებული კომპანია. მიიჩნევა მსოფლიოში პირველ ტრანსნაციონალურ კომპანიად და ასევე პირველი კომპანიად რომელმაც აქციები გამოუშვა. ასევე შესაძლოა ის იყო პირველი მეგაკორპორაცია რომელსაც გააჩნდა თითქმის იგივე ძალაუფლება რაც მთვრობას, მათ შორის: ომის, სამართლის ქმნის, მოლაპარაკებების წარმოების, ფულადი ერთულების გამოშების და კოლონიების დაარსების.

## ლიტერატურა 
* Ames, Glenn J. *The Globe Encompassed: The Age of European Discovery, 1500-1700*. Pearson Prentice Hall, 2008.
* Blussé, L. *et al.*, eds. *The Deshima Dagregisters: Their Original Tables of Content.* Leiden, 1995-2001.
* Blussé, L. *et al.*, eds. *The Deshima Diaries Marginalia 1740-1800.* Tokyo, 2004.
* Boxer, Charles R. *Jan Compagnie in Japan, 1600-1850: An Essay on the Cultural Aristic and Scientific Influence Exercised by the Hollanders in Japan from the Seventeenth to the Nineteenth Centuries.* Den Haag, 1950.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Dutch India

## სქოლიო 
კატეგორია:ნიდერლანდის იმპერია
კატეგორია:კომპანიები
კატეგორია:ინდონეზიის ისტორია
ჰოლანდიის ოსტინდოეთი

**ჰოლანდიის ოსტინდოეთი** (; ) — ნიდერლანდების კოლონია, რომლისგანაც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ თანამედროვე ინდონეზია ჩამოყალიბდა. ის ნიდერლანდების ოსტინდოეთის კომპანიის ნაციონალიზაციის შედეგად ჩამოყალიბდა და მის ადმინისტრირებას 1800 წლიდან ნიდერლანდების მთავრობა ახორციელებდა. ინგლის-ჰოლანდიის 1824 წლის ხელშეკრულებით, ჰოლანდიელებმა ბრიტანეთს გადასცეს მალაკის საგუბერნატორო (დღეს მალაიზიის შტატი).

## ლიტერატურა 
*Braudel, Fernand, *The perspective of the World*, vol III in *Civilization and Capitalism*, 1984
* 
* Nagtegaal, Luc. *Riding the Dutch Tiger: The Dutch East Indies Company and the Northeast Coast of Java, 1680–1743* (1996) 250pp

## რესურსები ინტერნეტში 
*Historical Documents of the Dutch Parliament 1814–1995 
*Parallel and Divergent Aspects of British Rule in the Raj, French Rule in Indochina, Dutch Rule in the Netherlands East Indies (Indonesia), and American Rule in the Philippines
*Yasuo Uemura, "The Sugar Estates in Besuki and the Depression" *Hiroshima Interdisciplinary Studies in the Humanities*, Vol.4 page.30-78 

## სქოლიო 
კატეგორია:ინდონეზიის ისტორია
კატეგორია:მალაიზიის ისტორია
კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
შამანკის კლდე

მინი|270პქ|შამანკის კლდე 
**შამანკის კლდე** ( **ბურხანის კონცხი**, **შამანის კონცხი**, **მღვიმის კონცხი**) — კონცხი ბაიკალის ტბაში, ოლხონის კუნძულზე. მთავრდება ორმწვერვალიანი კლდით. მოქცეულია ბაიკალისპირეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. სიახლოვეს მდებარეობს დაბა ხუჟირი (1,2 ათ. მცხოვრები). ამჟამად კონცხს გააჩნია ბუნებრივი და ისტორიული ძეგლის სტატუსი. აგებულია კვარცით გამსჭვალული კრისტალური კირქვებით, ხოლო მომიჯნავე სანაპირო — გრანიტებით, რომელიც შენაცვლებულია რქატყუარა გნაისით. კონცხის ყელი დაფარულია ნაყარით. საკუთრივ კონცხზე აღმოჩენილია მრავალი არქეოლოგიური ძეგლი.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კონცხები
კლდე

მინი|270პქ|კლდე
**კლდე** — მთის დაქანებული ქვიანი გვერდობი, ან განცალკევებული გეოლოგიური წარმონაქმნი ციცაბო ფერდობებითა და წვეტიანი შვერილებით. წარმოადგენს ქვის ლოდს, რომელიც ჩვეულებრივ დაგვირგვინებულია წაწვეტებული მწვერვალებით. უმაღლეს მცენარეულობას მოკლებულია. ზოგჯერ გვხვდება ხავსები, წყალმცენარეები და ლიქენები. ხშირად კლდე მნიშვნელოვნად არის დაშორებული ზღვასა და ოკეანეს; წარმოქმნის სანაპიროს, ან აზიდულია წყლის ზედაპირზე. აღსანიშნავია ეგრეთ წოდებული ხუჭუჭა კლდეები — კლდოვანი შვერილების კომპლექსი, ან ვერძის შუბლები. ზღვის ტალღების მოქმედებით წარმოქმნილ აბრაზიულ ფლატეს კლიფი ეწოდება. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ბუნებრივი თაღები. მაგალითად, აღსანიშნავია შამანკის კლდე ბაიკალის ტბაზე, სადაც ამასთანავე მღვიმეა გამომუშავებული. საქართველოში მნიშვნელოვანია კაცხის სვეტი — შთენილი კლდე სოფელ კაცხში. სვეტის ზედა ბაქანზე დგას ორი მცირე ზომის ეკლესია. მისი სიმაღლე 40 მეტრია.

## სქოლიო
კატეგორია:გეომორფოლოგია
კატეგორია:კლდეები
მენესი

**მენესი** — ისტორიული ტრადიციით, ძველი ეგვიპტის მეფე (ძვ. წ. XXX ს.). ჰეროდოტესა და  მანეთონის მიხედვით, პირველი დინასტიის პირველი ფარაონი. ძვ. წ. IV-III საუკუნის ჟამთააღმწერლის მანეთონის თქმით, ეგვიპტის ისტორიაში უდიდესი მეომარი და ენერგიული ადმინისტრატორი ყოფილა, რომელმაც შეძლო ნუბიელების დამორჩილება. გააერთიანა ზემო და ქვემო ეგვიპტე; მათ საზღვარზე დააარსა სამეფო რეზიდენცია მემფისი. იმეფა დიდხანს. მისი მეფობის  დროს დასრულდა სახელმწიფოს ცენტრალიზაციის ხანგრძლივი პროცესი.

## ლიტერატურა
*   

კატეგორია:ეგვიპტის პირველი დინასტიის ფარაონები
ლე-შასერონი

**ლე-შასერონი** ()  — მთა იურის მთებში, შვეიცარიის ვოს კანტონში; გადაჰყურებს სენ-კრუას მუნიციპალიტეტს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 607 მეტრზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Le Chasseron on Hikr

კატეგორია:შვეიცარიის მთები
პატარა ნევა

**პატარა ნევა** () — მდინარე რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. მდინარე სათავეს იღებს ვასილის კუნძულიდან და ჩაედინება ნევის ყურეში დიდ ნევასთან ერთად. სიგრძე — 4,25 კმ, სიგანე — 200-400 მეტრი, სიღრმე — 3-7 მეტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Перечень и описания рек и каналов Санкт-Петербурга
* График разводки мостов на Неве. 

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მდინარეები
კატეგორია:ნევის შენაკადები
მელუხა

**მელუხა** — ძველი ქვეყანა ახლანდელი სომალისა და იემენის ტერიტორიაზე. იხსენიება ძვ. წ. III-II ათასწლეულის ლურსმულ ტექსტებში. სარგონ დიდი (ძვ. წ. XXIV საუკუნე) წარწერებში სიამაყით აღნიშნავს, რომ მისი ქვეყნის ნავსადგურებში შემოდიან მელუხას, მაგანისა და თილმუნის ხომალდები. ლაგაშის ენსის, გუდეას (ძვ. წ. XXII ს. II ნახევარი) წარწერების ცნობით, მელუხიდან შუამდინარეთში შეჰქონდათ სამშენებლო ხე-ტყე და ქვა, სარდიონი, სპილენძი, ტყვია და ოქრო. მელუხასთან ფართო სავაჭრო ურთიერთობა ჰქონდათ ძველ ბაბილონელებსაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
არქტიკული მაყვალი

**არქტიკული მაყვალი** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. 

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივ და ზომიერ სარტყლებში. იზრდება ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე, ტყეში, მდინარეებისა და ნაკადულების სანაპიროებზე, ბუჩქნარებში და სხვა. ღერო სწორმდგომია, სიმაღლე 10-30 სმ. ფესურა ვიწრო და გრძელია, ხისებრი; ვრცელდება 15-25 მ სიღრმეზე. ფოთლები მწვანეა, ხოლო ყვავილები მუქი-მოვარდისფრო. ყვავის მაისის ბოლოს. ნაყოფი წვნიანია და შეიცავს ნახშირწყლებს, მნიშვნელოვანი რაოდენობით შაქარს და სხვა. ზოგჯერ უწოდებენ *წითელ მოცხარს*. 

## სქოლიო
კატეგორია:ვარდისებრნი
რუპრეხტის იორდასალამი

**რუპრეხტის იორდასალამი** (  ) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეა 50-100 სმ-მდე სიმაღლისა. ფოთლები ორივე მხარეზე მწვანეა, შიშველი, ორჯერ სამად დანაკვთული, ნაკვეთები ფართოა უკუკვერცხისებრი.  ყვავილები  ფართოდაა გადაშლილი, მოვარდისფრო მოწითალო ფერის. იზრდება მთის შუა სარტყელის ტყეებში, ტყის პირებსა და ბუჩქნარებში.

## გალერეა

ფაილი:იორდასალამი მლოკოსევიჩის Paeonia ruprechtiana.JPG|იორდასალამი რუპრეხტის 

## ლიტერატურა
* დ. მცხვეთაძე, ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის თაიგული, თბილისი, 2001  

კატეგორია:იორდასალმისებრნი
მენუა

**მენუა** — ურარტუს მეფე ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეების მიჯნაზე (ძვ. წ. 810-786 წწ.). მეფე იშფუინის უმცროსი ვაჟი. იშფუინის მეფობის დასასრულს მენუა მის თანამმართველად ითვლებოდა. იშფუინისა და მენუას სახელით დღემდე ცნობილია ათიოდე ურარტული წარწერა, მათში მოხსენიებულია ლაშქრობები მუსასირში, ბარშუის, ლუშის, ქათარზის, ვიტერუხისა და  სხვა ქვეყნების წინააღმდეგ. საკუთრივ მენუას სახელით ასზე მეტი წარწერაა. მის დროს დიდი ბრძოლები გაიმართა მანასთან, დიაოხთან, დაიწყო ჩრდილოეთ სირიისა და ჩრდილოეთ მესოპოტამიის  დაპყრობა, არარატის ველის დაუფლება და ათვისება; ააგეს ურარტუელთა ციხესიმაგრე მენუახინილი. მენუამ დიდ სააღმშენებლო და საირიგაციო სამუშაოებს მოჰკიდა ხელი, კერძოდ, მან გაიყვანა 70 კმ. არხი, რომელიც სასმელი და სარწყავი წყლით ამარაგებდა დედაქალაქ ტუშფას (ახლანდელი ქ. ვანი, თურქეთში); დაპყრობილ ადგილებში აგებდა ციხესიმაგრეებს, საკულტო ნაგებობებს. მენუა შეცვალა მისმა ვაჟმა არგიშთი I-მა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ურარტუს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
დიდი ნევკა

**დიდი ნევკა** () — მდინარე რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. ნევის დელტის მარჯვენა განშტოება. სათავეს იღებს ლიტეინის ხიდიდან და უერთდება ნევის ყურეს. სიგრძე — 8,5 კმ, სიგანე — 50-360 მ, სიღრმე — 8,5 მ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Перечень и описания рек и каналов Санкт-Петербурга
* График разводки мостов на Неве. 

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მდინარეები
ლურჯი მოცვი

**ლურჯი მოცვი** (ლათ. Vaccinium uliginosum) — ფოთოლმცვივანი მცენარე მანანასებრთა ოჯახისა. სიმაღლე 30 სმ-იდან 1 მ-მდეა. 

გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივ და ზომიერ სარტყლებში, ტუნდრაში, ტყის ზონასა და მთათა ზედა ზონაში, ხშირად ჭაობებში. გვხვდება ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, მათ შორის კავკასიაში. ყვავილები თეთრი ან მოვარდისფროა. კენკრა ლურჯია, იჭმება; შეიცავს შაქარს, მჟავასა და А და С ვიტამინებს. 

ლურჯი მოცვი ბუჩქოვანი, კენკროვანი კულტურაა, რომელიც იძლევა ლურჯი ფერის მრგვალ ნაყოფს. მისი გაშენებისთვის საჭიროა ტენიანი, მსუბუქი და კარგი დრენაჟის მქონე სპეციფიკური ნიადაგი; კარგად ხარობს მჟავე ნიადაგებზე. 2006 წელს ლურჯი მოცვის ნერგები აშშ-დან ჩამოიტანეს და საცდელი მიზნით პირველად დარგეს იმერეთში, სოფელ სიმონეთში, 2007-2008 წლებში, მოცვის ნერგები გაშენდა იმერეთში, გურიასა და სამეგრელოში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლურჯი მოცვი – ინფორმაცია  
* ლურჯი მოცვი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია 
* ლურჯი მოცვი – ინფორმაცია 
* ლურჯი მოცვი – ინფორმაცია 
* ლურჯი მოცვი – ინფორმაცია  
* ლურჯი მოცვი – ინფორმაცია  

## სქოლიო
კატეგორია:მანანასებრნი
ბანდუნგი

**ბანდუნგი** () — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციის დედაქალაქი, ქვეყნის მესამე უდიდესი ქალაქი და 2,4 მლნ მცხოვრებით (2010) მეორე უმსხვილესი მეტროპოლისი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 768 მეტრზე, ჯაკარტიდან დაახლოებით 140 კმ–ით სამხრეთ–აღმოსავლეთით. წლის განმავლობაში, ბანდუნგში ყველაზე დაბალი ტემპერატურაა ინდონეზიის ქალაქებს შორის. გაშენებულია მდინარის აუზში, გარსშემორტყმულია ვულკანური მთებით.  სწორედ ეს კარგი ბუნებრივი დამცავი სისტემა გახდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიის მთავრობის გეგმისა, კოლონიური დედაქალაქი ბატავიიდან ბანდუნგში გადაეტანათ.

XVIII საუკუნეში ჰოლანდიელმა კოლონისტებმა მთების გარშემო ჩაის პლანტაციები გააშენეს. ასევე გაიყვანეს გზა, რომელიც ამ პლანტაციებს დედაქალაქთან აკავშირებდა. ქალაქის ჰოლანდიელმა მაცხოვრებლებმა მისი მუნიციპალიტეტად გარდაქმნა მოითხოვეს, რაც 1906 წელს იქნა მიღწეული და შედეგად, ბანდუნგი თანდათან პლანტაციების მფლობელთათვის განკუთვნილ საკურორტო ქალაქად გარდაიქმნა, მდიდრული სასტუმროებით, რესტორნებით, კაფეებით; გაიხსნა ევროპული ბუტიკები, რის გამოც ქალაქს ზედემტსახელად *იავის პარიზიც* კი უწოდეს ().

მას შემდეგ, რაც 1945 წელს ინდონეზიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ქალაქმა სწრაფი განვითარება და ურბანიზაცია იწყო, რის შედეგადაც ბანდუნგი იდილიური ქალაქიდან მჭიდროდ დასახლებულ (16  000 ადამიანი კმ²–ზე) მეტროპოლისად გადაიქცა. სწრაფად გამოილია ბუნებრივი რესურსები, მათი დიდი ნაწილი დაცულმა მაღლობებმა, ვილებმა და სხვა უძრავმა ქონებამ დაიკავა. მიუხედავად იმისა, რომ ბანდუნგს დღემდე ბევრი პრობლემა აქვს, იგი მაინც ბევრ იმიგრანტს და დამსვენებელს იზიდავს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ინდონეზიის ქალაქების სია
* ბანდუნგის კონფერენცია

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* Official site 
* Official tourism site

## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ქალაქები
საკურთხისის მაცხოვრის ეკლესია

**საკურთხისის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი  კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხიდან სამხრეთით, 7-8 კილომეტრზე, ნასოფლარ საკურთხისის სასაფლაოზე. თარიღდება სავარაუდოდ IX-X საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (8,5 X 4,7 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. შესასვლელი ორია - სამხრეთ კედლის დასავლეთით და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში. სამხრეთის კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან - სწორკუთხა, ჩრდილოეთსა - შიგნიდან და გარედან სწორკუთხა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ერთი სარკმელია. თითო სარკმელია სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშიც. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის მხოლოდ ერთი ქვა. ეკლესიას სამხრეთით მთელ სიგრძეზე ჰქონია გვიანდელი მინაშენი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
მენუახინილი

**მენუახინილი** — ციხესიმაგრე არარატის ველზე. ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეების მიჯნაზე ააგო ურარტუს მეფე მენუამ ამ ადგილებში დაპყრობილი ერიქუახის ტომის მიწა-წყალზე, დასახლებული პუნქტის — ლიხიუნის მახლობლად (არარატის მთის ჩრდილოეთ ფერდობზე, თურქეთში). სახელი ეწოდა მენუას პატივსაცემად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ურარტუ
ინდონეზიის ენები

მინი|350პქ|ინდონეზიის ეთნიკური ჯგუფები
**ინდონეზიის ენები** — ინდონეზიაში გამოყენებული 700-ზე მეტი ცოცხალი სალაპარაკო ენა. მათგან უმეტესობა მიეკუთვნება ავსტრონეზიული, ხოლო ნაწილი პაპუასურ ენებს. ოფიციალური ენა არის ინდონეზიური (), რომელიც წარმოადგენს მოდიფიცირებულ მალაიურ ენას. ოფიციალური ენა გამოიყენება ვაჭრობაში, ადმინისტრაციაში, განათლებასა და მედიაში, თუმცა ინდონეზიელების უმეტესობა მშობლიურ ენად მიიჩნევს ადგილობრივ ენებს. ქალაქებში მაცხოვრებელი მოსახლეობის უმეტესობისთვის ინგლისური წარმოადგენს მეორე სასაუბრო ენას.

## დამწერლობის სისტემა 
ინდონეზიელბს არ აქვთ საკუთარი ერთიანი დამწერლობითი სისტემა, სხვა და სხვა ეთნიკური ჯგუფები იყენებენ სხვა და სხვა სისტემებს, ძირითადად: სანსკრიტს, არაბულს, ლათინურს. მაგალითისთვის მალაიურ ენაზე მოსაუბრეები იყენებენ: ინდური დამწერლობის სისტემას, რაბულს და ლათინურს, ხოლო იავურ ენაზე მოსაუბრეები იყენებენ როგორც ინდურ დევანაგარს და პალავის დამწერლობის სისტემას ასევე საკუთარ კავის და იავურ ანბანს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Graph of Indonesian ethnolinguistics
* Linguistic maps of Indonesia

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრონეზიული ენები
წითელი მოცვი

**წითელი მოცვი** ( ) — მცენარე მანანასებრთა ოჯახისა. 25 სანტიმეტრამდე სიმაღლის ბუჩქია. სუსტად დატოტვილი მცენარეა. ტოტები სწორმდგომი ან მიწაზე გართხმულია. მხოხავი ფესვთა სისტემა აქვს, ნიადაგში 5-10 სანტიმეტრზე ჩადის, მაგრამ ვეგეტაციის პერიოდში 35-80 სანტიმეტრამდე ღრმავდება. ნაყოფი ბურთისებრი ღია-მოწითალო ფერისაა, ოთხბუდიანი.  ფოთლები  ელიფსური ან უკუკვერცხისებრია. ყვავილები ზარისებრია. გვირგვინი თეთრი ან მკრთალი ვარდისფერი აქვს. იზრდება წიწვოვან და შერეულ ტყეებში, ბუჩქნარებში, ტუნდრაში, მშრალ ტორფნარებში ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. თესლი მორუხო-წითელი ფერის კურკაა. ყვავილობს მაის-ივნისში, ნაყოფი მწიფდება აგვისტო-სექტემბერში. 

ყვავილის ფორმულა: {{Nobr|\mathrm{\ast \; Ca_{(4)}\; Co_{(4)} \;  A_{4+4} \;  G_{(\overline4)}}}}

## რესურსები ინტერნეტში
* წითელი მოცვი – ინფორმაცია  
* წითელი მოცვი – ინფორმაცია  
* წითელი მოცვი – ინფორმაცია 
* წითელი მოცვი – ინფორმაცია  
* წითელი მოცვი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია 

## სქოლიო
კატეგორია:მანანასებრნი
ძახველი

**ძახველი** მეტწილად ფოთოლმცვივანი ბუჩქები ან პატარა ხეებია. 120-200 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ამერიკაში. დატოტვილი ბუჩქი, ან მცირე ზომის ხეა, მონაცრისფრო-რუხი დახეთქილი ქერქით. მისი სიმაღლე 1,5-4 მ აღწევს. საქართველოში გავრცელებულია ტყიან ადგილებში თითქმის სუბალპურ ზონამდე. გვხვდება აგრეთვე მდინარის პირებზე, ზოგჯერ ბაღებშიც. ქერქი შეიცავს თრიმლავ ნივთიერებებს 2%-მდე, ფისებს 6,5%-მდე, ორგანულ მჟავებს, გლიკოზიდ ვიბურნინს, ფლავონოიდებს, ვიტამინებს C და K-ს, ნაყოფში ბევრია ასკორბინის მჟავა, შაქარი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ორგანული მჟავები, კაროტინი, ვიტამინი PP. 

ასევე კარგი დეკორატიული ბუჩქია მოლოზანა (ლათ. Viburnum orientalis), რომელიც ჩვეულებრივ ძახველს წააგავს. უზანი (ლათ. Viburnum lantana) საშუალო ზომის ბუჩქია. მისი ნაყოფი თავდაპირველად მწვანეა, შემდეგ წითელი, მწიფე კი შავი და პრიალა. სამივე სახეობა საქართველოში როგორც ბარში, ისე მთაში, უმთავრესად ზომიერად ტენიან პირობებში იზრდება. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ძახველი – Viburnum 

## სქოლიო
*
Rush (ჯგუფი)

**Rush** — კანადური როკ-ჯგუფი. ჩამოყალიბდა 1968 წლის აგვისტოში, უილოუდეილში (ტორონტო, ონტარიო). ჯგუფში შედიან: გედი ლი (ბას-გიტარა, კლავიშებიანი საკრავები, წამყვანი ვოკალი), ალექს ლაიფსონი (გიტარა, დამატებითი ვოკალი) და ნილ პირტი (დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია, ტექსტები). 1967-1974 წლებში ჯგუფის შემადგენლობა რამდენიმეჯერ შეიცვალა. 1974 წლის ივლისში პირტმა ჯონ რატსი ჯგუფის პირველ ამერიკულ ტურნემდე ორი კვირით ადრე შეცვალა.

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები

* *Rush* (1974)
* *Fly by Night* (1975)
* *Caress of Steel* (1975)
* *2112* (1976)
* *A Farewell to Kings* (1977)
* *Hemispheres* (1978)
* *Permanent Waves* (1980)
* *Moving Pictures* (1981)
* *Signals* (1982)
* *Grace Under Pressure* (1984)
* *Power Windows* (1985)
* *Hold Your Fire* (1987)
* *Presto* (1989)
* *Roll the Bones* (1991)
* *Counterparts* (1993)
* *Test for Echo* (1996)
* *Vapor Trails* (2002)
* *Feedback* (2004)
* *Snakes & Arrows* (2007)
* *Clockwork Angels* (2012)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* 
* ჯგუფის ტურნეების ფოტოგალერეები 

კატეგორია:1968 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:კანადური პროგრესული როკ-ჯგუფები
კატეგორია:Rush
კატეგორია:Anthem Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Atlantic Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:კანადური მძიმე როკ-ჯგუფები
კატეგორია:კანადური მძიმე მეტალ ჯგუფები
კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Roadrunner Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები
ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია

**ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია** (ბსსა) — უნივერსიტეტი საქართველოში, ქალაქ ბათუმში. არსებობს საჯარო სამართლის იურიდიული პირის ფორმით. უნივერსიტეტის დანიშნულებაა თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი კვალიფიციური კადრების მომზადება საზღვაო-სავაჭრო ფლოტსა და საზღვაო ტრანსპორტის ინფრასტრუქტურაში დასასაქმებლად. საგანმანათლებლო საქმიანობა საზღვაო აკადემიაში ხორციელდება საქართველოს კანონმდებლობისა და „მეზღვაურთა მომზადების, დიპლომირებისა და ვახტის გაწევის სტანდარტების შესახებ“ საერთაშორისო კონვენციის (STCW) შესაბამისად. დაარსდა 1929 წელს ფოთის საზღვაოსნო კლასების ბაზაზე როგორც ბათუმის საზღვაოსნო სასწავლებელი. საბჭოთა პერიოდში ჰქონდა ორი განყოფილება: სანაოსნო და მექანიკური.

უნივერსიტეტის შენობა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემია   

კატეგორია:ბათუმის უნივერსიტეტები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში
წითელი მოცხარი

**წითელი მოცხარი**, **ჩვეულებრივი მოცხარი** (ლათ. Ribes rubrum) — მცენარე ხუნწისებრთა ოჯახისა. ველურად იზრდება ევრაზიის ტყის ზონაში. უპირატესობას ანიჭებს მდინარეებისა და ნაკადულების სანაპიროებს, ქმნის ბუჩქნარებს. სიმაღლე 1-2 მ აღწევს. ყლორტი ნაცრისფერი ან მოყვითალოა. მერქანი მომწვანოა, შუაგული ღია ფერისაა. ყვავილები მოყვითალო მომწვანო ან მოწითალო მურა შეფერილობისაა. ყვავის მაისში. ნაყოფი ღია-მოწითალო წვნიანი კენკრაა, მომჟავო, დიამეტრი 8-12 მმ. ქმნის მტევანს. მისგან ამზადებენ ჯემსა და სხვ. სკანდინავიურ ქვეყნებში გამოიყენება როგორც სუპისა და პუდინგის კომპონენტი. თაფლოვანი მცენარეა.

აჭარაში უწოდებენ ჯენეთყურძენას.

## სქოლიო
კატეგორია:ხუნწისებრნი
მერსია

250px|მინიატიურა|ბრიტანული სახელმწიფოები 800 წლისათვის.
**მერსია** — ანგლოსაქსთა მიერ ბრიტანეთის დაპყრობის დროს ჩამოყალიბებული ერთ-ერთი სამეფო. დააარსეს ანგლებმა VI საუკუნის დამლევს. თავისი აყვავების ხანაში მერსია მოიცავდა ტერიტორიას ჰამბერის ყურესა და მდინარე ტემზას შორის (შუა ინგლისი). განსაკუთრებით გაძლიერდა VIII საუკუნეში, როდესაც სხვა ანგლოსაქსური სამეფოები დაიმორჩილა. IX საუკუნის 20-იან წლებში უესექსმა დაიპყრო.

## მერსიის მეფეები
*585—593 — კრეოდა 
*593—606 — პიბა
*606—633 — კიორლი
*633—655 — პენდა
*655—656 — პეანდა
*656—658 — ოსვიუ 
*658—675 — ვულფჰერე
*675—704 — ეთელრედ І 
*704—709 — კენრედი
*709—716 — კეოლრედი
*716 — კეოლვალდი 
*716—757 — ეთელბალდი
*757 — ბეორნრედი 
*757—796 — ოფა
*796 — ეკგფრიტი 
*796—821 — კიონვულფი
*821 — კენელმი
*821—823 — კიოლვულფ I 
*823—825 — ბერნვულფი
*825—827 — ლუდეკანი
*827—840 — ვიგლაფი
*840 — ვიგსტანი (?)
*840—852 — ბეორთვულფი 
*852—874 — ბურგრედი
*874—879 — კიოლვულფ II
*879—911— ეთელრედ II
*888—918 — ეთელფლედა
*918—919 — ელფვინა

## ლიტერატურა
კატეგორია:ევროპის ყოფილი მონარქიები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ისტორია
შავი მოცხარი

**შავი მოცხარი** (ლათ. Ribes nigrum) — მონოტიპური ფოთოლმცვივანი მცენარე ხუნწისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. ინტროდუცირებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში. 1-2 მ-მდე სიმაღლის ბუჩქია. უპირატესობას ანიჭებს ნათელ ადგილებს, თუმცა ეგუება აგრეთვე მკრთალ-ჩრდილ ტერიტორიებსაც. იზრდება მეტწილად თიხნარ ნიადაგზე. ნორჩი ყლორტი ბუსუსიანია, მკრთალი. აქვს 3-5 ნაკვთიანი სურნელოვანი ფოთლები, რომელიც ზემოდან მუქი მწვანეა, ქვემოდან კი უფრო მკრთალი. დეკორატიული მცენარეა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ხუნწისებრნი
შოთა მესხია

**შოთა მესხია** (დ. 27 აპრილი, 1916, ობუჯი, ახლანდ. წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი — გ. 15 მაისი,  1972, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1957), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1967), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967).  იყო „საქართველოს ისტორიის ნარკვევების“ II ტომის რედაქტორი.

## ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა თსუ ისტორიის ფაკულტეტი. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. 1943 წლიდან მოღვაწეობდა თსუ საქართველოს ისტორიის კათედრაზე. 1956 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო საქართველოს ისტორიის კათედრის გამგე, ისტორიის ფაკულტეტის დეკანი (1961 წლიდან).

შოთა მესხია იკვლევდა შუა საუკუნეების საქართველოს ისტორიის ისეთ საკვანძო პრობლემებს, როგორიცაა: ფეოდალური საქართველოს სოციალ-ეკონომიკური და პოლიტიკური განვითარების საფეხურები (საქართველოს ისტორიის პერიოდიზაცია), ქალაქები და საქალაქო წყობილება ფეოდალურ საქართველოში, რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობების ისტორია, ქართული წყაროთმცოდნეობა და ისტორიოგრაფია, საქართველოს ისტორიის სწავლების მეთოდიკა და სხვა. ამ პრობლემებს მან მიუძღვნა თავისი ნაშრომები: „ქალაქები და საქალაქო წყობილება ფეოდალურ საქართველოში“ (რუსულ ენაზე), „საქალაქო კომუნა შუა საუკუნეების თბილისში“, „დავით აღმაშენებელი“, „ძლევაი საკვირველი“ (მიენიჭა სიმონ ჯანაშიას სახელობის პრემია (1974)) და სხვა. მან გამოსცა საისტორიო წყარო „ძეგლი ერისთავთა“, მასალები შუა საუკუნეების საქართველოს ეკონომიკური ისტორიის, კლასობრივი ბრძოლისა და სამოხელეო წყობის შესახებ. მას ეკუთვნის წყაროთმცოდნეობითი და ისტორიოგრაფიული ხასიათის გამოკვლევები ძველი ქართველი ისტორიკოსების: ლეონტი მროველის, დავით აღმაშენებლის და თამარის ისტორიკოსების, ვახუშტი ბატონიშვილის, თეიმურაზ ბაგრატიონის, ნიკოლოზ დადიანის შესახებ. მონოგრაფია თავისი მასწავლებლის, გამოჩენილი ქართველი ისტორიკოსის სიმონ ჯანაშიას ცხოვრებასა და სამეცნიერო მოღვაწეობაზე. 

შოთა მესხია თანაავტორია საქართველოს ისტორიის დამხმარე სახელმძღვანელოსი (1958), აგრეთვე საქართველოს ისტორიის საშუალო სკოლის სახლემძღვანელოებისა, თბილისის ისტორიის, საქართველოს ისტორიის ნარკვევების II და III ტომებისა. მისი მეცნიერულ-პოპულარული ნარკვევები საქართველოს ისტორიაზე გამოქვეყნდა რუსულად დაუცხო ენებზე (ინგლისურად, ფრანგულად, გერმანულად). 

შოთა მესხიას პირადი არქივი დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში. არქივი შემოსწირეს მისმა ქალიშვილებმა მანანა და მარინე მესხიებმა 2009 წლის 6 თებერვალს.

## ლიტერატურა
*  შოთა მესხია, „საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში“, თბ., 1979, გვ. 3

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 27 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ბეკასი

**ბეკასი** () — ქალაქი ინდონეზიაში, დასავლეთ იავის პროვინციაში. მდებარეობს ჯაკარტის აღმოსავლეთ საზღვართან, ჯაბოდეტაბეკის მეტროპოლიურ რეგიონში. ჯაკარტას ემსახურება როგორც საძილე და ფაბრიკების ქალაქი. იგი ინდონეზიის ყველაზე დიდი საგარეუბნო დასახლებაა.

ქალაქის ფართოობი 210,49 კმ²–ია, მოსახლეობა კი 2010 წლის მონაცემებით 2 378 211 ადამიანს შეადგენს. მოსახლეობის რაოდენობის მხრივ ბეკასი ინდონეზიის მეოთხე უდიდესი ქალაქია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ინდონეზიის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ქალაქები
Arriving Somewhere...

***Arriving Somewhere...*** — ბრიტანული პროგრესული როკ-ჯგუფ Porcupine Tree-ს  პირველი ოფიციალური DVD. მისი პირველი დისკი შედგება ალბომის *Deadwing* და სხვა სიმღერების შესრულებისგან. გადაღებული პარკ უესტში ( ჩიკაგო, აშშ), 2005 წლის ოქტომბერში. ფილმის მონტაჟი ლასე ჰოილს ეკუთვნის.

## სიმღერების სია 
### დისკი 1
#Revenant – 3:04 (B-გვერდი ალბომიდან *Deadwing*)
#Open Car – 4:46 (ალბომიდან *Deadwing*)
#Blackest Eyes – 4:41 (ალბომიდან *In Absentia*)
#Lazarus – 4:06 (ალბომიდან *Deadwing*)
#Hatesong – 9:14 (ალბომიდან *Lightbulb Sun*)
#Don't Hate Me – 8:38 (ალბომიდან *Stupid Dream*)
#Mother and Child Divided – 5:11 (B-გვერდი ალბომიდან *Deadwing*)
#Buying New Soul – 7:17 (B-გვერდი ალბომიდან *Lightbulb Sun*)
#So-Called Friend – 4:55 (B-გვერდი ალბომიდან *Deadwing*)
#Arriving Somewhere but Not Here – 12:57 (ალბომიდან *Deadwing*)
#Heartattack in a Layby – 4:07 (ალბომიდან *In Absentia*)
#Start of Something Beautiful – 7:19 (ალბომიდან *Deadwing*)
#Halo – 6:42 (ალბომიდან *Deadwing*)
#The Sound of Muzak – 5:14 (ალბომიდან *In Absentia*)
#Even Less – 6:54 (ალბომიდან *Stupid Dream*)
#Trains – 7:18 (ალბომიდან *In Absentia*)
#End Credits (სიმღერის Mother and Child Divided სპეციალური მიქსი) – 2:05

### დისკი 2
#Futile - *Rockpalast*-იდან – 6:09 (B-გვერდი ალბომიდან *In Absentia*)
#Radioactive Toy - *Rockpalast*-იდან – 5:59 (ალბომიდან *On the Sunday of Life...*)
#Lazarus - პრომო ვიდეო, რეჟისორი - ლასე ჰოილი - 3:57
#The Start of Something Beautiful – საკონცერტო ფილმი, პრზემისლავ ვშებორი და ლასე ჰოილი - 7:10
#Halo – საკონცერტო ფილმი, ლასე ჰოილი - 5:54
#Mother and Child Divided – საკონცერტო ფილმი, ლასე ჰოილი - 4:56
#Cymbal Song - გევინ ჰარისონი, სტერეო და 5.1 აუდიო - 3:57
#ფოტო-გალერეა, რიჩარდ ბარბიერისა და სტივენ უილსონის ექსკლუზიური მუსიკით მუსიკით - 9:21

## ჩამოსატვირთი ვერსია
ამავე DVD-ს თანმხლები აუდიო ვერსია.

### დისკი 1
#Revenant – 3:04
#Open Car – 4:46
#Blackest Eyes – 4:41
#Lazarus – 4:06
#Hatesong – 9:14
#Don't Hate Me – 8:38
#Mother and Child Divided – 5:11
#Buying New Soul – 7:17
#So Called Friend – 4:55

### დისკი 2
#Arriving Somewhere But Not Here – 12:57
#Heartattack in a Layby – 4:07
#Start of Something Beautiful – 7:19
#Halo – 6:42
#The Sound of Muzak – 5:14
#Even Less – 6:54
#Trains – 7:18
#End Credits (Mother and Child Divided) – 2:05

## პერსონალი 
* სტივენ უილსონი – ვოკალი, კლავიშები, გიტარა
* რიჩარდ ბარბიერი - კლავიშებიანი საკრავები
* კოლინ ედვინი - ბასი
* გევინ ჰარისონი - დასარტყმელი საკრავები
* ჯონ უესლი - გიტარა, ვოკალი

## ჩარტი
## სქოლიო 
კატეგორია:Porcupine Tree-ს ვიდეო ალბომები
კატეგორია:2006 წლის ალბომები
კატეგორია:Porcupine Tree-ს საკონცერტო ალბომები
Anemone nemorosa

**Anemone nemorosa** — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ბაიასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 25 სმ აღწევს. 

გავრცელებულია ევროპისა და ხმელთაშუაზღვისპირეთის ტყის ზონაში. მეტწილად იზრდება ფართოფოთლოვან ტყეებში. ფესურა ჰორიზონტალური და ცილინდრული აქვს. ყვავილები თეთრი ფერისაა. მრავალრიცხოვანი თესლი მწიფდება ივნისში. შხამიანი მცენარეა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Anemone nemorosa   

კატეგორია:ბაიასებრნი
მილტიადე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **მილტიადე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მილტიადე — თრაკიის ხერსონესის ტირანი.
* მილტიადე — ათენელი მხედართმთავარი.
* მილტიადე — რომის პაპი.
საშუალო ნევკა

**საშუალო ნევკა** () — მდინარე, არხი რუსეთში, ლენინგრადის ოლქის ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში. ნევის დელტის ერთ-ერთი განშტოება, ჩაედინება ნევის ყურეში. სიგრძე — 2,6 კმ, სიგანე — 100-300 მ, სიღრმე — 3,7-8,4 მ. წყლის საშუალო ხარჯი სათავესთან — 188 მ³/წმ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Перечень и описания рек и каналов Санкт-Петербурга
* График разводки мостов на Неве. 

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის მდინარეები
კატეგორია:ნევის შენაკადები
მილტიადე

250px|მინიატიურა|მილტიადე
**მილტიადე** (; დაახლ. ძვ. წ. 550—489)  — ათენელი მხედართმთავარი და სახელმწიფო მოღვაწე. ძვ. წ. 523-513 წლებში ცხოვრობდა თრაკიის ქერსონესში, სადაც თავისი ძმის სტესაგორას სიკვდილის შემდეგ მისი ადგილი დაიკავა და ტირანი გახდა, ცოლად შეირთო თრაკიის მეფის ოლორის ასული, დაიპყრო კუნძული ლემნოსი და შეიმუშავა გეგმა იონიის ბერძნული ქალაქების სპარსელთა ბატონობისაგან გასათავისუფლებლად. მცირეაზიული ბერძნული ქალაქების აჯანყების (ძვ. წ. 500-494) ჩახშობის შემდეგ ათენში დაბრუნდა. აქ მტრებმა ბრალი დასდეს ტირანობის მიტაცებაში და სახალხო სამართალში მისცეს. მილტიადემ შესძლო თავის გამართლება. ძვ. წ. 490 წელს აირჩიეს ერთ-ერთ სტრატეგოსად სპარსელების წინააღმდეგ ომში. მილტიადემ ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა მარათონთან ბრძოლაში (ძვ. წ. 490 წ.). ძვ. წ. 489 წელს გაილაშქრა სპარსეთის მხარეზე მებრძოლი ბერძნული კუნძულების წინააღმდეგ, მაგრამ ლაშქრობა კ. პაროსის წინააღმდეგ წარუმატებლად დასრულდა. ამით ისარგებლეს მილტიადეს მტრებმა, განსაკუთრებით ალკმეონიდებმა, ბრალი დასდეს მას ხალხის ნდობის ბოროტად გამოყენებაში, გაასამართლეს და მიუსაჯეს დიდძალი ფულადი ჯარიმა, რომლის გადახდაც მილტიადემ ვერ შესძლო და დააპატიმრეს. გარდაიცვალა ციხეში. მეორე ცნობით გარდაიცვალა ჭრილობებისაგან განაჩენის გამოტანამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი მხედართმთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 489
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ტირანები
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის ათენელები
ხალთიანისებრნი

**ხალთიანისებრნი** () — პატარა ჩრჩილისებრი პეპლების ოჯახი. აქვთ ფოჩებით შემოვლებული ვიწრო ფრთები, გრძელი ულვაშები. მუხლუხო ცხოვრობს აბრეშუმის ან ფოთლის ეპიდერმისის ნაკუწებისაგან გაკეთებულ მკვრივ ხალთაში, ან უხალთოდ — ღეროებსა და ნაყოფებში, ანდა წარმოქმნის გალებს. იკვებებიან მერქნიანი და ბალახოვანი მცენარეების ფოთლის რბილობით, ნაღმავენ მათ და ამით ხშირად ზიანს აყენებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურებსა და ტყეებს.

## ლიტერატრურა 
კატეგორია:ქერცლფრთიანები
წყლის წიწმატი

**წყლის წიწმატი** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ფრთისებრ დაყოფილი ფოთლები  და წვრილი თეთრი  ყვავილები  აქვს. 

იზრდება დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში, დასავლეთ აზიაში, კავკასიასა (მათ შორის თითქმის მთელ საქართველოში) და შუა აზიაში, მდინარეებისა და არხების ნაპირებზე, ზღვის სანაპიროზე, ჭაობებში. ნორჩ ყლორტებსა და ფოთლებს (ზოგჯერ თესლსაც) სანელებლად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
წიწმატი

**წიწმატი** () — ერთწლოვანი მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ღერო 30-60 სმ-მდე იზრდება, ძლიერ დატოტვილია. ქვედა  ფოთლები  ყუნწიანია, ფრთისებრ განკვეთილი ან მთლიანი, ზედა — მჯდომარე მთლიანი. ყვავილი თეთრია, მრავალრიცხოვანი. ნაყოფი პატარა ჭოტაკია. წიწმატი ადრეულა, სიცივეგამძლე მცენარეა. სამშობლოდ მიჩნეულია ირანი. 

ველურად გვხვდება აზიასა და აფრიკაში, იზრდება საქართველოშიც. ფოთოლი შეიცავს მინერალურ მარილებს, C ვიტამინს, კაროტინს, იოდსა და რკინას. იყენებენ კულინარიაში. გურიაში უწოდებენ წიწმარიტს, სამეგრელოში წიწმარტეს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
წვრილკბილა თევზი

**წვრილკბილა თევზი** (**ატრია-თევზი**, **სალანქსი**; ლათ. Salangichthys microdon) — თევზი სალანქსისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 8-10 სმ, მასა — 0,7-1,5 გ აღწევს. აქვს თითქმის გამჭვირვალე სხეული, ზემოდან ქვემოთ შებრტყელებული თავი. ბინადრობს ოხოტის ზღვის სამხრეთ ნაწილის სანაპირო წყლებში, იაპონიის ზღვაში და იაპონიის აღმოსავლეთ სანაპიროებთან. მისი სამრეწველო მნიშვნელობა მცირეა. Salangichthys-ის გვარის ზოგიერთ სახეობას *ატრია-თევზს* უწოდებენ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სალანქსისებრნი
საკურთხისის წმინდა გიორგის ეკლესია

**საკურთხისის წმინდა გიორგის ეკლესია**, *უმზეურა* — არქიტექტურული ძეგლი  კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხიდან სამხრეთით,  10 კმ-ზე, ნასოფლარ საკურთხისის სამხრეთით 300-400 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (5,3 X 3,8 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის და ფორმის ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია წირთხლების ნაწილი). ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი ყოფილა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ჩადრისთავის საყდარი

**ჩადრისთავის საყდარი** — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,5 X 5,35 მ), ნაგებია ქვიშაქვით, გამოყენებულია რიყის ქვაც. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელზე მიდგმულია მწვანე ტუფის კარგად გათლილი ქვებით ნაწყობი სატრაპეზო.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ჩადრისთავის საყდარი

კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩრჩილისებრნი

**ჩრჩილისებრნი** () — პეპლების ოჯახი. მათი ფრთების შლილი 6-60 მმ აღწევს. გავრცელებულია ძალიან ფართოდ. ოჯახი აერთიანებს 2000 სახეობას. იკვებებიან მცენარეული და ცხოველური ნარჩენებით, სოკოებითა და ლიქენებით. 40-მდე სახეობა მავნებელია (მაგალითად ტანსაცმლის, ავეჯის, შალეულის, ბეწვეულისა და ეგრეთ წოდებლი კოლექციის ჩრჩილები). საქართველოში გვხვდება ვაშლის, ზეთისხილის, კომბოსტოს, ჩაის, სიმინდისა და სხვა ჩრჩილები.

## ლიტერატრურა 
კატეგორია:ქერცლფრთიანები
მალაიურ-პოლინეზიური ენები

**მალაიურ-პოლინეზიურ ენები** — ავსტრონეზიული ენების ქვეჯგუფი. ამ ჯგუფის ენებზე დაახლოებით 385.5მილიონი ადამიანი საუბრობს. ამ ენაზე საუბრობენ: ავსტრონეზიელი ხალხები, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის და წყნარი ოკეანის ერები, ასევე შედარებით მცირე რაოდენობით კონტინენტური აზიაშიც.  

## რესურსები ინტერნეტში 
*Ethnologue report for Malayo-Polynesian
*2008 Austronesian Basic Vocabulary Database analysis 
*History.com Encyclopedia: Malayo-Polynesian Languages
ინდონეზიის გეოგრაფია

ინდონეზიის სახელმწიფო - უდიდესი არქიპელაგი მსოფლიოში. ოფიციალური მონაცემებით ინდონეზია შედგება 17 804 კუნძულისგან, აქედან 7870 აქვს სახელი, 9634 უსახელოა, ხოლო მოსახლეობა ცხოვრობს 6000 კუნძულზე: 5 მთავარი და 30 პატარა არქიპელაგი. დიდი კუნძულებია: ახალი გვინეა, კალიმანტანი(ბორნეო),სუმატრა, სულავესი(ცელებესი) და იავა. დანარჩენ კუნძულებს მცირედი ტერიტორია უკავიათ. ინდონეზია გადაჭიმულია 5120 კილომეტრზე და ესაზღვრება 2 ოკეანე, ინდოეთის და წყნარი. 

ფართობი:
*სულ:1 904 569 კვ.კმ.
*ხმელეთი:1 811 569 კვ.კმ.
*წყალი:93 000 კვ.კმ.

ინდონეზიას მალაიზიასთან აქვს 1782 კმ-იანი სასაზღვრო ზოლი, პაპუა-ახალ გვინეასთან 820 კმ-იანი და აღმ.ტიმორთან 228 კმ-იანი.ინდონეზიის ყველაზე მაღალი მწვერვალი არის ირიან-ჯაია (5 030მ).

## სეისმოლიგია 
ინდონეზია სეისმურად აქტიურ ზონაში მდებარეობს, სადაც ყოველწლიურად აღინიშნება 7 000 მიწისძვრა, რომლის სიმძლავრეც 4 მაგნიტუდას აღემატება.

კატეგორია:ინდონეზიის გეოგრაფია
კედირი

250px|მინიატიურა|კედირის სამეფოს რუკა
**კედირი** — ფეოდალური სახელმწიფო კუნძულ იავის აღმოსავლეთ ნაწილში. არსებობდა 1045-1222 წლებში. ჩამოყალიბდა მატარამის სხელმწიფოს დაშლის შედეგად და დაიკავა მისი დასავლეთი ტერიტორიები, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში ჩამოყალიბდა ჯანგალა, რომელიც მოგვიანებით, 1135 წელს შევიდა კედირის შემადგენლობაში. ამ ფაქტის შედეგად ჩამოყალიბდა შუა საუკუნეების უმსხვილესი სახელმწიფოებრივი ფორმირება ინდონეზიაში. სახელმწიფომ არსებობა შეწყვიტა 1222 წელს და მის ადგილზე ჩამოყალიბდა სინგასარის სამეფო. 

## რესურსები ინტერნეტში
* კედირი დიდ საბჭოთა ენციკლოპედიაში

კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:ინდონეზიის ისტორია
წინარეხის წმინდა თევდორეს ეკლესია

მინი
**წინარეხის წმინდა თევდორეს ეკლესია**  — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხში. მდებარეობს სოფლის ჩრდილოეთით, ბორცვზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,75 X 4,3 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით, გამოყენებულია ქვიშაქვის ლოდები, ფიქალი და აგურიც. არქიტრავით გადახურული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ქვემოთ კედელზე მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. საკურთხევლის კედელში დატანებულია ორი ნიში, რომელთაგან სამხრეთისა ორი ბრტყელი ქვით პირამიდულადაა გადახურული, ჩრდილოეთისა კი სწორკუთხაა. კედელში ერთი ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით, რომლის საბჯენი თაღი მარტივ კონსოლებს ეყრდნობა. თაღი კონქს ერწყმის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წყრუთის საყდარი

**წყრუთის საყდარი** — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინარეხში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 3-4 კილომეტრზე, ნასოფლარ წყრუთის მიდამოებში. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით (7,5 X 4,5 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. მის კედლებში ორი მოზრდილი ნიშია. საკურთხევლის სარკმლის კვალი არა ჩანს. ნიშებია ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებშიც. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული კამარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ღერო

250პქ|მინი
250პქ|მინი
**ღერო** () — უმაღლეს მცენარეთა ერთ-ერთი ძირითადი ორგანო, ღერძული ნაწილი, რომელიც ფოთლებთან ერთად ყლორტს შეადგენს. ღეროს აქვს საყრდენი, გამტარი (ფესვებსა და ფოთლებს შორის წყლისა და გახსნილი ნივთიერებათა გადაადგილება), დამგროვებელი (წყლისა და სამარაგო ნივთიერებების დაგროვება) ფუნქციები. ახალგაზრდა ღეროები აქტიურად მონაწილეობენ ფოტოსინთეზში: ღეროს დატოტვისა და ფოთლების მოწესრიგებულად განლაგების საშუალებით იზრდება მცენარის საასიმილაციო ზედაპირი. ფორმის მიხედვით ღერო მრავალგვარია: ცილინდრული, წახნაგებიანი, ბრტყელი და სხვ. სივრცეში განლაგების მიხედვით — სწორმდგომი, მოხრილი, მხოხავი, აღმავალი, მცოცავი, მცურავი და სხვ. 

სიცოცხლის ხანგრძლივობის მიხედვით განასხვავებენ ერთ-, ორ-, და მრავალწლოვან ღეროებს. ღერო შეიძლება იყოს ბალახოვანი ან გამერქნებული. ხემცენარის ღეროს ზრო ეწოდება. ღერო იზრდება სიგრძეზე, კენწრული მერისტემის (ზრდის კონუსის) ცხოველმოქმედების ხარჯზე და ინტერკალარულადაც. ღეროს პირველადი ანატომიური აგებულება პირველადი მერისტემის ქსოვილების დიფერენცირების შედეგია. ზრდის კონუსის უჯრედების გარეთა შრიდან ვითარდება მფარავი ქსოვილი — ეპიდერმისი, რომლის შიგნით პარენქიმული უჯრედები პირველად ქერქს წარმოქმნიან. ბევრი მცენარის პირველადი ქერქის გარეთა შრე გადაიქცევა მექანიკურ ქსოვილად — კოლენქიმად, შიდა შრე — ენდოდერმად, რომლის შიგნით ცენტრალური ცილინდრი ანუ სტელაა.

ღეროს მეორეული ანატომიური აგებულება უფრო რთულია და მეორეული მერისტემისაგან — კამბიუმისაგან ყალიბდება. კამბიუმი წარმოქმნის მეორეულ ქერქს, მეორეულ მერქანს და მეორეულ გულგულის სხივებს. ღეროს მეორეული გასქელება ორლებნიანებისთვისაა დამახასიათებელი, თუმცა გამონაკლისის სახით ზოგიერთ ერთლებნიანებშიც გვხვდება (დრაცენა, იუკა, ალოე). ერთლებნიანთა ღეროს გასქელება ხდება უშუალოდ ქერქის ქვეშ წარმოქმნილი გასქელების რგოლის ხარჯზე, რომელიც პერიფერიისკენ წარმოქმნის ქერქის პარენქიმას, ხოლო ცენტრისაკენ ჭურჭელ-ბოჭკოვან კონებს. ერთლებნიანთა კონები დახურულია, ორლებნიანთა კონებისაგან განსხვავებით მათ კამბიუმი არა აქვთ. ორლებნიანების ქერქში კამბიალური რგოლის გარდა კიდევ ერთი მერისტემული ქსოვილი — ფელოგენი ან კორპის კამბიუმი წარმოიქმნება. იგი პერიფერიისკენ წარმოქმნის კორპის უჯრედებს, ცენტრისკენ — ფელოდერმას. კორპი და ფელოდერმა ერთად პერიდერმას შეადგენს. ღეროში წარმოდგენილია სეკრეტორულ ნივთიერებათა სათავსებიც.

## რესურსები ინტერნეტში
* ღერო – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეთა ანატომია
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
კატეგორია:ბოტანიკა
ავსტრონეზიული ენები

**ავსტრონეზიული ენები** — ენათა ოჯახი რომელიც მოიცავს სამხრეთ აზიასა, წყნარ ოკეანეში გაფანტულ კუნძულებსა და ასევე მცირე რაოდენობით კონტინენტურ აზიაში არსებულ ენებს. ამ ჯგუფის ენებზე საუბრობს დაახლოებით 386 მილიონი ადამიანი. ინდოევროპულ, ნიგერო-კონგოლეზიურ, აფრაზიულ და ურალურ ენათა ჯგუფებთან ერთად ისაა კარგად დამკვიდრებული ანტიკური ენათ ოჯახი. გერმანელი ოტო დემპვოლფი იყო პირველი სწავლული ვინც ავსტრონეზიული შედარების მეთოდით გამოიკვლია. მეორე გერმანელმა მეცნიერმა ვილჰელმ შმიდტმა ლათინური *auster* (სამხრეთის ქარი) და ბერძნული *nêsos* (კუნძული) სიტყვებისგან შექმნა ახალი გერმანული სიტყვა *austronesisch* საიდანაც მოდის მისი ქართული დასახელებაც - ავსტრონეზიული.

## ლიტერატურა 
*Bengtson, John D., The “Greater Austric” Hypothesis , Association for the Study of Language in Prehistory.
*Blust, R. A. (1983). *Lexical reconstruction and semantic reconstruction: the case of the Austronesian "house" words*. Hawaii: R. Blust.
*Cohen, E. M. K. (1999). *Fundaments of Austronesian roots and etymology*. Canberra: Pacific Linguistics. ISBN 0-85883-436-7
*Marion, P., *Liste Swadesh élargie de onze langues austronésiennes,* éd. Carré de sucre, 2009
*Pawley, A., & Ross, M. (1994). *Austronesian terminologies: continuity and change*. Canberra, Australia: Dept. of Linguistics, Research School of Pacific and Asian Studies, The Australian National University. ISBN 0-85883-424-3
*Sagart, Laurent, Roger Blench, and Alicia Sanchez-Nazas (Eds.)  (2004). *The peopling of East Asia: Putting Together Archaeology, Linguistics and Genetics*. London: RoutledgeCurzon. ISBN 0-415-32242-1.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Ethnologue report for Austronesian
*MultiTree Project page on Austronesian at the LINGUIST List
*Summer Institute of Linguistics site showing languages (Austronesian and Papuan) of Papua New Guinea.
*Austronesian Language Resources 

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრონეზიული ენები