open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გერულფ II (ჰოლანდია)

**გერულფ II** (, ) (დ. დაახლ. 850 — გ. 896) —  გრაფი შუა ფრისლანდიაში და ჰოლანდიის გრაფების დინასტიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

## ბიოგრაფია 
ჰოლანდიელ გრაფთა დინასტიას საფუძველი დაუდეს ფრისლანდიადან გამოსულმა კენემერლანდის გრაფებმა. 882 წელს კენემერლანდი, რომელიც აქამდე ნორმან **რორიხს** ეკუთვნოდა, სამფლობელოდ გადაეცა ასევე ნორმან გოტფრიდს, რომელიც გაქრისტიანდა. მიუხედავად ახალი რელიგიისა გოტფრიდი ნორმანულ ცხოვრების წესს აგრძელებდა და 884 წელს მოაწყო მძრცველური ლაშქრობა დასავლურ გერმანულ მიწებზე და დუისბურგამდე მიაღწია, სადაც იგი მოკავშირედ შეეკრა ჰუგო ლოთარინგიელს, რომლის სიძეც თვითონ იყო. 885 წელს გოტფრიდმა თავისი ვასალების, ფრიზი გრაფების გერულფისა და გარდულფის პირით მოსთხოვა ფრისლანდიის მარკგრაფ ჰაინრიხ I-ს ერთგულების სანაცვლოდ რაინისპირეთში დიდძალი მამულების გადაცემა. ბეტუვეში, ჰეერვენთან ახლოს მოსალაპარეკებლად მისული გოტფრიდი გერულფმა მორალატურად მოაკვლევინა.

გერულფი მხარს უჭერდა არნულფ ფონ კერნტენს კარლ III-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში, რისთვისაც მამულები მიიღო ჰაარლემის დასავლეთით და ტაისტერბანტში. გერულფი არნულფთან ახლოს მდგომი პიროვნება უნდა ყოფილიყო და მას მხარს უჭერდა ლოთარინგიისათვის ბრძოლაშიც.

;შვილები:

* დიტრიხ I
* ვალგერი

## რესურსები ინტერნეტში 
* შუა საუკუნეების გენეალოგია   

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰოლანდიის გრაფების სია

კატეგორია:ჰოლანდიის გრაფები
კატეგორია:დაბადებული 850
კატეგორია:გარდაცვლილი 896
ვაციკფარსი

**ვაციკფარსი** — მთა საქართველოს შიდა ქართლის მხარის ჯავის მუნიციპალიტეტის, მცხეთა-მთიანეთის მხარის ყაზბეგის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის ჩრდილოეთი ოსეთის საზღვრებს შორის. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარეების თერგისა და სბის (დიდი ლიახვის სისტემა) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3573 მ. 

აგებულია ზედაიურული მერგელებით, კირქვებით, კონგლომერატებით, თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. მეოთხეულ პერიოდში ვაციკფარსიდან მყინვარები ყველა მიმართულებით ეშვებოდა. მთის დასავლეთი კალთა ციცაბოა, დანარჩენი — დამრეცი. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
ვაციწვერა

**ვაციწვერა** (Stipa), ბალახოვან მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მკვრივკორდოვანი მცენარეებია. საგველა ყვავილედის თავთუნებში თითო მარცვალა ნაყოფია, რომელსაც ყვავილის ქვედა ფხიანი კილი მჭიდროდ აქვს შემოზრდილი. კილის ფხა უმეტესად შებუსვილია. 

ცნობილია 300-მდე სახეობა, რომელიც გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ, ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყლებში. ვაციწვერას ბევრი სახეობა ველების, პრერიებისა და პამპების ძირითადი კომპონენტია. იზრდება აგრეთვე ღორღიან ფერდობებსა და კლდეებზე. აღმოსავლეთ საქართველოს ბარისა და მთის ველებში — 9 სახეობა გვხვდება; მათგან ლესინგის ვაციწვერა (Stipa lessingiana), ფრთისებრი ვაციწვერა (Stipa pennata) და წვრილფოთოლა ვაციწვერა (Stipa stenophylla) ველის მცენარეულობის ერთ-ერთი ედიფიკატორებია. წურწუმა (Stipa capillata) მეზოფილურ თვისებებს იჩენს, ვრცელდება მთისწინა კალთებსა და ქვიშნარ ნიადაგებზე. იგი სხვა ვიციწვერებთან შედარებით გვიან ვითარდება და ცხოველისათვის კარგი საკვებია მხოლოდ ყვავილობამდე. ვაციწვერას სახეობათა უმეტესობა ქმნის დამოუკიდებელ ფორმაციებს - ვაციწვერიანებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ვაციწვერი

**ვაციწვერი** — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ონის მუნიციპალიტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლეჩხუმის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2910 მ. 

ვაციწვერის მიდამოები აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით. უღელტეხილი საცალფეხო გზით აკავშირებს მდინარეების რიონისა და ცხენისწყლის ზემო დინებათა ხეობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
ვასალიტეტი

**ვასალიტეტი** (ფრანგ. vassalite საკარგავი“, ხოლო მის მფლობელს „მოსაკარგავე“ (სომხ. სიტყვიდან კარგ - ჯილდო, ჯამაგირი), სახელო და საკარგავი მიწები თანდათანობით იქცეოდა სამემკვიდრეო, უპირობო საკუთრებად - „მამულად“. სწორედ „მამული“ წარმოადგენდა საქართველოში სენიორის - ფეოდალური „სახლის“ მატერიალურ საფუძველს. სენიორიას მეფე ანიჭებდა შეუვალობას (ე. ი. იმუნიტეტს). უფალ-მონობის ხანაში (ე. ი. X ს-მდე) საქართველოში უკვე არსებობს ფეოდალური იერარქია: მეფე - „აზნაურნი დიდ-დიდნი“ - მცირე აზნაურები. პატრონყმობის ხანაში (XI-XIV სს.): მეფე - დიდებულნი, მთავარნი - აზნაურნი, პატრონყმობა || ბატონყმობის ხანაში (XV-XVIII საუკუნეები): მეფე - მთავარნი - თავადნი - აზნაურნი. საქართველოში ფეოდალური დაქუცმაცებულობა გახანგრძლივდა არახელსაყრელი საშინაო და საგარეო პირობების გამო. ამიტომ ვასალიტეტიც XIX საუკუნემდე არსებობდა. ის იყო საქართველოს ფეოდალური კლასის შინაპოლიტიკური ორგანიზაცია რუსეთთან შეერთებამდე. პატრონყმობა || ბატონყმობამ ვასალიტეტის შინაარსი დაკარგა მხოლოდ XIX საუკუნეში. ამ პერიოდში ბატონყმობა აღნიშნავდა მხოლოდ ფეოდალებისა და ყმა გლეხების ურთიერთობას.

სენიორულ-ვასალური ურთიერთობა არსებობდა სხვადასხვა ფეოდალური სახელმწიფოს შორისაც. ფეოდალურ საქართველოს XII-XIII საუკუნეებში ჰყავდა თავისი ვასალური სახელმწიფოები - ყმადნაფიცი ქვეყნები (აზერბაიჯანისა და სომხეთის ტერიტორიაზე არსებული პოლიტიკური ერთეულები), რომლებიც საქართველოს უხდიდნენ ხარკს და უწევდნენ სამხედრო დახმარებას, იყვნენ მისი პოლიტიკური გავლენის ქვეშ, საქართველოს, თავის მხრივ, იცავდა მათ გარეშე მტრებისაგან.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ფეოდალიზმი
*ვალვასორები

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 1-2, ტფ., 1928-1929;
**Колесницкий Н. Ф.,* Феодальное государство, М., 1967;

კატეგორია:ფეოდალიზმი
ვახტანგ VI-ის სტამბა

**ვახტანგ VI-ის სტამბა** — პირველი ქართული სტამბა. დაარსდა 1708-1709 წლებში თბილისში, მტკვრის მარცხენა ნაპირას სპეციალურად აგებულ შენობაში. 

სტამბის გამმართველად ვახტანგ VI-მ რუმინეთიდან მოიწვია ანთიმოზ ივერიელის ნამოწაფარი, უნგრო-ვლახელი ოსტატი მიხაი  იშტვანოვიჩი. პირველი წიგნი, რომელიც დაისტამბა იყო „სახარება“. 1709-1712 წლებში დაიბეჭდა 11 დასახელების წიგნი, რომელთა შორისაც განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს „სწავლულ კაცთა“ მიერ „ვეფხისტყაოსნის“ მეცნიერულად დადგენილი ტექსტი, ვახტანგ VI-ის რედაქციითა და კომენტარებით (1712). 1713 წლიდან 1720 წლის მიწურულამდე სტამბაში დაიბეჭდა მხოლოდ 5 წიგნი. ამ პერიოდში წიგნების გამოცემა შემცირდა ვახტანგ VI-ის ქირმანში გადასახლების გამო.

1721-1722 წლებიდან კვლავ დაიწყო სტამბაში წიგნების ბეჭდვა-გამოცემის აღორძინება: დაისტამბა ვახტანგ VI-ის მიერ თარგმნილი „ქმნულების ცოდნის წიგნი“ ანუ „აიათი“, ხოლო 1722 „ჟამნი“, რის შემდეგაც სტამბამ არსებობა შეწყვიტა. სულ სტამბაში დაიბეჭდა 19 დასახელების წიგნი, რომელთა ბეჭდვისა და გამოცემის ხარისხი ისეთივეა, როგორც ევროპის სტამბებში გამოცემული წიგნებისა. სტამბას ჰქონდა რამდენიმე ფორმის შრიფტი: ქართული ხუცური (ასომთავრული, ნუსხური), მხედრული, ბერძნული და ლათინური; ერთსა და იმავე დროს იყენებდნენ როგორც შავს, ისე წითელ საღებავს. წიგნებში ჩართულია სურათები (გრავიურით). ტექნიკური შესრულების ყოველი მხარე — კარგი ქაღალდი, ჩინებული აკინძვა და შეკაზმვა იმდროინდელი ხელოვნების შედევრია. სტამბაში მოღვაწეობდნენ ცნობილი ოსტატები: ნ. ორბელიანი, იგივე ნ. თბილელი (ს. ორბელიანის ძმა), გერმანე მღვდელმონაზონი, კვიპრიანე სამთავნელი და სხვანი.

## ლიტერატურა
**გუგუშვილი პ.*, ქართული წიგნი. 1629-1929, თბ. 1929;
**კარიჭაშვილი დ.*, ქართული წიგნის ბეჭდვის ისტორია (XVII-XVIII სს.), თბ., 1929;
**კვასხვაძე შ.*, ქართული წიგნის გრაფიკული ხელოვნება. ვახტანგ VI სტამბის წიგნი, თბ., 1952;
**კურდღელაშვილი შ.*, ქართული სტამბის ისტორიიდან, თბ., 1959;
**ლორთქიფანიძე ე.*, ვახტანგ მეექსვე და ქართული სტამბის მოღვაწენი, თბ., 1962;
**შარაშიძე ქ.*, პირველი სტამბა საქართველოში (1709-1722), თბ., 1955

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული ქართული სტამბა 1909 და მეფე ვახტანგ მეექვსე
* **ქართული სტამბები (1627 – 1916 წ.)** ნიკოლოზ ღოღობერიძე და ზოგი ქართველთა მოღვაწენი ს უ რ ა თ ე ბ ი თ 

კატეგორია:ქართული სტამბები
კატეგორია:თბილისის ისტორია
Invisible Touch

***Invisible Touch*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1986 წელს. მან მიიღო დადებითი მიმოხილვები პრესაში, ხოლო სასათაურო სინგლმა შეაღწია აშშ-ს 5 საუკეთესო სინგლის სიაში.

## ისტორია 
ტექსტების მხრივ ალბომი ეხება სოციალურ და პოლიტიკურ სიტუაციას. „Domino“ მსმენელს მოუთხრობს ღამის კოშმარზე, სადაც ბირთვული ომის შემდგომ ქვეყანაზეა საუბარი, ხოლო „Land of Confusion“, თავისი მუსიკალური ვიდეოს თანხლებით, სატირულ ფერებში განიხილავს რონალდ რეიგანის, მარგარეტ ტეტჩერის, მიხეილ გორბაჩოვის ეპოქას.

ალბომისთვის დაიწერა რამდენიმე სიმღერა, რომელიც მასში არ იქნა შეტანილი. თუმცა, ყველა გამოვიდა სინგლების B-მხარეებზე. ესენია: „Feeding the Fire“ (სინგლი „Land of Confusion“), „I'd Rather Be You“ (სინგლი „Throwing It All Away“) და „Do the Neurotic“ (სინგლი „In Too Deep“). ინტერვიუებში ტონი და ფილი ახსენებდნენ, რომ მათ სინამდვილეში სურდათ სტუდიურ ალბომში ამ სიმღერების შეტანაც, მაგრამ ალბომის მთლიან სქემას ისინი ნაკლებად ერგებოდნენ.

ჩაწერის დროს ბევრი სიმღერა იმპროვიზაციის სახით იბადებოდა, შემდეგ კი დამოუკიდებელ ნომრად იქცეოდა. ასეთი იყო „Invisible Touch“, რომელსაც ბენქსი თავდაპირველად განიხილავდა, როგორც პიესის „Domino“ ნაწილს.

დისკში შეტანილ ექვს სიმღერაზე გადაღებული მუსიკალური ვიდეოები 1987 წელს გამოიცა დოკუმენტურ ფილმთან ერთად, ვიდეოკრებულზე *Visible Touch*. მოგვიანებით ყველა შეტანილი იქნა კრებულში *The Video Show*.

*Invisible Touch* ჯგუფის კომერციულად ყველაზე წარმატებული დისკია.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორები არიან ტონი ბენქსი, ფილ კოლინზი, მაიკ რეზერფორდი.

ფრჩხილებში ჩასმულია სიმღერის Throwing It All Away მითითებული ხანგრძლივობა, სინამდვილეში იგი 3:51-ს შეადგენს.

## B-მხარეები
## სიმღერების სამუშაო სათაურები
*Monkey Zulu (Tonight, Tonight, Tonight)
*Snake (Anything She Does)
*Hawkwind (Domino)
*Zephyr (Throwing It All Away)
*Savage (The Brazilian)

## პერსონალი
*ფილ კოლინზი – დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია, ვოკალი
*ტონი ბენქსი – კლავიშებიანი საკრავები
*მაიკ რეზერფორდი – გიტარები, ბას გიტარები

## ტურნე
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
### ათწლეულის საბოლოო ჩარტები 
## სერტიფიცირებები
## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯენესისის ალბომები
კატეგორია:1986 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ჰიუ პეჯემის პროდიუსერობით
პიტერ ბრეიგელი

**პიტერ ბრეიგელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* პიტერ ბრეიგელი (უფროსი) (1525–1569)
* პიტერ ბრეიგელი (უმცროსი) (1564–1638)
ვაჰანის ქვაბთა განგება

**„ვაჰანის ქვაბთა განგება“** — ვანის ქვაბების მონასტრის წესდება, ქართული საკორპორაციო სამართლის უმნიშვნელოვანესი ძეგლი. წესდება შეუდგენია მონასტრის ახალ პატრონს ერისთავთერისთავს მხარგრძელ-თმოგველს 1225-1230 წლებს შორის. ძეგლი დაზიანებულია, მაგრამ ჯერჯერობით სამონასტრო განგების — ტიპიკონის ერთადერთი დედანია საქართველოს ტერიტორიაზე, რომელიც თითქმის მთლიანი სახით შემორჩენილა. დაწერილია მსხვილი მრგვლოვანი, კლასიკური ხანის ნუსხურით. წარმოადგენს ყუბარზე დახვეულ ეტრატის გრაგნილს (სიგრძე 5,62 მ, სიგანე 19-27 ½ სმ-მდე), რომელიც ამჟამად ძაფით გადაკერებული 13 სხვადასხვა სიგრძე-სიგანის კეფისაგან შედგება. დედანი დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკად. კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

„ვაჰანის ქვაბთა განგება“ უხვ ცნობებს იძლევა იმდროინდელი სამონასტრო ცხოვრების შესახებ. ძეგლში დადასტურებულია სოციალური უთანაბრობის სურათი (ნახსენები არიან „უთავადესნი ძმანი“, „მეორე დასისა“ და „მესამე დასის“ მონაზვნები), ძველად არსებული მონარქიული წესწყობილების მაგიერ გვხვდება რესპუბლიკური მართვა-გამგეობის ფორმები, მონაზონთათვის საცხოვრებლად „სახლი“ — კლდის სახლის „ქვაბის“ ნაცვლად და სხვა, რაც სამონაზვნო ცხოვრებაში საერო წესების, ჰუმანისტური იდეების შეჭრის შედეგი იყო. ძეგლში მოცემულია საკორპორაციო სასამართლოს ორგანიზაცია და სასჯელთა სისტემა. გარდა ამისა, ხელნაწერზე დართულია სხვადასხვა დროის მინაწერები — აღაპები და სხვა, რაც მნიშვნელოვანი წყაროა ჯავახეთის ეკონომიკის ისტორიისათვის და ისტორიული გეოგრაფიისათვის.

## ლიტერატურა
** ჟორდანია თ.,* ისტორიული საბუთები შიო-მღვიმის მონასტრისა და „ძეგლი“ ვაჰხანის ქვაბთა, ტფ., 1896;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929;
*მუსხელიშვილი ლ., ვაჰანის ქვაბთა განგება, ტფ., 1939

*ტალახაძე ი., ვაჰანის ქვაბთა განგება, თბ., 2009;  

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:სამონასტრო ტიპიკონი
ვედი

**ვედი** — მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ვედისა და ქვედა ვედის ძველი სახელწოდება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტი
ვედრი

**ვედრი** — შენახვის ხელშეკრულების ობიექტი, ანაბარი ძველ ქართულ სამართალში (შევედრება-მინდობა, რწმუნება, მიბარება). დაახლოებით ამასვე ნიშნავდა და ვედრთან ერთად იხმარებოდა „ნამარხევი“ (დამარხვა, ე. ი. შენახვა). 

ვედრად შეიძლებოდა დადებულიყო ყოველგვარი მოძრავი თუ უძრავი ქონება, კერძოდ, ფული და ყმა-მამული, ასევე წერილობითი საბუთიც. XIII საუკუნეში არაბულიდან შემოსული ამანათიც, მაგრამ შევედრება და ვედრი კიდევ დიდხანს (XVII ს.) გვხვდება, მეტადრე ლიტერატურაში.

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929, გვ. 466-468
 

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ვეზან ხორნაბუჯელი

**ვეზანი** — კამბეჩოვანის მმართველი VI საუკუნეში, ირანელთა მოხელე. მოხსენიებულია XI საუკუნის მწერლის სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში; სხვა წყაროები მას არ იცნობს.

ვეზანი სასანიანთა ცნობილი მხედართმთავრის, აზერბაიჯანის მარზპანის ბაჰრამ ჩუბინის დანიშნული „ერისთავი“ ყოფილა. კამბეჩოვანს ჩასულ ასამ და ვარაზვარდ ბაგრატიონებს ხალხი ვეზანის წინააღმდეგ აუჯანყებიათ, თავად ვეზანი მოუკლავთ და კამბეჩოვანი დაუპყრიათ. 

თ. პაპუაშვილს სუმბატის ცნობის სისწორეში ეჭვი არ შეაქვს. მისი ვარაუდით, ვეზანს რეზიდენცია ხორნაბუჯში უნდა ჰქონოდა და არ გამორიცხავს, რომ ვეზანს ეკუთვნოდა ძველ ანაგასთან გათხრილი აკლდამა, სადაც სასანური ძვირფასი ნივთებია აღმოჩენილი.

## ლიტერატურა
* პაპუაშვილი თ., ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970. — გვ. 183, 281-288.

* Rapp Jr. Stephen H., The Sasanian World through Georgian Eyes: Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Ashgate, 2014. — გვ. 344.

კატეგორია:ჰერეთი
კატეგორია:ერისთავები
ველვიჩია

**ველვიჩია** (Welwitschia bainesil, Welwitschia mirabilis) — შიშველთესლოვანი ორსახლიანი მცენარე ველვიჩიასებრთა ოჯახისა. 

იზრდება მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთ ანგოლის ქვიან ნიადაგზე, ნამიბისა და კალაჰარის უდაბნოებში. მისი გრძელი და მძლავრი ფესვი ნიადაგში გრუნტის წყლებამდე ეშვება, აქვს დაბალი და მსხვილი ღერო (დიამეტრი 1,2 მ), რომლის დიდი ნაწილი ნიადაგშია ჩამალული, მიწის ზემოთ კი მხოლოდ 50 სმ-ითაა ამოწეული. ღერო წვერში უნაგირივით არის ჩაზნექილი და მასზე ორი 3 მ-მდე სიგრძის ღვედისებრი ფოთოლია. 

ველვიჩია 100 წელზე მეტს ცოცხლობს და ფოთლებსაც ბოლომდე ინარჩუნებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შიშველთესლოვნები
ველი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ველი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ველი — მცენარეულობის ტიპი
* ველი — მნიშვნელოვანი ალგებრული ცნება
* ველი — ფიზიკური ცნება
* ველი — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
*ველი — 1972 წლის ფრანგული ფილმი
*ველი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რაიონი
ველი

[მინი|ტრამალი [მონღოლეთი|მონღოლეთში]]
[მინი|ველი [ყაზახეთი|ყაზახეთში]]
**ველი**, *ტრამალი* — მცენარეულობის ტიპი, რომელიც შედგება გვალვა- და ყინვაგამძლე მრავალწლოვანი ბალახოვანი ფიტოცენოზებისაგან. ფართოდ არის გავრცელებული ზომიერად მშრალი ჰავის პირობებში შავმიწა და წაბლა ნიადაგებზე.

მცენარეულ საფარში ჭარბობს მკვრივკორდოვანი მარცვლოვნები — ვაციწვერა, წივანა და სხვა, მრავალწლოვანი მთავარფესვიანი ორლებნიანი მცენარეები, ხანმოკლე განვითარების ერთწლოვნები (ეფემერები) და ბოლქვიანი თუ ფესურიანი მრავალწლოვნები (ეფემეროიდები), რომლითაც ვეგეტაცია ადრე გაზაფხულზე ან შემოდგომაზე ეწყებათ. აქა-იქ გვხვდება ბუჩქები (ქონდარა ნუში, გრაკლა, ყარღანი) და ნახევარბუჩქები, ხავსები, ლიქენები, ხმელეთის წყალმცენარეები, სოკოები.

რუსეთში ველებს *სტეპებს* უწოდებენ, უნგრეთში — *პუშტებს*, ჩრდილოეთ ამერიკაში — *პრერიებს*, სამხრეთ ამერიკაში კი — *პამპებს*. ველებს დიდი ფართობი უკავია აგრეთვე კავკასიაში, წინა და შუა აზიაში. საქართველოში ის მეტწილად აღმოსავლეთ საქართველოს ვაკეებზე, მთისწინა კალთებსა და სამხრეთ მთიანეთშია გავრცელებული. ამის მიხედვით არის ბარისა და მთიანეთის ველები; მათ მრავალ ფორმაციას შორის მთავარია უროიანი, წივანიანი, ვაციწვერიანი, ნაირბალახოვან-მარცვლოვნიანი და სხვა. ჩვენში ველი ბევრგან მეორეული წარმოშობისაა. ასეთია, მაგ., ჯავახეთის ველი, რომელიც ტყის მოსპობის შედეგად არის წარმოქმნილი, შირაქისა და გარეჯის ველები, რომლებიც ხშირად ნათელი ტყის განადგურების შედეგია. ამჟამად მთისა და ბარის ველების დიდ ნაწილს ამუშავებენ სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის, იყენებენ საძოვრად და სათიბად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოტანიკა
ვახუშტი ბაგრატიონის უფსკრული

**ვახუშტი ბაგრატიონის უფსკრული** — კარსტული წარმონაქმნი აფხაზეთში, ბერჭილის ქედზე (არაბიკის მასივის დასავლეთი განშტოება), ზღვის დონიდან 2125 მ-ზე. გამომუშავებულია ქვედაცარცის სქელშრეებრივ კირქვებში. გამოკვლეული ნაწილის სიღრმე 160 მ. სიგრძე 413 მ, სიღრმე 250 მ, ფართობი 560 მ², მოცულობა 4400 მ³.

უფსკრული ღრმა ჭებისა და დამრეცფსკერიანი დერეფნებისაგან შედგება. გამოიყოფა შემდეგი დარბაზები: „თოვლიანი“, „ყინულის ჭაღიანი“, „თაღოვანი“, „ქვათაცვენის“, „მარგალიტების“ და სხვ. სახელობისა. ქიმიური ნალექებიდან გვხვება: მინიატურული სტალაქტიტები, ოოლითებისა და პიზოლითების მდიდარი ბუდები, კალციტის ფენები; მექანიკურიდან – ადგილობრივი წარმოშობის კლასტური მასალა; კრიოლოგიურიდან – თოვლი, ფირნი, თოვლის მეტამორფიზმით წარმოშობილი მიწისქვეშა მყინვარი. თოლვ-ყინულის საერთო მასაა 1300 მ³. ჰავა სტატიურ-დინამიურია. ზაფხულში დღისით ჰაერის მასა შიგნიდან გარეთ მოძრაობს. ჰაერის ტემპერატურა და აბსოლუტური სინოტივე ზაფხულობით მცირდება სიღრმეში, სამაგიეროდ მატულობს შეფარდებითი სინოტივე. მღვიმე მშრალია, წყალდიდობა არ არის მოსალოდნელი, გვხვდება ინფილტრაციის კერები. შესაძლებელია მაცივრად გამოყენება. უფსკრულში ჩასასვლელად აუცილებელია სპელეოლოგიური საჭურველი. 

მღვიმე აღმოჩენილი და გამოკვლეულია ვახუშტი ბაგრატიონის სახ. გეოგრაფიის ინ-ტის მიერ 1961 (ხელმძღვანელი ლევან მარუაშვილი). სახელი ეწოდა ვახუშტი ბატონიშვილის პატივსაცემად.

## ლიტერატურა
* ყიფიანი შ., ტინტილოზოვი ზ., ოქროჯანაშვილი არს., ჯიშკარიანი ვ., საქართველოს კარსტული მღვიმეების კადასტრი, თბ., 1966.
* Карстовые пещеры Грузии, З. К. Тинтилозов, Мецниереба, Тбилиси, 1976.

კატეგორია:საქართველოს უფსკრულები
ველისციხე

**ველისციხე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ველისციხე — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
* ველისციხე — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში
პიტერ ბრეიგელი (უფროსი)

**პიტერ ბრეიგელი** (, ; დ. დაახლოებით 1525-1530, ბრედა ან სოფ. ბრეიგელი — გ. 5 სექტემბერი, 1569, ბრიუსელი) — ნიდერლანდელი ფერმწერი და გრავიორი. ნიდერლანდური ფერწერის ერთ-ერთი ყველაზე შინაარსიანი პერიოდი დაკავშირებულია მის სახელთან.

## ბიოგრაფია 
პიტერ ბრეიგელის შემოქმედება განმსჭვალულია ღრმა ტრაგიზმით; მის ადრეულ ნამუშევრებს ფილოსოფიურ-პესიმისტური ელფერი დაჰკრავს („ბავშვთა თამაშობანი“, „მარხვისა და კარნავალის ბრძოლა“)
[|300პქ|მინიატიურა|მარცხნივ|ყველაზე ცნობილი ნახატი - [ბაბილონის გოდოლი (ნახატი)|ბაბილონის გოდოლი]]

მიუხედავად თავისი ფანტასტიურობისა, თითოეული მისი ტილო გამოირჩევა რეალობის მძაფრი შეგრძნებით. მხატვარს საწყის წერტილად ყოველთვის ადამიანის ბუნებრივი ასპექტი აქვს გამოყენებული და ცდილობს, ადამიანისა და სამყაროს მასშტაბურ შეფარდებაში მონახოს ერთადერთი სწორი პროპორცია.
1561 წელს ქმნის ტილოს , „სიკვდილის ტრიუმფი“, რომელიც თავისი შემზარავი ფანტასმაგორიულობით გაცილებით ბევრჯერ აღემატება ბოსხს.
შემდგომში მისი ნამუშევრები იძენენ უფრო დამშვიდებულ ფილოსოფიურ ხასიათს - „მაიმუნები“ , „ბაბილონის კოშკი*. აღსანიშნავია მისი პეიზაჟების მთელი ციკლი, რომელიც ეძღვნება წელიწადის დროებს – „მონადირეები თოვლში*, „მკა“, „ფარის დაბრუნება“, „მოღუშული დღე“.

ერთ-ერთი მისი კაპიტალური ნამუშევარია „გლეხთა ცექვა“, სადაც მხატვარი გადმოსცემს გლეხთა ხასიათს, ჩვევებს, მათ მანერებს, განცდებს; ბრეიგელის ტილოებში თითოეული ფიგურა თითქოსდა შეჩერებულია, ცეკვის, ჩხუბისა თუ კოცნის დროს. კომპოზიციები გამოირჩევა უხეში მონუმენტურობით („გლეხთა ქორწილი“). პიტერ ბრეიგელი იყენებს რეალურ ფაქტებს ადამიანების ცხოვრებიდან და სისასტიკით აღწერს ცხოვრების სიმახინჯის გამოუვალობას –ასეთია მისი ბოლო ტილოები:„მიზანტრიპი“, „დასახიჩრებულნი“, „ბრმები“. მისი ნამუშევრები დაცულია მადრიდის, ბრიუსელის, ვენის, ლუვრის და ანტვერპენის მუზეუმებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Bosch Bruegel Society 

*www.Pieter-Bruegel-The-Elder.org  99 works by Pieter Bruegel the Elder
*Gallery of all paintings and drawings
*Timken Museum of Art's "Parable of the Sower" by Pieter Bruegel the Elder 
*Creativity Brueghel laid the foundation of the Netherlands School
*The political consciousness of Pieter Bruegel
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ნიდერლანდელი მხატვრები
კატეგორია:ნიდერლანდელი გრავიორები
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1569
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ველური აბრეშუმხვევიები

**ველური აბრეშუმხვევიები** — კრებითი სახელწოდება პეპლების ჯგუფისა, რომელთა მუხლუხები დაჭუპრების წინ მათ მიერ გამოყოფილ აბრეშუმის ძაფს მეტნაკლებად იყენებენ პარკის ასახვევად.
* ხემყრალის აბრეშუმხვევია (Philosamia cynthia)
** აბუსალათინის აბრეშუმხვევია (Philosamia cynthia ricini)
* ინდური აბრეშუმხვევია ანუ *ტუსორი* (Antheraea paphia)

## სქოლიო 
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
ვენახი

[მინი|300პქ|ვენახი სამხრეთ [საფრანგეთი|საფრანგეთში]]
**ვენახი** — ვაზის ბაღი. მიწის ნაკვეთი, რომელზეც გაშენებულია ვაზის პლანტაცია, სადაც მოყავთ ყურძენი ღვინისთვის, სასუფრე ყურძენი და უბრალო, უალკოჰოლო წვენისთვის. ეს წარმოება მევენახეობის სახელითაა ცნობილი, რომელიც როგორც სოფლის მეურნეობის დარგია, ასევე მეცნიერებაა.

მევენახეობის ყველაზე მაღალმთიანი რაიონებია ბოლივიაში (2500-3000 მეტრი ზღვის დონიდან), დაღესტანში (1400 მეტრი), აზერბაიჯანში (1300 მეტრი). ტროპიკულ სარტყელში ვაზის ვეგეტაცია უწყვეტად მიმდინარეობს, რაც წლის განმავლობაში ორი მოსავლის მიღების საშუალებას იძლევა. გასული საუკუნის 70-80-იან წლებში მთელ მსოფლიოში ვაზის ნარგავების ფართობები სტაბილური სახით 10 მილიონ ჰექტარს აღწევდა, რაც სოფლის მეურნეობისათვის გამოყენებული ფართობის 0,7% შეადგენდა.

## ისტორია 
ღვინოს, რამდენიმე მტკიცებით, ჯერ კიდევ 6000-5000 წლის წინ აწარმოებდნენ. ღვინის დამზადების ტექნოლოგიების განვითარებაში დიდი წვლილი ძველ ბერძნებს მიუძღვით, მაგრამ ძირითადი, საბოლოო სახე რომის იმპერიაში ჩამოყალიბდა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
პროგრესული როკი

**პროგრესული როკი**, ან როგორც მას ხშირად მოიხსენიებენ, **პროგ როკი** — როკ-მუსიკის ქვეჟანრი, რომელიც წარმოიშვა 1960-იანი წლების ბოლოს, მიაღწია წარმატების პიკს 1970-იანებში და კვლავაც ვითარდება დღეს. უფრო მეტად იგი ასოცირებულია სიმფონიურ და არტ როკთან.

პროგრესული როკის ჟანრის კომპოზიციებში, როგორც წესი, შეტანილია კლასიკური ან ჯაზური მუსიკის ელემენტები. პროგრესული როკის კომპოზიციები ხშირად შედგება რამდენიმე ნაწილისგან, მათში ირღვევა ტემპი და რიტმი; ზოგჯერ გამოყენებულია სხვადასხვა ხმის ეფექტი და ა. შ. ამ ტიპის მუსიკალური ნაწარმოები, როგორც წესი, არ მონაწილეობს პოპულარული სიმღერების რეიტინგებში, თუმცა მუსიკოსები ხშირად, სიმღერის სინგლად გამოცემისათვის მიმართავენ სპეციალურ ხერხს — ამოკლებენ სიმღერას, რაც რადიოსადგურებსა და ტელევიზიას საშუალებას აძლევს, მოახდინონ სინგლის/კლიპის დემონსტრირება საკუთარი ეთერით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პროგრესული როკ შემსრულებლების სია
* პროგრესული როკის ქრონოლოგია
* :კატეგორია:პროგრესული როკი

## სქოლიო 
კატეგორია:პროგრესული როკი
კატეგორია:როკ-მუსიკის ჟანრები
ველტყევი

**ველტყევი**, **კვეშლევი** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურისა და იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების ჯრუჭულისა (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) და კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფ მონაკვეთზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1927 მ. 

აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებითა და გადოლომიტებული კირქვებით. ველტყევის სამხრეთ-აღმოსავლეთი კალთა ციცაბოა, დანარჩენი — დამრეცი. ყველაზე დამრეცია ჩრდილო-დასავლეთი კალთა, რომელსაც ახასიათებს რელიეფის კარსტული ფორმები. ველტყევის ზედა ნაწილი შემოსილია სუბალპური ბუჩქნარითა და მდელოებით, ქვედა — სოჭისა და წიფლის ტყეებით.

ველტყევის მთაზე მდებარეობდა რაჭის ერთ-ერთი მთავარი მონასტერი — ნათლისმცემლის უდაბნო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
ვენეციის სკოლა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვენეციის სკოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვენეციის სკოლა — ფერწერის ერთ-ერთი მთავარი სკოლა იტალიაში
* ვენეციის სკოლა — შემოქმედებითი მიმართულება მუსიკაში
ვენეციის აკადემიის გალერეა

[thumb|[ვიტრუვიანელი ადამიანი, ლეონარდო და ვინჩი.]]
**ვენეციის აკადემიის გალერეა** (L'Accademia di Belle Arti di Venezia, ვენეციაში უბრალოდ ცნობილი როგორც Accademia), 1800 წლამდე პერიოდის ხელოვნების გალერეა იტალიის ქალაქ ვენეციაში. საფუძველი ჩაეყარა 1807 წელს. გალერეის კოლექცია იქმნებოდა ვენეციის ნატიფი ხელოვნების აკადემიის დაარსების (1750) შემდეგ, აკადემიის ორგანიზატორების ჯ. ბ. პიაცეტასა და ჯოვანი ბატისტა ტიეპოლოს ინიციატივით.

გალერეაში წარმოდგენილია იტალიის XIV-XVIII საუკუნეების და განსაკუთრებით ვენეციური სკოლის მხატვრობა (ჯაკოპო, ჯენტილე და ჯოვანი ბელინები, ვიტორე კარპაჩო, ჯორჯონე, ტიციანი, პაოლო ვერონეზე, ჯაკოპო ტინტორეტო, ჯაკოპო ბასანო და სხვა).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი.
* გალერეის ვირტუალური ტური  (იტალ. ტექსტი).
* სატელიტური ფოტო გუგლმაპსიდან (გრძელი ხიდის სამხრეთ ბოლოსთან).

კატეგორია:ვენეცია
კატეგორია:იტალიის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ვეჟან ბუზმირი

**ვეჟან ბუზმირი** — ქართლის მარზპანი VI საუკუნის 40-იან წლებში. მოხსენებულია ქართულ ჰაგიოგრაფიულ ძეგლში „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“. 

ვეჟან ბუზმირმა მცხეთელი სპარსელების დაბეზღებით შეიპყრო გაქრისტიანებული სპარსელი ევსტათი (რომელიც ქართლის წინანდელმა მარზპანმა არვანდ გუშნასპმა გაათავისუფლა) და სიკვდილით დასაჯა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართლის მარზპანები
ვერბენა ლიმონისა

**ვერბენა ლიმონისა** ), *ლიპია* — ეთერზეთოვანი მრავალწლოვანი ბუჩქბალახა მცენარე ვერბენასებრთა ოჯახისა. 

სამშობლოა სამხრეთ ამერიკა. 2 მ-მდე სიმაღლის ღერო სწორია, ტიტველი, წაწვეტებულ-ლანცეტისებრი ფოთლები მიპირდაპირედაა განლაგებული. ყვავილები წვრილია, გვირგვინი თეთრი, შიგნიდან მეწამული. ფოთლები და ყვავილები შეიცავს ეთეროვან ზეთს, რომელშიც 30%-ზე მეტი ციტრალია; სასიამოვნო სურნელება აქვს, იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში. 

კულტივირებულია ტაჯიკეთსა და აზერბაიჯანში. ამრავლებენ ძირითადად კალმით. პლანტაციაში ირგვება შემოდგომაზე ან გაზაფხულზე. ყინვისაგან დასაცავად შემოდგომაზე მცენარეს 30 სმ სიმაღლეზე გადაჭრიან და მიწას შემოაყრიან, გაზაფხულზე კი ისევ მოაცილებენ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ვერბენასებრნი
ვერე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვერე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვერე — მდინარე თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე;
* ვერე — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში;
* ვერე — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი;
* ვერე — ერთ-ერთი ძველი უბანი თბილისში.
ვერა (თბილისი)

მინიატიურა|ვერა 1890-იან წლებში (ხედი დღევანდელი გმირთა მოედნის მხრიდან).
**ვერა**, *ვერე* — უბანი თბილისში, ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა მხარეს (მთაწმინდის რაიონი). 

სახელი ეწოდა მდინარე ვერის მიხედვით. ქალაქისპირა ისტორიული დასახლების ვერის ადრინდელი სახელია სკვირეთი (სკორეთი). პირველად სიტყვა „ვერე“ „ვერისხევის“ სახელად XIII საუკუნიდან გვხვდება. XVI საუკუნეში მეფე სიმონ I-ის მიერ გაცემულ სიგელში გვხვდება „ვერისხევის“ ტარუღა. სოფელი ვერე (ვერა) მდ. ვერის ქვემოწელზე, მტკვრის შესართავთან XVIII საუკუნეში წერილობით წყაროებში იხსენიება. აქ აღმოჩენილი ნუმიზმატიკური მასალა ცხადყოფს, რომ ეს ადგილები უფრო ადრეც უნდა ყოფილიყო დასახლებული. 

ვერაზე გადიოდა თრიალეთისაკენ მიმავალი მნიშვნელოვანი სტრატეგიული და სავაჭრო-საქარავნო გზა. XVIII საუკუნეში ამ გზას იცავდა საგანგებო რაზმი, ე. წ. „ვერის ხევის ყარაული“. შემოიფარგლებოდა აღმოსავლეთიდან — გაბაანთ ხევით (ახლანდ. მ. ჯავახიშვილისა და ე. გაბაშვილის ქუჩებით), ჩრდილოეთიდან — საბურთალოთი, დასავლეთიდან — ვარაზისხევით, ხოლო სამხრეთიდან — ე. წ. „სემიონოვკის დასახლებით“ (ახლანდ. ზემო ვერით). 

ვერე საგაბაშვილო მამული იყო. XVIII საუკუნეში შედგენილი ერთი დოკუმენტის („ქალაქის მოურავის სარგო“) მიხედვით, ქალაქის მოურავს თავისი წილი ვერის ბაღებიდანაც ერგებოდა. 

XIX საუკუნეში აქ ახალი უბნები გაჩნდა — ვარდისუბანი, ვაკე. ვერის ინტენსიური განაშენიანება XIX საუკუნის 80-იან წლებში დაიწყო და საუკუნის ბოლოს ქალაქურმა საცხოვრებელმა სახლებმა ვაკის საზღვარს (ვარაზისხევს) მიაღწია.

ვერის ტერიტორიაზე შემორჩენილია XIII საუკუნის ეკლესია — „ლურჯი მონასტერი“, რომლის გვერდით მდებარეობს XX საუკუნის დასაწყისში აგებული იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია.

## ლიტერატურა
* ბერიძე თ., ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია, თბ., 1977.

კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
ვერონა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვერონა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვერონა — ქალაქი იტალიაში
* ვერონა — მთა საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში
* ვერონა — სოფელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ვერონიკა

**ვერონიკა** (Veronica) — მცენარეთა გვარი შავწამალასებრთა ოჯახისა. ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი ბალახია, ზოგჯერ ნახევრად ბუჩქი. აქვს სწორი ან გართხმული, უფრო ხშირად დატოტვილი ღერო, მთლიანი ან დანაკვთული ფოთლები. გვირგვინი ცისფერი, ლურჯი, თეთრი ან ვარდისფერია. ნაყოფი — კოლოფი. 

შეიცავს 300-მდე სახეობას. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ ქვეყნებში.  საქართველოს სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე, ღორღიან ფერდობებზე, უდაბნოსა ნახევარუდაბნოში იზრდება — 47 სახეობა, მათ შორის 4 სახეობა Veronica denudata, Veronica kemulariae, Veronica imerethica და Veronica galathica — საქართველოს ენდემია. 

ვერონიკას გვარში ხშირად აერთიანებენ   Hebe-ს გვარის ახალზელანდიურ, ავსტრიულ, ტასმანიურ და სამხრეთ ამერიკის ბუჩქებს და ტანდაბალ ხეებს. ამ გვარის მარადმწვანე ლამაზყვავილებიანი სახეობები კულტივირებულია ყირიმსა და კავკასიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შავწამალასებრნი
ვერცხლისფერი ტკიპა

**ვერცხლისფერი ტკიპა** () — ფეხსახსრიანი ცხოველი ოთხფეხიანი ტკიპების ოჯახისა. ციტრუსოვანი კულტურების საშიში მავნებელია. მატლი და ზრდასრული ფორმა აზიანებს ნაყოფს, ფოთოლსა და მწვანე ყლორტებს. ვერცხლისფერი ტყიპას სიგრძეა 0,13-0,16 მმ, თავმკერდი კარგადა აქვს განვითარებული. მუცლის ბოლო შევიწროებულია. სხეულის წინა ნაწილში აქვს ორი წყვილი ფეხი. ზამთრობს მყუდრო ადგილებში (მცენარის კვირტში, ფოთლის ყუნწში და სხვა). გაზაფხულზე ჯერ ფოთლის ქვედა მხარეს აეკვრება და წუწნის, შემდეგ გადადის ნაყოფზე. წელიწადში 13-14 თაობას იძლევა. გავრცელებულია უმეტესად იმ ქვეყნებში, სადაც ციტრუსები მოჰყავთ (გარდა აფრიკისა). ყოფილ სსრკ-ში 1934 წელს შემოყვა საინტროდუქციო მასალას და სწრაფად გავრცელდა საქართველოს, აზერბაიჯანისა და კრასნოდარის მხარის ყველა რაიონში.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* მცენარეზე კალციუმის პოლისულფიდის ან ცინების სუსპენზიის შესხურება; სარგავი მასალის დეზინფექცია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტკიპები
ველიანთა

**ველიანთა** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ჯეჯორისა (რიონის მარცხენა შენაკადი) და ქვედრულის (ჯეჯორის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2223 მ. 

აგებულია პალეოგენური თიხებით, ქვიშაქვებითა და ბრექჩიებით. სამხრეთი კალთა ციცაბოა, დანარჩენი — დამრეცი. შემოსილია სუბალპური და ნაწილობრივ ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ვახუშტის მწვერვალი

**ვახუშტის მწვერვალი** — ალპური ტიპის მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე ენგურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3879 მ. 

აგებულია იურული თიხაფიქლებით. მწვერვალი დაფარულია მარადი თოვლით, კალთები ალპური მდელოებით. პირველი ასვლა მოეწყო 1933 წელს ალპინისტ სანდრო გვალიას ხელმძღვანელობით და ვახუშტის მწვერვალი უწოდეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
ვერძი

არსებით სახელს **ვერძი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

* ვერძი — მწარმოებელი ცხვარი.
* ვერძი — პირველი ასტროლოგიური ნიშანი.
* ვერძი — ზოდიაქოს ერთ-ერთი თანავარსკვლავედი.
რაციონალური რიცხვი

(ℕ), მთელ რიცხვებს (ℤ), რაციონალურ რიცხვებს (ℚ), ნამდვილ რიცხვებსა (ℝ) და კომპლექსურ რიცხვებს (ℂ) შორის.]]
**რაციონალური რიცხვი** — რიცხვი, რომელიც შეიძლება წარმოდგენილ იქნეს m/n წილადის სახით, სადაც m და n მთელი რიცხვებია (n≠0).

ნებისმიერი რაციონალური რიცხვი შეიძლება ჩაიწეროს უსასრულოდ ბევრი სხვადასხვა ფორმით, მაგალითად 1/2=2/4=3/6=..., მაგრამ კანონიკურ ფორმად ითვლება ის ჩანაწერი რომელშიც მრიცხველს და მნიშვნელს არ გააჩნია 1-ის გარდა სხვა საერთო გამყოფი. ყველა ნულისაგან განსხვავებულ რაციონალურ რიცხვს გააჩნია ერთადერთი კანონიკური ფორმა.

ათობით სისტემაში ყველა რაციონალური რიცხვის ჩანაწერი ან სასრულია ან პერიოდული (ეს მტკიცება სამართლიანია ნებისმიერი ფუძის მქონე სისტემისათვის, ანუ თუ რიცხვის ჩანაწერი პერიოდულია ათობით სისტემაში, ის პერიოდული იქნება ორობითშიც, თექვსმეტობითშიც და ა.შ.). ნამდვილ რიცხვებს რომლებიც რაციონალური არაა ირაციონალური რიცხვები ეწოდება.

მათემატიკურ აღნიშვნებში რაციონალური რიცხვები განიმარტება როგორც \mathbb{Q} = \left\{\frac{m}{n} : m \in \mathbb{Z}, n \in \mathbb{Z}, n \ne 0 \right\},სადაც \mathbb{Q} რაციოინალურ რიცხვთა სიმრავლეა ხოლო \mathbb{Z} მთელ რიცხვთა სიმრავლე.

## ლიტერატურა
სი

**სი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სი — მუსიკალური ბგერა;
* SI-სისტემა — ერთეულთა საერთაშორისო სისტემა.
ვილჰელმ ლისტი

thumb|right
**ვილჰელმ ლისტი** (; დ. 14 მაისი, 1880, ობერკირხბერგი (ულმი) — გ. 16 აგვისტო, 1971, გარმიშ-პატენკირხენი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
ვეს კავკაზი

„**ვეს კავკაზ**“ (, „მთელი კავკასია“) — ილუსტრირებული კრებული. ერთადერთი ნომერი გამოვიდა თბილისში 1903 წელს. მიძღვნილი იყო კავკასიელ ხალხთა (ქართველები, სომხები, აზერბაიჯანელები) კულტურულ-პოლიტიკური და სოციალურ-ეკონომიკური ისტორიის საკითხებისადმი. კრებული იყოფა 11 განყოფილებად (ქრონოლოგია, ადმინისტრაცია, გეოგრაფია, ისტორია, ეთნოგრაფია, სოფლის მეურნეობა, ვაჭრობა-მრეწველობა, სამთო საქმე, ლიტერატურა, ბიბლიოგრაფია).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ილუსტრირებული კრებულები
გეორგ ფონ კიუხლერი

thumb|right|გეორგ ფონ კიუხლერი
**გეორგ ფონ კიუხლერი** (*გერმ.:* Georg von Küchler) (* 30 მაისი 1881,  ფილიპსრუეს სასახლე (ჰანაუ); † 25 მაისი 1968,  გარმიშ-პატენკირხენი) - იყო გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## ბიოგრაფია
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
ჰუგო შპერლე

thumb|ჰუგო შპერლე ნიურნბერგის პროცესზე
**ჰუგო შპერლე** (გერმ.: Hugo Sperrle) (* 7 თებერვალი 1885, ლუდვიგსბურგი; † 2 აპრილი 1953, მიუნხენი) - იყო გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ლუფტვაფეს გენერალ-ფელდმარშალი.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
ერნსტ ბუში (გენერალ-ფელდმარშალი)

მინი|220პქ|ერნსტ ბუში
**ერნსტ ვილჰელმ ბერნჰარდ ბუში** (: დ. 6 ივლისი, 1885, ესენი — გ. 17 ივლისი, 1945, ალდერსჰოტი, ნოტინგემშირი, ინგლისი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი და 
არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 6 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
ვეტივერია

**ვეტივერია** () — მრავალწლოვან მარცვლოვანთა გვარი. დაახლოებით 10 სახეობაა. გვხვდება აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ცხელ ქვეყნებში. 

პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს Vetiveria zizaniodes-ს, რომელიც ველურად იზრდება ინდოსტანში, ინდოჩინეთში, ცეილონზე. აფხაზეთში და აჭარაში მოჰყავთ ერთწლოვან კულტურად. ვეტივერიას ფესვი შეიცავს სურნელოვან ეთეროვან ხეთს, რომელსაც იყენებენ საპარფიუმერიო მრეწველობაში. სოხუმის ეთერზეთოვანი კულტურების საცდელ სადგურში კლონური სელექციით გამოყვანილია ვეტიმერიას კლონი № 11, რომელიც გამოირჩევა ეთეროვანი ზეთის მაღალი შემცველობით (ჰაერმშრალ ფესვებში 3,4-4%-მდე) და კარგი საპარფიუმერიო თვისებებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ბოდბის ივერიის ღვთისმშობლის ხატი

**ბოდბის ივერიის ღვთისმშობლის ხატი** — ათონის ივერიის ღვთისმშობლის ხატის ასლი. მდებარეობს ბოდბის დედათა მონასტერში, წმინდა ნინოს საფლავზე. ეს ხატი ათონის მთაზე დაიწერა 1905 წელს.

## ისტორია 
საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მონასტერი გაუქმდა და დედები სხვადასხვა მხარეს გაიფანტნენ. მონასტრის ტერიტორიაზე საავადმყოფო გაიხსნა და ივერიის ხატს მისი პერსონალი მაგიდად იყენებდა. რამდენიმე მონაზონი მოწყალების დის სახით მონასტერში დარჩა და ფარულად ემსახურებოდა წმიდა ნინოს საფლავს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედი ხატები

## ლიტერატურა 
* „ივერიის ღმრთისმშობლის ხატი“, თბილისი, 1999 წ.

კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
ვეფხისტყაოსნის აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისია

**ვეფხისტყაოსნის აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისია** — დაარსდა 1962 წელს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან. ამზადებს შოთა რუსთაველის პოემის აკადემიურ გამოცემას 10 ტომად. გამოცემა მოიცავს ძირითად და ჩანართ-დანართ ტექსტს ვარიანტებითა და ტექსტოლოგიური შენიშვნებით, ლექსიკონსა და კომენტარებს. მთავარი რედაქციის სხდომათა ოქმები იბეჭდება 1974 წლიდან (ჟურნ. „მაცნე“, ენისა და ლიტერატურის სერია). აქვს ქართული ენის ლექსიკის ამსახველი მდიდარი კარტოთეკა (3 მილიონზე მეტი ბარათი). გამოცემულ შრომათაგან აღსანიშნავია: შოთა რუსთაველი, ვეფხისტყაოსანი (რედ. გ. წერეთელი და   ი. აბაშიძე), 1966; ს. ცაიშვილი, ვეფხისტყაოსნის ტექსტის ისტორია, ტ. 1, 1970; მეტრი და რითმა ვეფხისტყაოსანში (გ. წერეთლის რედ.), 1973.

კომისიის თავმჯდომარე იყო ი. აბაშიძე, მთავარი რედაქტორი — 1973 წლამდე აკად. გ. წერეთელი, 1973-1994  აკად. ა. ბარამიძე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსთველოლოგია
ვექილი

**ვექილი** (არაბ. ﻭﻛﻴﻞ ვაქილ) — რწმუნებული, მეურვე, მზრუნველი ფეოდალურ საქართველოში. XVII-XVIII საუკუნეებში ტერმინი „ვექილი“ ხშირად იხმარებოდა მოხელის აღსანიშნავად. სამეფო კარის მოხელეების საერთო სახელწოდება იყო „ვექილ-ვეზირები“. „ვექილი“ ეწოდებოდა ირანის მოხელეს, რომელიც ქართლ-კახეთის სამეფოში საფინანსო ფუნქციებს ასრულებდა. ვექილი იყო აგრეთვე ქართლ-კახეთის მეფის წარმომადგენელი ვასალურ სახანოებში (ერევნის ვექილი, განჯის ვექილი). შემოსავალ-გასავლის მოსაქმეს „ვექილ-ხარჯი“ ეწოდებოდა. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, „ვაქილი“ არის „თანამოსარჩლე სამსჯავროსა შინა ფასითა“. ძველ ქართულ წყაროებში ადვოკატობის ინსტიტუტი, ვექილების კორპორაცია დამოწმებული არ არის. ვექილობის ანუ, როგორც დავით ბატონიშვილი უწოდებს, „მონაცვლე კაცის“ ინსტიტუტი საქართველოში წარმოიშვა XIX საუკუნეში, რუსეთთან შეერთების შემდეგ. ტერმინი „ვექილი“ ადვოკატის მნიშვნელობითაც იხმარება.

## ლიტერატურა
** როგავა ა.,* ადვოკატთა ინსტიტუტის შესახებ ძველ საქართველოში, «საბჭოთა სამართალი», 1958, № 4;
**სურგულაძე ი.,* ვექილობის ინსტიტუტის შესახებ „ვეფხისტყაოსანში“, იქვე, 1966, № 5;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929.

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
ვეშაპი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვეშაპი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვეშაპი — ქართულ მითოლოგიასა და ფოლკლორში ზოომორფული არსებები, ურჩხულები
* ვეშაპი — მეგალითური ძეგლი
* ვეშაპი — თანავარსკვლავედი
* ვეშაპი — წყლის ძუძუმწოვრების რიგი
ვეშაპის თანავარსკვლავედი

მინიატიურა|250px|ვეშაპი
**ვეშაპის თანავარსკვლავედი** () — ცის ეკვატორთან მდებარე თანავარსკვლავედი. მისი ორი ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავი შესაბამისად 2,0 და 2,5 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. ვეშაპის თანავარსკვლავედშია ცნობილი ცვალებადი ვარსკვლავი მირა; ჩანს საქართველოდანაც. ხილვადობის საუკეთესო პირობებია ოქტომბერში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Star Tales -Cetus

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:ეკვატორთან მდებარე თანავარსკვლავედები
ვეშაპისმაგვარი დელფინი

**ვეშაპისმაგვარი დელფინი** () — ძუძუმწოვრების გვარი დელფინისებრთა ოჯახისა. აქვთ წვრილი და წაგრძელებული სხეული, უფარფლო ზურგი, მკერდის ფარფლები პატარა და ნამგლისებრი. იკვებებიან თავფეხიანებით და თევზებით. ცნობილია ორი სახეობა: ჩრდილოური ვეშაპისებრი ზვიგენი (Lissodelphis borealis), რომლის სხეულის სიგრძე 2,5 მ-მდეა, ხოლო წონა 70 კგ-მდე. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, კურილის კუნძულებთან; სამხრეთული ვეშაპისებრი ზვიგენი (Lissodelphis peroni), რომლის სხეულის სიგრძეა 2,5 მ, ხოლო წონა 60 კგ-მდე. გავრცელებულია სამხრეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის წყლებში ანტარქტიკამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დელფინისებრნი
ვეშაპისებრი ზვიგენი

**ვეშაპისებრი ზვიგენი** () — თევზი ზვიგენისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 15 (ზოგი ცნობით 20) მ აღწევს, წონა 12-15 ტ. გავრცელებულია ყველა ოკეანეში. მრავლდება კვერცხებით. დღემდე მოპოვებულია ვეშაპისებრი ზვიგენის ერთადერთი კვერცხი (სიგრძე 67 სმ, დიამეტრი 40 სმ). აქვს 15 ათასამდე კბილი. იკვებება პატარ-პატარა თევზებით, კალმარებით და კიბოსნაირებით. სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ზვიგენისნაირნი
კატეგორია:აფრიკის თევზები
კატეგორია:აზიის თევზები
ვეშაპისნაირნი

**ვეშაპისნაირნი** () — წყლის ძუძუმწოვრების რიგი. აქვთ 1-2 მ-იდან — 33 მ-მდე სიგრძის თითისტარისებრი სხეული, რომელიც ჰორიზონტალური ორლაპოტიანი კუდით ბოლოვდება. ბალნიანი საფარველი, გარეთა ყური, ოფლისა და თებოს ჯირკვლები რედუცირებულია. ხერხემალში გავის განყოფილება არ გააჩნიათ. აქვთ 17-მდე წყვილი ნეკნი, რომელთაგან მხოლოდ 1-10 წყვილი უკავშირდება მკერდს. ლავიწი არა აქვთ. ბეჭი მარაოსებრია. მხრის ძვალი მოკლე და მსხვილია, წინამხრის ძვლები მოკლეა. თითებში (4 ან 5) ფალანგების რიცხვი გადიდებულია. წინა კიდურები ფარფლებადაა გადაქცეული, ხოლო უკანა არა აქვთ (შემორჩენილია მხოლოდ მენჯის ნაშთები). ვეშაპისნაირთ ჟანგბადის მარაგის განუახლებლად დიდხანს შეუძლიათ წყალქვეშ ყოფნა (კაშალოტებს 1,4 საათამდე), რაც გაპირობებულია სუნთქვის ცენტრის დაქვეითებული მგრძნობელობით სისხლში CO2-ის დაგროვებისადმი, ფილტვების დიდი მოცულობით და კუნთოვანი მიოგლობინის დიდი რაოდენობით. ყველაფერი ეს საშუალებას აძლევს ვეშაპისნაირთ წყლის ზედაპირიდან თან ჩაიტანონ დიდი რაოდენობით ჟანგბადი, რომელიც მეტად ეკონომიურად იხარჯება.

ყვინთვის დროს გულის მოქმედება (პულსი) ორჯერ და უფრო მეტჯერ ნელდება, ხოლო სისხლი იმგვარად მოძრაობს, რომ ჟანგბადით უპირველეს ყოვლისა თავის ტვინი და გულის კუნთი მარაგდება. ხანგრძლივად ყვინთვისას ეს ორგანოები ჟანგბადს იღებენ კაპილარების ქსლიდანაც („საოცარი ბადიდან“). გრძნობის ორგანოებს შორის ყველაზე უკეთაა განვითარებული სმენის ორგანო. ჩვეულებრივი ბგერების გარდა ვეშაპისნაირნი აღიქვამენ ინფრაბგერებისა და ულტრაბგერებს, რომლებიც ადამიანის სმენის ორგანოებისათვის მიუწვდომელია. კარგად აქვთ განვითარებული აგრეთვე შეხებისა და გემოვნების ორგანოები. თვალები პატარა აქვთ, ყნოსვის ფუნქცია — დაკარგული. ვეშაპისნაირნი შობენ ერთ ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ 2-6 წლის ასაკში. ცოცხლობენ 30-50 წლამდე. ცხოვრობენ ოჯახებად ან ჯოგებად. მნიშვნელოვანი სარეწი ობიექტებია (იხ. ვეშაპსარეწი). ვეშაპებზე ნადირობის რეგულაციას ხელმძღვანელობს საერთაშორისო ვეშაპნადირობის კომისია. ზოგიერთ სახეობაზე (დელფინები, ლურჯი ვეშაპი და სხვა) ნადირობა აკრძალულია ხანგრძლივი დროით, რის შედეგადაც მათმა რაოდენობამ ბოლო დროს მნიშვნელოვნად იმატა. ვეშაპისნაირთა რიგი იყოფა ორ ქვერიგად: უკბილო ვეშაპები და კბილიანი ვეშაპები. პირველს განეკუთვნება 3 ოჯახი: სადა ვეშაპისებრნი, ზოლიანი ვეშაპისებრნი და რუხი ვეშაპისებრნი, ხოლო მეორეს — 4 ოჯახი: კაშალოტისებრნი (Physeteridae), დინგნისკარტასებრნი (Ziphiidae), დელფინისებრნი (Delphinidae) და მდინარის დელფინისებრნი. ვეშაპისნაირთაგან ცნობილია 38 გვარის 83 სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან არქტიკიდან ანტრაქტიკამდე ყველა ოკეანესა და ზღვაში. შავ ზღვაში ბინადრობს სამი სახეობა — აფალინა, ზღვის ღორი და დელფინი, რომლებიც მრავლად გვხვდება საქართველოს სანაპიროებთანაც. 1880  წლის მაისში ჩაქვის მახლობლად ზღვის დინებამ გამორიყა მცირე ზოლიანი ვეშაპი (Balaenoptera acutorostrara),  რომლის ჩონჩხი საქართველოს მუზეუმში ინახება.

ვეშაპისნაირნი:
* გრენლანდიური ვეშაპი
* გრძელდინგა ვეშაპი
* თეთრგვერდა ვეშაპი
* თეთრი ვეშაპი
* ზღვის ღორი
* კაშალოტი
* კუზა ვეშაპი
* ლურჯი ვეშაპი
* მცირე ზოლებიანი ვეშაპი
* რუხი ვეშაპი
* სამხრეთული ვეშაპი
* სეივალი
* ფინვალი
* ჩრდილოური ვეშაპი

## ლიტერატურა 
* Жизнь животных, т. 6, М., 1971;
* *Томилин А. Г.,* Китообразные, М., 1957 (Звери СССР и прилежащих стран, т. 9);
* მისივე, Китообразные фауны морей СССР, М., 1962.

*
ბაზელი

**ბაზელი** (გერმ. Basel, ფრანგ. Bâle) — ქალაქი შვეიცარიაში, ნახევარკანტონ ბაზელ-შტადტის ადმინისტრაციული ცენტრი. აქ მდებარეობს შვეიცარიაში უძველესი უნივერსიტეტი (1460). მოსახლეობა - 166'095 ად.. ოფიციალური კოდი — 2701.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
აიონ-ოროსი

300 პქ|მარჯვნივ|მინი|ათონის მთის სამ განზომილებიანი ანალოგი
**აიონ-ოროსი** (ბერძნ. Hagiom Oros, ახალი ბერძნ. ajon Oros — წმინდა მთა), იგივე **ათონი** — ნახევარკუნძული აღმოსავლეთ საბერძნეთში, ქალკედონის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთი შვერილი. შეჭრილია ეგეოსის ზღვაში. სიგრძე 50 კმ, სიგანე 10 კმ. მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში აღმართულია მთა ათონი (2033 მ). აიონ-ოროსი კრისტალური ფიქლებით აგებული ჰორსტია. შემოსილია მაქვისით, ფიჭვის, მუხისა და წიფლის ტყეებით. ნახევარკუნძულის ძველი სახელმწიფო იყო აქტე. ძვ. წ. 480 საბერძნეთის წინააღმდეგ გამოლაშქრებამდე ქსერქსეს აქტეს ყელზე გაუჭრია არხი, რომლის კვალი დღემდეა შემორჩენილი. ნახევარკუნძული მართლმადიდებლური მონაზვნობისა და სულიერების უმნიშვნელოვანესი ცენტრია.  VII—VIII საუკუნეებში აქ იწყება განდეგილების, შემდეგ მონაზონთა დამკვიდრება და სამონასტრო მშენებლობა.

VIII საუკუნის ბოლოს, ქართველ მონაზვნებს აქ მცირე სავანე, „ათო“ დაუფუძნებიათ. შემდეგ არაბთა თავდასხმების შედეგად, აიონ-ოროსი რამდენიმეჯერ გაუკაცრიელებულა. პირველი დიდი მონასტერი — „დიდი ლავრა“ აქ 963 წელს ააგო ათანასე ათონელმა. ათანასე ათონელის წინამძღვრობის დროსვე დაარსდა მონასტერი ვატოპედი და ათონის ივერთა მონასტერი. ბერძნებისა და ქართველების გარდა, აქ მონასტრები ააშენეს სერბებმა (ხილანდარი), ბულგარელებმა (ზოგრაფუ), რუსებმა (როსიკონი) და სხვა; XV საუკუნეში აიონ-ოროსზე 30 მონასტერი და 30 ათასამდე მონაზონი იყო, 1961 წელს კი 20 მონასტერი და 12 სოფელი (2687 მცხ.).

ბიზანტიის იმპერიის დაცემის ხანაში, კერძოდ, თესალონიკეს დაცემის შემდეგ, (1430) აიონ-ოროსი ოსმალებმა დაიპყრეს და ყოველწლიური გადასახადის პირობით მონასტრეს მმართველობის და კულტის თავისუფლება მიანიჭეს. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, აიონ-ოროსი საბერძნეთის შემადგენლობაში (თესალონიკეს ნომი) შევიდა. აიონ-ოროსის მონასტრებზე უმაღლესი იურისდიქციის უფლება კონსტანტინოპოლის პატრიარქის ხელთ არის, ხოლო მონასტრებს მართავს მათივე 20 წარმომადგენლისაგან შემდგარი საბჭო. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის მორიგეობით არჩეულ საბჭოს 4 წევრს და კრების თავმჯდომარეს — პროტოსს, რომლის ადგილსამყოფელია კარიასი (X საუკუნიდან).
მარცხნივ|მინი|240x240პქ|ათონის წმინდა მთის რუკა
აიონ-ოროსის საკულტო არქიტექტურისათვის დამახასიათებელია გუმბათიანი სამაბსიდიანი ტაძრები, ჩვეულებრივ ორმაგი კარიბჭით. მონასტერთან არის სატრაპეზოები, საცხოვრებლები, სენაკები, ბიბლიოთეკა და სამეურნეო ნაგებობანი; ზოგიერთ მონასტერში ფრესკები, მოზაიკა, ხატები, ოქრომჭედლობისა და მინანქრის საუკეთესო ნიმუშებია (ყველაზე ადრინდელი XI საუკენეს განეკუთვნება). აიონ-ოროსის მონასტრების ძვირფასი საგანძურია 11 ათასამდე ხელნაწერი (ბერძნული, ქართული, სლავური), სიგელ-გუჯრები და სხვა დოკუმენტები. ეს მასალა საუკუნეთა მანძილზე ნადგურდებოდა მტერთა შემოსევის შედეგად. ბევრი ხელნაწერი დაიღუპა ოსმალეთის წინააღმდეგ ბერძენთა ეროვნულ-განმათავისუფლებელი აჯანყების დროს 1821—1829 წლებში. უკანასკნელ ხანს მიღებულია ზომები აიონ-ოროსის ყველა ხელნაწერის აღსანუსხავად და მათ ფოტოპირთა გადასაღებად.
## რესურსები ინტერნეტში 
* ათონის მთის საიტი 
* ათონის მთის ფოტოები

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:საბერძნეთის ნახევარკუნძულები
კატეგორია:საბერძნეთის მთები
კატეგორია:წმინდა მთები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში
ვეშაპის ულვაში

**ვეშაპის ულვაში** — საკვების შესაკავებელი რქოვანი ფირფიტები უკბილო ვეშაპების ზედა ყბაზე. იყენებენ სავარცხლების, ჯაგრისების და სხვა ნივთების დასამზადებლად.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ვეშაპისნაირნი
ვეჯინის განძი

მინი|ვეჯინის განძი
**ვეჯინის განძი** — თამარ მეფისა და დავით სოსლანის სახელით მოჭრილი სპილენძის მონეტების განძი, სულ 2759 ცალი, აქედან 2656 ცალი თარიღიანია, 103 ცალი უთარიღოა, ნაპოვნია 1924 წელს სოფ. ვეჯინში (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი). მონეტების შუბლზე ოთხსტრიქონიანი არაბული წარწერაა: დედოფალი დედოფალთა, შვენება ქვეყნისა და სარწმუნოებისა, თამარ, ასული გიორგისა, მესიის თაყვანისმცემლისა. ზურგზე: თამარისა და დავითის დაქარაგმებული სახელები და მოჭრის თარიღი ქორონიკონით 420 (1200). უთარიღო მონეტები კი მოჭრილი უნდა იყოს თამარისა და დავითის შეუღლებიდან (1189-იდან) დავითის გარდაცვალებამდე (1207).

## ლიტერატურა
* *ლომოური თ.*, თამარის ფულების განძი, «თსუ შრომები», 1936, ტ. 1.

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტი
ვეჯინის ხევი

**ვეჯინის ხევი**, *ვეჯინი* — ხეობა სოფელ გლდანის დასავლეთით, მდინარე გლდანისხევს ერთვის მარჯვნიდან. მოიცავს ტერიტორიას ჯოხტნის-ხევიდან დიდველის მთამდე. ადგილობრივ მცხოვრებთა გადმოცემით, აქედან აყრილი მოსახლეობა კახეთის სოფელ ვეჯინში ჩასახლებულა. 

შემონახული ძეგლების მიხედვით ვეჯინის ხევის ტერიტორია უკვე ადრინდელი შუა საუკუნეებში ინტენსიურად ყოფილა დასახლებული. ხეობის დასაწყისიდან 1 კმ-ზე, მთის ფერდობზე, შემორჩენილია VIII-IX საუკუნეების სასახლის კომპლექსის და ეკლესიების ნანგრევები. კომპლექსის სასახლის ოთახების კედლები შიგნიდან თლილი ქვით ყოფილა მოპირკეთებული. კედელში ზოგან დატანებულია წყალსადენის კერამიკული მასალები. სასახლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ასიოდე ნაბიჯზე აღმართულია იმავე ხანის პატარა ეკლესია, ხოლო ცოტა მოშორებით, ტყეში, კიდევ ორი პატარა ეკლესიაა, რომლებიც სასახლის კომპლექსს ენათესავება (კედლის წყობით, სამშენებლო ხერხებით, არქიტექტურული ფორმებით).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მდინარე გლდანისხევის ხეობები
ვიადუკი

thumb|250px|ვიადუკი
thumb|250px|
**ვიადუკი** ( <  — გზა და duco — მიმყავს) — გრძელი და მაღალსაყრდენიანი ხიდური ნაგებობა გზისა და დასერილი ადგილის (ხრამი, ხეობა და ა. შ.) გადაკვეთაზე. ვიადუკს ზოგჯერ მაღალი მიწაყრილის ნაცვლად აგებენ, როცა უკანასკნელის გაკეთება ეკონომიურად არახელსაყრელი ან ტექნიკურად მიზანშეუწონელია (მაგ., ფუძის გრუნტის სისუსტის გამო). ვიადუკის საყრდენების სიმაღლე (ზოგჯერ კი მისი ყველაზე მაღალი ნაწილის მალების ზომა) თანდათანაბოთ მატულობს. ამით მას განასხვავებენ ესტაკადისაგან, რომლის საყრდნების სიმაღლეთა სხვაობა უმნიშვნელოა, ხოლო მალები ერთნაირი ზომისა აქვს. ვიადუკი არის ქვის, ლითონის, ბეტონის, რკინაბეტონისა, ერთ- და მრავალმალიანი თაღოვანი ან კოჭური კონსტრუქციისა.

ვიადუკი — ქვის მსხვილი ბლოკებით ამოყვანილი თაღებიანი ნაგებობა — ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ძვ. რომში. XIX საუკუნის დასასრულიდან ვიადუკის აშენება დაიწყეს ლითონისა და რკინაბეტონისაგან, რომელთა კონსტრუქციული შესაძლებლობანი საშუალებას იძლევა შეიქმნას თანამედროვე ხასიათის მსუბუქი და მოხერხებული ნაგებობა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მიიოს ვიადუკი

## ლიტერატურა 
*