open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აპაჩი

300px|მინი|აპაჩი-გოგონა კალათით, 1902 წელი
**აპაჩი** — ამერიკის მკვიდრი, კულტურად მონათესავე ტომების ჯგუფი, რომელიც ცხოვრობს ამერიკის შეერთებული შტატების სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს და მოიცავს ჩირიკაუას, ხიკარილიას, ლიპანის, მესკალეროს, სალინეროს, კაიოვასა და დასავლეთ აპაჩის ტომებს. აპაჩის ტომი ნავახოს ტომის შორეული ნათესავია, რომლებთანაც აქვთ საზიარო სამხრეთ ათაბასკური ენები. აპაჩის თემი არსებობს ოკლაჰომაში, ტეხასში, ასევე რეზერვაციები არიზონასა და ნიუ-მექსიკოში. აპაჩის ხალხი გადაადგილდებოდა შეერთებული შტატების მთელ ტერიტორიაზე და სხვაგან, მათ შორის ურბანულ ცენტრებში. აპაჩის ხალხები პოლიტიკურად ავტონომიურები არიან, საუბრობენ სხვადასხვა ენებზე და გააჩნიათ განსხვავებული კულტურები.

ისტორიულად, აპაჩების სამშობლო მოიცავდა მაღალმთიანეთს, დაცულ და მორწყვად ველებს, ღრმა კანიონებს, უდაბნოებს, და სამხრეთის დიდ ვაკეებს, მათ შორის არის ის ადგილები, რაც დღეისთვის არის აღმოსავლეთი არიზონა, ჩრდილოეთი მექსიკა (სონორა და ჩიუაუა) და ნიუ-მექსიკო, დასავლეთი ტეხასი და სამხრეთი კოლორადო. ამ ადგილებს კრებითად ეძახიან აპაჩერიას. აპაჩის ტომები, საუკუნეების მანძილზე ებრძოდნენ ესპანელი და მექსიკელი ხალხების შემოსევას. მიიჩინევა, რომ აპაჩების პირველ თავდასხმას სონორაზე, ადგილი ჰქონდა გვიან მე-17 საუკუნეში. მე-19 საუკუნის შეტაკებებში, ამერიკულ-ინდიური ომების დროს, აშშ-ის ჯარებმა აღმოაჩინეს, რომ აპაჩემი იყვნენ სასტიკი მეომრები და ბრწყინვალე საომარი სტრატეგები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Fort Sill Apache Tribe, official website
* Jicarilla Apache Nation, official website
* Lipan Apache Tribe of Texas, official website
* Mescalero Apache Tribe, official website
* San Carlos Apache Tribe, official website
* White Mountain Apache Tribe, official website
* Yavapai-Apache Nation, official website

კატეგორია:ამერიკის მკვიდრი ტომები არიზონაში
კატეგორია:ამერიკის მკვიდრი ტომები ნიუ-მექსიკოში
კატეგორია:ამერიკის მკვიდრი ტომები ოკლაჰომაში
კატეგორია:ამერიკის მკვიდრი ტომები ტეხასში
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ტატიანა მახარაძე

**ტატიანა მახარაძე** (დ. 25 ნოემბერი, 1920, ბათუმი — გ. 8 სექტემბერი, 2007) — ქართველი მომღერალი და მეფანდურე. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1955). ღირსების ორდენის კავალერი (2000).

## ბიოგრაფია
ტატიანა მახარაძე დაიბადა ქალაქ ბათუმში. მან დაამთავრა ბათუმის მუსიკალური ათწლედი (ფორტეპიანო). 1937 წელს დაამთავრა თუ არა სკოლა, მალევე მიიწვიეს ქალთა სახელმწიფო ანსამბლში სოლისტად. ის 1949 წლიდან იყო საქართველოს ფილარმონიის ერთ-ერთი გამორჩეული სოლისტი, სწორედ ამავე წელს ის მიიწვიეს იოსებ სტალინის დაბადების 70 წლის აღსანიშნავ საიუბილეო საღამოზე მოსკოვში, სადაც შეკრებილი იყო საბჭოთა კავშირის მსახიობთა საუკეთესო ნაწილი. უნდა აღინიშნოს, რომ სწორედ ამ სადღესასწაულო საღამოზე მისთვის სპეციალურად გადათარგმნეს სიმღერა „სულიკოს“ ტექსტი რუსულ ენაზე. სწორედ ამ ყველაფრის შემდგომ ქართულ-რუსულ „სულიკოს“ იგი თითქმის ყველა სახელმწიფო კონცერტზე ასრულებდა, ეს იყო მისი ერთგვარი ნიშანი.

1950 წლიდან იყო „სახელმწიფო კონცერტის“ სოლისტი. ის იყო ერთ-ერთი პირველი და გამორჩეული მომღერალი, რომელმაც შეძლო იმ პერიოდში გაეტანა ქართული სიმღერა საზღვარგარეთ და გაეცნო ის უცხოელებისთვის. სწორედ იმ მიზნით, რომ დაინტერესებულები იყვნენ ქართული ფოლკლორით ტატიანა მახარაძე ინგლისში და შვედეთში სპეციალურად მიიწვიეს მის მიერ შესრულებული ქართული სიმღერების ჩასაწერად. მისი რეპერტუარი იყო: გურული (კრიმანჭულის ჩათვლით), მეგრული, იმერული, ქართლ-კახური, მთიულური, მოხეური, თუშური, ქალაქური აღმოსავლური სტილის და ქართული კლასიკური სიმღერები, მათ შორის რა თქმა უნდა გამორჩეულია: „მოხევის ქალო თინაო“, „არწივი ვნახე დაჭრილი“, „მე ქართველი ბუხაიძე“, „გამოღმით შენ ხარ, გაღმით შენ“. ტატიანა მახარაძე იმ პერიოდში მიჩნეული იყო „სულიკოს“ და „ციცინათელას“ გამორჩეულ და საუკეთესო შემსრულებლად.

ასევე აღსანიშნავია, რომ წლების მანძილზე კერძოდ 1960-1980 წლებში, საბავშვო რადიო გადაცემა „ძილისპირული“ იწყებოდა მისი ნამღერი „იავნანათი“, რომელიც იმ პერიოდის საქართველოში ნამდვილად საუკეთესო და გამორჩეული ნამღერი გახლდათ. მისი მოღვაწეობის პერიოდში არის არაერთ გასტროლზე ნამყოფი, მათ შორის: სსრკ, შვედეთი, ინგლისი, შოტლანდია, აღმოსავლეთ ევროპის მრავალი ქვეყანა. გამოირჩეოდა განსხვავებული შესრულების ორიგინალური მანერითა და სასიამოვნო ხმით. ასევე ფანდურზე დაკვრის მაღალი ოსტატობით. 1950 წელს მოსკოვის ესტრადის მსახიობთა საკავშირო კონკურსზე პირველი პრემია და ოქროს მედალი დაიმსახურა. მისი სოლო კონცერტები ნამდვილად დიდ ინტერესს იწვევდა მაყურებელში. მისი სიმღერებიდან ასევე აღსანიშნავია — ლილი გეგელიასთან ერთად შესრულებული „სიმღერა თბილისზე“, „ყვავილებში დამეკარგე“, „გაზაფხულის ბრალია“ და ასევე „ინათებს მალე“.

ტატიანა მახარაძე გარდაიცვალა 2007 წლის 8 სექტემბერს, 86 წლის ასაკში.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1955 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 2000 — ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 310
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია: ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ტ
ხალიბიის ბეილიქი

**ხალიბიის ბეილიქი** () — მცირე თურქმანული სამთავრო (ბეილიქი), რომელიც XIV და XV საუკუნეებში ჩრდილოეთ ანატოლიაში მდებარეობდა.

## ისტორია 
ტრაპიზონის იმპერატორის იოანე II კომნენოსის  მმართველობის დროს (1280–1284) თურქებმა დაიპყრეს ხალიბია რეგიონი თანდათან მომთაბარე თურქული მოდგმის ჩეპნის ტომმა აითვისა. XIV საუკუნეში რეგიონი მონღოლთა ბატონობის ქვეშ მოექცა, შემდეგ ერეტნის ბეილიქს დაემორჩილა. მონღოლთა იმპერიაში დაწყებული შინა აშლილობის (1335–1336) დროს ბეილიქმა დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ხალიბიის პირველი ბეგი (მთავარი) ბაირამი გახდა. ბაირამი ტრაპიზონის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლებში აქტიურად მონაწილეობდა. 1348 წელს, მოკავშირე ბეგებთან ერთად ქალაქი ტრაპიზონი ალყაში მოაქცია, თუმცა კოალიციური არმია მალევე დამარცხდა. ბაირამის გარდაცვალების თარიღი უცნობია, თუმცა ტრაპიზონის იმპერიის ქრონიკების თანახმად ხაჯი ემირი 1357 წელს თავს დაესხა მაჩხას. შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ამ პერიოდში ბეილიქის მმართველი ბაირამის ვაჟი, ხაჯი ემირია. 1358 წელს, ხაჯი ემირი ტრაპიზონის იმპერატორის ბასილის (მმ. 1332–1340) ქალიშვილთან, თეოდორასთან ქორწინდება და დინასტიურ კავშირს ამყარებს ტრაპიზონის იმპერიასთან. თუმცა ეს არ აკავებს მას და 1361 წელს, კერასუნტის (დღევანდელი გირესუნი) დაპყრობის მიზნით წარუმატებელ ლაშქრობას იწყებს. მოგვიანებით კავშირი დაამყარა ერეტნას დიდ ვეზირთად, ყადი ბარჰან ად-დინთან, ვისი დახმარებითაც 1380 წელს იპყრობს კოტიორას (დღევანდელი ორდუ). ბეილიქის დედაქალაქი ესკიპაზარში გადავიდა (ორდუს გარეუბანი).

1386 წლის, 24 ოქტომბერს ემირი ტაჯ-ედინი 12,000-იანი ჯარით დაიძრა სულეიმანის წინააღმდეგ, ხალიბიაში შესვლის შემდეგ ტაჯ-ედინი ბრძოლაში დაიღუპა. 1387 წელს ხაჯი ემირი სნეული გახდა და ბეილიქი სამართავად მის ვაჟს სულეიმანს გადასცა. თუმცა, როცა ის გამოკეთდა შეეცადა მისი სამფლობელოს დაბრუნებას. ამან ბეილიქში მამასა და შვილს შორის სამოქალაქო ომი გამოიწვია. 1397 წელს სულეიმანმა დაიკავა კერასუნტი.

ყადი ბარჰან ად-დინის გარდაცვალების შემდეგ, სულეიმანმა ოსმალთა მორჩილება აღიარა. თუმცა ოსმალების ანგორის ბრძოლაში (1402) დამარცხების შემდეგ ბეილიქმა დროებით ისევ დამოუკიდებლობა მოიპოვა. საბოლოოდ ის 1427 წელს ოსმალეთმა დაიპყრო.

## სქოლიო
კატეგორია:ანატოლიის ბეილიქები
დებორა ენ ვოლი

**დებორა ენ ვოლი** (დ. 7 თებერვალი, 1985) — ამერიკელი მსახიობი. იგი ცნობილია თავისი როლებით სერიალებში და ფილმებში. დებორას როლებიდან სერიალებში გამოსარჩევია ჯესიკა ჰაბი *HBO*-ის მიერ გადაღებულ დრამატული სერიალში *True Blood* (2008–2014) და კარენის როლი Netflix-ის სერიალ *Daredevil*-ში (2015–2018). სხვა  როლებიდან გამოსარჩევია როლები ფილმებში *The Defenders* (2017), *Punisher* (2017–2019),  ''Mother's Day* (2010), *Someday This Pain Will Be Useful to You*  (2011), *Catch .44* (2011), *Ruby Sparks* (2012), *Meet Me in Montenegro* (2014), *The Automatic Hate* (2015 ) და *Escape Room* (2019).

## ადრეული ცხოვრება 
დებორა ენ ვოლი დაიბადა 1985 წლის 7 თებერვალს, ბრუკლინში, ნიუ – იორკი. მისი მამა არქიტექტორია, ხოლო დედა, ქეთი ვოლი, ბერკლი კეროლის სკოლაში მასწავლებელი.დებორას წინაპრები  ებრაული გერმანელი და ირლანდიელი წარმოშობისა იყვნენ. დებორამ დაამთავრა *Packer Collegiate Institute*  საშუალო სკოლა.მიიღო *Bachelor of Fine Arts* ხარისხი სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტისგან . დებორა ასევე მონაწილეობდა სპეკტაკლებში ლონდონის დრამატული ხელოვნების სამეფო აკადემიაში.

## კარიერა
დებორა ენ ვოლმა თავისი კარიერის პირველი წლები დაიწყო სერიალებში მონაწილეობის მიღებით, მისი პირველი სერიალები იყო *Life* (2007), *ER* (2008), *CSI: Crime Scene Investigation* (2008), *My Name Is Earl* (2008), *and The Mentalist* (2008),ასევე 2008 წელს ჰქონდა მეორეხარისხოვანი როლი ფილმში *Aces 'N' Eights* (2008).

2008 წელს დებორა პირველად გამოჩნდა *HBO*-ს სერიალში  *True Blood* (2008), თავდაპირველად სერიალში გამოჩნდა როგორც მეორეხარისხოვანი მსახიობი და იშვიათად ჩდებოდა პირველი სეზონის სერიებში,მეორე სეზონიდან ერთ-ერთი წამყვანი მსახიობი გახდა.

2009 წელს მან და მისმა თანატოლმა *True Blood-ის*  მსახიობებმა მოიპოვეს *Satellite Award for Best Cast – Television Series* -ის ჯილდო. დებორა  *True Blood-ის* სამსახიობო ჯგუფის წევრი 2014 წლამდე იყო იქამდე სანამ სერიალი დასრულდებოდა. 2009 წელს გამოჩნდა სერიალ *Law & Order: Special Victims Unit-*ის  ერთ-ერთ ეპიზოდში.

2010 წელს დებორას დებიუტი შედგა ფილმში *Mother's Day''*,* 2011 წელს ითამაშა საშინელებათა ფილმში  *Little Murder**,* სპორტულ დრამაში *Seven Days in Utopia**,* ასევე გამოჩნდა კომედიურ დრამაში *Comeday This Pain Will Be Useful to You**,* მომდევნო წელს გამოჩნდა კომედიურ-დრამაში  *Ruby Sparks**.* 2013 წელს მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე სპეკტაკლში *Wallis Annenberg Center for the Performing Arts*-ის თეატრში

## ქორწინება
2007 წლის დეკემბერში დებორა ენ ვოლმა დაიწყო ურთიერთობა  *E.J. Scott-*თან.წყვილი დაქორწინდნენ 2018 წელს ურთიერთობის 11 წლის იუბილეზე.*E.J. Scott*-ს აქვს დაავადება *Choroideremia* რომლის დროსაც დაავადებულის სინათლის აღმქმელი უჯრედები თანდათან კვდება.დებორა ამბობს რომ სკოტის გამბედაობამ ებრძოლა  *Choroideremia* დაავადების წინააღმდეგ, დებორასაც გაუზარდა მოტივაცია ებრძოლა თავისი დაავადების ცელიაკია წინააღმდეგ, ცელიაკია არის ნაწლავური დაავადება.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბაკო საჰაკიანი

**ბაკო სააკის ძე სააკიანი** (დ. 30 აგვისტო, 1959, სტეფანაკერტი, მთიანი ყარაბაღი, სსრკ) — სომეხი პოლიტიკოსი და სამხედრო მოღვაწე. იგი არის მთიანი ყარაბაღის დე-ფაქტო რესპუბლიკის მესამე პრეზიდენტი. პირველი ვადით პრეზიდენტად აირჩიეს 2007 წლის 19 ივლისს, ხოლო მეორე ვადით – 2012 წლის 19 ივლისს. სააკიანი 1990-2007 წლებში მსახურობდა მთიანი ყარაბაღის არმიაში. არის მთიანი ყარაბაღის ომის ვეტერანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* მთიანი ყარაბაღის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:დაბადებული 30 აგვისტო
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იმანდრა

**იმანდრა** () — ტბა რუსეთში, მურმანსკის ოლქში. მდებარეობს კოლის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მყინვარულ-ტექტონიკურ ქვაბულში, ზღვის დონიდან 126,7 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 876 კმ², საშუალო სიღრმე 16 მ, მაქსიმალური სიღრმე 67 მ. ბევრია ხმელეთში ღრმად შეჭრილი ყურე, მხოლოდ ჩრდილოეთ ნაწილში არსებული აღმოსავლეთი ნაპირია სწორი. ვრცელდება მონჩეტუნდრას, ჩუნატუნდრასა და ხიბინებს შორის.

უხვადაა კუნძულები, სულ 140-ზე მეტი კუნძულია, რომელთაგან უდიდესია კუნძული ერმი, რომლის ფართობია 26 კმ². იმანდრა შედგება 3 ნაწილისაგან: ჩრდილოეთი ანუ ხიბინსკაია-იმანდრა (ფართობია 328 კმ², სიგრძე დაახლოებით 55 კმ, სიგანე 3-5 კმ); ცენტრალური ანუ ეკოსტროვსკაია-იმანდრა (ფართობი 351 კმ², სიგანე დაახლოებით 12 კმ) და დასავლეთი ანუ ბაბინსკაია-იმანდრა (ფართობი 133 კმ²). ჩრდილოეთი და ცენტრალური იმანდრა დაკავშირებულია 700 მ სიგანის ეკოსტროვსკაიას სრუტით, ხოლო დასავლეთი იმანდრა ცენტრალურთან მოკლე სრუტით შიროკაია-სალმა.

ორივე აღნიშნული სრუტე ავტოგზის მ-18 „კოლა“ აშენების გამო ნაწილობრივ ჯებირებითაა მოყრილი. ამ ღონისძიებამ მნიშვნელოვნად შეამცირა წყალცვლა იმანდრის სამ ნაწილს შორის და ფაქტობრივად ტბა სამ ნაწილად დაიყო. ტბის აღმოსავლეთ ნაწილს ბევრი მდინარე ერთვის, რომლებიც რთულ ტბიურ-მდინარეულ სისტემას ქმნიან. საერთო ჯამში ტბას დაახლოებით 20 მდინარე ერთვის. ცენტრალური იმანდრიდან სათავეს იღებს მდინარე ნივა. 

ტბა საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. მაღალი დონეა ივნისის ბოლოს, დაბალი — აპრილში; იყინება ნოემბერში, ყინულისგან თავისუფლდება მაისში. ტბა მშფოთვარეა. იმანდრის წყლები გამოირჩევა მაღალი გამჭვირვალობით (11 მ-მდე). მდიდარია თევზით, მოიპოვება: სიგი, ჰარიუსი, გოჭალა და სხვა. 1952 წელს მდინარე ნივაზე ნივა ჰეს-1-ის შექმნის შედეგად იმანდრა გახდა მრავალწლიანი რეგულირების წყალსაცავი. გამოიყენება აგრეთვე ხე-ტყის დასაცურებლად და წყალმომარაგებისათვის. იმანდრის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზეა ქალაქი მონჩეგორსკი.

## იხილეთ აგრეთვე
* რუსეთის ტბები

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მურმანსკის ოლქის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ამირან გამყრელიძე

**ამირან გამყრელიძე** (დ. 24 იანვარი, 1951, თბილისი) — ქართველი იმუნოლოგი, საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის მინისტრი 2001 წლის 29 დეკემბრიდან 2003 წლის 27 ნოემბრამდე.

დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის ყოფილი გენერალური დირექტორი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, საქართველოს უნივერსიტეტის სრული პროფესორი.

ევროპის ალერგიისა და კვლევითი იმუნოლოგიის აკადემიის წევრი, ჯანდავის მსოფლიო ორგანიზაციის პროგრამების კოორდინატორი საქართველოში.

## ბიოგრაფია
ამირან გამყრელიძე დაიბადა 1951 წლის 24 იანვარს თბილისში. სწავლობდა თბილისის №4 საჯარო სკოლაში. 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1978 წელს დაინიშნა იმავე ინსტიტუტის ალერგოლოგიის კათედრის უფროსს ლაბორანტად; 1991-1996 წლებში იყო სამედიცინო უნივერსიტეტის კვლევითი და ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტის ალერგიულ დაავადებათა ეპიდემიოლოგიისა და კვლევითი იმუნოგენეტიკის განყოფილების გამგე. 1988-1996 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის კლინიკური და
ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტის ალერგიულ დაავადებათა ეპიდემიოლოგიისა და იმუნოგენეტიკის დეპარატამენტის უფროსი; 1995-1997 წლებში მუშაობდა ჯანდაცვის მართვის ნაციონალური ცენტრის დირექტორად.

1997-2001 წლებში იყო საქართველოს ჯანმრთელობისა დაცვის მინისტრის პირველი მოადგილე; 2001-2004 წლებში — მინისტრი.

2013 წლის 7 თებერვლიდან გამყრელიძე იყო დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრის გენერალური დირექტორი. 2022 წლის 5 აგვისტოს თანამდებობა დატოვა.

გამყრელიძეს ეკუთვნის შრომები ჯანდაცვის ორგანიზაციის, სამედიცინო განათლების, აქტუალური სამეცნიერო საკითხებისა და საქართველოს ჯანდაცვის განვითარების შესახებ. თბილისობასთან დაკავშირებით, 2020 წლის 3 ოქტომბერს, COVID-19-ის პანდემიასთან მებრძოლ რვა ექიმთან ერთად თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება მიენიჭა. 

ჰყავს მეუღლე — ექიმი-ჰემატოლოგი მარინე კვეზერელი-კოპაძე და ორი შვილი — ნიკოლოზი და თამარი.

## ლიტერატურა
* ვინ ვინ არის საქართველოში, „ქართული ბიოგრაფიული ცენტრი“, გვ. 101, თბილისი, 2006 წელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ამირან გამყრელიძე — საქართველოს უნივერსიტეტი
* ამირან გამყრელიძე — ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი იმუნოლოგები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2020)
ამირან
ზაჰლა

**ზაჰლა** () — ქალაქი ლიბანის ცენტრალურ ნაწილში, ბექაას მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი. 79,8 ათასი მცხოვრები (2007). მდებარეობს ბექაას ხეობის ტერასულ კალთებზე, ზღვის დონიდან 960 მეტრზე, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ (ბექაას ხეობის გაყოლებაზე) და დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ (ბეირუთიდან დამასკოსკენ) მიმავალ სატრანსპორტო მაგისტრალების გადაკვეთის ადგილზე. სატრანსპორტო კვანძი.

## ისტორია 
ჩამოყალიბდა XVII–XVIII საუკუნეების მიჯნაზე როგორც სავაჭრო-სახელოსნო ქალაქი ქრისტიანული (დიდი ნაწილი მარონიტები) მოსახლეობის სიჭარბით იმ რეგიონში, სადაც მოსახლეობას ძირითადად მუსლიმი შიიტები წარმოადგენდნენ. 1777 და 1791 წლებში ზაჰლა გაიძარცვა და დაიწვა თურქ მებრძოლებსა და ადგილობრივი ამირების რაზმებს შორის შეტაკებების დროს. XIX საუკუნეში ქალაქი სარგებლობდა მნიშვნელოვანი ავტონომიით, ჰქონდა საკუთარი დროშა და ჰიმნი. დიდი ზიანი მოიტანა დრუზებსა და მარონიტებს შორი მომხდარმა კონფლიქტმა (1860). XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აღორძინდა მისი სავაჭრო მნიშვნელობა, 1885 წელს რკინიგზით დაუკავშირდა ბეირუთს. 1975–1976 წლების სამოქალაქო კონფლიქტის დროს ზაჰლაში შეიქმნა მარონიტ შეიარაღებულ ფორმირებათა (ფალანგისტთა) გამაგრებული ბაზა. 1981 წელს ქალაქი სირიის არმიის მიერ ალყაში მოექცა, რომლის ხელმძღვანელობა ბექაას ხეობაში საკუთარი პოზიციების გამაგრებისკენ მიისწრაფოდა ისრაელთან წინააღმდეგობის გასაწევად. როგორც მსხვილი მარონიტული ცენტრი არსებით როლს თამაშობს ლიბანის პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

## ეკონომიკა 
ზაჰლა არის ტურიზმის, ვაჭრობის, საბანკო საქმისა და სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის წარმოების ცენტრი. ქალაქშია მსუბუქი და კვების მრეწველობის საწარმოები. სამთო-კლიმატური კურორტი.

## ღირსშესანიშნაობები 
XVII–XVIII საუკუნეების და ეკლექტიკის პერიოდი (მთავრობის სახლი, 1885; სასტუმრო „კადრი“, 1906) დამახასიათებელი შენობებიდან შემონახულია ეკლესიები: საიედით ზალზალის (1700), წმინდა ილიას (1720), ნაჟდატის ღვთისმშობლის მონასტერი (XVIII საუკუნე; ყველაზე მაღალი სამრეკლო ლიბანში), წმინდა ილია ატ-ტუვაკის მონასტერი (1755).

ქალაქის სიახლოვესაა სირიულ-ფინიკური ტაძარი სოფელ ნიჰაში, ძველ რომაულ ტაძართა ნანგრევები ფურზოლში, ჰუსნ-ნიჰაში, კფარ-ზაბადში.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ბელუ-ორიზონტი, ბრაზილია (1974).

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ლიბანის ქალაქები
მოძრაობა 88

**მოძრაობა 88** () — პოლიტიკური პარტია ე.წ. „მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში.

## ისტორია
პარტია თავდაპირველად დაარსდა როგორც საარჩევნო კოალიცია, 2005 წლის საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ 737 ხმა (1,21%) მიიღო. 2010 წელს პარტიამ არჩევნებზე მონაწილეობა არ მიიღო. 2015 წელს კი არჩევნებში 4778 ხმა (6,93%) მიიღო და ეროვნულ ასამბლეაში 2 მანდატი მიიღო.

## რესურსები ინტერნეტში
* მოძრაობა 88

კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები მთიან ყარაბაღში
ნივა (მდინარე)

**ნივა** () — მდინარე რუსეთში, მურმანსკის ოლქში. სიგრძე 36 კილომეტრი, აუზის ფართობი 12 800 კმ². გამოედინება ტბა იმანდრიდან, ზღვის დონიდან 126 მეტრზე, ჩაედინება კანდალაკშის ყურეში, თეთრ ზღვაში (შესაბამისად, მდინარის ვარდნა 126 მეტრს შეადგენს), დახრა — 3,77 ‰. იკვებება თოვლისა და წვიმის წყლით. ჩამონადენი რეგულირდება სათავეში (იმანდრის წყალსაცავი). წყლის საშუალო ხარჯი შესართავიდან 15 კილომეტრში 164 მ³/წმ. ჭორომებში არ იყინება. დასაცურებელია. მდინარეზე აგებულია 3 ჰესი. შესართავთან მდებარეობს ქალაქი კანდალაკშა.

## სქოლიო 
კატეგორია:მურმანსკის ოლქის მდინარეები
ბელა ქოჩარიანი

**ბელა ქოჩარიანი** (დ. 31 იანვარი, 1954, სტეფანაკერტი, სსრკ; ) — სომხეთის პირველი ლედი 1998-2008 წლებში. სომხეთის მეორე პრეზიდენტის, რობერტ ქოჩარიანის მეუღლე. ჰყავს სამი შვილი: სედრაკი, გაიანე და ლევონი. იგი პროფესიით არის ექიმი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 2rd.am 

კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:სომხეთის პირველი ქალბატონები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მინთრიონის გორა

**ბოზთეფე** () ან **მინთრიონის გორა** () — გორა ქალაქ ტრაპიზონში, თურქეთი. მდებარეობს ქალაქის ცენტრდან 3 კილომეტრში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს. გორის აღმოსავლეთით მდებარეობს დეგიმენდერეს ხეობა. გორის უდიდესი ნაწილი ქეიმაქლის უბანში შედის. 

ეს ადგილი ანტიკური დროიდან რელიგიური მნიშვნელობას ატარებდა. გორაზე მდებარეობს შემდეგი სიწმინდეები: 

* მეჩეთი, ყოფილი XIX საუკუნის ეკლესია. თავად ეკლესია თავდაპირველად მითრას საკურთხეველს წარმოადგენდა, რამაც სავარაუდოდ განაპირობა გორის სახელწოდება – „მინთრიონი“.
* ქაიმაქლის მონასტერი. 
* სკილოლიმნე – ახლა ძირითადად დამშრალ ტბას წარმოადგენს. 
* დრაკონის წყარო (Δράκοντπήάσον), მდებარეობს ჰოშოღლანის სოფელთან. იოანე ლაზაროპულოსის „ლოგოსი“-ს თანახმად, ტრაპიზონის იმპერატორმა ალექსი II-მ აქ განგმირა დრაკონი.
* ყოვლადწმინდა თეოსკეპასტოსის მონასტერი. 

## ლიტერატურა 
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
*Map of Trabzon 
*Kaymaklı Monastery info at www.trabzon.gov.tr

## სქოლიო 
კატეგორია:თურქეთის გეოგრაფია
ნივა (ჟურნალი)

მინი|პირველი გვერდი, № 17, 1891

**„ნივა“** () — რუსული ყოველკვირეული ილუსტრირებული ლიტერატურულ-სამხატვრო და სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი. გამოდიოდა სანქტ-პეტერბურგში 1870–1918 წლებში ადოლფ მარქსის გამომცემლობაში, გათვლილი იყო მასობრივ მკითხველზე. „ნივაში“ იბეჭდებოდა ა. ა. ბლოკის, პ. დ. ბობორიკინის, ი. ა. ბუნინის, ი. ა. გონჩაროვის, ნ. ს. ლესკოვის, დ. ნ. მამინ-სიბირიაკის, დ. ს. მერეჟკოვსკის, ვ. ი. ნემიროვიჩ-დანჩენკოს, ი. ნ. პოტაპენკოს, ლევ ტოლსტოის რომანი „აღდგომა 1899 წელს, ა. ა. ფეტის, ა. პ. ჩეხოვის და სხვათა ნაწარმოებები. ქვეყნდებოდა პუბლიკაციური ნარკვევები კულტურის მსხვილ მოღვაწეებზე, ბიბლიოგრაფიული ცნობები, სტატიები არქეოლოგიაზე, ბუნებისმცოდნეობაზე, გეოგრაფიაზე, პედაგოგიკაზე, სპორტსა და სხვ. 1891 წლიდან „ნივაზე“ უფასო დამატებების (დანართების) სახით გამოსცემდნენ მრავალი რუსი და საზღვარგარეთის ქვეყნის მწერლის ნაწარმოებებს, რაც უზრუნველყოფდა ჟურნალის ტირაჟსა და პოპულარობას.

## ლიტერატურა 
* *Торопов А. Д.* Систематический указатель литературного и художественного содержания журнала «Нива» за 30 лет (1870–1899). СПб., 1902;
* *он же.* 1-е прибавление за 5 лет (1900–1904) к систематическому указателю литературного и художественного содержания журнала «Нива». СПб., 1906;
* 

კატეგორია:რუსულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:ყოველკვირეული ჟურნალები
ჰაჯი გუსი

**ქაზიმლი ჰაჯი გუსი ქერბალაი ლიუთფალი ოღლი** (; 1839, შუშა — 1898, ასხაბადი (დღევანდელიაშხაბადი)) — აზერბაიჯანული მუსიკის ვოკალური ხელოვნების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი, ჰარატ კულის მოსწავლეა.

## სიცოცხლე და მოღვაწეობა 
პირველად შუშელების თვალწინ, მან ხანდემიროვის თეატრში საქველმოქმედო საღამოზე შეასრულა წარმოდგენა. ჰაჯი გუზი, ცნობილ ტარიკოს სადიხჯიანთან (მირზა სადიხთან) ერთად, ამ საღამოს ბრწყინვალედ მღეროდა მუღამ ჩარგიახს, აუღელვებლად იპყრობდა მაყურებლის გულებს. მისი სახელი სწრაფად გავრცელდა.

ჰაჯი გუსი ასევე იყო მუღამის თეორიის ექსპერტი, იცოდა აღმოსავლეთის ბევრ ქვეყანაში ამ ჟანრის შესრულების პრაქტიკა და აზერბაიჯანის მუღამის მახასიათებლები. მან გააუმჯობესა მრავალი შინაგანი მუგამის ექსპრესიულობა და ფორმირების თვისებები, შექმნა მათი ახალი ვარიანტები. ერთ-ერთი მათგანია ქურდი-შაჰნაზის მუღამი - ტრადიციულ ქურდიამდე, ჰაჯი გუზი დაამატა კიდევ ერთი მონაკვეთი - შაჰნაზი, რომელმაც ფორმას მნიშვნელოვანი მასშტაბები მისცა და გააღრმავა ემოციური და დრამატული შინაარსი. ჰაჯი გუსი ასევე იყო მუჰამ გატარის შემოქმედი.

მან მიიღო მიწვევები არა მარტო აზერბაიჯანის ქალაქებში სადღესასწაულო ღონისძიებებზე - (საყვარელი ხანანდე ნატავა, ჰაჯი გუზი მისი მეჯლისში გახშირებული მონაწილე იყო.მას ხშირად მის საღამოებზე იწვევდნენ ცნობილი მუსიკოსები - მაშადი ბაქოდან, მელიქ მანსუროვი, შამახი محمჰმუდ აგა და სხვები. ჰაჯი გუსი ასევე მისასალმებელი სტუმარი იყო ახლო და შუა აღმოსავლეთის ბევრ ქალაქში. ცნობილია, რომ ირანის შაჰმა ნასრედდინმა იგი მიიწვია ტაბრიზში შვილის ქორწილისთვის 1880 წელს. ჰაჯი გუზი თან ახლდა და თან ახლდა ტარისტ სადიხჯანი და კამანისტი ბაღდაგულ ატა. მან მღეროდა ბევრ ცნობილ ირანელ მუსიკოსთან ერთად, ხოლო ჰაჯი გუზი მიენიჭა შაჰის პირველი პრემია.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, მექაში მომლოცველთაგან დაბრუნების შემდეგ, ჰაჯი გუსიმ, რელიგიური მოღვაწეების გავლენის ქვეშ, შეაჩერა მუგამების შესრულება და მხოლოდ შუშას მეჩეთის გოვარხარ აღადან გამოცხადებული აზანური გამოცხადება, ლოცვას ეძახდა. მაგრამ მაშინაც კი, მისმა ხმამ უამრავი მსმენელი მიიპყრო არა მარტო შუშის, არამედ მიმდებარე სოფლებისაც.

კატეგორია:დაბადებული 1839
კატეგორია:გარდაცვლილი 1898
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კომპოზიტორები
ელი კემპერი

**ელისაბედ კლეირი კემპერი** (; დ. 2 მაისი, 1980) — ამერიკელი მსახიობი და კომიკოსი. 2009 წლიდან 2013 წლამდე ელი კემპერი NBC-ს კომედიურ სერიალ „ოფისი“-ში, მიმღები მოსამსახურის, კელი ერინ შენონის როლს ასრულებდა. ხოლო მოგვიანებით, Netflix-ის კომედიურ სერიალში, „მტკიცე კიმი შმიდტი“-ში, 2015 წლიდან 2019 წლამდე, მთავარი კიმი შმიდტის როლით თამაშობდა, მოგვიანებით, მას კომედიურ სერიალებში წამყვანი როლის შესრულების გამო ემი (ჯილდო) გადაეცა. იგი ასევე გადაღებულია ამერიკულ კომედიურ ფილმ „მეჯვარეები“-ში, (2011) და „21 ჯამფ სტრიტ“-ში (2012). კემპერმა 2018 წელს, თავისი პირველი ავტობიოგრაფიული წიგნი „My Squirrel Days“ გამოსცა. 

## ადნრინდელი ცხოვრება 
ელი კემპერი 1980 წლის 2 მაისს, კანზას-სიტიში, მისურის შტატში, აშშ-ში დაიბადა. არის დორონტი ენ დოტისა და დეივიდ ვუდს კემპერის მეორე შვილი. მამამისი მისურის ერთ-ერთი უმდიდრესი ოჯახის შვილი იყო, იგი იყო კომერციული ბანკის აღმასრულებელი დირექტორი კინზას-სიტიში. ელი კემპერი მილდრედ ლეინ კემპერის შვილიშვილია, რომლის სახელობის სამხატვრო მუზეუმიც არსებობს, მისურის შტატის ქალაქ სენტ-ლუისიში, ელის დიდი დიდი ბაბუა უილიამ კემპერი ცნობილი ბანკირი იყო. 

კემპერი ამერიკული ტელევიზიის მწერალი კერი კემპერის უფროსი დაა. ეთნიკური წარმომავლობით კემპერი იტალიელი (ბაბუამისის მხრიდან), ინგლისელი, ფრანგი და გერმანელია. იგი ამერიკაში კათოლიკურ ეკლესიაში იზრდებოდა. 5 წლის ასაკში, ელი თავის ოჯახთან ერთად ქალაქ სენტ-ლუისიში გადავიდა საცხოვრებლად. მან დაამთავრა „Conway“-ს ელემენტარული სკოლა, ხოლო სწავლა „ჯონ ბუროუზის“ სკოლაში გააგრძელა, სადაც იგი დაინტერესდა თეატრით და იმპროვიზაციული კომედიით. მისი ერთ-ერთი მასწავლებელი მსახიობი ჯონ ჰემი იყო, რომელთან ერთადაც იგი ხშირად იღებდა მონაწილეობას სკოლის სპექტაკლებში. სკოლაში იგი, ჰოკეის გუნდის მონაწილე იყო, თუმცა შემდეგ გადაწყვიტა რომ ყურადღება თეატრზე და სპექტაკლებზე გაემახვილებინა. 

2002 წელს იგი გახდა „Princeton“-ის უნივერსიტეტის, ხელოვნების ბაკალავრიატი. ხოლო მოგვიანებით, მან სწავლა ოქსფორდის უნივერსიტეტში განაგრძო.

## პირადი ცხოვრება 
2012 წელს ელი კემპერს სასიყვარულო ურთიერთობა ამერიკელ კომიკოსთან და პროდიუსერთან მაიკლ კომენთან ჰქონდა, წყვილი 2012 წლის 7 ივლისს დაქორწინდა. 

წყვილს ორი ვაჟიშვილი ჰყავს, რომლებიც შესაბამისად, 2016 წლის აგვისტოს და 2019 წლის სექტემბერს დაიბადნენ. მოგვიანებით კემპერმა, სატელევიზიო გადაცემა „ღამის შოუ სტეფან კოლბერთთან ერთად“-ში, თქვა რომ მისი ებრაელი მეუღლე თანახმა იყო რომ მათ შვილებს კათოლიკურ ეკლესიაში ესწავლათ.

2018 წელს კემპერმა პირველი აუდიოწიგნი, სახელად: „დღე მარლონ ბუნდოს ცხოვრებაში“ გამოაქვეყნა , ხოლო შემდეგ მსახიობმა ასევე გამოსცა თავისი პირველი ავტობიოგრაფიული წიგნი-„My Squirrel Days“. 2019 წელს, იგი ამერიკული სატელევიზიო გადაცემის, ნიჭიერის მეთოთხმეტე სეზონის ჟიურის წევრი იყო.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ისლამ აბდულაევი

**ისლამ აბდულ ოღლი აბდულაევი** () — აზერბაიჯანელი მომღერალი-ხანენდე, მუღამების შემსრულებელი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არტისტი.(1949).

## ბიოგრაფია 
ისლამი აბდულაევი დაიბადა 1876 წელს ქალაქ შუშაში. მან მუღამი შეისწავლა მუსიკათმცოდნე მირ მუჰსუნ ნავაბის მეთვალყურეობის ქვეშ, ჰაჯი გუსის და ხან ყარაბაღის მუღამის შემსრულებლის სხვა ხანებში. მან შეასრულა ტარიდასი მირზა სადიხ ასად ოღლუსთან ერთად, რომელიც ასევე ცნობილია როგორც სადიხჯანი.

ისლამი აბდულაევი ასევე მუშაობდა შუშაში მუსიკალური სკოლის დირექტორად. მან უზარმაზარი როლი შეასრულა ისეთი ხანენდეს შესრულებაში, როგორებიცაა ხან შუშინსკი, იაგუბ მამედოვი, საჰიბ შუქუროვი. განჯაში მომღერალმა ხალხური საკრავების ორკესტრი მოაწყო. 1949 წელს ისლამ აბდულაევი დასახელდა აზერბაიჯანის დამსახურებულ მხატვრად. სიცოცხლის ბოლოს გადავიდა აღდამში, სადაც ასწავლიდა მუგამის ხელოვნებას.

მომღერალი გარდაიცვალა 1964 წელს ბაქოში.

## ხელოვნება 
ისლამი აბდულაევი ცნობილია აზერბაიჯანული მუსიკის ისტორიაში, როგორც მუგამ სეგიახის და მისი სხვა სახეობების შემსრულებელი – ზაბულ-სეგიახ , სეგიახ მირზა ჰუსეინი, ორთა სეგიახი, ხარიჯ სეგიახი. ამ სეგიახების საოცარი შესრულებისთვის, მომღერალმა მიიღო მეტსახელი - სეგიახ ისლამი.

ისლამ აბდულაევი ასევე ცნობილი იყო აზერბაიჯანის ფარგლებს გარეთ. ასე 1910-1915 წლებში ჩამწერი კომპანიების “სპორტ რექორდი” და “ექსტრაფონის” მიერ ჩაწერილ იქნა მუღამები: “სეგიახი”, “ბაიათი შირაზ”, “შახნაზ”, “შიუშტერი” და რამდენიმე ტესნიფი ასლამ აბდულაევის შესრულებით, რომლებიც დაფიქსირდა ფონოგრაფიულ ჩანაწერებზე.

კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მომღერლები
კატეგორია:საბჭოთა მომღერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
დუშეთის მეორე საცხოვრებელი სახლი

**დუშეთის მეორე საცხოვრებელი სახლი**, *მოზდოკიანთ სახლი* —  არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთში, ობსერვატორიის ქუჩაზე, ექვს ნომერში. აგებულია XIX საუკუნის  I ნახევარში. სახლი ქუჩის მხარეს ერთსართულიანია, ეზოს მხარეს - ორსართულიანი. ნაგებია აგურით.  

პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისაა, სართულზე გრძივი კედლების ორივე მხარეს სამ-სამი ოთახია, რომელთაგანაც შესასვლელები მხოლოდ ეზოს მხარეს მდებარე განაპირა ოთახებს აქვთ.

მეორე სართული საცხოვრებელია. სართული ანფილადურად განლაგებული ორი პატარა და ერთი დიდი ოთახისგან შედგება. ოთახები კაპიტალური კედლებითაა გამიჯნული და თითო კარით უკავშირდება ერთმანეთს. შესასვლელი ქუჩიდანაა, ხის სვეტებიან აივანზე. აივანი, გრძივი ფასადის მთელ სიგრძეზე მოწყობილ განიერ აივანს უერთდება, რომლის გადახურვა აგურით ნაშენ ექვს მასიურ კოლონას ეყრდნობა. ოთახებში შესასვლელები აივნის მხოლოდ ამ ნაწილიდანაა. დიდ ოთახს ორი შესასვლელი აქვს, პატარა ოთახებს - თითო-თითო. დიდ ოთახში ექვსი ფანჯარაა. მათგან ერთი შესასვლელებს შორისაა, სამი ქუჩის მხარეს, ხოლო ორი - ხის სვეტებიან აივანზე გადის. პატარა ოთახებში, ქუჩის მხარეს, ორ-ორი ფანჯარაა გაჭრილი. ერთი ფანჯარა ერთ-ერთ ოთახს აივნის მხარესაც აქვს. ორივე ოთახში ორ-ორი თახჩაა. აივნის მეორე ბოლო მეზობლის ნაკვეთისკენ მიმართული ყრუ კედლითაა შემოზღუდული, რომელშიც სხვენზე ასასვლელი კიბეა დატანებული. აივნის ხის მოაჯირი, რომელიც კოლომებშია ჩამაგრებული, შევსებულია წვრილი მავთულების დიაგონალური ბადით.

სახლის ფასადები რუსული კლასიცისტური არქიტექტურული მიბაძვითაა გაფორმებული. ქუჩის მხარეს მოქცეული შვიდივე ფანჯარა დასრულებულია ფრონტონის მაგვარი თავსართით. მსგავსი თავსართები ეზოს მხარეს, მხოლოდ შესასვლელებს აქვს. ფანჯრების თავსართები კი ჰორიზონტალურია. ქუჩის ფასადს, სარკმლებს ზემოთ, ერთსაფეხურიანი თარო გასდევს. ფასადი დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. სახლის პირველი სართულის კარ-ფანჯრები მოურთველია. შენობა გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ზაქარია ხიტალიშვილის ძეგლი (არანისი)

**არანისის ზაქარია ხიტალიშვილის ძეგლი** — ზაქარია ხიტალიშვილის სახელობის მონუმენტური ძეგლი დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ არანისის სასაფლაოზე. ზაქარია საბჭოთა კავშირის გმირი და მფრინავი იყო. ძეგლი სოფელში დაიდგა 1988 წელს.

გრანტის კვარცხლბეკზე დგას ბრინჯაოს ფრთებგაშლილი არწივი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
მელინდა გეიტსი

**მელინდა გეიტსი** (დ. 15 აგვისტო, 1964)  — ამერიკელი ქველმოქმედი და Microsoft-ის ყოფილი გენერალური მენეჯერი.  2000 წელს მელინდამ თავის მეუღლესთან, ბილ გეიტსთან, ერთად „ბილ და მელინდა გეიტსების ფონდი“ დააფუძნა. მელინდას  და ბილის საქველმოქმედო ორგანიზაცია 2015 წლის მონაცემებით  მსოფლიოს უმსხვილეს კერძო საქველმოქმედო ორგანიზაცია იყო. *Forbes*-მა მელინდა გეიტსი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ ქალად დაასახალა.

## ადრეული ცხოვრება
მელინდა გეიტსი 1964 წლის 15 აგვისტოს დალასში, ტეხასის შტატში, დაიბადა. მელინდას ყავს ორი უმცროსი და ერთი უფროსი ძმა.  მამამისი, ჯოზეფ ფრენჩ უმცროსი, კოსმოსური ინჟინერი იყო, დედა - ელენ აგნეს ამერლენდი კი დიასახლისი.

მელინდა არის კათოლიკე. დაამთავრა *წმინდა მონიკას კათოლიკური სკოლა* და იყო სკოლის საუკეთესო მოსწავლე.14 წლის ასაკში მელინდას მამამ *apple II*-ის კომპიუტერი აჩუქა, რამაც მოგვიანებით გოგოს პროგრამირებისადმი ინტერესი გაუჩინა. მელინდამ შეისწავლა პროგრამირების ენა *Basic* და დაიწყო კომპიუტერული თამაშების შექმნა.

1986 წელს, დიუკის უნივერსიტეტში სწავლის შემდეგ, ბაკალავრის ხარისხი კომპიუტერულ მეცნიერების და ეკონომიკის დარგში მოიპოვა. 

## ქორწინება 
მელინდას ურთიერთობა Microsoft-ის აღმასრულებელ დირექტორ ბილ გეიტსთან 1987 წელს დაიწყო. წყვილი ერთმანეთს ნიუ-იორკის სავაჭრო ბაზრობაზე შეხვდა. მელინდა და ბილ გეიტსები 1994 წელს დაქორწინდნენ. ქორწილი ლანაიში (ჰავაი) ჩატარდა. მათ სამი შვილი ყავთ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ყარანგოზიშვილების კოშკი

**ყარანგოზიშვილების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთის განაპირას, ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. ეკუთვნოდა ადგილობრივ აზნაურებს — ყარანგოზიშვილებს. აგებულია XVII საუკუნეში. 

კოშკს ჰქონდა გალავანი, რომლისგანაც შემორჩენილია მხოლოდ აღმოსავლეთი კედლის კვალი. 1981-1982 წლებში სპეციალური სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმოო სახელოსნომ ძეგლზე ჩაატარა სარემონტო-საკონსერვაციო სამუშაოები. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ხუთსართულიანი. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები, მეხუთე სართულის კედლების მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. კოშკს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა, პირველ სართულზე. ამჟამად ამ მხარეს სახლია მიშენებული. პირველი სართული აგურის ცილინდრული კამარითაა გადახურული, დანარჩენი სართულების გადახურვა ხის ყოფილა. კამარა შუაში ჩანგრეულია. პირველ სართულზე, შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში — თითო პატარა სარკმელი. მეორე სართული, რომელზეც კედელში დატანებული ქვის კიბით ადიოდნენ, შედარებით დაბალჭერიანია. მის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, რომლის გვერდებზე მოწყობილია თითო შეწყვილებული სათოფურები. სარკმლის ზემოთ კი, არათანაბრად განლაგებული სამი ვიწრო სათოფურია. მესამე სართულის დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია, დანარჩენ კედლებში — სათოფურები. მეოთხე სართულის კედლებში სათოფურების რაოდენობა მატულობს. ამ სართულს სარკმელი არ აქვს. მეხუთე სართულის შემორჩენილ ჩრდილოეთ კედელში ერთი სარკმელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
არდოტის ეკლესია

**არდოტის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არდოტის სამხრეთ განაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. 

ეკლესია ე. წ. „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის ნაგებობაა. ნაშენია სხვადასხვა ზომის ფიქალით, კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია თლილი ქვა. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გუმბათის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზემოთა ნაწილები. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს: დასავლეთიდან, აღმოსავლეთიდან და ჩრდილოეთიდან. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც ხუთწახნაგოვან შვერილს ქმნის. აფსიდის წინ ბემაა. აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ორივე მხარეს, გეგმით ნახევარწრიული თითო თაღოვანი ნიშაა. დანარჩენი მკლავები სწორკუთხოვანია. ჯვრის მკლავების გადაკვეთაზე, აფრების მეშვეობით დამყარებულ გუმბათის ყელში ექვსი სარკმელი ყოფილა გაჭრილი. გარედან ეკლესიის დასავლეთისა და ჩრდილოეთის მკლავებს კარიბჭეები ეკვროდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
არბაჩხანის მთავარანგელოზის სალოცავი

**არბაჩხანის მთავარანგელოზის სალოცავი**, *თამარის ნიში* — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელი არბაჩხანის განაპირას ჭალაში, მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას. განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. 1987 წელს გაითხარა მთიანეთის არქეოლოგიური ექსპედიციით.

გათხრებისას გამოვლენილი ნაცრის სქელი ფენა, სიმხურვალისგან გაწითლებული და დახეთქილი კედლები ადასტურებს, რომ სამლოცველო საგანგებოდ ხანძრით არის განადგურებული.

## აღწერა
ნაგებობა გეგმით კვადრატთან მიახლოებული სწოკუთხედია. ნაგებია მოზრდილი ზომის კლდის ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია. კედლები 1 მეტრ სიმაღლეზეა შემორჩენილი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუაშია. შიგნით, აღმოსავლეთ კუთხეებში, ქვით ნაშენი თითო მართკუთხა ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ კუთხესთან მდგარი ტრაპეზიდან 0,5 მეტრის სიმაღლეზე, მცირე კვადრატული ნიშია. აღმოსავლეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს დაბალი საფეხური. იატაკი მიწატკეპნილია, მოფენილი ქვის თხელი ფილებით. გათხრებისას აღმოჩენილია სამლოცველოს ფიქლის სახურების ნაწილები. ინტერიერში გამოვლინდა დამწვარ-დანაცრებული 0,5 მეტრი სისქის ფენა, რომელიც შეიცავდა მოუჭიქავი უხეში კერამიკის ფრაგმენტებს და ოსტეოლოგიურ მასალას.

ნაგებობას გარს ევლება თითქმის კვადრატული მოხაზულობის დაბალი გალავანი, რომელსაც აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კუთხეები მომრგვალებული აქვს. გალავანის წყობა ორპირია. გამოყენებულია შვეულად დაყენებული კლდის დიდი ლოდები, შუაში შევსებული წვრილი ქვითა და მიწით. ერთადერთი შესასვლელი გალავნის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია. ნანგრევებში აღმოჩნდა შარიმის რამდენიმე კვადრატი და მარტივპროფილიანი ლავგარდნის ორი ქვა.

გარედან, გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ კედელზე, მიშენებულია ნატეხი ქვის მშრალი წყობით ნაგები, სწორკუთხა გეგმის სადგომი. მინაშენი სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეს მთელ სიგანეზე გახსნილია. თხრისას დადასტურდა 20-30 სანტიმეტრი სისქის ნაცრიანი ფენა. აღმოჩნდა თიხის ხელადის, ქოთნის, ქილის, ქვევრის ნატეხები, დამახასიათებელი XIV-XV საუკუნეებისთვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი და ძეგლი

**ილია ჭავჭავაძის მუზეუმი და ძეგლი** — ისტორიული და მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთში, ილია ჭავჭავაძის ქუჩაზე, ოცდაოთხ ნომერში. მუზეუმი და ძეგლი გაიხსნა 1968 წლის 8 ივნისს. სახლზე არის მემორიალური დაფა ქართული წარწერით: „1868-1873 წლებში აქ დუშეთის მაზრის მომრიგებელ მოსამართლედ მუშაობდა დიდი ქართველი მწერალი ილია გრიგოლის ძე ჭავჭავაძე (1837-1907)“. მუზეუმი ერთსართულიანია, დგას ორი ქუჩის შესაყართან, პატარა ეზოს სიღრმეში. შენობა შედგება სამი ოთახისგან, სადაც გამოფენილია ფოტოსურათები. სახლს ეზოს მხრიდან ხის გადახურული აივანი აკრავს, რომელსაც წინიდან ერთმარშიანი კიბე აქვს მიდგმული.

შენობის წინ, ეზოში, გრანიტის სწორკუთხა ფორმის კვარცხლბეკზე დგას მწერლის ბრინჯაოს ბიუსტი. ბიუსტის შესრულებას პორტრეტული მსგავსების სიზუსტე ახასიათებს. ფორმათა დამუშავება დეტალურია, სილუეტი გრაფიკული სიმკვეთრით გამოირჩევა. კვარცხლბეკზე დამაგრებულია მარმარილოს ფილა მწერლის ავტოგრაფით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
აბანოსხევის მწითურების მამულის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**აბანოსხევის მწითურების მამულის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ აბანოსხევის დასავლეთით, 200 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. მოიცავს ძველი წელთაღრიცხვით V ათასწლეულიდან ადრინდელი შუა საუკუნეების ჩათვლით. გაითხარა 1977, 1981-1983, 1985-1986 და 1989 წლებში ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ.

ქვედა ფენა, რომლის სისქე იყო 0,35-0,4 მეტრი, გამოვლინდა მიწის ზედაპირიდან 2 მეტრ სიღრმეზე. აქ აღმოჩნდა დაზიანებული, ნახევრად მიწური სწორკუთხა შენობის ნაშთი, შევსებული ნაცროვან-ნახშიროვანი მიწით და რიყის ქვებით. იქვე, იატაკის დონეზე, იყო ადამიანის ჩონჩხი მოკრუნჩხულ პოზაში, თავით სამხრეთისკენ. სამი გაწმენდილი ორმოდან ერთში აღმოჩნდა არქაული ხარის ძვლები. გარდა ამისა ნამოსახლარზე გამოვლენილია თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ობსიდიანისა და კაჟის იარაღები, ქვის ხელსაფქვავები, ხელცულები და ცხოველთა ძვლები.

მომდევნო ფენა გამოყოფილია ქვედასაგან ერთი მეტრის თიხნარით. გაწმენდილ ექვს წრიულ ორმოში აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, გადასატანი კერები, ნამგლის კაჟის ჩასართები, ხელსაფქვავები, წიდა, ცხოველთა ძვლები და სხვა. ხუთი ინდივიდუალური ორმოსამარხიდან ერთში იყო თიხის ჭურჭელი და ძვლის კვირისტავი.

ზედა ფენაში გამოვლინდა გვიანი ანტიკური და ადრინდელი შუა საუკუნეების სამარხები. მათ შორის ორი განეკუთვნება III-IV საუკუნეებს. ერთ ორმოსამარხში მიცვალებული დაკრძალული იყო მოკრუნჩხულ მდგომარეობაში, მარჯვენა გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ. აქვე აღმოჩნდა თიხის ხელადა და კოჭობი. მეორეში, ქვაყრილიან ორმოსამარხში, გამოვლინდა თიხის სამტუჩა ყურიანი ჭურჭელი და ცხენის თავის ქალა.

ადრინდელი შუა საუკუნეების სამარხები წარმოდგენილია ორმოსამარხებით, ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხებით და ქვისსამარხებით. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. მხოლოდ ზოგიერთ სამარხში ჩონჩხი ესვენა მოკრუნჩხული და წელზევით გაშოტილი, მოხრილი მუხლებით. გვხვდება ინდივიდუალური და საოჯახო სამარხები. აღმოჩნდა ბრინჯაოს საკინძები და რკინის მშვილდსაკინძი. მასალა ინახება აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
არახვეთის სამების ეკლესია

**არახვეთის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ არახვეთის  აღმოსავლეთ ნაწილში, ფერდობზე. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია უაფსიდოა, ნაგებია ნატეხი ქვით. ორფერდა სახურავის კეხზე აღმოსავლეთით და დასავლეთით დგას ქვისგან გამოკვეთილი ჯვრები, აღმოსავლეთისა ორნამენტირებულია. ერთ მხარეს გადაჯვარედინებული წვრილი ლილვებია გამოსახული, მერე მხარეს - მზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არანისის მეორე ნამოსახლარი

**არანისის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ არანისის ქვედა უბანში, მდინარე არაგვის ნაპირას, მოძმანაანთ უბანში. თარიღდება ენეოლით-ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით. 1975-1976 და 1981 წლებში ძეგლი გათხარა არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი მრავალფეროვანია.

ქვედა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურის ნაცროვან-ნახშიროვანი ფენა ჩაჭრილი იყო მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ორმოებით. ქვედა ფენაში აღმოჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, რიყს ქვის სანაყი, რქისა და ძვლის სახვრეტები, ობსიდიანის იარაღები და ცხოველთა ძვლები.

ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოვლინდა 100-მდე სხვადასხვა ზომის ორმო, ამოგებული ლასტით და ამოლესილი თიხით. უმეტეს მათგანში ცეცხლის ძლიერი კვალი ჩანს. ზოგი სამარხადაა გამოყენებული. ერთ-ერთ ორმოში აღმოჩნდა 20-მდე მთელი ჭურჭელი, თიხის საბეჭდავი, რიყის ქვის ხელსაფქვავებისგან ნაგები კერა, თიხის სადგარი, ხორბლის, სხვა მარცვლეულისა და წითელი საღებავის ნაშთები. გარდა ამისა, ნამოსახლარზე გამოვლინდა კაჟისა და ობსიდიანის ნამგლის ჩასართები, ძვლის თოხი, სადგისი და სახვრეტები, თიხისაგან დამზადებული ცხვრისა და ადამიანების პატარა ქანდაკებები, ლითონის სატეხი, ხიშტის მაგვარი იარაღი, ანკესი და სხვა. მრავალფეროვანი კერამიკული ნაწარმი წარმოდგენილია საკულტო დანიშნულების ჭურჭლით, თიხის ღრუქუსლიანი ლარნაკებითა და სხვა. გათხრებით დადგინდა, რომ ნამოსახლარი შედგებოდა საცხოვრებელი ნახევარმიწური, საკულტო, სამეურნეო, სანაგვე და სანაცრე დანიშნულების ორმოების ერთობლიობისაგან.

არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზასა და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ანანურის სამაროვანი

**ანანურის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანანურის აღმოსავლეთით, ნასოფლარ ფიტავთან, პირდაპირებად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება III საუკუნით. 1975 წელს მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანი დაზიანდა საქართველოს სამხედრო გზის ახალი მონაკვეთის მშენებლობის დროს. გაითხარა ხუთი ქვისსამარხი, რომლებშიც აღმოჩნდა: ბრინჯაოს სამი საკინძი შენობის გამოსახულებანი თავით და მინის ბეჭედი. სამარხებში მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით. გათხრების შედეგად აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ანანურის პირველი საცხოვრებელი სახლი

**ანანურის პირველი საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანანურში, ხუროთმოძღვრული ანსამბლის აღმოსავლეთით. აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. ეკუთვნოდა ვინმე ლაზრიევს.

სახლი ორსართულიანია, ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. შენობა შედგება სწორი კუთხით მიბჯენილი ორი ფრთისგან, რომლებსაც ეზოს მხარეს ხის გადახურული აივანი გასდევს. ძლიერ დაზიანებულია. ამჟამად სახლი მიტოვებულია. მისი ერთი ფრთა სახურავის გარეშეა და ნგრევის პირასაა მისული. ფრთებს შორის მოქცეულ ეზოს აღმოსავლეთიდან და სამხრეთიდან ნატეხი ქვით ნაგები მაღალი კედელი ფარგლავს, რომლის აღმოსავლეთ კედელში კარია გაჭრილი. გეგმით ორივე სართული ერთნაირია. ორივე ფრთაში ორ-ორი ოთახია. ოთახებში შესასვლელი აივნიდანაა. აივანზე გამოდის ყველა ფანჯარა. შენობის დანარჩენი კედლები ყრუა. მხოლოდ აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფრთის მეორე სართულის აღმოსავლეთ ოთახს აღმოსავლეთით კარი და ორი ფანჯარა აქვს, რომლებიც ამ მხრიდან მიშენებულ ხის ღია აივანზე გადის. მეორე სართულზე ასასვლელად ეზოდან, ფრთების შეერთების ადგილას, ხის ორმარშიანი კიბეა მოწყობილი. კიბე აივანზე ამოდის. აივნის ერთ ბოლოში საპირფარეშოა, მეორე ბოლოში კი - კედელში მოწყობილი სხვენზე ასასვლელი კიბის შესასვლელი. სხვენზე ასასვლელი მეორე კიბე აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ფრთის ოთახების გამმიჯნავ კედელშია. ამავე ფრთაში საკმაოდ ღრმა სარდაფია, რომელსაც ეზოს მხარეს ქვის კიბე და ორი პატარა ფანჯარა აქვს. ოთახების გასათბობად ბუხრებია გამოყენებული. ოთახებში მაღალი და განიერი თახჩებია.

სახლის ფასადებიდან მხოლოდ ეზოს მხარეს მოქცეული ფასადია მორთული. ფასადზე მეორე სართულის შესასვლელებსა და ფანჯრებს ორსაფეხურიანი ნახევარწრიული თავსართები აქვთ, რომელთა ქუსლებს მსგავსი პროფილის თარო აკავშირებს. აივნის გადახურვა დაყრდნობილია კაპიტელებით დასრულებულ ხის სვეტებზე. მოაჯირი შევსებულია რიკულებით. სართულშუა გადახურვა გამართულია ხის კოჭებზე, სახურავი - ხის ნივნივებზე. სახლს თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული  ძეგლები
შაორის წმინდა გიორგის ეკლესია (აფშო)

**შაორის წმინდა გიორგის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ აფშოდან დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, მთის წვერზე. თარიღდება განვითარების შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეების წყობაში გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილია 1,3-1,6 მეტრი  სიმაღლის კედლები. სამხრეთისა და დასავლეთის მინაშენები მთლიანად დანგრეულია. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდანაა. ორივე კარს წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია. შემორჩენილია შირიმის თაროსებრი ლავგარდნის რამდენიმე ქვა. ეკლესიიდან აღმოსავლეთით, 50 მეტრზე, სამაროვანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ანანურის ციხე-დარბაზი

**ანანურის ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ანანურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე. ჟინვალის წყალსაცავსა და საქართველოს სამხედრო გზას შორის, ნასოფლარ ფიტავის ტერიტორიაზე. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 1971 წელს ძეგლზე მცირე გათხრები ჩაატარა იაე ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ციხე-დარბაზი ორი, სხვადასხვა დონეზე განლაგებული ნაწილისგან შედგება. ზედა ნაწილში შემორჩენილია დარბაზის, ორი კოშკისა და გალავნის ნანგრევები. ქვედა ნაწილი მთლიანად დანგრეულია და კედელთა ნაშთები აქა-იქღა ჩანს. დარბაზის, კოშკების და გალავნის მასიური კედლები ნაგებია ქვიშაქვის მოზრდილი, დამუშავებული ქვით, მტკიცე დუღაბზე. დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა და თავსა და ბოლოში თითო კოშკითაა დაცული. მათგან სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე კოშკი ზურგიანია და სწორი კედლით დარბაზისკენაა მიმართული. მეორე, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდგარი კოშკი ოვალურია და დარბაზის თაღოვანი შესასვლელის წინ დგას. ორივე კოშკი მხოლოდ თითო სართულის დონეზეა შემორჩენილი.

ციხე-დარბაზს მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა არაგვის ხეობის სათავდაცვო სისტემაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
არაგვისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**არაგვისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, არაგვისპირის ზვრებში, მდინარე არაგვის აღმოსავლეთით, პირველ ტერასაზე. თარიღდება I-IV საუკუნეებით. 1974-1977 და 1991 წლებში გათხარა იაე ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ნამოსახლარზე ნაგებობათა ორი ჯგუფია. ერთი ნამოსახლარის აღმოსავლეთ ნაწილშია. აქ შემორჩენილია ნაგებობათა ორი ფენა. კედლები ნაშენი იყო თიხის ხსნარზე, რიყის ქვით და ალიზის აგურით. ქვედა სამშენებლო ფენა, რომელშიც ნაპოვნია არქეოლოგიური მასალა - ღია მოჩალისფრო თიხის საოჯახო ჭურჭელი, კარგად განლექილი კეცით, ქვევრები, ლუთერიები, წითელი წერნაქით შემკული კრამიტები, თხელკეციანი და დიდგანივკვეთიანი კეხის კრამიტი და სხვა. დათარიღდა I-II, ხოლო ზედა ფენა -  III-IV საუკუნეებით. სამაროვანის დასავლეთ ნაწილში გამოვლინდა შენობათა მეორე ჯგუფი - სასახლის ტიპის ნაგებობები, რომლებიც III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება.

სამაროვანი მდებარეობს ნაგებობათა ამ ორ ჯგუფს შორის. სულ გათხრილია ნამოსახლარის დროინდელი 95 სამარხი, ძირითადად გრუნტში ჩაჭრილი ოვალური ან ოთხკუთა ორმოსამარხები, რომლებშიც მეტწილად თითო ხელფეხმოხრილი ჩონჩხი ესვენა თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. უფრო გვიანდელი, IV-V საუკუნეების სამარხები გადახურულია ქვის ფილებით. ისინი ნაგებობათა დანგრევის შემდეგაა აგებული. არის ძელებით გადახურული სამარხებიც. სამაროვანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში გამოვლინდა მდიდრულ სამარხთა უბანი, სადაც სამ სამარხში აღმოჩნდა ვერცხლის თასები, ვერცხლის სურები ნადირობის სცენებით, ვერცხლისა და ოქროს მონეტები, მინისა და თიხის ჭურჭელი და სხვა.

ნამოსახლარისა და სამაროვანის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა აგრეთვე მარანი, 20-მდე ქვევრი და 23 სამეურნეო დანიშნულების ორმო, რომელთა უმრავლსეობა ამოვსებული იყო სამზარეულო და სამეურნეო თიხის ჭურჭლის ნამტვრევებით, ხორბლის ნარჩენებითა და ნამწვის მასით.

1991 წელს მიწის სამუშაოების დროს შემთხვევით აღმოჩენილი ნივთების გამო ძეგლის სამხრეთ განაპირას გამოვლინდა მარნის ნაშთი, 7 ქვევრი, სამეურნეო, სამზარეულო და სასაუფრე ჭურჭლის ნატეხები, რომლებიც I-III საუკუნეებს მიეკუთვნება. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და აკც-ის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ახალი კადოეთის გორიჯვრის ეკლესია

**გორიჯვრის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი. დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ახალი კადოეთის დასავლეთით, 1 კილომეტრზე, მთაზე. აგებულია XIX საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან ეკვრის თანადროული მინაშენი. ნაგებია აგურითა და რიყის ქვით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და მინაშენის კამაროვანი გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდან, მინაშენიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღოვანია, შიგნით სწორკუთხა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია ფართო და მაღალი, თაღოვანი სარკმელი, რომელსაც შიგნით სწორი ფიცრული გადახურვა აქვს. თითო ასეთი სარკმელი ეკლესიის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კედლებშია. აფსიდის სარკმლის ორივე მხარეს თითო თაღოვანი, ოთხკუთხა ნიშია. მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში გარედან თაღოვანი და შიგნით სწორკუთხა თითო სარკმელია. შემორჩენილია ეკლესიის კამარის ორივე ქუსლის წყობის ნაწილები.

ფასადები მთლიანად აგურითაა ნაწყობი. სარკმლის თავზე წყობის შეღრმავებით რომბი ყოფილა გამოსახული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები