open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კუბიზმი

[მინი|მამაკაცი კაფეში, [გრი, ხუან|ხუან გრი, 1914.]]
[მინი|200px|კუბისტური შენობა [პრაღა|პრაღაში]]
**კუბიზმი** — მნიშვნელოვანი და გავლენიანი ავანგარდული ხელოვნების მიმდინარეობა, რომელმაც რევოლუცია მოახდინა ევროპულ მხატვრობასა და სკულპტურაში მე-20 საუკუნის დასაწყისში.

კუბისტური ნამუშევრებში, ობიექტები დაშლილია, ანალიზირებული და ხელახლა აწყობილი აბსტრაქტულ ფორმაში — ობიექტთა რაიმე კუთხიდან აღწერის ნაცვლად ხელოვანი სუბიექტს აღწერს მრავალი კუთხიდან ერთბაშად, რათა წარმოაჩინოს საგანი უფრო ღრმა კონტექსტში. ხშირად ზედაპირების გადაკვეთა იმდენად ჩახლართულია, რომ ის რაიმე შინაარსის სიღრმეს არ გადმოსცემს. უკანა ფონი და თავად ობიექტის ან ფიგურის სიბრტყეები ერთმანეთში ირევა, რაც არამკაფიო გამჭვირვალე სივრცეს ჰქმნის, დამახასიათებელს კუბიზმისთვის. ეს იყო სრულყოფილი და მკაფიოდ განსაზღვრული აესთეტიური მიმდინარეობა.

## ისტორია 
ჟორჟ ბრაკი და პაბლო პიკასო, რომლებიც იმჟამად პარიზის მონმარტრის უბანში ცხოვრობდნენ, მიმდინარეობის მთავარი სულისჩამდგმელები იყვნენ. ისინი ერთმანეთს 1907 წელს ხვდებიან და კუბიზმის განვითარებაზე მუშაობა 1908 წელს დაიწყეს. ერთობლივად მუშაობდნენ 1914 წელს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე.

ფრანგმა ხელოვნებათმცოდნემ ლუი ვუქსელმა ტერმინი „კუბიზმი“ ან „bizarre cubiques“ (უცნაური კუბები) პირველად 1908 წელს გამოიყენა. ეს მოხდა ბრაკის ნახატის ნახვის შემდეგ, რომელიც „სავსე იყო პატარა კუბებით“. ტერმინი საკმაოდ სწრაფად გავრცელდა, თუმცა კუბიზმის ორ შემქმნელს იგი კარგა ხანი არ გამოუყენებიათ.

კუბისტური მოძრაობა სწრაფად გაფართოვდა მონპარნასზე მხატვართა თავყრილობებზე, რომელსაც ელიტარულ წრეებში რეკლამას უწევდა სამხატვრო დილერი ჰენრი კანვეილერი. მიმდინარეობა იმდენად პოპულარული გახდა, რომ 1910 წელს კრიტიკოსები მას მოიხსენიებდნენ როგორც ბრაკისა და პიკასოს გავლენის ქვეშ მყოფ ხელოვანთა „კუბისტურ სკოლას“.

კუბიზმმა ძლიერი გავლენა იქონია მე-20 საუკუნის პირველი დეკადების მხატვრებზე, რამაც შემდგომში დასაბამი მისცა ისეთი ახალი მიმდინარეობების განვითარებას, როგორიცაა ფუტურიზმი, კონსტრუქტივიზმი, ვოტიციზმი და ექსპრესიონიზმი.

## გალერეა 

Juan Gris, 1915, Nature morte à la nappe à carreaux (Still Life with Checked Tablecloth), oil on canvas, 116.5 x 89.3 cm.jpg|ხუან გრი, 1915, *Nature morte à la nappe à carreaux* (ჯერკიდევ ცოცხალი კუბოკრული სუფრით), 116.5 x 89.2 სმ. მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი.

## ლიტერატურა 
* Alfred H. Barr, Jr., *Cubism and Abstract Art,* New York: Museum of Modern Art, 1936.
* 
* 
* Paolo Vincenzo Genovese, *Cubismo in architettura*, Mancosu Editore, Roma, 2010. In Italian.
* John Golding, *Cubism: A History and an Analysis, 1907-1914,* New York: Wittenborn, 1959.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Cubism, Heilbrunn Timeline of Art History, The Metropolitan Museum of Art
**Cubism*, Agence Photographique de la Réunion des musées nationaux et du Grand Palais des Champs-Elysées (RMN)
*On-Line Picasso Project 
*Video decoding a Picasso Cubist still-life
*Fostinum: Czech Cubist Architecture -- Photos of Czech Cubist Architecture 

კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
კატეგორია:კუბიზმი
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
ხეობა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხეობა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხეობა - რელიეფის უარყოფითი ფორმა
* ხეობა - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ხეობა - სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში
ხერთვისი

საკუთარი სახელი **ხერთვისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხერთვისი — ციხესიმაგრე სამხრეთ საქართველოში;
* ხერთვისი — სოფელი ასპინძის მუნიციპალიტეტში;
* ხერთვისი — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში.
ართვინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ართვინი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ართვინი — ქალაქი ართვინის პროვინციაში
* ართვინი — პროვინცია თურქეთში
ჯუზეპე პეანო

**ჯუზეპე პეანო** ( დ. 27 აგვისტო, 1858, კუნეო — გ. 20 აპრილი, 1932, ტურინი) — იტალიელი მათემატიკოსი. მათემატიკური ლოგიკისა და სიმრავლეთა თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი. ეკუთვნის შრომები მათემატიკის აქსიომატიკაში და მათემატიკურ ანალიზში. ყველაზე უფრო ცნობილია ნატურალურ რიცხვთა სიმრავლის აქსიომების შექმნით (პეანოს აქსიომები).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯუზეპე პეანო – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  1858
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
ფეხბურთი

მინი|300პქ|მარჯვნივ|ფეხბურთში, გულშემატკივრების ძირითადი მიზანია მატჩის განმავლობაში საკუთარი გუნდის წახალისება.
**ფეხბურთი** — გუნდური სპორტი, რომელშიც თერთმეტი წევრისგან შემდგარი ორი გუნდი ეთამაშება ერთმანეთს. თამაში მიმდინარეობს მართკუთხა მინდორზე საგოლე კარით ორივე ბოლოში. თამაშის მიზანი გუნდის წევრებს შორის ბურთით მანევრირებაა მოწინააღმდეგე გუნდის კარში გოლის გასატანად. ამ სპორტის მთავარი დამახასიათებელი წესის მიხედვით, მოთამაშეებს, მეკარის გარდა, ბურთზე ხელის ან მკლავის გამოყენების უფლება არ აქვთ თამაშის პერიოდში. მატჩის გამარჯვებული ის გუნდია, რომელიც უფრო მეტ გოლს გაიტანს თამაშის ბოლომდე. ფეხბურთში არის ერთი მთავარი და ოთხი დამხმარე მსაჯი, აქედან 2 გვერდითი არბიტრი, 2 პირითი ხაზის დამხმარე მსაჯი. მთავარ მსაჯს აქვს უფლება მიიღოს გადაწყვეტილება – დააჯარიმოს თუ არა გუნდი კონკრეტულ ეპიზოდში თამაშის წესების დარღვევისთვის. მსაჯს შეუძლია ფეხბურთელს უჩვენოს ყვითელი ან წითელი ბარათი. ეს იმაზეა დამოკიდებული თუ რამდენად უხეშად ითამაშა ფეხბურთელმა. მსაჯის მიერ ყვითელი ბარათის ორჯერ ან პირდაპირ წითელი ბარათის ჩვენების შემთხვევაში ფეხბურთელი ტოვებს მინდორს და ავტომატურად ტოვებს მისი გუნდის მომდევნო შეხვედრასაც იმ კონკრეტულ ტურნირზე, სადაც მიიღო წითელი ბარათი. იმ შემთხვევაში თუ წითელი ბარათი ფეხბურთელმა არასპორტული საქციელის გამო მიიღო, შესაძლოა მას რამდენიმე თამაშის გამოტოვებაც მოუწიოს (მისი საკითხი განიხილება უეფას ან ფიფას სადისციპლინო კომიტეტზე).

თამაში თანამედროვე სახით ჩამოყალიბდა ინგლისში, რასაც ფეხბურთის ასოციაციის შექმნა მოჰყვა, რომლის 1863 წელს შედგენილმა კანონებმა განაპირობა სპორტის განვითარება ისე, როგორც მას ამჟამად თამაშობენ. ფეხბურთის საერთაშორისო მმართველი ორგანიზაციაა ფიფა (; აკრონიმი - FIFA). ყველაზე პრესტიჟული საფეხბურთო შეჯიბრია ფიფა-ს მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელსაც ყველაზე მეტი მაყურებელი ჰყავს მსოფლიოში სპორტულ ღონისძიებებს შორის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფეხბურთის წესები

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფიფა-ს ოფიციალური საიტი.
* თამაშის წესები  ფიფა-ს ოფიციალურ საიტზე.
* საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის ოფიციალური საიტი.

## სქოლიო
კატეგორია:სპორტის სახეობები
ხერკი

** ხერკი** — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, შუა საუკუნეების ადმინისტრაციული ერთეული — ხევი (იგივე თემი) მდინარე არაგვის დინების სამხრეთით მარცხენა მხარეს (ახლანდელი მცხეთისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიის ნაწილი). ხერკი იგივე საგურამოს ან თეზმის ხევია. ვახუშტი ბატონიშვილის ლოკალიზაციით აღმოსავლეთით საზღვრავდა ერწოს მთა, სამხრეთით — ზედაზნის მთა, ჩრდილოეთით — ნიკორნა-ბოკოწანს შორის მდებარე მთები, დასავლეთით — მდინარე არაგვი. ხერკის ცენტრი იყო ზედაზნის ციხე. ანტიკურ ხანაში  ხერკი მუხრანთან ერთად მცხეთის „სამოქალაქოს“ (მცხეთის საგამგებლო რეგიონი) ქმნიდა. შუა საუკუნეებში  ხერკზე გაბატონება გარკვეულად ცვლიდა მიმდებარე პოლიტიკურ ერთეულთა პოლიტიკურ მდგომარეობას. XII საუკუნის დასაწყისში დავით IV აღმაშანებელმა ზედაზენი და ხერკი სამეფო ხელისუფლებას დაუმორჩილა, რამაც აუცილებელი გახადა კახეთის სამეფოს გაუქმება და ერთიანი საქართველოს შემადგენლობაში შესვლა.
## ლიტერატურა
**გვასალია ჯ.,* აღსამოსავლეთ საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ნარკვევები, თბ., 1983;

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ხვითი

საკუთარი სახელი **ხვითი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხვითი — გორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ხვითის და ქვემო ხვითის ძველი სახელწოდება
* ხვითი — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში
ხიდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ხიდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხიდი — ნაგებობა მდინარეზე გადასასვლელად;
* ხიდი — სოფელი ხონის მუნიციპალიტეტში;
* ხიდი — ძირითადად გერმანელი მხატვარ-ექსპრესიონისტების გაერთიანება;
* ხიდი — საკომუნიკაციო მოწყობილობა;
* ხიდი — 1942 წლის ფილმი.
ხიდისთავი

საკუთარი სახელი **ხიდისთავი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხიდისთავი — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში;
* ხიდისთავი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში.
ხიდისყური

საკუთარი სახელი **ხიდისყური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხიდისყური — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში;
* ხიდისყური — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში;
* ხიდისყური — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.
ნიკე

**ნიკე** () — ბერძნულ მითოლოგიაში გამარჯვების ქალღმერთი. ზელოსის (სწრაფვა), კრატოსისა (ძალა) და ბიას (ძალადობა) და. ჰესიოდეს მიხედვით, ნიკეს ოჯახი მუდამ თან ახლდა ზევსს ოლიმპზე, რადგანაც ისინი პირველნი გამოეხმაურნენ ღმერთების მოწოდებას ტიტანებთან ბრძოლაში. ნიკეს ხშირად გამოსახავდნენ გამარჯვების მომნიჭებელ ღმერთებთან ერთად. მაგალითად, ზევსის ქანდაკებას ოლიმპიაში და ათენა პალადას ქანდაკებას ათენის აკროპოლისიდან ხელთ ეპყრა ნიკეს გამოსახულება. ნიკე, ქალღმერთ ათენას ერთ-ერთი ეპითეტიც იყო. რომაულ მითოლოგიაში ნიკეს შეესატყვისებოდა ვიქტორია, რომლის ტაძარი პალატინუსის ბორცვზე იდგა და მისდამი მიძღვნილი დღესასწაულები 12 აპრილს იმართებოდა. ხელოვნებაში ნიკეს გამოსახავდნენ მფრინავი ასულის სახით პალმმის რტოთი და გვირგვინით ხელში. ცნობილია პეონიოსისა და კუნძულ სამოთრაკიაზე აღმოჩენილი ნიკეს ქანდაკებები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ხიზაბავრა

საკუთარი სახელი **ხიზაბავრა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხიზაბავრა – სოფელი ასპინძის მუნიციპალიტეტში
* ხიზაბავრა – სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
აალტოს ლარნაკი

**აალტოს ლარნაკი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **სავოის ლარნაკი** მსოფლიოში განთქმული მინის ჭურჭელია შექმნილი ალვარ აალტოსა და მისი მეუღლე აინო მარსიოს მიერ.

ა.აალტომ ლარნაკი თავდაპირველად შექმნა კარულა-ლიტალას მინის ქარხნის მიერ 1936 წელს გამოცხადებული დიზაინის კონკურსისთვის. დიზაინის იდეა სამის ტომი ქალის კაბის შთაგონებაა. პირველი ლარნაკი მინის ქარხანაში დამზადდა ხის თარგში, რომელიც შემდგომში ლარნაკის ნელი წვით შემოეცალა. ლარნაკი შემდგომში გამოფენილ იქნა 1937 წლის პარიზის მსოფლიო ექსპოზიციაზე.

სახელი ”სავოის ლარნაკი” მომდინარეობს მისი თავდაპირველი მფლობელისგან - სავოის რესტორანი ჰელსინკიში, რომელმაც ლარნაკის დიზაინზე უფლებაც შეისყიდა. თავად აალტოს ლარნაკისგან ფული არასდროს გაუკეთებია, ვინაიდან დიზაინი თავიდანვე კონკურსის პირობების მიხედვით მინის ქარხნის საკუთრება იყო.

დროთა განმავლობაში ლარნაკი ფერთა თითქმის მთელ სპექტრში შეიქმნა. ლარნაკის ნატიფი სიმარტივე 21-ე საუკუნეშიც კი პოპულარობით სარგებლობს. ლარნაკის მცირე ზომის ვერსიები, ზუსტად ისეთი როგორიც აალტომ შექმნა შესამჩნევი ნაკერებითა და ოდნავ ამობურცული ძირით ამჟამადაც იქმნება ლიტალას მინის ქარხანაში. შედარებით დიდ ვერსიებს მინის ნაერთები (”ნაკერები”) არ ეტყობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლიტალას ქარხნის ლარნაკები
* ალვარ აალტოს დიზაინი

კატეგორია:მინის ხელოვნება
ხიზანაანთ გორა

**ხიზანაანთ გორა** — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი შიდა ქართლში, ურბნისის ნაქალაქარის უძველესი სამოსახლო გორა. მდებარეობს სოფ. ურბნისში (ქარელის რაიონი), მტკვრის მარცხენა ნაპირას. 

გორა ნამოსახლარს (ზედაპირის ფართობი 340 მ²) ორივე მხრიდან ხევები, ხოლო ჩრდილოეთიდან ხელოვნური თხრილი შემოუყვება.ხიზანაანთ გორა ნაწილობრივ გათხარა ს. ნადიმაშვილმა (1953). 1954 წელს ჩრდილოეთ ფერდობზე გ. ლომთათიძემ გაავლო სადაზვერვო თხრილი. 1960-1964 წლებში მთლიანად გათხარა ურბნისის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (პ. ზაქარაია, ა. ჯავახიშვილი, ი. კიკვიძე). ხიზანაანთ გორაზე გამოვლენილია ადრინდელი ფეოდალური, ანტიკური და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 12 კულტურული ფენა რომელთა საერთო სისქე 8 მ არწევდა. აღმოჩნდა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 1 სამარხიც. ამ ხანის 9 ნამოსახლარი ფენიდან (სულ გაითხარა 19 სახლი) ზედა ექვსი თარიღდება ძვ. წ. III ათასწლეულის  I ნახევრით. აქ გაითხარა მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი ოთხკუთხა სახლები, რომელთა ცენტრში თიხის შვერილებიანი კერები აღმოჩნდა. გამოვლინდა კერამიკა, კაჟის ნამგლის ჩასართები და ისრისპირები, ძვლის იარაღი, სპილენძის ჩამოსასხმელი ყალიბები და სპილენძის იარაღი, მ. შ. ნამგლის ნამზადი და სხვა. ხიზაანთ გორის ქვედა 3 კულტურული ფენა ძვ. წ. IV ათასწლეულის II ნახევრით თარიღდება და მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი საფეხურს განეკუთვნება. აქ, ქვევიდან მესამე ფენაში, მრგვალი შენობები გაითხარა. ქვედა ორ ფენაში კი თიხით მოლესილი მრგვალი უშვერილო კერები და სამეურნეო ორმოები გამოვლინდა. ხიზაანთ გორის ჩრდილო-დასავლეთით გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანი. ურბნისის გაქალაქების შემდეგ, ელინისტურ ხანაში (ძვ. წ. III-I სს.), ხიზაანთ გორაზე ტაძარი იდგა.

გათხრებით გამოვლინდა 2,75 მ სიგანის საზეიმო კიბის 18 საფეხური, რომელსაც ჩრდილოეთიდან პანდუსი მიუყვებოდა. გაითხარა აგრეთვე სამეურნეო სათავსები, სადაც წითლად გამომწვარი და მოხატული ქვევრებია ნაპოვნი. აღმოჩნდა დიდი რაოდენობით კრამიტი, თიხის ჭურჭელი, ლითონისა და ძვლის ნივთები. ტაძარი ძლიერმა ხანძარმა გაანადგურა. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში ხიზაანთ გორას ქვიტკირის კონტრფორსებიანი გალავანი შემოარტყეს. VI საუკუნეში აქ ქალაქის შიდაციხე იყო. გამოვლინდა ალიზის გალავანშემორტყმული დიდი ზომის ექვსსათავსიანი კოშკი (შემორჩენილი სიმაღლე 2,5 მ). კოშკსა და გალავანს შორის მოქცეული ფართობი მოკირყწლული იყო. გალავნის ჩრდილოეთი კედელი ეყრდნობა ქვისსაფეხურებიან კედელს, რომლითაც გამაგრებული იყო გორის ფერდობი. კოშკში მდიდარი არქეოლოგიური მასალა აღმოჩნდა, მ. შ. 10 ცალი სასანური ვერცხლის მონეტა, რომლებიც პეროზის (458-488), კავად I-ისა (488-531) და ხოსრო I-ის (531-579) სახელითაა მოჭრილი. კოშკი, VII საუკუნის დასაწყისში ხანძარს გაუნადგურებია, რის შემდეგაც იგი მიწით დაუფარავთ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ხირსა

**ხირსა** — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის სიღნაღის მუნიციპალიტეტში. შედის ქვემო მაჩხაანის თემში.

## ისტორია
ძვ. წ. ათასწლეულის I მესამედში წარმოიქმნა დაბის ტიპის მსხვილი სამოსახლო. განვითარებული იყო კერამიკის წარმოება. ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებში ქალაქური ხელოსნური წარმოების ჩასახვისა და განვითარების პერიოდში ხირსა თანდათან დაქვეითდა.

VI საუკუნეში საქართველოში ქრისტიანული რელიგიის ერთ-ერთმა მქადაგებელმა სტეფანე ქიზიყელმა (სტეფანე ხირსელმა) აქ მონასტერი დააარსა. ისტორიული ტრადიციით, იგი აქვეა დაკრძალული. წმინდა სტეფანეს მონასტერი დიდ როლს ასრულებდა კახეთის, კერძოდ, მის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილის რელიგიურ ცხოვრებაში. დღეისათვის შემონახულია გუმბათოვანი ტაძარი, რომელიც აგებულია VI საუკუნის ბაზილიკის ადგილზე. ძეგლი მრავალჯერ არის გადაკეთებული (VIII-IX სს., XI ს., XVI ს.).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 359 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ასურელი მამები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ალბერტ კანი

right|thumb|250px|ალბერტ კანის ჯენერალ მოტორსის შენობა (ამჟ. კადილაკის), დეტროიტი, მიჩიგანი
**ალბერტ კანი** ( დ. 21 მარტი, 1869 ― გ. 8 დეკემბერი, 1942) — თავისი დროის წამყვანი არტ-დეკოს მიმდევრობის ამერიკელი ინდუსტრიული არქიტექტორი. 11 წლის ასაკში გერმანიიდან დეტროიტში ჩამოვიდა 1880 წელს. მალევე არქიტექტურულ ფირმაში „მეისონ ენდ რაისი“ შეგირდის სამსახურს იწყებს. გამორჩეული ნიჭის წყალობით ერთ წლიან სტიპენდიას იგებს ევროპაში სასწავლებლად, სადაც ის კიდევ ერთ ახალგაზრდა არქიტექტურის სტუდენტთან ჰენრი ბეკონთან მიემგზავრება. ამ უკანასკნელს ეკუთვნის ვაშინგტონში ლინკოლნის მემორიალის პროექტი.

ალბერტ კანმა საკუთარი არქიტექტურული პრაქტიკა 1895 წელს დააარსა. მან დაამუშავა მშენებლობის ახალი სტილი, სადაც ქარხნების კედლებში, სახურავსა და სარყდენებში არმირებული ბეტონი გამოიყენა ხის ნაცვლად. ამას შედეგად უკეთესი ცეცხლგამძლეობა მოჰყვა, ამასთან გაიზარდა ინტერიერის დაუბრკოლებელი მარგი მოცულობა. პაკარდ მოტორ ქარ კომპანის ქარხანა აშენებული 1907 წელს ამ პრინციპით შექმნილი პირველი ნაგებობა იყო.

პაკარდის ქარხნის წარმატებამ კანის პროექტებით ჰენრი ფორდი დააინტერესა. შედეგად კანი აპროექტებს ფორდ მოტორ კომპანის ჰაილენდ პარკის ქარხანას 1909 წელს, სადაც ფორდმა მოდელი T-ის წარმოების კონსოლიდაცია მოახდინა და დახვეწა ასაწყობი ხაზი. მოგვიანებით, 1917 წელს კანი აპროექტებს ნახევარი მილის სიგრძის „ფორდ რივერ რუჟის“ ქარხანას. რუჟი გახდა აშშ-ში უდიდეს საწარმოო კომპლექსად, სადაც ერთდროულად 120.000 მუშა მუშაობდა. ამგვარი წარმატების შემდეგ კანის პროექტით ყველა წამყვანი ინდუსტრიული კომპანია დაინტერესდა და მისი გებგვერდის მტკიცებით უკვე „1938 წლისთვის კანის ფირმას აშშ-ის ქარხანათა 20% ჰქონდა დაპროექტებული“.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Albert Kahn papers 1896–2008 Bentley Historical Library, University of Michigan.
*Walkerville 
*Albert Kahn Associates
*Edsel and Eleanor Ford House
*BuildingsOfDetroit.COM Bio
*PreserveDetroit.com > Building Search 

კატეგორია:ამერიკელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 21  მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1869
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
ხინოწმინდის საეპისკოპოსო

**ხინოწმინდის საეპისკოპოსო** — გურიის სამთავროს ერთ-ერთი ეპარქია. დაარსდა XV საუკუნის მიწურულს. მოიცავდა ქვემო გურიას — ჩოლოქსა და ჭოროხს შორის მდებარე ტერიტორიას, ამჟამინდელ ქობულეთის მუნიციპალიტეტს, ქ. ბათუმს და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ნაწილს.

## ისტორია
ხინოწმინდელის რეზიდენცია იყო იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია ხინოწმინდაში. 1759 წელს გამართულ საეკლესიო კრებაზე, რომელმაც ტყვის სყიდვა აკრძალა, მონაწილეობდა ხინოწმინდელი ეპისკოპოსი მაქსიმე II. ხინოწმინდის ეპარქია გაუქმდა ქვემო გურიის ოსმალეთის მიერ დაპყრობის გამო. XVIII საუკუნის დამდგეგიდან ოსმალეთმა დაიკავა ხინოწმინდის საეპისკოპოსოს სამხრეთი ნაწილი, 1772 წელს კი მთლიანად დაიკავა ეპარქიის ტერიტორია. უკანასკნელი ხინოწმინდელი იოანე მოწყობილი (წუწუნავა) 1780 წლის 1 აგვისტოს ჯუმათის საეპისკოპოსოს წინაძღვრად დაინიშნა. მან ხინოს სიწმინდეები გამოჩინებულის მონასტერში გახიზნა, მათ შორის იყო ღვთისმშობლის ოქროს ხატი, რომელიც 1905 წელს გაიტაცეს. იოანე წუწუნავა ხინოწმინდის ოსმალების მიერ დაპყრობის შემდეგ იყო ხონისა და ცაგერის მონასტრების წინამძღვარი.

XIX საუკუნის დასაწყისში ხინოწმინდელ ეპიკოპოსად აკურთეს დავით წერეთელი, მაგრამ მისი ეპისკოპოსობა ფიქტიური იყო და მხოლოდ წოდებას ატარებდა. ხინოწმინდის ტერიტორია 1878 წელს მოექცა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში, მაგრამ აქ ეპარქია აღარ აღუდგენიათ და ეს ტერიტორია გურიის ეპარქიას მიაკუთვნეს. ამჟამად ხინოწმინდის ტერიტორია მოქცეულია ბათუმისა და ლაზეთის ეპარქიაში.

## ეპისკოპოსები
ხინოწმინდელი ეპისკოპოსები იყვნენ:
*მაქსიმე, ცხოვრობდა XVII საუკუნის მიწურულს, გიორგი III გურიელის დროს
*ექვთიმე ართუმელაძე, ცხოვრობდა მამია III-სა და გიორგი IV გურიელის დროს, მოიხსენიება არქიეპისკოპოსად
*მაქსიმე II, იხსენიება 1759 წელს სოლომონ I-ის დროს
*იოანე მოწყობილი (წუწუნავა), ცხოვრობდა ცხოვრობდა მამია IV-სა და გიორგი V გურიელის დროს

## ეპარქიის ეკლესიები
#ჯიხანჯურის წმინდა გიორგის ეკლესია
#წმინდა სამების ეკლესია სოფელ სამებაში
#ზენითის ნათლისმცემელი
#მახინჯაურის წმინდა გიორგის ეკლესია
#ორთაბათუმის წმინდა გიორგის ეკლესია
#ახალშენის წმინდა გიორგის ეკლესია
#ვარჯანაულის ეკლესია
#ცხრაფონის წმინდა სამების ეკლესია
#ჩეხედანას ეკლესია
#ჩაქვისთავის მთავარანგელოზის ეკლესია
#დაგვის წმინდა გიორგის ეკლესია
#ჩაქვის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
#კვესელულის ეკლესია
#გვარისთავის წმინდა გიორგის ეკლესია
#თეთროსანი 
#ალამბარის ეკლესია

## ლიტერატურა
*
*
**ვახუშტი*, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973;
**Жузе П.,* Грузия в   XVII столетии по изображению патриарха Макария, Казань, 1905;

## სქოლიო
კატეგორია:ხინოწმინდის საეპისკოპოსო
ანტარქტიკა

thumb|300px|ანტარქტიკა
**ანტარქტიკა** (*ბერძნ.* antarktikos < ანტი- და arktikos - ჩრდილოეთისა) — დედამიწის სამხრეთ პოლარული მხარე. მოიცავს კონტინენტ ანტარქტიდას მისი გარემომცველი ოკეანეების განაპირა ზღვებს (უედელის, ბელინსგაუზენის, ამუნდსენის, როსის) და კუნძულებს (სამხრეთ შეტლანდის, სამხრეთ სანდვიჩის, სამხრეთ გეორგიის, სამხრეთ ორკნეის, პეტრე I-ისა, ბალენისა და სხვა). ანტარქტიკას განეკუთვნება აგრეთვე სასაზღვრო ხაზთან მდებარე კუნძულები: პრინს-ედუარდის, კროზეს, მაკუორის და სხვა. ანტარქტიკის საზღვარი პირობითია და გადის სამხრეთ განედი 48-60° ფარგლებში. ფართობი 52, 5 მლნ. კმ². ანტარქტიკის მთელი შუა ნაწილი ანტარქტიდას უკავია.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* სურათები ანტარქტიდიდან

*
სტივენსონ მაგლუა

**სტივენსონ მაგლუა** (Stevenson Magloire) (*16 აგვისტო, 1963, პეტიონვილი, ჰაიტი ―   †  1994)  — ჰაიტიელი მხატვარი, ადგილობრივი მხატვრული მიმდინარეობა ”სან-სოლეი” (Saint Soleil) მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. მისი ნამუშევრები გამოირჩევა მკაფიო ექსპრესიით, რომელშიც გამოყენებულია ადამიანები, ფრინველები და ვუდუსა და ქრისტიანული სიმბოლოები.

დაიბადა 16 აგვისტოს, 1963, პეტიონვილში, ჰაიტი. მშობლებმა სახელი ამერიკელი პოლიტიკოსი ალდაი სტივენსონის გამო დაარქვეს. დედამისი, ლუიზიანა სან-ფლურანი ასევე საკმაოდ ცნობილი მხატვარი იყო. სტივენსონი 1990-იან წლებისთვის უკვე საკმაოდ პოპულარული მხატვარი იყო და მისი ნამუშევრების გამოფენები მრავალ ქვეყანაში მოეწყო, თუმცა ქვეყანაში რაულ სედრას სამხედრო ხუნტის მოსვლის პერიოდში 1994 წლის 9 ოქტომბერს აჟიტირებულმა ბრბომ  იგი ქვებით ჩაქოლა. მის ხსოვნას ადგილობრივმა ჯგუფმა RAM  მიუძღვნა ბალადა „Ayizan“ ალბომში *Puritan Vodou* (1997).

## რესურსები ინტერნეტში
*მაგლუას ნამუშევრების კატალოგი 

კატეგორია:ჰაიტიელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
არქტიკა

მინი|არქტიკა
**არქტიკა** () — დედამიწის ჩრდილოეთ პოლარული მხარე, მოიცავს ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის განაპირა ნაწილებს, თითქმის მთელ ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეს (ნორვეგიის ზღვის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილების გამოკლებით) თავისი კუნძულებით (გარდა ნორვეგიის სანაპირო კუნძულებისა), აგრეთვე ატლანტისა და წყნარი ოკეანეების მომიჯნავე ნაწილებს. ამ ტერიტორიაზე თითქმის მთელი წლის განმავლობაში ყინავს და ხმელეთისა და ოკეანის დიდი ნაწილი თოვლითა და ყინულითაა დაფარული. ხმელეთის ნაწილს, რომელიც არქტიკას ესაზღვრება, ტუნდრას უწოდებენ. აქ ბინადრობს თეთრი დათვი.

## ლიტერატურა 

კატეგორია:პოლუსები
დონალდ დაკი

**დონალდ დაკი** (Donald Duck - იხვი დონალდი) — უოლტ დისნეის სტუდიების ანიმაციური ფილმებისა და სხვადასხვა გამომცემლობის კომიქსების პერსონაჟი. დონალდი თეთრი ანთროპომორფული იხვია, მოყვითალო-ნარინჯისფერი ნისკარტით, თათებითა და ტერფებით. როგორც წესი, მეზღვაურის პერანგი და კეპი აქვს, თუმცა უშარვლოდაც დადის (ცურვის დროს აცვია გამონაკლისის სახით).

დონალდის განთქმულ ხმას, რომელიც ერთ-ერთი ყველაზე ადვილად საცნობი ხმა იყო ანიმაციის ისტორიაში, 1985 წლამდე განასახიერებდა კლარენს „დაკი“ ნეში. ნეში ვატონგას ერთ-ერთი მიყრუებული სოფლიდან იყო წარმოშობით, ოკლაჰომას შტატიდან, და საკუთარი ხმის წყალობით საყოველთაოდ ცნობილ ვარსკვლავად იქცა.

ანიმაციური ფილმის „დონალდს ჯარში იწვევენ“ (Donald Gets Drafted, 1942) მიხედვით, დონალდის სრული სახელია *დონალდ ფონტლეროი დაკი* (Donald Fauntleroy Duck). მისი შუასახელი მის მეზღვაურის ქუდზე მიუთითებს, რომელიც ფონტლეროის უნიფორმის აქსესუარი იყო. დონალდის დაბადების დღედ ოფიციალურად მიჩნეულია 1934 წლის 9 ივნისი - დღე, როდესაც ეკრანებზე მისი სადებიუტო ფილმი გამოვიდა, თუმცა „სამ კაბალეროში“ (Three Caballeros) მის დაბადების დღედ მოხსენიებულია უბრალოდ „პარასკევი 13“ (Friday the Thirteenth). მოკლემეტრაჟიან ფილმში „დონალდის ბედნიერი დაბადების დღე“ (Donald's Happy Birthday) მისი დაბადების დღეა 13 მარტი.

მიუხედავად ჩვეულებრივ კმაყოფილი და მხიარული ხასიათისა, დონალდი ხშირად ხვდება გამოუვალ სიტუაციებში, რაც მის ადვილად ფეთქებად ტემპერამენტზე ზემოქმედებს.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* დონალდ დაკი საიტზე Toonopedia
* დონალდ დაკის გენეალოგია
* დონალდ დაკის მოკლემეტრაჟიანი ფილმები 

კატეგორია:ანიმაციური ფილმების პერსონაჟები
კატეგორია:კომიქსების პერსონაჟები
კატეგორია:უოლტ დისნეის პერსონაჟები
ევრო

**ევრო** (სიმბოლო: €; საბანკო კოდი: EUR) — ევროპის კავშირის ოფიციალური ვალუტა და ერთადერთი ფულადი ერთეული 300 მილიონი ევროპელისთვის ევროგაერთიანების შემდეგ ქვეყნებში: ავსტრია, ბელგია, ბულგარეთი, ესპანეთი, ესტონეთი, კვიპროსი, გერმანია, ირლანდია, იტალია, ლატვია, ლიეტუვა, ლუქსემბურგი, მალტა, ნიდერლანდები, პორტუგალია, საბერძნეთი, საფრანგეთი, სლოვაკეთი, სლოვენია, ფინეთი და ხორვატია, რომელსაც კოლექტიურად ევროზონასაც უწოდებენ. ორმხრივი შეთანხმებების შედეგად ევრო ასევე ოფიციალური ვალუტაა შემდეგი არა-წევრი ქვეყნებისთვის: მონაკო, სან-მარინო და ვატიკანი. ევრო დე-ფაქტო ვალუტაა ანდორაში, კოსოვოსა და მონტენეგროში.

ევრო მსოფლიო სავაჭრო ბაზრებზე როგორც სააღრიცხვო ვალუტა შემოვიდა 1999 წელს, ფიზიკური ბანკნოტები და მონეტები კი შემოღებულ იქნა 2002 წელს. ევროგაერთიანების ყველა ქვეყანას აქვს უფლება შეუერთდეს ევროზონას იმ შემთხვევაში თუ ისინი პასუხობენ გარკვეულ მონეტარულ მოთხოვნებს, ევროს გამოყენება ვალდებულებაა ევროკავშირის ყველა ახალი წევრისთვისაც.

ევროს მართავს და ადმინისტრირებას უწევს ფრანკფურტში მდებარე ევროპის ცენტრალური ბანკი (ეცბ) და ევროპის ცენტრალურ ბანკთა სისტემა (რომელშიც წევრ ქვეყანათა ცენტრალური ბანკები შედის). როგორც დამოუკიდებელი ცენტრალური ბანკი, ეცბ-ს ერთპიროვნული უფლება აქვს მონეტარული პოლიტიკის განსაზღვრის. ეცბს მონაწილეობს ბანკნოტების ბეჭდვაში, მონეტების ჩამოსხმაში და მათ სისტემაში გავრცელებაში ყველა წევრ ქვეყანაში, ისევე როგორც ევროზონის საგადამხდელო სისტემის ფუნქციონირებაში.

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
*   ევრო - ბანკნოტები

კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
ორესტ კიპრენსკი

]]
**ორესტ კიპრენსკი** (რუს.: Орест Адамович Кипренский) (დ. 24  მარტი [ ძვ. სტ. 13 მარტი], 1782 — გ.  17 ოქტომბერი[ ძვ. სტ. 5 ოქტომბერი], 1836) — რომანტიზმის პერიოდის რუსი პორტრეტისტი. მისი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია ალექსანდრე პუშკინის პორტრეტი (1827), რომლის გამოც პოეტს უთქვამს ”სარკე მეპირფერებაო”.

## რჩეული ნამუშევრები

Image:Kiprensky shvabler.JPG|ადამ შვაბლერის პორტრეტი, ორესტის მამინაცვალი, 1804
Image:Kiprensky Donskoi.JPG|თავადი დმიტრი დონსკოი, კულიკოვოს ბრძოლის შემდეგ 1805
Image:Kiprensky Davydov.jpg|დენის დავიდოვის პორტრეტი 1809
Image:Zhukovsky 1815.jpg|ვასილი ჟუკოვსკის პორტრეტი 1815
Image:Batyushkov.jpg|კონსტანტინ ბატიუშკოვის პორტრეტი 1815
Image:Kiprensky Pushkin.jpg|ალექსანდრე პუშკინის პორტრეტი 1827

## რესურსები ინტერნეტში
* კიპრენსკის ნამუშევრების გალერეა 

კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 24 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1782
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1836
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ხიხათა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი  **ხიხათა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ხიხათა — მთა რაჭის ქედზე
*ხიხათა — უღელტეხილი რაჭის ქედზე
*ხიხათა — სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში
ხობი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხობი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხობი — მდინარე წალენჯიხის, ჩხოროწყუს, ზუგდიდისა და ხობის მუნიციპალიტეტებში.
* ხობი — ქალაქი დასავლეთ საქართველოში.

იხილეთ აგრეთვე:
* ხობის მუნიციპალიტეტი
ხომი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხომი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხომი – მთა კავკასიონის მთავარ ქედზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში;
* ხომი – სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
ხონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხონი — ხონის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი;
* ხონი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში.
ხოჟორნი

მინი|ხოჟორნის გუმბათოვანი ეკლესია
**ხოჟორნი** — ისტორიული დასახლებული პუნქტი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლში, მდინარე დებედის შენაკად ბანოშისწყლის ხეობაში, ახლანდელი სოფელი ხოჯორნის (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად.

IV-VII საუკუნეებში ქართლის სამეფოს ადმინისტრაციული ერთეულის, წოფის ხევის (წოფოფორი) ერთ-ერთი სოფელი იყო. ვარაუდით ამ დროს აქ უნდა ყოფილიყო მნიშვნელოვანი საკულტო ცენტრი (შემორჩენილია X საუკუნის ეკლესიის კედლებში ჩაშენებული ადრინდელი ქრისტიანული ხანის სტელების ბარელიეფებიანი ფრაგმენტები). X საუკუნეში აქ ციხესიმაგრე აშენდა და მხარის ცენტრი წოფის ციხიდან ხოჟორნში გადმოიტანეს. ნასოფლარის თავზე სამხრეთით აღმართულ მაღალ კლდოვან მთაზე შემორჩენილია ხოჟორნის ციხესიმაგრის კომპლექსი („მენზილ კახი“) მცირე ეკლესიითურთ. ნასოფლარის ტერიტორიაზეა ადრინდელი შუა საუკუნეების სამი ეკლესია. მოზრდილი ჯვაროვან-გუმბათოვანი ტიპისაა (X საუკუნე), ერთ-ერთ სარკმელზე შემორჩენილია ქტიტორების გამოსახულება დაზიანებული სომხური წარწერით, სამხრეთის კარის თავზე კიდევ ერთი სომხური წარწერა. აქვეა „მარმარილოს“ ეკლესია, დარბაზული ეკლესია და სხვა ნაგებობები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ხორანთა

**ხორანთა**, *ჰერეთი* — ქალაქი ისტორიულ საქართველოში, მდინარეების მცირე ალაზნისა და დიდი ალაზნის (იორისა და ალაზნის) შესართავთან. ისტორიული ტრადიციის მიხედვით დააარსა ჰერების ეპონიმმა ჰეროსმა (ქართველთა ეთნარქები).

ხორანთა ჴუარან//ხორნისაგან არის მიღებული. მკვლევარები ამ ფუძეში ხედავენ სპარსულ მზეს (**ხუარან**//**ხორან** — „მზე“ და **თა** — „მთა“)

ამჟამად მისი ტერიტორია მოყოლილია მინგეჩაურის წყალსაცავში (აზერბაიჯანის ტერიტორია). ქალაქს თავდაპირველად ჰერეთი ერქვა. XI საუკუნეში მოხსენებულია ხორანთას სახელწოდებით.

image:Kura-Alazani-Iori (1941) 5 verse map.jpg|მტკვარი, ალაზანი, იორის შესართავის ნაწილი 1941 წლის ხუთვერსიან რუკაზე

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ნაქალაქარი ხორანთა. საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტო

## სქოლიო 
კატეგორია:ჰერეთის ისტორიული ქალაქები
დაჩი

საკუთარი სახელი **დაჩი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დაჩი — ქართლის მეფე VI საუკუნის დამდეგს;
* დაჩი — X საუკუნის მწიგნობარი.
ხაზარები

**ხაზარები** — თურქულენოვანი ნახევრად მომთაბარე ხალხი თავდაპირველად ცენტრალური აზიიდან, რომლებმაც VII საუკუნეში დამოუკიდებელი სახანო შექმნეს ჩრდილოეთ კავკასიაში. აკონტროლებდნენ აბრეშუმის დიდ გზას რომელიც აკავშირებდა ჩინეთს, ცენტრალური აზიასა და კიევის რუსეთს. სამი საუკუნის განმავლობაში (650-965) აკონტროლებდნენ ვოლგისა და დონის სანაპიროებს ყირიმის ნახევარკუნძულზე. ისინი დიდი ხნის განმავლობაში მოქცეულნი იყვნენ ბიზანტიის იმპერიასა და ომაიანთა სახალიფოს შორის, მას შემდეგ, რაც დაეხმარნენ ბიზანტიის იმპერიას სასანიანების დამარცხებაში. 

ბიზანტიის იმპერიასა და ხაზარებს შორის კავშირი დაახლოებით 900 წელს გაუარესდა, რის შედეგადაც ბიზანტიამ მოუწოდა ალანებს, ხაზარები ყირიმიდან და  ჩრდილოეთი კავკასიიდან განედევნათ. ამ ფაქტით ისარგებლა კიევის რუსეთის მმართველმა სვიატოსლავ I-მა, აიღო ხაზარების დედაქალაქი ატილი (965-969) და გაანადგურა ხაზარების სამეფო.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხაზარული ენა
*ხაზართა სახაკანო
*ხაზართა ლაშქრობები საქართველოში

## ლიტერატურა
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასია
კატეგორია:თურქულენოვანი ხალხები
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
ხორძენე

**ხორძენე**, *ხორზენე* (ანტიკური წყაროები — *ხოტენე* და *კორაძენე*) — მხარე ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. მდინარე ჭოროხის ხეობაში. მოიცავს შუა საუკუნეების მხრეებს, ტაოსა და კოლას. წყაროებში პირველად მოხსენიებული აქვს სტრაბონს (ძვ. წ. I ს. — ახ. წ. I ს.), როგორც ძვ. წ. II ს. ქართლის (იბერიის) სამეფოს ტეროტორია, ანექსირებული სომხეთის სამეფოს მიერ. I–II საუკუნეებში ხორძენე კვლავ ქართლის შემადგენლობაში იყო. III–IV საუკუნეებში ხორძენეს ისევ სომხეთი დაეუფლა. ხორძენეს ერთი ნაწილი (კოლა) ქართლს საბოლოოდ V საუკუნეში შეუერთდა, დანარჩენი (ტაო) — VIII საუკუნეში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია: საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ხოსრო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხოსრო** შეიძლება აღნიშნავდეს სასანიანთა დინასტიის მეფეებს ირანში:

* ხოსრო I — მეფე 531-579 წლებში
* ხოსრო II — მეფე 591-628 წლებში
ლუიტგარდ ფონ ბრაისგაუ

**ლუიტგარდ ფონ ბრაისგაუ** (გერმ.: Luitgard von Breisgau) იყო ბადენის მარკგრაფინია. 

ლუიტგარდის მშობლები იყვნენ ვერონას მარკიზი ჰერმან I და იუდით ფონ ბაკნანგ-ზულიხგაუ. მისი ძმა ჰერმან II იყო შემდგომში ბადენის პირველი მარკგრაფი ცერინგენის დინასტიიდან.
ჰერმან IX (ბადენი)

მარკგრაფი **ჰერმან IX ფონ ბადენი** (; გ 13 აპრილი 1353) — ბადენის მმართველი მარკგრაფი და ებერშტაინის ბატონი 1333-1353 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ჰერმან IX იყო ბადენის მარკგრაფის ფრიდრიხ II-ისა და მისი მეუღლის აგნეს ფონ ვაინსბერგის († 3 მაისი 1320) ვაჟი. 1334 წელს მან იბურგის ბატონობა რუდოლფ IV ფონ ბადენს გადასცა. თუმცა 1350 წელს იმპერატორმა კარლ IV-ემ იბურგი კვლავ ჰერმან IX-ს გადასცა, როგორც ვასალური სამფლობელო. იმავე წელს მან დაიბრუნა მიორშის სამფლობელოც, რომელიც ჰერენალბის მონასტერს რუდოლფ IV-ემ მიჰყიდა 1306 წლის 20 ივლისს.

1343 წლის 3 ივნისს ჰერმან IX-ემ იქორწინა მატილდე ფონ ვაიინგენზე († 13 აპრილი 1381), რომელთანაც შეეძინა ერთადერთი ვაჟი:

* ფრიდრიხი (გ. 1353 წლამდე)

კატეგორია:გარდაცვლილი 1353
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
306

## მოვლენები 
* 25 ივლისი : კონსტანტინე I-ს მისი მეომრები რომის იმპერატორად აცხადებენ.
* წმინდა მიტროფანე ბიზანტიის ეპისკოპოსი ხდება

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ეფრემ ასური — სირიელი პოეტი, მწერალი, ასკეტური მიმართულების საეკლესიო მოღვაწე. (გ.  373)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კონსტანციუს I ქლორუსი   — რომის იმპერატორი (დ. 264)
*წმინდა   ბარბარე   — მართლმადიდებელი და კათოლიკური ეკლესიების წმინდანი
 

კატეგორია:306
305

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* დიდმოწამე ეკატერინე — მართლმადიდებელი წმინდანი. (დ. 287)
*აგნია ქალწული — წმინდანი 
*პორფირი სტრატილატი — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი
*წმინდა ავგუსტა — მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი
*
317

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*7 აგვისტო : კონსტანციუს II — რომის იმპერატორი (გ. 361)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კონსტანტინე II — გალიის მმართველი (გ. 340)
*კონსტანციუს II — რომის იმპერატორი (გ. 361)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
''

*
ხოფა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხოფა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხოფა – ქალაქი თურქეთში
* ხოფა (ძეგლი) ხოფა – ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი
ხოფის მონასტერი

300px|მინი
**ხოფა** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, XIII საუკუნის I ნახევრის დარბაზული ეკლესია ქსნის ხეობაში, ისტორიულ შიდა ქართლში, სოფელ მოსაბრუნის (ახალგორის მუნიციპალიტეტი) მახლობლად. 

ეკლესია შემოსილია მოყვითალო-ოქროსფერი თლილი ქვით, შიგნით კედლები ნაგებია მსხვილი რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტები — პილასტრები, თაღები, სარკმლის ღიობები და კონქი — გათლილი ქვითაა ამოყვანილი. ეკლესია შიგნით შელესილი და მოხატული იყო (შემორჩენილია ფრაგმენტები). აღმოსავლეთი აფსიდი ნახევარწრიულია, კამარა — ოდნავ ისრისებრი. გარედან ძეგლი უხვადაა შემკული ჩუქურთმით. ვინაიდან ეკლესიას მისასვლელი დასავლეთიდან აქვს, ამიტომ დასავლეთი ფასადი განსაკუთრებით მდიდრულადაა მოჩუქურთმებული. შესასვლელი და მის ორივე მხარეს დატანებული თითო ნიში გაერთიანებულია სამთაღიანი კომპოზიციით, რომელსაც აგვირგვინებს მოჩუქურთმებულსაპირეებიანი სარკმელი (გამოყენებულია კაბენის ტაძრის კომპოზოცოა მცირე განსხვავებით). ეკლესიას სამხრეთით და დასავლეთით კარიბჭეები აქვს. სამხრეთ კარიბჭეზე სამრეკლოა დაშენებული (XVIII ს.). სამონასტრო ნაგებობათაგან შემონახულია გეგმით მართკუთხა, მოზრდილი, ბუხრიანი ნაგებობა — სატრაპეზო. შემორჩენილია სხვა ნაგებობათა ნაშთებიც.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 
**Меписашвили Р. С., Цинцадзе В. Г.,* Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии - Шида-Картли, Тб., 1973

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ ოსეთის დროებით ადმინისტრაციულ ერთეულში
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ხუაშაქ ცოქალი

**ხუაშაქ ცოქალი** (*ზოგჯერ ხვაშაქ*) — XII საუკუნის II ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე. დიდგვაროვანი აზნაურის  რატი I სურამელის,  ერისთავთერისთავის დედა, ბეგა I სურამელის ცოლი. თამარ მეფემ ხუაშაქ ცოქალი ცნობილი დიდებულის, სამძივრის დედასთან, კრავაი ჯაყელთან ერთად მოციქულად მიუგზავნა აჯანყებულ ყუთლუ-არსლანს. მანდილოსანთა მისია წარმატებით დამთავრდა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ქალი პოლიტიკოსები
ხუმარა

საკუთარი სახელი **ხუმარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხუმარა — კომიკური პერსონაჟი
* ხუმარა — სახალხო შემსრულებელი
* ხუმარა — მთა თრიალეთის ქედზე
* ხუმარა — პირველი ქართული იუმორისტული ჟურნალი
ხუნანი

საკუთარი სახელი **ხუნანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხუნანი — მხარე ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში
* ხუნანი — ადმინისტრაციული ერთეული იბერიის სამეფოში
* ხუნანი — ციხე-ქალაქი ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში
* ხუნანი — პროვინცია ჩინეთში
ხულუტი

**ხულუტი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ციხე-დარბაზი, მდ. ხრამის ღრმა ხეობის ვიწრო ყელში. აგებულია XVIII საუკუნის I მესამედში. შედგება 2 ნაწილისაგან. ორივეში ჩაყოლებულია თითო, გალავანში კი — 5 კოშკი. თითოეული მათგანი უპირველეს ყოვლისა საცხოვრებელი დანიშნულებისაა, შემდეგ კი — საბრძოლო. ჩრდილოეთ-დასავლეთის კოშკი ფუნქციით კოშკისებრი სასახლეა, მას მთელ სიმაღლეზე შუაზე ჰყოფს კედელი, რომელშიც საფეხურებია მოწყობილი. ერთი მხარე 6-სართულიანია, მეორე — 7-სართულიანი. ბოლო სართულები გამიზნულია საბრძოლოდ, დანარჩენი - საცხოვრებლად. მთელი ციხე ნაგებია ადგილობრივი კლდის ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ხუნანი (მხარე)

**ხუნანი** — მხარე ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავდა ტერიტორიას მდინარეების პასანსუსა და ძეგამჩაის შორის (ახლანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია). ქართული ლიტერატურული წყაროების თანახმად, ძვ. წ. III საუკუნეში არსებობდა ხუნანის საერისთავო, დაარსებული მეფე ფარნავაზ I-ის მიერ. წყაროებში იხსენიება V საუკუნის ხუნანის ერისთავი ნერსარანი. საერისთავო მოიცავდა საკუთრივ ხუნანის ოლქს, ძოროფორს, კოლბოფორსა და გარდაბანს. V საუკუნეში მეფე ვახტანგ I გორგასალმა ხუნანში საეპისკოპოსო დააარსა. XII-XIII საუკუნეებში ყოფილი ხუნანის ტერიტორია გაგის საერისთავოში შედიოდა. მონღოლთა შემოსევების (XIII ს.) შემდეგ ხუნანი წყაროებში აღარ იხსენიება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ლეჟანდრი

საკუთარი სახელი **ლეჟანდრი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ადრიან მარი ლეჟანდრი — ფრანგი მათემატიკოსი;
* ლეჟანდრის სიმბოლო — რიცხვთა თეორიის ცნება, გამოიყენება კვადრატული ნაშთის შესწავლის დროს.
ლაგრანჟი

საკუთარი სახელი **ლაგრანჟი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჟოზეფ ლუი ლაგრანჟი — ფრანგი მათემატიკოსი და მექანიკოსი.
* ლაგრანჟის განტოლებები — განზოგადებულ კოორდინატთა შემცველი განტოლებები.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ხუნანი (ქალაქი)

მინიატიურა|ხუნანის ციხის ნანგრევები (მტკვარი-ხრამის შესართავში) კავკასიის მხარის ხუთვერსიან რუკაზე
**ხუნანი**, *გარდაბანი*, *მტვერის-ციხე*, *თურაბის-ციხე*, *მტკვრის-ციხე*, *კუპრიკენტი* — ციხე-ქალაქი ისტორიულ აღმოსავლეთ საქართველოში, ხუნანის მხარისა და საერისთავოს ცენტრი.

## მდებარეობა
### ისტორიული წყაროები
ქალაქი ხუნანი ისტორიული ქართლის უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი იყო, მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროზე და მდებარეობდა მდინარეების ხრამისა და მტკვრის შესართავში.

### სხვა ვერსიები
მდებარეობდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარე თაუზჩაის ჩრდილო-აღმოსავლეთით თოფრაქყალის მთასთან (აზერბაიჯანი თოფრაქყალა — ალიზით ნაგები ციხე).

## ისტორია
აშენდა ქართლოსის მიერ და დაერქვა სახელად ხუნანი.

პლატონ იოსელიანის თქმით, მას შემდეგ რაც ხუნანი გარდაბოსის სამფლობელოს რეზიდენცია გახდა, დაერქვა მისი სახელი — **გარდაბანი**.

ფარნავაზ მეფის დროს ხუნანის ციხე-ქალაქი გადაიქცა ხუნანის საერისთავოს ადმინისტრაციულ ცენტრად.

735-737 წლებში, ქართლში მურვან ყრუს შემოჭრის შედეგად ქალაქი არაბებმა დაარბიეს და იქ არაბთა გარნიზონი განთავსდა. არაბთა მიერ თბილისის საამიროს (736) დაარსების შემდეგ ხუნანის ამირა თბილისის ამირას დაემორჩლა, რომელიც ფაქტობრივად ქართლის გამგებელი იყო.

1121 წლის მარტში დავით აღმაშენებელი დაესხა ხუნანს და ისე გაანადგურა მტერი, რომ აღარავინ დარჩა „მთხრობი ამბისა“..

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
321

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ვალენტინიანუს I — რომის იმპერატორი (გ. 375)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
შარლ ერმიტი

**შარლ ერმიტი** ( დ. 24 დეკემბერი, 1822, დიეზი, ლოთარინგია, საფრანგეთი ― გ. 14 იანვარი, 1901, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1856), პარიზის უნივერსიტეტის პროფესორი (1869).

მრავალი გამოკვლევა აქვს კლასიკური ანალიზის, ალგებრისა და რიცხვთა თეორიის საკითხებზე. მისი ძირითადი შრომები დაკავშირებულია ელიფსურ ფუნქციათა თეორიასა და მის გამოყენებასთან. დაამტკიცა e რიცხვის ტრანსცენდენტურობა; შემოიღო განსაკუთრებული სახის კვადრატული ფორმები, რომლებიც მის სახელს ატარებს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* შარლ ერმიტი  პროექტში „მათემატიკური გენეალოგია“

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
აბრაამ დე მუავრი

**აბრაამ დე მუავრი** ( დ. 26 მაისი, 1667, ვიტრი–ლე–ფრანსუა ― გ. 27 ნოემბერი, 1754, ლონდონი) — ფრანგი მათემატიკოსი, ავტორი ფორმულისა (მუავრის ფორმულა), რომელიც საშუალებას იძლევა ტრიგონომეტრიული სახით მოცემული z კომპლექსური რიცხვი მთელ n ხარისხში ავიყვანოთ.

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
მუავრის ფორმულა

**მუავრის ფორმულა** — ფორმულა რომელიც საშუალებას იძლევა ტრიგონომეტრიული სახით მოცემული z კომპლექსური რიცხვი მთელ n ხარისხში ავიყვანოთ. გამოისახება ასე:

:[r(\cos x+i\sin x)]^n=r^n[\cos(nx)+i\sin(nx)]\,

მუავრის ფორმულიდან გამომდინარეობს, რომ z-ის n ხარისხში ახარისხებისას r მოდული უნდა ავახარისხოთ ამავე ხარისხში, ხოლო x არგუმენტი გავამრავლოთ ხარისხის მაჩვენებელზე. მუავრის ფორმულა საშუალებას იძლევა \cos(nx) და \sin(nx) გამოვსახოთ \cos(x) და \sin(x)–ის ხარისხების საშუალებით. მუავრის ფორმულა მიიღო ფრანგმა მათემატიკოსმა აბრაამ დე მუავრმა 1707 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* De Moivre's Theorem for Trig Identities by Michael Croucher, Wolfram Demonstrations Project].

კატეგორია:მათემატიკური თეორემები
კატეგორია:ალგებრა
დიეზი

საკუთარი სახელი **დიეზი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* დიეზი — მუსიკალური ნიშანი
* დიეზი — ფრანგული თემი ლოთარინგიას რეგიონში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
გოჩა ჯამარაული

**გოჩა ჯამარაული** (დ. 23 ივლისი, 1971, გარდაბანი) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული ნაკრების ყოფილი ნახევარმცველი.

## კარიერა 
მისი საკლუბო კარიერა დაიწყო თბილისის „დინამოში“, როდესაც გუნდი ჯერ კიდევ საბჭოთა ლიგაში თამაშობდა. საქართველოს ფეხბურთის ლიგის ჩამოყალიბების შემდეგ თბილისმა რამდენიმე ტიტული მოიპოვა ზედიზედ და ჯამარაული ამ პერიოდის მთავარი მოთამაშე იყო. 1996 წელს ვლადიკავკაზის „ალანიაში“ გადავიდა, შემდეგ სეზონში კი თურქეთის „ტრაბზონსფორში“. ამ კლუბებში წარუმატებლობის გამო შვეიცარიულ „ციურიხში“ გადაინაცვლა, სადაც ოთხი სეზონი გაატარა, რის შემდეგაც კლუბი დატოვა კონტრაქტთან დაკავშირებული უთანხმოების გამო. კლუბი „ლუცერნის“ მეშვეობით გადავიდა დონეცკის „მეტალურგში“, უკრაინულ ლიგაში, სადაც ორნახევარი სეზონი გაატარა. თბილისის „დინამოსა“ და „ანორთოსის“ რიგებში გატარებული ხანმოკლე პერიოდების შემდეგ პროფესიონალურ ფეხბურთს თავი დაანება.

### სანაკრებო კარიერა 
რეგულარულად თამაშობდა საქართველოს ეროვნულ ნაკრებში, 1994–2004 წლებში ჩაატარა 62 მატჩი და შეძლო 6 გოლის გატანა.

მისი დებიუტი შედგა 1994 წლის 8 თებერვალს.

;სანაკრებო გოლები

## ტიტულები 
* საქართველოს  ჩემპიონი (8): 1990, 1991, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 2006
* საქართველოს  თასის მფლობელი (5): 1992, 1993, 1994, 1995, 1996
* შვეიცარიის  თასის მფლობელი (1): 2000
* უკრაინის  ჩემპიონი (2): 2002–03, 2004–05

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*პროფილი national-football-teams.com–ზე
*პროფილი transfermarkt–ზე
*პროფილი legioner.kulichki.com–ზე
*პროფილი eu-football.info-ზე
*FootballFacts.ru

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:რუსეთის პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ვლადიკავკაზის ალანიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ანორთოსისის ფეხბურთელები
კატეგორია:თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ტრაბზონსფორის ფეხბურთელები
კატეგორია:შვეიცარიის სუპერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ციურიხის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლუცერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:დონეცკის მეტალურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:საქართველოს ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაქს ბორნი

**მაქს ბორნი** (; დ. 11 დეკემბერი, 1882, ბრესლაუ, სილეზია (დღევანდელი ვროცლავი, პოლონეთი) — გ. 5 იანვარი, 1970, გეტინგენი) — გერმანელი ფიზიკოსი, კვანტური მექანიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ბრესლაუს ჰაიდელბერგის, ციურიხის, გეტინგენის უნივერსიტეტებში (1900-1907). მუშაობდა კემბრიჯში ჯ. ლარმორისა და ჯ. ჯ. ტომსონის ლაბორატორიებში (1907--08). 1908 წელს იყო ჰ. მინკოვსკის თანამშრომელი, 1909 წელს — გეტინგენის უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი, 1909-1910 წლებში — ა. ე. მაიკელსონის თანამშრომელი ჩიკაგოში, 1919 წელს — მაინის ფრანკფურტის უნივერსიტეტის პროფესორი, 1921-1933 წლებში — გეტინგენის უნივერსიტეტის პროფესორი. გერმანიაში ფაშისტური რეჟიმის დამყარების შემდეგ გადასახლდა ინგლისში (1933) და განაგებდა თეორიული ფიზიკის კათედრას კემბრიჯში, ხოლო 1936 წლიდან — ედინბურგში. 1953 წელს სამსახურიდან გადადგა, დაბრუნდა სამშობლოში და დასახლდა ბად-პირმონტში, გეტინგენის მახლობლად. 

ბორნის ძირითად შრომებში განვითარებულია მყარი სხეულების პრობლემებთან და ატომის აღნაგობასთან დაკავშირებული აინშტაინის იდეები. მან დაამუშავა კვანტური პროცესების მათემატიკური თეორია — კვანტური (მატრიცული) მექანიკა (ვ. ჰაიზენბერგთან და პ. იორდანთან ერთად) და დაასაბუთა მისი სტატისტიკური არსი. ბორნმა მრავალი შრომა მიუძღვნა ფარდობითობის თეორიას. მ. ლაუესთან ერთად შექმნა კრისტალური მესრის დინამიკური თეორია (1913-1915) და შემოიღო (1919) მესრის ენერგიის მნიშვნელოვანი თერმოდინამიკური ცნება, რომლის საფუძველზე გამოთვალა მრავალი ფიზიკურ-ქიმიური მუდმივა. ბორნმა მოგვცა ატომის ელექტრონული გარსების გაანგარიშების ხერხი და დაამუშავა (1926) მიკრონაწილაკების დაჯახების თეორიის მიახლოებითი მეთოდი, რომელიც მის სახელს ატარებს; შემოიტანა ოპერატორის ცნება კვანტურ მექანიკაში (1926, ნ. ვინერთან ერთად). ბორნისთვის დამახასიათებელი იყო ფიზიკის განვითარების ახალი ეტაპის ფილოსოფიური გააზრება. იგი იცავდა თეორიისა და ექსპერიმენტის მჭიდრო კავშირის იდეას, უარყოფდა ფიზიკის წარმოდგენებისა და თეორიის განვითარების მიმართ დოგმატურ და აპრიორულ მიდგომას. ბორნი ხელმძღვანელობდა ცნობილ თეორიულ სემინარს გეტინგენში. იყო მშვიდობისათვის აქტიური მებრძოლი. კვანტური მექანიკის განვითარებაში დიდი დამსახურებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1954). იყო რამდენიმე უცხოური აკადემიის წევრი, 1934 წლიდან — სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბორნი.

## ლიტერატურა
* პარკაძე მ., „მაქს ბორნი“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 213-216

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
მერენგე

**მერენგე** () — ცოცხალი, ხალისიანი მუსიკისა და ცეკვის ნაირსახეობა, რომელიც დასაბამს დომინიკელთა რესპუბლიკიდან იღებს. მერენგე ესპანურად ათქვეფილ კვერცხის ცილასა და შაქარს (ბეზე) ნიშნავს. უცნობია თუ რატომ დაერქვა იგი დომინიკელთა მუსიკის ამ ჟანრს. ამ სტილს თავდაპირველად საფუძველი 1920-იან წლებში ჩაუყარა ნიკო ლორამ, თუმცა მისი ქვეყნის ეროვნული ცეკვისა და მუსიკის მიმდინარეობად გახდომა 1930-იან წლებში ქვეყნის პრეზიდენტი რაფაელ რუხიოს მიერ პოპულარიზაციამ განაპირობა. ქვეყნის ფარგლებს გარეთ ცნობილი მერენგეს შემსრულებლები არიან მირიამ კრუსი და ლას ჩიკას დელ კანი, ხუან ლუის გერა, ვილფრედო ბარგასი, სერხიო ბარგასი, ჯონი ვენტურა, კინიტო მენდესი,  და კონხუნტო კისკეია. ამჟამად დომინიკელთა რესპუბლიკაში ყველაზე პოპულარული შემსრულებლები არიან ხულიანი, ტონიო როსარიო, აგუაკატე და ამარფისი.

## რესურსები ინტერნეტში
*A History Of Merengue - perico ripiao, merengue tipico, merengue de orchesta  History of merengue, with music and video clips
* Tambora y Güira 

კატეგორია:მერენგე
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის მუსიკა
კომპა

**კომპა** (Kompa, ასევე Compas Direct, konpa direk, konpa ან compa) — მუსიკალური ჟანრი, წარმოშობით ჰაიტიდან. ჟანრი გამოირჩევა საშუალო-სწრაფი ტემპის რიტმით, შესრულებული ელექტრო გიტარით, საქსოფონით, საყვირით და მსგ, ბოლო დროს ხშირია სინთეზატორიც. ზუკისგან განსხვავებით მუსიკის ლირიკა ძირითადად ჰაიტიურ კრეოლზეა, ხოლო თავად მუსიკა გაცილებით სწრაფ რიტმშია.

ჩრდილოეთ ამერიკაში კომპას ფესტივალები ხშირად ტარდება მონრეალში, ნიუ-იორკში, მაიამისა და ბოსტონში (სადაც ჰაიტიური წარმოშობის მოსახლეობა საგრძნობლად დიდია).

## რესურსები ინტერნეტში
*
* Experience Haitian music on Mizikpam Internet Radio Accessed May 18, 2010
*

კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
კატეგორია:ჰაიტური მუსიკა
კატეგორია:კარიბული მუსიკა