აკიო მორიტა

**აკიო მორიტა** (; დ. 26 იანვარი, 1921 — გ. 3 ოქტომბერი, 1999) — იაპონელი მეწარმე, ტექნოლოგიური ინოვატორი და მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი კორპორაციის, „სონის“ (Sony) თანადამფუძნებელი (მასარუ იბუკასთან ერთად). მორიტას სახელს უკავშირდება არა მხოლოდ „Sony“-ს გლობალურ ბრენდად ჩამოყალიბება, არამედ დასავლურ სამყაროში „დამზადებულია იაპონიაში“ (Made in Japan) ნიშნის აღქმის რადიკალური შეცვლა — უხარისხო პროდუქციიდან უმაღლესი ტექნოლოგიური ხარისხის სინონიმად ქცევა.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
აკიო მორიტა დაიბადა 1921 წელს ქალაქ ნაგოიაში. 1665 წლიდან მოყოლებული, მისი ოჯახი აიჩის პრეფექტურაში ფლობდა საკეს, მისოსა და სოიოს სოუსის ტრადიციულ საწარმოს. 

იგი ოთხ და-ძმას შორის უფროსი იყო. მამა — კიუძაემონ მორიტა — მას ბავშვობიდანვე ამზადებდა საოჯახო ბიზნესის მემკვიდრედ. თუმცა, მიუხედავად მამის სურვილისა, აკიომ ნამდვილი მოწოდება მათემატიკასა და ფიზიკაში იპოვა, ვინაიდან ადრეული ასაკიდანვე იტაცებდა ელექტრონიკა და მოწყობილობების აგებულება. 1944 წელს მან ოსაკის საიმპერატორო უნივერსიტეტი ფიზიკის ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა. 

უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ იგი იაპონიის საიმპერატორო საზღვაო ფლოტში ტექნიკურ ლეიტენანტად დაინიშნა. სწორედ მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, საზღვაო ძალების კვლევით კომიტეტში მუშაობისას გაიცნო მან მომავალი ბიზნესპარტნიორი — მასარუ იბუკა.

## კარიერა Sony-ში 
1945 წლის სექტემბერში, ომის დასრულების შემდეგ, მასარუ იბუკამ ტოკიოში, დაბომბილი უნივერმაღის შენობაში, რადიოს სარემონტო მცირე სახელოსნო გახსნა. მორიტა მას მალევე შეუერთდა და 1946 წელს მათ ერთობლივად დააარსეს „ტოკიოს სატელეკომუნიკაციო საინჟინრო კორპორაცია“ (*Tokyo Tsushin Kogyo Kabushiki Kaisha*, დღევანდელი „Sony“), რომლის საწყისი კაპიტალიც 190 000 იენს შეადგენდა. საწყის ეტაპზე კომპანია მძიმე ფინანსურ სირთულეებს აწყდებოდა, რის გამოც თანამშრომელთა ხელფასებს ძირითადად მორიტას ოჯახის ტრადიციული საწარმო ფარავდა და ბიზნესს გადარჩენაში ეხმარებოდა.

1950-იან წლებში იბუკამ ამერიკული „Bell Labs“-ისგან ტრანზისტორული ტექნოლოგიის ლიცენზია მოიპოვა. ამან კომპანიას საშუალება მისცა, 1955 წელს შეექმნა იაპონიაში პირველი ტრანზისტორული რადიო („TR-55“), ხოლო 1957 წელს — ჯიბის რადიო. გლობალურ ბაზარზე გასვლის მიზნით, 1958 წელს მორიტამ კომპანიას მარტივად გამოსათქმელი სახელი — „Sony“ უწოდა. მისი ხელმძღვანელობით კომპანიამ ტექნოლოგიურ სფეროში ორი გლობალური რევოლუცია მოახდინა: 1979 წელს შეიქმნა პორტატიული მუსიკალური დამკვრელი „Walkman“, რომელმაც სრულიად შეცვალა მუსიკის მოსმენის კულტურა, ხოლო 1982 წელს „Sony“-მ კომპანია „Philips“-თან ერთად შეიმუშავა კომპაქტ-დისკი (CD) და გამოუშვა მსოფლიოში პირველი CD-პლეერი.

მორიტას სტრატეგიული მიზანი იყო ელექტრონიკის, კინოსა და მუსიკის ერთიან ეკოსისტემაში გაერთიანება. ამ მიზნით, 1980-იანი წლების ბოლოს „Sony“-მ შეისყიდა როგორც CBS Records Group-ი, ისე კინოკომპანია „Columbia Pictures“. მოგვიანებით, 1994 წელს, ჯანმრთელობის მკვეთრი გაუარესების გამო, მორიტა იძულებული გახდა, კომპანიის თავმჯდომარის თანამდებობა დაეტოვებინა.

## გეოპოლიტიკური როლი და აშშ-იაპონიის ვაჭრობა 
აკიო მორიტამ, როგორც ტექნოლოგიურმა ვიზიონერმა, ცივი ომისა და ომისშემდგომი ტექნოლოგიური ბუმის პერიოდში ფაქტობრივად არაოფიციალური დიპლომატის როლი ითამაშა აშშ-სა და იაპონიას შორის. 

მისი ეს როლი ყველაზე ნათლად 1960-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა. როგორც კრის მილერის ცნობილ წიგნში „ჩიპების ომი“ (Chip War) აღწერილი, ამერიკული კორპორაცია „Texas Instruments“ (TI), რომელიც ინტეგრირებული მიკროსქემების უმნიშვნელოვანეს პატენტებს ფლობდა, იაპონიის ბაზარზე შესვლას ითხოვდა. თუმცა, იაპონიის მთავრობა ეროვნული ინდუსტრიის დაცვის მოტივით ამერიკულ კომპანიას ბაზარს მკაცრად უბლოკავდა. 

მორიტა აცნობიერებდა, რომ ამერიკულ პატენტებზე წვდომის გარეშე იაპონური ელექტრონიკა ვერ განვითარდებოდა. ამიტომ, 1968 წელს, მისი უშუალო დიპლომატიით, „Sony“-მ და „Texas Instruments“-მა დააფუძნეს ისტორიული 50/50 ერთობლივი საწარმო. ეს იყო გარდამტეხი კომპრომისი: TI-მ მიიღო იაპონიის ბაზარზე შესვლის უფლება, ხოლო სანაცვლოდ იაპონურმა კომპანიებმა უახლეს ამერიკულ ტექნოლოგიებზე ლეგალური წვდომა მოიპოვეს. ამ გარიგებამ ფაქტობრივად საძირკველი ჩაუყარა იაპონიის ეკონომიკურ სასწაულს და შემდგომ ათწლეულებში მის გლობალურ დომინაციას ნახევარგამტარების ინდუსტრიაში.

## მენეჯმენტის ფილოსოფია 
აკიო მორიტა წინააღმდეგი იყო მოკლევადიან მოგებაზე ორიენტირებისა და მარკეტინგულ კვლევებზე ზედმეტი დამოკიდებულების. მისი ცნობილი ფრაზა იყო: „საზოგადოებამ არ იცის რა არის შესაძლებელი, მაგრამ ჩვენ ვიცით. ჩვენ არ უნდა ვკითხოთ მათ, თუ რა სურთ, არამედ უნდა შევთავაზოთ ახალი პროდუქტი.“

## გარდაცვალება და ჯილდოები 
1993 წელს მორიტას თავის ტვინში სისხლჩაქცევა განუვითარდა, რამაც იგი ეტლს მიაჯაჭვა. იგი გარდაიცვალა 1999 წლის 3 ოქტომბერს, 78 წლის ასაკში, ტოკიოში, პნევმონიის შედეგად. 

მორიტას მიღებული აქვს მრავალი პრესტიჟული ჯილდო და საერთაშორისო აღიარება:
* ალბერტის მედალი (1982 წ.)
* საფრანგეთის საპატიო ლეგიონის ორდენი (1984 წ.)
* წმინდა საგანძურის პირველი ხარისხის ორდენი (1991 წ.)
* ბრიტანეთის იმპერიის საპატიო რაინდ-კომანდორის (KBE) წოდება (1993 წ.)
* ჟურნალ „Time“-ის აღიარება XX საუკუნის 20 ყველაზე გავლენიან ბიზნესმენს შორის (1998 წ., ერთადერთი აზიელი ამ სიაში)
* ამომავალი მზის ორდენი (1999 წ., სიკვდილის შემდეგ)

## იხილეთ აგრეთვე 
* Sony
* მასარუ იბუკა
* Walkman
* ნახევარგამტარი

## რესურსები ინტერნეტში 
* აკიო მორიტას ბიბლიოთეკა
* ჟურნალი Time, აკიო მორიტა

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ოქტომბერი
კატეგორია:იაპონელი მეწარმეები
კატეგორია:ოსაკის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საპატიო ლეგიონის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის საპატიო რაინდ-კომანდორები
კატეგორია:Sony-ს ხალხი
კატეგორია:ნაგოიელები