მიხეილ ტალი

**მიხეილ ტალი** (; ; დ. 9 ნოემბერი, 1936 – გ. 28 ივნისი, 1992) — საბჭოთა ლატვიელი მოჭადრაკე და მსოფლიოს მე-9 ჩემპიონი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1960).

თავისი გამომგონებლური ნიჭით და კრეატიულობით ფართოდ განიხილება ერთი-ერთ გენიოსად ჭადრაკის მოთმაშეებს შორის. განსაკუთრებით ცნობილია თავისი შემტევი თამაშითა, გამბედავი სვლებით, კომბინაციებზე აგებული სტილით. ყველაზე მეტად ტალის თამაშები ცნობილია იმპროვიზაციულობით და არაპროგნოზირებადი სვლებით. ნათქვამია, რომ „მისი ყველა თამაში შეუდარებელი და ფასდაუდებელია, როგორც ლექსი“. მას ხშირად მოიხსენიებდნენ, როგორც „მიშა“ („მიხეილის“ კნინობითი ფორმა) და „ჯადოქარი რიგადან“. წიგნებში „მსოფლიოს უდიდესი საჭადრაკო თამაშების დიდი წიგნი“ ''(The Mammoth Book of the World's Greatest Chess Games)* და „თანამედროვე ჭადრაკის ვარსკვლავები“ (*Modern Chess Brilliancies)* მიხეილ ტალის უფრო მეტი თამაშია თავმოყრილი, ვიდრე ნებისმიერ სხვა მოჭადრაკის. ასევე, ტალი შესანიშნავ საჭადრაკო მინიატურებს და ამოცანებს ქმნიდა. მან თავის დროზე  მსოფლიო რეკორდი დაამყარა ჭადრაკში წაუგებელი თამაშების ყველაზე ხანგრძლივი სერიით – 95 თამაში და არცერთი წაგება (46 მოგება და 49 ფრე). მისი წაუგებელი თამაშების სერია გრძელდებოდა 1973 წლის 23 ოქტომბრიდან 1974 წლის 16 ოქტომბრამდე. შემდგომში ეს რეკორდი დინგ ლირანმა გააუმჯობესა – 2017 წლის 9 აგვისტოდან 2018 წლის 11 ნოემბრამდე (100 თამაში არცერთი წაგებით, 29 მოგება და 71 ფრე).

2006 წლიდან მოყოლებული მოსკოვში ტალის პატივსაცემად ტარდება ყოველწლიანი მიხეილ ტალის მემორიალი.
## ადრეული წლები
ტალი დაიბადა რიგაში, ლატვიის რესპუბლიკის დედაქალაქში, ებრაულ ოჯახში. მისი მეგობრის, გენადი სოსონკოს ცნობით, ტალის ნამდვილი მამა იყო ოჯახის ერთ-ერთი მეგობარი, რომელსაც მიხეილი „ბიძია რობერტად“ იცნობდა.

ტალს ადრეული ასაკიდან აწუხებდა ჯანმრთელობასთან დაკავშირებული პრობლემები. მან კითხვა სამი წლის ასაკში ისწავლა, უნივერსიტეტში სწავლის გაგრძელების ნებართვა კი მაშინ მისცეს, როცა ჯერ კიდევ 15 წლის იყო. 9 წლის ასაკში ისწავლა ჭადრაკის თამაში მამამისის თამაშზე დაკვირვებით, რომელიც ექიმი და სამედიცინო მკვლევარი იყო.

მალევე ტალი ლატვიის მეცნიერებათა აკადემიის ახალგაზრდა პიონერთა საჭადრაკო კლუბს შეუერთდა. თავდაპირველად მისი თამაში არ იყო განსაკუთრებული, მაგრამ ის ბევრს ვარჯიშობდა და თანდათან ხვეწდა თამაშს. 1949 წლიდან მას წვრთნიდა ალექსანდრე კობლენტსი, რომელთანაც ტალმა ჭადრაკის თამაში მყისიერად გააუმჯობესა, 1951 წლისათვის მან კვალიფიკაცია იმდენად აიმაღლა, რომ ის უკვე მზად იყო ლატვიის ჭადრაკის ოლიმპიადაში საასპარეზოდ. 1952 წლის ლატვიის ჩემპიონატში ტალმა წარმატებით იასპარეზა. ლატვიის ჩემპიონატი 1953 წელს მოიგო, და ოსტატობის კანდიდატის ტიტული მიიღო. ის საბჭოთა კავშირის ოსტატი გახდა 1954 წელს, მან თავისი ოპონენტი, ვლადიმირ საიგინი, საკვალიფიკაციო მატჩში დაამარცხა. იმავე წელს მან პირველი გამარჯვება იზეიმა დიდოსტატის,იური ავერბახის წინააღმდეგ, როდესაც ამ უკანასკნელმა საყაიმო პოზიციაში დროში წააგო. ტალმა ლატვიის უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი დაამთავრა, ნაშრომი შეეხებოდა თემას- თეზისები ილფი და პეტროვის სატირულ შრომებზე, ასევე ის 20 წლის ასაკში რიგაში სკოლაშიც მუშაობდა. ის დოგავას სპორტული საზოგადოების წევრიც იყო და ლატვიის გუნდი საბჭოთა ჩემპიონატებშიც წარმოაჩინა. 1959 წელს ტალმა იქორწინა 19 წლის სალი ლანდაუზე, რიგის ალახგაზრდული თეატრის მსახიობზე. ისინი 1970 წელს განქორწინდნენ. 2003 წელს ლანდაუმ რუსეთში გამოაქვეყნა  ფიოგრაფიული ნაშრომი თავის ყოფილ ქმარზე.
## პიროვნულობა
ტალის პირველი ცოლი,სალი ლანდაუ, აღწერს ტალის პიროვნებას:

## საბჭოთა ჩემპიონი
ტალის საბჭოთა ჩემპიონატში მიიღო მონაწილეობა 1956 წელს, რომელიც მე-5 ადგილით დაასრულა, მომდევნო წელს მან,20 წლის ასაკში, მოიგო აღნიშნული ტურნირი და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე მათ შორის, ვისაც ოდესმე მოუგია საბჭოთა ჩემპიონატი. მაშინ ის არ ფლობდა ჭადრაკის დიდოსტატის ტიტულს, ვინაიდან მას შესაბამის საერთაშორისო ოლიმპიადებში მონაწილეობის გამოცდილება არ ჰქონდა, მაგრამ ფიდემ 1957 წელს გამართულ კონგრესზე გადაწყვიტა დაერღვია ყოველგვარი ტრადიცია და სსრკ-ს ჩემპიონატში წარმატების გამო გადაწყვიტა, მისთვის მიენიჭებინათ დიდოსტატის ტიტული. იმ პერიოდში საბჭოთა ჩემპიონატი ყველაზე პრესტიჟული საჭადრაკო ოლიმპიადა იყო და ამ ტურნირზე ტალმა ბევრი ძლიერი მოჭადრაკე დაამარცხა.

ტალმა მოსწავლეთა საჭადრაკო ოლიმპიადაზე სამჯერ იასპარეზა სსრკ-ს სახელით 1956-1958 წლებში, მოიგო სამი ოქროს მედალი გუნდურ შეჯიბრში და სამი ოქროს მედალი ინდივიდუალურ შეჯიბრში. მან მოიგო 19 თამაში, 8 ყაიმით დასრულდა და არცერთი არ წაუგია.

მან საბჭოთა ჩემპიონის ტიტული შეინარჩუნა 1958 წელს რიგაში, და იმავე წელს, ასევე პირველად იასპარეზა მსოფლიო ჩემპიონატზე. მან ასევე სსრკ-ს სახელით მოიპოვა გამარჯვება მიუნხენში გამართულ მორიგ მეოთხე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე.

## მსოფლიო ჩემპიონი
ტალმა მოიგო ძალიან მნიშვნელოვანი ტურნირი ციურიხში 1959 წელს. იმავე წელს იუგოსლავიაში კანდიდანტთა ტურნირში წარმატებით იასპარეზა ტალმა გამოჩენილ მოჭადრაკეებს შორის. მან საუკეთესო შედეგი აჩვენა-28 შესაძლებლობიდან 20 ქულით,ამ მაჩვენებლით გაუსწრო პოლ კერესს (18.5 ქულით), რეიტინგშ შემდეგ ადგილს იკავებდნენ-ტიგრან პეტროსიანი,ვასილი სმისლოვი, და 16 წლის ბობი ფიშერი. მან კერესის წინააღმდეგ მოიგო ერთი თამაში და 3 წააგო, მან მოიგო ოთხივეინდივიდუალური თამაში ფიშერის წინააღმდეგ, და 4 შესაძლებლობიდან მიიღ 3.5 ქულა ქულა აიღო გლიგორიჩის, ოლაფსონის და ბენკოსთან დაპირისპირებისშედეგად.

1960 წელს,23 წლის ასაკში, ტალმა დაამარცხა მნიშვნელოვანი სტრატეგიული მოწინააღმდეგე მიხეილ ბოტვინიკი მსოფლიო პირველობისათვის მოსკოვში გამართულ ჩემპიონატში, ქულები შემდეგნაირად გადანაწილდა 12.5-8.5 ტალის სასარგებლოდ(აქედან 6 მოგება 2 წაგება და 13 ფრე). ამ გამარჯვებით ტალი გახდა მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა მოჭადრაკე, მათ შორის ვისაც მოუპოვებია მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული(ეს რეკორდი შემდგომში მოხსნა გარი კასპაროვმა, რომელმაც 22 წლის ასაკში მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული). ბოტვინიკმა,რომელსაც ტალი მანამდე მსოფლიო პირველობისათვის მატჩის დაუპირისპირდა, განმეორებითი მატჩი მოუგო ტალის 1962 წელს, რომელიც ასევე მოსკოვში გაიმართა. ბოტვინიკმა ზედმიწევნით გააანალიზა და შეისწავლა ტალის სტილი და განმეორებითი მატჩების უმეტესობა შედარებით მშვიდად მიმდინარე ბრძოლით მთავრდებოდა ჭადრაკის ენაზე, ედშპილამდე მიდიოდა თამაში, ვიდრე მწვავე გართულებულ ტაქტიკურ თამაშში, რომელიც ტალის სტილი იყო.

ტალის თირკმლების ქრონიკულმა დაავადებამ ხელი შეუწყო ტალის დამარცხებას, თავისი რიგელი ექიმი ურჩევდა, რომ მას უნდა გადაედო მატჩი ჯანმრთელობის პრობლემების გამო. იური ავერბახი შენიშნავდა რომ ბოტვინიკი მატჩის გადადების წინააღმდეგი არ იქნებოდა, ნეტავ მოსკოველ ექიმებს არ დაერთოთ ნება ტალისათვის, მაშინ ის იმ თამაშს არ გამართავდა. თავისი მცირე მონაკვეთიანმა მეფობამ საჭადრაკო მსოფლიოში ტალი გახადა ერთ-ერთი იმ ე.წ *ზამთრის მეფეებს" შორის, რომეთაც ხელი შეაფერხეს ბოტვინიკის ზეობა 1948 დან 1963 წლამდე(მეორე "ზამთრის მეფე" იყო  ვასილი სმისლოვი, მსოფლიო ჩემიპიონი 1957-58 წლებში).

მისი უმაღლესი რეიტიგი იყო 2799, რომელსაც 1960 წლის სექტემბერში მიაღწია.

## გვიანდელი პერიოდის მიღწევები
ბოტვინიკთან კოტრთამაშის წაგებიდან ძალიან მალე, ტალმა მოიგო 1961 წელს გამართული მნიშვნელოვანი ტურნირი, მან დაამარცხა ისეთი მოჭადრაკეები როგორებიცაა- ტიგრან პეტროსიანი, კერესი, გლიგორიჩი,ეფიმ გელერი, მიგელ ნაიდორფი და სხვა. 19 შესაძლებლობიდან 14.5 ქულით გადაასწრო ფიშერს და მოიპოვა პირველი ადგილი.

ტალმა მონაწილეობა მიიღო კანდიდატთა 6 კაციან ჩემპიონატში, მაგრამ მან ვერცერთხელ ვერ მოიპოვა შანსი მსოფლიო ჩემპიონს დაპირისპირებულიყო მსოფლიო პირველობისათვის მატჩში. 1962 წელს კურაჩაოში, მას ჯანმრთელობის პრობლემები შეექმნა, მთავარი ოპერაცია ტურნირის წინ ჩაუტარდა, ამის გამო ის იძულებული გახდა 3 მეოთხედფინალი გამოეტოვებინა, მან მხოლოდ 7 ქულა მიიღო 21 შესაძლებლობიდნ. მან პირველი ადგილი მოიპოვა 1964 წელს ავსტრიაში გამართულ ინტერზონალურ ჩემპიონატში. მოგვიანებით,1965 წელს, ის დამარცხდა ფინალურ მატჩში ბორის სპასკის წინააღმდეგ, ლაჯოს პეტრიშისა და ბენტ ლარსენის დამარცხების შემდეგ. ინტერზონალური ჩემპიონატის დასრულების შემდეგ, ის 1968წელს  გლიგორიჩთან გამარვების შემდეგ, ნახევარფინალში დამარცხდა ვიქტორ კორჩნოის წინააღმდეგ გამართულ ბრძოლაში.

ჯანმრთელობის პრობლემებმა ხელი შეუშალა ტალის და ერთგვარად, დაეცა მისი თამაშის დონე 1968-დან 1969 წლის შუალედში,მაგრამ მან ძალები აღინგინა მას შემდეგ, რაც თირკმელი მოიცილა.მან 1979 წელს მოიგო რიგის ინტერზონალური ჩემპიონატი წაუგებელი სერიით და მოიპოვა 14 ქულა 17 შესაძლებლობიდან, მაგრამ მომდევნო წელს ის მეოთხედფინალში დამარცხდა ლევ პოლუგაევსკთან. მან მონაწილეობა მიიღო ასევე 1985 წლის კანდიდატთა ტურნირში მონპელიეში და *round-robin-ში* 16 პრეტენდენტით, და დაასრულა მეოთხე და მეხუთე ადგილებით.

1972 წლის ივლისიდან 1973 წლის აპრილამდე, ტალმა თავის მომდევნო 86 მატჩში წაუგებელი სერიით (47 მოგება და 39 ფრე) რეკორდი დაამყარა. 1973 წლის 23 ოქტომბრიდან 1974 წლის 16 ოქტომბრის ჩათვლით, თავისი მორიგი 95 მატჩი წაგების გარეშე დაასრულა(46 მოგება და 49 ფრე), და თავისივე რეკორდი გააუმჯობესა. ეს იყო 2 ყველაზე დიდი წაუგებელი სერია ჭადრაკის ისტორიაში მომდევნო 40 წლის განმავლობაში,  6-ჯერ მოიგო(1957, 1958, 1967,1972,1974, 1978). ის ასევე ტალინში, ესტონეთში გამართული საერთაშორისო საჭადრაკო ოლიმპიადის 5 გზის ჩემპიონია 1971, 1973, 1977, 1981 და 1983 წლებში.

ტალის წარმატებული იყო აგრეთვე ბლიც ჭადრაკში. 1970 წელს მან მეორე ადგილი დაიკავა, პირველზე ფიშერი გავიდა 22 შესაძლებლობიდან 19 ქულით, აღნიშნული ტურნირი იუგოსლავიაში ჰერცეგ-ნოვში შედგა. 1988 წელს, 51 წლის ასაკში, ტალმა მოიგო მეორე მსოფლიო ბლიც საჭადრაკო ოლიმპიადა(პირველში კასპაროვმა  გაიმარჯვა ერთი წლით ადრე  ბრიუსელში) სენტ-ჯონზში, მან გაუსწრო ისეთ მოჭადრაკეებს, როგორებიცაა კასპაროვი(მაგ დროს მოქმედი მსოფლიო ჩემპიონი იყო) და კარპოვი (ყოფილი მსოფლიო ჩემპიონი). ფინალში მან დაამარცხა რაფაელ ვაგანიანი 3.5-0.5.

1992 წლის 28 მაისს მოსკოვის ბლიც ტურნირში (რომლის გამოც მას საავაადმყოფოს დატოვება მოუწია) მან დაამარცხა კასპაროვი. ის გარდაიცვალა ამ ტურნირიდან ერთ თვეში.

## გუნდური ტურნირები
საოლიმპიადო თამაშებში, ტალი 8ჯერ იყო საბჭოთა ნაკრების წევრი, თითოეულ მათგანში გუნდმა ოქროს მედალი მოიპოვა(1958, 1960, 1962, 1966, 1972, 1974, 1980, და 1982),  65 მოგებით, 34 ფრით და მხოლოდ 2 წაგებით (81.2%). ინდივიდუალურად, ტალმა ოლიმპიადაზე 7-ჯერ მიიღო მედალი, 5 ოქრო (1958, 1962, 1966, 1972, 1974) და 2 ვერცხლი (1960, 1982).

1950 წლიდან (როდესაც მან მოიგო ლატვიის ახალგაზრდული ოლიმპიადა) 1991 წლამდე ტალმა პირველი ადგილი მოიპოვა 68 ტურნირში (იხ. ცხრილი ქემოთ). თავისი 41 წლიანი კარიერის განმავლობაში მან ჩაატარა დაახლოებით 2700 ოფიციალური მატჩში და მოიგო მათი 65%-ზე მეტი.

## ტურნირები და მოგებული მატჩები
### 1950–1965
### 1966–1977
### 1978–1991
## შედეგები მსოფლოს მთავარ დიდოსტატებთან ორთაბრძოლაში
მხედველობაში გვაქვს მხოლოდ ოფიციალური თამაშები და ტურნირები. '+' აღნიშნავს ტალის გამარჯვებას, '−' მის წაგებას და '=' ფრეს. მოგებული თმაშები გამუქებულია.

* **მიხაილ ბოტვინიკი: +12−12=20**
* **დავით ბრონშტეინი: +12−8=19**
* **ბობი ფიშერი: +4−2=5**
* **ეფიმ გელერი: +6−6=23**
* ანატოლი კარპოვი: +0−1=19
* გარი კასპაროვი: +0−2=9
* პოლ კერესი: +4−8=20
* ვიქტორ კორჩნოი: +4−13=27
* **ბენტ ლარსენი: +12−7=18**
* ტიგრან პეტროსიანი: +4−5=35
* ლევ პოლუგაევსკი: +2−8=22
* **ლადოს პორტიში: +9−5=18**
* ვასილი სმისლოვი: +3−4=21
* ბორის სპასკი: +6−9=27
* ლეონიდ სტაინი: +0−3=15
* **მიგელ ნაიდორფი: +3−1=5**
* **პალ ბენკო: +8−1=3**
* **ვოლფგანგ ალმანი: +4−0=3**
* **ბორისლავ ივკოვი: +3−1=11**
* **სვეტოზარ გლიგორიჩი: +10−2=22**

## ჯანმრთელობის პრობლემები და სიკვდილი
ბუნებრივად არტისტული, ჭკვიანი და იმპულსური, ტალი ჭადრაკის თამაშის ბოჰემურ ცხოვრებას ეწეოდა, მძიმე მწეველი ჯაჭვური მწეველი. თავისი სუსტი ჯანმრთელობის გამო, ის ხანსგრძლივი ტკივილები აწუხებდა და დროის დიდ ნაწილს სავაადმყოფოში ატარებდა, 1969 წლის თირკმლის ოპერაციის ჩათვლით. ის ასევე ძალიან დამოკიდებული იყო მორფზე, მწვავე ტკივილების გამო.

1992 წლის 28 ივნისს ტალი გარდაიცვალა მოსკოვის სავაადმყოფოში, საყლაპავ მილში სისხლჩაქცევის შედეგად. მაგრამ მისი მეგობარი და ახალგაზრდა   საბჭოთა დიდოსტატი ჯენა სოსონკომ აღნიშნა რომ "რეალურად, მისმა ყველა ორგანომ შეწყვიტა ფუქციონირება"

ტალის მარჯვენა ხელში ჰქონდა ექტროდაქტილიის თანდაყოლილი სიმახინჯე (შესამჩნევია ზოგიერთ ფოტოსურათში). თუმცა ის აგრეთვე შესანიშნავად უკრავდა პიანინოზე.

ამჟამინდელი უმაღლესი დონის მოთამაშეებიდან ლატვიელ ალექსეი შიროვს ყველაზე ხშირად ადარებენ ტალს. სინამდვილეში, ის ახალგაზრდობაში სწავლობდა ტალთან. ბევრმა ლატვიელმა დიდოსტატმა და ოსტატმა, მაგალითად ალექსანდრე შაბალოვი და ალვის ვიტოლინს, მსგავსი თამაში ითამაშა, რამაც ხალხი ლატვიის საჭადრაკო სკოლაზე აალაპარაკა.
ტალმა მცირე წვლილი შეიტანა დებიუტის თეორიის შესწავლაში, მიუხედავად იმისა, რომ ტალს  მრავალი სისტემა ღრმად ჰქონდა შესწავლილი, მაინც განსაკუთრებულად ჰქონდა დამუშავებული სიცილიური და რეი ლოპესის დაცვა. მაგრამ თანამედროვე ბენონი-ს  სისტემის აგრესიულმა გამოყენებამ, განსაკუთრებით ადრეულ წლებში, გამოიწვია ამ ვარიაციის სრული გადაფასება. ნიმცო-ინდური დაცვის ვარიაცია ატარებს მის სახელს.

## ცნობილი პარტიები
*ტალი- ალექსანდრე ტოლუში, საბჭოთა ჩემპიონატი, მოსკოვი 1957 წელი, მაფის ინდური დაცვა, სამიშის ვარიაცია, . ბოლო ტურის კრიტიკულ შეხვედრაში ტალი არ იშურებს ფეიერვერკს შეძლო გამარჯვება და დამაჯერებლად მოიპოვა პირველი საბჭოთა ჩემპიონის ტიტული.
*ბორის სპასკი-ტალი, საბჭოთა ჩემპიონატი, რიგა 1958, *Nimzo-Indian Defence*, სამიშის ვარიაცია (E26), . სპასკის იბრძვის მოგებითვის, რათა თავიდან აიცილოს პლეიოფი, მაგრამ ტალი არ თმობს თამაშს, მწვავე თამაში ენდშპილტამდე მიდის და ტალი მეორედ ხდება საბჭოთა ჩემპიონი.
*ტალი- ვასილი სმისლოვი, იუგოსლავიის კანდიდატთა ტურნირი 1959 წელი,კარო-კანის დაცვა (B10), 1–0. ფიგურის შეწირვით მოიპოვა გამარჯვება.
*რობერტ ჯეიმზ ფიშერი-ტალი, ბელგრადი, კანდიდატთა ტურნირი 1959 წელი, სიცილიური დაცვა, ფიშეე-სოზინის შეტევა (B87), 0–1. ამ პერიოდის მათი თამაშები სავსეა საინტერესო ტაქტიკებით.
*მიხაილ ბოტვინიკი-ტალი, მატჩი მსოფლიო პირველობისათვის, მოსკოვი 1960 წელი, მე-6 პარტია, მეფის ინდური დაცვა, ფიანჩეტოს ვარიაცია, კლასიკური მთავარი ხაზი (E69), 0–1. კლასიკური მაგალითი ტალის სტილში გასარკვევად. ტალმა შესწირა ფიგურა იერიშის წამოსაწყებად, მოცემულ დროში ვერ შეძლო ბოტვინიკმა სწორად თამაში, 25-ე სვლაში დაშვებული შეცდომა საბედისწერო აღმოჩნდა მისთვის.
*ისტვენ ბილეკი-ტალი, მოსკოვი 1967, მეფის ინდური შეტევა, სპასკის ვარიაციაn (A05), 0–1. სარისკო კონტრშეტევა წარმატებით დააკვირგვინა და მოიპოვა შესანიშნავი პრიზი.
*ბორის სპასკი-ტალი, ტალინი 1973 წელი, *ნიმცო-ინდური დაცვა*, ლენინგრადის ვარიაცია (E30), 0–1. თამაში დებიუტიდანვე სასვე იყო ტაქტიკებით. შავების შეტევები ცენტრში და შემდეგ მეფეთა მანევრებში გადაიზარდა.
*ტალი-ტიგრან პეტროსიანი, მე-8 საბჭოთა ფუნდური თასი, მოსკოვი 1974 წელი, მე-5 დაუნდი, პირსის დაცვა, კლასიკური სისტემა, (B08), 1–0. ტალი თითქმის ყველა თავდაცვითი სტილის მოჭადრაკეებს ამარცხებდა საჭადრაკო მინიატურაში.

## საჭადრაკო ნამუშევრები
ტალი ნაყოფიერ მოღვაწეობას ეწეოდა სამწერლობო ჭადრაკის სფეროში, ის არაერთი მნიშვნელოვანი საჭადრაკო წიგნის ავტორია, ამასთანავე 1960-დან 1970 წლამდე ლატვიური საჭადრაკო ჟურნალის, *Šahs*-ის, რედაქტორი იყო. მისი წიგნები ცნობილია პარტიის დეტალრი აღწერილობით. ამერიკელმა დიდოსტატმა ენდრიუ სოლტისმა მსოფლიო ჩემპიონატზე ტალის წიგნი განიხილა, როგორც "პრეტენდენტის მიერ დაწერილი საუკეთესო წიგნი მსოფლიო ჩემპიონატზე. ეს გასაკვირი არც უნდა იყოს, ვინაიდან ის იყო შესანიშნავი მწერალი, რომელმაც მსოფლიო პირველობა მოიპოვა". 1997 წელს გამოცემულ წიგნის, "მიხეილ ტალის ცხოვრება და თამაშები" , შესავალში ახალ ზელანდიელი დიდოსტატი მიურეი ჩენდლერი წერს: საუკეთესო საჭადრაკო წიგნი რაც კი ოდესმე დაწერილა.

ტალის ავტობიოგრაფიიდან ხშირად ხშირად ციტირებადი ანეკდოტი წარმოადგენს დიალოგს ტალსა და ჟურნალისტს შორის (იხსენებენ ერთ-ერთ სახალისო შემთხვევას, რომელიც ტალისა და ჟურნალისტს შორის საუბარში შედგა (სინამდვილეში თანაავტორი იაკოვ დამსკი). ტალი მოკრძალებულად აფიქსირებს თავის მოსაზრებას იმ ფართოდ გავრცელებული აზრის შესახებ, რომ ტალი თამაშისას სვლების გაანგარიშებაში უშეცდომოა:

-მიხეილ ტალი *მიხეილ ტალის ცხოვრება და თამაშები*.

### წიგნები
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

**ბიბლიოგრაფია**
*Sosonko, G. (2009) *Russian Silhouettes*, New in Chess, 3rd ed., 

## დამატებითი საკითხავი
*
* This covers Tal's career post 1975, and can therefore be seen as a sort of sequel to Tal's own autobiography and games collection, which covers his career up to that point.
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Mikhail N. Tal FIDE rating history at Olimpbase.org
* Kasparov interview about Tal 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:რუსი ებრაელები
კატეგორია:საბჭოთა მოჭადრაკეები
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები
კატეგორია:ლატვიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:რიგაში დაბადებულები