open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტერეზა პორტუგალიელი (1151-1218)

**ტერეზა პორტუგალიელი** (; დ. 1151 — გ. 6 მაისი, 1218) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და დედოფალ მაფალდა სავოიელის ასული. ფლანდრიის გრაფინია 1183-91 წლებში როგორც ფილიპ I-ის, ხოლო ბურგუნდიის ჰერცოგინია 1194-95 წლებში როგორც ოდო III-ის მეუღლე. თავისი ძმის, პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ის რეგენტი 1173-84 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ტერეზა დაიბადა 1151 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე აფონსუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ მაფალდა სავოიელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზას პატივსაცემად დაარქვეს. 

1173-84 წლებში იგი თავისი ძმის, მეფე სანშუ I-ის რეგენტად მუშაობდა პორტუგალიაში. 1183 წლის აგვისტოში იგი ცოლად ფლანდრიის გრაფ ფილიპ I-ს გაჰყვა და მომავალ წელს მასთან ერთად გადასახლდა ფლანდრიაში, რის გამოც რეგენტობა ჩამოერთვა. 

ფილიპისა და ტერეზას ქორწინება ხანმოკლე, უნაყოფო, მაგრამ ბედნიერი აღმოჩნდა. 1191 წელს ფილიპ I უშვილოდ დაიღუპა. მართალია ტერეზას არ უნდოდა, თუმცა ევროპული ტრადიციის მიხედვით თუ ქალი ახალგაზრდა ქვრივდებოდა და ვაჟიც არ რჩებოდა, ან მეორედ უნდა გათხოვილიყო, ან მონაზვნად აღკვეცილიყო, ან სამშობლოში დაბრუნებულიყო. მას არც მონაზვნობა სურდა და არც პორტუგალიაში დაბრუნება, ამიტომაც 1193 წელს ცოლად პრინც ოდო ბურგუნდიელს გაჰყვა, რომელიც 1194 წელს ჰერცოგი გახდა ოდო III-ის სახელით. ტერეზას შვილი არც მასთან ჰყოლია. 

ტერეზას საყვარელი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ გათხოვება არ უნდოდა და ამის გამო სინდისი ქენჯნიდა, რის გამოც 1195 წელს ოდოს გაეყარა. ეს საქმე მარტივად დასრულდა, რადგან ქორწინებაში ბავშვები არ იყვნენ. 

1195 წლის იანვარში, ტერეზას მოწყალების ნიშნად საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტმა ფლანდრიაში პატარა მამული და ვილა აჩუქა, მაგრამ ხელშეკრულების თანახმად მისი გარდაცვალების შემდეგ ეს მიწები ისევ ფრანგებს უბრუნდებოდათ. 

1200 წელს ტერეზამ განაცხადა, რომ ბურგუნდიაში მდებარე შატელენიეს ციხე-კოშკი მისი მემკვიდრეობა იყო, რომელიც იმ დროს ბეატრის ბურგუნდიელს ეკუთვნოდა. ბეატრისი საპასუხოდ და მოკავშირის შესაძენად გიენის ჰერცოგზე დაქორწინდა და ბრძოლაში დაამარცხა ტერეზა, რომელსაც ამის შემდეგ პრეტენზია აღარ გამოუთქვამს. 

ფლანდრიაში ცხოვრებისას იგი ახლოს იყო საფრანგეთის მეფესთან, რომლის ხელშეწყობითაც მოაწყო თავისი მაზლიშვილის, ფერანდ ფლანდრიელისა და იოანა კონსტანტინოპოლელის ქორწინება. 

იგი 1218 წლის 6 მაისს გარდაიცვალა ფლანდრიის ქ. ვორნთან, სადაც ჭაობში უბედური შემთხვევის შედეგად მისი ეტლი ჩაეფლო და ტერეზამ გადმოსვლა ვერ მასწრო. მისი ცხედარი გადაასვენეს და მისი პირველი ქმრის გვერდით დაკრძალეს. 

## ლიტერატურა 
* Louis de Baecker, recherches historiques sur la ville de Bergues, p. 22
* a b et c Louis de Baecker, Recherches historiques sur la ville de Bergues, p. 18 à 22
* Jacques-Albin-Simon Collin de Plancy, Fastes militaires des Belges, p. 250
* J.-J. Carlier, « Henri d'Oisy, fragment d'études historiques », dans Mémoire de la Société dunkerquoise pour l'encouragement des sciences, des lettres et des arts, 1857 publié en 1858, Dunkerque, p. 151, lire en ligne 

კატეგორია:დაბადებული 1151
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1218
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:ბურგუნდიის ჰერცოგინიები
კატეგორია:ქალი რეგენტები
ორპინგტონი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ჩალისფერი ორპინგტონი (მამალი)
**ორპინგტონი** () — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია დიდ ბრიტანეთში (ქ. ორპინგტონი, კენტის საგრაფო, ამჟამად ლონდონის ფარგლებში) XIX საუკუნეში. ცნობილია სხვადასხვა შეფერილობის 11 სახესხვაობა. ორპინგტონის ტანი მასიურია, დაბლა ჩასხმული, კუბისებრი ფორმის. აქვს მცირე ზომის თავი, საშუალო სიგრძის ფურცლისებრი ბიბილოთი; ყურის ბიბილოები წითელია, თვალები წითელი ან ნარინჯისფერი. შებუმბვლა უხვი და ფაშარია. მამლის ცოცხალი მასაა 4,0–4,5 კგ, დედლისა — 3,0–3,5 კგ. კვერცხმდებლობა 130–160 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 58–63 გ (ნაჭუჭი ყვითელ-კრემისფერია). სიცოცხლისუნარიანობა დამაკმაყოფილებელია.

## გალერეა 

File:Coq orpington fauve.JPG|მამალი
File:Lavender orpington lilac.jpg|დედალი
File:Orpington chicken 2.jpg|დედალი

## ლიტერატურა 
* *Ройтер Я. С.* ОРПИНГТОН  // Большая российская энциклопедия. Том 24. Москва, 2014, стр. 472.

კატეგორია:ქათმის ჯიშები
პანცირევსკის ქათამი

**პანცირევსკის ქათამი** — სახორცე-მეკვერცხული მიმართულების ქათმის ჯიში. გამოყვანილია 1940-იან წლებში სანაშენო ქარხანა „პანცირევსკში“ (აქედან სახელწოდება) ულიანოვსკის ოლქში ლეგჰორნის ჯიშის შეჯვარებით ნიუ-ჰემფშირისა და როდ-აილენდის ჯიშის ქათმებთან. შეფერილობის მიხედვით განირჩევა ორი სახესხვაობა — თეთრი და შავი. მისი ტანი გრძელი, ღრმა და ფართოა; თავი მცირე ზომის, აქვს ფურცლისებრი, გასწორებული ბიბილო და ყვითელი ნისკარტი. მამლის საშუალო ცოცხალი მასაა 3,5 კგ, დედლისა — 2,7 კგ. კვერცხმდებლობა 170–180 ცალი წელიწადში; თითოეული იწონის 57 გ. მის მოშენებას ძირითადად მოყვარული მეფრინველეები მისდევენ; გენოფონდის მეურნეობებში ინახავენ როგორც რეზერვს.

## ლიტერატურა 
* *Ройтер Я. С.* ПАНЦИРЕВСКИЕ КУРЫ  // Большая российская энциклопедия. Том 25. Москва, 2014, стр. 241.

კატეგორია:ქათმის ჯიშები
გივი ჭელიძე

**გივი ჭელიძე** (დ. 1929) — ქართველი ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1929 წელს. დაამთავრა მოსკოვის უმაღლესი პარტიული სკოლის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი. 

მუშაობდა საქტელერადიოკომიტეტში, გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქციაში. სხვადასხვა წლებში იყო გაზეთ: „მაცნეს“, „ერქვანის“, „რეფორმის“ რედაქტორი. გაზეთ „თბილისის“ რედაქციაში მუშაობდა განყოფილების გამგედ, 1985-1988 წლებში. 

1988 წლიდან არის საქართველოს ჟურნალისტთა (ახლანდელი ფედერაციის) კავშირის თავმჯდომარის პირველი მოადგილე და რეგიონული განყოფილების ხელმძღვანელი; 1993 წლიდან — ჟურნალ „ჟურნალისტის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი და რედაქტორი; ჟურნალისტური კლუბის „საფიხვნოს“ პრეზიდენტი. არის რამდენიმე წიგნის ავტორი. მისი სცენარების მიხედვით გადაღებულია დოკუმენტური ფილმები, მიღებული აქვს რამდენიმე ჯილდო. 

## ჯილდოები 
* 1998 — ღირსების ორდენი
* 1987 — საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
დარონ აჯემოღლუ

**დარონ აჯემოღლუ** (, დ. 3 სექტემბერი, 1967, სტამბოლი) — თურქეთში დაბადებული ამერიკელი ეკონომისტი.

## ბიოგრაფია
დარონ აჯემოღლუ დაიბადა 1967 წლის 3 სექტემბერს, სტამბოლში, სომხურ ოჯახში. 1986 წელს დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი.

1989 წლის ივნისში მიიღო ბაკალავრის სტატუსი იორკის უნივერსიტეტში, დიდ ბირტანეთში. 1990-1992 წლებში გახდა მაგისტრი, ხოლო დოქტორის წოდება ლონდონის ეკომოკისი სკოლაში მიიღო. 2004 წლიდან იკავებს ჩარლზ კინდლბერგერის სახელობის მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის ეკონომიკის კათედრას. 2006 წლიდან არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის, ხოლო 2014-დან აშშ-ს მეცნიერების ეროვნული აკადემიის წევრი.

2005 წელს იყო ჯონ ბეიც კლარკის მედლის ლაურეატი. მსოფლიოს ათ ყველაზე ციტირებად ეკონომისტთა სიაშია.

მედია საშუალებების ცნობით, 2011 წელს, თურქეთის მთავრობამ პროფესორ აჯემოღლუს შესთავაზა კონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის მუდმივი წევრობა, მაგრამ დარონმა მუშაობაზე უარი განაცხადა. თუმცა თვითონ აჯემოღლუმ ეს ფაქტი არ დაადასტურა.

## ბიბლიოგრაფია
* *Good Jobs versus Bad Jobs* (2001)
* *Economic Origins of Dictatorship and Democracy* (2005)
* *Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity, and Poverty* (2012)
* ''Introduction to Modern Economic Growth (2009)

## რესურსები ინტერნეტში
* დარონ აჯემოღლუს გვერდი მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის საიტზე

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ჯონ ბეიტს კლარკის მედლის მფლობელები
კატეგორია:თურქი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ეთერ ჭელიძე

**ეთერ ჭელიძე** (დ. 21 მარტი, 1938, თბილისი — გ. 13 ნოემბერი, 1987) — ქართველი კომპოზიტორი და მომღერალი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1938 წლის 21 მარტს, ქალაქ თბილისში. დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (საფორტეპიანო), ხოლო 1962 წელს ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საფორტეპიანო).

1962-1987 წლებში იყო საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის სოლისტი. არის 200-მდე სიმღერის ავტორი, თანადამფუძნებელი კონცერტების „მღერიან ექიმები“, „მღერიან ჟურნალისტები“; თხზულებები: საბავშვო მიუზიკლი „დღეს“.

## სიმღერები 
* „თბილისის ქუჩები“
* „ჭაღარა თბილისო“
* „ლურჯი აპრილი“
* „ვენაცვალე მაგ შენს თვალებს“
* „მდინარე ხიდის ქვეშ“
* „იას სინაზე მოვსტაცე“
* „მჯეროდა შენ დაგიტოვებ“
* „მცხეთა“
* „მაღლა, მაღლა“
* „ქართულო მიწაო“
* „მე მაინც მოვალ“
* „ყველაფერი სიყვარულს“
* „თევზები“ (სატელევიზიო ფონდში ოქროს ნოტებით ჩაიწერა)
* „წყარო“
* „სიყვარულო, რა ხარო“

## ჯილდოები 
* 1966 — ბერლინის სატელევიზიო კონკურსი „წლის საუკეთესო სიმღერა“
* იუნესკოს პრემია სიმღერა „ლურჯი აპრილის“ შექმნისთვის
* საქართველოს დამსახურებული არტისტი

## ლიტერატურა 
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 566, თბ., 2015.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
მიჩიგანის უნივერსიტეტი

**მიჩიგანის უნივერსიტეტი** (, შემოკლებით *U of M*) — საჯარო, კვლევითი უნივერსიტეტი. მდებარეობს ქალაქ ენ-არბორში, მიჩიგანის შტატში, აშშ. დაარსდა 1817 წელს დეტროიტში, მაგრამ ოცი წლის შემდე, 1837 წელს გადავიდა ენ-არბორში.

მინი|მიჩიგანის უნივერსიტეტის მედიცინის ცენტრი

## ცნობილი ლექტორები და მეცნიერები
* იოსებ ბროდსკი
* ფრანც ბრიუნოვი — ასტრონომიის პროფესორი
* ანდრეი ლობანოვ-როსტოვსკი — ისტორიის პროფესორი
* ჟერარ მურუ — ფიზიკის პროფესორი, 2018 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში
* უილიამ ალბერტ ჰილტნერი — ასტრონომიის პროფესორი
* დიორდ შანდორი 
* შერლი ვერეტი — ოპერის მომღერალი, მეცო სოპრანო
* გორდონ საზერლენდი — ფიზიკოსი
* სტეფან ტიმოშენკო — რუსი მეცნიერი მექანიკის დარგში
* კუნლე ოლუკოტუნი — კომპიუტერული
* ალექსანდრე უინჩელი — გეოლოგიის პროფესორი
* რალფ ტაილერ ფლიუელინგი — ფილოსოფოსი

## რესურსები ინტერნეტში
* მიჩიგანის უნივერსიტეტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მიჩიგანის უნივერსიტეტები
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ჰენრი კარტერ ადამსი

**ჰენრი კარტერ ადამსი** (, დ. 31 დეკემბერი, 1851, დავენპორტი, აიოვა — გ. 11 აგვისტო, 1921, ან-არბორი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ინსტიტუციონალიზმის წარმომადგენელი. ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და პრეზიდენტი 1896-1897 წლებში. 

## ბიოგრაფია
ჰენრი ადამსი დასავლეთ აშშ-ის კოლონიზაციისას ახალი ინგლისიდან აიოვაში გადასახლებული მისიონერის შვილი იყო. იზრდებოდა რელიგიურად პროტესტანტულ ოჯახში, სწორედ ამან ჩამოაყალიბა მისი დამოკიდებულება საზოგადოებისა და სახელმწიფოს მიმართ. ადამსი გარკვეული დროის განმავლობაში სასულიერო სემინარიაში სწავლობდა, თუმცა შემდეგ გრინელ-კოლეჯის ფიოლოგიურ ფაკულტეტზე გადავიდა და იგი 1874 წელს დაასრულა. 1878 წელს დაასრულა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის პოლიტიკური ეკონომიის მიმართულება და ორი წელი სტაჟირებას გადიოდა გერმანიაში.

1880-1881 წლებში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში. 1887 წლიდან იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფესორი. სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო მიჩიგანის უნივერსიტეტის ახალი განყოფილების ორგანიზატორი (თანამედროვე ბიზნესის ფაკულტეტის).

### ოჯახი
მისი ვაჟი — ჰენრი კარტერ ადამსი, ინჟინერ-მშენებელი, მიჩიგანის უნივერსიტეტის პროფილური კათედრის დამფუძნებელი.

## ბიბლიოგრაფია
* *Outline of Lectures upon Political Economy*, 1886
* *A Study of the Principles that Should Control the Interference of the Public Debts*, 1887
* *Relation of the State to Industrial Action*, 1887
* *The Science of Finance*, 1898
* *Taxation in the United States* 1789—1816, 1897 
Trusts, 1904
* *An interpretation of the social movements of our time*
* *American Railway Accounting*, 1918

## ლიტერატურა
* Henry Carter Adams. S. Lawrence Bigelow, I. Leo Sharfman, R. M. Wenley, The Journal of Political Economy, Vol. 30, No. 2 (Apr., 1922), pp. 201—211
* Henry Carter Adams. The American Economic Review, Vol. 32, No. 2, Part 1 (Jun., 1942)

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰენრი კარრტერ ადამსის ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციის პრეზიდენტები
პოლ ბარანი

**პოლ ბარანი** ( დ. 8 დეკემბერი, 1910, ნიკოლაევი, რუსეთის იმპერია — გ. 26 მარტი, 1964, პალო-ალტო, კალიფორნიის შტატი, აშშ) — რუსულ-ებრაული წარმოშობის ამერიკელი ეკონომისტი. მაგისტრის ხარისხი მიიღო ჰარვარდის უნივერსიტეტში; ფილოსოფიის დოქტორი გახდა 1932 წელს, ბერლინში. მუშაობდა ნიუ-იორკის ფედერალურ სარეზერვო ბანკში. ასწავლიდა სტენფორდის უნვიერსიტეტში. ის არის ნეომარქსისტული მიმდინარეობის წარმომადგენელი ეკონომიკის დარგში.

## ცხოვრება და სამეცნიერო მოღვაწეობა
პოლ ბარანი დაიბადა ნიკოლაევაში, ებრაულ ოჯახში. მისი მამა, აბრაამ ისააკის ძე ბარანი  — ექიმი და მენშევიკი  — შვილებთან და ცოლთან, როზალია ბრაუდესთან ერთად გადავიდა ვილნიუსში. ოჯახი ვილნიუსიდან გაავიდა ბერლინში, შემდეგ კი საცხოვრებლად დაბრუნდა მოსკოვში, 1915 წელს, მაგრამ პოლ ბარანი დარჩა გერმანიაში, რომ სწავლა დაესრულებინა.

1926 წელს ის სწავლ;ობდა გიორგი პლეხანოვის სახელობის რუსეთის ეკონომიკურ უნივერსიტეტში.

## ნაშრომები
* *ზრდის პოლიტიკური ეკონომია* (The political economy of growth, 1957; русск. перевод: К экономической теории общественного развития. М., 1960)
* *მონოპოლიტიკური კაპიტალი: ამერიკული ეკონომიკის კვლევა* (Monopoly Capital: An essay on the American economic and social order, 1966, в соавторстве с П. Суизи)
* *ნეოკოლონიზმის პოოლიტიკური ეკონომია* (The Political Economy of Neo-Colonialism, 1975)

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლ ბარანის ბიოგრაფია
* http://scepsis.net/library/id_2606.html

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:მარქსისტები
ფერნანდუ პორტუგალიელი (1188-1233)

**ფერნანდუ პორტუგალიელი** (, ; დ. 23 თებერვალი, 1188 — გ. 27 ივლისი, 1233) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი. ფლანდრიისა და ენოს გრაფი 1212-33 წლებში როგორც გრაფინია იოანა ფლანდრიელის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
ფერნანდუ დაიბადა 1188 წლის 23 თებერვალს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ვაჟი. 

1212 წელს, პარიზში ცოლად შეირთო ფლანდრიისა და ენოს გრაფინია იოანა ფლანდრიელი. როდესაც მათ პარიზი დატოვეს და ფლანდრიაში მიემგზავრებოდნენ, ისინი იოანას მამიდაშვილმა ლუიმ დააკავათ, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტისა და მისი ცოლის, დედოფალ იზაბელა ენოელის (იოანას მამიდა) უფროსი ვაჟი. მართალია დედოფალ იზაბელას გათხოვებისას მზითვში არტუას საგრაფო გაატანეს, მაგრამ ფრანგებს ეს არ ეყოთ და ლუიმ დიდი თანხის სანაცვლოთ მოსთხოვა იოანასა და ფერნანდუს ფლანდრია-ენოს ტახტების დათმობა. 

იოანამა და ფერნანდუმ ფრანგული ტყვეობიდან თავის დაღწევა და ფლანდრიაში გაქცევა მოახერხეს, სადაც მათ მოკავშირეებად ინგლისის მეფე ჯონ უმიწაწყლო და საღვთო რომის იმპერატორი ოტო IV მოევლინენ, რომელთაც ჯარები საფრანგეთის წინააღმდეგ გააერთიანეს. მოკავშირეებსა და ფრანგებს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა 1214 წლის ივლისში გაიმართა, სადაც ფრანგებმა მიწასთან გაასწორეს ისინი და ფერნანდუ ტყვედ ჩაიგდეს. 

მარტო დარჩენილი იოანა ყველაფერს აკეთებდა ქმრის გამოსახსნელად, მაგრამ ამაოდ. ფერნანდუმ მომდევნო 12 წელი ფრანგულ ციხეში გაატარა, საიდანაც იგი შემდგომში ლუი VIII-ის ქვრივმა, რეგენტმა დედოფალმა ბლანკა კასტილიელმა გაანთავისუფლა. 

განთავისუფლებული ფერნანდუ მალევე დაბრუნდა ფლანდრიაში. ამ პერიოდში მასა და იოანას თავიანთი პირველი და უკანასკნელი ასული შეეძინათ, სახელად მარია, რომელიც ჩვილობაშივე დაიღუპა. ამ მოვლენიდან მალევე ფერნანდუ 1233 წლის 27 ივლისს ნოიონში გარდაიცვალა. უმემკვიდრეოდ დარჩენილმა იოანამ სულ რამდენიმე წელიწადში ტახტი თავის უმცროს დას, მარგარიტა II-ს დაუთმო. 

## ლიტერატურა 
* Cox, Eugene L. (1974). The Eagles of Savoy:The House of Savoy in Thirteenth century Europe. Princeton University Press.
* Weiler, B, Burton, J, Schofield, P and Stöber, K (2007). Thirteenth century England: Proceedings of the Gregynog Conference, 2007. The Boydell Press.
* Wheeler, B.; Parsons, John C., eds. (2003). Eleanor of Aquitaine: Lord and Lady. Palgrave Macmillan.

კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1188
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1233
კატეგორია:ფლანდრიის გრაფები
მაფალდა პორტუგალიელი

**მაფალდა პორტუგალიელი** (; დ. 1195 — გ. 1 მაისი, 1256) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ასული. კასტილიის დედოფალი 1215-16 წლებში როგორც ენრიკე I-ის მეუღლე. 

## ადრეული წლები 
მაფალდა დაიბადა 1195 წელს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ დულკა არაგონელის უმცროსი ქალიშვილი. მას სახელი ბებიის, პორტუგალიის დედოფალ მაფალდა სავოიელის პატივსაცემად დაარქვეს. აღსანიშნავია, რომ მისი დების მსგავსად, ისიც უცხო სახელმწიფოს მომავალ დედოფლად მოიაზრებოდა, ამიტომაც მშობლები ბავშვობიდანვე ამზადებდნენ ამისათვის და როგორც დედოფალს ისე მიმართავდნენ. ასევე აღსანიშნავია მისი საოცრად ახლო და თბილი ურთიერთობა ძმასთან, მომავალ მეფე აფონსუ II-თან. როდესაც მაფალდა სამი წლის იყო, 1198 წელს დედამისი შავმა ჭირმა შეიწირა. 

## ქორწინება 
მშობლების მოლოდინები გამართლდა და 1215 წელს მაფალდა პოლიტიკური მიზეზების გამო დაქორწინდა კასტილიის მეფე ენრიკე I-ზე, რითაც იგი კასტილიის დედოფალი იყო. ენრიკე მაფალდაზე ათი წლით უფროსი იყო. აღსანიშნავია, რომ ქორწინების კონსუმაცია არასდროს მომხდარა, რადგან ენრიკე ვერ იტანდა მას. შედეგად, მათ ქორწინებაში არც ბავშვი გაჩენილა, რის გამოც 1216 წელს პაპმა მათი ქორწინება ანულირებულად სცნო, მაფალდამ დაკარგა დედოფლის წოდება და პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამ ამბიდან ერთ წელიწადში გარდაიცვალა ენრიკე. 

## რელიგიური ცხოვრება 
უკან დაბრუნებულმა მაფალდამ დარჩენილი ცხოვრება სულიერებას მიუძღვნა, მონაზვნად აღიკვეცა და არუკას სააბატოში დასახლდა. იგი მალევე გაწევრიანდა ცისტერციანელთა ორდენში. მისმა ძმამ მას დიდი თვიური პენსია გამოუყო, რასაც იგი მთლიანად ქველმოქმედებასა და ინფრასტრუქტურის გაუმჯობესებას ახმარდა. მისი ხელშეწყობით აშენდა ახალი ხიდები, ეკლესიები, მონასტრები და საავადმყოფოები. 

დაბრუნებულმა მაფალდამ პილიგრიმად წასვლა მოისურვა და პორტუგალიის სიწმინდეების მოლოცვა გადაწყვიტა, რა დროსაც, 1256 წლის 1 მაისს, ქ. გონდომარში გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს არუკას სააბატოში. 1792 წელს რომის პაპმა იგი წმინდანად შერაცხა. მაფალდას ხსენების დღეა 2 მაისი. 

## ლიტერატურა 
*  McMurdo, Edward. The History of Portugal: From the Commencement of the Monarchy to the Reign of Alfonso III, S. Low, Marston, Searle, & Rivington, 1888
*  Merton, Thomas. In the Valley of Wormwood, Liturgical Press, 2013, ISBN 9780879077587

კატეგორია:დაბადებული 1195
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1256
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:კასტილიის დედოფლები
ჰუმბოლდტის ცივი დინება

**ჰუმბოლდტის ცივი დინება**, ასევე ცნობილი როგორც **პერუს დინება** — ცივი, დაბალმარილიანი ოკეანური დინება, რომელიც მოძრაობს სამხრეთ ამერიკის სანაპიროს გასწვრივ ჩრდილოეთის მიმართულებით. განეკუთვნება ე. წ აღმოსავლეთ ზღვრული დინებების კატეგორიას. სანაპიროდან დაშორებულია 500–1000 კმ-ით. ჰუმბოლდტის დინება ატარებს პრუსიელი ნატურალისტის, ალექსანდერ ფონ ჰუმბოლდტის სახელს. 1846 წელს ჰუმბოლდტმა პირველმა მოიხსენია ცივი წყლის ნაკადები თავის ნაშრომში „კოსმოსი“.

დინება გადაჭიმუალია სამხრეთ ჩილედან (ს. გ. 45°) ჩრდილოეთ პერუმდე (ს. გ. 4 °), სადაც ცივი, ღრმა წყლებიდან ამოსული დინება ხვდება თბილ ტროპიკულ წყლებს რის შედეგადაც იქმნება ეკვატორული ფრონტი.

## სქოლიო
კატეგორია:ზღვის დინებები
კატეგორია:წყნარი ოკეანე
ქიოვ-ათა

**ქიოვ-ათა**, **ქოვ-ათა**, **ქოუ-ათა** () — ბუნებრივი წარმოშობის მიწისქვეშა ტბა თურქმენეთში, ბაჰარდენის მღვიმეში, ქალაქ აშხაბადიდან 100 კმ-ში. გაწოლილია მღვიმის შესასვლელიდან 60 მ-ით დაბლა. წყლის ტემპერატურა მთელი წლის განმავლობაში 33-37,5°C აღწევს. ტბის სამკურნალო წყალი შეიცავს 38 ქიმიურ ელემენტს, რომელთა შორისაა: გოგირდი, იოდი, მაგნიუმი, კალიუმი, ნატრიუმი, სულფატები, ალუმინი, ბრომი, რკინა, სტიბიუმი. ტბაში ბანაობა სასიკეთოდ მოქმედებს ორგნიზმზე, აუმჯობესებს სისხლის მიმოქცევას, გამოიყენება რევმატიზმის, გაციების, თირკმელებისა და კანის დაავადებების სამკურნალოდ, ამშვიდებს ნერვულ სისტემას. მღვიმეში ყოფნა რეკომენდებულია არაუმეტეს 45 წუთისა, ხოლო ტბაში არაუმეტეს 20 წუთისა. პირველი მეცნიერული ცნობები მღვიმისა და ტბის შესახებ გაჩნდა 1856 წელს, თუმცა ფართოდ გახდა ცნობილი 1896 წლის პუბლიკაციის შემდეგ. ფლორა და ფაუნა მეტად ღარიბია. მღვიმეში გვხვდება ღამურების მცირე კოლონიები, რომლებიც 6 სახეობას მიეკუთვნებიან. მცენარეულობიდან მღვიმეში გავრცელებულია მხოლოდ ლიქენების რამდენიმე სახეობა. გვხვდება აგრეთვე მხედველობას მოკლებული კიბოსნაირები. ბაჰარდენის მღვიმე და მათ შორის ქიოვ-ათა თურქმენეთის ერთ-ერთი ტურისტული ობიექტია. ქიოვ-ათა აგრეთვე ცნობილია როგორც ბაჰარდენის მიწისქვეშა ტბა და ბაჰარდენის ტბა. სახელწოდება თურქმენული ენიდან ითარგმნება როგორც „მღვიმეების მამა“.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ტერეზა პორტუგალიელი (1178-1250)

**ტერეზა პორტუგალიელი** (; დ. 4 ოქტომბერი, 1178 — გ. 18 ივნისი, 1250) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და დედოფალ დულკა არაგონელის უფროსი ასული. ლეონის დედოფალი 1191-96 წლებში როგორც თავისი მამიდაშვილის, მეფე ალფონსო IX-ის პირველი მეუღლე, რომელთან ქორწინებაც პაპმა ახლონათესავობის გამო ანულირებულად გამოაცხადა. ამის შემდეგ ტერეზა სამშობლოში დაბრუნდა და მონაზვნად აღიკვეცა. 1705 წელს იგი პაპმა წმინდანად შერაცხა. 

## ბიოგრაფია 
ტერეზა დაიბადა 1178 წლის 4 ოქტომბერს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე სანშუ I-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ დულკა არაგონელის პირველი შვილი. მას სახელი მამიდის, ფლანდრიისა და ბურგუნდიის ჰერცოგინია ტერეზა პორტუგალიელის პატივსაცემად დაარქვეს, რომელსაც თავის მხრივ სახელი ბებიის, პორტუგალიის გრაფინია ტერეზა ლეონელის პატივსაცემად ერქვა. 

1191 წელს ტერეზა ცოლად შერთეს მის მამიდაშვილს, ლეონის მეფე ალფონსო IX-ს, რომელთანაც ორი გოგონა და ერთი ვაჟი შეეძინა. 1196 წელს, რომის პაპმა ახლონათესავური კავშირის გამო მათი ქორწინება ანულირებულად გამოაცხადა, რითაც ტერეზამ დაკარგა დედოფლის წოდება და მშობლიურ პორტუგალიაში დაბრუნდა. ამის შემდეგ ალფონსომ ცოლად ბერენგარია კასტილიელი შეირთო, რომელსაც იგივე მიზეზის გამო რამდენიმე წელიწადში გაეყარა. 

უკან დაბრუნებული ტერეზა მალევე დაუკავშირდა პაპს და მონაზვნად აღკვეცის სურვილი გამოთქვა. მალევე პაპმა იგი მონაზვნად შერაცხა და ცისტერციანელთა ორდენში ჩარიცხა, სადაც კიდევ 300 მონაზონი იყო. 

1230 წელს ალფონსო IX გარდაიცვალა და ტახტზე მისი და ბერენგარიას ვაჟი, ფერდინანდ III ავიდა, რომელმაც გააერთიანა კასტილიისა და ლეონის სამეფოები. წესით ტახტზე ტერეზას ვაჟი უნდა ასულიყო, მაგრამ იგი 1214 წელს გარდაიცვალა. ამის შემდეგ ტერეზას ჰქონდა კიდევ რამდენიმე საქორწინო შემოთავაზება, რითაც შეძლებდა კვლავ დედოფალი გამხდარიყო, თუმცა მეორე ქორწინება არ ისურვა. დარჩენილი ცხოვრება ლურვაოს სააბატოში გაატარა და იქვე გარდაიცვალა 1250 წლის 18 ივნისს, 71 წლის ასაკში, ბუნებრივი მიზეზებით. აღსანიშნავია, რომ მისი ასაკი იმ პერიოდისათვის მეტად ხანში შესულად ითვლებოდა. 

1705 წლის 13 დეკემბერს, რომის პაპმა კლემენტ IX-მ ტერეზა და მისი და, სანჩა წმინდანებად შერაცხა. კათოლიკურ სამყაროში ტერეზას ხსენების დღე 17 ივნისია. 

## ლიტერატურა 
* Peter Rassow: Der Prinzgemahl. Ein Pactum Matrimonale aus dem Jahr 1188, Weimar 1950.
* Fernandes Marques, Maria Alegria (2008). Estudos sobre a Ordem de Cister em Portugal (en portugués). Coímbra: Estudos da Faculdade de Letras da Universidade de Coimbra. ISBN 972-772-019-6.
* Mattoso, José (2014). D. Afonso Henriques (en portugués) (2ª edición). Lisboa: Temas e Debates. ISBN 978-972-759-911-0.
* Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (en portugués). Lisboa: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.

კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1178
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1250
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:ლეონის დედოფლები
მატილდა II ბულონელი

**მატილდა II ბულონელი** (, ; დ. 1202 — გ. 1259) — ბულონის გრაფინია 1216-59 წლებში დედამისის მემკვიდრეობით. ინგლისის მეფე სტეფან I-ის შვილიშვილი. პორტუგალიის დედოფალი როგორც აფონსუ III-ის პირველი მეუღლე 1248 წლიდან განქორწინებამდე, ანუ 1253 წლამდე. 

## ადრეული წლები და პირველი ქორწინება 
მატილდა დაიბადა 1202 წელს ჩრდილო საფრანგეთში. იგი იყო დამარტინის გრაფ რენოდისა და მისი ცოლის, ბულონის გრაფინია იდას ასული. 1216 წელს, დედის გარდაცვალების შემდეგ ბულონის გრაფინია გახდა მატილდა II-ის სახელით. 1223 წელს იგი ცოლად გაჰყვა კლერმონ-ენ-ბუვეს გრაფ ფილიპ ურეპელს, რომელიც იყო საფრანგეთის მეფე ფილიპ II ოგიუსტის უკანონო ვაჟი. 1226 წელს, მას შემდეგ, რაც მეფე ლუი VIII გარდაიცვალა, ტახტზე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი ლუი IX ავიდა, რომელსაც რეგენტად დედამისი, დედოფალი ბლანკა კასტილიელი დაენიშნა. გრაფი ფილიპ ურეპელი ყველანაირად ცდილობდა რძლისთვის რეგენტობა ჩამოერთმია, მაგრამ ამაოდ. საბოლოოდ ფილიპ ურეპელი 1235 წელს გარდაიცვლალა, მატილდას კი მისგან ორი შვილი დარჩა. 

## მეორე ქორწინება და განქორწინება 
ქმრის გარდაცვალებიდან სამ წელიწადში, თავისი მემკვიდრეობისა და ვაჟის დასაცავად 1238 წელს მატილდა დაქორწინდა პორტუგალიის ინფანტ აფონსუზე, რომელიც იყო მეფე სანშუ II-ის უმცროსი ძმა. 1245 წელს სანშუს რომის პაპთან დიდი განხეთქილება მოუვიდა, რის გამოც პაპმა 1248 წელს იგი დაამხო და ტახტზე მისი ძმა აფონსუ III დასვა, რითაც მატილდა პორტუგალიის დედოფალი გახდა. 

1253 წელს, უშვილობის გამო აფონსუ მატილდას გაეყარა. მართალია მატილდა უნაყოფო არ იყო და ეს დამტკიცებულიც იყო, მაგრამ აფონსუ მას მაინც გაეყარა. ამით მან დაკარგა დედოფლის სტატუსი და მშობლიურ საფრანგეთში გაემგზავრა. 1258 წელს აფონსუ მეორედ დაქორწინდა ბეატრის კასტილიელზე, ბედის ირონიით მას სწორედ მასთან შეეძინა შვილები. 

## დარჩენილი ცხოვრება 
განქორწინებული მატილდა შვილებთან ერთად დაბრუნდა ბულონში და თავის საგრაფოს მართავდა. როგორც ცნობილია, მასა და აფონსუს სიცოცხლის ბოლომდე არ გაუწყვეტიათ კონტაქტი. 

მატილდამ თავისი ასული კავშირების მიზნით ნევერის გრაფზე დააქორწინა, თუმცა წყვილს შვილები არ ჰყოლია. მან თავისი ერთადერთი ვაჟი, ყველასათვის უცნობი მიზეზებით ინგლისში გაუშვა, საიდანაც აღარ დაბრუნებულა. ზოგიერთი ვერსიით მან იგი საფრანგეთის მეფისგან იხსნა, რომელსაც მათი საგრაფოს ხელში ჩაგდება სურდა. მატილდა გარდაიცვალა 1259 წელს, 56-57 წლის ასაკში. 

## ლიტერატურა 
* Barber, Malcolm (1992). The Two Cities: Medieval Europe 1050–1320. Routledge.
* Livermore, H.V. (1947). A History of Portugal. Cambridge University Press.
* Wood, Charles T. (1966). The French Apanages and the Capetian Monarchy: 1224-1328. Harvard University Press.

კატეგორია:დაბადებული 1202
კატეგორია:გარდაცვლილი 1259
კატეგორია:ქალი მმართველები
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ფრანგი ქალები
ბაშკირული ფერადი იხვი

**ბაშკირული ფერადი იხვი** — სახორცე მიმართლების იხვის ჯიში. გამოყვანილია მეფრინველეობის სანაშენო ფაბრიკა „ბლაგოვარსკში“ (ბაშკირეთი). შეფერია ყავისფრად. 5–6 კვირის ასაკიდან მამლის თავი, კისრის ქვედა ნაწილი, ფრთები, ზურგი და კუდი შავ-ვეჟან ელფერს იღებს. თავი საშუალო ზომისაა, კისერი — მოკლე და სქელი, მკერდი — ფართო და გამოზნექილი. მოზარდეულის ცოცხალი მასა 7 კვირის ასაკში 3,4 კგ-ია. კვერცხმდებლობა 193,8 ცალი 68 კვირაში. კვერცხის მასა 92,6 გ. ხორცი ნაზი, წვნიანი, მაღალი დიეტური თვისებების მქონეა. ბაშკირულ ფერად იხვებს ზრდიან და იყოლიებენ უბრალო, მარტივ სადგომებსა და არაღრმა წყალსატევებში.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:იხვის ჯიშები
ზორია ლუჰანსკი (საფეხბურთო კლუბი)

**ზორია ლუჰანსკი** () — უკრაინული საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ლუჰანსკიდან. ჩამოყალიბდა 1923 წელს. უკრაინის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2016–17), უკრაინის თასის ფინალისტი (2015–16), სსრ კავშირის ჩემპიონი (1972), უკრაინის სსრ-ს სამგზის (1938, 1962, 1986) ჩემპიონი. უკრაინის პრემიერლიგის მონაწილე.

### გუნდის სახელწოდებათა ქრონოლოგია 
## მიღწევები 
;  საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
* ჩემპიონი: 1972
;  საბჭოთა კავშირის თასი
* ფინალისტი (2): 1974, 1975
;  უკრაინის სსრ ჩემპიონატი
* ჩემპიონი (3): 1938, 1962, 1986
;  უკრაინის პრემიერლიგა
* ბრინჯაოს პრიზიორი: 2016–17
;  უკრაინის თასი
* ფინალისტი: 2015–16

## რესურსები ინტერნეტში 
* „ზორია“ ლუჰანსკი — FootballFacts.ru

კატეგორია:სსრ კავშირის საფეხბურთო კლუბები

## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის საფეხბურთო კლუბები
კატეგორია:სსრ კავშირის საფეხბურთო კლუბები
ლავრენტი მანაგაძე

**ლავრენტი (ლაურ) გიორგის ძე მანაგაძე** (დ. 14 ოქტომბერი, 1944, თბილისი — გ. 7 აგვისტო, 2019, იქვე) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი, პედაგოგი და პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია 
1944 წლის 14 ოქტომბერს ქალაქ თბილისში. 1967 წელს დაამთავრა ი. სეჩენოვის სახელობის მოსკოვის I სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1970-1972 წლებში მუშაობდა სსრკ სამედიცინო აკადემიის ორგანოთა გადანერგვის ლაბორატორიის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1972–1974 წლებში — უფროს მეცნიერ თანამშრომლად საქართველოს ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს კ. ერისთავის სახელობის ექსპერიმენტულ და კლინიკური ქირურგიის ინსტიტუტის ლაბორატორიაში. 1974-1984 წლებში იყო ექსპერიმენტული ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, 1984-1985 წლებში — ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1986-2000 წლებში — ა. წულუკიძის სახელობის უროლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი იყო, ხოლო 1991-1992 წლებში — თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის რექტორი.

1998 წლიდან იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტის უროლოგიის კათედრის ხელმძღვანელი. 2000-2004 — წლებში საქართველოს სახელმწიფო ა. წულუკიძის სახელობის უროლოგიის ეროვნული ცენტრის სამეცნიერო ხელმძღვანელი. 1999-2004 წლებში — საქართველოს პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“, ჯანმრთელობობის დაცვისა და სოციალურ საკითხთა კომიტეტის წევრი. 2008 წლიდან იყო ამავე ცენტრის გენერალური დირექტორი.

გამოცემული აქვს ერთი სახელმძღვანელო, ავტორია 300-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომის. იყო პროფესორი და მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

1971 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა – „თირკმლის კონსერვაცია ჰიპოთერმიისა და ჰიპერბარიული ოქსიგენაციის მეთოდების გამოყენებით“. ხოლო 1981 წელს სადოქტორო დისერტაციის თემა – „ბავშვთა თირკმლების გადანერგვა ზრდასრულ რეციპიენტებში“.

გარდაიცვალა 2019 წლის 7 აგვისტოს.

## ჯილდოები 
* 1986 — საპატიო ნიშნის ორდენი
* 1997 — ღირსების ორდენი
* 1998-2000 წლებში შესრულებულ შრომათა ციკლისათვის — „შარდის დერივაციისა და ენტეროცისტოპლასტიკის ახალი მიმართულებები — ხელოვნური შარდისბუშტის ფორმირება ნაწლავის დეტუბულირებული სეგმენტით“.
* 2004 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში (ერთობლივი გამარჯვება)

## ლიტერატურა 
* საქართველოს პარლამენტის წევრები 1990-2015, გვ. 235, თბ. 2015;
* საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები 1993-2004 წწ., გვ. 179, თბ., 2012.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ვაჩნაძიანის მეორე კოშკი

**ვაჩნაძიანის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი  გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთით, გუჯიაურებად წოდებულ ტერიტორიაზე განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

კოშკი ოთხსართულიანი. ზემოთკენ შევიწროვებული ნაგებია საშუალო ზომის რიყის ქვით. კუთხეებში ოდნავ მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. კედლის ზედაპირი შიგნიდან და გარედან გასწორებულია ბათქაშით. ძლიერაა დაზიანებული. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხე სართულის კედლების ნაწილი. ჩამონგრეულია ხის სართულშუა გადახურვები. კოშკი აღმოსავლეთიდან დასავლეთით წაგრძელებული სწორკუთხედია. შესასვლელი პირველ სართულზეა აღმოსავლეთიდან. კარი ორივე მხრიდან შეისრულთაღოვანია. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში გეგმით ნახევარწრიული, რიყის ქვითა და აგურითა ნაგები  შეისრულთაღოვანი ბუხარია. სართულის კედლებში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა რომლებსაც ფიცრული გადახურვა ჰქონიათ.  გარდა ამისა, ერთი ნიშაა სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშიც. ადრე ამ ადგილას პატარა თაღოვანი ღიობი ყოფილა, რომელიც მოგვიანებით ნიშად გადაუკეთებიათ  და მასში ცალმაგი სათოფური მოუწყვიათ. სართული სამი შეწყვილებული სათოფურითა აღჭურვილი ორი აღმოსავლეთ კედელშია, შესასვლელის გვერდებზე,  ხოლო ერთი — ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კედლის ნახევარში. შიდა სივრცეს ოთხი სარკმელი აშუქებდა; ორი მათგანი სამხრეთითაა თითო-თითო აღმოსავლეთითა და დასავლეთით. სართულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მოწყობილია მეორე სართულზე ასასვლელი მასიური ქვის კიბე. 

მეორე სართულის კედლები პირველი სართულის კედლებთან შედარებით ოდნავ თხელია, რის გამოც სართულშუა გადახურვის დონეზე, სართულის მთელ პერიმეტრზე შექმნილია მცირე საფეხური, რომელსაც გადახურვის  კოჭები ეყრდნობოდა, ამგვარი საფეხური მესამე და მეოთხე სართულებს შორისაცაა, მაგრამ იგი აქ მხოლოდ სამ კედელს გაუყვება. მესამე სართულზე  არის ბუხარი, რამდენიმე სწორკუთხა ნიშა და სათოფურები აღმოსავლეთ კედლის შუაში და სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეში ფართო ღიობებია, რომლებითაც შესაბამისი კედლების მხარეს მოწყობილ ღია აივნებზე გადიოდნენ. აღმოსავლეთ აივანი კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევდა, სამხრეთ აივანი ბევრად უფრო პატარა ყოფილა. ამჟამად აივნებზე გასასვლელი ორივე   ღიობი ამოშენებულია, ხოლო აივნებიდან მხოლოდ მათი  საყრდენი ხის კონსოლების ნაწილებიღაა შემორჩენილი. აღმოსავლეთ აივანზე გამოსასვლელი სწორკუთხა კარის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. მეოთხე სართულის კედლების მხოლოდ ნახევარია შემორჩენილი. სამხრეთით ბუხარია საკმაო რაოდენობითაა სათოფურები განათებისთვის სართულის თითოეულ კედელში თითო ფართო ღიობია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მამაშაურის ეკლესია

**მამაშაურის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე მღვრიეხევის მარცხენა ნაპირზე შემაღლებულ ადგილას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა და კირის ხსნარით. გარეთა კედლების წყობაში ალაგ-ალაგ ლოდებიცაა ჩართული. წყობა ირეგულარულია, გარედან კედლების ზედაპირი ბათქაშით ყოფილა გასწორებული. შიგნით კედლები წვრილი რიყის ქვისაა და მთლიანად შელესილი ყოფილა. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდნის უმეტესი ნაწილი, განგრეულია ჩრდილოეთ კედელი, კამარის მთელ სიგრძეზე განიერი ბზარი გასდევს, ფასადებზე აქა-იქ  ამოცვენილია საპირე ქვები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდია, რომელშიც თაღოვანი სარკმელია და ორი მცირე ზომის სწორკუთხაა ნიშაა. საკურთხეველი დარბაზისგან ორსაფეხურიანი მხრებითა და მათზე გადაყვანილი ნალისებრი თაღითაა გამოყოფილი. თაღების ქუსლებთან შირიმის ტლანქად ნაკვეთი იმპოსტებია, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე  შეადგენს. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში გაჭრილი თითო სარკმელიც აშუქებს. დასავლეთ სარკმელი ორივე მხრიდან თაღოვანია, სამხრეთისა კი თარაზულადაა გადახურული. 

დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით საბჯენი თაღის გარეშე. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ნახევარწრიული თაღი გამოკვეთილია შირიმის ნახევარწრიული ფორმის ქვაში რომელზეც ამოკვეთილია ბოლოებგაფართოებული ტოლმკლავი ჯვარი. ქვას ზემოდან ევლება შირიმისავე ქვაში გამოკვეთილი რელიეფური თავსართი ჰორიზონტალური გადანაკეცებით ბოლოებში. ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია რიყის ბრტყელი ქვებისგან ნაწყობი ორსაფეხურიანი ლავგარდნის ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ურაკა კასტილიელი

**ურაკა კასტილიელი** (, ; დ. 28 მაისი, 1187 — გ.  3 ნოემბერი, 1220) — კასტილიის მეფე ალფონსო VIII-ისა და დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. პორტუგალიის დედოფალი 1212-20 წლებში როგორც აფონსუ II-ის მეუღლე. პორტუგალიის ორი მეფის: სანშუ II-ისა და აფონსუ III-ის დედა. 

## ბიოგრაფია 
ურაკა დაიბადა 1187 წლის 28 მაისს. იგი იყო კასტილიის მეფე ალფონსო VIII-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ელეონორ ინგლისელის ასული. მამის მხრიდან მისი პაპა-ბებია კასტილიის მეფე სანჩო III და დედოფალი ბლანკა ნავარელი, ხოლო დედის მხრიდან ინგლისის მეფე ჰენრი II და დედოფალი ელეონორა აკვიტანიელი იყვნენ. მისი და-ძმები იყვნენ კასტილიისა და ლეონის დედოფალი ბერენგარია, საფრანგეთის დედოფალი ბლანკა, არაგონის დედოფალი ელეონორა კასტილიელები და კასტილიის მეფე ენრიკე I. 

1206 წელს ურაკა ცოლად შერთეს ოცდაერთი წლის პორტუგალიის მეფე აფონსუ II-ს, რომელიც ამ დროს ჯერ კიდევ ინფანტი იყო და მეფე მხოლოდ 1212 წელს გახდა. 

მას შემდეგ, რაც მისი ქმარი პორტუგალიის რიგით მესამე მეფე გახდა, ურაკა დედოფლად გვევლინება. რეკონკისტას პერიოდში, 1214 წელს ურაკა აფონსუ II-ის რეგენტი იყო, თუმცა ამ დროს რაიმე მნიშვნელოვანი არ გაუკეთებია. იგი 1220 წლის 3 ნოემბერს, 33 წლის ასაკში გარდაიცვალა კოიმბრაში. იგი დაკრძალეს ალკობაკას მონასტერში. მისმა ქმარმა მისი გარდაცვალება ძალიან განიცადა და აღარც მეორედ დაქორწინებულა და მეტიც, სამ წელიწადში დარდისაგან ისიც გარდაიცვალა. 

## შვილები 
# სანშუ II (1209-1248), პორტუგალიის მეფე 1223-47 წლებში, ცოლად შეირთო მენსია ლოპეს დე არო, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
# აფონსუ III (1210-1279), პორტუგალიის მეფე 1247-79 წლებში, პირველად იქორწინა მატილდა ბულონელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ბეატრის კასტილიელზე. ორივე ცოლთან ხუთი შვილი შეეძინა, ასევე ჰყავდა ორი არალეგიტიმური შვილი;
# ელეანორა (1211-1231), ცოლად გაჰყვა დანიის მეფე ვალდემარ უმცროსს, რომელთანაც მხოლოდ ერთი ასული შეეძინა;
# ფერნანდუ (1217-1246), სერპას სენიორი, ცოლად შეირთო სანჩა ფერნანდეს დე ლარა, რომელთანაც შეეძინა ერთი ვაჟი;

## ლიტერატურა 
*  Seward, Desmond (1978). Eleanor of Aquitaine: The Mother Queen. New York: Dorset Press. p. 233. ISBN 0-88029-055-2.
*  Shadis, Miriam (2010). Berenguela of Castile (1180–1246) and Political Women in the High Middle Ages. Palgrave Macmillan. p. 4. ISBN 978-0-312-23473-7.

კატეგორია:დაბადებული 28 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1187
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1220
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
თამაზ ჭელიძე

**თამაზ ჭელიძე** (დ. 24 დეკემბერი, 1934) — ქართველი ფიზიკოსი. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2013).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1934 წლის 24 დეკემბერს, ქალაქ ქუთაისში. 1957 წელს დაამთავრა მოსკოვის მიხელ ლომოსოვის სახელობის უნივერსიტეტი. 

1992-2007 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მ. ნოდიას სახელობის გეოფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი, ამავე ინსტიტუტის ექსპერიმენტული გეოფიზიკის განყოფილების გამგე. 1997-2007 წლებში — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოფიზიკური ძიების კათედრის გამგე. 

1996 წლიდან არის ევროპის საბჭოსთან არსებული სპეციალიზებული ცენრტის „მაღლივი კაშხალების გეოდინამიკური რისკი“-ს დირექტორი, საქართველოს მუდმივი კორესპონდენტი ევროპის საბჭოს ღია წილობრივ შეთანხმებაში დიდი კატასტროფების შესახებ 1996-2007 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული სეისმოლოგიისა და სეისმური პროგნოზის საბჭოს თავმჯდომარე.

1987-1992 წლებში იყო სტრასბურგის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორი. 1995–1997 — წლებში რენის უნივერსიტეტის (საფრანგეთი) მიწვეული პროფესორი, ხოლო 2000 წელს — „ეკოლ ნორმალ სუპერიორ“–ის მიწვეული პროფესორი (პარიზი). 

არის 300 სამეცნიერო სტატიისა და 6 მონაგრაფიის ავტორი და თანაავტორი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2013)
ზურაბ ჭელიძე

**ზურაბ ჭელიძე** (დ. 17 სექტემბერი, 1963 – გ. 12 აგვისტო, 2025) — ქართველი მეცნიერი, ფიზიკოსი და თანანმდებობის პირი. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1963 წლის 17 სექტემბერს, ქალაქ თბილისში. 1984 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი. 

იყო გეოფიზიკის ინსტიტუტის ტექნიკოსი, უმცროსი და უფროსი ინჟინერი, 1982 წლიდან კი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1983 წლიდან არის „პირველი რადიოს“ პრეზიდენტი, 1997 წლიდან „პირველი სტერეოს“ გენერალური დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს 10-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი, მიწისძვრის შესწავლის შესახებ, სხვადასხვა ქვეყნის გეოფიზიკურ ჟურნალებში. 

## ჯილდოები 
* 1998 — სამაუწყებლო ტექნიკის ინჟინერ-ექსპერტის ევროპული სერთიფიკატი
* „BDHX“-ის მედალი და სიგელი, ელექტრონიკის დარგში

## ლიტერატურა 
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, გვ. 397, თბ., 1998-1999.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი ფიზიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ვაჩნაძიანის მესამე კოშკი

**ვაჩნაძიანის მესამე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაჩნაძიანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 400-დე მეტრზე, კალაურისხევის მარცხენა ნაპირზე, კალაურისხევსა და უსახელო  ღელეს შორის მოქცეული ტერიტორიაზე. განეკუთვნება XVII საუკუნეს.

კოშკი გეგმით კვადრატულია ზემოთკენ შევიწროვებული, ნაგებია რიყის ქვით. კედლები შიგნიდან და გარედან ბათქაშითაა გასწორებული. შემორჩენილია სამი სართული და მეოთხე სართულის კედლების ნაწილი. პირველი სართული საცხოვრებელი ყოფილა. დანარჩენები საბრძოლო. პირველი სართული შელესილია, რაც მას უფრო კეთილმოწყობილს ხდის. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს კარი გარედან თაღოვანია. შიგნით კი თარაზულად ყოფილა გადახურული.  კარის ორივე წირთხლში საურდულე ხვრელია.   ბუხრის მარცხნივ ნიშების გადახურვის დონეზე, ერთი ცალმაგი სათოფურია მსგავსი თითო სათოფური შესასვლელის გვერდებზეცაა. სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში თითო შეწყვილებული სათოფურია, რომელთაგან ერთი ხვრელი შესაბამის კედლებში მოწყობილი სწორკუთხა ნიშაში მოქცეული ერთი უსათოფურო ნიშა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში. კოშკის პირველი სართული  მეორესაგან იზოლირებულია, მათ შორის საიდუმლო სართული ყოფილა. მესამე სართულზე აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სათოფურია, ხოლო ჩრდილოეთისაში — ორი.  მეოთხე სართულის თითოეულ კედელში, ერთმანეთის სიმეტრიულად, ორ-ორი სათოფურია. სართულს შუა გადახურვა ხის ყოფილა, გადახურვის დასაყრდნობად სართულებს შორის, ოთხივე კედელზე, მცირე საფეხურია მოწყობილი, რომელიც ყოველი მომდევნო სართულის კედლების სისქის შემცირებითაა გამოყვანილი. გარედან მესამე სართულის დონეზე  ოთხივე კედელში ჩასმულია ერთმანეთისაგან თანაბარი მანძილით დაშორებული ცხვრის ორ-ორი რქა. კოშკის მიმდებარე ტერიტორიაზე ერთმანეთისაგან მცირე მანძილით დაშორებული რამდენიმე ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბელიზი (ქალაქი)

**ბელიზი** () — უდიდესი ქალაქი და პორტი ბელიზში. მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში.

## ისტორია
ქალაქი დააარსეს ინგლისელმა მეზღვაურებმა, XVII საუკუნის დასასრულს. იგი გამოიყენებოდა, როგორც სატრანსპორტო ბაზა, ხის ვაჭრებისა და დამამზადებლებისათვის. 

თავიდანვე ბელიზი სახელმწიფოს დედაქალაქი იყო, მაგრამ 1961 წელს ქარიშხალმა ჰეტიმ დიდი ზიანი მიაყენა მას, რის შემდეგაც, 1960-იან წლებში, დედაქალაქი გადაიტანეს ქვეყნის შიგნით, ქალაქ ბელომოპანში. მიუხედავად ამისა, ბელიზში რჩება პრემიერ-მინისტრის რეზიდენცია და ქვეყნის მთავრობა.

## ტრანსპორტი
ქალაქში მდებარეობს საზღვაო პორტი, მუნიციპალური აეროპორტი საერთაშორისო ტერმინალით, ქალაქის ცენტრიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 3 კმ-ში, მისი კოდია *TZA*.

## ღირსშესანიშნაობები
* წმინდა იოანეს სახელობის ეკლესია (1812-1847 წლები) — ყველაზე ძველი ინგლისური ტაძარი ცენტრალურ ამერიკაში;
* ბელიზის მუზეუმი, ძველი სასჯელაღსრულების შენობაში (1857);
* სანაპირო ზოლის მუზეუმი, ყოფილი სახანძრო სადგურის შენობაში (1923)

ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთით, ორმოცდაათი კილომეტრის დაშორებით, მდებარეობს ბელიზის ზოოპარკი. შეიქმნა 1983 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქ ბელიზის ისტორია 
* ონლაინ ჟურნალი ქალაქ ბელიზის შესახებ
* https://www.lonelyplanet.com/belize

კატეგორია:ბელიზის ქალაქები
კატეგორია:ყოფილი დედაქალაქები
კატეგორია:კარიბის ზღვის საპორტო ქალაქები
ფაინა ჭელიძე

**ფაინა ჭელიძე** (დ. 4 სექტემბერი, 1939) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი და მხატვარი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1939 წლის 4 სექტემბერს. 1964 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 

ილია დოიაშვილთან ერთად მუშაობდა „ქართული ფილმის“ მულტგაერთიანებაში.  

გააფორმა ნახატი ფილმი „კაცი და ლომი“ (მ. ლავრაშვილი, 1969), დამდგმელი მხატვარია მისივე ფილმებისა: „ჩიბუხი“ (1975), „ბუმბული“ (1977), „ოპტიმისტური მინიატურა“ (1978), „ღამურა“ (1981), „ორი გოჯი მიწა“ (1987), „მორიელი“ (1990), „ანი, ბანი და სხვანი“ (1989) და სხვა. 

2006 წლიდან პედაგოგად მუშაობს თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 

მიღებული აქვს სპეციალური დიპლომი ანიმაციური ფილმების ფესტივალზე (ესპანეთი, სან-სებასტიანი) და პრიზი საუკეთესო მხატვრული გაფორმებისთვის საბჭოთა ანიმაციური ფილმების საკავშირო ფესტივალზე (ესტონეთი, ტალინი).

## ლიტერატურა 
* ქართული კინო, 1896-2011, გვ. 213, თბ., 2011.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
   

კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ფაჯუ

**პაჯუ** () — ქალაქი სამხრეთი კორეაში, კიონგიდოს პროვინციაში.

## გეოგრაფია
მდებარეობს ჩრდილოეთ კორეის საზღვართან ახლოს. სამხრეთით ესაზღვრება კოიანსა და კიმპჰოს, აღმოსავლეთით — იანჯუს, დასავლეთით აკრავს ყვითელი ზღვა.

## ისტორია
თანამედროვე პაჯუს ტერიტორიაზე დასახლების არსებობის შესახებ პირველი ცნობები 475 წელს გვხვდება. იმ დროს, ეს ტერიტორია შედიოდა კოგურიოს სახელმწიფოს შემადგენლობაში. აქ მდებარეობდა ჰიონის სტატუსის მქონე ადმინისტრაციული ერთეული. 757 წელს, ადმინისტრაციული რეფორმის შემდეგ (ამ დროს უკვე სილას შემადგენლობაში იყო), სულიჰოლმა შეიცვა სახელი და გახდა პონსონი. 1174 წელს, კორიოს დინასტიის არსებობისას, სახელწოდება შეიცვალა სოვონით.

1996 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. პაჯუსთან ახლოს მდებარეობს ცნობილი ადგილი პანმუნჯონი, სადაც 1953 წელს დადებულ იქნა კორეის ომში ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმება.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  ძნჯოუ, ჩინეთი — 1994 წლიდან
*  ჰადანო , იაპონია
*  ტუვუმბა, ავსტრალია
*  მუდანძიანი, ჩინეთი
*  ესქიშეჰირი, თურქეთი
*  სტელენბოსი, სამხრეთი აფრიკა
*  კუენკა, ესპანეთი
*  რანკაგუა, ჩილე
*  კრასნოდარი, რუსეთი
*  კოკუიტლამი, კანადა
*  სასებო, იაპონია

## იხილეთ აგრეთვე
* სამხრეთ კორეის ქალაქები

## რესურსები ინტერნეტში
* პაჯუს ღირსშესანიშნაობები
* სეულის მიმდებარე მთავარი ღირსშესანიშნაობები

## სქოლიო
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
კონსტანცა პორტუგალიელი

**კონსტანცა პორტუგალიელი** (, ; დ. 3 იანვარი, 1290 — გ. 18 ნოემბერი, 1313) — ბურგუნდიული დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე დინიშ I-ისა და დედოფალ ისაბელ არაგონელის უფროსი ასული. კასტილიისა და ლეონის დედოფალი 1302-12 წლებში როგორც ფერდინანდ IV-ის მეუღლე. მეფე ალფონსო XI-ის დედა. 

## ბიოგრაფია 
კონსტანცა დაიბადა 1290 წლის 3 იანვარს კოიმბრაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე დინიშ I-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ისაბელ არაგონელის პირველი შვილი. მას სახელი ბებიის, არაგონის დედოფალ კონსტანცა სიცილიელის პატივსაცემად დაარქვეს. უკვე 1291 წელს, დინიშ I-მა კასტილიასთან დადო ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ჯერ კიდევ ჩვილი კონსტანცა უნდა გამხდარიყო ინფანტ ფერდინანდის მომავალი მეუღლე. მომდევნო წლები საქორწინო სამზადისი მიმდინარეობდა. 1302 წელს, ვალიადოლიდში შედგა კონსტანცა პორტუგალიელისა და უკვე კასტილიის მეფე ფერდინანდ IV-ის ქორწინება, რითაც იგი დედოფალი გახდა. 

კასტილიაში ახალგაზრდა დედოფალი თავით გადაეშვა ინტრიგებისა და შეთქმულებების ქსელში. ამასთან, იგი ზუსტად ასრულებდა იმ მითითებებს, რომელიც პორტუგალიაში მისცეს. იგი თავის, როგორც დედოფლის ყველა მოვალეობას ასრულებდა და მეფეს სამი შვილიც გაუჩინა. ფერდინანდ IV 1312 წელს, 26 წლის ასაკში მოულოდნელად გარდაიცვალა, რა დროსაც მეფე მათი ერთი წლის ვაჟი ალფონსო XI გახდა. ამას სამეფო კარზე დიდი ბრძოლა მოჰყვა მეფის რეგენტობისათვის, სადაც კონსტანცაც აქტიურად იყო ჩაბმული. თუმცა, ქმრის გარდაცვალებიდან მალევე, 1313 წლის 18 ნოემბერს 23 წლის კონსტანცა პორტუგალიელი მოულოდნელად გარდაიცვალა. იგი დაკრძალეს ვალიადოლიდში, ქმრის გვერდით. 

## შვილები 
# ლეონორი (1307-1359), ცოლად გაჰყვა არაგონის მეფე ალფონსო IV-ს, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა;
# კონსტანსია (1308-1310), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ალფონსო XI (1311-1350), კასტილიისა და ლეონის მეფე 1312-50 წლებში, პირველად იქორწინა კონსტანცა პანაფიელზე, რომელსაც მალევე გაეყარა და ცოლად მარია პორტუგალიელი შეირთო, რომელთანაც ორი ვაჟი შეეძინა, თუმცა საყვარლისგან ჰყავდა ათი უკანონო შვილი;

## ლიტერატურა 
* Coria Colino, Jesús J. (1999). Reinado de Fernando IV (1295-1312), 1ra. edición (in Spanish). Palencia: Aretusa. ISBN 84-605-9954-X.
* Fernández Peña, María Rosa (2006). La Iglesia española y las instituciones de caridad, 1ra. edición (in Spanish). Madrid: Ediciones escurialenses. pp. 883–898. ISBN 84-89788-16-2.
* Gaibrois Riaño de Ballesteros, Mercedes (1967). María de Molina, tres veces reina (in Spanish). Madrid: Espasa Calpe. Colección Austral nº 1411. OCLC 470262789.
* González Mínguez, César (1995). Fernando IV, 1295-1312, 1ra. edición (in Spanish). Palencia: La Olmeda. ISBN 84-8173-027-0.
* Loayza, Jofré de (1982). Crónicas de los Reyes de Castilla Fernando III, Alfonso X, Sancho IV y Fernando IV (1248-1305), 2da. edición (in Latin and Spanish). Murcia: Academia Alfonso X el Sabio, Colección Biblioteca Murciana de bolsillo Nº 27. ISBN 84-00-05017-7.

კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1290
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1313
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:კასტილიის დედოფლები
კატეგორია:ლეონის დედოფლები