open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფეხბურთი აზერბაიჯანში

**ფეხბურთი აზერბაიჯანში** — ყველაზე პოპულარული სპორტია. აზერბაიჯანულ ფეხბურთს ორგანიზებას უწევს აზერბაიჯანის ფეხბურთის ფედერაციათა ასოციაცია (AFFA), რომელიც მართავს: ეროვნულ, პროფესიონალურ ფეხბურთის ლიგას, AFFA-ის უმაღლეს ლიგასა და აზერბაიჯანის ფეხბურთის ეროვნულ ნაკრებს.

ეროვნული ნაკრები მონაწილეობას იღებს ფიფასა და უეფას მიერ ორგანიზებულ ყველა შეჯიბრებაში როგორც უფროს, ისე ახალგაზრდულ დონეზე. ნეფთჩი ბაქო საბჭოთა კავშირის უმაღლესი ლიგის ერთ-ერთი წამყვანი გუნდი იყო და ზოგჯერ ევროპულ საკლუბო შეჯიბრებებშიც იღებდა მონაწილეობას. მათი ყველაზე ცნობილი ფეხბურთელი იყო ანატოლი ბანიშევსკი, რომელიც საბჭოთა ნაკრების შემადგენლობაშიც შედიოდა. სწორედ იგი გავიდა 1966 წლის ფიფას მსოფლიო თასის ნახევარფინალში. კიდევ ერთი აზერბაიჯანელი ფეხბურთის ლეგენდა იყო ლაინსმენი (მსაჯი) ტოფიკ ბაჰრამოვი, რომელმაც 1966 წლის ფიფას მსოფლიო თასის ფინალში, ინგლისისა და დასავლეთ გერმანიის ნაკრებებს შორის გამართულ შეხვედრაში, გადამწყვეტი როლი ითამაშა.

## ისტორია
### ადრეული პერიოდი (1920-იან წლებამდე)
XX საუკუნის დასაწყისში, აზერბაიჯანში ფეხბურთი პოპულარული გახდა. ამ პერიოდში ქვეყანა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა. მოკლე პერიოდში, ბაქოში, მრავალი საფეხბურთო გუნდი ჩამოყალიბდა. 1905 წელს, აზერბაიჯანში პირველი საფეხბურთო კლუბი შეიქმნა. ეს გუნდები ძირითადად ბაქოს მსხვილ ნავთობკომპანიებს წარმოადგენდნენ. ამ გუნდებს შორის იყო: „სურახანის ფეხბურთის მოთამაშეთა წრე“, „სტელა“, „სპორტის მეგობრები“, „კონგრესი“, „უნიტასი“, „ბელაია“, „სენტურიონი“, „პროგრესი“ და მრავალი სხვა. თავდაპირველად, ქალაქის ჩემპიონატები ტარდებოდა კაპიტანებს შორის შეთანხმებით (ამ პერიოდში არ არსებობდა თასი ან მსგავსიტიპის ჩემპიონატები).

1911 წელს ბაქოში პირველი ოფიციალური ჩემპიონატი ჩატარდა, რომლის გამარჯვებულიც „ბრიტანული კლუბი“ გუნდი გახდა. 1912 წელს, აზერბაიჯანელმა ფეხბურთელებმა თავიანთი პირველი "საერთაშორისო მატჩი" ჩაატარეს და მათ გამარჯვება მოიპოვეს თბილისში, საქართველოში, ადგილობრივი "სოკოლის" გუნდის წინააღმდეგ ანგარიშით 4:2. 1912-1913 წლების სეზონში საქართველოსა და აზერბაიჯანის საფეხბურთუი კლუბებს შორის შეხვედრები ჯერ თბილისში, ხოლო შემდგომ ბაქოში ჩატარდა. 1914 წელს დაარსდა ფეხბურთის კავშირი აზერბაიჯანში. ფეხბურთის კავშირმა ითავა ოფიციალური ქალაქის ჩემპიონატებისა და სხვა შეჯიბრებების ორგანიზება. აზერბაიჯანის საფეხბურთო ნაკრებმა 1927 წელს გამართა პირველი ამხანაგური მატჩები საქართველოსა და სომხეთის წინააღმდეგ საქართველოში ტრანსკავკასიური ჩემპიონატისთვის მოსამზადებლად.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სპორტი
კატეგორია:ფეხბურთი ქვეყნების მიხედვით
ცირკონიუმის ფოსფატი

**ცირკონიუმის ფოსფატი** (ცირკონიუმის ჰიდროფოსფატი) — არაორგანული ქიმიური ნივთიერება, ფორმულით Zr(HPO4)2∙nH2O.ცირკონიუმის ფოსფატებს აქვთ მაღალი თერმული და ქიმიური სტაბილურობა. არსებობს მისი სხვადასხვა ფაზები. სხვა ფაზებთან შედარებით, ყველაზე ხშირად გამოიყენება ალფა (Zr(HPO4)2∙H2O) და გამა (Zr(PO4)(H2PO4)∙2H2O)  ფაზები. გამოიყენება ფარმაკოლოგიაში.  კატალიზატორად,ნანო კომპოზიტად, კლინიკურ დიალიზატორად და ბირთვული ნარჩენების მართვაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ცირკონიუმი
კატეგორია:ფოსფატები
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
ჰაჯი ალიევი

**ჰაჯი ალიევი** (; დ. 21 აპრილი, 1991, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა, აზერბაიჯანის სსრ) — აზერბაიჯანელი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. მან 2014 წლის ევროპის ჭიდაობის ჩემპიონატში, 61 კილოგრამ კატეგორიაში იასპარეზა და ტურნირი ოქროს მედლით დაასრულა (ფინალში დაამარცხა რუსი მოჭიდავე ბეკხან გიორგეევი).

2014 წლის ტაშკენტში მიმდინარე ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატში, ალიევმა თავისი პირველი მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს მედალი მოიგო (თავისუფალი სტილით 61 კგ კატეგორიაში).

აგრეთვე, ალიევმა მეორე და მესამე ოქროს მედალი მიიღო ლას-ვეგასში 2015, ხოლო პარიზში 2017 წელს.

2015 წელს ასპარეზობდა ევროპის თამაშებში; იგი ამ ჩემპიონატში 61 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. თამაშები მან ბრინჯაოს მედლით დაასრულა.

ალიევი აგრეთვე მონაწილეობდა 2016 წლის ზაფულის თამაშებზე 57 კილოგრამ კატეგორიაში და ბულგარელივლადიმირ დაბოვის დამარცხების შემდეგ ტურნისი ბრინჯაოს მედლით დაასრულა. დახურვის ცერემონიის დროს იგი იყო აზერბაიჯანის დროშის მატარებელი. მისი პირადი მწვრთნელია ელმან აზიმსადე.

ამ წარმატებების შემდეგ, ჰაჯი ალიევმა მოიგო დაგვილში (ლატვია) უმცროს მოჭიდავეებს შორის ჩატარებული ევროპის ჩემპიონატი. 17 წლის ჰაჯი ალიევი, რომელიც 54 კგ-ში იასპარეზებდა, ფინალამდე ყველა მისი მოწინააღმდეგე დამაჯერებლად დაამარცხა და გადამწყვეტ მატჩში ქართველ ვლადიმერ ხინჩიაშვილთან დამარცხდა. ამ შედეგით მან ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედალი მოიპოვა. 25 ივლისს, აზერბაიჯანის ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი ფაზილ მამედოვი შეხვდა იმ მოჭიდავეებს, რომლებმაც ევროპის ჩემპიონატი მოიგეს. ამ მოჭიდავეებს შორის იყო ჰაჯი ალიევიც.

2009 წლის თებერვალში პირველი ადგილი დაიკავა აზერბაიჯანის ახალგაზრულ ჩემპიონატში. იგი ამ ჩემპიონატში 60 კილოგრამ კატეგორიაში ასპარეზობდა (ჩემპიონატი მან ვერცხლის მედლით დაასრულა). ამავე წლის მარტში იგი მონაწილეობდა რიგის (ლატვია) საერთაშორისო ტურნირში. ნახსენები ტურნირი ალიევმა მეხუთე ადგილით დაასრულა.

ჰაჯი ალიევმა მორიგ წარმატებებს 2009 წელს შიდა კონკურსებში მიაღწია. მან მოიგო ოქტომბერში ჩატარებული ახალგაზრდული ტურნირი. ეს ტურნირი აზერბაიჯანის ეროვნულ გმირს, ალიერ ალიევს ეძღვნებოდა. დეკემბერში ალიევმა ახლა უკვე მოზარდებს შორის დაიკავა პირველი ადგილი. მან აზერბაიჯანის თასზე ყველა მოწინააღმდეგე დაამარცხა და შედეგად ტურნირის გამარჯვებული გახდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოჭიდავეები თავისუფალ სტილში
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სპენსერ ნელსონი

**სპენსერ ჰოველს ნელსონი** (; დ. 11 ივლისი, 1980, პოკატელო, იდაჰო) — ამერიკაში დაბადებული წარმოშობით აზერბაიჯანელი პროფესიონალი კალათბურთის მოთამაშე. 203 სანტიმეტსი სიმაღლის გამო იგი თამაშობდა როგორც მსუბუქის, ასევე მძიმე ფორვარდის პოზიციაზე, თუმცა ძირითადად განიხილებოდა როგორც მძიმე ფორვარდი.

## საშუალო სკოლა
სპენსერი პოკატელოს უმაღლეს სკოლაში სწავლობდა. 1998 წელს, როგორც მეოთხეკურსელი, დასახელდა „იდაჰო A1“-ის წლის მოთამაშედ. სწავლის მეოთხე წელს იგი საშუალოდ აგროვებდა 22 ქულას, 11 მოხსნას, 5 შედეგიან გადაცემასა და 2 დაფარებას. 3-ქულიანს იგი 43.3%-ით, ხოლო საჯარიმო სროლას 73.0% სიზუსტით ისროდა. როგორც მესამეკურსელი, სეზონის განმავლობაში იგი საშუალოდ 14.1 ქულასა და 10.3 მოხსნას აგროვებდა (სროლის რეალიზება 62.5%). სპენსერის შესაძლებლობები არ შემოიფარგლებოდა მხოლოდ კალათBურთით, იგი ასევე კარგად თამაშობდა მაგიდის ჩოგბურთსაც.

## პროფესიონალური კალათბურთი
2005 წელს, სწავლის დასრულების შემდეგ, ნელსონი 2005 წლის NBA-ის დრაფტ კლასზე გავიდა, მაგრამ იგი არცერთმა გუნდა არ აირჩია. მიუხედავად ამისა ნელსონი იუტა ჯაზმა გამოსაცდელი ვადით მიიწვია. ნელსონი გუნდში კარგად თამაშობდა, მაგრამ იუტა ჯაზის განაცხადში მაინც ვერ მოხვდა. იუტას დატოვებიდან მალევე ნელსონს კონტრაქტი გერმანულმა გუნდმა, GHP ბამბერგმა შესთავაზა. 2006 წელს ნელსონმა თამაში ბენეტონ ტრევისოში განაგრძო. სწორედ ამ გუნდის წინააღმდეგ, ევროლიგის ეგიდით გამართულ შეხვედრაში, დააფიქსირა მან საკუთარი გამორჩეული პერფომანსი (მატჩი ტრევორსის გამარჯვებით დასრულდა, ხოლო ნერსონმა 23 ქულა, 20 მოხსნა და 7 შედეგიანი გადაცემა დააგროვა). ტრევისოსთან ერთი სეზონის გატარების შემდეგ, თამაშში იგი ძირითადად სკამიდან შემოდიოდა, ნელსონი გადავიდა კვლავ იტალიის გუნდ ფორტიტუდო ბოლონიაში. 2010 წლის 26 იანვარს მან განაცხადა, რომ მისი ძველი გუნდებიდან ფავორიტად GHP ბამპერგი მიაჩნდა.

2010 წლის ივლისში მან კონტრაქტი ესპანეთის ACB ლიგის გუნდ გრან კანარიასთან გააფორმა; ამ გუნდში, 2010-11 წლების სეზონში, ნელსონი კოლეჯის (იუტა ჯაზ ეჯის) თანაგუნდელ ჯეისი კეროლთან ერთად თამაშობდა.

2013 წლის სექტემბერს კონტრაქტი იტალიურ კლუბ მონტეპასჩი სიენასთან გააფორმა.

2014 წლის 13 ნოემბერს ნელსონმა კონტრაქტი გააფორმა „რეიერ ვენეცია მასტრესთან“.

2015 წლის 14 ივლისს მან გამოაცხადა, რომ პროფესიონალური კალათბურთის თამაშს თავს ანებებდა.

საკალათბურთო კარიერის დასრულების შემდეგ ნელსონი იუტას შტატში დაბრუნდა და 2016 წლის 23 აგვისტოდს მწვრთნელის თანაშემწედ დაიწყო მუშაობა.

## პირადი ცხოვრება
კალათბურთიდან წასვლის შემდეგ ნელსონმა მუშაობა „Cicero Group“-ში (სოლტ-ლეიკ-სიტი) დაიწყო; იგი აქ კომპანიის კერძო კაპიდალის ჯგუფს მართავდა. ნელსონი დაქორწინებულია ჯული კლეიტონ ნელსონზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* NELSON, SPENCER – Spielerprofil auf den Webseiten der ULEB 
* Legabasket: Spencer Nelson  – Spielerprofil auf den Webseiten der Serie A 
* archive.fiba.com: Players – Spencer Howells NELSON (AZE) – Übersicht über Teilnahmen an internationalen FIBA-Turnieren (englisch)
* THE OFFICIAL ATHLETIC WEBSITE OF THE UTAH STATE AGGIES: Spencer Nelson
* USU Hall of Famer Spencer Nelson Named Men's Basketball Assistant Coach
* Spensec Nelson Interview by Deseret News

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კალათბურთელები
კატეგორია:ამერიკელი კალათბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ხანქენდის აეროპორტი

**ხანქენდის აეროპორტი** ( , ) მდებარეობს თვითგამოცხადებული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში. ამ აეროპორტზე კონტროლი მოახდინა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკამ 1990 წელს, მთიანი ყარაბაღის ომის ესკალაციის შედეგად. ვინაიდან აეროპორტი მდებარეობს აზერბაიჯანის საერთაშორისო დონეზე აღიარებულ საზღვრებში და ამჟამინდელი მთავრობა არ არის აღიარებული , ოფიციალურ IATA-ს სიაში ამ აეროპორტს არ აქვს კოდი. 

2009 წელს მთიანი ყარაბაღის ხელისუფლებამ დაიწყო რეკონსტრუქცია.მიუხედავად იმისა, რომ დაგეგმილი იყო პირველი კომერციული ფრენების გაშვება 2011 წლის 9 მაისს, ფრენები გადადო მთელი 2011 წლის განმავლობაში.2012 წლის მაისში მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სამოქალაქო ავიაციის ადმინისტრაციის დირექტორმა ტიგრან გაბრიელიანმა გამოაცხადა, რომ აეროპორტი ფუნქციონირებას დაიწყებდა 2012 წლის შუა რიცხვებიდან.თუმცა აეროპორტი უსაფრთხოების მიზეზების გამო დახურულია.

აეროპორტი მდებარეობს ზღვის დონიდან 610 მეტრის სიმაღლეზე (2,001 ფუტი). მას აქვს ერთი ასაფრენი ბილიკი, რომელსაც აქვს ნომერი 05/23 ასფალტის საფარი 3717 მეტრით და 2,178 ზომით. ასევე დამონტაჟდა საჰაერო სანავიგაციო მოწყობილობა.

2011 წლის 5 აპრილს გამოცხადდა, რომ აეროპორტის გახსნა გადაიდო.მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის სამოქალაქო ავიაციის სამსახურის ხელმძღვანელმა დიმიტრი ადბაშიანის განცხადებით, აეროპორტს ფუნქციონირება უნდა დაეწყო 2011 წლის ზაფხულში. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ოფიციალური პირები ასევე ამტკიცებდნენ, რომ გახსნის გადადება არ უკავშირდება აზერბაიჯანთან მიმდინარე კამათს.

## ავიაკომპანიები და მიმართულებები
მოსალოდნელია, რომ ყარაბახს ექნება რეგულარული ფრენების სერვისები მხოლოდ ერევანში, სომხეთში, „Artsakh Air“ თან ერთად რომელიც არის სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ავიაკომპანია. შეიქმნა 2011 წლის 26 იანვარს, იგი აპირებდა 2011 წელს შეეძინა სამი ბომბარდიერ CRJ200 თვითმფრინავი. 2019 წლის მაისის მონაცემებით, ფრენები ჯერაც არ დაწყებულა.

## იხილეთ აგრეთვე
*აზერბაიჯანის აეროპორტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*auf World Aero Data (englisch, Stand 2006) 
*^ Airport information for UB1  from DAFIF (ottobre 2006).
*Asbarez, 16.11.2015. 
*articolo su panarmenian.net (in inglese).
*Armeniaweekly del 31 maggio 2012.
*News.am 20.09.12.
*News.am, 19 settembre 2013).

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის აეროპორტები
SOCAR Gas-ის გადამამუშავებელი ქარხანა

**SOCAR Gas-ის გადამამუშავებელი ქარხანა** — ბუნებრივი და თანმხლები აირის პროდუქტების გადამამუშავებელი ქარხანა, რომელიც მდებარეობს  აზერბაიჯანში, გარადაღის რეგიონში, ბაქოში ლობკატანის დასახლებაში. 2009 წლის 7 ოქტომბრიდან შეუერთდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ნავთობკომპანია SOCAR-ს . ქარხანა ახორციელებს ბუნებრივი აირის, ბუნებრივი აირის სითხეების, ბუნებრივი ბენზინის, აირის კონდენსატის, მძიმე კონდენსატების, მშრალი გაზის, კომერციული ბუტანის და კომერციული პროპან-ბუტანის ნარევის წარმოებას.

## ისტორია
SOCAR Gas-ის გადამამუშავებელი ქარხანა დაარსდა 1958 წელს. იმ დროს ქარხნის შექმნის მთავარი მიზეზი იყო ბუნებრივი აირის, აირის კონდენსატის და მსუბუქი ნახშირწყალბადების გადამუშავება. გაზის გადამამუშავებელი ქარხანა დააპროექტა „GIPROAZNEFT“ ინსტიტუტმა, რომელიც საბჭოთა პერიოდში მუშაობდა. მშენებლობა შედგებოდა ორი ეტაპისგან. პირველი და მეორე კორპუსი დასრულდა 1961 წელს და მშენებლობა მიმდინარეობდა 1963-1964 წლებში. პირველი კორპუსის დასრულების შემდეგ ამოქმედდა სამი განყოფილება. აქ მიმდინარეობდა ბუნებრივი აირის ბენზინისგან განცალკევება (გამოხდა-დისტილაცია).

ქარხნის მშენებლობის დასრულების შემდეგ შესაძლებელი გახდა წელიწადში დაახლოებით 4,5 მილიარდი კუბური მეტრი ბუნებრივი აირის გადამუშავება. 1986 წელს სიმძლავრის გასაზრდელად, ქარხანას ჩაუტარდა რეკონსტრუქციული სამუშაოები, შედეგად გადამუშავების წლიური მოცულობა გაიზარდა 6,5 მილიარდ კუბურ მეტრამდე. სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს, ასევე აშენდა 2 გაზსადენი. ამავდროულად, მიწისქვეშა გაზსადენი  და წყალქვეშა მილები ჩანაცვლდა ზედაპირული მილსადენებით. 2003-2004 წლებში აშენდა ორი საზომი ქარხანა, „მაღალი წნევით ბუნებრივი აირის გამომავალი“ და „მთლიანი ბუნებრივი აირის გამომავალი“. 2009 წელს დადგინდა ქარხნის ბუნებრივი აირის მთლიანი გამოსავლიანობა.

## ტენდენციები გაზის გადამუშავებაში
2017 წლის დასაწყისიდან ქარხანაში გადამუშავების შემდეგ მიღებული ბუნებრივი აირის მოცულობა 1,68 მილიარდ კუბურ მეტრს შეადგინდა. სტატისტიკის მიხედვით ირკვევა, რომ გამოყენებული იქნა ქარხნის ბუნებრივი გაზის წლიური გადამუშავების 63%. გარდა ამისა, გადამუშავდა 11 000 ტონა ნავთი და 7500 ტონა ტექნიკური ბუტანი, აქედან 4600 ტონა ტექნიკური ბუტანი გადაეცა „Azerikimya“-ის წარმოების კავშირს. კონტრაქტის თანახმად, ქარხანა ამუშავებს „Azneft SOCAR“- ის ბუნებრივ აირს და გადამუშავების შემდეგ გადასცემს „Azerigas“- ს.

## იხილეთ აგრეთვე
*სოკარი
*აზერბაიჯანის მილსადენური ტრანსპორტი

## რესურსები ინტერნეტში
*ŞİRKƏT · SOCAR  (англ.). www.socar.az. Дата обращения 14 августа 2018.
*SOCAR-ın bu il Qaz Emalı Zavodunda təmizlənmiş təbii qazın həcmi 1,6 mlrd. kubmetr olub (азерб.), Report İnformasiya Agentliyi. Дата обращения 14 августа 2018.
*Azerikimya Production Union 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის კომპანიები
ჯილდა დათუაშვილი

**ჯილდა დათუაშვილი** (დ. 8 აგვისტო, 1946, სოფელი ველისციხე, დღ. გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 მაისი, 1971) — ქართველი საესტრადო მომღერალი.

დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სკოლა, საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიური ფაკულტეტი 1969 წელს. 1964-1966 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის საესტრადო ორკესტრის სოლისტი, ასრულებდა ქართველ კომპოზიტორთა საესტრადო სიმღერებს. გასტროლებით შემოიარა მოსკოვი, ლენინგრადი, საფრანგეთი. მისი პორტრეტი დახატა კორნელი სანაძემ (1974), მანანა ბობოხიძემ (1974). 1970 წელს თბილისში გამართა უკანასკნელი კონცერტი. გარდაიცვალა 1971 წლის 1 მაისს თავის სიმსივნით, 24 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისში.

## ლიტერატურა 
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 139, თბ., 2015.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
იანო ალიბეგაშვილი

**იანო ალიბეგაშვილი** (დ. 15 ოქტომბერი, 1963, ყაზბეგი) — ქართველი საოპერო მოღერალი (სოპრანო).

დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია, სადაც სწავლობდა 1980-1989 წლებში. პირველი კურსიდანვე მონაწილეობდა ფესტივალებში, ოპერაში გამოვიდა პეტრე ამირანაშვილის იუბილეზე. 1989 წლიდან იყო ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი (შესრულებული აქვს: ამელია – ვერდის „ბალმასკარადი“, ტოსკა – პუჩინის „ტოსკა“), ამავე წელს მონაწილეობა მიიღო ფ. ვინიასის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე ბარსელონაში, სადაც პრემია ვერ მოიპოვა, თუმცა ფლორენციისა და ოზიმოს აკადემიების სტიპენდიებით დააჯილდოვეს. 1992 წელს პეზაროში, მიიღო მონაწილეობა როსინის ფესტივალში, გამოსვლა ფესტივალის სენსაციად იქცა. 1993 წელს შედგა იანო ალიბეგაშვილის დებიუტი ლა სკალაში, იმღერა ალისა „ფალსტაფში“ და ლინა „სტიფელიოში“. კონტრაქტებით მღერის ევროპის უდიდესი თეატრების სცენებზე მრავალფეროვანი რეპერტუარით (ძირითადად, ვერდის და პუჩინის, აგრეთვე ჰენდელის, მოცარტის, როსინის, ბელინის ოპერები). თანამშრომლობს მსოფლიოს განთქმულ დირიჟორებთან და მომღერლებთან (საზღვარგარეთ მას იანო თამარის სახელით იცნობენ).

1991 წლიდან ცხოვრობს იტალიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იანო ალიბეგაშვილი. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
ინგუშეთის დროშა

**ინგუშეთის დროშა** —  ინგუშეთის მთავარი სახელმწიფო სიმბოლო. მასზე გამოსახულია, თეთრ ფონზე წითელი ტრისკელიონის სიმბოლო, ხოლო ზემოთ და ქვემოთ აქვს ვიწრო მწვანე ჰორიზონტალური ზოლები. ამჟამინდელი დროშა დამტკიცდა 1999 წლის 11 ივლისს და შეიტანილია რუსეთის ფედერაციის სახელმწიფო ჰერალდიკის რეესტრში, 152 ნომრის შესაბამისად..

ინგუშეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშის დღედ გამოცხადებულია 11 ივლისი. ეს არის ინგუშეთის დღესასწაული, რომელიც დადგენილია ინგუშეთის რესპუბლიკის ხელმძღვანელის ბრძანებულებით, 2014 წლის 11 სექტემბერს.

## 1999 წლის დროშა
### აღწერა
ინგუშეთის რესპუბლიკის ეროვნული დროშა არის თეთრი ფერის სწორკუთხა პანელი, რომლის ცენტრში არის მზის ნიშანი, წითელი წრის სახით, რომლისგანაც სამი სხივი გამოდის, თითოეული სხივი მთავრდება არასრული წრით. დროშის სიგანის თანაფარდობა მისი სიგრძესთან არის 2:3 შეფარდების ტოლი.

დროშას ზედა და ქვედა ნაწილების მთელი სიგრძის გასწვრივ ორი მწვანე ზოლი აქვს ერთანეთის პარალელურად განლაგებული. მზის ნიშნის შიდა წრის სხივი არის დროშის სიგანის ერთი მეთერთმეტედი ნაწილი.  მზის ნიშნის წრის შემქმნელი ზოლის სიგანე არის დროშის სიგანის ერთი მეთერთმეტედი, ხოლო მზის ნიშნის სამი სხივის სიგანე არის დროშის სიგანის ერთი მეოცედი.

მზის ნიშნის ერთი სხივი ვერტიკალურად მდებარეობს დროშის სიგრძის მიმართ და განლაგებული არის ინგუშეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშის ზედა ნაწილში. სხივების ბოლოს არასრული წრის ზედა წერტილსა და მზის ნიშნის გარე წრეს შორის მანძილი არის დროშის სიგანის ერთი მეცხრედი. სამივე სხივი თანაბრად არის დაშორებული და განლაგებული მზის ნიშნის მთელი წრეწირის გარშემო და მიმართულია ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ. 

ინგუშის დროშა შეიქმნა კონკურსისთვის 1993 წელს, ის წარადგინა ინგუშეთის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტის ეროვნული არჩევნების მომზადების საინიციატივო ჯგუფმა, რომელიც მოგვიანებით გახდა საარჩევნო კომისია. დროშის ავტორი და შემქმნელია პროფესორი იბრაჰიმ აბდურახმანოვის ძე დაკილგოვი..

## 1994 წლის დროშა
დროშა შედგება თეთრი და მწვანე ჰორიზონტალური ზოლებისაგან. თეთრი ზოლი მდებარეობს დროშის ცენტრში, რომელიც 4-ჯერ უფრო ფართოა ვიდრე დანარჩენი ზოლები, ცენტრში არის წითელი მზის ნიშანი, მზის ნიშნის შიდა წრის დიამეტრი უდრის დროშის სიგანის ერთ მესამედს. დროშის სიგრძე ორჯერ მეტია მისი სიგანე, ამიტომაც მათი პროპორციული ფარდობა 1:2-ის ტოლია.

## ლეტერატურა
*Alfred Znamierowski: Zászlóenciklopédia. Budapest: Athenaeum 2000. 2002. ISBN 963 9261 87 4
**Vetry Peremen – Flagi i Gerby Respublik Rossii, Winds of Change – Flags and Coats of Arms of the Russian Republics*, 1996
*I. S. Smetannikov: *Gerby i Flagi subektov Rossijskoj Federatsii – The Arms and Flags of the Subjects of the Russian Federation*, 2003

## რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიოს დროშები 
* მსოფლიოს დროშები: ინგუშეთი (რუსეთი) 
* ინგუშეთის დროშები 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგუშეთი
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი

**კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი** () ასევე ცნობილი როგორც **პაშკოვსკის აეროპორტი** (),(IATA: KRR, ICAO: URKK) —  მთავარი აეროპორტი, რომელიც ემსახურება სამხრეთ რუსეთის ქალაქ კრასნოდარს. არის საერთაშორისო აეროპორტი და მდებარეობს კრასნოდარის ცენტრიდან 12 კილომეტრში.

კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი რუსეთში მე -9 ყველაზე დატვირთული აეროპორტია. 2015 წელს მან 3.1 მილიონზე მეტი მგზავრი მიიღო.

დღესდღეობით ეს აეროპორტი ბაზელ აეროს აეროპორტის მმართველი ჰოლდინგის ნაწილია.  2012 წლის ბოლომდე კი ეკუთვნოდა კუბანის ავიახაზებს.

## მახასიათებლები
დღესდღეობით კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტს აქვს სამი ასაფრენი ბილიკი, რომელზეც შეიძლება მოთავსდეს თანამედროვე თვითმფრინავებიი, მაგალითად ბოინგ-737 (გარდა ბოინგ-737-900), ბოინგ 757 და ასევე ყველა ტიპის ვერტმფრენი.

აეროპორტის ტევადობა არის 500 მგზავრი საათში შიდა ფრენებისთვის, ხოლო საერთაშორისო ფრენისათვის საათში 200 მგზავრი.

ტერმინალის კორპუსში არის VIP და CIP დარბაზები, ასევე მაღაზიები, კაფეები, აფთიაქები და უზრუნველყოფილია Wi-Fi წვდომა.

## რეკონსტრუქცია
კრასნოდარის საერთაშორისო აეროპორტი გადიოდა განახლებას, რომელიც ორ ნაწილად იყო დაყოფილი: ახალ 60,000 მ2 აეროპორტის შენობის მშენებლობად, რომელიც 2017 წელს იყო დაგეგმილი და აეროდრომის ინფრასტრუქტურის განახლება.

ეს უკანასკნელი მოიცავს ასაფრენი ბილიკის, საინჟინრო დანადგარების და აღჭურვილობის განახლება-მშენებლობას, რათა უზრუნველყოლი იქნას უსაფრთხოდ და უწყვეტად მაღალი ხარისხის თვითმფრინავების მიღება.

ახალი ტერმინალის მშენებლობის პროექტი, მენეჯმენტმა ბაზელ აერომ აიღო. ჰოლანდიური NACO, მსოფლიოს ერთ-ერთი წამყვანი დამოუკიდებელი აეროპორტის საკონსულტაციო და საინჟინრო ფირმაა. NACO– ს თანახმად, 2030 წლისთვის მგზავრების საერთო რაოდენობა 10 მილიონს მიაღწევს.

ახალი კრასნოდარის აეროპორტის მშენებლობის პერიოდში, არსებული ტერმინალის ფართობი გაფართოვდა 8 200 კვ.მ-ით. შედეგად, აეროპორტის ტევადობა გაიზარდა და შესაძლებელი გახდა 1,700 მგზავრის საათში მიღება. 2013 წლის აგვისტოში დაიწყო საერთაშორისო ტერმინალის რეკონსტრუქცია. გამშვები მრიცხველების რაოდენობა 8 – მდე გაიზარდა, საიმიგრაციო კონტროლის მრიცხველების რაოდენობა კი 10 – მდე. გარდა ამისა, ტერმინალის შენობაში აშენდა ბავშვთა მოედანიც.

კრასნოდარის აეროპორტის რეკონსტრუქციის პროექტი, მოიცავს შიდა ტერმინალის შენობას. განახლებული ტერმინალის შენობები ექსპლუატაციაში შევიდა 2014 წლის ბოლოს.

## რესურსები ინტერნეტში
*აეროპორტის ოფიციალური საიტი 
*World Aero Data  

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის აეროპორტები
ხუნევის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ხუნევის კვირაცხოვლის ეკლესია** — დარბაზული ეკლესია საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში სოფელ ხუნევის ძველ სასაფლაოზე. აშენებულია ბერძენი მშენებლების მიერ XIX საუკუნის დასასრულს.

## ძეგლის აღწერა
ხუნევის ეკლესიის დარბაზული ნაწილის გეგმის სწორკუთხედს აღმოსავლეთის მხრიდან ასევე სწორკუთხა, შვერილი საკურთხეველი ასრულებს, რომელშიც ერთი ფართო და მაღალი, მსუბუქი მორკალვით დასრულებული თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ეკლესიის სამხრეთითა და ჩრდილოეთით არსებულ დანარჩენ ორ სასინათლო ღიობსაც ასეთივე, შეუმჩნეველი რკალით დასრულებული ფორმა აქვს. უცნაურია, მაბრამ დასავლეთის მხარეს ეკლესიას სარკმელი არ აქვს, ამ მხარეს მხოლოდ შესასვლელი სწორკუთხა კარია, ისეთივე როგორც გრძივი კედლების მხრიდან. ეკლესიის დეკორაციული გაფორმების ელემენტს შეიცავს მოთეთრო კირქვის კარგად თლილი, გრძელი და მოკლე ფილების მონაცვლეობით ამოყვანილი კუთხეები, თუ ღიობთა საპირეები, რაც მკვეთრად წარმოაჩენს ამ საკმაოდ მასშტაბური ნაგებობის კონტურებს და კარგად აჩვენებს ფასადების დანაწევრების ზოგად სქემას. ეს ეფექტი გაცილებით უფრო შთამბეჭდავია თავდაპირველი გადაწყვეტით მოღწეულ კედლებზე, სადაც უხეშად დამუშავებული ქვის ფაქტურული ზედაპირი და ღრმა ჩრდილები კონტრასტს ქმნის თლილ კვადრებთან, რომლებიც ამასთან ერთად ჩამუქებული კედლის ზედაპირიდან ამოზიდულიც არის. ბოლო წლებში ჩატარებული რემონტის დროს დასავლეთის მხარეს საფასადო კედლის ზედაპირი ცემენტის ხსნარით შეულესავთ, რაც აბათილებს ფასადთა აღნიშნული მხატვრული დამუშავების ეფექტს და უსიცოცხლოს ხდის მას. კიდევ მეტი ზარალი განუცდია რემონტის შედეგად კელესიის ინტერიერს, სადაც კედლები თითქმის მთლიანად არის დაფარული ცემენტის ნალესობით, რასაც სწორკუთხა საკურთხევლის ზედა, ჩანს დაზიანებულ ნაწილებში ბლოკების შიშველი წყობის სამკუთხა ფრონტონი ემატება. აღსანიშნავია აღმოსავლეთ კედლის ორსავე კუთხის ქვედა რიგში ჩაშენებული გრძელი, ერთმანეთის გადამკვეთი შეკონილი ზოლების წნულით მოჩარჩოებული ფილები, რომლებზეც კუთხის ნაწილში ტოლმკლავა ჯვრებია გამოკვეთილი, ყოველი მკლავის ბოლოს ვოლიტისებრი მოტივით და ძირში რკალური სადგამით. ერთი კვადრატული ფილა, ასევე დამუშავებული ჯვრით სამხრეთის კარის მარცხენა წირთხლის ქვედა რიგშია ჩაშენებული. ეს ფილები კარგი ოსტატობით არის ნაკვეთი, და სავარაუდოდ ისიც ბერძენ ოსტატთა ნახელავი, შესაძლოა სხვა, ამ დროისთვის დაზიანებული ეკლესიიდან იყოს მოტანილი და ხელმეორედ გამოყენებული.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
შიურიუქი

**შიურიუქი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  	1,302 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
ნალჩიკის აეროპორტი

**ნალჩიკის აეროპორტი** ()  (IATA: NAL, ICAO: URMN) — ფედერალური მნიშვნელობის მცირე ზომის საერთაშორისო აეროპორტი, რომელიც მდებარეობს რუსეთში, ყაბარდო-ბალყარეთის რესპუბლიკის დედაქალაქ ნალჩიკის ჩრდილო – აღმოსავლეთით 3 კილომეტრში.აეროპორტი ახორციელებს ფრენებს 24 საათის განმავლობაში. ტერმინალის არეალს ჰყავს 12 თვითმფრინავი და 6 პატარა ზომის თვითმფრინავი. 

ამ აეროდრომს გარდა სამოქალაქო ავიაციისა,  ასევე იყენებენ სამხედრო ავიაციისთვის. აეროპორტის სამგზავრო ტერმინალს შეუძლია 100 მგზავრის მიღება საათში. ტვირთის ტერმინალს კი შეუძლია დღეში 30 ტონა ტვირთის გადატანა. ყოველდღიურად მოსკოვში ორი რეგულარული ფრენა ხდება. ონურ აირმა 2015 წლის 23 ივნისიდან კვირაში 3 დღე დააწესა ფრენები სტამბოლის ათათურქის აეროპორტიდან ნალჩიკის მიმართულებით.

სანამ 2009 წელს მისი ლიცენზია გაუქმდებოდა, ავიაკომპანია „Elbrus-Avia“-ი ახორციელებდა ფრენებს ნალჩიკიდან ევროპისა და რუსეთის რამდენიმე მიმართულებით, ზოგიერთ რეგულარულ და ზოგიერთ ჩარტერულად. სტამბოლი იყო ამ ადგილებს შორის.

## მონაცემები
მომსახურეობა შიდა ავიაკომპანიებზე - 200 მგზავრი საათში, 30 ტონა ტვირთი დღეში, ხოლო საერთაშორისო ხაზებზე - 60 მგზავრი საათში. 2016 წლისთვის, ნალჩიკის საერთაშორისო აეროპორტი მოემსახურა 195 230 მგზავრს, ხოლო 2015 წლისთვის  105 523 მგზავრს. წლის განმავლობაში, 164 880 ადამიანის ტრანსპორტირება უზრუნველყოფილი იქნა შიდა ფრენებით, ხოლო 29 492 მგზავრის ტრანსპორტირება მოხდა საზღვარგარეთ. ტერმინალს ასევე აქვს VIP და ოფიციალური დელეგაციების მომსახურებისთვის დარბაზები.

ნალჩიკის სამოქალაქო აეროდრომი ერთობლივად დაფუძნებულია თავდაცვის სამინისტროსა და G კლასის შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ, მათ აქვს სერთიფიკატი 1414-122 სახელმწიფო რეგისტრაციისა და აეროპორტის ათვისების გამოყენების შესახებ, ამ სერთიფიკატის მოქმედების ვადაა 2017 წლის 15 ივლისი.

აეროპორტში მდებარეობს ნალჩიკის რეგიონალური სამაშველო ბაზა (**RPSB**) - ფედერალური საავიაციო ადმინისტრაციის ფილიალი „სამხრეთ საავიაციო საძიებო და სამაშველო ცენტრი“, რომელიც ღამის საათებში ასრულებს სამუშაოს ვერტმფრენთან ერთად, საძიებო-სამაშველო ოპერაციების მოვალეობის შესასრულებელ არეალზე (300 კმ). აეროპორტს აქვს ერთი ასაფრენი ბილიკი 06/24, მგზავრთა აფრენა და ჩამოსხმა ხდება ერთი მიმართულებით (ქალაქის მოპირდაპირე მხარეს).

## მგზავრთა ნაკადი 
## რესურსები ინტერნეტში
*ნალჩიკის აეროპორტის ოფიციალური საიტი 
*ფრენის განრიგი 
* Diagrama del aeropuerto en la base de datos de aeropuertos rusos. (en inglés) Consultado el 9 de abril de 2012
* Historial de accidentes en Nálchik  (en inglés) Consultado el 9 de abril de 2012
* Mapa de ubicación de los aeropuertos de Kabardia-Balkaria en "Our Airports"  (en inglés) Consultado el 9 de abril de 2012

## სქოლიო
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი
კატეგორია:რუსეთის აეროპორტები
სალაყაია

საკუთარი სახელი **სალაყაია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი სალაყაია — ქართველი ბიზნესმენი, პოლიტიკოსი
* ვახტანგ სალაყაია — მსახიობი
* ივდით სალაყაია — მუსიკოსი
* იოსებ სალაყაია — ქართველი პოლიტიკოსი
* ლია სალაყაია — ქართველი მგალობელი, ხალხური და საეკლესიო მუსიკის პედაგოგი
* სოსლან სალაყაია — აფხაზი პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დაღესტნის დროშა

**დაღესტნის დროშა** — რესპუბლიკის  დროშა, რომელიც მიიღეს დაღესტნის რესპუბლიკის რუსეთის ფედერაციის შემადგენლობაში გადასვლის შემდეგ. დროშა ოფიციალურად მიიღეს 1994 წლის 26 თებერვალს. 2003 წლის 19 ნოემბერს დროშის პროპორცია შეიცვალა თავდაპირველი 1:2 – დან 2:3 – მდე, ხოლო შუა ზოლის ფერი შეიცვალა ღია ცისფერიდან ლურჯამდე..

2012 წლის 5 მაისს დაღესტნის და რუსეთის დროშები დასწიეს დაღესტნის ყველა ქალაქსა და რეგიონში, ტერორისტული თავდასხმის შედეგად, დაღუპულთა გლოვის ნიშნად. ამ დროს 15 ადამიანი დაიღუპა და ასზე მეტი დაშავდა.

## დროშის მახასიათებლები
### დროშის ფერები
დაღესტნის დროშა შედგება სამი ფერისგან, ესენია: მწვანე, ლურჯი და წითელი. დაღესტანის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა ასეთი სახით წარდგენილი იქნა 2003 წლის 19 ნოემბერს..

### სიმბოლიზმი
მწვანე ფერი აღნიშნავს ცხოვრებას, დაღესტნის მიწის სიმრავლეს და ამავე დროს, რელიგიურ დატვირთვასაც ატარებს, როგორც ისლამის ტრადიციული ფერი (მორწმუნე დაღესტანელები ძირითადად სუნიტი მუსლიმები არიან). ცისფერი ფერი არის ზღვის ფერი (რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილს კასპიის ზღვა ესაზღვრება), ეს არის სიმბოლო დაღესტნელი ხალხის სილამაზესა და სიდიადეზე.  წითელი ფერი აღნიშნავს დემოკრატიას, როგორც ადამიანის გონების განმანათლებელ ძალას, ასევე მიუთითებს დაღესტნელი ხალხის (მოსახლეობი) სიმამაცეზე.

## ისტორიული დროშები
1921 წლამდე იყო ორი დროშა დაღესტნის იმამატი და ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელთა რესპუბლიკის დროშა. 1921 წელს ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანი რესპუბლიკის ნაწილებიდან მისი შექმნის შემდეგ დაღესტნის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკას რამდენიმე სტანდარტული ასსრ-ის (ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის) დროშა ჰქონდა, ეს წითელი დროშები საბჭოთა კავშირში ყოფნის დროს ფუნქციონირებდა, მისი დაშლის შემდეგ კი 1994 წელს მალევე შეცვალეს. სამი ფერისგან შემდგარ დროშად, ეს უკანასკნელი წლამდე 2003 წლამდე იყო ხოლო ამჟამნდელ დროშაში შეიცვალა შუაში მდებარე ფერი.

File:Thirdimamateflag.svg|XIX საუკუნის დროშა, კავკასიის იმამატი (დაღესტნის იმამატი)
File:Flag of the Mountain Republic (Variant).svg|ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელთა რესპუბლიკის დროშა, 1917–1920 წლებში
File:Nordkaukasien legion flag.svg|მთიულთა ავტონომიური რესპუბლიკის დროშა, 1921-1924 წლებში.
File:Flag of the Dagestan ASSR (1925-1927).svg|დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა, 1925–1927 წლებში
File:Flag of the Dagestan ASSR (1927-1954).svg|დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა, 1927–1954 წლებში
File:Flag of the Dagestan ASSR.svg|დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა, 1954–1991 წლებში

## სხვა დროშები
დაღესტანში სხვადასხვა ხალხებმა შეიმუშავეს საკუთარი ეთნიკური დროშები, როგორებიცაა:

File:Caucasian-avar-khanate-flag-dagestan-north-caucasus.jpg|დაღესტნელი ხალხის ხუნძების დროშა.
File:Flag of the Kumukh people 1.svg|დაღესტნელი ხალხის ყუმუხების დროშა.
File:Nogai flag.svg|დაღესტნელი ხალხის ნოღაელების დროშა.

## რესურსები ინტერნეტში
* დროშები: დაღესტანი (რუსეთი)  
* დაღესტნის დროშა 

## სქოლიო
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი

**ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი**, **ძერაბოტი**, ან უბრალოდ **გველიჭამია არწივი** () — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. 

გავრცელებულია აზიაში, აფრიკაში, ევროპაში, კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება იშვიათად. ვრცელდება ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე.

მისი სხეულის სიგრძეა 67–72 სმ, ფრთების შლილი — 160–190 სმ, მასა 2,2 კგ-მდე, დედალი მამალზე დიდია. ბინადრობს როგორც ტყეებში, ისე ღია ადგილებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე. აპრილ-მაისში დებს 1–2 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი მორიგეობით. იკვებება ქვეწარმავლებით (მათ შორის შხამიანი გველებით), ამფიბიებით, პატარა ფრინველებითა და მწერებით. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გველიჭამია არწივი
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
გაბალა (საფეხბურთო კლუბი)

**„გაბალა“** (, აგრეთვე წარმოითქმის როგორც *ქაბალა*) — აზერბაიჯანული საფეხბურთო ასოციაციის კლუბი, რომელიც წარმოადგენს გაბალას აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში 2006 წლიდან. გაბალა სამჯერ იყო პრემიერლიგის პრიზიორი ხოლო, 2019 წელს, პირველად მოიგო ეროვნული თასი.

## ისტორია
კლუბი დაარსდა 1995 წლის 3 ივლისს, „გოი გოლის“ სახელით, გოიგოლში. 2005 წლის პირველ სექტემბერს იუსტიციის სამინისტრომ გოი გოლი გაბალაში დაარეგისტრირა. ამავე წლის 5 სექტემბერს გუნდი AFFA-ში დარეგისტრირდა. 2006 წლის ზაფხულში გუნდი გოიგოლიდან გაბალაში გადავიდა და მისი სახელი „გილანი“ გახდა. მოგვიანებით, 2007 წლის 31 აგვისტოს, გუნდმა სახელი კვლავ შეიცვალა და გაბალა დაირქვა.

2010 წლის 10 მაისს, არსენალის ყოფილი მცველი ტონი ადამსი კლუბის მენეჯერად დაინიშნა (მათ შორის გაფორმდა კონტრაქტი, რომლის მიხედვითაც იგი წელიწადში 1 მილიონ ფუნტს მიიღებდა). აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი გუნდმა მეშვიდე ადგილით დაასრულა. 2011 წლის ნოემბერში, ოჯახური პრობლემების გამო, ადამსი გაბალას მწვრთნელის თანამდებობიდან გადადგა.

მიუხედავად ისეთი მენეჯერების დანიშვნისა, როგორიცაა ფატიჰ კავკლაკი და რამიზ მამედოვი, კლუბმა ვერ შესძლო ლიგაში დამაკმაყოფილებელ პოზიციაზე იმღწევა და მრავალი წლის განმავლობაში ცხრილში შუა ადგილებს იკავებდა.

2013 წლის 29 მაისს, კლუბთან წელიწადში 1 ილიონი ფუნტი ხელშეკრულების გაფორმების შემდეგ, გუნდის ახალ მენეჯერად დაინიშნა იური სემინი. იმავე წელს, კლუბმა თავიანთ ისტორიაში პირველად მოახერხა თასის საკვალიფიკაციო ეტაპზე გასვლა, მაგრამ აზერბაიჯანის თასის ფინალში, პენალტების სერიაში, ნეფთჩი ბაქოსთან დანარცხდა.

ევროპალიგის 2015-16 წლების სეზონში, ყარაბახისა და ნეფთჩის ჩემდეგ, გაბალა გახდა მესამე კლუბი რომელმაც ევროპალიგის ჯგუფურ ეპატზე გასვლა მოახერხა.

2017–18 წლების აზერბაიჯანის თასის ფინალში, კესლასთან დამარცხების შემდეგ, ხელშეკრულების არ გახანრგძლივების გაამო რომან გრიგორჩუკმა გაბალა დატოვა. 2018 წლის 30 მაისს გაბალამ გამოაცხადა, რომ ორწლიანი კონტრაქტით გუნდის ახალ მენეჯერად სანან გურბანოვი დაინიშნა. 2019 წლის 31 აგვისტოს, სახლში კესლასთან 0:4 დამარცხების შემდეგ, გურბანოვი მენეჯერის თანამდებობიდან გადადგა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბები
ჩვენ გვერდით

***„ჩვენ გვერდით“*** — ქართული მრავალეპიზოდიანი სატელევიზიო დრამა, რომელიც ღამის შოუს სტუდიამ (Night Show Tudio) გადაიღო 2015 წელს. ტელესერიალის პრემიერა 21 სექტემბერს გაიმართა ტელეკომპანია მაესტროს ეთერში და ის 2016 წლის 21 იანვარს დასრულდა. სერიალი გადიოდა ყოველდღე 20:45 წუთზე ტელეკომპანია მაესტროს ეთერში.

## გადაღება
სერიალის გადაღება მიმდინარეობდა თბილისში, სხვადასხვა ტერიტორიებზე. ასევე სერიალის გადამღები ჯგუფი ქმნიდა დეკორაციას და გადაღებები მიმდინარეობდა პავილიონებში.

## ეპიზოდები
სერიალი 1 სეზონსა და 120 სერიას მოიცავს. სერიის საშუალო ხანგრძლივობა 35-დან 45 წუთამდე მერყეობს

## როლებში
* სოფო ლობუანიძე
* თორნიკე ნიკოლაშვილი
* ნინო დუმბაძე
* ანი იმნაძე
* ბექა ხუცირიძე
* ნუცა მესტუმრიშვილი
* თაკი მუმლაძე
* ნიკა გორდეზიანი
* ბექა აბრამიშვილი
* თამუნა მდივანი
* ზაზა გოგუაძე
* მარიამ ხუხუნაიშვილი
* დავით დავითულიანი
* თაზო გახარია
* ვანიკო ტუღუში
* სოფო კერვალიშვილი
* გიორგი ჯიქია
* ქეთა ლორთქიფანიძე
* გიორგი ბოჭორიშვილი
* მაია ხორნაული
* სალომე რევაზიშვილი
* ნატა ზარნაძე
* ელენე კალატოზიშვილი
* ანი ალადაშვილი
* თათული ედიშერაშვილი
* ნატალია გალოგრე
* ვიკა კალანდია
* ნანა ლორთქიფანიძე
* ნიკა წერედიანი
* ალექსანდერე ლორთქიფანიძე
* ნატა ბერეჟიანი
* დიმა ტატიშვილი
* ანი ნიკოლაშვილი
* ნათია მელაძე
* ზაზა თედელური
* მამუკა მუმლაძე
* ზაალ კუპრაშვილი
* თიმ ოგდენ
* ნიკა ქაცარიძე
* სალომე ფაღავა
* თუთა ოქროპირიძე
* გიგი მიგრიაული
* გიორგი გურგულია
* გიორგი სერგია
* პავლე ნოზაძე
* ნათია გიორგაძე
* სოსო ლაღიძე
* გია ტყეშელაშვილი
* ნინი სირაძე
* პაატა ცივაძე

## შემოქმედებითი ჯგუფი
* პროექტის მენეჯერი — დავით გოგიჩაიშვილი
* აღმასრულებელი პროდიუსერი- ირაკლი კაკაბაძე
* პროექტის დირექტორი — ვანო ჭელიძე
* რეჟისორი — დავით ჭაბაშვილი, გიორგი კაპანაძე, გიორგი ჯაფარიძე
* სცენარი — რატი წეროძე, თაკო ფოლადაშვილი, თამთა ქამუშაძე
* M0VI ოპერატორი — გიორგი დავლიანიძე
* ოპერატორი — ლევან ბერაძე
* პროდიუსერი — მარიამ მდინარაძე , გვანცა ფარეიშვილი
* ტექნიკური პროდიუსერი — მადლენა კვიკვინია
* კოორდინატორი — თიკა ჯაბანაშვილი
* კოორდინატორი — თიკა ჯაბანაშვილი, ეკა თომაძე, დარინა სონიშვილი
* მხატვარი — ნანუ ამირანაშვილი, ნანუკა გოცაძე
* კოსტუმების მხატვარი —  ნიკა თოფურია, თათა თომაძე, თამო ცაგარეიშვილი
* რეკვიზიტი — სოფო მაკარაშვილი, მარიამ წიგნაძე
* ვიზაჟი — ანა ჯანელიძე, ანა ორმოცაძე
* ხმის მონტაჟი — ჯონდო ჯაფარიძე
* მუსიკალური გაფორმება — თინათინ მუმლაძე
* ხმის ოპერატორი — მერაბ როსტომაშვილი, ჯამბაკურ ბაქრაძე, ლევან გვენეტაძე
*კომპიუტერული გრაფიკა და მონტაჟი — იკო იაკობიძე, დათა გავარდაშვილი, ირაკლი გაბრიჭიძე, ზუკა კობახიძე
*ქუდის მუსიკა — ჯგუფი “დილა როა”
*განათება/ოპერატორის ასისტენტი — ირაკლი სარდანაშვილი, გიორგი ოდიკაძე, ალექსანდრე როინიშვილი, გიორგი წულაია, ბექა სარდანაშვილი, ირაკლი ჯიაძე
*დეკორატორი — ვახტანგ იორდანიშვილი, ნიკა ვერულეიშვილი, ლაშა კობახიძე, ნიკა ვერულეიშვილი, ლაშა კობახიძე, თორნიკე ქუმსიაშვილი
*კლაპი — ანი ფარეიშვილი ,თიკუნა კიკალეიშვილი, თამუნა ონიანი
*ფინანსური მენეჯერი — ნინო ლომიძე
*მძლოლი — გელა გიორგაძე, დავით ბაჯელიძე, გიორგი ბუქური
*დამლაგებელი — თამარ ტეტიაშვილი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* TV11-ის ოციფიალური Youtube არხი

კატეგორია:ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:2010-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:ღამის შოუს სტუდია
შუველიანი (საფეხბურთო კლუბი)

**შუველიანი** (, გამოითქმის  [ʃyvælan]) — აზერბაიჯანული საფეხბურთო კლუბი, რომელიც ბაქოში (შუველიანში) მდებარეობდა.

კლუბს მოკლე ისტორიის განმავლობაში სახელი ოთხჯერ შეეცვალა (ოლიმპიკ-ბაქო, ალიმპიკ-შუველიანი, აზალი და ბოლოს შუველიანი). ევროპულ შეჯიბრებებში უეფა კლუბს ჯერ კიდევ ოლიმპიკ-შუველიანის სახელით აღიარებს.

კლუბი ასევე არის ევროპული კლუბთა ასოციაციის წევრი.

## ისტორია
### ადრეული წლები (1996–2006)
იგი დაარსდა 1996 წელს, როგორც ფუტსალის კლუბი; მისი სახელი იყო „AMMK“. იგი ფუტსალის ეროვნულ ლიგაში 1996-97 წლების სეზონიდან 2003-04 წლების სეზონამდე ასპარეზობდა. „AMMK“ ასევე წარმოადგენდა აზერბაიჯანს უეფას ფუტსალის თასის 2003-04 წლების სეზონში.

„AMMK“ პროფესიონალური საფეხბურთო კლუბი 2004 წელს გახდა და აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში ჩაირიცხა. ოლიმპიკ ბაქოსათვის აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი წარმატებული არ აღმოჩნდა. ხორვატი მმართველი სტეჰან კორდასი ორი თვე გუნდისთვის მუშაობის შემდეგ, არასასურველი შედეგის გამო, თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. მის ადგილს შემდგომ პერიოდში სერბი პეტარ კურციბიჩი იკავებდა თუმცა კარგი შედეგის დაფიქსირება მანაც ვერ შეძლო და გუნდმა სეზონი მე-12 ადგილზე დაასრულა. ამ პრეიოდში გუნდს ეძახდნენ „გუნდი ბალკანეთიდან“, რადგან მისი მოთამაშეების დიდი ნაწილი ბალკანეთის ქვეყნიდან იყო (მათშორის იყვნენ: მარკო მიტროვიჩი, სრდჟან ბალიაკი, რასო ბაბიკი, სასა კოვაჩევიჩი, ტომისლავ ვისევიჩი და სხვები).

### აბდულაიევის წლები
2006 წლის ივნისში ასგარ აბდულაიევი ოლიმპიკის ახალ მთავარ წვრთნელად დაინიშნა. იგი ჯერ კიდევ მოიხსენიება როგორც ყველაზე წარმატებული მთავარი მწვრთნელი კლუბის ისტორიაში. აბდულაიევის ხელმძღვანელობით ოლიმპიკმა საკუთარი შედეგები გააუმჯობესა: 2007 წლის სეზონი მე-6 ადგილით, ხოლო 2008 - მე-2 ადგილით დაასრულა. ოლიმპიკი ახლოს იყო 2007-08 წლების ლიგის ტიტულის მოგებასთან, თუმცა გუნდი უკანასკნელ შეხვედრაში ყარაბაღის წინააღმდეგ დამარცხდა.

ოლიმპიკის დებიუტი აგრეთვე წარუმატებელი გამოდგა ევროპის ტურნირებზეც: 2008-09 წლის უეფას თასზე გუნდი პირველ პირველ საკვალიფიკაციო ეტაპზე, სერბული „ვოივოდინასთან“ დამარცხდა. ამ თასზე რომან ახალკატსი გახდა ოლიმპიკის პირველი მოთამაშე, რომელმაც გოლი ევროპულ ტურნირზე გაიტანა.

### გვიანი წლები (2017-)
2017 წლის 12 მაისს კლბმა სახელი შეიცვალა და ახლა უკვე შუვალან FK დაირქვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website
* AZAL PFC  at PFL.AZ
* Профиль на сайте uefa.com 
* Официальный сайт клуб
* Профиль на сайте *footballfacts*

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბები
ანონსი

„**ანონსი**“ — რუსული ყოველდღიური თეატრალურ-საბირჟო დასურათებული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1892 წელს; 1893 წლიდან გახდა ყოველდღიური საღამოს გაზეთი და გამოვიდა 312 ნომერი. იბეჭდებოდა ფელეტონები, პროგრამები, განცხადებები, თეატრალური აფიშები, თეატრალური ქრონიკები, სპექტაკლების ლიბრეტოები, საგასტროლოდ ჩამოსული მსახიობების ბიოგრაფიები და შემოქმედებითი პორტრეტები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
ამიერკავკასიური ზაზუნა

**ამიერკავკასიური ზაზუნა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გავრცელებულია ბულგარეთში, რუმინეთში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, ამიერკავკასიაში, დაღესტანში. საქართველოში გვხვდება ლიხის (სურამის) ქედის აღმოსავლეთით; სამცხე-ჯავახეთში, ქართლში, კახეთში. ვერტიკალურად ვრცელდება ზღვის დონიდან 2800 მეტრამდე. ბინადრობს ველებზე, ნათეს მინდვრებში, ზეგნებზე, ზოგჯერ 2 მეტრამდე სიღრმის სოროს თხრის.

აქვს 40–50 გრამის ტევადობის ლოყისქვეშა პარკები, რომლებიც იხსნება პირის ღრუში. ამ პარკებით ამიერკავკასიურ ზაზუნას საკვები გადააქვს და იკეთებს ზამთრის მარაგს. მრავლდება წელიწადში ორჯერ. თითოეულ ჯერზე შობს 12–15 ნაშიერს. ზიანს აყენებს მარცვლეულის ნათესებს. საქართველოში მცირერიცხოვანია. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საშუალო ზაზუნა
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
ანოგრამა

**ანოგრამა** () — გვიმრა ტაბელასებრთა (ადრე ადიანტუმისებრთა) ოჯახისა. მცირე ზომის (6–25 სმ) მცენარეა, ქმნის პატარა კორდებს. აქვს ორგვარი ფოთოლი — სტერილური და სპორებიანი. გვხვდება ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიაში, ტასმანიაში, ახალ ზელანდიაში, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, აფრიკაში, ამიერკავკასიასა და შუა აზიის (ქოპეთდაღი) მთებში. იშვიათი გვიმრაა. საქართველოში მარტო კოლხეთში — გურიასა (ფოთსა და სუფსას შორის) და აჭარაში (ბათუმი, ხულო) — იზრდება ზღვისპირა ტენიან დაჩრდილულ კლდეებზე, მუხნარსა და მურყნარში. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანოგრამა
თალიშური ენა

**თალიშური ენა** — თალიშები ინდოევროპულ ენათა ოჯახის დასავლურ-ირანული ჯგუფის ჩრდილო-დასავლური ქვეჯგუფის თალიშურ ენაზე ლაპარაკობენ. დამწერლობა ლათინური გრაფიკით 1928 წელს შეიქმნა. რამდენიმე წლის განმავლობაში თალიშურ ენაზე გამოიცემოდა 19 ბეჭდვითი გამოცემა. 

## ისტორია
1930-იანი წლების ბოლოს თალიშურ ენაზე ყველა გამოცემა შეწყდა. უკანასკნელი წლების განმავლობაში თალიშურ ენაზე წიგნებისა და გაზეთების გამოცემა განახლდა. სოფლებში, სადაც ეთნიკური თალიშები ცხოვრობენ, შემოიღეს თალიშური ენის სწავლება. ყველა თალიში ორენოვანია. ისინი თალიშურ ენასთან ერთად აზერბაიჯანულ ენასაც თანაბრად ფლობენ. 
ძველად თალიშურ ენაზე ლენქორანის ჩრდილოეთითაც ლაპარაკობდნენ, იყო დრო თალიშური ენა 142 სოფელში იყო გაბატონებული. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:ირანული ენები
მუსავათი

**მუსავათი** () — აზერბაიჯანის პოლიტიკური პარტია. მისი ისტორია შეიძლება დაიყოს სამ პერიოდად: ადრეული (ძველი) მუსავატი, მუსავატი გადასახლებაში და ახალი მუსავატი.

## ისტორია
მუსავატი დაარსდა 1911 წელს ბაქოში, მამედ ემინ რასულზადეს, მამმედ ალი რასულზადე (მისი ბიძაშვილი), აბასგულუ კაზიმზადეს და ტაჯი ნაგიოღლუს მიერ. მისი საწყისი სახელი იყო მუსლიმურ-დემოკრატიული მუსავატის პარტია. პირველი წევრები იყვნენ ველი მიქაილოღლუ, სეიდი ჰუსეინ სადიგი, აბდურჰრაჰმა ბეი, იუსიფ ზია ბეი და სეიდ მუსავი ბეი. ადრეულ მუსავატში შედიოდა აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ლიდერი ნარიმან ნარიმანოვი. 

პირველი მსოფლიო ომის დაწყებამდე, მუსავატი შედარებით მცირე, საიდუმლო და მიწისქვეშა ორგანიზაცია იყო. მისი პროგრამა მიზნად ისახავდა ოსმალეთის იმპერიის მფარველობაში ერთიანი მულიმური სახელმწიფოს შექმნას აზერბაიჯანის ჩათვლით. პირველი მსოფლიო ომის დროს მუსავატმა უარი თქვა პანისლამურ და პანთურქულ იდეებზე და მხარს უჭერდა ცარისტულ რეჟიმს. 1917 წლის ივნისში გაერთიანდა ფედერალისტების თურქულ პარტიასთან და ჩამოყალიბდა ფედერალისტ-მუსავატელების თურქულ-დემოკრატიულ პარტიას. პარტიის ყრილობა გაიმართა 1917 წლის 26 ოქტომბერს და მიიღო პროგრამა, რომელიც ითხოვდა რუსეთის ფედერალური დემოკრატიული რესპუბლიკის შექმნას ეროვნულ-ტერიტორიული ავტონომიებით.

1917 წლის ოქტომბერ-ნოემბერში ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუსავატმა, 1918 წლის მაისში, მოაწყო შეარაღებული ამბოხება, მაგრამ დამარცხდა. 1918 წლის 27 მაისს მუსავატმა თბილისში გამოაცხადა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა. ივნისში მათი მთავრობა განჯაში გადავიდა, ხოლო 15 სექტემბერს ინგლისისა და ოსმალეთის დახმარებით დაიბრუნა ბაქო. 1920 წელს აზერბაიჯანის საბჭოთა ოკუპაციის შემდე პარტიის არსებობა შეწყდა.

## ახალი მუსავათი
აზერბაიჯანში მუსავატის პარტიის აღდგენა 1989 წელს მოხდა, აზერბაიჯანის მეორე დამოუკიდებლობის დროს. ინტელექტუალთა ჯგუფმა შექმნა „აზერბაიჯანის ეროვნული დემოკრატიული ახალი მუსავატის პარტია“. მოგვიანებით ამ ჯგუფმა ჩამოაყალიბა "მუსავატის პარტიის რესტავრაციის ცენტრი" და აღიარა მუსავატი დევნილობაში. 1992 წელს ახალი მუსავატისა და მუსავატის დევნილების დელეგატები შეიკრიბნენ "მუსავატის III კონგრესზე" და ოფიციალურად აღადგინეს პარტია, როგორც მუსავატის პარტია. მის ფრაგმენტად აირჩიეს პოპულარული ფრონტის ერთ-ერთი ლიდერი, ესა გამბარი. 90-იან წლებში პარტია განიხილებოდა, როგორც ეროვნული დემოკრატიული პარტია; მთიანი ყარაბაღში მიმდინარე კონფლიქტთან დაკავშირებით, პარტიამ მოუწოდა მოქალაქეებს უფრო აქტიურად ებრძოლონ საოკუპაციო ძალებს. კონფლიქტის გაყინვით, პარტიამ აირჩია ახალი კურსი - ლიბერალი დემოკრატიის უფრო დიდი ელემენტების დანერგვით. მიუხედავად პარტიაში სრული დემოკრატიისა, ყველა ისეთი გარემოება, როგორიცაა ხელმძღვანელობის თანამდებობებზე ალტერნატიული კანდიდატების არარსებობა და მათი უცვლელი ხასიათი საკმაოდ გრძელი პერიოდის განმავლობაში, პარტიას პოლიტიკური დამკვირვებლების კრიტიკის ობიექტად აქცევს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* მუსავატის პარტია
* მუსავატის პარტიის ისტორია

კატეგორია:აზერბაიჯანის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:1911 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
ყარაჩაულ-ბალყარული ენა

**ყარაჩაულ-ბალყარული ენა** — ბალყარელები ყარაჩაელების მონათესავე თურქულენოვანი ხალხია, რომლებიც კავკასიის ჩრდილოეთის ქედის ცენტრალური ნაწილის მთიან მონაკვეთში მკვიდრობენ.
ბალყარულ ენაზე დამწერლობა 1924 წელს შეიქმნა (თავდაპირველად ლათინურ, შემდეგ  რუსულ გრაფიკზე დაყრდნობით). ბალყარული ლიტერატურული ენის საფუძველს ბაქსანურ-ჩეგემური დიალექტი წარმოადგენს. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:რუსეთის ენები
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთი
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთი
კატეგორია:თურქული ენები
ნოღაური ენა

**ნოღაური ენა** (თვითდასახელება: ногай тили, ногайша) — ნოღაელების ენა. შედის ალთაური ენების თურქულ ენათა ოჯახის ყივჩაყური ჯგუფის ყივჩაყურ-ნოღაურ ქვეჯგუფში. აქვს სამი დიალექტი: საკუთრივ ნოღაური (სტავროპოლის მხარე), ყარანოღაული (დაღესტანი) და აქნოღაური (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი). ლიტერატურულ ენას საფუძვლად უდევს ყარანოღაური დიალექტი. დამწერლობა XVIII საუკუნიდან 1928 წლამდე ეყრდნობოდა არაბულ გრაფიკას, 1928 წლიდან — ლათინურს, 1938 წლიდან — რუსულს. 

## ლიტერატურა
* *თოფჩიშვილი რ.*, კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ., 2012

## სქოლიო

კატეგორია:რუსეთის ენები
ხაზარ-ლენქორანი

**ხაზარ-ლექორანი** () — აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბი. მდებარეობს ლენქორანში. კლუბმა უკანასკნელად, აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში, 2015-16 წლების სეზონში ითამაშა. 2016 წლის ზაფხულიდან კლუბი ახალგაზრდულ ფეხბურთზეა კონცენტრირებული. კლუბი 2004 წელს დაარსდა და ამ დღიდან აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში თამაშობდა (სულ 12 სეზონი). ამ დროის განმავლობაში აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგა ერთჯერ ხოლო აზერბაიჯანის თასი სამჯერ დაისაკუთრა. ხაზარ-ლენქორანი ევროპის კლუბთა ასოციაციის წევრიც იყო.

## ისტორია
### ადრეული წლები (2004-2012)
კლუბი 2004 წელს, აზერბაიჯანელმა მეწარმემ, მუბარიზ მანსიმოვმა დააარსა და ადგილობრივ მედიაში, ძირითადად ფინანსური მდგომარეობის გამო, მან „კავკასიურ ჩელსიდ“ მოიხსენია. აგასელიმ მირჯავადოვის ზედამხედველობის ქვეშ კლუბმა აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგის ტიტული 2006-07 წლების სეზონში მოიპოვა. ხაზარ-ლენქორანმა აგრეთვე მოახერხა 2008 წლის CIS თასის მოპოვება; ამ თასის მოსაპოვებლად გუნდმა ფინალში ფახთაქორ ტაშკენტი დაამარცხა.

ფაბიან ველდვიჯკის დანიშვნის შემდეგ კლუბმა ევროპულ თასებზე წარმატებას ვერ მიაღწია. 2013 წლის 4 დეკემბერს, ხაზარ-ლენქორანმა გამოაცხადა, რომ ველდვიჯკი თანამდებობიდან გაათავისუფლეს ცუდი შედეგის დაფიქსირების გამო.

### გვიანი წლები (2014-16)
2014 წლის ივლისში, იუნის ჰუსეინოვის ძინამძღოლობით, გუნდმა ევროპულ ტურნირში პირველი მატჩი მოიგო: მათ „ნომმე კალჯუ“ დაამარცხეს. 2015 წლის მარტში, ორწლიანი კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, კლუბის მენეჯერად ლივერპულის ყოფილი მოთამაშე ჯონ ტოშაკი დაინიშნა. 2015-16 წლების სეზონში ხაზარ-ლენქორანმა არსებობის ისტორიაში ყველაზე დაბალი პოზიციით, მე-12 ადგილით, დაასრულა ტურნირი.

აზერბაიჯანის პროფესიული საფეხბურთო ლიგის გადაწყვეტილებით ხაზარ-ლენქორანს 2016-17 წლების სეზონში მონაწილეობის უფლება არ გააჩნდათ და ამ განაჩენის გაგების შემდეგ ხელმძღვანელობამ გამოაცხადა, რომ კლუბი პროფესიონალურ ფეხბურთს თავს ანებებდა.

## გულშემატკივრობა
გულშემატკივრობის მხრივ ხაზარ-ლენქორანი ერთ-ერთი გამორჩეული კლუბია. კავკასიის რეგიონში, კაპაზის შემდეგ სწორედ მათ მატჩებს ესწრება საშუალოდ გულშემატკივრების ყველაზე მაღალი რაოდენობა. კლუბს გულშემატკივრები მთელ სამხრეთ რეგიონში ჰყავთ (ხარდამჭერთა კლუბებით - მთელს მსოფლიოში). კლუბის მხადამჭერები ცნობილები არიან, როგორც „Fırtına“ (შტორმი).

## რესურსები ინტერნეტში
*Official website 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბები
სიმურგი (საფეხბურთო კლუბი)

**სიმურგი** () — საფეხბურთო კლუბი აზერბაიჯანში, კერძოდ, ზაქათალაში.

## ისტორია
### ადრეული წლები (2005-2009)
კლუბი დაარსდა 2005 წელს. ირიცხებოდა აზერბაიჯანის პირველი დივიზიონის შემადგენლობაში. კლუბის პირველმა სეზონმა წარმატებით ჩაიარა და უკვე 2006-07 წლების სეზონში გუნდი აზერბაიჯანის პრემიერ ლიგაში ასპარეზობდა. აზერბაიჯანის საფეხბურთო პრემიერლიგაში ჩატარებული პირველი სეზონი გუნდმა მე-8 ადგილი დაასრულა (ჩემპიონატში 14 გუნდი მონაწილეობდა). აზერბაიჯანულმა, ჟურნალმა *Football+*-მა, 2006-07 წლების სეზონის გამო სიმურგი „წლის სიურპრიზად“ ცნო. მიუხედავად 2009-10 წლების სეზონის პირველი ნახევრის კარგად ჩატარებისა, ეს სეზონი კლუბისათვის წარუმატებელი გამოდგა. სეზონის მეორე ნახევარში კლუბმა სატურნირე ცხრილში დაღმასვლა დაიწყო დასაბოლოოდ სეზონი მე-8 ადგილით დაასრულა. მოქმედი მწვრთნელი, რომან პოკორა, ცუდი შედეგის ჩვენებისთვის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს.

2010 წლის ივნისში, კლუბის აღმასრულებელი დირექტორი, აზერბაიჯანის ყოფილი ეროვნული გუნდის მენეჯერი ჯოკო ჰადჟიევსკი სიმურგის ახალ მთავარ მწვრთნელად დაინიშნა. ფინანსური პრობლემების გამო ახალმა მწვრთნელმა გამოცდილი მოთამაშეების გუნდში მოყვანა და კონტრაქტების გაფორმება ვერ მოახერხა და ამიტომ მან გუნდი ნაკლებად გამოუცდილი მოთამაშეებით შეავსო. 2010–11 წლების სეზონი ყველაზე ცუდი გამოდგა კლუბის ისტორიაში, რადგან სეზონის ბოლოს სიმურგი მე-11 ადგილზე აღმოჩნდა და ამისგამო გუნდს აზერბაიჯანის პირველ დივიზიონში დაქვეითება მოუწია.

2011 წლის 18 ივლისს კლუბმა კონტრაქტი, ყოფილი უკრაინელ ფეხბურთელთან და ასოციაციის ფეხბურთის მწვრთნელთან, სერგეი იურანთან გააფორმა.

2015 წლის ზაფხულში გუნდი ფინანსური პრობლემების გამო დაიშალა.

## სტადიონი
ზარაქალას ქალაქის სტადიონი არის ფეხბურთის მოედანი, რომელიც ზაქათალაში (აზერბაიჯანში) მდებარეობს. იგი გამოიყენებოდა როგორც კლუბის საშინაო სტადიონი. სტადიონი 3,500 ადგილს მოიცავს.

## გულშემატკივრები
სიმურგს საკუთარ წარმატებებთან შედარებით დიდი გულშემატკივრების რაოდენობა ჰყავდა. კლუბის ზაქათალაში დარჩენაში გულშემატკივრებს დიდი როლი მიუძღვით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official Website
* Unofficial Website

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის საფეხბურთო კლუბები