open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არალეგალური ბოლშევიკური სტამბები საქართველოში

**არალეგალური ბოლშევიკური სტამბები საქართველოში** — 1900 წლიდან საქართველოში მოქმედი სოციალურ-დემოკრატიული იატაკქვეშა სტამბები, სადაც იბეჭდებოდა პროკლამაციები, ბროშურები, გაზეთები და სხვა რევოლუციუტი ლიტერატურა. არალეგალური სტამბის ერთ-ერთი პირველი ორგანიზატორი საქართველოში ვლადიმერ კეცხოველი იყო. სტამბების ძირითად ფინანსურ წყაროს მუშათა შესატანი და სოციალურ-დემოკრატიული ორგანიზაციებიდან მიღებული ანარიცხები წარმოადგენდა.

1900 ზაფხულში რსდმპ თბილისის კიმიტეტმა მოაწყო ორი არალეგალური სტამბა ჩუღურეთსა და ნაძალადევში, სადაც იბეჭდებოდა მუშათა საგაფიცვო ფურცლები. 1902 წლის დამდეგს ი. სტალინისა და ს. თოდრიას ხელმძღვანელობით ბათუმში დაარსდა არალაგელური სტამბა, სადაც დაიბეჭდა ბათუმის სოციალურ-დემოკრატიული ჯგუფის ფურცლები და პროკლამაციები. იმავე წელს თბილისში დაარსდა რსდმპ თბილისის კომიტეტისა (დაიბეჭდა პროკლამაციები, ბროშურები, გაზეთი „ბრძოლა“, № 4) და „სომეხთა სოციალურ-დემოკრატიული კავშირის“ (დაიბეჭდა გაზეთი „პროლეტარიატი“, № 1) სტამბები, ხოლო 1903 — ავლაბრის სტამბა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია
ავლაბრის სტამბა

მინი|ავლაბრის სტამბა
**ავლაბრის სტამბა** — 1903 წლის დამლევს თბილისში დაარსებული *რსდმპ კავკასიის კავშირის კომიტეტის ავლაბრის არალეგალური სტამბა*.

სტამბის მოწყობა დავალებული ჰქონდა მიხო ბოჭორიძეს. მან შენობის ასაგებად ქალაქის განაპირა უბანი — ავლაბარი შეარჩია. 1907 წლის 7 ოქტომბერს ქალაქის გამგეობამ ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარი სახელოსნოების ყოფილ მუშას დ. როსტომაშვილს, რომელსაც აქ იჯარით მიწის ნაკვეთი ჰქონდა აღებული, სახლის აშენების უფლება მისცა და პროექტიც დაუმტკიცა. ბოჭორიძემ კი მშენებლობასთან ერთად შეიმუშავა კონსპირაციის გეგმა: შენობის სარდაფქვეშ, ღრმა მისწისქვეშეთში, განზრახული იყო დიდი არალეგალური სტამბის მოწყობა. მშენებლობა რევოლუციონერ მუშებს ალექსანდრე, ნუკო და ვანო ჩოდრიშვილებს, მირიმან და თედო მაღრაძეებს მიანდეს. მოკლე ხანში აშენდა ოროთახიანი სახლი.

1904-1905 წლების განმავლობაში, როდესაც სტამბა სრული დატვირთვით მუშაობდა, მისი ადგილსამყოფელი სასტიკად იყო გასაიდუმლოებული. მისი ადგილსამყოფელი სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ლიდერებმაც არ იცოდნენ. სტამბა შემთხვევით აღმოაჩინა ჟანდარმერიამ 1906 წლის აპრილში, 15 აპრილს შენობა თითქოს მასობრივი ჩხრეკის ფარგლებში მოყვა და სტამბაც შემთხვევით იპოვეს. ჟანდარმთა ოფიცერმა ჭაში სიღრმის შესამოწმებლად ცეცხლმოკიდებული ქაღალდის ფურცელი ჩააგდო, ჭის ბოლოში სტამბისკენ გაჭრილმა გვირაბმა კი ქაღალდი შიგნით გაიტაცა. ოფიცერი მიხვდა რომ შენობის ქვეშ რაღაც იყო. ჟანდარმერიამ სახლი გადაწვა და ააფეთქა, მეპატრონე დათიკო როსტომაშვილი კი გააციმბირა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ავლაბრის არალეგალური სტამბა-მუზეუმი  საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია
* „შუქი მიწისქვეშეთიდან“ — ავლაბრის სტამბის უცნობი ისტორია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის სტამბები
კატეგორია:რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია
არამე

**არამე** — ურარტუს ერთ-ერთი პირველი მეფეთაგანი (ძვ. წ. 858  - ძვ.წ. 844). მოხსენებულია ასურეთის მეფის, სალმანასარ III-ის, წარწერებში. ძვ. წ. 857 სალმანასარ III-მ აიღო ნაირის სამეფო ქალაქი არზაშკუნი და დაამარცხა ადურუს მთებში გახიზნული მეფე. მანვე ძვ. წ. 845 წელს დაიპყრო არამეს სამფლობელო ქალაქები ტიგროსის სათავეებიდან ევფრატის სათავეებამდე.

## ლიტერატურა
* History in Africa, Volume 2, p. 93. African Studies Association., 1975

კატეგორია:ურარტუს მეფეები
არამი

**არამი** () — სომეხი ხალხის ლეგენდარული გმირი. ძველი სომეხი ისტორიკოსის მოვსეს ხორენაცის გადმოცემით, სომხების ლეგენდარული მამამთავრის, ჰაიკის შთამომავალი, რომლის სახელითაც ქვეყანას **არმენია** ეწოდა. ზოგიერთ მკვლევარს მიაჩნია, რომ ამ გადმოცემაში შემონახულია ურარტუს პირველი მეფის, არამეს ხსენება.

## ლიტერატურა
* *ჯანაშია ლ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 538, თბ., 1975

კატეგორია:სომხეთი
არამსუსხავნი

**არამსუსხავნი** () — უხერხემლო ცხოველების ქვეტიპი ნაწლავღრუიანების ტიპისა, წარმოდგენილია ერთადერთი კლასით — სავარცხლურებით. არამსუსხავნთ მსუსხავი უჯრედები არა აქვთ. საკვებს ზოგი საცეცების წებოვანი უჯრედების საშუალებით იჭერს, ზოგი — პირის ირგვლივ განვითარებული ორი ლაპოტით, ზოგი კი პირდაპირ ყლაპავს მსხვერპლს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაწლავღრუიანები
არამ-ხუტუ

**არამ-ხუტუ** — ამირანის ორეული ამირანიანის მეგრული ვერსიით. ზოგიერთი მეცნიერის (ივ. ჯავახიშვილი) აზრით, „ამირანი“ „არამიდან“ მომდინარეობს. არამ-ხუტუს ხური-ურარტულ ონომასტიკასთან უნდა ჰქონდეს კავშირი (გ. ჟორდანია). მამაკაცის მეგრულ საკუთარ სახელს ხუტუ (ხუტა)-ხუთას-ს მოეპოვება შესატყვისი ხური-ურარტულ ტექსტებში) (ნუზის არქივი) და დასაშვებად არის მიჩნეული, რომ სახელი „ხუტუ“ ურარტელთა დედამიწის ღვთაება - ხუტუინისაგან წარმოდგება. რაც შეეხება „არამს“, იგი უკავშირდება ურარტელთა პირველი მეფის - არამეს სახელს. დასაშვებია იცის, რომ ურარტელმა ხალხმა თავისი გმირი მეფის სახელს დაუმატა „ხუტუ“ და ამით ღვთაებრივ სამყაროს დაუკავშირა.

## ლიტერატურა
*
**ჟორდანია გ.*, მეხურელთა და არამ ხუტუს ვინაობის შესახებ, თბ., 1956;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 1, თბ., 1951;
**ჩიქოვანი მ.,* მიჯაჭვული ამირანი, თბ., 1947;

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
არალიისებრნი

**არალიისებრნი** () — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები ან ბუჩქები (ზოგჯერ მცოცავი), იშვიათად კი მრავალწლოვანი ბალახებია. ყვავილები შეკრებილია რთულ ქოლგებად, თავაჯებად ან თავთავებად. ნაყოფი ხშირად წვნიანია. არალიისებრთა ოჯახი აერთიანებს 70-მდე გვარსა და 850-მდე სახეობას. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 

საქართველოს ბაღებსა და პარკებში იზრდება დეკორატიული ჩინური არალია (), ეკლიანი არალია (), სურო, რომელიც ბუნებრივადაც გვხვდება, და სხვა. ტექნიკური მნიშვნელობა აქვს იაპონურ ქაღალდის ხეს (), რომლის გულგულისაგან ჩინეთში ამზადებენ ქაღალდს; კულტივირებულია კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროზე, კერძოდ, დასავლეთ საქართველოში. 

არალიისებრთა ოჯახში აგრეთვე შედის მნიშვნელოვანი სამკურნალო მცენარეები (ჟენშენი, ელეუთეროკოკი და სხვა).
## ლიტერატურა 
*
არანი

thumb|350px|კავკასიის რუკა თამარის მეფობის პერიოდში
**არანი**, *არ-რანი* (ქართული წყაროებით — **რანი**, არანი; , ,  *რანი*, , ) — კავკასიის ალბანეთის ტერიტორიის აღმნიშვნელი არაბიზებული სახელწოდება. IX-X საუკუნეების და მომდევნო საუკუნეების წყაროების მიხედვით არანი მოიცავდა მდ. მტკვრისა და მდ. არაქსის შუამდინარეთის ველის რაიონს (ახლანდელი მილის ველი), ქალაქებით: ბარდა, განჯა, ბეილაგანი (ფაიტაკარანი).

„არანიდან“ წარმოდგება ადგილობრივი მმართველთა დინასტიური ტიტული „არანშაჰი“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:კავკასიის ალბანეთი
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
არანჟირება

**არანჟირება** () — საკრავის, საკრავთა ჯგუფის ან ხმისათვის გათვალისწინებული მუსიკალური ნაწარმოების გადაკეთება სხვა საკრავების ან სხვა ხმისათვის (საორკესტრო ნაწარმოების გადაღება ფორტეპიანოსთვის, რომანსისა — გუნდისა ან ვიოლინოსთვის და ა. შ.).

არანჟირება ეწოდება აგრეთვე მუსიკალურ ნაწარმოების შემსუბუქებულ, გაადვილებულ დამუშავებას იმავე საკრავისათვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არანჟირება
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
არარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არარა (ზოოლოგია) — იგივეა, რაც არა
* არარა (ფილოსოფია) — იგივეა, რაც არარსი
* არარა (პარაიბა) — ბრაზილიის ქალაქი, პარაიბის შტატში
არაპაიმა

**არაპაიმა** () — მტკნარი წყლის თევზი ქაშაყისნაირთა რიგისა, აქვს 4 მ-მდე სიგრძე, 200 კგ-მდე წონა. ყრის მსხვილ კვერცხებს. იკვებება თევზითა და უხერხემლო ცხოველებით. გვხვდება ამაზონის აუზში. ძვირფასი სარეწაო თევზია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქაშაყისნაირნი
ესპერანტო

მინი|მარჯვნივ|240პქ|ესპერანტოს დროშა
**ესპერანტო** (esperanto-მოიმედე < ფრანგ. esperer) — ხელოვნური საერთაშორისო დამხმარე ენა, რომელიც შექმნა თვალის ექიმმა და პოლიგლოტმა ლუდვიგ ლაზარ ზამენჰოფმა. მანვე შეადგინა ესპერანტოს პირველი სახელმძღვანელო გამოვიდა ვარშავაში 1887 წელს. მისი ფსევდონიმი იყო ესპერანტო. ენის ლექსიკა დაკოპლექტებულია მეტადრე რომანული (~60%), გერმანიკული (~30%) და სლავური ენების სიტყვათა ძირებიდან. სიტყვების ძირებზე აფიქსების დართვით იწარმოება ახალი სიტყვები. გრამატიკა მარტივია-შედგება სულ 16 წესისგან; ამის გამო მისი შესწავლა მარტივია. ესპერანტოზე თარგმნილია უამრავი მხატვრული ნაწარმოები. არსებობს ორიგინალი ლიტერატურაც.

## გავრცელებადობა 
კვლევები ესპერანტოზე 10,000–დან 2 მილიონამდე აქტიურ ან ძალიან კარგად მცოდნე მოლაპარაკეს ითვლის. ის ფაქტი, რომ ესპერანტო არის მშობლიური ენა ზოგთათვის, აიხსნება იმით, რომ მათ ისწავლეს მათი მშობლებისგან ის, როგორც ერთ–ერთი მშობლიური ენა. 115–მდე ქვეყანაში ლაპარაკობენ ესპერანტოზე. განსაკუთრებული გამოყენება აქვს ევროპაში, აღმოსავლეთ აზიაში და ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში.

## ესპერანტოს ფონოლოგია 
ფონემური ინვენტარი სლავურია. ანბანი ეფუძნება ლათინურ გრაფიკას. შედგება 28 ასოსაგან. ასოები იკითხება ისევე როგორც იწერება. 

ესპერანტოში არის 23 თანხმოვანი, 5 ხმოვანი და 2 ნახევრადხმოვანი, ხოლო ეს ასოები ადგენენ 6 დიფთონგს. ტონი არ საზღვრავს სიტყვის მნიშვნელობას. აქცენტი ყოველთვის არის ბოლოს წინა ხმოვანზე. მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ბოლო o ხმოვნის ელიზია არ მოხდა (რაც მეტადრე პოეზიაში ხდება). მაგალითად, familio–ში (ოჯახი) აქცენტი მეორე i-ზე არის (famili’o) და o ასოს გარეშეც, აქცენტი მეორე ხმოვანზე რჩება (famili’).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* **(mul)** Esperantomondo  - Esperanto portalo kaj koresponda servo
* Борис Колкер. Учебник языка эсперанто. Основной курс
*https://lernu.net/ka  - ესპერანტოს შემსწავლელი მრავალენოვანი ვებგვერდი

კატეგორია:ესპერანტო
იდო

**ხელოვნური საერთაშორისო ენა** (Ido) — ესპერანტოს ბაზაზე შექმნილი 1907 წელს ლ. დე ბოფრონის მიერ.

იდოს შექმნის მიზანი ესპერანტოს გაუმჯობესება, შედარებით განატურალება იყო, ისე, რომ სიმარტივე შენარჩუნებული ყოფილიყო.

გავრცელებულია დაახლოებით მსოფლიოს ოც ქვეყანაში, მოლაპარაკეთა რაოდენობა არ აღემატება 2500 კაცს. ესპერანტოსგან განსხვავებით მშობლიურ ენად იდოს, არც ერთი იდოსმცოდნე არ თვლის. ესპერანტოს შემთხვევაში კი ეს რიცხვი 1000-ის ფარგლებში მერყეობს.

სიტყვები:

### მამაო ჩვენო 
კატეგორია:საერთაშორისო ენები
კატეგორია:კონსტრუქტიული ენები
კატალანური ენა

**კატალანური ენა** () — რომანული ენა, რომელიც ერთადერთი ოფიციალური ენაა ჯუჯა სახელმწიფო ანდორაში. ასევე ესპანურთან ერთად ოფიციალური ენაა კატალონიაში, ბალეარის კუნძულებზე და ვალენსიაში სადაც მას მოიხსენიებენ როგორც, ვალენსიურ ენას.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Hola; bon dia
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - benvinguts
* გმადლობთ - Grácies; moltes gràcies
* კი / არა - Sí / No
* გეთაყვა - si us plau, per favor
* ნახვამდის - adéu

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

კატეგორია:კატალანური ენა
ნეაპოლური ენა

**ნეაპოლური ენა** (, ) — რომანული ენა. გავრცელებულია სამხრეთ იტალიაში, კერძოდ კამპანიაში, ნეაპოლში, გაეტეში და სორეში. ასევე ლაციოს სამხრეთ რაიონებში და ჩრდილოეთ კალაბრიაში, აპულიის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილში. ცნობილი სიმღერა ’O sole mio  სრულდება ნეაპოლურ ენაზე. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Neapolitan recognized by UNESCO (in Italian)
*Websters Online Dictionary Neapolitan–English
*Interactive Map of languages in Italy
*Neapolitan on-line radio station

კატეგორია:ნეაპოლური ენა
ლუქსემბურგული ენა

**ლუქსემბურგული ენა** (; , ) ერთ-ერთი ოფიციალური ენა ლუქსემბურგში (გერმანულთან და ფრანგულთან ერთად). ლუქსემბურგულმა ოფიციალური ენის სტატუსი მიიღო 1984 წელს.

## ლიტერატურა 
*Bruch, Robert. (1955) *Précis de grammaire luxembourgeoise*. Bulletin Linguistique et Ethnologique de l'Institut Grand-Ducal, Luxembourg, Linden. (2nd edition of 1968)
*Schanen, François and Lulling, Jérôme. (2003) ''Introduction à l'orthographe luxembourgeoise ''. (text available in French and Luxembourgish)

## რესურსები ინტერნეტში 
*RTL.lu რადიო - Télé Lëtzebuerg
*UNIVERSAL - DEKLARATIOUN VUN DE MËNSCHERECHTER
*Gefahr oder Chance für das Luxemburgische? 

## სქოლიო 
კატეგორია:ლუქსემბურგული ენა
კატეგორია:ლუქსემბურგის ეროვნული სიმბოლოები
ევე (ენა)

კატეგორია:ნიგერ-კონგოს ენები
კატეგორია:ტონური ენები
მენური ენა

**მენური ენა** (Gaelg  , Gailck ) — კელტური ენა, რომელზეც ლაპარაკობდნენ კუნძული მენის მაცხოვრებლები. ახლოს დგას ირლანდიურსა და შოტლანდიურთან. მენური ენის უკანასკნელი მატარებელი ნედ მადრელი გარდაიცვალა 1974 წელს. ენის გაცოცხლების მცდელობების შედეგად 2015 წელს დაახლოებით 1800-მა ადამიანმა მენური როგორც მეორადი ენა სხვადასხვა დონეზე იცოდა. XX საუკუნის ბოლოდან კუნძულზე მენური ენა შედარებით აქტიურად გამოიყენებოდა, ამ ენაზე მუშაობდა რადიო და ისწავლებოდა დაწყებით სკოლებში. მენურის აღორძინებას ხელს ის უწყობდა, რომ ენის შესახებ ბევრი ინფორმაცია მოიპოვებოდა. არსებობდა ამ ენაზე დაწერილი ბიბლია და ლოცვანი, ასევე იყო შენახული ამ ენაზე მოსაუბრე ადამიანების ჩანაწერები.

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:მენური ენა
ჩოქტაუ (ენა)

**ჩოქტაუ** () — ამერიკელ ინდიელთა ენა. განეკუთვნება მუსკოგეურ ენათა ოჯახს. ლაპარაკობენ აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ოკლაჰომის, მისისიპის, ლუიზიანის და ტენესის შტატებში.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
*ჩოქტაუს გრამატიკა 
*ჩოქტაუ  

კატეგორია:ინდიელთა ენები
ინუკტიტუტი

**ინუკტიტუტი** () — ინუიტური ენების ჯგუფის საერთო სახელწოდება, რომელზეც ლაპარაკობს კანადის ადგილობრივი ესკიმოსური მოსახლეობა. იყენებს უნიკალურ მარცვლოვან დამწერლობას. გააჩნია რამდენიმე დიალექტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Inuktitut - Living Dictionary
* Elke Nowak: Einführung ins Inuktitut, Mai 2002 (MS-Word-Dokument) 
* ინუკტიტუტის დამწერლობის სახეები 

კატეგორია:კანადის ენები
კატეგორია:ინუკტიტუტი
ინტერლინგვა

**ინტერლინგვა** () — საერთაშორისო დამხმრე ენა. 1951 წელს გამოაქვეყნა საერთაშორისო დამხმარე ენის ასოციაციამ ალექსანდრ ჰოუდის ხელმძღვანელობით (, აკრონიმი IALA). ენა შედგება ლათინურისგან და მისგან წარმომდგარი სხვა ენების ელემენტებისგან. გამოიყებნება: იტალიური, ესპანური, პორტუგალიური, ფრანგული, ინგლისური, გერმანული და რუსული სიტყვები.

## წყაროები
* Falk, Julia S. *Women, Language and Linguistics: Three American stories from the first half of the twentieth century.* Routledge, London & New York: 1999.
* Gopsill, F.P. *Le historia antenatal de Interlingua.*. (In Interlingua.) Accessed 28 May 2005.
* International Auxiliary Language Association (IALA). *General Report* . IALA, New York: 1945.

## რესურსები ინტერნეტში
* Union Mundial pro Interlingua
* Academia pro Interlingua
* Dansk Interlingua Union
* Interlingua: Communication Sin Frontieras 
* Interlingua Italia 
* Interlingua, Lingua International

## სქოლიო
კატეგორია:ინტერლინგვა
ბილიარდი

thumb|250px
**ბილიარდი** (, სიტყვიდან bille - ბურთულა) — ბურთულებით თამაში სპეციალურ მაგიდაზე (მაგიდასაც „ბილიარდი“ ჰქვია). ბილიარდის სამშობლოდ ინდოეთი და ჩინეთი ითვლება, ევროპაში შემოვიდა XVI საუკუნეში, რუსეთში – პეტრე I-ის დროს. მაუდგადაკრულ მაგიდას ბორტებზე დატანებული აქვს 6 ხვრელი (ლუზა, ფრანგულ ბილიარდს ლუზები არ აქვს), რომლებსაც ბადის პარკები ჰკიდია. თამაშობენ 3, 5 ან 16 პლასტმასის ან სპილოს ძვლის ბურთულებით. ბურთულები დანომრილია 1-დან 15-მდე, მე-16 უნომროა. ბურთულებს მაგიდაზე აგორებენ საგანგებოდ დამზადებული ხის ჯოხით (კიი). კიის სიგრძეა 1,5 მ.

ყოფილ საბჭოთა კავშირში გავრცელებული იყო ბილიარდის თამაში – „ამერიკული“ (იგებს ის, ვინც პირველი ჩააგდებს ლუზებში 8 ბურთულას) და „პირამიდა“ (იგებს ის, ვინც პირველი დააგროვებს 71 ქულას).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბილიარდის ისტორია და ოჯახი.

კატეგორია:სამაგიდო თამაშები
ძვ. წ. 801

**ძვ. წ. 801** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 804

## მოვლენები
* ასურეთის მეფე, ადად-ნირარი III იპყრობს დამასკოს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* პედუბასტის I - ძველი ეგვიპტის ოცდამესამე დინასტიის ფარაონი.

*
იოჰან გოტფრიდ გალე

**იოჰან გოტფრიდ გალე**  (; დ. 9 ივნისი, 1812, რადისი — გ. 10 ივლისი, 1910, პოტსდამი) — გერმანელი ასტრონომი. ბერლინისა და ბრესლაუს (ვროცლავი) უნივერსიტეტების პროფესორი და ობსერვატორიის დირექტორი (1851-1895). 

აღმოაჩინა სატურნის შიდა რგოლი (1838), 3 კომეტა (1839-40); იპოვა *ლევერიეს* მიერ მითითებული პლანეტა ნეპტუნი (1847). დააზუსტა მზის პარალაქსი, შეადგინა კომეტების ვრცელი ცხრილი (1847). დაადგინა (1872), რომ ანდრომედიდების მეტეორული ნაკადის ბიელას დაშლილი კომეტაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
ძვ. წ. 810

## მოვლენები
* ურარტუს მეფე გახდა მენუა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 811

## მოვლენები
*ასურეთის მეფე გახდა ადად-ნირარი III

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
გალისიური ენა

**გალისიური ენა** (თვითსახელწოდება — galego) — გალისიელების ენა. გალისიის ავტონომიური ოლქის (ესპანეთი) ერთ-ერთი ოფიციალური ენა. გავრცელებულია აგრეთვე ასტურიის ავტონომიური ოლქის, ლეონისა და სამორის პროვინციების გალისიასთან მოსაზღვრე რაიონებში. შემორჩენილია გალისიელ ემიგრანტთა შორის, რომლებიც ესპანეთის სხვადასხვა კუთხეში, ლათინურ ამერიკაში (კუბა, არგენტინა, ურუგვაი, ბრაზილია) და აშშ-ში ცხოვრობენ. XXI საუკუნის დასაწყისისათვის, სავარაუდოდ, არაუმეტეს 4 მილიონი ადამიანი საუბრობდა გალისიურ ენაზე, მათგან 3 მილიონი ესპანეთის მცხოვრებია. ზუსტი მონაცემების დადგენა რთულია, რადგან გალისიელთა მეტყველებაში შეინიშნება ესპანური და გალისიური ენათა სისტემების ინტერფერენცია (ყველა გალისიელი ფლობს ესპანურს), გაჩნდა შერეული სამეტყველო ფორმები.

გალისიური ენა განეკუთვნება რომანული ენების იბერიულ-რომანული ჯგუფის დასავლურ ქვეჯგუფს. დიალექტური განსხვავებები სუსტადაა გამოხატული, ძირითადად ფონეტიკური ხასიათისაა; გამოიყოფა 3 დიალექტური ბლოკი — დასავლური, ცენტრალური და აღმოსავლური.

ფონეტიკის მხრივ გალისიური ენა ესპანურს ჰგავს (არ არსებობს პორტუგალიურისათვის დამახასიათებელი ფონემები /z/ და /ʒ/ და ცხვირისმიერი ხმოვნები; არსებობს ფონემები /tʃ/ და /ө/, არ განსხვავდება /b/ და /v/). გრამატიკული სტრუქტურა ახლოსაა პორტუგალიურთან. გალისიური ენის ლიტერატურაში არ არსებობს ზმნების ანალიტიკური ფორმები, მაგრამ აქვს დიდი რაოდენობით პერიფრაზები ზმნების მოდალური და ასპექტურ-დროული მნიშვნელობების გამოსასახად.

## სქოლიო 
კატეგორია:გალისიური ენა
ძვ. წ. 815

**ძვ. წ. 815** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

* ქართული კალენდრით (ქორინიკონით) X მოქცევის **1**, *ა* (ძველქართული აბრევიატურა) წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
*
*
ძვ. წ. 817

## მოვლენები
* პედუბასტის I საკუთარ თავს ეგვიპტის ფარაონად აცხადებს. ძველ ეგვიპტში ოცდამესამე დინასტიის ფარაონთა მმართველობა იწყება. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 814

## მოვლენები
* ფინიკიელი კოლონისტები, დედოფალ დიდოს ხელმძღვანელობით, აარსებენ კართაგენს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 820

## მოვლენები
* პიგმალიონი ტვიროსის ტახტზე ადის.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 821

**ძვ. წ. 821** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 823

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* სალმანასარ III - ასურეთის მეფე. მის ნაცვლად ტახტზე შამშიადად V ადის. 
*
ძვ. წ. 915

## მოვლენები
* ადად-ნირარი I აშურ-დან II-ის გარდაცვალების შემდეგ ასურეთის მეფე ხდება.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 825

## მოვლენები
* ბრძოლა ტახტისთვის ოსორკონ III-სა და შეშონქ III-ს შორის. 

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ტაკელოტ II - ძველი ეგვიპტის ფარაონი.
*
ძვ. წ. 922

## მოვლენები 
* ოსორკონ I, 22-ე დინასტიიდან, ეგვიპტის მეფე გახდა.
* ფორბასის, ათენის არქონტის, 30-წლიანი მმართველობის შემდეგ, არქონტი მისი ვაჟი - მეგაკლესი - ხდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 923

**ძვ. წ. 923** — 923 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 923 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 924 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 922 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 925

## მოვლენები
* შეშონქ I იპყრობს ქანაანს.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 836

## მოვლენები 
* სალმანასარ III იწყებს ექსპედიციას ტაბარენის წინააღმდეგ. 

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 929

'''''' — 929 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 9წ9 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 930 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 928 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 839

'''''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 931

## მოვლენები
* სოლომონ მეფის გარდაცვალება. ქვეყანა ორ სამეფოდ გაიყო: ისრაელის სამეფოდ (ჩრდილოეთი) და იუდეად (სამხრეთი).
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 842

## მოვლენები
*იუდეაში ტახტზე ატალია ავიდა.
*სალმანასარ III აოხრებს დამასკოს. ფინიკიისა და ისრაელის ქალაქები ხარკს კისრულობენ.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ახაზია - იუდეის მეფე.

*
ძვ. წ. 933

'''''' — 934 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 934 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 934 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 932 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 934

## მოვლენები
* აშურდან II ასურეთის მეფე ხდება.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 935

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ტიგლათფილესერ II – ასურეთის მეფე.
ძვ. წ. 937

'''''' — 937 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 937 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 938 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 936 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 848

## მოვლენები
* სალმანასარ III-ის ლაშქრობა სირიაში
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 940

## მოვლენები
* დასრულდა სოლომონის ტაძრის მშენებლობა იერუსალმში.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 850

## მოვლენები
*ისრაელში ახაზია გამეფდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*აჰავი - ისრაელის მეფე.

*
ძვ. წ. 851

'''''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 945

## მოვლენები
* პსისენეს III-ის, ეგვიპტის ოცდამეერთე დინასტიის უკანასკნელი ფარაონის, გარდაცვალება. შეშონქ I ეგვიპტის ოცდამეორე დინასტიას უდებს სათავეს.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 858

## მოვლენები
* არამე გაერთიანებული ურარტუს პირველი მეფე ხდება.
* სალმანასარ III ასურეთის მეფე ხდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 859

## მოვლენები
* სალმანასარ III ებვრძის სირიასა და პალესტინას.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
ასურნასირფალ II - ასურეთის მეფე.
*
ძვ. წ. 950

## მოვლენები
* ჩრდილოეთ ეგვიპტეს ლიბიელი ფარაონები მართავენ. ლიბიელები აშენებენ ქალაქებს და პირველად ნილოსის დელტაში ქალაქური ცხოვრება აღმავლობის გზაზეა.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 951

'''''' — 951 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 951 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 952 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 950 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 952

## მოვლენები
* თერსიპუსის, ათენის მეფის, გარდაცვალება. 41 წლიანი მმართველობის შემდეგ მას ფორბასი ცვლის.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 869

## მოვლენები
*ისრაელის სამეფოში აჰავი გამეფდა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 966

## მოვლენები
* დაიწყო სოლომონის ტაძრის მშენებლობა იერუსალიმში.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 876

'''''' — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 877

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ბააშა - ისრაელის მეფე.

*
ძვ. წ. 967

## მოვლენები
* ტიგლათფილასარ II გახდა ასურეთის მეფე.
* სოლომონი ებრაელების მეფე ხდება.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
ძვ. წ. 994

## მოვლენები 
* არქიპუსს, ათენის არქონტს, 19 წლიანი მმართველობის შემდეგ, თავისი ვაჟი, თერსიპუსი ცვლის.
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 995

## მოვლენები
* ჟოუ ჟაოვანგი ხდება ჟოუს მეფე

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 993

'''''' — 993 წელი ქრისტეშობამდე. ძვ. წ. 993 წლის წინამორბედია ძვ. წ. 994 წელი ხოლო მის შემდეგ მოდის ძვ. წ. 992 წელი.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 998

## მოვლენები
* მეფე დავითი აარსებს ისრაელის სამეფოს დედაქალაქს - იერუსალიმს.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 1000

## მოვლენები
thumb|300px|მსოფლიო ძვ. წ. 1000 წელს.
* მილეტში მოდის გადმოსახლების ახალი ტალღა ევროპიდან — ბერძნები-იონიელები.
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. IX საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***ზოგადად***
----

IX საუკუნე იყო ცივილიზაციებში დიდი ცვლილებების პერიოდი. აფრიკაში ფინიკიელებმა დააფუძნეს კართაგენი. ეგვიპტეში ძლიერმა წყალდიდობამ ლუქსორის ტაძრის იატაკი დაფარა, ხოლო რამდენიმე წლის შემდეგ სამოქალაქო ომი დაიწყო.

ცენტრალურ ევროპაში რკინის ხანა დაიწყო პროტო-კელტური ჰალსტატის კულტურისა და ენის გავრცელებასთან ერთად.

***მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 880 
* ძვ. წ. 812 

***პიროვნებები***
----

* ძვ. წ. 881 
* ძვ. წ. 853 

კატეგორია:ძვ. წ. IX საუკუნე
ძვ. წ. X საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 990 
* ძვ. წ. 912 

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 991 
* ძვ. წ. 953 

კატეგორია:ძვ. წ. X საუკუნე
ვიკიციტატა

**ვიკიციტატა** (*Wikiquote*) — „ფონდ ვიკიმედიის“ ერთ-ერთი პროექტი, ცნობილი პიროვნებების ციტატების თავისუფალი კრებული. 

ვიკიციტატის ქართული განყოფილება შეიქმნა 2006 წლის 23 სექტემბერს. დღეს ვიკიციტატა უკვე 97 ენაზეა შექმნილი.

ვიკიციტატების, როგორც ვიკიმედიის სხვა პროექტების, მთელი შიგთავსი ხელმისაწვდომია GNU Free Documentation License-ის თანახმად.

## იხილეთ აგრეთვე
*

## ვიკიციტატის მიზნები 
* ***სიზუსტე*** — ვიკიციტატა მიისწრაფის მაქსიმალური სიზუსტისკენ, ანუ ციტატა თავდაპირველი სახით უნდა იყოს წარმოდგენილი.
* ***ყოვლისმომცველობა*** — ვიკიციტატაში გროვდება რაც შეიძლება მეტი პიროვნების, ნაწარმოების, ფილმის და პერსონაჟის ციტატები.
* ***მნიშვნელოვნება*** — ციტატა უნდა იყოს მნიშვნელოვანი, ან ძალიან პოპულარული, ან მნიშვნელოვანი წყარო უნდა გააჩნდეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქართული ვიკიციტატა
* ვიკიციტატების სრული სია

## სქოლიო
კატეგორია:ვიკიმედიის პროექტები
კატეგორია:ამერიკული საიტები
არატე

thumb|right
thumb|*Phaenomena*
**არატე სოლელი** (; დ. დაახლოებით ძვ. წ. 315 — გ. ძვ. წ. 240) — ძველი ბერძენი დიდაქტიკოსი-პოეტი და ასტრონომი კილოკიის ქ. სოლედან.

მრავალ სხვა ნაწარმოებთან ერთად დაწერა დიდაქტიკური პოემა „ფენომენა“ („ციური მოვლენები“), რომელიც ევდოქსეს (ძვ. წ. 390 — ძვ. წ. 337) ასტრონომიული მოძღვრების გადმოცემაა. პოემაში მან შეიტანა თქმულებები ციურ სხეულებზე და ცნობები ამინდის ნიშნებზე. „ფენომენა“ მეტად პოპულარული თხზულება იყო ანტიკურ სამყაროში (ლათინურად თარგმნეს ციცერონმა, გერმანიკუსმა, ავიენუსმა) და შუა საუკუნეების ევროპაში. პოემიის უდიდესმა ნაწილმა ჩვენამდე მოაღწია.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს არატე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 240
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
არატე სიკიონელი

**არატე სიკიონელი** (; დ.  ძვ. წ. 271  —  გ. ძვ. წ. 213), ძველი ბერძენი სახელმწიფო მოღვაწე. 

ადრე დაობლდა, გაიზარდა არგოსში. აქედან თავისი მომხრეებით სიკიონში დაბრუნდა, სადაც ძვ. წ. 251 წელს დაამხო ნიკოკლეს ტირანია და მშობლიური ქალაქი აქაველთა კავშირში შეიყვანა. 17-ჯერ აირჩიეს სტრატეგოსად. ძვ. წ. 245-იდან აქაველთა კავშირის ფაქტობრივი მეთაური იყო. ეგვიპტესთან კავშირით შეძლო თითქმნის მთლიანად დაეხსნა აქაია მაკედონიის ბატონობისაგან, მაგრამ არატე სიკიონელმა ვერ გაბედა პელოპონესის დასაუფლებლად მარტო შეჰბმოდა ძლიერ მეტოქეს - სპარტას და დახმარებისათვის მაკედონიას მიმართა. ძვ. წ. 221 სპარტა დამარცხდა, მაგრამ აქაია მაკედონელთა უღელქვეშ მოექცა. ძვ. წ. 213 არატე სიკიონელი ფილიპე მაკედონელმა მოაწამვლინა. არატე სიკიონელს დაუწერია "მოგონებანი", რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია, მაგრამ გამოუყენებიათ პოლიობიოსსა და პლუტარქეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 271
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 213
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები
კურტ გეორგ კიზინგერი

**კურტ გეორგ კიზინგერი** (; დ. 6 აპრილი, 1904 — გ. 9 მარტი, 1988) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, გერმანიის ბუნდესკანცლერი 1966–1969 წლებში ქრისტიან-დემოკრატიული კავშირიდან.

კატეგორია:გერმანიის კანცლერები
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  6 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1976-1980)
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1972-1976)
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1969-1972)
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1957-1961)
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1953-1957)
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1949-1953)
არაუკარია

**არაუკარია** () — წიწვოვან მცენარეთა გვარი არაუკარიისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20-მდე სახეობა. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიასა და წყნარი ოკეანის კუნძულებზე. 50-60, ზოგჯერ 90 მ სიმაღლის ბრტყელწიწვიანი, რგოლურად განლაგებული ტოტებისა და ფარჩხატი ვარჯის მქონე ხეებია. 

არაუკარია სითბოს მოყვარულია. საქართველოში ინტროდუცირებულია ამ გვარის რამდენიმე სახეობა. მათგან ყველაზე ყინვაგამძლე ჩილური არაუკარია (Araucaria aracuana) ჩილეს მთებიდან არის შემოტანილი და დეკორატიულ მცენარედ მოშენებულია შავი ზღვის სანაპიროზე. სხვა სახეობებს (Araucaria excelsa, Araucaria bidwilli და სხვა) უფრო მეტად ოთახებსა და ორანჟერეებში აშენებენ. ზოგი სახეობის თესლი იჭმება. მერქანს სამშენებლო მასალად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არაუკარიისებრნი
არაფარდი პარკხვევია

**არაფარდი პარკხვევია**, *არაფარდი აბრეშუმხვევია* () — პეპელა ერებუსისებრთა ოჯახისა. ხეხილისა და ტყის ჯიშების მავნებელი. დედლების ფრთები მოყვითალო-თეთრია, შლილი 65–75 მმ შეადგენს; მამლებისა — მურა-რუხი, შლილი 45 მმ-მდეა. დაჭუპრებას იწყებენ საშუალოდ ივნისის შუა რიცხვებიდან, რომელიც გრძელდება 2-3 კვირის განმავლობაში. პეპლები ფრენენ ივნისის ბოლო რიცხვებიდან აგვისტოს მეორე ნახევრამდე.

 კვერცხების გროვის გაჟღენთა კრეოზოტით, ნავთით ან მაზუთით. მატლების მოსასპოპად ხეებზე კონტაქტური და ნაწლავის შხამების შეფრქვევა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ტალღურასებრნი
არაქალი

**არაქალი** — ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი არაქალისა და პატარა არაქალის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
არაქისი

**არაქისი**, მიწის თხილი () — ბალახოვანი მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ცნობილია არაქისის 15 სახეობა. კულტურული სახეობებიდან გავრცელებულია . არაქისი გავრცელებულია ამერიკაში, ევროპაში, ყოფილ სსრკ-ში, კერძოდ საქართველოში, შუა აზიაში, უკრაინაში, კრასნოდარის მხარეში. 

არაქისის ზეთს იყენებენ კვების მრეწველობაში (უმთავრესად კონსერვების დასამზადებლად), თესლს — საკონდიტრო წარმოებაში, ვეგეტატიურ ნაწილებს — ცხოველის საკვებად. არაქისის მოსავლიანობა რწყვისას ჰა-ზე 40-ც-მდეა, მოურწყავად 10-16 ც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფარვანასებრნი
არაქსი

**არაქსი**, *არეზი*, (, , , , , ძვ. ქართ. *რახსი*, *არეზი*) — მდინარე ამიერკავკასიაში, მტკვრის უდიდესი შენაკადი. მიედინება თურქეთის, სომხეთის, აზერბაიჯანისა და ირანის ტერიტორიაზე. სიგრძე 1072 კმ, აუზის ფართობი 102 ათ. კმ². სათავე აქვს ბინგოლის ქედზე (თურქეთი). ზემო დინებაში მთის ტიპის მდინარეა. მისი შენაკადებია: მარცხნივ - ახურიანი, რაზდანი, არფა, ვოროტანი, მარჯვნივ - გოთური და ყარასუ. საზრდოობს უმეტესად თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. იყენებენ სარწყავად. ყოველწლიურად გამოაქვს 7,6 კმ² წყალი და 16 მლნ. ტ ნატანი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*მდინარე არაქსი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
კატეგორია:სომხეთის მდინარეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მდინარეები
კატეგორია:ირანის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
კატეგორია:არაქსი
მარკუს ფაბიუს ამბუსტუსი (კონსული ძვ. წ. 360 წ.)

**მარკუს ფაბიუს ამბუსტუსი** სამგზის კონსული ძვ. წ. 360, ძვ. წ. 356 და ძვ. წ. 354 წლებში.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:ფაბიუსები
კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ძვ. წ. II ათასწლეული

## ათასწლეულის მიმოხილვა 
## უმნიშვნელოვანესი მოვლენები 
* შუა ხანებიდან წერილობით წყაროებში იხსენიება ქალაქ-სახელმწიფო კადეში.
* ათასწლელის II ნახევარში წარმოიშვა მოაბის სახელმწიფო.

## უმნიშვნელოვანესი მოღვაწეები 
* რამსეს II — ეგვიპტის ფარაონი
* მუვათალი I — ხეთების მეფე
* მუვათალი II — ხეთების მეფე

## აღმოჩენები, გამოგონებები 

-98
ძვ. წ. III ათასწლეული

## ათასწლეულის მიმოხილვა 
## უმნიშვნელოვანესი მოვლენები 
* შუმერებმა შექმნეს "მეფეთა სია", პირველი ისტორიოგრაფია.
* ათასწლეულის დასაწყისში კიშის პირველი დინასტიის ხელისუფლებაში მოსვლა მესოპოტამიაში.
* აშურის დაარსება.

## უმნიშვნელოვანესი მოღვაწეები 
## აღმოჩენები, გამოგონებები 

-97
ძვ. წ. IV ათასწლეული

## ათასწლეულის მიმოხილვა
## უმნიშვნელოვანესი მოვლენები
*შუმერული ცივილიზაცია.

## უმნიშვნელოვანესი მოღვაწეები
## აღმოჩენები, გამოგონებები

-96
ძვ. წ. XI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 1090 
* ძვ. წ. 1012 

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 1091 
* ძვ. წ. 1053 

კატეგორია:ძვ. წ. XI საუკუნე
ძვ. წ. XII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* ძვ. წ. 1190 
* ძვ. წ. 1112 

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* ძვ. წ. 1191 
* ძვ. წ. 1153 

კატეგორია:ძვ. წ. XII საუკუნე
VII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 610 - 

* 699 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 601 -
* 602 - 
...
* 698 -
* 699 -

კატეგორია:VII საუკუნე
VI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 510 - 

* 599 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 501 -
* 502 - 
...
* 598 -
* 599 -

კატეგორია:VI საუკუნე
ალექსი არაქჩეევი

thumb|right|ალექსი არაქჩეევი
**ალექსი ანდრის ძე არაქჩეევი** (რუს. *Алексей Андреевич Аракчеев*, მეცნ. *Aleksej Andreevič Arakčeev*) (დ.  4 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 23 სექტემბერი], 1769, ნოვგოროდის გუბერნია ― გ.  3 მაისი [ ძვ. სტ. 21 აპრილი], 1834, სოფ. გრუზინო, ნოვგოროდის გუბერნია), რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე, არტილერიის გენერალი, პავლე I-ისა და ალექსანდრე I-ის მედროვე კარისკაცი, რომლის სახელთან დაკავშირებულია სახელმწიფო მმართველობაში რეაქციული პოლიციის და სამხედრო სისტემის (ე. წ. არაქჩეევშინა) დამყარება.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა ხელმოკლე მემამულის ოჯახში. დაწინაურდა პავლეს გამეფების შემდეგ. 1796 წელს დანიშნეს პეტერბურგის კომენდანტად. ხელმძღვანელობდა რეაქციული რეფორმების გატარებას არმიაში. მიუხედავად უდიდესი გავლენისა, პავლე I-მა ორჯერ შერისხა (1798, 1799–1801) და ბოლოს დედაქალაქში ცხოვრებაც აუკრძალა. ალექსანდრე I-ის გამეფების შემდეგ არაქჩეევი კვლავ დაწინაურდა. 1808-1810 სამხედრო მინისტრი იყო, 1810 წლიდან სახელმწიფო საბჭოს სამხედრო დეპარტამენტის თავმჯდომარე. 1815-იდან ფაქტობრივად ხელთ იგდო სახელმწიფო საბჭოს, მინისტრთა კომიტეტისა და იმპერატორის პირადი კანცელარიის ხელმძღვანელობა. 

1817 წლიდან სამხედრო დაბების მოწყობა და უფროსობა დაევალა. არაქჩეევმა თანამედროვეთა საერთო სიძულვილი დაიმსახურა. ალექსანდრე I-ის გარდაცვალების შემდეგ არაქჩეევმა გავლენა დაკარგა, მაგრამ ნიკოლოზ I მის მეთოდებს მაინც ფართოდ იყენებდა საშინაო პოლიტიკაში.

## ლიტერატურა 
* *სურგულაძე ა.,* რუსეთი XIX საუკუნის პირველ ნახევარში, თბ., 1963;
* История СССР. С древнейших времён до наших дней, т. 4, М., 1967, с. 168-173;

* *Аммон Ф. Г.*    В фаворе у кесаря: Александр I и Аракчеев 
## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:დაბადებული  4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი  3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1834
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
იაკუბ არბესი

** იაკუბ არბესი**  (Jakub Arbes)(დ.  12 ივნისი, 1840, პრაღა  —  გ. 8 აპრილი, 1914, იქვე) — ჩეხი მწერალი. ჩეხურ ლიტერატურაში დაამკვიდრა მოთხრობის თავისებური ჟანრი - რომანეტო. ამ ჟანრის ბევრ ნაწარმოებში, აგრეთვე სოციალურ რომანებში "არსებობის კანდიდატები" (1878), "შტრაიხპუდლიკები" (1880) და სხვა მწერლის უტოპიურ-სოციალისტური თვალსაზრისი გამოსჭვივის. არბესი ხშირად ორგანულად უხამებს ერთმანეთს რეალობასა და ფარტასტიკას. მოთხრობებში "წმინდა ქსავერი"  (1873), "ნიუტონის ტვინი" (1877) და სხვა ეხება ომისა და მშვიდობის პრობლემებს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჩეხი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1840
კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
არბოობა

**არბოობა** — წმინდა გიორგის სახელთან დაკავშირებული რელიგიური დღესასწაული, იმართებოდა რამდენიმე სოფელში ერთდროულად. მთავარ დღეობას იხდიდნენ სოფ. არბოში (გორის რაიონი), აგრეთვე სოფ. გერში (ცხინვალის რაიონი).

არბოობა იწყებოდა აგვისტოს ბოლო კვირას და სამ კვირას (შაბათ-კვირაობით) გრძელდებოდა (თავი არბოობა ანუ თავგერისთობა, შუა გერისთობა და ბოლო გერისთობა). მლოცველები ხშირად ჯერ (პარასკეობით) გერის წმინდა გიორგის ეკლესიაში მიდიოდნენ, ღამეს ათევდნენ, შაბათს კი მთავარი სალოცავის - არბოს წმ. გიორგის ეკლესიის კარზე გადადიოდნენ. შესაწირავად მიჰყავდათ მოზვერი, ცხვარი ან ქათამი. არბოს წმ. გიორგის ეკლესიის მრევლს შეადგენდნენ შიდა და ზემო ქართლის მლოცველები. ვახუშტის ვარაუდით "არბოწმიდის" ეკლესია აშენებული უნდა იყოს აბო თბილელის სახელზე, რომლის წმინდა ნაწილი ამ ადგილზე დაუკრძალავთ. არბოობასთან დაკავშირებული იყო ტრადიციული ბაზრობა, რომელმაც XIX საუკუნის II ნახევრიდან ფართო ხასიათი მიიღო. არბოობა გადმონაშთის სახით დღემდე შემორჩა.

## ლიტერატურა
**ჯალაბაძე გ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 548, თბ., 1975

კატეგორია:ქრისტიანული დღესასწაულები
კონაქტი

**კონაქტი** (, ) — ირლანდიის რესპუბლიკის პროვინცია.  ირლანდიის სხვა პროვინციების საგრაფოებთან ერთად კონაქტი ეკუთვნის ევროპარლამენტის ირლანდიის ჩრდილო-დასავლეთის საარჩევნო ოლქს. 

## ისტორია 
კონაქტი იმ ხუთი მხარიდან ერთ-ერთი იყო, რომელსაც  „მეფეთ-მეფე განაგებდა“ (). ნორმანთა შემოჭრის შემდეგ უძველესი სამეფოები დაჰყვეს საგრაფოებად ადმინისტრაციული და იურიდიული საკითხების მოსაგვარებლად. შემდგომ საუკუნეებში ადგილობრივმა ხელისუფლებამ ისტორიული საგრაფოები ქვე-დანაყოფებად დაყო. დღეს საგრაფოები ერთიანდება ოთხ პროვინციაში, თუმცა მათ ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნიათ.

## საგრაფოები 
კონაქტი აერთიანებს 5 საგრაფოს: გოლუეი, ლიტრიმი, მეიო, როსკომონი და სლაიგო. ის ირლანდიის ოთხი პროვინციიდან უმცირესია, როგორც ფართობით (17 788კმ²), ისე მოსახლეობით (542 039).

## უდიდესი დასახლებები 
**მუქად** აღნიშნულ დასახლებებს აქვთ  *City*-ის სტატუსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/connacht.htm#mua
* Gaeltacht Comprehensive Language Study 2007
* Gaelscoil stats

კატეგორია:ირლანდიის პროვინციები
არბაბი

**არბაბი** (არაბ. მრავლობით რიცხვში „ბატონები“, სპარსულ ენაში დამკვიდრდა მხოლობით რიცხვში — „ბატონი“, „მიწათმფლობელი“) — უპირობო ფეოდალური მიწის საკუთრება შუა საუკუნეების ირანში. არბაბის მფლობელობა დამოკიდებული არ იყო სახელმწიფოს წინაშე რაიმე ვალდებულების შესრულებაზე, შეიძლებოდა მისი მემკვიდრეობით გადაცემა და გასხვისება. არბაბის არაბული შესატყვისია მულქი. ახალ დროში არბაბი კერძო მესაკუთრულ მიწად იქცა.

საქართველოში არბაბი ხარაჯასაც ნიშნავდა. ნადირ-შაჰმა ქართლ-კახეთს შეაწერა დიდი გადასახადი — 200 ათასი თუმანი, რომლის გადახდა შეუძლებელი იყო. ამიტომ მეფეები თეიმურაზ I და ერეკლე II განუდგნენ შაჰს, რომელიც ბოლოს იძულებული გახდა მეფეებზე შეწერილი ეს გადასახადი გაეუქმებინა. ქართლ-კახეთზე შეწერილ გადასახადს და მით გამოწვეულ მძიმე მდგომარეობას თანამედროვენი „დიდ არბაბობას“ უწოდებდნენ.
## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
არაშენდა

საკუთარი სახელი **არაშენდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არაშენდა — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში;
* არაშენდა — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში;
* არაშენდა — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში;
* არაშენდა — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში.
არბუზოვი

საკუთარი სახელი **არბუზოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე არბუზოვი — რუსი ქიმიკოსი;
* ალექსი არბუზოვი — რუსი დრამატურგი;
* ბორის არბუზოვი — რუსი ქიმიკოსი.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მარკუს კლაუდიუს ტაციტუსი

thumb|იმპერატორ ტაციტუსის ბიუსტი
**მარკუს კლაუდიუს ტაციტუსი** () (დ. დაახლ. 200 — გ. ივნისი, 276) — რომის იმპერატორი 275–276 წლებში. ავრელიანუსის მემკვიდრე. ქვეყანას მართავდა რვა თვის მანძილზე.  დაიბადა 200 წელს ინტერამნეში (იტალია). 273 წელს გახდა კონსული.    

## რესურსები ინტერნეტში
* Tacitus in *De Imperatoribus Romanis*, giving the modern view

კატეგორია:კლავდიუსები
კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 200
კატეგორია:გარდაცვლილი 276
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
დენდრარიუმი

**დენდრარიუმი**, *დენდროლოგიური ბაღი* ( „ხე“), *არბორეტუმი* (  „ხე“) —  ღია გრუნტზე გაშენებული ხემცენარეების კოლექციები. 

დენდრარიუმი შეიძლება დამოუკიდებელი იყოს ან ბოტანიკური ბაღის შემადგენლობაში შედიოდეს. მცენარეებს აშენებენ სისტემატური, გეოგრაფიული, ეკოლოგიური, დეკორატიული და სხვა ნიშნების მიხედვით. დენდრარიუმს აქვს სამეცნიერო-სასწავლო, კულტსაგანმანათლებლო ან საცდელ-საწარმოო მნიშვნელობა. დენდრარიუმში წარმოდგენილია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ხემცენარეთა სიმდიდრე და მრავალფეროვნება, ტარდება სამეცნიერო მუშაობა ინტროდუქციაში, აკლიმატიზაციასა და სელექციაში. დენდრარიუმები ავრცელებენ ძვირფასი და იშვიათი ხემცენარეების სარგავ მასალას, თესლსა და კალამს.

სოხუმის, ბათუმისა და თბილისის ბოტანიკურ ბაღებში თავმოყრილია მერქნიანი ჯიშების მდიდარი კოლექციები. დენდრარიუმის ტიპური მაგალითია „თბილისის ზღვის“ სანაპირო ზოლში გაშენებული თბილისის დენდროლოგიური პარკი (დაარსდა 1956 წელს) და შავი ზღვის სანაპიროზე შეკვეთილის დენდროლოგიური პარკი (ბ. ივანიშვილის კერძო საკუთრებაში, გაიხსნა 2020 წელს).
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკური ბაღები
არგაზისებრნი

**არგაზისებრნი** (Argasidae), პარაზიტული ტკიპების ოჯახი. აქვთ გაბრტყელებულ-ოვალური სხეული 3-30 მმ-მდე სიგრძისა. მშიერი ტკიპა მორუხო ან მოყვითალო-მურაა, მაძღარი - იისფერი. იკვებებიან ხერხემლიანი ცხოველებისა და ადამიანის სისხლით. ბინადრობენ ცხოველთა სოროებსა და ბუდეებში, ნიადაგის ნაპრალებში და სხვა ცხოველებს თავს ესხმიან ჩვეულებრივ ღამით. არგაზისებრნთა კბენის შედეგად ადამიანის კანზე ჩნდება წითელი გამონაყარი, რაც ხშირად ქავილს იწვევს. ცნობილია არგაზისებრთა 5 გვარი. არგაზისებრნი გავრცელებული არიან თბილ ქვეყნებში. არგაზისებრნი სხვადასხვა ავადმყოფობის გადამტანებია. მაგ., კავკასიაში ორნითოდორუსის გვარის ტკიპას (Ornithodorus verrucosus) გადააქვს ტკიპისმიერი შებრუნებითი ტიფის სპიროქეტები. სპარსული ტკიპა (Argas persicus), რომელიც ავრცელებს შინაური ფრინველის სპიროქეტოზს, რითაც დიდი ზიანი მოაქვს მეფრინველეობისათვის.
## ლიტერატურა
** ქაჯაია გ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 548, თბ., 1975

კატეგორია:ტკიპები
არგიშთი I

**არგიშთი I** — ურარტუს მეფე (ძვ. წ. 786 - ძვ. წ. 764). მენუას ძე. მის დროს ურარტუ წინა აზიის უძლიერეს სახელმწიფოდ გადაიქცა. დიდი წარმატებები მოიპოვა არგიშთი I-მა ასურეთთან ბრძოლაში, აგრეთვე ჩრდილოეთ სირიის, ურმიისპირა რაიონისა და სამხრეთ ამიერკავკასიის დასაუფლებლად გამართულ ომებში. არგიშთი I-ის დროს ამიერკავკასიაში, არარატის ველზე, ააგეს დიდი ურარტული ციხე-ქალაქები ერებუნი (ახლანდელი არინ-ბერდი) და არგიშთიხინილი. არგიშთი I-ის დროს დაიწყო სევანისპირა რაიონების დაპყრობა. საქართველოს ტერიტორიამდე მოაღწია არგიშთი I-ის სახელით შედგენილმა მრავალმა ურარტულმა წერილობითმა ძეგლმა, მ. შ. ვანის კლდეზე ამოკვეთილმა მატიანის ხასიათის წარწერამ. 1985 წელს თურქეთში ჰანაკთან აღმოაჩინეს ფუჩღულეთის ურარტული წარწერა, რომელშიც აღწერილია მეფე არგიშითის ბრძოლები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ურარტუს მეფეები
კატეგორია:ქალაქების დამაარსებლები
სვენ ნიკვისტი

**სვენ ვილჰემ ნიკვისტი** ( დ. 3 დეკემბერი, 1922 — გ. 20 სექტემბერი, 2006) — შვედი ოპერატორი. 120-ზე მეტი ფილმის ავტორი, თუმცა ყველაზე უკეთ ცნობილია ინგმარ ბერგმანთან თანამშრომლობით. მიღებული აქვს ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარი მისი ნამუშევრებისთვის ბერგმანის ფილმებში „ყვირილი და ჩურჩული“ 1973 წელს და „ფანი და ალექსანდერი“ 1983 წელს. მისი ნამუშევრებისთვის დამახასიათებელია ნატურალიზმი და უბრალოება.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*
*

კატეგორია:შვედი კინოოპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  3 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
ემილ არგანი

**ემილ არგანი** ( დ. 6 იანვარი, 1879, ჟენევა — გ. 14 სექტემბერი, 1940, ნევშატელი) — შვეიცარიელი გეოლოგი. შეისწავლა დასავლეთი ალპების აგებულება. შეადგინა ალპური გეოსინკლინის განვითარების სქემა. არგანის აზრით, ალპური გეოსინკლინი თავდაპირველად ერთიან როფს წარმოადგენდა, შემდეგ გართულდა შიგა აზევებებით, რომლებიც განვითარდნენ და უზარმაზარ დაწოლილ ნაოჭებად — შარიაჟებად გარდაიქმნენ. არგანის თეორიული შეხედულებანი მოცემულია მის შრომაში „აზიის ტექნიკა“, 1922 (რუს. თარგმნა 1935). 

დედამიწის ქერქის დეფორმაციის მიზეზად არგანი ქერქვეშა მაგმურ დინებას მიიჩნევდა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიელი გეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
ლოკარნო

**ლოკარნო** () — ქალაქი სამხრეთ შვეიცარიაში. მდებარეობს იტალიურენოვან ტიჩინოს კანტონში, მაჯორეს ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ცნობილია ლოკარნოს საერთაშორისო კინოფესტივალით, რომელიც ქალაქში ყოველწლიურად ტარდება.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:შვეიცარიის ქალაქები
ოქროს საწმისი

thumb|300px|იასონი ოქროს საწმისით ბრუნდება, აპულიური თიხის ჭურჭლის მხატვრობა, დაახ. ძვ. წ. 340–330.
**ოქროს საწმისი** (ბერძნ. Χρυσόμαλλον Δέρας) — ბერძნულ მითოლოგიაში ცხვარი ქრიზომალოსის ოქროს ტყავი იყო, რომელიც ერთ-ერთი ვერსიით ჰერმესმა გამოგზავნა ჰერას ან თავად ზევსის ბრძანებით, და რომლის ზურგზე ორქომენეს მეფე ათამანტეს შვილები - ფრიქსე და ჰელე - აზიის ნაპირებისკენ გაემგზავრნენ დედინაცვალი ინოსგან გადასარჩენად. გზად ჰელე ზღვაში ჩავარდა, რომელიც მას შემდეგ მის სახელს ატარებს - ჰელესპონტი (თანამედროვე დარდანელის სრუტე).

ფრიქსემ კოლხეთის სამეფოს სანაპიროს მიაღწია და ცხვარი ზევსს შესწირა, ხოლო მისი ოქროს ტყავი კოლხეთის მეფეს უბოძა. კოლხთა კეთილდღეობის გარანტი გახდა ოქროს საწმისი, რომელსაც არესის ტყეში დრაკონი დარაჯობდა. თესალიის მეფემ პელიამ თავის ძმისწულ იასონს სამეფო ტახტი შესთავაზა კოლხეთიდან ოქროს საწმისის ჩამოტანის ფასად. იასონმა ააგო გემი „არგო“, ელადის რჩეული ვაჟკაცებიდან შეარჩია ეკიპაჟი და ფათერაკებით აღსავსე ხანგრძლივი ცურვის შემდეგ ფასისის (მდინარე რიონი) შესართავს მიადგა. არგონავტები მდინარეს აჰყვნენ და აიეტის ციხე-სიმაგრეს კუტაიას (ქუთაისის) მიადგნენ. აიეტმა ოქროს საწმისის სანაცვლოდ უმძიმესი დავალებების შესრულება მოსთხოვა იასონს. იასონმა შეასრულა ეს მოთხოვნები აიეტის გრძნეული ასულის, უმშვენიერესი მედეას დახმარებით, რომელსაც ჭაბუკი შეხედვისთანავე თავდავიწყებით შეუყვარდა. იასონმა მოიპოვა ოქროს საწმისი და მედეასთან ერთად სამშობლოში დაბრუნდა. მაგრამ მალე იასონმა უღალატა მედეას და კორინთოს მეფის კრეონტის ასული შეირთო. მედეამ სასტიკი შური იძია იასონზე, ჯადო-წამლებით მოაკვდინა მეფე კრეონტი და მისი ასული, ხოლო იასონთან შეძენილი ორი შვილი ჰერას ტაძარში დამალა. თქმულების სხვა ვერსიის თანახმად, იასონზე შურის საძიებლად საკუთარი შვილებიც დახოცა. არის თქმულების კეთილად დასრულების გვიანდელი ვარიანტიც, რომლის მიხედვით აიეტი და მედეა შერიგდნენ და კოლხეთში დაბრუნდნენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აიეტი
* აფსირტე
* არგონავტები
* მედეა
* იასონი
* ოქროს საწმისის ორდენი

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროექტი გუტენბერგი *ოქროს საწმისი და გმირები რომლებიც აქილევსამდე ცხოვრობდნენ*

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
გრანდ სენტრალ ტერმინალი

მინი|300პქ|სადგურის მთავარი (სამხრეთის) ფასადი

**გრანდ სენტრალ ტერმინალი** (, უკეთ ცნობილი, როგორც Grand Central Station) — რკინიგზის სადგურია ვანდერბილტის ავენიუზე (42-ე ქუჩისა და პარკ ავენიუს გადაკვეთა) მიდთაუნ მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. ნიუ-იორკის ცენტრალური რკინიგზის მიერ აგებული ამერიკის შორ დისტანციაზე სარკინიგზო მგზავრობის ბუმის პერიოდში, გრანდ სენტრალი უდიდესი რკინიგზის სადგურია მსოფლიოში პლატფორმების რაოდენობის მიხედვით: 44, და 67 ხაზით ის ემსახურება მგზავრებს მეტრო-ნორზის რკინიგზიდან ნიუ-იორკის შტატის ვესტჩესტერის პატნემისა და დაჩის ქაუნთიში, ასევე ფეარფილდისა და ნიუ-ჰეივენის ქაუნთიში, კონექტიკუტში.

## ლიტერატურა 
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Upcoming Departures and Track Assignments from MTA
* Grand Central Terminal station listing at Metro-North website
* Photo tour: Grand Central Terminal
* National Geographic video - "Inside Grand Central"

კატეგორია:მანჰეტენი
კატეგორია:ნიუ-იორკის ღირსშესანიშნაობანი
პერიკლე არგიროპულო

**პერიკლე ემანუილის ძე არგიროპულო** (დ.  24 ივლისი [ ძვ. სტ. 12 ივლისი], 1839  — გ.   30 დეკემბერი [ ძვ. სტ. 18 დეკემბერი], 1862) — რუსი რევოლუციონერი, წარმოშობით ბერძენი.

1859 წლიდან „ყაზანის სტუდენტთა ბიბლიოთკის“ წრის მონაწილე. 1860–1861 წლებში პეტრე ზაიჩნევკისთან ერთად ხელმძღვანელობდა სტუდენტთა წრეს, რომელიც თარგმნიდა და ავრცელებდა აკრძალულ წიგნებს (ლუდვიგ ანდრეას ფოიერბახს, ალექსანდრე გერცენს, ნიკოლოზ ოგარიოვს და სხვა), მასწავლებლობდა საკვირაო სკოლებში, სადაც ეწეოდა რევოლუციურ პროპაგანდას. 1861 წლის 22 ივნისს დააპატიმრეს, დაკითხვებზე არ დაფარა თავისი შეხედულებები. გარდაიცვალა განაჩენის გამოცხადებამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1839
კატეგორია:გარდაცვლილი  30 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1862
მონანიება (ფილმი)

thumb|right|250px|კადრი ფილმიდან „მონანიება“

„**მონანიება**“ — თენგიზ აბულაძის ფილმი, ტრილოგიის ბოლო ნაწილი. გადაღებულ იქნა 1984 წელს. მიღებული აქვს კანის მე-40 საერთაშორისო კინოფესტივალის სამი პრიზი: მთავარი ჟიურის სპეციალური პრიზი, კათოლიკური ეკლესიის ჟიურის პრიზი ჰუმანიზმისათვის და კინოპრესის საერთაშორისო ფედერაციის პრემია „ფიპრესი“; პრიზები ჩიკაგოსა და ჰეუგესუნის საერთაშორისო კინოფესტივალზე, ყველა 1987; იტალიის კინემატოგრაფისტთა ეროვნული ასოციაციის პრემია საუკეთესო საზღვარგარეთული ფილმისათვის, 1988). ტრილოგიისათვის აბულაძეს 1988 წელს ლენინური პრემია მიანიჭა.

ფილმი პრემიერამდე არალეგალური გზით, ვიდეოკასეტებით ვრცელდებოდა. „მონანიების“ პირველი ჩვენება ტრიუმფით გაიმართა მოსკოვში.

## როლებში
*ავთანდილ მახარაძე - ვარლამ არავიძე/აბელ არავიძე 
*ია ნინიძე - გულიკო  
*მერაბ ნინიძე - თორნიკე  
*ზეინაბ ბოცვაძე - ქეთევან ბარათელი 
*ქეთევან აბულაძე - ნინო ბარათელი 
*ედიშერ გიორგობიანი - სანდრო ბარათელი 
*კახი კავსაძე - მიხეილ კორეშელი 
*ნინო ზაქარიაძე - ელენე კორიშელი 
*ნატო ოჩიგავა - ქეთევანი - ბავშვობაში   
*დავით ქემხაძე - აბელი - ბავშვობაში 
*ვერიკო ანჯაფარიძე - ბანოვანი 
*ბორის წიფურია 
*აკაკი ხიდაშელი 
*ლეო ანთაძე 
*რეზო ესაძე - აპოლონი 
*ამირან ამირანაშვილი 
*ამირან ბუაძე
*დავით პაპუაშვილი
*შოთა სხირტლაძე
*ბესარიონ ხიდეშელი
*მზია მახვილაძე
*თამარ ციციშვილი
*მარინა კახიანი - სერაფიმა 
*რუსუდან კიკნაძე
*ხათუნა ხობუა
*ლია კაპანაძე - პატიმრის დედა 
*კოტე მახარაძე - პროკურორი 
*ზურა ქავთარაძე
*დავით დვალიშვილი
*ნელი ჯავახიშვილი
*მიხეილ ჯოჯუა - უმცროსი
*თენგიზ კოშკაძე 
*პავლე ნოზაძე
*თენგიზ თავარიანი
*რევაზ ბარამიძე
*იური ვასაძე

## ჯილდოები
## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:1984 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:თენგიზ აბულაძის ფილმები
ტრუას უნცია

**ტრუას უნცია** — მასის საზომი ერთეული, უდრის 31,1034768 გრამს. სახელი ფრანგულ ქალაქ ტრუადან (Troyes) მომდინარეობს. ამჟამად გამოიყენება საბანკო, საიუველირო საქმეში და ძვირფარი ლითონების მასის საზომ ერთეულად, ასევე კოსმეტიკაშიც, განსაკუთრებით ძვირფასი ინგრედიენტების გასაზომად.

ტრუას უნციის საერთაშორისო აღნიშვნები ოქროს, ვერცხლის, პლატინისა და პალადიუმისათვის შესაბამისად არის XAU, XAG, XPT, XPD.

## სქოლიო
კატეგორია:მასის საზომი ერთეულები