open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩერჩილის ჩანჩქერის ჰიდროელექტროსადგური

**ჩერჩილის ჩანჩქერის ჰიდროელექტროსადგური** () — ჰიდროელექტროსადგური კანადაში. 5 428 მეგავატი სიმძლავრის ჰიდროელექტროსადგური ნიუფაუნდლენდში მდინარე ჩერჩილზე მდებარეობს. ის მსოფლიოში მეათე უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია. სადგურის მშენებლობა 1967 წელს დაიწყო. ჰესზე კაშხალი არ არის  აშენებული. წყლის რეზერვუარს მხოლოდ ქვის დიდი რაოდენობა აკავებს. მიწისქვეშა სადგური 11 ტურბინისგან შედგება. თითოეული მათგანი 493 მეგავატ ენერგის გამოიმუშავებს. ყოველწლიურად სადგური 35 000 ტერავატ.სთ ენერგიას გამოიმუშავებს. ის ერთ-ერთი უდიდესი ჰიდროელექტროსადგურია ჩრდილოეთ ამერიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Churchill Falls Hydroelectric project 
*Map of project area from Churchill Falls Corporation 
*Profile of the Innu people of Labrador 
*Hon. Brian Tobin 1996 speech to the Empire Club 
*The loophole in the 1969 Hydro-Québec/CFLCo. agreement 

კატეგორია:კანადის ჰიდროელექტროსადგურები
საღმოსავანქი

**საღმოსავანქი** () — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციის სოფელ საღმოსავანში.

ისევე როგორც ახლოს მდებარე ოვანავანქის ეკლესია მდებარეობს მდინარე ქასაღის ღრმა ხეობის პირზე. ოვანავანქიც და საღმოსავანქიც დააარსა აირარატის თავადმა ვაჩე ვაჩუტიანმა. ისინი განეკუთვნებიან ერთსა და იმავე ხუროთმოძღვრულ სტილს. ორივე ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანია. სატაძრო კომპლექსს რამდენიმე გუმბათი ამშვენებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ოვანავანქი

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Saghmosavank Monastery
* Armenica.org: Saghmosavank Monastery

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
სამეფო საყვარელი

**სამეფო საყვარელი** — მეფის ან მისი მემკვიდრის ოფიციალური საყვარელი. ზოგ სამეფო საყვარელს საკმაოდ დიდი ძალაუფლებაც ჰქონდა. მსგავსი ძალაუფლების მქონე საყვარლები ცნობილნი იყვნენ როგორც "სამეფო ტახტის უკანა მდებარე ძალა". სამეფო საყვარლებისგან შობილი შვილები არ ითვლებოდნენ ტახტის მემკვიდრეებად, მათ ეწოდებოდათ "სამეფო ნაბიჭვრები". ყველაზე ცნობილ სამეფო საყვარლად მადამ დე პომპადური ითვლება.

## ლიტერატურა
* Friedman, Dennis. (2003). Ladies of the Bedchamber:The Role of the Royal Mistress. U.K: Peter Owen Publishers. ISBN 0-7206-1244-6
* Powell, Roger. (2010). ROYAL SEX: Mistresses and the Lovers of the British Royal Family. Amberley. ISBN 1-84868-212-3
* Carlton, Charles. (1990). Royal Mistresses. Routledge. ISBN 978-0-415-00769-6


კატეგორია:ინტიმური ურთიერთობები
სოს სარქისიანი

**სოს სარქისიანი** (; დ. 24 ოქტომბერი, 1929, სტეფანავანი, სომხეთის სსრ, სსრკ — გ.  26 სექტემბერი, 2013, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი და რეჟისორი, მხატვრული კითხვის დიდოსტატი, პედაგოგი. 1985 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1929 წელს ქალაქ სტეფანავანში. 1948 წელს გადავიდა ერევანში და გახდა ერევნის მოზრდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობი. 1954 წელს დაასრულა ერევნის სამხატვრო-თეატრალური ინსტიტუტი. 1954-1990 წლებში ერევნის დრამატული თეატრის მსახიობია. 

მინი|მარცხნივ|ძეგლი, სტეფანავანი

მინი| მარჯვნივ|მემორიალური დაფა

გასტროლებზე იყო აშშ-ში, ლიბანსა და სირიაში. 

1991 წელს ჩამოაყალიბა და ხელმძღვანელობდა ერევნის დრამატულ თეატრს „ამაზგაინი“ (ამჟამად სოს სარქისიანის სახელობის ნაციონალური თეატრი).

1991 წელს იყო სომხეთის პრეზიდენტობის კანდიდატი. დაშნაკცუთიუნის წევრი

გარდაიცვალა 2013 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.

## ჯილდოები და აღიარება
* სომხეთის სსრ დამსახურებული არტისტი
* სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი
* 1975 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (მკრტიჩის როლისთვის ფილმში „სამკუთხედი“)
* 1979 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (თეატრალური მოღვაწეობისთვის)
* 1981 — საპატიო ნიშნის ორდენი
* 1985 — სსრკ სახალხო არტისტი
* 1988 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (სატელევიზიო ფილმში - „მატენადარანი“ მონაწილეობისთვის)
* 2000 — ერევნის საპატიო მოქალაქე
* 1996 — სომხეთის რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემია

## რესურსები ინტერნეტში
* სოს სარქისიანის ბიოგრაფია და ფილმოგრაფია
* 

კატეგორია:დაბადებული 24 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ერევნის საპატიო მოქალაქეები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
თბილისის სომხური პანთეონი

მინიატიურა|ხოჯივანქი, 2011 წელი.

## პანთეონში დაკრძალულები 

ცნობილ სომხებთან ერთად ხოჯივანქის პანთეონი წარმოადგენს შემდეგი საგვარეულოების სასაფლაოს:
* ბებუთოვების ოჯახი
* ღარაგანოვების ოჯახი
* სარაევების ოჯახი
* ქალანთაროვების ოჯახი
* კუზანოვების ოჯახი
* ამიროვების ოჯახი
* შაროევების ოჯახი
* აღაჯანოვების ოჯახი
* ტერ-დავიდოვების ოჯახი
* ბერივების ოჯახი
* მურადოვების ოჯახი
* ტერ-ღევონდიანების ოჯახი
* ამირაგოვების ოჯახი
* პიტოევების ოჯახი
* თარხანოვების ოჯახი
* თუმანოვების ოჯახი

## ეპიგრამები 
სასაფლაოზე არსებულ საფლავებზე უამრავი ეპიგრამა და საფლავის ქვა იყო მოკლე ჩანაწერებით, რომლებიც ბევრ რამეს გვიმხელდა თბილისის სომხურ მოსახლეობაზე, ოჯახებზე, სხვადასხვა მემკვიდრეობასა და საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა მხარეზე. უფრო ცნობილ ეპიგრამებს შორის იყო საიათ-ნოვას ცოლის საფლავის ქვის ეპიგრამა, რომელშიც ეწერა: „456 (1768 წ.). ამ საფლავში მე ვარ - საიათ-ნოვა მარმარის ცოლი. აკურთხეთ“. კიდევ ერთი მაგალითი იყო ეპიგრამა: „აი, მე ვარ - მუღნის ეკლესიის მთავარეპისკოპოსის, ტერ-დავითის ცოლი. ვინც კითხულობს, გაიხსენეთ. 420 წლის ზაფხული (1732 წ.)“. გრიგორ არწრუნის საფლავის ქვა, რომელიც კლდესავით არის შექმნილი, დაკარგულია. ღაზაროს აღაიანის საფლავის ქვა ეპიგრამით: „ბავშვთა მეგობარი ღაზაროს აღაიანი“ ასევე დაკარგულია. ზოგიერთი ეპიგრამა შემორჩენილია ა. იერემიანის წყალობით, რომელმაც გადაწერა და ვენაში გამოაქვეყნა ხოჯივანქის მე-19 საუკუნის ბოლოს - მე-20 საუკუნის დასაწყისის ეპიგრაფები, ხოლო რამდენიმე ცალკეული ნიმუში დაცულია თბილისის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. იერემიანი წერდა: „იქ იყო ათასობით გრანიტის, მარმარილოს ქანდაკება და სტელა, ათასობით მოკლე და ამაღელვებელი ნოტი, სევდიანი ლექსი და მეოთხედი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხოჯივანქი (Facebook გვერდი)
* თბილისის პანთეონი, ხოჯივანქი
* თბილისის სომხური პანთეონი (Armeniapedia)

კატეგორია:სასაფლაოები საქართველოში
კატეგორია:სომხური დიასპორა საქართველოში
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:სომხური სასაფლაოები
სამანიშვილის დედინაცვალი (1926 წლის ფილმი)

**სამანიშვილის დედინაცვალი** — კოტე მარჯანიშვილის 1926 წლის ფილმი, დაფუძნებულია დავით კლდიაშვილის ამავე სახელწოდების მოთხრობაზე. მაყურებელი ფილმს გულგრილად შეხვდა. პრესა საერთოდ არ გამოეხმაურა მის გამოსვლას. 

## როლებში
* აკაკი ვასაძე
* შალვა ღამბაშიძე
* ცეცილია წუწუნავა
* ალექსანდრე ჟორჟოლიანი
* გოგი რატიანი

## გადაღება
ფილმის გადაღება ზესტაფონში მიმდინარეობდა. მარჯანიშვილს მოეწონა ვარინკა წერეთლის კარ-მიდამო. მასპინძელი შვილის გარდაცვალების გამო არავის ენახვვებოდა, მაგრამ რეჟისორს უარი არ უთხრა. ფილმის საბოლოო ვარიანტი არ მოსწონდა მარჯანიშვილს და სახკინმრეწვს სთხოვდა, არ გაეშვათ ფილმი 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:სსრკ-ის მუნჯი ფილმები
კატეგორია:ქართულ მოთხრობებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:1926 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:კოტე მარჯანიშვილის ფილმები
კატეგორია:ქართული შავ-თეთრი ფილმები
გოგი რატიანი (ფილმი)

**გოგი რატიანი** — პირველი ქართული საბავშვო მხატვრული ფილმი. გადაღებულია კოტე მარჯანიშვილის მიერ 1927 წელს. ფილმში აღწერილია ორი მეგობრის ამბავი. მასში ნაჩნებია ორი ეპოქა, მენშევიკების დროინდელი და საბჭოთა საქართველო. ის სრულდება პიონერის ყელსახვევიანი ბავშვების სიცილით. ფილმის კადრებში ჩანს მიწისძვრის შედეგად დანგრეული გორი, თბილისის ქუჩები 20-იან წლებში, საპირველმაისო დემონსტრაცია რუსთაველის გამზირზე. ფილმში ჩანან ალექსანდრე წუწუნავა, ტიციან ტაბიძე, კოტე ფოცხვერაშვილი, დიმიტრი შევარდნაძე. ფილმის გადაღების იდეა მარჯანიშვილს ჩარლი ჩაპლინის „ბიჭუნამ“ უკარნახა. რეჟისორს ისე მოეწონა პატარა სვანი ბიჭუნა, რომლის სახელიც უწოდა ფილმს. 

## ლიტერატურა
**ირაკლი მახარაძე*, „დიადი მუნჯი“ — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, თბილისი, 2014 ISBN 978-9941-23-104-9

კატეგორია:სსრკ-ის მუნჯი ფილმები
კატეგორია:საბავშვო ფილმები
კატეგორია:1927 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:კოტე მარჯანიშვილის ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
არაბკირის რაიონი

**არაბკირის რაიონი** () — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2011 წლის მონაცემებით არაბკირის რაიონში ცხოვრობს 130 600 ადამიანი. ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან საზღვრავს მდინარე რაზდანი. 

რაიონს ესაზღვრება  კანაკერ-ზეითუნის, აჯაპნიაკის, კენტრონისა და დავთაშენის რაიონები. 

რაიონი იყოფა 5 კვარტალად: ნორ-არაბკირი, აიგეძორი, მერგელიანი, რაიკომი და კანაკერის ჰიდროელექტროსადგური. 

## ქუჩები, მოედნები, პარკები 
* კომიტასის ქუჩა
* ნაირი ზარიანის ქუჩა
* ჰრაჩია კოჩარის ქუჩა
* მამიკონანის ქუჩა
* მჰერ მკრტიჩიანის მოედანი
* ვაჰაგან დავთიანის პარკი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ერევნის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში 
* არაბკირი
* Report of the results of the 2001 Armenian Census, National Statistical Service of the Republic of Armenia

კატეგორია:ერევნის რაიონები
დავთაშენის რაიონი

**დავთაშენის რაიონი** () — სომხეთის დედაქალაქის, ერევნის თორმეტიდან ერთ-ერთი რაიონი. იგი მდებარეობს ქალაქის ჩრდილოეთ ნაწილში. 2013 წლის მონაცემებით დავთაშენის რაიონში ცხოვრობს 42 500 ადამიანი.  რაიონმა სახელწოდება მიიღო 1939 წელს დავით სასუნცის პატივისცემის ნიშნად. 

რაიონს ესაზღვრება  არაბკირისა და აჯაპნიაკის რაიონები. ასევე კოტაიქის პროვინცია. 

რაიონი იყოფა 2 კვარტალად: დავთაშენი და ჰუისი-ავანი. 

## ქუჩები, მოედნები, პარკები 
* ტიგრან პეტროსიანის ქუჩა
* ანასტას მიქოიანის ქუჩა
* აღაბაბიანის ქუჩა

## იხილეთ აგრეთვე 
* ერევნის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ajapnyak district at GEOnet Names Server 
* Report of the results of the 2001 Armenian Census, National Statistical Service of the Republic of Armenia

კატეგორია:ერევნის რაიონები
კადიმია

[მინი|[კადიმიას მეჩეთი]]

**კადიმია** ან **ალ-კაზიმია** (;  **ალ-კაზიმიან**) — დასახლებული პუნქტი ერაყში, რომელიც დღე დღეისობით მოქცეულია ბაღდადის ჩრთილოეთ გარეუბანში. კადიმია მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან ხუთ კილომეტრში. ის წარმოადგენს ბაღდადის ერთ-ერთ ადმინისტრაციულ ერთეულს.

კადიმია შიიტებისთვის მიიჩნევა წმინდა ქალაქად. მისი სახელი ითარგმნება როგორც *ორი კაზიმი* ან *ორნი რომლებმაც დაითმინეს რისხვა*. სახელი ეწოდება ორი შიიტი იმამის პატივსაცემად რომლებიც იქ არიან დასაფლავებული: მუსა ალ-კაზიმი და მისი შვილიშვილი და შემცვლელი მუჰამად ალ-ჯავადი. თავიდან მათ საფლავებზე აშენდა სალოცავი, ხოლო მოგვიანებით კადიმიას მეჩეთი. კადიმიას ტერიტორიაზე თასვდაპირველად იყო კურაიშების სასაფლაო.

## რესურსები ინტერნეტში 
*New York Times article about the district, May 18, 2007

კატეგორია:წმინდა ქალაქები
ნასირია

**ნასირია** () — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. იგი არის დი-ქარის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 7 მეტრზე. 2012 წლის შეფასების მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა დაახლ. 860 200 შეადგენდა. ნასირია არის მოსახლეობის სიმრავლით ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი ერაყში. იგი მდებარეობს 370 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან. თანამედროვე ქალაქი დაარსდა 1876 წელს.

ნასირია ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში იმყოფებოდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში.ოსმალეთის დაშლის შემდეგ ცოტა ხნით იყო ბრიტანეთის იმპერიაში, ხოლო შემდეგ შევიდა ერაყის სამეფოს შემადგენლობაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დი-ქარის მუჰაფაზა

## რესურსები ინტერნეტში 
*Iraq Image - Nasiriyah Satellite Observation 

კატეგორია:ერაყის ქალაქები
აირავანქის მონასტერი

**აირავანქის მონასტერი** () — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციის სოფელ აირავანქში. 

აირავანქის მონასტერი დაარსებულია IX საუკუნეში. ცენტრალური აფსიდი ნახევარწრიულია. მონასტრის ჩრდილო-დასავლეთით შემორჩენილია ბრინჯაოს ხანის ციხესიმაგრე და ორი პატარა სასაფლაო. 

## გალერეა

Image:Hayravank ensemble.jpg|სამონასტრო კომპლექსი
Image:Hayravank Monastery in April.jpg|მონასტერი აპრლის თვეში
Image:Hayravank interieur1.jpg|ინტერიერი
Image:Hayravank east.jpg|აფსიდა
Image:Hayravank Lintel.JPG|სომხური წარწერა შესასვლელის თავზე

## იხილეთ აგრეთვე
* სევანის მონასტერი

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Hayravank Monastery
* Armenica.org: Hayravank Monastery

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
აპარანის წმინდა ჯვრის ეკლესია

**წმინდა ჯვრის ეკლესია** () — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს არაგაწოთნის პროვინციის ქალაქ აპარანში. წმინდა ჯვრის ეკლესია აგებულია IV საუკუნეში. 1877 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:IV საუკუნის ეკლესიები
ძეგლისდება

**ძეგლისდება** (*ძეგლის დადება*, *ძეგლისწერა*) — შუა საუკუნეების საქართველოში საკანონმდებლო აქტის დადგენა-ჩამოყალიბება წერილობით საბუთად, „გაჩენა და დაბადება“ ძეგლად: თვითონ ასეთი საკანონმდებლო ძეგლი („განაჩენი“) განმტკიცებული სახით. ვარაუდობენ, რომ ძეგლის დადებაში აღიბეჭდა უძველესი ხერხი კანონის გამოკვეთისა ქვის სვეტზე (მაგ. ხამურაბის კანონები). ძეგლის დადების მსგავსი გამოთქმები საბუთებში იშვიათი როდია, მაგრამ თვით ამ სახელწოდების აქტებად ცნობილია „რუის-ურბბნისის კრების ძეგლისწერა“ და „ძეგლის დადება მეფეთ მეფის გიორგის მიერ“. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
არენის ღვთისმშობლის ეკლესია

**არენის ღვთისმშობლის ეკლესია** () — მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციის სოფელ არენში. აგებულია 1321 წელს სიუნიქის მთავრის ტარსაიჭ ორბელიანის ბრძანებით და მომიკის პროექტით. 1840 წელს გუმბათი ჩამოინგრა და მასთან ერთად დაიღუპა უნიკალური ფრესკები და რელიეფი, თუმცა მათი ნაწილი გადარჩა გუმბათის საყრდენ კედლებზე. აქ გამოსახულია ევანგელისტური სიმბოლოები: ანგელოზები, არწივი, ფრთიანი ხარები და ლომი. 

## არქიტექტურა 
არენის ღვთისმშობლის ეკლესია გუმბათიანი დარბაზის ტიპის ეკლესიაა, ერთი ყელითა და კონუსური ქოლგისებური გუმბათით. ნაგებობაში შესვლა შესაძლებელია ორი პორტალით: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. დასავლეთ პორტალის ტიმპანზე, მაღალ რელიეფზე, ამოკვეთილია ღვთისმშობლის გამოსახულება. ეს ქანდაკება და ეკლესიაზე არსებული მრავალი სხვა ქანდაკება, წარწერების მიხედვით, ტაძრის არქიტექტორი მომიკ ვარდაპეტია. იგი ყველაზე ცნობილია თავისი მაღალი რელიეფური ქანდაკებებით ნორავანქის მონასტერში, რომელიც დაახლოებით 6 კილომეტრში მდებარეობს არენიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით. სამხრეთ პორტალის ზღურბლზე ზემოთ ტიმპანზე ჯვრების გამოსახულებებია ამოკვეთილი.

ეკლესიის ინტერიერის ცენტრში, თაღოვანი აფრები ეყრდნობიან ზემოთ მდებარე ყელსა და გუმბათს. მითოლოგიური არსებების მაღალი რელიეფური ქანდაკებები ამშვენებს ოთხ ქვის პანელს აფრებსა და ყელის ძირს შორის. ყელის გარშემო არსებული პატარა ვერტიკალური სარკმლები, ისევე როგორც ოთხივე ფასადზე არსებული პატარა სარკმლები,  შუქს უშვებენ ქვემოთ მდებარე მთავარ სართულზე. ნახევარწრიული აფსიდი მდებარეობს ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელთან, ხოლო პატარა "სასწავლო ოთახები" ან სამლოცველოები ორივე მხარესაა განლაგებული. აფსიდის ზემოთ მდებარე თაღოვანი სარკმელი ერთადგიანი სვეტითაა გაყოფილი დეკორატიული და კონსტრუქციული მიზნებისთვის.

ეკლესიის გვერდით საინტერესო საფლავის ქვები და ხაჩქარებია განთავსებული. იქვე ახლოს არის XIII საუკუნის ნანგრევები სიუნიკის მბრძანებლის, ტარსაიჭ ორბელიანის სასახლისა, რომელიც იმ დროს იეღეგისიდან არენში გადმოიტანეს. ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ერთ კილომეტრში, მდებარეობს XIII საუკუნის ხიდის ნანგრევები, რომელიც ეპისკოპოსმა სარკისმა ააგო 1265-1287 წლებში. იმავე ადგილას ძველი ხიდის ნაშთებიცაა.

## რესურსები ინტერნეტში
* flutEric.info. — შუა საუკუნეების სომხეთის ხელოვნება 
* არენის ეკლესია
* Church of Holy Virgin in Areni

კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:XIV საუკუნის ეკლესიები
ბექარიანი

საკუთარი სახელი **ბექარიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვაღინაკ ბექარიანი — სომეხი მწერალი
* ცოლაკ ბექარიანი — სომეხი კომპოზიტორი, მევიოლინე, პედაგოგი
* არა ბექარიანი — სომეხი მხატვარი, პედაგოგი, სომხეთის სსრ სახალხო არტისტი
* წოვინარ ბექარიანი — სომეხი მხატვარი, რუსეთის მხატვართა კავშირის წევრი
ხავერდა

**ხავერდა**, *ყვითელი ყვავილი*,  *იმერული ზაფრანა* () — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა.

## რესურსები ინტერნეტში
[http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=11&t=5182 ]

კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
დაჰუკი

**დაჰუკი** () — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ერაყის ქურთისტანში. იგი არის დაჰუკის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი. დაჰუკი მდებარეობს 565 მეტრზე ზღვის დონიდან. დაჰუკი არის 470 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან. 2013 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა დაახლ. 500 000 ადამიანს შეადგენდა. რადგან ქალაქი ქურთისტანში მდებარეობს, მისი მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ქურთია და ყველაზე გავრცელებული ენა არის ქურთული.

ქალაქ დაჰუკში მდებარეობს მის მუჰაფაზაში საუკეთესო და მთელ ერაყში ცნობილი დაჰუკის უნივერსიტეტი, რომელიც დაარსებულია 1992 წელს.

დაჰუკის ისტორია ჯერ კიდევ ძვ. წ. XXV საუკუნეში იწყება. ქალაქი ისტორიულად მოიხსენიებოდა **ნუჰადრას** ან **ნაარდას** სახელით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დაჰუკის მუჰაფაზა

## რესურსები ინტერნეტში 
*Iraq Image - Dahuk Satellite Observation 

კატეგორია:ერაყის ქალაქები
კატეგორია:ასურეთის ქალაქები
სქილაკი

**სქილაკი** — ძვ. წ. VI-V საუკუნის ბერძენი მოგზაური, მწერალი და გეოგრაფი. პირველად სქილაკი მეფე დარიოს I-მა გააგზავნა მდინარე ინდის დინების მიმართულების შესასწავლად. ამ მოგზაურობისას ასევე შეისწავლა წითელი ზღვა. ეს მოგზაურობა 30 თვე გაგრძელდა. სქილაკი ცნობილი პიროვნება იყო ანტიკურ სამყაროში. სტრაბონი მას მოიხსენიებს როგორც „ანტიკურ მწერალს“.

## ლიტერატურა
*ჰეროდოტე, Histories, 4.44
*არისტოტელე, Politics, 7.13.2
*სვიდა, s.v. Σκύλαξ

კატეგორია:ძველი ბერძენი გეოგრაფები
კატეგორია:აზიის მკვლევრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
დირკ ვან ბაბიურენი

**დირკ ვან ბაბიურენი** (დ. 1595 — გ. 21 თებერვალი, 1624) — ნიდერლანდელი კარავაჯისტული სკოლის ფერმწერი. ბავშვობა უტრეხტში გაატარა. მას ასევე იცნობდნენ როგორც თეოდორე ვან ბაბიურენის ან თეოდორე ბაბიურენის სახელითაც. 1612-1615 წლების პერიოდში გაემგზავრა რომში. დაუმეგობრდა კარავაჯოს რომელმაც ბაბიურენზე დიდი გავლენა მოახდინა. იგი კარავაჯისტულ ჟანრში ხატავდა და გამოჩენილ კარავაჯისტად ჩამოყალიბდა. იგი ერთ-ერთი პირველი ნიდერლანდელი ფერმწერი გახდა რომში. 1620 წელს დაბრუნდა უტრეხტში იქ შეუდგა მუშაობას. იგი XVII-ე საუკუნის ერთ-ერთ წამყვან ნიდერლანდელ ფერმწერად იყო აღიარებული.

## ლიტერატურა
*Slatkes, L. J., Dirck van Baburen: A Dutch Painter in Utrecht and Rome (1965).

კატეგორია:დაბადებული 1595
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1624
კატეგორია:ნიდერლანდელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ნათელა (ფილმი)

**ნათელა** — 1926 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი, გადაღებული რეჟისორ ამო ბეკ-ნაზაროვის მიერ. ფილმი ასახავს სამეგრელოში გლეხთა აჯანყებას 1856-57 წლებში. ფილმისგან განსხვავებით, სინამდვილეში უტუ მიქავა არ მოუკლავთ, არამედ გადაასახლეს, შემდეგ კი დაბრუნდა და მჭედლად და მამასახლისად მუშაობდა. 

## როლებში
*ნატო ვაჩნაძე 
*აკაკი ხორავა — უტუ მიქავა 
*მიხეილ ჭიაურელი  
*ალექსანდრე ჟორჟოლიანი — ხითი
*დიმიტრი ყიფიანი

## ლიტერატურა
**ირაკლი მახარაძე*, „დიადი მუნჯი“ — ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა, თბილისი, 2014 ISBN 978-9941-23-104-9

კატეგორია:სსრკ-ის მუნჯი ფილმები
კატეგორია:1926 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ამო ბეკ-ნაზაროვის ფილმები
კატეგორია:ქართული შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:ისტორიული ფილმები
ჰარიჭავანქი

**ჰარიჭავანქი** () — შუა საუკუნეების მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს შირაკის პროვინციის სოფელ არიჭში. აგებულია 1201 წელს.

ნაგებობის უძველესი ნაწილი თარიღდება VII საუკუნით. ეს არის წმინდა გრიგორის სახელობის ეკლესია, რომელიც აგებულია მასტარის ეკლესიის გავლენით. კომპლექსის მთავარი ეკლესია აგებულია 1201 წელს ზაქარია მხარგრძელის თაოსნობით.

## ლიტერატურა 
*Cuneo P. Architettura armena dal quarto al diciannovesimo secolo. R., 1988. Vol. 1. P. 248-253

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
Trigana Air Service (რეისი 267)

**ტრიგანას ავია სერვისების რეისი 267 (IL267/TGN267)** — ინდონეზიის შიდა ავიაკომპანის Trigana Air Service-ის 45 წუთიანი სამოქალაქო რეისი, რომელიც სრულდებოდა ინდონეზიის აღმოსავლეთ პროვინცია პაპუაში, სენტანის აეროპორტიდან  ოკსიბილის აეროპორტის მიმართულებით. 2015 წლის 16 აგვისტოს, აფრენიდან 30 წუთის შემდეგ თვითმფრინავმა კატასტროფა განიცადა და ჩამოვარდა. კატასტროფის შემდეგ, ნამსხვრევები სოფლის მაცხოვრებლებმა ბინტაგის მთიანეთში, ოკსიბილის რეგიონში აღმოაჩინეს. ბორტზე 49 მგზავრი (მათ შორის 5 ბავშვი) და ეკიპაჟის 5 წევრი იმყოფებოდა. ამჟამად უცნობია დაღუპულთა რაოდენობა, ასევე უცნობია არიან თუ არა გადარჩენილები. თავდაპირველად, კატასტროფის დღეს გადარჩენილთა სამძებრო სამუშაოები არასაკმარისი ხილვადობის გამო შეწყდა, მეორე დღეს კი სამუშაოები კვლავ განახლდა. სამძებრო სამუშაოებში ცოცხალ ძალასთან ერთად ჩართულია ექვსი თვითმფრინავიც.

ისტორიაში, ATR 42-ის მონაწილეობით მომხდარ კატასტროფათა შორის 54 დაღუპულით Trigana Air Service-ის რეისი 267 ყველაზე ფატალური კატასტროფა აღმოჩნდა, აღსანიშნავია, რომ 2008 წელს Santa Bárbara Airlines-ის რეისი 518, რომელიც კატასტროფით დასრულდა 46 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. Trigana Air Service-ის უბედური შემთხვევა ინდონეზიაში ბოლო რვა თვის განმავლობაში უკვე მესამეა, Indonesia AirAsia-ის რეისი 8500-სა და ინდონეზიის საჰაერო ძალების Lockheed C-130 Hercules-ის შემდეგ. ეს კატასტროფა ავიაკომპანიის ისტორიაში ყველაზე ფატალური უბედური შემთხვევაა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტრიგანას თვითმფრინავი ოკტაბეში, პაპუაში აღმოაჩინეს
* რეისი TGN267, რომელსაც 54 ადამიანი გადაჰყავდა გაუჩინარდა
* ტრიგანას ავია სერვისების რეისი TGN267-მა კატასტროფა განიცადა
* ტრიგანას რეისი 267 პაპუაში დაიკარგა ბორტზე მყოფი 54 ადამიანით

## სქოლიო 
კატეგორია:2015 წელი ინდონეზიაში
კატეგორია:უბედური შემთხვევები და ინციდენტები ATR 42-ის მონაწილეობით
კატეგორია:საჰაერო ინციდენტები და უბედური შემთხვევები 2015 წელს
კატეგორია:საჰაერო ინციდენტები და უბედური შემთხვევები ინდონეზიაში
ბღენო-ნორავანქი

მინი|250პქ|ბღენო-ნორავანქის მონასტერი
**ბღენო-ნორავანქი** () — XI საუკუნის მონასტერი სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში. მონასტერი შედგება მცირე ეკლესიისაგან, რომელიც დათარიღებულია 1062 წლით. იგი მდიდარია ორნამენტებით და ბიბლიური პერსონაჟების გამოსახულებებით. მონასტრის ნანგრევები ხელახლა აღმოაჩინა აკსელ ბაკუნცმა 1920-იან წლებში, ერთ-ერთი მოგზაურობის დროს. 

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Bgheno-Noravank
* 3D model of the Bgheno-Noravank basilica 

კატეგორია:სომხეთის ეკლესიები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
ჰერმენევტიკული სტილი

ს ჰერმენევტიკული სტილის სამეფო სიგელი.]]
**ჰერმენევტიკული სტილი** — ლათინური ენის სტილი რომაული და ადრეული შუა საუკუნეების პერიოდში, რომელიც ხასიათდება უჩვეულო და იდუმალი სიტყვების ფართო გამოყენებით, განსაკუთრებით ძველბერძნული სიტყვებით. ლათინური განათლება მეცხრე საუკუნეში დაკნინდა, მაგრამ როდესაც იგი აღდგა მეათე საუკუნეში, ჰერმენევტიკული სტილი გახდა ძალზედ გავლენიანი. განსხვავებით კონტინენტური ევროპისგან, სადაც მსგავს სტილს მხოლოდ მწერლების უმცირესობა თუ იყენებდა, მეათე საუკუნის ინგლისში მან საყოველთაო აღიარება ჰპოვა. ნორმანების მიერ ინგლისის დაპყრობის შემდეგ კი მან მნიშვნელობა დაჰკარგა.

## ლიტერატურა
*Lapidge, Michael (1985). "General Introduction". In Lapidge, Michael; Rosier, James L. Aldhelm, The Poetic Works. Cambridge, UK: D. S. Brewer. ISBN 978-0-85991-146-7.

კატეგორია:შუა საუკუნეების ლიტერატურა
მომიკი

[right|thumb|170px|[ხაჩკარი, 1306]]
**მომიკი** (; დ. XIII საუკუნე — გ. XIV საუკუნე)  — სომეხი არქიტექტორი და მხატვარი. წარმოშობით ვაიოცძორიდან. გლაძორის უნივერსიტეტის კუსდამთავრებული. ოსტატ სირანესის მოსწავლე. სომხური მინიატურების სფეროში გლაძორის სკოლის ცნობილი წარმომადგენელი.

მომიკი დიდი ხნის მანძილზე მუშაობდა კილიკიაში, შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და სიუნიქში გავლენის მოქნე სტეფანოს ორბელიანის კარზე მიიღო სკულპტორისა და მინიატურისტის თანამდებობა. 

მომიკის პროექტით და ხელმძღვანელობით აშენდა არენის ღვთისმშობლის ეკლესია (1321 წ.), რომელიც დღემდეა შემონახული. მომიკის განვითარების უმაღლესი მწვერვალია ნორავანქის მონასტერი (1339 წ.), სიუნიქის მიტროპოლიტის საკათედრო ტაძარი. 

## გალერეა

ფაილი:Noravank-astvatsatsin-IMG 2015.JPG|ნორავანქის ღვთისმშობლის ტაძარი, 1339
ფაილი:Areni ch.jpg|არენის ღვთისმშობლის ეკლესია, 1321
ფაილი:Matenadaran, MS 6792.jpg|მინიატურა, 1302

## ლიტერატურა
*  მნაცაკანიანი ს., ზაქარიანი ე.. «Մոմիկ» (მომიკი). სომხური საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ. VII. ერევანი, სომხეთის სსრ, 1981, გვ. 698-699.

კატეგორია:სომეხი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მაიკლ უინსლოუ

მინიატიურა|მაიკლ უინსლოუ, ამერიკელი მსახიობი
**მაიკლ უინსლოუ** (ინგლ. Michael Winslow, 1958 წლის 6 სექტემბერი) — ამერიკელი მსახიობი, კომიკოსი, საზოგადოების უმეტესობა მას იცნობს კომედიური ფილმიდან  პოლიციის აკადემია, სადაც ითამაშა ლარველ ჯონსის როლი. უინსლოუ ცნობილია ასევე როგორც „ადამიანი 10 ათასი ხმის ეფექტით“. ის საკუთარი ხმით იმიტაციას უკეთებს ბუნებაში არსებულ თითქმის ყველა ხმას. ცხოვრობს ფლორიდაში.

## ფილმოგრაფია 
*''Cheech & Chong's Next Movie* (1980)
**Underground Aces* (1981)
**Nice Dreams* (1981)
**Space Stars* (1981) (voice)
**Tag: The Assassination Game* (1982)
**Lovelines* (1984)
**Police Academy* (1984)
**Alphabet City* (1984)
**Gremlins* (1984) (voice)
**Grandview, U.S.A.* (1984)
**Police Academy 2: Their First Assignment* (1985)
**Police Academy 3: Back in Training* (1986)
**Zärtliche Chaoten* (Germany) (1987)
**Police Academy 4: Citizens on Patrol* (1987)
**Spaceballs* (1987)
**Buy & Cell* (1987)
**Police Academy 5: Assignment Miami Beach* (1988)
**Zärtliche Chaoten II* (Germany) (1988)
**Police Academy 6: City Under Siege* (1989)
**Far Out Man* (1990)
**Extralarge* (1993) (with Bud Spencer)
**Police Academy: Mission to Moscow* (1994)
**Police Academy: The Series* TV Series (1997–1998)
**The Trumpet of the Swan* (2001) (voice)
**The Biggest Fan* (2002)
**Lenny the Wonder Dog* (2004)
**RoboDoc* (2008)
**The History of the Typewriter recited by Michael Winslow* (2010)
**Tosh.0* (2010)
**Late Night with Jimmy Fallon* (29 July 2013) Comedy Sketch: *The Michael Winslow Car Alarm* & Musical Sit-In Guest
**The Jack and Triumph Show* (2015)
**Sharknado 3: Oh Hell No!* (2015)
**Lavalantula'' (2015)

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*
* 
* acts/promotions 
* Michael Winslow's NOW HEAR THIS! 
* Winslow on Radio 1 
* Interview with Heeb Magazine, August 2009
* SEPIA - Students and Entrants Promotion International Association 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იერვანდ I საკავაკიაცი

**იერვანდ I საკავაკიაცი** () — სომხეთის სატრაპიის მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ. წ. 570 წელს და დასრულდა ძვ. წ. 560 წელს.

## ცხოვრება 
იერვანდს ზედმეტსახელად საკავაკიაცს, ხანმოკლედ მყოფს ეძახდნენ, რისი მიზეზიც არა მისი ხანმოკლე ცხოვრება, არამედ ხანმოკლე მეფობა იყო. იერვანდ I-ის შემდეგ სამეფო ტახტზე მისი ვაჟი ტიგრანი ავიდა. იერვანდ I-ს ჰყავდა 40 000-იანი ქვეითი ჯარი და 8 000 ცხენოსანი, ასევე 3 000 ტალანტი (40 კგ. 800 გ.) ვერცხლი, რომელთა საერთო წონა 122 400 კგ-ს შეადგენდა. იერვანდმა თავისი ქალიშვილი ტიგრანუჰი მიდიის მეფეს ზაჰაკს მიათხოვა.

პოპულარული ლეგენდების თანახმად, იერვანდ I-ს ჰქონდა 3 000 ტალანტი, რომელთა ნახევარიც მისი საკუთრება იყო, მეორე ნახევარი კი ვანის ტბის ფსკერზე იყო დამალული. მეფის ციხესიმაგრეში არსებობდა საიდუმლო გვირაბი, რომელიც პირდაპირ დამალულ საგანძურთან მიდიოდა, თუმცა მოგვიანებით გვირაბი ჩახერგეს რათა განძი მომავალი თაობებისთვის შემოენახათ. ლეგენდის თანახმად საგანძური დღემდე ტბის ფსკერზეა დამალული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მეფეების სია
* ორონთიდების დინასტია 
* სომხეთის ორონთიდების დინასტი
* ერვანდუნების (ორონთიდების) დინასტია 
* ერვანდუნების დინასტია - მეფეები და სატრაპები

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:ერვანდუნების დინასტია
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის მმართველები
სამავა

**სამავა** () — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში და იგი არის მუთანის მუჰაფაზის უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი. ის მდებარეობს მუჰაფაზის ჩრდილოეთ ნაწილში. ქალაქი არის 9 მეტრზე ზღვის დონიდან. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით, სამავაში 152 890 ადამიანი ცხოვრობდა. ქალაქ სამავას აქვს მერია და მისი მერი აბდულ ჰუსეინ ხალაფ ჰამზა. იგი მდებარეობს 280 კილომეტრში ქვეყნის დედაქალაქ ბაღდადიდან.

სამავაში მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს ერაყელები წარმოადგენენ და ქალაქის მაცხოვრებელთა უდიდესი ნაწილი შიიზმის მიმდევარია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მუთანის მუჰაფაზა

## რესურსები ინტერნეტში 
* Iraq Image - Samawah Satellite Observation 

კატეგორია:ერაყის ქალაქები
ტიგრან ერვანდუნი

**ტიგრან ერვანდუნი**  — სომხეთის სატრაპიის მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 560 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 535 წელს.

## ცხოვრება 
მოვსეს ხორენაცის *სომხეთის ისტორიის* მიხედვით, ტიგრან ერვანდუნის მეფობის დროს სომხეთის ფართობი 400 000 კმ2 შეადგენდა. მოვსეს მას მოიხსენიებს, როგორც *ყველაზე ჭკვიანი, ყველაზე ძლიერი და ყველაზე მამაცი სომეხ მეფეებს შორის*.

ჰეროდოტეს მიხედვით, სწორედ ჰარპაგუსმა ჩამოაგდო ტახტიდან ასტიაგე კიროსთან ერთად, თუმცა კიროს დიდმა ბევრი მეფე თანამდებობაზე დატოვა, ხარკის გადახდის სანაცვლოდ. ეს კი წინააღმდეგობაში მოდის სომხურ ლეგენდასთან, რომლის მიხედვითაც მიდიის მეფე ასტიაგეს დაესიზმრა, რომ ტიგრანი მას თავს დაესხმებოდა, ამიტომ გადაწყვიტა მისი შეთქმულებით ტახტიდან ჩამოგდება. როდესაც ომი დაიწყო, ტიგრანმა ასტიაგე მოკლა, შემდეგ კი მის ქვრივ ცოლზე ანუშზე (არიენისზე) იქორწინა.

ქსენოფონტი მეფე ტიგრან ერვანდუნს კიროპედიაში იხსენიებს, სადაც აღნიშნავს, რომ ტიგრანი კიროს II დიდის მოკავშირე იყო. სომეხი ისტორიკოსის ჰ. ხაჩეტრიანის მიხედვით, ისინი ნადირობაში ერთმანეთს კომპანიონობას უწევდნენ  (ერთად ნადირობდნენ). ტიგრანი კარგი მშვილდოსანი იყო და კიროსთან შეჯიბრებისას ყოველთვის იმარჯვებდა. მოგვიანებით გადაწყვიტეს ტურნირის ორგანიზება, სადაც მონაწილეებს თავდაპირველად 10 ჭიქა ღვინო უნდა დაელიათ, შემდეგ კი ისარი ესროლათ. კიროსმა და ტიგრანმა ღვინო დალიეს, თუმცა, ამის შემდეგ, კიროსმა სპეციალური ბალახი შეჭამა, რომელიც ღვინის ეფექტს აქრობდა, როგორც აღმოჩნდა ზემოთ აღნიშნული ბალახი ტიგრანსაც აღმოაჩნდა. საბოლოოდ ტურნირში კვლავ ტიგრანმა გაიმარჯვა. ამის შემდეგ კიროსი ამბობდა, რომ: 

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მეფეების სია
* ორონთიდების დინასტია 
* სომხეთის ორონთიდების დინასტი
* ერვანდუნების (ორონთიდების) დინასტია 
* ერვანდუნების დინასტია - მეფეები და სატრაპები

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:ერვანდუნების დინასტია
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის მმართველები
სმბატ I საჰაკიანი

**სმბატ I საჰაკიანი** (; დ. უცნობია — გ. 998) — სიუნიქის სამეფოს პირველი მეფე 987-998 წლებში.

## ბიოგრაფია 
თავად საჰაკის შვილი და აშოტ სიუნის შვილიშვილი. 963 წლიდან ცხუკისა და ბალკის თავადია, ხოლო 976-980 წლებს შორის გახდა სიუნიქის თავადი. 987 წელს ისარგებლა ანისის სამეფოს დასუსტებით და გამოაცხადა სიუნიქის სამეფოს დამოუკიდებლობა. სმბატ I-მა ჩამოაყალიბა ახალი სამეფოს სახელმწოფოებრივი სტრუქტურა, დააარსა სასამართლო, მოახდინა არმიის ფორმირება, ააშენა და გაამაგრა ციხესიმაგრეები.

988 წლიდან ვასალურ დამოკიდებულებაშია ანისის სამეფოსთან. 991-992 წლებში ანისის მეფეგაგიკ I-მა დაიპყრო სმბატ I-ის სამეფოს ნაწილი: ვაიოცძორი, ჩაჰუკი და ცხუკი. ამის შემდეგ სიუნიქის მეფის ძალაუფლება ვრცელდებოდა მხოლოდ სამეფოს სამხრეთ ნაწილში. სანაცვლოდ სმბატ I-მა გოლტნის საემიროსაგან დაიბრუნა ერნჯაკი. 

სმბატ I გარდაიცვალა 998 წელს. მისი შემცვლელი გახდა მისი შვილი ვასაკი. დაკრძალულია ტათევის მონასტერში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიუნიქის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 998
ვასაკი

**ვასაკი** (; დ. უცნობია — გ. 1040) — სიუნიქის სამეფოს მეორე მეფე 998-1040 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ვასაკი 998 წელს გახდა მამის სმბატ I საჰაკიანის მემკვიდრე. გაგიკ I-თან ვასალური დამოკიდებულოებაში იყო. მონაწილეობდა გაგიკის ლაშქრობებში. მან თავისი შვილი კარტანიდა ცოლად მიათხოვა სიუზერენს. 

ჩაახშო გლეხთა მოძრაობა, გააძლიერა ტათევის მონასტერი, რომელიც დასუსტდა კათალიკოს ანანია მოკაცის მხრიდან ანათემის შედეგად. ვასაკის მმართველობა, ძირითადად მშვიდობიანი იყო, რამაც ხელი შეუწყო ქვეყნის ეკონომიკურ აღმავლობას და მშენებლობას. მისი და მისი მემკვიდრის, სმბატ II აშოტიანის მმართველობის პერიოდში სიუნიქის სამეფომ განვითარების უმაღლეს მწვერვალს მიაღწია. ააშენა ვაჰანავანქის ეკლესია (1000 წ.), სადაც დაკრძალულია.

არ ჰყავდა ბიჭი და ცხოვრების უკანასკნელ წლებში ყურადღება გაამახვილა სიძის, ცხუკის თავადის, აშოტის შვილებზე სმბატზე და გრიგოლზე. მათგან პირველი 1040 წელს ვასაკის მემკვიდრე გახდა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სიუნიქის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1040
ვაჰაგნ ვიშაპაქაღი

მინიატიურა|305პქ|ვაჰაგნ დრაკონის მკვლელი

**ვაჰაგნ ვიშაპაქაღი** ( *ვაჰაგნ დრაკონის მკვლელი*) — სომხეთის სატრაპიის მეფე ერვანდუნების დინასტიიდან. მისი მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 530 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 515 წელს.

##  
### ქართული ენაზე 
### სომხური ენაზე 
Երկնէր երկին, երկնէր երկիր,
Երկնէր և ծովն ծիրանի.
Երկն ի ծովուն ունէր և զկարմրիկն եղեգնիկ.

Ընդ եղեգան փող ծուխ ելանէր,
Ընդ եղեգան փող բոց ելանէր,
Եւ ի բոցոյն վազէր խարտեաշ պատանեկիկ.

Նա հուր հեր ունէր,
Բոց ունէր մօրուս,
Եւ աչքունքն էին արեգակունք։

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მეფეების სია
* ორონთიდების დინასტია 
* სომხეთის ორონთიდების დინასტი
* ერვანდუნების (ორონთიდების) დინასტია 
* ერვანდუნების დინასტია - მეფეები და სატრაპები

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:ერვანდუნების დინასტია
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის მმართველები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
თელმა ტოდი

**თელმა ელის ტოდი** (დ. 29 ივლისი, 1905 – გ. 16 დეკემბერი, 1935) — ამერიკელი მსახიობი. ითამაშა დაახლოებით 120 ფილმში 1926-1935 წლების პერიოდში. ცნობილი იყო მისი კომედიური როლებით. 

დაიბადა ლოურენსში, მასაჩუსეტსის შტატში ჯონი და ელის ტოდების ოჯახში. ბავშვობაში სურდა სკოლის მასწავლებელი გამხდარიყო. ახალგაზრდობისას უკვე სილამაზის კონკურსში მიიღო მონაწილეობა და 1925 წლისათვის „მის მასაჩუსეტსი“-ც გახდა რის შემდეგაც იგი შენიშნეს ჰოლივუდის აგენტებმა და მისი საფილმო კარიერაც სწორედ ამ დროიდან დაიწყო. ითამაშა ძმები მარქსების რამდენიმე ფილმში. 1935 წლის დილას იგი გაზით გაგუდული იპოვნეს საკუთარ ავტომობილში მისი მეგობრის ჯიუველ კარმენის გარაჟში. თელმა ტოდს ჰოლივუდის დიდების ხეივანში საკუთარი ვარსკვლავი გაუხსნეს ამერიკულ ფილმში შეტანილი წვლილისათვის.

## ლიტერატურა
*Donati, William. The Life and Death of Thelma Todd. McFarland & Company, Inc., 2012
*Edmonds, Andy (1989). Hot Toddy: The True Story of Hollywood's Most Sensational Murder. New York: William Morrow and Co. Inc. ISBN 0-688-08061-8.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* "A Mystery Revisited"  — „Los Angeles Times“

## სქოლიო
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მუნჯი კინოს ქალი მსახიობები
დასავლეთის განგთა დინასტია

220px|მინიატიურა|დასავლეთის განგთა ტერიტორია
**დასავლეთის განგთა დინასტია** (კან. ಪಶ್ಚಿಮ ಗಂಗ ಸಂಸ್ಥಾನ) — IV–XI ს.ს. ძველინდური დინასტია, რომელიც მთავრობდა კარნატაკში. ამ დინასტიას უწოდებენ დასავლეთის განგთა დინასტიას იმ მიზნით, რომ გამოარჩიონ ისინი აღმოსავლეთის განგთა დინასტიისაგან, რომელიც მთავრობდა XI — XV ს.ს. თანამედროვე ქალაქ ორისას ტერიტორიაზე.

დასავლეთის განგთა დინასტია ხელისუფლებაში მოვიდა სამხრეთინდური პალავების სახელმწიფოს დასუსტების შედეგად. მიღებულია მოსაზრება, რომ ამ მოვლენას ხელი შეუწყო სამუდრაგუპტას (350—376წ.წ.) დამპყრობლურმა ლაშქრობებმა სამხრეთ ინდოეთში. დასავლეთის განგები დამოუკიდებლობას ინარჩუნებდნენ 350-დან 550 წლებამდე. თავდაპირველად მათი დედაქალაქი იყო კოლარი, მოგვიანებით კი - თალაკადი, რომელიც მდებარეობდა მდინარე კავერის სანაპიროზე, თანამედროვე მაისურის ოლქში.

მას შემდეგ, რაც ბადამიდან მოსულმა ჩალუკიების დინასტიამ ძალა მოიკრიბა, დასავლეთის განგები გახდნენ ჩალუკიას მმართველთა ვასალები და მათთან ერთად იბრძდნენ პალავების და კანჩის წინააღმდეგ. 753 წლიდან ჩალუკიას დინასტია შეცვალა რაშტრაკუტების დინასტიამ. როგორ დეკანში გაბატონებულმა ძალამ. დამოუკიდებლობისათვის დაახლოებით 100-წლიანი ბრძოლის შემდეგ დასავლეთის განგები ამჯერად გახდნენ რაშტრაკუტების ვასალები და წარმატებით ეხმარებოდნენ მათ ტანჯავურიდან  მოსული ჩოლას დინასტიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მე-X ს. რაშტრაკუტებმა მდინარე ტუნგაბადრის სანაპიროს ჩრდილოეთით გააძევეს დასავლეთის ჩალუკიები, იმავე პერიოდში მდინარე კავერის სამხრეთით გაძლიერდა ჩოლას დინასტია. რეგიონზე დასავლეთის განგთა გავლენა დასრულდა დაახლოებით 1000 წელს, როდესაც ისინი გაანადგურეს ჩოლებმა.

მიუხედავად იმისა, რომ დასავლეთის განგთა სამეფოს ტერიტორია არ იყო დიდი, მან არსებითი წვლილი შეიტანა თანამედროვე სამხრეთ კარნატაკის პოლიტიკაში, ლიტერატურასა და კულტურაში. დასავლეთის განგები გამოირჩეოდნენ ყველა რელიგიის მიმართ შემწყნარებლობით, მაგრამ განსაკუთრებით გაითქვეს სახელი ჯაინიზმის მფარველობით.  მათი მმართველობის პერიოდში აშენდა ისეთი ცნობილი მონუმენტები, როგორიცაა შრავანაბელაგოლას და კამბადახალის მონუმენტები. ისინი მფარველობდნენ ხელოვნებას, რამაც ააყვავა ლიტერატურა კანადურზე და სანსკრიტზე. ამ პერიოდში შეიქმნა მრავალი ნაწარმოები სრულიად სხვადასხვა თემაზე დაწყებული რელიგიიდან დამთავრებული სპილოების მოვლის სახელმძღვანელო პრინციპებამდე. დასავლეთის განგთა პერიოდში შექმნილ ნაწარმოებთაგან ერთ-ერთი მნიშვნელოვანია ჩავუნდარაის მიერ კანადა (ენა)ზე შექმნილი ”ჩავუნდარაი-პურანი” (978წ.).

კატეგორია: სახელმწიფოები ინდოეთის ისტორიაში 
კატეგორია: ინდური დინასტიები
კატეგორია:კარნატაკის ისტორია
ბააქუბა

**ბააქუბა** () — ქალაქი ერაყში. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში. იგი არის დიიალის მუჰაფაზის ადმინისტრაციული ცენტრი და უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს  ზღვის დონიდან 48 მეტრზე. ბააქუბა მდებარეობს მდინარე დიიალის სანაპიროზე. 2003 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 467 900 ადამიანს შეადგენდა. ბააქუბა სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც **იაკობის სახლი**. ქალაქ ბააქუბას მოსახლეობის უდიდეს ნაწილს ერაყელები წარმოადგენენ და ყველაზე გავრცელებული რელიგია არის ისლამი.

ქალაქი დაახლ. 50 კილომეტრითაა დაშორებული დედაქალაქ ბაღდადიდან. ბააქუბა ძალიან დაზარალდა ირან-ერაყის ომის მიმდინარეობის დროს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დიიალის მუჰაფაზა 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Iraq Image – Baqubah Satellite Observation 
* Text, Videos, and pictures from the front lines and during food distribution. 

კატეგორია:ერაყის ქალაქები
ჟიული და ჯიმი

**ჟიული და ჯიმი** () — ფრანსუა ტრიუფოს 1962 წლის ფილმი, დაფუძნებულია ანრი-პიერ როშეს ამავე სახელწოდების რომანზე. ფილმში ასახულია სამი ადამიანის, ორი კაცისა და ერთი ქალის ტრაგიკური სასიყვარულო სამკუთხედი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:1962 წლის ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ფრანსუა ტრიუფოს ფილმები
კატეგორია:შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:ფრანგულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
წყლის ვარსკვლავა

**წყლის ვარსკვლავა** () — მცენარეთა გვარი წყლისვარსკვლავასებრთა ოჯახისა. წყლისა და ჭაობის ერთ-ან მრავალწლოვანი ბალახებია. ცნობილია 25 სახეობა. გავრცელებულია თითქმის მთელ მსოფლიოში.

საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა. ჩვენში ფართოდაა გავრცელებული Callitriche verna. Callitriche stagnalis მხოლოდ აფხაზეთშია ნაპოვნი. წყლის ვარსკვლავა იზრდება ყოველგვარი წყალსატევის წყალმარჩხ ადგილებზე, ზოგჯერ მიწაზეც, მაგრამ ასეთი მიწები სავეგეტაციო პერიოდის გარკვეულ მონაკვეთში წყლითაა დაფარული.

წყლის ვარსკვლავა ზოგან წყალქვეშა დაჯგუფებებს ქმნის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:წყლისვარსკვლავასებრნი
სმბატ II აშოტიანი

**სმბატ II აშოტიანი** (; დ. უცნობია — გ. 1040 ან 1051) — სიუნიქის სამეფოს მესამე მეფე 1040-1044 ან 1051 წლებში.

## ბიოგრაფია 
სმბატი მიეკუთვნებოდა ცხუკის მთავარ, აშოტიანთა გვარს. დედის ხაზით იგი ვასაკის შვილიშვილი იყო, რომლის სამეფო კარზეც ეწეოდა მოღვაწეობას და მიიღო სამეფო ტახტი, რადგანაც ვასაკს არ ჰყავდა ვაჟი. 

1040 წელს სმბატმა 2 000-იანი არმიით ილაშქრა ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოში. დვინის შედადიანმა ემირმა აბუ-ლ ასვარმა მის დამხობაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა. 1044 წლისთვის მნიშვნელოვნად დასუსტდა ბაგრატუნების სომხეთი. მუსულმანური საემიროების ლაშქრობების შედეგად განადგურდა სიუნიქის სასულიერო-კულტურული ცენტრი ტათევი.  სმბატ II აშოტიანმა მოახერხა ქვეყნის გათავისუფლება, რის შემდეგაც ქვეყანამ მნიშვნელოვან აღმავლობას მიაღწია. 

სმბატ II-ის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრე გახდა მისი ძმა გრიგორ I აშოტიანი. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სიუნიქის მეფეები
ვედრება (ფილმი)

**ვედრება** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1967 წელს გადაღებული ტრილოგიის პირველი მხატვრული ფილმი. მეორე, „ნატვრის ხე“, 1976 წელს გამოვიდა ეკრანებზე. მესამე კი „მონანიება“. დამდგმელი რეჟისორი: თენგიზ აბულაძე. სცენარის ავტორები: ანზორ სალუქვაძე, რეზო კვესელავა, თენგიზ აბულაძე. ოპერატორი: ალექსანდრე ანტიპენკო﻿. მხატვრარი: რევაზ მირზაშვილი﻿﻿. კომპოზიტორი: ნოდარ გაბუნია﻿.

## სიუჟეტი
ხევსურმა ალუდა ქეთელაურმა ორთაბრძოლაში ქისტი მუცალი მოკლა, მაგრამ მტრის ვაჟკაცობით მოხიბლულმა მისი ღირსება დაინდო და მარჯვენა არ მოკვეთა. ალუდა ადათის დარღვევისთვის თემიდან გააძევეს... ქისტმა ჯოყოლამ მთაში ნადირობისას ხევსური ზვიადაური გაიცნო, უმასპინძლა, ღამე გაათევინა, მაგრამ ქისტებმა მოსისხლე მტერი იცნეს, ჯოყოლას სტუმარი წაართვეს და ქისტის საფლავს ზედ დააკლეს. ჯოყოლამ ზვიადაურის დაცვა ვერ შეძლო, შეურაცხყოფა ვერ აიტანა და თავი მტერს შეაკლა.

## როლებში 
### მთავარი გმირები 
*სპარტაკ ბაღაშვილი (ღვთისია)
*რუსუდან კიკნაძე (ქვრივი-ქალი)
*რამაზ ჩხიკვაძე (მაცილი)
*თენგიზ არჩვაძე (ალუდა)
*გეიდარ ფალავანდიშვილი (მუცალი)
*ოთარ მეღვინეთუხუცესი (ჯოყოლა)
*ზურაბ ქაფიანიძე (ზვიადაური)
*ნანა ქავთარაძე (აგაზა)
*ირაკლი უჩანეიშვილი(მუსა)
*დიმიტრი ყიფიანი (თავადი)﻿

## ფაქტები
თენგიზ აბულაძის ფილმებს არასდროს ეტყობოდა, რომ რეჟისორი უხარისხო საბჭოთა ფირზე იღებდა. 1967 წელს, როცა ეკრანებზე მისი ახალი ფილმი „ვედრება“ გამოვიდა, ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებების ამ ეკრანიზაციით უკმაყოფილო კრიტიკოსებიც კი აღნიშნავდნენ, რომ თენგიზ აბულაძემ „შექმნა რაღაც მაგიური გამოსახულება, სურათი, რომელმაც ვაჟას ენა კინოს ენად აქცია“. მაგრამ უკმაყოფილო მაინც ბევრი დარჩა, განსაკუთრებით საბჭოთა კინოს იდეოლოგებს შორის.

ნანა ჯანელიძე იხსენებს: „მთელი ცხოვრება ოცნებობდა, რომ ფილმი გადაეღო კარგ ფირზე, „კოდაკზე“ და ეს დარჩა ოცნებად... გული გაუსკდა, როცა კანში ნახა საბჭოთა ფირზე გადაღებული ფილმი“.

„ვაჟას გენიალურობა მისი განსაკუთრებულობაა“, უთქვამს თენგიზ აბულაძისთვის ერთხელ ვაჟა ფშაველას სპეციალისტს გრიგოლ კიკნაძეს, რომელსაც აბულაძე თავის მასწავლებლად მიიჩნევდა. პირველად „ვედრება“ სწორედ ამ ადამიანს უჩვენეს: „ეს რომ ნახა გრიშა კიკნაძემ, რომელიც იყო ვაჟას კაბინეტის ჩამომყალიბებელი და ვაჟას ერთ-ერთი საუკეთესო სპეციალისტი, ― თენგიზმა უჩვენა, ― თენგიზი სახლში გაბრწყინებული მოვიდა, ბატონ გრიშას უთქვამს, ისეთ რაღაცებს შეეხეო შენ ვაჟას შემოქმედებაში, რაც ჩვენც კი, ლიტერატორებს, ჯერ არა გვაქვს დამუშავებულიო... ვაჟას რაღაც შტამპებით უყურებდნენ და უცებ აღმოჩნდა, რომ ეს იყო დიდი ფილოსოფოსი.“

## ჯილდოები
*გრან-პრი, სან-რემოს საავტორო ფილმების საერთაშორისო ფესტივალი, იტალია (1973).

## რესურსები ინტერნეტში 
*ფილმი imdb.com-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:1967 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:თენგიზ აბულაძის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ვაჟა ფშაველას ნაწარმოებების ეკრანიზაციები
გევორგ ხაზარიანი

**გევორგ ხაზარიანი** (; დ. 5 აპრილი, 1988) — სომეხი ფეხბურთელი. თამაშობს პორტუგალიურ „მარიტიმუსა“ და სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში.

## კარიერა
ხარეზიანმა კარიერა სომხურ „პიუნიკში“ დაიწყო, ამის შემდეგ თამაშობდა უკრაინასა და საბერძნეთში. ამჟამად იცავს პორტუგალიური „მარიტიმოს“ ღირსებას.
ხაზარიანი იყო სომხეთის ნაკრების წევრი სხვადასხვა ასაკობრივ დონეზე. სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში გევორგის დებიუტი 2007 წლის იანვარში შედგა პორტუგალიის წინააღმდეგ.

## მიღწევები
### პიუნიკი
* სომხეთის პრემიერლიგა: 2006, 2007, 2008, 2009, 2010
* სომხეთის თასი: 2009, 2010 (მეორე ადგილი 2006)
* სომხეთის სუპერთასი: 2007, 2008, 2010 (მეორე ადგილი 2006, 2009)
### ოლიმპიაკოსი
* საბერძნეთის სუპერლიგა: 2014-2015
* საბერძნეთის თასი: 2014-2015
### ინდივიდუალური
* სომხეთის ჩემპიონატის წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2007
* სომხეთის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 2010

### გოლები ნაკრებში
## რესურსები ინტერნეტში 
* Profile at FFA
* armfootball.tripod.com
* footballdatabase.eu

კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:დონეცკის მეტალურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ყარაღანდის შახტიორის ფეხბურთელები
კატეგორია:კერკირას ფეხბურთელები
კატეგორია:მარიტიმუს ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ვარდიკო ნადიბაიძე

**ვარდენ ნადიბაიძე** (დ. 31 მარტი, 1939, მლეთა) — ქართველი  სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, საქართველოს თავდაცვის მინისტრი 1994 წლის 25 აპრილიდან 1998 წლის 27 აპრილამდე. საპატიო ნიშნისა და წითელი ვარსკვლავის ორდენების კავალერი.

## ბიოგრაფია
ვარდიკო ნადიბაიძე დაიბადა 1939 წლის 31 მარტს სოფელ მლეთაში, დუშეთის რაიონში, მიხეილ და სიდონია ნადიბაიძეების ოჯახში. დაამთავრა რიაზანის სამხედრო საავტომობილო სასწავლებელი 1961 წელს. 1967-1972 წლებში სწავლობდა ა. ვ. ხრულიოვის სახელობის ზურგის სამსახურის და ტრანსპორტის სამხედრო აკადემიაში (ლენინგრადი). აკადემიის დამთავრებისთანავე დაინიშნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქში მე-4 საერთო-საჯარისო არმიის 75-ე მოტომსროლელი დივიზიის 34-ე მოტომსროლელი პოლკის საავტომობილო სამსახურის უფროსად.

1974 წელს გახდა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საავტომობილო სამსახურის უფროსი ოფიცერი მომარაგების დარგში. 1975–1976 წლებში იყო ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის სამხედრო ავტოინსპექციის უფროსი; 1976–1978 წლებში ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ავტოინსპექციის უფროსი ინსპექტორი; 1978–1986 წლებში ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საავტომობილო სამსახურის უფროსის მოადგილე. 1986 წელს დაინიშნა ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის საავტომობილო სამსახურის უფროსად. 1992 წელს დაინიშნა ამიერკავკასიაში რუსეთის ჯარების ჯგუფის სარდლის მოადგილედ შეიარაღების დარგში.

1992-1994 წლებში იყო ამიერკავკასიის სამხედრო ოლქის ჯარების სარდლის მოადგილე; 1994 წლის 17 აპრილიდან 1998 წლის 28 აპრილამდე საქართველოს რესპუბლიკის თავდაცვის მინისტრი.

## ჯილდოები
*  საპატიო ნიშანი
*  წითელი ვარსკვლავის ორდენი
*  ორდენი „სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალებში სამშობლოს სამსახურისათვის“ (III ხარისხი)
*  მედალი „სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა ვეტერანი“
*  მედალი „შრომითი წარჩინებისათვის“
*  საიუბილეო მედალი „სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 50 წელი“
*  საიუბილეო მედალი „სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 60 წელი“
*  საიუბილეო მედალი „სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალთა 70 წელი“
*  მედალი „უმწიკვლო სამსახურისათვის“ (I ხარისხი)
*  მედალი „უმწიკვლო სამსახურისათვის“ (II ხარისხი)
*  მედალი „უმწიკვლო სამსახურისათვის“ (III ხარისხი)

## ლიტერატურა
* ქართული სამხედრო ენციკლოპედიური ლექსიკონი, გვ. 276, თბ., 2017 წელი
*

## რესურსები ინტერნეტში
* ვარდიკო ნადიბაიძე — ბიბლიოვიკი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა გენერალ-მაიორები
კატეგორია:საქართველოს თავდაცვის მინისტრები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
ვ
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ჰრაჩია ღაფლანიანი

280px|მინი|ჰრაჩია ღაფლანიანის საფლავი
**ჰრაჩია ღაფლანიანი** (; დ. 14 ნოემბერი, 1923, გარგარი, ასფსრ, სსრკ — გ.  17 აგვისტო, 1988, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი საბჭოთა მსახიობი, თეატრისა და ოპერის რეჟისორი, პედაგოგი. 1971 წელს მიანიჭეს საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტის წოდება.

დაიბადა 1923 წელს სოფელ გარგარში სტეფანავანის მახლობლად მუშის ოჯახში. პირველად სცენაზე გამოვიდა 12 წლის ასაკში ლენინაკანის თეატრში. 1937-1962 წლებში ერევნის მოზარდ მაყურებელთა თეატრის მსახიობი, შემდეგ კი რეჟისორია. თეატრში მუშაობის პარალელურად სწავლობდა ერევნის თეატრალურ სასწავლებელში, რომელიც დაასრულა 1940 წელს. 1956-1959 და 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე ერევნის დრამატული თეატრის მთავარი რეჟისორია. 

გარდაიცვალა 1988 წელს ერევანში. დაკრძალულია კომიტასის სახელობის პანთეონში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰრაჩია ღაფლანიანი

კატეგორია:სომეხი რეჟისორები
კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
აბზიანიძეების ოჯახი

**აბზიანიძეების ოჯახი** — ჯემალ ქარჩხაძის პირველი მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1962 წელს, ჟურნალში - ცისკარი“. ნაწარმოები ერთ ჩვეულებრივ ოჯახზეა, რომლის წევრები მონაცვლეობით ტოვებენ სახლ-კარს.მოთხრობა ქართული ოჯახის სარკეა და გვიჩვენებს პერსონაჟების,განსაკუთრებით კი დედის ტრაგიკულ ბედს. და ტვირთს, რომლის ტარებაც მას უწევს.

## პერსონაჟები
*"ელენე" - ოჯახის დიასახლისი
*"ლავრენტი აბზიანიძე" - მამა აბზიანიძე,რომელიც გარდაიცვალა.
*"ნიკო" - შვილი,რომელიც სოხუმში წავიდა რუს გოგონასთან შესახვედრად.
*"გიგა" - შვილი,რომელიც მოსკოვში მიდის სამუშაოდ.
*

## რესურსები ინტერნეტში
*მოთხრობის სრული ტექსტი
*ქარჩხაძის მოთხრობების კრებული goodreads.com-ზე

კატეგორია:ჯემალ ქარჩხაძის ნაწარმოებები
კატეგორია:ქართული მოთხრობები
რობერტ არზუმანიანი

**რობერტ არზუმანიანი** (; დ. 24 ივლისი,1985) — სომეხი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს რუსულ „ამკარში“ და სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში. პოზიციით მცველია.

## კარიერა
არზუმიანმა კარიერა სომხურ „პიუნიკში“ დაიწყო 2003 წელს, მას შემდეგ თამაშობდა რამდენიმე სომხურ, რუსულ და ბერძნულ კლუბში. ამჟამად თამაშობს რუსეთის პრემიერლიგის კლუბ „ამკარში“.
სომხეთის ნაკრებში პირველად 2005 წელს ქუვეითის წინააღმდეგ ითამაშა. პირველი გოლი კი ყაზახეთის წინააღმდეგ 2007 წელს გაიტანა.

## მიღწევები
### პიუნიკი
* სომხეთის პრემიერლიგა: 2003, 2004, 2005, 2006, 2007
* სომხეთის თასი: 2004
* სომხეთის სუპერთასი: 2003, 2004, 2006
### აქტობე
* ყაზახეთის სუპერთასი: 2014
### ინდივიდუალური
* სომხეთის ჩემპიონატის საუკეთესო ახლაწვეული: 2005
* სომხეთის ჩემპიონატის საუკეთესო მცველი: 2005

### გოლები ნაკრებში
## რესურსები ინტერნეტში
* 90minut.pl
* Footballdatabase.eu
* Fannet.org 
* 1fnl.ru

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ხაბაროვსკის სკა-ენერგიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ბელოსტოკის იაგელონიის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 24 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები