open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ცხოვრება პეტრე ქართველისა

**„ცხოვრება პეტრე ქართველისა“** — ძველი ქართული ჰაგიოგრაფიული ძეგლი, გადმოკეთებული ასურულიდან მაკარი მესხის მიერ დაახლოებით XIII საუკუნეში. მასში აღწერილია V საუკუნის გამოჩენილი ქართველი საეკლესიო მოღვაწის პეტრე იბერის ცხოვრება და მოქალაქეობა. 

ძეგლის უძველეს ხელნაწერს (XV საუკუნეში გადაწერილია პეტრიწონის მონასტერში) ერთვის 3 ანდერძი - ავტორის, მთარგმნელისა და რესტავრატორის - პავლე დეკანოზისა. ტექსტი იმთავითვე გადაწერილი ყოფილა „აშლით და წინაუკმო“, ჰკლებია შესავალი და დასასრული. აღდგენილი და გავრცობილი ტექსტის მიხედვით შეუძლებელია ვიქონიოთ სრული წარმოდგენა მაკარი მესხის თარგმანზე. თხზულების წარმომავლობა, შინაარსი და ანდერძთა ისტორიულ-ბიბლიოგრაფიული ცნობების ავთენტიკურობა აზრთა დიდ სხვადასხვაობას იწვევს. XVIII საუკუნეში შემუშავდა ამ ნაშრომის მოკლე რედაქცია. შეიქმნა რამდენიმე საკითხავი და საგალობელი პეტრე იბერზე. ამ თხზულებებს ვხვდებით ქართულ ჰაგიოგრაფიულ კრებულებში, „ქართლის ცხოვრების“ ვახტანგისეულ რედაქციაში და სხვა. ცხოვრება პეტრე ქართველისა გამოსცა ნიკო მარმა 1896 წელს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია
ჯუზეპე მარია ძამპი

**ჯუზეპე მარია ძამპი** — თეატინელთა ორდენის ბერი. მისიონერი, თეატინელთა მისიის პრეფექტი სამეგრელოში. ვარაუდობენ, რომ ძამპი იმ ორ მისიონერთაგანია, რომლებიც 1645 წელს ჩამოვიდნენ სამეგრელოში. 1672 წელს ძამპიმ საფრანგეთის ელჩს კონსტანტინოპოლში წარუდგინა „ქართველ ეპისკოპოსთა რწმენის თხრობა“, ჟან შარდენს კი მეგრელების რელიგიის აღწერილობა, რომელიც მას, შარდენის სიტყვით, შეუდგენია სამეგრელოში 23 წლის ცხოვრების შემდეგ; თავისი მოგზაურობის აღწერილობაში ძამპი მოკლედ მიმოიხილავს სამეგრელოში ქრისტიანობის შემოსვლასა და გავრცელებას. მოხსენებული ჰყავს ნიკოლოზ ჩოლოყაშვილი (ირბახი). დაწვრილებით აქვს აღწერილი სამეგრელოს ეკლესიების არქიტექტურა, ინტერიერი, სამღვდელოების ჩაცმულობა, ხატები, ზარები, რელიკვიები. მთელი თავები აქვს დათმობილი ღვთისმსახურების, რელიგიური წეს-ჩვეულებების აღწერას, აგრეთვე საკულტო ტერმინოლოგიას ქართულ ენაზე (ლათინური ტრანსკრიპციით); შეიცავს მდიდარ ფოლკლორულ და საყოფაცხოვრებო მასალას. ამ მხრივ მისი შრომა არქანჯელო ლამბერტის ცნობების გაგრძელებაა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პიეტრო დელა ვალე

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თეატინელები
კატეგორია:იტალიელი მისიონერები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
ჯოჯოხეთის კარიბჭე

მინი|მარჯვნივ|250პქ|2011 წელი 
**ჯოჯოხეთის კარიბჭე** — ბუნებრივი აირის საბადო თურქმენეთში, აჰალის პროვინციის სოფელ დერვაზაში. წარმოადგენს ბუნებრივი აირის წყაროს, რომელიც შეუწყვეტლად იწვის, მას  შემდეგ რაც პირველად აანთეს საბჭოთა ნავთობქიმიკოსებმა 1971 წელს. დამწვარი გოგირდის მომწამლავი სუნი ვრცელდება ახლომდებარე არეში.

## გეოგრაფია 
მდებარეობს სოფელ დერვაზაში, რომელიც თავის მხრივ, მდებარეობს ყარაყუმის უდაბნოს შუაგულში აშხაბადიდან 260 კმ ზე ჩრდილოეთით. აირის საბადო ერთ-ერთი ყველაზე დიდია მსოფლიოში. სახელი „ჯოჯოხეთის კარიბჭე“ უწოდეს ადგილობრივებმა, რაც დაკავშირებულია ცეცხლთან მდუღარე ტალახთან და ცეცხლის ალთან. ამ კარიბჭის კრატერის დიამეტრი 70 მეტრია.
 
## ისტორია 
მინი|მარჯვნივ|250პქ|ხედი ღამით, 2010 წელი
ეს საბადო 1973 წელს აღმოაჩინეს საბჭოთა მეცნიერებმა, ფიქრობდნენ რა რომ აქ უნდა ყოფილიყო ნავთობის საბადო. საბადოს პოვნის შემდეგ დაიწყეს აირის შენახვა, მაგრამ მიწა მთელი სათხრელი მოწყობილობისა და ბანაკის ქვეშ ჩაინგრა დიდ კრატერში და გაუჩინარდა. ამ ინციდენტის დროს არავინ დაშავებულა. თუმცა დიდი რაოდენობით მეთანის აირი გამოთავისუფლდა და შექმნა გარემოს დაბინძურების პრობლემა, რომელიც პოტენციური საფრთხე იყო ახლომახლო მცხოვრები ხალხისთვის.

ეშინოდათ რა, რომ კიდევ უფრო მეტი სხვა მომწამლავი აირები გამოთავისუფლდებოდა მეცნიერებმა გადაწყვიტეს რომ დაეწვათ ის. მათ იფიქრეს, რომ უფრო უსაფრთხო იქნებოდა მეთანის დაწვა, ვიდრე მისი გამოლევა მიწიდან ძვირადღირებული მეთოდებით. იმ დროისათვის მოლოდინი შემდეგნაირი იყო: აირი დაიწვებოდა რამდენიმე დღის განმავლობაში, მაგრამ იგი დღესაც იწვის.

## შესაძლო სარგებლობა 
2010 წლის აპრილში თურქმენეთის პრეზიდენტი გურბანგულუ ბერდიმუჰამედოვი ეწვია საბადოს  და გასცა განკარგულება, რომ ეს ხვრელი უნდა დახურულიყო ან უნდა მიეღოთ სათანადო ზომები, რათა შეზღუდულიყო მისი ზემოქმედება სხვა ბუნებრივი აირის საბადოებზე იმ არეში. თურქმენეთი გეგმავს რომ გაზარდონ ბუნებრივი აირის პროდუქციის ექსპორტი ჩინეთში, ინდოეთში, ირანში, რუსეთში და ჩრდილოეთ ევროპაში. თუ ნაკადმა არ დაიკლო, შემდეგ ოც წელში 75 მილიონი კუბური მეტრი ბუნებრივი აირი გამოიყოფა.

## სქოლიო 
კატეგორია:თურქმენეთის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ბუნებრივი აირი
სტროფანტუსი

**სტროფანტუსი** () — მცენარეთა გვარი ქენდირისებრთა ოჯახისა. მცოცავი ლიანებია, იშვიათად ბუჩქები.  

50-60 სახეობა იზრდება ტროპიკულ აფრიკაში, მადაგასკარზე, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. სტროფანტუსის თესლი შეიცავს შხამიან გლიკოზიდებს — სტროფანტინებს, რომელსაც იყენებენ მედიცინაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამკურნალო მცენარეები
კატეგორია:ქენდირისებრნი
ძაღინის სამაროვანი

**ძაღინის სამაროვანი** — ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლი ისტორიული სოფლის ძაღინის მიდამოებში (ახლანდ. თიღვის მუნიციპალიტეტი). მდებარეობს ცხინვალიდან დაბა ყორნისისაკენ მიმავალ გზაზე. გათხარეს 1951 წელს (ბორის კუფტინი). სამაროვნის ტერიტორია არხით იყო გაჭრილი აღმოსავლეთ და დასავლეთ უბნებად. ქვაყრილიანი სამარხები ერთმანეთისაგან განსხვავდებოდნენ დაკრძალვის წესითა და სამარხეული ინვენტარით. აღმოსავლეთ უბანზე მიცვალებული პირდაპირ მიწის ზედაპირზე ესვენა და ზემოდან ქვაყრილი ჰქონდა გაკეთებული. დასავლეთ უბანზე კი საგანგებოდ გაკეთებულ ორმოში იწვა და შემდეგ ქვა ჰქონდა დაყრილი. მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ თითო-ოროლა თიხის ჭურჭელი, ლითონის სამკაული, იარაღი. ბორის კუფტინის აზრით, ძაღინის სამაროვანზე სხვადასხვა დროის ორი სამაროვანი იყო. დასავლეთი უბანი განეკუთვნება ძვ. წ. 2400-2300 წელს, ხოლო აღმოსავლეთი უბანი - ძვ. წ. III ათასწლეულის დასასრულს ან III-II ათასწლეულების მიჯნას.

1953 წელს ძაღინის სამაროვნის დასავლეთ უბანზე გათხარეს (ოთარ ჯაფარიძე) ერთი სამარხი. დასავლეთ უბნიდან 13 მეტრზე გამოვლინდა ორმოები, რომლებშიც ნახშირი, თიხის ბათქაშის ნატეხები და ჭურჭელი ეყარა. ერთ-ერთ ორმოს ჯვრისებური მოყვანილობის გაპრიალებული იატაკი ჰქონდა. ბორის კუფტინის აზრით, ორმოები დაკრძალვის კულტს უკავშირდება.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ბრინჯაოს ხანის ძეგლები
ძახარის ბრძოლა

**ძახარის ბრძოლა** — მისიმიელთა ბრძოლა ბიზანტიელების წინააღმდეგ ეგრისის დიდი ომის (542-562 წწ.) დროს. ბიზანტიელთა წინააღმდეგ აჯანყებული მისიმიელები ირანელთა მხარეზე გადავიდნენ და დახმარება სთხოვეს მათ. ირანელები ვერ დაეხმარნენ, რადგან თვითონ დამარცხდნენ ბიზანტიელებთან ბრძოლაში ფასისისთან. საკუთარი ძალების ანაბარა დარჩენილი მისიმიელები გამაგრდნენ ძახარის ციხეში, რომელსაც სიმტკიცის გამო რკინის ციხესაც უწოდებდნენ. ციხის მისადგმებთან გამართულ ბრძოლაში ბიზანტიელებმა დაამარცხეს ისინი. 600 მისიმიელისაგან მხოლოდ 80-მა შეძლო თავი შეეფარებინა ციხისათვის. შემდეგ ბიზანტიელებმა ციხის მახლობლად კლდეზე გაშენებულ სოფელზე მიიტანეს იერიში, დაარბიეს და გადაწვეს იგი. მისიმიელები ბრძოლას განაგრძობდნენ, მაგრამ ბოლოსდაბოლოს ბიზანტიელებმა სიმრავლით სძლიეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მისიმიელთა აჯანყება

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:ბიზანტიის ბრძოლები
კატეგორია:VI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ეგრისის დიდი ომის ბრძოლები
კატეგორია:555 წლის ბრძოლები
ძეგლი ერისთავთა

**„ძეგლი ერისთავთა“** — XIV-XV საუკუნეების მიჯნის ქართული საისტორიო ძეგლი — ქსნის ერისთავთა საგვარეულო მატიანე. შედგენილია ლარგვისის მონასტერში ავგაროზ ბანდაისძის ან მისი ვაჟის — გრიგოლის მიერ.

ძეგლის პირველი ნაწილი, რომელიც ფოლკლორულ ცნობებს და ძველ ქრონიკებს ემყარება, საყურადღებო ცნობებს შეიცავს ადრინდელი ფეოდალური ხანის აღმოსავლეთ საქართველოს სოციალური განვითარების ისტორიისათვის; მეორე ნაწილში მოთხრობილია ქსნის საერისთავოს ისტორია XIII საუკუნის 90-იანი წლებიდან 1405 წლამდე. „ძეგლი ერისთავთა“ შეიცავს უნიკალურ ცნობებს აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიის, მთიანეთის მოსახლეობის სოციალური განვითარების და საქართველოში ფეოდალური ინსტიტუტების ჩამოყალიბების  შესასწავლად. გამოცემულია  რამდენიმეჯერ. თარგმნილია ფრანგულ (მარი ბროსე) და რუსულ ენებზე (მოსე ჯანაშვილი, საურმაგ კაკაბაძე).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ქრონიკები
დემეტრიოს I ბაქტრიელი

მინი|დემეტრიოს I ბაქტრიელი (ლითონი.  მონეტა). "უძლეველი" (შესაძლოა, "უკვდავი")
**დემეტრიოს I ბაქტრიელი** (ბერძნ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ, სპარს.-პუშტ. دیمتریوس بلخی‎) — ჩვ. წ. აღ.-მდე II საუკუნის ბერძენ-ბაქტრიელი მეფე.  ვაჟი და, სავარაუდოდ, ძვ. წ. 200 წლიდან ევტიდემის მემკვიდრე. ძვ. წ. 187 წელს მან გაავრცელა თავისი კონტროლი ჰინდუყუშის მთების სამხრეთ ნაწილებამდე, არაქოზიის დაპყრობით, რომელიც ადრე ინდოეთის შუნგას დინასტიის კუთვნილება იყო. არაქოზიაში შეჭრის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ბუდისტური სწავლების დაცვა.

ძვ. წ. 171 წელს ბაქტრიაში ამბოხს იწყებს სტრატეგოსი ევკრატიდი. ასე, რომ დემეტრიოს I-ს მოუწია ინდოეთის მთიანეთში დარჩენა და ინდო-ბერძნული სამეფოს წარმოქმნა. 

სხვა ვერსიის თანახმად, ევკრატიდს საქმე ჰქონდა დემეტრიოს I-ის მემკვიდრე დემეტრიოს II-სთან, რომელიც მან დაამარცხა და სწორედ მისი შთამომავლები მართავდნენ მომავალში ინდო-ბერძნულ სამეფოს მის დაცემამდე. 
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბერძენ-ბაქტრიელი მეფეები 
* ძველი ბაქტრიის ბუდისტური ტაძრები 
* უზბეკეთის ღირსშესანიშნაობათა ისტორია
* ბაქტრიელი მეფეები

კატეგორია:ბერძნულ-ბაქტრიული სამეფო
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ძაღინის ციხესიმაგრე

**ძაღინის ციხესიმაგრე** — ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ცხინვალის რეგიონში, ისტორიულ შიდა ქართლში. შემორჩენილია ციხისა და ფეოდალური სასახლის ნანგრევები. გალავნიანი ციხე მცირე ზომისაა, შედგება რამდენიმე სამშენებლო ფენისაგან. უძველესი ფენა ცეცხლმსროლელი იარაღის შემოღებამდე — XVI საუკუნემდეა აგებული. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ციხისათვის სამხრეთიდან მიუშენებიათ საბრძოლო-საცხოვრებელი დანიშნულების კოშკის მსგავსი ოთხსართულიანი ნაგებობა. სასახლის კომპლექსი XVII საუკუნეს მიეკუთვნება. იგი ფალავანდიშვილების ციხე-დარბაზი იყო. აგურით ნაგები სასახლე ერთსართულიანია, შედგება ორ მწკრივად დალაგებული ხუთი ოთახისა და ღრმა ლოჯიისაგან. შუაში დიდი ბუხრიანი დარბაზია, რომელსაც ორივე მხრიდან პატარა ოთახები ეკვროდა. დარბაზი კამარით იყო გადახურული, კარ-სარკმლების თაღები ისრული იყო. ზედ სასახლეზევეა მიშენებული და მის განუყოფელ ნაწილს შეადგენს ხუთსართულიანი ქვიტკირის კოშკი. პირველ სართულზე მარანია. შუა სართულები საცხოვრებელი იყო. მეხუთე სართულის კედლები სამი მხრიდან თაღებით არის გახსნილი. მეოთხე კედელთან ბუხარია. ეკლესია დარბაზულია, ერთაფსიდიანი. გადარჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კედელი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ძინის დინასტია (1115-1234)

**ძინის დინასტია** — სახელმწიფო და დინასტია (1115-1234 წწ.) ჯურჯენებისა, რომლებიც ცხოვრობდნენ ახლანდელი ჩრდილო-აღმოსავლეთი ჩინეთის ტერიტორიაზე. სახელმწიფო აღმოცენდა კიდანების წინააღმდეგ ჯურჯენების ბრძოლის პროცესში, რომლებსაც ეს უკანასკნელნი ხარკს უხდიდნენ. 1125 წელს ძინის დინასტიამ გაანადგურა კიდანების სახელმწიფო ლიაო. 1125-1127 წლებში იბრძოდა ჩრდილოეთი სუნის ჩინური დინასტიის წინააღმდეგ, მიიტაცა ჩრდილოეთ ჩინეთის მნიშვნელოვანი ნაწილი, მათ შორის იმპერიის დედაქალაქი კაიფინი. ძინის ჯარები მდინარე იანძამდე აღწევდა. 1139 წელს ძინმა ხელი მოაწერა საზავო ხელშეკრულებას ჩინეთის სახელმწიფოსთან - სამხრეთი სუნთან, რომლის მიხედვითაც ამ უკანასკნელმა ძინის ვასალად აღიარა თავი. XII საუკუნის შუა წლებიდან ძინი აღმოსავლეთ აზიის უძლიერეს სახელმწიფოდ იქცა. 1234 წელს ძინის სახელმწიფო მონღოლებმა გაანადგურეს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩინეთის დინასტიები
კატეგორია:დინასტიები
ილონა ზრინი

გრაფინია **ილონა ზრინი** (ხორვ.: *Jelena Zrinska*, უნგრ.: *Zrínyi Ilona*) (დ. ოზალი, 1643 - გ. ნიკომედია, 18 თებერვალი, 1703) — ხორვატიული ზლინების წარჩინებულთა ოჯახის ერთ-ერთი ბოლო წარმომადგენელი. ხორვატიის და უნგრეთის ისტორიის ერთ-ერთი უდიდესი გმირი ქალი. ის იყო ხორვატი ბანის პიოტრ ზრინის ქალიშვილი, ფრანცის I რაკოცის და ირმე ტოკოლის მეუღლე და ფერენც II რაკოცის დედა.

ილონამ თავი გამოიჩინა ხორვატიისა და უნგრეთის დამოუკიდებლობისთვის ომში, ავსტრიელი ჰაბსბურგების აბსოლუტური მონარქიის წინააღმდეგ.

## იხილეთ აგრეთვე 
*კურუცები
*რაკოცის ომი დამოუკიდებლობისთვის

## ლიტერატურა 
**Köpeczi* Béla – R. *Várkonyi* Ágnes: II. Rákóczi Ferenc. 3. javított kiadás Bp., 2004. Osiris Kiadó. (ISBN 963-389-508-1)
* Gyöngyösi István: Thököly Imre és Zrínyi Ilona házassága + Palinódia (Kesergõ nimfa) (Balassi Kiadó Kft., 2000)
* Szentmihályiné Szabó Mária: Zrínyi Ilona (Kriterion Könyvkiadó, 1994)
* Passuth László: Sasnak körme között (Athenaeum 2000 Kiadó)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Jelena Zrinska Medal 
* Medjimurje County tourism page 

კატეგორია:ზრინები
კატეგორია:დაბადებული 1643 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1703
ძინის სამეფო

**ძინის სამეფო** — სამეფო ძველ ჩინეთში (ძვ. წ. XI-IV საუკუნეები). მდებარეობდა ახლანდელი შანსის პროვინციის ტერიტორიაზე. ძვ. წ. 632-546 წლამდე ერთ-ერთი უძლიერესი სამეფო - ე. წ. ჰეგემონი (ბა) იყო ძველ ჩინეთში. ძვ. წ. V საუკუნეში წარჩინებული გვარების შინაბრძოლების შედეგად ძინი სამ სამფლობელოდ (შემდეგ სამეფოდ) დაიშალა: ჯაო, ვეი და ხანი; ნომინალურად არსებობდა ძვ. წ. 369 წლამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია
კატეგორია:აზიის ყოფილი მონარქიები
აფონინსკაია (ხაროვსკის რაიონი)

**აფონინსკაია** () — სოფელი რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში, ხაროვსკის რაიონში. სოფელი შედის რაზინსკოეს სასოფლო დასახლების შემადგენლობაში, ასევე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით მიეკუთვნება რაზინსკის სოფსაბჭოს. მოსახლეობა 2002 წლის მონაცემებით 7 ადამიანს შეადგენდა. საავტომობილო გზით რაიონული ცენტრიდან დაშორებულია 41 კილომეტრით, ხოლო სასოფლო დასახლების ცენტრიდან — 6 კილომეტრით. უახლოესი დასახლებული პუნქტებია: დენისოვსკაია, კურიანოვსკაია, პავლოვსკაია.

## იხილეთ აგრეთვე
*ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები

## რესურსები ინტერნეტში
* აფონინსკაია — *ვოლოგდის ოლქის დასახლებული პუნქტების რეესტრი*

## სქოლიო 
კატეგორია:ხაროვსკის რაიონის დასახლებული პუნქტები
ლოკუსი

[მინი|140პქ|ქრომოსომა:1. [ქრომატიდები; 2. ცენტრომერები; 3. მოკლე მკლავი; 4. გრძელი მკლავი;]]
მინი|140პქ|ადამიანის 22 ქრომოსომა; ციტოლოგიური რუკა
**ლოკუსი** — ქრომოსომის, გენის ლოკალიზაციის ადგილი ქრომოსომაში. ლოკუსის დადგენა, ე. ი. იმის გამორკვევა, თუ რომელ ჰომოლოგიურ ქრომოსომაში და მის რომელ უბანზეა გენი, ხდება გენეტიკური ანალიზის საშუალებით. ზოგიერთი მიკროორგანიზმის ქრომოსომაში გენები, რომლებიც განსაზღვრულ ბიოქიმიურ პროცესს აკონტროლებენ, ერთიმეორის მეზობლადაა განლაგებული. ლოკუსები განეწყობიან ისეთი თანმიმდევრობით, როგორითაც ბიოსინთეზის რეაქცია მიმდინარეობს. ანალოგიური მოვლენა ეუკარიოტებში არა არის დადგენილი. ტერმინი ლოკუსი ზოგჯერ გენისა და ცისტრონის მაგივრადაც იხმარება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქრომოსომები
კიდურწერტილოვანი დამწერლობა

[მინიატიურა|400პქ|[1006 წლით დათარიღებული გურგენ მეფეთა მეფის სამშენებლო წარწერა იშხნის მცირე ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე (დეტალი); კიდურწერტილოვანი დამწერლობის პირველი ნიმუში]]
**კიდურწერტილოვანი დამწერლობა** — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული ნაირსახეობა. კიდურწერტილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ქარაგმის ხაზის ბოლოებში დასმულია ღრმა წერტილები. ამგვარი დეკორატიული ასომთავრულის აღსანიშნავად ტერმინი „კიდურწერტილოვანი“ პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა 1926 წელს. 

კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული უძველესი წარწერაა 1006 წლით დათარიღებული გურგენ მეფეთა მეფის სამშენებლო წარწერა იშხნის მცირე ეკლესიის სამხრეთი შესასვლელის ტიმპანზე. აგრეთვე ერთ-ერთი უძველესია ბაგრატ IV-ის 1032 წლის წარწერა იშხნის დიდი ტაძრის სამხრეთ კედელზე. ამ პერიოდიდან მოყოლებული, კიდურწერტილოვანი დამწერლობით შესრულებული ძეგლები XVIII საუკუნის ჩათვლით გვხვდება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კიდურყვავილოვანი დამწერლობა
* კიდურწაისრული დამწერლობა

## ლიტერატურა 
* ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 271
* ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949
* ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985

კატეგორია:ასომთავრული
დეივიდ ჰერბერტ ლორენსი

**დეივიდ ჰერბერტ ლორენსი** (; დ. 11 სექტემბერი, 1885, ისტვუდი, — გ. 2 მარტი, 1930, ვანსი, საფრანგეთი) — ინგლისელი მწერალი. 1909 წელს გამოაქვეყნა ლექსების კრებული. სახელი გაითქვა პირველივე რომანით „თეთრი ფარშავანგი“ (1911). ლორენსის ყველაზე საინტერესო რომანია „ვაჟიშვილები და საყვარლები“ (1913). აღსანიშნავია აგრეთვე რომანები „ცისარტყელა“ (1915), „შეყვარებული ქალები“ (1920), „აარონის კვერთხი“ (1922), „კენგურუ“ (1923), „ლედი ჩატერლის საყვარელი“ (1928) და სხვა. ამ რომანებში ლორენსი ილაშქრებს დრომოჭმული ვიქტორიანული მორალის წინააღმდეგ, მაგრამ, ამავე დროს, არ იღებს ბურჟუაზიულ სამყაროს „მექანისტურ ცივილიზაციას“, რადგან იგი, მისი აზრით, აჩლუნგებს ადამიანის ინსტინქტურ საწყისს. ლორენსის ესთეტიკის საფუძველია ბუნებრიობის აპათეოსი და სამყაროს სენსუალური აღქმა. ფონად იგი ხშირად იყენებს სოციალურ ელემენტებს. ადამიანის სულიერი და ფიზიკური ჰარმონიულობისათვის ბრძოლაში იგი მიმართავდა ფროიდიზმსაც, თუმცა ფროიდისტი მწერალი არასოდეს ყოფილა. საუკუნეებით გამომუშავებული ყალბი ბურჟუაზიული ზნეობრივი ნორმების საწინააღმდეგოდ ლორენსი იბრძოდა ადამიანის სხეულის ემანსიპაციისათვის. ლორენსის შემოქმედებამ, მისი წინააღმდეგობრივი ხასიათის მიუხედავად, უდიდესი გავლენა მოახდინა XX საუკუნის ინგლისური რომანის განვითარებაზე.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის დრამატურგები
კატეგორია:ლონდონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბრიტანელი ფსიქოლოგიური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:მოდერნისტი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კიდურყვავილოვანი დამწერლობა

[[ნიკორწმინდის ტაძარი|ნიკორწმინდის აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახული მეორედ მოსვლის კომპოზიციის ფრაგმენტი და მისი განმარტებითი კიდურყვავილოვანი წარწერა|350პქ|მინიატიურა]]
**კიდურყვავილოვანი დამწერლობა** — ქართული ასომთავრულის ერთ-ერთი დეკორატიული სახეობა. კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ასოთა კიდურებში, აგრეთვე ზოგჯერ ასოს ტანის სხვა ადგილას, ქარაგმის ხაზის ბოლოებში გამოყვანილია ფოთლის ფორმის ნიშნები. ძირითადად XI საუკუნეში იყო გავრცელებული, თუმცა ამ კალიგრაფიული სახეობით შესრულებული ასომთავრული ლაპიდარული, ჭედური და ფრესკული წარწერები შედარებით გვიანაც გვხვდება. კიდურყვავილოვანი დამწერლობა ფართოდ გამოიყენებოდა ხელნაწერებშიც, უპირველესად საზედაო ასოების სახით. ტერმინი „კიდურყვავილოვანი“ ასომთავრულის ამ სახეობისათვის პირველად ივანე ჯავახიშვილმა გამოიყენა. 

კიდურყვავილოვანი დამწერლობით შესრულებული ლაპიდარული წარწერებია, მაგალითად, ლიპარიტ ერისთავთ-ერისთავის წარწერა ზედა ვარძიის ღვთისმშობლის ეკლესიის სამხრეთი კარის ბალავრის ქვაზე, ნიკორწმინდის აღმოსავლეთ ფასადზე გამოსახული მეორედ მოსვლის კომპოზიციის განმარტებითი წარწერა და სხვა.

კიდურყვავილოვანი დამწერლობა განსაკუთრებით გავრცელებული იყო ჭედურ წარწერებში. აქ ამგვარ ნაწერს, გარდა ფუნქციურისა, დეკორატიული ფუნქციაც ჰქონდა და მოჭედილობის გაფორმებას წარმოადგენდა. ამისი მაგალითებია ჯუმათის წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები, ნიკიფარის (ზემო სვანეთი) წმინდა გიორგის ხატის განმარტებითი წარწერა, ხიდისთავის წმინდა გიორგის ხატის წარწერა, ლაკლაკისძეთა ხატის განმარტებითი და ქტიტორული წარწერები ზარზმიდან და სხვა.

კიდურყვავილოვანი დამწერლობის ფრესკული ძეგლები, რომლებიც XIII საუკუნით თარიღდება, XIX საუკუნის 30-იან წლებში, ფრედერიკ დიუბუას ცნობით, ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო გეგუთის სასახლის მოხატულობის ფრაგმენტებში. ასომთავრულის ამ კალიგრაფიული სახეობითაა შესრულებული ზოგიერთი წარწერა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცულ ხელნაწერებში A-87, H-1667 და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კიდურწაისრული დამწერლობა
* კიდურწერტილოვანი დამწერლობა

## ლიტერატურა 
* ვ. სილოგავა, ენციკლოპედია ქართული ენა, თბილისი, 2008, გვ. 269-270
* ივ. ჯავახისვილი, ქართული დამწერლობათმცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბილისი, 1949
* ც. გაბაშვილი, ზედა ვარძია, თბილისი, 1985

კატეგორია:ასომთავრული
სტირაქსისებრნი

**სტირაქსისებრნი** (Styracaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეები და ბუჩქებია. მათი ფოთლები, ისევე როგორც სხვა ნაწილები, ხშირად დაფარულია ვარსკვლავისებრი ან ქერქლისებრი ბეწვებით. ყვავილები ორსქესიანი და 4-5-წევრიანია. ნაყოფი კოლოფია. 

ოჯახში თავმოყრილია 12 გვარის 150-მდე სახეობა, რომლებიც უმთავრესად გავრცელებულია აზიის და ამერიკის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში, მხოლოდ 1 გვარია ტროპიკულ აფრიკაში და 1 სახეობა ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში. 

სტირაქსის (Styrax) გვარის ბევრი სახეობიდან (Styrax  benzoin, Styrax  tonkinensis და სხვა ), მიიღება არომატული ფისი (ბენზოინის ფისი), რომელსაც იყენებენ მედიცინასა და პარფიუმერიაში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა ოჯახები
კატეგორია:ორლებნიანნი
მარგერიტ ლონგი

**მარგერიტ ლონგი** (; დ. 13 ნოემბერი, 1874, ნიმი — გ. 13 თებერვალი, 1966, პარიზი) — ფრანგი პიანისტი და პედაგოგი. სწავლობდა პარიზის კონსერვატორიაში. 1906-1940 ამავე კონსერვატორიის პედაგოგი (1920-დან პროფესორი). დააარსა ფორტეპიანოზე დაკვრის კერძო სკოლა, სადაც მრავალი თვალსაჩინო პიანისტი აღიზარდა. იყო  გ. ფორეს, კლოდ დებიუსის, მ. რაველისა და მისდამი მიძღვნილი მთელი რიგი ნაწარმოებების პირველი შემსრულებელი. 1943 ჟ. ტიბოსთან ერთად დააწესა პიანისტთა და მევიოლინეთა კონკურსი (1946-იდან მარგერიტ ლონგისა და ჟ. ტიბოს სახელობის პიანისტთა და მევიოლინეთა საერთაშორისო კონკურსი). 1955 წელს გამოდიოდა მოსკოვში. ლონგი პარიზისა და მოსკოვის კონსერვატორიების საპატიო პროფესორი იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი პიანისტები
კატეგორია:დაბადებული  13 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
ნირედჰაზა

**ნირედჰაზა** () — ქალაქი ჩრდილო-აღმოსავლეთ უნგრეთში, საბოლჩ-სატმარ-ბერეგის მედიეს დედაქალაქი. 118 000 მცხოვრებით ის უნგრეთის სიდიდით მეშვიდე და ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქია. მისი განვითარება XVIII საუკუნიდან დაიწყო და რეგიონის ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრად იქცა. ქალაქის ზოოპარკი, სადაც ბინადრობს 300-ზე მეტი სახეობის უიშვიათესი ცხოველები, აღიარებულია მთელი ევროპის მასშტაბით. 

## ისტორია
წერილობით წყაროებში ქალაქი პირველად 1209 წელს იხსენიება ნირის სახელით, ხოლო უკვე 1236 წელს აქ იყო ეკლესია. XV საუკუნის შუა ხანებში მოსახლეობა 400 ადამიანს ითვლიდა. XVI საუკუნეში ის თურქებმა აიღეს და ქალაქი დაიცალა, XVII საუკუნეში კი ხელახლა დასახლდა.

## დაძმობილებული ქალაქები
## იხილეთ აგრეთვე
* უნგრეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Restaurant, bar, pub, daily menu & gastro guide from Nyíregyháza  
* Official site  
* Sóstó Thermal Bath  
* Sóstó Zoo 
* Nyíregyházi Hírportál - hírek - news 
* A portal site 
* Index-Kelet - local news  

## სქოლიო
კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
კეჩკემეტი

**კეჩკემეტი** () — ქალაქი ცენტრალურ უნგრეთში; ქვეყნის სიდიდით მერვე ქალაქი და ბაჩ-კიშკუნის მედიეს ადმინისტრაციული ცენტრი. 

კეჩკემეტი მდებარეობს დედაქალაქ ბუდაპეშტისა და უნგრეთის მესამე უდიდეს ქალაქის — სეგედის შუა მონაკვეთში; ორივე მათგანისგან დაშორებულია 86 კილომეტრით. ასევე თითქმის თანაბარი მანძილები აშორებს ქვეყნის ორ უდიდეს მდინარეს — დუნაისა და ტისას. სეგედთან ერთად წარმოადგენს სამხრეთის დიდი ვაკის ცენტრს. 

სახელი მომდინარეობს უნგრული სიტყვა *kecske*-დან, რაც „თხას“ ნიშნავს. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად არეალში აღმოჩენილი ადამიანთა კვალი ხუთი ათასი წლის წინანდელია. 

## გეოგრაფია
ქალაქი გაშენებულია ზღვის დონიდან 120 მეტრზე. მის დასავლეთით არსებული ტერიტორია დაფარულია ქვიშის დიუნებით. XVIII საუკუნის დასასრულსა და XIX საუკუნის დასაწყისში არსებული საძოვრები გამოილია; მზარდმა მეცხოველეობამ გაანადგურა მცენარეული საფარი და ქვიშის გადაადგილებამ ქალაქს სერიოზული საფრთხე შეუქმნა. ნიადაგის საფარის განახლების მიზნით რგავენ ხეხილსა და ვაზს. 

ქალაქის კლიმატი კონტინენტური მშრალია, ხანდახან უკიდურესად. ყველაზე თბილი თვის, ივლისის საშუალო ტემპერატურა 20,9 °C-ია, ყველაზე ცივის, იანვრის კი −1,9 °C.

## იხილეთ აგრეთვე
* უნგრეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი
*Kecskemét's local map 
*Aerial photography: Kecskemét
*"History" , City Website
*"Hungarian Museum of Photography", Official Website, English

კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
დიერი

**დიერი** ( , , ) — ჩრდილოეთ უნგრეთის ყველაზე მნიშვნელოვანი ქალაქი, დიერ-მოშონ-შოპრონის მედიესა და დასავლეთ დუნაისგადაღმა მხარის დედაქალაქი. მდებარეობს ბუდაპეშტისა და ვენის შუა მონაკვეთში, ცენტრალური ევროპის მნიშვნელოვან გზებზე. წარმოადგენს უნგრეთის მშევიდე უიდესი ქალაქს, ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს ქვეყნის შვიდი რეგიონული ცენტრიდან.

## ისტორია 
მდინარე დუნაისპირა არეალი მრავალი სხვადასხვა კულტურით ჯერ კიდევ უძველესი ხანიდან იყო დასახლებული. პირველი ვრცელი დასახლება ძვ. წ. V საუკუნით თარიღდება, მაცხოვრებლები კელტები იყვნენ. ისინი ქალაქს *არაბონას* ეძახდნენ. ეს სახელი მერვე საუკუნემდე გამოიყენებოდა. მისი შემოკლებული ფორმა დღესაც გამოიყენება გერმანულში (რააბი - Raab) და სლოვაკურში (რაბი - Ráb).

ძვ. წ. I საუკუნეში არაბონაში რომაელი ვაჭრები დასახლდნენ. ახ. წ. X საუკუნეში რომალეთა არმიამ დასავლეთ უნგრეთის ჩრდილოეთი ნაწილი დაიპყრო, რომელსაც ისინი პანონიას ეძახდნენ.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ბრიანსკი 
*  ბრაშოვი () 
*  ეინდელფინგენი () 
*  კოლმარი () 
*  კუოპიო () 
*  ნაცერატ-ილიტი (, ) 
*  უხანი 
*  ერფურტი ()
*  პოზნანი ()

## იხილეთ აგრეთვე 
* უნგრეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი   
* 
* Gyor-online.hu  A portal site 
* Aerial photography: Győr
* Aerial view of Gyor by Volkan Yuksel 

## სქოლიი 
კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
ახმეტის ნინოწმინდის ეკლესია

300px|მინი
**ახმეტის ნინოწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას საბეროს უბანში, წყაროებად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,3 X 5,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შიგნიდან და გარედან კარგად გათლილი და სწორხაზოვან რიგებად დაწყობილი შირიმის ფილებითაა მოპირკეთებული. ნაწილობრივ შემორჩენილია ეკლესიის მხოლოდ აღმოსავლეთის ნახევარი (სიმ. 2,2-2,6 მ). დანარჩენი კედლები თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აფსიდში, რომელსაც გეგმით სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს, ვიწრო და მაღალი, შიგნიდან თაღოვანი და გარედან სწორკუთხა სარკმელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა ნინოს სახელობის ეკლესიები
რომი შნაიდერი

მინი|მარჯვნივ|რომი შნაიდერი

**რომი შნაიდერი** (დ. 23 სექტემბერი, 1938, ვენა, ავსტრია — გ. 29 მაისი, 1982, პარიზი, საფრანგეთი) — გერმანელ-ფრანგი მსახიობი, რომელმაც დიდ წარმატებას მიაღწია გერმანიასა და საფრანგეთში.

## ბიოგრაფია 
რომის მამა- ავსტრიელი მსახიობი ვულფ ალბახი-რეთი. დედა - გერმანელი მსახიობი და მომღერალი მაგდა შნაიდერი. 1945 წელს რომის მშობლები განქორწინდნენ. რომისა და მისი ძმის მზრუნველობა მოიპოვა მაგდა შნაიდერმა.

მან კარიერა დაიწყო, როცა იყო 15 წლის. 1955-1957 წლებში  ითამაშა მთავარი პერსონაჟი და განასახიერა ავსტრიის დედოფალი ელისაბედი ფილმში ″Sissi″.

რომი თამაშობდა უამრავ ფილმში და განასახიერებდა სხვადასხვა ხასიათის პერსონაჟებს. მათ შორის კარდინალური, რისთვისაც მიიღო ოქროს გლობუსი. იგი იყო ქალი, რომელმაც ერთდროულად მოაჯადოვა ავსტრიაც და საფრანგეთიც.

## პირადი ცხოვრება 
მინი|მარჯვნივ|ალენ დელონი და რომი შნაიდერი, ნიცა, 1968 წელი
მინი|მარჯვნივ|რომი და თავისი ვაჟი დევიდი
მინი|მარჯვნივ|*Sissi*
მინი|მარჯვნივ|რომი შნაიდერის საფლავი, საფრანგეთი

1958 წელს ის შეხვდა ალენ დელონს. მათ ერთმანეთი შეუყვარდათ და დაინიშნენ. რომი შნაიდერი საცხოვრებლად გადავიდა საფრანგეთში, სადაც დიდ წარმატებას მიაღწია. 1963 წელს რომი და ალენი  ერთმანეთს დაშორდნენ. 1958 წელს რომიმ და ალენმა ერთად ითამაშეს ფილმში *კრისტინა*. ხოლო მეორედ, დაშორების შემდეგ, 1968 წელს,  ალენმა მას ისევ შესთავაზა, მიეღო მასთან ერთად მონაწილეობა ფილმში *აუზი*. მათი  წყვილი აღიარებულია მშვენიერების, ახალგაზრდობისა და წარმატების სიმბოლოდ. რომი წერდა, რომ მისი ცხოვრება მთლიანად სამმა ადამიანმა შეცვალა, ესენი იყვნენ: ალენ დელონი, ლუკინო ვისკონტი და კოკო შანელი.

1966 წელს რომი მეორედ გათხოვდა და ცოლად მიჰყვება რეჟისორ ჰარი მეიენს. მათ შეეძინებათ ვაჟი დევიდი. მოგვიანებით რომი და ჰარი დაშორდნენ.

1975 წელს რომი მესამედ გათხოვდა და ცოლად მიჰყვება დანიელ ბიასინს, რომელთანაც შეეძინება ქალიშვილი სარა. რომისთვის მესამე ქორწინებაც უიღბლო აღმოჩნდა და 1981 წელს ისინი დაშორდნენ.

1981 წელს რომის ცხოვრებაში მოხდა დიდი ტრაგედია. მას დაეღუპა ვაჟიშვილი დევიდი, რომელიც იყო 14 წლის. შვილის სიკვდილის შემდეგ რომი დეპრესიაში ჩავარდა  და ალკოჰოლს მიეძალა.

რომი შნაიდერი გარდაიცვალა 1982 წელს, 43 წლის ასაკში. ვრცელდებოდა ვარაუდები, რომ მან თავი მოიკლა, მაგრამ ექსპერტიზის ჩატარების შემდეგ დადგინდა, რომ მას გული გაუსკდა.  იგი დაკრძალულია პარიზში.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიოგრაფია
* ბიოგრაფია და კარიერა 
* რომი შნაიდერი
* ალენ დელონის გამოსამშვიდობებელი წერილი რომი შნაიდერს

კატეგორია:ავსტრიელი მსახიობები
კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:გერმანელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული  23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
ორბიაანთ საყდარი

**ორბიაანთ საყდარი** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. მდებარეობს ქალაქის სამხრეთით ერთ კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,8 X 4,8 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. აღმოსავლეთ ფასადის შუაში და გარეთა კუთხეების წყობაში შირიმის ნათალი ქვებია გამოყენებული. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ამჟამად ეკლესიიდან მხოლოდ საკურთხეველიღა დგას, მაგრამ მასაც წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია. დანარჩენი კედლები 0,5-0,7 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი.

შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია (შემორჩენილია ორივე წირთხლის ნაწილი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. რომლის ორივე მხარეს თითო კვადრატული ნიშია. აფსიდი გადახურულია წესიერ ფორმის კონქით, რომელსაც მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ფერენც მადლი

**ფეენც მადლი** (; დ. 29 იანვარი, 1942, ვესპრემის მედიე, უნგრეთი — გ. 29 მაისი, 2011, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. უნგრეთის პრეზიდენტი 2000-2005 წლებში.  

## ბიოგრაფია
მიიღო იურიდიული განათლება პეჩში, ბუდაპეშტსა და სტრასბურგში. 

1993–1994 წლებში უნგრეთის განათლებისა და კულტურის მინისტრია. 2000 წელს აირჩიეს უნგრეთის პრეზიდენტად და ეს თანამდებობა ეკავა 2005 წლამდე. საპრეზიდენტო ვადის გასვლის შემდეგ დაუბრუნდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბუდაპეშტის ეტვოშ ლორანის უნივერსიტეტში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* His biography at the website of the Office of the President of the Republic of Hungary

კატეგორია:უნგრეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
სეკეშფეჰერვარი

**სეკეშფეჰერვარი** () — ქალაქი ცენტრალურ უნგრეთში, ქვეყნის სისიდით მეცხრე ქალაქი. მდებარეობს ბუდაპეშტიდან 65 კილომეტრით სამხრეთ-დასავლეთით. 2011 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 101 943 ადამიანს შეადგენდა. წარმოადგენს ფეიერის მედიეს ადმინისტრაციულ ცენტრსა და დუნაისგადაღმა ცენტრალური რეგიონის ცენტრს. შუა საუკუნეებში, სეკეშფეჰერვარი სამეფო-სარეზიდენციო და უნგრეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი იყო. სეკეშფეჰერვარის ბაზილიკაში მოხდა 37 მეფისა და 39 დედოფლის კორონაცია, 15 მმართველი აქვეა დაკრძალული, აქ ასევე ინახებოდა სამეფო გვირგვინები. 

რომის იმპერიის პერიოდში, სეკეშფეჰერვარის ადგილას დასახლება უკვე არსებობდა, თუმცა ქალაქი დაარსდა 972 წელს.

## დაძმობილებული ქალაქები
სეკეშფეჰერვარი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:

## იხილეთ აგრეთვე
* უნგრეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი
*Aerial photography: Székesfehérvár
*Picture Gallery of Székesfehérvár
## სქოლიო
კატეგორია:უნგრეთის ქალაქები
მიხაი კაროიი

**მიხაი კაროიი** (; დ. 4 მარტი 1875, ფოტი, უნგრეთი — გ. 19 მარტი, 1955, ვანსი, საფრანგეთი)  — უნგრელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის მეთაური ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის დაშლის შემდეგ. უნგრეთის პირველი პრეზიდენტი 1918–1919 წლებში და პრემიერ-მინისტრი 1918–1919 წლებში

## რესურსები ინტერნეტში 
*Mihály Graf Károlyi von Nagykárolyi

კატეგორია:უნგრეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  4 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები
ახმეტის მთავარანგელოზთა ეკლესია

300px|მინი
**ახმეტის მთავარანგელოზთა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას საბეროს უბნის სამხრეთით, ბორცვზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. მოგვიანებით ეკლესიისათვის სამხრეთიდან კოშკი მიუშენებიათ, რომელსაც შემდგომ დასავლეთიდან სწორკუთხა სადგომი მიადგეს.

ეკლესია დარბაზულია (7,9 X 5,9 მ), ნაგებია რიყის ქვით, აქა-იქ აგურიცაა ნახმარი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან შეისრული თაღითაა გადახურული, შიგნით - სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახვარწრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი სარკმელი და ორი ნიშია. კანკელი (დაზიანებულია) გვიანდელია. შეისრულთაღოვანი აღსავლის კარის გვერდებზე თითო დაბალი შეისრულთაღოვანი ღიობი და სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი გადახურულია უსწორმასწორო კონქით, რომელსაც შეისრული თაღი აქვს. დარბაზის დასავლეთ კედელში ერთი სარკმელია. კამარა შეისრულია.

ეკლესიის ფასადები მოსწორებულია ბათქაშის სქელი ფენით. შირიმის ლავგარდანი მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა შემორჩენილი. მის პროფილს შეადგენს მცირე სიმაღლის თარო, შეზნექილი მრუდე ზედაპირი და ლილვი.

კოშკი სამსართულიანია, გეგმით კვადრატული (6 X 6 მ). ნაგებია რიყის ქვით, წყობა ირეგულარულია. პირველ სართულზე, რომელიც ეკლესიის კარიბჭეც არის, შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან აგურის შეისრული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით თითო სწორკუთხა ვიწრო სარკმელია, აღმოსავლეთის სარკმლის გვერდებზე - თითო სწორკუთხა ნიში. სარკმელსა და ნიშებს ხის თარაზული გადახურვა აქვთ. პირველი სართული აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობით ნაგები შეისრული კამარითაა გადახურული. კამარის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია მეორე სართულზე ასასვლელი კვადრატული ხვრელი. მეორე სართულზე ერთი სწორკუთხა ოთახია. მას დამოუკიდებელი შესასვლელიც აქვს აღმოსავლეთიდან. შესასვლელის წირთხლები და თაღი აგურითაა ნაგები. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში თითო ფართო კვადრატული სარკმელია. ბრტყელ ჭერში, აღმოსავლეთ კედელთან, მესამე სართულზე ასასვლელი ხვრელია. მესამე სართული (სამრეკლო?) აღმოსავლეთით, სამხრეთითა და დასავლეთით ორ-ორი ფართო შეისრული თაღითაა გახსნილი. სართულის კედლები ქვედა სართულის კედლებთან შედარებით მცირე სისქისაა, რის გამოც სართულშუა გადახურვის დონეზე, გარედან 15-20 სანტიმეტრის საფეხურია შექმნილი. სართულის გარეთა კუთხეები, ღიობების წირთხლები და თაღები აგურისაა. ჩრდილოეთ კედელში, იატაკიდან 1,5 მეტრის სიმაღლეზე, სამი სწორკუთხა ნიშია. სართული გადახურულია შირიმის ტლანქად დამუშავებული ქვის ნაწყობი კამარით. ფასადები სადაა, ექვსივე ღიობის თაღი ჩასმულია კედლის სიბრტყიდან საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხედში, რომელსაც ვიწრო ფრიზი აქვს. კოშკი გადახურული იყო ორფერდა სახურავით, რომელიც მთლიანად ჩამოშლილია.

სადგომი (6,3 X 5 მ) ერთსართულიანია, ნაგებია რიყის ქვით. წყობა ტლანქია. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები, ინტერიერი თითქმის მთლიანად ამოვსებულია ნანგრევებით და მიწით. ჩრდილოეთ კედელში ერთი, საკმაოდ ვიწრო და მაღალი შესასვლელია. დასავლეთ კედელში — სწორკუთხა სარკმელი, სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში — ერთი მცირე ნიში. სადგომის აღმოსავლეთ ნაწილში მოჩანს კოშკის იატაკის ქვეშ არსებული სადგომის კამარის ნაწილი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში
იშტვან ფრიდრიხი

მინიატიურა
**იშტვან ფრიდრიხი** (; 1 ივლისი, 1883, მალაცკი, სლოვაკეთი — 25 ნოემბერი, 1951, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოლიტიკოსი. უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკის დამხობის შემდეგ 1919 წლის 23 აგვისტოდან 24 ნოემბრამდე იყო უნგრეთის პრემიერ-მინისტრი და ამავდროულად ასრულებდა უნგრეთის სახელმწიფოს მეთაურის  მოვალეობას. საბჭოთა მმართველობის დროს დაპატიმრებული იყო, როგორც კონტრრევოლუციონერი. 1919 წლის 6 აგვისტოს მონაწილეობდა სახელმწიფო გადატრიალებაში, რის შემდეგაც დაინიშნა უნგრეთის პრემიერ-მინისტრად. პარალელურად იყო უნგრეთის თავდაცვის მინისტრი 1920 წლის 15 მარტამდე. უნგრეთის პარლამენტის წევრი იყო 1920-1939 წლებში. 1951 წელს მატიაშ რაკოშის რეჟიმის დროს დააპატიმრეს, სავარაუდოდ გარდაიცვალა ციხეში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* იშტვან ფრიდრიხის ბიოგრაფია

კატეგორია:უნგრეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
წინწყაროს სამაროვანი

**წინწყაროს სამაროვანი** — გვიანდელი ბრინჯაოს - ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. XII-VIII სს.) ძეგლი სოფელ წინწყაროს აღმოსავლეთით, მდინარე  ხრამის ნაპირზე. 1937 წელს გათხარეს (ბორის კუფტინი) 77 ქვაყუთი. მიცვალებულებს კრძალავდნენ მჯდომარე მდგომარეობაში. ჩატანებული ჰქონდათ კერამიკული ნაწარმი, რომელთა უმეტესობა ჩარხზეა დამზადებული; იარაღი (რკინის შუბისპირები, სატევრები, დანები, ბრინჯაოს ისრისპირები);  სამკაული (ბრინჯაოს სამაჯურები, რგოლები, სარტყლის ფრაგმენტები, სარდიონის, აქატისა და პასტის მძივები); კვერთხისთავები და სხვ.  სამარხთა ნაწილი ძვ. წ. XII-XI საუკუნეების მიჯნით თარიღდება, ნაწილი - ძვ. წ. IX-VIII საუკუნეებით. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მატიაშ ჰუნიადი

მინი| მატიაშ ჰუნიადი
**მატიაშ ჰუნიადი** ან *მათიას კორვინუსი* (; დ.  23 თებერვალი, 1443, კოლოჟვარი — გ. 6 აპრილი, 1490, ვენა) — უნგრეთის მეფე 1458–1490 წლებში. ქალაქებზე, წვრილ და საშუალო ფეოდალებზე დაყრდნობით ატარებდა ქვეყნის ცენტრალიზაციის პოლიტიკას. შექმნა მუდმივი ჯარი და მისი მეოხებით წარმატებით ებრძოდა ოსმალთა იმპერიას, რომელიც ემუქრებოდა უნგრეთის დამოუკიდებლობას. 1468 წელს მატიაშ ჰუნიადიმ დაიწყო ომი ჩეხეთის წინააღმდეგ, 1478 წელს შეიერთა მორავია, სილეზია და ლუჟიცი. 1485 წელს დაიკავა ვენა. მისი ხელშეწყობით პეშტში დაარსდა ევროპაში ერთ-ერთი უდიდესი ბიბლიოთეკა და ტიპოგრაფია. მანვე დააარსა უნივერსიტეტი ბრატისლავაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უნგრეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1443
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1490
წოვათა

**წოვათა** — თუშეთის ერთ-ერთი ისტორიული თემი. ტერიტორიულად მდებარეობს  პირიქითა ალაზნის სათავეში. აქ იყო წოვათუშებით დასახლებული რამდენიმე სოფელი. XIX საუკუნის დასაწყისში ისინი ალაზნის ველზე ჩამოსახლდნენ (ახლანდელი სოფელი ზემო ალვანი). ისტორიული წოვათის რეგიონში ახლა საზაფხულო საძოვრებია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თუშეთის თემები
წამებულის მონასტერი

**წამებულის მონასტერი** — შუა საუკუნეების კლდეში ნაკვეთი მცირე ზომის ეკლესია დავითგარეჯის სამონასტრო კომპლექსში. მდებარეობს მთის თხემის ოდნავ შემაღლებულ მასივში უდაბნოს მონასტრის დასავლეთით დაახლ. 300 მეტრზე. მის სამხრეთით, კარის წინ კახეთის მეფე არჩილის (1664-1675 წწ.) თაოსნობით აგურის კარიბჭე მიუშენებიათ. გეგმით კვადრატული მცირე ზომის დაბალი, ბრტყელჭერიანი ეკლესიის აღმოსავლეთი კედელი უაფსიდოა. მოგვიანებით შუაში ცუდად დამუშავებული ქვით ნაგები ტრაპეზი გაუმართავთ. ჩრდილოეთ კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს დაახლოებით 130-140 სმ სიმაღლის კედელი, რომელიც სარკოფაგის შთაბეჭდილებას ტოვებს — მასში წამებულ ბერთა ძვლები აწყვია. ეკლესიის ჭერსა და კედლებს ამკობს მოხატულობა, რომლის ძირითადი ფენა XI საუკუნის მხატვრულ ძეგლებს უახლოვდება.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
წყნარი ოკეანის პირველი ომი

**წყნარი ოკეანის პირველი ომი** — ომი ესპანეთსა და სამხრეთ ამერიკის ქვეყნებს (პერუ, ჩილე, ეკვადორი, ბოლივია) შორის 1864-1866 წლებში.  ესპანეთმა ლათინურ ამერიკაზე ბატონობის აღდგენის მიზნით 1864 წლის ივლისში ომი წამოიწყო პერუს წინააღმდეგ. ესპანეთის ფლოტმა მიიტაცა პერუს კუნძულები ჩინჩა. 1865 წლის 25 სექტემბერს ჩილემ ესპანეთს ომი გამოუცხადა. ესპანეთის ფლოტის ცდა, წყნარი ოკეანის სანაპიროს ბლოკირებისა, მარცხით დამთავრდა. 1865 წლის დეკემბერში ეკვადორიც და ბოლივიაც ჩაებნენ ომში. ესპანეთი იძულებული გახდა უკან გაეწვია თავისი ფლოტი, ჩინჩის კუნძულები პერუს დაუბრუნეს, 1871 წლის აპრილის დროებითი ზავი 1879 წლის აგვისტოს საზავო ხელშეკრულებით შეიცვალა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:XIX საუკუნის ომები
თამარაშენის სამების ეკლესია

**თამარაშენის სამების ეკლესია** —  მცირე დარბაზული ტიპის ეკლესია (ზომით 10,5 X 6,1 მ) ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამარაშენში.

## არქიტექტურა და ისტორია 
იგი თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (10,5 X 6,1 მ), ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვიშაქვით. კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმლების წირთხლები ამოყვანილია აგურით. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. შესასვლელები მთლიან ქვაში ამოკვეთილი დამრეცი თაღითაა გადახურული და შიგნიდან თაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, გვერდებზე - ნახევარწრიული ნიშები. თითო სარკმელი ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლებშია. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომელიც გრძივი კედლების შუა ნაწილში პილასტრებზე დაყრდნობილ აგურის თაღზეა გადაყვანილი. ეკლესია თავდაპირველად მთლიანად შელესილი და მოხატული ყოფილა. მოგვიანებით, კედლები შეუთეთრებიათ და ახლა მოხატულობის მხოლოდ გაურკვეველი ფრაგმენტებია შემორჩენილი. ფასადები დასრულებულია თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია კრამიტის ორფერდა სახურავით.
მოგვიანებით, ეკლესიისთვის დასავლეთიდან მიუშენებიათ კარიბჭე-სამრეკლო (2,4 X 2,3 მ), რომელიც, დასავლეთ კარის ტიმპანზე არსებული წარწერის თანახმად, აგებულია 1883 წელს. ნაშენია ტუფის ქვით. პირველი სართული ოთხ სვეტზე დაყრდნობილ და აგურის გუმბათით გადახურულ ღიობს წარმოადგენს; სვეტები ერთმანეთთან თაღებითაა დაკავშირებული. მეორე სართული - სამრეკლო, ასევე ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი ღიობია და გადახურულია აგურის პირამიდული გუმბათით..

## იხილეთ აგრეთვე 
* თამარაშენი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

## ლიტერატურა 
* *კილასონია ო.,* „ქარელი ისტორიის ანალებში“, თბ., 1996

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
წირქვალის ციხე

მინი|წირქვალის ციხე
**წირქვალის ციხე**, *წირქოლის ციხე* — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში (ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტი); მდებარეობს მდინარე ქსნის მარჯვენა მხარეს, ქარაფოვანი კლდის თავზე, იქ სადაც ხეობა ვიწროვდება. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში. კონტროლს უწევდა მდინარეების ქსნისა და ალეურის გასწვრივ მიმავალ გზებს; კეტავდა ქსნის ხეობის მთაგორიან  მხარეს. ვარაუდით, ის ქსნისხევის ადმინისტრაციული და პოლიტიკური ცენტრი იყო. X საუკუნის დასასრულს კახეთის სამთავრომ შიდა ქართლზე პოლიტიკური ექსპანსიის დროს წირქვალის ციხე თავის ხელისუფლებას დაუქვემდებარა. XI საუკუნის დასააწყისში მეფე ბაგრატ III-მ აიღო; XVIII საუკუნეში მსხვილ ფეოდალ გივი ამილახვარს ეკუთვნოდა. 1777 წელს აქ იყო გამაგრებული ერეკლე II-ის წინააღმდეგ აჯანყებული ქსნის ერისთავი გიორგი, იმავე წელს ქსნის საერისთავოს გაუქმებისთანავე სამეფო ხელისუფლებას დაექვემდებარა. ციხის სამშენებლო ფენაში შეიმჩნევა ადრინდელი და გვიუანდელი შუა საუკუნეების შრეები. წირქვალის გორაზე მოკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური მასალა. წირქვალის ციხის ახლოს მდებარეობს წირქოლის ეკლესია. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჭილბები

**ჭილბები** — ერთ-ერთი ჰერული ტომი, რომელიც ბინადრობდა აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიული მხარის ჰერეთის მთიანეთში, მდინარე ალაზნის ზემო წელზე. ჭილბებს შეესატყვისება პლინიუს უმცროსის მიერ მოხსენიებული „სილვები“. ჭილბების სახელწოდება შემორჩენილია ჰერეთის ისტორიულ ტოპონიმიკაში (ეთნონიმ „ჭილბისგან“ უნდა მომდინარეობდეს მდ. ჩელთისა და სოფელ შილდის სახელწოდებები). საუკუნეთა მანძილზე ჭილბები ორგანულად შეერწყნენ აღმოსავლურ ქართულ ტომებს. შერწყმის პროცესი უნდა დასრულებულიყო IV საუკუნისათვის. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ტომები
ჭიაბერი

**ჭიაბერი** (გ. დაახლ. 1195) — XII საუკუნის II ნახევრის აღმოსავლეთ საქართველოს დიდებული; გიორგი III-ის (1156-1184 წწ.) უახლოესი ვასალი, მისი „გაზრდილი“. დემნა უფლისწულისა და ორბელთა 1177 წლის ამბოხების შემდეგ მეფემ ჭიაბერი დააწინაურა და მეჯინიბეთუხუცესად (სამხედრო მინისტრის - ამირსპასალარის  მეორე მოადგილე, ამირახორის შემდეგ) დანიშნა ნაცვლად აჯანყების მონაწილე ქავთარ ივანეს ძისა. 1185 წელს თამარმა მანდატურთუხუცესობა, ხოლო 1189 წელს, მცირე ხნით, ამირსპასალარობაც უბოძა ჭიაბერს, 1191 წელს კი ქ. ჟინოვნი უწყალობა. 1191 წელს ამირსპასალარობა მიიღო ზაქარია მხარგრძელმა, ხოლო ჭიაბერი მანდატურთუხუცესად დარჩა. ჭიაბერი ბოლომდე გიორგი III-ისა და თამარის ერთგულთა რიგებში იყო. 1177 წელს ებრძოდა გიორგი III-ის წინააღმდეგ ამბოხებულებს, თამარის მხარეზე იყო 1185 წელს ყუთლუ-არსლანის გამოსვლისა და, შემდეგ,  გიორგი რუსის ამბოხების დროსაც. ჭიაბერი მონაწილეობდა შამქორის ბრძოლაში, შემდეგ კი როგორც ჩანს მალე გარდაიცვალა („ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანის“ ცნობა ბასიანის ბრძოლაში მისი მონაწილეობის შესახებ მცდარია).

შემორჩენილია ჭიაბერის წყალობის დაწერილი მღვიმის მონასტრისადმი, რომლითაც მან, თამარ მეფის ნებართვით, მღვიმეს შესწირა ჟინოვნში მცხოვრები ყმა-ვაჭრები. ამ დოკუმენტით შემოგვრჩა თამარის ხელრთვა-ფაქსიმილე. ამავე დოკუმენტში არის ხელრთვა ვინმე შოთასი (იგი ამტკიცებს ჭიაბერის შეწირულობას), რომელიც როგორც ჩანს, ჭიაბერის შემდეგ ფლობდა ჟინოვნს. მკვლევართა ნაწილი (თედო ჟორდანია, მოსე ჯანაშვილი, სარგის კაკაბაძე, სარგის ცაიშვილი) ამ შოთას აიგივებენ ვეფხისტყაოსნის ავტორთან - შოთა რუსთაველთან. ამავე დოკუმენტის საფუძველზე გამოთქმულია მოსაზრება, რომ შოთა რუსთაველი იყო ჭიაბერის შვილი (ს. კაკაბაძე, ს. ცაიშვილი).

ჭიაბერის საგვარეულო კუთვნილება წყაროებში არ ჩანს, არც სხვა ისტორიული პირი გვხვდება ამ სახელით. ჭიაბერი შედგენილია ორი სახელისაგან, ესენია: საკმაოდ გავრცელებული „ბერი“, და ქართულ ონომასტიკაში უნიკალური „ჭია“. ს. კაკაბაძის აზრით, ჭიაბერი თორელი  იყო, პავლე ინგოროყვა კი მას მანაველად - ჰერეთის მხარის  -  მანავის თემის ერისთავთ-ერისთავად მიიჩნევდა. არც ერთი ეს თვალსაზრისი წყაროებით არ დასტურდება. არ დატურდება არც ის, რომ იგი იყო შოთა რუსთაველის მამა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
კატეგორია:ამირსპასალარები
ჭუბურხინჯის განძი

**ჭუბურხინჯის განძი** — ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. VIII-VII საუკუნე) ძეგლი. აღმოჩნდა 1890 წელს სამურზაყანოში, სოფელ ჭუბურხინჯთან (ახლანდელი გალის მუნიციპალიტეტი). ფურცლოვანი სპილენძისაგან დამზადებულ ცილინდრულ ჭურჭელში ეწყო სპილენძის 6 ზოდი, ბრინჯაოს ორი სეგმენტისებრი იარაღი, ვერცხლის 9 და ოქროს 3 ოთხკუთხა დამღიანი ზოდი, ოქროს ორნამენტირებული ფირფიტა, 2 სასაფეთქლე ხვია და გავარსიანი ცალი საყურე. სპილენძის, ოქროსა და ვერცხლის უნიკალური დამღიანი ზოდები საიმპერატორო არქეოლოგიური კომისიის დადგენილებით გადაადნეს. დანარჩენი ნივთები დაცულია ერმიტაჟში. ჭუბურხინჯის განძი  კოლხურ კულტურას განეკუთვნება და განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს ძველი ქართული ოქრომჭედლობის ისტორიის შესწავლისათვის. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,4 X 4,5 მ), ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვით - საკმაოდ ტლანქად. ინტერიერი შელესილია. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის კრამიტის საფარი და ლავგარდნის უმეტესი ნაწილი, კედლებს აქა-იქ ზედა ნაწილები მონგრეული აქვთ.
ეკლესიაში შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი შიგნიდან სწორკუთხაა, გარედან გადახურულია აგურის ბრტყელი თაღით (გვიანდელია). აღმოსავლეთით ღრმა ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც არაწესიერი ფორმის სხმული კონქითაა გადახურული. აფსიდში თარაზულად გადახურული ვიწრო სარკმელია, რომელსაც საფეხურებიანი ძირი აქვს. სარკმლის გვერდებზე თითო თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია რიყის ქვით ნაგები ტრაპეზი.

დარბაზის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო მცირე ბრტყლად გადახურული სარკმელია. დასავლეთ სარკმლის გადახურვა და კამარის წვერი ერთ დონეზეა. კამარა სხმულია, მას განივკვეთში ბრტყელი თაღის ფორმა აქვს.

აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ორივე მხარეს, კედელში, დატანებულია თითო პატარა ქვევრი. შირიმის ლავგარდანი თაროსებრია, რომელსაც განივ ფასადებზე, ბოლოებში, ჰორიზონტალური შემონაკეცები აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია (უტო)

**ახმეტის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ ახმეტაში. დგას უტოს უბანში, ბაზართან. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (7,8 X 5,5 მ), შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. კედლების ქვედა ნაწილები (2,8-3,9 მ სიმაღლეზე) მთლიანად რიყის ქვისაა. ზედა ნაწილები კი შირიმის კარგად გათლილი ქვითაა ნაგები. კარ-სარკმლების წირთხლები და თაღები აგურისაა. ინტერიერში შემორჩენილია სხვადასხვა პერიოდის ნალესობის ორი ფენა.

შესასვლელი დასავლეთიდანაა. თაღოვანი კარი შიგნით სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული. აღმოსავლეთით სხმული კონქით გადახურული ღრმა ნახევარწრიული აფსიდია. კონქი აფსიდის კედელს არ ერწყმის და მათ საზღვარზე მცირე საფეხური იქმნება. კონქის ჩრდილოეთ ნაწილში, ქუსლის დონეზე, მცირე სამალავია მოწყობილი. საკურთხეველში ერთი ვიწრო, შეისრული სარკმელი და ორი თაღოვანი ნიშია. საკურთხევლის შუაში შემორჩენილია ტრაპეზის ნაშთი. კანკელი ხის ყოფილა (შემორჩენილია ძელების ბუდეები). დარბაზის გრძივ კედლების აღმოსავლეთ კიდესთან და დასავლეთ კედელში თითო ვიწრო შეისრული სარკმელია.

აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის სათაური შედგება მუქი წითელი საღებავით დაფერილი სამი ამოღარული ნახევარწრიული თაღისგან. შუა თაღს ბოლოებში პატარა ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვს. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ ჩასმულ შირიმის კვადრატულ ფილაზე, წრეში ჩასმული ტოლმკლავა ჯვრის რელიეფია. ჯვარიც და წრეც დაფარულია მუქი წითელი ფერის სღებავით. ეკლესიას სამ საფეხურიანი აგურის ლავგარდანი აქვს, გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი

**შეყვარებული კულინარის 1001 რეცეპტი** — ნანა ჯორჯაძის 1996 წლის ქართულ-ფრანგული ფილმი. ის არის პირველი ფილმი, რომელიც ნომინირებული იყო ოსკარზე საქართველოს სახელით.

## სიუჟეტი
ანტონ გოგოლაძე საფრანგეთში მარსელ იშაკს გაიცნობს. მარსელი ფრანგი კულინარის, პასკალ იშაკის ძმისშვილია და მის მიერ დატოვებულ ხელნაწერებს ინახავს. ანტონი ხელნაწერებს გაეცნობა და აღმოაჩენს, რომ პასკალ იშაკმა 1920 წელს გაიცნო ქართველ კნეინა ცეცილია აბაშიძე, რომელიც ანტონის დედა იყო და შეუყვარდა იგი. იშაკი ამავდროულად შეყვარებული იყო ქართულ სამზარეულოზე და თბილისში რესტორანს გახსნა, თუმცა საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ იშაკს რესტორანი ჩამოართვეს, ხოლო ცეცილია რევოლუცონერ ზიგმუნდ გოგოლაძეს გაჰყვა ცოლად. ანტონს ზიგმუნდი მამა ეგონა, თუმცა ხელნაწერების კითხვისას აღმოაჩენს, რომ მისი მამა პასკალ იშაკი ყოფილა, რომელიც ცეცილიას სიკვდილამდე უყვარდა. ანტონი ხელნაწერებს მარსელისაგან ფარულად დაწვავს.

## როლებში
*პიერ რიშარი — პასკალ იშაკი
*ნინო კირთაძე — ცეცილია აბაშიძე
*თემურ ქამხაძე — ზიგმუნდ გოგოლაძე
*რამაზ ჩხიკვაძე — გენერალი
*მიშელინ პრესლი — მარსელ იშაკი
*გურამ ფირცხალავა — პლატონი
*კახი კავსაძე — პრეზიდენტი
*მარინა კახიანი — საყვარელი

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:1996 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები
კატეგორია:კომედიური ფილმები
კატეგორია:ნანა ჯორჯაძის ფილმები