ჩერნობილის კატასტროფა

thumb|220px|ჩერნობილის ატომური ელექტრო-სადგურის (АЭС) მეოთხე ბლოკი
right|220px
**ჩერნობილის კატასტროფა** — 1986 წლის 26 აპრილს უკრაინის ტერიტორიაზე (იმ დროისთვის — უკრაინის სსრ) მდებარე ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მეოთხე ბლოკის ავარია. ეს იყო ბირთვულ მოვლენათა საერთაშორისო შკალით მეშვიდე დონის ერთადერთი შემთხვევა ისტორიაში. ბირთვული აფეთქების შედეგად რეაქტორი მთლიანად დაინგრა, რამაც მისი მიმდებარე ვრცელი ტერიტორიის რადიოაქტიური დაბინძურება გამოიწვია. ის შეფასებულია, როგორც უდიდესი ავარია ატომური ენერგეტიკის ისტორიაში, როგორც დაღუპულთა და მისგან დაშავებულ ადამიანთა რაოდენობით, ისე ეკოლოგიური დაბინძურებითა და ეკონომიკური ზიანით.

ავარიის შედეგად გაჩენილმა რადიოაქტიურმა ღრუბელმა გადაიარა სსრკ-ის ევროპული ნაწილი, აღმოსავლეთი ევროპა, სკანდინავია, დიდი ბრიტანეთი და აშშ-ს აღმოსავლეთი ნაწილი. რადიოაქტიური ნალექის 60% დაილექა ბელორუსიის ტერიტორიაზე. დაბინძურებული ზონიდან ევაკუირებული იყო დაახლოებით 200 000 ადამიანი.

ჩერნობილის ავარია სსრკ-სთვის გახდა უდიდესი სოციალურ-პოლიტიკური მნიშვნელობის მოვლენა. მისი მიზეზების გამოძიება დიდი ხნით გაჭიანურდა. ფაქტების ინტერპრეტაცია და ავარიის ვითარების ანალიზი დროთა განმავლობაში იცვლებოდა და ამიტომ დღემდე მასზე სრული და ზუსტი ინფორმაცია არ არსებობს.

## ატომური ელექტროსადგურის მახასიათებლები 
ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგური განთავსებული იყო უკრაინის ტერიტორიაზე, ქალაქ პრიპიატთან ახლოს, ქალაქ ჩერნობილიდან 18, ბელორუსიის საზღვრიდან 16 და უკრაინის დედაქალაქ კიევიდან 110 კილომეტრის დაშორებით.

ავარიის დროს ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურზე მუშაობდა ოთხი რეაქტორი. თითოეული РБМК-1000 (реактор большой мощности канального типа - არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი) 1000 მეგავატი (სითბური სიმძლავრე 3200 მეგავატი) ელექტრო სიმძლავრით. ასევე შენდებოდა კიდევ 2 ანალოგიური რეაქტორი. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგური დაახლოებით გამოიმუშავებდა უკრაინის მიერ მოხმარებული ელექტროენერგიის მეათედს.

## ავარია 
[thumb|250px|ჩერნობილის ატომური ელექტრო-სადგურის მიმდებარე ტერიტორია, რომელიც ჩანს სადგურიდან „[Мир“, 27 აპრილი 1997]]
1986 წლის 26 აპრილს დაახლოებით 1:23:50 საათზე ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მე-4 ენერგობლოკში მოხდა აფეთქება, რომელმაც მთლიანად დაანგრია რეაქტორი. ენერგობლოკის შენობა ნაწილობრივ ჩამოინგრა. ამით, როგორც ითვლება, დაიღუპა პირველი (ერთი) ადამიანი. შენობის სხვადასხვა განყოფილებაში და სახურავზე გაჩნდა ხანძარი. ამის შემდეგ აქტიური ზონების ნარჩენები ჩამოდნა. დამდნარი მეტალის, სილის, ბეტონის და საწვავის ნარჩენის ნარევი მოედო ქვერეაქტორის განყოფილებებს. ავარიისას მოხდა რადიოაქტიური ნივთიერებების გავრცელება. მათ შორის იყო ურანის იზოტოპი, პლუტონიუმი, იოდი-131 (ნახევრად დაშლის პერიოდი 8 დღე), ცეზიუმი-134 (ნახევრად დაშლის პერიოდი 2 წელი), ცეზიუმი-137 (ნახევრად დაშლის პერიოდი 33 წელი) და სტრონციუმი-90 (ნახევრად დაშლის პერიოდი 28 წელი). მდგომარეობა უარესდებოდა იმით, რომ სითბოთი ნგრევად რეაქტორში მიმდინარეობდა არაკონტროლირებადი ატომური და ქიმიური რეაქციები. ამას მრავალი დღის განმავლობაში თან სდევდა მაღალი რადიოაქტიურობის მქონე ელემენტების წვის პროდუქტების ბზარებიდან ამოფრქვევა და ამით ვრცელი ტერიტორიების დაბინძურება. დანგრეული რეაქტორიდან რადიოაქტიური ნივთიერებების ამოფრქვევის შეჩერება მოხდა მხოლოდ 1986 წლის მაისის ბოლოს, სსრკ-ის მთელი რესურსებისა და ათასობით ლიკვიდატორის მეშვეობით.

### მოვლენების ქრონოლოგია 
[thumb|left|300px|**რეაქტორის ТВЭЛ (სითბოს გამომყოფი ელემენტი) მოწყობილობა РБМК (არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი):**1&nbsp;—&nbsp;ხუფი; 2&nbsp;—&nbsp;[ურანის დიოქსიდის ტაბლეტები; 3&nbsp;—&nbsp;ცირკონიუმის სახურავი; 4&nbsp;—&nbsp;ზამბარა; 5&nbsp;—&nbsp;ლულა; 6&nbsp;—&nbsp;ჭავლი.]]
1986 წლის 25 აპრილს ჩერნობილის ატომურ ელექტროსადგურში დაიგეგმა მე-4 ენერგობლოკის გაჩერება შემდგომში სხვა მიზნებით გამოყენებისთვის. გადაწყდა, რომ ეს შემთხვევა გამოყენებულიყო რიგი ცდების ჩასატარებლად. ერთ-ერთი ცდის მიზანი იყო პროექტული რეჟიმის შემოწმება, რომელიც ითვალისწინებდა გენერატორის ტურბინის ინერციის გამოყენებას, შიდა ელექტრომომარაგების გათიშვის შემთხვევაში.

ცდები უნდა ჩატარებულიყო 700 მეგავატ სიმძლავრეზე, მაგრამ ოპერატორის უყურადღებობის გამო ის 30 მეგავატზე დაეცა. გადაწყდა, რომ არ აეწიათ სიმძლავრე დაგეგმილ 700 მეგავატზე და 200 მეგავატით შეზღუდულიყვნენ. სიმძლავრის სწრაფი ვარდნით და 30 - 200 მეგავატზე მუშაობით გაძლიერდა რეაქტორის აქტიური ზონის დაბინძურება ქსენონ-135-ის იზოტოპით. იმისათვის, რომ აეწიათ სიმძლავრე, აქტიური ზონიდან ამოსწიეს მარეგულირებელი ღეროების ნაწილი (იხ. ატომური რეაქტორის მართვა).

200 მეგავატზე მიღწევის შემდეგ ჩაირთო დამატებითი ტუმბები, რომელთა დანიშნულება ცდის დროს გენერატორების დატვირთვის თავიდან აცილება იყო. აქტიური ზონიდან წამოსული წყლის რაოდენობა, რაღაც დროის განმავლობაში სცილდებოდა დაშვებულ ლიმიტს. ამ დროისათვის ოპერატორებს მოუწიათ, უფრო მეტად ამოეწიათ ღეროები. ამასთან, რეაქტულობის ეფექტურობის მარაგი დაშვებულ სიდიდეზე დაბლა აღმოჩნდა, მაგრამ რეაქტორის პერსონალმა ამის შესახებ არ იცოდა.

1:23:04 საათზე დაიწყო ცდა. ამ მომენტში გაუმართაობის, ან რეაქტორის არასტაბილურობის შესახებ რაიმე სიგნალი არ ყოფილა. „გაქცეულ“ გენერატორთან მიერთებული ტუმბების სიჩქარის დაწევის და რეაქტიულობის დადებითი ორთქლის კოეფიციენტის გამო, რეაქტორი სიმძლავრის მომატების ტენდენციას განიცდიდა, თუმცა მართვის სისტემა ამის წინააღმდეგ ეფექტურად მუშაობდა. 1:23:40 საათზე ოპერატორმა ავარიული დაცვის ღილაკი ჩართო. ოპერატორის ამ მოქმედების ზუსტი მიზეზი უცნობია, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ ეს მოქმედება განხორციელებული იყო სიმძლავრის სწრაფი ზრდის გამო. თუმცა ანატოლი დიატლოვი (А. С. Дятлов) (სადგურის ექსპლუატაციის მთავარი ინჟინრის წარმომადგენელი, რომელიც ავარიის მომენტში მე-4 ენერგობლოკის სამართავ პულტთან იმყოფებოდა) თავის წიგნში ამტკიცებს, რომ ეს ადრე ინსტრუქტაჟზე იყო განხილული და მას შემდეგ, რაც ავტომატური რეგულატორის ღეროები აქტიური ზონის ქვემოთ დავიდა, მოქმედება შესრულდა შტატურ (და არა ავარიულ) რეჟიმში, ტურბინის აჩქარების შემთხვევაში რეაქტორის ჩახშობისათვის. რეაქტორის კონტროლის სისტემებმა ავარიული დაცვის ჩართვამდე ასევე ვერ დააფიქსირეს სიმძლავრის ზრდა.

thumb|400px|არხული ტიპის დიდი სიმძლავრის რეაქტორი (РБМК-1000)

რეგულატორებმა და ავარიულმა ღეროებმა დაიწყო ქვევით მოძრაობა, აქტიურ ზონაში ჩასვლა, მაგრამ რამდენიმე წამის შემდეგ რეაქტორის სითბური სიმძლავრე მყისიერად გაიზარდა უცნობ მაღალ სიდიდეებზე (სიმძლავრემ გადააჭარბა ყველა გამზომი მოწყობილობის შკალას). მოხდა ორი აფეთქება რამდენიმე წამის ინტერვალით. შედეგად, რეაქტორი მთლიანად დაინგრა. პროცესის, რომელიც მიმდინარეობდა აფეთქებამდე, ზუსტი მიმდევრობის შესახებ არ არსებობს საერთო წარმოდგენა. ზოგადად მოიაზრება, რომ თავიდან მოხდა რეაქტორის არაკონტროლირებადი გაქანება, რომლის შედეგად დაინგრა რამდენიმე ТВЭЛ (სითბოს გამომყოფი ელემენტი), ხოლო შემდგომ ამით გამოწვეულ იქნა ტექნოლოგიური არხების ჰერმეტულობის დარღვევა, რომელშიც ეს ТВЭЛ-ები იმყოფებოდა. დაზიანებული არხების ორთქლი შევიდა არხთაშორის რეაქტორულ არეში. ამის შედეგად იქ სწრაფად გაიზარდა წნევა, რამაც რეაქტორის გამორთვა და მისი ზედა ფენის აქტივობა გამოიწვია. ამას კი მექანიკურად არხების მასობრივი ნგრევა, აქტიური ზონის მთელი მოცულობის გადახურება და ორთქლის გარეთ გამოვარდნა მოჰყვა — ეს იყო პირველი აფეთქება (ორთქლით).

პროცესის შემდგომ მიმდინარეობაზე და მეორე აფეთქებით გამოწვეულ რეაქტორის მთლიანად დანგრევაზე არ არსებობს რეგისტრირებული მონაცემები, არსებობს მხოლოდ ჰიპოთეზები. ერთ-ერთი მათგანის მიხედვით, ეს იყო ქიმიური ნივთიერებების აფეთქება. იგულისხმება წყალბადის აფეთქება, რაც გამოწვეულ იქნა რეაქტორში არსებული ცირკონიუმის რეაქციით მიღებული მაღალი ტემპერატურით და სხვა პროცესების გამო. სხვა ჰიპოთეზით, ეს იყო ატომური აფეთქება, რაც არის წყლის მიუწოდებლობის გამო რეაქტორის წამიერი ნეიტრონიებით აჩქარების შედეგად მიღებული სითბური აფეთქება. ორთქლის დიდი დადებითი კოეფიციენტი ავარიის გამომწვევ ამ სავარაუდო მიზეზს უფრო რეალურს ხდის. ბოლოს, არსებობს ვერსია, რომ მეორე აფეთქება იგივე პირველი აფეთქებაა, რაც პირველის გაგრძელებას ნიშნავს. ამ ვერსიით, ყველაფრის დანგრევა გამოიწვია ორთქლმა, რომელმაც შახტიდან გამოაფრქვია საწვავისა და გრაფიტის დიდი რაოდენობა. ხოლო პიროტექნიკური ეფექტები, „ფოიერვერკის სახით გამოფრენილი ცეცხლი და ალმოდებული ფრაგმენტები“, რაც თვითმხილველებმა იხილეს, გამოიწვია ცირკონიუმის რეაქციამ და სხვა ქიმიურმა ეგზოთერმიულმა რეაქციებმა..

## ავარიის მიზეზები 
მინი|რეაქტორი #1 
არსებობს ჩერნობილის ავარიის მიზეზის ორი ახსნა, რაც შესაძლოა დასახელდეს ოფიციალურ ვერსიად, ასევე არსებობს რამდენიმე ალტერნატიული, სხვადასხვა დონის დამაჯერებელი ვერსია.

### საწყისი ვერსია 
უპირველეს ყოვლისა, ავარიის მიზეზად დაასახელეს პერსონალი. ასეთი პოზიცია დაიკავა კატასტროფების გამომწვევი მიზეზების გამოძიებისათვის სსრკ-ში ფორმირებულმა სახელმწიფო კომისიამ, სასამართლომ და ასევე სსრკ-ის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტმა (КГБ). ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო (МАГАТЭ), 1986 წლის ანგარიშში ასევე მთლიანად უჭერდა მხარს ამ ვერსიას. რუსული მედიისა და საბჭოთა პუბლიკაციების ძირითადი ნაწილი დამყარებულია ამ ვერსიაზე. ამავე ინფორმაციაზეა დამყარებული სხვადასხვა მხატვრული და დოკუმენტური ფილმები და წიგნები, მათ შორის არის გიორგი მედვედევის გახმაურებული წიგნი „ჩერნობილის რვეული“.

ამ ვერსიით, პერსონალის მიერ ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ექსპლუატაციის წესების დარღვევაზე გამოტანილია შემდეგი დასკვნა:
* რეაქტორის მდგომარეობის მიუხედავად, ცდის „ნებისმიერ ფასად“ ჩატარება; 
* გასწორებული ტექნიკური დამცველის ამორთვა, რომელიც უბრალოდ გააჩერებდა რეაქტორს მანამ, სანამ რეაქტორი საშიშ რეჟიმში აღმოჩნდებოდა;
* ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მმართველების მიერ ავარიის მასშტაბის რამდენიმე დღით დამალვა.

### ახალი ვერსია 
თუმცა, ბოლო წლებში ავარიის მიზეზების ამხსნელი ვერსიები სხვადასხვა ორგანიზაციის მიერ ხელახლა განიხილება. მათ შორის იყო ატომური ენერგიის საერთაშორისო სააგენტო. ატომური უსაფრთხოების კომიტეტის (INSAG) კონსულტანტებმა 1993 წელს გამოაქვეყნეს ახალი ანგარიში, რომელიც მეტ ყურადღებას უთმობდა რეაქტორის კონსტრუქციის სერიოზულ პრობლემებს. ამ ანგარიშებში ბევრი დასკვნა, გაკეთებული 1986 წელს, შეფასდა, როგორც მცდარი.

თანამედროვე ანგარიშებში ავარიის მიზეზები შემდეგია:
* რეაქტორი იყო არასწორად დაპროექტებული და საშიში;
* პერსონალი არ იყო სავარაუდო საფრთხის შესახებ ინფორმირებული;
* პერსონალმა დაუშვა რამდენიმე შეცდომა და დაარღვია არსებული ინსტრუქციები რეაქტორის მუშაობით გამოწვეული საფრთხის ინფორმაციის არქონის გამო.
* დაცვის მექანიზმის გამორთვა, ან არ იმოქმედებდა ავარიის განვითარებაზე, ან არ შეეწინაღმდეგებოდა დოკუმენტების ნორმატივებს.

### რეაქტორის ნაკლი 
რეაქტორს РБМК-1000 რამდენიმე ნაკლი ჰქონდა, რომლებიც МАГАТЭ-ს სპეციალისტების აზრით, გახდა ავარიის მთავარი გამომწვევი მიზეზი. ასევე ითვლება, რომ გენერატორის „გაქანების“ ცდისათვის არასაკმარისმა მომზადებამ და ოპერატორების შეცდომებმა გამოიწვია ისეთი პირობები, სადაც ამ ნაკლმა თავი უმაღლესი ხარისხით იჩინა. ნაწილობრივ აღინიშნება, რომ პროგრამა არ იყო საჭირო მეთოდით დამტკიცებული და მასში დიდი ყურადღება არ ექცეოდა ატომური უსაფრთხოების საკითხებს.

მხოლოდ ავარიის შემდეგ მიიღეს ზომები ამ ხარვეზების გამოსწორებისათვის.

#### რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი 
რეაქტორის მუშაობისას, მის გასაგრილებლად აქტიური ზონიდან იქაჩებოდა წყალი. რეაქტორში წყლის ჩასვლისას, ის ნაწილობრივ იქცევა ორთქლად. რეაქტორს ჰქონდა რეაქტიულობის ორთქლის დადებითი კოეფიცინეტი, ასევე, რაც უფრო მეტი იყო ორთქლი, მით უფრო მეტი იყო ატომური რეაქციით გამოწვეული რეაქტორის სიმძლავრე. დაბალ სიმძლავრეზე, რომელზეც ენერგობლოკი მუშაობდა ცდის დროს, ორთქლის დადებითი კოეფიციენტი არ კომპენსირდებოდა სხვა მოვლენებით, რომლებიც გავლენას ახდენდა რეაქტიულობაზე და რეაქტორს რეაქტიულობის დადებითი კოეფიციენტი გააჩნდა. ეს ნიშნავს, რომ არსებობდა დადებითი უკუკავშირი — სიმძლავრის გაზრდამ გამოიწვია ისეთი პროცესები აქტიურ ზონაში, რომლებიც კიდე უფრო ზრდიდნენ სიმძლავრეს. ეს რეაქტორს ქმნიდა როგორც არასტაბილურს და საშიშს. ამას გარდა, ოპერატორები არ იყვნენ ინფორმირებულნი იმის შესახებ, რომ დაბალ სიმძლავრეზე შესაძლოა გამოწვეულ იქნას დადებითი უკუკავშირი.

#### „საბოლოო ეფექტი“ 
გაცილებით საშიშად მიიჩნევა მმართველი ღერძების არასწორი კონსტრუქცია. ატომური რეაქციის სიმძლავრის მართვისათვის აქტიურ ზონაში ჩადის ნეიტრონების მშთანთქმელი მასის შემცველი ღერძები. როდესაც ღერო გამოსულია აქტიური ზონიდან, არხში რჩება წყალი, რომელიც ასევე შთანთქავს ნეიტრონებს. იმისათვის, რომ აცილებული ყოფილიყო ამ წყლის არასასურველი ზემოქმედება, РБМК-ში ღერძების ქვემოთ განთავსებული იყო არამშთანთქმელი მასალების (გრაფიტი) შემცველი ღეროები. მაგრამ ღეროების ბოლომდე აწევისას ქვემოთ რჩებოდა 1,5 მეტრი სიმაღლის წყალი.

ზემო მდგომარეობიდან ღეროების ამოძრავებისას, ზონის ზედა მხარეში შედიოდა მშთანთქმელი და უშვებდა უარყოფით რეაქტიულობას, ხოლო არხის ქვედა ნაწილში გრაფიტული მშთანთქმელი ცვლიდა წყალს და სისტემაში შემოჰქონდა დადებითი რეაქტიულობა. ავარიის მომენტში ნეიტრონული ველიში არსებობდა ნაპრალი აქტიურ ზონასა და ორ მაქსიმუმს შორის — მის ზედა და ქვედა ნაწილში. ველის ასეთი განაწილებისას, პირველი სამი წამის განმავლობაში ღეროების მიერ შეყვანილი ჯამური რეაქტიულობა დადებითი იყო. ეს იყო ეგრეთ წოდებული „საბოლოო ეფექტი“, რომლის შედეგად ავარიული დაცვის მექანიზმის ამუშავებამ პირველ წამებში სიმძლავრე გაზარდა, იმის მაგივრად, რომ სასწრაფოდ გაეჩერებინა რეაქტორი.

### ოპერატორების შეცდომები 
თავიდან ამტკიცებდნენ, რომ ოპერატორებმა მრავალი შეცდომა დაუშვეს. ნაწილობრივ, პერსონალის დანაშაული იყო, რომ მათ გათიშეს რეაქტორის დაცვის მთავარი სისტემები, გააგრძელეს მუშაობა სიმძლავრის 30 მეგავატზე დაცემისას და არ გააჩერეს რეაქტორი, იმისდა მიუხედავად, რომ იცოდნენ, რომ რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგი დასაშვებზე მეტი იყო. გამოცხადებული იყო, რომ ეს ქმედებები დანიშნული ინსტრუქციებისა და პროცედურების დარღვევა იყო და ზუსტად ეს გახდა ავარიის მთავარი მიზეზი.

МАГАТЭ-ს 1993 წლის ანგარიშში დასკვნები ახლიდან იქნა განხილული. აღიარებულ იქნა, რომ ოპერატორების უმრავლესი ქმედება, რომლებიც ადრე ითვლებოდა დარღვევად, სინამდვილეში შეესაბამებოდა იმ დროს მისაღებ სწორ ნაბიჯებს, ან არ იმოქმედა ავარიის მოხდენაზე. ნაწილობრივ:
* რეაქტორის 700 მეგავატზე ნაკლები სიმძლავრით მუშაობა არ იყო აკრძალული, რომელიც ადრე ასე ითვლებოდა.
* ყველა რვა ტუმბოს მუშაობა არ იყო აკრძალული არცერთ დოკუმენტში.
* რეაქტორის ავარიული გაციების სისტემის (САОР) გათიშვა დაშვებული იყო, აუცილებელი თანხმობის მიღების შემთხვევაში. სისტემა გაიხსნა ცდის დამტკიცებული პროგრამის შესაბამისად და სადგურის მთავარი ინჟინერის თანხმობით. ამან არ იმოქმედა ავარიის განვითარებაზე - იმ მომენტში, როდესაც САОР-ს შეეძლო ამუშავებულიყო, აქტიური ზონა უკვე დანგრეული იყო.
* რეაქტორის გაჩერების დაცვის ბლოკირება ორი ტურბოგენერატორის გაჩერების შემთხვევაში, არა მარტო დაიშვებოდა, არამედ აუცილებელი იყო დაბალ სიმძლავრეზე მუშაობის შემთხვევაში.
* ის რომ ავზ-სეპარატორებში წყლის დაბალ დონეზე არ იყო ჩართული დაცვა, ტექნიკურად რეგლამენტის დარღვევა იყო. თუმცა ეს დარღვევა არ იყო დაკავშირებული ავარიის მიზეზებთან და ამას გარდა, ჩართულ იქნა მეორე დაცვის სისტემა.

ახლა უკვე პერსონალის ქმედების ანალიზისას ყურადღება ეთმობა არა კონკრეტულ დარღვევებს, არამედ „უსაფრთხოების კულტურას“. ასევე აღსანიშნავია, რომ თვით სპეციალისტების ეს აზრი ატომური უსაფრთხოების შესახებ გამოყენებულ იქნა მხოლოდ ჩერნობილის ავარიის შემდეგ. ბრალდება ეხება არა მხოლოდ პერსონალს, არამედ რეაქტორის დამპროექტებლებსაც, ატომური ელექტროსაგურის მმართველობას და ა.შ. ექსპერტები უთითებენ უსაფრთხოების საკითხებთან დაკავშირებულ არასაკმარის ყურადღების მაგალითებს:

* რეაქტორის ავარიული გაცივების (САОР) გამორთვის შემდეგ, 25 აპრილს „კიევენერგოს“ დისპეჩერის მიერ გაიცა ენერგობლოკის გათიშვის ბრძანება. ამის შემდეგ რეაქტორი რამდენიმე საათი მუშაობდა გათიშული САОР-ით. პერსონალს არ ჰქონდა საშუალება ახლიდან ჩერთო САОР (ამისათვის საჭირო იყო ხელით გახსნილიყო რამდენიმე არხი. ეს კი რამდენიმე საათს წაიღებდა), თუმცა უსაფრთხოების კულტურის იდეით, რეაქტორი უნდა გაჩერებულიყო.
* 25 აპრილს, რამდენიმე საათის განმავლობაში რეაქტიულობის ოპერატიული მარაგი (ОЗР), მოცულობით, იყო დაშვებულზე ნაკლები (ამ მოცულობაში, შესაძლოა იყო შეცდომა, რომელზეც პერსონალმა არ იცოდა; რეალური მნიშვნელობა იყო დაშვებულ საზღვრებში). 26 აპრილს, ავარიამდე, ОЗР ასევე დაშვებულზე ნაკლები აღმოჩნდა. ეს გახდა ავარიის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი. МАГАТЭ-ს ექპერტები აღნიშნავენ, რომ რეაქტორის ოპერატორებმა არ იცოდნენ ამ პარამეტრის მნიშვნელოვნობის შესახებ. ავარიამდე ითვლებოდა, რომ შეზღუდვა, რომელიც დამტკიცებული იყო ექსპლუატაციის რეგლამენტში, დაკავშირებულია მთელს აქტიურ ზონაში ტოლი ენერგოგამოყოფის აუცილებლობასთან. თუმცა რეაქტორის შემქმნელებისათვის ცნობილი იყო, რომ რეაქტიულობის დაბალ მარაგზე, დაცვის ამუშავებას შესაძლოა სიმძლავრე გაეზარდა. შესაბამისი ცვლილება ასევე არ იყო შეტანილი ინსტრუქციაში. ამას გარდა, არ იყო საშუალება ამ პარამეტრის ოპერატიული კონტროლისათვის. რეგლამენტის დამრღვევი მნიშვნელობები, მიღბულ იქნა ანგარიშებიდან, რაც უკვე ავარიის შემდეგ სარეგისტრაციო აპარატურაზე ჩაწერილ პარამეტრებზე დაყრდნობით გაკეთდა
* სიმძლავრის ვარდნის შემდეგ, პერსონალმა არ დაუჯერა პროგრამის მტკიცებულებებს და საკუთარი ხედვით მიიღო გადაწყვეტილება, არ აეწიათ სიმძლავრე 700 მეგავატამდე. დიალტოვის თქმით  ამ ვერსიის მომხარეები, გვახსენებენ რომ დანგრეული ბლოკის სურათი ამერიკულმა თანამგზავრმა გადაიღო, რომელიც, მათი აზრით საჭირო დროს და საჭირო ორბიტაზე, ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის თავზე აღმოჩნდა. ასევე მტკიცდება, რომ ამ ავარიით მწყობრიდან გამოვიდა საიდუმლო ობიექტი ჩერნობილი-2 (Чернобыль-2), ან ჰორიზონტალური რადიოლოკალიზაციის სადგური. როგორც ნებისმიერი სხვა „შეთქმულების თეორია“, ამ ვერსიის უარყოფა რთულია, თუმცა ის საფუძველს მოკლებულად მიიჩნევა.

კიდევ ერთი ვერსია, რომელმაც ფართო პოპულარობა ჰპოვა, ავარიას ლოკალური მიწისძვრით ხსნის. მტკიცებულება მოყვანილია სეისმური ძვრით, რომელიც დაფიქსირდა ავარიის მომენტში. ამ ვერსიის მომხრეები ამტკიცებენ, რომ ძვრა რეგისტრირებული იყო მანამდე და არა აფეთქების პერიოდში, ხოლო კატასტროფამდე მომხდარი ძლიერი ვიბრაცია, შესაძლოა გამოიწვია არა რეაქტორმა, არამედ მიწისძვრამ. იმის მიზეზად, რომ მეზობელი მესამე ბლოკი არ დაზიანდა, სახელდება ის ფაქტი, რომ ცდა ტარდებოდა მხოლო მე-4 ბლოკში. ატომური ელექტროსადგურის თანამშრომლებს, რომლებიც სხვა ბლოკში იმყოფებოდნენ, რაიმე ვიბრაცია არ უგრძვნიათ.

ჩეჩეროვის

მსგავს ვერსიებში ძირითადი ადგილი უჭირავს მოსაზრებას, რომელიც წარმოადგინა უკრაინის მეცნიერების ნაციონალური აკადემიის ინტერსექტორული სამეცნიერო-ტექნოლოგიური ცენტრის „Укрытие“-ს თანამშრომელმა ბორის გორბაჩოვმა. ამ ვერსიის თანახმად, აფეთქება იმიტომ მოხდა, რომ ოპერატორებმა სიმძლავრის დავარდნის შემდეგ მისი აწევისათვის დაშვებულზე მეტი ღერძები ამოიღეს რეაქტორიდან და ავარიული დაცვა დაბლოკეს, რომელიც მათ სიმძლავრის სწრაფად აწევაში უშლიდა ხელს. ამასთან მათ ვერ შეამჩნიეს, რომ სიმძლავრემ გაზრდა დაიწყო, რამაც რეაქტორის გაქანება გამოიწვია წამიერი ნეიტრონებით.

გორბაჩოვის ვერსიით, მთავარი მონაცემები, რომლებსაც ანალიზისათვის ყველა ექსპერტი იყენებდა, შეფასებულია, როგორც ყალბი. მისი აზრით, სინამდვილეში ავარიის მოვლენების ქრონოლოგია და თანმიმდევრობა სხვანაირი იყო. ასე, მაგალითად, მისი ქრონოლოგიის მიხედვით რეაქტორის აფეთქება მოხდა ავარიული დაცვის (АЗ-5) ჩართვის შემდეგ 25-30 წამში და არა 6-10 წამში, როგორც სხვა დანარჩენები ფიქრობენ. მისივე აზრით, მეორე აფეთქება წყალბადის აფეთქება იყო და ის სეისმურ სადგურებში დაფიქსირდა, როგორც სუსტი მიწისძვრა.

გორბაჩოვის ვერსია შეიცავს სპეციალისტებისათვის აშკარა შიდა უთანხმოებას. ის არ შეესაბამება ატომურ რეაქტორში მიმდიანრე ფიზიკურ პროცესებს და ეწინააღმდეგება რეგისტრირებულ ფაქტებს. ეს ვერსია ფართოდ გავრცელდა ინტერნეტში.

## ავარიის შედეგები 
### უშუალო შედეგები 
250px|right|thumb|ჩერნობილის ხანძრის ლიკვიდაცია
მეოთხე ბლოკში უშუალოდ აფეთქების დროს დაიღუპა ერთი კაცი, კიდევ ერთი დამწვრობით დაიღუპა იმავე დღეს. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის 134 თანამშრომლიდან და მაშველი ჯგუფის წევრებიდან, რომლებიც აფეთქებისას იმყოფებოდნენ სადგურზე, მოგვიანებით 28 დაიღუპა დასხივების შედეგად.

სულ მალე, ატომურ ელექტროსადგურზე მომხდარი ავარიის შემდეგ გამოჩნდნენ ელექტროსადგურის დაცვის სახანძრო სამსახურის ქვე-ჯგუფები და დაიწყეს ცეცხლის ჩაქრობა სამანქანო დარბაზის სახურავზე.

საათში 1000 რენტგენიანი ორი აპარატურიდან ერთ-ერთი მწყობრიდან გამოვიდა, ხოლო მეორე მიუწვდომელი შეიქმნა ჩანგრევის გამო. ამიტომ პირველ საათებში არავინ არ იცოდა ბლოკის შენობებსა და მის გარშემო ტერიტორიაზე არსებული რადიაციის დონის შესახებ.

ავარიის შემდეგ პირველ საათებში, როგორც ჩანს ბევრმა ვერც კი გაიაზრა, რამდენად იყო დაზიანებული რეაქტორი, ამიტომ მიღებულ იქნა რეაქტორის აქტიურ ზონაში, მისი გაცივებისათვის წყლის მიწოდების უზრუნველყოფის მცდარი გადაწყვეტილება. ეს ძალისხმევა უსარგებლო იყო, რადგან, ისევე როგორც წყლასადენი მილები, ასევე თვითონ აქტიური ზონა დანგრეული იყო, მაგრამ ისინი ითხოვდნენ მაღალ რადიაციულ ზონაში მუშაობას. სადგურის პერსონალის სხვა ქმედება, ისეთი, როგორიც იყო ლოკალური ცეცხლის ჩაქრობა, შემდგომი აფეთქების თავიდან აცილებისათვის, არ იყო საჭირო. შესაძლებელია, მათ აღმოფხვრეს კიდეც უფრო სერიოზული შედეგების საშიშროება. ამ სამუშაოების შესრულებისას სადგურის ბევრმა თანამშრომელმა მიიღო რადიაციის მაღალი დოზა, ხოლო რამდენიმემ სასიკვდილო. ამ რიცხვში აღმოჩნდა ბლოკის ცვლის უფროსი აკიმოვი და ოპერატორი ტოპტუნოვი.

### ავარიის შედეგების ლიკვიდაცია 
thumb|ლიკვიდატორის მედალი

ავარიის შედეგების ლიკვიდაციისათვის შეიქმნა სამთავრობო კომისია, რომლის თავმჯდომარედ დაინიშნა სსრკ-ს მინისტრთა საბჭოს წარმომადგენელი ბორის შერბინი ევდოკიმეს-ძე. სამუშაოების კოორდინაციისათვის ასევე ბელორუსიაში, სსრკ-ს უკრაინაში და რსფსრ-ში (რუსეთის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტური რესპუბლიკა) შეიქმნა რესპუბლიკური კომისიები, სხვადასხვა უწყებითი კომისიები და შტაბები. ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის გარშემო 30 კილომეტრიან ზონაში მიდიოდნენ სპეციალისტები, ავარიული ბლოკისა და მის გარშემო მომუშავე მისიონერები, ასევე სამხედრო ნაწილები, როგორც რეგულარული, ისე რეზერვისტები. მათ მოგვიანებით „ლიკვიდატორები“ შეარქვეს. ლიკვიდატორები ცვლებით მუშაობდნენ საშიშ ზონებში: ისინი, ვინც მიიღებდნენ რადიაციის მაქსიმალურ დაშვებულ დოზას, უკან ბრუნდებოდნენ, ხოლო მათ ადგილას კი მოდიოდნენ ახალი ლიკვიდატორები. სამუშაოს ძირითადი ნაწილი შესრულდა 1986-1987 წლებში. ამ სამუშაოებში მონაწილეობას იღებდა დაახლოებით 240 000 ადამიანი. ლიკვიდატორების საერთო რაოდენობამ(მიმდინარე წლების ჩათვლით) 600 000 შეადგინა .

პირველ დღეებში ძირითადი ძალები მიმართული იყო დანგრეული რეაქტორიდან გამომავალი რადიოაქტიური ნივთიერებების შემცირებასა და სხვა უფრო სერიოზული შედეგების აღმოფხვრაზე. არსებობდა აღწერები, მაგალითად, რეაქტორში არსებულ საწვავში დარჩენილი სიმხურვალე გამოიწვევდა აქტიური ზონის დადნობას. დამდნარ ნივთიერებას შეეძლო შეეღწია რეაქტორის ქვეშ დატბორილ შენობაში და გამოეწვია კიდევ ერთი აფეთქება, რაც რადიოაქტიური ნივთიერებების დიდი რაოდენობით გამოფრქვევას შეუწყობდა ხელს. ამ შენობებიდან წყალი ამოტუმბეს. ასევე მიღებულ იქნა ზომები იმისათვის, რომ შეეწყვიტათ რეაქტორის ქვეშ გრუნტში დამდნარი ნივთიერების შეღწევა.

ამის შემდეგ დაიწყეს მუშაობა ტერიტორიის გასუფთავებისა და დანგრეული რეაქტორის დამარხვაზე.
მე-4 ბლოკის გარშემო აშენდა ბეტონის სარკოფაგი. ასევე მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება სადგურის პირველი, მეორე და მესამე ბლოკის ამუშავებაზე, ამიტომ რადიოაქტიური ნარჩენები მოაგროვეს საკროფაგში და ჩააბეტონეს. პირველი სამი ენერგობლოკის შენობებში სეკულარიზაცია მოახდინეს. სარკოფაგის მშენებლობა დამთავრდა 1986 წლის ნოემბერში.

რუსეთის სახელმწიფო მედიკო-დოზიმეტრიული რეგისტრის მონაცემებით გასული წლების მანძილზე რუსი ლიკვიდატორების ირადიაციის დოზა აღემატება 100 ზივერტს (ეს არის დაახლოებით 60 000 ადამიანი). ამან გამოიწვია ათობით ადამიანის სიკვდილი. სულ რაღაც 20 წლის მანძილზე ამ ჯგუფში არსებულ მიზეზებთან არანაირი კავშირის მქონე მიზეზით გარდაიცვალა 5 ათასი ლიკვიდატორი..

### ხანგრძლივი შედეგები 
[thumb|350px|იზოტოპის და ცეზიუმ-137-ის რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურების რუკა:

დახურული ზონები (40 [კიური/კმ2 და უფრო მეტი)
მუდმივი კონტროლის ზონა (15 - 40&nbsp;კიური/კმ2)
პერიოდული კონტროლის ზონა (5 - 15&nbsp;კიური/კმ2)
1 - 15&nbsp;კიური/კმ2
]]

ავარიის შედეგად, სასოფლო სამეურნეო ბრუნვიდან 5 000 000 ჰექტარი მიწა ამოიღეს, ატომური ელექტროსადგურის გარშემო შექმნილია 30 კილომერიანი „განადგურების ზონა“, განადგურებულია და დამარხულია ასობით პატარა დასახლებული პუნქტი.

ავარიამდე რეაქტორის მეოთხე ბლოკში ინახებოდა180-190 ტონა ატომური საწვავი (ურანის ორჟანგი). შეფასებით, რომელიც დღესდღეობით სინამდვილესთან ყველაზე მიახლოებულად ითვლება, მიმდებარე ტერიტორიაზე გავრცელდა ურანის ამ რაოდენობის 5-დან 30%-მდე. ზოგიერთი მკვლევარი არსებულ ფოტოებსა და თვითმხილველებზე დაყრდნობით, რომელთა ჩვენებითაც რეაქტორი ცარიელია, უარყოფს ამ მონაცემებს. აუცილებელია გათვალისწინებული იყოს ის, რომ 180 ტონა ურანის ორჟანგი რეაქტორის შემცველობის უმნიშვნელო ნაწილს შეადგენს. რეაქტორი ძირითადად გავსებული იყო გრაფიტით. ითვლება, რომ ის ავარიის შემდეგ მთლიანად დაიწვა. ამას გარდა, რეაქტორის შემცველი ნივთიერება დადნა და ბზარებით გადაადგილდა რეაქტორის საზღვრებს გარეთ ქვედა კორპუსში.

საწვავის გარდა, ავარიის მომენტში აქტიურ ზონაში მდებარეობდა გამყოფი და ტრანსურანული ელემენტების პროდუქტები — რეაქტორის მუშაობისას მოგროვილი სხვადასხვა რადიოაქტიური იზოტოპები. ზუსტად ეს ნივთიერებები წარმოადგენდა რადიოაქტიურ საშიშროებას. მათი დიდი ნაწილი რეაქტორში დარჩა, თუმცა ასევე დიდი ნაწილი გარეთ გამოვიდა, მათ შორისაა:
* რეაქტორში არსებული ყველა სახის აირი;
* იოდის დაახლოებით 55% ამღვრეული ორთქლის, მძიმე ნაწილაკების და ორგანული შენაერთების სახით.
* ცეზიუმი და თელურიუმი აეროზოლის სახით.

სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამოფრქვეული ნივთიერებების ჯამურმა აქტივობამ შეადგინა 14 × 1018 ბეკერელი (14 ეკსაბეკერელი). მათ შორისაა:
* იოდი-131-ს 1,8&nbsp;ეკსაბეკერელი,
* ცეზიუმი-137-ს 0,085&nbsp;ეკსაბეკერელი,
* სტრონციუმი-90-ს 0,01&nbsp;ეკსაბეკერელი და
* პლუტონიუმის იზოტოპის 0,003&nbsp;ეკსაბეკერელი;

დაბინძურებაში მოჰყვა 200 000 კმ2-ზე მეტი ტერიტორია, დაახლოებით 70% — ბელორუსიის, რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიაზე. რადიოაქტიური ნივთიერება ვრცელდებოდა აეროზოლის სახით. აირები ატმოსფეროში გაიფანტა და წვლილი სადგურის მიმდებარე ტერიტორიის დაბინძურებაში არ შეუტანია. დაბინძურების გავრცელების არეალი გეოგრაფიულად არათანაბარი აღმოჩნდა. ის ავარიის პირველ დღეებში ქარის მიმართულებაზე იყო დამოკიდებული. ყველაზე ძლიერ დაბინძურდა ის ტერიტორიები, სადაც იმხანად წვიმდა. სტრონციუმის დიდი ნაწილი 100 კილომეტრზე მეტ რადიუსში გაიფრქვა; იოდი და ცეზიუმი კი, გაცილებით მეტი რადიუსის მქონე ტერიტორიაზე გაიფანტა.

thumb|300px|right|დაბინძურების პროცენტული თანაფარდობა, რომელიც ავარიის შემდეგ სხვადასხვა იზოტოპებს ქმნის 
thumb|300px|right|ჩერნობილის სადგურის მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული გარე გამა-ირადიაციის ინტენსივობა

ავარიის შემდეგ პირველ კვირებში ადამიანებზე ზემოქმედების საშიშროებას წარმოადგენდა იოდის რადიოაქტიურობა, რომელსაც ნახევრად დაშლის შედარებით მოკლე პერიოდი (რვა დღე) და ტელურიუმი გააჩნდა. ამჟამად (და უახლოესი ათი წლის განმავლობაში) უდიდეს საშიშროებას წარმოადგენს სტონციუმის იზოტოპი და ცეზიუმი, რომლებსაც ნახევრად დაშლის პერიოდი 30 წელი აქვს. ნიადაგის ფენებზე აღმოჩენილია ცზიუმ-137-ს დიდი კონცენტრაცია, საიდანაც ის მცენარეებსა და სოკოებში ხვდება. დაბინძურება ასევე მოქმედებს მწერებსა და ცხოველებზე, რომლებიც ამ მცენარეებით იკვებებიან. პლუტონიუმის რადიოაქტიური იზოტოპი და ამერიციუმი ინახება თითქმის ასი, შესაძლოა ათასი წლის მანძილზე, თუმცა მათი რაოდენობა საშიშროებას არ წარმოადგენს.

ქალაქებში საშიში ნივთიერებების ძირითადი ნაწილი მოგროვდა სწორ ადგილებზე: გაზონებზე, გზებზე და სახურავებზე. ქარისა და წვიმის ზემოქმედებით, ასევე ადამიანთა აქტიურობით, დაბინძურების დონემ ძლიერ დაიწია და ახლა რადიაციის დონე უმეტეს ადგილებში დაბრუნდა ფონურ ნიშნულზე. სასოფლო სამეურნეო ადგილებში პირველ თვეებში რადიოაქტიური ნივთიერებები მცენარეების ფოთლებზე და ბალახზე ილექებოდა, ამიტომ დაბინძურებამ ბალახიჭამია ცხოველებზე იმოქმედა. დაბინძურების დონე სასოფლო სამეურნეო რაიონებში შესამჩნევად შემცირდა, თუმცა რამდენიმე რეგიონში რძეში ცეზიუმის შემცველობა ჯერ კიდევ სცილდება დაშვებულ ნიშნულს. ეს ეხება, მაგალითად, ბელორუსიის გომელსკის და მიგილიოვსკის მხარეებს, რუსეთის ბრიანსკის მხარეს და უკრაინის ჟიტიმირსკის და პოვენსკის მხარეებს.

მნიშვნელოვანი დაბინძურება მოხდა ტყეებში იმიტომ, რომ ტყის ეკოსისტემაში ცეზიუმი გამოსვლის მაგივრად მუდმივად ცირკულირებს. ტყის პროდუქტების, ისეთების, როგორიცაა სოკოს, კენკრის და გარეული ფრინველების დაბინძურების დონე, ჯერ კიდევ სახიფათოდ რჩება. მდინარეებისა და უმეტესი ტბების დაბინძურების დონე დღესდღეობით დაბალია. თუმცა ზოგიერთ „დახურულ“ ტბაში, სადაც გამავალი და შემავალი წყლები არ არსებობს, წყალში არსებული ცეზიუმის კონცენტრაციის და თევზების დაბინძურების დონე კიდევ 10 წლის განვალობაში საშიშროებას წარმოადგენს.

დაბინძურება შემოისაზღვრა 30 კილომეტრიანი ზონით. რუსეთის, ნორვეგიის, ფინეთის და შვედეთის არქტიკულ მხარეში ხავსურასა და ირმის ხორცში ცეზიუმ-137-ს სიჭარბე აღმოჩნდა.

1988 წელს დაბინძურებაში მოყოლილ ტერიტორიაზე შეიქმნა რადიაციულ-ეკოლოგიური რეზერვი.. დაკვირვებებმა აჩვენეს, რომ მუტაციის რაოდენობა მცენარეებსა და ცხოველებში კი გაიზარდა, მაგრამ შეუმჩნეველი რაოდენობით და ბუნება წარმატებით უმკლავდება მათ შედეგებს. სხვა მხრივ, ანთროპოგენური ზემოქმედების მოხსნა დადებითად მეტყველებს რეზერვის ეკოსისტემაზე და ამ ფაქტორის ზემოქმედებამ შესამჩნევად გაზარდა რადიაციის ნეგატიური შედეგები. ამის შედეგად ბუნებამ სწრაფი ტემპით დაიწყო რეაბილიტირება, გაიზარდა ცხოველთა რაოდენობა და აღმოცენდა მცენარეების ახალი სახეობები.

## ავარიის ზეგავლენა ადამიანების ჯანმრთელობაზე 
მინი|გოჭი, რადიაციის შედეგად განვითარებული დიპიგუსით 
კატასტროფის უდროობამ, ოფიციალური ვერსიის არასრულობამ და შეუსაბამობამ მრავალი სხვადასხვა ინტერპრეტაცია წარმოშვა. ზოგჯერ ტრაგედიის მსხვერპლად ითვლებიან არა მარტო ის მოქალაქეები, რომლებიც ავარიის დროს დაიღუპნენ, არამედ ახლომდებარე ტერიტორიაზე მაცხოვრებელი ადამიანებიც, რომლებიც მაისის დემოსნტრაციაზე იყვნენ გამოსულნი. ამ გათვლებით, ჩერნობილის კატასტროფა, დაღუპულთა რაოდენობით შესამჩნევად აღემატება ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატამური დაბომბვისას დაღუპულთა რაოდენობას.

გრინპისი და საერთაშორისო ორგანიზაცია „ექიმები ატომური ომის წინააღმდეგ“ ამტკიცებენ, რომ ავარიის შედეგად, ლიკვიდატორებს შორის ათი ათასობით ადამიანი დაიხოცა, ასევე ევროპაში დაფიქსირებულია ახალდაბადებულთა დამახინჯების 10 000 შემთხვევა, 10 000 ფარისებრი ჯირკვლის კიბოს შემთხვევა და მოსალოდნელია კიდევ 50 000. ორგანიზაცია „ჩერნობილის“ საბჭოს მონაცემებით, 600 000 ლიკვიდატორიდან 10% დაიღუპა და 165 000 დაინვალიდდა.

არსებობს საწინააღმდეგო თვალსაზრისი, რომლის თანახმად, „ჩერნობილში დასხივებით დაიღუპა 29 ადამიანი - სადგურის თანამშრომლები და მეხანძრეები, რომლებმაც პირველი დარტყმა მიიღეს. ატომური ელექტროსადგურის სამრწველო არის საზღვრებს გარეთ არავინ დაღუპულა დასხივების შედეგად. ამას გარდა, ლიკვიდატორებს შორის სიკვდილიანობა რუსეთში უფრო დაბალი აღმოჩნდა, ვიდრე შუა ქვეყანაში, რაც აიხსნება უკეთესი სამედიცინო მომსახურეობით.

რადიოაქტიური ნივთიერებების გაფანტვა, ოფიციალური შეფასებით, დაბალია, თუმცა, ჩერნობილის ავარიით დაშავებულთა რაოდენობის განსაზღვრა შესაძლებელია მხოლოდ მიახლოებით. ატომური ელექტროსადგურის დაღუპული თანამშრომლების და მეხანძრეების გარდა, ავარიას მიეწერება დაავადებული სამხედროებისა და სამოქალაქოთა რიცხვი, ასევე იმ რაიონების მაცხოვრებლების რიცხვი, რომელიც რადიოაქტიური ნივთიერებებით დაბინძურებულ ზონაში მოჰყვა. იმის განსაზღვრა, თუ დაავადებების რომელი ნაწილი მიეკუთვნება ჩერნობილის ავარიის შედეგებს ძნელი დასადგენია მედიცინისათვის და სტატისკისათვის. ითვლება, რომელშიც გაანალიზებულია მრავალმხრივი სამეცნიერო კვლევა, ავარიასთან დაკავშირებული ფაქტორების მოსახლეობაზე გავლენა. დასკვნები, რომელსაც შეიცავს ეს ანგარიში, ასევე ამავე ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული ნაკლებად დაწვრილებითი მიმოხილვა - „ჩერნობილის მემკვიდრე“

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩერნობილის ლოცვა
*ჩერნობილი (მინისერიალი)

## რესურსები ინტერნეტში 
### მოვლენების აღწერა 
* სიმართლე ჩერნობილზე . სერგეი აინკოვსკი
* ჩერნობილის რვეული. გ. მედვედევი
* ჩერნობილი. შერბაკი
* ჩერნობილი. როგორ მოხდა ეს...  ა. დიალტოვი
### ოფიციალური ინფორმაცია 
* გაერთიანებული ნაციების ორგანიზაცია და ჩერნობილი
** Chernobyl’s Legacy: Summary Report.  Report of the UN Chernobyl Forum.
* МАГАТЭჩერნობილის ავარიის შესახებ 
** ატომური ენერგიის საერთაშორის სააგენტო. ჩერნობილის ავარია: INSAG-1-ს დამატება. უსაფრთხოების გამოცემის სერია №&nbsp;75-INSAG-7. МАГАТЭ, ვენა, 1993.
* ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია
* ატომური ენერგიის ფედერალური სააგენტო. ჩერნობილის კატასტროფის შედეგების შეფასება.  საერთაშორისო ორგანიზაციების ანგარიშების მატერიალების დახმარება
* საფარის მდგომარეობისა და საწვავის განაწილების კურჩატოვსკის ინსტიტუტის მონაცემები 
* ატომური ენერგიის განვითარების პრობლემების ინსტიტუტი
* ჩერნობილის ტრაგედია დოკუმენტებსა და მატერიალებში  КГБ-ს არქივები

#### დოკუმენტები 
* ავარიის წინ ბლოკის სხვადასხვა პარამეტრების ცვლილებების ცხრილები და გრაფიკები

### შედეგებისა და მიზეზების ალტერნატიული ვერსიები 
* ვერსიის ანალიზი: „მიწისძვრა&nbsp;— ავარიის მიზეზი“.  ნ. კარპანი
* ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის მეოთხე ბლოკის აფეთქების ფიზიკური ბუნება ჩეჩეროვი. „ენერგია“, 2002, № 6
* ჩერნობილის ავარია. მიზეზები, მოვლენების ქრონიკა, დასკვნები ბორის გორბაჩოვი
* ავარიის მიზეზი. ალექსანდრე ფატახოვი(VIUR)
* Greenpeace rejects Chernobyl toll
* ჩერნობილი და კორპორაციები
* ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ავარიის შესახებ ვალერ ლეგასოვის მაგინტაფონზე ჩანაწერის სტენოგრამა

### სახალხო ორგანიზაციები და ვებ-გვერდები 
* ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ოფიციალური საიტი 
* ჩერნობილი.ინფო 
* http://www.pripyat.com(http://www.pripyat.com) 
* ავარიის შედეგად დაშვებულ ბავშვთა დახმარების ოფიციალური საიტი 
* „საბჭო. ჩერნობილი. უკრაინა.“ 
* რეგიონალური ინფორმაციული ცენტრი რადიაციული უსაფრთხოების პრობლემებისათვის 

### სხვადასხვა 
* აწმყო და წარსული.  **ფოტო და კარტოგრაფული მატერიალები.**
* რეპორტაჟები გადაადგილების ზონებიდან. ძნელად მისადგომი ადგილების უნიკალური ფოტოები. 
* ცოცხალი ცრნობილი: ჩერნობილი, ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგური,მე-4 ენერგობლოკი, პრიპიატი 
* პოლიტბიურო რეაქტორს აქრობდა ყველა ტყუილით
* Черно…(быль). კრამერი
* კიევში არსებული ცრნობილის მუზეუმის ფოტოები 
* ჩერნობილი. მანამდე და შემდეგ. ვიდეო-მატერიალები.  
* ვალერი გლაზკო „ჩერნობილი 20 წლის შემდეგ“
* ალექსამდრე კალუგინ „ავარიის ახლანდელი გაგება“
* ინტერვიუ აკედემიკოს სპარტაკ ბელიავიმთან: „ჩერნობილის კატასტროფის შედეგების ლიკვიდაცია“
* ჩერნობილის სახე
* ალექსანდრე ბოროვოი „სარკოფაგის შიგნით და გარეთ“
* რაფაელ არუტიონიანი „ჩინური სინდრომი“
* BBC: ხელოვნურმა წვიმებმა ჩერნობილის თავზე მოსკოვი გადაარჩინა 
* Photos of a visit to the reactor of Chernobyl  in April 2006 by a German TV team joint by Research Center Juelich
* ჩერნობილის ლეგენდები და მითები 
* ქრონიკა
* ჩერნობილის ატომური ელექტრო სადგურის ყველა სიახლე და ავარიის შედეგები 
* ალა იაროშინსკაია „ტყუილი ჩერნობილის მხრებზე“

## სქოლიო 
კატეგორია:კატასტროფები უკრაინაში
კატეგორია:1986 წელი უკრაინაში
კატეგორია:1986 წელი ბელარუსში