კუნძულ მანოელის ლაზარეთი

მინი|„ყოფილი ლაზარეთი მანოელის კუნძულზე (მალტა)“

**ლაზარეთი** () — ყოფილი საკარანტინო დაწესებულება და საავადმყოფო, რომელიც მდებარეობს მანოელის კუნძულზე, გზირაში, მალტაში. ეს კომპლექსი მოიცავს XVII-დან XIX საუკუნემდე პერიოდში აშენებულ მრავალ შენობას. ნაგებობების უმრავლესობა დღემდეა შემორჩენილი, თუმცა მეორე მსოფლიო ომის დროს მიღებული დაზიანებებისა და 30 წელზე მეტი ხნის მიტოვების გამო მძიმე მდგომარეობაშია. დაგეგმილია ლაზარეთის აღდგენა.

## ისტორია 
მინი|მარცხნივ|კუნძულ მანოელის ხედი, 1720 წელს

1526 წლიდან მარსამშეტის ნავსადგური საკარანტინო მიზნებისთვის გამოიყენებოდა. 1592–93 წლების ჭირის ეპიდემიის დროს ნავსადგურში მდებარე კუნძულზე (იმ დროს „იზოლოტო“, ახლა მანოელის კუნძული) აშენდა დროებითი ლაზარეთი. ასევე აშენდა საწყობები და წმინდა როხის სამლოცველო, რომლებიც XVIII საუკუნის ბოლოს დაანგრიეს.
250px|მინი|მარცხნივ|ძველი სასახლე
 
300px|მინი|მარჯვნივ|ახალი სასახლე
კუნძული ასევე გამოიყენეს 1623 წლის მცირე ჭირის ეპიდემიის დროს პაციენტების იზოლაციისთვის.

1643 წელს იოანიტთა ორდენის დიდმა მაგისტრმა, ჯოვანი პაოლო ლასკარისმა ეპიდემიის შიშით გადაწყვიტა მუდმივი ლაზარეთის აშენება. ორდენმა კუნძული ეკლესიისგან შეიძინა „ტალ-ფიდიენის“ ტერიტორიასთან გაცვლის გზით. თავდაპირველად აშენდა ერთი შენობა, რომელიც შემდგომ გაფართოვდა დიდი მაგისტრების ნიკოლას კოტონერის (1670), გრეგორიო კარაფას (1683), რამონ პერელიოსის (1701) და ანტონიუ მანოელ დე ვილჰენას (1726) დროს. 1797 წელს ემანუელ დე როან-პოლდუკმა ააგო ახალი ბლოკი და საწყობები.

ლაზარეთი ასევე გამოიყენებოდა საავადმყოფოდ, განსაკუთრებით 1813–14 წლების ჭირის, 1865 წლის ქოლერისა და 1937 წლის ჭირის ეპიდემიების დროს. ის ემსახურებოდა ბრიტანელ, ფრანგ და იტალიელ სამხედროებს ყირიმის ომის პერიოდში. 1922 წელს იზმირის ხანძრის ლტოლვილებიც ამ ლაზარეთში მოათავსეს. აქ იმყოფებოდნენ ცნობილი პიროვნებები, მათ შორის ლორდ ბაირონი, უოლტერ სკოტი, ჰორას ვერნე, ბენჯამინ დიზრაელი და ალფონს დე ლამარტინი.

ლაზარეთის ნაწილი, ცნობილი როგორც *Profumo Office*, გამოიყენებოდა საფოსტო გზავნილების ფუმიგაციისთვის. ფოსტის დეზინფექცია ფართოდ გამოიყენებოდა 1880-იან წლებამდე, იშვიათად კი 1936 წლამდე.

ლაზარეთი ჯანდაცვის დაწესებულებად ფუნქციონირებდა 1939 წლამდე, როდესაც ის ბრიტანულმა ფლოტმა სამხედრო მიზნებისთვის გამოიყენა მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. 1941–42 წლებში იგი წყალქვეშა ნავების ბაზადაც გამოიყენებოდა. შენობები რამდენჯერმე დაბომბეს.

ლაზარეთი საავადმყოფოდ გაიხსნა 1949 წელს და ფუნქციონირებდა 1970-იან წლებამდე. შემდეგ მიტოვებულ იქნა და გაურესდა.

დახურვის შემდეგ, მისი ნაწილი უპატრონო ძაღლების თავშესაფრადაც გამოიყენებოდა.

### დღევანდელი მდგომარეობა 
დღეს ლაზარეთი მიტოვებულ მდგომარეობაშია, მისი ზოგიერთი ნაწილი ჩამონგრეულია, ნაწილი კი ჩამონგრევის საფრთხის წინაშეა.

ლაზარეთის აღდგენა დაგეგმილია კომპანია *MIDI plc*-ის მიერ, რომელმაც აღადგინა ახლომდებარე ფორტ მანოელი და ფორტ ტინე აღდგენა. აღდგენა მოიცავს არსებული ქვის ნაგებობების აღდგენასა და დანგრეული ნაწილების რეკონსტრუქციას. აღდგენის შემდეგ კომპლექსი გამოიყენება საცხოვრებელი, საოფისე ფართების, რესტორნების, კაზინოსა და ბუტიკ-ოტელის სახით. ასევე დაგეგმილია მიწისქვეშა ავტოსადგომის აშენებაც.

ლაზარეთის კომპლექსი არის მეორე კლასის ეროვნული ძეგლი და შეტანილია კულტურული მემკვიდრეობის ეროვნულ ინვენტარში.

## არქიტექტურა 
ლაზარეთის კომპლექსი მოიცავს XVII-დან XIX საუკუნემდე პერიოდში აშენებულ მრავალ შენობას. XVI საუკუნის დროებითი ნაგებობებიდან არაფერი შემორჩენილა, ხოლო უძველესი შენობა, რომელიც დღემდეა შემორჩენილი, აშენდა 1643 წელს დიდი მაგისტრის ლასკარისის მმართველობის დროს. ეს შენობა ცნობილია როგორც *„პალაცო ვეკიო“ (ძველი სასახლე), „პალაცო გრანდე“ (დიდი სასახლე) ან უბრალოდ „ილ-პალაც“ (სასახლე)*. ის ორსართულიანია და მოიცავს რვა დარბაზს ცენტრალური ეზოს გარშემო. შენობის ფასადზე ადრე რამდენიმე გერბი იყო, რომლებიც სავარაუდოდ მალტის ფრანგული ოკუპაციის დროს წაშალეს. შენობაზე ასევე შემორჩენილია ორი მარმარილოს წარწერა — ერთი უდათარიღო, მეორე კი 1787 წლით დათარიღებული. მესამე წარწერა (1797), 1960-იანი წლების ბოლოს მოხსნეს. 1814 წლით დათარიღებული წარწერის ასლი დამაგრებულია შენობის დასავლეთ ფასადზე. ორიგინალი წარწერა ფორტ მანოელის წინ მდებარე სახრჩობელაზე იყო დამაგრებული და ახლა ვალეტაში ინახება.

კომპლექსში ასევე მდებარეობს *„ახალი სასახლე“*, რომელიც აშენდა ეტაპობრივად XVII საუკუნის 70-იანი წლებიდან XVIII საუკუნის დასაწყისამდე პერიოდში. ეს შენობა მოიცავს საწყობებს ორ ეზოს გარშემო, ზღვისკენ მდებარე ფასადი კი მაღალი თაღებითაა გაფორმებული. უკიდურესი აღმოსავლეთის საწყობი მეორე მსოფლიო ომის დროს დაბომბვის შედეგად განადგურდა.

XVIII საუკუნეში ძველი სასახლის მახლობლად აშენდა *„პესტ ჰაუსი“*, რომელიც ჭირით დაავადებულთა იზოლაციისთვის გამოიყენებოდა. იქვე იყო განთავსებული საქონლის სადგომებიც. პესტ ჰაუსი მოგვიანებით სადეზინფექციო სადგურით შეიცვალა, საქონლის სადგომები კი ომის დროს განადგურდა.

*„დე როჰანის ბლოკი“* აშენდა 1797 წელს, რომელიც მდებარეობს პესტ ჰაუსსა და ძველ სასახლეს შორის. *„Profumo Office“*-ის შენობა დე როჰანის ბლოკის მახლობლად იყო და ომის დროს განადგურდა.

ლაზარეთის კომპლექსი მაღალი კედლით იყო შემოსაზღვრული. ტერიტორიაზე განთავსებული ექვსი სასაფლაოდან დღეს მხოლოდ ერთია შემორჩენილი.

ლაზარეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილია ისტორიული გრაფიტები, რომელთაგან უძველესი 1681 წლით, უახლესი კი 1947 წლით არის დათარიღებული.

## დამატებითი საკითხავი 
*[The Quarantine Service and the Lazzaretto of Malta](http://melitensiawth.com/incoming/Index/Melita%20Historica/MH.04(1964-67)/MH.4(1966)3/orig02.pdf) 

კატეგორია:საკარანტინო დაწესებულებები
კატეგორია:კირქვის შენობები მალტაში
კატეგორია:XVII საუკუნეში დასრულებული შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:XVIII საუკუნეში დასრულებული შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:საავადმყოფოები

## სქოლიო