ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი

**ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში, კახეთის მხარეში. აღმოსავლეთით ესაზღვრება აზერბაიჯანის რესპუბლიკა, დასავლეთით — ყვარლის მუნიციპალიტეტი, ჩრდილოეთით — დაღესტნის ავტონომიური რესპუბლიკა, სამხრეთით საზღვრავს სიღნაღისა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტები.

## ისტორია 
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917 წლამდე ტფილისის გუბერნიიის სიღნაღის მაზრაში შედიოდა. 1921 წლიდან საქართველოს სსრ ადმინისტრაციულ - ტერიტორიული დაყოფით სიღნაღის მაზრაში, 1930 წლიდან დამოუკიდებელი რაიონია. 2006 წლიდან ეწოდება „ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი“.

ლაგოდეხის სახელწოდება პირველად მოიხსენიება ჯუანშერის მატიანეში „ცხოვრება და მოქალაქეობა ვახტანგ გორგასალისა“, რომელშიც დამოწმებულია ტოპონიმი „ლაკუასტი“, ანუ „ლაკვასტი“ (ფუძე – „ლაკვა“ სულხან საბას განმარტებით წყლიან ადგილს ნიშნავს ).

## ადგილობრივი თვითმმართველობა 
### ადმინისტრაციული მოწყობა 
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი არის დასახლებათა ერთობლიობა, რომელსაც აქვს ადმინისტრაციული საზღვრები და ადმინისტრაციული ცენტრი - ქალაქი ლაგოდეხი. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტს გააჩნია არჩევითი წარმომადგენლობითი (საკრებულო) და აღმასრულებელი ორგანო (მერია), რეგისტრირებული მოსახლეობა და აქვს საკუთარი ქონება, ბიუჯეტი, შემოსულობები. მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის მერი დასაკრებულო 4 წლის ვადით ირჩევა. ბოლო არჩევნები ჩატარდა 2021 წელს.

მუნიციპალიტეტში გაერთიანებულია 15 ადმინისტრაციული ერთეული. ქალაქ ლაგოდეხის გარდა, მუნიციპალიტეტში 67 დასახლებული პუნქტია:
#ადმინისტრაციული ერთეული - ქ. ლაგოდეხი
#ადმინისტრაციული ერთეული - არეშფერანი (ზემო ბოლქვი, ქევხიანი, ქვემო ბოლქვი, ხოშატიანი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - აფენი (ბაღდადი, გვიმრიანი, ზემო ნაშოვარი, ონანაური, ფოდაანი, ქვემო ნაშოვარი, ჭაბუკიანი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ბაისუბანი (ზემო მსხალგორი, პატარა გორი, ქვემო მსხალგორი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - გიორგეთი (გუჯარეთი, ვერხვის მინდორი, ლაფნიანი, ფიჩხისბოგირი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ვარდისუბანი (მშვიდობიანი, საქობო, სვიდება),
#ადმინისტრაციული ერთეული - კაბალი (განჯალა, უზუნთალა, ყარაჯალა),
#ადმინისტრაციული ერთეული - კართუბანი (ბოლოკიანი, ნაენდროვალი, ნაწისქვილარი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ლელიანი (ბალთა, ბებურიანი, მეორე ლელიანი, მირსკისეული, ნამესრალი, ქალქვა),
#ადმინისტრაციული ერთეული - მაწიმი (რაჭისუბანი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ნინიგორი (განათლება, გელათი, ზემო გურგენიანი, ზემო ხიზა, ქვემო გურგენიანი, ხიზაბავრა),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ფონა (დონა, ზემო ფონა, ქვემო ფონა, ზემო ხეჩილი, ქვემო ხეჩილი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - შრომა (კავშირი),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ცოდნისკარი (დავითიანი, თელა, შეერთება, ჩადუნიანი, წიფლისწყარო),
#ადმინისტრაციული ერთეული - ჭიაური (ერეთისკარი, თამარიანი, წითელგორი).

### საკრებულო 
## გეოგრაფია 
მარჯვნივ|250პქ|მინი|ლაგოდეხის ნაკრძალი
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში ზომიერად ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13 °C. ნალექების წლიური რაოდენობა მერყეობს 650 მმ-დან 1080 მმ-მდე. აქაური კლიმატისთვის დამახასიათებელია სეტყვა და გვალვა. მაღალმთიან ნაწილებში განვითარებულია ზომიერად ნოტიო ჰავა, იცის ცივი ზამთარი და გრილი ზაფხული, ნალექების წლიური მოცულობა კი 1200-1800 მმ-ს აღწევს.

### აღწერის მონაცემები
## ეკონომიკა
მუნიციპალიტეტის შემოსავლებს უზრუნველყოფს სოფლის მეურნეობა, ტურიზმი, ვაჭრობა და წარმოების განვითარება. ადგილობრივი შემოსავლებისა და გამოთანაბრებითი ტრანსფერის ჩათვლით. წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, მათ შორის მეთამბაქოეობა, მარცვლოვანი და ეთერზეთოვანი კულტურების წარმოება, მევენახეობა, მეხილეობა, მებაღჩეობა, მებოსტნეობა, მეცხოველეობა. მუნიციპალიტეტში არის თამბაქოს საფერმენტაციო, ღვინის, ყველ-კარაქის ქარხნები, სხვა პროფილის მცირე საწარმოები. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა ლაგოდეხი-ზაქათალის მიმართულებით, სადაც მდებარეობს ლაგოდეხის საბაჟო.

### ტურიზმი
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში სტუმრობენ ძირითადად ეკოტურიზმით, სათავგადასავლო ტურიზმით და კულტურული ტურიზმით დაინტერესებული ვიზიტორები.

დაცული ტერიტორიების სააგენტოს სტატისტიკური ინფორმაციის მიხედვით, 2021 წელს აგვისტოს მდგომარეობით ვიზიტორთა რაოდენობა შეადგენს 3432 ადამიანს; 2020 წელს აღრიცხულია 6079 ვიზიტორი, 2019 წელს ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტს სტუმრობდა 59 761, ხოლო 2018 წელს - 57 472 ვიზიტორი.

ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში ტურისტული საინფორმაციო ცენტრები არ ფუნქციონირებს, თუმცა შესაძლებელია ლაგოდეხის დაცულ ტერიტორიების ადმინისტრაციასთან ერთად  განისაზღვროს სასურველი ტურისტული მარშრუტები.

### ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიები
ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების მოიცავს ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალსა (19755 ჰა) და აღკვეთილს (4500 ჰა). დღეისათვის ლაგოდეხის აღკვეთილში მოწყობილია ხუთი ტურისტული მარშრუტი, კერძოდ: „როჭოს ჩანჩქერი“, „ნინოსხევის ჩანჩქერი“, „მაჭის ციხე“, „შავი კლდეების ტბა“  და „ბუნების შემეცნების ბილიკი“.

ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების ცენტრალური შესასვლელი ინტეგრირებულია ადმინისტრაციულ და ვიზიტორთა კომპლექსთან. ადმინისტრაციულ კორპუსში მოწყობილია საექსპოზიციო და საპრეზენტაციო დარბაზი, სადაც ვიზიტორს შესაძლებლობა ეძლევა გაეცნოს ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების სპეციფიკას, ტარიფებს, უსაფრთხოების წესებს და არსებული ტურისტული მარშრუტებიდან მისთვის სასურველი აირჩიოს.

## კულტურა
მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს  სახალხო დრამატული თეატრი, მუზეუმი, ბავშვთა თეატრი, თოჯინების სახალხო თეატრი, სახალხო დრამატული თეატრი, ფოლკლორული ანსამბლი „გრაალი“, ქორეოგრაფიული ანსამბლი ჰერეთი, ქორეოგრაფიული ანსამბლი ლაკვასტა, ქორეოგრაფიული ანსამბლი ილიელი.

ქალაქ ლაგოდეხში განთავსებულია ლაგოდეხის დაცული ტერიტორიების საექსპოზიციო დარბაზი.

### ფესტივალები და სახალხო დღესასწაულები
### ღირსშესანიშნაობანი
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ხუროთმოძღვრული ძეგლებიდან გამოსაყოფია სოფელ ლელიანში მდებარე წმინდა თევდორეს ეკლესია, რომელიც აშენებულია  XI-XII სს. სოფელში ნაპოვნია ე.წ. ლელიანის განძი, რომელიც აღმოაჩინეს გასული საუკუნის 20-იან წწ.

**სხვა ისტორიული ძეგლებია*: ფონის, არეშფერანის, ხოშატის ეკლესიები.

### ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
მუზეუმი დაარსებულია 1975 წელს. მუზეუმის ფონდი ძირითადად შედგება ძველი ჰერეთისა და მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალისაგან: ქვის, ბრინჯაოს, თიხის სხვადასხვა დანიშნულების ნივთები, სამკაული, სამუშაო იარაღი, ნუმიზმატიკა; მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი მხარის ეთნოგრაფიული და ფოტომასალა.

## განათლება
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს - 28 საჯარო სკოლა და 31 სკოლამდელი აღზრდის დაწესებულება. სკოლის მოსწავლეთა რაოდენობა შეადგენს 6235 მოსწავლეს, ხოლო სკოლამდელი აღზრდის ასაკის ბავშვთა რაოდენობაა - 1513.

ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში ფუნქციონირებს 5 ბიბლიოთეკა. კერძოდ: ქ. ლაგოდეხში 1 ცენტრალური ბიბლიოთეკა და 4 სასოფლო ბიბლიოთეკა (სოფელი ვარდისუბანი, გიორგეთი, კართუბანი და ლელიანი).

ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ შრომაში საზოგადოებრივი კოლეჯის „აისის“ ფილიალი ფუნქციონირებს.

ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის „სახელოვნებო სკოლების გაერთიანებაში“ შედის 4 სამუსიკო და 1 სამხატვრო სკოლა: ქ. ლაგოდეხის სახელოვნებო სკოლა, სოფ. აფენის სახელოვნებო სკოლა, სოფ. ლელიანის სახლოვნებო სკოლა, სოფ. ვარდისუბნის სახელოვნებო სკოლა და ქალაქ ლაგოდეხის სამხატვრო სახელოვნებო სკოლა.

## სპორტი
ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის კულტურის, სპორტისა და ახალგაზრდობის საქმეთა განვითარების ცენტრის ბალანსზე არსებობს შემდეგი სპორტული კომპლექსები:
* ქ. ლაგოდეხი, ზაქათლის ქ N12-ში მდებარე სპორტული კომპლექსი,
* ქ. ლაგოდეხში, წმ. ნინოს ქუჩაზე მდებარე სპორტული მოედანი „რანი“,
* ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭაბუკიანში მდებარე სპორტული კომპლექსი,
* ქ. ლაგოდეხში, ზაქათლის ქუჩაზე მდბარე ხელოვნურსაფარიანი სპორტული მოედანი,
* ქ. ლაგოდეხი, კუდგორის ქუჩაზე მდებარე ხელოვნურსაფარიანი სპორტული მოედანი,
* ქ. ლაგოდეხი, რუსთაველის ჩიხში მდებარე ხელოვნურსაფარიანი სპორტული მოედანი,
* ლაგოდეხის მუნიციპალლიტეტის სოფ. ცოდნისკარში მდებარე სპორტული კომპლექსი.

## გამოჩენილი ადამიანები
## დაძმობილებული ქალაქები/ადმინისტრაციული ერთეულები
## ლიტერატურა 
* *უკლება დ., კაკაბაძე ვ*., ქსე, ტ. 6, გვ. 97-98, თბ., 1983;
* მარუაშვილი ლ., საქართველოს ფიზიკური გეოგრაფია, თბ., 1964;
* საბაშვილი მ., საქართველოს სსრ ნიადაგები, თბ., 1965;
* უკლება დ., აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანი მხარეების ლანდშაფტები და ფიზიკურ-გეოგრაფიული რაიონები, თბ., 1974.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 
* კახეთის რეგიონის ოფიციალური საიტი

## შენიშვნები
## სქოლიო
*