სპარსეთის მმართველთა სია

სტატიაში წარმოდგენილია ირანის მეფეების სია უძველესი დროიდან 1979 წლამდე .

## ადრეული წლები 
### ელამის მეფეები ძვ.წ 3000– ძვ.წ 519 
ელამები უძველესი ირანული მოსახლეობა იყო . ისინი ცხოვრობდნენ დღევანდელ ხუზესტანის პროვინციაში  და  სწორედ აქედან უნდა წარმოდგებოდეს ამ რაიონის თანამედროვე სახელწოდება . ელამის სახელმწიფო არსებობდა IV - III ათასწლეულებში. დედაქალაქი სუსა.

#### ელამის მმართველები (ძვ.წთ 2700- ძვ.წ 2600) 
* უცნობი მმართველები
* ჰამბენ-ჰაბუა I (ჰუმბაბა) (ძვ.წ 2680 წელი ურუქის მეფე)
* ჰამბემ-შუტირი  (მეფობის წლები უცნობია)
* ქათირ-ლეკემერი (მეფობის წლები უცნობია)

#### ავანას დინასტია (ძვ.წ. 2600-2078) 
* ავანას დინასტია პირველი ელამების დინასტიაა, რომლის შესახებაც ჩვენამდე ცნობები მოსულია (დინასტია ჩამოყალიბდა ძვ. წ. XXVII საუკუნეში მეფეების დედაქალაქი იყო ურუქი)

* Kur-Ishshak (36 years fl. c. 2550 BC contemporary with Lugal-Anne-Mundu king of Adab & Ur-Nanshe king of Lagash)
* პელი (დაახლოებით ძვ.წ 2500) 
* ტატა I (მეფობის წლები უცნობია)
* უკუ ტახიში (მეფობის წლები უცნობია)
* ხიშური (მეფობის წლები უცნობია)
* შუშუნტარანა (მეფობის წლები უცნობია)
* ნაპი ლხუში (მეფობის წლები უცნობია)
* აუტელიმეში (?) (დაახლოებით ძვ.წ 2350)
* კიკუ სივე ტემპტი (მეფობის წლები უცნობია)
* ხიშეპ რატენი I (მეფობის წლები უცნობია)
* ლუხ იშანი (დაახლოებ ძვ.წ 2325) ხიშეპ რატენი I-ის შვილი
* ხიშეპ რატენი II (ძვ.წ 2325-2311) ლუხ იშანი-ის შვილი
* ჰელუ (დაახლოებით. c. 24 საუკუნე)
* ჰიტა (აგრეთვე. აქადის მეფე)
* შიფიგ-ინშუშინაკი (მეფობის წლები უცნობია)
* კუტიკ-ინშუშინაკი (ურ-ნამუს დინასტია აგრეთვე ურის მეფე) შიფიგ-ინშუშინაკი-ის შვილი
* ავანას დინასტიას ბოლო მოუღო კურიტების შემოსევებმას.

#### ჰამაზის დინასტია (ძვ.წ 2530- ძვ.წ. 2030) 
* ჰატენაში (7 წლიანი მმართველობა. ძვ.წ 2530) 
* ზიზი (მეფობის წლები უცნობია)
* ურ-ადადი (მეფობის წლები უცნობია)
* ურ-იშკური (ძვ.წ 2041- 2037)
* ვარედ-ნანერი (ძვ.წ 2037 წლიდან)

#### სამეშქების დინასტია (ძვ.წ 2100- 1928) 
* უცნობი სამეშქების მეფეები ( კუტიკ-ინშუშინაკი მეფე ავანას დინასტიიდან)
* გირ-ნემა I (მეფობის წლები უცნობია) 
* თაზითა I (მეფობის წლები უცნობია)
* ეპარტი I (მეფობის წლები უცნობია)
* თაზითა II (მეფობის წლები უცნობია)
* გირ-ნემა II (დაახლოებით. 2033)
* ლურექ-ლუჰანი (ძვ.წ 2028 - 2022)
* თან-რუფურათანი I (მეფობის წლები უცნობია)
* კინდეტუ (მეფობის წლები უცნობია)  თან-რუფურათანი I-ის შვილი
* ჰუთრანი-თამთი (დაახლოებით. 2006) აგრეთვე ურის მეფე
* პეპი (მეფობის წლები უცნობია)
* ინდეტუ-ინშეშუნეკი I (მეფობდა ასევე ისინში & ბილალანში და ეშნუნენში) პეპი-ის შვილი.
* ტენ-რუჰურეთინი II (მეფობდა ასევე. ისინში) ინდეტუ-ინშეშუნეკი I-ის შვილი.
* ინდუტუ-ინშეშუნეკი II (მეფობდა 3 წელი. მეფობის წლები უცნობია) ინდუტუ-ინშეშუნეკი II-ის შვილი
* ინდუტუ-ნეპერი (მეფობის წლები უცნობია)
* ინდუტუ-თემთი (დაახლოებით ძვ.წ 1928?)

#### ანშანების დინასტია (ძვ.წ 2350 - 1970) 
* The unnamed king of Anshan (until 2305 BC) king of Sherihum & Anshan. Defeated & sent to Akkad.
* Shalabum (before 2068 until 2064 BC) married with a daughter of Shulgi king of Ur
* Libum (from 2064 BC) made some wars against Ur
* The unnamed king of Anshan (c. 2041-2037 BC) married with a daughter of Shu-Sin king of Ur
* The unnamed king of Anshan (until 2017 BC) married with a daughter of Ibbi-Sin king of Ur
* Kutir-Nahhunte I (fl. c. 2006 BC) conqueror of Ur in union with Hutran-Temti king of Simashki. He took statue of Nannar from Ur to Anshan.
* The unnamed king of Anshan (cont. Shu-ilishu king of Isin) restored statue of Nannar to Isin
* Eparti II (cont. Iddin-Dagan king of Isin) (Sukkalmah & king of Anshan & Susa). Married with a daughter of Iddin-Dagan king of Isin in 1973 BC.

#### ეპარტების დინასტია (ძვ.წ 1970 - 1500) 
* ეპარტ II  ისინის მეფე ძვ.წ 1973. 
* შილჰეჰა (მეფობის წლები უცნობია) ეპარტ II-ის შვილი
* პელერ იშენი (დაახლოებით 1928?) 
* ჰუკ სეითი
* ათთა ჰუსშუ (?1928- 1894) შილჰეჰას შვილი
* ტეთეფ მედა (ძვ.წ 1890 წლის შემდეგ) 
* ჰუკ კირვაში (მეფობის წლები უცნობია) 
* ტამ სენითი (მეფობის წლები უცნობია)ჰუკ კირვაშის შვილი
* ჰუკ-ნაჰუნთი (მეფობის წლები უცნობია)  ჰუკ კირვაშის შვილი
* ჰუკ ნასურ I (მეფობის წლები უცნობია)
* შირიქუდუჰი (ასურეთის მეფე) ჰუკ ნასურ I-ის შვილი
* შიმუთ ვართეში I (მეფობის წლები უცნობია)
* სევე პელერ ჰუპაკი (დაახლოებით ძვ.წ 1765) შირიქუდუჰის შვილი
* ჰუდუზიულუჰ I (მეფობის წლები უცნობია)  შირიქუდუჰის შვილი
* ჰუთირ ნაჰთე II (მეფობის წლები უცნობია) ჰუდუზიულუჰ I-ის შვილი
* ატა მარა ჰალაკი (მეფობის წლები უცნობია)
* ტეტა II (მეფობის წლები უცნობია) ატა მარა ჰალაკის ძმა
* ლილა ირტეში (მეფობის წლები უცნობია)  ჰუდუზიულუჰ I-ის შვილი
* თემთი აგუნი (მეფობის წლები უცნობია)  ჰუთირ ნაჰთე II-ის შვილი
* ხუთირ შილჰეჰე (მეფობის წლები უცნობია)  თემთი აგუნის შვილი
* ჰუკ ნაშურ II (დაახლოებით . ძვ.წ 1646)  ხუთირ შილჰეჰე-ს შვილი
* თემთი რეფთეში (მეფობის წლები უცნობია) ხუთირ შილჰეჰე-ს შვილი
* შიმუთ ვერთეშ II (მეფობის წლები უცნობია) son of Kutir-Shilhaha
* შირთუჰი (მეფობის წლები უცნობია) ჰუკ ნაშურ II-ის შვილი
* ჰუდუზულუჰი II (მეფობის წლები უცნობია)  შიმუთ ვერთეშ II-ის შვილი
* თან ული (მეფობის წლები უცნობია) 
* თემთი ჰალკი (მეფობის წლები უცნობია) თან ული-ის შვილი
* ხუკ ნაშურ III (მეფობის წლები უცნობია) თან ული-ის შვილი
* ხუთილ მეთლეთი (ძვ.წ 1500) თან ული-ის შვილი

#### ხიდინუიდების დინასტია(ძვ.წ 1500 - 1400) 
* ხიდინუ (ძვ.წ 15 საუკუნე) ანშანის & სასას მეფე
* ინშუშინაკ სუკიქ ნანიპირი (მეფობის წლები უცნობია) ანშანის & სასას მეფე
* თან რუჰურათინ III (ძვ.წ 15 საუკუნე) ანშანის & სასას მეფე
* შალა (ძვ.წ 2041 - 2037) ანშანის & სასას მეფე
* თემთი აჰარი  (მეფობის წლები უცნობია) ანშანის & სასას მეფე

#### იგეჰელკიდების დინასტია (ძვ.წ 1400 – 1210) 
* ატა ჰელკი (მეფობის წლები უცნობია) 
* ატა კიტეჰი I (მეფობის წლები უცნობია)  ატა ჰელკის შვილი
* იგე ჰალიკი (მეფობის წლები უცნობია) 
* პაჰირ იშენი I (ბაბილონის მეფე) იგე ჰალიკის შვილი
* კიდინ ჰუთრანი I (მეფობის წლები უცნობია)  პაჰირ იშენი I-ის შვილი 
* ატარ კიტეჰი II (მეფობის წლები უცნობია)  იგე ჰალიკი-ის შვილი
* ჰუმბან ნუმენე I (ბაბილონის მეფე) ატარ კიტეჰი II-ის შვილი
* უნთეშ ნეპირიშა (მეფობის წლები უცნობია)  ჰუმბან ნუმენე I-ის შვილი
* კიდინ ჰუთრანი II (მეფობის წლები უცნობია)  უნთეშ ნეპირიშა-ის შვილი
* ნეპირიშა უნთეშ (მეფობის წლები უცნობია) კიდინ ჰუთრანი II-ის შვილი
* პაჰირ იშენი II (მეფობის წლები უცნობია) 
* უნთეშ ნეპირიშა (მეფობის წლები უცნობია)  პაჰირ იშენი II-ის შვილი
* კიდინ ჰუთრანი III , პაჰირ იშენი II-ის შვილი

#### შუთრუქიდების დინასტია (ძვ.წ 1210 –  970) 
* ჰულუთუშ ინშუშინაქი (დაახლოებით. 1210)
* შუთრუქ ნაჰუნთე I (დაახლოებით. 1158)
* ქუთირ ნაჰუნთე III (დაახლოებით. 1155)
* შილჰაქ ინშუშინაქ I (მეფობის წლები უცნობია)
* ჰუთელუთუშ ინშუშინაქ (დაახლოებით. 1110)
* შილჰინა ჰამრუ ლაკამარა (ძვ.წ 1110 წლის შემდეგ)
* ჰამბან ნიმენა II (ძვ.წ 11 საუკუნის შემდეგ)
* შუთრუქ ნაჰუნთე II (ძვ.წ 11 საუკუნის შემდეგ)
* აქშირ შიმუთი (მეფობის წლები უცნობია)
* აქშირ ნაჰუნთე (მეფობის წლები უცნობია)
* კერა ინდეში (მეფობის წლები უცნობია)
* მარ ბიტ აპლა უსური (ძვ.წ 983- 978 ) 

#### Humban-Tahrid (Neo-Elamite) (c. 830–521 BC) 
* The unnamed king of Elam (c. 821 BC cont. Shamshi-Adad V king of Assyria) 
* Hallushu-Inshushinak I (more than 15 years. precise dates unknown)
* Humban-Tahrah I (until 742 BC)
* Humban-Nikash I (742–717) son of Humban-Tahrah I 
* Shutur-Nahhunte I (717–699) son (Ruhushak) of Humban-Nikash I
* Hallushu-Inshushinak II (699–oct. 693) brother of Shutur-Nahhunte I
* Kutir-Nahhunte IV (oct. 693–july 692) son of Hallushu-Inshushinak II
* Humban-Nimena III (july 692–feb. 688) son of Hallushu-Inshushinak II
* Shutur-Nahhunte II ? (from feb. 688) son of Humban-Nimena III
* Humban-Haltash I (until oct. 681)
* Humban-Haltash II (oct. 681–sept. 675) son of Humban-Haltash I
* Urtak-Inshushinak (sept. 675- 663) brother of Humban-Haltash II
* Temti-Humban-Inshushinak I (663–sept. 653) brother of Urtak-Inshushinak 
* Humban-Nikash II (sept. 653–651) son of Urtak-Inshushinak 
* Tammaritu (652–649 & 647) son of Humban-Nikash son of Humban-Haltash I 
* Indabibi (649–after july 648)
* Humban-Haltash III (after july 648–645/4)
* Humban-Nikash III (647) son of Atta-Merra-Halki
* Umhuluma (647)
* Indattu-Inshushinak III (647–after autumn 646)
* Humban-Hapua II (647)
* Pa'e (after autumn 646-645/4)
* Shutur-Nahhunte III (after autumn 646) son of Indattu-Inshushinak III 
* Humban-Kitin (precise dates unknown) son of Shutur-Nahhunte III 
* Humban-Tahrah II (precise dates unknown)
* Hallutash-Inshushinak (precise dates unknown) son of Humban-Tahrah II 
* Ummanunu (precise dates unknown) 
* Shilhak-Inshushinak II (precise dates unknown) son of Ummanunu 
* Temti-Humban-Inshushinak II (before 550 BC) son of Shilhak-Inshushinak II 
* Halkatash (c. 549/8 BC)
* Acina (oct.-10 dec. 522 BC) son of Upadrama
* Humban-Nikash IV or Ummanunu II (Imanish) (dec. 522-feb. 521 BC) 
* Atta-hamiti-Inshushinak (until 520/19 BC

## ირანის იმპერიები 
### მიდიის იმპერია, ძვ.წ 728–550 
* დაიუკუ, 728–675
* ფრაორტი, 675–653
* მედიუსი, 653–625
* უვახშატრა, 625–585
* ასტიაგე, 585–550

მიდიის იმპერია გაანადგურა აქემენიდების იმპერიამ , ამიტომაც შეწყდა მიდიის მონარქების დინასტია

### აქემენიდების იმპერია, ძვ.წ 550–330 پادشاهان هخامنشی 
* აქემენი, დინასტიის დამაარსებელი.
* თეისპეს I ,აქემენი-ის შვილი
* კამბისე I ,თეისპეს I-ის შვილი
* კიროს I ანშანელი ,კამბისე I-ის შვილი
* თეისპე II, გარდაიცვალა ძვ.წ 640 წელს.

კიროს დიდის შთამომავლები
არიარამნას შთამომავლები

 
* კიროს I ანშანელი (კიროს II), ტეისპის შვილი , ანშანის მეფე 640–580.
* კამბისე I (კამბისე II), ანშანის მეფე 580–559.
* კიროს II დიდი (კიროს III), კამბისე I-ის შვილი . ანშანის მეფე 559–529. დაიპყრო მიდიის იმპერია 550 წელს . შექმნა დიდი სპარსული იმპერია.

 
* არიარამნა, თეისპერის შვილი , სპარსეთის მეფე. მისი მეფობა ეჭვს იწვევს.
* არშამა, არიარამნას შვილი, სპარსეთის მეფე 550, გარდაიცვალა 520. მისი მეფობა ეჭვს იწვევს.
* ჰისტასფენი სპარსეთის ერთ-ერთი პროვინციის სატრაპი . მისი შვილია დარიოს I დიდი.

* კიროს II დიდი დააარსა აქემენიდების იმპერია და მეფობდა 550–530 წლებში.
* კამბისე II (კამბისე III), მეფობდა 530–522.
* ბარდია, კიროს II-ის ვაჟი . მეფობდა 522.
* დარიოს I დიდი, ჰისტასფენის შვილი, მეფობდა 521–486.
* ქსერქსე I დიდი, მეფობდა 486–465.
* არტაქსერქსე I, მეფობდა 464–424.
* ქსერქსე II, მეფობდა 424.
* სეკუდიანი, მეფობდა 424–423.
* დარიოს II, მეფობდა 423–404.
* არტაქსერქსე II, მეფობდა 404–358 (ნახეთ ასევე ქსენოფონტი).
* არტაქსერქსე III, მეფობდა 358–338.
* არსეს IV, მეფობდა 338–336.
* დარიოს III, დარიოს II-ის შვილიშვილი, მეფობდა 336–330.
* ართექსერქსე V ბესსი, დარიოს III-ის შვილი. იმპერიის უკანასკნელი ფორმალური მმართველი. მეფობდა 330–329.

აქემენიდების იმპერია გაანადგურა ალექსანდრე მაკედონელმა .

## მაკედონიის მმართველები 
### არგეადების დინასტია, ძვ.წ 330–310
* ალექსანდრე III დიდი (ძვ.წ 330 –323)
* ფილიპე III არიდეოსი (ძვ.წ 323 – 317)
* ალექსანდრე IV მაკედონელი (ძვ.წ 323 – 310)

### სელევკიდების დინასტია, ძვ. წ. 305–164 
* სელევკე I ნიკატორი (312/305–281)
* ანტიოქე I სოტერი (დაახლოებით 291, მეფობდა 281–261)
* ანტიოქე II თეოსი (261–246)
* სელევკე II კალინიკი (246–225)
* სელევკე III კერეუნუსი (225–223)
* ანტიოქე III დიდი (223–187)
* სელევკეი IV ფილოპატორი (187–175)
* ანტიოქე IV ეპიფანე (175–164)
* ანტიოქე V ევპატორი (164–162)
* დემეტრიუსი I სოტერი (162–150)
* ალექსანდრე ბელესი (150–145)
* დემეტრიუს II ნიკოტორი (145–139)

სელებკიდების დინასტია დასრულდა, მაშინ როდესაც პართიამ დაიპყრო სელევკეიდების სირიის ტერიტორია. სელევკეიდების ტერიტორიას განაგებდნენ პართიის შაჰები არშაკიდების დინასტიიდან.

## ირანული იმპერიები ირანში 
### პართიის იმპერია 
კასპიის ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით შეიქმნა სახელმწიფო , რომლის სათავეში არშაკიდების დინასტია იყო . პართიის სახელმწიფო სწორედ მაშინ წარმოიქმნა როდესაც ალექსანდრე მაკედონელის უზარმაზარი იმპერია დაინგრა .III საუკუნის დასაწყისისთვის პართია საკმაოდ დასაუსტებული იყო . პართია გაანადგურა სასანიდების იმპერიამ 224 წელს.

* არშაკ I ძვ.წ 247 ძვ.წ — 211, პართიის პირველი მეფე.
* არშაკ II ძვ.წ 211—191 . არშაკ I-ის ძმა .
* პიაპატი ძვ.წ 191  — 176 
* ფრაატ I ძვ.წ 176 . — 171 
* მირდატე I ძვ.წ 171  — 138 
* ფრაატ II ძვ.წ 138  — 128
* არტაბან I ძვ.წ 128 — 123 
* მითრიდატე II ძვ.წ 123  — 88 
* გოტაზრ I ძვ.წ 95  — 90 
* ოროდ I ძვ.წ 90  — 87 
* ფრაატ III ძვ.წ 70 — 57 
* ოროდ II ძვ.წ 57 — 37 
* მითრიდატე III ძვ.წ 56 — 55
* ფრაატ IV ძვ.წ 38 — ძვ.წ 2
* ფრაატ V ძვ.წ 2 — ახ.წ 4 .
** მუზა პართიელი — ფრაატ V, მეორე პირი ქვეყანაში.
* ოროდ III 4  — 7 .
* ვონონ I 7  — 12 .
* არტაბან III 12  — 38 .
* ვარდანი I 39  — 48 .
* გოტარზ II 39  — 51 .
* ვონონ II 51 .
* ვოლოგეზ I 51  — 78 .
* ვორდან I 55  — 54 .
* ვოლოგეზ II 77  — 80 .
* პაკორ II 78  — 109 .
* არტაბან III 80  — 81 .
* ვოლოგეზ II 105 . — 147 .
* ოროზი 109 . — 128 .
* პარტამეზპატი 116 .
* მითრიდატე IV 128 . — 147 .
* ვოლოგეზ III 148 . — 192 .
* ოროზი II ок. 190 .
* ვოლოგეზ IV 191 . — 208 .
* ვოლოგეზ VI 208 . — 228 .
* არტაბან IV 212 . — 224 .

### სასანიდების იმპერია, 224–651 
* არდაშირ I, 224 - 241
* შაფურ I, 241–272, *მეფე ირანის და ანირანის*
* ჰორმიზდ I, 272–273
* ბაჰრამ I, 273–276
* ბაჰრამ II, 276–293
* მაჰრამ III 293
* ნარსე, 293–302
* ჰორმიზდ II, 302–310
* შაპურ II, 310–379
* არტაშირ II, 379–383
* შაპურ III, 383–388
* ბაჰრამ IV, 388–399
* იეზდიგერდ I, 399–420
* ბაჰრამ V, 420–438
* იეზდიგერდ II, 438–457
* ჰორმიზდ III, 457–459
* პეროზ I, 457–484
* ბალაში, 484–488
* კავად I, 488–531
** ზამასპა, 496–498
* ხოსრო I, 531–579
* ჰორმიზდ IV, 579–590
* ხოსრო II, 590–628
** ბაჰრამ VI, 590–591
** ბისტამი, 591–592
** ჰორმიზდ V 593
* კავად II, 628
* არტაშირ III, 628–630
** პეროზ II, 629
* ფარუხან შაჰრავაზარ, 630
* ბორანდუხტი 630–631
* ჰორმიზდ VI, 631–632
* იეზდიგერდ III, 632–651

## არაბთა ხალიფატი 
661 და 867 წლებში სპარსეთის ყველა პროვინციას განაგებდნენ არაბთა ხალიფები.
* ომაიანების დინასტია, 661–750
* აბასიანების დინასტია, 750–867

*გამოეყო, 867–1029 წლებში*

## პოსტ-ისლამური სპარსეთის მეფეები 
### თეირანი და ხორესანი, 821–872 
* თეჰირ I, ემირი 821–822
* თელჰეთი, 822–828
* აბდულაჰ ებნე თეჰირი, 828–844
* თეჰირ II, 844–862
* მუჰამედი, 862–872

### ალავიდი, 864–928 
* ჰასან იბნ ზეიდ ჰასანი, ემირი 864–884
* მუჰამედ იბნ ზეიდი, 884–900
* მუჰამედ იბნ ალი ჰუსეინი, 913–916
* ჰასან იბნ ჰგეშენ ჰასანი, 916–928

### ზიარიდები, 928–1043 
* მერდოვიჰი, ემირი 928–934
* ვოშმეგერი, 934–967
* ბისუთუნი, 967–976
* ქაბუსი, 976–1012
* მანუჩეჰრი, 1012–1031
* ანუშირვანი, 1031–1043
* კეიკავოსი
* გილანშეჰრი

### ბუიდები, 932–1056 آل بویه 
#### ფარსების დინასტია دیلمیان 
* ემედ ოდოვლეჰ აბოლ ჰასანი, ემირი 932–939
* აზად ოდოვლეჰი, 939–982
* შარაჰ ოდოვლეჰი, 982–989
* სამსამ ოდოვლეჰი, 989–998
* ბაჰა ოდოვლეჰი, 998–1012
* სულთან ოდოვლეჰი, 1012–1024
* ემედ ოდოვლეჰ აბუ ქალიჯერი, 1024–1048
* მელიქ აბუ ნასრ ხოსრავ ფირუზი, 1048–1055

#### ხუზისტანის და ქერმენის დინასტია 
* მოეზ ოდოვლეჰი, 932–966
* აზად ოდოვლეჰი, 966–977
* აზადო ოდოვლეჰი , 977–982
* ბაჰა ოდოვლეჰი, 989–1012
* სულთან ოდოვლეჰი, 1012–1021
* აბუ ქელიჯარ მარზბანი, 1043–1048
* გავანი ოდოვლეჰი, 1012–1028
* აბუ მანსურ ფულედ სოტონი, 1048–1056

#### ისპაჰანის და ჰამადანის დინასტია 
* როკნი ოდოვლეჰი, Sultan 932–976
* მოაიედი ოდოვლეჰი, 976–983
* ფაქჰრი ოდოვლეჰი, 976–997
* მეჯდი ოდოვლეჰი, 997–1029
* შამსი ოდოვლეჰი, 997–1021
* სამა ოდოვლეჰი, 1021–1023

### სეფარიდები 861–1002, صفاریان 
* იაგუბ სეფარი
* აბუ იუსუფ იაკობ იბნ ლაისი, ემირი 861–878
* ემრ ოებნ ლაისი, 878–900
* აბოლ ჰასან თეჰერ იბნ მუჰამედ იბნ ამრო იბნ ლაისი, 900–908
* ლაის იბნ ალი იბნ ლაისი, 908–910
* აბუ ალი მუჰამედ იბნ ალი იბნ ლაისი, 910–910
* აბუ ჯაფარ აჰმად იბნ მუჰამედ იბნ ქელფი, 923–963
* აბუ აჰმედ ქელიფ იბნ აჰმედი, 963–1002

### სამანიდები , 892–998 سامانیان 
* ისმაილ I, ემირი 892–907
* აჰმადი, 907–913
* ნესრ II, 913–942
* ნუჰ I, 942–954
* ადოლმალეჰი I, 954–961
* მანსორი I, 961–976
* ნუჰ II, 976–996
* მანსორი II, 996–998
* ადოლმალეჰი II, 998–998
* ისმაილ II

### ღაზნევიდები, 997–1186 غزنویان 
* მაჰმუდი, სულთანი 997–1030
* ჯალალ ოდველეჰ აბუ აჰმად მუჰამედ იბნ მაჰმუდი, 1030–1030
* შაჰაბ ოდველეჰ აბუ მასუდ იბნ მუჰამედი, 1030–1040
* შაჰაბ ოდველეჰ აბოლფაზ მოდუდ იბნ მასუდი, 1040–1049
* ბაჰა ო დოვლეჰ აბოლ ჰასან ალი იბნ მასუდი, 1049–1049
* აზად ოდველეჰ აბუ მანსუდ აბოლ რაშიდ იბნ მაჰმუდ იბნ საბოქთიენი, 1049–1052
* ჯამალ ოდველეჰ აბოლფაზ ფაროქჰაზად იბნ მასუდ იბნ მაჰმუდ, 1052–1059
* ზაჰერ ოდველეჰ აბოლ მაზაფარ იბრაჰიმი, 1059–1098
* ალა ოდველეჰ აბუ საიდ მასუდ იბნ იბრაჰიმი, 1098–1115
* სულთან ოდველეჰ აბოლ ფაზ არსალან შაჰი, 1115–1117
* იემენ ოდველეჰ აბოლ მაზაფარ ბაჰრამ შაჰ იბნ მასუდ, 1117–1153
* ტაჯ ოდველეჰ აბოლ შოჯა ხოსრო საჰ იბნ ბაჰრა შაჰ, 1153–1160
* სარაჯა ოდვალეჰ აბოლმოლოქ ზოსრო მელიქ იბნ ხოსრო შაჰ, 1160–1186

### სელჯუკები, 1029–1194 سلجوقیان 
* თოღრული (თოღრულ ბეგი), სულთანი 1037–1063
* ალფ არსლანი 1063–1072
* მელიქ-შაჰი 1072–1092
* ნასარ ად დინი მაჰმუდ I 1092–1094
* რუქნ ად დინი ბერქიყარუქი 1094–1105
* მუიზ ად დინი მელიქ შაჰ II 1105
* გიეზ ად დინი მუჰამედ I (მუჰამედი) 1105–1118
* მუიზ ად დინი აჰმედ სელჯუკი 1097–1157
* მუჰამედ II 1118–1131
* დაუდი (დავიდი) 1131–1132
* თოღრულ II (თოღრულ ბეგი) 1132–1134
* მესუდ I 1134–1152
* მელიქ შაჰ III 1152–1153
* მეჰმედ II (მუჰამედ II) 1153–1160
* სულეიმან შაჰი 1160–1161
* არსლან შაჰი 1161–1176
* თოღრულ III (ღოღრულ ბეგ III) 1176–1194

*დაიყო, 1194–1256 წლებში*

### ხვარაზმელები, 1096–1230 خوارزمشاهیان 
ხვარაზმელების იმპერია , წარმოიშვა ზერბაიჯანში . ხვარაზმელებმა დაიპყრეს ირანი და ცენტრალური აზია.
* გოთბ ალ დინი მუჰამედ I , შაჰი (1096–1128)
* ალალ ალ დინ აბულ მოზაფარი აზიზ იბნ გოთბ ალ დინ იბნ მუჰამედი (1128–1156)
* თაჯ ალ დინ აბოლფაზ I ილ არსალნი (1156–1171)
* თალაჯ ად დინ მაჰმუდ სულთანშაჰ იბნ I არსლანი (1171–1172)
* მუჰამედ II (ალა ად დინ თექეშ იბნ I არსლანი) (1172–1199)
* სულთანი ჯალალ ედ დინ მუჰამედ იბნ ალედინ თექეში, (1199–1220)
* ჯალალ ედ დინ მანგუბერნი იბნ ალ დინ მუჰამედი (1220–1230)
ხვარაზმელთა სახელმწიფო დაიპყრო მონღოლების იმპერიამ.

### ილხანატი, 1256–1380 ایلخانان 
მონღოლთა იმპერიის დაშლის შემდეგ ჩამოყალიბდა , რამდენიმე მონღოლური სახელმწიფო რომელთაგანაც ერთ-ერთი იყო ილხანთა სახელმწიფო . 
* ჰულუგუ ,დიდი ყაენის ძმა, 1256–1265
* აბაქა ხანი , 1265–1282
* სულთან აჰმედ თექუდერ იბნ ჰულუგუ, 1282–1284
* არღუნ ნოინ იბნ აბექა, 1284-1291
* გაუხათუ იბნ აბექა, 1291–1295
* ბაუდუ, 1295
* ჰასან ხან იბნ არღუნი, 1295–1304
* ოლჯაითუ ხოდა ბენდეჰ იბნ არღუნი, 1304–1316
* აბუ საიდი ბაჰადორ ხან იბნ ოლჯაითუ, 1316–1335 (last of Chinggisid il-khans)
* არფა ქეუდი, 1335–1336 
* მუსა, 1336–1353
* მაჰმუდი, 1337–1338
* სეთი ბეგი, ოლჯაითუს ქალიშვილი, 1338–1340
* ჯაჰან თემური, 1338–1339
* სულეიმან ხანი, 1340–1344
* თოღრუ თემური, 1335–1352
* ანუშირვანი, 1343–1355

ილხანთა სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ , წარმოიშვა ახალი სახელმწიფოები , მათგან ერთ-ერთი იყო ახალი მონღოლური სახელმწიფო თემურიდების იმპერია . იმპერიის დამაარსებელი იყო თემურლენგი.

### მუზაფარიდების დინასტია, 1314–1393 مظفریان 
* მუბერიზ ად დინ მუჰამედ იბნ ალ მუზაფარი, ემირი 1314–1358
* აბულ ფავარის ჯამალ ად დინ შაჰ სუჯა, 1335–1364 
* ქუთბ ალ დინ შაჰ მაჰმუდ (ისპაჰანი) , 1358–1366 (გარდაიცვალა. 1375)
* აბულ ფავარის ჯამალ ად დინ შაჰ სუკა , 1366–1384 (მეორედ გამეფება)
* მუჯაჰიდ ად დინ ზაინ ალ აბადინ ალი, 1384–1387

1387 წელს თემურ ლენგმა დაიპყრო მუზაფარიდების დედაქალაქი ისპაჰანი.
* იმად ად დინ სულთან აჰმედი (მხოლოდ ქერმენში), 1387–1391 
* მუბარიზ ად დინ შაჰ იაჰია (მხოლოდ შირაზში), 1387–1391 
* სულთან აბუ იშაქი (მხოლოდ სარაჯანში), 1387–1391
* შაჰ მანსური (მხოლოდ ისპაჰანში), 1391–1393

### თემურიდების დინასტია, 1380–1507 
* თემური ("თემურლენგი"), 1369–1405, ნომინალურად მართავდა ჩაღათას ხანატი

თემურ ლენგის გარდაცვალების შემდეგ იმპერია დასუსტდა.
* პირ მუჰამედი, თემურ ლენგის შვილიშვილი, 1392-1407, მართავდა კანდაგარს
* მირან შაჰი, თემურ ლენგის შვილი, 1405–1408, მართავდა აზერბაიჯანს
* რუსთემი, 1405–1409, მართავდა არაბეთს
* ქალილ სულთანი, მირან შაჰის შვილი, 1405–1409, მართავდა სამარყანდს
* შაჰ რუჰი, თემურ ლენგის შვილი, 1405–1447,მართავდა მარევარნახს
** აიალი, 1414, წინააღმდეგობა გაუწია შაჰ რუჰიმ
** აილანკარი, 1414–1415, წინააღმდეგობა გაუწია შაჰ რუჰიმ
* ბაიქარი, 1409–1412, მართავდა ფარსს
* ისკანდარი, 1412–1414, მართავდა ფარსს, აზერბაიჯანს & არაბეთს

1410 წელს თურქმანულმა ურდომ ყარა-ყოიუნლუმ (შავბატკნიანელები) დაიპყრეს ბაღდადი და იქ დააარსეს , მათი დედაქალაქი . თემურიდების დინასტია პრაქტიკულად დაშლილი იყო სხვადასხვა ნაწილად .

* ულუგუ ბეგი, შაჰ რუჰის შვილი, 1447–1449

**მარევარახნის მმართველები**:
* ადბ ალ ლატიფი, ულუგუ ბეგის შვილი, 1449–1450
* აბდულა მირზა, შაჰ რუჰის შვილიშვილი, 1450–1451
* აბუ საიდ იბნ მუჰამედი, შაჰ რუჰის შვილიშვილი, 1451–1469, მართავდა ასევე ხორასანს 1459 წელს

**ხორასანის მმართველები**:
* ბაბურ იბნ ბაისუნკური, შაჰ რუჰის შვილიშვილი, 1449–1457
* შაჰ მაჰმუდი, ბაბურის შვილი, 1457
* იბრაჰიმი, 1457
* ჯაჰან შაჰი, შავ ბატკნიანი თურქმანების ლიდერი, 1457–1458

*აბუ საიდი, შავ ბატკნიანი თურქმანების ლიდერი.*

**სამარყანდის მმართველები**:
* სულთან აჰმადი, აბუ საიდის შვილი, 1469–1494
* სულთან მუჰამედი, აბუ საიდის შვილი, 1494–1495
* მასუდი, 1495
* სულთან ბეისუნგური, 1495–1497
* სულთან ალი მირზა 1495–1500

*დაიპყრო უზბეკებმა*

**ჰერათის მმართველები**:
* სულთან მუჰამედი, აბუ საიდის შვილი, 1469
* ჰუსეინ ბეიქარეჰი, 1469–1506
* ბედი ალ ზამანი, ჰუსეინის შვილი, 1506–1507

*დაიპყრო უზბეკებმა*

## თანამედროვე ირანის შაჰები 
თანამედროვე ირანის მონარქების მმართველობა იწყება 1502 წლიდან როდესაც ქვეყნის სათავეში მოდიან სეფიანელები. 

### სეფიანთა დინასტია, 1502–1736 صفویه 
::*სეფიანთა გვარი*
* ისმაილ I 1501–1524
* თამაზ I 1524–1576
* ისმაილ II 1576–1578
* მუჰამად ხუდაბანდა 1578–1587
* აბას I 1587–1629
* სეფი I 1629–1642
* აბას II 1642–1666
* სულეიმან I 1666–1694
* ჰუსეინ I 1694–1722
* თამაზ II 1722–1726 პირველი მეფობა
::*მარაშ-სეფიანთა გვარი*
* შაჰ აჰმედ მერაში 1726–1728
::*სეფიანთა გვარი*
* თამაზ II 1728–1732
* აბას III 1732–1736
::*სეფიანთა გვარი*
* სულეიმან II 1749–1750
::*სულთნები სეფიანთა გვარიდან*
* ისმაილ III 1750 პირველი მეფობა
::*უცნობი გვარი*
* მუჰამედ ჰუსეინ შაჰი III 1750 –1757 მხოლოდ მაზანდარანში. გადააყენეს 1757.
::*სულთნები სეფიანთა გვარიდან*
* ისმაილ III 1752–1761 მეორედ მეფობა
::*უცნობი სულთნები სეფიანთა გვარიდან*
* მუჰამედ შაჰი 1786 წელს ის დაქორწინდა ისმაილ III-ის ქალიშვილზე.

### ჰოტაკების დინასტია , 1722-1729 
* მირ მაჰმუდ ჰოტაკი 1722–1725
* აშრაფ ხან ჰოტაკი 1725–1729

### აფშარიდების დინასტია, 1736–1797 دودمان افشار 
* ნადირ შაჰი, 1736–1747
* ადილ-შაჰი, 1747–1748
* იბრაჰიმ აფშარი, 1748
* შაჰ რუჰ აფშარი, 1748–1797, 

### ზენდების დინასტია, 1750–1794 دودمان زند 
ირანში არეულობით და ქაოსით ისარგებლა , ზენდების დინასტიამ და ქვეყნის სათავეში მოექცა . 

* ქერიმ ხანი, 1750–1779
* აბოლ ფაზ ხანი, 1779
* მუჰამედ ალი ხანი, 1779
* სადიქ ხანი, 1779–1782
* ალი მურად ხანი, 1782–1785
* ჯაფარ ხანი, 1785–1789
* ლოთბ ალი ხანი, 1789–1794

### ყაჯარების დინასტია, 1794–1925 دودمان قاجار 
### ფეჰლევიანთა დინასტია, 1925–1979 دودمان پهلوی 
1979 წლის რევოლუციის შედეგად. ირანში დაემხო შაჰის ხელისუფლება და ქვეყანაში დამყარდა ისლამური რესპუბლიკა

## იხილეთ აგრეთვე 
* ირანის ისტორია
* დიდი სპარსული იმპერია

## სქოლიო 


სპარსეთი
*
კატეგორია:მმართველთა სიები

კატეგორია:ირანის ისტორია