ბუტანური ნგულტრუმი

**ნგულტრუმი (**ძონგკხა: དངུལ་ཀྲམ; სიმბოლო : **Nu.**, კოდი : **BTN** )— ბუტანის სამეფოს ვალუტა . იგი იყოფა 100 ჩჰერტუმად ( ძონგკხა: ཕྱེད་ཏམ, იწერებოდა, როგორც *ჩეტრუმა* მონეტებზე 1979 წლამდე). ბუტანის სამეფო სავალუტო ორგანო არის ნულოვანი ბანკნოტებისა და მონეტების მჭრელი ორგანო . ნგულტრუმი ნაწილობრივ დამოკიდებულია ინდურ რუპიაზე. ვალუტის ოფიციალური სიმბოლოა Nu., ხოლო მისი მცირე ერთეულის, ჩჰერტუმის Ch.

## ისტორია 
1789 წლამდე ბუტანში ვრცელდებოდა ცუჩ ბეჰარის ზარაფხანის მონეტები. ამის შემდეგ, ბუტანმა საკუთარი მონეტები გამოუშვა, რომელიც ცნობილია როგორც *ჩეტრუმი* და ის მეტწილად ვერცხლისგან იყო დამზადებული. ჭედური ვერცხლისა და სპილენძის მონეტები მხოლოდ1929 წლამდე გამოიცემოდა, შემდგომში კი ისინი ვერცხლის 1/2 რუპიისა და ბრინაჯაოს 1 პაისას მონეტებით ჩანაცვლდა 1931 წელს. ნიკელის 1/2 რუპიის მონეტები 1950 წელს მოიჭრა.   დედიმიზაცია შემოიღეს 1957 წელს, როდესაც ბუტანის პირველი გამოცემის მონეტების ნომინალებში იყო ნაია პაიზა . 1966 წლის გამოშვებებში იყო 25 ნაია პაისას, 50 ნაია პაისას და 1 რუპიის მონეტები, რომლებიც  იყო 25 ნაია პაიზა, 50 ნაია პაიზა და 1 რუპია მონეტა, რომელიც დამზადებული იყო სპილენძისა და ნიკელის მასალისგან. 

მიუხედავად იმისა, რომ ბუტანის მთავრობამ განავითარა თავისი ეკონომიკა 1960-იანი წლების დასაწყისში, 1968 წელს მონეტიზაციამ გამოიწვია ბუტანის ბანკის დაფუძნება. მთავარი ფულადი რეფორმები გატარდა 1974 წელს, როდესაც ოფიციალურად 1 ნგულტრიმი 100 ჩჰეტრუმის ტოლი გამოაცხადეს. ნგულტრუმმა შეინარჩუნა ინდურ რუპიაზე დამოკიდებულება.

ტერმინი მომდინარეობს ძონგკხური სიტყვა *ნგულისგან* , რომელის ითარგმნება როგორც ,,ვერცხლი" და *ტრუმ* რომელიც ჰიდიდან ითარგმნება როგორც ,,ფული." 

ფინანსთა სამინისტრომ პირველი ბანკნოტები გამოუშვა 1974 წელს, 1, 5, 10, და 100 ნგულტრუმის ტოლფასი ბანკნოტები. ამას მოჰყვა ბუტანის სამეფო სავალუტო ორგანოს დაარსება 1982 წელს ბუტანის ცენტრალურ ბანკად, რომელმაც 1983 წელს აიღო ბანკნოტების გამოშვების უფლებამოსილება და შეცვალა ფინანსთა სამინისტროს უფლებამოსილება. 

## მონეტები 
1974 წელს დაინერგა ალუმინის 5 და 10 ჩჰერტუმის ღირებულების, ალუმინ-ბრინჯაოს 20 ჩჰერტუმისა და კუპრო-ნიკელის 25 ჩჰერტუმისა და 1 ნგულტრუმის ღირებულების მონეტები. ჩჰერტუმის 5 ნომინალიანი მონეტა იყო კვადრატული ფორმის, ხოლო 10 ჩჰერტუმის ღირებულების ნიჟარის ფორმის. 1979 წელს გამოუშვეს ახალი მონეტები: 5 და 10 ჩჰერტუმის ღირებულების - ბრინჯაოსგან, 25 და 50 ჩჰერტუმისა და 1 და 3 ნგულტრუმის ღირებულების მონეტები კუპრო-ნიკელისგან. ალუმინსა და ბრინჯაოსგან დამზადებული 25 ჩჰერტუმის ღირებულების მონეტა მიმოქცევაში 1979 წელს შევიდა. დღესდღეობით 5 და 10 ჩჰერტუმის ღირებულების მონეტები ძალიან იშვიათად გამოიყენება. ამჟამად მიმოქცევაში არსებობს: 20, 25, 50 ჩჰერტუმისა და 1 ნგულტუმის ღირებულების მონეტები. 

## ბანკნოტები 
### წინა სერიები 
1974 წლის 2 ივნისს  ბუტანის სამეფო მთავრობამ შემოიტანა 1, 5 და 10 ნგულტრუმის ღირებულების ბანკნოტები, მოგვიანებით, 1978 წელს კი 2, 20, 50 და 100 ნგულტრუმის ღირებულების კუპიურები. 1982 წლის 4 აგვისტოს ამოქმედდა ბუტანის სამეფო სავალუტო ორგანოს კანონი, თუმცა სამეფო სავალუტო ორგანომ არ დაიწყო მუშაობა 1983 წლის 1 ნოემბრამდე და ბანკნოტები არ გამოსცა 1986 წლამდე. 

### ამჟამინდელი სერიები 
2006 წელს სავალუტო ხელისუფლებამ წარადგინა ბანკნოტების უახლესი სერია, 1, 5, 10, 20, 50, 100, 500 და 1000 ნგულტრუმის ნომინალებით. ეს ბანკნოტები იყენებენ ჰიბრიდულ სუბსტრატს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* გაცვლითი კურსის ანალიზი ბუტანს და ინდოეთს შორის
* ბუტანის ისტორიული და ამჟამინდელი ბანკნოტები
* http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/jbs/pdf/JBS_01_01_04.pdf 
* http://himalaya.socanth.cam.ac.uk/collections/journals/jbs/pdf/JBS_02_02_03.pdf 
* https://web.archive.org/web/20120806142959/http://picasaweb.google.com/Vercrusse/Bhutan_Coins02

## სქოლიო 
კატეგორია:ბუტანი
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები