ტულონის ალყა (1793)

**ტულონის ალყა** — საფრანგეთის რევოლუციური ომების საწყისი ეტაპის ერთ-ერთი მთავარი ბრძოლა, რომელიც 1793 წლის სექტემბრიდან დეკემბრამდე მიმდინარეობდა პირველი კოალიციის ომის დროს. რესპუბლიკური ძალების ევროპული კოალიციის ძალებსა და ფრანგ როიალისტებზე გამარჯვების შემდეგ, ქალაქი რევოლუციური მთავრობის კონტროლს დაუბრუნდა. ალყის მოვლენები ნაპოლეონ ბონაპარტის სამხედრო კარიერაში მნიშვნელოვან ეტაპს წარმოადგენდა, რომელიც ქალაქის აღების შემდეგ ბრიგადის გენერალად დაწინაურდა.

## ისტორია 
1793 წელს საფრანგეთის რესპუბლიკა ომში იყო ჩაბმული რამდენიმე ევროპულ ძალასთან, მათ შორის დიდ ბრიტანეთთან და ესპანეთთან. ამავდროულად, ქვეყნის შიგნით პოლიტიკური ბრძოლა რევოლუციის მომხრეებსა და როიალისტებს შორის გაძლიერდა. 1793 წლის მაისში ტულონში ეროვნული კონვენციის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყება დაიწყო.

თავდაცვისთვის საკმარისი ძალების არქონის გამო, აგვისტოს ბოლოს აჯანყებულებმა ქალაქი, ფლოტი და სიმაგრეები ადმირალ სამუელ ჰუდის მეთაურობით ბრიტანულ ესკადრილიას გადასცეს, რითაც იგი ახალგაზრდა მეფე ლუი XVII-ის წარმომადგენლად აღიარეს. მოკავშირეთა ჯარები - ბრიტანელები, ესპანელები, სარდინიელები და ნეაპოლიტანელები - ტულონში ჩავიდნენ. გარნიზონის საერთო რაოდენობა 22 000-25 000 კაცს შეადგენდა.

ალყა 1793 წლის სექტემბერში დაიწყო. რესპუბლიკურ ძალებს თავდაპირველად გენერალი ჟან-ფრანსუა კარტო ხელმძღვანელობდა, მაგრამ მოგვიანებით სარდლობა ჟაკ-ფრანსუა დოპეს, შემდეგ კი ჟაკ-ფრანსუა დიუგომიეს გადაეცა. ბრძოლის დროს რესპუბლიკელი არტილერიის უფროსი დომარტენი მძიმედ დაიჭრა, რის შემდეგაც არტილერიის სარდლობა 24 წლის კაპიტანმა ნაპოლეონ ბონაპარტმა აიღო.

ქალაქის კედლების შტურმის ტრადიციული ტაქტიკისგან განსხვავებით, ბონაპარტმა შესთავაზა ძალისხმევის კონცენტრირება გზისპირა სარდლობის სიმაღლეების აღებაზე. მისი გეგმა მოიცავდა საარტილერიო ბატარეების განთავსებას, რათა მოკავშირეთა ფლოტი ნავსადგურიდან წასულიყო. მისი ხელმძღვანელობით აშენდა ბატარეები სახელწოდებით „მონტანი“ და „სან-კიულოტი“, რომლებიც თანდათან ზღუდავდნენ კოალიციური გემების მოქმედებებს.

ოპერაციის ერთ-ერთი მთავარი ეტაპი იყო კონცხ ბალაგიერისა და აიგიეტის სიმაგრეების აღება, რომლებიც ნავსადგურის შესასვლელს აკონტროლებდნენ. მოკავშირეებმა აქ ააშენეს ძლიერი ფორტ მიურგრეივი, რომელიც ბრიტანელებისთვის „პატარა გიბრალტარის“ სახელით იყო ცნობილი. 1793 წლის 17 დეკემბრის ღამეს რესპუბლიკელმა ჯარებმა გადამწყვეტი შეტევა განახორციელეს ფორტ მალბუკესა და მიურგრეივზე. ბრძოლის დროს ბონაპარტი ბაიონეტით ბარძაყში დაიჭრა.

ფორტ აიგიეტის აღების შემდეგ, ფრანგულმა არტილერიამ შეძლო ნავსადგურში მოკავშირეთა გემების დაბომბვა, რამაც ქალაქის შენარჩუნება შეუძლებელი გახადა.

18 დეკემბერს ადმირალ ჰუდმა ევაკუაციის ბრძანება გასცა. მოკავშირეთა ძალებმა ტულონი ფრანგული ფლოტის ნაწილის განადგურების შემდეგ მიატოვეს: ცხრა გემი დაიწვა და თორმეტი ტყვედ ჩავარდა. დაახლოებით ოცდახუთი გემი რესპუბლიკელების ხელში აღმოჩნდა.

1793 წლის 19 დეკემბერს რესპუბლიკური არმია ქალაქში შევიდა. მის აღებას მოჰყვა რეპრესიები როიალისტ მხარდამჭერთა წინააღმდეგ, რომლებსაც კონვენციის კომისრები, მათ შორის პოლ ბარასი და ჟან-ფრანსუა ფრერონი ხელმძღვანელობდნენ. შეფასებები განსხვავებულია, 700-დან 800-მდე ადამიანი სიკვდილით დასაჯეს.

22 დეკემბერს ბონაპარტი ბრიგადის გენერალად დააწინაურეს და მალევე გაგზავნეს საფრანგეთის სამხრეთით შემდგომი სამსახურისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Siege of Toulon - ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* The Siege of Toulon, 1793
* Siege of Toulon
* The Siege of Toulon, 1793

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბრძოლები
კატეგორია:აჯანყებები საფრანგეთში