open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უსინათლო არაბის სიმღერა

**„უსინათლო არაბის სიმღერა“** () — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორ ფიქრეთ ამიროვის მიერ დაწერილი სიმღერა, რომელიც შეიქმნა ჰუსეინ ჯავიდის პიესისთვის „შეიხ სანანი“. იგი ბალადის სტილისტიკის არის. ტიპური ნიმუში.

## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის სიმღერები
ჰაჯი ზეინალაბდინ შირვანი

**ჰაჯი ზეინალაბდინ ახუნდ ისკანდერ ოღლი შირვანი** ( ლიტერატურული ფსევდონიმი ტამკინი, ზედმეტსახელი ტარიკათში მასტალი შაჰი; 16 აგვისტო 1780, შემახა — 1837 ან 1838, წითელი ზღვა, გემზე, დასაფლავებულია საუდის არაბეთის ქალაქ ჯიდაში) — აზერბაიჯანელი მეცნიერი, მოგზაური, გეოგრაფი, ისტორიკოსი, ეთნოგრაფი, ლიტერატურათმცოდნე და პოეტი. ძმა ჰაჯი მუჰამედ ალი შირვანი.

ჰაჯი ზეინალაბდინ ახუნდ ისკანდერ ოღლი შირვანი დაიბადა 1780 წლის 16 აგვისტოს ქალაქ შემახაში. 1785 წელს მისი ოჯახი გადასახლდა ქალაქ ქარბალაში, სადაც მამამისი ახუნდ ისკანდერი ასწავლიდა მედრესეში. იმავე მედრესეში მიიღო განათლება შირვანიმაც. მედრესეს დამთავრების შემდეგ 1796 წელს, იგი გაემგზავრა ბაღდადში განათლების დასამთავრებლად. რამდენიმე წელიწადში შირვანი იწყებს მოგზაურობას. იმოგაურა მცირე აზიაში, ირანის ტერიტორიაზე, შუა აზიის, არაბეთისა და ჩრდილო აფრიკის უდაბნოებში, სუდანის სავანებში, ინდოეთის ტროპიკულ ტყეებში, ინდოეთის ოკეანის კუნძულებზე, მან გადალახა ჰინდუქუშის, ზაგროსის, სულეიმანის მთები, პამირი, აფრიკისა და აზიის სხვადასხვა რეგიონი.

ჰაჯი ზეინალაბდინ შირვანის ხელნაწერები და ნაწარმოებები ინახება ლონდონში, ბრიტანეთის მუზეუმში, პარიზის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში, ეგვიპტეში, სანქტ-პეტერბურგის ბიბლიოთეკაში, საქართველოს ხელნაწერთა ინსტიტუტში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1780
კატეგორია:გარდაცვლილი 1838
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ისტორიკოსები
სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი

**სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი**

## ბიოგრაფია 
სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი დაიბადა 1410 წელს (იუნესკოს საიტზე გამოქვეყნებული ინფომაციით — XIV საუკუნის 90-ან წლებში) შემახაში (შირვანში) მდიდარ ოჯახში. ახალგაზრდობაში იგი გატაცებული იყო სუფიზმით, იყო ტარიკათის შირვანის ტოტის უფროსის ცნობილი შეიხ სადრ ად დინ ალ ჰალვათის მიმდევარი. შეიხის გარდაცვალების შემდეგ იგი ეჩხუბა მის მოწაფე პირი ზადეს შეიხის ადგილის დაკავებასთან დაკავშირებით და გადავიდა საცხოვრებლად ბაქოში. ბაქოში იგი დასახლდა შირვანშაჰ ჰალილ ულა I -ს კარზე, სადაც სარგებლობდა დიდი პატივისცემით როგორც პოპულარული ფილოსოფოსი, მეცნიერი და კარის ასტროლოგი. მალე მისი მიმდევრების რიცხვმა (მათ შორის ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნებშიც) გადააჭარბა ათი ათასს. აზერბაიჯანის საბჭოთა ენციკლოპედიის მიხედვით სეიდ იაჰია ჯალალედდინ ბაკუვი გარდაიცვალა ბაქოში 1462 წელს, იუნესკოს საიტის მიხედვით —1463.

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1462
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ნახიჩევანის მუზეუმი ღია ცის ქვეშ

**ნახიჩევანის მუზეუმი ღია ცის ქვეშ** () — ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი ღია ცის ქვეშ აზერბაიჯანის ქალაქ ნახიჩევანში (ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა).

ნახიჩევანის მუზეუმი ღია ცის ქვეშ დაარსდა 2002 წელს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი მეჯლისის თავმჯდომარის ვასიფ თალიბოვის განკარგულების საფუძველზე. მუზეუმი განლაგებულია 3 ჰა ფართობზე.

მუზეუმის ტერიტორიაზე განლაგებულია მომინე ხათუნის მავზოლეუმი. მუზეუმის ძირითად ექსპონატებს წარმოადგენენ ბატკნების გამოსახულების მქონე ქვები. ამათ გარდა მუზეუმის ფონდებს ასევე მიეკუთვნება ქვის სხვადასხვა ფორმის ფიგურები, აკლდამები და კოლონები. ასევე მუზეუმის ტერიტორიაზე განლაგებულია გიამიგაიადან ჩამოტანილი წარწერებიანი საფლავის ქვები, რომლებიც მიეკუთვნებიან ბრინჯაოს ხანას. 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
კატეგორია:2002 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ყუბის გენოციდის მემორიალური კომპლექსი

**ყუბის გენოციდის მემორიალური კომპლექსი** () — მუზეუმი ყუბაში, აზერბაიჯანში. აშენდა 2009-2013 წლებში და ეძღვნება ბაქოში მარტის მოვლენების დროს დაღუპულთა ხსოვნას. კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს ეგიდით მემორიალური კომპლექსი ტურისტულ ადგილად გადაიქცა.

მუზეუმის მშენებლობა დაიწყო 2009 წელს, 2007 წელს მასიური დაკრძალვის ადგილის აღმოჩენის გამო. 2013 წლის 18 სექტემბერს ყუბის მემორიალური კომპლექსი აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა გახსნა.

## გალერეა 

File:Guba Mass Grave bones.jpg|
File:Guba Genocide Memorial Complex.JPG|
File:Ilham Aliyev in openning ceremony Guba Genocide Memorial Complex.JPG|
File:Guba mass grave.jpg|

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:2013 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ლაღიჩის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**ლაღიჩის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — დაარსდა 1985 წელს. განლაგებულია აზერბაიჯანის ისმაილის რაიონში. მუზეუმის მთავარი მცველი არის მაარიფ აღამეშედი ოღლი ალიევი.

მუზეუმი გაიხსნა 1985 წელს. დასაწყისში იგი მიეკუთვნებოდა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნაკრძალის შემადგენლობაში, ხოლო 1992 წლიდან დაიწყო დამოუკიდებლად ფუნქციონირება, როგორც დამოუკიდებელმა ობიექტმა. მუზეუმის ექსპოზიცია მოიცავს 1000 ექსპონატზე მეტს. თვითონ მუზეუმი განლაგებულია შენობაში, რომელიც ცნობილია ლაღიჩში „აღოლუს მეჩეთ“-ად, რომელიც აშენდა 1914 წელს.

კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:1985 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ოქროს ხანა

[მინი|upright=1.35|,,ოქროს ხანა*. ავტ. [პიეტრო და კორტონა (პიტის სასახლე, ფლორენცია, იტალია).]]
**ოქროს ხანა** —  ტერმინი მომდინარეობს ბერძნული მითოლოგიიდან, კონკრეტულად ჰესიოდეს *სამუშაონი და დღენიდან*, სადაც აღწერილია ადამიანთა რასის დაცემის ხუთი ეტაპი. ოქროს ხანა პირველი პერიოდი იყო, როდესაც ადამიანთა *ოქროს რასა* ( *chrýseon génos'') ცხოვრობდა. პირველ ეპოქაში მცხოვრები ადამიანების მმართველი იყო კრონოსი. პირველი ეპოქის დასასრულის შემდეგ იყო ვერცხლის, ბრნიჯაოს (ადამიანის ხანა), გმირული და ბოლოს მიმდინარე რკინის ხანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ესქატოლოგია
*ედემი
*სამოთხე

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Age of Man
*Five Ages of Man in Greek Mythology 
*What Makes a Scientific Golden Age?

## სქოლიო 
კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:მითოგრაფია
კატეგორია:უტოპია
ჯასტის სმითი

**ჯასტის ელიო სმითი** (; დ. 9 აგვისტო, 1995, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია ფრანკლინ უების როლით ფილმში „იურული სამყარო: დაცემული სამეფო (2018), აგრეთვე ეზეკიელის როლით Netflix-ის ტელესერიალში „The Get Down“ (2016–2017).

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:ამერიკელი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბათუმის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ბათუმის ღვთისმშობლის ეკლესია ** — ტაძარი ბათუმში, კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი.

## ისტორია
აშენდა 1898-1903 წლებში გოთური აღორძინების დიზაინით, როგორც კათოლიკური ეკლესია. XIX საუკუნის მეცენატმა და მეწარმემ სტეფანე ზუბალაშვილმა მხატვრები და არქიტექტორები იტალიიდან მოიწვია და ეკლესია დედის ხსოვნას მიუძღვნა. მისი აგება ძმები ზუბალაშვილების დედის — ელისაბედის ოცნება ყოფილა. გარდაცვალების წინ დედას სტეფანესთვის სიტყვიერად უთხოვია ბათუმში „წმინდა ტაძრის აგება“ მისი სულის მოსახსენებლად. მშენებლობის ღირებულებამ 250 ათას რუბლს მიაღწია.   

საბჭოთა პერიოდში ეკლესია დაიხურა და სხვადასხვა მიზნებისთვის გამოიყენეს. მათ შორის იყო მაღალი ძაბვის ლაბორატორია და არქივი. 1970 წელს ეკლესიის შენობა შეაკეთეს და 1989 წელს გადასცეს საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1989 წლის 16 მაისს საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქმა ილია II-მ ეკლესია აკურთხა, და დაახლოებით 5000 ადამიანი მონათლა. 

2011 წლის 21 თებერვალს მიენიჭა კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

## არქიტექტურა
ეკლესია მაღალ ფუნდამენტზე აღმართული, დასავლეთ-აღმოსავლეთ ღერძზე წაგრძელებული ხუთწახნაგა შვერილი აფსიდის მქონე სამნავიანი ბაზილიკაა. აღმოსავლეთით საკურთხევლის ორსავე მხარეს, მთავარი ნავისა და ტრანსეპტის კვეთაზე, ერთსართულიანი კვადრატული ოთახები - საკრისტიებია განთავსებული. დასავლეთი ფასადი ორი მაღალი სამრეკლო-კოშკით არის ფლანკირებული.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ბათუმში
კატეგორია:ბათუმის ტაძრები
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკური ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ჯეფ გოლდბლუმი

**ჯეფრი ლინ გოლდბლუმი** (, ; დ. 22 ოქტომბერი, 1952) — ამერიკელი მსახიობი და მუსიკოსი. მონაწილეობა აქვს მიღებული მისი დროის ყველაზე შემოსავლიან ფილმებში: „იურული პარკი“ (1993) და „დამოუკიდებლობის დღე“ (1996), ისევე როგორც სიკველებში: „დაკარგული სამყარო: იურული პარკი (1997), „იურული სამყარო: დაცემული სამეფო“ (2018) და „დამოუკიდებლობის დღე: აღორძინება“ (2016).

ჯეფ გოლდბლუმი დაიბადა უესტ-ჰომსტედში, პენსილვანიაში, რუსი და ავსტრიელი ამიგრანტების ოჯახში. დედამისი, შირლი, რადიოწამყვანი იყო, ხოლო მამამისი, ჰაროლდი კი ექიმი. როდესაც გოლდბლუმს 17 წელი შეუსრულდა, სამსახიობო კარიერის დასაწყებად გადავიდა ნიუ-იორკში. მისი დებიუტი შედგა ბროდვეის მიუზიკლში „ორი ვერონელი აზნაური“, ხოლო 1974 წელს გადაიღეს ფილმში „სიკვდილის სურვილი“.

მისი ადრეული ფილმებია: „სხეულის გამტაცებელთა შემოჭრა“ (1978), „დიდი იმედგაცრუება“ (1983), „ღამეში“ (1985). იგი ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა დეივიდ კრონენბერგის ფილში „ბუზი“ მონაწილეობით, რისთვისაც გადაეცა სატურნის ჯილდო კატეგორიაში „საუკეთესო მსახიობი კაცი.

გოლდბლუმს, აგრეთვე მონაწილეობა აქვს მიღებული სხვადასხვა ფილმებში: „აყლაყუდა“ (1989), „პუდრი“ (1995), „ეგვიპტის პრინცი“ (1998), „კატები ძაღლების წინააღმდეგ“ (2001), „იგბი დაბლა მიექანება“ (2002), „ცხოვრება წყალქვეშ“ (2004), „გაცოცხლებული ადამი“ (2008), „უიქენდი პარიზში“ (2013), „სასტუმრო გრანდ ბუდაპეშტი“ (2014) და „თორი: რაგნაროკი“ (2017). იგი, აგრეთვე გამოჩნდა რამდენიმე ტელესერიალში, მათ შორის ტელესერიალის „კანონი და წესრიგი: კრიმინალური განზრახვა“ მეცხრე და მეათე სეზონებში

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*ჯეფ გოლდბლუმი — Box Office Mojo
* 
* 
*ჯეფ გოლდბლუმი  — NETFLIX
*ჯეფ გოლდბლუმი — Playbill
* ჯეფ გოლდბლუმი: ჰოლივუდის ბუდა — „The Guardian“

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ვიდეო თამაშების მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი გამხმოვანებლები
კატეგორია:ამერიკელი პიანისტები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნოდარ გიოშვილი

**ნოდარ ალექსის ძე გიოშვილი** (დ. 21 მარტი, 1935, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ლექსიკოგრაფი, მთარგმნელი; საქართველოს კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1987 წ.). 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი 1959 წელს. 1959-1965 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ცენტრალური სამეცნიერო ბიბლიოთეკის სწავლული მდივანი; 1965-1966 წლებში — ალექსანდრე ნათიშვილის სახელობის მორფოლოგიის ინსტიტუტის  მეცნიერ-მუშაკი; 1966-1986 წლებში — ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სიტყვანისა და ბიბლიოგრაფიის რედაქციის წამყვანი სამეცნიერო რედაქტორი და ბიბლიოგრაფიის ჯგუფის ხელმძღვანელი; 1986 წლიდან სამეცნიერო კონტროლის რედაქციის გამგე; 2002 წლიდან სამეცნიერო სალიტერატურო კონტროლის, სიტყვანისა და ბიბლიოგრაფიის რედაქციის გამგე. 

გიოშვილის პირველი გერმანული თარგმანები დაიბეჭდა 1956 წელს ბერლინში („აკაკის ნაკვესები“, გაზეთი «ტრიბიუნე»). გერმანულად თარგმნა აგრეთვე სულხან-საბას იგავ-არაკები, ქართულად – კ. რომელის „კავკასიის ხალხები“ (2011 წ.). მას ეკუთვნის ასევე „ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიაში“ დაბეჭდილი მრავალი სტატია. გარდა ამისა, მონაწილეობდა სხვადასხვა ენციკლოპედიური ცნობარების, ლექსიკონების და მონოგრაფიების რედაქტირებაში.   

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ქართველი ლექსიკოგრაფები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ნოდარ
გიორგი სინგელოსი

**გიორგი სინგელოსი** (; გ. 810 წლის შემდეგ) — ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი.

გიორგი სინგელოსი 786–806 წლებში პატრიარქ ტარასის მდივნის მოვალეობას ასრულებდა. შემდეგ განმარტოვდა მონასტერში, სადაც დაწერა თავისი „ქრონიკა“. თხზულებაში აღწერს მსოფლიო ისტორიას ადამიდან დიოკლეტიანეს კეისრობამდე და იყენებს „დაბადების“ ტექსტს, ასევე ალექსანდრიელი ქრონისტების პანდორესა და ანნიანეს თხზულებებს. სინგელოსის „ქრონიკა“ გააგრძელა თეოფანე ჟამთააღმწერელმა.

გიორგი სინგელოსის თხზულებაში არის ცნობები საქართველოსა და ქართველებზე. მისი გადმოცემით, ნოემ იაფეტს სხვა ქვეყნებთან ერთად იბერია და კოლხეთის სამეფოც არგუნა. ნოეს შვილებს შორის ასახელებს თობელს, მოსოხს, თარსუსს – „საიდანაც არიან იბერიელები“. იაფეტისგან წარმოშობილ ტომებს მიაკუთვნებს კოლხებს, კორზენებს, ხალიბებს, მოსინიკებს. პომპეუსის ლაშქრობებს შორის ასახელებს გამარჯვებებს იბერებსა და კოლხებზე, პომპეუსის ტრიუმფში მონაწილე ტყვეებს შორის კი ჩამოთვლის ლაზთა მეფესა და იბერიელთა ოც მთავარს (არქონტს). თხზულებაში არის ცნობა 532-წლიანი მოქცევის შესახებ, რომელსაც ემყარება ძველი ქართული წელთაღრიცხვა. გიორგი სინგელოსი პირველია ჩვენამდე მოღწეულ ავტორთა შორის, რომელიც ამ წელთაღრიცხვას ხმარობს და ქრისტეს დაბადებას მეთერთმეტე მოქცევის 181-ე წლით ათარიღებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბიზანტიელი მწერლები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
გიშერი

მინი|გიშერი
**გიშერი**, *სათი*, *გაგატი* — წიაღისეული ნახშირის სახესხვაობა, შავი ფერის ქვა (მინერალოიდი); მქრქალია (საღ მონატეხზე – ელვარე). ახასიათებს სიბლანტე და ნიჟარისებრი მონატეხი; ადვილად ემორჩილება დამუშავებას. სისალე მინერალოგიური სკალით 3–3,5; სიმკვრივე დაახლ. 1300–1400 კგ/მ³. 

წარმოიქმნება მეზოზოური ან კაინოზოური ასაკის ზღვიურ შლამში მერქნის მეტამორფიზმის შედეგად. გვხვდება დანაგროვების ან ცალკეული ნატეხების სახით ქვიშაქვებში, მერგელებსა და სუსტად მეტამორფიზებულ ქვანახშირში ან მურა ნახშირში. გიშერს იყენებენ ძირითადად სამკაულების დასამზადებლად. საქართველოს ტერიტორიაზე გიშრის საბადოები განლაგებულია იურული ასაკის ნახშირიან წყებაში (გელათი, ძიროვანი; ტყიბულის მუნიციპალიტეტი).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* გიშერი. ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი. 2011.

კატეგორია:მინერალები
გლაზენაპის კოშკი

მინი|გლაზენაპის კოშკი
**გლაზენაპის კოშკი**, იგივე „გიორგისეული“ — საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლი; სამთო ასტრონომიული კოშკი, აგებული 1890-იან წლებში რუსეთის მეფისწულის, გიორგი ალექსანდრეს ძის და ასტრონომ სერგეი გლაზენაპის ინიციატივით აბასთუმნის ტერიტორიაზე (). კოშკზე განთავსებული იყო მცირე ზომის ტელესკოპი (აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის წინამორბედი).

აგებულია მთა ყანობილის კლდოვან ფერდზე. არის გეგმით წრიული ფორმის ქვის კოშკურა, რომელზეც დგას თუნუქის სახურავით გადახურული ხის აფიცრული ცილინდრი. ნაგებობის ძირი თლილი და დამუშავებული კვადრებით არის ნაშენი. კოშკი ღერძის ირგვლივ ბრუნავს, რაც ქვის ცოკოლსა და ხის ცილინდრს შორის დამაგრებული რკინის გორგოლაჭების მეშვეობით ხორციელდება.

## სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კატეგორია:აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია
აზერბაიჯანი-ეუთოს ურთიერთობები

**ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაცია** — პირველი ევროპული ორგანიზაცია, რომელსაც აზერბაიჯანი შეუერთდა. 1992 წლის 30 იანვარს აზერბაიჯანი ეუთოს წევრი გახდა. სომხურ-აზერბაიჯანული კონფლიქტი გახდა ამ ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების ყურადღების ობიექტი.

## დიპლომატიური ურთიერთობები 
1992 წლის 8-10 ივნისს, ჰელსინკიში, აზერბაიჯანი პირველად ეუთო-ს სამიტზე მონაწილეობდა.

აზერბაიჯანი 1993 წლის 20 დეკემბერს ეუთო-ს პარიზის ქარტიას შეუერთდა.

1994 წლის 5-6 დეკემბერს გაიმართა ბუდაპეშტის სამიტი. ბუდაპეშტის სამიტის შედეგების საფუძველზე 1995 წლის 20 იანვარს ვენაში შეიქმნა მაღალი დონის დაგეგმვის ჯგუფი, რომელშიც შედიოდნენ სომხეთ-აზერბაიჯანის კონფლიქტში წევრი სახელმწიფოების მიერ დანიშნული სამხედრო წარმომადგენლები.

1999 წლის 18-19 ნოემბერს სტამბოლში გამართული ეუთო-ს წევრი სახელმწიფოების სახელმწიფოთა და მთავრობის ხელმძღვანელების სამიტზე აზერბაიჯანი შეუერთდა სტამბოლის დეკლარაციასა და ევროპის უსაფრთხოების ქარტიას.

2014 წლის 28 ივნისიდან 2 ივლისამდე ბაქოში გაიმართა ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეის სხდომა. სამიტის დროს, ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეაში რუსეთისა და უკრაინის დელეგაციებმა შეხვედრები გამართეს და დიალოგის გაგრძელებაზე შეთანხმდნენ.

2015 წლის ივნისში, აზერბაიჯანის მთავრობამ გადაწყვიტა, გააუქმოს ეუთოსთან ხელმოწერილ მემორანდუმს ურთიერთგაგების შესახებ ბაქოში ორგანიზაციის ოფისის ფუნქციონირების შესახებ და ეუთო-ს ერთი თვე მისცა ოფისის დასახურად.

2016 წლის 11 ივლისს ვენაში ეუთო-ს მინსკის ჯგუფის მონაწილეობით გაიმართა დისკუსია მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებით.

2016 წლის 7 სექტემბერს აზერბაიჯანისა და სომხეთის შეხების ხაზზე, გოიგოლის რაიონის ომარის უღელტეხილზე , მომდევნო მონიტორინგი გაიმართა.

ეუთო-ს მოქმედი თავმჯდომარის მანდატის შესაბამისად, 21 დეკემბერს, აზერბაიჯანისა და სომხეთის სახელმწიფო საზღვარზე ყაზახის რაიონის მიმართულებით რეგულარული მონიტორინგი ჩატარდა.

2017 წლის ივლისში ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეის 26-ე სესია გაიმართა. მინსკში ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის ყოველწლიურ სხდომაზე რეზოლუციის „მულტიკულტურალიზმი - კულტურული ფასეულობების როლი დემოკრატიის განვითარებაში გლობალიზაციის პირობებში“ პროექტი განიხილეს. პროექტის ავტორი იყო იყო აზერბაიჯანის დელეგაციის წარმომადგენელი თაჰირ მირქიშლი. რეზოლუციის პროექტი მიღებულ იქნა. რეზოლუციის პროექტი მიზნად ისახავს სხვადასხვა კულტურული ფასეულობების შემუშავებასა და შენარჩუნებას, ეუთოს რეგიონში დემოკრატიის განვითარების ხელშეწყობასა და საერთაშორისო არენაზე მულტიკულტურალიზმის აზერბაიჯანული ტრადიციების გავრცელებას.

2017 წლის 8 ნოემბერს აზერბაიჯანისა და სომხეთის ჯარების შეხების ხაზზე თერ-თერის რაინში განხორციელდა მონიტორინგი.

## ეუთოს მინსკის ჯგუფი 
მინსკის ჯგუფის მიერ ყარაბაღის კონფლიქტის მოგვარება ეფუძნება სამ ძირითად პრინციპს: ძალის გამოუყენებლობა, ხალხთა თვითგამორკვევის უფლება და ტერიტორიული მთლიანობის შენარჩუნება.

მინსკის ჯგუფის პირველი შეხვედრა 1992 წლის 1 ივნისს რომში ჩატარდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აზერბაიჯანი და ბისეკი (BSEC)
* აზერბაიჯანი და ისლამური თანამშრომლობის ორგანიზაცია
* აზერბაიჯანის საგარეო ურთიერთობები

## რესურსები ინტერნეტში 
* OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights
* Mandate for the Co-Chairmen of the Minsk Process

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის პოლიტიკა
კატეგორია:აზერბაიჯანის საგარეო ურთიერთობები
კატეგორია:ეუთო
პეგასი

[მინი|250პქ|პეგასძე ამხედრებული [ბელეროფონი]]
**პეგასი** () — ფრთოსანი ცხენი ძველბერძნულ მითოლოგიაში. გავრცელებული ვერსიით, მედუზა გორგონას სისხლიგან წარმოიშვა. მეორე ვერსიის თანახმად, იგი პოსეიდონისა და მედუზას ვაჟიშვილია. ხშირად გვხვდება სხვადასხვა ლეგენდებში, მაგალითად, ერთ-ერთი მითის თანახმად ბელეროფონი პეგასზე ამხედრდა და სწორედ ასე შეძლო მითური ქიმერას დამარცხება. გავრცელებული ლეგენდის მიხედვით ყველგან, სადაც ის ფეხს დაადგამდა წყარო ამოდიოდა, რომელიც პოეტებს შთააგონებდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* პეგასი  — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:პოსეიდონის შთამომავლობა
ოპერაცია ოქროს საწმისი

**„ოქროს საწმისი“** — საბერძნეთის სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მიერ აფხაზეთის ომის დროს განხორციელებული ოპერაცია ადგილობრივი ბერძნების კონფლიქტური ზონიდან ევაკუაციისთვის. 1993 წლის 15 აგვისტოს გემი სოხუმში ჩავიდა. მასზე ეკიპაჟის გარდა საბერძნეთის შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის წარმომადგენლები, სპეციალური დანიშნულების ძალების 30 მებრძოლი და ექიმები იმყოფებოდნენ. ოპერაციას ხელმძღვანელობდა საბერძნეთის სამხედრო-საზღვაო ძალების კაპიტანი ვასილის დერტილისი. ოპერაციის შედეგად მოხდა 1015 ბერძენის ევაკუაცია. გავრცელებული ცნობით, ოპერაციის განხორციელებამდე აფხაზეთში საომარი მოქმედებებისას 200 ბერძენი დაიღუპა.  

## სქოლიოს სია
კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი
კატეგორია:ბერძნები
სინალოის კარტელი

**სინალოის კარტელი** (, აგრეთვე ცნობილი როგორც **გუსმან-ლოერას ორგანიზაცია**, **წყნაროკეანური კარტელი**, ეს უკანასკნელი მექსიკის სანაპიროსგან გამომდინარე სადაც კარტელი დაარსდა. კარტელის სხვა სახელებია ასევე **ფედერაცია** და **სისხლიანი ალიანსი**.) — საერთაშორისო ნარკოტიკებით მოვაჭრე და ფულის გათეთრებაში მონაწილე ორგანიზებული კრიმინალური სინდიკატი. დაარსდა 1980-იანი წლების შუა პერიოდში და მისი ძირითადი ბაზა მექსიკის ქალაქ კულიაკანში მდებარეობს, ხოლო ოპერაციებს ქვემო კალიფორნიის, დურანგოს, სონორისა და ჩიუაუის შტატების ტერიტორიებზე ახორციელებს. კარტელი ნაწილობრივ გაიხლიჩა, როცა სინალოის კარტელი ძმებმა ბელტრან-ლეივებმა დატოვეს.

აშშ-ის სადაზვერვო საზოგადოება სინალოის კარტელს განიხილავს, როგორც „ნარკოტიკებით ვაჭრობის ყველაზე ძლევამოსილ ორგანიზაციას მსოფლიოში“, ხოლო 2011 წელს გაზეთმა Los Angeles Times-მა მას „მექსიკის ყველაზე ძლევამოსილი ორგანიზებული კრიმინალური დაჯგუფება“ უწოდა. სინალოის კარტელი „ოქროს სამკუთხედთან“ ასოცირდება, რომელიც სინალოის, დურანგოსა და ჩიუაუის შტატებს მოიცავს. რეგიონი მექსიკური ოპიუმისა და მარიხუანის მთავარი მწარმოებელია.. ნარკოტიკების ეროვნული სადაზვერვო ცენტრის თქმით, აშშ-ის ტეროტორიაზე კოკაინის, ჰეროინის, მეტამფეტამინის, მარიხუანასა და MDMA-ს მთავარი გამავრცელებელი სინალოის კარტელია. ის არის უკანონო ფენტანილის მთავარი მიმწოდებელი ჩრდილოეთ ამერიკაში.

2017 წლიდან სინალოის კარტელი არის ყველაზე აქტიური ნარკოკარტელი რომელიც ამერიკის შეერთებული შტატების მთელ ტერიტორიაზე ნარკოტიკების უკანონო კონტრაბანდასა და ვაჭრობას ახორციელებს. ხოაკინ „ელ ჩაპო“ გუსმანის დაპატიმრების შემდეგ, კარტელს ისმაელ სამბადა გარსია (მეტსახელად ელ მაიო) და გუსმანის შვილები, ივან არჩივალდო გუსმან სალასარი და ალფრედო გუსმან სალასარი ხელმძღვანელობენ.

## ფონი
მინი|მარცხნივ|2023
[მინი|მარცხნივ|ქალაქი [კულიაკანი, სინალოა, ისტორიული ციტადელი.]]
1960-იანი წლების ბოლოს მექსიკის სინალოის შტატში ნარკობარონების პიონერი პედრო ავილეს პერესი იყო. ის მექსიკის მარიხუანის მსხვილი ნარკორეალიზატორების პირველი თაობის წარმომადგენელი იყო, რომელმაც მექსიკურ უკანონო ნარკოვაჭრობას საფუძველი ჩაუყარა. მასვე ეკუთვნის ამერიკის შეერთებულ შტატებში ნარკოტიკების გადასატანადად თვითმფრინავის გამოყენების იდეაც.

სინალოის მეორე თაობის ნარკომოვაჭრეებმა რაფაელ კარო კინტერომ, ერნესტო ფონსეკა კარილიომ, მიგელ ანხელ ფელიქს გალიარდომ და ავილეს პერესის ძმისშვილმა ხოაკინ „ელ ჩაპო“ გუსმანმა ნარკოტრაფიკთან დაკავშირებული ყველა საკითხი ავილესის ორგანიზაციაში მუშაობისას აითვისეს. გვადალახარის კარტელის დამაარსებელი მიგელ ანხელ ფელიქს გალიარდო 1989 წელს დააკავეს, თუმცა მიუხედავად ამისა ის მაინც მექსიკის ერთ-ერთ მთავარ ნარკომოვაჭრედ რჩებოდა და თავის ორგანიზაციასთან ციხიდან, მობილური ტელეფონის საშუალებით კვლავ აგრძელებდა ურთიერთობას, სანამ 1990-იან წლებში მკაცრი რეჟიმის დაწესებულებაში არ გადაიყვანეს. ამ დროისათვის მისმა ძმისშვილებმა, ძმებმა არელიანო ფელიქსებმა კარტელი დატოვეს და საკუთარი ორგანიზაცია ჩამოაყალიბეს, რომელიც ტიხუანის კარტელის სახელით გახდა ცნობილი, სინალოის კარტელს კი სათავეში ყოფილი ლეიტენანტები ექტორ ლუის პალმა სალასარი, ადრიან გომეს გონსალესი და ხოაკინ გუსმან ლოერა (ელ ჩაპო) ედგნენ.

## სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის ორგანიზაციები
ნაჯინი

**ნაჯინი** (라진구역, 羅津區域) — ქალაქი და ნავსადგური ჩრდილოეთ კორეაში, კორეის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, იაპონიის ზღვის გაუყინარ უბეში, ჰამგიონ-პუქტოს პროვინციაში. მოსახლეობა 50 ათასზე მეტი კაცს შეადგენს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის ქალაქები
შენების მოძრაობა

**შენების მოძრაობა** — პოლიტიკური მოძრაობა საქართველოში. დაარსდა 2017 წლის 16 ივნისს რესპულიკური პარტიიდან წამოსული პოლიტიკური ლიდერების მიერ. მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერია პარლამენტის ყოფილი თავმჯდომარე დავით უსუფაშვილი.

დაარსებიდან ორ თვეში შენების მოძრაობამ 2017 წლის თვითმმართველობის არჩევნებში მიიღო მონაწილეობა. პირველ არჩევნებში მოძრაობამ 0,76% მიიღო და მერვე ადგილი დაიკავა. შენების მოძრაობის თბილისი მერობის კანდიდატი ყოფილი რესპუბლიკელი თენგიზ შერგელაშვილი იყო, რომელმაც ხმათა 0,25% მიიღო და მეცხრე ადგილზე გავიდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* დავით უსუფაშვილმა შენების მოძრაობა დააარსა

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2017 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
ჰანამი

**ჰანამი** () — ქალაქი კიონგიდოს პოვინციაში, სამხრეთი კორეა. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, აქ მდებარეობს ადრეფეოდალური კორეული სახელმწიფოს დედაქალაქი პექჩე. 2009 წელს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება, ჰანამი შეეერთებინათ მეზობელ ქალაქ სონამისთვის.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  — ლიტლ-როკი
*  — რუშანი

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქები კიონგიდოს პროვინციაში

## სქოლიო
კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ნამიანჯუ

**ნამიანჯუ** (, Namyangju-si) — ქალაქი კიონგიდოს პროვინციაში, სამხრეთი კორეა.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  კენტი - 1996-დან
*  ულან-ბატორი - 1998-დან
*  ჩანჩჟოუ - 1999-დან
*  კანჯინი - 1999-დან
*  იონვოლი - 2000-დან

## სიმბოლოები
* ხე: ფიჭვი - პატიოსნებისა და ქალაქის მცხოვრებთა ტრადიციების სიმბოლო.
* ყვავილი: ფორციზია - სიკეთისა და იმედი სიმბოლო.
* ფრინველი: კოდალა - განასახიერებს ეკოლოგიასა და ბუნებაზე ზრუნვას.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ფოტოები
* ღირსშესანიშნაობები 

კატეგორია:კიონგიდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
სიდჟესის კინოფესტივალი

**სიდჟესის კინოფესტივალი** () — კატალონიური კინოფესტივალი და ფენტეზისა და საშინელებათა ფილმების ერთ-ერთი წამყვანი კინოფესტივალი მსოფლიოში. დაარსდა 1967 წელს. ფესტივალი როგორც წესი, ტარდება ყოველი წლის ოქტომბერში, საკურორტო ქალაქ სიდჟესში, რომელიც მდებარეობს ბარსელონიდან 34 კილომეტრის მოშორებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ესპანეთის კინოფესტივალები
კატეგორია:კატალონიის კინოფესტივალები
კატეგორია:ფენტეზის კინოფესტივალები
კატეგორია:1967 წელს დაარსებულები ესპანეთში
კატეგორია:1967 წელს დაარსებული პერიოდული ღონისძიებები‎
კატეგორია:1967 წელს დაარსებული კინოფესტივალები
ფრენკ დარაბონტი

**ფრენკ არპად დარაბონტი** (; დ. 28 იანვარი, 1959) — უნგრული წარმოშობის ამერიკელი კინორეჟისორი, სცენარსტი და პროდიუსერი.

ფრენკ დარაბონტი დაიბადა ქალაქ მონბელიარის ლტოლვილთა ბანაკში. იგი ჯერ კიდევ ბავშვი იყო, როდესაც ოჯახი გადასახლდა ჯერ ჩიკაგოში, ხოლო შემდეგ ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიის შტატში. მისი პირველი ფილმი იყო სტივენ კინგის ნაწარმოების „ქალი პალატაში“ ადაპტაცია.

ადრეულ ასაკში დაწერა სცენარი სხვადასხვა საშინელებათა ფილმებისთვის, მათ შორის: „საშინელება თელების ქუჩაზე 3“, „წვეთი“ და „ბუზი 2“. როგორც რეჟისორი ცნობილია სტივენ კინგის ნაწარმოებების ადაპტაციებით, ისეთების როგორებიცაა „გაქცევა შოუშენკიდან“, „მწვანე მილი“ და „ბურუსი“.

დარაბონტი, აგრეთვე იყო AMC-ის ტელესერიალ „მოსიარულე მკვდრების“ პირველი სეზონის შემქმნელი და აღმასრულებელი პროდიუსერი, ისევე როგორც TNT-ის ნეო-ნუარული სერიალ „განგსტერების ქალაქის“ შემქმნელი. მიღებული აქვს ოსკარის სამი და ოქროს გლობუსის ერთი ნომინაცია.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*
* ფრენკ დარაბონტი — Rotten Tomatoes 
* ფრენკ დარაბონტი ფილმების პროფილი Box Office Mojo-ზე
* ფრენკ დარაბონტი — Urban Dictionary

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი კინოპროდიუსერები
კატეგორია:ამერიკელი სცენარისტები
კატეგორია:ამერიკელი ტელერეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი ტელესცენარისტები
კატეგორია:ამერიკელი ტელეპროდიუსერები
კატეგორია:საშინელებათა ფილმების რეჟისორები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მარცელი ნენცკი

**მარცელი ვილჰელმის ძე ნენცკი** (; დ. 15 იანვარი, 1847, ბოჩკი, პოლონეთი — გ. 14 ოქტომბერი, 1901, პეტერბურგი) — პოლონელი ბიოქიმიკოსი და მიკრობიოლოგი. 1877-1890 წლებში ბერნის უნივერსიტეტის ფიზიოლოგიური ქიმიის პროფესორი. 1891 წლიდან განაგებდა პეტერბურგის ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტის ქმიმიურ განყოფილებას. სწავლობდა ორგანიზმში შარდოვანას სინთეზს, მიუთითა ღვიძლის როლზე ამ პროცესში და შეიმუშავა (ივანე პავლოვთან ერთად) ძუძუმწოვრების ორგანიზმში შარდოვანას სინთეზურად წარმოქმნის ერთ-ერთი თეორია. იკვლევდა ჰემოგლობინის არაცილოვან ნაწილს, დაადგინა ჰემის ქიმიური სტრუქტურა. 1897-1901 წლებში ლ. მარხლევსიკსთან ერთად გამოავლინა ჰემოგლობინისა და ქლოროფილის ქიმიური ნათესაობა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:პოლონელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:პოლონელი ქიმიკოსები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ვერიოვკინის მღვიმე

**ვერიოვკინის მღვიმე** — მსოფლიოში სიღრმით მეორე კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის მასივზე, ზღვის დონიდან 2309 მ სიმაღლეზე. მღვიმის ცნობილი ნაწილის სიღრმე 2017 წლის ტოპოაგეგმვის შედეგებით შეადგენდა 2204 მ-ს. სიღრმე სიფონების გაუვლელად იქნა მიკვლეული. 2018 წლის მარტის ექსპედიციის დროს გამოიკვლიეს სიფონური ტბის სიღრმე — ნემოს უკანასკნელი სადგომი, რამაც მღვიმის სიღრმეს კიდევ 8 მ შემატა და მღვიმის სიღრმის ნიშნული 2212 მ-ით განისაზღვრა, თუმცა 2024 წელს დაზუსტდა და შეადგინა 2209 მ-ი. მღვიმეში შესასვლელი კვეთით 3×4 მდებარეობს კრეპოსტისა და ზონტის მთებს შორის არსებულ უღელტეხილზე, უფრო კრეპოსტის მთის ფერდობების სიახლოვეს. შესასვლელი ჭის სიღრმე შეადგენს 32 მ-ს.

თავდაპირველად მღვიმე მარკირებული იყო როგორც С-115, შემდეგ П1-7, თუმცა 1986 წელს მღვიმეს სახელწოდება შეუცვალეს და უწოდეს ტრაგიკულად დაღუპული სპელეოლოგის — ალექსანდრე ვერიოვკინის (1960–1983) სახელი. ვერიოვკინის მღვიმე აღმოაჩინეს 1968 წელს კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა. იმ დროს გავლილი ნაწილის სიღრმემ 115 მ შეადგინა. მღვიმე მონიშნეს როგორც С-115. 1982 წელს მოსკოვის პეროვოს სპელეოკლუბმა მღვიმეს ხელმეორედ მიაკვლია და მონიშნა როგორც П1-7. პეროვოს სპელეოკლუბის ექსპედიციამ 1983–86 წლებში შეაღწია 440 მ-მდე.

2017 წლის თებერვალში პეროვო-სპელეოს ექსპედიციამ მიაღწია 1832 მ-მდე, რამაც იგი მსოფლიოში სიღრმით მეორე მღვიმედ აქცია კრუბერის გამოქვაბულის შემდეგ. 2017 წლის აგვისტოს დასაწყისში პეროვოს სპელეოკლუბმა მიაღწია 2151 მ-მდე. ქვედა ნაწილებში აღმოაჩინეს არაბიკის მასივისთვის არადამახასიათებელი ფართო ჰორიზონტული ნაწილები. ისინი კარსტული წყალშემცველი სისტემის უძველესი კოლექტორებია. ამრიგად, ვერიოვკინის მღვიმე იქცა მეორე ზეღრმა მღვიმედ (2 კმ-ზე მეტი) მსოფლიოში და წყალქვეშა აღჭურვილობის გარეშე ხელმისაწვდომ უღრმეს მღვიმედ. 2017 წლის აგვისტოს მეორე ნახევარში პეროვო-სპელეოს გუნდმა მიაღწია 2204 მ-მდე, რითაც დაამყარა სიღრმის მსოფლიოს ახალი რეკორდი.

2024 წლის აგვისტოში პეროვო-სპელეოს მორიგი ექსპედიციის დროს მღვიმის სიღრმე დაზუსტდა და განისაზღვრა 2209 მ-ით. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
კარატე

**კარატე** იგივე **კარატე დო** —  სპორტის სახეობა, რომელიც ყურადღებას ამახვილებს შეტევასა და სიმტკიცეზე.

კარატეს საფუძველი დაუდო რიუკიუს სამეფოში წარმოქმნილმა საბრძოლო ხელოვნებამ, რომელსაც ჰქვია „თე“, ანუ „ხელი“. განვითარების ისტორიაში კარატემ განიცადა ასევე  კუნგ-ფუს, კერძოდ, *ფუჯიანის თეთრი წეროს* გავლენა.  თანამედროვე კარატე უპირატესად ისეთ დარტყმით ხერხებს იყენებს, როგორიცაა მაგ. მოქაჩვა, წიხლის, იდაყვის და მუხლის დარტყმა, სხვადასხვაგვარი ღია ხელის ტექნიკა, მაგ. „დანისებური ხელი“. ისტორიულად და ასევე თანამედროვე სტილშიც ისწავლება დაჭიდების, სროლის, ბლოკირების, თავშეკავებების და სასიცოცხლო მნიშვნელობის დარტყმები. 

კარატე იაპონიაში XX საუკუნის დასაწყისში შეიტანეს მიგრაციის დროს, მას შემდეგ, რაც 1879 წელს რიუკიუს სამეფო იაპონიას შეუერთდა და რიუკიუს მცხოვრებნი, განსაკუთრებით ოკინაველები ეძებდნენ სამუშაოს იაპონიაში. ტაიშოს ეპოქის შემდეგ კარატე იაპონიაში სისტემატიურად ისწავლებოდა. 1922 წელს იაპონიის განათლების სამინისტრომ ტოკიოში მიიწვია გიჩინ ფუნაკოში კარატეს აქციის ჩასატარებლად. 1924 წელს კეის უნივერსიტეტმა იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტში კარატეს კლუბი ჩამოაყალიბა და 1932 წლისთვის, იაპონიის მთავარ უნივერსიტეტებს კარატეს კლუბები ჰქონდათ.

ამ ეპოქაში, როცა იაპონიის მილიტარიზმის ესკალაცია იგრძნობოდა, სახელი  唐 手 ჩინური ხელი ან ტუგლის ხელი შეიცვალა  空手 ცარიელი ხელით. იაპონურად ორივე გამოითქმება როგორც კარატე  რათა მიანიშნოს, რომ იაპონელებს სურდათ საბრძოლო ფორმის შემუშავება იაპონურ სტილში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ოკინავა გახდა მნიშვნელოვანი ადგილი შეერთებული შტატების სამხედრო ბაზისთვის და კარატე გახდა პოპულარული სამხედრო მოსამსახურეებს შორის.

## რესურსები ინტერნეტში
* კარატეს მსოფლიო ფედერაცია
* https://www.karatecity.org 

კატეგორია:სპორტის სახეობები
კრიკეტი

**კრიკეტი** — ორ გუნდს შორის კრიკეტის ჩოგნითა და ბურთით თამაში. იგი წარმოიშვა XVI საუკუნის ინგლისში და XVIII საუკუნეში ჩამოყალიბდა როგორც სპორტის ერთ-ერთი ეროვნული სახეობა. თამაში მიმდინარეობს ბალახიან მინდორზე, რომელსაც ელიფსის ფორმა აქვს. მოედნის შუაგულში არის მართკუთხედის ფორმის მიწის 20 მეტრიანი  მოედანი, სიგანით 3 მეტრი. გუნდები მორიგეობით ისვრიან ბურთს და თამაშობენ მოედანზე. ისინი ცდილობენ კრიკეტის ჯოხის ბურთზე დარტყმით (ან მიწოდების დროს),  მოაგროვონ ქულების მაქსიმალური რაოდენობა ან ხელი შეუშალონ მოწინააღმდეგეებს ქულების დაგროვებაში.

თამაშის მმართველი ორგანოა კრიკეტის  საერთაშორისო საბჭო (ICC), რომელსაც ჰყავს 100-ზე მეტი წევრი, რომელთა  სრულუფლებიანიანი თორმეტი წევრი თამაშობს ტესტ-მატჩებს. თამაშის წესები დაცულია კოდში, სახელად კრიკეტის წესები, რომელსაც ფლობს და აკონტროლებს მარილბონის კრიკეტის კლუბი (MCC) ლონდონში. კრიკეტს ძირითადად თამაშობენ ინდოეთის ნახევარკუნძულზე, ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, ირლანდიაში, სამხრეთ აფრიკასა და დასავლეთ ინდოეთში. მისი გლობალიზაცია მოხდა ბრიტანეთის იმპერიის გაფართოების თანადროულად და 21-ე საუკუნეშიც პოპულარულია.

ქალთა კრიკეტმა, რომელიც ორგანიზებულია ცალკე სათამაშოდ, ასევე მიაღწია საერთაშორისო სტანდარტებს. საერთაშორისო კრიკეტის სათამაშოდ  ყველაზე წარმატებული მხარეა ავსტრალია. რომელმაც შვიდი ერთდღიანი საერთაშორისო ტურნირი მოიგო, მათ შორის ხუთი მსოფლიო თასი, ყველაზე მეტი, ვიდრე რომელიმე სხვა ქვეყანამ, და ყველაზე რეიტინგული სატესტო მხარე იყო, ვიდრე ნებისმიერ სხვა ქვეყანა.

## რესურსები ინტერნეტში
* კრიკეტის საერთაშორისო საბჭოს საიტი
* [ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:სპორტის სახეობები(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%99%E1%83%90%E1%83%A2%E1%83%94%E1%83%92%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%98%E1%83%90:%E1%83%A1%E1%83%9E%E1%83%9D%E1%83%A0%E1%83%A2%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%94%E1%83%9D%E1%83%91%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%98)
აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილები

მინი|258x258პქ|აზერბაიჯანის რუკა
ამ სატიაში მოყვანილია აზერბაიჯანის უკიდურესი წერტილების ჩამონათვალი, რომლებიც ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და დასავლეთით მდებარეობს.

## უკიდურესი წერიტილები 
ჩრდილოეთი - ხაჩმაზის რაიონი ()

სამხრეთი - ასტარა ()

დასავლეთი - ყაზახი (); იუხარი-ასქიფარა ()

აღმოსავლეთი - ჩილოვი, ბაქო ()

### ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა 
ჩრდილოეთი - შარური (); ქარქი ()

სამხრეთი - ორდუბადი ()

დასავლეთი - სადარაკის რაიონი ()

აღმოსავლეთი - ორდუბადი ()

## უკიდურესი სიგრე 
უმაღლესი წერტილი - მთა ბაზარდუზუ **(4466 მ)**

უმდაბლესი წერტილი - კასპიის ზღვა (-28 მ)

## იხილეთ აგრეთვე 
* აზერბაიჯანის გეოგრაფია

კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია
კატეგორია:უკიდურესი წერტილები ქვეყნების მიხედვით
აზერბაიჯანის მდინარეები

აზერბაიჯანში 8,400 მსხვილი და პატარა მდინარეა. მდინარეების მთლიანი სიგრძე დაახლოებით 45 000 კმ-ია. აზერბაიჯანის მდინარეები სამხრეთ კავკასიის დიდი მდინარეების შენაკადებს წარმოადგენენ - არაქსი და მტკვარი.

## ქვეყნის ყველაზე დიდი მდინარეები 
* მტკვარი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
* არაქსი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში (მარჯვენა ნაკადში)
* ალაზანი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში
* იორი — ჩაედინება მინგეჩაურის წყალსაცავში
* ხრამი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
* აღსთაფა (მდინარე) — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
* ქურექჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
* ჰექერიჩაი — ჩაედინება მდინარე მტკვარში
* სამური — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
* ფირსაათი — ჩაედინება კასპიის ზღვაში
* ბოლგარჩაი — ტბა მაჰმუდჭალა

აზერბაიჯანის ყველაზე გრძელი მდინარე მტკვარია, რომელიც სამი ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს - საქართველო, აზერბაიჯანი, თურქეთი. აზერბაიჯანში მდინარე ერთვის კასპიის ზღვას.

მდინარე არაქსის სიგრძე 1072 კმ-ია.

სამური აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ყველაზე დიდი მდინარეა. იგი სათავეს იღებს დაღესტანის ტერიტორიაზე, 3600 მეტრის სიმაღლეზე და კასპიის ზღვისკენ მიედინება. მისი სიგრძე 216 კილომეტრია, აუზის ტერიტორია 4,4 ათასი კვადრატული კილომეტრია.

## მდინარეების სია                                    
მინი|270x270პქ|მტკვარი

მინი|270x270პქ|არაქსი

მინი|269x269პქ|მდინარე ოხჩუჩაი

## იხილეთ აგრეთვე 
* აზერბაიჯანის ტბები

## რესურსები ინტერნეტში 
* აზერბაიჯანის ეკოლოგიისა და ბუნებრივი რესურსების სამინისტრო
* აზერბაიჯანის მდინარეები
* აზერბაიჯანის გეოგრაფია

## სქოლიო 

კატეგორია:მდინარეები ქვეყნების მიხედვით
დიდი სლემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დიდი სლემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დიდი სლემი (ჩოგბურთი) — ყოველწლიური, ყველაზე მნიშვნელოვანი და პრესტიჟული საჩოგბურთო ტურნირები;
* დიდი სლემი (რაგბი) — ნაკრების მიერ ექვსი ერის ჩემპიონატის წაუგებლად მოგება;
* დიდი სლემი (გოლფი) — მოთამაშის მიერ ერთი კალენდარული წლის განმავლობაში გოლფის ოთხი, ყოველწლიური და ყველაზე მნიშვნელოვანი ტურნირის მოგება;
არიფ ალვი

**არიფ ალვი** (დ. 29 ივლისი,1949, კარაჩი) — პაკისტანელი სახელმწიფო მოღვაწე, პოლიტიკოსი. პაკისტანის პრეზიდენტი 2018 წლის 9 სექტემბრიდან 2024 წლის 10 მარტამდე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1949 წლის 29 ივლისს. არის ინფორმაცია, რომ მისი დაბადების თარიღია 1949 წლის აგვისტო, ასევე გვხვდება წყაროები, რომლებიც მის დაბადების წლად მიუთითებენ 1947 წელსაც.

მისი მამა ჰაბიბ-ურ-რეჰმან ელახი ალვი მუშაობდა დანტისტად ბრიტანეთის ინდოეთში, რომელიც ქვეყნის გაყოფის შემდეგ.

კარაჩიში საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ არიფ ალვი 1967 წელს გაემგზავრა ლაჰორში უმაღლესი განათლების მისაღებად. 1984 წელს მიიღო ორთოდონტიულ მეცნიერებათა მაგისტრის ხარისხი. დაბრუნდა პაკისტანში და დაიწყო სტომატოლოგად მუშაობა, ხოლო შემდეგ გახსნა საკუთარი სტომატოლოგიური კლინიკა Alvi Dental Hospital.

## პოლიტიკური კარიერა 
არიფ ალვიმ თავისი პოლიტიკური კარიერა დაიწყო რელიგიური პარტიის რიგებიდან. სტომატოლოგიურ კლინიკაში სწავლის დროს აქტიურად მონაწილეობდა სტუდენტურ გაერთიანებებში. ამავე წლებში იგი აკრიტიკებდა მუჰამედ აიუბ ხანის სამხედრო რეჟიმს, მონაწილეობდა 1969 წლის ლაჰორის  საპროტესტო აქციებში, სადაც ორჯერ დაიჭრა. მათგან ერთი ტყვია ამოუღეს ოპერაციის შედეგად, ხოლო მეორე ამჟამადაც მის ორგანიზმშია, გახდა პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მონაწილეობა მიიღო მისი წესდების შექმნაში. 2018 წელს კვლავ ეროვნულ ასამბლეაში აირჩიეს.

2018 წლის აგვისტოში პარტიამ წარადგინა პრეზიდენტობის კანდიდატად. 4 სექტემბერს კი 352 ხმით აირჩიეს ქვეყნის მე-13 პრეზიდენტად. არიფ ალვი გახდა მსოფლიოში მეორე სტომატოლოგი თურქმენეთის პრეზიდენტის გურბანგული ბერდიმუჰამედოვის შემდეგ, რომელმაც დაიკავა ქვეყნის მეთაურის თანამდებობა.

## სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანის პრეზიდენტები
კატეგორია:პაკისტანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:პაკისტანელი სტომატოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი

**ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმი** () — მუზეუმი და კვლევითი ცენტრი, რომელიც მდებარეობს კინტა-და-ბოა-ვისტას პარკში, რიო-დე-ჟანეიროში. 

2018 წლის 2 სექტემბერს, დიდმა ხანძარმა მნიშვნელოვნად დაზიანა მუზეუმის შენობა და მთლიანად განადგურდა 20 მლნ ექსპონატი.

## ისტორია
ეროვნული მუზეუმი 1818 წელს პორტუგალიის მეფის, ჟუან VI-ის (1769-1826) მიერ დაფუძნდა *სამეფო მუზეუმის* სახელით, რომლის მიზანი იყო ბრაზილიის სამეცნიერო კვლევების სტიმულირება, რომელიც მანამდე დიდი და ველური კოლონია იყო. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის ეროვნული მუზეუმის ოფიციალური საიტი 
* მუზეუმი რიო დეჟანეიროში

## სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
გლობულარია

მინი|ბეწვყვავილა გლობულარია (*Globularia trichosantha*)
**გლობულარია** () — გლობულარიასებრთა ოჯახის მცენარეთა გვარი. აერთიანებს 25-მდე სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია მწვანე კონცხის კუნძულებიდან დასავლეთი აზიამდე. 

საქართველოში ამ გვარის მხოლოდ ერთი სახეობა იზრდება — ბეწვყვავილა გლობულარია ( ). მისი 10–30 სმ სიმაღლის ღერო (ერთი ან მრავალი) მოფენილია დაკნინებული ფოთლებით, რომელთა უმეტესობა ღეროს ძირშია როზეტად თავმოყრილი. აქვს ცისფერი ყვავილი. საქართველოს ტერიტორიაზე გვხვდება იშვიათად შიდა ქართლში, კახეთსა და ქიზიყში. იზრდება ტყისპირა ჩამონაზვავზე, ნატყევარ მშრალ ფერდობზე დაბლობიდან მთის ზედა სარტყლამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გლობულარიასებრნი
კატეგორია:საქართველოს ფლორა
ნაჯაფლარი

**ნაჯაფლარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
*
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
ყარაბაბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ყარაბაბა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ყარაბაბა    — სოფელი აზერბაიჯანში, ზანგილანის რაიონი
*ყარაბაბა  — სოფელი აზერბაიჯანში, შაჰბუზის რაიონი
ყარაბაბა (შაჰბუზი)

**ყარაბაბა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, შაჰბუზის  რაიონში.   

## რესურსები ინტერნეტში
*
 
## სქოლიო
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები
კატეგორია:შაჰბუზის რაიონის სოფლები
აზერბაიჯანის ენერგეტიკა

მინი|250x250პქ|აზერბაიჯანის ენერგეტიკის სისტემის რუკა
**აზერბაიჯანის ენერგეტიკა** —  აზერბაიჯანის ენერგიისა და ელექტროენერგიის წარმოების, მოხმარებისა და ექსპორტისგან შედგება.

## ნავთობი 
აზერბაიჯანში ნავთობის დიდი რეზერვებია. რეგიონში ნავთობის საბადოების ექსპლუატაცია დაიწყო XIX საუკუნის შუა რიცხვებში. 2015 წლის დასაწყისში ცნობილი ნავთობის ველების მოცულობამ 7 მილიარდ ბარელს მიაღწია.

1994 წელს, როდესაც „საუკუნის კონტრაქტი“ გაფორმდა, აზერბაიჯანის ნავთობის შესწავლილი რეზერვები შეადგენდა 511 მილიონი ტონას. 1996 წელს, ნავთობის რეზერვები ოფიციალური წყაროებით იყო შეფასებული 1,2 მილიარდ ბარელით. 2006 წლის ბოლოს ეს მაჩვენებლები 7 მილიარდი ბარელით გაიზარდა და 2016 წლის ბოლოსთვის, უკვე სტაბილურად, რეზერვები 7 მილიარდი ბარელი იყო. 2016 წლისთვის აზერბაიჯანის ნავთობის რეზერვები მთლიანი მსოფლიო რეზერვების 0.4%-ს შეადგენდა.

აზერი-ჩირაგ-გიუნაშლის ბლოკების ნავთობის რეზერვების შეფასებისას აღინიშნა, რომ ისინი 2 მილიარდი ტონა შეადგენენ, საიდანაც 1.2 მილიარდი ტონის ამოღებაა შესაძლებელი.

ნავთობის მოპოვება 2010 წლამდე იზრდებოდა. ნავთობის წარმოების მოცულობა იყო 1,023 ათასი ბარელი დღეში (50.8 მილიონი ტონა წელიწადში). 2010 წლიდან დაიწყო პროდუქციის შემცირება და 2016 წელს შეადგინა 826 ათასი ბარელი დღეში (41 მილიონი ტონა წელიწადში), რაც მსოფლიო პროდუქციის 0.9%-ს შეადგენს. 2010 წლიდან მოხმარებამ გაზრდა დაიწყო. 2014 წლიდან 2016 წლამდე სტაბილური მოხმარება შეადგენდა 99 ათას ბარელს დღეში (წელიწადში 4.6 მილიონი ტონა), რაც მსოფლიოში ნავთობპროდუქტების მთლიანი მოხმარების 0.1%-ს შეადგენდა.

## ბუნებრივი აირი 
2016 წლის დასაწყისში ცნობილი ბუნებრივი აირების ველების მოცულობამ 2.5 ტრილიონი კუბური მეტრი შეადგინა. 2011 წელს, მიღებულ იქნა დაახლოებით 17.66 მილიარდი კუბური მეტრი ბუნებრივი გაზი, 2015 წელს კი 29.74 მილიარდი კუბური მეტრი.

2016 წლის 10 მარტს, აზერბაიჯანის ენერგეტიკის მინისტრმა ნათიგ ალიევმა საჯაროდ განაცხადა, რომ ქვეყანას აქვს ნედლეულის საკმარისი რეზერვები ბუნებრივი გაზის მიწოდების უზრუნველსაყოფად სამხრეთი გაზის დერეფანში. პროექტის ძირითადი ეტაპი ევროპაში 10 მილიარდი კუბური მეტრი გაზის ყოველწლიური მიწოდებას ითვალისწინებს.

2007 წელს 11 მილიარდი კუბური მეტრი გაზი იქნა წარმოებული და წლიური ზრდა იყო 61%. 2016 წელს წარმოება 17,5 მილიარდი კუბური მეტრი იყო (15.7 მილიონი ტონა). 2005-2015 წლებში წარმოების ზრდა 13.2%-ს შეადგენდა. უმსხვილესი შაჰდენზის საველე რეზერვები შეადგენს 1.2 ტრილიონ კუბურ მეტრ გაზს.

## ელექტროენერგია 
2014 წელს ელექტროენერგიის წარმოების საერთო რაოდენობა იყო 24.73 მილიარდი კილოვატ საათი.

ყველაზე მძლავრი ჰიდროელექტრო სადგურებია: მინგეჩაურის ჰესი (402 მეგავატი), შამქორის ჰესი (380 მეგავატი), იენიქენდის ჰესი (150 მეგავატი) და სარსანგის ჰესი (50 მეგავატი). ქვეყნის მიერ განახლებადი ენერგიის სხვა წყაროები პრაქტიკულად არ გამოიყენება.

აზერბაიჯანში ელექტროენერგიის წარმოება 2006 წლიდან 2010 წლამდე დაეცა. 2010 წელს  კვლავ აღორძინდა და გაიზარდა. მოცემული ტენდენცია დღემდე გრძელდება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* განახლებადი ენერგიის წყაროები აზერბაიჯანში
* აზერბაიჯანის ეკონომიკა

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ენერგეტიკა
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეკონომიკა
გლახაკები

**გლახაკები** — საზოგადოების ფენა ფეოდალურ საქართველოში. 

ფეოდალური ურთიერთობის ჩამოყალიბებასთან ერთად თავისუფალ მწარმოებელთა ფენა გლეხთა ან აზნაურთა რიგში გადადიოდა. თავისუფალი პირი, რომელმაც დაკარგა მიწა და იძულებული გახდა სხვისი მიწა დაემუშავებინა, პირად თავისუფლების დაკარგვის შიშით გამოეთიშა ფეოდალურ ურთიერთობას და მათხოვრობა დაიწყო. ბატონყმური ურთიერთობის განმტკიცებას თან სდევდა გლახაკების რაოდენობის ზრდაც. ბაგრატ I კურაპალატმა IX საუკუნის ბოლოს დააწესა ე. წ. გლახაკთა ნაწილი – საგანგებო თანხა გლახაკთა დასახმარებლად. XII-XIII საუკუნეებში იგი სახელმწიფო შემოსავლის ერთ მეათედს შეადგენდა. გარდა ამისა, გლახაკთა რჩენას ხმარდებოდა კერძო პირთა, მათ შორის მეფეთა, ქველმოქმედებით გაცემული თანხა. ცნობილია, რომ დავით IV აღმაშენებელმა საკუთარი სახსრებიდან მათთვის ოცდაოთხი ათასი დრაჰკანი გამოყო. გვიანდელ შუა საუკუნეებში დასუსტებული ცენტრალური ხელისუფლება გლახაკებზე ვეღარ ზრუნავდა.  

## ლიტერატურა 
*ბასილი ეზოსმოძღუარი, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959; 
*ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, იქვე; ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, იქვე, ტ. 1, თბ., 1955; 
*გიორგი მერჩულე, ცხორებაჲ გრიგოლ ხანცთელისაჲ, წგ.: ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგ. 1, ილ. აბულაძის რედ., თბ., 1963.
*მეტრეველი რ., დეკლასირებული ელემენტები შუა საუკუნეების საქართველოში (V–XII სს.), თბ., 1976; 
*ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგ. 2, ნაკვ. 2, თბ., 1984 (თხზ. თორმეტ ტომად, ტ. 7).

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
გიას ად დინის მეჩეთი

**გიას ად დინის მეჩეთი** () — XVII საუკუნეში აშენებული მეჩეთი სოფელ ყარგაბაზარში,

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეჩეთები
გევხარ-აღას ქვედა მეჩეთი

**გევხარ აღას ქვედა მეჩეთი** () — ქალაქ შუშის ქვედა უბანში განლაგებული მეჩეთი.

## ისტორია 
მეჩეთი აშენდა ყარაბაღის სახანოს მეორე ხანის — იბრაჰიმ ჰალილ ხანის ქალიშვილის გევხარ აღას ბრძანებით. მეჩეთის მშენებლობა, ვაქფნამეს ტექსტის მიხედვით უნდა დამთავრებულიყო 1865–1866 წლებში. აქვე გვხდება ხელოსნის ქერბალაი საფი ხანის, ყარაბაღის სახანოს არქიტექტორის სახელი.

ყარაბაღის ომის შემდეგ 1992 წლიდან მეჩეთი ნახევრადდანგრეულ მდგომარეობაში იმყოფებოდა. შუშაზე კონტროლის დამყარების შემდეგ, 2021 წლის 14 იანვარს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა და პირველმა ლედიმ მეხრიბან ალიევამ მოინახულეს შუშა და გევხარ-აღას ქვედა მეჩეთი, წაიკითხეს ლოცვები. ალიევმა მეჩეთს მექადან ჩამოტანილი ყურანი აჩუქა.

## გალერეა 

Shushi071.JPG|მეჩეთის მდგომარეობა 2010 წელს
Stamps of Azerbaijan, 2014-1183.jpg|აზერბაიჯანის საფოსტო მარკა
Shusha 2010 mosque.jpg|მეჩეთის საერთო ხედი 2010 წელს
2014 Szuszi, Meczet Ashaghi Govhar Agha (02).jpg|მეჩეთის მინარეთი 2014 წელს
Shusha – Ashagi Govhar Agha mosque – inside 1.jpg|მეჩეთის ინტერიერი 2017 წელს

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეჩეთები
აღდამის მეჩეთი

**აღდამის მეჩეთი** () — გაუქმებული მეჩეთი ქალაქ აღდამში. მეჩეთი აშენდა ხუროთმოძვრის ქერბალაი საფიხან ყარაბაღის მიერ 1868-1870 წლებში. მას გააჩნია ყარაბაღის რეგიონისათვის დამახასიათებელი შიდა სივრცის მოწყობა - ქვის კოლონებით ორ სართულად გალერეის დაყოფა და გუმბათოვანი გადახურვის გამოყენება. ამ სტილში აშენებულია ასევე ქალაქ ბარდის მეჩეთები (1860), აშაღი მეჩეთი (1874—1875) და ჯუმა (1768), გოვხარაღის მეჩეთი შუშაში, მმეჩეთები ქალაქ ფიზულიში (1889) და გორადიზის დასახლებაში.

File:Stamps of Azerbaijan, 2002-610.jpg|აზერბაიჯანული მარკა მეჩეთის გამოსახულებით, 2002
File:Stamps of Azerbaijan, 2014-1185.jpg|აზერბაიჯანული მარკა მეჩეთის გამოსახულებით, 2014

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეჩეთები
ახმედალარის მავზოლეუმი

**ახმედალარის მავზოლეუმი** () — XIII საუკუნეში აშენებული მავზოლეუმი სოფელ ახმედალარში, აზერბაიჯანის ფიზულის რაიონში.

მავზოლეუმი — რვაკუთხაა და გადახურულია შეკუმშული ჭერით. იგი იდენტურია სიახლოვეში განლაგებული შეიხ ბაბი იაკუბას მავზოლეუმისა. იგი შედის რვაკუთხა გუმბათის გარეშე მავზოლეუმების ჯგუფში (ბაბი იაკუბას მავზოლეუმი, სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი ბაქოში, გაბალის რაიონის სოფელ ხაზრას მავზოლეუმი და სხვა).

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მავზოლეუმები
ვაგიფის მავზოლეუმი

**ვაგიფის მავზოლეუმი** () — ქალკაქ შუშაში 1982 წელს აზერბაიჯანელი მწერლის, საზოგადო მიღვაწის და XVIII საუკუნის ყარაბაღის სახანოს ვაზირის მოლა ფანაჰ ვაგიფის საფლავზე აღმართული მავზოლეუმი.

მავზოლეუმი აღიმართა 1982 წელს. მავზოლეუმის არქიტექტორები არიან ა. სალამზადე და ე. კანკუნოვი. მავზოლეუმს გააჩნია ოთხკუთხედი ფორმა და მორთულია მოპირკეთებული მარმარილოთი. ამჟამად მავზოლეუმი ნაწილობრივ დაზიანებულია.

ვაგიფის მავზოლეუმის გამოსახულება საფოსტო კონვერტზე 1983 წელს.

Mausoleum of Azerbaijani poet Vagif in Shusha.JPG|
Stamp of Azerbaijan 734.jpg|

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მავზოლეუმები
შერიდან დოუნი

მინი|შერიდან დოუნი
**შერიდან დოუნი** (; დ. 11 მარტი, 1884 — გ.  25 ოქტომბერი, 1961) — ამერიკელი იურისტი და პოლიტიკოსი, დემოკრატი. წარმოადგენდა კალიფორნიას აშშ-ის სენატში 1939-1950 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* United States Congress. "Sheridan Downey (id: D000469)". Biographical Directory of the United States Congress.
*Sheridan Downey at *The Political Graveyard*
*Guide to the Sheridan Downey Papers at The Bancroft Library

კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი იურისტები
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
ჰელენ დაგლასი

მინი|ჰელენ დაგლასი
**ჰელენ დაგლასი** (; დ. 25 ნოემბერი, 1900 — გ. 28 ივნისი, 1980) — ამერიკელი მსახიობი და პოლიტიკოსი, წარმომადგენელთა პალატის წევრი.

1940-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო დაგლასის, დემოკრატიული პარტიის მხარდამჭერის პოლიტიკური კარიერა. 1944 წელს იგი აირჩიეს წარმომადგენელთა პალატის წევრად კალიფორნიის მე-14 საარჩევნო ოლქიდან. იგი პალატის წევრად 1950 წლამდე რჩებოდა. 1950 წელს მონაწილეობა მიიღო სენატის არჩევნებში, მაგრამ დამარცხდა რიჩარდ ნიქსონთან, რის შემდეგაც მალევე დაასრულა პოლიტიკური კარიერა.

გარდაიცვალა 1980 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივნისი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები