open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია

მინი
**ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია** (აბრევიატურა: **EAIP**, ) დაფუძნდა 1993 წელს და წარმოადგენს დარგობრივ საერთაშორისო ორგანიზაციას, რომელსაც ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიერ მინიჭებული აქვს ევროპული ფართო აკრედიტაციის ორგანიზაციის (აბრევიატურა: **EWAO**,  ) სტატუსი. ორგანიზაციის სათავო ოფისი მდებარეობს დუბლინში.

ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაცია აერთიანებს ევროპის მასშტაბით ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში მომუშავე ორგანიზაციებს, რომლებიც აღიარებენ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებს.

## მიზნები 
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპული ასოციაციის მიზნებია:

* ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში პოსტდიპლომური და პოსტკვალიფიკაციური ტრენირების გაძლიერების მხარდაჭერა;
* კლინიკური და ეთიკური პრაქტიკის უმაღლესი სტანდარტის მხარდაჭერა;
* კვლევისა და განათლების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის თეორიასა და პრაქტიკაში;
* წევრი ორგანიზაციების სატრენინგო კურსების აკრედიტება ინტეგრირებულ ფსიქოთერაპიაში;
* სუპერვიზორთა ტრენირების მხარდაჭერა ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის სხვადასხვა მიდგომებში.

## წევრობის ფორმები 
ასოციაციის წევრობის ფორმებია: **სრული** წევრობა, **პროვიზიული** წევრობა და **ასოცირებული** წევრობა.

ასოციაცია **სრული წევრის** სტატუსს ანიჭებს ორგანიზაციებს, რომლებსაც მნიშვნელოვანი მიღწევები აქვთ ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის დარგში და რომლებიც აკმაყოფილებენ წევრობის კრიტერიუმებს. 

**პროვიზიული წევრის** სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც ვერ აკმაყოფილებენ სრული წევრისთვის წაყენებულ მოთხოვნებს, მაგრამ აქვთ შესაძლებლობა პროვიზიული წევრის სტატუსის მიღებიდან ორი წლის განმავლობაში აღმოფხვრან ხარვეზები.

**ასოცირებული წევრის** სტატუსი ენიჭებათ ორგანიზაციებს, რომლებიც იჩენენ ინტერესს ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის მიმართ ან აქვთ მსგავსი კავშირები, მაგრამ ვერ ან არ აყენებენ სრული წევრობის მოთხოვნას.

## საქართველო 
ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის ევროპულ ასოციაციას საქართველოში სრული წევრის სტატუსით წარმოადგენს არასამთავრობო ორგანიზაცია მენტალური ჯანმრთელობისა და ინტეგრირებული ფსიქოთერაპიის საერთაშორისო აკადემია.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ფსიქოთერაპია
კატეგორია:ფსიქიკური სიჯანსაღე
კატეგორია:დარგობრივი ორგანიზაციები
კატეგორია:პროფესიული გაერთიანებები
კატეგორია:ინტეგრირებული ფსიქოთერაპია
კატეგორია:საერთაშორისო არასამთავრობო ორგანიზაციები
არმინია

right|thumb|250px|არმინია
**არმინია** () —  პოლიტიკური და გეოგრაფიული აღნიშვნა, რომელიც მუსულმანმა არაბებმა მიანიჭეს დიდი სომხეთის, კავკასიის იბერიისა და კავკასიის ალბანეთის მიწებს, VII საუკუნეში, ამ რეგიონების დაპყრობის შემდგომ. რეგიონში ძირითადად საუბრობდნენ სომხურად და არაბულად. ყველაზე გავრცელებული რელიგია კი ქრისტიანობა იყო.

## ლიტერატურა
*Jones, Lynn (2007). Between Islam and Byzantium: Aght'amar and the Visual Construction of Medieval Armenian Rulership. Ashgate Publishing, Ltd. ISBN 0754638529.
*Morgan, Jacques de (1918), The History of the Armenian People: From the remotest times to the present day, Barry, Ernest F., trans., Boston: Hairenik Press
*Ter-Ghewondyan, Aram (1976). The Arab Emirates in Bagratid Armenia. Translated by Nina G. Garsoïan. Lisbon: Livraria Bertrand. OCLC 490638192.
*Robert H. Hewsen. Armenia: A Historical Atlas. Univ. of Chicago Press, Chicago, 2001, Pp. 341.
*Garbis Armen. Historical Atlas of Armenia. A. N. E. C., New York, 1987, Pp. 52.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:საამიროები
კატეგორია:ირანის ისტორია
ჯორჯო პეტროსიანი

**ჯორჯო „გევორგ“ პეტროსიანი** (; დ. 10 დეკემბერი, 1985, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი-იტალიელი კიკბოქსერი, რომელიც ასპარეზობს საშუალო წონით დივიზიონში. მედსახელად „ექიმი“.

13 წლის ასაკში სომხეთიდან იტალიაში ემიგრაციის შემდეგ, პეტროსიანმა პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 16 წლის ასაკში, როგორც მუაი-თაის მერძოლმა; მან ასპარეზობა 54 კილოგრამ კატეგორიაში დაიწყო, ხოლო მოგვიანებით 70 კილოგრამ კატეგორიაში გადაინაცვა; ამ პერიოდის გამნავლობაში პეტროსიანი მრავალი ტიტულის მფლობელი გახდა. 2007 წლის იანვარში ლუმპინეს ბოქსის სტადიონზე ნოსანან პორ. პრამუკთან მარცხის შემდეგ, ჯორჯო პეტორიანი 6 წლის განმავლობაში დაუმარცხებელი იყო; ამ პერიოდში მას ორმოცდაორ ბრძოლიანი მოგებათა სერია ჰქონდა. მოგებათა სერია შეწყდა 2013 წლის ნოემბერში, *Glory 12: New York*-ის ბრძოლაში, რომელშიც პეტროსიანს ანდი რისტე დაუპირისპირდა და დაამარცხა.

## ადრეული ცხოვრება
ჯორჯო პეტროსიანი დაიბადა 1985 წლის 10 დეკემბერს, ერევანში, სომხეთის სსრ-ში (ახლანდელი სომხეთი), საბჭოთა კავშირში; მისი დაბადების სახელი იყო გევორგ პეტროსიანი; იგი მამამისთან, ანდრანიკთან და უფროს ძმასთან, სტეპანთან ერთად, ცამეტი წლის ასაკში ემიგრაციაში წავიდა იტალიაში (მათ ქვეყანაში უკანონოდ, სატვირთო მანქანის უკანა ნაწილში მყოფებმა მიაღწიეს. ისინი თავდაპირველად მილანში უსახლკაროდ ცხოვრობდნენ ცხოვრობდნენ, იძინებდნენ მატარებლების სადგურებსა და ქუჩებში, მაგრამ მოგვიანებით ისინი გორიზიაში ოჯახმა მიიღო, რომელმაც მათ ქარხანაში ღამის დარაჯად მუშაობა შესთავაზა. იტალიაში დასახლების შემდეგ ოჯახს მალევე შეუერთდა ჯორჯო პეტროსიანის დედა, სახელად კარინე, და სახელად ლიანა და უმცროსი ძმა სახეალდ არმენი (არმენი ძმის მსგავსად არის მსოფლიო ჩემპიონი კიკბოქსში).

ბრიუს ლისა და ჟან-კლოდ ვან დამი საბრძოლო ხელოვნების ფილმებით შთაგონებულმა პეტროსიანმა გადაწყვიტა თოთხმეტი წლის ასაკში ვარჯიში მუაი თაიში დაეწყო, თუმცა თავდაპირველად დარბაზსს მცირე ზომის გამო ჩამოშორდა. იგი ჯიუტობდა და საბოლოოდ, 16 წლის ასაკში ვარჯიში განაახლა; ამჯერად იგი ალფიო რომანუტის ზედამხედველობის ქვეშ ვარჯიშობდა; მისი სავარჯიშო დარბაზი იყო „Satori Gladiatorium Nemesis“; პირველი ბრძოლა 16 წლის ასაკში გამართა. იგი ცხოვრებას გორიზიაში, ჩრდილოეთ იტალიაში განაგრძობდა; კარიერის საწყის წლებში მუშაობდა აგურების მწყობელად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Giorgio Petrosyan Fan Page(Russia)
* Official Glory profile 
* K-1Sport profile

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:სომეხი კიკბოქსერები
კატეგორია:იტალიელი კიკბოქსერები
კატეგორია:იტალიელი სპორტსმენები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდი

**ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდი** — ხიდი თბილისში, ქალაქის ცენტრისა და ისტორიული· უბნების — ავლაბრისა და ჩუღურეთის დამაკავშირებელი ხიდი მდინარე მტკვარზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილის ქუჩის გაგრძელებაზე (1965; არქიტექტორები: შოთა ყავლაშვილი, ვლადიმერ ქურთიშვილი. ინჟინერი: გ. ქარცივაძე). ადრე ბარათაშვილის ხიდის ადგილას იყო ლითონის ერთმალიანი მუხრანის ხიდი (1911; აკადემიკოს ევგენი პატონის პროექტი).

## მუხრანის ხიდი
XIX საუკუნეში ამ ადგილას მუშაობდა ბორანი, რომელიც ახლანდელი ბარათაშვილის ქუჩას რიყესა და ავლაბართან აკავშირებდა. მას დღე-ღამეში დაახლოებით 2000 კაცი გადაჰყავდა. ბორნით ერთ საათში უფრო მეტი ხალხი გადადიოდა, ვიდრე ვერის ხიდით დღე-ღამის განმავლობაში. მუხრანის ხიდის პირველი პროექტი 1882 წელს შეიმუშავა ს. უმანსკიმ (ვერის ხიდის ავტორმა), მაგრამ ის მეტად ძვირადღირებული აღმოჩნდა. შემდგომში ასევე დაიწუნეს სხვა ინჟინრების, ლორმანის, სილიანერისა და კარელინის პროექტები. საბოლოოდ ხიდი თითქმის 30 წლით გვიან აშენდა ევგენი პატონის პროექტით. პატონმა ქალაქის მმართველებს პირობა მისცა, რომ ჰონორარს მხოლოდ იმ შემთხვევაში აიღებდა, თუ დამკვეთი მის პროექტს მოიწონებდა. საბოლოო პროექტში მან ორიგინალური თაღოვანი კონსტრუქციები გამოიყენა. ეს იყო შედუღების წესით აგებული პირველი ხიდი რუსეთის იმპერიაში.

ხიდის რკინის ნაწილები დამზადდა ნიჟნი ნოვგოროდში, სორმოვოს ქარხანაში, სავალი ნაწილის მოსაფენად ავსტრალიიდან ევკალიპტის ძელაკები ჩამოიტანეს. ხიდის აწყობა 5 თვეში დასრულდა. ბორანი გადაიტანეს ვერის ხიდის ზემოთ, ახლანდელი დგებუაძის ქუჩასთან. მუხრანის ხიდი ოფიციალურად გაიხსნა 1911 წლის 23 აპრილს.

## ბარათაშვილის ხიდი
1965 წელს მუხრანის ხიდი აიღეს და მის მაგივრად ბარათაშვილის ხიდი ააშენეს. ხიდი ორბურჯიანია და სამი მალისაგან შედგება. მისი სიგრძე 160, ხოლო სიგანე 26 მეტრია. ხიდის ორიარუსიანია - ზედა იარუსი საავტომობილო მოძრაობისთვისაა განკუთვნილი, ქვედა იარუსი კი ქვეითად მოსიარულეთათვის და მასზე რამდენიმე საზოგადოებრივი დანიშნულების სივრცეებია განთავსებული.

## ლიტერატურა 
**სარალიძე, ა.,* „თბილისის ხიდები“, გვ. 18-19, 21, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012

ბარათაშვილი
საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები სომხეთში

**საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები სომხეთში** — უძველესი დროიდან მოყოლებული სომხეთის ისტორიის პერიოდში, ამ მხრივ არაერთი ტიპის ნაგებობებია გამოკვეთილად ცნობილი. რომელიც წარმოადგენს ამ რეგიონისთვის დამახასიათებელ უნიკალურ ძეგლებს.  

უნდა აღინიშნოს თავდაპირველად, რომ შენობა-ნაგებობების განლაგებით სომხური სოფლები ადგილობრივი ქართული დასახლებებისაგან თითქმის არ განსხვავდება. აღსანიშნავია, რომ ტრადიციულად, სამცხე-ჯავახეთის სიმბიოზური, მიწათმოქმედება-მესაქონლეობით წარმოდგენილი მეურნეობისათვის დამახასიათებელი იყო კომპლექსური საცხოვრებელი და სამეურნეო, დარბაზული ტიპის ნაგებობები. სომხეთისთვის დამახასიათებელი იყო მიწურმანიანი და სანახევროდ მიწაში ჩაფლული სახლები, რომლებიც ძირითადად ნაკლებად ზარალდებოდა მტრის თავდასხმის დროს. მტრის ხშირი შემოსევების გამო, ერთმანეთთან სახლები დაკავშირებული იყო გასაიდუმლოებული ხვრელებით, გვირაბებით. განსაკუთრებით გამორჩეული იყო ერდოიან-გვირგინიანი დარბაზული ნაგებებობები, რომელიც კავკასიაში საკმაოდ გავრცელებულია. ნაგებობები მჭიდროდ იყო ერთმანეთთან შეჯგუფებული, რაც განპირობებული ბუნებრივი ლანდშაფტით და მიწის ნაკლებობით.  

სომხურ ენაში სახლის აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი „ტუნ“. ტუნს თავდაპირველად რამდენიმე მნიშვნელობა ჰქონდა. ის გამოხატავდა, ერთი მხრივ, სამფლობელოს, მამულს, რაიონს, ოლქსა და თვით ქვეყანასაც კი, მეორე მხრივ კი, სოციალურ გაერთიანებებს აღნიშნავდა - გვარს, პატრონიმიას და, მოგვიანებით, დიდ საოჯახო თემს.

ამ ტიპის საცხოვრებელს სომხები „გოღატუნ“-ს (მიწის სახლს) უწოდებენ. ის ქვისა და ალიზისაგან არის აგებული, გადახურვა მიწურბანიანია, შედგება კარაპანის, დერეფნისა და სამი განყოფილებისაგან. 

ტენდერტუნის დაბალ განყოფილებაში დგას ხის გრძელი ტახტი. წინათ მასზე ოჯახის ახალგაზრდა წევრები იძინებდნენ. ტენდერტუნს საკუთარი გვირგვინი აქვს, რომელიც ხის ბოძებზეა დაყრდნობილი და ხუთი საფეხურისაგან შედგება. ამ სათავსოში ინახებოდა მარცვლეულისათვის განკუთვნილი ხის დიდი ჭურჭელი „ამბარი“.

აღსანიშნავია, რომ დარბაზული ტიპის ნაგებობები გავრცელებული იყო, აგრეთვე, ყარსში, ბასიანსა და მის მომიჯნავე ოლქებში არსებულ სომხურ დასახლებებშიც. სომხურ ნაგებობებს, ნაკლებად ჰქონდათ დიდი ეზოები, განსხვავებით სხვა კავკასიის ხალხებისგან. 

XX საუკუნის ასეთი შენობები ჯერ კიდევ შემორჩენილი იყო, თუმცა საცხოვრებლად თითქმის აღარ გამოიყენებოდა, არსად გვხვდება მათი თუნდაც სამეურნეო დანიშნულებით გამოყენების შემთხვევაც.

ძირითადად შენობებში იყო ხის ავეჯი, მცირე ჭურჭელი. სომხურ დარბაზული ტიპის სახლებში განკუთვნილი იყო საქონლის სადგომი, შესანახი ადგილი ე.წ. სათავსო. ჭირნახულის  შესანახი ოთახი. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სომხეთი
კატეგორია:საცხოვრებელი
ალექსანდრე ბარამიძის ქუჩა

**ალექსანდრე ბარამიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ზღვისუბანი); დავით გურამიშვილის გამზირიდან ჩარგლის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ადრე თემქის დასახლების 68-ე ქუჩა ერქვა. 1971 წელს — ძმები გარიშვილების, 1996 წელს ალექსანდრე ბარამიძის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
ბარამიძე
მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერეა

**დებ მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერეა** () — მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების უნიკალური გალერეა სომხეთში, ქალაქ გიუმრიში. გალერეაში გამოფენილია დებ ასლამაზიანების ნახატების, გრაფიკული და კერამიკული ნაშუევრების სრული კოლექცია, რომელიც უდიდესია მთელს მსოფლიოში. გალერეა ერთადერთი მუზეუმია სომხეთში, რომელიც ქალ ხელოვანებს მიეძღვნა.

## ისტორია
გალერეა 1987 წელს დააარსეს თავად მარიამ და ერანუი ასლამაზიანებმა. გარდაცვალებამდე დებმა გალერეას თავად გადასცეს 620 ორიგინალი ნახატი, კერამიკული და გრაიფული ნამუშევარი, რომლებიც დღესაც გამოფენილია.

გალერეა მდებარეობს ქალაქ გიუმრის ცენტრალურ მოედანზე. შენობა 1880 წელს ქეშიშოვების ოჯახისთვის აიგო, რომლებიც მდიდარი ვაჭრები იყვნენ. 1988 წლის მიწისძვრის შემდეგ გალერეის შენობა მიუსაფარ ადამიანებს გადაეცათ და ხელახლა 2004 წელს გაიხსნა. 1980 წლიდან შენობას სომხეთის მთავრობა იცავს, როგორც ისტორიული და კულტურული მემკვიდრეობსი ძეგლს. 

გალერეა ორსართულიანია: პირველ სართულზე ერანუი ასლამაზიანის ნაშრომებია გამოფენილი, ხოლო მეორე საერთულზე მარიამ ასლამაზიანის ნაშრომები. გალერეას შიდა ეზო და აივანი აქვს, რომელიც XIX საუკუნის ალექსანდროპოლის ქალაქური არქიტექტურის ნიმუშია, რომელიც ევროპული და ტრადიციული სომხეთის არქიტექტურის ნაზავს წარმოადგენს.

## კოლექციები
მარიამ და ერანუი ასლამაზიანები ყარსის პროვინციაში, ბაშ-შირაქში (დღეისთვის შირაქის მაზრა, იერაზგავორსის სოფელი), შესაბამისად 1907 და 1910 წლებში. გოგონებმა სამხატვრო განათლება ალექსანდროპოლის სამხატვრო სკოლაში (სამხრეთ კავკასიაში პირველი სამხატვრო სკოლა) მიიღეს, რომელიც 1905 წელს დაარსდა. სკოლამ დიდი როლი ითამაშა ასლამაზიანების პროფესიაში. მოგვიანებით გოგონებმა სწავლა განაგრძეს ერევნის სახვითი ხელოვნების კოლეჯში, მოსკოვისა და ლენინგრადის ხელოვნების უმაღლეს სკოლებში (დღეისთვის საქნტ-პეტერბურგის სახვითი ხელოვნების აკადემია).

ერანუი ასლამაზიანი ძირითადად საკუთარ პორტრეტებსა და ყოფითი ჟანრის ნახატებს ქმნიდა. მარიამ ასლამაზიანის ნახატები მის დრამატულ ცხოვრებას ასახავს. გალერეაში დაცულია მარიამ ასლამაზიანის საყოველთაოდ აღიარებული დახვეწილი კერამიკული ფილებიც. ასლამაზიანების გალერეის გარდა, დების ნამუშევრები დაცულია ლონდონის, სოფიის, ბერლინის, ვენეციის, ტოკიოს, დელისა და სხვა ქალაქების მუზეუმებში.

## სტრუქტურა
დებ მარიამ და ერანუი ასლამაზიანების გალერე მოიცავს სუვენირების მაღაზიას, კერამიკულ სახელოსნოს და თავისუფალ კერამიკულ სტუდიას. გალერეაში ტარდება კერამიკის დამზადების ორსაათიანი ტრენინგი, რომელის ტურსა და საუზმეს მოიცავს და მონაწილეებს შესაძლებლობა აქვთ სუვენირებიც თავად შექმნან. ტურები სომხურ, ინგლისურ, რუსულ და ფრანგულ ენებზე ტარდებ. ამ ოთხ ენაზევე ტარდება სხვადასხვა ასაკის დამთვალიერებლთათვის საგანმანათლებლო და გასართობი თამაშები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website of the Gallery of Mariam and Eranuhi Aslamazyan Sisters 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მუზეუმები
კატეგორია:სომხური კულტურა
ბარისახოს ქუჩა

**ბარისახოს ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, გლდანის რაიონში (ავჭალა); ელეფთერ ანდრონიკაშვილის ქუჩიდან უწერის ქუჩამდე. ადრე ალექსანდრე ყაზბეგის სახელი ერქვა. აქვს 1 შესახვევი, 1 ჩიხი.
 
## ლიტერატურა 
კატეგორია:გლდანის რაიონის ქუჩები
მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოება

**მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოება** () — სოციალური კავშირი, რომელიც წარმოადგენს მთიან (ზემო) ყარაბაღის აზერბაიჯანულ საზოგადოებას, რომლებიც დევნილობაში იმყოფებიან 1994 წლის მაისიდან.

## ისტორია
1979 წლის საბჭოთა აღწერის მონაცემებით, რომელიც მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტის დაწყებამდე ჩატარებული ერთ-ერთი ბოლო აღწერის შედეგი იყო, ძირითადად, სომხებით დასახლებულ მთიანი ყარაბაღის ავტონომიურ ოლქში ცხოვრობდა 37 264 ეთნიკური აზერბაიჯანული (ან მთლიანი მოსახლეობის 23%). შუშის რაიონში აზერბაიჯანელები უმრავლესობას შეადგენდნენ, რაც მოსახლეობის 80% -ზე მეტი იყო, გარდა ამისა, დანარჩენ ოთხ რაიონში მოსახლეობის რაოდენობა 15% და 26% შორის მერყეობდა. ხანქენდის რეგიონალური დედაქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 11% ეთნიკურ აზერბაიჯანელს.  

1991 წელს დაწყებული კონფლიქტის აქტიურ ფაზაში გადასვლა, თავდასხმებისა და სამხედრო ოპერაციების გახშირების შემდეგ თითქმის ყველა აზერბაიჯანელი იძულებული გახდა დაეტოვებინა საკუთარი სახლები. დაფიქსირებულია სომეხი სამხედროების მიერ აზერბაიჯანელი მშვიდობიანი მოქალაქეების მიმართ ძალადობის შემთხვევები (მესანში), სამოქალაქო მსხვერპლთა შეტაკებისა და მათი სოფლების დაწვის შემთხვევები.

ნიზამი ბაჰმანოვი, რომელიც დაინიშნა შუშას აღმასრულებელი ხელისუფლების უფროსად 1992 წლის 8 აპრილს, გახდა აზერბაიჯანული საზოგადოების პირველი არჩეული ლიდერი.  ვინაიდან შუშა მთიან ყარაბაღში ერთადერთი ქალაქი იყო, სადაც მოსახლეობის უმეტესს აზერბაიჯანელები შეადგენდნენ, მისი აღმასრულებელი ოფიცერი აირჩიეს ყარაბაღის მთელი აზერბაიჯანული საზოგადოების წარმომადგენლად. როდესაც აზერბაიჯანის, სომხეთის და მთიანი ყარაბაღის სომეხთა წარმომადგენლის მიერ დროებითი ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ ხელშეკრულება გაფორმდა, ბაჰმანოვი სავარაუდო იყო, რომ ხელმოწერას დაამატებდა დოკუმენტში.  ამის მიუხედავად, ეუთოს მინსკის ჯგუფის შუამავლები რეგულარულ შეხვედრებს მართავენ აზერბაიჯანულ საზოგადოებასთან, როგორც სამშვიდობო პროცესის ნაწილს.

მთიანი ყარაბაღის სოციალური კავშირის აზერბაიჯანული საზოგადოების სტატუსი, რომლის თანადამფუძნებელია ნიზამი ბაჰმანოვი, აზერბაიჯანის პარლამენტის წევრი, ჰავვა მამედოვა და ელმან მამედოვი, ოფიციალურად დაადასტურა აზერბაიჯანის იუსტიციის სამინისტრომ 2006 წლის სექტემბერში.

ბაჰმანოვი გარდაიცვალა 2008 წლის 13 სექტემბერს, თავის ოფისში შეხვედრის დროს. მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოების ლიდერის ოფისი არავის დაუკავების 2009 წლის 27 თებერვლამდე, როდესაც ბაირამ საფაროვი დაინიშნა შუშას აღმასრულებელი ხელისუფლების უფროსად, შემდგომში შეითავსა მთიანი ყარაბაღის აზერბაიჯანული საზოგადოების ლიდერის თანამდებობა.  ორგანიზაციის სახელი მთიანი ყარაბაღის საზოგადოებრივი კავშირის აზერბაიჯანულ საზოგადოებაში შეიცვალა 2010 წლის 5 ივნისს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Official site of the Azerbaijani Community of Nagorno-Karabakh

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ორგანიზაციები
აკაკი ბაქრაძის ქუჩა

**აკაკი ბაქრაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოსა და დიდუბის რაიონებში (დიღომი); ჰეიდარ ალიევის სანაპიროდან აკაკი ბელიაშვილის ქუჩამდე (მტკვრის მარჯვენა სანაპირო). ქუჩას აკაკი ბაქრაძის სახელი ეწოდა 2001 წელს. 

## ლიტერატურა 
ბაქრაძე
ბაქრაძე
დავით ბაქრაძის ქუჩა

**დავით ბაქრაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე); რაფიელ აგლაძის ქუჩიდან რკინიგზამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. უსახელო ქუჩას დავით ბაქრაძის სახელი ეწოდა 1983 წელს.
 

## ლიტერატურა 
ბაქრაძე
კოტე ბაქრაძის ქუჩა

**კოტე ბაქრაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (საბარგოს დასახლება); ნოე ხომერიკის ქუჩიდან სერგი დურმიშიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. ადრე საბარგოს დასახლების IX ქუჩა ერქვა, 1971  წელს კოტე ბაქრაძის სახელი ეწოდა. აქვს 1 შესახვევი. 

## ლიტერატურა 
ბაქრაძე
ბაქოს ქუჩა

**ბაქოს ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ჩუღურეთის რაიონში; დავით აღმაშენებლის გამზირიდან მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის შუა წლებში. 1862 წელს მიხეილის ქუჩაზე (ახლანდელი დავით აღმაშენებლის გამზირი) აშენდა თბილისის გეოფიზიკური (ყოფილი მაგნიტურ-მეტეოროლოგიური) ობსერვატორიის შენობა და ფასადიდან ჩრდილოეთით მიმართულ ქუჩას დაერქვა ობსერვატორიის ქუჩა, შემდეგ ასათიანის ქუჩა ერქვა. 1900 წელს სახელი შეეცვალა და ეწოდა ბაქოს ქუჩა. შემონახულია XIX საუკუნის II ნახევრის საცხოვრებელი სახლები, მათ შორის გამოირჩევა სახლი N2 (არქიტექტორი პ. შტერნი). 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩუღურეთის   რაიონის ქუჩები
სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის ისტორიის მუზეუმი

**სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის ისტორიის მუზეუმი** — მუზეუმი ერევანში, რომლის ექსპოზიცია ეძღვნება პირველი სომხეთის რესპუბლიკისა და სომხეთის რევოლუციური ფედერაციის უშუალო ისტორიას.

მუზეუმი თავდაპირველად გაიხსნა 1946 წელს პარიზში და წლების განმავლობაში შეაგროვა 3000-ზე მეტი ექსპონატი. პოლიტიკური მიზეზების გამო, მისი არსებობა საბჭოთა სომხეთის ტერიტორიაზე შეუძლებელი იყო, ხოლო 1990-იან წლებში ქვეყნის ფინანსურმა პრობლემებმა ხელი შეუშალა მის გადაცემას. მუზეუმი გადავიდა ერევანში და გახსნითი ღონისძიება ჩატარდა 2007 წლის 13 ივლისს, ქრისტოფერ მიქაელიანის ცენტრში, ოფიციალური ცერემონიის დროს. გახსნას ესწრებოდნენ დაშნაკების ლიდერები, როგორებიცაა ჰანტ მარგარიანი და მისი მომხრეები. სოციალისტური ინტერნაციონალის პრეზიდენტი ლუის აალა ასევე დაესწრო და მიესალმა მუზეუმის გახსნას, როგორც ისტორიულად მნიშვნელოვან გარდამტეხ მომენტს სომხეთის ისტორიაში.

მუზეუმში წარმოდგენილია სახელმწიფო დოკუმენტები, მარკები და სხვა ექსპონატები. მისი პირველი ექსპონატი ეძღვნება სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას 1918 წლიდან 1920 წლამდე. იგი ასევე ასახავს სომხეთის მიერ 1919 წელს ვერსალის ხელშეკრულებაში წარდგენილ ოფიციალურ დოკუმენტებს, აგრეთვე პირველი რესპუბლიკის პრემიერ მინისტრების პირად ნივთებს: ჰამო ოგანჯიანანს, ალექსანდრე ხატიანს, სიმონ ვრაციანს და იოანეს კაჩატნუნს. გენერალთა ანდრონიკ ოზანიანის და დრასტამატ კანაიანის საგნები ასევე აქვთ ექსპონატებს შორის. 

მუზეუმში გამოფენილია სომხური ელინისტური კულტურის უაღრესად მხატვრული მაგალითები, მათ შორის: ქანდაკებები, არქიტექტურული დეტალები, ოქროს ნივთები, ჭურჭელი ნაპოვნი უძველესი დასახლებული გარნის, არტაშატის, ოშაკანის დასახლებებში.

"სომეხთა გენოციდის მუზეუმისა და ინსტიტუტის" დირექტორმა ჰაიკ დემოიანმა დრამატული მუზეუმის ექსპოზიციას უწოდა ყველაზე მდიდარი კოლექცია, რომელიც ეძღვნებოდა სომხეთის ისტორიის ერთ-ერთ ყველაზე დრამატულ დროს და პერიოდს.

დღეისათვის მუზეუმის ეროვნული კოლექცია მოიცავს დაახლოებით 400000 ექსპონატს. მუზეუმი შედგენილია კავკასიის სომეხთა ეთნოგრაფიული საზოგადოების, ახალი ნახიჩევანის სომხური სიძველეების მუზეუმის, ანის მუზეუმის, ვაღარსაფატის მატანადარის კოლექციების საფუძველზე. კოლექციები მოპოვებულია, ძირითადად, სომხეთის ძირითადი ტერიტორიის ძველ დასახლებებში შესყიდვების, საჩუქრების გზით. მუზეუმში დაცულია მთელი რიგი კულტურული, ისტორიული ექსპონატები. ძვ. წ. III - II ათასწლეულის ბრინჯაოს საგნების ფართო და უნიკალურ კოლექცია, რომლებიც შედის მსოფლიო შედევრების რიგში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი]

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სომხეთი
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ბარალეთის ქუჩა

**ბარალეთის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, გლდანის რაიონში (ავჭალა); მიხაკო წერეთლის ქუჩიდან ლიბანის I ჩიხამდე. ადრე ფრიდრიხ ენგელსის ქუჩა ერქვა. აქვს 1 შესახვევი, 1 ჩიხი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გლდანის რაიონის ქუჩები
არამ ასატრიანი

**არამ ასატრიანი** (; დ. 3 მარტი, 1953, ვაღარშაპატი, სომხეთი — გ. 7 ნოემბერი, 2006, ოშაკანი) — სომეხი მომღერალი, სომხური პოპისა და რაბისის მუსიკების ტექსტის მწერალი; ცნობილია თავისი ენერგიული კონცერტებით.

## კარიერა
ასატრიანი ბავშვობიდან მოყოლებული აღიარებული იყო როგორც არაჩვეულებრივი მუსიკოსი. 1985 წელს ასატრიანმა ჩამოაყალიბა საკუთარი ჯგუფი. გვიან ცხოვრებაში მან პოპულარობა მოიპოვა თავისი მკაფიო ხმითა და მუსიკალური სტილით; იგი პოპულარობით სარგებლობდა როგორც სომხეთში, ისე საერთაშორისო საზოგადოებაში, განსაკუთრებით სომხურ დიასპორაში. ასათრიანს უყვარდა მუშაობა და მან მთელი სიცოცხლე მიუძღვნა მუსიკას. იგი უახლოვდებოდა პოზიტიურ საკითხებს და საკუთარ თავში დაწმუნებული იყო. მის სიმღერებში გამოხატულია მისი სიყვარული როგორც თავისი ქვეყნის, სომეხი ხალხის, ისევე როგორც სხვა ეთნიკური ჯგუფების მიმართ. მთიანი ყარაბაღის ომის დროს მან შეასრულა სიმღერები ჯარისკაცებისთვის და ზოგადად სომეხებისთვის, რათა განეხორციელებინათ მორალური მხარდაჭერა.

ასტრიანი მრავალ კოცერტს მართავდა საერთაშორისო მასშტაბით (აზია, ევროპა, რუსეთი, შუა აღმოსავლეთი); მრავალ კონცერტს ატარებდა სომხეთის სხვადასხვა ქალაქში. მან დაწერა 500-ზე მეტი სიმღერა; იგი მუდმივად ატარებდა მსოფლიო ტურებს. მთელი ცხოვრების განმავლობაში მიღებული აქვს მრავალი ჯილო; მათ შორისაა "გუსანი", რომელიც მას 2003 წლის 18 აპრილს, სომხეთის კულტურული მუსიკის მინისტრმა მიანიჭა.

## პირადი ცხოვრება
არამ ასტარიანი დაიბადა ვაღარშაპატში, სომხეთში. მისი შობლები იყვნენ ჰაპეტ ასატრიანი და აშკენ მამპრეიანი. იგი დაიბადა ლტოლვილ ოჯახში.

სიკვდილამდე იგი შეერთებულ შტატებში ცხოვრობდა. მას სჯეროდა, რომ მუსიკა თაობიდან თაობას გადაეცემა. მისი ვაჟი, სეთრაკი (სეთო) გარდაიცვალა ტრაგიკულ საავტომობილო ავარიაში, არამის გარდაცვალებამდე ერთი წლით ადრე; ამ ფაქტმა არამ ასატრიანი მწუხარებაში ჩააგდო.

## გარდაცვალება
არამ ასატრიანი გარდაიცვალა 2006 წლის 7 ნოემბერს, ოშაკანში, არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთში, გულის შეტევით.

გარდაიცვალა ნათესავებით გარშემოტყმულ ადგილში; მისმა გარდაცვალებამ გულშემატკივრები ძალიან დაამწუხრა, რადგან იგი თანამედროვე სომხური პოპ მუსიკაის ერთ-ერთ დიდ წარმომადგენლად ითვლებოდა და მას "ჰაიასტანის ხმას" უწოდებდნენ. ასატრიანების მთელი ოჯახი მიიჩნევა პოსტ-საბჭოთა სომხეთის პოპ მუსიკის უმთავრეს წვლილის შემტანად.

მისი ვაჟები, ტიგრან და არტაშ ასატრიანები, და მისი შვილიშვილი გრიშა ასატრიანი, როგორც პოპულარული სომეხი მუსიკოსები, მამის კვალს მიჰყვებიან

## რესურსები ინტერნეტში
* Aram Asatryan - Aram Asatryan Online Music Playlist
* Death 
* a1plus death report 
* 
* Aram Asatryan Music Videos 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
სჩაჰან ბერბერიანი

**სჩაჰან რ. ბერბერიანი** (; დ. 1 იანვარი, 1891, კონსტანტინოპოლი — გ. 9 ოქტომბერი, 1956) — სომეხი ფილოსოფოსი, კომპოზიტორი, პედაგოგი, ფსიქოლოგი, ესთეტიკოსი, ორატორი და ავტორი.

## ბიოგრაფია
### ადრეული წლები
ბერბერიანი დაიბადა 1891 წლის 1 იანვარს, კონსტანტინოპოლში (ახლანდელი სტამბული, თურქეთი). ამის შემდეგ მალევე, მშობლებთან, რესეოსთან და ზარუჰთან და მის უფროს ძმასთან ონითან ერთად ბერბერიანი სახოვრებლად ჟენევაში, შვეიცარიაში გადავიდა; მათ უნდოდათ, რომ თავი დაეღწიათ ოსმალეთის სულთან აბდულ ჰამიდ II-ის მიერ 1894–1896 წლებში სომეხთა მიმართ ჩადენილ დანაშაულებს.

კონსტანტინოპოლში დაბრუნებისას ბერბერიანი ჩაირიცხა ბერბერიანის სკოლაში, რომელიც მამამისმა, რეტოს ბერბერიანმა დააარსა. ამ პერიოდში მან ვიოლინოზე კერძო გკვეთილების ჩატარება დაიწყო, თუმცა მალე ეს „აუტანელი ინსტრუმენტი“ მიატოვა (სავარაუდოდ ის ბუხარში გადააგდეს რათა დამწვარიყო). ამის ნაცვლად მან ფორტეპიანოს გაკვეთილები დაინიშნა, თუმცა ეს მცდელობაც საკმაოდ წარუმატებელი აღმოჩნდა.

სკოლა მან 1906 წელს დაამთავრა. თხუთმეტი წლის ახალგაზრდის პირველი სამუშაო იყო სკოლაში ლიტერატურისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერების სწავლება, მაგრამ 1908 წელს იგი გაემგზავრა პარიზში, სადაც სწავლობდა სორბონასა და კოლეჟ დე ფრანსში, მან აიღო ფილოსოფიასა და მეტაფიზიკაში.

### პროფესიონალური კარიერა
#### ბერბერის სკოლის დირექტორი
1911 წელს ბერბერიანი ვალდებული იყო დაბრუნებულიყო კონსტანტინოპოლში რათა ბერბერეთის სკოლის დირექტორი გამხდარიყო; ამრიგად ვერ შეძლო დაემთავრებინა სადოქტორო დისერტაცია (სახელწოდებით "პათოლოგიური მეთოდი ფსიქოლოგიაში"). სკოლაში მოვალეობის შესრულების გარდა, იგი ჩაერთო ქალაქის სომეხი საზოგადოების კულტურულ ცხოვრებაში. ამ პერიოდიში იგი მჭიდროდ დამეგობრდა კომიტასთან (იგი მასთან ხელოვნების სხვადასხვა საკითხში მსჯელობაში დიდ დრო ხარჯავდა).

1918 წელს შაჰან ბერბერიანი შეირჩა სომეხ მასწავლებელთა კავშირის ცენტრალური კომიტეტის დირექტორად და 1919 წელს დაინიშნა ცენტრალური საგანმანათლებლო საბჭოს წევრად. მან ასევე დიდი როლი შეასრულა *სომხური ხელოვნების ცენტრის* (Hayardun) კონსტანტინოპოლში დაარსებაში; მოგვიანებით გახდა ამ დაწესებულების თავმჯდომარე.

1921 წელს ცოლად შეირთო ტელი სირაკიანი. მათ ჰყავდათ ორი ვაჟი, ართავაზდი და ბარედი. ბარედი ახალგაზრდა, 20 წლის ასაკში, გარდაიცვალა მოტოციკლეტით მომხდარი ავარიის დროს. ართავაზდ ბერბერიანი იერუსალიმსა და ბეირუთში ცხოვრების შემდეგ, ცოლთან, პაულესთან ერთად საცხოვრებლად პარიზში გადავიდა; აქ იგი ცნობილი მხატვარი გახდა და ასევე, ძლიერ ჩაერთო სომხურ კულტურაში. მას ჰყავდა ორი ვაჟი, სახელად ვანიკი და შაჰანი, და ქალიშვილი სახელად გარინე. არდავაზტი გარდაიცვალა ავინიონში 79 წლის ასაკში, 2002 წლის აგვისტოში.

## სხვა საკითხავი
*Տէր Խաչատուրեան, Ա։ *Շահան Ռ. Պէրպէրեան (1891–1956)*։ Beirut, 1969.

## რესურსები ინტერნეტში
* სჩაჰან ბერბერიანი enacademic.com-ზე 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი    9 ოქტომბერი
კატეგორია: გარდაცვლილი     1956
კატეგორია:სომეხი ფილოსოფოსები
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი ფსიქოლოგები
კატეგორია:სომეხი პედაგოგები
კატეგორია:სომეხი ორატორები
კატეგორია:სომეხი ესთეტიკოსები
შენგავითის დასახლება

**შენგავითის დასახლება**  () — არქეოლოგიური ადგილი დღევანდელ სომხეთში, ერევანში. მდებარეობს ერევნის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ გორაკზე. იგი დასახლებული იყო უძველესი პერიოდიდან ძვ.წ. დაახლოებით 3000 -დან დაწყებული ჩვ.წ.აღ. 2500 წ.წ. - მდე ადრეულ ბრინჯაოს ხანის პერიოდში და შუა ბრინჯაოს ხანაში, 2200 წლამდე. ქალაქი იკავებდა საერათო ჯამში ექვს ჰექტარ ფართობს. როგორც ჩანს, შენგავითი იყო სოციალური ცენტრი ქალაქის მიმდებარე ტერიტორიებისთვის, მისი უჩვეულო ზომების და მარცვლეულის ჭარბი წარმოებისა და მეტალურგიის გამო. ქალაქს გარშემო ერტყა 4 მეტრი სიგანის ქვის კედელი. რეგიონი მიეკუთვნება მტკვარ-არაქსის ან ადრინდელი ამიერკავკასიის პერიოდისა და შენგავითური კულტურის არეალის ტიპს. 

## დასახლების გეგმა
ჯერჯერობით არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს ციკლოპინის დიდი კედლები კოშკებით, რომლებიც გარშემო ერტყა დასახლებულ პუნქტს. ამ კედლების შიგნით იყო წრიული და კვადრატული მრავალსართულიანი ნაგებობები, რომლებიც აშენდა ქვისა და ტალახის აგურისგან. ზოგიერთ საცხოვრებელ კორპუსში იყო რიტუალური კერა და საყოფაცხოვრებო ორმოები, ხოლო დიდ სილოებში, რომლებიც მდებარეობდა ქალაქში, მასში ხორბალსა და ქერს ინახავდნენ. აქვე იყო მიწისქვეშა გადასასვლელიც. ადრე გათხრების შედეგად აღმოჩენილი იყო სამარხები, რომლებიც დასახლებული კედლების გარეთ მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთის მხარეებში. კიდევ უფრო ძველი აღმოჩენილი სამარხები დღემდე ამავე რეგიონშია შემორჩენილი.

## არქეოლოგიური აღმოჩენები
შენგავითში არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩენილ ნივთებს შორის იყო ჩერტისა და ობსიდიანის ქვის იარაღები, ჯოხების თავები, ჩაქუჩები, საფქვავები, ნემსები, ჭურჭელი და მეტალის გადასადნობი ჭურჭელი (რომელშიც შესაძლებელი იყო 10 კგ მეტალის გადნობა). ნამსხვრევების დიდი რაოდენობა ნაშთებისა და ობსიდიანის ქსოვისგან, ჭურჭლის დამზადება, მეტალურგია და იარაღის წარმოება მიუთითებს იმაზე, რომ ქალაქში იყო ორგანიზებული გილდიები, რომლებიც ასრულებდნენ ასეთ დავალებებს. ქალაქში ნაპოვნ ჭურჭელს, როგორც წესი, აქვს დამახასიათებელი შავი, დამწვარი ექსტერიერი და მოწითალო ფერი. ეს სტილი განსაზღვრავს პერიოდს და გვხვდება მთიანი ადრეული ამიერკავკასიის ტერიტორიებზე. ჭურჭლის ერთ-ერთი უფრო დიდი სტილი გამოიკვეთა, როგორც ღვინის ჭურჭელზე. სამომავლოდ ნარჩენების ტესტები დაადასტურებენ ამ ცნებებს.

ადრინდელი გათხრების დროს ერთ-ერთ ნაგებობაში აღმოაჩინეს დიდი ქვის ობელისკი. მსგავსი ობელისკი იქნა აღმოჩენილი მუხრაბლურის რეგიონში, ვაღარშაპატიდან სამხრეთით ოთხ კილომეტრში. ფიქრობენ, რომ ეს, და ნაპოვნი თიხისგან დამზადებული უამრავი ქანდაკება, რიტუალისტების მიერ გამოიყენებოდა შენგავათში.

## ლიტერატურა
* *Байбуртян Е.*, Культовый очаг из раскопок Шенгавитского поселения в 1936—1937, «Вестник древней истории», 1938, № 4;
* *Пиотровский Б. Б.*, Поселения медного века в Армении, в сборнике: Советская археология, в. 11, М.—Л., 1949;
* *Сардарян С. А.*, Первобытное общество в Армении, Ер., 1967 (на арм. яз. с рус. и англ. резюме).

## რესურსები ინტერნეტში
* Aerial view of Shengavit using a drone
* Article: *Shengavit: Archaeology, Renovations Progressing*
* Erebuni Historical & Archaeological Reserve: Shengavit Settlement 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის არქეოლოგიური ძეგლები
ედუარდ ისაბეკიანის გალერეა

**ედუარდ ისაბეკიანის გალერეა** — ერევნის საგამოფენო დარბაზი, რომელიც ეძღვნება სომეხთა სსრკ ეროვნული მხატვრის, ედუარდ ისაბეკიანის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას. გალერეა განთავსებულია ერევანში, მაშტოცის გამზირზე 7 ა–ში, კულტურის ცენტრის „ჰაიარტის“ ერთ–ერთ განყოფილებაში. 

## ისტორია
ახალი საგამოფენო დარბაზის შექმნის შესახებ გადაწყვეტილება მიიღეს 2004 წელს, ხოლო გალერეას გახსნა მოხდა 2013 წელს. 

ედუარდ ისაბეკიანის ვაჟმა, არამ ისაბეკიანმა, ცნობილი ნახატების 28 ნამუშევარი „ჰაიარტ“ კულტურულ ცენტრს მუდმივი გამოფენისთვის გადასცა. გახსნის დღიდან გალერეას ხელმძღვანელობს ირინა ისაბეკიანი.

აღნიშნულ გალერეაში დაცული ექსპოზიცია ორ სართულს იკავებს. ზედა, ბეჭდის ფორმის დარბაზში არის დიდი კომპოზიციურად თემატური ნახატები. ძირითადი ფონდის გარდა, წარმოდგენილია 4 ნამუშევარი ეროვნული სამხატვრო გალერეის დაქვემდებარებიდან და კერძო კოლექციიდანაც. ექსპონატებს შორის ასევე შედის დღიურები, ხელნაწერები, მემუარები და ფოტომასალა. 

უნდა აღინიშნოს, რომ საერთო ჯამში, გამოფენაზე წარმოდგენილია მხატვრის 39 ნამუშევარი. ედუარდ ისაბეკიანის ნამუშევრები გამოფენილია საგამოფენო დარბაზის ორ სართულზე. მაღლა წრიულ დარბაზში არის დიდი ტილოები იზაბეკიანის ეპიკური სუნთქვით; ისტორიის გვერდებიდან დღეს მხატვრის მზერა გადმოგვცემს წარსული სულისკვეთებას, კაცობრიობას, სიამაყეს და გამარჯვებას.

2015 წლიდან ტარდება გამოფენები „ედუარდ ისაბეკიანი და მისი მოსწავლეები“ წელიწადში ორჯერ (სწავლების წლების განმავლობაში, მას დაახლოებით 300 სტუდენტი ჰყავდა). დარბაზი მონაწილეობს მუზეუმების ღამეში, რომელიც იმართება ყოველწელს. ყოველი ახალი გამოფენით, მხატვრები დარბაზს აძლევენ თავიანთ ნამუშევრებს. 2014 წელს დარბაზში აღინიშნა მხატვრის 100 წლის იუბილე. 2017 წლის მარტში ჩატარდა ქალთა დღისადმი მიძღვნილი საგაზაფხულო გამოფენა. არაერთხელ აღნიშნეს, რომ ოთახს რემონტი სჭირდება, თუმცა ჯერჯერობით ვერ გამოინახა გალერეის რეაბილიტაციისათვის თანხები და რესურსები. 

ბოლო პერიოდში ედუარდ ისაბეკიანის საგამოფენო დარბაზი აქტიურად მონაწილეობს ერევნის კულტურულ ცხოვრებაში. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გამოფენის მენეჯერის, ირინა ისაბეკიანის ინიციატივები. სწორედ მისი სურვილით და მონდომებით   ეწყობა ღონისძიებები, ლექციები, შეხვედრები, რომელიც მიზნად ისახავს ედუარდ ისაბეკიანის, როგორც მხატვრის, პედაგოგის, მწერლის, მზრუნველი მოქალაქის და, უპირველეს ყოვლისა, პატრიოტული შვილის გამოვლენას და წამოჩენას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Сайт галлереи Эдуарда Исабекяна 
* «ԷԴՈՒԱՐԴ ԻՍԱԲԵԿՅԱՆԸ ԵՎ ԻՐ ՈՒՍԱՆՈՂՆԵՐԸ» ՇԱՐՔԻ ԵՐԿՐՈՐԴ ՑՈՒՑԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆԸ / azg.am / 2016-01-17 / Вторая выставка цикла «Эдуард Исабекян и его ученики»
* «Էդուարդ Իսաբեկյան» ցուցասրահը «ՀայԱրտ»-ում  / imyerevan.com / 3 мая 2013 / Фоторепортаж с открытия зала
* 
* Eduard Isabekyan Gallery Yerevan — EIGY  — афиши выставок зала

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სომხეთი
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ედგარ მანასი

**ედგარ მანას ეფენდი** (; დ. 12 აპრილი, 1875, ისტამბული — 9 მარტი, 1964, იქვე) — სომხური წარმოშობის თურქი კომპოზიტორი, დირიჟორი და მუსიკათმცოდნე. ის არის თურქეთის ეროვნული ჰიმნის სამიდან ერთი ავტორი, რადგან მან იგი ორკესტრთან შეათანხმა.

## ოჯახი
სომხური წარმოშობის ედგარის მამა, ალექსანდრე მანასი იყო „ოსმალეთის სახელმწიფო ვალთა ადმინისტრაციის მთავარი თარჯიმანი. ოჯახის საგვარეულო ხაზი შეიძლება მოდიოდეს კაესარეადან (დღევანდელი კაისერიდან), სადაც იგი მეთექვსმეტე საუკუნის შუა პრიოდში წარმოიქმნა. რაფაელ მანასი (1710 - 1790), ოსმალეთის იმპერიის ოფიციალური მხატვარი, უდავოდ იყო მანასის დინასტიის ყველაზე გამორჩეული ფიგურა: მან შექმნა მაჰმუდ I-ის, ოსმან III-ის და მუსტაფა III-ის პორტრეტები.

## ადრეული წლები
ედგარ მანასი დაიბადა 1987 წლის 12 აპრილს, ისტამბულში. არტისტულად ნიჭიერი ახალგაზრდა ედგარი 13 წლის ასაკში გაიგზავნეს იტალიაში, რათა ჩარიცხულიყო მურიტ-რაფაელიანის სომხური სკოლაში კომერციის შესასწავლად. ვენეციაში ყოფნის დროს იგი ასევე ესწრებოდა პიანინოს გაკვეთილებს, რომლებსაც პროფესორ ტრიველლინი ატარებდა. 1894 წელს სწავლის დამთავრების შემდეგ, იგი დაბრუნდა მშობლიურ ქალაქში. მისმა მუსიკის შესწავლის გაგრძელების შურვილმა იგი კვლავ იტალიაში დააბრუნა, სადაც იგი პადუაში დასახლდა; აქ მანასი მუშაობდა კომპოზიტორ ლუიჯი ბოტაზოსთან.

## პროფესიონალური კარიერა
სტამბულში დაბრუნების შემდეგ მანასმა მუსიკის შესწავლა განაგრძო. მან პირველ რიგში კონცენტრირდა კლასიკისა და თანამედროვე ფრანგი ოსტატების ნაწარმოებების შემოწმებაზე.

1912 წელს მანას გაეცნო თანამედროვე სომხური მუსიკის ფუძემდებლის, კომიტას. მიუხედავად იმისა, რომ მათი ურთიერთობა გულწრფელი იყო, ისინი მჭიდროდ არ იყვნენ ერთმანეთთან დაკავშირებულნი, რადგან მანასი და კომიტა ცხოვრობდნენ ორ სხვადასხვა ესთეტიკურ სამყაროში.

იმავე წელს, ლაიფციგში დაფუძნებულმა *Breitkopf & Härtel*-მა გამოაქვეყნა ედგარ მანასის ორი კომპოზიცია - სუიტა ფორტეპიანოსთვის და სიმებიანი კვარტეტი. ამას მოჰყვა სხვა ევროპული გამომცემლობებიც, მათ შორის: სალბერტი, სენარდი და ჰამელი. მანასის მუსიკას ხშირად ასრულებდნენ სტამბულში და, ზოგჯერ, ევროპული მუსიკის დედაქალაქებშიც.

ზემოთ აღნიშნული სიმებიანი კვარტეტის პრემიერა შედგა 1921 წლის 6 მაისს, „Union française“-ში. კვარტეტის წევრები იყვნენ: მევიოლინე ეკრემ ზუკი უნი და კრიკორ გარაბედიანი, მევიოლინე დირან ისრაელიანი და ვიოლონჩელისტი კალაიოვი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:სტამბულში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:თურქი კომპოზიტორები
კატეგორია:თურქი დირიჟორები
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი დირიჟორები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ჰრაჩია მელიქიანი

**ჰრაჩია მელიქიანი** (; დ. 8 მაისი, 1947, ერევანი, სომხეთი — გ. 6 მარტი, 2006, იქვე) — სომეხი მუსიკისა და ფილმების კომპოზიტორი. ჰრაჩია მილიქიანმა ერთმანეთში შეაზავა მსოფლიო მუსიკის განვითარება და ეროვნული მუსიკალური თავისებურებები, და ამით ჩამოაყალიდა საკუთარი დამახასიათებელი და გამორჩეული მუსიკალური სტილი. მისი კომპოზიციების უმეტესი ნაწილი არის ინსტრუმენტული. მელიქიანმა ასევე შეასრულა მრავალრიცხოვანი საგუნდო კომპოზიციები, რომანები, სხვადასხვა ინსტრუმენტების ნაწვეტები; აგრეთვე ასრულებდა მუსიკებს ფილმებისთვის. 1972 წლიდან იყო კომპოზიტორთა და მუსიკისმცოდნეთა კავშირის წევრი, ხოლო 1992 წლიდან სიკვილამდე (2006 წლაის მარტამდე) იყო სომხეთის კომპოზიტორთა და მუსიკისმცოდნეთა კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი.

## ადრეული ცხოვრება
ჰრაჩია მელიკიანი დაიბადა 1947 წლის 8 მაისს, ერევანში, სომხეთში, ადვოკატს და ბუღალტერის ოჯახში. ჰრაჩია, მისი ძმა და დები სკოლაში სწავლის პერიოდში ბრწყინავდნენ. როდესაც მისი და-ძმები ინჟინერიისა და ფიზიკისკენ მიისწრაფვოდნენ, ჰრაჩიას ოცნება მუსიკის სწავლა იყო. დაწყებითი სკოლაში სწავლის ადრეულ პერიოდში, მან გიტარა იყიდა იმ ჯიბის ფულით, რომელსაც ჯიბის ფულიდან აგროვებდა; ამ დროს დაიწყო მან დაკვრაც. ცოტა ხნის შემდეგ, მან ასევე დაიწყო აკორდეონზე დაკვრაც (თვითონ ისწავლა). ბოლო წლებში საშუალო სკოლაში აქტიურად იყო ჩართული სკოლის მუსიკალურ ჯგუფში, ასრულებდა დირიჟორის როლს და უკრავდა აკორდეონაზე. 1962 წელს, მისმა გადაწყვეტილებამ იგი მუსიკალურ სკოლაში, 15 წლის ასაკში, მიიყვანა - ამ ასაკში მუსიკალურ სკოლაში მიღება უჩვეულო იყო - აქ მან დაიწყო კლარნეტზე დაკვრაი (ლავჩიანების კლასი). ტრადიციული 5 წლის მაგივრად, მან სკოლა 2 წელიწადში დაამთავრა და შემდეგ სწავლა განაგრძო ერევნის სახელმწიფო მუსიკალურ კოლეჯში, სადაც ჩაირიცხა კლარნეტის კურსზე, ამავე დროს სწავლობდა კომპოზიციებს პროფესორ ემინ არისტაკესიანის ხელმძღვანელობით. მის მამა შვილის მუსიკალური კარიერისადმი კარგად არ იყო განწყობილი. ოჯახის თხოვნითა თუ მოთხოვნით, ჰრაჩია ერთდროულად ემზადებოდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე მისაღები გამოცდებისთვის. თუმცა, ერთ დღეს იგი სახლში მივიდა და გამოაცხადა, რომ მისი არჩევანი იყო ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორია. 1967 წელს, 20 წლის ასაკში, იგი შევიდა ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიის კომპოზიციურ განყოფილებაში, სსრკ სახალხო არტისტის, პროფესორ ედვარდ მირზოიანის კლასში. როგორც მირზოიანმა აღიარა- „მე უნდა ვაღიარო, რომ ის ერთ-ერთი საყვარელი მოსწავლე იყო ჩემი გრძელი მასწავლებლობის პერიოდის განმავლობაში. ჩემთვის მასთან მუშაობა სიამოვნებას მანიჭებდა“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Armenian Cinema 
* Classical Archives

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი ფილმის კომპოზიტორები
სომხეთის უსაფრთხოების სააგენტოების ისტორიის მუზეუმი

**სომხეთის უსაფრთხოების სააგენტოების ისტორიის მუზეუმი** — არის მუზეუმი ერევანში, რომელიც ეძღვნება სომხეთის სახელმწიფო უსაფრთხოების უწყებების ისტორიას. სომხეთის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ყოფილი დირექტორის გორიკ ჰაკბიანის თქმით, მუზეუმის ერთ-ერთი მთავარი ამოცანაა - სომხეთის უსაფრთხოების ორგანოების შექმნისა და საქმიანობის პროცესების ფაქტობრივი მხარის ობიექტური და მიუკერძოებელი წარმოდგენა. 

მუზეუმის მიზანია კონცენტრირება და სისტემატიზაცია მოახდინოს დოკუმენტური მასალების შესახებ, რომლებიც დამადასტურებელია სომხეთის ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოების ისტორიაში მიღწეული წარმატებებისა და ძირითადი მოვლენების შესახებ, აგრეთვე სამეცნიერო დონეზე მათი შემდგომი სიღრმისეული შესწავლის საფუძვლის შექმნა.

მუზეუმი გაიხსნა 2006 წლის 15 სექტემბერს, სომხეთის ეროვნული უშიშროების საბჭოს გადაწყვეტილებით, სომხეთის რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის 15 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. მუზეუმი საზეიმო ფიცს დებს და უერთდება სომხეთის ეროვნული უსაფრთხოების ორგანოების რიგებს. 

მუზეუმი მდებარეობს სომხეთის რესპუბლიკის ეროვნული უსაფრთხოების სამსახურის ადმინისტრაციული შენობის მეორე სართულზე.

მუზეუმის შექმნის გადაწყვეტილების მიღებისას, SNB–ის ხელმძღვანელობა მიზნად ისახავდა სამსახურის თანამშრომლებისა და ჯარის მაღალი განწყობის შენარჩუნებას, ქვეყნის უსაფრთხოების, ოფიცრის პროფესიის მნიშვნელობის გადაფასებას, ახალგაზრდა თანამშრომლებთან საგანმანათლებლო მუშაობის ამაღლებასა და უფრო მაღალ დონეზე ასვლას.

თავისი ექსპოზიციისა და შემდგომი გამოკვლევის საშუალებით, სომხეთის უსაფრთხოების ორგანოების ისტორიის მუზეუმმა უნდა შეუწყოს ხელი სომხურ საზოგადოებაში იდეების შემუშავებასა და გავრცელებას სახელმწიფოებრიობის საფუძვლების გაძლიერების, იურიდიული ცნობიერების დონის ამაღლებისა და, ზოგადად, სახელმწიფოებრივი აზროვნების ფესვების დასადგენად.

მუზეუმის მთელი ექსპოზიცია განთავსებულია თვრამეტ სექციაში: უძველესი სომხეთის უსაფრთხოების ისტორიიდან - ორი სტენდი; სომხეთის პირველი რესპუბლიკის უსაფრთხოების ორგანოები - ორი სტენდი; საბჭოთა სომხეთის უსაფრთხოების ორგანოების შექმნა და საქმიანობა 1921-1988 - სამი სტენდი; სომხეთის სსრ დაცვის უსაფრთხოების ორგანოების საქმიანობიდან 1988-1991 წლებში - ერთი სტენდი; დაზვერვისა და კონტრდაზვერვის თანამედროვე ისტორიიდან - სამი სტენდი; საკონსტიტუციო წესრიგის დაცვის შესახებ (კონსტიტუციური სისტემის დაცვისა და ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის მთავარი სამმართველოს შექმნისა და საქმიანობის ისტორიიდან და სპეციალური საბრძოლო ოპერაციების სამსახურისათვის) - ერთი პოზიცია; სასაზღვრო ჯარების ისტორიიდან - ერთი პოზიცია; ოპერაციულ-ტექნიკური მომსახურებისა და საკომუნიკაციო ერთეულების ისტორიიდან - ერთი პოზიცია; საერთაშორისო თანამშრომლობის მასალებიდან და პერსონალის მომზადებისა და სამეცნიერო და საგანმანათლებლო საქმიანობის თანამედროვე ისტორიიდან - ერთი პოზიცია; სადღესასწაულო მასალებისა და საერთაშორისო შეხვედრების მასალებიდან - ერთი პოზიცია; დაზვერვა და კონტრდაზვერვა. სომხური კვალი - ორი სტენდი;

## რესურსები ინტერნეტში
*მუზეუმი

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სომხეთი
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
სერგო ფარაჯანოვის სახლ-მუზეუმი

**სერგო ფარაჯანოვის სახლ-მუზეუმი** — არის მუზეუმი ერევანში, რომელიც ეძღვნება საბჭოთა სომეხ რეჟისორსა და მხატვარ სერგო ფარაჯანოვს. ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მუზეუმი. მისამართი: ერევანი, ძორაგუის ქუჩა, 15-16.

## ისტორია
აღნიშნული მუზეუმი შეიქმნა 1988 წელს, სომხეთის ხალხური ხელოვნების მუზეუმში პირველი გამოფენის შემდეგ. ფარაჯანოვი, რომელიც ერევანში გადავიდა, თავად აირჩია ადგილი (ერევანის ძორგიოვის ეთნოგრაფიული კვარტალი) საკუთარი სახლისა და მუზეუმისთვის და სამშენებლო პროექტისთვის.

1988 წლის სპიტაკის მიწისძვრის და სოციალურ-ეკონომიკური პრობლემების გამო, მუზეუმი არ გაიხსნა 1991 წლის ივნისამდე, ფარაჯანოვის გარდაცვალებიდან ერთი წლის შემდეგ.

მუზეუმის დამფუძნებელი და დირექტორი არის ზავენ სარგსიანი. მუზეუმი არის ერევნის ერთ–ერთი გამორჩეული და საინტერესო კულტურული ცენტრი, რომელიც გამოირჩევა გამოფენებით, გამოცემებითა და საპატიო მიღებებით (მათ შორის, ერევნის საერთაშორისო კინოფესტივალის სტუმრების ყოველწლიური შეხვედრების ჩათვლით). 

მუზეუმს ესტუმრნენ პაულო კოელიო, ვიმ ვენდერსი, მიხაილ ვარტანოვი, ტონინო გუერა, ენრიკა ანტონიონი, ატომ ეგგოიანი, ნიკიტა მიხალკოვი, ვლადიმერ პუტინი, ალექსანდრე ლუკაშენკო, ევგენი ევტუშენკო, არნოლდ რუთელი, ვალდას ადამკუსი, ტარა ჰალოონენი, დონალდ კნუთი და სხვები.

## ექსპოზიცია
მუზეუმი განთავსებულია ტრადიციულ კავკასიურ ორსართულიან სახლში, რომელსაც აქვს ხის გალერეა.

მუზეუმის კოლექცია წარმოადგენს ფარაჯანოვის მრავალფეროვან მხატვრულ და ლიტერატურულ მემკვიდრეობას და მოიცავს დაახლოებით 1,400 ექსპონატს. მათ შორის, ფარაჯანოვის თბილისის სახლის ავეჯს და მისი ნებით ერევანში გადაცემულ პერსონალურ ნივთებს. ინსტალაციები, კოლაჟები, შეკრებები, ნახატები, თოჯინები და ქუდები. მუზეუმში ასევე განთავსებულია გამოუქვეყნებელი სკრიპტები, ლიბრეტო და ხელოვნების სხვადასხვა ნიმუშები, რომლებიც ფარჯანოვმა ციხეში შექმნა. მაგალითად, წარმოდგენილია „თალერები“, რომლებიც ფარაჯანოვმა კეფირის ბოთლის ქუდებისგან დაამზადა ლუკიანოვსკაიას ციხეში ყოფნის დროს. სხვა სამუზეუმო ექსპონატებში შედის ორი რეკრეაციული მემორიალური ოთახი, ორიგინალური პლაკატი, ფესტივალის პრიზები, წერილები ფედერიკო ფელინის, ლილია ბრიკის, ანდრეი ტარკოვსკის, მიხაილ ვარტანოვისა და იური ნიკულინის, საჩუქრები ცნობილი ვიზიტორებისგან, ტონინო გუერას, ვლადიმერ პუტინისა და რომან ბალაიანისგან, რომელიც ავტორია ფილმისა „ღამე ფარაჯანოვის მუზეუმში“. მუზეუმში გამოყენებულია თავად ფარაჯანოვის მხატვრული და საგამოფენო პრინციპები.

მუზეუმმა მოაწყო 50-მდე გამოფენა, მათ შორის კანში, ათენში, ტოკიოში, მოსკოვში, რომში, თეირანში, ჰოლივუდში და ა.შ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт  
* Sergei Parajanov Museum // parajanov.com 
* Sergei Parajanov Museum  // museum.com 

კატეგორია: ერევნის მუზეუმები
კატეგორია:1988 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მემორიალური მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
მარტიროს სარიანის სახლ-მუზეუმი

**მარტიროს სარიანის სახლ-მუზეუმი** — კულტურული დაწესებულება, რომელიც მდებარეობს ერევანში, სარიანის ქუჩის 3-ში. უშუალოდ მუზეუმის კოლექცია მოიცავს ნახატებს, დოკუმენტებს, ცნობილ სომეხი საბჭოთა მხატვრის სარიანის ცხოვრებასა და მოღვაწეობას (1880-1972) შესახებ. მხატვრული კოლექციის საფუძველი იყო თავად სარიანის მიერ შეწირული 50 ნამუშევარი.

მუზეუმი დაარსდა სომხეთის სსრ მთავრობის სპეციალური ბრძანებულებით 1967 წლის 26 ნოემბერს, როდესაც სომეხი მხატვარი ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო. მუზეუმისთვის შენობები აშენდა რამდენიმე ეტაპად - ორსართულიანი სახლი, სადაც მხატვარი ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა 1932-1972 წლებში, აშენდა არქიტექტორი ალექსანდრე ტამანიანის მიერ. სამსართულიანი გალერეა დაერთო სახლს მუზეუმის ორგანიზების დროს, 1967 წელს. გალერეის პროექტის ავტორია მარკ გრიგორიანი.

სახლ-მუზეუმის პირველი დირექტორი იყო მხატვრის ვაჟი, კომპოზიტორი ლაზარ სარიანი, რომელიც უშუალოდ ხელმძღვანელობდა მუზეუმის შენობის მშენებლობას. 1967 წლიდან 2005 წლამდე მუზეუმს ხელმძღვანელობდა სამხატვრო კრიტიკოსი შაენ ხაჩატურიანი, 2003 წლიდან 2004 წლამდე - ლუსია მირზოიანი, მანამდე კი იგი იყო მუზეუმის სახსრების ხელმძღვანელი. 2004 წლიდან მუზეუმის დირექტორი არის მხატვრის შვილიშვილი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი რუზანა სარიანი.

მარტინო სარიანის მრავალი ნამუშევარი რუსეთში მუზეუმებშია განთავსებული: სახელმწიფო ტრეტიაკოვის გალერეაში, აღმოსავლეთის მუზეუმში (მოსკოვი), სახელმწიფო რუსეთის მუზეუმში (სანქტ-პეტერბურგი), სხვა რეგიონულ მუზეუმებში, კერძო კოლექციებში, ასევე სომხეთის ეროვნულ სამხატვრო გალერეასა და მუზეუმში. ლიტერატურა და ხელოვნება (ერევანი). ამასთან, მხატვრის მთელი შემოქმედებითი გზა, დაწყებული სტუდენტური შრომით და დამთავრებული მისი ცხოვრების ბოლო თვეების ნახატებით, წარმოდგენილია მხოლოდ სარიანის სახლ-მუზეუმში.

დღეს სახლ-მუზეუმის ფონდს ორასზე მეტი ექსპონატი აქვს. მუდმივი გამოფენა მოიცავს ათობით ნახატს და გრაფიკულ ნამუშევარს, რომლებიც მხატვრის ოჯახის მიერ არის წარმოდგენილი. მუზეუმის მთავარი ამოცანაა ხელი შეუწყოს მხატვრების მუშაობას, შექმნას მისი ნამუშევრების მონაცემთა ბაზა. მუზეუმი ატარებს სამეცნიერო მუშაობას, ადგენს მხატვრის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის განახლებულ ქრონიკას, ამზადებს მემუარების ნაშრომს, ხელნაწერთა და წერილების გამოსაცემად, ასევე ახდენს შედგენას სამუშაოების სრულ კატალოგს. მუზეუმში ასევე იმართება ბავშვთა და ახალგაზრდობის კულტურული და საგანმანათლებლო პროგრამები, თემატური ღონისძიებები, მათ შორის კამერული მუსიკის კონცერტებიც.

## რესურესები ინტერნეტში
* მარტიროს სარიანის სახლ-მუზეუმი
* მარტიროს სარიანის სახლ-მუზეუმის შესახებ 

კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: კავკასია
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ვარდან სარდარიანი

**ვარდარ სარდარიანი** (; დ. 29 სექტემბერი, 1962) — სომეხი კომპოზიტორი, მუსიკის პროდიუსერი და პიანისტი. მისი შემოქმედება მოიცავს: კომერციული სიმღერებსა და ინსტრუმენტულ საუნდტრეკებს, ჰიმნებსა და ფართომასშტაბიანი კომპოზიციებს, მუსიკებს დოკუმენტური ფილმებისათვის და სატელევიზიო პროგრამებისთვის.

## ადრეული ცხოვრება
ვარდან სარდარიანმა პიანისტის კარიერა ძალიან ადრეულ ასაკში დაიწყო. როდესაც ვარდანი 6 წლის იყო, მას უკვე დაწერილი ჰქონდა 2 სიმღერა. 11 წლის განმავლობაში ადგილობრივ მუსიკალურ სკოლაში და შემდეგ მუსიკალურ კოლეჯში მუსიკის შესწავლის შემდეგ, ვარდანი წარმატებით მიიღეს ერევნის კომიტასის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, სადაც ის, მომდევნო 5 წლის განმავლობაში, სწავლობდა საბჭოთა სომხეთის საპატიო მხატვრის, პროფესორ ანა ამბაკუმიანის კლასში. როგორც პიანისტი, სწავლის პერიოდში მონაწილეობდა სხვადასხვა ადგილობრივ და საერთაშორისო კონკურსებში. ამავდროულად, ვარდან სარდარიანი ესწრებოდა კომპოზიციის გაკვეთილებს და ავითარებდა მის უკვე აღიარებულ კომპოზიციურ უნარებს. კონსერვატორიის დამთავრების შემდეგ ვარდან სარდარიანი მიიწვიეს კაპანის მუსიკალურ სკოლაში,სადაც მას სკოლის დირექტორად მუშაობას სთავაზობდნენ. ამ წლების განმავლობაში მუსიკოსმა დააფუძნა საკუთარი „კამერული“ ჯგუფი "სიუნი", რომელიც ექსკლუზიურად შეასრულებდა საკუთარ ნამუშევრებს.

## მუსიკალური კარიერა
1996 წელი გარდამტეხი აღმოჩნდა ვარდანის კარიერაში; ამ წელს იგი მიიწვიეს მოსკოვში, საერთაშორისო ასოციაცია *Dobroye Serdtse*-ში, რათა მუსიკალურ რედაქტორად ემუშავა. იგი მუშაობდა ისეთ ცნობილ რუს მომღერლებთან, როგორებიც არიან: ირინა ალეგროვა, ვალერი ლეონტიევი, ცნობილი რუსი კომპოზიტორი ალექსეი გარნიზოვი, ცნობილი რუსი მოცეკვავე მ. ისამბაევი, ცნობილი რუსი კომედიის მსახიობი კლარა ნოვიკოვა, პროდიუსერი ნერსეს ჰოვანისიანი და სხვები. ამ ხელოვნებთან თანამშრომლობა დაეხმარა ვარდანს უფრო მეტი გამოცდილების მიღებაში; ასეთმა ქმედებებმა მისი კარიერა, როგორც სიმღერებისა და მელოდიების მწერლობა / პროდიუსერობა /  ორგანიზატორობა (მუსიკის), ახალ ეტაპზე აიყვანა.

1999 წელს სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მან დაამყარა ახალი კავშირები და როგორც კომპოზიტორმა, სხვადასხვა შეთავაზებები მიიღო. მან დაწერა მუსიკა „გავროშე“-სთვის (ვიქტორ ჰიუგოს სპექტაკლ „Les Miserables“-ის საფუძველზე). მალე მან კინოსტუდიო „Versus“-ისგან განსხვავებული შემოთავაზება მიიღო: მას უნდა დაეწერა მუსიკა დოკუმენტურ ფილმ „Mistery of Minas“-სთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
*http://www.armenianshow.am 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი პიანისტები
კატეგორია:სომეხი მუსიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები