open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფენოსკანდინავია

thumb|300px
**ფენოსკანდინავია** (იგივე **ფენოსკანდია**) — ფიზიკურ-გეოგრაფიული რეგიონი ჩრდილოეთ ევროპაში. მოიცავს სკანდინავიისა და კოლის ნახევარკუნძულების, ფინეთისა და კარელიის ტერიტორიებს. მხარეს მკვეთრად გამოარჩევს ძველი სტრუქტურები, ჩრდილოეთით მდებარეობა, მყინვარ-ეგზარაციული რელიეფი, დნობადი ლანდშაფტებისა და ტბების სიმრავლე.

ფენოსკანდინავიის თითქმის მთელ ტერიტორიას ბალტიის ფარი იკავებს.
## რესურსები ინტერნეტში 
* Matti Seppälä, *ფენოსკანდინავიის ფიზიკური გეოგრაფია*

კატეგორია:ევროპის გეოგრაფია
კატეგორია:ფინეთის გეოგრაფია
კატეგორია:რუსეთის გეოგრაფია
კატეგორია:ნორვეგიის გეოგრაფია
კატეგორია:შვედეთის გეოგრაფია
კატეგორია:სკანდინავია
სხვისი შვილები

**სხვისი შვილები** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1958 წლის მხატვრული ფილმი. დამდგმელი რეჟისორი: თენგიზ აბულაძე. სცენარის ავტორები: რევაზ ჯაფარიძე, თენგიზ აბულაძე.
ოპერატორი: ლევან პაატაშვილი. მხატვრები: გივი გიგაური, კახი ხუციშვილი. კომპოზიტორი: არჩილ კერესელიძე. როლებში: ციცინო ციციშვილი, ოთარ კობერიძე, ასმათ ქანდაურაშვილი, ნანი ჩიქვინიძე, მიხო ბორაშვილი, სესილია თაყაიშვილი, სოსო ლაღიძე, აკაკი კვანტალიანი, ეკატერინე ვერულაშვილი.

ფილმის სცენარს საფუძვლად დაედო 1954 წლის გაზეთ „კომსომოლსკაია პრავდაში“ დაბეჭდილი ნარკვევი, სადაც ავტორი- ნინა ალექსანდროვა- რუსეთის ერთ-ერთ პროვინციულ ქალაქში მომხდარ ამბავს აღწერდა-როგორი დედობრივი მზრუნველობით ზრდიდა მეუღლისაგან მიტოვებული ქალი გერებს. 

## სიუჟეტი
ელმავლის მემანქანე დათა დაქვრივებული მარტოხელა მამაა და ორ შვილს ზრდის. იგი მთელ დღეს სამსახურში-რკინიგზაზე ატარებს და ძლიერ უჭირს ოჯახისა და შვილების გაძღოლა. დათას მცდელობა, რომ ცოლად შეირთოს თავისი სატრფო-თეო, უნაყოფო აღმოჩნდება-თეო ვერ იღებს თავზე ორი ბავშვის დედობის პასუხისმგებლობას და დაცილებას არჩევს. მამის ზედამხედველობას მოკლებული პატარა გია და ლია უპატრონოდ დაეხეტებიან ქუჩაში და ფათერაკებს აწყდებიან. ერთ-ერთი ასეთი შემთხვევის დროს ბავშვები ახალგაზრდა სტუდენტ გოგონას-ნატოს გაიცნობენ და დაუმეგობრდებიან. თავადაც ობლობაში გაზრდილი ნატო გულისხმიერებით მოეკიდება პატარებს, რის გამოც ბავშვები მას ძლიერ შეიყვარებენ. ნატოს სილამაზე და სათნო ბუნება ბავშვების მამასაც ხიბლავს და ქალიშვილს ცოლად თხოულობს. აწეწილ ოჯახს ბედნიერება უბრუნდება-ნატო დათასათვის მზრუნველი და ალერსიანი მეუღლე, ბავშვებისათვის კი-მოსიყვარულე დედა აღმოჩნდება, მაგრამ იდილია დიდხანს ვერ გასტანს. დროთა განმავლობაში დათა ხვდება, რომ თეოსადმი სიყვარულს თავს ვერ აღწევს, ოჯახს ტოვებს და თეოსთან ერთად მიდის. შეურაცხყოფილი ნატო სახლიდან გარბის, მაგრამ მატარებელს გამოდევნებული ბავშვების სასოწარკვეთილება მიახვედრებს, რომ ისინი მისთვის "სხვისი შვილები" აღარ არიან. აცრემლებული ნატო დაძრული მატარებლიდან ხტება და ბავშვებთან ერთად ბრუნდება შინ .

## როლებში 
### მთავარი გმირები 
*ციცინო ციციშვილი - ნატო
*ოთარ კობერიძე - დათა
*ასმათ ქანდაურიშვილი - თეო
*ნანი ჩიქვინიძე - ლია
*როლანდ (მიხო) ბორაშვილი - გია

### ეპიზოდებში 
*სესილია თაყაიშვილი - ელისაბედი
*იოსებ (სოსო) ლაღიძე
*აკაკი კვანტალიანი
*ეკატერინე ვერულეიშვილი
*ერასტი ბილანიშვილი
*დავით ქობულოვი (ქობულაშვილი)
*გიორგი ჟუჟუნაშვილი

## ჯილდოები
*ვერცხლის ნეადა: პორტა-ტერმოს (იტალია) საერთაშორისო კინოფესტივალი(1965)

## რესურსები ინტერნეტში
* „სხვისი შვილები“ IMDb-ზე
* 

## სქოლიო
კატეგორია:1958 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:თენგიზ აბულაძის ფილმები
პეროზ I

**პეროზი** ( - *გამარჯვებული*; გ. 484) — სასანიდური ირანის მე-18 შაჰინშაჰი 459—484 წლებში, იეზდიგერდ II-ის უფროსი ვაჟი. 

მამამისის გარდაცვალების დროს იმყოფებოდა სისტანის პროვინციაში. მისმა უმცროსმა ძმამ, ჰორმიზდ III-მ მიიტაცა ტახტი, რის გამოც პეროზის განცვიფრება გამოიწვია. მან მალევე შემოიკრიბა იმპერიის მოსახლეობის დიდი ნაწილი და ჰუნები.  აჯანყების შედეგად ტახტიდან ჩამოაგდო ჰორმიზდ III და სიკვდილით დასაჯა. ძმის დატყვევებაში პეროზს ჰუნები დაეხმარნენ. იმავე ჰუნებთან ომში გაიარა მისმა მთელმა მეფობამ. დაიღუპა მათ წინააღმდეგ ბრძოლაში, 484 წელს.

## პეროზი და საქართველო 
როგორც აღწერილია ჰაგიორგაფიულ ნაწარმოებში „წამებაჲ წმიდისა შუშანიკისი დედოფლისაჲ“ პეროზ მეფის მეფობის მერვე წელს (467 წ.) ესტუმრა ქვემო ქართლის პიტიახში ვარსქენი, რომელმაც შემდგომ ატროშანი მიიღო და პეროზის ქალიშვილი შეირთო ცოლად. 

მას აქტიურად და შეუპოვრად ებრძოდა ქართლის მეფე — ვახტანგ გორგასალი. 484 წელს აჯანყებული ქართლის ასაოხრებლად გაგზავნილი სპარსული ჯარი სწორედ პეროზის ომში დაღუპვის ამბავმა გააბრუნა ირანში.

მოიხსენიება ბოლნისის სიონის ტაძრის ერთ-ერთ წარწერაში.

## ლიტერატურა
* 
*
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი 484
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
კატეგორია:V საუკუნის სასანიანი მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ართანა

**ართანა** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე დიდხევის (ლოპოტის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 460 მეტრი, თელავიდან 21 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 819 ადამიანი. სოფელში მისდევენ მევენახეობა-მეღვინეობას.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ართანის ნასოფლარი და სამაროვანი
*ართანის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ართანის ღვთისმშობლის ეკლესია (XIX საუკუნე)
*ართანის ღვთისმშობლის მცირე ეკლესია
*ართანის წმინდა გიორგის ეკლესია
*ართანის წმინდა თევდორეს ეკლესია
*ართანის წმინდა ნინოს ეკლესია
*დედოფლის ნასახლარები
*იულთას ნასოფლარი
*ორმოცნის საყდარი
*კვირიას ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარიენჰამნი

thumb| მარიენჰამნის აღმოსავლეთი პორტი
thumb
**მარიანჰამინა** ან **მარიენჰამნი** (ფინ Maarianhamina, შვედ Mariehamn) — ფინეთის შემადგენლობაში შემავალი, ავტონომიური რეგიონის ალანდის კუნძულების უმთავრესი ქალაქი. არქიპელაგის ზღვის ერთ-ერთი უმთავრესი პორტი. ქალაქში ალანდის კუნძულების მინისტრთა კაბინეტი და პარლამენტია განლაგებული. მარიენჰამში ალანდის კუნძულების საერთო მოსახლეობის ნახევარია თავმოყრილი. მარიენჰემი, ისევე როგორც, კუნძულების 91%, შვედურენოვანია.

მარიანჰამინა 1861 წელა იქნა დაარსებული. ქალაქი ნახევარკუნძულზეა გაშენებული და ორი პორტი აქვს — დასავლეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროებზე. დასავლეთ პორტს საერთაშორისო მნიშვნელობა აქვს, რამდენადაც დღეში ორჯერ ჩერდებიან შვედეთიდან (და შვედისკენ) და კონტინენტური ფინეთიდან (და ფინეთისკენ) მოძრავი მსხვილი ბორნები.

ქალაქში გამოიცემა ალანდის კუნძულების ორივე გაზეთი (Ålandstidningen და Nya Åland), მუშაობს რამდენიმე რადიოსადგური და ადგილობრივი სატელევიზიო არხი (TV Åland).

ზაფხულობით მარიანჰამინს უამრავი ტურისტი სტუმრობს. ქალაქს რამდენიმე სასტუმრო, ბარი და რესტორანი აქვს.

## მოსახლეობა 
**ქალაქის მოსახლეობის ზრდის დინამიკა:**

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* მარიენჰამნის რუკა
* მარიენჰამნის და ქალაქის შემოგარენის რუკა  
* მარიანჰამინა. ღირსშესანიშნაობათა დასათვალიერებლად გამოსაყენებელი მარშრუტები 

კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
კატეგორია:ალანდის კუნძულები
სისტოლა

მინი
**სისტოლა** () — გულის კუნთის, ანუ მიოკარდიუმის შეკუმშვა; შედგება წინაგულების სისტოლისა და პარკუჭების სისტოლისაგან. ურთიერთმიმდევარი სისტოლა და დიასტოლა შეადგენენ გულის მოქმედების ციკლს. თუ ადამიანის გულის შეკუმშვათა რაოდენობა 1 წთ-ში არის 75, წინაგულების სისტოლის ხანგრძლივობა 0,1 წმ იქნება, პარკუჭებისა კი 0,3 წმ.

წინაგულების სისტოლის დროს სისხლი გადადის პარკუჭებში. პარკუჭთა სისტოლისას სისხლი გადაისროლება მარცხენა პარკუჭიდან აორტაში, ხოლო მარჯვენა პარკუჭიდან ფილტვის არტერიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*სისხლის მიმოქცევა
*გული

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულ-სისხლძარღვთა სისტემა
თეთრი წყლები

**თეთრი წყლები** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თელავი-თბილისის საავტომობილო გზაზე. საკრებულოს ცენტრი (სოფლები: კობაძე, ნადიკვარი, პანტიანი, სეროდანი). ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, თელავიდან 18 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 93 ადამიანი. სოფლის მიდამოებშია გოგირდოვანი წყლები.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*თეთრიწყლების ეკლესია
*თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (აბიკას გორა)
*თეთრიწყლების ნაეკლესიარი (საყორნის გორა)
*თეთრიწყლების ნანგრევები
*თეთრიწყლების სადგომი
*თეთრიწყლების სამაროვანი
*კუნტურის საყდარი
*სამაროვანი ნაშალა

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
წმინდა ვალენტინის დღე

[thumbnail|[1910 წლის "ვალენტინის" ღია ბარათი]]
thumb|
thumb|
**წმინდა ვალენტინის დღე**, ან **შეყვარებულების დღე**, **სიყვარულის დღე** — დღესასწაული, რომელიც 14 თებერვალს აღინიშნება მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში, თუმცა უმეტესგან არც საერო და არც საეკლესიო დღესასწაული არაა. როგორც წესი, ამ დღეს ერთად ატარებენ შეყვარებულები. ისინი ერთმანეთს ულოცავენ და ჩუქნიან ყვავილებს, რომანტიკული შინაარსის ღია ბარათებს — „ვალენტინებს“, სხვადასხვანაირ საჩუქარს. ამ დღეს ხშირად უხსნიან სიყვარულს, ცოლობას სთხოვენ ან ქორწინდებიან.

ვალენტინობის დღის აღნიშვნა V საუკუნის რომში დაიწყო, როგორც წმინდა ვალენტინის ხსენების დღე და მას მთელი ქრისტიანული სამყარო აღნიშნავდა. ახლა 14 თებერვალს, როგორც წმინდა ვალენტინის ოფიციალურ საეკლესიო დღესასწაულს, მხოლოდ პროტესტანტები აღნიშნავენ ლუთერანულ და ანგლიკანურ ეკლესიებში.

მართლმადიდებელ ეკლესიაში წმინდანის ხსენების დღეა 19 ივლისი (ძველი სტილით, 6 ივლისი). 1969 წლის საეკლესიო რეფორმის შემდეგ კათოლიკური ეკლესია ამ დღეს აღარ აღნიშნავს. 14 თებერვლის რომანტიკულ საყვარულთან ასოცირებას სათავე დაუდო ჯეფრი ჩოსერმა შუა საუკუნეების მიწურულს.

## ისტორია 
ძველ რომში 14 თებერვალს აღინიშნებოდა ლუპერკალია — ქალღმერთ იუნონასა და ღმერთ ფავნისადმი (ლუპერკისადმი) მიძღვნილი ეროტიკული დღესასწაული.

როგორც ჩანაწერებიდან ვგებულობთ, ამ დღეს ღმერთებს მსხვერპლად სწირავდნენ ცხოველებს, რომლებსაც ტყავს აძრობდნენ და მათრახებს აკეთებდნენ. მერე ამ მათრახებით ახალგაზრდა, შიშველი მამაკაცები ქალებს ცემით მიერეკებოდნენ  ქალაქის ქუჩებში. ქალებს იმედი ჰქონდათ, ამ ცემის რიტუალის შემდეგ უფრო ნაყოფიერი გახდებოდნენ და შვილებს ადვილად გააჩენდნენ. ეს ძალზე გავრცელებული ტრადიცია იყო რომში, რომელშიც დიდგვაროვნებიც კი მონაწილეობდნენ. ამ რიტუალის პოპულარობის მიზეზად უნდა მივიჩნიოთ ის, რომ 276 წელს ჩვილთა სიკვდილიანობა, მკვდრადშობა და მუცლის მოშლა ძალიან გახშირდა.

494 წელს რომის პაპმა — გელასიუს I-მა ლუპერკალიის აღნიშვნა აკრძალა. ძველი დღესასწაული ჩაანაცვლეს წმინდა ვალენტინის დღით. გადმოცემის მიხედვით, ვალენტინი უბრალო მღვდელი იყო, რომელიც 269 წლის 14 თებერვალს რომის იმპერატორმა — კლავდიუს II-მ სიკვდილით დასაჯა ქრისტიანული წმინდა საიდუმლოებების აღსრულების გამო.

ლეგენდის თანახმად, მრისხანე კლავდიუსს მტკიცედ სწამდა, რომ მარტოხელა მამაკაცი, რომელსაც არც ოჯახი ჰყავდა და არც საყვარელი ქალი, უკეთ იბრძოდა და ემსახურებოდა სამშობლოს, ვიდრე დაოჯახებული და წვრილშვილიანი. ამიტომ კლავდიუსმა ქორწინება აკრძალა, მაგრამ ვალენტინი ამ წმინდა ქრისტიანულ საიდუმლო წესს რომის იმპერატორისგან მალულად მაინც აღასრულებდა. მისი ამბავი ქალაქში გავრცელდა.

წმინდა ვალენტინმა უამრავი წყვილის დაქორწინება მოასწრო, სანამ ციხეში აღმოჩნდებოდა. სიკვდილით დასჯის მოლოდინში მყოფმა, ზედამხედველის ქალიშვილი — ჯულია გაიცნო და გულში ჩაუვარდა. შეყვარებულმა მღვდელმა სიკვდილის წინ ქალიშვილს სასიყვარულო ბარათი მისწერა, რომელიც შემდგომში ვალენტინობის სიმბოლოდ იქცა.

269 წლის 14 თებერვალს წმინდა ვალენტინი სიკვდილით დასაჯეს. მისი წმინდა ნაწილები სხვადასხვა ქვეყნის ეკლესია-მონასტრებში დაკრძალეს. წმინდანი სიყვარულისა და ოჯახური კეთილდღეობის მფარველად ითვლება.

## რესურსები ინტერნეტში
* წმინდა ვალენტინის დღე — BBC 
* ვინ იყო წმინდა ვალენტინი? — წმინდა პეტრეს მართლმადიდებელი ეკლესია  

კატეგორია:დღესასწაულები
კატეგორია:სიყვარული
სირიმავო ბანდარანაიკე

**სირიმავო რატვატე დიას ბანდარანაიკე** (; დ. 17 აპრილი, 1916, ბალანგოდა, ცეილონი —  გ. 10 ოქტომბერი, 2000, კოლომბო, შრი-ლანკა) — შრი-ლანკის (ყოფილი ცეილონის) პოლიტიკური მოღვაწე. შრი-ლანკის სამგზის პრემიერ-მინისტრი 1960-1965, 1970-1977 და 1994-2000 წლებში. მსოფლიოს პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი.  შრი-ლანკის თავისუფლების პარტიის ლიდერი, ქვეყნის ყოფილი პრემიერ-მინისტრის სოლომონ ბანდარანაიკეს მეუღლე, ყოფილი პრეზიდენტის ჩანდრიკა კუმარატუნგას, ყოფილი პარლამენტის სპიკერის ანურა ბანდარანაიკეს და ფილანთროპ სუნეთრა ბანდარანაიკეს დედა.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1916 წლის 17 აპრილს ბალანგოდაში, ქალაქ რატნაპურასთან ახლოს ბარნეს რატვატესა და როსალინდა კუმარიჰამის ოჯახში. იგი 4 ძმასა და ერთ დას შორის ყველაზე უფროსი იყო. განათლება მიიღო კოლომბოს ქალთა კათოლიკურ სკოლაში. 1940 წელს ცოლად გაჰყვა სახელმწიფო საბჭოს წევრს სოლომონ ბანდარანაიკეს.

## პოლიტიკური კარიერა 
მეუღლის მკვლელობის შემდეგ სირიმავო გახდა შრი-ლანკის თავისუფლების პარტიის ლიდერი. 1960 წელს იგი პრემიერ-მინისტრად აირჩიეს. 1963 წელს სინჰალური ენა გამოაცხადა სახელმწიფო ენად ინგლისურთან ერთად. 1965 წელს წააგო არჩევნები გაერთიანებულ ეროვნულ პარტიასთან და სირიმავო ბანდარანაიკე გახდა ოპოზიციის ლიდერი. პრემიერის თანამდებობა ეკავა 1970–1977 წლებში. ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ როგორც საგარეო, ასევე საშინაო პოლიტიკაში დაადგა სოციალისტურ ორიენტაციას. მოახდინა ბანკების, პორტების და მთელი რიგი სამრეწველო საწარმოების ნაციონალიზაცია. გააუმჯობესა ურთიერთობა სსრკ-სთან და ჩინეთთან. დიდი საერთაშორისო ავტორიტეტის მიუხედავად (რის გამოხატულებაც იყო ის, რომ 1976 წელს კოლომბოში გაიმართა მიუმხრობელი ქვეყნების კონფერენცია), საშინაო პოლიტიკაში საკმაოდ მოიკოჭლა და 1977 წელს სასტიკად დამარცხდა საპარლამენტო არჩევნებში, რის გამოც დატოვა მთარობის მეთაურის თანამდებობა. 1988 წელს მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში. მეტოქეობას უწევდა რანასინგჰე პრემადასას, რომელმაც მიიღო ამომრჩეველთა ხმების 50,4 %, ხოლო ქალბატონმა სირიმავომ 45 %. 1994 წელს მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტი გახდა მისი ქალიშვილი ჩანდრიკა კუმარატუნგა, პირველივე საპრეზიდენტო აქტით პრემიერ-მინისტრად დანიშნა საკუთარი დედა. სახელმწიფოს სათავეში, აზიისათვის რაოდენ უცნაურიც არ უნდა იყოს აღმოჩნდა ორი ქალი, თანაც დედა და შვილი. 2000 წლის 10 აგვისტოს დატოვა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა და ზუსტად ორ თვეში 10 ოქტომბერს გარდაიცვალა გულის შეტევით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* შრი-ლანკის პარლამენტის ვებ-საიტი 
* New York Times: პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი სირიმავო ბანდარანაიკე გარდაიცვალა

კატეგორია:შრი-ლანკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  17 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:შრი-ლანკელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:აზიის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კობაძე

**კობაძე** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, (თეთრი წყლების თემი). მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1400 მეტრი, თელავიდან 19 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 58 ადამიანი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლალისყური

**ლალისყური** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე სტორის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 440 მეტრი, თელავიდან 33 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 499 ადამიანი. სოფელში დგას ლალისყურის ციხე.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*თამარ მეფის ნატახტარი
*ლალისყურის ანტონის ჯვრის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კუდიანის საფოსტო სერვისი

— Studio Ghibli-ს და ჰაიაო მიაძაკის სრულმეტრაჟიანი ანიმე, რომელიც გამოვიდა 1989 წელს. ფილმში მოთხრობილია გოგონა კიკის ისტორია, რომელიც ქალაქში საკუთარი ბედის საძიებლად მიემგზავრება.

ეს იყო Ghibli-ს პირველი ფილმი, რომელიც გამოვიდა უოლტ დისნეის კომპანიისა და Ghibli-ს თანამშრომლობით. დისნეის კომპანიამ განახორციელა ფილმის ინგლისურად გახმოვანება. აშშ-ში ფილმი გამოვიდა 1997 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Nausicaa.net
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ანიმე:ფილმები
კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:1988 წლის ფილმები
კატეგორია:Studio Ghibli-ს ფილმები
კატეგორია:ფილმები ჯო ჰისაისის მუსიკით
მალტის პრეზიდენტი

**მალტის პრეზიდენტი** (მალტურ ენაზე President ta' Malta) — თანამდებობა დაარსდა 1974 წლის 13 დეკემბერს, მას შემდეგ, რაც მალტა გამოცხადდა რესპუბლიკად ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობაში. მალტის კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტი არის სახელმწიფოს მეთაური, ხოლო აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის პრემიერ-მინისტრს. პრეზიდენტს ირჩევს პარლამენტი — წარმომადგენელთა პალატა — 5 წლის ვადით. 1989 წლიდან 4 აპრილი იქცა ოფიციალურ თარიღად, როდესაც პრეზიდენტი იწყებს და ამთავრებს ხუთწლიან საპრეზიდენტო ვადას.

## უფლებები 
**პრეზიდენტი**:
*  აქვეყნებს კანონებს.
*  ითხოვს პარლამენტს პრემიერ-მინისტრთან შეთანხმების საფუძველზე.
*  იღებს რწმუნებათა სიგელებს ელჩებისაგან.

## მალტის პრეზიდენტების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* მალტის პრეზიდენტების სია

კატეგორია:ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები
პრეზიდენტი
კატეგორია:მალტის პრეზიდენტები
ჰენსონი

**ჰენსონი** () — ამერიკული პოპ-როკ ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა ტულსაში, ოკლაჰომას შტატში. მასში შედის სამი ძმა — აიზეკ ჰენსონი, ტეილორ ჰენსონი და ზაკ ჰენსონი. ტრიო ყველაზე მეტად ცნობილია თავის 1997 წლის ჰიტ-სინგლით „MMMBop“, ალბომიდან *Middle of Nowhere*, რომელმაც მიიღო გრემის სამი ჯილდო.

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები
* *Boomerang* (1995)
* *MMMBop* (1996)
* *Middle of Nowhere* (1997)
* *Snowed In* (1997)
* *3 Car Garage* (1998)
* *This Time Around* (2000)
* *Underneath* (2004)
* *The Walk* (2007)
* *Shout It Out* (2010)
* *Anthem* (2013)

## ტურნეები
* *Albertane Tour* (1998)
* *This Time Around Tour* (2000)
* *Underneath Acoustic Tour* (2003)
* *Underneath Tour* (2004)
* *Live and Electric Tour* (2005)
* *The Walk Tour* (2007)
* *The Walk Around The World Tour* (2008)
* *Use Your Sole Tour* (2009)
* *Shout It Out Tour* (2010)
* *The Musical Ride Tour* (2011)
* *Shout It Out World Tour* (2011-2012)
* *Anthem World Tour* (2013)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:ამერიკული ბოი ბენდები
კატეგორია:ამერიკული პოპ-როკ ჯგუფები
კატეგორია:ოჯახური ჯგუფები
კატეგორია:1992 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
აშშ-ის ეკონომიკის სტიმულირების გეგმა 2009

thumb|300px|აშშ-ის პრეზიდენტი ბარაკ ობამა ხელს აწერს სტიმულირების პაკეტის კანონს 2009 წლის 17 თებერვალს.
**აშშ-ის ეკონომიკის სტიმულირების გეგმა** (ინგლ. economic stimulus plan), ასევე **ამერიკის განახლებისა და რეინვესტიციის აქტი** (ინგლ. American Recovery and Reinvestment Act), აქტი მიღებული აშშ-ის კონგრესის მიერ 2009 წელს. წარმოდგენილი იყო ორი ვერსია, ერთი წარმომადგენელთა პალატისა, ხოლო მეორე — სენატისგან. 2009 წლის 11 თებერვალს მოლაპარაკებები კონგრესში დასრულდა $789 მილიარდის ღირებულების ეკონომიკის სტიმულირების გეგმაზე შეთანხმებით, რომელსაც პრეზიდენტი ობამას ხელმოწერა სჭირდებოდა საბოლოო დამტკიცებისთვის.

გეგმა ძირითადად ემყარება პრეზიდენტ ბარაკ ობამას წამოყენებულ წინადადებას და მისი დანიშნულება იპოთეკური ბაზრის ჩავარდნით გამოწვეული ღრმა ეკონომიკური კრიზისიდან ქვეყნის ამოყვანაა. გეგმა მოიცავს ფედერალური გადასახადების შეკვეცას, უმუშევართა შემწეობის გაზრდასა და სხვა სოციალური დაცვის მექანიზმებს, ასევე კაპიტალდაბანდებას განათლებაში, ჯანდაცვაში და ინფრასტრუქტურაში, მათ შორის ენერგიის სექტორში. ეს გეგმა გაცილებით მასშტაბურია 2008 წლის ეკონომიკის სტიმულირების აქტთან შედარებით, რომელიც ძირითადად მოსახლეობისთვის გადასახადების ნაწილის დაბრუნებას მოიცავდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*American Recovery and Reinvestment Act  Fully Searchable Conference Version 
*Recovery.gov  — A website of the Executive for transparency of actions taken under the American Recovery and Reinvestment Act of 2009
*Full Video of The American Recovery and Reinvestment Act of 2009 signing ceremony on February 17, 2009 (from C-SPAN)

კატეგორია:აშშ-ის ეკონომიკა
კატეგორია:მსოფლიო საფინანსო კრიზისი 2008-2009
იოჰანა სიგურდარდოტირი

**იოჰანა სიგურდარდოტირი** (ისლ. Jóhanna Sigurðardóttir; IPA: [jouːhanːa 'sɪːɣʏrðartouʰtɪr]; დ. 4 ოქტომბერი, 1942) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი და პრემიერ-მინისტრი 2009-2013 წლებში. იყო ისლანდიის სოციალურ საქმეთა და სოციალური დაცვის მინისტრი 1987-94 და 2007-09 წლებში. 1978 წლიდან ისლანდიის პარლამენტის წევრი იყო არჩეული რეიკიავიკის საარჩევნო ოლქიდან, გაიმარჯვა რა რვა მომდევნო არჩევნებში დეპუტატობის მანდატზე. 2009 წლის 1 თებერვალს ის პირველი პრემიერ-მინისტრი ქალი გახდა ისლანდიაში; ის ასევე მსოფლიოში პირველი ღია ჰომოსექსუალი მთავრობის ხელმძღვანელი გახდა თანამედროვე ისტორიაში. იოჰანა სოციალ-დემოკრატია და ისლანდიის ყველაზე ხანგრძლივი პარლამენტის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Personal blog 
* Jóhanna Sigurðardóttir  interviewed by Alyssa McDonald in The NewStatesman.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:ისლანდიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ისლანდიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ლგბტ მთავრობის მეთაურები
კატეგორია:ისლანდიელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ევროპის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ხან ალ-უმდანი

thumb|300px|ხან ალ-უმდანი
**ხან ალ-უმდანი** (, ), აგრეთვე ცნობილი როგორც **ხან-ი-ავამიდი** — უდიდესი და საუკეთესოდ შემონახული ქარვასლაა ისრაელში. მდებარეობს ქალაქ აკოში, და ერთ-ერთი გამორჩეული ნაგებობაა, რომელიც აჰმედ ჯეზარ ფაშას მმართველობის პერიოდში ააგეს.

## ლიტერატურა
*
*

კატეგორია:ქარვასლები
კატეგორია:აკო
ანტონი მამო

**ანტონი ჯოზეფ მამო** (დ.   9 იანვარი, 1909, ბირკირკარა, მალტა — გ.   1 მაისი, 2008, მოსტა, მალტა) — მალტის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. პრეზიდენტი (1974–1976), მალტის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი (1971–1974).

## ბიოგრაფია 
ანტონი მამო დაიბადა ქალაქ ბირკირკარაში, ჯოზეფ მამოსა და კარლა ბრინკატის ოჯახში. განათლება მიიღო მალტის უნივერსიტეტში. 1934  წელს კი დაეუფლა სამართლის დოქტორის ხარისხს.

## კარიერა 
თავდაპირველად იგი მცირე პროფესიულ პრაქტიკას გადიოდა. 1955–1971 წლებში კი იყო უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე.  1974 წელს,  მალტის მიერ ბრიტანეთის ერთა თანამეგობრობის ფარგლებში რესპუბლიკად გამოცხადების შემდეგ არჩეულ იქნა ქვეყნის პირველ პრეზიდენტად. 

## ჯილდოები 
დაჯილდოებულია ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით (1955 წელი) და მიღებული აქვს რაინდის წოდება (1957 წელი) .

## გარდაცვალება 
გარდაიცვალა 99 წლის ასაკში 2008 წლის 1 მაისს. მას შემდეგ, რაც 2007 წლის 8 ივნისს გარდაიცვალა სომალის ექს-პრეზიდენტი ადენ აბდულა ოსმან დაარი გახდა მსოფლიოში ყველაზე ხანდაზმული ყოფილი პრეზიდენტი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ანტონი მამო

კატეგორია:მალტის პრეზიდენტები
კატეგორია:მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 9 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:XX საუკუნის მალტელი პოლიტიკოსები
იგუანოდონისებრნი

**იგუანოდონისებრნი** — იგუანოდონტიების ოჯახი.

*
კურდღელაური

**კურდღელაური** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 530 მეტრი, თელავიდან 3 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3962 ადამიანი. სოფელში მდებარეობს შუა საუკუნეების ძეგლი - ღვთისმშობლის ეკლესია.

## ისტორია
სოფელს საკმაოდ დიდი ისტორია აქვს. ერთ-ერთი თქმულების თანახმად, თავდაპირველად იგი სამხრეთით, დაბლა, მდინარე ალაზნის მახლობლად ყოფილა განლაგებული, მაგრამ მტერთა შემოსევების გამო, გასახლება იძულებული გამხდარა უფრო მაღლა, ჩრდილოეთით, თელავის ახლოს დასახლებულიყო. მეორე თქმულება ამჟამინდელი სოფლის პირველი დასახლების ადგილმდებარეობად სოფელ გულგულის მოპირდაპირე მხარეს, ფოხორაულად წოდებულ ადგილზე მიგვითითებს, რომელსაც ადრე ბოხვერაული ან ფოხვერაული რქმევია. შესაძლოა ამ თქმულებას მხარს უმაგრებდეს აქ 1956 წელს არქეოლოგიური გათხრების დროს გამოვლენილი, გვიანდელი ბრინჯაო-ადრინდელი რკინის ხანის ნამოსახლარი. ლეგენდის თანახმად ამ ახალ ადგილსამყოფლის სანახები კურდღლებით ყოფილა სავსე. ამიტომ ამ ადგილზე მაცხოვრებლებს კურდღელაურლებლად მოიხსენიებდნენ. სოფლის ამჟამინდელი სახელწოდებაც აქედან მომდინარეობს.

კურდღელაურის მოსახლეობა მონაწილეობდა ზოგადად ქვეყანაში და საკუთრივ კახეთში მიმდინარე მოვლენებში. 1903 წლის 3 აპრილს მათ სოფელში გამართეს არსებული მდგომარეობით უკმაყოფილო გლეხების ყრილობა, რომელსაც ახლომახლო სოფლების მაცხოვრებლებიც გლეხებმა თავიანთი მოთხოვნილება წაუყენეს მემამულეებს და ქვეყნისგლეხებმა თავიანთი მოთხოვნილება წაუყენეს მემამულეებს და ქვეყნის მმართველებსაც. მოთხოვნები ითვალისწინებდა: დროებით ვალდებული გლეხების გათავისუფლებას, მიწის, ტყისა და საძოვრის საერთო საკუთრებაში გადაცემას, საყოველთაო, უფასო სწავლებას, სასამართლო საქმეების ქართულ ენაზე წარმოებას, საყოველთაო თანასწორ არჩევნებს და სხვა. მოთხოვნებზე გლეხებმა ძალით მოაწერინეს ხელი მემამულეებს 27 აპრილს, სოფელში, თელავიდან ჩამოვიდა მაზრის უფროსი და დამსჯელი ღონისძიებების გატარებით დაემუქრა გლეხობას, მაგრამ მღელვარების შეწყვეტა ვერ მოახერხა.

კურდღელაური ამჟამადაც ერთ-ერთი გამორჩეული სოფელია თელავის მუნიციპალიტეტში. გარდა იმისა, რომ მას ვრცელი ტერიტორია უკავია, მოსახლეობის რაოდენობითაც ერთ-ერთი დიდია, სოფელში განთავსებულია 2 აეროპორტი: ერთი — სამოქალაქო, მეორე — სამხედრო დანიშნულებისა. ფუნქციონირებს 110 წლის ისტორიის მქონე საჯარო სკოლა. ასევე ღვინის ქარხანა „თელავის ღვინის მარანი“. სხვადასხვა წესით დამზადებული აქაური ღვინოები (დაჯილდოებულია მრავალგზის) იყიდება მსოფლიოს 30 ქვეყანაში, როგორც ევროპაში, ასევე აშშ-ში.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*კურდღელაურის კვირაცხოვლის ეკლესია
*კურდღელაურის კავთის ეკლესია
*კურდღელაურის ღვთისმშობლის ეკლესია
*კურდღელაურის წმინდა სტეფანეს ეკლესია
*კურდღელაურის წმინდა კვირიკეს ეკლესია
*კურდღელაურის კოშკი
*ბედოიანთ ეკლესია
*ფოხოლაურების ნამოსახლარი
*ყვავიჭამია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ალბერტ ჰიზლერი

**ალბერტ ვიქტორ ჰიზლერი** (დ. 20 ნოემბერი, 1916, ვალეტა — გ. 26 ოქტომბერი, 1993) — მალტის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ქვეყნის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი. პროფესორ ჯუზეპე ჰიზლერისა და მარიეტა მუსკატ ფენეჩის შვილი. ასრულებდა პრეზიდენტის მოვალეობას 1981 წლის 27 დეკემბრიდან 1982 წლის 15 თებერვლამდე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბერტ ჰიზლერი 

კატეგორია:მალტის პრეზიდენტები
კატეგორია:მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  20 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:XX საუკუნის მალტელი პოლიტიკოსები
ფრინველმენჯა დინოზავრები

**ფრინველმენჯა დინოზავრები** () — ამომწყდარი ქვეწარმავლების რიგი დინოზავრების ზერიგისა. ჰქონდათ ოთხსხივიანი მენჯი, ბოქვენის ძვალზე უკანა მორჩი, რითაც ფრინველებს ემსგავსებოდნენ. ყბების წინა, უკბილო ნაწილს ზოგჯერ ნისკარტის მოყვანილობა ჰქონდა და დაფარული იყო რქოვანი შალითით. კბილები გვერდებიდან შებრტყელებული იყო ხშირად ფოთლისებრი ფორმის გვირგვინით. უფრო გვიანდელი ხანის ფრინველმენჯა დინოზავრებს თითების ბოლო ფალანგები ჩლიქისებური აგებულების ჰქონდათ. იკვებებოდნენ მცენარეებით. სხეულზე ჰქონდათ ფარები, ეკლები, რქები. ცხოვრობდნენ იურულსა და ცარცულ პერიოდებში. ცნობილია 6 (4) ქვერიგი, მ.შ.  სტეგოზავრები, ანკილოზავრები, რქოსანი დინოზავრები.

## ლიტერატურა
*
პოლ შვერები

**პოლ შვერები** ( დ. 21 ივლისი, 1923 — გ. 6 სექტემბერი, 1994) — მალტის პოლიტიკური მოღვაწე და მწერალი. 1986 წლის ივლისიდან 1987 წლის თებერვლამდე იყო მალტის პარლამენტის სპიკერი. 1987 წლის 16 თებერვლიდან 1989 წლის 4 აპრილამდე კი — ქვეყნის  პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლ შვერები 

კატეგორია:მალტის პრეზიდენტები
კატეგორია:მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 21 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:XX საუკუნის მალტელი პოლიტიკოსები
ნუსხა

**ნუსხა** (სამართლეებრივი ისტორია), ქონების, ხარჯის, ვალის, ბეგარა-გამოსაღების სია, აღწერილობა თუ რეესტრი, დავთრის ამონაწერი ძვ. საქართველოში (ბეგრის ნუსხა, მზითვის ნუსხა და სხვა). სააღრიცხვო-საანგარიშსწორებო საბუთის, წერილობითი მტკიცებულების მნიშვნელობით „ნუსხა“. უფრო ხშირად გვხვდება XVI საუკუნის და შემდგომი დროის საკანონმდებლო და სასამართლო მასალებში. როგორც მტკიცებულება, ნუსხა ხელმოწერილი და დაბეჭდილ-დამოწმებული უნდა ყოფილიყო ანდა მისი ნამდვილობა ფიცით დადასტურებულიყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
მიგ-31

**მიგ-31** () (ნატოს კლასიფიკაციით **Foxhound** არის ორადგილიანი ზებგერითი შორი მოქმედების გამანადგურებელ-გადამტაცი. იგი იყო პირველი საბჭოთა მეოთხე თაობის საბრძოლო თვითმფრინავი. მიგ-31-ს დანიშნულებაა საჰაერო მიზნების განადგურება ძალიან დაბალ, დაბალ, საშუალო და მაღალ სიმაღლეზე, დღისით და ღამით, ნებისმიერ მეტეოროლოგიურ პირობებში.

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ახატელი

**ახატელი** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში (რუისპირის თემი). მდებარეობს მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 500 მეტრი, თელავიდან 13 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 271 ადამიანი.

## ისტორია 
ამ ადგილზე დასახლება უფრო ძველია ვიდრე საკუთრივ რუისპირში. კახეთიდან (თელავიდან) ქართლში გადამავალ, მნიშვნელოვან გზასთან სოფლის სიახლოვემ ადრევე დააჩნია კვალი მის სამეურნეო-ეკონომიკურ ყოფას. საისტორიო წყაროებში ასახული XI საუკუნიდან იხსენიება: „მეუფემან კათალიკოს-პატრიარქმან მელიქსედეკ მოიგო ნათქვამი „მატიანე ქართლისაიში“, ესენი კათალიკოსმა სვეტიცხოვლის მონასტერს შესძინოთ სოფელ ახატლის ყმა-მამული“. საქართველოს კათალიკოსს ამ დროიდან XIX საუკუნემდე შეუნარჩუნებია აქ თავისი სამფლობელოები. ახატელი, როგორც განვითარებული მეურნეობისა და მევენახეობის ადგილი კახეთში, მოიხსენიება XIII-XV საუკუნეების საბუთებში. ამ პერიოდში სოფელში ადგილი ჰქონდა ყმა-მამულის ხშირ ყიდვა-გაყიდვას. წლების განმავლობაში სვეტიცხოვლის ყმა-მამულის რაოდენობამ თანდათან იკლო. 1447 წლისთვის მას მხოლოდ გლეხობის 6 კომლიღა შერჩა. 1579 წელს ალექსანდრე II-მ სვეტიცხოველს მამულების მფლობელობა განუახლა კახეთში. მათ შორის ახატელშიც, სადაც იმჟამად სვეტიცხოველს „ხუთი მთელი გლეხი და საგლეხო მამული ჰქონდა“. 1616 წლის ერთ-ერთ საბუთში მოხსენიებულია მცხეთის აზნაური ელიოზის ძე, რომელიც ახალ წელში დარჩენილ სვეტიცხოვლის ოთხ კომლ გლეხს განაგებდა. XVII საუკუნიდან სოფელში ყმა-მამულის დიდ ნაწილს კახეთის თავადები — მაყაშვილები დაეპატრონენ. XVII-XVIII საუკუნეებში შაჰ-აბასისა და სხვა დამპყრობთა დამანგრეველმა შემოსევებმა, მათ შორის „ლეკიანობამ“, სოფლის სამეურნეო ცხოვრება რამდენადმე დააკნინა. მოსახლეობის ნაწილი XVIII საუკუნეში რუისპირში გადასახლდა. ვინც დარჩა, შიშიანობის ჟამს, რუისპირის ციხესიმაგრეს აფარებდა თავს. ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ, ახატელი ტფილისის გუბერნიის თელავის მაზრაში შედიოდა. დღეს სოფელში მოსდევენ მევენახეობას, მებაღეობას და მემინდვრეობას.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ახატლის ღვთაების ეკლესია
*ახატლის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ახატლის ციხე-დარბაზი
*ახატლის მაცხოვრის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იყალთო (თელავის მუნიციპალიტეტი)

**იყალთო** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, თელავიდან 7 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად დგას იყალთოს მონასტერი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2034 ადამიანი.

## ისტორია 
შუა საუკუნეებში წარმოადგენდა მძლავრ, კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრს საქართველოში, რასაც საფუძველი ჩაუყარა ერთ-ერთი ასურელი მამის — ზენონის მიერ დაწყებულმა სამონასტრო კომპლექსმა. XI-XII საუკუნეებში აქ არსებობდა საქართველოს ერთ-ერთი უმაღლესი სასწავლებელი — იყალთოს აკადემია, რომელიც ცნობილი ქართველი სასულიერო მოღვაწის, ფილოსოფოსის, მწერლისა და ჰიმნოგრაფის არსენ ვაჩეს ძე იყალთოელის მეურვეობისა და დავით აღმაშენებლის ხელშეწყობით დაარსდა. არსენივე იყო აკადემიის პირველი რექტორიც. სოფელში მისდევენ მევენახეობას. მოქმედებს ღვინის პირველადი გადამუშავების ქარხანა, ფუნქციონირებს რუსთაველის სახელობის სახალხო უნივერსიტეტი.

## დემოგრაფია 
## გალერეა 

ფაილი:Village Ikalto.jpg|იყალთო, თელავთან დამაკავშირებელი ცენტრალური გზა
ფაილი:Village Ikalto 3.jpg|

## იხილეთ აგრეთვე 
* იყალთოს მონასტერი
* იყალთოს აკადემია
* იყალთოს წმინდა სტეფანეს ეკლესია
* იყალთოს იოანე მახარებლის ეკლესია
* იყალთოს კვირაცხოვლის ეკლესია
* იყალთოს სამაროვანი
* იყალთოს წმინდა ელიას ეკლესიები
* იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია
* იყალთოს მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია
* ბოჭორმის ეკლესია
* ვარდის ღვთისმშობლის ეკლესია
* იყალთოს კვირაცხოვლის ეკლესია
* იყალთოს კოშკი
* იყალთოს მეორე საწნახელი
* იყალთოს ნაეკლესიარი
* იყალთოს ნათლისმცემლის ეკლესია
* იყალთოს ნათლისმცემლის ეკლესია (ჩუმათხევი)
* იყალთოს ნაციხარი
* იყალთოს სამაროვნები
* იყალთოს საწნახელი
* მაყაშვილების ციხე
* ციხისჯვრის ეკლესია

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დომინიკ მბონიუმუტვა

**დომინიკ მბონიუმუტვა** (დ. 1921 —  გ. 26 ივლისი, 1986) —  რუანდის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. რუანდის  პირველი (დროებითი) პრეზიდენტი 1961 წლის 28 იანვრიდან 26 ოქტომბრამდე. ეკუთვნოდა ჰუტუს ეთნიკურ ჯგუფს. გარდაიცვალა 1986 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* დომინიკ მბონიუმუტვა

კატეგორია:რუანდის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი   26 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1986
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ნუტრია

**ნუტრია** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. მისი მასა 12 კგ-ს აღწევს. აქვს მომრგვალო, გრძელვიბრისებიანი ცხვირი. უკანა კიდურების თითები აპკითაა შეერთებული. გავრცელებულია სამხრეთ ამერიკის ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყელში. საქართველოში შემოყვანილია 1932 წელს და ამჟამად გვხვდება აფხაზეთიდან ქობულეთამდე, აღმოსავლეთით კი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტამდე აღწევს. ბინადრობს მდინარეებისა და ტბების დაჭაობებულ სანაპიროებზე, მურყნიან-ლაქაშიან ჭაობებში. კარგად ცურავს და ყვინთავს. იკვებება როგორც მცენარეული, ისე ცხოველური საკვებით. შობს 4-6, იშვიათად 1-12 ნაშიერს.

აქვს ძვირფასი ბეწვი, იყენებენ ხორცსაც (გემოთი კურდღლისას წააგავს).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნუტრიასებრნი
კატეგორია:ბოლივიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:არგენტინის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩილეს ძუძუმწოვრები
ნუტრიასებრნი

**ნუტრიასებრნი** () — ძუძუმწოვრების ოჯახი მღრღნელების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 20-60 სმ (ყველაზე მოზრდილი სახეობის — ნუტრიისა ზოგჯერ 85 სმ აღწევს); სხეული დაფარული აქვთ უხეში ბეწვით და თივთიკით. საჭრელი კბილები მოზრდილია და დაფარულია ნარინჯისფერი მინანქრით. გავრცელებულია არიან სამხრეთ ამერიკაში. ოჯახში 5 გვარის 11 სახეობაა (მათგან 2 მთლიანად განადგურებულია, ხოლო 1 განადგურების გზაზეა); ყველაზე მეტად ცნობილია ნუტრია და ხუტია.

## ლიტერატურა
*
რუანდის პრეზიდენტი

thumb|200px|რუანდის დროშა**რუანდის პრეზიდენტი** — პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1961 წლის 28 იანვარს, მას შემდეგ, რაც რუანდამ დამოუკიდებლობა მოიპოვა ბელგიისაგან. რუანდის 2003 წლის 26 მაისის კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტს ირჩევს მოსახლეობა 7 წლით და ერთი საპრეზიდენტო ვადით.

## უფლება 
**პრეზიდენტი:**
* არის სახელმწიფოს მეთაური.
* შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

## რუანდის პრეზიდენტების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* რუანდის პრეზიდენტების სია

კატეგორია:რუანდა
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნების პრეზიდენტები
*
ისტორიკოსი

[right|thumb|230px|[ჰეროდოტე, ისტორიის მამად წოდებული, და ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ცნობილი ისტორიკოსი..]] 
**ისტორიკოსი** — პიროვნება, რომელიც სწავლობს ისტორიას და წერს მასზე. ისტორიკოსები შეისწავლიან ისტორიას, ფაქტებს, საუბრობენ ისტორიულ მოვლენებზე, ზოგჯერ კი საკუთარ შეხედულებებსაც გვამცნობენ. ისევე როგორც წერილობითს, ასევე დაუწერელს. თუ ისტორიკოსი შეისწავლის დაუწერელ მოვლენებს, იგი პრეისტორიას სწავლობს. იმის მიუხედავად, რომ სიტყვა ისტორიკოსს იყენებენ პროფესიონალ და არაპროფესიონალ მოყვარულთა აღსანიშნავად, ამ სიიტყვის ძირითადი აღნიშვნა არის მხოლოდ ის, ვისაც გააჩნია აკადემიური ხარისხი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ისტორია
*
კატეგორია:პროფესიები
სტივ ო’რურკი

**სტივ ო’რურკი**  (ინგლ. Steve O'Rourke, დ. 10 იანვარი 1940, უილსდენი, ლონდონი, ინგლისი — გ. 30 ნოემბერი 2003) — ინგლისელი მენეჯერი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილი იყო პინკ ფლოიდთან თანამშრომლობით. 

ო’რურკი პირველად ჯგუფს გაეცნო ბრაიან მორისონის სააგენტოს მეშვეობით. მან მოგვიანებით ჩამოაყალიბა საკუთარი კომპანია, EMKA Productions.

2003 წელს ო’რურკი გარდაიცვალა გულის შეტევით. 14 ნოემბერს ჩიჩესტერის კათედრალურ ტაძარში გაიმართა სამგლოვიარო ცერემონია, რომელსაც ასევე ესწრებოდნენ პინკ ფლოიდის წევრები — ნიკ მეისონი, რიკ რაიტი და დევიდ გილმორი. სხვადასხვა წყარო ამტკიცებს, რომ მათ ამ ცერემონიაზე შეასრულეს პინკ ფლოიდის ორი სიმღერა, როგორც მიძღვნა ო'რურკის ხსოვნისადმი.

## სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდი
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
გულგულა

**გულგულა** — სოფელი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფელი გულგულა). 

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე თურდოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 425 მ-ზე, თელავიდან დაშორებულია 6 კმ-ით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 108 ადამიანი.

## ისტორია
სოფლის ტერიტორია დასახლებული იყო გვიანდელი ბრინჯაოს ხანიდან, რასაც ადასტურებს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ე. წ. ოლიების ტყეში გამოვლენილი სამაროვანი, რომელიც გაითხარა 1956-1972 წლებში. 29 ორმოსამარხში აღმოჩენილი თიხის ჭურჭლის სიმრავლე მიანიშნებს, რომ მოსახლეობის ერთ-ერთი საარსებო წყარო მეთუნეობა უნდა ყოფილიყო. სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ე. წ. სათვალისწყალზე გაითხარა 20 ორმოსამარხი, რომლებიც არქეოლოგიური მასალის ზოგიერთი თავისებურებით რამდენადმე ადრეული ჩანს.

გეოგრაფიულ პუნქტ გულგულას იხსენიებს „ცხოვრება ქართუელთა მეფეთა“, რომლის მიხედვით, ზოგიერთი მოსაზრებით, ამ ადგილს ადრე ტყე-ტბა ერქვა. ტყე-ტბა ჰერეთისა და კახეთის სასაზღვრო ადგილზე მდებარეობდა.

1906 წლის 8 იანვარს სოფელში დაარსდა კომუნა, რომელიც ლევ ტოლსტოის იდეების მიმდევარმა ივანე კოლელიშვილმა დააარსა. მასში 190-დან 70 ოჯახი გაწევრიანდა, თუმცა მალე კომუნის წევრთა რაოდენობა გაიზარდა 100-120 კომლამდე. 1906 წლის 7 ოქტომბერს მთავრობამ კომუნა დაშლილად გამოაცხადა, მისი ხელმძღვანელი კოლელიშვილი კი დააპატიმრა და გადასახლება მიუსაჯა.

სოფელში შემორჩენილია სხვადასხვა დროის არქიტექტურული ძეგლები: დიმიაანთ კოშკი (XVIII ს.), გვიანდელი შუა საუკუნეების კვირაცხოვლისა და ყველაწმიდის (განახლებულია XIX ს-ში) ეკლესიები, წმ. გიორგის ეკლესია (XVIII–XIX სს.).

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*გულგულის სამაროვანი
*ტყე-ტბა
*გულგულის ეკლესია
*გულგულის კვირაცხოვლის ეკლესია
*გულგულის ყვავის საყდარი
*გულგულის ყველაწმინდის ეკლესია
*გულგულის წმინდა გიორგის ეკლესია
*დიმიაანთ კოშკი
*ნატკორის ეკლესია
*ოლიების მიწის სამაროვანი
*სათვალისწყლის სამაროვანი
*ჩაველაანთ ციხე

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სტეგოზავრები

**სტეგოზავრები** () — ფრინველმენჯა დინოზავრების ქვერიგი. ბინადრობდნენ იურულ პერიოდში და ცარცული პერიოდის დასაწყისში. ადრინდელი სტეგოზავრები — *სცელიდოზავრები,* როგორც ჩანს, უმთავრესად უკანა ფეხებზე დადიოდნენ, უფრო გვიანდელი სტეგოზავრები კი მეორეულად დაუბრუნდნენ 4 ფეხზე სიარულს. სტეგოზავრების სიგრძე 6 მ აღწევდა. იკვებებოდნენ მცენარეებით. ზურგი და კუდი ზემოდან დაფარული ჰქონდათ ძვლოვანი ეკლებით. სტეგოზავრების ნამარხები ნაპოვნია ჩრდილოეთ ამერიკაში, დასავლეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ აფრიკაში.
## ლიტერატურა 
*
ჩენსუ ტაბონე

**ვინსენტ "ჩენსუ" ტაბონე** (დ. 30 მარტი, 1913, ვიქტორია, გოცო — გ. 14 მარტი, 2012 ) — მალტელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. მალტის რესპუბლიკის პრეზიდენტი (1989–1994).

## ბიოგრაფია 
ჩენსუ ტაბონე დაიბადა ნიკოლო ტაბონესა და ელიზა ნი კალეჯას 10 შვილიან ოჯახში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჩენსუ ტაბონე 

კატეგორია:მალტის  პრეზიდენტები
კატეგორია:მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 30 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მარტი
კატეგორია:XX საუკუნის მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი  2012
ნუცელუსი

**ნუცელუსი** (ლათ.  nucellus < nuculla (პატარა) კაკალი) — თესლოვან მცენარეთა თესლკვირტის ცენტრალური ნაწილი; გვიმრანაირების მეგასპორანგიუმის ჰომოლოგი. ნუცელუსში დიფერენცირდება მეგასპოროციტი, რომლის ბირთვი იყოფა ოთხად და წარმოიქმნება 4 მეგასპორა. მათგან 3 — იღუპება, 1 კი წარმოშობს მდედრობით გამეტოფიტს (პირველადი ენდოსპერმი შიშველთესლოვან მცენარეებში და ჩანასახის პარკი — ფარულთესლოვანებში), თესლში შემორჩენილ ნუცელუსს პერისპერმი ეწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
გერჰარდ რიხტერი

**გერჰარდ რიხტერი** ( დ. 9 თებერვალი, 1932, დრეზდენი) — გერმანელი მხატვარი.

სამხატვრო განათლება მიიღო დრეზდენის ხელოვნებათა აკადემიაში (1951). მისი მასწავლებლები იყვნენ კარლ ფონ აპენი, ულრიხ ლომარი და უილ გროჰმანი. კარიერის ამ ადრეულ პერიოდში აქვს მას შექმნილი მიურალი „ზიარება პიკასოსთან“ (1955), როგორც აკადემიის საბაკალავრო ნაშრომი. მას მოჰყვა მეორე მიურალი გერმანიის ჰიგიენის მუზეუმისთვის სახელწოდებით „ლებენსფროიდე“ (სიცოცხლის სიხარული), როგორც სადიპლომო ნაშრომი.

ორივე ნაშრომი საღებავით დაფარეს იდეოლოგიური მოსაზრებით, მას შემდეგ რაც რიხტერი აღმოსავლეთიდან დასავლეთ გერმანიაში გაიქცა (2 თვეში ბერლინის კედლის აღმართვიდან); გერმანიის გაერთიანების შემდეგ კედლის ნახატი „ლებენსფროიდე“ შემთხვევით აღმოაჩინეს მუზეუმის კიბის უჯრედის ერთ-ერთ კედელზე.

1957-61 წლებში რიხტერი მთავარ შეგირდად მუშაობს აკადემიაში და გდრ-ის მთავრობის დავალებებს ასრულებდა. ამ პერიოდში ის ინტენსიურად მუშაობდა მიურალზე „არბაიტერკამპფ“ (მუშის ბრძოლა), ზეთის ტილოებზე (მათ შორის აღმოსავლეთ გერმანელი მსახიობი ანგელიკა დომროსისა და რიხტერის პირველი მეუღლის პორტრეტებზე), რამდენიმე ავტოპორტრეტსა და დრეზდენის პანორამაზე სახელწოდებით „შტადტბილდ“ (ქალაქის პანორამა, 1956).
 
რიხტერი მოწვეული პროფესორი იყო სახვითი ხელოვნების უმაღლეს სკოლაში, ჰამბურგი, და ნოვა სკოტიას ხელოვნებისა და დიზაინის კოლეჯში რამდენიმე წელი, სანამ დიუსელდორფის ხელოვნების აკადემიის პროფესორი გახდებოდა 1971 წელს. 1983 წელს რიხტერი კელნში გადადის, სადაც ის დღემდე ცხოვრობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website with comprehensive image database, biography, literature list and timeline
* Gerhard Richter  at Solomon R. Guggenheim Museum
* Gerhard Richter Archive (State Art Collections Dresden, Germany)
* Gerhard Richter  at Galerie Ludorff, Düsseldorf, Germany
* Thomas Dreher: Gerhard Richter: Atlas (1989) Review of an exhibition at the Lenbachhaus Munich 1989, in German

კატეგორია:გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:პოსტმოდერნისტი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფოსტა

thumb|ოქსფორდის ფოსტის მთავარი ოფისი, ინგლისი

**ფოსტა** (, , , , , ) — თავდაპირველად იუპო სადგური, სადაც ცვლიდნენ საფოსტო ცხენებს. ეს არის ინფორმაციისა და ნივთების გაგზავნის საშუალება. წერილობითი ინფორმაცია, როგორც წესი, კონვერტშია მოთავსებული, ხოლო ნივთები – ამანათში. საფოსტო გზავნილი შესაძლებელი გაიგზავნოს ნებისმიერ ქვეყანაში, ან მიიღოთ ნებისმიერი ქვეყნიდან  ავია–ფოსტით, საზღვაო და სახმელეთო ტრანსპორტირების საშუალებით.

საფოსტო მომსახურება თავდაპირველად იყო როგორც კერძო, ასევე სახალხო. ხოლო  XIX საუკუნის შუა წლებიდან შეიქმნა ეროვნული საფოსტო სისტემები, რომლის მართვის მონოპოლია სახელმწიფოს ხელში გადავიდა და ამასთან შემოღებული იქნა წინასწარი სამომსახურეო გადასახადი თითოეულ გზავნილზე, რომლის დამადასტურებელი ნიშანი გახდა საფოსტო მარკა.

ზოგიერთ ქვეყანაში ფოსტა წერილებისა და ამანათების გაგზავნის გარდა ახორციელებს დამატებით მომსახურებებს, როგორიცაა  ტელეგრაფი, სატელეფონო კავშირი, ფულადი გზავნილები და სხვა.

## ფოსტა ძველად  
thumb|თბილისის საქალაქო ფოსტა, 1872 წ.
ჯერ კიდევ უძველესი დროიდან ადამიანები ერთმანეთს უგზავნიდნენ წერილობით ინფორმაციას სხვადასხვა მანძილით დაშორებული ადგილებიდან. ფოსტის, როგორც ინფორმაციის გაგზავნის საშუალება, განვითარდა წერა–კითხვის კულტურის ჩამოყალიბებასთან ერთად. ფოსტის ორგანიზებული სისტემის ჩამოყალიბება კი მოგვიანებით მოხდა.

ორგანიზებული ფოსტის არსებობის პირველი და უძველესი ფორმა  წარმოიქმნა ძველ  ეგვიპტეში (2400 ძვ.წ.ა.). ფარაონის ბრაძნებების გავრცელებას ეგვიპტის მთელ ტერიტორიაზე ახორციელებდნენ შიკრიკების საშუალებით. რაკი არსებობდა ფარაონის ნება, წერილობითი ბრძანებები, არსებობდნენ ადამიანები, რომლებსაც ევალებოდათ ფარაონის ბრძანების მიტანა სხვადასხვა ადგილამდე , უსათუოდ იარსებებდა შესაბამისი ინფრასტრუქტურაც. ფოსტის ეს ფორმა აღმოცენდა ინფორმაციის გადაცემის უფრო ძველი , ზეპირსიტყვიერი მეთოდიდან, რომელიც ხორციელდებოდა მაცნეს საშუალებით.

## ფოსტის მუზეუმების სია 
*  აშშ ნაციონალური ფოსტის მუზეუმი, ვოშინგტონი - National Postal Museum (USA)
*  ბათის ფოსტის მუზეუმი, გაერთიანებული სამეფო - The Bath Postal Museum  
*  ბრიტანეთის ფოსტის მუზეუმი და არქივი - The British Postal Museum & Archive
*  ისრაელის ფოსის ისტორიისა და ფილატელიის მუზეუმი, თელ ავივი Alexander Museum of Postal History and Philately - Eretz Israel Museum
*  კანადის ფოსტის მუზეუმი, გატინეუ, ქვებეკი - Canadian Postal Museum
*  კანადის ფოსტის არქივი The Canadian Postal Archives
*  საბერძნეთის ფოსტისა და ფილატელიის მუზეუმი, ათენი - Postal & Philatelic Museum of Greece   
*  საფრანგეთის ფოსტის მუზეუმი, პარიზი - Musée de La Poste 
*  შვედეთის ფოსტის მუზეუმი, სტოკჰოლმი - Postal Museum of Sweden  
*  ბერნის კომუნიკაციების მუზეუმი, შვეიცარია - Museum of Communication
*  ჩეხოსლოვაკიის ფოსტის მუზეუმი, პრაღა - Czechoslovakia Postal Museum  
*  ხორვატიის ფოსტისა და სატელეკომუნნიკაციო მომსახურების მუზეუმი, ზაგრები - Croatian Postal and Telecommunications Service Museum 
*  ჰოლანდიის კომუნიკაციების მუზეუმი, ჰააგა

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფოსტა

## რესურსები ინტერნეტში 
* მსოფლიოს საფოსტო ორგანიზაციების მონაცემთა ბაზა

*
კატეგორია:დაუსრულებელი სტატიები კომუნიკაციაზე
ილმარე

**ილმარე** (Ilmarë) —  პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. მისი სახელი მომდინარეობს ელფური სიტყვისგან, რომელიც აღნიშნავს „ვარსკვლავის ნათებას“. აღსანიშნავია, რომ ეს სახელი ახლოა ეპოს „კალევალას“ პერსონაჟის, ილმარინენის სახელთან.

ეონუესთან ერთად, ილმარე არის მაიარების მბრძანებელი და ვარდას მსახური. იგი ზოგადად არის ნახსენები „ვალაქუენტაში“, სადაც მაიარების მბრძანებელს უწოდებენ. „დაკარგული მოთხრობების წიგნის“ მიხედვით მას ჰქვია „ერინტი“ და იგი ტოლ ერესეადან არის, სანამ გახდება მანუესა და ვარდას ასული. „სილმარილიონის“ მიხედვით, იგი არის ერუ ილუვატარის ქმნილება.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
Sauropsida

**Sauropsida** — ამნიონიანების ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ყველა არსებულ რეპტილიასა და ფრინველს და მათ ადრეულ წინაპრებს, მათ შორის, დინოზავრებს. “Sauropsida” განსხვავდება თერომორფებისგან, რომელიც მოიცავს ძუძუმწოვრებსა და მათ ადრეულ წინაპრებს.

## ფილოგენეტიკა 
Sauropsida-ს ფილოგენეტიკური ხე,

კატეგორია:ხერხემლიანები
მელიანი

**მელიანი** — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში.  იგი არის „სილმარილიონის“ ერთ-ერთი გმირი და ნახსენებია ამ წიგნში წარმოდგენილ პოემაში ლეითიანის შესახებ. მელიანი ასევე ჩნდება ჰურინის შვილების ისტორიაში, „ამანის მემატიანეში“  და „რუხ მემატიანეში“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:ჰურინის შვილების პერსონაჟები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
კატეგორია:შუახმელეთის მმართველები
ოსე

**ოსე** (Ossë) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი პირველად ჩნდება „სილმარილიონში“, როგორც ულმოს მაია.

ოსე იცავს შუახმელეთს, მაგრამ მხოლოდ ზღვის ფარგლებში, რადგან იგი ზღვის სულია.

„სილმარილიონის“ ადრეულ ვერსიებში ოსე ცალკე ვალა იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
კატეგორია:წყლის სულები
სალმარი

**სალმარი** (Salmar) —  პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი არის „სილმარილიონის“ ერთ-ერთი გმირი.

„სილმარილიონში“ სალმარი აღწერილია, როგორც მაია. უცნობია, არის თუ არა ეს კრისტოფერ ტოლკინის ვარაუდი ან ეკუთვნის თუ არა თავად ჯ.რ.რ. ტოლკინს. ვინაიდან არ არსებობს სხვა ადგილი, სადაც სალმარი მაიარების შორის არის ნახსენები, უფრო ლოგიკურია, პერსონაჟი ჩაითვალოს ულმოს მსახურად, რომელიც ვალარების სიაში არ შედიოდა.

„სილმარილიონის“ ადრეულ ვერსიებში („შუახმელეთის ისტორია“), სალმარს უწოდებენ ნოლდორინს, ზოგჯერ ლირილოს და განიხილავენ, როგორც აულეს მსახურს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
ეონუე

**ეონუე** (Eönwë) —  პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი პირველად ჩნდება რომანში „სილმარილიონი“. ამასთან, ეს პერსონაჟი ნახსენები იყო სხვადასხვა ნაშრომში, რომელიც „სილმარილიონის“ გამოცემამდეც არსებობდა.

## ბიოგრაფია
ეონუე მანუეს მედროშეა, მაიარების მეთაური, ილმარესთან ერთად. „სილმარილიონში“ კრისტოფერ ტოლკინი ამატებს ინფორმაციას, რომ ეონუე იყო არდაში უდიდესი მებრძოლი და სწორედ ამიტომ მიუძღოდა ვალარებს ბრძოლაში. სწორედ ეონუე იყო პირველი, ვინც ეარენდილის გემს შეეგება, როდესაც უკანასკნელი ამანს მიადგა. როდესაც მანუე დათანხმდა დახმარებაზე, ეონუე შუახმელეთში გაემგზავრა, რათა ვანიარების წინამძღოლი ყოფილიყო რისხვის ომში.

როდესაც მორგოთი დამარცხდა, ეონუე ორი დარჩენილი სილმარილი თან წაიღო. ფეანორის ორმა დარჩენილმა ძემ მოიპარა სილმარილები.

მორგოთის დამარცხების შემდეგ საურონი სცადა ეონუესთან საერთო ენის შერჩევა. იმედი ჰქონდა, რომ მას აპატიებდნენ, მაგრამ ვინაიდან ეონუე მაია იყო, ისევე, როგორც საურონი, უკანასკნელს უბრძანა, ვალინორში წასულიყო, სადაც ვალარები თავად განსჯიდნენ მას. საბოლოოდ, საურონი შუახმელეთში დაიმალა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
მადისონი (უისკონსინი)

**მადისონი** () — ქალაქი აშშ-ში. უისკონსინის შტატის დედაქალაქი და დეინის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. სიდიდით მეორე ქალაქი უისკონსინში მილუოკის შემდეგ და 82-ე აშშ-ში. 2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობა 233 209 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 1,172.6 კაცი/კმ².

## გეოგრაფია
აშშ-ის ბიუროს აღწერის მონაცემებით, ქალაქის ფართობი 243.54 კმ²-ს შეადგენდა, აქედან ხმელეთს 198.89 კმ², ხოლო წყალს 44,65 კმ² უჭირავს.

## იხილეთ აგრეთვე
*აშშ-ის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები
კატეგორია:დეინის ოლქის ქალაქები
უინენი

**უინენი** —  პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. „სილმარილიონის“  მიხედვით, იგი არის ოსეს დედოფალი. მას ასევე იცნობენ, როგორც *ზღვის ქალბატონს*. შესაძლებელია, მისი სახელი წარმოშობილია ფინური ენიდან, ზმნიდან uida (ცურვა).

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:შუახმელეთის მაიარები
კატეგორია:სილმარილიონის პერსონაჟები
ენტი (შუახმელეთი)

მინი|„ხისწვერა და ჰობიტები“, ტომ ლობაკის ნახატი

**ენტები** — არსებები ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. ვარაუდობენ, რომ ავტორისთვის გავლენად იქცა მოლაპარაკე ხეების ნაირსახეობები, მსოფლიო ხალხთა ზღაპრებიდან. თუმცა ენტები უფრო ადამიანთა სახეს ატარებენ. 

მდედრობითი ენტები, „ბეჭდების მბრძანებლის“ მიხედვით, დიდი ხნის დაკარგულები არიან და მათი კვალი არავინ იცის.

## ფიზიკური აღწერა
ენტები სხვადასხვა ზომის და სიმაღლის არიან, მათ ჩვეულებრივ ადამიანთან შედარებით ხელებსა და ფეხებზე ხუთზე მეტი თითი აქვთ. ისინი გარეგნობით წააგვანან იმ ხის ჯიშს, რომელსაც იცავენ და პატრონობენ. ჰობიტების თვალით დანახული ფანგორნი ასე გამოიყურებოდა:

## ენტების ნაბიჯები
**ენტების ნაბიჯები** — ენტების საზომი ერთეული. ერთი ასეთი ნაბიჯის ზუსტი ეკვივალენტი უცნობია, თუმცა სავარაუდოდ ეს ოთხი ფუტი იყო (ანუ 1.2 მ). ანუ ერთი მილი 1.320 ნაბიჯი იქნებოდა. თუმცა, ენტებიც სხვადასხვა ზომის გვხვდება, ასე რომ მანძილი ნაბიჯებს შორის მერყეობდა.

ნაწარმოებში მანძილი მხოლოდ ორჯერ არის ნახსენები. პირველად იგი წარმოდგენილია, როდესაც ხისწვერა ახსენებს მანძილს მერისთან და პიპინთან შეხვედრის ადგილიდან თავის სახლამდე. ამ შემთხვევაში ენტმა 70.000 ნაბიჯი გაიარა, ანუ დაახლოებით 50 მილზე მეტი. მოგვიანებით აღწერილია, რომ პიპინმა ენტმრწყველის გზად სცადა ამ ნაბიჯების დათვლა, მაგრამ მხოლოდ 3.000 დაითვალა - ეს კი ნიშნავს, რომ ყველაფერი აერია მაშინ, როდესაც ორ ნახევარი მილიც არ ჰქონდათ გავლილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო