კონსტიტუცია

[მინი|[ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია]]
**კონსტიტუცია** ( — „დადგენა“, „დაწესება“) — განსაკუთრებული წესით მიღებული უმაღლესი იურიდიული ძალის მქონე სახელმწიფოს ძირითადი კანონი. კონსტიტუცია არეგულირებს საზოგადოებაში პიროვნების სამართლებრივ მდგომარეობას, საჯარო ხელისუფლების ორგანიზაციასა და ფუნქციონირებასთან დაკავშირებულ ურთიერთობებს.

ლიბერალურ-დემოკრატიული სკოლის მიმდევრები კონსტიტუციაში ძირითადად საგანთა ბუნებით განპირობებულ საზოგადოებრივი ხელშეკრულების არსს (ბუნებითი სამართლის სამეცნიერო სკოლა), სამართლებრივი იდეის უმაღლეს გამოხატულებას (ნორმატივისტები), სახელმწიფოსა და ნაციის სტატუსის განმსაზღვრელ წესთა ერთობლიობას (ინსტიტუციონალისტები) ხედავენ.

მარქსისტულ-ლენინური მოძღვრება კონსტიტუციას განიხილავდა, როგორც ინსტრუმენტს, რომლის მეშვეობითაც სხვადასხვა სოციალური კლასი განიმტკიცებს საკუთარ პოლიტიკურ ბატონობას.

კონსტიტუციის ოდნავ განსხვავებულ სოციალურ დანიშნულებას აღნიშნავენ თანამედროვე მკვლევარებიც, რომლებიც მარქსიზმისაგან შორს არიან. პროფესორ ანდრაშ შაიოს აზრით, კონსტიტუციათა უმრავლესობა შეიქმნა იმისთვის, რომ დაეგვირგვინებინა და დაესრულებინა სოციალური რევოლუცია; სხვა კონსტიტუციების შექმნის მიზანი კი, მისი აზრით, რევოლუციის  თავიდან აცილებასა წინარევოლუციური მდგომარეობის აღდგენას წარმოადგენს.

თითქმის ყველა თანამედროვე მკვლევარი კონსტიტუციის საზრისის განსაზღვრისას ყურადღებას ამახვილებს მის დამფუძნებლურ ხასიათსა და მარეგულირებელ ფუნქციაზე. კონსტიტუციის ნორმებით ხდება საჯარო ინსტიტუტების ლეგიტიმაცია, მათი ძალაუფლების ფარგლებისა და მოქალაქეთა ძირითადი უფლებების განსაზღვრა, სახელმწიფოსა და ადამიანებს შორის ურთიერთობათა მოწესრიგება.

## ისტორია 
ეპოქა ყოველთვის ახდენდა ზეგავლენას კონსტიტუციის შინაარსზე. გარკვეული სახისა და შინაარსის კონსტიტუციები კაცობრიობის განვითარების უმნიშვნელოვანესი პერიოდების შესატყვისია. ამ მეთოდოლოგიურ პოზიციაზე დაყრდნობით ახდენენ კონსტიტუციათა კლასიფიკაციას.

„ძველი თაობის“ პირველი ტალღის კონსტიტუციების შექმნა უკავშირდება ბურჟუაზიული რევოლუციების ეპოქასა და ამ წყობილების განმტკიცების პერიოდს. ამ დროის კონსტიტუციებისათვის ძირითადად დამახასიათებელია რეგულირების ვიწრო წრე, წინა პლანზე სახელმწიფო ორგანოთა ჰორიზონტალური და ვერტიკალური მოწყობის საკითხების წამოწევა. ადამიანის ძირითადი უფლებებს, პიროვნებასა და სახელმწიფოს შორის არსებულ ურთიერთობებს შედარებით ნაკლები ყურადღება ექცევა.

ამ პერიოდის კონსტიტუციებს შორის ასახელებენ აშშ-ის (1787), ბელგიის (1831), ნორვეგიის (1814), შვეიცარიის (1874), ავსტრალიის (1900) და სხვა რამდენიმე კონსტიტუციას. გარდა ამისა, 1787 წელს, 17 ოქტომბერს მიღებული ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუციისადმი მეცნიერთა მხრიდან უდიდესი პატივისცემის გამო, კონსტიტუციის ისტორიიდან თითქმის ამოღებულია 1776 წლის ნიუ-ჰემფშირის, სამხრეთ კაროლინისა და ვირჯინიის, 1780 წლის მასაჩუსეტსის შტატების კონსტიტუციები და ნიუ-იორკისა და ჯორჯიის შტატების „ძირითადი კანონები“. დღეისათვის მოქმედ დაწერილ კონსტიტუციათა შორის აშშ-ის კონსტიტუცია (1787) უძველესია.

კონსტიტუციების მიღების მეორე ტალღა დაკავშირებულია ბურჟუაზიულ სახელმწიფოებში XX საუკუნის 30-იან წლებში კაპიტალისტური ეკონომიკის კრიზისთან, მეორე მსოფლიო ომის შედეგებთან, სოციალისტური ბანაკის არარსებობასთან, ობიექტურ ინტეგრაციულ პროცესებთან. ამ პერიოდში, როგორც რეაქცია ამ მოვლენებზე, გაჩნდა კონსტიტუციები საფრანგეთში (1946 და 1958 წლები), იაპონიასა და იტალიაში (1947), გერმანიაში (1949), საბერძნეთში (1975), პორტუგალიაში (1976), ესპანეთში (1978) და სხვა.

კონსტიტუციურ ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია სოციალისტურ სახელმწიფოთა კონსტიტუციებს. კლასიკური კონსტიტუციებისაგან ისინი ხალხის სრული ძალაუფლების ფორმალური დეკლარირებით, კომუნისტური პარტიის წამყვანი როლის განმტკიცებით, სახელმწიფო ორგანიზაციაში ხელისუფლების დანაწილების არარსებობით, ცხოვრებისეულ სინამდვილესთან შეუსაბამობითა და ფიქტიურობის მაღალი ხარისხით.

პოლიტიკური ფუნქციის განხორციელებით კონსტიტუცია ასახავს პოლიტიკური ძალების გარკვეულ თანაფარდობას და ადგენს პოლიტიკური სისტემის მიზნებსა და ფუნქციონირების გარკვეულ წესებს. იდეოლოგიური ფუნქცია გამოხატავს კონსტიტუციის დამფუძნებლების (ძირითადად ხალხის ან საზოგადოებაში დომინირებული პოლიტიკური ძალის) მსოფლმხედველობას და ხელს უწყობს ამ მსოფლმხედველობის ძირითად ფასეულობათა საზოგადოებრივ ცხოვრებაში დამკვიდრებას.

## სტრუქტურა 
კონსტიტუციათა უმრავლესობა ძირითადად ერთ იურიდიულ ნაწარმოებს წარმოადგენენ. გამონაკლისია ე. წ. დაუწერელი კონსტიტუციები, მაგალითად დიდი ბრიტანეთის კონსტიტუცია და ასევე კონსტიტუციები, რომლებიც რამდენიმე წერილობითი კონსტიტუციური აქტისაგან შედგება. ასეთებია მაგალითად ჩეხეთისა და საქართველოს კონსტიტუციები.

ზოგიერთი სახელმწიფოს (მაგალითად აშშ-ის) კონსტიტუციათა ნაწილს ძირითად ტექსტთან ერთად შეადგენენ მის ტექსტში ინკორპორირებული (შეტანილი) შესწორებები, ტექსტში არშეტანილი, მაგრამ ნახსენები წყაროები. ამმხრივ გამორჩეულია საფრანგეთის კონსტიტუცია, რომელსაც შეადგენენ 1958 წელს მიღებული ტექსტი, ძალადაკარგული 1947 წლის კონსტიტუციის პრეამბულა და 1789 წლის ადამიანისა და მოქალაქის უფლებათა დეკლარაცია.

## კლასიფიკაცია 
## კონსტიტუციის გადასინჯვა 
## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს კონსტიტუცია
* ამერიკის შეერთებული შტატების კონსტიტუცია
* იაპონიის კონსტიტუცია

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* კონტიტუციონალიზმის ისტორიის ლექსიკონი 
* *საკონსტიტუციო კანონო* 
* *საერთაშორისო საკონსტიტუციო კანონო* 
* *ევროპის კავშირის ქვეყნების კონსტიტუცია* 

## სქოლიო 
კატეგორია:სამართალი