open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Lidl

thumb|220px|ლოგო

**Lidl** (*სრული სახელწოდება გერმანულად* **Lidl Stiftung & Co. KG**) — სიდიდით მეხუთე სურსათის დისკაუნტერი გერმანიაში, ფილიალებით ევროპის სხვადასხვა ქვეყანაში. ეკუთვნის „შვარცის ჯგუფს“ და შტაბ-ბინა აქვს ნეკარსულმში.

დისკაუნტერს ეკუთვნის 2450 სუპერმარკეტი გერმანიაში, დასაქმებული ჰყავს 75.000 ადამიანი და წლიური ბრუნვა შეადგენს 35 მილიარდ ევროს *(2004 წლის მონაცემებით)*.

ლიდლი ეკუთვნის გერმანელ მეწარმეს დიტერ შვარცს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* lidl.com

კატეგორია:გერმანიის კომპანიები
მირიან III

**მირიან III**, *მირეანი*, *მერიბანი* — ქართლის მეფე IV საუკუნეში, ბიზანტიის იმპერატორის კონსტანტინესა (306–337) და სომეხთა მეფის თრდატის (287-330) თანამედროვე. მეფობის დასაწყისში ირანელებთან ერთად იბრძოდა რომაელების წინააღმდეგ. აგრეთვე ებრძოდა თრდატს სომხეთის მოსაზღვრე ქართლის სამხრეთი რაიონების შემოსაერთებლად. მირიან III-ის დროს საქართველოში ქრისტიანობის საქადაგებლად შემოვიდა წმინდა ნინო. 337 წ. ქართლში ქრისტიანობა სახელმწიფო სარწმუნოებად გამოცხადდა. მირიან III უნდა იყოს IV საუკუნის რომაელი ისტორიკოსის ამიანე მარცელინუსის თხზულებებში მოხსენიებული იბერთა (ქართლის) მეფე მერიბანი, რომელსაც რომაელებმა როგორც თავიანთ მოკავშირეს, უხვი საჩუქრები გაუგზავნეს, რომ ირანელებს არ მიმხრობოდა.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ ცნობით, იგი ქართლის მეფე ლევის ძეა. „ქართლის ცხოვრება“ კი მას მიიჩნევს პირველი სასანიანი შაჰის შვილად, რომელიც ერისთავებმა მოიყვნეს უძეოდ გარდაცვლილი მეფე ასფაგურის ასულის ქმრად. ეს ცნობა შეიძლება შეთხზული იყოს პირველი ქრისტიანი მეფე მირიან III-ისთვის ღირსეული წინაპრების გამოძებნის მიზნით.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველო მირიან მეფის დროს. დიმიტრი ბაქრაძე, 1871 წ. 25 დეკემბერს. ჟურნალი მნათობი. 1872, თებერვალი.

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
მითრიდატე VI ევპატორი

thumb|მითრიდატე VI-ს გამოსახულება
thumb|მითრიდატე VI-ს სამეფო
**მითრიდატე VI ევპატორი**, *დიონისე*, *მითრიდატე დიდი* (Mithridatēs Eūpatōr Dionysos; დ. ძვ. წ. 132 — გ. ძვ. წ. 63) — პონტოს მეფე ძვ. წ. 121-იდან (ფაქტობრივად, ძვ. წ. 111-იდან) — როდესაც მამამისი, მითრიდატე V ევერგეტი, შეთქმულებმა მოკლეს, მითრიდატე VI გაიქცა და 10 წლის მანძილზე იმალებოდა. ძვ. წ. 111 დაბრუნდა პონტოს დედაქალაქ სინოპში, სიკვდილით დასაჯა დედა ლაოდიკე და მისი მომხრეები, დაახოცვინა ძმები და შეუდგა მეფობას. მემკვიდრეობით მიიღო შედარებით მცირე სამეფო, მაგრამ მალე გააფართოვა მისი საზღვრები; ძვ.წ. 111—110 შემოიერთა მცირე არმენია, დაიპყრო კოლხეთი, ძვ. წ. 107 — ბოსფორის სამეფო და ყირიმის ბერძნული ქალაქები; ცდილობდა მთელი შავიზღვისპირეთის ერთ სახელმწიფოდ გაერთიანებას და აზიიდან რომაელთა განდევნის მიზნით კავშირი შეკრა შავი ზღვის დასავლეთ სანაპიროს ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოებთან; გარკვეული დროით კაპადოკია და ბითვინიაც შემოიერთა. დაახლოებით ძვ. წ. 95 ხელშეკრულება დადო ტიგრან II-თან. ძვ.წ. 89—85 ებრძოდა რომს (I მითრიდატული ომი), მცირე აზიიდან განდევნა რომაელები და საბერძნეთში გადავიდა, მაგრამ დამარცხდა და დაპყრობილი ტერიტორიები დათმო. ძვ.წ. 83—81 უმნიშვნელო შეტაკება ჰქონდა რომთან (II მითრიდატული ომი); ძვ. წ. 74 დაიწყო მისი III ომი რომთან. რომაელთა სარდალმა ლუკულუსმა მითრიდატე VI დაამარცხა და აიძულა სომხეთში გაქცეულიყო, სადაც მან ტიგრან II-თან ერთად განაგრძო რომაელებთან ომი. დროებით დაიბრუნა პონტოს სამეფო, მაგრამ ძვ. წ. 66 პომპეუსმა კვლავ დაამარცხა. მითრიდატე VI-მ თავი შეაფარა ჯერ კოლხეთს, შემდეგ — ბოსფორს, სადაც რომაელებთან ახალი ბრძოლებისათვის ემზადებოდა. ძვ. წ. 63 მას აუჯანყდა ვაჟიშვილი ფარნაკე. ბრძოლაში მითრიდატე VI დაიღუპა.

მითრიდატე VI იყო ენერგიული, ფიზიკურად ძლიერი განათლებული პიროვნება, (ფლობდა 22 ენას), ნიჭიერი მხედართმთავარი და პოლიტიკოსი, ამასთანავე ძალზე მკაცრი და შეუბრალებელი. მის დროს პონტოს სამეფო ვრცელ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, რომლის შემადგენლობაში შევიდნენ სხვადასხვა ხალხები და ტომები, მათ შორის ქართველური ტომებიც. 

## ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილის მიერ

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* Вопрос о происхождении митридата великаго
* პონტოს მეფეების სია 

კატეგორია:პონტოს მეფეები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 132
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 63
მითრიდატე (კოლხეთი)

**მითრიდატე, ფილადელფოს ფილოპატორი** — პონტოს მეფის მითრიდატე VI ევპატორ დიონისეს შვილი, კოლხეთის მეფე ძვ. წ. 84 წ. იგი თვით მითრიდატე VI-ის წინააღმდეგ აჯანყებულმა კოლხებმა მოითხოვეს თავის მბრძანებლად. შესაძლოა, მათ შორის რაღაც კავშირი არსებობდა – უფრო ადრე მითრიდატე უმცროსი კოლხეთის სატრაპი იყო. მითრიდატე უმცროსი სურიონში (ვანში) იჯდა, ჭრიდა ლოტოსის ყვავილისა და რვაქიმიანი ვარსკვლავის გამოსახულებიან ვერცხლისა და სპილენძის ანონიმურ მონეტებს.

აპიანე ალექსანდრიელი გვაუწყებს — მამამ იეჭვა, რომ ყველაფერი ეს მოაწყო მისმა შვილმა, რომელსაც მეფობა სურდა, მოაყვანინა იგი თავისთან, ოქროს ბორკილები დაადო მას და ცოტა ხანში სიცოცხლეს გამოასალმა.

მითრიდატე უმცროსის წინააღმდეგ კოლხეთში პონტოს მეფეს სამხედრო ექსპედიცია გაუგზავნია. ეშერა და ვანი პონტოელებს ბრძოლით აუღიათ — ამაზე მეტყველებს არქეოლოგიური მასალა.

## იხილეთ ასევე 
* მითრიდატე VI ევპატორი
* ოლთაკე
* მოაფერნე
* არისტარქე

## ლიტერატურა
* თ. დუნდუა, კოლხეთი, იბერია და პონტოს სამეფო ნუმიზმატიკური მასალების მიხედვით, თბ., 1993
* 

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970

კატეგორია:კოლხეთის მეფეები
როკე სანტა კრუსი

**როკე ლუის სანტა კრუს კანტერო** (, დ. 16 აგვისტო 1981, ასუნსიონი, პარაგვაი) — პარაგვაელი ფეხბურთელი. საფეხბურთო კლუბ „ოლიმპიას“ თავდამსხმელი. 2002, 2006 და 2010 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე პარაგვაის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში. საყოველთაოდ აღიარებულია პარაგვაის ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო ფეხბურთელად.

## საკლუბო კარიერა 
საკლუბო კარიერის განმავლობაში იცავდა პარაგვაული, გერმანული, ინგლისური, ესპანური და მექსიკური საფეხბურთო კლუბების ღირსებას. მათ შორის ყველაზე დიდ წარმატებას ასუნსიონის „ოლიმპიას“ და მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში გამოსვლისას მიაღწია. ასუნსიონის „ოლიმპიას“ შემადგენლობაში რვაჯერ მოიპოვა ქვეყნის ჩემპიონობა. მიუნხენის „ბაიერნის“ რიგებში კი ხუთჯერ გერმანიის ჩემპიონი, ოთხჯერ გერმანიის თასის მფლობელი, ორჯერ გერმანიის ლიგის თასის მფლობელი და თითოჯერ უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგისა და საკონტინენტთაშორისო თასის მფლობელი გახდა.

## სანაკრებო კარიერა 
როკე სანტა კრუსი პარაგვაის 20 და 23-წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრების წევრი იყო. პარაგვაის ეროვნულ ნაკრებში პირველად 1999 წლის 28 აპრილს, მექსიკის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ საერთაშორისო ამხანაგურ შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი პედრო-ხუან-კაბალიეროში, „ესტადიო რიო პარაპიტიზე“ გაიმართა და პარაგვაელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 2–1 დასრულდა.

ეროვნული ნაკრების რიგებში უკანასკნელად 2016 წლის 10 ნოემბერს, პერუს ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მსოფლიო ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო შეხვედრაში ითამაშა. მატჩი ასუნსიონში, „ესტადიო დეფენსორეს დელ ჩაკოზე“ გაიმართა და პერუელთა გამარჯვებით, ანგარიშით 4–1 დასრულდა.

## მიღწევები
### საკლუბო
; ოლიმპია ასუნსიონი
* პარაგვაის პრიმერა დივიზიონი: 1997, 1998, 1999, 2018 აპერტურა, 2018 კლაუსურა, 2019 აპერტურა, 2019 კლაუსურა, 2020 კლაუსურა

; ბაიერნი მიუნხენი
* ბუნდესლიგა: 1999–2000, 2000–01, 2002–03, 2004–05, 2005–06
* გერმანიის თასი: 1999–2000, 2002–03, 2004–05, 2005–06
* გერმანიის ლიგის თასი: 2000, 2004
* უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2000–01
* საკონტინენტთაშორისო თასი: 2001

### სანაკრებო 
; პარაგვაი
* კოპა ამერიკა ვიცე-ჩემპიონი: 2011

### ინდივიდუალური
* ბლეკბერნ როვერსის სეზონის მოთამაშე: 2007–08
* პარაგვაის წლის ფეხბურთელი: 1999, 2018
* პრემიერლიგის თვის საუკეთესო მოთამაშე: დეკემბერი 2007
* პარაგვაის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 2017

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:პარაგვაელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:მექსიკის ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბაიერნი II-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბლექბერნ როვერსის ფეხბურთელები
კატეგორია:რეალ ბეტისის ფეხბურთელები
კატეგორია:მალაგის ფეხბურთელები
კატეგორია:1999 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2007 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2002 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მითრიდატე (სომხეთის მეფე)

**მითრიდატე** — ქართლის მეფის მითრიდატე I-ის ძე. მეფობდა სომხეთში (35–51), მისი გამეფება მოხდა სომხეთის დაუფლებისათვის რომის და პართიის ბრძოლის შედეგად. 37 წელს გაიუს იულიუს ცეზარ კალიგულამ მითრიდატე რომში გამოიძახა და ციხეში ჩასვა. კალიგულას მემკვიდრე კლავდიუსმა იგი გაათავისუფლა და მითრიდატემ თავისი ძმის, ქართლის მეფე ფარსმანის დახმარებით (47) კვლავ დაიკავა სომხეთის ტახტი. მითრიდატე ტახტიდან ჩამოაგდო და მოკლა მისმა ძმისწულმა რადამისტმა. მითრიდატეს შესახებ ცნობები მოეპოვებათ რომაელ ისტორიკოსებს დიონ კასიუსსა და ტაციტუსს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
კატეგორია:ქართველები სომხეთში
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მითრიდატე I

**მითრიდატე I** — იბერიის მეფე 30-35 წლებში. იხსენიებს რომაელი ისტორიკოსი დიონ კასიოსი 35 წელს სომხეთის სამეფო ტახტისთვის ატეხილ ბრძოლასთან დაკავშირებით. სომხეთის მეფის არტაშეს III-ის (18-34) გარდაცვალების შემდეგ რომაელები და პართიელები სომხეთში საკუთარი კანდიდატის გამეფებას ცდილობდნენ. ტაციტუსის ცნობით რომის იმპერატორმა ტიბერიუსმა თავის მოკავშირეს, ქართლის მეფე მითრიდატე I-ს სთხოვა შეჭრილიყო სომხეთში და დაეკავებინა იგი. მითრიდატე I-მა დაიპყრო სომხეთი და რომაელთა ნებართვით იქ თავისი ვაჟი მითრიდატე გაამეფა.

## მითრიდატე I-ის ვინაობა
მითრიდატე I-ის შესახებ ისტორიოგრაფიაში არსებობს რამდენიმე მოსაზრება: 
# დიონ კასიოსის მითრიდატე არის ლეონტი მროველის ადერკი (გიორგი მელიქიშვილი), 
# პავლე ინგოროყვა წარმართი მეფეების სიაში მას საერთოდ არ იხსენიებს, 
# მითრიდატე არის ლეონტი მროველის მეფე ქართამი (სერგი გორგაძე), 
# ადერკი, ქართამი და მითრიდატე სამი სხვადასხვა, ერთმანეთისგან დამოუკიდებელი პიროვნებაა, რომელთაგან პირველი მეფობდა ძვ. წ. II ს.-ის I ნახევარში, მეორე – ძვ. წ. II ს.-ის 60-იან წლებში, მესამე კი – ახ. წ. I ს.-ის 30-იან წლებში (გ. მელიქიშვილი).

## ლიტერატურა
* 
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 35
მითრიდატე V

**მითრიდატე V**  — ქართლის მეფე IV საუკუნის 60–70-იან წლებში. „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით, იგი იყო ქართლის გამაქრისტიანებელი მეფის მირიანის შვილიშვილი, მისი ვაჟის – ბაქარის (ბაკურის) ძე. ზრუნავდა ეკლესიების მშენებლობაზე; კერძოდ, მას აუშენებია ეკლესია თუხარისის ციხის შიგნით, შეუმკია ერუშეთისა და წუნდის ეკლესიები.

## ლიტერატურა
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიური საკითხისათვის. საქ. მეც. აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, ტ. IV. ნაკ. I, 1958.

* ვ. გოილაძე, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბ. 1990.
* ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, ილ. აბულაძის რედ., წგნ. 1, თბ., 1963.
* შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979.
* ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის რედაქციით, ტ. 1, განათლება, თბ., 1955.

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
მითრიდატე III

**მითრიდატე III** — ქართლის (იბერიის) მეფე. იხსენიება რომში ნაპოვნი საფლავის ქვის წარწერაში, რომელიც 114–115 წლებით თარიღდება. ეპიტაფიაში  მოხსენიებულია მითრიდატეს ძმა ამაზასპი, ამ წარწერიდან ჩანს, რომ მითრიდატე III-ს რომთან მეგობრული ურთიერთობა ჰქონია.

მითრიდატე III არც ლეონტი მროველთან და არც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს ფარნავაზიან წარმართ მეფეთა სიაში შესული არ არის.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
მითრიდატე VIII

**მითრიდატე VIII** (გ. 68) — ბოსფორის სახელმწიფოს მეფე (39/40 - 44/45). სამეფო ტახტი მემკვიდრეობით მიიღო რომის იმპერატორ კალიგულას გადაწყვეტილების საწინააღმდეგოდ. 41 ცნო იმპერატორ კლავდიუსმა. მითრიდატე VIII შეეცადა რომისაგან დამოუკიდებლობის მოპოვებას, მაგრამ მისი გეგმები ძმამ გასცა. ბოსფორის სამეფოს თავს დაესხნენ რომის იმპერიის ჯარები. მითრიდატე VIII შეებრძოლა მათ ყუბანისპირეთსა და ჩრდილოეთ აზოვისპირეთში, თან ცდილობდა მეოტთა და სარმატთა ტომები მოემხრო, მაგრამ ერთ-ერთ ბრძოლაში ტყვედ ჩავარდა (49). პოლიტიკურ შეთქმულებაში მონაწილეობის გამო მითრიდატე VIII  რომში ჩამოახრჩვეს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* მითრიდატე VIII. უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.

კატეგორია:მეფეები
ბოლონიის უნივერსიტეტი

**ბოლონიის უნივერსიტეტი** (, UNIBO) — მსოფლიოში სიძველით მეორე უნივერსიტეტია ბოლონიაში, იტალია. 2000 წლიდან სახელი გადაერქვა და ეწოდება Alma mater studiorum () მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტის ტიტულის პატივსაცემად. 

## ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა 1088 წელს. ეს თარიღი აღმოაჩინა მე-19 საუკუნეში ისტორიკოსთა კომიტეტმა ჯოზუე კარდუჩის მეთაურობით. გარკვეული მოსაზრებით, ეს დაწესებულება მსოფლიოს უძველეს უნივერსიტეტად მოიაზრება, ვინაიდან სიტყვა „უნივერსიტეტი“ აქ ახსენეს პირველად მისი დაარსებისას.

უნივერსიტეტმა ქარტია მიიღო ფრიდრიხ I ბარბაროსასაგან 1158 წელს. XIII საუკუნეში სტუდენტთა რიცხვი აღწევდა 10 ათასს. XIV-XV საუკუნეებში უნივერსიტეტი ძალზე პოპულარული იყო. თავდაპირველად ისწავლებოდა რომაული და კანონიკური სამართალი. XIV საუკუნეში გაიხსნა ფილოსოფიის, მედიცინის და თეოლოგიის ფაკულტეტები. XV საუკუნეში უნივერსიტეტმა დაკარგა ავტონომია და მოექცა კათოლიკური ეკლესიის გავლენის ქვეშ. XX საუკუნეში დაუთმო პირველობა რომის და ნეაპოლის უნივერსიტეტებს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* უნივერსიტეტის არქივი

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის უნივერსიტეტები
კატეგორია:შუა საუკუნეების უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
მითრიდატე IV

**მითრიდატე IV**, *მირდატი* — ქართლის (იბერიის) მეფე III საუკუნის დასასრულს ან IV საუკუნის დასაწყისში. „ქართლის ცხოვრების“ ცნობით, იგი იყო ბაკურ მეფის ძე და მამა ასფაგურისა. ჩვენამდე მოღწეული ქართული წყაროები, რომლებშიც მოხსენიებულია მითრიდატე IV („მოქცევაჲ ქართლისაჲ“, „ქართლის ცხოვრება“), არავითარ კონკრეტულ ფაქტს არ ასახელებენ მისი მოღვაწეობიდან.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
მითრიდატე VII

**მითრიდატე VII**, *მირდატ არჩილის ძე* — ქართლის მეფე V საუკუნის შუა წლებში. მეფე არჩილის ძე, მამა ვახტანგ გორგასლისა. ჯუანშერის ცნობით მირდატი მამის სიცოცხლეში დაქორწინდა. ცოლად შეირთო რანის (მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს ისტ. ალბანეთი) ირანელი მოხელის ბარზაბოდის ასული საგდუხტი. ქორწინების შემდეგ მირდატმა მამისგან საუფლისწულოდ მიიღო ქ. სამშვილდე, მისი საერისთავო ქვეყნით. საგდუხტმა აქ სამშვილდის სიონი ააშენა. წყაროების მიხედვით ქართლში ისევ ირანელები ბატონობენ. მირდატი იყო ვახტანგ გორგასლის მამა.

## ლიტერატურა
* მელიქიშვილი გ., ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიური საკითხისათვის. საქ. მეც. აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, ტ. IV. ნაკ. I, 1958.
* გოილაძე ვ., ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბ. 1990.
* „ქართლის ცხოვრება“ ყმაწვილთათვის, წგნ. II – ტექსტის ადაპტაცია, ბოლოთქმა და განმარტებები ეკუთვნის მ. სანაძეს, ნ. შოშიაშვილს. თბ. 1998.

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
მიქაელი (IX ს.)

**მიქაელი** — IX საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა შატბერდის მონასტერში. მიქაელმა 897 წელს მონასტრის წინამძღვრის სოფრონ შატბერდელის შეკვეთით გადაწერა ე. წ. ადიშის ოთხთავი (ინახება სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში, მესტია). ნაწერია ეტრატზე, მრგლოვანით, 2 სვეტად. პირველ ფურცელზე გამოსახულია ჯვარი, კუთხეებში - მახარებლები წელზევით; მეორე ფურცლის წინდა გვერდზე - მარკოზ მახარებელი, რომელიც ზის და წერს, უკანაზე - ფეხზე მდგომი ლუკა და იოანე მახარებლები. შემდეგ გვერდებზე 5 კამარაა. ეს გამოსახულებები ადრინდელი ტიპისაა, როდესაც ჯერ კიდევ არ იყო შემუშავებული კანონიკური რედაქცია. ლამაზად ნაწერი, სამკაულებს მოკლებული ტექსტი მოწმობს, რომ მიქაელი თავისი საქმის დიდი ოსტატი იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
მიქელი (IX ს.)

**მიქელი** — IX საუკუნის ქართველი მოღვაწე, მეუდაბნოე. წარმოშობით შავთელი, სოფ. ნორგიალიდან. მონაზვნად აღიკვეცა მიძნაძორში. მისი მეგობრის გრიგოლ ხანძთელის რჩევით გახდა ბერთის პარეხთა მკვიდრი. ამის გამო ზოგიერთი მკვლევარი მას მიქელ პარეხელთან აიგივებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მეუდაბნოეები
მიქელ III (კათოლიკოსი)

**მიქელ III** — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 930 წლიდან 947 წლამდე. 

მოხსენიებულია გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში:

აღნიშნული წყაროს მიხედვით „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრების“ დაწერის მომენტში ცოცხლები იყვნენ:
* იერუსალიმის პატრიარქი აგათონისი. (დაახლოებით 950-964)
* მცხეთას კათოლიკოსი მიქელი. (დაახლოებით 930-947)
* ქართველთა ზედა მთავრობასა აშოტ კუროპალატისასა, ძე ადარნასე მეფისა
* აფხაზთა მეფე გიორგი ძე კონსტანტინე მეფისა. (დაახლოებით 922-957)
* ერისთავთერისთავი სუმბატი ძე ადარნასე მეფისა. (დაახლოებით 936-958)
* მაგისტროსი ადარნასე ძე ბაგრატ მაგისტროსისა. (გ. 966)
* ერისთავი სუმბატისსა, ძისა დავით მამფალისასა. 
* ანჩელი ეპისკოპოზი მაკარი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## წყარო
**გიორგი მერჩულე,* ცხოვრებაჲ გრიგოლ ხანცთელისაჲ, წგნ.: ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგნ. 1, ილ. აბულაძის რედ., თბ., 1963
* მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 28, თბ., 1984
* 

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
მიქელ პარეხელი

**მიქელ პარეხელი** — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე,  მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 27 მაისი, ახალი სტილით — 9 ივნისი. პარეხის მონასტრის ამშენებელი და მისი პირველი წინამძღვარი.

## ცხოვრება
ღირსი მიქელ პარეხელი წარმოშობით შავშელი იყო, სოფელ ნორგიალიდან. გავრცელებული შეხედულებით, მიქელ პარეხელი ცხოვრობდა IX საუკუნეში. ზოგიერთი მკვლევრის აზრით - VI-VII საუკუნეებში. იგი მიძნაძორს აღიკვეცა მონაზვნად და იქ მოღვაწეობდა. ცნობილია რომ ის იყო ერთ-ერთი უდიდესი ასკეტი და ამასთანავე მისი ქვეყნის აღორძინებისთვის მებრძოლი მამა. ერთხანს ოპიზის მონასტერში მოღვაწეობდა. როცა ხანძთაში მოღვაწე ბერთა შესახებ გაიგო, იქ ჩავიდა, პარეხს დაემკვიდრა და, ღვთის მოწოდებით, კაცთაგან მიუვალ, კლდოვან ადგილას თავის მოწაფესთან ერთად აუშენებია მცირე ეგვტერი და ძმათა საცხოვრისი მოუწყია.

თვითონ მარტომყოფობას ეძიებდა და ღვთივსათნოდ ცხოვრობდა. მას მრავალი მოწაფე ჰყავდა, მიქელ პარეხელის მოწაფეთა შორის ცნობილი ყოფილან ბასილი და მარკელაოზი, აგრეთვე ზარზმის მონასტრის დამაარსებელი  სერაპიონ ზარზმელი (ხს. 18 ოქტომბერს). 

ღირსი მიქელი დიდხანს მოღვაწეობდა პარეხში, აღესრულა ღრმა მოხუცებულობაში, დამარხეს მის მიერ დაარსებულ სავანეში.

## ლიტერატურა
**ინგოროყვა პ.*, გიოპრგი მერჩულე, თბ., 1954
**კეკელიძე კ.*, ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960
**ბოგვერაძე ა.*, ქსე, ტ.7 , გვ. 28-29, თბ., 1984
* „ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ღირსი მიქელ პარეხელი

კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
მითრიდატე VI

**მითრიდატე VI**, *მირდატ ვარაზ-ბაქარის ძე* — ქართლის მეფე V საუკუნის 10-იან წლებში – ლეონტი მროველის თანახმად, დედით რევიანი, მამით ბაქარიანი. აწარმოებდა ბრძოლებს ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის. მირდატი იყო „კაცი ქველი, მხედარი შემმართებელი“, „ლაღი და ამპარტავანი“. ებრძოდა ბიზანტიას კლარჯეთისათვის, ხოლო სპარსელებს ხარკიც კი შეუწყვიტა. შეეწირა თავისუფლებისათვის ბრძოლას. ირანის შაჰმა, იეზდიგერდ I-მა (399-421) ქართლში დიდძალი ჯარი გამოგზავნა. ბრძოლა მოხდა გარდაბანთან. ქართველები დამარცხდნენ. მირდატი დაატყვევეს. იგი ტყვეობაში გარდაიცვალა.

მირდატ მეფე ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. ხსენების დღეთ დადგენილია 8(21) ივლისი.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით – „წარიყვანა პიტიახშმან ვარაშ ბაღდადს და მუნ მოკუდა“.

ბუზმიჰრი – ქართლის მეფე იოანე რუფუსის „პეტრე იბერის ცხოვრების“ ცნობით. აქ იგი მოხსენიებულია პეტრე იბერის მამად (ივ. ჯავახიშვილი ამ ცნობას იზიარებს).

(მირდატის მეფობის დათარიღება: ვახუშტი ბატონიშვილი 408–410 წ. გ. მელიქიშვილი V ს. 10-20 წ. ვ. გოილაძე 398–399 წ.)

## შენიშვნები 
## ლიტერატურა
* ვახუშტი, მითითებული გამოცემა.
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, საქ. მეც. აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, ტ. IV, ნაკ. I. თბ. 1958.
* ვ. გოილაძე, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია. თბ. 1990.
* ლ. ჯანაშია, აღმოსავლეთ საქართველო (ქართლი) IV-V ს. საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. II. თბ. 1973.

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი მონარქები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
ივანე II (სამცხის ათაბაგი)

**ივანე II** *ჯაყელი* — სამცხის გამგებელი, ათაბაგი 1391-1444 (ვახუშტის მიხედვით), ბექა II-ის ძე. თავდაპირველად საქართველოს მეფე გიორგი VII-თან ერთად იბრძოდა თემურლენგის წინააღმდეგ. დაახლოებით 1400-1401 განუდგა გიორგი VII-ს და დამპყობელს დამორჩილდა. ცდილობდა სამცხისათვის მოეპოვებინა საეკლესიო დამოუკიდებლობა, მაგრამ წინ აღუდგა მცხეთის საპატრიარქო და მესხეთის საეპისკოპოსოთა დიდი ნაწილი. ივანე II-ის მისწრაფებას დამოუკიდებლობისაკენ ბოლო მოეღო ალექსანდრე I დიდის მტკიცე პოლიტიკამ. 1414 მეფესთან ბრძოლაში (ასპინძასთან, კოხტასთავს) დამარცხდა და ტყვედ ჩავარდა. ალექსანდრე I-მა ერთგულების ფიცი დაადებინა და ათაბაგობა დაუბრუნა.

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.,* საქართველოს ისტორია XI-XV სს., თბ., 1949;
**მისივე,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 4, თბ., 1967;

კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:ჯაყელები
ივანე დიაკონი

**ივანე დიაკონი**, XI საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი. ჩვენს დრომდე მოაღწია მისმა ნამუშევარმა - მარტვილის საწინამძღვრო ჯვარმა. მხატვრის ვინაობას გვამცნობს ჯვრის უკანა მხარეს გარე კონტურის შემოყოლებით მოთავსებული წარწერა.ჯვრის ზომაა 56x36 სმ. ფორმით ისეთივეა, როგორც სხვა ქართული საწინამძღვრო ჯვრები - ტარზე წამოცმული, უფრო  გრძელი ქვემო მკლავითა და თანაბარი ზემო სამი მკლავით; მკლავების ბოლოები ფართოვდება და ყოველ კიდეში ფოთლოვანი ყუნწები აქვს გამობმული. წინა პირზე, შუაგულში, გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტე, ანგელოზების ფიგურები წელზემოთ, ჯვრის განივ მკლავებზე - იოანე და მარიანი, ზემო მკლავზე - ყოვლისმპყრობელი ქრისტეს მთლიანი ფიგურა, ბასილი დიდისა და გრიგოლის ფიგურები წელზემოთ, ქვემოთ მკლავზე - წვეროსანი წმინდანის მთლიანი ფიგურა. ჯვრის უკანა მხარე დაფარულია ვირტუოზულად შესრულებული მცენარეული ორნამენტით. ივანე დიაკონი ქართული ოქრომქანდაკებლობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საფეხურის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი ნამუშევარი სკულპტურული ჭედურობის თვალსაჩინო ნიმუშია.

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 89, თბ., 1980
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
ივანე მორჩაისძე

**ივანე მორჩაისძე** — XI საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი. 1031 საფუძვლიანად გადაუკეთებია იშხნის ძველი ტაძარი, რასაც გვამცნობს სამხრეთ სარკმლის ირგვლივ მინაწერი. იშხნის ტაძარი, რომელიც VII საუკუნეში აშენდა, შემდეგში არაერთგზის შეუკეთებიათ და განუახლებიათ. მაგრამ, როგორც ჩანს, ტაძარმა საბოლოო, მხატვრულად დასრულებული და ჩამოყალიბებული სახე ივანე მორჩაისძის ხელში მიიღო. ფასადების დამუშავების საერთო სისტემით იშხნის ტაძარი XI საუკუნის დამახასიათებელი ძეგლია. ჩუქურთმათა სიუხვე, მრავალფეროვნება, მათი შესრულების მაღალი დონე და დახვეწილობა ივანე მორჩაისძეს შუა საუკუნეთა ბრწყინვალე ქართველ ოსტატების გვერდით აყენებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
იშხანი (თევზი)

**იშხანი** () — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია მხოლოდ სევანის ტბაში; სადაც წარმოქმნის 5 რასას. სხეულის სიგრძე აღწევს 35-90 სმ, მასა 16 კგ-მდე. იკვებება უმთავრესად კიბოსნაირებით. ძვირფასი სარეწაო ობიექტია. იყენებენ ნედლს, გაყინულსა და შებოლილს. კარგი სააკლიმატიზაციო ობიექტია. კარგად შეეგუა ისიქ-ქოლის პირობებს. იშხნის ერთ-ერთი რასაა გეგარკუნი, რომელმაც იშხნის განსაკუთრებული ფორმა წარმოქმნა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორაგულისებრნი
ივანე მონისძე

**ივანე მონისძე** — XI საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი. შემორჩენილია მის მიერ ხელმოწერილი და ზუსტად დათარიღებული (1040) ორი მცირე ზომის ფირფიტა წმ. ბასილისა და წმ. ნიკოლოზის გამოსახულებებით. ეს ფირფიტები, სხვებთან ერთად, დაკრული იყო შემოქმედის მონასტრის ღვთისშობლის ხატის არშიაზე (ამჟამად საქართველოს ხელოვნების მუზეუმშია). ფირფიტები ერთნაირი მოყვანილობისაა - ვიწრო, მაღალი, ზემოთ ნახევარწრიული მოხაზულობისა; თითოეულზე თითო გამოსახულებაა. წმ. ნიკოლოზისა და წმ. ბასილის გამოსახულებები შესრულებულია გლუს ფონზე, ფრონტალურად, მთელი ტანით. მეტყველი სახეები ინდივიდუალიზებულია, სხეულთა პროპორციები - სწორი. მოქანდაკე შეგნებულად ქმნის მოცულობას. აქ საქმე გვასქვს ქართული ოქრომქანდაკებლობის იმ საფეხურთან, როდესაც ოსტატები სკულპტურულ-პლასტიკურ ამოცანებს ისახავენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
ჯადვარი

**ჯადვარი**, ორქიდეა (ლათ. Orchis) — მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. თავთავისებრ ყვავილედში თავმოყრილი აქვთ ვარდისფერი, ლილისფერი, სოსანი, მეწამული ან (იშვიათად) მოყვითალო ყვავილები.

ცნობილია 115-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა, ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში 20-მდე სახეობაა. იზრდება ტყის შუა სარტლიდან სუბალპურ სარტყლამდე ტყეებში, ტყის პირებზე და ბუჩქნარში, მდელოზე, ტენიან და დაჭაობებულ ადგილებზე. ქართული ჯადვარი (Orchis iberica) ვარდისფერყვავილოანია, კავკასიური ჯადვარი (*Orchis caucasica*) — მუქი მეწამული. *Orchis flavescens* — მოყვითალო.

ზოგი სახეობის ფესვისეულ გამომშრალ ტუბერს — სალიხას, მედიცინაში იყენებენ. დეკორატული მცენარეებია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჯადვარისებრნი
რუსეთის ჰიმნი

**რუსეთის ეროვნული ჰიმნი** () თანამედროვე ვარიანტში მოქმედებს 2001 წლიდან, მუსიკა გადმოტანილია საბჭოთა კავშირის ჰიმნიდან (დაწერილი ალექსანდრე ალექსანდროვის მიერ), ტექსტი კი თავიდან დაწერა სერგეი მიხალკოვმა, რომელიც ასევე საბჭოთა ჰიმნის ავტორიც იყო, 2000 წელს და პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინის მიერ იქნა დამტკიცებული.

### ჰიმნის ტექსტი (რუსულად) 
:Россия — священная наша держава,
:Россия — любимая наша страна.
:Могучая воля, великая слава —
:Твоё достоянье на все времена!

::Припев
::Славься, Отечество наше свободное,
::Братских народов союз вековой,
::Предками данная мудрость народная!
::Славься, страна! Мы гордимся тобой!

:От южных морей до полярного края
:Раскинулись наши леса и поля.
:Одна ты на свете! Одна ты такая —
:Хранимая Богом родная земля!

::Припев

:Широкий простор для мечты и для жизни.
:Грядущие нам открывают года.
:Нам силу даёт наша верность Отчизне.
:Так было, так есть и так будет всегда!

::Припев

## რუსეთის იმპერიის ჰიმნი 
რუსეთის იმპერიის ჰიმნი "ღმერთო, მეფე დაიფარე" (რუს. Боже, Царя храни) მოქმედებდა 1833-1917 წლებში. მუსიკის ავტორი იყო თავადი ალექსეი ლვოვი, სიტყვებისა - ვასილი ჟუკოვსკი.

Боже, царя храни!
Сильный, державный,
Царствуй на славу нам,
Царствуй на страх врагам,
Царь православный. 
Боже, царя храни!

Боже, Царя храни! 
Славному долги дни
Дай на земли!
Гордых смирителю:
Слабых хранителю,
Всех утешителю —
Все ниспошли!

Перводержавную
Русь Православную
Боже, храни!
Царство ей стройное,
В силе спокойное, -
Все ж недостойное,
Прочь отжени!

О, провидение, 
Благословение
Нам ниспошли!
К благу стремление,
В счастье смирение,
В скорби терпение
Дай на земли!

## რესურსები ინტერნეტში 
* სხვა ვერსიები http://www.hymn.ru/index-en.html 

კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
კატეგორია:რუსეთის ეროვნული სიმბოლოები
ჯადვარისებრნი

**ჯადვარისებრნი** (ლათ. Orchidaceae) — ერთლებნიან მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა ოჯახი. აქვთ ფესურა ან ტუბერი. ფოთლები მთლიანია, ხალთიანი ან ღერომხვევი; საპროფიტული სახეობებისა კი რედუცირებულია უფერულ ქერქლებად.

ყვავილები ზიგომორგულია, მარტოული ან თავთავისებრ, ზოგჯერ მტევნისებრ ყვავილედად შეკრებილი, სურნელოვანი, კაშკაშა ფერისა.

ეფიტური ჯადვარისებრნი ტროპიკებშია გავრცელებული. მათი ღეროები გამსხვილებულია და ქმნის ე. წ. ფსევდობულბებს ან ტუბერიდიუმებს, რომლებშიც გროვდება წყალი და საკვები ნივთიერებები. საჰაერო ფესვებით ისინი ჰაერიდან შთანთქავენ ტენს.

ცნობილია ჯადვარისებრნთა ოჯახის 750-მდე გვარის 25 ათასამდე სახეობა (სხვა მონაცემებით 800-მდე გვარის 35 ათასი სახეობა). ჯადვარისებრნი გვხვდება ყველგან, პოლარული ოლქებისა და უდაბნოს გარდა. ბევრია ტროპიკებში. კავკასიაში ჯადვარისებრნი — 57 სახეობაა, საქართველოში — 45.

## ლიტერატურა 
*
ლუი XV

**ლუი XV დე ბურბონი** (; დ. 15 თებერვალი, 1710, ვერსალი, საფრანგეთი – გ. 10 მაისი, 1774, ვერსალი, საფრანგეთი) — საფრანგეთის და ნავარის მეფე 1715-1774 წლებში. ლუი XIV-ის შვილთაშვილი.  მისი მამა, ლუი დე ბურბონი 1712 წელს გარდაიცვალა, ხოლო პაპა 1711 წელს. ლუი XIV-მ თავის მემკვიდრედ სწორედ ის დაასახელა. 1715 წელს, საფრანგეთის სამეფო ტახზტზე აიყვანეს 5 წლის ასაკში. 1723 წლამდე საფრანგეთს მართავდა რეგენტი - ლუი XIV-ის ძმისშვილი, ჰერცოგი ფილიპ II ორლეანელი. მეფის სრულწლოვანების შემდეგ კი ქვეყნის ფაქტობრივი მმართველები იყვნენ ჰერცოგი ბურბონი (1723-1726 წწ.) და მეფის ყოფილი აღმზრდელი, კარდინალი ფლერი (1726-1743 წწ.). 1725 წელს ლუი XV-მ ცოლად შეირთო მარი ლეშჩინსკა (სტანისლავ  ლეშჩინსკის ქალიშვილი). ლუი XV-ის ცხოვრების დევიზი იყო: „ჩემს შემდეგ წარღვნაც მოსულა“. მეფე გართული იყო ნადირობით, ქეიფით, ბანქოს თამაშით. ქვეყნის ფაქტობრივი მმართველები იყვნენ მეფის ფავორიტი ქალები (მარკიზა პომპადური; გრაფინია დიუბარი). ლუი XV-ის მეფობის დროს ომებით გადაღლილი საფრანგეთი ძლიერ დასუსტდა  და გაკოტრდა. მნიშვნელოვანი წარუმატებლობა განიცადა საგარეო პოლიტიკის სფეროშიც. 1774 წელს ლუი XV გარდაიცვალა. მის შემდეგ ტახტზე მისი უფროსი ვაჟის, ლუის შვილი, ლუი  XVI ავიდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1710
კატეგორია:გარდაცვლილი 1774
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მაისი
კატეგორია:ყვავილით გარდაცვლილები
კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ლუი XVI

**ლუი XVI დე ბურბონი** (; დ. 23 აგვისტო, 1754, ვერსალი, საფრანგეთი – გ. 21 იანვარი, 1793, პარიზი, საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე 1774-1791 და ნავარის მეფე 1774-1789 წლებში. ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი.

გამეფდა მწვავე პოლიტიკური კრიზისის პირობებში, რომლის გადალახვასაც შეეცადა ან რობერ ჟაკ ტიურგოსა და ჟაკ ნეკერის რეფორმებით. მაგრამ პრივილეგირებულმა წოდებებმა აიძულეს ლუი XVI უარი ეთქვა რეფორმებზე და გადაეყენებინა ნეკერი. კრიზისის შემდგომი გამწვავების გამო მეფემ 1788 წელს დააბრუნა ნეკერი და მეორე წელს მოიწვია გენერალური შტატები. ხელს უშლიდა გენერალური შტატების ჯერ ეროვნულ, ხოლო შემდეგ დამფუძნებელ კრებად გადაქცევას, მაგრამ საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დაწყების შემდეგ იძულებული იყო ფორმალურად ეცნო დამფუძნებელი კრება და დაემტკიცებინა მისი მთელი რიგი დეკრეტები. ამავე დროს ლუი XVI საიდუმლოდ ამზადებდა კონტრრევოლუციურ გადატრიალებას, მარი ანტუანეტთან ერთად ესწრაფვოდა ავსტრიისა და პრუსიის შეიარაღებულ გამოსვლას რევოლუციური საფრანგეთის წინააღმდეგ. 1791 წელს შეეცადა გაქცეულიყო საფრანგეთიდან ოჯახთან ერთად, მაგრამ საზღვარზე იცნეს და დატყვევებული დააბრუნეს პარიზში. 1792 წლის 10 აგვისტოს აჯანყების შედეგად ლუი XVI ტახტიდან ჩამოაგდეს, კონვენტმა გაასამართლა და 1793 წლის 21 იანვარს მისივე ბრძანებით დამტკიცებული გილიოტინით სიკვდილი მიუსაჯეს. სიკვდილით დასჯის წინ ლუიმ ჯალათს ჰკითხა: „ლაპერუზისგან რამე ხომ არ ისმის?“. ახალი ამბები არ ჩანდა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*  Acte de mariage de Louis XVI
*  Arbre généalogique du père de Louis XVI, Louis de France (1729-1765) sur l'Encyclopédie Diderot
*  Testament de Louis XVI 

## სქოლიო 
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1754
კატეგორია:გარდაცვლილი 1793
კატეგორია:დაბადებული 23 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 იანვარი
კატეგორია:ბურბონები
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი მონარქები
კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
შარლ X (საფრანგეთი)

**შარლ X დე ბურბონი** (; დ. 9 ოქტომბერი 1757, ვერსალი, საფრანგეთი - გ. 6 ნოემბერი 1836, გორიცია, იტალია) —  საფრანგეთის მეფე და ანდორის კო-თავადი 1824-1830 წლებში. ბურბონების დინასტიის წარმომადგენელი. ლუი XVI-ის უმცროსი ძმა გამეფებამდე გრაფ დ’არტუას ტიტულს ატარებდა. 1789 წლის 17 ივლისს საზღვარგარეთ გაიქცა; იყო რევოლუციური საფრანგეთის წინააღმდეგ  მოწყობილი ინტერვენციის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. რესტავრაციის პერიოდში ულტრაროიალისტების ერთ-ერთი ლიდერი იყო. ჩამოაგდეს ივლისის რევოლუციის შედეგად 1830 წელს.  წავიდა დიდ ბრიტანეთში, შემდეგ - ავსტრიაში.

## წინაპრები 

**შარლ X-ის წინაპრები**

## ლიტერატურა 
* Jules Lacroix: *Charles X*; Paris: E. Renduel, 1831
* Alissan de Chazet: *Charles X : esquisse historique*; Paris: Ledentu, 1837
* marquis de Villeneuve: *Charles X et Louis XIX en exil. Mémoires inédits du marquis de Villeneuve, publiés par son arrière-petit-fils*; Paris: Plon, Nourrit et Ce., 1889
* Henry Manayre: *Charles X (1757–1836)*; Paris: chez l’auteur, 1893
* Pierre de La Gorce: *La Restauration*, Band 2: *Charles X*; Paris: Plon, 1927
* Villebrumier (d. i. Jacques Vivent): *Charles X : dernier roi de France et de Navarre*; Paris: le Livre contemporain, 1958

## რესურსები ინტერნეტში 
* Schneider, Lars: Karl X., in: historicum.net, URL: http://www.historicum.net/no_cache/persistent/artikel/527/ 

კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1757
კატეგორია:გარდაცვლილი 1836
კატეგორია:დაბადებული 9 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ნოემბერი
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმი

left|ლოგო
მინი|right|250პქ|მუზეუმი მთავარი ფასადი

**ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმი** () — ხელოვნების მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ფილადელფიის ფეარმონტის პარკში ბენ ფრანკლინის პარკვეის დასავლეთ ბოლოში, დაფუძნდა 1876 წელს ქვეყნის ას წლისთავთან დაკავშირებით და დღეისთვის აშშ-ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი მუზეუმია. მნახველებისთვის კარი 10 მაისს, 1877 წელს გაიხსნა. მისი ამჟამინდელი შენობის პირველი ნაწილი, რომელზეც მშენებლობა 1919 წელს დაიწყო, 1928 წლის გაზაფხულზე დასრულდა.

ყოველწლიურად მუზეუმი 20-მდე სპეციალურ გამოფენას აწყობს და მას დაახლოებით 800.000 ადამიანი სტუმრობს. ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ცნობილი სპეციალური გამოფენები, რომლებსაც ათასობით ადამიანი სხვადასხვა შტატიდან და საზღვარგარეთიდან დაესწრო იყო სეზანის (1996-ში, 548.000 მნახველი) და სალვადორ დალის (2005-ში, 370.000 მნახველი) ნამუშევართა გამოფენა. ამ გამოფენების უნიკალურობა იმაში მდგომარეობდა, რომ მუზეუმმა მოახერხა კერძო კოლექციებიდან გამოეთხოვა მხატვართა თითქმის ყველა ცნობილი ნამუშევარი და მათი სრული კოლექცია წარმოედგინა მნახველებისთვის.

მუზეუმი განსაკუთრებით ცნობილია პენსილვანიის გერმანული ხელოვნების, მე-18 და მე-19 საუკუნეების ავეჯისა და ჭურჭლის მნიშვნელოვანი კოლექციებითა და ფილადელფიელი მხატვრის თომას იკინსის ნამუშევრებით.

მუზეუმი ცნობილია არა მხოლოდ მისი არქიტექტურითა და კოლექციებით, არამედ იმ როლითაც, რემელიც მან კინოფილმ „როკის“ განთქმულ სცენაში ითამაშა. ხშირად შეამჩნევთ მუზეუმის დამთვალიერებლების მცდელობას გაიმეორონ როკის ცნობილი არბენა მუზეუმის გარე კიბეებზე. ერთი პერიოდი კიბეების თავზე როკის ბრინჯაოს ქანდაკება იდგა, თუმცა მის მხატვრულ ღირებულებაზე მოქალაქეთა გაცხარებული კამათის შემდეგ ის ამ ადგილიდან მოიხსნა. ამჟამად მხოლოდ როკის ნაფეხურების ხილვა შეიძლება.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:პენსილვანიის მუზეუმები
კატეგორია:1876 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
გო-კასივაბარა

იმპერატორი **გო-კასივაბარა** () (დ. 19 ნოემბერი, 1464 — გ. 19 მაისი, 1526) — იაპონიის 104-ე იმპერატორი 1500 წლის 16 ნოემბრიდან სიკვდილამდე. მისი პირადი სახელი იყო კაცუჰიტო (勝仁). მისი მმართველობის პერიოდში ასიკაგას სიოგუნატის იმპერიული გავლენის სფერო პიკს აღწევს. 

## გენეალოგია
იმპერატორ გო-ცუტიმიკადოს პირველი ვაჟი, დედამისი ნივატა ასაკო (庭田朝子), ნივატა ნაგაკატას (庭田長賢) ქალიშვილი იყო.

*მეუღლე: კაძიუძი (ფუძივარა) ფუძიკო (勧修寺藤子)
**პირველი ქალიშვილი: პრინცესა კაკუჩინი (覚鎮女王)
**მეორე ვაჟი: საიმპერიო პრინცი ტომოჰიტო (知仁親王) (იმპერატორი გო-ნარა)
**მეხუთე ვაჟი: საიმპერიო პრინცი კიიოჰიკო (清彦親王)
*მეუღლე: ნივატა მოტოკო  (庭田源子)
**მესამე ვაჟი: პრინცი კაკუდო (覚道法親王) (ბუდისტი მოძღვარი)
**მეორე ქალიშვილი: პრინცესა კაკუნე (覚音女王)
**მეექვსე ვაჟი: საიმპერიო პრინცი ჰიროცუნე (寛恒親王)
*ხელისმოსამსახურე: ტაკაკურა კეიკო (高倉継子)
**მეოთხე ვაჟი: მიტიიოში (道喜)

## მმართველობის წლები
1500 წელს მამამისის, იმპერატორი გო-ცუტიმიკადოს, გარდაცვალების შემდეგ კურთხეულ იქნა იმპერიის მმართველად. თუმცა, ონინის ომის სავალალო შედეგების გამო, საიმპერატორო ოჯახი იმდენად ხელმოკლედ იყო, რომ ფორმალური კორონაციის ცერემონიის ჩატარება ვერ მოხერხდა. 1521 წლის მე-3 თვის 22-ე დღეს ვასალი თავადების ჯოგანჯი და მურომაჩის ბაკუფუს მიერ გაწეული წვლილით იმპერატორმა საბოლოოდ შეძლო ამ ცერემონიის ჩატარება.

## ლიტერატურა 
* Richard Ponsonby-Fane, Richard Arthur Brabazon. (1959). *The Imperial House of Japan.* Kyoto: Ponsonby Memorial Society. OCLC 194887
* Isaac Titsinghed. (1834). [Siyun-sai Rin-siyo/Hayashi Gahō, 1652], *Nipon o daï itsi ran; ou, Annales des empereurs du Japon.*  Paris: Oriental Translation Fund of Great Britain and Ireland.
* Varley, H. Paul , ed. (1980). [ Kitabatake Chikafusa, 1359], *Jinnō Shōtōki*  (*A Chronicle of Gods and Sovereigns: Jinnō Shōtōki.* New York: Columbia University Press. ISBN 0-231-04940-4

კატეგორია:იაპონიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  19 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1464
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1526
სინის მთა

მინი|300პქ|სინის მთის მწვერვალი
**სინის მთა**, *სინას მთა*, *სინაის მთა* (, , ) — მთა სინის ნახევარკუნძულზე, რომელიც ქართველთა უშორესი სამოღვაწეო ადგილი იყო. ბიბლიის მიხედვით ღმერთი სინის მთაზე გამოეცხადა მოსეს, რომელსაც ისრაელის ხალხი ეგვიპტიდან აღთქმული მიწებისაკენ მიჰყავდა და ათი მცნება გადასცა.

ქრისტიანები ამ მთაზე III საუკუნეში დამკვიდრდნენ, ქართველები კი იქ მე-6 საუკუნეში მივიდნენ, თუმცა ქართული კოლონია მოგვიანებით, მე-9 საუკუნეში ჩამოყალიბდა. ქართველებმა სინის მთის მონასტრის ტერიტორიაზე საკუთარი ტაძრები ააგეს და დაუცხრომელ მოღვაწეობას შეუდგნენ. ერთ-ერთი ქართული ტაძრის აგება დავით აღმაშენებლის სახელს უკავშირდება, რომელსაც დიდი წვლილი მიუძღვის როგორც საქართველოში, ისე მის ფარგლებს გარეთ არსებული ქართული სავანეების აღმშენებლობაში. სინის მთაზე ტაძრების მშენებლობას საქართველოსთვის არა მარტო სარწმუნოებრივი, არამედ დიდი პოლიტიკური და კულტურული მნიშვნელობაც ჰქონდა. სინის მთაზე მოღვაწე ქართველი ბერები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული სამშობლოსთან. სინის მონასტერს ჰქონდა მეტოქი თბილისში და მამულები ქართლში.

სინის მონასტერში ქართველ მამებს საკუთარი უმდიდრესი და მრავალფეროვანი წიგნთსაცავი ჰქონდათ თავისი კატალოგით, ანუ წიგნებისა და ხელნაწერების ნუსხით. წიგნთსაცავში საგანგებო ოთახი იყო გამოყოფილი სამკითხველო დარბაზისათვის. იქ მსურველს შეეძლო ესარგებლა წიგნებით, მაგრამ მათი გატანა აკრძალული იყო. სინის მთის ქართული წიგნთსაცავი მხოლოდ ადგილზე შექმნილი და გადაწერილი წიგნებით არ მდიდრდებოდა, მას გამუდმებით ემატებოდა წიგნები პალესტინის ქართული კერებიდან: იერუსალიმის ჯვრის მონასტრიდან, გეთსიმანიიდან, გოლგოთიდან, პალავრიდან, საბაწმიდიდან და ა.შ. სინის მთის ქართულ ხელნაწერთა დიდი ნაწილი დღესაც ადგილზეა, ნაწილი კი ინახება თბილისში, პეტერბურგში, პრაღაში, ნიუ-იორკში, პარიზში და სხვა კერძო კოლექციებში.

[thumb|250px|left|[წმ. ეკატერინეს მონასტერი (სინაი)|წმ. ეკატერინეს მონასტერი]]
სინის მთაზე მოღვაწეობდნენ არა მარტო კალიგრაფიისა თუ ხელნაწერთა დამზადების მცოდნე ქართველი მამები, არამედ ისტორიკოს-თეოლოგებიც. უდიდესი ღვაწლი მიუძღვის ჰიმნოგრაფიის ერთ-ერთ თვალსაჩინო წარმომადგენელს იოანე მინჩხს. მოგვიანებით საბაწმიდის ლავრიდან სინის მთაზე გადავიდა და იქ სასულიერო-ლიტერატურული მოღვაწეობა განაგრძო იოანე ზოსიმემ. სინის მთაზე იღვწოდნენ მიქაელ ფანასკერტელი, იოანე კუმურდოელი, იოანე სინელი და სხვა მრავალი.

სინის მთის ქართველ მამებს კავშირი ჰქონდათ არაბულ-ქრისტიანულ სამყაროსთან. იქაურ ხელნაწერებში შემონახულია არაბული დამწერლობის კვალი. როგორც ჩანს, არაბულ სამყაროში მოხვედრილმა ქართველებმა შეისწავლეს არაბული ენა. ჩვენამდე მოღწეულია არაბული ანბანი ქართველთათვის, თითოეული არაბული ასო განმარტებულია, ახსნილია ქართული შესატყვისით.

ქართული კულტურის ამ უდიდესი და ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კერის, სინის მთის, ქართველ მამათა მემკვიდრეობა მრავალ მიზეზთა გამო სათანადოდ შესწავლილი არ არის.

## ლიტერატურა
**მენაბდე, ლ.* „ძველი ქართული მწერლობის კერები“, ტ. 2, თბილისი, 1980

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები საზღვარგარეთ
კატეგორია:წმინდა მთები
კატეგორია:ეგვიპტის ტურისტული ღირსშესანიშნაობები
ლუი XVIII

**ლუი XVIII დე ბურბონი** (; დ. 17 ნოემბერი, 1755, ვერსალი, საფრანგეთი — გ. 16 სექტემბერი, 1824, პარიზი, საფრანგეთი) — საფრანგეთის მეფე 1814-1815 და 1815-1824 წლებში, ბურბონთა დინასტიისა. 1791 წელს გაიქცა საფრანგეთიდან. ითვლებოდა საფრანგეთის ემიგრანტული კონტრრევოლუციის მეთაურად. ლუი XVI-ის სიკვდილით დასჯის შემდეგ (1793 წ.) მეფედ გამოაცხადა მისი მცირეწლოვანი ვაჟი ლუი XVII, ხოლო თავისი თავი - რეგენტად. ტახტზე ავიდა ნაპოლეონ I-ის ხელისუფლების დაცემის შემდეგ. ასი დღის პერიოდში იყო ბელგიაში, 1815 წელს დაბრუნდა უცხოეთის სახელმწიფოების ჯარებთან ერთად. რევოლუციის შიშით თავდაპირველად ზომიერ პოლიტიკას ატარებდა, მთავრობაში ულტრაროიალისტების გაძლიერების შემდეგ კი მისი პოლიტიკა აშკარად რეაქციული გახდა.

## წინაპრები 

**ლუი XVIII-ის წინაპრები**

## ლიტერატურა
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 17 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1755
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1824
კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
კატეგორია:საფრანგეთის რეგენტები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
ანიკეტი (მონა)

**ანიკეტი** (დ. ??? — გ. 69) — ყოფილი მონა, დიდი ანტირომაული აჯანყების მოთავე ტრაპეზუნდში. ა.წ. I ს. მან ხელთ იგდო რომაული ფლოტი შავ ზღვაზე, რამდენიმე ნავსადგური და საფრთხე შეუქმნა რომის ბატონობას ამ მხარეში. იმპერატორმა ვესპასიანემ ძლივს შესძლო ამ აჯანყების ჩახშობა. ანიკეტი კოლხეთში გაიქცა, მაგრამ იქაურმა მთავრებმა იგი გასცეს და რომაელებს ჩააბარეს. ანიკეტი სიკვდილით იქნა დასჯილი 69 წელს.

## ლიტერატურა
* Tacitus, *Histories*, 3. pp. 47–48

## რესურსები ინტერნეტში
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:გარდაცვლილი 69
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:რომში დაბადებულები
აგრიფა

**აგრიფა** (არამეული ვარიანტი) **აგრიპა** (ბერძნული ვარიანტი) — იბერიის მეფე ფარსმან III ქველის ეზოსმოძღვარი (II ს.). მოხსენიებულია არმაზისხევში აღმოჩენილ, პიტიახშ ჯავახ მცირის ასულის, სერაფიტის საფლავის ქვის წარწერაზე. წარწერა არმაზის ბილინგვის სახელითაა ცნობილი. ბერძნულ ტექსტში აგრიპას სახელს ემატება "პუბლიკიოს" ("პუბლიკიოს აგრიპა").

## ლიტერატურა 
* გიორგი წერეთელი, არმაზის ბილინგვა, ენიმკის მოამბე, XIII, 1942, გვ. 34-42.
* Г. Церетели, Эпиграфические находки в Мцхета - древней столице Грузии, ВДИ, № 2, М., 1948.
* Г. Церетели, Армазское письмо и происхождение грузинского алфавита, Эпиграфика Востока, т. III, Л., 1949.
* А. Шанидзе, Данные грекопехлевийской билингвы из Армази для истории термина ეზოჲსმოძღვარი - эзойсмодзгвари в древнегрузинском, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. II, N 1-2, თბ., 1941, გვ. 181-186.
* სიმონ ყაუხჩიშვილი, არმაზში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. II, N 1-2, თბ., 1941, გვ. 172-173.
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალექსანდრე ნონეშვილი, Civitas Romana და იბერიის სამეფოს ნობილიტეტი 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. I

კატეგორია:იბერიის სამეფო
ასია

**ასია** — დიაოხის მეფე ძვ. წ. IX საუკუნის შუა წლებში. ასიას შესახებ ცნობილია, რომ ძვ. წ. 844 წელს იგი ეახლა ვანის ტბის მიდამოებში მდგარ ასურეთის მეფე სალმანასარ III-ს, მორჩილება განუცხადა და ამის ნიშნად ძღვენი (ცხენები) მიართვა. ამით თავის ქვეყანა ასურელთა მიერ აოხრებისგან იხსნა. იხსენიება სალმანასარის წარწერაში.

## ლიტერატურა
* გ. მელიქიშვილი, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობის უძველესი გაერთიანებები, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. I, თბ., 1970 
* 

კატეგორია:დიაოხის მეფეები
აფსირტე

[right|thumb|360px|[მედეა (კოლხი)|მედეა ბრძანებს აფსირტეს არგოს ბორტს მიღმა გადაგდებას (პორტრეტი: „ოქროს საწმისი“, შესრულებული ჰერბერტ ჯეიმზ დრეიპერის მიერ 1904 წელს).]]

**აფსირტე**, *აბსირტ (აბსარ)* () — ძველი კოლხეთის მეფის, აიეტის ძე. თანამედროვე აფხაზთა წინაპრების, აფშილების ლეგენდარული ეთნარქი. 

## ვერსიები
ზოგიერთი მითის მიხედვით, აფსირტე არგონავტების ლაშქრობის დროს ჯერ კიდევ ძუძუს წოვდა.
სხვა ვერსიით ისიც არგოში ჩაჯდა, მედეამ თან წაიყვანა (აპოლოდ. 19, 23), გემზე ნაწილ-ნაწილ დაკეპა, ზღვაში გადაყარა და ვიდრე მდევარი აიეტი წმინდა ნაწილებს კრეფდა, არგონავტები დაწინაურდნენ. უფრო ცნობილი თქმულებით, რაც არგონავტიკაშია ფიქსირებული, აფსირტე მდევარ კოლხთა ფლოტს სარდლობს, მედეამ ვითომ მოსალაპარაკებლად მიიტყუა ტაძარში, სადაც ჩასაფრებულმა იასონმა მახვილით მოკლა (აპოლოდ. 1,9, 23-24).

ასევე მისი სახელობისაა ქალაქი აფსირტი გმირის დაღუპვის ადგილას. კორპ. კეისარი.

## გენეალოგია 
## რესურსები ინტერნეტში
* A Dictionary of Shakespeare's Classical Mythology , Absyrtus.

## სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთის მითური მეფეები
ელიოზ მცხეთელი

**ელიოზ მცხეთელი** — მცხეთის ებრაული თემის წარმომადგენელი ახ. წ. I საუკუნის I ნახევარში, რომლის სახელს ქართული ისტორიული წყაროები იესო ქრისტეს კვართის მცხეთაში ჩამობრძანებას უკავშირებს. 

ელიოზი დედის მხრიდან მღვდელთმთავრის შთამომავალი ყოფილა. ახ. წ. 30 წელს იესოს გასამართლებაზე იერუსალიმში მცხეთის ებრაული თემის ოთხი წარმომადგენელი — ელიოზი, ლონგინოზ კანისელი (ლეონტი მროველის მიხედვით — კარსნელი), თალენაკ და მიხაელი — იყო მივლენილი. ელიოზმა და ლონგინოზმა სასამართლოს ვერ ჩაუსწრეს, თუმცა პირადად დაესწრენ ჯვარცმას. ჯვარცმის შემდეგ „განიყვეს სამოსელი“ იესოსი და კვართი წილად ხვდა ელიოზს. მცხეთაში ჩამოტანისთანავე ელიოზმა შეიტყო, რომ დედამისი იესოს სიკვდილით დასჯით გამოწვეულ მწუხარებას გადაჰყვა. „მოქცევაჲ ქართლისაჲს" გადმოცემით, ელიოზ მცხეთელს შეეგება თავისი და სიდონია, უფლის კვართი გულში ჩაიკრა და სული განუტევა. ელიოზმა თავისი და კვართთან ერთად დაკრძალა იქ, სადაც შემდეგ სვეტიცხოველი აღიმართა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ებრაელები
კატეგორია:I საუკუნის ადამიანები
იოდმანგანი

**იოდმანგანი** — იბერიის მეფე ქსეფარნუგის ეზოსმოძღვარი. მოხსენიებულია არმაზის ბილინგვაში (II ს.), საიდანაც ირკვევა, რომ იგი იყო  ძე აგრიფასი, ხოლო მისი ცოლი იყო მშვენიერი სერაფიტი. სხვა ინფორმაცია იოდმანგანის შესახებ ისტორიულ წყაროებს არ შემოუნახავს. 

## იხილეთ აგრეთვე
*არმაზის ბილინგვა

## რესურსები ინტერნეტში
* სერაფიტას საფლავის ქვა და „არმაზული დამწერლობა“

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის სამეფო
სიენი

**სიენი** — ძველი ქართული პროვინციის დაიაენის (ტაო) მეფე (ძვ. წ. XII ს. მიწურული), ევფრატის სათავეებთან არსებული ქვეყნების კოალიციის მეთაური. აცნობიერებდა რა აღნიშნული მხარეების პერსპექტიულ უპირატესობას, მათ ასურეთი უპირისპირდებოდა. ასურეთის მეფემ ტიგლათფილესერ I-მა ძვ. წ. 1112 წ. დაამარცხა სიენი, შეიპყრო იგი და თან წაიყვანა თავის ქვეყანაში (ქალაქ ასურში). შემდგომ ტიგლათფილესერმა შეიწყნარა სიენი და უკანვე დააბრუნა მორჩილების პირობით.

სიენის შესახებ საუბარია თვით ტიგლათფილესერის წარწერაში.

## ლიტერატურა
*გ. მელიქიშვილი, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობის უძველესი გაერთიანებები, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970
* 

კატეგორია:დიაოხის მეფეები
სავლაკი

**სავლაკი** — კოლხეთის მეფე  გვიანდელ ელინისტურ  ხანაში. რომაელი ავტორი პლინიუს უფროსი (ახ. წ. I საუკუნე) სავლაკს იხსენიებს, როგორც აიეტის ჩამომავალს, რომელმაც უამრავი ოქრო და ვერცხლი მოიპოვა სვანების ქვეყანაში და საერთოდ ოქროს საწმისით განთქმულ თავის სახელმწიფოში. პლინიუსის თხზულებაში დაცული გადმოცემის თანახმად, „სავლაკს (სასახლეში) ჰქონდა ოქროს კამარები, ვერცხლის კოჭები, სვეტები და პილასტრები“, რომლებიც მას ნადავლად წამოუღია ეგვიპტის ლეგენდარული მეფის სესოსტრისისაგან. ზოგიერთი მკვლევარი (დ. კაპანაძე, კ. გოლენკო და სხვა) კოლხეთის მეფე სავლაკს მიაწერს მონეტების ერთი ჯგუფის მოჭრას, რომელიც ძვ. წ. II საუკუნის II ნახევრით თარიღდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* სავლაკის მონეტა

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970;
* *Голенко К. В.*, Ещё о монетах, приписываемых Савмаху, „Вестник древней истории“, 1963, № 3

* 

## სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთის მეფეები
უტუფურსი

**უტუფურსი**, *უტუფურში* (დაახლოებით ძვ. წ. 805–ძვ. წ. 765) — დიაოხის მეფე. იგი ხანგრძლივი დროის მანძილზე გმირულად ებრძოდა ურარტუს მეფე მენუას (ძვ. წ. 810-786 წწ.) და არგიშთი I-ს (ძვ. წ. 786-764 წწ.). ურარტუს მეფეებმა მენუამ და არგიშთი I-მა არაერთი ლაშქრობა მოაწყვეს დიაოხის წინააღმდეგ (ძვ. წ. 805, 795, 784-783, 774, 768 წწ.). მენუამ ერთხანს მოახერხა მისი დამორჩილება, ზოგი ტერიტორია ჩამოაჭრა, მიიღო მისგან ძღვენი (ოქრო-ვერცხლი, ცხენები) და ხარკის გადახდა დააკისრა, მაგრამ არგიშთი I-ის დროს უტუფურსი აუჯანყდა ურარტუს, რასაც მოჰყვა ურარტელების ხელახალი შემოსევა.

## ლიტერატურა
* *მელიქიშვილი გ.*, სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობის უძველესი გაერთიანებები, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. I, თბ., 1970 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დიაოხის მეფეები