ადრეული მეინფრეიმ თამაშები

მეინფრეიმები არის კომპიუტერები, რომლებსაც ძირითადად ბიზნეს კომპანიები და აკადემიური დაწესებულებები იყენებენ ფართომასშტაბიანი პროცესებისთვის. სანამ პერსონალური კომპიუტერები (თავდაპირველად ცნობილი როგორც მიკროკომპიუტერები), 1970-იან წლებში ფართოდ ხელმისაწვდომი გახდებოდა საზოგადოებისთვის, კომპიუტერული ინდუსტრია შედგებოდა მეინფრეიმ კომპიუტერებისგან და შედარებით მცირე და იაფი მინიკომპიუტერების ვარიანტებისგან. 1960-იანი წლების შუა პერიოდიდან ბოლომდე, მრავალი ადრეული ვიდეო თამაში სწორედ ამ კომპიუტერებზე იყო დაპროგრამებული. კომერციული ვიდეო თამაშების ინდუსტრიის აღზევებამდე, 1970-იანი წლების დასაწყისში შექმნილი ეს ადრეული მეინფრეიმ თამაშები ზოგადად სტუდენტების ან მსხვილი კორპორაციების თანამშრომლების მიერ იწერებოდა მანქანურ ან ასამბლერულ ენებზე, რომელსაც მხოლოდ კონკრეტული მანქანა ან კომპიუტერის ტიპი აღიქვამდა, რომელზეც ისინი შეიქმნა. მიუხედავად იმისა, რომ უამრავი ასეთი თამაში დაიკარგა ძველი კომპიუტერების მოხმარებიდან ამოღების შედეგად, ზოგიერთი მათგანი პორტირებული იქნა მაღალი დონის კომპიუტერულ ენებზე, როგორიცაა BASIC, რომლებიც მოგვიანებით გამოვიდა პერსონალური კომპიუტერებისთვის, ან წლების შემდეგ ხელახლა შეიქმნა ელექტრონული განცხადებების დაფებისთვის, რითაც გავლენა მოახდინა მომავალ თამაშებსა და დეველოპერებზე.

ადრეული კომპიუტერული თამაშების შექმნა 1950-იან წლებში დაიწყო, და კომპიუტერების რაოდენობისა და შესაძლებლობების სტაბილურმა ზრდამ დროთა განმავლობაში განაპირობა აკადემიურ და კორპორაციულ დაწესებულებებში მეინფრეიმ კომპიუტერებზე წვდომის შეზღუდვების თანდათანობითი მოხსნა 1960-იანი წლებიდან. ამან, თავის მხრივ, მეინფრეიმ კომპიუტერებზე ტექსტური თამაშების გავრცელება განაპირობა. ათწლეულის ბოლოსკენ კი მათი სირთულე ნელ-ნელა გაიზარდა. მიუხედავად იმისა, რომ თამაშების შექმნა მეინფრეიმებსა და მინიკომპიუტერებზე 1970-იან წლებშიც მიმდინარეობდა, პერსონალური კომპიუტერების აღზევებამ და მაღალი დონის პროგრამირების ენების გავრცელებამ განაპირობა ის, რომ შემდგომი თამაშები ზოგადად გამიზნული იყო ან შეეძლო პერსონალურ კომპიუტერებზე მუშაობა, მაშინაც კი, თუ ისინი მეინფრეიმზე იყო შექმნილი. ადრეული თამაშებია: „Hamurabi“, რომელიც სტრატეგიული და ქალაქმშენებლობის ჟანრების წინაპრადაა მიჩნეული; „Lunar Lander“, რომელიც 1970-1980-იან წლებში უამრავი მსგავსი თამაშის შექმნის შთააგონებად იქცა; „Civil War“-ს, ადრეულ ომის სიმულაციურ თამაში; „Star Trek“, რომელიც ათწლეულების განმავლობაში სხვადასხვა პლატფორმებზე მასიურად დაპორტირდა, გაფართოვდა და გავრცელდა; „Space Travel“, რომელმაც წვლილი შეიტანა UNIX-ის ოპერაციული სისტემის შექმნაში;
 და „Baseball“, ადრეული სპორტული თამაში და პირველ ბეისბოლის თამაში, რომელმაც თამაშის დროს მოთამაშის უშუალო კონტროლი პირველად დანერგა.

## წინაისტორია
მეინფრეიმ კომპიუტერები მძლავრი კომპიუტერებია, რომლებსაც ძირითადად მსხვილი ორგანიზაციები იყენებენ გამომოთვლითი სამუშაოებისთვის, განსაკუთრებით კი ფართომასშტაბიანი, მრავალმომხმარებლიანი პროცესებისთვის. ტერმინი თავდაპირველად მოიცავდა დიდ კარადებს, რომლებსაც „მთავარ კარკასებს“ () უწოდებდნენ და რომლებშიც ადრეული კომპიუტერების ცენტრალური პროცესორი და მთავარი მეხსიერება იყო მოთავსებული. სანამ 1970-იან წლებში პერსონალური კომპიუტერები (თავდაპირველად ცნობილი როგორც მიკროკომპიუტერები), ფართოდ იყო გავრცელებული, მეინფრეიმები წარმოადგენდა ძირითადი ტიპის კომპიუტერებს, ხოლო 1960-იანი წლების დასაწყისში მეინფრეიმი იყო ერთადერთი ტიპის კომპიუტერი, რომელიც საზოგადოებისთვის ხელმისაწვდომი იყო.
 ამის საპირისპიროდ, ჩვეულებრივ მეინფრეიმი შესაძლოა 1,000,000 მილიონი აშშ-დოლარიც კი ღირებულიყო. მიუხედავად იმისა, ვიდეო თამაშების ადრეულ ეტაპზე, კომერციული ვიდეო თამაშების ინდუსტრია ჯერ არ არსებობდა და არც 1970-იანი წლების დასაწყისამდე წარმოქმნილა, ამ კომპანიების პროგრამისტებმა რამდენიმე პატარა თამაში შექმნეს თავიანთ მეინფრეიმ კომპიუტერებზე სათამაშოდ. ამათგან უმეტესობა მხოლოდ იმავე ტიპის კომპიუტერებში ვრცელდებოდა, შედეგად ძველი კომპიუტერული მოდელების შეწყვეტის შემდეგ ამ თამაშების უმეტესობა არ გადარჩენილა. ეს ადრეული მეინფრეიმ თამაშები ძირითადად 1968-1971 წლებში შეიქმნა; თუმცა უფრო ადრეც იქმნებოდა თამაშები, ისინი განკუთვნილი იყო მხოლოდ მცირე აკადემიური წრისთვის. მეინფრეიმ თამაშების შექმნა 1970-იან წლებშიც გაგრძელდა, მაგრამ კომერციული ვიდეო თამაშების ინდუსტრიის აღზევებამ, რომელიც ორიენტირებული იყო არკადულ ვიდეო თამაშებსა და სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლებზე, რასაც ათწლეულის ბოლოს მოჰყვა პერსონალური კომპიუტერების აღზევება, ნიშნავდა, რომ 1970-იანი წლებიდან ვიდეო თამაშების აუდიტორია და დეველოპერები თანდათანობით გადადიოდნენ მეინფრეიმ კომპიუტერებიდან ან მინიკომპიუტერებიდან, ხოლო ზოგადი დანიშნულების პროგრამირების ენების, მაგალითად BASIC პროგრამირების ენის გავრცელებამ განაპირობა ის, რომ შემდგომი მეინფრეიმ თამაშები ზოგადად შეიძლებოდა გაშვებულიყო პერსონალურ კომპიუტერებზე მინიმალური ცვლილებებით, მაშინაც კი, თუ ისინი თავდაპირველად მეინფრეიმზე იყო შექმნილი.

## ადრეული თამაშები
ყველაზე პირველი კომპიუტერული თამაშები 1950-იან წლებში გამოჩნდა. ერთ-ერთი პირველი თამაში იყო „იქსიკი-ნოლიკის“ სიმულაცია „Bertie the Brain“, რომელიც დოქტორ იოზეფ კეიტსმა 1950 წელს კანადის ეროვნული გამოფენის ფარგლებში შექმნა.
 ამ პერიოდში შექმნილი თამაშები ძირითადად აკადემიური კვლევის მიზნით ან იმ კომპიუტერების ტექნოლოგიური განვითარების დემონსტრირებისთვის იქმნებოდა, რომლებზეც ისინი მუშაობდა. ამ კომპიუტერებზე წვდომა, რომლებიც თითქმის ექსკლუზიურად უნივერსიტეტებსა და კვლევით ინსტიტუტებში იყო განთავსებული, შეზღუდული იყო აკადემიკოსებისა და მკვლევრებისთვის, რაც ხელს უშლიდა გასართობი პროგრამების განვითარებას. ათწლეულის განმავლობაში კომპიუტერული ტექნოლოგიები გაუმჯობესდა და მოიცვა უფრო მცირე ზომის ტრანზისტორებზე დაფუძნებული კომპიუტერები, რომლებზეც პროგრამების შექმნა და გაშვება რეალურ დროში შეიძლებოდა, ნაცვლად ოპერაციების ნაწილ-ნაწილ გაშვებისა, რამაც ხელი შუწყო კომპიუტერების ფართოდ გავრცელებას.

1960-იანი წლებისთვის, გამომთვლელი ტექნოლოგიების გაუმჯობესებამ და შედარებით იაფი მეინფრეიმ კომპიუტერების განვითარებამ, რომლებსაც მოგვიანებით მინიკომპიუტერები ეწოდა, კომპიუტერებზე პროგრამირების წვდომის შეზღუდვები შეასუსტა. მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (MIT) TX-0-ის ექსპერიმენტულ კომპიუტერზე წვდომა უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და თანამშრომლებისთვის გაიხსნა. ამან, თავის მხრივ, ხელი შეუწყო პროგრამების შემუშავებას, რომლებიც გასართობ ფუნქციასაც ითავსებდა. MIT-ის მცირე პროგრამისტების წრის მიერ TX-0-ისთვის შექმნილი მოიცავდა შემდეგ თამაშებს: „იქსიკი-ნოლიკი“ (), რომელშიც სინათლის კალმის მეშვეობით კომპიუტერის წინააღმდეგ თამაშობდნენ; და „თაგვი ლაბირინთში“ (), რომელშიც მოთამაშეები თაგვის გასაშვებად ლაბირინთს აგებდნენ.
 როდესაც Digital Equipment Corporation-ის (DEC) PDP-1 კომპიუტერი 1961 წელს MIT-ში დამონტაჟდა, პროგრამისტებმა კომპიუტერის შესაძლებლობების დემონსტრირებისთვის შექმნეს თამაში „Spacewar!“, რომელიც ისტორიაში შევიდა როგორც პირველი ვიდეო თამაში, რომელიც ერთ კომპიუტერულ დანადგარს გასცდა – ის პორტირდებოდა და ხელახლა იქმნებოდა სხვა PDP-1 სისტემებსა და შემდეგში მეინფრეიმ კომპიუტერებზეც.

ათწლეულის განმავლობაში კომპიუტერები სულ უფრო მეტ კომპანიასა და დაწესებულებაში გავრცელდა. მიუხედავად იმისა, რომ სხვადასხვა კომპიუტერს, როგორც წესი, არ შეეძლო ერთი და იგივე პროგრამების გაშვება პროგრამების კოდში მნიშვნელოვანი ცვლილებების გარეშე, ფიზიკურ აპარატურასა თუ მანქანურ ენებში არსებული განსხვავებების გამო, გამომთვლელი ინდუსტრიის გაფართოებამ განაპირობა კატალოგებისა და მომხმარებელთა ჯგუფების შექმნა, რათა პროგრამები გაზიარებულიყო ერთი და იმავე სერიის კომპიუტერების სხვადასხვა ინსტალაციას შორის, როგორიცაა DEC-ის PDP ხაზი. ეს კატალოგები და ჯგუფები, როგორიცაა IBM-ის პროგრამების კატალოგი და Digital Equipment Computer Users' Society (DECUS), აზიარებდნენ მცირე თამაშებსა და პროგრამებს, მათ შორის, მაგალითად, „BBC Vik The Baseball Demonstrator“ და „Three Dimensional Tic-Tack-Toe“ 1962 წლის აპრილის IBM-ის კატალოგში, და კამათლის თამაშები და კითხვა-პასუხის თამაშები DECUS-ის საინფორმაციო ბიულეტენში. „The Sumerian Game, შექმნილი (1964) IBM 7090-ისთვის, მიწის და რესურსების მართვის სტრატეგიული ვიდეო თამაში, იყო პირველი საგანმანათლებლო თამაში ბავშვებისთვის. მეინფრეიმ თამაშები IBM-ისა და DEC-ის საზოგადოებების მიღმაც ვითარდებოდა, როგორიცაა 1962 წლის პოლონური „Marienbad“ Odra 1003-ისთვის, და ბლექჯეკი, „hangman“ და „იქსიკი და ნოლიკი“ შეერთებული შტატების სამხედრო-საჰაერო ძალებსა და RAND-ის JOSS-ზე.

1960-იანი წლების მეორე ნახევრისთვის, მაღალი დონის პროგრამირების ენებმა, როგორიცაა BASIC, რომელთა გაშვება მრავალი ტიპის კომპიუტერზე იყო შესაძლებელი, კიდევ უფრო გაზარდა ნებისმიერ წერტილში შექმნილი თამაშებზე წვდომა. მიუხედავად იმისა, რომ თამაშების უმეტესობა შემოიფარგლებოდა ტექსტური დიზაინით, ვიზუალური გრაფიკისგან განსხვავებით, როგორიცაა „Spacewar“, ეს თამაშები უფრო კომპლექსური გახდა, რადგან მათ უფრო მეტ მოთამაშეს მიაღწიეს, მაგალითად, ბეისბოლისა და კალათბურთის სიმულაციური თამაშები. კომპიუტერებზე წვდომა უფრო მეტ ადამიანს მიეცა ისეთი სისტემების წყალობით, როგორიცაა Dartmouth Time-Sharing System (DTSS), რომელიც ათასობით მომხმარებელს მრავალი დისტანციური ტერმინალით აკავშირებდა ერთ ცენტრალურ მეინფრეიმ კომპიუტერთან.

მეინფრეიმ თამაშებს ასევე თამაშობდნენ კოლეჯებს გარეთაც. 1968 წელს, კორნელის უნივერსიტეტის სასტუმროს ადმინისტრირების სკოლამ დააფინანსა ორი ბიზნეს თამაშის შემუშავება: „Cornell Hotel Administration Simulation Exercise“ (CHASE) და „Cornell Restaurant Administration Simulation Exercise“ (CRASE). თამაშები ხელმისაწვდომი იყო American Hotel & Motel Association-ისა და Club Managers Association of America-ს ეროვნული კონვენციების მონაწილეებისთვის 1969 წელს. 1970 წლის შობის ღამეს, BBC-ის სატელევიზიო პროგრამა „Tomorrow's World“-ის საშობაო გამოშვების ფარგლებში აჩვენეს მეინფრეიმ კომპიუტერული სარბოლო თამაში, რომელშიც ერთმანეთს ტელეწამყვანი რეიმონდ ბაქსტერი და ბრიტანელი ფორმულა ერთის ორგზის ჩემპიონი გრემ ჰილი ეჯიბრებოდნენ. თამაში IBM-ის თანამშრომელმა, რეი ბრედშოუმ დაწერა, CALL/360-ის გამოყენებით და მას ორი მონაცემთა ცენტრის ოპერატორი სჭირდებოდა ინსტრუქციების შესატანად. „რბოლა ჩატარდა იმის საჩვენებლად, რომ კომპიუტერები შეიძლება სახალისო იყოს.“

## 101 BASIC Computer Games
[thumb|right|PDP-8 მინიკომპიუტერი, გამოფენილი [ამერიკის ისტორიის ეროვნული მუზეუმი|ამერიკის ისტორიის ეროვნულ მუზეუმში.]]
1971 წელს DEC-ის თანამშრომელმა დევიდ ეილმა FOCAL-ის პროგრამირების ენაზე დაწერილი თამაშები „Hamurabi“ და „Lunar Lander“ BASIC ენაზე გადააკეთა (პორტირება მოახდინა). ეს ნაწილობრივ DEC PDP-8 მინიკომპიუტერზე BASIC ენის შესაძლებლობების დემონსტრირებას ემსახურებოდა. ეილმა გადაწყვიტა BASIC-ის თამაშების გამოცემა DEC-ის ბიულეტენში, რომლის რედაქტორიც თავად იყო. იქ იბეჭდებოდა როგორც მისი, ისე მკითხველების მიერ გამოგზავნილი ნამუშევრები; 1973 წელს მან გამოსცა „101 BASIC Computer Games“, რომელიც შეიცავდა BASIC-ზე დაწერილი ვიდეო თამაშების აღწერებსა და საწყის კოდს. წიგნში შეტანილი თამაშები ეილის და სხვების მიერ იყო დაწერილი და მოიცავდა როგორც ენისთვის ორიგინალურ, ასევე სხვა ენებიდან (მაგალითად, FOCAL-დან) პორტირებულ თამაშებს. ამ პორტირებული თამაშების უმეტესობა თავდაპირველად მეინფრეიმ კომპიუტერული თამაშები იყო. წიგნი „101 BASIC-ის კომპიუტერული თამაში“ ბესტსელერად იქცა; გაიყიდა 10 000-ზე მეტი ასლი, რაც იმ პერიოდში არსებულ კომპიუტერთა რაოდენობასაც კი აღემატებოდა. წიგნის მეორე გამოცემა, „BASIC-ის კომპიუტერული თამაშები“, 1978 წელს გამოიცა და პირველი წიგნი იყო კომპიუტერების თემაზე, რომლის გაყიდვებმაც მილიონს მიაღწია. ამგვარად, წიგნში შესული მეინფრეიმ თამაშების BASIC პორტები ხშირად უფრო დიდხანს ინარჩუნებდა სიცოცხლისუნარიანობას, ვიდრე მათი თავდაპირველი ვერსიები ან სხვა მეინფრეიმ თამაშები. თამაში ათრაუნდიანია. მასში მოთამაშე, ძველი ბაბილონის მეფის ხამურაბის როლშია და იღებს გადაწყვეტილებებს, თუ რამდენი მარცვლეული დახარჯოს მოსავლისთვის, ხალხის გამოსაკვებად და მიწის შესაძენად, თან უმკლავდება მოსავლის ცვალებადობასა და ეპიდემიებს. „Hamurabi“-მა გავლენა მოახდინა მრავალ შემდგომ სტრატეგიულ და სიმულაციურ თამაშზე, რომელიც ქალაქმშენებლობის ჟანრის წინაპარადაა მიჩნეული.

-ის ბრძანების ტერმინალში.]]

ეილის მიერ BASIC-ზე პორტირებული მეორე თამაში, „Lunar Lander“, წიგნში სამი სხვადასხვა ვერსიით იყო წარმოდგენილი. თამაშის ორიგინალი ვერსია, სახელად „Lunar“, PDP-8-ისთვის FOCAL ენაზე 1969 წლის შემოდგომაზე ჯიმ სტორერმა შექმნა, როდესაც ის ჯერ კიდევ სკოლის მოსწავლე იყო.
 ეილმა და სტივ ნორთმა სამივე ვერსია Microsoft BASIC-ზე გადაიყვანეს, ხოლო კოლექტიური სახელი „Lunar Lander“ უწოდეს და 1976 წელს ჟურნალ „Creative Computing“-ში გამოაქვეყნეს; ეს სახელი 1978 წლის „BASIC-ის კომპიუტერული თამაშების“ გამოცემაშიც გამოიყენეს.
 „Civil War“ მოგვიანებით იყო ერთ-ერთი იმ მრავალ ტექსტურ თამაშთაგანი, რომელიც ხელმისაწვდომი იყო 1980-იანი წლების დასაწყისის ფასიან სათამაშო სისტემებზე.

შესაძლოა, ყველაზე პოპულარული მეინფრეიმ თამაშებიდან, რომელიც ეილის წიგნში გამოჩნდა, იყო „Star Trek“, ტექსტური კომპიუტერული თამაში, სადაც მოთამაშე არის Starship Enterprise-ის მეთაური, რომლის მიზანიც კლინგონების შემოსეული ხომალდების ფლოტის მოძიება და განადგურებაა. ის თავდაპირველად მაიკ მეიფილდმა 1971 წელს SDS Sigma 7-ის მეინფრეიმზე შექმნა. თამაში აგრეთვე განსხვავდებოდა წიგნში მოცემული მრავალი სხვა მეინფრეიმ თამაშისგან იმით, რომ ის თავდაპირველად BASIC-ზე იყო დაწერილი; იმ დროისთვის, როდესაც წიგნი გამოქვეყნდა, „Star Trek“ უკვე ფართოდ იყო გავრცელებული მინიკომპიუტერებსა და მეინფრეიმ სისტემებზე და მისი არაერთი მოდიფიცირებული ვერსია არსებობდა. სწორედ ერთ-ერთი ასეთი ვერსია, რომელსაც ეილმა „Space War“ უწოდა, შევიდა „101 BASIC კომპიუტერულ თამაშში“. წიგნის 1978 წლის ვერსია შეიცავდა „Super Star Trek“-ის Microsoft BASIC პორტს, თამაშის გაფართოებულ ვერსიას, რომელიც პირველად 1974 წელს დაიწერა, და ეს ვერსია დაპორტირდა იმ ეპოქის მრავალ პერსონალურ კომპიუტერულ სისტემაზე; ეილმა წიგნში განაცხადა, რომ რთული იყო კომპიუტერული ინსტალაციის პოვნა, რომელსაც არ ექნებოდა „Star Trek“-ის ვერსია.  მას შემდეგ მრავალი განახლებული ვერსია შეიქმნა სხვადასხვა ენაზე. 1980 წლისთვის, ჟურნალმა „The Dragon“ „Star Trek“ აღწერა, როგორც „ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული (თუ არა ყველაზე პოპულარული) კომპიუტერული თამაში“, რომლის „ფაქტობრივად ათობით სხვადასხვა ვერსია არსებობდა“.
 „Baseball“ იყო პირველი ბეისბოლის თამაში, სადაც მოთამაშეს საშუალება ეძლეოდა, არა მხოლოდ გუნდი აერჩია დასაწყისში, არამედ აქტიურად ჩართულიყო თამაშის პროცესში, მიეღო გადაწყვეტილებები და შეეცვალა მისი მსვლელობა.
 პროგრამა დოკუმენტირებულია ბეისბოლის დიდების ეროვნულ დარბაზსა და მუზეუმში კუპერსტაუნში, ნიუ-იორკის შტატში.

„Baseball“-ის განახლება 1974 წლამდე მიმდინარეობდა და ვრცელდებოდა PDP-10-ის სხვა ინსტალაციებზე. დაგლოუმ შემდგომში შეიმუშავა უფრო დახვეწილი ბეისბოლის თამაშები: „Intellivision World Series Baseball“ (1983) და „Earl Weaver Baseball“ (1987), ისევე როგორც მრავალი სხვა თამაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ადრეული ვიდეო თამაშების ისტორია