open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესია

**მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, ტყით დაბურულ მთაზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (11,5 x 7,5 მეტრი), ნაგებია კარგად დამუშავებული მოზრდილი ქვებით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილი დანგრეულია. მოგვიანებით სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნახევარზე მცირე ზომის (5,6 x 2,5 მეტრი) სწორკუთხა მინაშენი მიუდგამთ, იგი კარიბჭის ფუნქციას ასრულებდა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან, კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული თაღოვანი სარკმელია (ოთხსაფეხურიანი რაფით). მსგავსი სარკმელია გაჭრილი დარბაზის სამხრეთ კედლის შუა ნაწილში. აფსიდში სარკმლის ორივე მხარეს თითო შეისრულთაღიანი ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გვიანდელ ტლანქად ნაგები კედლითაა (სიმაღლე 1,5 მეტრი) გამოყოფილი. კედლის სამხრეთ ნაწილში ვიწრო კარია. დარბაზის გრძივ კედლებზე თითო პილასტრია, რომლებიც კედლებს დაახლოებით ორ თანატოლ ნაწილად ყოფს. ინტერიერში შემორჩენილია შელესილობის ფრაგმენტები. სამხრეთის მინაშენს სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი და გადახურვა ჩამოშლილი აქვს. აღმოსავლეთ კედელში მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, დასავლეთით - პატარა, სწორკუთხა ნიში. ეკლესიის ფასადები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით (შემორჩენილია რამდენიმე ქვა), მას განივ ფასადებზე, ფრონტონის ძირებთან, ჰორიზონტალური შენაკეცები ჰქონდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ლაუშის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ლაუშის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაუშის განაპირას, აღმოსავლეთით. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. იგი დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია კედლების მცირე ნაწილები და ნახევარწრიული აფსიდის ნაშთი. ეკლესიის ირგვლივ რამდენიმე სწორკუთხა ნაგებობისა და გალავნის ნანგრევებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მილისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია

**მილისწყაროს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მილისწყაროში, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო (6,5 x 6,1 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ნაწილები. აღმოსავლეთით, კედლის შუა ნაწილში, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბაღიაანთკარის ეკლესია

**ბაღიაანთკარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე, ტყის პირას, საგანგებოდ მოსწრორებულ მოედანზე. აგებულია VI საუკუნის შუა წლებში. სამხრეთიდან აქვს მინაშენი, რომელიც განვითარებულ შუა საუკუნეებს განეკუთვნება. 1985 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ორნავიანია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. გარეთა კუთხეები, აფსიდის მხრები, ნავთა გამყოფი თაღები და სარკმლის ღიობი შირიმით არის გამოყვანილი. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა ჩამოშლილი მთავარი და ჩრდილოეთის ნავის კამაროვანი გადახურვა. დანგრეულია ჩრდილოეთი, სამხრეთი და დასავლეთი კედლების უმეტესი ნაწილი. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდანაა - მინაშენიდან. ეკლესიის მთავარი ნავი აღმოსავლეთით საკმაოდ ღრმა, ნალისებრი აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის ღერძზე გარეთკენ შევიწროვებული თაღოვანი სარკმელია, მის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. აფსიდის ჩრდილოეთის გვერდში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. იგი ნაწყობია მცირე ზომის, ერთმანეთთან კარგად მორგებული რიყის ქვით. შემორჩენილია ნალისებრი სატრიუმფო თაღის ორივე ქუსლის წყობა, რომლებიც ეყრდნობა შირიმის პროფილირებულ იმპოსტებს. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ სამი საფეხურითაა შემაღლებული და დარბაზისგან კანკელით იყო გამოყოფილი, რომლისგანაც მხოლოდ შირიმის რვაწახნაგა ბოძის ნაწილია შემორჩენილი.

სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითქმის პარალელურ წირთხლებიანი სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთის ნავი მთავარ ნავთან შედარებით სამჯერ უფრო ვიწროა. აღმოსავლეთიდან მას სწორკუთხა გეგმის კამაროვანი სადგომი - სამკვეთლო ეკვრის, რომელიც ნავთან დაკავშირებულია ვიწრო, სწორკუთხა კარით. სამკვეთლო განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმლით. ეკლესიის ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. ეკლესიის კედლების გარეთა პერანგი თითქმის მთლიანად ჩამოშლილია. ნანგრევებში აღმოჩნდა შირიმის თაროსებრი ლავგარდნის რამდენიმე ქვა, რომელთა წინა სიბრტყე დეკორატიული თაღების მწკრივითაა დამუშავებული. შენობა გადახურული ყოფილა ღარიანი კრამიტით. ეკლესიის გარშემო და მინაშენში გამოვლენილია განვითარებული შუა საუკუნეების სხვადასხვა ტიპის რამდენიმე უინვენტარო სამარხი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VI საუკუნის ეკლესიები
კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია (ლაფანაანთკარი)

**კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის დასავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, ხატის ქედზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, სამხრეთიდან გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი ეკვრის. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხესთან შემორჩენილია ზურგიანი კოშკის ნანგრევები, ხოლო ჩრდილოეთ კედელზე - ჩრდილოეთი მინაშენის კედლის ნაწილი. საშენ მასალად რიყისა და ნატეხი ქვაა გამოყენებული. წყობაში აქა-იქ ჩართულია შირიმი.

ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე, დაბალი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ღრმა ნიშია. მეორე სარკმელი სამხრეთ კედელშია. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. სამხრეთი მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია.

ეკლესიის ფასადები შელესილია. კედლები დასრულებულია ქვის ფილებით შედგენილი მარტივი თაროსებრი ლავგარდნით. დასავლეთის ფასადზე, ფრონტონის არეში, შირიმის ქვაზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ეკლესიას გვერდებაკეცილი და ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.

ეკლესიის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, შემორჩენილია დანგრეული სწორკუთხა კოშკის საძირკველი, აღმოსავლეთით - ნასოფლარი და სამაროვანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მუგუდის კვირაცხოვლის ეკლესია

**მუგუდის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდიდან აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, მინდორზე, მდინარე ხადისწყალის მარჯვენა ნაპირას. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,5 x 4,7 მეტრი), ნაგებია ლოდებით. ძლიერ დაზიანებულია. კედლები შემორჩენილია მხოლოდ 2 მეტრ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, შიგნით და გარეთ გადახურულია ბრტყლად. გარედან, გადახურვის ქვაზე, ამოკვეთილია ნახევარწრიული ტიმპანი, რომლის შუაში ტოლმკლავა ჯვარია გამოსახული. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე, პარალელურწირთხლებიანი ვიწრო სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. საკურთხევლის ჩრდილოეთ კედელში სწორკუთხა ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნინიანთკარის ეკლესია

**ნინიანთკარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-დასავლეთ გარეუბანში, სასაფლაოზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შემორჩენილია დარბაზული ეკლესიის აფსიდის მცირე ნაწილი და დასავლეთი კარის წირთხლის ფრაგმენტი. ეკლესია ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით. ნანგრევებში შერეულია სუფთად დამუშავებული შირიმის ქვები და გვერდებაკეცილი კრამიტის ნამტვრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მუგუდის კოშკი

**მუგუდის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთით, 0,8 კილომეტრზე, მაღალ მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია, ნაგებია ნატეხი ქვით. თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია აღმოსავლეთის სწორი კედელი (სიმაღლე 6 მეტრი) და ჩრდილო კედლის მცირე ნაწილი. შესასვლელი აღმოსავლეთ კედელშია, მიწის დონიდან 4,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ბრტყლადაა გადახურული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. შემორჩენილია წყობიდან შვერილი სართულშუა გადახურვის ქვის ერთი ფილა. პირველ სართულზე, ჩრდილო კედლის შემორჩენილ ნაწილში, პატარა, სწორკუთხა ნიშია. კოშკის ზურგისა და გვერდითი კედლების უმეტესი ნაწილი მიწაყრილით და ნანგრევებითაა დაფარული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბზიანის ქედის ეკლესია

**ბზიანის ქედის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, ბზის ხეების კორომში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესია თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით განიერი მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდია. მის ღერძზე შემორჩენილია პარალელურწირთხლებიანი სარკმლის ქვედა ნახევარი. ნანგრევებში აღმოჩნდა შირიმის ქვაში გამოკვეთილი სარკმლის თაღი და კონქის თაღის რამდენიმე ქვა.

ეკლესიას სამხრეთის მხრიდან ეკვრის ნანგრევებად ქცეული სწორკუთხა მინაშენი, რომელიც აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდითაა დასრულებული. აფსიდის სამხრეთის გვერდში ღრმა, სწორკუთხა ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია

**საქარქედის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარში, საქარქედზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით, კონსტრუქციული ელემენტების წყობაში ალაგ-ალაგ შირიმის თლილი ქვებია ჩართული. სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში სწორკუთხა კარია გაჭრილი. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდს და დარბაზს დაბალი კედელი ყოფს, რომლის შუაში ვიწრო გასასვლელია მოწყობილი. დარბაზი ისრული ფორმის სხმული კამარითაა გადახურული. მსგავსი მოხაზულობისაა აფსიდის თაღიც.

ეკლესიას სამხრეთიდან გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. მინაშენში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, კაპიტალური კედლით მინაშენი გაყოფილია ორ ნაწილად, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო კარით უკავშირდება. მინაშენის აღმოსავლეთი ნაწილის იატაკში ჩანს წრიული გვირაბის დასაწყისი. გადმოცემით, გვირაბი ეკლესიის მახლობლად მდგარ კოშკს უკავშირდებოდა. მინაშენის დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია ჭვარტლით დაფარული შელესილობის ნაწილები - ხუცურით შესრულებული წარწერების ფრაგმენტებით. მინაშენის დასავლეთ ნაწილზე დაშენებულია შირიმისა და აგურის შერეული წყობით ნაგები ექვსწახნაგა სამრეკლო.

ეკლესიის აღმოსავლეთ სარკმელი დაგვირგვინებულია რელიეფური თავსართით, რომელსაც წრეში მოქცეული და მაღალ ფეხზე დაყრდნობილი, ბოლოებგაგანიერებული ჯვარი ადგას.

ეკლესიიდან აღმოსავლეთით, 10 მეტრზე, რიყის ქვით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა ორსართულიანია კოშკი დგას. კოშკის პირველი სართულის კედლები ყრუა. დაბალი, სწორკუთხა კარი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე ყოფილა გამართული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია

**მუგუდის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ეკლესია (5,4 x 4 მეტრი), ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია გადახურვა და კედლების საპირე წყობა, მთლიანად დანგრეულია სამხრეთის გვიანდელი სწორკუთხა მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ წირთხლში მოზრდილი საურდულე ხვრელია. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული ძირი აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. საკურთხევლის კედლები, დარბაზის კედლებს მხრების გარეშე ერთვის. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, ოცი მცირე სწორკუთხა ნიშია, ჩრდილო კედელში - ერთი ეკლესიის სამხრეთ მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, შემორჩენილია წირთხლების მცირე ნაწილები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კვირიას ხატი (ლაფანაანთკარი)

**კვირიას ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაფანაანთკარის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია. უაფსიდო, ნაგებია ნატეხი ქვითა და შირიმით. გადახურვა და გრძივი კედლების უმეტესი ნაწილი დანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი სწორკუთხაა. ეკლესიის აღმოსავლეთი ღერძზე შემორჩენილია შირიმის ქვით გამოყვანილი, შიგნით გაგანიერებული სარკმლის ქვედა ნაწილი. ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის შუა ნაწილში ერთმანეთის გვერდით ორი სწორკუთხა ნიშია, კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში - ერთი. შიგნით ეკლესია გადახურული ყოფილა შეისრული ფორმის სხმული კამარით. ნანგრევებში აღმოჩნდა კარის არქიტრავი და ბრტყელი, გვერდებაკეცილი კრამიტის ნატეხები.

ეკლესიის მახლობლად შემორჩენილია ოთხი ერთმანეთის მომიჯნავე სათავსის საძირკვლის ნაშთი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

**მუგუდის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუგუდის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 0,4 კილომეტრზე, ტყიან გორაზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის წმინდა გიორგის ეკლესია, კოშკი, ნაგებობის ნაშთი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია (8 x 3,5 მეტრი), დგას გალავნით შემოფარგლულ ეზოს (ფართობი დაახლოებით 300 კვადრატული მეტრი) შუაში, სამხრეთიდან ეკვრის სწორკუთხა, ეკლესიაზე თითქმის ორჯერ უფრო მოკლე მინაშენი. ეკლესია ნაგებია ქვის ნატეხი ქვით, დუღაბზე. კონტრასტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კედლების ზემოთა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული მინაშენი. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აღმოსავლეთით მცირედ შეღრმავებული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო, გეგმით ნახევარწრიული და თაღოვანი ნიშია. ერთი სარკმელია სამხრეთ კედელში. ინტერიერი შელესილია. აფსიდის სამხრეთ გვერდში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. კოშკი ზურგიანი ნაგებია კლდის ნატეხი ქვით. ჩრთულია გალავნის დასავლეთ ნაწილში. შემორჩენილია მისი ორი სართული. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვა. პირველი სართულის კედლები ყრუა, სწორკუთხა შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა (სწორ კედელში), მეორე სართულის დონეზე. გალავანი გეგმით მრუდხაზოვანია, მის ჩრდილოეთ ნაწილში ვიწრო შესასვლელია მოწყობილი, რომელიც საისრეებითაა აღჭურვილი. გალავნის ჩრდილო კედელზე, შიგნით, მიშენებული იყო მცირე ზომის (8 x 4 მეტრი) სწორკუთხა ნაგებობა, რომლისგანაც მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ლუთხუბის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლუთხუბის ზედა უბანში. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში აუგია გუდამაყრის მოსახლეობას.

ეკლესია მიშენებულია ადრე იქვე მდგარ მცირე დარბაზულ ეკლესიაზე სამხრეთიდან. ამ ეკლესიაში მოხვედრა მხოლოდ გვიან მიშენებული ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარიდან შეიძლებოდა, რომელიც ამჟამად ამოშენებულია.

მცირე ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია სუფთად გათლილი ქვის კვადრებით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარისა და კონქის უმეტესი ნაწილი. მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და აფსიდის სარკმლის თაღი. ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადს ფერდობიდან ჩამონაშალი მიწა ფარავს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის თაღს მხოლოდ ჩრდილოეთის გვერდი შემორჩა, რომელიც თაროსებრ კაპიტელს ეყრდნობა. დარბაზის ჩრდილოეთ კედელში ერთი ნიშია. სამხრეთ კედელში - პილასტრზე დაყრდნობილი ორი ყრუ თაღი. მათ შორის დასავლეთისაში დიდი ეკლესიიდან გამომავალი კარია მოქცეული. დარბაზი გადახურული ყოფილა ნახევარწრიული კამარით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან მიშენებული ოთხკუთხა სათავსის კედლების მცირე ნაწილებიღაა შემორჩენილი.

ღვთისმშობლის ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. ორივე კარი ფართო და თაღოვანია. დასავლეთი კარი ამჟამად ამოშენებულია. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, ფართო და მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. ერთი ასეთივე სარკმელი დარბაზის დასავლეთ კედელშია, ორი - სამხრეთით, ერთი მრგვალი სარკმელია სამხრეთის შესასვლელის ზემოთ. აფსიდის ჩრდილოეთ კედელში პატარა ნიშია, მასთან ახლოს, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველი ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა ამაღლებული. გრძივ კედლებზე ოთხ-ოთხი ორსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც ეყრდნობა დარბაზის ნახევარწრიული კამარის საბჯენი თაღები. პილასტრებს შორის ნახევარწრიული ბრტყელი ნიშებია. მსგავსი, მაგრამ ბევრად უფრო ფართო და მაღალი ნიშია დასავლეთ კედელზე. პილასტრებს მთლიანი ქვის მარტივი პროფილის კაპიტელები აქვს.

ფასადებზე კარ-სარკმელთა ღიობები თანაბარი ზომის კვადრებითაა გამოყვანილი. სმახრეთის ფასადზე, კარის ზემოთ, ოთხკუთხა ნიშია. დასავლეთის ფასადზე სარკმლის ზემოთ გამოსახულია რელიეფური ჯვარი. ხოლო აღმოსავლეთის ფასადზე, ფრონტონში, დატოვებულია მცირე ღიობი - კონქის ზედა სივრცის გასანიავებლად. კედლები დასრულებულია თლილი ქვის მარტივპროფილიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია თუნუქით. სახურავის დასავლეთ კიდეში, ოთხსვეტიანი სამრეკლოს საფუძვლის კვალიღა შეიმჩნევა. გადმოცემით ეკლესია მოხატული ყოფილა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ბორჩაშვილების ციხე-სახლი

**ბორჩაშვილების ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ფერდობზე, ქვედა ტერასის ზედა ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. ციხე-სახლი (7,3 x 7,75 მეტრი) სამსართულიანია. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. პირველ სართულს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარი მიწის პირზეა გაჭრილი, გადახურულია ნახევარწრიული თაღით. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, სამხრეთ კედელში - სათოფური და ნიში. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში გაჭრილი შესასვლელი პირველი სართულის კარის ანალოგიურია. ამავე კედელში ორი ნიში და ერთი სათოფურია, სამხრეთისაში - სარკმელი და სათოფური, აღმოსავლეთისაში - სარკმელი და ნიში. მესამე სართულზე დასავლეთით კარი, სათოფური და ნიშია, სამხრეთით - ორი დიდი სარკმელი, აღმოსავლეთით - სარკმელი და სამი ნიში. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო მოწყობილი. ციხე-სახლის სამხრეთ კედელი სამხრეთ-დასავლეთ კუთხიდან დასავლეთისკენ 2 მეტრზე გრძელდება. ამ კედელზე და მის მოპირდაპირე მხარეს კლდეზე გადებული იყო მეორე და მესამე სართულების აივნების ხის კოჭები. კოშკის დასავლეთის ფასადზე კედლის წყობაში ჩასმულ ქვაზე ამოკვეთილია სპირალები და ჯვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი

**ბროლისკალოს წმინდა გიორგის ხატი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა, მესამე ტერასაზე, ბროლისკალოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. შედგება დარბაზისა და საჯარისაგან. ნაშენია ნატეხი ქვით. დარბაზი გეგმით სწორკუთხაა. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთიდან აქვს. კარი ოთხკუთხაა - ნაოთხალებიანი. კარის წინ პატარა კარიბჭეა, რომელიც ორი მხრიდან კედლითაა შემოზღუდული, ხოლო ცალ მხარეს ერთიანი კილისებრი თაღითაა გახსნილი. ანალოგიური ფორმა აქვს დარბაზის კამარასაც. კამარა გრძივ კედლებს კი არ ეყრდნობა, არამედ იატაკიდან იწყება. ჩრდილო-აღმოსავლეთ და ჩრდილო-დასავლეთ კედლებში ნიშებია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კედელს, იატაკიდან 0,5 მეტრ სიმაღლეზე. 25 სანტიმეტრი სიგანის ფიქლის თარო გასდევს. დარბაზი დასრულებულია საფეხურებიანი სახურავით (სიპედი), რომელსაც ერთ მხარეს შვიდი საფეხური აქვს, მეორე მხარეს - ხუთი. დარბაზს სამხრეთ-დასავლეთიდან აკრავს საჯარე (მეთემეთა შესაკრებელი), რომლის კედლების წყობის მხოლოდ ქვედა რიგია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
აულიე-ათური ჯიში

**აულიე-ათური ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლის მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია ყირგიზეთისა და ყაზახეთის სსრ-ებში ადგილობრივი საქონლის შეჯვარებით ჰოლანდიურ ჯიშთან და ნაჯვარების „თავისში“ შემდგომი მოშენებით. მაგარი კონსტიტუციის ცხოველებია, კარგად არიან შეგუებული მთის საძოვრებზე ყოლას, ადვილად იტანენ ძლიერ სიცხეს. ფერად უპირატესად შავ-ჭრელია, გვხვდება ქერა-რუხიც. საშენ ფერმებში კუროს მასაა 700–800 კგ, უდიდესი 1000 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ. საშუალო მონაწველი შეადგენს 2500–3000 კგ რძეს, რეკორდული 9988 კგ-ს. რძის ცხიმიანობა 3,7–3,8%. კარგად სუქდება.

კუროების ყველაზე მეტად ფასეული ხაზებია: ყაზახეთში — ატლასის 490, ვესიოლის 47, აბრიკოსის 1; ყირგიზეთში – სულთნის 1, შტარის, ორმანის. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში იყენებენ ადგილობრივი საქონლის გასაუმჯობესებლად.

## ლიტერატურა 
* *Панасенко А. Г.*, Некоторые биологические свойства аулиеатинского скота, «Тр. Алма-Атинского зооветеринарного института», 1959, т. 11;
* *Панасенко А. Г.*, Аулиеатинский крупный рогатый скот, в кн.: Породы сельскохозяйственных животных, выведенные в Казахстане, А.-А., 1960;
* *Панасенко А. Г.*, Аулиеатинский скот // Большая советская энциклопедия, т. 2 — М. : Советская энциклопедия, 1970.

კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
თორღვაის კოშკი

**თორღვაის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილში, არხოტის ხეობაზე გამავალი გზის ზემოთ, 250 მეტრზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი (3,9 x 3,4 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი). პირველი სართულის შიდა ზომებია 2,27 x 1,88 მეტრი, ბოლო სართულისა - 2,45 x 2,25 მეტრი. ნაგებია ნატეხი ქვით. სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთითაა, მიწიდან 2,35 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. მეორე და მესამე სართულის კედლებში მაღალი სათოფურებია გაჭრილი. მესამე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით თითო თაღოვანი სარკმელი აქვს. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი სწორკუთხა ღიობებია. პირველი სართული სამალავი იყო, მეორე და მესამე - საცხოვრებელი, მეოთხე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თორღვაის ციხე-სახლი

**თორღვაის ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს ზედა ტერასაზე, ადგილ ბროლისკალოს აღმოსავლეთ ნაწილში, კლდეზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ციხე-სახლი (5,7 x 4,7 მეტრი) სამსართულიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. სართულშუა გადახურვა და სახურავი ჩაქცეულია. ნაგებობის შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 7 მეტრია. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია, 1,4 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. პირველ და მეორე სართულებზე, დასავლეთით, თითო თაღოვანი სარკმელია. მესამე სართულს სამხრეთით შეწყვილებული სალოდე აქვს, აღმოსავლეთით და დასავლეთით — თითო სწორკუთხა ღიობი. ყველა სართულზე ერთმაგი ან სამმაგი სათოფურებია. პირველი და მეორე სართულები საცხოვრებელი იყო, მესამე - სათავდაცვო. კედლებში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჩოლოყაანთ კოშკი

**ჩოლოყაანთ კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოს შუა ტერასაზე, ციცაბო კლდის თავზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკი (4,9 x 3,4 მეტრი) სამსართულიანია (სიმაღლე 11,7 მეტრი), ზედა ნაწილის აღმოსავლეთის მხარე და სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 2,6 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. პირველ სართულზე, აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სათოფურია. მეორე სართულზე, აღმოსავლეთით, პირველი სართულის კარის მსგავსი შესასვლელია, სამხრეთით - ნახევარწრიულთაღიანი სარკმელი. თითო სათოფურია აღმოსავლეთ და ჩრდილო კედლებში. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია, დასავლეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილში - ერთი სათოფური. სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა, სახურავი - მიწურბანიანი. პირველი და მეორე სართული საცხოვრებელია, მესამე სათავდაცვო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი

**მუცოს კოშკიანი ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მუცოში, ქვედა, მესამე ტერასის ცენტრალურ ნაწილში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკისა და ციხე-სახლის სახურავი და სართულშუა გადახურვა ჩაქცეულია. კოშკი (3,8 x 3,8 მეტრი) ოთხსართულიანია (სიმაღლე 12,8 მეტრი), შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთით, მიწიდან 2,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და წირთხლებში საურდულე ხვრელები აქვს. დასავლეთით მოგვიანებით გაჭრილია გასასვლელი, რომელიც კოშკს ციხე-სახლის მეორე სართულთან აკავშირებს. ჩრდილო კედელში ორი სათოფური, აღმოსავლეთისაში - ერთი. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში დიდი ზომის, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული, ხოლო ჩრდილო და დასავლეთ კედლებში - თითო სათოფური. მესამე სართულზე სამხრეთით, აღმოსავლეთითა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. მეოთხე სართულზე, ოთხივე მხარეს, დიდი ზომის ოთხკუთხა ღიობებია. სართულშუა გადახურვა ხის კოჭებზე იყო გამართული. პირველი სამი სართული ოჯახის წევრთა თავშესაფარიც იყო და სათავდაცვოც. მეოთხე სართული - მხოლოდ სათავდაცვო. კოშკს მიწურბანიანი სახურავი ჰქონდა. ციხე-სახლი (6,4 x 6,25 მეტრი) სამსართულიანია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან. კარი გადახურულია ნახევარწრიული თაღით, წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. დასავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელია. მეორე სართულს სამხრეთ-აღმოსავლეთით ერთი თაღოვანი სარკმელი და ორი სათოფური აქვს. აღმოსავლეთით გაჭრილი კარი კოშკის მეორე სართულზე გადის. ჩრდილოეთით ორი ნიშია, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და სწორკუთხა ნიში. მესამე სართულზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით თაღოვანი კარი და ერთი პატარა ნიშია, სამხრეთ-აღმოსავლეთით სათოფური და ნიში, დასავლეთით - თაღოვანი სარკმელი და ნიში. შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის ხის კოჭების ბუდეები. სახურავი მიწურბანიანი ყოფილა. პირველი სართული საქონლის სადგომი იყო, მეორე - საცხოვრებელი, მესამე - სათავდაცვო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კუმჟა

**კუმჟა** () — თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ჩრდილოეთის ორაგულის უახლოესი ნათესავი. ქმნის გამსვლელ და მტკნარწყლიან ცოცხალ (კალმახი) ფორმას; უკანასკნელი ცხოვრობს მდინარეებსა და ტბებში. გამსვლელი კუმჟას სხეულის სიგრძე 1 მ-მდე აღწევს, წონა 51 კგ-ს, ცოცხალი ფორმისა 25–30 სმ, ხოლო წონა დაახლოებით 500 გრ. სხეული დაფარულია მრავალრიცხოვანი მუქი ლაქებით; მდინარეებში ზურგი მოყავისფროა, ხოლო გვერდები ვერცხლისფერი, დიდ ტბებსა და მდინარეთა შესართავებში ვერცხლისფერია. კუმჟა გავრცელებულია ევროპის სანაპიროების ზღვების აუზებში, გვხვდება შავი და კასპიის ზღვების აუზშიც. ბალტიის ზღვაზე ეწოდება ორაგული-ტაიმენი. მისი ბუნებრივი გავრცელების უკიდურესი დასავლეთი პუნქტია ისლანდია. იკვებება თევზითა და კიბოსნაირებით; ტიპური კუმჟა — გამსვლელი ფორმა ზღვაში 4 წელიწადს ცხოვრობს. ქვირითის დასაყრელად მდინარეთა ზემო და შუა დინებაში შედის; ტოფობს ოქტომბერ-ნოემბერში, ახალგაზრდა თევზი მდინარეებში 2-იდან 7 წლამდე ცხოვრობს, რის შემდეგაც ზღვაში მიგრირებს. ქმნის რამდენიმე ქვესახეობას, რომელთაგან მნიშვნელოვანია მდინარის კალმახი (), არალის კუმჟა () და კეზენოიამის ტბაში მობინადრე ეიზენამის კალმახი (), რომელიც ზოგჯერ დამოუკიდებელ სახეობად გამოიყოფა. კუმჟას ქვესახეობად ზოგჯერ განიხილავენ შავი ზღვის ორაგულს. სიცოცხლის განმავლობაში ტოფობს 4-11-ჯერ. ნაყოფიერება 3–30 ათ. ქვირითი. ქვირითს ყრის კენჭნარ გრუტზე ბუდეებში. სპორტული თევზჭერისა და მეთევზეობას ძვირფასი ობიექტია. ადამიანის მიერ ფართოდაა გავრცელებული. აკლიმატიზებულია მათ შორის ამერიკაშიც. სახელწოდება „კუმჟა“ (ან კემჟა) მომდინარეობს საამური „kuu︢dz︣a“-დან, ფინური „kumsi“-ის მეშვეობით.

## სქოლიო
კატეგორია:ორაგულისებრნი
პაატა მხეიძე

**პაატა მხეიძე** (დ. 9 მაისი, 1960) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდული ფაკულტეტი. 1977-1981 წლებში იყო რუსთავის შემკეთებელ-მექანიკური ქარხნის ზეინკალი; 1981-1983 წლებში სამხედრო სავალდებულო სამსახური; 1983-1984 წლებში კვლავ რუსთავის შემკეთებელ-მექანიკური ქარხნის ზეინკალი; 1984-1990 წლებში იყო ახალგაზრდული ორგანიზაციების საორგანიზაციო განყოფილების უფროსი, მეორე მდივანი, ახალგაზრდული ორგანიზაციის თავმჯდომარის მოადგილე; 1990-2001 წლებში საქართველოს პროკურატურის ბუნების დაცვის პროკურორის თანაშემწე, თერჯოლის პროკურორის თანაშემწე, თბილისის პროკურორის თანაშემწე, სასჯელაღსრულების კანონების დაცვაზე ზედამხედველობის თბილისის პროკურორის მოადგილე, გენერალური პროკურატურის სამმართველოს უფროსი; 2001-2004 წლებში საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს აღსრულების დეპარტამენტის თავმჯდომარე, იუსტიციის სასწავლო ცენტრის დირექტორი, ი. ჭავჭავაძის სახელობის უნივერსიტეტის ლექტორი; 2005-2010 წლებში ფინანსთა სამინისტროს შემოსავლების სამსახურის საგამოძიებო დეპარტამენტის გამომძიებელი, განყოფილების უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი, სპეციალურ გამოკვლევათა და ფინანსური ექსპერტიზის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე; 2010-2011 წლებში იყო შემოსავლების სამსახურის თბილისის საგადასახადო ცენტრის განყოფილების უფროსი, სამმართველოს უფროსის მოადგილე, სამმართველოს უფროსი; 2011-2014 წლებში შპს „ფესვები XXI-ის“ კონსულტანტი სამართლებრივ საკითხებში; 2014-2015 წლებში  თბილისის მერიის მონიტორინგის სამმართველოს უფროსი; 2015 წელს მუშაობდა საქართველოს გარემოსა და ბუნებრივი რესურსების დაცვის სამინისტრო; 2015-2016 წლებში საქართველოს სასჯელაღსრულების და პრობაციის სამინისტროს საგამოძიებო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. პოლკოვნიკი, იუსტიციის უფროსი მრჩეველი.  2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  9 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1960
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თამაზ ნავერიანი

**თამაზ ნავერიანი** (დ. 8 იანვარი, 1967, მესტია)  — ქართველი პედაგოგი, პოლიტიკოსი, სპორტსმენი.

1991 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1988-1990 წლებში იყო სპორტკომპლექსის მეთოდისტი; 1990-1991 წლებში მარნეულის რაიონის პრეფექტის მოადგილე; 1991-1992 წლებში მარნეულის რაიონის გამგებლის მოადგილე; 1992-2000 წლებში  მარნეულის სპორტკომპლექსის მთავარი მწვრთნელი; 2000-2005 წლებში მარნეულის სპორტკომპლექსის დირექტორის მოადგილე; 2005-2013 წლებში და  2006-2016 წლებში ააიპ მარნეულის მუნიციპალიტეტის სპორტკომპლექსის დირექტორი. ბუქარესტის საერთაშორისო ტურნირის ჩემპიონი (1986), საბჭოთა არმიის ჩემპიონი (1986,1988). ძიუდოისტი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  8 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1967
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
დიმიტრი მხეიძე

**დიმიტრი მხეიძე** (დ. 21 ივნისი, 1974) — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი

1993 წელს დაამთავრა კატასტროფისა და კრიტიკული მედიცინის საქართველოს საერთაშორისო ცენტრი, მაშველი სანინსტრუქტორის სპეციალობით. 1998 წელს კი ქ. ქუთაისის სამედიცინო ინსტიტუტი „ქუთაისი“ ზოგადი პროფილის ექიმის სპეციალობით. საქართველოს რეზიდენტურის სკოლის ყელყურცხვირის კათედრა თბილისის მე–9 საავადმყოფო, რეზიდენტურის სრული კურსი „3+1“, ექიმი ოტორინილარინგოლოგის კვალიფიკაციით 2002 წელს.

1992-1993 წლებში იყო კატასტროფისა და პრაქტიკული მედიცინის საქართველოს საერთაშორისო ცენტრის მაშველი სანინსპექტორი; 2002-2007 წლებში სს ძოწენიძის სახელობის იმერეთის კლინიკური საავადმყოფოს უმცროსი ექიმი; 2003-2005 წლებში შპს ქუთაისის რკინიგზის კლინიკის უმცროსი ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი; 2007-2013 წლებში შპს ქუთაისის რკინიგზის მრავალპროფილიანი პოლიკლინიკის ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი; 2013-2016 წლებში შპს დიმიტრი მხეიძის სახელობის ყელ-ყურ-ცხვირის კლინიკის ექიმ ოტორინოლარინგოლოგი, დირექტორი.   2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მარცხენა ქუთაისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  21 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1974
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:ქართველი ოტორინოლარინგოლოგები
კობა ნაკაიძე

**კობა ნაკაიძე** (დ. 31 მაისი, 1961)  — ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის პედიატრიის ფაკულტეტი. 1988-1993 წლებში მუშაობდა ქობულეთის N2 რაიონული საავადმყოფოს პედიატრი; 1993-1995 წლებში იყო ქობულეთის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმის მოადგილე; 1995-2005 წლებში ქობულეთის რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი; 2012-2015 წლებში აჭარის დასაქმების სააგენტოს დირექტორი; 2015-2016 წლებში აჭარის სახელმწიფო ჯანდაცვის ცენტრის დირექტორი. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (ქობულეთის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  31 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1961
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
ბრტყელკუდა

**ბრტყელკუდა** () — ქვეწარმავალთა გვარი ზღვისგველისებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 2 მ-მდე აღწევენ. მათი ტანი და კუდი განივ კვეთში გვერდებიდან უფრო მეტად შეკვეცილია, ვიდრე სხვა ზღვის გველებისა. ცნობილია 8 სახეობა. გავრცელებული არიან სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის (ბენგალის ყურიდან იაპონიის ზღვამდე) ზღვების, ჩრდილოეთ ავსტრალიისა და წყნარი ოკეანის ტროპიკული კუნძულების სანაპირო ზოლში; 1 სახეობა (ტბის ბრტყელკუდა, *L. crockeri*) ცხოვრობს ტენგანოს (ტუგანოს) მომლაშო ტბაში, კუნძულ რენელზე (სოლომონის კუნძულები). სიცოცხლის უდიდეს ნაწილს მარჯნის რიფებში ან ხმელეთზე ზვირთცემის ზოლში ატარებენ, სადაც დებენ კიდეც კვერცხს. უმთავრესად იკვებებიან თევზით, რომელსაც შხამით კლავენ, თუმცა მათი შხამი სხვა ზღვის გველებთან შედარებუთ ნაკლებად ტოქსიკურია. ყველაზე მეტად ცნობილია რგოლებიანი ბრტყელკუდა (*L. laticauda*); შეფერილია კაშკაშა ცისფრად, სხეულზე აქვს 25–50 ფართო შავი რგოლი.*L. semifasciata* სარეწაო ობიექტია იაპონელებისათვის, იყენებენ მის ტყავსა და ხორცს.

## ლიტერატურა 
* Плоскохвосты // Большая советская энциклопедия, т. 20 — М. : Советская энциклопедия, 1975;
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ზღვისგველისებრნი
ბექა ნაცვლიშვილი

**ბექა ნაცვლიშვილი** (დ. 19 ოქტომბერი, 1977, თბილისი)  — ქართველი პოლიტიკოსი, სოციოლოგი.

1994-1998 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და მიენიჭა ბაკალავრის აკადემიური ხარისხი; 1998-1999 წლებში ოტო ფონ გურიკეს სახელობის მაგდებურგის უნივერსტეტში, პოლიტოლოგიისა და სოციოლოგიის მიმართულებით; 2000-2006 წლებში მიუნსტერის უნივერსიტეტში პოლიტიკური მეცნიერების, სოციოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის სპეციალობაზე და მიენიჭა სოციალურ მეცნიერებათა ჯერ ბაკალავრის, შემდეგ კი მაგისტრის აკადემიური ხარისხები.

2008-2009 წლებში საქართველოს ტურიზმის ასოციაცია, აღმასრულებელ მენეჯერი; 2008-2009 წლებში ტურიზმის სკოლა „ნიუკაზის“ სოციოლოგიისა და რელიგიათმცოდნეობის ლექტორი; 2009-2010 წლებში „საქართველოს ტურისტული რესურსების კვლევის ცენტრის“ დამფუძნებელი და პროექტის ხელმძღვანელი; 2009-2011 წლებში „საქართველოს უნივერსიტეტი“ პოლიტიკური მეცნიერების ლექტორი; 2009-2014 წლებში საზოგადოების კვლევის ცენტრის მკვლევარი; 2010 წელს  იყო ბრიუსელში „ფრიდრიხ ებერტის ფონდის“ ეგიდით მკვლევრის პოზიციაზე; 2012-2014  წლებში საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაცია, პოლიტიკის ანალიზისა და სტრატეგიული დაგეგმვის სამსახურის მრჩეველი; 2013 წლიდან ევროკომისიის (ტემპუსი) სამაგისტრო პროგრამის — „ევროპასთან ინტეგრაცია და შრომითი ურთიერთობების“ ხელმძღვანელი, პოლიტიკური ეკონომიკისა და პოლიტიკური სოციოლოგიის ლექტორი; 2013 წლიდან „კავკასიის უნივერსიტეტის“ პოლიტიკური მეცნიერების ლექტორი. არის არაერთი პუბლიკაციის ავტორი, ადგილობრივი და საერთაშორისო კონფერენციების აქტიური მონაწილე.

2014-2016 წლებში იყო თბილისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის ისნის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2019 წელს დატოვა „ქართული ოცნება“. 2020 წელს პარტიიდან წასულ სხვა ადამიანებთან ერთად ჩამოაყალიბა „ჩვენი საქართველო – სოლიდარობის ალიანი“, რომლის თავმჯდომარე თავად გახდა, თუმცა მისი რიგები 2021 წელს დატოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული  19 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1977
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ქართველი სოციოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ბექა
ბექა ოდიშარია

**ბექა ოდიშარია** (დ. 2 სექტემბერი, 1974, თბილისი) — ქართველი ეკონომისტი, იურისტი, პოლიტიკოსი. საქართველოს 2 მოწვევის (2016, 2020) პარლამენტის წევრი.

1998 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი, ხოლო 2002 წელს თბილისის სამართლისა და ეკონომიკის ინსტიტუტი იურისტ-ეკონომისტის სპეციალობით.

2003  წელს   ამერიკის შეერთებული შტატების იუსტიციის დეპარტამენტი - ბუდაპეშტის სამართლის საერთაშორისო აკადემია - „ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის წინააღმდეგ ბრძოლა“.  2005 წელს აშშ-ის კომერციის დეპარტამენტი -  „ნედლი ნავთობის გადამუშავების სრული კურსი“.  მუშაობდა TBC TV-ში პროექტის მენეჯერად; 2004 წელს დაინიშნა ნავთობის ეროვნული კომპანია „საქნავთობის“ დირექტორად; ბოლო 12 წლის განმავლობაში ეკავა ნავთობის ეროვნულ კომპანია „საქნავთობში“ სხვადასხვა ხელმძღვანელი თანამდებობა.  მუშაობდა საქართველოს გადამხდელთა კავშირში (ბიზნესმენთა ფედერაცია) ჯერ აღმასრულებელ დირექტორად, შემდეგ თავმჯდომარის მოადგილედ; 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს პარლამენტის უმრავლესობის, დარგობრივი ეკონომიკისა და ეკონომიკური პოლიტიკის კომიტეტის აპარატების უფროსი; 2005-2009 წლებში საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაცია, შპს „იორის ველის ნავთობი და გაზის“ გენერალური დირექტორი; 2010 წლიდან კომპანია Jindal Petroleum Operating Company LLC-ის  გენერალური დირექტორი. არის რამდენიმე საქველმოქმედო ფონდის დამფუძნებელი.

2013 წლიდან იყო ლატვიის რესპუბლიკის საპატიო კონსული საქართველოში. წოდება ჩამოართვეს 2024 წელს, საქართველოს პარლამენტის ქალი დეპუტატების მიმართ გამოთქმულ შეურაცხმყოფელი განცხადების გამო.

2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (კრწანისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მთაწმინდისა და კრწანისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბექა ოდიშარია Facebook-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  2 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1974
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
ბექა
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
სპარტაკი (1960 წლის ფილმი)

**სპარტაკი** () — მხატვრული ფილმი, რეჟისორ სტენლი კუბრიკის პეპლუმი, რომელიც გადაღებულია ჰოვარდ ფასტის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით 1960 წელს. კუბრიკის პირველი მაღალბიუჯეტიანი, ფერადი კინო, რომელმაც სახელი გაუთქვა ახალგაზრდა რეჟისორს. ფილმის სიუჟეტი მოგვითხრობს მონა-გლადიატორ სპარტაკის წინამძღოლობით განხორციელებულ აჯანყებაზე, რომელმაც ბრძოლაში გამოიწვია რომის ხელისუფლება კონსულ მარკუს ლიცინიუს კრასუსის სახით. კუბრიკი ამ ფილმს არ თვლიდა თავის საავტორო ნაშრომად, ვინაიდან წარმოების პროცესში იგი შეზღუდული იყო გადაწყვეტილების მიღებისას, რითად დარჩა დაქირავებული სტუდიური რეჟისორის მდგომარეობაში. 

მთავარი როლი შეასრულა კირკ დაგლასმა, ლორენს ოლივიეს წილად ხვდა მარკუს ლიცინიუს კრასუსის როლი. ფილმში მონაწილეობა მიიღეს აგრეთვე ჯინ სიმონსმა, ჩარლზ ლოტონმა, პიტერ უსტინოვმა და სხვა. 

12 მილიონი აშშ დოლარის ბიუჯეტით სურათი გახდა კომპანია „Universal“-ის ყველაზე ძვირადღირებული პროექტი 1960 წლისათვის. ფილმის წარმოება რთული გამოდგა, ძირითადად, სცენართან დაკავშირებული სირთულეების, რომელიც მთლიანად გადაიწერა რამდენჯერმე და საცენზურო შესწორებების გამო. მიუხედავად იმისა, რომ სურათის მოქმედება ვითარდება ანტიკურ დროში, იგი შეეხო თანამედროვეობის მძაფრ პრობლემებს: რასობრივ დისკრიმინაციას, ერთსქესიან სიყვარულსა და სხვა. ფილმის სცენარისტი გახდა ჰოლივუდის შავი სიის მწერალი დალტონ ტრამბო. 

1960-იან წლების დასაწყისის კრიტიკა ფილმს თავშეკავებით შეხვდა, ნეგატიურად აღნიშნა არაბალანსირებული სცენარი და სამსახიობო თამაშის სისუსტე. კუბრიკის 1991 წელს აღდგენილი სახით გამოსულმა ფილმმა ძირითადად, დადებითი შეფასება დაიმსახურა. ფილმმა მიიღო პრესტიჟული კინემატოგრაფიული ჯილდოები, მათ შორის ოსკარის ოთხი პრემია, და ერთი ოქროს გლობუსი. ფილმმა წარმოშვა მრავალრიცხოვანი მიბაძვები, გმირების ფრაზები შევიდა სასაუბრო ინგლისურ ენაში. 

2017 წელს კონგრესის ბიბლიოთეკამ ფილმი შეიყვანა ამერიკის შეერთებული შტატების ფილმების ეროვნულ რეესტრში კულტურული, ისტორიული ან ესთეტიკური მნიშვნელობის გამო.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* 

 

კატეგორია:1960 წლის ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული დრამატული ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ეპიკური ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ისტორიული ფილმები
კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:სტენლი კუბრიკის ფილმები
კატეგორია:Universal Pictures-ის ფილმები
ირმა ნადირაშვილი

**ირმა ნადირაშვილი** (დ. 15 მარტი, 1970, სიღნაღი) — ქართველი პოლიტიკოსი, ჰუმანიტარი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1994–2005 წლებში მუშობდა სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის კორესპონდენტად. 2005–2007 წლებში იყო ნავთობისა და გაზის სააგენტოს უფროსის მოადგილე. 2008 წელს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტროს საზოგადოებასთან ურთიერთობის დეპარტამენტის უფროსი. 2008–2009 წლებში კი სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის პროგრამა „პოსტ სკრიპტუმის“ მთავარი პროდიუსერი. 2009–2010 წლებში — სამაუწყებლო კომპანია რუსთავი 2-ის საინფორმაციო სამსახურის უფროსი. 2010–2012 წლებში — საქართველოს პრეზიდენტის ადმინისტრაციის უფროსის მოადგილე. 2012–2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: "ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — „მეტი სარგებელი ხალხს“. 2016–2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა“, ხოლო 2017 ფრაქცია „ევროპული საქართველო — მოძრაობა თავისუფლებისთვის“ წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული  15 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1970
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის ქალი წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:სიღნაღში დაბადებულები
ირმა
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კოლხური ხრამული

**კოლხური ხრამული** () — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. განირჩევა ფოჩიანი ზედა ტუჩით. აქვს ორი ულვაში. დინგი შესამჩნევადაა გამოშვერილი. ქვედა ყბაზე კარგად არის გამოხატული ხორკლი. გვერდითი ხაზი შეიცავს 50–58 ქერცლს. მისი სხეულის სიგრძეა 45 სმ. მრავლდება ივნისიდან სექტემბრამდე. გავრცელებულია მცირე აზიის ჩრდილოეთ სანაპიროსა და დასავლეთ ამიერკავკასიაში მდინარე საქარიიდან მდინარე რიონამდე. გვხვდება დასავლეთ საქართველოს თითქმის ყველა მდინარეში, ტბასა და წყალსაცავში. ბინადრობს მტკნარ წყლებში, მდინარეებში: ჭოროხში, ჩაქვში, კინტრიშში, სუფსაში, რიონში, ენგურში, კოდორში, ბზიფში, ფსოუში; პალიასტომის, შავნაბადის, ამტყელისა და ბებესირის ტბებში; ტყიბულის, გუმათისა და სხვა წყალსაცავებში. სარეწაო მნიშვნელობის თევზია. ამიერკავკასიის ენდემური სახეობაა.

## სქოლიო
კატეგორია:კობრისებრნი
კოლხური ტობი

**კოლხური ტობი** () — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. ზომიერად წაგრძელებული სხეული აქვს. მისი სხეულის სიგრძეა 20–30 სმ. მდინარე ყუბანში, სტავროპოლის ტერიტორიაზე გვხვდება სიგრძით 40 სმ-მდე. წონა 200 გრ. გვხვდება რუსეთის, საქართველოს, სომხეთის, აზერბაიჯანისა და თურქეთის ტერიტორიაზე. მტკნარი წყლის თევზია. ზურგის მხარე მუქია, მუცლის მხარე ღია მოთეთრო. ზურგისა და კუდის ფარფლების ბოლოები მუქი. დანარჩენი ფარფლები ნარინჯისფერი. ზურგის ფარფლში 8–9 რბილი სხივია, ანალურში 9–10. სქესობრივ სიმწიფეს 3-4 წლისა აღწევს. უმეტესწილად იკვებება წყალმცენარეებითა და დეტრიტით. ტოფობას იწყებს ადრე გაზაფხულზე, მარტიდან და გრძელდება ზაფხულის ბოლომდე. ქვირითს ყრის ქვიან გრუნტზე. ნაყოფიერება 2–13 ქვირითი. ბინადრობს დასავლეთ საქართველოს მდინარეებში: ჭოროხში, ჩაქვში, კინტრიშში, ნატანებში, სუფსაში, რიონში, ხობში, ენგურში, კოდორში, ბესლეთში, გუმისთაში, მჭიშთაში, ბზიფში და ამტყელის ტბაში. სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. სამოყვარულო თევზჭერის ობიექტია.

## სქოლიო
კატეგორია:კობრისებრნი
ჩვეულებრივი ქაშაპი

**ჩვეულებრივი ქაშაპი** () — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა ჩვეულებრივ 15 სმ, მაქსიმალური დარეგისტირებული სიგრძე 40 სმ. მაქსიმალური წონა 1,0 კგ. გავრცელებულია ევროპის მთელ ტერიტორიაზე პირენეების აღმოსავლეთიდან და ალპებიდან ჩრდილოეთისაკენ, ყირიმში, კავკასიასა და ქვემო ვოლგაზე, აგრეთვე ციმბირში გარდა წყნარი ოკეანის აუზის მდინარეებისა. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 16 წელი. უმეტესწილად მდინარეებში ბინადრობს. მრავლდება მაისიდან სექტემბრამდე, ქვაქვიშიან ადგილებში. გვხვდება საქართველოშიც.

## სქოლიო
კატეგორია:კობრისებრნი
მუკუზნის პირველი ეკლესია

**მუკუზნის პირველი ეკლესია**— არქიტექტურული ძეგლი  გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ მუკუზნის სამხრეთ დასავლეთით 1 კილომეტრზე. მდინარე ჭერმისხევის მარჯვენა ნაპირზე, სასაფლაოზე. განეკუთვნება გვიანდ შუა საუკუნეს. ეკლესია დარბაზულია (6,6 x 4 , 64 მეტრი) ნაგებია რიყი ქვითა და კირის დუღაბით. წყობა ირეგულარულია. დასავლეთ კედლეში დიდრონი, ბრტყელი რიყის ქვებია ჩასმული, დაზიანებულია, ჩამოქცეულია კამარა და კონქი. აღმოსავლეთ კედელს მთელ სიმაღლეზე ბზარი დაუყვება. შენობა ნაწილობრივ მიწაშია ჩამჯდარი და მცენარეულობითაა დაფარული. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით ნალისებრი მოხაზულობის აბსიდაში, შიგნიდან გარეთკენ თანდათან დავიწროებული, თარაზულად გადახურული სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ორივე გვერდში თითო  მცირე ზომის სწორ კუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიდოსტატი (ჭადრაკი)

**დიდოსტატი** — საჭადრაკო ტიტული, რომელსაც მსოფლიო ჭადრაკის ფედერაცია (FIDE) ანიჭებს მოჭადრაკეს. დიდოსტატის ტიტული უმაღლესია საჭადრაკო სამყაროში თუ არ ჩავთვლით მსოფლიო ჩემპიონის ტიტულს. 

დიდოსტატის ტიტულის მოპოვების შემდეგ, მოჭადრაკეს იგი უკავია მთელი სიცოცხლის განმავლობაში, გამონაკლისის სახით ჩამოერთმევა თაღლითობისას.

დიდოსტატის ტიტულის მსგავსად დაბალ საფეხურზე მდგომი ტიტულებისა: საერთაშორისო ოსტატი (IM), ფიდეს ოსტატი (FM)] მოპოვება შესაძლებელია თანაბრად კაცებისა და ქალებისთის, თუმცა ძირითადად აღნიშნულ ტიტულს მამაკაცები ფლობენ. პირველი სამი ქალი, რომელმაც შეძლო მოეპოვებინა დიდოსტატის ტიტული იყვნენ ნონა გაფრინდაშვილი (1978), მაია ჩიბურდანიძე (1984) და ჟუჟა პოლგარი (1991).

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
სარკისებრი კობრი

მინი|სარკისებრი კობრი
**სარკისებრი კობრი** — სელექციის გზით გამოყვანილი კობრის ხელოვნური ჯიში. აქვს ძალიან დიდი ქერცლი, წაგრძელებული, ოდნავ შეზნექილი ფორმა. თავი დიდია, პირი დაბალი. ფარფლი მოყვითალო ან მურა ფერისაა. მისი სხეულის სიგრძე 1–1,5 მ, ხოლო წონა 20-25 კგ აღწევს. ზოგჯერ ხელოვნური წყალსატევებიდან ხვდება საერთო მოხმარების ტბებსა და მდინარეებში. ველურ ბუნებაში გავრცელებულია მდინარეთა ნამდინარევსა და ნაგუბებში წყლის მცენარეულობით მდიდარ და ლამიან ფსკერზე. ხელოვნურ წყალსატევებში კვებავენ კომბინირებული საკვებით, ველურ ბუნებაში ყოფნისას იკვებება ფსკერული მცენარეუოლობით, მოლუსკებითა და სხვა ორგანიზმებით. სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა 20 წელი. მრავალ ქვეყანაშია კულტივირებული. სარკისებრი კობრი შემოყვანილია საქართველოშიც, მათ შორის კუმისის ტბაში. სამოყვარულო და სპორტული თევზჭერის ობიექტია.

## სქოლიო
კატეგორია:კობრისებრნი
თეთრი ტბა (ვოლოგდის ოლქი)

**თეთრი ტბა** () — ტბა რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში. მიეკუთვნება კასპიის ზღვის აუზს. მდებარეობს ზღვის დონიდან 113 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1290 კმ², საშუალო სიღრმე 4,1 მ, მაქსიმალური 20 მ. ტექტონიკური წარმოშობისაა, ჩამოყალიბდა მცირე ამპლიტუდური აზევებებისა და დედამიწის ქერქის დაძირვის შედეგად. ნაპირები დამრეცია, პრაქტიკულად მოკლებულია უბეებსა და ყურეებს, გრუნტი ლამიან-ქვიშიანია. მომრგვალო ფორმისაა.

სიგრძე 43 კმ, სიგანე 32 კმ-მდე. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 126 კმ. ნაპირებთან წყალმარჩხია, ადგილ-ადგილ კილომეტრზე სიღრმე არ აჭარბებს 1 მ-ს. ტბის თანამედროვე ჰიდროლოგიური რეჟიმი ჩამოყალიბდა კროხინოს კაშხლის რეკონსტრუქციის შედეგად 1963–64 წლებში, როდესაც თეთრი ტბა მდინარე შექსნასთან ერთად გახდა შექსნის წყალსაცავის ნაწილი.

ტბას ერთვის 17 მდინარე, რომელთაგან უდიდესია კოვჟა და კემა. გამოედიება მდინარე შექსნა. შტორმიან ამინდში მნიშვნელოვნად ღელავს, წყლის სიმღვრივე მატულობს 25 მგ/ლ-მდე. ივლისში წყალი თბება 20 °С-მდე. იძგიფება ნოემბრის დასაწყისიდან მაისის შუა რიცხვებამდე. მინერალიზაცია 120 მგ/ლ. ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის ირგვლივ გადის ბელოზერსკის არხი. ბევრია ორგანული ნივთიერება. მდიდარია თევზით, განვითარებულია თევზჭერა. მოიპოვება ტბის ცქიმურა, ფარგა, კაპარჭინა, წერი, ქორჭილა, იდი, ბლიკა, ნაფოტა და სხვა. სამხრეთ სანაპიროზეა ქალაქ ბელოზერსკი.

## იხილეთ აგრეთვე
* რუსეთის ტბები

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ვოლოგდის ოლქის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
რუსეთის ტბები

მინი|მსოფლიოს უღრმესი ტბა ბაიკალი 
რუსეთის ტერიტორიაზე — 2,7 მილიონზე მეტი მტკნარი და მლაშე ტბაა, რომელთა საერთო ფართობია 400 ათ. კმ²-ზე მეტი (კასპიის ზღვა-ტბის გამოკლებით). ტბიური წყლების საერთო მარაგი აღწევს 26 ათ. კმ³-ს. ტბების დიდ ნაწილს აქვს მყინვარული წარმოშობა. 

რუსეთის ტერიტორიის საერთო ტბიანობა აჭარბებს 2 %-ს და მერყეობს 12,6 %-იდან პრაქტიკულად ნულოვან ნიშნულამდე. ყველაზე ტბიური რაიონია რუსეთის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი, კერძოდ, კარელია, სადაც 61 ათ.-ზე მეტი ტბაა. 

რუსეთის ევროპული ნაწილის უდიდესი ტბებია (რომლებიც განლაგებულია მის ჩრდილო-დასავლეთით) ლადოგი და ონეგი (ფართობით 17,680 და 9720 კმ² შესაბამისად); ჩუდ-ფსკოვის ტბა ესტონეთთან საზღვარზეა (3550 კმ²); ილმენი (დაახლოებით 1000 კმ², ფართობი იცვლება წყლის დონის შესაბამისად) და აგრეთვე ტოპოზერო, ვიგოზერო და სხვები „ტბიურ მხარეს“ შეადგენენ. 

რუსეთის უდიდესი ტბაა (კასპიის გამოკლებით) ბაიკალი, რომელიც ამასთანავე უღრმესია დედამიწაზე; იგი შეიცავს რუსეთის ტბიური მტკნარი წყლის 85 %-ს და მსოფლიო მტკნარი წყლების მარაგის 22 %-ს. ტბის სიგრძეა 636 კმ, საშუალო სიგანე 48 კმ; საერთო ფართობი 31,7 ათ. კმ²; მაქსიმალური სიღრმე 1620 მ. ბაიკალი განლაგებულია რიფტულ ხეობაში და მისი ასაკია დაახლოებით 25 მლნ. წელი. დიდი სიღრმეებით გამოირჩევა აგრთვე ტბა ტელეცკოე (325 მ) ალთაიში და ხანტაის ტბა (420 მ) კრასნოიარსკის მხარეში. 

რუსეთის ტბების უდიდესი ნაწილი მიეკუთვნება შედარებით პატარა ტბების ჯგუფს; არსებობს მარილიანი ტბებიც, რომელთაგან უდიდესია ციმბირის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ჩანის ტბა (1990 კმ²).

## ტბების სია 
## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ტბები