დამირგაია

მინი|458x458პქ|დამირგაიას სადგომი
**დამირგაია** (აზერ. *რკინის კლდე*) — პრეისტორიული ხანის კლდის ხელოვნების ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში. მდებარეობს სოფელ კასუმლოს (მარნეულის მუნიციპალიტეტი) სამხრეთით, 3 კმ-ზე, ზღვის დონიდან 687 მეტრზე. ძეგლი წარმოადგენს ქვის ლოდის (ზომა 5,5 × 7,3 მ) ბუნებრივი დაშლის შედეგად წარმოქმნილ გუმბათისებურ ღრუ სივრცეს, რომელიც პრეისტორიულ ხანაში ადამიანის მიერ დროებითი თავშესაფარის, სადგომის (ინტერიერის ზომები 3,6 X 5,5 მ) ფუნქციით ჩანს ათვისებული. სადგომის ინტერიერში, მთელს სივრცეზე ფიქსირდება წითელი ფერის ბუნებრივი პიგმენტით (ოქრით) შესრულებული სქემატური გამოსახულებები (ზომები 10-20 სმ), მათ შორის ზოომორფული, ანთროპომორფული და გეომეტრიული ფიგურები. მათი შესრულების თარიღად მიჩნეულია ძვ.წ. 6-5 ათასწლეულები. ჯამში დაფიქსირებულია 70-მდე გამოსახულება. ზოომორფულ გამოსახულებებში ცხოველთა სახეობების იდენტიფიცირება რთულია მათი შესრულების სქემატური სტილიდან გამომდინარე, თუმცა მიჩნეულია, რომ აქ წარმოდგენილი ნიმუშები შესაძლოა მიეკუთვნებოდეს ხარის, თხისა და ძაღლისებრ ცხოველებს. გეომეტრიულ გამოსახულებათაგან აღსანიშნავია სამკუთხედები, რომბები და ზიგზაგები.

### ძეგლის აღმოჩენისა და შესწავლის ისტორია 
ძეგლი თავდაპირველად დაფიქსირებული აქვს არქეოლოგ თამაზ კიღურაძეს 1981 წელს. მაშინ, როდესაც იგი არქეოლოგიურ გათხრებს აწარმოებდა ხრამის დიდ გორაზე, ადგილობრივებისაგან მიიღო ინფორმაცია იმ დროისათვის სრულიად უცნობ და უნიკალურ ძეგლზე, რომელსაც აზერბაიჯანულენოვანი მოსახლეობა დამირგაიას უწოდებს. აღმოჩენის უნიკალურობის მიუხედავად, როგორც ჩანს, ძეგლზე შემდგომი კვლევითი სამუშაოები აღარ ჩატარებულა და დროთა განმავლობაში მისი არსებობაც მივიწყებულ იქნა. 

2017 წელს ააიპ "ახალგაზრდა არქეოლოგთა საზოგადოებამ" ძეგლი პრაქტიკულად ხელახლა აღმოაჩინა და რამდენიმე წლის განმავლობაში აქტიურად აწარმოა ინტერდისციპლინური კვლევები.
მინი|340x340პქ|დამირგაიას ზოომორფული გამოსახულებები
დამირგაიას სადგომზე 2020 წელს წარმოებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად ძეგლზე კულტურული ფენების არსებობა არ დადასტურდა, თუმცა მიმდებარე ტერიტორიაზე ზედაპირზევე დაფიქსირდა რამდენიმე საყურადღებო არტეფაქტი (კაჟისა და ობსიდიანის იარაღები), რომელთა ანალიზიც სადგომის ადრეულ ათვისებაზე მიანიშნებს. აქ აღმოჩენილი ქვის იარაღების ანალოგები ფართოდ არის გავრცელებული შულავერ-შომუთეფეს კულტურაში, რომელიც სწორედ ძვ.წ. მე-6 ათასწლეულით თარიღდება. გარდა ამისა, არქეოლოგიური გათხრების დროს აღმოჩნდა შუა საუკუნეების კერამიკის რამდენიმე ფრაგმენტი, რაც იმაზე მიანიშნებს, რომ ამ ადგილს ადამიანი ისტორიულ ხანაშიც იცნობდა. 

ძეგლს 2019 წელს მინიჭებული აქვს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი.

## ლიტერატურა
* მენაბდე მ., კიღურაძე თ., ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის 1980–81 წლების მუშაობის შედეგები, წგ.: საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები, XIII, თბ., 1986;
* ლოსაბერიძე, ლ., დამირგაია - კლდის მხატვრობის უცნობი ძეგლი სამხრეთ საქართველოდან. არქეოლოგია, საქართველოს უნივერსიტეტის სამეცნიერო ჟურნალი, 3: 109-119. თბ., 2019.
* Losaberidze, L., Eloshvili, M., Preliminary report of newly rediscovered rock art site Damirgaya, southern Georgia. Rock Art Research, 37(1): 99-102. 2020.
* Losaberidze, L., Chilingarashvili, G., Eloshvili, M., Datunashvili, G., Chilingarashvili, Z., Kirkitadze, G., Abaishvili, L., Aghapishvili, T., New prehistoric rock art from the Caucasus? Results of the study of the Damirgaya rock shelter in Georgia. Journal of Archaeological Science: Reports, 44, 103548. 2022.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები