სარელსო პირაპირი

thumb|დაკიდული სარელსო პირაპირები
[thumb|[სამგზავრო მატარებელი|სამგზავრო მატარებლის ვაგონის ტამბურში ჩაწერილი მატარებლის გოგორწყვილების (ბორბლების) მიერ სარელსო პირაპირებში დარტყმის შედეგად გამოცემული ხმა]]
[thumb|სატვირთო მატარებლის გავლა სარელსო პირაპირზე, რომლის ქვეშაც შეინიშნება [ბალასტის პრიზმა|ბალასტის ლოკალური გაჭეჭყვა]]
[thumb|დაწოლა პირაპირზე და [შპალი|შპალზე გოგორწყვილების გავლის შემდეგ, ისმის დამახასიათებელი გაორადებული შეწყვილებული დარტყმის ხმები რელსების ბოლოებზე ნახევარვაგონების ურიკების გოგორწყვილების გავლისას]]
**სარელსო პირაპირი** — ორი რელსის შემაერთებელი ადგილი რკინიგზის ტრანსპორტზე. პირაპირი აუცილებლად შეიცავს ღრეჩოს რელსების თავისუფლად დაგრძელებისათვის ტემპერატურის ცვლილებისას (მეტროპოლიტენებში, სადაც ჰაერის ტემპერატურა ნარჩუნდება მუდმივ დონეზე, რელსები დაგებულია ერთმანეთთან მჭიდროდ, რათა არ დაიშვას არასასურველი მეტროს მატარებლების გვერდი-გვერდ ქანაობა გვირაბში მოძრაობისას, რადგანაც წინააღმდეგ შემთხვევაში მატარებლები შეიძლება კორპუსით შეეხონ გვირაბის კედლებს და დააზიანონ ელექტრომოწყობილობების ელემენტები და ასევე თავისი თავიც). რელსებს წარეკვისგან აკავებენ ლითონის საფენები (იზოლირებულ პირაპირებში — დიელექტრიკის (ტექსტოლიტის, ლითონკომპოზიტის), რელსებისგან იზოლირებული გვერდითი და ბოლო საფენებისა და მილისების კომპლექტები, რომლებიც რელსზე ორივე მხრიდან ეჭირება 4—6 ჭანჭიკით. კლასიკურ სარელსო პირაპირზე ზედებზე მოსაჭერი ჭანჭიკების ნახვრეტებს აქვთ წაგრძელებული ფორმა ერთი ნახვრეტის გამოტოვებით, ანუ ექვსი ნახვრეტიდან სამს აქვს წაგრძელებული ფორმა. ზედებში ერთმანეთის საპირისპირო ნახვრეტები პირაპირის სხვადასხვა მხარეს მიიღება სხვადასხვა ფორმის — მრგვალი ნახვრეტი მდებარეობს ოვალურის მოპირდაპირედ. ოვალურ ნახვრეტს აქვს ასეთი ფორმა პირაპირის ჭანჭიკების სპეციალურად ოვალური თავის ნაწილის გამო, რომლებიც შედიან ოვალურ ნახვრეტში და არ ტრიალებენ მასზე ქანჩის მოჭერის დროს. პირაპირის ჭანჭიკების რელსის ნახვრეტები ჭანჭიკის დიამეტრზე 20 მმ-ით მეტია, ეს იმისთვისაა გაკეთებული, რომ უზრუნველყოფილი იქნას რელსის ბოლოს გადაადგილება ტემპერატურული დაგრძელების/დამოკლების შემთხვევაში ჭანჭიკებში გაწყვეტის ძალის აუცილებლობის წარმოქმნის გარეშე. დაკეტილი ღრეჩო (როდესაც ორ მოპირდაპირე რელს შორის ღრეჩოს სიგანეა 0 მმ) მიუთითებს რელსში ტემპერატურული დაძაბულობის შედეგად გამოწვეულ შეკუმშვაზე, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს ლიანდაგის გავარდნა. 20 მმ-ზე მეტი ღრეჩო მიუთითებს პირაპირის ჭანჭიკებში გაწყვეტის ძალის წარმოქმნაზე. 20 მმ-ზე უფრო მეტი სიდიდის ღრეჩოს შემთხვევაში ლიანდაგის მონაკვეთზე იზღუდება მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარე. 35 მმ-ზე უფრო მეტი სიდიდის ღრეჩოს შემთხვევაში უბანზე მატარებელთა მოძრაობა იკეტება პირაპირში უწესივრობის აღმოფხვრამდე.

სარკინიგზო ტრანსპორტისგან ხმაურის, გოგორწყვილებისა და რელსების ცვეთის შემცირების მიზნით, ასევე მატარებელთა მოძრაობის სიჩქარის გასაზრდელად ზოგჯერ გამოიყენება რელსები კუთხით დახრილი პირაპირებით.

სითბური ღრეჩოების პრობლემების გადაწყვეტამ განაპირობა ეგრედ წოდებული უპირაპირო ლიანდაგის შემუშავება. ის გამოიყენება რკინიგზებზე. მოსკოვის მეტროპოლიტენის ბუტოვის ხაზის ესტაკადურ ნაწილზე მიმდინარეობდა უპირაპირო ლიანდაგის მოწყობის სამუშაოები. მოცემული ტექნოლოგია ამცირებს ენერგიის დანაკარგებს და რელსების ცვეთას, ასევე მნიშვნელოვნად ამცირებს პირაპირებში რელსზე დარტყმისას განვითარებული დეფექტების რაოდენობას, პირაპირების ქვეშ აღმოფხვრის ამონაშხეფების პრობლემებს და მნიშვნელოვნად ამცირებს ხმაურის დონეს. უპირაპირო ლიანდაგებს ასევე ხშირად იყენებენ ტრამვაის ლიანდაგების მოწყობისას. სალიანდაგო მეურნეობაში უპირაპირო ლიანდაგების გამოყენება მიეკუთვნება რესურსების დაცვის ტექნოლოგიებს.

წნულში ან რგოლში პირაპირების შესაქმნელად გამოიყენება ორი მანქანა — რელსის სახერხი ჩარხი და რელსის საბურღი ჩარხი. რელსის სახერხი ჩარხი შეიძლება იყოს კუთხესახეხი მანქანის ტიპის დიდი დიამეტრის მჭრელი წრე, რომელიც მოქმედებაში მოდის საკუთარი ბენზინის ძრავით და წინ და უკან მოძრავხერხიანი ძრავით. პირაპირის ჭანჭიკების ნახვრეტების გახვრეტა ხორციელდება რელსის საბურღ ჩარხზე მიმაგრებული მყარადჩამოსხმული ბოლოიანი ბურღით. ჩარხების ბოლო ორი სახეობა მოქმედებაში მოდის ელექტრობის საშუალებით, რომელიც გამომუშავდება ხელით გადასატანი ელექტროსადგურებით.

სურათი:Rail join.jpg|პირაპირი შპალზე
სურათი:Styk podlozeny s mostovou podkladnici.JPG|პირაპირი ახლოს მყოფ შპლებს შორის საერთო ქუსლით და მიდუღებული საპირაპირე შემაერთებელი ზედებით და შუშაპლასტიან რელსის თავებს შორის პროფილური იზოლირებული საფენით
სურათი:Сварной стык рельса на рельсовозе.jpg|სარელსო წნულის ქარხნული შედუღებული პირაპირი უპირაპირო ლიანდაგისთვის
სურათი:4115 Schweissstelle Umgebung.jpg|შედუღებული პირაპირები ალუმინოთერმიტული შედუღების შემდეგ ადგილზე
სურათი:Стык плетей.JPG|სარელსო წნულების გამათანაბრებელი პირაპირი და დაჭერილი პირაპირული შემაერთებლები

## ლიტერატურა
* В. Б. Каменский, Л. Д. Горбов. *Справочник дорожного мастера и бригадира пути* // М.: Транспорт, 1985 г. 487 с. С. 68, 118, 154—200, 293—300, 327, 341, 351, 403—407.
* Барыкин Ф. Д., Бром-Берг Е. М. *Технический справочник железнодорожника*. Том 5. «Путь и путевое хозяйство» // М.: Государственное транспортное железнодорожное издательство, 1951 г. 597 с.
* Крейнис З. Л., Коршикова Н. П. *Техническое обслуживание и ремонт железнодорожного пути* // М.: УМК МПС России, 2001 г. 768 с.
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Рельсовый стык. Достоинства и недостатки. Статья в разделе «О железной дороге» на сайте ООО «Уральская железнодорожная компания».

## სქოლიო
კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა