ბერნარდ ბოლცანო

**ბერნარდ ბოლცანო ** (; დ. 5 ოქტომბერი, 1781, პრაღა — გ. 18 დეკემბერი, 1848, პრაღა) — ჩეხი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი, ფილოსოფოსი და თეოლოგი.

## ბიოგრაფია 
1805–1820 წლებში ხელმძღვანელობდა პრაღის უნივერსიტეტის რელიგიის ისტორიის კათედრას, 1805 წლიდან სამეცნიერო სამეფო ჩეხური საზოგადოების წევრი და იმავე უნივერსიტეტის ფილოსოფიიის ფაკულტეტის დეკანი იყო. 1820 წელს თავისუფლად მოაზროვნე ბოლცანო დაითხოვეს უნივერსიტეტიდან. ბოლცანოს აზრით „ფილოსოფია არის მეცნიერება ყველა ჭეშმარიტების ობიექტური კავშირის“, მათი საფუძვლების შესახებ. ფილოსოფიის ამოცანაა „გაგვხადოს მართლაცდა ბრძენნი და კეთილნი“. 
thumb|left|200px|ბერნარდ ბოლცანო
ბოლცანომ შექმნა პლატონისტური ანტიფსიგოლოგისტური თეორია „ჭეშმარიტებისა თავისთავად“, რომლის თანახმად ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ მსჯელობის აქტი და მასში გამოსახული „დებულება თავისთავადი“. დებულებისათვის (რომ რაიმე არის ან არ არის) სულერთია ჭეშმარიტია ის თუ არა, გამოთქვა იგი ვინმემ თუ არა. „დებულება თავისთავადი“ არსებობს, ოღონდ არსებობს არა როგორც ნივთი ან პროცესი, არამედ როგორც ნაგულისხმევი, იდეალური. „ჭეშმარიტება თავისთავად“ არის „დებულება თავისთავადი“, რომელიც დაადგენს ვითარებას ისე, როგორც ის არის. მაგალითად: ფოთლების რიცხვი ამა თუ იმ ხეზე იმდენია, რამდენიცაა, მიუხედავად იმისა, იცის ეს ვინმემ თუ არა. გარკვეულობა ასეთი ვითარებისა სუფევს როგორც საზრისი, თუმცა არ არსებობს როგორც ნივთი. სამყარო „ჭეშმარიტებებისა თავისთავად“ მოწესრიგებულია გამომდინარეობის ლოგიკური მიმართებით. „ჭეშმარიტებებში თავისთავადი“ უპირველესია ზნეობრივი კანონი — „ამოირჩიე ყველა მოქმედებიდან მისი ყველა შედეგის გათვალისწინებით ის, რაც ყველაზე მეტად შეუწყობს ხელს კეთილდღეობას მთელისას, სულერთია მის რომელ ნაწილში“. დროის ლოგიკის მეშვეობით ბოლცანომ დაასაბუთა წინააღმდეგობის შეუძლებლობის კანონის ჰეგელისეული კრიტიკის უსაფუძვლობა, პირველმა ჩამოაყალიბა ზუსტი ლოგიკური ცნებები პროპოზიციური ფუნქციისა, მისი შესრულებადობისა და ზოგადმართებულობისა და სემანტიკური გამომდინარეობისა. ცნობილია ბოლცანოს მათემატიკური გამოკვლევები. კარლ ვაიერშტრასზე 30 წლით ადრე მან ააგო უწყვეტი წირი, რომელსაც არც ერთ წერტილში არ აქვს მხები. ბოლცანომ პირველმა მკაცრად დაამტკიცა ძირითადი თეორემები უწყვეტი ფუნქციების შესახებ. ბოლცანო მიიჩნევს რა აქტუალურ უსასრულობას ფუნდამენტურ იდეად გეორგ კანტორის წინამორბედად გვევლინება უსასრულო სიმრავლეთა კვლევაში.

## შრომები 
* 1810: *Beyträge zu einer begründeteren Darstellung der Mathematik*
* 1810: *Über die Vaterlandsliebe*
* 1816: *Der binomische Lehrsatz*
* 1816: *Über das Verhältnis der beiden Volksstämme in Böhmen*
* 1817: *Rein analytischer Beweis des Lehrsatzes, daß zwischen zwey Werthen, die ein entgegengesetztes Resultat gewähren, wenigstens eine reelle Wurzel der Gleichung liege*
* 1827: *Athanasia oder Gründe für die Unsterblichkeit der Seele*
* 1834: *Lehrbuch der Religionswissenschaft*
* 1837: *Wissenschaftslehre*
* 1843: *Über den Begriff des Schönen*
* 1849: *Über die Eintheilung der schönen Künste*
* 1851: *Paradoxien des Unendlichen*
* 1867: *Anti-Euklid*
* 1875: *Größenlehre*

## ლიტერატურა
* Кольман Э. Бернард Больцано. М.: Изд. АН СССР, 1955
* Колядко В. И. Бернард Больцано. М.: 1982
* Колмогоров А. Н., Юшкевич А. П. (ред.). Математика XIX века. Том II: Геометрия. Теория аналитических функций. — М.: Наука, 1981. — Т. II
* Рыхлик К. Теория вещественных чисел в рукописном наследии Больцано. // Историко-математические исследования. — М.: Физматгиз, 1958. — № 11. — С. 515-532
* Больцано, Бернгард // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Bolzano’s Philosophy of Mathematical Knowledge 
* The Philosophy of Bernard Bolzano: Logic and Ontology
* Bernard Bolzano: English Translations and Selected Texts
* Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (First Part: A - C)
* Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (Second Part: D - L)
* Annotated Bibliography on the Philosophical Work of Bolzano (Third Part: M - Z)
* Digitized Bolzano's works
* Volume 1 of *Wissenschaftslehre* in Google Books
* Volume 2 of *Wissenschaftslehre* in Google Books
* Volumes 3–4 of *Wissenschaftslehre* in Google Books
* Volume 1 of *Wissenschaftslehre* in Archive.org 
* Volume 2 of *Wissenschaftslehre* in Archive.org
* Volume 4 of *Wissenschaftslehre* in Archive.org
* Volume 3 of *Wissenschaftslehre* in Gallica
* Volume 4 of *Wissenschaftslehre* in Gallica

## სქოლიო
კატეგორია:ჩეხი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1781
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1848
კატეგორია:XIX საუკუნის მათემატიკოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფილოსოფოსები
კატეგორია:განმანათლებელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ონტოლოგები