BMPT Terminator

**BMPT „Terminator"** ( — ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანა) — ჯავშნიანი საბრძოლო მანქანა (AFV), შემუშავებული და წარმოებული რუსული კომპანიის Uralvagonzavod-ის მიერ. მანქანა შეიქმნა ტანკებისა და სხვა AFV-ების მხარდასაჭერად საქალაქო ბრძოლებში. BMPT მწარმოებლების მიერ არაოფიციალურად „Terminator"-ად იწოდება. მძიმე შეიარაღებითა და ჯავშნით განსაკუთრებული გამძლეობა საქალაქო ბრძოლებში გამოარჩევს. AFV შეიარაღებულია ოთხი 9M120 Ataka სარაკეტო გამშვებით, ორი 30 მმ 2A42 ავტომატური ქვემეხით, ორი AG-17D გრენადმტყორცნელით და ერთი კოაქსიალური 7.62 მმ PKTM ტყვიამფრქვევით.

BMPT აგებულია ფართოდ გავრცელებული T-72 ძირითადი საბრძოლო ტანკის შასიზე. კონსტრუქცია ეფუძნება საბჭოთა-ავღანეთის ომისა და პირველი ჩეჩნური ომის საბრძოლო გამოცდილებას. BMPT-ის დამტკიცებულ კონსტრუქციამდე შეიქმნა რამდენიმე სხვადასხვა პროტოტიპი. Object 199 „Ramka" პროტოტიპად იქცა თანამედროვე BMPT-სთვის, რომლის ოფიციალური მწარმოებელია Uralvagonzavod. 2013 წლის ბოლოს BMPT-ის ერთადერთ ოპერატორს ყაზახეთი წარმოადგენდა.

რუსეთის სახმელეთო ძალებისთვის მცირე რაოდენობით მიეწოდა შეფასების მიზნით 2005 წლიდან. რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ BMPT საბოლოოდ 2017 წლის აგვისტოში შეუკვეთა. 10-ზე მეტი მანქანის მიწოდება 2018 წლის დასაწყისში განხორციელდა. 2021 წლის 1 დეკემბერს ცენტრალური სამხედრო ოლქის სატანკო დივიზიის სატანკო პოლკში შევიდა BMPT-ის პირველი სრულფასოვანი ასეული — ცხრა საბრძოლო მანქანა. არაოფიციალურად „Terminator-3"-ად წოდებული ვარიანტი T-14 Armata ტანკის შასის, კორპუსისა და კომპონენტების საფუძველზე შეიქმნება.

BMPT-72-ის განახლებული ვარიანტი, სავარაუდოდ, მონაწილეობდა 2022 წელს უკრაინაზე რუსეთის შეჭრაში, პირველად სევეროდონეცკის ბრძოლის დროს დაფიქსირებული.

## კონსტრუქციის ისტორია 
 დროს გამოვლინდა, რომ ქვეითი საბრძოლო მანქანები, მაგალითად BMP-2 (სურათზე), საქალაქო ბრძოლებისთვის საკმარის დაცვას არ უზრუნველყოფდა.

ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანის რამდენიმე სხვადასხვა პროტოტიპი შეიქმნა, მათ შორის **Object 193A** და **Object 745**. **Object 199**-ის მაკეტი პირველად 2000 წლის ზაფხულში გამოჩნდა საჯაროდ. ეს მანქანა ოდნავ განსხვავდებოდა მიმდინარე კონსტრუქციისგან — შეიარაღებული მხოლოდ ერთი 2A42 30 მმ ქვემეხით და ოთხი 9M133 Kornet რაკეტით, კოშკის ერთ მხარეს განლაგებული. BMPT-ის სერიული მოდელი 2002 წელს წარმოებაში შევიდა და მოიცავდა ორ 30 მმ ავტომატურ ქვემეხს, ორ დამოუკიდებელ 30 მმ ავტომატურ გრენადმტყორცნელს და ოთხ Ataka სარაკეტო გამშვებს.

## დანიშნულება 
საქალაქო რელიეფზე გამოყენებისას ყოველ ძირითად საბრძოლო ტანკს ორი BMPT ეყოლება. საქალაქო ბრძოლის გარეთ ეს თანაფარდობა შებრუნებულია — ერთი BMPT ორ ძირითად საბრძოლო ტანკს იცავს. ეს განპირობებულია საქალაქო ბრძოლის სირთულითა და მრავალ სამიზნეს ერთდროულად, სხვადასხვა სიმაღლეზე შეტევის უნარის მქონე მრავალფუნქციური ანტიპერსონალური პლატფორმის საჭიროებით. ასეთი მანქანის გამოყენება MBT-ებისთვის საქალაქო ბრძოლას ნაკლებ სტრესულს ხდის და შეუძლია გადმოიღოს სამუშაოს ნაწილი, რათა ტანკები ძირითად ამოცანაზე — სხვა ტანკებთან და გამაგრებულ სამიზნეებთან ბრძოლაზე — კონცენტრირდნენ. BMPT-ის ჯავშნიანი დაცვა MBT-ის ტოლია, ხოლო მძლავრი შეიარაღება პრაქტიკულად ნებისმიერ მტრის ფორმირებასთან საბრძოლო შემადგენლობაში ჩართვის საშუალებას იძლევა. BMPT-ზე განთავსებული მრავალი სასროლი სისტემა ერთდროულად რამდენიმე სამიზნეზე გასროლის შესაძლებლობას იძლევა. შემდეგი შეიარაღებით:
* ოთხი გამშვები 130 მმ 9M120 Ataka-T ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი რაკეტისთვის (ATGM)
* ორი 30 მმ 2A42, 850 ჭურვით
* ორი AG-17D ან ორი AGS-30 30 მმ გრენადმტყორცნელი, 600 ჭურვით
* ერთი 7.62 მმ PKTM ტყვიამფრქვევი, 2 000 ვაზნით

#### ტანკსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღი 
BMPT იყენებს Ataka რაკეტებს მძიმედ დაჯავშნული მანქანების, მათ შორის ტანკების (კუმულაციური საბრძოლო მასა), ქვეითი ჯარის (თერმობარული საბრძოლო მასა) ან საჰაერო სამიზნეების (უწყვეტი ღეროს საბრძოლო მასა) სანადგურებლად. რაკეტები მხოლოდ გამშვებებშია განთავსებული, დამატებითი მარაგის გარეშე. ATGM გამშვებთა წყვილი კოშკის ორივე მხარეს მდებარეობს. გამშვებების ამწევი კუთხე +25°-მდე, ხოლო ჩამწევი კუთხე −5°-მდეა. Terminator-ის ATGM-ები ლაზერული სხივის მიყოლის SACLOS მართვის მეთოდს იყენებს. 9M120 Ataka-ს ორიგინალი რაკეტა 130 მმ დიამეტრისაა და მოიცავს ტანდემ საბრძოლო მასას, რომელსაც ასაფეთქებელი რეაქტიული ჯავშნის (ERA) გარღვევა შეუძლია. ტანდემ საბრძოლო მასა ERA-ს მიღმა 800 მმ RHA-ს აღწევს, ხოლო გვიანდელი ვარიანტები ERA-ს შემდეგ 950 მმ RHA-ს გარღვევას ახდენს. ანტიპერსონალური ვარიანტი (9M120F) შეიცავს თერმობარულ საბრძოლო მასას და 9.5 კგ TNT ექვივალენტის ასაფეთქებელ ეფექტს ქმნის. 7.62 მმ PKTM ტყვიამფრქვევი მთავარ შეიარაღებასთან კოაქსიალურად მოთავსებული და 2 000 ვაზნით არის მომარაგებული. BMPT-ის ორივე მხარეს, ერთი ეკიპაჟის წევრის მიერ მართვადი. ორივე გრენადმტყორცნელისთვის სულ 600 ერთეული 30 მმ ყუმბარა ინახება. გრენადმტყორცნელები გადატენვის გარეშე ფუნქციონირებს, ვინაიდან თითოეული ერთ ლენტზე 300 ჭურვს შეიცავს. ავტომატური გრენადმტყორცნელების ოპერატორები „Agat-MR" დღე/ღამის დამოუკიდებლად სტაბილიზებული სამიზნე-ოპტიკური ხელსაწყოებით არიან უზრუნველყოფილი. Terminator-ის ეკიპაჟი ხუთ კაცს შეადგენს: მანქანის მეთაური, მძღოლი, მსროლელი და ორი გრენადმტყორცნელის ოპერატორი. ეკიპაჟი NBC დაცვით არის უზრუნველყოფილი — გადარჩენა რადიაციული, ქიმიური და ბიოლოგიური იარაღის წინააღმდეგ. ოფციურად, BMPT-ს შეიძლება დაემონტაჟოს ნაღმსაწმენდი მოწყობილობები, მაგ. KMT-7 ან KMT-8 ნაღმთვლელები. T-72 ტანკების BMPT-ად გადაკეთებაც შესაძლებელია. Terminator 2-ს შეუძლია ეფექტიანად გაანადგუროს მტრის ტანკები, ჯავშნიანი პერსონალის მატარებლები და სხვა ჯავშნიანი ტექნიკა, ასევე ჩაახშოს მტრის სასროლი PositionPoints და ქვეითი ჯარი გრენადმტყორცნელებისა და ტანკსაწინააღმდეგო სასროლი სისტემებით. Terminator 1-ისგან განსხვავებით, Terminator 2 მხოლოდ რეტროფიტის პაკეტია — ძველი T-72B ან T-72M ტანკები BMPT-72-ის სტანდარტამდე განახლდება. Terminator 2 ექსპორტის ბაზარზეა ორიენტირებული (კერძოდ, ოფსეტ გარიგებების ფარგლებში).

მოძველებული ტექნიკის გადაკეთება მყიდველის ობიექტებზე შეიძლება განხორციელდეს.

### შეიარაღება და FCS 
ორი ავტომატური გრენადმტყორცნელი ამოღებულია მათი ოპერატორებიდან გამომდინარე, ეკიპაჟი სამ კაცამდე შემცირდა; ბალისტიკური კომპიუტერი ელექტრონული და სრულად ციფრულია, ამინდის და ტოპოგრაფიული სენსორების ნაკრებით.

### დაცვა 
მიუხედავად იმისა, რომ ახალი BMPT-ის მასა ოთხი მეტრული ტონით შემცირდა, დაცვის დონე წინამორბედზე დაბალი არ გახდა.

Armata-ს ამოძრავებს ახალი თაობის 1 500 ც.ძ.-ის მულტისაწვავი დიზელის ძრავა ჰიდრომექანიკური ავტომატური გადაცემათა კოლოფთან (წინა ორი ვარიანტისგან განსხვავებით), მაქსიმალური სიჩქარით 65–70 კმ/სთ, გარბენით 550 კმ და სიმძლავრე/მასის თანაფარდობით 30 ც.ძ./ტ-ზე მეტი.

## საომარი ისტორია 
### რუსეთის შეჭრა უკრაინაში 
BMPT რუსეთმა პირველად 2022 წლის 18 მაისს გამოიყენა უკრაინაში, RIA Novosti-ს ცნობით. უკრაინაში განლაგებული BMPT-ები, სავარაუდოდ, AGS-17 გრენადმტყორცნელებით იყვნენ აღჭურვილი. სამსახურში მხოლოდ დაახლოებით 10 BMPT-ის ყოფნის გამო, ომზე ზემოქმედება შეზღუდულია. პირველად სევეროდონეცკის ბრძოლის დროს უკრაინაში დაფიქსირდა.

განლაგებული დაახლოებით 10 BMPT-იდან, კადრებზე ჩანს 1 განადგურებული და 2 დაზიანებული. 2023 წლის 9 თებერვალს, კრემინის მახლობლად, ლუჰანსკში, BMPT უკრაინული საარტილერიო ცეცხლით განადგურდა. 2023 წლის ივლისში, რუსეთის მე-3 არმიის კორპუსმა გამოაქვეყნა კადრები, სადაც Terminator ღამით 30 მმ ავტომატური ქვემეხით და Ataka ტანკსაწინააღმდეგო რაკეტებით ისვრის. 2023 წლის სექტემბერში მესამე მანქანა კრაუდფანდინგით შეძენილმა კამიკაძე-დრონმა დაარტყა; BMPT-ის ამოსაღებად გამოგზავნილი BREM-1 ჯავშნიანი სამდეზო მანქანა ასევე განადგურდა, სავარაუდოდ.

ჟურნალისტისა და სამხედრო ექსპერტ ოლექსანდრ კოვალენკოს ცნობით, BMPT Terminator 2024 წლის ოქტომბრის ბოლოს კურახოვეს მიმართულებით სავარაუდოდ განადგურდა ან დაზიანდა, რაც — თუ დასტურდება — ასეთი მანქანის წლეულ პირველ დანაკარგს წარმოადგენს.

## ოპერატორები 
### მიმდინარე ოპერატორები 
;
*ხალხის ეროვნული არმია (ალჟირი) – 2016 წლის აპრილში რუსეთმა და ალჟირმა 300 „Terminator"-ის მიწოდების შეთანხმება გააფორმეს. მიწოდება 2018 წელს დაიწყო. 2023 წლის მდგომარეობით, 13-ზე მეტია მიწოდებული.
;
*ყაზახეთის რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალები – 10 BMPT შეუკვეთეს 2010 წელს, რუსეთმა 2011-2013 წლებში მიაწოდა. 2012 წელს 30 BMPT-ის დამატებითი შეკვეთა განიხილეს, თუმცა 2013 წლის ბოლოს შეკვეთა, შესაძლოა, არ გაფორმებულიყო.
;
*რუსეთის სახმელეთო ძალები – პირველი კონტრაქტი 2017 წელს გაფორმდა. მიწოდება 2018 წლის მარტში დაიწყო და 2025 წლის ბოლომდე გაძლიერებული დაცვით გრძელდება Militarnyi-ს ცნობით.

### წარუმატებელი შეთავაზებები 
;
*აზერბაიჯანის სახმელეთო ძალები – DEX 2014 თავდაცვის გამოფენაზე ბაქოში Rosoboronexport-მა შემოგვთავაზა მიმდინარე T-72 ტანკების ღრმა მოდერნიზაცია ტანკის მხარდამჭერი საბრძოლო მანქანის კონფიგურაციამდე. აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა „Terminator-2"-სა და Ka-52 „Alligator" ვერტმფრენისადმი ინტერესი გამოხატა.
;
*პერუს სახმელეთო ჯარი – Uralvagonzavod-მა შემოგვთავაზა ძველი T-55 ტანკების მოდერნიზაცია BMPT-ის კოშკის მონტაჟით. პერუს სახმელეთო ჯარი 2013 წლის ბოლოს ახალი ძირითადი საბრძოლო ტანკის შეძენას გეგმავდა. Uralvagonzavod-ის განცხადებით, განახლებისას T-55-ის ძრავა, გადაცემათა კოლოფი და ამორტიზატორი შეცვლას არ მოითხოვს. ძრავის ჯგუფის და ამორტიზატორის განახლებით მობილობის გაზრდაც შეიძლება.

## იხილეთ აგრეთვე 
## შენიშვნები 
## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* UralVagonZavod – Boyevaya mashina ognevoy podderzhki Terminator-2
* Diesel engine B-84 – Chelyabinsk tractor plant (ChTZ)
* Diesel engine B-94 C2 – Chelyabinsk tractor plant (ChTZ)
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ტანკები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:საბრძოლო მანქანები
კატეგორია:ტანკები