მსოფლიოს ჩემპიონატი ჭადრაკში ვაჟთა შორის

ადამიანთა სწრაფვამ პირველობისაკენ უკვე მეცხრამეტე საუკუნის 30-ან წლებში მიიყვანა მოჭადრაკეები ჩაეტარებინათ მატჩები მსოფლიოში უძლიერესის გამოსავლენად. 1834 წელს ლონდონში გაიმართა პირველი ასეთი მატჩი ინგლისელ ალექსანდრ მაკდონელსა და ფრანგ ლუი ლაბურდონეს შორის. რა თქმა უნდა, მაშინ არავითარი შესარჩევი სისტემა არ არსებობდა და ლონდონში შეხვდნენ ის მოჭადრაკეები, რომლებიც საერთო აზრით ითვლებოდნენ უძლიერესებად. ლონდონის მატჩი ლაბურდონემ მოიგო და ის გახდა კიდეც მსოფლიოს პირველი არაოფიციალური ჩემპიონი.

შემდგომში კიდევ ოთხი ასეთი არაოფიციალური მატჩი გაიმრთა და მხოლოდ 1886 წლის მატჩით ვილჰელმ სტეინიცსა და იოჰან ცუკერტორტს შორის დაიწყო მსოფლიოს ოფიციალური პირველობის გათამაშება.

მეორე მსოფლიოს ომამდე მიუხედავად იმისა, რომ ფიდე 1924 წელს შეიქმნა, მსოფლიოს პირველობაზე მატჩების გამართვა მაინც მოჭადრაკეების პრორეგატივა იყო. მსოფლიოს ჩემპიონი თავად ირჩევდა მეტოქეებს, ან თავისთვის არასასურველ მეტოქეს ისეთ ფინანსურ პირობებს უყენებდა რომელსაც ეს უკანასკნელი ვერ შეასრულებდა. ამიტომაც ვერ ითამაშეს მატჩები მსოფლიოს პირველობაზე თავისი დროის ისეთმა მოჭადრაკეებმა, როგორებიც იყვნენ აარონ ნიმცოვიჩი, აკიბა რუბინშტეინი და სხვები.

1946 წელს როდესაც გარდაიცვალა მოქმედი მსოფლიოს ჩემპიონი, ალექსანდრე ალიოხინი, ფიდემ თავის ხელში აიღო მსოფლიოს პირველობის გათამაშება. 1948 წელს ფიდემ ჩატარა მატჩ-ტურნირი მსოფლიოს ხუთი (ამერიკელმა ფაინმა უარი განაცხადა) უძლიერესი მოჭადრაკის მონაწილეობით, რომლის გამარჯვებულსაც ოფიციალურად მიენიჭა მსოფლიოს ჩემპიონის წოდება. ამავე დროს შემოიღო სამწლიანი ციკლი, რომელიც იწყებოდა ზონალური ტურნირებით, შემდეგ გრძელდებოდა პრეტენდენტთა ტურნირით და მთავრდებოდა მატჩით პრეტენდენტსა და მსოფლიოს მომქმედ ჩემპიონს შორის (შემდგომში ზონალურ და პრეტენდენტთა ტურნირებს შორის ჩაჯდა საზონათაშორისო ტურნირი, ხოლო პრეტენდენტთა ტურნირი შეცვალა პრეტენდენტთა მატჩებმა).

1960–1963 წლების ციკლამდე მატჩში დამარცხებულ მსოფლიოს ჩემპიონს ჰქონდა მატჩ-რევანშის უფლება, რომელიც ორჯერ წარმატებით გამოიყენა მიხეილ ბოტვინიკმა. მატჩის ფრედ დამთავრების შემთხვევაში ჩემპიონი ყოველთვის ინარჩუნებდა თავის ტიტულს.

## არაოფიციალური  მატჩები  მსოფლიოს  პირველობაზე 
შენიშვნა: ეს  შეჯიბრება  შედგებოდა  6 მატჩისაგან,  რომელთა  შედეგები   ცალ-ცალკე  ასეთია:
ლაბურდონე - მაკდონელი
* I მატჩი  18-7 (+16=4-5)
*II მატჩი  4-5 (+4=0-5)
*III მატჩი  6,5-5,5 (+6=1-5)
*IV მატჩი  11,5-6,5 (+8=7-3)
*V მატჩი  7,5-4,5 (+7=1-5)
*VI მატჩი  4-5 (+4=0-5)

## მატჩები  მსოფლიოს  პირველობაზე 
## მატჩ-ტურნირი  მსოფლიოს  პირველობაზე 
18.1948  ჰააგა, მოსკოვი

! style="background: #ddffdd;"|ა
! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე  
! s! style="background: #ddffdd;"|1
! s! style="background: #ddffdd;"|2  
! s! style="background: #ddffdd;"|3 
! s! style="background: #ddffdd;"|4
! s! style="background: #ddffdd;"|5
! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
|------
|1
|მიხეილ ბოტვინიკი
|
|=; =; 1; =; =
|1; 1; 1; 1; 0
|1; =; 0; 1; 1
|1; =; 1; =; =
|14
|---
|2
|ვასილი სმისლოვი
|=; =; 0; =; =
|
|0; 0; =; 1; =
|=; =; 1; =; =
|1; 1; 0; 1; 1
|11
|----
|3
|პაულ კერესი
|0; 0; 0; 0; 1
|1; 1; =; 0; =
|
|0; =; 1; 0; =
|1; =; 1; 1; 1
|10,5
|----
|4
|სამუელ რეშევსკი
|0; =; 1; 0; 0
|=; =; 0; =; =
|1; =; 0; 1; =
|
|1; =; =; 1; 1
|10,5
|----
|5
|მაქს ეივე
|0; =; 0; =; =
|0; 0; 1; 0; 0
|0; =; 0; 0; 0
|0; =; =; 0; 0
|
|4
|----
|}

## მატჩები  მსოფლიოს  პირველობაზე 
## მატჩები  მსოფლიოს  პირველობაზე   პროფესიონალ  მოჭადრაკეთა  ასოციაციის   ვერსიით 
1993  წელს    ფიდეს   პოლიტიკით   უკმაყოფილო   გარი  კასპაროვმა  და    ნაიჯელ  შორტმა  (მან  გაიმარჯვა  პრეტენდენტთა   ტურნირში  )  უარი  განაცხადეს    ეთამაშათ    მატჩი   მსოფლიოს  პირველობაზე   ფიდეს  ეგიდით  და  თავისი  მატჩი  ითმაშეს    ახლად  ჩამოყალიბებული    პროფესიონალ  მოჭადრაკეთა   ასოციაციის   ეგიდით.  ეს   ორგანიზაცია    ამ  ორი  მოჭადრაკის   თოსნობით  1993  წელს  შეიქმნა.  მომდევნო  მატჩი  კასპაროვს  ალექსეი  შიროვთნ  უნდა  ეთმაშა,  მაგრამ  მატჩი  არ  შედგა.  არ  გამართულა  არც  განმეორებითი  მატჩი  ანანდთან. 1996  წელს   ასოციააციამ  სპონსორები  ვერ  იშოვა  და  მალევე  დაიშლა.  კასპაროვმა  გადაწყვიტა  დაეცვა  თავისი ტიტული  თავისი  შეხედულებით  ღირსეულ  მეტოქესთნ,  რომელიც  ფინანსურ  პრობლემებსაც  მოაგვარებდა.  ასეთი  მეტოქე  მხოლოდ   ხუთი  წლის  შემდეგ  გამოჩნდა,  ეს  იყო  კრამნიკი.

## მატჩები  მსოფლიოს  პირველობაზე   ფიდეს   ვერსიით
იმავე  წლებში   ფიდე  თავის  ჩემპიონებს  ავლენდა.  როდესაც   კასპაროვმა     და     შორტმა    უარი    თქვეს   ფიდეს  ეგიდით    მატჩის  გამართვაზე,  მაშინ  ფიდემ  ანატოლი  კაპროვსა  და  იან  ტიმანს  შორის  ჩაატარა  თავისი   მატჩი  (მაშინ    ამ  მოჭდრაკეებს     უმაღლესი  ელო  ჰქონდათ  კასპაროვისა  და  შორტის  შემდეგ). 1999  წლიდან  ფიდემ    ჩემპიონატის      ნოკაუტ-სისტემით    ჩატარება   დაიწყო.  ამან  მრავალი   მოჭადრაკის  უკმაყოფილება  გამოიწვია  (განსაკუთრებით   უმაღლესი  ელოს   მქონე   მოჭადრაკეთა   შორის),  ვინაიდან  აქ    შემთხვევითობებს   მეტი  ადგილი  ჰქონდა.  პირველ  ასეთ  ტურნირში    კაპროვი, როგორც  მსოფლიოს  ჩემპიონი,   პირდაპირ  ფილაში  დაუშვეს. მეორე   ტურნირიდან   კი   მსოფლიოს  ჩემპიონს  არავითრი   პრივილეგია  არ  ჰქონდა.  ამის  გამო  ანატოლი  კაპროვმა   ტურნირში     მონაწილეობაზე    უარი  განაცხადა   და  თავის   თავს  ისევ  მსოფლიოს  ჩემპიონად  თვლიდა.   პროფესიონალ  მოჭადრაკეთა   ასოციაციის    დაშლის  შემდეგ  ფიდემ  ისევ  თავის  ხელში  აიღო     მსოფლიოს  პირველობების  ჩატარება. 2005 წელს  ფიდემ    ორწრიანი   ტურნირი  ჩაატარა,  მაგრამ  კასპაროვმა    და  კაპროვმა   ისევ  უარი  თქვეს  თამაშზე. საჭადრაკო  სამყაროში   შექმნილი   ქაოსის  გამო  კასპაროვი  საერთოდ  წავიდა  ჭადრაკიდან. ამის  შემდეგ   ფიდეს  ტურნირის გამარჯვებული,  ვესელინ  ტოპალოვი   ფიდეს  ჩემპიონის  რანგში 2006  წელს   ე.წ.  გამაერთიანებელ  მატჩში  შეხვდა     პროფესიონალთა  ჩემპიონს  ვლადიმერ  კრამნიკს.

8  2005   სან-ლუისი

! style="background: #ddffdd;"|ა
! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე  
! s! style="background: #ddffdd;"|1
! s! style="background: #ddffdd;"|2  
! s! style="background: #ddffdd;"|3 
! s! style="background: #ddffdd;"|4
! s! style="background: #ddffdd;"|5
! s! style="background: #ddffdd;"|6
! s! style="background: #ddffdd;"|7
! s! style="background: #ddffdd;"|8
! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
|------
|1
|ვესელინ ტოპალოვი
|
|1; =
|=; =
|1; =
|1; =
|1; =
|1; =
|1; =
|10
|----
|2
|პიოტრ სვიდლერი
|0; =
|
|=; =
|1; 1
|1; =
|=; =
|=; =
|1; =
|8,5
|-----
|3
|ვისვანათან ანანდი
|=; =
|=; =
|
|0; =
|=; 1
|0, 1
|1; =
|1; 1
|8,5
|----
|4
|ალექსანდრე მოროზევიჩი
|0; =
|0; 0
|1; =
|
|=; 1
|=; 1
|=; =
|=; =
|7
|----
|5
|პეტერ ლეკო
|0; =
|0; =
|=; 0
|=; 0
|
|=; 1
|1; =
|1; =
|6,5
|----
|6
|რუსტამ კასიმჯანოვი
|0; = 
|=; =
|1; 0
|=; 0
|=; 0
|
|=; =
|0; 1
|5,5
|----
|7
|მაიკლ ადამსი
|0; =
|=; =
|0; =
|=; =
|0; =
|=; =
|
|=; =
|5,5
|----
|8
|იუდით პოლგარი
|0; =
|0; =
|0; 0 
|=; =
|0; =
|1; 0
|=; =
|
|4,5
|---
|}

## გამაერთიანებელი    მატჩი 
## გაერთიანების     შემდეგ  
1. 2007  მეხიკო

! style="background: #ddffdd;"|ა
! s! style="background: #ddffdd;"|მოჭადრაკე  
! s! style="background: #ddffdd;"|1
! s! style="background: #ddffdd;"|2  
! s! style="background: #ddffdd;"|3 
! s! style="background: #ddffdd;"|4
! s! style="background: #ddffdd;"|5
! s! style="background: #ddffdd;"|6
! s! style="background: #ddffdd;"|7
! s! style="background: #ddffdd;"|8
! s! style="background: #ddffdd;"|ქ
|------
|1
|ვისვანათან ანანდი
|
|=; =
|=; =
|=; =
|=; 1
|=; 1
|1; =
|1; =
|9
|----
|2
|ვლადიმირ კრამნიკი
|=; =
|
|=; =
|=; 1
|=; =
|1; 0
|=; 1
|=; =
|8
|-----
|3
|ბორის გელფანდი
|=; =
|=; =
|
|=; =
|=; =
|1; =
|1; 1
|=; 0
|8
|----
|4
|პეტერ ლეკო
|=; =
|=; 0
|=; =
|
|=; =
|=; 1
|0; =
|=; 1
|7
|----
|5
|პიოტრ სვიდლერი
|0; =
|=; =
|=; =
|=; =
|
|0; =
|=; =
|=; =
|6,5
|----
|6
|ალექსანდრე მოროზევიჩი
|=; 0 
|0; 1
|0; =
|=; 0
|1; =
|
|=; =
|0; 1
|6
|----
|7
|ლევონ არონიანი
|0; =
|=; 0
|0; 0
|1; =
|=; =
|=; =
|
|=; 1
|6
|----
|8
|ალექსეი გრიშუკი
|0; =
|=; =
|=; 1 
|=; 0
|=; 0
|1; 0
|=; 0
|
|5,5
|---
|}

## ლიტერატურა 
* Шахматы. Энциклопедический словарь. Москва. изд. ,,Советская Энциклопедия’’ 1990

კატეგორია:ფიდე