open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ინტერფერონი

**ინტერფერონი** () — დამცველი ცილა, რომელსაც გამოიმუშავებს ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების უჯრედები და უჯრედთა კულტურები ვირუსებით მათი დასნებოვნების საპასუხოდ. ინტერფერონი თრგუნავს ვირუსების გამრავლებას უჯრედებში. აღმოჩნდა, რომ ინტერფერონს წარმოქმნიან აგრეთვე ბაქტერიები, რიკეტსიები, ტოქსინები, ნუკლეინის მჟავები, სინთეზური პოლინუკლეოტიდები. ინტერფერონი დაბალმოლეკულური (მოლ მასა 25000-110000) ცილების ჯგუფია. იშლება პროტეოლიზური ფერმენტების გავლენით. ანტისხეულებისაგან განსხვავებით, ინტერფერონი მოქმედებს სხვადასხვა ვირუსების წინააღმდეგ, ამავე დროს იგი თრგუნავს ვირუსულ ნუკლეინის მჟავებს, რითაც აფერხებს მის გამრავლებას. უჯრედში ვირუსული ინფექციის განვითარების შემდეგ ინტერფერონი ეფექტს არ გვაძლევს. როგორც წესი, ინტერფერონი სპეციფიკურია მისი წარმომქმნელი უჯრედებისათვის. ფიქრობენ, რომ ვირუსებზე მოქმედებს არა თვით ინტერფერონი, არამედ სხვა ცილა, რომელიც მისი გავლენით გამომუშავდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცილები
კატეგორია:ციტოკინები
ინტრაზონალური მცენარეულობა

**ინტრაზონალური მცენარეულობა** — მცენარეულობა, რომელიც არ ქმნის დამოუკიდებელ ზონას და, აზონალური მცენარეულობისაგან განსხვავებით, ჩართულია გარკვეულ ზონაში. მაგალითად, მლაშობი და ბიცობი ნიადაგების მცენარეულობა უდაბნოსა და ველის (სტეპის) ზონებში. ჩვეულებრივ, ინტრაზონალურ მცენარეულობას უფრო მცირე ფართობი უკავია, ვიდრე ზონალურს. მაგრამ ზოგან ადგილობრივი ბუნებრივი პირობების გამო (რელიეფი, ნიადაგი) სჭარბობს კიდევაც მას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოტანიკა
ინტერსექსუალობა

**ინტერსექსუალობა**, *აკუმობა* (ლათ. inter — შუა, შორის; sexus — სქესი) — ცალსქესიან ცხოველში ორივე სქესის ნიშან-თვისებების არსებობა. ეს ნიშნები შუალედურია და ბოლომდე განუვითარებელი (ჰერმაფროდიტიზმი), ამასთანავე, ვლინდება სხეულის ერთსა და იმავე ნაწილზე. ასეთი ორგანიზმის ემბრიონი მეორე სქესის ნიშნების მოგვიანებით იძენს. ინტერსექსუალობა რამდენიმე ტიპისაა: ზიგოტური, ანუ გენეტიკური ინტერსექსუალობა, გამოწვეულია სასქესო ქრომოსომებისა და გენების კომპლექტის ნორმიდან გადახრით, ხოლო ჰორმონული ინტერსექსუალობა ისეთ ცხოველებში ვითარდება, რომელთა სასქესო ჯირკვლები გამოიმუშავებენ მეორეული სასქესო ნიშნების განმსაზღვრელ ჰორმონებს. ასეთი ცხოველის კასტრაციისა და მასში მეორე სქესის სასქესო ჯირკვლების გადანერგვისას ორგანიზმი ინტერსექსი ხდება (იხ. ჰერმაფროდიტიზმი).

ინტერსექსი „ორმაგი“ ბიოლოგიური სქესის მქონე ადამიანს აღნიშნავს. არსებობს ბევრი გენეტიკური, ჰორმონული და ანატომიური ვარიაცია, რომელიც ადამიანის ინტერსექსუალობას განაპირობებს (მაგ. კლინეფელტერის სინდრომი). მშობლები და ექიმები ხშირად ინტერსექს ახალშობილებს რომელიმე კონკრეტულ სქესს მიაწერენ და შესაბამის ოპერაციასაც უტარებენ, რათა შესაბამისობაში მოიყვანონ ახალშობილის სხეული არჩეულ სქესთან. ეს პრაქტიკა სულ უფრო მეტად საკამათო ხდება, და მის წინააღმდეგ უკვე ზრდასრული ინტერსექსი ადამიანები გამოდიან. ტერმინი „ინტერსექსი“ არ შეიძლება ჩანაცვლდეს სხვა დეფინიციით და არ არის სინონიმი სიტყვა ტრანსგენდერისა.

## სქოლიო 
კატეგორია:გენდერი
კატეგორია:სექსუალობა
კატეგორია:ლგბტ ტერმინები
ვედები

**ვედები** (სანსკრ. वेद „ცოდნა“) — უძველესი ინდური სიბრძნისმეტყველების წიგნები, რელიგიურ-ლიტერატურული ძეგლები, მორალისა და სამართლის კოდექსები, ფილოსოფიური, მხატვრული, მითოლოგიური შინაარსების შემცველნი, რომელთა შექმნის საიდუმლო ძვ. წ. მეორე ათასწლეულის მიღმა იკარგება.    
[მინი|მარცხნივ|[რიგვედა, დავანაგარზე შესრულებული მანუსკრიპტი, ადრეული მეცხრამეტე საუკუნე]]
სულ ოთხი მთავარი წიგნია (ჩაწერა უფრო მოგვიანებით მოხდა, ძვ. წ. 1500-1000 წლებში): 3 წოდების ცოდნა: რიგვედა (ანუ ჰიმნების ვედა), იაჯურვედა (ეს არის მსხვერპლის შეწირვასთან დაკავშირებული ვედა), სამავედა, ათარვავედა (მოგვთა ვედას) მათ მიეკუთვნება და მათგან გამომდინარეობს ბრაჰმანა (ე. ი. ვედების კომენტარები), სუტრა, ეროვნული ეპოსების — მაჰაბჰარატას და რამაიანას ძირები და სხვა, შემდეგ მოდის გვიანი ვედის ლიტერატურა (დაახ. ძვ. წ. 500 წელი). ათარვავედა შეიცავდა ცეცხლის ქურუმთა მაგიურ ფორმულებს, ავსულთა განმარიდებელ შელოცვებს, სამავედა — სამსხვერპლო გალობას და მისთ.

ვედები დაედო საფუძვლად ვედური რელიგიის შექმნას. ვედური ღმერთებიდან ცნობილია: ცის ღმერთი დიაუსი, ცეცხლის ღმერთი აგნი, წვიმის და მეხისა — ინდრა, მზის ღმერთი — სურია (ინდრას ორეულია რუდრა). ვედები ცნობენ ბოროტ დემონებს. მთავარი დემონი იყო წყლის გამტაცებელი ვრიტრა, გვალვის განსახიერება. დედამიწას აქაც ქალღმერთი ჰყავს — პრითხივი, განთიადს — უშასი (ინდოელთა ეოსი), ღმერთების დედა იყო ადითი. ვედური რელიგიის კულტი ითხოვდა მსხვერპლთშეწირვას, მაგიური ადათ-წესების დაცვას. მისი შემდგომი განვითარების შედეგად შეიქმნა ბრაჰმანიზმი, რაც უკვე ცნობს უზენაეს ღმერთს — ბრაჰმას და წმინდა სამებას, ტრიმურტს: ბრაჰმა-ვიშნუ-შივა. ხელოვნების ძეგლებში სამთავიანი ელდის მომგვრელი ღვთაებაა.

ვედების კრებული ხალხთა ერთ-ერთი მთავარი რელიგიის თავისებური „კოდექსია“, „ინდუიზმის ბიბლია“. ქრისტიანობა თავიდანვე მტრულად შეხვდა, სხვა ინდურ რელიგიებთან ერთად, წარმართულ მწვალებლობად გამოაცხადა., „უაზრო სიგიჟე“ და „ღვთის გარეგანი“ უწოდა. ვედიზმი — ხალხური რელიგია (მთავარი ღმერთი — ინდრა). მთავარი მოტივებია - სამსხვერპლო კულტი, მითური სიმბოლიკა, მისნობა.

## ლიტერატურა 
* აკაკი გელოვანი „მითოლოგიური ლექსიკონი“
* .
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Veda In Hindi & Sanskrit
* GRETIL etexts
* The Vedas at sacred-texts.com
* Vedas: Rig, Sama, Yajur, and Atharva 
* Vedas and Upanishads Complete set 

კატეგორია:ინდუისტური ტექსტები
კატეგორია:სანსკრიტული ტექსტები
არ დაიდარდო (რადიოსადგური)

200px|thumb|right|რადიოსადგურ ”არ დაიდარდოს” ლოგო.
**არ დაიდარდო** — ქართული მუსიკალური რადიოსადგური FM-დიაპაზონზე, რომელიც 2004 წლის 1 ივნისს გავიდა ეთერში. რადიო “არ დაიდარდომ” პირველმა შეთავაზა მსმენელს ერთიან სისტემაში მოყვანილი ყველა დროის საუკეთესო ქართული მუსიკა 24 საათის განმავლობაში. გახსნის დღიდან ის უდიდესი პოპულარობით სარგებლობს როგორც ახალგაზრდა, ისე უფროსი ასაკის მსმენელთა შორის. “არ დაიდარდოს” ეთერში ჟღერს რეტროდან დაწყებული უახლესი მუსიკალური მიმდინარეობებით დამთავრებული ყველა პოპულარული ქართული მელოდია.

## სიხშირეები 
* თბილისი - FM 96.7  
* ბათუმი, ოზურგეთი - FM 101.9
* გორი - FM 102.0
* დმანისი - FM 103.0
* ზუგდიდი - FM 107.7
* ახალციხე - FM 106.1
* თელავი - FM 105.7
* ქუთაისი - FM 102.7

## რესურსები ინტერნეტში
* რადიოსადგურის ოფიციალური საიტი
* რადიოსადგურის ოფიციალური Facebook-ის გვერდი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფორტუნა
* ფორტუნა+

კატეგორია:საქართველოს რადიოსადგურები
გაიუს იულიუს კეისარი (უფროსი)

მინი|გაიუს იულიუს კეისარი
**გაიუს იულიუს კეისარი** (ძვ. წ. 140 - ძვ. წ. 85) — რომაელი სენატორი, გაიუს მარიუსის მხარდამჭერი, გაიუს იულიუს კეისარის მამა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Livius.org: გაიუს იულიუს კეისარი (უფროსი) 

კატეგორია:რომაელი სენატორები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 140
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 85
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
ინფექციური დაავადებები

მინი|შეფერადებული მიკრო სურათი რომელიც აჩვენებს მალარიის სპორების მიდგუტში შეჭრას
**ინფექციური დაავადებები** — გადამდები დაავადებები. ორგანიზმში მაავადებელი აგენტის შეჭრით გამოწვეული დაავადებები. რომელთა საერთო ძირითადი ნიშანი ის არის, რომ დაავადება ავადმყოფის ან ინფექციამატარებლისაგან შეიძლება გადაედოს ჯანმრთელ ადამიანს. ინფექციური დაავადებები იმით განსხვავდება არაინფექციური დაავადებებისაგან, რომ ინფექციული დაავადებათა დროს როგორც ორგანიზმს, ისე მაავადებელ აგენტს აქვს გარკვეული ბიოლოგიური აქტივობა. პათოგენური მიკროორგანიზმის მოქმედების შედეგად ვითარდება რთული პროცესი, რომლის თავისებურებებს განსაზღვრავს დაავადების გამომწვევი და ორგანიზმის ფიზიოლოგიური მდგომარეობა. ინფექციის წყარო შეიძლება იყოს ავადმყოფი, გამოჯანმრთელებული ადამიანი (რომელიც რამდენიმე კვირის მანძილზე კიდევ გამოყოფს დაავადების გამომწვევებს, მაგ., დიფთერიის, კუჭნაწლავის ინფექციის და სხვა დროს) და ინფექციის მატარებელი. ინფექციური დაავადებათა დროს პათოლოგიური პროცესი ჩვეულებრივ კანონზომიერად ვითარდება და გამოიყოფა შემდეგი ეტაპები: 
#დასნებოვნების მომენტი, ე. ი. დაავადების გამომწვევის შეჭრა ორგანიზმში; 
#ფარული (ლატენტური) ანუ ინკუბაციური პერიოდი - დასნებოვნების მომენტიდან დაავადების პირველი სიმპტომების გამოვლენამდე; 
#წინამორბედების (პროდრომული) პერიოდი, რომელსაც თან ახლავს საერთო სისუსტე, უგუნებობა, თავის ტკივილი, ტემპერატურის უმნიშვნელო მომატება და სხვა; 
#დაავადების განვითარების პერიოდი - დაავადების დამახასიათებელი ნიშნების გამოვლენა; 
#დაავადების სრული სურათის ჩამოყალიბების პერიოდი; 
#დაავადების ჩამთავრების პერიოდი, როდესაც თანდათანობით (ლიზისი) ან უეცრად (კრიზისი) ეცემა სხეულის ტემპერატურა და ქრება კლინიკური ნიშნები; 
#გამოჯანსაღების (რეკონვალესცენციის) პერიოდი. ინფექციური დაავადებათა გადატანის შემთხვევაში უმეტეს შემთხვევაში ვითარდება იმუნიტეტი.

## ლიტერატურა
ინჩხური

**ინჩხური** — მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი ინჩხურისა და პატარა ინჩხურის ძველი სახელწოდება. სოფელში მოქმედებდა წმინდა გიორგის ეკლესია. ამჟამად მარტვილის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: დიდი ინჩხური, ლებაჩე, პატარა ინჩხური) სახელია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ინწობა

**ინწობა** — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 83 კმ². მდინარე ინწობაზე არის ჰიდროელექტროსადგური. მარჯვნიდან იერთებს მდინარე ბოლიას.

აღსანიშნავია, რომ ძველი ქალაქი გრემი ლოკალიზდება დღევანდელი სოფელი გრემის სამხრეთ-დასავლეთით. მდებარეობს მდინარე ინწობის შუა წელის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებული გორაკის, გრემის მთავარანგელოზის ანსამბლის გარშემო, ალაზნის ვაკეზე. ინწობის ხეობაში ზღვის დონიდან 480 მ სიმაღლეზე გაშენებულია სოფელი გრემი. მდინარის ნაპირებზეა სხვა დასახლებული პუნქტებიც.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
ინწობა (სამონასტრო ანსამბლი)

**ინწობა**, **საბუე** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამონასტრო ანსამბლი. კახეთის მხარეში სოფელ საბუედან (ყვარლის მუნიციპალიტეტი) 7 კმ-ზე. კომლექსში შედის: VI საუკუნის ნათლისმცემლის ეკლესიის და ქვის ზღუდის ნანგრევები, საბრძოლო კოშკი და სხვადასხვა დანიშნულების შენობათა ნაშთები. სამეკლესიანი ბაზილიკის ტიპის ეკლესია ნაგებია თანაბარი ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითა და აგურით. აფსიდით დასრულებული მთავარი ეკლესიის ვიწრო და მაღალი, გეგმით წაგრძელებული შუა ნავი უშუალოდ უკავშირდებოდა სამსხვერპლოს, სადიაკვნეს და ჩრდილოეთ და სამხრეთ ეკლესიებს. სამხრეთ ეკლესიას ჰქონდა დამოუკიდებელი შესასვლელი, რომლის ორი ნალისებრი ფორმის თაღი შუაში აღმართულ სქელ, მასიურ ბოძს ეყრდნობოდა. დასავლეთ კედელზე შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. ეკლესია მრავალჯერ დანგრეულა და შეუკეთებიათ.

2018 წლის 28 დეკემბერს, საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ნატვრის ხე (ფილმი)

***ნატვრის ხე*** — თენგიზ აბულაძის 1976 წელს შექმნილი მხატვრული ტრილოგიის მეორე ფილმი გიორგი ლეონიძის მოთხრობების მიხედვით. დადგმული კინოსტუდიაში „ქართული ფილმი“. ხანგრძლივობა — 87 წთ. სცენარის ავტორი რევაზ ინანიშვილი და თენგიზ აბულაძე. ტრილოგიის დანარჩენი ფილმებია „ვედრება“ და „მონანიება“. 

## როლებში 
*ლიკა ქავჟარაძე (მარიტა)
*სოსო ჯაჭვლიანი (გედია)
*ზაზა კოლელიშვილი (შეთე)
*კოტე დაუშვილი (ციციკორე)
*სოფიკო ჭიაურელი (ფუფალა)
*კახი კავსაძე (მეამბოხე იორამი)
*ოთარ მეღვინეთუხუცესი (ელიოზი)
*რამაზ ჩხიკვაძე (მამაო ოხროხინე)
*ეროსი მანჯგალაძე (ბუმბულა)
*სესილია თაყაიშვილი (მარადია)
*გიორგი ხობუა (ბათულა)
*გივი ბერიკაშვილი (პადღულა)
*ჯემალ ღაღანიძე (თაღრია)
*ბორის წიფურია (ქორია)
*ია ხობუა (გედიას დედა)
*თე­მი­ნა ტუ­ა­ე­ვა­ (ნარგიზა)
*დათო აბაშიძე (გაულაწუნე)
*თინა ბურბუთაშვილი (შეთეს დედა)
*შოთა სხირტლაძე
*ბერტა ხაფავა
*ლეილა ძიგრაშვილი 

## სიუჟეტი 
ფილმი რევოლუციამდელი სოფლის მოზაიკურ პანოს წარმოადგენს, რომელშიც სინამდვილე ორგანულადაა შერწყმული პირობითთან. ამ იდეალისტთა, მეოცნებეთა, ამპარტავანთა და პატივმოყვარეთა სამყაროში მთავარი სიუჟეტური ხაზი მარიტასა და გედიას ტრაგიკული სიყვარულით არის წარმოდგენილი, რომელთაგანაც გადაჯაჭვულია სოციალური წყალგამყოფი ხაზის ორთავე მხარეს მოქცეულ სხვა პერსონაჟთა ბედი. მშვენიერი მარიტა იძულებული გახდება მამის ნებას დაყვეს და შეძლებულ შეთეს მისთხოვდეს, თუმცა მისი გული დიდი ხანია გედიას ეკუთვნის. ქალ-ვაჟი ერთმანეთთან დაცილებას მწარედ განიცდის. მარიტას დედამთილი მიხვდება, რომ რძალს მისი შვილი არ უყვარს და ქმრის ღალატს დასწამებს. ადათის თანახმად, მოღალატე ცოლს საქვეყნოდ დასჯიან. უდანაშაულოდ ისჯება მშვენიერება, ბოროტი სძლევს კეთილს. თუმცა სოფელში მეამბოხეებიც არიან, რომლებიც უზნეობას არასდროს შეურიგდებიან. ადამიანები ლუკმა-პურისათვის წელებზე ფეხს იდგამენ, იტანჯებიან და ოცნებობენ ნათელ მომავალზე, ყველა საკუთარი „ნატვრის თვალს“ დაეძებს, სასწაულების ასრულებას შესთხოვს თავის ნატვრის ხეს.

## ჯილდოები 
framed|მარჯვნივ
 
*1977: მთავარი პრიზი და დიპლომი რიგის X საკავშირო კინოფესტივალზე    
*1977: ჟიურის სპეციალური პრიზი : „ოქროს ჯიხვი“ საუკეთესო რეჟისურისათვის თეირანის VI საერთაშორისო კინოფესტივალზე    
*1978: ჩეხოსლოვაკია-სსრკ მეგობრობის საზოგადოების პრემია, პრიზი კარლოვი-ვარის XXI საერთაშორისო კინოფესტივალზე   
*1978: ჩიკაგოს კინოს ფესტივალი, ოქროს ჰიუგო(ნომინირებული : საუკეთესო სრულმეტრაჟიანი კინორეჟისურასთვის)     
*1978: პრიზი კარლოვი-ვარის XXI საერთაშორისო კინოფესტივალზე 
*1979: პრემია დონატელოს „დავითი“  იტალიაში საერთაშორისო კონკურსზე   
*1979: რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია   
*1983: კინოპრესის საერთაშორისო ფედერაციის პრემია „ფიპრესი“ კაბურში რომანტიკული ფილმების I საერთაშორისო კინოფესტივალზე

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქართული ფილმოგრაფია - ნატვრის ხე 
* იხ. ფილმი სრულად. 
* 

კატეგორია:1977 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:თენგიზ აბულაძის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ქართულ მოთხრობებზე დაფუძნებული ფილმები
კომა

**კომა** ( — ღრმა ძილი, თვლემა) — *კომატოზური მდგომარეობა*, მძიმე, სიცოცხლისათვის სახიფათო მდგომარეობა — ცნობიერების ღრმა დარღვევა და გარე გამღიზიანებლებზე ორგანიზმის რეაქციის მკვეთრი შესუსტება ან სრული დაკარგვა. ახასიათებს რეფლექსების თანდათანობით მოშლა სრული გაქრობამდე, სუნთქვის სიღრმისა და რიტმის დარღვევა, მაჯისცემის შენელება ან აჩქარება, ტემპერატურული რეგულაციის მოშლა, არტერიული სისხლის წნევის დაცემა და ა. შ.

კომა ვითარდება თავის ტვინის ქერქის, ქერქვეშა მიდამოსა და ცენტრალური ნერვული სისტემის უფრო დაბალი უბნების ღრმა შეკავების შედეგად, თავის ტვინის სისხლის მიმოქცევის მწვავე დარღვევის, თავის ტრავმის, ანთების (ენცეფალიტი, მენინგიტი, მალარია) და სხვა დროს; შეიძლება გამოიწვიოს მწვავე მოწამვლამ (მაგ., ბარბიტურატებით) ან განვითარდეს შაქრიანი დიაბეტის, ურემიის (ურემიული კომა) ჰეპატიტის დროს. ამასთან ნერვულ ქსოვილში ირღვევა ტუტემჟავური წონასწორობა, ვითარდება ჟანგბადის შიმშილი და სხვა. კომას წინ უძღვის პრეკომატოზური მდგომარეობა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნევროლოგია
თანხმოვანი

**თანხმოვანი** — ფონეტიკაში ისეთი ბგერა, რომელიც წამოიშობა ჰაერის გამოტარებით სრულიად დახშულ, ანუ დაკეტილ, არეში ან შევიწროებულ გამოსავალში. თანხმოვნის წარმოსათქმელად საჭიროა ჰაერის ნაკადი, რომელიც უმეტესწილად ფილტვებიდან ამოდის და ხორხსა და პირში ამოივლის. ეს ჰაერის ნაკადი ამა თუ იმ ადგილას შეფერხდება: შედგება ცოტახანს, რადგანაც გამოსავალი სრულიად დახშული (დაკეტილი) დახვდება, რომ სწრაფად გამოაპოს იგი ან გამოვიდეს შევიწროვებულ არეში.

თუ ჰაერის ნაკადმა სრულად დახშული არე გამოაპო, მივიღებთ ხშულ თანხმოვანს, ანუ ოკლუზივს (მაგ., **ქ თ ფ**), და, თუ შევიწროვებულ ნაპრალში გამოატანა, მაშინ თანხმოვანი იქნება *ნაპრალოვანი*, ანუ *სპირანტი* (სხვანაირად კიდევ ფრიკატივი, მაგ., **ს შ**).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხმოვანი

## ლიტერატურა 
* აკაკი შანიძე: ქართული ენის გრამატიკა. ძველი ქართული ენის კათედრის შრომები. ტომი 1. მორფოლოგია. თბილისი, სტალინის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1955.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Consonants (Journal of West African Languages)
იოანე კუმურდოელი

**იოანე კუმურდოელი** — კუმურდოს ეპისკოპოსი X საუკუნეში. მისი თაოსნობით აშენდა კუმურდოს დიდი საკათედრო ტაძარი. იოანე კუმურდოელი მოხსენიებულია ტაძრის 964-967 სამშენებლო წარწერაში. შემდეგ მოღვაწეობდა სინის მთის ქართველთა მონასტერში, სადაც თავისი ხარჯით და თაოსნობით გადააწერინა არა ერთი ხელნაწერი (სვიმენ სალოსის ცხოვრება, იადგარი გამოკრებილი და სხვა).

## ლიტერატურა
* მენაბდე ლ., ძველი ქართული მწერლობის კერები, ტ. 1, ნაკვ. 2, თბ., 1962
* ცისკარიშვილი ვ., ჯავახეთის ეპიგრაფიკა როგორც საისტორიო წყარო, თბ., 1959
* ჯავახიშვილი ივ., სინას მთის ქართულ ხელნაწერთა აღწერილობა, თბ., 1947

კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები
იოანე კინამოსი

**იოანე კინამოსი** () — ბიზანტიელი ქრონისტი. ცხოვრობდა XII საუკუნეში. იყო იმპერატორ მანუელ I კომნენოსის მდივანი და დაახლოებული პირი. მისი  ქრონიკა „შემოკლებული ისტორია“ მოიცავს 1118-1176 წლების ამბებს. მასში მანუელ I-ის გაზვიადებულ ქებასთან ერთად მოცემულია ბევრი საინტერესო ცნობა, რომელთა უმეტესობა ოფიციალურ დოკუმენტს ემყარება. აქვს ცნობები XII საუკუნის საქართველო-ბიზანტიის ურთიერთობის შესახებ, საკმაოდ დაწვრილებით აღწერს ამ დროის ტრაპიზონს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ხმოვანი

**ხმოვანი** — ფონეტიკაში ისეთი ბგერა, რომელიც ხორხში ისახება იმით, რომ ფილტვებიდან ამონადენი ჰაერი ხმის სიმებს შეარხევს და წარმოიშობა ტონი. იმის მიხედვით, თუ როგორ მოვაწყობთ პირს, რომ ფილტვებიდან ჰაერი თავისუფლად ამოვიდეს, ბგერა სხვადასხვა იერს მიიღებს. ეს სხვადასხვაობა ქართულში ხუთამდე ადის და შემდეგი ნიშნებით გამოიხატება: **ა ე ი ო უ**.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თანხმოვანი

## ლიტერატურა 
* აკაკი შანიძე: ქართული ენის გრამატიკა. ძველი ქართული ენის კათედრის შრომები. ტომი 1. მორფოლოგია. თბილისი, სტალინის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1955.
* *Handbook of the International Phonetic Association*, 1999. კემბრიჯის უნივერსიტეტი 
* Johnson, Keith, *Acoustic & Auditory Phonetics*, second edition, 2003. Blackwell 
* Korhonen, Mikko. *Koltansaamen opas*, 1973. Castreanum 

## რესურსები ინტერნეტში 
* IPA chart
* IPA vowel chart
იოანე ბატონიშვილის სჯულდება

**იოანე ბატონიშვილის სჯულდება** („წინადადებაჲ“) — ქართლ-კახეთის სამეფოს სახელმწიფო წყობილების რეფორმების პროექტი, რომელიც იოანე ბატონიშვილმა  წარუდგინა მეფე გიორგი XII-ს 1799 წლის 10 მაისს. პროექტის ავტორი ცდილობდა „განწირულებასა შინა“ მყოფ სრულიად საქართველოს უჩვენოს მძიმე მდგომარეობიდან გამოსავალი. იგი იხილავს სახელმწიფო მმართველობისა და სამხედრო უწყების რეფორმების საკითხს. მისი მიზანია სახელმწიფო ხელისუფლების გაძლიერება და ფეოდალთა თვითნებობის ალაგმვა. ძეგლის მიხედვით, საქართველოს უნდა ჰყავდეს დისციპლინიანი რეგულარული არმია, მის შესაქმნელად კი საჭიროა სახელმწიფო შემოსავლის გადიდება სხვადასხვა გადასახადის შემოღებით. ყოველ ათ კომლ ყმას ერთი უცოლშვილო ყმაწვილი კაცი უნდა მიეცა სახელმწიფოსათვის „თავისის პურით ხუთს წელიწადს“. ასე უნდა შექმნილიყო ჯარი „ვიდრე ორი ათას კაცამდე“. არმიიდან დათხოვნის შემდეგ ჯარისკაცებს ეძლეოდათ ქორწინების ნებართვა, ცალკე უნდა შექმნილიყო ცხენოსანი ჯარი. მდევარი არ უნდა მოშლილიყო. უნდა გაუმჯობესებულიყო არმიის შეიარაღება, შექმნილიყო არტილერია.

ძეგლში შენარჩუნებულია სახელოების მემკვიდრეობითობის პრინციპი, ამასთან საჭიროდაა მიჩნეული სამოხელეო აპარატის გარკვეული რეფორმა, ახალი სახელოების შემოღება. სჯულდება ითვალისწინებს მამულების, ქვრივოხერთა და ელჩების უფროსების, განათლების მოხელის თანამდებობებს. პროექტის ავტორი მეფეს ურჩევს ხელი შეუწყოს ქართველთა შორის ვაჭრობის განვითარებას.

აუცილებლადაა მიჩნეული ქვეყანაში ხელოსნობის განვითარება, გათვალისწინებულია თბილისში, გორსა და თელავში სასწავლებლების გახსნის, წერილების საცავის ანუ დავთარხანის და „ბიბლიოთეკის“ სახლის აშენება.

სჯულდების თანახმად უნდა განვითარებულიყო საჯარო სასჯელთა სისტემა. სამშობლოს მოღალატე — „მამულის მუხანათი“ მკაცრად უნდა დასჯილიყო, მიუხედავად მისი პიროვნებისა. ძეგლის ავტორი კაცისმკვლელთა მიმართ ვახტანგის სჯულით გათვალისწინებულ “სისხლს“ მსუბუქად მიიჩნევს და სასჯელად აწესებს მარჯვენა ხელის მოჭრას. ვინც მესამედ მოჰკლავდა კაცს, სიკვდილით უნდა დასჯილიყო.

სჯულდება მნიშვნელოვანი ძეგლია გვიანდელი შუა საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკური და იურიდიული აზროვნების, ქართული სამართლის, საქართველოს სახალხო მეურნეობის, სამხედრო წყობილებისა და განათლების სისტემის ისტორიის შესასწავლად.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფო
იოანე სენექერიმი

**იოანე სენექერიმი** — ჰერეთის მეფე დაახლოებით 960 — X საუკუნის ბოლოს, იშხანიკის ძე. მისი მმართველობის პერიოდში ჰერეთის სამეფო დიდად გააძლიერა და მას შეუერთა მარჯვენა ნაპირის ალბანეთის ნაწილი. მოვსეს კალანკატვაცი მას „ალბანეთის სამეფოს აღმდგენლად“ მოიხსენიებს. იოანე სენექერიმმა ჰერეთს შეუერთა კახეთის სამთავროს ტერიტორიის ნაწილიც. სწორედ კახურ მიწათა დაუფლების შემდეგ უნდა მიეღო მას „წანართა მეფის“ ტიტული. იოანე სენექერიმს კეთილი დამოკიდებულება ჰქონდა აზერბაიჯანის სალარიდთა დინასტიის წარმომადგენლებთან (დეილემის მთავართა საგვარეულო) და ტაოს მეფე დავით III დიდ კურაპალატთან. წყაროებში არაფერია ნათქვამი, თუ რამდენ ხანს იმეფა იოანემ და ჰყავდა თუ არა მას მემკვიდრე.

## ლიტერატურა
* პაპუაშვილი თ., ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970

* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები“, 2007 წ.

კატეგორია:ჰერეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იოაკიმე მღვდლის ელჩობა

**იოაკიმე მღვდლის ელჩობა რუსეთში 1586-1887 წლებში** — კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთში. კახეთის მეფე ალექსანდრე II-მ კახეთიდან უკან დაბრუნებულ დანილოვის ელჩობას თან გააყოლა თავისი ელჩები: იოაკიმე მღვდელი, კირილე ბერი და ჩერქეზი ხურშიტა, 1586 წლის ოქტომბერში ელჩები წარუდგნენ რუსეთის ხელმწიფეს. ალექსანდრე II-ის სახელით ისინი ითხოვდნენ: რუსეთს თერგზე აეგო ციხე და იქ ჯარი ჩაეყენებინა; დაეჭირა თერგიდან საქართველოსაკენ მომავალი გზა, რომელიც საშამხლოზე გადიოდა; კახეთის სამეფო მფარველობაში მიეღო და გარეშე მტერთაგან დაეცვა. მოლაპარაკების დამთავრების შემდეგ ქართველი ელჩები კახეთში დაბრუნდნენ. მათ თან ჩამოჰყავთ რუსი ელჩები ბირკინის მეთაურობით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბირკინის ელჩობა 

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.*, საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ., 4, თბ., 1967;

კატეგორია:კახეთის სამეფო
კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები
ათარვავედა

**ათარვავედა** (სანსკრ. अथर्ववेद, „მისნობათა ცოდნა“) — მედიცინის ისტორიული თავალსაზრისით საყურადღებო შრომა, IV ვედა, ჯადოსნური ფორმულების კრებული (ხალხური წიგნი, გადამუშავებული ქურუმთა მიერ), რიგვედაზე ძველი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვედები

## ლიტერატურა 
* ა. გელოვანი. „მითოლოგიური ლექსიკონი“. გვ. 32. 

კატეგორია:ვედები
იოკაიტი

**იოკაიტი**, ქალაქი და ნავსადგური იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ ნაწილში, იესეს ყურის ნაპირზე. მიეს პრეფექტურაში. ქვეყნის მნიშვნელოვანი ნავთობგადასამუშავებელი და ნავთობქიმიური ცენტრი. ბამბის ქსოვილების, ქაშანურ-კერამიკის, მინის ნაკეთობათა დამზადება. ფერადი მეტალურგია (სპილენძსადნობი ქარხანა), ელექტრომანქანათმშენებლობა. თესი. ზღვისპირა კურორტი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
იოკოსუკა

**იოკოსუკა** () — ქალაქი და ნავსადგური იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუზე. მდებარეობს მიურის ნახევარკუნძულზე, ქალაქ იოკოჰამის სამხრეთით დაახლოებით 24 კმ-ში, კანაგავის პრეფექტურაში. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 409,478 ადამიანს. გემთსაშენი და გემთსარემონტო ვერფები, მშრალი დოკები, საზღვაო არსენალი, იარაღის ქარხანა, მიწისქვეშა ნავთობსაცავები. თესი. ვეშაპთსაჭერი ფლოტილიის ბაზა. ავიაციის სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი. საზღვაო სასწავლებლები, საზღვაო მუზეუმი. იოკოსუკა იაპონიის მთავარი სამხედრო-საზღვაო ბაზაა.  

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
იოკაი

thumb|250px|სული ოივა ჩირაღდნის განსახიერებაში. კლასიკური სულების ისტორიიდან „იოცუია კაიდან“.
**იოკაი** (妖怪? „მოჩვენება“, „სული“, ან „დემონი“) — ობაკეს კლასი, ქმნილებები იაპონურ ფოლკლორში (მრავალი ჩინური წარმოშობის) ბოროტი ონით დაწყებული ეშმაკი კიცუნეთი ან თოვლის ქალი იუკი-ონათი დამთავრებული. ზოგიერთ მათგანს ნაწილობრივ ცხოველის და ნაწილობრივ ადამიანის თვისებები აქვთ (მაგ. კაპა და ტენგუ). იოკაის ზოგადად სპირიტუალური ან ზებუნებრივი ძალა გააჩნიათ, შესაბამისად მათი ადამიანებთან შეხვედრა საშიშროებას წარმოადგენს. იოკაის ასევე სხვადასხვა მოტივები და მიზნები ამოძრავებთ ადამიანთა მიმართ, რომელთა უმრავლესობა ხშირად სრულიად ამოუცნობია.

ზოგიერთი იოკაი სრულიად არიდებს თავს ადამიანებს; ისინი ძირითადად განმარტოებულ ადგილებში სახლობენ ადამიანთა დასახლებებიდან შორს. სხვა იოკაი საცხოვრებლად ადამიანებთან სიახლოვეს ირჩევს მათდამი უჩვეულო მიზიდულობის გამო; შესაძლოა მათ ადამიანთა სახლების სითბო იზიდავს, ან ზეთი (ნავთი), რომელსაც ადამიანები მათი ცეცხლისთვის ინახავენ. იოკაის ტრადიციულად ცეცხლს უკავშირებენ, ასევე ჩრდილოაღმოსავლეთის მიმართულებას და ზაფხულს, როდესაც სულების სამყარო ადამიანთა მოდგმასთან უფრო ახლოვდება. იოკაისა და ობაკეს ხშირად გამოსახავენ ერთდროულად როგორც იუმორისტულ ისე საზარელ სამოსში.

მანგას ოსტატმა შიგერუ მიძუკის იოკაის მრავალი სახეობის პოპულარიზაცია მოახდინა 1960-იან წლებში (ცალთვალა იოკაი სუპერგმირი გე გეგე ნო კიტარო).

## დამატებითი ლიტერატურა
* Ballaster, R. (2005). *Fables Of The East*, Oxford University Press.
* Hearn, L. (2005). *Kwaidan: Stories and Studies of Strange Things*, Tuttle Publishing.
* Phillip, N. (2000). *Annotated Myths & Legends*, Covent Garden Books.
* Tyler, R. (2002). *Japanese Tales* (Pantheon Fairy Tale & Folklore Library), Random House, .
* Yoda, H. and Alt, M. (2012). *Yokai Attack!*, Tuttle Publishing, .
* Meyer, M. (2012). *The Night Parade of One Hundred Demons*, .

## რესურსები ინტერნეტში
* იოკაი და კაიდანი 
* იოკაის და სულების ილუსტრირებული მონაცემთა ბაზა

კატეგორია:იაპონური ფოლკლორი
კატეგორია:იაპონური მითოლოგია
ინტერნაციონალი

საკუთარი სახელი **ინტერნაციონალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ინტერნაციონალი — საერთაშორისო პროლეტარული ჰიმნი;
* პირველი ინტერნაციონალი — პროლეტარიატის პირველი მასობრივი საერთაშორისო ორგანიზაცია;
* მეორე (ბერნის) ინტერნაციონალი — მუშათა პარტიების საერთაშორისო გაერთიანება;
* ორნახევარი (ვენის) ინტერნაციონალი — 1921-1922 წლებში როგორც მცდელობა მეორე და მესამე ინტერნაციონალის გაერთიანება;
* მესამე (კომუნისტური) ინტერნაციონალი — ვ. ლენინის მიერ დაარსებული ინტერნაციონალი;
* მეოთხე ინტერნაციონალი — სახელწოდება, რომელიც დაირქვა საერთაშორისო ტროცკისტულმა გაერთიანებამ.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იოლდია

**იოლდია** (Yoldia) — ზღვის ორსაგდულიანების გვარი. ნიჟარის სიგრძე 1-იდან 4 სმ აღწევს. ნიჟარის საკეტი მრავალრიცხოვანი კბილანებითაა მოფენილი. გვარში 20-მდე სახეობაა. ბინადრობენ რბილ გრუნტზე, 200-მდე მ სიღრმეზე. ყოფილ სსრკ-ში შორეულ აღმოსავლეთის ზღვებში იოლდიას გვარის 8 სახეობაა გავრცელებული, ჩრდილოეთ ზღვებში 1 — *ჩრდილოეთის იოლდია* (Yoldia hyperborea). წინათ იოლდიას გვარს აკუთვნებდნენ მოლუსკებს, რომლებიც მოგვიანებით დამოუკიდებელ გვარებად (Portlandia და Yoldia) გამოყვეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორსაგდულიანები
იოანიკე (რუდნევი)

მინიატიურა|მიტროპოლიტი იოანიკე
**მიტროპოლიტი იოანიკე** (ერისკაცობაში — *ივანე მაქსიმეს ძე რუდნევი*) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელთმთავარი. საქართველოს ეგზარქოსი, ქართლ-კახეთის მთავარეპისკოპოსი (1877-1882).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1828 წელს ტულას გუბერნიის ნოვოსილსკის უეზდში. 1849 წელს დაასულა კიევის აკადემია, მსახურობდა ამავე აკადემიაში პროფესორად, იყო რექტორი კიევის სემინარიისა პეტერბურგის აკადემიისა, ეპისკოპოსად ვიბორგისა, სარატოვისა და ნიჟეგოროდისა.

1877 წლიდან იოანიკე დაინიშნა საქართველოს ეგზარქოსად. იოანიკეს თაოსნობით 1879 წელს თბილისში გაიხსნა ქალთა საეპარქიო სასწავლებელი, რომელიც მანამდე მცხეთაში, სამთავროს მონასტერთან იყო (დაარსდა 1866). მან დააწესა საკვირაო საუბრები სარწმუნოებისა და მორალის თემაზე, წირვის გარეშე კითხვის საღამოები მორწმუნეთათვის. იოანიკეს ინიციატივით 1880 წელს თბილისის სემინარიასთან დაარსდა ანდრია პირველწოდებულის სახელობის რელიგიური ძმობა. მისი ინიციატივით შეკეთდა ბიჭვინთის (1872), ახალი ათონის (1875), დრანდის (1882) მონასტრები, რომელთა გარშემოც შეიქმნა რუს კოლონისტთა დასახლებები. სასულიერო წოდებას გადასხცა სანთლის ქარხანა, რომელიც იქცა შემოსავლის წყაროდ. სასულიერო სასწავლებლებში შემოიღო ქართული ენის სავალდებულო სწავლება. 

1882 აყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში. იმავე წლიდან იოანიკე იყო მოსკოვისა და კოლომნის მიტროპოლიტი, 1891 წელს გადაყვანილი იყო კიევის კათერდაზე, სადაც გარდაიცვალა 1900 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
*ჟურნალი „მოგზაური“ N4 გვ. 361 — 1901 წ.

კატეგორია:საქართველოს ეგზარქოსები
კატეგორია:დაბადებული 1828
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
იონაგო

**იონაგო** (იაპ.米子市), ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს დასავლეთ ნაწილში, ტოტორის პრეფექტურაში. 150.341 მცხოვრები (2007). სარკინიგზო კვანძი. წყალმარჩხი ნავსადგური ნაკანოუმის ლაგუნასთან. მეტალურგია, სასოფლო-სამეურნეო მანქანათმშენებლობა, გემთმშენებლობა და ლითონდამუშავების სხვა დარგები. საფეიქრო (უმთავრესად აბრეშუმის), კვების მრეწველობა. გოგირდის საბადოები.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
სამსარა

**სამსარა (სანსარა)** (სანსკრ. संसार) — ინდურ რელიგიებში (ინდუიზმი, ბუდიზმი, ჯაინიზმი) ღმერთის, ადამიანის თუ ცხოველის ახლად შობა მარადიულ წრებრუნვაში, რაც ტანჯვასთან არის დაკავშირებული, ვიდრე აქტიურად მოქმედებს კარმანი (სანსკრ. „საქმე“, მოქმედების სუბსტანცია). ინდივიდს შეუძლია სამსარადან გათავისუფლება ყველა ჩვეული კავშირის, ლტოლვისა და სასურველი წარმოდგენის უარყოფით, აგრეთვე სპეციალური ცოდნით, რის შედეგადაც მიიღწევა ჩაქრობის მდგომარეობა, რომელსაც ინდუისტები მოკშას, ხოლო ბუდისტები ნირვანას უწოდებენ. სამსარა დაკავშირებულია სულთა გადასახლებასთან, რასაც ინდური რელიგიები სხვადასხვაგვარად ხსნიან.
[მინი|მარცხნივ|ტრადიციული [ტიბეტი|ტიბეტური მხატვრობა (თანგკა), გამოსახულია ბჰავაჩაკრა და სამსარას სამეფოები]]

## იხილეთ აგრეთვე 
*კარმა
*მეტემფსიქოზი
*ნირვანა
*ძოგჩენი

## ლიტერატურა
*ა. გელოვანი, „მითოლოგიური ლექსიკონი“. გვ. 439.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sansara – Tour of This Universe and Beyond
* Reincarnation: A Simple Explanation
* About Reincarnation
* Samsara (Film, IMDB)

კატეგორია:ბუდისტური ფილოსოფიის კონცეფციები
კატეგორია:ინდუისტური ფილოსოფიის კონცეფციები
კატეგორია:ჯაინისტური ფილოსოფიის კონცეფციები
კატეგორია:სიქიზმი
კატეგორია:რეინკარნაცია
კატეგორია:შაბდისკენ მიმავალი გზები
კატეგორია:სანსკრიტული სიტყვები და ფრაზები
ფერნანდუ I

**ფერნანდუ I ლამაზი** (, . [fɨɾ'nɐ̃du] , ხშირად მოიხსენიება, როგორც **ლამაზი** (), იშვიათად, როგორც **არამყარი** (),; დ. 31 ოქტომბერი, 1345, კოიმბრა, პორტუგალია — გ. 22 ოქტომბერი, 1383, ლისაბონი, პორტუგალია)   — პორტუგალიისა და ალგარვის მეცხრე მეფე. მამამისი შეცვალა 1367 წელს. ბურგუნდიული დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:პორტუგალიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  31 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1345
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1383
ერიკ მასკინი

**ერიკ სტარკ მასკინი** (; დ. 12 დეკემბერი, 1950, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ეკონომისტი და ნობელის პრემიის ლაურეატი 2007 წელს ეკონომიკის დარგში "მექანიზმის დიზაინის თეორიის საფუძვლების ჩამოყალიბებისთვის" (გაიყო ლეონიდ ჰურვიჩსა და როჯერ მაიერსონთან ერთად). ჰარვარდის უნივერსიტეტის ბაკალავრი (1972), მაგისტრი (1974) და ფილოსოფიის დოქტორი (1976). ასწავლის ჰარვარდის უნივერსიტეტსა და პრინსტონის უნივერსიტეტში. ეკონომიკური საზოგადოების პრეზიდენტი (2003). ჟურნალ „Economics Letters“-ის მთავარი რედაქტორი.

## ნაშრომები
* კონცეპტუალური ეკონომიკური თეორია (Conceptual Economic Theory, 1994);
* ნეშის წონასწორობა და ოპტიმალური კეთილდღეობა  (Nash Equilibrium and Welfare Optimality,1999).

## რესურსები ინტერნეტში
* ერიკ სტარკ მასკინი

კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ლეონიდ ჰურვიჩი

**ლეონიდ ჰურვიჩი** (; დ. 21 აგვისტო, 1917, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია — გ. 24 ივნისი, 2008, მინეაპოლისი, მინესოტა, აშშ) — ამერიკული წარმოშობის ებრაელი ეკონომისტი, მინესოტას უნივერსიტეტის საპატიო პროფესორი. მუშაობდა კოულზის კომისიაში. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში 2007 წელს.

დაიბადა მოსკოვში პოლონური წარმოშობის ებრაულ ოჯახში. ოჯახმა მოსკოვი 1919 წელს დატოვა და პოლონეთში გადასახლდა. 1939 წელს ვარშავის უნივერსიტეტი დაამთავრა და შემდეგ ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში გაემგზავრა სასწავლებლად. 1939 წელს ჟენევაში გადავიდა, თუმცა რამდენიმე თვეში მეორე მსოფლიო ომი დაიწყო. მისი ოჯახსი ომს ვარშავაში გაექცა და ოსვენციმში დაიღუპა. თავად მცირე ხანი შვეიცარიაში, შემდეგ კი პორტუგალიაში დაჰყო, მოგვიანებით კი აშშ-ში გაემგზავრა.

ეკონომიკის საზოგადოების პრეზიდენტი (1969); ამერიკის ხელოვნებათა და მეცნიერებების აკადემიის აკადემიკოსი (1965-დან). დაჯილდოებულია აშშ-ის ეროვნული სამეცნიერო მედლით (1990).

## რესურსები ინტერნეტში
* ლეონიდ ჰურვიჩი
* ლეონიდ ჰურვიჩის ბიოგრაფია
* ლეონიდ ჰურვიცი — *ენციკლოპედიური ლექსიკონი*

კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული    21 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:პოლონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები

**სამხრეთ აფრიკის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები** (, ან  და *Amabokoboko* ზულუზე) — სამხრეთ აფრიკის რაგბის ეროვნული  ნაკრები. ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი 1995 და 2007 წლებში.

## ჩანაწერები 
### სამი ერის თასი 
სამხრეთ აფრიკასა და ავსტრალიას მოგებული აქვს სამი ერის თასი სამ-სამჯერ, ხოლო ახალ ზელანდიას 10-ჯერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* SA Rugby Homepage
* Springbok Rugby Hall of Fame. 

კატეგორია:რაგბი
კატეგორია:რაგბის ეროვნული ნაკრებები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის სპორტი
Gotan Project

thumb|250px|ჯგუფის პირველი ალბომის გარეკანი
**Gotan Project** — მუსიკალური ჯგუფი პარიზიდან, რომლის შემადგენლობაში არიან მუსიკოსები ფილიპ კოენ სოლალი (ფრანგი), ედუარდო მაკაროფი (არგენტინა), და ქრისტოფ მიულერი (შვეიცარიელი).

ჯგუფი ჩამოყალიბდა 1999 წელს. მათი პირველი რელიზი იყო "Vuelvo Al Sur/El Capitalismo Foraneo" 2000 წელს, რომელსაც მოჰყვა ალბომი "La Revancha del Tango" 2001 წელს. მათი მუსიკა ტანგოს ეფუძნება, თუმცა მასში ასევე გამოყენებულია ელექტრონული ელემენტები სემპლებისა და ბიტების სახით.

## დისკოგრაფია 
* 2000 *Vuelvo Al Sur/El Capitalismo Foraneo*
* 2001 *La Revancha del Tango*
* 2004 *Inspiración Espiración*
* 2006 *Lunático*
* 2006 *El Norte*

## ვიდეოგრაფია 
* 2005 La Revancha del Tango Live

## სხვა ელექტრონული ტანგოს მუსიკოსები 
* ბახოფონდო ტანგო კლუბი.
* ტანგეტო.
* Otros Aires.
* კარლოს ლიბედინსკი.
* ფერნანდო მონტემურო.
* ულტრატანგო.
* პედრო მენენდეზი.

## რესურსები 
* ოფიციალური საიტი
* Mañana, ხვალინდელი დღის ტანგო

კატეგორია:ტანგოს მუსიკოსები
კატეგორია:ფრანგული ჯგუფები
იონეძავა

**იონეძავა**, (იაპ. 米沢市) ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს ჩრდილოეთ ნაწილში, იამაგატის პრეფექტურაში. აბრეშუმის მრეწველობის ცენტრი. ავეჯის, კვების, ქაღალდის მრეწველობის საწარმოები. საავიაციო ქარხანა. იონეძავის რაიონში გამოდის ცხელი მინერალური წყაროები.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
როჯერ მაიერსონი

**როჯერ ბრუს მაიერსონი** (; დ. 29 მარტი, 1951) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 2007 წელს ეკონომიკის დარგში „მექანიზმების დიზაინის თეორიის საფუძვლების ჩამოყალიბებისთვის“ (გაიყო ლეონიდ ჰურვიჩსა და ერიკ მასკინთან ერთად). ეკონომიკის პროფესორი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში.

დაიბადა 1951 წელს ებრაულ ოჯახში. სწავლობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტში, სადაც ბაკალავრის, მაგისტრის (1973) და შემდეგ ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი (1976) მიიღო გამოყენებით მათემატიკაში. 1976-2001 წლებში ნორზვესტერნის უნივერსიტეტში ეკონომიკის პროფესორი იყო კელოგის მენეჯმენტის სკოლაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* როჯერ ბრუს მაიერსონი
* როჯერ ბრუს მაიერსონი — ჩიკაგოს უნივერსიტეტის საიტი

კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 29 მარტი
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იონიური ორდერი

thumb|იონიური ორდერი: 1 - ენტაბლატურა, 2 - სვეტი, 3 - კარნიზი, 4 - ფრიზი, 5 - არქიტრავი, 6 - კაპიტელი, 7 - shaft, 8 - base, 9 - სტილობატი, 10 - სტერეობატი.
**იონიური ორდერი**, სამი მთავარი ბერძნული არქიტექტურული ორდერიდან ერთ-ერთი. იონიური ორდერის ძირითადი, მცირეაზიური, ვარიანტი ჩამოყალიბდა ძვ. საბერძნეთის იონიური პროვინციების ქვის ხუროთმოძღვრებაში ძვ. წ. 560-500 (არტემიდას ტაძარი ეფესოში, დაიწყო ძვ. წ. VI საუკუნის შუა წლებში, არქიტექტორი ქერსიფრონე და მეტაგენე). დორიული ორდერისაგან განსხვავებით, იონიური ორდერის პროპორციები უფრო მსუბუქია და მისი ყველა ნაწილის დეკორიც უფრო მდიდრული. სხვა არქიტექტურულ ორდერთაგან განსხვავებით, მისი სვეტისთავი შემკულია ვოლუტებით. იონიური ორდერის რამდენიმე ვარიანტი განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელდა ელინიზმის ეპოქაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არქიტექტურული ორდერი
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ინგლისის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები

**ინგლისის მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები** (England national rugby union team) — მორაგბეთა ეროვნული ნაკრები. გუნდი ასპარეზობს ყოველწლიურ ექვსი ერის ჩემპიონატში საფრანგეთთან, ირლანდიასთან, შოტლანდიასთან, იტალიასთან და უელსთან. ამ ჩემპიონატში გაიმარჯვეს 25-ჯერ, 12-ჯერ დიდი შლემი მოიპოვეს. IRB-ის რეიტინგში 2011 წლის 17 ოქტომბრის მონაცემებით მე-5 ადგილი უკავია მსოფლიოში; 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე ფინალურ მატჩში წააგეს სამხრეთ აფრიკასთან. ეს ტიტული ეკავად 2003 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
* ინგლისის რაგბის ფეხბურთის კავშირის ოფიციალური საიტი 
* ინგლისის რაგბის საიტი 
* England Rugby Travel website
* Unofficial England Rugby Fan site 
* England Rugby Fan website 
* Twickenham Stadium

## სქოლიო
კატეგორია:რაგბის ეროვნული ნაკრებები
კატეგორია:ინგლისის სპორტი
ვლადიმირ ჰოროვიცი

**ვლადიმირ ჰოროვიცი** (; დ. 1 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 18 სექტემბერი], 1903, კიევი — გ. 5 ნოემბერი, 1989, ნიუ-იორკი) — უკრაინული წარმოშობის ამერიკელი პიანისტი და კომპოზიტორი. სწავლობდა კიევის კონსერვატორიაში ვლადიმერ პუხალსკისა და სერგეი ტარნოვსკისთან. 1925 წლიდან ემიგრირებული იყო ევროპაში, ხოლო 1928 წლიდან დასახლდა აშშ-ში. მისი შესრულება გამოირჩეოდა სტიქიური დინამიურობითა და განსაკუთრებული ვირტუოზულობით. სახელი გაითქვა პეტრე ჩაიკოვსკის, სერგეი რახმანინოვის, სერგეი პროკოფიევის კონცერტების, ფერენც ლისტის ნაწარმოებებისა და მისი ვირტუოზული ტრანსკრიფციების შესრულებით. მიღებული აქვს გრემის 24 ჯილდო. ვლადიმირ ჰოროვიცი XX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი პიანისტია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* [ ვლადიმირ ჰოროვიცი] 
* ვლადიმირ ჰოროვიცის საიტი  
* ვლადიმირ ჰოროვიცი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* ვლადიმირ ჰოროვიცის ბიოგრაფია  

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი პიანისტები
კატეგორია:რუსი პიანისტები
კატეგორია:დაბადებული  1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
იორ-ალაზნის აუზის კულტურა

**იორ-ალაზნის აუზის კულტურა** — იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოსახლე, საკმაოდ დაწინაურებული მიწათმოქმედი, მესაქონლე, მეტალურგი და მეთუნე ტომების მატერიალური კულტურა. 

ადრინდელი და შუა ბრინჯაოს ხანაში შედიოდა ჯერ მტკვარ-არაქსის კულტურის (ძვ. წ. III ათასწლეული), შემდეგ თრიალეთის კულტურის (ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევარი)  გავრცელების სფეროში. გვიანბრინჯაოს ხანის ადრეული საფეხურისათვის აღნიშნულ ტერიტორიაზე კვლავ მთელი ცენტრალური ამიერკავკასიისათვის დამახასიათებელი კულტურა ჩანს გავრცელებული. დაახლოებით ძვ. წ. XIII საუკუნიდან აღნიშნულ ტერიტორიაზე ძველის განვითარების საფუძველზე ჩამოყალიბდა განსხვავებული კულტურა. მისთვის დამახასიათებელია ე. წ. კახური შედგენილტარიანი სატევრები და მახვილები, ბრინჯაოს მთელმასრიანი შუბისპირები მასრაზე ორი რელიეფური სარტყლით, კონცენტრული ღარებით შემკული თიხის ჭურჭელი და სხვა. 

დაახლოებით ძვ. წ. XI საუკუნიდან ამ კულტურის განვითარების შედეგად გაჩნდა 3 ლოკალური ვარიანტი, რომელთა გავრცელება დაახლოებით ისტორიულ კახეთის, კუხეთისა და ჰერეთის საზღვრებს ემთხვევა. მატერიალური კულტურის ეს ჯგუფები ერთმანეთისაგან ძირითადად საბრძოლო იარაღის თავისებურებით განსხვავდება. ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრის ბოლოდან, სახელმწიფოს წარმოშობის წინა საფეხურზე, იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოხდა მატერიალური კულტურის ნიველირება, თუმცა ძვ. წ. II ათასწლეულში შემუშავებული ამ კულტურის დამახასიათებელი ზოგი ნიშანი ახ. წ პირველ საუკუნეებშიც გადმოვიდა. ეს გარემოება აღნიშნულ პერიოდში მატერიალური კულტურის განუწყვეტელ განვითარებას ადასტურებს.

## ლიტერატურა
**ლომთათიძე გ.,* ბრინჯაოს სატევრები და მახვილები სამთავროს უძველეს სამარხებში, თბ., 1974;
* *ფირცხელაური კ.,* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს), თბ., 1973;
* *მისივე,* იორ-ალაზნის აუზის ტერიტორიაზე მოსახლე ტომთა უძველესი კულტურა, თბ., 1965;
* *ჯაფარიძე ო.,* არქეოლოგიური გათხრების თრიალეთში, თბ., 1969
* *ფირცხელაური კ.,* ქსე ტ. 5., გვ. 199, თბ., 1980

კატეგორია:არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:ძველი ხალხები
იორამისა და კირილეს ელჩობა

**იორამისა და კირილეს ელჩობა  რუსეთში 1592-1593** — კახეთის სამეფოს ელჩობა რუსეთის სამეფოში. კახეთიდან რუსეთში გაბრუნებულ პლეშჩეევის ელჩობას თან ჩაჰყვნენ ქართველი ელჩები თავადი იორამი და კირილე არქომანდრიტი. ქართველი ელჩები რუსეთის ხელმწიფეს მფარველობის პირობის შესრულებას სთხოვდნენ. კერძოდ, ისინი ითხოვდნენ: საშამხლო-დაღესტნის დაპყრობას, თერგიდან კახეთამდე გზის გაწმენდას და ზარბაზნის ოსტატებისა და არტილერისტების გაგზავნას კახეთში. ქართველი ელჩების ენერგიული მეცადინეობის შედეგად ბორის გოდუნოვმა საშამხლოს წინააღმდეგ მართლაც გაგზავნა ჯარი.

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 4, თბ., 1967

კატეგორია:კახეთის სამეფო
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები
იოსებზილიხანიანი

„**იოსებზილიხანიანი**“ — იოსებისა და ზელიხას ლეგენდის სპარსული ლიტერატურული ვერსიების ქართული რედაქციები. პირველი მათგანი, XVI საუკუნის  ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი, მომდინარეობს ჯამის მიმბაძველთა წრეში შემუშავებული ვერსიიდან. მთარგმნელი თავისუფლად ეკიდება დედანს, განიცდის ვეფხისტყაოსნის პოეტიკის გავლენას (ტექსტში ერთგან იხსენიება ზაალი, ამიტომ ამ ვერსიას პირობიტად ზაალისეულსაც უწოდებენ) „იოსებზილიხანიანის“ მეორე ქართული ვერსიის (1629) ავტორია თეიმურაზ I, თეიმურაზის თხზულების წყარო დაუდგენელია. კორნელი კეკელიძის აზრით, ეს არის „თავისებური კომბინაცია ბიბლიური ეპიზოდისა და მისთვის ცნობილი აღმოსავლური ვერსიებისა“. „იოსებზილიხანიანის“ ქართულ ვერსიებს დიდი მნიშვნელობა აქვს აღმოსავლური ვერსიების შესწავლისათვის.

## ლიტერატურა
* გავახარია ა., „იოსებზილიხანიანის“ ქართული ვერსიების სპარსული წყაროები, ტ. 1, თბ., 1958

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
დიმიტრი რომანოვი

]]
**დიმიტრი რომანის ძე რომანოვი** (; დ. 4 მარტი, 1926 — გ. 31 დეკემბერი, 2016) — რუსეთის პრინცის, ნიკოლოზ რომანოვის უმცროსი ძმა. იყო რუსეთის საიმპერატორო სახლის ხელმძღვანელობის პრეტენდენტი. პრინცი დიმიტრი რუსეთის პრინცის ტიტულს იყენებდა უდიდესობის სტილით. 

პრინცი დიმიტრი დაიბადა ანტიბში კაპ დ'ანტიბის მახლობლად, საფრანგეთის რივიერაში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Romanov Family Association
* დიმიტრი რომანოვი ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  4 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:რუსეთის პრინცები
იოსებ და ზელიხა

„**იოსებ და ზელიხა**“ (, *იუსუფ ო ზელიხა*) — მშვენიერი იოსების ბიბლიური, შემდგომ კი ყურანის მე-12 სურაში გადმოცემული ლეგენდა, რომელიც საფუძვლად დაედო მრავალ აღმოსავლურ ლიტერატურულ ვერსიას. ჩვენამდე მოღწეულთაგან ყველაზე ადრინდელია ფირდოუსის სახელით ცნობილი პოემა, რომელშიც წინა პლანზე იოსების თავგადასავალია წამოწეული. 

ვრცელი რომანული პოემა შექმნა ამ თემაზე ჯამიმ. აქ იოსებთან ერთად მთავარი მოქმედი პირია ზელიხა. ჯამის ვერსიის მაღალმხატვრულობა მრავალრიცხოვანი მიმბაძველების გაჩენის მიზეზი გახდა (ბადრი, სალემი, ნაზემი, ჰაზაყი და სხვ.). ცნობილია თურქული (ალი, დურბექი, ჰამდი ჩელები), აზერბაიჯანული, უზბეკური, არაბული და ქურთული როგორც პოეტური, ისე პროზაული რედაქციები. XVI–XVII საუკუნეებს განეკუთვნება ორი ქართული ვერსია — ე. წ. ზაალისეული და თეიმურაზისეული „იოსებზილიხანიანი“. აღმოსავლურ ვერსიებს უკავშირდება ნაზიმ ჰიქმეთის პიესა „იოსებ მშვენიერი“ და, ნაწილობრივ, თომას მანის რომანი „იოსები და ძმანი მისნი“.

## ლიტერატურა
* გვახარია ა., „იოსებზილიხანიანის“ აღმოსავლური ვერსიები, კრ., ჯამი, თბ., 1964.

კატეგორია:ისლამური ლიტერატურა
კატეგორია:ისლამური მითოლოგია
ტელეგრაფი

მინი|250პქ|
**ტელეგრაფი** (ბერძნულიდან τῆλε — შორი γρᾰ́φω — ვწერ) — მავთულებით სიგნალის გადაცემის საშუალება, კავშირგაბმულობის ერთ-ერთი უძველესი დარგი. ტელეგრაფია, როგორც სამეცნიერო-ტექნოლოგიური დისციპლინა, სწავლობს სატელეგრაფო კავშირის აგების პრინციპებსა და სატელეგრაფო სიგნალების გადაცემის ხერხებს, ქმნის ამ ხერხების სარეალიზაციო აპარატურას, აფასებს სატელეგრაფო არხებით ინფორმაციის გადაცემის ხარისხს.

ტელეგრაფია მოიცავს შემდეგ განყოფილებებს: სატელეგრაფო კოდებს; ბოლო პუნქტის სატელეგრაფო აპარატურას; სატელეგრაფო არხებსა და სატელეგრაფო ქსელებს.

ტელეგრაფიის განსაკუთრებული მიმართულება — ფოტოტელეგრაფია, რომელიც ისტორიულად მის ნაწილს შეადგენს სწავლობს ფაქსიმილური კავშირის პრინციპებს.

პირველი ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი 1832 წელს რუსმა მეცნიერმა პავლე შილინგმა შექმნა. პირველად აპარატის დემონსტრაცია 1832 წლის 21 ოქტომბერს შილინგის ბინაში ჩატარდა. პავლე შილინგმა ასევე შექმნა ორიგინალური კოდი, რომელშიც ყველა ანბანის ასოს თავისი სიმბოლოების კომბინაცია ჰქონდა. ამის შემდეგ ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი აწყობილი იქნა გერმანიაში, კარლ გრაუსისა და კუკა უიტსტონის მიერ. აშშ-ში კი ელექტრომაგნიტური ტელეგრაფი სემიუელ მორზემ დააპატენტა. შილინგის გაუსის და უიტსტონის აპარატები ისრებიან ელექტრომაგნიტურ ტიპს მიეკუთვნება, ხოლო მორზეს აპარატი ელექტრომექანიკურია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* The Porthcurno Telegraph Museum 

## სქოლიო
კატეგორია:ტელეგრაფი
კატეგორია:ტელეკომუნიკაცია
ეილათი

**ეილათი** (ივრ. אילת) — ქალაქი სამხრეთ ისრაელში, წითელი ზღვის ნაპირზე. ეილათს 1953 წელს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი. 2014 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 48,946 ადამიანს შეადგენდა.

## დამეგობრებული ქალაქები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Eilat + official tourism website of the city of Eilat
* Official city site
* Crossing the Israel – Jordan Border
* Eilat Tourist directory 
* Photos of Eilat
* Tourism city guide site
* Birding in Eilat

## სქოლიო 
კატეგორია:ისრაელის ქალაქები
შვარცვალდი

[მინი|შვარცვალდი [გერმანია|გერმანიის რელიეფურ რუკაზე]]
**შვარცვალდი** (გერმ. Schwarzwald) — პატარა ტყიანი მასივი ბადენ-ვიურტემბერგის მიწაზე, გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთით. დასავლეთით და სამხრეთით ის საზღვრავს რაინის ხეობას და იკავებს სამკუთხედის ფორმის ტერიტორიას.

შვარცვალდი ”შავ ტყეს” ნიშნავს, აქ გავრცელებული მუქწიწვოვანი ტყის ფერიდან გამომდინარე. ამ კუთხის უმაღლესი მწვერვალია ფელდბერგი 1,493 მ. სიმაღლით. აქ არაერთი სოფელი და კეთილმოწყობილი კურორტია მინერალური წყლებითა და სათხილამურე ბაზებით. შვარცვალდის ტერიტორიაზე მდებარეობს გერმანიის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერები - ტრიბერგის და ყოველი წმინდას. აქვეა მუზეუმი ღია ცის ქვეშ, სადაც ნაჩვენებია XVI-XVII სს. შვარცვალდში არსებული ყოფა-ცხოვრება. სწორედ შავი მთებიდან იღებს სათავეს სიგრძით ევროპის მეორე მდინარე დუნაი, რომელიც შავ ზღვაში ჩაედინება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* შვარცვალდი. 

კატეგორია:გერმანია
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგი
არადი (ისრაელი)

**არადი** (; ) — ქალაქი ისრაელის სამხრეთ ნაწილში, იუდეის უდაბნოსა და ნეგევის უდაბნოს საზღვარზე. ქალაქი დაარსდა 1962 წლის 21 ნოემბერს. მოსახლეობაა 24,436.

## დამეგობრებული ქალაქები 
* უილმინგტონი, დელავერი 1973 წლის აპრილიდან, ისრაელის არსებობის 25 წლისთავთან დაკავშირებით.
* დინსლაკენი, გერმანია 1989 წლიდან.
* ბერლინგტონი, ვერმონტი, 1991 წლიდან.

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Official website 
*Aradnik, the internet version of Arad's local HaTzvi weekly 
*Arad Doll Museum

კატეგორია:ისრაელის ქალაქები
აბესალომ და ეთერი (ფილმი)

**„აბესალომ და ეთერი“** — რეჟისორ ლეო ესაკიას 1967 წლის ფილმი-ოპერა. კინოოპერა გადაღებულია ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის“ მიხედვით.

ფილმში სიმღერებს ასრულებენ: ზურაბ ანჯაფარიძე, მედეა ამირანაშვილი, თენგიზ ზეინკლიშვილი, ნათელა ტუღუში, ლეილა გოცირიძე, ირაკლი შუშანია, გივი ტორონჯაძე, დ. ჯიტავა, კ. მაღრაძე და სხვები

## როლებში 
* არჩილ მეტონიძე (აბესალომი)
* ლალი ხაბაზაშვილი (ეთერი)
* ნუგზარ შარია (მურმანი)
* ნანა ყიფიანი (მარეხი)
* ალექსანდრე ომიაძე (აბიო)
* მეგი წულუკიძე (დედოფალი ნათელა)
* გივი ტორონჯაძე (თანდარუხი)
* დათო დანელია (რაინდი)

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:1967 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ლეო ესაკიას ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
ადამიანთა სევდა

***ადამიანთა სევდა*** — სს „ქართული ფილმის“ 1984 წლის ქართული მხატვრული ფილმი, რომლის რეჟისორია გოდერძი ჩოხელი და ეფუძნება მის ამავე დასახელების ნაწარმოებს.  

## სიუჟეტი 
ფილმი სიკეთის, სამართლიანობის, სიყვარულის შესახებაა. ძალას და ხელისუფლებას კი არ მოაქვს ბედნიერება, არამედ სიკეთეს, რომელსაც ადამიანებისათვის თესავ. ფილმში ბევრი მოქმედი პირია — ისტორიკოსი, მწერალი, ფილოსოფოსი და რამდენიმე ამბავი საერთო სიუჟეტური ძაფითაა გაერთიანებული. ყოველი მათგანი ადამიანის ამქვეყნად მოვლინების, მისი დანიშნულების, სიკეთის, სამართლიანობის და სხვა ღირსებათა მარადიულ საკითხებს იკვლევს.

## როლებში 
* გურამ ფირცხალავა
* მიხეილ ხერხეულიძე
* თამარ სხირტლაძე 
* ოლია ჯანიაშვილი 
* ე. შოთაძე
* ლაურა რეხვიაშვილი
* ნანა ჯორჯაძე
* ზანდა იოსელიანი
* მზია არაბული 
* დ. თარხნიშვილი
* თამარ თეთრაძე 
* ელენე ყიფშიძე 
* ნინო ჩხეიძე
* ლერი ზარდიაშვილი
* ა. ჩიკვაიძე
* რამაზ იოსელიანი
* ლია კაპანაძე 
* ნუცა მიქელაძე
* ლევან სოხაშვილი
* კოტე თოლორაია
* ელენე ასლამაზიშვილი
* ელგუჯა ბურდული
* ლეო (ლევან) ფილფანი
* ლადო ბურდული
* აბრეკ ფხალაძე
* გურამ პეტრიაშვილი 
* აბესალომ ლორია 
* კარლო საკანდელიძე 
* ტრისტან სარალიძე

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:1984 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:გოდერძი ჩოხელის ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართულ მოთხრობებზე დაფუძნებული ფილმები