მარია სიბილა მერიანი

**მარია სიბილა მერიანი** (დ. 2 აპრილი, 1647 – გ. 13 იანვარი, 1717 ) — გერმანელი ენტომოლოგი, ბუნებისმეტყველი და სამეცნიერო ილუსტრატორი. ის ერთ-ერთი პირველი ევროპელი ბუნებისმეტყველი იყო, ვინც მწერების შესახებ პირდაპირი დაკვირვებები აღწერა. მერიანი ფრანკფურტის შვეიცარიული მერიანების საგვარეულოს შტოს შთამომავალი იყო.

მარია სიბილამ მხატვრული განათლება თავის მამინაცვალ იაკობ მარელისგან მიიღო, რომელიც ცნობილი ნატურმორტისტ ჯორჯ ფლეგელის მოწაფე იყო. მერიანმა თავისი პირველი ნატურალისტური ილუსტრაციების წიგნი 1675 წელს გამოაქვეყნა. ის მწერების შეგროვებას ჯერ კიდევ მოზარდობაში შეუდგა, ხოლო 13 წლის ასაკში აბრეშუმის ჭიებს ზრდიდა. 1679 წელს მან გამოსცა ორტომეული სერიის პირველი ტომი მატლების შესახებ; მეორე ტომი 1683 წელს გამოქვეყნდა. თითოეული ტომი შეიცავდა 50 ფირფიტას, რომლებიც თავად მერიანმა შექმნა გრავირებისა და ეცხინგის (გერმ. Ätzen — „დაჭმუნვა“ ან „მჟავით ჭამა“) — ეს არის ბეჭდვითი გრავირების ტექნიკა, რომლის დროსაც გამოსახულება შეიქმნება მეტალის ფირფიტაზე (ხშირად სპილენძზე ან თუთიაზე) მჟავის საშუალებით) ტექნიკით. მასში აღწერილია მეტამორფოზის პროცესი და 186 ევროპული მწერის მასპინძელი მცენარეები. ილუსტრაციებთან ერთად მერიანი დეტალურად აღწერდა მწერთა სიცოცხლის ციკლებს.

1699 წელს მერიანი გაემგზავრა ნიდერლანდურ გვიანაში (დღევანდელი სურინამი), რათა შეესწავლა და დაეფიქსირებინა რეგიონის ტროპიკული მწერები. 1705 წელს მან გამოაქვეყნა წიგნი *Metamorphosis Insectorum Surinamensium*. მერიანის ნაშრომმა გავლენა მოახდინა არაერთ ნატურალისტ ილუსტრატორზე. მისი ზუსტი დაკვირვებებისა და პეპლის მეტამორფოზის დეტალური აღწერის გამო, დევიდ ატენბორო მას ენტომოლოგიის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ფიგურად მიიჩნევს.  მერიანმა თავისი კვლევებით მრავალი ახალი ინფორმაცია აღმოაჩინა მწერთა ცხოვრების შესახებ.

მერიანამდე ფართოდ იყო გავრცელებული წარმოდგენა, რომ მწერები „ტალახიდან იბადებოდნენ“ სპონტანური წარმოშობის გზით. მისმა პიონერულმა კვლევებმა, რომლებშიც დეტალურად აღწერა განვითარების სხვადასხვა ეტაპი — კვერცხი, მატლი, ჭუპრი და ზრდასრული მწერი — ამ ცრუ წარმოდგენას ბოლო მოუღო და დაამკვიდრა შეხედულება, რომ მწერები გადიან მკაფიო და პროგნოზირებად სიცოცხლის ციკლს.

## ცხოვრება და კარიერა
300px|მინი|ალტ=მისი მამა, მათეუს მერიანი, გრავიორი იყო და საკუთარი საგამომცემლო სახლი ჰქონდა. იგი ბაზელის პატრიციულ მერიანების საგვარეულოს წევრი იყო.|მათეუს მერიან უფროსი (1593–1650), გერმანელი გრავიორი
მარია სიბილა მერიანის მამა, შვეიცარიელი გრავიორი და გამომცემელი მათეუს მერიან უფროსი, 1646 წელს დაქორწინდა მის დედაზე — თავის მეორე ცოლზე, იოჰანა სიბილა ჰეინზე. მარია მალევე დაიბადა და გახდა მისი მეცხრე შვილი. მამამისი 1650 წელს გარდაიცვალა, ხოლო 1651 წელს დედამისმა მეორედ იქორწინა ყვავილების და ნატურმორტის მხატვარზე — იაკობ მარელზე. მარელი მერიანს ასწავლიდა ხატვასა და მოხატვას. მიუხედავად იმისა, რომ ის ძირითადად ჰოლანდიაში ცხოვრობდა, მისმა მოწაფემ — აბრაამ მინიონმა, მარია მოამზადა. 13 წლის ასაკში მარიამ დახატა თავისი პირველი მწერებისა და მცენარეების გამოსახულებები იმ ნიმუშებიდან, რომლებიც თავად ჰქონდა დაჭერილი. ადრეული ასაკიდანვე მას ხელი მიუწვდებოდა მრავალ წიგნზე - ბუნებისმეტყველების შესახებ. ბავშვობის შესახებ მერიანი წერდა წიგნის M*etamorphosis Insectorum Surinamensium* წინასიტყვაობაში:

1665 წლის მაისში მერიანმა იქორწინა მარელის მოწაფეზე — იოჰან ანდრეას გრაფზე, ნიურნბერგიდან; მისი მამა პოეტი და ადგილობრივი გიმნაზიის დირექტორი იყო — ერთ-ერთი წამყვანი სასწავლებელი XVII საუკუნის გერმანიაში. 1668 წლის იანვარში მერიანს პირველი შვილი შეეძინა — იოჰანა ჰელენა, ხოლო 1670 წელს ოჯახი გადავიდა ნიურნბერგში — გრაფის მშობლიურ ქალაქში. მერიანი ხატავდა პერგამენტზე და ტილოზე, ასევე ქმნიდა ქარგვის დიზაინებს. ის ასევე ხატვის გაკვეთილებს ატარებდა მდიდარი ოჯახების დაუქორწინებელი ქალიშვილებისთვის *(მისი *sogenannte „Jungferncompaney“,* ანუ „ქალწულთა ჯგუფი“)*, რაც ოჯახს ეკონომიკურად ეხმარებოდა და მათ სოციალურ სტატუსს ზრდიდა. ამან მარიას საშუალება მისცა შეეღწია საუკეთესო ბაღებში, რომელთაც მდიდარი არისტოკრატია ფლობდა — იქ მან განაგრძო მწერების შეგროვება და აღწერა   1678 წელს მერიანს შეეძინა მეორე შვილი — დოროთეა მარია. 

სხვა ქალები, რომლებიც ნატურმორტს ხატავდნენ — მათ შორის მერიანის თანამედროვე მარგარეტა დე ჰეერი — ასევე აერთიანებდნენ მწერებს თავიანთ ყვავილოვან კომპოზიციებში, მაგრამ ისინი არ ზრდიდნენ და არ იკვლევდნენ მწერებს.  1679 წელს მერიანმა გამოაქვეყნა თავისი პირველი ნაშრომი მწერებზე — ორტომეული ილუსტრირებული წიგნის პირველი ტომი, რომელიც მეტამორფოზის პროცესს ეძღვნებოდა. 
1678 წელს ოჯახი გადავიდა ფრანკფურტ-ამ-მაინში, თუმცა მერიანის ქორწინება წარუმატებელი იყო. 1681 წელს მამინაცვლის გარდაცვალების შემდეგ ის დედასთან გადავიდა საცხოვრებლად. 1683 წელს ის გაემგზავრა გოტორპში და მოიხიბლა ჰოლშტაინის ლაბადისტთა თემით. 1685 წელს მერიანმა დედასთან, ქმარსა და შვილებთან ერთად იმოგზაურა ფრისლანდიაში, სადაც მისი ნახევარძმა — კასპარ მერიანი იქ — 1677 წლიდან ცხოვრობდა.

## გალერია

File:De Europische Insecten Merian Bernard.jpg|„ევროპული მწერები“ — ილუსტრაცია
File:Duroia eriopila by Merian.jpg|Duroia eriopila — მცენარის ილუსტრაცია
File:Duroia sp00.jpg|Duroia (სახეობა დაუზუსტებელია) — ბოტანიკური ნახაზი
File:Fulgora.jpg|Fulgora — მწერი (ილუსტრაცია)
File:Guavenzweig.jpg|გუავას ტოტი — ბოტანიკური ნიმუში
File:Illustration of a Caiman crocodilus and an Anilius scytale (1701–1705) by Maria Sibylla Merian.jpg|კაიმანი და გველი (1701–1705)
File:Joseph Mulder etching 1.jpg|ჯოზეფ მულდერის გრავიურა
File:Merian Metamorphosis VI.jpg|„მეტამორფოზი“ — ფირფიტა VI
File:Spondia purpurea Merian.jpg|Spondias purpurea — ბოტანიკური ილუსტრაცია
File:Merian Metamorphosis LX.jpg|„მეტამორფოზი“ — ფირფიტა LX
File:Metamorphosis of a Butterfly Merrian 1705.jpg|პეპლის მეტამორფოზი (1705)
File:Merian Metamorphosis XLVIII.jpg|„მეტამორფოზი“ — ფირფიტა XLVIII
File:Merian Metamorphosis XXVII.jpg|„მეტამორფოზი“ — ფირფიტა XXVII
File:Merian-grafic-senkenberg hg.jpg|მერიანის გრაფიკული ნამუშევარი (სენკენბერგი)
File:Thysania agrippina par Merian.gif|Thysania agrippina — ღამის პეპელა (ანიმაცია)
File:Wasserhyazinthe.jpg|წყლის ჰიაცინტი — ბოტანიკური ილუსტრაცია
File:Maria Merian Metamorphosis Insectorum Surinamensium MIA P18717.jpg|Metamorphosis insectorum Surinamensium — ფირფიტა
File:Butterfly on a hibiscus plant.jpg|პეპელა იბისკუსის მცენარეზე

## ლიტერატურა
* Rogers, Kara. "Maria Sibylla Merian". Encyclopædia Britannica. Archived from the original on 23 June 2018. Retrieved 31 March 2018.
* Natural Curiosities film, BBC
*Kristensen, Niels P. (1999). "Historical Introduction". In Kristensen, Niels P. (ed.). Lepidoptera, moths and butterflies: Evolution, Systematics and Biogeography. Volume 4, Part 35 of Handbuch der Zoologie:Eine Naturgeschichte der Stämme des Tierreiches. Arthropoda: Insecta. Walter de Gruyter. p. 1. ISBN 978-3-11-015704-8.
* Luca Stefano Cristini (2014). Flowers, butterflies, insects, caterpillars and serpents...: From the superb engravings of Sybilla Merian and Moses Hariss. Soldiershop Publishing. p. 8. ISBN 9788896519752.
* Swaby, Rachel (2015). Headstrong: 52 Women Who Changed Science – And the World. New York: Broadway Books. pp. 47–50. ISBN 9780553446791.
* Todd, Kim (June 2011). "Maria Sibylla Merian (1647-1717): An Early Investigator of Parasitoids and Phenotypic Plasticity". Terrestrial Arthropod Reviews. 4 (2): 131–144. doi:10.1163/187498311X567794.
* Foreword from Metamorphosis insectorum Surinamensium
* Suzanne Le-May Sheffield (2004). Women and Science: Social Impact and Interaction. ABC-CLIO. p. 24. ISBN 9781851094608.
* Wulf, Andrea (January 2016). "The Woman Who Made Science Beautiful". The Atlantic. Archived from the original on 23 August 2019. Retrieved 19 January 2016.
* Natalie Zemon Davis (1995). Women on the Margins: Three Seventeenth-century Lives. Harvard University Press. ISBN 9780674955202.
* "Schetsplattegrond van Waltha- of Thetinga-state opgetekend door Johann Andreas Graff, echtgenoot van Maria Sibylla Merian | Tuinhistorisch Genootschap Cascade". 26 February 2008. Archived from the original on 2 June 2019. Retrieved 26 February 2016.
* Wolfgang Klötzer (Hrsg.): Frankfurter Biographie. Zweiter Band M–Z. Verlag Waldemar Kramer, Frankfurt am Main 1996, ISBN 3-7829-0459-1
* Johanna Ilmakunnas; Marjatta Rahikainen; Kirsi Vainio-Korhonen (2017). Early Professional Women in Northern Europe, C. 1650–1850. Taylor & Francis. pp. 93–94. ISBN 9781317146742.
* Reidell, Heidi (April 2008). "A Study of Metamorphosis". Americas. 60 (2): 28–35. Archived from the original on 2 April 2023. Retrieved 10 August 2015.
* de Bray (2001), p. 48.
* Metamorphosis Insectorum Surinamensium, Maria Sibylla Merian, Lannoo Publishers; Slp edition (8 November 2016), p 177
* Daniela Hacke; Paul Musselwhite (2017). Empire of the Senses: Sensory Practices of Colonialism in Early America. BRILL. ISBN 9789004340640.
* "Merian, Maria Sibylla (1647–1717)". Archived from the original on 24 December 2017. Retrieved 23 December 2017.
* Pieters, F. F. J. M., & Winthagen, D. (1999). "Maria Sibylla Merian, naturalist and artist (1647–1717): a commemoration on the occasion of the 350th anniversity [sic] of her birth" Archived 19 February 2018 at the Wayback Machine. Archives of Natural History, 26(1), 1–18.
* Reitsma, Ella (2008). Maria Sibylla Merian and Daughters: Women of Art and Science. Los Angeles: Getty Publications. p. 234.
* Donna Spalding Andréolle; Veronique Molinari, eds. (2011). Women and Science, 17th Century to Present: Pioneers, Activists and Protagonists. Cambridge Scholars Publishing. ISBN 9781443830676.
* Janice Neri (2011). The Insect and the Image: Visualizing Nature in Early Modern Europe, 1500-1700. University of Minnesota Press. p. 142. ISBN 9780816667642.
* Kopaneva, N.P. (February 2010). "The Vivid Colors of Merian". Science First Hand. 25 (1): 110–123. Archived from the original on 2 April 2023. Retrieved 10 August 2015.
* Etheridge, Kay (2020). The Flowering of Ecology, Maria Sibylla Merian's Caterpillar Book. Brill.
* Mariath, Fernanda; Baratto, Leopoldo C. (12 May 2023). "Female naturalists and the patterns of suppression of women scientists in history: the example of Maria Sibylla Merian and her contributions about useful plants". Journal of Ethnobiology and Ethnomedicine. 19 (1): 17. doi:10.1186/s13002-023-00589-1. ISSN 1746-4269. PMC 10182609. PMID 37173737.
* Etheridge, Kay (2010). "Maria Sybilla Merian's Frogs" (PDF). Bibliotheca Herpetologica. 8: 20–27. Archived from the original (PDF) on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2011.
* Etheridge, Kay (2011). "Maria Sibylla Merian and the metamorphosis of natural history" (PDF). Endeavour. 35 (1): 16–22. doi:10.1016/j.endeavour.2010.10.002. PMID 21126767. Archived from the original (PDF) on 19 July 2011. Retrieved 4 March 2011.
* Sarah B. Pomeroy; Jeyaraney Kathirithamby (2018). Maria Sibylla Merian: Artist, Scientist, Adventurer. Getty Publications. ISBN 9781947440012.
* Shapiro A.M. 2008. [Review of] Chrysalis... by Kim Todd. Journal of the Lepidopterists' Society vol 62(1), pp 58–59.
* van Andel, Tinde; et al. (8 November 2016). "appendix, Determination of the animals and plants on Merian's plates". Metamorphosis insectorum Surinamensium 1705 (PDF). Lannoo Publishers and Koninklijke Bibliotheek. pp. 190–200. ISBN 9789401433785. Archived (PDF) from the original on 28 July 2020. Retrieved 24 January 2017.

## სქოლიო
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით