open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არმათიონი

მინი|არმათიონი
**არმათიონი** — ეკლესია, არქიტექტურული ძეგლი დგას დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო მაჩხაანის შუაში, გზის პირას. თარიღდება XVIII საუკუნით. 2008 წელს საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა დაცვის და გადარჩენის ფონდის დაფინანსებით ძეგლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები: განახლდა სახურავი, აღდგა გარეთა კუთხეების მონგრეული ნაწილები, შიგნით ეკლესია შეილესა გაჯით, შენობის ირგვლივ მოეწყო სარინი, ხოლო გზის გასწვრივ კი რიყის ქვის კედელი.

## ძეგლის აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (9,5x5,7 მეტრი), ნაგებია ძირითადად რიყის ქვით. გარეთა კუთხეები, კარ-სარკმელთა ღიობები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული აგურით. მთავარი შესასვლელი დასასვლელითაა. კარი შიგნიდან და გარედან სწორკუთხაა. მეორე კარი (ამოშენებულია) ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია. იგი გარედან შეისრული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი ხის ზღუდრით და მაღალ, შეისრულთაღოვან შეღრმავებაშია ჩასმული.

ეკლესიის შიდა სივრცე დადაბლებულ პროპორციებშია გადაწყვეტილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე გაჭრილია განიერი, ნახევარწრიული თაღით დასრულებული სარკმელი. თითო მსგავსი სარკმელია სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთ კედელში, შესასვლელის ზემოთ. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდში ერთი მოზრდილი, შეისრულთაღოვანი და ერთიც მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა, სამხრეთ გვერდში კი ერთი მცირე, ოთხკუთხა ნიშა. აფსიდა დარბაზისგან გამიჯნულია შეისრულიფორმის შეკიდული საბჯენი თაღით (რეაბილიტაციის დროს, თაღის ორივე ქუსვლის ჩამოსწვრივ პილასტრი ააგეს). ამ თაღის გარდა, კამარა კიდევ ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი, დარბაზის შუაშია, მეორე კი დასავლეთ კედელთან, ორივე თაღი პილასტრებზეა დაყრდნობილი. შუა საბჯენი თაღის პილასტრები სამსაფეხურიანი კაპიტელებით არის დაგვირგვინებული, დასავლეთ კუთხის პილასტერები კი უკაპიტელოა. სამხრეთ პილასტრის გვერდებზე, თითო განიერი, შეისრულთაღოვანი ნიშაა, რომლებიც იატაკიდან 0,5 მეტრის სიმაღლეზე იწყება. მსგავსი ნიშა ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთნაწილშიცაა. აღმოსავლეთ ნაწილში კი ეკლესიის შესასვლელია მოქცეულია.

შენობის ფასადები ბათქაშითაა გასწორებული და შეთეთრებულია. მათგან მხოლოდ განივი ფასადებია მორთული, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილია ჯვრის თითო გამოსახულება, რომელთა შეღრმავებული ნაწილი მოპირკეთებულია ცისფრად მოჭიქული აგურით. აღმოსავლეთ ფასადზე მდებარე ჯვრის გვერდებზე, თითო მცირე, ტოლმკლავა ჯვრის შეღრმავებული გაოსახულებაა.

კედლები დასრულებულია ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც შედგება ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურის რიგების მონაცვლეობით.

ეკლესიის სახურავი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით. შენობის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში, კვადრატულ ბაზისზე, აღმართულია გეგმით წრიული, ზემოთკენ ოდნავ შევიწროებული აგურის სამრეკლო, რომელიც ოთხი ნახევარწრიული თაღით გახსნილ, მაღალ ფანჩატურს წარმოადგენს. თაღები ქუსლებთან გამოყოფილია ორსაფეხურიანი იმპოსტები. თაღებს ლეკალური აგურით ნაწყობი ლილვი შემოუყვება, რომელთა შორის (თაღის დონეზე) თითო, დაახლოებით 0,7 მეტრიანი სიმაღლის ლილვია მოქცეული, მათ ასწვრივ გამოყვანილია უფრო მოკლე ლილვი, რომელიც ლავგარდანზეა მიბჯენილი. თითო ლილვია აყვანილი ღიობების მომაჩარჩოებელი თაღის წვეროდან ლავგარდნამდე. სამრეკლო გადახურულია თუნუქის კონუსისებრი სახურავით, რომელზეც დადგმულია რკინის მაღალი ჯვარი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ოზაანის ყველაწმინდის მცირე ეკლესია

**ოზაანის ყველაწმინდის მცირე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ოზაანის სამხრეთით, 200-300 მეტრზე, სასაფლაოზე. XVIII საუკუნით.
ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია წვრილი რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. შენობის კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელიც სწორხაზოვნად გამავალ, თარაზულ რიგებადაა ნაწყობი. გარეთა კუთხეებში, აგური და ალაგ-ალაგ, შირიმის ნაწილობრივ დამუშავებული ქვებიცაა ჩართული. კარ-სარკმლების ღიობები, შიგნით არქიტექტურული და კონსტრაქტული ელემენტები და ლავგარდანი გამოყვანილია აგურით. კედლების ზედაპირი შიგნიდან და გარედან გასწორებულია ბათქაშით.
ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, თითქმის მთლიანადაა ჩამოშლილი ლავგარდანი.
ეკლესიის გეგმის გარეგან სწორკუთხედში (5,7x4 მეტრზე) ჩაწერილია კვადრატული ფორმის დარბაზი და ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის გვერდები უშუალოდ ერწყმის დარბაზის კედლებს.
შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი, შეისრული თაღითაა გადახურული და როგორც ფასადის, ისე ინტერიერის მხრიდან, საფეხურით შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული. მათგან გარეთას ორსაფეხურიანი ხერხულა ფრიზი აგვირგვინებს, შიგნითას კი - ხის ძელი.
აფსიდი განათებულია მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმლით, რომლის ღიობი გარეთკენ თანდათან მაღლდება. ერთი მსგავსი კედელი დასავლეთ სარკმელშიცაა, შესასვლელის ზემოთ. აფსიდში სამი მცირე ნიშაა: ერთი - სამხრეთით, ორი - ჩრდილოეთით. სარკმლის ქვემოთ დგას კედელზე მიყრდნობილი, აგურით ნაშენი ტრაპეზი. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია მოგვიანებით ჩაშენებული აგურის კანკელით.
დარბაზის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, იატაკიდან 0,6 მეტრის სიმაღლეზე, სიმეტრიულად თითო შეისრული ნიშაა მოწყობილი.
ეკლესიის ფასადები სადაა. დასავლეთ ფასადის შუა ნაწილში, კედლის მთელ სიმაღლეზე, გამოიყოფა აგურით ნაწყობი შრე (გვიანდელია), რომელშიც ჩართულია ცისფრად მოჭიქული აგურის სხვადასხვა ზომის ნაწილებით გამოყვანილი. არათანაბარი სიგრძის, ოთხი ზოლი. მათგან ერთი - შესასვლელის შეღრმავებულ არეშია, მეორე - მის თავზე, ხოლო დანარჩენი ორი - შედარებით მოკლე, სარკმლის ზემოთ.
ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე შემორჩენილია ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნის მცირე ნაწილი, რომელიც ჩვეულებრივად ნაწყობი და კუთხით წინწამოწეული აგურის რიგების მონაცვლეობისგან შედგება.
ეკლესია დაბურული იყო კრამიტით.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ტარიბნის ტაფობის მეორე ნამოსახლარები

**ტარიბნის ტაფობის მეორე ნამოსახლარები** — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ტარიბნის ტაფობში კოწახურების ქედის სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირას, სერზე. საქართველოს სასაზღვრო პუნქტიდან აღმოსავლეთით 500-600 მეტრის დაშორებით ვარაზმანავრად წოდებულ ადგილზე. 

აღმოჩნდა 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული არქეოლოგიური დაზვერვების  დროს ერთი ნამოსახლარი სერის ძირშია, უბეში, რომლის ინტესიური გადარეცხვის შედეგად ზედაპირზეც კი ჩანს მონაცრისფრო ზოგჯერ მორუხო კერამიკული მასალა. მეორე ნამოსახლარი აღმოჩნდა  სერის კლდოვან ფერდობზე 60-70 მეტრ სიმაღლეზე. ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთ მიმართულებით დამხობილ დახრამულ ტერასაზე. ძეგლი თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის ბოლო — ახალი წელთაღრიცხვის მიჯნით. ტერასის კიდის მთელ სიგრძეზე ამოზიდულია. ქვიშაქვის მაღალი მასივი რომელიც სავარაუდოდ სათავდაცვო ზღუდე უნდა ყოფილიყო. ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით ტერასა ჩაკეტილია, ქვის დაბალი მშრალი წყობით ნაგები კედლით. მსგავსი კედლითაა გადაკეტილი სამხრეთ-დასავლეთ მხარეც. კლდეში იკვეთება კარიბჭე შესასვლელი გზაც აქედან ყოფილა. ტერასაზე განსაკუთრებით მის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში სხვადასხვა ზომის სათავსო ნაშთებია. უხვად იკრიფება კარგად გამომწვარი მოყვითალო ან მოწითალო იშვიათად მოჩალისფრო. კერამიკულ მასალაზე გვხვდება მოჭიქული ჭურჭლის ფრაგმენტებიც. ტერასის ზემოთ 40-50 მეტრ სიმაღლეზე კლდის თხემზე აღმოჩნდა მესამე ნამოსახლარი რომელიც სავარაუდოდ ახალი წელთაღრიცხვის  I ათასწლეულის შუა ხანებით თარიღდება  ნამოსახლარია სამხრეთ მხარე კლდეა, დანარჩენი შემოსაზღრულია რიყის ქვით დუღაბზე ნაგები დაბალი გალავნით ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია დანგრეული გოდოლი, ეკლესია და გუმბათ ჩაქცეული აკლდამა. ნამოსახლარიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 200 მეტრი სიგრძის ადა 70-80 მეტრი სიგანის ფართობზე, ქვით ნაგები სათავსების ნაშთებია. შედარებით უკეთა გადარჩენილი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე, სადაც კედლის სიმაღლე ზოგან1-1,5 მეტრია. სამხრეთიდან იგი დაცულია კლდოვანი  მასივით სამხრეთ-დასავლეთიდან — გალავნით, ჩრდილო-დასავლეთ მონაკვეთი, ქვიშაქვის მაღალი ვიწრო ზოლით, რომელსაც დაახლოებით შუა ადგილზე ვიწრო წყვეტილი აქვს. 

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი

**ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი**  — ისტორიული ძეგლი, მდებარეობს  სოფელ ხორნაბუჯში. მუზეუმი დაარსდა 1985 წელს. განთავსებულია ერთსართულიან რუსული სტილის სახლში, რომელიც ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკის ოფიცრის გ. ნეჩველოდოვის საკუთრება იყო. იგი დრაგუნთა პოლკთან ერთად ჩამოსულა მაშინდელ წითელწყაროში და აქ დასახლებულა. სახლი მორებით, ლურსმნის გამოყენების გარეშეა აგებული. შედგება ოთხი ოთახისაგან, რომლებშც დაცულია ნეჩველოდოვების პირადი ნივთები, ეთნოგრაფიული და სხვადასხვა დოკუმენტური მასალა. სახლი ქართველ და რუს მოღვაწეთა თავშეყრის ადგილი იყო. სხავადასხვა დროს გ. ნეჩველოდოვს სტუმრობდნენ რუსი პოეტები ალექსანდრე პუშკინი და მიხეილ ლერმონტოვი. 1858 წელს აქ შეჩერებულა ფრანგი მწერალი და მოგზაური ალექსანდრე დიუმა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*ხორნაბუჯის ხალხთა მეგობრობის მუზეუმი

კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის ნამოსახლარი

**ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ზემო მაჩხაანის მინდვრებში, მდინარე ივრის მარცხენა სანაპიროზე, ტერასაზე. აკაკიანთხევად წოდებულ ადგილზე. თარიღდება შუა ბრინჯაოს ხანით.

აღმოაჩინეს 1977 წელს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის სადაზვერვო სამუშაოების დროს (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). ნამოსახლარზე გაკეთდა რამდენიმე შურფი, ზედაპირზე აიკრიფა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ობსიდიანის ანატკეცები და გამომწვარი თიხის ბორბლის მოდელი. 1978 წელს ნამოსახლარზე გავლებულმა სტრატიგრაფიულმა ჭრილმა გამოავლინა 2,65 მეტრის სიმძლავრის კულტურული ფენა II სამშენებლო ჰორიზონტით. იატაკები თიხატკეპნილია. სხვადასხვა ფენაში ფიქსირებულია ნახევარწრიულად განლაგებული, სარლასტისთვის განკუთვნილი ფოსოებიანი ორმოები, ობსიდიანის ნუკლეუსები, სახოკები, საფხეკები და ა. შ.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გამარჯვების მეორე ნამოსახლარი

**გამარჯვების მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ გამარჯვების შესასვლელში, აღმოსავლეთით, მდინარე უზუნდარისხევის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრით. XX საუკუნის 80 - იანი წლების დასაწყისში მიაკვლია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციის სადაზვერვო რაზმმა. (ხელმძღვანელი ვ. ვარაზაშვილი) ძეგლი დაზიანებულია გზის გაყვანის დროს, ჭრილში ჩანს 0,50 მეტრი სისქის კულტურული ფენა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის სამაროვანი

**ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს აკაკიანთხევის მარჯვენა ნაპირას, სერებზე. ნამოსახლარის მოპირდაპირე მხარეს. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის I ნახევრით. აღმოაჩნდა 1977 წელს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის (აკც) კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (კაე) არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ ივრის მარცხენა სანაპიროს დაზვერვებისას (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი შ. დედაბრიშვილი). სამაროვანი შეიცავს ქვამიწაყრილიან მცირე გორასამარხებს.

1978 წელს გაითხარა ერთი, განცალკევებული და გამორჩეული გორასამარხი (ქვამიწაყრილის დიამეტრი — 10,3 მ. სიმაღლე — 0,6 მ). ყრილის ქვეშ, ქვიშაქვიან გრუნტში, ჩაჭრილი იყო კუთხემომრგვალებული სამარხი ორმო (სიღრმე მიწის დონიდან — 2,4 მ. სიგრძე — 2,1 მ. სიგანე — 1,8 მ.), რომელსაც დასაწყისში ვიწრო და სამარხისკენ თანდათან გაფართოებული შესასვლელი ჰქონდა. დრომოსი (სიგრძე — 2 მ. სიგანე —1,2 მ. სიმაღლე — 1,2 მ.) ორმოს ძირიდან 0,5-0,6 მ სიმაღლეზე წყდებოდა. მიცვალებულის ჩონჩხი სამარხში არ აღმოჩენლა (სავარაუდოდ, სამარხი კენოტაფია). ორმოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში, შესასვლელის ორივე მხარეს, საქონლის თავები ეწყო, ძვლები კი ჩრდილო-დასავლეთ კუთხესა და ცენტრალურ ნაწილში გამოვლინდა. ორმოში დადასტურდა ლეგა-მონაცრისფრო ქვაბქოთანა და თიხის შავპრიალა ჭურჭლის ფრაგმენტები; ბრინჯაოს ყუნწგახვრეტილი სატევარი; სარდიონის, მინისებრი პასტის და გიშრის მძივები; ქვიშანარევი თიხით ნაძერწი მსხლის და კვერცხისებრი ქილები, რომელთაც სუსტად ნაპრიალები ზედაპირი, მაღალი ყელი და ბრტყელბაკოიანი პირი აქვთ. აქვე გამოვლინდა მსხლისებრი დერგიც, რომელშიც თიხისივე სამარილე იდო; რუხლაქებიანი, მოვარდისფრო, ცალყურა ბადია, რომლის ქვეშ აღმოჩნდა ცხვრის ჩონჩხი — ყელთან ობსიდიანის დანით. 

ერთი ქალის და ქოთნის გარდა, ყველა ჭურჭელი ორნამენტირებულია (გამოყენებულია რელიეფური სარტყლები, ირიბი, წერტილოვანი, ამოკაწრული, ტეხილი, პარალელური ხაზები, სამკუთხედები, ოთხკუთხედები და ა. შ.).

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ, ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფურცელწყლის ნამოსახლარი

**ფურცელწყლის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ ზემო მაჩხაანის სამხრეთით, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირას, ფურცელწყლად წოდებულ ადგილზე, ტერასაზე. აღმოჩნდა 1977 წელს, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის, კახეთის არქეოლოგიური ექსპედიციის (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური, რაზმის ხელმძღვანელი  შ. დედაბრიშვილი) სადაზვერვო სამუშაოების დროს. 

ნამოსახლარის დასავლეთ ნაწილში გაჭრილია ღრმა სასილოსე ორმოები, რომელშიც კარგად შეინიშნება ნამოსახლარ ფენათა სტრუქტურა. ზედა ფენა ნაშალი, ჩამონარეცხი ღორღია (სიმძლავრე — 0,8 მ). მის ქვეშ - ჩამონარეცხი ნაცროვანი ფენა (სიმძლავრე — 0,4 მ). ამ ფენის ქვეშ, უძრავი კულტურული ფენაა მოქცეული (სიმძლავრე — 1,3 მ). ნამოსახლარის დასავლეთით მდებარე შემაღლებები ძლიერაა გადარეცხილი და, როგორც ჩანს, ტერასაზე განლაგებულ კულტურულ ფენებზე სწორედ აქედანაა ჩამორეცხილი, თავდაპირველად ნაცროვანი და შემდეგ ღორღნარევი ფენა. ჩამონარეცხ ფენაში შეგროვილი მასალა თიხის ჭურჭელს შეიცავს, რომელიც შუა ბრინჯაოს ხანიდან მოკიდებული გვიანდელ ბრინჯაოს ადრინდელ საფეხურების ჩათვლით. ამრიგად, ტერასაზე ცხოვრება, გვიანდელი ბრინჯაოს კლასიკური პერიოდისთვის, უკვე შეწყვეტილია. უძრავი კულტურული ფენიდან, დადასტურებულია თიხის ჭურჭლის მხოლოდ ორი ნატეხი, რომლებიც, დაახლოებით ძველი წელთაღრიცხვის II ათასწლეულის პირველი ნახევრის ფარგლებში ექცევა.

ნამოსახლარზე აკრეფილი კერამიკული მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ოზაანის ჭრელი საყდარი

**ოზაანის ჭრელი საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. დგას სოფელ ოზაანის განაპირად, სავარაუდოდ, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილი კედლების მაქსიმალური სიმაღლე 1,8 მეტრია. ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. ნაგები ყოფილა მოზრდილი ზომის რიყის ქვის ირეგულარული წყობით, კირის დუღაბზე. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით,  გამონაყრის განკურნების ძალა შესწევდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გამარჯვების პირველი ნამოსახლარი

**გამარჯვების პირველი ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ გამარჯვების განაპირას, ჩრდილოეთით, მდინარე უზუნდარისხევის მარცხენა ნაპირას, ველზე. 

თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით. 2010 წლის დაზვერვებისას მიაკვლია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა. (ხელმძღვანელი ვ. ვარაზაშვილი) ძეგლს ჩრდილო-აღმოსავლეთით სუსტად გამოხატული ტერასა აქვს. ფართობი ყოველწლიურად მუშავდება. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი

**გამარჯვების მეოთხე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი  მდებარეობს სოფელ გამარჯვების დასავლეთით, 2 კილომეტრზე, სახატისხევის მარჯვენა მხარეს, განმხოლოებულ გორაზე. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით. 2009 წლის დაზვერვებისას მიაკვლია ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა. (ხელმძღვანელი კ.ფიცხელაური). ნამოსახლარზე აღმოჩნდა სათავდაცვო ზღუდე, რომელიც განსაკუთრებით კარგად შეიმჩნევა აღმოსავლეთ ფერდობზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია

მინი|ყველაწმინდის ეკლესია
**მირზაანის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელი მირზაანის აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე, გორაზე.

თარიღდება შუა საუკუნეებით ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით. 1870 წელს ამ ეკლესიაში დაქორწინებულა ცნობილი ქართველი მხატვრის ნიკო ფიროსმანაშვილის უფროსი და მარიამი. ეკლესია დარბაზულია და გრძივი ღერძის მიმართულებით შესამჩნევადა წაგრძელებული. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით, კედლები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალობით, აგურის თარაზული რიგებია ჩართული სარკმელთა ღიობები და კონსტრუქციის ნაწილები გამოყვანილია კვადრატული აგურით კედლები გარედან შელესილია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს: სამხრეთით და დასავლეთით ორივე გარედან საფლავი ქვით, შიგნიდან კი, ხის ძვლებით თარაზულადაა გადახურული. დასავლეთის შესასვლელი მიწიდან 0,9 მეტრის სიმაღლეზეა და წინიდან ქვის კიბე ჰქონდა მოწყობილი კარს შიგნიდან შემორჩენილი აქვს კიბის სამი საფეხური, რომელთაგანაც ორი შესასვლელი ძირზეა გამოყვანილი. ერთი კი მის წინაა. ეკლსეიის შიდა სივრცე აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც განიერი, მაღალი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი თითო თაღოვანი სარკმელი გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში და დასავლეთის კედლის ღერძზეა. აფსიდში სამი სწორკუთხა ნიშაა. მათგან ერთი სარკმლის სამხრეთითაა, ორი ჩრდილოეთით. ერთი კედლის სწორკუთხა ნიშა ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, სარკმლის გვერდით. საკურთხევლის შუაში დგას კუბისებრი ტრაპეზი. საკურთხევლის იატაკის მიმართ ოდნავ შემაღლებულია და აფსიდიდან დაახლოებით 2 მეტრითაა წინწამოწეული. გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში, იატაკიდან 2,6 მეტრის სიმაღლეზე პილასტრები იწყება, რომელებზეც საბჯენი თაღია გამოყვანილი თაღის ქუსლებთან გამოყოფილია ქვის მაღალი იმპოსტები, რომელთა პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. დარბაზის გრძივი კედლები და კამარა პილასტრების წყვილით და მათზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრები დარბაზის დასავლეთ კუთხეშიცაა. მათ შესაბამისი კედლის მიმდებარე საბჯენი თაღი ეყრდნობა კამარა და საბჯენი თაღები შეისრულია. ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ განივი ფასადებია მორთული. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის არეში, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილია საფეხუროვან ბაზისზე დაყრდნობილი ჯვარი მსგავსი ჯვარი დასავლეთის ფასადებზეცაა, სარკმლის თავზე, ხოლო სარკმელსა და შესასვლელის არქიტრავს შორის ოდნავ შეღრმავებული, თაღოვანი ნიშაა მოთავსებული. კედლები დასრულებულია აგურის ოთხსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომელიც შედგენილია ჩვეულებრივი და ხერხულა წყობით გამოყვანილი რიგების მონაცვლეობით. სახურავი ორქანობიანია. დაბურულია ღარიანი კრამიტით. ეკლესიის სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დგას რვაწახნაგა, თაღებით გახსნილი აგურის სამრეკლო, რომელიც კვადრატულ ბაზისზეა აღმართული აქვს პირამიდული სახურავი. 2010 — 2011 წლებში ეკლესია შეკეთდა საერთაშორისო ფონდ „ქართუს“  ფინანსური დახმარებით ინტერიერში მოიხსნა ნალესობა, აღდგა კედლების მონგრეული ნაწილები და ლავგარდანი, ეკლესია გადაიხურა კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გამარჯვების მესამე ნამოსახლარი

**გამარჯვების მესამე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ გამარჯვების დასავლეთით, 4 კილომეტრზე. მდინარე კოდისწყლის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით. 2009 წლის დაზვერვებისას აღმოაჩინა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიურმა რაზმმა (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური).

ძეგლის მეოთხედი განადგურებულია XX საუკუნის 70-იან წლებში ხევზე წყალსაცავის მშენებლობის გამო. ნამოსახლარი მოგრძოა (სიგრძე — 120 მეტრი, სიგანე — 40 მეტრი). ჩრდილოეთით და სამხრეთით ჩანს სათავდაცვო თხრილი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მიჯნის ყურის ნამოსახლარი

**მიჯნის ყურის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარჯვენა ნაპირას, მიჯნის ყურედ წოდებულ ადგილზე.

მდებარეობს მინგეჩაურის წყალსაცავიდან ჩრდილო-დასავლეთით ორიოდე კილომეტრზე, მაღალ ბორცვზე. თარიღდება ახ. წ. 1 ათასწლეულის II ნახევრით. მიკვლეულია 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიერ ჩატარებული არქეოლოგიური დაზვერვების დროს. ანაკრეფი მასალა ინახება ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჩანკაანის ნამოსახლარები

**ჩანკაანის ნამოსახლარები** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს შირაქის ველის ჩრდილოეთ განაპირას ჩანკაანად წოდებულ ადგილზე. აღმოჩნდა 2009 წელს ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქეოლოგიური ექსპედიციის მიერ.
 
ერთ-ერთი ნამოსახლარი გორის სწორ თხემზეა გამართული და რელიეფს მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ერწყმის. აქ იგი გამოყოფილია სათავდაცვო თხრილით და აქვე იწყება მეორე თხრილი, რომელიც გარს ერტყმის ნამოსახლარს. 
მეორე ნამოსახლარი მდებარეობს ალაზნის ველისკენ.  ის წაგრძელებულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთით. სამი მხრიდან შემოსაზღვრულია ღრმა ხეობიტ დ არელიეფს მხოლოდ სამხრეთიდან ერწყმის. 
აკრეფილი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტების უმეტესობა მონაცრისფროა, კარგად გამომწვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ახოს ჯამე

**ახოს ჯამე** — ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქედის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახოში, ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

სოფელ ახოში ძველად ქრისტიანული სამლოცველო, ხის ეკლესია ყოფილა. XV საუკუნის ბოლოს ოსმალთა შემოსევისას ტაძარი დაანგრიეს და ეკლესია მაჰმადიანურმა სამლოცველომ ჩაანაცვლა. გადმოცემის თანახმად, მეჩეთის მშენებლობისას ეკლესიის ქვები გამოუყენებიათ, რამდენიმე ქვა კი, რომლებზეც ჯვრები და ქრისტიანული რელიქვიები იყო გამოსახული, ჩაბრუნებული სახით ჩაუშენებიათ. მეჩეთის არქიტექტურა და ხუროთმოძღვრული მოკაზმულობაც კლესიის არსებობას ადასტურებს. 

დღევანდელი სახით ახოს ჯამე 1817-1818 წლებში ლაზმა ხელოსანმა, უსტა ხუსეინმა ააშენა. ის ორსართულიანია: პირველ სართულზე სარდაფია განთავსებული, ხოლო მეორე სართულზე — ორსინათლიანი სამლოცველო დარბაზი. ჯამეს ზომებია 9.3 მ. X 8.8 მ. სახურავად კრამიტია გამოყენებყლი. აივნის ჩათვლით ჯამე გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. სამხრეთით კბილანათაღიანი მიჰრაბი აქვს, რომლის თავზეც არაბული წარწერაა. ცენტრალური სივრცის ჭერს გუმბათი ფარავს, რომელიც შიგნიდან ზეთის საღებავებითაა მოხატული. ჯამე ოთხივე მხრიდან აჟურული მოაჯირითაა დაფარული, რომლის სამხრეთი მხარეც დეკორაციულ მორთულობას წარმოადგენს. ჩრდილოეთით მცირე ზომის ნახევარწრიული აივანია გამოყოფილი.

ინტერიერში დეკორაციულად აქცენტირებულია მიმბარი, ქოროს მოაჯირი და კათედრა. ხის ორნამენტები აპლიკაციის სახითაა შესრულებული და დაფერილია. ახოს ჯამის ყველა კედელი სარკმლებითაა დანაწევრებული. მის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში მინარეთის ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. ჯამის ქვის წყობა მშრალია. სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. მეჩეთი იმით არის გამორჩეული, რომ აქ არსებულ ჯამეებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელია. ჯამე დღემდე მოქმედია.

2006 წელს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად, ახოს ჯამეს ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია მიენიჭა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* *საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665 კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ* , საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე, თბილისი, 07.11.2006.
* *ქედის კულტურული მემკვიდრეობის გზამკვლევი , keda Cultural Heritage Guidebook*, გვ, 30-31. 2018.
* *სოფელი ახო (ქედა)*. ერთი დღე სოფელში - ნათია თავდგირიძესთან ერთად. 15 მარტი, 2015.

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის მეჩეთები
ალინა სანკო

**ალინა სანკო** (დ. 31 დეკემბერი, 1998, აზოვი, რუსეთი) — რუსი მოდელი. 2019 წელს გახდა „მის რუსეთი“. წარადგენს რუსეთს მის მსოფლიო 2019-ზე.

## ადრეული ცხოვრება
დაიბადა 1998 წლის 31 დეკემბერს აზოვში. იგი სწავლობს მოსკოვის მიწის მართვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. სილამაზის კონკურსში მონაწილეობის მიღებამდე მუშაობდა მოდელად ონალინ კატალოგისათვის.

## კონკურსი
2019 წელს შეარჩიეს აზოვის წარმომადგენლად მის რუსეთი 2019-ზე. გამარჯვების შემდეგ გადაეცა 3 მილიონი რუსული რუბლი და ახალი მანქანა. იგი წარადგენს რუსეთს მის მსოფლიო 2019-ზე.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* [ალინა სანკო Instagram(https://ka.wikipedia.org/wiki/Instagram)-ზე]
* [ალინა სანკო VK(https://ka.wikipedia.org/wiki/VK)-ზე]

კატეგორია:მის რუსეთის გამარჯვებულები
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:დაბადებული 31 დეკემბერი
კატეგორია:რუსი მოდელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დიჰიდროქსიბენზოლები

**დიჰიდროქსიბენზოლები** — ორგანული ნაერთები, რომლებიც შედგებიან ბენზოლის ბირთვისა და მასზე მოთავსებული ორი ჰიდროქსილის ჯგუფისგან. დიჰიდროქსიბენზოლები სულ სამი იზომერის სახითაა. ესენია: 1,2-დიჰიდროქსიბენზოლი (ორთო იზომერი), ცნობილია როგორც კატექოლი; 1,3-დიჰიდროქსიბენზოლი (მეტა იზომერი), ცნობილია როგორც რეზორქინოლი; 1,4-დიჰიდროქსიბენზოლი (პარა იზომერი), ცნობილია როგორც ჰიდროქინონი. ყველა დიჰიდროქსიბენზოლი არის უფეროდან თეთრამდე ფერის, ოთახის ტემპერატურის და ჩვეულებრივი წნევის პირობებში მყარი ნივთიერება. სამივე იზომერის ფორმულაა C_6H_6O_2.

## სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
წყლის და ჭაობის მცენარეულობა

**წყლის და ჭაობის მცენარეულობა** — თბილისის მიდამოებში მცირე ფართობი უკავია ლისის, კუს ტბის და სხვა პატარა ტბებში, აგრეთვე მტკვრის ჭალების ფშანებზე, ზაჰესის საგუბრის მარჯვენა სანაპიროზე და სარწყავი წყლით დაჭაობებულ დეპრესიებზე.

უმთავრესად გავრცელებულია საკვები ნივთიერებებით მდიდარი (ევტროფული) ბალახიანი ჭაობები, სადაც მეტწილად განვითარებულია  ლელიანები, ისლიანები და ლაქაშიანები, უფრო ნაკლებად — ლელქაშიანები და კოკოზაჭილიანები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
კატეგორია:ბიოლოგია
ხალხური მედიცინა

**ხალხური მედიცინა** — ხალხის მიერ დაგროვებული ემპირიული ცოდნა სამკურნალო საშუალებების, სამკურნალო მცენარეების, ჰიგიენური ჩვევების, დაავადების მკურნალობისა და პროფილაქტიკის შესახებ. თაობიდან თაობას ზედაპირად გადაეცემოდა და ასახვა ჰპოვა ხალხის ზნე-ჩვეულებებში, თქმულებებში, სხვადასხვა სახის საექიმო წიგნებსა და კარაბადინებში, საქართველოში ჯერ კიდევ ძვ. წ. II ათასწლეულში სცოდნიათ სამკურნალო მცენარეებისა და მინერალური წყლების სამკურნალოდ გამოყენება, საკეისრო გაკვეთა, ტრეპანაცია, სისხლის გადასხმა, შხამსაწინააღმდეგო საშუაებების დამზადება და სხვ. 
ხალხური მედიცინის მრავალი მეთოდი თუ საშუალება შემდგომ მეცნიერულ მედიცინაში გადავიდა და, პირიქით მეცნიერული მედიცინა, თავის მხრივ, გარკვეულ გავლენას ახდენდა ხალხურ მედიცინაზე.

თბილისში მრავალი გამოჩენილი სახალხო მკურნალი და დასტაქარი მოღვაწეობდა და დღესაც მოღვაწეობს (თურმანიძეთა საგვარელო, ძმები იაგუაშვილები, ციციშვილები, იაშვილები, ზაქარია ლომიძე, ვ. ასკურავა და მრავალი სხვა).

## ლიტერატურა
* 

## ბიბლიოგრაფია
* 

კატეგორია:მედიცინა
წყნეთის სამაროვანი

**წყნეთის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი წყნეთში, ადგილ შოლტებში. მიწის სამუშაოების დროს  1967  წელს გამოვლინდა 3 ქვის სამარხი. 
 
მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით, საოჯახო სამარხებში ჩატანებული ჰქონდათ ბრინჯაობს და რკინისრერიანი საკინძები, ბრინჯაოს შვილდ საკინძები. მასალა ინახება დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაზე.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002,  გვ. 54

კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
წყალყინისანი

**წყალყინისანი** — ორი კოშკი, რომლებიც 1045 წელს ბაგრატ IV-მ თბილისის მთავარი ციხესიმაგრის დარიჯელის აღების შემდეგ დაიკავა. იხსენიებს „მატიანე ქართლისა“.

ამ ადგილის მოძებნა, ისევე როგორც დარიჯელის ციხის მოძებნა, შეუძლებელია. მემატიანე ამ კოშკებს მოიხსენიებს კალას ციხის და თაბორის ციხის გვერდით, რაც ამ კოშკების მნიშვნელოვნობაზე მიგვანიშნებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
ხალხური დღესასწაულები

**ხალხური დღესასწაულები** — დღესასწაულთა ერთობლიობა თბილისში, რომლებიც მიუხედავად რელიგიური კუთვნილებისა, მთელი ქალაქის ყურადღებას იმსახურებდა. მასში მეტ-ნაკლებად აქტიურად მონაწილეობდნენ სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები.

დღესასწაულებში, რელიგიურ სიუჟეტთან ერთად, აქცენტირებული იყო სხვადასხვა წარმომავლობის, მაგრამ თბილისისათვის დამახასიათებელი კულტურული ფასეულობები. მათ პოპულარობას ხელს უწყობდა სანახაობრივი მხარე, ასევე უძველესი სარწმუნოებრივ-მითოსური შრე, გასაგები და მისაღები ქალაქში მცხოვრები ყველა ეთნოსისათვის. თბილისში სხვადასხვა დროს შემოდიოდნენ, მკვიდრდებოდნენ და ქართველებთან ერთად ცხოვრობდნენ სპარსელები, არაბები, თურქები, ასურელები, ბერძნები, სომხები, რუსები და სხვ. ისინი კომპაქტურად სახლდებოდნენ და ქმნიდნენ უბნებს, მიკროკულტურულ გარემოს საკუთარი სამლოცველოებით, დღესასწაულებით, სასაფლაოებით და კულტურის სხვა რეალიებით. ქალაქში ხანგრძლივი თანაცხოვრების პირობებში ეს ეთნოკულტურული ერთეულები უახლოვდებოდნენ ერთმანეთს და, მიუხედავად გარკვეული იზოლაციისა, ქმიდნენ ქალაქის განუმერებელ კოლორიტს. 

სხვადასხვა ეთნოსისა და რელიგიების წარმომადგენლები თბილისში ხშირად ერთვებოდნენ ერთმანეთის რიტუალებსა და დღესასწაულებში, ხოლო რაც შეეხება დაკრძალვას, მასში მონაწილეობდა განისაზღვრებოდა არა მარტო ეთნიკური ან სარწმუნოებრივი ნიშნით, არამედ მეზობლობით და თანამშრომლობით.

თბილისში ძველთაგანვე იმართებოდა ქართველების ბერიკაობა, რომლის სახელწოდებას მონღოლების დროიდან ყეენობაც დაემატა და დღეს ცნობილია ბერიკაობა-ყეენობის სახელით. ძალზე პოპულარული იყო მამადავითობა, რომელიც მოსახლეობის სხვადასხვა ფენისა და სარწმუნოების წარმომადგენლეს იზიდავდა. მაჰმადიანები მართავდნენ შაჰსეი-ვასეის, ასევე იმართებოდა სპარსელების უძველესი დღესასწაული ნოვრუზი, მაჰმადიანები რამაზანის დასასრულს მართავდნენ ყურბან-ბაირამს, მსხვერპლშეწირვის დღესასწაულს. თბილისში სჯულით გათვალისწინებულ ყველა დღესასწაულს მართავდნენ ებრაელები, თუმცა ისინი სხვებზე მეტად იყვნენ იზოლირებული. აღსანიშნავია მათი საახალწლო დღესასწაული *როშეშანა*. განსაკუთრებით პოპულარული იყო *სუბსარქისი* სომხებში. 

გარდა ჩამოთვლილი დღესასწაულებისა, თბილისში აღინიშნებოდა მრავალი ოფიციალური საეკლესიო დღესასწაული, საუბნო თუ საოჯახო დღეები, როდესაც სტუმრობა და თანამონაწილეობა ჩველებრივი მოვლენა იყო. ამ გზით თბილისის მოსახლეობა გამოხატავდა როგორც ეთნიკურ და სარმუნოებრივ კუთვნილებას, ისე თავის დამოკიდებულებას მეზობელთა კულტურების მიმართ. შექმნილი სპეციფიკური გარემოს ძირითადი ნიშანი იყო კულტურულ-სარწმუნოებრივი მიმტევებლობა, რაც საფუძვლად დაედო თბილისელი მოქალაქი თავისებურ ზნეობრივ ტიპს. აღნიშნულ მოვლენათა ერთობლიობამ განაპირობა თბილისის უნიკალური კულტურული მოდელის ჩამოყალიბება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტრადიციები
ხირმანლარი

**ხირმანლარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992-2020 წლებში დე ფაქტოდ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ლაჩინის რაიონის სოფლები
ოცინდალეს ეკლესია

**ოცინდალეს წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრებისა და ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ თაიაში, ზღვის დონიდან 640 მეტრ სიმაღლეზე. ეკლესია XI საუკუნეშია აგებული. ამავე დროით თარიღდება ტაძრის ვაზისაგან დამზადებული მოხარატებული კარი რომელიც ამჟამად საქართველოს ეროვნულ მუზეუმშია დაცული. 

XIX საუკუნეში გამოქვეყნებული მასალის მიხედვით აქ ტაძარი თამარ მეფეს განუახლებია. ტაძარზე ამ ფაქტის აღმნიშვნელი წარწერაც ყოფილა დაცული.

ოცინდალეს ეკლესია საუკუნეების განმავლობაში უმიშვნელოვანესი სარწმუნოებრივი ცენტრი იყო, სადაც გიორგობის აღსანიშნავად სამეგრელოს ყველა კუთხიდან მოსახლეობა იკრიბებოდა. XX საუკუნის დასაწყისში ოცინდალეში დედათა მონასტერი ფუნქციონირებდა.

1923 წელს როცა საბჭოთა ხელისუფლება მასობრივად აუქმებდა და ანგრევდა ეკლესია-მონასტრებს, საქართველოს სიძველეთა დაცვის კომიტეტის მიერ შექმნილმა კომისიამ გიორგი ჩუბინიშვილის ხელმძღვანელობით დაადგინა, რომ სიძველისა და ხუროთმოძღვრების მიხედვით ზუგდიდის ბაზაში ხელუხლებლად შეინარჩუნეს 11 ეკლესია-მონასტერი, მათ შორის იყო ოცინდალეს ეკლესიაც.

XX საუკუნეში ოცინდალეს ეკლესიას როგორც განსაკუთრებული მნიშვნელობის ძეგლს სახელმწიფო იცავდა. XX საუკუნის 80-იან წლებში ოცინდალეს ეკლესია და სამრეკლო შეაკეთეს. ამჟამად აქ მამამთა მონასტერია.

ოცინდალეს ეკლესიას  2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა 
* ქებურია ს. მემკვიდრეობას გაფრთხილება უნდა, ძეგლის მეგობარი, 84, 1989, გვ. 13-18
* ბერაძე თ. ოცინდალეს ძეგლი, საბჭოთა ხელოვნება, 1962, N3, გვ. 72-73

## სქოლიო
კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ესკალატორი

ს პირველი ესკალატორი]]
**ესკალატორი** (, ) — მოძრავი კიბის სახის ქვეითთა გადასაყვანი ამწევ-სატრანსპორტო  მოწყობილობა, კონვეიერი, რომელიც შედგება ჩაკეტილი წირის ფორმის ორი ამწევი ჯაჭვისაგან, მათზე სახსრულად დამაგრებული საფეხურებით. ელექტროძრავას ბრუნვით მოძრაობაში მოჰყავს ორი წყვილი „ვარსკვლავი“ მათზე გადაცმული საწევი ჯაჭვებით. ამძრავი, ჩვეულებრივ, ესკალატორის ქვეშ სამანქანო განყოფილობაშია განლაგებული. ესკალატორის ზედა და ქვედა ნაწილებში საფეხურებით იქმნება ჰორიზონტალური სიბრტყეები, რითაც მოსახერხებელი ხდება ესკალატორზე შესვლა და გადმოსვლა.

ესკალატორის კონსტრუქცია 1892 წელს დააპატენტა ამერიკელმა გამომგონებელმა ჯეს რენომ, თუმცა ეს კონსტრუქცია მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა თავისი დანიშნულებით თანამედროვე ესკალატორისგან და გამიზნული იყო ატრაქციონისთვის. პირველი თანამედროვე ტიპის ესკალატორი დამონტაჟდა ლონდონის მეტროპოლიტენში 1911 წელს. შემდეგ იგი სწრაფად გავრცელდა სხვადასხვა ქვეყნის მეტროპოლიტენების შედარებით დიდ სიღრმეზე განლაგებულ სადგურებში. მოგვიანებით ესკალატორის გამოყენება სხვა ობიექტებზეც დაიწყეს. ამას ხელი შეუწყო იმ გარემოებამ, რომ ესკალატორს შეუძლია მგზავრების გადაყვანა უწყვეტ რეჟიმში, განსხვავებით ლიფტისგან, და მაღალი მწარმოებლურობა (თეორიულად 10 ათასი მგზავრი საათში), რომელიც არ არის დამოკიდებული აწევის სიმაღლეზე, თუმცა მას გააჩნია რიგი ნაკლოვანებებისა, როგორიცაა მაგალითად, აწევის შეზღუდული სიმაღლე, დამოკიდებული მექანიზმის ტვირთამწეობაზე (ჩვეულებრივ, ესკალატორით ხდება 30-40 მეტრამდე დონეთა სხვაობის გადალახვა), დაბალი სიჩქარე და როგორც კონსტრუქციული, ასევე საექსპლუატაციო სიძვირე. მეტროპოლიტენის სადგურების გარდა ამჟამად ესკალატორი გამოიყენება ზოგიერთ მრავალსართულიან ობიექტზე, არის შემთხვევები, როდესაც ის გამოიყენება დიდი დაქანების მქონე ქუჩებში ქვეითთა მოძრაობის გასაიოლებლად, ასევე აღსანიშნავია ესკალატორის ტიპის ე.წ. მოძრავი ტროტუარები, რომლებითაც მგზავრების გადაადგილება ხდება ერთ დონეზე ან მცირე დაქანებით.

ერთ-ერთი ყველაზე გრძელი ესკალატორის (სანქტ-პეტერბურგის მეტროპოლიტენის სადგური „ადმირალტეისკაია“) სიგრძეა 137 მეტრი და დონეთა სხვაობა 68,7 მეტრი. ყველაზე პატარა ესკალატორი ფუნქციონირებს ქალაქ კავასაკის (იაპონია) ერთ-ერთ სუპერმარკეტში. მისი სიმაღლე მხოლოდ 83 სანტიმეტრია და მნახველთა დიდ ინტერესს იწვევს.

## საქართველო 
საქართველოში ესკალატორის გამოყენება უკავშირდება თბილისის მეტროპოლიტენის მშენებლობას. პირველი ესკალატორი დამონტაჟდა სადგურ „მარჯანიშვილის“ მშენებლობისას 1959 წელს. მეტროს სადგურ „სამგორში“ დამონტაჟებულია მოძრავი ჰორიზონტალური ტროტუარი, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ზედა და ქვედა ვესტიბიულებს (1998 წლიდან აღარ ფუნქციონირებს). XX საუკუნის 80-იან წლებში ქართველი არქიტექტორების მიერ შემოთავაზებული იქნა ესკალატორის გამოყენების იდეა თბილისის დიდი ქანობის მქონე ქუჩებისთვის სოლოლაკის, მთაწმინდისა და რიგ სხვა უბნებში. საქართველოში ესკალატორი გამოყენება აგრეთვე სართულების დასაკავშირებლად დიდ სავაჭრო ცენტრებში სტაციონარული კიბეების ნაცვლად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არქიტექტურა
კატეგორია:ვერტიკალურად გადასაადგილებელი მოწყობილობები
სასანთლიანთ გორის ნამოსახლარი

**სასანთლიანთ გორის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ არხილოსკალოში, ჩრდილოეთით, ივრის პლატოს ჩრდილოეთ კიდეზე. თხემმოსწორებულ, ბუნებრივ ბორცვზე, რომელსაც სათავდაცვო თხრილი შემოუყვება.

ნამოსახლარი 1986 წელს შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ძეგლზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა (თიხის ჭურჭლის ნატეხები) თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. I ათასწლეულის პირველი ნახევრით. 

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ექსპოჯორჯია

**ესპოჯორჯია** (*EXPO GEORGIA*) — სააქციო საზოგადოება, გამოფენების ცენტრი. შეიქმნა 1993 წლის 5 ნოემბერს საქართველოს სამეცნიერო-ტექნიკურ და კომერციული გამოფენების ცენტრის ბაზაზე.

თავდაპირველად თბილისში 1957 წელს დაარსდა საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახალხო მეურნეობის საბჭოს მუდმივმოქმედი სამრეწველო გამოფენა, რომლის საფუძველზეც 1960 წელს გაიხსნა საქართველოს სსრ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენა, ხოლო 1991-იდან ეწეოდა საქართველოს სამეცნიერო-ტექნიკური და კომერვიული გამოფენების ცენტრი. მისი ფართობია 15,3 ჰა; საგამოფენო გადახურული ფართი - 7400 მ, საგამოფენო ღია ფართი - 1,5 ჰა; საპარკო ზონა - 3,2 ჰა; სუბტროპიკული კულტურების ორანჟერეა - 930 მ, ორი დეკორატიული აუზი თავისი შადრევნებით - 2 368 მ. აქვე განლაგებულია და მოქმედებს თერთმეტი თანამედროვე საგამოფენო პავილიონი, საერთ ფართობით 7 410 მ, რომლებიც აღჭურვილია ელექტრომომარაგებით, წყალსადენით, სატელეფონო აპარატურით და სხვ. აქვს საკონფერენციო დარბაზი თანამედროვე სინქრონული თარგმანის აპარატურით; საბაჟო ტერმინალი; ავტოსადგომი მსუბუქი ავტომანქანებისა და რაილერებისათვის; აგრეთვე ეროვნული და ევროპული სამზარეულოს რესტორანი; ღია საკონცერტო მოედანი და სხვ.

ექსპოჯორჯიას საქმიანობის მიზანია საქართველოს და საზღვარგარეღის სახელმწიფოთა ორგანიზაციებს შორის ეკონოიკური, მეცნიერულ-ტექნიკური სავაჭრო კავშირებისა და ურთერთთანამშრომლობის განვითარება. იმართება საქართველოსა და საერთაშორისო გამოფენები, გამოფენა-პრეზენტაციები, ბაზრობები, აუქციონები, ვაჭრობები, კონგრესები, სიპოზიუმები, სამეცნიერო კონფერენციები, კულტურისა და ფოლკლორის ფესტივალები, ვერნისაჟები და სხვა ოფიციალური ღონისძიებები როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ. ის საქმიანობაში შედის აგრეთვე საგამოფენო ინტერიერების, ოფისებისა და სავაჭრო დარბაზების დაპროექტება, აღჭურვა და დიზაინი, სარეკლამო-საინფორმაციო ღონისძიებების შემუშავება და გატარება, საგარეო ეკონომიკური თანამშრომლობის ახლებური ფორმები განვითარება და სხვა. 1960 წლიდან საგამოფენო პავილიონებში ჩატარდა ასზე მეტი საერთაშორისო და ეროვნული სხვადასხვა თემატიკური და დარგობრივი გმოფენა, გამოფენა-გაყიდვა, გამოფენა-პრეზენტაცია, კონგრესი და კონფერენცია. 1960-2001 წლებში საქართველოს ექსპოზიციები მოეწყო ესპანეთში, ინდოეთში, ირანში, უზბეკეთსა და ყაზახეთში. 

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ურბანიზაცია
ორთაჭალის კომპლექსი

**ორთაჭალის კომპლექსი** — ადმინისტრაციული შენობები ვახტანგ გორგასლის ქუჩასა და მტკვრის კალაპოტს შორის, 300 არაგველის ხიდთან. ოდესღაც აქ იყო განთქმული ორთაჭალის ბაღები. 

1980-იან წლებში დაიწყო ამ რაიონის ინტენსიური განაშენიანება. აღსანიშნავია თ. ჯაფარიძის მიერ 1983 წელს აშენებული პროკურატურისა და შოთა ყავლაშვილის მიერ 1977 წელს აშენებული შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის არქიტექტურა
სებელანი

**სებელანი**, **ქუჰე-სებელანი**, **სეველანი** () — ჩამქრალი სტრატოვულკანი ირანში, არდებილის ოსტანში. მდებარეობს სომხეთის მთიანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, სიმაღლე 4811 მ. სებელანი სამხრეთით მდინარე აჯიჩაის ხეობით გამოყოფილია თალიშის მთების დასავლეთ შტოქედისაგან, აღმოსავლეთით მდინარე ყარასუს ხეობით თალიშის მთავარი ქედიდან. სებელანის ვულკანურ წარმომავლობაზე მიუთითებს მისი ამგებელი ქანები და მწვერვალის ფორმა — ნაწილობრივ დანგრეული წაკვეთილი კონუსი და მის ფერდობებზე არსებული ცხელი გოგირდოვანი წყაროები. აგებულია ანდეზიტებით, ტრაქიტებითა და ტუფებით. ძველი კრატერის კიდეები დანაწევრებულია მყინვარული ცირკებით, მის ჩრდილო კალთაზე მყინვარია, კრატერში კრატერული ტბა სებელანი. ზღვის დონიდან უფრო დაბლა გვხვდება სხვა ტბებიც. უშუალოდ მწვერვალთან თავმოყრილია 7 მცირე მყინვარი. საკუთრივ, სებელანი ტურისტებისთვის და ადგილობრივი მოსახლეობისათვის საფრთხეს არ წარმოადგენს, ვინაიდან იგი ჩამქრალი ვულკანია და მრავალი ათასი წელია რაც აღარ იფრქვის. მისი შიგნითა აქტივობები გამოიხატება სხვადასხვა თერმული წყაროების წარმოქმნაში, სადაც უპირვლეს ყოვლისა, სულფატები შეინიშნება. მათი ტემპერატურა აღწევს 21 °C-იდან 82 °C-მდე.

ჰამდალაფ მოსტოუფი ყაზვინის ცნობების მიხედვით, ამ მთაზე ზარათუშტრა ელაპარაკებოდა აჰურა მაზდას.

## სქოლიო
კატეგორია:ირანის ვულკანები
კომპიუტერული უსაფრთხოება

**კომპიუტერული უსაფრთხოება**, **კიბერუსაფრთხოება** ან **ინფორმაციული უსაფრთხოება** — კომპიუტერული სისტემებისა და ქსელების მართვის წერტილების დაცულობა მისი ხელყოფისგან, არასანქცირებული გამოყენებისგან ან აპარატული უზრუნველყოფის, პროგრამული უზრუნველყოფისა და ელექტრონული მონაცემებისადმი ზიანის მიყენებისგან, აგრეთვე განადგურებისა და დარღვევისგან სერვისებისა, რომლებსაც ისინი მომხმარებელს აწვდიან.

ეს სფერო უფრო და უფრო მნიშვნელოვანი ხდება კომპიუტერულ სისტემებზე, ინტერნეტზე და უკაბელო ქსელებზე, როგორიცაა Bluetooth და Wi-Fi , დამოკიდებულების გაზრდის შედეგად. მისი კომპლექსურობის გამო, პოლიტიკისა და ტექნოლოგიის კუთხით, კიბერუსაფრთხოება აგრეთვე არის ერთ-ერთი ძირითადი გამოწვევა თანამედროვე ცხოვრებაში. 

## მავნე პროგრამების სახეობები 
* მალვეარი (*Malware*);
* კომპიუტერული ვირუსი;
* მოძრავი მედია საშუალებები;
* ტროიანი (*Trojan Horse*) 
* რუტკიტი
* ბექდორი (*Backdoor*)
* ვორმი (*Computer worm*)
* კილოგერი (*Keylogger*)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაციული უსაფრთხოება

## სქოლიო
კატეგორია:კიბერდანაშაული
კატეგორია:კრიპტოგრაფია
კატეგორია:ეროვნული უსაფრთხოება
კატეგორია:ელექტრონული კომერცია
თბილისის საბაღოსნო სკოლა

**თბილისის საბაღოსნო სკოლა** — საბაღოსნო სკოლა თბილისში.

დაარსდა 1886 წელს. იყო პირველდაწყებითი სამეურნეო სასწავლებელი. თეორიულ საგნებთან ერთად დიდი ადგილი ეთმობოდა პრაქტიკოულ მეცადინეობას მევენახეობაში, მეხილეობაში, მებოსტნეობაში. 1918 წელს სკოლასთან გაიხსნა ბოსტნეულის კონსერვების დამამზადებელი ქარხანა. სკოლასთან მუდმივად არსებობდა მოკლევადიანი კურსები. სკოლამ არსებობის 35 წლის მანძილზე 300-ზე მეტი სპეციალისტი მებაღე მოამზადა.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:თბილისის სკოლები
ტროიანი

**ტროიან ჰორსი** ( — „ტროას ცხენი“) — მალვეარი, რომელსაც აქვს უნარი შეასრულოს სასურველი ფუნქცია და გაამარტივოს მომხმარებლის კომპიუტერულ მონაცემებზე წვდომა. მისი მიზანი არაა სხვა ფაილებში შეღწევა ვირუსის მსგავსად. ტროიან ჰორსებს შეუძლიათ მოიპარონ ინფორმაცია ან ავნონ კომპიუტერულ სისტემას. ტროიანებმა შეიძლება გამოიყენონ დრაივ დაუნლოადები ან დააინსტალირონ თავი ონლაინ თამაშების ან ინტერნეტ აპლიკაციების მეშვეობით იმისათვის, რომ მიაღწიონ სასურველ კომპიუტერამდე.   

ტროიანის სახეები:
* *Trojan-Spy* — ტროიან შპიონი, მომხმარებლის კომპიუტერში მალულად აინსტალირებს პროგრამებს ისეთებს, როგორიცაა მაგალითად keyloggers, რის საშუალებითაც მესამე პირს შეუძლია მომხმარებლის მიერ კლავიატურაზე აკრეფილი ინფორმაცია წაიკითხოს;
* *Trojan-PSW* — იპარავს პაროლებს და სხვა მნიშვნელოვან ინფორმაციას. მას აგრეთვე შეუძლია სხვა საზიანო პროგრამების დაყენებაც;
* *Trojan-Downloader* — ინტენეტის საშუალებით ფარულად იწერს საზიანო ფაილებს მოშორებული სერვერიდან და შემდგომ ავტომატურად აინსტალირებს მომხმარებლის კომპიუტერზე;
* *Trojan-Dropper* — შეიცავს ერთ ან რამდენიმე საზიანო პროგრამას, რომელსაც ის ფარულად აინსტალირებს და გამოიყენებს მომხმარებლის კომპიუტერზე;
* *Trojan-Proxy* — საშუალებას აძლევს მომხმარებლის კომპიუტერის მეშვეობით არავტორიზებულმა პირებმა ანონიმურად ისარგებლონ ინტერნეტით;
* *Trojan-Dialer* — მომხმარებლის კომპიუტერს სატელეფონო ხაზის მეშვეობით აკავშირებს ინტერნეტ ქსელთან. მას აგრეთვე შეუძლია მომხმარებელი გადაამისამართოს არასასურველ ვებ გვერდებზე.

## ტერმინის წარმოშობა 
ტერმინი ტროიან ჰორსი არის წარმოქმნილი ბერძნული მითოლოგიიდან ტროას ცხენის ლეგენდის შესახებ. ტროიანი თავს აჩვენებს მომხმარებელს თითქოს იგი არის სრულიად სანდო და უვნებელი. აგრეთვე, მომხმარებელს რაღაც ფორმით სთავაზობს საჩუქრებს, რათა მსხვერპლს მოტყუებით დააინსტალირებინოს თავი კომპიუტერულ სისტემაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაციული უსაფრთხოება — მავნე პროგრამების სახეობები

კატეგორია:კიბერდანაშაული
ერეკლე II-ის მონეტები

მინიატიურა|მარჯვნივ|ერეკლე II-ის მონეტები
**ერეკლე II-ის მონეტები** — ერეკლე II-ის სახელით თბილისის ზარაფხანაში მოჭრილი რამდენიმე ტიპისა და ნომინალის სპილენძის მონეტები, მათ შორის უადრესია თეიმურაზ II-ისა და ერეკლეს სახელით ჰიჯრით 1166, 1168 (1752–1756) მოჭრილი მონეტები. მეორე ტიპისაა ერეკლეს მონეტები, რომლებიც ჰიჯრით 1179 (1765–1766) მოიჭრა. მესამე ტიპისა მოიჭრა ერეკლეს სახელით ჰიჯრით 1190 (1776–1777). მეოთხე ტიპის მონეტებზე ევროპული თარიღია. მეხუთე ტიპის მონეტები მოიჭრა ჰიჯრით 1210 (1795–1796). სხვადასხვა ტიპის მონეტები ერთმანეთისგან განსხვავდება შუბლზე და ზურგზე მოთავსებული გამოსახულებებითა და წარწერებით. დიდ იშვიათობას წარმოადგენს ერეკლეს სახელით მოჭრილი ოქროს მონეტა, რომლის შუბლზე ევროპული თარიღია (1796), ხოლო ზურგზე თარიღი მოცემულია ჰიჯრით 1203 (1788/1789). მონეტა მოჭრილია აღა-მაჰმად-ხანის ამაოხრებელი ლაშქრობის შემდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს მონეტები
თბილისის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტი

**თბილისის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტი** არსებობდა 1930-1935 წლებში (საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის დაშლის შემდეგ). 1933 წელს სწავლობდა 1000-ზე მეტი სტუდენტი. 1935 წელს შევიდა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის (ახლანდელი საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტი) შემადგენლობაში.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
კატეგორია:თბილისის სასწავლებლები
თბილისის ვეტერინარული დიაგნოსტიკისა და ექსპერტიზის ეროვნული ცენტრი

**თბილისის ვეტერინარული დიაგნოსტიკა და ექსპერტიზის ეროვნული ცენტრი** დაარსდა 1907 წელს თბილისში სავეტერინარო ლაბორატორიის სახით. რამდენჯერმე განხორციელებული რეორგანიზაციის შემდეგ გაერთიანდა ახლად დაარსებულ ექსპერტიზის ვეტერინარულ ინსტიტუტთან, როგორც სადიაგნოსტიკო განყოფილება. 

ამ განყოფილების ბაზაზე 1941 წელს დაარსდა რესპუბლიკური სავეტერინარო ლაბორატორია, სადაც წარმოებდა პირუტყვის ინფექციურ და ინვაზიურ დაავადებებზე დიაგნოსტიკური გამოკვლევები (ბაქტერიოლოგიური, ვირუსოლოგიური, პარაზიტოლოგიური, მიკროლოგიური, ბიოქიმიური და სხვა). 1997 წელს რესპუბლიკური ლაბორატორია გადაკეთდა საქართველოს ვეტერინარული დიაგნოსტიკისა და ექსპერტიზის ეროვნულ ცენტრად და დაექვემდებარა საქართველოს სოფელი|სოფლის მეურნეობის და სურსათის სამინისტროს ვეტერინარის დეპარტამენტს. 1959 წლიდან მას ექვემდებარება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკური სავეტერინარო ობიექტებიც. ცენტრის დირექტორი იყო ნ. გუგუშვილი. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
მოდების რესპუბლიკური ცენტრი

**მოდების რესპუბლიკური ცენტრი** — სააქციო საზოგადოება. შეიქმნა 1996 წელს შპს „მოდების რესპუბლიკური ცენტრის“ ბაზაზე.

1949 წელს დაარსდა საქართველოს მოდელების სახლი. 1986 წელს მას დაერქვა საქართველოს მოდისა და ჩაცმის კულტურის რესპუბლიკური ცენტრი, რომელიც 1989 წლიდან ამავე სახელწოდების საიჯარო საწარმოდ გადაკეთდა. 1994 წელს შეიქმნა შპს „მოდების რესპუბლიკური ცენტრი“. ადრე საწარმო ამზადებდა ტანსაცმელს მოდელების კოლექციის საჩვენებლად და გამოფენის მოსაწყობად, თარგებსა და ხარისხობრივ ნიმუშებს სამკერვალო ფაბრიკებისათვის, აგრეთვე ტრიკოტაჟის სამკერვალო ნაწარმს. 1996 წლიდან მოდების რესპუბლიკური ცენტრი თანამშრომლობს გერმანიის სამოდელო-სავაჭრო ფირმასთან — „ლებეკთან“, რომელსაც მოდების რესპუბლიკურ ცენტრში შეაქვს ძირითადი მაკომპლექტებელი და შესაფუთავი მასალები. საწარმოში იკერება ტანსაცმელი (პიჯაკები, პალტოები, ქვედა ბოლოები, შარვლები, ბლუზები და სხვ.). მიღებული პროდუქცია იგზავნება გერმანიაში, შემდეგ იყიდება საფრანგეთში, შვეიცარიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიასა და სკანდინავიის ქვეყნებში. 1996 წელს საფრანგეთში, ქალაქ დიჟონის საერთაშორიშო გამოფენაზე, საწარმოს მიერ შექმნილმა მოდების კოლექციამ მიიღო 5 პირველი ხარისხის დიპლომი და ოქროს მედალი, 1996 წელს ბელგრადში (იუგოსლავია), საერთაშორიშო გამოფენაზე — 5 ოქროს მედალი. სააქციო საზოგადოების გენენერალური დირექტორი იყო გ. მანაგაძე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის ეკონომიკა
თბილისის ზამთრის საცურაო აუზი

**თბილისის ზამთრის საცურაო აუზი** — საქართველოს სპორტის სახელმწიფო დეპარტამენტის საცურაო აუზი, რომელსაც აქვს თაღოვანი გადახურვა და მარაგდება გამთბარი წყლით. აგებულია 1965 წელს, არქიტექტორი — მ. სანთელაძე) აუზის სიგრძეა — 50 მეტრი, სიგანე — 21 მეტრი, სიღრმე 2–6 მეტრი. განკუთვნილია 8 საცურაო ბილიკისათვის, წყალში ხტომებისთვის. 

აუზში არის სტაციონარული კოშკურა თავისი ბაქნებით (5, 7 და 10 მეტრი) და ტრამპლინები (3 და 1 მეტრი). ტრიბუნები 750 მაყურებელს იტევს. აუზთან მოწყობილია ორი სპორტული დარბაზი, სამედიცინო და მეთოდური კაბინეტი, საუნა და ყველა აუცილებელი დამხმარე სათავსო. აუზში ვარჯიშობდნენ მოცურავეთა, წყალბურთელთა, წყალშიმხტომელთა, წყალქვეშა ცურვისა და თანამედროვე ხუთჭიდის ნაკრები გუნდები, ბავშვთა სპორტული ჯგუფები და ჯანმრთელობის ჯგუფები. აუზში ტარდებოდა თბილისისა და საქართველოს მაშტაბის შეჯიბრებები სპორტის ზემოთ ჩამოთვლილ სახეობებში. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:თბილისის სპორტი
საჯოგეხევის ნამოსახლარი

**საჯოგეხევის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს სოფელ ზემო მაჩხაანში, აკაკიანთხევის ნამოსახლარის დასავლეთით, 3 კილომეტრზე, ივრის ვაკისა და მთიანეთის შესაყართან, ხევის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება შუა ბრინჯაოს ხანით. ძეგლი XX საუკუნის 80-იანი წლებში შეისწავლა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის, კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ექსპედიციის ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ნამოსახლარი (ფართობი — 150 X 100 მეტრი) ხევისკენ ოდნავ დამრეც ტერასაზეა განლაგებული. ძეგლის ჰუმუსოვანი ფენის ქვეშ 1 მეტრი სიმძლავრის ნამცროვანი ფენაა, რომლის ქვეშ ჩნდება თიხატკეპნილი იატაკი, შემდეგ ისევ თხელი, 0,2 მეტრიანი სიმძლავრის ნაცროვანი ფენა, ბოლოს კი გრუნტი. როგორც შურფებში, ისე ზედაპირულად, დიდი რაოდენობით დადასტურდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, ობსიდიანის ანატკეცები და რამდენიმე ნავისებრი ხელსაფქვავის ფრაგმენტი. აღმოჩნდა მსხვილფეხა საქონლის ძვლებიც.

მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები