open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დავით სიმონია

**დავით სიმონია** (დ. 4 აპრილი, 1990, ქუთაისი ) — ქართველი სამართალმცოდნე, საქართველოს სსიპ იურიდიული დახმარების სამსახურის დირექტორი 2023 წლიდან.

## ბიოგრაფია
დავით სიმონიამ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი 2011 წელს. ამავე უნივერსიტეტში მიიღო მაგისტრის ხარისხი 2013 წელს.

წლების განმავლობაში მუშაობდა სხვადასხვა პოზიციებზე. 2010–12 წლებში იკავებდა „ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაცია საქართველო (ELSA)“-ს დირექტორის პოზიციას. 2012 წელს სიმონია მუშაობდა შსს კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტის ინსპექტორ-გამომძიებლის პოზიციაზე. 2012–13 წლებში ეკავა გამომძიებლის პოზიცია შსს ცენტრალური კრიმინალური პოლიციის დეპარტამენტის იმერეთის სამხარეო სამმართველოში. 2013–14 წლებში მუშაობდა შსს ანტიკორუფციული სააგენტოში უფროსი ოპერატიული თანამშრომლის პოზიციაზე. 2014 წლიდან 2019 წლამდე იყო განსაკუთრებით მნიშვნელოვან საქმეთა გამომძიებელი სახელმწიფო უსაფრთხოების სამსახურის ანტიკორუფციულ სააგენტოში.

2019 წელს დაინიშნა სსიპ იურიდიული დახმარების სამსახურის ანალიტიკური და საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსად. 2021 წელს დაიკავა ამავე სამსახურის დირექტორის მოადგილის თანამდებობა.

2023 წელს სსიპ იურიდიული დახმარების სამსახურის საბჭოს მიერ არჩეულ იქნა სამსახურის დირექტორად. 

ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. 

## რესურსები ინტერნეტში
*დავით სიმონია  IPN.ge
*გზამკვლევი — როგორ შეგიძლია მიიღო იურიდიული დახმარება, თუ ამის ფინანსური შესაძლებლობა არ გაქვს

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი
ანდრეი პავლინოვის არქეოლოგიური ექსპედიცია კავკასიაში

**ანდრეი პავლინოვის არქეოლოგიური ექსპედიცია კავკასიაში** (*fl.* 27 ივლისი — 9 ივნისი, 1888) — მოსკოვის საიმპერატორო არქეოლოგიური საზოგადოების დაკვეთით ჩატარებული ექსპედიცია. ექსპედიციის ფარგლებში მოვლილი იყო სოხუმის ოკრუგისა და ბათუმის ოლქის ტერიტორიები.

## ისტორია
აღნიშნული ექსპედიციის მიზანი იყო დაესრულებინათ 1886 წელს ნიკიტინისა და სიზოვის მიერ დაწყებული აფხაზეთის ძეგლების შესწავლა და შემდეგ კვლევა გაეგრძელებინათ ბათუმის ოლქში.

1886 წლის 30 აპრილს მოსკოვის საიმპერატორო არქეოლოგიურმა საზოგადოებამ ი. ბარშჩევსკის დაავალა, მოეხდინა აფხაზეთის, ბათუმისა და ყარსის ოლქების სიძველეების ფოტოგადაღება, ხოლო 1888 წლის 27 ივლისით დათარიღებულ მიმართვაში ქუთაისის გუბერნატორის დამხმარეს დაევალა, მოსკოვის საიმპერატორო არქეოლოგიური საზოგადოების კომისიის წევრ ი. ბარშჩევსკისთვის გამოეყოთ ცხენი და დახმარებოდნენ მას ქალაქ ბათუმიდან ოლთისში გადასადგილებლად. ივან ბარშჩევსკი იყო ის ფოტოგრაფი ვინც ახლდა პავლინოვს მისი იმერხევში 1888 წლის ექსპედიციის დროს. როგორც 1891 წელს პ. უვაროვა იხსენებდა, მან 1886 წელს იმერხევის მონახულებას თავი აარიდა იმ მოტივით, რომ იქ უნდა ემოგზაურათ მოსკოვის არქეოლოგიური ექსპედიციის წევრებს ა. მ. პავლინოვსა და ი. ო. ბარშჩევსკის.

Свидетельство № 699 Императорского Московского Археологического общества.jpg|1886 წლის დადგენილება
Открытое предписание № 453 помощника Кутаисского военного губернатора.jpg|1888 წლის მიმართვა

ექსპედიციის წევრები:
*ექსპედიციის ხელმძღვანელი — ანდრეი პავლინოვი;
*ფოტოგრაფი — ივან ბარშჩევსკი.

### მარშრუტი
ჯგუფი აფხაზეთში სევასტოპოლიდან შავი ზღვის სანაპიროთი ჩავიდა. პირველი პუნქტი იყო სუხუმ-კალე. შემდეგ ინახულეს დრანდა, კვიტოული, ჯიგერდა, მოქვი, ოჩამჩირე, ილორი. 9 ივნისს ჯგუფმა მთისკენ სვლა შეაჩერა ძლიერი წვიმების გამო და ზღვით გაცურეს ბათუმამდე, შემდეგ კი რკინიგზით ავიდნენ ქალაქ ქუთაისში, ინახულეს გელათი. ამინდის გამოსვლისთანავე ჯგუფი ფოთიდან დაბრუნდა აფხაზეთში. ისინი ოჩამჩირედან ჯერ ბედიაში ავიდნენ, მოინახულეს ირგვილვ არსებული ეკლესიები, შემდეგ კი ოქუმის გავლით გადავიდნენ ზუგდიდში. გზად მოინახულეს საბერიე, რუხი, მარტვილი. 

ზუგდიდის შემდეგ ჯგუფი გაემართა ბათუმის ოლქის დასათვალიერებლად, კერძოდ ჭოროხის ხეობისა და შავშეთში. ჭოროხის დასაწყისშივე ნახეს გონიოს ციხე, შემდეგ მაკრიალი, მაჭახელი, ართვინი, დოლისყანა, ბერთა, ოპიზა, ხანძთა, არტანუჯი, ენირაბათი, სათლე, ტბეთი, ოქრობაგეთი. ექსპედიცია არტაანისა და ახალციხის მონახულებით დასრულდა ბაქოში.

## ფოტოები
მინი|ივან ბარშჩევსკის ფოტოკატალოგი, 1912. *pdf*
ა. პავლინოვის ექსპედიციის დროს ი. ბარშჩევსკის მიერ გადაღებული ფოტოები შეტანილი აქვს უშუალოდ ი. ბარშჩევსკის თავის კატალოგში.

## ლიტერატურა
*Материалы по археологии Кавказа, собранные экспедициями Московского археологического общества : Выпуск III, Тифлис, 1893

## სქოლიო
კატეგორია:არქეოლოგიური ექსპედიციები საქართველოში
კატეგორია:არქეოლოგიური ექსპედიციები თურქეთში
ილკა მუჯო

**ილკა მუჯო** — ალბანელი მსახიობი (დაიბადა 1953 წლის 15 ოქტომბერს), განსაკუთრებით ცნობილი ალბანურ ფილმებში შესრულებული როლებით კომუნისტური რეჟიმის დროს. მისი მსახიობობის დროს შეტანილი წვლილის გამო ტიტული  „Merited Artist of Albania“ 

## ცხოვრება 
ილკა მუჯი (ან მუჯო) მოდის ალბანური ოჯახიდან, რომელიც გადავიდა ტუზიდან, იუგოსლავიის სამეფოდან (ახლანდელი მონტენეგრო ), მონარქისტული პერიოდის განმავლობაში შკოდერში . იგი დაიბადა დედაქალაქ ტირანაში და იყო მსახიობ აგიმ მუჯოს (1955/1956–2019). მისი კარიერის აღსანიშნავად მას ასევე მიენიჭა "ხელოვნების მაესტროს" წოდება ალბანეთის ეროვნულ თეატრში .

მუჯო დაქორწინდა (ახლა განქორწინებული) ჰაიგ ზაჰარინაზე, შემდეგ გჯერგჟ პოლიკრონ ზაჰარიაზე,  დაიბადა პრმეტში და ჰყავდა ერთი ვაჟი, ამოს მუჯი ზაჰარია (დ. 1987), მსახიობი და კინორეჟისორი; და ერთი ქალიშვილი, ელია ზაჰარია ზოგუ (დ. 1983 წ.), მსახიობი და მომღერალი, რომელიც 2016 წლის 8 ოქტომბერს დაქორწინდა ალბანეთის გვირგვინის პრინცზე ლეკაზე .

## სქოლიო 
## ფილმოგრაფია 
* I teti në bronz (1970)
* Malet me blerim (1971)
* Beni ecën self (1975)
* Rrugicat që მოითხოვსin diell (1975)
* ქალაქის ზონა (1976)
* Kur hidheshin themelet (1978)
* Taulanti მოითხოვს ერთ motër (1984)
* Rikonstruksioni (1988)
* Shpella e Piratëvet (1990)
* Lettere al vento (2003)
* ლულე წითელი, ლულე ზეზა (2003)
* თაფლობის თვე (2009)
* Shqiptari (2010)
* Përballë (2015)

## გარე ბმულები 
* 
* http://www.nla.gov.au/pub/nlanews/2000/jun00/story-4.pdf
* http://www.merchantnetworks.com.au/genealogy/web/godschalljohnson/pafg07.htm#29845
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:მსახიობი ქალები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აჩიქიაზი (არტაანის რაიონი)

**აჩიქიაზი** () — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 10 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 92 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ალაბალა. 

## სქოლიო
კატეგორია:არტაანის რაიონის სოფლები
ტოკამაკი

მინი|ტოკამაკი
**ტოკამაკი** (, ) — ჩაკეტილი მაგნიტური საჭერი, რომელსაც ტორის ფორმა აქვს. იყენებენ მაღალტემპერატურული პლაზმის შესაქმნელად და შესაკავებლად. შემოთავაზებულია ი. ტამისა და ა. სახაროვის მიერ 1950 წელს მართვადი თერმობირთვული სინთეზის (მთს) პრობლემასთან დაკავშირებით. ტოკამაკის ტიპის სისტემების შესწავლასა და დამუშავებაში ფუნდამენტური წვლილი შეიტანეს საბჭოთა მეცნიერებმა ლ. არციმოვიჩის ხელმძღვანელობით, რომელმაც 1956 წელს დაიწყო ამ სისტემების ექსპერიმენტული გამოკვლევები ი. კურჩატოვის სახელობის ატომური ენერგიის ინსტიტუტში. ტოკამაკში პლაზმის მაკავებელი და მასტაბილიზებელი მაგნიტური ველი არის ჯამი სამი ველისა: H_{\omega} ველისა (რომელსაც ქმნის ტოროიდულ პლაზმურ ხვიაში გამავალი I დენი), გაცილებით ძლიერი ტოროიდული H_{\phi} ველისა (რომელიც დენის პარალელურია) და შედარებით სუსტი განივი H_{1} ველისა (რომელიც მიმართულია ტორის მთავარი ღერძის პარალელურად). H_{\phi}-ს ქმნის ტორზე დახვეული ხვიები, H_{1}-ს — ტორის გასწვრივ განლაგებული გამტარები. ჯამური მაგნიტური ველის ძალწირებს, რომლებიც ტორის ირგვლივ მრავალჯერ შემოვლისას ქმნიან ერთმანეთში ჩადგმული ტოროიდული მაგნიტური ზედაპირების სისტემას, სპირალის სახე აქვთ.

## ლიტერატურა
ჯაჭვური გადაცემა

მინი|ჯაჭვური გადაცემის ანიმაცია
**ჯაჭვური გადაცემა** — მექანიზმი, რომელშიც განსაზღვრული მანძილით დაცილებულ ლილვებს შორის გადაცემა ხორციელდება ჯაჭვურ კბილა თვალზე (ვარსკვლავაზე) შემოხვეული ჯაჭვით. ჯაჭვური გადაცემა შეიძლება იყოს ერთი ან რამდენიმე ჯაჭვური კონტურის მქონე (კონტურები განლაგებულია ჰორიზონტალურად, ვერტიკალურად ან დახრილად), 2-, 3- და მეტვარსკვლავიანი. არის ღია და დახურული. თუ დატვირთვა დიდია, იყენებენ მილისურ და პრეციზიულიმილისურ ჯაჭვებს, მცირე დატვირთვისას კი — კაუჭებიან ჯაჭვებს. ჯაჭვური გადაცემა კბილანური გადაცემასთან შედარებით ნაკლებად მგრძნობიარეა დარტყმებისადმი, ლილვების არაზუსტი განლაგებისადმი, მაგრამ მისი მქკ უფრო დაბალია. ღვედური გადაცემისაგან განსხვავებით, ჯაჭვური გადაცემაში გამორიცხულია სრიალი, გადაცემის ფარდობა კი შედარებით მუდმივია, დამაკმაყოფილებლად მუშაობს, როგორც მაღალი, ისე დაბალი სიჩქარის და ტემპერატურის დროს. აქვს ნაკლიც: სვლის უთანაბრობა, გაზრდილი ვიბროაქტიურობა, ხმაური და სხვა. 

ჯაჭვურ გადაცემას იყენებენ ველოსიპედებში, მოტოციკლებში, ლითონსაჭრელ ჩარხებში, სამშენებლო-საგზაო მანქანქებში და სხვაგან.

Roller chain drive (Army Service Corps Training, Mechanical Transport, 1911).jpg|ორ სხვადასხვა ზომის ვარსკვლავაზე შემოხვეული ჯაჭვი
Kettenvergleich.jpg|ერთრიგა ჯაჭვური გადაცემა
Burmeister & Wain crankshaft 8inch rollerchain.jpg|ორრიგა ჯაჭვური გადაცემა
Chantier de l ancienne poste de Saint-Remy-les-Chevreuse 013.jpg|სამრიგა ჯაჭვური გადაცემა

## ლიტერატურა
კატეგორია:მექანიკური გადაცემები
კონსტანტინე წერეთელი (ჰიდრომშენებელი)

**კონსტანტინე (კაკო) წერეთელი** (დ. 25 დეკემბერი, 1909, პერევისა — გ. 3 იანვარი, 1973, თურქმენეთი) — ქართველი ინჟინერ-ჰიდრომშენებელი, ყარაყუმის არხის მშენებლობის მთავარი ინჟინერი.

## ბიოგრაფია 
კონსტანტინე წერეთელი დაიბადა ჭიათურასთან ახლოს, სოფელ პერევისაში ექიმ-ეპიდემიოლოგ ევგენი (სავლე) წერეთლისა და უკრაინელ ანტონინა პოდრუჟნაიას ოჯახში. კონსტანტინეს ჰყავდა სამი დედმამიშვილი: ნინა, თინა და  მამის მოსახელე სავლე.

კონსტანტინე სწავლობდა ქუთაისის N 3 შრომის სკოლაში. საქართველოს სახელმწიფო პოლიტექნიკური ინსტიტუტში მიიღო სამთო ინჟინრის სპეციალობა. 1929 წელს, ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ გაემგზავრა თურქმენეთში და გახდა აშხაბადის სამელიორაციო ინსტიტუტის სტუდენტი.

1929 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა თურქმენეთის სსრ-ში. 1929-1936 წლებში იყო ძიების კომპლექსური რაზმის უფროსი ყარაყუმის უდაბნოში. ამ ექსპედიციის შესახებ კონსტანტინემ 1940 წელს მოსკოვში წიგნი გამოსცა, სახელწოდებით "ყარაყუმი და მისი სასოფლო-სამეურნეო ათვისება". 1936-1945 წლებში მუშაობდა ამავე უდაბნოს გაწყლოვანებისა და ათვისების კომპლექსური პარტიის ხელმძღვანელად; 1945-1953 წლებში იყო "ყარაყუმსოფლწყალმშენის" სამმართველოს მთავარი ინჟინერი, ხოლო 1953-1973 წლებში - ყარაყუმის ვ. ლენინის სახელობის  არხის მშენებლობისა და ტრესტ "კარაკუმჰიდრომშენის" მთავარი ინჟინერი.

ქართველ ინჟინერს დიდი ღვაწლი მიუძღვის არხის მშენებლობასა და ყარაყუმის ყამირი მიწების ათვისებაში. სწორედ ამიტომ თურქმენეთში ძალიან აფასებდნენ. 1965 წელს მას მიენიჭა თურქმენეთის სსრ დამსახურებული მშენებლის წოდება; 1962 წელს გახდა ლენინური პრემიის ლაურეატი ყარაყუმის არხის მშენებლობისთვის; ორგზის იყო დაჯილდოებული შრომის წითელი დროშისა და საპატიო ნიშნის ორდენებით.

გარდაიცვალა 1973 წლის 3 იანვარს. დაკრძალულია თბილისში.

## ლიტერატურა
*თიკანაძე მ., დები წერეთლები თბილისს ამშვენებდნენ // საქართველოს ქალი. - თბილისი, 2002.  N1-2. - გვ. 3-4.
*კ. ე. წერეთელიი [ნეკროლოგი] // კომუნისტი. - თბილისი, 1973. 11 იანვარი, N9. - გვ. 4.
*მანია გ., ყარაყუმის ბრძანებელი // ცისკარი. - თბილისი, 1976. N10. - გვ. 103-107.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*კონსტანტინე წერეთელი | ქართველები უცხოეთშო

კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
ერევნის რუსული დრამატული თეატრი

300px|მინი
**კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის ერევნის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრი** — რუსული დრამატული თეატრი სომხეთის დედაქალაქ ერევანში. დაარსდა 1937 წელს.

## ისტორია
თეატრი მდებარეობს ყოფილი მშენებელთა კლუბის შენობაში, რომელიც აშენდა 1929 წელს VOPRA-ს ბრიგადის — არქიტექტორების კ.ალაბიანის, გ.კოჩარის და მ.მაზმანიანის მიერ.

თავის რეპერტუარულ პოლიტიკაში თეატრი ორიენტირებულია რუსულ კლასიკაზე, ამავდროულად, თეატრი ასევე მიმართავს სომხურ ნაციონალურ დრამატურგიას. ისტორიაში შევიდა მურაცანის, ა. შირვანზადეს, გ. სუნდუკიანისა და სომხური ლიტერატურის რიგი სხვა კლასიკოსების ნაწარმოებებზე დაფუძნებული წარმოდგენები. პირველი ნაბიჯები სწორედ აქ, ამ თეატრში გადადგეს. თეატრის სპექტაკლებში მონაწილეობდნენ მსახიობები: ი. ბორისოვა, ი. ილინსკი, ვ. სამოილოვი და სხვა ცნობილი მსახიობები.

52 წლის განმავლობაში, 1965 წლიდან 2017 წლამდე, თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი რეჟისორი იყო ალექსანდრე გრიგორიანი (1936-2017), ლენინგრადის თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებული და ლეონიდ ვივიენის სტუდენტი.

1968-1983 წლებში თეატრის რეჟისორი იყო სომხეთის სსრ კულტურის დამსახურებული მოღვაწე იოსებ კოზლინერი. თეატრის აყვავება 1970-იან წლებში დაიწყო და ამ ხნის განმავლობაში იქ მოღვაწეობს ბრწყინვალე მსახიობთა ანსამბლი, რომელიც ცნობილია რესპუბლიკის საზღვრებს მიღმა.

კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის რუსული დრამატული თეატრი ერთ-ერთი პირველი იყო საბჭოთა კავშირში, რომელმაც თავის სცენაზე დადგა სპექტაკლები: ვიქტორ როზოვის „ხის როჭოს ბუდე“, ალექსანდრე ვამპილოვის „იხვებზე ნადირობა“ და ალექსანდრე გალინის „აღმოსავლეთის ტრიბუნა“.

სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1988 წლის 2 აგვისტოს დადგენილებით სომხეთის სსრ კონსტანტინე სტანისლავსკის სახელობის სახელმწიფო რუსული დრამატული თეატრი საბჭოთა თეატრალური ხელოვნების განვითარებაში დამსახურებისთვის ხალხთა მეგობრობის ორდენით დაჯილდოვდა. 

### დამოუკიდებელი სომხეთი 
რესპუბლიკისთვის რთულ 1990-იან წლებში ერევნის თეატრმა განაგრძო ცხოვრება და მოღვაწეობა. თეატრში მსახიობების ახალი თაობა მოვიდა, რომლებიც უფროს თაობასთან ერთად ერევნის მაყურებელს ახალ სპექტაკლებს სთავაზობენ. თეატრი თავის ხელოვნებას წარადგენს საზღვარგარეთ და მონაწილეობას იღებს სხვადასხვა ფესტივალებსა და კულტურულ ღონისძიებებში. დსთ-სა და ბალტიისპირეთის ქვეყნების რუსული თეატრების მე-4 საერთაშორისო ფესტივალზე „შეხვედრები რუსეთში“, რომელიც ჩატარდა სანკტ-პეტერბურგში 2002 წლის 5 აპრილიდან 13 აპრილამდე, თეატრმა მიიღო პრიზი — „ყველაზე მაღალი ატმოსფერული წნევისთვის“. 2012 წელს, ეროვნული თეატრალური პრემიის „არტავაზდი 2012“ დაჯილდოვებაზე, ნომინაციაში „საუკეთესო სპექტაკლი“, თეატრმა სპექტაკლისთვის „აბანამატი“ გამარჯვება მოიპოვა.

## სქოლიო
კატეგორია:დრამატული თეატრები
კატეგორია:ერევნის თეატრები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
მირა მურატი

**ერმირა „მირა მურატი“** (დაიბადა 1988 წლის 16 დეკემბერს) — ალბანელი ინჟინერი, მკვლევარი და ტექნიკური აღმასრულებელი, რომელიც 2018 წლიდან არის OpenAI- ის მთავარი ტექნოლოგიების დირექტორი     

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
მურატი დაიბადა 1988 წლის 16 დეკემბერს  ვლორაში, ალბანეთი. სკოლის წლების განმავლობაში მან მიიღო მონაწილეობა უამრავ ოლიმპიადაში და მათემატიკის კომპეტეციაში. 

16 წლის ასაკში მან მოიპოვა სტიპენდია და წავიდა საშუალო სკოლაში Pearson United World College of Pacific ვანკუვერის კუნძულზე, ბრიტანეთის კოლუმბია, კანადა, სადაც დაამთავრა 2005 წელს   ბაკალავრიატის განათლებისთვის იგი დაესწრო კოლბის კოლეჯსა და დარტმუთის კოლეჯს ( Thayer School of Engineering ), სადაც სწავლობდა მექანიკურ ინჟინერიას.     

## კარიერა 
### ადრეული კარიერა 
მურატი მცირე ხნით მუშაობდა Zodiac Aerospace- ში, სანამ შეუერთდებოდა  კომპანია Tesla-ს 2013 წელს, სადაც იყო პროდუქტის მენეჯერი Model X-ზე. 2016 წლიდან OpenAI-ში 2018 წელს შეუერთდა, ის მუშაობდა გაძლიერებული რეალობის სტარტაპში Leap Motion (ახლანდელი Ultraleap).    

### OpenAI 
მურატი შეუერთდა OpenAI-ს 2018 წელს, როგორც მკვლევარი და გახდა მისი მთავარი ტექნოლოგიური ოფიცერი, რომელიც ხელმძღვანელობდა მის მუშაობას ChatGPT, Dall-E, Codex და Sora-ზე,  და ზედამხედველობდა მის კვლევებს, პროდუქტებსა და უსაფრთხოების გუნდებს.  ის ზედამხედველობს OpenAI-ის ტექნიკურ წინსვლებს და უმარავ პროექტს, როგორც არის მოწინავე AI მოდელების და ხელსაწყოების განვითარება. მისი მუშაობა ფუნდამენტური იყო OpenAI-ს ყველაზე მნიშვნელოვანი პროდუქტების განვითარებაში, როგორც არის GPT და უამრავი ენის მოდელები. მისი მუშაობა შეიცავს  AI-ს სწავლის საზღვრების გადალახვა, ხელოვნური ინტელექტის ტექნოლოგიების პასუხისმგებლიანი და ეთიკური გამოყენების ადვოკატირებისას.

2023 წლის 17 ნოემბერს მურატი უეცრად აიღო OpenAI-ს აღმასრულებელი დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელის პოზიცია სამ ალტმანის უეცარი მოხსნის შემდეგ. სამი დღის შემდეგ, ის ემეტ შირმა შეენაცვლა, რომელიც თავის მხრივ შეცვალეს, როდესაც ალტმანი აღადგინეს თანამდებობიდან გადაყენებიდან ხუთი დღის შემდეგ.

## გამოქვეყნებები 
* მურატი, ერმირა. ენა და კოდირების კრეატიულობა, დედალუსი, 2022 წლის გაზაფხული

## სქოლიო 
## გარე ბმულები 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზარი ელმასიანი

**ზარი ელმასიანი** (  Zari Elmasyan, Zaruhi Elmasyan-Vartyan, დ. 12 ოქტომბერი, 1906, ლინი, მასაჩუსეტსი, აშშ — გ. 6 თებერვალი, 1990, ლოს-ანჯელესი) — სომხური წარმოშობის ამერიკელი ოპერის მომღერალი, ცნობილია 1930 წლის ჰოლივუდის მიუზიკლების გახმოვანებით, მათ შორის — „ოზის ჯადოქარები“.

## ბიოგრაფია
როზი ალმასიანი დაიბადა 1906 წლის 12 ოქტომბერს — ქალაქი ლინი, მასაჩუსეტსი, ამერიკის შეერთებული შტატები — სომეხი ემიგრანტების ოჯახში. ოჯახი საცხოვრებლად  ფრესნოში გადავიდა (კალიფორნია), როდესაც მისი უმცროსი და ალისა დაიბადა.

ზარი ელმასიანი სწავლობდა ფრესნოს სახელმწიფო კოლეჯში, სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ისტმენის მუსიკის სკოლაში და ახალი ინგლისის მუსიკის კონსერვატორიაში.

## შემოქმედება
მომღერლის კარიერა მან 1929 წელს დაიწყო რადიოში. 1930-1932 წლებში მღეროდა სან-ფრანცისკოს ოპერაში, შემდეგ — ლოს-ანჯელესის თეატრში. 1930-იან და 1940-იან წლებში. იგი ასევე მუშაობდა საკონცერტო მომღერლად და ეკლესიის სოლისტად კალიფორნიაში. 

ზარი ელმასიანი მღეროდა ვოკალს ჰოლივუდურ მიუზიკლებში, მაგრამ მისი სახელი ხშირად არ იყო ტიტრებში. მისი ხმა ისმის ისეთ მიუზიკლებში, როგორიცაა: „მშვენიერია იყო ცოცხალი“ (1933), „ცელქი მარიეტა (1935), „ორქიდეები შენთვის (1935), „აი რომანი“ (1935), „დიდი ზიგფელდი“ (1936), „ჩარლი ჩანი ოპერაში“ (1936), „ჩემი დრო“ (1937), „გული“ (1938), „გოგონა ოქროს დასავლეთიდან“ (1938), „ოზის ჯადოქარი“ (1939) და „ბროდვეის სერენადა“ (1939).

ზარი ელმასიანი, როგორც კამერული მუსიკის სოლისტი მღეროდალუდვიგ ვან ბეთჰოვენის მე-9, გ. მალერის მე-4  სიმფონიებში.  გამოდიოდა ლოს-ანჯელესის სიმფონიურ ორკესტრში ცნობილ დირიჟორებთან ა. როძინსკი და ო. კლემპერერის ხელმძღვანელობით.

ის ასევე იყო ლოს-ანჯელესის წმინდა ჯეიმსის სომხური სამოციქულო ეკლესიის გუნდის მუსიკალური ხელმძღვანელი და ქალთა კლუბის „Dominant Music Club“ პროფესიონალი მუსიკოსებისთვის წევრი. მან ქმართან ერთად ითამაშა მუსიკალურ მელოდრამაში სომხურ ენაზე „ანუშ“ (1945), რომელიც დაფუძნებულია ჰოვანეს თუმანიანის ნაწარმოებზე და არმენ დიკრანიანის ოპერაზე „ანუშ“. მათ ასევე გამოუშვეს მუსიკალური ფირფიტა სახელწოდებით „სომხური სიმღერები“.

1933 წელს ზარი ელმასიანის სახელი მოხვდა გაზეთების სათაურებში, როდესაც დაკითხეს, მისი შემოქმედების თაყვანისმცემელის, სტომატოლოგ ლეონ სივერის მკვლელობასთან დაკავშირებით. სივერი იყო „მსახიობთა ფონდის“ დამფუძნებელი და დირექტორი, რომელმაც ზარას 1930 წელს სტიპენდია მისცა.

1941 წელს მან იმღერა ნედას პარტია „პალიაჩიში“ ამერიკულ ახალგაზრდულ საოპერო გუნდთან ერთად, ჯორდან ჰოლში, ბოსტონში.

## პირადი ცხოვრება
1942 წელს იგი დაქორწინდა კინორეჟისორ სეტრაგ ვარტიანზე ლას-ვეგასში, ნევადაში. ვარტიანი გარდაიცვალა 1986 წელს. ელმასიანი გარდაიცვალა 1990 წელს ლოს-ანჯელესში, 83 წლის ასაკში და დაკრძალულია ქმრის გვერდით ინგლვუდის პარკის სასაფლაოზე.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:საოპერო მომღერლები
კატეგორია:სომეხი მომღერლები
ალბინ თაჰირი

**ალბინ ტაჰირი** (დაიბადა 1989 წლის 15 თებერვალს) — არის კოსოვო ალბანური  მსოფლიო თასის ალპური სათხილამურო მრბოლელი.  მან პირველად წარმოადგინა კოსოვოს ოლიმპიური კომიტეტი ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე 2018 წლის თებერვალში   ტაჰირი პროფესიით სტომატოლოგია  და სწავლობდა სლოვენიაში, ავსტრიასა და იტალიაში .

## ადრეული ცხოვრება 
ტაჰირი დაიბადა SR სლოვენიაში, მამა ჰყავდა ალბანელი, დედა კი სლოვენური

## კარიერა 
სლოვენიაში თხილამურებით სრიალი 7 წლის ასაკში დაიწყო. 2009 წლის ივნისში მან შეიცვალა ეროვნება და მას შემდეგ, ასპარეზობს კოსოვოში. ის იყო პირველი სპორტსმენი, რომელმაც წარმოადგინა კოსოვო ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე .  ის იყო კოსოვოს დროშის მატარებელი პიონჩანგში გახსნის ცერემონიის ერთა აღლუმის დროს.

### მსოფლიო ჩემპიონატის შედეგები 
#### შედეგები თითო დისციპლინაში 
### მსოფლიო ჩემპიონატის შედეგები 
### ოლიმპიური შედეგები 
## სქოლიო 
## გარე ბმულები 
*Profile at International Ski Federation
*Profile at 2018 Winter Olympics

კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სანგაკუ

მინი|მარჯვნივ|სანგაკუ კინო ჰაჩიმანგუს სალოცავში (შიბუია-კუ, ტოკიო). მატერიალური ხალხური კულტურული საკუთრება
**სანგაკუ** () — დაფები (უფრო ხშირად ხის) იაპონური გეომეტრიული ამოცანებით და სხვა მათემატიკური სახის გამოთვლებით, რომელიც იაპონურ მათემატიკაში (ვასანი) გამოიყენება. დაფებს ყველა სოციალური ფენის წარმომადგენლები ათავსებდნენ ძღვენის სახით შინტოისტურ სალოცავებსა და ბუდისტურ მონასტრებში ედოს პერიოდში.

ამბობენ, რომ სანგაკუ ედოს პერიოდში განვითარდა და მეიძის ეპოქამდე აგრძელებდა არსებობას. მეიძის ეპოქიდან დაწყებული უკვე არსებულ სანგაკუს ანადგურებდნენ იმ მიზეზით, რომ დაფები დაზიანებული იყო. მაგრამ აღნიშნავენ, რომ ამჟამად არსებული დაფების რაოდენობა არის დაახლოებით 1000. მათ შორის ედოს პერიოდიდან - 400-მდეა. 

ბუდისტური დაფების (ტაბლეტების) შეთავაზების ეს ჩვეულება უნიკალურია მთელ მსოფლიოში და, როგორც ამბობენ, უნიკალური იაპონური კულტურაა. ზოგიერთი მათგანი განიხილება, როგორც მნიშვნელოვანი კულტურული საკუთრება ან ხალხური კულტურული საკუთრება.

## რესურსები ინტერნეტში
* ყველა შემორჩენილი სანგაკუს არქივი

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონური კულტურა
კატეგორია:იაპონური გამოგონებები
ჯონ კოკროფტი

სერ **ჯონ დუგლას კოკროფტი** (; დ. 27 მაისი, 1897, ტოდმორდენი, დასავლეთ იორკშირი, ინგლისი — გ. 18 სექტემბერი, 1967, კემბრიჯი) — ბრიტანელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ერნესტ უოლტონთან ერთად, 1951).

## ბიოგრაფია
ჯონ კოკროფტი დაიბადა 1897 წლის 27 მაისს ტოდმორდენში, მეწისქვილეს ოჯახში. 1909-1914 წლებში სწავლობდა ტოდმორდენის გრამატიკის სკოლაში, ხოლო 1914-1915 წლებში მათემატიკის სწავლა გააგრძელა მანჩესტერის უნივერსიტეტში. 1915-1918 წლებში, პირველი მსოფლიო ომის დროს, კოკროფტი მსახურობდა ბრიტანეთის სამეფო საველე არტილერიაში, სიგნალისტად. 1919-1920 წლებში სწავლობდა მანჩესტერის ტექნოლოგიურ კოლეჯში ელექტრო ინჟინერიას. შემდეგ, მიიღო სტიპენდია კემბრიჯის უნივერსიტეტის სენტ-ჯონის კოლეჯში. კოლეჯის დასრულების შემდეგ კოკროფტმა კავენდიშის ლაბორატორიაში დაიწყო კვლევა ერნესტ რეზერფორდის ხელმძღვანელობით და მიიღო დოქტორის ხარისხი მათემატიკაში 1928 წელს. 1929 წელს გახდა წმინდა ჯონის კოლეჯის წევრი.

1925 წელს კოკროფტი დაქორწინდა ელიზაბეტ კრებტრიზე. ამ ქორწინებაში მათ შეეძინათ ოთხი ქალიშვილი და ორი ვაჟი.

თავდაპირველად, კოკროფტი მუშაობდა პიტერ კაპიცასთან ძლიერი მაგნიტური ველების შესაქმნელად. 1928 წლიდან მუშაობდა ერნესტ უოლტონთან პროტონების აჩქარებაზე. მარკ ოლიფანტთან ერთად მათ ააგეს კოკროფტ-უოლტონის გენერატორი, სადაც 1932 წელს ლითიუმი მაღალი ენერგიის პროტონების სხივებით დაიბომბა და გადააქცია იგი ჰელიუმად და სხვა ქიმიურ ელემენტებად. ეს იყო ქიმიური ელემენტების მსოფლიოში პირველი წარმატებული ხელოვნური ტრანსმუტაცია, რისთვისაც კოკროფტს და უოლტონს 1951 წელს მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიკაში.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე კოკროფტმა დაიკავა ლოგისტიკის სამინისტროში სამეცნიერო კვლევების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა და მუშაობდა რადარებზე. 1944 წელს იგი დაინიშნა კანადის ატომური ენერგიის პროექტში და გახდა მონრეალის ლაბორატორიის დირექტორი. 1946 წელს კოკროფტი დაბრუნდა ბრიტანეთში, სადაც დააარსა და ხელმძღვანელობდა ჰარველში ატომური ენერგიის კვლევის დაწესებულებას (AERE), რომელიც ხელმძღვანელობდა ბრიტანეთის ატომურ პროგრამას. 1947 წლის 15 აგვისტოს ჰარველში გაეშვა დასავლეთ ევროპის პირველი დაბალი სიმძლავრის გრაფიტის ბირთვული რეაქტორი (GLEP). ამას მოჰყვა 1948 წელს ბრიტანული ექსპერიმენტული რეაქტორი (Pile 0).

AERE-ს დირექტორის თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ, კოკროფტი კვლავ დარჩა ბირთვულ პროგრამაში ჩართული. 1959-1967 წლებში ის იყო კემბრიჯის ჩერჩილის კოლეჯის პირველი მაგისტრი და ასევე 1961-1965 წლებში იყო კანბერას ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის კანცლერი.

სერ ჯონ დუგლას კოკროფტი გარდაიცვალა 1967 წლის 18 სექტემბერს კემბრიჯში.

## რესურსები ინტერნეტში
* კოკროფტი ჯონ დუგლას - (1897-1967 წ.წ.)
* Биография из Кембриджской библиотеки рукописей 
* Информация с сайта Нобелевского комитета
* Речь в имперском клубе Канады
* Библиография работ Кокрофта в цифровой библиотеке Alsos по атомным вопросам
* Институт Кокрофта

## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ექვთიმე I

**ექვთიმე I** — საქართველოს კათოლიკოსი დაახლოებით 1049–1055 წლებში.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979
* *მეტრეველი რ.*, „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
* საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
თონჩოლუქი (არტაანის რაიონი)

**თონჩოლუქი** () — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 42 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 807 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ფანიკი. 

## სქოლიო
კატეგორია:არტაანის რაიონის სოფლები
თენგიზ გეგელია

მინი

## ბიოგრაფია 
დაბადების ადგილი: სოფელი პატარა ჯიხაიში, ხონის რაიონი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1950 წელს; ამავე უნივერსიტეტის ასპირანტურა 1954 წელს.

1949-1951წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკისა და მექანიკის კათედრის უფროსი ლაბორანტი; 1951-1956წწ. დიფერენციალური და ინტეგრალური განტოლებების კათედრის ასისტენტი;1956-1958წწ. ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1958-1966წწ. უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1966-1980წწ. გამოყენებითი მათემატიკის ინსტიტუტის კათედრის ხელმძღვანელი; 1966-1972წწ. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თეორიული მექანიკის კათედრის გამგე; 1980-1994წწ. ამავე უნივერსიტეტის დიფერენციალური და ინტეგრალური განტოლებების კათედრის გამგე. მისი ძირითადი შრომები ეძღვნება დიფერენციალურ და ინტეგრალურ განტოლებათა თეორიას, მათემატიკური ფიზიკისა და დრეკადობის თეორიის ამოცანებს; შეისწავლა სინგულარულ პოტენციალთა ტიპის ინტეგრალთა თვისებები; დაადგინა სინგულარული ინტეგრალების ასახვისა და გადაადგილების რიგის ფორმულები; იკვლევდა დრეკადობის და თერმომომენტური დრეკადობის ზოგიერთ ძირითად და კონტაქტურ ამოცანას დიფუზიის გათვალისწინებით. იგი თანაავტორია მონოგრაფიისა, რომელიც შეიცავს დრეკადობის თეორიის მათემატიკური საფუძვლების ანალიზს. მიღებული აქვს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ვეკუას სახელობის პრიზი (1987). მათემატიკოსი და მექანიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1967).

წყარო: ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ.3.-თბ., 1978. -გვ.29; საქართველოს მათემატიკოსები და მექანიკოსები: ბიოგრაფიული ცნობარი/ნოდარ მახვილაძე. -თბ., 2016. -გვ.198

### ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი 
* მექანიკა-მათემათიკური ურთიერთმოქმედების საერთაშორისო საზოგადოება (ISIMM) (1984-1994)
* საქართველოს მათემატიკური საზოგადოება, პრეზიდენტი (1962-1965)
* საქართველოს მეცნიერებათა აკადემია, წევრ-კორესპონდენტი (1974-)
* სსრკ თეორიული და გამოყენებითი მექანიკის ეროვნული ბიურო, წევრი (1985-1994)

### ჯილდოები, პრემიები და პრიზები 
* 1987 - ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი
* 1971 - საქართველოს სახელმწიფო პრემია, მეცნიერებისა და ტექნიკის დარგში
* საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

### ბიბლიოგრაფია 
* **მათემატიკური ფიზიკის განტოლებები** (ავტორი) // ნაკვ. 2: ლაპლასის, ტალღის და სითბოს გავრცელების განტოლებები. - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1989. - 206გვ.
* **მათემატიკური ფიზიკის განტოლებები** (ავტორი) // ნაკვ. 1: ამოცანათა მოდელირება. განტოლებათა კლასიფიკაცია. - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1987. - 202გვ.
* **მოცანათა კრებული მათემატიკაში** : უმაღლ. სასწ. შემსვლელთა დასახმარებლად (ავტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 1970. - 402გვ.
ერნესტ უოლტონი

**ერნესტ ტომას სინტონ უოლტონი** (; დ. 6 ოქტომბერი, 1903, დუნგარვანი, ირლანდია — გ. 25 ივნისი, 1995, ბელფასტი) — ირლანდიელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ჯონ კოკროფთან ერთად, 1951).

## ბიოგრაფია 
ერნესტ უოლტონი დაიბადა 1903 წლის 6 ოქტომბერს დუნგარვანში. მისი მამა იყო მეთოდისტი მღვდელი. უოლტონმა თითქმის მთელი ბავშვობა ულსტერში გაატარა. იმ დროს ჩვეული იყო, რომ მღვდლების ოჯახები 3 წელიწადში ერთხელ გადაადგილდებოდნენ ერთი ადგილიდან მეორეზე. შედეგად, ერნესტმა განათლება დოუნის, ტირონისა და დუბლინის სკოლებში მიიღო. 1915-1921 წლებში სწავლობდა მეთოდისტურ კოლეჯში, ბელფასტში.

1922 წელს უოლტონმა მოიპოვა სტიპენდია და დაიწყო ფიზიკისა და მათემატიკის სწავლა დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში, სადაც მიიღო ბაკალავრისა (1926 წელს) და მაგისტრის (1927 წელს) ხარისხი. ტრინიტის კოლეჯში სწავლის წლებში უოლტონმა მიიღო შვიდი ჯილდო ფიზიკასა და მათემატიკაში მიღწეული წარმატებებისთვის. დიპლომის მიღების შემდეგ უოლტონი მიიღეს კემბრიჯის უნივერსიტეტის სამაგისტრო სკოლაში კავენდიშის ლაბორატორიაში ერნესტ რეზერფორდის ხელმძღვანელობით. 1931 წელს უოლტონმა მიიღო დოქტორის ხარისხი და 1934 წლამდე მუშაობდა კემბრიჯში მკვლევარად.

1928 წლიდან მუშაობდა ჯონ კოკფორტთან პროტონების აჩქარებაზე. მარკ ოლიფანტთან ერთად მათ ააგეს კოკროფტ-უოლტონის გენერატორი, სადაც 1932 წელს ლითიუმი მაღალი ენერგიის პროტონების სხივებით დაიბომბა და გადააქცია იგი ჰელიუმად და სხვა ქიმიურ ელემენტებად. ეს იყო ქიმიური ელემენტების მსოფლიოში პირველი წარმატებული ხელოვნური ტრანსმუტაცია, რისთვისაც კოკროფტს და უოლტონს 1951 წელს მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიკაში.

ერნესტ უოლტონი დაბრუნდა ირლანდიაში 1934 წელს და გახდა დუბლინის ტრინიტის კოლეჯის ფიზიკის ფაკულტეტის წევრი. 1946 წელს დაინიშნა ბუნებრივი და ექსპერიმენტული ფილოსოფიის ემერიტუს პროფესორად დუბლინის ტრინიტის კოლეჯში. უოლტონი იყო შესანიშნავი ლექტორი, რომელსაც შეეძლო ფიზიკის რთული თემების მარტივად და გასაგებად წარმოჩენა. თუმცა, დუბლინში ექსპერიმენტული კვლევის შესაძლებლობები ძალიან შეზღუდული იყო. უოლტონი ჩართული იყო სათვალეებში ფოსფორესცენციის ეფექტის, ზედაპირიდან მეორადი ელექტრონების გამოსხივების შესახებ იონური დაბომბვის გავლენის ქვეშ და რადიოკარბონული დათარიღებისა და მინაზე თხელი ფენების რადიოაქტიურობის (დაბალი დონის დათვლა) გაზომვის მეთოდების შემუშავებაში.

## ლიტერატურა
* Cathcart, Brian, *The Fly in the Cathedral*, Penguin, 2005. ISBN 0-14-027906-7
* McBrierty, Vincent J., *Walton, The Irish Scientist*, Trinity College Dublin Press, 2003. ISBN 1-871408-22-9

## რესურსები ინტერნეტში
* უოლტონი ერნესტ ტომას სინტონ - (1903-1990 წ.წ.)
* Биография Эрнеста Т. С. Уолтона на сайте Нобелевского комитета
* Библиография трудов (с комментариями) Эрнеста Уолтона из цифровой библиотеки по ядерным исследованиям Алсос

## სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
დურესის ოლქი

**დურესის ოლქი** () — ოლქი ალბანეთის რესპუბლიკის ჩრდილოეთ ნაწილში. ფართობით იგი პირველ ადგილს იკავებს ქვეყნის 12 ოლქს შორის, მოსახლეობის რაოდენობით კი მეორეა. დასავლეთით ესაზღვრება ადრიატიკის ზღვა, ჩრდილოეთით ლეჟის, აღმოსავლეთით დიბრის, ხოლო სამხრეთით ტირანას ოლქები. დაყოფილია სამ მუნიციპალიტეტად: დურესი, კრუია და შიიაკი. მუნიციპალიტეტები საერთო ჯამში თექვსმეტ ადმინისტრაციულ ერთეულს აერთიანებენ.

ოლქის სანაპირო ზოლი ადრიატიკის ზღვაზე გადის და ვრცელდება დასავლეთის ალუვიურ და სანაპირო დაბლობზე. აღმოსავლეთში განლაგებულია სკანდერბეგის მთები, რომლებიც დასავლეთ დაბლობს ცენტრალური ქედისგან ყოფს. მისი კლიმატი ძირითადად ხმელთაშუა ზღვასთან სიახლოვით და რელიეფის მნიშვნელოვანი ცვლილებებით არის განპირობებული.

ოლქის ცენტრალური ქალაქი, დურესი ერთ-ერთი უდიდესია ადრიატიკის ზღვაზე და მე-5 ადგილი უჭირავს მოსახლეობის რაოდენობით. იგი ამავე დროს წარმოადგენს მსოფლიოს ერთ-ერთ უძველეს მუდმივად დასახლებულ ქალაქს. დურესში მდებარეობს ალბანეთის მთავარი ნავსაგდური - დურესის პორტი, რომელიც მე-10 უდიდესი სატვირთო ნავსადგურია ადრიატიკის ზღვაზე. პორტს წელიწადში 3,4 მილიონ ტონაზე მეტი ტვირთი გადააქვს.

## გეოგრაფია
ოლქის საერთო ფართობი 766 კმ2-ია. განლაგებულია ჩ.გ 41°30°' და ა.გ. 19°35°' შორის.

ხმელთაშუა ზღვასთან სიახლოვის გამო დურესში რამდენიმე დიდი და პატარა მდინარე მიედინება, რომელთაგან ყველაზე გრძელია იშმი. იგი სათავეს ტირანის ოლქში, სკანდერბეგის მთებიდან იღებს, ოლქის გავლით მოძრაობს და ადრიატიკის ზღვაში ჩაედინება. სტატისტიკის ინსტიტუტის (INSTAT) 2021 წლის იანვრის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა 292 029 ადამიანს შეადგენდა. 2011 წლის აღწერის მიხედვით დურესში 263 711 ადამიანი ცხოვრობდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე კი კვადრატულ კილომეტრზე 343 კაცს მოიცავდა.

2011 წლის აღწერის მონაცემებით, დურესის ოლქში ცხოვრობდნენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:
* ალბანელები — 77,54%
* ბოშები — 0,36%
* ბერძნები — 0,18%
* მაკედონელები — 0,07%
* სომხები — 0,05%
* ეგვიპტელები — 0,02%
* მონტენეგროელები — 0,02%

ენების მიხედვით, 99,5% საუბრობდა ალბანურ ენაზე. სხვა სასაუბრო ენები იყო:
* ბოშური — 0,12%
* ბერძნული — 0,05%
* მაკედონური — 0,05%
* იტალიური — 0,02%
* თურქული — 0,02%
* სომხური — 0,02%

რელიგიის მიხედვით:
* მუსლიმი — 177 274 (67.46%)
* რომაელი კათოლიკე — 19 322 (7.35%)
* აღმოსავლელი მართლმადიდებელი — 8 675 (3.30%)
* ბექთაში — 4 215 (1.60%)
* ევანგელისტი — 325 (0.12%)
* ქრისტიანი — 167 (0.06%)
* მორწმუნე კონფესიის გარეშე — 9 131 (3,47%)
* სხვა რელიგიის წარმომადგენელი — 41 (0,02%)
* არარელიგიური — 2 901 (1,10%)
* არ გაამხილა — 33 754 (12,84%)

## იხილეთ აგრეთვე
* ალბანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
ტიმბუქტუ (ნოველა)

**ტიმბუქტუ** () — ამერიკელი მწერლის, პოლ ოსტერის 1999 წლის ნოველა. ნაწარმოები მოგვითხრობს ძაღლის – მისტერ ბოუნზის –  შესახებ, რომელიც რთულად ეგუება იმ ფაქტს, რომ მისი მფლობელი კვდება.

მოქმედება ვითარდება 90-იანი წლების აშშ-ში, თავად ცხოველის თვალით გადმოცემულ სამყაროში, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ ანთროპომორფიზირებულ პერსონაჟად არ გვევლინება, საკუთარ შინაგან მონოლოგს ინგლისურ ენაზე გადმოგვცემს. პროტაგონისტის პატრონი კი ავადმყოფობას მიეცა, რომელსაც გადაუწყვეტია, რომ წავიდეს ბალტიმორში, იმ იმედით, რომ იპოვოს ყოფილი ინგლისურის მასწავლებელი. ისტორიათა აბსოლუტური უმრავლესობის გადმოცემა წარსულისა და აწყმოს მონაცვლეობით მიმდინარეობს.

ნაწარმოების სათაური ეხმიანება ძაღლის თვითნასწავლი პოეტი პატრონის იმ იდეიდან, რომ სიცოცხლის შემდგომი პერიოდის გატარება მას ერთ მშვენიერ დასახლებაზე, სახელად „ტიმბუქტუ“, მოუწევს. წიგნის მთავარი ლაიტმოტივი მდგომარეობს იმაში, რომ, მისტერ ბოუნზის შეხედულებით, ის ვერ შეძლებს ცხოვრების ტიმბუქტუშიუ გაგრძელებას და ვეღარ ნახავს საკუთარ პატრონს სიკვდილის შემდეგ.

ნოველა ასევე შეეხება ისეთ თემას, როგორიცაა ეგზისტენციალური კრიზისი, რომლის ფონზეც მთავარი გმირი უძლურია, იპოვოს საკუთარი ადგილი და მიზანი მეოცე საუკუნის მეორე ნახევრის ამერიკაში. ნაწარმოები ადაპტირდა პიესად ხორვატი დრამატურგის, ბორუტ სეფაროვიჩის მიერ.
ნაწარმოებზე მინიშნება იქმნება ირლანდიელი მუსიკოსის, ფიონ რეიგანის სიმღერაში – *"Put a Penny in the Slot"*.
## სქოლიო 
კატეგორია:პოლ ოსტერის ნაწარმოებები
კატეგორია:1999 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
კატეგორია:1999 წლის რომანები
პრასკოვია უვაროვას არქეოლოგიური ექსპედიცია კავკასიაში (1888)

**პრასკოვია უვაროვას არქეოლოგიური ექსპედიცია კავკასიაში** (14 ივლისი — 19 აგვისტო, 1888) — პრასკოვია უვაროვას მიერ ორგანიზებული 1888 წლის ექსპედიცია კავკასიაში. ექსპედიციის ფარგლებში მოვლილი იქნა მხარეები: აჭარა, სამცხე, შავშეთი და რაჭა.

ექსპედიციის წევრები:
*ჯგუფის ხელმძღვანელი — პრასკოვია უვაროვა;
*ქალიშვილი — ეკატერინა უვაროვა;
*ფოტოგრაფი — *უცნობი ფოტოგრაფი*.

## მარშრუტი
1888 წლის 14 ივლისს ჯგუფმა მოსკოვი დატოვა და კავკასიისკენ გამოემართა. 16 ივლისს მიაღწიეს სევასტოპოლს, ინახულეს ხერსონესში მიმდინარე არქეოლოგიური გათხრები, შემდეგ დასხდნენ გემზე და 20-ში დილით უკვე ბათუმში იმყოფებოდნენ.

### აჭარა
25 ივლისს ჯგუფი ბათუმიდან გამოვიდა და აჭარისკენ გაემართა. ჯგუფი აჭარისწყლის ავლით აუყვა გზას და 26 ივლისს ქედაში ჩავიდნენ, სადაც დილამდე გაჩერდნენ. 27 ივლისს ჯგუფი ზემო აჭარისკენ გაემართა და ხოლოს მიაღწია. 28 ივლისს ხულოდან გორჯომის ხეობაში სოფელ აგარისკენ გაემართნენ სადაც გაეთხარეს ვანაძეების ნაეკლესიარის საძირკველი, რომლის სიახლოვესაც მოსახლეობამ წმინდა გიორგის ჭედური ხატი იპოვნა. 1 აგვისტოს ინახულეს სხალთის ეკლესია, 2 აგვისტოს ხიხაძირის ციხე და ნაეკლასიარი, 3 აგვისტოს სოფელი ხოჩაღი, 4 აგვისტოს იაილები სარაჩაირი, ურამა, პრაგანაური.

### სამცხე
5 აგვისტოს არსიანის ქედზე გადაადგილებისას ჩავიდნენ სამცხეში, სადაც ინახულეს ზარზმის ტაძარი, ჭულეს მონასტერი, სოფელი ადიგენი. 7 აგვისტოს გააგრძელეს ქვაბლიანის ხეობის ძეგლების დათვალიერება, ინახულეს ჩორჩანის ეკლესია, სმადას ეკლესია, ბალანჯურის ეკლესიები, უდეს ეკლესიები, 8 აგვისტოს იჯარეთის ეკლესია, ვალეს ეკლესიები, სათლეს ეკლესია, ზეინდარის ეკლესია, ჯაყისმანი, სოფელი არილი, სატყეპელი. 10 აგვისტოს დაბრუნდნე ჭანჭახში, შემდეგ გაემართნენ სოფელ ალში სადაც ინახულეს გუმბათიანი ტაძარი. 11 აგვისტოს გაემგზავრნენ სოფელ დიგურში, გზად ინახულეს ოხთელის, გვინიის, ჭაბორიის, ჭაჭუნის, მარცვალეთის, სეჯას, მერეს სოფლების ეკლესიები. წურწყაბის, ხეოთის, ვარხანეს ეკლესია.

### შავშეთი
15 აგვისტოს ჯგუფი დიგურადან შავშეთში გადავიდა. ინახულეს ტბეთის ეკლესია, სათლეს ეკლესია, 16 აგვისტოს არტანუჯი. 17 აგვისტოს არტანუჯიდან გადავიდნენ ართვინში, ინახულეს სვეტის ეკლესია, 19 აგვისტოდან ართვინიდან ჭოროხზე ნავებით დაეშვნენ ბათუმის მიმართულებით.

### რაჭა
ბათუმში დაბრუნების შემდეგ ჯგუფი 23 აგვისტოს ქუთაისში ჩავიდა, იქ სამი დღე გაჩერდა და რაჭის მიმართულებით აიღო გეზი.

## ლიტერატურა
*П. С. Уварова, «Кавказ. Абхазия, Аджария, Шавшетия, Посховский участок», Часть II, Москва, 1891, сс. 197-315;
*П. С. Уварова, «Кавказ. Абхазия, Аджария, Шавшетия, Посховский участок», Часть III, Москва, 1904, сс. 1-90.

## რესურსები ინტერნეტში
*ფოტოები რაჭის ექსპედიციიდან
*Материалы по археологии Кавказа, собранные экспедициями Московского археологического общества. Вып. 4 : Христианские памятники графини Уваровой. - 1894

## კომენტარები
კატეგორია:პრასკოვია უვაროვას არქეოლოგიური ექსპედიციები
ლეჟის ოლქი

**ლეჟის ოლქი** () — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი 1 620 კმ²-ია, მოსახლეობა კი, 2021 წლის მონაცემებით, 120 678 ადამიანს შეადგენს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ლეჟა.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
2000 წლამდე ლეჟის ოლქი ოთხ რაიონად იყოფოდა: კურბინი, ლეჟა და მირდიტე. 2015 წლის ადგილობრივი ხელისუფლების რეფორმის შემდეგ, რაიონები მუნიციპალიტეტებით შეიცვალა. მუნიციპალიტეტები სულ დაახლოებით 175 ქალაქსა და სოფელს მოიცავს.

## დემოგრაფია
2021 წლის მონაცემებით, ლეჟის ოლქში ცხოვრობს 120 678 ადამიანი. 2011 წლის ბოლო ეროვნული აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:

* ალბანელები — 116,469 (86.90%)
* ბერძნები — 41 (0.03%)
* მაკედონელები — 9 (0.01%)
* მონტენეგროელები — 8 (0.01%)
* სომხები — 15 (0.01%)
* ბოშები — 187 (0.14%)
* ეგვიპტელები — 240 (0.18%)
* სხვა — 18 (0.01%)
* უპასუხოდ — 17,040 (12.71%)

## იხილეთ აგრეთვე
* ალბანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში
* ლეჟის რეგიონალური საბჭო 

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
ელბასანის ოლქი

**ელბასანის ოლქი** () — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი 3 199 კმ²-ია, მოსახლეობა კი, 2021 წლის მონაცემებით, 266 245 ადამიანს შეადგენს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ელბასანი.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
2000 წლამდე ელბასანის ოლქი ოთხ რაიონად იყოფოდა: ელბასანი, გრამში, ლიბრაჟდი და პეკინი. 2015 წლის ადგილობრივი ხელისუფლების რეფორმის შემდეგ, ოლქი შედგება შემდეგი 7 მუნიციპალიტეტისგან: ბელში, ცერიკი, ელბასანი, გრამში, ლიბრაჟდი, პეკინი და პრენიასი. მუნიციპალიტეტები სულ დაახლოებით 385 ქალაქსა და სოფელს მოიცავს.

## დემოგრაფია
2021 წლის იანვრის მონაცემებით, ელბასანის ოლქში ცხოვრობს 266 245 ადამიანი. 2011 წლის ბოლო ეროვნული აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:

* ალბანელები — 253 170 (85.58%)
* მაკედონელები — 94 (0.03%)
* მონტენეგროელები — 10 (0.00%)
* სომხები — 747 (0.25%)
* ბოშები — 1 064 (0.36%)
* ეგვიპტელები — 433 (0.15%)
* თურქები — 300 (0.13%)
* სხვა — 149 (0.05%)
* უპასუხოდ — 39,980 (13.51%)

## იხილეთ აგრეთვე
* ალბანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში
* ელბასანის რეგიონალური საბჭო

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
ფიერის ოლქი

**ფიერის ოლქი** () — ოლქი ალბანეთის რესპუბლიკის სამხრეთ ნაწილში. ფართობით იგი მერვე ადგილს იკავებს ქვეყნის 12 ოლქს შორის, მოსახლეობის რაოდენობით კი მესამეა. დასავლეთით ესაზღვრება ადრიატიკის ზღვა, ჩრდილოეთით ტირანის, ჩრდილო-აღმოსავლეთით ელბასანის, აღმოსავლეთით ბერატის, სამხრეთით ვლორის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი გიროკასტრის ოლქები. დაყოფილია ექვს მუნიციპალიტეტად: ფიერი, დივიაკა, ლუშნა, მალაკასტარი და პატოსი. მუნიციპალიტეტები საერთო ჯამში 42 ადმინისტრაციულ ერთეულს აერთიანებენ. 2000 წლამდე ფიერის ოლქი იყოფოდა სამ რაიონად: ფიერი, ლუშნი და მალაკასტარი.

## დემოგრაფია
2021 წლის მონაცემებით, ლეჟის ოლქში ცხოვრობს 286 000 ადამიანი. 2011 წლის ბოლო ეროვნული აღწერის მიხედვით ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:
* ალბანელები — 241 163 (77.71%)
* ბერძნები — 332 (0.11%)
* მაკედონელები — 18 (0.01%)
* მონტენეგროელები — 5 (0.00%)
* სომხები — 1 553 (0.50%)
* ბოშები — 1 640 (0,53%)
* ეგვიპტელები — 75 (0,02%)
* სხვა — 171 (0.06%)
* უპასუხოდ — 65 374 (21.07%)

## იხილეთ აგრეთვე
* ალბანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
რიგელს რაიკუ

**რიგელს რაიკუ**(დ. 27 სექტემბერი, 1986) — ალბანელი მომღერალი, მეტსახელად Noizy(ხმაურიანი). რაიკუ გახლავთ ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ალბანელი რეპერი.

## პირადი ცხოვრება და კარიერა 
### 1986–2010 ადრეული ცხოვრება და კარიერის დასაწყისი
რიგელს რაიკუ დაიბადა 1986 წლის 27 სექტემბერს, მრავალრელიგიური ალბანელების ოჯახში, სოფელ სუქთში, მაშინდელი ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკის ნაწილი, დღევანდელი ალბანეთი. 1997 წელს რაიკუ და მისი ოჯახი იძულებით იქნენ გადასახლებულნი ლონდონში, ინგლისში, როგორც ალბანეთში მყოფი არეულობის, ომისა და კონფლიქტების ლტოლვილები. ის გაიზარდა ლონდონის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ვულვიჩის რაიონში, შემდგომ წლებში კი იგი დიდ ინტერესს იჩენდა კრივისა და ქუჩის ბრძოლების მიმართ.

2006 წელს რაიკუ დაბრუნდა ალბანეთში და გამოჩნდა Top Fest-ის მესამე გამოცემაზე, როგორც სოლო არტისტი, სიმღერით "Jemi OTR", ასევე მისი ჯგუფის OTR-ს სიმღერით სახელად "Kështu e bëjme ne".

### 2011 – დღემდე
2015 წელს რაიკუმ გამოუშვა მოდის ლეიბლი, Illyrian Bloodline. 2015 წლის აგვისტოში "Gangsta Love"-ის გამოშვებით, რაიკუმ მიიღო ჯილდო 2016 წლის Netët e Klipit Shqiptar-ზე(ნომინაცია მუსიკოსებისთვის, ალბანეთში) ტირანაში, ალბანეთი. 2017 წლის მარტში რეპერი წარდგენილი იყო გერმანელი რეპერი ზუნას ნომინაციაში, "Nummer 1"-ში. მან გერმანიაში მეშვიდე ადგილი დაიკავა და გერმანიის Bundesverband Musikindustrie-ის (BVMI) მიერ მიენიჭა სერტიფიცირებულის სტატუსი. 2018 წლის ივნისში დაიწყო ავსტრიელ რეპერთან, RAF Camora-თან თანამშრომლობა, მათ ერთად ჩაწერეს სიმღერა, სახელად "ტოტო". სიმღერის მთავარი მხარდამჭერი Warner Music Group გახლდათ. ასევე ამ სიმღერამ წარმატება ჰპოვა ევროპაში და მიიღო ოქროს სერთიფიკატი ავსტრიაში, გერმანიასა და შვეიცარიაში. 2018 წლის დეკემბერში რაიკუს კოლაბორაცია ჰქონდა ბერძენ რეპერთან, სახელად სნიკი. მათ ერთად გამოუშვეს სიმღერა, სახელად "განგოს", რომელმაც ბერძნულ მუსიკალურ ნომინაციაში პირველი ადგილის დაკავება მოახერხა. 2019 წლის მარტში რაჯკუ მიიწვიეს სპეციალურ სტუმარად Palmen aus Plastik-ის ტურში, რომელსაც RAF Camora და გერმანელი რეპერი Bonez MC ხელმძღვანელობდნენ, კიოლნში, გერმანია. 2019 წლის ივნისში რაიკუს მიმართეს, რათა მონაწილეობა მიეღო MAD Video Music Awards 2019-ზე ათენში, საბერძნეთი. 2019 წლის ოქტომბერში მას მეორედ ჰქონდა კოლაბორაცია სნიკთან და ჩაწერეს სიმღერა სახელად "Colpo Grosso", რომლის მიზანიც საბერძნეთში კომერციული წარმატების მიღწევა იყო.

შვეიცარიაში 32-ე ადგილზე მყოფმა რაიკუმ გამოუშვა თავისი მეხუთე სტუდიური ალბომი, ,,Epoka" 2020 წლის აპრილში. ორი თვის შემდეგ, 2020 წლის ივნისში მან გამოუშვა თავისი შემდგომი ალბომი, სახელად "All Dem Talk", რომელშიც მონაწილეობდნენ გერმანელი რეპერი გზუზი და ბრიტანელი რეპერი Dutchavelli. იგი  მე-16 ადგილზე გავიდა, ავსტრიასა და გერმანიაში, შესაბამისად, ტოპ 30-ს მიაღწია. 2022 წლის თებერვალში გერმანელ რეპერ დარდანთან ერთად მან გამოუშვა "Alles Gut". 2022 წლის ივნისში მან გამოუშვა სიმღერა, სახელად "Heart Attack", შვეიცარიელ რეპერ ლორედანა ზეფისთან ერთად. მან მიაღწია მესამე ადგილს შვეიცარიაში, 42-ს ავსტრიაში და 61-ს გერმანიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანელი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჰოჩვან-ჰასქოი (არტაანის რაიონი)

**ჰოჩვან-ჰასქოი** () — სოფელი არტაანის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 33 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 645 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჰასკი. 

## სქოლიო
კატეგორია:არტაანის რაიონის სოფლები
კრემენის ტყეები

**კრემენის ტყეები** (  ) — ეროვნული ბუნებრივი პარკი, რომელიც მდებარეობს სევეროდონეცკის რაიონში ( ლუჰანსკის ოლქი, უკრაინა ). პარკი შეიქმნა 2019 წლის 10 სექტემბერს . ფართობი შეადგენს 7 269 ჰექტარს.

## ისტორია 
ეროვნული ბუნებრივი პარკი შეიქმნა 2019 წლის 10 სექტემბერს უკრაინის პრეზიდენტის ვ.ა. ზელენსკის No678/2019 ბრძანებულების შესაბამისად „კრემინსკის ტყეების ეროვნული პარკის შექმნის შესახებ“ (  *Про створення національного природного парку «Кремінські ліси»* ).  

შეიქმნა სევერსკი-დონეცკის ეროვნული ბუნებრივი პარკის ბაზაზე, რომელიც არსებობდა 12/11/2009-10/21/2010 წლებში მდინარე სევერსკი დონეცის აუზის ღირებული ბუნებრივი კომპლექსების და ობიექტების შენარჩუნების, რეპროდუქციის და ეფექტურად გამოყენების მიზნით. აქვს მნიშვნელოვანი გარემოსდაცვითი, სამეცნიერო, ესთეტიკური, რეკრეაციული და გამაჯანსაღებელი დანიშნულება.

გარდა ამისა, ამ ბრძანებულების მიხედვით გაუქმდა უკრაინის პრეზიდენტის 2009 წლის 11 დეკემბრის No1040 ბრძანებულება „სევერსკო-დონეცკის ეროვნული ბუნებრივი პარკის შექმნის შესახებ“( *Про створення національного природного парку «Сіверсько-Донецький»*). მიუხედავად იმისა , რომ 2010 წლის 21 ოქტომბერს უკრაინის უზენაესმა ადმინისტრაციულმა სასამართლომ გამოსცა დადგენილება, რომლის მიხედვითაც უკანონოდ ცნეს უკრაინის პრეზიდენტის 2009 წლის 11 დეკემბრის 1040/2009 ბრძანებულება „სევერსკო-დონეცკის ეროვნული ბუნებრივი ნატურალური პარკი შექმნის შესახებ.“ ეს იყო პირველი პრეცედენტი უკრაინის ისტორიაში, როდესაც სასამართლომ გააუქმა ეროვნული პარკის სტატუსი.

## აღწერა 
ეროვნული ბუნებრივი პარკის შემადგენლობაში შედის 7269 ჰექტარი სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული მიწები, მათ შორის:

#  „კრემენის სატყეო-სამონადირეო მამულის“ სახელმწიფო საწარმოს 3121 ჰექტარი მიწა, რომელიც გადაეცემა ეროვნულ ბუნებრივ პარკს მუდმივი სარგებლობისათვის მიწათსარგებლობისგან გასვლით.
# სახელმწიფო საწარმო „კრემენის სატყეო-სამონადირეო საწარმოს“ 4148 ჰექტარი მიწის ნაკვეთი, რომელიც მდებარეობს ეროვნული ბუნებრივი პარკის ტერიტორიაზე მიწათსარგებლობისგან გასვლის გარეშე.

ეროვნული ბუნებრივი პარკი მდებარეობს ლუჰანსკის ოლქის ჩრდილო-დასავლეთის პერიფერიულ ნაწილში, მდინარე სევერსკი დონეცის ხეობაში — ქალაქ კრემენნაიას სამხრეთით —  მდინარეებს ზერებეტსა და კრასნაიას შორის. კრემენის ტყეების პარკის ტერიტორიაზე მრავლადაა შემორჩენილი ისტორიული, არქეოლოგიური და კულტურული ძეგლები.

პარკი იკავებს ამავე სახელწოდების ტყის ნაწილს, რომლის საერთო ფართობი 29547,4 ჰექტარს შეადგენს. სახელმწიფო საწარმოს — „კრემენის სატყეო და სანადირო მეურნეობის“ ტერიტორიაზე, რომლის მმართველობაშიც შედის სატყეო მასივი, შეიქმნა 2 ბოტანიკური ნაკრძალი ( სერებრიანსკი, საფონოვო) და 3 დაცული ტერიტორია.  

## Ბუნება 
პარკის ლანდშაფტი წარმოდგენილია აღმოსავლეთ უკრაინაში მდებარე ყველაზე დიდი უნიკალური ტყეებით. აქ მდინარე სევერსკი დონეცკის ორივე ნაპირზე იზრდება ფიჭვი, მუხა-ფიჭვი, მუხნარი, ასევე არყი, მურყანი და ფერფლის ხე. პარკის საზღვრებში არის დაცული ტერიტორია, სახელწოდებით მუხის კორომი, რომლის ბუნება წარმოდგენილია ბუნებრივი ტყით; მუხის ხეები 250 წელზე მეტი ხნისაა. პარკში ბინადრობენ ცხოველები და ფრინველები. მათ შორის: რუხი წერო, ბეგობის არწივი, მდინარის წავი და ევროპული წაულა.

## სქოლიო 
კატეგორია:IUCN კატეგორია II
კატეგორია:უკრაინის ეროვნული პარკები
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები ქვეყნების მიხედვით
ვედატ კოკონა

**ვედატ კოკონა** (დ. 7 აგვისტო, 1913 – გ. 14 ოქტომბერი, 1998)  — XX საუკუნის ალბანელი მთარგმნელი, მწერალი და ლექსიკოლოგი, კარგად ცნობილი თავისი ორმაგი ლექსიკონებით ინგლისურ-ალბანური და ფრანგულ-ალბანური და მისი წვლილი ალბანურ ლექსიკოლოგიასა და ლექსიკოგრაფიაში. .

## ადრეული წლები 
კოკონა დაიბადა 1913 წლის 7 აგვისტოს იზმირში, ოსმალეთის იმპერიაში, ალბანელ ინტელექტუალურ ოჯახში, წარმოშობით ალბანეთი, გიროკასტრადან. მამამისი, ელმაზი, იყო მოსამართლე და მსაჯული ოსმალეთის იმპერიის.. 1920 წელს, როდესაც ოჯახი ალბანეთში გადავიდა, ის ტირანის დაწყებით სკოლას დაჰყვა. 1935 წელს დაამთავრა კორჩას ალბანეთის ეროვნული ლიცეუმი, შემდეგ უმაღლესი სწავლა იურიდიულ ფაკულტეტზე პარიზში, საფრანგეთი.

## სწავლების წლები 
სამართლის სწავლის შემდეგ კოკონა დაინიშნა კრუას სამოქალაქო სასამართლოში, რომელიც მან არ მიიღო. შემდგომში დაინიშნა ალბანური ენის მასწავლებლად კორჩას ლიცეუმში. იქ კოკონა გამოირჩეოდა როგორც ნიჭიერი მასწავლებელი. შემდგომში, 1940-იანი წლების დასაწყისში იგი დაინიშნა ტირანას გიმნაზიაში.

ფაშისტების შემოსევის დროს, როცა კოკონა მასწავლებლად მუშაობდა, მას მოეთხოვებოდათ მოსწავლეების ჯაშუშობა და ისეთი სამუშაოს შესრულება, რომელსაც თავისი პრინციპებისა და ხასიათის გამო ვერ ახერხებდა. ეს იყო მიზეზი იმისა, რომ მან იგრძნო, რომ მასწავლებლის პროფესია უნდა დაეტოვებინა. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ისევ დაბრუნდა ტირანის გიმნაზიაში, ახლანდელ „ქემალ სტაფას“ საშუალო სკოლაში. 1949 წელს დაინიშნა, როგორც ედიტორი და მთარგმნელი "Naim Frasheri"-ის და ასევე, როგორც პროფესორი ფრანგულ ტირანას უნივერსიტეტში, სადაც იგი ასწავლიდა პენსიაზე გასვლამდე.

## მუშაობა 
ვედატ კოკონამ ცხოვრებისა და მოღვაწეობის უდიდესი ნაწილი ფრანგულ ენას მიუძღვნა. ის იყო ამ ენის ერთ-ერთი საუკეთესო ლექსიკოლოგი. მუშაობდა და გამოსცემდა სხვადასხვა ფრანგულ-ალბანურ და ალბანურ-ფრანგულ ლექსიკონებს და ასევე ინგლისურ-ალბანურ ლექსიკონებს.    მისი პირველი ლექსიკონი 1932 წელს გამოიცა. მისი ბოლო ლექსიკონი 40 ათასი სიტყვიანი ნაწარმოებია.

ის არის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ალბანელი ავტორი ლექსიკოლოგიასა და ლექსიკოგრაფიაში. 

კოკონა ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მთარგმნელია ფრანგული, იტალიური, ინგლისური და რუსული ენებიდან. მან მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა პოეზიისა და პროზის თარგმანში მსოფლიო პოეზიიდან 15000-მდე ლექსის ალბანურად თარგმნით.   

## აღიარება 
ვედატ კოკონას აქვს მრავალი ტიტული, ორდენი და დეკორაცია. მას აქვს დოქტორის ხარისხი "Honoris causa" ტირანის უნივერსიტეტიდან და ასევე არის ხელოვნებისა და წერილების ორდენის კავალერი და აკადემიური პალმების ორდენის ოფიცერი, რაინდობის ორი ორდენი, რომელიც დაჯილდოვებულია საფრანგეთის მთავრობის მიერ.

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1998
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
არფაშენი (კოლის რაიონი)

**არფაშენი** () — სოფელი კოლის რაიონში, არტაანის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არტაანიდან 31 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ კოლიდან 49 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 429 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფელს ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდება აქვს შემორჩენილი. 

## სქოლიო
კატეგორია:კოლის რაიონის სოფლები