სიუზან ბელპერონი

thumb|250პქ|სიუზან ბელპერონი

**სიუზან ბელპერონი** (; დ. 26 სექტემბერი, 1900 — გ. 28 მარტი, 1983) — XX საუკუნის ერთ-ერთი გავლენიანი იუველირი-დიზაინერი.

## ბიოგრაფია
### იუველირის ცხოვრების ადრეული წლები
მადელინ, სიუზან, მარი, კლერ, ვუილერმი, ვაჭარ ჟიულ ალიქს ვუილერმის (1861-1913) და მარი კლარის ფაუსტინ ბეილი-მეტრის (1866-1931) შვილი დაიბადა 1900 წლის 26 სექტემბერს ქალაქ სენ-კლოდში, იურის მთებში (აღმოსავლეთ საფრანგეთი), 60 კილომეტრში ჟენევიდან (შვეიცარია).

ზამთრის გრძელი თვეების შესავსებად იურის რეგიონის მცხოვრებლებმა საუკუნეთა მანძილზე განავითარეს ტრადიციულ ხელსაქმეთა ფართო სფერო, რაც მოიცავდა ქვების კვეთის ხელოვნებას. ქალაქი სენ-კლოდი 1885 და 1929 წლებს შორის იყო ასევე ბრილიანტების დამუშავების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მსოფლიო ცენტრი.

იცოდა რა სიუზანის დიზაინერის ადრე განვითარებული ნიჭის შესახებ, მისმა დედამ წაახალისა ის მიეცა თავისუფალი მიმართულება მისი ნიჭისათვის, შეიყვანა რა ის სახვითი ხელოვნების სკოლაში ქალაქ ბეზანსონში. ეს სკოლა დააარსა 1773 წელს შვეიცარიელმა მხატვარმა მელქიორ ვირშმა და ფრანგმა მოქანდაკემ ლიუკ ბრეტონმა. 1843 წლის შემდეგ სკოლის პირადაპირ არის საფრანგეთის უძველესი სახელმწიფო მუზეუმი ხელოვნებისა და არქეოლოგიისა ქ. ბეზანსონისა, მოწყობილი 1694 წელს, დაახლოებით 1 საუკუნით ადრე პარიზის ლუვრის მუზეუმზე, ეს არის ადგილი, სადაც არის საფრანგეთის ერთ-ერთი უდიდესი საგამოფენო დარბაზი, შესანიშნავი კოლექცია კლასიკური სიძველეებისა და ძველ-ეგვიპტური ნაკეთობებისა.

სიუზან ბელპერონმა მოიგო პირველი პრიზი „დეკორატიულ ხელოვნებაში“ წლიურ შეჯიბრებაში 1918 წლისა, ორნამენტით მორთული საათით.  ეს პრიზი იყო მისი ჯილდო სწავლის წლებისათვის სპეციალობით „საათების და იუველირულ ნაკეთობათა დამზადება.

### ავანგარდის არტისტი ბოივინის საიველირო სახლში 
1919 წლის მარტში, „ოქროს ოციანი წლების“ დასაწყისში, მალე მისი პარიზში გადასვლის შემდეგ, სიუზან ბელპერონი მიღებული იყო როგორც მოდელისტი-დიზაინერი ჟანა ბოივინის, რენე ბოივინის ქვრივის მიერ. ბოივინების ფრანგულმა საიუველირო სახლმა, შექმნილმა 1890 წელს, დაკარგა 1917 წელს მისი დამფუძნებელი, რომელიც იყო ნიჭიერი დიზაინერი. 1920 წლიდან მეისონ რენე ბოივინის კოლექციები წარმოადგენდნენ მრავალ საიუველირო ნაკეთობებს შთაგონებულებს სიუზან ვუილერმის 1917 წლის ესკიზებით, როცა ის ჯერ კიდევ სტუდენტი იყო ნატიფი ხელოვნების სკოლაში. ამ დროისათვის ეს დიდი, კარგად დამუშავებული საიუველირო ნაკეთობები კონკურენციას უწევდნენ არტ დეკოს სტილს, რომელიც დომინირებდა, მისი ნატიფი, გეომეტრიული და სტრუქტურული საიუველირო ნაკეთობებით. აღიარებდა, რომ „ის დიდ როლს თამაშობს მეისონ რენე ბოივინის მხატვრულ ცხოვრებაში“. არა ჰყავდა რა საკუთარი შვილი, სიუზანმა თავი მიუძღვნა ამ საიუველირო სახლის შემოქმედებითი მარკისა და საერთაშორისო რეპუტაციის წინ წაწევას. ამას გარდა 1924 წელს, 23 წლის ასაკში, სიუზან ბელპერონი გახდა თანა-დირექტორი ბოივინის საიუველირო სახლისა.

სიუზანი ცოლად გაყვა ჟან ბელპერონს, პროფესიით ინჟინერს, რომელიც დაიბადა 1898 წლის 18 თებერვალს დოლეში, ასევე იურის რეგიონისა. სამოქალაქო ცერემონია შედგა საქალაქო დარბაზში ბეზანსონში 1924 წლის 11 ივლისს. წყვილი გადავიდა ლამარკის გზის 49 -ში, მონმარტრის რაიონში, პარიზში. ექსპრესიონისტი მხატვრის გენ პოლის სტუდიაში მონმარტრში, სიუზან ბელპერონი შეხვდა მწერალს ლუის ფერდინანდ სელინს, მსახიობებს რობერტ ლე ვიგანს და არლეტის და დრამატურგ რენე ფუჩესს.

ბოივინში ბელპერონმა სახელი გაითქვა დიზაინით, რომელიც მოიცავდა ძვირფას ქვებს ნახევრად-ძვირფას მასალებში, ისეთში როგორიცაა ხალცედონი, კლდის კრისტალები და დაბინდული კვარცი.

### 1930-იანი წლები, ჩრდილიდან გამოსულები 
სიუზან ბელპერონს შეეძლო თავი ეგრძნო დაღლილად და გული გატეხოდა, რადგან ბოივინის ქმნილებების ორიგინალური დიზაინი მას არ მიეწერებოდა. ეს არ წარმოადგენდა გამონაკლისს: იუველირები მრავალი ათწლეულების მანძილზე დაჟინებით ითხოვდნენ მათი დიზაინის ავტორების ანონიმურობას, არ აძლევდნენ რა მნიშვნელობას, თუ რამდენად ნიჭიერები იყვნენ ისინი, მათ შორის შარლ ჟაკი და პიტერ ლემერჩანდი კარტიესთვის და რენე-სიმ ლაკაზი ვან კლიფისთვის და არპელსისთვის.

1932 წლის თებერვალში სიუზან ბელპერონმა დატოვა თავისი სამუშაო მეისონ რენე ბოივინთან 1932 წელს. ფასონების ცნობილ დიზაინერთან მუშაობდა და შემდგომ მისი ტანსაცმლის ხაზი შექმნა   ყველაზე ცნობილი იუველირების, როგორიც იყო კარტიე, ბოჩერონი, ან ვან კლიფი და არპელსი, ასეთივე ნამუშევრებთან ერთად, მაღალი მოდის მაღაზიებში, როგორიცაა ვოგ და ხარპერს ბაზარი, მუდმივ თანამშრომლობაში კარგად ცნობილ ფოტოგრაფებთან, განსაკუთრებით ჟორჟ გოინინგენ-გიუენესთან და ხორსტ პ. ხორსტთან. ახლო მეგობარი, დიანა ვრილენდი (1903-1989), კარგად ცნობილი ფიგურა მეოცე საუკუნის მოდის ისტორიაში და გავლენიანი პირი  მოდის ჟურნალებში (გამომცემელი ხარპერ’ს ბაზარის მოდის, ხოლო მოგვიანებით ვოგის მთავარი რედაქტორი) აღიარებდა სიუზან ბელპერონის სტილს.

მისი სახელი ისეთი იყო, რომ ცნობილმა ნიუ-იორკერმა იუველირმა პოლ ფლატომ ინახულა იგი 1939 წლის ივლისში, რათა შეეთავაზებინა შემოქმედებითი თანამშრომლობა, რაზეც სიუზან ბელპერონისგან უარი მიიღო.

### „ჩემი სტილი -ჩემი ხელმოწერაა“ 
როგორც უბადლო კოლორისტის, სიუზან ბელპერონის განსაკუთრებული ნიჭი თამაშისა ესთეტიურ გავლენებთან სხვადასხვა წყაროებიდან და მოტივებთან, რომელთა შთაგონების წყაროს ბუნება წარმოადგენდა, შეადგენს მისი მუშაობის საფუძველს. სიუზან ბელპერონი მოხიბლული იყო ხელოვნებით და შორეული კულტურებით ეგვიპტესი, აღმოსავლეთის (განსაკუთრებით ასურეთის ცივილიზაციით), ინდოეთით, შორეული აღმოსავლეთით (ჩინეთი, იაპონია), აფრიკით და ოკეანიით. მან შთაგონება ნახა ბუნების ფლორაში და ფაუნაში, ისეთი ქმნილებებისაგან, როგორიცაა  ზღვის ვარსვლავი და მწერები,  ბაღის ყვავილებისა და ფოთლების დეტალებით. სიუზან ბელპერონი ასევე გატაცებული იყო წყალქვეშა სამყაროთი, აღტაცებული მისი ფორმების  და ფერის კომბინაციების სიმდიდრით.

გაიარა რა მომზადება არტ დეკოს მოძრაობის სიმაღლეებზე, ბელპერონმა შეარბილა მისი სწორხაზოვანი ესთეტიკა, გამოიყენა რა მასალები და დიზაინი, რომლებსაც სხვა იუველირები მანამდე არ იყენებდნენ  ის იყო პიონერი ტექნიკის ძვირფასი ქვების ნახევრადძვირფას მასალებში ჩართვისა. დამატებით ამ მოტივების უნიკალური გზით მორგებასთან, მან ასევე აირჩია 22 კარატის ოქროსთვის უფრო რბილი კარატული დონე, ვიდრე ჩვეულებრივ გამოყენებული, მხოლოდ-და-მხოლოდ ფერის გამო.

მისი იუველირული ნაწარმი ისე ორიგინალური იყო, რომ ის არასოდეს ხელს არ აწერდა თავის ნაკეთობებს, აცხადებდა რა, რომ მისი სტილი მისი ხელმოწერაა.  და მხოლოდ ძვირფასეულობებს სიუზან ბელპერონის ხელში გავლილს მის სალონში დე შატედიენის ქუჩაზე,   შეეძლოთ მიეცათ საფუძველი ამ ცნობილი გამონათქვამისთვის. ის დარწმუნებული იყო, რომ ორიგინალურობა მისი საიუველირო ნაწარმებისა ხდიდნენ მათ ადვილად საიდენტიფიცირებელს და რომ ამიტომ არ იყო საჭიროება, რომ ისინი ხელმოწერილნი ყოფილიყვნენ. ეს იყო პრინციპი, რომელისგანაც მას არასოდეს გადაუხვევია, რომელიც აქამდე არ ხდის საიუველირო ხელოვნების ისტორიკოსების ამოცანას ადვილს, რადგან ზოგჯერ შეიძლება ძალიან ძნელი იყოს საიუველირო ნაკეთობის მიკუთვნება დიზაინერისათვის მხოლოდ დამახასიათებელი სტილის საფუძველზე.

### მეორე მსოფლიო ომი: ჰერცის საიუველირო სახლის ტრაგიკული ბოლო 
პარიზის ოკუპაციის მანძილზე, ბერნარ ჰერცი, რომელიც ებრაული წარმოშობისა იყო, არაერთგზის იყო შემოწმებული. ერთ შემთხვევაში სიუზან ბელპერონმა შესძლო  გადაერჩინა ის გესტაპოსგან მისი მეგობრის რიკი რადიფის, მსახიობ გარი ბაურის მეუღლის წყალობით.

დისკრიმინაციული კანონმდებლობის მიხედვით, რომელსაც ეწოდებოდა „ებრაელთა სტატუსი“,  მიმართული იყო ფრანგი ებრაელების წინააღმდეგ,  კოპირებული იყო ნაცისტური კანონებიდან და მიღებული 1940 წლის ოქტომბერში ვიშისტური რეჟიმის მიერ, სიუზან ბელპერონმა აიღო სრული კონტროლი ბერნარ ჰერცის სახლზე 1940 წლის ნოემბრიდან, რათა უზრუნველეყო კომპანიის გადარჩენა. როგორც ეს მოითხოვა ბერნარ ჰერცმა მისი პირველი დაპატიმრების შემდეგ 1941 წელს, სიუზან ბელპერონმა დაარეგისტრირა ახალი სააქციონერო კომპანია,

1942 წლის 2 ნოემბერს, სიუზან ბელპერონი და ბერნარი დაპატიმრებული იყვნენ გესტაპოს მიერ ბრალდების წერილის გამო და მიყვანილი ფოხის ავენიუზე. ბერნარი გადაყვანილი იყო პირდაპირ დრანსიში, შუალედურ ბანაკში, სადაც ის რჩებოდა 1943 წლის 2 სექტემბრამდე, როცა გადაყვანილი იყო კონვოით აუსტვიცის საკონცენტრაციო ბანაკში, პოლონეთში. სიუზან ბელპერონმა ასევე განიცადა გესტაპოს დევნა  

სიუზან ბელპერონს უკავშირდებოდნენ რიგი ამერიკული კომპანიები საიველირო ნაწარმის დიზაინის წინადადებებით ამერიკაში, მაგრამ მან ამჯობინა პარიზში დარჩენა.

### ომის შემდეგ, ჰერც-ბელპერონის შექმნა 
უკანასკნელ წერილში, რომელიც დათარიღებულია 1943 წლის 21 თებერვლით და გაგზავნილია შუალედური ბანაკიდან, ბერნარ ჰერცი ანდობს თავის საქმეებს სიუზანს, მის ნებასთან ერთად ავალებს იზრუნოს ალინას და ჟანის, მისი შვილების ინტერესებზე 

### ცნობილი იუველირი პრესტიჟული კლიენტებისთვის 
იუველირმა სიუზან ბელპერონმა თავისი კლიენტურა მიიღო მხოლოდ-და-მხოლოდ თანამდებობით  ამგვარადვე, სიუზან ბელპერონი ზრუნავდა აეღო ზუსტი ზომები თითის, მაჯის, ყელის, როგორც ამას აკეთებს მოდური ტანსაცმლის მკერავი. აუცილებლობის შემთხვევაში, სიუზან ბელპერონს ჰქონდა რამდენიმე მიზომება, სანამ ზომის მიხედვით დამზადებულ ბეჭედს თავის კლიენტს გადასცემდა,

### კრისტიან_დიორი 
მის კლიენტებს შორის იყო უმრავლესი სამეფო და არისტოკრატიული ოჯახები, ისევე როგორც დინასტიები აღა ხანის, როტშილდის, ვილდენშტეინის და ვინძორის ჰერცოგის. სიუზან ბელპერონი ასევე იპყრობდა კლიენტებს ხელოვნების და შოუბიზნესის სამყაროდან (მსახიობებს, კომედიანტებს, დრამატურგებს, მოცეკვავეებს და მომღერლებს),  ისეთებს, როგორიცაა კოლეტი, რობერ მალე-სტივენსი, ჰანა ვალსკა, მარია ფელიქსი, არნო ბრეკერი, ჟოზეფინა ბეიკერი, რაულ დუფი, დაიზი ფელოვესი, ალის კოკუა, მერლე ობერონი, ფრანსუა როზაი, მერი ბელი, ჩარლზ ბოიერი, ჰარი ბაუერი, ლუიზა დე ვილმორინი, ჟან კოქტო და ჰარი კუპერი. მოდის სამყაროდან სახელები მოიცავს განსაკუთრებით მის მეგობარს ელზა შიაპარელს, დიანა ვრილენდს, ნინა რიჩის, კრისტინა დიორს და ჟან ლანვინს, ხოლო პოლიტიკის სამყაროდან ისეთ სახელებს, როგორიცაა პოლ რენო, ლიონ ბლიუმი, მორის კიუვე დე მარვილი, გასტონ პალევსკი და გუფონ-ბოინის.

### სიცოცხლის ბოლო 
1963 წლის 12 ივლისს, საიუველირო ნაწარმის დიზაინერს მიენიჭა საპატიო ლეგიონის ორდენის რაინდის წოდება. ჯვარი მას გადასცა მისმა დიდმა მეგობარმა ჟან მარჩატმა, წინააღმდეგობის მოძრაობის წევრმა მეორე მსოფლიო ომის დროს, საპატიო ლეგიონის ორდენის წევრმა და კომედი-ფრანსეზ მდივანმა.

1970 წლის ივნისში მისი მეუღლის სიკვდილიდან ოთხი წლის შემდეგ, სიუზან ბელპერონი და მისი კოლეგა ჟან ჰერცი დათანხმდნენ საერთო შეხვედრაზე, რომელიც შედგა 1974 წლის 28 ივნისს, რათა მეგობრულად გადაეწყვიტათ მათი კომპანიის საკითხი. მაგრამ სიუზან ბელპერონი უარს ამბობდა თანამშრომლობის ყველა შეთავაზებაზე (მათ შორის ტიფანი და კომპ.-სა) იუველირი, რომელიც იმყოფებოდა ნიუ-იორკში, რომელმაც შეუკვეთა ხელახლა დამზადება (შესაბამისად ახალი საიუველირო ნაკეთობების) ჰერც-ბელპერონის ახალ საზოგადოებას.

ჰერც-ბელპერონის ახალი საზოგადოება ლიკვიდირებული იყო 1998 წლის 28 დეკემბერს წილების აქციების მფლობელებისთვის გადაცემის შემდეგ.

გავრცელდა ხმები, რომ სიუზან ბელპერონმა დაწვა თავისი არქივები, მაგრამ ეს მხოლოდ მითი იყო. ახალმა მემკვიდრემ აღმოაჩინა მონმარტრის ახლოს პატარა ბინა, რომლის კარები დაკეტილი რჩებოდა 1983 წლიდან. ეს ბინა შეიცავდა სიუზან ბელპერონის ავეჯს, ბიბლიოთეკას და მის სრულ არქივს 

ფაქტობრივმა მემკვიდრემ სიუზან ბელპერონისა, მისმა სამუდამო მეგობარმა, შეასრულა ხელოვანის ნება, მისი არქივების კონფიდენციალურობასა და მისი კლიენტების პატივისცემაზე„ უკანასკნელ ამოსუნთქვამდე“.

ამ არხივებმა უჩვენეს, რომ ბევრი რამ, რაც დაწერილია სიუზან ბელპერონის შესახებ, იდუმალ და ძალიან ფრთხილ ქალზე, რჩება ფონდის გარეთ. ვერსალის მიერ რეგისტრირებული კონტრაქტით, სრული არქივი სიუზან ბელპერონისა და უფლებამოსილი იყო უკანასკნელი დარჩენილი მემკვიდრის მიერ უზრუნველეყო განუსაზღვრელი ვადით „მომავალი ექსპერტიზა ყველა ნაკეთობებისა შექმნილის სიუზან ბელპერონის მიერ“. აქვს სულ უფრო მზარდი წარმატება, როგორც უჩვენა ორმა დამახასიათებელმა გაყიდვამ პარიზში გულსაბნევისა ზურმუხტისა და ბრილიანტებისაგან 674 99 დოლარად 2010 წლის 19 მაისს და ბრასლეტისა ტურმალინით, ზურმუხტით, ოლივინით, ბერილისგან, შეფერილი საპფირისაგან და ოქროდან, გაყიდული 330 895 დოლარად 2011 წლის 24 ნოემბერს.

უფრო ადრე 2012 წელს, კარლ ლაგერფელდმა აიჩია ერთ-ერთი საიუველირო ნაწარმი ხალცედონიდან, რათა ტონი მიეცა შანელის გაზაფხულ-ზაფხულის კოლექციას.

2012 წლის 14 მაისს სიუზან ბელპერონის პერსონალური საიუველირო კოლექცია ღია მემკვიდრეობაში  2007 წლიდან, გაიყიდა ჟენევაში. აუქციონზე 60 ლოტით, გაყიდულით სამჯერ უფრო მეტ ფასად თავდაპირველად შეფასებულზე, წავიდა ჩაქუჩიდან 3,45 მილიონ დოლარად, განსაკუთრებით კლდის კრისტალების და ბრილიანტის ბეჭდით (498 255  დოლარი).

## ლიტერატურა 
*   

* Harper's Bazaar  სექტემბერი 1936 მარტი 1938 აპრილი 1938 ივლისი აგვისტო 1938 იანვარი 1939
* Le Figaro :  ნოემბერი 1934, დეკემბერი 1935
* ვოგი (ჟურნალი) - ამერიკული გამოცემა:  სექტემბერი 1933, იანვარი 1934, მაისი 1934 ივნისი 1935 ოქტომბერი 1935 იანვარი 1936 თებერვალი 1936 აპრილი 1936 ივნისი 1936, იანვარი 1937
* ვოგი (ჟურნალი) - ბრიტანული გამოცემა:  აგვისტო 1934, 1936
* ვოგი (ჟურნალი) - ფრანგული გამოცემა:  ნოემბერი 1933, მაისი 1934 ივნისი 1934 ივლისი 1934 იანვარი 1935 თებერვალი 1935 მარტი 1935 აპრილი 1935 ივნისი 1935 სექტემბერი 1935 თებერვალი 1936 მარტი 1936 აპრილი 1936 აგვისტო 1936 იანვარი 1937 თებერვალი 1937 , მარტი 1937 მაი ივნისი 1947, დეკემბერი 1947, თებერვალი 1948, სექტემბერი 1950, დეკემბერი 1951, იანვარი 1952, დეკემბერი 1960, მარტი 1972
* San Francisco Sunday Chronicle : 16 ნოემბერი 1961

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:ფრანგი დიზაინერები