აბელ ალიერი

**აბელ ალიერი** (დ. 23 ივნისი, 1933) — სამხრეთი სუდანის პოლიტიკოსი და მოსამართლე, რომელსაც 1971-1982 წლებში სუდანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი ეკავა. გარდა ამისა, 1972-1978 წლებში იგი მსახურობდა სამხრეთ სუდანის ავტონომიური რეგიონის უმაღლესი აღმასრულებელი საბჭოს პრეზიდენტად. აბელ ალიერი იყო იმ მცირერიცხოვან სამხრეთსუდანელებს შორის, რომლებმაც იმ პერიოდში უმაღლესი განათლების მიღება შეძლეს.

იგი საერთაშორისო დონეზე აღიარებული მოსამართლე, ადამიანის უფლებათა დამცველი ადვოკატი და სუდანში ქრისტიანთა უფლებების აქტივისტია. როგორც სუდანის ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი და სამხრეთი სუდანის ავტონომიის პირველი ხელმძღვანელი, მან უდიდესი როლი ითამაშა რეგიონის პოლიტიკურ სტაბილურობაში. ამჟამად იგი ჰააგის მუდმივმოქმედი საარბიტრაჟო სასამართლოს წევრია და სუდანის ყველაზე გამოჩენილ ქრისტიან იურისტად მიიჩნევა. მისი ბოლო წიგნია „Southern Sudan: Too Many Agreements Dishonoured“.

## ადრეული წლები
აბელ ალიერი დაიბადა 1933 წლის ივნისში, ანგლო-ეგვიპტური სუდანის ზემო ნილოსის შტატის ბორის ოლქში (ამჟამად სამხრეთ სუდანის ტერიტორია). მან განათლება მიიღო რუმბეკის ცნობილ საშუალო სკოლაში, სადაც სამხრეთ სუდანის არაერთი მომავალი ლიდერი გაიზარდა. იგი ასევე სწავლობდა ვად საინას სკოლაში ჩრდილოეთ სუდანში. ხარტუმის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დასრულების შემდეგ, სანამ მაგისტრატად დაინიშნებოდა, ალიერი საკუთარ საადვოკატო ფირმას ხელმძღვანელობდა. იგი გახდა პირველი სამხრეთული წარმოშობის სუდანელი მოსამართლე.

1964 წლიდან იგი აქტიურად იყო ჩაბმული „სამხრეთის ფრონტის“ საქმიანობაში მისი დაარსების დღიდან და წარმოადგენდა ამ ორგანიზაციას 1965 წლის „მრგვალი მაგიდის კონფერენციაზე“. 1968-1969 წლებში იგი ეროვნული პარლამენტის წევრად აირჩიეს სამხრეთ ბორის საარჩევნო ოლქიდან. მოგვიანებით მას სუდანის მთავრობაში რამდენიმე მინისტრის პოსტი ეკავა.

## 1972 წლის ადის-აბებას შეთანხმება
აბელ ალიერმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა 1972 წლის ადის-აბების შეთანხმების მომზადებაში, რომელმაც სამხრეთ სუდანს ავტონომიური მმართველობის უფლება მისცა, ცენტრით ქალაქ ჯუბაში. ამავე პერიოდში ალიერი სუდანის ვიცე-პრეზიდენტი გახდა გააფარ ნიმეირის მმართველობის დროს.

2005 წელს იგი სათავეში ჩაუდგა კომიტეტს, რომელსაც ჯონ გარანგის გარდაცვალების გარემოებები უნდა გამოეძიებინა. გარანგი, რომელიც სამხრეთ სუდანის განთავისუფლების სიმბოლოდ ითვლებოდა, ვერტმფრენის კატასტროფაში დაიღუპა უგანდიდან სუდანში დაბრუნებისას. ალიერმა და მისმა გუნდმა დეტალურად შეისწავლეს შესაძლო ტექნიკური გაუმართაობა, რომელმაც კატასტროფა გამოიწვია. მართალია, მომხდარი თავდაპირველად ცუდ ამინდსა და ხილვადობის ნაკლებობას მიეწერა, უგანდის პრეზიდენტი იოვერი მუსევენი მიანიშნებდა, რომ შეთქმულებისა და განზრახ მკვლელობის ვერსიის უგულებელყოფა არ შეიძლებოდა.

## სუდანის სამშვიდობო შეთანხმებები
1990-იანი წლების დასაწყისში აბელ ალიერმა დაწერა წიგნი სათაურით „Southern Sudan: Too Many Agreements Dishonored“. 1972 წელს ეთიოპიის იმპერიაში ხელმოწერილი ხელშეკრულება ნიმეირიმ 1983 წელს დაარღვია, როდესაც ისლამური სამართლის (შარიათის) შემოღების შესახებ გამოაცხადა.

1997 წლის დასაწყისში დოქტორმა რიეკ მაჩარმა ხარტუმთან გააფორმა შეთანხმება, რომელიც ცნობილია როგორც „ხარტუმის შეთანხმება“. მისი იმპლემენტაცია არასოდეს განხორციელებულა. ალიერის წიგნი სწორედ ასეთ შეთანხმებებსა და მათი შესრულების ჩავარდნებს ეხება. სუდანის ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის დადებული ბოლო სამშვიდობო ხელშეკრულება ცნობილია როგორც „ყოვლისმომცველი სამშვიდობო შეთანხმება“ (CPA). ეს არის დოკუმენტი, რომელსაც ჯონ გარანგმა 2005 წლის 30 ივლისს, თავის გარდაცვალებამდე მოაწერა ხელი. საერთაშორისო საზოგადოება, მათ შორის ამერიკის შეერთებული შტატები, გაერთიანებული სამეფო, ევროკავშირი და გაერო, აფრიკულ ორგანიზაცია „IGAD“-თან ერთად, მხარს უჭერდა ამ შეთანხმებას.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* Book
* Southern Sudan Politicians

## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის პრეზიდენტები