open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბაბექი (ბალეტი)

**ბაბექი** () — ორმოქმედებიანი ბალეტი, რომელიც მიეძღვნა დამპყრობლების წინააღმდეგ სახალხო-განმანთავისუფლებელ ბრძოლას ბაბექის მეთაურობით. მუსიკა დაწერილია აზერბაიჯანელი კომპოზიტორის აშქინ ალიზადეს მიერ. ლიბრეტოს ავტორები არიან რაფიგ ახუნდოვი და მაქსუდ მამედოვი.

ბალეტის პრემიერა შედგა 1986 წლის 20 მაისს ვლადიმერ ლენინის სახელობის სასახლეში (ახლანდელი ჰეიდარ ალიევის სახელობის სასახლე). შემდეგ ბალეტი ნაჩვენები იქნა აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრში.

თვითონ კომპოზიტორმა განაცხადა, რომ ეს არის ის ნაწარმოები, რომლისათვისაც იგი დაიბადა და ცხოვრობდა.: 

„ბაბექი — არის მთელი ჩემი ცხოვრება. მე ჩავდე მასში უამრავი ძალა. როდესაც მე ვმუშაობდი ბაბექზე, თავს გლადიატორად ვგრძნობდი. მასდ 10 წლის განმავლობაში ვწერდი“. 

## რესურსები ინტერნეტში
* პირველი აქტი (ნაწილი ერთი)
* პირველი აქტი (მეორე ნაწილი)
* პირველი აქტი (ნაწილი სამი)
* მეორე აქტი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული ბალეტი
აზერბაიჯანული ბალეტი

**აზერბაიჯანული ბალეტი** () — აზერბაიჯანელი ხალხის საბალეტო კულტურის მიღწევები.

## ისტორია 
პირველი აზერბაიჯანული ბალეტი „ქალწულის კოშკი“ დაწერილია აფრასიაბ ბადერბეილის მიერ 1940 წელს. მუსიკის გარდა, კომპოზიტორმა ასევე ლიბრეტოც თვითონ  დაწერა. ეს ნაწარმოები ასევე გახდა პირველი ბალეტი მუსულმანურ აღმოსავლეთში.

აზერბაიჯანული ბალეტის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა სსრკ-ის სახალხო არტისტმა გამერ ალმასზადემ და მისმა მოწაფე ქალმა ლეილა ვექილოვამ, ასევე აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტებმა ჩიმნაზ ბაბაევამ და რაფიგა ახუნდოვამ.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
ჯანგი (ცეკვა)

**ჯანგი** () — მამაკაცის აზერბაიჯანული ეროვნული ცეკვა. თვითონ სიტყვა „ჯანგი“ (ან „ჯენგი“) აზერბაიჯანულიდან თარგმანში ნიშნავს „საბრძოლოს“. თვითონ ცეკვა — უძველესია, გვაგონებს აზერბაიჯანის გოლიათების ბრძოლას და სრულდება მათ პატივსაცემად. ცეკვა გამოხატავს გამოწვევას, კავკასიურ ბრძოლისაკენ. ცეკვა სრულდება ვაჟკაცური სულისკვეტებით, მხოლოდ მამაკაცების მიერ დღესასწაულებზე, კონცერტებზე.

## სიტყვის წარმოშობა 
„ჯანგი“ არის დაბის დასახელება. ზოგი სპეციალისტი თვლის, რომ სიტყვა „ჯანგი“ წარმოშობილია სიტყვა „ზანგი“-დან. „ზანგი“ ძველი თურქული ოღუზური ტომია. ამ ტომთან დაკავშირებულია ტოპონიმები „ზანგილანი“ (აზერბაიჯანის ზანგილანის რაიონი), „ზანგიბასარი“ (ზანგიბასარის რაიონი, ამჟამინდელი სომხეთის ტერიტორია).

## ისტორია 
„ჯანგი“ გამოსახავს მებრძოლ სვლასა და ბრძოლისთვის მოწოდებას. ცეკვას აქვს უძველესი ისტორია. აზერბაიჯანში, შემახას რაიონში (ამჟამინდელი გობუსტანის რაიონი) არსებობს ტერიტორია, რომელსაც ჯანგის ეძახიან.

ცეკვას ასრულებდნენ ძველ ოღუზურ ტომებს შორის შეტაკებების, აგრეთვე ჭიდაობის, შეჯიბრებებისა და სამხედრო ცერემონიების დროს. აშუღური მელოდიების მსგავსად „ჯანგი“ შექმნილია შურის (მუღამის ერთ-ერთი კილო) საფუძველზე. მისი მუსიკალური ზომაა 2/4. „ჯანგი“ ასევე სრულდება ძალოვნების შეჯიბრებებზეც.

ხასიათის მიხედვით ცეკვა მიეკუთვნება მუსიკალური ნაწარმოებების იმ ჯგუფს, რომელშიც შედიან ცეკვები „კაითაღი“ და „ჰალაი“. სრულდება მეზურნეთა ჯგუფის მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯანგი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ტურაჯი

**ტურაჯი** () — ქალბატონების აზერბაიჯანული ეროვნული ცეკვა.

ცეკვის სახელწოდება დაკავშირებულია გნოლის ერთ-ერთ სახეობასთან  — რუხ გნოლთან — ტურაჯთან, რომლის მოძრაობებსაც ასახიერებს მოცეკვავე ცეკვის პროცესში.

ცეკვის დაარსებასთან დაკავშირებით არსებობს ასეთი თქმულება: ყარაბაღის ხანის ნაჯაფგულუ ხანის კარზე იყო მოცეკვავე. ხანს მოსწონდა მისი სილამაზე და ცოდნა. მისი ვაჟის ქორწილში მოცეკვავემ ისე იცეკვა, რომ აღფრთოვანებულმა ხანმა მისი ცეკვა გნოლის მოძრაობებს შეადარა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტურაჯი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ყუბად ყასიმოვი

**ყუბად აბდალა-ოღლი ყასიმოვი** (; დ. 9 ივლისი, 1896 — გ. 1993) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მუსიკადმცოდნე, აზერბაიჯანის სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი (1968), ისტორიულ მეცნიერებათა კანდიდატი (1949).

## ბიოგრაფია 
ყუბად ყასიმოვი დაიბადა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჯაბრაილის მაზრის სოფელ ყარგაბაზარში. 1928 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთის ფაკულტეტის ისტორიული განყოფილება. 1921—1939 წლებში იყო აზერბაიჯანის სატელეგრაფო სააგენტოს განყოფილების გამგე, გაზეთ „კომუნისტის“, „ენი-ელის“და „ბაქოელი მუშის“ გაზეთების პასუხისმგებელი მდივანი. 1940—1944 წლებში აზერბაიჯანის კონსერვატორიის მუსიკის კაბინეტის სამეცნიერო - კვლევის უფროსი მეცნიერ მუშაკი. 

1945—1950 წლებში აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიასთან არსებული ხელოვნების ინსტიტუტის მდივანი. 1951—1954 წლებში მასწავლებელი (1954-დან დოცენტი), 1952 წლიდან კათედრის გამგე, 1953—1955 უმაღლესი დაუსწრებელი სწავლის პედაგოგიური ინსტიტუტის დეკანი. 1955—1970 წლებში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მუსიკის ისტორიის განყოფილებას, 1971 წლიდან აზერბაიჯანის სსრ არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ მუშაკი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ყუბად ყასიმოვი

კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
დომბაიულგენის უღელტეხილი

**დომბაიულგენის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჩხალთის მარცხენა შენაკადის — სამხრეთ პტიშის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3085 მ. აგებულია პალეოზოური გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. უღელტეხილი თოვლ-ყინულიანია, საცალფეხო გზით აკავშირებს მდინარეების ჩხალთისა (კოდორის მარჯვენა შენაკადი) და თებერდის (ყუბანის მარცხენა შენაკადი) აუზებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უღელტეხილები
მარინე უთმელიძე

**მარიამ (მარინე) უთმელიძე** (დ. 20 მაისი, 1921, თბილისი — გ. 2 ივნისი, 2007) — ქართველი მთამსვლელი და გეოგრაფი. სსრკ სპორტის ოსტატი (1956), სსრკ ტურიზმის წარჩინებული მოღვაწე (1966). საქართველოს სსრ დამსახურებული პედაგოგი (1981).

## ბიოგრაფია 
მარინე უთმელიძემ 1946 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. დაპყრობილი აქვს მყინვარწვერი, თეთნულდი, ასმაში, გისტოლა, სვეტღარი, ლეხზირი, შხელდა, ყურო, დომბაიულგენი, მარუხი და სხვა მწვერვალები. მყინვარწვერი 9-ჯერ აქვს დალაშქრული. ბევრ მწვერვალზე ასვლას თვითონ ხელმძღვანელობდა.

1952 წელს თ. ტატიშვილთან, ს. ცაიშვილსა და ჯ. მეძმარიაშვილთან ერთად განახორციელა  უშბის ორივე მწვერვალის ტრავერსი; 1949-1988 წლებში მუშაობდა პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკის სასახლის ტურიზმისა და ალპინიზმის კაბინეტში (1957-1966 წლებში — გამგე). 1966-2000 წლებში ქართული ენციკლოპედიის დედამიწის შემსწავლელ მეცნიერების რედაქციაში.

მარინე უთმელიძე მსოფლიოში პირველი ქალია, რომელმაც უშბის ორივე მწვერვალის ტრავერსი განახორციელა (1952).

მარინე უთმელიძე იყო ალიოშა ჯაფარიძის სახელობის საქართველოს ალპური კლუბის საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი (1946-1963), ტურიზმის რესპუბლიკური საბჭოს სამარშრუტო-საკვალიფიკაციო კომისიის თავმჯდომარე (1952-1999), მთამსვლელობისა და ტურიზმის უფროსი ინსტრუქტორი, რესპუბლიკური კატეგორიის მსაჯი ტურიზმსა და ალპინიზმში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. 

2000 წელს მარინე უთმელიძე დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

## ლიტერატურა 
* 

## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია: თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
მ
შოთა იათაშვილი

მინი|შოთა იათაშვილი (მარჯვნივ)
**შოთა იათაშვილი** (დ. 2 სექტემბერი, 1966, თბილისი) — ქართველი პოეტი, პროზაიკოსი, მთარგმნელი და არტ-კრიტიკოსი. ლიტერატურული პრემია „საბას“ ლაურეატი 2005 წელს, წლის საუკეთესო პოეტური კრებულის ნომინაციაში.

## ბიოგრაფია 
შოთა იათაშვილი დაიბადა 1966 წლის 2 სექტემბერს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მექანიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი 1988 წელს, 1990 წელს კი საზოგადოებრივ პროფესიათა ფაკულტეტის კინოსარეჟისორო კურსები. 1989–1990 წლებში იყო 46-ე საშუალო სკოლის მათემატიკის მასწავლებელი; 1990–1991 წლებში კინოსტუდიის რეჟისორის ასისტენტი; 1992 წელს ტელეკომპანია „იბერვიზიის“ რეჟისორი. 1993 წელს გამოიცა მისი პოეტური დებიუტი „სიკვდილის ფრთები“. 1993–1997 წლებში მუშაობდა ლიტერატურული გაზეთების „რუბიკონის“ და „მესამე გზის“ რედაქტორად. 1994–1996 წლებში იყო თბილისის პერფორმანსის თეატრის რეჟისორი და მსახიობი; 1995–1997 წლებში გაზეთ „სერაფიმის თეატრის“ მთავარი რედაქტორი; 1997–2000 წლებში ჟურნალ „სტუდიის“ ლიტერატურული ნაწილის გამგე. 2003 წლიდან არის გამომცემლობა „კავკასიური სახლის“ რედაქტორი. ავტორია 8 პოეტური და მოთხრობების 3 კრებულისა. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია ინგლისურ, გერმანულ, ფრანგულ, რუსულ, რუმინულ, აზერბაიჯანულ, ჰოლანდიურ, პორტუგალიურ, უკრაინულ, ესტონურ, ლატვიურ და ალბანურ ენებზე. მონაწილეობდა საერთაშორისო პოეტურ ფესტივალებში: ORIENT-OCCIDENT (კურტ-დე არჯესი, რუმინეთი, 2006), EST-QUEST (დი, საფრანგეთი 2006), Poetry International (როტერდამი, 2007), V და VI პოეტური ბიენალე (მოსკოვი, 2007, 2009), SOTZIA (ტალინი, 2008), „პოეზიის დღეები“ (რიგა, 2008), Киевские лавры (კიევი, 2009) და სხვა. ქართულად თარგმნა სიუზან სონტაგისა და ამერიკელი პოეტების შემოქმედება.

## ჯილდოები 
* 2011 — ლიტერატურული პრემია „საბა“, წლის საუკეთესო კრიტიკა (ლიტ. კრიტ. ნაშრომისათვის „დალაგება“, 2010)
* 2009 — საერთაშორისო პრემია „Киевские лавры“;
* 2007 — ლიტერატურული პრემია „საბა“, წლის საუკეთესო პოეტური კრებული.

## ბიბლიოგრაფია 
* სანამ დროა : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, სიესტა, 2006. — 92გვ. — ISBN 99940-881-0-6
* ფოტომამები : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2005. — 175გვ. — ISBN: 99940-30-46-9
* ფანქარი ცაში : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, კავკასიური სახლი, 2004. — 239გვ. — ISBN: 99928-71-53-9
* ყვავილთა ყვავილი და ინჟინერი : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, კავკასიური სახლი, 2000. — 76გვ.
* კონტრაჟური : მოთხრობები (ავტორი). — თბილისი, მერანი, 1998. — 176გვ.
* საღეჭი რეზინა : ლექსები (ავტორი). — თბილისი, წიგნი, 1994. — 48გვ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* შოთა იათაშვილი — *poetry.ge*
* ლექსები

კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლოურენს ოლიფანტი

**ლოურენს ოლიფანტი** ( დ. 1829, კეიპტაუნი — გ. 22 დეკემბერი, 1888) — ინგლისელი მოგზაური და დიპლომატი.
 
## ბიოგრაფია
იყო სერ ენტონი ოლიფანტისა და მარია კემპბელის შვილი. 1839 წლიდან მისი ოჯახი ცხოვრობდა ცეილონზე, სადაც მისი მამა იყო უმაღლესი მოსამართლე. 1846-1848 წლებში მისმა ოჯახმა იმოგზაურა საფრანგეთში, გერმანიაში, იტალიის ალპებსა და საბერძნეთში. ცეილონზე დაბრუნების შემდეგ მიიწვიეს ადვოკატურაში სამუშაოდ. 1851 წლიდან ინგლისშია დედასთან ერთად და ეუფლება სამართალს. 1852 წელს ოსვალდ სმითთან ერთად ესტუმრა სანქტ-პეტერბურგს, ნიჟნი ნოვგოროდსა და ყირიმს. ისნი ფარულად შევიდნენ სევასტოპოლში და შეადგინეს იქაური სიმაგრეების ჩანახაზები. 1853 წეს გამოაქვეყნა წიგნი „შავი ზღვის რუსული სანაპიროები 1852 წლის შემოდგომით“. ყირიმის ომის მოახლოებასთან ერთად წიგნს სათანადო ყურადღება დაეთმო და ოთხჯერ გამოიცა. შემდეგ ოლიფანტი მსახურობდა აშშ-სა და კანადაში.

1855 წელს ისევ ინგლისშია და მთავრობას სთავაზობს ექსპედიციას ყარსის დასახმარებლად ჩერქეზეთისა და ამიერკავკასიის გავლით. პირადად სთხოვა საგარეო საქმეთა მინისტრ კლარენდონს, გაეგზავნათ ის პერსონალური მისიით შამილთან, რომლის თანადგომა რუსეთის წინააღმდეგ დაიცავდა ბრიტანეთის ჯარებს. კლარენდონმა მას მხოლოდ რეკომენდაცია გაუწია ლორდ სტრაფორდ დე რედკლიფთან, ელჩთან კონსტანტინოპოლში. ელჩმა ოლიფანტი გაიყოლა ყირიმში. აქ მან თვალი შეავლო სევასტოპოლის ალყას. ელჩმა მას ნება დართო გაჰყოლოდა საელჩოს წევრებს ჩერქეზეთის სანაპიროების დასაზვერად. ტრაპიზონში მან გაიცნო ოსმალო სარდალი ომარ-ფაშა. ომარ-ფაშასთან კარგი ურთიერთობის გამო მოახერხა დასწრებოდა ინგურის ბრძოლას. აქედან ის შევიდა სამეგრელოში. ყარსის დაცემას ეს ექსპედიცია უნაყოფო გახადა. უკან სვლის დროს ოლიფანტმა ბევრი ხიფათი და ავადმყოფობა გამოიარა და 1855 წლის ბოლოს დაბრუნდა ინგლისში. 1856 წელს ლონდონში გამოვიდა მისი წიგნი „თურქული არმიის ამიერკავკასიური კამპანია ომერ ფაშას მეთაურობით“.

ამის შემდეგ ის ბევრს მოგზაურობდა როგორც პირადად, ასევე სხვადასხვა მისიებში. იყო ჩინეთში, იაპონიასა და კორეაში (1857, 1861), ჩერნომოგორიაში (1861), კორფუზე (1862), ჰერცეგოვინაში, პოლონეთში და მოლდავეთში (1863). სიცოცხლის ბოლომდე ხშირად ჩადიოდა აშშ-სა და კანადაში. 1865-1867 წლებში იყო პარლამენტის წევრი. 1870 წელს იყო „ტაიმსის“ კორესპონდენტი საფრანგეთ-პრუსიის ომში. 1882 წელს იყო ეგვიპტესა და პალესტინაში. 1872 წელს ლონდონში დაქორწინდა 26 წლის ალის კემპბელზე, რომელიც გარდაიცვალა ციებით 1887 წელს.  მეორედ დაქორწინდა 1888 წლის 16 აგვისტოს როზამოდ დეილ ოუენზე, მაგრამ მალე თავად გარდაიცვალა ფილტვის კიბოთი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* Laurence Oliphant at ElectricScotland.com/webclans

კატეგორია:დაბადებული 1829
კატეგორია:გარდაცვლილი 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
კატეგორია:ინგლისელი მოგზაურები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
მოსკოვის მოწყალე მაცხოვრის ეკლესია

**მოსკოვის მოწყალე მაცხოვრის ეკლესია** () —  მართლმადიდებლური სამრევლო ეკლესია მოსკოვში. ასევე ცნობილია უფლის პატიოსანთა ძელთა ცხოველმყოფელი ჯვარის შემოყვანების ეკლესიის სახელით. ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის აღმოსავლეთი ადმინისტრაციული ოლქის ვეშნიაკის რაიონში. ეკლესიას აქვს რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლის სტატუსი და წარმოადგენს კუსკოვოს არქიტექტურული ანსამბლის ნაწილს. 

ტაძარი აგებულია 1737-1739 წლებში. მთავარი და ერთადერთი საკურთხეველი ნაკურთხია უფლის პატიოსანთა ძელთა ცხოველმყოფელი ჯვარის შემოყვანების სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ისტორიულ წყაროებში კუსკოვო პირველად მოიხსენიება XVI საუკუნეში და უკვე როგორც შერემეტიევების საგვარეულოს სამფლობელო. შერემეტიევების საგვარეულო იყო რუსეთის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი საგვარეულო. ხის სამრევლო ეკლესია კი ცნობილია 1624 წლიდან, ასევე აქ ააშენეს თავადთა სახლი და ციხესიმაგრის ხალხის ციხესიმაგრე. დაახლოებით ამავე პერიოდში, 1646 წელს ფიოდორ ივანეს ძე შერემეტიევმა მეზობელ სოფელში ვეშნიაკოვოში ააგო ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია.

1697-1699 წლებში ბორის პეტრეს ძე შერემეტიევმა პეტრე I-ის დიპლომატიურ მოღვაწე ივანე პაშკოვსკისთან ერთად, მოაწყო მოგზაურობა დასავლეთ ევროპაში. გადმოცემის თანახმად, რომის პაპმა მას აჩუქა ოქროს ჯვარი, რომელშიც შენახული იყო უფლის ჯვრის ნაწილები. ეს სიწმინდე გავავიდა მისი შვილის პეტრე ბორისის ძე შერემეტიევის ხელში. 

პეტრე ბორისის ძემ, რომელმაც მამის გარდაცვალების შემდეგ მემკვიდრრეობით მიიღო კუსკოვოს მამული, მიიღო გადაწყვეტილება იგი მდიდრულად შეემკო. მშენებლობა დაიწყო 1737 წელს და დასრულდა 1739 წელს. ეკლესიის მთავარი და ერთადერთი საკურთხეველი ნაკურთხია უფლის პატიოსანთა ძელთა ცხოველმყოფელი ჯვარის შემოყვანების სახელზე.

დროთა განმავლობაში ეკლესია არ გადაუკეთებიათ და დღევანდელ დღემდე მოაღწია თავისი პირვენდელი სახით. იგი ითვლება მოსკოვის არქიტექტურული ძეგლების იშვიათ სახეობად, რომელიც აგებულია ანასეული ბაროკოს სტილში. ეს სტილი რუსეთში დამკვიდრდა ანა იოანეს ასულის მმართველობის პერიოდში.

1919 წელს კუსკოვოს მამულმა მიიღო სახელმწიფო მუზეუმის სტატუსი. ეკლესიის შენობა გადააკეთეს სამუზეუმო ნაგებობად.

მოწყალე მაცხოვრის ეკლესია აღადგინეს და ხელახლა აკურთხეს 1991 წელს. 2010 წელს დაიწყო დაცული ტერიტორიის - XVIII საუკუნის არქიტექტურის ძეგლის სტატუსი. 

## გალერეა 

ფაილი:Church of the Merciful Saviour in Kuskovo 14.jpg|მოწყალე მაცხოვრის ეკლესია
ფაილი:Church of the Merciful Saviour in Kuskovo 17.jpg|ეკლესიის სამრეკლო

## რესურსები ინტერნეტში
* История церкви Спаса Всемилостивого на *pravoslavie.ru*
* Церковь Спаса Всемилостивого на *russian-church.ru*
* Церковь Спаса Всемилостивого на *sobory.ru*
* Убит настоятель храма Всемилостивого Спаса в Кускове *lenta.ru* 

კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
გიორგი უშვერიძე

**გიორგი ანდრიას ძე უშვერიძე** (დ. 6 ოქტომბერი, 1922 — გ. 2004) — ქართველი ექიმი და კურორტოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1970), პროფესორი (1972). საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1984). სკკპ წევრი 1947 წლიდან. 

## ბიოგრაფია 
გიორგი უშვდრიძემ დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი 1944 წელს. 1944–45 წლებში იყო კურორტ აბასთუმნის ექიმი-ფტიზიატრი, 1945–52 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის თერაპიის კათედრის ორდინატორი, ასისტენტი, 1952–68 წლებში საქართველოს კურორტოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, განყოფილების გამგე, 1968 წლიდან საქართველოს კურორტოლოგიის, ფიზიოთერაპიისა და რეაბილიტაციი  სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. საკანდიდატო დისერტაცია დაიცვა 1952 წელს თემაზე: „ნახშირწყლების ცვლა ტუბერკულოზის დროს აბასთუმნის მთის ჰავის პირობებში“. 1972 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემაზე: „საშუალო სიმაღლის მთის ჰავის თერაპიული მოქმედების მექანიზმები“. გიორგი უშვერიძე ავტორია 120 სამეცნიერო ნაშრომისა შინაგანი დაავადებების კლიმატური ფაქტორებით მკურნალობის პრობლემებზე. გიორგი უშვერიძე შეისწავლიდა მთის კლიმატოფიზიოლოგიურ და კლიმატოთერაპიის აქტუალურ პრობლემებს, შეიმუშავა ამინდისა და კლიმატის სამედიცინო კლასიფიკაციები, შეისწავლა კარსტული მღვიმეების მიკროკლიმატის სამკურნალო თვისებები და სხვა. 

1979 წლიდან საქართველოს კურორტოლოგთა და ფიზიოთერაპევტთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარე. 1986 წელს დაჯილდოვდა საპატიო ნიშნის ორდენით, ხოლო 1998 წელს ღირსების ორდენით. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1993).

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, თბ., გვ. 269, წ. 2000.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:ქართველი ფთიზიატრები
კატეგორია:ქართველი კურორტოლოგები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ნურიე ულვიე მევლან ჯიველექი

**ნურიე ულვიე მევლან ჯიველექი** (; დ. 1893, ჰაჯიველიობა, გიონენი, ბალიქესირი, თურქეთი — გ. 9 აპრილი, 1964, ქირიქჰანი, ჰათაი, თურქეთი) — თურქი ჟურნალისტი, ერთ-ერთი პირველი ქალთა უფლებადამცველი თურქეთში და პირველი ფემინისტ-ქალთა ჟურნალისა და პირველი მუსლიმ ქალთა ორგანიზაციის დამფუძნებელი.

## ბიოგრაფია 
ნურიე ულვიე იედიჩი, 1893 წელს, ოსმალეთის იმპერიის, ბალიქესირის გიონენის რაიონში, საფიე ჰანიმისა და ჩერქეზი ნურიეს ოჯახი კავკასიაში ცხოვრების დროს, მეფის რუსეთის მთავრობის მიერ, დეპორტირებულ იქნა. დეპორტაციის შემდეგ, ოჯახი ჯერ ტრაპიზონში, ხოლო შემდეგ ბალიქესირის გიონენის რაიონში ჩასახლდა, სადაც ოჯახი ფინანსურ სირთულეებს ებრძოდა. ამ მიზეზით, ოჯახმა ქალიშვილი ილდიზის სასახლეში გაგზავნეს. ასაკოვანი მეუღლე მალე გარდაიცვალა და ნურიე 20 წლის ასაკში დაქრივდა.

### კარიერა 
ნურიემ, ჰულუსი ბეისგან დარჩენილი ქონებით, 1913 წლის 4 აპრილს, „ქალების სამყარო“-ს სახელით ცნობილი ჟურნალი გახსნა. ერთი თვის შემდეგ, 1913 წლის 28 მაისს, ქალთა განათლებისა და დასაქმების ხელშეწყობის მიზნით „ოსმალო ქალთა უფლებების დაცვის საბჭო“ (*smanlı Müdafaa-i Hukuk-ı Nisvan Cemiyeti*) ჩამოაყალიბა. თავდაპირველად, საბჭოს წევრები მარტო მუსლიმი ქალბატონები იყვნენ, თუმცა, დროთა განმავლობაში საბჭოს შემადგენლობაში ეთნიკური უმცირესობების წარმომადგენლებიც გაწევრიანდნენ. ამ კამპანიის შედეგად, ქალებმა საგრძნობ წარმატებებს მიაღწიეს, ასე რომ, 7 ქალი ერთ სატელეფონო ბიუროში დაიწყეს მუშაობა და 1914 წელს, ქალების მიერ უმაღლესი განათლების მიღების მიზნით, „ინიას დარიულფიუნუნუს“ ფონდი შეიქმნა.

ჟურნალი „ქალების სამყარო“, 1913—1914 წლებში ევროპის ფემინისტებსა და საბჭოებს შორის დიალოგის გაძლიერების მიზნით, ფრანგულ ენაზეც გამოიცა. შედეგად მისი ქმარი დეპორტირებულ იქნა. ასევე, ქირიქჰანეს რაიონში მისი სახელობის ქუჩა და შადრევანიც არსებობს. 1967 წელს, მის საფლავზე, თურქ ქალთა საბჭოს მიერ მემორიალური დაფა ჩამოეკიდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:თურქი ჟურნალისტები
კატეგორია:თურქი ფემინისტები
ომარ-ფაშა

**ომარ-ფაშა** (დ. 24 სექტემბერი, 1806 — გ. 18 აპრილი, 1871, სტამბოლი) — ოსმალო სამხედრო მოღვაწე, ოსმალეთის იმპერიის ჯარის მთავარსარდალი.
 
## ბიოგრაფია
1853 წელს, ყირიმის ომის დროს ებრძოდა რუსეთის იმპერიას ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე. 1855 წლის სექტემბერ-ოქტომბერში ოსმალეთის არმია გადასხა აფხაზეთის სამთავროში. თავად 3 ოქტომბერს ჩავიდა სოხუმში. შემდეგ დაიძრა სამეგრელოსკენ. 1855 წლის 25 ოქტომბერს ენგურთან ბრძოლის შემდეგ რუსეთის ჯარმა და სამეგრელოს მილიციამ უკან დაიხია და სამეგრელო დარჩა ომერ-ფაშას ხელში. ის ეკატერინე ჭავჭავაძეს სთავაზობდა მის მხარეს გადასვლას და სამეგრელოს მმართველობას. 1855 წლის 14 ნოემბერს ყარსის დაცემის ამბის გაგებისთანავე ბრძანა უკანდახევა, გზად გადაწვა და ააოხრა სოფლები.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*Chambers's biographical dictionary: the great of all times and nations by David Patrick, Francis Hindes Groome; W. & R. Chambers, limited, 1907 page 706
*The Near East in Modern Times: The Ottoman Empire and the Balkan States to 1900, by G. G. Arnakis, Wayne S. Vucinich; Pemberton Press, 1969 pages 207, 345
*Wars and Peace Treaties, 1816-1991 by Erik Goldstein; Routledge, 1992 page 24
*The encyclopedia of nineteenth-century land warfare: an illustrated world view by Byron Farwell; W. W. Norton & Company, 2001 page 613
*The Balkan Economies C. 1800-1914: Evolution Without Development by Michael R. Palairet; Contributors: Charles Feinstein, Patrick O'Brien, Barry Supple, Peter Temin, Gianni Toniolo; Cambridge University Press, 2004 page 133
*Religious separation and political intolerance in Bosnia-Herzegovina by Mitja Velikonja; Texas A&M University Press, 2003 pages 85–86
*History of the Balkans: Eighteenth and nineteenth centuries by Barbara Jelavich; Cambridge University Press, 1983 page 345
*An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires by James S. Olson, Lee Brigance Pappas, and Nicholas C.J. Pappas; Greenwood Press (March 30, 1994) page 8
*The Druzes And The Maronites Under The Turkish Rule From 1840 To 1860 by Charles Henry Churchill; Kessinger Publishing (June 30, 2004)  pages 64, 72-74,77-79
*A military history of modern Egypt: from the Ottoman Conquest to the Ramadan War by Andrew James;  Greenwood Publishing Group, 2006 p121-122
*The Turkish Empire; Its Historical, Statistical, and Religious Condition: Also Its Manners, Customs, Etc. by Alfred de Bessé, Edward Joy Morris, Contributors: John Fagan and Thomas S. Sinclair; Lindsay & Blakiston, 1854 pages 24–27
* The Reconstruction of Europe: A Sketch of the Diplomatic and Military History of Continental Europe, from the Rise to the Fall of the Second French Empire by Harold Murdock, John Fiske; Houghton, Mifflin and Company, 1889

კატეგორია:დაბადებული 24 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1806
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აპრილი
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
მოსკოვის იერუსალიმის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი

**მოსკოვის იერუსალიმის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ეკლესია დაარსებულია XX საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობს ტალახინის ქუჩა № 24-ში.  ეკლესიას აქვს მოსკოვის მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

ტაძარი აგებულია 1912 წელს. მთავარი  საკურთხეველი ნაკურთხია იერუსალიმის ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. ეგვტერები კი  ჩრდილოეთისა ნაკურთხია 1912 კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო სამხრეთისა ნაკურთხია 1914 წელს წმინდა გიორგისა და ანდრია ბოგოლიუბსკის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ეკლესია ააგეს 1912 წელს მოსკოველი არქიტექტორის სერგეი ფლეგონტის ძე ვოსკრესენსკის პროექტის მიხედვით ქალაქის სასაკლაოსა და სოფელ დუბროვკის მახლობლად. ეკლესია ააგეს რუსულ არქიტექტურულ სტილში. ტაძრი გეგმა შედგება ფართო სწოკრკუთხა ოთკუთხედი ნაგებობისაგან, რომელსაც აღმოსვლეთის მხრიდან მიბმული აქვს სამი დიდი ნახევრაწრიული აფსიდი. ეკლესია თავისი არქიტექტურული სტილით არის მიმდებარე რაიონის დომინანტი ნაგებობა. გვერდით აფსიდებში განთავსებულია ეგვტერები, რომელთაგან ჩრდილოეთისა ნაკურთხია 1912 კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო სამხრეთისა ნაკურთხია 1914 წელს წმინდა გიორგისა და ანდრია ბოგოლიუბსკის სახელზე. ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი, რომელიც მდებარეობს ცენტრალურ ნახევარწრიულ აფსიდში, აკურთხეს 1915 წელს. ჩუქურთმებიანი, მოოქროვილი კანკელი შედგება სამი იარუსისაგან, მისი ავტორია პ. ა. სიზოვი. ხატები დაწერა სამეფო კარის ხატმწერმა და რესტავრატორმა  ვასილი პავლეს ძე გურიანოვმა. 

1917 წელს (სხვა მონაცემებით 1935 წელს) საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა, ხოლო ტაძრის შენობაში განათავსა ფაბრიკა. ფასადის დეკორაცია მთლიანად გაანადგურეს. გაჭრეს ახალი ფანჯრები, ინტერიერი დაყვეს სართულებად. 1950-იან წლებში ყოფილი ეკლესიის შენობა დაიკავა ქარხანა „ელექტრონმა“. უკანასკნელი ორგანიზაცია, სანამ შენობა გადაეცემოდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას, იყო ბანკი. 

ამჟამად ტაძარი მოქმედია, მიმდინარეობს  შენობის სარესტავრაციო სამუშაოები. 1996 წელს ეკლესიასთან გაიხსნა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქის მეტოქი. 2006 წლიდან ტაძარი არის სტავროპიგიალური ლუკინოს ჯვართამაღლების იერუსალიმის ტაძრის მეტოქი.

## ლიტერატურა 
* Москва: Энциклопедия / Глав. ред. С. О. Шмидт; Сост.: М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1997. — 976 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-277-3.

## სქოლიო 
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტები
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
მოსკოვის სერგი რადონეჟელის ტაძარი (როგოჟი)

**მოსკოვის სერგი რადონეჟელის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ეკლესია მოსკოვში.  ეკლესია დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ტაგანის რაიონში.

მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია წმინდა სამების სახელზე. ეგვტერები  კი სერგი რადონეჟელისა და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
სერგი რადონეჟელის სახელობის ტაძარი მდებარეობს ნიკოლოიამსკის ქუჩაზე. ამ ქუჩამ თავისი სახელი მიიღო აქ მდებარე ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესიის მიხედვით. 

პირველი ხის ტაძარი სერგი რადონეჟელის სახელზე აქ ააგეს XVII საუკუნის დასაწყისში, ხოლო ქვის ტაძარი პირველად მოიხსენიება 1722 წელს. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია წმინდა სამების სახელზე. სავარაუდოდ, იქიდან გამომდინარე, რომ მოსკოვში სამების სახელზე მრავალი ეკლესია აშენდა, აღნიშნულ ეკლსიას უწოდეს სერგი რადონეჟელის სახელობის ეკლესია, რომლის სახელობის საკურთხეველიც აკურთხეს ეგვტერში. მის სახელწოდებაზე ასევე გავლენა იქონია ახლოს მდებარე ანდრონიკოვის მონასტერმა, რომლის პირველი იღუმენიც იყო სერგი რადონეჟელის მოსწავლე - ანდრონიკე. 

ისევე როგორც მოსკოვის მრავალ ტაძარში, ამ ტაძრის სხვადასხვა ნაწილი, სხვადასხვა დროსაა აგებული. ტაძრის ყველაზე ძველი ნაწილი არის სატრაპეზო, სერგი რადონეჟელისა და ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის  ეგვტერით. იგი ააგეს 1796 წელს და არის ძველად მდებარე ტაძრის ნაწილი. ტაძრის ამჟამინდელი ნაგებობა ააგეს 1818 წელს მრევლის ფინანსებით. თავისი საბოლოო სახე ტაძრის ძირითადმა ნაწილმა მიიღო 1834-1838 წლების რეკონსტრუქციის შემდეგ. რეკონსტრუქციას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი ფიოდორ შესტაკოვი. თანამედროვე სამსართულიანი სამრეკლო ააგეს 1864 წელს. ტაძრის ინტერიერი მოხატეს 1876 წელს.

1922 წელს ტაძრიდან გაიტანეს ხუთი ფუთი ვერცხლის ჭურჭელი და სხვა საეკლესიო ფასეულობები. სერგი რადონეჟელის ტაძარი საბჭოთა ხელისუფლებამ დახურა 1938 წელს. ტაძრის დახურვამდე ეკლესიიდან გადარჩენის მიზნით გაიტანეს რამდენიმე ძველი ხატი, მაგრამ ტაძრის გაძარცვის დროს ხატების დიდი ნაწილი განადგურდა. დახურვის შემდეგ ეკლესიის შენობას გამოიყენებდნენ საამქროებად და საწყობებად. ეკლესიის კედლები დაიბზარა. 1985 წელს ეკლესია გადაეცა ანდრეი რუბლიოვის სახელობის ძველი რუსული კულტურის და ხელოვნების მუზეუმს. ამავე დროს დაიწყო ტაძრის სარესტავრაციო სამუშაოები.

1991 წელს სერგი რადონეჟელის ტაძარი გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. ტაძარი აკურთხეს 1991 წლის 4 დეკემბერს.

## გალერეა 

ფაილი:Church of Saint Sergius in Rogozhskaya Sloboda 15.jpg| 
ფაილი:Moscow 05-2017 img28 StSergius Church in Rogozhskaya Sloboda.jpg| 
ფაილი:Church of Saint Sergius in Rogozhskaya Sloboda 08.jpg| 

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт храма 
* История храма Сергия Радонежского на *pravoslavie.ru*
* Храм Сергия Радонежского на *russian-church.ru*
* Храм Сергия Радонежского на *sobory.ru*

კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
უცნობი ჯარისკაცის საფლავი

**უცნობი ჯარისკაცის საფლავი** () — მემორიალური არქიტექტურული ანსამბლი მოსკოვში, მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღში, კრემლის კედელთან.

## აღწერა 
საფლავის ფილაზე დამონტაჟებულია ბრინჯაოს კომპოზიცია - ჯარისკაცის ჩაფხუტი, დაფნის ტოტი და საბრძოლო დროშა. 

მემორიალის ცენტრში ნიშაა წარწერით „შენი სახელი უცნობია, გმირობა კი უკვდავი“. მემორიალის ცენტრში ხუთქიმიანი ვარსკვლავია მარადიული ცეცხლით.

## ისტორია 
1966 წლის 3 დეკემბერს ფაშისტური გერმანიის თავდასხმიდან 25-ე წლისთავზე, უცნობი ჯარისკაცის ნეშტი გადაასვენეს ალექსანდრეს ბაღში და საზეიმოდ დაკრძალეს. 

1967 წლის 8 მაისს უცნობი ჯარისკაცის საფლავზე გახსნეს არქიტექტურული ანსამბლი „უცნობი ჯარისკაცის საფლავი“, რომელიც შეიქმნა არქიტექტორების დ. ბურდინის, ვ. კლიმოვისა და ი. რაბაევის პროექტის მიხედვით. მუდმივი ცეცხლი აანთო ლეონიდ ბრეჟნევმა, რომელმაც ჩირაღდანი მიიღო საბჭოთა კავშირის გმირის ალექსი მარესევისაგან.  

1997 წლის 12 დეკემბერს რუსეთის პრეზიდენტის ბრძანებულების შესაბამისად საპატიო ყარაულის პოსტი № 1 ლენინის მავზოლეუმიდან გადაიტანეს უცნობი ჯარისკაცის საფლავზე. დაცვა ხორციელდება საპრეზიდენტო პოლკის სამხედრო მოსამსახურეების მიერ. ყოველ საათში ხდება დაცვის მხარის შეცვლა.

რუსეთის პრეზიდენტის 2009 წლის 17 ნოემბრის  № 1297 ბრძანებულების თანახმად ძეგლს მიენიჭა სამხედრო დიდების საერთოეროვნული ძეგლის სტატუსი.

სტატუსის მინიჭებასთან დაკავშირებული სამუშაოების პერიოდში 2009 წლის 16 დეკემბრიდან 2010 წლის 19 თებერვლამდე საპატიო ყარაული არ იცავდა მემორიალს. ამავე პერიოდში აკრძალული იყო ყვავილებისა და თაიგულების მიტანა. 

2010 წლის 8 მაისს რეკონსტრუქციის შემდეგ რუსეთის, ბელარუსისა და უკრაინის პრეზიდეტების მონაწილეობით მოხდა კომპლექსის საზეიმო გახსნა. ახალ მემორიალურ კომპლექსს დაემატა სტელა. მისი გახსნის უფლება მოიპოვა სსრკ-ის ორგზის გმირმა მიხაილ ოდინცოვმა და რუსეთის გმირმა ვიაჩესლავ სივკომ. 

2014 წლის 24 ოქტომბერს რუსეთის სახელმწიფო დუმამ 3 დეკემბერი გამოაცხადა უცნობი ჯარისკაცის დღედ, აღნიშნული თარიღი დაამთხვიეს უცნობი ჯარისკაცის ალექსანდრეს ბაღში დაკრძალვის დღეს. მემორიალი არის ტურისტებისა და ახალგაზრდების სტუმრობის ადგილი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი (მოსკოვი)

## ლიტერატურა
*Криворучко М. Г., Мишин П. И., Смирнов И. Г. Москва — героям Великой Отечественной: (Путеводитель). — М.: Московский рабочий, 1977. — С. 43-46. — 384 с. — 30 000 экз. (обл.)
*Муравьёв В. Б. Могила Неизвестного Солдата. — М.: Московский рабочий, 1987. — 64 с. — (Биография московского памятника). — 50 000 экз. (обл.)
*Абрамов, А. С. У Кремлёвской стены. — 6-е, доп. — М.: Политиздат, 1984. — С. 339—353. — 368 с. — 100 000 экз.

## რესურსები ინტერნეტში
* Могила Неизвестного Солдата на сайте Президента России
* Вечному огню — 40 лет 
* Гвоздики на граните. К 25-летию Победы посвящается

## სქოლიო 
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
იტალიური გამოქვაბული

**იტალიური გამოქვაბული** () — ნაგებობა ალექსანდრეს ბაღში, მდებარეობს მოსკოვის კრემლის კედელთან. გამოქვაბული აშენდა ოსიპ ბოვეს არქიტექტურული პროექტის მიხედვით 1820-1823 წლებში.

## არქიტექტურა
გამოქვაბული ხელოვნურ გორაკზეა მოთავსებული არსენალის შუა კოშკის ქვეშ. ეს კოშკი არის ბასტიონი, რომელიც შვედების თავდასხმისათვს მოამზადეს. გამოქვაბულის რომანტიკული სილუეტი ვიზუალურად ყოფს კრემლის კედლის ერთიან ხაზს. 

ჩაფიქრებული იყო, როგორც 1812 წლის დანგრეული ქალაქის მემორიალი, გამოქვაბული სიმბოლურად აღნიშნავს მოსკოვის აღორძინებას ფერფლიდან.

დორიულ სვეტებზე დაფუძნებული არქიტრავზე გამოსახულია  საბრძოლო დიდების სიმბოლოები და ბერძნული მითოლოგიის ზღვის ცხენის, ჰიპოკამპუსის ფიგურები. 

გამოქვაბულის ასაშენებლად გამოიყენეს ფრანგების მიერ 1812 წელს დანგრეული ქალაქის შენობების მასალები (ა. სმირნოვა ამას ლეგენდას უწოდებს), თუმცა მასალებს შორის შესაძლებელია დაინახოთ დეტალები ცალკე მდგომი არსენალის შენობის ფასადიდან. ასევე გამოყენებულია სხვა სამშენებლო ნაგავიც. ყველაზე საოცარია, შუა საუკუნეების ქვის ბირთვი, რომელსაც 60 სმ დიამეტრი აქვს.

გამოქვაბულის სამხრეთ ნაწილში არის გასასვლელი დასათვალიერებელ მოედანზე, რომელიც გაფორმებულია ლომის ფუგურით. 

## არქეოლოგია 
2004 წელს დაიწყო გამოქვაბულის სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელშიც მონაწილეობდნენ არქოლოგებიც. არქეოლოგების მოლოდინი იყო მინიმალური: რადგან მოსკოვის ეს ნაწილი, მდინარე ნაგლინაიას მარცხენა სანაპირო არასოდეს ყოფილა დასახლებული. თუმცა მიწის ანალიზმა სულ სხვა, მოულოდნელი აღმოჩენები აჩვენა: XV საუკუნის ადამიანის ნარჩენებიდან დაწყებული (შესაძლებელია მიწის ნაკვეთის ნაწილი ძველ სასაფლაოზე მვებარეობდა) XVIII საუკუნის დროინდელი თიხის ქოთნების ნაწილებით დამთავრებული, რომელშიც შეიმჩნეოდა ვანადიუმის კვალი. არქეოლოგებმა ამ ნივთიერების ჭარბი რაოდენობა დაუკავშირეს ამანიტას გვარის სოკოებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი (მოსკოვი)

## ლიტერატურა 
*Павильон-руина «Грот». // И. Ю. Юдаков. Московский Кремль. Красная площадь. Путеводитель. Вече, 2007. ISBN 978-5-9533-2395-6
*Т. Д. Панова. Грот Александровского сада, археология и… мухоморы. // Природа, № 9, 2005 г.

## სქოლიო 
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები
პატრიარქ გერმოგენის ძეგლი

**პატრიარქ გერმოგენის ძეგლი** () — ბრინჯაოს ქანდაკება მოსკოვის ცენტრში, რომელიც აღმართულია მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის მეორე პატრიარქის გერმოგენის პატივისცემის ნიშნად. ძეგლის გახსნა მოხდა 2013 წლის 25 მაისს ალექსანდრეს ბაღში, ცენტრალური არსენალის კოშკის პირდაპირ. ძეგლის დადგმის ინიციატორი იყო რუსეთის პატრიარქი კირილე.

## ისტორია 
ძეგლის დადგმის იდეა დაიბადა ჯერ კიდევ XIX საუკუნის დასაწყისში, მას შემვეგ, რაც წითელ მოედანზე დადგეს მინინისა და პოჟარსკის ძეგლი. ჩანაფიქრის მიხედვით, გერმოგენის ძეგლი, რომლის როლიც რუსეთის ისტორიის არეულობის ხანაში, თავისი მასშტაბებით ახლოს იყო კუზმა მინინისა და დიმიტრი პოჟარსკის წვლილთან, უნდა დაედგათ იმ ტერიტორიაზე, სადაც დღეს განთავსებულია ლენინის მავზოლეუმი.

ძეგლის დადგმის საკითხმა მეროედ თავი იჩინა 1910-იანი წლების დასაწყისში, როდესაც პატრიარქ გერმოგენის ძეგლის დადგმას 1910 წელს დათანხმდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სინოდი. 1913 წელს გერმოგენი წმინდანად შერაცხეს. იდეის რეალიზაციას ხელი შეუშალა ჯერ პირველმა მსოფლიო ომმა, ხოლო შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციამ.

2008 წლის 27 ივნისს რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტში გაიმართა მრგვალი მაგიდა, რომლის ორგანიზატორი იყო საზოგადოებრივი მოძრაობა „სახალხო კრება“, ლიტერატურულ-ფილოსოფიური ჯგუფი „ბასტიონი“, რეგიონული საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „ბოროდინო-2012“ და კონსერვატიული ჟურნალისტიკის ლიგა. მრგვალ მაგიდაზე მოხდა გერმოგენის ძეგლის დადგმის ინიციირება. მაშინვე დაიწყო პირველი ნაბიჯების გადადგმა მონუმენტის დასადგმელად ფინანსური მხარდაჭერისთვის.

2012 წლის 3 მარტს ძეგლის მომავალ ადგილზე პატრიარქმა კირილემ დააყენა მემორიალური ქვა. ამის შემდეგ გამოაცხადეს კონკურსი ძეგლის საუკეთესო ვარიანტის გამოსავლენად. კონკურსზე სულ წარმოადგინეს 79 ვარიანტი. პროექტის კონკურსში გაიმარჯვა  შემოქმედებითმა კოლექტივმა რუსეთის სახალხო მხატვრის სალავატ შჩერბაკოვისა და რუსეთის დამსახურებული არქიტექტორის იგორ ვოსკრესენსკის  ხელმძღვანელობით.

დაფინანსების წყარო გახდა ქველმოქმედებისა და ქვეყნის ხელმძღვანელობის შემოწირულობა. შეიქმნა რეგიონული საზოგადოებრივი ფონდი, რომელიც გამოვიდა პატრიარქ გერმოგენის ძეგლის დადგმის ინიციატივით. ფონდის შექმნაში მონაწილეობა მიიღო საზოგადოებივმა მოძრაობამ „სახალხო კრება“ და ქალთა მართლმადიდებლ-პატრიოტთა საზოგადოებამ. ფონდის შემადგენლობაში შევიდა 250 საზოგადოებრივი ორგანიზაცია რუსეთის სხვადასხვა რეგიონებიდან.

ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა 2013 წლის 25 მაისს. გახსნაში მონაწილეობა მიიღო მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა  კირილემ, იერუსალიმის პატრიარქმა თეოფილე III-მ, სტაროობრიადელების ეკლესიის წარმომადგენელმა, მიტროპოლიტმა კორნელიმ (ტიტოვი). ასევე მოსკოვის სასულიერო საზოგადოებამ. ოფიციალური ხელისუფლების წარმომადგენელი იყო რუსეთის პრეზიდენტის ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი სერგეი ივანოვი და რუსეთის პრეზიდენტის საქმეთა მმართველი ვლადიმირ კოჟინი. გახსნის დროს აღავლინეს საზეიმო გალობა.

## კომპოზიცია 
მარმარილოს კვარცხლბეკზე განთავსებულია ოთხმეტრიანი, ბრინჯაოს პატრიარქის ფიგურა. პოსტამენტის წინა მხარეს წარწერაა:   კვარცხლბეკის გვერდებზე განთავსებულია ბრინჯაოს ბარელიეფები, ერთ-ერთ მათგანზე გამოსახულია მიხეილ რომანოვის არჩევა სრულიად რუსეთის მეფედ, მეორეზე გერმოგენის მიერ პოლონელების გაძევება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი (მოსკოვი)

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები
ალექსანდრეს ბაღის ობელისკი

**ალექსანდრეს ბაღის ობელისკი** () — ობელისკი მოსკოვში. მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღში, მოსკოვის კრემლის კედელთან ახლოს. თავდაპირველი, ე. წ. რომანოვების ობელისკი შესრულებული იყო სერგეი ვლასევის პროექტის მიხედვით და აღმართეს 1914 წლის 10 ივლისს ბაღის შესასვლელთან. ობელისკი მიეძღვნა რომანოვების დინასტიის ტახტზე ასვლის 300 წლისთავს, რომელიც წინა წელს აღნიშნეს.   

ძალიან მალევე ოქტომბრის რევოლუციიდან ობელისკის ელემენტების დემონტაჟის და ბარელიეფების მოხსნის შედეგად ობელისკი გადააკეთეს გამოჩენილი მოაზროვნეების ძეგლ-ობელისკად, რომლებმაც თავიანთი წვლილი შეიტანეს მუშათა კლასის გათავისუფლებაში და გახდა ახალი სახელმწიფოს პირველი მონუმენტური ძეგლი. 

2013 წელს რომანოვების 400 წლისთავთან დაკავშირებით მონუმენტი აღადგინეს, თავდაპირველი ძეგლი პრაქტიკულად დაიკარგა. 
## ისტორია 
### იმპერიის პერიოდი 
მინი|200პქ|მარცხნივ|რომანოვების ობელისკი 1914—1918 წლებში.
ვლასიევის შესრულებულმა ობელისკის პროექტმა მეორე პრემია დაიმსახურა რომანოვების 300 წლისთავისადმი მიძღვნილი პროექტების კონკურსზე. მისი დამონტაჟების თანხა ქალაქის ბიუჯეტიდან გაიღეს. 

საზეიმო საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1914 წლის 18 აპრილს. პირველი ქვა ჩადო ვიქტორ ბრიანსკიმ, მეორე - ალექსანდრე ადრიანოვმა, მესამე - თავადმა ნიკოლოზ ოდოევსკი-მასლოვმა. ობელისკის საზეიმო გახსნა კი გაიმართა 1914 წლის 10 ივნისს (მასში სამეფო ოჯახს წარმომადგენლებს მონაწილეობა არ მიუღიათ).

ობელისკი დადგეს ზემო ბაღში მთავარი შესასვლელის მოედანზე; გერბები მოხსნა (გერბის ფარები შეინარჩუნეს); წმინდა გიორგის მაგივრად წააწერეს „Р. С. Ф. С. Р.“, მის ქვემოთ კი დევიზი „პროლეტარებო ყველა ქვეყნისა შეერთდით“; მეფეთა სახელები მოაშორეს და მათ ადგილზე 19 სოციალისტისა და კომუნისტის სახელი დააწერეს. გვარები ქრონოლოგიურად არ არის დალაგებული. ჯერ წერია მარქსი და ენგელსი, შემდეგ  გერმანიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სამი დამაარსებელი (ვილჰელმ ლიბკნეხტი, ფერდინანდ ლასალი და ავგუსტ ბებელი), ხოლო შემდეგ XVI საუკუნისა და შემდეგი პერიოდის სოციალისტური უტოპიზმის მოღვაწეები. სია მთავრდება ხუთი რუსული გვარით, ესენი არიან სხვადასხვა პოლიტიკური მიმდინარეობების წარმომადგენლები, მათ შორის ბოლშევიზმის ოპოზიციენერებიც (მაგალითად: ნაროდნიკი ნიკოლაი მიხაილოვსკი, ანარქისტი მიხეილ ბაკუნინი და მენშევიკი გიორგი პლეხანოვი). არცერთი ბოლშევიკის გვარი სტელაზე არ იყო. 

სტელის ამ სახით გახსნა მოხდა 1918 წლის ოქტომბერში, რევოლუციის წლისთავზე.

1966 წელს ძეგლი გადაიტანეს ზემო ბაღის ცენტრში, მის ადგილზე კი დადგეს რობესპიერის ძეგლი. მაგრამ მალევე ეს ძეგლი ააფეთქა უცნობმა პირმა.

## რეკონსტრუქცია 
2013 წელს რომანოვების 400 წლისთავთან დაკავშირებით მონუმენტი აღადგინეს, თუმცა თავდაპირველი ძეგლი პრაქტიკულად დაიკარგა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი (მოსკოვი)

## რესურსები ინტერნეტში
* Прогулки по старой Москве. Тверская 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კუტაფიის კოშკი

**კუტაფიის კოშკი** () — მოსკოვის კრემლის ერთადერთი შემონახული სარინი კოშკი. მდებარეობს კრემლის სამების კოშკის პირდაპირ, სამების ხიდის წინ. 

## ისტორია 
კუტაფიის კოშკი ააგეს 1516 წელს მილანელი არქიტექტორის ალევიზ ფრიაზინის (უფროსის) ხელმძღვანელობით. დაბალ, მდინარე ნეგლინაიით და თხრილით გარშემორტყმულ კოშკს ერთადერთი კარი ჰქონდა, რომელიც საფრთხის შემთხვევაში იკეტებოდა ხიდის საშუალებით. კოშკი იყო მრისხანე დაბრკოლება ციხესიმაგრის ალყის შემოსარტყმელად. კოშკს ჰქონდა სათოფურები და მაშიკულები. 

ძველ დროში კუტაფიის კოშკი, ისევე როგორც კრემლის სხვა კოშკები, სრულდებოდა ორრქიანი კბილანებით და კარვისებური სახურავით. 1685 წელს მას დაადგეს ბადისებრი გვირგვინი - პარაპეტი თეთრი ქვის გვირგვინით. XVIII საუკუნეში დაანგრიეს კოშკის კამარა. 

XVI-XVII საუკუნეებში მდინარე ნაგლინაიაში წყლის დონემ მოიმატა და კოშკი ყველა მხრიდან წყალში მოექცა. კოშკში შესვლა მხოლოდ ქალაქის მხრიდან მხოლოდ ხიდის საშუალებით შეიძლებოდა. ამჟამად კოშკის ქვევა ნაწილი ამოვსებულია. მისი თავდაპირველი სიმაღლე დედამიწის ზედაპირის დონიდან იყო 18 მეტრი, ამჟამად მხოლო 13,5 მეტრია მისი სიმაღლე. 

სახელწოდება კუტაფიის წარმოშობაზე არსებობს ორი, ერთმანეთისაგან განსხვავებული ვერსია. ერთი ვერსიის თანახმად სიტყვა „кут“ ნიშნავს თავშესაფარს, კუთხეს, ან მეორე ვერსიის თანახმად სიტყვა „кутафья“ აღნიშნავს სრულ, მოუქნელ ქალს. თუმცა პირველი საეჭვო ჩანს, რადგან სიტყვა „кут“-ისაგან მიიღება სახელწოდება „Кутовая“ და არა „Кутафья“.

2001 წელს კოშკის ნაპირებზე დაიწყო თანამედროვე პავილიონის მშენებლობა, რომელიც სპეციალისტების შიშის მიხედვით, რომლებიც იცავენ კულტურულ მემკვიდრეობას, დაამახინჯებდა ძეგლის ისტორიულ სახეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი

## ლიტერატურა 
*Москва: Архитектурный путеводитель / И. Л. Бусева-Давыдова, М. В. Нащокина, М. И. Астафьева-Длугач. — М.: Стройиздат, 1997. — 512 с. — ISBN 5-274-01624-3.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Кутафья башня на официальном сайте Московского Кремля
* Кутафья башня на Российском общеобразовательном портале 

## სქოლიო 
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები
მოსკოვის სამების ხიდი

**სამების ხიდი** () — მოსკოვის ერთ-ერთი უძველესი ქვის ხიდი, რომელიც მდებარეობს მდინარე ნეგლინაიაზე და არის ერთადერთი გადარჩენილი ხიდი რომელმაც ჩვენს დრომდე მოაღწია. ერთმანეთთან აკავშირებს კუტაფიის კოშკსა და მოსკოვის კრემლის სამების კოშკს.

## ისტორია 
მოსკოვის ისტორიკოსის ივან ზაბელინის აზრით, სამების ხიდის პირველი ქვის ვარიანტი სავარაუდოდ ააგეს ჯერ კიდევ 1367 წელს, კრემლის კედლის აგების თანადროულად. მისი ვარაუდი დაფუძნებულია 1475 წლის ისტორიულ დოკუმენტზე, რომელშიც მოხსენიებულია „დიდი ქვის ხიდი“.

ცხრათაღოვანი აგურის ხიდი ააგეს 1516 წელს იტალიელი არქიტექტორის ალევიზ ფრიაზინის პროექტის მიხედვით, თანამედროვე კრემლის კედლების ამოყვანის პარალელურად. მას მაშინ ეწოდებოდა რიზოპოლოჟენის ხიდი. ეს სახელი ამჟამად სამების ჭიშკარს ეწოდება. 

სამების ხიდი აკავშირებდა მოსკოვის კრემლის რაიონს სავაჭრო და ხელოსანთა ცენტრ ბელი-გოროდიბელი-გოროდთან.  

XVI-XVIII საუკუნეებში სამების ხიდის ახლოს განთავსებული იყო დიდი რაოდენობით სავაჭრო მაღაზიები.

1812 წლის ხანძრის შემდეგ დაიწყო ხიდის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები კრემლის მთელ მიმდებარე ტერიტორიაზე. სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი იოსიპ ბოვე. მდინარე ნეგლინაია მოაქციეს მიწის ქვეშ, რის შედეგადაც ხიდმა დაკარგა  თავისი წინანდელი დანიშნულება და მოექცა ალექსანვრეს ბაღის ცენტრალურ ნაწილში. 

სამების ხიდი არაერთხელ გადააკეთეს. პირველი მნიშვნელოვანი ცვლილებები ხიდმა განიცადა 1793 წელს. 1876 წელს ხიდი გაარემონტეს. 1901 წელს კიდევ ერთხელ გადააკეთეს და მიიღო ის სახე რა სახიტაც ჩვენამდეა შემორჩენილი. 1975 წელს ხიდი გაარემონტეს და გაათავისუფლეს სამხრეთ-დასავლეთის ფასადი მიშენებებისაგან. 

დიდი სარესტავრაციო სამუშაოები მიმდინარეობს XX საუკუნის 70-იან წლებში და ასევე 2000 წლიდან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ალექსანდრეს ბაღი

## ლიტერატურა
*Надежин Б. М. Мосты Москвы. — М.: Моск. рабочий, 1979. — 192 с., ил. (с. 113—191). — 50.000 экз.

## რესურსები ინტერნეტში
* Московский Кремль 
* Путеводитель по Москве 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია (დერბენიოვსკი)

**მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ეკლესია** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ეკლესია დაარსებულია XVIII საუკუნის დასაწყისში. მდებარეობს ულანის შესახვევში № 11-ში.  ეკლესიას აქვს რუსეთის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული  მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი. 

ეკლესია აგებულია 1711-1715 წლებში. მთავარი  საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ხოლო ეგვტერები სერგი რადონეჟელისა და ღვთისმშობლის ხატის, ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ცნობილია, რომ ხის ეკლესია სტრელცების სლობოდაში სწორედ იმ ადგილზე სადაც ამჟამად ეკლესია მდებარეობს, უკვე არსებობდა 1635 წელს. 1711-1715 წლებში მის ადგილზე დაიწყო შემცვლელი, ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობა, რომელიც დაგეგმარებაში არის ორსვეტიანი მართკუთხა ნაგებობა სამნაწილიანი აფსიდით და მცირე სატრაპეზოთი. ეკლესია არსებობის განმავლობაში  არაერთხელ გადაუკეთებიათ. 1722 წელს სატრაპეზოს ჩრდილოეთის მხარეს დაამატეს სერგი რადონეჟელის ეგვტერი. ეკლესიის დასავლეთ ნაწილში კი 1791 წელს ააშენეს სამრეკლო. 1878 და 1894 წლებში არქიტექტორმა კონსტანტინე მიხეილის ძე ბიკოვსკიმ მთლიანად გადააკეთა სატრაპეზო. მასში სიმეტრიულად განათავსა ორი ეგვტერი, ჩრდილოეთისა დატოვეს სერგი რადონეჟელის სახელზე ნაკურთხი, ხოლო სამხრეთისა ღვთისმშობლის ხატის, ყოველთა მწუხარეთა სიხარულის სახელზე. სამრეკლოს კუთხეებში ააგეს ორი პატარა ოთახი. ეკლესიის ფასადი და აფსიდი რამდენჯერმე შეცვალეს ნაგებობის არსებობის მანძილზე. 

1927 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა, გუმბათი და სამრეკლოს ზედა ნაწილი მოანგრიეს, ისევე როგორც ფასადის დიდი ნაწილი, ასევე გაანადგურეს ინტერიერი. ეკლესიის მოცულობა გაიზარდა. ეკლესიის შენობა გამოიყენებოდა მოსკოვის ოლქის ჰაერსაწინააღმდეგო თავდაცვის გარაჟად.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. ღვთისმსახურება აღსდგა 1994 წელს. ეკლესიის შენობის აღდგენა კი დაიწყო 2000 წელს და კვლავ მიმდინარეობს. ამ პერიოდში აღადგინეს სატრაპეზო, ფასადის აგურის დეკორაცია, დაადგეს ახალი გუმბათი. გალესილობის მოხსნის შემდეგ აფსიდში და მთავარ დარბაზში აღმოაჩინეს ფანჯრის ფიგურული თამასები. აღმოჩენა შესაძლებელია გამოდგეს იმის მტკიცებულებად, რომ ეკლესია უფრო ადრეა აგებული. დანგრეული სამრეკლოს ადგილზე ააშენეს პატარა სამრეკლო.

## ლიტერატურა 
*Москва: Энциклопедия / Глав. ред. С. О. Шмидт; Сост.: М. И. Андреев, В. М. Карев. — М. : Большая российская энциклопедия, 1997. — 976 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-277-3.

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძრები რუსეთში
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ალექსანდრე I-ის ძეგლი (მოსკოვი)

**ალექსანდრე I-ის ძეგლი** () — ბრინჯაოს ქანდაკება მოსკოვის ცენტრში. მდებარეობს ალექსანდრეს ბაღში. აღმართულია რუსეთის იმპერატორ ალექსანდრე I-ის პატივისცემის ნიშნად. ძეგლის ავტორია რუსეთის ფედერაციის სახალხო მხატვარი, მოქანდაკე სალავათ შჩერბაკოვი და რუსეთის ფედერაციის დამსახურებული არქიტექტორი იგორ ვოსკრესენსკი. ძეგლი გაიხსნა ალექსანდრეს ბაღში 2014 წლის 20 ნოემბერს, ბოროვიცკის ჭიშკართან ახლოს. იგი ალექსანდრე I-ის პირველი ძეგლის მოსკოვში.

## ისტორია 
ძეგლზე გამოსახულია ალექსანდრე I სააღლუმე ფორმაში, რომელიც კვარცხლბეკზე დგას. იმპერატორს ხელში უჭირავს დაშნა, მის ფერხთით კი დევს მტრის იარაღი, იმპერატორს მხარზე მოგდებული აქვს მოსასხამი. მონუმენტის პირდაპირ აღმართულია ბრინჯაოს ბარელიეფი, რომელზეც გამოსახულია ბოროდინოს ბრძოლა, ასევე საფრანგეთ-რუსეთის ომის სხვა ბრძოლები და მხედართმთავრები, ასევე თავად ალექსანდრე I, სერაფიმ საროველი და აგრეთვე ორი ტაძარი - მოსკოვის მაცხოვრის ტაძარი და სანქტ-პეტერბურგის ყაზანის ტაძარი. 

ძეგლის საზეიმო გახსნა გაიმართა  2014 წლის 20 ნოემბერს. გახსნის ცერემონიალს ესწრებოდა რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტი ვლადიმირ პუტინი, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი კირილე, რუსეთის ფედერაციის კულტურის მინისტრი ვლადიმირ მედინსკი და მოსკოვის მერი სერგეი სობიანინი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ალექსანდრეს ბაღი

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები
რობესპიერის ძეგლი (მოსკოვი)

**რობესპიერის ძეგლი** () — ბოლშევიკების მიერ ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ მოსკოვში დადგმული ერთ-ერთი პირველი ძეგლი. ქანდაკება დამზავებული იყო ბეტონისაგან მოქანდაკე ბეატრისა სანდომირსკაიას მიერ. ძეგლი იდგა ალექსანდრეს ბაღში ალექსანდრეს ბაღის ობელისკის ადგილზე. ძეგლი შეიქმნა რევოლუციის პირველ წლისთავისთვის 1918 წლის 3 ნოემბერს, ხოლო 6-7 ნოემბრის ღამეს დაიშალა ან ბეტონის უხარისხობის გამო, ან აფეთქების შედეგად.

## აღწერა 
ბეტონის ძეგლი იყო XVIII საუკუნის პოლიტიკური მოღვაწის რეალური გამოსახულება, შესაბამის ტანსაცმელში და პარიკში.

თვითმხილველის აზრით იგი ცოტა მაღალი იყო ვიდრე რეალური რობესპიერი.

## ისტორია 
ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლებამ მიიღო მონუმენტალური პროპაგანდის ლენინური გეგმა, რომლის საფუძველზეც გაანადგურეს ყველა ის ძეგლი, რომელიც მეფის ხელისუფლებასთან იყო კავშირში.

სახვითი ხელოვნების განყოფილებამ შეადგინა იმ პირების სია, რომლის ძეგლების შეიძლება დადგმულიყო. ამ სიაში შეიყვანეს არა მარტო რუსი რევოლუციონერები, არამედ უცხოელი პოეტები, ფილოსოფოსები, სწავლულები, მხატვრები, კომპოზიტორები და მსახიობები, სულ 69 პირი. 

რობესპიერი, როგორც საფრანგეთის რევოლუციის მნიშვნელოვანი ფიგურა, ბუნებრივია ამ სიაში მოხვდა. მისი დადგმა ალექსანდრეს ბაღში, მოხდა რომანოვების ობელისკის აღებისა და გადაკეთების პარალელურად.

რობესპიერის ძეგლის გახსნა მოხდა 1918 წლის 3 ნოემბერს. შემორჩენილია 18-წამიანი ვიდეო მასალა გახსნის შესახებ.

## განადგურება 
1918 წლის 7 ნოემბერს დილით ქანდაკება დანგრეული დახვდათ. ოფიციალური ვერსიით, რომელიც გაზეთმა „პრავდამ“ გამოაქვეყნა 9 ნოემბერს, ძეგლის განადგურება მოხდა დამნაშავის ხელით, ანუ ძეგლი ააფეთქეს, მაგრამ იქვე მიუთითებენ, რომ კვარცხლბეკი გადარჩა. ერთ-ერთი არცთუ საფუძველს მოკლებული ვერსიის მიხედვით ბეტონი იყო დაბალი ხარისხის, ღამით მოყინა და ძეგლი ჩამოიქცა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალექსანდრეს ბაღი

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები