open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოთარ ჩერქეზია

**ოთარ ევტიხის ძე ჩერქეზია** (დ. 26 სექტემბერი, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 23 ოქტომბერი, 2004, თბილისი) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, სკკპ წევრი 1955 წლიდან.

## ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა საქართველოს ვ. ლენინის სახელობის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი, სპეციალობით ინჟინერ-მშენებელი. შრომითი საქმიანობა დაიწყო 1957 წლიდან. 1957-1959 წლებში იყო ალკკ ცკ-ის სტუდენტ ახალგაზრდობასთან მუშაობის გამგე. 1959-1960 წლებში მუშაობდა სრულიად საკავშირო ალკკ ცკ-ის აპარატში მოკავშირე რესპუბლიკების კომკავშირულ ორგანოთა განყოფილების პასუხისმგებელ ორგანიზატორად, შემდეგ — სტუდენტ ახალგაზრდობასთან მუშაობის განყოფილების გამგის მოადგილედ.

1961 წლიდან იყო საქართველოს ალკკ ცკ-ის პირველი მდივანი. 1967 წლიდან პარტიულ სამუშაოზეა: 1967-1970 წლებში საქართველოს კომპარტიის თბილისის ორჯონიკიძის რაიკომის პირველი მდივანი; 1970-1972 წლებში საქართველოს კპ ცკ-ის მეცნიერთა და მასწავლებელთა განყოფილების გამგე, ორგანიზაციულ-პარტიული მუშაობის განყოფილების გამგე. წლების მანძილზე ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში. 1973 წლის თებერვლიდან საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავჯდომარის მოადგილეა, 1985 წლის სექტემბრიდან პირველი მოადგილე, 1986-1989 წლებში — თავჯდომარეა. 1989 წელს იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.

1992 წლიდან იგი დიპლომატიურ სამუშაოზეა, იყო საქართველოს საგანგებო და სრულუფლებიანი დესპანი რუსეთის ფედერაციაში, ხოლო 2004 წლიდან ასოციაციაში „რუსეთ-საქართველოს საქმიანი საბჭო“.

ჩერქეზია არჩეული იყო საქართველოს სსრ-ის VIII-X, სსრკ VII, XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. იყო საქართველოს კპვ ცკ-ის ბიუროს წევრი.

დაჯილდოვებული იყო შრომის წითელი დროშის, ხალხთა მეგობრობის, „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Газ. «Свободная Грузия», №193-194 (23190), 26 октябрь, 2004, ст. 8
*გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №247 (4976), 24 ოქტომბერი, 2004
*გაზ. „საქართველოს რესპუბლიკა“, №248 (4977), 26 ოქტომბერი, 2004

კატეგორია:დაბადებული 26 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IX მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის X მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მიხალ შიმეჩკა

**მიხალ შიმეჩკა** (   დ. 10 მაისი, 1984, ბრატისლავა) — სლოვაკი ჟურნალისტი, მკვლევარი და პოლიტიკური აქტივისტი. 2022 წლიდან სოციალ-ლიბერალური პარტიის პროგრესული სლოვაკეთის თანადამფუძნებელი და ლიდერი. სლოვაკეთის ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე 2023 წლის 25 ოქტომბრიდან.

შიმეჩკა 2002 წლიდან 2004 წლამდე იყო სლოვაკური გაზეთის SME-ის რეპორტიორი, ხოლო 2004 წლიდან 2006 წლამდე — Financial Times-ის. შიმეჩკა პარლამენტში მსახურობდა სამოქალაქო თავისუფლებების, იუსტიციისა და შინაგან საქმეთა კომიტეტში (2019–2022). დამატებით ის არის  უკრაინა-ევროკავშირის საპარლამენტო ასოცირების კომიტეტში,  საპარლამენტო დელეგაციებში და ევრონესტის საპარლამენტო ასამბლეაში. შემჩკა ასევე არის ევროპარლამენტის ლგბტ უფლებების საკითხებში   და ევროპარლამენტის ტრადიციული უმცირესობების, ეროვნული თემებისა და ენების ინტერჯგუფის წევრი. 2022 წლის 18 იანვრიდან კი ევროპარლამენტის ბიუროს წევრი.

2020 წლის 12 იანვრიდან 2021 წლის 18 ოქტომბრამდე შემეჩკა იკავებდა საპარლამენტო გუნდის „განახლებული ევროპა“ თავჯდომარის, დაცანა ჩალოშას, მოადგილის პოზიციას. 2019 წლის ნოემბერში შიმეჩკა აირჩიეს  ევროკავშირის დემოკრატიის, კანონის უზენაესობისა და ფუნდამენტური უფლებების მექანიზმის ჩამოყალიბების საკითხებში მომხსენებლად. 2020 წლის ოქტომბერში მან წარმოადგინა წინადადება იმ მექანიზმის შესახებ, რომელიც აერთიანებს რამდენიმე ინსტრუმენტს კანონის უზენაესობისა და ევროპული ღირებულებების დაცვის მონიტორინგისთვის,რასაც ევროპარლამენთში უმრავლესობამ მხარი დაუჭირა. შიმეჩკა ამტკიცებდა, რომ ევროკავშირმა უფრო მეტი უნდა გააკეთოს ევროკავშირის დაფინანსების ბოროტად გამოყენების წინააღმდეგ საბრძოლველად და დაწერა: „ჩვენ ვიხდით,რათა წვდომა გვქონდეს ბაზარზე, თქვენ თავისუფლად შეგიძლიათ ბოროტად გამოიყენოთ თანხები — ეს უნდა დასრულდეს“. 2022 წლის 7 მაისს იგი აირჩიეს პროგრესული სლოვაკეთის პარტიის თავმჯდომარედ, მან შეცვალა ირენა ბიჰარიოვა მიიღო რა 152 ხმა შესაძლო 156 ხმიდან.

2023 წლის 30 სექტემბრის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების მიხედვით, „პროგრესულმა სლოვაკეთმა“ 32 მანდატი მიიღო. 16 ოქტომბერს შიმეჩკამ დატოვა ევროპარლამენტის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი, ხოლო 24 ოქტომბერს დატოვა ევროპარლამენტი.

## პირადი ცხოვრება
ცხოვრობს ბრატისლავაში თავის პარტნიორ, მოცეკვავე სონა ფერიენჩიკოვასთან (დ. 1987) და მათ ქალიშვილ ტანიასთან ერთად (დ. 2020 წ).

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსები
კატეგორია:სლოვაკი ჟურნალისტები
კატეგორია:სლოვაკი ევროპარლამენტის დეპუტატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თბოელექტრული გენერატორი

მინი|თბოელექტრული გენერატორის მუშაობის სქემა
**თბოელექტრული გენერატორი**, *თბოელექტრული გარდამქმნელი* — მოწყობილობა, რომელიც თბურ ენერგიას უშუალოდ გარდაქმნის ელექტროენერგიად. თბოელექტრული გენერატორის მოქმედება ემყარება ზეემბეკის ეფექტს (არაერთგვაროვანი ნახევარგამტარების ან გამტარების წრედში მისი უბნების სხვადასხვა ტემპერატურამდე T_1 და T_0 გახურებისას წამოიქმნება თერმო ელექტრო მამოძრავებელი ძალა, E_T).

:E_T=\alpha(T_1-T_0),

სადაც \alpha არის თერმოემძ-ს კოეფიციენტი, რომელიც დამოკიდებულია მასალაზე. თბოელექტრული გენერატორი მოიცავს თბური ენერგიის წყაროს, თერმოელემენტებს, დენგამტარ წრედებსა და სითბოს არინების მოწყობილობას (რადიატორს). თბური ენერგიის წყაროა ბირთვული რეაქციები, წვის ქიმიური რეაქციები და მზე. თანამედროვე თბოელექტრული გენერატორებში იყენებენ მიმდევრობით შეერთებულ თბობატარეებად გაერთიანებულ ნახევარგამტარიან თერმოელემენტებს. თერმოელემენტი შედგება n და p გამტარობის ნახევარგამტარული ღეროებისა და ელექტრული სიმძლავრის ასართმევად განკუთვნილი ლითონის ფირფიტებისაგან. 350-600 K ტემპერატურის ინტერვალში თერმოელემენტის ყველაზე ეფექტური მასალაა მყარი ხსნარები Bi2Te3-Bi2Se3 (n-ტიპი) და Bi2Te3-Sb2Se3 (p-ტიპი). უფრო მაღალი ტემპერატურისათვის იყენებენ ნაერთებს: PbTe, PbSe, AgSbTe2, GeTe და მათ საფუძველზე დამზადებულ მყარ ხსნარებს. XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში ლითონის შენადნობთა საფუძველზე დამზადებული თბოელექტრული გენერატორის პირველი მოდელების მქკ ნაკლები იყო 1%-ზე. ნახევარგამტარიანი თბოელემენტებით აგებული თბოელექტრული გენერატორის მქკ კი T_1-T_0=400 K ტემპერატურაზე უდრის 8-10%, ხოლო T_1-T_0=1000 K (როცა T_0=300 K) ტემპერატურაზე 15-18%-ს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტროგენერატორები
ანუშ ბაბაჯანიანი

**ანუშ ბაბაჯანიანი** (; დ. 23 ოქტომბერი,1983, ერევანი) — სომეხი ფოტოჟურნალისტი და ქალთა ფოტოკოლექტივის 4Plus-ის დამფუძნებელი. ის ყველაზე მეტად ცნობილია კავკასიის კონფლიქტურ ზონებში ცხოვრების ამსახველი ფოტოდოკუმენტებით.

## ბიოგრაფია
ანუშ ბაბაჯანიანი სწავლობდა კავკასიის მასობრივი ინფორმაციის ინსტიტუტში. 2005 წელს ბაბაჯანიანმა დაამთავრა World Press Photo ფოტოგრაფიის კურსი, რომელიც ორგანიზებული იყო რუბენ მანგასარიანის მიერ. 2006 წელს დაამთავრა ბულგარეთის ამერიკული უნივერსიტეტი მასობრივი კომუნიკაციების სპეციალობის განხრით.

## კარიერა
სკოლის დამთავრების შემდეგ ბაბაჯანიანი მუშაობდა სომხეთში BBC-ის მონიტორინგის სამსახურში კონტრაქტორად, რის შემდეგაც იგი გახდა თავისუფალი ფოტოჟურნალისტი.

2016 წელს ბაბაჯანიანმა დაიწყო პროექტი სირიელი სომხების გამოცდილების ფოტოდოკუმენტაციისთვის, რომლებიც სირიის სამოქალაქო ომიდან გაიქცნენ ერევანში. მიუხედავად იმისა, რომ სომხეთის მთავრობამ სწრაფი ზომები მიიღო ლტოლვილებისთვის მოქალაქეობის მინიჭების მიზნით, მათი ეკონომიკური მდგომარეობა კვლავ სახიფათო იყო: არ იყო სამუშაო, ასევე არ იყო საკმარისი ოფიციალური საცხოვრებელი სახლები. ბაბაჯანიანის ფოტოები ასახავს ლტოლვილთა საშინაო ცხოვრებას. კერძოდ, მან აჩვენა მნიშვნელოვანი არტეფაქტები, რომლებიც მათ თან მოიტანეს წარსული ცხოვრების გასახსენებლად. ჯონ სტანმეიერთან და სერა აკჩანთან ერთად მან წამოიწყო Bridging Stories, ფოტოგრაფიის სასწავლო პროგრამა თურქებისა და სომხებისთვის, რათა გადაეღო მათი ყოველდღიური ცხოვრება,გაეზიარებინა ისინი ინსტაგრამზე და ამით ხელი შეეწყოთ ხალხებს შორის ურთიერთპატივისცემისთვის.

2017 წელს ბაბაჯანიანი მოგზაურობს  კოტ დ'ივუარში,სადაც დოკუმენტალურად ასახა ხალხის რწმენა ტყუპების მისტიკური ძალების შესახებ. ერთნაირად ჩაცმული დები და ძმები დახეტიალობდნენ მეჩეთებში და გამვლელები მათ ფულს აძლევდნენ კურთხევის სანაცვლოდ. ფოტოების სერია გამოიფინა აბიჯანიში. იგი ასევე გამოჩნდა ლევისონ ვუდის სატელევიზიო გადაცემაში „რუსეთიდან ირანში“, სადაც წამყვანი ამოგზაურა მთიან ყარაბაღში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:სომეხი ფოტოგრაფები
კატეგორია:სომეხი ჟურნალისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
სინქრონული ელექტროძრავა

**სინქრონული ელექტროძრავა** — სინქრონული ელექტრული მანქანა, რომელიც მუშაობს ძრავას რეჟიმით. სინქრონული ელექტროძრავის სტატორს აქვს მრავალფაზიანი (უმეტესად სამფაზიანი ღუზის გრაგნილი). როტორზე მდებარეობს აგზნების გრაგნილი, რომელსაც იმდენივე პოლუსი აქვს, რამდენიც სტატორის გრაგნილს. სტატორის გრაგნილს უერთებენ ცვლადიდ ენის ქსელს, როტორის გრაგნილს კი (სინქრონული ელექტროძრავას უმრავლეს კონსტრუქციაში) — მუდმივი დენის წყაროს. სინქრონული ელექტროძრავის აღსაგზნებად იყენებენ მუდმივი დენის გენერატორებს ან ტირისტორულ გამმრთველებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ ძრავის მუშაობის უფრო მაღალ (ელექტრომანქანურ ამგზნებებთან შედარებით) საიმედოობას. მცირე სიმძლავრის (2 კვტ-მდე) სინქრონული ელექტროძრავას ზოგჯერ აღაგზნებენ მუდმივი მაგნიტით ან სტატორის რეაქტიული დენით. სინქრონული ელექტროძრავის ამუშავება შეიძლება სამნაირად: დამხამრე ძრავას მეშვეობით, სიხშირულად და ასინქრონულად (ყველაზე გავრცელებული). 

ასინქრონული ელექტროძრავასაგან განსხვავებით, სინქრონული ელექტროძრავას შეუძლია მოცემული დატვირთვის დროს იმუშაოს სხვადასხვა სიმძლავრის კოეფიციენტით (\cos\phi). აღგზნების დენის გაზრდისას სიმძლავრის კოეფიციენტი იზრდება და ამ დენის გარკვეული მნიშვნელობის დროს უტოლდება 1-ს. აგზნების დენის სიდიდის შესაბამისად რეაქტიული სიმძლავრე შეიძლება გადაეცეს ქსელს (გადამეტაგზნება) ან მოხმარებულ იქნეს ქსელიდან (უკმარაგზნება). სინქრონული ელექტროძრავას იყენებენ ისეთ ელექტროამძრავებში , რომლებიც არ საჭიროებენ ბრუნვის სიხშირის რეგულირებას, მაშინ როცა ძრავას ლილვზე არაა მნიშვნელოვანი გადამეტვირთვა (მაგალითად, ტუმბოს, კომპრესორის, ვენტილატორისა და მისთა ასამუშავებლად).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ელექტროძრავები
აკაკი დავითიანი

**აკაკი დავითიანი** (დ. 26 ივნისი, 1924, სოფ. ლახამულა, ახლანდ. მესტიის მუნიციპალიტეტი, — გ. 15 მარტი, 1980, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, პედაგოგი. ფილოლოგიის მეცნიერების დოქტორი (1970), პროფესორი (1971).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი (1947). იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტის (ენიმკი) ქართველურ ენათა განყოფილების უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი (1947–1948), მასწავლებელი მესტიის რაიონისა და თბილისის სკოლებში (1948–1954), ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენის კათედრის უფროსი მასწავლებელი (1954–1956), საქართველოს ი. გოგებაშვილის სახელობის პედაგოგიურ მეცნიერებათა სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის უფროსი მეცნნიერ თანამშრომელი (1955–1960), თბილისის ა. პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენის კათედრის თანამშრომელი (1960 წლიდან). აქვს შრომები ქართილი ენის სტრუქტურისა და სკოლაში მისი სწავლების მეთოდიკის საკითხებს. იყო სახელმძღვანელოების ავტორი და თანაავტორი.
## ბიბლიოგრაფია
* ქართული ენის სწავლების მეთოდიკა, თბ., 1966.
* ქართული ენის სინტაქსი, თბ., 1973.
* პრაქტიკული ვარჯიშობა ქართულ ენაში, თბ., 1977.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
ვლადიმერ ცხოვრებაშვილი

**ვლადიმერ გედევანის ძე ცხოვრებაშვილი** (დ. 1905, სოფელი ბუღაური, გორის მაზრა, ტფილისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 12 ოქტომბერი, 1976, თბილისი, საქართველოს სსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოხელე. სკკპ წევრი 1926 წლიდან.

## ბიოგრაფია
1916 წლიდან ცხოვრობდა და სწავლობდა დაბა სურამში, სადაც 1919-1920 წლებში მონაწილეობდა ადგილზე მოქმედი ბოლშევიკური პარტიზანული რაზმის ბრძოლებში. 1921 წელს შევიდა კომკავშირში. 1924 წელს დაამთავრა გორის სამაზრო პარტიული სკოლა. 1924-1931 წლებში იმყოფებოდა ხელმძღვანელ კომკავშირულ სამუშაოზეა. 1932-1938 წლებში აირჩიეს საქართველოს კპ (ბ) ბორჯომის რაიკომის მდივნად, საქართველოს კპ (ბ) თბილისის ორგანიზაციის ლენინის რაიონის რაიკომის მდივნად, საქართველოს კპ (ბ) თბილისის კომიტეტის მდივნად. 1938-1949 წლებში მუშაობდა საქართველოს კპ (ბ) სამხრეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის პირველ მდივნად. 1949 წლის იაანვარში საქართველოს კპ (ბ) ცკ-ის მდივნად. 

1946 წელს ვ. ცხოვრებაშვილმა დაამთავრა საკავშირო დაუსწრებელი იურიდიული ინსტიტუტი. 1951-1953 წლებში მუშაობდა საქართველოს კპ ცკ-ის მდივნად, ცკ-ის მეორე მდივნად, საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავჯდომარედ. 1954-1964 წლებში მუშაობდა ხელმძრვანელ სამეურნეო სამუშაოზე, ხოლო 1965 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო საქართველოს სსრ-ის მინისტრთა საბჭოს უფროსი რეფერენტი.

იყო სსრ კავშირის I-III მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოვებული იყო ლენინის ორდენით, სამამულო ომის პირველი და მეორე ხარისხის ორდენებით, შრომის წითელი დროში ორდენითა და მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
*გაზ. „კომუნისტი“, №243 (16673), 15 ოქტომბერი, 1976
*გაზ. „კომუნისტი“, №244 (16674), 16 ოქტომბერი, 1976
*1951 წლის საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს კანდიდატის საარჩევნო პლაკატი
*Цховребашвили (Цховребадзе) Владимир Гедеванович

კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის თავმჯდომარეები
არჩილ დავითიანი

**არჩილ ივანეს ძე დავითიანი** (დ. 27 დეკემბერი, 1917, სურამი, — გ. 30 იანვარი, 1987, თბილისი) — საქართველოში მოღვაწე პუბლიცისტი, მთარგმნელი, ეროვნებით სომეხი.

მისი პირველი წერილი 1937 წელს ჟურნალ „ოქტომბერში" გამოქვეყნდა. დავითიანმა ქართულ ენაზე თარგმნა ა. შირვანზადეს, მურაცანის, რაფის, ნარ-დოსის, ჰ. თუმანიანის, ს. ზორიანის, რ. ქოჩარის, გ. მაჰარის, ს. ხანზადიანის, ბ. სეირანიანის და სხვა სომეხი კლასიკოსებისა და თანამედროვე მწერლების თხზულებანი. სომხურ ენაზე თარგმნა (ბ. სეირანიანთან ერთად) ნოდარ დუმბაძის ნაწარმოებები.
## ბიბლიოგრაფია
* კონსტანტინე გამსახურდია და სომხეთი (ავტორი). - თბილისი, 1987.
* თეატრალური მეგობრობის ფურცლები : ქართულ-სომხური თეატრალური ურთიერთობა (ავტორი). - თბილისი, ხელოვნება, 1984.
* მეგობრობის მერიდიანებზე : წერილების კრებული (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1977.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული   1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1987
კატეგორია:სომეხი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
მურმან დავითაძე

**მურმან იუსუფის ძე დავითაძე**  (დ. 1 სექტემბერი, 1943, სოფ. ტბეთი, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ბიოლოგი. ბიოლოგიის მეცნიერების დოქტორი (1998), პროფესორი (2000).

დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის ბათუმის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიოლოგიურ-გეოგრაფიული ფაკულტეტი (1968). 1968–1985 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბათუმის ბოტანიკურ ბაღში, 1985–1989 წლებში — ეკონომიკის, დაგეგმვისა და მართვის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ბუნებრივი რესურსებისა და გარემოს დაცვის სექტორის გამგედ. 1995–2006 წლებში იყო შოთა რუსთაველის სახელობის ბათუმის უნივერსიტეტის ბოტანიკის კათედრის გამგე, 2006 წლიდან არის ამავე უნივერსიტეტის ბიოლოგიის დეპარტამენტის სრული პროფესორი.

დავითაძის კვლევის საგანია აჭარის ადვენტურ მცენარეთა ფლორისტიკული და ბიომორფოლოიგური ანალიზი, ადაპტაციისა და განსახლების თავისებურებანი; სამხრეთ კოლხეთის — აჭარის ბუნების ღირსშესანიშნაობის პოპულარიზაცია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები
დაიჯესტი

**დაიჯესტი** ( – მოკლე მონათხრობი, რეზიუმე <  – დაყოფა) — პუბლიკაცია, კონკრეტული ტექსტიდან ადაპტირებული ან ამოკრებილი მასალების შენარჩევი, რომელშიც მოკლედაა გადმოცემული ამ ტექსტის შინაარსი; ასევე კრებული, რომელიც შეიცავს სხვა გამოცემებიდან გადმობეჭდილ (ხშირად შემოკლებული სახით) საინტერესო მასალას. დაიჯესტი უხშირესად თემატური ხასიათისაა და გამოიყენება ამა თუ იმ თემატიკის ირგვლივ გაერთიანებულ მთავარ სიახლეთა გასაცნობად.

სიტყვა „დაიჯესტი" გვხდება მთელი რიგი გამოცემების დასათაურებაში, რომლებიც სხვა წყაროებიდან მასალების (როგორც წესი, შემცირებული და სისტემატიზებული სახით) გადმობეჭდვაზე სპეციალიზდება. ამგვარ გამოცემათა რიგს მიეკუთვნება ამერიკული ყოველთვიური ლიტერატურულ-პოლიტიკური ჟურნალი „რიდერს დაიჯესტი" („Reader’s Digest“). ხშირად გვხვდება ამ ტიპის გამოცემები ქართულ ინტერნეტსივრცეში; მათ შორისაა  საქართველოს პარლამენტისა და სხვადასხვა სამინისტროს საინფორმაციო ინტერნეტ-გამოშვებები.

თანამედროვე დაიჯესტების მსგავსი პერიოდული გამოცემები ჯერ კიდევ XVII–XVIII საუკუნეებში გავრცელდა, თუმცა სიტყვა „დაიჯესტის" ნაცვლად გამოიყენებოდა მსგავსი შინაარსიის სხვა სახელწოდებები (მაგ: Extract, „ამონარიდები“; Anmerkungen, „შენიშვნები“ და სხვ.) ქართულ ენაში ტერმინი „დაიჯესტი" 1980-იანი წლებიდან დამკვიდრდა და დღემდე ფართოდ გამოიყენება. სხვა ენებში მისი მნიშვნელობა უტოლდება „პრესის მიმოხილვის" ცნებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პრესა
კიდეგანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კიდეგანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კიდეგანი — კავკასიონის ქედი, დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* კიდეგანი — კავკასიონის მყინვარი, დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* კიდეგანისმაღალი — მთა კავკასიონზე, დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
დამატებული ღირებულება

**დამატებული ღირებულება** — ეკონომიკური მაჩვენებელი, ღირებულების ნამატი, რომელიც იქმნება საქონლის, სამუშაოს და მომსახურების წარმოების ყოველ კონკრეტულ პროცესში და გამოხატავს სხვაობას წარმოებული საქონლისა და მომსახურების ღირებულებასა და შუალედური მოხმარების (შრომის ანაზღაურების, მატერიალური დანახარჯების, საამორტიზაციო ანარიცხების, ზედნადები დანახარჯების და სხვ.) ღირებულებას შორის. 

დამატებული ღირებულების (დ. ღ.) გაანგარიშება ხდება მწარმოებლის, დარგის და მთელი ქვეყნის მასშტაბით. მწარმოებლის დონეზე დ. ღ. სიდიდე წარმოადგენს სხვაობას გაყიდული პროდუქციის ღირებულებასა და მისი წარმოებისათვის ნაყიდი და გამოყენებული მასალების ღირებულებას შორის. დარგის დონეზე დ. ღ. ტოლია დარგის მიერ გაყიდული პროდუქციისა და ყველა შუალედური (საქონლის წარმოების ყველა წინა ეტაპზე შექმნილი ღირებულება) საქონლის ღირებულებათა სხვაობისა. ყველა საწარმოს მიერ შექმნილი დ. ღ-ის ჯამი შეადგენს ქვეყნის მასშტაბით შექმნილ დ. ღ-ს, რომელსაც უწოდებენ ეროვნულ შემოსავალს. 

დ. ღ-ის გაანგარიშება იძლევა საშუალებას, თავიდან იქნეს აცილებული საწარმოთა მთლიანი გამოშვების (პროდუქციისა და მომსახურების) ღირებულებაში ორმაგი აღრიცხვა. გამომდინარე აქედან, დაბეგვრის ბაზად იყენებენ დ. ღ-ის მოცულობას. საქართველოში დ. ღ-ის გაანგარიშება და პრაქტიკული გამოყენება დაიწყო 1992 წლიდან, როდესაც შემოიღეს დ. ღ-ის გადასახადი. 

## ლიტერატურა
* ბასარია რ., მესხია ი., ეკონომიკური თეორიის საფუძვლები, თბ., 1996.
* ეკონომიკური თეორია, გ. ადეიშვილისა და რ. ასათიანის რედ., თბ., 1998.
* ჩიქავა ლ., ეკონომიკური თეორიის მოკლე კურსი, თბ., 1997.
* 

კატეგორია:ფინანსური ეკონომიკა
კატეგორია:ბიზნეს ტერმინები
დანამასტაკი

**დანამასტაკი** () — მარადმწვანე ორსახლიანი პატარა ხე ან ბუჩქი თუთუბოსებრთა ოჯახისა.

აქვს ორმაგფრთართული ფოთლები და მტევნებად შეკრებილი ყვავილები. გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის მშრალსა და ქვიან ფერდობებზე, მაკვისში. 

საქართველოში ბუნებრივად არ იზრდება. მოშენებულია და კარგად ხარობს თბილისის, ბათუმის და სოხუმის ბოტანიკურ ბაღებში. ნაყოფისაგან ხდიან ზეთს, რომელსაც იყენებენ საკვებად და ტექნიკაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თუთუბოსებრნი
შირინ თექელი

**შირინ თექელი** (  დ. 28 თებერვალი, 1944, ანკარა — გ. 13 ივნისი, 2017, ბოდრუმი, მუღლა) — ფემინისტი, აკადემიკოსი, მთარგმნელი, მწერალი, აქტივისტი და ფემინიზმის მეორე ტალღის ერთ-ერთი პიონერი თურქეთში.

## კარიერა
1961 წელს თექელი გაემგზავრა პარიზში, ისწავლა ფრანგული ენა და დაიწყო სწავლა სამართლის ფაკულტეტზე. შემდეგ მან შეიცვალა მიმართულება და პოლიტიკური მეცნიერებების შესწავლა გადაწყვიტა ლოზანის უნივერსიტეტში.

დისერტაციის დასრულების შემდეგ დაიწყო არჩევნებისთვის მზადება. იგი დაბრუნდა საფრანგეთში და 1979-1980 სასწავლო წელი სამეცნიერო კვლევების ეროვნულ ცენტრში კარტოგრაფიის შესწავლას დაახარჯა. ამ დროის განმავლობაში მან შეადგინა კომპიუტერულ მონაცემთა ბაზა თურქეთში არჩევნების შესახებ ყველა არსებულ ინფორმაციაზე დაყრდნობით და ქალაქის კვარტლებში შეისწავლა არჩევნების სოციოლოგია ჟან რეინჯერთან და მის გუნდთან ერთად. 1980-1981 წლებში ორგანიზება გაუკეთა  სემინარს პოლიტიკის სოციოლოგიაზე. 1982 წელს ქეთელის დისერტაცია წიგნის ფორმატში გამოიცა. სულ ქეთელმა გამოსცა 25 წიგნი ქალთა საკითხების შესახებ თურქულ ენაზე. ითვლება.ეს პერიოდი მან თავი მიუძღვნა თურქეთში ქალთა მდგომარეობის გაუმჯობესებას, ცნობიერების ამაღლების კამპანიებისა და საპროტესტო აქციების გზით. 1990-იან წლებს როგორც ის უწოდებს „ინსტიტუციონალიზაციის წლებს“ 

1987 წლის 17 მაისს სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, მონაწილეობა მიიღო პირველ ლეგალურ პროტესტში და თანამოაზრეებთან ერთად ითხოვდა ოჯახში ძალადობის შეწყვეტას.

## ჯილდოები
1996 წელს საფრანგეთის კულტურის სამინისტროს მიერ დაჯილდოვდა აკადემიური პალმის ორდენით.

## პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება
შირინ თექელი დაქორწინებული იყო ადვოკატ აჰმედ თექელზე, რომელიც ლოზანის უნივერსიტეტში სწავლის დროს გაიცნო. მათი ქორწინება 2010 წლამდე — აჰმედის გარდაიცვალებამდე გაგრძელდა. მეუღლის ხსოვნის საპატივსაცემოდ, შირინ თექელმა მისგან დარჩენილი მემკვიდრეობის დახმარებით  დააარსა შირინ-აჰმეთ თექელის ასოციაცია იურისტ ქალთა მხარდაჭერისთვის.

თექელი გარდაიცვალა თავის ტვინის სიმსივნით. მან საკუთარი ცხედარი გადასცა Cerrahpasa-ს მედიცინის ფაკულტეტს.

2017 წელს საბანჩის უნივერსიტეტის გენდერისა და ქალთა კვლევების ცენტრმა დააარსა შირინ თექელის ხსოვნისადმი მიძღვნილი „შირინ თექელის კვლევის ჯილდო“.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:თურქი აკადემიკოსები
კატეგორია:თურქი ფემინისტები
კატეგორია:თურქი მწერლები
კატეგორია:ანკარაში დაბადებულები
დანტე ალიგიერის საზოგადოება

**დანტე ალიგიერის საზოგადოება** () — საერთაშორისო იტალიური ასოციაცია, რომლის ძირითად მიზანს წარმოადგენს მსოფლიოში იტალიური ენისა და კულტურის პოპულარიზაცია. საზოგადოება ატარებს შუა საუკუნეების დიდი იტალიელი პოეტის დანტე ალიგიერის სახელს.

დანტე ალიგიერის საზოგადოება დაარსდა 1889 წელს იტალიელი მწერლის ჯოზუე კარდუჩის თაოსნობით. 1993 წელს მიღებული დებულების თანახმად, საზოგადოების საქმიანობა გასცდა იტალიის ფარგლებს და მიენიჭა არასამთავრობო-არაკომერციული საერთაშორისო ასოციაციის სტატუსი. იტალიის საგარეო საქმეთა სამინისტროსთან 1993 წელს დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, დანტე ალიგიერის საზოგადოება გასცემს იტალიური ენის კომპეტენციის დამადასტურებელ საერთაშორისო სერტიფიკატს „PLIDA" (Progetto Lingua Italiana Dante Alighieri). 

დანტე ალიგიერის საზოგადოების სათავო ოფისი მდებარეობს რომში, მსოფლიოს ყველა კონტინენტზე კი გახსნილია საზოგადოების 500-მდე საზღვარგარეთული კომიტეტი. თბილისის კომიტეტი დაარსდა 2007 წელს. ის მჭიდროდ თანამშრომლობს განათლებისა და კულტურის სფეროში მოღვაწე ადგილობრივ და ევროპულ ინსტიტუტებთან. კომიტეტთან ფუნქციონირებს აგრეთვე PLIDA-ს სასერტიფიკაციო ცენტრი. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* დანტე ალიგიერის საზოგადოების ვებგვერდი
## სქოლიო
კატეგორია:საგანმანათლებლო ორგანიზაციები
კატეგორია:იტალიის ორგანიზაციები
კატეგორია:კულტურული ორგანიზაციები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
დამმუშავებელი მრეწველობა

**დამმუშავებელი მრეწველობა** — მრეწველობის დარგები, რომლებიც ამუშავებენ და/ან გადაამუშავებენ სამრეწველო და სასოფლო-სამეურნეო ნედლეულს.

დამმუშავებელი მრეწველობას განეკუთვნება საკვები პროდუქტებისა და სასმელების, ტექსტილის, ტანსაცმლის, ტყავის, ფეხსაცმლის, მერქნისა და ხის ნაწარმის, ქაღალდის, ქიმიური, ლითონის, მანქანებისა და მოწყობილობების, მეტალურგიული და სხვათა წარმოება. 
## დამმუშავებელი მრეწველობა საქართველოში 
დამმუშავებელი დარგების წილი მთლიანად საქართველოს მრეწველობაში შეადგენს საწარმოთა რაოდენობის 94,5%-ს, წარმოებული პროდუქციის ღირებულების 76,8%-ს, დასაქმებულთა რიცხოვნობის 73,4%-ს და ძირითადი კაპიტალის 41,0%-ს (2010 წ.).

საქართველოს დამმუშავებელი მრეწველობის შიდა დარგობრივ სტრუქტურაში წამყვანია საკვები პროდუქტებისა (მათ შორის სასმელების) და თამბაქოს წარმოება. 2010 წლის მონაცემებით, მასზე მოდის დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის 41,8%, მეტალურგიულ მრეწველობაზე — 24,1%, ქიმიურ წარმოებაზე — 8,9%, არალითონური მინერ. ნაკეთობების წარმოებაზე — 9,0%, ქაღალდის მრეწველობასა და საგამომცემლო საქმიანობაზე — 4,1% და ა. შ.

2004–2010 წლებში საქართველოს დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის წარმოება გაიზარდა 224,3%-ით, რაც მნიშვნელოვნად მეტია მთელი მრეწველობის საშუალო ანალოგიურ მაჩვენებელზე (176,5%). დამმუშავებელი მრეწველობის ცალკეული ქვედარგებიდან ზრდის შედარებით მაღალი ტემპით გამოირჩევა საკვები პროდუქტებისა და თამბაქოს, არალითონური მინერალური ნაკეთობების, ქიმიური პროდუქციის, რეზინისა და პლასტმასის და სხვათა წარმოება. შემცირდა კოქსისა და ნავთობპროდუქტების წარმოება, არადამაკმაყოფილებელია ტყავის, ტყავის ნაწარმისა და ფეხსაცმლის წარმოების მასშტაბები და სხვ.

დამმუშავებელი მრეწველობის პროდუქციის ძირითად ნაწილს აწარმოებენ თბილისში, მისი უმეტესი ნაწილი მოდის კერძო სექტორზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეკონომიკის დარგები
მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული

**მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული** — საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის სისტემაში ადმინისტრაციული ერთეული თვითმმართველი ერთეულის — მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში. მუნიციპალიტეტი შეიძლება დაიყოს ადმინისტრაციულ ერთეულებად მართვის ოპტიმიზაციის მიზნით.

ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორია განისაზღვრება მუნიციპალიტეტის ტიპის მიხედვით. თვითმმართველ თემში ადმინისტრაციული ერთეულის ტერიტორია ერთი ან რამდენიმე დასახლების (მაგ., სოფლის) ტერიტორიას ემთხვევა, თვითმმართველ ქალაქში კი ის დასახლების ნაწილია. საქართველოს დედაქალაქის — თბილისის ადმინისტრაციული ერთეულია რაიონი.

ადგილობრივი თვითმმართველობის მოქმედი კოდექსის მიხედვით მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეულის შექმნისა და გაუქმების, აგრეთვე თვითმმართველი ქალაქის ადმინისტრაციული ერთეულის საზღვრების შეცვლის შესახებ გადაწყვეტილებებს მუნიციპალიტეტის მერის ან მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრთა არანაკლებ ერთი მესამედის წარდგინებით, სრული შემადგენლობის უმრავლესობით, დადგენილებით იღებს მუნიციპალიტეტის საკრებულო.

ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ 2014 წლამდე მოქმედი ორგანული კანონის მიხედვით ადმინისტრაციული ერთეული იყო თვითმმართველი ერთეულის (მუნიციპალიტეტის) ნაწილი, სადაც იქმნებოდა ადგილობრივი თვითმმართველობის ტერიტორიული ორგანო. ის შეიძლებოდა ყოფილიყო დასახლება (სოფელი, დაბა, ქალაქი), დასახლებათა გაერთიანება (თემი) ან დასახლების ნაწილი (უბანი).

## იხილეთ აგრეთვე
*თემი

## ლიტერატურა
* საქართველოს ორგანული კანონი — ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი №1958-IIს, 5 თებერვალი, 2014.
* საქართველოს ორგანული კანონი ადგილობრივი თვითმმართველობის შესახებ №2304, 9 იანვარი, 2006.

კატეგორია:საქართველოს ტერიტორიული მოწყობა
სოკოს ფეხი

[მინი|220პქ|[შხამასოკო]]
**ფეხი** () — სოკოს ნაყოფსხეულის შემადგენელი ნაწილი. სოკო, რომელიც მერქანზე იზრდება შეუძლია წარმოქმნას მჯდომარე ნაყოფსხეული ფეხის გარეშე ან მოკლე გვერდითი ფეხი. 

ფეხის ქვედა ნაწილი ემაგრება სუბსტრატზე. სუბსტრატის ტიპი დამოკიდებულია მოცემული სოკოს სახეობის ეკოლოგიურ მახასიათებლებზე. როგორც წესი განარჩევენ სამი ტიპის სუბსტრატს: **ნიადაგი**, **ტყის ჩამონაცვენი**, **მერქანი**.

ნიადაგის სოკოები ხშირად მიკოროზას ქმნიან გარკვეული სახეობის ხეებთან, ან ზოგჯერ ბალახოვან მცენარებთან. არსებობენ ნიადაგის საპროტროფებიც, რომლებიც იზრდებიან მკვდარ მერქანზე. სახეობები, რომელებიც ცოცხალ ხეებზე იზრდებიან, პარაზიტები ეწოდებათ. ზოგიერთი სახეობა, მაგალითად, როგორიცაა *Pseudoboletus parasiticus* პარაზიტირებს *Scleroderma citrinum*-ის ნაყოფსხეულზე; *Strobilurus esculentus* — ნაძვის გირჩებზე, ზოგიერთი პანაელუსი — ნაკელის გროვებზე, (კოპროფილური სოკოები).

ფეხის ფორმები შეიძლება იყოს; მორგვისებრი, გამობერილი, ძირში გამსხვილებული, ცილინდრული, ფეხფესვიანი, კონუსური, თითისტარისებრი და ცილინდრული, ძირში ბოლქვით.

ზედაპირი შესაძლოა იყოს: გლუვი, მშრალი (ხრაშუნა სოკოები) ან ლორწოვანი (*Hygrocybe psittacina*), ხავერდოვანი (ზამთრის სოკო), მუარული სურათი (არათანაბარი ნათელი და უფრო მუქი ზონების მონაცვლეობა) (შხამასოკო), ბადისებრი ფაქტურა/სურათი (დათვისსოკო, ნაღველა სოკო), ქერცლოვანი (ვერხვისძირა, არყისძირა), დაღარული (ფეხწიბოიანი მიცენა).

## ლიტერატურა 
*
*Вавриш П.О., Горовой Л.Ф. Грибы в лесу и на столе. — К.: „Урожай“, 1993. — С. 44. — 208 с. — ISBN 5-337-00728-9.
*Грюнерт Г. Грибы : пер. с нем. — М. : Астрель ; АСТ, 2001. — С. 12—13. —. — ISBN 5-17-006175-7. Грибы: Справочник / Пер. с итал. Ф. Двин. — М.: *„Астрель“, „АСТ“, 2001. — С. 11. — 304 с. — ISBN 5-17-009961-4.

კატეგორია:სოკოების მორფოლოგია
ვასილ ლუკაშიკი

**ვასილ ლუკაშიკი** (  *;*  დ.11 აგვისტო, 1911, სოკოლსკის ოლქი, გროდნოს პროვინცია, ლიტვის გენერალური--საგუბერნიო, რუსეთის იმპერია &nbsp;— გ. 17 მარტი,  1975, გუსტავსბერგი, შვედეთი)&nbsp;—  ბელარუსის პოლიტიკური და კულტურული მოღვაწე, გამომცემელი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ბიალისტოკის ბურგომასტერი. შვედეთში ბელარუსის დიასპორის აქტიური წარმომადგენელი. 

## ბიოგრაფია 
### ბავშვობა 
ვასილ ლუკაშიკი დაიბადა 1911 წლის 11 აგვისტოს  ბელორუსის სახალხო რესპუბლიკის მორიგი წლისთავის წინა დღეს.

ლუკაშიკის გარდაცვალების შემდეგ „ბელარუსულმა საზოგადოებამ “ ფაქტობრივად შეწყვიტა არსებობა. 1995 წელს შვედეთში დაიწყო მუშაობა ახალმა ბელარუსულმა გაერთიანება  „ბელარუსმა“ *(Sw. Vitrysland)*, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ცნობილი შვედი ფოტოჟურნალისტი მარია სედერბერგი — ბელარუსული მოძრაობისა და ბელორუსული კულტურის აქტივისტი.

## ლიტერატურა 
* ცასოპისი (ბიალისტოკი). 1995 წ. No11;
* ანდრეი კატლიაჩუკი . შვედები ბელარუსების ისტორიასა და კულტურაში. მინსკი, 2002, 296 გვ. ISBN 985-6599-58-X .

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 11 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:პოლიტიკოსები ეროვნების მიხედვით
კატალინ ჩეჰ

**კატალინ ჩეჰ** (დ. 1988 წლის 29 ივნისი) — კანადაში დაბადებული უნგრელი ექიმი და პოლიტიკოსი. 2019 წლის საპარლამენტო არჩევნებში, იგი აირჩიეს „მომენტუმის მოძრაობის“ (ევროპული განახლების პარტიული ჯგუფის ნაწილი) წარმომადგენლად ევროპარლამენტში. 

## ადრეული ცხოვრება და კარიერა 
კატალინ ჩეჰ-ი დაიბადა 1988 წლის 29 ივნისს მონრეალში (კვებეკი, კანადა). კატალინმა სწავლა დაიწყო ტოლდი ფერენცის საშუალო სკოლაში, რომელიც მდებარეობს უნგრეთში, კერძოდ, ბუდაპეშტში, ხოლო უმაღლესი განათლება მიიღო სემელვეისის უნივერსიტეტში. 2015 წელს, კატალინმა მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი ჯანმრთელობის ეკონომიკის, პოლიტიკისა და სამართლის მიმართულებით როტერდამის ერასმუსის უნივერსიტეტში. იმავე წელს, ჩეჰმა, ცხრა სხვა წევრთან ერთად, დააფუძნა „მომენტუმის მოძრაობის“ ჯგუფი. 

2017 წლის მარტში „მომენტუმის მოძრაობა“ გახდა ცენტრისტული პოლიტიკური პარტია. პარტიამ ვერ შეძლო მოგება და ადგილის მოპოვება პარლამენტში, ამიტომ მმართველი საბჭო (მათ შორის, ჩეჰ-ი) გადადგა.

## ევროპარლამენტი 
ჩეჰმა წარადგინა საკუთარი კანდიდატურა „მომენტუმის მოძრაობის“ სიიდან 2019 წლის ევროსაპარლამენტო არჩევნებში. მარგრეტე ვესტაგერის ხელმძღვანელობით, იგი, ასევე, იყო „ევროპის შვიდ ძლიერ გუნდს“ შორის, რომელიც ცენტრისტმა ლიბერალ-დემოკრატიულმა ალიანსმა არჩევნების წინ შეარჩია ევროკავშირის მხარდამჭერი, ლიბერალური კამპანიის მოწინავე პოზიციებისთვის.

ჩეჰ-ი პარტიის სიაში იყო პირველი და აირჩიეს ევროპარლამენტის ერთ-ერთ წევრად უნგრეთიდან (მეორე კანდიდატი იყო ანა დონატი). იგი ევროპული განახლების პოლიტიკური ჯგუფის რვა ვიცე-თავმჯდომარეს შორის ერთ-ერთი იყო. ჩეჰ-ი არის ინდუსტრიის, კვლევისა და ენერგეტიკის კომიტეტის წევრი (2019 წლიდან) და ადამიანის უფლებათა ქვეკომიტეტის წევრი (2000 წლიდან). 2021 წლიდან მოყოლებული, ჩეჰ-ი არის ევროპის მომავლის კონფერენციის საპარლამენტო დელეგაციის წევრი.

საკომიტეტო დავალებების გარდა, ჩეჰ-ი არის აშშ-სთან ურთიერთობების საპარლამენტო დელეგაციის ნაწილი. 2024 წლის მარტში, იგი მოხვდა ოც ევროპარლამენტარს შორის, რომელსაც მიენიჭა „ამომავალი ვარსკვლავის“ ჯილდო იმავე წლის ევროსაპარლამენტო დაჯილდოების ცერემონიალზე.

## პოლიტიკური პოზიციები 
2020 წელს, ჩეჰმა და ჰილდე ვოტმანსმა გამოაქვეყნეს ღია წერილი, რომელშიც ევროპული განახლების 23 წევრიანმა ჯგუფმა მოუწოდა ჯოზეფ ბორელს, დაეწესებინა სანქციები ჩინელი ლიდერებისა და ოფიციალური პირებისთვის, რომლებიც პასუხისმგებლები იყვნენ ადამიანის უფლებების დარღვევაზე სინძიანგის საგანმანათლებლო ბანაკებსა და ჰონგ-კონგში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სოლინის წმინდა პეტრესა და მოსეს ეკლესია

**სოლინის წმინდა პეტრესა და მოსეს ეკლესია** () — XI საუკუნის შუა პერიოდის რომაული არქიტექტურის ძეგლი ხორვატიის ქალაქ სოლინში. ძეგლი მდებარეობს მდინარე იადროს სანაპიროზე,  ანტიკური სალონას ერთ-ერთი ძველი სასაფლაოს ტერიტორიაზე.

აღნიშნული ეკლესია ითვლება ხორვატი მეფეების კორონაციის ადგილად, რადგან არსებობს დოკუმენტური მტკიცებულება იმისა, რომ 1075 წელს დმიტარ ზვონიმირს აქ დაადგა გვირგვინი პაპ გრიგოლ VII-ის ლეგატმა გებიზონმა.

## არქიტექტურა
სოლინის წმინდა პეტრესა და მოსეს ეკლესია ააგეს VI საუკუნის ადრეული ქრისტიანული ბაზილიკის ადგილზე, რომელსაც ჰქონდა ტრანსეპტი და დიდი აფსიდი, შიგნიდან და გარედან ნახევარწრიული. პირველი ეკლესიის ნაშთები დღემდე შემორჩენილია. არქეოლოგების მიერ ჩატარებული და სტრატიგრაფიაზე დაფუძნებული კვლევების მიხედვით ირკვევა,  რომ წინა ეკლესია დაიშალა ახალი საკათედრო  ეკლესიის აშენებამდე, რომელიც თითქმის მთლიანად შედგება ადრინდელი ეკლესიის არქიტექტურული ელემენტებისაგან.  რომელიც რომაული არქიტექტურის ტიპიური მახასიათებელია. ამასთან, აღმოსავლეთის კედელი ბრტყელი დარჩა, ხოლო კედლის სისქეში განლაგებული იყო სწორკუთხა ცენტრალური და ნახევარწრიული გვერდითი აფსიდები. ეს არქიტექტურული გადაწყვეტა მიანიშნებს რომაული შენობების წინარე პრაქტიკაზე. ნართექსში შემორჩენილია კიბის ნაშთები, შესაძლოა, ეკლესიას სამრეკლო ან დასავლეთით მიდგმული ნაგებობის ნაშთია.

მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესია დიდწილად შესწავლილი და შემონახულია, იგი კვლავ საფრთხის ქვეშაა იადროს წყლებისა და იქვე გამავალი გზის გამო.

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ეკლესიები
კატეგორია:ხორვატიის არქიტექტურა
კატეგორია:ხორვატიის არქეოლოგიური ძეგლები
სხეული (გეომეტრია)

**გეომეტრიული სხეული** — სივრცის ნებისმიერი არე თავისი საზღვრითურთ. ევკლიდეს „საწყისებში“ სხეული ეწოდება „იმას, რასაც აქვს სიგრძე, სიგანე და სიღრმე“. ელემენტარული გეომეტრიის სახელმძღვანელოებში განსაზღვრავენ, როგორც „სივრცის ნაწილს, შემოსაზღვრულს ყველა მხრიდან“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეომეტრიული სხეულები
დუბროვნიკის საკათედრო ტაძარი

**დუბროვნიკის საკათედრო ტაძარი** () — კათოლიკური ეკლესია ხორვატიის ქალაქ დუბროვნიკში. დუბროვნიკის დიოცეზის საკათედრო ტაძარი.

## ისტორია
ტაძარი ააგეს რამდენიმე ყოფილი ტაძრის, მათ შორის VII, X და XI საუკუნეების შენობების ადგილზე. ბაზილიკის მშენებლობა ნაწილობრივ დააფინანსა ინგლისის მეფემ რიჩარდ ლომგულმა. 1192 წელს რიჩარდი მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობიდან ბრუნდებოდა და კუნძულ ლოკრუმთან გემი ჩაეძირა. მეფე გადარჩა და სწორედ მაშინ დადო აღთქმა, რომ ტაძარს ააგებდა.
 
ეს შენობა განადგურდა 1667 წლის მიწისძვრის დროს.

მიწისძვრის შემდეგ დუბროვნიკის რესპუბლიკის სენატმა ახალი ტაძრის პროექტის შემუშავება არქიტექტორ ანდრეა ბუფალინის დაავალა. თავად სამშენებლო სამუშაოებს, რომელიც 30 წელი გაგრძელდა, ხელმძღვანელობდნენ ფრანჩესკო კორტეზე (1669-1670 წწ.), პაოლო ანდრეოტი (1671-1674 წწ.), პიერ ანტონიო ბაცი (1677-1678 წწ.) და ტომაზო ნაპოლი პალერმოდან (1689-1700). ამ უკანასკნელმა არაერთი მნიშვნელოვანი ცვლილება შეიტანა ბუფალინის თავდაპირველ გეგმაში. ტაძრის არქიტექტურა ეფუძნება იტალიური ბაროკოს ტრადიციებს. ტაძარი შედგება სამი ნავისა და სამი აფსიდისგან და ადგას დიდი ბაროკოს გუმბათი. დაზიანება ამჟამად აღდგენილია.

## ლიტერატურა
* *Dubrovnik, history, culture, art heritage* by Antun Travirka; Forum, Zadar, 2014; 
* The Cathedral Treasury
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის ეკლესიები
აბდილ ფრაშერი

**აბდილ ფრაშერი**(დ. 1 ივნისი, 1839. გ. 23 ოქტომბერი, 1892) — ოსმალური ალბანეთის სახელმწიფო მოხელე და პოლიტიკოსი, ოსმალეთის იმპერიის პირველი კონსტიტუციური ეპოქის დროს და ალბანეთის ეროვნული გამოღვიძების ერთ-ერთი პირველი, პოლიტიკური იდეოლოგი. მისი სიცოცხლის განმავლობაში ფრაშერი ცდილობდა ალბანელებში პატრიოტიზმი და ძლიერი იდენტობა დაენერგა, ალბანურენოვან განათლებასა და ლიტერატურაზე დაფუძნებული რეფორმის პროგრამის ხელშეწყობისას.

ის იყო პრიზენის ლიგის ერთ-ერთი ინიციატორი და გამოჩენილი ლიდერი. იგი გამორჩეული იყო როგორც პოლიტიკური პიროვნება, 1860-იანი წლებიდან. მან დააარსა სტამბოლში ალბანეთის უფლებების დაცვის ცენტრალური კომიტეტი. გარდა ამისა, იგი მსახურობდა იანას ვილაეტის არჩეულ წარმომადგენელად ოსმალეთის პარლამენტში პირველი კონსტიტუციური ეპოქის დროს, 1876–1877 წლებში. კომუნისტური რეჟიმის დროს იგი ალბანეთის გმირად გამოაცხადეს.

## ადრეული წლები 
აბდილ ფრაშერი დაიბადა 1839 წელს ჯანინას ვილაეთის სოფელ ფრაშერში, ბექთაში. რელიგიური კუთვნილების გამორჩეულ მუსლიმურ ოჯახში. შვილები იყვნენ და მათი მამობრივი ოჯახური ტრადიციების თანახმად, ისინი იყვნენ ტიმარის მფლობელების შთამომავლები, რომლებიც წარმოშობით ბერატის რეგიონიდან იყვნენ. წარმოშობით იმრაჰორ ილიას ბეისგან იყო, XV საუკუნის გამორჩეული ოსმალეთის ალბანელი სარდალი, კორჩის ტერიტორიიდან.

როგორც ნაიმ ფრაშერის და სამი ფრაშერის უფროსი ძმა, აბდილ ფრაშერმა ახალგაზრდობა 18 წლამდე გაატარა მშობლიურ სოფელში და შემდეგ გადავიდა იანინაში, სადაც 20 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ცხოვრობდა. მისი მამა, ჰალიტ ბეი ფრაშერი, იყო არარეგულარული არმიის მეთაური, რომელიც შედგებოდა ალბანური მილიციის კონტინგენტებისაგან. მისი სამხედრო სამსახური რუმელიას პროვინციის დაუსახლებელ ტერიტორიებზე წესრიგის დამყარება იყო, ძირითადად ალბანებით დასახლებულ ტერიტორიებზე. მას უწევდა პატრულირება ისეთ ადგილებში, როგორებიცაა ტოსკერია, გეგერია, ბოსნია და ჰერცეგოვინა, კოსოვო, მონტენეგრო, თესალია და მაკედონია, ბოლო ორი კი ხშირად ბერძნების აჯანყებების მსხვერპლი იყო. ამ ექსპედიციების დროს აბდილი იყო მამის სამხედრო კონტინგენტის ნაწილი და მსახურობდა ალბანეთის ჯარების კაპიტანად.

მისი მამა გარდაიცვალა 1859 წელს და აბდილის დაეკისრა ოჯახის უფროსის მოვალეობა, რადგან მისი ხუთი ძმიდან და ორი დიდან ყველა მასზე უმცროსი იყო. ორი წლის შემდეგ დედა გარდაეცვალა. ვინაიდან აბდლი ოჯახში ყველაზე უფროსი იყო,მას მოუწია ყოფილიყო ოჯახის მარჩენალი. ამ ტრაგედიის შემდეგ ოჯახი იანინაში გადავიდა. იგი დაინიშნა იოანინის სახლის კლერკად და გამგებლად, თავის ორ უმცროს ძმასთან ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Frashëri family tree

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1830-იანები
კატეგორია:დაბადებული 1839
კატეგორია:გარდაცვლილი 1890-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1892
კატეგორია:ალბანელი დიპლომატები
კატეგორია:ალბანეთის გმირები
მარგი ქმედების კოეფიციენტი

**მარგი ქმედების კოეფიციენტი**, ***მქკ*** — სისტემის (მოწყობილობის, მანქანის) ეფექტურობის მახასიათებელი ენერგიის გარდაქმნის ან გადაცემის თვალსაზრისით. განისაზღვრება სასარგებლოდ გამოყენებული ენერგიის შეფარდებით სისტემის მიერ მიღებულ ენერგიის ჯამურ რაოდენობასთან.

გამოისახება ფორმულით:
: \eta = \frac{A}{Q},
სადაც *А* — სასარგებლო მუშაობა (ენერგია), ხოლო *Q* — ჯამურად დახარჯული ენერგია.

თუ მქკ გამოსახულია პროცენტებში, მაშინ აღნიშნული ფორმულა შემდეგნაირად ჩაიწერება: 
: \eta = \frac{A}{Q}\times100\%.

მქკ-ს გამოსათვლელად ენერგიის სხვადასხვა სახეობასა და მექანიკურ მუშაობას გამოსახავენ ერთნაირი ერთეულებით, რომლებიც ემყარება სითბოს მექანიკურ ექვივალენტს და მისთ. ეს საშუალებას იძლევა ერთმანეთს შედარდეს და შეფასდეს სხვადასხვაგვარი სისტემა. 

მქკ ყოველთვის არის 1-ზე ნაკლები (გამოისახება წესიერი წილადით ან %-ით) და უგანზომილებო სიდიდეა. მაგალითად: თბოელექტროსადგურების მქკ 35-40%-ია, შიგაწვის ძრავებისა — 40-50%, დიდი სიმძლავრის გენერატორებისა და დინამომანქანებისა — 95%, ტრანსფორმატორებისა — 98%. თბურ ძრავებში ყველაზე დიდი მქკ აქვს კარნოს ციკლით მომუშავე ძრავას.

განასხვავებენ მანქანის ან მოწყობილობის ცალკეული ელემენტის (საფეხურის) მქკ-ს და სისტემაში ენერგიის გარდაქნათა მთელი ჯაჭვის მახასიათებელ მქკ-ს. სისტემის საერთო მქკ ტოლია კერძო ან საფეხურების მქკ-ების ნამრავლისა. 

ტექნიკურ ლიტერატურაში მქკ-ს ზოგჯერ ისეთნაირად განსაზღვრავენ, რომ იგი 1-ზე მეტია (მაგალითად თბური ტუმბოს შემთხვევაში). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:უგანზომილებო სიდიდეები
კატეგორია:ენერგოეფექტურობა
ყვითლოდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

** ყვითლოდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყვითლოდი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში;
* ყვითლოდი — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე, სვანეთის კავკასიონზე, მესტიის მუნიციპალიტეტში.
სტირლინგის ძრავა

280px|thumb|სტერლინგის β-ტიპის კონფიგურაციის კლასიკური ძრავის ანიმაცია, რომელშიც  სამუშაო და გამოსაძევებელის დგუშები აწყობილია ერთ ცილინდრში
**სტირლინგის ძრავა**, *გარეწვის ძრავა* — გარეწვის ძრავის ნაირსახეობა, რომელშიც ნივთიერების (სითხის ან აირის) ციკლური გათბობითა და გაგრილებით მიიღება წნევის პერიოდული ცვლილება, რაც შედეგად იძლევა სასარგებლო მექანიკურ მუშაობას.

მინი|მარცხნივ|რობერტ სტირლინგი
სახელწოდება „სტირლინგის ძრავა“ მომდინარეობს ინგლისელი გამომგონებლის რ. სტერლინგის სახელიდან. თავდაპირველად სტირლინგის ძრავა იყო ვეებერთელა და მძიმე, რის გამოც მისი გამოყენება შეუძლებელი იყო. თანამედროვე სტირლინგის ძრავა მუშაობს შეკრული რეგენერაციული — სტირლინგის ციკლით. 

სტირლინგის ძრავის მუშა სხეული — ჰელიუმი ან წყალბადი [წნევა 10-14 მეგპა (100-140 კგძ/სმ²)] — დახშულ სივრცეშია და მუშაობის პროცესში არ შეიცვლება, იცვლის მხოლოდ მოცულობას და გათბობისა და გაგრილებისას. რეგენერატორი ჰყოფს ამ სივრცეს ზედა (ცხელ) და ქვედა (ცივ) ზღუდედ. ზედა სიღრუეს სითბო მიეწოდება გამხურებლისაგან, ქვედა სიღრუიდან კი სითბოს არინება ხდება საცივარით, რომელშიც ცირკულირებს წყალი. სტირლინგის ძრავის ცილინდრში 2 დგუშია — სამუშაო და გამოსაძევებელი. ცხელი და ცივი სიღრუეებიერთმანეთს უერთდება არხებით, რომლებიც გადის გამხურებელზე, რეგენერატორსა და საცივარზე. სტირლინგის ძრავის სამუშაო ციკლი სრულდება 4 ტაქტად. თეორიულად სტირლინგის ძრავის მქკ სითბოს რეგენერაციის შედეგად შეიძლება გაუტოლდეს კარნოს ციკლით მომუშავე შიგაწვის ძრავის მქკ-ს, სინამდვილეში იგი მხოლოდ უახლოვდება დიზელის მქკ-ს. დგუშების უკუქცევით-წინსვლითი მოძრაობის გარდაქმნა ბრუნვითს მოძრაობად ხორციელდება რომბული მექანიზმით. დამუშავებულია მრავალცილინდრიანი მწკრივული ანუ V-ებრი ორმაგი მოქმედების სტირლინგის ძრავა, რომლის ყოველ ცილინდრში მხოლოდ 1 დგუშია (იგი უზრუნველყოფს მუშა სხეულის შეკუმშვას, გაფართოებას და გამოძევებას). სამშაო პროცესი სრულდება ერთდროულად დგუშის ორივე მხარეს მდებარე სიღრუეში. სტირლინგის ძრავაში საწვავი იწვის ფრქვევანებში (სანთურებში), რომელთა ალი მიმართულია გამხურებლის მილებისაკენ.

სტირლინგის ძრავა მუშაობს ნებისმიერი საწვავით და უხმაუროდ. იგი ძალზედ საიმედო და ეკონომიურია. მის ნაკლს წარმოადგენს მასა და გაბარიტები. რთულია სწრაფმავლობის გაზრდა, მართვა და რეგულირება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარეწვის ძრავები
ედუარდ კალვე

**ედუარდ კალვე** (; დ. 22 სექტემბერი, 1895, მარსელი — გ. 2 აპრილი, 1966, იქვე) — ფრანგი ფიზიკოს-ქიმიკოსი, მიკროკალორიმეტრიის დარგის სპეციალისტი, კალორიმეტრების კონსტრუქციის შემქმნელი. მიკროკალორიმეტრიისა და თერმოგენეზის ინსტიტუტის საპატიო პროფესორი და საპატიო დირექტორი. ფიზიკურ მეცნიერებათა ასოცირებული და ფიზიკურ მეცნიერებათა დოქტორი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Édouard Calvet (1895-1966)

კატეგორია:დაბადებული 22 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსები
მანოლის კალომირისი

**მანოლის კალომირისი** (; , სმირნა — გ. 3 აპრილი, 1962, ათენი) — ბერძენი კომპოზიტორი, ეროვნული საკომპოზიტორო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი; ათენის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1945).

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ათენსა და კონსტანტინოპოლში, 1901-1906 წლებში — კონსერვატორიაში, 1906-1910 წლებში ასწავლიდა ხარკოვის მუსიკალურ სასწავლებელში. 1911 წლიდან ათენის კონსერვატორიის „ელინიკონ ოდიონის“ პედაგოგი, 1919-1926 წლებში — დირექტორი. 1926 წელს ათენში დააარსა ეროვნული კონსერვატორია, რომლის უცვლელი დირექტორი იყო სიკვდილამდე. 1955-1957 წლებში იყო საბერძენეთის კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარე. კალომირისი თანამედროვე ბერძნული მუსიკალური სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მისმა ოპერამ „უფროსი ოსტატი“ (1915) საფუძველი ჩაუყარა ბერძნულ საოპერო ხელოვნებას. დაწერილი აქვს ოპერები, სიმფონიები და კამერულ-საფერტეპიანო ნაწარმოებები, სიმღერები, მუსიკალური თეორიის სახელმძღვანელო, კრიტიკული წერილები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბერძენი კომპოზიტორები
კალორიმეტრია

**კალორიმეტრია** ( და ...მეტრია) — აირის, სითხისა და მყარი სხეულის კუთრი თბოტევადობის, აგრეთვე სხვადასხვა ფიზიკურ-ქიმიური პროცესების სითბური ეფექტის გაზომვის მეთოდების ერთობლიობა. კალორიმეტრიული გაზომვებისათვის იყენებენ კალორიმეტრებს, რომელთა კონსტრუქციას განსაზღვრავს გაზომვის პირობები (პირველ რიგში ტემპერატურული ინტერვალი 0.1-4000 K) და საჭირო სიზუსტე. კალორიმეტრია მაღალტემპერატურულია, თუ პროცესი მიმდინარეობს 400 k-სა და მეტი ტემპერატურის დროს, ხოლო თუ გაზომვა თხევადი აზოტის, წყალბადისა და ჰელიუმის ტემპერატურის ფარგლებში მიმდინარეობს, კალორიმეტრია დაბალტემპერატურულია.

კალორიმეტრიული გაზომვების შედეგებსფართოდ იყენებენ თბოტექნიკაში, მეტალურგიაში, ქიმიურ ტექნოლოგიაში.

კალორიმეტრიას ბიოლოგიაში იყენებენიმ სითბური ეფექტების დასადგენად, რომლებიც თან ახლავს ცხოველმოქმედების პროცესებს. ორგანიზმში გამუდმებით მიმდინარეობს ენდოთერმული (სითბოს შთანთქმით) და ეგზოთერული (სითბოს გამოყოფით) პროცესები. მაგალითად, დადგენილია, რომ ნაწლავის ჩხირი საათში გამოყოფს ~4·10⁻⁹ ჯ (~10⁻⁹ კალ) სითბოს, ადამიანი კი — ~2·10⁵ ჯ (~5·10⁻⁴ კალ). როცა პირდაპირი კალორიმეტრია შეუძლებელია, სითბურ ეფექტს ადგენენ არაპირდაპირი მეთოდებით (არაპირდაპირი კალორიმეტრიით), მაგალითად აირცვლის ინტენსივობის მიხედვით. ამასთან სუნთქვის კოეფიციენტის მიხედვით ადგენენ ორგანულ ნაერთების დაჟანგვაზე დახარჯული O2-ოს რაოდენობას.

## ლიტერატურა
მიშა ანასტასიევიჩი

მინი| მიშა ანასტასიევიჩის ბიუსტი
**მიხაილო „მიშა“ ანასტასიევიჩი** (სერბ. კირილიცა: Миша Анастасијевић; 24 თებერვალი, 1803 წ. – 27 იანვარი, 1885 წ.) — ბიზნესმენი და მეორე ყველაზე მდიდარი მამაკაცი მე-19 საუკუნის სერბეთში, ვლახეთიდან და მოლდავიადან მარილის წარმატებული ექსპორტის და სერბეთის მთავრის, მილოშ ობრენოვიჩთან ბიზნეს-პარტნიორობის წყალობით. ასევე, იგი იყო *დუნაის კაპიტანი*, რომელმაც მოიპოვა მნიშვნელოვანი სარგებელი მთავარ მილოშისგან. ანასტასიევიჩი იყო პირველი სახალხო დამცველი სერბეთში და სხვადასხვა წვეულებათა ორგანიზატორი ბელგრადის ბურჟუაზიული საზოგადოებისთვის. ასევე, მიხაილო იყო ფილანთროპი.

## ცხოვრება 
მიშა ანასტასიევიჩი დაიბადა პორეჩში (თანამედროვე სერბეთი, დონჯი მილანოვაცი) 1803 წელს. მამამისი ანასტასი მიწათმფლობელი და წვრილი ბიზნესმენი იყო. დედამისი რუიზა იყო დიასახლისი. მამამისი გარდაიცვალა მაშინ, როცა ის მხოლოდ 2 წლის იყო, ხოლო დედამისი მასზე მშობიარობას გადაყვა და შვილზე მზრუნველობა დედინაცვალ მილიას გადააბარა. 1817-დან 1822 წლამდე პერიოდში, იგი მუშაობდა ნახშირის გამოწვაზე (მებაჟისა და ზედამხედველის პოზიციებზე), სანამ ვაჭრობაში გადაბარგდებოდა.

მიშა იყო სერბეთის მთავრის, მილოშ ობრენოვიჩის ბიზნეს-პარტნიორი, რომელიც სახელგანთქმული იყო სიმდიდრით. მთავარმა მილოშმა მას მიენიჭა „დუნაის კაპიტნის“ წოდება, საიდანაც მან მიიღო მნიშვნელოვანი კომერციული სარგებელი. მალევე, მისმა კომპანიამ კონტროლი დაამყარა ვლახეთიდან და მოლდავიადან ჩამოსულ მარილზე. კარიერის მწვერვალზე ყოფნის დროს, მიშა ანასტასიევიჩმა დაასაქმა დაახლოებით 10 000 მშრომელი. მას ჰყავდა 80 გემისგან შემდგარი ფლოტი. იგი იყო პირველი სახალხო დამცველი სერბეთში და სხვადასხვა წვეულებათა ორგანიზატორი ბელგრადის ბურჟუაზიისთვის.

მიშა ანასტასიევიჩს უწოდეს „დუნაის მთავარი“ ანუ „დუნაი როტშილდი“, მისი სიმდიდრისა და ბიზნეს უნარებისთვის. შენობის მისაღები დარბაზი ხანდახან გამოიყენებოდა სერბეთის ეროვნული ასამბლეის (1864–1875 წწ.) და სენატის (1901–1903 წწ.) შეხვედრებისთვის. 

მიშა ანასტასიევიჩი გარდაიცვალა 1885 წლის 27 იანვარს საკუთარ სახლში, რუმინეთის დედაქალაქ ბუქარესტში.

## სქოლიო 
## სასარგებლო ბმულები 
* დ. ბატაკოვიჩი, *სერბეთის რევოლუცია: ერის მშენებლობა და მოდერნიზაცია*, 2005 წ. 
* ბელგრადი - კაპიტან მიშას შენობა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1885
კატეგორია:დაბადებული 1803
ვალერიან მადათოვი

მინი|ვალერიან მადათოვი
**ვალერიან (როსტომ) გრიგოლის ძე მადათოვი** (დ. , შუშა — გ. , ბულგარეთი. დაკრძალულია სანქტ-პეტერბურგში) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1826), რუსეთ-სპარსეთის (1826-1928), რუსეთ-ოსმალეთის (1828-1929), რუსეთის სამამულო (1812) ომების მონაწილე. ქართული ცალკეული კორპუსის (1816-იდან), მე-3 ჰუსართა დივიზიის (1828-იდან) მეთაური. 1814 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. XIX საუკუნეში თბილისში, მდინარე მტკვარზე შეიძინა კუნძული, რომელიც შემდეგ მის სახელს ატარებდა (მადათოვის კუნძული).

## რესურსები ინტერნეტში
*დოლიძე ლ., ენციკლოპედია „საქართველო“

კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1782
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1829
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
საჭადრაკო ამოცანა

**საჭადრაკო ამოცანა** — ჭადრაკში ხელოვნურად შედგენილი პოზიცია, რომელშიც თეთრებმა სვლების გარკვეულ რააოდენობაში უნდა დააშამათონ მეფე. 

თანამედროვე ამოცანა უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს: 1) პირველი სვლა უნდა იყოს „მშვიდი“, ანუ ამ სვლით არ შეიძლება ქიშის გამოცხადება, ფიგურის აყვანა (დასაშვებია მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში) და მეფისთვის თავისუფალი უჯრის წართმევა; 2) უნდა ჰქონდეს ერთადერთი ამოხსნა; 3) იყოს ეკონომიური, ანუ იდეის განხორციელებაში უნდა მონაწილეობდეს ფიგურების მინიმალური რაოდენობა, არ უნდა იყოს არც ერთი ზედმეტი ფიგურა, რომელიც მხოლოდ ფონის შესაქმნელად არის. 

დავალების მიხედვით ამოცანები ორ ჯგუფად იყოფა: პირველ ჯგუფს მიეკუთვნება ამოცანები, რომლებშიც შამათი პირდაპირ ცხადდება სვლების გარკვეულ რაოდენობაში. ასეთებია ორსვლიანი, სამსვლიანი, ოთხსვლიანი და მრავალსვლიანი ამოცანები.

ამოცანებს ერთმანეთისგან განასხვავებენ საწყის პოზიციაში ფიგურების რაოდენობითაც. არსებობს პაწია, მინიატურა და მერედიტი. პაწიაში ფიგურების რაოდენობა ხუთს არ აღემატება, მინიატურაში - შვიდს, მერედიტში - თორმეტს. 

ამოცანების შემდგენლები იყენებენ შეტყუების, ცუგცვანგის, დაბმის და სხვა იდეებს. 

ყურადღება ექცევა ამოცანის დასკვნით პოზიციასაც. კომპოზიციის თეორიაში არსებობს ცნება სწორი შამათი. ეს ისეთი პოზიციაა, რომელშიც გამოცხადებული შამათი ერთდროულად სუფთაც არის და ეკონომიური. სუფთა შამათია, როცა შავი მეფისთვის მიუწვდომელია საშამათო ზონის ყველა უჯრა მხოლოდ იმის გამო, რომ ისინი თეთრი ფიგურების დარტყმის ქვეშაა ანდა მათზე სხვა შავი ფიგურები დგას. ეკონომიური შამათია, როცა მის გამოცხადებაში მონაწილეობს ყველა თეთრი ფიგურა მეფისა და პაიკის გამოკლებით. 

## მაგალითები 
### შამათი ორ სვლაში 
### შამათი 3 სვლაში 
### მრავალსვლიანი ამოცანები 
## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ჭადრაკი
კატეგორია:საჭადრაკო კომპოზიცია