ტარტუს ხელოვნების მუზეუმი

**ტარტუს ხელოვნების მუზეუმი** (: *Tartu Kunstimuuseum*) სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული ხელოვნების მუზეუმია, რომელიც მდებარეობს ტარტუში, ესტონეთში. იგი დაარსდა 1940 წელს ადგილობრივი სამხატვრო სკოლის პალასის წევრების კერძო ინიციატივით. ეს არის ყველაზე დიდი ხელოვნების მუზეუმი სამხრეთ ესტონეთში.

ძირითადი კოლექცია მოიცავს ესტონელი და უცხოელი მხატვრების ხელოვნების ნიმუშებს, რომლებიც დაკავშირებულია ესტონეთთან, მე-18 საუკუნიდან დღემდე. კოლექცია მოიცავს დაახლოებით 23000 ნივთს.  მუზეუმში წარმოდგენილია დროებითი გამოფენები, რომლებიც შედგენილია მუზეუმის კოლექციიდან და ესტონეთის და უცხოეთის მუზეუმებთან და გალერეებთან თანამშრომლობით. გამოფენები იმართება ისტორიულ შენობაში, რომელიც მდებარეობს ტარტუს მერიის მოედანზე.

## მუზეუმის ისტორია
1918 წელს სამხატვრო ასოციაციამ პალასმა დააარსა უმაღლესი სამხატვრო სკოლა პალასი, რომელმაც მოგვიანებით მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ადგილობრივ ხელოვნების განათლებაში. პალასის ასოციაციის დაარსებიდან ოცი წლის შემდეგ მათ გადაწყვიტეს მუზეუმის შექმნა და 1940 წლის 17 ნოემბერს ტარტუს მუნიციპალიტეტმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას ხელოვნების მუზეუმის დაარსების შესახებ, რომელიც მდებარეობდა სუურტურგ 3-ში (ახლანდელი - რაეოჯას მოედანი, 3). 1941 წლის ზაფხულში სახელმწიფო ეთნოგრაფიულმა მუზეუმმა (ამჟამად ესტონეთის ეროვნული მუზეუმი) მუზეუმს მისცა მე-20 საუკუნის ხელოვნების კოლექცია.

ომის დროს მუზეუმი რამდენჯერმე გადაიტანეს. ყველაზე კრიტიკული ვითარება მოხდა 1943 წელს, როდესაც დაბომბვის დროს ჩამოინგრა აგურის შენობა ლაი 17-ში, რომელშიც ინახებოდა კოლექცია. თუმცა, კოლექციის უმეტესი ნაწილი გადარჩა. არაერთი გადაადგილების შემდეგ, 1946 წელს მუზეუმი დაარსდა შენობის ორ სართულზე ვალიკრაავის 14-ში.

### რაელ არტელი 
2013 წლიდან მუზეუმს ხელმძღვანელობს რაელ არტელი. მუზეუმში მუშაობამდე იყო თავისუფალი კურატორი, მუშაობდა თანამედროვე ხელოვნების საერთაშორისო გამოფენებზე ესტონეთში და მის ფარგლებს გარეთ. როგორც მოწვეული კურატორი რაელ არტელი მუშაობდა კუმუს ხელოვნების მუზეუმთან ტალინში და ხელოვნების მუზეუმთან ლოძში, პოლონეთი. საკონკურსო კომიტეტის წინადადებით, კულტურის მინისტრმა ინდრეკ საარმა და რაელ არტელმა ხელი მოაწერეს სამუშაო კონტრაქტს ახალი ვადით 2016 წელს მუზეუმში მუშაობამდე იყო ესტონეთის რესპუბლიკის კულტურის მინისტრი (1999–2002), პარლამენტის წევრი (2002–2005) და ესტონეთის სამხატვრო აკადემიის რექტორი (2005–2015). 2019 წელს კივიმ დატოვა თანამდებობა და გახდა პარლამენტის წევრი.

### დახრილი სახლი
1988 წლიდან ტარტუს ხელოვნების მუზეუმის გამოფენები იმართება შენობაში, რომელიც ცნობილია როგორც დახრილი სახლი რაეოჯას მოედანზე, 18. აშენდა 1793 წელს, შენობა ეკუთვნოდა დიდგვაროვან ოჯახს, ბარკლეი დე ტოლის.   წლების განმავლობაში შენობამ დაიწყო ერთ მხარეს დახრილობა მის საძირკველში გამოყენებული სხვადასხვა მასალის გამო. თუმცა, პოლონელი ექსპერტების მიერ რესტავრაციის შემდეგ შენობამ „დაცემა“ შეწყვიტა.

შენობა შედგება სამი სართულისგან დროებითი გამოფენებით, საგანმანათლებლო საკლასო ოთახით და სპეციალიზებული წიგნის მაღაზიით.

## მუზეუმის კოლექცია
მუზეუმის კოლექციის დაარსება პალასის სამხატვრო ასოციაციის მხატვრის 133 ნამუშევრით დაიწყო. კატალოგში პირველი ჩანაწერი იყო იდა ანტონ-აგუს "ინტერიერი". სამხატვრო ასოციაციის პალასის მემკვიდრეობა კოლექციის მნიშვნელოვანი ნაწილია, მათ შორის ნიკოლაი ტრიიკის, კონრად მეგის, ადო ვაბეს, ალექსანდრე ვარდის, კარინ ლუცის და სხვათა ნამუშევრები.

პალასის მხატვრების გარდა, მუზეუმში ასევე ინახება მე-19 საუკუნის ესტონური ხელოვნების ყველაზე მნიშვნელოვანი მოღვაწეების ნამუშევრები, როგორებიცაა იოჰან კოლერი (ეროვნული გამოღვიძების პერიოდი) და ჯული ვილჰელმინ ჰაგენ-შვარცი (ბალტიისპირელი გერმანელები).

მუზეუმის კოლექციაში ასევე შედის ცნობილი რუსი მხატვრებისა და სხვა ქვეყნების მხატვრების ნამუშევრები. რუსულ სკოლას წარმოადგენენ ივან აივაზოვსკი, ივან შიშკინი, მაქსიმილიან ვოლოშინი, კონსტანტინე სომოვი, მიხაილ ლარიონოვი, ნატალია გონჩაროვა და სხვები.

მთლიანობაში მუზეუმს აქვს დაახლოებით 23 000 ხელოვნების ნიმუში.[2] მუზეუმის კოლექციები მოიცავს ფერწერას, ნახატებს, გრაფიკას, ქანდაკებას და თანამედროვე ხელოვნების ფორმებს (ფოტოგრაფია, ვიდეო ხელოვნება, პერფორმანსული ხელოვნება, ხმის ხელოვნება, ინსტალაციები). კოლექციების ნახვა შეგიძლიათ მუზეუმების ვებსაიტზე MUIS. 
ბოლო წლებში მუზეუმში თანამედროვე ხელოვნების ზოგიერთმა გამოფენამ წამოიწყო ფართო საზოგადოებრივი დებატები ხელოვნების დამსახურებებისა და საზღვრების შესახებ. ყველაზე საკამათო გამოფენები იყო *MÖH? FUI! ÖÄK! OSSA! VAU!*  2012 წელს, ესტონეთის ხელოვნების ყველაზე სკანდალური ნამუშევრების გამოფენა 1990-იანი წლებიდან მოყოლებული, და "ჩემი პოლონეთი. გახსენებისა და დავიწყების შესახებ" 2015 წელს, ჰოლოკოსტის შესახებ თანამედროვე პოლონური ხელოვნების გამოფენაზე.
### შერჩეული ნამუშევრები 

Hagen, August Matthias. Ruins on Toome Hill. Tartu Art Museum.jpg|ავგუსტ მათიას ჰეიგენი (1794-1878). ნანგრევები ტომეს გორაკზე. 1825 წლამდე აკვატინტი, ქაღალდი. 
Hagen-Schwarz, Julie. Italian Woman with a Vase. Tartu Art Museum.jpg|ჯული ვილჰელმინ ჰაგენ-შვარცი (1824-1902). იტალიური ვოტანი ვაზასთან ერთად. წა 1850 წ. ტილო, ზეთი
Album von Dorpat, TKM 0031H 06, crop.jpg|ლუი ჰოფლინჯერი (1827-1900). ქვის ხიდი (დორპატისა და უმგებუნგენის ალბომიდან). ლითოგრაფია, ქაღალდი. 1860 წ.
I. Aivazovsky. Aiju-Dag. Tartmus collection.jpg|ივანე აივაზოვსკი (1818-1900). აიუ-დაგი. მუყაო ზეთი 20.3 27-ით ი.
Istuv meesakt, Nikolai Triik, TKM TR 6636 M 1139-1.jpg|ნიკოლაი ტრიიკი (1884-1940). მჯდომარე მამაკაცი შიშველი. კა. 1905. ტილო, ზეთი.
Mägi, Konrad. Landscape of Vilsandi.1913‒1914. Tartu Art Museum.jpg|კონრად მეგი (1878–1925). ვილსანდის პეიზაჟი. 1913-1914 წწ. ტილო, ზეთი.
Aleksander Uurits. Portrait of a Lady. TKM 0088M.jpg|ალექსანდრე ურიცი (1888-1918). ლადას პორტრეტი. 1917. ტილო, ზეთი.
Villem Ormisson. Still life with colored eggs TKM 2659M.jpg|უილემ ორტისონი (1892–1941). ცხოვრების სტილი ფერადი კვერცხებით. კა. 1914-1918 წწ. ტილო, ზეთი.
Karin Luts "Kompositsioon. Õnnesaar", 1927. Tartmus.jpg|კარინ ლიეც (1904–1993). კომპოზიცია. ბედნიერების კუნძული. 1927. ტილო, ზეთი.
Oskar Ludvig "Maastik talumaja ja kuuga". Tartmus.tif|ლუდვიგ ოსკარი (1874–1951). პეიზაჟი მეურნეობითა და მთვარით. კა. 1930-იანი წლები. ტილო, ზეთი.
TKM 1804M, Tartu kivisild, Hando Mugasto.jpg|ჰანდო მუგასტო (1907–1937). ტარტუს ქვის ხიდი. 1931. ტილო, ზეთი.
TKM 0793M, Talvine Tartu Emajõega, Nikolai Triik.jpg|ნიკოლაი ტრიიკი (1884-1940). ზამთარი ტარტუში Emajõgi-სთან ერთად. 1935. ტილო, ზეთი. 
TKM 1573M, Toomemäe motiiv, Karl Pärsimägi.jpg|კარლ პარსიმაგი (1902–1942). ტომემეს მოტივი. 1936. მუყაო, ზეთი.
TKM 0796M, Lodjad Emajõel, Kaarel Liimand.jpg|კარელ ლიიმანდი (1906–1941). მდინარის ნავები. 1938. ტილო, ზეთი.
TKM 0800M, Talvemaastik Tartus (Liiva tänav talvel), Andrus Johani.jpg|ანდრუს იოჰანი (1906–1941 წწ.). ზამთრის პეიზაჟი ტარტუში. 1940. ტილო, ზეთი.

Lola Liivat- Kevad I 1967.jpg|ლოლა ლივატი (დაიბადა 1928 წელს). გაზაფხული I. 1967. მუყაო, ზეთი.
Ekspositsioon - Tiit Pääsuke.jpg|ტიიტ პაასუკე. (დაიბადა 1941 წელს). ექსპოზიცია. 1982. ტილო, ზეთი.
Poliitekonoom.jpg|პიტერ ალიკი (დ. 1966 წ.). პოლიტიკური ეკონომიკა. 1988. ტილო, ზეთი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის მუზეუმები
კატეგორია:1940 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:ხელოვნება ევროპაში
კატეგორია:მხატვრობის ტექნიკა
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით