open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ულუქენთი (არჰავის რაიონი)

**ულუქენთი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 186 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ფილარგეთი.

## ისტორია
სოფელ ულუქენთისა და ბალიქლის საერთო ძველი სახელწოდებაა „ფილარგეთი“. ლაზური ტოპონიმი ფილარგეთი წარმოდგება ძველ ბერძნულში წეროს აღმნიშვნელი სიტყვისგან pelargos, რომელმაც ლაზურში მიიღო ფორმა და ნიშნავს „წეროიანს / წეროს ადგილს“. სოფელი ულუქენთი ცნობილია როგორც ქვემო პილარგეთი, ხოლო ბალიქლის სოფელი როგორც ზემო პილარგეთი.. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „ფილარგეთი“. კერძოდ, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც ფილარგეთი / ფელარგეთი (پلاركت).

სოფელი პილარგეთი / პელარგეთის მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს.. სახელწოდება ფილარგეთი ან ფელარგეთი ოსმალურ ჩანაწერებში არ გვხვდება. წერილობით ამ სოფლის შესახებ პირველად, დიდი ალბათობით, ნახსენებია 1917 წელს, ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის ჩანაწერებში, რომელმაც კვლევითი მოგზაურობა მოაწყო ლაზისტანის რეგიონში. სოფელი, რომელსაც ყიფშიძე წერდა როგორც ფილარგეთი, პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა და ამ პერიოდში რუსული ადმინისტრაციის საზღვრებში იმყოფებოდა. რუსულმა ადმინისტრაციამ სოფელი ჩაწერა როგორც პილარგეთი (Пиларгети), სადაც 98 ოჯახში 400 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ფილარგეთი ან ფელარგეთი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ექვემდებარებოდა რიზეს პროვინციის ხოფის რაიონის არჰავის თემს. 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში კვლავ ერთ სოფლად აღრიცხული პილარგეთის ემენიატის, ბაღვას და ბარდის უბნები 1956 წელს ცალკე სოფლად გარდაიქმნა „ბალიქლის“ სახელწოდებით. ვინაიდან პილარგეთი ან პელარქეტი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს  შეიცვალა „ულუქენთად“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში ულუქენთის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 598 ადამიანისგან, საიდანაც 256 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

ითვლება, რომ სოფელი ულუქენთის მეჩეთი აშენდა მე-19 საუკუნეში. მეჩეთის მოაჯირებზე და გუმბათის ცენტრში შეიმჩნევა ორნამენტები, ხოლო ქალთა გალერეის ქვემოთ მდებარე კოჭზე ჩუქურთმიანი გეომეტრიული ნახატებია. მეჩეთის ხის მინბარიც მოჩუქურთმებულია. 2012 წელს სოფელში იყო 13 ლაზური სახლი, რომლებსაც შენარჩუნებული ჰქონდათ არქიტექტურული სტილი, 9 სერენდერი და 8 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
იუქარიშაჰინლერი

**იუქარიშაჰინლერი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 245 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა იუქარი ნაფშითი.

## ისტორია
ზემო შაჰინლერის და ქვემო შაჰინლერის სოფლების საერთო ძველი სახელი არის ნაფშითი. ოდესღაც ერთიანი სოფელი ნაფშითი (ნაფშითი) შედგებოდა სამი ნაწილისგან: თუდენი ნაფშითი (ქვემო ნაფშითი), ორთა ნაფშითი (შუა ნაფშითი) და ჟილენი ნაფშითი (ზემო ნაფშითი). ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც ნაფშითი. კერძოდ, 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც ნაფშიტი (ناپشت).

სოფელი ნაფშითი , რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. არჰავი, სადაც მდებარეობს ნაფშითის სოფელი, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოხსენიებულია როგორც არჰავის ოლქი, რომელიც ექვემდებარებოდა ტრაპიზონის სანჯაყს. არჰავის ოლქი 1486 წლის აღწერის დროს შედგებოდა არჰავი-ლაზის მხარისგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელეს და ვილაიეთ-ი ბაღობითის მხარეებისგან. მე-17 საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/1682) ჩატარებულ აღწერაში ეს დასახლება ჩაწერილია როგორც „ნაფშიდი“ თავის უბნებთან ერთად.

ნაფშითი, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ჰოპას ოლქის არჰავის მხარეს, ტრაპიზონის პროვინციის ერთ-ერთი სანჯაყის - ლაზისტანის სანჯაყის საზღვრებში. ამ წელიწდეულში მისი მოსახლეობა ჩაწერილია როგორც 63 ოჯახი და 135 ადამიანი. ამ პერიოდში ოსმალური ადმინისტრაცია მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას ითვლიდა, ამიტომ სოფლის საერთო მოსახლეობის დასადგენად საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად გამოდის, რომ ნაფშითის სოფელში დაახლოებით 270 ადამიანი ცხოვრობდა. ერთ ოჯახზე დაახლოებით 4,2 ადამიანი, რაც მიუთითებს, რომ ოჯახები მცირერიცხოვანი იყო. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო შემდეგი საქონელი: 168 თხა/ცხვარი, 2 ცხენი, 192 ძროხა და 2 ხარი.

ნაფშითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას ოლქის არჰავის მხარეს. 1954 წელს ნაფშითი გაიყო ორ სოფლად: ზემო ნაფშითი და ქვემო ნაფშითი.

ვინაიდან სიტყვა ნაფშითი „უცხოური წარმოშობისაა“, ზემო ნაფშითის სახელი 1959 წელს 7267 ნომრიანი კანონით შეიცვალა ზემო შაჰინლერად.მიუხედავად ამისა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად გარკვეული დროის განმავლობაში კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „ზემო შაჰინლერი (ზემო-ნაფშითი)“ფორმით.

2014 წელს სოფელში არქიტექტურული იერსახის შენარჩუნებით გამოირჩეოდა 3 ლაზური სახლი და 4 სერენდერი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
უჩლერი (არჰავის რაიონი)

**უჩლერი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 83 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჰეკოლენი პიცი.

## ისტორია
სოფელი უჩლერის ძველი სახელწოდებაა გოლაზენი. ლაზური ტოპონიმი გოლაზენი (გოლაზენი) შედგება სიტყვებისგან „გოლა“ (გოლა), რომელიც ნიშნავს ბორცვს, და „ზენი“ (ზენი), რომელიც ნიშნავს ბრტყელს ან ვაკეს, და მთლიანად ნიშნავს „ბორცვის ვაკეს“ ან „მთის ვაკეს“. არდეშენის რაიონის საზღვრებში არსებული მთა გოლაზენაც იმავე მნიშვნელობის მქონე ტოპონიმია.

სოფელი გოლაზენი მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის 1461 წელს განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ეს ტოპონიმი, როგორც სოფელი, ოსმალთა ჩანაწერებში არ გვხვდება. სოფლის შესახებ გადაწყვეტილებიდან ჩანს, რომ ეს დასახლება სოფელი კამპარნის უბანი იყო, რომელიც შემდეგ სოფლად გადაკეთდა. მართლაც, გოლაზენი 1956 წლის 6 ივნისს გადაიქცა სოფლად სახელწოდებით უჩლერი. ამის შედეგად სოფელი კამპარნის  მოსახლეობა 1955 წელს 729-დან 1960 წელს 402 ადამიანამდე შემცირდა. 1965 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერისას უჩლერის სოფელში ცხოვრობდა 275 ადამიანი და ამ მოსახლეობიდან 121 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
აჰლათი (ართვინის რაიონი)

**აჰლათი** () — სოფელი ართვინის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ ართვინიდან 15 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 116 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა აგლახა.

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის რაიონის სოფლები
ულაში (არჰავის რაიონი)

**ულაში** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 8 კილომეტრში.. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 159 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა რიფატლი.

## ისტორია
სოფელი ულაშის ძველი სახელი არის დურმატი. კერძოდ, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც დურმატი (დურმათი). 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი ულაშის ძველი სახელის რიფათლიდ მითითება აჩვენებს, რომ ამ ადგილის სახელი თურქულ ენაში ამ ფორმით შევიდა.

სოფელი დურმატის ადგილმდებარეობა, ლაზეთის რეგიონი, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის 1461 წელს განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს.დურმატის სახელი ოსმალურ ჩანაწერებში არ გვხვდება. წერილობით ამ სოფლის შესახებ პირველად, დიდი ალბათობით, ნახსენებია 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი ექსპედიციის დროს ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის ჩანაწერებში.

სოფელი დურმატი, 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში ჩაწერილია „რიფათლის“ სახელით. ამ დროს სოფელი ეკუთვნოდა ჩორუჰის პროვინციას (რომელიც შეიქმნა არტვინისა და რიზეს პროვინციების ადგილზე), ჰოპას რაიონის არჰავის უბანს და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 192 ადამიანს. რიფათლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა ულაშად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას ულაშის სოფლის მოსახლეობა შეადგენდა 262 ადამიანს და ამ მოსახლეობიდან 119 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელ ულაში 2014 წელს არქიტექტურული სტრუქტურა შენარჩუნებული ჰქონდა 3 ლაზურ სახლს, 15 სერენდერს (ლაზური საკუჭნაო ნაგებობა) და 2 წყლის წისქვილს.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ბაქირქოი (ართვინის რაიონი)

**ბაქირქოი ** () — სოფელი ართვინის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ ართვინიდან 16 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 110 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ისტორიული ქართული სახელწოდებაა კვარცხანა.ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზაში. 1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას და შევიდა ბათუმის ოლქში.

## იხილეთ აგრეთვე
*კვარცხანის ციხე

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის რაიონის სოფლები
ქუჩუქქოი (არჰავის რაიონი)

**ქუჩუქქოი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 71 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელ ქუჩუქქოის  ძველი სახელია ცხულეთი. ეს ტოპონიმი უნდა წარმოშობილიყო ლაზურში მსხლის აღმნიშვნელი სიტყვისგან „მცხული“ (მცხული), რომელიც შემდგომ გადაიქცა „მცხულეთად“ (მცხულეთი). მცხულეთი ნიშნავს „მსხლის ადგილს". თურქულში ის შევიდა როგორც „სუჰულეთი“. შესაბამისად, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ის მოიხსენიება როგორც სუჰულეთი (سهولت).

სოფელი ცხულეთი მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის დამხობის შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. ეს დასახლება არ მოიხსენიება 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წლიურში.

პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში რუსეთის მმართველობის ქვეშ მყოფი სოფელი ცხულეთი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, რიზეს ვილაეთის ხოფის რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა.
1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს ის ჩორუჰის ვილაეთში იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ინარჩუნებდა და მისი მოსახლეობა 214 ადამიანისგან შედგებოდა. ამ დროისთვის ჩორუჰის ვილაეთმა ჩაანაცვლა ართვინისა და რიზეს ვილაეთები. რადგან ცხულეთი ან სუჰულეთი არ იყო თურქული სახელწოდება, სოფლის სახელი 1959 წელს  შეიცვალა და ეწოდა ქუჩუქქოი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს ქუჩუქქოის მოსახლეობა შედგებოდა 243 ადამიანისგან, რომელთაგან 93 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა.

ქუჩუქქოიში, რომლის არქიტექტურული სტრუქტურაც შენარჩუნებულია, 2014 წელს იყო 5 ლაზური სახლი, 30 სერენდერი (საკუჭნაო) და 4 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
უჩირმაქი (არჰავის რაიონი)

**უჩირმაქი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 216 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჩი ბაშქოი.

## ისტორია
სოფელი უჩირმაქის ძველი სახელწოდებაა ორჭი. ლაზეთის შესახებ ერთ-ერთი კვლევის მიხედვით, სოფელი ორჭის მდებარეობდა ჭანჭახეფუნა (ჭანჭახეფუნა) სახელწოდების ჭაობის ზემოთ, რომელიც სოფელ ოტალახეში მდებარეობდა. აღნიშნულია, რომ ლაზური ტოპონიმი ორჭი (ორჭი) ნიშნავს პატარა და ბრტყელ მიწის ნაკვეთს ან მთის კალთას. ეს ადგილსახელი თურქულში შევიდა როგორც „ორჯი“. თუმცა, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის სალნამეში ნახსენები „ორჯი ბაშქოი“ (اورجی باشكوی) აღნიშნავს ბაშქოის ორჭის რეგიონში. რადგან ორჭი იყო ერთდროულად ხევისა და რეგიონის სახელიც. მურღულის ხეობაში ერთ ქართულ სოფელსაც ერქვა ორჯი ან ორჯა.

სოფელი ორჭი მდებარეობის ლაზეთის რეგიონიში ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის 1461 წელს განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. ვარაუდობენ, რომ ორჭი 1486 წლის ოსმალეთის თაჰრირის დავთარში სოფლად იყო აღრიცხული და შემდეგ რამდენიმე სოფლად დაიყო. ამ სოფლებიდან ერთ-ერთია სოფელი უჩირმაქია.

სოფელი უჩირმაქი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში გადავიდა. რუსული მმართველობის პერიოდში, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში სამეცნიერო ექსპედიციის დროს ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი რუსულად დაწერა როგორც „უჩირმაქი“ (Учирмак) და აღნიშნა, რომ სოფელში 51 კომლში 227 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი უჩირმაქი 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც უჩ ირმაქი (اوچ ایرمق). ამ დროს სოფელი რიზეს ვილაიეთის ხოფის მაზრის არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. 1935 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერისას, რიზესა და არტვინის ვილაიეთების გაერთიანების შედეგად შექმნილ ჩორუჰის ვილაეთში იგივე ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდა და მისი მოსახლეობა 480 ადამიანისგან შედგებოდა. 1965 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერისას უჩირმაქის სოფლის მოსახლეობა 617 ადამიანამდე გაიზარდა და ამ მოსახლეობიდან 223 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სოფელ უჩირმაქში 2012 წელს არქიტექტურული იერსახე შენარჩუნებული ჰქონდა 15 ლაზურ სახლს, 15 სერენდერსა და 5 წყლის წისქვილს.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ზეითინლიქი (ართვინის რაიონი)

**აღილარი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ ართვინიდან 21 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 46 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ცრია.

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის რაიონის სოფლები
აქარსუ (არტანუჯის რაიონი)

**აქარსუ** () — სოფელი არტანუჯის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 45 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არტანუჯიდან 12 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 106 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ახარშია.

## სქოლიო
კატეგორია:არტანუჯის რაიონის სოფლები
დიქიამაჩის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**დიქიამაჩის ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — ეთნოგრაფიული მუზეუმი სოფელ დიქიამაჩში, არჰავის რაიონი, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. დაარსდა 2012 წელს.

მუზეუმი დაარსდა ართვინის პროვინციის არჰავის რაიონის სოფელ დიქიამაჩში (ყოფილი ქამფარნა). ეს არის პირველი მუზეუმი ქალაქ ართვინის პროვინციაში. ამ მუზეუმში მისასვლელად, უნდა გაიაროთ ისტორიული კამილეთისა და ჩამლიჯის ხიდები.

მუზეუმი დაარსდა 2012 წელს ბიზნესმენ ნაიმ ოზქაზანჩისა და პროფესორ მაქსუთ ქოშქუნის მიერ. მუზეუმში გამოფენილია წარსულში და დღეს გამოყენებული საყოფაცხოვრებო ნივთები და ტანსაცმელი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეთნოგრაფიული მუზეუმები
კატეგორია:2012 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
თეფეიურთი (არჰავის რაიონი)

**თეფეიურთი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 147 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა სიდრა.

## ისტორია
თეფეიურთის და შენქოის სოფლების საერთო ძველი სახელი არის კუტუნითი. ლაზური ტოპონიმი კუტუნითი (კუტუნითი) ნიშნავს „მოკლე ადგილს“. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში თეფეიურთის სოფელი მოხსენიებულია როგორც კუტუნით-ი ულია (قوطونت علیا), ხოლო შენქოი როგორც კუტუნეთ-ი სუფლა (قوطونت سفلا). კუტუნით-ი ულია (ზემო კუტუნითი) ლაზურად იწერება როგორც "ჟილენ კუტუნითი" (ჟილენ კუტუნითი).

კუტუნითის სოფელი, რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, კუტუნით-ი ულია (ზემო კუტუნითი) სოფელი ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის ოლქს. მოსახლეობა შედგებოდა 37 ოჯახში მცხოვრები 52 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას შეიცავდა. სოფელში დასაბეგრი საქონლის რაოდენობად დაფიქსირებულია 150 ძროხა, 4 ხარი და 1 ცხენი.

ზემო კუტუნითის სოფელი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას ოლქის არჰავის მხარეს. ვინაიდან კუტუნითი ან კუტუნიტი არ არის თურქული სიტყვა, ზემო კუტუნითის სოფლის სახელი 1959 წელს 7267 ნომრიანი კანონით შეიცვალა ტეპეიურტად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, შენქოის მოსახლეობა შედგებოდა 258 ადამიანისგან, რომელთაგან 108 განათლებული იყო.

თეფეიურთის სოფელში 2014 წელს არქიტექტურული იერსახის შენარჩუნებით გამოირჩეოდა 2 ლაზური სახლი და 4 სერენდერი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
სირთობა (არჰავის რაიონი)

**სირთობა** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 14 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 167 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ოტალახე.

## ისტორია
სოფელი სირთობის ძველი სახელია ოტალახე. ლაზური ტოპონიმი ოტალახე წარმოდგება სიტყვა „ტალახი“-დან და ნიშნავს „ტალახიანს“. ეს ტოპონიმი თურქულ ენაში შევიდა როგორც ოტალახე ან ოტალაჰა. შესაბამისად, 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში იგი ამ სახელით იხსენიება.

სოფელი ოტალახე, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. XV-XVI საუკუნეების ოსმალურ ჩანაწერებსა და 1877 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ოტალახე არ იხსენიება. ეს თურქული ტოპონიმი შესაძლოა ოსმალეთის პერიოდში უფრო გვიან წარმოიშვა.

სოფელი ოტალახე პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში თავისი კვლევითი მოგზაურობისას, ოტალახედ (ოტალახე) ჩანიშნულ სოფელში 15 ოჯახში 25 ადამიანის ცხოვრება აღწერა.

სოფელი ოტალახე 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „ოტალაჰას“ სახელით დარეგისტრირდა. ამ დროს სოფელი არტვინისა და რიზეს პროვინციების ადგილას ჩამოყალიბებული ჩორუხის პროვინციი] ხოფის რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა და მისი მოსახლეობა 164 ადამიანს შეადგენდა. რადგან ოტალახე ან ოტალაჰა არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა სირთობა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში სოფელი სირთობის მოსახლეობა 269 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 110 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

სირთობას სოფელში 2014 წელს არქიტექტურული სახე შენარჩუნებული ჰქონდა 5 ლაზურ სახლს, 10 სერენდერს და 3 წყლის წისქვილს.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ქარაგიოლ-საჰარის ეროვნული პარკი

**ქარაგიოლ-საჰარის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი თურქეთში, ართვინის პროვინციის შავშეთის რაიონში. შეიქმნა 1994 წლის 31 აგვისტოს. მდებარეობს შავი ზღვის რეგიონში და შედგება ორი ცალკეული ადგილის — ქარაგიოლისა და საჰარის პლატოებისგან. ქარაგიოლი ქალაქ შავშეთიდან 45 კილომეტრში მდებარეობს, საჰარის პლატო კი 17 კილომეტრში.

ეროვნული პარკის ფართობი 3251 ჰექტარია, საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან კი 1800 მეტრი.

## იხილეთ აგრეთვე
*თურქეთის ეროვნული პარკების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Online profile of Karagöl-Sahara National Park

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1994 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
თურქეთის კონსტიტუცია

**თურქეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია** (), ასევე ცნობილია, როგორც **2709 ნომრიანი თურქეთის რესპუბლიკის კონსტიტუცია** ან **1982 წლის კონსტიტუცია** — თურქეთის 1982 წლის 9 ნოემბრიდან ძალაში შესული მიმდინარე კონსტიტუცია. 12 სექტემბრის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, სამხედრო მმართველობის ბრძანებით მომზადებული, საპარლამენტო Მრჩეველთა საბჭოს მიერ და 1982 წლის 18 ოქტომბრის ეროვნული უსაფრთხოების საბჭოს მიერ დამტკიცებული კონსტიტუცია. სამხედრო ხუნტის მმართველმა, ქენან ევრენმა განაცხადა, რომ კონსტიტუციის პირველი სამი მუხლი „არ შეიცვლება და ცვლილებების შეტანაც შემოთავაზებული არ იქნება“ და ეს მასში მეოთხე მუხლად დაიწერება. კონსტიტუცია, 1982 წლის 7 ნოემბერს გამართულ რეფერენდუმზე ხმათა 91,37% დამტკიცდა.

კონსტიტუციაში დღემდე 21 ცვლილება განხორციელდა. იგი 7 ნაწილს, 177 მუხლს და 16 გარდამავალ მუხლს შეიცავს.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა
ავჯილარი (ბორჩხის რაიონი)

**ავლიჯარი** () — სოფელი ბორჩხის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 40 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბორჩხიდან 8 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 136 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ისტორიული ქართული სახელწოდებაა ავანა. ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზაში.  1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას და შევიდა ბათუმის ოლქში.

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
ალანბაში (იუსუფელის რაიონი)

**ალანბაში** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 144 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 39 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 402 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ისტორიული, ძველი ქართული სახელია კისკიმი.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
ალაჯა (ბორჩხის რაიონი)

**ალაჯა** () — სოფელი ბორჩხის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 41 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბორჩხიდან 9 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 382 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ვალაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
ათანოღლუ (ბორჩხის რაიონი)

**ათანოღლუ** () — სოფელი ბორჩხის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 48 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბორჩხიდან 16 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 200 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჩხის რაიონის სოფლები
ბოსთანჯი (იუსუფელის რაიონი)

**ბოსთანჯი** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 131 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 26 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 455 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა უთავი / რუთავი.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
მორქაია

**მორქაია** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 138 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 32 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 398 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ისტორიული სახელია ლოქი.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
თაშქირანი (იუსუფელის რაიონი)

**თაშქირანი** () — სოფელი იუსუფელის რაიონირაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 129 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 24 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 314 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ზღაპორი.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
აქდამლა (შავშეთის რაიონი)

**აქდამლა** () — სოფელი შავშეთის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 105 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ შავშეთიდან 37 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 104 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ისტორიული, ძველი ქართული სახელია ჩიხთა.

## სქოლიო
კატეგორია:შავშეთის რაიონის სოფლები
იუნჯულერი (იუსუფელის რაიონი)

**იუნჯულერი** () — სოფელი იუსუფელის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 141 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ იუსუფელიდან 36 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 308 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული სახელწოდებაა იუქარი ჰენგამექი.

## სქოლიო
კატეგორია:იუსუფელის რაიონის სოფლები
ესქიქალე (შავშეთის რაიონი)

**ესქიქალე ** () — სოფელი შავშეთის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 50 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ შავშეთიდან 25 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 374 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ისტორიული ქართული სახელია უსტამისი. ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზაში.  1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას და შევიდა ბათუმის ოლქში.

## სქოლიო
კატეგორია:შავშეთის რაიონის სოფლები
იუქარიქოიუნლუ

**იუქარიქოიუნლუ** () — სოფელი შავშეთის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 89 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ შავშეთიდან 24 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 136 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ისტორიული სახელია სულესი.

## სქოლიო
კატეგორია:შავშეთის რაიონის სოფლები
ალთინბეშიქის მღვიმის ეროვნული პარკი

**ალთინბეშიქის მღვიმის ეროვნული პარკი** () — ეროვნული პარკი სამხრეთ თურქეთში, ანტალიის პროვინციის იბრადის რაიონში.

ალთინბეშიქის მღვიმის ეროვნული პარკი წარმოადგენს უდიდეს მიწისქვეშა მღვიმის ტბას თურქეთში. განფენილია დაახლოებით 2200 მეტრზე. ზოგიერთ რეგიონში, ტბის სიღრმე 15 მეტრს აღწევს. მნახველთათვის ღიაა ზაფხულში და შემოდგომაზე. ზამთარში და გაზაფხულზე მღვიმეში წყლის დონე მაღლა იწევს და შესაბამისად, ვიზიტორთათვის დახურულია.

## იხილეთ აგრეთვე
*თურქეთის ეროვნული პარკების სია

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:1994 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
ქიურე (მურღულის რაიონი)

**ქიურე** () — სოფელი მურღულის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს  რაიონის ცენტრ მურღულიდან 4 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 102 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:მურღულის რაიონის სოფლები
ვაციწვერა (მრავალმნიშვნელოვანი)

** ვაციწვერა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვაციწვერა — მარცვლოვანთა ოჯახის ბალახოვან მცენარეთა გვარი;
* ვაციწვერა — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.
აო დაი

**აო დაი** () — მოდერნიზებული ვიეტნამური ეროვნული სამოსი, რომელიც შედგება გრძელი გაყოფილი ტუნიკისგან, რომელსაც აბრეშუმის შარვლის ზემოდან ატარებენ. ის შეიძლება იყოს ფორმალური სამოსი როგორც მამაკაცებისთვის, ასევე ქალებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* History of the Vietnamese Long Dress
* The Evolution of the Ao Dai Through Many Eras, Gia Long Alumni Association of Seattle, 2000
* Vietnam: Mini-Skirts & Ao-Dais. A video that shows what the women of Saigon wore in 1968

კატეგორია:ვიეტნამი
კატეგორია:ეროვნული სამოსები
აქსუ (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აქსუ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აქსუ — უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში და ყაბარდო-ბალყარეთში;
* აქსუ — მდინარე ყირგიზეთსა და ჩინეთში;
* აქსუ — ქალაქი აქსუს ოლქში, სინძიანგში, ჩინეთში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ზურაბ კომახიძე

**ზურაბ კომახიძე** (დ. 3 თებერვალი, 1926, აჭყვისთავი — გ. 23 დეკემბერი, 2008) — ქართველი გეოგრაფი, მეცნიერი, პედაგოგი.

1936-1942 წლებში სწავლობდა ბათუმის პედაგოგიურ ტექნიკუმში, საიდანაც სწავლა გააგრძელა ხულოს პედაგოგიურ სასწავლებელში, რომელიც დაამთავრა 1943 წელს. 1945 წელს დაამთავრა ბათუმის ორწლიანი სამასწავლებლო ინსტიტუტის საბუნებისმეტყველო-გეოგრაფიის ფაკულტეტი. 1948 წლიდან სწავლა გააგრძელა თბილისის სახელმწიფო უნივერსტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტზე მეორე კურსიდან, რომელიც დაამთავრა 1952 წელს ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. 

მუშაობდა სოფელ დღვანის რვაწლიანი სკოლის დირექტორად და გეოგრაფიის მასწავლებლად. 1952-1955 წლებში მუშაობდა სოფელ ჩაისუბნის საშუალო სკოლის დირექტორის მოადგილედ და გეოგრაფიის მასწავლებლად. 1954-1956 წლებში სოფელ აჭყვისთვის საშუალო სკოლის დირექტორად. 1956-1960 წლებში ამავე სოფლის კოლმეურნეობის თავმჯდომარედ. 1960-1965 წლებში ბათუმის საქალაქო კომიტეტის ინსტრუქტორად. 1965-1982 წლებში პირველი, მეთოთხმეტე და მეთექვსმეტე საშუალო სკოლების დირექტორად და გეოგრაფიის მასწავლებლად. 1982-1992 წლებში მუშაობდა ბათუმის განათლების განყოფილების გამგედ. 1992 წლიდან მუშაობდა გონიოს კოოპერაციული ინსტიტუტის ქიმიის ფაკულტეტის დეკანად, ასპირანტურისა და დოქტორანტურის განყოფილების გამგედ. 1994 წლიდან ამავე ინსტიტუტის პრორექტორი იყო. შემდეგ მუშაობდა აჭარის განათლებისა და კულტურის მუშაკთა მუზეუმის დირექტორად. გამოქვეყნებული აქვს რიგი სამეცნიერო ნაშრომები ეკონომიკურ საკითხებზე, მათ შორის 2 ბროშურა. სხვადასხვა დროს არჩეული იყო ქობულეთის რაიონისა და ბათუმის რაიონული და საქალაქო კომიტეტის წევრად. 1998 წელს არჩეულ იქნა ბათუმის საკრებულოს დეპუტატად. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. 

1972 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ჭარის სუბტროპიკული მეურნეობის აგრარულ-ინდუსტრიული კომპლექსი.“

## ბიბლიოგრაფია
* სახალხო განათლების ამაგდარი : პედაგოგ შ. გუნიას ცხოვრება და საქმიანობა (ავტორი). - ბათუმი, საბჭ. აჭარა, 1983.  გვ. 37

## ლიტერატურა
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ., 2003 გვ. 160

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 3 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
გოგიას ეკლესია

**გოგიას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი  თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ ენაგეთში.

## აღწერა
ეკლესია დგას სოფლის ჩრდილოეთით, პირდაპირი ხაზით 2 კილომეტრზე. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ ადგილს „დახვრეტილებს“ ეძახის იქვე არსებული კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულების გამო. ეკლესია ტყეში დგას. დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე (10.7X8.2 მეტრი). წყობა არეულია. ტაძრის დასავლეთი ნაწილი თითქმის ზეძირკვლის დონეზეა დანგრეული. 0.8 მეტრი სიგანის შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. სარკმლებიდან ამჟამად მხოლოდ აღმოსავლეთისაა შემორჩენილი, რომელიც შიგნიდანაც და გარედანაც სწორკუთხაა. გაშლილი ნახევარწრის ფორმის აფსიდა 30 სანტიმეტრის სიგანის მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. საკურთხეველში, სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშია გაკეთებული. საკურთხეველი სფერული კონქით სრულდება. ნაოსში გრძივი კედლები დაუნაწევრებელია. საკმაოდ განიერი ეკლესიის კამარის ჩამოქცევის ერთ-ერთი მიზეზიც სავარაუდოდ ეს უნდა ყოფილიყო. ტაძრის სამხრეთის კედლის აღმოსავლეთ კიდეში შერჩენილია მარტივად ნათალი ქვის ლავგარდანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
D-კვარკი

**d-კვარკი**, *ქვედა კვარკი* ( < ; აღნიშვნა: d) — ფუნდამენტური ელემენტარული ნაწილაკი, კვარკი. შედის ფერმიონების პირველ თაობის ჯგუფში, აქვს მუხტი −(1/3)e. 

როგორც ყველა კვარკი, ის მონაწილეობს ოთხივე სახის ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, სუსტში, ელექტრომაგნიტურსა, გრავიტაციულში. u-კვარკებთან ერთად d-კვარკები ქმნიან ნუკლეონებს (პროტონებსა და ნეიტრონებს), რომლებიც ატომის ბირთვის ძირითადი კომპონენტებია. პროტონი შედგება ორი u-კვარკისა და ერთი d-კვარკისგან, ხოლო ნეიტრონი შედგება ერთი u-კვარკის და ორი d-კვარკისგან. d-კვარკის ანტინაწილაკი არის d-ანტიკვარკი, რომელიც განსხვავდება d-კვარკისგან ურთიერთქმედების ზოგიერთი მახასიათებლის ნიშნით. ცოდნის ამჟამინდელ დონეზე, d-კვარკი არის უსტრუქტურო ნაწილაკი, ანუ ფუნდამენტური, ისევე როგორც სხვა კვარკები და ლეპტონები.

d-კვარკის არსებობა გამოთქვეს მიურეი გელ-მანმა და ჯორჯ ცვაიგმა 1964 წელს, ხოლო მისი არსებობის ექსპერიმენტული მტკიცებულება მოიპოვეს 1968 წელს სტენფორდის ხაზოვანი დამაჩქარებლის ცენტრში (SLAC).

## ისტორია 
ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკის გარიჟრაჟზე (XX საუკუნის პირველი ნახევარი), ჰადრონები — როგორიცაა პროტონები, ნეიტრონები, პიონები — ელექტრონებთან/პოზიტრონებთან და მიოუნებთან ერთად ითვლებოდა ელემენტარულ ნაწილაკებად. თუმცა, სანამ ახალი ჰადრონები აღმოაჩინეს, „ნაწილაკების პარკი“ სწრაფად იზრდებოდა და 1950-იანი წლებისთვის უკვე რამდენიმე ათეული იყო. ნაწილაკების სისტემატიზაციის მცდელობები ბუნდოვანი იყო 1960 წლამდე, სანამ მიურეი გელ-მანმა შემოგვთავაზა ნაწილაკების კლასიფიკაციის სქემა მეტაფორულად სახელწოდებით რვამაგი გზა და ეფუძნებოდა არომატების SU(3)-სიმეტრიას. მსგავსი კლასიფიკაცია დამოუკიდებლად წამოაყენა იუვალ ნეემანმა 1962 წელს.

ეს სქემა აერთიანებდა ჰადრონებს იზოსპინის მულტიპლანტებად, მაგრამ ამის ფიზიკური საფუძველი გაურკვეველი იყო. 1964 წელს გელ-მანმა და ჯორჯ ცვაიგმა დამოუკიდებლად წამოაყენეს კვარკის მოდელი. იმ დროს მასში შედიოდა სამი კვარკი (u, d, s). რიჩარდ ფეინმანმა ამ წერტილოვან ობიექტებს უწოდა პარტონები და თეორიის გამოყენებით, სახელწოდებით პარტონის მოდელი (1969), წარმატებით აღწერა ღრმად არაელასტიური ურთიერთქმედებები.

ამრიგად, გელ-მანის ჯგუფის კლასიფიკაციამ და ფეინმანის პარტონის მოდელმა გამოაცხადეს კვარკის ჰიპოთეზის ტრიუმფი. მიმდინარე ექსპერიმენტული ფაქტების მთელი ნაკრები არ აყენებს ეჭვს მოდელის ნამდვილობაზე.

## კვანტური რიცხვები 
d-კვარკის სპინი არის 1/2, ჯერადობა დადებითია. იზოსპინისა და სუსტი იზოსპინის პროგნოზები ტოლია -1/2-ის (ნიშანი u-კვარკის საპირისპიროა). ბარიონის რიცხვია +1/3, ხოლო ლეპტონის რიცხვი, უცნაურობა, მომხიბვლელობა, ჭეშმარიტება და სილამაზე — 0. სხვა კვარკების მსგავსად, d-კვარკი ატარებს სამი ფერადი მუხტიდან ერთს (რომელსაც ჩვეულებრივ უწოდებენ წითელ, ლურჯ და მწვანეს).

## მასა
d-კვარკის მასა, უახლესი მონაცემებით, შეადგენს 4.79±0.07 მევ-ს.

## სქოლიო
კატეგორია:კვარკები
C-კვარკი

**c-კვარკი**, *მოჯადოებული კვარკი*, *მომხიბლავი კვარკი* ( < ; აღნიშვნა: c) — ფუნდამენტური ელემენტარული ნაწილაკი, კვარკი. შედის ფერმიონების მეორე თაობის ჯგუფში, აქვს მუხტი +(2/3)e. 

როგორც ყველა კვარკი, ის მონაწილეობს ოთხივე სახის ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, სუსტში, ელექტრომაგნიტურსა, გრავიტაციულში. ცოდნის ამჟამინდელ დონეზე, c-კვარკი არის უსტრუქტურო ნაწილაკი, ანუ ფუნდამენტური, ისევე როგორც სხვა კვარკები და ლეპტონები.

c-კვარკის არსებობა (უკვე ცნობილი u, d და s-ის შემდეგ) იწინასწარმეტყველეს 1970 წელს შელდონ გლაშოუმ, იოანის ილიოპულოსმა და ლუჩიანო მაიანმა. ის პირველად აღმოაჩინეს 1974 წელს J/ψ ნაწილაკის აღმოჩენის შედეგად SLAC-ში ჯგუფის მიერ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ბარტონ რიხტერი და BNL-ში ჯგუფის მიერ სამუელ ჩაო ჩუნგ ტინგის ხელმძღვანელობით. BNL ჯგუფმა დაარქვა ახალ ნაწილაკს J, SLAC ჯგუფმა შესთავაზა სახელი ψ. ნაწილაკების სახელზე ხანმოკლე კამათის შემდეგ მიიღეს კომპრომისული ვარიანტი — J/ψ. ეს ეგრეთ წოდებული ფარული მოჯადოებული ნაწილაკი (charmonium) შედგება მოჯადოებული კვარკისა და ანტიკვარკისგან.

## სქოლიო
კატეგორია:კვარკები
S-კვარკი

**s-კვარკი**, *უცნაური კვარკი* ( < ; აღნიშვნა: s) — ფუნდამენტური ელემენტარული ნაწილაკი, კვარკი. შედის ფერმიონების მეორე თაობის ჯგუფში, აქვს მუხტი +(2/3)e. 

როგორც ყველა კვარკი, ის მონაწილეობს ოთხივე სახის ურთიერთქმედებაში: ძლიერში, სუსტში, ელექტრომაგნიტურსა, გრავიტაციულში. ცოდნის ამჟამინდელ დონეზე, s-კვარკი არის უსტრუქტურო ნაწილაკი, ანუ ფუნდამენტური, ისევე როგორც სხვა კვარკები და ლეპტონები.

მიუხედავად იმისა, რომ პირველი უცნაური ნაწილაკი (კაონი) აღმოაჩინეს 1947 წელს, თავად უცნაური კვარკის (და u- და d-კვარკების) არსებობა მხოლოდ 1964 წელს დაადგინეს მიურეი გელ-მანმა და ჯორჯ ცვაიგმა, რათა აეხსნათ ჰადრონის კლასიფიკაციის რვაჯერადი გზა. კვარკების არსებობის პირველი მტკიცებულება 1968 წელს მიღებულ იქნა სტენფორდის ხაზოვანი ამაჩქარებლის ცენტრში ღრმა არაელასტიური გაფანტვის ექსპერიმენტების შედეგად. ამ ექსპერიმენტებმა დაადასტურა u- და d-კვარკებისა და ასევე უცნაური კვარკების არსებობა, რადგან მათი არსებობა აუცილებელი იყო „რვამაგი გზის“ თეორიის ასახსნელად.

## ლიტერატურა
* 
* 
* Сводная таблица свойств кварков на сайте Particle Data Group.
* Таблица свойств лёгких кварков (u, d, s) на сайте Particle Data Group.

კატეგორია:კვარკები
პოლ ბოფა

**სერ** **პოლ ბოფა** (  ; 30 ივნისი , 1890, ბირგუ, მალტის კოლონია —  6 ივლისი, 1962, პაოლა, მალტის კოლონია) — მალტის სახელმწიფო მოღვაწე, მალტის პრემიერ-მინისტრი (1947-1950).  

## ადრეული წლები 
1912 წელს დაამთავრა მალტის სამეფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი; მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი. პირველი მსოფლიო ომის დროს მსახურობდა მალტის სამეფო სამედიცინო კორპუსში, სალონიკში და სანიტარულ გემებზე. ომის შემდეგ მუშაობდა ზოგად პრაქტიკოსად პაოლაში.

## პოლიტიკური მოღვაწეობა 
1921 წელს შეუერთდა ლეიბორისტულ პარტიას, ხოლო 1924 წელს აირჩიეს საკანონმდებლო კრების წევრად. 1927 წელს აირჩიეს ლეიბორისტული პარტიის თავმჯდომარედ. 1936-1939 წლებში იყო აღმასრულებელი საბჭოს წევრი. მეორე მსოფლიო ომის დროს ექიმად მსახურობდა. როდესაც ომის შემდგომ პირველი არჩევნები გაიმართა (1945 წ.) კვლავ აირჩიეს ქვეყნის პარლამენტში  ლეიბორისტული პარტიის ინტერესებიდან გამომდინარე. მან თავისი პოლიტიკური კარიერის პიკს მიაღწია 1947 წლის ნოემბერში, როდესაც გახდა პირველი პრემიერ-მინისტრი ლეიბორისტული პარტიიდან და  ხელმძღვანელობდა  მთავრობას, რომლის უმრავლესობასაც ლეიბორისტული პარტიის წევრები შეადგენდნენ (24 წევრი). 

ბოფას მთავრობა კუნძულებზე სოციალური სისტემის მშენებლობას შეუდგა, რომელიც მიმართული იყო დაწყებითი განათლებისა და საპენსიო სისტემების გაუმჯობესებისკენ. თუმცა, პრო-ბრიტანულ ბოფასა და უფრო ნაციონალისტ მინტოფს შორის წარმოქმნილმა განსხვავებებმა გამოიწვია განხეთქილება ლეიბორისტულ პარტიაში 1949 წელს. მალე პარტია დაიშალა, მაგრამ ბოფა კვლავ ინარჩუნებდა პრემიერ-მინისტრის პოსტს. პოლ ბოფამ და მისმა მხარდამჭერებმა შექმნეს მალტის მუშათა პარტია, რომელმაც ჩამოაყალიბა ხანმოკლე მთავრობები კონსერვატორ ნაციონალისტებთან ერთად 1950 წლიდან 1955 წლამდე. 1950 წელს ბოფამ ვეღარ გაიმარჯვა საპარლამენტო არჩევნებში და გადადგა თანამდებობიდან.მინი| პოლ ბოფას ძეგლი ბირგუს შესასვლელთან|მარცხნივ1951 წლიდან 1955 წლამდე იყო ჯანდაცვისა და სოციალური მომსახურების მინისტრი ჯორჯ ოლივერის კაბინეტში.

1955 წელს  პოლიტიკას ჩამოშორდა ჯანმრთელობის გაუარესების  გამო. 1956 წელს დედოფალმა ელიზაბეტ II-მ მიანიჭა რაინდის წოდება.

პოლ ბოფამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა სასამართლოებში მალტური ენის აღიარებაში,  სავალდებულო  დაწყებითი განათლების  და ხანდაზმულობის პენსიების შემოღებაში, ასევე ქალებისთვის ხმის  უფლების მინიჭებაში.

## პირადი ცხოვრება 
პოლ ბოფა  დაქორწინდა 1921 წელს ჯენოვეფა სესიზე. შეეძინა ორი ვაჟი და ორი ქალიშვილი: სალვინო (იგივე ვივი), ჰილდა, ჯოზეფ (ანუ პროფსი), კარმელინა (ანუ მელინა). 

გარდაიცვალა პაოლაში საკუთარ  რეზიდენციაში. დაკრძალულია ტარქსიენის  სასაფლაოზე. 

მეფე ჯორჯ V (KGV) - ის სახელობის პირველი მსოფლიო ომში დაღუპულ სავაჭრო საზღვაო ძალების გმირთა მემორიალური  ჰოსპიტალი 1976 წლიდან ატარებს სერ პოლ ბოფას სახელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official biography (Malta Department of Information) 
* http://gov.mt/en/Government/Government%20of%20Malta/Prime%20Ministers%20of%20Malta/Pages/Sir-Paul-Boffa.aspx

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 30 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
კატეგორია:ბაკალავრი-რაინდები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის ოფიცრები
კატეგორია:მალტელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მალტის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:XX საუკუნის მალტელი პოლიტიკოსები
ფართოფოთლოვანი ტყე

280პქ|მინი|ფართოფოთლოვანი ტყეების გავრცელება მსოფლიოში
**ფართოფოთლოვანი ტყე** — ტყე, რომელიც წარმოქმნილია ფართო ფოთლის მქონე ჯიშებით (მუხა, ცაცხვი, წიფელი, იფანი, ნეკერჩხალი, ჭადარი, კაკალი, თელა და სხვ.). გავრცელებული არიან ევროპაში (მ.შ. კავკასიაში), აზიაში (შორეულ აღმოსავლეთში, ჩრდილოეთ ჩინეთში), ჩრდილოეთ ამერიკაში (ძირითადად აღმოსავლეთ ნაწილში). ვაკეებზე წარმოქმნის ზონას, რომელსაც ჩრდილოეთიდან აკრავს წიწვოვანი ტყეები და ველები, სამხრეთიდან — ხმელთაშუაზღვიური ან სუბტროპიკული მცენარეულობა. მთის კალთებზე სიმაღლებრივ სარტყელს ქმნის. ფართოფოთლოვანი ტყე იზრდება ზომიერად ნოტიო კლიმატში, სადაც წლის მანძილზე შედარებით თანაბრადაა გადანაწილებული ნალექების ოდენობა და არ არის ტემპერატურის მკვეთრი მერყეობა; ვერ იტანს კონტინენტურ კლიმატს (ამიტომ, მაგალითად ციმბირში არ იზრდება). ნიადაგები დიდად ნაყოფიერია, მუქი რუხი ან მურა.
280პქ|მინი|მარცხნივ|ფართოფოთლოვანი ტყე სლოვაკეთში
მრავალი ფართოფოთლოვანი სახეობა ძლიერი ედიფიკატორია და თავისი ფარდის ქვეშ წარმოქმნის სპეციფიკური ეკოლოგიურ რეჟიმს, რომელიც ქვეტყის მცენარეებისა (თხილი, ჩვეულებრივი და თათრული ნეკერჩხალი, შოთხვი, ჭანჭყატი) და ბალახოვანი საფარისათვის (ნემორალური ბალახები: ცისთვალა, მარიამსხალა, ხარისჩლიქა, ორფერი და სხვ.; ასევე გაზაფხულის ეფემეროიდები: ბუჩქისძირა, ფრინტა, ჩიტისთავა და სხვ.) განსაზღვრავს სეზონური ფაზების ცვლას. უწინ ფართოფოთლოვანი ტყე დომბის საცხოვრისი იყო; დღეს აქ გვხვდება კეთილშობილი ირემი, იზუბრი, უაპიტი, შველი, დათვი, მგელი, მელა, ფოცხვერი, ყარყუმი, სინდიოფალა, კვერნა. მიწისზედა იარუსზე ცხოვრობენ თაგვისებრი მღრღნელები, ნიადაგში — თხუნელები. მდიდარია ორნითოფაუნა, რომელთა შორის ბევრია მწერიჭამია ფრინველი (მემატლია, შაშვი, წივწივა, ასპუჭაკა და სხვ.). ფართოფოთლოვანი ტყეების სამეურნეო გამოყენების გამო შემცირდა მათი გავრცელება, შეიცვალა სახეობრივი შემადგენლობა და სტრუქტურა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ტყეები
კატეგორია:ჰაბიტატი
ილიას ლალაუნისი

**ილიას ლალაუნისი** ( , დ. 4 ოქტომბერი, 1920, ათენი — გ. 30 დეკემბერი, 2013, ათენი)— მსოფლიოში ცნობილი ბერძენი იუველირი, თანამედროვე დიზაინის სამკაულების პიონერი საბერძნეთში. ყველაზე მეტად ცნობილია კოლექციით, რომელიც შთაგონებულია საბერძნეთის ისტორიით. ისტორიაში ერთადერთი იუველირია, რომელიც ოდესმე არჩეული იქნა ხელოვნების აკადემიის წევრად (საფრანგეთი). ბერძენი იუველირების ასოციაციის დამფუძნებელი. ხელოვნებისა და ლიტერატურის ორდენის კავალერი (საფრანგეთი).  საიუველირო მუზეუმის — ილიას ლალაუნისის დამფუძნებელი — თანამედროვე სამკაულებისა და დეკორატიული ხელოვნების პირველი მუზეუმი ათენში.

## ბიოგრაფია
დაიბადა, გაიზარდა და ცხოვრობდა ათენის პლაკას ოლქში. ის მეოთხე თაობის ოქრომჭედელია, რომლის ოჯახი წარმოშობით იყო დელფოდან. მომდევნო წელს მან მოაწყო საერთაშორისო საიუველირო გამოფენა ათენში ვან კლიფის,  Bulgari, რენე კერნისა და ჰარი უინსტონის მონაწილეობით.

ირანის დედოფლის ფარახ პეხლევის დაკვეთით, ლალაუნისმა შექმნა სპარსული ხელოვნებით შთაგონებული სამკაულებისა და ნივთების კოლექცია, რომელიც გამოიფინა თეირანის საიმპერატორო სასახლეში.

1970-1978 წლებში მან მაღაზიები გახსნა ევროპის უმეტეს ქვეყნებში. მსოფლიოში პირველი ცნობილი მაღაზია პარიზში გამოჩნდა Saint-Honoré 364-ში, Place Vendôme-დან არც თუ ისე შორს. ამავდროულად, გამოვიდა მოკლემეტრაჟიანი ფილმი, სადაც ისაუბრა გამოფენილი სამკაულების შექმნის შთაგონების წყაროებზე. მას შემდეგ ლალაუნისი რეგულარულად ქმნიდა მოკლემეტრაჟიან ფილმებს თავისი კოლექციების საჩვენებლად, როგორიცაა: „Aube of Art“, „Byzantine Arcs in Gold“, „Choreography“, „The Shield of Achilles“, „Ilion — The Treasure of Troy“, „Art and Gold“, „The Common Roots of the Creator Man“ и „Treasures of the Holy Land“[3]. მუდმივ ექსპოზიციის სახით წარმოდგენილია ლალაუნისის მიერ შექმნილი სამკაულები და მიკროსკულპტურები, ჯამში სულ 45 კოლექციიდან. მუზეუმი მდებარეობს პლაკას რაიონში, შენობაში, სადაც დაიბადა და ცხოვრობდა ლალაუნისი.

## პირადი ცხოვრება
1957 წლიდან დაქორწინებული იყო ლილა ალციძოღლუზე, რომელთანაც შეეძინა ქალიშვილები დიმიტრა, კატერინი, მარია და იოანა, რომლებმაც მამის გარდაცვალების შემდეგ მისი კომპანიის მართვა აიღეს ხელში. ლალაუნისის ახლო მეგობარი იყო ესპანელი მხატვარი სალვადორ დალი.

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძენი ბიზნესმენები
კატეგორია:XXI საუკუნის დიზაინერები
MT-LB

**MT-LB** — არის საბჭოთა მრავალფუნქციური, სრულად ამფიბიური ჯავშანტექნიკა, რომელიც გამოიყენება 1970-იანი წლებიდან. ჯავშანტექნიკა უმეტესად გამოიყენებოდა საბჭოთა კავშირში,პოლონეთში და ყაზახეთში. 

## შექმნის ისტორია 
MT-LB წარმოებაში შესვლისას 1970-იანი წლების დასაწყისში, მისი აშენება იაფი იყო, ეფუძნება ბევრ არსებულ კომპონენტს, მაგ. ძრავა, რომელიც თავდაპირველად შეიქმნა სატვირთო მანქანებისთვის. იგი აშენებულია ხარკოვის ტრაქტორის ქარხანაში და ლიცენზიით პოლონეთში Huta Stalowa Wola-სა და ბულგარეთში.მისი დიზაინი მარტივი და ძირითადია, მაგრამ აღმოჩნდა, რომ ის ძალიან ადაპტირებადია.MT-LB თავდაპირველად გამოიყენებოდა როგორც საარტილერიო ჯავშანმანქანა, მაგრამ ახლა იშვიათად გვხვდება ამ როლში.

## დიზაინი 
MT-LB-ს შეუძლია 11-მდე ჯარისკაცის გადაყვანა. ის  შეიარაღებულია 7,62 მმ ტყვიამფრქვევით, რომელიც განლაგებულია პატარა მეთაურ კოშკში. საბჭოელებმა გამოიყენეს MT-LB სხვადასხვა როლისთვის, მათ შორის ფრონტზე ტვირთის გადაზიდისთვის. მას აქვს დამატებითი ფართო ბილიკები თოვლზე და რბილ რელიეფზე გადაადგილევისათვის.

##### დამატებითი მახასიათებლები 
MT-LB-ის კორპუსი არის მთლიანად შედუღებული ფოლადის ჯავშანი,  ძრავა ეკიპაჟის განყოფილების უკან მარცხენა მხარეს და ჯარისკაცების განყოფილება კორპუსის უკანა მხარეს. მანქანა უზრუნველყოფს დაცვას მცირე ზომის იარაღისა და ჭურვის ნამსხვრევებისგან. მძღოლი ზის კორპუსის წინა მხარეს და აქვს ერთი ლუქი წინ  პერისკოპით. მეთაური ზის მძღოლის მარჯვნივ ცენტრში და აქვს ერთი ცალი უკანა გასახსნელი ლუქის საფარი და  პერისკოპი. მძღოლს და მსროლელს აქვთ საქარე მინა თავიანთი პოზიციების წინ, რომელიც შეიძლება დაიფაროს ჯავშანტექნიკით. ჯარისკაცები შედიან და ტოვებენ მანქანას კორპუსის უკანა მხარეს ორი კარით, ორივე აღჭურვილია საცეცხლე პორტით. არის დამატებითი საცეცხლე პორტი და ხედვის ბლოკი ჯარის ნაწილების თითოეულ მხარეს.ჯავშანტექნიკა სრულიად აღჭურვილია ტყვიამფრქვევით.

##### გადაადგილება 
MT-LB აღჭურვილია ბრუნვის ზოლის საკიდებით, რომელიც შედგება ექვს საგზაო ბორბლისგან, რომელსაც აქვს წამყვანი ბორბალი წინა მხარეს და უსაქმური უკანა მხარეს, ჰიდრავლიკური ამორტიზატორებით საქანელებზე პირველ და ბოლო საგზაო სადგურებზე. MT-LB მოტორიზებულია YaMZ 238 V-8 ცილინდრიანი დიზელის ძრავით, რომელიც ავითარებს 240 ცხენის ძალას. MT-LB-ს შეუძლია გზის მაქსიმალური სიჩქარით 62 კმ/სთ სიჩქარით, მაქსიმალური საკრუიზო დიაპაზონით 500 კმ.

## ვარიანტები 
* MT-LB with ZU-23 AA gun.
* MT-LB With 14.5mm BPU-1 Turret.
* MT-LB with 14.5mm 2M-7 naval gun mount.
* MT-LB with AZP S-60 AA gun.
* MT-LB with 100mm MT-12 anti-tank gun.
* MT-LB with 82 mm automatic mortar 2B9 Vasilek.
* MT-LB with 25mm 2M-3 naval gun.
* MT-LB with 140mm Ogon-18 MLRS.

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო მანქანები
TV 24

**TV 24** — ქართული სატელევიზიო არხი, რომელიც როგორც სამაუწყებლო მედია, სათავეს იღებს 2014 წლიდან.

2024 წლის 30 იანვრიდან მიმდინარეობს არხის რეორგანიზაცია და ეთერში განახლებული ფორმატით დაბრუნდება .

არხის რეორგანიზაციის შემდეგ *ტელე-რადიო კომპანია ტვ 24*-ის დირექტორის პოსტს ყოფილი ჟურნალისტი ნანა ლეჟავა იკავებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ტელეკომპანიები
კატეგორია:სატელევიზიო არხები
კატეგორია:ქართული სატელევიზიო არხები
ზოგრაფიონის კოლეჯი

**ზოგრაფიონის კოლეჯი** — (    ) ბერძნული საგანმანათლებლო დაწესებულება, რომელიც ფუნქციონირებდა 1873 წლიდან 1891 წლამდე ოსმალეთის იმპერიის სოფელ კესტორატში, თანამედროვე სამხრეთ ალბანეთში . მას მისი სპონსორის კრისტაკის ზოგრაფის სახელი ეწოდა. მისი არსებობის 18 წლის განმავლობაში მან 400 მასწავლებელი მიაწოდა ეპიროსის ბერძნულ სკოლებს, ისევე როგორც დანარჩენ ბერძნულ სამყაროს. 

## ფონი 
ინიციატივა აიღო ქველმოქმედმა და კესტორატელმა, ქრისტაკის ზოგრაფისმა . ზოგრაფი იმ დროს იყო გამორჩეული ბიზნესმენი ოსმალეთის დედაქალაქ სტამბულში, იგი აფინანსებდა ადგილობრივი ბერძნული თემების სხვადასხვა კულტურული და საგანმანათლებლო დაწესებულებების აშენებას, როგორიცაა ოსმალეთის დედაქალაქში ზოგრაფიონის ლიცეუმი . 1869 წელს მან მშობლიურ ქალაქში დააარსა დაწყებითი ბერძნული სკოლა. 

## ინსტიტუტები 
ზოგრაფიონის კოლეჯი დაარსდა 1873 წელს, სამწუხაროდ,  1891 წელს დაიხურა. მიზნად ისახავდა მასწავლებლების მომზადებას ფართო რეგიონის ბერძნული სკოლებისთვის. მასწავლებელთა სკოლა აშენდა არსებული საბავშვო ბაღის, დაწყებითი, საშუალო და ქალთა სკოლების გვერდით, რომლებიც სრულიად შთამბეჭდავ სტრუქტურას ქმნიდნენ.  ზოგრაფიონის მასწავლებელთა უმეტესობა იყო ცნობილი ბერძნული სკოლების კურსდამთავრებულები, როგორიცაა იოანინის ზოსიმაიას სკოლა და სტამბოლის (კონსტანტინოპოლი) ბერძნული მართლმადიდებლური კოლეჯის ფანარი . 

დაწესებულების მთავარი მიზანი იყო ეროვნული და რელიგიური განათლების მიცემა იმ პერსონალისთვის, რომელიც ასწავლიდა რეგიონის ბერძნულ სკოლებს.  ამ უკანასკნელმა მხარი დაუჭირა ალბანურ განათლებას  საბოლოოდ, ზოგრაფის ჩარევის შემდეგ, ოსმალეთის ხელისუფლებამ დაწესებულებას ნება დართო, გაეგრძელებინა მუშაობა. 

უთანხმოება გაჩნდა, როდესაც ახლად დაყენებულმა გიროკასტრის მართლმადიდებელმა ეპისკოპოსმა, კოსმამ, დაადანაშაულა ზოგრაფიის მასწავლებლები ოსმალეთის ხელისუფლებას მაღალი დონის განათლების უუნარობაში და ანტიოსმალურ საქმიანობაში. ამ ვითარების შედეგად ოსმალეთის ხელისუფლებამ დაწესებულება დახურა 1891 წელს, ხოლო ზოგრაფის გარდაცვალებამ 1897 წელს დაასრულა ამ ინიციატივის გარკვეული დასასრული.  

ალბანეთის სოციალისტური რესპუბლიკის დაშლამდე (1945–1989), ზოგრაფიოსი იყო ნეგატიური პროპაგანდის საგანი ალბანურ ისტორიოგრაფიაში, რომელიც წარმოდგენილი იყო ალბანეთის ერის მტრად, ხოლო ადამიანები, რომლებიც ატარებდნენ სახელს Zografos, დევნიდნენ სოციალისტური რეჟიმის მიერ. თუმცა დღეს ეს მდგომარეობა შეიცვალა და კოლეჯის ობიექტები გარემონტდა და მუზეუმად გაიხსნა. 

## გამორჩეული მასწავლებლები 
* კოტო ჰოჯი
* ვასილიოს პაპაქრისტუ

## სქოლიო 
კატეგორია:უნივერსიტეტები
პანდია (თანამგზავრი)

მინი|პლანეტა იუპიტერის თანამგზავერი პანდია
**პანდია** (), **იუპიტერ LXV**, *S/2017 J 4* — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

იუპიტერის გარშემო სრულ ბრუნს აკეთებს დაახლოებით 252 დღეში. თანამგზავრის ორბიტის დიდი ნახევარღერძი დაახლოებით 11.5 მილიონი კილომეტრია, ორბიტალური დახრილობა — დაახლოებით 28.15°, დიამეტრი დაახლოებით — 3 კმ.

## აღმოჩენა 
თანამგზავრი აღმოჩენილ იქნა სკოტ შეპარდისა და მისი გუნდის მიერ. აღმოჩენა გამოცხადდა 2018 წლის 17 ივლისს. საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის ნომენკლატურის შესაბამისად, თანამგზავრს მიენიჭა დროებითი სახელი S/2017 J 4.

2018 წლის 25 სექტემბერს აღმოჩენა აღიარა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა და თანამგზავრმა მიიღო მუდმივი ნომერი „იუპიტერი LXV“. 2019 წლის თებერვალში აღმომჩენებმა Twitter-ზე გამოაცხადეს მათ მიერ აღმოჩენილი თანამგზავრებისათვის სახელების შემოთავაზების მოთხოვნა.

2019 წლის 20 აგვისტოს თანამგზავრს ეწოდა სელენისა და ზევსის ასულის ქალღმერთ პანდიეს სახელი, ბერძნული მითოლოგიიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
MPEC 2018-O12 : S/2017 J 4

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიმალიის ჯგუფის თანამგზავრები
იოველ II (კათოლიკოსი)

**იოველ II** — ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით 668–670 წლებში.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* მოქცევაჲ ქართლისაჲ, შატბერდის კრებული X საუკუნისა, ბ. გიგინეიშვილისა და ელ. გიუნაშვილის გამოც., თბ., 1979
* *მეტრეველი რ.*, „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები“, თბ., 2000

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
* საქართველოს მეცნიერთა ეროვნული აკადემია 

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები