რიჩარდ ჰოვანისიანი

**რიჩარდ გეიბლ ჰოვანისიანი** (, ; დ. 9 ნოემბერი, 1932, ტულარე, კალიფორნია, აშშ, — გ. 10 ივლისი, 2023, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია, აშშ) — სომხური წარმოშობის ამერიკელი ისტორიკოსი, კალიფორნიის უნივერსიტეტის ემერიტუსის პროფესორი. ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი ოთხტომეულით სომხეთის პირველი რესპუბლიკის ისტორიის შესახებ.

## ბიოგრაფია
### წარმომავლობა
ჰოვანისიანი დაიბადა და აღიზარდა ტულარეში (კალიფორნია) სომხების გენოციდისგან გადარჩენილ ოჯახში. მამა, გასპარ გავროიანი, დაიბადა 1901 წელს ოსმალეთის იმპერიაში, სოფელ ბაზმაშენში (დღეს სარიჩუბუკი, თურქეთი), ხარპერთან მახლობლად. 1915 წელს მან თავი დააღწია გენოციდს და 1920 წელს გადასახლდა აშშ-ში, სადაც გვარი შეიცვალა გავროიანიდან ჰოვანისიანზე, რომელიც მამის სახელი (ჰოვანესიდან) მომდინარეობდა. 1926 წელს კასპარი დაქორწინდა სირუნ ნალბანდიანზე, რომელიც ასევე გენოციდს გადარჩენილი იყო. მათი ვაჟებიდან პირველი: ჯონი დაიბადა 1928 წელს, მეორე რალფი 1930 წელს. რიჩარდ გეიბ ჰოვანისიანი (ეწოდა კლარკ გეიბლის სახელზე) დაიბარდა ბოლოს 1932 წლის, 9 ნოემბერს.

1957 წელს ჰოვანისიანი დაქორწინდა ვარტიტერ კოჩოლოსიანზე ფრესნოს წმინდა სამების სომხურ ეკლესიაში. მათ ყავდათ ოთხი შვილი: რაფი, არმენი, ანი და გარო. რაფი მოგვიანებით სომხეთის პირველი საგარეო საქმეთა მინისტრი გახდა და ამჟამად ოპოზიციაში იმყოფება.

### განათლება და კარიერა
კალიფორნიის უნივერსიტეტში ეუფლებოდა ისტორიას, მიიღო ბაკალავრის (1954), მაგისტრის (1958) და დოქტორის წოდება (1966). 1966 წლიდან 1969 წლამდე Mount St. Mary's College-ში იყო ისტორიის ასოცირებული პროფესორი. როგორც რანკეანელი, ჰოვანისიანის სამეცნიერო მუშაობა დაეთმო სომხეთის პირველი რესპუბლიკის (1918–20) ისტორიას. მისი სადისერტაციო ნაშრომი გამოიცა 1967 წელს სახელწოდებით: „*Armenia on the Road to Independence“,* რომელიც მოგვიანებით ოთხტომეულის (1971-1996) პროლოგის როლს შეასრულებს. ოთხტომეულები დადებითად იქნა შეფასებული სამეცნიერო წრეების მიერ.

1986 წელს, ჰოვანისიანი კალიფორნიის უნივერსიტეტის სომხური საგანმანათლებლო ფონდის პირველი სომხური კათედრის ხელძღვანელი გახდა თანამედროვე სომხური ისტორიის განხრით. მისი ბიოგრაფიული ჩანაწერები შესულია Who's Who in America და Who's Who in the World-ში, სხვა სამეცნიერო და ლიტერატურულ საცნობარო ნაწარმოებებს შორის. ჰოვანისიანი მონაწილეობს დირექტორთა საბჭოში ცხა სამეცნიერო და სამოქალაქო ორგანიზაციისთვის, მათ შორის არის: Facing History და Ourselves Foundation; ჰოლოკოსტისა და გენოციდის საერთაშორისო ინსტიტუტი; International Alert; ფონდი სომხური არქიტექტურის კვლევისთვის; Armenian National Institute (ANI). მან მიიღო კალიფორნიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულთა ასოციაციის 2010-2011 წლების ჯილდო „ყველაზე შთამაგონებელი მასწავლებელი“.

## პოლიტიკა
2006 წლის ინტერვიუში ჰოვანისიანი აკრიტიკებდა მაშინდელ სომხეთის პრეზიდენტ რობერტ კოჩარიანს მისი ავტორიტარული ბუნების გამო და ამბობდა, რომ სომხეთი არ უნდა გამხდარიყო არშემდგარი ქვეყანა. 2013 წელს ჰოვანისიანი მონაწილეობას იღებდა სომხეთში მასობრივ საპროტესტო გამოსვლებში, რომელიც მოჰყვა საპრეზიდენტო არჩევნებს, სადაც მისმა ვაჟმა, რაფიმ, ოფიციალური შედეგების თანახმად მეორე ადგილი დაიკავა.

## რჩეული პუბლიკაციები
**The Republic of Armenia*, Vol. I (1971), Vol. II (1982), Vols. III & IV (1996) Berkeley: University of California Press 
**The Armenian Holocaust*, Cambridge, Massachusetts, Armenian Heritage Press (1980) 
**The Armenian People from Ancient to Modern Times*, 2 vols. New York: St. Martin's Press, 1997 (editor) 
**Remembrance and Denial: The Case of the Armenian Genocide*. Detroit: Wayne State University Press, 1998 (editor)

### კონფერენციის მასალები 
კალიფორნიის უნივერსიტეტის კონფერენციათა სერია სახელწოდებით „ისტორიული სომხური ქალაქები და პროვინციები“ ორგანიზატორია ჰოვანისიანი, როგორც სომხური კათედრის ხელმძღვანელი. კონფერენციის მასალები (ჰოვანისიანის რედაქციით), რომლებიც გამოქვეყნდა არის:

# *Armenian Van/Vaspurakan* (2000) 
# *Armenian Baghesh/Bitlis and Taron/Mush* (2001) 
# *Armenian Tsopk/Kharpert* (2002) 
# *Armenian Karin/Erzerum* (2003) 
# *Armenian Sebastia/Sivas and Lesser Armenia* (2004) 
# *Armenian Tigranakert/Diarbekir and Edessa/Urfa* (2006) 
# *Armenian Cilicia* (2008)  (together with Simon Payaslian)
# *Armenian Pontus: The Trebizond-Black Sea Communities* (2009) 
# *Armenian Constantinople* (2010)  (together with Simon Payaslian)
# *Armenian Kars and Ani  * (2011)
# *Armenian Smyrna/Izmir  * (2012)
# *Armenian Kesaria/Kayseri and Cappadocia* (2013)
# *Armenian Communities of Asia Minor* (2014)

### სტატიები
*
*
*
*
*

## ბიბლიოგრაფია 
* (ავტორია რიჩარდ ჰოვანისიანის შვილიშვილი)

## რესურსები ინტერნეტში 
*სრული ბიბლიოგრაფია

## სქოლიო 
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ისტორიკოსები
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი სომხები
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:სომხების გენოციდის ისტორიკოსები