open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გლადის ფრეიზინი

**გლადის ფრეიზინი** (დ. 21 ივნისი, 1900 —  გ. 9 მარტი, 1939) —  ამერიკელი მსახიობი. ნათამაშები აქვს ამერიკულ და ბრიტანულ ფილმებში.

ბროდვეიზე, ფრეიზინმა ფილმში *„ნიღბიანი ქალი“*, პერსონაჟი, სახელად მიმი შეასრულა; სცენაზე მონაწილეობა მიიღო ედგარ უოლესის 1930 წლის ვესტ-ენდის პოპულარულ პიესაში - *„სპონტანურად.“*

ფრეიზინი მისტერ და მისის ლუის ფრეიზინის ქალიშვილი გახლდათ. ის ოთხჯერ იყო გათხოვილი - მათგან პირველ მეუღლესთან, ლეო ლოუენშტეინთან ვაჟი, ლეო ლოუენშტეინ ჯუნიორი შეეძინა, ხოლო მისი მეოთხე მეუღლე - 1929 წლიდან 1932 წლამდე, კომიკოსი მონტი ბანკსი იყო.

1939 წლის 9 მარტს, 38 წლის ასაკში, ფრეიზინი ნიუ-იორკის აპარტამენტის ფანჯრიდან გადმოხტა და სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. 

## ფილმოგრაფია 
* *„არ მისცე კაცს დაშლის უფლება"* (1924)
* *„მომგებიანი ნიჩაბი“* (1927)
* *„ინსპირაცია“* (1928)
* *„ლურჯი პიტერი“* (1928)
* *„სპანგელსი“* (1928)
* *„ვირთხის დაბრუნება“* (1929)
* *„აუცილებელი მეუღლე“* (1930)
* *„მაკოცე, სერჟანტო“* (1930)
* *„სხვა ქალი“* (1931)

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მუნჯი კინოს ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მუნჯი კინოს მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 21 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მარტი
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ისლანდიის კონსტიტუცია

**ისლანდიის კონსტიტუცია** (; *ისლანდიის რესპუბლიკის კონსტიტუცია*) — ისლანდიის უზენაესი კანონი. მოიცავს შვიდ სექციასა და 80 მუხლს. კონსტიტუციაში განსაზღვრულია სახელმწიფო მოწყობისა და მმართველობის ფორმა და დაცულია ქვეყნის მოქალაქეთა ადამიანის უფლებები. ამჟამინდელი კონსტიტუცია 1944 წლის 17 ივნისს მიიღეს, მაშინ, როცა ისლანდია რესპუბლიკა გახდა. მას შემდეგ კონსტიტუციაში ცვლილებები შვიდჯერ შევიდა.

## ისტორია
XIX საუკუნეში ისლანდიის დამოუკიდებლობის მოძრაობამ დანიისგან დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლაში დრო იხელთა, როცა კონტინენტურ ევროპაში ნაციონალიზმი და ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლა გამწვავდა. 1849 წლის ივნისში დანიის მეფე იძულებული გახდა, ლიბერალებისა და ნაციონალისტების მოთხოვნები შეესრულებინა და დანიის კონსტიტუცია, შესაბამისად, ისლანდიის კონსტიტუციაც, მიეღო. კონსტიტუციამ გააუქმა აბსოლუტური მონარქია და კონსტიტუციური მონარქია დაამყარა, რომელშიც ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხების გადაწყვეტის უფლება ხალხის მიერ არჩეულმა პარლამენტმა მიიღო.

ეს ცვლილება ისლანდიელებმა დადებითად არ მიიღეს, რადგანაც ახალი კონსტიტუციით კუნძულოვანი ქვეყნის ავვტონომია შეიზღუდა. 1849 წლამდე ისლანდიელებს საშინაო საკითხების ოფიციალურად დამოუკიდებლად გადაწყვეტა შეეძლოთ. კონსტიტუციის მიღების შემდეგ ეს საკითხებიც პარლამენტის კონტროლის ქვეშ აღმოჩნდა, რომელზეც ისლანდიელებს გავლენა არ ჰქონდათ. დანიელები ისლანდიას თვითმმართველობის უფლებას არ აძლევდნენ, რაც 1851 წლის ეროვნულ ასამბლეაზეც დადასტურდა. დანიელებს სჯეროდათ, რომ ეს შლეზვიგსა და ჰოლშტაინში დანიის კონტროლს შეასუსტებდა. 1867 წელს პრუსიამ რეგიონის ანექსია მოახდინა, ახალი პირობები ჩამოყალიბდა, 1871 წელს კი *Stöðulög* (ე.წ. *დგომის კანონი*) მიიღეს, რომლის მიხედვითაც დანიასთან მიმართებაში ისლანდიის სტატუსი განისაზღვრა. 1874 წელს ისლანდიელებმა შანსი გამოიყენეს და საკუთარი, დამოუკიდებელი კონსტიტუცია მიიღეს. მას *Stjórnarskrá um hin sérstaklegu málefni Íslands* ეწოდა. დღევანდელი კონსტიტუცია სწორედ ამ დოკუმენტზეა დაფუძნებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*კონსტიტუციონალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
**Stjórnarskrá lýðveldisins Íslands* ("ისლანდიის კონსტიტუცია")
**Constitution of the Republic of Iceland* (ინგლისურენოვანი ვერსია)

## სქოლიო
კატეგორია:ისლანდიის კონსტიტუცია
კატეგორია:1944 წლის დოკუმენტები
სინქრონიზაცია

**სინქრონიზაცია** ( <  და ) — ორი ან რამდენიმე პროცესის დაყვანა სინქრონულობაზე, ე. ი. მათ ისეთ მიმდინარეობაზე, როცა პროცესების ერთნაირი ან შესაბამისი ელემენტები სრულდება ფაზის მიხედვით უცვლელი გადანაცვლებით ერთმანეთის მიმართ (მაგალითად, ორატორისა და თარჯიმნის მეტყველება სინქრონული თარგმნის დროს) ან ერთდროულად (მაგალითად, მოცეკვავეთა მოძრაობანი კორდებალეტში). პერიოდული პროცესების სინქრონიზაციას აღწევენ მათი პერიოდების (სიხშირეთა) ურთიერთშესაბამისობაზე (მაგალითად, ტოლობაზე ან ჯერადობაზე) დაყვანით და მათ საწყის ფაზებს შორის მუდმივი თანაფარდობის (ფაზათა მუდმივი ურთიერთგადანაცვლების) დადგენით. სინქრონულობის პირობების დამაკმაყოფილებელ პროცესებს სინქრონულს ან სინქრონიზებულს უწოდებენ, ხოლო მათ ამ თვისებას — სინქრონიზზმს. არასინქრონულ პროცესს ასინქრონულს უწოდებენ. პროცესების სინქრონიზაციას დიდი მნიშვნელობა აქვს ტექნიკაში, მაგალითად ენერგეტიკაში, ტელევიზიაში, რადიო და კინოტექნიკაში და ა. შ. 

## ლიტერატურა
ქავაქლიდერე (ალუჯრის რაიონი)

**ქავაქლიდერე** () — სოფელი ალუჯრის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 165 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ალუჯრიდან 15 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 65 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ალუჯრის რაიონის სოფლები
დიაქრონია და სინქრონია

**დიაქრონია და სინქრონია** — ენათმეცნიერების ორი საპირისპირო სფერო. ცნებები შემოიტანა ფერდინანდ დე სოსიურმა, მანამდე გავრცელებული „ისტორიული ენათმეცნიერების“ ნაცვლად.

**დიაქრონია**, *დიაქრონიული ენათმეცნიერება* ( და ) — შეისწავლის ენას, როგორც ცვალებად მოვლენას, მისი განვითარების სხვადასხვა ეტაპზე. უპირისპირდება სინქრონიას ანუ სინქრონიულ ენათმეცნიერებას რომელიც სწავლობს ენას ერთ რომელიმე ეპოქაში.

**სინქრონია**, *სინქრონული ენათმეცნიერება* ( და ) — შეისწავლის ენას ერთ რომელიმე ეპოქაში, აგრეთვე ურთიერთმიმართებებს ენობრივი სისტემის შემადგენელ ელემენტებს შორის, რომლებიც ერთდროულად არსებობენ.

## სქოლიო
კატეგორია:ენათმეცნიერება
კატეგორია:ისტორიულ-შედარებითი ენათმეცნიერება
კატეგორია:სემიოტიკა
მორელოსი (მიჩოაკანი)

**მორელოსის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 7 983 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.3%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 183.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 43.5 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 054.

## იხილეთ აგრეთვე
*მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები
სინქროფაზოტრონი

**სინქროფაზოტრონი**, *პროტონული სინქროტრონი* (< „**სინქრო**ნიზაცია“, „**ფაზა**“ და „ელექ**ტრონი**“) — პროტონების ციკლური რეზონანსული ამჩქარებელი, რომელსაც აქვს მუდმივი რადიუსის ორბიტა, დროის მიხედვით ზრდადი მმართველი (წამყვანი) მაგნიტური ველი და ამჩქარებელი ძაბვის ცვლადი სიხშირე. აჩქარების დროს ნაწილაკების იმავე ორბიტაზე დასარჩენად, იცვლება როგორც მამოძრავებელი მაგნიტური ველი, ასევე ამჩქარებელი ელექტრული ველის სიხშირე. უკანასკნელი აუცილებელია იმისათვის, რომ სხივი ყოველთვის გადიოდეს ამაჩქარებელ სექციაში ყოველთვის მაღალი სიხშირის ელექტრული ველის ფაზაში. იმ შემთხვევაში, თუ ნაწილაკები ულტრარელატივისტურია, ბრუნვის სიხშირე ფიქსირებულ ორბიტალურ სიგრძეზე არ იცვლება ენერგიის მატებასთან ერთად და მაღალი სიხშირის გენერატორის სიხშირე ასევე უნდა დარჩეს მუდმივი. ასეთ ამაჩქარებელს უკვე სინქროტრონი ეწოდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* დამუხტული ნაწილაკების ამჩქარებლები 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაწილაკთა ამჩქარებლები
სინქროტრონი

**სინქროტრონი** ( −9 ტორი და მეტის რიგის), რათა თავიდან იქნას აცილებული სხივის ნაწილაკების გაფანტვა ნარჩენი გაზის ატომებზე. სინქროტრონი მოქმედებს აჩქარების რეზონანსული პრინციპის მიხედვით, ანუ ნაწილაკების გროვა ხვდება მაღალი სიხშირის რეზონატორის ამჩქარებელ ელექტრულ ველში ყოველთვის იმავე ფაზაში და ნაწილაკები იღებენ ენერგიის შედარებით მცირე ნაწილს, ვიდრე მათ გააჩნიათ კინეტიკური ენერგიის სახით. ნაწილაკების აჩქარება მიიღწევა, მათი ამჩქარებლის განყოფილებაში მრავალჯერადი (~106-ჯერ წამში) გავლით.

## იხილეთ აგრეთვე
* დამუხტული ნაწილაკების ამჩქარებლები 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაწილაკთა ამჩქარებლები
ალბერტ სეიბინი

**ალბერტ ბრიუს სეიბინი** ( , ნამდვილი სახელი და გვარი — **აბრამ საპერშტაინი**; დ. 26 აგვისტო, 1906, ბელოსტოკი — გ. 3 მარტი, 1993, ვაშინგტონი) — პოლონური წარმოშობის ამერიკელი ექიმი და მიკრობიოლოგი. ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც პოლიომიელიტის დასალევი ვაქცინის შემქმნელი. ასევე ცნობილია ადამიანის ვირუსული დაავადებების, ტოქსოპლაზმოზისა და კიბოს კვლევებით.

სეიბინი მშობლებთან ერთად აშშ-ში 1921 წელს გადავიდა საცხოვრებლად და ცხრა წლის შემდეგ ამერიკის მოქალაქე გახდა. 1931 წელს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში მიიღო მედიცინის დოქტორის ხარისხი. აქვე დაიწყო ადამიანის პოლიომიელიტის კვლევა. ორი წლის განმავლობაში ექიმად მუშაობდა ნიუ-იორკის ბელვიუს საავადმყოფოში. შემდეგ სწავლობდა ლონდონის ლისტერის პრევენციული მედიცინის ინსტიტუტში. 1935 წელს შეუერთდა როკფელერის სამედიცინო კვლევითი ინსტიტუტის გუნდს ნიუ-იორკში, სადაც პირველმა აჩვენა პოლიოვირუსის ზრდა ადამიანის ნერვულ ქსოვილში ორგანიზმის გარეთ. 1939 წელს სეიბინი გახდა ცინცინატის უნივერსიტეტის სამედიცინო კოლეჯის პედიატრიის ასოცირებული პროფესორი და კოლეჯის ბავშვთა საავადმყოფოს კვლევითი ფონდის ინფექციურ დაავადებათა განყოფილების ხელმძღვანელი. შემდგომში გახდა კვლევითი პედიატრიის პროფესორი. კოლეჯში მუშაობისას მან უარყო გაბატონებული თეორია, რომ პოლიოვირუსი ორგანიზმში ცხვირისა და სასუნთქი სისტემის გზით ხვდება; აჩვენა, რომ ადამიანის პოლიომიელიტი პირველ რიგში კუჭ-ნაწლავის ტრაქტის ინფექციაა.

სეიბინმა ივარაუდა, რომ ცოცხალი, დასუსტებული (ატენუირებული), პირის გზით მიღებული ვირუსი უფრო ხანგრძლივ იმუნიტეტს უზრუნველყოფდა, ვიდრე მოკლული და ინიექციით შეყვანილი. 1957 წელს გამოყო პოლიოვირუსის სამივე ტიპის შტამი, რომლებიც არ იყვნენ საკმარისად ძლიერები თავად გამოეწვიათ დაავადება, მაგრამ შეეძლოთ ანტისხეულების წარმოქმნის სტიმულირება. შემდეგ დაიწყო ამ შესუსტებული შტამების ადამიანის ორგანიზმში პირის გზით შეყვანის ექსპერიმენტები. კვლევებში თანამშრომლობდნენ ჩატარდა მექსიკელი, ნიდერლანდელი და საბჭოთა მეცნიერები. საბოლოოდ, ბავშვებზე ჩატარებულმა ფართომასშტაბიანმა საველე კვლევებმა ახალი ვაქცინის ეფექტურობა აჩვენა. სეიბინის დასალევი ვაქცინა აშშ-ში 1960 წელს დამტკიცდა გამოსაყენებლად და მთელ მსოფლიოში პოლიომიელიტისაგან დაცვის მთავარი საშუალება გახდა.

სეიბინმა ასევე გამოყო B ვირუსი, ჩაატარა კვლევები, რომლებსაც მოჰყვა პაპატაჩის ცხელებისა და დენგეს საწინააღმდეგო ვაქცინების შექმნა, შეისწავლა ვირუსების მიმართ იმუნიტეტის განვითარება, გამოიკვლია ნერვულ სისტემაზე მოქმედი ვირუსები, შეისწავლა ვირუსების როლი სიმსივნის განვითარებაში. სეიბინი 1971 წელს გახდა ცინცინატის უნივერსიტეტის ემერიტუს-პროფესორი. 1974–1982 წლებში იყო სამხრეთ კაროლინის სამედიცინო უნივერსიტეტის (ჩარლსტონი) მკვლევარი პროფესორი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი ექიმები
კატეგორია:ამერიკელი მიკრობიოლოგები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
სალონიკის ომის მუზეუმი

**სალონიკის ომის მუზეუმი** () — ომის მუზეუმი სალონიკში, ცენტრალური მაკედონია, საბერძნეთი.

სალონიკის ომის მუზეუმი გაიხსნა 2000 წლის ოქტომბერში. იგი აშენდა 1900-1902 წლებში და განთავსებულია შენობაში, რომელიც დააპროექტა არქიტექტორმა ვიტალიანო პოსელიმ.

მუზეუმის მისიაა შეინარჩუნოს სამხედრო ისტორიული მეხსიერება და მემკვიდრეობა ჩრდილოეთ საბერძნეთში.

კოლექციები გვიჩვენებს მოვლენებს, რომლებმაც გარდამტეხი როლი ითამაშეს თანამედროვე საბერძნეთის ისტორიაში XX საუკუნის დასაწყისიდან მეორე მსოფლიო ომის ბოლოს გერმანული ძალებისგან საბერძნეთის განთავისუფლებამდე. მათ შორისაა იმ ეპოქის ფოტოები, საბერძნეთის არმიის, საჰაერო ძალებისა და სამხედრო-საზღვაო ფლოტის უნიფორმები, არმიის იარაღები, არტილერიისა და გემების რეპლიკები, ხელოვნების ნიმუშები, ქვაზე ნაკვეთი წარწერები, რუკები, ნახატები, საფოსტო ბარათები და მსგავსი ნივთები სხვა ბალკანური ქვეყნების არმიებიდან.

ეს ექსპონატები გვაძლევს წარმოდგენას ბალკანეთის ომებზე, პირველ მსოფლიო ომზე, მცირე აზიის კამპანიაზე, ბერძნულ-იტალიურ ომზე, აღმოსავლეთ მაკედონიის ციხესიმაგრეების ბრძოლაზე, კრეტის ბრძოლაზე, ოკუპაციასა და წინააღმდეგობის მოძრაობაზე, ბერძნული ძალების როლზე მოკავშირეთა მოქმედებებში ჩრდილოეთ აფრიკაში, იტალიასა და ნორმანდიაში, ასევე საოკუპაციო ძალებისგან განთავისუფლებაზე.

საგამოფენო სივრცეების გარდა, სამხედრო მუზეუმს აქვს ამფითეატრი, მრავალფუნქციური დარბაზი, ისტორიისა და ომის შესახებ წიგნების ბიბლიოთეკა და სასაჩუქრე მაღაზია.

## გალერეა

File:Macedonian Museums-99-Polemiko Thessalonikhs-450.jpg|ინტერიერი
File:Adrian hellene 01198.JPG|I მსოფლიო ომი ბერძნული არმიის მონაწილის ადრიანეს ჩაფხუტი
File:Adrian 01166.jpg|ადრიანეს ჩაფხუტი (სერბეთის არმია)
File:Redempteur chevalier croix or et argent 743.jpg|გამოსყიდვის ორდენის დეკორაციები, მუზეუმის შეკვეთების კოლექციიდან
File:Macedonian_Museums-99-Polemiko_Thessalonikhs-447.jpg|არტეფაქტები ნიკოლაოს ნიკოლცოსის კოლექციიდან 
File:Macedonian_Museums-99-Polemiko_Thessalonikhs-448.jpg|არტეფაქტები ვასილიოს ნიკოლცოსის კოლექციიდან 
File:Uniformes WWII 00839.JPG|მეორე მსოფლიო ომის უნიფორმა
File:M8 01375.JPG|შემონახული ტანკი
File:M60 1380.JPG|შემონახული ტანკი
File:Thessaloniki 6 inch 30 cwt Howitzer (Left).jpg|BL 6-inch 30 cwt howitzer
File:Πυροβόλο Skoda στο ΠΜΘ 1.jpg|Skoda საარტილერიო იარაღი
File:Bofors 40 1371.JPG|საარტილერიო იარაღი
File:War Museum of Thessaloniki exhibits.jpg|მეორე მსოფლიო ომის უნიფორმა ბერძნული M1934/39 ჩაფხუტით
File:Greek Flag - 1912 Thessaloniki - War Museum of Thessaloniki by Joy of Museums.jpg|საბერძნეთის დროშა 1912 წელი

## სქოლიო
კატეგორია: საბერძნეთის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კინევულფი

**კინევულფი** () — IX საუკუნის ანგლოსაქსი პოეტი. მისი ცხოვრების შესახებ არაფერია ცნობილი; ლათინური წყაროების გავლენა, რომელიც შეიმჩნევა მის პოემებში, გვაფიქრებინებს, რომ ის განსწავლული სასულიერო პირი იყო. X საუკუნის მეორე ნახევრის კოდექსებში (ვერჩელისა და ექსიტერის) შემორჩენილია 4 პოემა, რომლებსაც კინევულფის ხელმოწერა აქვს: „ელენე“ (Elene), რომელშიც მოთხრობილია წმინდა ელენეს მიერ უფლის ჯვრის პოვნის შესახებ; „იულიანა“ (Juliana), წმინდა იულიანეს ცხოვრების ლექსად გადმოცემა; „მოციქულთა ბედი“ (Fata apostolorum), მოკლე მოთხრობა 12 მოციქულის მოწამეობის შესახებ; პოემა „ქრისტე“ (Crist), რომელიც ეფუძნება გრიგოლ I დიდის ქადაგებას ქრისტეს ამაღლების შესახებ. ეს უკანასკნელი არის ქრისტეს შესახებ ანგლოსაქსური პოემების ტრილოგიის მეორე ნაწილი (პირველი და მესამე ნაწილები, სავარაუდოდ, სხვა ავტორების მიერ არის დაწერილი). კინევულფის პოემების სტილი, რომელიც გამოირჩევა სიცხადითა და მოწესრიგებულობით, მოწმობს იმას, რომ ის კარგად იცნობდა კლასიკური რიტორიკის წესებს. კინევულფს ასევე მიაწერდნენ (საკმარისი საფუძვლის გარეშე) სხვა ანგლოსაქსურ პოემებსაც (მათ შორის პოემას „ანდრია“, რომელიც შედის ვერჩელის კოდექსში).

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული VIII საუკუნე
კატეგორია:გარდაცვლილი IX საუკუნე
კატეგორია:ანგლოსაქსი პოეტები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სვანის სიყვარული

**„სვანის სიყვარული“** () — 1984 წლის რომანტიკული დრამა, საფრანგეთ-გფრ-ის ერთობლივი ნამუშევარი, რომლის რეჟისორია ფოლკერ შლონდორფი. ფილმი გადაღებულია მარსელ პრუსტის ნაწარმოებების სერიის - „დაკარგული დროის ძიებაში“ მიხედვით.

## სიუჟეტი
ჩარლზ სვანი, რომელიც XIX საუკუნის მაღალი საზოგადოების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია, შეპყრობილია კურტიზანი ქალის - ოდეტ დე კრესის სიყვარულით. ახალგაზრდა კაცის არჩევანს მისი წრე არ იზიარებს. სვანი ქორწინდება ოდეტზე, მაგრამ საზოგადოებისგან უარყოფილი, რამდენიმე წლის შემდეგ მძიმედ დაავადდება. მას მხოლოდ საკუთარი სიყვარული ახსოვს.

## როლებში
*ჯერემი აირონსი — შარლ სვანი
*ორნელა მუტი — ოდეტ დე კრესი
*ალენ დელონი — ბარონი დე შარლიუ
*ფანი არდანი — ჰერცოგინია გერმანტსკაია
*როლან ტოპორი — „ბიში“
*ნატალი ჟუვე — მადამ კოტარი
*ჟან-ფრანსუა ბალმერი — ექიმი კოტარი
*ჟან-ლუი რიშარი — ბ-ნი ვერდიურენი
*ფილიპინა პასკალი — მადამ გალარდონი
*შარლოტა დე ტიურკეიმი — მადამ დე კამბრემერი
*ჟან ბუდე — ჰერცოგი გერმანტსკი
*ჟაკ ორანში — კომპოზიტორი ვენტეისლი

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1984 წლის ფილმები
კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:ფრანგულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:Gaumont Film Company-ის ფილმები
ღვიძლის ხავსები

**ღვიძლის ხავსები** () — უმაღლესი მცენარეების განყოფილება. ენათესავებიან ღეროფოთლოვან ხავსებს. მოიცავს 6–8 ათას სახეობას. ღვიძლის ხავსების მთავარი მრავალფეროვნება მოდის იუნგერმანიალეების (*Jungermanniopsida*) და მარშანციების (*Marchantiales*) კლასებზე. ღვიძლის ხავსები ძირითადად ხმელეთის მცენარეებია, რომლებიც ბინადრობენ ძლიერ ტენიან რეგიონებში ეკვატორიდან არქტიკამდე და ანტარქტიკამდე (რამდენიმე სახეობა წყლისაა). ყველაზე მრავალფეროვანნი არიან ტროპიკულ წვიმის და მთის ტყეებში, ტუნდრაში. მათ შორის არიან ნიადაგზე და კლდეებზე მზარდი სახეობები, ტყეებში ასევე გვხვდებიან ეპიფიტები და ეპიქსილები (ვითარდებიან გაშიშვლებულ ლპობად მერქანზე). ღვიძლის ხავსების უმრავლესობა იზრდება კორდებად, ზოგიერთი მათგანი ქმნის საკუთარ კორდებს ან ერთსახეობიან რაყებს.

როგორც წესი, ღვიძლის ხავსები წარმოადგენენ სუბსტრატზე გართხმულ წვრილ მცენარეებს სიგრძით 1–2 მმ-დან 2–3 სმ-მდე; მათგან ყველაზე მსხვილები იზრდებიან 12–15 სმ-მდე. ყველა ღვიძლის ხავსის სასიცოცხლო ციკლში ჭარბობს დამოუკიდებლად მცხოვრები გამეტოფიტი. ფესვების ნაცვლად მას უვითარდება ერთუჯრედიანი რიზოიდები. იუნგერმანიალეების და ზოგიერთი სხვა ღვიძლის ხავსის გამეტოფიტი წარმოდგენილია ბრტყელი ყლორტების სახით ზურგის მხარეს ორ რიგად და მუცლის მხარეს ერთ რიგად განლაგებული უფრო წვრილი ფოთლებით. ფოთლები მრავალფეროვანია ფორმით და დანაწევრების ხარისხით, მაგრამ ყოველთვის მარტივი და მჯდომარეა, თანაფოთლების და ძარღვების გარეშე, შედგება უჯრედების ერთი შრისგან. ღეროები შედგება ეპიდერმისისგან და ცენტრალური პარენქიმისგან, გამტარი ქსოვილები მათში არ არის. დანარჩენი ღვიძლის ხავსების გამეტოფიტები უფრო ხშირად წარმოდგენილია ლენტისებრი ან როზეტისებრი, მთლიანად პარენქიმული თალუსების სახით. მარშანციებში ამ უკანასკნელებს მუცლის მხარეზე აქვთ ერთშრიანი გამონაზარდები (ამფიგასტრიუმები), ხოლო ზურგის მხრიდან მათში მდებარეობს ასიმილაციური კამერები, რომლებიც ჰაერთან დაკავშირებულია ცრუ ბაგეებით.

ღვიძლის ხავსებს შორის არიან ორსქესიანი და ცალსქესიანი ორგანიზმები, ზოგიერთ მათგანში გამოვლენილია სასქესო ქრომოსომები. ანთერიდიუმები განლაგებულია ფოთლების იღლიებში ან თალუსის ღრმა ამონაჭრებში, რომლებიც გარემოში იხსნება ვიწრო ხვრელით. არქეგონიუმები განლაგებულია ჯგუფებად, რომელთა გარშემო შეზრდილი ფოთლებისგან ან ჯამისებრად გაზრდილი ღეროს ან თალუსის ქსოვილებისგან წარმოიქმნება დამცავი საფარი.

ღვიძლის ხავსების სპოროფიტი უმეტესწილად შედგება ჰაუსტორიისგან, ფეხისა და კოლოფისგან, რომელშიც ყალიბდება სპორები და მათ შორის მდებარე ლენტისებრი უჯრედები (ელატერები). მოუმწიფებელი ელატერები საკვებ ნივთიერებებს ატარებენ განვითარებადი სპორებისკენ, ხოლო მომწიფებულები კვდებიან და ჰიგროსკოპული მოძრაობებით ხელს უწყობენ სპორების გაბნევას. სპოროფიტი თითქმის მთელ სიცოცხლეს ატარებს არქეგონიუმის შეზრდილ მუცელში, იკვებება რა ჰაუსტორიის მეშვეობით გამეტოფიტისგან. სპორების მომწიფების შემდეგ ფეხი ძლიერ გრძელდება, გამოაქვს რა კოლოფი არქეგონიუმის მუცლის და დამცავი საფრის გარეთ. კოლოფის გახსნის და სპორების გამოთავისუფლების შემდეგ სპოროფიტი კვდება. სპორებიდან იზრდებიან გამეტოფიტები.

ღვიძლის ხავსებს პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვთ, თუმცა მცურავ რიჩიას (*Riccia fluitans*) ზოგჯერ ზრდიან როგორც აკვარიუმის მცენარეს. ღვიძლის ხავსების ბევრი სახეობა შეტანილია IUCN-ის წითელ წიგნში.

## სქოლიო
ქუვეითის კონსტიტუცია

**ქუვეითის კონსტიტუცია** () ― მიიღეს 1961-1962 წლის საკონსტიტუციო ასამბლეაზე. 1962 წლის 11 ნოემბერს კონსტიტუციას ქუვეითის სახელმწიფოს ემირმა, აბდულაჰ ალ-სალიმ ალ საბაჰმა მოაწერა ხელი.

## კონსტიტუციონალიზმის ისტორია
ქუვეითის კონსტიტუციონალიზმის ისტორია 1961 წლის 19 ივნისს ქუვეითის დამოუკიდებლობის გამოცხადებასთან ერთად იწყება. ქუვეითის დამოუკიდებლობის მოპოვებასთან ერთად მისი დიდი ბრიტანეთის კოლონიური სამფლობელოს სტატუსის მქონე სამთავროდან სუვერენულ სახელმწიფოდ პოლიტიკურ-სამართლებრივი ტრანსფორმირების პროცესი დაიწყო. ამ პროცესში ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოვლენა 1962 წლის ნოემბერში ქუვეითის პირველი კონსტიტუციის დამტკიცება იყო, რომელმაც ქუვეითის კონსტიტუციონალიზმს ჩაუყარა საფუძველი და დღემდე შეუცვლელად მოქმედ აქტად რჩება.

1962 წლის კონსტიტუციას წინ უძღოდა მთელი რიგი ღონისძიებები, რომლებიც მიმართული იყო ქუვეითში სამართლებრივი სისტემის ფორმირებისა და განვითარებისაკენ. ამ ღონისძიებებს ახორციელებდა როგორც ბრიტანეთის კოლონიალური მმართველობა, ასევე მოგვიანებით ქუვეითის მმართველი ალ-საბაჰის გვარის ემირებიც. 

## შინაარსი
ქუვეითის კონსტიტუცია ხუთ ნაწილსა და 183 მუხლს მოიცავს.
*ნაწილი I ― სახელმწიფო და მმართველობის სისტემა
*ნაწილი II ― ქუვეითის საზოგადოების ძირითადი საფუძვლები
*ნაწილი III ― საზოგადო უფლებები და მოვალეობები
*ნაწილი IV ― ხელისუფლება
*ნაწილი V ― ძირითადი და გარდამავვალი დებულებანი

## იხილეთ აგრეთვე
*კონსტიტუციონალიზმი

## ლიტერატურა
*გონაშვილი, ვ. (2008). *საზღვარგარეთის ქვეყნების კონსტიტუციები: ნაწილი I*. კავშირი „იურისტები სამართლებრივი სახელმწიფოსთვის“. თბილისი. გვ. 497-538. 

## სქოლიო
კატეგორია:ქუვეითის პოლიტიკა
კატეგორია:კონსტიტუციები ქვეყნების მიხედვით
პლეინზი (ჯორჯია)

**პლეინზი** ( ) — ქალაქი აშშ-ში, ჯორჯიის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, სამტერის ოლქში. საოლქო ცენტრ ამერიკუსიდან დაშორებულია 16 კმ-ით. 573 მცხოვრები (2020). აქ საფოსტო განყოფილება დაარსდა 1839 წელს. 1885 წელს გავიდა რკინიგზა, რამდენიმე ადგილობრივი დასახლება, მათ შორის მაგნოლია-სპრინგზი (ან ვილიჯი) და პლეინზ-ოვ-დურა (სახელი ბაბილონთან ახლოს მდებარე ბიბლიური ველის მიხედვით), გაერთიანდა და შეიქმნა პლეინზი.

ქალაქი მდებარეობს სასოფლო-სამეურნეო რაიონის ცენტრში, სადაც ძირითადად მიწის თხილი მოჰყავთ. პლეინზი ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა 1970-იანი წლების ბოლოს, როგორც ჯიმი კარტერის, აშშ-ს 39-ე პრეზიდენტის მშობლიური ქალაქი; 1981 წელს კარტერი აქ დაბრუნდა თავისი საპრეზიდენტო ვადის დასრულების შემდეგ. ათწლეულების განმავლობაში ადგილობრივ ეკლესიაში ატარებდა საკვირაო სკოლის გაკვეთილებს, რაც დამსწრეებს იზიდავდა მთელი ქვეყნიდან და მსოფლიოდან. 1987 წელს დაარსდა ღირსშესანიშნაობა „ჯიმი კარტერის ეროვნული ისტორიული ადგილი“ (Jimmy Carter National Historic Site), რომელიც მოიცავს მის სახლს, ბავშვობისდროინდელ ფერმას, საშუალო სკოლას და სადგურს, რომელიც 1976 წლის საპრეზიდენტო კამპანიის შტაბ-ბინად გამოიყენებოდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯორჯიის ქალაქები
ჯავშნოსანი ლოქოსებრნი

[250პქ|მინი|*[Dianema longibarbis*]]
[|250პქ|მინი|*[Aspidoras fuscoguttatus*]]
**ჯავშნოსანი ლოქოსებრნი**, *კალიქთისისებრნი* () — თევზების ოჯახი ლოქოსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ 7–8 სმ-ია, სხეულის გვერდებზე ორ რიგად განლაგებულია კრამიტისებრი ძვლოვანი ფირფიტები (აქედან სახელწოდება). ბინადრობენ სამხრეთ ამერიკის და კუნძულ ტრინიდადის მცირე მტკნარ წყალსატევებში.

## ტაქსონომია 
**ჯავშნოსანი ლოქოსებრნი**
* ქვეოჯახი *Callichthyinae*
** *Callichthys*
** *Dianema*
** *Hoplosternum*
** *Lepthoplosternum*
** *Megalechis*
* ქვეოჯახი *Corydoradinae*
** ტრიბა *Aspidoradini*
*** *Aspidoras*
*** *Scleromystax*
** ტრიბა *Corydoradini*
*** *Corydoras* (სინ. *Brochis*, *Gastrodermus*, *Hoplisoma*, *Osteogaster*)

## სქოლიო
აქბაირი (ოლურის რაიონი)

**აქბაირი** () — სოფელი ოლურის რაიონში, ერზურუმის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ერზურუმიდან 184 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ოლურიდან 10 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 29 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ოლურის რაიონის სოფლები
ელიშე (ალბანეთის განმანათლებელი)

**წმინდა ელიშე** (20px20px. 20px20px20px20px20px — ევ. ელიშე) — I საუკუნეში მოღვაწე ქრისტიანი მისიონერი, რომელმაც ქრისტიანობა იქადაგა კავკასიის ალბანეთში. საქართველოს უდიები, რომლებიც მიიჩნევიან კავკასიის ალბანელების შთამომავლებად, წმინდა ელიშეს ხსენების დღეს აღდგომიდან მესამე დღეს (სამშაბათს) აღნიშნავენ.

## ისტორია
ცნობები მისი ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ გვხვდება მოვსეს კალანკატუაცის „ალვანთა ქვეყნის ისტორიაში“. 

წმინდა ელიშე მოციქულ თადეოზის მოწაფე იყო და თან ახლდა სომხეთში ქრისტიანობის ქადაგებისას, თუმცა წმინდა თადეოზის მოწამეობრივად აღსრულების შემდეგ, ელიშე იერუსალიმში დაბრუნდა. აქ ის უფლის ძმამ და იერუსალიმის ეკლესიის პირველმა მღვდელმთავარმა იაკობმა აკურთხა. ამის შემდეგ წმინდა ელიშე ქრისტიანობის საქადაგებლად სწორედ კავკასიის ალბანელთა მხარეში წამოვიდა. ამავე გადმოცემით, წმინდა ელიშემ პირველ ეკლესიას საფუძველი ჩაუყარა სოფელ გიშში (დღევანდელი აზერბაიჯანის ჩრდილოეთ ნაწილში), შემდგომ კი მოწამეობრივად აღესრულა ადგილობრივ წარმართთა ხელით.

ტრადიციის თანახმად, წმინდა ელიშე კავკასიის ალბანელთა ეკლესიის პირველ წინამძღვრად მოიხსენიება. ადგილობრივებისთვის წმინდა ელიშეს მნიშვნელობას ხაზს უსვამს ის გარემოებაც, რომ მისი ხსენების დღე დაუკავშირდა აღდგომის დღესასწაულს და აღდგომიდან მესამე დღეს (სამშაბათს) აღინიშნება. უდიურ თემში წმინდა ელიშეზე ზეპირი გადმოცემები მე-20 საუკუნის 50-იან წლებშიც კი გვხვდება. დღემდე უდიების ისტორიულ სამშობლოში არაერთი ეკლესია სწორედ წმინდა ელიშეს სახელობისაა.

## სქოლიო
კატეგორია:I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ანგლსი

**ანგლსი**, *ენგლსი* ( , ) — კუნძული და საგრაფო ჩრდილო-დასავლეთ უელსში. მდებარეობს ირლანდიის ზღვაში, ხმელეთისგან გამოყოფილია მენაის სრუტით, მას უკავშირდება საავტომობილო ხიდით. საგრაფო მოიცავს საკუთრივ კუნძულ ანგლსის, ინგლისისა და უელსის უდიდეს კუნძულს (712 კმ²), და ჰოლი-აილენდს, რომელიც ანგლსის დასავლეთით მდებარეობს (საერთო ფართობი 749 კმ²). ანგლსის საგრაფოს საზღვარი ემთხვევა ისტორიულ ანგლსის საგრაფოს. საგრაფოს უმაღლესი წერტილია ჰოლიჰედის მთა (219 მეტრი), რომელიც ჰოლი-აილენდზე მდებარეობს.

ანგლსის კუნძული ცნობილია თავისი უძველესი ისტორიით, პრეისტორიული და კელტური ძეგლებით. ჩრდილოეთ უელსის მთიანი მიწებისაგან განსხვავებით, დაბალი და ნაყოფიერია, ამიტომ უძველესი დროიდან მარცვლეულის მოყვანისა და მეცხოველეობის ცენტრი იყო. მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა აგრეთვე ზღვაოსნობასა და თევზჭერას; ადრევე დამყარდა სავაჭრო კონტაქტები ირლანდიასთან. კუნძული მდებარეობდა საზღვაო მარშრუტზე, რომელიც ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებს ჩრდილოეთის ქვეყნებთან აკავშირებდა. მეგალითური სამარხი კამერები და აღმართული ქვები მიუთითებს გვიან ნეოლითურ და ადრეული ბრინჯაოს ხანის დასახლებაზე. ძვ. წ. 100 წლისთვის კუნძულის მცხოვრებლებმა მიიღეს კელტური ენა და კულტურა. ანგლსი გახდა დრუიდების ცნობილი ცენტრი და რომაელთა მიმართ წინააღმდეგობის ციტადელი; გაიუს სვეტონიუს პავლინუსმა ახ. წ. 61 წელს შეიჭრა კუნძულზე, დახოცა დრუიდი ქურუმები და გაანადგურა წმინდა კორომები. 78 წელს გნეუს იულიუს აგრიკოლამ საბოლოოდ დაპყრობა. ადრეულ კელტურ ქრისტიანულ ეკლესია-მონასტრებს შორისაა პენმონის პრიორატი, რომელიც VI საუკუნეში დააარსა წმ. სეირიოლმა. სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე მდებარე აბერფრაუ იყო გუინედის მმართველთა დედაქალაქი იყო VII–XIII საუკუნეებში. კუნძულს თავს ესხმოდნენ ირლანდიელები, საქსები, ვიკინგები და ნორმანები. საბოლოოდ იგი დაიპყრო ინგლისის მეფე ედუარდ I-მა, რომელმაც ბომარისში ციხე-სიმაგრეც ააგო (დაიწყო 1295 წელს).

ანგლსის საგრაფო რჩება უპირატესად სასოფლო-სამეურნეო რეგიონად (მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი), თუმცა ტურიზმიც მნიშვნელოვანი გახდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს კუნძულები
კატეგორია:უელსის საგრაფოები
ჰარიუსი

**ჰარიუსი** () — თევზების გვარი ორაგულისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე ჩვეულებრივ 25–35 სმ-ია, მასა დაახლოებით 450 გ; ზოგიერთი 50 სმ სიგრძესა და 1,4 კგ-მდე მასას აღწევს. დამახასიათებელია გრძელი, მაღალი და კაშკაშა შეფერილობის ზურგის ფარფლი 17–24 სხივით.  ასევე ორაგულისებრთა სხვა სახეობებთან შედარებით უფრო მსხვილი ქერცლი და გამრავლების პერიოდში ნაკლებად კაშკაშა შეფერილობა. გვარი ხასიათდება რთული შიდაგვაროვნული და შიდასახეობრივი სტრუქტურით. მოლეკულურ-გენეტიკური ანალიზის საფუძველზე გამოყოფილია ორი ახალი სახეობა: ბურეიის (*T. burejensis*) და ქვემო ამურის (*T. tugarinae*) ჰარიუსები, რომლებიც ადრე ციმბირული ჰარიუსის (*T. arcticus*) ქვესახეობებად ითვლებოდნენ. ბინადრობენ ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი და ცივი სარტყლების მთისწინეთის მდინარეებში, იშვიათად — ტბებში. იკვებებიან უხერხემლოებით (ძირითადად მწერების ლარვებით) და წვრილი თევზით; ორაგულების ქვირითობის ადგილებში შეიძლება ჭამონ მათი ქვირითი და ლიფსიტები. ქვირითობენ გაზაფხულზე, დედალი ქვიან გრუნტზე ყრის 3-დან 10 ათასამდე ქვირითს. ადგილობრივი რეწვისა და ხელოვნური მოშენების ობიექტებია.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორაგულისებრნი
ვიეტნამური ცივი ყავა

**ვიეტნამური ცივი ყავა** (ვიეტნამური: cà phê đá; სიტყვასიტყვით: ყინულიანი ყავა) არის ტრადიციული ვიეტნამური ყავის რეცეპტი. მის მოსამზადებლად გამოიყენება საშუალოსა და მუქს შორის მქონე შეფერილობის მოხალული ყავა. სასმელი მზადდება ყავის მარცვლებს შორის წყლის გატარებით ფინჯანში, რომელიც უკვე შეიცავს შესქელებულ რძეს. სასმელის ცივი სახით მიწოდება ხდება ჭიქაში ყინულის ჩამატებით.

## ვარიანტები 
ვარიაციები მოიცავს შაქრის, ყინულის ან შესქელებული რძის დამატებას. ერთ-ერთ პოპულარულ ვარიაციას ეწოდება *cà phê sữa đá* (ან *nâu đá* ჩრდილოეთ ვიეტნამში), რომლის სერვირება ხდება  ტკბილ შესქელებულ რძესთან ერთად.  ვიეტნამური ცივი ყავის ეს ვარიაცია მზადდება წვეთოვანი ფილტრის პროცესის დაწყებამდე ჭიქაში ორი-სამი ჩაის კოვზი ან მეტი შესქელებული რძის ჩასხმით. სხვა ვარიაციებია:

* შავი ყავა (ცივი ან ცხელი) - Cà phê đen. 
* თეთრი ყავა/ საიგონის სტილის ყავა - Bạc xỉu ( სიტყვასიტყვით: ფინჯანი რძე ცოტა ყავით) კანტონურ-ვიეტნამური ცხელი ან ყინულიანი რძე ცოტა ყავის დამატებით, მაქიატოს მსგავსად. ეს ვარიაცია წარმოიშვა და პოპულარულია საიგონში.
* პანდანუსის ყავა - Cà phê lá dứa. ეს ვარიაცია მზადდება ყავით, პანდანუსითა და თაფლით.
* ქოქოსის ყავა - Cà phê dừa. ეს ვარიაცია მზადდება ყავით, ქოქოსის რძით და შესქელებული რძით.
* ყავის შეიკი/შერეული ყავა - Sinh tố cà phê
* კვერცხის ყავა - Cà phê trứng. ეს ვარიაცია მზადდება მოხარშული ყავით, შესქელებული რძითა და ქათმის კვერცხის გულით. მას აქვს ტირამისუს და ეგნოგის მსგავსი ტექსტურა და გემო. პოპულარულია ჰანოიში .
* მარილიანი კრემის ყავა - Cà phê kem mặn. Huế-ს ვარიაცია.
* ავოკადოს  ყავა - Cà phê bơ. ეს ვარიაცია მზადდება ყავის ნალექით, ავოკადოთი, შესქელებული რძით და ვანილის ფხვნილით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კვერცხის ყავა
* კუბური ესპრესო, მსგავსი შეტკბილებული ყავა.
* ინდური ფილტრის ყავა, ანალოგიურად (ლითონის ფილტრით) წარმოებული ყავა.
* ყავის სასმელების სია

## ისტორია 
1857 წელს ვიეტნამში ყავა შემოიტანა ფრანგმა კათოლიკე მღვდელმა არაბიკის ყავის ხის სახით. სასმელი რეგიონალური ვარიაციებით იქნა მიღებული. ახალი რძის ხელმისაწვდომობის შეზღუდვის გამო, რადგან რძის მეურნეობის ინდუსტრია ჯერ კიდევ საწყის ეტაპზე იყო, ფრანგებმა და ვიეტნამელებმა დაიწყეს მუქი მოხალული ყავისა და შესქელებული რძის გამოყენება.

ვიეტნამი ყავის ერთ-ერთი მთავარი ექსპორტიორი გახდა დოი მოის რეფორმებისა და ომის შემდეგ ეკონომიკის აღდგენის შემდგომ. დღესდღეობით, ცენტრალურ მაღალმთიანეთში მდებარეობს ბევრი ყავის ფერმა. ვიეტნამი არის რობუსტას სახეობის ყავის უდიდესი მწარმოებელი და ყავის სიდიდით მეორე მწარმოებელი მსოფლიოში.

## სქოლიო
კატეგორია:ვიეტნამური სასმელები
კატეგორია:ცივი ყავა
ნუტაცია

მინი|ნუტაციის სქემა
**ნუტაცია** () — მყარი სხეულის მოძრაობა, რომელიც პრეცესიასთან ერთად ხდება და რომლის დროსაც იცვლება \theta კუთხე სხეულის საკუთარი ბრუნვის ღერძსა და პრეცესიული მოძრაობის შესაბამის ღერძს შორის. ამ კუთხეს ნუტაციის კუთხეს უწოდებენ. სიმძიმის p ძალის გავლეხნით მოძრავი გიროსკოპის (ბზრიალას) ნუტაცია წარმოადგენს გიროსკოპის ღერძის რხევებს, რომელთა ამპლიტუდა და პერიოდი მით უფრო ნაკლებია, ხოლო სიხშირე მით უფრო მეტია, რაც მეტია საკუთარი ბრუნვის \Omega კუთხური სიჩქარე. როცა \Omega დიდია, ნუტაციის \theta_1-\theta_0 ამპლიტუდა და \tau პერიოდი დაახლოებით უდრის \theta_1-\theta_0 =\frac{2Pa\sin\theta_0J}{I^2\Omega^2} , სადაც \theta_0 და \theta_1 არის \theta კუთხის ცვლილების საზღვრები, a – მანძილი სხეულის უძრავი წერტილიდან სიმძიმის ცენტრამდე, I — გიროსკოპის ინერციის მომენტი მისი სიმეტრიის ღერძის მიმართ, J — ინერციის მომენტი იმ ღერძის მიმართ, რომელიც სიმეტრიის ღერძის პერპენდიკულარულია და გადის უძრავ წერტილწზე. 

## ნუტაცია ასტრონომიაში
მინი|მარცხნივ|პლანეტის ნუტაცია
ასტრონომიაში ნუტაცია არის დედამიწის ღერძის მცირე რხევები, რომლებიც ერთვის მის საუკუნეებრივ პრეცესიულ მოძრაობას აღმოაჩინა ჯ. ბრედლიმ 1737 წელს. ამ რხევებს განაპირობებს მბრუნავ სფეროიდულ დედამიწაზე მთვარისა და მზის შემაშფოთებელი გავლენა; მათ უწოდებენ მთვარე-მზისიერ ან იძულებით ნუტაციას. ნუტაცია შეგვიძლია წარმოვიდგინოთ, როგორც სხვადასხვა პერიოდისა და ამპლიტუდის მქონე მარტივი რხევების ერთობლიობა. ეს რხევები დამოკიდებულია მთვარის, მისი ორბიტის აღმავალი კვანძის \Omega და პერიგეუმის, აგრეთვე მზისა და მისი გეოცენტრული ორბიტის პერიგეუმის საშუალო გრძედებზე. 

ნუტაციის გამო გაზაფხულის ბუნიობის წერტილი გადაადგილდება ეკლიპტიკაზე, ამიტომ მნათობთა ეკლიპტიკური გრძედები იცვლება (ნუტაცია გრძედზე). ნუტაციის გამო იცვლება ეკლიპტიკის დახრა ეკვატორთან (ე. წ. დახრის ნუტაცია) და მნათობთა ეკვატორული კოორდინატები. 

ნუტაციური რხევებიდან უდიდესი არის რხევა, რომლის პერიოდია 18.6 წელი. იგი განისაზღვრება მთვარის კვანძების ხაზის სრული მობრუნების პერიოდით. შესაბამისი დახრის ნუტაცია ეტოლება 9.21" \cos\Omega, ნუტაცია გრძედზე კი — 17.23" \sin\Omega.

ნუტაციის სრული გამოსახულება, რომელიც საფუძვლად უდევს ასტრონომიულ წელიწდეულებს, შეიცავს 109 პერიოდულ წევრს. ნუტაციის შედეგად სამყაროს ჭეშმარიტი პოლუსის მოძრაობა ცის სფეროზე გამოისახება ტალღისებრი წირით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მექანიკური მოძრაობა
კატეგორია:ცის მექანიკა
ამერიკული ტბის პალია

**ამერიკული ტბის პალია** () — დიდი ზომის თევზი ორაგულისებრთა ოჯახისა. ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ კანადიდან და ალასკიდან სამხრეთით — ახალ ინგლისსა და დიდი ტბების აუზამდე. ჩვეულებრივ გვხვდება ღრმა, ცივ ტბებში. შეფერილია მომწვანო ნაცრისფრად, ზედ ღია ფერის ლაქებით. თუმცა ღრმა წყლებში დაუჭერიათ 45 კგ-მდე მასის ინდივიდიც. ქვირითობს შემოდგომით რიფებს შორის, მძიმე ქვირითი ფსკერზე ეშვება. დიდ ტბებში სარეწაო მნიშვნელობა ჰქონდა, სანამ უელანდის არხით 1930-იან წლებში შემოსულმა ზღვის სალამურებმა თითქმის გადაშენებამდე არ მიიყვანა ეს სახეობა. ინტროდუცირებულია აშშ-ის დასავლეთ ნაწილში, სამხრეთ ამერიკაში და ევროპაში, ასევე ახალ ზელანდიაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:გოჭალა (Salvelinus)
ზემჭვრეტი

**ზემჭვრეტი** () — მტკნარი წყლის თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძეა 30–70 სმ, გვერდებიდან შებრტყელებულია. ზურგის ფარფლზე აქვთ სქელი ძვლოვანი ეკალი. მუცლის ფარფლების უკან კი ქერცლით დაუფარავი ტროპი (ქედი). ზურგის შეფერილობა რუხ-მომწვანოა, გვერდები და სხეულის ქვედა ნაწილი მოვერცხლისფრო. ცნობილია 5–6 სახეობა. გავრცელებული არიან ამურიდან კორეამდე და ვიეტნამამდე. ჩვეულებრივი ზემჭვრეტი (*Ch. erythropterus*) ყველაზე დიდი ზომისაა: აღწევს 1 მ სიგრძეს და 9 კგ მასას. პირი ზემოთაა. სწრაფად იზრდება; სქესობრივად მწიფდებიან სიცოცხლის მე-5–6 წელს. ქვირითობის დროს (ივნისი-ივლისი) მამრები იძენენ კაშკაშა შეფერილობას. პელაგური მტაცებლებია, იკვებებიან წვრილი თევზით, იშვიათად კრევეტებით (ხანკის ტბა) და მწერებით. ძვირფასი სარეწაო თევზები და სპორტული თევზჭერის ობიექტები არიან.

## სქოლიო 
კატეგორია:კობრისებრნი
კატეგორია:აზიის თევზები
წურბლები

[მინი|200პქ|*[Trachelobdella lubrica*, თევზის პარაზიტი; თავსა და ბოლოზე საწოვრებით.]]
**წურბლები** () — რგოლოვანი ჭიების ქვეკლასი. სხეული შებრტყელებულია ზურგ-მუცლის მიმართულებით, შედგება სეგმენტების მუდმივი რაოდენობისგან (უმეტესობას 32 აქვს), რომლებიც გარედან არ ჩანს. სხეულის წინა და უკანა ბოლოზე განვითარებულია ორი კუნთოვანი მრგვალი საწოვარი, რომელიც წურბლებს საშუალებას აძლევს მჭიდროდ მიემაგრონ სუბსტრატს; წინა საწოვრის ცენტრში მდებარეობს პირი. უმეტესობას არ აქვს ჯაგარი. სუბსტრატზე გადაადგილდებიან წინა და უკანა საწოვრების მონაცვლეობით მიმაგრებით; ცურავენ ზურგ-მუცლის სიბრტყეში კლაკნით. სხეულის ღრუ მეტ-ნაკლებად შევსებულია შემაერთებელი ქსოვილით. სუნთქვა ხორციელდება სხეულის მთელი ზედაპირით.

პარაზიტული სახეობების ნაწლავებს აქვთ წყვილი გვერდითი ბრმა გამონაზარდები, სადაც მარაგდება თხევადი საკვები (სხვადასხვა ცხოველის სისხლი და ქსოვილური სითხეები). ჰერმაფროდიტები არიან, განვითარება პირდაპირია. კვერცხები მწიფდება პარკებში. დაახლოებით 300 სახეობაა. ბინადრობენ ძირითადად მტკნარ წყლებში, იშვიათად ნიადაგში და ტყის საფენში, არიან ზღვის სახეობებიც.

სამი რიგია. ჯაგრიანი წურბლების რიგის (*Acanthobdellida*) წარმომადგენლებს სხეულის წინა ბოლოზე აქვთ მცირე რაოდენობის ჯაგარი, მხოლოდ უკანა საწოვარი და სხეულის განვითარებული ღრუ; ცხოვრობენ მტკნარ წყალსატევებში ევრაზიისა და ამერიკის ჩრდილოეთში, არიან ორაგულისებრი თევზების პარაზიტები. ხორთუმიან წურბლებს (*Rhynchobdellida*) აქვთ გამოსაწევი ხახის მილი ხორთუმის სახით; არიან მტაცებლები ან პარაზიტები (ძირითადად მოლუსკების). უხორთუმო / ყბიან წურბლებს (*Arhynchobdellida*) პირში აქვთ სამი კუნთოვანი ყბა კუტიკულური კბილაკებით. ამ რიგის წარმომადგენლები იკვებებიან უხერხემლოებით ან წოვენ მსხვილი ცხოველების სისხლს. სისხლის წოვისას წურბელას ჭრილობაში შეჰყავს სანერწყვე ჯირკვლის სეკრეტი, რომელიც შეიცავს ჰირუდინს, რაც ხელს უშლის სისხლის შედედებას. სამედიცინო წურბელა გამოიყენება ჰირუდოთერაპიაში.

Europäischer-Platt-Egel_cropped.jpg|*Helobdella* sp.
Achtäugiger_Roll_Egel.jpg|*Erpobdella octoculata*
Branchellion_parkeri_(48725005826).jpg|*Branchellion parkeri*, საწოვარი

## ფილოგენეტიკური ხე 
## სქოლიო 
კატეგორია:წურბლები
სამედიცინო წურბელა

**სამედიცინო წურბელა** () — ყბიანი წურბელების რიგის რგოლოვანი ჭია. სიგრძე 15 სმ-მდე, სიგანე დაახლოებით 1 სმ. შეფერილობა მუქია, ასევე მუქი ფერის მოხატულობით. პირის აპარატი წარმოდგენილია სამი მჭრელი ყბით. ნაწლავს აქვს წყვილი ბრმა დანამატები (ჯიბეები), სადაც იმარაგებს საკვებს (სისხლს). სანერწყვე ჯირკვლები გამოყოფენ ჰირუდინს, რომელიც ხელს უშლის სისხლის შედედებას.

წყალში შესულ ცხოველებს (ძირითადად ძუძუმწოვრებსა და ამფიბიებს)  წურბელა დროებით ემაგრება და გაკეთებული პატარა ჭრილობიდან წოვს სისხლს. ჭამის ერთი აქტის დროს თავის მასას ზრდის 2–3-ჯერ, რის შემდეგაც თვეობით ინელებს ჩაყლაპულ საკვებს. სიცოცხლის შენარჩუნებისა და ზრდისთვის წელიწადში ორი ასეთი აქტია საკმარისი.

გავრცელებულია ევროპის სამხრეთში, კავკასიაში და ცენტრალურ აზიაში; ძირითადად მცირე, მდორე და მდგარ წყალსატევებში. ხელოვნური მოშენებით გაზრდილი სამედიცინო წურბელები გამოიყენება მედიცინაში (სისხლის გამოშვებისას ერთი ინდივიდი შთანთქავს დაახლოებით 15 სმ³ სისხლს და ჭრილობიდან კიდევ 50 სმ³ გამოდის), მათ შორის პლასტიკურ ქირურგიაში (სისხლის წოვისას მიმაგრების ნაწილებში აღადგენენ სისხლის მიმოქცევას, ამცირებენ ინფექციის რისკს).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰირუდოთერაპია

## სქოლიო 
კატეგორია:წურბლები
არტურ აივაზიანი

**არტურ აივაზიანი** (დ. 19 სექტემბერი, 1973, ნასაკირალი — გ. 2 ივლისი, 1993, აფხაზეთი) — ქართველი სამხედრო პირი.

## ბიოგრაფია 
ოზურგეთის კომისარიატმა გაიწვია აფხაზეთში საომრად, ჩაირიცხა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის სახელობის ლეგიონში. არტურ აივაზიანი მონაწილეობდა თავისი ლეგიონის ყველა საომარ ოპერაციაში. 1993 წლის 2 ივლისს, დესანტის გადმოსხმის დღეს, გმირულად დაეცა ბრძოლის ველზე.

## ჯილდოები 
*ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი (გარდაცვალების შემდეგ)

## ლიტერატურა 
*უკვდავება: საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისათვის შიდა ქართლსა და აფხაზეთში დაღუპულ მეომართა ბიოგრაფიები. ნაწილი 2 / საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაცია, საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო, თბ., 2004, გვ. 43

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს გმირები
კატეგორია:აფხაზეთის ომის მონაწილეები
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
ტაკამბარო

**ტაკამბარო მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 79 540 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 786.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 101.1 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 082.

## იხილეთ აგრეთვე
*მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები
მარიონეტული სახელმწიფო

**მარიონეტული სახელმწიფო, მარიონეტული რეჟიმი, მარიონეტული მთავრობა** ან **მოჩვენებითი მთავრობა** მარიონეტულ სახელმწიფოებს აქვთ ფორმალური სუვერენიტეტი, უცხო ძალა კი რეალურ კონტროლს ახორციელებს მათზე ეკონომიკური თუ სამხედრო ზეწოლით. ადგილობრივი მთავრობის შენარჩუნებით, გარე ძალა თავს არიდებს ყოველგვარ პასუხისმგებლობას და ამავდროულად წარმატებით ახდენს ამავე მთავრობის პარალიზებას.

მარიონეტული სახელმწიფოები განსხვავდებიან მოკავშირეებისგან, რომლებიც საკუთარი ინიციატივით ან ნებაყოფლობით დადებული ხელშეკრულებების შესაბამისად მოქმედებენ. მარიონეტული სახელმწიფოები იძულებულნი არიან, იურიდიულად დაამტკიცონ და ლეგიტიმაცია მიანიჭონ იმ ქმედებებს, რომლებიც უკვე განხორციელებულია უცხო ძალის მიერ, მიუხედავად იმისა, შეესაბამება თუ არა ეს ქმედებები ადგილობრივი მოსახლეობის ინტერესებს ან ქვეყნის შიდა კანონმდებლობას.

## მახასიათებლები 
მარიონეტულ სახელმწიფოებს ფორმალურად აქვთ ავტორიტეტის გარე ნიშნები, როგორიცაა სახელი, დროშა, ჰიმნი, კონსტიტუცია, კანონმდებლობა, დევიზი და მთავრობა, თუმცა ეს ყველაფერი მხოლოდ ფორმალურობას წარმოადგენს. რეალურად, ისინი სრულად ექვემდებარებიან იმ სახელმწიფოს, რომელიც მათი ფორმირების პროცესს მართავს, მათ ეკონომიკურად აფინანსებს ან პოლიტიკურ და ადმინისტრაციულ გადაწყვეტილებებს აკონტროლებს. საერთაშორისო სამართალი ასეთ ოკუპირებულ მარიონეტულ სახელმწიფოებს ლეგიტიმურად არ აღიარებს.

მარიონეტულმა სახელმწიფოებმა შეიძლება შეწყვიტონ მარიონეტებად ყოფნა შემდეგი გზებით:

* მილიტარული გზით "პატრონი" სახელმწიფოს დამარცხება (როგორც ევროპასა და აზიაში 1945 წელს),
* "პატრონ" სახელმწიფოში შერწყმა (როგორც ადრეულ საბჭოთა კავშირში),
* დამოუკიდებლობის მიღწევა

## ტერმინოლოგია 
ტერმინი წარმოადგენს მეტაფორას, სადაც მარიონეტი თოჯინა, როგორც მართული სახელმწიფო, იმართება სხვისი ჩართულობით სიმების გამოყენებით. ტერმინი "მარიონეტული მთავრობა" პირველად გამოიყენეს1884 წელს, ეგვიპტის ხედივატთან მიმართებით.

## მეცხრამეტე საუკუნის მაგალითები 
### ფრანგი რევოლუციონერი და ნაპოლეონის კლიენტები 
[მინი| [საფრანგეთის პირველი იმპერია|პირველი საფრანგეთის იმპერია და მისი სატელიტი სახელმწიფოები 1812 წელს]]
ნიდერლანდებში ბატავიანის რესპუბლიკა საფრანგეთის რევოლუციური მფარველობის ქვეშ შეიქმნა.

საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკის ინიციატივით, მე-18 საუკუნის ბოლოს და მე-19 საუკუნის დასაწყისში იტალიაში ჩამოყალიბდა მცირე რესპუბლიკები, რომლებიც ისტორიაში ცნობილია როგორც „ძმური რესპუბლიკები“.

აღმოსავლეთ ევროპაში ნაპოლეონის საფრანგეთის პირველმა იმპერიამ დააარსა ვარშავის საჰერცოგო, რომელიც პოლონეთში მოქმედ მარიონეტულ სახელმწიფოს წარმოადგენდა.

### ბრიტანეთის იმპერია 
[მინი| [ბრიტანეთის ინდოეთი|ბრიტანეთის ინდოეთის იმპერიის რუკა, სამთავროები ყვითლად]]
1896 წელს ბრიტანეთმა შექმნა სახელმწიფო ზანზიბარში.

## სქოლიო
კატეგორია:პოლიტიკური ტერმინები
არდაჰანი (ბულანჯაქის რაიონი)

**არდაჰანი** () — სოფელი ბულანჯაქის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 35 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბულანჯაქიდან 20 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 97 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბულანჯაქის რაიონის სოფლები
აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის არჩევნები (1854-55)

მინი|200x200პქ|აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის შემადგენლობა 1855-57 წლებში.
[მინი|191x191პქ|[ნათანიელ ბენქსი - აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის სპიკერი 1856-57 წლებში.]]
**აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის არჩევნები** მიმდინარეობდა 1854 წლის 4 აგვისტოდან 1855 წლის 6 ნოემბრამდე.

= წინასაარჩევნო გარემო =
წარმომადგენელთა პალატის არჩევნებამდე უმრავლესობას დემოკრატიული პარტია აკონტროლებდა. მისი მთავარი ოპოზიცია იყო ვიგების პარტია. დემოკრატიული პარტიის რეიტინგი სერიოზულად დააზიანა კანზას-ნებრასკას აქტმა. წინასაარჩევნო პერიოდში პოპულარობა მოიპოვა ამერიკულმა პარტიამ, რომელიც მკაცრად დაუპირისპირდა ირლანდიელ და გერმანელ მიგრანტებს.

= არჩევნები =
234 კაციან წარმომადგენელთა პალატაში დემოკრატიულმა პარტიამ 83 მანდატი მოიპოვა, რის გამოც უმრავლესობა დაკარგა. წარმომადგენელთა პალატაში ჩამოყალიბდა „ოპოზიციური პარტია“, რომელშიც გაერთიანდნენ: ვიგების პარტია, თავისუფალი მიწის პარტია, რესპუბლიკური პარტია, ანტინებრასკას მოძრაობა,  „ხალხის პარტია“(ინდიანა) და ჩრდილოელი დემოკრატები. არჩევნებში მესამე ადგილზე გავიდა ამერიკული პარტია, რომელმაც არსებობის ისტორიაში საუკეთესო შედეგი დააფიქსირა და წარმომადგენელთა პალატაში 51 მანდატი მოიპოვა.

= წარმომადგენელთა პალატის სპიკერის არჩევნები =
1855 წლის 3 დეკემბრიდან 1856 წლის 2 თებერვლამდე მიმდინარეობდა წარმომადგენელთა პალატის სპიკერის არჩევნები. თავდაპირველად დარეგისტრირდა 6 კანდიდატი: ნათანიელ ბენქსი (ამერიკული პარტია), ლუის კემპბელი (ანტინებრასკა), ჰენრი ფულერი (ვიგი), ჰამფრი მარშალი (ამერიკული პარტია), ალექსანდრე პანინგტონი (ვიგი) და უილიამ რიჩარდსონი (დემოკრატი). სპიკერის არჩევა 2 თებერვლამდე ვერ მოხერხდა. 2 თებერვალს ნათანიელ ბენქსს 103-მა კაცმა დაუჭირა მხარი, ხოლო დემოკრატ უილიამ ეიკენს 100-მა.

## სქოლიო 
* 
* Office of the Historian (Office of Art & Archives, Office of the Clerk, U.S. House of Representatives)

კატეგორია:არჩევნები აშშ-ში
კატეგორია: აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის არჩევნები
ბურუნუჯუ (ბულანჯაქის რაიონი)

**ბურუნუჯუ** () — სოფელი თურქეთში, გირესუნის პროვინციაში. მდებარეობს ბულანჯაქის რაიონში გირესუნიდან 13 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბულანჯაქიდან 4 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 949 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბულანჯაქის რაიონის სოფლები
იუპიტერის შიდა თანამგზავრები

მინი|250პქ|იუპიტერის შიდა თანამგზავრები
**იუპიტერის შიდა თანამგზავრები**, *ამალთეას ჯგუფი* — ოთხი თანამგზავრისაგან შემდგარი ჯგუფი, რომლებიც ყველაზე ახლოს მდებარეობენ (მათი ორბიტების დიდი ნახევარღერძი მოქცეულია - კმ-ს შორის) პლანეტა იუპიტერთან. ესენია: 1) მეტიდა, 2) ადრასთეა, 3) ამალთეა და 4) თებე. აღნიშნული ჯგუფის თანამგზავრები გამოირჩევიან პლანეტის ირგვლივ სინქრონული ბრუნვით, ორბიტების მცირე დახრით, დაბალი ექსცენტრისიტეტით და არ მოძრაობენ რეტროგრადული მიმართულებით.

შიდა ორი თანამგზავრი (მეტიდა და ადრასთეა), ორბიტაზე ერთ დღეზე ნაკლებ დროში ბრუნავს, ხოლო ეს უკანასკნელი იუპიტერის სისტემის სიდიდით მეხუთე და მეშვიდე თანამგზავრებია. დაკვირვებები მიუთითებს იმაზე, რომ ჯგუფის ყველაზე დიდი თანამგზავრი, ამალთეა, მის ორბიტაზე კია არა, არამედ ჩამოყალიბდა პლანეტისგან შორს, ან რომ ის არის მზის სისტემის მიერ დატყვევებული სხეული. ეს თანამგზავრები, ისევე როგორც მრავალი ჯერ კიდევ არაიდენტიფიცირებული შიდა პატარა თანამგზავრი, მათგან გამოტყორცნილი მტვრით, ავსებს და მხარს უჭერს იუპიტერის სუსტი რგოლების სისტემას. ასე მაგალითად მეტიდა და ადრასთეა ქმნიან იუპიტერის მთავარ რგოლს, ხოლო ამალთეა და თებე — საკუთარ სუსტ გარე რგოლებს.

## ფიზიკური და ორბიტალური მაჩვენებლები
## სქოლიო
ნიკანდრა

**ნიკანდრა** () — ერთწლოვანი ბალახების გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. სახელი ეწოდება ძველი ბერძენი პოეტის, ნიკანდროსის მიხედვით, რომელიც მცენარეების შესახებ წერდა.

ცნობილია 3 სახეობა. 2007 წლამდე აღწერილი იყო მხოლოდ 1 სახეობა: ფიზალისისებრი ნიკანდრა (*N. physaloides*). ღერო 30–100 სმ სიმაღლისაა, წიბოვანი, დატოტვილი; ფოთლები მორიგეობით განლაგებული, ამოკვეთილ-დაკბილული ან დანაკვთული. ყვავილები მსხვილი, მარტოული, თავდახრილი; ყვავილსაფარი 5-ნაკვთიანი, ჯამი 5 ფრთისებრი წიბოთი, გვირგვინის მილი თეთრია, გადანაღუნი კი იისფერი ან მოლურჯო. ნაყოფი სფეროსებრი, თითქმის მშრალი კენკრაა, მოთავსებული ძლიერ გაზრდილ (3,5 სმ-მდე დიამეტრის) ჯამში, რომელიც მწვანედან მუქ იისფრამდე შეფერილობისაა. 

ნიკანდრა იზრდება სამხრეთ ამერიკაში (ჩრდილო-აღმოსავლეთი არგენტინა, ბოლივია, ჩილე, პერუ). ცხოველებს აჭმევენ სილოსის სახით. მცენარის მწვანე ნაწილები შეიცავს ფიზალინის ტიპის გლიკოზიდს; თესლებში ნახევრად შრობადი ზეთია. მრავალ ქვეყანაში მოშენებულია, როგორც დეკორატიულ მცენარე; ადვილად ველურდება. ბაღჩების, ვენახებისა და ბოსტნების სარეველაა.

## სახეობები 
ცნობილია 3 სახეობა:
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
აგნეშ კელეტი

**აგნეშ კელეტი** (, ნამდვილი გვარი — **კლაინი**; დ. 9 ივნისი, 1921, ბუდაპეშტი — გ. 2 იანვარი, 2025, იქვე) — უნგრელი სპორტსმენი. 1950-იანი წლების ერთ-ერთი უძლიერესი ტანმოვარჯიშე. ოლიმპიური თამაშების 5-გზის ჩემპიონი (1952 და 1956). სპორტული ტანვარჯიშით დაკავებული იყო 4 წლის ასაკიდან. 1944–1945 წლებში, უნგრეთის გერმანული ოკუპაციის დროს, იძულებული იყო დამალულიყო ებრაული წარმოშობის გამო (მისი მამა დაიღუპა აუშვიცში).

ჰელსინკის ოლიმპიური თამაშების (1952) ჩემპიონი გახდა თავისუფალ ვარჯიშში. მელბურნის ოლიმპიადაზე (1956) ოქროს მედლები მიიღო 4 დისციპლინაში: ორძელზე, დვირზე, თავისუფალ ვარჯიშსა და საგნით ჯგუფურ ვარჯიშში. ასევე იყო ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი მრავალჭიდსა (1956) და გუნდურ პირველობაში (1952 და 1956), ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი (1952) ორძელზე ვარჯიშსა და ჯგუფურ ვარჯიშებში საგნით. მსოფლიო ჩემპიონი (1954) ორძელზე ვარჯიშსა და ჯგუფურ ვარჯიშებში საგნით. უნგრეთის 10-გზის ჩემპიონი მრავალჭიდში (1947–1956). 1956 წლის ოლიმპიური თამაშების შემდეგ უარი თქვა უნგრეთში დაბრუნებაზე და პოლიტიკური თავშესაფარი ითხოვა ავსტრალიაში, 1957 წელს გადავიდა ისრაელში, დაკავდა მწვრთნელობით. 2002 წლიდან სპორტული ტანვარჯიშის საერთაშორისო დიდების დარბაზის წევრი. გარდაიცვალა 2025 წლის 2 იანვარს, 103 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:უნგრელი ტანმოვარჯიშეები
კატეგორია:დაბადებული 9 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ოლიმპიური მედალოსნები სპორტულ ტანვარჯიშში
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონი სპორტული ტანმოვარჯიშეები
კატეგორია:სპორტული ტანვარჯიშის მსოფლიო ჩემპიონატის მედალოსნები
კატეგორია:1956 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:1952 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები
ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლების სია

300px|მინი|ქედის მუნიციპალიტეტის მდებარეობა საქართველოს რუკაზე
ქედის მუნიციპალიტეტი შედის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მიხედვით მუნიციპალიტეტი არის თვითმმართველი ერთეული, რომელსაც აქვს ადმინისტრაციული საზღვრები და ადმინისტრაციული ცენტრი. მუნიციპალიტეტს გააჩნია არჩევითი წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები, რეგისტრირებული მოსახლეობა და აქვს საკუთარი ქონება, ბიუჯეტი, შემოსულობები. მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. მუნიციპალიტეტს ხელმძღვანელობს მერი.

მუნიციპალიტეტი მართვის ოპტიმიზაციისათვის დაყოფილია ადმინისტრაციულ ერთეულებად.

ქედის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შედის 1 დაბა, 10 ტერიტორიული ორგანო და 64 სოფელი. ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლები ერთიანდებიან ქედის, დანდალოს, დოლოგანის, ზვარის, მახუნცეთის, მერისის, ოქტომბრის, პირველი მაისის, ცხმორისის და წონიარისის ადმინისტრაციულ ერთეულებში.

ქედის მუნიციპალიტეტის ფართობია 452 კმ² და 2014 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 16 760 კაცს, ხოლო სიმჭიდროვეა 37,1 კაცი. მუნიციპალიტეტის ცენტრია ქალაქი ქედა. 2014 წლის აღწერის მიხედვით მუნიციპალიტეტის ყველაზე დიდი სოფელი მოსახლეობის მიხედვით არის ხარაულა (639), ქედიდან ყველაზე დიდი მანძილით დაშორებულია სოფელი ჭინკაძეები და ხარაულა (23 კმ.).

## სოფლების სია
## რუკა 
რუკაზე ციფრებით აღნიშნულია:

* 1 — ქედა
* 2 — არსენაული
* 3 — ზენდიდი
* 4 — კუჭულა
* 5 — სიხალიძეები (ქედის მუნიციპალიტეტი)
* 6 — შევაბური

## სქოლიო
*
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მუნიციპალიტეტების სოფლების სია