open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოლდენი (მთვარის კრატერი)

**კრატერი ოლდენი** () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომი, ჰეროლდ ოლდენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 111.44 კმ, სიღრმე — 2.89 კმ.

ოლდენის კრატერი თავისი ხანგრძლივი არსებობის მანძილზე მნიშვნელოვნად დაზიანდა და რელიეფის ძლივს გამორჩეულ დეპრესიად იქცა. კრატერის ჩრდილოეთი ნაწილი დაფარულია სატელიტური კრატერებით ოლდენ V, ოლდენ C და ოლდენ E. ზვინული ჩამოშლილი აქვს, სამხრეთ ნაწილში იგი მიმდებარე ტერიტორიის თითქმის თანაბარია, საუკეთესოდ არის შემორჩენილი ზვინულის დასავლეთი ნაწილი. ზვინულის სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის ზემოთ აღწევს 1290 მ, კრატერის მოცულობა დაახლოებით 4500 კმ³-ია. თასის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, მოფენილია მრავალი პატარა კრატერით.

## სატელიტური კრატერები 
## იხილეთ აგრეთვე
*მთვარის კრატერების სია

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*Цифровой фотографический атлас Луны
*Снимки кратера с борта Аполлона-14, Аполлона-15.
*
*Andersson, L.E., and E.A. Whitaker, NASA Catalogue of Lunar Nomenclature, NASA Reference Publication 1097, October 1982.

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-22
ნერონის ცირკი

მინი|ნერონის ცირკი
**ნერონის ცირკი** — ცირკი რომში, რომელიც მდებარეობდა დღევანდელ ვატიკანში. ასევე უწოდებენ კალიგულას ცირკს, რადგან მისი მშენებლობა იმპერატორმა კალიგულამ დაიწყო. დღეს მისგან მხოლოდ ობელისკია დარჩენილი, რომელიც დარბაზის ცენტრში იდგა.

## ისტორია 
კალიგულამ, რომის იმპერატორმა, დაიწყო ამ ცირკის მშენებლობა ახ. წ. 40 წელს. კლავდიუსმა, რომელიც მის შემდეგ მართავდა რომს, დაასრულა მშენებლობა. გრიმალდი წერს, რომ ცირკი 90 მ სიგანისა და 161 მ სიგრძის იყო. ამ ნაგებობაში კალიგულა და ნერონი ოთხცხენიანი ეტლებით რბოლაში ვარჯიშობდნენ. სწორედ ამ ცირკში მოხდა ქრისტიანების პირველი საჯარო დევნა და ქრისტიანული რწმენის მიხედვით, წმინდა პეტრე აქ გარდაიცვალა.

შენობა თავდაპირველად კერძო საკუთრება იყო. კალიგულას უზარმაზარი მიწის ნაკვეთი მემკვიდრეობით დედამ გადასცა. იმპერატორს ძალიან უყვარდა ეტლით რბოლა და ვინაიდან ცირკი მასშტაბურთან ერთად ცარიელიც იყო, მის ტერიტორიას ამ სპორტში სავარჯიშოდ იყენებდა. შემდგომში, ის ნერონის ხელში გადავიდა და ამ უკანასკნელმა ცირკი საჯარო გახადა, რათა ხალხს გაემხნევებინა რბოლის დროს . აქ 64 წლის ხანძრის შემდეგ დასხლდნენ უსახლკაროდ დარჩენილი რომაელები, ხოლო მოგვიანებით მოედნის შუაში აწამეს ქრისტიანები და ჯვარს აცვეს წმინდა პეტრე. მათ ხანძრის გაჩენა დააბრალეს. ისტორიული ჩანაწერების მიხედვით, ეს წამება იმპერიის სათავეში მყოფი ადამიანების დაგეგმილი და დაფინანსებულიც კი იყო.  

შუა საუკუნეებში ეს ტერიტორია ცნობილი იყო, როგორც „ნერონის მდელოები“  . ცირკი მიატოვეს ახ. წ. II საუკუნის შუა ხანებში, როდესაც ტერიტორია გაიყო და კერძო პირებს გადაეცათ საკუთარი საგვარეულო სამარხების ასაშენებლად.  

ნანგრევების უმეტესობა 1450 წლამდე გადარჩა, თუმცა საბოლოოდ განადგურდა წმინდა პეტრეს ახალი ბაზილიკის მშენებლობის დროს.  ამის მიზეზი იყო ის ფაქტი, რომ ახალი ბაზილიკა ბევრად ფართო იყო, ვიდრე ძველი, ამიტომ მის სრულად აშენებას ცირკის კედლები ხელს უშლიდა. მათი დანგრევის გარეშე ბაზილიკა დაუსრულებელი რჩებოდა. 

ცირკის ნაწილი სასაფლაოებადაც გამოიყენებოდა, რადგან მის ქვეშ წარმართული სამარხები აღმოაჩინეს. სანტე ბარტოლის მემუარებში ნათქვამია, რომ ალექსანდრე VII მშენებლობების დროს წააწყდა ბარელიეფიან სამარხს, რომელიც ქორწინების სცენას ასახავდა. გათხრების გაფართოების შემდეგ, სხვა წარმართული სამარხებიც მალევე იპოვეს. 

## წყაროები ინტერნეტში 
* thehistoryofcircus.com
* www.italyrometour.com

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ცირკი
კატეგორია:I საუკუნე რომის იმპერიაში
წმინდა ნიკოლოზის სახურავიანი ეკლესია

300პქ|thumb
**წმინდა ნიკოლოზის სახურავიანი ეკლესია** (, *Agios Nikolaos Tis Stegis*) — XI საუკუნის ბიზანტიური მონასტერი, რომელიც მდებარეობს კაკოპეტრიაში, კვიპროსი. ეს ეკლესია არის კვიპროსზე ერთადერთი შემორჩენილი შუა ბიზანტიური კათოლიკონი (სამონასტრო ეკლესია), შემორჩენილ ტექსტებში არ მოიხსენიება XIII საუკუნემდე. წმინდა ნიკოლოზის სახურავიანი ეკლესია განვითარდა შუა ბიზანტიური ეპოქიდან ფრანკოკრატიის დასაწყისამდე, დაახლოებით XII საუკუნემდე. ფრანკების მმართველობის შემდეგ ეკლესია ღია დარჩა, მაგრამ იქცა პატარა სოფლის ეკლესიად და მომლოცველობის ადგილად. ეს ეკლესია არის ტროოდოსის რეგიონში არსებული ათი მოხატული ეკლესიიდან ერთ-ერთი, რომლებიც 1985 წელს შეიტეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში მათი გამორჩეული ფრესკებისა და კვიპროსში ბიზანტიური მმართველობის ისტორიის შესახებ შემცველი ინფორმაციის გამო.

## იხილეთ აგრეთვე
* ტროოდოსის რეგიონის მოხატული ეკლესიები
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კვიპროსში

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კვიპროსში
წმინდა ილარიონის ციხესიმაგრე

300px|მინი
**წმინდა ილარიონის ციხესიმაგრე** (; ) — ციხესიმაგრე კვიპროსის თურქულ ნაწილში.  ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე ციხე აკონტროლებდა კირენიიდან ნიქოზიამდე გამავალ საგზაო გადასასვლელებს. ეს არის საუკეთესოდ შემონახული ნანგრევი კირენიის მთებში არსებული სამი ყოფილი ციხე-სიმაგრიდან, დანარჩენი ორი არის კანტარა და ბუფავენტო.

## ისტორია
ციხესიმაგრეს სახელი არ მიუღია წმინდა ჰილარიონის მიხედვით, რომელიც IV საუკუნეში მოღვაწეობდა პალესტინასა და კვიპროსში. მას ეწოდა უცნობი წმინდანის სახელი, რომელიც ტრადიციულად ითვლება, რომ წმინდა მიწის არაბების მიერ დაპყრობის შემდეგ გაიქცა კვიპროსში და განმარტოვდა იმ ბორცვზე, რომელზეც ციხესიმაგრე აშენდა. ინგლისელი მოგზაური XIV საუკუნეში იუწყებოდა მისი ნაწილების შენახვის შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*  

## სქოლიო
კატეგორია:კვიპროსის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ჯვაროსანთა ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
რომის ბიოპარკი

მინი|ბიოპარკის შესასვლელი
**რომის ბიოპარკი** ( **Bioparco di Roma**) — 17 ჰექტარის ზომის ზოოლოგიური ბაღი, რომელიც მდებარეობს  ძველ ვილა ბორგეზეს ტერიტორიაზე, რომში, იტალიაში. აქ ბინადრობს 222 სახეობის 1114 ცხოველი.

## ისტორია 
ზოოპარკი შეიქმნა 1908 წელს, რათა მნახველთათვის გაეცნო ეგზოტიკური ცხოველების სახეობები. სხვა იმდროინდელი ზოოპარკებისგან განსხვავებით, რომლებიც ძირითადად სამეცნიერო კვლევების გნსახორციელებლად მუშაობდნენ, ეს ზოოპარკი ხალხის გასართობად აშენდა. პარკი მოიცავდა 12 ჰექტარს და მდებარეობდა ვილა ბორგეზეს მამულის ჩრდილოეთ ნაწილში; გაიხსნა 1911 წლის 5 იანვარს.

ზოოპარკი დააპროექტა კარლ ჰაგენბეკმა, რომელსაც უკვე ჰქონდა გამოცდილება, რადგან მანვე ააშენა ზოოპარკი ჰამბურგ სტელინგენში. პარკი აშენდა განსხვავებულ სტილში: ცხოველებს ჰქონდათ თხრილები და ორმოები გალიების ნაცვლად და მთელი სივრცე ჯუნგლის იმიტაციით იყო გამწვანებული
. 

მეპატრონეები ცდილობდნენ, ზოოპარკს განსაკუთრებით იშვიათი და ეგზოტიკური ცხოველები ჰყოლოდა. პარკი რამდენჯერმე გააფართოეს და 1926 წელს დაიგეგმა შეერთება „წითელ ირმის პარკთან“. 1933 წელს არქიტექტორმა რაფაელ დე ვიკომ დაიწყო მუშაობა ახალ სექციაზე, სადაც უნდა ყოფილიყო ორი მთავარი ნაგებობა: დიდი ვოლიერი და ქვეწარმავლების სახლი, რომელიც გაიხსნა 1935 წელს.

ზოოპარკმა ცოტა ხანში ნგრევა დაიწყო მისი არქიტექტურიდან გამომდინარე, თუმცა ის გარემონტდა და ყველა სექცია სრულად აღადგინეს. 1970 წელს ქვეწარმავლების სახლი უნდა დაკეტილიყო მძიმე დაზიანების გამო, მაგრამ დიდი შრომის შედეგად, მის გაუმჯობესებას დაახლოებით ცხრა წელი დასჭირდა და საბოლოოდ ხელახლა გაიხსნა 1983 წელს.

## ბიოპარკის შექმნა 
ზოოპარკის ბიოპარკად გადაქცევის იდეა პირველად 1994 წელს გაჩნდა. 1997 წელს შეიქმნა გენერალური გეგმა გილმანის ფონდის პრინციპებზე დაყრდნობით. 1998 წლის აპრილში შეიქმნა ორგანიზაცია „Bioparco S.p.A.“, რომელიც დაფინანსდა რომის ბიუჯეტიდან 51%-ით, „Costa Edutainment“-ისგან 39%-ით და „Cecchi Gori“-სგან 10%-ით. ბიოპარკი არის უძველესი ზოოპარკი იტალიაში და მასპინძლობს 150 სხვადასხვა სახეობის დაახლოებით 1200 ცხოველს, მათ შორის ძუძუმწოვრებს, ქვეწარმავლებსა და ფრინველებს.

## გალერეა

File:Ingresso bioparco 2.JPG| 1.ბიოპარკის შესასვლელი.
File:Giraffe bioparco3.jpg|2. პარკის ბინადარი ჟირაფი
File:Elefanti indiani.JPG|3. ინდური სპილოები
File:Bocca ippopotamo bioparco.JPG|4. ჰიპოპოტამი
File:Orsi (Bioparco).JPG|5. ყავისფერი დათვები
File:Pygmy hippopotamus Rome.jpg|
  

## წყაროები ინტერნეტში 
* ბიოპარკის დაარქივებული ოფიციალური გვერდი
* www.zooinstitutes.com
* www.turismoroma.com

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ზოოპარკები
Bocca della Verità

300px|მინი
**სიმართლის პირი** () — ძველი რომაული მარმარილოს ნიღაბი რომში, იტალია. დგას სანტა-მარია-ინ-კოზმედინის ეკლესიის პორტიკის მარცხენა კედელთან, პიაცა დელა-ბოკა-დელა-ვერიტაზე, ძველი ბოარიუმის ფორუმის (ძველი საქონლის ბაზარი) ადგილას. შუასაუკუნეების მტკიცე ლეგენდის თანახმად, იგი მოაჭრის ხელს ნებისმიერ მატყუარას, რომელიც ხელს მის პირში ჩადებს, ან, ზოგადად ნებისმიერს, ვინც სიცრუეს წარმოთქვამს. იგი კვლავ იზიდავს ბევრ მნახველს, რომლებიც ხელს ნიღაბის პირში ათავსებენ.

უზარმაზარი მარმარილოს ნიღაბი დაახლოებით 1 300 კგ-ს იწონის და სავარაუდოდ ასახავს ზღვის ტიტანი ღმერთის ოკეანოსის სახეს. თვალები, ნესტოები და პირი ღიაა. ისტორიკოსები არ არიან დარწმუნებულნი, რა იყო დისკის თავდაპირველი დანიშნულება. შესაძლოა, იგი გამოიყენებოდა როგორც სადრენაჟო საფარი ახლომდებარე ჰერკულესის ვიქტორის ტაძარში, რომელსაც ჰქონდა ოკულუსი (მრგვალი ღია სივრცე სახურავის შუაში) პანთეონის მსგავსად. შესაბამისად, შიგნით შეიძლებოდა წვიმა მოსულიყო. ასევე ფიქრობენ, რომ საქონლით მოვაჭრეები მას იყენებდნენ ჰერკულესისთვის შეწირული საქონლის სისხლის გასაწოვად.

XIII საუკუნეში დისკი სავარაუდოდ ამოიღეს ტაძრიდან და განთავსდა სანტა-მარია-ინ-კოზმედინის კედელთან. XVII საუკუნეში იგი საბოლოოდ გადაიტანეს მის ამჟამინდელ ადგილზე ეკლესიის პორტიკში.

## კულტურული პარალელები
[მინი|*სიმართლის პირი* [ლუკას კრანახი უფროსი]]
სიმართლის პირი წარმოდგენილი იყო, როგორც თემა ისტორიულ ევროპულ ხელოვნებაში. გერმანელმა მხატვარმა ლუკას კრანახ უფროსმა რენესანსის პერიოდში შექმნა ორი ნახატი, რომელზეც გამოსახულია ქალი, რომელიც თავის ხელს დებს ლომის ქანდაკების პირში, მაყურებლების თვალწინ. ეს თემა დახატა ალბრეხტ ალტდორფერმა და გადააქცია ხის გრავიურად ჰოლანდიელმა გრავიურის ოსტატმა ლუკას ვან ლეიდენმა.

სიმართლის პირი ჩნდება 1953 წლის ფილმში „რომაული არდადეგები“, ვინაიდან ჰეპბერნის და პეკის პერსონაჟები არ არიან გულწრფელნი ერთმანეთთან. რინდერტ კრომჰაუტის ნაწარმოებში „Het geheim van de afgebeten vingers“ (მოკვეთილი თითების საიდუმლო), მატყუარა ბავშვების თითებს ცელით ჭრის ჩონჩხი, რომელიც ცხოვრობს კაპუცინების კრიპტაში სანტა-მარია-დელა-კონჩეციონე-დეი-კაპუჩინიში. გარდა ამისა, იგი გამოჩნდა ანიმე JoJo's Bizarre Adventure-ის პირველი სეზონის მე-14 ეპიზოდში.

არსებობს Bocca della Verità-ს რამდენიმე რეპლიკა და წარმოებული ნამუშევარი. სრული ზომის რეპროდუქცია დგას კალიფორნიის ალტა-ვისტას ბაღებში და ჟიულ ბლანშარის ერთ-ერთი ქანდაკება პარიზის ლუქსემბურგის ბაღში გამოსახავს ქალს, რომლის ხელიც ქანდაკების პირშია. მონეტებით მომუშავე მკითხავი აპარატები შემუშავებულია და დამონტაჟებულია მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში, მათ შორის ერთი გამოფენილია სან-ფრანცისკოს მექანიკის მუზეუმში.

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ჟან სილვენ ბაიი

**ჟან სილვენ ბაიი** (; დ. 15 სექტემბერი, 1736, პარიზი — გ. 12 ნოემბერი, 1793, იქვე) — ფრანგი ასტრონომი, ლიტერატორი და საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მოღვაწე, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1763 წლიდან). 

## ბიოგრაფია
მუშაობდა ასტრონომიის სხვადასხვათ დარგში, სწავლობდა იუპიტერს და მის თანამგზავრებს. იყო კონსტიტუციონალისტთა პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი. ეროვნული კრების პირველი თავმჯდომარე (1789 წლის ივნისი-ივლისი), პარიზის მერი (1789-1791). მომხრე იყო მეფის ხელისუფლებასთან შეთანხმებისა და ცდილობდა ხელი შეეშალა რევოლუციის შემდგომი გაღრმავებისათვის. მ. ჟ. ლაფაიეტთან ერთად ბრალი მიუძღვის 1791 წლის 17 ივლისს მარსის ველზე სახალხო დემონსტრაციის დახვრეტაში. იაკობინელთა დიქტატურის დროს რევოლუციის ტრიბუნალის განაჩენის თანახმად სიკვდილით დასაჯეს. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები
Cloaca Circi Maximi

მინი|Cloaca Circi Maximi-ის გამომდინარე მილი.
**Cloaca Circi Maximi** —  რომის სამი მთავარი კანალიზაციიდან ერთ-ერთი, კლოაკა მაქსიმასთან და კიავიკონე დელ’ოლმოსთან ერთად.

## ისტორია
Cloaca Circi Maximi აგებული იყო ავგუსტუსის პერიოდში, რათა რომი არაჯანსაღი წყლის ორგანოებისგან გაეწმინდა. თავდაპირველად ის პატარა ნაკადული იყო, რომელიც სათავეს კაპენის კარიბჭის მიდამოებიდან იღებდა და მიედინებოდა პალატინისა და ავენტინის ბორცვებს შორის ხეობაში, სადაც ტიბრის მდინარეში ჩაედინებოდა. ტრადიციის თანახმად, ამ ხეობაში თამაშები და ცხენების რბოლები რომის დაარსებიდანვე, ძვ. წ. VIII საუკუნიდან იმართებოდა.

საუკუნეების განმავლობაში, ცირკუს მაქსიმუსი ააგეს ნაკადულზე, რომლის შუაში ევრიპუსი (საწოლის გასწვრივ მდებარე არხი) გადიოდა, ხოლო ორი ხიდი აკავშირებდა რბოლის ტრასას მასთან.  ეს კანალიზაცია ასუფთავებდა ცირკუს მაქსიმუსის მიდამოებს და ასევე მის სპინას (რბოლის არენის ცენტრალური ბორცვი) წარმოადგენდა. 

იულიუს კეისრისა და ავგუსტუსის მმართველობის დროს ცირკუს მაქსიმუსი და მისი მიმდებარე ტერიტორიები მნიშვნელოვნად გაფართოვდა, რის შედეგადაც ნაკადული მთლიანად დაიფარა და კანალიზაციად (კლოაკად) იქცა. იგი კლოაკა მაქსიმას მოდელზე შექმნილ ტუნელს დაუკავშირდა და ტიბრში ჩაედინებოდა.

შემდგომში, იგი დაუკავშირდა კოლისეუმის ირგვლივ არსებულ დრენაჟს და, შესაძლოა, კარაკალას აბანოებსაც. 

ტორე დელა მოლეტა (Moletta-ს კოშკი) აშენდა Cloaca Circi Maximi-ის ნანგრევებზე.

## ლიტერატურა
* *Evolution of Water Supply Through the Millennia*, p 446 
* L. Richardson, jr, *A New Topographical Dictionary of Ancient Rome*, Baltimore - London 1992. pp.84. 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ლა-ინდეპენდენსია (ჩიაპასი)

**ლა-ინდეპენდენსიის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 46 409 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.5%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 516.08 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 89.9 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1930 წლის 28 თებერვალს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ლა-ინდეპენდენსია. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07041.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები
ბაქოს კონკა

thumb|right|ბაქოს კონკა 1900 წელს
**ბაქოს კონკა** () — ცხენშებმული ტრამვაის საქალაქო ქსელი აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში.

## ისტორია 
1887 წელს ბაქოელმა მილიონერმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა, ხუთ სხვა ქველმოქმედთან ერთად, შექმნა საცხენოსნო-სარკინიგზო ქსელის სააქციო საზოგადოება. ბაქოს კონკა 1889 წლის 7 (19) აპრილს გაიხსნა. პირველი მმართველი დირექტორი თვითონ თაღიევი გახდა, ხოლო ტექნიკური მმართველი მისი მშენებელი ბ.ა. როტულდი გახდა (1890 წლის 1 დეკემბრამდე, ხოლო შემდეგ ლ. მ. რიჟანსკი). რელსის სიგანემ 1 524 მმ შეადგინა. კონკის მოგება პირველივე წელს დაახლოებით 52 ათასი რუბლი შეადგინა. 1893 წლის 18 იანვარს ბაქოს საქალაქო საბჭომ გამოსცა „ქალაქ ბაქოში საცხენოსნო-სარკინიგზო გზს მუშაობის სავალდებულო დებულება“.

დაიხურა 1923 წლის 1 ოქტომბერს, მას შემდეგ, რაც კონკის ხაზების უმეტესი ნაწილი გადაეცა ახლად დაარსებულ ბაქოს ტრამვაის ქსელს.

## მარშრუტი 
კონკა ხუთი ხაზისგან შედგებოდა:

* სადგური – ბაილი
* სადგური – შამახინკა
* შამახინკა – ბაილი
* ბალახანი
* სადგური – შავი ქალაქი

1901 წლისთვის კონკა მოიცავდა 4 ხაზს და 1 ხაზს შავ ქალაქამდე, ასევე სატვირთო ხაზებს ზოგიერთ სადგურამდე და „ბაქო-ტოვარნაიას“ რკინიგზის სადგურს. საქალაქო კონკის ქსელი, ისევე როგორც შავი ქალაქის ხაზი, რომელიც თავდაპირველად მუშაობდა ორთქლმავალზე მისი მშენებლობის შემდეგ, მაგრამ შემდეგ ისევ კონკად გადაკეთდა, 1924 წელს გადავიდა ბაქოს (ელექტრო) ტრამვაის ქსელზე.

## მუშაობა 
არსებობდა ორი სახის კონკა — ზაფხულის და ზამთრის. მგზავრებიან ეტლს ორი ცხენი სწევდა, ხოლო აღმართზე ასვლისას, ფორეიტორები (ჩვეულებრივ, ახალგაზრდა ბიჭები) მესამე ცხენს შეკაზავდნენ და ეხმარებოდნენ ასვლაში, შემდეგ კი უკან მიჰყავდათ მესამე ცხენი. ზამთარში ყველა ფანჯარა მჭიდროდ დაკეთილი იყო, ხოლო ზაფხულში კი სრულად ღია, რის გამოც ხშირად მგზავრები ფანჯრიდან ვარდებოდნენ ან უცხო საგნები ხვდებოდა შიგნით ეტლში. ბაქოს კონკა რუსეთის იმპერიაში ერთადერთი იყო, სადაც მოწევა აკრძალული იყო. კონკის ეკიპაჟი შედგებოდა მეეტლესა და კონდუქტორისგან. ახალ ვაგონში მგზავრობის ფასი 5 კაპიკი იყო, ღია ვაგონსა ან სახურავზე კი 3 კაპიკი.

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ტრანსპორტი
კატეგორია:აზერბაიჯანის რკინიგზა
ბაქო-სუმგაითის მატარებელი

**ბაქო–სუმგაითის მატარებელი** () — სარკინიგზო ხაზი აზერბაიჯანში, რომელიც აკავშირებს ქვეყნის დედაქალაქ ბაქოსა და ქალაქ სუმგაითს. სარკინიგზო ხაზი არის ბაქო-სუმგაითი-ბაქოს წრიული სარკინიგზო მაგისტრალის ნაწილი და წარმოადგენს მნიშვნელოვან სატრანსპორტო საშუალებას ბაქოსა და აფშერონის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები მოსახლეობის საქალაქთაშორისი გადაადგილებისთვის.

## ისტორია 
ბაქო-სუმგაითის მატარებელი საბჭოთა დროიდან მოქმედებს. 2015 წლიდან ბაქო-სუმგაითი-ბაქოს წრიული სარკინიგზო ხაზი ორ ნაწილად გაიყო და ბაქო-სუმგაითის მიმართულებით სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის აღდგენითი სამუშაოები დაიწყო. მანამდე ამ ხაზზე ბოლო სარემონტო სამუშაოები 1985 წელს ჩატარდა.

ამ მარშრუტზე მიმდინარე ახალი სარკინიგზო ხაზი 2015 წლის 12 სექტემბერს გაიხსნა.

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ტრანსპორტი
კატეგორია:ბაქოს რკინიგზა
ვარლაამის მონასტერი

300px|მინი
**ვარლაამის მონასტერი** () —  მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. ის მდებარეობს კლდოვანი ფლატის თავზე, რომელიც 373 მეტრით მაღლა მდებარეობს ხეობის ფსკერიდან. მონასტერი დაარსდა 1517 წელს. 

დრაკონის გამოქვაბული (, რომანიზებული: Drakospiliá) მდებარეობს სამხრეთით, მონასტრის ქვემოთ.

## სქოლიო
კატეგორია:მეტეორა
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
დიდი მეტეორის მონასტერი

300px|მინი
**დიდი მეტეორა** () — მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. ის მდებარეობს კლდის წვერზე, რომელსაც ეწოდება მეტეორა ან პლატილითოსი, რომელიც 415 მეტრზე მდებარეობს პინიოსის ხეობის ფსკერიდან.

## ისტორია
მონასტერი დააარსა ათანასე მეტეორელმა 1356 წელს, ადგილობრივი მბრძანებლის სიმეონ უროშის დაფინანსებით, რომელმაც იმავე წელს, სტეფან დუშანის გარდაცვალების შემდეგ, თავი სერბებისა და ბერძნების იმპერატორად გამოაცხადა. მომდევნო საუკუნის განმავლობაში რეგიონი ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ მოექცა, რაც გაგრძელდა კონსტანტინოპოლის კონვენციამდე (1881), რომლის შედეგადაც თესალია საბერძნეთის სამეფომ დაიკავა.

ემილიანოსი იყო დიდი მეტეორის მონასტრის წინამძღვარი 1961-1973 წლებში, შემდეგ იგი სიმონოპეტრაში გადავიდა და იქ გახდა წინამძღვარი. მისი მოწაფე ალექსიოსი, შემდგომში ცნობილი როგორც ალექსიოსი ქსენოფონტელი, გახდა დიდი მეტეორის წინამძღვარი 1973-1976 წლებში. 1976 წელს ალექსიოსი ქსენოფონტეს მონასტერში გადავიდა.

## ბიბლიოთეკა
დიდი მეტეორის მონასტერს აქვს მეტეორას უდიდესი ხელნაწერების კოლექცია. 1 124 კოდექსიდან, რომლებიც ნ. ვეისმა მეტეორას ექვს მონასტერში აღწერა, 610 დაფიქსირებულია დიდ მეტეორაში.

## სქოლიო
კატეგორია:მეტეორა
რუსანუს მონასტერი

300px|მინი
**რუსანუს მონასტერი** () —  მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. მდებარეობს კლდოვანი ფლატის თავზე.

სახელი რუსანუ სავარაუდოდ მომდინარეობს ბერების პირველი ჯგუფისგან, რომლებიც რუსეთიდან დასახლდნენ ამ კლდეზე. რუსანუს მონასტრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ფსაროპეტრის გადასახედი მდებარეობს მთავარი გზის გვერდით. 

## სქოლიო
კატეგორია:მეტეორა
წმინდა სტეფანეს მონასტერი (მეტეორა)

250px|მინი
**წმინდა სტეფანეს მონასტერი** () —  მართლმადიდებლური მონასტერი, რომელიც წარმოადგენს მეტეორას სამონასტრო კომპლექსის ნაწილს თესალიაში, ცენტრალური საბერძნეთი. მდებარეობს კლდოვანი ფლატის თავზე. კუკულის (Κουκουλάς) მწვერვალი (510 მ) გადმოჰყურებს მონასტერს.

1961 წელს მონასტერი გადაკეთდა დედათა მონასტრად.

## სქოლიო
კატეგორია:მეტეორა
ალია ლა-არეცი

[მინი| ალიას 100 წელი (ემიგრაცია) ბრიტანეთის მანდატის პალესტინასა და [ისრაელი|ისრაელში, 1919-დან 2020 წლამდე პერიოდი.]]
**ალია** (ებრ.: עֲלִיָּה‎, ’ăliyyāh; „ზეასვლა“ ან „ამაღლება“) — ებრაული დიასპორიის ისრაელის მიწაზე დაბრუნებას აღნიშნავს. ალიის საპირისპირო ტერმინია იერიდა ("დაღმასვლა"), რაც ებრაელების ისრაელიდან ემიგრაციას ნიშნავს.

1950 წელს ისრაელის პარლამენტმა (ქნესეთმა) მიიღო დაბრუნების კანონი, რომელიც განსაზღვრავს, რომ ყველა ებრაელს, აგრეთვე მათ შვილებსა და შვილიშვილებს, აქვთ უფლება ისრაელში დასახლებისა და მოქალაქეობის მიღების — ებრაული წარმომავლობის საფუძველზე.

**„ალია ლა-არეცი“** (עלייה לארץ) — ებრაული ტერმინია, რომელიც სიტყვასიტყვით ნიშნავს „მიწაზე ამაღლებას“ და ხაზს უსვამს იერუსალიმისკენ სვლას როგორც რწმენით მოტივირებულ ქმედებას. სწორედ ამ კონცეფციაზე დგას სიონისტური იდეოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საყრდენი: ებრაული დიასპორის დაბრუნება საკუთარ მიწაზე.

მე-20 საუკუნის მეორე ნახევარში, განსაკუთრებით მის მიწურულს, ალიის ტალღები საბჭოთა კავშირის ქვეყნებიდან, მათ შორის საქართველოდანაც, საგრძნობლად გაიზარდა. ათასობით ებრაულმა ოჯახმა ისარგებლა დაბრუნების კანონით და ისრაელი ახალ სამშობლოდ აირჩია — რელიგიური თავისუფლების, ეროვნული თვითმყოფადობისა და უსაფრთხო მომავლის იმედით.

საუკუნეების მანძილზე ებრაელების უმეტესობა ცხოვრობდა დღევანდელი ისრაელის ტერიტორიის გარეთ, ამის მიზეზი იყო სხვადასხვა ისტორიული კონფლიქტები, პოგრომები და დევნა. მე-19 საუკუნის ბოლოს, მსოფლიოს ებრაელთა 99,7% ცხოვრობდა რეგიონის გარეთ, პალესტინის რეგიონში კი მხოლოდ 2-5% იყო დასახლებული. 

მიუხედავად იმისა, რომ ისრაელის მიწაზე დაბრუნება ებრაელებისთვის მნიშვნელოვანი ეროვნული იდეალი იყო, ფართომასშტაბიანი მიგრაცია მხოლოდ მე-19 საუკუნის ბოლოს დაიწყო — სიონისტური იდეოლოგიის გაძლიერებასთან ერთად. პირველი ორგანიზებული ალია 1882 წელს განხორციელდა.

1948 წელს ისრაელის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ, ალიის გზით ქვეყანაში სამ მილიონზე მეტი ებრაელი დასახლდა.

2014 წლისთვის, ისრაელსა და მის მიერ კონტროლირებულ ტერიტორიებზე მსოფლიოს ებრაული მოსახლეობის დაახლოებით 42.9% ცხოვრობდა.

## სქოლიო
კატეგორია:სიონიზმი
კატეგორია:იმიგრაცია
ესკვილინის ბორცვი

ესკილინის გორა (/ˈɛskwɪlaɪn/; ლათ. Collis Esquilinus; იტალ. Esquilino [eskwiˈliːno])—რომის შვიდი ბორცვიდან ერთ-ერთი. მისი ყველაზე სამხრეთი კუსპი არის ოპპიუსი (ოპიანის გორა).

## ეტიმოლოგია
სახელი Esquiline-ის წარმოშობა ჯერ კიდევ უცნობია, ამის წარმოშობის სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს. ერთი მოსაზრებაა, რომ გორაკს სახელი ეწოდა იქ მოყვანილი ესკულების (იტალიური მუხების) სიმრავლის გამო. შემდეგი მოსაზრება არის ის, რომ რომის ჩვილობის პერიოდში კაპიტოლიუმი, პალატინუმი და კეელიის ჩრდილოეთი კიდეები იყო ქალაქის ყველაზე დასახლებული რაიონები, რომელთა მაცხოვრებლები ითვლებოდნენ inquilini („ქალაქში მცხოვრებნი“); ისინი, ვინც გარე რეგიონებში ბინადრობდნენ - ავრელიანი, ოპიუსი, ცისპიუსი, ფაგუტალი - ითვლებოდნენ exquilini („გარეუბნები“).

## ისტორია
ესკილინის ბორცვი მოიცავს სამ გამოჩენილ ბორცვს, რომლებსაც ზოგჯერ „ბორცვებსაც“ უწოდებენ:

* ცისპიანი (Cispius) – ჩრდილო სტიქია
* ოპიანი (Oppius) – სამხრეთის შტო
* ფაგუტალი (Fagutalis) – დასავლური შურე

ხეობის ზემოთ, რომელშიც მოგვიანებით აშენდა კოლიზეუმი, Esquiline იყო მოდური საცხოვრებელი უბანი.

ლივიუსის მიხედვით, ესკილინზე დასახლება გაფართოვდა რომის მეექვსე მეფის, სერვიუს ტულიუსის დროს, ძვ.წ. VI საუკუნეში. მეფემ თავისი რეზიდენცია ბორცვზეც გადაიტანა მისი პატივმოყვარეობის გაზრდის მიზნით.

პოლიტიკურმა მრჩეველმა და ხელოვნების მფარველმა მეკენასმა (ძვ. წ. 70–8) თავისი ბაღები, პირველი ელინისტურ-სპარსული ბაღის სტილში რომში, ესკილინის ბორცვზე, სერვის კედლისა და მის მიმდებარე ნეკროპოლისზე განათავსა. იგი შეიცავდა ტერასებს, ბიბლიოთეკებს და რომაული კულტურის სხვა ასპექტებს. ოპიუსში ნერონმა (ახ. წ. 37–68 წ.) ჩამოართვა ქონება თავისი ექსტრავაგანტული, კილომეტრის სიგრძის ოქროს სახლის ასაშენებლად, და მოგვიანებით ჯერ კიდევ ტრაიანემ (53–117) ააშენა თავისი აბანო კომპლექსი, რომლის ორივე ნაშთი დღეს ჩანს. მე-3 საუკუნის Horti Liciniani, ბაღების ჯგუფი (მათ შორის შედარებით კარგად შემონახული ნიმფეუმი, რომელიც ადრე იდენტიფიცირებული იყო როგორც მინერვა მედიკას არარსებული ტაძარი), სავარაუდოდ აშენდა ესკილინის გორაზე. უფრო ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ცისპიუსის მწვერვალზე, მდებარეობს სანტა მარია მაგიორეს ბაზილიკა.

1781 წელს, დისკოს მსროლელის მარმარილოს ქანდაკების პირველი ცნობილი ასლი - მირონის დისკობოლუსი - აღმოაჩინეს მასიმოს ოჯახის რომაულ საკუთრებაში, ვილა პალომბარაში, ესკილინ გორაზე. ცნობილი Esquiline საგანძური, რომელიც ამჟამად ბრიტანეთის მუზეუმშია, აღმოაჩინეს Esquiline Hill-ზე.

## სქოლიო
ალექსანდრე კოშიცი

**ალექსანდრე კოშიცი** ( დ. 31 აგვისტო [12 სექტემბერი] 1875,  , სოფელი რომაშკი, კიევის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 21 სექტემბერი, 1944,  უინიპეგი, მანიტობა, კანადა ) — უკრაინელი საგუნდო დირიჟორი, კომპოზიტორი, ფოლკლორისტი და პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1875 წლის 31 აგვისტოს ( 12 სექტემბერს ), მღვდლის ოჯახში, რუსეთში, კიევის გუბერნიის სოფელ რომაშკში, რომელიც აჟამად შედის კიევის ოლქის მირონოვსკის რაიონში. მშობლები: ანტონ იგნატიევიჩ პორაი-კოშიცი (დ. 1830, გ. 1898) და ევდოკია მიხაილოვნა მაიაკოვსკაია (დ. 1836, გ. 1911). ვაჟი — დიმიტრი კოშიცი. 

ბავშვობა და ახალგაზრდობა გაატარა ზვენიგოროდკას მიდამოებში გაატარა. 

დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია . სკოლის დამთავრების შემდეგ მალევე დაავადდა ტუბერკულოზით და მისი ძმის ფიოდორისა და დების მიერ შეგროვებული თანხით სამკურნალოდ გაემგზავრა ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, სადაც იმყოფებოდა 1902 წლის თებერვლიდან აპრილამდე. გამოჯანმრთელების შემდეგ მუშაობა დაიწყო  საგუნდო სიმღერის პედაგოგად სტავროპოლისა და ტფილისის საგანმანათლებლო დაწესებულებებში, აგროვებდა უკრაინულ სიმღერებს ყუბანში, სადაც ჩაწერა 500-ზე მეტი სიმღერა.
ხელმძღვანელობდა ბოიანის ფილარმონიული საზოგადოების (1905-1906), კიევის უნივერსიტეტის (1908-1917), კიევის კონსერვატორიის (1913 წლიდან), ქალთა უმაღლესი კურსების გუნდებს და ასევე დირიჟორად მუშაობდა ნიკოლაი სადოვსკის თეატრში. ამ პერიოდში ალექსანდრე კოშიცი გახდა არაერთი სულიერი ნაწარმოების ავტორი.

1910-იან წლებში ალექსანდრე კოშიცი გახდა (კ. სტეცენკოსთან ერთად) უკრაინის საგუნდო კაპელის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და ლიდერი. კაპელასთან ერთად იგი ემიგრაციაში წავიდა 1919 წელს. გამოდიოდა ევროპისა და ამერიკის ბევრ ქვეყანაში, ეწეოდა უკრაინული სიმღერის პოპულარიზაციას.

გარდაიცვალა 1944 წლის 21 სექტემბერს კანადის ქალაქ ვინიპეგში . იქვე გამოიცა მისი „მოგონებები“ (ნაწილი 1 – 1947; ნაწილი 2 –1948). კოშიცის სახელს ატარებს უკრაინული გუნდი კანადაში. 

## ლიტერატურა 
* Koshetz, Oleksander (1952–1974) *З піснею через світ: подорож української республиканської капелі* (*Z pisneiu cherez svit: podorozh ukrains’koi respublikans’koi kapeli*), 3 volumes. Winnipeg, Культура і освіта (Kul’tura i osvita). 
* Кошиць О. Спогади. — Част. 1. — Вінніпег, 1947.
* Кошиць О. Спогади. — Част. 2. — Вінніпег, 1948.

## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:დაბადებული 12 სექტემბერი
კატეგორია:უკრაინელი კომპოზიტორები
კატეგორია:უკრაინელი დირიჟორები
სანტ-ანჯელოს ხიდი

**პონტე სანტ ანჯელო**(Ponte Sant'Angelo)— მდებარეობს რომში, იტალია,  რომაული ხიდი რომელიც დაასრულა 134 წელს რომის იმპერატორმა ადრიანეს მიერ (პუბლიუს აელიუს ჰადრიანუსი), რომელიც მოიცავს ტიბრის ქალაქის ცენტრიდან მის ახლად აშენებულ მავზოლეუმამდე, ახლა ამაღლებული Castel Sant'Ange. ხიდი მოპირკეთებულია ტრავერტინის მარმარილოთი და მოიცავს ტიბრს ხუთი თაღით, რომელთაგან სამი რომაული; მას მდინარიდან პანდუსის საშუალებით უახლოვდებოდნენ. ხიდი ახლა მხოლოდ საცალფეხოა და გთავაზობთ კასტელ სანტ ანჯელოს ულამაზეს ხედს. იგი აკავშირებს პონტეს რიონს (რომელსაც თავად ხიდის სახელი ეწოდა) და ბორგოს, რომელსაც ხიდი ადმინისტრაციულად ეკუთვნის.

## ისტორია
ადრეული შუა საუკუნეებიდან, თავდაპირველი სახელი დავიწყებას მიეცა: ნერონის ხიდის დანგრევის შემდეგ, მომლოცველები იძულებულნი ხდებოდნენ ამ ხიდის გამოყენებას წმინდა პეტრეს ბაზილიკამდე მისასვლელად, ამიტომ იგი ასევე ცნობილი იყო „წმინდა პეტრეს ხიდის“ სახელით (pons Sancti Petri). მეექვსე საუკუნეში, პაპ გრიგოლ I-ის დროს, ციხემ და ხიდმა მიიღო სახელი „Sant'Angelo“, ახსნილი ლეგენდით, რომ ანგელოზი გამოჩნდა ციხის სახურავზე, რათა გამოეცხადებინა ჭირის დასასრული. დანტე თავის ღვთაებრივ კომედიაში წერს, რომ 1300 წლის იუბილეზე, წმინდა პეტრედან მიმავალი და მომავალი მომლოცველების სიმრავლის გამო, ხიდზე მოეწყო ორი ცალკე ზოლი. 1450 წლის იუბილეზე მომლოცველთა სიმრავლის გამო ხიდის ბალუსტრადები ჩამოინგრა და ბევრი დაიხრჩო მდინარეში. ამის საპასუხოდ, ხიდის სათავეში მდებარე რამდენიმე სახლი და რომაული ტრიუმფალური თაღი ჩამოინგრა, რათა მომლოცველებისთვის გზა გაეფართოებინათ.

1535 წელს რომის პაპმა კლემენტ VII-მ ხიდის გადასახადის შემოსავალი გამოყო ლორენცეტოს წმინდა პეტრე მოციქულების ქანდაკებების დასადგმელად (წიგნი, კვარცხლბეკზე წარწერით Rione XIV) და წმინდა პავლეს (გატეხილი ხმალი და წიგნი, კვარცხლბეკის წარწერა Borgo) და დაემატა პაოლო რომანოს ქვემოდან. სხვა ქანდაკებები, რომლებიც წარმოადგენენ ადამს, ნოეს, აბრაამს და მოსეს. მე-16 საუკუნის შემდეგ, ხიდი გამოიყენებოდა მახლობლად მდებარე პიაცა დი პონტეზე, ხიდის მარცხენა სათავეში დახვრეტის ცხედრების გამოსავლენად. 1669 წელს რომის პაპმა კლემენტ IX-მ დაავალა რაფაელო და მონტელუპოს, პავლე III-ის დაკვეთით მოძველებული სტიქიის ანგელოზების შეცვლა. ბერნინის პროგრამაში, მის ერთ-ერთ ბოლო დიდ პროექტში, მოწოდებული იყო ათი ანგელოზი, რომლებსაც ხელში ეჭირათ ვნების ინსტრუმენტები: მან პირადად დაასრულა ანგელოზის ორი ორიგინალი წარწერით „I.N.R.I“. და ანგელოზი ეკლის გვირგვინით, მაგრამ ესენი შეინახა კლიმენტ IX-მ თავისი სიამოვნებისთვის. ისინი ახლა სანტ ანდრეა დელე ფრატის ეკლესიაში არიან, ასევე რომში.

XIX საუკუნის ბოლოს, ლუნგოტევერის მშენებლობის სამუშაოების გამო, დაინგრა ორი რომაული პანდუსები, რომლებიც ხიდს აკავშირებდა ორ ნაპირთან და მათ ადგილას აშენდა რომაულის მსგავსი ორი თაღი.

2000 წელს დიდი საიუბილეო თარიღისთვის ხიდსა და ციხეს შორის მდებარე მარჯვენა სანაპიროზე მდებარე ლუნგოტევერი საცალფეხო ზონად იქცა.

2019 წლის 21 ოქტომბერს ავსტრიელმა აქტივისტმა ალექსანდრე ტშუგუელმა ტიბრის ხიდიდან ესროლა ხუთი პაჩამამას ქანდაკება, რომლებიც მან მოიპარა ტრასპონტინაში სანტა მარიაში გამოფენიდან, როგორც ნაწილი ამაზონის სინოდში.

## სქოლიო
იგორ ბელკოვიჩი

**იგორ ვლადიმერის ძე ბელკოვიჩი** (; დ. 15 ოქტომბერი, 1904, ურმარი, ცივილსკის მაზრა, ყაზანის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 30 მაისი, 1949, ყაზანი, რსფსრ) — საბჭოთა ასტრონომი, მთვარის მკვლევარი. ასტრონომის ოლეგ ბელკოვიჩის მამა.

## ბიოგრაფია
ბავშვობა გაატარა სოფელ ნადეჟდინოში და ლაიშევოში. 1922 წელს დაამთავრა ყაზანის კომერციული სკოლა და ჩაირიცხა ყაზანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. 1927 წელს, უნივერსიტეტის დამთავრების შემდეგ, მიიღო სპეციალისტ-ასტრონომის წოდება.

1928 წელს შეუერთდა ყაზანის უნივერსიტეტში ვ. ენგელგარდტის ასტრონომიულ ობსერვატორიას მთვლელის თანამდებობაზე.

1931–1948 წლებში მან ჩაატარა მთვარეზე ჰელიომეტრიული დაკვირვებები და მიიღო 247 გაზომვის ახალი სერია კრატერ მესტინგ A-თვის.

ბელკოვიჩმა ავერინ იაკოვკინთან ერთად გააუმჯობესა ჰელიომეტრიული დაკვირვებების შემცირების მეთოდი. კერძოდ, ბელკოვიჩმა შემოგვთავაზა F პარამეტრის განსაზღვრის ახალი ფუნდამენტური მეთოდი.

1949 წელს მან დააპროექტა სპეციალური ჰორიზონტალური ასტროგრაფი ცელოსტატით და დამატებითი სარკით. ტელესკოპის ობიექტივი წარმოადგენდა ორმაგ აპლანატს 20 სმ დიამეტრით და ფოკუსური მანძილით 8 მ. თუმცა, მეცნიერის გარდაცვალების გამო, მოწყობილობა არასოდეს მიყვანილ იქნა მუშა მდგომარეობაში. მისი საბოლოო სახემდე მიყვანა შესაძლებელი გახდა, მხოლოდ 1958 წელს შაუკატ ხაბიბულინის მიერ.

ბელკოვიჩმა შეისწავლა მთვარის ფიგურა, ცალ-ცალკე შეისწავლა მთვარის დისკის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კიდეების ჰელიომეტრიული დაკვირვებებისგან დამოუკიდებლად მიღებული რადიუსი. მან დაადგინა, რომ მთვარის აღმოსავლეთი კიდის რადიუსი 0.14"-ით მეტია, ვიდრე დასავლეთი, და ასევე, რომ მთვარის დისკის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კიდეების რადიუსი განსხვავებულად არის დამოკიდებული ოპტიკურ ლიბრაციაზე განედზე, ანუ მთვარის კიდურს აქვს განსხვავებული ფორმა ოპტიკური ბიბლიოთეკის სხვადასხვა მნიშვნელობებზე.

მის სახელს ატარებს მთვარის ერთ-ერთი კრატერი ბელკოვიჩი.

## შრომები
* Белькович И. В. К вопросу об эффекте лимба в наблюдениях Луны // Известия ОАЭ. — 1936. — № 10.
* Белькович И. В. К вопросу о значениях моментов инерции Луны // Астрономический циркуляр. — 1948. — № 81.
* Белькович И. В. Физическая либрация Луны // Известия ОАЭ. — 1949. — № 24.

## ლიტერატურა
* Ризванов Н. Г., Нефедьев Ю. А., Кутленков М. В. Исследования по селенодезии и динамики Луны в Казани // Георесурсы. — Казань: Георесурсы, 2008. — № 3. — С. 30—34. — ISSN 1608-5043.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა ასტრონომები
ეინარ ჰერცშპრუნგი

**ეინარ ჰერცშპრუნგი** (; დ. 8 ოქტომბერი, 1873, ფრიდერიკსბერგი, დანია — გ. 21 ოქტომბერი, 1967, როსკილე, დანია) — დანიელი ასტრონომი, ნიდერლანდისა და დანიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპოდენტი. 

განათლებით ინჟინერ-ქიმიკოსი. იყო ასტრონომიის პროფესორი გეტინგენში, პოტსდამში, ლეიდენში, 1935-1945 წლებში — ლეიდენის ობსერვატორიის დირექტორი. 1910 წელს, ჰენრი ნორის რასელისგან დამოუკიდებლად, აღმოაჩინა კავშირი ვარსკვლავთა სპექტრულ კლასებსა და აბსოლუტურ ვარსკვლავიერ სიდიდეებს შორის, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა. 1914-1919 წლებში პირველმა გამოიყენა ფიტოგრაფია ორჯერად ვარსკვლავთა შესწავლისას.

მის პატივსაცემად მთვარის ერთ-ერთ კრატერს ჰერცშპრუნგი ეწოდა.

## ლიტერატურა
* Колчинский И.Г., Корсунь А.А., Родригес М.Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* Bruce Medal page 
* Awarding of Bruce Medal: PASP *49* (1937) 65
* Awarding of RAS gold medal: MNRAS *89* (1929) 404

## სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ასტრონომები
ჰენრი ნორის რასელი

**ჰენრი ნორის რასელი** (; დ. 25 ოქტომბერი, 1877, ოისტერ-ბეი, ნიუ-იორკის შტატი, აშშ — გ. 18 თებერვალი, 1957, პრინსტონი) — ამერიკელი ასტრონომი. 

## ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა პრინსტონის უნივერსიტეტი, 1911-1947 წლებში პროფესორი იქვე. 1912-1947 წლებში ამ უნივერსიტეტის ობსერვატორიის დირექტორი. მუშაობდა ასტრონომიის მრავალ დარგში. საყურადღებო შრომები მიუძღვნა ვარსკვლავების სპექტრულ კლასიფიკაციას, მათი მასების და პარალაქსების განსაზღვრას, ორჯერადი ვარსკვლავების ორბიტების გამოთვლას და სხვა; ეინარ ჰერცშპრუნგისაგან დამოუკიდებლად, აღმოაჩინა კავშირი ვარსკვლავების ნათობასა და მათ სპექტრულ კლასებს შორის, რომელიც ახლა ცნობილია როგორც ჰერცშპრუნგ-რასელის დიაგრამა. წამოაყენა ვარსკვლავთა ევოლუციის ერთ-ერთი პირველი ჰიპოთეზა.

## ლიტერატურა
*Бронштэн В. А. Гипотезы о звездах и Вселенной. — М.: Наука, 1974.
*Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
*David H. DeVorkin. Henry Norris Russell and the Expanding Universe (англ.) // M. J. Way & D. Hunter, eds., ASP Conf. Ser.. — 2013. — Vol. 471. — arXiv:1302.0240.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
ლვივის წმინდა გიორგის ტაძარი

**ლვოვის წმინდა გიორგის ტაძარი** — მთავარი ბერძნული კათოლიკური ტაძარი ლვივში, უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მთავარი სალოცავი. დიდი ხნის განმავლობაში, მის ტერიტორიაზე მდებარეობდა უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის მიტროპოლიტების რეზიდენცია. მდებარეობს წმინდა გიორგის მოედანზე, 5.

## ისტორია 
მარჯვნივ|მინი|220x220პქ| ლვოვის წმინდა გიორგის ტაძარი უკრაინის საფოსტო მარკაზე, 1997 წელი
პირველი ტაძარი მდებარეობდა მთაზე, რომელსაც მოგვიანებით სვიატოიურსკაია უწოდეს, ჯერ კიდევ სამთავროს ხანაში. მართლმადიდებლური ხის ეკლესია და თავდაცვითი მონასტერი დაახლოებით 1280 წელს აშენდა პრინც ლევ დანილოვიჩის დროს. პოლონეთის მეფის კაზიმირ III-ის მიერ ორივე სტრუქტურის განადგურების შემდეგ (1340 წ.), ამ ადგილას 1363-1437 წლებში ბიზანტიურ სტილში აშენდა ახალი მართლმადიდებლური ეკლესია  —  ქვის სამაფსიდიანი ბაზილიკური ეკლესია.

წმინდა გიორგის ტაძარი, რომელიც აშენდა 1744-1770 წლებში, ბაროკოს არქიტექტურის კლასიკური ნიმუშია. მშენებლობა დაიწყო 1744 წელს ბერნარ მერეტინის  დიზაინით, რომლის გარდაცვალების შემდეგ სამუშაოებს ხელმძღვანელობდა ს. ფესინგერი (1764 წლამდე). სამუშაოები დასრულდა 1772 წელს. ფასადი შეიცავს იოჰან პინსელის სკულპტურებს; ინტერიერი დაამშვენეს მოქანდაკეებმა ს.ფესინგერმა და მ.ფილევიჩმა, მხატვრებმა ლ.დოლინსკიმ და იუ. რადივილოვსკიმ. 

საკათედრო ტაძრის მოპირდაპირე მხარეს განლაგებულია ბერძენი კათოლიკე მიტროპოლიტის (1772 წ., არქიტ. კ. ფესინგერის) პალატები. პალატების ირგვლივ მდებარეობს მთავარი სახლები (XIX საუკუნე) და გალავანი ორი კარიბჭით (1765 წ.). ეზოში ააგეს სამრეკლო (1865 წ.). კომპლექსთან მიმდებარე ტერიტორიაზე გაშენებულია წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძრის ბაღი.

აგების დღიდან ტაძარი ეკუთვნოდა ბასილიელთა უნიატების ორდენს და 1816 წელს აქ ბინა დაიდო ბერძენმა კათოლიკე მთავარეპისკოპოსმა. 1946 წელს ტაძარი გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიას ; 1990 წელს იგი დაუბრუნდა უკრაინის ბერძნულ კათოლიკურ ეკლესიას. 1991 წლის აპრილში აქ დაბრუნდა უკრაინის ბერძნული კათოლიკური ეკლესიის ხელმძღვანელი კარდინალი მიროსლავ-იოან ლუბაჩივსკი. 1992 წლის აგვისტო-სექტემბერში კარდინალ იოსიფ სლიპოვის (1892-1984) ნეშტი დაკრძალეს საკათედრო ტაძრის საძვალეში მიტროპოლიტების ანდრეი შეპტიცკის (1865-1944) და სილვესტერ სემბრატოვიჩის  (1836-1898) საფლავების გვერდით. ადრე, პრინც იაროსლავ ოსმომისლის  ნეშტის ნაწილები დაკრძალეს სვიატოიურსკაიას მთაზე პირველი ეკლესიის ტერიტორიაზე.
ფაილი:Lviv - Cathedral of Saint George 02.jpg|ბმული=Файл:Lviv_-_Cathedral_of_Saint_George_02.jpg|ალტ=Кафедральный собор Святого Юра во Львове|ლვოვის წმინდა გიორგის საკათედრო ტაძარი
ფაილი:Палаты униатского митрополита Львов.jpg|ბმული=Файл:Палаты_униатского_митрополита_Львов.jpg|ალტ=Митрополичьи палаты|მიტროპოლიტის პალატები

## სქოლიო 
კატეგორია:ტაძრები კონფესიების მიხედვით
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
ხიტოტოლი

**ხიტოტოლის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ჩიაპასის შტატში, მექსიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 24 966 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 33.6%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 236.37 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 105.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია შტატის შემადგენლობაში 1882 წლის 11 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ხიტოტოლი. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 07047.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ჩიაპასის მუნიციპალიტეტები
ცელიმონტანის კარიბჭე

**ცელიმონტანის კარიბჭე** () — ცელიუსის ბორცვის აღმართზე მდებარე სერვიანის კედლის კარიბჭე.

## გამოყენება
მისგან გამოდიოდა გზა – ვია ცელიმონტანა. XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში მის სამხრეთ კიდეზე რომაული საფლავები აღმოაჩინეს, რომელთაგან ზოგიერთი მათგანი დღეს უკვე აღარ არსებობს. 

## ისტორია
კარიბჭე ავგუსტუსის პრინციპატის დროს გადაკეთდა.  წარწერის მიხედვით, დოლაბელას თაღი ამ ტერიტორიაზე ახ. წ. 10 წელს აგებულა, დოლაბელასა და სილანუსის კონსულობის პერიოდში, თუმცა არსებობს აზრთა სხვადასხვაობა, იყო თუ არა ეს თაღი ცელიმონტანის კარიბჭის რეკონსტრუქცია. თაღი ნერონის მეფობისას აგებულ აკვა-კლაუდიას გამშლელი აკვედუკის საყრდენ კონსტრუქციაში იქნა ჩართული, სავარაუდოდ, 64 წლის დიდი ხანძრის შემდეგ განხორციელებული აღდგენითი სამუშაოების ფარგლებში.

რენესანსის პერიოდის იტალიაში, რომის ანტიკური სერვიუსის კედლის ნაწილი წარმოადგენდა პორტა კელიმონტანას, რომელიც ამ ეპოქაში აქტიურად გამოიყენებოდა როგორც საბაჟო პუნქტი. ამ კარიბჭესთან გამზადებული იყო გადასახადის აკრეფის სისტემა, რომელიც ქალაქში შემომსვლელ ვაჭრებსა და მოგზაურებს ეკისრებოდათ.

## რესურსები ინტერნეტში
*Map showing the Porta Caelimontana in Leonardo Benevolo, *Historie de la ville* (Editions Parenthèses, 1975, 2004), p.&nbsp;95 online.
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
გრეგორი ვარშავჩიკი

**გრიგორი ვარშავჩიკი**, გადასახლებაში **გრეგორი ვარშავჩიკი** *(Gregori I. Warchavchik;* დ. 2 აპრილი, 1896, ოდესა — გ. 1972, სან პაულო ) — ბრაზილიელი არქიტექტორი, ბრაზილიის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი მოდერნისტი არქიტექტორი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1896 წლის 19 მარტს (ძველი სტილით) ოდესაში ებრაულ ოჯახში.   მამა —  კაუნასელი, მოგვიანებით ოდესელი ელიაშ  ვარშავჩიკი, დედა —  სურა (სონია) ვარშავჩიკი (ქალიშვილობის გვარი პოდგაეც). ძმა პაველ ვარშავჩიკი (1898—?), და ელენა (1894—?).  1918 წლის 16 იანვარს ოდესაში დაქორწინდა რაისა ლევინაზე (1898—?). 

სწავლობდა არქიტექტურის ფაკულტეტზე ოდესის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში.   1918 წლიდან სწავლობდა რომში, სახვითი ხელოვნების ინსტიტუტში, რომელიც დაამთავრა 1920 წლის ზაფხულში. 1922 წელს მან დააპროექტა კინოთეატრი Savoy ფლორენციაში. ცხოვრობდა ბრაზილიაში 1923 წლიდან ცხოვრობდა ბრაზილიაში.  

## შემოქმედება 
Casa Modernista
მარჯვნივ|მინი|250x250პქ| Casa Modernista
გ. ვარშავჩიკის არქიტექტურულ ნამუშევრებს შორისაა სახლი Casa Modernista  (სანტა კრუზის ქუჩა, ვილა მარიანა, სან პაულო, 1928), სახლი მოდერნის სტილში (Itápolis Street, Pacaembu, სან-პაულუ, 1930), სახლი მოდერნის სტილში ტიო-დე ჟანეიროში  (1931), რესტორანი კოპაკაბანას სანაპიროზე რიო-დე-ჟანეიროში (1932) და საცხოვრებელი კორპუსი ალამეიდა დე ბარაო ლიმეირაზე სან-პაულუში.

დაკრძალულია სან პაულუში ვილა მარიანას ებრაულ სასაფლაოზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბრაზილიელი არქიტექტორები
კატეგორია:მოდერნისტი არქიტექტორები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:ოდესაში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
მთვარის კრატერების სია

**მთვარის კრატერების სია** — მთვარეზე არსებული კრატერების ჩამონათვალი. როგორც წესი, ისინი დარტყმითი ტიპისაა. კრატერების ნომენკლატურას არეგულირებს საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი. დღეის მდგომარეობით (2025 წლის 28 აგვისტო), სახეზეა:
*საკ-ის მიერ დამტკიცებული 1613 კრატერის სახელწოდება. აღნიშნულის გარდა, ზოგი კრატერი წარმოდგენილია სატელიტური კრატერებით (კრატერის ძირითად სახელს ბოლოში ემატება ლათინური დიდი ასოები), რომელთა ოდენობა 1-დან 26-მდე მერყეობს;
*საკ-ის მიერ გაუქმებული 6 კრატერის სახელწოდება;
*საკ-ის მიერ ჯერ დაუმტკიცებელი 45 კრატერის სახელწოდება.

არც ძირითადში და არც დაუმტკიცებელთა სიაში არ შედის რიგით მეორე ქართველი მეცნიერის — ვიქტორ ჯაფიაშვილის (; ) სახელი, რომლის საპატივცემულოდ ერთ-ერთ კრატერს უნდა დარქმეოდა მთვარის ხილულ მხარეზე. 

## კრატერები
ქვემოთ მოყვანილ სიაში, მთვარის კრატერები დალაგებულია საკ-ის მიერ ახალი ლათინური სახელის **მინიჭების წლის** მიხედვით, შემდეგ კი — ლათინური სახელის **ანბანური** თანმიმდევრობით (ანუ ყოველ წელს თავისი ანბანური თანმიმდევრობა აქვს დანამდვილებით რომ ვიცოდეთ სიის უტყუარობა). 

***შენიშვნა**: სიის ყოველი განახლებისას საჭიროა შესაბამისი (ა-დ, ე-კ, ლ-პ, ჟ-უ, ფ-ჰ) თარგების განახლებაც!*

### დამტკიცებული კრატერების სახელწოდებები
### გაუქმებული კრატერების სახელწოდებები
### დაუმტკიცებელი კრატერების სახელწოდებები
## კრატერების ჯაჭვები
## იხილეთ აგრეთვე
* მთვარის რელიეფის დეტალების სია
* მთვარის ზღვების სია
* მთვარის მთების სია
* მთვარის კანიონების სია
* მთვარის ღარების სია

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Astronomica Langrenus — Italian Lunar Web Site
* Gazetteer of Planetary Nomenclature
* Lunar Atlases at the Lunar & Planetary Institute
** Digital Lunar Orbiter Photographic Atlas of the Moon
* Lunar Nomenclature
* Lunar Photo of the Day  by Charles A. Wood *et al.*
* The Crater Baltimore Project — a Moon work

## სქოლიო
დოლაბელის თაღი

**დოლაბელის თაღი** () — ანტიკური რომაული თაღი, რომელიც ძველი რომის მნიშვნელოვან არქიტექტურულ ძეგლს წარმოადგენს. აშენდა სენატის მიერ გამოცემული სპეციალური დადგენილების საფუძველზე, ახ. წ. 10 წელს. მისი მშენებლობის პროცესი ორი კონსულის, პუბლიუს კორნელიუს დოლაბელასა და გაიუს იუნიუს სილანუსის აქტიური მონაწილეობით და მეთვალყურეობით მიმდინარეობდა.

## თაღი
თაღი ცელიუსის ბორცვზე მდებარეობს, კასტრა-პერეგრინის ტერიტორიის ჩრდილოეთ კუთხეში. იგი გადაჭიმულია თანამედროვე ძველი კლივუს სკავრის მიმართულებით.  მისი მდებარეობა მიუთითებს, რომ იგი სერვიანის კედლის ერთ-ერთი კარიბჭის რეკონსტრუქცია იყო, თუმცა ზუსტად რომელი, დღემდე რჩება გაურკვეველი. შესაძლოა კვერკვეტულანის კარიბჭე ან ცელიმონტანის კარიბჭე. მიუხედავად იმისა, რომ ცელიმონტანა უფრო სავარაუდო პროტოტიპად ითვლება, არ არსებობს მტკიცებულება, სადაც ჩანს რომ რაიმე მნიშვნელოვანი გზა ქალაქიდან სწორედ ამ კარიბჭის გავლით გადიოდეს.

## ისტორია
ნერონის მმართველობის პერიოდში აკვა-კლაუდიას გაფართოებისას, მისი ბოლო მონაკვეთისთვის დოლაბელის თაღი გამოიყენეს. თავდაპირველად, ამ თაღის მიზანი, სავარაუდოდ, აკვა-მარციას შტოს მხარდაჭერა იყო.
მინი|ახლო ხედი.

ტრავერტინისაგან დამზადებული თაღი სკულპტურული რელიეფებით არ იყო დამშვენებული.

## რესურსები ინტერნეტში
* Bill Thayer's photo at LacusCurtius
* 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ფუზულის ბრძოლა

**ფუზულის ბრძოლა** ( – *ფუზულის ოპერაცია*) — ბრძოლა ყარაბაღის მეორე ომის ფარგლებში აზერბაიჯანის შეიარაღებულ ძალებსა და სომხეთის შეიარაღებულ ძალებს შორის, ფუზულის რაიონისა და ქალაქ ფუზულისთვის, რომელიც დაიწყო 2020 წლის 27 სექტემბერს და გაგრძელდა 2020 წლის 17 ოქტომბრამდე.

შედეგად, აზერბაიჯანის არმიამ გაათავისუფლა ფუზულის რაიონის 18 სოფელი, ასევე ჯაბრაილისა და ხოჯავენდის რაიონებში მდებარე რამდენიმე დასახლებული პუნქტი.

ფუზულის ოპერაცია, აზერბაიჯანის არმიისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბრძოლა იყო ომის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ფრონტზე.

## ისტორია 
2020 წლის 27 სექტემბერს დილის 06:00 საათზე, სომხეთის შეაიარაღებულმა ძალებმა დაიწყეს ინტენსიური დაბომბვები დიდი კალიბრის იარაღიდან, ნაღმტყორცნებიდან და სხვადასხვა კალიბრის საარტილერიო დანადგარებიდან აზერბაიჯანის ტერტერის რაიონის სოფელ გაფანლის, აღდამის რაიონის სოფელ ჩირახლის და ორთა-ქარვენდის, ფუზულის რაიონის სოფელ ალხანლის, შუქურბეილის, ჰორადიზის, აჰმადალილარის, ყაზახლარის, მირზანაღილის, ჯაბრაილის რაიონის სოფელ ჯოჯუგ-მარჯანლის მიმართულებით. შედეგად, აზერბაიჯანის მხარეს დაიღუპა და დაშავდა მშვიდობიანი მოსახლეობა, ხოლო სამოქალაქო ინფრასტრუქტურის ობიექტების სერიოზულად დაზიანდა.

იმავე დღეს, აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა ჯარისკაცებისა და სატანკო ნაწილების, სარაკეტო და საარტილერიო ნაწილების, ავიაციისა და უპილოტო საფრენი აპარატების მხარდაჭერით, დიდი რაოდენობით სომხური შეიარაღებული ძალების პერსონალის, სამხედრო ობიექტების და საბრძოლო ტექნიკის განადგურება შეძლო, რომლებიც განლაგებული იყვნენ ფრონტის ხაზზე და თავდაცვით სიღრმეებში. ბრძოლა ძირითადად, ჩრდილოეთით, ჩრდილო-აღმოსავლეთით და სამხრეთ-აღმოსავლეთით მიმდინარეობდა.

სამხედრო ოპერაციების დროს ოკუპაციისგან გათავისუფლდა შემდეგი სოფლები: ყარახანბეილი, ყარვენდი, ჰორადიზი, იუხარი-აბდურაჰმანი და აშაღი-აბდურაჰმანლი ფუზულის რაიონში, ბოიუქ-მარჯანლი და ნუზგარი ჯაბრაილის რაიონში.

## შედეგი 
ოპერაციის შედეგად სომხეთის არმიამ დაკარგა მნიშვნელოვანი ადამიანური ძალა და აღჭურვილობა. გარდა ამისა, ფუზულის ფრონტზე სომხების რამდენიმე თავდაცვითი ხაზის გარღვევის შედეგად, აზერბაიჯანის არმიამ სამხრეთის ფრონტზე წინსვლა დაიწყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ყარაბაღის მეორე ომის ბრძოლები
იანუსის თაღი

**იანუსის თაღი** () — ერთადერთი კვადრიფრონსი (ოთხფრონტიანი) სამხედრო თაღია, რომელიც რომში შემონახულია. იგი ადრეულ IV საუკუნეში აღმართეს ბოარიუმის ფორუმის ჩრდილო-აღმოსავლეთ საზღვარზე, გზაჯვარედინზე, ველაბრიუმთან ახლოს, კლოაკა მაქსიმაზე, იმ სანიაღვრე ღარზე, რომელიც რომაული ფორუმიდან ტიბრის მდინარისკენ მიემართებოდა.

თაღის მნიშვნელობა სრულიად ნათელი არ არის. ითვლება, რომ იგი უფრო საზღვრის აღმიშვნელის როლს ასრულებდა, ვიდრე სამხედრო თაღის. ალტერნატიული მოსაზრებით, იგი აშენდა ბოარიუმის ფორუმზე — საქონლის ბაზარზე მომუშავე ვაჭრების დასაცავად. ზოგიერთი მკვლევარი თვლის, რომ იგი კონსტანტინე დიდს ან კონსტანციუს II-ს ეძღვნებოდა და „გაღმერთებული კონსტანტინეს თაღის“ სახელით იყო ცნობილი. მისი სიმაღლე 16 მეტრს, ხოლო სიგანე 12 მეტრს აღწევს; თავდაპირველად იგი უფრო მაღალი იყო, მაგრამ თაღს 1830 წელს სახურავის სართული მოაცილეს. 

მისი თანამედროვე სახელწოდება, სავარაუდოდ, აღორძინების ხანაში ან მოგვიანებით გაჩნდა და კლასიკურ ანტიკურ პერიოდში ამ სახელით არ იყო ცნობილი. სახელწოდება მომდინარეობს სტრუქტურის ოთხფრონტიანი, ოთხთაღიანი კონსტრუქციიდან. ძველრომაული ღმერთი იანუსი ზოგჯერ ოთხსახიანად გამოისახებოდა. ისტორიულ აღწერილობებში ძველი რომის შესახებ ასევე იხსენიება იანუსთან დაკავშირებული სტრუქტურები.

თაღის ყოველ სტილობატს ორი რიგი აქვს. ჩრდილოეთ მხარეს, ცენტრალური თაღის ქვაზე, სავარაუდოდ, მინერვაა გამოსახული, თუმცა ზოგიერთი მკვლევარი მას პალადიუმად მიიჩნევს.

## ისტორია
იგი აშენდა სპოლიების, ანუ ადრინდელი ნაგებობებისგან აღებული მასალების გამოყენებით: აგურით, კერამიკის ნამტვრევებით და მოპირკეთებული იყო თეთრი მარმარილოთი, რომელიც ასევე სხვა, ძველი შენობებიდან იყო მოტანილი. 

შუა საუკუნეებში ფრანჯიპანების ოჯახმა ეს სტრუქტურა ციხესიმაგრედ გადააკეთა, რის გამოც იგი უვნებლად შემორჩა 1830 წლამდე. ამ დროს, ზედა სართული და სახურავის ნაწილი დაანგრიეს, რადგან მაშინდელი მოსაზრებით, ისინი ორიგინალურ კონსტრუქციას არ ეკუთვნოდა. თუმცა, ჩრდილო-დასავლეთის სტილობატში შემორჩენილი კიბე მიუთითებს, რომ ამ ზედა სართულზე წვდომა შესაძლებელი იყო. თავდაპირველად, მარმარილოს ბლოკები ერთმანეთთან რკინის სამაგრებით იყო დაკავშირებული, მაგრამ შუა საუკუნეებში ამ ელემენტების ამოღება ძეგლის ხვრელებითა და ნაკაწრებით დაზიანების მიზეზი გახადა. მისი წარწერის ფრაგმენტები დღემდე ინახება ახლომდებარე სან-ჯორჯო-ინ-ველაბროს ეკლესიაში.

თაღი საზოგადოებისთვის დახურულია 1993 წლის 27 ივლისის ღამით სან-ჯორჯო-ინ-ველაბროს წინ აფეთქებული ბომბის შემდეგ. ის ბოარიუმის ფორუმის ერთადერთი ძეგლია, რომელიც დღემდე არ არის რესტავრირებული.

## რესურსები ინტერნეტში
* Rome Art Lover
* High-resolution 360° Panoramas and Images of Arch of Janus | Art Atlas
* The Arch of Janus https://www.livius.org/articles/place/rome/rome-photos/rome-arch-of-janus-quadrifrons/
* https://www.wmf.org/project/arch-janus
* 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები