open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არკადი ელბაქიძე

**ელბაქიძე არკადი ყარამანის ძე** (დ. 1879, წესი, ახლანდელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 13 სექტემბერი, 1919, თბილისი) ― ტერორისტი, რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში და ჩრდილოეთ კავკასიაში, ბოლშევიკური პარტიის წევრი 1905 წლიდან. 

1905-1907 წლების რევოლუციის დროს მონაწილეობდა შორაპნის მაზრის გლეხთა შეიარაღებულ აჯანყებაში. ორჯერ დააპატიმრეს, მაგრამ ორჯერვე გაიქცა. არკადი ელბაქიძე მონაწილეობდა 1907 წლის 13 ივნისს თბილისში, ერევნის მოედანზე მომხდარ გახმაურებულ ტერორისტულ აქტში, როდესაც პოლიციასთან შეიარაღებული შეტაკებისას გატაცებული იქნა 250 000 მანეთის ოდენობის თანხა. 1912 წელს დააპატიმრეს ქ. ნოვოჩერკასკში, მიესაჯა მუდმივი კატორღა.

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ არკადი ელბაქიძე გათავისუფლდა საპყრობილედან და დაუბრუნდა აქტიურ ტერორისტულ საქმიანობას. 1918 წელს მონაწილეობდა რაჭა–ლეჩხუმის ამბოხებაში, რომლის დამარცხების შემდეგ იგი შეუერთდა საშა გეგეჭკორის რაზმს. ამ რაზმთან ერთად მან აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1918 წლის დუშეთის აჯანყებაში. 1918 წელს დაპაიტმრებული იქნა საქართველოს დემოკრატიული ხელისუფლების მიერ და გასახლებულ იქნა ჩრდილოეთ კავკასიაში. მუშაობდა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის საკანგებო კომისიაში (ჩეკაში).

1919 წლის შემოდგომაზე ა. ელბაქიძე არალეგალურად დაბრუნდა თბილისში. 1919 წლის 13 სექტემბერს თბილისში ვერის დაღმართზე მან მოაწყო თავდასხმა გენერალ ანტონ დენიკინის  პირადი წარმომადგენელზე გენერალ ბარათოვზე, რომელიც ყუმბარით მძიმედ დაჭრა. თავდასხმაში ელბაქიძესთან ერთად მონაწილეობდნენ ვასილ (ვასიკო) წივწივაძე, ტიტე ლორთქიფანიძე, დანდუროვი და სხვ. საპასუხო სროლის შედეგად სასიკვდილოდ დაჭრილი ელბაქიძე მდ. მტკვარში ჩავარდა და დაიღუპა. 

1928 წელს, სიკვდილის შემდეგ არკადი ელბაქიძე საბჭოთა ხელისუფლების დაჯილდოვდა წითელი დროშის ორდენით, ხოლო ვერის დაღმართს მის პატივსაცემად ელბაქიძის დაღმართი უწოდეს.

## ლიტერატურა 
* კ. ცინცაძე. "ჩემი მოგონებანი". რევოლიუციის მატიანე. # 1(11), 1925 წ. გვ. 197

## რესურსები ინტერნეტში
*ელბაქიძის დაღმართი 

კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია:ტერორისტები
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
ვერონა (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**ვერონა** — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (გომბორის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე გომბორის (ივრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე, საგარეჯოდან 53 კმ-ის დაშორებით.

## ისტორია
სოფელ ვერონის ტერიტორია უძველესი დროიდან იყო დასახლებული. 1950 წელს სოფლის ერთ-ერთ ყანაში აღმოჩნდა დანგრეული ქვის სამარხი, რომელშიც იყო გვიანდელი ბრინჯაოს – ადრინდელი რკინის ხანის ე. წ. კახური ტიპის ბრინჯაოს მახვილი (ძვ. წ. XII ს. II ნახ. – X ს.). 1974 წელს კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვ. კ. ფიცხელაური) სოფლის დასაწყისში გათხარა ძვ. წ. VIII–VI საუკუნეების ვერონის სამაროვანი.   

სოფელი ვერონა (ვერენა) მოხსენიებულია კახთა მეფე ალექსანდრე I-ის 1579 წლის შეწირულობის სიგელში. სოფლის მახლობლად, მაღალ კლდოვან მთაზე, ადგილობრივი კლდის ქვით ნაგები IX–X საუკუნეების ციხის ნანგრევებია. ციხეს ვახუშტი ბატონიშვილიც იხსენიებს: „ციხე ვერენისა, მაგარი“. შემორჩენილია ქვითკირის კედლები, მრგვალი ბურჯები და კოშკები. ციხის ქვედა ტერასაზე დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების კოშკი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 57 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვაშლიანი (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**ვაშლიანი** — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (გომბორის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ივრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1120 მ-ზე, საგარეჯოდან 58 კმ-ში. 

სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია შუა საუკუნეების 2 დანგრეული ეკლესია: ვაშლიანის ამაღლების ეკლესია და „ადგილის დედა“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 19 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვერხვიანი

**ვერხვიანი** — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (კაკაბეთის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, საგარეჯოდან 25 კმ-ის დაშორებით. სოფლის სამხრეთით შემორჩენილია სავარაუდოდ XVI საუკუნის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 495 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
მილანის მეტროპოლიტენი

**მილანის მეტროპოლიტენი** () — მილანის მიწისქვეშა სატრანსპორტო სისტემა; იტალია. მეტროქსელი მოიცავს ხუთ ხაზს, მათ შორის არის როგორც მეტროს (M ხაზი), ასევე საგარეუბნო-სარკინიგზო (S ხაზი) და რეგიონული-სარკინიგზო მომსახურების (R ხაზი) ხაზები.

* ხაზი M1 წითელი - 26.9 კმ - 38 სადგური
* ხაზი M2 მწვანე - 39.4 კმ - 35 სადგური
* ხაზი M3 ყვითელი - 16.7 კმ - 21 
* ხაზი M4 ლურჯი - 5.7 კმ - 6 სადგური
* ხაზი M5 იასამნისფერი - 12.9 კმ - 19

მეტრო San Raffaele Gobba/S.Raffaele (ხალხის გადამყვანი) - 0.7 კმ - 2 სადგური

სადგურების საერთო რაოდენობა 106-ია.

## ისტორია 
მილანში მეტროპოლიტენის აშენებაზე ჯერ კიდევ 1848 წელს დაისვა საკითხი. დანარჩენი პროექტები 1914 და 1925 წელს შეადგინეს. 1937 წლის გეგმით უნდა აშენებულიყო 7 ხაზი, მაგრამ, მეორე მსოფლიო ომმა ეს წამოწყებაც შეაჩერა. მეტროს მშენებლობა საბოლოოდ 1957 წელს დაიწყო. 
1906 წელს მსოფლიო ბაზრობისთვის ტრამვაის ხაზი აშენდა. ხაზი ბაზრობის ორ მთავარ წერტილს: Piazza d'Armi-სა და Arena Stadium-ს ქალაქის ცენტრთან აკავშირებდა. ხაზის დემონტირება მოხდა რვა წლის შემდეგ. ეს შეიძლება მივიჩნიოთ პირველ დამოუკიდებელ იტალიურ ელექტროფიცირებულ რკინიგზად.

* მილანის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზი (M1) 1964 წელს გაიხსნა 7-წლიანი მშენებლობის შემდეგ და Lotto-სა და Sesto Marelli-ს სადგურებს მოიცავდა. ამჟამად სადგურ Sesto 1º Maggio FS-დან სადგურ Rho Fieramilano /Bisceglie-მდეა დაგრძელებული. 

* 1969 წელს გაიხსნა მეორე ხაზი (M2) Caiazzo-დან Cascina Gobba-მდე (7 სადგურით). დღეისათვის მოიცავს სადგურ Piazza Abbiategrasso /Assago Milanofiori Forum-დან სადგურ Cologno Nord /Gessate-მდე 40,4 კმ-იან მონაკვეთს. 

* 1990 წელს ექსპლუატაციაში შევიდა მესამე ხაზი (M3) 5 სადგურით. დანარჩენი 9 სადგური მესამე ხაზზე ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1991 წელს გაიხსნა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2004 წელს. 2023 წლისთვის ხაზი იწყება სადგურით San Donato და სრულდება Comasina-ს სადგურზე. მესამე ხაზზე სულ 21 სადგურია. 

* მეოთხე ხაზი Linate Aeroporto	- Dateo უახლესია; გაიხსნა 2022 წელს, სადაც 5,7 კმ-ის სიგრძეზე 6 სადგურია განთავსებული.

* მეხუთე ხაზი Bignami - San Siro Stadio 2013-2015 წლებში ამოქმედდა. მისი სიგრძეა 12,9 კმ და 19 სადგური აქვს. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ATM — მილანის სატრანსპორტო კომპანია
* მილანქალაქი — ოფიციალური საიტი 
* MSR Milano — არაოფიციალური ვეგვერდი ფართო პროექტებით
* MilanoTrasporti — ვეგვერდი სარკინოგზო ფანებისთვის (მოძრავი შემადგენლობის სიით) 
* Metro5 Milano — ხაზ M5-ის ოფიციალური ვეგვერდი

კატეგორია:იტალიის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
თოხლიაური

**თოხლიაური** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთის ძირას. თბილისი–გურჯაანის საავტომობილო და სარკინიგზო გზაზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი. საგარეჯოდან 10 კილომეტრი.

## ისტორია
თოხლიაური თავად ჩერქეზიშვილების კუთვნილი სოფელი იყო. აქ მდებარეობდა მათი სასახლე და საგვარეულო სასაფლაო.

სოფლის ძირითადი უბნებია:ყიასაანთ უბანი, მათიაანთ უბანი, ვაკე უბანი.

თოხლიაურში ადრე მესაქონლეობას უფრო მისდევდნენ, ვიდრე მიწათმოქმედებას. მესაქონლეობაში კი უპირატესობა მსხვილფეხა, რქოსან საქონელს ენიჭებოდა. სოფლის კუთვნილი ცხვრის ფარის ნაწილი ზაფხულში თოხლიაურის ცივზე აჰყავდათ. უმეტეს ნაწილს კი ჯავახეთში მიერეკებოდნენ.

სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სამიოდე კილომეტრზე, შავქედის ნასოფლარია. საბჭოთა პერიოდში ნასოფლარის ტერიტორიაზე პიონერთა ბანაკი იყო გაშენებული, რომლის ერთ-ერთი ობიექტი განთავსებული იყო „საციო მარანში“, რომელიც ადრე თავად ჩერქეზიშვილებს ეკუთვნოდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 983 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*თოხლიაურის პირველი ეკლესია
*თოხლიაურის მეორე ეკლესია
*თოხლიაურის მესამე ეკლესია
*თოხლიაურის მეხუთე ეკლესია
*თოხლიაურის მთავარმოწამეს ეკლესია
*თოხლიაურის სამების ეკლესია
*თოხლიაურის ღვთისმშობლის ეკლესია
*კალობნის ღვთისმშობლის ეკლესია
*კალობნის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზიარი

**ზიარი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არაშენდის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე). 

მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, 820 მ-ზე, გურჯაანიდან 45 კმ-ში.  

## ისტორია
ზიარის ტერიტორიაზე ადამიანის დასახლების კვალი ქვედა პალეოლითიდან არსებობს. ამას მოწმობს სოფლის ტერიტორიაზე და მის შემოგარენში აღმოჩენილი ქვის ხანის არაერთი ძეგლი. 

წერილობით წყაროებში ზიარი XI საუკუნიდან იხსენიება, როგორც სვეტიცხოვლის კუთვნილი დიდი სოფელი. ზიარი ეპარქიულად ჭერემის საეპისკოპოსოში შედიოდა, საეპისკოპოსოს გაუქმების შემდეგ, 1757 წლიდან იგი ბოდბელ მიტროპოლიტს დაუქვემდებარეს. დაყოფის მიხედვითაც ზიარელნი ბოდბელი ეპისკოპოსის მეწინავე დროშის ქვეშ დგებოდნენ. სოფელზე გადიოდა ქიზიყიდან გადმომავალი გზა, რომელიც შემდეგ ივრის მარცხენა ნაპირს მიუყვებოდა და ჩადიოდა სოფელ ჩუმლაყში. ამ გზამ განსაკუთრებული მნიშვნელობა გვიანდელ შუა საუკუნეებში შეიძინა, როდესაც ერთიანი ქართული სახელმწიფო ცალკეულ სამეფოებად დაიშალა. 

სოფელი ზიარი ძირითადად სახასო კუთვნილება იყო, თუმცა მოგვიანებით სოფლის ყმა-მამულები ანდრონიკაშვილებმა, ერასტიშვილებმა (მათი განაყოფია) აბაშიძეებმა, ზურაბიშვილებმა დაინაწილეს. დავით იმამყული-ხანმა ზიარში სახასო, სამონასტრო და სათავადო მფლობელობის მიჯნები დააწესა, რომელსაც ერეკლე ll-ც დაეთანხმა. 1842 წლის 13 დეკემბერს, ზიარის საბატონო გლეხები აჯანყდნენ. აჯანყების უშუალო საბაბი გახდა ის, რომ მემამულეებმა აღებული ფულადი ვალის გადახდა ყმა-გლეხებს დააკისრეს. გლეხებმა უარი თქვეს მემამულეების ვალის გადახდაზე. მთავრობამ გლეხთა მღელვარება რეგულარული ჯარის ნაწილების გამოყენებით ჩაახშო.

## არქეოლოგიური ძეგლები
სოფლის ტერიტორიაზე და მის მიმდებარე მიდამოებში გამოვლენილი რამდენიმე არქეოლოგიური ძეგლი, მათ შორის ქვედა და შუა პალეოლითის პერიოდის ღია სადგომები. მათ შორისაა „ზიარი 1“, რომელიც ნაწილობრივ გათხრილი და შესწავლილ იქნა (თ. ბუგიანიშვილი) 1960-1970-იან წლებში ღია ტიპის პალეოლითური ძეგლია. „ზიარი 2“ ძველი ქვის ხანის პერიოდის, სავარაუდოდ ჰომო ერქტუსებისა და ნეანდერტალელების ნამოსახლარს წარმოადგენს, რომლის ფენებში ქვის უძველესი არტეფქტები, ცხოველების ნაშთები და ცეცხლის გამოყენების უძველესი კვალი ფიქსირდება. 
## კულტურული მემკვიდრეობა
ზიარში დგას რამდენიმე დარბაზული ეკლესია, მ. შ., XIX საუკუნის უსანეთის ეკლესია და გვიანი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის, კვირაცხოვლის და წმინდა გიორგის ეკლესიები.

## დემოგრაფია
## გალერეა 

ზიარის უსანეთის ეკელსია (1).tif|ზიარის უსანეთის ეკელსია
ზიარის ტბა (2).jpg|ზიარის ტბა

## იხილეთ აგრეთვე
*დიდი ლაკბე
*ზიარის სადგომი
*ზიარის უსანეთის ეკელსია
*ზიარის ღვთისმშობლის ეკლესია
*დიდი ტინები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო მაჩხაანი

**ზემო მაჩხაანი** — სოფელი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ერთეული (კახეთის მხარე). იოანე ბატონიშვილი თავის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ იხსენიებს 2 სოფელ მაჩხაანს (სავარაუდოდ, ზემო და ქვემო მაჩხაანი). 
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1826 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს არაერთი არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი:
*ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის აკაკიანთხევის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*არმათიონი — არქიტექტურული ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის კოშკი — არქიტექტურული ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის მთავარანგელოზთა ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი;
*მწარეწყლის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის ნამოსახლარები — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ოლეს სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*საჯოგეხევის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ფურცელწყლის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ფურცელწყლის სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის ყველაწმინდის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის წმინდა გიორგის ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის წმინდა ელიას ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი;
*ზემო მაჩხაანის წმინდა ნინოს ეკლესია — არქიტექტურული ძეგლი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ყანდაურა

**ზემო ყანდაურა** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ყანდაურის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს გომბორის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 900 მ-ზე, საგარეჯოდან 36 კმ-ში, ბადიაურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ-ში.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელწოდებაა ყანდიაური. ყანდიაური განადგურდა შაჰ-აბასის ლაშქრობების დროს 1614-1617 წლებში. 1790-იან წლებში სოფელი აღადგინა ერეკლე II-მ. 1801-1930 წლებში შედიოდა სიღნაღის მაზრაში. 1930 წლიდან დაიყო ზემო და ქვემო ყანდაურად და შევიდა საგარეჯოს რაიონში.

სხვადასხვა დროს სოფელში შიდა ქართლიდან, იმერეთიდან, რაჭიდან, სამეგრელოდან და კახეთის ცალკეული სოფლებიდან წამოსულები დასახლდნენ. მოგვიანებით, სოფლის მოსახლეობის ნაწილი ბადიაურში ჩაასახლეს, ნაწილი კი  ქვემო ყანდაურაში დასახლდა. სოფელს „ნაცვალი“ მართავდა. სოფლის მოსახლეობის 1804 წლის აღწერის მიხედვით, ყანდაურის ნაცვალი აზნაური ბერი (ბერო) გამყრელიძე იყო. 

1812 წლის კახეთის აჯანყებაში ყანდაურელებმა აქტიური მონაწილეობა მიიღეს. რუსეთის ადგილობრივი ხელისუფლების წარმომადგენელს, თავად იოსებ ანდრონიკაშვილს, მისი მოთხოვნის საპასუხოდ, წარედგინა მოხსენება, რომელშიც ლაპარაკი იყო სოფლის აჯანყებაში ჩაბმის მიზეზებზე: „ასე გაგვიჭირდა საქმე ჩვენ ამ დრაგუნებისაგან, ღმერთიც დაგვავიწყეს, ხელმწიფეც და ჩვენი სიცოცხლეცა... გვცარცვავდნენ... მოგეხსენებათ, ახალი მოსახლე არის სოფელი... ამთენი მწუხარება დრაგუნის მაიორისაგან და იარანალი პორტნეგირის ჯარისაგან გვჭირდა... და ეს ბუნტიც მოხდა“. 

ყანდაურელი იყო, აქ მცხოვრები მედავითნის გიორგი დიმიტრის ძე ფხალაძის ოჯახში დაბადებული, სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი, უწმინდესი და უნეტარესი მელქისედეკ III (1872-1960 წწ.). 

სოფელში კარგად იყო განვითარებული მესაქონლეობა. უპირატესობა მსხვილფეხა რქოსან საქონელს ენიჭებოდა. ზაფხულში ცხვარს თრიალეთში მიერეკებოდნენ, ზამთარში კი ივრის პირებზე რჩებოდა. სოფელში განვითარებული იყო მეჭურჭლეობა. აქაური კერამიკული ნაწარმი მთელ გარეკახეთში იყო განთქმული.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 26 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ზემო ყანდაურის ეკლესია
*ზემო ყანდაურის კოშკი
*ზემო ყანდაურის სამარხი
*ზემო ყანდაურის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ზემო ყანდაურის ყველაწმინდის ეკლესია
*ზემო ყანდაურის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვაზისუბანი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

**ვაზისუბანი** (1951 წლამდე *ურიათუბანი*) — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის გურჯაანის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული ვაზისუბანი).

სოფელი მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთის ძირას, თელავი–ბაკურციხის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 500 მ-ზე, გურჯაანიდან 13 კმ-ში. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 862 ადამიანი.

## ისტორია
დღევანდელი ვაზისუბნის ტერიტორია ადრეფეოდალურ ხანაში მჭიდროდ დასახლებული მნიშვნელოვანი საეკლესიო და სავაჭრო ცენტრი ყოფილა, იგი მდიდარია ბრინჯაოს, ანტიკური და ფეოდალური ხანის არქეოლოგიური ძეგლებით.

სოფლის ისტორიული სახელწოდებაა ურიათუბანი. ის მოხსენიებული აქვთ ვახუშტი ბატონიშვილს, იოჰან გიულდენშტედტს, იოანე ბატონიშვილს. 1664 წელს ქართლის მეფე ვახტანგ V-ს ურიათუბანთან შეებრძოლა ბატონიშვილი ერეკლე (შემდგომში ერეკლე I), რომელიც დამარცხდა და თორღას ციხეს შეაფარა თავი. XVIII საუკუნეში ურიათუბანი ჯერ საჭერემლოს, მისი მოშლის შემდეგ კი ნინოწმინდელი ეპისკოპოსის სამწყსოში შედიოდა. მოგვიანებით ურიათუბნის ყმა-მამულის ნაწილს ფეოდალები — მამუჩაშვილები (წინანდლელი ჭავჭავაძეების შტო) და ნაზარიშვილები ფლობდნენ. ამ სოფლის მკვიდრთ სავარგულების გამო, ხშირად ჰქონდათ უთანხმოება მეზობელი სოფლების — შაშიანისა და მუკუზნის თემებთან. სოფელში განვითარებული იყო მევენახეობა, მემინდვრეობა. 1951 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ურიათუბანს სახელი გადაარქვა და ვაზისუბანი უწოდა. 

სოფელში დგას VI საუკუნის II ნახევრის ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ვაზისუბნის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია. სოფლის მახლობლად დგას X–XI საუკუნეების დიდი სამნავიანი ბაზილიკა სანაგირე. ვაზისუბნის მახლობლადაა აგრეთვე დავითიანად წოდებულ ადგილზე მდგარი VII საუკუნეების გუმბათოვანი ეკლესია, რომელიც ორმოცი მოწამის სახელზეა აგებული.

## დემოგრაფია
სოფელში გავრცელებული გვარებია: სოლომნიშვილი, ღარიბაშვილი, ხეჩოშვილი, დათუნაშვილი, ახალმოსულიშვილი და სხვ.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბებრიჭამია საყდარი
*ვაზისუბნის თამარის ეკლესია
*ვაზისუბნის კვირაცხოვლის ეკლესია
*ვაზისუბნის კოჭლიაანთ კოშკი
*ვაზისუბნის მეოთხე ნამოსახლარი
*ვაზისუბნის მეოთხე სამაროვანი
*ვაზისუბნის მეორე ეკლესია
*ვაზისუბნის მეორე ნამოსახლარი
*ვაზისუბნის მეორე სამაროვანი
*ვაზისუბნის მეორე სამარხი
*ვაზისუბნის მესამე ეკლესია
*ვაზისუბნის მესამე ნამოსახლარი
*ვაზისუბნის მესამე სამაროვანი
*ვაზისუბნის მეხუთე ნამოსახლარი
*ვაზისუბნის მეხუთე სამაროვანი
*ვაზისუბნის მთავარანგელოზის ეკლესია
*ვაზისუბნის მიჯნის საყდარი
*ვაზისუბნის ნაციხარი
*ვაზისუბნის პირველი ნამოსახლარი
*ვაზისუბნის პირველი სამაროვანი
*ვაზისუბნის პირველი სამარხი
*ვაზისუბნის სამების ეკლესია
*ვაზისუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ვაზისუბნის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია
*ვაზისუბნის ყველაწმინდის ეკლესია
*ვაზისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია
*ვაზისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია (VI საუკუნე)
* ვაზისუბნის ეკლესია დავითიანი
* სანაგირე

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*სოფელი ვაზისუბანი 

## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოლიმპიური მედალოსნების სია

გვერდი ეთმობა ოპლიმპური მედალოსნების სიას, მოყოლობული 1896 წლიდან.

## ზაფხულის სპორტის სახეობები 
## სქოლიო
კატეგორია:ოლიმპიური თამაშები
ვალენსიის ყურე

250 px|thumb|ვალენსიის ყურე
**ვალენსიის ყურე** () — ხმელთაშუა ზღვის ყურე ესპანეთის აღმოსავლეთ ნაპირთან. სიღრმე 500 მეტრამდე.  წყლის საშუალო ტემპერატურა 18°C,  მარილიანობა 37 ‰. მოქცევა შერეული, სიმაღლე 0,1 მეტრი. ყურის ნაპირზეა დიდი ნავსადგური ვალენსია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Академик
* БСЭ

კატეგორია:ესპანეთის ყურეები
კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის ყურეები
ხუკარი

**ხუკარი** (; ) — მდინარე ესპანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე 498 კილომეტრი. აუზის ფართობი 22,4 ათასი  კმ². სათავე აქვს იბერიის მთების სამხრეთ–დასავლეთ შტოქედებზე. მიედინება ლა-მანჩის პლატოსა და ვალენსიის დაბლობზე. ერთვის ხმელთაშუა ზღვის ვალენსიის ყურეს. წყალუხვია ზამთარსა და გაზაფხულზე. წყლის საშუალო ხარჯი დაახლოებით 40 ათასი  მ³/წმ. ხუკარსა და მის შენაკად კაბრიელზე არის წყალსაცავი, ქვემოთში – ჰესი. იყენებენ სარწყავად. ხუკარის ნაპირებზეა ქალაქები: კუენკა, ალსირა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ესპანეთის მდინარეები
აპრილი 2009

**აპრილი 2009** წლის მეოთხე თვეა. დაიწყო ოთხშაბათს და დამთავრდა 30 დღის შემდეგ ხუთშაბათს.

## პორტალი:ახალი ამბები 
04
ერეთა

**ერეთა** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ბორითის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს მდინარე დუმალის  (ძირულის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 520 მეტრზე, ხარაგაულიდან 35 კმ-ის, ხოლო ძირულიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 24 კმ-ის დაშორებით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 81 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ქედი

**ზემო ქედი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში (კახეთის მხარე), ზემო ქედის ადმინისტრაციული ერთეულის ერთადერთი სოფელი.

მდებარეობს შირაქის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, დედოფლისწყაროდან 26 კმ-ში.

## ისტორია
სოფელი ზემო ქედი წარმოიქმნა შირაქის ვაკეზე აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელების (ფშავლები, ხევსურები, მთიულები) სტიქიურ ჩასახლებასთან დაკავშირებით, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში, ძირითადად 1905–1913 წლებში, მიმდინარეობდა. ამ პროცესს აქტიურად უწყობდნენ ხელს იმდროინდელი მოღვაწეები: ვაჟა-ფშაველა, ნიკოლოზ ჯანდიერი და გრიგოლ ვარდაშევი (ზემო ქედის პირველი მამასახლისი). შირაქის ვაკის საძოვრებით მოსარგებლე თუში მეცხვარეების წინააღმდეგობის მიუხედავად, მოახალშენეებმა შირაქის ველის ჩრდილოეთი, ე. წ. „ქედი“ დაიკავეს და მთავრობისგან მოიპოვეს იქ დარჩენის უფლება. ასე შეიქმნა ქართველი მთიელებით დასახლებული ახალი სოფლები: ზემო ქედი (ძირითადად მთიულები), ქვემო ქედი (მთიულები და ხევსურები) და არხილოსკალო (ფშავლები).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1826 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს არაერთი არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი:
*ლომისის წმინდა გიორგის ნიში — არქიტექტურული ძეგლი
*ზემო ქედის ნამოსახლარები — არქეოლოგიური ძეგლი
*ზემო ქედის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი
*ზემო ქედის სამარხი — არქეოლოგიური ძეგლი
*ზემო ქედის უსახელო გორის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი
*ზემო ქედის ცისკარაანთ გორის ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვაშლევი

**ვაშლევი** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ბორითის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მდინარე ძირულის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 480 მ-ზე, ხარაგაულიდან 36 კმ-ში. სოფლის სასაფლაოზე არის XIX საუკუნის ნაეკლესიარი. სოფელში დგას 2014 წელს აგებული ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია.
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 209 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვახანი

**ვახანი** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ვახანი, ზედუბანი, სერბაისი). 

მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთი განშტოების — საბუღრაოს ქედის ჩრდილო–დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ვახანისწყლის (ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 620 მ-ზე, ხარაგაულიდან 14 კმ-ში. სოფელში არის საჯარო სკოლა და ბაღი.

## ისტორია
ვახანი წყაროებში პირველად იხსენიება XVII საუკუნეში. აქ მდგარი ციხე (შემორჩენილია სოფლის ზემოთ, მთის წვერზე) მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა იმერეთის სამეფოს სამხედრო-პოლიტიკურ ისტორიაში. XVII-XVIII საუკუნეებში ქართლ-იმერეთს შორის პოლიტიკური საზღვრის ხშირი ცვალებადობის გამო ზოგჯერ ქართლის სამეფოს შემადგენლობაში ექცეოდა. ამ პერიოდში აბაშიძეთა მფლობელობაში იყო. 1785 წელს ვახანის ციხე აიღო ხუნძახის გამგებელმა ომარ-ხანმა.

1804 წელს ციხის მიმდებარე ტერიტორიაზე, ელაზნაურში, ხელი მოეწერა შეთანხმებას იმერეთის მეფე სოლომონ II-სა და რუსეთის იმპერიის წარმომადგენლებს შორის.

სოფ. ვახანის მიდამოებში, ძველ სასაფლაოზე მდგარა ეკლესია, რომლის საძირკველზე 2002-2004 წლებში ააგეს ახალი ელაზნაურის წმ. გიორგის სახელობის დარბაზული ეკლესია. სოფლის ტერიტორიაზე, ადგილ „ნალაგირევზე“ აღმოჩენილია ბრინჯაოს ჭვირული ბალთა და კოლხური ცული (ინახება ხარაგაულის მუზეუმში).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 381 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვერტყვილა

**ვერტყვილა** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხუნევის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მდინარე ძირულის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 410 მ-ზე, ხარაგაულიდან 38 კმ-ის დაშორებით. 

ვერტყვილა წყაროებში იხსენიება XVII საუკუნიდან. ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII საუკუნე) მიხედვით, „უწოდებენ ვერტყვილიდამ ნადაბურამდე ჴეფინის-ჴევსა... ხოლო ვერტყვილას და ამაშუკეთს შუა არს მცირე მთა, მისრული კოლბეურის მთამდე, და ესე არს საზღვარი ქართლ-იმერთა აწინდელი“.

სოფლის სასაფლაოზე დგას განვითარებული შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 285 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვანი (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი)

**ვანი** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (საღანძილის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ჯინჯოურის (ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 560 მ-ზე,ხარაგაულიდან 6 კმ-ში.

ვანში დგას შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — უხეშად გათლილი ქვით ნაგები წმინდა გიორგის ერთნავიანი ეკლესია. ეკლესიის ჩრდილოეთით, ნაციხრის მთაზე, შემორჩენილია ჩიქოვანთა ციხე-გალავნის ნაშთები. მთის ფერდობზე ქვით ნაგები ტერასების კვალია. სოფლიდან 3 კილომეტრზე, კახორის მთაზე მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესია, სადაც იმართებოდა საეკლესიო დღესასწაული კახორობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 190 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* საყვარელიძე თ., ვანის წმინდა გიორგის ეკლესია, «ძეგლის მეგობარი», 1972, №29. — გვ. 25-30.
* ტაბატაძე კ., სოფელ ვანის ეკლესია და მისი შემოგარენი, «ძეგლის მეგობარი», 1986, №3. — გვ. 28-30.

## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვერტყვიჭალა

**ვერტყვიჭალა** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (ხუნევის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მდ. ძირულის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 400 მ-ზე, ხარაგაულიდან 40 კმ დაშორებით. 

ვერტყვიჭალა წყაროებში იხსენიება XVII საუკუნიდან. ვერტყვიჭალაში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1. სოფელში არის საჯარო სკოლა. ამ სოფელში დაიბადა (1873) საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ქრისტეფორე III.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 405 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
Judas Priest

**Judas Priest** () — ინგლისური მძიმე მეტალ ჯგუფი, ჩამოყალიბებული ბირმინგემში, 1969 წლის წელს. მსოფლიო მასშტაბით დღემდე გაყიდულია მისი 50 მილიონი ალბომი. Judas Priest-ს ხშირად უწოდებენ ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს მეტალ-ჯგუფს. მიუხედავად იმისა, რომ 1970-იანების მეორე ნახევარში მისი მუსიკა გამოირჩეოდა ნოვატორული და სიახლეებით სავსე მეთოდებით, ჯგუფის ისტორიას თან ახლდა ჩანაწერების წარმოების არაერთგვაროვანი სტილი, ცვალებადი დრამერები და 1980 წლამდე მნიშვნელოვანი კომერციული წარმატების არარსებობა – გამარტივებული და უფრო კომერციული ჟღერადობა მან მხოლოდ ალბომ *British Steel*-ზე მიიღო და იქცა როკ-სუპერვარსკვლავად. 1989 წელს ისინი აგრეთვე გახდნენ უსიამოვნების მონაწილეები, როდესაც მათ სიმღერას „Better by You, Better than Me“ მოჰყვა ორი ადამიანის თვითმკვლელობა. 

ჯგუფის წევრების სია მუდმივად იცვლებოდა. 1990-იანების დასაწყისში იგი აგრეთვე დროებით დატოვა წამყვანმა ვოკალისტმა რობ ჰელფორდმა. ამჟამად კოლექტივში შედიან: ჰელფორდი, გიტარისტები გლენ ტიპტონი და რიჩი ფოლკნერი, ბასისტი იენ ჰილი და დრამერი სკოტ ტრეივისი. ჯგუფის ყველაზე გაყიდვადი ალბომია 1982 წლის  *Screaming for Vengeance*, ჩაწერილი კომერციულად ყველაზე წარმატებული შემადგენლობის მიერ, რომელშიც შედიოდნენ ჰელფორდი, ტიპტონი, ჰილი, გიტარისტი კ.კ. დაუნინგი და დრამერი დეივ ჰოლანდი. მხოლოდ ტიპტონს და ჰილს მიუღიათ მონაწილეობა ჯგუფის ყველა ალბომის ჩაწერაში.

## ჯგუფის წევრები
;ამჟამინდელი წევრები
* იენ ჰილი – ბასი, ბეკ-ვოკალი (1969–დღემდე)
* გლენ ტიპტონი – წამყვანი გიტარა, კლავიშებიანი საკრავები, ბეკ-ვოკალი (1974–დღემდე)
* რობ ჰელფორდი – წამყვანი ვოკალი (1973–1992, 2003–დღემდე)
* სკოტ ტრეივისი – დასარტყმელი საკრავები (1989–დღემდე)
* რიჩი ფოლკნერი – რიტმული გიტარა, ბეკ-ვოკალი (2011–დღემდე)

### სტუდიური ალბომები
**Rocka Rolla* (1974)
**Sad Wings of Destiny* (1976)
**Sin After Sin* (1977)
**Stained Class* (1978)
**Killing Machine* (1978)
**British Steel* (1980)
**Point of Entry* (1981)
**Screaming for Vengeance* (1982)
**Defenders of the Faith* (1984)
**Turbo* (1986)
**Ram It Down* (1988)
**Painkiller* (1990)
**Jugulator* (1997)
**Demolition* (2001)
**Angel of Retribution* (2005)
**Nostradamus* (2008)
**Redeemer of Souls* (2014)
**Firepower* (2018)
**Invincible Shield* (2024)

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისური მძიმე მეტალ ჯგუფები
კატეგორია:1969 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:Kerrang!-ის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
ზედუბანი (ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი)

**ზედუბანი** — სოფელი საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ვახანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ვახანისწყლის (ჩხერიმელის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 500 მ-ზე, ხარაგაულიდან 16 კმ-ში. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVIII საუკუნეში. სოფელში დგას ზედუბნის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 154 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰერეთისკარი

**ჰერეთისკარი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ჭიაურის ადმინისტრაციული ერთეული). სოფლის ყოფილი სახელწოდებებია: ჭიაური, ივანოვკა, ერეთისკარი.

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე შავწყალის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 210 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 20 კმ-ის დაშორებით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 509 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვერხვისმინდორი

**ვერხვისმინდორი** — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (გიორგეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდ. არეშის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 240 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 21 კმ-ის დაშორებით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 156 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ბოლქვი

**ზემო ბოლქვი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის არეშფერანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე არეშის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 280 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 27 კმ-ში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 272 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თეთრაწყარო

**თეთრაწყარო** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (კიცხის თემი). მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 440 მეტრი. ხარაგაულიდან 4 კილომეტრი. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVI საუკუნეში. სოფელში დგას XIX საუკუნის ეკლესია. მოქმედებს ბიბლიოთეკა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 333 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო მსხალგორი

**ზემო მსხალგორი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ბაისუბნის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).  

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდ. ბაისუბნისხევის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 380 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 15 კმ-ში. სოფელი XX საუკუნის დასაწყისში შექმნეს იმერელმა ახალმოსახლეებმა.

ზემო მსხალგორის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 5 კმ-ზე, 2015-2018 წლებში გაითხარა VII-XIV საუკუნეების სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები. კომპლექსისკენ მიმავალ გზაზე, სოფლიდან 4 კმ-ზე მდებარეობს განვითარებული შუა საუკუნეების ნამოსახლარი, რომელიც გაშლილია 600 მ²-ზე. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, 3 კმ-ზე ადგილ ნატრუსში შემორჩენილია განვითარებული შუა საუკუნეების „ლაკოს“ დარბაზული ეკლესია. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 513 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ხეჩილი

**ზემო ხეჩილი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ფონის ადმინისტრაციული ერთეულში (კახეთის მხარე). 

მდებარეობს მდინარე კაბალის (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე, ზღვის დონიდან 440 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 21 კმ-ში.

## ისტორია 
სოფელი ხეჩილი აღმოცენდა საიჯარო გარიგებათა საფუძველზე XX საუკუნის პირველ წლებში. მანამდე ტყით დაფარული ალაზანსგაღმა მდებარე ამ მიწის დიდი ნაწილი თავად ვაჩნაძეების მამული იყო. ძირითადი თავდაპირველი მოსახლეობა იყო ოსი მოახალშენეები (მ. შ. ვლადიკავკაზიდან). სოფლის სახელი მომდინარეობს კაბალის ხეობის ზემო ნაწილის ადგილობრივი სახელწოდებიდან (ქვემოთს ეწოდებოდა „ფონა“). მომდევნო წლებში აქ ჩამოყალიბდა 2 სოფელი — ზემო ხეჩილი და ქვემო ხეჩილი.

ზემო ხეჩილის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ტყეში, შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების ციხის „მზეთა მარიამის“ ნანგრევები. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 47 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ერგნეთი

**ერგნეთი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტირძნისის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის ჩრდილოეთი ნაწილი), მდ. ლიახვის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 840 მ-ზე, ქალაქ გორიდან 28 კმ-ის, ხოლო ცხინვალიდან — 8 კმ-ის დაშორებით.

## ისტორია
მინი|2008 წლის ომის დროს დაზიანებული სახლები ერგნეთში.
მინი|ქართული პოლიციის საგუშაგო პუნქტი სოფ. ერგნეთთან (2021 წ.)
ერგნეთი მოხსენიებულია 1451 წლის საბუთში, რომლის თანახმად ამირეჯიბმა რამინ გაბელისძემ იქ მცხოვრები ჯოხასძე თავისი მამულით სვეტიცხოველს შესწირა. ერგნეთს მოიხსენიებს ასევე XVIII საუკუნის სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი ლიახვის ხეობის სოფელთა სიაში. 1865 წელს ერგნეთი თავისი 17 ქართული კომლით გორის მაზრის მეღვრეკისის სასოფლო თემში შედიოდა. 1904 წლის 2 აგვისტოს სოფელში გადასახადების წინააღმდეგ მოხდა გლეხთა მღელვარება, რის დროსაც დაარბიეს სოფლის ეკლესია და მისი შემოგარენი.

1990-იანი წლების ქართულ-ოსური კონფლიქტის შემდეგ, ცხინვალთან გეოგრაფიული სიახლოვის გამო, ერგნეთი სპონტანურად იქცა ქართველებსა და ოსებს შორის ეკონომიკური ურთიერთობების ცენტრად. 1996 წლისთვის აქ შეიქმნა დაახლოებით 50 ჰექტარ ტერიტორიაზე გადაჭიმული ე. წ. ერგნეთის ბაზრობა, რომელიც სახელმწიფოს ეკონომიკურ კონტროლს არ ექვემდებარებოდა. ბაზრობაზე ძირითადად რუსეთიდან შემოტანილი უაქციზო და განუბაჟებელი პროდუქტებით ვაჭრობდნენ. 2004 წელს საქართველოს ხელისუფლებამ კონტრაბანდასთან ბრძოლის და ცხინვალის სეპარატისტულ რეჟიმზე ეკონომიკური ზეწოლის მიზნით ბაზრობა დახურა.

სოფელი მნიშვნელოვნად დაზარალდა 2008 წლის აგვისტოს რუსეთის სამხედრო აგრესიის დროს, ხოლო მის მომდევნო პერიოდში სოფლის ჩრდილოეთ ნაწილის მიმდებარედ რუსეთის საოკუპაციო ძალებმა მოაწყეს მავთულხლართების გამყოფი ხაზი. 2017 წელს ერგნეთის მცხოვრების, სამოქალაქო აქტივისტის ლია ჩლაჩიძის ინიციატივით ომის დროს დაზიანებულ მისივე საცხოვრებელი სახლის სარდაფში მოეწყო ექსპოზიცია „2008 წლის აგვისტოს მუზეუმი“.

2009 წლის თებერვლიდან ერგნეთში რეგულარულად ტარდება ე. წ. ინციდენტების პრევენციისა და მათზე რეაგირების მექანიზმის (IPRM) შეხვედრები, რომლებშიც მონაწილეობენ საქართველოს, ოკუპირებული ცხინვალის რეგიონის, რუსი სამხედროების და ევროკავშირის სადამკვირვებლო მისიის წარმომადგენლები.

ერგნეთში დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ორი დარბაზული ეკლესია — მთავარანგელოზის და ღვთისმშობლის სახელობის.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 457 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თამარიანი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**თამარიანი** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ჭიაურის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე. ზღვის დონიდან 220 მეტრი, ლაგოდეხიდან 17 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 694 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხიზა

**ხიზა** (ყოფ. *ზემო ხიზა*) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ნინიგორის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს მდებარეობს მდინარე ნინოსხევის (ალაზნის აუზი) ორივე ნაპირზე, ზღვის დონიდან 390 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 10 კმ-ში. ხიზის მოსახლეობა ძირითადად 1918 წელს ახალქალაქის მაზრიდან გადმოსახლებული ქართველი კათოლიკეების შთამომავლებია. სოფლის სახელწოდებაც სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული ტოპონიმიკიდან მომდინარეობს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბეთლემი (გორის მუნიციპალიტეტი) (ყოფილი ახალხიზა)
* სანავარდო
* ხიზაბავრა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ელყანთა

**ელყანთა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (წონის თემი). 

მდებარეობს ერწოს უღელტეხილის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1670 მ-ზე. ჯავიდან დაშორებულია 27 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 37 კმ-ით. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 25 მცხოვრები (ოსები).

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ედისა

**ედისა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხარულის ქედის დასავლეთ კალთაზე. მდინარე დიდი ლიახვის ზემოთში. ჯავა–როკა–ედისის საავტომობილო გზის ბოლო პუნქტი. საკრებულოს ცენტრი (სოფლები: ბრითათა, ედისა, კაბუზთა, ქვემო ერმანი, შუა ერმანი, ჭელიათა, ხოძი). ზღვის დონიდან 1960 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 40 კმ-ით.

## ისტორია
ედისა მდებარეობს ისტორიულ მაღრან-დვალეთში. განვითარებულ შუა საუკუნეებში იგი ამ მხარის ცენტრი იყო. ედისას ქალაქსაც („ქალაქა") უწოდებდნენ – ასე მოიხსენიებს მას გერმანელი მოგზაური ი. გიულდენშტედტი (XVIII ს.). ედისის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს „ცარციათების" ნაქალაქარი, რომელსაც დაახლოებით 3 ჰა ფართობი უჭირავს. მასზე განლაგებული შენობების ნანგრევებში განირჩეოდა ვიწრო ქუჩის ნაკვალევი. ნაგებობების გარდა გაითხარა სამაროვანი. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ „ცარციათების" ქალაქი განადგურდა XIII–XIV საუკუნეებში, ქსნის ერისთავებისა და დვალების ბრძოლების დროს. შემორჩენილია ადრინდელი შუა საუკუნეების ქობეთის ზურგიანი კოშკის ნანგრევები, ასევე ედისის და ტბაუაცილის ეკლესები.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
*გვასალია ჯ., ლიახვის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1982, [ტ.] 6.

## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ელბაქითა

**ელბაქითა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ხვწის თემი). 

მდებარეობს გერმუხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1260 მ-ზე, ჯავიდან 8 კმ-ის, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 30 კმ-ის დაშორებით. 

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ერწო (ჯავის მუნიციპალიტეტი)

**ერწო** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (წონის თემი). 

მდებარეობს რაჭის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, ერწოს ტბის აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1750 მ-ზე. ჯავიდან დაშორებულია 28 კმ-ით. 

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვიქტორია (ბრიტანეთის კოლუმბია)

**ვიქტორია** (ინგლ. Victoria) — საპორტო ქალაქი კანადაში, პროვინცია ბრიტანეთის კოლუმბიის დედაქალაქი. მდებარეობს კუნძულ ვანკუვერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. ქალაქის მოსახლეობა არის დაახლოებით 83,250 ადამიანი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
ვიქტორიას ჰყავს ხუთი დამეგობრებული ქალაქი:
*  ხაბაროვსკი, რუსეთი
*  ნეიპირი, ახალი ზელანდია
*  მორიოკა, იაპონია
*   სუჩჟოუ, ჩინეთი
*  ანაკორტესი, ამერიკის შეერთებული შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* Victoria (official website) 
* Tourism Victoria website
* *British Colonist* newspaper in Victoria, complete text Dec. 1858 to June 1910, searchable
* A History of Victoria 19th century Victoria
* A unique system of networked weather stations covering Victoria

კატეგორია:კანადის ქალაქები
კატეგორია:ბრიტანეთის კოლუმბია
თელა (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**თელა** — სოფელი საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში (ცოდნისკარის თემი), მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ბაისუბნისხევის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 280 მეტრი, ლაგოდეხიდან 12 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 779 ადამიანი.

2011 წლის 16 ნოემბერს სოფელში ჩამოწოლილი მეწყერის შედეგად ძვ. წ. I და II საუკუნეების უნიკალური ნივთები აღმოჩნდა. კერძოდ ელინისტური შავპრიალა თიხის ჭურჭელი, დოქები, ბრინჯაოს სამაჯურები და კალმის სამკაულები, რომლებიც ოქროს მტვრით არის დაფარული.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 779 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზარანი

**ზარანი** — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში (საღანძილის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელის (ძირულის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 520 მ-ზე, ხარაგაულიდან 5 კმ-ის დაშორებით. 

სოფლის თავში, გაბუნიების უბანში, დგას XIX საუკუნის წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესია (დაზიანებულია), უბან მელისკარის სასაფლაოზე კი — გვიანდელი შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი (შემორჩენილია აღმოსავლეთის კედლის ფრაგმენტი).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 158 ადამიანი.

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Village Zarani 2.jpg

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო კოშკა

**ზემო კოშკა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ვანელის თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1980 მეტრი, ჯავიდან 21 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვანელი (ჯავის მუნიციპალიტეტი)

**ვანელი** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ყოფ. სამხრეთ ოსეთის აო).

ვანელი მდებარეობს ჯავის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ჯავა–როკის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 1340 მ-ზე, ჯავიდან 16 კმ-ში, ცხინვალიდან 40 კმ-ში.
## ისტორია 
XIX საუკუნის I ნახევარში სოფელი იყო ლიახვის ხეობის ოსების დასამორჩილებლად მოწყობილი რუსული სამხედრო ექსპედიციების (1823, 1830) მარშრუტის ერთ-ერთი პუნქტი. XIX საუკუნის განმავლობაში და XX საუკუნის დასაწყისისთვისაც ვანელში ეწყობოდა პერიოდული ბაზრობები, სადაც სავაჭრო-გაცვლით საქმიანობისთვის იკრიბებოდნენ როგორც ოსური სოფლებიდან, ასევე ქართლის სხვა მხარეებიდან. 

1922 წლიდან ვანელი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონში. საბჭოთა პერიოდში იყო სასოფლო საბჭოს ცენტრი (სოფლები: ბაგიათა, ბაჯიგათა, ზემო კოშკა, თლია, ლიწი, როკათა, სამხრეთი ჩიფრანი, სიდანი, ქვემო ბაქართა, ქვემო კოშკა, ჩრდილო ჩიფრანი, წარითა). 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 37 მცხოვრები. ოლქის გაუქმების (1990) შემდეგ ჯავის მუნიციპალიტეტშია. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, ცხინვალის რეგიონში მიმდინარე კონფლიქტის გამო, სოფელს საქართველოს ხელისუფლება ვერ აკონტროლებს.

ვანელში დგას კავკასიაში მართლმადიდებელი ქრისტიანობის აღდგენის საზოგადოების მიერ XIX საუკუნის ბოლოს აშენებული ეკლესია. სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია ტრადიციული კოშკების ნანგრევები.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო კორსევი

**ზემო კორსევი** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი). მდებარეობს მდინარე ფაწის (დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 590 მეტრი, ჯავიდან 6 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო როკა

**ზემო როკა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (როკის თემი). 

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1800 მ-ზე, ჯავიდან 34 კმ-ში. 

სოფელი როკა წყაროებში („ძეგლი ერისთავთა“) პირველად XIV საუკუნეში იხსენიება ვირშელ ქვენიფნეველის დვალებზე ლაშქრობასთან დაკავშირებით. 1922–1990 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის ნაწილი. 1989 წლის აღწერით ზემო ხვწეში იყო 93 მცხოვრები, ეთნიკურად ოსები. სოფელში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების გეგმით ოთხკუთხა კოშკების ნანგრევები. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვარდისუბანი (ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტი)

**ვარდისუბანი** — სოფელი საქართველოში (კახეთის მხარე), ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, ვარდისუბნის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ვარდისუბანი, მშვიდობიანი, საქობო, სვიდება).

მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ლაგოდეხი–წნორის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 240 მ-ზე, ლაგოდეხიდან 15 კმ-ში.
## ისტორია
გვიანდელ შუა საუკუნეებში ვარდისუბნის მიდამოები ჭიაურის მოურავთა — ჩოლოყაშვილთა მიწებში შედიოდა. თანამედროვე სოფელი  XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე რუსეთიდან ჩამოსახლებულმა კოლონისტებმა შექმნეს ნოვო-ვორონცოვკის (შედგომში — ვორონცოვკა) სახელწოდებით. 1908 წელს სოფელში 172 მცხოვრები იყო, ეთნიკურად რუსები. 1918 წლისთვის სოფელში მნიშვნელოვანი ქართულენოვანი მოსახლეობა გაჩნდა და სოფელს ვარდისუბანი ეწოდა. 1923 წელს ვარდისუბნის მოსახლეობა უკვე 553 იყო, ძირითადად ქართველები.

სოფლის აღმოსავლეთ ნაწილში ნაწილში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი მინაშენით — შესაძლოა ჩოლოყაშვილების მოღვაწეობის კვალი. სოფლის ცენტრში დგას XX საუკუნის დასაწყისის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია, რომელიც გოთიკურ სტილში აშენებული კუპელჰალეს ტიპის ნაგებობაა. ზოგჯერ მას, ქართული არქიტექტურისთვის უჩვეულო ფორმების გამო, შეცდომით კირხედ (გერმანულ ეკლესიად) მოიხსენიებენ.   
 
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1036 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* დიღმელაშვილი ქ., ყვავაძე დ., ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული ძეგლები, თბ., 2021. — გვ. 25-27.
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ჯომაღა

**ზემო ჯომაღა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის როკის თემში.

მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2050 მ-ზე, ჯავიდან 37 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი. 

1922–1990 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის ნაწილი. 1989 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ იყო.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თლია (ყემულთის თემი)

**თლია** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ყემულთის თემი). მდებარეობს მწვერვალ მაჩხარხოხის სამხრეთ კალთაზე. მდინარე მაჩხარდონის (ფაწის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1900 მეტრი, ჯავიდან 30 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ხვწე

**ზემო ხვწე** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის ხვწის თემში (შიდა ქართლის მხარე). 

მდებარეობს მდინარე ლიახვის (დიდი ლიახვის) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1300 მ-ზე, დაბა ჯავიდან 4 კმ-ში. 

## ისტორია
სოფელი ხვწე წერილობით წყაროებში ცნობილია XVIII საუკუნიდან. 1922–1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში. 1989 წლის აღწერით ზემო ხვწეში იყო 92 მცხოვრები, ეთნიკურად ოსები.  

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვალიადოლიდი

**ვალიადოლიდი** () — ისტორიული ქალაქი ჩრდილო-ცენტრალურ ესპანეთში, მდებარეობს მდინარე პისუერგაზე (დუეროს შენაკადი). ვალიადოლიდის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Ayuntamiento de Valladolid 
* Valladolid's Library 
* Culture Foundation 
* Tourism in Valladolid province 
* City Hall of Valladolid 
* University of Valladolid
* Miguel de Cervantes European University
* Fair of Valladolid
* Congress Center of Valladolid

კატეგორია:ესპანეთის ქალაქები
კატეგორია:ვალიადოლიდის მუნიციპალიტეტები
ზღუბირი

**ზღუბირი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის როკის თემში (შიდა ქართლის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ლიახვის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1650 მ-ზე, ჯავიდან 39 კმ-ის დაშორებით.

ზღუბირი იხსენიება XVIII საუკუნის ისტორიულ საბუთებში, ასევე მას ასახელებს გერმანელი მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი ქართლის სამეფოს დაქვემდებარებულ სოფლებს შორის. 1922–1990 წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის ნაწილი. 1989 წლის აღწერით ზღუბირში იყო 60 მცხოვრები, ეთნიკურად ოსები. ზღუბირში შემორჩენილია XIX საუკუნის წმ. გიორგის ჯვარგუმბათოვანი ტიპის ეკლესია. 

ზღუბირში დაიბადნენ ოსი მწერლები: მუხტარ შავლოხოვი და სოზირიყო ყულათი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი

**აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი** (; დ. 13 სექტემბერი, 1941, აფიონყარაჰისარი, თურქეთი) — თურქი პოლიტიკური მოღვაწე. თურქეთის პრეზიდენტი 2000–2007 წლებში.

## ბიოგრაფია 
აჰმეთ ნეჯდეთ სეზერი დაიბადა ქალაქ აფიონ-ყარაჰისარში, 1941 წლის 13 სექტემბერს. 1958 წელს სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ანკარის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე და დაიწყო მისი კარიერა ანკარის მოსამართლის თანამდებობაზე დანიშვნით, ხოლო სამხედრო აკადემიაში სამსახურის შემდეგ მუშაობა განაგრძო ანკარის სააპელაციო სასამართლოში, 1983 წელს კი აირჩიეს უმაღლესი სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლედ. 1998 წელს გახდა საკონსტიტუციო სასამართლოს თავმჯდომარე.  2000 წელს  თურქეთის დიდმა ეროვნულმა ყრილობამ აირჩია პრეზიდენტად. თანამდებობა დაიკავა 26 მაისს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Former presidents: Ahmet Necdet Sezer 
* 

კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:თურქეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დიპლომატიკა

**დიპლომატიკა** — დამხმარე ისტორიული დისციპლინა, რომელიც შეისწავლის საბუთების (აქტების) ფორმასა და შინაარსს. შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპაში საბუთების კვლევა დაიწყეს იმ მიზნით, რომ ყალბი საბუთები ნამდვილისაგან გაერჩიათ.

მეცნიერული დიპლომატიკის, როგორც ისტორიის დამხმარე დისციპლინის, ჩამოყალიბება და ამ მეცნიერების აღსანიშნავად ტერმინ „დიპლომატიკის“ შემოღება დაკავშირებულია ფრანგი მეცნიერის, ბენედიქტელი ბერის ჟან მაბილიონის (1632-1707) სახელთან, რომელმაც დიპლომატიკის კლასიკური ნაშრომი („De re diplomatica libri sex“, 1681 წელი) შექმნა.

აქტში, როგორც დიპლომატიკის საგანში, იგულისხმება დოკუმენტები, რომლებშიც განსაზღვრული იურიდიული ნორმის ფორმით დაფიქსირებულია ეკონომიკური, ან პოლიტიკური გარიგება, ხელშეკრულება „კერძო პირებს“ შორის, „კერძო“ (იურიდიულ ან ფიზიკურ) პირსა და სახელმწიფოს (ან ეკლესიას) შორის, ეკლესიასა და სახელმწიფოს შორის და სახელმწიფოებს შორის.

ამრიგად, დიპლომატიკა არის სააქტო წყაროთმცოდნეობა, რომლის მიზანია, ჯერ ერთი, განსაზღვროს სხვადასხვა ჯგუფის აქტების წარმოშობა და მათი როლი საზოგადოებრივი ურთიერთობის სისტემაში, და მეორეც, მოამზადოს წყარო ისტორიული მიზნით გამოყენებისათვის.

ქართული პრაქტიკული დიპლომატიკა შუა საუკუნეებში წარმოიშვა. XII საუკუნეში საქართველოში უკვე არსებობდა სახელმძღვანელოები, რომელთა მიხედვითაც ხდებოდა საბუთების შედგენა. XVII-XVIII საუკუნეებში მათ სამდივნო წიგნებს უწოდებდნენ.

XVI-XVIII საუკუნეების ქართულ სამეფო სიგელ-გუჯართა („მეფეთა წერილთა“) ზოგადი დახასიათება მოგვცა ვახუშტი ბატონიშვილმა ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“, რომელიც საქართველოში მეცნიერული დიპლომატიკის შექმნის პირველი ცდა იყო.

დიპლომატიკის განვითარებისათვის საკმაოდ დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა XIX საუკუნის II ნახევარსა და XX საუკუნის დასაწყისში ქართული საბუთების კრებულთა გამოცემას.

ქართულ მეცნიერულ დიპლომატიკას საფუძველი ჩაუყარა ივანე ჯავახიშვილის ნაშრომმა „ქართული სიგელთმცოდნეობა, ანუ დიპლომატიკა“ (1926 წ.), სადაც მოცემულია ქართული და უცხოური დიპლომატიკის ზოგადი მიმოხილვა. ნიკო ბერძენიშვილმა შეისწავლა რამდენიმე ძველი ქართული დიპლომატიკური ტერმინი („სიგელი“, „დაწერილი“, „წიგნი“) და ეპიგრაფიკული საბუთების ერთი სახე – „ხელი“. XVI–XVIII სს-ის. დასავლეთ საქართველოს საბუთების აგებულება შეისწავლა კონსტანტინე გრიგოლიამ და ა.შ. 
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“
* Universalis
* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:ისტორიის დამხმარე დისციპლინები