კაროლინ ბერტოზი

**კაროლინ რუთ ბერტოზი** (, დ. 10 ოქტომბერი, 1966, ბოსტონი ) — ამერიკელი ქიმიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი (2022) . ფილოსოფიის დოქტორი (1993), სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი, ყოფილი UC Berkeley-სა და LBNL- ის თანამშრომელი. მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის   (2005)  და მედიცინის ეროვნული აკადემიის წევრი  (2011) აშშ,  ლეოპოლდინები (2008) ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრი (2018). მრავალი ჯილდოს მფლობელი. 33 წლის ასაკში მან მიიღო მაკარტურის სტიპენდია. 2010 წელს  გახდა პირველი ქალი, რომელმაც მიიღო პრესტიჟული ლემელსონის პრემია (Lemelson-MIT Prize).

## ბიოგრაფია 
კაროლინი დაიბადა ბირთვული ფიზიკოსის უილიამ ბერტოზის (დ. 1931) ოჯახში, მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის პროფესორის, ბეიტსის ხაზოვანი ამაჩქარებლის დამფუძნებელი და დირექტორი. ) . მისი დედა, ფილოლოგი ნორმა გლორია ბერტოცი (დაბ. ბერინგერი  (1933–2021)), ასევე მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის ფიზიკის განყოფილებაში შვილების დაბადებამდე. კაროლინი გაიზარდა ლექსინგტონში, (მასაჩუსეტსის შტატი). ოჯახში სამი ქალიშვილიდან შუათანაა.  მისი უფროსი და არის მათემატიკოსი  ანდრეა ლუიზ ბერტოცი (დაიბადა 1965 წელს), უმცროსი და — დიანა ჯოი ჰინდერმანი (დაიბადა 1969 წელს) — ერგოთერაპევტია.

კაროლინმა წარმატებით  დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი ( ქიმიის ბაკალავრი, 1988), სადაც მუშაობდა პროფესორ ჯო გრაბოვსკის ხელმძღვანელობით ფოტოაკუსტიკური კალორიმეტრის შემუშავებაზე; Phi Beta Carra (1987). 1993 წელს ბერკლიში მიიღო დოქტორის ხარისხი.  მუშაობდა ოლიგოსაქარიდის  ანალოგების ქიმიურ სინთეზზე  და კალიფორნიის უნივერსიტეტის იმუნოლოგიის პოსტდოქტორანტურის  ნაწილის ფარგლებში სწავლობდა  ენდოთელური ოლიგოსაქარიდის ზემოქმედების ეფექტებს უჯრედების ადჰეზიის შესამსუბუქებლად ანთებით კერებში.

1996 წელს იგი დაბრუნდა ბერკლიში, გახდ ქიმიის ფაკულტეტის  თანამშრომელი;  კაროლინი  ლოურენს ბერკლის სახელობის ეროვნულ ლაბორატორიის ნანოტექნოლოგიის კვლევის ცენტრის —  Molecular Foundry - ის ყოფილი დირექტორია. 2015 წლიდან მოღვაწეობდა. სტენფორდში. ამჟამად მუშაობს გლიკობიოლოგიის და ბიოორთოგანული ქიმიის სფეროში.   კაროლინ ბერტოზი ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის მკვლევარია. არის ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრი (1993), მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის წევრი (2002).

კაროლინ ბერტოზიმ 2003 წელს შემოიტანა ტერმინი ბიოორთოგონული ქიმია — შეისწავლის ქიმიურ რეაქციებს, რომლებიც უჯრედებში მიმდინარეობს და მათ ბუნებრივ (ნორმალურ) პროცესებზე გავლენას არ ახდენს. სპილენძი ცოცხალი ორგანიზმისთვის ტოქსიკურია, რის გამოც მან მანამდე ცნობილი კლიკ-რეაქციის მოდიფიცირებით მისი სპილენძის გარეშე ვერსია განავითარა. ბერტოზიმ ეს რეაქცია უჯრედების ზედაპირზე არსებული გლიკანების შესასწავლად გამოიყენა.[მინი| ემანუელ მერკის ლექციები, [2011 (კ. ბარტოზი ცენტრში)|მარცხნივ]]

## ჯილდოები 
კაროლინ ბერტოზი შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიამ  2022 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატად დაასახელა  ქიმიის დარგში. მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე პრესტიჟულ ჯილდო მან თანამემამულე ბარი შარპლესთან და დანიელი მორტენ მელდალთან გაიყო.

მეცნიერებს ჯილდო „კლიკ-ქიმიისა“ და ბიოორთოგონალური ქიმიის განვითარებისთვის“ გადაეცათ. უფრო კონკრეტულად კი, შარპლესმა და მელდალმა საფუძველი ჩაუყარეს ქიმიის ფუნქციურ ფორმას – „კლიკ-ქიმიას“ —  რომელშიც მოლეკულური ბლოკები სწრაფად და ეფექტიანად ერწყმის ერთმანეთს. ბერტოცზიმ კი „კლიკ-ქიმია“ ახალ განზომილებაში გადაიყვანა და მისი ცოცხალ ორგანიზმებში გამოყენება დაიწყო.

## სქოლიო 
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
კატეგორია:კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ბერკლი) კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ფილოსოფიის დოქტორები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:ამერიკელი ქალი ქიმიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები