ნირვანა (ჯგუფი)

**ნირვანა** (Nirvana) — ამერიკული როკ-ჯგუფი, რომელიც დაარსდა აბერდინში, ვაშინგტონი, კურტ კობეინის და  კრისტ ნოვოსელიჩის მიერ. ჯგუფში რამდენიმე დრამერი შეიცვალა და ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში როლს დეივ გროლი ასრულებდა, რომელიც 1990 წელს შეუერთდა. მიუხედავად იმისა, რომ ნირვანამ შვიდწლიანი არსებობისას მხოლოდ სამი სტუდიური ალბომი ჩაწერა, იგი ითვლება თანამედროვეობის ერთ-ერთ გავლენიან და მნიშვნელოვან როკ-ჯგუფად.

ნირვანა 1980-იანი წლების მეორე ნახევარში სიეტლის გრანჟული სცენის სიმბოლოდ ჩამოყალიბდა, როდესაც დამოუკიდებელ ლეიბლ Sub Pop-ზე 1989 წელს გამოსცა სადებიუტო ალბომი *Bleach*. შემდგომში ჯგუფმა ჩამოაყალიბა ჟღერადობა, აგებული დინამიურ კონტრასტებზე, მშვიდად ნამღერ სტროფებსა და ხმამაღალ მისამღერებზე. DGC Records-თან კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ მას მოულოდნელი წარმატება ეწვია სიმღერით „Smells Like Teen Spirit“, პირველი სინგლით 1991 წლის *Nevermind*-იდან. მოულოდნელმა წარმატებამ ალტერნატიული როკის პოპულარობის მატება გამოიწვია, ხოლო ჯგუფის ლიდერ კობეინს მედიაში „თაობის წარმომადგენელს“ უწოდებდნენ. ნირვანას  თაობა იქსის სიმბოლოდ თვლიდნენ. პასუხად ამაზე, მესამე ალბომი, *In Utero* (1993), შეიცავდა დაუმუშავებელ, ნაკლებად მეინსტრიმულ ჟღერადობას და დააფიქრა ჯგუფის მსმენელები. მისი ასლების გაყიდულმა რაოდენობამ წინა ალბომის წარმატება ვერ გაიმეორა, მაგრამ კომერციულად წარმატებული აღმოჩნდა და კრიტიკოსების მიერ იქნა აღიარებული.

ნირვანას არსებობა შეწყდა კურტ კობეინის გარდაცვალებასთან ერთად, 1994 წელს, მაგრამ მას შემდეგ გამოვიდა რამდენიმე ჩანაწერი, რომელიც შეადგინეს ნოვოსელიჩმა, გროლმა და კორტნი ლავმა, კობეინის ქვრივმა. თავისი დებიუტიდან მოყოლებული, ნირვანამ მხოლოდ აშშ-ში 25 მილიონზე მეტი, ხოლო მსოფლიოში - 75 მილიონზე მეტი ჩანაწერი გაყიდა და იქცა ყველა დროის ერთ-ერთ გაყიდვად ჯგუფად. 2014 წელს იგი შეყვანილი იქნა როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში.

## ისტორია 
### შექმნა და ადრეული წლები (1987–1988) 
კობეინმა და ნოვოსელიჩმა ერთმანეთი გაიცნეს აბერდინის სკოლაში, თუმცა, რამე კავშირი, კობეინის თანახმად, არ ჰქონიათ. შემდგომში ისინი დამეგობრდნენ Melvins-ის რეპეტიციებზე შეხვედრისას. კობეინს ნოვოსელიჩთან სურდა ჯგუფის ჩამოყალიბება, მაგრამ უკანასკნელს მასთან ამის შესახებ ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში არც უსაუბრია. ჯგუფის ჩამოსაყალიბებლად და მის დასათანხმებლად კობეინმა მოასმენინა საკუთარი წინა პროექტ Fecal Matter-ის დემო ვერსია. საბოლოოდ, გაცნობიდან სამი წლის შემდეგ ნოვოსელიჩმა კურტს ამცნო, რომ დემო მოისმინა და შესთავაზა ჯგუფის შექმნა. დასარტყმელი საკრავებზე მათ ბობ მაკფედენი შეუერთდა, თუმცა ერთი თვის შემდეგ პროექტი ჩაიშალა. 1987 წლის დასაწყისში დრამერის ადგილი ააროკ ბერკჰარდმა დაიკავა. ისინი უკრავდნენ Fecal Matter-ის დემოების ახალ ვერსიებს, თუმცა ჩამოყალიბების შემდეგ დაიწყეს საკუთარი მასალის შექმნაც.

thumb|ჯგუფის ლოგო

თავდაპირველად კოლექტივმა რამდენიმე სახელწოდება შეიცვალა - Skid Row-დან Fecal Matter-ის და Ted Ed Fred-ის ჩათვლით. Nirvana, როგორც კობეინი იხსენებდა, აირჩიეს, ვინაიდან „მსურდა სახელწოდება, რომელიც იყო მშვენიერი და არა უხეში პანკ-სახელწოდება, როგორიც Angry Samoans იყო“. ნოვოსელიჩი და კობეინი ტაკომაში და ვაშინგტონში გადასახლდნენ და ბერკჰარდთან კავშირი დაკარგეს. შემდგომში რეპეტიციებს გადიოდნენ დეილ კროვერთან (Melvins) ერთად, ნირვანას სახით კი პირველი დემოები 1988 წლის იანვარში ჩაწერეს. 1988 წლის დასაწყისში კროვერი სან-ფრანცისკოში გადასახლდა, მაგრამ სხვებს ურჩია დევიდ ფოსტერის ჯგუფში ჩართვა. უკანასკნელის ნირვანაში წევრობა რამდენიმე თვეს გაგრძელდა - მას შემდეგ, რაც ციხეში მოხვდა, იგი კვლავ ბერკჰარდმა ჩაანაცვლა, მაგრამ დიდ ხანს არ დარჩენილა - მას შემდეგ, რაც ერთხელ კობეინს უთხრა, რომ ნაბახუსევზე იყო და არ შეეძლო დაკვრა. კობეინმა და ნოვოსელიჩმა სიეტლურ გამოცემაში *The Rocket* გამოაქვეყნეს განცხადება, რომ ეძებდნენ ახალ დრამერს, თუმცა ყველა პოტენციური მონაწილე, რომელიც მათ გამოეხმაურა, არადამაკმაყოფილებელი იყო. ამასობაში საერთო მეგობარმა მათ გააცნო ჩედ ჩენინგი და მათ ერთობლივი რეპეტიციები დაიწყეს. მიუხედავად იმისა, რომ სიამოვნებით უკრავდა მათთან, როგორც თავად იხსენებდა, სხვებს არ უთქვამთ, რომ მიღებული იყო. იმავე წლის მაისში იგი ნირვანასთან ერთად პირველ კონცერტზე გამოვიდა.

### ადრეული გამოცემები (1988–1990) 
ჯგუფის პირველი სინგლი იყო Shocking Blue-ს „Love Buzz“-ის ვერსია, რომელიც 1988 წლის ნოემბერშიი სიეტლურ დამოუკიდებელ ლეიბლ Sub Pop-ზე გამოვიდა. პირველი ინტერვიუ მათგან ჯონ რობმა Sounds-ისთვის აიღო. იმავე გამოცემაში სინგლი აღნიშნული იყო, როგორც კვირის გამოცემა. შემდეგ თვეში ჯგუფმა დაიწყო სადებიუტო *Bleach*-ის ჩაწერა, ადგილობრივ პროდიუსერ ჯეკ ენდინოსთან ერთად. *Bleach* შთაგონებული იყო Melvins-ის და Mudhoney-ს, 1980-იანების პანკ-როკის და Black Sabbath-ის 1970-იანების მძიმე მეტალის ჟღერადობით. ნოვოსელიჩი 2001 წელს *Rolling Stone*-თან საუბრისას იხსენებდა, რომ ტურნეს დროს ჯგუფი საკუთარ ავტობუსში უსმენდა კასეტას, რომლის ერთ მხარეზე ჩაწერილი იყო The Smithereens-ის, ხოლო მეორე მხარეზე – ექსტრიმ-მეტალ ჯგუფ Celtic Frost-ის სიმღერები და, შესაძლოა, ამ კომბინაციამ ასევე ითამაშა როლი. *Bleach*-ის ბიუჯეტი, რომელიც თავად ალბომის გარეკანზე აღინიშნა, როგორც 606.17 აშშ დოლარი, მომდინარეობდა ჯეისონ ევერმენისგან, რომელიც მოგვიანებით ნირვანას მეორე გიტარისტის სახით შეუერთდა. მიუხედავად იმისა, რომ ალბომზე არ დაუკრავს, იგი მითითებულია ანოტაციებში, ვინაიდან, როგორც ნოვოსელიჩი ამბობდა, „ჯგუფში უფრო შინაური ატმოსფერო შეუქმნეს“. ალბომის გამოცემამდე ნირვანამ Sub Pop-ისგან მოითხოვა კონტრაქტის გახანგრძლივება და, საბოლოოდ, იყო პირველი ჯგუფი ამ ლეიბლზე, რომელსაც ასეთი პრიორიტეტი მიენიჭა.

*Bleach*-ის 1989 წლის ივნისში გამოცემის შემდეგ ჯგუფმა პირველი ამერიკული ტურნე დაიწყო, ხოლო ალბომის კოლეჯების რადიოსადგურების ფავორიტად იქცა. გამომდინარე ევერმენსა და ჯგუფის სხვა წევრებს შორის მზარდი უთანხმოებებიდან, რამდენიმე პირველი კონცერტი გააუქმეს და დაბრუნდნენ ვაშინგტონში. ევერმენისთვის არავის უთქვამს მისი ჯგუფიდან გაშვების შესახებ, თუმცა იგი მოგვიანებით ამბობდა, რომ ნირვანა თავად დატოვა. მიუხედავად იმისა, რომ ალბომის გამოცემას არ მოჰყოლია მასშტაბური პრომოკამპანია, იგი მაინც წარმატებული იყო და თავდაპირველად 40 000 ასლის სახით გაიყიდა. თუმცა, კობეინს არ მოსწონდა, რომ ლეიბლი თავს იკავებდა ალბომის რეკლამისგან.

ჯონ რობთან 1989 წლის ინტერვიუში კობეინმა აღნიშნა, რომ ჯგუფის მუსიკა იცვლებოდა: „ადრეული სიმღერები ძალიან აგრესიულია...მაგრამ დრო გადის და სიმღერები უფრო მეტად მსუბუქი ხდება, ვინაიდან მეც სულ უფრო მეტად ბედნიერი ვარ. ამჟამად ეს სიმღერები ეხება ურთიერთობაში უთანხმოებებს და სხვა ადამიანებთან ემოციურ საკითხებს.“ 1990 წლის აპრილში ბუტჩ ვიგის თანაშემწეობით დაიწყეს მუშაობად მედისონში, Smart Studios-ში. ხმისჩამწერი სესიების დროს ნოვოსელიჩს და კობეინს არ მოსწონდათ ჩენინგის შესრულების ხარისხი, უკანასკნელმა კი გამოხატა უკმაყოფილება, რომ სიმღერების შექმნაში მონაწილეობის საშუალებას არ აძლევდნენ. იმავე პერიოდში სტუდიიდან გაჟონეს ბუტლეგურმა ჩანაწერებმა ვიგთან ერთად შექმნილი დემოებით, რამაც უფრო წამყვანი ლეიბლების ყურადღება მიიქცია. ჩენინგმა კოლექტივი დატოვა  ივლისში ჩაიწერა სინგლი „Sliver“, Mudhoney-ს დრამერ დენ პიტერსის მონაწილეობით. აგვისტოში შვიდი კონცერტის გასამართად ნირვანას დროებით შეუერთდა დეილ კროვერი - ტურნეს ფარგლებში ისინი Sonic Youth-თან ერთად გამოდიოდნენ.

thumb|დეივ გროლი 1991 წელს

1990 წლის სექტემბერში ბაზ ოსბორნის მეშვეობით ნირვანამ გაიცნო დეივ გროლი, რომელიც ვაშინგტონური ჰარდკორ-პანკ ჯგუფ Scream-ის მოულოდნელი დაშლის შემდეგ ახალ კოლექტივს ეძებდა. სიეტლში ჩასვლიდან რამდენიმე დღის შემდეგ ნოვოსელიჩმა და კობეინმა იგი მოისმინეს, პირველმა კი მოგვიანებით აღნიშნა: „ორ წუთში მივხვდით, რომ ასეთი დრამერი გვჭირდებოდა“. გროლი *Q*-სთან ინტერვიუში ამბობდა: „*Bleach*-ის გარეკანის გამო, გიჟებივით გამოიყურებოდნენ...მე ვფიქრობდი „რაო, ეს პატარა ტიპი და ის დიდი? ნუ მაცინებთ“. მეცინებოდა, ვფიქრობდი „გამორიცხულია“.“

### წარმატება (1991–1994) 
#### *Nevermind* და *Incesticide* (1991–1992) 
უკმაყოფილომ Sub Pop-ით და Smart Studios-ის მხრიდან დაინტერესებით, ნირვანამ სცადა წამყვან ლეიბლთან კონტრაქტის მოპოვება, ვინაიდან დამოუკიდებელი ლეიბლი მათ კონტრაქტს ვერ გამოისყიდიდა. კიმ გორდონის (Sonic Youth) რჩევით იგი 1990 წელს DGC Records-ის კლიენტი გახდა. ნირვანამ დაიწყო მომავალ ალბომ *Nevermind*-ზე მუშაობა. მას რამდენიმე პროდიუსერი შესთავაზეს, მაგრამ კვლავ ბუტჩ ვიგი აირჩია. თუმცა, მედისონში არსებული სტუდიის სანაცვლოდ, მათ აირჩიეს ლოს-ანჯელესის Sound City Studios. ორი თვის განმავლობაში მუშაობისას აგრეთვე ჩაიწერეს „In Bloom“ და „Breed“, რომლებიც მანამდე წლების განმავლობაში კონცერტებზე სრულდებოდა, თუმცა „On a Plain-ისა“ და „Stay Away-ს“ ტექსტები მხოლოდ სესიების შუა პერიოდში შეიქმნა. მოგვიანებით ვიგი ნირვანასთან ერთად ალბომის ხმის მიქსზე მუშაობდა, თუმცა ამ დროისთვის ისინი უკვე ჩამორჩნენ დაგეგმილ გრაფიკს და საბოლოო მიქსებიც არ იყო დამაკმაყოფილებელი. სლეიერის ხმის რეჟისორი ენდი უოლესი პროცესს შეუერთდა, მაგრამ ჯგუფის წევრებს არ მოეწონათ სრულყოფილი ჟღერადობა, რომელიც მან ალბომს მიანიჭა. 1992 წლის იანვარში მათ *Nevermind*-ის ორი სიმღერა, „Smells Like Teen Spirit“ და „Territorial Pissings“ *Saturday Night Live*-ის ეთერში შეასრულეს.

left|thumb|განცხადება, რომელიც ჯგუფის ვიდეოში "Smells Like Teen Spirit" მონაწილეობის მისაღებად მოხალისეებს იწვევდა.

DGC Records-ს იმედი ჰქონდა, რომ ალბომის 250 000 ასლს გაყიდდა - რაც Sonic Youth-ის *Goo*-ს შემთხვევაში წარმატებით მოხდა. თუმცა, „Smells Like Teen Spirit-მა“, ალბომის პირველმა სინგლმა, უმალვე წარმატება შეიძინა, ნაწილობრივ - MTV-ზე მისი ვიდეოს ეთერში ხშირად გამოჩენის გამო. 1991 წელს ევროპაში ტურნეს გამართვის დროს გაირკვა, რომ კონცერტებზე მოთხოვნა გადაჭარბებული იყო, სატელევიზიო გუნდები ტექნიკით ყველა კონცერტს ესწრებოდნენ, ხოლო „Smells Like Teen Spirit“ თითქმის მუდმივად იკავებდა რადიო და ტელეეთერს. 1991 წლის შობისთვის აშშ-ში *Nevermind* კვირაში 400 000 ასლის სახით იყიდებოდა. 1992 წლის იანვარშ მან მაიკლ ჯექსონის *Dangerous* ჩაანაცვლა *Billboard*-ის ჩარტების პირველ ადგილზე და სხვა ქვეყნების ჩარტებსაც ლიდერობდა. მისი პირველ ადგილ მოხვედრის პერიოდში *Billboard* წერდა, რომ „ნირვანა ის იშვიათი ჯგუფია, რომელსაც აქვს ყველაფერი: კრიტიკოსების აღიარება, რეპუტაცია ინდუსტრიაში, პოპულარული რადიოების კეთილგანწყობა და კოლეჯური და ალტერნატიული სცენის მსმენელები“. შემდგომში აშშ-ში დისკი შვიდ მილიონზე, ხოლო მსოფლიოში - 30 მილიონზე მეტი ასლის სახით გაიყიდა.

thumb|ნოვოსელიჩი 2011 წელს

ასახელებდა რა მიზეზად დაღლილობას, ნირვანამ გადაწყვიტა, აღარ გაემართა კიდევ ერთი ამერიკული ტურნე და მხოლოდ რამდენიმე კონცერტით შემოიფარგლა. 1992 წელს კობეინმა გადაწყვიტა, შეეცვალა ჯგუფში სიმღერების ავტორობისთვის არსებული ჰონორარების პოლიტიკა (მანამდე ჰონორარები თანაბრად ნაწილდებოდა ყველა წევრს შორის), რაც უფრო ნათლად ასახავდა იმას, რომ კურტი სიმღერების ძირითადი ავტორი იყო. გროლს და ნოვოსელიჩს ამის საწინააღმდეგო არაფერი ჰქონდათ, მაგრამ როდესაც ლიდერმა ითხოვა, იგივე პრინციპი გავრცელებულიყო წინა ჩანაწერების სიმღერებზეც, უთანხმოებების გამო ჯგუფი კინაღამ დაიშალა. ერთკვირიანი დაძაბულობის გამო კობეინის წვლილი შემოიფარგლა ჰონორარების 75 პროცენტით, მაგრამ არასასიამოვნო განწყობა ჯგუფში შემდგომშიც სუფევდა. მიუხედავად ჭორებისა, თითქოს კობეინის ჯანმრთელობის გამო ნირვანა იშლებოდა, ჯგუფი გამოვიდა ინგლისში, რედინგის 1992 წლის ფესტივალის დახურვაზე. პრესა ხშირად აღნიშნავს, რომ ეს კონცერტი მათ კარიერაში ერთ-ერთი აღსანიშნავი იყო. რამდენიმე დღის შემდეგ ისინი გამოვიდნენ MTV-ის მუსიკალური ვიდეოების დაჯილდოებაზე. არხმა უარი განაცხადა ეთერში სიმღერის „Rape Me“ შესრულების გაშვებაზე, რის გამოც კობეინმა მისი მხოლოდ რამდენიმე აკორდი შეასრულა, შემდეგ კი „Lithium“ დაუკრეს. ნირვანამ იმ საღამოს მიიღო ორი ჯილდო - საუკეთესო ალტერნატიული ვიდეოს და საუკეთესო ახალი შემსრულებლის კატეგორიებში.

DGC-ს იმედი ჰქონდა, რომ ნირვანას ახალი ალბომი გამოვიდოდა 1992 წლის ბოლოსთვის და, ვინაიდან იმედები არ გამართლდა, 1992 წლის დეკემბერში კომპილაციური *Incesticide* გამოსცა. DGC-ს და Sub Pop-ს შორის შეთანხმებით გამოსული ეს დისკი წარმოადგენს კრებულს, რომელიც მიზნად ისახავდა სიმღერების ბუტლეგურ დისკებთან შედარებით უკეთესი ხარისხით გამოცემას.

#### *In Utero*, უკანასკნელი თვეები და კობეინის გარდაცვალება (1993–1994) 
alt=|thumb|კობეინის სახლი სიეტლში, სადაც იგი 1994 წლის აპრილში გარდაიცვალა.
1993 წლის თებერვალში ნირვანამ დამოუკიდებელ ლეიბლ Touch & Go-ზე გამოსცა "Puss"/"Oh, the Guilt" - სინგლი, რომელზეც აგფრეთვე წარმოდგენილი იყო The Jesus Lizard-ს სიმღერა., თუმცა კობეინი ამბობდა, რომ მისი ჟღერადობა იყო სწორედ ის, რაც ნირვანას ყოველთვის სურდა - „ბუნებრივი“, სტუდიური ხრიკების გამოყენების გარეშე. მინესოტაში, Pachyderm Studio-ში, იმავე წლის თებერვალში, მათ დაიწყეს დისკზე მუშაობა. სესიებმა ნაყოფიერად და სწრაფად ჩაიარეს, ალბომი დაასრულეს ორ კვირაში სულ 25 000 აშშ დოლარის ბიუჯეტით.

ამ სესიებიდან რამდენიმე კვირის შემდეგ *Chicago Tribune*-ში და *Newsweek*-ში წერდნენ, თითქოს DGC-ს არ სურდა ალბომის გამოშვება. შედეგად, მსმენელებმა ჩათვალეს, რომ ჯგუფის შემოქმედებით ხედვას თავად ლეიბლი ეწინააღმდეგებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ DGC-ს მხრიდან წინააღმდეგობის შესახებ ჭორები სიმართლეს არ შეესაბამებოდა, ჯგუფი უკმაყოფილო იყო ალბინის მიქსის რამდენიმე დეტალით. მაგალითად, არ მოსწონდათ, რომ ბასის ხმა ძალიან დაბალი იყო, ხოლო კობეინი თვლიდა, რომ „Heart-Shaped Box“ და „All Apologies“ არ ჟღერდა „იდეალურად“. R.E.M.-ის პროდიუსერი სკოტ ლიტი მათ შეუერთდა ამ ორი სიმღერის საკუთარი მიქსის მოსამზადებლად. კობეინმა ახალ ვარიანტს დაამატა ახალი ინსტრუმენტული პარტიები და ვოკალი.

*In Utero* 1993 წლის სექტემბერში გამოსვლისთანავე მოხვდა *Billboard* 200-ის სათავეში. *Time*-ის კრისტოფერ ჯონ ფერლი საკუთარ მიმოხილვაში წერდა: „მიუხედავად ალტერნატიული მუსიკის მოყვარულთა შიშისა, ნირვანა არ იქცა მეინსტრიმულად, თუმცა ამ ახალმა ალბომმა შეიძლება მეინსტრიმს უბიძგოს, ნირვანად იქცეს.“ *In Utero* აშშ-ში შემდგომში 3.5 მილიონი ასლის სახით გაიყიდა. ამ ტურნეში მათ ჯგუფ Germs-ის პეტ სმირი მეორე გიტარისტის სახით ეხმარებოდა. 1993 წლის ნოემბერში ნირვანამ ჩაწერა ტელესესია *MTV Unplugged*-ის ფარგლებში. სმირის და ჩელოისტ ლორი გოლდსტონის თანაშემწეობით ჯგუფმა თავი შეიკავა ყველაზე ცნობილი სიმღერების შესრულებისგან, რითაც ამ სერიის ტრადიცია დაარღვია - სანაცვლოდ მან ნაკლებად ცნობილი სიმღერები დაუკრა. სამ სიმღერაში მათთან ერთად გამოვიდნენ კრის და კურტ კირკვუდები (Meat Puppets). 1993 წლის ნოემბერში ჯგუფი მეორედ გამოვიდა *Saturday Night Live*-ში და დაუკრა „Heart-Shaped Box“ და „Rape Me“.

შემდეგი წლის დასაწყისში დაიწყო ნირვანას ევროპული ტურნე. უკანასკნელი კონცერტი მიუნხენში, 1 მარტს გაიმართა. რომში, 4 მარტს, დილით, კობეინის ცოლმა, კორტნი ლავმა, საკუთარ ნომერში კურტი უგონოდ იპოვა. იგი საავადმყოფოში გადაიყვანეს. ექიმის თქმით, კობეინი მოასულიერა ფლუნიტრაზეპამის დოზამ, ალკოჰოლთან აღრევით. ტურნეს დარჩენილი კონცერტები გააუქმეს. შემდგომ კვირებში კობეინი ჰეროინის მოხმარებას დაუბრუნდა. კურტი დაითანხმეს სარეაბილიტაციო კლინიკაში გადაყვანაზე, თუმცა დაწესებულებაში ყოფნიდან ერთი კვირის თავზე იგი გადაძვრა ღობეზე და თვითმფრინავით სიეტლში დაბრუნდა. ერთი კვირის შემდეგ, 1994 წლის 8 აპრილს იგი საკუთარ სახლში იპოვეს - საკუთარ თავში იარაღიდან გასროლის შედეგად გარდაცვლილი.

### შემდგომი მოვლენები და გამოცემები (1994–დღემდე) 
alt=|thumb|პეტ სმირი, ჯგუფის საკონცერტო გიტარისტი 2010-იან წლებში სხვა წევრებთან ერთად რამდენიმეჯერ გამოდიოდა.
1994 წლის აგვისტოში DGC-მ განაცხადა, რომ გამოსცემა ორმაგ ალბომს  *Verse Chorus Verse*, როგორც ჯგუფის საკონცერტო მასალით, ასევე *MTV Unplugged*-ზე გამოსვლით. დეივმა დააარსა Foo Fighters, ხოლო ნოვოსელიჩი პოლიტიკური აქტივისტი გახდა. 1994 წლის ნოემბერში ცალკე გამოიცა *MTV Unplugged in New York*, რომელმაც *Billboard*-ის სათავე დაიკავა. რამდენიმე კვირის შემდეგ გამოვიდა ნირვანას პირველი ოფიციალური ვიდეო ალბომი *Live! Tonight! Sold Out!!*. 1996 წლის დასაწყისში საბოლოოდ გამოვიდა საკონცერტო ალბომი *From the Muddy Banks of the Wishkah* - იგი ჯგუფისთვის ზედიზედ მესამე ალბომად იქცა, რომელიც *Billboard*-ის ჩარტში ლიდერობდა. 45 სიმღერიანი ბოქს-სეტი ჯგუფის იშვიათიო ჩანაწერებით უნდა გამოცემულიყო 2001 წლის ოქტომბერში. თუმცა, გამოცემამდე, ლავმა სასამართლოში შეიტანა სარჩელი შპს-ის დაშლის მოთხოვნით, რის გამოც, სანამ საქმის განხილვა არ დასრულდებოდა, ნებისმიერი ახალი გამოცემის გამოჩენა კითხვის ნიშნის ქვეშ იდგა. ლავი ამტკიცებდა, რომ კობეინი იყო მთელი ჯგუფი, გროლი და ნოვოსელიჩი მხოლოდ ეხმარებოდნენ და მისი მხრიდან ამ პარტნიორობაში მონაწილეობა მხოლოდ ცუდი რჩევის შედეგად მოხდა. გროლმა და ნოვოსელიჩმა საპასუხო სარჩელით უპასუხეს და მოითხოვეს ლავის ამ პარტნიორობიდან გამორიცხვა და კობეინის რომელიმე სხვა წარმომადგენლით ჩანაცვლება. *Nirvana* გჰმოსვლისთანავე *Billboard*-ის ჩარტის მესამე პოზიციაზე მოხვდა ბოქს-სეტი *With the Lights Out* 2004 წლის ნოემბერში გამოიცა. მასში შევიდა კურტის მრავალი დემო, სარეპეტიციო და საკონცერტო ჩანაწერები. ამ ბოქს-სეტის შეჯამება, *Sliver: The Best of the Box*, 2005 წლის ბოლოს გამოვიდა - მანამდე გამოუცემელი სამი სიმღერით.

2006 წლის აპრილში ლავმა განაცხადა, რომ ნირვანას სიმღერების კატალოგის საკუთარ 25 პროცენტიან წვლილს დაახლოებით 50 მილიონ აშშ დოლარად ყიდდა. ეს წვლილი შეიძინა  Primary Wave Music-მა, რომელიც Virgin Records-ის ყოფილი აღმასრულებელი დირექტორის, ლარი მესტელის მიერ დაარსდა. თანდართულ განცხადებაში აღნიშნული იყო, რომ ლავს სურდა ნირვანას მოყვარულების დარწმუნება, რომ მუსიკა არა უბრალოდ მას გადაეცემოდა, ვინც მეტს გადაიხდიდა - „ჩვენ შევინარჩუნებთ გემოვნებას და ერთგულებას ნირვანას სულისადმი...“ 2006 წელს DVD-ზე პირველად გამოვიდა *Live! Tonight! Sold Out!!*, ხოლო 2007 წელს – *MTV Unplugged in New York*, პირველად სრული სახით. ჯგუფის გამოსვლა რედინგის 1992 წლის ფესტივალზე ასევე გამოიცა 2009 წლის ნოემბერში, CD-ზე და DVD-ზე - როგორც *Live at Reading*. იმავე თვეში Sub Pop-ზე გამოვიდა *Bleach*-ის 20 წლიანი საიუბილეო გამოცემა, ხოლო DGC-მ 2011 წლის სექტემბერში გამოუშვა *Nevermind*-ის და 2013 წლის სექტემბერში - *In Utero*-ს დელუქს-გამოცემები. 2011 წელს ნირვანას ოთხი სიმღერა მოხვდა როლინგ სტოუნის „ყველა დროის 500 რჩეული სიმღერების“ განახლებულ სიაში. 2012 წელს ჯგუფის სამი ალბომი მოხვდა „ყველა დროის 500 საუკეთესო ალბომში“. 2011 წელს ასევე ჯგუფის ეს სამი ალბომი მოხვდა როლინგ სტოუნის „90-იანი წლების 100 საუკეთესო ალბომების“ სიაში.

2012 წელს გროლი, ნოვოსელიჩი და სმირი შეუერთდნენ პოლ მაკ-კარტნის 12-12-12: The Concert for Sandy Relief-ზე გამოსვლისას. ამ საქველმოქმედო კონცერტზე მათ დაუკრეს ერთობლივად დაწერილი „Cut Me Some Slack“. სტუდიური ჩანაწერი გამოვიდა გროლის ფილმის „Sound City“ საუნდტრეკზე. 2013 წლის 19 ივლისს მათ კიდევ ერთხელ დაუკრეს პოლის ტურნეს Out There ფარგლებში, სიეტლში, ბისზე გამოსვლისას - მშობლიურ ქალაქში მათი საკონცერტო გამოსვლა, ამრიგად, 15 წლიანი შესვენების შემდეგ მოხდა.

2014 წელს ნირვანა შეიყვანეს როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში - კობეინის, ნოვოსელიჩის და გროლის სახით. ცერემონიაზე ნოვოსელიჩმა და გროლმა სმირთან ერთად ოთხი მიწვეული ვოკალისტის - ჯოან ჯეტის, კიმ გორდონის, სენტ ვინსენტის და ლორდის მონაწილეობით შეასრულეს ოთხი სიმღერა. (შემდგომში სამეული, ჯეტთან, გორდონთან, სენტ ვინსენტთან, Deer Tick-ის ჯონ მაკ-კოულისთან და ჯეი მასკისთან ერთად გამოვიდა ბრუკლინის ბარში St. Vitus.) ცერემონიის დროს გროლმა მადლობა გადაუხადა ბერკჰარდს, კროვერს, პიტერსს და ჩენინგს ნირვანას ისტორიაში შეტანილი წვლილისთვის. ცერემონიაზე აგრეთვე მიიწვიეს ევერმენი, რომელიც მაყურებლებს შორის იჯდა.

2016 წელს, გრემის დაჯილდოების წინა წვეულებაზე, რომელსაც ყოველ წელს კლაივ დეივისი მართავდა, ნირვანას დარჩენილი წევრები შეუერთდნენ ბეკს და დაუკრეს დევიდ ბოუის „The Man Who Sold the World“, რომელიც ჯგუფმა წლებით ადრე *MTV Unplugged*-ზე შეასრულა. ბეკმა მათთან ერთად დაუკრა გიტარაზე და წამყვანი ვოკალი შეასრულა.

## მუსიკალური სტილი
თავდაპირველად, როდესაც ჯგუფი ჩამოყალიბდა, კობეინი მის ჟღერადობას აღწერდა, როგორც Gang of Four-ის და  Scratch Acid-ის ასლს. მოგვიანებით, როდესაც ნირვანამ *Bleach* ჩაწერა, კობეინი ხვდებოდა, რომ Sub Pop ელოდა, რომ ნირვანას მეტი მსმენელი ეყოლებოდა, ამიტომ უფრო ხელმისაწვდომი ჟღერადობის შემუშავება დაიწყო. ბიოგრაფი მაიკლ აზერადი ამბობდა: „ირონიული, რომ სწორედ Sub Pop-ის შეზღუდვებით ჯგუფმა შეიძინა ინდივიდუალურობა.“ აზერადი ხაზს უსვამს, რომ ჯგუფის წევრები უსმენდნენ Black Sabbath-ს და Aerosmith-ს (რასაც თავად აღიარებდნენ) - ამით ისინი უფრო ადრეულ ჟღერადობას განერიდნენ.

## ჯგუფის წევრები
;ძირითადი შემადგენლობა
*კურტ კობეინი&nbsp;– წამყვანი ვოკალი, გიტარა (1987–1994)
*კრისტ ნოვოსელიჩი&nbsp;– ბას-გიტარა (1987–1994, 2014)
*დეივ გროლი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები, ბეკ-ვოკალი (1990–1994, 2014)

;ყოფილი წევრები
*აარონ ბერკჰარდი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები (1987–1988)
*დეილ კროვერი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები (1988, 1990)
*დეივ ფოსტერი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები (1988)
*ჩედ ჩენინგი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები (1988–1990)
*ჯეისონ ევერმენი&nbsp;– გიტარები (1989)
*დენ პიტერსი&nbsp;– დასარტყმელი საკრავები (1990)

;ტურნეების პერსონალი
*პეტ სმირი&nbsp;– გიტარა, ბეკ-ვოკალი (1993–1994)
*ლორი გოლდსტონი&nbsp;– ჩელო (1993–1994)
*ჯონ დანკანი&nbsp;– გიტარა (1992–1993)

ImageSize = width:1000 height:auto barincrement:20
PlotArea = left:100 bottom:100 top:10 right:100
Alignbars = justify
DateFormat  = dd/mm/yyyy
Period = from:01/01/1987 till:08/04/1994
TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy
Legend = orientation:horizontal position:bottom
ScaleMajor = increment:1 start:1987

Colors =
  id:Vocals        value:red       legend:ვოკალი/გიტარა
  id:Guitar        value:green     legend:გიტარა
  id:Bass          value:blue      legend:ბასი
  id:Drums         value:purple    legend:დრამი
  id:Lines         value:black     legend:სტუდიური_ალბომები

LineData =
  at:15/06/1989 color:black layer:back
  at:24/09/1991 color:black layer:back
  at:13/09/1993 color:black layer:back

BarData =
  bar:Cobain text:"კურტ კობეინი"
  bar:Novoselic text:"კრისტ ნოვოსელიჩი"
  bar:Everman text:"ჯეისონ ევერმენი"
  bar:Burckhard text:"აარონ ბერკჰარდი"
  bar:Crover text:"დეილ კროვერი"
  bar:Foster text:"დეივ ფოსტერი"
  bar:Channing text:"ჩედ ჩენინგი"
  bar:Grohl text:"დეივ გროლი"

PlotData=
  width:10 textcolor:black align:left anchor:from shift:(10,-4)
  bar:Cobain from:start till:end color:Vocals
  bar:Novoselic from:start till:end color:Bass
  bar:Everman from:15/02/1989 till:01/10/1990 color:Guitar
  bar:Burckhard from:start till:15/02/1988 color:Drums
  bar:Crover from:15/02/1988 till:15/06/1988 color:Drums
  bar:Foster from:15/06/1988 till:15/08/1988 color:Drums
  bar:Channing from:15/08/1988 till:01/04/1990 color:Drums
  bar:Grohl from:01/04/1990 till:end color:Drums

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები
* *Bleach* (1989)
* *Nevermind* (1991)
* *In Utero* (1993)

## ლიტერატურა 
* Azerrad, Michael. *Come as You Are: The Story of Nirvana*. Doubleday, 1994. 
* Cross, Charles R. *Heavier Than Heaven: A Biography of Kurt Cobain*. Hyperion, 2001. 
* DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90's*. Da Capo, 2003. 
* Gaar, Gillian G. *In Utero*. Continuum, 2006. 
* Rocco, John (editor). *The Nirvana Companion: Two Decades of Commentary''. Schirmer, 1998. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* 
* Live Nirvana&nbsp;– ნირვანას სტუდიური სესიები და კონცერტები
* Nirvana Live Guide&nbsp;– ნირვანას საკონცერტო გამოსვლები და ჩანაწერები
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკული როკ-ჯგუფები
კატეგორია:1980-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:1990-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:1987 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:1994 წელს დაშლილი ჯგუფები
კატეგორია:გრანჟ ჯგუფები
კატეგორია:ნირვანა (ჯგუფი)
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები