ბაზელის კონვენცია

**ბაზელის კონვენცია სახიფათო ნარჩენების ტრანსსასაზღვრო გადაზიდვასა და მათ განთავსებაზე კონტროლის შესახებ**, ასევე ცნობილი, როგორც **ბაზელის კონვენცია** ― საერთაშორისო ხელშეკრულება ქვეყნებს შორის სახიფათო ნარჩენების გადაზიდვის, განსაკუთრებით, სახიფათო ნარჩენების განვითარებული ქვეყნებიდან ნაკლებად განვითარებულ ქვეყნებში გადაზიდვების შემცირების შესახებ. ხელშეკრულება არ ეხება რადიოაქტიული ნარჩენების გადაზიდვას. კონვენცია მიზნად ისახავს ნარჩენების ხარისხისა და ტოქსიკურობის მინიმიზაციას.

კონვენცია 1989 წლის 21 მარტს მომზადდა და 1992 წლის 5 მაისს შევიდა ძალაში. 2018 წლის ოქტომბრისთვის, ბაზელის კონვენციის მხარეებს 199 სახელმწიფო წარმოადგენს. კონვენციას ხელი მოაწერა ჰაიტმა და აშშ-მა, თუმცა არ აქვთ რატიფიცირებული.

## ისტორია
1970-იან წლებში განვითარებად სახელმწიფოებში გარემოსდაცვითი კანონების გამკაცრების შემდეგ, სახიფათო ნარჩენების განთავსების ხარჯები მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ამავე დროს, გლობალიზაციის შედეგად ნარჩენების ტრანსსასაზღვრო გადაზიდვები უფრო ხელმისაწვდომი გახდა და უცხოური ვალუტების გამო ბევრი ნაკლებად განვითარებული სახელმწიფო გამოთქვამდა უკმაყოფილებას. ამასთან, სახიფათო ნარჩენებით ვაჭრობა, განსაკუთრებით, ნაკლებად განვითარებულ სახელმწიფოებში, სწრაფად გაიზარდა.

ერთ-ერთი შემთხვევა, რამაც ბაზელის კონვენციის მიღებას შეუწყო ხელი, გემ „Khian Sea“-ის ინციდენტი იყო. ხომალდს საყოფაცხოვრებო ნარჩენები ფილადელფიიდან გადაჰქონდა და ნახევარი ჰაიტის სანაპიროებზე გადაყარა. გემი რამდენიმე თვის მანძილზე ცურავდა და სახელი რამდენჯერმე შეიცვალა. ხომალდმა ტვირთის ვერცერთ პორტში გადატვირთვა შეძლო და სავარაუდოდ, ეკიპაჟმა ტვირთის დიდი ნაწილი ზღვაში გაუშვა.

1988 წელს ხუთმა გემმა იტალიიდან ნიგერიის ქალაქ კოკოში 8 000 ბარელი სახიფათო ნარჩენი გადაიტანა და ყოველთვიური 100$ რენტის სანაცვლოდ ნიგერიელებისგან მიწების გამოყენების მიღების უფლება მიიღო. 

ბაზელის კონვენციის მხარეთა კონფერენცია 2006 წლის 27 ნოემბერიდან 1-ელ დეკემბრამდე გაიმართა. მხარეები ელექტრონული და გემების ნარჩენებზე ფოკუსირდნენ.

მაურინ უოლშის აზრით, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის წევრი სახელმწიფოების სახიფათო ნარჩენების 4% მოდის საერთაშორისო საზღვრებში საზღვაო ტრანსპორტირებაზე. ნარჩენებს შორისაა: ქიმიური, რადიოაქტიური, მუნიციპალური ნარჩენები, ასბესტი და სხვ.

2018 წლის ოქტომბრის მონაცემებით, ხელშეკრულებას 187 მხარე წარმოადგენს: გაერთიანებული ერების წევრი 184 სახელმწიფო, კუკის კუნძულები, ევროპის კავშირი და პალესტინის სახელმწიფო. გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის წევრი 9 სახელმწიფო არ არის ბაზელის კონვენციის მხარე: აღმოსავლეთი ტიმორი, ფიჯი, გრენადა, ჰაიტი, სან-მარინო, სოლომონის კუნძულები, სამხრეთი სუდანი, ტუვალუ და აშშ. სახიფათო ნარჩენები შეიძლება ავლენდნენ ფეთქებადი, აალებადი, აალებადი მყარი, თვითაალებადი, მაინფიცირებელი, დამჟანგავი, ორგანული, კოროზიული, ტოქსიკური, ეკოტოქსიკური და სხვ. ნივთიერებების თვისებებს. კიდევ ერთი გზა, რითიც ნარჩენები კონვენციის მოქმედების სფეროში შეიძლება აღმოჩნდეს ისაა, თუკი იგი ექსპორტიორი ქვეყნის, იმპორტიორი ქვეყნის ან სატრანზიტო ქვეყნის კანონმდებლობის მიხედვით, სახიფათო ნარჩენად ითვლება.

ტერმინ „განთავსების“ განმარტებები მეორე და მეოთხე პარაგრაფშია მოცემული, ხოლო IV დანართში ის ოპერაციებია მოცემული, რომლებიც არ გულისხმობენ რესურსების აღდგენას, რეციკლირებას, რეგენერაციას, უშუალო გამოყენებას ან ალტერნატიული გამოყენების შესაძლებლობას და ოპერაციებს იმ სახიფათო ნივთიერებებთან, რომლებიც იურიდიულად არიან განსაზღვრული და დანართის A ნაწილში არაა მოცემული. 

კონვენციის სამოქმედო სფეროში მოხვედრა შესაძლებელია იმ შემთხვევაშიც, თუკი ნარჩენები II დანართში მოხვდება, რომელთა შორისაა: საყოფაცხოვრებო ნარჩენები და საყოფაცხოვრებო წვის შედეგად მიღებული ნარჩენები.

კონვენციაში არაა მოცემული რადიოაქტიული ნარჩენები, რომლებიც საერთაშორისო სისტემებით კონტროლდება და გემების ნორმალური ოპერაციის შედეგად მიღებული ნარჩენები.

## ვალდებულებები
კონვენციის თანახმად, სახიფათო ან სხვა სახის ნარჩენების უკანონო ბრუნვა სისხლის სამართლის დანაშაულადაა მიჩნეული. კონვენციის მე-12 პარაგრაფი პასუხისმგებლობის შესახებ კონსულტაციებს განსაზღვრავს, რომლის მიხედვითაც, მხარეები თანამშრომლობენ, რათა შეძლებისდაგვარად მალე იქნეს მიღებული ოქმი, რომელშიც სახიფათო და სხვა სახის ნარჩენების საზღვარგადამკვეთი გადაზიდვების შედეგად მიყენებული ზარალისათვის პასუხისმგებლობისა და კომპეტენციის საკითხები იქნება გათვალისწინებული.

## პლასტიკური ნარჩენების რეგულაცია
2019 წლის მაისში მსოფლიო ქვეყნების უმრავლესობა შეთანხმდა, რომ ბაზელის კონვენციაში ცვლილებები შეეტანათ და პლასტიკური ნარჩენები რეგულირებული მასალების კატეგორიაში შეეტანათ. მსოფლიო ოკეანეებში 100 მილიონ ტონაზე მეტი პლასტიკური ნარჩენია გადაყრილი, რომელთა 90% სახმელეთო წყაროებიდანაა წარმოშობილი. აშშ, რომელიც ყოველწლიურად 42 მილიონ კუბურ ტონა პლასტიკურ ნარჩენებს გამოყოფს, მსოფლიოს ნებისმიერ სახელმწიფოზე მეტს, შესწორებას შეეწინააღმდეგა, მაგრამ რადგანაც ხელშეკრულების მხარე არ არის, არც შესწორების წინააღმდეგ ხმის მიცემის შესაძლებლობა ჰქონდა. ოფიციალური მოქმედების მოთხოვნაზე პეტიციას მსოფლიო მასშტაბით მილიონზე მეტმა ადამიანმა მოაწერა ხელი. პლასტიკური ნარჩენების შესახებ შესწორება სავალდებულოა 186 სახელმწიფოში.
 
## ბაზელის მეთვალყურე
**Basel Action Network** საქველმოქმედო სამოქალაქო არასამთავრობო ორგანიზაციაა, რომელიც ბაზელის კონვენციის იმპლემენტაციას აკვირდება. BAN-ის მთავარი მიზანი განვითარებული ქვეყნებიდან განვითარებად სახელმწიფოებში ტოქსიკური ნარჩენების, მათ შორის, პლასტიკური ნარჩენების ექსპორტის წინააღმდეგ ბრძოლა. BAN სიეტლშია დაფუძნებული და პარტნიორი ოფისი ფილიპინებში აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბამაკოს კონვენცია
*როტერდამის კონვენცია
*სტოკჰოლმის კონვენცია

## დამატებითი ლიტერატურა
* *Toxic Exports*, Jennifer Clapp, Cornell University Press, 2001.
* *Challenging the Chip: Labor Rights and Environmental Justice in the Global Electronics Industry*, Ted Smith, David A. Sonnenfeld, and David Naguib Pellow, eds., Temple University Press link, .
* "Toxic Trade: International Knowledge Networks & the Development of the Basel Convention," Jason Lloyd, *International Public Policy Review*, UCL.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Text of the Convention
*"A Simplified Guide to the Basel Convention"
*Text of the regulation no.1013/2006 of the European Union on shipments of waste
*Flow of Waste among Basel Parties
*Introductory note to the Basel Convention by Dr. Katharina Kummer Peiry, Executive Secretary of the Basel Convention, UNEP on the website of the UN Audiovisual Library of International Law
*Basel Convention, Treaty available in ECOLEX-the gateway to environmental law (English)
;ორგანიზაციები
*Basel Action Network
*Africa Institute for the Environmentally Sound Management of Hazardous and other Wastes a.k.a. Basel Convention Regional Centre Pretoria
*Page on the Basel Convention at Greenpeace
*Basel Convention Coordinating Centre for Asia and the Pacific

## სქოლიო
კატეგორია:ავღანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ალბანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ალჟირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანდორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანგოლის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ანტიგუა და ბარბუდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:არგენტინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ავსტრალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ავსტრიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:აზერბაიჯანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბაჰამის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბაჰრეინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბანგლადეშის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბარბადოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელარუსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბელიზის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბენინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბჰუტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოლივიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბოტსვანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბრაზილიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბრუნეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბულგარეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბურკინა-ფასოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მიანმარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ბურუნდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კამბოჯის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კამერუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კანადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კაბო-ვერდეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩადის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩილეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოლომბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კომორის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კონგოს რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კუკის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოსტა-რიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კოტ-დ'ივუარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ხორვატიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კუბის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კვიპროსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩეხეთის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზაირის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჯიბუტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დომინიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:დომინიკელთა რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეკვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეგვიპტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სალვადორის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეკვატორული გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ერიტრეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესტონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ეთიოპიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ფინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაბონის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საქართველოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გერმანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:განის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საბერძნეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვატემალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაიანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჰონდურასის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უნგრეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ისლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ინდოეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ინდონეზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ირანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ერაყის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ირლანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ისრაელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იტალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იამაიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იაპონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იორდანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ყაზახეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კირიბატის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ქუვეითის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ყირგიზეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლაოსის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლატვიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიბანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლესოთოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიბერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიხტენშტაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლიეტუვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ლუქსემბურგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მადაგასკარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალავის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალაიზიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალდივის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მალტის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მარშალის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მავრიტანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მავრიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მექსიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მოზამბიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მიკრონეზიის ფედერაციული შტატების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონაკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონღოლეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მონტენეგროს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მაროკოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნამიბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნაურუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნეპალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიდერლანდების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ახალი ზელანდიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიკარაგუის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიგერის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნიგერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ნორვეგიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ომანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პაკისტანის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პალაუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პანამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პარაგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პერუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ფილიპინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პოლონეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პორტუგალიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:კატარის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მოლდოვის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუმინეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუსეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:რუანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამოის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საუდის არაბეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენეგალის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სეიშელის კუნძულების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სინგაპურის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სლოვაკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სლოვენიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესპანეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შრი-ლანკის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-კიტსი და ნევისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-ლუსიას საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სენტ-ვინსენტი და გრენადინების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სან-ტომე და პრინსიპის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სიერა-ლეონეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სურინამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ესვატინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შვედეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:შვეიცარიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:სირიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტაჯიკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტაილანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ჩრდილოეთ მაკედონიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტოგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტონგის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტრინიდადი და ტობაგოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტუნისის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:თურქმენეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:იემენის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უგანდის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უკრაინის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ტანზანიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ურუგვაის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:უზბეკეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვანუატუს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვენესუელის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ვიეტნამის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზამბიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ზიმბაბვეს საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები
კატეგორია:დაბინძურება