open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოპერეტა

thumb|ჟაკ ოფენბახი, ოპერეტის ყველაზე განთქმული კომპოზიტორი
thumb|ჰორტენზია შნაიდერი, ოფენბახის პრიმადონა
**ოპერეტა** (, , ) — მსუბუქი ოპერის ჟანრი.

დასახელება იტალიურია და სიტყვასიტყვით თარგმნისას ნიშნავს პატარა ოპერას, ხოლო შინაარსით - გასართობი ხასიათის მსუბუქი ოპერა, სადაც სიმღერასთან ერთად სალაპარაკო ელემენტს მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს. სწორედ ამ ნიშნით განსხვავდება ოპერეტა ჩვეულებრივი ოპერის ჟანრისგან.

ოპერეტის შინაარსი, ანუ ლიბრეტო ძირითადად აღებულია ანეკდოტური და სამხიარულო სიუჯეტებიდან. იუმორის, სატირის მეშვეობით აქ სააშკარაოზეა გამოტანილი ადამიანთა უარყოფითი თვისებები, სასაცილო თავგადასავალი და სხვა. შინაარსის შესაბამისად, მუსიკაც მსუბუქია, მხიარული, ნათელი ფერებითაა აღსავსე. ამგვარი მუსიკა მსმენელის მიერ ადვილად აღიქმება.

ოპერის ჟანრი წარმოიშვა XIX საუკუნეში. თავის დროზე იგი საზოგადოების დიდმა ნაწილმა არასერიოზული მუსიკის ჟანრს მიაკუთვნა. მიუხედავად ამისა, ოპერეტამ მტკიცედ მოიკიდა ფეხი სცენაზე. ოპერეტის ყველაზე თვალსაჩინო კომპოზიტორია ჟაკ ოფენბახი. მან 100-ზე მეტი ოპერეტა დაწერა.

ქართული ოპერეტის ნიმუშები მრავლად მოგვეპოვება. სპექტაკლები ამჟამად იდგმება ვ.აბაშიძის სახ. მუსიკალური კომპედიის თეატრის სცენაზე. ქართული ოპეერეტის ავროტები არიან: რევაზ ლაღიძე, გიორგი ცაბაძე, სულხან ცინცაძე, ვაჟა აზარაშვილი, შოთა მილორავა და სხვანი.
ოპერეტის ჟანრმა კინოხელოვნებაშიც გადაინაცვლა, ასე წარმოიშვა "მიუზიკლი". ქართული კინომიუზიკლის არაჩვეულებრივი ნიმუშებია "ვერის უბნის მელოდიები", "აურზაური სალხინეთში".

## რესურსები ინტერნეტში
*ოპერეტების მეგზური 

კატეგორია:ოპერა
კატეგორია:თეატრი
კატეგორია:ოპერის ჟანრები
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
ნეძვისწყალი

**ნეძვისწყალი**, **ნეძვისხევი**, **ნეძურა** ― მდინარე საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2100 მ სიმაღლეზე. მდინარე მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 18 კმ, აუზის ფართობი 82 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ― ზამთარში. მარჯვენა შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია კარტისწყალი და წიფლარისწყალი, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან გვირგვინასწყალი და ხერგულებისწყალი. საშუალო წლიური ხარჯი 1,16 მ³/წმ. მდინარის ხეობაშია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — ნეძვი. ნეძვისწყლის შესართავთანაა დაბა ახალდაბა.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
ნეშხუ

** ნეშხუ** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ცხენისწყლისა და ზესხოს (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 2987 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. სამხრეთი კალთა ქარაფოვანია, დანარჩენი — ციცაბო. ნეშხუ შემოსილია ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ტალკი

**ტალკი** — Mg3Si4O10(OH)2, მინერალი, კრისტალური ნივთიერებაა. წარმოადგენს ცხიმიან ფხვიერ ფხვნილს, აქვს თეთრი ფერი (არსებობს მწვანეც). სამრეწველო მიზნებისთვის არსებობს დაფხვნილი ტალკი, მიკროტალკი და ა.შ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მინერალების სია

კატეგორია:ფილოსილიკატები
კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
კატეგორია:კოსმეტიკური ნივთიერებები
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
ავგიტი

**ავგიტი** () — მინერალი. ძეწკვისებრი სტრუქტურის ქანმაშენი სილიკატი პიროქსენების ჯგუფისა. კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. უმეტესად შავია, იშვიათად — მუქი მწვანე ფერისა. ელვარება — მინისებრი. სიმაგრე მინერალოგიური სკალით 5-6, სიმკვრივე 3200-3600 კგ/მ³. ტკეჩადობა მესამე გვარის პრიზმის პარალელურად — სრული. კუთხე ტკეჩადობის მიმართულებათა შორის 87-88°. ავგიტი მაგმური ქანების მნიშვნელოვანი ქანმაშენი მინერალია. მისი სახესხვაობებია ბაზალტური ავგიტი, ტიტანავგიტი და დიალაგი. ავგიტი ჰიდროთერმული ხსნარების მოქმედებით გარდაიქმნება ბოჭკოვანი აღნაგობის რქატყუარად — ურალიტად, ზოგჯერ ქლორიტად. საქართველოში კარგად განვითარებული ავგიტის კრისტალები უხვად გვხვდება შუაეოცენური ასაკის ვულკანური წყების ქანებში (ზვარე, ქვიშხეთი, ახალციხე, ციხისძირი და სხვა).

## იხილეთ აგრეთვე 
* მინერალების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნატრიუმის მინერალები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
კატეგორია:რკინის მინერალები
კატეგორია:პიროქსენების ჯგუფი
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
დიოფსიდი

**დიოფსიდი** — მინერალი, პიროქსენების ჯგუფის სილიკატია, კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. სახელწოდებას ბერძნული ძირი აქვს „დი“ - ორი, ორმაგი და „ოპსის“ - შესახედაობა, გარეგნობა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

## სქოლიო
კატეგორია:პიროქსენების ჯგუფი
კატეგორია:მაგნიუმის მინერალები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:ინოსილიკატები
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
ჰედენბერგიტი

**ჰედენბერგიტი** — CaFeSi206 მინერალი, პიროქსენების ჯგუფის რკინით მდიდარი წევრი, კრისტალდება მონოკლინურ სინგონიაში. აღნიშნული მინერალი თვითნაბადი სახით ძალიან იშვიათად გვხვდება და მას ჩვეულებრივ ლაბორატორიაში იღებენ სინთეზის გზით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მინერალების სია

კატეგორია:რკინის მინერალები
კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:პიროქსენების ჯგუფი
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
ჟორჟ სანდი

**ჟორჟ სანდი** (, ნამდვ. სახელი  ამანდინ ორორ ლიუსილ დიუპენი ; ( დ. 1 ივლისი,  1804, პარიზი  — გ.  8 ივნისი, 1876) — ფრანგი მწერალი და ფემინისტი.

## ადრეული ბიოგრაფია 
სანდის მამა, მორის დიუპენი, საფრანგეთის გენერალ-მარშალის შვილიშვილი იყო, ასევე ლუი XVI-ის შორეული ნათესავი. დედამისი, სოფი-ვიქტორ დელაბორდი გლეხის ოჯახიდან იყო. სანდი პარიზში დაიბადა, თუმცა ბავშვობის დიდი ნაწილი ბებიასთან, მარი ორორ დე საქსთან, გაატარა მის საგვარეული მამულში, ნოანში, ბერის დეპარტამენტი. სანდი მოგვიანებით ამ ადგილს მის მრავალ ნაწარმოებში იყენებს. 1822 წელს, 19 წლის ასაკში, სანდი ბარონ კაზიმირ დუდვანს გაჰყვა ცოლად. ეს უკანასკნელი ჟან-ფრანსუა დუდვანის უკანონო შვილი იყო. დუდვანთან მას ორი შვილი ეყოლა - მორისი და სოლანჟი. 1831 წელს სანდმა მიატოვა მისი პროზაული ქმარი, რის შემდეგაც ე.წ. "რომანტიკული ამბოხის" ხუთწლიანი პერიოდი დაეწყო. 1835 წელს ცოლ-ქმარი კანონიერად განქორწინდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*
* ჟორჟ სანდის დაბადებიდან 200 წლისთავის აღსანიშნავი საიტი  
* ნაწარმოებები უფასოდ 
* ნაწარმოებების აუდიო ვერსიები  
*
*ჟორჟ სანდის ნაწარმოებები ინტერნეტის არქივის საიტზე
*

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფემინისტები
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1876
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი კომპოზიტორები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი დრამატურგები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი ქალი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ფრანგი სოციალისტები
კატეგორია:ფსევდონიმიანი ქალი მწერლები
კატეგორია:პარიზელი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აშბახ-მარქტი

**აშბახ-მარქტი** () — საბაზრობო კომუნა () ავსტრიაში, ფედერალური მიწა ქვემო ავსტრიაში. აშმეტენის ოლქი. 2018 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 3,811 ადამიანი. ოფიციალური კოდი — 30504.

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები
გლოგნიცი

**გლოგნიცი** () — ქალაქი ავსტრიაში, ქვემო ავსტრიის ფედერალურ მიწაში, ნოენკირჰენის ოლქის შემადგენლობაში. მოსახლეობა — 5997 (2008 წლის 23 იანვრისთვის). ფართობი — 19,55 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები
ბად-გროსპერტოლცი

** ბად-გროსპერტოლცი** () — საბაზრო კომუნა ავსტრიაში, ქვემო ავსტრიის მიწაში. გმუნდის ოლქის ნაწილი. 2018 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 1,359 ადამიანი. მისი ფართობია 82,4 კმ². ოფიციალური კოდია - 30910.

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები
ჯონ-ანტუან ნო

**ჯონ-ანტუან ნო** (John-Antoine Nau; ნამდვ. სახელი **იუჯინ ლეონ ედუარ ჟოზეფ ტორქე** - Eugene Leon Édouard Joseph Torquet; დ. 19 ნოემბერი, 1860, სან-ფრანცისკო, აშშ — გ. 17 მარტი, 1918, ტრებოლი, საფრანგეთი) — ფრანგი მწერალი; გონკურის პრემიის პირველი ლაურეატი 1903 წელს რომანისთვის "მტრის ძალა" (ფრანგ. Force Ennemie).

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:გონკურის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:დაბადებული 1860
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სტაფაჟი

**სტაფაჟი** () — პეიზაჟის ამსახველ ნაწარმოებში ადამიანთა ან ცხოველთა ფიგურები, რომელთაც მეორეხარისხოვანი მნიშვნელობა აქვთ და მხოლოდ სურათის გასაცოცხლებლად არიან ჩახატული. გავრცელებული იყო XVI-XVII საუკუნეების მხატვრობაში. ხშირად პეიზაჟის ამსახველ სურათებში სტაფაჟი შეჰქონდა არა ავტორს, არამედ სხვა მხატვარს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მხატვრობა
პალიმფსესტი

thumb|250px|right|ქართული პალიმფსესტი A89, პირველი ფენა (ოთხთავის ფრაგმენტი), V-VI საუკუნეები.
**პალიმფსესტი** (ბერძნ. *παλίμψηστον*, παλιν ისევ, ხელახლა და ψαω ვფხეკ, ვშლი) — ხელნაწერი (ჩვეულებრივ ეტრატი), რომლის ფურცლები გადარეცხვის შემდეგ ხელახლა არის გამოყენებული საწერ მასალად. ეტრატი ძვირი ჯდებოდა, ამიტომ გამოუსადეგარ ტექსტს რეცხავდნენ და მასზე ხელმეორედ წერდნენ ახალს, მაგრამ მელანი ისე იყო ტყავში გამჯდარი, რომ ძველი ტექსტის კვალი მაინც არ ქრებოდა და ქვედა ფენის ამოკითხვა შესაძლებელი იყო.

ჩვენამდე მოღწეული ქართული პალიმფსესტების რაოდენობა 4500 ფურცელს აღწევს. პალიმფსესტების აღმოჩენა და მათი ამოკითხვა ივანე ჯავახიშვილთანაა დაკავშირებული. ამოკითხული მასალის წყალობით ჩვენამდე მოაღწია V-VI საუკუნეების წერილობითმა ძეგლებმა, რომლებიც დღეს ცნობილია ხანმეტი პალიმფსესტების სახელით. გადარეცხილი მასალა შეიცავს ძველი და ახალი აღთქმის, ლექციონარის, ჰაგიოგრაფიული თხზულებების, იერუსალიმის განჩინებისა და სხვა ფრაგმენტებს. ქართული პალიმფსესტები დაცულია საზღვარგარეთაც: ოსქფორდის ბოდლის ბიბლიოთეკაში, კემბრიჯის უნივერსიტეტისა და ვენის ეროვნულ ბიბლიოთეკებში.

უძველესი ქართული პალიმფსესტებით დაინტერესდნენ რობერტ ბლეიკი და იოსებ მოლიტორი. უკანასკნელ წლებში ვენის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში დაცული ქართული პალიმფსესტების ამოკითხვასა და გამოცემაზე მუშაობს ბირმინგემის უნივერსიტეტის პროფ. ჯ. ბერდზოლი (ბერძოლი).
## ლიტერატურა 
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ახლა, წგნ. 3, ნაკვ. 1 — ქართული დამწერლობითი-მცოდნეობა ანუ პალეოგრაფია, თბ., 1949, გვ. 274-366;
* *ქაჯაია ლ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 652, თბ., 1984

## რესურსები ინტერნეტში 
* უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
* ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი;

კატეგორია:ხელნაწერები
სანტა-მარია-სოპრა-მინერვა

მინიატიურა|180პქ|ეკლესიის ინტერიერი
**სანტა-მარია-სოპრა-მინერვა** (იტალ. Santa Maria sopra Minerva, წმინდა მარიამი მინერვაზე) — გოთიკურ სტილში ნაგები ერთადერთი ეკლესია რომში, იტალიაში. მდებარეობს პანთეონის სიახლოვეს მინერვას ანტიკური ტაძრის ადგილას. ნაკლებადშესამჩნევი ფასადის შიგნით იმალება რომის დომინიკანური ტაძრის ვრცელი და მდიდრული ინტერიერი, რომელიც მეტწილად XIX საუკუნეში ჩატარებული განახლების შედეგია.

მინერვას ტაძარი, რომელიც მარსის ველზე პომპეუსმა ააგო ძვ. წ. I საუკუნეში, VIII საუკუნემდე შემორჩა ნანგრევების სახით. ამ პერიოდში პაპმა ზაქარიამ ეს ნაკვეთი ბერძენ ბერებს დაუთმო. XIII საუკუნეში მათი ადგილი დომინიკელებმა დაიკავეს, რომლებმაც არსებული ეკლესია 1280-1370 წლებში ააგეს. 1380 წელს აქ გარდაიცვალა და დაიკრძალა კატერინა სიენელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Basilica di Santa Maria sopra Minerva 
* Santa Maria sopra Minerva, www.catholic-hierarchy.org 

კატეგორია:გოტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:რომის კათოლიკური ტაძრები
პიერ-ჟოზეფ პრუდონი

**პიერ-ჟოზეფ პრუდონი** (; დ. 15 იანვარი, 1809 — გ. 19 იანვარი, 1865) — ფრანგი პუბლიცისტი, სოციალისტური მიმდევრობის პოლიტიკური ფილოსოფოსი და ეკონომისტი, ანარქიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. პირველმა უწოდა საკუთარ თავს „ანარქისტი“ (1848 წლის შემდეგ საკუთარ თავს უკვე „ფედერალისტს“ უწოდებდა). მუშაობდა პუბლიცისტად და თავად ისწავლა ლათინური, რათა ამ ენაზე წიგნების ბეჭდვა შესძლებოდა. პრუდონის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი გამოთქმაა „საკუთრება მძარცველობაა“ ნაშრომში „რა არის საკუთრება?“, სადაც ის მთავრობისა და საკუთრების პრინციპებს განიხილავდა (თავდაპირველი სათაური იყო „Qu'est-ce que la propriété? Recherche sur le principe du droit et du gouvernement“), მის პირველ მნიშვნელოვან ნაშრომში, რომელიც 1840 წელს გამოქვეყნდა.

შეიუმუშავა ე. წ. *პრუდონიზმი*.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* პიერ-ჟოზეფ პრუდონი, ბიოგრაფიული ცნობები. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1809
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1865
კატეგორია:ფრანგი პუბლიცისტები
კატეგორია:ფრანგი ეკონომისტები
კატეგორია:ფრანგი ანარქისტები
ნიადაგის წყალმცენარეები

**ნიადაგის წყალმცენარეები** — ნიადაგის ზედაპირზე ან მის სიზრქეში მცხოვრები წყალმცენარეები.   მიეკუთვნება ლურჯ-მწვანე, მწვანე, ყვითელ-მწვანე და კაჟოვანი წყალმცენარეები. ყოფილ სსრკ-ის ნიადაგებში ცნობილი იყო 1400-მდე სახეობის წყალმცენარე. წამყვანი როლი ეკუთვნის ლურჯ-მწვანე და მწვანე წყალმცენარეებს. ნიადაგის ზედა ფენებში ნიადაგის წყალმცენარეები ქმნიან ორგანულ ნივთიერებებს, აუმჯობესებენ ნიადაგის სტრუქტურას. ბევრი ლურჯ-მწვანე ნიადაგის წყალმცენარეები აფიქსირებს ატმოსფეროს აზოტს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:წყალმცენარეები
კენ ნელსონი

**კენ ნელსონი** () (დ. 6 თებერვალი, 1959, ლივერპული) — ბრიტანელი პროდიუსერი. ნელსონი მუშაობდა ბევრ შემსრულებელთან. მაგრამ ყველაზე მეტად ცნობილია ბრიტპოპ ჯგუფთან Coldplay მუშაობით.

## დისკოგრაფია
ნელსონის დისკოგრაფიის რამდენიმე ნიმუში:

*1998: Gomez – *Bring It On*
*1999: Gomez – *Liquid Skin*
*2000: Badly Drawn Boy – *The Hour of Bewilderbeast*
*2000: Coldplay – *Parachutes*
*2001: Kings of Convenience – *Quiet Is the New Loud*
*2002: Coldplay – *A Rush of Blood to the Head*
*2005: Coldplay – *X&Y*
*2005: Feeder – *Pushing the Senses*
*2006: Howling Bells – *Howling Bells*
*2006: პაოლო ნუტინი – *These Streets*
*2011: The Gift – *Explode*
*2012: Deadbeat Darling - *The Angels Share*
*2013: Okean Elzy

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*ინტერვიუ, 2000

კატეგორია:ბრიტანელი პროდიუსერები
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:დაბადებული 6 თებერვალი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიავი

**„ნიავი“** — ქართული ლიტერატურულ-მხატვრული ალმანახი; გამოდიოდა 1909 წელს თბილისში. გამოცემულია 8 ნომერი. რედაქტორი  — ვ. გუნია, გამომცემელი — თ. გომელაური. ალმანახში დაბეჭდილია ლექსები, მოთხრობები, პუბლიცისტური და კრიტიკული წერილები, კარიკატურები და სხვა. „ნიავში“ გამოქვეყნებულია შ. ქართველიშვილის, ი. იმედაშვილის, ლ. გეგეჭკორის, მ. ბალანჩივაძის, კ. გოცირიძის, დ. ქავთარაძის, დ. მებუკის, ი. გრიშაშვილის, მ. ჯანაშვილისა და სხვათა ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ნიალისყურის ქედი

**ნიალისყურის ქედი**, *ჩრდილის ქედი*, *ჩილდირის ქედი* – სუბგანედური ვულკანური ქედი საქართველოს (სამცხე-ჯავახეთის მხარის ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში), თურქეთის (არტაანის პროვინციაში) და სომხეთის (შირაკის პროვინციაში) სახელმწიფო საზღვარზე. მდებარეობს ჯავახეთის ზეგნის სამხრეთ ნაწილში. უმაღლესი ადგილია მწვერვალი უჩთაფალარი (3011 მ). აგებულია მიო-პლიოცენური ანდეზიტური ქანებით. აქვს განიერი თხემი და სუსტად დანაწევრებული დამრეცი კალთები. ნიალისყურის ქედის ქვემო კალთები შემოსილია მთის შავმიწისებრ ნიადაგებზე განვითარებული მდელოებით, შუა — მთის მდელოს ნიადაგებიანი სუბალპური მდელოებით, ზემო კალთები და თხემი — მდელოს ტორფიან-კორდიან ნიადაგებზე განვითარებული ალპური ბალახეულობით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
ინდური კობრა

**ინდური კობრა** () ანუ *სათვალიანი გველი* — შხამიანი გველი ასპიტისებრთა ოჯახისა.

## აღნაგობა 
სხეულის სიგრძე აღწევს 160-180 სანტიმეტრს. მომრგვალი თავი გადადის მკვრივ სხეულში. თვალები არცთუ ისე დიდია, მორგვალო ფორმის გუგებით. თავი ზემოდან დაფარულია მსხვილი ფარებით. ზედა ყბის წინა ნაწილზე მდებარეობს 2 წვრილი საშხამე ეშვი, რომელთაც მოსდევს კიდევ 1-3 პატარა კბილი. სხეული დაფარულია გლუვი ქერცლებით და საბოლოოდ გადადის წვრილ, გრძელ კუდში.

### შეფერილობა
გველის შეფერილობა სხვადასხვაგვარია: მოყვითალო ნაცრისფერიდან - შავამდე. მუცელი ღია-ნაცრისფერი ან მოყვითალოა. ახალგაზრდებს სხეულზე კარგად ემჩნევათ მუქი, ფართო, განივი ზოლები, რაც ზრდასთან ერთად ქრება. კისრის უკანა ნაწილზე დამახასიათებელია ღია ფერის ნახატი, რომელიც კარგად ჩანს დაცვითი პოზის დროს. ნახატის ფორმა სხვადასხვაგვარია, არსებობს როგორც სათვალის ფორმისა, ისე მრგვალი. იგი გველს იცავს მტრის თავდასხმისაგან მაშინ, როდესაც მტერი ზურგიდან ეპარება მას. ინდური კობრას ზოგიერთ ქვესახეობას ნახატი სრულებით არ გააჩნია. სათვალიანი გველი ზომით უფრო დიდია, ვიდრე შუააზიური კობრა.

## გავრცელების არეალი 
ინდური კობრა გავრცელებულია ინდოეთში, შრი-ლანკაზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ჩინეთში, ტაივანში, ზონდისა და ფილიპინების კუნძულებზე.

## ცხოვრების წესი 
სათვალიანი გველი ძირითადად სახლობს მცენარის ფესვებში, ორმოებში... ხშირად ადამიანის საცხოვრებლის მახლობლად. საფრთხის დროს სხეულის მესამედს მიწიდან აღმართავს, თავს იჭერს ჰორიზონტალურად - მტრის მიმართულებით და აფართოებს კისერს. გველს გაფართოებულ კისერზე გასდევს 8 წყვილი კისრის ნეკნი, რაც იწევს კისრის გასქელებას. ზურგის მხარეს კი იკვეთება ნახატი. შეწყვილება ხდება იანვარ-თებერვალში. მაისში მდედრი დებს 10-20 კვერცხს (ყოფილა შემთხვევა, როდესაც მდედრმა დადო 45 ც.). წყვილები ერთად არიან კვერცხების გამოჩეკვამდე. ბუდეს იცავს მდედრი, ზოგჯერ მამრიც. გამოჩეკვას სჭირდება 70-80 დღე-ღამე.

ინდურ კობრას უამრავი მტერი ჰყავს, უპირველეს ყოვლისა კი მანგუსტი.

## რელიგიასა და მითოლოგიაში  
სათვალიან გველს ინდოეთში განსაკუთრებულად ეპყრობიან. ეს გველი ფიგურირებს უამრავ ლეგენდასა თუ თქმულებაში. ზოგჯერ მას შხამიან კბილებს აცლიან წარმოდგენის წინ, თუმცაღა მათ ადგილას მალე ახლები ეზრდება.

## ”მაფურთხებელი” ქვესახეობა  
სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ზონდისა და ფილიპინების კუნძულებზე გვხვდება ინდური კობრას ე.წ. ”მაფურთხებელი” ქვესახეობა, რომელსაც შეუძლია შხამის 2 მ-ზე გადაფურთხება. ამ გველის შხამიან აპარატს გააჩნია ორიგინალური აღნაგობა, ვინაიდან საშხამე ხვრელი მდებარეობს არა ეშვის წვერთან, არამედ მის გარე ზედაპირზე. სხეულის კუნთების მკვეთრი და ძლიერი შეკუმშვით გველი მოწინააღმდეგეს პირდაპირ თვალებში აფურთხებს შხამს, რაც იწვევს თვალის ძლიერ ანთებას და სიბრმავესაც კი იმ შემთხვევაში, თუ არ მოხდება მისი სათანადოდ და სწრაფად გამობანა.

კატეგორია:ასპიტისებრნი
პესიმიზმი

მინი|ფენომენში "ჭიქა ნახევრად სავსეა თუ ცარიელი?" პესიმისტური შეფასება იქნება, რომ ის ნახევრად ცარიელია.
**პესიმიზმი** (;  — ყველაზე უარესი) — ადამიანის ან კაცობრიობის არსებობის ზოგადად უარყოფითი შეფასება. მოვლენათა ერთობლიობის ან არსთა შეფასება შესაძლოა დრამატულად განსხვადებოდეს სხვადასხვა ადამიანთა მიერ, მიუხედავად ფაქტების იდენტურობისა. ამ ფენომენის ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითია "ჭიქა ნახევრად სავსეა თუ ცარიელი?" სიტუაცია. იმის მიხედვით, თუ როგორ აფასებს მსგავს სიტუაციას ადამიანი, შეიძლება იგი პესიმისტს ან ოპტიმისტს მიეწეროს. ისტორიის განმავლობაში პესიმისტური განწყობა აზროვნების ყველა ძირითად მიმართულებაზე ახდენდა ზეგავლენას.

ფილოსოფიური პესიმიზმი მსგავსი, თუმცა არა იდენტური იდეაა იმის შესახებ, რომ ცხოვრებას ნეგატიური ღირებულება აქვს, ან მსოფლიო იმდენად უარყოფითია, რამდენადაც ეს შესაძლებელია.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ცინიზმი
*ოპტიმიზმი
*ნიჰილიზმი

## ლიტერატურა 
* Dienstag, Joshua Foa, *Pessimism: Philosophy, Ethic, Spirit*, Princeton University Press, 2006, ISBN 0-691-12552-X
* Nietzsche, Friedrich, *The Birth of Tragedy and The Case of Wagner*, New York: Vintage Books, 1967, ISBN 0-394-70369-3

კატეგორია:ეპისტემოლოგია
ნიამორი

**ნიამორი** () — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. შინაური თხის ერთ-ერთი წინაპარი.

მისი სხეულის სიგრძე 150 სმ, მასა 80 კგ აღწევს. ვაცს ხმლისებურად უკან გადაზნექილი და გვერდებიდან შებრტყელებული რქები აქვს, რომელთა სიგრძეა დაახლოებით 130 სმ, ნეზვის რქები კი მოკლეა. შეფერილობაში ჭარბობს მოწითალო და ნაცრისფერი ტონები.

გავრცელებულია საბერძნეთის არქიპელაგის ზოგიერთ კუნძულზე, მცირე აზიაში, ირანში, ავღანეთსა და პაკისტანში; დაღესტანში, აზერბაიჯანში, სომხეთსა და სამხრეთ თურქმენეთში.

საქართველოში გვხვდება თუშეთსა და პირიქითა ხევსურეთში. XX საუკუნეში ფართოდ იყო გავრცელებული სხვადასხვა ადგილას. მაგალითად, 1960 წელს ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკში ნიამორის რამდენიმე სული აღირიცხა, მაგრამ ადამიანების მიერ  მათი სამიგრაციო დერეფნების ათვისების გამო ეს პოპულაცია ჩაკეტილი აღმოჩნდა, სისხლის  განახლება ვეღარ ხორციელდებოდა, შემცირდა საკვები, გაიზარდა ბრაკონიერობა, ვეღარ გაუძლო შინაური საქონლის კონკურენციას და ამ ტერიტორიებიდან გაქრა. 2006 წელს პარკში ნიამორის რეინტროდუქციის პროექტი დაიწყო, რომლის ფარგლებშიც სომხეთიდან შემოიყვანეს 3 ვაცი და 6 ნეზვი და სპეციალურ ვოლიერში მოათავსეს. სხვადასხვა მიზეზის გამო მათი რაოდენობა შემცირდა და 2011 წლისთვის 5 ინდივიდი შეადგინა. 2017 წელს, ისტორიაში პირველად, ნიამორი ფოტოხაფანგის მეშვეობით დააფიქსირეს ლაგოდეხის სახელმწიფო ნაკრძალში.

ნიამორის ძირითადი ადგილსამყოფელი მთის ზედა სუბალპური მეჩხერი ტყით დაფარული მიუდგომელი კლდეებია. ვერტიკალური გავრცელება ზღვის დონიდან 1500 მ-დან 4200 მ-მდე აღწევს.

იკვებება ბალახეულობით, ბუჩქებით.

ჯოგური პოლიგამიური ცხოველია. ახურება ეწყებათ ნოემბერში და გრძელდება დეკემბრამდე. აპრილის ბოლოდან ივნისის დასაწყისამდე შობს 1-2 თიკანს მეტად მიუვალ ადგილებში და აქვე რჩება, სანამ თიკნები კარგად მომაგრდებიან. სქესობრივ სიმწიფეს ნეზვები 1 წლის ასაკში აღწევენ, ხოლო ვაცები გამრავლებაში მონაწილეობენ 3-4 წლიდან. ცოცხლობს 12-15 წელი. 

ბევრგან განადგურებულია. შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. მასზე ნადირობა აკრძალულია. ბუნებაში ნიამორის კონკურენტებიდან აღსანიშნავია ჯიხვი და იშვიათად არჩვი, ხოლო მისი მტრებიდან ძირითადად მგელი, ფოცხვერი, მთის არწივი.

## ლიტერატურა 
* *ექვთიმიშვილი ზ.*, „მასალები ნიამორის გავრცელების შესწავლისათვის“, «საქ. სსრ მეც. აკად. ზოოლ. ინსტ. შრ.», გვ. 13, 1954
* *ჯანაშვილი ა.*, „საქართველოს ცხოვეთა სამყარო“, ტ. III, ხერხემლიანები. თბ., 1963
* *Соколов И. И.* «Млекопитающие», т. I, в. 3, М.-Л., 1958
* «Жизнь животных», т. 6. 1971

## სქოლიო 
კატეგორია:თხა
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:საქართველოს ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
გადატრიალება მემორანდუმით (1971)

**გადატრიალება მემორანდუმით** ეწოდა 1971 წლის 12 მარტს თურქეთის რესპუბლიკის მეორე სახელმწიფო გადატრიალებას, რომელიც ქვეყანაში 1960-იანი წლებიდან მოყოლებული სამოქალაქო და სამხედრო დაუმორჩილებლობის შედეგი გახდა. 

გადატრიელებას ეს სახელი დაერქვა მემორანდუმის გამო, რომელიც თურქეთის გენერალურმა შტაბმა პრემიერ-მინისტრს გადასცა, სადაც შეირაღებული ძალების ულტიმატუმის პირობები იყო ჩამოთვლილი. მემორანდუმი მოითხოვდა „დემოკრატიული პრინციპების კონტექსტში, ძლიერი და კრედიტუნარიანი მთავრობის ფორმირებას, რომელიც მიმდინარე ანარქიული სიტუაციის ნეიტრალიზებას მოახდენდა და, ათათურქის მსოფლმხედველობის საფუძველზე, კონსტიტუციით გათვალისწინებულ რეფორმისტულ კანონებს გაატარებდა“, მოუღებდა რა ბოლოს „ანარქიას, ფრაქციათშორის შუღლსა და სოციალურ და ეკონომიკურ არეულობას“. თუ ეს მოთხოვნები არ შესრულდებოდა, არმია „კონსტიტუციურ ვალდებულებას შეასრულებდა“ და ძალაუფლებას საკუთარ ხელში აიღებდა. მინისტრთა კაბინეტთან სამ-საათიანი თათბირის შემდეგ პრემიერ-მინისტრი სულეიმან დემირელი გადადგა. 

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:თურქეთის პოლიტიკა
კატეგორია:სამხედრო გადატრიალებები თურქეთში
კატეგორია:1971 წელი თურქეთში
კატეგორია:1971 წლის კონფლიქტები
ზალცბურგის მხარე

**ზალცბურგის მხარე** (, ) — ფედერალური მხარე ავსტრიაში. დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქია  ზალცბურგი. მოსახლეობა - 515 ათასი.

## მსხვილი ქალაქები 
ზალცბურგის მუნიციპალიტეტები ქალაქის სტატუსით:
*  ზალცბურგი (მოს. 148,521)
*  ჰალაინი (20,022)
*  ზაალფელდენი (16,046)
*  სანქტ-იოჰან-იმ-პონგაუ (10,740)
*  ბიშოფსჰოფენი (10,352)
*  ცელლ-ამ-ზე (9,683)
*  ზეკირხენ-ამ-ვალერზე (9,945)
*  ნოიმარკტ-ამ-ვალერზე (5,846)
*  ობენდორფ-ბეი-ზალცბურგ (5,600)
*  მიტერზილი (5,443)
*  რადშტატი (4,864)

ვალს-ზიცენჰაიმის მუნიციპალიტეტს მიუხედავად 12,000 მაცხოვრებლისა არ აქვს ქალაქის სტატუსი. ის ცნობილია როგორც 'ავსტრიის უდიდესი სოფელი'.

## გალერეა 

ფაილი:Krimmler wasserfaelle 20040823.jpg
ფაილი:Salzburg leopoldskroner weiher.jpg
ფაილი:Abp Firmian of Salzburg.jpg
ფაილი:Krimmler Wasserfall.JPG
ფაილი:Saints Peter and Paul Church (Filzmoos) from SE.jpg
ფაილი:St Johann DomInnen.JPG
ფაილი:StJohann Pongau vom Hirschkogel.jpg
ფაილი:SalzburgerAltstadt01.JPG
ფაილი:Großglockner from South.jpg
ფაილი:Gaisberg Salzburg.jpg
ფაილი:Salzburg Grab Paracelsus kl.jpg
ფაილი:Josefiau-haus.jpg

## რესურსები ინტერნეტში 
* Salzburg State Tourist Board
* Salzburg State Government 
* Salzburg Travel Guide with entries for all municipalities
* Pictures from Salzburg
* Tours in and around Salzburg 
* Tours

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრიის მხარეები
ბურგენლანდი

**ბურგენლანდი** (,  , , , ) — ავსტრიაში ყველაზე აღმოსავლეთი და ნაკლებად დასახლებული მხარე. დედაქალაქი და უმსხვილესი ქალაქია — აიზენშტადტი. მოსახლეობა — 278 ათ.  კაცი (9-ე ადგილი მოსახლეობით;  2001 წლის ინფორმაციით.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website
* Burgenland Travel Guide
* My pictures of Eisenstadt
* http://www.hrvatskicentar.at/
* FH Burgenland
* Burgenländische Gemeinden  Detailinformationen zu allen Burgenländischen Gemeinden
* Das Recht der Sozialhilfe im Burgenland 
* Geschichte und Kultur der burgenländischen Roma

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრიის მხარეები
სპოდუმენი

**სპოდუმენი** — ლითიუმისა სა ალუმინის სილიკატი პიროქსენების ჯგუფის მინერალი. მისი ყველაზე დიდი კრისტალები აღმოჩენილია ბლეკ-ჰილსში, სამხრეთი დაკოტა, აშშ.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

კატეგორია:ალუმინის მინერალები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
კატეგორია:ინოსილიკატები
კატეგორია:ლითიუმის მინერალები
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
კატეგორია:პიროქსენების ჯგუფი
ვოლასტონიტი

**ვოლასტონიტი** — სილიკატების კლასის მინერალი, კალციუმის ბუნებრივი სილიკატი (CaSiO3). შეიძლება შეიცავდეს მცირე რაოდენობით რკინას, მაგნიუმს და მანგანუმს კალციუმის შემცვლელად.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

კატეგორია:კალციუმის მინერალები
კატეგორია:ინოსილიკატები
კატეგორია:ტრიკლინური მინერალები
ნიახური

**ნიახური** () — ერთ-, ორ- და მრავალწლოვან მცენარის გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. თითქმის ყველგანაა გავრცელებული. 

ცნობილია 20-მდე სახეობა. მოჰყავთ კულტურული ნიახური (), რომელიც ორწლოვანი (იშვიათად ერთწლოვანი) სანელებელი ბოსტნეულია. ცნობილია ნიახურის 3 სახესხვაობა: ძირხვნიანი, ყუნწიანი და ფოთლიანი. ეს უკანასკნელი ფართოდაა გავრცელებული საქართველოში. 

ნიახური შეიცავს ვიტამინებს, მინერალურ ნივთიერებებს, ეთერზეთებს. ნედლ და გამხმარ ნიახურს იყენებენ კულინარიაში და საკონსერვო მრეწველობაში. თესენ გვიან შემოდგომით, ზამთარში ან ადრე გაზაფხულზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:ბოსტნეული
კატეგორია:სანელებლები
ნიანგი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელწოდება **ნიანგი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

*ნიანგი — ქვეწარმავალთა გვარი
*ნიანგები — ქვეწარმავალთა რიგი
*ნიანგი — ჟურნალი
ნიანგი (ჟურნალი)

„**ნიანგი**“ — საბჭოთა პერიოდიდან ცნობილი ქართული სატირულ-იუმორისტული ჟურნალი. ჟურნალი ალტერნატიული ვერსიები გამოდიოდა საბჭოთა კავშირისა და სოციალისტური ბანაკის უკლებლივ ყველა ქვეყანაში.
 
## ქართული გამოცემა 
1922 წელს მოსკოვში დაარსდა სატირული ჟურნალი „კროკოდილი“ (, *ნიანგი*), სახელი ეწოდა ფიოდორ დოსტოევსკის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით. მალე ჟურნალის ალტერნატიული ვერსიების გამოცემა დაიწყეს საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა მოკავშირე რესპუბლიკებმა, რუსეთის სფსრ-ს რამდენიმე ავტონომიურმა რესპუბლიკამ და სოციალისტური ბანაკის თითქმის ყველა ქვეყანამ. ჟურნალის სახელწოდებად ნიანგის ადგილობრივი თარგმანს, მხოლოდ ქართულ და რუსულ ენოვანი ჟურნალი იყენებდა, დანარჩენი გამოცემების სახელწოდება ძირითადად კრაზანას ან ზღარბის ადგილობრივენოვანი თარგმანი იყო.

1923 წლის 3 ივნისიდან დაარსდა თბილისში ნიანგის სახელწოდებით და გამოდიოდა თვეში 2-ჯერ, 1924–1930 წლებში გამოდიოდა „ტარტაროზის“ სახელწოდებით როგორც გაზეთ „მუშის“ დამატება. 1931-იდან გამოდის კვლავ „ნიანგის“ სახელწოდებით.

ჟურნალი მოწოდებულია ამხილოს საზოგადოებრივი ცხოვრების მანკიერი მოვლენები. ბეჭდავს სატირულ და იუმორისტულ ნაწარმოებებს, ნახატებსა და კარიკატურებს. თანამშრომლობენ ცნობილი ქართველი მწერლები, ჟურნალისტები, მხატვრები. სხვადასხვა დროს „ნიანგის“ რედაქტორებად მუშაობდნენ სილიბისტრო თოდრია, სანდრო ეული, გრიგოლ აბაშიძე, ვახტანგ ჭელიძე, ნოდარ დუმბაძე, ზურღან გემაზაშვილი, ზაურ ბოლქვაძე და სხვები. ჟურნალის დამატება — „ნიანგის ბიბლიოთეკის“ სერია ყოველწლიურად გამოსცემდა სატირულ-იუმორისტულ ნაწარმოებთა 12 კრებულს. 1981 წელს ჟურნალის ტირაჟი 150 ათასი ცალს შეადგენდა

შეფერხების შემდეგ, 1990-იან წლებში ჟურნალის გამოცემა განახლდა, მაგრამ მოგვიანებით შეწყდა. 2011 წლის ივნისში მისი გამოცემა კვლავ აღდგა.

## სქოლიო 
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ნიიგატა (მრავალმნიშვნელოვანი)

** ნიიგატა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*  ნიიგატა -  ქალაქი იაპონიაში
* ნიიგატა - პრეფექტურა იაპონიაში
ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა

**„ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა“** — ძველი ქართული მწერლობის ანონიმური ძეგლი; XIV საუკუნის ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელსაც მიაკვლია ნიკო მარმა იერუსალიმის ერთ ნუსხაში (ხელნაწერი №　104). „ნიკოლოზ დვალის მარტვილობა“ ეძღვნება ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის წამებულ ბერს; წამების თარიღი — 1314 წლის 19 ოქტომბერი — ქართულ ეკლესიაში მისი ხსენების დღედ დაუდგენიათ. ნიკილოზი იყო დვალი, სოფელი წაიდან. 12 წლისა ბერად შემდგარა კლარჯეთში, შემდეგ იერუსალიმში დამკვიდრებულა. მაჰმადიანთა რჯულის გმობისა და ქრისტიანობის ქადაგებისთვის დევნიდნენ. ბოლოს ამირა დენგიზმა აწამა იგი და თავი მოჰკვეთა. თხზულება საყურადღებო ცნობებს გვაწვდის XIII—XIV საუკუნეებში აღმოსავლეთ ქვენყებში ქართველთა მდგომარეობისა და ოსების გაქრისტიანების ისტორიის შესახებ. ამ დროისათვის ოსები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული საქართველოსთან, ოსეთის ქრისტიანული მოსახლეობა ქართულ  ეკლესიას   ექვემდებარებოდა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია
ნიკორაციხე

** ნიკორაციხე** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გომბორის ქედის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ მონაკვეთზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1001 მ. აგებულია ზედაიურული კირქვებით. გუმბათისებრი ფორმისაა. სამხრეთი კალთა უფრო ციცაბო აქვს, ვიდრე ჩრდილოეთი. სამხრეთ კალთაზე კარნიზის ფორმის გაშიშვლებული ადგილებია, მთის დანარჩენი ნაწილი შემოსილია ბალახოვანი მცენარეულობით. ნიკორაციხის ჩრდილოეთი კალთის ქვედა ნაწილში გაშენებულია აკაციის ხელოვნური ტყე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
ნიკორაული

**ნიკორაული** — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარეების ძირულისა და ჩხერიმელის წყალგამყოფ გედსამანიის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1441 მ. აგებულია ბაიოსის პორფირიტული წყებებით. კალთები დამრეცია, სიმეტრიული. შემოსილია რცხილნარ-წიფლნარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
ნიკოფსი

მინიატიურა|250პქ|ნიკოფსია ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების აფხაზეთის მხარეების რუკაზე.
**ნიკოფსი**, **ნიკოფსია** () — ისტორიული ციხე ქალაქი შავი ზღვის პირას, ქალაქ ტუაფსეს (კრასნოდარის მხარე, რუსეთი) ჩრდილო-დასავლეთით 47 კმ-ზე ნანგრევები შემორჩენილია დაახლოებით 30 მ სიმაღლის კლდეზე. პირველად მოხსენიებულია V საუკუნის ანონიმ ავტორთან. მემატიანე ფლავიუს არიანეს (II საუკუნე)  ცნობით, აქ უფრო ადრეც ყოფილა ქალაქი ძვ. ლაზიკეს სახელწოდებით. VI-VIII საუკუნეებში ნიკოფში საეპისკოპოსო კათედრალი იყო. VIII საუკუნის ბოლოს ნიკოფსი ეგრის-აფხაზეთის სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა. XIV-XVI საუკუნეებში იტალიურ გეოგრაფიის რუკებზე აღნიშნულია „სანიას“ სახელწოდებით. XVI საუკუნიდან თანდათან გამოეთიშა საქართველოს პოლიტიკისა და კულტურის გავლენას. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში იგი უკვე ნაქალაქარია.

## ლიტერატურა
*Куфтин Б. А., Материалы к археологии Колхиды, т. 1, Тб., 1949.

კატეგორია:რუსეთის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კრასნოდარის მხარე
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
კატეგორია:რუსეთის დაცარიელებული დასახლებული პუნქტები
ნილოსი (XV საუკუნე)

**ნილოსი** — ქართველი საეკლესიო და სახელმწიფო მოღვაწე XV საუკუნის მიწურულში. ქართლის მეფის კონსტანტინე II-ის კარის მოძღვარი. დაახლოებით 1492 წელს მეფემ პოლიტიკური მიზნით ეგვიპტის სულთანთან გაგზავნა, შემდეგ, დაახლოებით 1493-1495 წლებში — დასავლეთ ევროპაში.

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 4, თბ., 1967;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი

**ფილიპ სეიმურ ჰოფმანი** (; დ. 23 ივლისი, 1967, ფეირპორტი — გ. 2 თებერვალი, 2014, ნიუ-იორკი) —  კინოსა და თეატრის ამერიკელი მსახიობი, რეჟისორი. 2006 წელს ოსკარის პრემიის ლაურეატი გახდა მთავარი როლისთვის ფილმში „კაპოტე“. მიიჩნევა მისი თაობის ერთ-ერთ საუკეთესო ამერიკელ მსახიობად.

## ბიოგრაფია 
ჰოფმანის დედა მერილინ ო'კონორი ადვოკატი და სამოქალაქო უფლებათა აქტივისტი, ხოლო მამა გორდონ ჰოფმანი — კომპანია ქსეროქსის ერთ-ერთი აღმასრულებელი დირექტორი იყო. ჰყავს ორი და, ჯილი და ემილი, და ძმა, გორდონ ჰოფმანი. მამა წარმოშობით გერმანელი პროტესტანტია, დედა კი — კათოლიკე. მშობლებს ჰოფმანი რომელიმე რელიგიური ტრადიცით არ აღუზრდიათ. ჰოფმანი ცხრა წლის იყო, როდესაც მისი მშობლები გაიყარნენ.

ჰოფმანი 1984 წელს ნიუ-იორკის შტატის ხელოვნების საზაფხულო სკოლის თეატრალურ კურსებს დაესწრო. ხოლო დრამატურგიაში ბაკალავრის ხარისხი ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში მიიღო 1989 წელს.

მისი კარიერა ძირითადად დამოუკიდებელ კინოფილმებში ეპიზოდური როლებით შეიქმნა. მთავარ როლს ის მხოლოდ 2003 წელს იღებს ფილმში „შეპყრობილი“. ჰოფმანის ყველაზე მნიშვნელოვანი და წარმატებული როლი იყო 2005 წლის ფილმში „კაპოტე“, რისთვისაც მან დაიმსახურა ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ჯილდოები მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის.

2014 წლის 2 თებერვალს მსახიობი ნიუ-იორკში, საკუთარ სახლში გარდაცვლილი იპოვეს. პოლიციის თანახმად, ჰოფმანი ნარკოტიკების გადაჭარბებული დოზის მიღების გამო გარდაიცვალა.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:დაბადებული  23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:გარდაცვლილი    2  თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ურემი

**ურემი** —  ქართული ხალხური ტრანსპორტის ერთ-ერთი სახეობა. ორბორბლიანი საზიდი საშუალება, რომელშიაც გამწევ ძალად საქონელს აბამენ, მისი კონსტრუქცია იცვლებოდა გავრცელების ზოლის გეოგრაფიული პირობების მიხედვით. საქართველოს ბარში იყენებდნენ საბარო ურემს (აღმოსავლეთი საქართველო ფრჩხილებიან ან ხელნა ურემს (დასავლეთი საქართველო)) და საძნე ურემს (სამხრეთი საქართველო). ურემი შედგება ძირითადად 3 ნაწილისაგან: უბე, ღერძ-ბორბალი, და უღელი. ურემის უბე, რომელზედაც ტვირთი იდება, შედგება სამკუთხედად შეერთებული ხელნებისაგან. ხელნების წვერებს თავისებური ფორმა აქვს და უერთდება უღლის ცენტრს. ხელნებზე დასმულია ვერტიკალური ჯოხები. ე. წ. ჭალები, რომლებიც ზეწრის საშუალებით ერთმანეთთან არიან შეერთებული და ხელნები სპეციალური დეტალებით — „ლეკვებით“ არის შედგმული ღერძზე. ბორბალი შედგება მორგვისაგან, შიგ ჩასმული სოლებისა და გარე რკალის ანუ ფერსოსაგან. ამ უკანასკნელზე რკინის სალტეა გადაკრული. ურმის ღერძი ბორბლის მორგვებშია შედგმული. ქართულ ურემში ღერძი ერთ მორგვში მოძრავად იყო გაყრილი, მეორეში კი — უძრავად. მთიან და გარდამავალ ზოლში გავრცელებულია ურმის ისეთი სახეობები, რომელთა მუშაობის პრინციპი კონსტრუქციულად არის შეხამებული თრევასთან. კონსტრუქციის ასეთი ელემენტი მთიანი რელიეფის პირობებში მუხრუჭის როლს ასრულებს. ასეთი ირმებია ბოლოთრია, აჩაჩა ურემი, ჩოჩია, ფრჩხილა, ხოროკია, ხოხა, ასევე სელი და თუში.

## ლიტერატურა
* *გეგეშიძე მ.,* ქართული ხალხური ტრანსპორტი, ტ. 1, თბ., 1956;
**ჯალაბაძე გ.*, ქსე, ტ. 10, გვ. 172-173, თბ., 1986

კატეგორია:ტრანსპორტი
ჟორჟ ბიზე

მინი|200პქ|ჟორჟ ბიზე

**ალექსანდრ სეზარ ლეოპოლდ ბიზე** (, ნათლობისას მიიღო სახელი *ჟორჟ*; დ. 25 ოქტომბერი, 1838 — გ. 3 ივნისი, 1875) — ფრანგი კომპოზიტორი და პიანისტი. განთქმული ოპერით „კარმენი“.

## ბიოგრაფია 
ჟორჟ ბიზე დაიბადა 1838 წლის 25 ოქტომბერს პარიზში, მუსიკოსის ოჯახში. მამა სიმღერის მასწავლებელი იყო, დედა კარგად უკრავდა ფორტეპიანოზე და ჟორჟის პირველი მასწავლებელიც დედა იყო. ჟორჟ ბიზეს ნამდვილი სახელი ალექსანდრ სეზარ ლეოპოლდ ბიზეა, მაგრამ მოგვიანებით მოინათლა როგორც ჟორჟ ბიზე.

ოთხი წლის ასაკში ბიზემ კარგად იცოდა ნოტები, ხოლო ათი წლის ასაკში პარიზის კონსერვატორიაში შევიდა ორ ფაკულტეტზე: ფორტეპიანოსა და კომპოზიციის განხრით, შარლ გუნოს ხელმძღვანელობით, სადაც ცხრა წელი დაჰყო. მას იტაცებდა ლიტერატურაც. ბიზე კონსერვატორიაში წარმატებულად მეცადინეობდა, ახალგაზრდა მუსიკოსმა არაერთხელ მიიღო პრემიები კონსერვატორიის შიდა კონკურსებზე: ფორტეპიანოსა და ორგანზე დაკვრით, პოლიფონისა და კომპოზიციაში. მან კონსერვატორია დაამთავრა 1857 წელს მიღებული დიდი რიმსკის პრემიით და საშუალება მიეცა სწავლა გაეგრძელებინა იტალიაში.

რომში ყოფნის დროს ბიზემ შექმნა კომიკური ოპერა „დონ პროკოპიო“ და სიმფონია კანტატას „ვასკო და გამა“, სადაც გამოვლინდა კომპოზიტორის სტილისთვის დამახასიათებელი ნიშნები – ინტერესი ფერადოვან, ნათელ, ხალხურ სცენისადმი.

იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ იმედი ჰქონდა, რომ წარმატებას მიაღწევდა, დარწმუნებული იყო თავის შესაძლებლობებში, მაგრამ კომპოზიტორის მთელი ხანმოკლე სიცოცხლე მძიმე და გამუდმებული შრომით იყო სავსე. ბიზე იძულებული იყო გაეორკესტრირებინა სხვისი ნაწარმოებები, გაეკეთებინა კორექტურა, დაეწერა მსუბუქი მუსიკა და ევლო კერძო გაკვეთილებზე.

საკუთარი ნაწარმოების მიმართ ბიზე სიმკაცრით გამოირჩეოდა. მან თეატრიდანაც კი წამოიღო დასრულებული და დადგმისთვის გამზადებული პარტიტურა, ოპერა „ივანე მრისხანე“.

ჟორჟ ბიზე მოულოდნელად გარდაიცვალა გულის დამბლით, პარიზის მახლობლად, 1875 წლის 3 ივნისს.

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Les Amis de Georges Bizet  
* 
* 
* 

კატეგორია:ფრანგი კომპოზიტორები
კატეგორია:ოპერის კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული  25 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1838
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1875
კატეგორია:ფრანგი ათეისტები
ნილგაუ

**ნილგაუ** () — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მამლის სხეულის სიგრძე 2 მ, მასა 200 კგ აღწევს. დედალი უფრო პატარაა. მამალს აქვს მოკლე, სწორი რქები, დედალი ურქოა. გავრცელებულია ინდოსტანის ნახევარკუნძულზე. ბინადრობს ტყეში, იშვიათად ვაკეზე. ნილგაუები ზოგჯერ პატარა ჯგუფებს ქმნიან. იკვებებიან ბალახეულით, ყლორტებითა და ფოთლებით. მაკეობა 8 თვემდე გრძელდება. შობს 2 ნაშიერს. ზოგჯერ აზიანებენ პლანტაციებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნილგაუ (გვარი)
კატეგორია:ბანგლადეშის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ნეპალის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
ვოლხოვი

thumb|
thumb
**ვოლხოვი** () — მდინარე რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთში, ნოვგოროდისა და ლენინგრადის ოლქებში; ერთადერთი მდინარე, რომელიც ილმენის ტბიდან გამოედინება. ვოლხოვი მიედინება ილმენისწინა დაბლობზე და ჩაედინება ლადოგის ტბაში. სიგრძე 224 კმ, აუზის ფართობი — 80,2 ათ. კმ². წყლის საშუალო ხარჯი 593 მ³/წმ (ზოგიერთი მონაცემებით 586 მ³/წმ). იყინება ნოემბრის ბოლოდან აპრილის დასაწყისამდე. გამოიყენება სანაოსნოდ. მდინარეზე აგებულია ვოლხოვის ჰესი. ლეგენდის თანახმად, მდინარეს სკვითების მთავარი სლოვენის უფროსი ვაჟის - ვოლხოვის - სახელი დაერქვა.

ვოლხოვზე მდებარეობს შემდეგი ქალაქები (დინების მიხედვით): დიდი ნოვგოროდი, კირიში, ვოლხოვი, სტარაია-ლადოგა, ნოვაია-ლადოგა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვოლხოვი — დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია
* *ვოლხოვი* თანამედროვე გეოგრაფიულ სახელთა ლექსიკონში 

კატეგორია:ნოვგოროდის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:ლენინგრადის ოლქის მდინარეები
Glycine (მრავალმნიშვნელოვანი)

* Glycine — ამინომჟავა გლიცინის ლათინური სახელწოდება
* Glycine — სოია, სოიის ლათინური სახელწოდება.
წყალქვეშა საკომუნიკაციო სადენი

thumb|250px|თანამედროვე კაბელი ჭრილში.
**წყალქვეშა საკომუნიკაციო კაბელი** მონაცემთა გადაცემის ფუნქციას ასრულებს და გაყვანილია წყალქვეშ, წყლის აუზის ფსკერზე.

პირველი წყალქვეშა კაბელები სატელეგრაფო სიგნალს გადასცემდა. კაბელების შემდეგი თაობები სატელეფონო საუბრებისა და მონაცემთა გადაცემის ფუნქციას ასრულებდა. ყველა თანამედროვე წყალქვეშა კაბელი ოპტიკურ-ბოჭკოვან ტექნოლოგიას იყენებს.

2003 წლის მდგომარეობით წყალქვეშა კაბელები აერთიანებდა ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

კატეგორია:ტელეკომუნიკაცია
კატეგორია:სატელეკომუნიკაციო ტექნოლოგიები
სოია

**სოია** (Glycine) — ბალახოვან მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მოიცავს რამდენიმე ათეულ სახეობას. ფართოდაა გავრცელებული კულტურული სოია (Glycine hispida ანუ Glycine max), რომლის სამშობლოც ჩინეთია. იყოფა ოთხ ქვესახეობად: კორეული, მანჯურიული, ჩინური და ინდური. ერთწლოვანი სოიას სიმაღლე 0,2-2 მეტრამდე აღწევს. პარკი ღია ან მუქი შავია, შიგ არის 2-3 (ან 1-4) ღია ფერის მარცვალი. სინათლისა და ტენის მოყვარულია. კარგად იზრდება სხვადასხვა ტიპის ნიადაგზე (გარდა მჟავე, დაჭაობებული და ბიცობი ნიადაგებისა).

სოია ტექნიკური, საკვები და სიდერალური კულტურაა. 100 გრამ სოიაში 24-45% ცილაა, 20-32%  ნახშირწყლები, 13-37% ცხიმი, 381 კკალორია. შეიცავს D, B, E და სხვა ვიტამინებს.

საქართველოში გავრცელებული ჯიშებიდან მნიშვნელოვანია იმერული, გურული, ჭიათურის, მოწინავე—7, კოლხიდა—4, ადრეულა—6, სენაკის და სხვა. 

საქართველოში ძირითადად გავრცელებულია სახელწოდებით – სოიო, ასევე სხვა სახელებით სხვადასხვა კილოკავებზე: იმერული – ძაძა, უხარჩავა (უხარშავა), ქვალობიო, ცერცვალა; ქვემო იმერული – მუხუდო; რაჭული – ძაძა-ლობიო; გურული – იაპონია, იაპონიის ლობიო, მუხუდო; აჭარული – სოიო; ჭანური – სოია-ლობია; მეგრული – მუხუდა, მუხუდო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სოიო — MedGeo.Net

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფარვანასებრნი
სინდჰები

**სინდჰები** — ხალხი, პაკისტანის ისტორიული ოლქის სინდის ძირითადი მოსახლეობა. ცხოვრობენ აგრეთვე ინდოეთში. რაოდენობა 45 მილიონი ადამიანი. ლაპარაკობენ სინდჰურ ენაზე. რელიგია — უმთავრესად ისლამი (სუნიტური), ინდოეთში - ინდუიზმი. სინდჰები მდინარე ინდის ხეობის ერთ-ერთი უძველესი ხალხია. მათ კულტურაზე გარკვეული ზეგავლენა მოახდინეს დასაპყრობად შემოსულმა ბერძნებმა, მაკედონელებმა, საკებმა, თეთრმა ჰუნებმა, არაბებმა, აგრეთვე ირანული, ავღანური, თურქული მოდგმისა და სხვა ხალხებმა. უმრავლესობა მისდევს მიწათმოქმედებას, მესაქონლეობას, თევზჭერას, ნაწილი დასაქმებულია მრეწველობაში.

კატეგორია:აზიის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ონლიქი

**ონლიქი** — თურქული ვერცხლის მონეტა. მოჭრა დაიწყეს სულთან ოსმან II-ის (1618-1622) დროს. წონა დაახლოებით 3 გ. მისი ემისია გამოწვეული იყო ახჩის   წონისა და სინჯის კატასტროფული დაცემით.   ონლიქს ჰქონდა დანაყოფები: ბეშლიქი და ნიმბეშლიქი. 1723 წელს ოსმალთა მიერ თბილისის აღების შემდეგ სამივე ნომინალი თბილისის ზარაფხანაშიც მოიჭრა აჰმედ III-ისა  (1703-1730) და მაჰმუდ I-ის (1730-1754) სახელით. აჰმედ III-ის მონეტის შუბლზე ცენტრში გამოსახულია აჰმედ III-ის თუღრა.  მის ქვემოთ სამსტრიქონიანი არაბული ზედწერილია: „მოიჭრა თბილისსს (ჰიჯრით) 1115 (1703)“. ესაა აჰმედის ტახტზე ასვლის და არა მონეტის მოჭრის თარიღი. ზურგზე — ოთხსტრიქონიანი ზედწერილია: „სულთანი ორი ხმელეთისა და ხაკანი ორი ზღვისა, სულთანი ძე სულთანისა“.  მაჰმუდ I-ის დროს მონეტის ტიპი გამარტივდა. შუბლზე მაჰმუდ I-ის თუღრაა, ზურგზე არაბულად აწერია: „იჭედა თბილისს (ჰიჯრით) 1143 (1730/1731)“.

## ლიტერატურა
**ანთაძე მ.,* თურქული მონეტების მურჯახეთის განძი, „ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე“, 1969, ტ. 28 B;
**Быков А. А.,* Монеты Турции XIV-XVII веков, Л., 1939;

კატეგორია:ოსმალეთის მონეტები
შარავანდედი

**შარავანდედი** (საშ. სპარს. შაჰრავანდ — მეფური, ბრწყინვალე):
*მოძველებული — სამეფო გვირგვინი;
*მოძველებული — გვირგვინოსანი, მეფე. თანამედროვე ქართულში „შარავანდედი“. იმავე მნიშვნელობით იხმარება, რაც „შარავანდი“,  —  ვისიმე ან რისამე თავს მდგარი წარმოდგენითი თუ რეალური სხივის გვირგვინი, ნათელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტერმინები
კატეგორია:სპარსული სიტყვები
ნიმფალიდისებრნი

**ნიმფალიდისებრნი** () — დღის პეპლების ოჯახი. მათი ფრთების შლილი 2,5-18 სმ აღწევს. ფრთები ჭრელია, კაშკაშა, ზედა და ქვედა მხარე სხვადასხვა ფერისა. მატლები ეკლებით ან კანის გამონაზარდებითაა დაფარული. ჭუპრს ხშირად ლითონისებრი ბზინვარება დაჰკრავს. ოჯახში 2 ათასამდე სახეობაა. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, განსაკუთრებით ტროპიკებში. საქართველოში ცნობილი მავნებლებია კუროსათავის ფრთაკუთხა, მსხლის მრავალფეხა, წითელი კამათელა და სხვა.

## ლიტერატურა 
*
ვალითა

**ვალითა**, *ვალიაანთ კარი* — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში (არცევის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს ტირიფონის ვაკის ჩრდილოეთ მთისწინეთში, მდინარე არცეულის (მეჯუდის აუზი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1030 მეტრზე. ერედვიდან დაშორებულია 13 კმ-ით, ხოლო ცხინვალიდან — 20 კმ-ით.

1990 წლამდე სოფელი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ცხინვალის რაიონში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 15 მცხოვრები. ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1991-2006 წლებში ვალითა შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში, შემდეგ — ერედვის მუნიციპალიტეტში. საქართველოს კანონმდებლობით (2008) ითვლებდა რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიად. ოსური ადმინისტრაცია სოფელს უალითიყაუს () უწოდებს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
The Circus (Take That-ის ალბომი)

***The Circus*** — ჯგუფ Take That-ის მეხუთე სტუდიური ალბომი, რომელიც 2008 წლის 1 დეკემბერს გამოვიდა ბრიტანეთში.. პირველად მისი გამოსვლის შესახებ ცნობილი გახდა გერი ბარლოუს ინტერვიუდან, 2008 წლის 13 ოქტომბერს.

ალბომის გამოსვლის შემდეგ ჯგუფმა განაცხადა, რომ 2009 წელს გამართავდა დიდ საკონცერტო ტურნეს Take That Presents: The Circus Live. ეს ტურნე იქცა ბრიტანეთში ყველაზე სწრაფად გაყიდვად ტურად - სულ ხუთ საათში გაიყიდა შოუებზე დასასწრები 600.000 ბილეთი.

## წარმატება 
გამოსვლის პირველივე დღეს ალბომი გაიყიდა 133.000 ასლის ოდენობით. ბრიტანეთში მან პლატინის სტატუსი მოიპოვა, გამოცემიდან სულ რაღაც 4 დღეში. იგი იქცა წლის ყველაზე გაყიდვად ბრიტანულ დისკად.

ირლანდიური ჩარტის სათავეებში, #3 ადგილზე მოქცემულმა ალბომმა ერთ კვირაში #1 ადგილსაც მიაღწია. მთლიანობაში, ალბომმა ბრიტანულ ჩარტში 5 კვირა დაჰყო.

დისკს ევროპაში მიენიჭა ორმაგი პლატინის სტატუსი. ბრიტანეთში მას მიენიჭა 6x პლატინის სტატუსი.

## სიმღერების სია
* Here არ არის შეტანილი გერმანულ და ბრაზილიურ გამოცემებში

## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
### ათწლეულის საბოლოო ჩარტი
## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:Take That-ის ალბომები
კატეგორია:2008 წლის ალბომები
კატეგორია:Polydor Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ჯონ შენკსის პროდიუსერობით
ველები

**ველები** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), გორის მუნიციპალიტეტში (ატენის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 840 მ-ზე, გორიდან 14 კმ-ში. 2020 წლამდე ქვახვრელის ადმინისტრაციულ ერთეულში შედიოდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თედოწმინდა

**თედოწმინდა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტინისხიდის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, გორიდან 3 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფელში 1724 წელს, ქართველებსა და ოსმალებს შორის მოხდა ბრძოლა, რომელიც ქართველების დამარცხებით დამთავრდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 524 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*გარსევანიშვილების კოშკი
*თედოწმინდის წმინდა თევდორეს ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თორტიზა (გორის მუნიციპალიტეტი)

**თორტიზა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ბერბუკის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე მეჯუდის ორივე ნაპირზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 12 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 882 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*თორტიზის ღვთისმშობლის ეკლესია
*თორტიზის წმინდა გიორგის ეკლესია
*თინა იოსებიძის სახლი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თლიაყანა

**თლიაყანა** — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში,  ვანათის თემში.  

## გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარე პატარა ლიახვის ხეობაში. ზღვის დონიდან  1060 მეტრი, ცხინვალიდან 25 კილომეტრი.

## ისტორია
1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში, ხოლო 2006 წლამდე შედიოდა გორის მუნიციპალიტეტში. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ, ხოლო სოფელს დე ფაქტო აკონტროლებს სეპარატისტული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა, რომლის ტერიტორიაზე სოფელს მიანიჭეს ოსური სახელწოდება ().

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თერგვისი

**თერგვისი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (ტირძნისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე. მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 840 მეტრი, გორიდან 24 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 182 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები 
თერგვისიდან არიან:
* მიხეილ ზაქარიას ძე ჯაშაშვილი — საქართველოს სსრ მეოთხე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი;
* რაულ თუთარაული — შერეული საბრძოლო ხელოვნების (MMA) მებრძოლი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თიბილაანი

**თიბილაანი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის  ქურთის მუნიციპალიტეტში (ხეთაგუროვის თემი), 1991 წლამდე შედიოდა ცხინვალის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ფრონის ხეობაში. ზღვის დონიდან  880 მეტრი, ცხინვალიდან 15 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტიტა რუფო

thumb|ტიტა რუფო, რიგოლეტო

**კაფიერო ტიტა რუფო** (Titta Ruffo) (დ. 8 ივნისი, 1877 პიზა —  გ. 6 ივლისი 1953, ფლორენცია, დაკრძალულია მილანში) — იტალიელი მომღერალი (ბარიტონი). მუშაობდა მჭედლად. სიმღერის სწავლა დაიწყო 19 წლისამ. დებიუტი შედგა რომში, 1898 წელს (მაცნეს პარტია ვაგნერის „ლოენგრინში“). 1920-იან წლებში მღეროდა მეტროპოლიტენ-ოპერაში (ნიუ-იორკი). 1931 წლის შემდეგ დატოვა სცენა. ტიტა რუფოს ჰქონდა იშვიათი ტემბრისა და ფართო დიაპაზონის ხმა. პარტიები: რიგოლეტო, იაგო (ვერდის „რიგოლეტო“, „ოტელო“), ფიგარო (როსინის „სევილიელი დალაქი“), სკარპია (პუჩინის „ტოსკა“), ტონიო (ლეონკავალოს „ჯამბაზები“), დემონი (რუბინშტეინის „დემონი“) და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
History of the Tenor - აუდიო კლიპები 

კატეგორია:იტალიელი მომღერლები
კატეგორია:ბარიტონები
კატეგორია:დაბადებული  8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
ზალდა

**ზალდა** — სოფელი საქართველოში, ქურთის მუნიციპალიტეტში (ქემერტის ტერიტორიული ორგანო). 

მდებარეობს  გუდისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1200 მ-ზე. ქურთიდან (მუნიციპალიტეტის ცენტრი) დაშორებულია 10 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 15 კმ-ით.
## ისტორია
XVIII-XIX საუკუნეებში სოფელი ზალდა ჯავის საზოგადოებას მიეკუთვნებოდა. აქედან იყო პირველი ოსი მწერალი, ერეკლე II-ის კარზე აღზრდილი იოანე იალღუზიძე (გაბარათი). 1922-1990 წლებში ზალდა შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქში (ცხინვალის რაიონი), განვითარებული იყო მემინდვრეობა და მებაღეობა. 1989 წლის აღწერით იყო 94 მცხოვრები, ძირითადად ოსები. 1990-იანი წლების დასაწყისში სოფელი მოექცა სამხრეთ ოსეთის სეპარატისტული რეჟიმის კონტროლის ქვეშ. 2006 წელს, საქართველოს დე-იურე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, მიეკუთვნა ქურთის მუნიციპალიტეტს.

ზალდაში დგას XIX საუკუნის 2 ეკლესია: ერთი აუგიათ 1820 წელს იოანე იალღუზიძის ინიციატივით, მეორე — 1870 წელს სიმონ გაბარაევ-ბედიევიჩის თაოსნობით. სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთის მწვერვალზე აღმართულია ამ მხარეში სახელგანთქმული „ლალისა ვასტირჯი“ — ლალისას წმ. გიორგის ეკლესია (ლალისას ჯვარი), რომელზეც შემორჩენილია ნუსხური წარწერები ვინმე გიორგის მოხსენიებით. 

## ლიტერატურა
* მეგრელიძე ი., ლიახვის ხეობის წარწერები და სხვა სიძველეები, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მაცნე“, 1981, №2. — გვ. 175-179.

## სქოლიო
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფლები