open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გუგული მაღრაძე

**გუგული მაღრაძე** (დ. 9 აპრილი, 1945, წყალტუბო) — ქართველი ფსიქოლოგი, პოლიტიკოსი. საქართველოს პარლამენტის სამგზის (2004,  2012, 2016) წევრი.

1968 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი, ხოლო 1974 წელს დასავლეთ ევროპის ენების და ლიტერატურის ფაკულტეტი და 1997 წელს სამართლისმცოდნეობის ფაკულტეტი.

1964-1968 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომლად. 1964-1969 წლებში — დიმიტრი უზნაძის სახელობის სტიპენდიატი. 1978-1981 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სამართლის ინსტიტუტის არასრულწლოვანი დამნაშავეების ფსიქოლოგიის განყოფილების გამგედ. 1992-1998 წლებში — ქართველ ტრადიციონალისტთა კავშირის პრესსამსახურის უფროსად. 1994-1997 წლებში იყო თბილისის ეკონომიკურ ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტის საზოგადოებრივ მეცნიერებათა კათედრის გამგე. 1995-1998 წლებში — საქართველოს დავით აღმაშენებლის უნივერსიტეტის პრორექტორია. 1981-2001 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორია. 2000-2001 წლებში — აშშ-ს ჯორჯ მეისონის უნივერსიტეტის მიწვეული პროფესორი.ა; 2001-2006 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სოციალური ფსიქოლოგიის კათედრის გამგეა. 2006 წლიდან არის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სრული პროფესორი, კონფლიქტოლოგიის მიმართულების ხელმძღვანელი. არის 2 მონოგრაფიის — „სოციალური ჯგუფისადმი განწყობა და კონფორმულობა“ (1980), „სოციალური გავლენების ფსიქოლოგია“ (2007) და სახელმძღვანელოს — „კონფლიქტი, გენდერი და მშვიდობის მშენებლობა“ (2005) ავტორი. 1976 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „სოციალური ჯგუფისადმი განწყობა და კონფორმულობა“; სადოქტორო დისერტაციის თემა კი („უმრავლესობის და უმცირესობის ურთიერთობის ფსიქოლოგიური კანონზომიერებები“) დაიცვა 1992 წელს.

2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები “. 2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის ქალი წევრები
კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:წყალტუბოში დაბადებულები
გუგული
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კუდნემსა ნამგალა

**კუდნემსა ნამგალა** () — ფრინველი ნამგალასებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 21 სმ. ფეხები და კუდი მოკლეა, საჭის ბუმბულების ღეროები 3–5 მმ-ზეა გამოწეული და ერთგვარ ეკლებს წააგავს, რომლებიც ცოცვაში ეხმარება. შეფერილია მურად, ზურგის შუა ნაწილი უფრო ღიაა; კუდქვეშა მიდამო, ყელი და შუბლზე არსებული ლაქები თეთრი. გავრცელებულია შუა ციმბირიდან და ჩრდილოეთ მონღოლეთიდან სახალინამდე, კურილის კუნძულებზე (იაპონია), აგრეთვე ჰიმალაიდან, დასავლეთ სიჩუანიდან და დასავლეთ ინდოჩინეთიდან სუმატრასა და იავამდე. კარგად ფრენს. იკვებება მწერებით, რომლებსაც ჰაერში იჭერს. ბუდეს ფუღუროებში და კლდეებზე იკეთებს. დებს 3–7 კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი 18–20 დღის განმავლობაში, ბარტყებზეც ორივე ზრუნავს.

## ლიტერატურა 
* Колючехвост // Большая советская энциклопедия, т. 12 — М. : Советская энциклопедия, 1973.

## სქოლიო 
კატეგორია:კუდნემსა ნამგალა
მარგერიტა მარია ფარნეზე

**მარგერიტა მარია ფარნეზე** (; დ. 24 ნოემბერი, 1664, პარმა, იტალია — გ. 17 ივნისი, 1718, კოლორნო, იტალია) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო II-ისა და იზაბელა დ’ესტეს ასული. მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგინია 1692-1694 წლებში როგორც ფრანჩესკო II-ის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
მარგერიტა მარია დაიბადა 1664 წლის 24 ნოემბერს პარმაში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო II-ისა და მისი მეორე ცოლის, იზაბელა დ’ესტეს პირველი საერთო შვილი. აღსანიშნავია, რომ მისი მშობლები ღვიძლი ბიძაშვილ-მამიდაშვილები იყვნენ. დედამისი 1666 წელს გადაჰყვა მშობიარობას, რა დროსაც მან მარგერიტას ერთადერთი ღვიძლი ძმა, პრინცი ოდოარდო გააჩინა (უკანასკნელი ფარნეზეს, ესპანეთის დედოფალ ისაბელის მამა).

დაქვრივების შემდეგ მამამისი მესამედ და საბოლოოდ დაქორწინდა მარგერიტა მარიას დეიდაზე, პრინცესა მარია დ’ესტეზე, რომელთანაც შეეძინა კიდევ ორი ვაჟი, ფრანჩესკო და ანტონიო.

როდესაც მარგერიტა მარია წამოიზარდა მამამისმა მის გათხოვებაზე დაიწყო ფიქრი. ვინაიდან პარმა-მოდენის ალიანსი უკვე გამყარებული იყო, მოდენის ჰერცოგი ფრანჩესკო II საფრანგეთთან ალიანსის გასამყარებლად ფიქრობდა, რომ ცოლად პრინცესა ბეატრის ჰიერონიმა ლოთარინგიელი შეერთო, თუმცა არ გამოუვიდა. 

ფრანჩესკო II იყო მარგერიტას პაპიდაშვილი, ჰერცოგ ალფონსო IV-ისა და ლაურა მარტინოცის ვაჟი, საფრანგეთის მმართველი კარდინალი მაზარინის დისწული და ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის დედოფალ მარია მოდენელის ძმა, რის გამოც მასზე ქორწინება პარმელებს ხელს აძლევდა. 

1692 წლის 14 ივლისს მარგერიტა მარია ფარნეზე და ფრანჩესკო II მოდენელი დააქორწინეს. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო იყო, რადგან ფრანჩესკო 1694 წელს პოლიართრიტით გარდაიცვალა.

ვინაიდან მას შვილი არ დარჩენია, წესის თანახმად მარგერიტა მარია მშობლიურ პარმას დაუბრუნდა, სადაც უკვე მისი ძმა, ფრანჩესკო ფარნეზე იჯდა ტახზე. იგი მეორედ აღარ გათხოვილა და გარდაიცვალა 1718 წლის 17 ივნისს კოლორნოში, ფარნეზეების საზაფხულო რეზიდენციაში. 

## ლიტერატურა 
* Bressler und Aschenburg F. L. von. Li sovrani del mondo: Con un catalogo degli autori, che meglio ne hanno scritto. Il tutto fino al tempo presente : [итал.]. — Venezia : Per Sebastian Coleti e Gio. Malachin, 1720. — Vol. III. — 437 p.
* Chiusole An. La genealogia delle case più illustri di tutto il mondo : [итал.]. — Venezia : Appresso Giambattista Recurti, 1743. — 665 p.
* Poggiali Ch. Memorie storiche della città di Piacenza : [итал.]. — Piacenza : Per Filippo G. Giacopazzi con Privilegio di S.A.R., 1766. — Vol. XII. — 426 p.

კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1664
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1718
კატეგორია:ფარნეზეები
კატეგორია:მოდენის ჰერცოგინიები
ჯეფრი სტარი

**ჯეფრი სტარი** (, დაბადებისას **ჯეფრი ლინ სტაინინჯერ უმცროსი**; დ. 15 ნოემბერი, 1985) — ამერიკელი გეი ანტრეპრენიორი და მომღერალი, Jeffree Star Cosmetics-ის დამფუძნებელი და მფლობელი.

2009 წელს, ვარსკვლავმა გამოუშვა თავისი პირველი და ერთადერთი სტუდიური ალბომი, *Beauty Killer*, რომელშიც შედიოდა სიმღერები, მაგალითად, „Lollipop Luxury“, ნიკი მინაჟის მონაწილეობითაც. თავისი მუსიკის პოპულარიზაციისთვის რამდენიმე მსოფლიო ტური მოაწყო. 2010 წელს კონტრაქტი გააფორმა Konvict Muzik-თან, რომლის დამფუძნებელმა ეიკონმა იგი „შემდეგ ლედი გაგად“ შეაფასა. თუმცა, 2013 წელს ვარსკვლავმა უეცრად დატოვა მუსიკალური ინდუსტრია, იურიდიული პრობლემების გამო, რომლებთანაც ეიკონი 2007–2010 წლებში აღმოჩნდა.

2014 წლის ნოემბერში მან დააარსა კომპანია Jeffree Star Cosmetics. 2018 წელს, *Forbes*-ის მონაცემებით, ვარსკვლავმა მხოლოდ მისი შრომით YouTube-იდან 18 მილიონი დოლარი გამოიმუშავა. ეს საკმარისი იყო იმისათვის, რომ იგი მეხუთე ყველაზე ანაზღაურებადი YouTube-ის ვარსკვლავი ყოფილიყო 2018 წლის დეკემბრის მდგომარეობით.

## ადრეული ცხოვრება 
ჯეფრი სტარი დაიბადა ლოს-ანჯელესის ოლქში, ხოლო გაიზარდა ორინჯის ოლქში, კალიფორნიაში. მამამისმა, ჯეფრი ლ. სტაინინჯერმა, თავი მოიკლა მაშინ, როდესაც ვარსკვლავი ექვსი წლის იყო და მას შემდეგ მხოლოდ დედა, მარა შუბიანი ლინდსტომ სტაინინჯერი ზრდიდა მას. ბავშვობაშივე, თავისივე რწმუნებით, დაიწყო ექსპერიმენტების კეთება დედის კოსმეტიკით და, მოგვიანებით, დაარწმუნა დედამისი, რომ სკოლაში მაკიაჟით ევლო. სკოლის დამთავრების შემდეგ იგი ლოს ანჯელესში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც დაკავდა მაკიაჟის, მოდელირებისა და მუსიკალური საქმიანობით. მოგვიანებით იხსენებდა, რომ უქმე დღეებზე ყალბ პირადობის მოწმობას იყენებდა, რათა წვეოდა ჰოლივუდის კლუბებს, სადაც ცნობილი ადამიანები ქირაობდნენ მას მაკიაჟის გასაკეთებლად.

## სქოლიო 
კატეგორია:Warner Music Group-ის შემსრულებლები
კატეგორია:ლგბტ სიმღერების ავტორები
კატეგორია:ლგბტ მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები და სიმღერების ავტორები
კატეგორია:ამერიკელი პოპ-მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მომღერლები და სიმღერების ავტორები
კატეგორია:ამერიკელი მოდის დიზაინერები
კატეგორია:ამერიკელი ელექტრონული მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ბლოგერები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ირაკლი მეზურნიშვილი

**ირაკლი მეზურნიშვილი** (დ. 2 აგვისტო, 1985, თბილისი) — ქართველი დიპლომატი, პოლიტიკოსი.

2007 წელს დაამთავრა ქ. მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტი („МГИМО“ „მგიმო“).

მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობათა სახელმწიფო ინსტიტუტში სწავლის პერიოდში დააარსა „დამოუკიდებელი ქართული კლუბი“, რომელშიც ქართველი სტუდენტები გაწევრიანდნენ; 2007 წლიდან აქტიურად ჩაება სამეცნიერო საქმიანობაში, გამოქვეყნებული აქვს არაერთი პუბლიკაცია  წამყვან ფინანსურ ჟურნალებში; 2010-2013 წლებში მუშაობდა რუსეთის ერთ-ერთ უდიდეს კვლევით-ანალიტიკურ ცენტრში, საერთაშორისო ფინანსების დეპარტამენტში, უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად; პარალელურად, კითხულობდა ლექციებს რუსეთის ფინანსთა სამინისტროს უნივერსიტეტში; 2013 წელს დაბრუნდა საქართველოში. კითხულობს ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში საერთაშორისო ეკონომიკის თემაზე; 2015 წელს შექმნა სატელევიზიო ფორმატი და ჩაწერა ინტერვიუ მსოფლიოს ცნობილ ტოპმენეჯერებთან ნიუ-იორკში, ვაშინგტონში, ბრიუსელსა და მოსკოვში; დაასრულა მუშაობა დოკუმენტურ ფილმზე, რომელიც საქართველოს და აშშ-ს მრავალწლიან მეგობრობას ეხება. 2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (კასპის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

სადოქტორო დისერტაციის თემა „ინტეგრაციული პროცესების განვითარება საერთაშორისო სავალუტო სფეროში“.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ალან უოტსი

**ალან უოტსი** ( დ. 6 იანვარი, 1915 — გ. 16 ნოემბერი, 1973) — ბრიტანელი მწერალი და ლექტორი, რომელიც ცნობილი იყო დასავლური აუდიტორიისთვის ბუდიზმის, დაოსიზმისა და ინდუიზმის ინტერპრეტირებითა და პოპულარიზაციით. 1938 წელს საცხოვრებლად გადავიდა აშშ-ში, სადაც, ნიუ-იორკში, დაიწყო ძენის სწავლება. მაგისტრის წოდება მიიღო თეოლოგიაში, 1945 წელს კი გახდა ეპარქიული მღვდელი. 1950 წელს მიატოვა მსახურება და კალიფორნიაში გადასახლდა, სადაც ჩაირიცხა ამერიკული აკადემიის აზიურ კვლევებზე. უოტსმა დაწერა 25-ზე მეტი წიგნი და სტატია რელიგიისა და ფილოსოფიის შესახებ. „ძენის გზა“ (1957) ბუდიზმის ერთ-ერთი ყველაზე გაყიდვადი წიგნია. იგი ამტკიცებდა, რომ ბუდიზმი შეიძლება ჩაითვალოს ფსიქოთერაპიის ფორმად. მან ასევე შეისწავლა ადამიანის ცნობიერება და ფსიქოდელიკა ისეთ ნაწარმოებებში, როგორებიცაა „ახალი ალქიმია“ (1958) და „მხიარული კოსმოლოგია“ (1962).

## ლიტერატურა
* Clark, David K. The Pantheism of Alan Watts. Downers Grove, Illinois: Inter-Varsity Press. 1978.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:ბრიტანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები
კატეგორია:მეტაფიზიკოსები
კატეგორია:ლონდონელი მწერლები
კატეგორია:პანთეისტები
კატეგორია:ამერიკელი ბუდისტები
ოდოარდო ფარნეზე (პარმის პრინცი)

**ოდოარდო ფარნეზე** (; დ. 12 აგვისტო, 1666, კოლორნო, იტალია — გ. 6 სექტემბერი, პარმა, იტალია) — ფარნეზეების დინასტიის წარმომადგენელი. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო II-ისა და იზაბელა დ’ესტეს უფროსი ვაჟი. ესპანეთის დედოფალ ისაბელ ფარნეზეს მამა.

## ბიოგრაფია 
ოდოარდო ფარნეზე დაიბადა 1666 წლის 12 აგვისტოს კოლორნოში, ფარნეზეების საზაფხულო რეზიდენციაში. იგი იყო პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუჩო II-ისა და მისი მეორე ცოლის, იზაბელა დ’ესტეს უფროსი ვაჟი და უმცროსი შვილი. ოდოარდოს დედა მასზე მშობიარობის შემდეგ გამოწვეული გართულებებით გარდაიცვალა იმავე წლის 21 აგვისტოს, 31 წლის ასაკში, რის შემდეგაც მოდენასთან ალიანსის შესანარჩუნებლად მამამისმა ცოლად ოდოარდოს დეიდა, მარია დ’ესტე შეირთო.

რანუჩო II-მ ოდოარდოს უფროსი და, მარგერიტა მარია ფარნეზე მოდენის ჰერცოგს მიათხოვა, რის შემდეგაც უკვე ვაჟის დაქორწინებაზეც დაიწყო ფიქრი, თუმცა იტალიელი რძალი არ სურდა. ამის გამო 1690 წლის 3 აპრილს ოდოარდო ფარნეზე მარიონეტულად დაქორწინდა დოროთეა სოფია ნოიბურგელზე, პფალცის კურფიურსტ ფილიპ ვილჰელმისა და ელიზაბეთ ამალია ჰესენ-დარმშტადტელის უმცროს ქალიშვილზე. წყვილის ნამდვილი ქორწინება 1690 წლის 17 მაისს შედგა პარმის კათედრალში.

ოდოარდოსა და დოროთეა სოფიას ქორწინება დიდად წაადგა ფარნეზეებს, რამეთუ მისი ახალი მეუღლის დები იყვნენ საღვთო რომის იმპერატორის, ავსტრიის, ბოჰემიის, უნგრეთის, პოლონეთის, ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფეთა ცოლები, რამაც ცხადია პარმა ევროპის საერთაშორისო ასპარეზზე გამოიყვანა. 

ოდოარდო ფარნეზე მამის, რანუჩო II-ის გარდაცვალებამდე სულ ცოტა ხნით ადრე, 1693 წლის 6 სექტემბერს მოკვდა, 27 წლის ასაკში. მისი ქვრივი დოროთეა სოფია სასწრაფოდ დაქორწინდა ოდოარდოს ნახევარ-ძმა ფრანჩესკოზე, თუმცა მასთან შვილები აღარ ჰყოლია. უკვე 1694 წელს გარდაიცვალა რანუჩო ფარნეზეც, რითაც ტახტი ფრანჩესკომ დაიკავა. 

## შვილები 
# ალესანდრო იგნასიო (1691-1693), გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;
# ელიზაბეტა (შემდეგში ისაბელი) (1692-1766), ცოლად გაჰყვა ესპანეთის მეფე ფილიპე V-ს, რომელთანაც შეეძინა ესპანეთისა და ორი სიცილიის მეფე კარლოს III, პორტუგალიის დედოფალი მარიანა ვიქტორია, პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგი ფილიპე I, საფრანგეთის დოფინი მარია ტერეზა და სარდინიის დედოფალი მარია ანტონია;

## ლიტერატურა 
* Philip V of Spain: The King Who Reigned Twice, by Henry Kamen, Cumberland, Rhode Island: Yale University Press (2001) ISBN 978-0-300-08718-5
კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1666
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1693
კატეგორია:ფარნეზეები
კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა
მწითურების ეკლესია

**მწითურების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მწითურების სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 200 მ-ზე. მდინარე აბანოსხევის მარჯვენა ნაპირზე, ნასოფლარ ქერიანთკარის ტერიტორიაზე. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან მინაშენები აკრავს. ნაგებია რიყის ქვით, წყობაში აქა-იქ გამოყენებულია შირიმიც. ძლიერ დაზიანებულია. ეკლესიის კედლები დახეთქილია, დეფორმირებულია და გარედან თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. დანგრეულია ეკლესიის სამხრეთ კედელი და სამხრეთ მინაშენი ჩრდილოეთ მინაშენს კამარისა და კედლების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილი აქვს. ეკლესიისა და ჩრდილოეთ მინაშენის ინტერიერის 1-1,5 მეტრი სიმაღლეზე მიწითა და ნანგრევებითაა ამოვსებული. ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნალისებრ აფსიდში ორი მცირე ზომის ნიშია.

აფსიდის შუა ნაწილი განგრეულია და სარკმლის კვალი აღარ ჩანს. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო ფართო და მაღალი ყრუ თაღია. ჩრდილოეთ თაღისა და აფსიდს შორის ვიწრო თაღოვანი კარია, იგი ეკლესიას ჩრდილოეთ მინაშენთან აკავშირებს. ჩრდილოეთ მინაშენი განივი კედლით გაყოფილია ორ, თითქმის თანაბარი ფართობის სათავსად, რომლებიც ვიწრო და მაღალი კარით უკავშირდება ერთმანეთს. შემორჩენილია კარის ჩრდილოეთ წირთხლი და თარაზული გადახურვის ნაწილი. აღმოსავლეთ სათავსის აღმოსავლეთ კედელში ბრტყლად გადახურული ვიწრო სარკმელია. მინაშენის კამარა ცილინდრული ფორმისაა. 

მისი სამხრეთის ქუსლი დაყრდნობილი იყო ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე მიშენებულ ორ თაღზე. თაღებს შორის პილასტრია. პილასტრი და თაღების უმეტესი ნაწილი გვიანდელია. სამხრეთ მინაშენიდან დასავლეთ კედლის ნაწილია შემორჩენილი, რომელსაც მინაშენის კამაროვანი გადახურვის კვალი შემორჩა.ეკლესიის აღმოსავლეთის ფასადის წინ მიწით ამოვსებული კამაროვანი აკლდამაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მჭადიჯვრის ზემო გორა-ნამოსახლარი

**მჭადიჯვრის ზემო გორა-ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭადიჯვრის დასავლეთით, შუახევისაკენ მიმავალ გზაზე. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაოსა და ადრინდელ რკინის ხანას. 1955 წელს ძეგლზე დაზვერვითი სამუშაოები ჩაატარდა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის შიდა ქართლის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. გაითხარა 1969 წელს. ნამოსახლარზე გამოვლინდა შენობათა თიხით შელესილი კედლების ფრაგმენტები. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. აქვე აღმოჩენილი თიხის საბეჭდავი დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კლდისძირის სამაროვანი

**კლდისძირის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნარეკვავის ხეობაში, ადგილ ქვემო გორის სამხრეთით, 100-150 მეტრზე, განეკუთვნება ძველი წელთაღრიცხვით IV-III საუკუნეებს. 1974 წელს გათხარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ნარეკვავის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. სამაროვანზე გამოვლინდა ორმოსამარხი, რომელშიც აღმოჩნდა შავად გამომწვარი გვერდებბურცობიანი კოჭობი, წითლად გამომწვარი და წითელი ზოლებით შემკული ჭურჭლის ნატეხები, რკინის იარაღი, რკინის სამკაულები, სერპანტინის მძივი. არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მჭადიჯვრის ქვემო გორა-ნამოსახლარი

**მჭადიჯვრის ქვემო გორა-ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლებს მჭადიჯვარსა და ლამოვანს შორის მდინარე ნარეკვავის მარჯვენა ნაპირას. ძეგლი მრავალფენიანია. განეკუთვნება ადრინდელ ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელ შუა საუკუნეებამდე პერიოდს. აღმოჩნდა 1953 წელს ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის სადაზვერვო ექსპედიციის მუშაობის დროს. 1969 და 1983 წლებში, დროგამოშვებით გორაზე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ნარეკვავის, ჟინვალისა და აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციებმა. გორა წარმოადგენს აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ წაგრძელებულ ხელოვნურ ბორცვს. მისი ფართობია დაახლოებით 1000 კვადრატული მეტრი, ხოლო სიმაღლე გათხრამდე 7 მეტრს აღწევდა. ქვედა ფენაში გამოვლინდა ოთხკუთხა მოყვანილობის თიხით შელესილი შენობათა ნაშთები და სხვადასხვა ფორმის კერა-საკურთხეველი. აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ტიგელის ფრაგმენტი, ლითონის ცულით ყალიბი, ქვისა და ძვლის იარაღები, ხელსაფქვავის ქვები და სხვა. ნამოსახლარზე გამოვლინდა სამეურნეო ორმოები, რომლებშიც აღმოჩნდა კერამიკის ნატეხები, ძვლისა და ქვის იარაღი და შინაურ ცხოველთა ძვლები.

შუა ფენა სისქით აღემატებოდა სამ მეტრს და შეიცავდა რამდენიმე ჰორიზონტს. პირველ ჰორიზონტში გამოვლინდა თიხით ნაშენი მიწური შენობის ნაშთები, სამეურნეო ორმოები და შავად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. მეორე ჰორიზონტში აღმოჩნდა თიხის ქოთნების, დერგების, ჯამების ნატეხები, ნამგლის კაჟის ჩასართები, ძვლის იარაღები. მესამე ჰორიზონტში გამოვლინდა შენობათა ნაშთები ქვის საძირკველზე, პურის საცხობი ღუმელები, შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი კერამიკის ნატეხები. შემდეგი პერიოდის ფენას განეკუთვნება ელინისტური ხანის სათავსის ნაშთები, რომლის იატაკში ჩაფლული იყო სარიტუალო ჭურჭელი. გამოვლენილია წითლად შეღებილი კერამიკა, მოხატული ქვევრების ფრაგმენტები და სხვა. ზედა ფენაში გაითხარა კლდისა და რიყის ქვებით ნაგები, კრამიტით გადახურული 11 სათავსი და 2 მარანი. აღმოჩნდა თიხის სამზარეულო და სამეურნეო დანიშნულების ჭურჭლის ნატეხები და ქვევრები. ნამოსახლარს შემოვლებული ჰქონდა რიყის ქვის გალავანი. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მჭადიჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია

**მჭადიჯვრის ღვთისმშობლის ეკლესია ** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭადიჯვრის სამხრეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება IX-X საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვის სწორი რიგებით. კონსტრუქციული ნაწილები და კარ-სარკმელთა ღიობები სუფთად გათლილი შირიმითა და ქვიშაქვითაა გამოყვანილი. ძლიერ დაზიანებულია: მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის ჩრდილოეთ მინაშენი და ჩრდილოეთ კედელი, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. ჩამოშლილია აღმოსავლეთ კედლის საპირე წყობა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მას გარეთა გადახურვა და წირთხლები მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ღრმა ნალისებრი აფსიდია. აფსიდის შუა ნაწილი დანგრეულია და სარკმლის ღიობის მხოლოდ ჩრდილოეთის წირთხლის ნაწილია შემორჩენილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია ტრაპეზი. აფსიდის კონქის თაღს, რომელიც თითქმის მთლიანად შირიმითაა ნაწყობი, ოდნავ ნალისებრი ფორმა აქვს. დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი სარკმელია დარბაზის გრძივი კედლების პილასტრებიდან მხოლოდ სამხრეთის ორი პილასტრია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
მჭედლიანთკარის კოშკი

**მჭედლიანთკარის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მჭედლიანთკარის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

კოშკი სწორკუთხაა, ნაგებია ქვიშაქვით. სართულშუა გადახურვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კუთხე და IV სართულის ზედა ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა, II სართულზე. კარის წინ ქვიშაქვით ნაგები პატარა ბაქანია. I სართული სქელკედლიანია ყრუ სათავსია. კედლები ყოველ ზედა სართულზე თითო საფეხურით ვიწროვდება. ამ საფეხურებზე ხის სართულშუა გადახურვის კოჭები იყო დაყრდნობილი. II სართულზე შესასვლელის პირდაპირ ბუხარია, ჩრდილოეთ კედელში სამი სათოფურია, სამხრეთისაში - ორი. III სართულზე ცხრა სათოფურია. IV სართულზე, ჩრდილოეთ კედელზე, ორი სალოდეა შემორჩენილი.                                            

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნადიბანის ეკლესია

**ნადიბანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადიბანის დასავლეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია უაფსიდოა, ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვის ირეგურალური წყობით. აღმოსავლეთ კედელში პატარა, სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ოთხკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. მეორე სარკმელი დასავლეთ კედელშია, შესასვლელის გვერდით. იგი სათოფურადაც გამოიყენებიდა. ეკლესიის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შუა ნაწილში და დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდესთან თითო პატარა კვადრატული ნიშია. დარბაზი გადახურულია სხმული კამარით. კამარას განივკვეთში ბრტყელი თაღის ფორმა აქვს და გრძივ კედლებთან თანხვედრის საზღვარზე კუთხეს ქმნის. ინტერიერი შელესილია, შენობა გადახურულია ფიქლის ორფერდა სახურავით.                                                                                          

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბადრიანების სამაროვანი

**ბადრიანების სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის ჩრდილოეთით, მდინარე ხორხის ხეობისკენ მიმავალ გზასთან. განეკუთვნება II-IV საუკუნეებს. ძეგლი 1988-1989 წლებში გათხარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. მთის ფერდობზე განლაგებულ სამაროვანზე გათხრილია 13 ინდივიდუალური ორმოსამარხი. მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ კიდურებმოხრილი, მარცხენა გვერდზე, თავით სამხრეთისაკენ. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გაგუთოს კოშკი

**გაგუთოს კოშკი** —  არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის სამხრეთით, 1,5 კმ მდინარე ფშავის არაგვის მარჯვენა ნაპირას. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 

კოშკი ზურგიანია და სწორი კედლით ხეობისკენაა მიმართული. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია, შემორჩენილია სამი სართული. I სართულის აღმოსავლეთ კედელში კარია, II სართულის აღმოსავლეთ კედელში - ერთი ნიში. III სართულის კარიც აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილში ვიწრო სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში - მცირე ზომის ნიში. კოშკის მიმდებარე ტერიტორიაზე გამოვლინდა გალავნისა და საწნახელის ნაწილები. აგრეთვე ქვევრებისა და მოჭიქული ჭურჭლის ფრაგმენტები. კოშკის აღმოსავლეთით, 150 მეტრზე, ეკლესიის საძირკვლის ნაშთი, რამდენიმე ჩანგრეული აკლდამა და ქვის სამარხია. კოშკის სამხრეთით, 10 მეტრზე, შემორჩენიია წრიული გალავნისა და ერთმანეთზე მიდგმულ ნაგებობათა ნანგრევები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნეძიხის კოშკი

**ნეძიხის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხის დასავლეთით, მაღლობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ოთხსართულიანი, ნაგებია ნატეხი ქვითა და დუღაბით. კოშკის I სართული ყრუკედლებიანია. შესასვლელი სამხრეთ-აღმოსავლეთიდანაა, II სართულის დონეზე, მიწიდან 2,5 მეტრის სიმაღლეზე. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კედლებში შემორჩენილია ხის სართულშუა გადახურვის ძელების ბუდეები. კოშკს სამხრეთიდან ეკვრის გალავანით შემოზღუდული პატარა ეზო. ეზოში მცირე ზომის ნაგებობის ნანგრევია. კოშკის მახლობლად ნამოსახლარის ნაშთია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კორიფა

**კორიფა** () — პალმების გვარი. ტანი სიმაღლეში 40 მეტრამდეა, დიამეტრით 1,5 მეტრამდე. ვარჯი შედგება დიდი (დიამეტრი 6 მ-მდე) მარაოსებრი ფოთლებისაგან, რომლებსაც 2–3 მეტრის სიგრძის ეკლებიანი ყუნწი აქვთ. მცირე ზომის შეუხედავი ყვავილები შეკრებილია ძლიერ დატოტვილ საგველიან ყვავილედებში, სიმაღლეში 7 (იშვიათად 9) მეტრამდე. ნაყოფი ხორციანი კურკიანაა. ცნობილია 5 სახეობა. გავრცელებული არიან აზიისა და ჩრდილოეთ ავსტრალიის ტროპიკებში. სიცოცხლეში ერთხელ ყვავიან და მსხმოიარობენ, რის შემდეგაც ხმებიან. ყველაზე მეტად ცნობილია ქოლგოვანი კორიფა (*C. umbraculifera*), რომელიც იზრდება სამხრეთ-დასავლეთ ინდოეთსა და შრი-ლანკაზე; აქვს ყვავილოვან მცენარეებში ყველაზე დიდი ყვავილედი — სიმაღლეში 9 მ-მდე, დიამეტრით 10 მ-მდე. ყვავილობს სიცოცხლის მე-40–70-ე წელს. მისი ნაყოფი ყალიბდება რამდენიმეთვიანი ყვავილობის შემდეგ და დამწიფებისათვის 13–15 თვე სჭირდება. ქოლგოვანი კორიფას ფოთლები გამოიყენება სახურავ მასალად, ქოლგებისა და დაწნული ნაკეთობების დასამზადებლად, წარსულში იყენებდნენ როგორც ქაღალდს (ფოთლის სეგმენტისგან მიღებულ კაბადონებზე დაწერილია ძველი ბუდისტური წიგნები). ხის ტანიდან გამოიყოფა სახამებელი, რომლისგანაც მზადდება ფქვილი და საგო, აგრეთვე ტკბილი წვენი (გამოიყენება შაქრის, ღვინო ტოდისა და ძმრის წარმოებაში). თესლებისაგან აკეთებენ მძივებსა და ღილებს. კორიფას ყველა სახეობა დეკორატიულია.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:პალმები
სავალან მირზოევი

**სავალან მირზოევი** (დ. 29 აგვისტო, 1986, გარდაბანი) — იურისტი, პოლიტიკოსი.

2007 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის სამართალმცოდნეობის სპეციალობა.

2006-2007 მუშაობდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კეთილმოწყობისა და კომუნალური მეურნეობის სამსახურის მთავარი სპეციალისტად; 2007-2008 წლებში იყო გარდაბნის მუნიციპალიტეტის გამგეობის აპარატის უფროსი სპეციალისტი იურიდიულ საკითხებში, მთავარი სპეციალისტი, აპარატის უფროსი; 2009-2013 წლებში კი რეინტეგრაციის საკითხებში საქართველოს სახელმწიფო მინისტრის აპარატის აღმასრულებელი სამდივნოს სახელმწიფო მინისტრის მრჩეველი, მინისტრის წარმომადგენელი ეროვნულ/ეთნიკური უმცირესობებით მჭიდროდ დასახლებულ რეგიონებში; 2013-2016 წლებში საქართველოს მთავრობის კანცელარიის პრემიერ-მინისტრის თანაშემწე.  2016-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მაჟორიტარულ არჩევნებში ხმათა 50,02% მიიღო (7735 ხმა).

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მხარი დაუჭირა კანონპროექტს „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის შესახებ“.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  29 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული   1986
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
ნეძიხის სამაროვანი

**ნეძიხის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნეძიხში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირას, გზის გასწვრივ, ახალი დასახლების ტერიტორიაზე. 1885-1988 წლებში გაითხარა ისტორიის, არქიტექტურისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის  ჟინვალის და აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპერდიციამ. განეკუთვნება ორ ქრონოლოგიურ პერიოდს III-IV და V-VII საუკუნეებს. ქვედა ქრონოლოგიური ფენა შეიცავს 223 ორმოსამარხს. ორმოსამარხები სხვადასხვა ტიპისაა: ქვემოთ შემოზღუდული, ძელებით გადახურული, ფიქლის იატაკიანი, ქვაყრილიანი და ფილაქვებით გადახურული. ინდივიდუალურ სამარხებში მიცვალებულები ევენა კიდურებმოხრილი, მარჯვენა ან მარცხება გვერდზე, თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთისკენ.

სამარხებში აღმოჩენილია თიხის ხელადები, სასმისები, კოჭობები , ქოთნები, მინის სასმისი, მძივები, ბრინჯაოს ქამრები, მშვილდსაკინძები, გემიანი ბეჭდები, საყურეები, უმბონები, რკინის დანები, შუაბისპირები, ბრინჯაოსა და ცხოველთა გამოსახულებიანი ვერცხლის სამაჯურები, ვერცხლის პინაკი, ვერცხლის რომაული მონეტები და სხვა. სამარხებში აღმოჩნდა ცხოველთა ძვლები. ზედა ქრონოლოგიურ ფენაში გაითხარა ქვისსამარხები და ორმოსამარხების მცირე ნაწილი. დაკრძალვა ქრისტიანული წესითაა - ინდივიდუალური. გვხვდება წყვილადი და კოლექტიურიც. ქრისტიანულ პოზასთან ერთად გვხვდება წინაქრისტიანულიც. აღმოჩენილია თიხის ხელადები, ბეჭდები, საყურეები, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სასანური მონეტები და სხვა. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის  დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში და საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნოვოროსიისკის რესპუბლიკა

**ნოვოროსიისკის რესპუბლიკა** — რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს გამოცხადებული რესპუბლიკა ნოვოროსიისკში. არსებობდა 1905 წლის 12-25 დეკემბერს. 

## ისტორია
8-10 დეკემბერს არჩეულ იქნა ნოვოროსიისკის საბჭო, რომელმაც რსდმპ შავიზღვისპირეთის კომიტეტის გადაწყვეტილებით გამოაცხადა თვითმმართველობა. რევოლუციაში მონაწილეობდნენ ბოლშევიკები, მენშევიკები, ესერები და სხვა პარტიები. საბჭომ 14 დეკემბრის დადგენილებით დახურა სახელმწიფო დაწესებულებები, გარდა ბანკებისა, შეწდა გაფიცვა, განახლდა ვაჭრობა, დაწესდა 8 საათიანი სამუშაო დღე, ჩამოყალიბდა მუშათა კომიტეტები. საბჭომ განაიარაღა პოლიცია და შექმნა მუშათა რაზმები, რომლებმაც კონტროლი დაამყარეს რკინიგზასა და ნავსადგურზე. საბჭომ შემოიღო ბურჟუაზიისა და ჩინოვნიკების დაბეგვრა, გაათავისუფლა პოლიტპატიმრები, შექმნა სახალხო სასამართლო, დაიწყო გაზეთის გამოცემა. 24 დეკემბერს მეფის მთავრობამ ნოვოროსიისკში გაგზავნა დამსჯელი რაზმი. საბჭომ უარი თქვა მსხვერპლზე და უბრძოლველად ჩააბარა ქალაქი. 25 დეკემბერს ჯარი შევიდა ქალაქში, რსდმპ შავიზღვისპირეთის კომიტეტი გადავიდა იატაკქვეშა საქმიანობაზე. რესპუბლიკის საქმეზე 7 ხელმძღვანელს სიკვდილი მიუსაჯეს, რაც შემდეგ კატორღით შეუცვალეს, ასევე კატორღა მიესაჯა დამატებით 13 ადამიანს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის რევოლუცია (1905)
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
სკოტ ფარდი

**სკოტ ფარდი** ( დ. 5 ივლისი, 1984) — ავსტრალიელი მორაგბე, რომელიც დუბლინის ლენსტერში თამაშობს. მისი სათამაშო პოზიციაა მეორე ან მესამეხაზელი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნოვოროსიისკის თავდაცვითი ოპერაცია

**ნოვოროსიისკის თავდაცვითი ოპერაცია** — სამხედრო ოპერაცია მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1942 წლის 19 აგვისტოდან 26 სექტემბრამდე. 

17 აგვისტოს ნოვოროსიისკის და ტამანის ნახევარკუნძულის დასაცავად შეიქმნა ნოვოროსიისკის თავდაცვითი რაიონი (სარდალი გენერალი მ. კოტოვი, 8 სექტემბრიდან გენერალი მ. გრეჩკო). 19 აგვისტოს გერმანიის და რუმინეთის ჯარებმა დაიწყეს შეტევა ჭარბი ძალებით. 25 აგვისტოს საბჭოთა ჯარებმა შეაჩერეს მტრის შეტევა. გერმანიამ 29 აგვისტოს ტუაფსეს მიმართულებით დამატებითი ძალები გადაისროლა და 29 აგვისტოს შეტევა განაახლა. მან შეძლო ანაპის რაიონში შავი ზღვის ნაპირზე გადასვლა და 7 სექტემბერს აიღო ნოვოროსიისკი. ქალაქში ბრძოლები 26 სექტემბრამდე გრძელდებოდა. გერმანიამ ვერ შეძლო ზღვისპირა შოსეზე გაჭრა ტუაფსეს მიმართულებით და თავდაცვაზე გადავიდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიისათვის ბრძოლა
ნოვოროსიისკ-ტამანის ოპერაცია

**ნოვოროსიისკ-ტამანის ოპერაცია** — სამხედრო ოპერაცია მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1943 წლის 10 სექტემბრიდან 9 ოქტომბრამდე. მონაწილეობდნენ საბჭოთა კავშირის მხრიდან ჩრდილო კავკასიის ფრონტის ჯარები (სარდალი გენერალი პ. პეტროვი), შავი ზღვის ფლოტი (სარდალი ვიცე-ადმირალი ლ. ვლადიმირსკი) და აზოვის სამხედრო ფლოტილია (სარდალი კონტრ-ადმირალი ს. გორშკოვი)

წითელი არმიის მიზანი იყო ტამანის ნახევარკუნძულზე გერმანელთა ჯარების განადგურება. გერმანელებს ნახევარკუნძულზე შექმნილი ჰქონდათ ღრმად ეშელონირებული თავდაცვა, ე.წ. ცისფერი ხაზი. განსაკუთრებით გამაგრებული იყო ნოვოროსიისკი, რომელსაც იცავდა სამი გერმანული და ერთი რუმინული დივიზია. მთავარი დარტყმა უნდა განეხორციელებინა საბჭოთა ძალების მე-18 არმიას და შავი ზღვის ფლოტის დესანტს. 10 სექტემბერს დილით შავი ზღვის ფლოტის ხომალდები ნოვოროსიისკის ნავსადგურში შეიჭრნენ და სანაპიროზე სამი სადესანტო რაზმი გადასხეს, ერთი ცემესის უბის დასავლეთ სანაპიროზე, ორი კი ნავსადგურის დანაღმულ ნავმისადგომებზე. ხმელეთიდან დაიწყო მე-18 არმიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ჯგუფების შეტევა. 11 სექტემბერს გადასხეს დესანტის მეორე ეშელონი. იმავე დღეს შეტევაზე გადავიდნენ მე-9 არმიის, ხოლო 14 სექტემბერს 56-ე არმიის ჯარები. 16 სექტემბერს წითელმა არმიამ ქალაქი აიღო და 9 ოქტომბერს ქერჩის სრუტეს მიადგა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიისათვის ბრძოლა
კასტელფულიტ-დე-ლა-როკა

**კასტელფულიტ-დე-ლა-როკა** (, ) — მუნიციპალიტეტი ხერონის პროვინციაში, კატალონია, ესპანეთი. მდებარეობს მდინარეების ფლუვიასა და ტორონელის შესართავთან, ბაზალტის ქედზე.

ბაზალტის ქედი, რომელზეც ქალაქი მდებარეობს 50 მეტრის სიმაღლისაა და სიგრძით თითქმის ერთი კილომეტრი

## იხილეთ აგრეთვე
* ხერონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* Official website 
* Government data pages 

## სქოლიო
კატეგორია:ხერონის მუნიციპალიტეტები
საკადასტრო რუკა

**საკადასტრო რუკა** — ადგილის გეგმის ნაირსახეობა, რომელიც ასახავს კონკრეტული ტერიტორიის საკადასტრო მონაცემებს. საქართველოში *საკადასტრო რუკის* შედგენა და გაცემაზე პასუხისმგებელი ორგანოა იუსტიციის სამინისტროს სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო. *საკადასტრო რუკა* გაიცემა საჯარო რეესტრის მონაცემთა ბაზაში განთავსებული ინფორმაციის საფუძველზე და ასახავს მისი მომზადების მომენტისთვის ძალაში მყოფ მონაცემებს. კერძოდ კი, რეგისტრირებულ: მიწის ნაკვეთებს, შენობებს და ნაგებობებს, მათი საკოორდინატო ბადესა და საკადასტრო კოდს, აგრეთვე ინფორმაციას მათი უფლებებისა და შეზღუდვების შესახებ.

*საკადასტრო რუკის* შემადგენლ ნაწილს წარმოადგენს **საკდასტრო გეგმა**, რომელიც გაიცემა ცალკეულ მიწის ნაკვეთებზე. საკადასტრო რუკის/გეგმის შედგენი საფუძველია საკადასტრო აზომვა და მის საფუძველზე მიღებული **საკადასტრო აზომვითი ნახაზი**.

## სქოლიო
კატეგორია: კარტოგრაფია
კატეგორია:რუკის ტიპები
მენესოს მეორე ეკლესია

**მენესოს მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მენესოს ჩრდილოეთით, ფერდობზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია (3,5 x 2,5 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი (გვიანდელია) დასავლეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში, ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. დარბაზი ცილინდრული კამარითაა გადახურული. ინტერიერი შელესილია. თავდაპირველი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია - დაფარულია ფერდობიდან ჩამორეცხილი მიწით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუჭეჭის ხატი

**კუჭეჭის ხატი** — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ კუჭეჭის დასავლეთით, მაღალი მთის წვერზე. აგებულია დანგრეული ეკლესიის ქვებით. წყობა მშრალია. დაბალი გალავნით შემოფარგლული წრიული ფორმის პატარა ეზოს აღმოსავლეთ ნაწილში, შირიმის მთლიანი ქვის ოთხწახნაგა ქვა დგას, რომელიც ცერად ჩამოკვეთილი თაროთია დასრულებული. დასავლეთ წახნაგზე ოთხი ნახევარსვეტია გამოყვანილი, რომელთა შორის მოქცეულია თითო ნახევარწრიული ჩაღრმავება. ანალოგიურადაა გაფორმებული ჩრდილოეთი და სამხრეთი წახნაგები. აღმოსავლეთი წახნაგი სადაა. სალოცავის ჩრდილოეთით, 300 მეტრზე თუნუქის კონუსებრი სახურავით გადახურული საზარე დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
მენესოს ეკლესია

ტერმინი **მენესოს ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მენესოს პირველი ეკლესია — ეკლესია დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მენესოში
* მენესოს მეორე ეკლესია — ეკლესია დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მენესოში
მენესოს კოშკი

**მენესოს კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ მენესოს ჩრდილო-დასავლეთით, 2-3 კილომეტრზე, ტყიან ბორცვზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 

კოშკი ზურგიანია (6 x 4,6 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის ქვის ლოდებით. შემორჩენილია სამი სართული. პირველი სართულის კედლები ყრუა. სწორკუთხა შესასვლელი მეორე სართულზეა, სწორი კედლის მხარეს (აღმოსავლეთიდან), 3,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი შიგნით დიდი ლოდით გადახურულ ფართო და ღრმა შეღრმავებაშია მოქცეული. წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კოშკის ხის სართულშუა გადახურვა ჩამოშლილია, გრძივ კედლებში შემორჩენილია ხის კოჭების ბუდეები. ფასადები სადაა. შესასვლელის ძირის დონეზე შემორჩენილია ქვის კონსოლის ნაწილი, რომელსაც ეყრდნობა კარის წინ მოწყობილი პატარა ბაქანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კარდანახის პირველი კოშკი

**კარდანახის პირველი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ კარდანახში. კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ აღმოსავლეთით, დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, წარაფებად წოდებულ ტერიტორიაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

კოშკი გეგმით სწორკუთხაა (6,44 X 5,5 მეტრი) შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედელი (სიმაღლით 5,1 მეტრი) და მასზე მიმდგარი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების მცირე ნაწილი: დანარჩენი კედლების კვალიღაა შემორჩენილი. კოშკი ნაგები ყოფილა სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შიგნითა კედლები გასწორებულია ბათქაშით, რომელშიც ალაგ-ალაგ აგურის ნატეხებია ჩართული. აღმოსავლეთ კუთხის შუაში გეგმით სწორკუთხა ბუხარია, გარდა ამისა ამ კედელში ხუთი სათოფური და ერთი მცირე ნიშაა, რომელშიც ჩადგმული ყოფილა თიხას ჭურჭელი (შემორჩენილია კვალი). სამხრეთ კედლის  შემორჩენილ ნაწილში ერთი სათოფურია, ჩრდილოეთისაში კი ორი. სამხრეთ სათოფურის ზემოთ სართულშუა გადახურვის კოჭის ჩასადგმელი ბუდეა.

კოშკის ჩრდილოეთით ასიოდე მეტრზე, იმავე ხანების მეორე კოშკის ნანგრევია. შემორჩენილია ოთხივე კედელი (სიმაღლე 2 მეტრი) კოშკი გეგმით კვადრატულია (6,6x6,6 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით და შიგნით მთლიანად მიწითაა ამოვსებული. აღმოსავლეთ კედელში სამი სათოფურია სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელში კი ორ-ორი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ლაზვიანის ფშაველის ეკლესია

**ლაზვიანის ფშაველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ლაზვიანში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთით, სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ასეთივე სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. საკურთხევლის გვერდის კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესია გადახურულია ცილინდრული კამარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარდანახის მეორე კოშკი

**კარდანახის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ კარდანახში. კოშკი დგას სოფლის სამხრეთ დასავლეთით, განაპირას, შინმოუსვლელთა პარკის ტერიტორიაზე. განეკუთვნება XVIII საუკუნეებს.

კოშკი მრგვალია, (გარე დიამეტრი 5,5 მეტრია). შემორჩენილია კედლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილები. (სიმაღლე დაახოვებით 2-2,5 მეტრი). ნაგები ყოფილა სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, სამხრეთ კედლის  ნაწილში შემორჩენილია ორი სათოფური.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
სიაბრის წმინდა გიორგის ხატის კომპლექსი

**სიაბრის წმინდა გიორგის ხატის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მენესოს სამხრეთ-დასავლეთით, ქედზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი, ორი მცირე ნაგებობა და გალავანი. ნაგებობები აღმოსავლეთ-დასავლეთ მიმართულებითაა განლაგებული. კომპლექსის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში ნატეხი ქვით ნაგები სწორკუთხა კოშკი დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილიღა დგას. კოშკის აღმოსავლეთით, 5 მეტრზე, შემორჩენილია ნატეხი ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესიის (4 x 3 მეტრი) დასავლეთ კედლის ნაწილი და აღმოსავლეთ კედლის ქვედა ნახევარი. დასავლეთ კედელში შესასვლელის წირთხლები და შირიმით ნაწყობი თაღის ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონია, რომელიც მთლიანად დანგრეულია. ეკლესიის აღმოსავლეთით სწორკუთხა ნაგებობის დასავლეთ და სამხრეთ კედლების ნაწილებია. ეკლესიის სამხრეთით, 5 მეტრზე, შემორჩენილია მეორე სწორკუთხა ნაგებობის დასავლეთ კედლის ნაწილი. გალავნის ნანგრევებიღაა შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლაკათხევის კვირიას ეკლესია

**ლაკათხევის კვირიას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაკათხევის ჩრდილოეთით, შემაღლებულ ადგილას. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა კარი. სწოკრუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში შიგნით ოთხკუთხა, გარედან სამკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ ნატეხი ქვით ნაგები ტრაპეზი დგას. მსგავსი ნაგებობა დგას საკურთხევლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშიც. ჩრდილოეთ კედელში პატარა, სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის სამხრეთ კედელში საკურთხევლის სარკმლის მსგავსი სარკმელია. კედლები შიგნით და გარეთ შელესილია. სამხრეთ-დასავლეთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხეები ერთსაფეხურიან ცოკოლზე დგას. ჩრდილოეთის ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდანი. სახურავი ორფერდაა და მისი კეხი სამხრეთიდან ჩრდილოეთითაა მიმართული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარდანახის მესამე კოშკი

**კარდანახის მესამე კოშკი** —  არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ კარდანახში. კოშკი დგას სოფლში, განეკუთვნება XVIII საუკუნეებს.

კოში მრგვალია (გარე დიამეტრი დაახლოებით 8,8 მეტრი). ნაგები ყოფილა რიყის ქვითა და კირის ხსნარით, მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია საძირკველის დონეზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ლაკათხევის კოშკი

**ლაკათხევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ ლაკათხევში, მდინარე ლაკათხევის მარცხენა ნაპირას, წყაროაშვილების ეზოში.

კოშკი ისტორიული ხადის სათავდაცვო სისტემის მნიშვნელოვანი საფორტიფიკაციო ნაგებობაა. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი პირველ სართულზეა, გვერდის კედელში, მიწიდან 4,5 მეტრზე. კარი სწორკუთხაა. დასავლეთით, მეორე სართულის სწორ კედელში გაჭრილია ასეთივე კარი, რომელიც კოშკზე ამ მხრიდან მოგვიანებით მიშენებული საცხოვრებელი ნაგებობის ბანზე გადიოდა. კოშკის მესამე, მეოთხე და მეხუთე სართულები ერთნაირია. სამივე სართულზე, დასავლეთით, თითო ვიწრო სარკმელია, რომლებსაც საფეხურებიანი რაფა აქვს. სართულშუა გადახურვა ქვის ფილებისაა და დაყრდობილია ყოველი მომდევნო სართულის კედლების შეთხელებით შექმნილ საფეხურზე. სართულიდან სართულზე მოსახვედრად გადახურვაში მცირე ღიობებია მოწყობილი.

მინაშენი გეგმით ტრაპეციის მსგავსი ორსართულიანი ნაგებობაა. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს. პირველ სართულზე, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კედელში, გაჭრილია ვიწრო სწორკუთხა კარი. ჩრდილო-დასავლეთ კედელში ორი ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია, სამხრეთ-დასავლეთ კედელში — ორი მცირე ზომის სწორკუთხა ნიში და ერთი სათოფური. მინაშენის მეორე სართული პირველის მსგავსია. შესასვლელი სამხრეთ-დასავლეთ კედელში აქვს. შესასვლელის ძირთან შემორჩენილია ხის კიბის საყრდენი ქვის კონსოლი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
შიო არაგვისპირელის სახლი

**შიო არაგვისპირელის სახლი** — ისტორიული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თანდილაანთკარის ცენტრალურ ნაწილში. აგებულია XIX საუკუნის I ნახევარში. აქ დაიბადა და ბავშვობის წლები გაატარა ცნობილმა ქართველმა მწერალმა შიო არაგვისპირელმა. სახლი ერთსართულიანია, ერთოთახიანი. ნაგებია რიყისა და ნატეხი ქვით. აღმოსავლეთით ხის აივანი აქვს, მასზე სამხრეთიდან ორსაფეხურიანი კიბეა მიდგმული. აივანზე გამოდის ოთახის კარი და ფანჯარა. სახლს ღარიანი კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ლაკათხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ლაკათხევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაკათხევის ჩრდილოეთით, 300-400 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნება XVIII საუკუნეს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. სამხრეთით ორივე მხრიდან ნახევარწრიული თაღით დასრულებული შესასვლელი აქვს, აღმოსავლეთით - ნახევარწრიული აფსიდი. აფსიდის ღერძზე და დარბაზის დასავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სარკმლის მარცხენა მხარეს მცირე სწორკუთხა ნიშია. მის ქვემოთ, კედელზე, სწორკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. მეორე ტრაპეზი საკურთხევლის შუაში დგას. აფსიდის ნახევარწრიული თაღი თაროსებრ იმპოსტებს ეყრდნობა. ინტერიერი და ფასადები შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესია გადახურულია თუნუქით.

ეკლესიაზე სამხრეთიდან მოგვიანებით კარიბჭე მიუდგამთ - ოთხ სწორკუთხა ბოძზე დაყრდნობილი და ოთხ მხარეს სწორკუთხა ღიობებით გახსნილი ორფერდასახურავიანი ფანჩატური. ეკლესიას ირგვლივ შემოვლებული ჰქონდა ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
მეჯილაურნის ეკლესია და კოშკი

**მეჯილაურნის ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მეჯილაურნიდან 1,5 კილომეტრზე, ხანდოსა და სოდევის ხევების შესართავთან, მთის თხემზე, ხელოვნურად გამაგრებულ ადგილზე. 

განეკუთვნება X-XI საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,9 x 5 მეტრი), ნაგებია საშუალო და მოზრდილი ზომის ქვის ფილებით, წყობის რიგები მეტ-ნაკლებად დაცულია. ძლიერაა დაზიანებული: ჩამონგრეულია კამარა, მთლიანადაა დანგრეული ჩრდილო კედელი, მონგრეულია დანარჩენი კედლების ზედა ნაწილები. შემორჩენილი კედლები 4,9 მეტრი სიმაღლისაა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, რომლის თაღი შირიმის თლილი ქვითაა გამოყვანილი. აღმოსავლეთით ფართო, გვერდებმორკალული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის სამხრეთის მხართან პატარა თაღოვანი ნიშია. ამჟამად არსებული ორი სარკმლიდან აღმოსავლეთისა ორივე მხრიდან თაღოვანია, დასავლეთისა შიგნით სწორკუთხაა, გარედან - თაღოვანი. სამხრეთ კედელზე, კარის ოდნავ დასავლეთით, შემორჩენილია კამარის საბჯენი თაღის ფილაქვის იმპოსტი და წყობის ნაწილი. ეკლესიის შიდა სივრცე მოგვიანებით (კამარის გამაგრების მიზნით) ამოყვანილი განივი კედლით შუაზე ყოფილა გაყოფილი. ამ კედელში პატარა კარია გაჭრილი. გარედან ეკლესიის ორივე სარკმელი მარტივი სათაურით ყოფილა მორთული. აღმოსავლეთ სარკმლის სათაური, რომელზეც დადგმულია რელიეფური ჯვარი, ეკლესიასთან ახლოს მთის თხემზე მდებარე ნიშთანაა ატანილი. დასავლეთ სარკმლის სათაურიდან მხოლოდ კვალი შეიმჩნევა. სარკმლის თაღის ორივე მხარეს თითო რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა. სამხრეთის ფასადზე შესასვლელის თაღს ირგვლივ გლუვი რელიეფური ზოლი ევლება. კოშკი გეგმით კვადრატულია (5,7 x 5,7 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, იგი ეკლესიის სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზეა მიშენებული ისე, რომ მისი აღმოსავლეთ კედელი და ეკლესიის შესასვლელის დასავლეთ წირთხლი ერთ სიბრტყეშია. ამჟამად კოშკის მხოლოდ ქვედა, ყრუკედლებიანი სართულია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი

**ზემო ხორხის ღვთისმშობლის ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხში, მდინარე ხორხულის შუა წელზე, მარჯვენა ნაპირას, ტყით შემოსილ მთის კალთაზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის ეკლესია, კოშკი და გალავანი. 

ეკლესია კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას, დარბაზულია, ნაგებია ქვის ლოდებით. დაზიანებულია: კედლები დეფორმირებულია, ჩაშლილია კონქის სამხრეთ ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე, გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, მას საფეხურებიანი ძირი აქვს. მსგავსი სარკმელია დარბაზის სამხრეთ კედელში. საკურთხევლის სარკმლის ქვემოთ ქვის ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. შემორჩენილია კანკელის ბურჯების ნაწილები და ნახევარწრიული კამარის შირიმით ნაგები შეკიდებული საბჯენი თაღები დარბაზის დასავლეთ და აღმოსავლეთ კიდეში. ეკლესია შიგნით და გარეთ შელესილი ყოფილა. შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადზე, ნახევარწრიული ჩარჩოთი შემოფარგლული სარკმლის გვერდებზე, ნალესობაში გამოსახული ირმის რქა. შენობის ნატეხი ქვის ლავგარდნის მხოლოდ ნაწილია შემორჩენილი.

კოშკი ზურგიანია, შემორჩენილია სამხრეთის მხარე და ზურგის ნაწილი, რომელიც გალავნის კედელშია ჩართული და  მის ნაწილს შეადგენს.
თითქმის მთლიანადაა დანგრეული ეკლესიის გრძივი კედლების გაგრძელებაზე დასავლეთიდან მიშენებული ორი კედელი, რომლებიც ეკლესიას კოშკთან აკავშირებდა. მათგან სამხრეთ კედელში ჩანს კარის კვალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლაუშის ეკლესია და სამაროვანი

**ლაუშის ეკლესია და სამაროვანი** — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ ლაუშის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით, საყარაულოს ხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია ნაგებია ნატეხი ქვით. შემორჩენილია 1-1.5 მეტრი სიმაღლის კედლები. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და დასავლეთით, იქვე ახლოს, ნატეხი ქვით ნაგები სამი აკლდამაა, საკმაოდ მოზრდლი კოლექტიური სამარხებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები