მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში

[thumb|180px|right|[მაგნუს კარლსენი, მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი სწრაფ ჭადრაკში.]]

[thumb|180px|right|[ალექსანდრა გორიაჩკინა, მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი სწრაფ ჭადრაკში ქალთა შორის.]]

**მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში** — საჭადრაკო ტურნირი, რომელიც ტარდება მსოფლიო ჩემპიონის გამოსავლენად სწრაფ ჭადრაკში (რაპიდი). 2012 წლამდე ფიდე ასეთ აღიარებას მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ტურნირებს ანიჭებდა. 2012 წლიდან ფიდე ყოველწლიურად ატარებს გაერთიანებულ ტურნირს სწრაფ ჭადრაკსა და ელვისებურ ჭადრაკში, რომელიც ცნობილია როგორც „მსოფლიო ჩემპიონატი რაპიდსა და ბლიცში“. ფიდე ასევე ატარებს მსოფლიო ჩემპიონატს სწრაფ და ელვისებურ ჭადრაკში ქალთა შორის. მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი სწრაფ ჭადრაკში არის ნორვეგიელი დიდოსტატი მაგნუს კარლსენი. ქალთა შორის ტიტულს რუსი ალექსანდრა გორიაჩკინა ფლობს.

## დროის კონტროლი 
thumb|240px|1988 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის რეკლამა

სწრაფი ჭადრაკის კონცეფცია (მაშინდელი სახელწოდებით „აქტიური ჭადრაკი“) პირველად 1987 წელს, ესპანეთის ქალაქ სევილიაში გამართულ ფიდეს კონგრესზე გაჟღერდა. მომდევნო წელს გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე დროის კონტროლი განისაზღვრა 30 წუთით თითოეულ მოთამაშეზე მთელი პარტიის მანძილზე. 1993 წელს, ფიდესთან განხეთქილების შემდეგ, მსოფლიო ჩემპიონმა გარი კასპაროვმა ჩამოაყალიბა აქტიური ჭადრაკის ოდნავ უფრო სწრაფი ვერსია და მას „სწრაფი ჭადრაკი“ (Rapid) უწოდა. 2003 წელს ფიდემ გამოიყენა იგივე ტერმინოლოგია მსოფლიო ჩემპიონატისთვის, რომელიც კაპ-დ'აგდში გაიმართა.

2012 წლიდან დადგინდა ახალი სტანდარტი: სწრაფ ჭადრაკში მოთამაშეებს ეძლევათ 15 წუთი, ყოველ სვლაზე 10 წამის დამატებით, ხოლო ელვისებურში — 3 წუთი 2 წამის დამატებით.

## ფიდეს მიერ აღიარებული ღონისძიებები 
2012 წლამდე ფიდე ეპიზოდურად ატარებდა მსოფლიო ჩემპიონატებს სწრაფ ჭადრაკში. პირველი ოფიციალური მაღალი დონის მატჩი 1987 წელს გაიმართა, როდესაც მაშინდელმა მსოფლიო ჩემპიონმა გარი კასპაროვმა ლონდონში დაამარცხა ნაიჯელ შორტი. კასპაროვმა ექვსი პარტიიდან 4 მოიგო და 2 წააგო.

### 1988 წლის მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში 
1988 წელს ფიდემ მოაწყო პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი „აქტიურ ჭადრაკში“ მექსიკის ქალაქ მასატლანში. ტურნირში 61 მოთამაშე მონაწილეობდა. მათ შორის იყვნენ:

*  **ანატოლი კარპოვი**, 2715
*  რაფაელ ვაგანიანი, 2625
*  იასერ სეირავანი, 2595
*  იან ელვესტი, 2585
*  ბენტ ლარსენი, 2570
*  ვლადიმერ ტუკმაკოვი, 2570
*  მაქსიმ დლუგი, 2550
*  ვიქტორ გავრიკოვი, 2545
*  რომან ჯინჯიხაშვილი, 2530
*  ნანა იოსელიანი, 2455
*  სოფია პოლგარი, 2320

ტურნირში გაიმარჯვა ანატოლი კარპოვმა, რომელმაც ფლეი-ოფში ვიქტორ გავრიკოვი დაამარცხა. კარპოვმა მოიპოვა „აქტიური ჭადრაკის ჩემპიონის“ ტიტული და 40 000 დოლარი.

გარი კასპაროვმა, რომელიც იმ დროს მსოფლიო ჩემპიონი იყო, უარი თქვა ღონისძიებაში მონაწილეობაზე და მოგვიანებით „აქტიური ჭადრაკის ჩემპიონის“ კონცეფციას დასცინა. მან თქვა: „აქტიური ჭადრაკი? მაშინ მე ვინ ვარ, პასიური მსოფლიო ჩემპიონი?“. ამ მოვლენის გარშემო არსებულმა პოლიტიკურმა დაპირისპირებამ და ცალკე „აქტიური ჭადრაკის ჩემპიონის“ გამოვლენამ განაპირობა ის, რომ მომდევნო წლებში მსგავსი ჩემპიონატები აღარ ჩატარებულა.

### 2001 წლის ფიდეს მსოფლიო თასი სწრაფ ჭადრაკში 
2001 წელს საფრანგეთის საჭადრაკო ფედერაციამ, ფიდეს მხარდაჭერით, ქალაქ კანში მოაწყო მსოფლიო თასი სწრაფ ჭადრაკში, რომელშიც 16 მოთამაშე მონაწილეობდა. ტურნირი შედგებოდა წრიული ეტაპისგან (2 ჯგუფი, თითოეულში რვა მოთამაშე), რასაც მოჰყვა პლეი-ოფის მატჩები გამარჯვებულის გამოსავლენად. მიუხედავად იმისა, რომ ტურნირი ფიდეს ეგიდით ტარდებოდა, საფრანგეთის ფედერაციასთან გაფორმებული კონტრაქტის საფუძველზე მასში გარი კასპაროვიც მონაწილეობდა.

მონაწილეთა სია:
*  **გარი კასპაროვი**, 2849
*  მაიკლ ადამსი, 2746
*  ალექსანდრე მოროზევიჩი, 2745
*  ევგენი ბარეევი, 2709
*  პეტრ სვიდლერი, 2695
*  რუსტამ კასიმჯანოვი, 2693
*  იუდიტ პოლგარი, 2676
*  იე ძიანჩუანი, 2671
*  მიხეილ გურევიჩი, 2663
*  ვლადისლავ ტკაჩოვი, 2672
*  ალექსანდრე გრიშჩუკი, 2663
*  ჟოელ ლატიე, 2658
*  ბორის გულკო, 2622
*  ეტიენ ბაკრო, 2618
*  ჰიშემ ჰამდუში, 2535

A ჯგუფში კასპაროვმა სრული დომინირება მოახდინა: მან 7-დან 5½ ქულა დააგროვა და პირველი ადგილი დაიკავა. მასთან ერთად პლეი-ოფში ბარეევი, გრიშჩუკი და იუდიტ პოლგარი გავიდნენ. B ჯგუფში პირველი ადგილი მიხეილ გურევიჩმა დაიკავა (5/7). მას მოჰყვნენ ფრანგები — ბაკრო და ტკაჩოვი, ასევე მაიკლ ადამსი.

კასპაროვმა ფინალური მატჩის მეორე პარტიაში დაამარცხა ბარეევი და ტურნირის გამარჯვებული გახდა. ენდშპილში, როდესაც ორივე მოთამაშეს ოთხ-ოთხი პაიკი და მეფე დარჩათ, კასპაროვის მეფის პოზიციამ მას მცირე უპირატესობა მისცა. ბარეევმა, რომელსაც საათზე მხოლოდ ორი წამი ჰქონდა დარჩენილი, ვერ იპოვა ყაიმის გზა და იძულებული გახდა დანებებულიყო.

### ფიდეს მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში 2003 
მსოფლიო ჩემპიონატის აღორძინების მიზნით, ფიდემ ოფიციალური „მსოფლიო ტიტულის“ სტატუსი მიანიჭა 2003 წლის ტურნირს, რომელიც საფრანგეთის ქალაქ კაპ-დ'აგდში გაიმართა. ტურნირში მონაწილეობდა მსოფლიოს 12 საუკეთესო რეიტინგის მქონე მოჭადრაკიდან თერთმეტი. საშუალო რეიტინგით (2726 ელო), ეს იყო იმ დროისთვის ყველაზე ძლიერი ტურნირი სწრაფ ჭადრაკში. მონაწილეთა შორის იყვნენ ფიდესა და კლასიკური ჭადრაკის მოქმედი ჩემპიონები — რუსლან პონომარიოვი და ვლადიმერ კრამნიკი.

მონაწილეთა სია:
*  ვლადიმერ კრამნიკი, 2777
*  **ვიშვანათან ანანდი**, 2766
*  ევგენი ბარეევი, 2739
*  ალექსეი შიროვი, 2737
*  ვესელინ ტოპალოვი, 2735
*  ალექსანდრე გრიშჩუკი, 2732
*  მაიკლ ადამსი, 2725
*  პეტრ სვიდლერი, 2723
*  პეტერ ლეკო, 2722
*  იუდიტ პოლგარი, 2722
*  რუსლან პონომარიოვი, 2718
*  ბორის გელფანდი, 2703
*  ზურაბ აზმაიფარაშვილი, 2693
*  ანატოლი კარპოვი, 2693
*  ჟოელ ლატიე, 2666
*  ეტიენ ბაკრო, 2664

მოთამაშეები დაიყვნენ ორ რვიანად. A ჯგუფიდან პლეი-ოფში გადავიდნენ ვლადიმერ კრამნიკი, რუსლან პონომარიოვი და ეტიენ ბაკრო (4½/7). მეოთხე ადგილი ვესელინ ტოპალოვმა დაიკავა, რომელმაც „სიკვდილის მატჩში“ ბორის გელფანდი დაამარცხა. B ჯგუფში პირველი ადგილი პეტრ სვიდლერმა დაიკავა (7-დან 5 ქულით), მასთან ერთად მეოთხედფინალში გავიდნენ ალექსანდრე გრიშჩუკი, ვიშვანათან ანანდი და იუდიტ პოლგარი.

კრამნიკმა, ტურნირის პირველმა ნომერმა, პოლგარი და გრიშჩუკი მარტივად დაამარცხა და ფინალში გავიდა. ბადის მეორე მხარეს, ვიშვანათან ანანდმა სამი ყაიმის შემდეგ ბლიც-პარტიაში სძლია პეტრ სვიდლერს. ფინალის პირველი პარტია 19-სვლიანი ყაიმით დასრულდა. მეორე პარტიაში ანანდმა თეთრებით სვესნიკოვის სიცილიური აირჩია. კრამნიკის უზუსტობის შემდეგ (17... a5?), ანანდმა მხედრების მეშვეობით გაარღვია დაცვა, აიძულა მეტოქე ლაზიერი დაეთმო და მატჩი მოიგო.

### მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ და ელვისებურ ჭადრაკში (2012 წლიდან) 
2012 წლის 31 მაისს, ფიდემ გამოაცხადა მსოფლიო ჩემპიონატის დაარსების შესახებ სწრაფ (რაპიდი) და ელვისებურ ჭადრაკში, რომელიც პირველად ყაზახეთის ქალაქ ასტანაში გაიმართა. მაყურებელთა ინტერესის გასაზრდელად, დროის კონტროლი განისაზღვრა 15 წუთით თითოეულ მოთამაშეზე (ნაცვლად მანამდე არსებული 25 წუთისა). თავდაპირველად ტურნირი 16 მოთამაშეს შორის წრიული სისტემით ტარდებოდა, თუმცა მოგვიანებით ფორმატი შეიცვალა და დამკვიდრდა შვეიცარიული სისტემა, სადაც 100-ზე მეტი დიდოსტატი მონაწილეობს.

2017 წლიდან მოყოლებული, თუ ორ ან მეტ მოთამაშეს შორის ქულები თანაბარია, პირველი ადგილის ბედი ტაი-ბრეიკის მატჩით წყდება. ამ წესმა გარკვეული დავა გამოიწვია 2021 წელს, როდესაც ოთხმა მოთამაშემ დააგროვა თანაბარი ქულები, თუმცა რეგლამენტის მიხედვით ტაი-ბრეიკში მხოლოდ საუკეთესო დამატებითი მაჩვენებლების მქონე ორი მოჭადრაკე (ნოდირბეკ აბდუსატოროვი და იან ნეპომნიაშჩი) დაუპირისპირდა ერთმანეთს. მაგნუს კარლსენმა ამ წესს „იდიოტური“ უწოდა და ცვლილებებისკენ მოუწოდა.

### ჩემპიონატები და პრიზიორები 
#### ღია ტურნირი 
#### ქალები 
## რეკორდები 
##### ტიტულები (ღია ტურნირი) 
##### ტიტულები (ქალები) 
## სხვა ღონისძიებები 
### მაინცის მსოფლიო ჩემპიონატი სწრაფ ჭადრაკში 
ცერა|ვიშვანათან ანანდისა და გარი კასპაროვის დაპირისპირება 2000 წლის ტურნირზე

1994 წლიდან მოყოლებული, გერმანიის ქალაქებში, ფრანკფურტსა და მაინცში, ტარდებოდა ყოველწლიური ტურნირი, რომელიც ფიდეს ოფიციალური ჩემპიონატის არარსებობის პირობებში ტრადიციულ მსოფლიო პირველობად ითვლებოდა. ინდოელი დიდოსტატი ვიშვანათან ანანდი ამ ტურნირის აბსოლუტური რეკორდსმენია — მან 15 წლის განმავლობაში 11-ჯერ მოიპოვა გამარჯვება. 2010 წელს, ფინანსური კრიზისის გამო, ტურნირის მხარდაჭერა შეწყდა.

### 2002 Eurotel-ის მსოფლიო თასი 
2002 წელს პრაღაში გაიმართა EuroTel-ის ნოკაუტ-ტურნირი, რომელშიც მსოფლიოს 15 საუკეთესო მოჭადრაკიდან 14 მონაწილეობდა. საპრიზო ფონდი შეადგენდა 500 000 ევროს. ტურნირის სიურპრიზი იყო ანატოლი კარპოვი, რომელმაც დაამარცხა კრამნიკი და შიროვი და ფინალამდე მივიდა. კასპაროვი კი ვასილი ივანჩუკთან დამარცხდა. ფინალში ანანდმა კარპოვს სძლია.

### ACP-ის მსოფლიო თასი სწრაფ ჭადრაკში 
2007 წლიდან მოყოლებული, მოჭადრაკე პროფესიონალთა ასოციაციამ (ACP) დააწესა ყოველწლიური ღონისძიება, რომელიც ცნობილია როგორც ACP-ის მსოფლიო თასი სწრაფ ჭადრაკში. პირველი ტურნირი 16 მოთამაშეს შორის ნოკაუტ-სისტემით გაიმართა უკრაინის ქალაქ ოდესაში, სასტუმრო „ლონდონსკაიაში“ 2007 წლის 4-დან 8 იანვრამდე. ტურნირის იდეა ეკუთვნოდათ ვადიმ მოროხოვსკის და ACP-ის პრეზიდენტს. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ იყო ფიდეს ოფიციალური ღონისძიება, ფიდეს პრეზიდენტი კირსან ილუმჟინოვი დაესწრო გახსნის ცერემონიას. მოგვიანებით, ფიდესა და ACP-ს შორის შეთანხმების საფუძველზე, ასოციაციას მიეცა უფლება ტურნირის პოპულარიზაციისას გამოეყენებინა სიტყვა „მსოფლიო“.

დროის კონტროლი განისაზღვრა 20 წუთით, ყოველ სვლაზე 5 წამის დამატებით. ყოველი მატჩი შედგებოდა ორი პარტიისგან, ხოლო ყაიმის შემთხვევაში გამარჯვებული ბლიც-პარტიებით ან „არმაგედონით“ ვლინდებოდა.

1 გამარჯვებული გამოვლინდა არმაგედონის პარტიით.

## იხილეთ ასევე 
* მსოფლიო ჩემპიონატი ელვისებურ ჭადრაკში

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:საერთაშორისო საჭადრაკო ტურნირები