open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოზაანის წმინდა სტეფანეს ეკლესია

მინი|წმინდა სტეფანეს ეკლესია
**ოზაანის წმინდა სტეფანეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ოზაანის ჩრდილოეთ ნაწილში, ოზაშვილების უბანში. შედგება სხვადასხვა პერიოდის ორი ნაწილისგან - თავდაპირველად აქ მდგარი XVIII საუკუნის მცირე, დარბაზული ეკლესიისგან (8x5,5 მეტრზე) და მოგვიანებით (როგორც ჩანს XIX საუკუნის II ნახევარში), მასზე დასავლეთიდან მიდგმული, რამდენადმე განიერი და მაღალი მინაშენისგან (სიგრძე- 5,9 მეტრი, სიგანე - 7,1 მეტრი).

ეკლესია ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები. არქიტექტურული ელემენტები და კონსტრაქტული  ნაწილები გამოყვანილია კვადრატული აგურით. მოგვიანებით მიშენებული ნაწილიც რიყის ქვისა და აგურისაა, ოღონდ წყობის ხასიათით თავდაპირველი ნაწილისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება. მისი გარეთა კედლები რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალით, აგურის ორი რიგით გამოყვანილი თარაზული ზოლებია ჩართული. კუთხეები, კარ-სარკმლები, შიგნითა კედლები და კამარა, მთლიანად აგურისაა. დასავლეთ ნაწილის მიშენების დროს ეკლესიის ინტერიერი მთლიანად შეულესავთ, კედლები შეუთეთრებიათ, კამარა კი ცისფრად შეუღებავთ.

ეკლესიის ორი ფართო, მაღალი, თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ორივე მიშენებულ ნაწილშია — სამხრეთით და *დასავლეთით*.

თავდაპირველ ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ერთი თაღოვანი სარკმელი (გადაკეთებულია მინაშენების მშენებლობისას) და ხუთი მცირე ნიშაა მოწყობილი: სამი - სარკმლის ჩრდილოეთით, ორი - სამხრეთით. მათგან ჩრდილოეთით მდებარე ნიშებიდან ორი, ოდნავ მოზრდილია, შეისრული, ხოლო ერთი - სწორკუთხა. სამხრეთით მდებარე ნიშებიდანაც მოზრდილი შეისრულთაღვანია, მცირე კი — სწორკუთხა.

ეკლესიის თავდაპირველი ნაწილის გრძივ კედლებზე ორი წყვილი, მარტივი პილასტრია, რომლებსაც შეისრული საბჯენი თაღები ეყრდნობა. შეისრული ფორმისაა კამარაც. პილასტრების აღმოსავლეთ წყვილით და მათზე გადაყვანილი საბჯენი თაღით საკურთხევლის სივრცეა გამოყოფილი.

გრძივ კედლებზე (შუა პილასტრის გვერდებზე), იატაკიდან 0.5 მეტრის სიმაღლეზე, შეისრული ნიშებია მოწყობილი. მათ შორის ჩრდილოეთით ორივე ნიშაში მოწყობილია ორ-ორი სათოფური.

მიშენებული ნაწილის შიდა სივრცე, თავდაპირველი ეკლესიის სივრცესთან შედარებით, რამდენადმე მაღალია და შეისრული კამარითაა გადახურული. კამარა შუა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბჯენ თაღებს ეყრდნობა.

მინაშენის კედლებში სამი ფართო, მაღალი თაღოვანი სარკმელია, რომლებშიც  ხის სწორკუთხა ალათებია ჩასმული. მათ შორის ერთი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილშია, ხოლო ორი (ამოშენებულია) - ჩრდილოეთით. გარდა ამისა, ერთი გაცილებით მცირე ზომის თაღოვანი სარკმელი დასავლეთ კედელსშია, შესასვლელის ასწვრივ.
ეკლესიის ფასადებიდან მხოლოდ დასავლეთისაა მორთული - ფრონტონის სიბრტყეში გამოსახული შეღრმავებული ჯვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სოლეი დორი

**„სოლეი დორი“** — ყვავილების სავაჭრო სალონი თბილისში.

1907 წელს მარტში მ. მამულაშვილმა ი. წინამზღვრიშვილის რჩევითა და თანადგომით გახსნა თამამშევის ქარვასლაში, პარკევიჩ-ერევანსკის მოედანზე. მ. მამულაშვილმა „სოლეი დორში“ უჩვეულო მასალა შემოიტანა. ყვავილების გვერდით პირველიმა გამოიყენა და დანერგა დეკორატიულ მებაღეობაში ველური მცენარეები, აგრეთვე ქართულ ეროვნული ყოფის დამახასიათებელი საგნები, ლოკოკინის ნიჟარები, ხის ქერქი და  სხვა. ამ მასალისგან „სოლეი დორში“ იქმნებოდა საქართველოს ისტორიასთან, შრომით პროცესებთან დაკავშირებული მხატვრული სურათები, ეტიუდები, ნატურმორტები, ხელოვნების ჭეშმარიტი ნიმუშები. ყველა ქართულ ეროვნულ დღესასწაულს, იუბილესა თუ ბენეფისს „სოლეი დორის“ ყვავილების გირდლიანდები ამკობდა. „სოლეი დორის“ ხშირი სტუმრები იყვნენ XIX საუკუნის და XX საუკუნის დასაწყისის საზოგადო მოღვაწენი, მხატვრები, მწერლები და სხვა. სალონმა დიდი როლი ითამაშა დეკორატიული მებაღეობის დანერგვაში, განვითარებისა და პოპულარიზაციაში. იარსება 1929 წლამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისი
კატეგორია:თბილისის სალონები
თბილისის საადგილმამულო კომისია

** თბილისის საადგილმამულო კომისია** — საადგილმამულო კომისია თბილისში.

კომისია დააარსა ქართულმა სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებამ 1907 წელს, თბილისში. საადგილმამულო კომისია გლეხობისთვის აარსებდა ამხანაგობებს, სასოფლო სამეურნეო საზოგადოებებს, სკოლებს, სამედიცინო დაწესებულებებს, მანქანა-იარაღების გამქირავებელ პუნქტებს, უცხოეთიდან შემოჰქონდა ახალი, გაუმჯობესებული სამეურნეო მანქანა-იარაღები, სხვადასხვა კულტურა. უმიწაწყლო და მცირემიწიანი მთის მოსახლეობისთვის ბარად იძენდა საკარმიდამოს და სახნავს. საადგილმამულო კომისია გაუქმდა 1917 წელს. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:თბილისი
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
ორიონი (სააქციო საზოგადოება)

**ორიონი** — სააქციო საზოგადოება, შეიქმნა 1999 წელს. თბილისის ელექტრონულ-გამოთვლითი ტექნიკის ქარხნის ბაზაზე. 1988 წელს ჩამოყალიბდა თბილისის საწარმოო გაერთიანება „ორიონი“, რასაც 1997 წელს ეწოდა სახაზინო საწარმო „ორიონი“, ხოლო 1999 წელს გარდაიქმნა სააქციო საზოგადოებად.

გაერთიანება შედიოდა ყოფილ სსრკ რადიომრეწველობის სამინისტროში, თავდაცვის კომპლექსში და აწარმოებდა სამხედრო დანიშნულების პროდუქციას: საჰაერო სივრცის კონტროლის მართვის ავტომატიზებულ სისტემებს, გადაცემის ავტომატიზებულ კომპლექსურ საშუალებებს, დიდ მანძილზე ვიდეოკონტროლის მოწყობილობებსა და საკონტროლო ხელსაწყოებს. 1992 წლიდან საწარმო უშვებდა ელექტრონული, ელექტროტექნიკური მანქანათმშენებლობის პროდუქციას, სახალხო მოხმარების საქონელს. 

1990 წელს საწარმოოს სპეციალისტთა ჯგუფს (ზ. გუმბერიძე, ი. მეიშვილი, ა. ფრანგიშვილი, ა. ქევხიშვილი, დ. ყინია, მ. წულაძე, ზ. ჩხეიძე) 1988-1989 წლებში შესრულებული შრომისთვის მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია მეცნიერულ და ტექნოლოგიურ დარგში. ბოლო წლებში გამოშვებული პროდუქციიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია საინჟინრო აკადემიური და ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის მეცნიერთა ჯგუფთან ერთად (ხელმძღვანელი ა. ფრანგიშვილი) შექმინილი ელექტროენერგიის გასაღებისა და აბონენტებთან ანგარიშსწორების ავტომატიზებული სისტემა, რასაც საწარმო უშვებდა აჭარის ენერგოკომპანიის დაკვეთით. ქარხნის პირველი დირექტორი იყო ი. მეიშვილი (1980-1993 წლები), რასაც განსაკუთრებული წვლილი მიუძღოდა მის მშენებლობასა და საწარმოო გაერთიანების შექმნაში. 

1993 წლიდან ორიონის დირექტორი იყო ჯ. კუხალაშვილი.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის სააქციო საზოგადოებები
ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი

300px|მინი
**ნიკო ფიროსმანაშვილის სახლ-მუზეუმი** — ისტორიული ძეგლი მდებარეობს სოფელ დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ მირზაანის ფიროსმაანთ უბანში.

დაარსდა 1960 წელს მხატვრის მიერ 1898 წელს აშენებული სახლის ბაზაზე. კომპლექსში შედის: საცხოვრებელი სახლი, დამხმარე ნაგებობები, 1979 წელს აგებული საგამოფენო დარბაზი, რომელშიც ექსპონირებულია მხატვრის ორგანული ტილოებით  („გარმონზე დამკვრელი ქალი“, „ქალი სააღდგომო კვერცხებით“, „შოთა რუსთაველი“). მუზეუმში დაცულია 9000-ზე მეტი ექსპონატი, მათ შორის ფიროსმანის 1890 წელს შევსებული პირადი საქმე, რომელიც ნათელს ჰფენს ფიროსმანის ბიოგრაფიას: პაბლო პიკასოს ლითოგრაფია „ფიროსმანაშვილის პორტრეტი“. ასევე მუზეუმში ინახება XX საუკუნის ქართველ მხატვართა ნამუშევრები XX საუკუნის ქიზიყური ყოფის ამსახველი ექსპონატები, ხალიჩები, ფარდაგები, ჭურჭელი, სამუშაო იარაღები და სხვაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1960 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
მოედნის კარი

**მოედნის კარი** — თბილისის ზღუდეში ჩრდილოეთი მხრიდან დატანებული კარი მდებარეობდა დიღმის (შუა) და ქვემო წყლის კართა შორის. როგორც ჩანს, მოედნის კარი თბილისის გალავანში გაჭრეს XVII საუკუნეში 30-50-იან წლებში, როსტომ მეფის დროს კარმა სახელი მიიღო გარეთუბანში არსებული მოედნის (მეიდანი, ასპარეზი, ყაბახი, დიდი მინდორი) გამო, რომლისკენაც იგი იყო მიმართული. თბილისის 1735 წლის გეგმაზე N21-ით დატანილია „მეიდნის კარი ხიდით“ (ვახუშტი). XVIII საუკუნე 40-50-იანი წლებიდან (ქვემო წყლის კარის გაუქმების გამო) ქალაქის ჩრდილოეთ კედელში დატანებულ კართა შორის მოედნის კარი აღარ იხსენიება, მის ადგილას არის ზემო წყლის კარი რომელიც ბაგრატიონის (ახლანდელი ჩახრუხაძის) და მუხრანის (ახლანდელი ნიკოლოზ ბარათაშვილის) ქუჩათა შესაყარზე მდებარეობდა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის ისტორია
ზაჰესის ხიდი-აკვედუკი

**ზაჰესის ხიდი-აკვედუკი** — საბურთალოსა და გლდანის შემაერთებელი ხიდი (ზემო ავჭალა); დავით აღმაშენებელის ხეივნის გაგრძელებასა და გრიგოლ ხანძთელის ქუჩას შორის. აგებულია მტკვარზე წყალსადენის გადასაყვანად, ამავე დროს გამოყენებულია საქალაქო ტრანსპორტის მიმოსვლისათვის (1952 წელი, ინჟინერი მ. კობახიძე). ხიდის ზესასვლელი სამმალიანი უჭრკოჭოვანი მალის ნაშენი ფოლად-რკინა-ბეტონისაა (ფოლადის მთლიან კედლიანი კოჭი ჩართულია მუშაობაში სავალი ნაწილის რკინა-ბეტონის ფილასთან). ხიდის შუა მალის სიგრძეა 48 მეტრი, გვერდითი მალებისა 36 მეტრი, მთლიანი სიგრძე — 142,4 მეტრი, სიმაღლე — 23 მეტრი, სავალი ნაწილის სიგანე — 6,5 მეტრი, ტროტუარების სიგანე — 1,0 მეტრი.

## ლიტერატურა  
* 

კატეგორია:თბილისის ხიდები
თბილისის საზაფხულო თეატრი

**თბილისის საზაფხულო თეატრი** — თეატრი ძველ თბილისში. გაიხსნა 1870 წელს „ინჟინერთა ბაღში“, რომელიც  მდებარეობდა ბარიატინსკისა  და წყალსაზიდის  ქუჩებს შორის. არქიტექტორი იყო ზალცმანი, მხატვარ-დეკორატორი კნოლი. „ქარვასლის თეატრის“ დაწვის შემდეგ მოხდა „საზაფხულო თეატრის“ ნახევრად ფიცრული ნაგებობის რესტავრაცია და 1875 წლიდან აქ უკვე ქართული და რუსული დრამატული თეატრისა და თბილისის ოპერის დასები გამოდიოდნენ. თეატრმა იარსება 22 წელიწადი. მის სცენაზე გამოდიოდნენ გამოჩენილი მუსიკოსები, მომღერლები, დირიჟორები, ინსტრუმენტალისტები,დრამატურგი მსახიობები. ამ სცენაზე დაიწყო თ. შალიაპინის კარიერა აღსანიშნავია რუსი კომპოზიტორის მ. იპოლიტოვ-ივანოვის ნაყოფიერი მოღვაწეობა საზაფხულო „საზაფხულო თეატრში“. 80-იანი წლებდან დაიწყო გატაცება მუსიკის მონუმენტური ფორმებით, სცენაზე აჟღერდა რიხარდ ვაგნერის მუსიკა. ამ თეატრში აღიზარდნენ ქართული თეატრის მოღვაწეები ვ. აბაშიძე, ლ. ალექსი-მესხიშვილი, კ. მარჯანიშვილი და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის თეატრები
მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება

**მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება** — დაარსდა თბილისში 1959 წელს როგორც საგუნდო საზოგადოება. 1960 წლიდან გახდა საგუნდო-ქორეოგრაფიული, ხოლო 1966 წლიდან ეწოდა მუსიკალურ-ქორეოგრაფიული საზოგადოება. საზოგადოება მიზნად ისახავდა მუსიკალურ და ქორეოგრაფიულ ხელოვნების პროპაგანდას. საზოგადოებასთან არსებობდა კამერული გუნდი და ორკესტრი "თბილისის კამერატა" ქართული ხალხური სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლი "მუსიკა, პოეზია, ფერწერა", ქორეოგრაფთა  სახლ უნივერსიტეტი მუსიკალური ანსამბლების  რესპუბლიკური გაერთიანებების თბილისის განყოფილება. 1995 დაიშალა და მის ბაზაზე შეიქმნა ორი დამოუკიდებელი ორგანიზაცია: მუსიკალური საზოგადოება და ქორეოგრაფიული საზოგადოება.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის კულტურა
ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი

**თბილისის ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი** — ინსტიტუტი საქართველოში. დაარსდა 1993 წელს. 1981 წელს ნარკოლოგიური დისპანსერის (შეიქმნა 1976 წელს) ბაზაზე ჩამოყალიბდა ნარკოლოგიური რესპუბლიკური საავადმყოფო, რომელიც ასეთი ტიპის პირველი დაწესებულება იყო სამხრეთ კავკასიაში. 1985 წელს მ. ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში შეიქმნა ნარკოლოგიის სამედიცინო-ბიოლოგიურ პრობლემათა განყოფილება. 1993 წელს აღნიშნული განყოფილების და რესპუბლიკური ნარკოლოგიური საავადმყოფოს ბაზაზე შეიქმნა ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის  და პრაქტიკული საქმიანობის მიმართულებებია: ნარკოლოგიურ დაავადებათა დიაგნოსტიკის, მკურნალობისა და პროფილაქტიკის რაციონალური მეთოდების შემუშავება; ნარკომანიით, ალკოჰოლიზმით დაავადებულთა და ნარკოლოგიური პროფილის სხვა ავადმყოფოთა სტაციონალური და ამბულატორიული მკურნალობა; ნარკოლოგიური სამსახურის საორგანიზაციო-მეთოდური ხელმძღვანელობა ქვეყანაში.

ნარკოლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში არის 2 კლინიკური განყოფილება, პოლიკლინიკა და საექსპერტო განყოფილება, კლინიკურ-ბიოქიმიური და ქიმიურ-ტოქსიკოლოგიური განყოფილება; საორგანიზაციო, საინფორმაციო, პრევენციის განყოფილება და სამეცნიერო ნაწილი.
უკანასკნელი წლების განმავლობაში ინსტიტუტში გამოქვეყნებულია მრავალი სამეცნიერო შრომა. 

## ლიტერატუა
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
თბილისის სასახლის უბანი

**თბილისის სასახლის უბანი** — იგივეა, რაც ზემო უბანი.

სახელწოდება გაჩნდა XVII საუკუნეში, მას შემდეგ, რაც მეფე როსტომმა ანჩისხატის ეკლესიასა და სიონის ეკლესიას შორის, ახლანდელ ერეკლე მეორის მოედნის ტერიტორიაზე, სამეფო სასახლე ააგო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
ორიენტი

**ორიენტი** — სასტუმრო თბილისში, აშენდა XIX საუკუნის 90-იან წლებში.  

მისი არქიტექტორია ა. ზალცმანი. პირველ სართულზე განთავსებული იყო სავაჭრო მაღაზიები. პირველი რესპუბლიკის დროს ორიენტის პირველ სართულზე არსებული წიგნის მაღაზია ხელისუფლებამ დახურა  ლენინის წიგნების გაყიდის გამო.XX საუკუნის 20-იან წლებში დაერქვა „ინტურისტი“. შემდგომ აქ იყო მხატვრის სახლი (შოთა რუსთაველის ქუჩა №7).  

დაიწვა 1991 წელს თბილისის ომის დროს. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სასტუმროები
მეტეხის კლდის ქიმის განაშენიანება

მინი|300პქ
**მეტეხის კლდის ქიმის განაშენიანება** — განაშენიანება მეტეხის გასწვრივ, რომელსაც, მიუხედავად მრავალი და არსებითი გადაკეთებებისა, შერჩა თავისი პირვანდელი, თვითმყოფადი იერი. ეს მეტწილად 2-3 საართულიანი სახლებისგან შემდგარი რიგი - განაშენიანები, რომელიც აგვრგვინებს შვეულ კლდეს მტკვრს კალაპოტის მარცხენა ნაპირსა და ვიწრო, მოხდენილ რუისის ქუჩას შორის, თავისი მრავალრიცხვოვანი აივნით, ლოჯიით, ტერასით, საყრდენი კედლით, ძიეთ დაკიდებული ბაღით, კონსოლური შვერილით - თბილისის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და რომანტიკული ანსამბლია. 

უკანასკნელ წლებში ამ რიგის მრავალ სახლს ჩაუტარდა რკონსტრუქცია - რესტავრაცია, მეტეხის ტაძრის მეზობლად მდებარე დიდ საცხოვრებელი სახლის ადაპტაციის შედეგად შეიქმნა კომფორტული, თანამედროვე ტექნოლოგიით ახჭურვილი სასტუმრო (არქიტექტორები: გ. ჯაფარიძე, ვ. ორბელაძე); #5 და 7 სახლების რეგონსტრუქცია - რეენერაციის შემდეგ დაფიქსირდა არქივის განაშენიანების სტილისტური მახასიათებლები (არქიტექტორები: გ. ბათიაშვილი, თ. ღვანიძე). ამ განაშენიანებაში საინტერესოა #19, 37, 39 (XIX საუკუნის II ნახევარი) და #13, 15 (XX საუკუნის დასაწყისი) სახლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის არქიტექტურა
მებაჟე

**მებაჟე** — ბაჟის ამკრეფი მოხელე ფეოდალურ საქართველოში.მებაჟეების ძირითადი ფუნქცია ქალაქში შემოტანილ და გატანილ საქონელზე სახელმწიფოს მიერ დაწესებული საბაჟო გამოსაკრეფის აღება იყო. გვიანდელ შუა საუკუნეებში საქართველოში ბაჟის აკრეფა იჯარით გაიცემოდა კერძო პირებზე, ჩვეულებრივ, ქალაქის მაღალი ფენების წარმომადგენლებზე. მათ „მებაჟეები“ ან „ბაჟის იჯარადირები“ ერქვათ. მცირე ქალაქში ჩვეულებრივ ერთი მებაჟე იყო, თბილისში - რამდენიმე. მათ შორის ფუნქციები საქონლის მიხედვით ნაწილდებოდა. მაგალითად წყაროებში იხსენიება „თამბაქოს იჯარა“, „არაყის იჯარა“ „თევზის ბაჟის იჯარა“ და ა.შ
## ლიტერარურა
* 

კატეგორია:პროფესიები
მსხალდიდის ქედი

**მსხალდიდის ქედი** — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის მცხეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თბილისის დასავლეთით. თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთი განშტოება. მდინარეების დიღმისწყლისა და ვერის წყალგამყოფი. სოფელ წოდორეთის მერიდიანის აღმოსავლეთით იგი ცნობილია ლისის ქედის სახელწოდებით. აგებულია ძირითადად ზედაეოცენური თაბაშირიანი თიხებითა და ქვიშაქვებით. ქედის სამხრეთი კალთა ღრმად არის დანაწევრებული მდინარე ვერის მარცხენა შენაკადებით. მსხალდიდის ქედის დასავლეთი ნაწილი ტყიანია, აღმოსავლეთით ჯაგეკლიანი ბუჩქნარი და ბალახეული ჭარბობს. ბევრგან ხელოვნური ტყეებია. ქედზეა სოფელი მსხალდიდი. მოხსენიებულია ვახუშტი ბატონიშვილის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“: 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
სტამბოლის გოდოლი

მინი|სტამბოლის გოდოლი
**სტამბოლის გოდოლი** — თბილისის ციხის დასავლეთ კედელში დატანებული მაღალი კოშკი. მეთვალყურეობას უწევდა ქალაქში სამხრეთიდან მისასვლელ გზებს ვახუშტი ბატონიშვილის 1735 წლის
გეგმაზე N 19-ით აღნიშნული აქვს სტამბოლის გოდოლი. სტამბოლის გოდოლის  დამნაშავეთა საპყრობილედ იყენებდნენ. ამჟამად შემორჩენილია გოდოლის ნანგრევები. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
თბილისის რიტუალების სასახლე

**თბილისის რიტუალების სასახლე** — რიტუალების სასახლე თბილისში.

300 არაგველის ხიდიდან და ვახტანგ გორგასლის ქუჩიდან იხსნება შთამბეჭდავი ხედი სასახლეზე, რომელიც აღმართულია მტკვრის მარცხენა ნაპირას, შემაღლებულ ბორცვზე. სასახლე კარგად ჩაეწერა გარემოში და თავისი დომინირებული მდგომარეობით გაამდიდრა ქალაქის სილუეტი. თანამედროვე ნაგებობა, საკმაოდ გართულებული, მრუდხაზოვანი ფორმებით, გაბატონებულია არსებულ დაბალსართულიან განაშენიანებაში და ქმნის ამ რაიონში ახალ მასშტაბს. საინტერესოდაა გადაწყვეტილი ინტერიერები, რომლებსაც ამშვენებს ფერწერული ნამუშევრები, ჭედურობა. ცენტრალური შესასვლელის წინ ფართო კიბეზე აღმართულ სვეტზე დგას ბრინჯაოსგან ჩამოსხმული დიონისეს კლასიკური ფიგურა. ეს არის გადიდებული ასლი პატარა ქანდაკების, რომელიც ნაპოვნია არქეოლოგიური გათხრების დროს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები
თბილისის ექსპერიმენტული სამუსიკო სკოლა

**თბილისის ექსპერიმენტული სამუსიკო სკოლა** — თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიისა, 11-წლიანი საშუალო სამუსიკო სკოლა, რომელიც იძლევა სრულ საშუალო სპეციალურ (სამუსიკო) განათლებას და კონსერვატორიაში გამოცდების ჩაბარების, აგრეთვე ორკესტრანტებად და კონცერტმაისტერებად მუშაობის უფლებას. სკოლა კონსერვატორიის სტუდენტთა, პედაგოგთა და პროფესორთა მომზადების ბაზაა. სახელმწიფო დაფინანსებაზეა, ექვემდებარება საქართველოს კულტურულ სამინისტროს. 2000 სკოლაში იყო საფორტეპიანო, საორკესტრო (ჩასაბერი და სიმებიანი ინსტრუმენტების), თეორიული და საგუნდო-სადირიჯორო განყოფილებები; სწავლობდა 700 მოსწავლე, მუშაობდა 278 პედაგოგი და კონცერტმაისტერი (მათ შორის 4 პროფესორი, 5 დოცენტი). სახელოვან სკოლადამთავრებულთა იანო ალიბეგაშვილი, ე. ჭყონია, მ. შამუგია, თ. ჯავახიშვილი, ა. ვასაძე და სხვა. 1978 წლიდან დირექტორია თ. ბუაძე.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ.460

კატეგორია:თბილისის სკოლები
ოქსინო

**ოქსინო** — სააქციო საზოგადოება თბილისში, ჩამოყალიბდა 1993 წელს საწარმოო გაერთიანების *„ოქსინოს“* ბაზაზე. 

1959 წელს შეიქმნა თბილისის პირველი ტრიკოტაჟის ფაბრიკა, რომელსაც 1986 წლიდან ეწოდა საწარმოო გაერთიანება „ოქსინო“. „ოქსინო“ აღჭურვილი იყო თანამედროვე ტიპის სხვადასხვა კლასის საქსოვი და სამკერვალო მანქანა-დანადგარებით; იყენებდნენ როგორც ნატურალურ, ისე ხელოვნური ბოჭკოს ძაფებს. საწარმო ამზადებდა ბავშვისა და მოზრდილთა ზედა ტრიკოტაჟის ნაწარმს. 

„ოქსინო“ დაკომპლექტებული იყო მაღალკვალიფიციური ინჟინერ-ტექნოლოგიური პერსონალით და მხატვარ-მოდელიორებით. „ოქსინო“ მონაწილეობდა სხვადასხვა საერთაშორისო ბაზრობასა და გამოფენაზე. საწარმოს ნაწარმი იგზავნებოდა საფრანგეთში, დანიაში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში, გერმანიაში, რუსეთსა და შუა აზიის ქვეყნებში.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 726

## რესურსები ინტერნეტში
* saaqcio sazogadoeba „ოქსინო“ 2007 წლის I ნახევრის ანგარიში

კატეგორია:თბილისი
თბილისის ზოგად-ქირურგიული კლინიკა

**თბილისის ზოგად-ქირურგიული კლინიკა** — თბილისის მერიის ჯანმრთელობის დაცვის დეპარტამენტის კლინიკა. დაარსდა 1996 წელს ქალაქის ნომერ პირველ საავადმყოფოს მეორე ქირურგიული განყოფილების ბაზაზე. 

კლინიკის ბაზაზე 1931 წლიდან ფუნქციონირებს თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ქირურგიულ სნეულებათა ნომერ პირველი კათედრა (კათედრის გამგე პროფესორი გ. გოკიელი); სამედიცინო ინსტიტუტის „ვიტა“ ქირურგიული კათედრა. (კათედრის გამგე, ზოგად ქირურგიული კლინიკის დირექტორი ა. მეგრელაძე). 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის საავადმყოფოები
მეჩონგურეთა ანსამბლები

**მეჩონგურეთა ანსამბლები** —  ჩონგურზე დამკვრელთაგან შედგენილი მუსიკალური კოლექტივები, რომლებიც პროპაგანდას უწევდნენ ქართულ ხალხურ სიმღერებს. ჩონგურზე (აგრეთვე ფანდურზე) დაკვრის ტრადიცია, როგორც ცალკე (სოლო) შესრულებით, ისე გუნდის თანხლებით ოდითგანვე იყო დამკვიდრებული საქართველოში. პირველი ასეთი ანსამბლი თბილისში დაარსდა 1921 წელს ა. მეგრელიძის ხელმძღვანელობით. შემდგომში მანვე ასეთი ანსამბლები ჩამოაყალიბა თბილისის მრავალ საწარმოსა და დაწესებულებასთან, სკოლებთან. 1933 წელს დაარსდა მეჩონგურე ქალთა სახელმწიფო ანსამბლი (ხელმძღვანელი კ. ფოცხვერაშვილი, 1953 წლიდან ნ. ფოცხვერაშვილი). ანსამბლის რეპერტუარში იყო ხალხური შემოქმედების ნიმუშები და ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებები. 1937 წელს ა. მეგრელიძის მეჩონგურეთა ანსამბლები წარმატებით გამოვიდა ქართული ლიტერატურის და ხელოვნების I დეკადაზე მოსკოვში, ამჟამად დამოუკიდებლად აღარ არსებობს.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის კულტურა
თბილისის საყდრისხევის სამაროვანი

**თბილისის საყდრისხევის სამაროვანი** — გვიანი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანის ძეგლი თბილისში. 

მდებარეობს მდინარე მტკვარის მარცხენა სანაპიროზე, ქინძმარაულის ქუჩის მახლობლად. სამაროვანზე 1978 წელს. გათხარეს ქვაყრილიანი ორსამარხები. მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ კიდურბმოხრილად, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. სამაროვანი ეგრეთ წოდებული სამთავრულ კულტურას განეკუთვნება. აღსანიშნავია, რომ რამდენიმე თიხის ჭურჭელი შავპრიალა ზედაპირზე წითელი საღებავით არის მოხატული. მსგავსი წესით ჭურჭლის მოხატვა კახეთის სინქრონულ ხანის ძეგლებისთვის არის დამახასიათებელი.
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
თბილისის ტრანსავტომატიკა

**თბილისის ტრანსავტომატიკა** — ეკოლოგიურად სუფთა სპეციალური ტრანსპორტისა და მისი მართვის ავტომატიზებული სისტემების სამეცნიერო-კვლევითი და საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტი. იგი ექვემდებარება საქართველოს სახელმწიფო დარგთაშორის სამეცნიერო-ტექნოლოგიურ კომპლექსს „საქსპეცტრანსს“. ინსტიტუტი დაარსდა 1980 წელს, საკონსტრუქტორო-ტექნოლოგიურ ბიუროს, „ტრანსპროგრესავტომატიკისა“ და საპროექტო ბიუროს, „ბაგირგზაპროექტის“ ბაზაზე. დაარსებიდან მისი დირექტორი და გენერალური კონსტრუქტორია საქართველოს საინჟირნო აკადემიის წევრი შ. ორჯონიკიძე. ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებებია: მთიანი რეგიონებისთვის ეკოლოგიურად სუფთა ავტომატიზირებული საბაგირო მონორელსური, საბაგირო-რელსური და პროგრამული ტრანსპორტის სხვა სისტემების შექმნის სამეცნიერო-კვლევითი და საცდელ-საკონსტრუქტორო სამუშაოები. ინსტიტუტს აქვს 5 განყოფილება, ქარხანა „ბაგირგზატექნიკა“ და რეგიონული საბაზო ლაბორატორიები. ინსტიტუტში დამუშავდა და წარმოებაში დაინერგა სპეციალური ტრანსპორტი და მისი მართვის ავტომატიზებული სისტემების 21 ახალი მოწყობილობა და კონსტრუქცია. შექმნილ სამეცნიერო-ტექნოლოგიურ პროდუქციაში თანამშრომლებს მიღებული აქვთ პრემიები, ოქროსა და ვერცხლის მედლები, საპატიო დიპლომები. ინსტიტუტს ასევე აქვს ბიბლიოთეკა.

## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
სებელანის ტბა

**სებელანის ტბა** () — მაღალმთიანი კრატერული ტბა ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, არდებილის ოსტანში. მდებარეობს სომხეთის მთიანეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, ვულკან სებელანის კრატერში, ზღვის დონიდან 4786 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,1 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 40 მ. დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 145 მ-ზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 80 მ-ზე. ელიფსური ფორმისაა. მტკნარწყლიანია. დაბალი ტემპერატურების გამო წყალი ტბაში ზაფხულის თვეების გამოკლებით გაყინულია. ქიმიური თვალსაზრისით, ტბის წყალი სულფატურია. მდიდარია სილიციუმით. ლიმნოლოგიური თვალსაზრისით უნიკალური ტბაა. სებელანი მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მაღლა მდებარე მტკნარწყლიანი ტბაა. გარშემორტყმულია კლდოვანი მთებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ირანის ტბები
თბილისის სამხედრო ცენტრი

**თბილისის სამხედრო ცენტრი** — რუსეთის ოკუპაციისაგან საქართველოს გამოსახსნელად აჯანყების მოსამზადებელი სამხედრო ორგანო, რომელიც 1922 წელს შექმნა დამოუკიდებლობის კომიტეტმა.

შემადგენლობაში შედიოდა პატრიოტულად განწყობილი საკადრო სამხედროები. ცენტრი ენერგიულად შეუდგა აჯანყების მომზადებას, მაგრამ 1923 წლის თებერვალში იგი გასცა ეროვნული-დემოკრატიული პარტიის სტუდენტური ორგანიზაციის წევრმა კალისტრატე (კალე) მესაბიშვილმა. ცენტრის წევრები დააპატიმრეს და დახვრიტეს. მათ შორის იყვნენ ცენტრის მეთაურები, გენერლები: კონსტანტინე აფხაზი, ალექსანდრე ანდრონიკაშვილი და ვარდენ წულუკიძე; ოფიცრები: როსტომ მუსხელიშვილი, გიორგი ხიმშიაშვილი, ელიზბარ გულისაშვილი, ალექსანდრე მაჭავარიანი, დიმიტრი ჩრდილელი, სიმონ ბაგრატიონ-მუხრანელი, ფარნაოზ ყარალაშვილი, ლევან კლიმიაშვილი, ნიკოლოზ ზანდუკელი, იასონ კერესელიძე, სიმონ ჭიაბრიშვილი და ივანე ქუთათელაძე. დამკომმა აჯანყების ხელმძღვანელობისთვის სამხედრო ცენტრის ნაცვლად სამხედრო კომისია შექმნა. კალე მესაბიშვილი, რომლის ჩვენების საფუძველზეც დააპატიმრეს სამხედრო ცენტრის წევრები, 1923 წლის 1 აპრილს თბილისში დამოუკიდებლობის კომიტეტის დავალებით მოკლა სოციალისტ-ფედერალისტმა მიხეილ კოღუაშვილმა.

2023 წლის 4 ივლისს საქართველოს პრეზიდენტმა სალომე ზურაბიშვილმა სამხედრო ცენტრის დახვრეტილ წევრებს ეროვნული გმირის ორდენი ორდენი და ეროვნული გმირის წოდება (სიკვდილის შემდეგ) მიანიჭა.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სამხედრო ისტორია
კატეგორია:საბჭოთა საქართველოს ისტორია
კატეგორია:1922 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
მუჰთასიები

**მუჰთასიები** — ერთ-ერთი მოხელე  ფეოდალურ თბილისში. მისი არსებობა დასტურდება XII საუკუნეში.  დოკუმენტში, სადაც მოხსენიებულია " სამუსტასიბო" გამოსაღები  აღმოსავლეთ მაჰმადიანურ სამყაროში მუჰთასიებს ევალებოდა საპოლიციო სამსახური, სამართლის წარმოება, აგრეთვე ქალაქში წესრიგის დაცვა, ქუჩების კეთილმოწყობა, რელიგიურ საყოფაცხოვრებო წესების  თვალყურის დევნება. მუჰთასიები ერთდროულად არსრულებდრელიგიურ და ქალაქის მოხელის ფუნქციებს.

მუჰთასიები საქართველოს სამეფოში სავარაუდოდ, საამიროს გზით შემოვიდა. მუჰთასიბის თანამდებობა თბილისის გარდა საქართველოს სხვა ქალაქებში არ ფიქსირდება. მუჰთასიბი გვხვდება სომხეთის ქალაქებში და იქაც ქალაქის მოხელეა. ეს თანამდებობა თბილისის შემოერთების შემდეგაც დარჩა აქ მაჰმადიანური მოსახლეობის არსებობის გამო: მაგრამ ქართულ სინამდვილეს დიდხანს ვერ შერჩა და მალე გაუქმდა.

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
თბილისის ჰიდრომეტეოროლოგიური ობსერვატორია

**თბილისის ჰიდრომეტეოროლოგიური ობსერვატორია** — საქართველოს საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ჰიდრომეტეოროლოგიური სამსახურის საწარმო-ტექნიკური და მეთოდური დაწესებულება. დაარსდა 1965 წელს ამ სამსახურის სამართველოს მეტეოლოგიური, ჰიდრომეტეოროლოგიური და აგრომეტეოროლოგიური რეჟიმის შემსწავლელი სექტორების ბაზაზე თბილისის ჰიდრომეტეოლოგიური ობსერვატორია შეისწავლის რესპუბლიკის ტერიტორიის ჰიდრომეტეოროლოგიის რეჟიმს, ხელმძღვანელობს რესპუბლიკის ქსლის ჰიდრომეტეოროლოგიურ, ობსერვატორიების, სადგურების და საგუშაგოების მუშაობას, განაზოგადებს მათ მიერ შეკრებილ ჰიდრომეტეოლოგიურ დაკვირვების მასალას და გამოსცემს მათ ყოველთვიურობას, წელიწდეულობისა და ცნობარების სახით. რეჟიმული ჰიდრომეტეოროლოგიური მასალით უზრუნველყოფს სამხედრო სამსახურს სახელმწიფო, სამეურნეო, სამხედრო  უწყებისა და სხვა ორგანიზაცია დაწესებულებებეს. თბილისის ჰიდრომეტეოროლოგიურ ობსერვატორიას აქვს მეტეოროლოგიური, ჰიდრომეტეოროლოგიური, კლიმატის, აგრომეტეოროლოგიური, გარემოს გაჭუჭყიანებაზე დაკვირვებისა და კონტროლის, აგრეთვე ჰიდრომეტეფონდისა და სამეცნიერო-ტექნიკური ინფორმაციის მონაცემების მანქანური დამუშავების განყოფილებები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
თბილისის ზოოლოგიის ინსტიტუტი

**თბილისის ზოოლოგიის ინსტიტუტი** — ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. უნივერსიტეტს შეუერთდა 2009 წელს. დაარსდა 1941 წელს, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის საქართველოს ფილიალის ზოოლოგიის სექტორის ბაზაზე (დაარსდა 1932 წელს).

ინსტიტუტის პირველი დირექტორი იყო ფ. ზაიცევი (1941–1957), შემდეგ — დ. კობახიძე (1957–1963), ბ. ყურაშვილი (1964–1989), ი. ელიავა (1989–2005). 2006 წლიდან დირექტორია გ. ბახტაძე. ინსტიტუტის პრობლემატიკა: საქართველოს ცხოველთა სამყაროს მრავალფეროვნება, მისი დაცვისა და აღწარმოების ევოლუციური და ეკოლოგიური საფუძვლები.

სამეცნიერო კვლევის მიმართულებები: ცხოველთა მრავალფეროვნების ფუნდამენტური კვლევა; კვლევათა შედეგების პრაქტიკული გამოყენება; საგანმანათლებლო მუშაობა; ბიოლოგიური რესურსების რაციონალური გამოყენება და მცენარეების, ცხოველებისა და ადამიანებისათვის მავნე და პარაზიტული ცხოველების გავრცელების შესწავლა და პროფელაქტიკური ღონისძიებების შემუშავება. ფაუნის ფუნდამენტური კვლევა ითვალისწინებს უხერხემლო და ხერხემლიან ცხოველთა ბიომრავალფეროვნების, სისტემატიკის, ზოოგეოგრაფიის, ეკოლოგიის, ევოლუციის, რეინტროდუქციის საკითხების და კონსერვაციის შესწავლას. გარდა ამისა, შეისწავლება ენტომო და ცხოველთა პარაზიტოფაუნა. საქართველოს ბუნებრივი და ხელოვნური წყალსატევების ეკოსისტემები და მათი ბიოპროდუქტიულობა. პრაქტიკული მიმართულებით ხორციელდება მონიტორინგი და ბიოკონტროლი. ინსტიტუტის საქმიანობის შედეგად შექმნილია საკოლექციო ფონდი, რომელშიც წარმოდგენილია საქართველოს ცხოველთა პრაქტიკულად ყველა ძირითადი ჯგუფი (20 ათასი ერთეული).

ზოოლოგიის ინსტიტუტში 6 სამეცნიერო-კვლევითი ჯგუფია (ხერხემლიან ცხოველთა, ჰიდრობიოლოგიისა და იქთიოლოგიის, ნემატოლოგიის, ენტონოპათოგენების შემსწავლელი, პარაზიტოლოგიის და კარიოსისტემატიკის) და 3 ბიოლოგიური სადგური ახალდაბაში, ხეკორძში და ქუთაისში. გამოცემულია ინსტიტუტის შრომების 23 ტომი (დაარსებიდან 2008-მდე). ინსტიტუტს აქვს ბიბლიოთეკა (20 ათასზე მეტი საბიბლიოთეკო ერთეული).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
კატეგორია:ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი
თბილისის საქალაქო სასწავლებლები

**თბილისის საქალაქო სასწავლებლები** — სასწავლებლები თბილისში წვრილი ბურჟუაზიისა და მოსამსახურეთა შვილებისთვის.

პირველი საქალაქო სასწავლებელი შეიქმა დასავლეთ ევროპაში XVII საუკუნეში, რუსეთში 1872 წელს. სამაზრო სასწავლებლების ბაზაზე. აქ იღიბენ შეძლებული გლეხის შვილებსაც. სწავლება 6-წლიდან და ფასიანი იყო. დამთავრების შემდეგ მოსწავლეებს ეძლეოდათ დაბალ პროფსასწავლებელში ან 1-2 წლიანი პედაგოგიურ კურსებზე შესვლის უფლება. 1912 წელს საქალაქო სასწავლებელი გადაკეთდა უმაღლეს დაწყებით სასწავლებლად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის სასწავლებლები
კატეგორია:თბილისის სასწავლებლები
მავრ პიასეცკი

**მავრ იაკობის ძე პიასეცკი** (დ. 14 სექტემბერი, 1912 — გ. 1977) — მსახიობი და რეჟისორი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1965). 

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1929 წელს  სოხუმის თეატრში, მუშაობდა ბრიანსკის, ვორონეჟის თეატრებში, 1936-1995 და 1958-1977 — თბილისის გრიბოედოვის სახელობის თეატრში. იყო ფართო შემოქმედებითი დიაპაზონის მსახიობი. თანაბარი ოსტატობით ასახიერებდა სახასიათო-ყოფით, კომედიურ და დრამატულ როლებს: მონახოვი (მაქსიმ გორკის „ბარბაროსები“), ბაბუა (ვ. შუქშინის „თვალსაზრისი“), მიშლაევსკი (მიხეილ ბულგაკოვის „ტურბინთა დღეები“), ბატონი ფრანკი (გუდრიჩისა და ჰაკეტის „ანა ფრანკის დღიური“), ვანო (ნოდარ დუმბაძის „ნუ გეშინია, დედა“), ცეზარი (ბერნარდ შოუს „ცეზარი და კლეოპატრა“), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი“) სანდრო (ო. ჩიჯავაძის „თხუნელა“) და სხვ. პიასეცკის მნიშვნელოვან დადგმებს შორისაა გ. მატვეევის „დელიკატური ოპერაცია“, ვ. კოროსტილიოვის „დონ კიხოტი იბრძვის), მატუხოვის „ამნისტია“, და სხვ. გადაღებულია ფილმებში: „ბოდიში, თქვენ გელით სიკვდილი“, „ჩარი რამა“ და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1950 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1965 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ეროვნული ფილმოგრაფია — მავრ პიასეცკი
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
მიხეილ ოჰანჯანოვი

**მიხეილ ოჰანჯანოვი** (დ. 1870 — გ. 1916) — არქიტექტორი, მოღვაწეობდა XIX საუკუნის დასარულისა და XX საუკუნის დასაწყისში, მისი პროექტები პირველად 1898 წელს გამოჩნდა. ამ დროიდან მოყოლებული პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918 წლები) წლებამდე თბილისში ბევრი საცხოვრებელი, შემოსავლიანი სახლი და საზოგადოებრივი შენობა ააგო. აქტიურად ნერგავდა მოდერნის სტილის ფასადებს, რომლებიც სხვა ქალაქებში შემუშავებული რეცეპტებით იყო შედგენილი. მას ეკუთვნის ფინანსთა სამინისტროს (ყოფილი სახელმწიფო ბანკის კანტორის, 1910, ლადო გუდიაშვილის 11) და ეროვნული ბანკის შენობების, ბავშვთა საავადმყოფოს თამარ აბაკელიას ქუჩაზე (1902-1906 წლები), საცხოვრებელი სახლის (დანიელ ჭონქაძის 12, ყველაზე დამახასიათებელი მოდერნული ფასადით  თბილისში  (თანაავტორი ი. კოლჩინი) პროექტები და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 1916
კატეგორია:საქართველოში მოღვაწე არქიტექტორები
თბილისის ფარმაცევტული ინსტიტუტი

**თბილისის ფარმაცევტული ინსტიტუტი** — ფარმაცევტული ინსტიტუტი თბილისში.

1937 წელს, თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ფარმაცევტული ფაკულტეტი გამოეყო ინსტიტუტს და გადაკეთდა დამოუკიდებელ თბილისის ფარმაცევტულ ინსტიტუტად; მისი რექტორი იყო აკადემიკოსი ი. ქუთათელაძე. 1948 წლის სექტემბრიდან ინსტიტუტი კვლავ შევიდა სამედიცინო ინსტიტუტის შემადგენლობაში ფარმაცევტული ფაკულტეტის სახით.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
თბილისის სახალხო უნივერსიტეტები

**თბილისის სახალხო უნივერსიტეტების**  წინამორბედები თბილისში იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების სახალხო სკოლები და ბანაკები. სახალხო უნივერსიტეტების შექმნის პირველი ცდა 1863 წელს ნაადრევი აღმოჩნდა, რადგან ამჯერად სახალხო სკოლებს უფრო მეტი სარგებლობის მოტანა შეეძლოთ. XX საუკუნის  დასაწყისში ქართველი საზოგადოების მოღვაწეებმა კვლავ წამოაყენეს სახალხო უნივერსიტეტის შექმნის იდია. იაკობ გოგებაშვილმა თავის სტატიაში „სახალხო უნივერსიტეტები ჩვენში“ 1905 მოითხოვდა შეექმნათ: „სახალხო სკოლები და ბოლოს და ბოლოს ქართული სახალხო უნივერსიტეტები“.

1907 წელს თბილისში ჩამოყალიბდა პირველი სახალხო უნივერსიტეტები. მისი დაფუძნების ინიციატორი და ორგანიზატორი იყო ი. ნაკაშიძე. 16 იანვარს დამტკიცდა „თბილისის სახალხო უნივერსიტეტების საზოგადოება“, ხოლო 4 მარტს თბილისის სახლამდე მსმენელი დაესწრო. თბილისის სახალხო უნივერსიტეტის საზოგადოების გამგეობის თავმჯდომარედ მუშაობდა ვ. რცხილაძე. ქუთაისში, ბათუმში, სოხუმში, თელავში, ჭიათურაში, ფოთში ასევე შეიქმნა საუნივერსიტეტო საზოგადოებები ანალოგიური ხასიათის წესდებით.

საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ თბილისში იქმნებოდა მუშათა უნივესიტეტები, ხოლო 50-იანი წლების ბოლოს დაიწყო მათი მასობრივი გავრცელება. 1957 წელს შეიქმნა კულტურის სახელობის უნივერსიტეტები, ხოლო 1959 წელს თბილისის საქალაქო უნივერსიტეტი, სხვადასხვა დარგის ფაკულტეტებით. სახალხო უნივერსიტეტი მოქმედებდა 1990 წლამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თბილისი
მცველთა რაზმი

**მცველთა რაზმი** — ვახტანგ VI-ის მიერ შექმნილი სამეფო გვარდიის ტიპის სამხედრო ფორმირება. იგი შედგებოდა თავადიშვილების, აზნაურებისა დამსახურების ცალკეული რაზმებისაგან. თითოეულ მათგანს სათავეში ასისთავი ედგა. მეფის რაზმელები ჯამაგირს სახელმწიფო ხაზინიდან იღებდნენ და ფართო პრივილეგიებითაც სარგებლობდნენ. მცველთა რაზმის შენახვას თბილისის შემოსავლიდან მიღებული თანხებით უზრუნველყოფდნენ. ზოგი მკვლევრის აზრით, ეს რაზმი ძირითადად თბილისში იდგა მაჰმადიან მეციხოვნეთაგან ქართველი მეფის უშიშროების დასაცავად, რასაც ამ რაზმის სახელწოდებაც უნდა მოწმობდეს. ფინანსურად და ადმინისტრაციულად უშუალოდ მეფეზე დამოკიდებული მუდმივი სამხრეთ ფორმირება ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებასა და განმტკიცებას უწყობდა ხელს, რაც სეპარატისტულად განწყობილ ფეოდალთა ნაწილის გულისწყრომას იწვევდა. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, მცველთა რაზმის შექმნის გამო თურმე შუღლი ჩაიდო გულში არაგვის ერისთავმა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:თბილისის კულტურა
დავით მაჭავარიანი

**დავით მაჭავარიანი**  (დ. 1909 — გ. 1975) — მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი, მუსიკოსი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე. 

გამოჩენილი მოცეკვავისა და ბალეტმაისტერის მ. მორდკინის სტუდიის დამთავრების შემდეგ გამოდიოდა ამავე სტუდიის წარმოდგენებში, ცეკვავდა კორდებალეტში. შეასრულა მნიშვნელოვანი პარტიებიც პ. ჰერტელის ბალეტში „ამაო სიფრთხილე“, ქორეოგრაფი პიესაში „თოჯინები“ და რ. დრიგოს „პოლკაში“. 1926 წლიდან დაუკავშირდა კ. მარჯანიშვილს. თბილისში ქორეოგრაფიულად გააფორმა კ. მარჯანიშვილის დადგმები : ე. ტოლერის „ჰოპლა, ჩვენ ვცოცხლობთ“, ლოპე და ვეგას „ცხვრის წყარო“, კ. გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“, აგრეთვე მოსკოვის  ოპერეტის თეატრში - ი. შტრაუსის „ღამურა“. ხანგრძლივად და ნაყოფიერად მოღვაწეობდა თბილისის მუსკომედიის თეატრში, სადაც დადგა სპექტაკლები: ვ. ცაგარეიშვილის „მზის დაბნელება, ი. გეჯაძის “ორი რეკორდი", ი. მილიუტინის „ტრემბიტა“, „პერიფულა“, ი. კალმანის „ცირკის პრინცესა“, „მონმარტრის ია“, „სილვა“ და სხვა. ამ თეატრში გამოდიოდა როგორც კონცერტმაისტერიც. სპექტაკლებს დგამდა რუსთაველის, მარჯანიშვილის, გრიბოედოვის სახელობის მოზარდ მაყურებელთა ქართულ და რუსულ თეატრებში. დავით მაჭავარიანი თეატრალური ხელოვნების ერთ-ერთი რთული სახეობის, მცირე ფორმის ქორეოგრაფიის გამოჩენილი ოსტატი, ქართული კულტურის ღვაწლმოსილი წარმომადგენელი იყო.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:ქართველი ბალეტმაისტერები
მშვილდოსნობა

**მშვილდოსნობა** — სასროლი სპორტის ერთ-ერთი უძველესი სახეობა, შეჯიბრება მსხვილი სამიზნეების (დიამეტრი 80–122 სმ) დაზიანებაში ოთხ დისტანციაზე (30-დან 90 მეტრამდე ვაჟებში და 30-დან 70 მეტრამდე ქალებში) სპეციალური მშვილ-ისრის გამოყენებით. 

## ისტორია 
მშვილდოსნობა, როგორც სპორტის სახეობა, ჩამოყალიბდა XV საუკუნის შვეიცარიაში. ფართოდ გავრცელდა XIX საუკუნის ბოლოს. შესული იყო ზაფხულის II (1900), III (1904), IV (1908) და VIII (1924) ოლიმპიურ თამაშებზე; 1912 და 1924–1968 წლებში ოლიმპიადის პროგრამიდან ამოიღეს, კვლავ შეიყვანეს 1972 წელს; 1984 წლამდე ტარდებოდა პირადი პირველობა ვაჟებსა და ქალებში, 1988 წელს დაემატა გუნდური პირველობა ვაჟებსა და ქალებში. 6-გზის ოლიმპიური ჩემპიონი გახდა ბელგიელი ჰუბერტ ვან ინისი (1900–1920). გუნდურ პირველობაში სამხრეთ კორეის მშვილდოსნებმა გუნდურ პირველობაში ქალებს შორის გაიმარჯვეს 9-ჯერ (1988–2020), ვაჟებს შორის — 6-ჯერ (1988, 2000–2008, 2016–2020). 1980 წლის მოსკოვის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი გახდა ქართველი მშვილდოსანი ქეთევან ლოსაბერიძე (სსრკ-ის სახელით).

მშვილდოსნობის საერთაშორისო ფედერაცია (ფიტა, FITA) შეიქმნა 1931 წელს; აერთიანებს 168 ეროვნულ ფედერაციას (2023 წლის მდგომარეობით), მათ შორის საქართველოს მშვილდოსნობის ეროვნულ ფედერაციას (1993 წლიდან).

1931 წლიდან ტარდება მსოფლიო ჩემპიონატები, 1968 წლიდან — ევროპის ჩემპიონატები. პირად პირველობაში 5-გზის მსოფლიო ჩემპიონი გახდა პოლონელი იუნინა კურკოვსკა-სპიხაიოვა (1933–1947). 2006 წლიდან იმართება მშვილდოსნობის მსოფლიო თასი — 4 ეტაპი 4 სხვადასხვა ქვეყანაში.

## წესები 
## არჩერი-ბიატლონი 
1990-იანი წლების დასაწყისიდან აქტიურად ვითარდება „არჩერი-ბიატლონი“ — თხილამურებით რბოლა მშვილდოსნობასთან ერთად (შეადარეთ ბიატლონი). 1998 წელს შედგა პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი, რომელშიც 11 ქვეყნის სპორტსმენები მონაწილეობდნენ. 2000 წელს ბიატლონისტთა საერთაშორისო კავშირმა (IBU) და ფიტამ გადაწყვიტეს შეექმნათ გაერთიანებული კომიტეტი — IBU-FITA.

## სქოლიო 
კატეგორია:სპორტის სახეობები
კატეგორია:მშვილდოსნობა
კატეგორია:ზაფხულის ოლიმპიური სპორტის სახეობები
მიონი

**მიონი** —  სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი ჩამოყალიბდა 1973 წელს ნახევარგამტარული ხელსაწყოების ფიზიკურ სამეცნიერულ-კვლევითი ინსტიტუტის, თბილისის საკონსტრუქტორო ბიუროსთან და მასთან არსებული საცდელი ქარხნის ბაზაზე, რომლებიც, თავის მხრივ შეიქმნა 1965 წელს. 

ნახევარგამტარული ხელსაწყოების ფიზიკურ სამეცნიერულ-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორები: პროფესორი ი. მირცხულავა (1965—71), ვ. ჭიჭინაძე (1971–73) კვლევითი სამუშაოების ძირითადი მიმართულებები იყო ახალი ნახევარგამტარული მასალებისა და სტრუქტურების შესწავლა; მყარ სხეულებში, განსაკუთრებით ნახევარგამტარებში, ახალი ფიზიკური მოვლენების და პროცესების გამოკვლევა მიკროელექტრონიკის პერსპექტიული ხელსაწყოების შესაქმნელად. 1973 წლიდან ,,მიონის“ დირექტორები იყვნენ ვ. ჭიჭინაძე (1973–74), მ. კლემენტიევი (1974–77), საინჟინრო აკადემიის წევრი რ. ჩიქოვანი (1977-84), ნ. კახიშვილი (1984-87). ინსტიტუტში შესრულებული სამუშაოებიდან მნიშვნელოვანია ინტეგრალური სქემების სერიის დამუშავება, სპეციალური დანიშნულების ნახევარგამტარული ხელსაწყოების მიღება, A3B5 შენაერთებში ჰეტეროსტრუქტურების საფუძველზე სინათლის გამომსხივებელი ოპტიკურ-ელექტრონული ხელსაწყოების დამუშავება ინფორმაციის ვიზუალური ასახვისათვის, ინტეგრალური სქემების ავტომატიზებული პროექტირების სისტემის დამუშავება, საყოფაცხოვრებო ხასიათის ელექტრონული ხელსაწყოების შექმნა და სხვა. ყველაფერი ეს დანერგილია „მიონის“ ქარხანაში. „მიონში“ დამზადებული ნაკეთობების მნიშვნელოვანი ნაწილი იგზავნებოდა საექსპორტოდ. წარმოების განვითარებასთან დაკავშირებით საქართველო სხვადასხვა რაიონებში (თელავი, წალკა, სოფელი ავრალო, ახმეტა) შეიქმნა ფილიალები. 1987 წელს  „მიონის“ ბაზაზე (თავის ქარხნიანად) შეიქმნა სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანება „მიონი“ (გენ. დირექტორი ნ. კახიშვილი), რომელიც 1997 წელს გადაკეთდა სამეცნიერო-სახაზინო საწარმო „მიონად“, ამავე წელს „მიონს“ გამოეყო თბილისის ელექტრონული ტექნოლოგიების ინსტიტუტი. 1999 წელს თვით „მიონის“ ბაზაზე შეიქმნა ,,პეგასი“ და სამეცნიერო საწარმო „მიონი“, რომლებიც გაერთიანებული არიან სამეთვალყურეო საბჭოში.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
თბილისის ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი

**თბილისის ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი** — (სააქციო საზოგადოება) ფთიზიატრიისა და პულმონოლოგიის დარგის მოთავე დაწესებულება, რომელიც შეიქმნა ხუთი ტუბსაწინააღმდეგო დაწესებულების გაერთიანების შედეგად. 1930 წელს თბილისში ი. აბაკელიას თაოსნობით დაარსდა ტუბერკულოზის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი. 1990 წელს ინსტიტუტს ეწოდა ფთიზიატრიისა და პულმონოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, ხოლო 2000 წლიდან მიიღო დღევანდელი სტატუსი. სხვადასხვა დროს ინსტიტუტს ხელმძღვანელობდნენ: ი. აბაკელია, ა. უშვერიძე გ. ინასარიძე, ო. ბათიაშვილი, ნ. გოგებაშვილი, 1995 წლიდან კი გ. ხეჩინაშვილი (2000 წლიდან კი სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე).

1936 წელს ინსტიტუტი დაბა აბასთუმანში გადაიტანეს. 1949 წლიდან  ისევ თბილისში დაბრუნდა. ინსტიტუტის სამეცნიერო კვლევის ძირითადი მიმართულებები იყო ტუბერკულოზის პათოგენეზის მრავალფეროვანი ასპექტი, ეპიდემიოლოგია, დაავადების ადრეული გამოვლენის, დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის ახალი მეთოდების ძიება. 1995 წლიდან საქართველოში ინერგება ტუბერკოლოზთან ბრძოლის სახელმწიფო პროგრამა, რომელსაც საფუძვლად დაედო ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის, ტუბერკულოზთან და ფილტვის დაავადებასთან ბრძოლის საერთაშორისო კავშირის რეკომენდაციები და ამ დაავადებასთან ბრძოლის საერთაშორისო სტრატეგია. ტუბერკულოზის კონტროლის ცენტრის განყოფილება სახელმწიფო პროგრამის კორდინაციას ახდენს ქვეყნის მასშტაბით, ხელმძღვანელობს ეპიდემიოლოგიური ზედამხედველობის სამსახურით, მეთოდურ დახმარებას უწევს სპეციალიზებულ ქსელს, მონაწილეობს პროფილური სამსახურის დაგეგმარებასა და განვითარებაში. ცენტრის ძირითადი სამეცნიერო მიმართულებები: ტუბერკულოზის კლინიკური და მოლეკულური ეპიდემიოლოგია, სპეციალური პრეპარატებისადმი მდგრადი ფორმების გავრცელების შესწავლა საქართველოს და კავკასიის რეგიონში, ტუბერკულოზისა და შიდსის პრობლემები, მულტირეზისტენტული ფორმების ქირურგიული მკურნალობა, ფილტვის სპეციფიკურ დაავადებების იმუნოლოგია.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისი
თბილისის პანტომიმის სახელმწიფო თეატრი

**თბილისის პანტომიმის სახელმწიფო თეატრი** — თბილისის საქალაქო (მუნიციპალური) თეატრი, რომელიც შეიქმნა 1965 წელს. 1976 წლის 1 იანვარს საქართველოს მთავრობის და რუსეთის მთავრობის დადგენილებით გადაწყვეტილებით თეატრმა მიიღო სახელმწიფო დაფინანსება. 2012 წლამდე თეატრი იყო კულტურის სამინისტროში საქართველოს პანტომიმის სახელმწიფო თეატრის სახელით.

ეს იყო ამ ჟანრის პირველი პროფესიონალური თეატრი მთელს საბჭოთა კავშირში. თეატრის შექმნას წინ უძღოდა წლების განმავლობაში ა. შალიკაშვილის ხელმძღვანელობით 1965 წელს პანტომიმის სტუდიების ჩამოყალიბება, რკინგზელთა და ვაჭრობის მუშაკთა კულტურის სახლებისა და 1970 წელს პანტომიმის თეატრის დაარსება ფილარმონიასთან.

თეატრმა პირველი აღიარება 1979 წელს საბერძნეთში მოიპოვა, სადაც ევრიპიდეს „ელექტრა“ წარმოადგინეს. ზედიზედ დაიდგა სპექტაკლები: გ. გოგუას, ი. ხიმშიაშვილისა და ა. შალიკაშვილის „გაათავისუფლეთ სიმღერა“ (1978 წელი), გ. გოგუას და ა. შალიკაშვილის „წეროები“ (1977 წელი), „უკანასკნელი ზარი“ (1978 წელი), „ოცნება და სინამდვილე“ (1979 წელი), „უკვდავნი“ (1979 წელი) — სამივე პიესა ეკუთვნის ა. შალიკაშვილს, ი. კაკულიას ინსცენირებული „წითელი აფრები“ (ვლადიმერ მაიაკოვსკის მიხედვით, 1980), ა. შალიკაშვილის „კიდევაც დაიზრდებიან“ (1982 წელი) და „კრიმანჭული“ (1987 წელი), გურამ დოჩანაშვილის „ფიროსმანი — მეფე“ (1990 წელი), ვაჟა-ფშაველას „სტუმარ-მასპინძელი“ (1991).

თეატრი საგასტროლოდ იყო: 1979 წელს სტამბოლში (თურქეთი), მალტაზე, კვიპროსზე, ათენსა და სალონიკში (საბერძნეთი), 1982 — ზაარბრიუკენში (გერმანია), 1985 — მოსკოვში, 1987 — კელნის (გერმანია) პანტომიმის საერთაშორისო ფესტივალზე, 1990 — ნიდერლანდების 13 ქალაქში, 1992 — ზაარბრიუკენის პანტომიმის საერთაშორისო ფესტივალზე. წლების განმავლობაში თეატრის შემოქმედებითი კოლექტივის დიდმა ნაწილმა ევროპისა და ამერიკის სხვადასხვა ქვეყანაში განაგრძო მოღვაწეობა, თეატრი კი მთლიანდ ახალგაზრდა სტუდენტური ძალებით შეივსო. სხვადასხვა დროს აქ მუშაობდნენ მხატვრები: ლ. ურუშაძე, დ. გურდელაძე, თ. გოცაძე, მ. მალაზონია.

დაარსებიდან, 1970 წლიდან, თეატრის უცვლელი დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი იყო ა. შალიკაშვილი.

2018 წელს ამირან შალიკაშვილის გარდაცვალების შემდეგ სამხატვრო ხელმძღვანელი არის ჯუნიორ ამირან შალიკაშვილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კულტურა
რუტკიტი

**რუტკიტი** — პროგრამა, რომელიც ცდილობს თავისი არსებობის დამალვას კომპიუტერის უსაფრთხოების პროგრამებისგან თავის აცილებით. კომპიუტერში შეღწევის შემდეგ საშუალებას აძლევს დისტანციურ მომხმარებელს საიდუმლოდ აკონტროლოს კომპიუტერის ოპერაციული სიტემა. რუტკიტის აღმოჩენა არის საკმაოდ რთული, რადგან მას აქვს უნარი გაუმკლავდეს იმ პროგრამას, რომელიც მის აღმოსაჩენად უნდა იქნას გამოყენებული. კომპიუტერული სისტემის რუტკიტისაგან გაწმენდა საკმაოდ რთული საქმეა, ხშირად საჭირო ხდება ხელახალი ინსტალაცია, ვინაიდან მხოლოდ ამ გზით ხდება შესაძლებელი მისგან თავის დაღწევა.

## ლიტერატურა
* ინფორმაციული უსაფრთხოება - მავნე პროგრამების სახეობები

კატეგორია:კიბერდანაშაული
სარაჯი

**სარაჯი** — მეომაგირე, უნაგირისა და მისი მოსამართავის დამამზადებელი ხელოსანი.

თვითონ უნაგირი მრავალი ნაჭრისაგან შედგებოდა, კეხი კი ცალკე მზადდებოდა ხისაგან. უზანგს და ლაგამს მოსევადებულ ვერცხლს უკეთებდნენ. უნაგირის ტყავი ფაბრიკული წარმოშობის იყო (ეგრეთ წოდებული „შიგრინის ტყავი“). მოსართავის ღვედის ტყავს სარაჯი თვითონ ამზადებდა ხარის ტყავისაგან. ხარის ტყავს ოთხად ჭრიდნენ, რეცხავდნენ მერე სპეციალურ ხელსაწყოში — „პაჭაჭებში“ — ჭიმავდნენ, შემდეგ სათანადოდ სპეციალურ მანქანაში ზელდნენ ძროხის ქონით, მერე თბილ წყალში გარეცხავდნენ, გააშრობდნენ და ისევ „პაჭაჭებში“  ჩადებდნენ გასასწორებლად.

დამუშავებული ტყავის საუკეთესო ნაწილს მოსართავად ხმარობდნენ, სხვა ნაწილებს კი — აღვირისა და მოსაჭერისათვის. სარაჯი ამზადებდა აგრეთვე ქართულ ქამრებს, რომელთაც თითბრისა და ვერცხლის შესაკრავი ჰქონდათ, ურმის შოლტებს და მათრახს. ჰყავდათ თავისი ამქარი.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:პროფესია
თბილისის პატარა თეატრი

**პატარა თეატრი** — კერძო თეატრი თბილისის ძველ უბანში, ერეკლე მეორის ქუჩაზე (N22). დააარსა მ. ასათიანმა 1959 წელს. მხატვარი ნ. ასათიანი. თეატრში იმართებოდა შემოქმედებითი საღამოები, მონოსპექტაკლები.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის თეატრები
ნიადაგმცოდნეობის საზოგადოება

**ნიადაგმცოდნეობის საზოგადოება** — დაარსდა 1956 წელს თბილისში. საქართველოს იუსტიციის სამინისტრომ 1995 წელს დამოუკიდებლობის სტატუსი მიანიჭა. საზოგადოების მიზანია იყო ნიადაგმცოდნეობის, როგორც მეცნიერების, განვითარება და ცოდნის პოპულარიზაცია, კვალიფიციური კადრების განვითარება და ცოდნის პოპულარიზაცია, კვალიფიციური კადრების მომზადების უზრუნველყოფა, ქვეყნის აგრარულ და მომიჯნავე მეცნიერებთან ურთიერთობის განმტკიცება. საზოგადოებაში გაერთიანებული იყვნენ ნიადაგმცოდნეები, აგროქიმიკოსები, მელიორატორები, პრაქტიკოსი მუშაკები და სტუდენტური ახალგაზრდობა.
საზოგადოებაში ტარდებოდა სასწავლო დაწესებულებების მუშაობის კოორდინაცია, ეწყობა სიმპოზიუმები, კონფერენციები, თათბირები. პერიოდულად ქვეყნდებოდა კრებულები, ნიადაგის გენეზისის, ნაყოფიერების ამაღლების, მელიორაზაციის და სხვა აქტუალურ საკითხებზე. საზოგადოებამ გამოსცა საქართველოს ნიადაგების რუკა მასშტაბით  1:500000. სომეხ და აზერბაიჯანელ კოლეგებთან ერთად მზადდება ამიერკავკასიის ნიადაგების რუკა მასშტაბითნ 1:600000. საზოგადოება ხელს უწყობდა სასოფლო-სამეურნეო წარმოებაში თეორიული გამოკვლევების დანერგვას. სხვადასხვა დროს საზოგადოების პრეზიდენტები იყვნენ დ. გედევანიშვილი, მ. საბაშვილი, მ. დარასელია. 2002 წელს ნიადაგმცოდნეობის საზოგადოების პრეზიდენტი იყო თ. ურუშაძე. საზოგადოებას მჭიდრო ურთიერთობა ჰქონდა ნიადაგმცოდნეთა  საერთაშორისო კავშირთან, აშშ-ის, გერმანიის, რუსეთის, სომხეთის, აზერბაიჯანის, ისრაელის, ესპანეთის, ჩილეს და სხვა ქვეყნების ნიადაგმცოდნეობის საზოგადოებასთან.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
ვაზის დაავადებათა მებრძოლი კომისია

**ვაზის დაავადებასთან მებრძოლი კომისია** — დაარსდა 1841 წელს თბილისში. კომისია მიზნად ისახავდა ფილოქსერის მოსპობას, თვალყურს ადევნებდა ვაზის დაავადებათა გავრცელებას და ატარებდა ღონისძიებებს მათ აღსაკვეთად. მავნებლების წინააღმდეგ საბრძოლველად იყენებდა შხამების შესხურებას, დატბორვასა და სხვა მეთოდებს. დიდი მუშაობა ჩაატარა აგრეთვე სოკოვან დაავადებათა სალიკვიდაციოდ. კომისიამ იარსება XIX საუკუნის ბოლომდე.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 462
კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
ზერთი

**ზერთი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992-2020 წლებში დე ფაქტოდ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია: ლაჩინის რაიონის სოფლები
მუშტი-კრივი

**მუშტი-კრივი** — სპორტის ხალხური სახეობა, საქართველოში უფრო ქალაქის მოსახლეობაში, ხელოსანთა და წვრილ ვაჭართა შორის იყო გავრცელებული. არსებობდა

მუშტი-კრივის ნაირსახეობები — კრივი ცალიხელით, ხის ხმლებით, შურდულებით და ა.შ. თბილისის უბნებსა და მიმდებარე სოფლებს მოკრივეთა საკუთარი დასები გამოჰყავდათ. მუშტი-კრივი მთავრდებოდა ბრძოლის ველიდან ერთ-ერთი მხარის გაძევებით, ანდა რომელიმე ფალავნის გახწევით მეტოქის განლაგების ბოლომდე.
კრივში შეჯიბრების დროს ქალაქი ორ ნაწილად იყოფოდა. ავდარის ჩრდილოეთი ნაწილი, ჩუღურეთი, კუკია, გარეთუბანი, მთაწმინდა და ქალაქის ნაწილი სიონიდან ფეთხაინამდე იყო ზემო უბანი, ხარფუხი, ავლაბარი და შავი სოფელი — ქვემო უბანი. მცირე მასშტაბის კრივი ხშირად იმართებოდა სალაყბოზე, ჭირიან თხევში, ნახშირის უბანში და სხვა ადგილებში. კრივი ყეენობის ერთ-ერთი დამამთავრებელი ეპიზოდი იყო.

XIX საუკუნეში თბილისში კრივის ორი სახეობა იყო განსაკუთრებით პოპულარული: ჩვეულებრივი მუშტი-კრივი და „სალდასტის კრივი“ არის ხის ხმლებით ბრძოლა, თავისებური სამხედრო თამაში. პირველი, როგორც წესი, ტარდებოდა ზაფხულობით, ქალაქის ქუჩებში,მეორე კი — ზამთრობით, ქალაქ გარეთ, ბოტანიკური ბაღის, მახლობლათ, და ბახნის ხევში.

მსგავსი შერკინებები ხშირად არაორგანიზებულად ტარდებოდა, იყო მსხვერპლიც. ამის გამო XIX საუკუნეში ხელისუფლებამ რამდენიმეჯერ სცადა მისი აკრძალვა, საბოლოოდ მუშტი-კრივი ოფიციალურად აიკრძალა საუკუნის დასასრულს.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:სპორტის სახეობები