open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანდრეი კარლოვის მკვლელობა

რუსეთის ფედერაციის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი თურქეთის რესპუბლიკაში **ანდრეი კარლოვის** მკვლელობა მოხდა 2016 წლის 19 დეკემბერს, თურქეთის დროით 19:30 სთ-ზე, ქალაქ ანკარის თანამედროვე ხელოვნების ცენტრში. დიპლომატი იმყოფებოდა ფოტო-გამოფენის „რუსეთი მოგზაურის თვალით: კალინინგრადიდან კამჩატკამდე“ გახსნის ცერემონიალზე, მაშინ როცა მას დაესხა საქმიან კოსტუმში გამოწყობილი ახალგაზრდა მამაკაცი — პოლიციის ოფიცერი, 22 წლის მევლუთ მერთ ალთინტაში (). მკვლელობა მოხდა სირიის სამოქალაქო ომში რუსეთის ჩარევის წინააღმდეგ გამართული ფართომასშტაბიანი პროტესტის შემდეგ. აღსანიშნავია, რომ ალთინტაში იყო თურქეთის პოლიციის ოფიცერი, თუმცა 2016 წლის სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობაში მონაწილეობის გამო ის თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. ტერორისტის ლიკვიდაცია პოლიციამ მოახდინა.

## საერთაშორისო რეაქცია
საერთაშორისო თანამეგობრობამ რუსი დიპლომატის მკვლელობა დაგმო, მათ შორის გაეროს უშიშროების საბჭოს წევრებმა ერთხმად აღიარეს ეს მოვლენა ტერორისტულ აქტად.

## სქოლიო
კატეგორია:2016 წლის ტერორისტული აქტები
კინდუ

**კინდუ** () — ქალაქი ჩრდილოეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მანიემის პროვინციაში. მდებარეობს მდინარე კონგოს დასავლეთ ნაპირზე.

2010 წლის მონაცემებით, ქალაქის მოსახლეობაა 172 321.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
კაბალო

**კაბალო** () — ქალაქი ჩრდილოეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ტანგანიიკის პროვინციაში. 

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 58 332 კაცი.

კონგოს მეორე ომის პერიოდში ქალაქში მიმდინარეობდა გადამწყვეტი ბრძოლები. 

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
კაბინდა (კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა)

**კაბინდა ** () — ქალაქი ჩრდილოეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მონგალის პროვინციაში. 

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 219 154 კაცი.

კონგოს მეორე ომის პერიოდში ქალაქი განადგურდა საომარი მოქმედებების გამო. ქალაქზე ორი წლის განმავლობაში ალყა ჰქონდათ შემორტყმული რუანდელებს, მაგრამ რჩებოდა კონგოს მთავრობის კონტროლის ქვეშ.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
ისირო

**ისირო** () — ქალაქი ჩრდილოეთ კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. ზემო უელეს პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.  

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 182 900 კაცი.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
დიდი შეკუმშვა

250px|მინი|დიდი შეკუმშვა
250px|მინი|დიდი შეკუმშვა
**დიდი შეკუმშვა** — სამყაროს საბოლოო ბედის ერთ-ერთი შესაძლო სცენარი, რომლის მიხედვითაც, სამყაროს გაფართოება ბოლოს შექცევით ხასიათს მიიღებს და იგი ხელახლა კოლაფსირდება, არსებობას შავი ხვრელის სახით დაასრულებს ან გამოიწვევს სამყაროს ხელახლა წარმოქმნის დასაწყისს დიდი აფეთქების გარეშე. 

## მიმოხილვა
თუ სამყაროს გაფართოების სიჩქარე არ აჭარბებს მეორე კოსმოსურ სიჩქარეს, მისი შემადგენელი ყველა მატერიის საერთო გრავიტაციული ურთიერთქმედება თანდათანობით მის შეკუმშვას გამოიწვევს. თუ თერმოდინამიკური ენტროპია შეკუმშვის ფაზაში ზრდას განაგრძობს, შეკუმშვა ძალიან განსხვავებული გამოჩნდება გაფართოების დროის უკუქცევის გადმოსახედიდან. თუკი ადრეული სამყარო ძირითადად ერთგვაროვანი იყო, შეკუმშვადი სამყარო უფრო და უფრო დაჯგუფებადი გახდება. საბოლოოდ, ყველა მატერია ჩაიხშობა შავ ხვრელებში, რომლებიც შემდეგ შეერთდებიან და წარმოქმნიან გაერთანებულ შავ ხვრელს ან დიდი შეკუმშვის სინგულარობას.

იმ მოვლენების ზუსტი დეტალები, რომლებიც საბოლოო კოლაფსამდე განვითარდება, დამოკიდებულია როგორც გაფართოების ფაზის სიგრძეზე, ისე შეკუმშვის წინა ფაზაზე. გარდა ამისა, ნავარაუდევია, რომ შეკუმშვის ფაზა მაშინვე არ იქნება შესამჩნევი ჰიპოთეტური დამკვირვებლებისათვის, რადგან ვადები დამოკიდებულია სინათლის სიჩქარეზე, რომ კოსმოსური მიკროტალღური ფონის ტემპერატურა შეკუმშვისას სიმეტრიულად აიწევს გაფართოების ფაზასთან შედარებით და რომ დიდი აფეთქების დროს განვითარებული მოვლენები საწინააღმდეგო სცენარით წარიმართება. შეკუმშვის ფაზაში, ერთმანეთს შეერწყმება სუპერგროვები, რასაც მოჰყვება გალაქტიკათგროვების და შემდეგ გალაქტიკების შერწყმა. ამ დროისათვის, ვარსკვლავები ერთმანეთს იმდენად მიუახლოვდება, რომ გახშირდება მათ შორის შეჯახებები, კოსმოსური მიკროტალღური ფონის ტემპერატურა იმდენად აიწევს, რომ ვარსკვლავები თავიანთ შიდა სიცხეს ვეღარ გამოაფრქვევენ, თანდათან კი აფეთქებას დაიწყებენ და დატოვებენ სიცხესა და ჰეტეროგენულ გაზს, რომლის ატომებიც გაზრდილი ტემპერატურის გამო, შემადგენელ სუბატომურ ნაწილაკებად დაიშლებიან და რომელთაც შემდეგ უკვე შერწყმული შავი ხვრელები შთანთქავს. ერთ-ერთი თეორიის მიხედვით, სამყარო განადგურების შედეგად დაუბრუნდება იმ წერტილს, საიდანაც დაიწყო და შესაბამისად, შემდეგ მოხდება კიდევ ერთი დიდი აფეთქება; კიდევ ერთი სცენარის თანახმად, ყველაფერი დასრულდება ბრტყელი სამყაროს სახით, რაც მაშინ მოხდება, როცა კრიტიკული სიმჭიდროვე გასწორდება. ამ მდგომარეობაში, სამყარო მუდმივად შენელდება.

ბოლოდროინდელმა ექსპერიმენტულმა მტკიცებულებებმა წარმოშვა ვარაუდები, რომ სამყაროს გაფართოებას გრავიტაცია კი არ ანელებს, არამედ აჩქარებს. მიუხედავად ამისა, იქიდან გამომდინარე, რომ ჯერჯერობით უცნობია ბნელი ენერგიის ბუნება, რომელიც როგორც მიიჩნევა, წარმართავს აჩქარებას — ჯერ კიდევ შესაძლებელია, რომ მან საბოლოოდ უკუაქციოს თავისი განვითარების გზა და გამოიწვიოს კოლაფსი. 

## სქოლიო
კატეგორია:სამყარო
კატეგორია:კოსმოლოგია
ჰუტუ

**ჰუტუ** ასებე **აბაჰუტუ** — აფრიკის დიდი ტბების ტერიტორიაზე მცხოვრები ხალხი. ისინი ძირითადად ცხოვრობენ: რუანდაში, ბურუნდიში და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში, სადაც ტუტსებთან და ტვასთან ერთად ძირითად ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ.

## დემოგრაფია 
რუანდაში და ბურუნდიში ჰუტუ ყველაზე დიდ ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენს. ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მიხედვით რუანდელების 84% და ბურუნდიელების 85% ჰუტუს წარმოადგენენ. სიდიდით მეორე ჯგუფი შესაბამისად 15% და 14%-ით ტუტსებია.
ტვა პიგმეები სიდიდით მესამე ეთნიკური ჯგუფია, ისინი იზიარებენ ჰუტუების და ტუტსების ენას და კულტურას, თუმცა მათგან საგრძნობლად პატარა სიმაღლით გამოირჩევიან.

## წარმოშობა 
მიიჩნევა, რომ ჰუტუ მიგრირდა დასავლეთი აფრიკიდან დიდი ტბების ტერიტორიაზე ბანტუს ექსპანსიის პერიოდში. სხვა და სხვა თეორიებია, რომლებიც ცდილობენ ახსნან ფიზიკური სხვაობის მიზეზი ჰუტუსა და მათ მეზობელ ასევე ბანტუზე მოსაუბრე ტუტსებს შორის. ერთი თეორია, რომელიც ძირითადად ზეპირსიტყვიერებას ეყრდნობა ამბობს, რომ ტუტსების წინაპრები იყვენენ კავკასიური რასის წარმომადგენლები, რომლებიც დიდი ტბების რეგიონში ჩრდილოეთი აფრიკიდან მოვიდნენ.

ალტერნატიული თეორიის მიხედვით, ჰუტუს და ტუტსებს საერთო ბანტუს ხალხის წინაპარები ჰყავდათ, ხოლო მათი გაყოფა გერმანელების და ბელგიელების მიერ ხელოვნურად მოხდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
გერმანე ნაფეტვარიძე

**გერმანე პავლეს ძე ნაფეტვარიძე** (დ. 27 აგვისტო, 1882, ტობანიერი, ქუთაისის მაზრა — გ. 1938) — ქართველი რევოლუციონერი, ბუღალტერი.

მოღვაწეობდა ტფილისის ბოლშევიკების ლიტერატურულ ბიუროში, შინამოსამსახურეთა პროფკავშირში, თანამშრომლობდა გაზეთ „ახალ დროებაში“.

1909 წელს მისი ხელმძღვანელობით ტფილისში, ეკლესიის აღმართის 8 ნომერში (ამჟამინდელი დავითაშვილის ქ. 8) მოეწყო არალეგალური სტამბა. მასთან ერთად სტამბის შექმნაში მონაწილეობდნენ პეტრე არველაძე, ვალოდია კოპალეიშვილი, პარმენ საბაშვილი, ილარიონ მგელაძე და მანასე გოგუაძე. სტამბაში იბეჭდებოდა პროკლამაციები და გაზეთი „ტიფლისკი პროლეტარი“, რომლისთვისაც მეთაური წერილი იოსებ ჯუღაშვილმა დაწერა. 1913 წელს გერმანე აირჩიეს თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის წევრად. 1914-1921 წლებში დასავლეთ საქართველოში დააარსა სამომხმარებლო კოოპერაციის კავშირები. მუშაობდა სამტრედიის ბოლშევიკურ ორგანიზაციაში და აქტიურად იბრძოდა მენშევიკური მთავრობის წინააღმდეგ. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ სხვადასხვა საპასუხიმსგებლო თანამდებობებზე მუშაობდა.

1937 წელს გერმანე მოჰყვა დიდი წმენდის მსხვერპლთა შორის, 29 სექტემბრის გადაწყვეტილებით კონტრევოლუციური საქმიანობის გამო მიესაჯა სასჯელის უმაღლესი ზომა, დახვრეტა, რომელიც შესრულდა 1938 წელს.

გერმანეს ვაჟი იყო შიო ნაფეტვარიძე, ცნობილი ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის დარგში, ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1882
ანდრეი კარლოვი

**ანდრეი გენადის ძე კარლოვი** (; დ. 4 თებერვალი 1954, მოსკოვი, რსფსრ, სსრკ — გ. 19 დეკემბერი 2016, ანკარა, თურქეთი) — რუსი დიპლომატი, რომელიც იყო რუსეთის საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი 2001 წლიდან 2006 წლამდე ჩრდილოეთ კორეაში და 2013 წლიდან 2016 წლამდე თურქეთის რესპუბლიკაში.

2016 წლის 19 დეკემბრის საღამოს, კარლოვი ანკარაში, ხელოვნების გალარეაში გამოფენაზე მოკლეს. მკვლელი აღმოჩნდა ყოფილი თურქი პოლიციელი მევლუთ მერთ ალთინთაში. მკვლელი ადგილზევე მოკლეს.

## ცხოვრება და განთლება 
ანდრეი კარლოვი დაიბადა 1954 წლის 4 თებერვალს მოსკოვში. 1992-1997 წლებში, მუშაობდა რუსეთის სამხრეთ კორეის საელჩოში. თავდამსხმელი, რომელიც ჩაცმული იყო შავ კოსტიუმსა და ჰალსტუხში, ცეცხლი იმ დროს გაუხსნა კარლოვს, როდესაც ის სიტყვით გამოდიოდა, ელჩი სასიკვდილოდ დაიჭრა, ასევე დაშავდა რამდენიმე სხვა პირიც. თავდამსხმელი ყვიროდა, როგორც თურქულად, ისე არაბულად. კარლოვი სასწრაფოდ გადაიყვანეს საავადმყოფოში, მაგრამ მიყენებული დაზიანებებით გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი  19 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:რუსი დიპლომატები
კატეგორია:მოსკოვის საერთაშორისო ურთიერთობების სახელმწიფო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
აღბულაგი (ჯალილაბადის რაიონი)

**აღბულაგი ** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ჯალილაბადის  რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა   —  	 	77   კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 

 
კატეგორია:ჯალილაბადის რაიონის სოფლები
ჯაფარლი (39° 10' ჩ. გ. 48° 26' ა. გ.)

**ჯაფარლი ** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ჯალილაბადის  რაიონში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 

 
კატეგორია:ჯალილაბადის რაიონის სოფლები
გემენა

**გემენა** () — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის ჩრდილოეთში, სამხრეთი უბანგის პროვინციაში.  

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 138 527 კაცი.

ქალაქში 1971 წელს გარდაიცვალა მობუტუ სესე სეკოს დედა, რომლის პატივსაცემადაც აშენდა მავზოლეუმი. 

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
ჯალაირი (ჯალილაბადის რაიონი)

**ჯალაირი ** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ჯალილაბადის  რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა 1004 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 

 
კატეგორია:ჯალილაბადის რაიონის სოფლები
ტაძრის ინსტიტუტი

**ტაძრის ინსტიტუტი** () — მუზეუმი, სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი და საგანმანათლებლო ცენტრი იერუსალიმში. ის დაარსდა 1987 წელს. ინსტიტუტი შეისწავლის იერუსალიმის ტაძარს - (პირველი ტაძარი და მეორე ტაძარი).

## გალერეა 

File:The Golden Menorah on the way to the Western Wall in the Jewish Quarter, Jerusalem.jpg|
File:רחבת המנורה - 1.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტაძრის ინსტიტუტი

კატეგორია:ისრაელის მუზეუმები
კატეგორია:იერუსალიმი
ტუკანო

**ტუკანო**, *ტუკანა* — ინდიელ ტომთა ჯგუფი. ცხოვრობენ ჩრდილო-დასავლეთ ბრაზილიასა და კოლუმბიის მომიჯნავე რაიონებში. ლაპარაკობენ ტუკანო ენებზე. გავრცელებულია ანიმისტური რწმენები. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება, თევზჭერა, ნადირობა. მუშაობენ კაუჩუკისა და ტყის სხვა პროდუქტების შეგროვებაზე. იყოფიან მამისეულ გვარებად. ქორწინების დამახასიათებელი ფორმაა დების გაცვლა.

## ლიტერატურა
*Chernela, Janet M. *The Wanano Indians of the Brazilian Amazon: A Sense of Space* (1996). ISBN 0292711867.
* Jackson, Jean E. *The Fish People - Linguistic Exogamy and Tukanoan Identity in Northwest Amazonia* (1983). ISBN 0-521-27822-8.
*Gerardo Reichel-Dolmatoff. *Rainforest Shamans: Essays on the Tukano Indians of the Northwest Amazon.* ISBN 0-9527302-4-3.

## რესურსები ინტერნეტში
* The Importance of Indigenous Knowledge  on the National Museum of Natural History
* Tukano - Indigenous Peoples in Brazil. Instituto Socioambiental

კატეგორია:ინდიელი ხალხი ბრაზილიაში
კატეგორია:ინდიელი ხალხი კოლუმბიაში
ნაფთალანი

**ნაფთალანი** () — ქალაქი აზერბაიჯანში. 2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 5 737 ადამიანი.მდებარეობს ბაქოდან 360 კმ-ში. ქალაქში მოიპოვება სამკურნალო ნავთობი - ნაფტალა. დღეს დღეობით ქალაქის ტერიტორიაზე 18 ჭაბურღილია. 2017 წელს სპა-სასტუმრო „ჩინარი“ შევიდა დსთ-ს ქვეყნების 11 საუკეთესო სანატორიუმს შორის.

## ისტორია 
ამ ტერიტორიაზე ნავთობი აღმოჩენილ იქნა VI საუკუნეში. წყაროების მიხედვით ქალაქი ნაფთალანი მოიხსენიება XII საუკუნეში. ქალაქის სახელწოდება ნიზამი განჯევის ნაშრომებშიც იხსენიება, რომელიც XII-XIII სს მოღვაწეობდა.

ნაფთალანის ნავთობისა და მინერალების თვისებების ლაბორატორიული შესწავლის საფუძვლები 1926 წელს განხორციელდა. იმავე წელს დაიწყო ფუნქციონირება კურორტმა "ნაფთალანმა". 1936 წელს ბაქოში ბალნეოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ლაბორატორია შეიქმნა ნაფთალანის ბიოლოგიური ეფექტის კვლევის ექსპერიმენტებისათვის.

1967 წელს ნაფთალანმა ქალაქის სტატუსი მიიღო. 1982 წლდან ქალაქი გარდაიქმნა სანატრორიუმისა და საკურორტო დასვენების ადგილად.

## ღირსშესანიშნაობები 
* ისტორიული მუზეუმი
* მეჩეთი
* ნიზამის პარკი
* წითელი ხიდი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
* ლ'ეგლი, საფრანგეთი
* ესენტუკი, რუსეთი

## რესურსები ინტერნეტში
*
*World Gazetteer: Azerbaijan &ndash; World-Gazetteer.com
*Нафталан
*ნაფთალანის აღმასრულებელი ხელისუფლების ოფიციალური ვებ-გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქალაქები
პოლსკი-სენოვეცი (ველიკო-ტირნოვოს ოლქი)

**პოლსკი სენოვეცი** () — სოფელი ბულგარეთში. 2010 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 540 კაცს. 

## მოსახლეობა 
## გალერეა 

Основно училище "Никола Йонков Вапцаров",Полски Сеновец.jpg|დაწყებითი სკოლა
Polski Senovets,Bulgaria archaeological artifacts.JPG| არქეოლოგიური ტერიტორია
Читалище "Надежда 1883",Полски Сеновец.jpg| სათემო ცენტრი "ნადეჟდა 1883"
Orthodox Church in Polski Senovetz,Bulgaria.jpg| მართლმადიდებელი ეკლესია
Donla_mahala,Polski_Senovets%60s_neighborhood,Bulgaria.JPG|
Fountain_in_Tabak_mahala,Polski_Senovets,Bulgaria.JPG|შადრევანი
Polski Senovets`s center 1971.JPG|

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოსახლეობის სტატისტიკა

კატეგორია:ბულგარეთის სოფლები
ოთარ ჩახუნაშვილი

**ოთარ ჩახუნაშვილი** (დ. 4 ოქტომბერი, 1927) — ქართველი ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1979), პროფესორი (1979), საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1984).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1927 წლის 4 ოქტომბერს დაბა ვანში, პროფესორის, ქირურგის სერგო ჩახუნაშვილის ოჯახში. 1948 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1949 წელს იყო თბილისის რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ორდინატორი; 1950-1954 წლებში მოსკოვის ნ. სკლიფოსოვსკის სახელობის ინსტიტუტის კლინიკური ორდინატორი; 1955-1960 წლებში ამავე ინსტიტუტის II ქირურგიული კლინიკის უმცროსი თანამშრომელი; 1961-1962 წლებში უფროსი თანამშრომელი; 1962-1964 წლებში IV ქირურგიული განყოფილების გამგე; 1965-1978 წლებში თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიული კათედრის დოცენტი; 1978-1982 წლებში ქირურგიული I კათედრის პროფესორი; 1983-1984 წლებში აკადემიის კლინიკური საავადმყოფოს მთავარი ექიმი, პროფესორი; 1985-1995 წლებში სამედიცინო აკადემიის პრორექტორი სამკურნალო დარგში; 1996 წლიდან ქირურგიის I კათედრის გამგე.

შეისწავლიდა მუცლის ღრუს ორგანოების მწვავე დაავადებათა ქირურგიულ მკურნალობას, ტრავმული დაზიანებისა და მოტეხილობის საკითხებს და სხვა. ავტორია 161 სამეცნიერო ნაშრომის, გამოქვეყნებული აქვს 10 მონოგრაფია, მათ შორის: გახანგრძლივებული ადგილობრივი გაუმტკივარება, როგორც სამკურნალო მეთოდი (1963), ქვემო კიდურების ვენების ვარიკოზული გაგანიერება (1981),  სასწრაფო გადაუდებელი დახმარება მუცლის ღრუს ორგანოების მწვავე ქირურგიული დაავადებების დროს (1978); მისი ხელმძღვანელობით დაცულია 8 საკანდიდატო და 2 სადოქტორო დისერტაცია. ქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — წინამხრის ძვლების ოპერატიული მკურნალობა, დაიცვა 1961 წელს.

სადოქტორო დისერტაციის თემა — ნაწლავის ინფარქტი, მეზენტერიალურ სისხლძარღვთა თრომბოემბოლიების დროს, დაიცა 1977 წელს.

1998 წლის 7 მარტს საქართველოს პრეზიდენტის, ედუარდ შევარდნაძის გადაწყვეტილებით მიენიჭა ღირსების ორდენი.

## ორგანიზაციის, ასოციაციის ან ჯგუფის წევრი 
* ნიუ-იორკის აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი
* პროფილაქტიკური მედიცინისა და ეკოლოგიის აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი
* საქართველოს მედიცინის ბიოლოგიური აკადემია, წევრი-აკადემიკოსი

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები 
* 1998 — ღირსების ორდენი
* 1984 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* ნ. ი. პიროგოვის სახელობის მედალი

## ბიბლიოგრაფია 
* ნ. ვ. სკლიფოსოვსკის სახელობის მოსკოვის სასწრაფო დახმარების ინსტიტუტი და ქართველი ქირურგები(თანაავტორი). თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1983. 87 გვ.
* ქვემო კიდურების ვენების ვარიკოზული გაგანიერება: პროფილაქტიკა და მკურნალობა (თანაავტორი). თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1981. 24 გვ.
* მეზენტერიალური სისხლძარღვთა თრომბოემბოლიის პროფილაქტიკის, ნაადრევი დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის აქტუალური საკითხები: მეთოდ. წერილი (ავტორი). თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1977. 34 გვ.
* სასწრაფო-სამედიცინო დახმარება მძიმე ტრავმული დაზიანების დროს (თანაავტორი). თბილისი: საბჭოთა საქართველო, 1967. 86 გვ.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:ვანში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კამბე

**კამბე** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 670 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლონდრინის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 96 733 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 195.27 კმ²-ზე. ფართობი 495 376 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
კარლ გუსტავ აკერმანი

**კარლ გუსტავ აკერმანი** () (დ. 10 აპრილი, 1820 — გ.   1 მარტი, 1901) — გერმანელი პოლიტიკოსი, რაიხსტაგის დეპუტატი. 

დაიბადა 1820 წლის 10 აპრილს. განათლება მიიღო ლაიფციგის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც 1847 წელს დრეზდენში დასახლდა, სადაც სხვადასხვა თანამდებობებს იკავებდა. 1853 წლიდან იყო დრეზდენის საქალაქო საბჭოს წევრი, 1854 წლიდან – ვიზე-პრეზიდენტი, მოგვიანებით კი პრეზიდენტი. 1878 წელს მიიღო საპატიო მოქალაქის წოდება. 1869 წლიდან, როგორც ელბის მარცხენა ნაპირზე დრეზდენის საარჩევნო ოლქის წარმომადგენელი, იკავებდა ადგილს რაიხსტაგში გერმანულ-კონსერვატიული პარტიიდან. მუშაობდა სამეწარმეო კანონმდებლობასთან. 1881–1884 წლებში იყო რაიხსტაგის მეორე ვიცე-პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა 1901 წლის 1 მარტს.

## ლიტერატურა 
* *Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона* – კარლ გუსტავ აკერმანი

კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1820
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:რაიხსტაგის დეპუტატები (გერმანიის იმპერია)
ლომამი

**ლომამი** — მდინარე კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მდინარე კონგოს მთავარი შენაკადი. სიგრძე დაახლოებით 1 280 კილომეტრია. 

სათავეს იღებს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ კამინის სიახლოვეს, კონგო-ზამბეზის აუზთა გზაგასაყარზე. შემდეგ მიედინება ჩრდილოეთით; გაივლის ქალაქებს: ლუბაოს, ტშოფას, კომბეს, ბოლაიტის, ოპალას და ირემას, საბოლოოდ კი ქალაქ ისანგის სიახლოვეს ერწყმის მდინარე კონგოს.

1877 წლის 6 იანვარს, ორი მდინარის შესართავს ამერიკელი მკვლევარი ჰენრი მორტონ სტენლი მიადგა. მისი აღწერის მიხედვით, კონგოს უერთდებოდა „დაბალი ნაპირების მქონე და გაუვალი ტყეებით დაფარული სწრაფი ნაკადის მდინარე“.

1889 წლის ოქტომბერში, ლომამის იკვლევდა კონგოს გენერალ-გუბერნატორი მ. ჯენსენი.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მდინარეები
ტუტსი (ხალხი)

**ტუტსი** ასევე **აბატუტსი**, ისტორიულად **ვატუტსი**-საც უწოდებდნენ. — აფრიკის დიდი ტბების რეგიონში მცხოვრები ხალხი. ტუტსი წარმოადგენს ბანირუანდის და ბარუნდის ეთნიკური ჯგუფების ქვეჯგუფს, რომლებიც ძირითადად ცხოვრობენ რუანდაში და ბურუნდიში და ასევე დიდი რაოდენობით წარმოდგენილი არიან: უგანდაში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ტანზანიაში. ისინი ძირითადად საუბრობენ ბანტუს ჯგუფის რუანდა-რუნდის ენაზე.  

რუანდის და ბურუნდის სამი უდიდესი ეთნიკური ჯგუფიდან ტუტსი სიდიდით მეორეა. დანარჩენი ორია ჰუტუ (უდიდესი ეთნიკური ჯგუფი) და ტვა (სიდიდით მესამე). დანარჩენი მცირე ჯგუფების წარმომადგენლები არიან: ჰემა, კიგა და ფურირუ. ჩრდილოეთით, რუანდაში მცხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ რუგურუ ან ბანიარუგურუ. სამხრეთით, ბურუნდიში მხოვრებ ტუტსებს ეწოდებათ ჰიმა, ხოლო დასავლეთით კონგოს ტერიტორიაზე კივუს პლატოზე მცხოვრებ ტუტსებს - ბანიამულენგეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Tutsi" at everyculture.com

## სქოლიო 
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
შუშა (ქალაქი)

**შუშა** (,  *შუში*) — ქალაქი აზერბაიჯანში, მთიან ყარაბაღში. აზერბაიჯანის კულტურული დედაქალაქი და ამავე სახელწოდების რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ყარაბაღის მთებში, ზღვის დონიდან 1,400-1,800 მეტრზე, ხანქენდიდან სამხრეთით 11 კილომეტრის დაშორებით. საბჭოთა დროს იყო სამთო კურორტი.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით, ქალაქი წარმოადგენს აზერბაიჯანის შუშის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრს. 2020 წლამდე ქალაქს აკონტროლებდა ე.წ. მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა, რომლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვით, იყო შუშის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

2021 წლის 7 მაისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით შუშა აზერბაიჯანის კულტურულ დედაქალაქად გამოცხადდა.

## ეტიმოლოგია 
### აზერბაიჯანული ვერსია 
აზერბაიჯანული ვერსიის თანახმად, ქალაქის სახელწოდება „შუშა“, ჯერ კიდევ ძვ. წ. II საუკუნეში რომაელი ისტორიკოსის პუბლიუს კორნელიუს ტაციტუსის წყაროებშია აღწერილი, სადაც იგი აღწერს კავკასიელ ხალხებს და იქ ახსენებს დონდარელი თურქების ქალაქ „შოშუს“. ხალხური გადმოცემის თანახმად, ამ ადგილს ჰაერის გამო ეწოდა „შუშა“ (მინა), რომელიც ბროლისავით სუფთა და სამკურნალო იყო.

### სხვა ვერსიები 
რამდენიმე ისტორიკოსი თვლის, რომ სახელწოდება „შუშა“ მომდინარეობს ახალი სპარსული ენიდან — „შიშა“-დან (*მინა, ჭურჭელი, ბოთლი, მათარა*). „ოქსფორდის მსოფლიო ტოპონიმების მოკლე ლექსიკონის“ თანახმად, როდესაც ირანის მმართველი აღა-მაჰმად-ხანი მიუახლოვდა ქალაქს თავისი ჯარით, მან, გადმოცემის თანახმად იბრაჰიმ-ხალილ-ხანს უთხრა:

ქალაქის წინა სახელი „ფანაჰაბადი“ („ფანაჰის ქალაქი“) იყო, რომელიც ყარაბაღის სახანოს პირველი მმართველის, ფანაჰ-ალი-ხანის სახელს ატარებდა.

ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონის თანახმად, რომელიც გამოქვეყნდა რუსეთის იმპერიის არსებობის ბოლო ათწლეულებში, ქალაქის სახელწოდება მომდინარეობს ახლომდებარე სოფლიდან — შუშიქენდი ან შუშაქენდიდან (სომხურად *შოშ*), რაც სიტყვასიტყვით აზერბაიჯანულად ნიშნავს „სოფელი შუშა“-ს. ამის საპირისპიროდ, სომეხი ისტორიკოსი არაქელ ბაბახანიანი (1860–1932) მიიჩნევს, რომ სავარაუდოდ სოფელმა *შოშმა* თავისი სახელი ციხესიმაგრისგან მიიღო, რომელიც მას უძველეს დასახლებად თვლიდა.

სომხური წყაროების თანახმად, „შუშა“ შეიძლება მომდინარეობდეს დიალექტური სომხური სიტყვიდან „შოშ/შუშ“ (), რაც ნიშნავს ხის ყლორტს ან გადატანითი მნიშვნელობით *მაღალ ადგილს*, რომელიც პირველად გამოიყენებოდა მიმდებარე სოფელ შოშზე ან შუშაზე.

## დემოგრაფია 
2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 4446 ადამიანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Executive power of the southern region of the Republic of Azerbaijan

## სქოლიო
კატეგორია:ზემო ყარაბაღის რეგიონის ქალაქები
ფსიტის ციხე

მინი|300პქ
**ფსიტის ციხე**, *ფსიტიანის ციხე* — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ თეთრი წყლების აღმოსავლეთით, პირდაპირი ხაზით სამ კილომეტრზე, მდინარე ფსიტისხევის მარჯვენა ნაპირას, კლდოვან ქედზე. გაირჩევა რამდენიმე სამშენებლო ფენა და განსხვავებული წყობა. ადრინდელი ფენები V-VI საუკუნეებისაა. გვხვდება განვითარებული შუა საუკუნეებისა და გვიანდელი შუა საუკუნეების წყობაც, რაც იმის მაჩვენებელია, რომ ციხის შეკეთება საუკუნეების განმავლობაში ხდებოდა და თავის ფუნქციას გვიანდელ შუა საუკუნეებშიც ინარჩუნებდა. ფსიტის ციხე პირველად კახეთის მეფის ალექსანდრე II-ის (1574-1605 წწ.) ერთ-ერთ საბუთშია ნახსენები. 

ციხე ძირითადად ნაგებია, საშუალო და დიდი ზომის რიყის ქვით, კირის ხსნარზე. გამოყენებულია ნატეხი ლოდებიც. ციხე ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. დასავლეთი მხარე მასიური გოდოლებითაც იყო გამაგრებული, სამხრეთით 10 მ სიმაღლის მრგვალი გოდოლის ნაშთია. მის გასწვრივ ჩრდილოეთით მეორე გოდოლის ნაშთიც გვხვდება. ისინი ერთმანეთთან სქელი კედლითაა დაკავშირებული. მთლიანად დანგრეულია ციხის შიდა მხარე. ჩრდილოეთ განაპირას შემორჩენილია ერთ-ერთი გოდოლის პირველი სართული, გუმბათოვანი გადახურვის მქონე მცირე, მრგვალი ოთახი. სამხრეთით კარის კვალია, აღმოსავლეთისკენ მეორე სწორკუთხა სათავსია. გაძნელებულია დანარჩენი ფრაგმენტების გარჩევა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ინვაირონმენტალიზმი

**ინვაირონმენტალიზმი** () ჩვეულებრივ ეკოლოგიურ, ანუ სხვანაირად “მწავნეთა მოძრაობის” გაჩენას უკავშირებენ. მისი წარმოშობა ჯერ კიდევ XIX საუკუნეში ინდუსტრიალიზმის საწინააღმდეგო გამოსვლას უკავშირდება. ზოგადად მწვანეთა იდეოლოგია იმ ზიანის წინააღმდეგ იმაღლებს ხმას, რაც მზარდმა ეკონომიკურმა განვითარებამ მიაყენა ბუნებრივ გარემოს. გარემოს დამცველთა იდეოლოგიის თანახმად დღის წესრიგში უკვე საერთოდ ადამიანის არსებობის საკითხი დგას. მსგავსი პრობლემების დასმა ხშირად ჩვეულ იდეოლოგიურ კლიშეებს ვერ ცდება. მაგალითად ეკოსოციალიზმი გარემოს განადგურებას კაპიტალიზმის სიხარბით ხსნის.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ეკოლოგია
კატეგორია:იდეოლოგიები
კატეგორია:პოლიტიკური თეორიები
მიხა ცხაკაია

**მიხეილ (მიხა) ცხაკაია** (დ. 4 მაისი, 1865, ხუნწი, სენაკის მაზრა — გ. 19 მარტი, 1950, მოსკოვი, რუსეთის სფსრ) — ქართველი საბჭოთა რევოლუციონერი და პოლიტიკური მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1886-1897 წლებში რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა ლესიჭინეში, თბილისში, ბათუმსა და ქუთაისში. 1892 წელს იყო მესამე დასის ერთ-ერთი დამაარსებელი. რევოლუციური საქმიანობისთვის 3 წლით გადაასახლეს ეკატრინოსლავის გუბერნიაში. 1898-1900 წლებში ეკატრინოსლავში აქტიურად მონაწილეობდა რსდმპ-ის ადგილობრივი კომიტეტის შექმნასა და საქმიანობაში. 1900-1902 წლებში იყო დაპატიმრებული. 1903-1905 წლებში იყო რსდმპ კავკასიის კომიტეტის წევრი. მუშაობდა თბილისში, ბაქოში, ბათუმში, ქუთაისსა და ჭიათურაში, ხელმძღვანელობდა იმერეთ-სამეგრელოს ს.დ. კომიტეტს. იყო რსდმპ III ყრილობის დელეგატი 1905 წელს, სადაც გამოვიდა სიტყვით საქართველოში გლეხთა მოძრაობის შესახებ. პარტიაში განხეთქილების შემდეგ მიემხრო ბოლშევიკებს.

1905 წლის ოქტომბერში მონაწილეობდა პეტერბურგში მუშათა დეპუტატების საბჭოების მუშაობაში, ნოემბერში კი იყო ბაქოს საბჭოს ერთ-ერთი მონაწილე. 1906-1907 წლებში მონაწილეობდა თბილისის პროფკავშირების ცენტრის მუშაობაში. 1907 წელს იყო რსდმპ V ყრილობის დელეგატი სათათბირო ხმის უფლებით და II ინტერნაციონალის VII კონგრესის დელეგატი. 1907-1917 წლებში იყო ემიგრაციაში ჟენევაში.

1917 წლის აპრილში ლენინთან ერთად დაბრუნდა რუსეთში, მონაწილეობდა რსმდპ VII კონფერენციაში, ფილიპე მახარაძესთან ერთად ხელმძღვანელობდა გაზეთ „ბრძოლას“. 1917 წლის მაისიდან იყო ბოლშევიკების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი კავკასიაში. 1919 წლის ივნისში საქართველოს რესპუბლიკის მთავრობამ დააპატიმრა. 1920 წლიდან შევიდა საქართველოს სსრ კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის შემადგენლობაში. 1921-1922 წლებში იყო საქართველოს სსრ-ს წარმომადგენელი რსფსრ-ში. 1923-1930 წლებში იყო ამიერკავკასიის სფსრ-ის ცაკის პრეზიდიუმის ერთ-ერთი თავმჯდომარე, 1923-1924 და 1929-1930 წლებში იყო საქართველოს სსრ ცაკის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე.

დაკრძალულია თბილისში. მის პატივსაცემად სახელი ცხაკაია ჰქონდა მინიჭებული 1935-1989 წლებში ქალაქ სენაკს და სენაკის მუნიციპალიტეტს.

## ლიტერატურა
**ბერიძე ს*., მიხა ცხაკაია, ბიოგრაფიული ნარკვევი, თბილისი, 1959

## სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:რსდმპ-ის III ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:მთაწმინდის პანთეონიდან გადასვენებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჩინური დიალექტები

**ჩინური დიალექტები** — ჩინურ ენაში უამრავი დიალექტია, მაგრამ გამოირჩევა 7 ძირითადი დიალექტი, ესენია: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტი), დიალექტი უ, დიალექტი სიანგი, დიალექტი ქეძია (ხაკკა), დიალექტი მინი, დიალექტი იუე. მიუხედავად დიალექტების დიდი რაოდენობისა, ყოველთვის გამოყოფენ სამ, ყველაზე მნიშვნელოვან და გავრცელებულ დიალექტს: კუანხუა (ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი), კუანგტუნგური დიალექტი „იუე“ და შანხაის დიალექტი „უ“. ყველაზე მსხვილი ჩამოთვლილთა შორის არის ჩრდილოეთის დიალექტთა ჯგუფი, რომელიც მოიცავს ჩინური ენის 70% -ზე მეტს.

მთელ ჩინეთში გავრცელებულია იეროგლიფური დამწერლობა. წერის დროს დიალექტებს აქვთ მსგავსი ლექსიკა და გრამატიკა. თუმცა, დიალექტთა ფონეტიკა იმდენად განსხვავდება, რომ თავად ჩინელები აწყდებიან სირთულეებს არამონათესავე დიალექტზე მოლაპარაკე ადამიანებთან. მიუხედავად სირთულეებისა დიალექტების განსხვავებების გამო, დიალექტში აისახება ჩინური ენის სიმდიდრე და ჩინური კულტურის ისტორიული თავისებურებები. 

## ლიტერატურა
*ცნობარი „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ“ თბ. 2016

კატეგორია:ჩინური ენა
კატეგორია:დიალექტები
კიმბანგიზმი

[350px|მინი|კიმბანგისტური ეკლესიის მიმდევრები ლისაბონში აღნიშნავენ აღდგომას 25 მაისს (თარიღი გადაიტანეს ეკლესიის დამაარსებლის [სიმონ კიმბანგუს შვილის სალომონ დიალუნგანას დაბადების დღეზე)]]
**კიმბანგიზმი** („დედამიწაზე იესო ქრისტეს სპეციალური წარმომადგენლის სიმონ კიმბანგუს ეკლესია“ ) — კონგოელთა პროტესტანტული რელიგიური მიმდინარეობა. დაარსდა 1921 წელს სიმონ კიმბანგუს მიერ. 

## ისტორია 
სიმონ კიმბანგუ დაიბადა ბელგიის კონგოში (ამჟამად კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა) ანიმისტების ოჯახში. ახალგაზრდობაში მიიღო ქრისტიანობა და მუშაობდა ბაპტისტურ მისიაში. 1921 წელს საკუთარი თავი გამოაცხადა აფრიკის შავკანიანებში იესო ქრისტეს მოციქულად, დაიწყო ქადაგება და შეკრიბა დიდი რაოდენობის მიმდევრები. კიმბანგუ უარყოფდა ასკეტურ ცხოვრებას, ჯადოქრობას, რიტუალურ ცეკვებს, ალკოჰოლს და თამბაქოს, ასევე შეუწყნარებლობას თეთრი კოლონიზატორების მიმართ და მოუწოდებდა მიმდევრებს სამოქალაქო დაუმორჩილებლობისაკენ. 

კიმბანგუ ბელგიის კონგოს ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მიუსაჯეს სამუდამო პატიმრობა. მოძრაობამ არსებობა განაგრძო იატაკქვეშეთში. 1951 წელს კიმბანგუ გარდაიცვალა. მოგვიანებით მისი ცხედარი გადაასვენეს მშობლიურ სოფელ ნკამბაში, რომელიც მოგვიანებით კიმბანგიზმის წარმომადგენლებმა გამოაცხადეს წმინდა ადგილად და უწოდეს ნკამბა-ახალი იერუსალიმი. ბელგიის კონგოს ხელისუფლებამ კიმბანგიზმი აღიარა 1959 წელს. 1969 წლიდან კიმბანგიზმი ეკლესიათა მსოფლიო საბჭოს წევრია.

## იდეოლოგია 
ძირითად იდეოლოგია დამყარებულია პურიტანიზმის იდეებზედა კრძალავს ძალადობას, მრავალცოლიანობას, ჯადოქრობას, ცეკვას, ალკოჰოლსა და თამბაქოს. ქვეყნის ისტორიაში კიმბანგისტებმა პირველად წამოაყენეს მოწოდება „კონგო - კონგოელებისათვის“ და გამოაცხადეს სამოქალაქო დაუმორჩილებლობა კოლონისტების მიმართ.

ბავშვებს ნათლავდნენ 12 წლის შემდეგ. სხვა საეკლესიო საიდუ,ოებას წარმოადგენდა ქორწინება, მღვდლობა და ზიარება. ზიარება შეიძლებოდა წელიწადში მხოლოდ სამჯერ შობას, აღდგომას და მოციქულ კიმბანგუს გარდაცვალების დღეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი   

## სქოლიო
კატეგორია:რელიგიური ორგანიზაციები
კატეგორია:პროტესტანტიზმი
ხუნწი (მარტვილის მუნიციპალიტეტი)

**ხუნწი** — ადმინისტრაციული ერთეული და ყოფილი სოფელი მარტვილის მუნიციპალიტეტში, აერთიანებს სოფლებს: ზემო ხუნწს, ლეციცხვაიესა და ქვემო ხუნწს. 2014 წლის აღწერით ხუნწის ადმინისტრაციული ერთეულის მოსახლეობა 1 256 კაცს შეადგენდა.  

## ისტორია 
სოფელი ხუნწი ცნობილია XVII საუკუნის დასაწყისიდან. „ხონის საყდრის დავთრის“ (დაახლ. 1600 წ.) მიხედვით ხუნწში სალიპარტიანოს ყმები იყვნენ. XVIII საუკუნის გერმანელი ავტორის იოჰან გიულდენშტედტის ცნობით ხუნწში იდგა „პატარა ციხე“. იონა მეუნარგია ხუნწს დავით დადიანის (მთავრობდა 1846-1853 წლებში) დროის მარტვილის მაზრის სოფლებს შორის მიუთითებს. XX საუკუნის დასაწყისში გაიყო სამ სოფლად. ხუნწის ტერიტორიაზე მდებარეობს ზემო ხუნწის ღვთისმშობლის შობის და ქვემო ხუნწის მაცხოვრის დარბაზული ეკლესიები, ხუნწის ციხის ნანგრევები. 

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ნკამბა

**ნკამბა**, ასევე **ნკამბა-ახალი იერუსალიმი** — სოფელი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, მდებარეობს ცენტრალური კონგოს პროვინციაში.

სოფელში დაიბადა რელიგიური მიმდინარეობის კიმბანგიზმის ფუძემდებელი სიმონ კიმბანგუ. ნკამბაში მდებარეობს კიმბანგიზმის ეკლესიის მთავარი ტაძარი. ტაძართან ახლოს მდებარეობს დამფუძნებელი „მამის“ სიმონ კიმბანგუსა და მისი სამი შვილის მავზოლეუმი. 

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გეოგრაფია
ამფიტრიტე

მინი
**ამფიტრიტე** — ზღვათა დედოფალი. ზღვის ღვთაების, გრძნეული ნერევსის და დორიდეს ასული. პოსეიდონის მეუღლე რომლისგანაც ეყოლა ტრიტონი. ხატოვნად წარმოგვიდგენენ მითები ამფიტრიტეს ცხოვრებას: ზღვის ქალბატონი ზღვათა სიღრმეში აშენებულ ცისფერ სასახლეში ცხოვრობდა. ეს სასახლე გადახურული იყო ნიჟარებით, რომლებიც წყლის მოქცევისას იხსნებოდნენ და მათ წიაღში დაფარული მარგალიტებით ზღვა ნათდებოდა. ხოლო როდესაც ზვირთები მშვიდად ნებივრობდნენ, სასახლის ქარვის ფანჯრებიდან ძოწისფერი ყვავილივით მოჩანდა მზე.

ამფიტრიტესთან იკრიბებოდნენ ოკეანოსის ასულები, ხოლო ისინი სამი ათასი იყვნენ. როდესაც დები ზღვის ქალბატონის ეტლის გარშემო დაცურავდნენ, ზვირთები ისე ქაფდებოდნენ, გეგონებოდათ, ზეციური ყველა ღრუბელი ზღვად დაეშვაო. არ ივიწყებდნენ ამფიტრიტეს მისი დები, ნერეიდები. ისინი ხშირად მოცურავდნენ მასთან და სიმღერებით ართობდნენ, ხანაც საცეკვაოდ იწვევდნენ. თუ ამფიტრიტე არ ისურვებდა ცეკვას და სადმე ჩამოჯდებოდა, ისინი მის ფერხთით გაინაბებოდნენ და მწვანე თმებს ივარცხნიდნენ. მაშინ თავისი ბროლის სახლიდან გამოდიოდა მოხუცი ნერევსი და მოუთხრობდა მათ საოცარ ამბებს იმ დროზე, როდესაც ღმერთები ჯერ კიდევ არ იყვნენ სამყაროში. საიდანღაც ტრიტონებიც გამოჩნდებოდნენ, პოსეიდონის ნების აღმსრულებელი ეს თევზკაცა ღვთაებები, თავისი სიცელქით ნიმფებს რომ აფრთხობდნენ. ბოლოს პოსეიდონიც მობრძანდებოდა და საყვარელი მეუღლე მიჰყავდა ოლიმპოზე, იქ, სადაც უმაღლესი ღვთაებები იკრიბებოდნენ სანადიმოდ გაშლილ სუფრასთან.

ამფიტრიტეს ხელოვნების ნიმუშებზე წარმოსახავდნენ პოსეიდონის გვერდით მჯდომს ეტლზე, რომელშიც შებმულნი იყვნენ ტრიტონები. მას ხშირად ხელთ ეპყრა სამკაპი. ვარაუდობენ, რომ ამფიტრიტეს კულტი წინაბერძნული წარმომავლობის უნდა იყოს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Warburg Institute Iconographic Database 

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ბეილაგანი

**ბეილაგანი** () — ქალაქი აზერბაიჯანში, ბეილაგანის რაიონის ადმინისტრატიული ცენტრი. 2012 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 15 599 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* Fiey, J. M., *Pour un Oriens Christianus novus; répertoire des diocèses Syriaques orientaux et occidentaux* (Beirut, 1993)
* 

კატეგორია:არანის რეგიონის ქალაქები
ალვორადა-დუ-დული

**ალვორადა-დუ-დული** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 380 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-ცენტრალური პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პორეკატუს შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 10 283 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 24.24 კმ²-ზე. ფართობი 424 250 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
შიო ნაფეტვარიძე

**შიო ნაფეტვარიძე** (დ. 2 აგვისტო, 1914 — გ. 1987) — ქართველი ინჟინერი და მეცნიერი სამშენებლო მექანიკისა და ნაგებობათა სეისმომედეგობის დარგში.

დაიბადა 1914 წელს ქუთაისის მაზრის სოფელ ტობანიერში, რევოლუციონერ გერმანე ნაფეტვარიძის ოჯახში. 1939 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. იყო დიდი სამამულო ომის მონაწილე (1941–1945).

1946 წლიდან მუშაობა დაიწყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კირიაკ ზავრიევის სახელობის სამშენებლო მექანიკისა და სეისმომედეგობის ინსტიტუტში განყოფილების გამგედ; 1981 წლიდან ამავე ინსტიტუტის დირექტორი; მისი სამეცნიერო შრომების თემაა სეისმურ ზემოქმედებაზე ნაგებობათა გაანგარიშება, სეისმური დატვირთვების განსაზღვრა და საინჟინრო სეისმოლოგია.

1974 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი. 1972 წელს მიენიჭა საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწის წოდება. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენით. იყო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სარედაქციო კოლეგიის წევრი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  2 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დიდი სამამულო ომის ბრძოლების მონაწილეები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
საჯარო მმართველობა

**საჯარო მმართველობა** — დადგენილი წესრიგის უზრუნველყოფის მექანიზმია და მისი მთავარი თვისება, კოლექტიური გადაწყვეტილებების მიღებისა და აღსრულების უნარი. აღსანიშნავია, რომ პოლიტიკური სისტემა არა მხოლოდ მმართველობის მექანიზმებს და სახელმწიფო ინსტიტუტებს გულისხმობს, არამედ იმ სტრუქტურებს და პროცესებსაც, რომელთა მეშვეობით სახელმწიფო ურთიერთობს საზოგადოებასთან.

მმართველობა იძენს თავის საჯარო ხასიათს, განსაკუთრებით მაშინ, როცა პირდაპირ კავშირშია ფორმალურ და ინსტიტუციონალურ პროცესებთან, რომლებიც სახელმწიფოებრივ დონეზე, საზოგადოების წესრიგის დასაცავად და კოლექტიური საქმიანობის ხელშესაწყობად მოქმედეს. ამ კონტექსტში საჯარო მმართველობას სამი მთავარი ფუნქცია აკისრია:
* საკანონმდებლო (კანონშემოქმედება ან კანონთა შექმნა);
* აღმასრულებელი (არსებული კანონების აღსრულება);
* სასამართლო.
მმართველობის აღნიშნული ფუნქციები განსაზღვრავენ მის საჯარო ფენომენის არსსა და სტატუსს.

საჯარო-პოლიტიკური მმართველობა განსაზღვრავს საზოგადოებრივი ცხოვრების ყველა სფეროს, მმართველობის შინაარსს მის ხასიათს, დანიშნულებასა და ფორმას. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესი მოიცავს მთელ საზოგადოებას, ზოგადად საზოგადოებრივ ურთიერთობებს. ამდენად საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესი გამოირჩევა მთელი რიგი სპეციფიკურობით და თავისებურებებით, და ეს თავის თავად ხასიათდება გარკვეული სირთულეებით და წინააღმდეგობებით. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის ერთ-ერთი თავისებურებაა თავისი შემოქმედებითი ხასიათი. საჯარო-პოლიტიკური მმართველობის პროცესში ძირითადია საზოგადოების ევოლუციის სტრატეგიული მიმართულების განსაზღვრა, სოციალურ-პოლიტიკური პროცესების ოპერატიული და ოპტიმალური წარმართვის მიზნით ტაქტიკური ღონისძიებების დაგეგმვა და შემდგომში განხორციელება.

იმისათვის რათა საჯარო-პოლიტიკური მმართველობა იყოს ეფექტიანი და საბოლოო ჯამში წარმატებული მის დაგეგმარებაში აუცილებლად უნდა იყოს გათვალისწინებული ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფაქტორი – საზოგადოების მოთხოვნილებათა შესატყვის ზოგადპროგრამული მიმართულების შემუშავება.

კატეგორია:საჯარო მმართველობა
*
დაშქესანი (აზერბაიჯანი)

**დაშქესანი ** () — ქალაქი აზერბაიჯანში. ზღვის დონიდან 1630 მეზრზე. 2015 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 10700 ადამიანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:აზერბაიჯანის ქალაქები
ხაიში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი)

**ხაიში** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 491 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლები
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დემოგრაფია

მინი|290x290პქ|მოსახლეობის ზრდის გრაფიკი
ქვეყანაში ცხოვრობს 250-ზე მეტი ეთნიკური ჯგუფი, რომელთაგან უმრავლესობა ბანტუს ხალხის წარმომადგენელია. ოთხი ყველაზე უფრო დიდი ჯგუფი — მონგო, ლუბა, კონგო (ყველა ბანტუს ხალხი) და უბანგიური ენების მანგბეტუ-ზანდეს ხალხი შეადგენს ქვეყნის მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 45 %-ს. ქვეყანაში ასევე ცხოვრობს 60 000 თეთრკანიანი, რომელთაგან უმრავლესობა ბელგიური წარმოშობისაა, რომლებიც იქ დარჩნენ ქვეყნის დამოუკიდებლობის შემდეგ.

ქვეყნის მოსახლეობის 80 %-ს შეადგენს ბანტუს ხალხი: ლუბა (18 %), მონგო (17 %), კონგო (12 %), ლუნდა, ჰუტუ, ტუტსი, ბატეკე და სხვები.

ცენტრალურსუდანური ენები/უბანგიური ენები: ნგბანდი, ნგბაკა, მორუ-მანგბეტუ, ზანდე, ლუგბარა და სხვა.

ნილოტი ხალხი: ალური, ბარი და სხვა.

პიგმეები: მბუტი, ბაკა და სხვა.
მინი|303x303პქ|მაკა-ნჯემის ეთნიკური ჯგუფები
როგორც თვლიან 600 000-ზე მეტი პიგმეი (მოსახლეობის საერთო რაოდენობის დაახლოებით 1 %) ცხოვრობს კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ვრცელ ტყეებში, სადაც მათ თავი გააქვთ ველურ ცხოველებზე ნადირობით და ხილის მოგროვებით.
* მოსახლეობის რაოდენობა — 85 026 000 ადამიანი (2014).
* წლიური ზრდა — 3,07 % (2014 წელი).
* ქალაქის მოსახლეობა — უცნობია.
* სოფლის მოსახლეობა — უცნობია.
* შობადობა — 43,69 ბავშვი 1000 ადამიანზე (ფერტილობა — 6,35 დაბადებული ერთ ქალზე) (2014 წელი).
* შობადობის ჯამური კოეფიციენტი — 6,45 ბავშვი 1 ქალზე (2014 წელი).
* სიკვდილიანობა — 13,27 % (2014 წელი).
* ბავშვთა სიკვდილიანობის კოეფიციენტი — 88,62 % (2014 წელი).
* სიცოცხლის საშუალო ხანგრძლივობა — 51,46 წელი (2014).
* საშუალი ასაკი — 16,2 წელი
** მამაკაცები — 16,0 წელი
** ქალები — 16,4 წელი (2014 წელი).
** 0-14 წელი: 47,4 %
** 15-64 წელი: 50,1 %
** 65 წელზე უფროსები: 2,5 % (2014 წელი).
* განათლება — 65,5 % (76,2 % მამაკაცებში, 55,1 % ქალებში (2003 წლის შეფასება)).
* შიდსის ვირუსით დაავადება — მოსახლეობის 3,0 % (2007 წელი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:დემოგრაფია ქვეყნების მიხედვით
ტვა (ხალხი)

**ტვა**, ასევე **ბატვა** — დიდი ტბების რეგიონში მცხოვრები პიგმეების ხალხი. ისინი რეგიონის უძველეს შემორჩენილ მკვიდრ ხალხად ითვლებიან. დღეისთვის ბანტუს კასტას წარმოადგენენ. ცხოვრობენ: რუანდაში, ბურუნდიში, უგანდაში და კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთში. 2000 წლის მონაცემებით მათი რაოდენობა შეადგენდა 80 000-ს, რითიც ისინი აღნიშნულ ქვეყნებში ჰუტუს და ტუტსის შემდეგ სიდიდით მესამე ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ.

ანთროპოლოგიური ლიტერატურის მიხედვით ტერმინი *ტვა* ზოგადად დიდი ტბების რეგიონს აღნიშნავს. კონგოს ტყეებში ტვას ხალხის სხვა ჯგუფებიც არსებობს. ტვა მოსახლეობა ასევე არის სამხრეთით ჭაობიან დაბლობებსა და უდაბნოში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Pygmies of Central Africa ფოტოები და ეთნოგრაფიული მონაცემები
*The Right to Learn: Batwa Education in the Great Lakes Region of Africa - 2008

## სქოლიო 
კატეგორია:უგანდის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:რუანდის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ბურუნდის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
აბდულმამბეტოვო (აბზელილოვოს რაიონი)

**აბდულმამბეტოვო ** (, ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის აბზელილოვოს რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 576 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ასკაროვოდან დაშორებულია 28 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ალიმუხამეტოვო, რომელიც დაშორებულია 16 კმ-ით. 

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის აბსოლუტურ უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ (100 %).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Абдулгазино на портале «Генеалогия и Архивы»

## სქოლიო
კატეგორია:აბზელილოვოს რაიონის სოფლები
ჩინური ქაღალდის ჭრა

250 px|მინი|ქაღალდის ჭრა
**ჩინური ქაღალდის ჭრა** — ქაღალდის ჭრის ხელოვნება უკვე ორი ათას წელს ითვლის, თუმცა, ის განსაკუთრებით გავრცელდა VII საუკუნიდან XIII საუკუნემდე, როცა მან გამორჩეული ადგილი დაიკავა ჩინურ ფესტივალებზე. ეს ხელოვნება დანარჩენ მსოფლიოში XIV საუკუნიდან ვრცელდება.

ჩინეთის სხვადასხვა რეგიონში ქაღალდის ჭრა ტრადიციულად ქალების საქმიანობად მიიჩნევა. წარსულში ეს საქმე ყველა გოგონას უნდა ესწავლა. პატარძლებს ხშირად გამოცდას უწყობდნენ, თუ რამდენად ფლობდნენ ამ ხელოვნებას. მეორე მხრივ, პროფესიონალ ქაღალდის მჭრელად ხშირად მამაკაცები გვევლინებიან, რომელბმაც სახელოსნოებში მუშაობა თავიანთი შემოსავლის გარანტირებულ წყაროდ აქციეს.

## გამოყენება
250px|მინი|მარცხნივ
ქაღალდის ნაკეთობები ძირითადად ადგილობრივ რიტუალებში, დეკორაციებსა და მოსართავებში გამოიყენებოდა, რომელსაც ადრეულ ხანაში ადამიანის ან სხვადასხვა ნივთის ფორმას აძლევდნენ. ხშირად ამ ნაკეთობებს მარხავდნენ მიცვალებულებთან ერთად ან წვავდნენ მათი დაკრძალვებისას. გავრცელებული იყო რწმენა, რომ ეს დამარხული ან დამწვარი ნივთები მიცვალებულს იმქვეყნად გაჰყვებოდა. ამავე დროს, ეს ნაკეთობები გამოიყენებოდა დაკრძალვის დეკორაციისათვისაც.

ამჟამად ქაღალდის ნაკეთობებს დეკორაციებად იყენებენ. ისინი გამოსახავს შინაურ ცხოველებსა და ჩიტებს, ბოსტნეულს, მარცვლეულსა და ყვავილებს, სცენებს ბავშვების ცხოვრებიდან თუ ადგილობრივი ოპერიდან. ეს ნაკეთობები, რომელთა ყველაზე გავრცელებული ფერია წითელი, ამშვენებს კედლებს, ფანჯრებს, კარებს, სარკეებს, ლამპებს. ისინი ხშირად საჩუქრების სახითაც გადაეცემა.

ქაღალდის ნაკეთობები ცხადად გადმოსცემს ადამიანების სურვილებსა და იმედებს, ასევე, მათ სწრაფვას, იყვნენ ჯანმრთელნი, მდიდარნი, დღეგრძელნი. მაგალითად, მიჩნეულია, რომ იეროგლიფი „ფუ“-ს ფორმის ნაკეთობა ჩინური ახალი წლის დღეებში ბედნიერებისა და წყალობის მომტანია. საქორწინო ცერემონიისას წითელი ქაღალდის ნაკეთობა, იეროგლიფით „სი“, ტრადიციული და აუცილებელი დეკორაციაა. მოხუცი ადამიანების დაბადების დღეებზე კი ხშირად ჩნდება იეროგლიფი „შოუ“-ს ფორმის ნაკეთობები.

სხვადასხვა რეგიონის ხალხებს სხვადასხვა ჩვევები და ადათ-წესები აქვთ, ამიტომ ჭრის სტილიც და შინაარსიც განსხვავებულია.

ქაღალდის ჭრის სწავლა საკმაოდ ადვილია. ამ საქმისთვის საჭიროა მხოლოდ ქაღალდი, მაკრატელი, ან კიდე დანა. დაოსტატება ამ ხელოვნებაში არც ისე მარტივია, რადგანაც ამ საქმეს ბევრი მუშაობა, დიდი ნებისყოფა და წარმოსახვის უნარი სჭირდება.

## ლიტერატურა
*ცნობარი „რა ვიცით ჩინეთის შესახებ?“ გვ. 45

კატეგორია:ჩინეთის ხელოვნება
კატეგორია:კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრები
კატეგორია:ქაღალდის ხელოვნება
ტრინიტროტოლუოლი

**ტრინიტროტოლუოლი**, *ტროტილი*, *ტოლი*, C7H5N3O6 — ბრიზანტული ფეთქებადი ნივთიერება; უფერული კრისტალები, შენახვისას ყვითლდება (ტექნიკური პროდუქტი ყვითელი ფერისაა), კარგად იხსნება აცეტონსა და ბენზოლში, ცუდად — წყალში, დნობის ტემპერატურაა 80.35°C, სიმკვრივე დაახლოებით 1.654 გ/სმ³. ტრინიტროტოლუოლი ქიმიურად მედეგია. ტრინიტროტოლუოლს იყენებენ საბრძოლო მასალების აღჭურვილობისათვის, აგრეთვე ფეთქებად სამუშაოებში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Dynamite and TNT at *The Periodic Table of Videos* (University of Nottingham)
* free software website *sonicbomb.com* containing a video bank  and additionally pages for discussion of nuclear device testing Video showing detonation [Published on 2005-12-20] : Operation Blowdown
* *youtube.com* video showing the shockwave and typical black smoke cloud from detonation of 160 kilograms of pure TNT
* *liveleak.com* video of demolition training using half pound blocks of pure TNT
* CDC – NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards

კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
სიმონ კიმბანგუ

**სიმონ კიმბანგუ** (; დ. 12 სექტემბერი, 1887, ნკამბა, კონგოს დრ — გ. 12 ოქტომბერი, 1951, ლუბუმბაში, კონგოს დრ) — პროტესტანტი მღვდელი ბელგიის კონგოდან, კიმბანგიზმის რელიგიური სექტის დამფუძნებელი. მან XX საუკუნის 20-იან წლებში დიდი პოპულარობა მოიპოვა აფროქრისტიანიზმიდან წარმოშობილი ახალი მიმდინარეობის მიმდევრებს შორის.

სიმონ კიმბანგუ დაიბადა სოფელ ნკამბაში 1887 წელს. 1915 წელს, როგორც რელიგიური ლიდერის ვაჟმა, მიიღო ბაპტიზმი. 1921 წელს დააარსა კიმბანგიზმის რელიგიური მიმდინარეობა. 1921 წლის ოქტომბერში მან განაცხადა, რომ ზეციდან დაეშვებოდა ცეცხლი, რომელიც გაანადგურებდა ყველა თეთრ კოლონიზატორს. ამავე წელს, მან საკუთარი თავი „შავ იესოდ“ გამოაცხადა, რომელიც გაათავისუფლებდა აფრიკას კოლონიზატორთა ბოროტებისაგან. იგი უარს აცხადებდა დამორჩილებოდა თეთრკანიანების კანონებს და გადაეხადა გადასახადები. 

კიმბანგუ ბელგიის კონგოს ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მიუსაჯეს სიკვდილი, თუმცა მოგვიანებით იგი სამუდამო პატიმრობით შეუცვალეს. 30 წელი იგი ციხეში იჯდა, სადაც გარდაიცვალა კიდეც. მისმა მიმდევრებმა იგი წინასწარმეტყველად გამოაცხადეს. 

1990 წლის მონაცემებით მისი დაარსებული ეკლესიის მიმდევარია 5 მლნ ადამიანი, საიდანაც 4 მლნ ცხოვრობს კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ხოლო 1 მლნ მეზობელ ქვეყნებში. თანამედროვე პერიოდში (2000 წ.) კიმბანგიზმის მიმდევართა საერთო რაოდენობა 6,5 მლნ-მდეა გაზრდილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* სიმონ კიმბანგუ საიტზე britannica.com

## სქოლიო
კატეგორია:რელიგიების დამაარსებლები
კატეგორია:დაბადებული 12 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ახალი რელიგიური მოძრაობების დამაარსებლები
ბოენდე

**ბოენდე** () — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, ჩუაპის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი.

2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობაა 33 765 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები