open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მარიკა ლორთქიფანიძე

**მარიამ (მარიკა) ლორთქიფანიძე** (დ. 28 აგვისტო, 1922, ბათუმი — გ. 8 იანვარი, 2018, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნამდვილი წევრი (1993), აკადემიკოსი. საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1975), ივ. ჯავახიშვილის (1976), ნ. ბერძენიშვილის (1980) სახელობის და საქართველოს სახელმწიფო (1982) პრემიების ლაურეატი.  1997 წელს დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით. ამერიკის ბიოგრაფიულმა ინსტიტუტმა (ABI) მიანიჭა „მეორე ათასწლეულის ღირსების მედალი 2000“. მისი ძმა იყო რეჟისორი გიგა ლორთქიფანიძე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1922 წლის 28 აგვისტოს ბათუმში. 1943 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1947 წლიდან მუშაობდა ივ. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში მეცნიერ-თანამშრომლად. 1948 წლიდან თსუ-ში. ამავე წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე „თბილისის საამირო“. 1972 წლიდან არის თსუ საქართველოს ისტორიის კათედრის გამგე. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორია 1963 წლიდან (სადისერტაციო თემა - „ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანება“), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი 1993 წლიდან. 

გამოქვეყნებული აქვს 100 სამეცნიერო ნაშრომი, მათ შორის 10 წიგნი. რუსულად თარგმნა ქართული საისტორიო მწერლობის ძეგლები: „მატიანე ქართლისა“, სუმბატ დავითის ძის „ცხოვრება და უწყება ბაგრატიონთა“. მისი თაოსნობით 1996 წელს თსუ საქართველოს ისტორიის კათედრასთან ჩამოყალიბდა საქართველოს სოფლების ისტორიის შემსწავლელი ლაბორატორია. 

1988 წელს მიენიჭა თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება.

მარიამ ლორთქიფანიძე 95 წლის ასაკში, 2018 წლის 8 იანვარს გარდაიცვალა. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში ძმის, გიგა ლორთქიფანიძეის გვერდით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1988)
კატეგორია:ქართველი ქალი მეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2018
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 იანვარი
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
მ
ქართველოფობია

**ქართველოფობია** ან **ქართველთმოძულეობა** — ქართველების და ყოველივე ქართულის შიში. ქართველოფობი არის პიროვნება, რომელსაც ეშინია, სძულს ან არ უყვარს ქართველები, მათი კულტურა, მათი ენა, მათი ისტორია, მათი ქვეყანა და ყოველივე, რაც არის **ქართული**.

## ლიტერატურა
*ა. ასლანიშვილი "არასახალისო ქართველთმოძულეობა: რუსული საზოგადოების ფსიქოლოგიური და სულიერი დაავადების პირადული და კოლექტიური გამოვლინება" 2006, გვ. 4-5
*ო. გოგიაშვილი, ნ. ფორაქიშვილი "უგუნურება და უგუნურები" 2005

კატეგორია:ფობიები
კატეგორია:რასიზმი
უაიოპატის რაიონი

**უაიოპატის რაიონი** () — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის ლა-კონვენსიონის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 650 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 5 518 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 11 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 524,02 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პერუს რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში
* *2007 წლის აღწერის მონაცემები* 
* პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი 

კატეგორია:კუსკოს რეგიონის რაიონები
კატეგორია:ლა-კონვენსიონის პროვინციის რაიონები
ციმბირული ცისთვალა

**ციმბირული ცისთვალა** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი ბოლქვიანი მცენარე სატაცურისებრთა ოჯახისა. წარსულში მიეკუთვნებოდა Liliaceae-ის ან Hyacinthaceae-ის ოჯახს. ეფემერული მცენარეა. იზრდება 10-20 სმ-მდე. როგორც ადგილობრივი მცენარე გავრცელებულია სამხრეთ-დასავლეთ რუსეთში, კავკასიასა და თურქეთში. გვხვდება საქართველოს ტყეებსა და ბუჩქებშიც.

უპირატესობას ანიჭებს ფართოფოთლოვან ტყეებსა და ფხვიერ, არა მჟავა, კარგად დრენირებულ ნიადაგს. ყვავის მარტ-აპრილში. აქტიურად სტუმრობენ მწერები. ნაყოფი — კოლოფია. თესლს აქვს სპეციალური დანამატები, რომელიც ჭიანჭველებს იზიდავს. ღია ლურჯი იშვიათად თეთრი ხაზური ფოთლები სიგრძით 10-15 სმ, ხოლო სიგანით 1-2 სმ-ია. ბოლქვები კვერცხისებრია, რომელთა სიგრძეა 2,5 სმ, სიგანე განიკვეთში 1-2 სმ. ზამთარგამძლეა. XVIII საუკუნიდან ფართოდ გამოიყენება როგორც დეკორატიული მცენარე. სახეობრივი ეპითეტი შეცდომით აქვს მინიჭებული, რამეთუ ციმბირში არ გვხვდება. ციმბირული ცისთვალა გამოიყენება აივნის გასაფორმებლად გაზაფხულზე.

## გალერეა

ფაილი:Scilla siberica pods.jpg
ფაილი:Scilla_siberica_alba_bulbs.jpg
ფაილი:Park Klepacza Lodz.jpg
ფაილი:Siberian squill.jpg

## რესურსები ინტერნეტში
* ციმბირული ცისთვალა  
* ციმბირული ცისთვალა 
* ციმბირული ცისთვალა  

კატეგორია:ცისთვალა
კატეგორია:დეკორატიული მცენარეები
ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი

**ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი**  — სამეცნიერო-საცნობარო ლექსიკონი. წიგნი გამოიცა 2013 წელს. 

ლექსიკონი შეიცავს საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების შესახებ ენციკლოპედიური ხასიათის ინფორმაციას, რომელიც „ქართლის ცხოვრებაში“ მოხსენიებული გეოგრაფიული პუნქტების მიხედვით არის შედგენილი. ლექსიკონი შედგება წინასიტყვაობის, საძიებელის, ანბანზე დალაგებული სტატიების და ბიბლიოგრაფიისაგან. ის უფრო თვალნათელს გახდის „ქართლის ცხოვრებაში“ მოხსენიებული გეოგრაფიული პუნქტების რეალურ სახეს და განსაზღვრავს მათ მნიშვნელობას საქართველოს ისტორია-კულტურაში. ლექსიკონში, „ქართლის ცხოვრებაში“ მოხსენიებული თითოეული ადგილ-პუნქტის შესახებ არქეოლოგიური, ისტორიულ-გეოგრაფიული, წყაროთმცოდნეობითი მონაცემებია შესული.

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი, თბ., 2013

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი

კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიები
კატეგორია:ქართული ლექსიკონები
კატეგორია:ქართლის ცხოვრება
მამისიმედ ხარანაული

მინი|კრწანისის ბრძოლა (1795)
**მამისიმედ ხარანაული** — ქართველი სახალხო გმირი. კრწანისის ბრძოლისა (1795) და მთიულეთის აჯანყების (1804) მონაწილე.

ჯერ კიდევ ახალგაზრდა მამისიმედს მოუწია აღა-მაჰმად-ხანთან ბრძოლა კრწანისის ომში. როგორც ცნობილია, ერეკლე მეფის გადაწყვეტილებით, მამისიმედი თავისი ლაშქრით მოწინავე რაზმში ჩარიცხულა.

1804 წლის აჯანყების უშუალო წამომწყებლებმა (ლევან ნაზღაიძე, შიო ბურდული) კარგად იცოდნენ ამ პიროვნების შესახებ და დახმარება სთხოვეს მას. თავის მხრივ, მამისიმედმა გუდამაყარში თავი მოუყარა ფშავ-ხევსურებს. მთიელ გლეხთა აჯანყება წარმოადგენდა პირველ მასობრივ გამოსვლას მეფის რუსეთის წინააღმდეგ. პავლე ციციანოვიც კი გააკვირვა მთიელების 4000 კაციანი რაზმის ბრძოლამ, რომლის ერთ-ერთი მეთაური მამისიმედ ხარანაული იყო.

## ლიტერატურა
*ივანე ქართველიშვილი, „ლეგენდები და გმირები“, გამომცემლობა „მერანი“, თბილისი 1983 წელი.

კატეგორია:ქართველი სახალხო გმირები
გეტიკი (გეღარქუნიქი)

**გეტიკი** () — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 820 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 491 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 29 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 17.16 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
ქიმიური ფიზიკა

**ქიმიური ფიზიკა** — მეცნიერული დისციპლინა, ესაზღვრება ქიმიას და ფიზიკას. გერმანელი მეცნიერის ბოდენშტაინის მიერ არაგანშტოებული ჯაჭვური რეაქციების აღმოჩენის შემდეგ (1913 წელს) დაიწყო ქიმიური კინეტიკის განვითარება. აღმოაჩინეს და შეისწავლეს ქიმიური რეაქციები, რომლებიც განშტოებული ჯაჭვური გზით მიმდინარეობს, ჩამოყალიბდა წვისა და აფეთქების თეორეა.

ტერმინი ქიმიური ფიზიკა მეცნიერებაში შემოიღო გერმანელმა მეცნიერმა ა. ოიკენმა.

ქიმიური ფიზიკის განვითარების თანამედროვე ეტაპი ხასიათდება მრავალი მეტად ეფექტიანი ფიზიკური მეთოდების გამოყენებით, რომლებიც მდიდარ ინფორმაციას გვაწვდიან ატომებისა და მოლეკულების სტრუქტურისა და ქიმიური რეაქციების მექანიზმის შესახებ.

თანამედროვე ფიზიკურ ქიმიასა და ქიმიურ ფიზიკას შორის მკვეთრი ზღვრის გავლება არ შეიძლება.

## ლიტერატურა
გიორგი ალასტანელი

**გიორგი ალასტანელი** (დ. უცნობია — გ. 6 ივლისი, 1373) — „პროვინციის მეფე“, ალასტანელების შტოს წარმომადგენელი, ძე ანდრონიკესი. მიიჩნევა დავით VIII-ის შვილიშვილად. ჰყავდა ძმა — დავითი.

მონღოლთა ბატონობის პირობებში საქართველოს ცენტრალური სამეფო ხელისუფლების დასუსტებასთან ერთად ალასტანელი უფლისწულები „გახელმწიფებას“ ცდილობდნენ და „პროვინციის მეფეებად“ იქცნენ, თუმცა გიორგის, როგორც ჩანს, სამეფო კართან კონფლიქტი არ ჰქონია. იგი დაიღუპა თურქებთან ბრძოლაში 1373 წელს. მეფე ალექსანდრე I დიდის მიერ მცხეთის სვეტიცხოველისთვის 1433 წელს გადაცემული შეწირულების წიგნის მიხედვით, კათოლიკოს თეოდორეს გიორგი ალასტანელის სიკვდილის მაგალითით ლაშქარი გაუმხნევებია.

## ლიტერატურა 
*ბერძენიშვილი ნ., ფეოდალური ურთიერთობიდან XV საუკუნეში, მის წგ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 2, თბ., 1965; 
*კაკაბაძე ს., მეფე გიორგი, ანდრონიკეს შვილი ალასტანელი, მის წგ.: წვრილი შტუდიები საქართველოს ისტორიის საკითხების შესახებ, ტფ., 1914; 
*ნინიძე დ., "პროვინციის მეფეები" XIV–XV საუკუნეების საქართველოში, თბ., 1995; 
*ოდიშელი ჯ., აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიისათვის (XIV–XVII სს.), კრ.: XIV–XVIII სს. რამდენიმე ქართული ისტორიული დოკუმენტი, თბ., 1964.

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1373
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
კარჭაღბიური

**კარჭაღბიური** () — სოფელი სომხეთში. მდებარეობს გეღარქუნიქის პროვინციაში.  2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 389 ადამიანს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
Nutella

**Nutella** () — იტალიური დამტკბარი თხილის შოკოლადის კარაქი. იწარმოება 1964 წლიდან იტალიური კომპანია „ფერეროს“ მიერ.

ნუტელა იყიდება მსოფლიოს 75 ქვეყანაში. 2014 წელს ნუტელას 50 წელი შეუსრულდა.

ყოველწლიურად 5 თებერვალს აღინიშნება „ნუტელას მსოფლიო დღე“.

## ლიტერატურა
*Rosenblum, Mort. Chocolate: A Bittersweet Sage of Dark and Light (2006), "Where's the Nutella", pp. 241–247. ISBN 0-86547-730-2

კატეგორია:იტალიური სამზარეულო
კატეგორია:იტალიური ბრენდები
ბრაიან ლაუდრუპი

**ბრაიან ლაუდრუპი** (; დ. 22 თებერვალი, 1969, ავსტრია) — დანიელი ფეხბურთელი. დანიის ოთხგზის საუკეთესო ფეხბურთელი (1989, 1992, 1995, 1997). ძმასთან, მიკაელ ლაუდრუპთან ერთად ასპარეზობდა დანიის ნაკრებში. გახდა ევროპის ჩემპიონი ევრო 1992-ზე.

## მიღწევები
### ინდივიდუალური
* ფიფა-ს ასეული (FIFA 100): 2004

## რესურსები ინტერნეტში 
* Brian Laudrup – national team profile 
* Player statistics – Brian Laudrup  at FC København
* Danish Superliga statistics – Brian Laudrup at Danskfodbold.com

## სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:1998 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრონდბიუს ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფიორენტინას ფეხბურთელები
კატეგორია:მილანის ფეხბურთელები
კატეგორია:ჩელსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ამსტერდამის აიაქსის ფეხბურთელები
კატეგორია:კოპენჰაგენის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფიფას 100-ეული
კატეგორია:დაბადებული 22 თებერვალი
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:1992 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:გლაზგოს რეინჯერსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფიფა-ს კონფედერაციების თასის მფლობელი ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
გეღარქუნიქი (სოფელი)

**გეღარქუნიქი** () — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 090 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 108 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 84 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 25.17 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
კერეტარო (საფეხბურთო კლუბი)

**„კერატარო“** (), აგრეთვე ცნობილია, როგორც **„გალიოს ბლანკოს დე კერეტარო“** () — მექსიკური საფეხბურთო კლუბი ქალაქ სანტიაგო-დე-კერეტაროდან (კერეტაროს შტატი). თამაშობს მექსიკის ლიგაში, ქვეყნის უმაღლეს დივიზიონში.

## ტიტულები 
* მექსიკის მეორე დივიზიონის ჩემპიონი (3): კლაუსურა 2005, კლაუსურა 2006, აპერტურა 2008

## ცნობილი მოთამაშეები 
*  რონალდინიო
*  დამიან ზამოგილნი
*  ლეანდრო მაშადუ
*  ხოაკინ ბელტრანი
*  კარლოს დე ლოს კობოსი
*  კარლოს ოჩოა
*  ლუის ერნანდესი
*  მისაელ ესპინოსა
*  ადრიან რომერო
*  კარლოს ბოსიო

## ცნობილი მწვრთნელები 
*  რიკარდო ლავოლპე
*  მარიო სანაბრია
*  კარლოს ალბერტო ტორესი
*  იგნასიო ამბრისი
thumb|300px|right|კერეტაროს მატჩი მშობლიურ სტადიონზე

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მექსიკის საფეხბურთო კლუბები
კატეგორია:საფეხბურთო კლუბი კერეტარო
ქეთევან ჯაფარიძე

**ქეთევან კონსტანტინეს ასული ჯაფარიძე** (დ. 11 თებერვალი, 1901, ქვიშხეთი, ხაშურის რაიონი — გ. 20 სექტემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1956).

## ბიოგრაფია
1919 წელს დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია და სწავლა გააგრძელა კონსერვატორიაში, ჯერ პედაგოგ ლევიცკისთან, შემდეგ ანა ჯაყელთან. ერთხანს ზაქარია ფალიაშვილიც ამეცადინებდა. ნიჭიერმა მომღერალმა იმთავითვე მიიქცია სპეციალისტთა ყურადღება შესანიშნავი ხმით და საშემსრულებლო ოსტატობით, თუმცა პროფესიულ სცენაზე გვიან, 1935 წელს შედგა ფეხი. მან მოიარა საბჭოთა კავშირის რესპუბლიკები, იყო საზღვარგარეთ და ყველგან დიდი მოწონებით სარგებლობდა. მისი შესრულებით მაყურებელმა შეიყვარა ქართული საესტრადო სიმღერები და რომანსები. თითქმის ოთხი წელი გამოდიოდა ლენინგრადში და აქაც დიდი წარმატებები ჰქონდა. 1939 წელს ესტრადის მსახიობთა პირველ საკავშირო კონკურსზე ლაურეატის საპატიო წოდება დაიმსახურა.

განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი მომღერალმა სამამულო ომის პერიოდში. გამოდიოდა ჰოსპიტლებსა და სამხედრო ნაწილებში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 430, თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ქ
სანტა-ტერესას რაიონი

**სანტა-ტერესას რაიონი** () — რაიონი პერუში, კუსკოს რეგიონის ლა-კონვენსიონის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 550 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 399 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 5,5 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1 340 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პერუს რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში
* *2007 წლის აღწერის მონაცემები* 
* პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი 

კატეგორია:კუსკოს რეგიონის რაიონები
კატეგორია:ლა-კონვენსიონის პროვინციის რაიონები
მიხეილ ჯაფარიძე

**მიხეილ ვიქტორის ძე ჯაფარიძე** (დ. 3 თებერვალი, 1906, სოფელი ხრეითი, ახლანდელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტი  — გ. 6 მაისი, 1964, თბილისი) — ქართველი დრამატურგი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
სწავლა დაიწყო ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში და დაამთავრა თბილისში 1925 წელს საშუალო სასწავლობელი. პარალელურად მეცადინეობდა „პროლეტკულტის“ თეატრალურ სტუდიაში, რომლის დამთავრების შემდეგ პრაქტიკულ საქმიანობას შეუდგა თბილისის მუშათა თეატრში. 1927 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტის სტუდენტია. 1938 წლამდე მუშაობდა სხვადასხვა თეატრში რეჟისორად და მსახიობად. პირველი ლექსები 1924 წელს გამოაქვეყნა. შემდეგ გაიტაცა დრამატურგიამ და მტელი სიცოცხლე ამ ჟანრს ემსახურებოდა. მისი პიესები წარმატებით იდგმებოდა რუსთაველის, მარჯანიშვილის, ვასო აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის, მოზარდ მაყურებელთა, ქუთაისის, ბათუმის, სოხუმის და სხვა ქალაქებსა და კულტურის სახლებში.

დრამატურგის შემოქმედებიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია: „ჟამთაბერის ასული“, „მეზობლები“, „ჩვენებურები“, „ბუღარა“ და სხვები. მან თანრგმნა აგრეთვე ვიშნევსკის, ტრენიოვის, პოპოვის პიესები.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან ერთად პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ევგენია პეტრეს ასული ბარბაქაძე** (დ. 2 დეკემბერი, 1905, ხაშური — გ. 23 ნოემბერი, 1966, თბილისი).

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 429, თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული  3 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია: ჭიათურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მ
აბას ყული-ხანი

**აბას ყული-ხანი** — განჯის ხანი და კახეთის მმართველი XVII საუკუნის ბოლოს. ქართული წყაროების ცნობით, ქართლის მეფის გიორგი XI-ის მემანდარი აბას ყული-ხანი ირანის შაჰმა სულთან ჰუსეინმა ჯერ განჯის, შემდეგ კი — კახეთის ხანად დანიშნა. ცდილობა გიორგი XI-სა და ერეკლე I-ს (ნაზარ ალი-ხანი) შორის დაპირისპირება საკუთარი პოზიციების განმტკიცებისთვის გამოეყენებინა. ერეკლესთან შეთანხმებით, აბას ყული-ხანმა კახთა და განჯელთა ჯარებით ერწო-თიანეთი დაიპყრო. 1691 წელს შაჰის დავალებით აბას ყული-ხანი ცდილობდა გიორგი XI-ის ქართლში დაბრუნებისათვის ხელი შეეშალა, თუმცა დამარცხდა და თბილისს უკუიქცა. ერეკლემ ის შაჰთან დააბეზღა და გიორგის ფარულ მხარდაჭერაში დასდო ბრალი. შაჰის ბრძანებით ერეკლემ აბას ყული-ხანი შეიპყრო და ისპაჰანს გაგზავნა. მისი შემდგომი ბედი უცნობია.

## ლიტერატურა 
* კვაჭანტირაძე, ე., „აბას ყული-ხანი“, კავკასია ქართულ წყაროებში = Caucasus in Georgian Sources: ეკა კვაჭანტირაძე, ქეთევან ნადირაძე, გიორგი ოთხმეზური, თამარ ქორიძე; ი.ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახ.უნ-ტი; რედ.: ვახტანგ გოილაძე, ქეთევან ნადირაძე; 2012; გვ. 15–16. ISBN: 9941039461

კატეგორია:კახეთის სამეფო
ლევან ჯაფარიძე

**ლევან ივანეს ძე ჯაფარიძე** (დ. 13 აპრილი, 1905, თბილისი — გ. 20 მარტი, 1972, იქვე) — ქართველი ბოტანიკოსი, მცენარეთა ფიზიოლოგი და ანატომი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1927 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. სტუდენტობიდანვე დაიწყო სამეცნიერო მოღვაწეობა. იგი 40 წელიწადზე მეტხანს იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ბოტანიკის ინსტიტუტის მცენარეთა ანატომიისა და ფიზიოლოგიის განყოფილების გამგე, ერთხანს დირექტორიც: ლ. ჯაფარიძის 100-მდე მეცნიერული გამოკლვლევა ეხება ისეთ აქტუალურ პრობლემებს, როგორიცაა მცენარეთა სქესი, მათი ვეგეტაციური გამრავლება, ვაზის ქლორიზი, კულტურულ მცენარეთა გამძლეობა და სხვა. მეცნიერების გამოჩენილი მოღვაწის რამდენიმე მონოგრაფია და სახელმძღვანელო ცნობილია საზღვარგარეთაც. 1931 წლიდან იყო მცენარეთა ანატომიის საერთაშორისო ასოციაციის წევრი, მცენარეთა ფიზიოლოგიისა და ანატომიის ფუძემდებელტაგანი საქართველოში, ბოტანიკუი საზოგადოების ერთ-ერთი დამაარსებელი და ვიცე-პრეზიდენტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 427,  თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ბოტანიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ლ
კატეგორია:საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
გულნარა ჯაფარიძე

**გულნარა დავითის ასული ჯაფარიძე** (დ. 27 თებერვალი, 1917, ყვარელი — გ. 4 თებერვალი, 1978, თბილისი) — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1941 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი. 1946 წლიდან საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის მეცნიერ თანამშრომელია, შემდეგ სწავლული მდივანი და განყოფილების გამგე. დიდი წვლილი შეიტანა მუზეუმის ფონდების შესწავლისა და ექსპოზიციების მოწყობაში. 1958–1960 წლებში ხელმძღვანელობდა საქართველოს კულტურის სამინისტროს სახვიტი ხელოვნების განყოფილებას. იყო მხატვართა კავშირის კრიტიკოსტა სექციის მდივანი, შემდეგ ამავე სექციის თავმჯდომარე.

ახალი და უახლესი სახვითი ხელოვნების თვალსაჩინო მკვლევარი გ. ჯაფარიძე სისტემატურად აწყობდა ქართველი მხატვრების ნამუშევართა გამოფენას ჩვენშიც და უცხოეთშიც. მის კალამს ეკუთვნის არა ერთი საინტერესო მონოგრაფია, 150-მდე სტატია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ნაშრომები თანამედროვე ლითონმქანდაკებლობაზე. საგულისხმოა, რომ თვით ეს ტერმინიც ქართულ ლექსიკაში მანვე შემოიტანა და დაამკვიდრა. საინტერესო გამოკვლევები მიუძღვნა სოსო გაბაშვილს, თამარ აბაკელიასა და კორნელი სანიძის ცხოვრებასა და შემოქმედებას.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 426, თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული  27 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
გ
გეღაქარი

**გეღაქარი** () — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 160 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 165 ადამიანს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
ანასტასია ჯამბაკურ-ორბელიანი-ჯავახიშვილი

**ანასტასია ნიკოლოზის ასული ჯამბაკურ-ორბელიანი-ჯავახიშვილი** (დ. 24 აპრილი, 1884, თბილისი — გ. 7 ნოემბერი, 1969, თბილისი) — ივანე ჯავახიშვილის მეუღლე.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის წმ. ნინოს სასწავლებელი, პარალელურად სამუსიკო სასწავლებელი ვიოლინოს სპეციალობით. 1906 წელს თავისი ბედი დაუკავშირა ივანე ჯავახიშვილს. შეეძინათ სამი შვილი: ნათელა, კახა და ალექსანდრე (ლალი).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში, მისი მეუღლის გვერდით.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 423,  თბ., 1994

 
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
გაბრიელ ჯაბუშანური

**გაბრიელ ლუკას ძე ჯაბუშანური** (დ. 11 სექტემბერი, 1914, არხოტის ხეობა (ხევსურეთი) — გ. 22 დეკემბერი, 1968, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

## ბიოგრაფია
1934 წელს საშუალო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ჯერ კიდევ ცამეტი წლის ყმაწვილს უქვეყნებდნენ ლექსებს საბავშვო ჟურნალ-გაზეთები. კრებდა და იწერდა ხალხური შემოქმედების შედევრებს. 

ოჯახური მიზეზების გამო მეოთხე კურს დაანება თავი და ბრუნდება სოფელში. ჯერ პედაგოგობდა, შემდეგ განაგებდა სოფლის სამკითხველოს, ერთხანს კოლმეურნეობის თავჯდომარედაც მუშაობდა.

1935 წელს ჟურნალ ჩვენს თაობაში გამოქვეყნდა მისი ლექსი „ცხენი“ და უმალ მიიქცია ფართო მკითხველთა ყურადღება. 1940 წელს გამოვიდა პოეტის პირველი კრებული — „არაგვიანი“. ამას მოჰყვა კრებულები: „ლექსები“, „ნათელი მთაში“, „ლირიკა“, „მზეთა ქვეყანა“, „მაღალი მთვარე“, „ჩრდილი და მთვარე“, „მოკრძალება“, „რჩეული“ და სხვა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. პანთეონში მასთან დაკრძალულია მისი მეუღლე **სარა სანდროს ასული მეზვრიშვილი** (დ. 1915, სოფ. აწყური, ახლანდელი ახმეტის მუნიციპალიტეტი — გ. 15 მაისი, 1992, თბილისი).

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 421, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ნიკოლოზ ხომიზურაშვილი

**ნიკოლოზ მიხეილის ძე ხომიზურაშვილი** (დ. 19 სექტემბერი, 1900, თელავი — გ. 1 თებერვალი, 1971, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, სოციალისტური შრომის გმირი, პროფესორი.

## ბიოგრაფია
1919 წელს დაამთავრა თელავის ვაჟთა გიმნაზია, ხოლო 1925 წელს პირველი ხარისხის დიპლომით თბილისისსახელმწიფო უნივერსიტეტის აგრონომიული ფაკულტეტი. გამორჩეული ახალგაზრდა კათედრაზე დაიტოვეს ასისტენტად და როგორც პერსპექტიული სპეციალისტი მიავლინეს გერმანიაში ცოდნის გაღრმავების მიზნით, სადაც მან 3 წელი დაჰყო და მუშაობდა საუკეთესო სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტებსა და სასელექციო სადგურებში. მისი პირველი მეცნიერული ნაშრომები, გამოქვეყნებული გერმანულ ენაზე შეეხებოდა გენეტიკისა და სელექციის საკითხებს. მის კალამს ეკუთვნის 80-მდე მეცნიერული ნაშრომი, მათ შორის განსაკუთრებით აღსანიშნავია საქართველოს ხილის ატლასები, მეხილეობის სახელმძღვანელოები და „მეხილეობის“ 2 ტომი. დიდი ღვაწლი მიუძღვის „საქართველოს მეხილეობის“ ოთხტომეულის გამოცემაში. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოში დაინერგა ნაგალა ხეხილი. იგი საქართველოში სამრეწვეო მეხილეობის ერთ-ერთი ფუძემდებელია.

ბოლო ათი წელი განაგებდა საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს. მან დაამუშავა საყვავილე კვირტების ჩასახვა-განვითარების თეორია, შეისწავლა და იკვვლია ხეხილის ზოგიერთი ჯიშის ციტოემბრიონოლოგიისა და ციტოგენეტიკის საკითხები და სხვა. ინსტიტუტის ბაზაზე მანვე შექმნა უნიკალური სამეცნიერო მუზეუმი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“,გვ. 417,  თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი აგრონომები
კატეგორია:დაბადებული  19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ხიზანიშვილი

საკუთარი სახელი ** ხიზანიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დავით ხიზანიშვილი — პოეტი
* ზურაბ ხიზანიშვილი — ფეხბურთელი
* ლევან ხიზანიშვილი — ინჟინერი
* ნიკოლოზ ხიზანიშვილი — იურისტი, ეთნოგრაფი, პუბლიცისტი
* ნოდარ ხიზანიშვილი — ფეხბურთელი
* რამაზ ხიზანიშვილი — მათემატიკოსი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ხახანაშვილი

საკუთარი სახელი ** ხახანაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე ხახანაშვილი — ფილოლოგი, ისტორიკოსი
* გიორგი ხახანაშვილი — ლოტბარი
ილია ჭყონია

**ილია მირიანის ძე ჭყონია** (დ. 16 ივნისი, 1860, ოზურგეთი — გ. 9 ოქტომბერი, 1927, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია.მუშაობდა ოზურგეთის მომრიგებელი მოსამართლის მდივნად. 1877 წელიდან თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკასთან, აქვეყნებდა ლექსებს, მოთხრობებს, ნარკვევებს. 1880 წელს გამოსცა „სამწერლო თაიგული“. 1895-1898 წლებში მისი რედაქტორობით გამოდიოდა გაზეთი „მეურნე“ (იქვე დააარსა ქართული სტამბა სადაც მრავალი წიგნი იბეჭდებოდა). 1886 წელს მისივე რედაქტორობით გამოვიდა ვახტანგ მეექვსის მიერ სპარსულიდან თარგმნილი „ქილილა და დამანა“. მან ქართულ ენაზე აამეტყველა პუშკინის, ლერმონტოვის, კრილოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის ნაწარმოებები. 1907 წელს „სიმართლის გზა“; 1910 წელს შეადგინა და პეტერბურგში გამოსცა „სიტყვის კონა“, რომელიც წინასიტყვაობა დაურთო ნიკო მარმა. 1913 წელს გამოსცა თხზულებათა კრებული.

ქართულ ენაზე თარგმნა პუშკინის, ლერმონტოვის, ჰაინეს, სენკევიჩის, კრილოვის და სხვათა ნაწარმოებები. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* *ბაბუნაშვილი ზ. ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 413, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1860
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ოზურგეთში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ანტონ ჯაფარიძე

**ანტონ (ტუტუშა) ქაიხოსროს ძე ჯაფარიძე** (დ. 1887, სოფ. ობჩა ბაღდათის რაიონი — გ. 5 ნოემბერი, 1929, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-მელიორატორი.

## ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო ერევანში, უმაღლესი — ნოვოჩერკასკში. მან დიდი წვლილი შეიტანა კოლხეთის ჭაობის ამოშრობის, დიღმის სარწყავი სისტემისა და აჯამეთის არხების მშენებლობის საქმეში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 426, თბ., 1994
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ინჟინერ-მელიორატორები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ა
ჰიშამ I

**ჰიშამ I** ან **ჰიშამ ალ-რედა** (; დ. 26 აპრილი, 757 — გ. ‎12 ივნისი, 796) — კორდოვის საამიროს მეორე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 788-796 წლებში მართავდა.

788 წელს, მისი მმართველობის დასაწყისში, აუჯანყდნენ ძმები — სულეიმანი და აბდ ალაჰი. ებრძოდა ფრანკებს. 793 წელს მათ წინააღმდეგ ჯიჰადი გამოაცხადა და პირენეებში ჯარი გაგზავნა. ზოგიერთი წარმატების მიუხედავად, ლაშქრობა ფრანკთა სამეფოს შიდა რეგიონებში აღარ გაგრძელებულა. ბრძოლებში მოპოვებული ნადავლით გააფართოვა კორდოვის დიდი მეჩეთი და ააგო მრავალი ახალი მეჩეთი. გარდაიცვალა 796 წელს რვაწლიანი მმართველობის შემდეგ 40 წლის ასაკში. ჰიშამ I იყო უმარ II-ის პროტოტიპი. ცდილობდა დაემკვიდრებინა ისლამური ცხოვრების წესი, ცხოვრობდა უბრალო ცხოვრების წესით და ცდილობდა თავიდან აერიდებინა სამეფო ეტიკეტის ცერემონიები; იყო ღვთისმოშიში პიროვნება და ცნობილი იყო მიუკერძოებელი მართლმსაჯულებით.

## ლიტერატურა
*Herrmann Schreiber, Halbmond Uber Granada: Acht Jahrhunderte maurischer Herrschaft in Spanien, BechterMϋnz (1995), Mϋnchen, ISBN 3-86047-092-2, с 100—110.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 757
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 796
კატეგორია:კორდოვის ამირები
კოიის რაიონი

**კოიის რაიონი** () — რაიონი  პერუში, კუსკოს რეგიონის კალკის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2 951 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 698 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 52 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 71,43 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პერუს რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში
* *2007 წლის აღწერის მონაცემები* 
* პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი 

კატეგორია:კუსკოს რეგიონის რაიონები
კატეგორია:კალკის პროვინციის რაიონები
არჩილ ხარაძე

**არჩილ კირილეს ძე ხარაძე** (დ. 21 აპრილი, 1895, სოფელი წიფა, ახლანდელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტი — გ. 17 დეკემბერი, 1976, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1944).

## ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა თბილისის ვაჟთა მესამე გიმნაზია. და შევიდა მოსკოვის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის მათემატიკურ განყოფილებაზე. 1918 წელს მიიწვიეს მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე ასისტენტად ახლად დაარსებულ თბილისის უნივერსიტეტში. აღსანიშნავია რომ არჩილ ხარაძემ პირვემა წაიკითხა ქართულად ლექცია მათემატიკაში. 1922 წელს ჩააბარა სადოქტორო გამოცდები და დატოვეს დოცენტად მათემატიკური ანალიზის კათედრაზე, რომელსაც განაგებდა ანდრია რაზმაძე. მისი გარდაცვალების შემდეგ უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭობ ა. ხარაძე აირჩია პროფესორად და დაამტკიცა კათედრის გამგედ. ერთხანს იყო დეკანიც, ხოლო 1938–1944 წლებში უნივერსიტეტის პრორექტორი. 1947-1952 წლებში სულხან-საბა ორბელიანის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორია.

გამოჩენილი მეცნიერი და პედაგოგი წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა რესპუბლიკის მათემატიკურ საზოგადოებას. დაჯილდოვებული იყო ლენინის, შრომის წითელი დროშის და საპატიო ნიშნის ორდენებით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ელისაბედ ერმის ასული ვოზდვიჟენსკაია** (დ. 22 ოქტომბერი, 1895, ასტრახანი — გ. 13 თებერვალი, 1989, თბილისი).

მისი ძმა იყო ასტრონომი, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დამმაარსებელი — ევგენი ხარაძე. მისი შვილი  —  მეცნიერი და ფიზიკოსი გიორგი ხარაძე, იყო ე. ანდრონიკაშვილის სახელობის ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 413, თბ., 1994

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ა
ვიქტორ ხომერიკი

**ვიქტორ ნოეს ძე ხომერიკი** (დ. 6 ივნისი, 1910, ვორკუტა (კომის ასსრ) — გ. 16 მაისი, 1994, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, გრიგოლ რობაქიძის ფონდის ერთ-ერთი ფუძემდებელი და გამგეობის წევრი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ციმბირში იმ დროს იქ გადასახლებული პოლიტიკური მოღვაწის, ნოე ხომერიკის ოჯახში. 9 წლისას გარდაეცვალა დედა — ანეტა ნიკოლაიშვილი, 1921 წელს საქართველოს სამხედრო ოკუპაციის შემდეგ 11 წლის ასაკში გაჰყვა მამას ემიგრაციაში. ცხოვრობდა ჯერ თურქეთში, შემდეგ — საფრანგეთში. 1924 წელს დაუხვრიტეს საქართველოში ანტისაბჭოთა აჯანყების ორგანიზებისთვის დაბრუნებული მამა — ნოე ხომერიკი, რომელიც დემოკრატიული საქართველოს მთავრობის მიწათმოქმედების მინისტრი იყო. 

საფრანგეთში დაამთავრა ჯერ კოლეჯი, შემდეგ საერთაშორისო ეკონომიკური უნივერსიტეტი პარიზში. სიცოცხლის უკანასკნელ პერიოდში იყო ჯენერალ მოტორსის წარმომადგენელი საფრანგეთში. 

ვიქტორ ხომერიკი მიუხედავად იმისა, რომ არ წარმოადგენდა არცერთ პოლიტიკურ პარტიას, იგი დიდი ავტორიტეტის გამო განსაკუთრებულ პოლიტიკურ ფიგურას წარმოადგენდა. იყო მსოფლიო ემიგრანტთა მთავარი კომიტეტის გამგეობის წევრი, პარიზის წმინდა ნინოს სახელობის ქართულ ეკლესიაზე ერთ-ერთი მზრუნველი. 

იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომის დროს, რომლის დროსაც მან საკუთარი სიცოცხლის ფასად დაიხსნა ქართველი ტყვეები გესტაპოს საკონცენტრაციო ბანაკიდან, რისთვისაც სამჯერ მოხვდა დასახვრეტთა სიაში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 416, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
* ვიქტორ ხომერიკმა პატივი მიაგო 1921 წელს ბათუმისათვის ბრძოლაში დაღუპულთა ხსოვნას

კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:დაბადებული  6 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:გარდაცვლილი  16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ქართველები საფრანგეთში
ალ-ჰაქამ I

**ალ-ჰაქამ იბნ ჰიშამ იბნ აბდ ალ-რაჰმან I** (; დ.  771 — გ. ‎21 მაისი, 822) — კორდოვის საამიროს მესამე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 796–822 წლებში მართავდა.

ალ-ჰაქამი იყო მისი წინამორბედის, ჰიშამ I-ის მეორე ვაჟი. მისი უფროსი ძმა ადრეულ ასაკში გარდაიცვალა. ტახტზე ასვლისთანავე მოუხდა ბიძებთან, პაპის, აბდ ალ-რაჰმან I-ის ვაჟებთან — სულეიმანსა და აბდ ალაჰთან დაპირისპირება, რომლებმაც მისი დამხობა სცადეს. ალ-ჰაქამმა მათი დამარცხება შეძლო და ტახტი შეინარჩუნა.

გარდაიცვალა 822 წელს 26 წლიანი მმართველობის შემდეგ.

## ლიტერატურა
* Рыжов, Константин. Все монархи мира. Мусульманский Восток VII-XV вв. — М.: Вече, 2004. — 544 с. — ISBN 5-94538-301-5.

კატეგორია:დაბადებული   771
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 822
კატეგორია:კორდოვის ამირები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ქიმიური ტექნოლოგია

**ქიმიური ტექნოლოგია** — მეცნიერება ნედლეულისა და შუალედური პროდუქტების მასობრივი ქიმიური გადამუშავების პროცესების, მეთოდებისა და საშუალებების შესახებ. ქიმიური ტექნოლოგია თავისი არსებობის პირველ ეტაპზე (XVIII ს-ის ბოლოდან XX ს-ის 30-იან წლებამდე) მხოლოდ ცალკეული ქიმიური წარმოებების, მათი ძირითადი მოწყობილობების, მატერიალური და ენერგეტიკული ბალანსების აღწერით შემოიფარგლებოდა.

თანამედროვე ქიმიური ტექნოლოგიის ძირითადი ამოცანაა ერთიან ტექნოლოგიურ სისტემაში სხვადასხვა სახის ქიმიური გარდაქმნების შერწყმა ფიზიკურ-ქიმიურ და მექანიკურ პროცესებთან. ამავე მეცნიერებას მიეკუთვნება ნედლეულის, ნახევრად ფაბრიკატებისა და მზა პროდუქტის შენახვა, ტრანსპორტირება, საწარმოო პროცესების კონტროლი და ავტომატიზაცია.

## ლიტერატურა
ორგანელები

[მინი|
 ორგანელები:
1. [ბირთვაკი
2. ბირთვი
3. რიბოსომა
4. ვეზიკულა
5. ენდოპლაზმური ბადე (ხორკლიანი)
6. გოლჯის კომპლექსი
7. ციტოჩონჩხი
8. ენდოპლაზმური ბადე (გლუვი)
9. მიტოქონდრია
10. ვაკუოლი
11. ციტოზოლი
12. ლიზოსომა
13. ცენტრიოლი
14. პლაზმური მემბრანა]]

**ორგანელები** ( — იარაღი, ორგანო) — ერთუჯრედიანი ორგანიზმების სხეულის ნაწილები, რომლებიც ასრულებენ სხვადასხვა ფუნქციას. განარჩევენ ორგანელების შემდეგ ტიპებს: საჩონჩხე და საყრდენი, მამოძრავებელი და კუმღვადი, მგრძნობიარე ანუ რეცეპტორული, თავდაცვისა და თავდასხმის, მომნელებელს, ექსკრეციის, სეკრეციის და სხვა.

ტერმინი ორგანელები ხშირად ორგანოიდების სინონიმად ხმარობენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორგანელები
კატეგორია:ორგანოიდები
კონსტანტინე ჭიჭინაძე (პოეტი)

**კონსტანტინე არჩილის ძე ჭიჭინაძე** (დ. 18 მაისი, 1891, სოფ. ხიმში, ამბროლაურის რაიონი) — გ. 18 იანვარი, 1960, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მთარგმნელი ტექსტოლოგი, რუსთველოლოგი.

## ბიოგრაფია
საშუალო განთლება მიიღო ქუთაისსა და ბაქოში. 1916 წელს თბილისში დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი. ერთხანს სწავლობდა თბილისის უნივერსიტეტში. სპეციალობით მიწათმოქმედმა მთელი სიცოცხლე ქართულ ლიტერატურასა და მეცნიერებას შეალია. იგი აქტიურად მონაწილეობდა ჟურნალ „კავკასიონში“, რომლის გარშემოც შემოკრებილნი იყვნენ დ. კლდიაშვილი, ნ. ლორთქიფანიძე, ლ. ქიაჩელი, გ. რობაქიძე, პ. ინგოროყვა და სხვები.

პირველი ლექსი 1908 წელს გაზეთ „ივერიაში“ გამოაქვეყნა. ქართულად თარგმნა ბაირონის რამდენიმე პოემა, ედგარ პოს, პუშკინის, ლერმონტოვის, ბლოკის ნაწარმოებები, „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“, დანტეს „ღვთაებრივი კომედია“, გერმანული ეპოსი „სიმღერა ნიბელუნგებზე“, ვ. ბრიუსოვის ნაწარმოებები და სხვა. 

მნიშვნელოვანია მისი წვლილი რუსთველოლოგიაში. მას დაწერილი აქვს ვეფხისტყაოსანის კვლევა 1934 წელს. მასვე ეკუთვნის ღრმადმეცნიერული ნაშრომი „ალიტერაცია ქართულ შაირში და ვეფხისტყაოსნის პოემა“.

კონსტამტინე ჭიჭინაძე დაჯილდოებული იყო „საპატიო ნიშნი“ს ორდენით და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 410, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კ
რაინჰარდ გელენი

250პქ|მინი|რაინჰარდ გელენი
**რაინჰარდ გელენი** (; დ. 3 აპრილი, 1902, ერფრუტი — გ. 8 ივნისი, 1979, შტანბერგი) — გერმანიის ვერმახტის გენერალ-მაიორი, უცხოური არმიის ხელმძღვანელი აღმოსავლეთის ფრონტზე, ფედერალური დაზვერვის უფროსი.

## ბიოგრაფია 
გელენი დაიბადა გერმანელი ბიურგერის ოჯახში. მისი მამა ვალტერი იყო ლეიტენანტი, მოგვიანებით წიგნებით მოვაჭრე. მისი დედა კატარინა წარმოშობით ფლანდრიიდან იყო. სკოლის დასრულების შემდეგ 1920 წელს გელენი ჩაირიცხა გერმანიის შეიარაღებულ ძალებში. 1926 წელს ჰანოვერის კავალერიის სკოლის დასრულების შემდეგ უფროსი ლეიტენანტის წოდება მიიღო. 1931 წელს დაქორწინდა ჰერტა ზიდლიც-კურცბახზე. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში გელენი აღმოსავლეთ ფრონტზე უცხოური არმიის ხელმძღვანელად დაინიშნა. 1941 წელს მონაწილეობას იღებდა ოპერაცია „ბარბაროსას“ შედგენაში, რომლის მიზანიც საბჭოთა კავშირზე თავდასხმა იყო. სტალინგრადის მარცხის შემდეგ გელენი გადაიყვანეს ესეს-ის დაზვერვაში. ომის დასასრულს გელენმა თავისი ოჯახი ნაუმბერგში, ბავარიის ტყეში გადამალა, რათა საბჭოელებს არ ჩავარდნოდათ ხელში. 1945 წლის 9 აპრილს ჰიტლერმა გელენი დაითხოვა. ომის დასრულების შემდეგ გელენმა აღმოსავლეთ ფრონტზე დაზვერვის დროს მოპოვებული დოკუმენტები ამერიკელებს გადასცა. 1956 წელს გელენი გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის დაზვერვის უფროსად დაინიშნა, ამ თანამდებობაზე იგი 1968 წლამდე მუშაობდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*"Disclosure" newsletter, Information promulgated by the U.S. National Archives & Records Administration
**Forging an Intelligence Partnership: CIA and the Origins of the BND, 1945–49* CIA declassified documents on the Gehlen Organization

კატეგორია:დაბადებული 3 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:ვერმახტის გენერლები
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
სავლე წერეთელი

**სავლე ბენედიქტეს ძე წერეთელი** (დ. 1 თებერვალი, 1907, სოფ. ჯვარისა, (ამბროლაურის რაიონი) — გ. 9 აგვისტო, 1966, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი, საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, პროფესორი.

## ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება სოფელში მიიღო. 1930 წელს დამთვარა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ხოლო 1934 წელს ასპირანტურა ფილოსოფიის ისტორიის სპეციალობით. ის 14 წლის მანძილზე სათავეში ედგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტს, რომლის შექმნასა და ორგანიზაციაში დიდი წვლილი მიუძღვის. იგი იყო მრავალმხრივი მკვლევარი, ფართო დიაპაზონის მეცნიერი, მაგრამ მისი დამსახურება განსაკუთრებით მნიშვნელობანია დიალექტიკური ლოგიკის დარგში. მეცნიერის კაპიტალური ნაშრომი „დიალექტიკური ლოგიკა“ ერთადერთი სერიოზული გამოკვლევაა საბჭოთა ფილოსოფიურ ლიტერატურაში. იგი ქართულ მეცნიერებას 35 წელი ემსახურა. 1977 წელს ნაშრომისათვის „დიალექტიკური ლოგიკა“ მიენიჭა (გარდაცვალების შემდეგ) საქართველოს სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოვებული იყო წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, სამამულო ომის მეორე ხარისხის ორდენებითა და ოთხი საბრძოლო მედლით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 405, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ს
უბანგიური ენები

**უბანგიური ენები** — აერთიანებს დაახლოებით 70 ენას, რომლებიც ძირითადად გამოიყენება ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ეთნიკური ჯგუფების მიერ. ამ ნებზე დაახლოებით 2–3 მილიონი ადამიანი საუბრობს. მათ შორის არის ერთი ეროვნული ენა სანგო.  ეს ენათა ოჯახი მიეკუთვნება ნიგერ-კონგოს ენებს.

## გარე კლასიფიკაცია 
1963 წელს გრინბერგმა იმ დროისთვის ნაკლებად ცნობილი უბანგური ენების ოჯახი შეიყვანა ნიგერ-კონგოს ენებში და მიაკუთვნა ადამავას ენებს, როგორც "დასავლეთადამავური". უბანგური ენები მალევე გადაიტანეს ნიგერ-კონგოს სავანურ ენებში. 2008 წელს წარმოიშვა მოსაზრება, რომ უბანგური ენები შეიძლება საერთოდ არ ეკუთვნოდნენ ნიგერ-კონგოს ენებს და ცალკე ენათა ოჯახს წარმოადგენდნენ.

## შიდა კლასიფიკაცია 
ვილიამსონის და ბლენჩის 2000 წლის მიხედვით უბანგიური ენები იყოფა შემდეგნაირად:

## ლიტერატურა 
*Yves Moñino, 1988, *Lexique comparatif des langues oubanguiennes*

## სქოლიო 
კატეგორია:უბანგიური ენები
არისტო ჭუმბაძე

**არისტო მაქსიმეს ძე ჭუმბაძე** (დ. 1 სექტემბერი, 1880, კლდეეთი ზესტაფონის რაიონი — გ. 28 ნოემბერი, 1971, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია
1905 წელს ჩაირიცხა და 1911 წელს დაამთავრა პარიზის სორბონის უნივერსიტეტი. იმავე წელს სამშობლოში დაბრუნდა და ქუთაისში დააარსა გაზეთი „კოლხიდა“, რომლის რედაქტორ-გამომცემელი თვითონ იყო. 1914 წელს იგი რედაქტორობდა „სახალხო ფურცელს“. მისი მახვილი პუბლიცისტური სტატიები იწვევდა ხელისუფლების გულისწყრომას, რისთვისაც იგი არაერთხელ დააპატიმრეს. ამიტომ მან ამჯობინა კვლავ პარიზსში წასვლა და სორბონის უნივერსიტეტში იწყებს დისერტაციაზე მუშაობას ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხის მოსაპოვებლად თემაზე „გუსტავ ფლობერის ცხოვრება და შემოქმედება“. პირველმა მსოფლიო ომმა ხელი შეუშალა დასახული მიზნის ბოლომდე მიყვანას.

1915 წელს იაპონიაში საფრანგეთის ელჩად დაინიშნა ჟიუსენარი, რომელმაც ჭუმბაძეს შესთავაზა თანამშრომლობა. იგი გაემგზავრა იაპონიაში და გახდა საფრანგეთის საელჩოს თანამშრომელი. შემდეგ ალჟირშიც მუშაობდა. 1919 წელს იყო საქართველოს წარმომადგენელი სტოკჰოლმსა და ანკარაში. 1922-1924 წლებში იყო წითელი ჯვრის საზოგადოების უცხოეთის განყოფილების გამგე. შემდეგ ის სამშობლოში დაბრუნდა. 1937 წლამდე სხვადასხვა თანამდებობაზე მოღვაწეობდა: 1925-1926 წლებში იყო სახკინმრეწვში სასცენო განყოფილების გამგე; 1933-1935 წლებში — საქართველოს ცაკის საერთო განყოფილების გამგე. 1936-1949 წლებში მუშაობდა სტილისტად  საქართველოს სააგენტოში და გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქციაში. 

სამწერლო ასპარეზზე გამოვიდა 1905 წელს. გამოქვეყნებული აქვს მოთხრობები და ნოველები. აღსანიშნავია მოთხრობა „უნასთა ბუდე“, რომელშიც წარმოდგენილია 30-იან წლებში ქართულ სოფელში დაძაბული მდგომარეობა. მასვე ეკუთვნის ნოველები: „სასწაული“, „საქმის კაცი“, „ცხოვრების ქარაგმა“, „ფულიანი ბარათი“ და სხვა. ნათარგმნი აქვს ა. ფადეევის „განადგურება“, ლ. ტოლსტოის „ბავშვობა, ყრმობა, სიჭაბუკე“, სალტიკოვ–შჩედრინის „პომპადურები“, ანტონოვსკაიას „დიდი მოურავი“, მ. გორკის მოთხრობები. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
*საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა (1918-1921), ენციკლოპედია-ლექსიკონი, თსუ გამომცემლობა, 2018, გვ. 529 
*ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 412, თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
მუჰამად I

**მუჰამად I** ან **აბუ აბდ-ალაჰ მუჰამად იბნ აბდ ალ-რაჰმანი** (; დ. 823 — გ. 886) — კორდოვის საამიროს მეხუთე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 852-886 წლებში მართავდა.

მუჰამად I დაიბადა 823 წელს კორდოვაში. მისი მმართველობა აღინიშნება მულადებისა (იბერიული ეთნიკური წარმომავლობის მაჰმადიანები) და მოზარაბების (მაჰმადიანთა მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებზე მცხოვრები ქრისტიანები) რამდენიმე აჯანყებითა და სეპარატისტული მოძრაობის გაძლიერებით. 880 წელს უმარ იბნ ჰაფსუნმა, სავარაუდოდ ვესტგოთური წარმოშობის პიროვნებამ, წამოიწყო აჯანყება, რომლის ჩახშობაც მხოლოდ 928 წელს, აბდ ალ-რაჰმან III-ის მმართველობისას მოხერხდა.

მუჰამად I გარდაიცვალა 886 წელს, რის შემდეგაც ტახტზე ავიდა მისი ვაჟი, ალ-მუნზირი.

## ლიტერატურა
* Altamira, Rafael (1999). "Il califfato occidentale". Storia del mondo medievale II. pp. 477–515.

კატეგორია:დაბადებული 823
კატეგორია:გარდაცვლილი 886
კატეგორია:კორდოვის ამირები
ალ-მუნზირი

**ალ-მუნზირი** (; დ. 842/844 — გ. 888) — კორდოვის საამიროს მეექვსე ომაიანი ამირა, რომელიც ალ-ანდალუსიას 886-888 წლებში მართავდა. მისი წინამორბედის, მუჰამად I-ის ვაჟი.

დაიბადა კორდოვაში. მამამისის მეფობის დროს ხელმძღვანელობდა სამხედრო ოპერაციებს ქრისტიანი მეზობლებისა და აჯანყებული მულადების წინააღმდეგ. ტახტზე ავიდა 886 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ. განაგრძობდა ბრძოლას აჯანყებული უმარ იბნ-ჰაფსუნის წინააღმდეგ. გარდაიცვალა 888 წელს ორწლიანი მმართველობის შემდეგ. ზოგიერთი ვერსიით მოკლა ძმამ, აბდ ალ-ალაჰმა, რომელიც მის შემდეგ ავიდა ტახტზე.

## ლიტერატურა
* Altamira, Rafael (1999). "Il califfato occidentale". Storia del mondo medievale II. pp. 477–515.

კატეგორია:გარდაცვლილი 888
კატეგორია:კორდოვის ამირები
სტეფანე ჭრელაშვილი

**სტეფანე თევდორეს ძე ჭრელაშვილი** (დ. 27 დეკემბერი, 1857, სოფ. მაღარო,  სიღნაღის რაიონი, საქართველო  — გ. 3 იანვარი, 1917, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ რევოლუციური მოღვაწეობისათვის გარიცხეს. 1876 წლიდან პეტერბურგის უნივერსიტეტის მსმენელია. შემდეგ გადავიდა მოსკოვში, მაგრამ დიდად გაიტაცა რევოლუციონერ-ხალხოსანმა იდეებმა და აქტიურად ჩაება მათი წრეების მუშაობაში. აღნიშნულის გამო მას 1878 წელს სამი თვით პატიმრობა და მუდმივი ზედამხედველობა მიუსაჯეს. ამავე მიზეზით ორჯერ იყო გაციმბირებულიც.

1887 წელს დაბრუნდა სამშობლოში და პუბლიცისტობას მიჰყო ხელი, თანამშრომლობდა „ივერიაში“, „ნოვოე ობოზრენიესა“ და სხვა პერიოდულ გამოცემებში, მუშაობდა თბილისის საქალაქო საბჭოში აგენტად, მდივნად (1894-1907). 1902 წლიდან გარდაცვალებამდე უწყვეტად იყო ქალაქის სათათბიროს ხმოსანი. წილად ხვდა ყოფილიყო თბილისის ფუნიკულიორის პირველი დირექტორი.

სტეფანე ჭრელაშვილი თავის საინტერესო პუბლიცისტურ წერილებს ქართულ ჟურნალ გაზეთებში „სანოსა“ და „ტატალას“ ფსევდონიმით აქვეყნებდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 411, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
*გაზ. „საქართველო“, №5, 6 იანვარი, 1917

 
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:დაბადებული 27 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1857
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1917
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ქიმიური კინეტიკა

**ქიმიური კინეტიკა** — ქიმიური რეაქციების კინეტიკა, მოძღვრება ქიმიურ რეაქციათა სიჩქარეებისა და მათი მექანიზმების შესახებ. გარდაქმნების პირველი გამოკვლევები ჩატარდა XX საუკუნის შუა წლებში. გერმანელმა ქიმიკოსმა ლუდვიგ ვილჰელმიმ () შეისწავლა შაქრის ლერწმის ინვერსიის სიჩქარე.

1884 წელს ვანტ-ჰოფმა განაზოგადა იმ დროისთვის დაგროვილი ფაქტობრივი მასალა და თავის შრომაში ჩამოაყალიბა კლასიკური კინეტიკის საფუძვლები. მან მათემატიკურად გამოსახა ქიმიური კინეტიკის ძირითადი კანონები (ვანტ-ჰოფის კანონი). მანვე დაადგინა რეაქციის სიჩქარის მუდმივას თერმოდინამიკური დამოკიდებულება ტემპერატურაზე.

## ლიტერატურა
ფრაიზინგი

**ფრაიზინგი** () — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში; მდებარეობს მიუნხენიდან ჩრდილოეთით, მდინარე იზარზე, მიუნხენის საერთაშორისო აეროპორტთან ახლოს. ფრაიზინგის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 

2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 45 806 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 520 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 88,45 კმ2.

## რესურსები ინტერნეტში
*ქალაქის ოფიციალური საიტი 
*http://www.dioezesanmuseum-freising.de
*Bavarian state library
*Pictures of Freising 

კატეგორია:ბავარიის ქალაქები
ნოი-ულმი

**ნოი-ულმი** () — ქალაქი ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. ნოი-ულმის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 54 969 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 680 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 80,50 კმ2.

## დაძმობილებული ქალაქები 
შტრაუბინგი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
* ბოის-კოლომბესი, საფრანგეთი
* მაინინგენი, გერმანია
* ნიუ-ულმი, მინესოტა, აშშ
* ტრისინო, იტალია

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ბავარიის ქალაქები
შტრაუბინგი

**შტრაუბინგი** () — დამოუკიდებელი ქალაქი ქვემო ბავარიაში, სამხრეთ გერმანიაში. შტრაუბინგ-ბოგენის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2013 წლის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობს 45 502 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 670 ადამიანი კმ2-ზე, ფართობი კი 67,58 კმ2.

## დაძმობილებული ქალაქები 
შტრაუბინგი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან:
* რომანს-სურ-იზერი, საფრანგეთი
* ჩუმი, ირლანდია
* ველსი, ავსტრია

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ბავარიის ქალაქები
სტამბოლის არხი

**სტამბოლის არხი** () — თურქეთში ახალი არხის მშენებლობის პროექტი, რომლის მშენებლობაც თურქეთის ევროპულ ნაწილზე იგეგმება. ის შავ ზღვას მარმარილოს ზღვასთან დააკავშირებს. ახალი არხი სტამბოლის ამჟამინდელ ევროპულ ნაწილს ორ ნაწილად გაყოფს და შედეგად ევროპისა და აზიის კონტინენტებს შორის ახალი კუნძული წარმოიქმნება (კუნძულს საზღვაო ზოლი ექნება შავ და მარმარილოს ზღვებთან, ბოსფორის სრუტესთან და ახალ არხთან). სტამბოლის არხი ბოსფორის სრუტის შემოვლითი საზღავო გზის როლს შეასრულებს. არხის მშენებლობის მთავარი მიზანი სტამბოლის სრუტეში გემთა მიმოსვლის შემცირებაა. პროექტის განხორციელება თურქეთის რესპუბლიკის დაარსებიდან 100-ე წლისთავს ეძღვნება, მისი დასრულება 2023 წლისთვისაა დაგეგმილი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*სულთან სელიმ იავუზის ხიდი
*სტამბოლი ახალი აეროპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:სტამბოლი