ჯეინ ელიოტი

**ჯეინ ელიოტი** (*დაბადების სახელი* **ჯენისონი**; დაიბადა 1933 წლის 30 ნოემბერს) — ამერიკელი პედაგოგი. როგორც სკოლის მასწავლებელი, ცნობილი გახდა თავისი ექსპერიმენტით, სახელით “ცისფერი თვალები/ყავისფერი თვალები“. მან ეს ექსპერიმენტი ჩაატარა თავის მესამე კლასთან 1968 წლის 5 აპრილს, მარტინ ლუთერ კინგის მკვლელობის მეორე დღეს. ადგილობრივ გაზეთში გამოქვეყნებულმა თხზულებებმა, რომლებიც ბავშვებმა ამ გამოცდილების შესახებ დაწერეს, გამოიწვია გაცილებით ფართო მედიის ინტერესი ამ საკითხისადმი.

საკლასო ოთახის სავარჯიშო გადაიღეს 1970 წელს და გადაიქცა დოკუმენტურ ფილმად “ქარიშხლის თვალი“ (The Eye of the Storm). PBS-ის სერიალმა “ფრონტლაინი“ (Frontline) გააშუქა 1970 წლის კლასის შეხვედრა, ასევე ელიოტის მუშაობა ზრდასრულებთან, თავის 1985 წლის ეპიზოდში “გაყოფილი კლასი“ (A Class Divided). მოწვევებმა სიტყვით გამოსვლისა და თავისი სავარჯიშოს ჩატარებისთვის საბოლოოდ მიიყვანა ელიოტი იქამდე, რომ მან დატოვა სკოლაში მასწავლებლობა და გახდა სრულ განაკვეთზე მოღვაწე საჯარო გამომსვლელი დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. მას ჩაუტარებია ეს სავარჯიშო და ულექციია მის ეფექტებზე მსოფლიოს მრავალ ადგილას. ასევე, მას ჩაუტარებია ეს სავარჯიშო კოლეჯის სტუდენტებთან, როგორც ეს ჩანს 2001 წლის დოკუმენტურ ფილმში “გაბრაზებული თვალი“ (The Angry Eye).

## ადრეული ცხოვრება და კარიერა
ელიოტი დაიბადა 1933 წელს ლოიდისა და მარგარეტი (ბენსონი) ჯენისონების ოჯახში, მათ ფერმაში, რომელიც მდებარეობდა რაისვილში ან მის მახლობლად, აიოვას შტატში. ის იყო ოჯახში მეოთხე შვილი.

1952 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, ელიოტმა დაიწყო სწავლა სახელმწიფო მასწავლებელთა კოლეჯში (ახლ. ჩრდილოეთ აიოვას უნივერსიტეტი), სადაც მან ხუთ კვარტალში მიიღო სასწრაფო დაწყებითი სწავლების სერტიფიკატი. 1953 წელს, მან დაიწყო მუშაობა მასწავლებლად ერთოთახიან სკოლაში, რანდოლში. იმისათვის, რომ ეს ორი გაკვეთილი დაეკავშირებინა, მან გამოიყენა სიუს ლოცვა: “ო, დიადო სულო, დამიცავი იმისგან, რომ არასოდეს განვსაჯო ადამიანი, სანამ მის მოკასინებში არ გამივლია.“ მას სურდა თავისი პატარა ქალაქის, მთლიანად თეთრკანიანი მოსწავლეებისთვის მიეცა გამოცდილება, რომ ერთი დღით “ფერადკანიანი ბავშვის მოკასინებში ევლოთ“.

მომდევნო ორშაბათს, ელიოტმა შეაბრუნა სავარჯიშო და ცისფერთვალიანი ბავშვები გახადა “უპირატესებად“. მიუხედავად იმისა, რომ ცისფერთვალიანმა ბავშვებმა მართლაც დაცინეს ყავისფერთვალიანი ბავშვები წინა დღის მსგავსად, ელიოტი ამბობს, რომ ეს გაცილებით ნაკლები ინტენსივობით ხდებოდა. გამოცდილების გასაანალიზებლად, მან სთხოვა ბავშვებს ჩაეწერათ, რა ისწავლეს.

მას შემდეგ, რაც მისი ექსპერიმენტის ამბავი ფართოდ გავრცელდა, ჯეინ ელიოტი უფრო ხშირად გამოჩნდა ტელევიზიაში და დაიწყო ამ სავარჯიშოს ჩატარება ზრდასრულებისთვის განკუთვნილ პროფესიულ ტრენინგებზე. 1970 წლის 15 დეკემბერს, მან ეს გამოცდილება გაუზიარა ზრდასრულ პედაგოგებს თეთრ სახლში, ბავშვთა და ახალგაზრდობის საკითხებზე გამართულ კონფერენციაზე. ეს დოკუმენტური ფილმი, პროდიუსერების თქმით და მათი შეთანხმებით ჯეინ ელიოტთან, მიზნად ისახავდა რასისტული ქცევის შედეგების შესახებ ცნობიერების ამაღლებას. ექსპერიმენტის შემდეგ ელიოტმა განაცხადა, რომ შედეგები “არ იყო ისეთი წარმატებული, როგორსაც, ჩვეულებრივ, ველოდები“. ბრიტანელ ჟურნალისტ ენდრიუ ენთონის კი დარჩა შთაბეჭდილება, რომ “ელიოტი შავკანიანთა მიღწევებზე მეტად, თეთრკანიანთა შიშით არის აღფრთოვანებული“.

ელიოტი წარმოდგენილი იყო პიტერ ჯენინგსის მიერ *ABC*-ზე როგორც “კვირის პიროვნება“ 1992 წლის 24 აპრილს. ის შეტანილია 30 აღსანიშნავი განმანათლებლის ქრონოლოგიაში სახელმძღვანელოს რედაქტორის *McGraw-Hill*-ის მიერ, კონფუცისთან, პლატონთან, ბუკერ ტ. ვაშინგტონთან და მარია მონტესორისთან ერთად. ის მიწვეული იყო 350 კოლეჯში და უნივერსიტეტში და გამოჩენილი იყო *The Oprah Winfrey Show*-ში ხუთჯერ.

## სამუშაო ადგილებზე მრავალფეროვნების ტრენინგის წარმოშობა
ელიოტი მიიჩნევა მრავალფეროვნების ტრენინგის წინამორბედად, მისი “ცისფერი თვალები/ყავისფერი თვალები“ სავარჯიშოთი, რომელიც საფუძვლად უდევს იმას, რასაც დღეს მრავალფეროვნების ტრენინგს უწოდებენ. მან ასეთი ტრენინგები ჩაუტარა ისეთ კორპორაციებს, როგორებიცაა General Electric, Exxon, AT&T და IBM; ასევე ლექციები წაიკითხა FBI-ში, IRS-ში, აშშ-ს საზღვაო ძალებში, აშშ-ს განათლების დეპარტამენტსა და აშშ-ს საფოსტო სამსახურში.

კომპანიებმა ასეთი ტრენინგის შეთავაზების იდეა მიმზიდველად მიიჩნიეს, არა მხოლოდ იმიტომ, რომ 1970-იან და 1980-იან წლებში მათ ორგანიზაციებში იზრდებოდა ფერადკანიანი ადამიანების რაოდენობა, არამედ აშშ-ს სასამართლო გადაწყვეტილებებისა და მულტიკულტურალიზმის წამახალისებელი ფედერალური პოლიტიკის გამოც, რაც სამოქალაქო უფლებების ჯგუფების მიერ იმავე ორი ათწლეულის განმავლობაში განხორციელებული ზეწოლის შედეგად წარმოიშვა.

ბევრმა კომპანიამ იმ დროს მრავალფეროვნების ტრენინგი უარყოფითი სამართლებრივი ქმედებებისა და პუბლიკაციების თავიდან აცილების გზად მიიჩნია. ელიოტმა თქვა: “თუ რასიზმისგან თავის დაღწევის სხვა მიზეზი ვერ მოგიფიქრებიათ, იფიქრეთ მასზე, როგორც რეალურ ფულის დამზოგველზე“. ელიოტის მიერ შთაგონებული მრავალფეროვნების ტრენინგი გამოიყენებოდა აშშ-ს ფარგლებს გარეთაც. როდესაც გაერთიანებულ სამეფოში მიიღეს *რასობრივი ურთიერთობების შესწორების აქტი 2000*, მასში ჩამოთვლილი იყო 100 მრავალფეროვნების ტრენინგის ფირმა მრავალფეროვნების კატალოგში. პერსონალისა და განვითარების ჩარტერული ინსტიტუტის კვლევის მიხედვით, ამ ფირმების 70%-ს აქვს მრავალფეროვნების პოლიტიკა, რომელშიც მრავალფეროვნების ტრენინგს მნიშვნელოვანი როლი უკავია. ამ კურსების უმეტესობა მიჰყვება ელიოტის მოდელს წარმოდგენილი საკითხების გაგების თვალსაზრისით.

## ორიგინალური ექსპერიმენტის მემკვიდრეობა
დინ უივერი, რომელიც 1972-დან 1979 წლამდე რაისვილის სკოლების სუპერინტენდანტი იყო, თვლიდა, რომ ელიოტი გამორჩეული მასწავლებელი იყო, რომელიც საქმეს განსხვავებულად აკეთებდა და სხვა მასწავლებლებში შურს იწვევდა. ყოფილმა დირექტორმა სტივ ჰარნაკმა აღნიშნა, რომ იგი ბრწყინვალედ ასწავლიდა აკადემიურ საგნებს და თქვა, რომ მას ნაკლები პრობლემები ექნებოდა საზოგადოებასთან, მშობლებიც რომ ჩაერთო ამ ექსპერიმენტში. ელიოტის ყოფილმა კოლეგამ რუთ სეტკამ განაცხადა: “ვფიქრობ, მესამე კლასი ძალიან პატარა ასაკი იყო იმისთვის, რაც მან გააკეთა. შესაძლოა საშუალო სკოლის დაწყებითი საფეხური უფრო შესაფერისი ყოფილიყო. პატარა ბავშვებს არ მოსწონთ არეულობა საკლასო ოთახში. და მისმა ქმედებებმა არეულობა გამოიწვია. ყველას მობეზრდა მისი ამბავი. მეც მომბეზრდა მასზე და მის ექსპერიმენტზე მოსმენა, და მისი მტკიცებებიც, თითქოს აქ ყველა რასისტია. ეს სიმართლე არ არის.“ ინგლისელი განათლების ორი პროფესორი, აივორ გუდსონი და პატ საიკსი, ამტკიცებენ, რომ ელიოტის ქმედება არაეთიკური იყო და ექსპერიმენტს ფსიქოლოგიურად და ემოციურად დამაზიანებელს უწოდებენ. მათ ასევე გამოთქვეს ეთიკური შეშფოთება იმის გამო, რომ ბავშვებს წინასწარ არ აცნობეს ექსპერიმენტის მიზნის შესახებ. ზოგიერთ კურსზე მონაწილეებს შეიძლება გაუჩნდეთ იმედგაცრუება “მათი უუნარობის გამო შეცვალონ“, რაც საბოლოოდ შეიძლება იმ ჯგუფების მიმართ აგრესიაში გადაიზარდოს, რომლებთანაც მეტი სენსიტიურობის გამომუშავება იყო მიზანი. ამან ასევე შეიძლება გამოიწვიოს შფოთვა, რადგან ადამიანები ზედმეტად მგრძნობიარენი ხდებიან შეურაცხყოფის მიყენების ან შეურაცხყოფის მიღების მიმართ. როგორც ჩანს, არ არსებობს საკმარისად კარგი საზომები ამ ტრენინგ-ინიციატივების გრძელვადიანი შედეგების განსასაზღვრად.

## პირადი ცხოვრება
ჯეინ ელიოტი დაქორწინებული იყო დარალდ ელიოტზე (1934-2013) 1955 წლიდან მის გარდაცვალებამდე და მას ჰყავს ოთხი შვილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* *Blue Eyed* – a 1996 German film based on the "Blue Eyes/Brown Eyes" exercise
*The Third Wave (experiment)

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:განმანათლებლობა
კატეგორია:ამერიკელი ქალები
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:ანტირასიზმი
კატეგორია:ანტირასიზმის აქტივისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები