open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფანშეტის ციხე

**ფანშეტის ციხე** — სახლი, არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მთის ფერდობზე, ძველი ფანშეტის დასავლეთ ნაწილში.

ციხე ეკუთვნოდა ჩონიაშვილებს. შედგება სათავდაცვო კოშკისა და საცხოვრებელი სახლისაგან. თარიღდება XVII საუკუნით. შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (5x4,7 მეტრი), ორსართულიანია (სიმაღლე 12 მეტრი). ნაგებია სხვადასხვა ზომის დამუშავებული ქვით. მოგვიანებით აღდგენილი კედლების ნაწილები ამოყვანილია ფიქლისა და ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. კოშკის ქვედა ნაწილი მასიურია. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა, პირველ სართულზე, მიწიდან 5 მეტრზე. კარის ღიობი ზემოთკენ ვიწროვდება და დასრულებულია თაღით, რომელიც გამოყვანილია ერთ ქვაში. სართული კვადრატული ოთახია. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებში თითო სათოფურია გაჭრილი. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში ქვითკირის ღრმა ორმოა (სიღრმე 2 მეტრი), რასაც, როგორც ჩანს, სურსათის შესანახად იყენებდნენ. სართული გადახურულია ოთხფერდა, მაღალი, შეკრული კამარით, რომელიც გადაჯვარედინებულ შეკიდებულ თაღებს ეყრდნობა. კამარის აღმოსავლეთ ფერდში დატანებულია სწორკუთხა ხვრელი, საიდანაც ხის მისადგმელი კიბით მეორე სართულზე ადიოდნენ. ამ სართულზე, ორ სხვადასხვა დონეზე, შვიდი სათოფური და სამი სარკმელია. სამივე სარკმელი შიგნით სწორკუთხაა, გარეთკენ ვიწროვდება და ერთ ქვაში გამოკვეთილი ნახევარწრიული თაღით არის გადახურული. სართულის თითოეულ კუთხეში, ერთიმეორის ზემოთ, ბრტყლად გადებული ფიქლით მოწყობილია ორ-ორი თარო. სართული გადაუხურავია. კედებს, მთელ სიგრძეზე, ფიქლის მოზრდილი ქვები აფარია.

საცხოვრებელი სახლი ორსართულიანია. კოშკი მიშენებულია მოგვიანებით. პირველი სართული ბოსელია. მისი სამხრეთ და დასავლეთ კედლები კლდეზეა მიბჯენილი. შესასვლელი აღმოსავლეთიდანაა.
 
კარი თაღოვანია. ჩრდილოეთ კედელში სამი კვადრატული ფორმის სარკმელია. სარკმელების ღიობები ინტერიერისკენ მნიშვნელოვნად ფართოვდება. გადახურვა ეყრდნობა ხის ორ ბოძს და ქვით ამოყვანილ ფართო, მართკუთხა ფორმის სვეტს. მეორე სართული საცხოვრებელია. პირველთან შედარებით იგი რამდენადმე გრძელია. შედგებოდა ერთმანეთისგან ხის ტიხრებით გამიჯნული სამი ოთახისგან. თაღოვანი კარი აღმოსავლეთითაა. მისგან მარჯვნივ, კედლის კიდეში, გაჭრილია პატარა სარკმელი მარცხნივ კი — ფართო და სწორკუთხა. ოთხი დიდი ზომის მართკუთხა სარკმელი ჩრდილოეთ კედელშიცაა. სამხრეთ კედელში მოწყობილია ერთი ნიში, დასავლეთისაში — სამი. შენობის ფასადები თავისებურადაა გაფორმებული. მათი სიბრტყეები ამოყვანილია ერთმანეთთან, მჭიდროდ მიწყობილი, ღია ფერის მოზრდილი ქვების სწორხაზოვანი რიგებით, რომელთა შორისაც, ვიწრო ზოლებად, ჩართულია ფიქლის ქვების წყობით გამოყვანილი რიგები. სახლის ჩრდილოეთის ფასადზე ალაგ-ალაგ შემორჩენილია ლავგარდნის სწორკუთხა პროფილის ქვები. შენობას ბანიანი გადახურვა ჰქონდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
სიონის წმინდა გიორგის ეკლესია

**სიონის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის მახლობლად, რიყეზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. შენობა გეგმით კვადრატულია. ნაგებია ანდეზიტის დამუშავებული ქვით. სწორკუთხა შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის მარჯვენა მხარეს ამოტვირფულია ბიზანტიური ჯვარი. აქვე კედელში პატარა ნიშია. ეკლესია უაფსიდოა. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია გარეთ შევიწროებული სარკმელი. ეკლესიას გარს აკრავს გალავანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დესის წმინდა გიორგის ეკლესია

**დესის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ დესის განაპირას. აგებულია XIX საუკუნეში. ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (3,6x3 მ), შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს, კარი სწორკუთხაა. დასავლეთ კედელში ორი განსხვავებული ნიშია. ეკლესიას სარკმლები არ აქვს. ინტერიერი და ფასადები შელესილია. რელიფის გამო აღმოსავლეთ ფასადის გარდა ყველა ფასადი მიწაშია ჩაფლული. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ვარდისუბნის იოანე ნათლისმცემლის ხატი

**ვარდისუბნის იოანე ნათლისმცემლის ხატი** — საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის ბოლოს, დონატის მთის ძირას. შენობა გეგმით მრგვალია, ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. ხატის ჩრდილოეთ მხარე ღიაა, სამხრეთ კედელსი მოწყობილია ოთხი თახჩე, დასავლეთ კედელში ერთი. ნაგებობის იატაკი მოსწორებულია. კედლის გასწვრივ ჩამწკრივებულია ჩამოსაჯდომი ქვები. ხატის წინ ყორეა, რომელსაც ადევს დიდი სიპი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტყარშეტის აკლდამები

**ტყარშეტის აკლდამები** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, მამაწმინდის ეკლესიის ჩრდილოეთით. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე). გაითხარა სამი მიწისქვეშა აკლდამა, რომლებიც გეგმით ოთხკუთხაა. დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. ნაგებია ფიქლისა და ნატეხი ქვის კვადრებით. წყობა მშრალია. გადახურულია ფიქლის ფილებით. ჩასასვლელი მოწყობილია სახურავის დასავლეთ ნაწილში. აკლდამებში აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხის მიმოფანტული ძვლები. აკლდამებთან გაითხარა ორი ქვის სამარხი. ერთში აღმოჩნდა პირაღმა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ მიმართული, გულხელდაკრეფილი ჩონჩხი. მეორეში, რომელიც აკლდამის თავზე იყო მოწყობილი, გამოვლინდა თავით დასავლეთისკენ მიმართული ხელფეხმოხრილი ჩონჩხი. ორივე სამარხში დადასტურდა ნახშირის კვალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მნის კოშკური სახლი

**მნის კოშკური სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ მნის ცენტრში. აგებულია XVII-XVIII საუკუნეებში.

შენობა ოთხსართულიანია, გეგმით სწორკუთხა (10,3x8,2 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: თითქმის მთლიანადაა დანგრეული დასავლეთ კედელი (შემორჩენილია ორიოდე მეტრის სიმაღლეზე); ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები; მეოთხე სართულის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1 მეტრის სიმაღლეზეღა დგას. სახლს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მეორე სართულზე. კარი თაღოვანია. პირველი სართული დამხმარე სათავსია. აღმოსავლეთით ორი სარკმელი აქვს. სამხრეთით - ერთი. მეორე სართულზე აღმოსავლეთით სამი სარკმელია. განივ კედლებში - თითო-თითო. ჩრდილოეთ კედელში ოთხი სათოფურია. ორი განსხვავებული სიდიდის სათოფური სამხრეთითაა. აღმოსავლეთ კედელში ერთმანეთის გვერდით ორი მცირე ნიშანია. მესამე სართულის სამხრეთ კედელში ორი სარკმელი და ოთხი სათოფურია. აღმოსავლეთ კედლის კუთხეში - თითო დიდი და დახრილი სათოფური, ხოლო მათ შორის დაბლა - ორი პატარა სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში სამი სათოფურია. სართულშუა გადახურვები ხის, კოჭოვანი იყო. შენობის ფასადები შემკულია თეთრი ქვის ჰორიზონტალური ზოლებით. სარკმელებისა და სათოფურების უმრავლესობა სწორკუთხაა, ნაწილი თაღოვანი. სამხრეთის ფასადებზე მეორე სართულის სარკმელი გარეთ სამი თაღოვანი ხვრელის სახით გამოდის. თაღებს შემოვლებული აქვს ლილვი. ჩრდილოეთის ფასადზე სათოფურის სამი ხვრელი ერთმანეთის გვერდითაა, მეოთხე - მათ თავზე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
დარყის წმინდა გიორგის კომპლექსი

**დარყის წმინდა გიორგის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოს მახლობლად. კომპლექსში შედის სალოცავი, ზურგიანი კოშკი, სხვადასხვა სათავს-სადგომი და გალავანი. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსი ნაგებია ფიქლის ქვით.

## სალოცავი
ის კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში დგას გეგმით უსწორო ოთხკუთხედია. მის სამხრეთ კედელზე აღმართულია სამი სარიტუალო სვეტი, აღმოსავლეთი სვეტი ყველაზე მაღალია. დანარჩენ ორზე გადებულია მოზრდილი ლოდი. სალოცავის აღმოსავლეთ კედელშ მოზრდილი ნიშია. აღმოსავლეთ კედელზე დევს სხვა ეკლესიიდან მოტანილი ლავგარდნის ქვა. ნიშის თავზე კი დევს ქვის ჯვარი. აქ ზაკაიშვილების საგვარეულო სალოცავია. დღესასწაუულობენ აღდგომასა და ამაღლებას. 

## ზურგიანი კოშკი
კომპლექსის დასავლეთ ნაწილში ჩაშენებულია ზურგიანი კოშკი. იგი ძლიერ დაზიანებულია და შემორჩენილია მხოლოდ 4 მეტრის სიმაღლეზე. კოშკის გარშემო ნანგრევებად ქცეული სამი მოზრდილი სათავსია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო ოქროყანის ციხე-სახლი

**ქვემო ოქროყანის ციხე-სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ქვემო ოქროყანის განაპირას, სამხრეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

შენობა გეგმით ოთხკუთხაა (9,45x7,9 მ), ოთხსართულიანი (სიმ. 8,5 მ). ნაგებია ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. სახურავი, მეოთხე სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლების დიდი ნაწილი და სართულშუა გადახურვები ჩანგრეულია (სახლს ხის კოჭებზე მოწყობილი სართულშუა გადახურვები და მიწურბანიანი სახურავი ჰქონია). თაღოვანი შესასვლელი მეორე სართულზეა, აღმოსავლეთით, მიწიდან 2,5 მ სიმაღლეზე. კარის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. პირველ სართულზე (საქონლის სადგომი), აღმოსავლეთ კედელში, ერთი სათოფური და ერთი მცირე ნიშია, სამხრეთისაში — სამი. დასავლეთ კედელში ერთი ნიშია. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეს აკრავს პანდუსი (სიგ. 1,8 მ), რომელიც ციხე-სახლის შესასვლელს ადგება. მეორე და მესამე სართულები საცხოვრებელია. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ცალმაგი და ერთი შეწყვილებული სათოფურია. დანარჩენ კედლებში ორ-ორი ცალმაგი სათოფური. სამხრეთ კედელში სამი სარკმელია. მესამე სართულზე სარკმლები აღმოსავლეთითაა. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია. ჩრდილოეთისაში — ოთხი. აღმოსავლეთ კედელში და დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდ.) ნაწილში თითო ცალმაგი სათოფურია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი ცალმაგი სათოფური, ერთი სარკმელი და თაღოვანი კარია, რომელიც ამ მხრიდან მოწყობილ ხის დაკიდებულ აივანზე გადიოდა. აღმოსავლეთ ფასადზე, კარის საპირე ქვებზე, ამოკვეთილია ოთხი ჯვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კვირეღვთიშვილის ნიში

**კვირეღვთიშვილის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სნოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მთის წვერზე, შენობა გეგმით ოთხკუთხაა, მასიური. ნაგებია ფითქლით. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ კედელი, რომელშიც მოწყობილია სასანთლე ნიში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვარდისუბნის მემორიალი

**ვარდისუბნის მემორიალი „მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა უკვდავსაყოფად“** — ისტორიული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის შესასვლელთან. აგებულია 1980-1985 წლებში. კომპლექსის ცენტრში აგებულია ობელისკი (სიმაღლე 10 მეტრი) წარწერით: „1941-1945“. აქვეა სამამულო ომის ორდენის გამოსახულება. ობელისკის მარცხნივ ამოკვეთილია ილია ჭავჭავაძის და გიორგი ლეონიძის პატრიოტული სტრიქონები. აქ არის მარმარილოს 11 დაფა, სადაც ამოტვირფულია 270 მებრძოლის გვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
აჩხოტის ეკლესია

**აჩხოტის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფლის განაპირას. თარიღდება IX-X საუკუნეებით. 

ეკლესია სამნავიანი ბაზილიკაა, გეგმით თითქმის კვადრატული (11,9x12,4 მეტრი), ნაგებია მოზრდილი, ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვით. შენობა რამდენჯერმეა გადაკეთებული: ცენტრისა და ჩრდილოეთის  ნავების კამარები აღდგენილია ხის კამაროვანი გადახურვით.  ნაწილობრივ შეცვლილია ფასადების საპირე ქვებიც. არ შემორჩენილა  ჩრდილოეთ და დასავლეთ მინაშენები. შესასვლელი ცენტრი ნავის დასავლეთ კედლის ღერძზეა გაჭრილი. გარედან სწორკუთხა კარი შიგნით ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. ნავები ერთამანეთისგან გამოყოფილია ოთხკუთხა ბოძებზე დაყრდნობილი სამი წყვილი თაღით. თაღები ეყრდნობა მარტივი პროფილის კაპიტელი. ბოძებს, შუა ნავის მხარეს, პილასტრები აუყვებათ, რომლებსაც  ეყრდნობოდა ცილინდრული კამარის საბჯენითაღები. თავდაპირველი სახით მოღწეულია სამხრეთის ნავის კამარა, რომელიც ვიწრო საბჯენ თაღს ეყრდნობა. შუა ნავი დანარჩენებზე განიერია და მთავრდება ნახევარწრიული აფსიდით. აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელია. აფსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით სადიაკვნე და სამკვეთლოა, რომლებიც კარით შესაბამის გვერდით ნავებს უკავშირდება. ორივე სათავის რამდენადმე სამხრეთ-ჩრდილოეღის მიმართულებითაა წაგრძელებული და გადახურულია ნახევარსფერული კამარით. კამარის კვადრატული საფუძვლის შესაქმნელად ორივე ოთახში, აფსიდის მხარეს, თითო თაღია მოწყობილი. კვადრატიდან წრეზე გადასვლა სადიაკვნეში აფრების საშუალებით ხდება, სამკვეთლოში - ტრომპებით. ორივე სათავსის აღმოსავლეთ კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. ორივე მათგანი გარედან მცირედ შეღრმავებულ სწორკუთხა არეში არის მოქცეული. საკურთხეველის სარკმელი ჩასმულია ვიწრო და მაღალ სწორკუთხა ჩარჩოში, რომელიც გრეხილისა და სადა ლილვისგან შედგება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ტყარშეტის კვირას (კვირიას) ეკლესია

**ტყარშეტის კვირას (კვირიას) ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას. განეკუთვნება განვითარებული შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6x4,5 მეტრი). ნაგებია მოზრდილი ქვის კვადრებით. ქვები ჰორიზონტალურ რიგებადაა დაწყობილი. ყველაზე კარგად შემორჩენილია აღმოსავლეთი კედელი. დანარჩენი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს არ აღემატება. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული, რომლის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ღიობი ქვემოთკენ ოდნავ გაგანიერებულია და საფეხურებიანი რაფა აქვს. სარკმლის ქვემოთ კუბური ფორმის ქვის ტრაპეზი დგას. მასზე ქვისგან გამოკვეთილი მცირე ჯვარია დადგმული. საკურთხეველი დარბაზის მიმართ საფეხურითაა შემაღლებული. აღმოსავლეთის ფასადის სამხრეთ კუთხეში შემორჩენილია ლავგარდნის ერთი სწორკუთხა პროფილის ქვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მნის წმინდა მარიამის ეკლესია

**მნის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ მნის ზემოთ 0,5 კილომეტრში. მდინარე მნაისისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (8,5x6 მ.), ნაგებია მოზრდილი ზომის, უსწორმასწორო მოხაზულობის ქვიშაქვით (ზოგიერთის სიგრძე 2 მ-ია). შეკეთების დროს (XIX საუკუნეში) უხეშად შელესილი და შეთეთრებული კედლები, შეფიცრული ბრტყელი ჭერი შეუძლებელს ხდის ინტერიერის თავდაპირველი არქიტექტურის - სივრცობრივი გადაწყვეტის გარკვევას. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან ბრტყლადაა გადახურული. საკურთხევლის ქვედა ნაწილი (1,3 მ სიმაღლეზე) გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთა კი (კუთხეების თანდათანობით შევსებით) ნალისებრი მოხაზულობის. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილ ვიწრო სარკმელს ბრტყელი გადახურვა და ოდნავ დაქანებული რაფა აქვს. სარკმლის გვერდებზე თითო პატარა სწორკუთხა ნიშია. ერთი, შედარებით მოზრდილი ნიში დასავლეთ კედელშია. საკურთხევლის სამხრეთ კედელში დიდი ოთხკუთხა სარკმელია (გაჭრილია შეკეთების დროს), დარბაზის დასავლეთის ორივე კუთხეში - ორსაფეხურიანი პილასტრები, რომელთაც დასავლეთ კედლის ორსაფეხურიანი საბჯენი თაღი ეყრდნობა. პილასტრის მცირე ნაწილია შემორჩენილი ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში - საკურთხევლის ჩრდილოეთის მხართან. ფასადები მობათქაშებულია. შემოსასვლელის არქიტრავზე თაღოვანი თავსართია ამოღარული. შენობას ამჟამად ხის ნივნივებზე გამართული თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. სამხრეთიდან ეკლესიას გვიანდელი მინაშენი ეკვრის. შემორჩენილია მისი დასავლეთ ნაწილი. აქ, სამხრეთ კედელში, გაჭრილ განიერ ღიობში  XIX საუკუნის რუსული ზარია ჩამოკიდებული. ეკლესიის სამხრეთ კედელთან ახლოს ორ მოზრდილ ქვაზე დადგმულია მთლიანი ქვისგან გამოთლილი ორნამენტირებული ჯვარი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
სნოს ნადარბაზევის ეკლესია

**სნოს ნადარბაზევის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სნოს აღმოსავლეთით მდინარე შინოსწყლის გაღმა, ნასახლარების თავზე, კედლებით შემოსაზღვრულ მცირე ბაქანზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებია ქვის მართკუთხა კვადრებით. მთლიანადაა ჩამონგრეული ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელი და გადახურვა. აფსიდში გაჭრილია ვიწრო სამკუთხა სარკმელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყანობის კვირიას ეკლესია

**ყანობის კვირიას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ყანობის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,5x5 მ), გეგმით სწორკუთხა. ნაგებია ფიქლით. გადახურვა და კედლების ზედა ნაწილები არ შემორჩენილა. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. საკურთხეველი დარბაზისაგან არ არის გამოყოფილი. აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომელიც გარეთკენ მკვერად ვიწროვდება. სარკმლის ქვემოთ კედელს ქვით ნაგები ტრაპეზი ეკვროდა (დარჩენილია მცირე ნაწილი). შიგნით სარკმელი ბრტყლადაა გადახურული. 

გარედან ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება და თაღოვანი გადახურვა აქვს. ერთი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთის კედელშიცაა. დარბაზის გრძივი კედლების აღმოსავლეთ კიდეში თითო კვადრატული ფორმის ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნოგყაუს ეკლესია

**ნოგყაუს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ნოგყაუს შუაში, გზის პირას. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე.

ეკლესია დარბაზულია (6x5 მ), ნაგებია სხვადასხვა ფერის დაუმუშავებელი ბაზალტის ქვით. ჭარბობს ღვინისფერი. კარ-სარკმლების წირთხლებში და გარეთა კუთხეებში გამოყენებული ქვები უკეთაა დამუშავებული. შენობის გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი თაღოვანია. სწორკუთხა საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში ეკლესიის ერთადერთი ვიწრო და მაღალი სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ მკვეთრად ვიწროვდება. აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო მცირე ნიშია. სამხრეთ ფასადზე, კარის გადამხურავ სამივე ქვაზე, ამოკვეთილია მარტივი სიმბოლოები. შუა ქვაზე, თაღის პარალელურად, ნახევარკალია ამოკვეთილი, დასავლეთით მდებარე ქვაზე — ხელის მტევანი, აღმოსავლეთით — ორი ნიშანი: ერთი ურმის თვალს ჰგავს, მეორე — გაჭრილ ვაშლს. ფასადებზე აქა-იქ შეიმჩნევა ჯვრის გამოსახულებები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია

**ტყარშეტის მამაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ტყარშეტის ჩრდილო-დასავლეთით, კლდეზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკნუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (7,9x5,6 მეტრი), უაფსიდო. ნაგებია ტლანქად დამუშავებული ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ძლიერ დაზიანებულია, კერძოდ ჩამოშლილია კამარა, დანგრეულია სამხრეთ და დასავლეთ კედლების უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი შიგნით და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველია, რომელიც დარბაზისგან გამოყოფილია წყვილი პილასტრით. მსგავსი პილასტრებია საკურთხევლის აღმოსავლეთ კუთხებშიც. პილასტრებს საკურთხევლის ცილინდრული კამარის საბჟენი თაღები ეყრდნობოდა (შემორჩენილია ჩრდილოეთის ორივე პილასტრის საბჯენი თაღის ქუსლებთან ერთად და კამარის ჩრდილოეთის ქუსლის ნაწილი). აღმოსავლეთ კედელში, ერთიმეორის თავზე, სხვადასხვა ზომის თითო ნიშია. აქვე, კედელთან, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ქვედა ნაწილებში თითო ყრუ თაღია. დარბაზის ჩრდილოეთ კედლის შუაში შეკიდებული პილასტრი და მასზე დაყრდნობილი საბჯენი თაღის ქუსლია შემორჩენილი. დასავლეთ კედლის შემორჩენილ (ჩრდილო) ნაწილში სარკმლის კვალი ჩანს. ეკლესიის კედლები დასრულებული ყოფილა თაროსებრი ლავგარდნით, რომლის ორი ქვა ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის თავზეა შემორჩენილი. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას ეკვრის რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებით წაგრძელებული პატარა ეზო (დაახლოებით 17x8,7 მეტრი), რომელიც ტეხილი მოხაზულობის გალავნითაა (სიმაღლე 2,8 მეტრი) შემოფარგლული. გალავნის აღმოსავლეთ კედლის შუაში მცირე ზომის სწორკუთხა კარია. კარის ერთ მხარეს ნიშია, მეორე მარეს — სათოფური. ერთი სათოფური და ერთი ნიში გალავნის ჩრდილოეთ კედელშიცაა. ეზოში, ეკლესიის წინ, პატარა შემაღლებაზე მოწყობილ ქვის ბაძისზე დგას ჯვრისგამოსახულებიანი მოზრდილი ქვა, რომელსაც აგილმდებარეობა მკვიდრნი მამაწმიდის ხატს უწოდებენ. აქვე სიპით გადახურულ ორმოში ინახება ხატის განძი: ვერცხლისა და სპილენძის ჯვრები. წარწერიანი და უწარწერო თასები (ერთი არაბულწარწერიანი) და სხვა. წარწერები შემომწირველთა ვინაობას გვამცნობს.

დღეობა (მამაწმინდობა) იმართება ივნისში: ხატთან მიჰყავთ ბავშვები (ხიზანი) და ლოცულობენ. ხატის მახლობლად შემორჩენილია ოთხკუთხა კოშკის ნანგრევები. კოშკს შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის თავზე გამოსახულია რამდენიმე ჯვარი. ფასადზე მხედრული წარწერის ნაშთია. ამავე კედელშია გაჭრილი ორი სათოფურიც. ჯვრის გამოსახულებები და წარწერიანი ქვა ჩრდილოეთის ფასადზეცაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არყონის წმინდა გიორგის ნიში

**არყონის წმინდა გიორგის ნიში ** — საკულტო ძეგლი დგას სოფელ ყანობის სამხრეთით, გორაკზე. სალოცავი ოთხკუთხა სვეტის მსგავსი მასიური ნაგებობაა. ნაშენია ფიქლითა და რიყის ქვით. წყობა მშრალია. მთავარი ფასადი აღმოსავლეთითაა. ამ მხარეს მოწყობილია ოთხკუთხა თახჩა. ნიშს თავზე ადგას ქვის ჯვარი, რომელსაც ბაზალტის ბაზისი აქვს. ნიშიცა და ქვის ჯვარიც შეთეთრებულია კირით. იმავე სახელწოდების ნიში სოფლის შუაშიც დგას. შენობა ოთხკუთხა პრიზმის ფორმისაა. ნაგებია ფიქლით. წყობა მშრალია. მთავარი ფასადი ჩრდილოეთითაა. ამავე კედელშია დატანებული სწორკუთხა თახჩა. თახჩაში ასვენია ლითონის ხატი, რომელზეც გამოსახულია მხედარი ჯვრით ხელში. მხედარს გარშემო უყვება მზის შვიდი გამოსახულება. მათ შორის წარწერაა: „არყონის წმინდა გიორგი“. აქვე ძევს ბიზანტიური ფორმის ორი ჯვარი და რუსულწარწერიანი ზარი. ნიშს ფიქლის გალავანი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტყარშეტის სამაროვანი

**ტყარშეტის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ბოლოს, „კვირას“ ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

1972 წელს, შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციისხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გ. ღამბაშიძე). გათხრილია ფიქლის ორი ქვაყუთი. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა სამი ჩონჩხის ნაშთი, მეორეში — მარცხენა გვერდზე დასვენებული, ხელფეხმოხრილი მიცვალებულის ჩონჩხის ნაწილები და ბრინჯაოს ხუთი ბეჭედი. ორივე სამარხში შეიმჩნევა ნახშირის კვალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გერგეტის ნინოწმინდის ნიში

**გერგეტის ნინოწმინდის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გერგეტიდან დასავლეთით, გერგეტის სამების ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით, მთის დავაკებაზე. სალოცავი ოთხკუთხა სვეტის ფორმის მასიური ნაგებობაა. ნაგებია ფიქლით, შეთეთრებულია კირით. მთავარი ფასადი ჩრდილო-დასავლეთით აქვს. კედელში დატანებულია მაღალი და ღრმა თაღოვანი თახნა, რომლის შიდა მხარე ორნამენტირებულია და აქვს წარწერა, რომელიც არ იკითხება შებოლვის გამო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გერგეტის ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია

**გერგეტის ოხარეშის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. დგას გერგეტის დასავლეთით, ტყეში. ეკლესია ფორმით მოგრძო ოთხკუთხედის ფორმისაა. ნაგებია მოზრდილი ქვებით, შიგადაშიგ გამოყენებულია ფიქალი. აღმოსავლეთი კედელი შელესიალია კირით. დაზიანებულია, სადაც ჩაქცეულია სახურავი და კედლების დიდი ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ერთი ვიწრო კარი სამხრეთ კედელშიც იყო გაჭრილი (ამჟამად ამოშენებულია). გადახურულია ქვით, რომელზეც წრეში ჩასმული ჯვარია გამოსახული. ეკლესიის შიგნით, აღმოსავლეთი კედლის მთელ სიგრძეზე მოწყობილია თარო. იგი წყობიდან გამოშვერილი ფიქლის ორი რიგით არის გამოყვანილი. თაროს სასანთლედ იყენებდნენ.

სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლებში თითო პატარა ნიშია. საკურთხევლის ბაქანი დარბაზის იატაკიდან ერთი საფეხურითაა ამაღლებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტყარშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ტყარშეტის წმინდა გიორგის ეკლესია** („ბერის წმინდა გიორგი“) — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთით აქვს სწორკუთხა მინაშენი (9x8,85 მეტრი). ნაგებია თანაბარი ზომის ნატეხი ქვით. დაზიანებულია, კერძოდ ჩამონგრეულია სახურავი, კამარა, აფსიდის კონქი და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მინაშენიდან. კარი გარედან არქიტრავითაა გადახურული. შესასვლელის წირთხლებში საურდულე ხვრელებია. კარის ზემოთ მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას ნალისებრი აფსიდი აქვს. აფსიდის განიერი მხრები დასრულებულია ქვემოთკენ წამოკვეთილი მაღალი კაპიტელებით. სამხრეთ კაპიტელზე შემორჩენილია თაღის ქუსლის ერთი ქვა. აფსიდის ღერძზე სარკმლის ნაშთია, რომლის ქვემოთ, კედელთან, მიდგმულია ტრაპეზის ორი ქვის ბლოკი. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს ქვის საფეხური გასდევს. მინაშენის კედლები 2 მეტრ სიმაღლეზეა. შემორჩენილ სამხრეთ კედელში, ეკლესიის შესასვლელის მოპირდაპირედ, გაჭრილია კარი, რომელსაც მოზრდილი ქვა ეხურა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
ბასილის ეკლესია

**ბასილის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფლ რესის განაპირას, მთის ფერდობზე. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე. 

ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა (3,6x4 მ), უაფსიდო, ნაგებია ფიქლის ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის შუა ნაწილშია გაჭრილი. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე და ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილში მცირე ზომის ნიშია, ჩრდილოეთ ნიშის ქვემოთ, ორ ლოდზე ფიქლის ბრტყელი ქვა ძევს. სამხრეთ კედელში, რომელიც ინტერიერისაკენ ოდნავ ფართოვდება. სარკმელში ხის გისოსია ჩამაგრებული. სამხრეთის ფასადზე, კარის დასავლეთით, მცირე ნიშია. ფასადზე შემორჩენილია ნალესის კვალი. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს. თავდაპირველად გადახურული იყო ფიქლის დიდი ფილებით. ეკლესიას შემოვლებული აქვს ფიქლის ქვით ნაშენი დაბალი გალავანი. გალავნის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში მოწყობილია ქვის ჩამოსაჯდომი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
გარბანის აკლდამები

**გარბანის აკლდამები** — არქეოლოგიური ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს გარბანის წმინდა გიორგის ეკლესიის ეზოში. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

1972 წელს გათხარა ჟინვალის არქეოლოგიური ექსპედიციის ხევის რაზმმა (ხელმძღვანელი გიორგი ღამბაშიძე). აკლდამები გეგმით წაგრძელებული ოთხკუთხედია. ნაგებია მოზრდილი ნატეხი ქვით. წყობა მშრალია. გადახურულია ფიქლით. ოთხკუთხა ჩასასვლელი სახურავიდანაა. მიცვალებულის ძვლები არეულია. აკლდამები უინვენტაროა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სუათისის კოშკი

**სუათისის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის ცენტრში, თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებია ნატეხი ქვით, სახურავი და სართულშორისი გადახურვები ჩანგრეულია. შესასვლელი ჩრდილოეთითაა, მიწიდან 2 მეტრზე, კარი სწორკუთხაა. მეორე სართულის ყველა კედელში ორ-ორი სათოფურია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
სუათისის სამების ზემო ეკლესია

**სუათისის სამების ზემო ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის დასავლეთით, მაღალი მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. გეგმით პარალელოგრამი, ოდნავ წაგრძელებულია. ნაგებია ფითქლის ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სათარგმნო

**სათარგმნო** — ნასოფლარი, ისტორიული ძეგლი, მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის ჩრდილოეთით, მდინარე ყუროს ნაპირზე. 

შუა საუკუნეებში ხევის სათემო ცენტრი იყო. გადმოცემით, XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე ადიდებულ მდინარეს სოფელი წაულეკავს. საქართველოს სამხედრო გზის გაფართოებამდე გზა ყაზბეგიდან  ჩრდილოეთისკენ მდინარე ყუროზე და სათარგმანოზე გადიოდა. სოფელთან მდინარე ყურო გზას  ხშირად აზიანებდა და მდინარის გადალახვა შეუძლებელი ხდებოდა. რუსმა მოგზაურებმა ამ ადგილს „ცოფიანი ხევი“ უწოდეს. მას მოიხსენიებს ა. პუშკინიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
იან სნეჟინსკი

**იან სნეჟინსკი** (დ. 6 ივლისი, 1954, ბრაილოვი, ჟმერინკის რაიონი, ვინიცის ოლქი, უკრაინა — გ. 4 ოქტომბერი, 2011, პოლონეთი) — საქართველოში მოღვაწე პოლონელი კათოლიკე სასულიერო პირი.

## ბიოგრაფია
იან სნეჟინსკი დაიბადა 1940 წელს, ვინიცის ოლქში, ჟმერინკის რაიონი დაბა ბრაილოვში. 1963 წელს სასწავლებლად შევიდა რიგის სასულიერო სემინარიაში. მისი მღვდლად კურთხევა მოხდა რიგის წმიდა იაკობის კათედრალურ ტაძარში, ეპისკოპოს (შემდეგში კარდინალ) იულიანს ვაევოდსის მიერ. ორი წელი მსახურობდა ვარაკლიანის ეკლესიაში. კათოლიკე მრევლის თხოვნით, ეპისკოპოსმა იულიანს ვაევოდსმა გამოგზავნა საქართველოში, მღვდელ კონსტანტინე საფარიშვილის მოადგილე-ვიკარად. მამა კონსტანტინეს გარდაცვალების შემდეგ, 1973 წლის 28 დეკემბერს, ვატიკანის გადაწყვეტილებით, მამა იანი  თბილისის წმიდა პეტრე და წმიდა პავლე მოციქულთა ეკლესიის წინამძღვრად დაინიშნა.

მამა იან სნეჟინსკის კარგი ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის იმჟამინდელ წარმომადგენლებთან. ამის შესახებ იგი იხსენებდა:

იან სნეჟინსკი ოცდახუთ წელზე მეტხანს ემსახურა საქართველოს კათოლიკურ ეკლესიას. იგი 2011 წლის 4 ოქტომბერს, პოლონეთში გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჟურნალი "საბა", 2011 წელი, #11.
* კათოლიკური ეკლესია საქართველოში მოკლე ქრონოლოგიური ინფორმაცია

## იხილეთ აგრეთვე 
*კათოლიციზმი საქართველოში

კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:რომის კათოლიკური ეკლესიის რელიგიური მოღვაწეები
გარბანის კვირეღვთიშვილის ხატი

**გარბანის კვირეღვთიშვილის ხატი** — ქვის ჯვარი, საკულტო ძეგლი. მდებარეობს სოფლის განაპირას, მინდორზე, თერგის მახლობლად. ჯვარი დგას ლოდზე, რომელზეც ჯვარი და წრეა ამოკვეთილი. აქ, აღდგომის მესამე კვირას, ადგილობრივი მოსახლეობა ზეიმობს „კვირაძლობას“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სუათისის სამების ქვემო ეკლესია

**სუათისის სამების ქვემო ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისის განაპირას. მთის ფერთობზე. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა. აქა-იქა შეინიშნება შელესილობის კვალი. მოგვიანებით ეკლესიის გადახურვა შეუცვლიათ და გადახურვაში სამრეკლო ჩაუშენებიათ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყანობის პირველიკოშკური სახლი

**ყანობის პირველი კოშკური სახლი **-არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ყანობში. თარიღდება XVIII ს-ით. ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: დანგრეულია მეორე სართულის სამხრეთ-დასავლეთი მხარე. ბანი და სართულშუა ხის გადახურვა არ შემორჩენილა. პირველი სართული მოგრძოა, გეგმით სწორკუთხა (13 x 9 მ). იგი დამხმარე სათავსი უნდა იყოს. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია. კარი თაღოვანია. აღმოსავლეთ კედელში ერთი სათოფურია, ჩრდილოეთ კედელში-ერთი მცირე ნიში. სათავსი დიდია. აღმ.-დას. ღერძზე შემორჩენილია ხის ორი სვეტი და მოგრძო კედელი. ასეთივე სვეტი და პილონის მსგავსი  კედელი მეორე სართულზედაცაა. თაღოვანი კარი აქ აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. ამავე კედელში სამი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფურია. ორი თაღოვანი სარკმელი და ერთი სათოფური შემორჩენილ სამხრეთ კედელშიცაა. სარკმელები დაბალია. იქვე სწორკუთხა ნიშია.
 
ჩრდილოეთი კედელი მთისკენაა მიქცეული და ყრუა. ფასადის ქვები რიგებადაა დაწყობილი. რიგები ყოველთვის თანაბარი და ჰორიზონტალური არ არის, მაგრამ გარკვეული სისტემა მაინც შეიმჩნევა. ფასადზე კარის წირთხლები ამოყვანილია დიდი ქვებით, თაღი შედგენილია ორი ქვით. თაღის ქვაზე ამოჭრილია მარტივი ჯვარი. ქვებზე, რომლებიც სარკმელთა თაღოვან გადახურვას ქმნის, რკალები და წრეებია ამოკვეთილი.  სახლი ეკუთვნის ჯუღა კობიაშვილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
აჩხოტის საცხოვრებელი კომპლექსი

**აჩხოტის საცხოვრებელი კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. კომპლექსი შედგება ერთმანეთისგან თხუთეტიოდე მეტრით დაშორებული ორი კოშკისგან და მათ შორის მიჯრით განლაგებული სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობებისაგან. 

აღმოსავლეთით მგდარი კოშკი ნაწილობრივ დანგრეულია. დასავლეთისა - კარგადაა შემორჩენილი. იგი ოთხსართულიანია ( სიმაღლე 12,7 მეტრი) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. კოშკი ნაგებია ნატეხი ქვით. გარეთა კუთხეები და კარიი- სარკმლების წირთხლები მოზრდილი და შედარებით უკეთ დამუშავებული ქვითაა ნაწყობი. შესასვლელი მეორე სართულზეა, აღმოსავლეთ კედელში. კარი თაღოვანია. ამ სართულის სამხრეთ- დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლის სათოფურები შეწყვილებულია. თითო სათოფური პირველი სართულის სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. მესამე სართულის კედელში - ორ-ორი სათოფურია. ჩრდილოეთ კედლის გარდა, ორ-ორი სათოფური მეოთხე სართულზეცაა, ამ სართულიდან შეიძლება მოხვედრა მეხუთე სართულზე, რომელიც კედელშემოვლებული სათავდაცვო დანიშნულების ღია ბინია.  სართულშუა გადახურვები ხისაა, კოჭოვანი. კოჭებზე  ( ერთმანეთისგან დაშორებულია 0,5-0,6 მეტრით ) წვრილი ტოტებია დაწყობილი, რომლებზეც ბრტყელი ქვები ალაგია. ქვებზე მიწაა (0,15 მეტრი) დატკეპნილი. ფასადებიდან გამოირჩევა აღმოსავლეთისა: აქ კარის ნახევარწრიული თაღი გამოკვეთილია ორ ლოდში. სამხრეთის ლოდზე მცირე ტოლმკლავა ჯვარია ამოკვეთილი. კარის თავზე. ორიოდ მეტრის სიმაღლეზე, ხის მცირე ორფერდა სახურავია მოწყობილი, რის შიგნით ჩამოკიდებულია პატარა ზარი. კოშკის წინ ქვის კედლით შემოფარგლული ეზოა. 

ეზოს სამხრედიდან ესაზღვრება ფერდობის დაყოლებაზე  მდებარე ორსართულიანი საცხოვრებელი  სახლი (შემორჩენილია I სართული და IIსართულის კედლების მცირე ნაწილი). სახლს გეგმით სწორკუთხედი ფორმა აქვს და მთავარი ფასადით სამხრითაა მიმართული. ამ კედელში ორი სწორკუთხა კარი და სამი სწორკურთხა სარკმელია. ერთი სწორკურთხა სარკმელი ოთახის სიღრმეში, დასავლეთის მხრიდანანაცაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. შენობის მეორე სართულს, მთავარი ფასადის მხრიდან, აივანი ჰქონია. აივანზე ასასვლელად წინიდან ქვის კიბეა. 

სახლს აღმოსავლეთიდან ბოსელი ეკვრის, სათავსი გეგმით ოთხკუთხაა და სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებითაა საგრძნობლად წაგრძელებული. ბოსელს სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა შესასვლელი და ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი აქვს, მეორე კარი (ამოშენებულია) ჩრდილოეთ კედელშია. 

ბოსელს აღმოსავლეთიდან ებჯინება გეგმით კვადრატი (7,5x7,3 მეტრი) სამსართულიანი კოშკი, რომლის დასავლეთ კედლის ბოსლის კედლადაა გამოყენებული. სახლის შესასვლელი პირველი სართულის დონეზეა, სამხრეთიდან. კარი ორ ლოდშია გამოკვეთილი თაღითაა გადახურული. სართულის დასავლეთ კედელში კვადრატული ხვრელია რომელიც ბოსელში გადის. ხვრელის მარჯვნივ ერთი სათოფურია. სახლის მეორე და მესამე სართულების კედლები ყრუა. სართულშუა გადახურვა ხის ძელებზე ყიფილა მოწყობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სუათისის სამების შუა ეკლესია

**სუათისის სამების შუა ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ სუათისიდან 0,5 კმ-ზე. მთის ფერთობზე. აგებულია XIX საუკუნეში. შენობა გეგმით სწორკუთხაა. სამხრეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სახურავი ხისაა, ორფერდა. ეკლესიაში დაცულია ხატები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ტეფის კოშკი

**ტეფის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, ჩრდილოეთით. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით, კარი ამოყვანილია თლილი ქვით. ფასადების ქვები შედარებით დაუმუშავებელია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართული. შესასვლელი სამხრეთიდანაა, მიწიდან 3 მეტრის სიმაღლეზე. კარის საპირე ქვებზე ამოკვეთილი რელიეფები განადგურებულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ათენგენობის ნიში

**ათენგენობის ნიში** — ქვის ჯვარი. საკულტო ძეგლი მდებარეობს სოფლ სიონიდან სამხრეთით. ჯვარი ქვის კვარცხლბეკზე დგას, შეთეთრებულია კირით. სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს ამოჭრილი აქვს თახნა. ქვის ჯვრის ქვემოთ მოწყობილია კერა. ნიში ღუდუშაურების სალოცავია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზაქაგორი

**ზაქაგორი** — ნასოფლარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხევში, თრუსოს ხეობაში, მდინარეების თერგისა და სუათისის შესართავთან, მაღალ, ძნელად მისადგომ მთაზე. შუა საუკუნეებში უმნიშვნელოვანესი ადგილი ეკავა თრუსოს ხეობის სათავდაცვო სისტემაში.

## ისტორია
[thumb|[საქართველო, თრუსოს ხეობა, სოფელი ზაქაგორი]]
სოფელი სამეფო ხელისუფლების საკუთრება იყო მაგრამ არაგვისა და ქსნის ერისთავებმა მისი მისაკუთრება სცადეს XIV-XVII საუკუნეებში. ჯერ კიდევ XVIII საუკუნეში, სოფელი შედიოდა მნის სამოურავოში. XIX საუკუნეში დაიწყო ქართული მოსახლეობის წილის შემცირება და სოფელში იმატეს ოსებმა, საბოლოოდ აქ ფეხი ვერც ოსებმა მოიკიდეს XX საუკუნის 30-იან წლებში აქ მხოლოდ ოსების შვიდი ოჯახიღა ცხოვრობდა. ამავე საუკუნის 50-იან წლებში ისინიც აიყარნენ და ზაქაგორი ნასოფლარად იქცა. სოფლის საცხოვრებელი ბირთვი XIII-XIV საუკუნეებს განეკუთვნება, ხოლო კოშკები XVII საუკუნეში უნდა იყოს აგებული.

## სოფლის გეგმა და სტრუქტურა
ნასოფლარი ერთიანი გეგმარებითი სისტემაა. შედგება ხუთი საცხოვრებელი უბნის, ერთი კოშკურა სახლის და ორი სათავდაცვო კოშკისგან. მეორე, მესამე და მეოთხე უბნებს შორის მოქცეულია დიდი მოედანი, მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში კოშკურა სახლი დგას, ხოლო სამხრეთისა და ჩრდილოეთით კოშკები, ეს სათავდაცვო ნაგებობები საცხოვრებელი სახლებისგან განსხვავებით ნაგებია ნატეხი ქვებით.

### კოშკურა სახლი
გეგმით კვადრატულია (7,5x7 მ), შემორჩენილია პირველი სართული და მეორე სართულის კედლების მცირე ნაწილი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა მიწიდან დაახლოებით სამ მეტრზე. კარი თაღოვანია. პირველ სართულზე სამი სათოფური და ორი ნიშია. მასზე დასავლეთიდან მიშენებულია საცხოვრებელი სახლი, რომლის მეორე სართულიდანაც შესაძლებელი იყო კოშკურა სახლსი მოხვედრა.

### სამხრეთი კოშკი
გეგმით კავადრატულია (6,7x6,7 მ), ხუთსართულიანი (სიმაღლე 9,5 მ) და ზემოთკენ თანდათან ვიწროვდება. კოშკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილი თითქმის დანგრეაულია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა პირველი სართულის დონეზე, მიწიდან 3 მეტრზე. შემორჩენილ კედლებში პირველ სართულზე სამი სათოფურია, მეორეზე ორი და მესამეზე ერთი.

### ჩრდილოეთი კოშკი
კოშკი გეგმით ტრაპეციის ფორმისაა, შემორჩენილია 5 სართულის სიმარლე (13 მ), თაღოვანი კარი სამხრეთითაა გაჭრილი მეორე სართულის დონეზე. პირველი სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ვიწრო სათოფურია, ორ-ორი სათოფურებია ასევე დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში, ხოლო მესამე და მეოთხე სართულზე ყველა კედელში. მეხუთე კედელი დაბალია აქ ყოველ კედელში სამ-სამი სათოფურია.

### საცხოვრებელი სახლები
ძირითადად ორსართულიანებია, ნაგებია ნატეხი ქვით, სართულშუა გადახურვა თითქმის არსადაა შემორჩენილი, პირველ სართულებს სამეურნეო დანიშნულება ჰქონდა, შედარებით დაბალი და ნაკლებად განათებული. შესასვლელები ვიწრო და დაბალია. მცირე საკმლები გარედან ტანაბრადაა შევიწროებული. მეორე სართული საცხოვრებელია, კარები აქ შედარებით დიდი და ფართოა ვიდრე პირველ სართულზე. თითქმის ყველა სათავსოში ორი ან სამი ოთხკუთხა სარკმელია. სახლებზე გარედან მიდგმულია მეორე სართულზე ასასვლელი ქვის მასიური კიბე.

## ლიტერატურა
* თრუსო, ისტორიული და ეთნოგრაფიული პრობლემები, თბ., 2021

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მცხეთა-მთიანეთის მხარეში
ზემო ოქროყანის ეკლესია

**ზემო ოქროყანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ხელოვნურად ქვით გამაგრებულ ბაქანზე, სოფელ ზემო ოქროყანასთან (სიმაღლე 1,8 მ). აგებულია XIX საუკუნეში.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია, კარი სწორკუთხაა. ეკლესია უაფსიდოა, აღმოსავლეთით სრულდება სწორი კედლით, რომელშიც ეკლესიის ერთადერთი სარკმელია გაჭრილი. ფასადზე მას წაგრძელებული ფორმა აქვს და ნახევარწრიული თაღით სრულდება. სარკმლის ჩრდილოეთით მომცრო, ხოლო სამხრეთით მოზრდილი ნიშია. ეკლესიას თუნუქის ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
გარბანის მთავარანგელოზის ხატი

**გარბანის მთავარანგელოზის (თარანგელოზის) ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფლის განაპირას. ხატი ტოლმკლავებიანი ქვის ჯვარია, რომლის მკლავებზე რგოლებია ამოკვეთილი. ჯვრის წინა და უკანა მხარეს დროშების ჩასამაგრებელი თითო პატარა ღრმულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ზემო ოქროყანის კოშკების კომპლექსი

**ზემო ოქროყანის კოშკების კოპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მდინარე მნაისისწყლის ორივე ნაპირზე, მდინარის მარცხნივ მდებარე ოთხი კოშკიდან სამი თითქმის დანგრეულია. მათგან შემორჩენილი მხოლოდ სამხრეთით მდგარი კოშკი, რომელიც XVII საუკუნით თარიღდება.

შენობა გეგმით კვადრატულია (6,1x6,1 მ), ზემოთკენ შევიწროებული, ნაგებია მოწითალო ფერის ნატეხი ქვით. ფასადზე ქვები მოსწორებულია. შემორჩენილია ოთხი სართული და მეხუთე სართულის მცირე ნაწილი, ჩანგრეულია სართულშუა გადახურვები. კოშკს თაღოვანი შესასვლელი აღმოსავლეთიდან აქვს მეორე სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა. იგი დამხმარე სათავსი იყო. მეორე სართულის სამ კედელში თითო-თითო სათოფურია. მესამე სართულზე ერთი სათოფური დასავლეთ კედელშია, ხოლო ჩრდილოეთში სამი. მეოთხე სართულზე ოთხივე მხარეს ორ-ორი სათოფურია. კოშკი ცოკოლზე დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია

**გაიბოტენის კვირაცხოველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის განაპირას, დასავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

შენობა გეგმით სწორკუთხაა (7x5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, გადახურულია ფიქლით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთაა. ეკლესიის შიდა სივრცე ქვის კანკელით გაყოფილია ორ არათანაბარ ნაწილად. კანკელს ორი გასასვლელი აქვს. საკურთხევლის მხარეს კი ერთი ნიში. საკურთხეველი სწორკუთხაა. მის აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ნიშია, აღმოსავლეთ კედელში — სწორკუთა სარკმელი. საკურთხევლის ცენტრში დგას ქვის ოთხკუთხა ტრაპეზი. ერთი სწორკუთხა სარკმელი მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილის დასავლეთ კედელშია. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებს დაბალი საფეხური (სიმაღლე 0,3 მეტრი) გასდევს. ეკლესია შიგნით და გარედან შეთეთრებულია. ფასადები დასრულებულია ორსაფეხურიანი თაროსებრი ლავარდნით. სახურავი ორფერდაა. ეყრდნობა ხის ნივთებს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გარბანის ციხემცავი ანგელოზი

**გარბანის ციხემცავი ანგელოზი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფელ გარბანში, მდინარე ტერხენის ხევის მარცხენა ნაპირზე. სალოცავი გეგმით სწორკუთხა და ზემოთკენ შევიწროებული მასიური ნაგებობაა. ნაშენია მოწითალო და თეთრი ქვებით. გარედან შეთეთრებულია კირით. დაზიანებულია. ნაწილობრივაა შემორჩენილი ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლები. დასავლეთ კედელში პატარა, ზემოთ შევიწროებული შეღრმავებაა. ხატში ზეიმობენ გიორგობას. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გარბანის სამაროვანი

**გარბანის სამაროვანი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს მდინარე ტერხენის ნაპირზე, ეკლესიის ეზოში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგებობა, 1965 წელს შეისწავლა ხევის არქოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გერმანე გობეჯიშვილი). აკლდამები საოჯახო საძვალეები გეგმით სწორკუთხაა, ნაგებია ნატეხი ქვით, დამხრობილია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, ხოლო მიცვალებულთა ძვლები უმეტესად არეულია. სამარხეული ინვენტარი არ აღმოჩნდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გაიბოტენის კოშკი

**გაიბოტენის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფლის ცენტრში. თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

კოშკის ქვედა ნაწილი, რომელიც მთლიანად მიწითა და ქვებითაა ამოვსებული, ზურგიანი (7,5x5 მეტრი; სიმაღლე 4,5 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვებით. წყობა მშრალია. ზურგიანი კოშკის თავზე დაშენებულია შედარებით მცირე ზომის ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა კოშკი (5,6x5 მეტრი), რომლისგანაც მხოლოდ ორი სართულია შემორჩენილი. სართულ შუა გადახურვა ჩანგრეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. პირველი სართულის დასავლეთ კედელში ორი სათოფურია, სამხრეთისაში — ერთი. მეორე სართულის დასავლეთისა და სამხრეთის კედლებში ორ-ორი სათოფურია, აღმოსავლეთისაში — ერთი. კოშკის ქვედა ნაწილს სამხრეთით, აღმოსავლეთით და ჩრდილოეთით სამეურნეო დანიშნულების თითო ნაგებობა ჰქონდა მიდგმული, რომელთაგან მხოლოდ სამხრეთი ნაგებობაა შემორჩენილი. შენობა ორსართულიანია (სიმაღლე 3,8 მეტრი), გეგმით ოთხკუთხა (5x4,2 მეტრი). ორივე სართულს სამხრეთიდან ცალ-ცალკე შესასვლელი აქვს. პირველი სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშანია. ეს სართული საქონლის სადგომი იყო. მეორე სართულს ჭირნახულისა და სამეურნეო ინვეტარის შესანახავად იყენებდნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი

**გარბანის მინდვრის წმინდა გიორგის ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს წმინდა გიორგის ეკლესიის დასავლეთით.

ხატი ფიქლის დიდი ნათალი ქვის მშრალი წყობით ნაშენი და კირით შეთეთრებული კედელია, რომელზეც დევს დიდი ზომის ფიქლის ოთხკუთხა ქვა. ქვაზე დადგმულია ქვის ჯვარი, რომელზეც გველეშაპთან მებრძოლი წმინდა გიორგია გამოსახული. კომპოზიციის ზემოთ, მოჩუქურთმებული თაღოვანი არშიაა, არშიის ზემოთ კი — ჯვარი. კედელს ებჯინება მშრალად ნაგები და შეთეთრებული მეორე კედელი, რომელსაც ზემოდან ადევს ფიქლის ქვა. კედლის დასავლეთით პირუტყვის „სასაკლაოა“ — მოზრდილი სწორკუთხა ქვა, რომელსაც შუაში მრგვალი ღრმული აქვს. აღმოსავლეთით, ხატის კედლის გასწვრივ, მოწყობილია საუფროსო. ხატის გვერდით ოთხკუთხა საჯარეა. იგი ნაგებია დიდი ნაწილობრივ დამუშავებული ქვით. წყობა მშრალია. შენობას დასავლეთის მხარე ღია აქვს. ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილია ოთხკუთხა სარკმელი, რომლის ქვემოთ ორი პატარა ნიშია. სარკმლის წინ მოწყობილია კერა. საჯარის შიგნით თქვის მაგიდა და სკამებია. საჯარე გადახურულია თუნუქით.

ხატის ტერიტორიაზე კიდევ რამდენიმე ტოლმკლავებიანი, კირით შეთეთრებული ქვის ჯვარი დგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გერგეტის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის ობელისკი

**გერგეტის მეორე მსოფლიო ომში დაღუპულთა ხსოვნის ობელისკი** — არქიტექტურული ძეგლი დაბა გერგეტის, ყოფილი სოფლის, ცენტრში. დაიდგა 1965 წელს, ახალგაზრდობის თაოსნობით. ობელისკის სიმაღლე 4 მეტრია და ქვისგანაა ნაგები. მარმარილოს თეთრ დაფაზე ოცი შინმოუსვლელი ჯარისკაცის სურათი, გვარები და წარწერაა: „1941-1945 წლებში სამამულო ომიდან შინმოუსვლელები“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გარბანის წვერის წმინდა გიორგის ხატი

**გარბანის წვერის (სემღისას) წმინდა გიორგის ხატი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა. მდებარეობს სოფელ გარბანის განაპირას. დანგრეულია. შემორჩენილია ფიქლის ქვით ნაგები კედლის ფრაგმენტები. სოფელი ხატში „სამხვეწროდ“ ათენგენობას გამოდიოდა. ალოცვინებდნენ პატარძალსა და ახალშობილებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ქვემო ოქროყანის კოშკი

**ქვემო ოქროყანის კოშკი**— არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს მდინარე მნაისწყლის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება XVII საუკუნით.

კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა (6,8x6,6 მ), ზემოთკენ შევიწროებული. ნაგებია ნატეხი ქვით. ფასადის ქვები ნაწილობრივაა დამუშავებული. კედლების ქვედა ნაწილები ნაშენია დიდი ქვებით. ზემოთკენ ქვის ზომები მცირდება. შემორჩენილია ოთხი სართული. სართულების ფართობი ქვემოდან ზემოთ მატულობს, რადგან კედლები ყოველ სართულზე ვიწროვდება. კედლის ზედა ნაწილი და სართულშუა გადახურვები ჩამონგრეულია. თაღოვანი შემოსასვლელი სამხრეთითაა, მესამე სართულზე, რაც ნაგებობის თავისებურობას წარმოადგენს. პირველი სართულის მნიშვნელოვანი ნაწილი ამოვსებულია ნანგრევებით. ამ სართულის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ღრმა მრავალგვერდა ნიშია (სამეურნეო დანიშნულების). დასავლეთ კედელში, ერთმანეთთან ახლოს გაჭრილია ორი სათოფურე. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი ცალმაგი სათოფურია, დასავლეთისაში — ორი. აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლებში ორ-ორი ორმაგი სათოფურია. მესამე სართულზე, სამხრეთ კედლის მარცხენა კიდეში და აღმოსავლეთ კედლის შუა ნაწილში, თითო სათოფურია. აღმოსავლეთ კედლის კიდეებში თითო სარკმელია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში ორი შეწყვილებული სათოფურია. მეოთხე სართულის შემორჩენილ კედლებში რამდენიმე მცირე სათოფურია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კოშკები
სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი

**სტეფანწმინდის ამაღლება-აღდგომის ხატი** — საკულტო ძეგლი, მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის ფერდობზე. 

შენობა გეგმით ოთხკუთხა ფორმისაა, აგებულია ფიქლით, შიგადაშიგ გამოყენებულია მთის ბროლიც. წყობა მშრალია. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. კარის თავზე, კედლიდან გამოშვერილი ფიქლებით მოწყობილია თარო, რომელზეც მთის ბროლის ქვები (ბურბუხჭელები) აწყვია და პატარა თეთრი დროშებია ჩამაგრებული. თაროს ზემოთ სწორკუთხა სარკმელია. ერთი ასეთი ვიწრო და მაღალი სარკმელი აღმოსავლეთ კედელშიცაა, რომლის წინ კუბური ფორმის საკურთხეველია. სამხრეთ და დასავლეთ კედლების გასწვრივ, ფიქლის ქვით მოწყობილია ჩამოსაჯდომი საფეხური. ნაგებობის შუაში კერაა, რომელსაც ბრტყელი ფიქლი აფარია. შენობა გადახურულია დიდი, ბრტყელი ფიქლის ქვებით, რომლებიც თავხეს ეყრდნობა. იატაკიც ფიქლისაა. დასავლეთის ფასადი შეთეთრებულია კირით. სახურავი ორფერდაა. მასზე აწყვია მთის ბროლის დიდი ქვები. შენობა შემოზღუდულია ფიქლის გალავნით. ხატის სამხრეთით, ხელოვნურად გავაკებულ ადგილზე, მოწყობილია საოფრუსო — ოვალურად დაწყობილი ფიქლის სკამების წინ დგას ფიქლისავე მაგიდა, ხოლო ჩრდილოეთით კერაა. იქ იკვლებოდა საკლავიც. ხატი ქუშეშვილების, შადურებისა და ქავთარაშვილების სალოცავი იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყანობის მეორე კოშკური სახლი

**ყანობის მეორე კოშკური სახლი ** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ყანობის ცენტრში, ფერდობზე, ხელოვნურად მოსწორებულ მოედანზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. სახლი აგებულია ითონიშვილების დაკვეთით და შიგ დღესაც მათი მოგვარეები სახლობენ. შენობა შედგება კოშკისა და საცხოვრებელი ნაწილისაგან. ნაგებია ნატეხი ქვით, ზოგან თლილი ქვაა გამოყენებული. გადაკეთებულია: საცხოვრებელი სახლის მესამე სართულის დიდი დარბაზი დაყოფილია ოთახებად, გაგანიერებულია სარკმელები. კოშკის ზედა სართული მონგრეულია და სახლის სახურავთანაა გაერთიანებული.
 
სახლი გეგმით სწორკუთხაა (10,4 x 9 მ), სამსართულიანი. პირველი და მეორე სართული თავდაპირველი სახითაა შემორჩენილი. მესამე სართული გადაკეთებულია. შესასვლელი პირველ სართულზეა დასავლეთიდან. სართული გრძივი კედლით შუაზეა გაყოფილი და განკუთვნილია საქონლის სადგომად. სათავსები ერთმანეთს სწორკუთხა კარით უკავშირდება. მეორე და მესამე სართული საცხოვრებელია. მეორე სართულის შესასვლელიც დასავლეთიდანაა. კარი აქაც თაღოვანია. სართულის ოთხივე კედელში სათოფურები და მცირე სწორკუთხა სარკმლებია გაჭრილი.

აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში ორ-ორი ბრტყლად გადახურული მცირე სარკმელი და თითო ცალმაგი სათოფურია. სამხრეთ კედელში — სამი სარკმელი და ერთი სათოფური. ჩრდილოეთ კედელში კი — ორი სარკმელი და ორი სათოფური. სართულებშუა გადახურვა ხისაა, ეყრდნობა პირველი სართულის გრძივ კედელზე დაშენებულ ქვის სწორკუთხა ერთ ბურჯსა და ხის ორ სვეტს. კოშკიც გეგმით სწორკუთხაა (4,9 x 3,5 მ), სამსართულიანი. საცხოვრებელ ნაგებობაზე მიდგმულია დასავლეთიდან, ისე რომ მათი ჩრდილოეთი კედლები ერთ ხაზზეა. კოშკის პირველი სართულის სწორკუთხოვანი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, საცხოვრებელი ნაწილის შესასვლელის მოპირდაპირედ. სართულის დანარჩენი კედლები ყრუა. კოშკის მეორე სართულს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი თაღოვანია. შესასვლელის წინ ექვსსაფეხურიანი ქვის კიბეა. დასავლეთ კედელში საშუალო ზომის სწორკუთხა სარკმელია, რომელიც გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება

ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში ხის შიდა კიბეა მოწყობილი, იგი მესამე სართულზე ადის. კოშკის მესამე სართულის დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში თითო სარკმელია. ამ სართულს სამხრეთიდან მთელ სიგანეზე ხის აივანი ეკვრის, რომელსაც სართული ფართო სწორკუთხა კარით უკავშირდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ყაზბეგის სამაროვანი

**ყაზბეგის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს ალექსანდრე ყაზბეგის სახლ-მუზეუმის ეზოში. თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით IV-III საუკუნეებით.

აღმოაჩინეს 1879 წელს, რუსეთის არქეოლოგიური კომისიის წევრებმა ვ. ანტონოვიჩმა, კ. ოლშევსკიმ, ა. და პ. უვაროვებმა. 1877-78 წელს ჩატარებული გათხრების  შედეგად, გამოავლინეს ქვის სამი სამარხი. ჩონჩხები ძლიერ იყო დაზიანებული. მიცვალებულები ესვენა ზურგზე, თავით სამხრეთისაკენ, ოდნავ მოკეცილი კიდურებით. სამაროვანში გამოვლინდა ბრინჯაოს მშვილდსაკინძები, სამაჯურები, ბეჭდები, ჯაჭვები, ვერცხლის თავშეუკრავი რგოლები, ოქროს დიდი და პატარა ნატვიფრი ბალთები, ერთხვიიანი საყურე, ფუყე მძივები, რკინის ბეჭდები, მოხრილი დანა და ლურსმნები.

სამაროვნის მიმდებარე ტერიტორიაზე აღმოაჩინეს ოქროს, ვერცხლის, ბრინჯაოს სამკაულები, ქვისა და მინის მძივები, ბრინჯაოს ზარები, რკინის იარაღი, კერამიკა (მცირე რაოდენობით). მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები