open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლიბანის გეოგრაფია

**ლიბანი** მცირე სახელმწიფოა ახლო აღმოსავლეთის რეგიონში. მდებარეობს ჩრდილოეთ განედის 24 გრადუსსა და აღმოსავლეთ გრძედის 35 გრადუსზე. ქვეყანა ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზეა გადაჭიმული და სიგრძე სიგანეს დაახლოებით სამჯერ აღემატება. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ ლიბანის სიგანე ვიწროვდება. ქვეყნის მთიანი რელიეფი, ზღვასთან სიახლოვე და სტრატეგიული მდებარეობა ძველი მსოფლისო გზაჯვარედინზე ლიბანის ისტორიის განმსაზღვრელი ფაქტორები იყო.

რეგიონსა და მსოფლიოში ლიბანის როლს ვაჭრობა განსაზღვრავს. ქვეყანა ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებსა და ინდოეთ-აღმოსავლეთ აზიას შორის ხიდის ფუნქციას ასრულებს. რეგიონიდან ექსპორტზე ნავთობი, მარცვლეული, ლითონები და კერამიკული ნაწარმი გადის.

## სქოლიო
კატეგორია:ლიბანის გეოგრაფია
ჩეჭიფეში

**ჩეჭიფეში** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ჩეჭიფეში ნიშნავს „თეთრი წვრილისა“ (მეორე ვერსიით „თეთრი მწიფე“).

მაღლარების სახით ჩეჭიფეში ფართოდ იყო გავრცელებული სამეგრელოს სოფლებში. ადგილობრივი მოსახლეობა მას ყურძნადაც მიირთმევდა და ღვინოსაც ამზადებდა. ჩეჭიფეშის ღვინო ხასიათდებოდა ალკოჰოლის საკმაო შემცველობით და ჰარმონიულობით, მაგრამ მას სხვა საგვიანო ჯიშების რთველის დროს მაჭრობის პერიოდშივე მოიხმარდნენ.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა დაფარული მონაცრისფრო შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. იშვიათად თხელი მტევნებიც გვხვდება. მარცვალი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ოვალური და ღია-ქარვისფერი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ჩეჭიფეში საშუალო ზრდისა და საშუალოზე დაბალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 181 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სამეგრელოში გავრცელებული ვაზის ადგილობრივ ჯიშებთან შედარებით ჩეჭიფეში თითქმის ერთი თვით ადრე მწიფდება. მტევნის წონა 75-105 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.5-5.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სასუფრე ყურძნად. ღვინოს ახასიათებს ალკოჰოლის საკმაო შემცველობა და ჰარმონიულობა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 427

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩეხარდანი

**ჩეხარდანი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ქართულად „თეთრი ხარდანი“ (სახარდნე).

სამეგრელოს მთელ ტერიტორიაზეა მცირედ გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი ოვალური ფორმისაა, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თეთრი ქეჩისებრი შებუსვით. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის. მარცვალი დიდი ზომისაა, კვერცხისებური ფორმის, სიმწიფეში ქარვისფერი ელფერით. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი და სურნელით.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა, მაღალ შტამბზე გაცილებით უკეთეს შედეგებს იძლევა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.8 გ/ლ-ს. გამოიყენება საკმაოდ ხარისხიანი თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 427

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩინური ავრეხი

**ჩინური ავრეხი**, *ჩინური ყვავილმცვენი*, *ჩინური უმოსავლო* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ჩინურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გავრცელებულია ქართლის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს ძარღვების გარშემო შეიმჩნევა მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ზომისაა. ძალიან თხელია, ახასიათებს მარცვლის ცვენა. მარცვალი საშუალო ზომისაა. ოვალური, მოყვითალო-მომწვანო ან ყვითელი ფერის. მტევანში ასეთი მარცვლები სულ 10%-ია დანარჩენი კი წვრილი და განუვითარებელია (პართენოკარპიული). რბილობი ხორციანი და წვნიანია.

ჩინური ავრეხი საშუალო ზრდისა და დაბალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მე-ორე ნახევარში შედის. სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

## ლიტერატურა
* უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 428

კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
ჩინური შავი

**ჩინური შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სახელი შერქმეული აქვს თეთრ ჩინურთან დიდი მსგავსების გამო.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური, მცირედ დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ცილინდრულ-კონუსური, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და შებრტყელებული, მუქი-ლურჯი ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს ცვილისებრი ფიფქით ააშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი სუსტად შეფერილი. გემო — სასიამოვნო, ხილის არომატით.

ჩინური შავი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 179 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.7-7.4 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ალუბლისფერი და ნაკლებსხეულიანია. ასევე მოიხმარენ სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 431

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩიტისთვალა აჭარული

**ჩიტისთვალა აჭარული** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ასწლოვანი მაღლარების სახითაა გავრცელებული ზემო აჭარაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში, სოფლებში: ალმე და დეკანაშვილები.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, გვხვდება განტოტვილი და უფორმო მტევნებიც, თხელი ან ძალიან თხელი. მარცვალი საშუალოზე მცირეა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი წითელი. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივია, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, გემო — ჩვეულებრივი.

ჩიტისთვალა აჭარული საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 204 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის, მტევნის საშუალო წონა 65 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.5-5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.1%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს. 

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 431-432

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩიტისთვალა ბოდბური

**ჩიტისთვალა ბოდბური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

კახურ ვაზთა ჯიშების წარმომადგენელია. ერთეული ძირები გვხვდება ძირითადად ბოდბეში მწვანისა და რქაწითლის ნარგავებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ვიწროკონუსური ან ცილინდრული ფორმის, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური, კუმსი, ზოგჯერ თხვღ მარცვლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია ყვითელი. მარცვლები არათანაბრადაა განვითარებული. კანი თხელია, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — სასიამოვნო და ოდნავ მწკლარტე.

ჩიტისთვალა ბოდბური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 200-400 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-21.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.8-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ევროპული და კახური ტიპის სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 434

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩიტისკვერცხა შავი

**ჩიტისკვერცხა შავი** — ქართული აბორიგენული შავყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა. მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, უკუკვერცხისებრი ფორმის და შავი ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა, მომჟაო-მოტკბო გემოთი. წვენი შეფერილია.

ჩიტისკვერცხა შავი სუსტი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-155 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 60-70 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 2.0-3.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 437

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის შავყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ლაგერთა

**ლაგერთა** — ლეგენდის თანახმად, ვიკინგების მმართველი და ფარ-ქალი იყო დღევანდელი ნორვეგიიდან და ცნობილი ვიკინგი რაგნარ ლოდბროკის ერთ დროს ცოლი. მისი ზღაპარი ჩაწერა მემატიანე საქსონ გრამატიკოსის მიერ XII საუკუნეში. ისტორიკოს ჯუდიტ ჯეშის თქმით, საქსოს ზღაპრები მეომარი ქალების შესახებ ძირითადად გამოგონილია. სხვა ისტორიკოსები წერდნენ, რომ მათ შეიძლება ჰქონდეთ საფუძველი ზღაპრებში სკანდინავიური ღვთაების თორგერდის შესახებ.

მისი სახელი, როგორც საქსოს მიერ ჩაწერილი, Lathgertha, სავარაუდოდ არის ძველი ნორვეგიული Hlaðgerðr ([ˈhlɑðˌɡerðz̠]; ასევე Hlathgerth) ლათინიზაცია. იგი ასევე ჩაწერილია როგორც ლაგერტა, ლაჯერთა, ლაჯერდა ან მსგავსი.

## ცხოვრება საქსო გრამატიკუსის ჩანაწერების მიხედვით 
ლაგერთას ზღაპარი ჩაწერილია ქრისტიანი ისტორიკოსის საქსო გრამატიკუსის XII საუკუნის დანიის ისტორიის ნაშრომში გესტა დანორუმის მეცხრე წიგნში. გესტას მიხედვით (¶ 9.4.1–9.4.11), ლაგერთას, როგორც მეომრის კარიერა დაიწყო, როდესაც შვედეთის მეფე ფრო შეიჭრა ნორვეგიაში და მოკლა ნორვეგიის მეფე სივარდი. ფრომ გარდაცვლილი მეფის ოჯახის ქალები ბორდელში შეასახლა საჯარო დამცირებისთვის. ამის გაგონებაზე რაგნარ ლოდბროკი ჯარით მივიდა ბაბუის სვარდის შურისძიების მიზნით. ბევრი ქალი, რომლებიც ფრომ შეურაცხყო, მამაკაცის ტანსაცმლით იბრძოდა რაგნარის მხარეზე. ამ ზღაპრებში რამდენიმე მეომარი ქალის გამოსახულებისას, საქსომ გამოიყენა კლასიკური ანტიკურობის ლეგენდა ამაზონების შესახებ, მაგრამ ასევე ძველსკანდინავიური (განსაკუთრებით ისლანდიური) წყაროები, რომლებიც მკაფიოდ არ არის იდენტიფიცირებული. ჰილდა ელის დევიდსონი, გესტას შესახებ თავის კომენტარში, ასევე აღნიშნავს ლიტერატურაში არსებულ წინადადებებს იმის შესახებ, რომ ეს სახელი გამოიყენებოდა ფრანკების მიერ, მაგალითად, ლუიტგარდი ვერმანდოელის მიერ (დაახლოებით 914-978), და რომ ლაგერთას ზღაპარი შეიძლება წარმოშობილიყო ფრანკთა ტრადიციიდან. ზღაპარი განსაკუთრებით იხსენებს კარას, ჰელგი ჰადინჯასკატის ვალკირიის მოყვარულს, რომელიც ბრძოლაში გედის სახით დაფრინავს ჰელგის ზემოთ და მის მხარდასაჭერად შელოცვებს აკეთებს.

### იდენტურობა თორგერდთან 
დევიდსონი შესაძლებლად მიიჩნევს, ნორა კ. ჩადვიკის აზრს, მან მიიჩნია ძალიან სავარაუდოდ  და ბოლოს, ლაგერთას აღწერა, რომელიც რაგნარის დასახმარებლად ფრიალო თმით მოვიდა, ჰგავს იმას, თუ როგორ აღწერს ფლატეიჯარბოკი თორგერდს და მის დას ირპას ჰაკონის დახმარებისას.

სულ ახლახან, ლაგერთას როლი ითამაშა კეტრინ ვინნიკმა 2013 წლის სერიალ ვიკინგებში, იგი ერთ-ერთი მთავარი გმირია. ფართოდ დაფუძნებული საქსოს ანგარიშზე, სერიალი ასახავს მას, როგორც ფარ-ქალს და როგორც რაგნარის პირველ ცოლს, რომელიც მოგვიანებით მართავს როგორც დედოფალი.

## სქოლიო
კატეგორია:ვიკინგები
ჩიტისკვერცხა თეთრი

**ჩიტისკვერცხა თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

მისი მარცვლები ჩიტის კვერცხების მსგავსია და ამიტომაც მიუღია ასეთი სახელწოდება.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ, იშვითად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ძარღვების გასწვრივ თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა. ფორმა ცვალებადია, არის ცილინდრულიც, კონუსურიც და ცილინდრულ-კონუსურიც. საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად კუმსი ან თხელი მტევნები აქვს. მარცვალი წვრილი და მრგვალია, მომწვანო-მოყვითალო, მზის მხარეს ქარვისფერი ელფერით. ზოგიერთი მარცვალი ოდნავ ოვალური ან შებრტყელებულია. კანი თხელი და საშუალო სიმკვრივისაა, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. გემო სასიამოვნო.

ჩიტისკვერცხა თეთრი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 70-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 14-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-12 გ/ლ-ს.

ჩიტისკვერცხა თეთრის ჯიშური ღვინო დაბალი ალკოჰოლურობითა და მომეტებული მჟავიანობით გამოირჩევა. საინტერესო ჯიშია სელექციური მიზნებისთვის.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 437

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩხაბერძულა

**ჩხაბერძულა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-სამეგრელოდან. გავრცელებული იყო მთელ გურიაში, გარდა საჯავახოსა.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირქეჩისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. თხელკანიანია. რბილობი წვნიანი და ნაკლებად ხორციანია.

ჩხაბერძულა საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.4 გ/ლ-ს.

გამოსადეგია სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 439
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩხოროკუნი

**ჩხოროკუნი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. საკმაოდ კუმსია, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი, ტკბილი.

ჩხოროკუნი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 110 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 443

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩხუში

**ჩხუში** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

გავრცელებულია მაღლარების სახით აჭარაში, ქედის მუნიციპალიტეტში.

ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, ოდესღაც აჭარაში თეთრყურძნიანი ჩხუშიც ყოფილა გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძლიერ ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი პატარა ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, ზოგჯერ დატოტვილი, თხელი, იშვიათად ააშულო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, თითქმის შავია, კანი საკმაოდ სქელია და მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ჩხუში საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს, ნოემბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 126 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-5.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 443

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩიჩქიში

**ჩიჩქიში** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

„ჩეჩქი“ ქართულად „ძალიან ბევრს“ (უხვს) ნიშნავს.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა საკმაოდ სქელია, იგი აბლაბუდისებრად და ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია-მწვანე ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. ჩვეულებრივი ტკბილი გემოთი.

ჩეჩქიში საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 200-205 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 439

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩხინკოური

**ჩხინკოური**, *ჩხიკოურა* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ერთეული ძირები და მცირე ნარგავებია თერჯოლისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, იშვიათად თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხშირქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ მომრგვალო-ოვალური ფორმის მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელი და საშუალო სიმკვრივის აქვს, კარგად გამოხატული ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი წვნიანია.

ჩხინკოური საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 167 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ჰარმონიულობას მოკლებულია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 440

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ცვითე

**ცვითე**, *წვიტე* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის. კანი საშუალო სისქისაა და საშუალო სიმკვრივის, ცვილისებრი ფიფქით ზომიერად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — ტკბილი.

ცვითე საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 199 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 104 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9.2 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 445

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ცივჩხავერა

**ცივჩხავერა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. 

ცივჩხავერა ჩხავერისგან განსხვავდება ზოგიერთი ამპელოგრაფიული მახასიათებლით.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე პატარა ზომისაა. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი წვრილი აქვს, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. კანი თხელია და ძნელად სცილდება რბილობს. გემო — მომჟავო-მოტკბო. ვაზი საშუალოზე სუსტი ზრდისაა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. გამოიყენება მუქი ვარდისფერი სუფრის მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 445

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მამალი ციცქა

**მამალი ციცქა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ციცქას ერთ-ერთი ვარიაციაა.

საშუალო სიკუმსის მტევნები აქვს, თითქმის მცხერი, მაგრამ უფრო მსხვილი მარცვლებით გამოირჩევა. ყვავილი ორსქესიანი და ციცქაზე დაბალმოსავლიანია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 217

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ცოლიკოური მსხვილმარცვალა

**ცოლიკოური მსხვილმარცვალა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

გამოავლინა სელექციონერმა დიმიტრი ტაბიძემ.

ცოლიკოურისგან განსხვავდება გაცილებით უფრო მსხვილი მარცვლებით, ადრეული სიმწიფის პერიოდითა და დაბალი მსხმოიარობით.

არსებობს მსგავსი დასახელების ჯიში „ცოლიკოური ესხვილეარცვალა“, რომელიც ჰიბრიდული გზით გამოიყვანეს სელექციონერებმა: ალექსანდე მიროტაძემ და დიმიტრი ტაბიძემ.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 453

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ციცქინა

**ციცქინა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს აბლაბუდისებრი სქელი, ძარღვების გასწვრივ კი თხელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან განივკონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება მეჩხერი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან შებრტყელებული, შავი. კანი საშუალო სისქისაა, მკვრივი, რბილობი — წვნიანი.

ციცქინა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 450

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ცოლიკოური უმოსავლო

**ცოლიკოური უმოსავლო**, *ცოლიკოური მცვივანი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ცოლიკოური უმოსავლო (მცვივანი ფორმა) თავისი მორფოლოგიური თვისებებით ძალიან განსხვავდება ძირითადი ფორმისგან არა მხოლოდ მტევნისა და მარცვლების სიდიდით, არამედ ყვავილედით, რომელსაც ერთნახევარჯერ მეტი ყვავილი აქვს. ყვავილობის დროს ყვავილების უმეტესობა ცვივა და მტევნები ძირითადად განუვითარებელი (პართენოკარპიული) მარცვლებისგან და რამდენიმე სრულფასოვანი მარცვლისგან შედგება. ერთი ძირი ვაზის მოსავალი 200 გრამს არ აღემატება. საწარმოო თვალსაზრისით ნაკლებად საინტერესოა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 453

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
ცოლიკოური ოვალურმარცვალა

**ცოლიკოური ოვალურმარცვალა**, *ცოლიკოური გრძელმარცვალა* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ცოლიკოურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

საქარის საცდელ სადგურზე გამოავლინა სელექციონერმა ალექსანდრე მიროტაძემ. მოგვიანებით ეს ფორმა შეისწავლეს და გააშენეს იმერეთში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, იშვიათად დიდი, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, დატოტვილი და თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი.

ცოლიკოური ოვალურმარცვალა საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10.0-11.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ხარისხიანი სუფრის ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 453

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჩიტისთვალა თეთრი

**ჩიტისთვალა თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, უფრო ხშირად ოვალური, მაგრამ ოდნავ განიერი, ვიდრე მთლად ოვალური, სამი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი. მხრების სიგრძე ხშირად მტევნის სიგრძის ნახევარს აღწევს, უფრო იშვიათად კონუსური ფორმის მტევნებიც გვხვდება, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი, ზოგჯერ მეჩხერი ან ძალიან კუმსი. მარცვალი საშუალოზე მცირეა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი თხელი და გამჭვირვალეა. უხვადაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით, რომელიც მარცვალს მორუხო ფერს აძლევს. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ადვილად არ დნება, არც წიპწები ეცლება ადვილად. წვენი ტკბილია, გემო ნაზი აქვს, ჰარმონიული, კარგად გამოხატული ჯიშურ-არომატით.

ჩიტისთვალა თეთრი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 129 დღიდან 157 დღემდე მერყეობს. მტევნის წონა 120-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3-22.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ღია ჩალისფერია, დამახასიათებელი ჯიშური არომატით, ნაზი, ჰარმონიული გემოთი. მოსავლის აღების შესაბამისად, შეიძლება დამზადდეს ევროპული და კახური ტიპის სუფრის ღვინო. მაღალი ღირსების სუფრის ღვინოს იძლევა კახური წესით დაყენების დროს, რომელიც ევროპულზე უფრო მეტი სხეულითა და არომატულობით ხასიათდება. უახლოვდება იყალთო-რუისპირის კახური ტიპის ღვინოს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 434

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ცრუ ცოლიკოური

**ცრუ ცოლიკოური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი საშუალო სისქისაა, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, საშუალო სიმკვრივის, სასიამოვნო გემოთი.

ცრუ ცოლიკოური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანი ჯიშია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 175-200 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8.0 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 455

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
შათირის ნაეკლესიარი

**შათირის ნაეკლესიარი** — ნაეკლესიარი საქართველოში, გურიაში, სოფელ შათირის ტერიტორიაზე. ნაეკლესიარი მდებარეობს სასაფლაოზე, სამხრეთით ყველაზე მაღალ წერტილში. ნაეკლესიარის ადგილს ირგვლივ სამ მეტრამდე სიმაღლის რიყის ქვით ნაგები კედელი აკრავას. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კედელზე ბეტონის კიბეებია მოწყობილი, რომლითაც შიდა სივრცეში ვხვდებით, სადაც მთელი ტერიტორია მიწით არის სავსე და საფლავებია განლაგებული. ნაეკლესიარის კვალი არ იკითხება. მხოლოდ რამდენიმე თლილი კვადრი დევს საფლავებთან. ადგილობრივების გადმოცემით ამ ადგილას ეკლესია მდგარა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დანგრეული ტაძრები
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფოლადაურის ნაეკლესიარი

**ფოლადაურის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფოლადაურში.

ეკლესია სოფლის განაპირას ბაღების ბოლოში დგას. მთლიანად დაფარულია ძეძვნარით. დარბაზული ნაგებობაა ნატეხი ქვით ნაგები. კედლები აფსიდის მხარეს უფრო მაღალზეა შემორჩენილი, ვიდრე დასავლეთ ნაწილში. აფსიდა ნახევარწრიულია და ორი სწორკუთხა ნიშა აქვს. ინტერიერი ამოვსებულია ნაშალი ფენით. სხვა დეტალები არ ირკვევა გაწმენდის გარეშე. გარშემო მრავლად ყრია გვიანი შუა საუკუნეების აგურები, რაც წყობაში მათ გამოყენებას მოწმობს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჟებოტის აკლდამები

**აკლდამები საღირაანთ მცირე ეკლესიასთან** — აკლდამები საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ  ჟებოტაში. აკლდამები საღირაანთ მცირე ეკლესიასთან მდებარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში
1. https://memkvidreoba.gov.ge/objects/immovable/immovableObject?id=39397 

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მცხეთა-მთიანეთის მხარეში
მეტივიშვილების სახლი

**მეტივიშვილების სახლი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლის რეგიონში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში სოფელ სამწვერისში. სახლი ორსართულიანია. ნაგებია ქვითა და აგურით. ფორმით მართკუთხედია ჩრდ-სამხრეთის ღერძზე დამხრობილი. სახლი ეზოსკენ - ჩრდილოეთისკენაა პირით შექცეული, ამ მხრიდან აქვს სახლს ორივე სართულზე ღია აივანი. პირველი სართული ქვითაა ნაგები და მოიცავს ორ არათანაბარი ზომის დარბაზს, რომელშიც ჭერი საყრდენ სვეტებსა და თაღოვან ღიობებს უჭირავს. პირველ სართულზე მთავარი შესასვლელი ჩრდილოეთიდან არის. კარი ალაყაფისებურია. ამავე მხრიდან პირველი სართულის აივანი აგურით ნაგები ოთხი მძლავრი ბურჯითაა ეზოსგან გამოყოფილი და იატაკად სოხანე აქვს. ამ ბურჯებს მეორე სართულის აივანი ეყრდნობა. მცირე კარი აქვს პირველ სართულს სამხრეთის კედელშიც. დანარჩენ კედლებში სარკმლებია გაჭრილი. მეორე სართულის ყველა კედელი დანაწევრებულია სარკმლებითა და კართა ღიობებით, რომლებიც ლეკალური აგურითაა გამოყვანილი და თაღოვანი ფორმისაა. ღიობების ზედა ნაწილი აგურითვეა ამოშენებული ტიმპანისებურად, ხოლო ქვემოთ აგურის წყობის დადაბლებით მართკუთხედების ორნამენტებია მოცემული. ოთახები ერთმანეთში გამავალი კარებითაა დაკავშირებული. ერთი ოთახის კედელში ამ ეპოქისთვის მახასიათებელი ბუხარია ჩაშენებული. სახლი სახენაცვალია, თუმცა მაინც აქვს შერჩენილი ძველი და მოხდენილი იერი. სახლი მე19 საუკუნეში აღმოსავლეთ საქართველოს ქალაქებისთვის მახასიათებელი (თბილისი, თელავი, სიღნაღი) ქალაქური საცხოვრისის ერთადერთი ნიმუშია ბოლნისში, რითიც ის განსაკუთრებულ დატვირთვას იძენს.

## რესურსები ინტერნეტში
* მეტივიშვილების სახლი — კულტურული მემკვიდრეობის პორტალი

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
ვაზიანის ნაეკლესიარი

**ვაზიანის ნაეკლესიარი** — არქეოლოგიური ძეგლები ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზიანში.

## ნაეკლესიარი 1
ჯვარცხმის სასაფლაოზე აღმოაჩინეს სავარაუდოდ ტაძრის თლილი ქვები, ტრაპეზის ქვა, ქვის ჯვარი. ადგილობრივების ინფორმაციით ტერიტორიაზე იყო ტაძარი და აღნიშნული ქვები წარმოადგენს ეკლესიის ნაშთებს.

## ნაეკლესიარი 2
ნაეკლესიარი მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთით, განაპირას მდებარე სასაფლაოზე, ადგილი ნასაყდრის ტერიტორიაზე. ნაეკლესიარისგან შემორჩენილია მხოლოდ ტრაპეზის ქვები. მიწის ზედაპირზე არ დაფიქსირებულა ნაეკლესიარის რაიმე სხვა დეტალი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გურიის მხარის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცოლიკოური წვრილმარცვალა

**ცოლიკოური წვრილმარცვალა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ძალიან სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოყვითალო-მომწვანო. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი, სასიამოვნო გემოთი.

სიმწიფის საგვიანო პერიოდის ჯიშია.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 455

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თანახლოს ეკლესია

**თანახლოს ეკლესია** — არქიტექტურული საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარა დარბაზში. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ამავე კედელსა და აღმოსავლეთის კედელში თითო თაღოვანი სარკმელია. მხრით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდა შეისრულთაღზე დაბჯენილი კონქითაა დასრულებული. საკურთხევლის ჩრდ და სამხრ. კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. კონქის ქუსლთან რეზონატორებად თიხის ოთხი ჭურჭელია ჩადგმული. საკურთხეველთან ჩრდ. კედელში თაღოვან ნიშაში სანათლავია მოწყობილი. ტაძრის კამარა, რომელიც ახლა სრულად ჩამონგრეულია, პირდაპირ კედლებზე იყო დაყრდნობილი. ტაძრის გარშემო გვიანი შუა საუკუნეების სასაფლაოა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დვაბზუს უსახელო ბაზილიკა

**დვაბზუს უსახელო ბაზილიკა** ― ისტორიული ძეგლი საქართველოში, ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვაბზუში. განეკუთვნება V –VI საუკუნეებს. ემჩნევა გვიანდელი გადაკეთების კვალი. ტაძარი ღვთისმშობლის სახელობისა იყო. მდებარეობს კერძო საკუთრებაში. შემორჩენილია ტაძრისა და გალავნის ფრაგმენტები. 

## არქიტექტურა
შემორჩენილი კედლები ნაგებია ფლეთილი და თლილი ქვებით კირის დუღაბის ხსნარზე. ტაძარი წაგრძელებული ოთხკუთხედის ფორმის დარბაზული ეკლესია იყო. ჰქონდა ნახევარწრიული შვერილი აბსიდი. აბსიდის მკლავები გარედან სწორ, ხოლო შემდგომ გაშლილ რკალს ქმნიდა. საკურთხეველი შიგნიდან მკვეთრად ნალისებრი იყო. მთავარი დარბაზი აბსიდზე გადაბმის გარეშეა მიბმული.შესასვლელი კარი დასავლეთის და სამხრეთ კედლებში იყო გამართული. ეკლესიის საფასადო კედელში ჩართული იყო ვერძის თავის გამოსახულებიანი არქიტექტურული დეტალები, რომლებიც ამჟამად ინახება ოზურგეთის ისტორიულ მუზეუმში.

2010 წლის აგვისტოში ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. ადგილზე აღმოჩენილი ბოლნური ჯვრის გამოსახულებიანი ქვის ბლოკი ამჟამად ინახება დვაბზუს წმინდა გიორგის ტაძარში. გათხრების შედეგად ასევე აღმოჩენილია საკურთხევლის სატრაპეზო მაგიდის ფილა, ადრეული შუა საუკუნეებისთვის დამახასიათებელი ამფორების და ქვევრების ნატეხები და სხვა არტეფაქტები.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები გურიის მხარეში
კატეგორია:დანგრეული ტაძრები
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცხენისძუა თეთრი

**ცხენისძუა თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამჟამინდელი სახელი მეჩხერი მტევნების გამო შეარქვა შალვა წიქვაძემ.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, განტოტვილი, ზოგჯერ კონუსური, მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, თეთრი, მოყვითალო ელფერით. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, მომჟაო-მოტკბო გემოთი.

ცხენისძუა თეთრი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 102 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად და სხვა ადგილობრივ ჯიშებთან საკუპაჟედ. ჯიში საინტერესოა სელექციური მიზნებისთვის, როგორც გვალვისა და ყინვის მიმართ გამძლე.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 455

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ანდიკის ციხე

**ანდიკის ციხე** — კომპლექსური ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტ სოფელ ფოლადაურში.

ციხე განთავსებულია მდინარე ლოქის წყლისა და მის მარჯვენა შენაკადს შორის მდებარე ნიკოდაღის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. აკონტროლებდა ლოქისხეობაში მიმავალ ისტორიულ გზას სომხეთ-საქართველოს შორის. ნაგებია ნატეხი ქვით კირდუღაბზე. წარმოადგენს თხემს შემოვლებულ სამკუთხა ფორმის გალავანს, რომელიც სამხრეთიდან ჩრდილოეთითაა წაგრძელებული. კედლების სისქე საშუალოდ 1.2 მეტრია. კუთხეები მომრგვალებული აქვს. სამხრეთით ვიწროა, და კედელი გარედან ფართო კონტრფორსითაა გამაგრებული. ასეთივე კონტრფორსია ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში. სამხრეთ ნაწილში კედელზე 5.5 მ დიამეტრის კოშკი აქვს მიდგმული. ორსენაკიანი ნაგებობის კვალი იკითხება დასავლეთი კედლის შუა ნაწილშიც. ასევე ნაგებობათა ბუდეები გაირჩევა ციხის ეზოში. ციხე ძალიან ცუდადაა შემორჩენილი. რეალურად ახლა განირჩევა კუთხეების კონტრფორსები და სამხრეთით კედელზე მიდგმული კოშკი.

## რესურსები ინტერნეტში
*ანდიკის ციხე

კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
იფხის რელიეფები

**იფხის რელიეფები** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, სვანეთში, მესტიის მუნიციპლაიტეტის სოფელ იფხში. იფხის ეკლესიის აღმოასვლეთი ფასადზე, კეხში მოცემულია რელიეფური კომპოზიცია. კომპოზიციის ცენტრში წარმოდგენილია ჯიხვის თავის გამოსახულება, გვერდით დათვი უნდა იყოს გამოსახული, რომლის თავი დაზიანებულია (მომტვრეული აქვს ყურები, დაზიანებულია ცხვირის ნაწილი და ა.შ.) მეორე მხარეს წარმოდგენილი უნდა იყოს ვერძის ფიგურა, რომელიც ახლა მოტეხილია და ჩაყოლებულია ეკლესიაში, საკუთხევლისწინა ჯვრის კვარლხბეკში. ჯიხვის გამოსახულებას შორის ორი, სრულად ბრტყელი რელიფით გამოსახული ხელის მტევანია მოცემული, რომლებიც ცენტრისკენ მიმართულნი არიან წარმოდგენილი, ისინი თითქო ცენტრისკენ მიუთითებენ. კომპოზიციის ზევით, ცენტრში ასრულებს სამი ერთმანეთზე გადასული წრის გამოსახულება, რომელიც ფონზე ჩაჭრილი ხაზებითაა გამოყვანილი. კომპოზიცია რამდენიმე ნაწილისაგან შედგება, მაგრამ საბოლოოდ ერთიანდება ცენტრში მოთავსებული ჯიხვის მეშვეობით. გვერდით განთავდებული სკულტპურული გამოსახულებანი: დათვის თავი, ხელის მტევნები აწონასწორებენ მთლიან კომპოზიციას, ხოლო ზევით “დასმული” წრეები ერთგვარად ასრულებენ კიდეც მთელს კომპოზიციას და მსუბუქ აქცენტს სვამს მასზე.

## რესურსები ინტერნეტში
1. https://memkvidreoba.gov.ge/objects/stoneengrave/stoneengraveMembershipObject?id=2

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში
ბეჯნაზარის ეკლესიების კომპლექსი

**ბეჯნაზარის ეკლესიების კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფოლადაურში. კომპლექსი დგას ადგილ „ბეჯნაზარში“. 

კომპლექსი მოიცავს ორ მცირე ზომის ეკლესიას და გალავანს. აღმოსავლეთით მდგარი ეკლესია უფრო ადრეული ჩანს (XVII საუკუნე). იგი დარბაზულია და ნაგებია ნატეხის ქვის ირეგულარული წყობით კირ-ხსნარზე (4X7 მ). სარკმელი ორი აქვს - დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედელში. ორივე შიგნიდანაც და გარედანაც სწორკუთხაა, ოდნავ გაფართოვებული წირთხლით ინტერიერში. შესასვლელი კარი, უჩვეულოდ განიერი და თაღოვანია. ფასადზე ამყოლებად საკმაოდ მასიური ფეხზე ჩატანებული ქვებია გამოყენებული. წირთხლში საურდულე ფოსოები აქვს დატანებული. კედლები დასრულებული ყოფილა ტაძრის ზომისთვის ოდნავ უჩვეულოდ დიდი ზომის და ამავე დროს კარგად დამუშავებული ე.წ. ბატიყელა ფორმის ლავგარდნით, რომლისგანაც ამჟამად მხოლოდ სამხრეთის კედელზეა შემორჩენილი ორი ცალი. რითი იყო დახურული ეკლესია - ლორფინით თუ კრამიტით ამ ეტაპზე არ ირკვევა. ღრმა ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი დარბაზისგან. აფსიდის სამხრეთ და ჩრდ. კედლებში თითო მცირე ზომის კვატდატული ნიშაა დატანებული. სამხრეთი კედლის შუაში ფართო და თაღოვანი ნიშაა ამოჭრილი. ტაძარი დასრულებულია კონქითა და სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით. 

მეორე ეკლესია პირველისგან დასავლეთით 10-იოდე მეტრში დგას. ეს პირველთან შედარებით ცოტა მოგვიანებით უნდა იყოს აგებული (XVII-XVIII სს.) და მონოფიზიტი მოსახლეობისთვის იყო განკუთვნილი. ეკლესია დარბაზულია (4,3X6,1 მ). ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით კირ-დუღაბზე. კუთხეებში და კარის გამოსაყვანად კარგად დამუშავებული კვადრებია ნახმარი. სარკმლებიდან არც ერთი არაა შემორჩენილი, შესაბამისად მათი რაოდენობა და ფორმა გაურკვეველია. კარი დასავლეთიდან აქვს. ფასადზე კარგად ნათალი არქიტრავითაა დასრულებული, რომლის შიდა მხარეს, შუბლზე ორი საკარე და საურდულე ფოსოა ამოკვეთილი. კარს ასეთივე კარგად ნათალი ნაოთხალიანი ამყოლები აქვს. რჩება შთაბეჭდილება, რომ ისინი უფრო ადრეული ეკლესიის კუთვნილება იყო და მეორადად გამოიყენეს. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი. აფსიდაში ორი სწორკუთხა ნიშაა გაკეთებული. აფსიდის მხრის წინ, ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი სანათლავია დატანებული მონოფიზიტური ლიტურგიული წესის შესაბამისად. ეკლესიის კედლების მაქსიმალური შემორჩენილი სიმაღლე 2 მეტრია, ამიტომ მისი გადაწყვეტის დამატებითი დეტალები არ ირკვევა. ტაძრების გარშემო XVIII საუკუნის სასაფლაოა. მათ შორის არის ადამიანისა და მაკრატლის გამოსახულებიანი, ორი დარახტული ცხენის გამოსახულებიანი და მებრძოლი მამაკაცის და ჭურჭლის გამოსახულებიანი ქვები. ტაძრებს გარს უვლიდა ყორეგალავანი, რომელიც ახლა 30 სმ-ის სიმაღლეზეა შემორჩენილი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის სადროშე

**თელავის სადროშე** — კომპლექსური ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტ ქალაქ თელავში. 

კოხტა პროპორციების, მართკუთხა გეგმარების მქონე დარბაზული ტიპის, მომცრო ზომის ნაგებობა გვიანი შუა საუკუნეებით თარიღდება. ის ისტორიული ფუნქციის მატარებელი იყო და „სადროშეს“ წარმოადგენდა. სადროშე ძველი თელავის საფორტიფიკაციო სისტემის ნაწილია. ნაგებობა დღეს მოქცეულია თელავის დრამატული თეატრის შუშის ფოიეს შიდა სივრცეში. ნაგებობა ნაშენია რიყის ქვისგან, ფასადები შეულესავია, ხოლო კარ-სარკმელთა შეისრული ფორმის თავსართებისთვის გამოყენებულია ქართული ბრტყელი აგური. I სართულზე ვიწრო შეისრულთაღოვანი შესასვლელები აქვს მოწყობილი. II სართულზე და გადახურვის ქვემოთ სათოფურები და პატარა სარკმლები აქვს გაჭრილი. აღმოსავლეთ მხარეს ასრულებს ნახევარწრიული აფსიდი, რომელიც გარედან ჩაწერილია გეგმარების სწორ კედელში. აღმოსავლეთ მხარეს ორი თახჩა და სარკმელია გაჭრილი პირველი სართულის დონეზე, ხოლო ზემოთ, სათოფურები და მცირე ზომის საჭვრეტელები.

## რესურსები ინტერნეტში
*https://memkvidreoba.gov.ge/objects/immovable/immovableObject?id=25

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში
სენმურვის გამოსახულება

**სენმურვის გამოსახულება** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, შიდა ქართლის რეგიონში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდ ატენში. დასავლეთის ფასადის კვადრატულ ფილაზე გამოსახულია მითიური ძაღლი-ფრინველი ფრთებით და ზემოთ აპრეხილი კუდით. მას ენა აქვს გამოყოფილი. გამოსახულება მთლიანად ავსებს ფილას. მისი სხეული დაფარულია სხვადასხვა გეომეტრიული ნახატებით, ხოლო კუდი რომბის მაგვარი წნულითაა დაფარული. რელიეფის ადგილმდებარეობა არ უნდა იყოს პირვანდელი.

## რესურსები ინტერნეტში
1.https://memkvidreoba.gov.ge/objects/stoneengrave/stoneengraveMembershipObject?id=4

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები შიდა ქართლის მხარეში
ტიმურიელთა ურთიერთობა ევროპასთან

**ტიმურიელთა ურთიერთობა ევროპასთან**-განვითარდა XVსაუკუნის დასაწყისში. ამ პერიოდში თურქ-მონღოლთა მმართველი ტიმური და ევროპელი მონარქები ცდილობდნენ დაახლოებას ექსპანსიონისტური ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ტიმურიდი მონღოლები მე-14 საუკუნის დასაწყისიდან იყვნენ მუსულმანები, მათსა და ოსმალ თურქებს, ისევე როგორც ეგვიპტელ მამლუქებს შორის ძლიერი მტრობა დარჩა. 

მიუხედავად იმისა, რომ მისი თვითგამოცხადებული ტიტული იყო გაზი (ანუ „დამპყრობელი“), ტიმურმა შედარებით მეგობრული ურთიერთობა შეინარჩუნა ევროპასთან.

ტიმურმა გაგზავნა ელჩი ჩარლზ VI-ის კარზე დომინიკელი მეფის, ჟანის სახით.

ასევე განვითარდა ურთიერთობა ესპანეთთან. ტიმურმა კასტილიის სასამართლოში გაგზავნა ჩაგატაის ელჩი, სახელად ჰაჯი მუჰამედ ალ-ქაზი წერილებითა და საჩუქრებით.

1402 წლის დეკემბერში ტიმური პირდაპირ კონფლიქტში შევიდა ანატოლიის სანაპიროზე მდებარე პატარა ევროპულ ფორპოსტთან. ქალაქ სმირნის ციხესიმაგრე და ნავსადგური რაინდთა ჰოსპიტალერს ეკავა. ტიმურმა ორი კვირის განმავლობაში ალყა შემოარტყა სმირნას და აიღო იგი. ამ ქმედებამ გარკვეული შეშფოთება გამოიწვია არაგონსა და კასტილიაში.

## ურთიერთობები ტიმურის გარდაცვალების შემდეგ
ტიმური გარდაიცვალა 1405 წელს და მისმა ვაჟმა შაჰ რუხმა განაგრძო ლაშქრობა ოსმალეთის წინააღმდეგ.

ცნობილია, რომ ბავარიელი ავანტიურისტი, იოჰან შილტბერგერი, ტიმურის სამსახურში დარჩა 1402 წლიდან 1405 წლამდე.

## სქოლიო
კატეგორია:ტიმურიელთა ურთიერთობა ევროპასთან
აბანოს კომპლექსი

**აბანოს კომპლექსი** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ქუთაისის მუნიციპალიტეტში. აბანოს კომპლექსის ქუთაისის ნაქალაქარის აკროპოლისში შემავალი ნაგებობაა, რომელიც მე-5-6 სს. თარიღდება. აბანოს კომპლექსი მოიცავს საკუთრივ აბანოს, წყლის აუზს- რეზერვუარს, შეშის საწყობს და გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილ სასტუმროს. აბანო თავიდან ანფილადური ტიპის ნაგებობა ყოფილა, რომელიც მე-6 საუკუნეში სამჯერ გადაუკეთებიათ. აბანო დასავლეთ-აღმოსავლეთის ხაზზეა დამხრობილი.თავდაპირველი სიგრძე 12.4 მ, სიგანე კი - 6,7 მ-ია. განახლების შემდეგ კომპლექსის ფართობი 1000 კვმ-მდე გაიზარდა. აბანო ქვითკირითაა ნაგები და კირქვის კვადრებით შეპერანგებული. კედლების სიგანე 0.51-0.65 მ შორის მერყეობს. სიმაღლეში 1.3 მ-დეა შემორჩენილი. ნაგებობა თავდაპირველად 7 განყოფილებისგან შედგებოდა: გასათბობი განყოფილება (ჰიპოკაუსტი), სამხრეთის მკლავის აბაზანა, ჩრდილოეთის მკლავის აბაზანა, საქვაბე, ცხელი აბანო (კალდარიუმი), თბილი აბანო (ტეპიდარიუმი), ცივი აუზი. განახლების შემდეგ დაემატა კიდევ ერთი ცივი აუზი, გასახდელი (აპოდიტერიუმი) და ნახევარწრიული აბაზანა. აბანოდან ნახმარი წყალი საკანალიზაციო ღვარსადენი არხებით გაედინებოდა. აბანოს გასახდელთან იყო დაკავშირებული გართობა-დასვენებისთვის განკუთვნილი სასტუმრო განყოფილება, რომელიც ორსართულიანი უნდა ყოფილიყო. აბანოდან ჩრდილო-დასავლეთით 20 მეტრში აგებულია წყლის აუზი.

## რესურსები ინტერნეტში
*აბანოს კომპლექსი

კატეგორია:ქუთაისის არქეოლოგიური ძეგლები
ზოომორფული ყური

**ზოომორფული ყური** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი საქართველოში, შიდა ქართლის რეგიონში, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვახვრელში. ზოომორფული ყურის ნატეხი .ჭურჭლის გვერდის ნაწილით.განივკვეთში ოთხკუთხა.ყურს ჭურჭლის ტანთან მიერთების ადგილზე აქვს წაკვეთილი შვერილები.გამოწვა:მუქი ნაცრისფერი.

## რესურსები ინტერნეტში
1.https://memkvidreoba.gov.ge/objects/movable/movableObject?id=53880

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები შიდა ქართლის მხარეში
სუფიური ლიტერატურა

მინი
**სუფიური ლიტერატურა** — სუფიზმის მისტიკური იდეების ამსახველი ლიტერატურა.

სუფიური ლიტერატურა იყო გავრცელებული შუა საუკუნეებში მთელ მახლობელ აღმოსავლეთში. ჟანრობრივი თვალსაზრისით უაღრესად მრავალფეროვანია. იყენებდნენ როგორც პროზაულ, ისე პოეტურ ფორმებს: ტრაქტატი, საუბარი, შეგონებანი, ლოცვანი, რომანული თუ დიდაქტიკური პოემა, ლირიკულ ლექსთა სახეობანი, განსაკუთრებით რობაი, ღაზალი და სხვა. თეორიულ ნაშრომებს უმთავრესად პროზად წერდნენ, თუმცა არც პოეტური ფორმა იყო გამორიცხული.

სუფიური პოეტური აზროვნებისთვის დამახასიათებელია უკიდურესი ალეგორიზმი და სიმბოლურობა. სუფიური ლირიკა გარეგნულად თითქმის არაფრით განსხვავდება ჩვეულებრივი სატრფიალო თუ სალაღობო პოეზიისაგან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისლამური ლიტერატურა
სუსპენზია

**სუსპენზია** (გვიანდელი ლათინური სიტყვა suspensio — ჩამოკიდება) — დისპერსიული სისტემა, რომელიც შედგება მყარი სხეულის ნაწილაკებისა და თხევადი სადისპერსიო არისაგან. სუსპენზია უხეში დისპერსიული სისტემაა. მას ღებულობენ თხევად გარემოში მყარი სხეულის დისპერსირებით, მშრალი ფხვნილების სითხესთან შერევით, კოლოიდური ნაწილაკების გამსხვილებით კოაგულაციის შედეგად და სხვა. სუსპენზიას ფართოდ იყენებენ სამშენებლო ტექნოლოგიაში, კერამიკულ, პლასტმასების, ლაქ-საღებავის, ქაღალდისა და სხვათა წარმოებაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კოლოიდური ქიმია
ცხენისძუა შავი

**ცხენისძუა შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამ ვაზის ძველი სახელწოდება დაკარგულია. ამჟამინდელი სახელი მეჩხერი მტევნების გამო შეარქვა შალვა წიქვაძემ.

ასწლიანი ძირებია შემორჩენილი მესხეთში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, გულისმაგვარი ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, განტოტვილი, მეჩხერი. მარცვალი წვრილია, ოვალური, შავი ფერის, იასამნისფერში გარდამავალი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, სუსტად და-ფარული ცვილისებური ფიფქით. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი სუსტადაა შეფერილი. გემო — მომჟავო-მოტკბო.

ცხენისძუა შავი ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმ-წიფემდე 165-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 70-80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 13-15%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-11 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ნაკლებსხეულიანია და საკმაოდ ხალისიანი.

შედარებით გამძლეა გვალვისა და ყინვის მიმართ და მისი გამოყენება საინტერესოა სელექციური თვალსაზრისით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 457

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები