open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლინ კოფინი

**ლინ კოფინი** (; დ. 12 ნოემბერი, 1943, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი პოეტი, მწერალი, მთარგმნელი და რედაქტორი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1943 წლის 12 ნოემბერს. იყო ჟურნალ „ყოველკვარტლური მიმოხილვის“ („The Quarterly Review“)-ის ასოცირებული რედაქტორი. ასწავლიდა ინგლისურ ენას ვაშინგტონის, დეტროიტის, თბილისის უნივერსიტეტებში.

## შემოქმედება
ავტორია 30-ზე მეტი პოეტური წიგნის, მხატვრული ლიტერატურის, დრამატურგიული ნაწარმოების. აქტიურად მოღვაწეობდა როგორც მთარგმნელი. მისი ნაწარმოებები გამოქვეყნებულია 50-ზე მეტ ჟურნალში (მათ შორისაა „კათოლიკური დაიჯესტი“ და „თაიმსი“). 
მისი პიესები იდგმებოდა მალაიზიის, სინგაპურის, ბოსტონის, ნიუ-იორკის, დეტროიტის თეატრებში.
არის ვაშინგტონის პოეტების ასოციაციის წევრი. ნათარგმნი აქვს რუსი, ჩეხი, ჰოლანდიელი, მონღოლი და ირანელი პოეტები. აქტიურად თანამშრომლობს საქართველოსთან. 

## ურთიერთობა საქართველოსთან
ლინ კოფინი საქართველოში 2011 წელს ჩამოვიდა. კითხულობდა ლექციებს ილიას უნივერსიტეტში. 2012 წელს თბილისში გამოიცა გია ჯოხაძის მიერ ქართულად ნათარგმნი მისი ლექსების კრებული „მე ორივე ვარ“.

ლინ კოფინის მიერ ნათარგმნი შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“ ინგლისურად პირველი პოეტური თარგმანია **16 მარცვლიანი შაირით**. მასზე მუშაობა 2012 წელს დაიწყო. 2015 წლის 4 ოქტომბერს კი ლონდონში, ქართული ფილმის IV ფესტივალის ფარგლებში, „ვეფხისტყაოსნის“ ახალ თარგმანთან დაკავშირებით, გაიმართა გამოცემის განხილვა, რომელშიც, ლინ კოფინის გარდა, მონაწილეობას იღებდნენ მწერალი აკა მორჩილაძე და მთარგმნელი-ისტორიკოსი დონალდ რეიფილდი. 
ნათარგმნი აქვს თანამედროვე ქართველი მწერლების დათო ბარბაქაძის, გიორგი კეკელიძის, გივი ალხაზიშვილის, ზაზა აბზიანიძის ნაწარმოებები. 2013 წელს დ. კიზირიას რედაქტორობით აშშ-ში გამოსცა „ქართული პოეზიის ანთოლოგია“, რომელშიც შევიდა ძველი ქართული ლიტერატურის ნიმუშები.

## ბიბლიოგრაფია
### წიგნები
*ჰენრი და პანკინი
 
### პიესები
*„ლაბირინთი აკვარიუმში“
*„კალიუმის ატომური მასა“

### თარგმანები
*„ქართული პოეზიის ანთოლოგია“
*გიორგი კეკელიძის მინიატურები
*არჩილ სულაკაურის „სალამურას თავგადასავალი“
*დათო ბარბაქაძის ლექსები
*ლურჯა ცხენები — გალაკტიონ ტაბიძის პოეზია
*ანა ახმატოვა — ლექსები
*აღმოსავლეთი და დასავლეთი — პოემები

## ჯილდოები და პრემიები
*მიჩიგანის უნივერსიტეტის მთავარი სასტიპენდიო პროგრამა — ჰოპვუდის პრემია
*ლიტერატურული პრემია „საბას“ 2016 წლის გამარჯვებული ნომინაციაში „წლის საუკეთესო თარგმანი ქართულიდან უცხოურ ენაზე“

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური ვებ-გვერდი 
*„ვეფხისტყაოსანი” ინგლისურად 
*პრემია „საბას” 2016 წლის გამარჯვებულები  
*საბა-2016 გამარჯვებულები
*ამერიკელი ქალი, რომელმაც „ვეფხისტყაოსანი" თარგმნა 
*Shota Rustaveli's „The Knight in the Panther Skin" 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:XXI საუკუნის მთარგმნელები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალები
კატეგორია:ვეფხისტყაოსნის მთარგმნელები
კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტონგა 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ტონგამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეცხრედ 2016 წელს, ბრაზილიის ქალაქ რიო-დე-ჟანეიროში იასპარეზა. ქვეყანა თამაშებზე 4 სპორტის სახეობაში, შვიდი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი. ქვეყანამ თამაშებზე მედლის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

კატეგორია:ქვეყნები 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ტონგა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
უიპეტი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|უიპეტი
**უიპეტი** () — მწევარი ძაღლის ჯიში. მისი წინაპრები, სავარაუდოდ, იყვნენ ძაღლები, რომლებიც ბრიტანეთის კუნძულებზე რომაელებთან ერთად მოხვდნენ ჩრდილოეთ აფრიკიდან; მათი შეჯვარებით ადგილობრივ ტერიერებთან და მწევრებთან XIX საუკუნის დასაწყისში ჩამოყალიბდა უიპეტის ჯიში თანამედროვე იერით. იყენებდნენ ბოცვრებზე სანადიროდ და რბოლებში. ჯიშის პირველი სტანდარტი დიდ ბრიტანეთში მიიღეს 1903 წელს, ამჟამად მოქმედი — 1987 წელს. უიპეტი საშუალო ტანის (სიმაღლე მინდაოში 44–51 სმ) ელეგანტური ჯიშია, სხეულის აგებულება ხმელია. თავი გრძელი, ხმელი და სოლისებრია; შუბლი ბრტყელი; დინგზე გადასასვლელი სუსტადაა გამოხატული. თვალები ოვალურია; ყურები პატარა, რბილი,  ვარდის ფორმის, უკან მიმართული. ტანი დაკუნთულია, მკერდი ღრმა, წელი ოდნავ ამოზნექილი, საზარდული ჩამოშვებული. ბეწვი მოკლე, წმინდა და დამდგარი, სხვადასხვა ფერის. პატრონის ერთგული ძაღლია, ადვილად ემორჩილება დრესირებას. პოპულარული ჯიშია მთელ მსოფლიოში, ყოლიობენ როგორც ძაღლ-კომპანიონს, რბოლებში მონაწილეობის მისაღებად, იშვიათად — მცირე ზომის ნადირზე სანადიროდ.

## სქოლიო 
კატეგორია:მწევარი ძაღლები
კალიზია

**კალიზია**, *კალისია* () — მცენარეთა გვარი კომელინასებრთა ოჯახისა. ცნობილია 10-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც გავრცელებული არიან ცენტრალურ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში, ანტილის კუნძულებზე. მრავალწლოვანი ბალახებია მცოცავი, წამოწეული ან სწორმდგომი ღეროებით. ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული, ფორმით კვერცხისებრი ან ლანცეტა, მილისებრი ბუდეებით. ყვავილები პატარაა, შეკრებილია მჯდომარე წყვილ ხვეულებად ან საგველებად. მომთხოვნები არიან განათების, ჰაერის ტენიანობის, მორწყვის მიმართ. ბევრ ტროპიკულ ქვეყანაში კალიზიას სახეობებს ზრდიან ღია გრუნტზე, იყენებენ როგორც ნიადაგსაფარ მცენარეებს. ოთახის კულტურაში გავრცელებულია მცოცავი (*C. repens*), კოხტა (*C. ele­gans*), ტეუანტეპეკური კალიზიები (*C. te­hu­anteресаnа*), რომლებსაც იყენებენ ამპელურ მცენარეებად, აგრეთვე სურნელოვანი კალიზია, ანუ ოქროს ულვაში (C. fragrans), რომელსაც სამკურნალო თვისებები აქვს. კალიზიებს ამრავლებენ კალმით.

## სქოლიო 
კატეგორია:კომელინასებრნი
ტონგა 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ტონგამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეშვიდედ 2008 წელს, ჩინეთის დედაქალაქ პეკინში იასპარეზა. ქვეყანა თამაშებზე 2 სპორტის სახეობაში, ორი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი. ქვეყანამ თამაშებზე მედლის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

კატეგორია:ქვეყნები 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ტონგა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
სულეიმან ალესკეროვი

**სულეიმან ოღლი ალესკეროვი** (; დ. 22 თებერვალი, 1924, შუშა — გ. 21 იანვარი, 2000) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და დირიჟორი, პროფესორი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1974). ორი ოპერის, თორმეტი ოპერეტის, მრავალრიცხოვანი სიმფონიური ნაწარმოებების, კანტატების, პიესების, რომანსებისა და სიმღერების, ასევე მთელი რიგი საჯარო განათლების სასწავლო სახელმძღვანელოების ავტორი.

## სიცოცხლე 
მინი|მარცხნივ|200px|მემორიალური დაფა ბაქოში იმ საცხოვრებელი სახლის კედელზე, სადაც 1965-დან 2000 წლამდე ცხოვრობდა სულეიმან ალესკეროვი
სულეიმან ალესკეროვი 1924 წლის 22 თებერვალს აზერბაიჯანის სსრ-ს ქალაქ შუშაში დაიბადა. 1948 წელს წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორია ბ. ი. ზეიდმანის კომპოზიციის კლასით და ბაქოს მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი გახდა. 1948 წლიდან სკკპ-ს წევრი. 1949-დან 1951 წლამდე — აზერბაიჯანის სსრ კინემატოგრაფიის კომიტეტის ორკესტრის მხატვრული ხელმძღვანელი. 1951—1952 წწ. — მ. მაგამაევის სახ. აზერბაიჯანის სახელმწიფო ფილარმონიის სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლის ხელმძღვანელი. 1954—1956 წწ. — აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს მიერ ხელოვნების მართვის ხელმძღვანელი. 1956-დან 1958 წლამდე — აზერბაინაული ხალხური ინსტრუმენტების ორკესტრის დირიჟორი. 1958-1960 წწ. — ტელევიზიისა და რადიოს რესპუბლიკური კომიტეტის სამხატვრო ხელმძღვანელი, შემდგომი 11 წლის განმავლობაში კი, 1960-დან 1971 წლამდე — შ. გურბანოვის სახ. მუსიკალური კომედიის თეატრის დირექტორი და დამთავარი დირიჟორი. 1958 წლიდან ალესკეროვი კონსერვატორიაში პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა, ხოლო 1968 — სახელმწიფო კონსერვატორიის დოცენტი გახდა. 1960 წელს ალესკეროვს აზერბაიჯანის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწის წოდება მიენიჭა. 1967 წელს აზერბაიჯანის სახელმწიფო პრემიით დაჯილდოვდა. 1970 წლიდან აზერბაიჯანის სსრ განათლების სამინისტროს სასწავლო-მეთოდოლოგიურ საბჭოს ჩაუდგა სათავეში მუსიკალურ-ესთეტიკური აღზრდის კუთხით. 1974 წელს აზერბიაჯანის სსრ სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. 1991-დან 2000 წლამდე — მისი ინიციატივით შუშაში შექმნილი კონსერვატორიის ფილიალის რექტორი. საგულისხმოა აღინიშნოს, რომ 1957 წლიდან დაწყებული, ალესკეროვი ასწავლიდა და პერიოდულად განაგებდა კონსერვატორიის ხალხური ინსტრუმენტების კათედრას.

## ჯილდოები და პრიზები 
* საპატიო ნიშანი (09.06.1959)
* უზეირ გაჯიბეკოვის სახელობის აზერბაიჯანის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967) 

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ხავი სიმონსი

**ხავი სიმონსი** (დ. 21 აპრილი, 2003) — ნიდერლანდელი ფეხბურთელი. ასპარეზობს ინგლისის პრემიერლიგის კლუბ „ტოტენჰემ ჰოტსპურში“. თამაშობს ნახევარმცველის პოზიციაზე.

## ადრეული ცხოვრება
სიმონსი დაიბადა ამსტერდამში. მისი მამა არის ყოფილი ფეხბურთელი რეჯილიო სიმონსი. სიმონსი მამის მხრიდან არის სურინამული, ხოლო დედის მხრიდან ნიდერლანდური წარმოშობის. მისი ძმა ფაუსტინო, აგრეთვე ფეხურთელია და ისიც ხავის მსგავსად 21 აპრილსაა დაბადებული.

## ტიტულები 
### საკლუბო 
**პარი სენ-ჟერმენი**

* ლიგა 1 (1): 2021-22
* საფრანგეთის თასი (1): 2020-21

**პსვ**

* ნიდერლანდების თასი (1): 2022-23
* ნიდერლანდების სუპერთასი (1): 2022

**რბ ლაიფიციგი**

* გერმანიის სუპერთასი (1): 2023

### ინდივიდუალური 
* ერედივიზიის თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: აგვისტო 2022, მარტი 2023
* ერედივიზიის ბომბარდირი: 2022-23
* ბუნდესლიგის თვის საუკეთესო გოლი: სექტემბერი 2023, იანვარი 2024

## სტატისტიკა
## ტიტულები
**პარი სენ-ჟერმენი**

* საფრანგეთის საფეხბურთო თასი: 2020–21

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 2003
კატეგორია:ნიდერლანდელი ფეხბურთელები
კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები
კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ეინდჰოვენის პსვ-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არგუსი (ძაღლი)

**არგუსი** () — ოდისევსის ერთგული ძაღლი ჰომეროსის „ოდისეადან“.

## ისტორია 
ტროას ომის დასრულებიდან ათი წლის შემდეგ მრავალჭირნახული ოდისევსი საბოლოოდ ბრუნდება სამშობლოში. მისი არყოფნის პერიოდში უგუნური სასიძოები მის სახლს დაეპატრონენ და პენელოპეს ცოლად შერთვა განიზრახეს. იმისათვის, რომ სამშობლოში საიდუმლოდ შეეღწიოს და სამაგიერო მიუზღოს სასიძოებს, ოდისევსი თავს მათხოვრად მოაჩვენებს და მხოლოდ ტელემაქეს გაანდობს საიდუმლოს. ოდისევსი ერთგულ მეგობარს დაბეჩავებულ, მოუვლელ მდგომარეობაში იხილავს.

გმირმა არგუსი კონტრასტულად განსხვავებულ მდგომარეობაში დატოვა. ის იყო სისწრაფითა და სიძლიერით გამორჩეული, კვალის მიგნების არაჩვეულებრივი უნარის მქონე ძაღლი. ყველასგან განსხვავებით, ერთგული მეგობარი ოდისევსს იმ წამსვე იცნობს, თუმცა საკმარისი ძალა არ აღმოაჩნდება იმისათვის, რომ პატრონს შეეგებოს. საიდუმლოს გამჟღავნებით შეშინებული ოდისევსი თვალცრემლიანი ჩაუვლის გვერდს ერთგულს მეგობარს და სწორედ მაშინ კვდება არგუსი. მათი ურთიერთობის სისადავე შეხვედრას მოულოდნელი და გულწრფელი ემოციებით სავსეს ხდის. სწორედ ამ მნიშვნელოვანი მოვლენითაა აღნიშნული ოდისევსის სამშობლოში დაბრუნება.

## ამონარიდი „*ოდისეადან“* 
: ამ საუბარში რომ იყვნენ, იქვე მწოლმა ძაღლმა თავი ასწია და ყურები ცქვიტა. ეს იყო ოდისევსის ძაღლი — არგუსი. თავისი ხელით გამოეკვება და გაეწვრთნა, მაგრამ ილიონს წასულს, ამ ძაღლით ნადირობა ვეღარ მოესწრო. წინათ არგუსი ითაკელ ჭაბუკებს დაჰყავდათ ირმებზე, გარეთხებსა და კურდღლებზე სანადიროდ. ახლა კი უპატრონოდ ეგდო ჭიშკართან დახვავებულ ნაკელზე, რომელიც ოდისევსის ყანების გასაპოხიერებლად გაჰქონდათ დროდადრო. გაძვალტყავებულ და გაქუცულ არგუსს ჯღიბები დასეოდა. ოდისევსის სიახლოვე რა იგრძნო, ყურები ჩამოყარა და კუდი გააქიცინა. ღონედალეულს პატრონამდე მისვლის თავიც აღარა ჰქონდა. ამის შემხედვარე ოდისევსს ცრემლი მოერია. შებრუნდა, ევმეოსის უჩუმრად შეიმშრალა თვალი და ჰკითხა:

: — სანეხვეზე რატომ გდია ეს ძაღლი, ჩემო კეთილო? ჯიშიანი ჩანს, თუმცა ძნელი სათქმელია, სანადიროდ გამოსადეგი იყო თავის დროზე თუ სილამაზის გამო ინახავდნენ პატრონები იმ ძაღლების მსგავსად, დღენიადაგ სანადიმო სუფრის ქვეშ რომ დასუნსულებენ.

: — ეჰ, სადღა ჰყავს ამ ძაღლს პატრონი, — დანანებით უპასუხაევმეოსმა, – შენ მაშინ გენახა, ოდისევსი ტროაში სანამ წავიდოდა, რა გეში ჰქონდა, რა ფეხმარდი იყო. ამ ჩვენს ტყეებში ნადირი არ გაჰქცევია არასოდეს, ახლა უპატრონოდ ასე გდია მთელი დღე. მონებიც ხომ ეგრე უქმად ყრიან ხოლმე, როცა პატრონის ხელს ვეღარა გრძნობენ? მონობაში მყოფს ნახევარ კაცად აქცევს აკი მაღლითმგრგვინავი ზევსი!

: ეგრე თქვა, კარი შევლო და პირდაპირ სანადიმო დარბაზში შევიდა ევმეოსი. ხოლო ოდისევსის ძაღლს, არგუსს, მას შემდეგ, რაც ოცი წლის უნახავი პატრონი იცნო, შავი სიკვდილის მოირა ეწვია.

: — ჰომეროსი, *ოდისეა*, თავი 17, სტროფი 290–327

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰაჩიკო — ნამდვილი ძაღლი, რომელიც ელოდა თავის გარდაცვლილ პატრონს წლების განმავლობაში მისი გარდაცვალების მიუხედავად 

## სქოლიო 
კატეგორია:ოდისეის პერსონაჟები
ჩაბალახი

მინი|250x250პქ|ისტორიული რეენაქტორი ჩაბალახით.
**ჩაბალახი** —  საბრძოლო თავსაბურავი, ერთგვარი ჯაჭვის კაპიუშონი, რომელიც მეომრის თავს, კისერსა და ხანდახან მხრების ზედა ნაწილსაც იცავდა. პოპულარული იყო შუა საუკუნეების ევროპასა და საქართველოში. ჩაბალახი ფართოდ გავრცელებული იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში. ჩაბალახი გარკვეულწილად გავრცელებული იყო აღმოსავლეთშიც, მაგრამ ისლამურ ქვეყნებში უფრო პოპულარული ზარადიანი მუზარადები იყო, ვიდრე ცალკე აღებული ჯაჭვის ჩაბალახი.

ჩაბალახი ჩაჩქანისაგან განსხვავდება იმით, რომ მას არ აქვს პოლოტიკი 

საქართველოში, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთში, ჩაბალახი მე-15 საუკუნის შემდგომ, უფრო გვიანდელ პერიოდშიც გამოიყენებოდა.

## გალერეა 

ფაილი:Chewsure. Konstantinopel - Schwarzes meer, eine reise in Bildern.jpg|ჩაბალახსა და ჯაჭვის პერანგში გამოწყობილი ხევსური მეომარი.
ფაილი:Fornsalen - Invasion 1361 - Schädel mit Kettenhaube 1.jpg|ვისბის ბრძოლაში (1361) დაღუპული სკანდინავიელი მეომრის თავის ქალა, რომელსაც ჩაბალახი ჯერ კიდევ ახურავს.

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა
კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები
კატეგორია:თავსაბურავები
ჩაჩქანი

[მინი|262x262პქ|[ხევსურები|ხევსური მეომარი, რომელსაც თავზე ჩაჩქანი ახურავს.]]
**ჩაჩქანი** —  საბრძოლო თავსაბურავი, წააგავს ჩაბალახს, თუმცა იმ განსხვავებით, რომ მას ზედა ნაწილში პოლოტიკად წოდებული რკინის ფირფიტა აქვს, რომლის კიდეებიც გახვრეტილია და ჯაჭვის ბადე მასზე ამგვარადაა ჩამოკიდებული. ჩაჩქანი, ჩაბალახთან ერთად, განსაკუთრებით ფართოდ გავრცელებული და პოპულარული საბრძოლო თავსაბურავი იყო აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელებში.

როგორც წესი, ჩაჩქანზე არსებული ჯაჭვის ბადე კისერსა და თავს მთლიანად ფარავდა შუბლამდე, ხოლო სახის არე ღია იყო, თუმცა ზოგიერთი ხევსურული ჩაჩქნის ჯაჭვის ბადე სახესაც ფარავდა და მასზე ამოჭრილი იყო ორი ღიობი თვალებისთვის.

### დამზადება 
ჩაჩქნის დამზადების ტექნოლოგია უკანასკნელ დრომდე მხოლოდ ხევსურეთმა შემოინახა, მჭედელი ჩაჩქნის რკინის ფირფიტას (პოლოტიკს) გრდემლზე კვერით გაასწორებდა, შემდეგ ხის ფარგლით შემოხაზავდა და თარგის საშუალებით მრგვალ საჩაჩქნეს გამოჭრიდა, რომელსაც რკინის მორგვზე კვერის დარტყმით თანდათან მისცემდა ჯამის ფორმას. ამის შემდეგ ჩაჩქანს გარე წრესთან სახვრეტათი დახვრეტდა, ჯაჭვის სხმულის (ზარადის) ჩასამაგრებლად. ზოგ ჩაჩქანს ზევიდან გადააკრავდნენ ვერცხლის არშიას და შუაში უკეთებდნენ „უსმარს“ (სამსჭვალს).

### ტარების წესი 
ჩაჩქნის დახურვა შიშველ თავზე არ იყო გამართლებული, რადგან ასეთ შემთხვევაში მოწინააღმდეგისაგან მოხვედრილი იარაღი მებრძოლს ყრუ დარტყმას მაინც აყენებდა. ამიტომ საჭირო იყო ჩაჩქნის ქვეშ ნაბდის დაგება. აღმოსავლეთ საქართველოში ჩაჩქნის ნაბდად თუშურ ქუდსაც ხმარობდნენ.

### ეტიმოლოგია 
სიტყვა „ჩაჩქანი“ ქართული უნდა იყოს, ვინაიდან ზმნა „ჩეჩქვასთან“ არის დაკავშირებული.

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები
კატეგორია:თავსაბურავები
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა
ნოსტოსი

[მინი| ბარელიეფი, რომელიც ასახავს ბერძნულ თქმულებას [ოდისევსი|ოდისევსის სამშობლოში დაბრუნებისა.]]
**ნოსტოსი** () — ანტიკურ ბერძნულ ლიტერატურაში გამოყენებული ფაბულა, რომელიც გულისხმობს გმირის სამშობლოში დაბრუნებას ზღვით. ძველ ბერძენთა საზოგადოებაში მიიჩნეოდა, რომ გმირობისა და ვაჟკაცობის უმაღლესი დონე მჟღავნდებოდა მაშინ, როცა პერსონაჟი შინ დაბრუნებას ახერხებდა. მოგზაურობა, როგორც წესი, დიდი ხნის განმავლობაში გრძელდებოდა და მოიცავდა გემის ჩაძირვას ამოუცნობ ტერიტორიაზე, სხვადასხვა განსაცდელის პირისპირ აღმოჩენას, რაც ერთგვარი გამოცდა იყო გმირის სიმამაცისა და სიმტკიცისათვის. დაბრუნება მხოლოდ ფიზიკურ მიახლოებას არ ნიშნავდა, ამით გმირი განამტკიცებდა საკუთარ სტატუსს, სახელოვნებას. ნოსტოსის თემას ვხვდებით ჰომეროსის „ოდისეაში“, როცა მთავარი გმირი ცდილობს დაბრუნდეს სამშობლოში ტროას ომის შემდეგ. ოდისევსს მრავალ განსაცდელს შეეჭიდება, მაგალითად სირინოზებსა და ლოტოსის მჭამელებს. თუ პერსონაჟი რომელიმე ცდუნებას დანებდებოდა, ამით სამშობლოში დაბრუნებაზე იტყოდა უარს. თანამედროვეობაში ნოსტოსის თემა სხვადასხვა ფორმით გვხვდება ლიტერატურასა და ფილმებში.

## ნოსტოსი „*ოდისეაში“* 
ჰომეროსი ეპოსში შლის ტროადან სამშობლოში ზღვის გავლით დაბრუნების ისტორიას. მოგზაურობა მათ მიერაა მოთხრობილი, ვინც ის საკუთარ თავზე გამოცადა. ესენი არიან მენელაოსი, ნესტორი და ოდისევსი. ამ შემთხვევაში თანამგზავრებმა არ დაუჯერეს ოდისევსს და სწორედ აქ შეწყდა მათი ნოსტოსი — გზა სახლისაკენ.

აღსანიშნავია, რომ ყველა ბერძენ გმირს სულაც არ ერგება ნოსტოსის საკუთარ თავზე გამოცდის პატივი. აქილევსის ნოსტოსი „ილიადადან“ უნიკალური შემთხვევაა, რადგან გმირმა იცის, რომ ის სახლში ვერ დაბრუნდება, რაც საკმაოდ განსხვავდება ოდისევსის ბედისაგან.

ამ პერიოდისათვის არ არსებობდა ბევრი ფილმი, რომლებიც ანტიკურ თქმულებებს ეფუძნებოდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ოდისეა
გიორგი კალანდარიშვილი

**გიორგი კალანდარიშვილი** (დ. 27 ივლისი, 1984) — საქართველოს ცენტრალური საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარე 2021 წლის 3 აგვისტოდან.  გიორგი კალანდარიშვილი ცენტრალურ საარჩევნო კომისიაში 2008 წლიდან მუშაობს. 2019 წლის 9 სექტემბრიდან 2021 წლის 25 მაისამდე იყო ცესკოს ადამიანური რესურსების მართვის, 25 მაისიდან თავმჯდომარის თანამდებობის დაკავებამდე კი ადამიანური რესურსების მართვისა და შრომის უსაფრთხოების დეპარტამენტის უფროსი იყო. არის საარჩევნო ადმინისტრაციის გენდერული თანასწორობის საბჭოს თავმჯდომარე, ასევე საერთაშორისო სტანდარტის ISO 9001:2015 - ის მოთხოვნების შესაბამისად ცესკოს ხარისხის მენეჯერი. 2008-2012 წლებში კი იკავებდა ჯერ  საზოგადოებასთან და პრესასთან ურთიერთობის სამმართველოს უფროსის, შემდეგ კი სამართლებრივი უზრუნველყოფის სამმართველოს უფროსის თანამდებობას. გიორგი კალანდარიშვილი 2006-2008 წლებში მუშაობდა სს „ენერჯი ინვესტში“. 2002-2006 წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ორგანიზაციებში, მათ შორის იმერეთში სახელმწიფო რწმუნებულის (გუბერნატორის) ადმინისტრაციაში. 2012-2019 წლებში იყო სამართლებრივი უზრუნველყოფის განყოფილების უფროსი. ფლობს ქართულ, ინგლისურ და რუსულ ენებს. კალანდარიშვილს აქვს სხვადასხვა ქვეყანაში ჩატარებული არჩევნების სადამკვირვებლო მისიებში მონაწილეობის მრავალწლიანი გამოცდილება. საერთაშორისო დამკვირვებლის სტატუსით ჩართული იყო როგორც მოკლევადიან, ისე გრძელვადიან სადამკვირვებლო მისიებში. მას აგრეთვე გავლილი აქვს ეუთოს გრძელვადიანი დამკვირვებლის კურსი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში და მინიჭებული აქვს შესაბამისი სერტიფიკატი.

## პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* გიორგი კალანდარიშვილის ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:ცესკოს თავმჯდომარეები
ნატალია გავრილიცა

**ნატალია გავრილიცა** (დ. 21 სექტემბერი, 1977) — მოლდოველი პოლიტიკოსი. 2019 წლის 8 ივნისიდან ამავე წლის 14 ნოემბრამდე მოლდოვის ფინანსთა მინისტრი. 2021 წლის 23 ივლისიდან მოლდოვის პარლამენტის წევრი. 2021 წლის 6 აგვისტოდან მოლდოვის პრემიერ-მინისტრი.

## კარიერა
### პრემიერ-მინისტრობა
მოლდოვაში 2021 წელს გამართული საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ მოქმედებისა და სოლიდარობის პარტიამ 63 მანდატი მოიპოვა. პარლამენტში პარტიული სიით მოხვდა ნატალია გავრილიცა. 2021 წლის 6 აგვისტოს გავრილიცა 61 ხმით დამტკიცეს მოლდოვის პრემიერ-მინისტრის თანამდებობაზე.

## პირადი ცხოვრება
გავრილიცა დაქორწინებულია. რუმინული ენის გარდა აგრეთვე ფლობს რუსულ, ინგლისურ, ფრანგულ და ესპანურ ენებს.

## სქოლიო
კატეგორია:მოლდოვის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ევროპის ქალი პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვლადისლავ რაჩკევიჩი

**ვლადისლავ რაჩკევიჩი** ( დ. 28 იანვარი, 1885, ქუთაისი, საქართველო — გ. 6 ივნისი 1947, რუთინი, დიდი ბრიტანეთი) — პოლონელი პოლიტიკოსი, საზოგადო და სამხედრო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1885 წლის 28 იანვარს ქუთაისში. მისი მამა — იოზეფ რაჩკევიჩი, საოლქო სასამართლოს მოსამართლე იყო. ოჯახი 1900 წლიდან საცხოვრებლად პეტერბურგში გადავიდა. სწორედ იქ გაწევრიანდა ვლადისლავი პოლონეთის ახალგაზრდულ ორგანიზაციაში და მთელი ცხოვრება იბრძოდა პოლონეთის დამოუკიდებლობისათვის.
სწავლობდა პეტერბურგისა და ტარტუს უნივერსიტეტების იურიდიულ ფაკულტეტზე. მუშაობდა მინსკში იურისტად. პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსეთიდან გაიქცა ავსტრია-უნგრეთში, სადაც შეუერთდა პოლონეთის ნაციონალურ მოძრაობას.
იყო პოლონეთის შინაგან საქმეთა მინისტრი ოთხი მმართველობის დროს (1921–1930 და 1935–1936 წლებში). 1930–1935 წლებში — სენატორი და სენატის თავმჯდომარე.

გერმანელების მიერ დასავლეთ პოლონეთის დაპყრობის შემდეგ, 1939 წლის სექტემბერში გაიქცა პარიზში. 1939–1947 წლებში იყო პოლონეთის მთავრობის პრეზიდენტი დევნილობაში.
გარდაიცვალა 1947 წელს რუთინში (დიდი ბრიტანეთი)

## ხსოვნა
* ქუთაისში ერთ-ერთ ცენტრალურ სკვერს მიენიჭა ვლადისლავ რაჩკევიჩის სახელი, ქალაქ ქუთაისის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს განკარგულების საფუძველზე. ხოლო 2022 წლის 26 ოქტომბერს ქართულ-პოლონური მეგობრობის სკვერში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი გაიხსნა.
* ვლადისლავ რაჩკევიჩის  დაბადებიდან 125 წლისთავის აღსანიშნავად, 2010 წელს ტარტუს უნივერსიტეტში გაიხსნა მემორიალური დაფა. იუბილეს მიეძღვნა ასევე თემატური კონფერენცია, სადაც გამოვიდნენ პოლონეთის წარმომადგენლები. ესტონეთის ისტორიული არქივის ხელშეწყობით ტარტუს უნივერსიტეტის მუზეუმში გამოფენაზე ხელმისაწვდომი გახდა დასათვალიერენლად რაჩკევიჩის უნივერსიტეტში სწავლის პერიოდის დოკუმენტაცია.
* პოლონეთის სენატმა 2017 წელი ვლადისლავ რაჩკევიჩის წლად გამოაცხადა.
* ქალაქ ტორუნში დაიდგა რაჩკევიჩის ძეგლი.

ფაილი: ვლადისლავ რაჩკევიჩი.jpg|ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი ქუთაისში
ფაილი:Wladyslaw_Raczkiewicz_monument_Torun2.jpg|ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი ტორუნში

## იხილეთ ასევე
*პოლონეთის პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*ქუთაისში ვლადისლავ რაჩკევიჩის სახელობის სკვერი გაიხსნა
*ქართულ-პოლონური მეგობრობის სკვერში ვლადისლავ რაჩკევიჩის ძეგლი დაიდგმება
*ვლადისლავ რაჩკევიჩი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:პოლონეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კატეგორია:დიდ ბრიტანეთში გარდაცვლილები
ჩაფხუტი

მინი|საცხვირიანი ჩაფხუტი.
**ჩაფხუტი** — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც შედგებოდა ქუდის ფორმის ან ზემოთ ოდნავ წაწვეტებული კონუსისებური ერთიანი ან სეგმენტირებული მეტალის ნაწილებისგან. ჩაფხუტს არ ჰქონდა ქვემოდან გარშემორტყმული უშუალოდ მასზე დამაგრებული ჯაჭვის ბადე — ზარადი, თუმცა გააჩნდა ცხვირის დამცავი ე.წ. „საცხვირე“. სულხან-საბას მიხედვით, ჩაფხუტი „არს მსგავსი ქუდისა უზარადო, საცხვირე გრძელი“. მუზარადისგან ჩაფხუტს სწორედ ზარადის არქონა განარჩევდა.

დასავლეთ ევროპაში ამგვარ თავსაბურავს ნაზალურ (საცხვირიან) ჩაფხუტს ან ნორმანულ ჩაფხუტს უწოდებენ. ამგვარი ჩაფხუტები ევროპაში მე-9 საუკუნიდან გამოჩნდა და ჩაანაცვლა გვიანრომაული ტიპის საყბეურიანი დამცავი თავსაბურავები. თავდაპირველად ევროპული ჩაფხუტები კონუსისებური, წაწვეტებული ფორმის იყო, თუმცა შედარებით გვიანდელ საუკუნეებში, როცა რკინის დამუშავება უფრო დაიხვეწა, ჩაფხუტები უფრო მომრგვალებული ფორმის გახდა. 

ჩაფხუტის ქვეშ ხშირად იხურავდნენ ჯაჭვის ჩაბალახს და რბილ ქუდს, რითაც დამატებით დაცვას მატებდნენ თავის არეს. 

მე-12 საუკუნეში ევროპაში გამოჩნდა ბრტყელთავიანი საცხვირიანი ჩაფხუტები, რომლებიც მიიჩნევა შემდგომ პერიოდში შემუშავებული უფრო მძიმე, სახის მთლიანად დამფარავი ჩაფხუტების წინაპრად.

## ლიტერატურა 
* Nicolle, David, (1988) *The Crusades*, Osprey, London.
* Nicolle, David, (1987) *The Normans*, Osprey, London.

## სქოლიო 
კატეგორია:თავსაბურავები
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა
კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები
ტალიგა

**ტალიგა** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის ესტრემადურის ავტონომიური გაერთიანების ბადახოსის პროვინციის ლიანოს-დე-ოლივენსის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 31 კმ². მოსახლეობა — 678 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ბადახოსის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ტალიგის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ბადახოსის მუნიციპალიტეტები
შიგა პლატო

**შიგა პლატო** () — პლატო კანადაში, ბრიტანეთის კოლუმბიაში. გაწოლილია აღმოსავლეთით კარიბუსა და მონაშის მთებსა და დასავლეთით ჰაზელტონის, სანაპირო და კასკადოვან მთებს შორის. შიგა პლატოს გაგრძელებას აშშ-ში კოლუმბიის პლატო წარმოადგენს. ფიზიკურ-გეოგრაფიული თვალსაზრისით, შიგა პლატო შედის ჩრდილოეთის პლატოების პროვინციაში, რომელიც თავის მხრივ, შიგა პლატოების ნაწილია. 

პლატოს სიგრძეა 901 კმ, სიგანე 378 კმ. სიმაღლე სამხრეთით 1200–1500 მ, ჩრდილოეთით დაბლდება 800–1000 მ-მდე. ხეობების ჩაჭრის სიღრმე 150–300 მ. დანაწევრებულია ძირითადად მდინარე ფრეიზერით, თუმცა ნაწილი, ჩრდილოეთით, დრენირებულია მდინარეებით სკინითა და პისით, ხოლო სამხრეთით მდინარე კოლუმბიით. შიგა პლატო წარმოდგენილია ფართო და დამრეცი ბორცვიანი მაღლობებით, რომლებიც ერთმანეთისაგან ღრმა ხეობებითაა გამოყოფილი. 

ჩრდილოეთით აგებულია იურული დანალექების კომპლექსით, რომელიც გადაშრევებულია ლავებით, ფხვიერი ვულკანური და დანალექი ქანებით (ქვიშაქვები და კირიანი ლამი); სამხრეთით დიდწილად მესამეული ლავებია გავრცელებული. პლატოს მთელ ტერიტორიაზეა მორენული დანალექები და მეოთხეული გამყინვარების სხვა კვლები.

## სქოლიო
კატეგორია:კანადის პლატოები
რკინის ქუდი

მინი|რკინის ქუდი
**რკინის ქუდი** — საბრძოლო თავსაბურავი, რომელიც მზადდებოდა რკინისაგან ან ფოლადისგან და ჰქონდა ფარფლებიანი ქუდის ფორმა. არსებობს ამ ჩაფხუტის მრავალი ვარიანტი, თუმცა ყველა მათგანის დამახასიათებელია ფარფლებიანი დაბოლოება. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეების ევროპაში ყველა ჯარის სახეობაში. ფარფლებიანი რკინის ქუდის გამოსახულება პირველად ბიზანტიაში გვხვდება და ის XI საუკუნით თარიღდება, ამიტომ ვარაუდობენ, რომ რკინის ქუდი ბიზანტიური გამოგონებაა.

## მახასიათებლები და დამზადება 
მინი|რკინის ქუდი, რომლის ქვეშაც მეომარს ჩაბალახი ახურავს.
რკინის ქუდი კარგად იცავდა მეომარს ზემოდან წამოსული დარტყმებისა თუ ისრებისგან, ციხე-სიმაგრეთა იერიშისას ის ასევე იცავდა ჯარისკაცის სახეს გალავნიდან დამცველთა მიერ გადმოსხმული მდუღარე გუდრონისგან. მისი ღია ფორმა კი მეომარს მხედველობას, სმენასა და სუნთქვას არ უზღუდავდა. 

რკინის ქუდის ქვეშ, როგორც წესი, იხურავდნენ ჩაბალახსაც. უბრალო მოყვანილობისა და დამზადების სიმარტივის გამო სხვა ჩაფხუტებთან შედარებით, რკინის ქუდის დამზადება ნაკლებ დროს მოითხოვდა და იაფიც ჯდებოდა. ის ყველაზე ფართოდ გავრცელებული იყო ევროპული არმიების ქვეით ჯარებში, თუმცა ასევე გამოიყენებოდა კავალერიის მიერ.

თავდაპირველად რკინის ქუდი სხვადასხვა სეგმენტებისგან იწყობოდა, ხოლო მოგვიანებით მისი დამზადება დაიწყეს ერთიანი მეტალის ფურცლისგან.

## გავრცელება საქართველოში 
რკინის ქუდის გამოსახულებები გვხვდება საქართველოშიც. ტიმოთესუბნის ფრესკასა და ალავერდის ჭედურ ხატზე გამოსახულია ფარფლებიანი რკინის ქუდი, რაც საბოლოოდ მეტყველებს, რომ ამ ტიპის მუზარადს შეზღუდულად, მაგრამ მაინც იყენებდნენ საქართველოში.
მარცხნივ|მინი|239x239პქ|იაპონელი ასიგარუს ქვეითები, რომელთაც რკინის ქუდები ახურავთ.

## გავრცელება აზიაში 
ფარფლებიანი ქუდის ფორმის ჩაფხუტები მხოლოდ ევროპაში არ იყო გავრცელებული. იაპონელი ასიგარუები (ფეოდალურ იაპონიაში სამურაების მიერ გამოყვანილი ქვეითი ჯარი) ატარებდნენ რკინის ქუდის საკუთარ ვარიანტს, რომელიც წარმოადგენდა აზიური კონუსური ფორმის ფარფლებიან ქუდს. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიელები, მაგალითად, ბირმელები, ლაოსელები და ტაილანდელები, ასევე იყენებდნენ რკინის ქუდს.
მინი|196x196პქ|პირველი მსოფლიო ომის ბრიტანული ბროუდის ჩაფხუტი

## რკინის ქუდის დაბრუნება XX საუკუნეში 
პირველი მსოფლიო ომის დროს, რკინის ქუდი დაბრუნდა ბრიტანელ და ფრანგ ჯარისკაცთა აღჭურვილობაში, როგორც ბროუდის ჩაფხუტი (ბრიტანული) და ადრიანის ჩაფხუტი (ფრანგული). ეს ჩაფხუტები საფრანგეთისა და ბრიტანეთის არმიების სტანდარტული დამცავი თავსაბურავები იყო პირველ მსოფლიო ომში. ბროუდის ჩაფხუტები ასევე გამოიყენებოდა მეორე მსოფლიო ომში ბრიტანეთისა და თანამეგობრობის ქვეყნების შეიარაღებული ძალების მიერ. 

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა
კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები
კატეგორია:თავსაბურავები
უოსაჩი

**უოსაჩი**, **უოსატჩი** () — ქედი აშშ-ში, იუტისა და აიდაჰოს შტატებში. კლდოვანი მთების დასავლეთი და დიდი აუზის რეგიონის აღმოსავლეთი კიდე.

ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 396 კმ-ზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 118 კმ-ზე. ვრცელდება დიდი მლაშე ტბისა და სოლტ-ლეიკ-სიტის აღმოსავლეთით და უკიდურეს ჩრდილოეთ ნაწილში შეიცავს ბეარ-რივერის ქედს. 

დანაწევრებულია რამდენიმე გამჭოლი ხეობით. აგებულია ფიქლებითა და კონგლომერატებით. დასავლეთი კალთა ციცაბოა, აღმოსავლეთი დამრეცი. მდინარე ოგდენის სათავის რეგიონი მოიცავს კეშის, იუინტისა და უოსაჩის ეროვნული ტყის ნაწილსა და ტიმპანოგოსის მღვიმის ეროვნულ ძეგლს. განვითარებულია სამთო მრეწველობა და ტურიზმი. ადგილობრივი იუტების ენაზე უოსაჩი ნიშნავს „უღელტეხილს“ ან „დაბალ უღელტეხილს მაღალ ქედზე“.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქედები
ალექსანდრე ონიანი

**ალექსანდრე ონიანი** (დ. 9 მარტი, 1981, სოფ. ჟახუნდერი, ახლანდ. ლენტეხის მუნიციპალიტეტი, — გ. 11 აგვისტო, 2008, შინდისი, გორის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი სამხედრო მოსამსახურე, უმცროსი სერჟანტი. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს გმირულად დაიღუპა შინდისთან ბრძოლაში.

სავალდებულო სამხედრო სამსახურის შემდეგ კონტრაქტით მსახურობდა სენაკის მეორე ბრიგადის საინჟინრო ოცეულში. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს თანამებრძოლებთან ერთად უთანასწორო ბრძოლაში ჩაება რუსეთის არმიის მოტომსროლელ ასეულთან შინდისის რკინიგზის სადგურთან. ერთსაათიან ბრძოლაში 17 ქართველი ჯარისკაცი დაიღუპა, მ. შ., ალექსანდრე ონიანი, რომელიც მტერს არ დანებდა და ნათლულ, კაპრალ რომან ზოიძესთან ერთად თავი ყუმბარით აიფეთქა. სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენი (2009) და ეროვნული გმირის ორდენი (2021).

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აგვისტო
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები
კატეგორია:ლენტეხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ა
კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ომის მონაწილეები (2008)
კატეგორია:შინდისის გმირები
ტონგა 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ტონგამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეექვსედ 2004 წელს, საბერძნეთის დედაქალაქ ათენში იასპარეზა. ქვეყანა თამაშებზე 4 სპორტის სახეობაში, ხუთი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი. ქვეყანამ თამაშებზე მედლის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

კატეგორია:ქვეყნები 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ტონგა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
გაჯავრებული ახალგაზრდები

**გაჯავრებული ახალგაზრდები** — ინგლისელი მწერლების ჯგუფი XX საუკუნის 50-იან წლებში. სახელწოდება მიიღო ლ. ა. პოლის ავტობიოგრაფიული წიგნიდან „გაჯავრებული ახალგაზრდა“ (1951) და ჯ. ოზბორნის პიესიდან „ გონს მოდი, გაჯავრებულო!“ (1956). ეს სახელი ეწოდათ მწერლებს კ. ემისს, ჯონ ბრეინს და სხვებს. „გაჯავრებულ ახალგაზრდებს“ არ ჩამოუყალიბებიათ ლიტერატურული სკოლა და ესთეტიკური კრედო, მათ ჰქონდათ საერთო სულისკვეთება და საერთო გმირი: უპერსპექტივობით და ცხოვრებით უკმაყოფილო ახალგაზრდა. „გაჯავრებულმა ახალგაზრდებმა“ ხელი შეუწყვეს სოციალურ-კრიტიკული ლიტერატურის აღმავლობას.

## ლიტერატურა
**თოფურიძე ც.*, „უძლურთა მრისხანება“, „საბჭოთა ხელოვნება“, 1976 N3
**თოფურიძე ც.*, „გაჯავრებული ახალგაზრდები და ჯონ ბრეინი“ //წინასიტყვაობა წიგნისა „გზა მაღალი საზოგადოებისაკენ“, თბილისი, 1964

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურული საზოგადოებები
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანული ლიტერატურა
ტონგა 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ტონგამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეხუთედ 2000 წელს, ავსტრალიისს ქალაქ სიდნეიში იასპარეზა. ქვეყანა თამაშებზე 2 სპორტის სახეობაში, სამი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი. ქვეყანამ თამაშებზე მედლის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

კატეგორია:ქვეყნები 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ტონგა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ზარადი

მინი|284x284პქ|ახლოაღმოსავლური მუზარადი, რომელზეც ზარადია შემოვლებული.
**ზარადი** — ჯაჭვის ბადე, რომელიც საბრძოლო თავსაბურავს გარშემო ჰქონდა დამაგრებული. ფარავდა ყელის, კისრისა და მხრების არეს, ხანდახან მთლიანად სახესაც, რა შემთხვევაშიც მასში მხედველობისთვის ღიობები კეთდებოდა.

როგორც წესი, თავდაპირველად ზარადს უშუალოდ საბრძოლო თავსაბურავში გაკეთებული ნახვრეტებზე კიდებდნენ, თუმცა 1320-იანი წლებიდან დაწყებული, დასავლეთ ევროპაში დაიწყეს მოხსნადი ზარადების დამზადება. ამგვარი ზარადი ეკიდებოდა არა უშუალოდ მუზარადზე, არამედ ტყავის სარტყელზე, რომელიც თავის მხრივ, მიმაგრებული იყო მუზარადზე და საჭიროების შემთხვევაში ეხსნებოდა მას. 

XIV საუკუნისთვის ევროპაში ზარადმა დაიწყო მთლიანი ჯაჭვის კაპიუშონის — ჩაბალახის ჩანაცვლება და XV საუკუნისთვის სრულად დაიკავა მისი ადგილი.

ევროპაში ზარადები ყველაზე ხშირად ბასინეტის ტიპის მუზარადებზე მაგრდებოდა, საქართველოსა და ახლო აღმოსავლეთში კი საცხვირიან ან უსაცხვირო მუზარადებზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო თავსაბურავები
კატეგორია:საბრძოლო აღჭურვილობა
ბედიის წარწერები

**ბედიის წარწერები** — სხვადასხვა დროს შესრულებული ქართული ასომთავრული წარწერები ბედიის ტაძარზე, სამრეკლოსა და საეპისკოპოსო პალატაზე. ცნობილია, 4 ასეთი წარწერა. 

## ისტორია
მარი ბროსეს ცნობით 1849 წელს ბედიის მონასტრის დასავლეთის კედლის ერთ-ერთ კუთხის ქვაზე ამოკვეთილი ყოფილა წარწერა, რომელიც სამწუხაროდ არსად ჩანს. დიდი ალბათობის ის განადგურდა XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ტაძრის მოპირკეთებისა და განახლების დროს. მისი ტექსტი ასეთია: „წმინდაო ღვთისმშობელო, მეოხ ექმენ წმიდისა ამის საყდრისა ამშენებელს, გალატოზთაუხუცეს სჳმეონს“. აღნიშნული წარწერა, თავისი შინაარსით ბედიის ტაძრის აგების თანადროულია და ამიტომ X საუკუნით უნდა დათარიღდეს. აგრეთვე მარი ბროსეს ცნობით, ბედიის მონასტერში, დასავლეთით მდებარე სამრეკლოს აღმოსავლეთ შესასვლელის თავზე ჩასმული ყოფილა ფილა, რომელზეც ასომთავრულით იყო შესრულებული წარწერა. მან, ეს წარწერა ფრაგმენტულად გამოაქვეყნა, როგორც ჩანს იგი დაზიანებული იყო იმ დროისათვის, დღეს კი საერთოდ გამქრალია. მარი ბროსეს მიერ გამოქვეყნებული მასალა ინახება ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში, კერძოდ თედო ჟორდანიას პირად საარქივო ფონდში №393. წარწერა ასე შეიძლება წავიკითხოთ: „[† ღმერთო, შეიწყალე სული ამის] მაშენებლისა ნიკოლაოზ კათალიკოზისა და სოფრონ ბედიელისა - გონგლიბაჲსძეთასა; შეიწყალენ ღმერთმან“.
ალექსანდრე ჯალიაშვილი

**ალექსანდრე ჯალიაშვილი** (დ. 1 მარტი, 1905 გალავანი — გ. 24 იანვარი, 1981) — ქართველი კინომსახიობი, რეჟისორი, საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1905 წლის 1 მარტს ს. გალავანში. 1925 წ. დაამთავრა სახკინმრეწვის და პროლეტკულტის სასწავლებელი და მუშაობა დაიწყო სახკინმრეწვის ლაბორატორიაში. 1928 წლიდან იღებდნენ ფილმებში. წლების განმავლობაში მუშაობდა სვერდლოვსკის კინოსტუდიაში. 1946 წლიდან, თბილისში დაბრუნების შემდეგ გადაიღო მხატვრულ-დოკუმენტური ფილმები. მუშაობდა აგრეთვე დუბლიაჟის რეჟისორად.
გარდაიცვალა 1981 წლის 24 იანვარს.

## ფილმოგრაფია
### დამდგმელი რეჟისორი
* 1941 — „სადარაჯო ჯიხური“ 
* 1943 — „განთავისუფლებული მიწა“
* 1945 — „ხრამჰესი"
* 1947 — „თეთრი მელია“
* 1949 — „პუშკინი საქართველოში"
* 1948 — „საბჭოთა საქართველო"
* 1948 — „ბუნების გარდამქმნელები"

### გადაღებულია ფილმებში
*1928 — „ჰოლტზე“ (ტრაქტორისტი)
*1929 — „საბა“ (საბა — ტრამვაის მძღოლი)
*1929 — „უკანასკნელ საათს“
*1930 — „გაყრა“ (ბესო)
*1930 — „უსინათლო“
*1931 — „იყავ მზად“
*1931 — „ლურსმანი ჩექმაში“ (მუშა) 
*1934 — „უკანასკნელი მასკარადი“ (მიტო)
*1936 — „პირველი დღე“
*1977 — „სინემა“
*1980 — „მშობლიურო ჩემო მიწავ!“ (პაპა ტარიელი)
*1981 — „გამოაღეთ ფანჯრები“

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*АЛЕКСАНДР (САНДРО) ДЖАЛИАШВИЛИ

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1905 
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი
კატეგორია:მუნჯი კინოს მსახიობები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები 
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
ჰაიატე სოტომე

**ჰაიატე სოტომე** (, დ. 1991, უცუნომია, იაპონია) — იაპონელი ფილოლოგი, ქართველოლოგი. 

2019 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე, რომელიც იაპონიაში გაიამრთა, ჰაიატე სოტომე საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების ოფიციალური თარჯიმანი იყო.

## ადრეული ცხოვრება
ჰაიატე სოტომე 1991 წელს დაიბადა ქალაქ უცუნომიაში, ტოკიოდან 100 კილომეტრით ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქში. სოტომე ქალაქის გარეუბაში გაიზარდა. მას მჭიდრო ურთუერთობა ჰქონდა ბუნებასა და ცხოველებთან. როგორ ერთ-ერთ ინტერვიუში აღნიშნა, სახლში სულ ძაღლი, თევზი, კუ, თუთიყუში და თითქმის ყველა ცხოველი ჰყავდა კატის გარდა. არის ტოკიოს უნივერსიტეტის დოქტორანტი.

ჰაიატე სოტომე პირველ მასწავლებლად იაპონელ ქართველოლოგს, იასუჰირო კოჯიმას მიიჩნევს, რომელიც სოტომეს ქართული ენის  გრამატიკას ასწავლიდა. მოგვიანებით ენის უკეთესად შესასწავლად ჰაიატე ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართველოლოგიის ცენტრში სწავლობდა, რომლის ხელმძღვანელიც ელგუჯა ხინთიბიძეა. 2018 წელს სოტომემ ერთ სამეცნიერო სიმპოზიუმზე წაიკითხა მოხსენება ვაჟას „გველის მჭამელის“ შესახებ, რამაც დამსწრე საზოგადოებაში დიდი მოწონება დაიმსახურა. ამავე წელს ჰაიატე სოტომემ ქართულიდან იაპონურად თარგმნა მცირე ზომის ლექსი, სადაც ეცადა პოეტური რითმა შეენარჩუნებინა.

[250 px|thumb|[ტოკიოს უნივერსიტეტი]]
## პირადი ცხოვრება და აქტივიზმი
### რელიგია
ერთ-ერთ ინტერვიუში ჰაიატე სოტომემ კითხვაზე, თუ რომელი რელიგიის მიმდევარია, შემდეგნაირი პასუხი გასცა: „იქ ჩვენთან ბუდიზმის გარდა კიდევ ერთი რელიგიაა, რომელსაც შინტო ან შინტოიზმი ჰქვია. ღვთის გზას ნიშნავს. ჰოდა ისტორიულად ეს ორი რელიგია შეერია ერთმანეთს, ამიტომ, ზოგადად იაპონელებს ეს ორი რელიგია სწამთ“.
## რესურსები ინტერნეტში
*ინტერვიუ ჰაიატე სოტომესთან, *საქართველოს პირველი არხი*, 21 მარტი, 2019, ნატა ვარადა
*ჰაიატე სოტომე — იაპონელი ქართველოლოგი, *რადიო თავისუფალი ევროპა/რადიო თავისუფლება*, 23 ოქტომბერი, 2019
* 

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი ქართველოლოგები
კატეგორია:იაპონელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:ტოკიოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
გიორგი სააკაძე (ფილმი)

**„გიორგი სააკაძე“** — 1942-43 წლებში გადაღებული ქართული მხატვრული ფილმი. რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი.

## სიუჟეტი
ფილმი გადაღებულია ანა ანტონოვსკაიას რომანის „დიდი მოურავის“ მიხედვით. ცალ-ცალკე სამთავროებად დაქუცმაცებულ, გარეშე მტრების სათარეშოდ გადაქცეული საქართველოს გაერთიანებისთვის იბრძვის გიორგი სააკაძე. ქართლის მეფეს — ლუარსაბ მეორესაც სამთავროების გაერთიანებისკენ მოუწოდებს. მეფე ცოლად გიორგის დას შეირთავს. დიდი მოურავის აღზევებით შურით აღვსილი თავადები შეთქმულებას აწყობენ მის წინააღმდეგ. სააკაძე იძულებული ხდება ირანის შაჰის კარზე შეაფაროს თავი. დაიწყო დიდი ომები, რომელსაც გიორგი სააკაძე შაჰისთვის აწარმოებდა. ისპაჰანში გამარჯვებით დაბრუნებულს შაჰი უკვე საქართველოზე გალაშქრებას მოსთხოვს. მძევლად კი უმცროს შვილს დაიტოვებს. სააკაძეს სპარსეთის ლაშქრის დახმარებით უნდა ურჩი თავადები გაანადგუროს და საქართველო გააერთიანოს. მტრის ურიცხვი ჯარის განადგურებით იგი შელახულ ღირსებას აღიდგენს. ქართველები გამარჯვებას ზეიმობენ, ამ დროს კი გიორგი სააკაძეს შაჰის გამოგზავნილ ძღვენს მიართმევენ. შაჰმა გიორგის ღალატის სანაცვლოდ მის შვილს თავი მოჰკვეთა და სააკაძეს გაუგზავნა. სულიერად გატეხილ სააკაძეს კი გაერთიანებული თავადები ადვილად ამარცხებენ…

ფილმის გადაღება თავად სტალინმა შეუკვეთა. მისი ბიუჯეტი 7 მილიონი მანეთი იყო. ფილმის გადაღების დაწყება ქვეყანაში ოფიციალურად გამოაცხადეს 1941 წლის 22 ივნისს. XVII საუკუნის ეპოქის გასაცოცხლებლად, სტალინის სპეციალური ბრძანებით, კრემლის ცნობილი მუზეუმიდან მოხდა ქართველი თავადების ორიგინალი კოსტიუმების გამოტანა. ისინი რეჟისორს უკან აღარ დაუბრუნებია და დღემდე ინახება საქართველოს მუზეუმებში. გამოსვლიდან პირველი 2 წლის განმავლობაში ფილმი 40 მილიონმა ადამიანმა ნახა. მათ შორის ადოლფ ჰიტლერმა, თეოდორ რუზველტმა, უინსტონ ჩერჩილმა და ირანის შაჰმა მოჰამედ რეზა ფეჰლევმა 

ფილმი აღდგენილია 1979 წელს კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ მიერ.

## როლებში
* აკაკი ხორავა — გიორგი სააკაძე
* ვერიკო ანჯაფარიძე — რუსუდანი, გიორგის მეუღლე
* სპარტაკ ბაღაშვილი — ლუარსაბ II
* მედეა ჯაფარიძე — თინათინი — ლუარსაბ II-ის და
* ლიანა ასათიანი — თეკლა, გიორგის და
* გუგული მგელაძე, ზურაბ ლეჟავა — ავთანდილი, გიორგის შვილი
* მერაბ კოკოჩაშვილი, გ.შარაშიძე — პაატა, გიორგის შვილი
* ალექსანდრე ჟორჟოლიანი — თავადი ორბელიანი
* სერგო ზაქარიაძე — თავადი შადიმან ბარათაშვილი
* შალვა ღამბაშიძე — ანდუყაფარი
* აკაკი ვასაძე — შაჰ აბასი
* მიხეილ ჩიხლაძე — ყარჩი-ხანი
* გიორგი შავგულიძე — ნოდარი
* კოტე დაუშვილი — ტრიფილი
* ივანე პერესტიანი — რუსეთის ელჩი
* ნიკოლოზ კანდელაკი — გერმანიის ელჩი

## ჯილდოები და პრემიები
ფილმის მსახიობები ვერიკო ანჯაფარიძე და აკაკი ხორავა, რეჟისორი მიხეილ ჭიაურელი და დამდგმელი ოპერატორი ალექსანდრე დიღმელოვი დაჯილდოვდნენ I ხარისხის სტალინური პრემიით.

## რესურსები ინტერნეტში
*„გიორგი სააკაძე“ — ეროვნული ფილმოგრაფია
*
*ფილმი ფილმზე - „გიორგი სააკაძე“

## იხილეთ აგრეთვე
*გიორგი სააკაძე
*ანა ანტონოვსკაია

## სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:1943 წლის ფილმები
კატეგორია:მიხეილ ჭიაურელის ფილმები
კატეგორია:ისტორიული ფილმები
კატეგორია:ქართული ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:რუსულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
დანგრეული გორა

**დანგრეული გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი მარნეულის მუნიციპალიტეტის დაბა შულავერის მახლობლად. მდებარეობს შულავერის გორის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მიეკუთვნება შულავერის ჯგუფის ძეგლებს.

ძეგლი განადგურებული იყო, რის გამოც მის ადგილზე გაკეთდა მხოლოდ ორი საკონტროლო თხრილი. მოხერხდა ადრესამიწათმოქმედო და მტკვარ-არაქსული კულტურის ფენების გამოყოფა. კულტურული ფენა თანამედროვე ველის დონიდან 1,2 მ სიღრმეზე ჩადიოდა. ძეგლზე საცხოვრებელი ნაგებობის კვალი არ გამოვლენილა. დაფიქსირდა მხოლოდ ერთი სამეურნეო ორმო, თუ მიწური (1,2X1,4 დიამეტრით), რომელიც ქვევით ფართოვდებოდა. ორმოს კედლები და ძირი თიხის ხსნარითაა შელესილი. აღსანიშნავია ორმოს ძირზე მცენარეთა თესლისა და ყურძნის წიბწის აღმოჩენა. ამგვარი კულტურული ნაშთები ვრცელდებოდა ორივე თხრილში გათხრილ ფართობზე.

დანგრეული გორის ადგილზე აღმოჩენილ კერამიკულ მასალაში გვხვდება იმირის გორისათვის დამახასიათებელი სამივე ჯგუფის თიხის ნაწარმი. ყველა ჭურჭელი ხელითაა ნაძერწი. თიხაში გასამჭლევებლად შერეულია როგორც არაორგანული, ასევე ორგანული მინარევი. შემკულობა რელიეფურია, მხოლოდ ერთ ჭურჭელს აქვს პირი ირიბად დაჭდეული. აღსანიშნავია ერთი ნამჯანარევი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტი წითლად შეღებილი გაპრიალებული ზედაპირით და სარჩულით. იმირის გორის ჭურჭლების მსგავსად, აქაც გვხვდება ძირზე ჭილოფის სპირალური ანაბეჭდი და პირჩადრეკილი ჭურჭლის ფრაგმენტები. აქვე აღმოჩნდა ძვლისა და რქის იარაღები: სადგისები, საპრიალებლები, ორი სატარენახვრეტიანი თოხი და რელიეფური ორნამენტით შემკული კვერთხისთავი. დანგრეული გორის ნატკეცი ქვის კოლექციაში 18 ერთეულია: ერთი ამორფული ნუკლეუსი და ლამელაზე დამზადებული იარაღები.  მასალა დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

## ლიტერატურა
*

* ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის შედეგები (1965-1971 წწ.), თბ., 1975

## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გადაჭრილი გორა

**გადაჭრილი გორა** — ნეოლითური ხანის არქეოლოგიური ძეგლი მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ იმირის მახლობლად. მდებარეობს იმირის გორის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. მიეკუთვნება შულავერის ჯგუფის ძეგლებს.

ნამოსახლარზე ექსპედიციას არქეოლოგიური გათხრები არ ჩაუტარებია. ძეგლს კვეთს შულავერის ღელე, რის გამოც წარმოდგენილია მთლიანი ბორცვის ბუნებრივი ჭრილი. ზედაპირულად და ჭრილში შეგროვებული მასალა ზოგად წარმოდგენას გვაძლევს ძეგლის ხასიათის შესახებ. ძეგლის სამშენებლო ჰორიზონტების სისქე ბორცვის შუა ნაწილის ჭრილში 4-5 მეტრია. სამოსახლოს დაახლოებით ცენტრალურ ნაწილში ჩანს ალიზის შენობა, რომელსაც თითქმის მთლიანად აქვს შემორჩენილი გუმბათი და 1 მეტრის სიმაღლეს აღწევს. მასალის ფრაგმენტულობის მიუხედავად, ჩანს რომ ძეგლის თიხის ჭურჭელს შულავერის გორის კერამიკული ნაწარმისათვის დამახასიათებელი ნიშნები აქვს. ძეგლზე მოპოვებული ნატკეცი ქვის მასალა 114 ერთეულია, ამათგან 77 ლამელებითაა წარმოდგენილი. მათ შორის 25 ურეტუშოა. გავრცელებული იარაღებია საჭრისები, საფხეკები, სახოკები, ხოწი. აქვე აღმოჩნდა ქვის სოლისებური ფორმის ცულის ფრაგმენტი და ძვლის 4 სადგისი. მასალა დაცულია ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

## ლიტერატურა
* ქვემო ქართლის არქეოლოგიური ექსპედიციის შედეგები (1965-1971 წწ.), თბ., 1975

## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ამპელური მცენარეები

[250პქ|მინი|მარჯვნივ|*[Epipremnum aureum*]]
**ამპელური მცენარეები** ( — ჩამოკიდებული ვაზა ყვავილებისათვის <  — ვაზი) — მცენარეები ჩამოშვებული, გართხმული ან მცოცავი ღეროებით, რომლებსაც ზრდიან ჩამოკიდებულ ვაზონებში (ამპელებში), სპეციალური ფორმის კალათებში, ქოთნებში და ა.შ. იყენებენ შენობების ინტერიერის, საცხოვრებელი ოთახების, ზამთრის ბაღების, აივნებისა და კაპიტელების გასაფორმებლად. მრავალ ამპელურ მცენარეს აქვს დეკორატიული ფოთლები (სატაცური, ფხიჯა და სხვ.) ან ლამაზი ყვავილები (მაჩიტა, ბეგონია, ნემსიწვერა, ლობელია), ისინი გამოიყენება ინტერიერებში. კულტურისათვის ამპელურ მცენარეებიდან ღია ცის ქვეშ იყენებენ როგორც ხეებს (ვაზი, ვაშლანა), ისე ბალახოვან მცენარეებს (დედოფლის ყვავილი, პეტუნია). ნიადაგს ამზადებენ ფოთლოვანი, კორდიანი და ტორფიანი მიწის ნარევით, რომელსაც შერეული აქვს მდინარის ქვიშა. საჭიროებს ზომიერ დატენიანებას. ბებერი, ძლიერ გაზრდილი ამპელური მცენარეები კარგავენ დეკორატიულობას. ამრავლებენ უპირატესად კალმით.

## სქოლიო 
კატეგორია:მცენარეების სასიცოცხლო ფორმები
კატეგორია:დეკორატიული მცენარეები
პენ ო რეზენი

**პენ ო რეზენი** (, ), ასევე **ესკარგო** (, ) ან ***პენ რეზე*** — სპირალური ფორმის საკონდიტრო ნაწარმი, რომელსაც ხშირად მიირთმევენ საუზმეზე საფრანგეთში. მისი სახელები ითარგმნება როგორც „ქიშმიშიანი პური“, „ლოკოკინა“ და „რუსული პური“. ის არის ვენური დესერტების ოჯახის ('''') წევრი.

საფრანგეთში, როგორც წესი, ეს არის კრუასანის ან პენ ო შოკოლას ვარიანტი, რომელიც მზადდება საფუარიანი და კარაქიანი ცომით. მას ემატება ქიშმიში, იხვევა სპირალურად და ემატება მოხარშული კრემი (). თუმცა, ჩრდილოეთ ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ბევრ რაიონში, იგი ჩვეულებრივ მზადდება ტკბილი პურის ან ბრიოშის ცომით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ნამცხვარი
კატეგორია:ფრანგული სამზარეულო
ტონგა 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე

**ტონგამ** ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მეოთხედ 1996 წელს, აშშ-ის ქალაქ ატლანტაში იასპარეზა. ტონგა თამაშებზე 4 სპორტის სახეობაში, ხუთი სპორტსმენით იყო წარმოდგენილი. ქვეყანამ თამაშებზე მედლის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
*სპორტული ბმულები 

კატეგორია:ქვეყნები 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
კატეგორია:ტონგა ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე
ვინსენტი და თეო

**ვინსენტი და თეო** () — რობერტ ოლტმენის 1990 წლის ბიოგრაფიული ფილმი ნიდერლანდელი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის და მისი ძმის, თეო ვან გოგის შესახებ. ვინსენტის შემოქმედება ცნობილი მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ გახდა, სიცოცხლეში კი მხატვარს საკუთარი, ძმა თეო აფინანსებდა. მთავარ როლებს ასრულებენ ტიმ როთი და პოლ რისი.

ფილმის სატელევიზიო ვერსია ოთხი სერიისგან შედგება (საერთო ხანგრძლივობა 200 წუთი),  ხოლო კინოთეატრებში 138 წუთიანი ვერსია ჩაეშვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:1990 წლის ფილმები
კატეგორია:ნიდერლანდული ბიოგრაფიული ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ბიოგრაფიული ფილმები
კატეგორია:იტალიური ბიოგრაფიული ფილმები
კატეგორია:ნიდერლანდური ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:იტალიური ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფრანგული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ნიდერლანდური ფილმები
კატეგორია:ინფლისურენოვანი გერმანული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი იტალიური ფილმები
პარსეთის ნიში

**პარსეთის ნიში** — არქიქტექტურული ძეგლი ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ძარწემში. ეკლესია თარიღდება XIX საუკუნით. 

ფიცრული ეკლესია მეტრევლიანთ უბანში, საავტომობილო გზის პირას დგას. ტაძარი „გერის წმინდა გიორგის ნიშის" სახელითაა ცნობილი. შესასვლელი სამხრეთის კედელშია და შესასვლელის წინ ვიწრო აივანია. სწორკუთხა სარკმელია დასავლეთითაა განთავსებული. ნაგებობა აღმოსავლეთით მიწას ეყრდნობა, დასავლეთით სამ ბოძს.  

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
შულავერ-შომუთეფეს კულტურა

300px|მინი|შულავერ-შომუთეფეს კულტურის ნეოლითური ღვინის ჭურჭელი
**შულავერ-შომუთეფეს კულტურა** — არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გვიან ნეოლითში და ენეოლითში გავრცელებული იყო ამიერკავკასიაში, თანამედროვე საქართველოსა და აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე. თარიღდება ძვ. წ. 6000-4000 წლებით. სახელწოდება მიიღო შულავრის გორისა (საქართველო) და შომუთეფეს (აზერბაიჯანი) დასახლებების მიხედვით.

იმირის გორა და შულავრის გორა 1965-1971 წწ.  შეისწავლა ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმისა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გაერთიანებულმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელები ო. ჯაფარიძე, ალ. ჯავახიშვილი), ხოლო შომუთეფე შეისწავლეს 1961-1964 წლებში.

შულავერ-შომუთეფეს კულტურა წინ უსწრებს მტკვარ-არაქსის კულტურას, რომელიც არსებობდა ამიერკავკასიაში და ახლო აღმოსავლეთის მიმდებარე რეგიონებში დაახლოებით ძვ. წ. 4000-2200 წლის განმავლობაში და რომელმაც მოგვიანებით მნიშვნელოვნად ზეგავლენა მოახდინა თრიალეთის კულტურაზე (ძვ. წ. 2200-1500 წწ.). აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული სიონის კულტურა უნდა იყოს გარდამავალი ეტაპი შულავერ-შომუთეფეს კულტურიდან მტკვარ-არაქსის კულტურაზე.

აზერბაიჯანში, ლეილათეფეს კულტურის ფენები ზოგიერთ შემთხვევაში გადაფარავს შულავერი-შომუთეფესს კულტურის ადრეულ ფენებს.

შულავერ-შომუთეფეს კულტურა, ისევე როგორც სამხრეთ კავკასიის მეზობელი ნეოლითური კულტურები, იარაღების დასამზადებლად იყენებდა ადგილობრივ ობსიდიანს, დაკავებული იყო მესაქონლეობით (მსხვილფეხა პირუტყვი, ღორი), კულტივირებული მცენარეების, მათ შორის ყურძნის მოყვანით. სოფელ იმირის ახლოს მდებარე გადაჭრილი გორის მასალები რადიოლოგიური ანალიზის შედეგად თარიღდება ძვ. წ. 6000 წლით.

## ლიტერატურა
* Джавахишвили А. И. Строительное дело и архитектура поселений Южного Кавказа V—III тыс. до н. э. Тбилиси, «Мецниереба», 1973
*

## სქოლიო
კატეგორია:არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:არქეოლოგია საქართველოში
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:პრეისტორიული საქართველო
ცისკარიშვილების სასახლე

**ცისკარიშვილების სასახლე** — არქიტექტურული ძეგლი ქურთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ ქურთაში. ძეგლი თარიღდება XIX საუკუნით.  იგი ქურთის ცენტრში, მაჩაბლების სასახლის სამხრეთით 10 მეტრშია. ექიმი ცისკარიშვილი მაჩაბლების სიძე იყო.

## აღწერილობა 
სასახლე ნაშენებია ქართული აგურით. წყობაში ზოგიერთ ადგილას ჩართულია რიყის ქვა. 1991 წლის მიწისძვრამ, შემდეგ მოსახლეობამ ის საკმაოდ დააზიანა. ორივე სართულის სიმაღლეზე აღმოსავლეთის ფასადია შემორჩენილი. ასევე, სასახლეს აქვს ჩრდილოეთის ფასადის აღმოსავლეთი ნახევარი და სამხრეთი ფასადის აღმოსავლეთი ნაწილი. პირველი სართულის სათავსები სარდაფებად და მარნად გამოიყენებოდა. სავარაუდოდ, 5 დარბაზი უნდა ყოფილიყო მეორე სართულზე. გადახურვა, იატაკი და დასავლეთი ფასადი აღარ არსებობს. 

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები