open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აბრაგი

**აბრაგი** — ყაჩაღი, ავაზაკი. ქართულ ენაში სიტყვა „აბრაგი“ ჩრდილოეთ კავკასიიდან არის შემოსული და სარმატულ-ალანური წარმომავლობისა უნდა იყოს. აბრაგობა, როგორც სოციალური მოვლენა, წარმოიშვა გვაროვნული საზოგადოების რღვევის პროცესში. თავდაპირველად აბრაგს უწოდებდნენ გვარიდან განდევნილს, რომელიც მოხეტიალე ცხოვრებასა და ყაჩაღობას ეწეოდა. სამეგრელოსა და აფხაზეთში აბრაგი ტყეში გავარდნილ კაცს, ყაჩაღს ერქვა.

ბატონყმური ურთიერთობის ჩამოყალიბების პერიოდში აბრაგობა სოციალური ჩაგვრის წინააღმდეგ გლეხთა პროტესტს გამოხატავდა. აბრაგი იყო მებატონისაგან გაქცეული ყმა, რომელიც იარაღით იბრძოდა თავისი უფლებებისათვის. კავკასიის ომების დროს სიტყვა „აბრაგმა“ (*რუს.* абрек) ახალი მნიშვნელობა მიიღო. აბრაგებს ეძახდნენ ინდივიდუალურად, პარტიზანულად მებრძოლ მთიელებს, რომლებიც თავს ესხმოდნენ რუსეთის ჯარს და ნახევრად სამხედრო ტიპის დასახლებებს - სტანიცებს. რუსეთის მიერ კავკასიის დამორჩილების შემდეგ აბრაგები განაგრძობდნენ ბრძოლას მთავრობის წინააღმდეგ, მ.შ. საბჭოთა პერიოდშიც. კავკასიაში აბრაგებზე ბევრი ხალხური თქმულება არსებობს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფირალი

## ლიტერატურა 
* ისტორიანი, №1 (25), გვ. 48, 2013, იანვარი

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
მოსკოვის მეტროპოლიტენი

**მოსკოვის მეტროპოლიტენი** () — მიწისქვეშა და მიწისზედა მეტროს ხაზების სისტემა მოსკოვში (რუსეთი), რომელიც თითქმის მთელ ქალაქს მოიცავს; ერთ-ერთი ყველაზე ინტენსიურად გამოყენებული მეტროს სისტემა მსოფლიოში. განთქმულია მისი ცენტრალური სადგურების მდიდრული ორნამენტული გაფორმებით სოციალისტური რეალიზმის ეპოქის ხელოვნების შესაძლოა ყველაზე გამორჩეული ნიმუშებით. თავდაპირველად ატარებდა (1992 წლამდე) ვ. ი. ლენინის სახელს.

## ხაზები
ცხრილში მოყვანილი ფერები შეესაბამება ზემოთმოყვანილი სქემის ხაზების ფერებს.

* მიუხედავად იმისა, რომ ფილევსკაიას ხაზი გაიხსნა 1958 წ., ზოგიერთი სადგური ჯერ კიდევ 1935 წ.-დან ფუნქციონირებდა.
* სადგურები კაშირსკაია, ვარშავსკაია და კახოვსკაია გაიხსნა 1969 წლის 11 აგვისტოს და 1995 წლამდე ზამოსკვორეცკაიას ხაზის ნაწილი იყო..

მოსკოვის მეტროპოლიტენის ადმინისტრაციულ სისტემას ასევე ეკუთვნის მოსკოვის მონერელსური სატრანსპორტო სისტემა (М1) სადგურებს შორის «ტიმირიაზევსკაია» (ხაზი 9) და «ВДНХ» (ხაზი 6). ტექნოლოგიური კავშირი მონორელსსა და მეტროს შორის არ არსებობს, შესაბამისაც მონორელსზე მგზავრობისთვის ცალკე გადასახადია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მეტროპოლიტენების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი. 

კატეგორია:რუსეთის მეტროპოლიტენები
მეტროპოლიტენი
აბზინდა (შესაკრავი)

[thumb|არქეოლოგიურ გათხრებში ნაპოვნი [ბრინჯაოს აბზინდები, სამხრეთ შვედეთი.]]

**აბზინდა** — სარტყლის, ფეხსაცმლის, ცხენის აღკაზმულობის და მისთანების შესაკრავი. უფრო ლითონისაა. საქართველოს და შუა კავკასიის ტერიტირიაზე ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრიდან I ათასწლეულის დამლევამდე ფართოდ ყოფილა გავრცელებული ფირფიტისებრი სწორკუთხა. 

აბზინდა, რომელსაც შიდა მხრიდან შესაკრავი კავი აქვს. ხშირად აბზინდაზე ამოკვეთილია მითური ცხოველების გამოსახულებანი და გეომეტრიული ორნამენტი. ძვ. წ. I ათასწლეულის ბოლოს და ახ. წ. I საუკუნეებში საქართველოში სცოდნიათ ბრინჯაოს ჭვირული აბზინდების (საშ. ზომა 12х12 სმ) ამოსხმა. აბზინდების ჩარჩოზე გამოყვანილია ზენური ხვია, ხოლო შიგნით ცხოველთა გამოსახულება. როგორც წესი, ცენტრალური ადგილი უკავია სტილიზებულ ირემს, ხარს, ჯიხვს ან ცხენს, რომელთა ირგვლივ ხშირად სხვა ცხოველთა მინიატიურული გამოსახულებებია. სავარაუდოა, რომ აბზინდაზე გამოსახული სცენები სიმბოლურ-მაგიურ და მითოლოგიურ სიუჟეტებს ასახავენ. გვიანდელი ანტიკური ხანიდან რომაული კულტურის გავლენით მთელ მსოფლიოში გავრცელდა ენიანი აბზინდის ახალი ტიპი. აბზინდის სახესხვაობაა *აგრაფი*, რომელიც იხმარებოდა წამოსასხამის შესაკრავად. აბზინდას ხევსურეთში *საყრელს*, *კარშიკს* უწოდებენ, სამეგრელოში — *ყუნს*.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტანსაცმელი
ფუშიმი ინარი-ტაიშა

thumb|250px|right|ფუშიმი ინარის ჭიშკრები
**ფუშიმი ინარი ტაიშა** (伏見稲荷大社) ინარის სულისთვის მიძღვნილი შინტოს აკლდამა, ფუშიმი-კუ, კიოტო, იაპონია. ინარის სულს მიიჩნევენ მარცვლეულის, განსაკუთრებით ბრინჯის მფარველად, და შესაბამისაც ის ისტორიულად სიმდიდრესთან ასოცირდებოდა. იაპონური კომპანიები ინარის აკლდამებს როგორც წესი ბრინჯის ღვინოს (საკე) ან ტორიით შემოსილ ჭიშკრებს სწირავენ.

აკლდამა განსაკუთრებით ცნობილია მის მაღლობზე მისასვლელთან ათასობით ნარინჯისფერი ტორიის ჭიშკრებით. ეს ჭიშკრებიაკლდამისთვის კერძო პირთა, ოჯახებისა და კომპანიების მიძღვნილია. ბორცვის ძირას გო-ჰონდენის აკლდამა (御本殿) და საკურა-მონის ჭიშკარი (桜門) მდებარეობს. ბორცვის თავზე მთავარი აკლდამაა. სხვა ინარის აკლდამების მსგავსად ფუშიმი ინარი-ტაიშას მთავარ საკერპო ობიექტთან (სარკე) გახსნილი ხედი აქვს. ეს მიდამო ერთ-ერთ ყველაზე ლამაზ ადგილად ითვლება კიოტოში და იაპონიის ერთ-ერთი სიმბოლოა. 2005 წლის კინოფილმის ”გეიშას მემუარები” ერთ-ერთი ფრაგმენტი ამ აკლდამაში იყო გადაღებული.

Image:Fushimi Inari - front torii.jpg|Eingangs-Torii
Image:Hushimi-inari-taisha inarizuka.jpg|Friedhof auf dem Fushimi Inari-Taisha
Image:Hushimi-inari-taisha honden.jpg|Die Haupthalle (*honden*)
Image:Hushimi-inari-taisha worshippers.jpg|Massen von Gläubigen auf dem Schreingelände

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფუშიმი ინარის ვებ-გვერდი (იაპ.)

კატეგორია:შინტოს აკლდამები
კატეგორია:კიოტო
კატეგორია:იაპონიის არქიტექტურა
სტატას ცენტრი

**რეი და მარია სტატას ცენტრი** (Ray and Maria Stata Center) -- პრიცკერის პრემიის ლაურეატი არქიტექტორი ფრენკ გერის პროექტის 40.000 მ² აკადემიური კომპლექსი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. შენობა გაიხსნა 2004 წლის 16 მარტს ყოფილი რადიაციის ლაბორატორიის ადგილას, კემბრიჯში, მასაჩუსეტსი.

პროექტი ძირითადად დააფინანსა რეი (მიტის 1957 წლის კურსდამთავრებული) და მარია სტატამ. სხვა დამფინანსებელთა შორის იყვნენ ბილ გეიტსი და ალექსანდრე დრეიფუსი (მიტი 1954). მეოთხე სართულის ზემოთ შენობა ორ განსხვავებულ ნაწილად იყოფა: გეიტსისა და დრეიფუსის ტაუერებად.

შენობაში განლაგებულია კომპიუტერული მეცნიერებისა და ხელოვნური გონის ლაბორატორია, ინფორმაციისა და გადაწყვეტილებების სისტემების ლაბორატორია, ასევე ლინგვისტიკისა და ფილოსოფიის კათედრები. აქვე აქვთ ოფისები ისეთ გამოჩენილ მეცნირერებს, როგორებიცაა ნოამ ხომსკი, როდნი ბრუკსი და რონ რივესტი.

აქვე ტარდება ზოგიერთი კურსის ლექციებიც, მათ შორის კომპიუტერული მეცნიერების საწყისების კურსი 6.001. შენობას ადგილობრივი ჩვეულების მიხედვით კოლოქვიალურად მოიხსენიებენ მისი ნომრით "Building 32", ტაუერებს კი მათი სახელების ინიციალებით "G Tower" და "D tower".

შენობის ფასადის სილამაზისა და არქიტექტურული გამოწვევის მიუხედავად, მას ხშირად აკრიტიკებენ ინტერიერის ფართის ყოველდღიური საქმიანობისთვის მოუხერხებლობისა და მისი მშენებლობის სიძვირის ($283,5 მილიონი) გამო, თუმცა არც გარეგნული შესახედაობა დარჩენილა გაუკრიტიკებელი.

## რესურსები ინტერნეტში
*სტატას ცენტრის ვებ-გვერდი.

კატეგორია:აშშ-ის არქიტექტურა
კატეგორია:დეკონსტრუქტივიზმი
ვიაჩესლავ ტიხონოვი

**ვიაჩესლავ ტიხონოვი** ( დ. 8 თებერვალი, 1928 — გ. 4 დეკემბერი 2009) — რუსი საბჭოთა კინოს მსახიობი, მრავალი სახელმწიფო ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის სსრკ-ის სახალხო არტისტის (1974) და სოციალისტური შრომის გმირის (1982) ლაურეატი. დაიბადა პავლოვსკი პოსადში, მოსკოვთან. გარკვეული პერიოდი საამქროში მუშაობდა. 1950-60-იან წლებში იქორწინა ნონა მორდიუკოვაზე, რომელიც იმჟამად მასზე გაცილებით უფრო პოპულარული მსახიობი იყო საბჭოთა კავშირში.
thumb|მარცხნივ|ტიხონოვი შტირლიცის როლში|190px

ტიხონოვის ყველაზე კარგად ცნობილი როლია *შტანდარტენფიურერ შტირლიცი* იულიან სემიონოვის ნაწარმოების მიხედვით შექმნილ ტელესერიალში „გაზაფხულის ჩვიდმეტი გაელვება“ და გავრილ ტროეპოლსკის რომანის ეკრანიზაციაში „შავყურა თეთრი ბიმი“. მას ასევე შერულებული აქვს ანდრეი ბოლკონსკის როლი ოსკარით დაჯილდოებულ ფილმში „ომი და მშვიდობა“ (1969) და მოხუცი კაცის როლი, ასევე ოსკარით დაჯილდოებულ ფილმში „მზით გათანგულები“ (1994).

## ფილმოგრაფია 
## ჯილდოები და აღიარება
[მინი|მარჯვნივ|ვიაჩესლავ ტიხონოვის ვარსკვლავი [ვიბორგი|ვიბორგში, მსახიობთა დიდების ხეივანში]]
*1962 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
*1969 — რსფსრ სახალხო არტისტი
*1974 — სსრკ სახალხო არტისტი
*1970 — სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში
*1976 — ძმები ვასილიევების სახელობის სახელმწიფო პრემია
*1978 — ოქტომბრის რევოლუციის ორდენი
*1979 — ლენინური კომკავშირის პრემია
*1980 — ლენინური პრემია ლიტერატურის, ხელოვნებისა და არქიტექტურის დარგში
*1980 — უკრაინის სსრ-ის ტ. შევჩენკოს სახელობის სახელმწიფო პრემია
*1982 — ლენინის ორდენი
*1982 — სოციალისტური შრომის გმირი
*2008 — რუსეთის ფედერაციის ღირსების ორდენი

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:III ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:IV ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სსრ კავშირის სახელმწიფო საზღვრის დაცვაში წარჩინებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
შალვა აბრამიშვილი

**შალვა იოსების ძე აბრამიშვილი** (დ. 26 აგვისტო, 1903, თიანეთი ― გ. 5 აპრილი, 1973, თბილისი) — ქართველი მხატვარ-რესტავრატორი.

## ბიოგრაფია
1929 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1930-იდან მუშაობდა მხატვარ-რესტავრატორად. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961). აბრამიშვილმა აღადგინა შუა საუკუნეების ქართული კედლის მხატვრობის მრავალი ძეგლი (ალავერდი, გელათის მონასტერი, ვანის ქვაბები, ვარძია, კორცხელი, ნეკრესი, სამთავისი, სამთავრო, უდაბნო, ყინწვისი, წალენჯიხა). მისივე ხელმძღვანელობით მოიხსნა და საგანგებოდ იქნა დაცული წილკნისა და ზედაზნის ფრესკები, სვეტიცხოვლის მხატვრობის ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მხატვარ-რესტავრატორები
კატეგორია:დაბადებული 26 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
შ
პავლე აბრამიძე

**პავლე ივლიანეს ძე აბრამიძე** (დ. 19 მარტი, 1901, ვანი ― გ. 3 აპრილი, 1989, თბილისი) — ქართველი და საბჭოთა სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1940).

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. 1926 წელს დაამთავრა ქართული გაერთიანებული სამხედრო სკოლა და დაინიშნა ოცეულის მეთაურად. 1933-იდან პოლკის, ხოლო 1938-იდან დივიზიის მეთაური იყო. იმყოფებოდა იმ ჯარების შემადგენლობაში, რომლებმაც 1939 წელს მოახდინეს დასავლეთ უკრაინისა და დასავლეთ ბელარუსის ოკუპაცია. მონაწილეობდა ფინეთთან ომში. მეორე მსოფლიო ომში იბრძოდა პერემიშლის, ლვოვის, დროგობიჩის, ვინიცის, კიევის მისადგომებთან; 1941-45 წწ. იმყოფებოდა გერმანელთა ტყვეობაში. 1945 წ. სამხედრო სამსახურში აღადგინეს. 1956-იდან თადარიგშია. 1949-იდან სამხედრო-პედაგოგიურ საქმიანობას ეწოდა. სკკპ წევრი 1927 წლიდან. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

## ლიტერატურა
*ყურაშვილი, გიორგი. *სამშობლოს ერთგული შვილები*, თბ., 1965

## რესურსები ინტერნეტში
* პავლე აბრამიძე ― ბიოგრაფიული ლექსიკონი

## სქოლიო 
კატეგორია:სსრკ-ის სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1901  
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:ვანში დაბადებულები
აბრევიატურა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბრევიატურა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბრევიატურა — ენაში მიღებული პირობითი შემოკლება სიტყვების, ან სიტყვათშეხამებების წერა-კითხვის დროს;
* აბრევიატურა — მუსიკაში ნიშნები, რომლებსაც იყენებენ სანოტო დამწერლობაში მუსიკის ჩაწერისა და წაკითხვის გასაადვილებლად.
აბრეშუმა

**აბრეშუმა** () — ერთწლოვანი სარეველა მცენარეების გვარი აბრეშუმასებრთა  ოჯახისა. ფესვი და ნამდვილი ფოთოლი აბრეშუმას არ აქვს. პატრონმცენარეს ეკვრის ხვიარა ღეროზე განლაგებული მისაწოვრებით და იკვებება მის ხარჯზე. ყვავილი წვრილი, ვარდისფერი ან თეთრი აქვს. თესლი გაღივების უნარს ინარჩუნებს 3-10 წლამდე. 

აბრეშუმა გავრცელებულია თითქმის მთელ დედამიწაზე. აღსანიშნავია საქართველოში ფართოდ გავრცელებული *ევროპული აბრეშუმა* (), *ამერიკული აბრეშუმა* (), *სამყურას აბრეშუმა* (), *წიწაკის აბრეშუმა* (). მავნე და საკარანტინო მცენარეა. აზიანებს სამყურას, იონჯას, სელს, წიწაკას, თამბაქოს, კარტოფილს, ჭარხალს, ცერცველას, ხახვს და სხვა. გვხვდება სარეველა მცენარეებზეც. აბრეშუმას ზოგიერთი სახეობა შხამიანია და საკვებში მოხვედრისას შეიძლება მოწამლოს ცხოველი.

*ბრძოლის ღონისძიებანი*: სათესლე მასალის გაწმენდა, დასარევლიანებული ნაკვეთების მოთიბვა აბრეშუმას თესლის შემოსვლამდე და ნათიბის დაწვა, გადაბარვა, გადახვნა, ჰერბიციდებით შეწამვლა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აბრეშუმასებრნი
აბრეშუმა აკაცია

**აბრეშუმა აკაცია**, *ლენქორანული ალბიცია* () — ხე მიმოზისებრთა ოჯახისა. სიმაღლე — 15 მ. ფოთოლმცვივანია, უეკლო. აქვს ქოლგისებრი ვარჯი, მომწვანო გლუვი ქერქი, 24 სმ-მდე სიგრძის ორმაგ-კენტფრთართული ფოთლები, მოგრძო ასიმეტრიული ფოთოლაკები, მომწვანო-მოყვითალო ყვავილები ვარდისფერი მტვრიანებით. ყვავილედი რთულ საგველად ან ნახევარქოლგად შეკრებილი თავთავი ან თავაკია. ყვავილობს მაის-ივლისში. 

ნაყოფი ბრტყელი პარკია, მწიფდება ოქტომბერ-ნოემბერში. აბრეშუმა აკაცია იზრდება აზერბაიჯანში (თალიში) და ირანში (კასპიის ზღვის სანაპირო რაიონები), მთის ქვედა სარტყელში. როგორც დეკორატიული მცენარე მოშენებულია დასავლეთ ევროპის სამხრეთ ნაწილში, შუა აზიაში, ყირიმში, კავკასიაში, კერძოდ, საქართველოში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მიმოზისებრნი
აბრეშუმის დიდი გზა

**აბრეშუმის დიდი გზა** (; გამარტ. ჩინ. 丝绸之路; ; ; ) — ტრანსკონტინენტური სავაჭრო-საქარავნო გზა, რომელიც ჩინეთს ხმელთაშუა და შავი ზღვების სანაპიროებთან აკავშირებდა.

ამ გზით ვაჭრობას დასაბამი მიეცა ძვ. წ. II საუკუნეში. აბრეშუმის დიდი გზა იწყებოდა სიანში. ქ. დუნხუანიდან იგი ორ განშტოებად მიემართებოდა დასავლეთისაკენ. ორივე გზა - პირველი ლობნორის ტბის ჩრდილოეთით ქ. ტურფანის, მეორე კი იმავე ტბის სამხრეთით ქ. ხოტანისა და ქ. იარქენდის გავლით - ქ. კაშგარში იყრიდა თავს. აქედან ჩრდილოეთის გზა კასპიის ზღვით უკავშირდებოდა ამიერკავკასიას, გადაკვეთდა საქართველოს და ფასისიდან შავი ზღვით ბიზანტიანსა და რომს აღწევდა. მეორე გზა კაშგარიდან ბალხსა და ჩრდილოეთ ირანზე გავლით შუამდინარეთისაკენ, იქიდან კი ხმელთაშუა ზღვის ნაპირებისაკენ მიემართებოდა.

აბრეშუმის დიდი გზით უმთავრესად გაჰქონდათ მაღალხარისხოვანი ჩინური აბრეშუმი, რომლის მთავარი მომხმარებელი რომის წარჩინებულები იყვნენ. აბრეშუმის ექსპორტი რომში (შემდეგ ბიზანტიაში) ახლო აღმოსავლეთის დიდი სახელმწიფოების - პართიისა და მოგვიანებით სასანიანთა ირანის - შუამავლობით ხორციელდებოდა. ჩინური აბრეშუმის შეტანა რომს ყოველწლიურად 100 ათასი სესტერციუსი უჯდებოდა. ჩინეთიდან შეჰქონდათ აგრეთვე ოქრო. აბრეშუმის დიდი გზის იმ მონაკვეთისათვის, რომელიც ახლო აღმოსავლეთზე გადიოდა, რომსა და ბიზანტიას საუკუნოვანი ომები ჰქონდათ ჯერ პართიასთან, შემდეგ სასანიანთა ირანთან (აღსანიშნავია, რომ აბრეშუმის დიდი გზის მარშრუტები პართიაში სახელმწიფო საიდუმლოებად ითვლებოდა). VII-IX საუკუნებში ამ გზით შემოტანილი საქონლით ვაჭრობას არაბთა სახალიფო უწევდა კონტროლს. შემდეგ მასზე მონღოლებმა დაამყარეს მონოპოლია. აბრეშუმის დიდი გზამ მნიშვნელობა დაკარგა XVII საუკუნის მიწურულში, როდესაც ევროპელებმა საბოლოოდ აითვისეს საოკეანო გზა აფრიკის შემოვლით.

აბრეშუმის დიდმა გზამ ხელი შეუწყო ეკონომიკურ და კულტურულ ურთიერთობის განვითარებას აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის. ამ გზით შევიდა ჩინეთში მინა, ფუფუნების საგნები, გავრცელდა ზოგიერთი კულტურული მცენარე, არაბული ცხენი და სხვა, შეაღწია აგრეთვე რელიგიურმა და ფილოსოფიურმა მოძღვრებებმა (ბუდიზმი, მანიქეველობა, იუდაიზმი, ისლამი, ნესტორიანელობა).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ამიერკავკასიის ძველი სავაჭრო-სატრანზიტო გზები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ევრაზიის ისტორია
კატეგორია:სავაჭრო გზები
კატეგორია:ჩინეთის ისტორია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ყაზახეთში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ყირგიზეთში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
აბრეშუმის პარკი

**აბრეშუმის პარკი** — წვრილი ბოჭკოს ნახვევი, რომელსაც აბრეშუმის ჭია იკეთებს გარშემო ჭუპრად გადაქცევამდე. პარკს ჭია ახვევს აბრეშუმის ძაფისაგან, რომელსაც გამოყოფს აბრეშუმის გამომყოფი ჯირკვლებიდან. პარკის ახვევას ჭია სამ დღე-ღამეს უნდება. ამ ხნის განმავლობაში გამოყოფს 1500 მეტრამდე ძაფს. აბრეშუმის პარკი შეიძლება იყოს ყვითელი, თეთრი, მომწვანო, ვარდისფერი. ფორმის მიხედვით — მრგვალი, ოვალური, წელიანი, თავწვეტიანი, ფორმაცა და ფერიც დამოკიდებულია აბრეშუმის ჭიის ჯიშზე. ხარისხობრივად აბრეშუმის პარკი სამი კატეგორიისაა: ხარისხობრიცი ნარევი (რჩეული, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხა), წუნი და შავი ჩხარი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
თუთის აბრეშუმხვევია

right|thumb|თუთის აბრეშუმხვევია
**თუთის აბრეშუმხვევია**, *აბრეშუმის პეპელა* () — პეპელა ნამდვილი აბრეშუმხვევების (Bombycidae) ოჯახისა. განვითარების ფაზებია: კვერცხი (გრენა), ჭია (მუხლუხი, მატლი), ჭუპრი, პეპელა.

გრენის ფაზაში ჩანასახი ვითარდება. არამოზამთრე გრენა იმავე წელიწადს გვაძლევს ჭიას, ხოლო მოზამთრე — დიაპაუზის გავლის შემდეგ მომავალ წელიწადს. გრენიდან გამოსული ჭია მაშინვე იწყებს ჭამას, იზრდება და აგროვებს საკვებს მომდევნო ფაზებისათვის და აბრეშუმის პარკის გასაკეთებლად. 25–30 დღეს ცოცხლობს. ამ პერიოდში 4-ჯერ იცვლის კანს და 5 სხვადასხვა ასაკს გადის. იკვებება თუთის ფოთლით. ერთი ჭია სიცოცხლეში 20–25 გ ფოთოლს ჭამს. თუთის აბრეშუმხვევიას სხეული წაგრძელებულია, თითქმის ცილინდრული ფორმა აქვს, შეიცავს სეგმენტებს და შედგება თავის, მკერდისა და მუცლისაგან. მე-5 ასაკში ჭიის სქესის გარკვევა ადვილია: დედალს მუცლის ქვედა მხარეს, მერვე და მეცხრე სეგმენტზე, აქვს ოთხი პატარა ლაქა შუაში წერტილებით, რომლებსაც იშივატის დიკოები ეწოდება. ჭია საძაფე (აბრეშუმგამომყოფი) ჯირკვლებიდან პირველივე ასაკიდან გამოყოფს აბრეშუმის ძაფს, ხოლო მე-5 ასაკში ჯირკვლები ინტენსიურად ეზრდება და სხეულის საერთო მასის 40%-ს აღწევს. ამის შემდეგ ჭია წყვეტს კვებას, ადის ცახზე და ახვევს პარკს. ეს პროცესი 3 დღეს გრძელდება.

პარკში ჭია ჭუპრად იქცევა. ეს მეტამორფოზის ფაზაა. ჭუპრს თითისტარისებრი ფორმა აქვს, ჯერ ყვითელია, შემდეგ — მუქი ყავისფერი, 10–15 დღეს ცოცხლობს. მისგან გამოსული პეპელა ზრდასრული ფაზაა. პეპლის ფუნქციაა გამრავლება, ფრენის უნარი მას დაკარგული აქვს. მამალი უფრო აქტიურად მოძრაობს. პეპელა უმთავრესად მოთეთროა, მისი სხეული მთლიანად დაფარულია ქერცლით. დედალი პეპელა 500–700 გრენს დებს და 10–15 დღეს ცოცხლობს.

თუთის აბრეშუმხვევიას ჯიშები განსხვავდებიან წარმოშობის ადგილის მიხედვით, ჭიის ფაზების ხანგრძლივობით, გრენის ზომით, შეფერილობით, პარკის სიდიდით, წონით, ფორმით, ფერით, მარცვლოვნებით და სხვა. გეოგრაფიული წარმომავლობის მიხედვით არის თუთის აბრეშუმხვევიას იაპონური, ჩინური, ევროპული, მცირეაზიური, კავკასიური და სხვა ჯიშები.

ვოლტინურობის მიხედვით — მონოვოლტინური (იძლევა 1 თაობას), ბოვოლტინური (იძლევა 2 თაობას) და პოლივოლტინური (იძლევა რამდენიმე თაობას). საქართველოში უმთავრესად გავრცელებულია ადგილობრივი გამოყვანილი თეთრპარკიანი ჯიშები: „იმერული“, „კახური“, „თბილნიიშ-3“, „ქართლი“, „თბილისური“, „ჩინებული“, „ივერია“ და ძირითადად მათი ჰიბრიდები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:აბრეშუმხვევიასებრნი
აბრამიანი

**აბრამიანი** — ხონჩაზე გაწყობილი სააახალწლო მისალოცი (ღორის თავი, შაქარი, გოზინაყი, ჩირი, თაფლი, ჩურჩხელა, ბოღლიწო, აგრეთვე საახალწლო ბედისკვერები კრუხ-წიწილას, კომბლის, ძროხის ცურის, ხარის ქედის, ნამგლისა და სხვა ფორმისა). ახალი წლის გათენებისას ოჯახის უფროსი მამაკაცი აბრამიანით ხელში სახლს სამჯერ შემოუვლიდა, შემდეგ შიგ შევიდოდა და სამჯერ გაიმეორებდა: "შემოვდგი ფეხი, გწყალობდეთ ღმერთი, ფეხი ჩემი — კვალი ანგელოზისა".

ოჯახის თითოეულ წევრს ღვინისა და თაფლში ამოვლებულ პურის ლეკმას — *ბოღლიწოს* — ჩამოურიგებდა და ეტყოდა, ასე ტკბილად დამიბერდიო. აბრამიანიდან დაკავშირებული საახალწლო რიტუალი სიუხვისა და დოვლათიანობის დასაბერებლად სრულდებოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საახალწლო რიტუალები
აბრეშუმის ჭია

[მარჯვნივ|მინი|[თუთის აბრეშუმხვევია 30 დღის ასაკში]]
**აბრეშუმის ჭია** — თუთის აბრეშუმხვევიას (აბრეშუმის პეპლის) ლარვა (მატლი). ზრდის დასრულებამდე აბრეშუმის ჭია 4-ჯერ იცვლის კანს, აქვს 5 ასაკი. გამოჩეკიდან ზრდის დასრულებამდე წონაში 10000-ჯერ მატულობს, სიგრძეში — 20-ჯერ (4 მმ-იდან 80 მმ-მდე). თუთის აბრეშუმხვევიას განვითარების ციკლში მხოლოდ აბრეშუმის ჭია იღებს საკვებს. ლარვის ფაზა 28–35 დღეს გრძელდება. ამ ვადის შემცირება შეიძლება კვებისა და ტემპერატურის საგანგებო რეჟიმის შექმნით.

## აბრეშუმის ჭიის გამოკვება
აბრეშუმის ჭიის გამოკვება ხდება სპეციალურ საჭიეში ან დროებით გამოყოფილ შენობაში. გამოკვებას წინ უძღვის სპეციალურ შენობაში, ინკუბატორში, გრენის გამოცოცხლება. ინკუბატორიდან აბრეშუმის ჭია საჭიეში გადაჰყავთ და საგანგებო თაროებზე — ლასტებზე ათავსებენ. გამოკვება 28–35 დღეს გრძელდება, განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა ჭიის პირველ სამ ასაკს. პირველი ორი ასაკის ჭიას კვებავენ ინკუბატორთან არსებულ დამხმარე შენობაში, სადაც სათანადო პირობებია შექმნილი. ამის შემდეგ ჭიას მეაბრეშუმეებს ურიგებენ. გამოკვების ხანგრძლივობა საგანგებო კვებისა და ტემპერატურის რეჟიმის პირობებში შეიძლება 21–22 დღემდე დავიყვანოთ. სანაშენე გამოკვებისათვის რეკომენდებულია ტემპერატურისა და ჰაერის შეფარდებითი ტენიანობის შემდეგი რეჟიმი: I–III ასაკში — 25–26°C და 65–75%, IV–V ასაკში — 22–23°C და 65–75%, ხოლო პარკის ახვევის დროს — 24–25°C და 60–70%. სანაშენე გამოკვების ხანგრძლივობა 26–30 დღეა. გამოკვების განმსაზღვრელი ერთ-ერთი ძირითადი ფაქტორია საკვები, მისი რაოდენობა და ხარისხი. ერთი კოლოფი აბრეშუმის ჭიის გამოსაკვებად საჭიროა 1000 კგ-მდე თუთის ფოთოლი: I ასაკში — 10კგ-მდე, II — 20 კგ-მდე, III — 70 კგ-მდე, IV — 180 კგ-მდე, V — 720 კგ-მდე. ფოთოლს მეტწილად საღამოს იმარაგებენ და გრილად ინახავენ. პირველი ორი ასაკის ჭიისათვის საჭიროა ცილით მდიდარი ყლორტის ნორჩი ფოთოლი. I–II ასაკის ჭიას დაჭრილ ფოთოს აძლევენ, III ასაკისას — წვრილ ყლორტს, IV ასაკისას — ყლორტსა და შეფოთლილ პატარა ტოტს, V ასაკისას — შეფოთლილ ტოტს. პირველი სამი ასაკის ჭიას დღე-ღამეში 10–12-ჯერ კვებავენ (აქედან 1–4-ჯერ ღამით), IV ასაკისას — 6–8-ჯერ, V ასაკისას — 4–5-ჯერ. გამოსაკვებ თაროზე გროვდება ნაძირი: საკვების ნარჩენები, ექსკრემენტი და დაღუპული ჭია. I ასაკში ჭიას ნაძირს არ აცლიან, II ასაკში 2-ჯერ აცლიან, III ასაკიდან კი — ყოველ მესამე დღეს. ნაძირის გამოსუფთავებისას ნახვრეტებიან გადასაყვან ქაღალდს იყენებენ. გამოკვების დროა ადრე გაზაფხული, ზაფხული და შემოდგომა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აბრეშუმის პარკი
* მეაბრეშუმეობა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
აბრეშუმხვევიასებრნი

**აბრეშუმხვევიასებრნი** () — მწერების ოჯახი ქერცლფრთიანების  რიგისა. სხეული შედარებით მასიური აქვთ, პირის აპარატი - რუდიმენტული, ულვაშები - სავარცხლისებრი, წინა ფრთების გარეთა კიდე - ამონაკვთული, ბოლოები - ნამგლისებრი. მატლის სხეულის წინა ნაწილი ვიწროა. მუცლის მერვე სეგმენტზე აქვს მოკლე, ქაცვისებრი გამონაზარდები. აბრეშუმხვევიასებრთა ოჯახი 20-მდე გვარს აერთიანებს. უმრავლესობა ტროპიკულ ქვეყნებში ბინადრობს. კერძოდ საქართველოში, მოშენებულია თუთის აბრეშუმხვევია.

## ლიტერატურა
აბრსკილი

მინი|აფხაზური მართლწერის ნიმუში — ნაწყვეტი აფხაზური ეპოსი აბრსკილიდან
**აბრსკილი** () — „ამირანიანის“ აფხაზური ვარიანტის გმირი. აბრსკილი უმანკოდ ჩაისახა, ამირანივით თავისუფლებისათვის იბრძოდა, თავი ღვთის სწორად მიაჩნდა. ღმერთმა დასაჯა და ჭილოუს მღვიმეში ბოძს მიაჯაჭვა. აბრსკილის თქმულება პირველად ა. იოაკიმოვმა ჩაიწერა. ნიკო მარის აზრით, აბრსკილი „მზის შვილს“ უნდა ნიშნავდეს (*აფხაზურად* ამირაბირ — მზე და *მეგრულად* სკილ, სკირ - შვილი), მიხეილ ჩიქოვანი „ამბრის შვილად“ თარგმნის (ამბრი „ამირანიანის“ პერსონაჟია), შ. სალაყაია კი „ქვის შვილად“ მიიჩნევს (*აფხაზურედ* აბრა ქვას ნიშნავს).

## ლიტერატურა 
*
* *Салакая Ш. Х.,* Абхазский народный героический -эпос, Тб., 1966;

## სქოლიო 
კატეგორია:აფხაზური ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
აბრსკილის მღვიმე

**აბრსკილის მღვიმე** () — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მოქვის აუზში, კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში. წარმნოქმნილია ნეოგენური ასაკის კირქვებში. მღვიმის შესასვლელი დაშორებულია სოფელ ოტაფს 1,5 კმ, ზღვის დონიდან 260 მ.

მღვიმიდან გამოედინება მდინარე აჩყითიზიგო, რომელიც ერთვის მდინარე ოტაფს, მდ. მოქვის მარჯვენა შენაკადს. აბრსკილის მღვიმე 2 კმ სიგრძის მიწისქვეშა ხეობაა. აქ მრავალი მეანდრი და რამდენიმე ვრცელი დარბაზია (სიმაღლე 40 მ-მდე). დარბაზებში სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, სვეტები, ფარდები და კირქვული ნაღვენთების მრავალი სხვა ფორმაა. სილამაზით ცნობილია „ფარდებიანი დარბაზი“, „მეანდრის დარბაზი“, „აბრსკილის დარბაზი“, სადაც გადმოცემით ვეება სტალაქტიტზე ლეგენდარული აბრსკილი იყო მიჯაჭვული. გვირაბის სიღრმეში მრავალი განშტოებაა. გვირაბისა და ამ განშტოებათა საერთო სიგრძე 3 კმ-მდეა. ზოგ დარბაზში დალექილია თიხის შრეები, შესასვლელიდან 360 მ მანძილზე იპოვეს მღვიმის დათვის ძვლები, მ. შ. თავის ქალა.

## ლიტერატურა 
* *მარუაშვილი ლ.*, დასავლეთ საქართველოს კარსტული ზოლის გეოგრაფიული და სპელეოლოგიური დახასიათების ცდა, «საქართველოს მღვიმეები და გამოქვაბულები», 1963, ტ.1;

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
ტოკიოს ეროვნული მუზეუმი

— იაპონიის უძველესი და უდიდესი მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1878 წელს. მუზეუმი აგროვებს და ინახავს იაპონიისა და აღმოსავლეთ აზიის სხვა ქვეყნების ხელოვნების ნიმუშებისა და არქეოლოგიური ობიექტების ვრცელ კოლექციას. მუზეუმს 110.000-ზე მეტი ისტორიული და მხატვრული მნიშვნელობის ობიექტი აქვს, მათ შორის 87 იაპონიის ეროვნული საგანძურის ნივთი და 610 განსაკუთრებული კულტურული მნიშვნელობის საგანი (2005 წლის ივლისის მდგომარეობით). მუზეუმი ამავე დროს ეწევა მის კოლექციასთან დაკავშირებულ კვლევასა და აწყობს საგანმანათლებლო ღონისძიებებს.

მუზეუმი მდებარეობს უენოს პარკში, ტაიტო-კუ, ტოკიო. ის მოიცავს იაპონურ გალერეას (本館 ჰონკან), აზიურ გალერეას (東洋館 ტოიოკან), ჰიოკეიკანს (表慶館), ჰეისეიკანს (平成館), ჰორიუძის საგანძურის გალერეას (法隆寺宝物館 ჰორიუძი ჰომოცუკან), კვლევისა და საინფორმაციო ცენტრსა (資料館 შირიოკან) და სხვა დაწესებულებებს. მუზეუმის გარე ბაღებში სეზონური გამოფენები ეწყობა.

მუზეუმის კოლექციების ძირითადი ფოკუსი უძველესი იაპონური და აზიური ხელოვნებაა აბრეშუმის გზის გასწვრივ. აქვე არსებობს გრეკო-ბუდისტური ხელოვნების ვრცელი კოლექციაც. ინფორმაცია მუზეუმის კოლექციაზე მოცემულია იაპონურ, კორეულ, ჩინურ, ინგლისურ, ფრანგულ და გერმანულ ენებზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის მუზეუმები
კატეგორია:1872 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ამერიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ამერიკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ამერიკა — ხმელეთის ნაწილი რომელიც მოიცავს სამხრეთი ამერიკის და ჩრდილოეთი ამერიკის კონტინენტებს.
* ამერიკა — ამერიკის შეერთებული შტატების შემოკლებული ფორმა სალაპარაკო ენაში.
აბრუპტივი

**აბრუპტივი** () — ხშული თანხმოვანი, რომლის წარმოთქმისას პირის ღრუს ხშვასთან ერთად იხშვება სახმო სიმები ხორხში. ასეთია, მაგალითად ქართული პ, ტ, კ, წ, ჭ, ყ. წინათ „აბრუპტივის“ ნაცვლად იხმარებოდა ტერმინები „მკვეთრები“ და „კავკასიური თანხმოვნები“.

## ლიტერატურა
აბუდელაურის მყინვარი

**აბუდელაურის მყინვარი** — მცირე მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხევსურეთში, ჭიუხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2900 მ სიმაღლეზე. მყინვარის ზემოქმედების გეომორფოლოგიის ნიშნები კარგად არის გამოხატული ცირკებისა და მორენების სახით. აბუდელაურის მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ხევსურეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი აბუდელაური.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მყინვარები
ნივთიერი წერტილი

**ნივთიერი წერტილი** — უმარტივესი ობიექტი, რომლის მოძრაობას სწავლობს კლასიკური მექანიკა; მაკროსკოპული სხეული, რომლის ზომები იმდენად მცირეა, რომ მოცემული მოძრაობის პირობებში ისინი შეიძლება უგულებელვყოთ, და ჩავთვალოთ, რომ სხეულის შემადგენელი მთელი ნივთიერება ერთ გეომეტრიულ წერტილშია თავმოყრილი. ნივთიერი წერტილები ბუნებაში არ არსებობენ. ისინი აბსტრაქციას, რეალური სხეულების იდეალიზაციას წარმოადგენენ. შეიძლება თუ არა ამა თუ იმ მოძრაობის შესწავლისას ესა თუ ის სხეული ნივთიერ წერტილად მივიჩნიოთ? პასუხი ამ კითხვაზე არა იმდენად სხეუულზეა დამოკიდებული, რამდენადაც მოძრაობის ხასიათზე. სხეულის აბსოლუტური ზომები ამ შემთხვევაში უმნიშვნელოა. არსებითია ფარდობითი ზომა, ანუ სხეულის ზომის შეფარდება მოცემული მოძრაობისთვის დამახასიათებელ მანძილთან. მაგალითად, როდესაც ვიხილავთ დედამიწის ორბიტალურ მოძრაობას მზის გარშემო, დედამიწა უზარმაზარი სიზუსტით შეიძლება ნივთიერ წერტილად ჩავთვალოთ. მახასიათებელ სიგრძეს ამ შემთხვევაში დედამიწის ორბიტის რადიუსი (R = 1,5 × 10 8 კმ)წარმოადგენს. ეს უკანასკნელი დედამიწის რადიუსს (r = 6,4 × 10³ კმ) მრავალჯერ აღემატება. ამის გამო ორბიტალური მოძრაობის დროს პლანეტის ყველა წერტილი პრაქტიკულად ერთნაირად მოძრაობს. ამიტომ საკმარისია მისი ერთი წერტილის მოძრაობა განვიხილოთ, კერძოდ, ასეთ წერტილად დედამიწის ცენტრი ავირჩიოთ, და ვიგულისხმოთ, რომ მთელი ნივთიერება ამ ერთ გეომეტრიულ წერტილშია თავმოყრილი. ასეთი იდეალიზაცია დედამიწის ორბიტალური მოძრაობის ამოცანას ძალიან ამარტივებს, მაგრამ ეს იდეალიზაცია უსარგებლოა, თუ დასმულია დედამიწის საკუთარი ღერძის გარშემო ბრუნვის ამოცანა, 

კატეგორია:კლასიკური მექანიკა
კატეგორია:მასა
კატეგორია:სამკუთხედის გეომეტრია
მიხეილ აბრამიშვილი

**მიხეილ ვლადიმერის ძე აბრამიშვილი** (დ. 16 ივნისი, 1892, სოფ. არგვეთი, ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტი ―   გ.  14 აპრილი, 1939, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, ფოლკლორისტი, პედაგოგი. ძირითადად ესთეტიკისა და პოეტიკის პრობლემებს იკვლევდა. ერთ-ერთ-მა პირველმა გააშუქა იოსებ გრიშაშვილისა და გალაკტიონ ტაბიძის პოეზია (ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“, 1915, № 3, 4; 1916, № 28-31). საყურადღებო გამოკვლევა მიუძღვნა გიორგი წერეთლის შემოქმედებას (ჟურნალი „ახალი კავკასიონი“, 1925, №  1-2). მისი წიგნი „ძველი ქართული თეატრი“ (1925) ქართული თეატრის ისტორიის შედგენის პირველი ცდაა.

## ლიტერატურა
* სახალხო განათლების ქართველი მოღვაწეები და სახალხო მასწავლებლები, კრ., 3, თბ., 1968;

კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები
კატეგორია:დაბადებული   16 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1892
კატეგორია:გარდაცვლილი  14 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
მ
აბუკურა

„**აბუკურა**“ — ძველი ქართული მწერლობის ძეგლი. ამ სახელმწოდების მქონე ნაწარმოების არსებობა მეცნიერებისათვის ცნობილი გახდა „იოანესა და ექვთიმეს ცხოვრებიდან“, სადაც იხსენიება მხოლოდ ძეგლის სათაური „აბუკურა“.

XIX საუკუნის 80-იან წლებში გამოითქვა ვარაუდი, რომ ამ სახელში „ცხოვრების“ ავტორი შეიძლება გულისხმობდეს რომელიმე აპოკრიფს (ძველ ქართულში დამოწმებული აბუკოროფა — აპუკოროფას ანალოგიით) ან ხარანის რომელიმე თხულებას. 1918 კ. კეკელიძემ გამოსცა „წამებაჲ წმიდისა მიქაელისი“... (კიმენი, ტ. 1). ამ ძეგლში აღწერილია საბაწმინდის მოღვაწის მიქაელის ამბავი, რომელიც თავის მოწაფეთათვის თეოდორე აბუკურას უამბია. მთხრობელის სახელი „აბუკურა“ შემდეგ თხზულებას შერქმევია. თხზულება დაწერილია არაბულ ენაზე ვინმე ბასილის მიერ (IX ს.). „აბუკურა“ X საუკუნის დამდეგს ქართულად უთარგმნია უცნობ პირს.

ძველი ცნობის მიხედვით, ქართული ტექსტი ბერძნულად უთარგმნია ექვთიმე მთაწმიდელს. „აბუკურას“ მეორე რედაქცია შეტანილია თეოდორე ედესელის „ცხოვრებაში“, რომელიც ბერძნულიდან ქართულად თარგმნა ეფრემ მცირემ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
ჯოან როულინგი

**ჯოან როულინგი** (; დ. 31 ივლისი, 1965) — ინგლისელი მწერალი, ავტორი ჰარი პოტერის თემაზე შექმნილი წიგნების სერიისა. მისი გაყიდული წიგნების საერთო ტირაჟი 400 მილიონ ეგზემპლარს აღემატება. 2004 წელს ჟურნალმა „ფორბსმა“ მისი ქონება 576 მილიონ ბრიტანულ გირვანქა სტერლინგად (1 მილიარდ დოლარზე მეტი) შეაფასა და იგი პირველი ქალია, რომელმაც წიგნების წერით 1 მილიარდი დოლარის ოდენობის შემოსავალი მოიპოვა. 2007 წლის „სანდი ტაიმსის მდიდართა ჩამონათვალში“ მას 136-ე ადგილი მიენიჭა ყველაზე მდიდარ ადამიანთა შორის, ხოლო 13-ე ადგილი — ყველაზე მდიდარ ბრიტანელ ქალთა შორის. ჯოანი აგრეთვე ქველმოქმედია და გაწევრიანებულია ბევრ საქველმოქმედო ორგანიზაციაში.

დღესდღეობით „ჰარი პოტერი“ ეგრეთ წოდებული „გლობალური ბრენდია“, შეფასებული 15 მილიარდ დოლარად. სერიის უკანასკნელმა ოთხმა წიგნმა თანმიმდევრულად დაამყარა რეკორდი, როგორც მთელ ისტორიაში ყველაზე სწრაფად გაყიდვადმა წიგნებმა. წიგნების სერიათა სრული 4 195 გვერდი ნათარგმნია მთლიანად ან ნახევრად 65 ენაზე.

## ბიბლიოგრაფია 
### *ჰარი პოტერის* სერია 
#### ძირითადი წიგნები 
* *ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა* (26 ივნისი 1997)
* *ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი* (2 ივლისი 1998)
* *ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე* (8 ივლისი 1999)
* *ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი* (8 ივლისი 2000)
* *ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი* (21 ივნისი 2003)
* *ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი* (16 ივლისი 2005)
* *ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები* (21 ივლისი 2007)

#### სხვა წიგნები 
* *ჯადოსნური ცხოველები. სად ვიპოვოთ ისინი* (*ჰარი პოტერის* სერიის დამატება) (2001)
* *ქვიდიჩის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია* (*ჰარი პოტერის* სერიის დამატება) (2001)
* *მგოსანი ბიდლის ზღაპრები* (*ჰარი პოტერის* სერიის დამატება) (2008)

### ნაწარმოებები მოზრდილთათვის
* *შემთხვევითი ვაკანსია* (სექტემბერი 2012)

### *კორმორან სტრაიკის* სერია
* *გუგულის ძახილი* (რობერტ გოლბრეითის ფსევდონიმით) (18 აპრილი 2013)
* *აბრეშუმის ჭია* (რობერტ გოლბრეითის ფსევდონიმით) (19 ივნისი 2014)
* *ბოროტების კარიერა* (რობერტ გოლბრეითის ფსევდონიმით) (20 ოქტომბერი 2015)

#### მოკლე მოთხრობები 
* *ჰარი პოტერის წინარეისტორია* (ივლისი 2008)
* *დილის მისნის რეპორტაჟი კუიდიჩის მსოფლიო თასის შესახებ* (ივლისი 2014)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ინგლისელი მწერლები
კატეგორია:მწერალი ქალები
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:ჯ. კ. როულინგი
კატეგორია:XX საუკუნის ბრიტანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბრიტანელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ბრიტანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:ედინბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბრიტანელი კრიმინალური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:ქრისტიანი მწერლები
კატეგორია:ინგლისელი ანგლიკანები
კატეგორია:ინგლისელი მილიარდერები
კატეგორია:ინგლისელი საბავშვო მწერლები
კატეგორია:ინგლისელი ფენტეზი მწერლები
კატეგორია:ინგლისელი ქველმოქმედები
კატეგორია:ინგლისელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ედინბურგის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ქალი მილიარდერები
კატეგორია:ჰარი პოტერი
კატეგორია:ფსევდონიმიანი ქალი მწერლები
კატეგორია:ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:ტონის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:ფენტეზისა და სამეცნიერო ფანტასტიკის ჟანრის ქალი მწერლები
კატეგორია:ბრიტანელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აბულალი

**აბულალი** — ჰერეთის მთავარი XI საუკუნის დამდეგს. მთავრად დასვა ბაგრატ III-მ, როდესაც დაიპყრო ჰერეთის ქვეყანა (1008), როგორც კი ბაგრატმა ჰერეთი დატოვა. ადგილობრივმა დიდებულებმა აბულალი გადააყენეს და კახეთის ქორეპისკოპოს დავითს მიემხრნენ, ამ უკანასკნელმა კი ჰერეთი კახეთს შეუერთა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჰერეთის მთავრები
702

## მოვლენები 
* 702—781 — იაპონიის იმპერატორ კონინის მმართველობა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
აბუ დულაფი

**აბუ დულაფი**, **მისარ იბნ მუჰალგილ ალ-ხაზრაჯი ალ-იანბუი** () — X საუკუნის არაბი პოეტი, მოგზაური და მეცნიერი. იმოგზაურა ჩინეთში, ინდოეთში, ირანსა და ამიერკავკასიაში. 

X საუკუნის 50-იან წლებში იყო თბილისში. ცნობილია აბუ დულაფის ორი „რისალა“ (წერილი, დღიური). პირველი აღწერს აბუ დულაფის მოგზაურობას ჩინეთში, მეორე — ირანსა და ამიერკავკასიაში. საინტერესოა აბუ დულაფის ცნობები ძვირფასი წიაღისეული სიმდიდრეების, მინერალური წყაროებისა და სამკურნალო მცენარეების შესახებ. მეორე „რისალაში“ აღწერილია X საუკუნის თბილისი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არაბი პოეტები
კატეგორია:არაბი მოგზაურები
კატეგორია:არაბი მეცნიერები
კატეგორია:შუა საუკუნეების არაბი მოგზაურები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ალექსანდრე აბულაძე

**ალექსანდრე სერგის ძე აბულაძე** (დ. , სოფელი ჩხარი, თერჯოლის მუნიციპალიტეტი ― გ. 24 იანვარი, 1971, თბილისი) — ქართველი ბიოქიმიკოსი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1939), საქართველოს სსრ მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1966).

## ბიოგრაფია 
1928 წელს დაამთავრა თსუ ქიმიურ-ფარმაცევტული ფაკულტეტი, 1931 წლიდან - თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1937-1948 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო სტომატოლოგიური ინსტიტუტის ბიოქიმიის კათედრის გამგე, 1948-1963 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ბიოქიმიის კათედრის პროფესორი, 1950-1971 საქართველოს სსრ ჯანდაცვის სამინისტროს კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ბიოქიმიის განყოფილების ხელმძღვანელი. შეისწავლიდა ორგანიზმში ნივთიერებათა ცვლის თავისებურებებს. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ა
დიმიტრი აბულაძე

**დიმიტრი ანტონის ძე აბულაძე** (დ. 1861 ― გ. 1938) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.
## ბიოგრაფია
დაიბადა სახელმწიფო მოხელის ოჯახში. ქუთაისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ 1884 წელს ჩაირიცხა კიევის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. იმავე წელს სტუდენტურ საპროტესტო გამოსვლებში მონაწილეობის გამო გარიცხეს. პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ცხოვრობდა ქუთაისში. 1891 წელს დაასრულა სამედიცინო განათლება. მუშაობდა კიევში. იყო კიევის სამედიცინო ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრის პროფესორი. აბულაძემ პირველმა უარყო თვალსაზრისი ეკლამფსიის კონტაგიოზურობის შესახებ და დაადგინა, რომ ეკლამფსიის პათოგენეზში გადამწყვეტი მნიშვნელობა თირკმლის ფუნქციის დარღვევას ენიჭება (1901). განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა საშვილოსნოს კედლებს მოცილებული მომყოლის გამოძევების აბულაძის მეთოდმა (1907), რომელსაც *აბულაძის ხერხი* ეწოდება.
## ლიტერატურა
* Деятели революционного движения в России : Био-библиографический словарь : От предшественников декабристов до падения царизма. - Т. 3 : Восьмидесятые годы : Вып. 1 : А - В / Составлен М. М. Клевенским, Е. Н. Кушевой, А. А. Шиловым. - 1933. - с. 7.

კატეგორია:ქართველი მეან-გინეკოლოგები
კატეგორია:დაბადებული  1861
კატეგორია:გარდაცვლილი  1938
დიმიტრი
დერბენტი

**დერბენტი**, *კასპი*, *ზღვის-კარი*, *ალექსანდრია* ( დარბანდ — „დახშული კარი“;  — „რკინის კარი“;  — „კართა კარი“; ; ; ; ; ; ; ) — ქალაქი დაღესტანში. რუსეთის ფედერაციის უკიდურესი სამხრეთით მდებარე და დაღესტანში მნიშვნელობით მეორე ქალაქი (მოსახლეობა 101.031 ადამიანი 2002 წ.). მოსახლეობის მთავარი შემადგენელი ეთნიკური ჯგუფებია: ლეზგები, აზერბაიჯანელები და თაბასარანელები.

ხშირად აიგივებენ რა ლეგენდარულ ალექსანდრეს ჭიშკართან, დერბენტი საკუთარ თავს რუსეთის ფედერაციის უძველეს ქალაქს უწოდებს. ანტიკურობის ხანიდან მოყოლებული ამ არემარის როგორც კავკასიის ჭიშკრის მნიშვნელობა გაცნობიერებული იყო და აქ უძველესი დროიდან მრავალი ციხესიმაგრე თუ საომარი გამაგრება აუგიათ. დერბენტის უძველესი არქეოლოგიური სტრუქტურები 5000 წლით თარიღდება. განსაკუთრებული გეოგრაფიული მდებარეობის გამო ქალაქი ორ კედელს შუა განვითარდა, ვრცელდება რა მთის კალთებიდან ზღვის სანაპირომდე. წლების განმავლობაში აქ მობატონე სხვადასხვა ქვეყანა ქალაქს საკუთარ სახელს არქმევდა, თუმცა ყოველი მათგანი უკავშირდება სიტყვას „ჭიშკარი“.

1722 წელს დერბენტს ეწვია პეტრე დიდი. 1747 წელს შეუერთდა ყუბის სახანოს. 1806 წელს გადავიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. წარმოადგენდა კასპიის ოლქის სამაზრო ქალაქს.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
*დარუბანდის საამირო

## ფოტოგალერეა 

Image:Coat of Arms of Derbent (Dagestan) (1843).png|ქ. დერბენტის გერბი (1843)
Image:Derbent gate.jpg|ძველი უბნის ჭიშკარი
Image:derbent gate2.jpg|ციხესიმაგრის შესასვლელი
Image:Derbent sea.jpg|კასპიის ზღვის ხედი

## რესურსები ინტერნეტში
*Photographs 
*Photographs 
*History and attractions of Derbent

## სქოლიო
კატეგორია:დაღესტნის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
კალენიკე აბულაძე

**კალენიკე სარდიონის ძე აბულაძე** (დ. 1895, სოფ. სიმონეთი, ახლანდელი თერჯოლის რაიონი ― გ. 21 სექტემბერი, 1972, ლენინგრადი) — ქართველი ფიზიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

## ბიოგრაფია
1925 წელს დაამთავრა ს. კიროვის სახელობის სამხედრო-სამედიცინო აკადემია. 1932 წლამდე მუშაობდა სამხედრო ექიმად ამიერკავკასიაში, 1932-იდან - ლენინგრადში ექსპერიმენტული მედიცინის ინსტიტუტში მეცნიერ თანამშრომლად, შემდეგ კი განაგებდა ამავე ინსტიტუტის უმაღლესი ნერვული მოქმედების პათოლოგიის ლაბორატორიას. აკადემიკოს ივანე პავლოვის ხელმძღვანელობით შეისწავლა უმაღლესი ნერვული მოქმედების ფიზიოლოგიის კანონზომიერებანი, კერძოდ, ყნოსვის, სმენისა და მხედველობის რეცეპტორების მოშლით გამოწვეული ნერვული პროცესების დარღვევა ტვინის ქერქში. შეიმუშავა პირობითი და უპირობო ცრემლდენისა და ნერწყვის გამოყოფის გამოკვლევის ორიგინალური მეთოდები. მონაწილეობდა საბჭოთა კავშირ-ფინეთისა და დიდ სამამულო ომებში. დაჯილდოებულია ორდენებითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული  1895
კატეგორია:გარდაცვლილი   21 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კალენიკე
აბულეთი

**აბულეთი** — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის I ნახევარში, აბულეთისძეთა საგვარეულოს ფუძემდებელი, დავით აღმაშენებლისა და დემეტრე I-ის სარდალი. 1110 გიორგი ჭყონდიდელის დისწულ თევდორესა და ივანე ორბელთან ერთად სარდლობდა ქართველთა ლაშქარს, რომელმაც თურქთაგან გაათავისუფლა სამშვილდე. 1124 დავით აღმაშენებელმა აბულეთი და მისი ძე ივანე ანისის გამგებლად დანიშნა. უკანასკნელად იხსენიება 1130 წელს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:აბულეთისძენი
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
აბულეთისძენი

**აბულეთისძენი** — კახეთის დიდგვაროვან ფეოდალთა საგვარეულო XII-XIII საუკუნეების გვარის ფუძემდებელია აბულეთი. მამულები არაგვისა და კახეთის თეძმის ხეობაში ჰქონდათ. აბულეთისძენი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ საქართველოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყვნენ ერისთავთერისთავები, გამოჩენილი სარდლები, საეკლესიო მოღვაწენი. XIII საუკუნის შემდეგ დაკნინდნენ, დაკარგეს მამულები და ერისთავთერისთავობა. 1405 წლის დოკუმენტის ცნობით, აბულეთისძეთა მამულს აბაზასძეთა საგვარეულო დაეპატრონა.

## ლიტერატურა 
*
აბულის ტბა

**აბულის ტბა** — ტბა საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს პატარა აბულის დასავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 2176 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,9 კმ², აუზის ფართობი 8,3 კმ², საშუალო სიღრმე 0,9 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1,4 მ. ტბის ქვაბული წაგრძელებულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულის ბოლოსაა, წყალმცირობა — ზაფხულის ბოლოს ან შემოდგომის დასაწყისში. მუდმივი შენაკადები არ აქვს, გაუმდინარეა, უმეტესი ნაწილი დაფარულია წყალმცენარეებით. ტბაში ტორფის საკმაოდ სქელი ფენაა. ზამთარში იყინება. ტბაში არ არის თევზი.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები
აბუსალათინი

**აბუსალათინი** () — ზეთოვანი მცენარე რძიანასებრთა ოჯახისა. აქვს სწორმდგომი, დატოტვილი ღრუ ღერო; ფოთოლი — თათისებრ დაყოფილი, დაკბილულკიდეებიანი. მტევნისებრ ყვავილედში ცალსქესიანი ყვავილები ზის (მამრობითი სქესისა — ქვევით, მდედრობითი სქესისა — ზევით). 

ნაყოფი სამბუდიანი კოლოფია, ზოფჯერ ქაცვით დაფარული. აბუსალათინის თესლის გული შეიცავს 73% ცხიმოვან ზეთს. თესლსა და კოპტონში არის შხამიანი ნივთიერება რიცინი. აბუსალათინის ზეთს იყენებენ ტექნიკაში, მედიცინაში, ლაქ-საღებრებისა და ქიმიურ მრეწველობაში. აბუსალათინის კოპტონი შეიცავს 4-5% აზოტს, 1,5-1,7% ფოსფორმჟავას, იყენებენ სასუქად. 

აბუსალათინის ზეთოვანი თესლის მისაღებად ზომიერი ჰავის ქვეყნებში ერთწლოვანი აბუსალათინი მოჰყავთ, სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში კი — მრავალწლოვანი. აბუსალათინის სამშობლოა აფრიკა. საქართველოში გავრცელებული იყო ყარაიაში, ამჟანად არ მოჰყავთ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რძიანასებრნი
აბული

საკუთარი სახელი **აბული** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბული — მთების, დიდი აბულისა და პატარა აბულის გავრცელებული სახელწოდება;
* აბული — უღელტეხილი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში;
* აბული — ტბა ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში;
* აბული — მდინარე სამცხე-ჯავახეთის მხარეში;
* აბული — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში;
* აბულის ციკლოპური ციხე — ციკლოპური ციხე მთა პატარა აბულზე.
მეაბჯრე

**მეაბჯრე**, *აბჯრისმტვირთველი*, *საჭურველთმტვირთველი*:

* დიდგვაროვანი მხედრის (რაინდის) აბჯრის (საჭურვლის) მზიდავი ახალგაზრდა მეომარი. როგორც საგანგებო თანამდებობა, ეძლეოდათ წარჩინებულთა შვილებსაც. მაგ., სარგის II ჯაყელი (1306-1341) „აღზრდილ იყო აბჯრის მტვირთველად“.
* აბჯრის მნე (მოხელე, განმგებელი) ძველ საქართველოში, იგივე ჯაბადარი (ჯაბახანის გამგე). ემორჩილებოდა ამილახორის თანაშემწეს - მეაბჯრეთუხუცესს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ტბელი აბუსერისძე

**ტბელი აბუსერისძე** (დ. დაახლოებით 1190 — გ. 1240) — ქართველი პროზაიკოსი, ჰიმნოგრაფი, მწიგნობარი და ასტრონომი, ხიხათის (აჭარის) ერისთავთერისთავის, ივანეს, შვილი და ქართული კულტურის მეცენატების — ვარდან და აბუსერ აბუსერიძეების - ძმა.  კანონიზებულია ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ და მოიხსენიება 17/30 აგვისტოს. 2020 წელს აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში დაწესდა ტბელი აბუსერისძის ორდენი.

ტბელი აბუსერისძე ავტორია თხზულებებისა:
* „ქორონიკონი სრული მისითა საუწყებლითა და განგებითა“,
* „სასწაულნი წმიდისა მთავარმოწამისა გიორგისნი,
* „გალობანი სამთა იოანეთა: ნათლისმცემლისა, მახარებლისა და ოქროპირისა“.

რელიგიურ-ისტორიული თხზულება აღწერს აჭარელი გლეხის, ხელობით კალატოზის, ბოლოკ-ბასილის სამშენებლო საქმიანობას შუარტყალში. ის შეიცავს აბუსერისძეთა საგვარეულო მატიანეს, აგრეთვე იმდროინდელი ყოფა-ცხოვრებისა და ზნე-ჩვეულებების შესახებ მნიშვნელოვან ცნობებს. თხზულება მდიდარია კონკრეტული ისტორიული ხასიათის მონაცემებითაც. ქრონოლოგიურ-ასტრონომიული ტრაქტატი არის ვრცელი საკალენდრო ცნობარი, რომელშიც განხილულია წელთაღრიცხვის სხვადასხვა სისტემის ღირსება-ნაკლოვანებანი და მოცემულია საეკლესიო დღესასწაულთა და მთვარის ამოსვლა-ჩასვლის მზა ცხრილები.

## ლიტერატურა
**სიხარულიძე ი.,* ტბელ აბუსერიძე - XIII საუკუნის ქართველი მწერალი, თბ., 1963;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ახლა, წგნ. 1 - ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა, თბ., 1945;

## რესურსები ინტერნეტში
* სერგო დუმბაძე, ნიკოლოზ დუმბაძე, †შოთა ბოლქვაძე "ასწლოვანი სკოლა აბუსერისძეთა ნაფუძარზე

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი ასტრონომები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:დაბადებული 1190 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1240
კატეგორია:XIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:მტბევარი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:აბუსერისძენი
აგა

**აგა** () — ცხოველი გომბეშოსებრთა ოჯახისა. გამოირჩევა დიდი ზომით (25 სმ). აქვს თვალბედისზედა ძვლოვანი ქედები და ყბა-ყურის დიდი ჯირკვლები. კანის ჯირკვლების გამონაყოფი შხამიანია. გვხვდება სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში. იკვებება მწერებით, მოლუსკებითა და სხვა პატარა ცხოველებით. აშენებენ შაქრის ლერწმის მავნებლების მოსასპობად.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:გომბეშოსებრნი
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო მავნებლები
აგათისი

**აგათისი** () — წიწვოვანი მცენარეების გვარი არაუკარიისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20-მდე სახეობა. ზოგის სიმაღლე 50 მ აღწევს. 

ძირითადად გვხვდება ავსტრალიაში, ახალ გვინეაში, ახალ ზელანდიაში, პოლინეზიის, მელანეზიისა და ფილიპინის კუნძულებზე. XX საუკუნიდან გაავრცელეს დასავლეთ საქართველოში როგორც კულტურული მცენარე.

აგათისის მერქანი ძვირად ფასობს. ზოგიერთი სახეობა იძლევა მაღალხარისხოვან მაგარ და გამჭვირვალე ფისს: აგათისი ალბა (Agathis dammara) - კოპალს, ახალზელანდიური აგათისი (Agathis australis) - კაურის (კაურიკოპალს).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არაუკარიისებრნი
აგარა (ქედა)

**აგარა** — აჭარის ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა აგარისა და ქვედა აგარის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტი
აგარაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აგარაკი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## დასახლებული პუნქტი
* აგარაკი — ქალაქი სომხეთში;
* აგარაკი — სოფელი თბილისის დაქვემდებარებაში;
* აგარაკი — სოფელი გუდაუთის მუნიციპალიტეტში;
* აგარაკი — სოფელი არაგაწოტნის პროვინციაში, სომხეთი. 
* აგარაკი — სოფელი ლორეს პროვინციაში, სომხეთი.
* აგარაკი — სოფელი სიუნიქის პროვინციაში, სომხეთი.

## იხილეთ აგრეთვე
* აგარაკი — დასასვენებელი ადგილი ქალაქგარეთ.
აგავა

**აგავა** () — მცენარეთა გვარი სატაცურისებრთა ოჯახისა. აქვს მოკლე ღერო და როზეტისებრად შეკრული დიდი, ხორციანი, ზოგიერთ სახეობას ეკლიანი და ჭრელი ფოთლები. ყვავის ერთხელ, 6-15 წლის ასაკში, მაისიდან აგვისტომდე. 

ეზრდება 10-12 მ სიმაღლის ყვავილედის ყუნწი და უხვად გამოაქვს ყვავილი (17 ათასამდე). ნაყოფის მომწიფების შემდეგ მცენარის ყველა მიწისზედა ორგანო კვდება. 

ცნობილია აგავის სამასამდე სახეობა. ველურად ხარობს მექსიკაში. აგავა დეკორატიული მცენარეა. მეტწილად გავრცელებულია *ამერიკული აგავა* (Agave americana), რომელიც გაშენებულია ყირიმისა და კავკასიის შავი ზღვის სანაპიროს პარკებში. 

აგავის ბევრი სახეობის ფოთლებისაგან იღებენ ბოჭკოს (სიზალი, გენეკენი და სხვა) და ამზადებენ თოკებს, ჯაგრისებსა და უხეშ ქსოვილს. ნარჩენებისაგან მზადდება შესაფუთი ქაღალდი. აგავის შაქრიანი წვენისაგან ალკოჰოლიან სასმელებს აყენებენ.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* აგავა. ჯანმრთელობა და მედიცინა

კატეგორია:აგავასებრნი
კატეგორია:სართავი კულტურები
აგეფსთა

**აგეფსთა**, **იაღიაფსთა**, **აღეფსთა** ( < аӷ — „სეტყვა“ და аԥсҭа — „ხეობა“) — მთა საქართველოში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, საქართველოსა და რუსეთის კრასნოდარის მხარის საზღვარზე, მდინარე გეგის მარცხენა შენაკად აგეფსთის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3257 მ. აგებულია ბაიოსური ტუფ-პორფირიტებით. მკაფიოდ ემჩნევა მეოთხეული გამყინვარების კვალი. თანამდეროვე გამყინვარება მცირეა, უფრო ჩრდილოეთ კალთაზეა. 1700–1800 მ-მდე სოჭნარი და წიფლნარია, ზემოთ კი სუბალპური მაღალი ბალახეული და ალპური მდელოები. მისასვლელი გზა მდინარეების გეგისა და მზიმთის სათავეებიდან.

## სქოლიო
კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები