open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯეიმზ დენა

**ჯეიმზ დენა** ( დ. 12 თებერვალი, 1813, იუტიკა, ნიუ-იორკის შტატი — გ. 14 აპრილი 1895, ნიუ-ჰეივენი, კონექტიკუტის შტატი) — ამერიკელი გეოლოგი, მინერალოგი და ზოოლოგი. XIX საუკუნის გეოლოგიის ერთ-ერთი ყველაზე თვალსაჩინო წარმომადგენელი. 

## ბიოგრაფია 
1833 წელს დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი. იყო ნიუ-ჰეივენის უნივერსიტეტის გეოლოგიისა და მინერალოგიის პროფესორი (1855-1892). 1837 წელს შეიმუშავა მინერალთა ქიმიური კლასიფიკაცია. 1873 წელს შემოიღო ტერმინები „გეოსინკლინი“ და „გეოანტიკლინი“. დენას აზრით, დედამიწის ქერქში დიდი როფები და ნაოჭები წარმოიქმნება დედამიწის გაცივების შედეგად მისი შეკუმშვისა და ქერქის შეჭმუჭნის გამო. 

დენა, თვლიდა რომ ოკეანის ფსკერი იძირება და აწვება ხმელეთს, რის შედეგადაც კონტინენტის სანაპიროს გასწვრივ 
წარმოიქმნება როფები (გეოსინკლინები), სადაც გროვდება სქელი დანალექი წყებები, და აზევებები (გეოანტიკლინები). ქერქის შემდგომი შეკუმშვის შედეგად დანალექი წყებები განიცდის დანაოჭებას, აზევებას და წარმოიქმნება მთათა სისტემები. დენას აზრით, ორგანული სამყაროს ევოლუცია ორგანიზმების ნერვული სისტემის გართულების გზით ხდება.

მისი მეტად ცნობილი ნაშრომებია „მინერალოგიის სისტემა“ (1837), „მინერალოგიის სახელმძღვანელო“ (1848) და „გეოლოგიის სახელმძღვანელო“ (1863).

## თხზულება 
* System of mineralogy, N.Y.-L.,1844; в рус. пер.: Система минералогии, т. 1—3, М., 1950—66.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯეიმზ დენა – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* ჯეიმზ დენა – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია 

## ლიტერატურა 
* Gilman D. С., The life of Jamesdwight Dana, N. Y. — L., 1899.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი გეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1813
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
ვანკარანის კულტურა

**ვანკარანის კულტურა** - კულტურა, რომელიც არსებობდა თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე, პოოპოს ტბის ჩრდილოეთით, ორუროს დეპარტამენტში, ზღვის დონიდან 4 000 მეტრზე, დაახლოებით ძვ.წ. 1 100 წლებში.  კულტურამ ურბანული ცივილიზაციის დონეს ვერ მიაღწია. 

ამ დროისათვის, ცნობილია ამ კულტურის 17 არქეოლოგიური ძეგლი, რომლებიც საცერემონიო ცენტრის ირგვლივ გაშენებულ პატარა სოფლებს წარმოადგენს. ვანკარანის დასახლებები მდებარეობდა გორაკზე, დიამეტრით 75 მეტრი იყო და მოიცავდა ასამდე პატარა სახლს. შენობათა უმრავლესობას ქვის საძირკველი და ალიზის კედლები ჰქონდა. 

ვანკარანის კულტურა ფლობდა სპილენძის გამოდნობის ტექნოლოგიას, აწარმოებდნენ კერამიკას და ქვის სკულპტურებს, ასევე იყენებდა ობსიდიანს.

## ლიტერატურა
* Bruhns, Karen Olsen. Ancient South America. Cambridge University Press, 1994. 
* McAndrews, Timothy L. Wankarani settlement systems in evolutionary perspective. xiv, 125 pp., maps, tables, illus., bibliogr. La Paz, Pittsburgh: Univ. Pittsburgh, 2005.

კატეგორია:ბოლივიური კულტურა
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგია
კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები
კოლიას კულტურა

მინი|300პქ|ანდური ცივილიზაციები XIII—XV საუკუნეებში
**კოლიას კულტურა** — აიმარას ხალხის ერთ-ერთი სამეფო, რომელიც არსებობდა ჩვ.წ. XIII-XV საუკუნეებში, ცენტრალურ ანდებში, ტიტიკაკას ზეგენზე. XV საუკუნეში ის საკმაოდ დიდ ტერიტორიას მოიცავდა და მისი დედაქალაქი იყო ატუნ-კოლია, როდესაც სამეფო ინკების მეცხრე საპა ინკამ, პაჩაკუტიმ დაიპყრო. ინკების იმპერიის შემადგენლობაში ამ რეგიონს კოლიასუიო ეწოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*კოლიას კულტურა
*კოლიას კულტურა 

კატეგორია:ბოლივიური კულტურა
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგია
კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები
ჩარლზ ლაიელი

**ჩარლზ ლაიელი** (; დ. 14 ნოემბერი 1797, კინორდი, შოტლანდია — გ. 22 თებერვალი 1875, ლონდონი) — ინგლისელი ბუნებისმეტყველი. 

ჩარლზ ლაიელმა დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი (1819). 1827 წლიდან მუშაობა დაიწყო გეოლოგიაში. ბევრი იმოგზაურა ინგლისში, შოტლანდიაში, საფრანგეთში, იტალიასა და შვეიცარიაში. 1830-1833 წლებში გამოაქვეყნა სამტომიანი ნაშრომი „გეოლოგიის საფუძვლები“, რომელმაც მთელი ეპოქა შექმნა ბუნებისმეტყველებაში. 

ჟორჟ კიუვიეს კატასტროფების თეორიის საპირისპიროდ ლაიელმა ჩამოაყალიბა აქტუალიზმის პრინციპი, რომელიც მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო ბუნების მატერიალისტური გაგების გზაზე და წარსული გეოლოგიური პროცესების კვლევის ერთ-ერთი წამყვანი მეთოდი გახდა. ლაიელის აქტუალიზმის ნაკლი მხოლოდ ის იყო, რომ მას დედამიწაზე მოქმედი ძალები დროში უცვლელად მიაჩნდა. მნიშვნელოვანია აგრეთვე ლაიელის შრომები მესამეული სისტემის (პერიოდის) სტრატიგრაფიის და ვულკანოლოგიის დარგში; მანვე საფუძველი ჩაუყარა ქანების თანამედროვე კლასიფიკაციას. 

## თხზულებები 
* Основные начала геологии или новейшие изменения Земли и её обитателей, т. 1—2, М., 1866;
* Руководство к геологии, или древние изменения Земли и её обитателей по свидетельству геологических памятников, т. 1—2, СПБ. 1866—78.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჩარლზ ლაიელი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* ჩარლზ ლაიელი 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი გეოლოგები
კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო

**კამინო-რეალ-დე-ტიერა-ადენტრო** () — ისტორიული ძეგლი, გზა, რომელიც გადის ამერიკისა და მექსიკის ტერიტორიაზე. სიგრძე 2600 კმ. ერთმანეთთან აკავშირებს მეხიკოსა და სანტა-ფეს. 

2010 წელს მექსიკის მხარეს მდებარე გზის 1400 კილომეტრიანი ნაწილი მეხიკოდან ქალაქ პარალამდე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. გზის სიახლოვეს დაცულია უამრავი ეკლესია, ხიდები და ისტორიული დასახლებები. 

## იხილეთ აგრეთვე
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* El Camino Real de Tierra Adentro National Historic Trail 
* El Camino Real International Heritage Center
* El Camino Real de Tierra Adentro 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
ჩირიპას კულტურა

**ჩირიპას კულტურა** - ერთ-ერთი უძველესი არქეოლოგიური კულტურა ანდების რეგიონში, ტიტიკაკას ტბის სანაპიროებზე, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. უკანასკნელმა არქეოლოგიურმა კვლევებმა აჩვენა, რომ ჩირიპას კულტურამ განვითარების სამი ეტაპი გაიარა:
*ადრეული ძვ.წ. 1500  - ძვ.წ. 1000 წ.წ..
*შუა ძვ.წ. 1000 BC. - 800 BC. ძვ.წ.
*გვიანი ძვ.წ. 800  - 100 ძვ.წ.

განვითარების უმთავრეს ეტაპად მიჩნეულია ძვ.წ. 591-116 წლები. 

აღმოჩენილი ნანგრევების სიგრძე 60 მეტრია, სიგანე 55 მეტრი. მაღალ დონეზე იყო განვითარებული კერამიკა. ნაწარმზე გაკეთებული უფერული  ნახატები და გეომეტრიული ფიგურები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 1998 Excavations at Chiripa (C. Hastorf, M. Bandy)
* MundoAndino
* Anthropology Web Ring
* Indian History 
* Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Early Chiripa 
* Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Middle Chiripa 
* Andean Past 

კატეგორია:ბოლივიური კულტურა
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგია
კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები
იაგული

**იაგული** () — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში. ქალაქი დააარსეს საპოტეკებმა  ძვ. წ. V საუკუნეში, ხოლო მოგვიანებით დაიპყრეს მიშტეკებმა. ახ. წ. 900 წლისათვის აქ აშენდა რამდენიმე პირამიდა, ხოლო 1300–1400 წლებში რამდენიმე სასახლე.  

2010 წელს  მიტლას პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Instituto Nacinal de Antrpología e Historia: Yagul 
* George And Audrey DeLange: Yagul Archaeological Ruins Oaxaca Mexico, Travel And Tour Photos And Pictures 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
მიტლა

**მიტლა** () — კოლუმბამდელი ნაქალაქარი მექსიკაში, ოახაკის შტატში, ტეუანტეპეკის ყელის ამაღლებულ ნაწილში. მოსახლეობა მიტლაში გაჩნდა ძვ. წ. 500 წელს. მიტლა წარმოადგენს საპოტეკებისა და მიშტეკების კულტურის მნიშვნელოვან ძეგლს. თავისი განვითარების ზენიტში ქალაქის მოსახლეობა 10 ათას კაცს შეადგენდა. 1494 წელს ქალაქი დაიპყრეს აცტეკებმა, ხოლო 1520 წლიდან ესპანელმა კონკისტადორებმა. 

2010 წელს  იაგულის პრეისტორიულ ნამოსახლართან ერთად შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## იხილეთ აგრეთვე
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Mitla virtual tour on geocities.com
* The Grecas of Mitla  story and photos on ourmexico.com
* The DeLanges visit Mitla , with lots of photos

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მექსიკაში
მოლიოს კულტურა

მინი|250პქ|ჩულპა - მოლიოს ხალხის სამარხი
**მოლიოს კულტურა** — კულტურა, რომელიც არსებობდა ჩვ. წ. 1000 - 1500 წლებში, ტიუანაკოს კულტურის დაცემის შემდეგ, თანამედროვე ბოლივიის ტერიტორიაზე. კულტურა განვითარდა პუკინის ხალხის პატარა ქალაქ-სახელმწიფოებში. XV საუკუნეში, აიმარას ხალხის დაპყრობებს გადარჩენილი პუკინის მიწები ინკებმა დაიპყრეს. მოლიოს ხალხი იაგუარს ეთაყვანებოდა. 

მოლიოს ერთ-ერთი საუკეთესოდ შემონახული მონუმენტები მდებარეობს ტიტიკაკას ტბის ჩრდილოეთით, ბოლივიის დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ის მოშორებით. განეკუთვნება 1145-1425 წლებს. შემორჩენილია ასზე მეტი შენობა, ქუჩები და მოედნები. განვითარებული იყო კერამიკა. 

ზრდასრულ ადამიანებს კრძალავდნენ ინდივიდუალურად,  სამარხ კოშკებში (*ჩულპა*), რომლებიც ქვისა და ალიზისგან იყო აგებული, ხოლო ბავშვებს საკუთარი სახლების იატაკის ქვეშ.

## რესურსები ინტერნეტში
*მოლიოს კულტურა

კატეგორია:ბოლივიური კულტურა
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგია
კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები
ინკალიახტა

**ინკალიახტა** (კეჩ.  Inka llaqta, *ინკების ქალაქი*) — ინკების მომუმენტური ძეგლი ცენტრალურ ბოლივიაში, კოჩაბამბის დეპარტამენტში, ქალაქ კოჩაბამბიდან 130 კმ-ით აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 2 950 მეტრზე.

დასახლება და ციხესიმაგრე აშენდა XV საუკუნეში, ინკა იუპანკის მეფობისას. დასახლების არეალი 80 ჰა-ს მოიცავს. მოგვიანებით, უაინა კაპაკის მეფობისას ის ხელახლა აშენდა. მთავარ შენობას წარმოადგენდა კალიანკა, რომლის ზომები იყო  25 x 78 და რომელიც კოლუმბამდელი ამერიკის უდიდეს შენობად მიიჩნევა. მისი სახურავი 24 სვეტს ეყრდნობოდა.

ინკალიახტა ინკების სამეფოს − ტაუანტინსუიუს 4 პროვინციიდან ერთ-ერთის, კოლასუიუს თავდაცვით, პოლიტიკურ და საცერემონიო ცენტრს წარმოადგენდა.

ქალაქის გათხრები პირველად XXI საუკუნის დასაწყისში დაიწყო და მას პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი ლოურენს კობენა ხელმძღვანელობდა.

2003 წლის ივლისში, ინკალიახტა იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში შეიყვანა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Proyecto Inkallakta 
* Larry Coben's Incallajta and Carabaya Projects 
* Incallajta, the largest Inca site in the Kollasuyo - UNESCO World Heritage Centre

კატეგორია:ინკები
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები
მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა

მინი|250პქ
**მიწაყრილების ჰიდრავლიკური კულტურა** () ან **ლიანოს-დე-მოხოსის** კულტურა — კოლუმბამდელი კულტურა სამხრეთ ამერიკაში, რომელიც ყვაოდა ძვ.წ. 4000 - 1300 წლებში, თანამედროვე ბოლივიის ბენის დეპარტამენტის ტერიტორიაზე. 

ამ კულტურის მთავარი მახასიათბელია სახლები, რომლებსაც ხელოვნურად, ძირითადად კერამიკის ნარჩენებისგან გაკეთებულ გორაკებზე აშენებდნენ. ამის უპირველესი მიზეზი იყო დასახლებების პერიოდული დატბორვებისგან დაცვა. ეს გორაკები ერთმანეთთან დაკავშირებული იყო ხიდებითა და მიწის შემაღლებებით. 

დაახლოებით 400.000 ჰა ტერიტორიაზე, 20.000 ასეთი ბორცვი მდებარეობს, რომელთაგან თითოეულს 20 ჰა უჭირავს. ისინი ერთმანეთთან ზოგჯერ 15-20 კმ სიგრძის ხელოვნური, შემაღლებული ტროტუარებით არიან დაკავშირებული. ასევე გაყვანილია არხები, სადაც შესაძლებელი იყო კანოეებით ცურვა. 

ერთ-ერთმა პირველმა, ეს გორაკები 1772 წელს მისიონერმა ფრანსისკო ელდერმა აღწერა. 

ამ კონსტრუქციების წყალობით, ამ კულტურას შეეძლო ემართა მრავალი მდინარე, უპირველეს ყოვლისა ინტენსიური სოფლის მეურნეობისა და თევზაობის განვითარების მიზნით. 

 - ოსვალდო რივერა.

ამ კულტურის ეთნიკური წარმომავლობა უცნობია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Lomas de Ocupación de en Los Llanos de Mojos.
* prehispanico cultura de los Llanos de Mojos
* Amazonia boliviana 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის ისტორია
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგია
კატეგორია:კოლუმბამდელი კულტურები
ევგრაფ ფიოდოროვი

**ევგრაფ სტეფანეს ძე ფიოდოროვი** ( დ.     22 დეკემბერი [ძვ. სტ. 10 დეკემბერი],  1853, ორენბურგი, — გ. 21 მაისი, 1919, პეტროგრადი) — რუსი კრისტალოგრაფი, გეომეტრი, მინერალოგი, პეტროგრაფი და გეოლოგი. რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1919). 

ევგრაფ ფიოდოროვმა 1883 წელს დაამთავრა პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტი. 1886-1894 წლებში — მუშაობდა გეოლოგიურ კომიტეტში, 1894–1895 წლებში — ურალში სამთო ინჟინრად. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას მოსკოვის სასოფლო-სამეურნეო (1895-1905) და პეტერბურგის სამთო (1896–1900 წლები და 1905 წლიდან) ინსტიტუტებში. 1905–1910 წლებში იყო პეტერბურგის სამთო ინსტიტუტის პირველი არჩევითი
დირექტორი. 

ფიოდოროვი თანამედროვე სტრუქტურული კრისტალოგრაფიის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. 1890 წელს გამოიყვანა 230 სივრცითი ჯგუფი (ე.წ. ფიოდოროვის ჯგუფი). 1880 წელს დაამუშავა ორწრედიანი გონიომეტრის პროექტი. 1891 წელს გამოიგონა უნივერსალური ოპტიკური ხელსაწყო — ფიოდოროვის მაგიდა. 

მრავალი შრომა მიუძღვნა თეორიული და რეგიონული პეტროგრაფიის, მინერალოგიის, ფიზიკური გეოლოგიისა და სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიის საკითხებს. 1901-1905 წლებში იყო პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ადიუნქტი, 1896 წლიდან — ბავარიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი.

## თხზულებები 
* Начала учения о фигурах, [М.], 1953;
* Симметрия и структура кристаллов. Основные работы, [М.], 1949 (лит.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ევგრაფ ფიოდოროვი – ბიოგრაფია 

## ლიტერატურა 
* Шафрановский И. И., Е. С. Федоров, великий русский кристаллограф, М., 1945(лит.);
* Кристаллография. Сб., в. 3, Л., 1955; 
* руды института истории естествознания и техники, в. 10, М., 1956, с. 5–84; Универсальный столик Е. С. Федорова. [Сб.], М., 1953.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
წუთიერი დუმილი

250px|right|დამაშის დაწყებამდე Fulham F.C.–ისა და Newcastle United F.C.–ის ფეხბურთელები  წუთიერი დუმილით პატივს მიაგებენ  ჯიმ ლენგლის.
წუთიერი დუმილი არის გამოხატულება პატივის მიგებისა ადამიანისათვის ან ადამიანებისათვის, რომლებიც ბოლო ხანებში ტრაგიკულად დაიღუპნენ. ან იმ შემთხვევაში თუ რომელიმე მნიშვნელოვანი დღის წლისთავია.მაგალითად, დასავლეთში  ბევრი ადამიანი წუთიერი დუმილით იხსენებს მსხვერპლს შეიარაღებული ომებისა.

უმეტესად, დუმილი ერთ წუთს გრძელდება. თუმცა სხვადასხვა დრო შეიძლება გაგრძელდეს. მაგალითად, თითოეული დაღუპულისთვის თითო წუთი. ამ პროცესის დროს მონაწილემ შეიძლება თავი დაღუნოს ან ქუდი მოიხადოს ან ლაპარაკს თავი დაანებოს. ჩვეულებრივ, პიროვნება, რომელიც გამოაცხადებს წუთიერ დუმილს, მანვე უნდა შეატყობინოს მონაწილეებს პროცესის დასრულება.

წუთიერი დუმილის დროს შესაძლებელია სხვა სიმბოლური ქმედებებიც: მტრედის განთავისუფლება, ზარების რეკა, ან შესრულდეს Last Post.

## წარმოშობა
მოგონების დღეზე დუმილის იდეა პირველად მოიფიქრა ავსტრალიელმა ჟურნალისტმა ედუარდ ჯორჯ ჰანიმ  **The Times**–სთვის მიწერილ წერილში 1919 წლის მაისში. იგი ფიქრობდა 5 წუთიან დუმილზე მაგრამ იგი ძალიან დიდი იყო.
## რესურსები ინტერნეტში 
* last post
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ (ბოლივია)

**მოძრაობა სოციალიზმისაკენ** (, MAS, ასევე ითარგმნება, როგორც **მოძრაობა სოციალიზმისათვის**) — მემარცხენე სოციალისტური პარტია ბოლივიაში, დააარსა ბოლივიის პრეზიდენტმა ევო მორალესმა, 1997 წლის 23 ივლისს.

## არჩევნები
2002 წლის ეროვნული კონგრესის არჩევნებში პარტიამ დაიკავა მეორე ადგილი და მიიღო  27 მანდატი 130-დან დეპუტატთა პალატაში და 8 მანდატი 27-დან სენატში. 

2005 წლის ეროვნული კონგრესის არჩევნებში პარტიამ დაიკავა პირველი ადგილი და მიიღო  72 მანდატი 130-დან დეპუტატთა პალატაში და 12 მანდატი 27-დან სენატში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* MAS – მოძრაობა სოციალიზმისაკენ 
*Story of the Bolivian revolution and origin of the MAS with Dr. Hugo Salvatierra (Spanish/English) 

კატეგორია:ბოლივიის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:1997 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
მოძრაობა სოციალიზმისაკენ

**მოძრაობა სოციალიზმისაკენ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია არგენტინაში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ბოლივიაში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ვენესუელაში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ  – პოლიტიკური პარტია მექსიკაში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია პუერტო-რიკოში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ჩილეში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ეკვადორში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია ნორვეგიაში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია პარაგვაიში
* მოძრაობა სოციალიზმისაკენ – პოლიტიკური პარტია შვეიცარიაში
ჰიონოსფერო

მინი|ტროპოსფერო, რომლის ქვედა ფენა ჰიონოსფეროა 
მინი|დედამიწა
**ჰიონოსფერო** (ბერძნ. chion — თოვლი და sphaira — სფერო) — ტროპოსფეროს ნაწილი, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა. 

ჰიონოსფერო სითბოსა და სინოტივის ისეთი შეთანაწყობა არის, რომლის დროსაც ჰორიზონტალურად და უფრო ზედაპირზე მთელი წლის განმავლობაში მოსული მყარი ატმოსფერული ნალექები ჭარბობს მის გასავალს. ჰიონოსფეროს ზედა საზღვარი ჩვეულებრივ, ყველაზე მაღალი მწვერვალების ზემოთ მდებარეობს და შეესაბამება მყარი ატმოსფერული ნალექების ნულოვან ბალანსს (რომელთა წლიური ჯამი ჩვეულებრივ, მთებში მატულობს გარკვეულ სიმაღლემდე, ხოლო შემდეგ კვლავ იკლებს). 

მთებში დიდი მყინვარული ენები ჰიონოსფეროს ქვემოთ ჩამოდიან, ხოლო ცალკეული პატარა მყინვარები თოვლის მაღალი კონცენტრაციის პირობებში ზოგჯერ მთლიანად ჰიონოსფეროს ქვემოთ ვრცელდებიან. 

დედამიწის ატმოსფეროს ფენას, რომელშიც წყლის მყარ ფაზაში არსებობის ხელსაყრელი პირობებია გაბატონებული რუსმა ბუნებისმეტყველმა მიხეილ ლომონოსოვმა — „ატმოსფეროს თოვლჭარბი ფენა“ უწოდა.

ცნება ჰიონოსფერო მეცნიერებაში პირველად შემოიტანა და ჩამოაყალიბა რუსმა გეოგრაფმა სტანისლავ კალესნიკმა. ჰიონოსფეროს შესწავლის საქმეში დიდი წვლილი შეიტანა რუსმა გეოგრაფმა მიხეილ ტრონოვმა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* კრიოსფერო

## სქოლიო
კატეგორია:ატმოსფერო
კატეგორია:გლაციოლოგია
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
ჩირიპა

**ჩირიპა** – არქეოლოგიური ძეგლი ბოლივიაში, ტიტიკაკას ტბის სიახლოვეს, ქალაქ ჩირიპადან 15 კმ-ით აღმოსავლეთით. 

ძეგლი ტიუანაკომდელ პერიოდს განეკუთვნება და დასახლებული იყო ძვ. წ. 1000 - ჩვ. წ. 1100 წლებში. მთავარ შენობას წარმოადგენს უზარმაზარი ტაძარი, რომელიც სამი შენობისაგან შედგება. შიგნით ბევრია სამარხები. 

ტერიტორია პირველად XX საუკუნეში აღწერა პადრე პედრო მარაბინიმ. 1990 წლიდან, კომპლექსს იკლევენ კალიფორნიის ბერკელეის უნივერსიტეტის მეცნიერები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 1998 Excavations at Chiripa (C. Hastorf, M. Bandy) (PDF-Datei; 239&nbsp;kB)
* MundoAndino
* Anthropology Web Ring
* Indian History 
* Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Early Chiripa 
* Population and History in the Ancient Titicaca Basin — Middle Chiripa 
* Andean Past 

კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები
ისკანვაია

**ისკანვაია** — კოლუმბამდელი ქალაქის ნანგრევები ბოლივიაში, დედაქალაქ ლა-პასიდან 325 კმ-ით ჩრდილოეთით, ზღვის დონიდან 1 700 მეტრზე. თავის სივრცით და ასაკით, ისკანვაია მაჩუ-პიქჩუს აჭარბებს, მაგრამ ბევრად უფრო ცუდადაა შემონახული. 

ქალაქი აშენებული იყო ორ პლატფორმაზე და მოიცავდა 0,6 კმ²-ს. მიეწოდებოდა მდინარე წყალი. დღეისათვისნ ასი საკმაოდ მოზრდილი შენობაა გადარჩენილი. სახლები ოთხკუთხაა და გააჩნია შიდა ეზოები. მოსახლეობა მისდევდა სოფლის მეურნეობას, შემორჩენილია ტერასები და ირიგაციის ნიმუშები. 

არქეოლოგების ვარაუდით, ქალაქში 2 500 - 3 000 ადამიანი ცხოვრობდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
*La Residencia de los hijos de Tiwanaku  *(Spanish)*
*Iskanwaya

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის არქეოლოგიური ძეგლები
ნიმბას მთის ნაკრძალი

**ნიმბას მთის ნაკრძალი** – ნაკრძალი გვინეასა და კოტ-დ’ივუარში, მდებარეობს ნიმბას მთებში. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია 1981 წლიდან.  1992 წლიდან შეტანილია საფრთხის ქვეშ მყოფი ძეგლების სიაში. გარდა ამისა ნაკრძალის გვინეიური ნაწილი შედის მსოფლიოს ბიოსფერული რეზერვატების ქსელში. 

ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარეობს გვინეისა და კოტ-დ'ივუარის უმაღლესი მწვერვალი რიჩარდ-მოლარი (1752 მ.) ნაკრძალის საერთო ფართობია 1452 კმ². ატმოსფერული ნალექები შეადგენს 2000 მმ წელიწადში.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აფრიკაში

## რესურსები ინტერნეტში
*ნიმბას მთის ნაკრძალი - UNESCO World Cultural Heritage site

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გვინეაში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კოტ-დ'ივუარში
შარლ ნოდიე

**შარლ ნოდიე** ( დ. 29 აპრილი, 1780 — გ. 27 იანვარი, 1844) — ფრანგი ავტორი. 

## ბიოგრაფია
შარლ ნოდიე დაიბადა 1780 წლის 19 აპრილს ბეზანსონში, ვექილის ოჯახში. ბავშვობიდანვე ისეთ წრეებში იზრდებოდა, რომლის წარმომადგენლები 1789 წლის რევოლუციის მონაწილენი იყვნენ. სკოლის დამთავრების შემდეგ ქალაქის ბიბლიოთეკაში მუშაობდა, ხოლო 1800 წელს პარიზში გადავიდა და ხელი მოჰკიდა ლიტერატურას. დაწერა რომანი *"განდევნილნი"* და მოთხრობა *"ზალცბურგელი მხატვარი"*. ნაპოლეონის რეჟიმის დროს, იმპერატორის წინააღმდეგ მიმართული პამფლეტების გამო, ნოდიე იძულებული იყო საფრანგეთის საზღვრებს გარეთ ეცხოვრა. იგი შვეიცარიაში წავიდა. 1814 წელს საგრანგეთში დაბრუნდა და ლიტერატურულ ცხოვრებაში ჩაება. 1824 წელს, შოტლანდიაში მგზავრობის დროს, უოლტერ სკოტი გაიცნო და სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაწერა მოთხრობა-ზღაპარი "ტრიბლი:, რომელსაც დიდი წარმატება ხვდა წილად.

ნოდიეს ბევრი ფანტასტიკური ნოველა აქვს, რომლებშიც ისევე, როგორც "ტრილბიში", რეალური და ფანტასტიკური ერთმანეთშია შერეული. ნოდიე ფიქრობდა, რომ ადამიანის ფსიქიკაში დიდი ადგილი ეჭირა ოცნებასა და სიზმარს, რაც შემდგომ ასე უხვად გამოიყენეს მე-20 საუკუნეში სიურრეალისტებმა.

1824 წლიდან მის ბინაზე შეიქმნა ე. წ. "სენაკლი", რომელიც ფრანგ რომანტიკოსებს აერთიანებდა. ამ წრეში შედიოდნენ ვიქტორ ჰიუგო, ალფრედ დე მიუსე, ალფრედ დე ლამარტინი და სხვა. ნოდიე რომანტიკული მოძრაობის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თეორიტიკოსი იყო და გიუგო მას თავის მასაწვლებელს უწოდებდა. 1834 წელს ნოდიე საფრანგეთში აკადემიის წევრად აირჩიეს.

ნოდიე გარდაიცვალა 1844 წლის 27 იანვარს.

## ლიტერატურა
* ფრანგული ნოველა ორ ტომად – ტომი I; გამომც. საბჭოთა საქართველო, 1971; გვ: 558-559

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სტანისლავ კალესნიკი

**სტანისლავ ვიკენტის ძე კალესნიკი** ( დ.   23 იანვარი   [ ძვ. სტ. 10 იანვარი ],  1901, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 13 სექტემბერი, 1977, ლენინგრადი) — რუსი გეოგრაფი. ფიზიკური გეოგრაფიის ერთ-ერთი გამოჩენილი სპეციალისტი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968). სკკპ წევრი 1943 წლიდან. 1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის უნივერსიტეტი. იყო ლენინგრადის უნივერსიტეტის ფიზიკური გეოგრაფიის კათედრის გამგე (1950 წლიდან). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ტბათმცოდნეობის ინსტიტუტის დირექტორი (1955 წლიდან). 

კალესნიკის მთავარი შრომები შეეხება ზოგადი დედამიწისმცოდნეობის, ლანდშაფტმცოდეობისა და გლაციოლოგიის თეორიულ, აგრეთვე ცენტრალური ტიან-შანისა და ჯუნღარის ალათაუს გეომორფოლოგიურ საკითხებს. ფიზიკურ გეოგრაფიაში და გლაციოლოგიაში შეიტანა ახალი ცნებები: ჰიონოსფერო, გამყინვარების ენერგია, გეოგრაფიული სტრუქტურა. ჰიონოსფერო არის ტროპოსფეროს ნაწილი, რომლის ფარგლებში რელიეფის ხელსაყრელი პირობების შემთხვევაში შესაძლებელია წარმოიქმნას და იარსებოს მრავალწლოვანმა თოვლნარებმა და მყინვარებმა. გამყინვარების ენერგია წარმოადგენს მყინვარების მასის ბალანსის ვერტიკალურ გრადიენტს.

სსრკ გეოგრაფიული საზოგადოების პრეზიდენტი (1968–1972). საერთაშორისო გეოგრაფიული კავშირის ვიცე-პრეზიდენტი (1968–1972). კრაკოვისა და ფინეთის (ტურკუ) უნივერსიტეტების საპატიო დოქტორი. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენით, აგრეთვე მედლებით. კალესნიკის სახელი ეწოდა მყინვარებს იმიერილისა და ჯუნღარის ალათაუში, პოლარულ ურალში.

## თხზულებები 
* Горные ледниковые районы СССР, Л. — М., 1937; 
* Общая гляциология, Л., 1939;
* Основы общего землеведения, 2 изд., М., 1955;
* Краткий курс общего землеведения, М., 1957;
* О классификации географических наук, в сборнике: XIX Международный географический конгресс в Стокгольме, М., 1961;
* Очерки гляциологии, М., 1963;
* Общие географические закономерности Земли, М., 1970.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტანისლავ კალესნიკი  

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა გეოგრაფები
კატეგორია:რუსი გეოგრაფები
კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
მანუელ ისიდორო ბელსუ

**მანუელ ისიდორო ბელსუ** (, 14 აპრილი 1808 , ლა-პასი, ბოლივია — 23 მარტი 1865, ლა-პასი, ბოლივია) — ბოლივიელი პოლიტიკოსი, ბოლივიის პრეზიდენტი 1848-1855 წწ. თანამდებობა დაიკავა 1848 წლის 6 დეკემბერს. დატოვა – 1855 წლის 15 აგვისტოს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* ბოლივიის მთავრობის ბიოგრაფიული საიტი  ესპანურად.

## წყაროები 
*Historia de Bolivia (4º edición),editorial Gisbert.

კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1808
კატეგორია:გარდაცვლილი 1865
კატეგორია:XIX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
ლამაზი მეგობარი (რომანი)

**„ლამაზი მეგობარი“** () — გი დე მოპასანის რომანი, რომელიც გამოიცა 1885 წელს.

„ლამაზ მეგობარზე“ მუშაობა მოპასანს დაწყებული უნდა ჰქონდეს 1883 წელს, როდესაც გამოქვეყნდა მისი რიგი მოთხრობა და ნარკვევი, სადაც გვხვდება რომანის ზოგიერთი სიუჟეტური ეპიზოდი და იდეური მოტივი.

„ლამაზ მეგობარს“ იმთავითვე უაღრესი წარმატება ხვდა წილად. 1885 წლის 8 აპრილს დაიწყო გაზეთ „ჟილ ბლასში“ ფელეტონებად მისი ბეჭდვა, ხოლო უკვე იმავე წლის სექტემბერში მისი 37-ე, 1887 წლის აპრილში კი 51-ე გამოცემა გამოვიდა. აგრეთვე დაუყონებლივ ითარგმნა იგი სხვა ევროპულ ენებზე.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*  ლამაზი მეგობარი, უფასო ელექტრონული წიგნი Project Gutenberg-სგან.
*  

კატეგორია:1885 წლის რომანები
კატეგორია:რომანები ჟურნალისტების შესახებ
კატეგორია:გი დე მოპასანის რომანები
კატეგორია:პიკარესკული რომანები
რიო-ბლანკო (ბოლივია)

**რიო-ბლანკო** — მდინარე ბოლივიაში, გუაპორეს მთავარი შენაკადი, რომელიც თავის მხრივ, მდინარე მამორეს შენაკადია. გაედინება სანტა-კრუსისა და ბენის დეპარტამენტების ტერიტორიაზე. მისი სიგრძე 1087 კმ-ია. განეკუთვნება ამაზონის აუზს. 

რიო-ბლანკოს მთავარი შენაკადებია რიო-სან-მარტინი და რიო-ნეგრო.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბოლივიის მდინარეების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*მდინარის თანამგზავრული რუკა

კატეგორია:ბოლივიის მდინარეები
ბოლივიის კონსტიტუცია

**ბოლივიის კონსტიტუციის** () ამჟამინდელი ვერსია ქვეყნის ისტორიაში მე-17 კონსტიტუციას წარმოადგენს. წინა ვერსიები მიღებულ იქნა 1826, 1831, 1834, 1839, 1843, 1851, 1861, 1868, 1871, 1878, 1880, 1938, 1945, 1947, 1961 და 1967 წლებში. 

მიმდინარე კონსტიტუცია მოქმედებს 2009 წლის 7 თებერვლიდან, მას შემდეგ რაც ის  საყოველთაო რეფერენდუმში, სადაც მოსახლეობის 90.24% მონაწილეობდა, 61.43%%-მა მოიწონა. 

2009 წლის კონსტიტუციის მიხედვით, ბოლივია მრავალეროვანი, უნიტარული, სეკულარული სახელმწიფოა და ოფიციალურად ეწოდება *ბოლივიის მრავალეროვანი სახელმწიფო*. კონსტიტუცია აკანონებს შერეულ ეკონომიკას, როგორც კერძო, ისე სახელმწიფო საკუთრებას. ამასთან, კერძო საკუთრებაში არ შეიძლება იყოს მიწის 5.000 ჰა-ზე მეტი. სცნობს ავტონომიებს, როგორც ლოკალურ, ისე დეპარტამენტების დონეზე. 

## რესურსები ინტერნეტში
*2009 წლის კონსტიტუციის ტექსტი
*Miradas. Nuevo Texto Constitucional (A Closer Look: Bolivia's New Constitution) IDEA, Vice Presidency of Bolivia, Universidad Mayor de San Andrés, 2010. ISBN 978-91-85724-84-0 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის პოლიტიკა
კატეგორია:კონსტიტუციები
ბოლივიური ბოლივიანო

მინი|300პქ|10 სენტავოსა და 5 ბოლივიანოს ნომინალიანი მონეტები
**ბოლივიური ბოლივიანო** - ბოლივიის ეროვნული ვალუტა. შედგება 100 სენტავოსაგან. მისი საერთაშორისო კოდია BOB. ასევე ბოლივიანო ეწოდებოდა 1864-1963 წლებში ბოლივიაში მოქმედ ვალუტას.

ამჟამად ბრუნვაშია 10, 20 და 50 სენტავოს და 1, 2, 5 ბოლივიანოს ნომინალიანი მონეტები ასევე 5, 10, 20, 50, 100, 200 ბოლივიანოს ნომინალიანი ბანკნოტები.

## ისტორია
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ბოლივიის კონგრესმა მიიღო კანონი, რომლის მიხედვითაც 1927 წლიდან ძალაში შევიდა ბოლივიის ეროვნული ვალუტა. იგი წარმოადგენდა 20 გრამიან ვერცხლის მონეტებს და სოლი ეწოდებოდა.

1986 წლის 28 ნოემბრიდან, ახალმა ვალუტამ - ბოლივიანომ ჩაანაცვლა ძველი, *პესო ბოლივიანო*.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბოლივიის ცენტრალური ბანკი 
* Monedas y Billetes de Bolivia 

კატეგორია:ბოლივია
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კატეგორია:ბოლივიის ეკონომიკა
ნევადო-ანალიახსი

**ნევადო-ანალიახსი** () — სტრატოვულკანი ბოლივიაში. მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5750 მეტრზე მდებარეობს. ბოლო ამოფრქვევის თარიღი უცნობია, მაგრამ მის ჩრდილოეთ ფერდობზე შეინიშნება ახალგაზრდა ლავის ნარჩენები. ვულკანი ძირითადად ანდეზიტისა და დაციტისაგან შედგება, ხოლო მისი ზეგანი ინგიმბრიტისგან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.mountain-forecast.com/peaks/Nevado-Anallajsi
* http://www.volcanolive.com/anallajsi.html

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
ცენტრალური სტადიონი

ამ სახელწოდებით მსოფლიოში რამდენიმე სტადიონია ცნობილი. თქვენ შესაძლოა იგულისხმეთ ერთ-ერთი ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან:

; საქართველოში
* ბათუმის ცენტრალური სტადიონი
* ზესტაფონის ცენტრალური სტადიონი
* თბილისის ცენტრალური სტადიონი
* თელავის ცენტრალური სტადიონი
* სოხუმის ცენტრალური სტადიონი
* ქობულეთის ცენტრალური სტადიონი
; მსოფლიოში
* ალმა-ატას ცენტრალური სტადიონი
* აკტიუბინსკის ცენტრალური სტადიონი
* ასტრახანის ცენტრალური სტადიონი
* ბუქარესტის ცენტრალური სტადიონი
* დუშანბეს ცენტრალური სტადიონი
* ეკატერინბურგის ცენტრალური სტადიონი
* ვოლგოგრადის ცენტრალური სტადიონი
* კრასნოიარსკის ცენტრალური სტადიონი
* ლაიფციგის ცენტრალური სტადიონი
* ნოვოროსიისკის ცენტრალური სტადიონი
* პავლოდარის ცენტრალური სტადიონი
* ულან-ბატორის ცენტრალური სტადიონი
* ყაზანის ცენტრალური სტადიონი
* შახტარის ცენტრალური სტადიონი
* ჩორნომორეცის ცენტრალური სტადიონი
გოგი თოფაძე

**გიორგი (გოგი) ლევანის ძე თოფაძე** (დ. 18 აპრილი, 1940, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 16 თებერვალი, 2025, თბილისი, საქართველო) — ქართველი მეწარმე და პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა თბილისის 51-ე საშუალო სკოლა და სწავლა განაგრძო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კვებისა და ქიმიური მრეწველობის ფაკულტეტზე. 1962 წელს ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო კვებისა და მრეწველობის სამეცნიერო - კვლევით ინსტიტუტში მეცნიერ - თანამშრომლად. 1967 წელს გოგი თოფაძემ ჩააბარა მოსკოვში ორგანული ქიმიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1969 წელს დაიცვა დისერტაცია, რის შემდეგაც მას მიენიჭა ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატის წოდება.

1970-1975 წლებში თოფაძე მუშაობდა თბილისი საპნის ქარხნის დირექტორად. 1975-დან 1986 წლამდე იყო საწარმოო გაერთიანება „თბილლუდის“ გენერალური დირექტორი. 1986 წლიდან მუშაობდა ლილოს ლუდის მშენებარე ქარხნის დირექტორად. 1994 დააარსა ლუდის კომპანია „ყაზბეგი“. 1997 და 1998 წლებში დაასახელეს საქართველოს საუკეთესო ბიზნესმენად.

### პოლიტიკური მოღვაწეობა
1999-2005 წლებში იყო პოლიტიკური მოძრაობა „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“ თავმჯდომარე. 1999-2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“, ფრაქცია „მრეწველების“ თავმჯდომარე. 2004-2008 წლებში — საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „მემარჯვენე ოპოზიცია, მრეწველები, ახლები“.

2005 წლიდან არის პოლიტიკური მოძრაობა „მრეწველობა გადაარჩენს საქართველოს“ ლიდერი. 2005 წელს თოფაძე აირჩიეს ევროპის სავაჭრო პალატის პრეზიდენტად. 2005 წელს თოფაძე, პირველი ქართველ ბიზნესმენთა შორის, დაჯილდოვდა მეცენატის ოქროს მედლით.

2010 წლის 30 მაისის თვითმართველობის არჩევნებში გიორგი (გოგი) თოფაძემ კენჭი იყარა საქართველოს დედაქალაქის თბილისის მერის პოსტზე. მან ამომრჩეველთა ხმების 5.19% მიიღო.
 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“.

## პირადი და ოჯახური ცხოვრება
1995 წლიდან იყო სპორტის ზამთრის სახეობათა ფედერაციის პრეზიდენტი. 1999 წლიდან იყო საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტის ვიცე-პრეზიდენტი. წიგნისათვის „თხილამურებით მთაში“ 1999 წელს მას მიენიჭა სახელმწიფო პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში. 2007-2008 წლებში იყო საქართველოს ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი. 2003 წელს სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ, გოგი თოფაძეს მიენიჭა ეკონომიკურ მეცნიერებათა დოქტორის წოდება. მინიჭებული აქვს პროფესორის წოდება. ავტორია 20 სამეცნიერო ნაშრომის, 4 მონოგრაფიის, 1 სახელმძღვანელოს და 3 წიგნისა.

დარჩა მეუღლე, ორი შვილი და ხუთი შვილიშვილი. გარდაიცვალა 2025 წლის 16 თებერვალს 84 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში
*თოფაძის ბიოგრაფია კომპანია „ყაზბეგის“ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 18 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ქართველი მეწარმეები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1957)
გოგი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ჩუმკუზბა

**ჩუმკუზბა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების გუმისთისა და კელასურის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2081 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და კირქვებით. კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
ჩობანდაღი

**ჩობანდაღი** ('''''') — მთა საქართველოსა და აზერბაიჯანის საზღვარზე. მოქცეულია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტისა და აღსთაფის რაიონის ფარგლებში. მდებარეობს მდინარე ივრის ქვემო დინებისა და მტკვრის წყალგამყოფის — ჩობანდაღის ქედის თხემზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 892 მ. აგებულია ქვედა და შუა სარმატული თიხებითა და ქვიშაქვებით. მთა ოდნავ არის ამაღლებული ირგვლივ მდებარე ზედაპირიდან და შემოსილია სტეპის ბალახმცენარეულით. წარმოადგენს საზამთრო საძოვარს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
ჩუბუხი

**ჩუბუხი** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარე აჭარისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2504 მ. აგებულია ეოცენური ბაზალტებით, ტრაქიტებითა და მათი ტუფებით. მთის ქვემო (2000 მ-მდე) კალთები შემოსილია შერეული ტყით, შუა — სუბალპური მაღალბალახეულით, ზემოთ ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
ლიკანკაბური

**ლიკანკაბური** () — სიმეტრიული სტრატოვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ჩილესა და ბოლივიის საზღვარზე. მდებარეობს ლაგუნა-ვერდეს ტბის სამხრეთ-დასავლეთით. ვულკანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილი და ზღვის დონიდან 5400 მ სიმაღლის მწვერვალი ეკუთვნის ბოლივიას, ხოლო დანარჩენი, მისი უდიდესი ნაწილი, 5920 მ სიმაღლის მწვერვალი და ვულკანური კრატერი ჩილეს.

ასევე ჩილეს საზღვრებშია ვულკანთან მდებარე კრატერის ტბა ლიკანკაბური, რომელიც წელიწადის უმეტეს დროს ყინულითაა დაფარული. მისი ტემპერატურა ხშირად -30 °C-მდე ეცემა. შეიცავს პლანქტონურ ფაუნას.

მწვერვალზე მდებარეობს ინკების მიერ აშენებული ძეგლების ნანგრევები, რომლებიც ამტკიცებს, რომ მისი ამოფრქვევა მინიმუმ ბოლო 500-1000 წლის მანძილზე არ მომხდარა.

## გალერეა

ფაილი:Licancabur Snow.jpg|ლიკანკაბურის ხედი ქალაქ სან-პედრო-დე-ატაკამიდან, ჩილე.
ფაილი:Licancabur Green Lake.jpg|ლიკანკაბურის ხედი ლაგუნა-ვერდეს ტბიდან, ბოლივია
ფაილი:High view of the Chajnantor Plateau Taken From Licancabur.jpg|
ფაილი:Laguna Verde1, Bolivia.jpg|ლიკანკაბური და ლაგუნა-ვერდე

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია
* ჩილეს ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Excursion al Volcán Licancabur 
* Licancabur, tour 2003 
* Highest Lakes on Earth 
* Licancabur, cerca de Marte - Mercuria Calama article  

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
ჩითახევი (მთა)

**ჩითახევი**, **ჭითახევი** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ქვაბისხევის, ლიკანისხევისა და ჩითახევის (მტკვრის აუზი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1446 მ. აგებულია პალეოცენური და ქვედაეოცენური მერგელებით, კირქვიანი ქვიშაქვებით, თიხებით, ტუფებით. იგი კონუსური ფორმისაა. მთაზე და მის შემოგარენში ფიჭვისა და მუხის შერეული ტყეა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
ჩიბჟღარა

**ჩიბჟღარა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2120 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული ასაკის მასიური კირქვებით. მთის ჩრდილოეთი კალთა ციცაბო და კლდოვანია, სამხრეთი დამრეცი. დაფარულია კარსტული ძაბრებით. ჩიბჟღარა შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
მარანი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**მარანი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი), მდინარე პატარა მაჭარის ხეობაში. ზღვის დონიდან 500 მ, გულრიფშიდან 28 კმ. 1948 წლამდე ეწოდებოდა ქართული პოლტავა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მრამბა (წებელდის თემი)

**მრამბა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 280 მ, გულრიფშიდან 32 კმ. 

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **მრამბა** აფხაზური წარმომავლობისაა და *„მზის უნახავს“* ნიშნავს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მასისო-დე-ლარანკაგუა

**მასისო-დე-ლარანკაგუა** () — სტრატოვულკანი ბოლივიაში, ტურკოს მუნიციპალიტეტში, ანდების მთებში. მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5520 მეტრზე მდებარეობს. შედგება ანდეზიტისა და დაციტისაგან. ვულკანის ბოლო ამოფრქვევის თარიღი უცნობია, მაგრამ ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ეს ჰოლოცენის პერიოდში მოხდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* მასისო-დე-ლარანკაგუა 

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
ნაა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**ნაა** (ყოფილი *სომხური ნაა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (განახლების თემი), მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 280 მ, გულრიფშიდან 25 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოჯიბინა

**ოჯიბინა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ბაბუშარის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 5 მ, გულრიფშიდან 17 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო ომარიშარა

**ქვემო ომარიშარა** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (ომარიშარა-გვანდრის თემი).  მდებარეობს აფხაზეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე საკენის (კოდორის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრზე. გულრიფშიდან დაშორებულია 90 კილომეტრით.

## ეტიმოლოგია
XIX საუკუნის პირველი ნახევრის წყაროებში, რომლებიც აღწერენ დალის ხეობის ნომენკლატურას, სახელწოდება ომარიშარა არ არის მოხსენიებული. მას ახლახან გაჩენილ ტოპონიმებს მიაწერს გ. გიცბა. აფხაზური ფორმა **ომარიშარა** (*უმარიშარა*) შედგება სამი ნაწილისაგან: „ომარ“ (უმარ) - საკუთარი სამთავრო-სათავადაზნაურო სახელი, „ი“ (უ) - „მისი“ (მე-3 პირის მხოვლობითი ნაცვალსახელი) და „შარა“ (ა-შარა) - „კვეთა“, „ლიმიტი“, „საზღვარი“. სახელწოდება ომარიშარა, მეცნიერთა აზრით, XIX საუკუნის მეორე ნახევარში გაჩნდა და უკავშირდება თურქეთის არმიის მთავარსარდალს, ომარ-ფაშას სახელს, რომელიც აქ ცხოვრობდა XVIII საუკუნის ბოლოს. ომარ-ფაშა (ომერ-ფაშა) 1855 წელს 40 000 კაციანი თურქული არმიით შეიჭრა ქალაქ სოხუმში, შემდეგ კი დაიკავა მთელი კოდორის ხეობა, მდინარეების გვანდრასა და საკენის შესართავამდე. დაადგინა თავისი ჩრდილო-აღმოსავლეთი საზღვარი და მოგვიანებით, სულთნის ბრძანებით, თავისი ჯარით გადავიდა სამეგრელოში. სწორედ ამ ფაქტს უკავშირდება სახელწოდება ომარიშარა „ომარის ზღვარი“, „ომარის საზღვარი“.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 108 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 
* საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე — აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის საკრებულოს დადგენილება №7

## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოქტომბერი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**ოქტომბერი** (ყოფილი *ოლგინსკოე*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (წებელდის თემი), აფხაზეთის მთისწინეთში, აფიანჩის მთის ძირას, სოხუმის სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 300 მ, გულრიფშიდან 20 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 25 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პანტა (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**პანტა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ამტყელის თემი), ამტყელის ტბის მახლობლად. ზღვის დონიდან 500 მ, გულრიფშიდან 40 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პოლტავა-ალექსანდროვსკოე

**პოლტავა-ალექსანდროვსკოე** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ბაღმარანის თემი), მდინარე კელასურის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 200 მ, გულრიფშიდან 15 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პირველი ბაგაჟიაშთა

**პირველი ბაგაჟიაშთა** (ყოფილი *ბოგაფოშტა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ფშაფის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე. ზღვის დონიდან 80 მ, გულრიფშიდან 7 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 4 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სერო-ლიპესი

**სერო-ლიპესი** () — სტრატოვულკანი სამხრეთ-დასავლეთ ბოლივიაში, პოტოსის დეპარტამენტში. მდებარეობს კორდილიერა-დე-ლიპესის მთათა მასივზე. გააჩნია ორი მწვერვალი, მათგან უმაღლესი ზღვის დონიდან 5929 მეტრზე მდებარეობს. ზოგიერთ რუკაზე, სერო-ლიპესი არეულია ვულკან ნუევო-მუნდოში, მაგრამ ეს უკანასკნელი 500 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* სერო-ლიპესი

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
საკენი (აჟარის მუნიციპალიტეტი)

**საკენი** () — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი).  მდებარეობს მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 920 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 95 კილომეტრით. 1930 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **საკენი** ქართული წარმომავლობისაა და სვანურად *„საკვერნეს“* ნიშნავს.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 226 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტეხი

**ტეხი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (განახლების თემი), მდინარე კოდორის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 300 მ, გულრიფშიდან 29 კმ. 1948 წელს სოფელს შეუერთდა სოფლები ვიდებარი და ალანოვკა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფშაფი

**ფშაფი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში, შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე ფშაფის მარცხენა ნაპირას. თემის ცენტრი (სოფლები: მეორე ბაგაჟიაშთა, პირველი ბაგაჟიაშთა, ფარნაუთი). ზღვის დონიდან 60 მ, გულრიფშიდან 6 კმ, დრანდიდან (უახლოესი რკინიგზის ადგური) 4 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოლიაგუე

მინი|300პქ|ოლიაგუე
**ოლიაგუე** () — ანდეზიტისგან შემდგარი სტრატოვულკანი სამხრეთ ამერიკაში, ანდებში, ბოლივია-ჩილეს საზღვარზე (პოტოსის დეპარტამენტი - ბოლივია; ანტოფაგასტის რეგიონი - ჩილე). მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5870 მეტრზე მდებარეობს. ვულკანური კრატერის დიამეტრი 1250 მეტრია. შეინიშნება გოგირდოვანი აქტივობები.

ვულკანის ჩრდილო-დასავლეთ კალთაზე, გაედინება გამოუყენებელი გზა, რომლის უმაღლესი მონაკვეთიც ზღვის დონიდან 5650 მეტრზე მდებარეობს. მიემართება მაღლა ნაწილზე მდებარე გოგირდის საბადოებისაკენ. წარმოადგენს მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე მაღლა მდებარე გზას.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია
* ჩილეს ვულკანების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
კატეგორია:ჩილეს ვულკანები
ფარნაუთი

**ფარნაუთი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ფშაფის თემი), აფხაზეთის ბორცვიან მთისწინეთზე. ზღვის დონიდან 320 მ, გულრიფშიდან 9 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 13 კმ. სოფელი შეიქმნა 1948 წელს სოფლების ივანოვო-ალექსეევკას, კუჩუკსტამბულის, ორკუდუს და ნახალოვკას გაერთიანებით და შევიდა გულრიფშის სასოფლო საბჭოში. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დობერმანი

მინი|300პქ|დობერმანი
**დობერმანი** (აგრეთვე ცნობილი როგორც დობერმან პინჩერი) — დაბალბეწვიანი ჯიშის ძაღლი. გამოიყვანეს გერმანიაში, თიურინგიაში ქალაქ აპოლდაში, XIX საუკუნის ბოლოს, ფრიდრიხ ლუის დობერმანის მიერ, რომლის პატივისცემის მიზნითაც ახალგამოყვანილი ჯიშის ძაღლს ეწოდა დობერმანი. სიცოცხლის ხანგრძლივობა - 14 წლამდე.

## აღწერა
დობერმანი საშუალო და საშუალოზე მაღალი ზომის ჯიშია. ზრდასრული მამრის სიმაღლეა 68-72 სმ, მდედრისა — 63-68 სმ. დობერმანი მსოფლიოში დიდი პოპულარობით სარგებლობს. მას მოკლე, ხშირი, მბზინავი ბალანი აქვს. დობერმანი კარგი მოდარაჯე ძაღლია, გამოირჩევა საოცარი მეგობრულობით და სიმშვიდით.

## რესურსები ინტერნეტში
* დობერმანი 

კატეგორია:გერმანული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
კატეგორია:მეცხვარე და მოდარაჯე ძაღლები
კატეგორია:მოლოსერები
პატილია-პატა

**პატილია-პატა** () – სტრატოვულკანი ბოლივიაში. მისი მწვერვალი ზღვის დონიდან 5300 მეტრზე მდებარეობს. ბოლო ამოფრქვევის თარიღი უცნობია, მაგრამ როგორც ჩანს ის ჰოლოცენის პერიოდში მყინვარებით იყო დაფარული. შედგება ძირითადად ანდეზიტისაგან, ასევე შეინიშნება ბაზალტური ლავის ნაკვალევები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბოლივიის ვულკანების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* პატილია-პატა 

კატეგორია:ბოლივიის ვულკანები
ქვემო აჟარა

**ქვემო აჟარა** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში (აჟარის თემი). მდებარეობს მდინარე კოდორის ხეობაში. ზღვის დონიდან 595 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 79 კილომეტრით.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **აჟარა** აფხაზური წარმოშობისაა და *„იფნარს“* ნიშნავს.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვიკონტი დე ბრაჟელონი ანუ ათი წლის შემდეგ

**ვიკონტი დე ბრაჟელონი ანუ ათი წლის შემდეგ** () — ალექსანდრე დიუმას რომანი. ეს არის დ’არტანიანის ამბის მესამე და საბოლოო გაგრძელება წიგნებისა „სამი მუშკეტერი“ და „ოცი წლის შემდეგ“. იგი პირველად 1847–1850 წლებში გამოჩნდა.

ამჯერად სიუჟეტი ეხება დ’არტანიანს გულითადი მეგობრის, ათოსის შვილობილ ვიკონტ დე ბრაჟელონსა და მის სიყვარულის ისტორიას.

## სქოლიო
კატეგორია:ალექსანდრე დიუმას რომანები
კატეგორია:1850 წლის რომანები
იენს იაკობ ბერცელიუსი

**იენს იაკობ ბერცელიუსი** (; დ. 20 აგვისტო 1779, ვევერსუნდა — გ. 7 აგვისტო 1848, სტოკჰოლმი) — შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი. სტოკჰოლმის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1808), მისი პრეზიდენტი (1810) და მუდმივი მდივანი (1818); პეტერბურგის აკადემიის საპატიო უცხოელი წევრი (1820).

დიდია ბერცელიუსის ღვაწლი ატომისტიკის ცდას დასაბუთების საქმეში. ჟანგეულების ანალიზის საფუძველზე (1810-1816) მან
დაადასტურა ჯერად ფარდობათა კანონი; საკუთარი მონაცემების მიხედვით (1814 წ.) გამოაქვეყნა 41 ელემენტის ატომური მასის ტაბულა, შეისწავლა ორი ათასამდე ნაერთის პროცენტული შედგენილობა და შემოიღო ელემენტების ატომების აღნიშვნა მათი ბერძნული და ლათინური სახელწოდების საწყისი ასოებით.

ვ. გიზინგერთან ერთად აღმოაჩინა ცერიუმი (1803), სელენი (1817), თორიუმი (1828). პირველმა მიიღო თავისუფალი სახით სილიციუმი, ტიტანი, ტანტალი და ცირკონიუმი. შექმნა ელექტროქიმიური თეორია (1812-1819).

1811 წელს დაიწყო ორგანული ნივთიერებათა ელემენტური შედგენილობის სისტემატიური შესწავლა და დადგინა (1824), რომ მათი შედგენილობა ემორჩილება ჯერად ფარდობათა კანონს. ბერცელიუსმა პირველმა შეადგინა ზოგიერთი ორგანული მჟავის ფორმულა (1815). როდესაც აღმოაჩინეს ერთნაირი შედგენილობის, მაგრამ განსხვავებული თვისებების ორგანული ნაერთები, ბერცელიუსმა ამ მოვლენას იზომერია უწოდა (1830 წ.).

## თხზულებები 
* Afhandliger i fysik, kemi och mineralogi, bd 1—6, Stockh., 1806—18;
* Lehrbuch der Chemie, 5 Aufl., Bdl—5, Lpz., 1847—56.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იენს იაკობ ბერცელიუსი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* იენს იაკობ ბერცელიუსი 

## ლიტერატურა 
* Соловьев Ю. И., Куринной В. И., Якоб Берцелиус, М., 1961;
* Söderbaum Н. G., Jacob Berzelius, Bd I— 3, Uppsala, 1923—39;
* Hoimberg A., Bibliographi över J.J. Berzelius, dl 1—2, Stockh., 1933—36;
* suppi. 1—2, Stockh., 1936—53.

## სქოლიო
კატეგორია:შვედი ქიმიკოსები
კატეგორია:შვედი გეოლოგები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
ქვემო ფშაფი

**ქვემო ფშაფი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (დრანდის თემი), შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე ფშაფის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 70 მ, გულრიფშიდან 12 კმ. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვენობანი (გულრიფშის მუნიციპალიტეტი)

**ქვენობანი** (ყოფილი *ქვემო ბებუთოვკა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (ლათის თემი). 

მდებარეობს კოდორის ხეობაში, მდინარე კოდორის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 225 მ-ზე, გულრიფშიდან 44 კმ-ში. 

სოფლები ქვენობანი და ზენობანი მდებარეობს დალის ხეობის შესასვლელთან. XIX საუკუნის დოკუმენტებში ამ მიდამოებში იხსენიება ორი პუნქტი — ბაგადა და ხინგა (ხენგი). XIX საუკუნის ბოლოს აქ მამულები მიიღო პოლკოვნიკმა თავადმა ბებუთოვმა, რომლის სახელიც ეწოდა ორ სოფელს — ვერხნაია ბებუთოვკა (ზემო ბებუთოვკა) და ნიჟნაია ბებუთოვკა (ქვემო ბებუთოვკა). 1948 წლის 3 სექტემბერს ზემო ბებუთოვკას ეწოდა ზენობანი, ქვემო ბებუთოვკას — ქვენობანი. 1989 წლის აღწერით ქვენობანში იყო 110 მცხოვრები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბრამბა (აჟარის თემი)

**ბრამბა** *(**მრამბა**)* — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის აჟარის მუნიციპალიტეტში. აჟარის ადმინისტრაციული ერთეული. 

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება **მრამბა** აფხაზური წარმომავლობისაა და *„მზის უნახავს“* ნიშნავს.

## გეოგრაფია
ბრამბა მდებარეობს მდინარეე კოდორის მარცხენა და მრამბის (კოდორის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს მათ შესართავთან. ზღვის დონიდან 580 მეტრზე, გულრიფშიდან დაშორებულია 76 კილომეტრით. 1949 წელს აჟარის სასოფლო საბჭოში შედიოდა.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 46 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჟარის (ზემო აფხაზეთის) მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო მერხეული

**ქვემო მერხეული** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში (მაჭარის თემი), მდინარე მაჭარის ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 120 მ, გულრიფშიდან 2 კმ, კელასურიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა და მეციტრუსეობა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის სოფლები