ებრაელები აზერბაიჯანში

{{ინფოდაფა ეთნიკური ჯგუფი
|ჯგუფი      = აზერბაიჯანელი ებრაელები  יהדות אזרבייג'ן Azərbaycan yəhudiləri
|მოსახლეობა = 10,000-30,000
|სურათი      = 
|რეგიონი1    =
|მოს1       = 
|სქო1       = 
|რეგიონი2    = {
|მოს2       = 
|სქო2       = 
|რეგიონი3    = 
|მოს3       = 
|სქო3       = 
|რეგიონი4    = 
|მოს4       = 
|სქო4       = 
|რეგიონი5    = 
|მოს5       = 
|სქო5       = 
|რეგიონი6    = 
|მოს6       = 
|სქო6       = 
|რეგიონი7    = 
|მოს7       = 
|სქო7       = 
|რეგიონი8    = 
|მოს8       = 
|სქო8       = 
|რეგიონი9    =
|მოს9       = 
|სქო9       = 
|რეგიონი10   = 
|მოს10      =
|სქო10      = 
|ენები  = ებრაული, აზერბაიჯანული, ჯუხურ-თათური, რუსული
|რელიგიები  = იუდაიზმი
}}აზერბაიჯანში ძირითადად ებრაელთა სამი ჯგუფია წარმოდგენილი: **მთიელი ებრაელები** — ყველაზე ძველი ეთნიკური ჯგუფი; **აშქენაზი ებრაელები**, რომლებიც ძირითადად 19 საუკუნის ბოლოსა და მე-20 საუკუნის დასაწყისში დასახლდნენ აზერბაიჯანში, ასევე მეორე მსოფლიო ომის დროს; **ქართველი ებრაელები**, რომლებიც 20 საუკუნის დასაწყისში ბაქოში დასახლდნენ.

## ისტორია 
მარცხნივ|მინი|სინაგოგა ბაქოში
ისტორიის განმავლობაში სხვადასხვა ეთნიკური და ენობრივი ჯგუფების ებრაელები ცხოვრობდნენ აზერბაიჯანში: მთიელი ებრაელები, აშქენაზები და ქართველი ებრაელები. 1990 წელს ბაქოში გათხრებისას აღმოჩენილი იქნა იუდეველთა ადრეული ცნობები არქეოლოგთა მიერ. გათხრებისას აღმოჩენილია ებრაული კვარტლის ნაშთები და შაბრანის სინაგოგა, რომელიც მე -7 საუკუნით თარიღდება.

1810 წლიდან აშქენაზები ბაქოში დასახლდნენ. ოფიციალური მონაცემებით, 1835 წელს ყუბაში ცხოვრობდა 2,718 ებრაელი, ხოლო ყუბის მაზრაში 2,774.

1897 წლის აღწერის მიხედვით, ბაქოში ცხოვრობდა 2,341 ებრაელი, ხოლო მაზრაში 154. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის არსებობისას 1918-1920 წლებში ებრაელი ევსეი გინდესი რესპუბლიკის ჯანდაცვის მინისტრი იყო.

მნიშვნელოვანი ზიანი ებრაულ მოსახლეობას აღმოსავლეთ კავკასიაში ნადირ შაჰმა მიაყენა. 1731 წელს გუსარის აღებისას ებრაელებს ისლამი მიაღებინა. ნადირ შაჰის შეჭრის დროს მთიელი ებრაელების დასახლებები განადგურდა. ვინც შეძლო გაქცევა ყუბას შეაფარეს თავი და იქ დასახლდნენ. ისინი იმყოფებოდნენ ყუბის სახანოს ჰუსეინ ალი ხანის პატრონაჟის ქვეშ. 2009 წლის აღწერის მიხედვით ებრაელების 93.5 % მშობლიურ ენად დაასახელა ებრაული ენა, რაც რუსიფიცირებული აშქენაზი ებრაელების ფონზე უჩვეულოა. აზერბაიჯანელი ებრაელების 19.3 % განაცხადა, რომ თავისუფლად ფლობენ რუსულ ენასაც. 

## ტოლერანტობა 
[მინი|300x300პქ|[მეჰრიბან ალიევა ებრაული საგანმანათლებლო ცენტრის პროექტის დათვალიერებისას. 31 მაისი, 2007 წელი, ბაქო]]
აზერბაიჯანელ იუდეველებისადმი თითქმის არასოდეს  ყოფილა ანტისემიტიზმის გამოვლინება. აზერბაიჯანის ებრაული საზოგადოების ბევრი წარმომადგენელი იღებს მონაწილეობას და აქტიურად მონაწილეობს რესპუბლიკის პოლიტიკურ, კულტურულ, სოციალურ და ეკონომიკურ ცხოვრებაში. 

ამჟამად, რესპუბლიკაში რამდენიმე სინაგოგა ფუნქციონირებს, არსებობს საერთაშორისო ებრაული ორგანიზაციის „სოხნუთის“ ფილიალი, საზოგადოება „აზერბაიჯანი-ისრაელი“. ებრაული თემებისა და აზერბაიჯანში ისრაელის საელჩოს დახმარებით, მრავალი კულტურული ღონისძიება ტარდება, გამოიცემა ებრაული ლიტერატურა. ცენტრი ასწავლის ებრაული კულტურის საფუძვლებს, რომელიც გათვლილია 450 მოსწავლეზე.

სინაგოგები ფუნქციონირებენ, როგორც აზერბაიჯანის დედაქალაქში, ასევე ქალაქებში ყუბა და ოღუზი. 2003 წლის 9 მარტს ბაქოში გახსნილი სინაგოგა ევროპაში ერთ-ერთი უდიდესია. 2003 წლის სექტემბერში ბაქოში პირველი ებრაული სკოლა გაიხსნა. 1987 წელს აზერბაიჯანში პირველი ოფიციალური ებრაული ენის კურსები გაიხსნა. ბაქოსა და ყუბაში ფუნქციონირებს 5 ებრაული სკოლა, რომელშიც 1,450 მოსწავლე სწავლობს.

## ყირმიზი ქასაბა 
მინი|265x265პქ|ძველი სინაგოგა ყირმიზი ქასაბაში
ყირმიზი ქასაბას (კრასნაია სლაბოდას) დასახლება, რომელიც მდებარეობს აზერბაიჯანის ყუბის რაიონში, ებრაელთა კომპაქტური დასახლების ადგილი. სოფელში არსებობს სამი სინაგოგა და მიქვა, სადაც რიტუალურ ცერემონიალებს ასრულებენ. აქ ძირითადად დასახლებულინი არიან მთიელი ებრაელები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* История еврейских общин в Азербайджане в XI—XV вв.

## სქოლიო 
კატეგორია:ებრაელები
კატეგორია:ებრაელები და იუდაიზმი ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ებრაული თემი აზერბაიჯანში