open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქვეყნების და ტერიტორიების სია, სადაც ინგლისური ოფიციალური ენაა

სიაში მოყვანილია სუვერენული სახელმწიფოების და დამოკიდებული ტერიტორიის ჩამონათვალი, სადაც ინგლისური ― ოფიციალური ენაა. სიაში ჩამოთვლილი ზოგიერთი სახელმწიფო, როგორებიცაა: ინგლისი, ინდოეთი, ირლანდია, ახალი ზელანდია, კანადა და ფილიპინები, ინგლისურ ენას იყენებენ, როგორც ოფიციალურს, მაგრამ მის გარდა არსებობენ სხვა ოფიციალური ენები.

სიაში ასევე ჩამოთვლილია ქვეყნები, სადაც ინგლისური უპირატესი ენაა, მაგრამ არ აქვს ოფიციალური სტატუსი. ავსტრალიაში ინგლისურ ენაზე ლაპარაკობს მოსახლეობის უმრავლესობა და ის ერთადერთი ენაა, რომელსაც იყენებენ სამთავრობო დაწესებულებებში და მიუხედავად ამისა ავსტრალიას არ აქვს ოფიციალური ენა.

ჩამოთვლილ ქვეყნებთან ერთად, ინგლისურ ენას აქვს სამუშაო ენის ოფიციალური სტატუსი აღმოსავლეთ ტიმორში.

thumb|upright=2|right|ქვეყნების რუკა, სადაც ინგლისური ენა გამოიყენება, როგორც ოფიციალურ ან უპირატეს არაოფიციალურ ენად

## სუვერენული სახელმწიფოები 
## ტერიტორიები 
## იხილეთ აგრეთვე
* ანგლოფონები
* ანგლოსფერო
* ქვეყნების სია ინგლისურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით

## შენიშვნები 
: მონაცემები მოსახლეობის შესახებ ეყრდნობა მსოფლიოს ქვეყნების და ტერიტორიების მოსახლეობის რაოდენობის სიას.
: ჰონგ-კონგი ― დიდი ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიაა (1843—1981 წლები) ბრიტანეთის დამოკიდებული ტერიტორია 1981—1997 წლებში და 1997 წლიდან ჩინეთის სპეციალური ადმინისტრაციული ერთეული.
: პუერტო-რიკო, ისტორიულად და გეოგრაფიულად დაკავშირებულია ესპანურ ენაზე მოლაპარაკე კარიბებთან; ესპანური ენა — პუერტორიკოელების უმრავლესობის ძირითადი ენაა.
: გუამი ეკუთვნის აშშ-ს.
: აშშ-ის ვირჯინის კუნძულები ეკუთვნის აშშ-ს.
: ჯერზი ― დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა.
: ჩრდილოეთ მარიანას კუნძულები ― გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის სამეურვეო ტერიტორია აშშ-ის მმართველობის ქვეშ.
: მენი ― დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა.
: ბერმუდის კუნძულები ― გაერთიანებული სამეფოს ტერიტორია.
: გერნზი ― დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის მიწა.
: ამერიკის სამოა ეკუთვნის აშშ-ს.
: შობის კუნძული ეკუთვნის ავსტრალიას.
: პიტკერნის კუნძულები ― გაერთიანებული სამეფოს ტერიტორია.
: ფართედ გამოყენებადი, მაგრამ არ არის ოფიციალური.

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნების სია
კატეგორია:ინგლისური ენა
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:ენები ქვეყნების მიხედვით
სიგურდურ ინგი იოჰანსონი

**სიგურდურ ინგი იოჰანსონი** ( დ. 20 აპრილი, 1962) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი და ისლანდიის პრემიერ-მინისტრი. პროგრესული პარტიის წევრი.

## ბიოგრაფია 
2013 წლიდან იყო ისლანდიის მეთევზეობისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრი. ყოფილი გარემოს დაცვის და ბუნებრივი რესურსების მინისტრი 2014 წლის 31 დეკემბრამდე და მისი პოსტი ჩაიბარა სიგრუნ მაგნუსდოტირმა, ხოლო იგი კვლავ დაინიშნა მეთევზეობისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრად.

მას შემდეგ, რაც სიგმიუნდურ გიუნლეიქსონი პანამის დოკუმენტების გაჟონვის შემდეგ გადადგა მისი თანამდებობა დაიკავა სიგურდურ ინგი იოჰანსონმა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Biography of Sigurður on Althing

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ისლანდიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ისლანდიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 20 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფრიგანა

მინი
**ფრიგანა** () — ქსეროფილური ქონდარა, ხშირად ეკლიანი და ბალიშა ბუჩქების, ბუჩქბალახებისა და ბალახების (მათ შორის ბევრი ეფემერის) მცენარეულობა. მისი გავრცელების კლასიკური მხარეა ხმელთაშუაზღვისპირეთი, სადაც ვითარდება ჩვეულებრივად მაკვისის, გარიგას და მუხნარების გაჩეხის შედეგად; დამახასიათებელია ეკლიანი ურაშა, ეკლიანი რძიანა, კურდღლისცოცხა, გლერძი და სხვა. ანალოგიური მცენარეულობა ფართოდაა გავრცელებული წინა აზიაში, ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიაში. 

საქართველოში ფრიგანას ქმნის გლერძის, ზღარბას, ბეგქონდარას, მუზარადას, სალბის (მაგ., გარეჯის სალბი), დედაფუტკარას და სხვა ფიტოცენოზები; ვითარდება მშრალ ხირხატიან ადგილებში მთის ზემო სარტყლამდე. ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს. ფრიგანას თავისებური ვარიანტია ტომილარია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ალოფონები

**ალოფონები** ( „სხვა, სხვანაირი“ და  „ხმა“) — ფართე გაგებით რომელიმე ქვეყნის მოსახლეობა, რომლისთვისაც მოცემული სახელმწიფოს ტერიტორიაზე მშობლიურ ენად ითვლება არასახელმწიფოებრივი (არაოფიციალური) ენა. როგორც წესი, მოსახლეობის ასეთი ჯგუფები ყალიბდება უახლოესი მასობრივი იმიგრაციის დროს ქვეყანაში.

## კანადური კონტექსტი 
კანადური საზოგადოების უფრო ვიწრო კონტექსტში მოიხმარება, როგორც დემოგრაფიული ტერმინი ქვეყნის იმ მაცხოვრებლების აღსანიშნავად (რომლებიც 2001 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენდნენ მოსახლეობის 17,1 %-ს), რომლებისთვისაც არც ინგლისური და არც ფრანგული ენა არ არის მშობლიური (ეს ორი ენა ოფიციალურია კანადაში). ტერმინი გამოიყენება ინგლისურ ენაზე (ანგლოფონები) (59,2 %) და ფრანგულ ენაზე მოლაპარაკე (ფრანკოფონები) — 23,7 % მოლაპარაკე ჯგუფების საწინააღმდეგოდ. ტერმინი ფართედ გამოიყენება კანადის ორივე ოფიციალურ ენაში, განსაკუთრებით ფრანგულში, ასევე მთელ მსოფლიოში (მაგალითად, „hollandophone“, „lusophone“ და ა. შ).

### ასიმილაცია 
დროთა განმავლობაში კანადის ალოფონების დიდი ნაწილი გადადის ქვეყნის ერთ-ერთ ოფიციალურ ენაზე (ზოგიერთ შემთხვევაში ორივეზე). ოფიციალურად ფრანგულენოვანი კვებეკის პროვინციის ფარგლებს გარეთ ალოფონების 97,0 %-მდე დროთა განმავლობაში მთლიანად ან ნაწილობრივ გადადის ინგლისურ ენაზე. ესენია ეგრეთ წოდებული ანგლოტროპები, ანუ ალოფონები, რომლებიც უპირატესობას აძლევენ ინგლისურ ენას. მათ როგორც წესი მიეკუთვნება აშშ-ის და დიდი ბრიტანეთის ყოფილი კოლონიებიდან ჩამოსულები (ინდოეთი, პაკისტანი, ფილიპინები).

იშვიათ გამონაკლისს (3,0 %) შეადგენენ ზოგიერთი უახლოეს პერიოდში ჩამოსული აფრიკული, ფრანკო-ანტილური და ლათინოამერიკული წარმოშობის ალოფონები ორენოვან ქალაქებში — ონტარიოს პროვინციის ოტავაში და ნიუ-ბრანსუიკის პროვინციის მონქტონში, ანუ იქ, სადაც არსებობენ ფრანგულენოვანი უნივერსიტეტები. თვითონ კვებეკის პროვინციაში, სადაც ერთადერთი ოფიციალური ენა 1977 წლიდან არის ფრანგული, ალოფონების ენობრივი პრეფერენცია უფრო მრავალფეროვანია; ისინი თანდათანობით იხრებიან ფრანგული ენისკენ. თუ 1970-იანი წლების დასაწყისში ფრანკოტროპები შეადგენდნენ ალოფონების მხოლოდ დაახლოებით 20 %-ს, ხოლო ანგლოტროპების წილი აღწევდა 80 %-ს, 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, ახალი ემიგრანტების 75 %-მდე ირჩევს ფრანგულ ენაზე გადასვლას, ხოლო ინგლისურს უპირატესობას ანიჭებს მხოლოდ 25 % და ეს წილი კიდევ უფრო ეცემა. ასეთი ცვლილება კარგად აიხსნება უნიკალური კვებეკ-კანადის საიმიგრაციო შეთანხმებით, რომელიც პროვინციამ დადო ფედერალურ მთავრობასთან 1991 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე
მსოფლიო დემოგრაფიაში, ისტორიოგრაფიაში და ეთნოგრაფიაში ასევე არსებობს ამ ტერმინის ანალოგიური ტერმინები:
* რუსოფონები
* ესპანოფონები
* ლუზოფონები
* ფრანკოფონები
* ანგლოფონები

## რესურსები ინტერნეტში
* კანადის სახელმწიფო სტატისტიკის კომიტეტის ოფიციალური გვერდი (ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე)

## სქოლიო
კატეგორია:კანადის დემოგრაფია
ქვეყნების სია ინგლისურენოვანი მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით

ქვემოთ მოყვანილია მსოფლიოს ქვეყნებში ინგლისურ ენაზე მოლაპარაკე ადამიანების მონაცემები, მშობლიურ და მეორე ენაზე მოლაპარაკე ხალხის ჩათვლით.

## სია 
*  ევროპის კავშირი არის ქვეყნებს შორის კავშირი და შედგება 28 წევრი სახელმწიფოსაგან. 2012 წელს საერთო ინგლისურენოვანი მოსახლეობა შეადგენდა 256 876 220 ადამიანს (მოსახლეობის საერთო რაოდენობა — 500 000 000 ადამიანი ანუ 51 %), მათ შორის 65 478 252 ადამიანისთვის ის იყო მშობლიური და 191 397 968 ადამიანისთვის არამშობლიური.

## რესურსები ინტერნეტში
* https://www.teachingenglish.org.uk/sites/teacheng/files/Euromonitor%20Report%20A4.pdf
* https://www.teachingenglish.org.uk/sites/teacheng/files/Euromonitor%20report%20final%20July%202012.pdf
* 
* Eurobarometer report – Europeans and their languages, February 2006 (pdf). Only includes EU citizens aged 15 and above.
* Eurobarometer report – Europeans and their languages, June 2012 (pdf). Only includes EU citizens aged 15 and above.
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქვეყნების სია ენების მიხედვით
კატეგორია:ინგლისური ენა
ფრიდრიხი

**ფრიდრიხი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

### ფრიდრიხ I 
*ფრიდრიხ I ბარბაროსა 
*ფრიდრიხ I (პრუსია) — პირველი „მეფე პრუსიაში“

### ფრიდრიხ II 
*ფრიდრიხ II დიდი 
*ფრიდრიხ II შტაუფენი 

### სხვა
*ფრიდრიხ III (გერმანიის იმპერია) — გერმანიის კაიზერი და პრუსიის მეფე
*ფრიდრიხ VI (ბადენ-დურლახის მარკგრაფი) — ბადენ-დურლახის მარკგრაფი
კურტანი

**კურტანი** — ტვირთის მზიდავი მუშის (კურტანიანი მუშა) ზურგზე მოსაკიდებელი, რომელიც ტვირთის საყრდენ ფართობს ზრდიდა და ამით სიმძიმის ტარებას აადვილებდა. კურტანს სამკუთხედის ფორმა ჰქონდა, რომლის სიგრძე იყო 60-70 სმ, ძირი 20-25 სმ (სისქე) და 40-50 (სიგანე). მისი ზედა ნაწილი თხელი იყო, ბოლო კი საკმაოდ ამაღლებული. მზადდებოდა მაგარი, უხეში ქსოვილისგან. კურტანის ზედაპირი ლამაზი, ჭრელი ფარდაგისა იყო, ზურგის მხარეს კი — შედარებით რბილი ქროვილის. ზურგის მხრიდან, ხელის გასაყრელად, მიკერებული ჰქონდა დაგრეხილი ქსოვილის მსხვილი სამკლაურები. კურტანის აუცილებელი ატრიბუტი იყო ფართო და სქელი ტყავისაგან დამზადებული ღვედი ან მსხვილი თოკი, რომლითაც მაგრდებოდა კურტანიანი მუშის ზურგზე გადასატანად დადებული დიდი ზომის ტვირთი.

თბილისში კურტანიან მუშებს თავისი ადგილი „ბირჟა“ ჰქონდათ. იყვნენ ბაზრის მაღაზიის (დუქნების) და ქარვასლების კურტანიანი მუშები, რომელთაც ეკრძალებოდათ სხვის სამუშაო ადგილას საქმიანობა. გარდა ამისა, მუშები დასპეციალებული იყვნენ გადასატანი ტვირთის მიხედვით (მაგ. ავეჯის გადამტანი მუშების სურსათ-სანოვაგის გადამტანი მუშები და ა.შ).

XIX საუკუნის 80-იან წლებამდე თბილისში მუშები ძირითადად რაჭიდან ჩამოსული გლეხები იყვნენ. გერმანელი მწერალი ნ. დუნკელ-ველინგი, რომელიც თბილისში XIX საუკუნის 50-იან წლებში იყო, გაზეთ „კავკაზში“ წერდა: „თათრის მოედანზე შეხვდებით აუარებელ მუშას (ტვირთის მზიდავს) რომლებიც მზად არიან უმნიშვნელო სასყიდლით წაიღონ ტვირთი ქალაქის შორეული უბნისკენ, მათ თავიანთი ამქარი აქეთ და ჰყავთ უსტაბაში, რომელიც მკაცრად ადევნებს თვალყურს, რომ სამუშაოზე ერთმანეთს არ შეეცილონ. ვერც ერთი ტფილისელი ვერ უსაყვედურებს მათ და ვერ იტყვის, რომ მუშას დანიშნულ ადგილას არ მიეტანოს ის, რისი წაღებაც მისთვის დაევალებინათ. ეს... უპატიოსნესი ხალხია“.

თბილისელი მუშის პატიოსნობაზე წერს XIX საუკუნის 80-იან წლებში თბილისში ჩამოსული რუსი მწერალი ევგენი მარკოვი: „თბილისის კურტნიანი მუშები ატარებენ უპატიოსნეს ადამიანთა სახელს. ჩამოსულები სრულიად უშიშრად ანდობენ მათ თავიანთ ბარგს, ფულს და ძვირფას ნივთებსაც“.

თბილისში წვიმების შემდეგ ქალაქის ქუჩებში სიარული ჭირდა. დიმიტრი ყიფიანი მოგვითხრობს: „ავდარში... არაერთხელ მინახავს, როგორ მოიყვანდნენ ხოლმე მანდილოსნებს... ქოლგის ქვეშ შეფარებულს, ზორბა მუშის კისერზე დამჯდარს“.

XIX საუკუნის 80-იან წლებამდე თბილისში 2000-მდე კურტანიანი მუშა იყო, ძირითადად ქართველები, შემდეგ მათი ადგილი თანდათან დაიკავეს თურქეთიდან შემოსულმა თურქ-იეზიდებმა, XIX საუკუნის ქართულ პოეზიაშიც პოვა ასახვა თბილისელი კურტანიანი მუშის ცხოვრებამ: „და, თუ დაღამდა თავთ დაიდებ ერთგულ კურტანსა და სადმე ქვებზედ მიეგდები იმ ფიქრით, რომ ხვალ ისევ ამგვარად განაგრძელებ უღმრთო შრომასა“ (ილია ჭავჭავაძე „მუშა“, 1860).

კურტანიანი მუშისადმი არის მიძღვნილი გრიგოლ ორბელიანის ცნობილი ლექსი „მუშა ბოქულაძე“. XX საუკუნის 50-იან წლებში თბილისში დაიწყო ე.წ. „კურტან-თმებრძოლობა“, ვინაიდან მუშურ-გლეხურ სახელმწიფოს აღარ შეეფერებოდა კურტნიანი მუშა, 1957-68 კარლ მარქსის (ახლანდელი ზაარბრიოკენის) მოედანზე ჩატარებული ერთ-ერთი რეიდის დროს კონფისკებულ კურტანიანებს პირდაპირ მტკვარში ყრიდნენ. იმ დროიდან კურტანი სამუზეუმო ექსპონტად იქცა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია „თბილისი“, გვ. 617, თბ., 2002.

კატეგორია:თბილისი
ლევან დათუნაშვილი

**ლევან დათუნაშვილი** (დ. 18 იანვარი, 1983, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მეორეხაზელი.

## კარიერა
დღეისათვის დათუნაშვილი საფრანგეთის კლუბ „ორიკას“ ღირსებას იცავს. საქართველოს ეროვნული ნაკრების მაისურით 75 კეპი და 20 ქულა აქვს მოპოვებული. ლევანის დებიუტი 2004 წლის 22 თებერვალს, საქართველო — ესპანეთის მატჩის დროს შედგა, რომელიც ფრედ 6:6 დასრულდა. დათუნაშვილი 2007 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე საქართველოს შემადგენლობაში იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მორაგბეები
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბრანკო ჩოპიჩი

**ბრანკო ჩოპიჩი** (; დ. 1 იანვარი, 1915, ჰაშანი — გ.  26 მარტი, 1984, ბელგრადი.) — იუგოსლავი მწერალი. სერბეთის (1968) და ბოსნია და ჰერცეგოვინის მეცნიერებათა და ხელოვნებათა აკადემიების (1973) წევრი.

## ბიოგრაფია 
ბრანკო იყო ბოსნიელი სერბი, რომელიც დაიბადა ქალაქ ბოსანკა-კრუპას მახლობელ სოფელ ჰაშანიში. ის სკოლაში დადიოდა სარაევოსა და კარლოვაციში. 1940 წელს დაამთავრა ბელგრადის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი.

1941 წელს ბოსნიური კრაინას აჯანყების დროს ის პარტიზანებს შეუერთდა და მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე მათ რიგებში იყო. ამ პერიოდმა მნიშვნელოვანი გავლენა მოახდინა მის შემოქმედებაზე. ომის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა ბელგრადში და 1949 წლამდე საბავშვო ჟურნალ *პიონერი*-ს დირექტორი იყო. 1951 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო პროფესიონალი მწერალი.

მისი ნაწარმოებეის მიხედვით გადაღებულია სატელევიზიო სერიები და ნათარგმნია მრავალ ენაზე. ის გამოსახული იყო ბოსნია და ჰერცეგოვინის 50-იან კონვერტირებად მარკაზე.

ბრანკომ სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა. ის ცენტრალურ ბელგრადში ბრანკოს ხიდიდან გადახტა. დაკრძალულია ბელგრადის ახალ სასაფლაოზე.

## ნაშრომები 
### ნოველები 
**Prolom* – გახლეჩვა(1952)
**Gluvi barut* – ჩუმი დენთი (1957)
**Ne tuguj, bronzana stražo* – ბრინჯაოს დაცვა, არ დაღონდე (1958)
**Osma ofanziva* – რვა იერიში (1966)

### ნოველები ბავშვებისთვის 
**Orlovi rano lete* – არწივები ადრიდან დაფრინავენ (1957),
**Slavno vojevanje* – სასახელო ბრძოლა (1960)
**Bitka u Zlatnoj dolini* – ოქროს ხეობის ბრძოლა
**Magareće godine* – რთული წლები;
**Balada o ribaru i mačku* – მეთევზის და კატის ბალადა
**Glava u klancu noge na vrancu* – თავი ცხენის უნაგირზე
**Ježeva kućica* – ჰიდგეჰოგის სახლი
**Doživljaji mačka Toše* – კატა ტიშოს გამოცდილება
**Bašta sljezove boje* – გარდენას ფერი მარშმალო

### ფილმები და სატელევიზიო სერიები 
*"Živjeće ovaj narod" (1947)
*"Major Bauk" (1951)
*"Grob u žitu" (1951)
*"Nikoletina Bursać (1964)
*"Orlovi rano lete" (1966)
*"Četrdeset prva" (1971)
*"Hajdučka vremena" (1977)
*"Mala moja iz Bosanske Krupe" (1978)
*"Osma ofanziva", TV-series (1979)
*"Bježaćemo čak u Liku" (1979)
*"Odumiranje međeda" (1982)
*"Smiješne i druge priče" TV-series (1986)
*"Razgovori stari" (1986)
*"Gluvi barut" (1990)
*"Magareće godine" (1994)

## იხილეთ აგრეთვე 
*სერბული ლიტერატურა

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:სერბი მწერლები
კატეგორია:ბოსნიელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ბარდაჩა

**ბარდაჩა** () — ტბებსა და ჭაობების კომპლექსი ბოსნია და ჰერცეგოვინაში. მდებარეობს სერბთა რესპუბლიკის ქალაქ სრბაცის მუნიციპალიტეტში. კომლექსში შედის ჭაობები, დატბორილი ტერიტორიები, ტყე, სასოფლო-სამეურნეო მიწები და დასახლებული პუნქტები. 

ტბა მდებარეობს ბანია-ლუკიდან 45 კმ-ის დაშორებით. ზღვის დონიდან 100 მ-ზე. ტბის სგრძეა 5,5 კმ, ხოლო სიგანე  — 1,7 კმ. მაქსიმალური სიღრმეა 2,5 მ., ხოლო ფართობი — 7,32 კმ². ტბა და მიმდებარე კომპლექსი დაცულია და წარმოადგენს ბუნების ძეგლს. 

ტბების კომპლექსის ტერიტორიაზე გაედინება სამი მდინარე: მატურა, სტუბლაია და ბრზაია. 

ტბის გარშემო მდებარეობს ქალაქები: გრადიშკა — 25 კმ-ში, ლაკტაში — 30 კმ-ში და ბანია-ლუკა — 45 კმ-ში. 

ტბაში გვხვდება 280 სახეობის მცენარე, 178 სახეობის ფრინველი და 26 სახეობის თევზი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Агенција Републике Српске за воде обласног ријечног слива Саве: Језера у Републици Српској 
* Хидрометеоролошки завод Републике Српске: Језера у Републици Српској   
* Званични сајт Спортско рекреативног центра „Бардача“   
* www.ramsar.org
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ქართული ძალა

მინი|ორგანიზაციის დროშა
**ქართული ძალა** — ქართული ნაციონალისტური ორგანიზაცია საქართველოში 2015 წლიდან. ქართული ძალის წარმომადგენლების თქმით, ისინი მკაცრად აპროტესტებენ საქართველოში რუსული სპეცსამსახურების პოლიტიკის გატარებას, ამავდროულად ეწინააღმდეგებიან დასავლეთიდან ლიბერალური ფასეულობების შემოტანასაც.

## ისტორია
ორგანიზაცია დაფუძნდა 2015 წლის 31 ივლისს. 19 აგვისტოს, ბათუმის ცენტრში ქართულმა ძალამ გამართა გაცნობითი ხასიათის მარში. 29 სეექტემბერს, სოხუმის დაცემის წლისთავზე გმირთა მოედანზე და თბილისის პარლამენტის შენობის წინ გაიმართა მდუმარე აქცია ჩირაღდნებით, ლოზუნგით „აფხაზეთი და სამაჩაბლო საქართველოა!“. იმავე წლის 27 ნოემბერს გაიმართა მიტინგი რუსთაველის ძეგლთან, რომლის მთავარი მოთხოვნაც თბილისში ქართველი გენერლის, გიორგი მაზნიაშვილის ძეგლის დადგმა იყო. აქტივისტებმა ამ საქმის შესასრულებლად ხელმოწერების შეგროვებაც დაიწყეს.

2016 წლის 3 აპრილს გაიმართა მცირე მსვლელობა-მარში რუსთაველის გამზირიდან გერმანიის საელჩოს მიმართულებით. საპროტესტო აქცია საპატრულო პოლიციის თანამშრომლების თანხლებით წარიმართა, პროტესტის მოტივი კი სირიიდან და ერაყიდან, სირიის სამოქალაქო ომის მიზეზით წამოსულ ლტოლვილთა მიღების თემის წინ წამოწევა იყო.

2016 წლის 17 მაისს „ქართული ძალის“ აჭარელი აქტივისტების მონაწილეობით „ოჯახის სიწმინდისა და ტრადიციული ღირებულებების დაცვის დღის“ აღსანიშნავად მოეწყო მსვლელობა ბათუმში, ილია ჭავჭავაძის ძეგლიდან საკათედრო ტაძრის მიმართულებით.

2016 წლის 27 სექტემბერს „ქართული ძალის“ წევრებმა თბილისის „დინამოს“ ულტრასებთან ერთად სოხუმის დაცემის დღეს მოაწყვეს მსვლელობა თბილისის დავით აღმაშენებლის გამზირზე, რომელიც თურქული მაღაზიების და ბარების დარბევით დასრულდა. აქციაზე წარმოდგენილი იყო თეთრი ნაციონალიზმის სიმბოლიკა. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართული ძალა - ვიდეომიმართვა
*ოფიციალური Facebook გვერდი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
კატეგორია:ქართული ნაციონალიზმი
კატეგორია:საქართველოს დისიდენტური ორგანიზაციები
სემერუ

**სემერუ** () — მოქმედი ვულკანი ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე. სიმაღლე 3676 მ. წარმოადგენს კუნძულ იავის უმაღლეს წერტილს. მკვეთრად არის აზევებული აღმოსავლეთ იავის სანაპირო ვაკეების ფონზე. მაარები შეიცავს კრატერულ ტბებს. სემერუ გაწოლილია ტენგერის ვულკანური კომპლექსის სამხრეთით. 

გეოლოგიურად მდებარეობს მეოთხეული ვულკანური სარტყელის ფარგლებში, კუნძულის შუა სტრუქტურულ ზონაში. აგებულია ბაზალტებითა და ანდეზიტებით. მეტად მდიდარია სემერუს ამოფრქვევების ისტორია. დაწყებული 1818 წლიდან მოხდა სულ მცირე 55 ამოფრქვევა, რომელთაგან 10 უბედური შემთხვევით დამთავრდა. ამოფრქვევებს თან ახლდა ლავური და პიროკლასტური ნაკადები. ყველა ისტორიულ ამოფრქვევას ჰქონდა ვულკანური ექსპლოზიური ინდექსი 2 ან 3. 

სემერუ 1967 წლიდან მოყოლებული დღემდე არის თითქმის მუდმივი ამოფრქვევის მდგომარეობაში. დროგამოშვებით, მცირე ამოფრქვევები ხდება ყოველი 20 წუთის განმავლობაში. სემერუზე რეგულარულად ადიან ტურისტები, ჩვეულებრივ, სვლას იწყებენ სოფელ რანუდან, თუმცა არატექნიკური აღჭურვილობა შესაძლოა სახიფათოც იყოს. 2014 წლისათვის სემერუს მთის ეროვნულ პარკში იყო 25 არაადგილობრივი მცენარე, რომლებიც ემუქრებიან ენდემურ, ლოკალურ მცენარულობას. 

არაადგილობრივი მცენარეები შემოიტანა ნიდერლანდელმა ბოტანიკოსმა ვან სტეენისმა კოლონიალურ ერაში; ეს მცენარეებია: დიდი კამა (Foeniculum vulgare), ბრაზილიური ვერბენა (Verbena brasiliensis), Chromolaena odorata და Salvinia molesta. კალთებზე ხშირი ტროპიკული ტყეებია. სემერუ მოქცეულია ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მთისძირში მდებარეობს ტბა რანუ-კუმბოლო. 

სემერუ ცნობილია აგრეთვე როგორც მაჰამერუ, რაც „დიად მთას“ ნიშნავს. სახელწოდება მიღებულია ინდუს-ბუდისტური მითური მთის მერუს ან სემერუს სახელწოდებისგან, როგორც ღმერთების საცხოვრებელი ადგილი. აღსანიშნავია, რომ ინდონეზიელი პოლიტიკოსი სოე ჰოკ გიე (17 დეკემბერი 1942 — 16 დეკემბერი 1969) სემერუზე ფეხით მოგზაურობის დროს შხამიანი გაზის ჩასუნთქვის შედეგად დაიღუპა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სემერუ — გლობალური ვულკანიზმის პროგრამა 

კატეგორია:ინდონეზიის ვულკანები
ბრანდბერგი

thumb|right|ბრანდბერგის ინზელბერგის ხედი თვითმფრინავიდან
**ბრანდბერგი** ( — ცეცხლოვანი მთა) — ნამიბიაში მდებარე ინზელბერგი, ნამიბის უდაბნოს კიდეზე. მდებარეობს ზღვის დონიდან 2573 მეტრ სიმაღლეზე.

1920 წელს ორმა გერმანელმა ტოპოგრაფმა რ. მააკმა და გ. შულცმა გარემოს გადაღების სამუშაოების დროს აღმოაჩინეს, რომ მთის კედლები დაფარული იყო პეტროგლიფებით. მათზე გამოსახული იყო შუბებით და მშვილდებით მორბენალი ადამიანების და ანტილოპების ფიგურები. მათ ასევე, იპოვეს „თეთრი მანდილოსანის“ გამოსახულება. ნახატების თავდაპირველი შეფასებით, მისი ასაკი დაახლოებით, — 3500 წელს შეადგენს.

## გალერეა 

ფაილი:Gnou white lady.JPG
ფაილი:Quagga white lady.JPG
ფაილი:Oryx white lady.JPG
ფაილი:Gerenouk white lady brandberg.JPG

## ლიტერატურა 
* Henri Breuil, (1948) *The White Lady of the Brandberg: Her Companions and Her Guards*, «South African Archaeological Bulletin»
* Henri Breuil *et al.* (1955), *The White Lady of the Brandberg*. Faber & Faber, New York.
* Clive Cowley, *Journey into Namibia* (http://www.orusovo.com/guidebook/default.htm )
* Basil Davidson (1963), *Old Africa Rediscovered*.

## სქოლიო
კატეგორია:ნამიბიის მთები
დავით ქუბრიაშვილი

**დავით ქუბრიაშვილი** (დ. 3 დეკემბერი, 1986, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების პირველხაზელი. დღეისათვის დავითი ფრანგული „მონპელიეს“ ღირსებას იცავს „ტოპ 14-ში“. რაგბის 2011 და 2015 წლების ჩემპიონატებზე ქუბრიაშვილი საქართველოს ნაკრების შემადგენლობაში იყო.

## საკლუბო კარიერა
საფრანგეთში ჩასული დავითი თავდაპირველად გუნდ „მასიში“ მხვდა, საიდანაც მალევე ტოპ 14-ის გუნდ „მონპელიეში“ გადავიდა. თუმცა იმის გამო, რომ სათამაშო დროის სიმცირის გამო, „ტულონში“ გადაბარგება არჩია, სადაც 120-ზე მეტი თამაში ითამაშა და პროფესიონალ მორაგბედ ჩამოყალიბდა.

მოგვიანებით 2 წლით „საფრანგეთის სთეიდში“ ითამაშა, 2015 წლიდან კი „მონპელიეში“ დაბრუნდა.

## საერთაშორისო კარიერა
საქართველოს ეროვნული ნაკრების მაისურით ქუბრიაშვილის დებიუტი 2008 წელს პორტუგალიის წინააღმდეგ შედგა. სულ ნაკრების შემადგენლობაში 40 კეპი და 5 ქულა მოიხვეჭა.

2011 წელს დავითი ოფიციალურად გახდა პირველი ქართველი, რომელმაც „ბარბაროსების”, მსოფლიოს სხვადასხვა გუნდების საუკეთესო მორაგბეებისგან შემდგარი ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა.

## რესურსები ინტერნეტში
* დავით ქუბრიაშვილი – პირველი ქართველი “ბარბაროსი” — worldsport.ge

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მორაგბეები
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მიმინგის პლატო

500px|მინი
**მიმინგის პლატო** () — მთიანი პლატო ავსტრიაში, მდებარეობს ტიროლში, ზღვის დონიდან 850-1000 მეტრზე, მინინგის ქედის სამხრეთით. იგი მოიცავს ვილდერმიმინგის, მიმინგის, ობშტაიგისა და მეცის მუნიციპალიტეტებს.

პლატო შედგება ვიურმული ეპოქას მორენებისა და ხრეშისაგან. სამხრეთით ტერასას ესაზღვრება ახბერგის ქედი. 

პლატოს სიგრძეა 14 კმ, ხოლო სიგანე 4 კმ.

პლატოზე გადის მრავალი საფეხმავლო, ხოლო ზამთარში სათხილამურო მარშრუტი და იგი წარმოადგენს დასვენებისათვის პოპულარულ ადგილს.

## რესურსები ინტერნეტში
*პლატოს ოფიციალური ტურისტული ვებგვერდი

კატეგორია:ავსტრიის გეოგრაფია
ინზელბერგი

მინი|ინზელბერგი ბრაზილიაში
**ინზელბერგი** ( — „კუნძული“ და berg — „მთა“) ან **კუნძულოვანი მთა** — იზოლირებული, ხშირად გუმბათის მსგავსი კრისტალური ქანების შვერილი სიმაღლით 100-დან 2000 მეტრამდე, რომელიც მდებარეობს მოსწორებულ ტერიტორიებს შორის.

ტერმინი ჩვეულებრივ მიეკუთვნება წარმონაქმნებს, რომლებიც მდებარეობენ ცხელ გვალვიან რაიონებში, განსაკუთრებით აფრიკის დაბლობების სავანებში. ინზელბერგი შეიძლება იყოს მოწმე მეზობელი მაღლობების დაშლის შედეგად (ასეთები ბევრია საჰარაში) ან უახლესი ტექტონიკით ამოწეული, მაგალითად, ხიბინები კოლის ნახევარკუნძულზე.

## სქოლიო
კატეგორია:გეოლოგიური პროცესები
ლეოპოლდ VI

**ლეოპოლდ VI დიდებული** (; დ. 1176 — გ. 28 ივლისი, 1230) — შტირიის ჰერცოგი 1194 წლიდან და ავსტრიის ჰერცოგი 1198 წლიდან გარდაცვალებამდე. ბაბენბერგების დინასტიის წარმომადგენელი.

ლეოპოლდ VI იყო ავსტრიისა და შტირიის ჰერცოგის ლეოპოლდ V-ისა და ელენა არპადის უმცროსი შვილი. 1194 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ გახდა შტირიის ჰერცოგი, ხოლო 4 წლის შემდეგ გარდაიცვალა მისი უფროსი ძმა ფრიდრიხ I და გახდა ავსტრიის ჰერცოგი. 

1216 წელს ლეოპოლდ VI გაემგზავრა ეგვიპტეში მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობის ფარგლებში და მიიღო მონაწილეობა დამიეტის ალყაში. 

ლეოპოლდ VI-ის მმართველობა იყო შუა საუკუნეების ავსტრიის საჰერცოგოს დროებითი აყვავების პერიოდი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Leopold VI., Herzog at AEIOU

კატეგორია:ავსტრიის ჰერცოგები
კატეგორია:ბაბენბერგები
კატეგორია:მეხუთე ჯვაროსნული ლაშქრობის მონაწილეები
კატეგორია:დაბადებული 1177
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1230
შთენილი

**შთენილი** () — გეოლოგიაში: მთის ქანების იზოლირებული მასივი, რომელიც შემორჩა უფრო არამდგრადი ქანების ნგრევის შემდეგ რაიმე ეგზოგენური ფაქტორებით — გამოქარვით, ეროზიით, წყლის ზემოქმედებით და ა. შ.
[thumb|250px|[კაპადოკია|კაპადოკიის ქვის ბოძები]]
[thumb|250px|«[დევილზ-ტაუერი (ეროვნული მონუმენტი)|დევილზ-ტაუერი», აშშ]]
განასხვავებენ:
* *დენუდაციური ბიუტები* — გამოქარვის და დენუდაციის წინააღმდეგ უფრო მედეგი ქანები;
* *მოწმე ბიუტები* ან მაგიდა მთები — ყოფილი პლატოების შენარჩუნებული მონაკვეთები;
* *გარშემომვლელი ბიუტები* — წარმოქმნილი მდინარის მიერ თავისი კალაპოტის გარღვევის შემდეგ და ბუნებრივი ნაპირის დანაწევრებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიუტი — გეოლოგიური ლექსიკონი

კატეგორია:ბიუტები
კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინოლოგიები
კატეგორია:რელიეფის ეროზიული ფორმები
კატეგორია:რელიეფის დაფერდებული ფორმები
ერონგოს მთები

**ერონგოს მთები** () — ვულკანური წარმოშობის მთიანი წარმონაქმნი ნამიბიაში. ერონგოს მთები მდებარეობს ყოფილ ბანტუსტან დამარალენდში, ქალაქ ომარურუს დასავლეთით, ამავე დასახელების მდინარედან სამხრეთით და ვულკანიდან აღმოსავლეთით.

დღემდე თანამგზავრულ სურათზე შეიძლება დავინახოთ ძველი ვულკანური წარმონაქმნის დიდი რგოლური სტრუქტურა დიამეტრით დაახლოებით 30 კმ სამი სწორი აუზით.

## ღირსშესანიშნაობები 
მთიანი ჯაჭვის ყველაზე უფრო მაღალი ადგილები — ქვის კლდეები მთიანი ჯაჭვის სამხრეთ-დასავლეთში, სიმაღლით 2319 მეტრი და ერონგოს მთა სამხრეთ-აღმოსავლეთში, სიმაღლით 2216 მეტრი. ადამიანებით დასახლებული ყველაზე უფრო მაღალი ადგილი ნამიბიაში მდებარეობს «Ombuwa»-ს ფერმაში, რომლის სიმაღლეა 1792 მეტრი. ნამიბიის ამ ადმინისტრაციული ერთეულის სახელწოდება მოდის ერონგოს მთების და ერონგოს მთის გეოგრაფიული დასახელებიდან.

ერონგოს მთებში მიმდინარეობს მინერალების მოპოვება, ძირითადად აკვამარინის.

«Aleib»-ის ფერმის ტერიტორიაზე მდებარეობს ფილიპის გამოქვაბული, რომელიც დაცულია მისი სამეცნიერო მნიშვნელობის თვალსაზრისით, რადგანაც იქ ნაპოვნია გამოქვაბულში მხატვრობის ელემენტები.

## რესურსები ინტერნეტში
* ერონგოს რეგიონის რუკა 

## სქოლიო
კატეგორია:ნამიბიის მთები
სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

**სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი** () — მხატვრული გალერეა, სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მთავარი სამუზეუმო დაწესებულება. ფუნქციონირებს 2004 წლიდან ქალაქ ბანია-ლუკაში, სერბი გმირების მოედანზე, რკინიგზის სადგურის ყოფილ შენობაში. მუზეუმის მისიაა დაიცვას XX-XXI საუკუნეების სერბთა რესპუბლიკის ხელოვნება. აწყობს თანამედროვე შემოქმედების გამოფენებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სერბთა რესპუბლიკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი 
* Агенција за информационо друштво Републике Српске: Музеј савремене умјетности Републике Српске 
* Радио-телевизија Републике Српске: 41. рођендан Музеја савремене умјетности Републике Српске, 8. 2. 2012. 
* Радио-телевизија Републике Српске: Осам година Музеја савремене умјетности Републике Српске, 10. 2. 2012. 

კატეგორია:შენობა-ნაგებობები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სერბთა რესპუბლიკის კულტურა
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ანისის ქართული ეკლესია

მინი|ანისის ქართული ეკლესიის ნანგრევები
**ანისის ქართული ეკლესია** — ქართული ეკლესიის ნანგრევები თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე მდებარე ისტორიულ ქალაქ ანისში. მდებარეობს ლომების კარიბჭის პირდაპირ, ცეცხლის ტაძრის სიახლოვეს. 

ეკლესია იყო დარბაზული ტიპის, ნაგები კარგად ნათალი ქვის კვადრებით. ინტერიერი 3 ნაწილად იყოფა ლილვებითა და თაღნარით. ამჯერად ეკლესია მთლიანად დანგრეულია დარჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი. ეკლესია გათხარა და მოგვიანებით გამოაქვეყნა ნიკო მარმა. სამხრეთ კედლის ნანგრევებში მან 1912 წელს აღმოაჩინა ვრცელი წარწერა, რომელიც ახლა დაკარგულია. 30 სტრიქონიანი წარწერა ეკუთვნოდა ეპიფანე მცხეთის კათალიკოსს. წარწერა 1218 წლით თარიღდება და ამის გამო ეკლესიის მშენებლობის პერიოდადაც XIII საუკუნე იყო მიჩნეული. თუმცა ეს წარწერა არ შეიცავს მშენებლობის შესახებ არანაირ ცნობას და დამათარიღებლად ვერ გამოდგება. ზოგიერთი ისტორიკოსის მოსაზრებით ეკლესია XI საუკუნის მეორე ნახევარში უნდა აეგოთ. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელზე, თაღებს ქვეშ ორი ფიგურული კომპოზიციაა, ქვაში ნაქანდაკევი, ელისაბედის და მარიამის შეხვედრა და ხარება, თეთრი საღებავით მიწერილი აქვს ასომთვრულად განმარტებითი წარწერები. ასომთავრული მინაწერები ეკლესის გარე ფასადზეც არის. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ანისის ქართული წარწერა (1218)
* ეპიფანე

## რესურსები ინტერნეტში
* Sim, Steven. "THE GEORGIAN CHURCH". VirtualANI. Retrieved February 15, 2012.
* ანისის ქართული ეკლესია
* 1001 ეკლესიის ქალაქი თურქეთში (ფოტორეპორტაჟი)  

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
პეტროგლიფები

[მინი|პეტროგლიფები მდინარე პეგტიმელთან ([ჩუკოტკის ნახევარკუნძული)]]
[მინი|„[ნიუსპეიპერ-როკი“, იუტას შტატი, აშშ]]
**პეტროგლიფები**, **კლდის მხატვრობა** ( და ) — ქვაზე ამოკვეთილი გამოსახულება. აქვთ სხვადასხვანაირი თემატიკა — რიტუალური, მემორიალური, ნიშნობრივი ყველა შესაძლო ურთიერთგადაკვეთებით. (შეადარეთ გეოგლიფებს).
ტრადიციულად პეტროგლიფებს ეძახიან უძველეს დროში ქვაზე ამოკვეთილ ყველანაირ გამოსახულებებს — პალეოლითის ხანიდან შუა საუკუნეების ჩათვლით, მათი გამოკლებით, რომლებშიც დანამდვილებით შეინიშნება კარგად შემუშავებული ნიშნების სისტემა. აბსოლუტურად ერთმნიშვნელოვანი განსაზღვრება არ არსებობს. პეტროგლიფებს ეძახიან, როგორც პირველყოფილ მღვიმის კლდის მხატვრობას, ასევე უფრო გვიანდელს, მაგალითად, სპეციალურად დადგმულ ქვებზე, მეგალითებზე ან «ველურ» კლდეებზე.

მსგავსი ძეგლები სადღაც ერთ ადგილზე კი არ არიან თავმოყრილები, არამედ ვრცლად არიან გაფანტულები ჩვენი პლანეტის მთელ ზედაპირზე. ისინი ნაპოვნი არიან ყაზახეთში (ტამგალი), კარელიაში, ესპანეთში (ალტამირის მღვიმე), საფრანგეთში (ფონ-დე-გომის მღვიმეები, მონტესპანი და სხვ.), ციმბირში, დონზე (კოსტიონკი), იტალიაში, ინგლისში, გერმანიაში, ალჟირში, სადაც ახლახან აღმოჩენილი იქნა და მთელ მსოფლიოში სენსაცია გამოიწვია ტასილინ-აჯერის მთიანი პლატოს გიგანტურმა მრავალფეროვანმა ნახატებმა საჰარაში, უდაბნოს ქვიშებს შორის.

ძირითადად, ეს ცხოველების — ირმების, ბიზონების, გარეული ღორების, ველური ცხენების გამოსახულებებია; მათ შორის არიან ისეთებიც, რომლებიც დღეისათვის დედამიწაზე უკვე აღარ ბინადრობენ — გრძელბეწვიანი მამონტები, ხმალკბილა ვეფხვები. მხოლოდ იშვიათად გვხვდება ადამიანის ფიგურების და თავების ფიგურები, რიტუალური ნიღბები. მხოლოდ მოგვიანებით, ნეოლითის ხანაში, დაიწყეს პირველყოფილი ტომების ცხოვრების სცენების გამოხატვა — ნადირობის, ბრძოლის, ცეკვის და რაიმე ძნელად მისახვედრი წეს-ჩვეულებების. ასეთი კომპოზიციები დაახლოებით თარიღდება VI—IV ათასწლეულით ჩვენს წელთაღრიცხვამდე. ხოლო ყველაზე ადრეული გამოსახულებები, სადაც ჭარბობს ცხოველების «პორტრეტები», მიეკუთვნება ზედა პალეოლითის ხანას, ანუ შეიქმნა 40—20 ათასი წლის წინ.

## იხილეთ აგრეთვე
* კლდის მხატვრობა
* თრიალეთის პეტროგლიფები

## ლიტერატურა
* Harmanşah, Ömür (ed) (2014), *Of Rocks and Water: An Archaeology of Place*, 2014, Oxbow Books, ISBN 1782976744, 9781782976745
* Rawson, Jessica (ed). *The British Museum Book of Chinese Art*, 2007 (2nd edn), British Museum Press, ISBN 9780714124469
* Sickman, Laurence, in: Sickman L. & Soper A., *The Art and Architecture of China*, Pelican History of Art, 3rd ed 1971, Penguin (now Yale History of Art), LOC 70-125675

კატეგორია:პეტროგლიფები
დანილო ლუის და სილვა

**დანილო ლუის და სილვა** (; დ. 15 ივლისი, 1991, ბიკასი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, „იუვენტუსისა“ და ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების მცველი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც — **დანილო**. 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

## კარიერა 
### საკლუბო კარიერა 
დანილომ კარიერა დაიწყო „ამერიკა მინეიროში“, საიდანაც 2010 წელს „სანტოსში“ გადავიდა. 2012 წლის იანვარში 13 მილიონი ევროს სანაცვლოდ დანილო „პორტუში“ ჩაირიცხა. ის პორტუგალიურ გუნდს კარგად მოერგო და სხვა ევროპული გრანდების ყურადღება მიიქცია. 2015 წლის ზაფხულში დანილოს რამდენიმე შემოთავაზება ჰქონდა, საიდანაც მან მადრიდის „რეალი“ აირჩია. მის სანაცვლოდ სამეფო კლუბმა 31.5 მილიონი ევრო გადაიხადა.

### სანაკრებო კარიერა 
იცავდა ბრაზილიის 20 წლამდე და 23 წლამდე საფეხბურთო ნაკრების ღირსებას. 2011 წლიდან ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 22 შეხვედრა ჩაატარა.

### მსოფლიო ჩემპიონატზე 
დანილომ 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ერთ შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა შვეიცარიის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ.

## ტიტულები
### საკლუბო
 სანტოსი:(2)
* პაულისტას ჩემპიონატი: 2011
* ლიბერტადორესის თასი: 2011

 პორტუ:(2)
* პრიმეირა ლიგა: 2011–12, 2012–13

 რეალ მადრიდი:(5)
* პრიმერა დივიზიონი (1): 2016–17
* უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (2): 2015–16, 2016–17
* უეფა-ს სუპერთასი (1): 2016
* ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი (1): 2016

 **მანჩესტერ სიტი**:(6)
***პრემიერ ლიგა** (2): 2017–18, 2018–19
***ინგლისის ლიგის თასი** (2): 2017–18, 2018–19
***ინგლისის ასოციაციის თასი** (1): 2019
***ინგლისის სუპერთასი** (1): 2018

### სანაკრებო 
;  ბრაზილია
* ნიკოლას ლეოსის თასი: 2011, 2014
* ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის პრიზიორი: 2012
### ინდივიდუალური 
* მინეიროს ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2010

## რესურსები ინტერნეტში 
* „მანჩესტერ სიტის“ ოფიციალურ საიტზე 
* მადრიდის „რეალის“ ოფიციალურ საიტზე
* ForaDeJogo
* Sambafoot · Soccerway · TheFinalBall.com · Transfermarkt

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:სანტოსის ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუს ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:2024 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
The Elder Scrolls

***The Elder Scrolls*** (შემოკ. TES) — როლური ვიდეო თამაშის სერია შექმნილი Bethesda Game Studios-სა და გამოცემული Bethesda Softworks-ის მიერ. თამაშის სერია გაერთიანებულია საერთო, დეტალურად შემუშავებული ღია სამყაროთი და მოთამაშეს სთავაზობს მეტ თავისუფლებას, რომელიც საშუალებას იძლევა, რომ მოთამაშემ საკუთარი შეხედულებისამებრ მოინხაულოს მისთვის სასურველი ტერიტორიები და ქალაქები გამოგონილ ფენტეზის სამყაროში და დამოუკიდებლად ეძებოს საიტერესო ადგილები და დავალებები. სამმა თამაშმა სერიიდან - *The Elder Scrolls: Morrowind* (2002), *The Elder Scrolls: Oblivion* (2006) და *The Elder Scrolls V: Skyrim*-მა მიიღო სხვადასხვა სახის ჯილდოები შესაბამის დროში, მათ შორის - "წლის საუკეთესო თამაშის" წოდება სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთებისა თუ ვებ-საიტების მხრიდან. რაც შეეხება გაყიდვებს,  მსოფლიოს მასშტაბით *The Elder Scrolls* სერიის გაყიდვების სრული რაოდენობა შეადგენს 40 მილიონზე მეტ ეგზემპლარს.

## თამაშები
***მობილური პლატფორმებისთვის***

## მიმოხილვა
2012 წელს ჟურნალმა *Complex*-მა *The Elder Scrolls* სერია დააყენა 20-ე ადგილზე ყველა დროის 50 საუკეთესო ფრენჩაიზების სიაში, ხოლო 2013 წელს თამაშს GameSpot-ისგან მიენიჭა ათწლეულის საუკეთესო თამაშების სერიის ტიტული (დაჯილდოებაში წარმოდგენილი იყო 64 მონაწილე). თამაში გადავიდა ფინალში, სადაც დაამრცხა *Grand Theft Auto* სერია 52.5 %-ით.

**საერთო განხილვის ქულები**
***2015 წლის 6 თებერვლის მონაცემით***             

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Wikia: The Elder Scrolls-ის ვიკი (არაოფიციალური)
* Unofficial Elder Scrolls-ის გვერდები

## სქოლიო
კატეგორია:მოქმედებითი როლური ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ღია სამყაროს ვიდეო თამაშები
კატეგორია:The Elder Scrolls
ალბერტინა

**ალბერტინა** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მინას-ჟერაისის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან - მეტრზე. მიეკუთვნება მინას-ჟერაისის შტატის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ პოსუს-დი-კალდასის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 913 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 50,22 კმ²-ზე. ფართობი 58 010 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მინას-ჟერაისი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*

კატეგორია:მინას-ჟერაისის შტატის მუნიციპალიტეტები
ჰარდველი

**რობერტ ვან დე კორპუტი**, ცნობილი როგორც **ჰარდველი** (დ. 7 იანვარი, 1988, ბრედა, ნიდერლანდები) — ნიდერლანდელი დიჯეი და პროდიუსერი. ის გამოდის ისეთ ცნობილ და ფართომასშტაბიან ელექტორნული მუსიკის ფესტივალებზე, როგორიცაა Tomorrowland და Ultra. 2013 და 2014 წლებში დიჯეი მეგეზინმა ჰარდველი დაასახელა წლის საუკეთესო დიჯეიდ. ჰარდველი ფართო საზოგადოებისთვის ცნობილი გახდა 2009 წელს „Show Me Love vs. Be“-ის ბუტლეგით. 2010 წელს დააარსა ლეიბლი Revealed Recordings, ხოლო 2015 წლის 23 იანვარს გამოსცა პირველი სტუდიური ალბომი სახელწოდებით United We Are.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ჰარდველი EDM ლაუნჯზე 

კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ნიდერლანდელი დიჯეები
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფრინველთა ბაზარი

მინი
**ფრინველთა ბაზარი**, *ფრინველთა მთები* — მეზღვია ფრინველების (ქარიშხალასნაირთა, ჩვამების, თოლიების, ალკების, ზოგჯერ პინგვინების) მასობრივი კოლონური ბუდობის ადგილები. ჩვეულებრივ განლაგებული არიან ევროპის, აზიის, სამხრეთ აფრიკის, ჩრდილოეთ სამხრეთ ამერიკის, ახალი ზელანდიისა და სამხრეთ ნახევარსფეროს ოკეანურ კუნძულებზე, ციცაბო კლდეებზე. ზოგიერთი ფრინველთა ბაზარი გადაჭიმულია ათეულ კმ-ზე და მოიცავს ათეული ათასობით ფრინველს. ფრინველთა ბაზრები განლაგებულია ზღვის ისეთ რაიონებში, რომლებიც გამოირჩევიან ბიოლოგიურ პროდუქტიულობით, წყლის გაძლიერებული ვერტიკალური ცირკულაციით, პლანქტონისა და თევზის ძლიერი გამრავლებით, ფრინველებისათვის მოსახერხებელი და უსაფრთხო ნაპირებით. ფრინველთა ბაზარში, ჩვეულებრივ, აღსანიშნავია იმ სახეობათ თანაცხოვრება, რომელთაც აქვთ განსხვავებული საბუდარი უბნები, საკვები და მისი მოპოვების საშუალებები. ფრინველთა ბაზარში ბუდობას თავისი უპირატესობებიც აქვს: ნაკლებია კვერცხების მოტაცება მტაცებელთაგან. მეტია სინქრონულობა გამრავლების ვადებში.  ყოფილ სსრკ-ში ფრინველთა ბაზარს სახელმწიფო იცავდა. 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ორნითოლოგია
თადა გოგუა

**თადა მაშურიას ძე გოგუა** (დ. 1859, ჩხოროწყუ, ხაბუმე — გ. 1963) — ქართველი ლოტბარი, მომღერალი.

## ბიოგრაფია
თათა გოგუა მჭედლის ოჯახში გაიზარდა. მას საშუალო განათლება არ მიუღია. წერა-კითხვა მამის სამჭედლოში შეგირდად ყოფნისას სოფლის სკოლის მოსწავლეებისგან ისწავლა. დ. გოგუამ ბავშვობიდანვე შეიყვარა ქართული ხალხური სიმღერა. იგი მცოდნეთაგან სწავლობდა ამა თუ იმ ნიმუშს და შემდეგ დაინტერესებულ ახალგაზრდებს ასწავლიდა. 1919 წელს, ზუგდიდში გოგუა შეხვდა ცნობილ ლოტბარს — ძუკუ ლოლუას. მისგან მრავალი სიმღერა შეისწავლა და როგორც მომავალი გუნდის ხელმძღვანელმა სასარგებლო რჩევები მიიღო. 1922 წელს ზუგდიდში სიმღერის მასწავლებლებად მიიწვიეს ცნობილი გურული შემსრულებლები — სამუელ ჩავლეიშვილი და ვარლამ სიმონიშვილი. მათგან გოგუას თორმეტამდე ნიმუში შეუსწავლია.

1928 წელს, 70 წელს მიტანებული დ. გოგუა დაბა ჩხოროწყუში აყალიბებს მომღერალთა გუნდს, რომლის წევრებიც არიან: დათიკო ფაცაცია, ძუკუ აფშილავა, სამსონ და კალისტრატე შენგელიები, ერა პაპავა, ლუბა წურწუმია, ჩიტო ჩხარჩხალია და სხვები. გუნდი მართავდა კონცერტებს რაიონის სხვადასხვა სოფელში, რითაც ხალხური სიმღერისადმი  ადგილობრივთა ინტერესს აღვივებდა.

დ. გოგუას გუნდი ყოველთვის გამოირჩეოდა სიმღერების სწორი, ბუნებრივი შესრულების იმ მანერით, როგორიც ძველ ჩხოროწყუელ მომღერლებს ახასიათებდათ, ამაშია  ამ გუნდის დიდი დამსახურება. 1930-იან და 40-იან წლებში გუნდის შესრულებით სიმღერები ჩაიწერეს გრიგოლ კოკელაძემ და ვლადიმერ ახობაძემ.

1932 წელს ქ. ზუგდიდში გამართულ ხალხური სიმღერის რაიონთაშორისო ოლიმპიადაზე გოგუას გუნდმა შეასრულა: „ოჸონური“, „ხემხვარიელი“, „კუჩხი ბედინერი“, „უჩარდია-უჩა კოჩი“, „დისერ დო ვავოთინა“, „ნწარე ჸოროფა“, „ქერული“, „ხუჯიში ოსხაპური“ და „ჰარირა“ — ცეკვით. გუნდი დასაჩუქრდა მედლით, სიგელით და 300 მანეთით. აღინიშნა სიმღერების სწორი, ეთნოგრაფიული თვალსაზრისით საუკეთესოდ შესრულება. წარმატებით ფრთაშესხმული ლოტბარი ამის შემდეგ ზედიზედ კონცერტებს მართავს ფოთში, სენაკში, გალში, ოჩამჩირესა და სოხუმში.

გოგუას გუნდმა მოწონება დაიმსახურა 1937 წლის ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სრულიად საქართველოს ოლიმპიადაზე, თბილისის საოპერო თეატრში. განსაკუთრებული აღტაცება გამოიწვია სცენაზე თოხებით შესრულებულმა „ოდოიამ“, რომელიც სახკინმრეწვმა, როგორც მუსიკალური ფოლკლორის ერთ-ერთი მეტად საინტერესო ნიმუში, ფირზე გადაიღო. ოლიმპიადაზე გუნდმა მეორე ჯილდო მიიღო.

სიცოცხლის ბოლო წლებში, ხანდაზმულობის გამო ლოტბარმა გუნდის ხელმძღვანელობა მისი გუნდის ერთ-ერთ წევრს, დათიკო ფაცაციას გადააბარა. თავად ბოლომდე დარჩა ხალხური სიმღერის დიდ ქომაგად.

დ. გოგუა გარდაიცვალა 1963 წელს, 104 წლის ასაკში.

ნოტირებული ნიმუშები დ. გოგუას გუნდის შესრულებით გამოქვეყნებულია კრებულში „ქართული ხალხური მუსიკა, სამეგრელო“, I ტომი (შემდგ. კუკური ჭოხონელიძე), თბ., „საქართველოს მაცნე“, 2003.
ეს სიმღერებია: „დისერუ დო ვოვოთინა“ , გვ. 76, „ალილო“ , გვ. 107, „მწარე ჸოროფა“, გვ. 159, „დიელოსა“, გვ. 172, „ჰეი რანინა“, გვ. 174, „კუნტა ბედინერა“ , გვ. 212.

## ლიტერატურა
*გეგეჭკორი ლადო, ხალხური სიმღერის მოამაგენი. გვ. 78-79. „საქართველოს მაცნე“, თბილისი, 2007.
*ქართული ხალხური სიმღერის ოსტატები, სამეგრელო III. გვ. 9-13. „საქართველოს მაცნე“, თბილისი, 2007.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ლოტბარები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1859
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
კატეგორია:გოგუები
რანუ-კუმბოლო

**რანუ-კუმბოლო** () — მთის ტბა ინდონეზიაში, კუნძულ იავაზე. ადმინისტრაციულად მოქცეულია აღმოსავლეთ იავის პროვინციის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ტენგერის ვულკანურ მასივზე, ზღვის დონიდან 2389 მ სიმაღლეზე, ვულკან სემერუს მთისძირში, ბრომო-ტენგერ-სემერუს ეროვნული პარკის ფარგლებში.

## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ტბები
ედუარდ მამადოვი

**ედუარდ მამადოვი** (დ. 2 იანვარი, 1978, ბაქო, ასსრ) — აზერბაიჯანელი მოკრივე, აზერბაიჯანის თოთხმეტ, ევროპის ოთხ და მსოფლიოს თორმეტგზის ჩემპიონი. მისი ზედმეტსახელია „თეთრი მგელი“.

ედუარდ მამადოვმა პროფესიონალური კარიერა დაიწყო 1993 წელს. მას შემდეგ მამადოვს აზერბაიჯანის მასშტაბით გამართული ყველა ტურნირი მინიმუმ ერთხელ მაინც აქვს მოგებული.

2000 წელს მოკრივის კარიერის დასრულების შემდეგ ედუარდ მამადოვმა მწვრთნელობას მიჰყო ხელი და ამჟამად სკოლაში მუშაობს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ედუარდ მამადოვის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოკრივეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ბაადური

**ბაადური**, *ბერი ბუქნაი ბაადურ* —  ღვთისშვილი, ღმერთი მორიგის ნასახი (გაჩენილი), გმირი და ნახევრად ღმერთი ქართულ მითოლოგიაში, ერთ-ერთი უძველესი ხატ-სალოცავი, უფლის ნასახთა ბატონი, კოპალას თანამებრძოლი. ეს პატივი წილის ყრით ერგო: ხორციელთა ბატონობა ერეკლეს ერგო, ხატთა - ბერ ბაადურს. მას შემდეგ რაც ერეკლემ ქაჯების ქალს გლეხის ასული ამჯობინა დაკარგა ტახტიც და კაცობაც. ბაადური კვლავინდებურად ძლიერია.

ერთი ცნობით ბაადური წმ. გიორგი უნდა იყოს, მისი კულტი დღემდე შემორჩენია გუდანის წმ. გიორგის ხატს, უძველეს დროში კი საკუთარი სალოცავი ჰქონია სანე-ღელეს მწვერვალზე. მერე საკულტო ადგილს გუდანში გადაუნაცვლებია. სანეს ძველ სალოცავშიც დადიან წელიწადში ერთხელ (ივლისის ბოლო შაბათ-კვირას), მერე გუდანს გადადიან. გუდანის ზემოთ, სანეოზე უფრო ძველი სალოცავია, თუმცა მთავარი ეკლესიები გუდანშია. იქ ჩამოსულა პირველად ციდან ბაადური, იქ უმღერიან ხევსურნი: „საღმრთო ბერო ბაადურო, ადგილის თავ-სვეტის ანგელოზო“. თუ თერგვაულის სახელი ბურუსითაა მოცული, ბაადური უფრო ნათელი სახეა, როგორც „ღვთის ნასახთა უფროსი“, მთელი ხევსურეთის სალოცავი, „ბებერი ხატი“, დევთა და მავნეთა რისხვა, რომელიც შავ ზღვაში ქაჯებს დაუტყვევებიათ. ხალხს თავისი გმირის სახე სიმღერებში შემოუნახავს: „მშვილდ-ქაიბური ბერისა ქუდიელზედა ხვიოდა“.

## იხილეთ აგრეთვე
*ღვთისშვილნი
*კოპალა

## ლიტერატურა
**აკაკი გელოვანი*, მითოლოგიური ლექსიკონი — გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1983.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
ხანძარი კოლამის ტაძარში

10 აპრილს 2016 წელს, დაახლოებით 03:30 ინდოეთის დროით, პუტინგალის ტაძრში, რომელიც მდებარეობს პარავურში, კოლამში, მოხდა ძლიერი აფეთქება და გაჩნდა ცეცხლი მას შემდეგ, რაც ფეირვერკის ზეიმიდაიწყო. შედეგად, 111 ადამიანი დაიღუპა და 350-ზე მეტი ადამიანი დაშავდა, მათ შორის ზოგიერთი მძიმე დამწვრობით. ადგილობრივების ინფორმაციით, აფეთქება და ხანძარი გამოწვეული იყო ფეიერვერკის შოუთი, რომლებიც გამოიყენებოდა დღესასწაულზე.. ასევე აღმოჩნდა, რომ ტაძარს არ ჰქონდა ნებართვა აღებული ადგილობრივი ხელისუფლებისგან, რომ ჩაატაროს „კონკურენტული ფეიერვერკის შოუ“. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ხანძარი
გინასი

**გინასი** () — ნამიბიაში არსებული ორი მუდმივი ბუნებრივი ტბიდან იგი ყველაზე დიდია. იგი კარსტული ტბაა, რომელიც შეიქმნა ჩამოშლილი კარსტული გამოქვაბულების ადგილზე. მისი ფართობი შეადგენს 0,66 ჰა-ს, ხოლო წყლის მოცულობა 693 000 მ³-ია. ის მდებარეობს ქალაქ ცუმებიდან 32 კმ-ით ჩრდილოეთით, D3043 ავტოგზის სიახლოვეს.

გინასის ტბაზე ბინადრობს რინოდერმის ოჯახის თევზი ოტჯიკოტოს ტილაპია, რომელიც ენდემურია ამ ტბაში. მოგვიანებით იგი გაამრავლეს გინასის ტბის მსგავს ოტჯიკოტოს ტბაში, ასევე ზოგიერთ მის სიახლოვეს მდებარე გუბეებში. მტკიცებები, რომ გინასის ტბა ნამდვილად დაკავშირებულია ოტჯიკოტოს ტბასთან მიწისქვეშა მღვიმეებით საკმაოდ ხშირია, მაგრამ ეს ფაქტი ჯერ დადასტურებული არ არის.

ტბა მდებარეობს კერძო ფერმის ტერიტორიაზე, მაგრამ მფლობელის თანხმობის შემდეგ მისი მონახულება შესაძლებელია.

## სქოლიო
კატეგორია:ნამიბიის ტბები
ფრინტა

**ფრინტა** () — მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ფესურიანი ბალახებია. სხვადასხვა ფერის მარტოული ან ნახევრად ქოლგისებურ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები აქვთ.  ნაყოფი თესლურაა. 

ცნობილია 150-მდე სახეობა, გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში და სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში 5 სახეობაა. ჩვენში ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია . იგი  დომინანტობს სუბალპურ და ალპურ ფართოფოთლიან ნაირბალახოვან მდელოებზე. 

ფრინტის სახეობათა უმეტესობა, განსაკუთრებით  (შეიცავს ანემონოლს).   და სხვა შხამიანია. მრავალი სახეობა დეკორატიულია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბაიასებრნი
ოტჯიკოტო

**ოტჯიკოტო** () — ნამიბიაში არსებული ორი მუდმივი ბუნებრივი ტბიდან იგი ყველაზე პატარაა. იგი კარსტული ტბაა, რომელიც შეიქმნა ჩამოშლილი კარსტული გამოქვაბულების ადგილზე. ის მდებარეობს ქალაქ ცუმებიდან 20 კმ-ში და მთავარი ავტოგზა В1-დან მხოლოდ რამდენიმე მეტრით. მისი ფართობი შეადგენს 0,51 ჰა-ს, ხოლო წყლის მოცულობა 229 500 მ³-ია. ტბის დიამეტრი შეადგენს 102 მეტრს; მისი სიღრმე საბოლოოდ არ არის დადგენილი. ნამიბიის ტურისტული ორგანიზაციის საინფორმაციო მონაცემებით "სიღრმე ვარირებს 62 მეტრიდან 7 მეტრამდე ცენტრში, ხოლო ზოგიერთ ადგილებში სიღრმე 100 მეტრამდეც აღწევს", თუმცა გაზეთ "ალგემაინე ცაიტუნგში" გამოქვეყნებულ სტატიაში ახსნილია ან ტბის სიღრმის პრობლემა: "ტბა ვიწროვდება გვერდითი მღვიმეების სისტემებში, რაც შეუძლებელს ხდის განისაზღვროს მისი ზუსტი სიღრმე."
thumb|right|300px|ტბის სრული ხედი
ტბა ბუშმენებისათვის ცნობილია სახელით Gaisis ("მახინჯი"). როდესაც ისინი გადმოვიდნენ ამ რაიონში, მათ ტბას უწოდეს Otjikoto (ჰერეროს ენა: "ღრმა ორმო"). ნამიბიის ოშიკოტოს რეგიონმა, სადაც მდებარეობს ტბა, სახელიც ტბის დასახელების გამო მიიღო. პირველი ევროპელები, რომლებმაც დაინახეს და მოინახულეს ტბა, იყვნენ ფრენსის გალტონი და კარლ იოჰან ანდერსონი, რომლებიც 1851 წელს ნგამის ტბის ძებნისას მიადგნენ ოტჯიკოტოს ტბას.

ტბა პირველი მსოფლიო ომის დროს იყო გერმანიის იმპერიის კოლონიალური ჯარების ჯარისკაცების დაკრძალვის ადგილი; 1915 წლის ივნისში გერმანიის იმპერიის ჯარმა სამხედრო იარაღი გადაზიდა ტბის მახლობლად, ხოლო შემდეგ მათი დახმარებით შეეცადნენ შეეჩერებინათ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის და ბრიტანეთის იმპერიის ჯარების შეტევები. ჭურვის ყველაზე უფრო დიდი ნამსხვრევები ნაპოვნი და შენახულია ცუმების მუზეუმში, მაგრამ, უკიდურეს შემთხვევაში, ორი ზარბაზანი, ჭურვებთან ერთად, დღემდე იმყოფება ტბაში და მათი ნახვა შესაძლებელია სპეციალური ნებართვის შემთხვევაში დაივინგის დროს. ლეგენდის თანახმად, გერმანელებმა ასევე ტბაში ჩააგდეს დაბეჭდილი სეიფი. მისი და 6 მილიონი გერმანული ოქროს მარკის ძიებას ჯერჯერობით წარმატებები არ მოჰყოლია.

ოტჯიკოტოს ტბაზე ბინადრობს რინოდერმის ოჯახის თევზი ოტჯიკოტოს ტილაპია, რომელიც გინასის ტბიდან შემოტანილია ოტჯიკოტოს ტბაზე. მტკიცებები, რომ გინასის ტბა ნამდვილად დაკავშირებულია ოტჯიკოტოს ტბასთან მიწისქვეშა მღვიმეებით საკმაოდ ხშირია, მაგრამ ეს ფაქტი ჯერ დადასტურებული არ არის.

## რესურსები ინტერნეტში
* Namibia: The Cardboard Box Travel shop .

## სქოლიო
კატეგორია:ნამიბიის ტბები
ჯონ უიზდომი

**ჯონ უიზდომი** ( დ. 12 სექტემბერი 1904, ლონდონი, დიდი ბრიტანეთი, — გ. 9 დეკემბერი, 1993, კემბრიჯი, დიდი ბრიტანეთი) — ბრიტანელი ფილოსოფოსი და ფსიქოლოგი, ანალიზური ფილოსოფიის „კემბრიჯის სკოლის“ წარმომადგენელი. 1950-1951 წლებში ეკავა არისტოტელეს საზოგადოების თავმჯდომარის პოსტი. 1953 წელს გამოსცა წიგნი „ფილოსოფია და ფსიქოანალიზი“, რომელიც ანალიზური ფილოსოფიის ახალი მიმართულების — ლინგვისტური თერაპიის სათავე გახდა. ჯონ უიზდომი თვლიდა, რომ ენის ანალიზის პროცესში ანალიტიკოსის ობიექტი არა მხოლოდ ენაა, არამედ თვით იგიც — ანალიტიკოსიც, რომელიც ჯანსაღდება ფილოსოფიური მნიშვნელობით, მსგავსად იმისა, როგორც ამას ადგილი აქვს ფსიქოანალიზში. უიზდომის აზრით, არაცნობიერის კონცეპტი ახდენს ვერბალურსა და რეალურს შორის არსებული განსხვავების ილუსტრირებას. ფილოსოფიური პრობლემის გადაჭრა შესაძლებელია მხოლოდ ცნებათა ახალი გააზრებით და არა ემპირიულ ფაქტზე ან ლოგიკურ ნათელყოფაზე გადამისამართებით.

თავის სტატიაში „ღმერთები“ (1941, გამოიცა 1945 წელს) მან პირველმა დააყენა საკითხი რელიგიური მეტყველების საფუძვლიანობის შესახებ. ეს სტატია“ვიტგენშტაინიანური ფიდეიზმის“ ნიმუშია, შექმნილი გაცილებით უფრო ადრე რელიგიის როგორც „ენობრივი თამაშისა“ და „სასიცოცხლო ფორმის“ კონცეპციის გამოქვეყნებამდე, რომელიც ფიგურირებს ვიტგენშტაინის „ფილოსოფიურ გამოკვლევებსა“ და მის ჩანაწერებში. უიზდომის მიხედვით, თეისტი და ათეისტი თანხმობაში არიან გარე სამყაროს ფაქტების მიმართ, მაგრამ მკვლევართა პოზიციები, რომლებიც განსაზღვრავენ ამ ფაქტების ინტერპრეტაციას და მათი განმარტებითი მოდელები განსხვავდებიან. სწორედ მათ შესახებ უნდა მიმდინარეობდეს დისკუსია როგორც თეისტსა და ათეისტს შორის, ასევე კონფესიათშორისი პაექრობების დროს.

## თხზულებები 
* Interpretation and Analysis, (1931)
* Wisdom J. Gods // Proceedings of the Aristotelian Society. — 1944-1945. — Vol. XLV. — P. 45.
* Other Minds, (1952)
* Philosophy & PsychoAnalysis, (1953)
* Paradox and Discovery, (1965)
* Proof and Explanation (The Virginia Lectures 1957), (1991)

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯონ უიზდომი

## სქოლიო
კატეგორია:ანალიტიკოსი-ფილოსოფოსები
კატეგორია:ბრიტანელი ფსიქოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები