არჩილ ბადრიაშვილი

**არჩილ ბადრიაშვილი** (დ. 26 ივლისი, 1990, თბილისი – გ. 10 აგვისტო, 2024, მწვერვალი შხელდა) — ქართველი მთამსვლელი, ექიმი, მთის დოკუმენტალისტი, გიდი და მკვლევარი. ცნობილია კავკასიონზე, ჰიმალაებში, ყარაყორუმში, პამირში და სხვა დიდ მასივებში პირველ-ასვლებით და ახალი მარშრუტების პოვნით. იყო საქართველოს ეროვნული ალპინისტური ნაკრებისა და საქართველოს მთამსვლელთა ფედერაციის გამგეობის წევრი.

## ბიოგრაფია
### განათლება
არჩილ ბადრიაშვილი დაიბადა თბილისში, ალპინზმთან მჭიდროდ დაკავშირებულ ოჯახში. მამა, ზურაბ ბადრიაშვილი, ფილოლოგი და სოლო ალპინისტი იყო, ხოლო დედა, ნინო მახაშვილი, ფსიქიატრი და პროფესორი. არჩილის ოჯახი, განსაკუთრებით, მისი და — რუსუდან ბადრიაშვილი, მხარს უჭერდა და ხელს უწყობდა მის ალპინისტურ კარიერას; რუსუდანი მის მენეჯერადაც მუშაობდა. 

არჩილი შვიდი წლის ასაკში კლდეზე ცოცვას იწყებს და ცხრა წლისა უკვე მამასთან ერთად ადის მწვერვალებზე ჭაუხის მთებში. 15 წლის ასაკში ავიდა მყინვარწვერზე, ხოლო 21 წლისა — უშბაზე.

არჩილმა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი დაამთავრა ექიმის დიპლომით. ბერლინის ჩარიტეს კლინიკაში გაიარა სამთვიანი პრაქტიკა ტრავმატოლოგიაში. თბილისში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ტრავმატოლოგ-ქირურგის ასისტენტად. მთაში მისი სამედიცინო განათლება ძალიან გამოსადეგი იყო. მუშაობდა თავისივე ექსპედიციების ექიმად და ხშირად უწევდა სხვა ალპინისტებს სამედიცინო დახმარებას.

არჩილმა დაამთავრა ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ადიქციის კვლევების სამაგისტრო პროგრამა და 2023 წლის ოქტომბრიდან მუშაობდა მკვლევარად ამავე უნივერსიტეტის ტრანსკრანიალური მაგნიტური სტიმულაციის ლაბორატორიაში.
 
განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო დისოციაციური მდგომარეობების კვლევებით მაღალ სიმაღლეებზე და თავად აღწერდა ამ მდგომარეობებს დაღლილობის, სტრესისა და ჰიპოქსიის ფონზე.

### ალპინისტური კარიერა
2014 წელს არჩილმა, თავის მეწყვილე გიორგი ტეფნაძესთან ერთად (მოგვიანებით ამ წყვილს ბაქარ გელაშვილი შეუერთდა), დაიწყო დამოუკიდებელი ექსპედიციების ორგანიზება, ხშირად საქართველოს მთამსვლელთა გაერთიანებული ფედერაციის მხარდაჭერით. აღსანიშნავია, რომ არჩილს და მის გუნდს, 200-მდე მწვერვალზე ასვლისას, არც ერთი უბედური შემთხვევა არ მოსვლიათ.

არჩილი აქტიურად მონაწილეობდა ქართული ალპინიზმის განვითარებაში ახალი მარშრუტების შექმნით და ტექნიკური პირველასვლებით. პოპულარიზაციას უწევდა ეკოლოგიურ და ეთიკურ პრაქტიკებს მთაში და ცდილობდა როგორც პროფესიული ალპინიზმის, ასევე მასობრივი მთამსვლელობის ხელშეწყობას.

#### გამორჩეული ასვლები
არჩილ ბადრიაშვილის ექსპედიციები მოიცავდა მსოფლიოს ყველაზე რთულ და მიუწვდომელ მწვერვალებს. მას ურთულესი — მე-6 კატეგორიის შვიდი  მარშუტი აქვს გავლილი, აქედან 3 აუსვლელი მთაა და ერთი გაუვლელი გზა; რაც შეეხება მე-5 კატეგორიის სირთულეს, მისი ასვლიდან (17) — თორმეტი — ახალი, აქამდე გაუვლელი მარშუტია.

არჩილის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი ასვლებია:
***ლარკიას პიკი**, სამხრეთ-აღმოსავლეთის კედლის პირველ-ასვლა (2017). 

2017 წლის სექტემბერში არჩილ ბადრიაშვილმა, გიორგი ტეფნაძემ და ბაქარ გელაშვილმა ნეპალის მანასლუს ჰიმალაიში პირველად გაიარეს ლარკია მთავარი (6,416 მ). მათი „ქართული მარშრუტი“ შეფასდა უმაღლესი სირთულის გზად (ED1 6a M5 A4 80°) და ნომინირებული იყო 2018 წლის Piolet d'Or ჯილდოზე, რამაც საერთაშორისო ყურადღება მიიპყრო.

***შხარას სამხრეთ კედლის ზამთრის პირველი ასვლა, ახალი გზა (2018)**

2018 წლის თებერვალში ბადრიაშვილმა და ტეფნაძემ პირველად გაიარეს შხარას (5,203 მ), საქართველოს ყველაზე მაღალი მწვერვალის, სამხრეთ კედელი ზამთარში. ალპური სტილით შესრულებული ეს 2,300-მეტრიანი ახალი გზით ასვლა გამოირჩეოდა ტექნიკური სირთულეებით და მძიმე ზამთრის პირობებით. ეს ასვლაც უმაღლესი (6B) კატეგორიით არის შეფასებული და  ნომინირებული იყო 2019 წლის მსოფლიო Piolet d'Or ჯილდოზე.

***პანგპოჩე I და II-ის პირველ-ასვლები (2019)**

2019 წლის ოქტომბერში ბადრიაშვილმა, ტეფნაძემ და გელაშვილმა წარმატებით გაიარეს ნეპალის მანასლუს რეგიონში მდებარე ჯერ კიდევ აუსვლელი მწვერვალები პანგპოჩე I (6,620 მ) და პანგპოჩე II (6,504 მ). ეს ასვლები, შეფასებული 5B სირთულის კატეგორიით, ასევე, მოხვდა 2020 წლის Piolets d'Or ნომინანტთა სიაში.
 
***სამხრეთ უშბა, ახალი მარშრუტი ჩრდილო-დასავლეთის კედელზე (2020)**

ბადრიაშვილმა და გიორგი ტეფნაძემ 2020 წელს შეასრულეს ახალი, ურთულესი მარშრუტი სამხრეთ უშბის (4,710 მ) ჩრდილო-დასავლეთის კედელზე (1700 მ),  რომელიც ცნობილია თავისი ტექნიკური სირთულით. ამ მარშრუტმა (6 A/B; UIAA VI/VII A4) კიდევ უფრო გაამყარა მათი მემკვიდრეობა ქართულ ალპინიზმში. ასვლა ნომინირებული იყო 2021 წლის Piolet d'Or ჯილდოზე. 

***სარაგრარის ჩრდილო-დასავლეთ მწვერვალის პირველ-ასვლა (2021)**

2021 წლის სექტემბერში ბადრიაშვილმა, ტეფნაძემ და გელაშვილმა ისტორიაში პირველად აიარეს პაკისტანის ჰინდუ-ქუშში მდებარე სარაგრარის 7,300-მეტრიანი ჩრდილო-დასავლეთის მწვერვალი — უმაღლესი კატეგორიის სირთულის მარშრუტი — 6B. ეს  ცხრა დღიანი ექსპედიცია დაჯილდოვდა 2022 წლის „ოქროს წერაყინით“, მსოფლიო ალპინიზმში ყველაზე მნიშვნელოვანი ჯილდოთი.

***ნანდა შორი (ნანდას ქალიშვილი) პირველ-ასვლა (2024)**

„ოქროს წერაყინის“ მფლობელთა ელიტურმა გუნდმა — ფრანგმა მანუ პელისიემ, სლოვენიელმა მარკო პრეზელმა და არჩილ ბადრიაშვილმა — 2024 წლის გაზაფხულზე იმოგზაურეს ინდოეთის ჰიმალაიში; ნანდა-დევისთან ახლოს მდგარ აუსვლელ მწვერვალზე ნანდა-შორი (6,344 მ) მათ ოთხ დღეში გაიარეს მარშუტი ‘Dirty Dancing’ (M5/85/1,200m).

#### სხვა მნიშვნელოვანი ასვლები
*ასათიანის მწვერვალის ზამთრის პირველი ასვლა (2012): ადრეული მიღწევა კავკასიონის მთებში. 
*ჭაუხის სოლო ტრავერსი: ორ დღეში დაფარა 11 მწვერვალი; შეფასებულია 5B სირთულით (2015).
*ჭაუხის ტრილოგია: გაიყვანა ახალი მარშრუტები სამ რთულ კედელზე - ასათიანის ჩრდილო-დასავლეთის სვეტი (2015) , აღმოსავლეთის კედელი (2016) და აღმაშენებლის ჩრდილო კედელი (2015); გ. ტეფნაძესთან ერთად; 5B სირთულე.
*ჭაუხის მასივში პირველი სოლო და ზამთრის ასვლები: განახორციელა სხვადასხვა სოლო ასვლა, მათ შორის პირველი ზამთრის ასვლები (5ბ-მდე სირთულით).
*მყინვარწვერის აღმოსავლეთ კედელზე ახალი გზა, ზამთრის ასვლა „გველეშაპის კლდეებით": ახალი ზამთრის მარშრუტი კავკასიის ერთ-ერთ უმაღლეს მწვერვალზე, გიორგი ტეფნაძესთან ერთად 5B (2016).
*უშბის მრავალი ასვლა: ექვსი რთული ასვლა სხვადასხვა მარშრუტით, მათ შორის, 2015 წლის ასვლა გრიგორენკო პრიგოდას გზით და უშბის ტრავერსი გიორგისთან ერთად (6A), რომლისთვისაც წყვილმა საქართველოს "ოქროს წერაყინი“ მიიღო.
*რამდენიმე ასვლა შხარაზე, მათ შორის, მთავარი მწვერვალი ქრისტიან შტანგლთან და მ. ვაგნერთან ერთად (2013); სამხრეთ მწვერვალი, ზამთრის პირველ - ასვლა გიორგისთან ერთად 2015 წელს (ბოლო ბანაკამდე - დ. მჭედლიშვილი); და შხარის ტრავერსი (2022); თემო ქურდიანთან ერთად გავლილი ეს  ექვსდღიანი ტრავერსი მოიცავდა  ბექნუ ხერგიანის მარშრუტს, დასავლეთ და სამხრეთ მწვერვალებს და როლესტონ-ლონგსტაფის  გზას.
*ჯანღას ვარიაციული მარშრუტი 2015 წელს: ახალი ვარიაცია საქართველოს მეორე უმაღლეს მწვერვალზე (გიორგისთან და ლევან ციბაძესთან ერთად),  5B სირთულე.
*ჩატინის ჩრდ. კედელი (2016 წ. ოქტომბერი) მიშლაევის გზა; ბაქარ გელაშვილთან და გიორგისთანერთად.  6A
*კორონა VI - 4,860 – (‘Georgian direct’) ახალი გზა გიორგისთან ერთად (ალა-არჩა, ყირგიზეთი)
*აილამა, სამხრეთ-დასავლეთის კედელი (2020): ახალი მარშრუტი გიორგისთან და ლევან ლაშქარაშვილთან ერთად. 5B.
*ნანგა-პარბატის  (8,126 მ) შემოდგომის მცდელობა (სექტემბერ-ოქტომბერი 2018): გიორგისთან ერთად; მიაღწიეს 7,300 მ-ს კინსჰოფერის მარშრუტზე დამხმარე ჟანგბადისა და შერპების გარეშე.
*ნანგა-პარბატი (2019) — გიორგისთან ერთად. (მარშუტი: კინსჰოფერის მარშრუტი, სადპარას ვარიანტი). მეორე ასვლა ამ მარშუტით; ქართული ორ-კაციანი გუნდი (frontier fixing team), დამხმარე ჟანგბადისა და შერპების  გარეშე.  
*ლანგუტა-ე-ბარფი, პირველი ასვლა პაკისტანის მხრიდან (2021): 6,833-მეტრიანი მწვერვალის ახალი გზით გავლა (ასვლა-ჩამოსვლა ერთი ღამის-თევით); გიორგისა და ბაქართან ერთად. ზოგადად, მესამე ასვლა ამ მწვერვალზე.
*თეთნულდის სამხრეთ კედელზე ახალი მარშრუტი (2023): პირველი  მარშრუტი თეთნულდის სამხრეთ კედელზე; თემო ქურდიანთან ერთად.
*ფიც-როი, პატაგონია, „სუპერკანალეტას“ მარშრუტით (2023): პირველი ქართული ასვლა ამ ცნობილ პატაგონიურ მწვერვალზე; თემო ქურდიანთან ერთად.
*ჩანგუჩი, ახალი მარშრუტი (2024): გაიხსნა ახალი 80° (1,000 მ) გზა ამ 6,322-მეტრიან მწვერვალზე ინდოეთის ჰიმალაიში; მარკო პრეზელთან და მანუ პელისიერთან ერთად.

## ჯილდოები და აღიარება
მინი
არჩილ ბადრიაშვილმა ექვსჯერ მიიღო ქართული „ოქროს წერაყინი“ 2015, 2017, 2018, 2019, 2020 და 2021 წლებში, ქართული ალპინიზმის განვითარებაში მნიშვნელოვანი წვლილის შეტანისთვის. იგი წარდგენილი იყო მსოფლიო Piolet d'Or ჯილდოზე ზედიზედ ხუთი წლის განმავლობაში 2018-დან 2022 წლამდე და საბოლოოდ მოიპოვა ეს პრესტიჟული ჯილდო 2022 წელს. 2023 წელს Alpine Magazine-მა იგი დაასახელა იმ 100 სპორტსმენს შორის, რომლებიც „მთის მომავალს აყალიბებენ“.

## გარდაცვალება და ხსოვნა
არჩილ ბადრიაშვილი გარდაიცვალა 2024 წლის 10 აგვისტოს, შხელდის ტრავერსის დასრულებისას, აღმოსავლეთ მწვერვალიდან დაშვების დროს, საქართველოში. ამინდის გაუარესებისას, ჭექა-ქუხილის გამო, მეხის დაცემის შედეგად არჩილი კლდიდან გადაიჩეხა. ორი დღის შემდეგ სამაშველო ჯგუფმა ის გარდაცვლილი იპოვა. 

მის გარდაცვალებას გამოეხმაურა როგორც ქართული, ასევე მსოფლიო მთამსვლელთა საზოგადოება, მათ შორის რეინჰოლდ მესნერი. ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტმა დააწესა მისი სახელობის სტიპენდია ნიჭიერი სტუდენტებისთვის საქართველოს მთიანი რეგიონებიდან. მისმა დამ, რუსუდანმა, დააარსა არჩილ ბადრიაშვილის ფონდი მისი საქმის გასაგრძელებლად.

## რესურსები ინტერნეტში
*„ოქროს წერაყინის“ მფლობელი მთამსვლელის, არჩილ ბადრიაშვილის გარდაცვალებას Explorersweb-ი სტატიით გამოეხმაურა
*Piolets d'Or - Tribute to Archil Badriashvili
*PlanetMountain - Watch Georgian first ascents on Saraghrar and Languta-e-Barfi in Hindu Kush

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:დაბადებული 26 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 აგვისტო