open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კელვინი

**კელვინი** (აღნიშვნა: '''''') — თერმოდინამიკური ტემპერატურის ძირითადი საზომი ერთეული ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში, რომელიც უდრის წყლის სამმაგი წერტილის ტემპერატურის 1/273.16-ს. შკალა იწყება აბსოლუტური ნულით (– 273.16 °C); ცელსიუსის კელვინის გრადუსში გადასაყვანი ფორმულა: K = C + 273.15

## ისტორია
შემოღებულია 1848 წელს. 1968 წლამდე უწოდებდნენ „კელვინის გრადუსს“ (°K). იყენებენ, როგორც საერთაშორისო პრაქტიკული ტემპერატურული სკალის ერთეულს. სიდიდის მიხედვით 1 K = 1 °C.

ერთეულს სახელი ეწოდა ინგლისელი ფიზიკოსის — უილიამ ტომსონის (შემდგომში ლორდი კელვინი) პატივსაცემად.

## ტემპერატურების გადაყვანის ტაბულა
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტემპერატურის საზომი ერთეულები
კატეგორია:სი სისტემის ძირითადი ერთეულები
კლეოპატრა I

**კლეოპატრა I** (; დ. ძვ. წ. 215 — გ. ძვ. წ. 176) — ეგვიპტის დედოფალი; 

სელევკიდების სამეფოს მეფის ანტიოქე III დიდისა და ლაოდიკეს ქალიშვილი. ძვ. წ. 193 წელს პტოლემე V-ის მეუღლე გახდა, პტოლომეების დინასტიიდან. ჰყავდა ორი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი. პტოლემე VI, კლეოპატრა II და პტოლემე VII.  მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ (ძვ. წ. 180) კლეოპატრა I მართავდა სახელმწიფოს თავისი უფროსი ვაჟის, პტოლემე VI სახელით გარდაცვალებამდე.

## ლიტერატურა
* Stähelin, Kleopatra 14). In: *Realencyclopädie der Classischen Altertumswissenschaft*, vol. XI 1, 1921, col. 738-740.
* Werner Huß, *Ägypten in hellenistischer Zeit* (*Egypt in the Hellenistic Period*). Munich 2001, p.&nbsp;499; 514f.; 535; 537-540.
* Günther Hölbl, *Geschichte des Ptolemäerreichs* (*History of the Ptolemaic Empire*). Darmstadt 1994, p.&nbsp;125; 127f.; 147f.; 153.

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 215
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 176
კატეგორია:ქალი ფარაონები
ოპერაცია შტორმი

მინი|სერბი ლტოლვილები ოპერაციის შემდეგ.
მინი|left|ოპერაციის გეგმა
**ოპერაცია შტორმი** (ხორვ., ბოსნ., სერბ.: Operacija Oluja) — ფართომასშტაბიანი სამხედრო ოპერაცია წარმოებული ხორვატიის მიერ ბოსნია-ჰერცეგოვინის არმიასთან ერთად ხორვატელ სერბთა ძალების მიერ შეპყრობილი ცენტრალური ხორვატიის მიწების დასაბრუნებლად. სულ ოთხ დღეში მინიმალური დანაკარგებით ორივე მხრიდან, ოპერაცია ხორვატების ბრწყინვალე გამარჯვებით დასრულდა. 200.000-ზე მეტი სერბი ევაკუირებულ იქნა ბოსნიაში ხორვატიის არმიის ძალების მეთვალყურეობით.

ამ გადამწყვეტი აქციის მოსაგონად 5 აგვისტო ხორვატიაში აღინიშნება როგორც ეროვნული დღესასწაული. მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია ხორვატიის არმიის მიზანი, გაეუქმებინა სეპარატისტული რესპუბლიკა *სერბული კრაინა*, წარმატებით შესრულდა, მას შედეგად თითქმის მთელი ხორვატული სერბების მოსახლეობის იძულებით გადაადგილება მოჰყვა ოკუპირებული რეგიონიდან, რაც ომამდელი მოსახლეობის ხორვატ სერბთა მოსახლეობის 40% შეადგენს. ზოგიერთი ხორვატი სამხედრო მეთაური მოგვიანებით ოპერაციის დროს და შემდეგ ჩადენილი ომის დანაშაულისთვის სასჯელში იქნა მიცემული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* An analysis of Operation Storm and TV footage of the operation 

კატეგორია:ხორვატია
კატეგორია:იუგოსლავია
კატეგორია:უახლესი ისტორია
კატეგორია:ევროპის ომები
ძვ. წ. 292

**ძვ. წ. 292** — წლების რაოდენობა ქრისტესშობამდე.

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
იმპერია

მინი|ალექსანდრე მაკედონელის იმპერია
**იმპერია** () — სახელმწიფო, რომლის ხელისუფლება ვრცელდება მმართველი ძალისგან კულტურულად ან ეთნიკურად განსხვებულ, როგორც წესი, დაპყრობილ, ტერიტორიებზე და მოსახლეობებზე. სხვა, უფრო ფორმალური განმარტებით იმპერია არის მონარქია, რომლის მონარქი ატარებს იმპერატორის  ტიტულს 

მსოფლიო ისტორიაში მრავალი იმპერია არსებობდა. მაგ.: რუსეთის იმპერია, ბრიტანეთის იმპერია, ავსტრიის იმპერია, ოსმალეთის იმპერია, რომის იმპერია და სხვ.

## იხილეთ აგრეთვე 
*იმპერიალიზმი

## ლიტერატურა 
*Gilpin, Robert *War and Change in World Politics* pp.&nbsp;110–116
*

## რესურსები ინტერნეტში 
*Index of Colonies and Possessions
*Gavrov, Sergey  Modernization of the Empire. Social and Cultural Aspects of Modernization Processes in Russia ISBN 978-5-354-00915-2
*[Mehmet Akif Okur, Rethinking Empire After 9/11: Towards A New Ontological Image of World Order, Perceptions, Journal of International Affairs, Volume XII, Winter 2007, pp.61-93](http://www.sam.gov.tr/perceptions/volume12/winter/winter-004-PERCEPTION(mehmetakifokur)%5B4%5D.pdf) 

კატეგორია:იმპერიები
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
ალფრედო ტრომბეტი

**ალფრედო ტრომბეტი** (Alfredo Trombetti; 1886, ბოლონია - 1929, ლიდო დი ვენეცია) - იტალიელი აკადემიკოსი, სემიტური ფილოლოგიისა და გლოტოლოგიის პროფესორი. 

დაამთავრა ბოლონიის უნივერსიტეტი 1891 წელს და 1904 წელს ლინჩეის აკადემიის სამეფო პრემიის გამარჯვებული ხდება. 1904 წელსვე ბოლონიის უნივერსიტეტში ასწავლის სემიტურ ფილოლოგიას და 1912 წელს კი ენის მეცნიერებას. 

ტრომბეტი იყო პირველი სწავლული, ვინც 1923 წელს თანამედროვეობის დენეკავკასიური კვლევების საფუძველზე პარალელები გაავლო ბასკურ ენასა და როგორც კავკასიურ, ასევე სინოტიბეტურ ენებთან.

განსაკუთრებით ცნობილია მისი მონოგენეტიკური ენების თეორიით, რომლის მიხედვითაც მსოფლიოს ყველა ენა უნდა წარმომდგარიყო უძველეს დროში მოსაუბრე ერთადერთი ენისაგან. ნაწყვეტი მისი "ენის წარმომავლობის ერთიანობიდან":

"უპირველეს ყოვლისა, ადამიანისა და შესაბამისად, ენის უძველესი წარსული არ შეიძლება იყოს უზომოდ დიდი, როგორც ამას ზოგიერთები მიიჩნევენ... ამჟამად, გათვალისწინებულია რა ენობრივი დიფერენციაციულობის პრინციპი, რომლის ძირებიც საშუალოდ იწყება გარკვეულ დროში, ვფიქრობ, რომ შემიძლია ძირითადად განვსაზღვრო ეს ციფრი 30 000 წლით და მაქსიმუმ, 50 000 წლით... შესაბამისად, ჩვენ მივიჩნევთ, რომ ენობრივი მონოგენეზისი საკმაოდ ძლიერი არგუმენტია ადამიანური მონოგენეზისის სასარგებლოდ". (19-20 გვ.)

## ბიბლიოგრაფია 
* "ენის წარმომავლობის ერთიანობა" (L'unità d'origine del linguaggio), ბოლონია, 1905.
* "უძველესი სამყაროს ენათაშორისი გენეალოგიური კავშირები" (Nessi Genealogici tra le lingue del mondo antico), 1902. (ლინჩეის აკადემიის სამეფო ჯილდო ფილოლოგიასა და ენათმეცნიერებაში)
* "გლოტოლოგიის ელემენტები" (Elementi della Glottologia), 1923.
* "ბასკური ენის ძირები" (Le origini della lingua Basca), ბოლონია, 1925.
* "კავკასიური ენის კავშირები ქამიტოსემიტურ და სხვა ენობრივ ჯგუფებთს შორის" (Delle relazioni delle lingue caucasiche con le lingue camisemitiche e con altri gruppi linguistici).
* "ეტრუსკული ენის ნათესაობის საკითხისათვის" (Sulla parentela della lingua etrusca).
* "ეტრუსკული ენა" (La lingua etrusca).
* "ესსე ძველანტიკური მედიტერანული ონომასტიკის შესახებ" (Saggio di antica onomastica mediterranea).

კატეგორია:იტალიელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
აქლემი

**აქლემი** () — მცოხნელი ძუძუმწოვრების გვარი აქლემისებრთა ოჯახისა. 

სულხან-საბა ორბელიანი განმარტავს შემდეგნაირად:

ცნობილია აქლემის სამი სახეობა: 
* ერთკუზიანი აქლემი (Camelus dromedarius);
* ორკუზიანი აქლემი (Camelus bactrianus);
* გარეული ორკუზიანი აქლემი (Camelus ferus).

ველურად მარტო ორკუზიანი აქლემია შემორჩენილი (სინძიანის უდაბნოებსა და სამხრეთ-დასავლეთ მონღოლეთში). აქლემი მხოლოდ უდაბნოსა და მშრალი სტეპის ზონებშია გავრცელებული. იმ მცენარეებით იკვებება, რომლებსაც სხვა მცოხნელები არ ჭამენ. სვამს ცოტა წყალს, ზოგჯერ მლაშესაც. დიდხანს შეუძლია უწყლოდ გაძლება. აქლემის კუზში გროვდება სამარაგო ცხიმი (100 კილოგრამამდე და მეტიც), რასაც ცხოველი საკვების ნაკლებობისას იყენებს. სხეულის ნაწილები, რითაც წოლის დროს მიწას ეხება, დაფარული აქვს სქელი კორძებით. ამის გამო აქლემს შეუძლია გავარვარებულ (70&nbsp;°C-მდე) ნიადაგზე უვნებლად წოლა. სხეული ეყრდნობა ფართო რბილ თათებს, რაც ქვიშაზე სიარულს უადვილებს. ბევრ ადგილას აქლემი მოშინაურებულია (დაახლოებით 5000 წლის წინ) და გამოყენებულია სასოფლო-სამეურნეო ცხოველად. ზრდასრული აქლემის მასა 500-800 კილოგრამია. ერთკუზიანი აქლემის მაკეობა გრძელდება 13 თვე, ორკუზიანისა — 14. შობს ერთ კოზაკს. აქლემი ძლიერი სასაპალნე და შესაბმელი ცხოველია. შეუძლია ზურგით ატაროს საკუთარი წონის 50%-მდე ტვირთი, თოხარიკით გადის დღეში 100 კილომეტრამდე (საათში 10-12 კმ). ცოცხლობს 35-40 წელს. სამუშაოდ იყენებენ 4-25 წლის ასაკში. იძლევა რძეს, ხორცს, მატყლს. ერთკუზიანი აქლემი წელიწადში იწველის 4,5% ცხიმიანობის 2000 ლიტრამდე რძეს. ორკუზიანი — 5,4 ცხიმიანობის 750 ლიტრამდე რძეს. რძისაგან ამზადებენ კუმისს, კარაქს, ყველს. ორკუზიანი აქლემის ნაპარსის კანძი 5-10 კილოგრამამდეა (ზოგისა 13 კგ-მდე), ერთკუზიანისა 2-4 კგ-მდე. ორკუზიანი აქლემის მატყლი უფრო მაღალხარისხოვანია. აქლემის ხორცის კვებითი ღირებულება ძროხის ხორცისას არ ჩამოუვარდება და ზოგან საკვებადაც იყენებენ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
*
ბეჰემოთი

**ბეჰემოთი** ან **ჰიპოპოტამი** (; ლათ. *hippopotamus* <  *ჰიპოს* – „ცხენი“ და *პოტამოს* – „მდინარე“) — დიდი ბალახისმჭამელი ძუძუმწოვარი. ბეჰემოთისებრთა (*Hippopotamidae*) ოჯახის ორი გადარჩენილი სახეობიდან ერთ-ერთი (მეორე სახეობაა ლიბერიული, ანუ ჯუჯა ბეჰემოთი).

სხეულის სიგრძეა 4,0–4,5 მეტრი, კუდისა — 34–50 სმ, სიმაღლე მინდაოში 165 სმ-მდე, მასა 1,3–3,2 (4,5-მდე) ტონა. მამალი მნიშვნელოვნად აღემატება დედალს. სხეული კასრისებრი ფორმის და ჯმუხია; თავი მასიური, თითქმის უკისრო;

გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარიდან სამხრეთით, კონტინენტის სამხრეთი ნაწილის გარდა; შემორჩენილია უმეტესად ეროვნულ პარკებში. ბინადრობს წყალსატევებში, რომლებსაც აქვს ყურეები და დაჭაობებული ლერწმიანი ნაპირები. დღის უდიდეს ნაწილს წყალში ატარებს, მისი ზედაპირიდან მხოლოდ თვალები, ნესტოები და ყურები აქვს ამოწეული; ჩაყვინთვის დროს კანის ნაკეცებით ხურავს ნესტოებსა და ყურებს. წყალქვეშ 5 წუთამდე ჩერდება, შეუძლია ფსკერზე სიარული. ცხოვრობს მცირე ჯგუფებად ან ჯოგებად (30 სულამდე), ბებერი მამლები — მარტოსულად. აქტიურია ღამით. ძირითადად იკვებება წყლის მცენარეულობით, ზოგჯერ საბალახოდ ველებზე გადის. საკვების ძიებაში, როგორც წესი, ნაპირს 300 მეტრზე მეტით არ სცილდება, თუმცა ზოგჯერ 30 კმ-მდეც მიდის. სიცოცხლის ხანგრძლივობა 40–50 წელია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*IUCN Hippo Specialist Group 
*Hippos of Lake Edward 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბეჰემოთისებრნი
კატეგორია:აფრიკის ძუძუმწოვრები
ძვ. წ. 367

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*დიონისე I — სირაკუსის ტირანი

*
1397

## მოვლენები 
* შედგა კალმარის უნია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ალბრეხტ II — გერმანიის, უნგრეთის და ჩეხეთის მეფე.
* 6 მაისი : სეჯონგ დიდი — კორეის მეფე.

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
თმა

მინი|თმის ჭრილი

**თმა** () იზრდება კანზე, გვხვდება უპირატესად ძუძუმწოვრებში, შედგება ძირითადად კერატინისგან და წარმოადგენს სხეულის დამცავი სისტემის ნაწილს. ადამიანის სხეული, მცირე გამონაკლისების გარდა (ტუჩები, ხელის გულები), მთლიანად დაფარულია თმით. ზრდასრულებს აქვთ ორი ტიპის თმა *ღინღლი*-მოკლე, თხელი არაპიგმენტირებული, ე.წ. პირველადი თმა და *ტერმინალური თმა*, რომელიც უფრო უხეში, სქელი და ძირითადად პიგმენტირებულია. ტერმინალური თმის მაგალითია თმა წარბებზე და თავზე.
ადამიანის თავზე 200 ათასი, ხოლო ტანზე 20 ათასი თმის ღერი აქვს. თხელი და სუსტი თმის ღერი – 100 გრამიან ტვირთს, ხოლო ქალის ნაწნავი 20 ტონიან სიმძიმესაც უძლებს.

## ლიტერატურა 
* Iyengar, B. (1998). The hair follicle is a specialized UV receptor in human skin? Bio Signals Recep, 7(3), 188–194.
* Jablonski, N.G. (2006). *Skin: a natural history.* Berkley, CA: University of Califiornia Press.
* Rogers, Alan R.; Iltis, David & Wooding, Stephen (2004), “Genetic variation at the MC1R locus and the time since loss of human body hair”, Current Anthropology 45 (1): 105–108.
* Tishkoff, S.A. (1996). Global patterns of linkage disequilibrium at the CD4 locus and modern human origins. Science. 271(5254), 1380–1387.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Answers to several questions related to hair from curious kids 
* How to measure the diameter of your own hair using a laser pointer 
* Instant insight 
* Wiktionary "hairsbreadth"

კატეგორია:ანატომია
ნაგასაკი

**ნაგასაკი** () — ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ კიუსიუს დასავლეთ ნაწილში, ნაგასაკის ყურესთან. ნაგასაკის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა — 419 728 კაცი (2018).

## ეკონომიკა 
ნაგასაკი არის დიდი სავაჭრო-სამგზავრო ნავსადგური. საზღვაო თევზჭერის ბაზა. გემთმშენებლობისა და გემების შეკეთების დიდი ცენტრი. გარდა ამისა, განვითარებულია კვების, მეტალურგიული, საფეიქრო, ნავთობქიმიური და ხე-ტყის სახერხი მრეწველობა. ნაგასაკის მახლობლად არის ქვანახშირის აუზი.

ნაგასაკი მეორე ქალაქია მსოფლიოში, რომელიც ბირთვული იარაღის მსხვერპლი გახდა. ატომური დაბომბვა განახორციელა აშშ-ის შეიარაღებულმა ძალებმა მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს — 1945 წლის 9 აგვისტოს. შედეგად ქალაქის მესამედი დაინგრა, დაახლოებით 75 ათასი ადამიანი დაიღუპა და დაიჭრა.

## ღირსშესანიშნაობები 
ნაგასაკი ბაღებითა და პარკებით მდიდარი, თავისუფლად განაშენიანებული ქალაქია. ხუროთმოძღვრების ძეგლთაგან შემონახულია სუვას სინტოისტური სამლოცველო (XVI საუკუნე), სოფუკუძისა და კოფუკუძის ბუდისტური სატაძრო ასამბლები (ორივე XVII საუკუნისაა), მეგანებასის ხიდი (თარიღდება 1634 წლით); XIX–XX საუკუნის ევროპული ტიპის კათოლიკური ეკლესიები. ახალ ნაგებობათაგან აღსანიშნავია მშვიდობის პარკი, სადაც საერთაშორისო კულტურის ცენტრის შენობა დგას (1955, არქიტექტორი ტაკეო სატო და სხვ.), მშვიდობის მონუმენტი (1955, მოქანდაკე კიტიმურა სეიბო) და სხვ.

## რესურსები ინტერნეტში
*  

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
კატეგორია:ჰიროსიმისა და ნაგასაკის ატომური დაბომბვა
კანი

მინი|ადამიანის კანის დიაგრამა
**კანი** (ლათ. cutis) – ადამიანისა და ცხოველების სხეულის ზედაპირული საფარველი. კანი შედგება ორი ნაწილისაგან — ეპიდერმისისა და დერმის ანუ კორიუმისაგან, რომლებიც ერთიმეორისაგან ბაზალური მემბრანით არიან გამიჯნული. 
კანის უმთავრესი ფუნქცია არის შეინარჩუნოს ორგანიზმის ჰომეოსტაზი გარემოს ყოველდღიური ზემოქმედების მიუხედავად. იგი ქმნის ბარიერს სხეულის სითხეებისთვის და იცავს ქვეშ მდებარე ქსოვილებს მიკროორგანიზმების, მავნე ნივთიერებებისა და რადიაციის მოქმედებისაგან. იგი ახდენს ვიტამინ D-ს სინთეზს.
თმა, ფრჩხილები, ბრჭყალები, ბეწვი, ოფლის  და ქონის ჯირკვლები კანის დანამატებია. კანი და კანის დანამატები ასაკთან ერთად ცვლილებებს განიცდიან. ადამიანის კანი სხეულის ყველაზე მძიმე ორგანოა, რომელზეც მოდის სხეულის წონის დაახლოებით 16 პროცენტი და ფარავს 1,2-დან 2,3 კვადრატულ მეტრ ფართობს. იგი შეიცავს სამ შრეს ეპიდერმისს, დერმას(საკუთრივ კანს) და კანქვეშა ქსოვილებს. ყველაზე ზედაპირული შრე ეპიდერმისი თხელია, მოკლებულია სისხლძარღვებს და იყოფა ორ შრედ: მკვდარი კერატიზებული უჯრედებისგან შემდგარ გარეთა რქოვან შრედ და შიდა უჯრედულ შრედ, სადაც მელანინი და კერატინი ფორმირდება. ეპიდერმისის ქვედა შრიდან ზედასკენ მიგრაციას დაახლოებით 1 თვე ესაჭიროება. ეპიდერმისის კვება ქვეშმდებარე დერმაზე. დერმა კარგად მარაგდება სისხლით. იგი შეიცავს შემაერთებელ ქსოვილს, ქონის ჯირკვლებს, საოფლე ჯირკვლებს და თმის ფოლიკულებს. ის ქვემოთ ერწყმის კანქვეშა ქსოვილს ან ადიპოზურ ქსოვილს. ნორმალური კანის ფერი დამოკიდებულია ოთხძირითად პიგმენტზე: მელანინი, კაროტინი, ოქსიჰემოგლობინი და დეოქსიჰემოგლობინი. მოყავისფრო პიგმენტ მელანინის რაოდენობა გენეტიკურად დეტერმინირებულია და იზრდება მზის სხივების ზემოქმედებით. კაროტინი არის ოქროსფერ-ყვითელი პიგმენტი, რომელიც უხვად არის წარმოდენილი კანქვეშა ცხიმში და ისეთ უბნებში, როგორიცაა ხელისა და ფეხის გულები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*თმა

## რესურსები ინტერნეტში 
* კანი

კატეგორია:კანი
მაცივარი

მინი|მაცივრის ინტერიერი
**მაცივარი** — საყოფაცხოვრებო ტექნიკა, რომელიც გამოიყენება სხვადასხვა ნივთების ან ნივთიერებების, ჩვეულებრივ საკვების, მედიკამენტების, დაბალ ტემპერატურაზე შენახვის მიზნით. ტიპურ მაცივარში ტემპერატურა 2–8 °C-ია, ხოლო მის ერთ-ერთ განყოფილებაში — საყინულეში 0&nbsp;°C-ზე დაბალი. 

მოწყობილობა, რომელიც დაბალ ტემპერატურას უზრუნველყოფდა, პირველად 1750-იან წლებში გაჩნდა. 1854 წელს დამზადდა პირველი დანადგარი, რომელიც აირის დაწნეხვით ახერხებდა ტემპერატურის შემცირებას. სწორედ ამ წლიდან იწყება პირველი კომერციული მაცივრების გამოჩენა ბაზარზე. დროთა განმავლობაში მაცივრების დამზადების ტექნოლოგია დაიხვეწა და 1913 წლიდან ისინი უკვე სახლებში გამოჩნდა, საოჯახო მოხმარებისთვის. 1920-იანი წლებიდან დაიწყეს ფრეონის გამოყენება, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი მაცივრების პოპულარობას და ხელმისაწვდომი გახადა საშუალო კლასისთვისაც.  

## ლიტერატურა 
* Rees, Jonathan. *Refrigeration Nation: A History of Ice, Appliances, and Enterprise in America* (Johns Hopkins University Press; 2013) 256 pages

## რესურსები ინტერნეტში 
* The History of the Refrigerator and Freezers 
* How Refrigerators Work

კატეგორია:საყოფაცხოვრებო ტექნიკა
1459

## მოვლენები 
* ოსმალეთის იმპერია იპყრობს სერბეთს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
*2 მარტი : ადრიანე VI — რომის პაპი (გ. 1523)
*22 მარტი : მაქსიმილიან I — საღვთო რომის იმპერატორი (გ. 1519)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ერიკ პომერანელი — ნორვეგიის, დანიისა და შვედეთის მეფე (დ. 1382)

*
1460

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*3 აგვისტო : ჯეიმზ II — შოტლანდიის მეფე (დ. 1430)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
*30 დეკემბერი : რიჩარდ პლანტაგენეტი — იორკის მე-3 ჰერცოგი (დ. 1411)
### თარიღი უცნობია 
*
1461

## მოვლენები 
* ტრაპიზონის იმპერიას იპყრობს ოსმალეთი.
* ჰენრი მეექვსე შოტლანდიაში გაიქცა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
*22 ივლისი : შარლ VII — საფრანგეთის მეფე (დ. 1403)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1466

## მოვლენები 
* ერთიანი ქართული სამეფო დაიშალა ქართლის, კახეთის და იმერეთის სამეფოებად.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 10 აგვისტო : ჯანფრანჩესკო II გონძაგა — მანტუის მარკიზის ფედერიკო I გონძაგას ვაჟი.
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ჰაჯი-გირეი — ყირიმის სახანოს დამაარსებელი.

*
1467

## მოვლენები 
*იაპონიაში ონინის ომი დაიწყო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*1 იანვარი : სიგიზმუნდ I — პოლონეთის მეფე (გ. 1548)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*3 სექტემბერი : ლეონორი — პორტუგალიის დედოფალი (დ. 1434)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1468

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 29 თებერვალი :  პავლე III — რომის პაპი (1534–1549)   (გ. 1549)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ლოდოვიკო დე ვართემა —  იტალიელი მოგზაური, თავგადასავლების მაძიებელი, მწერალი.

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1464

## მოვლენები 
*ინგლისის მეფემ ედუარდ IV-მ საიდუმლოდ მოიყვანა ცოლი. მეფის ქორწინება ცნობილი გახდა ხუთი თვის შემდეგ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*19 ნოემბერი : გო-კასივაბარა — იაპონიის იმპერატორი (გ. 1526)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*1 აგვისტო : კოზიმო დე მედიჩი — ფლორენციის მმართველი (დ. 1386)
*14 აგვისტო : პიუს II — რომის პაპი (დ. 1405)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1470

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
*30 ივნისი : შარლ VIII — საფრანგეთის მეფე (გ. 1498)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*4 ნოემბერი : ედუარდ V — ინგლისის მეფე
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ტან ინი — ჩინელი ფერმწერი, კალიგრაფი (გ. 1523)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ოპტიკური ილუზია

მინი|ეს ფიგურა გვეჩვენება სპირალად. სინამდვილეში კი იგი წრეწირთა ერთობლიობაა
**ოპტიკურ ილუზია** — დამკვირვებლის მიერ გარკვეულ პირობებში დაშვებული შეცდომები მონაკვეთების სიგრძის, კუთხეების სიდიდის, საგანთა შორის მანძილების შეფასებისა და შედარებისას საგანთა ფორმის აღქმისას და სხვა. ამ შეცდომების კლასიფიკაცია საკმაოდ ძნელია მთაი მრავალრიცხოვნებისა და მრავალფეროვნების გამო. გარდა ზოგიერთი გამონაკლისისა, ოპტიკური ილუზიის გამომწვევი კონკრეტული მიზეზები ჯერ კიდევ დამაკმაყოფილებლად არ არის ახსნილი. მრავალრიცხოვანია ოპტიკური ილუზიები, რომლებიც დაკავშირებულია წირების მიმართულების, რელიეფის, აგრეთვე საგნის ან მისი ნაწილის არაიზოლირებულად აღქმასთან და სხვასთან. ოპტიკური ილუზიას მიეკუთვნება აგრეთვე მხედველობის შეცდომები, რომლებიც გამოწვეულია ირადიაციის მოვლენებით. ოპტიკური ილუზიას დიდი მნიშვნელობა აქვს სახვითს ხელოვნებასა და არქიტექტურაში.

Optical.greysquares.arp.jpg|ოპტიკური ილუზია: სურათზე კვადრატი A ზუსტად იგივე ნაცრისფერია, რაც კვადრატი B.
Grey square optical illusion line.png|A და B კვადრატებს შორის აგვლებული ხაზი, სინამდვილეში ერთი ფერისაა
Same color illusion proof2.svg|A და B კვადრატები სინამდვილეში ერთი ფერისაა, ამის თვალნათლივ სანახავად საჭიროა მათი შეერთება

## იხილეთ აგრეთვე
*ილუზია

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ილუზია
1469

## მოვლენები 
* იზაბელ კასტილიელისა და ფერდინანდ არაგონელის ქორწინებით ესპანეთში ერთი მეფის ძალაუფლება დამყარდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 31 მაისი : მანუელ I – პორტუგალიის მეფე
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1471

## მოვლენები 
* 14 აპრილი : ვარდების ომი: ბარნიტის ბრძოლაში იორკები ედუარდ IV-ის ხელმძღვანელობით ლანკასტერებს ამარცხებენ.
* 4 მაისი : ვარდების ომი : ტიუკსბერის ბრძოლაში ედუარდ IV  ამარცხებს ლანკასტერთა არმიას და კლავს უელსის პრინც ედუარდს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 21 მაისი : ალბრეხტ დიურერი — გერმანელი მხატვარი (გ. 1528)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*20 მაისი : ჰენრი VI — ინგლისის მეფე (დ. 1421)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1405

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 8 თებერვალი :  კონსტანტინე XI  — ბიზანტიის ბოლო იმპერატორი (1448–1453)  (გ. 1453)

### მარტი 
* 6 მარტი : ხუან II — კასტილიისა და ლეონის სამეფოს მეფე (1406–1454)  (გ. 1454)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 18 ოქტომბერი : პიუს II — რომის პაპი
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* თემურ-ლენგი, მონღოლი დამპყრობელი

*
1406

## მოვლენები 
*ჯეიმზ I შოტლანდიის მეფე გახდა.
* დღევანდელი შრი-ლანკის ტერიტორიაზე გაუქმდა გამპოლის სამეფო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ფილიპო ლიპი — იტალიელი მხატვარი (გ. 1469)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
*17 მარტი : იბნ ხალდუნი —  არაბი ფილოსოფოსი და ისტორიკოსი (დ. 1332)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*6 ნოემბერი : ინოკენტი VII — რომის პაპი (დ. 1336)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1408

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 8 მარტი : ბეატრიზ — პორტუგალიის დედოფალი.
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 24 ივნისი : იულიხ-ბერგი, ვილჰელმ II ფონ.
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* მირან-შაჰი — აზერბაიჯანის მმართველი.

*
ქვეყანა

მინი|ევროპის ქვეყნების რუკა
**ქვეყანა** — პოლიტიკურ გეოგრაფიაში და საერთაშორისო პოლიტიკაში გეოგრაფიული ტერიტორიაა. ტერმინს იყენებენ, როგორც ერის (ერთგვაროვანი კულტურული გაერთიანება), ისე სახელმწიფოს (პოლიტიკური ერთეული) მნიშვნელობით.

არსებობს ათობით არა-სუვერენული ტერიტორია, რომლებიც გეოგრაფიულად ქვეყანად შეიძლება იწოდებოდეს, თუმცა მათ სახელმწიფოს სტატუსი არა აქვთ. ზოგიერთ ქვეყანას ზღვისიქითა დამოკიდებული ტერიტორიები გააჩნია, რომელთაც საკუთარი მოქალაქეობა და ნახევრად-სუვერენული პოლიტიკური სტრუქტურები გააჩნია. ასეთი ქვეყნები ხშირად ცალკე სახელმწიფოებად მოიხსენიება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Canada Foreign Affairs Travel Advisories 
* The CIA World Factbook 
* Country Portals

კატეგორია:პოლიტიკური გეოგრაფია
*
1409

## მოვლენები 
*2 დეკემბერი : ლაიფციგის უნივერსიტეტი გაიხსნა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*16 იანვარი : რენე დ'ანჟუ — ლოთარინგიისა და ანჟუს ჰერცოგი, ნეაპოლის მეფე (გ. 1480)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გრიგორ ტათევაცი — სომეხი ფილოსოფოსი (დ. 1346)

*
1411

## მოვლენები 
*სულთანმა აჰმად შაჰმა ქ. აჰმადაბადი დააარსა, როგორც გუჯარათის სასულთნოს დედაქალაქი.
*24 ივლისი : ჰარლოს ბრძოლა
* ჩინელი ადმირალი ჯენ ჰე შრი-ლანკაზე გადავიდა, დაატყვევა კუნძულის მეფე და ჩინეთში წაიყვანა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*21 სექტემბერი : რიჩარდ პლანტაგენეტი — იორკის მე-3 ჰერცოგი (გ. 1460)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* კონსტანტინე I — საქართველოს მეფე

*
1415

## მოვლენები 
* 6 ივლისი : კოცონზე დაწვეს იან ჰუსი.
* ჟუან I-მა დაიპყრო ქალაქი სეუტა აფრიკის სანაპიროზე.
* იწყება ასწლიანი ომის მესამე პერიოდი. ინგლისის მეფე ჰენრი V (1413-1422) ჰარფლერს იპყრობს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1417

## მოვლენები 
*დიდ ნოვგოროდში აღიმართა წმინდა სამების ეკლესია.
*მეჰმედ ჩელებიმ ჩაახშო აჯანყება მცირე აზიაში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
*23 თებერვალი : პავლე II — რომის პაპი (1464– 1471)  (გ. 1471)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გიორგი VIII — საქართველოს მეფე (გ. 1476)
*იბრაჰიმ I — აზერბაიჯანელი სახელმწიფო მოღვაწე, შირვანის მმართველი

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*18 ოქტომბერი : გრიგოლ XII — რომის პაპი (დ. 1325)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჰუიცილიჰუიტლი —  აცტეკთა ტლატოანი (დ. 1380)

*
1419

## მოვლენები 
* მადეირის კუნძულები აღმოაჩინეს ჟუან გოსალვიშ ზარკუმ და ტრიშტან ვაშ ტეშეირამ.
* დაიწყო ჯვაროსნული ლაშქრობა ჰუსიტების წინააღმდეგ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 16 აგვისტო : ვენცელი — საღვთო რომის იმპერატორი და ჩეხეთის მეფე.
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ჟან უშიშარი — ბურგუნდიის ჰერცოგი.

*
1422

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 31 აგვისტო — მეფე ჰენრი V (ინგლისი) (დ. 1387) 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 21 ოქტომბერი — მეფე შარლ VI (საფრანგეთი) (დ. 1368)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1421

## მოვლენები 
*2 თებერვალი : მინის დინასტიის მესამე იმპერატორმა იუნლემ დედაქალაქი გადაიტანა ნანკინიდან პეკინში. 
*26 მაისი : ოსმალეთის სულთანი მეჰმედ I გარდაიცვალა. ტახტზე ავიდა მისი შვილი მურად II.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
*6 დეკემბერი : ჰენრი VI — ინგლისის მეფე (გ. 1471)
### თარიღი უცნობია 
*სოგი — იაპონელი ბუდისტი ბერი და პოეტი (გ. 1502)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*26 მაისი : მეჰმედ I — ოსმალეთის სულთანი
### ივნისი 
### ივლისი 
*ივლისი : ამასიალი ბაიაზიდ-ფაშა — ოსმალეთის დიდი ვეზირი
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1404

## მოვლენები 
*თემურლენგმა ჩინეთში ილაშქრა.
*ტურინის უნივერსიტეტი დაფუძნდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჩიმალპოპოკა — აცტეკთა ქალაქ ტენოჩტიტლანის მესამე ტლატოანი (გ. 1427)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*27 აპრილი : ფილიპ II — ბურგუნდიის ჰერცოგი (დ. 1342)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*1 ოქტომბერი : ბონიფაციუს IX — რომის პაპი (დ. 1356)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1424

## მოვლენები 
*ალექსანდრე I-მა მცხეთის სვეტიცხოვლის საპატრიარქო ეკლესიას შესწირა დავითგარეჯა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*31 ოქტომბერი : ვლადისლავ III — პოლონეთის მეფე (გ. 1444)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*10 მაისი : გო-კამეიამა — იაპონიის იმეპერატორი
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*12 აგვისტო : იონლე — ჩინეთის იმპერატორი (დ. 1360)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*11 ოქტომბერი : იან ჟიჟკა — ჩეხი ხალხის განმათავისუფლებელი გმირი (დ. 1360)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1428

## მოვლენები 
* ინგლისელებმა ალყა შემოარტყეს ქ. ორლეანს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 21 სექტემბერი : ჯინტაი — ჩინეთის იმპერატორი (გ. 1457)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* მაზაჩო — იტალიელი ფერმწერი (დ. 1401)

*
1412

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 6 იანვარი : ჟანა დ’არკი  — საფრანგეთის სახალხო გმირი (გ. 1431)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ჟანა დ'არკი — საფრანგეთის სახალხო გმირი (გ. 1431).

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ალბრეხტ მაკლენბურგი — შვედეთის მეფე 1363-1389 წლებში.

*
1431

## მოვლენები 
* ქჰმერების სამეფოს დედაქალაქი, ანგკორი, სუკოტაის სამეფოდან მოსულმა ჯარებმა დაიპყრეს. ქჰმერების სამეფომ არსებობა შეწყვიტა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი  : ალექსანდრე VI — რომის პაპი 1492–1503 წლებში. (გ. 1503)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 30 მაისი : კოცონზე დაწვეს ჟანა დ'არკი.
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1425

## მოვლენები 
*9 სექტემბერი : ბელგიაში ლეუვენის კათოლიკური უნივერსიტეტი დაარსდა.
*საქართველოს მეფე ალექსანდრე I-მა სპეციალური დროებითი საკომლო გადასახადი შემოიღო, რათა შეეკეთებინა სვეტიცხოველი და მრავალი სხვა ციხე, საყდარი და მონასტერი.
*ვასილი II გახდა მოსკოვის დიდი მთავარი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*25 იანვარი :  ენრიკე IV — კასტილიისა და ლეონის სამეფოს უკანასკნელი მეფე (1454–1474)  (გ. 1474)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*8 სექტემბერი : კარლოს I — ნავარის მეფე
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*27 თებერვალი : ვასილი I — მოსკოვის დიდი მთავარი (დ. 1371)
* სოფია ბავარიელი — ბოჰემიის დედოფალი (დ. 1376)

*
1435

## მოვლენები 
* არაგონის მეფე ალფონსო V-მ ნეაპოლთან დაიწყო ომი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ამადეუს IX — სავოიის ჰერცოგი (გ. 1472)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* პიეტრო ლომბარდო — იტალიელი მოქანდაკე (გ. 1515)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 24 სექტემბერი : იზაბელა ბავარიელი — საფრანგეთის დედოფალი (დ. 1370)
* 27 სექტემბერი : საბატი სოლოვკელი — რუსი მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1436

## მოვლენები 
* შარლ VII-მ პარიზი აიღო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 6 ივნისი : რეგიომონტანუსი — გერმანელი ასტრონომი და მათემატიკოსი.
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 4 მაისი : ენგელბრექტ ენგელბრექტსონი — შვედეთის პოლიტიკური მოღვაწე.
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1429

## მოვლენები 
* 7 მაისი : ჟანა დ'არკი ორლეანის ალყას ასრულებს. გამარჯვება გადამწყვეტი გახდა ასწლიანი ომისთვის.
* 18 ივნისი : პატეს ბრძოლაში ფრანგებმა ჟანა დ’არკის ხელმძღვანელობით ინგლისელები დაამარცხეს, რაც გარდატეხის მომენტი გახდა ასწლიან ომში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1430

## მოვლენები 
* 29 მარტი : ოსმალეთის სულთანმა მურად II-მ აიღო ქ. სალონიკი.
* 23 მაისი : ჟანა დ'არკი ტყვედ ჩაიგდეს ინგლისის მომხრე ბურგუნდოელებმა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 16 ოქტომბერი : ჯეიმზ II — შოტლანდიის მეფე (გ. 1460)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ჰაფიზი აბრუ — ირანელი ისტორიკოსი და გეოგრაფი.

*
1433

## მოვლენები 
*14 აგვისტო: დუარტე I გახდა პორტუგალიის მეფე.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*10 ნოემბერი: შარლ მამაცი — ბურგუნდიის ჰერცოგი (გ. 1477)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*14 აგვისტო: ჟუან I — პორტუგალიის მეფე (დ. 1357)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გო-კომაცუ — იაპონიის იმპერატორი (დ. 1377)
*ლე ლოი — ვიეტნამის იმპერატორი

*
1442

## მოვლენები 
* საქართველოს მეფე ალექსანდრე I დიდი ტახტიდან გადადგა და ბერად აღიკვეცა ათანასეს სახელით.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*28 აპრილი : ედუარდ IV — ინგლისის მეფე (გ. 1483)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1438

## მოვლენები 
* დაიწყო აფონსუ V მმართველობა.
* პაჩაკუტი ინკების სახელმწიფოს პირველი მმართველი ხდება.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 9 სექტემბერი : დუარტე I — პორტუგალიის მეფე.
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1447

## მოვლენები 
* 25 ივნისი : კაზიმირ IV პოლონეთის მეფე გახდა.
* აღბუღა II-ს მისმა ძმამ ყვარყვარემ სამცხის ათაბაგობა წაართვა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 9 დეკემბერი : ჩენხუა — მინის დინასტიის იმპერატორი (გ. 1487)
### თარიღი უცნობია 
* ბაიაზიდ II — ოსმალეთის სულთანი (გ. 1512)
* პიეტრო რიარიო — იტალიელი არისტოკრატი, სახელმწიფო მოღვაწე და კარდინალი (გ. 1474)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 23 თებერვალი : ევგენი IV — რომის პაპი (დ. 1383)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1443

## მოვლენები 
* ნოემბერი : ნიშის ბრძოლაში იანოშ ჰუნიადმა ოსმალთა ჯარი დაამარცხა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 5 დეკემბერი : იულიუს II — რომის პაპი (გ. 1513)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 5 ივნისი : ფერნანდო — პორტუგალიის ინფანტი (დ. 1402)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1451

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
* 22 აპრილი : ისაბელ I — კასტილიის დედოფალი (გ. 1504)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 31 ოქტომბერი : ქრისტეფორე კოლუმბი — იტალიელი მეზღვაური-მკვლევარი.
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1452

## მოვლენები 
* 30 სექტემბერი : გერმანიაში, მაინცში, იოჰან გუტენბერგმა დაბეჭდა პირველი ბიბლია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 10 მარტი  : ფერდინანდ II — არაგონის (1479–1516) —სიცილიისა (1468–1516), ნეაპოლის მეფე (1504–1516)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*2 ოქტომბერი : რიჩარდ III — ინგლისის მეფე (გ. 1485)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1477

## მოვლენები 
* 5 იანვარი :  ბურგუნდიის ომები: შარლ მამაცი, ბურგუნდიის გრაფი, მოკლეს ნანსის ბრძოლაში, რაც ბურგუნდიის საფრანგეთსა და ჰაბსბურგის სამეფოს შორის დაშლის საბაბი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1478

## მოვლენები 
*14 იანვარი : დიდი ნოვგოროდი დაექვემდებარა ივანე III-ის მმართველობას.
*ბოჰემიის მეფე ვლადისლაუს II-მ უნგრეთთან ზავი დადო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
*7 თებერვალი : ტომას მორი — ინგლისელი სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1535)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*26 მაისი : ჰენრი VII — რომის პაპი (გ. 1534)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*5 იანვარი : უზუნ-ჰასანი — აყ-ყოიუნლუს თურქმანთა სახელმწიფოს გამგებელი
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბაგრატ VI — იმერეთის მეფე 1463-1466 წლებში, ქართლ-იმერეთის მეფე 1466-1478 წლებში (გ. 1478)

*
1441

## მოვლენები 
* კემბრიჯის უნივერსიტეტის სამეფო კოლეჯი (King's college) დაფუძნდა მეფე ჰენრი VI-ის მიერ.
* ჰაჯი-გირეიმ ოქროს ურდოსგან ყირიმის სახანოს დამოუკიდებლობა გამოაცხადა.
* უაგადუგუ მოსის სამეფოს დედაქალაქი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 9 თებერვალი : ალიშერ ნავოი —   აღმოსავლური პოეტი, სუფიური თემატიკის ფილოსოფოსი, თემურიდის ხორასნის სახელმწიფო მოღვაწე, მხატვარი. (გ. 1501)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* იან ვან ეიკი — ფლამანდიელი მხატვარი

*
1482

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*მათიას რინგმანი — გერმანელი კარტოგრაფი და პოეტი (გ. 1511)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*10 სექტემბერი: ფედერიკო III და მონტეფელტრო — იტალიელი კონდოტიერი (დ. 1422)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აბდ ალ-რაზაკ სამარყანდელი — შუა აზიელი ისტორიკოსი (დ. 1413)

*
1485

## მოვლენები 
* ლანკასტერებმა ბოსუორთის ბრძოლაში გაიმარჯვეს. ვარდების ომი დასრულდა. ინგლისში ტიუდორების დინასტიის მმართველობა დამყარდა.
* დაიწყო სულელური ომი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*22 აგვისტო : რიჩარდ III — ინგლისის მეფე (დ. 1452)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1486

## მოვლენები 
*18 იანვარი : ჰენრი VII-მ ცოლად შეირთო ედუარდ IV-ის ქალიშვილი ელისაბედი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
*2 ივლისი : იაკოპო სანსოვინო — იტალიელი მოქანდაკე (გ. 1570)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გიორგი IX — ქართლის მეფე (გ. 1534)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ტისოკი —  აცტეკთა ქალაქის ტენოჩტიტლანის მბრძანებელი (დ. 1436)

*
1489

## მოვლენები 
*თებერვალი : თურქმენებმა დაიკავეს თბილისი. (იაყუბ-ყაენის ლაშქრობანი საქართველოში)
*14 მარტი : კვიპროსის დედოფალმა კათერინა კორნარომ საკუთარი სამეფო ვენეციას მიჰყიდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*2 იანვარი : ტომას კრანმერი — ინგლისის რეფორმაციისა და კენტერბერის საარქიეპისკოპოს ლიდერი (გ. 1556)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*15 აპრილი : მიმარ სინანი — თურქი არქიტექტორი (გ. 1588)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*29 ნოემბერი : მარია ტიუდორი — შოტლანდიის დედოფალი (გ. 1541)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბაჰლულ ხან ლოდი — ლოდის დინასტიის დამაარსებელი

*
1492

## მოვლენები 
* 2 იანვარი : გრანადის ოკუპაციით დასრულდა ესპანეთის ქრისტიანული რეკონკისტა.
* 3 აგვისტო : კრისტოფერ კოლუმბი ესპანეთის პორტიდან პალოს დე ლა ფრონტერა გემით დასავლეთით მოგზაურობას იწყებს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*სემიზ აჰმედ-ფაშა : ოსმალეთის იმპერიის 41-ე დიდი ვეზირი

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1494

## მოვლენები 
* ხელი მოეწერა ტორდესილასის ხელშეკრულებას ესპანეთ-პორტუგალიას შორის, რომლის ძალითაც მათ გაინაწილეს მსოფლიო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 12 სექტემბერი : ფრანსუა I - საფრანგეთის მეფე (გ. 1547)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 6 ნოემბერი : სულეიმან I - ოსმალეთის იმპერიის მეორე სულთანი (გ. 1566)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1493

## მოვლენები 
* 15 მარტი : ქრისტეფორე კოლუმბი ესპანეთში დაბრუნდა ამერიკაში თავისი პირველი ექსპედიციიდან.
* მაქსიმილიან ჰაბსბურგი საღვთო რომის იმპერატორი ხდება.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 15 მარტი  : ან დე მონმორანსი — ფრანგი პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. 1567)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 25 ნოემბერი : ოსანა კოტორელი – კათოლიკე განდეგილი კოტორიდან.
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1496

## მოვლენები 
* 3 იანვარი : ლეონარდო და ვინჩის საფრენი აპარატის გამოცდა წარუმატებლად დასრულდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 18 მარტი  :  მარია ტიუდორი  — საფრანგეთის დედოფალი (1514–1515)  (გ. 1533)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*