open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ეივბერი

**ეივბერი** () — ნეოლითის ხანის საკულტო მონუმენტი, რომელიც მეგალითური ქვებისგან შემდგარ სამ წრეს მოიცავს. მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისში, სოფელ ეივბერის შემოგარენში. მონუმენტი ქვებისგან შექმნილ უდიდეს წრეს შეიცავს მთელ ევროპაში, ამავე დროს, ერთ-ერთი საუკეთესოდ ცნობილი პრეისტორიული ძეგლია ბრიტანეთში. ამჟამად წარმოადგენს მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას და რელიგიური მნიშვნელობის ძეგლს ნეოწარმართთათვის. 

კომპლექსი აგებულია ძვ. წ. 2600 წელს, ნეოლითურ ან ახალ რკინის ხანაში. მონუმენტებს გარს მიწაყრილი აკრავს. არქეოლოგები ფიქრობენ, რომ იგი სარიტუალო ცერემონიალებისთვის გამოიყენებოდა. ეივბერის მონუმენტები პრეისტორიული ფართო ლანდშაფტის შემადგენელი ნაწილი იყო, რომელიც შემოგარენში სხვა უძველეს მონუმენტებსაც მოიცავს.

რკინის ხანაში ადამიანებმა ეს ტერიტორია მიატოვეს. გარკვეული საქმიანობები შეიმჩნევა რომაული ოკუპაციის დროს. ადრეულ შუა საუკუნეებში, მონუმენტების გარშემო სოფლის გაშენება დაიწყო, რომელიც თანდათან კომპლექსს შეერია. გვიან შუა საუკუნეებსა და ადრეულ თანამედროვე პერიოდში, გარკვეული რელიგიური და პრაქტიკული მიზეზების გამო ადამიანებმა ბევრი აღმართული ქვა დაანგრიეს. XVII საუკუნეში ძეგლებისადმი ინტერესი გამოიჩინეს ანტიკვარების მოყვარულმა ჯონ ეივბერიმ და უილიამ სტაკელეიმ, რომლებმაც მრავალი მონუმენტი აღწერეს მათ დანგრევამდე. 

1986 წელს, იუნესკომ ეივბერი სტოუნჰენჯთან და ამ არეალში მდებარე არქეოლოგიური ძეგლები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა საერთო სახელით - სტოუნჰენჯი, ეივბერი და ასოცირებული ძეგლები.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Avebury Concise History from Wiltshire County Council 
* Avebury information at the National Trust 
* *Day Out: Avebury and Marlborough* 
* National Trust information for Avebury & Alexander Keiller Museum

## სქოლიო
კატეგორია:მეგალითური ნაგებობები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
ელტონი

**ელტონი** () — მლაშე თვითმლექი ტბა კასპიისპირა დაბლობის ჩრდილოეთ ნაწილში, ვოლგოგრადის ოლქში. ფართობი 152-200 კმ² (დამოკიდებულია დონის მერყეობაზე). წყლის ზედაპირი ოკეანის დონეზე 14,7 მ-ით დაბლა მდებარეობს. ფსკერზე სუფრის მარილისა და გოგირდწყალბადის შემცველი მინერალური ტალახის სქელი ნალექი დაფარულია რაპით, რომლის სისქე გაზაფხულის წყალდიდობის დროს 1 მ აღწევს, შემოდგომისთვის კი 10-20 სმ და უფრო ნაკლებია. 

ელტონს ერთვის მწარე-მლაშე პატარა მდინარეები (სულ 7 მდინარე); ფსკერზე ამოდის წყაროები. იღებენ მარილს (სავარაუდო მარაგი 3 მლრდ. ტ-ზე მეტი). ელტონის რაიონში მინერალური წყაროებია. 

ტბის მახლობლად ამავე სახელწოდების კურორტია.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ვოლგოგრადის ოლქის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ნატრონი

**ნატრონი** (, ) — მარილიანი ტბა აღმოსავლეთ აფრიკაში. მდებარეობს ჩრდილოეთ ტანზანიაში, კენიის საზღვართან. ტბის სიღრმე უმეტესად სამ მეტრამდე აღწევს. წყალი ტბის სანაპირო ზოლს ცვლის წელიწადის დროებისა და წყლის დონის მიხედვით. ზედაპირის ფართობი შეადგენს 600 კმ²-ს.

დაჭაობებულ ადგილებში წყლის ტემპერატურა საკმაოდ დიდ ნიშნულს უახლოვდება — 50&nbsp;°C. ნატრონი იფარება მარილით, რომელიც პერიოდულად წითელ და ვარდისფერ შეფერილობას იღებს (რაც განპირობებულია მიკროორგანიზმებით, რომლებიც ტბაში ბინადრობს). ტბასთან დიდი რაოდენობით გვხვდება ფლამინგო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* LakeNet Profile
* Think pink - save Africa's flamingos 
* East African halophytics ecoregion

კატეგორია:ტანზანიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
კუკუნორი

**კუკუნორი**, **ცინხაი** (, ) — უდიდესი გაუდინარი ტბა ცენტრალურ აზიაში, ჩინეთში. ფართობი 4,2 ათ. კმ². სიგრძე დაახლოებით 105 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 38 მ. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3205 მ სიმაღლეზე. ნაპირები სუსტადაა დანაწევრებული. განვითარებულია ძველი ტბიური ტერასები (50 მ სიმაღლემდე).

ფსკერი ძირითადად დაკავებულია შლამით. ერთვის 23 მდინარე. ზაფხულობით წყალი თბება 18-20 °C. ნოემბრიდან მარტამდე გაყინულია. მშრალ პერიოდში ტბის მინერალიზაცია აღწევს 11,3 გრ/ლ. მოიპოვება თევზი.

კუკუნორის ტბა ევროპელებიდან პირველად გამოიკვლია ნიკოლოზ პრჟევალსკიმ 1872 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  კუკუნორის ტბა — ოფიციალური საიტი 
*  კუკუნორის ტბა — ოფიციალური საიტი 
*  კუკუნორის ტბა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩინეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2012

**ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 2012** — ევროვიზიის სიმღერის 57-ე კონკურსი, რომელიც გაიმართა ბაქოში (აზერბაიჯანი). აზერბაიჯანმა კონკურსის მასპინძლობის უფლება მოიპოვა 2011 წლის კონკურსში გამარჯვების შედეგად. კონკურსის გამარჯვებული გახდა შვედეთის წარმომადგენელი, მომღერალი ლორინი სიმღერით „Euphoria“, რომელმაც 372 ქულა დააგროვა.

## გამართვის ადგილი 
2011 წლის 16 მაისს გამოცხადდა, რომ სპეციალურად ევროვიზია 2012–თვის ბაქოს ცენტრში აშენდება საკონცერტო კომპლექსი კრისტალ ჰოლი.

## მონაწილე ქვეყნები 
### ნახევარფინალისტები 
### ფინალი 
## სქოლიო 
კატეგორია:ევროვიზიის სიმღერის კონკურსები წლების მიხედვით
არხი (ჰიდროგრაფია)

მინი|270პქ|„სამეფო არხი“ ირლანდიაში
მინი|270პქ|შუა გერმანიის არხი
მინი|270პქ|არხი ჩეხეთში
**არხი** — გრუნტში გაყვანილი (თხრილში ან ყრილში) გაყვანილი კალაპოტი (წყალსატარი), რომელშიც წყალი დაწნევის გარეშე მიედინება. დანიშნულების მიხედვით არხი შეიძლება იყოს ენერგეტიკული (სადერივაციო), სარწყავი (საირიგაციო), სანაოსნო (სანავიგაციო), სადრენაჟო (ჭაობების ამოსაშრობი), წყალმომარაგების, ხე-ტყის დასაცურებელი, თევზსატარი, კომპლექსური და სხვ. 

არხის განივი კვეთის ფორმას განაპირობებს მისი დანიშნულება, გრუნტის სამშენებლო თვისებები, მიწის სამუშაოთა შესრულების პირობები და სხვ. 
რბილ გრუნტში გაყვანილი არხის კვეთი უმთავრესად ტრაპეციული და პოლიგონალური ფორმისაა. 

## არხების სახეობები
ვეებერთელა სახომალდო არხებმა, რომლებიც ზღვებსა და ოკეანეებს აერთებენ, საოცრად შეამცირა დრო, რომლებიც გემებს მსოფლიოს გარშემო შემოსასვლელად სჭირდებოდა. სუეცის არხი ხმელეთშუა და წითელ ზღვებს აერთებს, რითაც ევროპიდან მიმავალ გემებს საშუალებას აძლევს, ისე ჩავიდნენ ინდოეთსა და ჩინეთში, რომ აფრიკას არ შემოუარონ. სხვა არხები მდინარეებსა და ტბებს აკავშირებს. წმინდა ლავრენტის არხი, რომელიც ჩრდილოეთ ამერიკაში ერისა და ონტარიოს ტბებს შორის გაჭრეს, ზემო ტბის უკიდურეს დასავლეთს ატლანტის ოკეანესთან აკავშირებს საზღვაო გზით, რომლის სიგრძე 3830 კბი-ია. ევროპაში ფართო ქსელი აერთიანებს რაინს, რონასა და სხვა მთავარ მდინარეებს. ეს ნიშნავს, რომ შესაძლებელი გახდა დიდი ტვირთის გადაზიდვა შორს მანძილზე, ქვეყნიდან ქვეყანაში, კონტინენტის მთელ ტერიტორიაზე. 

## რაბი
წყალს არ შეუძლია აღმართზე ასვლა, ამიტომ თუ არხი მთაგორიან ადგილზე გაჰყავთ, გზადაგზა რაბებს აყენებენ. რაბი არხის ნაწილია, რომელსაც თავსა და ბოლოში წყალგაუმტარი ტიხარი აქვს. ტიხრების წყლის დონე აქეთ-იქით განსხვავებულია. რაბში წყლის დონის ცვალებადობით გემს და ნავს შეუძლია წყლის ერთი დონიდან მეორეზე გადავიდეს. რაბში, რომელსაც ბიეფი ჰქვია, ნავი შეიძლება 9 მეტრამდე აწიოს ან დაწიოს.

## არხების ისტორია
სარწყავი არხების გათხრა სულ ცოტა ძვ.წ. 3000 წლიდან დაიწყეს. რომაელებს ჩრდილოეთ ევროპაში არხთა მთელი სისტემები გადაჰყავდათ სამხედრო გადაზიდვისათვის. XIII და XIV საუკუნეებში ნიდერლანდებში საშრობ (სადრენაჟო) არხებს იყენებდნენ ნავებით ტვირთის გადასატანად. XVII საუკუნეში რამდენიმე მნიშვნელოვანი არხი გაიყვანეს საფრანგეთში. დიდ ბრიტანეთში არხების გაყვანა დაახლოებით 1750 წელს, ლანკაშირში ბრინდლის მიერ გაყვანილი ბრიჯოუტერის არხით დაიწყო. ასევე სარწყავი არხები გაჰყავდათ უძველეს დროში ეგვიპტეში, ჩინეთში და ინდოეთის გვალვიან რაიონებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არხები
თბილისის ილია ვეკუას სახელობის სკოლა

**ილია ვეკუას სახელობის სკოლა,  42-ე სკოლა** (სრული სახელწოდება — აკადემიკოს ი.ვეკუას სახელობის ფიზიკა-მათემატიკის 42–ე საჯარო სკოლა) — საჯარო სკოლა თბილისში, სადაც გაძლიერებული პროგრამით ისწავლება ფიზიკა-მათემატიკური საგნები და განკუთვნილია მოსწავლეთათვის, ვინც მათ მიმართ ინტერესით და მიდრეკილებით გამოირჩევა.  

## ისტორია 
სკოლა დაარსდა 1950 წელს. თავდაპირველად იგი ჩვეულებრივ ზოგადსაგანმანათლებლო საშუალო სკოლა იყო. 1962 წლიდან მათემატიკოსების — დავით კვესელავას, ფილიმონ ხარშილაძისა და ნინო ვადაჭკორიას (სკოლის მათემატიკის პედაგოგების) და ფიზიკოს აპოლონ კალატოზიშვილის (იმხანად — სკოლის დირექტორის) ინიციატივით, დაიწყო ნიადაგის მზადება ფიზიკა-მათემატიკური პროფილის კლასის გასახსნელად, რაც განხორციელდა 1963-64 სასწავლო წლებში. 1966 წელს სკოლას მიენიჭა აკადემიკოს ილია ვეკუას სახელი (მეცნიერის სიცოცხლეშივე). ილია ვეკუასა და მათემატიკის გამოთვლითი ცენტრის მეცადინეობით, შესაძლებელი გახდა 1982 წელს სკოლისათვის სპეციალური, ფიზიკა-მათემატიკური სკოლის სტატუსის მინიჭება. 

სკოლაში ჩარიცხვა ხორციელდება გამოცდების საფუძველზე. მიღება თავდაპირველად წარმოებდა მე-8 , 1992 წლიდან კი — უკვე მე-7 კლასიდან . სწავლება თავდაპირველად იყო ორენოვანი და მიმდინარეობდა როგორც ქართულ- ისე რუსულენოვან სექტორებზე. სკოლაში მოქმედებდა უცხო ენის საგნის დიფერენცირებული სწავლება (ინგლისურ- გერმანულ- და ფრანგულენოვანი ჯგუფები). 

90-იან წლებში სკოლაში სწავლა გახდა ფასიანი და ცალკე გამოიყო გაძლიერებული ქიმია-ბიოლოგიური, ჰუმანიტარული, ეკონომიკური პროფილის ჯგუფები, სადაც სწავლება სპეციფიკური პროგრამით მიმდინარეობდა და სასწავლო გადასახადიც უფრო მაღალი იყო. ამგვარმა სისტემამ რამდენიმე წლის განმავლობაში იმოქმედა. 2000-იანი წლებიდან სკოლაში სხვა რამდენიმე მნიშვნელოვანი ცვლილებაც მოხდა: გაუქმდა რუსულენოვანი სექტორი, 2007 წელს სკოლას გაუუქმდა სპეციალური, "ფიზიკა-მათემატიკური" სკოლის სტატუსიც და ეწოდა "42-ე საჯარო სკოლა" . 2010 წელს, განათლების მინისტრ დიმიტრი შაშკინის განკარგულებით, სკოლას დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება და სწავლების მიმართულება , რაც განმეორებით იურიდიულად დაამტკიცა 2016 წელს მინისტრმა ალექსანდრე ჯეჯელავამ, როდესაც სკოლას მიენიჭა საჯარო სამართლის იურიდიული პირის სტატუსიც . 2016 წლის ინფორმაციით, სკოლის მასწავლებლებიდან 6-ს ჰქონდა წამყვანის სტატუსი . სწავლება მიმდინარეობს მე-7-დან მე-12 კლასის ჩათვლით. მოქმედებს "საშაბათო სკოლა" მათემატიკით დაინტერესებული უმცროსკლასელებისათვის. 

სკოლის მოსწავლეები წლების განმავლობაში წარმატებით ასპარეზობენ სასკოლო საერთაშორისო ოლიმპიადებზე ფიზიკაში, მათემატიკასა და ინფორმატიკაში, როგორც პირად, ისე - გუნდურ დონეზე და გამოირჩევიან მაღალი მოსწრებით ერთიან ეროვნულ გამოცდებზე . მოქმედებს მოსწავლეთა თვითმმართველობა, რომელიც ორგანიზებას უწევს მოსწავლეთა სხვადასხვა აქტივობას. ყოველწლიურად იმართება სამეცნიერო კონფერენციები სხვადასხვა საგანში.

## დევიზი 
”შენ ამ სკოლაში მასპინძელი ხარ და არა სტუმარი. გაუფრთხილდი მშობლიური სკოლის ღირსებას." 

## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის სკოლები
ფაუნტინის სააბატო

**ფაუნტინის სააბატო** () — ერთ-ერთი უდიდესი ცისტერიანული სააბატოს ნანგრევები ინგლისში, ახალი იორკშირის საგრაფოში. 1986 წლიდან სტადლის სამეფო პარკთან ერთად შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

მონასტერი 1132 წელს დაარსდა იორკის წმინდა მარამის სააბატოში მომხდარი აჯანყების შემდეგ. აჯანყებისას სააბატოდან 30 ბერი განდევნეს, რომლებიც იორკის არქიეპისკოპოსმა შეიფარა და მდინარე სკელის ხეობაში გაუშვა. დახურული ხეობა ყველანაირ პირობას იძლეოდა იქ ახალი მონასტრის დასაარსებლად. მრავლად იყო შესაფარი ცუდი ამინდის დროს, ხე-მასალა ახალი ნაგებობების ასაშენებლად და მომდინარე წყალი. სულ მალე ბერები ცისტერიანულ ორდენს შეუერთდნენ.

სააბატო 400 წლის განმავლობაში, 1539 წლამდე ფუნქციონირებდა, როდესაც ის ინგლისის მეფე ჰენრი VIII-ის ბრძანებით დაიხურა. 1540 წელს, სააბატოს შენობები და მის გარშემო მდებარე 500 აკრი მიწა ვაჭარმა, სერ რიჩარდ გრეშამმა იყიდა.

1846 წელს, არქეოლოგებმა ყოფილი სააბატოს მიმდებარე ტერიტორიების გათხრა დაიწყეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*Books about Fountains Abbey
*Catholic Encyclopedia
*Fountains Abbey & Studley Royal Water Garden information at the National Trust 
*UNESCO World Heritage List: Studley Royal Park including the Ruins of Fountains Abbey

## სქოლიო
## გალერეა

Image:Fountains Abbey.jpg|
Image:StudleyAbbey2.JPG|
Image:Stone_Mason_marks_as_seen_in_the_Chapter_House_of_Fountains_Abbey.jpg|
Image:The Monks' Refectory.JPG|

კატეგორია:ინგლისის ეკლესიები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
ყარა-ბოღაზ-გოლი

**ყარა-ბოღაზ-გოლი** () — ყურე კასპიის ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, თურქმენეთის დასავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს ფართო წყალმარჩხ ლაგუნას, რომელიც ზღვას უკავშირდება ამავე სახელწოდების 9 კმ სიგრძის, 800 მ სიგანისა და 3–4 მ სიღრმის ვიწრო სრუტით, სადაც შეინიშნება ზღვიდან მომავალი მუდმივი დინება 50–100 სმ/წ-ით. ყარა-ბოღაზ-გოლი ზღვის წყლის ბუნებრივი გიგანტური საორთქლებელია, მისი სარკის ფართობი, წყლის მოცულობა და სიღრმე არსებითად იცვლება წყლის ბალანსისა და კასპიის ზღვის დონის შესაბამისად. 

XX საუკუნის დასაწყისში ზღვის დონე 0,5 მ-ით უფრო მაღალი იყო ვიდრე ყურეში, წყლის დონე ყურეში მსოფლიო ოკეანის დონესთან შეფარდებით იმყოფებოდა –26,5 მ ნიშნულზე (ფართობი 18 ათ. კმ², მოცულობა 130 კმ³, სიღრმე 10 მ). ყოველწლიურად ყურეში შედიოდა 18-იდან 25 კმ³ კასპიის ზღვის წყალი, რომელსაც წლის განმავლობაში შემოჰქონდა 330-380 მილიონი ტ. მარილი. მარილიანობა აღწევდა 270-290‰-ს. დამყარებული წყალ-მარილიანი ბალანსისას ინტენსიური აორთქლების ხარჯზე ყურეში დაგროვდა მილიარდობით ტონა მარილი და შესაძლებელი გახდა მათი სამრეწველო მოპოვება. 

1930-იანი წლებიდან მოყოლებული მიმდინარეობდა კასპიის ზღვის დონის დაწევა, დაიწყო ყურის თანდათანობითი დაშრობა. 1970-იანი წლების ბოლოს წელიწადში მოდენა შემცირდა 5–7 კმ³-მდე, ხოლო დონე დაეცა –32 მ-მდე (ფართობი 12 ათ. კმ², მოცულობა 20–22 კმ³). მარილიანობამ გადააჭარბა 300‰-ს. 1980 წლის მარტში კასპიის წყლების ხარჯის შემცირების მიზნით სრუტე გადაკეტეს ყრუ კაშხლით, რომელმაც ყურეს ჩამონადენი მთლიანად გადაუკეტა, რამაც გამოიწვია მისი სწრაფი დაშრობა. 1983 წლის ბოლოს მისი ფართობი შემცირდა 1000 კმ²-მდე, მოცულობა 0,2 კმ³-მდე, ხოლო სიღრმეები 0,1–0,3 მ-მდე, საპირისპიროდ მარილიანობა გაიზარდა 380‰-მდე. 

1984 წელს ყურე პრაქტიკულად დაშრა. ქარმა გაფანტა მარილიანი მტვერი მიმდებარე რაიონებში, რამაც ნიადაგის გამარილიანება და ადგილის მყიფე ეკოლოგიური წონასწორობის დაშლა გამოიწვია. 1980-იანი წლების დასაწყისში კასპიის ზღვის დონემ მოიმატა, რამაც გამოიწვია 1984 წლის სექტემბერში ჯებირში წყალსატარი ნაგებობის აშენების შესაძლებლობა და ყარა-ბოღაზ-გოლში კასპიის წყლების მოდინების განახლება შეზღუდულ მოცულობაში: წელიწადში 1,5–1,6 კმ³-ით. 

1992 წლის ივნისში ჯებირი მთლიანად გაანადგურეს, მოდინების მოცულობამ 1993–95 წლებში შეადგინა 37–52 კმ³ წელიწადში. 1996 წელს ყურის ღრმული შეივსო, მოდინება შემცირდა 17 კმ³-ით წელიწადში. XXI საუკუნის დასაწყისში წყლის დონემ –27,5 მ, ფართობი დაახლოებით 18 ათ. კმ² შეადგინა. თანდათანობით აღდგენას იწყებს უნიკალური ბუნებრივი ლანდშაფტი და მიმდინარეობს ყურის ირგვლივ არსებული ეკოლოგიური გარემოების გაუმჯობესება. 

## ლიტერატურა
* Чарыев Б. Ч., Кара-Богаз-Гол, Аш., 1950;
* Дзенс-Литовский А. И., Кара-Богаз-Гол, Л., 1967;
* Ко­са­рев А. Н., Кос­тя­ной А. Г. Фе­но­мен Ка­ра-Бо­газ-Го­ла // Зем­ля и Все­лен­ная. 2005. № 1.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კასპიის ზღვის ყურეები
კატეგორია:თურქმენეთის ლაგუნები
ხანკა

**ხანკა** () — ტბა რუსეთის პრიმორიეს მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილსა და ჩინეთში. ფართობი 4190 კმ². სიგრძე 95 კმ. სიღრმე უმთავრესად 1-იდან 3 მ-მდე, მაქსიმალური 10,6 მ. მდებარეობს ხანკისპირა დაბლობზე, ზღვის დონიდან 68 მ სიმაღლეზე. ალუვიური ნალექებით ხანკისაგან გამოყოფილია პატარა ხანკის ტბა. ნაპირები უმთავრესად დაჭაობებულია. საზრდოობს წვიმის წყლით. წყლის დონე მაღალია უმეტესად შემოდგომობით. იყინება ნოემბრის II ნახევარში. ყინულისაგან თავისუფლდება აპრილში. ხანკაში ჩადის მდინარეები: ლეფუ, მო, სინტუხა: გამოდის მდინარე სუნგაჩა (უსურის შენაკადი, ამურის აუზი). სანაოსნოა; განვითარებულია თევზჭერა. ონდატრის რეწვა. ნაპირებზე ბევრია წყლის ფრინველთა საბუდარი. სულ 52 სახეობის თევზი გვხვდება, მათ შორის სოლდატოვის ლოქო. 

## იხილეთ აგრეთვე
* რუსეთის ტბები

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:პრიმორიეს მხარის ტბები
კატეგორია:ჩინეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ჩარგლულა

**ჩარგლულა**, *ჩარგლისწყალი* ― მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ფშავის არაგვის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2338 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 9,2 კმ, აუზის ფართობი 35,4 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა ― ზამთარში.

საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,17 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ფშავის არაგვის შენაკადები
წყურგილი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

**წყურგილი** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აძიუბჟის თემი). მდებარეობს შავი ზღვის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 10 მეტრზე, ოჩამჩირიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზაისანი

**ზაისანი** () — გამდინარე ტბა სამხრეთ ალთაის, თარბაღათაისა და საურის ქედების შტოქედებს შორის მოქცეულ ქვაბულში, ყაზახეთის აღმოსავლეთ ნაწილში. ტბაში ჩაედინება მდინარე შავი ირტიში, გამოედინება მდინარე ირტიში. ბუხთარმის ჰესის აშენებამდე ზაისანის ფართობი 1810 კმ² იყო, სიგრძე 111 კმ, სიგანე დაახლოებით 30 კმ. ტბის საშუალო სიღრმეა 4-6 მ, მაქსიმალური 15 მ. ტბაში კაშხლის აგების შემდეგ ტბაში ჩამდინარე შავი ირტიში შეგუბდა და ტბის დონემ 7 მეტრით აიწია. ამჟამად ზაისანი ბუხთარმის წყალსაცავის უდიდეს ნაწილს შეადგენს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ყაზახეთის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ყაზახეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
წკრიში

**წკრიში** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ტამიშის თემი), შავი ზღვის სანაპიროზე. ზღვის დონიდან 10 მ, ოჩამჩირიდან 17 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 1,5 კმ. მისი ადგილობრივი სახელწოდებაა წყირიში, ასე ჰქვია პატარა მდინარესაც, რომელიც აქვე გაედინება. სახელწოდება ქართულია და მეგრულად ნიშნავს „რწყილისა“. აფხაზებმა სოფელს და მდინარესაც უწოდეს წკრიში. 1886 წელს შედიოდა ტამიშის თემში წყირიშის სახელწოდებით. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები

**კიუს სამეფო ბოტანიკური ბაღები** ან უბრალოდ **კიუს ბაღები** () — 121 ჰექტარზე გადაჭიმული ბაღები და ბოტანიკური სათბურები ლონდონის სამხრეთით, ქალაქ რიჩმონდსა და კიუს შორის. შეიქმნა 1759 წელს. ბაღში მნიშვნელოვანი ბოტანიკური კვლევები მინდინარეობს. წელიწადის განმავლობაში ის დაახლოებით 2 მლნ მნახველს იღებს.

ბაღებში 30 000 სახეობის სხვადასხვა მცენარეა კულტივირებული, ხოლო ჰერბარიუმში, რომელიც ერთ-ერთი უდიდესია მსოფლიოში, დაცულია 7 მლნ სახეობის მცენარე. კვლევით სამუშაოებს ახორციელებს 650 მეცნიერი. აქ მდებარე ბიბლიოთეკა შეიცავს 750 000 ტომს, მცენარეთა 175 000 ილუსტრაციასა და ნახატს.

ბაღის წინამორბედი, ქალაქ ტიუკსბერის ლორდის, ჯონ კაპელის ეგზოტიკურ ბაღს წარმოადგენდა. მისი გაფართოება შემდგომ წლებში სხვა ადამიანებმა ითავეს. მის გამდიდრებაში ასევე დიდი წვლილი შეიტანა ბრიტანეთის მეფე ჯორჯ III-მ. 1781 წელს, მეფემ ბაღის ტერიტორიაზე მდებარე „ჰოლანდიური სახლი" იყიდა, როგორც სამეფო კარის საბავშვო ბაღი.

1840 წელს კიუს ბაღები ეროვნულ ბოტანიკურ ბაღად გადაიქცა.

2003 წელს, ბაღები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* Millennium Seed Bank Project
* Kew on Facebook
* Kew on YouTube
* Kew on Twitter
* Pictures of Kew - Your Kew group on Flickr
* The International Plant Names Index

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
ჯუყმური

**ჯუყმური** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მერკულის თემი), მდინარე მოქვის ხეობაში. ზღვის დონიდან 120 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თენგიზი

**თენგიზი**, **დენგიზი** () — მწარე-მლაშე ტბა ყაზახეთის რესპუბლიკაში, ცელინოგრადის ოლქში. მდებარეობს ყაზახეთის წვრილგორაკების ჩრდილოეთ ნაწილში. განლაგებულია ტექტონიკურ ქვაბულში. ფართობი 1590 კმ². სიგრძე 75, სიგანე 40 კმ, სიღრმე 8 მ-მდე. ნაპირები უმეტესად დაბალი აქვს. აღმოსავლეთ სანაპირო ძლიერ დანაწევრებულია, რომლის გასწვრივ რამდენიმე კუნძულია; ჩრდილო-აღმოსავლეთით წყალმარჩხი ყურეა. 

საზრდოობს ძირითადად თოვლის წყლით. ფსკერი სწორია, თიხოვანი, ზოგან დაფარულია შავი ლამით, რომელსაც სამკურნალოდ იყენებენ. ტბის წყალი შეიცავს მირაბილიტს. მარილიანობა 3,12,7 ‰, ყურეში — 18,2 ‰. 

იყინება დეკემბერში, ყინულძვრა აპრილშია. ერთვის მდინარეები ნურა და ყუნალუთფესი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ყაზახეთის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* თენგიზი — ინფორმაცია  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ყაზახეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ჯალაფსუა

**ჯალაფსუა**, სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (მოქვის თემი), მდინარეების მოქვისა და ღალიძგის შუამდინარეთში. ზღვის დონიდან 150 მ, ოჩამჩირიდან 25 კმ, აკვასკიიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭლოუ (კოჩარის თემი)

**ჭლოუ** — სოფელი საქართველოში. მდებარეობს აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (კოჩარის თემი), მდინარე წაფსის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ეტიმოლოგია 
ჭლოუ ქართული „ჭალას“ გააფხაზებული ვარიანტია.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯგერდა

**ჯგერდა** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დღამშის მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: გურჩხი, დღამში, ჯგერდა-ახუწა, ჯირღული). ზღვის დონიდან 120 მ, ოჩამჩირიდან 27 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 15 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1918 წელს სოჭის კონფლიქტის დროს სოფელ ჯგერდასთან, თავად ტატაშ მარშანიას მამულთან დაბანაკდა ოსმალეთეთის იმპერიის სამხედრო დესანტი.

## დემოგრაფია 
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯირღული

**ჯირღული** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ჯგერდის თემი), აფხაზეთის ბორცვიანი მთისწინეთის ძირას. ზღვის დონიდან 200 მ, ოჩამჩირიდან 30 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 16 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭლოუ (ჭლოუს თემი)

**ჭლოუ** (ყოფილი *ლაგანია–არხუ*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე დუაბის (მოქვის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აიმარა, ანდროუ, არაჟპარა, აქიდრა). ზღვის დონიდან 180 მ, ოჩამჩირიდან 20 კმ.

XVII საუკუნის საბუთებში იხსენიება, როგორც თავად ჯაიანების კუთვნილი სოფელი *ჭალა*. როცა ამ მხარე აფხაზები დამკვიდრდნენ, *ჭალას* *ჭლოუ* ეწოდა, თუმცა სოფლის ერთ-ერთ უბანს დღემდე შემორჩა სახელი *ჭალა-აიმარა*. სოფელს ასევე შემორჩა უბნის სახელწოდება *ნაჯაიანუ*, რაც მეგრულად წარსულში ჯაიანების კუთვნილს ნიშნავს. სოფელი ჭლოუ რუსული ფორმით „ჭილოუ“ () XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან ხშირად იხსენიება (აბრიუცკი, პ. ზუბოვი, ალექსანდრე ფონ ნორდმანი), იხსენიება 1867 წლის მუჰაჯირთა სიაში. 1886 წელს ჭლოუს თემი — კოდორის უბანში, ხოლო 1923 წელს კოდორის მაზრაში შედიოდა (ჭილოვის თემი). 1949 წელს ჭლოუს სასოფლო საბჭოს ცენტრი იყო *ლაგნია-არხუ* (სახელწოდება აფხაზურია და ლაგანიების გორას ნიშნავს), სოფლის მახლობლად დგას შუა საუკუნეების გალავანშემოვლებული ეკლესია. მის ნანგრევებში აღმოჩნდა ქართული ასომთავრული წარწერა (XVI საუკუნე), ერისთავთ-ერისთავის ოზბეგ დადიანის ეპიტაფია. ქართული ისტორიული საბუთების მიხედვით სოფელში ორი ეკლესია ყოფილა – წმ. გიორგის და ჯვარი პატიოსნის. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სტადლის სამეფო პარკი

**სტადლის სამეფო პარკი** () — პარკი ინგლისში, ჩრდილოეთ იორკშირის საგრაფოში. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს ცისტერიანული ფაუნტინის სააბატოს ნანგრევები. ასევე მოიცავს XVIII საუკუნის სხვადასხვა ნიმუშებს, მათ შორისაა სტადლის სამეფო წყლის ბაღი. 1986  წლიდან პარკი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

ფაუნტინის სააბატო 1132 წელს დაარსდა 30 ბენედიქტელი ბერის მიერ, რომლებიც შემდეგ ცისტერიანელები გახდნენ. 1539 წელს მონასტერი მეფე ჰენრი VIII-მ გააუქმა და სააბატოს შენობები და მის გარშემო მდებარე 500 აკრი მიწა ვაჭარს, სერ რიჩარდ გრეშამს მიჰყიდა. გრეშამის შთამომავლებმა ქონების მოვლა ვერ შეძლეს და ის ვინმე სტეფან პროქტორს მიჰყიდეს, რომელმაც აქ 1598 - 1604 წლებში ფაუნტინის დარბაზი ააშენა. მისი მშენებლობისთვის ნაწილობრივ გამოიყენეს დანგრეული სააბატოს ქვები. შენობა მართლაც გამორჩეულია და დღეს მისი სამი ოთახი მნახველთათვის ღიაა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
*Fountains Abbey
*UNESCO entry for Studley Royal Park
*National Trust online handbook entry 
*Studley Royal and Fountains Abbey &mdash; Gardens Guide 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
უესტმინსტერის წმინდა მარგარეტის ეკლესია

**წმინდა მარგარეტის ეკლესია** — ანგლიკანური ეკლესია ლონდონში, ვესტმინსტერის სააბატოს მიწებზე, პარლამენტის მოედანზე. ეკლესია აგებულია მარგარეტ ანტიოქიელის (წმინდა მარინე) სახელზე.

ტაძრის ისტორია XII საუკუნეში იწყება, როდესაც ის ბენედიქტელმა ბერებმა ააშენეს. თუმცა ტიუდორების მმართველობისას, 1486 - 1523  წლებში საგრძნობლად გადაკეთდა. 1614 წელს ის ვესტმინსტერის სასახლის სამწყსო ეკლესიად გადაიქცა. 1734 - 1738 დაემატა ჩრდილოეთისა და დასავლეთის კოშკები, ხოლო მთლიანად სტრუქტურა პორტლანდური ქვით მოპირკეთდა. 1877 წელს ტაძრის ინტერიერი მნიშვნელოვნად აღდგენილ იქნა. 

1987 წელს, ვესტმინსტერის სასახლესა და სააბატოსთან ერთად, წმინდა მარგარეტის ეკლესია იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
* Guide to St. Margaret's 
* Memorials of St. Margaret's church, Westminster, comprising the parish registers, 1539-1660, and other churchwardens' accounts, 1460-1603 
* Deanery of Westminster (St Margaret) 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის ეკლესიები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
ლონდონის ტაუერი

**მისი უდიდებულესობის სასახლე** და ციხესიმაგრე ან უბრალოდ **ლონდონის ტაუერი** — ისტორიული ციხესიმაგრე ლონდონის ცენტრში, მდინარე ტემზის სანაპიროზე. აშენდა 1066 წელს, ინგლისის ნორმანული დაპყრობების პერიოდში. თეთრი ტაუერი, რომლისგანაც მთლიან ციხესიმაგრეს ეწოდა სახელი, კომპლექსის ცენტრში მდებარეობს. ის 1078 წელს ააგო უილიამ დამპყრობელმა და წარმოადგენდა ქალაქის შევიწროების აღმაშფოთებელ სიმბოლოს. 1100 წლიდან ციხესიმაგრე საპყრობილედ გამოიყენებოდა, თუმცა მისი თავდაპირველი ჩანაფიქრი ეს არ ყოფილა. მთლიანობაში, ტაუერი რამდენიმე ნაგებობისგან შემდგარ კომპლექსს წარმოადგენს, რომლებიც დამცავი კედლებისა და თხრილის შიგნითაა მოქცეული. XII-XIII საუკუნეებში კომპლექსი მნიშვნელოვნად გაფართოვდა.

ლონდონის ტაუერი ინგლისის ისტორიაში მნიშვნელოვან როლს თამაშობდა. მთლიან ქვეყანაზე კონტროლის დამყარება დიდად იყო დამოკიდებული ტაუერზე კონტროლის დამყარებაზე. სხვადასხვა პერიოდში, ის ასრულებდა ხან იარაღის საწყობის, ხან სამხეცის, ხან ხაზინის და ხანაც სამეფო მონეტების მოსაჭრელი ფაბრიკის ფუნქციებს.

1988 წელს, ტაუერი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* Further reading recommended by Historic Royal Palaces 
* Bibliography of sources relating to the Tower of London
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ჯგერიანი

**ჯგერიანი** (ყოფილი *ლანჯონა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (რეკის თემი), აფხაზეთის გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 140 მ, ოჩამჩირიდან 40 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯგერდა-ახუწა

**ჯგერდა-ახუწა** (ყოფილი *ახუწა*) — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ჯგერდის თემი), კოდორის ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე დღამშის ზემოთში. ზღვის დონიდან 500 მ, ოჩამჩირიდან 35 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 23 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ისტორია 
სოფელს ძველად *ქიაჩი* ერქვა. აქ შემორჩენილია VII-VIII საუკუნეების ქიაჩის ეკლესიის ნანგრევები და განვითარებული შუა საუკუნეების ციხე, რომელიც შედიოდა კელასურის კედლის სისტემაში. სახელწოდება ქიაჩი ქართულია, მეგრულად ჯვარს, ბორჯღალას ნიშნავს. XVII საუკუნის მიწურულს ამ მიწაზე აფხაზების დამკვიდრების შემდეგ, ქიაჩის ეკლესიას ქიაჩაბაა () შეერქვა, ხოლო სოფელს – *ახუწა*. აფხაზურად ახუწა „მთისძირს“ ნიშნავს. 1949 წელს ჯგერდის სასოფლო საბჭოში შედიოდა. 1980-იანი წლების მიწურულს ჯგერდა-ახუწა () უწოდეს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფინეთის რეგიონები

2010 წლის 1 იანვარს, ფინეთში შეიქმნა ახალი ტერიტორიული მოწყობა - გაუქმდა ძველი პროვინციები და შეიქმნა ექვსი ახალი, **რეგიონული სახელმწიფო ადმინისტრაციული სააგენტო**. მასვე გამონაკლისის სახით ემატება მეშვიდე, ალანდის კუნძულები.

აღნიშნული მსხვილი რეგიონები იყოფიან უფრო პატარა, სულ 19 რეგიონად, რასაც ფინეთში *maakunta* - ს უწოდებენ. რეგიონებს მართავენ რეგიონული კონსულები.

## რეგიონები 
## იხილეთ აგრეთვე 
*ფინეთის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ფინეთის რეგიონული კონსულები, ოფიციალური საიტი 
*რეგიონული სახელმწიფო ადმინისტრაციული სააგენტოები 

## შენიშვნა 
კატეგორია:ფინეთის რეგიონები
ტაიმირის ტბა

**ტაიმირის ტბა** () — ტექტონიკური ტბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში. მდებარეობს ტაიმირის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე, ბირანგის მთების სამხრეთით, ტბის რაიონი განთავსებულია ტუნდრის ზონაში, იქ სადაც განვითარებულია მრავალწლოვანი მზრალობა.

## იხილეთ აგრეთვე
* რუსეთის ტბები

## სქოლიო
კატეგორია:კრასნოიარსკის მხარის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ტობა (ტბა)

**ტობა** () — დიდი ტბა ინდონეზიაში, კუნძულ სუმატრის ჩრდილო ნაწილში, ჩრდილოეთი სუმატრის პროვინციაში. განლაგებულია ბატაკის ვულკანური ზეგნის ფარგლებში, ტექტონიკურ ქვაბულში, ამავე სახელწოდების ვულკანის ამოფრქვევის შედეგად გაჩენილ კალდერაში, ზღვის დონიდან 905 მ სიმაღლეზე.

წარმოადგენს 69 000 — 77 000 წლის წინ მომხდარი კოლოსალური ვულკანური ამოფრქვევის ადგილსამყოფელს, რომელმაც გამოიწვია გლობალური კლიმატური ცვლილებანი. მიჩნეულია, რომ  ვულკანური ამოფრქვევების შკალით 8 ბალით შეფასებული ეს ამოფრქვევა იყო დედამიწაზე მომხდარი ყველაზე მძლავრი ამოფრქვევა უკანასკნელი 25 მილიონი წლის განმავლობაში. დადგინდა, რომ ვულკან ტობის ამოფრქვევამ გამოიწვია ვულკანური ზამთარი და ტემპერატურის საყოველთაო დაწევა 3 °C-დან 5 °C-მდე დაბალ განედებში და 15 °C-მდე შედარებით მაღალ განედებში. კუნძულ სუმატრაზე მდებარე ტბებიდან ტობა უდიდესია.

ტობის კალდერის კომპლექსი, რომელიც ეკვრის კუნძულ სუმატრის ვულკანურ სარტყელს წარმოიქმნა სამი ძირითადი მეოთხეული ამოფრქვევის შედეგად. უკანასკნელი ამოფრქვევა, რომელმაც დაასრულა კალდერის ჩამოყალიბება, წარმოდგენილია ვულკანური ტუფის დანალექებით, რომელსაც ტობის ახალგაზრდა ტუფები ეწოდება. პიროკლასტური მასალის მოცულობამ გამოტანილი ამოფრქვევის შედეგად, შეფასების თანახმად, მიაღწია 2800 კმ³-ს, რაც აღნიშნულ ამოფრქვევას უახლეს გეოლოგიურ ისტორიაში ცნობილ ამოფრქვევათა შორის ერთ-ერთი უდიდესს ხდის.

ამ ამოფრქვევის შემდეგ აღორძინებული გუმბათი ჩამოყალიბდა ახალი კალდერის ფარგლებში, რომელიც შეუერთდა ორ ნახევარგუმბათს. ამჟამად ტობის კალდერა, რომლის სიგრძე 100, ხოლო სიგანე 30 კმ-ია, წარმოადგენს ერთ-ერთ უდიდეს კალდერას მსოფლიოში. კალდერის შიგნით, ოთხი ვულკანური კონუსი, სამი ვულკანური კრატერი და ოთხი სტრატოვულკანია.

ტბის ზედაპირის ფართობია 1130 კმ², მაქსიმალური სიგრძე 100 კმ, მაქსიმალური სიგანე 30 კმ, უდიდესი სიღრმე 505 მ, წყლის მოცულობა 240 კმ³. ტბის შუა ნაწილში მდებარეობს კუნძული სამოსირი, რომლის ფართობია 640 კმ². ტობა გამდინარეა. მისგან გამოედინება მდინარე ასაჰანი, რომელიც მალაკის სრუტეს ერთვის. რბილი კლიმატი და განსაკუთრებული ბუნებრივი პირობები ქმნიან ეთნო- და ეკოტურიზმის პირობებს. განვითარებულია თევზჭერა, ადგილობრივი ნაოსნობა. სანაპიროს გასწვრივ ბრინჯის მდელოებია. 2018 წლის 18 ივნისს ტობის ტბაში გემი ჩაიძირა, რის შედეგად 190 ადამიანი უგზო-უკვლოდ დაიკარდა. ხისგან დამზადებულ გემში, რომელიც სამოსირის რაიონიდან სიმალუნგუნის რაიონში მიდიოდა, წყალი შევიდა და გემი მალევე ჩაიძირა. გემის ჩაძირვის სავარაუდო მიზეზებს შორის უამინდობა და გემის გადატვირთულობა დასახელდა.

## გალერეა 

ფაილი:Lake Toba Aerial View.JPG
ფაილი:DanauToba20110608-1.jpg
ფაილი:LakeTobaSEShore.jpg

## იხილეთ აგრეთვე
* ინდონეზიის ტბების სია
* მსოფლიოს უღრმესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ტბები
კატეგორია:კრატერული ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
მორავიის კარსტი

thumb|250px|მღვიმე პუნკვა
**მორავიის კარსტი** (ჩეხ. Moravský kras) — კარსტული მხარე ჩეხეთში, ჩეხეთ-მორავიის მაღლობის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე 734 მ-მდე. გადაჭიმულია 25 კმ-ზე, სიგანე 2-6. აგებულია დევონური კირქვებით. პლატოსებრი ზედაპირი დანაწევრებულია ღრმა კანიონებით, ბევრია კარსტული ძაბრი, ჩანაქცევი, პონორი, მშრალი ხეობა, მიწისქვეშა მდინარე, სტალაქტიტებიანი მღვიმე და სხვა კარსტული წარმონაქმნი. 

მორავიის კარსტის მღვიმეებში ბინადრობს 18 სახეობის ღამურა, ხოლო უხერხემლო ცხოველები, რომლებიც ბინადრობენ რიგ მღვიმეებში და მდინარე პუნკვასთან, დღემდე არ არიან დეტალურად შესწავლილები. 

მორავიის კარსტის ყველაზე ღრმა ადგილი აღწევს 138 მ-ს (მაცოხა).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Information on the caves from showcaves.com
* Website about Moravian Karst
* Blansko town site with tourism information 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩეხეთის გეოგრაფია
მოქვი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

**მოქვი** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მოქვის ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: აძიბჟარა, აჯაჟვი, ჯალაფსუა, ჯალი). ზღვის დონიდან 130 მ, ოჩამჩირიდან 17 კმ..

## ეტიმოლოგია და ტოპონიმიკა 
სახელწოდება „მოქვი“ ქართულია, სვანურად („მუქვ“) „მიწის ზვინს“ ნიშნავს. სოფელში დამოწმებულია მიკროტოპონიმები: ადგილი *კვავკასკირაა რხვ* – კვეკვესკირების ბორცვი; ადგილი *კვარტაა რხვ* – კორტავების ბორცვი; უბანი *ქვაბალ* – ქობალია; ადგილი *ადიან იქაფთა* – დადიანის პარტახი ( – გვარსახელ დადიანის აფხ. ფორმა); ადგილი *ჭაკვაა რააფთრა* – „ჭაკუების საქონლის ბაკი“, რაც ადასტურებს, რომ ეს მხარე დადიანს ეკუთვნოდა და აქ ქართული გვარები კვეკვესკირები, კორტავები, ქობალიები, ჭაკუები ცხოვრობდნენ. 1992-1993 წლის ომის შემდეგ მოქვს აფხაზებმა *მიქუ* () დაარქვეს.

## ისტორია 
შუა საუკუნეების ქართულ და უცხოურ წყაროებში კარგადაა ცნობილი. პირველად წყაროებში VII საუკუნიდან დასტურდება (თეოდოს განგრელი). სოფელში მდგარი ღვთისმშობლის ტაძარი (X ს.) X–XVII საუკუნეებში დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი საეკლესიო ცენტრი, საეპისკოპოსო კათედრა იყო. XVII-XVIII საუკუნეებში სოფელს იხსენიებენ კათოლიკე მისიონერები, რუსი ელჩები, პატრიარქი დოსითეოსი, ვახუშტი ბატონიშვილი. აფხაზთა მიერ სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავროს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილის დაპყრობის შემდეგ, 1681 წელს, მოქვის საეპისკოპოსო გაუქმდა. XIX საუკუნის დასაწყისიდან წყაროებში ხშირადაა დამოწმებული. დატინილია ხატოვის 1826 და სამეგრელოს 1861 წლის რუკებზე; იხსენიებენ აბრიუცკი, პ. ზუბოვი, ა. ნორდმანი. 1886 წელს მოქვის თემი — კოდორის უბანში, ხოლო 1923 წელს 5 სოფლით კოდორის მაზრაში შედიოდა. X–XVII საუკუნეებში იგი დასავლეთ საქართველოს საეპისკოპოსო კათედრა იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მაცოხა

**მაცოხა** () — კარსტული უფსკრული მორავიის კარსტის ფარგლებში, ჩეხეთში, მდებარეობს ბლანსკოს რაიონში, მორავიის დედაქალაქ ბრნოდან ჩრდილოეთით, 40 კილომეტრში. სიღრმე 138 მ. წარმოიქმნა დევონურ კირქვებში გამომუშავებული დიდი კარსტული მღვიმის ჭერის ჩაქცევის შედეგად. 

მორავიის ფსკერზე გადის მიწისქვეშა მდინარე პუნკვა, რომელიც წარმოქმნის რამდენიმე ტბას. მაცოხა ტურიზმის ობიექტია. ტარდება ექსკურსიები და სხვა. 

1723 წელს პირველად მაცოხის უფსკრულის ფსკერი ინახულა ლ. შოპერმა. სპელეოლოგიის ისტორიაში პირველად დაფიქსირებული მსოფლიოში ყველაზე ღრმა სიღრმე სწორედ მაცოხაში აღინიშნა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ჩეხეთის მღვიმეები
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
სიფონი (ჰიდროგრაფია)

thumb|200px|სიფონი
**სიფონი** (ბერძნ. siphon) — ჰიდროგრაფიასა და სპელეოლოგიაში ხელოვნური ან ბუნებრივი წარმოშობის წყალქვეშა გვირაბი, რომელიც მთლიანად წყლითაა ამოვსებული. 

მათი სიგრძე მერყეობს რამდენიმე მეტრიდან რამდენიმე კილომეტრამდე. ყველაზე გრძელი სიფონი დსთ-ის ტერიტორიაზე შეადგენს — 935 მ-ს.

მსოფლიოში ყველაზე გრძელი (გამოკვლეული ნაწილის) სიფონის სიგრძე უდრის 182 კმ-ს.

სიფონური ფორმები უხვად მოიპოვება საქართველოს მღვიმეებში. ზოგჯერ სიფონი წარმოქმნის მომცრო ტბას, რომლის სიღრმე რამდენიმე მეტრს უდრის (მაგ.: ნაპოს მღვიმეში არსებული სიფონური ტბა). 

## ლიტერატურა 
* Alfred Bögli: Karsthydrographie und physische Speläologie. Springer, Berlin u.&nbsp;a. 1978, ISBN 3-540-09015-0

## სქოლიო 
კატეგორია:ჰიდროგრაფია
კატეგორია:სპელეოლოგია
იურული სანაპირო

**იურული სანაპირო** () — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ინგლისის არხში, სამხრეთ ინგლისის სანაპიროზე. გადაჭიმულია ქალაქ იქსმუტიდან ქალაქ სუანაგემდე, 153 კმ-ის სიგრძეზე. 2001 წლიდან წარმოადგენს გაერთიანებული სამეფოს მეორე მთლიანად ბუნებრივ მემკვიდრეობის ძეგლს.

სანაპირო მოიცავს მეზოზოურ, იურულ და ცარცულ პერიოდში ჩამოყალიბებულ კლდეებს და მოწმეა გეოლოგიური ისტორიის 180 მილიონი წლისა. ტერიტორია წარმოსახავს ბუნებრივი რელიეფის ბრწყინვალე ნიმუშებს, მათ შორის ბუნებრივ თაღებს, უბეებს და კირქვის ნაოჭებს, ასევე კუნძულ პორტლანდს. განსხვავებული გეოლოგიური მახასიათებლების გამო, სანაპირო საერთაშორისო საველე სამუშაოების საგანს წარმოადგენს.

სანაპიროსა და მთლიანად სამხრეთ ინგლისის უმაღლესი წერტილია გოლდენ-კაპი (191 მ).

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* The South West Coast Path National Trail
* Jurassic Coast
* UNEP-WCMC page on the Jurassic Coast 
* The Dorset Coast Forum

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისის გეოგრაფია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
სენტ-კილდა

**სენტ-კილდა** (შოტლ. Hiort) — არქიპელაგი ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, კუნძულ ჩრდილოეთ უისტიდან 64 კმ-ით ჩრდილოეთით. შეიცავს შოტლანდიის ყველაზე დასავლეთით მდებარე შორეული ჰებრიდის კუნძულებს. უდიდესი კუნძულია ჰირტა, რომლის ზღვის ფრიალო კლდეებიც უმაღლესია მთელ გაერთიანებულ სამეფოში.

ბოლო ორი ათასწლეულის განმავლობაში, სენტ-კილაზე პერმანენტული დასახლებები შეიმჩნეოდა, მაგრამ მოსახლეთა რიცხვი 180 ადამიანს არასოდეს აღმატებოდა. 1930 წელს, კუნძულ ჰირტას მთლიანი მოსახლეობა ევაკუირებულ იქნა. ამჟამად, კუნძულზე მხოლოდ მუშები, მოხალისეები ან მომუშავე მეცნიერები ცხოვრობენ, ისიც ზაფხულის პერიოდში.

კუნძულების მემკვიდრეობა მოიცავს ისტორიულ და პრეისტორიულ უნიკალურ არქიტექტურას, მიუხედავად იმისა, რომ ყველაზე ადრინდელი ჩანაწერები კუნძულზე სიცოცხლის შესახებ, გვიანდელ შუა საუკუნეებს მიეკუთვნება. თუმცა კუნძულებზე აღმოჩენილია ნეოლითის ხანის ნასახლარები. ჰირტაზე მდებარე შუა საუკუნეების სოფელი XIX საუკუნეში აღადგინეს, მაგრამ პირველმა მსოფლიო ომმა კუნძულის მოსახლეობა თითქმის მთლიანად შეიწირა.

1986 წელს კუნძულები მათი უნიკლაური ბუნებრივი და ისტორიული ძგელების გამო იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* 1930 - evacuation of St Kilda 
* abandonedcommunities.co.uk
* Revised nomination of St Kilda for inclusion on the World Heritage Site List 
* "Revised Nomination of St Kilda for inclusion in the World Heritage Site List"
* "St Kilda"  
* "St Kilda - Death of an Island Republic"

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს კუნძულები
ნივაცია

**ნივაცია** (ლათ. nix — ნათ. ბრ. nivus — თოვლი) — რელიეფწარმომქმნელი ეგზოგენური პროცესი, რომელიც მიმდინარეობს თოვლის ზემოქმედებით, უმთავრესად პოლარულ, სუბპოლარულ და მაღალმთიან რაიონებში, იქ, სადაც დიდი რაოდენობით გროვდება თოვლი და არსებობს თოვლნარი. ამ პროცესებს მოჰყვება რელიეფის სპეციფიკური ფორმებისა და დანალექების წარმოქმნა. ნივაციას მიეკუთვნება ყინვისმიერი და თერმული გამოფიტვა, სოლიფლუქცია, გრუნტების დინება და ჩამოცურება, წარეცხვა და გადარეცხვა, სუფოზია, ქანების გახსნა და აგრეთვე საკუთრივ თოვლნარის ნელი ჩამოცოცვა ან მისი ცალკეული ნაწილების მოწყვეტა. 

ნივაციის აუცილებელი პირობაა ჰაერის ტემპერატურის რყევა წყლის გაყინვის წერტილთან ახლოს და წყლის ჩამოდინება თოვლნარის დნობის გამო. ასეთი პირობების შედეგად ქანები იშლება და წვრილი ნაწილაკები წყალს მიაქვს, მსხვილი ნატეხები წყლით გაჯერებულ ტალახთან ერთად გამოდის თოვლნარიდან და მის ქვეშ ჩნდება დადაბლება, რომელიც ხშირად მყინვარულ ცირკად გარდაიქმნება. მასთან არის დაკავშირებული ნიშებისა და მყინვარული ცირკების წარმოქმნა.

ნივაციით წარმოქმნილ მცირე ჩაღრმავებას ან ცირკისებრ ჩადაბლებას ნივაციის ცირკი ეწოდება, ხოლო ძირითადი ქანებით აგებულ ფერდობებზე თოვლნარების ნაკადების მონაწილეობით წარმოქმნილ ტერასას ნივაციური ტერასა.  

ნივაციის ხასიათი სხვადასხვა კლიმატურ პირობებში განსხვავებულია. მისი განვითარების ოპტიმალური პირობაა აბლაციის ცივი პერიოდის ფონზე თოვლნარის ხანგრძლივი არსებობა. იგი ხელს უწყობს რელიეფში თავისებური ნივალური კომპლექსის ფორმირებას. ნივაციის სხვა სახელწოდებაა თოვლის ეროზია.   
 
## სქოლიო
კატეგორია:გლაციოლოგია
კატეგორია:ეროზია
კატეგორია:თოვლი
სურტსეი

**სურტსეი** – დაუსახლებელი კუნძული ისლანდიაში. ქვეყნის ყველაზე სამხრეთით მდებარე წერტილი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი.

კუნძული წარმოიქმნა 1963 წლის 14 ნოემბერს. მანამდე რამდენიმე დღით ადრე 130 მეტრის სიღრმეში ამოფრქვევა დაიწყო წყალქვეშა ვულკანმა. 1967 წლის ივნისამდე ვულკანის ამოფრქვევის ასამდე შემთხვევა დაფიქსირდა, რის შემდეგაც კუნძულის ფართობმა მიაღწია 2,7 კმ²-ს. 2000 წლისათის ეროზიის გამო კუნძულის ფართობი 1,5 კმ²-მდე შემცირდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Website of The Surtsey Research Society 
* Weather observations on Surtsey
* Webcam on Surtsey
* Aerial photos, maps and volcanic geology of Surtsey.
* Visit Westman Islands
* Surtsey Topography 
* The Surtsey Research Society , which administers the island
* A notice from the Environmental & Food Agency 
* Explore North site illustrates postage stamps.
* Extensive information about plant and bird life on the island

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში

2011 წლის მონაცემებით ისლანდიაში იუნესკოს **მსოფლიო მემკვიდრეობის** 2 ძეგლია.

## სტატისტიკა
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 911 ძეგლია შეტანილი, მათ შორის 0,2  % ისლანდიის ძეგლებია.

მათ შორის:

* 1 კულტურული ობიექტი
* 1  ბუნების ძეგლი

## ცხრილი
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

### ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში 

კატეგორია:ისლანდია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში
კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობა
ჰენდერსონი (კუნძული)

**ჰენდერსონი** () — დაუსახლებელი მარჯნის კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში. 1902 წლიდან მიერთებულია ბრიტანეთის ზღვისიქითა ტერიტორიების — პიტკერნის კუნძულების კოლონიას. კუნძულის სიგრძე 10,4 კმ-ია, სიგანე 5,6 კმ, მაქსიმალური სიმაღლე ოკეანის დონიდან — 33 მ, ხოლო მთლიანი ფართობი 37,3 კმ². მდებარეობს პიტკერნის კუნძულებიდან 193 კმ-ით ჩრდილოეთით. 1988 წლიდან, გაეროს მოთხოვნის საფუძველზე, ჰენდერსონი შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, მისი უნიკალური ფრინველთა სამყაროსა და ფოსფატების ხელუხლებელი მარაგის გამო.

კუნძული მეტისმეტად პატარა და დახრამულია, ასევე ნაკლებია მტკნარი წყალი, რის გამოც შეუძლებელია სოფლის მეურნეობის განვითარება. სანაპირო ზოლზე ამოზიდული მარჯნის პლატფორმა 15 მეტრი სიმაღლისაა და ფრიალო კლდეებს წარმოქმნის. პლაჟები მხოლოდ ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ სანაპიროზეა.

კუნძულზე გავრცელებულია ოთხი სახეობის ენდემური ფრინველის სახეობა და დაახლოებით 50 სხვა არაენდემური ზღვის ფრინველი. ასევე 63 სახეობის ენდემური მცენარე, მათ შორის 35-40 სახეობის მწერიჭერია მცენარე.

მიუხედავად იმისა, რომ კუნძული დღეს დაუსახლებელია, არქეოლოგიური მონაცემები ცხადყოფენ, რომ ის XII-XV საუკუნეებში დასახლებული ყოფილა პოლინეზიელი ხალხების პატარა ჯგუფით. მათი გაუჩინარების მიზეზი, ისევე როგორც პიტკერნის კუნძულების მოსახლეობისა, დღემდე უცნობია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Henderson Island Website 
* Henderson Island - UNESCO
* Henderson Island Travel Log
* Henderson Island 
* Visiting Henderson Island - R/V Bounty Bay 
* Henderson Island Travel Guide

კატეგორია:წყნარი ოკეანის კუნძულები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ამენემჰეტი

**ამენემჰეტი**, ამენემჰარტი — ეგვიპტის შუა სამეფოს (ძვ.წ. 2000-1700) დროინდელი XII დინასტიის რამდენიმე ფარაონის სახელი.
***ამენემჰეტ I**.
***ამენემჰეტ II**.
***ამენემჰეტ III**. 
***ამენემჰეტ IV**.
## ლიტერატურა 
* ქსე ტ.1, გვ.355, 1975.
ჩრდილოეთი ოსტრობოტნია

**ჩრდილოეთი ოსტრობოტნია** (; ) — ფინეთის ერთ-ერთი რეგიონი. მისი ფართობი  37 149.23 კმ²–ია, მოსახლეობა 384 900 (2007 წ). ესაზღვრება ლაპლანდიის, კაინუუს, ჩრდილოეთ სავონიის, ცენტრალური ფინეთისა და ცენტრალური ოსტრობოტნიის რეგიონები.

რეგიონი შედგება 30 მუნიციპალიტეტისგან. დედაქალაქია ოულუ.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ფინეთის რეგიონები
*ჩრდილოეთ ოსტრობოტნიის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური ვებ-გვერდი

კატეგორია:ფინეთის რეგიონები
თინგველირის ეროვნული პარკი

მინი|იოქსარარფორსის ჩანჩქერი
**თინგველირი** (ისლ. Þingvellir) — ველი ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რეიკიანესის ნახევარკუნძულთან ახლოს; იგივე სახელი ეწოდება ეროვნულ პარკს, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.
 
## ისტორია 
მარცხნივ|მინი|ალთინგის ადგილი
თინგველირის ველზე ადრეული შუა საუკუნეებიდან ერთდებოდა საცხენოსნო გზები  ისლანდიის ყველა რეგიონიდან; 930 წლიდან კი იკრიბებოდა ისლანდიის სახალხო ალთინგი, რომელიც საკანონმდებლო და სასამართლო ფუნქციებს ასრულებდა. თინგველირის ალთინგი ევროპაში უძველესი პარლამენტია, რომელიც რეგულარულად იკრიბებოდა 930 წლიდან 1798 წლამდე, სანამ დანიელები დაითხოვდნენ. ამ ადგილას 1000 წელს ისლანდიაში გაქრისტიანების გადაწყვეტილება მიიღეს. აქვე, თინგველირში, 1944 წლის 17 ივნისს ისლანდიის სახელმწიფოს დამოუკიდებლობა გამოცხადდა.

## გეოლოგია 
1928 წელს ისლანდიის სამხრეთ-დასავლეთში თინგველირის ეროვნული პარკი დაარსდა. პარკი რიფტის ფარგლებშია და აქტიური ვულკანური ზონა არტყია, რომელშიც ვულკანი ჰერგილი გამოიყოფა. ჰერგილი ტბა თინგვადლავატნის სამხრეთ ნაპირზე მდებარეობს. თინგველირის პარკს მდინარე იოქსარა კვეთს და მის ტერიტორიაზე იოქსარარფოსის ჩანჩქერს ქმნის. ტექტონიკური ნაწევების შედეგად, რაც პლანეტის ამ წერტილში ხდება, აქ ხშირია მიწისძვრები. ეს პროცესები გაპირობებულია ლითოსფეროების ფილების გაყრის ადგილებში — ჩრდილოამერიკული და ევრაზიულის  — ურთიერთშეხებით.

2004 წელს თინგველირის ეროვნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი.

## ლიტერატურა 
* Björnsson, Björn Th. Þingvellir. Reykjavík: Bókaútgáfa Menningarsjóðs, 1984.
* Lagasafn. Lög um þjóðgarðinn á Þingvöllum, 2004 nr. 47 1. júní, 1.gr.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი 
*Photos from Þingvellir at ICELANDPHOTOBLOG.COM
*ფოტოები www.islandsmyndir.is-დან
*ფოტოები

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ისლანდიაში
ამენემჰეტ III

thumb|ამენემჰეტ III-ის თავის ქანდაკება. ბერლინის ეგვიპტური მუზეუმი
**ამენემჰეტ III** — ეგვიპტის  ფარაონი. მეფობდა ძვ.წ. დაახლოებით 1849-1801 წლებში. მის დროს განმტკიცდა სახელმწიფო ხელისუფლება, რამაც შეასუსტა ნომარქოსთან ძლიერება. აყვავდა ეგვიპტის სამეურნეო და კულტურული ცხოვრება; გაფართოვდა ვაჭრობა სირიასთან (კერძოდ, ბიბლოსთან), გაიზარდა საირიგაციო მშენებლობა; წარმოებდა ნუბიის, სირიისა და სინას ბუნებრივ სიმდიდრეთა ინტენსიური ექსპლუატაცია. ფაიუმში (ჩრდილოეთი ეგვიპტე) აშენდა ქვის გრანდიოზული ტაძარი, რასაც ბერძნებმა ლაბირინთი უწოდეს (შესაძლოა, ამენემჰეტ III-ის სახელის "ლამარეს - ლაბირეს" გამო). ლაბირინთს მიაკუთვნებდნენ "სამყაროს შვიდი საოცრების" რიცხვს.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეგვიპტის მეთორმეტე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ამენემჰეტ II

[მინი|მარჯვნივ|250პქ|ამენემჰეტ II, [ლუვრის მუზეუმი.]]
**ამენემჰეტ II** – ძველი ეგვიპტის  შუა სამეფოს ფარაონი XII დინასტიიდან. სენუსერტ I-ის ძე. მამამისის მეფობის ბოლო 3 წელი მისი თანამმართველი იყო. მეფობდა ძვ. წ. 1934-1849 წწ. მანეთონის მიხედვით, მოკლეს კარის მსახურებმა (საჭურისებმა). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტის მეთორმეტე დინასტიის ფარაონები
ალთინგი

[მინი|ალთინგი, [რეიკიავიკი]]
**ალთინგი** (, *საკრებულო*) — ისლანდიის პარლამენტი. პირველად 930 წელს შეიკრიბა თინგის ველებზე, კუნძულის სამხრეთ-დასავლეთში, ტბა თინგვადლავატნის ჩრდილოეთ ნაპირზე. ალთინგი ჩვენს დრომდე მოღწეულ პარლამენტთა შორის უძველესია. იმხანად ალთინგში მონაწილეობის მიღების უფლება ნებისმიერ თავისუფალ მამაკაცს ჰქონდა. თავდაპირველად ალთინგი არა მხოლოდ კანონების მიღების ადგილი, არამედ დავების გადაწყვეტის ორგანოც იყო. კანონებით ე.წ. ლოგრეტა () იყო დაკავებული, რომელიც მეტწილად მსახურებისგან შედგებოდა ().  1000 წელს ალთინგზე  უმეტესობამ ქრისტიანობის მიღებას დაუჭირა მხარი.

ისლანდიის ნორვეგიასთან გაერთიანების შემდეგაც ალთინგი 1799 წლამდე ფუნქციას არ წყვეტდა. შემდეგ ალთინგი სპეციალური უმაღლესი სასამართლოთი შეიცვალა. 1844 წელს ალთინგი იოუნ სიგურდსონის მიერ იქნა აღდგენილი და რეიკიავიკში იკრიბება. დღეისათვის (1991 წლიდან) ალთინგი ერთპალატიანი პარლამენტია 63 წევრით, რომელთაც ექვს საარჩევნო ოლქში ირჩევენ.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალთინგის საიტი.
* ზოგადი ინფორმაცია ალთინგის ისტორიასა და მუშაობაზე .
* Alþingi picture gallery from www.islandsmyndir.is.

კატეგორია:ისლანდიის სახელმწიფო მოწყობა
ამენემჰეტ I

thumb|
**ამენემჰეტ I** — ეგვიპტის ფარაონი, მეფობდა დაახლოებით ძვ.წ. 2000-1970 წლებში. 12-ე დინასტიის დამაარსებელია. მის დროს დაიწყო ეგვიპტის სახელმწიფოს აღორძინება. გამეფებისთანავე თებეში (ძველი დედაქალაქი) კი არ დამკვიდრდა, არამედ ზემო და ქვემო ეგვიპტის საზღვარზე მდებარე ციხესიმაგრე ითაუიში (მემფისის ახლოს). ამენემჰეტ I ცდილობდა შეეზღუდა ნომარქოსთა ძალაუფლება, დაადგინა ახალი საზღვრები ნომებს შორის. ილაშქრა პალესტინაში, ოქროს საბადოებით განთქმულ ნუბიასა და ლიბიაში. ფიქრობენ, რომ შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.

## ლიტერატურა 
* Wolfgang Kosack: *Berliner Hefte zur ägyptischen Literatur 1 - 12*: Teil I. 1 - 6/ Teil II. 7 - 12 (2 Bände). Paralleltexte in Hieroglyphen mit Einführungen und Übersetzung. Heft 9: Die Lehre des Königs Amenemhet I. an seinen Sohn. Verlag Christoph Brunner, Basel 2015. ISBN 978-3-906206-11-0.

კატეგორია:ეგვიპტის მეთორმეტე დინასტიის ფარაონები