open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მალმა

**მალმა**, *ქვის გოჭალა*, მუცლისა და ანალური ფარფლების წინა სხივები ღიაა. ზრდასრული თევზის კუდის ფარფლი ოდნავაა ამოკვეთილი.
250პქ|მინი|მარცხნივ|ტოფობამდელი გარეგნობა
გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში. აზიის ნაპირებზე გვხვდება ბერინგის ზღვიდან კორეამდე (მდინარე იალუ) და სამხრეთ იაპონიამდე, ამერიკის ნაპირების გასწვრივ ბინადრობს ალეუტის კუნძულებთან და ალასკასთან, აღწევს კალიფორნიამდე. ცხოვრობს ზღვაში, სანაპირო მონაკვეთებში, საიდანაც შემოდგომით ქვირითის დასაყრელად შედის მდინარეებსა და ტბებში. არსებობს მდინარეული, ტბიური და ტბიურ-მდინარეული ფორმებიც; მდინარის მალმა მუდმივად მთის პატარა ცივ მდინარეებში ცხოვრობს.

2–4 წლამდე მდინარეში ცხოვრობს. სქესობრივად მწიფდება სიცოცხლის მე-5–6 წელს. ტოფობს აგვისტოდან დეკემბრამდე (გავრცელების ადგილის მიხედვით), როგორც სწრაფ, ისე მდორე მდინარეებში. ქვირითს (დიამეტრი 4 მმ-მდე) ყრის წვრილი ხრეშით დაფარულ ფსკერზე, ბუდეში. დაყრის შემდეგ ზღვაში ბრუნდება. ნაყოფიერება — 1–8 ათასი ცალი. ქვირითის განვითარება რამდენიმე კვირას გრძელდება.
250პქ|მინი|მარჯვნივ|მოზარდი
იკვებება წყლის მწერების (კოღოები, რუისელები, ერთდღიურები და სხვ.) მატლებითა და ჭუპრებით, კიბოსნაირებით (მდინარეში — ღორტავასებრნი, ზღვაში — ღორტავასებრნი, მიზიდები, კრევეტები), მოლუსკებით, წყალში მოხვედრილი მწერებით. ორაგულების ტოფობის ადგილებში დიდი რაოდენობით ქვირითსა და ლიფსიტას ჭამს. ბუნებრივი მტერია სელაპი (ლარგა). ზამთარში შანტარის კუნძულებზე დიდი რაოდენობით ნადგურდება წავების მიერ.

ადგილობრივი და სპორტული თევზჭერის ობიექტია. ძირითადად ამარილებენ, თუმცა ნედლადაც მოიხმარენ. კამჩატკაზე იყენებენ შესაბმელი ძაღლების საკვებად. ხორცი წყლიანი და მჭლეა (2% ცხიმი).

## სქოლიო 
კატეგორია:გოჭალა (Salvelinus)
უკანასკნელი ფოთოლი

**უკანასკნელი ფოთოლი** () 一 ამერიკელი მწერლის, ო. ჰენრის მცირე მოთხრობა, რომელიც პირველად 1905 წელს, ნიუ-იორკის გაზეთში გამოჩნდა, თუმცა სრული სახით ის ორი წლის შემდეგ, 1907 წელს გამოქვეყნდა.  მოთხრობის სიუჟეტი ნიუ-იორკის ე.წ. გრინვიჩის ხელოვანთა კოლონაში მიმდინარეობს, რომელიც გასული საუკუნის ამერიკული ხელოვნების ერთ-ერთ საკულტო კვარტლად იყო მიჩნეული.  

## სიუჟეტი 
ორი ახალგაზრდა ქალი, სიუ და ჯონსი, ნიუ-იორკში ერთად ქირაობდნენ ოთახს ცნობილ გრინვიჩ-ვილიჯის უბანში, სადაც, როგორც წესი, ხელოვანი ადამიანები იდებდნენ ბინას. მათი პაწაწინა თავშესაფარი უკანასკნელ სართულზე იყო, სახურავის ქვეშ. სარკმლიდან მოჩანდა კედელი, რომელსაც ხვიარას ფოთლები ალამაზებდა.  

შემოდგომაზე, ნოემბრის ცივ და წვიმიან დღეებში, ჯონსს ფილტვების ანთება დაუდგინდა. ავადფმყოფობამ სძლია ქალიშვილს, სიცოცხლის წყურვილი დაუკარგა, გოგონა თვალსა და ხელს შუა დნებოდა. ექიმის დასკვნაც არაფერს კარგს უქადდა ავადმყოფს: „მხოლოდ ერთი შანსია ათიდან, რომ გადარჩება. თუ მთელი ძალით მოინდომებს გამოჯანმრთელებას და ავადმყოფობას მძაფრ წინააღმდეგობას გაუწევს, მაშინ, იმედია, გადარცება“. ჯონსი კი სრულ აპათიაში იყო 一 არ სვამდა, არ ჭამდა, არაფერი აინტერესებდა, მხოლოდ მიშტერებოდა ხვიარას, ფანჯრიდან რომ მოჩანდა, თვალს ადევნებდა, როგორ ფარფატებდნენ ჰაერში ქარისგან მოწყვეტილი მისი ფოთლები და იმედგადაწყვეტილი ირწმუნებოდა, უკანასკნელ ფოთოლს რომ მოგლეჯს ქარი, მეც მოვკვდებიო.  

იმავე სახლში, პირველ სართულზე, მოხუცი მხატვარი ბერმანი ცხოვრობდა. ბერმანი მთელი სიცოცხლე ოცნებობდა შედევრის შექმნაზე, მაგრამ მუდმივად უკმაყოფილო იყო თავისი ნამუშევრებით. სიუ მოუყვა ბერმანს ჯონსის მძიმე ავადმყოფობასა და უცნაურ ახირებაზე, რომ ხვიარას უკანასკნელ ფოთოლთან ერთად მისი სიცოცხლეც გაფრინდებოდა. მოხუცი მხატვარი იმდენად შეაწუხა ამ ამბავმა, რომ ხატვის სეანსზე უარიც კი უთხრა სიუს, რომელსაც სურდა, მეზობელი ოქროსმაძიებელი განდეგილის მოდელად გამოეყენებინა.  

ფოთლები თითქმის სულ შემოეძარცვა ხვიარას და დადგა დღე, როდესაც მას ერთადერთი, ნახევრად გაყვითლებული ფოთოლიღა შერჩა. ჯონსი მონუსხული უყურებდა, როგორ ებრძოდა ეს უკანასკნელი ფოთოლი ზუზუნა ქარის შემოტევას. ჩამობნელდა, ღამით ძლიერი თქეში წამოვიდა და ჯონსი დარწმუნებული ყიო, რომ უკანასკნელი ფოთოლიც გაქრებოდა. მაგრამ იგი შეცდა: მამაცი ფოთოლი კვლავ გააფთრებით ებრძოდა ავდარს. ავადმყოფს საკუთარი თავის შერცხვა: იგი ხომ ასე ადვილად დანებდა სნეულებას. ქალიშვილში სიცოცხლის წყურვილმა იფეთქა. ექიმს არ გამოჰპარვია ქალიშვილის მდგომარეობის გაუმჯობესება, სიუ დაარიგა, როგორ მოევლო მეგობრისთვის და თანაც ერთი სამწუხარო ამბავი შეატყობინა: ბერმანი საშინლად გაციებულიყო, მასაც ფილტვების ანთება დაუდგინდა, მაგრამ მოხუცის ორგანიზმი ვერ ებრძვის ავადმყოფობას და მხატვრის გადარჩენის შანსი აღარ არსებობსო.  

ჯონსი გამოჯანმრთელდა. მის სიცოცხლეს საფრთხე აღარ ემუქრება. სიუსგან შეიტყო გოგონამ ბერმანის სიკვდილის შესახებ: იგი გაცივდა ქარ-წვიმიან ღამეს, როდესაც ხვიარამ თავისი უკანასკნელი ფოთოლი დაკარგა. მოხუცმა შექმნა თავისი შედევრი: მუშამბაზე დახატა ნახევრად ყვითელი ფოთოლი ისე, რომ ნამდვილისგან ვერ გაარჩევდი, და მაგრად მიამაგრა იგი ხვიარას ტოტს იმ თავსხმაში. ეს სწორედ ის ფოთოლი იყო, ჯონსი რომ გადაარჩინა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ო.ჰენრი

## სქოლიო 
კატეგორია:ო.ჰენრის მოთხრობები
კატეგორია:1905 წლის ნოველები
Windows 8.1

**Windows 8.1** — ოპერაციული სისტემა Microsoft Windows-ის ვერსია, შემუშავებულია კომპანია Microsoft-ის მიერ, როგორც Windows NT სერიის ოპერაციული სისტემა. გამოსულია პერსონალური კომპიუტერებისთვის, მათ შორის - საშინაო და ბიზნეს გარემოს კომპიუტერებისთვის, ლეპტოპებისთვის, პლანშეტებისთვბის და სახლის კინოთეატრებისთვის. მისი, როგორც Windows 8-ის გაგრძელების გამოსვლის შესახებ ცნობილი გახდა 2013 წლის 26 მარტს. ორგანიზაციებისთვის იგი 2013 წლის 27 აგვისტოს გამოვიდა, ხოლო ძირითადი მომხმარებლისთვის - 2013 წლის 17 ოქტომბერს.

## ისტორია 
2013 წლის 26 მარტს Microsoft-მა ოფიციალურად განაცხადა, რომ Windows კოდური სახელით Blue იქნებოდა Windows 8-ს განახლება. 14 მაისს ეს კიდევ ერთხელ დადასტურდა და ცნობილი გახდა სისტემის სახელწოდებაც - Windows 8.1.

2013 წლის 26 ივნისს გამოვიდა განახლება 8.1-ს საჯარო საცდელი ვერსია. იგი ხელმისაწვდომი გახდა Windows-ის მაღაზიიდან და ცალკე ISO ფაილის სახით. 2013 წლის 30 ივლისს გამოვიდა საწარმოებისთვის განკუთვნილი ვერსია.

2013 წლის 14 აგვისტოს ცნობილი გახდა, რომ 8.1-ს საბოლოო ვერსია ოფიციალურად გამოვიდოდა 2013 წლის 18 ოქტომბერს.

2018 წლის 9 იანვარს დასრულდა Windows 8.1-ის ძირითადი მხარდაჭერა

2023 წლის 10 იანვარს კომპანია Microsoft-მა შეწყვიტა Windows 8.1-ის გაფართოებული მხარდაჭერა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:2012 წლის პროგრამული უზრუნველყოფა

8
კატეგორია:IA-32-იანი ოპერაციული სისტემები
კატეგორია:X86-64-იანი ოპერაციული სისტემები
კატეგორია:პლანშეტების ოპერაციული სისტემები
ლუმბატანი

**ლუმბატანი** (ოფიციალურად **ლუმბატანის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მეხუთე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 22 780 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 21 ბარანგაის. ქალაქიდან ვულკან მაკატურინგის 
მთლიანი ხედი იშლება.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
* Lumbatan Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
* Philippine Standard Geographic Code
* Philippine Census Information
* Local Governance Performance Management System 

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
ევრაზიის ფილა

მინი|265პქ|ევრაზიის ფილა
**ევრაზიის ფილა** — ტექტონიკური ფილა, რომელიც არაბეთის სუბკონტინენტისა და ჩერსკის მთაგრეხილის გამოკლებით მოიცავს ევრაზიის კონტინენტის დიდ ნაწილსა და ინდოეთის სუბკონტინენტს, ამას გარდა, აერთიანებს დასავლეთისაკენ შუაატლანტიკურ ქედამდე და ჩრდილოეთისაკენ გაკელის ქედამდე გადაჭიმულ ოკეანურ ქერქს. 

დასავლეთით, ჩრდილოეთითა და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება ჩრდილოეთ ამერიკის ფილა. დასავლეთით და ჩრდილოეთით ეს საზღვარი დივერგენტულია, რომელზედაც წარმოიქმნა შუაატლანტიკური ქედი. აღმოსავლეთით საზღვარი კონვერგენტულია. ჩრდილოეთით შვედეთის ტერიტორია და სამხრეთი ნორვეგია დაემორჩილა უწყვეტ აზევებით მოძრაობას დაახლოებით 1.5 მლრდ. წლის განმავლობაში. აზიის კონტინენტის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი ეკუთვნის ჩრდილოეთ ამერიკის ფილას, მაშინ როდესაც კორიაკთა მთიანეთისა და კამჩატკის ტერიტორია ევრაზიის ფილას; თუმცა საზღვრის პროცესი არ არის საკმარისად შესწავლილი.
 
ევრაზიის ფილის სამხრეთი საზღვარი გადის აფრიკის, ანატოლიის, არაბეთისა და ინდოეთ-ავსტრალიის ფილებთან დაახლოებით 12 ათ. კმ სიგრძის ალპურ-ჰიმალაიური ნაოჭა სარტყლის სახით, რომელიც გიბრალტარის სრუტით უკავშირდება ატლასის მთების  ალპურ სტრუქტურებსა და ალპურ ქედებს აზიაში. ეს საზღვარი მოიცავს ატლასს, პირენეებს, ალპებს, აპენინებს, კარპატებს, როდოპებს, კავკასიონს, ტიან-შანს, ტიბეტს, ჰიმალაებს მიანმარამდე და ანდამანის ზღვას. 

დამახასიათებელია რთული გეოლოგიური აგებულება; მისი დასავლეთი ნაწილი ცნობილია „ევროპის ფილის“ სახელწოდებით. კონვერგენტულ აღმოსავლეთ საზღვარში შეიცავს სუბდუქციის ზონას. 

ანატოლიისა და ევროპის ფილების კოლიზიის შედეგად წარმოიქმნა კავკასიონი, ხოლო საქართველო მოქცეულია ევრაზიისა და არაბეთის ფილების კონტინენტური კოლიზიის ვრცელ არეში, რომელიც მაღალი სეისმურობითა და ტექტონიკური პროცესების მიმდინარეობით განირჩევა.

## სქოლიო
კატეგორია:ტექტონიკური ფილები
აიუ

**აიუ** () — თევზი აიუსებრთა ოჯახისა. თავის გვარისა და ოჯახის ერთადერთი წარმომადგენელი. სხეულის სიგრძე 30 სმ-ია. მოხდენილი და მოძრავი თევზია, ზურგი მუქი მწვანეა, მუცელი თეთრი; სალაყუჩე სარქვლის უკან ნარინჯისფერი ლაქაა; ფარფლები მკვეთრი ყვითელია, ზედა ყბა თეთრი, ქვედა ყბა მწვანე, თვალის ზედა მხარე ნარინჯისფერი. ზურგის ფარფლი მუცლის ფარფლის ზემოთ მდებარეობს. ქერცლი წვრილია. გავრცელებულია კორეის, ჩინეთისა და იაპონიის ნაპირებთან. ქვირითის დასაყრელად შედის მდინარეებში. ტოფობის შემდეგ იღუპება. წებოვან ქვირითს ქვებზე ყრის. 14–20 დღის შემდეგ იჩეკებიან ლიფსიტები, რომლებიც მაშინვე ზღვაში შედიან. იკვებება პლანქტონით, ცოცხლობს 2–3 წელს. ძვირად ფასობს, როგორც საკვები პროდუქტი, განსაკუთრებით — იაპონიაში. იჭერენ კავიანი მოწყობილობებით, მახეებით, გაწვრთნილი ჩვამებით (კისერზე უკეთებენ რგოლს, რათა ნადავლი ვერ გადაყლაპოს).

## სქოლიო 
კატეგორია:ცქიმურასნაირნი
უცხოური აგენტების კანონი

მინი|ადამიანს ხელში უჭირავს წარწერა „რუსეთის საუკეთესო ადამიანები უცხოური აგენტები გახდნენ. ეს არის ხელისუფლების სირცხვილი.“
**რუსეთის უცხოური აგენტების კანონი** () — რეპრესიული, ადამიანის უფლებებს დამრღვევი კანონი, რომელიც რუსეთში მიიღეს. კანონი მოითხოვს, რომ ყველა ადამიანი ან იურიდიული პირი, რომელიც რუსეთის საზღვრებს გარედან იღებს „მხარდაჭერას“ ან არის „გავლენის ქვეშ“ დარეგისტრირდეს შესაბამის რეესტრში და გამოაცხადოს თავი „უცხოურ აგენტად“.  რეგისტრაციის შემდეგ ფიზიკური ან იურიდიული პარი ექვემდებარება დამატებით აუდიტს და ვალდებულია ყველა საკუთარ პუბლიკაციას გაუკეთოს 24-წანამძღვარი, რომელშიც აღნიშნულია პუბლიკაციის ავტორის „უცხოური აგენტობა“.  

ფრაზას „უცხოური აგენტი“ ()  გააჩნია მძლავრი კავშირი კომუნისტური პერიოდის ტერმინოლოგიასთან და მისი გამოყენება უაღრესად საკამათოა. ვენეციის კომისიის დასკვნის მიხედვით, კომუნისტურ პერიოდში გამოყენებული ტერმინოლოგიის დაბრუნება სტიგმას აკრავს სამოქალაქო საზოგადოების ორგანიზაციებს, აკნინებს მათ რეპუტაციას და მნიშვნელოვნად ხელს უშლის მათ საქმიანობას. ვენეციის კომისია, აქედან გამომდინარე, ტერმინზე უარის თქმის მომხრეა. კანონი მწვავედ გააკრიტიკეს როგორც რუსეთში, ასევე საერთაშორისო დონეზე, როგორც ადამიანის უფლებების დამრღვევი და რუსეთში სამოქალაქო საზოგადოებისა და პრესის თავისუფლების დასათრგუნად გამოყენებული ინსტრუმენტი, განსაკუთრებით ვლადიმერ პუტინის მოწინააღმდეგე ჯგუფებისთვის.

## საქართველო
2022 წელს მმართველ ქართულ ოცნებასთან დაახლოებულმა ანტიდასავლურმა მოძრაობა „ხალხის ძალამ“  „უცხოური გავლენის აგენტებზე“ კანონპროექტი დააინიცირა.

მათ მიერ დაინიცირებული კანონით, „უცხოური გავლენის გამჭვირვალობის უზრუნველყოფის მიზნით“, შეიქმნება „უცხოური გავლენის აგენტების“ რეესტრი, სადაც დარეგისტრირდება ყველა ის არასამეწარმეო იურიდიული პირი და მედიასაშუალება, რომელთა შემოსავლების 20 პროცენტზე მეტი ფინანსდება უცხოური ძალების მიერ. 

სახელმწიფო დეპარტამენტმა ასევე უარყო განცხადებები იმის შესახებ, რომ ეს კანონპროექტი დაფუძნებულია შეერთებულ შტატებში არსებული უცხოეთის აგენტების რეგისტრაციის აქტზე (FARA) და ხაზი გაუსვა, რომ ქართული კანონპროექტი ეფუძნება მსგავს რუსულ და უნგრულ კანონმდებლობას.  

## სქოლიო
კატეგორია:2012 წელი რუსეთში
კატეგორია:რუსეთის სამართალი
ერთეულთა სისტემები

**ერთეულთა სისტემები** — ფიზიკური სიდიდეების ძირითად და წარმოებულ საზომ ერთეულთა ერთობლობანი, რომლებიც მოიცავენ გაზომვათა გარკვვულ არეს (მექანიკურ, ელექტრულ, სითბურ გაზომვებს და ა. შ.).

ძირითად ერთეულად ირჩევენ დამროუკიდებელ ერთეულებს, რომელთა აღწარმოება შეიძლება ზუსტი ეტალონების სახით. წარმოებულ ერთეულებს განსაზღვრავენ ძირითადებიდან იმ განტოლებათა საშუალებით, რომლებიც ფიზიკურ კანონების მათემატიკურ ჩანაწერს წარმოადგენენ. იმასთან დაკავშირებით, რომ ყველა ფიზიკური მოვლენა მიმდინარეობს სივრცესა და დროში, ძირითად ერთეულებად, პირველ რიგში იღებენ სიგრძისა და დროის ერთეულებს. მესამე ძირითად ერთეულად, როგორც წესი, იღებენ მასის ერთეულს (ერთეულთა გაუსის სისტემა, ერთეულთა MKS სისტემა), მაგრამ არის ერთეულთა სისტემები, სადაც ძირითად ერთეულად აღებულია სხვა სიდიდეების, მაგალითად, ძალის ერთეული (ერთეულთა MKGS სისტემა). ერთეულთა სისტემებს სიგრძის, მასისა და დროის საზომი ძირითადი ერთეულებით ეწოდება აბსოლუტური (ვიწრო აზრით), ელექტრულ გაზომვათა არეში მეოთხე ძირითადი ერთეულია ამპერი (ერთეულთა MKSA სისტემა), ფოტომეტრიაში — კანდელა და ა. შ. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში, რომელიც მოიცავს ფიზიკურ გაზომვათა ყველა არეს, დადგვნილია 7 ძირითადი ერთეული (მ, კგ, წმ, ა, K, კდ, მოლ). ძირითადი ერთეულების სიდიდეს ისე ირჩევენ, რომ პრაქტიკაში მოსახერხებელი იყოს მთელი ერთეულთა სისტემების გამოყენება.

განხილული ტიპის ერთეულთა სისტემების გარდა არსებობს ე. წ. ერთეულთა ბუნვბრივი სისტემები, რომლებიც უნივერსალურ ფიზიკურ მუდმივებზე — სამყაროულ კონსტანტებზეა დაფუმნებული.

## ლიტერატურა
ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა

**ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა** — ერთეულთა სისტემა, რომელიც დადგენილ იქნა ელექტრიკოსთა I საერთაშორისო კონგრესზე 1881 წელს პრაქტიკული ელექტრული გაზომვებისათვის იმასთან დაკავშირებით, რომ CGS აბსოლუტური სისტემის ზოგიერთი ელექტრული ერთეული მეტისმეტად მცირე და მოუხერხებელი იყო პრაქტიკული გაზომვებისათვის. ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემაში ელექტრული წინაღობისა (ომი) და პოტენციალთა სხვაობის (ვოლტი) ერთეულებს ადგენდნენ, როგორც CGS სისტემის შესაბამისი ერთეულების ჯერადს (ომი=109 CGSM ერთ., ვოლტი=108 CGSM ერთ.). დანარჩენ ერთეულებს: ამპერს, ჯოულს, ვატს და სხვა ღებულობდნენ, როგორც წარმოებულ ერთეულებს ომისა და ვოლტისაგან.

XX საუკუნის 30-იან წლებში ერთეულთა აბსოლუტურ პრაქტიკულ სისტემას უწოდებდნენ მექანიკურ და ელექტრომაგნიტურ სიდიდეთა საზომი ერთეულების სისტემას, რომელიც ემყარებოდა 4 ერთეულს: მეტრს, კილოგრამს, წამსა და ამპერს — ე. წ. ერთეულთა MKSA სისტემა („გოსტ“ 7664-55 და 8033-56). ამჟამად ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემამ დაკარგა დამოუკიდებელი მნიშვნელობა და შევიდა ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*International_Electrical_Congress

კატეგორია:ერთეულთა აბსოლუტური პრაქტიკული სისტემა
თამარ ჩილაშვილი

**თამარ ჩილაშვილი** (დ. 1 მაისი, 1921, ახალციხე — გ. 1993) — ქართველი ჟურნალისტი.   
 
## ბიოგრაფია
1937 წელს დაამთავრა ახალციხის №1 საშუალო სკოლა და იქვე დაიწყო მუშაობა უფროს პიონერხელმძღვანელად. 1942 წელს მიიღეს კომუნისტური პარტიის რიგებში და გადაიყვანეს პარტიის ახალციხის რაიკომის აგიტაცია-პროპაგანდის განყოფილების ინსტრუქტორად. წლების განმავლობაში მუშაობდა ახალციხის მხარეთმცოდნის მუზეუმის დირექტორად, რაისაბჭოს აღმასკოვის მდივნად, ახალციხის საბავშვო სახლის სასწავლო ნაწილის გამგედ. 1950-1952 წლებში მუშაობდა ახალციხის რაიონის კულტურულ-საგანმანათლებლო დაწესებულებათა განყოფილების გამგედ.  
 
1949 წლიდან გაზეთის „წითელი დროშა“ რედაქციაში მუშაობდა მდივნად, შემდეგ ლიტმუშაკად, ხოლო 1954 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე იყო მშრომელთა წერილების განყოფილების გამგე. თამარ ჩილაშვილს, ახალციხის რაიონული გაზეთის „წითელი დროშა“ განყოფილების გამგეს 1981 წელს მიენიჭა „საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკის“ საპატიო წოდება მასობრივი ინფორმაციის ორგანოებში ნაყოფიერი მუშაობისათვის და ბეჭვდითი სიტყვის დღესთან დაკავშირებით. დასახელებული წოდების მინიჭება დიდი სითბოთი და სიყვარულით გაითავისეს მისმა კოლეგებმა. გაზეთის „წითელი დროშა“ ფურცლებზე ვკითხულობთ: „ეს საპატიო წოდება სავსებით დროული და დამსახურებულია ჩვენი თანამშრომლისა და კოლეგისთვის. რედაქციის მუშაკთაგან გაზეთში მოღვაწეობით პატივცემული თამარი ყველაზე ხნიერი და ამასთანავე ყველაზე ახალგაზრდა თავისის გასაოცარი მეხსიერებით.“ 
 
## ადრეული წლები
თამარ ჩილაშვილის ე.წ ჟურნალისტიკური საქმიანობა სათავეს მოსწავლეობის პერიოდიდან იღებს. თამარი როდესაც მეათე კლასში იყო, ოთხ მეგობარს: ელენე დიდიმამიშვილს, ნინო მელიქიძეს, როზა პანიატოვსკის და თვით თამარ ჩილაშვილს მოუმზადებიათ და გამოუციათ კლასის ხელნაწერი ჟურნალი, რომლის სახელწოდებაა „ახალგაზრდა ლიტერატორი“ ეს ჟურნალი კლასს და მასწავლებელ ალექსანდრე დანელიასთან ერთად დაუდგენია. მაგრამ ოთხი მეგობრის ჟურნალისთვის თვითნებურად „განთიადი“ უწოდებია და მხოლოდ ოთხი ნომრის გამოცემა მოუხერხებიათ. თამარ ჩილაშვილმა რედაქტირებაში მუშაობის დროს „გასაოცარი მეხსიერებისა და გულმოდგინების წყალობთ შეადგინა დიდტანიანი ფერადი ფოტოალბომი, ქრონოლოგიური თანმიმდევრობითა და შესაბამისი ტექსტებით, სადაც თვალსაჩინოდ არ არის ასახული გაზეთ „წითელი დროშის“ რედაქციის მრავალმხრივი მუშაობა.“   
 
## ლიტერატურა
* ყრუაშვილი ნ., განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2018, გვ. 90-92
 
  
 
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი   
კატეგორია:დაბადებული 1921   
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993   
კატეგორია:ქართველი ქალი ჟურნალისტები
Vae victis

მინი| *„Vae victis!“* პოლ ლეჰუგერის ილუსტრაცია, 1886 წ.
***Vae victis*** (ლათინურად ნიშნავს „**ვაი დამარცხებულს**” ან „**ვაი დაპყრობილს**”.) — ფრაზა გულისხმობს იმას, რომ ბრძოლაში დამარცხებულები მთლიანად თავიანთ დამპყრობლებზე არიან დამოკიდებულნი და არ უნდა ელოდონ შეწყალებას. 

არსებული ცნობების თანახმად, ძვ. წ. 390 წელს გალების არმიამ ბრენუსის მეთაურობით შეუტია რომს და დაიპყრო მთელი ქალაქი, გარდა კაპიტოლიუმის ბორცვისა. ბრენუსს ბორცვისთვის ალყა ჰქონდა შემორტყმული მანამ, სანამ რომაელებმა გამოსასყიდის გადახდა არ შესთავაზეს ქალაქის დასახსნელად. მან 329კგ ოქრო მოითხოვა და რომაელებიც დასთანხმდნენ ამ პირობას. გალებმა თავად უზრუნველყვეს სასწორი და საწონები, მაგრამ რომაელებმა ბრენუსს შესჩივლეს, რომ ისინი გაყალბებული იყო. საპასუხოდ ბრენუსმა ხმალი აიღო, სასწორის პინაზე დააგდო და წამოიძახა: „Vae victis!“ ამგვარად, რომაელებს კიდევ უფრო მეტი ოქროს მოტანა დასჭირდათ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ალიას ბრძოლა
* ლათინური ფრაზების სია

## ცნობები 

კატეგორია:სამართლიანობა
კატეგორია:ლათინური იურიდიული ტერმინოლოგია
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები
კატეგორია:ძვ. წ. 390
კატეგორია:იდიომები
ელის დაიმონდი

**ელის დაიმონდი**  (ინგლ. *Alice (Annie) Diamond*, დაბად. *Alice Elizabeth Black*; 1896—1952) — ინგლისელი პროფესიონალი კრიმინალი,  წევრი ქალთა დანაშაულებრივი სინდიკატისა, რომელიც მოქმედებდა დიდ ბრიტანეთში მე-19 და მე-20 საუკუნეებში  ბანდის — Forty Elephants  სახელით.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1896 წლის 22 ივნისს ლონდონში, Lambeth Workhouse Hospital-ში, თომას დაიმონდის (Thomas Diamond)  და მერი ენ ალის ბლეიკის (Mary Ann Alice Blake) ოჯახში. მშობლებმა პირველ შვილს მისცეს გვარი  *Black*. გოგონას მამა რამდენჯერმე იყო ნასამართლევი; ოჯახში ელისის გარდა კიდევ 7 ბავშვი იზრდებოდა. უმცროსი და — ლუიზა მოგვიანებით შეუერთდა ელისის  ბანდას, ძმა —  ტომი ერთ-ერთი წევრი იყო ქუჩაში მოქმედი ბანდისა Elephant and Castle Mob.

ელის დაიმონდის კრიმინალური კარიერა დაიწყო 1912 წელს, ცოტა ხანში იგი სათავეში ჩაუდგა ბანდას   Forty Elephants, შეცვალა რა ყოფილი მეთაური Mary Carr. ელის დაიმონდი ორგანიზატორული ნიჭით გამოირჩეოდა, მისი ბანდა ძირითადად დაკავებული იყო ძარცვით ლონდონის უესტ-ენდის უბანში, თუმცა მალე ბანდამ დანაშაულებრივი საქმიანობა ინგლისის სხვა ქალაქებშიც დაიწყო. მისი მეგობარი და მთავარი თანამზრახველი იყო მეგი ჰილი, განგსტერ ბილი ჰილის (ცნობილი ფსევდონიმით Boss of Britain's Underworld) და. 

მიუხედავად იმისა, რომ ელისი, მეგი და ბანდის სხვა წევრები ხანდახან ციხეში იხდიდნენ სასჯელს, სიღარიბეში ცხოვრებას, მაინც მუდმივი რისკის ქვეშ ყოფნას ამჯობინებდნენ. ქურდებს შეეძლოთ ჩაეცვათ  ლონდონის პრესტიჟული მაღაზიებიდან მოპარული ასობით ფუნტის ღირებულების ელეგანტური სამოსი. ელისი გამოირჩეოდა წარმოსადეგი აღნაგობით, იგი 5 ფუტი და რვა დუიმის სიმაღლის იყო მაშინ, როდესაც საშუალო ინგლისელი კაცის სიმაღლე ხუთ ფუტსა და ექვს დუიმს აღწევდა.  ელისი აღმერთებდა ბრილიანტის სამკაულებს და ატარებდა ამ ძვირფასი ქვებით შემკულ სამკაულებს. ბეჭდებით მორთული მუშტით მას შეეძლო მამაკისთვის შესაშური  დარტყმის მიყენება.  თავისი“მოღვაწეობის“ წყალობით იგი ცნობილი გახდა, როგორც Queen of the Forty Thieves და Diamond Annie.

1925 წელს ელისი კვლავ მოხვდა ციხეში. იგი ბანდას ციხის კამერიდან კვლავ ხელმძღვანელობდა. მისმა ხელქვეითებმა ახალი „დედოფალი“ აღარ აირჩიეს და ბანდამ თანდათანობით შეწყვიტა საქმიანობა. ელისმა ციხიდან გამოსვლის შემდეგაც ვეღარ შეძლო ბანდის წევრების შეკრება და ძველი „დიდების“ აღდგენა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს მას არ დაუტოვებია ლონდონი. სიცოცხლის ბოლომდე იქ ცხოვრობდა. იყო ბორდელის მფლობელი.

ელისი გარდაიცვალა 1952 წლის 1 აპრილს ლონდონში გაფანტული სკლეროზით.

ელის დაიმონდი არასოდეს დაქორწინებულა, მას  ურთიერთობა ჰქონდა ბერტ მაკდონალდთან,  ერთ-ერთ ლიდერთან  ბანდისა Elephant and Castle Mob. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*Forty Elephants

## ლიტერატურა 
* Lambeth Workhouse birth records Metropolitan Archives, Islington, London.
* Black, Alice Elizabeth, Lambeth, 1896, 1d 395. British birth records.
* Alice Diamond, otherwise Black, 5c 1023, Lambeth, 1952. British death records.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
კატეგორია:კრიმინალები
კატეგორია:ქალი კრიმინალები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ჯოან ალენი

**ჯოან ალენი** (ინგლ. Joan Allen; დ. 20 აგვისტო, 1956) —  ამერიკელი თეატრის, კინოსა და ტელევიზიის მსახიობი.  სამგზის ნომინირებული პრემია ოსკარზე (1996, 1997, 2001).

## ბიოგრაფია 
ჯოან ალენი დაიბადა 1956 წლის 20 აგვისტოს როშელში, ილინოისის შტატში, დიასახლისის დოროთი ალენისა და ავტომექანიკოს ჯეფ ალენის ოჯახში. ის ოთხი შვილიდან უმცროსი იყო.  სწავლობდა როშელის საშუალო სკოლაში,  იყო წარჩინებული მოსწავლე, მღეროდა გუნდში და უკრავდა ჩელოზე. სკოლის დამთავრების შემდეგ შევიდა ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტში მაკომბში, რომელიც დაამთავრა 1976 წელს, შემდეგ კი — აღმოსავლეთ ილინოისის უნივერსიტეტში .. 1977 წელს შევიდა Steppenwolf Theatre Company-ში და დაიწყო თამაში სცენაზე.

## კარიერა 
ჯოან ალენმა სამსახიობო კარიერა დაიწყო ჩიკაგოს ცნობილ ჯგუფში "Steppenwolf Theatre Company", რომელსაც ხელმძღვანელობდა  ჯონ მალკოვიჩი.  1980-იანი წლების დასაწყისში მან დაიწყო მსახიობობა თეატრში, ასევე ითამაშა დაბალბიუჯეტიან სერიალებში. მისი დებიუტი იყო მცირე მეორეხარისხოვანი როლი ფილმში „კომპრომისული პოზიციები“. 1988 წელს   გამოჩნდა ბროდვეიზე  ლენფორდ უილსონის პიესაზე დაფუძნებულ სპექტაკლში  Burn This. ამ როლისთვის მსახიობმა მიიღო ტონის პრემია.

ჯოან ალენი იშვიათად ჩნდებოდა ფილმებში.  შესრულებულმა როლებმა მსახიობი ვარსკვლავი ვერ გახადა, თუმცა ყველაფერი შეიცვალა 1995 წელს ოლივერ სტოუნის ფილმ „ნიქსონის“ შემდეგ, სადაც ჯოანმა პრეზიდენტის მეუღლე ითამაშა. ამ როლმა მსახიობს დამსახურებული პოპულარობა მოუტანა, ის იყო ნომინირებული ოსკარზე და  ბრიტანეთის კინოსა და სატელევიზიო ხელოვნების აკადემიის პრემიაზე.

ჯოანმა ითამაშა მთავარი როლები 1997 წელს გამოსულ  რეჟისორ ენგ ლის დრამაში “ ყინულის ქარიშხალი“, და ჯონ ვუს სურათში „პირისპირ“. ასევე  კომედიურ-დრამაში Pleasantville (1998).

ჯოან ალენმა შეასრულა ცენტრალური სადაზვერვო ბიუროს დირექტორის მოადგილის, პამელა ლენდის როლი ფილმებში: „ბორნის უპირატესობა“, ბორნის ულტიმატუმი“ და „ბორნის ევოლუცია“. ითამაშა პოლ ანდერსონის ახალ ფილმში „სასიკვდილო რბოლა“, რომლის პრემიერაც 2008 წელს გაიმართა.

2015 წელს მსახიობი მიიწვიეს მთავარ როლზე ABC-ის სერიალში „ოჯახი“.

კინოსა და ტელევიზიაში ხუთწლიანი პაუზის შემდეგ, ჯოანმა ითამაშა ჯულიანა მურთან, კლაივ ოუენთან და ჯენიფერ ჯეისონ ლისთან ერთად Lisey's Story-ში, 2021 წლის Apple TV-ის მინისერიალში.

## პირადი ცხოვრება 
1990 წლის 1 იანვარს მსახიობი დაქორწინდა მსახიობ პიტერ ფრიდმანზე. 1994 წლის მარტში მათ ქალიშვილი შეეძინათ. 2002 წელს წყვილი დაშორდა. ამავდროულად, ისინი ინარჩუნებენ კარგ ურთიერთობას, ცხოვრობენ ერთმანეთთან ახლოს და ერთად ზრუნავდნენ  ქალიშვილზე.  ჯოანს ყავს ძაღლი ბოსტონ-ტერიერი, სახელად ნორა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ნიქსონი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Joan Allen at AllMovie
*  at IMDb

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი თეატრის მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ორესის მთები

**ორესის მთები** () — ქედი ჩრდილოეთ აფრიკაში, ალჟირსა და ტუნისში. საჰარის ატლასის აღმოსავლეთი გაგრძელება. მაქსიმალური სიმაღლე 2328 მ (მთა ჯებელ-შელია). 

აგებულია მეტამორფული და დანალექი ქანებით. მთისძირში 1000 მ-ზე მეტი სიღრმის სინკლინია. დამახასიათებელია სწორი და გრძელი თხემი, რომელიც მიემართება ჯერ სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ, ხოლო შემდეგ მკვეთრად აღმოსავლეთისაკენ. 

დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით, რომლებიც მრავალი ნაყოფიერი უადითაა წარმოდგენილი, რომელთა შორის გამოიყოფა საჰარისკენ მიქცეული ელ-აბიოდი და ელ-აბდი.

ორესის მთების ზედა კალთები შემოსილია ფიჭვის, კედარისა და მუხის ტყეებით, ხოლო ქვედა კალთები ქსეროფიტული მცენარეულობით. ქალაქ ბათნის სიახლოვეს, ელ-კანტარის უღელტეხილზე გადადის რკინიგზა და გზატკეცილი. ქედის ფარგლებში შემორჩენილია მრავალი ძველრომაული ნანგრევები. დასახლებულია ბერბერებით, კერძოდ შაუიას ხალხით და არაბი მომთაბარეებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ალჟირის ქედები
კატეგორია:ტუნისის ქედები
როზა მეფისაშვილი

**როზა მეფისაშვილი** (დ. 18?? — გ. 1937, უდე) — ქართველი ხელოვნების მუშაკი, მქსოველ-მქარგავი.

## ბიოგრაფია
როზა მეფისაშვილმა პირველდაწყებითი განათლება ახალციხეში, რაბათის ქალთა უფასო სკოლაში მიიღო. სასწავლებლის აღზრდილთა შორის ერთ-ერთი წარმატებული ქალი იყო.

1895 წელს გაზეთი „ივერია“ წერდა: „ქუთაისში, ფრანგების ქუჩაზე, ფალიაშვილის სახლში ცხოვრობს ერთი ქართველი მანდილოსანი როზა მეფისაშვილი, რომელმაც ამოქარგა ქსოვილზე და მხატვრულად გადაიტანა „ვეფხისტყაოსნის“ ილუსტრაცია, ზიჩის ნახატის მიხედვით – „შოთა რუსთაველი ვეფხისტყაოსანს მიართმევს თამარ მეფეს.“ ეს ნამუშევარი შავ ხავერდზეა ნაკერი. სურათზე თერთმეტი პერსონაჟია ამოქარგული. თითოეულ მათგანს იმდროინდელი ტანისამოსი აცვია, სახე და ხელები ყველას ქსოვილისგან აქვს შეკერილი, თვალ–წარბიც ძაფით აქვს ამოქარგული. წარწერიდან ჩანს, რომ ნაქარგი 1894 წელს არის დასრულებული. ეს სურათი, როგორც ირკვევა, როზა მეფისაშვილს ორჯერ აქვს შესრულებული. 1898 წელს ქუთაისში გამართულ გამოფენაზე ყველა განცვიფრებაში მოსულა ზემოაღნიშნული ნამუშევრით. გამოფენას ესწრებოდნენ აკაკი წერეთელი და რაფიელ ერისთავი. აკაკი წერეთელს წარმოუთქვამს ასეთი სიტყვა: „აი, ქართველი – მესხი ქალი, რომელმაც შეკერა ასეთი ძვირფასი ქმნილება. იმ დროს, როდესაც მან მხატვრობა სრულებით არ იცოდა და თავისი ნიჭით დაგვიხატა ასეთი სურათი“. ცნობილია, რომ ამ სურათს როზა მეფისაშვილი ოთხი წლის განმავლობაში ქმნიდა. 

როზა მეფისაშვილის მეორე ნამუშევარი იყო „თამარ მეფე“. თარიღიც ამოქარგულია – 1895 წელი. შემსრულებლის ვინაობა კი ასე იკითხება: „ხელოვანი როზა ივანეს ასული მეფისაშვილი.“ ამ სურათთან დაკავშირებით, როზა მეფისაშვილის ნათესავი და მისი თანამედროვე ანა დიდიმამიშვილი გადმოგვცემს: „როდესაც მეფის შვილი მიემგზავრებოდა აბასთუმანში, ახალციხეზე გავლით, თამარ მეფის სურათი მიურთმევიათ მისთვის. მეფის შვილს საჩუქრად მიუცია სამი ოქრო და უთქვამს, ეჩვენებინათ მისთვის ის ქალი, რომელმაც „შეკერა ასეთი საუცხოვო რამე.“ რადგანაც როზა იყო ძალიან ლამაზი ქალიშვილი, იგი არ გამოჩენილა – უთქვამს: „ასე გადაეცით, რომ ამჟამად აქ არ იმყოფებაო.“ 1909 წელს, საფრანგეთში გამართულ მსოფლიო საერთაშორისო გამოფენაზე, როზა მეფისაშვილის სურათებმა ოქროს მედალი დაიმსახურეს. ამ პერიოდში საფრანგეთში იმყოფებოდა აკაკი წერეთელი, რომელიც გამოფენას ესწრებოდა. ევროპის მრავალმა მუზეუმმა და კოლექციონერმა სოლიდურ ფასად მოინდომა სურათების შესყიდვა, თუმცა აკაკი წერეთელმა ნამუშევრები არ გაყიდა და სამშობლოში ჩამოიტანა. ორივე სურათი სამცხე–ჯავახეთის ისტორიულ მუზეუმში ინახება. 

როზა მეფისაშვილი მე–20 საუკუნის დასაწყისში დაბრუნდა ახალციხეში, ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ასწავლიდა ხელსაქმეს. ცხოვრობდა ფანია ალელიშვილ–დედებოვთან. 1937 წელს მოხუცებული გარდაიცვალა სოფელ უდეში, დის აღათია აღოშაშვილის ოჯახში.

## ოჯახი
როზა მეფისაშვილის მამა – ივანე, ვაჭართა წრეს ეკუთვნოდა. იგი წლების მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში, სადაც ჩამოაყალიბა ახალციხელ ვაჭართა ამხანაგობა. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ, ახალციხეში მოღვაწეობდა. XIX საუკუნის 80-იან წლებში მისი ოჯახი, მამის საქმიანობიდან გამომდინარე, ქუთაისში გადავიდა საცხოვრებლად. 

## ლიტერატურა
* ყრუაშვილი ნ., განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2018, გვ. 202-203
* ყრუაშვილი ნ., ქალთა კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობა სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2016, გვ. 65-66

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
ლიოსის პლატო

**ლიოსის პლატო** () — ვრცელი პლატო ჩინეთში, განსუს, შენსისა და შანსის პროვინციებში. ვრცელდება გობის უდაბნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე ხუანხეს შუაწელში. სამხრეთით ესაზღვრება ცინლინის ქედი, აღმოსავლეთით ტაიხანშანის ქედი, ჩრდილოეთით ორდოსი, ჩრდილო-დასავლეთით ალაშანი, დასავლეთით კუნლუნის აღმოსავლეთი შტოქედები. 

ფართობი დაახლოებით 430 ათ. კმ². გაბატონებული სიმაღლეებია 1200–1500 მ. მის ფარგლებშია ცალკეული ქედები, რომელთა სიმაღლე ადგილ-ადგილ 2500 მ და მეტს აღწევს. დედამიწაზე ლიოსური დანალექების უდიდესი მასივია. ლიოსების სიმძლავრე ჩვეულებრივ მერყეობს 20–100 მ ფარგლებში, ხოლო დასავლეთით ლანჭოუს რაიონში აღწევს 350 მ-ს. პლატოზე ჩამოყალიბებულია უნიკალური „ლიოსური ლანდშაფტები“, რომელთათვის დამახასიათებელია ბრტყელმწვერვალიანი საფეხურისებრი მთები, უცნაური კოშკა-მოწმეები, ციცაბოფერდობებიანი კანიონები. 

ჯერ კიდევ XX საუკუნის I ნახევარში კანიონებში შეიქმნა რამდენიმესართულიანი მღვიმური საცხოვრებლები. ლიოსის პლატოს ფარგლებში აღმართულია ცალკეული ქედები ლიუპანშანი, ლიუილიანშანი, ტაიიუენშანი და სხვა. ძლიერაა განვითარებული ხევური ეროზია და ხაზობრივად დამჯდარი გრუნტი. მდინარეები და ხევები იჭრება 200–300 მ-ის სიღრმეში. მდინარეები უმეტესად ღრმა ხეობებში მიედინებიან და გამოაქვთ დიდი რაოდენობით ნატანი. ეროზიის შედეგად მდინარეებში ჩამავალი ლიოსი არის მდინარე ხუანხესა და ყვითელი ზღვის დამახასიათებელი შეფერილობის მიზეზი. გეოლოგიური თვალსაზრისით, ლიოსის პლატო მეზოზოური დანალექის მძლავრი წყებით ამოვსებულ ბაქნურ ღრმულს წარმოადგენს, რომელიც ლიოსებითაა გადაფარებული. ლიოსური დანალექების პროფილი მოიცავს პალეონიადაგის 37 ფენას. 

კლიმატი ზომიერად კონტინენტურია; იცის მშრალი ცივი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა ჩრდილოეთით –8°C-იდან სამხრეთით –4°C-მდე, ივლისის შესაბამისად, 22 და 24°C. ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა აღმოსავლეთით 500 მმ-იდან ჩრდილო-დასავლეთით 250 მმ-მდე. მათი დიდი ნაწილი ჩვეულებრივ, თავსხმის სახით მოდის ზაფხულის მუსონების დროს (ივლისი–სექტემბერი). ნალექები ლიოსში უმალვე შეიწოვება როგორც ღრუბელში, ძლიერი თავსხმა წვიმები ნაკვალევს ტოვებს ნაღვარევისა და ხევების სახით. თავსხმა წვიმების გამო ჯერ კიდევ შორეულ წარსულში ხდებოდა მერქან-ბუჩქნარი მცენარეულობის განადგურება და დახვნა. ლიოსის პლატო ძლიერაა ეროზირებული, ხოლო ნიადაგები წარეცხვილია. ხევებით განსაკუთრებით ინტენსიურადაა შეჭრილ-შემოჭრილი სამხრეთი და აღმოსავლეთი კიდეები (იკავებენ ფართობის 40%-ს). გრუნტის წყლები როგორც წესი ღრმადაა განლაგებული (40–60 მ). ლიოსის პლატოს ნიადაგებმა მიიღეს სახელწოდება „ხეილუტუ“ ანუ „შავი მიწები“. მათ აქვთ 25–100 სმ სიმძლავრის კულტურული ყრილი ფენა, რომლის ქვეშაა დამარხული ჰუმუსის ჰორიზონტი. 

პლატო უტყეოა. თანადროული მცენარეულობა წარმოდგენილია ვაციწვერისა და უროს სტეპებით და მდიდარი ნაირბალახეული ბუჩქნარით (იაპონური სამყურა, გრაკლა). ხევებში გვხვდება ქაცვის, სოფორას და სხვა ბუჩქნარი რაყები. მნიშვნელოვანი ფართობი უკავია ხორბლის, ფეტვის, სოიას და ბამბის ნათესებს. არის ქვანახშირის, რკინის მადნის, ნავთობის, საწვავი ფიქლის საბადოები. ლიოსის პლატო მჭიდროდაა დასახლებული; მთავარი ქალაქებია: ლანჭოუ, სიანი და ტაიიუანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის პლატოები
ვარხანის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ვარხანის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვარხანში. 

დარბაზული ეკლესია, ნაგებია ტუფისა და ქვიშაქვსი კვადრებით (გარე ზომებია 8.4 X 10.0 მ.). მას ერთი შესასვლელი აქვს დასავლეთიდან და ერთიც სამხრეთიდან. ტაძრის გეგმა შუა საუკუნეებში შემუშავებული ბაზილიკური ნაგებობის სქემას იმეორებს. ბაზილიკა სამნავიანია, სწორკუთხა გეგმის სვეტების ორი წყვილით სამ ნავადაა გაყოფილი. ნავების სივრცე ცენტრალურ ნავთან სვეტებსა და პილასტრებზე აღმართული სამი ნახევარწრიული თაღითაა გაერთიანებული. ტაძრის საკურთხეველი ღრმა ბემით არის დაგრძელებული. ბემის გვერდებზე უაფსიდო სადიაკვნე და სამკვეთლოა.

სავურთხევლის აფსიდი ბაზილიკის კორპუსიდან გამოსულია და გარედან ხუთკუთხედითაა შემოსაზღვრული. აფსიდში ერთი საკურთხევლის სარკმელია. ტაძრის ცენტრალური ნავი მაღალია, მის გრძივ კედლებში, საკმაოდ მაღლა, სამ-სამი სარკმელია გაჭრილი. დარბაზის გვერდით ნავებში დამატებით სარკმლებია. საკურთხეველი და კასტოფორიუმები დარბაზის იატაკიდან ერთი საფეხურით არის ამაღლებული. საკურთხეველი დარბაზის სივრცისაგან კანკელითაა გამოყოფილი.

გარედან ტაძარს შუა საუკუნეებში შემუშავებული ბაზილიკური ნაგებობის იერი აქვს — ორქანობიანი სახურავით გადახურული მაღალი ცენტრალური ნავი და ცალფერდა სახურავით გადახურული შედარებით დაბალი გვერდითი ნავებით.

თავშეკავებული დეკორატიული გაფორმება მხოლოდ აღმოსავლეთის ფასადზეა. საკურთხევლისა და კასტოფორიუმების თაღოვანი სარკმლების ორსაფეხურიანი თავსართი ერთ ქვაშია გამოკვეთილი, რთმელიც გვერდებზე ჰორიზონტალურ თაროებს ეყრდნობა (ჰორიზონტალურ კიდეებიანი თავსართის იმიტაცია). ფასადები ორსაფეხურიანი თაროსებრი კარნიზით არის დასრულებული. სახურავი თუნუქის საბურავითაა შემოსილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ადიგენის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
*მარსაგიშვილი გ., „ბოლაჯურის წმინდა გიორგის ეკლესია“, // „ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია“, (რედ. ვალერი ასათიანი), თბ., 2013, გვ. 536

კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბაზიერთუხუცესი

**ბაზიერთუხუცესი** — მონადირეთა უფროსი გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში სამეფო კარზე. მას ემორჩილებოდნენ  ბაზიერი, ტყისმცველი და სანადირო უწყების სხვა მოხელეები. თანამდებბა ნახსენებია დასტურლამალში. 

## იხილეთ აგრეთვე
*ბაზიერი
*ბაზი

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ქიქინეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ქიქინეთის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქიქინეთში.

ეკლესია ახალია, აიგო 2008 წელს. დარბაზულია (გარე ხომებია, კარიბჭის გარეშე, 9.65X4.78 მ.). ტაძარში ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, ოთხ სვეტზე აღმართული კარიბჭის გავლით. ტაძრის გეგმა მარტივია — ნახევარწრიული საკურთხეველი და დარბაზი, რომლის გრძივი კედლები პილასტრების ორი წყვილითაა დანაწევრებული (პილასტრებზე საბჯენი თაღი არ გადადის და ცილინდრული კამარა თაღის გარეშეა). საკურთხეველში სარკმლის სამხრეთით ნახევაწრიული გეგმის თაღოვანი თაღჩაა დატოვებული. საკურთხეველი დარბაზიდან ხის კანკელით გამოიყოფა. დარბაზი ოთხი სარკმლით ნათდება, აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმელია, სამხრეთის კედელში კი ორი სარკმელია გაჭრილი.

ტაძრის ფასადები ტჟფის სამრიგიან წყობით იწყება და შემდეგ დეკორატიული აგურითაა მოპირკეთებული. ტაძრის ფასადებზე აგურის წყობით თითო ჯვარია გამოყვანილი. ტაძარი და კარიბჭე გადახურულია კრამიტის ორქანობიანი სახურავით.

გადახურვის კეხის დასავლეთ ნაწილში, სწორკუთხა ფილა დგას და ზედ ქვის ჯვარია აღმართული. ფილაზე ამოკვეთილია შვიდსტრიქონიანი სამშენებლო წარწერა: „ჩემი ერის კეთილდღეობისათვის აღვაშენე ტაძარი ღვთისმშობლის მიძინების. 2008 წ. დიანოსაშვილი გოჩა“.

## ლიტერატურა
*მარსაგიშვილი გ., ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, ქიქინეთის ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია, თბ., 2013, გვ. 542

კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუკენან-ტეპუი

**კუკენან-ტეპუი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **მატავი** () — ტეპუი ბოლივარის შტატში, ვენესუელაში. სიმაღლე 2680 მ. ზედაპირის მიახლოებითი ფართობი 21.85 კმ², სიგრძე დაახლოებით 3 კმ. ტეპუის სამხრეთ დაბოლოებაზეა კუკენანის ჩანჩქერი, რომლის სიმაღლეა 674 მ. მოქცეულია კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. კუკენან-ტეპუის სიახლოვეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს კარგად ცნობილი მთა რორაიმა. კუკენან-ტეპუი რორაიმასთან შედარებით რთულად ასასვლელი მთაა, რის გამო მასზე იშვიათად ადიან. კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიიდან, კერძოდ აუიან-ტეპუიდან ეშვება მსოფლიოს უმაღლესი ჩანჩქერი ანხელი.

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის მთები
კუთხური სიჩქარე

{{ინფოდაფა ფიზიკური სიდიდე
| bgcolour =
| სახელი = კუთხური სიჩქარე
| ფაილი = 200px|არა
| წარწერა =
| აღნიშვნა= \omega, \Omega
| SI სისტემა = წმ–1
| ექსტენსიური= კი
| ინტენსიური=კი
| შენახვადი=არა
| ფორმულა= \omega=\frac{d\phi}{dt}
| განზომილება= [T^{-1}]
|ვიკისაწყობი=Category:Angular velocity
}}
**კუთხური სიჩქარე** (აღნიშვნა: ω ან Ω) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს სხეულის ბრუნვის სისწრაფეს. 

კუთხური სიჩქარე რიცხობრივად უდრის \phi მობრუნების კუთხის პირველ წარმოებულს t დროის მიხედვით, ე. ი. \omega=d\phi/dt კუთხური სიჩქარის \omega ვექტორი მიმართულია ბრუნვის ღერძის გასწვრივ იმ მხარეს, საიდანაც ჩანს, რომ სხეული ბრუნავს საათის ისრის საწინააღმდეგო მიმართულებით (ათვლის მარჯვენა სისტემა). 

## იხილეთ აგრეთვე
*კუთხური აჩქარება
*კუთხური სიხშირე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
კუთხური აჩქარება

{{ინფოდაფა ფიზიკური სიდიდე
| bgcolour =
| სახელი = კუთხური აჩქარება
| ფაილი =
| წარწერა =
| აღნიშვნა= \varepsilon
| SI სისტემა = რად/წმ2
| ექსტენსიური= 
| ინტენსიური=
| შენახვადი=
| ფორმულა= \varepsilon=\frac {d^2\phi}{dt^2}
| განზომილება= [T^{-2}]
|ვიკისაწყობი=
}}
**კუთხური აჩქარება** (აღნიშვნა: \varepsilon) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს კუთხური სიჩქარის ცვლილების სისწრაფეს. 

კუთხური აჩქარება რიცხობრივად უდრის კუთხური სიჩქარის \omega პირველ წარმოებულს t დროის მიხედვით, ე. ი. \varepsilon=d\omega/dt. უძრავი ღერძის გარშემო სხეულის ბრუნვისას ვე მიიმართულება უცვლელია და \varepsilon=d\omega/dt=d^2\phi/dt^2 (\phi მობრუნების კუთხეა). ე მიმართულია ბრუნვის ღერძის გასწვრივ იმ მხარეს (აჩქარეული მოძრაობისას ვი მხარეს, შენელებული მოძრაობისას ვი საწინააღმდეგოდ). 

## იხილეთ აგრეთვე
*კუთხური სიჩქარე
*კუთხური სიხშირე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური სიდიდეები
ალინჯის ბრძოლა

**ალინჯის ბრძოლა** – ბრძოლა საქართველოს სამეფოსა და თემურლენგის ჯარებს შორის.

1398 წელს თემურლენგი ინდოეთის დასაპყრობად გაემართა. ამით კი საქართველოს სამეფომ, Შირვანელებმა და სომხებმა ისარგებლეს, გიორგი VII-ის დროშის ქვეშ გაერთიანდნენ და კავკასიის სიახლოვეს მდგარი თემურის გარნიზონების განდევნა გადაწყვიტეს. ქართველებს ალი შაქისელიც შეურთდა და ალინჯის ციხისკენ დაიძრნენ. თავრიზში მყოფ თემურლენგის ვაჟს მირან-შაჰს ეს ყველაფერი მოახსენეს, რომელმაც ქართველების დასასჯელად გამოგზავნა თემურის ჯარი სეიფ-ედ-დინის მეთაურობით, ალინჯის ციხესთან თემურის ჯარმა მიუსწრო ქართველებს სადაც დიდი ბრძოლა გაიმართა. სეიდ ალი შაქისელი ბრძოლაᲨი დაიღუპა, თუმცა ქართველებმა მტერი სასტიკად დაამარცხეს. დაღუპულთა რაოდენობა უცნობია.

## ლიტერატურა 
* ი.ჯავახიშვილი., ტ.III, 1982, თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, გვ.192-193
* საქართველოს ისტორია, ტ. II, თბ., 2008 წ. გვ. 92–93. 

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:თემურლენგის ლაშქრობები
კატეგორია:XIV საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1398 წლის ბრძოლები
ბოზონი

**ბოზონი**, *ბოზე-ნაწილაკი* — ნულოვანი ან მთელრიცხვა სპინის მქონე ნაწილაკი. სახელი ეწოდა შატენდრანატ ბოზეს პატივსაცემად.

ბოზონი ემორჩილება ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკას (აქედან წარმოსდგა ნაწილაკის სახელწოდება). ბოზონს მიეკუთვნება ზოგი ბირთვი, ატომი, მოლეკულა, ელემენტარული ნაწილაკებიდან — ფოტონი, პიონი, კაონი. რამდენიმე ნაწილაკისაგან შედგენილი სისტემა ბოზონია, თუ მასში შემავალი ფერმიონების რიცხვი ლუწია. ამიტომ ბოზონია ის ბირთვი, რომლის მასური რიცხვი A ლუწია. ატომი მიეკუთვნება ბოზონს, თუ A+Z (Z რიგითი ნომერია) ლუწია, მაგალითად ატომი ^4He. ბოზონია აგრეთვე კრისტალური მესრის სითბური რხევების კვანტი — ფონონი და ფერომაგნიტური სპინური ტალღების კვანტი — მაგნონი.

## ლიტერატურა
Boletus barrowsii

***Boletus barrowsii*** — ბოლეტუსის გვარის სოკო, ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მხოლოდ ჩრდილოეთ ამერიკას. 

იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

სოკო 1976 წელს აღწერეს ამერიკელმა მიკოლოგებმა ჰარი დელბერტ თირსმა და ალექსანდერ ჰენჩეტ სმითმა.

ფეხის სიგრძე — 10-25 სმ-მდე, სისქე — 2-4 სმ-მდე, გურზისებრი, თეთრი. ახასიათებს თეთრი ბადისებრი გამოსახულება.

ჰიმენოფორი — მილებიანი, ფეხთან შეზრდილი. სისქე — 2-3 სმ, მილები ნორჩობაში თეთრია, მოგვიანებით მოყვითალო-მწვანე შეფერილობის.

სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი, სპორები — 14×4,5 მკმ, თითისტარისებრი.

## ეკოლოგია და გავრცელება 
იზრდება ერთეულებად ან დიდ ჯგუფებად. სითბომოყვარულია. მიკორიზას წარმოქმნის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან, უპირატესად მუხასთან და ფიჭვთან.

გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას (კანადა, აშშ, მექსიკა). ევროპასა და სხვა კონტინენტზე აღმოჩენილი არ არის.

**სეზონი** — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

## კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, შემწვარი და გამხმარი. დიდად დაფასებულია ნიუ-მექსიკოს, კოლორადოსა და არიზონას შტატებში. 

წლების განმავლობაში მიიჩნეოდა დათვისსოკოს ნაირსახეობად. 2010 წელს ჩატარებული ფილოგენეტიკური კვლევებით დადგინდა, რომ *Boletus barrowsii* დამოუკიდებელი სახეობაა.

## მსგავსი სახეობები 
დათვისსოკოს გარდა, გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შეიძლება ადვილად აერიოს შხამიან სახეობა სატანას სოკოში. ეს უკანასკნელი დაზიანებისას ლურჯდება, აგრეთვე განსხვავდება წითელი ფეხითა და წითელი ფორებით.

ფაილი:Frankenwarte 10.08.2016 Satan's Bolete - Rubroboletus satanas (29144894171).jpg|*Rubroboletus satanas*
ფაილი:AD2009Sep13 Boletus edulis 01.jpg|*Boletus edulis*
ფაილი:Wurzelnder Bitter-Röhrling Boletus radicans.jpg|*Caloboletus radicans*

## ლიტერატურა 
* Лессо Т. Грибы, определитель / пер. с англ. Л. В. Гарибовой, С. Н. Лекомцевой. — М.: „Астрель“ „АСТ“, 2003. — С. 186. — ISBN 5-17-020333-0.

## სქოლიო
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ბოლეტუსი
ტაიხანშანი

**ტაიხანშანი** () — ქედი აღმოსავლეთ ჩინეთში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 400 კმ-ზე. მაქსიმალური სიმაღლე 2882 მ (მთა სიაოუტაიშანი). 

ტაიხანშანი ჩამოყალიბდა იურული პერიოდის მთათწარმოშობის დროს, ე. ი. დაახლოებით 200–145 მლნ. წლის წინ. აგებულია უმეტესწილად კამბრიუმამდელი გნაისებით, გრანიტებით, ადრეპალეოზოური ფიქლებითა და კირქვებით. მნიშვნელოვანი კლიმატგამყოფია, რომელიც ქვეყნის სიღრმეში მუსონების შეჭრას უშლის ხელს. გაბატონებულია მურა და ყავისფერი ნიადაგები.

სამხრეთ კიდესთან გადის წითელი დროშის არხი. აღმოსავლეთ კალთებზე შემორჩენილია ფართოფოთლოვანი ტყე. არის ქვანახშირის, გრაფიტისა და აზბესტის საბადოები.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა

**თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა** (; მარტი, 1918 — თებერვალი, 1919) — რესპუბლიკა რსფსრ-ის შემადგენლობაში, რომელიც წარმოიქმნა ყოფილ რუსეთის იმპერიის თერგის ოლქში.

გამოცხადდა 1918 წლის მარტს თერგის კაზაკებისა და მთიელთა II საოლქო ყრილობაზე. თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის სახკომსაბჭოში შევიდნენ ს. ბუაჩიძე (თავმჯდომარე), ი. ფიგატნერი და სხვა. ივლისში შედგა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ხალხთა IV ყრილობა, რომელმაც განიხილა საშინაო და საგარეო კონტრრევოლუციასთან ბრძოლის საკითხი. იმავე თვეში თერგის საბჭოთა რესპუბლიკა შევიდა ჩრდილო კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 1919 წლის იანვარში ჩრდილოეთ კავკასია დაიპყრო „მოხალისეთა არმიამ“, მაგრამ 1920 წლის მარტში წითელმა არმიამ და პარტიზანებმა გაანთავისუფლეს და აღადგინეს საბჭოთა ხელისუფლება. 1920 წლის ნოემბერი — 1921 იანვარში ჩამოყალიბდა მთიელთა ავტონოიური საბჭოთა რესპუბლიკა, სადაც შევიდა თერგის საბჭოთა რესპუბლიკის ტერიტორიის ნაწილი, გარკვეული ნაწილი მიეკუთვნა დაღესტნის ასსრ-ს, ხოლო დანარჩენი შევიდა  თერგის ოლქში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ადრეული საბჭოთა რესპუბლიკები
მიუონი

**მიუონი**, *μ-მეზონი* — ლეპტონების ჯგუფის არასტაბილური ელემენტარული ნაწილაკი, რომლებიც არ მონაწილეობს ელემენტარული ნაწილაკების ძლიერ ურთიერთქმედებაში. მისი მასა m_\mu=105.66 მეგევ (რაც ~207-ჯერ მეტია ელექტრონის მასაზე), სპინი – 1/2, სიცოცხლის ხანგრძლივობა –  წმ. არსებობს დადებითად დამუხტული (\mu^+) და უარყოფითად დამუხტული (\mu^-) მიუონები, რომლებიც ერთმანეთის მიმართ ნაწილაკს და ანტინაწილაკს წარმოადგენენ.

1936 წელს მიუონები აღმოაჩინეს კოსმოსურ სხივებში ამერიკელმა ფიზიკოსებმა კ. ანდერსონმა და ს. ნედრემაიერმა. ზღვის დონეზე მიუონები შეადგენენ კოსმოსური გამოსხივების დამუხტული ნაწილაკების 2/3. კოსმოსური სხივების ნაკადში მიუონების ძრითადი ნაწილი წარმოიშობა პიონების დაშლის შედეგად [\pi^{\pm}\to \mu^{\pm} + \nu_{\mu}(\tilde\nu_{\mu})]. ხელოვნურად მიუონი მიიღება ამჩქარებლებში სამიზნეების ატომბირთვების პროტონებით დაბომბვის დროს. ამ პროცესში პირველ ეტაპზე წარმოიშობა პი- და კა-მეზონები, ხოლო შემდგომ ეტაპზე მათი დაშლის შედეგად, რაც გამოწვეულია სუსტი ურთიერთქმედებით — მიუონები; იმავე სუსტი ურთიერთქმედების გამო თვით მიუონიც იშლება (\mu^- \to e^-+\tilde\nu_e+\nu_{\mu}, \mu^+ \to e^++\nu_e+\tilde\nu_{\mu}) თავისუფალი მიუონის სიცოცხლის ხანგრძლივობა  წმ. უარყოფითი მიუონის სიცოცხლის ხანგრძლივობა ნივთიერებაში  უფრო ნაკლებია, ვინაიდან ამ შემთხვევაში მიუონის გაქრობა მათ დაშლასთან ერთად გამოწვეულია აგრეთვე მათი ჩატაცებით ნივთიერების დადებითად დამუხტული ატომბირთვების მიერ სუსტი რეაქციის შედეგად: \mu^-+p\to n+\nu_{\mu} (p პროტონია, n — ნეიტრონი).

## სქოლიო
ურავლის ფერისცვალების ეკლესია

**ურავლის ფერისცვალების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ურაველში. 

დარბაზული ეკლესიის კედლები თითქმის მთელ სიმაღლეზე, ფროტონის დასაწყისამდეა ამოყვანილი. ნაგებია ფლეთილი ქვით. კუთხეები, შესასვლელისა და სარკმლის წირთხლები, ამოყვანილია გათლილი ბაზალტის ქეით. საკურთხევლის სარკმლის თავზე ერთ სწორკუთხა ქვაზე ამოკვეთილი ჯვარია აღმართული. მარტივი სწორკუთხა გეგმის დარბაზული ეკლესიას ოთხი სარკმლი აქვს ერთი აღმოსავლეთითა და ერთი დასავლეთით, ორი სარკმელი გრძივ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიის ფასადები მარტივი პროფილის კარნიზებით სრულდება. დასავლეთის ფასადის კეხზე ქვის ჯვარია აღმართული. ეკლესია ეკურთხა 2011 წელს.

## ლიტერატურა
*მარსაგიშვილი გ., ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, ურავლის ფერისცვალების ეკლესია, თბ., 2013, გვ. 543

კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მალაბანგი

**მალაბანგი** (ოფიციალურად **მალაბანგის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 49 088 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 37 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Malabang Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Local Governance Performance Management System 
*Philippine Census Information

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
მარანტაო

**მარანტაო** (ოფიციალურად **მარანტაოს მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მეორე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 37 763 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 34 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Marantao Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Philippine Census Information
*Local Governance Performance Management System

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
ნუკლიდი

**ნუკლიდი** ( და ) — ატომის ტიპები, რომელსაც ახასიათებს ბირთვების გარკვეული მასური რიცხვი, ატომური რიცხვი და ენერგეტიკული მდგომარეობა და აქვს სიცოცხლის ხანგრძლივობა საკმარისი დაკვირვებისთვის.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ნუკლიდები — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი
მაცნე (ისტორიის სერია)

**მაცნე — ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოლოგიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია**, ან უბრალოდ **ისტორიის სერია** — საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის პერიოდული გამოცემა. გამოდის 1971 წლიდან. 2012 წლიდან წელიწადში გამოდის ჟურნალის ორი ნომერი.  ნომრები ქვეყნდება ივნისში და დეკემბერში.  ჟურნალში იბეჭდება გამოუქვეყნებელი სამეცნიერო კვლევები ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოლოგიის დარგებში.

## იხილეთ აგრეთვე
*  — თარგის გვერდი

## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ვებსაიტი

კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები‎
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კომიკოსი

მინი|ბობ ჰოუპი, XXს-ის ყველაზე ცნობილი სტენდ-აპ კომიკოსი**კომიკოსი** ან **კომედიანტი** — ადამიანი, რომელიც ცდილობს აუდიტორიის გართობას მათი გაცინებით. ის შეიძლება იყენებდეს სიტყვიერ ხუმრობას, რეკვიზიტებს ან ანეკდოტურ სიტუაციებს. კომიკოსს, რომელიც უშუალოდ მიმართავს აუდიტორიას, სტენდ-აპ კომიკოსი ეწოდება.

## ისტორია 
### ძველი ბერძნები 
პირველი ცნობები კომიკოსების შესახებ ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 425 წლითაა დათარიღებული, როდესაც არისტოფანემ, კომედიების ავტორმა და დრამატურგმა, დაწერა უძველესი კომედიური პიესები. მას შეუქმნია 40 კომედია, რომელთაგანაც თერთმეტია შემორჩენილი და დღემდე იდგმება თეატრებში.

### შექსპირის კომედია 
ინგლისელმა პოეტმა და დრამატურგმა უილიამ შექსპირმა მრავალი კომედია დაწერა. შექსპირის კომედიებს ახასიათებთ ბედნიერი დასასრული, რომელიც ჩვეულებრივ მოიცავს დაუქორწინებელ პერსონაჟებს შორის ქორწინებას.

### თანამედროვე ეპოქა 
ამერიკული კომედია სათავეს იღებს 1840-იანი წლებიდან მინსტრული შოუების სამმოქმედებიანი ფორმატიდან. მინსტრელები ბაძავდნენ შავკანიან ადამიანებს, რის გამოც დიდი კრიტიკა დაიმსახურეს; ფრედერიკ დუგლასმა შოუ საჯაროდ დაგმო. მინსტრული წარმოდგენები 1896 წელს შეწყდა. ამერიკული სტენდ-აპი პირველად ვოდევილის თეატრში გამოჩნდა 1880-იან წლებში.[მინი|[ჩარლი ჩაპლინი ფილმში *ჩემპიონი*, 1915 წ]]

ბრიტანული  კომედია სათავეს იღებს 1850-იან წლებში, როცა ჩარლი ჩაპლინმა, სტენ ლორელმა და დენ ლენომ მუსიკალურ დარბაზებში დაიწყეს თეატრალური შესრულება. მათი მენტორი იყო კომიკოსი და თეატრის იმპრესარიო ფრედ კარნო, რომელმაც შექმნა კომედიის უხმო, დიალოგებს მოკლებული ფორმა.
### ინტერნეტი 
კომედია სულ უფრო პოპულარული ხდება ინტერნეტში. ცნობილი კომედიური პოდკასტების წამყვანები არიან კევინ სმიტი და ჯო როგანი. 

## ყველაზე მაღალანაზღაურებადი კომიკოსი 
მსოფლიოს ყველაზე მაღალანაზღაურებადი კომიკოსი კევინ ჰარტია, რომელიც, 2016 წლის მონაცემებით, წელიწადში $87,5 მილიონს გამოიმუშავებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუმორი
* Სატირა

## რესურსები ინტერნეტში 
* შექსპირის პიესები
* ჯო როგანის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* კევინ სმიტის ოფიციალური ვებ-გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:გასართობი ღონისძიებების პროფესიები
*
კატეგორია:კომედია