open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ანდალუსიის დაბლობი

**ანდალუსიის დაბლობი** — დაბლობი პირენეს ნახევარკუნძულის სამხრეთში, ესპანეთში, ანდალუსიის მთებს, სიერა-მორენასა და ატლანტის ოკეანეს შორის. სიგრძე დაახლოებით 300 კმ. მდებარეობს მთისწინა როფში, რომელიც ფართოვდება დასავლეთისკენ და შევსებულია კაინოზოური ზღვიური და კონტინენტური ნალექებით. მიედინება მდინარე გვადალკვივირი და მისი შენაკადები. მდინარის ქვემო წელში განვითარებულია მომლაშოწყლიანი ზღვისპირა ჭაობები (ესპანურად „ლას-მარისმას“), რომლებიც ზღვისგან გამოყოფილია დიუნების ზოლით.

კლიმატი ხმელთაშუაზღვიურია, ძალიან ცხელი ზაფხულით (ივლისისა და აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 29°C-ზე მეტი). ნალექები 400–700 მმ წელიწადში, ძირითადად ზამთარში. გავრცელებულია მაკვისის, პალმიტოს, გარიგის მცენარეულობა. დაბლობის უდიდესი ნაწილი უკავია ხორბლის, სიმინდის, შაქრის ჭარხლის ნათესებს, ციტრუსების, ზეთისხილისა და კორპის მუხის კორომებს, ბაღებს, ვენახებს. მიწების ნაწილი ირწყვება. მოშენებულია არაბული ჯიშის ცხენები, კორიდისთვის განკუთვნილი კუროები. დაბლობზე მდებარეობს დონიანას ეროვნული პარკი. მსხვილი ქალაქებია: კადისი, სევილია, კორდობა, უელვა.

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანეთის დაბლობები
კატეგორია:ესპანეთის გეოგრაფია
კატალონიის მთები

**კატალონიის მთები** — მთები ესპანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთში. გადაჭიმულია დაახლოებით 250 კმ-ზე ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან სამხრეთ-დასავლეთისკენ, ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროს გასწვრივ, პირენეებიდან მდინარე ებროს ქვემო წელამდე. შედგება ორი პარალელური ქედისგან – სანაპირო (Cordillera Litoral; სიმაღლე 400–600 მ) და შიდა (Cordillera Prelitoral; სიმაღლე 1700 მ-მდე, მთა მატაგალსი – კატალონიის მთების უმაღლესი წერტილი), რომლებიც გაყოფილია გრძივი ტექტონიკური ღრმულით. აგებულია კრისტალური ქანებით (გრანიტები, კვარციტები და სხვ., ძირითადად ჩრდილოეთ ნაწილში), ასევე კირქვებით, ქვიშაქვებით და თიხებით. განვითარებულია კარსტი. ფერდობებზე გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვიური ბუჩქნარი (მაკვისი), ფართოფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეები (მუხა, წაბლი, წიფელი, ალეპოს ფიჭვი, იტალიური ფიჭვი). მთის ძირში გაშენებულია ბაღები და ვენახები.

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანეთის ქედები
ბაჰჩელი (ბულანჯაქის რაიონი)

**ბაჰჩელი** () — სოფელი ბულანჯაქის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 41 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბულანჯაქიდან 26 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 338 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბულანჯაქის რაიონის სოფლები
მარიო ადორფი

**მარიო ადორფი** (; დ. 8 სექტემბერი, 1930, ციურიხი, შვეიცარია) — გერმანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, ასევე მწერალი და აუდიო წიგნების ავტორი.

## ბიოგრაფია
სწავლის პერიოდში მუშაობდა ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან გერმანულენოვან თეატრში - ციურიხის „შაუშპილჰაუსში“ რეჟისორის ასისტენტად. მიუნხენის ფოლკენბერგის სკოლაში სამსახიობო სკოლის დამთავრების შემდეგ, ითამაშა მიუნხენის კამერულ თეატრში. 1954 წლიდან იღებდნენ ფილმებში და მრავალი წლის განმავლობაში თამაშობდა ბოროტმოქმედების როლს. 50 წლიანი სამსახიობო კარიერის განმავლობაში მან ითამაშა 120-ზე მეტ ფილმში. 1960-იანი წლების დასაწყისში ადორფი რომში გადავიდა. დაწერილი აქვს რამდენიმე წიგნი, ძირითადად - ავტობიოგრაფიული.

გადაღებულია ფილმებში: ვინეტუ (ფრედერიკ სანტერი, 1963), ოპერაცია „წმინდა იანუარი“ (შაშილო; 1966), წითელი კარავი (ჯუზეპე ბიაჯი; 1969), რობინ ჰუდის ისრები (ძმა ტუკი; 1971), რვაფეხა-4 (სალვატორე ფროლო, 1989) და სხვა.

ორჯერ იყო დაქორწინებული, მისი პირველი ცოლი არის მსახიობი და თეატრის რეჟისორი ლის ვერჰოვენი, რეჟისორ პაულ ვერჰოვენის ქალიშვილი. მარიოს ქალიშვილი პირველი ქორწინებიდან ასევე მსახიობი გახდა. 

1985 წლიდან ქორწინებაშია მონიკა ფაისთან.

2010 წელს მარიო ადორფმა განაცხადა, რომ მისი ყველაზე დიდი სურვილი იყო კარლ მარქსის ცხოვრების კინოადაპტაციაში მთავარი როლის შესრულება. მისი სურვილი ასრულდა 2018 წელს, როდესაც გადაიღეს ფილმში „კარლ მარქსი - გერმანელი წინასწარმეტყველი“.
მინი|მარჯვნივ|მარიო და მონიკა ადორფები 
2018 წლიდან ქალაქი ვორმსი და ნიბელუნგების ფესტივალი ვორმსში გადასცემენ მარიო ადორფის პრემიას მსახიობებს, სცენოგრაფისტებს, რეჟისორებს და სხვა ნიბელუნგების ფესტივალის მონაწილეებს, რომლებიც გამოირჩევიან განსაკუთრებული მხატვრული შესრულებით. თავად ადორფი შედის ფესტივალის მზრუნველთა საბჭოში და ჟიურის შემადგენლობაში. ის იყო 2002 წელს ფესტივალის ინიციატორი და 2002 და 2003 წლებში მასში მონაწილეობდა, როგორც მსახიობი.

## რესურსები ინტერნეტში
*მარიო ადორფი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:შვეიცარიაში დაბადებულები
კატეგორია:გერმანელი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჯორჯ უოქსტეტერი

**ჯორჯ უოქსტეტერი** (დ. 1911 — გ. 2004) — ამერიკელი ილუსტრატორი და კარიკატურისტი. 1937–1967 წლებში თანამშრომლობდა ჟურნალებთან *„ნიუ იორკ ტაიმზი“*, *„ნიუ იორკ ჰერალდი“*, *„ნიუ-იორკ ჯერნალ ამერიკანი“*, *„ნიუ იორკ ვორლდ-ტელეგრამი“*, ასევე რადიო- და ტელემაუწყებლებთან „NBC“, „ABC“ და „CBS“ . გვიანდელ 1960-იანებში მხედველობის ადრეულმა დაკარგვამ მისი კარიერა დაასრულა. გარდაიცვალა 2004 წელს. ალ ჰირშფელდის შემდეგ, ის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ამერიკელი კარიკატურისტი იყო 1940–1950-იან წლებში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*AskArt directory entry on George Wachsteter
*Exhibit on George Wachsteter at the Waldemar A. Schmidt Art Gallery, Wartburg College, Iowa - Notice
*Blog post with a few more George Wachsteter illustrations

კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი მხატვრები
ნიბელუნგების ბეჭედი (ფილმი)

**ნიბელუნგების ბეჭედი** (; ) — ორსერიიანი ტელეფილმი, რომელიც დაფუძნებულია შუა საუკუნეების გერმანული ეპოსზე - „სიმღერა ნიბელუნგებზე“. ფილმი გერმანიის, იტალიის, დიდი ბრიტანეთისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ერთობლივი ნამუშევარია, რომლის რეჟისორია ული ედელი.

## როლებში
* ბენო ფიურმანი — ერიკი/ზიგფრიდი
* ალისია ვიტი — კრიმჰილდა
* კრისტანა ლოკენი — დედოფალი ბრუნჰილდა
* სამუელ ვესტი —  მეფე გიუნტერი
* მაქს ფონ სიუდოვი —  ეივინგი
* ჯულიან სენდსი —  ჰაგენი
* რობერტ პატინსონი — გიზელჰერი

## რესურსები ინტერნეტში
* ფილმის ოფიციალური ვებ-გვერდი

კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:2004 წლის ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:გერმანული ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:იტალიური ფილმები
კატეგორია:ლიტერატურაზე დაფუძნებული ფილმები
ცენტრალური კორდილიერა

**ცენტრალური კორდილიერა** () შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ ქედს:
* ცენტრალური კორდილიერა — ბოლივიაში
* ცენტრალური კორდილიერა — დომინიკელთა რესპუბლიკაში
* ცენტრალური კორდილიერა — ეკვადორში
* ცენტრალური კორდილიერა — კოლუმბიაში
* ცენტრალური კორდილიერა — კოსტა-რიკაში
* ცენტრალური კორდილიერა — კუნძულ ლუსონზე, ფილიპინებში
* ცენტრალური კორდილიერა — პერუში
* ცენტრალური კორდილიერა — პირენეს ნახევარკუნძულზე, ესპანეთში და ნაწილობრივ პორტუგალიაში
* ცენტრალური კორდილიერა — პუერტო-რიკოში
ვინიფრედ ალენი

**ვინიფრედ ალენი** (დ. 26 ივნისი, 1896 — გ. 3 იანვარი, 1943) — ამერიკელი მუნჯი კინოს მსახიობი. 1915 წლიდან 1924 წლამდე რამდენიმე ფილმში მიიღო მონაწილეობა. მოგვიანებით, სახელად **ვინიფრედ სპერი ტენი** დაირქვა.

## ბავშვობა 
ვინიფრედი ნიუ-როშელში, ნიუ-იორკში დაიბადა. მან დაამთავრა საჯარო სკოლა და სწავლა ხელოვნების სტუდენტების ლიგაში განაგრძო. მშობლების გარდაცვალებამ უბიძგა, სასწავლებელი დაეტოვებინა და ბედი კინოინდუსტრიაში ეცადა.

## კარიერა 
ალენი მუშაობდა „ედისონ და რელაიანსის სტუდიისთვის“, სხვა კინო-კომპანიებთან ერთად. მან 1915 წ.-დან 1924 წ.-მდე 11 ფილმში მიიღო მონაწილეობა.

## პირადი ცხოვრება 
1918 წელს ის ავიაციის პიონერ ლაურენს სპერიზე (1892-1923) გათხოვდა. ჟურნალ *„Flying“*-მა დაწერა, რომ ეს იყო „პირველი წყვილი, რომელმაც თაფლობის თვე ცაში გადაიხადა“, ამის მიზეზი კი ემიტივილიდან გოვერნორს-აილენდამდე მათი ფრენა გახდა. ლაურენს სპერიზი დაქორწინებიდან 5 წელიწადში, ავიაკატასტროფაში დაიღუპა, ვინიფრედი კი 1929 წელს ვერნონ ე. ტენის გაჰყვა ცოლად.

## რჩეული ფილმოგრაფია  
* *„როდესაც ოცდაერთი წლისანი ვიყავით“* (1915)
* *„ჩვიდმეტი“* (1916)
* *„გრძელი კვალი“* (1917)
* *„დაწყევლილი სახლი“* (1917)
* *„ამერიკელი - სულ ესაა“* (1917)
* *„ვაჟკაცობისთვის“* (1917)
* *„კაცთმოძულე“* (1917)
* *„წარმატებული წარუმატებლობა“* (1917)
* *„კაცი, რომელიც კარგს იქმდა“* (1917)
* *„ორიდან ექვსამდე“* (1918)
* *„მეორე ახალგაზრდობა“* (1924)

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 1943
კატეგორია:ამერიკელი მუნჯი კინოს მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მუნჯი კინოს ქალი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
ფილიგრანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ფილიგრანი** შეიძლება აღნიშNავდეს შემდეგს:

*ფილიგრანი — იგივეა რაც ჭვირნიშანი;
*ფილიგრანი — საიუველირო ტექნიკის ერთ-ერთი სახეობა.
ნატუფიის კულტურა

მინი|ნატუფიის კულტურის გავრცელების არე
**ნატუფიის კულტურა** — მეზოლითური ხანის (ძვ. წ. X-VIII ათასწლეულები) არქეოლოგიური კულტურა, რომელიც გავრცელებული იყო ძირითადად პალესტინის ისტორიულ ოლქში, ნაწილობრივ ახლანდელი სირიისა და სამხრეთ თურქეთის ტერიტორიაზე. გამოქვაბულ შუკბაში (უადი-ელ-ნატუფის ნაპირას, იერუსალიმის ჩრდილო-დასავლეთით 27 კმ-ზე) 1928-1932 წლებში აღმოჩენილი მასალის მიხედვით ნატუფიის კულტურა გამოჰყო ინგლისელმა არქეოლოგმა დ. ჰეროდმა. ნატუფიელები ცხოვრობდნენ გამოქვაბულებში, ნახევრად მიწურებში ზოგჯერ ღია ცის ქვეშ. კედლები შელესილი იყო ქვიშანარევი თიხით. მისდევდნენ ნადირობას, თევზჭერას, შემგროვებლობას. ამ უკანასკნელის საფუძველზე უკერამიკო ნეოლითის ხანაში განვითარდა ადრინდელი სამიწათმოქმედო კულტურა. ზოგი მკვლევარი ვარაუდობს, რომ უკვე ნატუფიის კულტურის სტადიაში განვითარდა პრიმიტიული მიწათმოქმედება. ნატუფიის კულტურისთვის დამახასიათებელი იყო კაჟის მიკროლითები, კაჟის ნამგლის ჩასართები, სანაყები, სასრესები, ძვლის ჰარპუნები, და თევზსაჭერი კაუჭები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისრაელის არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:ლიბანის არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:იორდანის არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:სირიის არქეოლოგიური კულტურები
ნიკო ბექაური

**ნიკო ბექაური** (დ. 15 ნოემბერი, 1913, ფასანაური — გ. 1933) — ქართველი მეცნიერი, პედაგოგი, ქიმიკოსი.

## ბიოგრაფია
თბილისის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში ქიმიური ტექნოლოგიის ფაკულტეტზე სწავლობდა. მესამე კურსიდან სწავლა გააგრძელა ლენინგრადის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1939 წელს ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ, დარჩა ასპირანტურაში ნავთობქიმიური ტექნოლოგიის სპეციალობით. 

1940 წელს გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში, ხოლო 1943 წელს მძიმედ დაიჭრა და დემობილიზებულ იქნა. 1947 წელს ლენინგრადში დაიცვა დისერტაცია. იმავე წელს დაბრუნდა საქართველოში და 1961 წლამდე მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პ. მელიქიშვილის სახელობის ქიმიის ინსტიტუტში, სადაც უფროსი მეცნიერ თანამშრომლის პოზიცია ეკავა. 1962 წელს, აკადემიკოს ნ. შუიკინის ხელმძღვანელობით, დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია. იმავე წლიდან, 25 წლის განმავლობაში, ხელმძღვანელობდა საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში ორგანულ ნივთიერებათა ტექნოლოგიის კათედრას. მისი სამეცნიერო კვლევები ძირითადად უკავშირდებოდა საქართველოს ნავთობის შესწავლასა და გადამუშავებას, ასევე მიღებული ნავთოპროდუქტების გამოყენებას სახალხო მეურნეობის სხვადასხვა დარგში. მისი აღმოჩენილი ლუმინოფორმები – „ნორიოლი“ და „შუბეკოილი“ – საკავშირო მიღწევათა გამოფენაზე ოქროს და ვერცხლის მედლებით დაჯილდოვდა. ამ ნაშრომებმა საერთაშორისო გამოხმაურება ჰპოვა, მათ შორის ინგლისში, იტალიასა და გერმანიაში. მისი ხელმძღვანელობით, საქართველოს ნავთობიდან შეიქმნა ქიმიური ბოჭკოს შემზეთავი „სპიოლი,“ რომელმაც წარმოებაში წარმატებით გაიარა გამოცდა წარმოებაში. 

## ჯილდოები
* საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე

## ბიბლიოგრაფია
* მეთოდური მითითებები ძირითადი ორგანული და ნავთობქიმიური სინთეზის ტექნოლოგიაში : ორგანულ ნივთიერებათა ტექნოლ. სპეც. დაუსწრ. და საღამოს სწავლების სტუდენტებისათვის (შემდგენელი). - თბილისი, საქ. პოლიტექ . ინ-ტის გამ-ბა, 1983 გვ. 16
* კაპროლაქტამი და მისი წარმოების ტექნოლოგიური პროცესები (თანაავტორი). - თბილისი, საქართველოს პოლიტექნ. ინ-ტი, 1972 გვ. 163
* პოლიმერები და მათი გამოყენება სახალხო მეურნეობაში (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1964 გვ. 28
* ფენოლის ჰიდრირება ბუნებრივი ალუმინსილიკატის თანაობის დროს (ავტორი). - თბილისი, 1963 გვ. 6

## ლიტერატურა
* გამოჩენილი ინჟინრები და მეცნიერები: კრებული/შემდგ.: მიტროპოლიტი ანანია ჯაფარიძე [და სხვ.]. თბ., 2012 გვ. 30-31

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ნიკოლოზ ჯანდიერი

**ნიკოლოზ ჯანდიერი** (დ. 24 ნოემბერი, 1873, ზაქათალა — გ. 22 დეკემბერი, 1964) — ქართველი ექიმი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
ქართული სათავადაზნაურო ბანკის სტიპენდიით ხარკოვის უნივერსიტეტის სამკურნალო ფაკულტეტზე ჩაირიცხა და 1899 წელს წარმატებით დაასრულა სწავლა.

ავსტრიაში დახელოვნდა პროფესორ აიზელსბერგისა და ნოტნაგელის კლინიკებში, ხოლო გერმანიაში – პროფესორ ბორისისა და ბერგმანის კლინიკებში. პროფესიული საქმიანობა დაიწყო რუსეთში, კასტორნაიაში, სადაც საექიმო პუნქტის გამგედ მუშაობდა. 1904 წელს დაბრუნდა საქართველოში და დაინიშნა სიღნაღის მაზრის ექიმად. 1904-1917 წლებში სიღნაღში მოღვაწეობისას მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა რეგიონის განვითარების პროცესში. მის ინიციატივით სოფელ ვაქირში, ანაგაში, ბაკურციხეში, დედოფლისწყაროში, კელმეჩურსა და ჭიაურაში გაიხსნა აფთიაქები, ხოლო ნოვოალექსეევკაში – საფერშლო პუნქტი. ბოდბის დედათა მონასტრის სემინარიის მოსწავლეებისა და მონაზვნებისთვის მან ოთხსაწოლიანი სასკოლო საავადმყოფო დააფუძნა. 

ასევე მონაწილეობდა კახეთის რკინიგზის მშენებლობაში და 1914 წელს რკინიგზის სადგურის მიმღები კომისიის წევრი იყო. მისი აქტიური მხარდაჭერით სიღნაღში გაიხსნა წიგნის მაღაზია, დაარსდა სასოფლო-სამეურნეო ბანკი და ფოსტა-ტელეგრაფის განყოფილება. იგი იყო ილია ჭავჭავაძის პირადი მკურნალი.

## ჯილდოები
* საქართველოს დამსახურებული ექიმი

## ლიტერატურა
* კახეთის გამოჩენილი ადამიანები/ოთარ ნაცარაშვილი თბ., 2001 გვ. 316

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კატეგორია:ქართველი ექიმები
შურა ჯაველიძე

**შურა ჯაველიძე** (დ. 11 აგვისტო, 1923, თბილისი — გ. 1999) — ქართველი არქიტექტორი.

## ბიოგრაფია
1941 წელს საბჭოთა არმიაში გაიწვიეს და იყო II მსოფლიო ომის მონაწილე. დემობილიზაციის შემდეგ კი დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით. ინსტიტუტის დასრულების შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა სწავლის გასაგრძელებლად, სადაც დაამთავრა ასპირანტურა და დაიწყო პროფესიული მოღვაწეობა. მოსკოვში ყოფნის პერიოდში მუშაობდა საპროექტო ორგანიზაციაში და აქტიურად მონაწილეობდა ქალაქის მნიშვნელოვან ობიექტებზე პროექტების შექმნაში. 1962 წელს დაბრუნდა თბილისში და დაიწყო მუშაობა თბილისის ზონალურ სამეცნიერო-კვლევით, ტიპური და ექსპერიმენტული პროექტების ინსტიტუტში („თბილზნიეპი“), სადაც ხელმძღვანელობდა ტექნიკურ განყოფილებას. აქტიურად მონაწილეობდა საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობების ახალი კონსტრუქციული სქემების, უნიფიცირებელი ნაკეთობებისა და ტიპური პროექტების შემუშავებაში. 1976-1989 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტ „საქკურორტპროექტში“ ტექნიკური განყოფილების გამგედ და მონაწილეობდა საკურორტო დანიშნულების ობიექტებისა და სპორტულ-გამაჯანსაღებელი კომპლექსების პროექტირებაში. მიღებული ჰქონდა სხვადასხვა საპატიო სიგელები და ჯილდოები.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია. თბ., 2017 გვ. 734

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 11 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
ქუჩუქადა (ბულანჯაქის რაიონი)

**ქუჩუქადა** () — სოფელი ბულანჯაქის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 38 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ბულანჯაქიდან 23 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 321 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბულანჯაქის რაიონის სოფლები
რადი (ერთეული)

**რადი** ( < ;  შემოკლებითი აღნიშვნები: ქართული — **რად**, საერთაშორისო — **rad**) — მაიონებელი გამოსხივების შთანთქმული დოზის სისტემის გარეშე ერთეული; იყენებენ ნებისმიერი სახის მაიონებელი გამოსხივებისათვის. შეესაბამება 100 ერგ ტოლ გამოსხივების ენერგიას, რომელსაც შთანთქავს 1 გ მასის დასხივებული ნივთიერება. 

1 რად =  კალ/გ = 0.01 ჯ/კგ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:შთანთქმული მაიონებელი გამოსხივების დოზის საზომი ერთეულები
იღდეჯიქი (ალუჯრის რაიონი)

**იღდეჯიქი** () — სოფელი ალუჯრის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 154 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ალუჯრიდან 4 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 98 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ალუჯრის რაიონის სოფლები
რენტგენი (ერთეული)

**რენტგენი** (შემოკლებითი აღნიშვნები: ქართული — **რ**, საერთაშორისო — **R**) — რენტგენისა და გამა-გამოსხივეების ექსპოზიციური დოზის სისტემის გარეშე ერთეული, რომელიც განისაზღვრება ჰაერზე მათი მაიონებელი გამოსხივების ზემოქმეიდების მიხედვით. სახელი უწოდეს ვ. რენტგენის პატივსაცემად. რენტგენი არის რენტგენის ან გამა-გამოსხივების ისეთი ექსპოზიციური დოზა, რომლის დროსაც მისი შესაბამისი კორპუსკულური გამოსხივება (ე. ი. ელექტრონების) 0.001293 გ ჰაერში (ნორმალურ პირობებში 1 სმ³ ჰაერში) იმდენ იონს წარმოქმნის, რომ მათი ჯამური მუხტი ტოლია თითოეული ნიშნის ელექტრობის რაოდენობის ელექტროსტატიკური ერთეულისა. განსაზღვრის თანახმად რენტგენი შეიძლება გამოვიყენოთ იმ კვანტის გამოსხივებისათვის, რომლის ენერგია არ აღემატება 3 მეგევ. 1 რენტგენის ტოლ დოზას შეეესაბამება  წყვილი იონის წარმოექმნა 1 სმ³ ჰაერში ან  წყვილისა — 1 გ ჰაერში. ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში ექსპოზიციური დოზის ერითეულია კულონი კილოგრამზე. „გოსტ“ 88448-63 თანახმად 1 რ =  კ/კგ. როცა ჰაერის მოლეკულების იონიზაციის საშუალო ენერგია ≈ 33 ევ-ია, 1 რ. ეკვივალენტურია 85 ერგ/გ. ამ სიდიდეს უწოდეს რენტგენის ფიზიკური ეკვივალენტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შთანთქმული მაიონებელი გამოსხივების დოზის საზომი ერთეულები
გალი (ერთეული)

**გალი** (შემოკლებითი აღნიშვნები: ქართული — **გალ**, საერთაშორისო — **Gal**) — აჩქარების ერთეული ერთეულთა CGS სისტემაში. გამოიყენება გრავიმეტრიაში. გალი ეწოდა იტალიელი მეცნიერის გალილეო გალილეის პატივსაცემად.

1 გალ = 1 სმ/წმ². 

იყენებენ აგრეთვე წილობით ერთეულს — მილიგალს (1 მგალ = 10-3 გალ).

## ლიტერატურა
კატეგორია:აჩქარების საზომი ერთეულები
ტანგამანდაპიო

**ტანგამანდაპიოს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 31 716 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 14%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 316.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 100.3 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 084.

## იხილეთ აგრეთვე
*მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები
ალექსანდრე ჯავახიშვილი (მეზღვაური)

**ალექსანდრე ჯავახიშვილი** (დ. 18 თებერვალი, 1932, თბილისი — გ. 1 აგვისტო, 2017) — ქართველი მეზღვაური, სამხედრო პირი.

## ბიოგრაფია
წარჩინებით დაამთავრა 35-ე საფეხბურთო სკოლა, რის შემდეგაც სწავლა გააგრძელა ბაქოს სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელში.

თავისი სურვილით ჩრდილოეთის ფლოტში გაემგზავრა, სადაც კარიერა ლეიტენანტის პოზიციიდან ატომური წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაურობამდე განავითარა. სამეთაურო კურსებისა და დახურული ცენტრის დასრულების შემდეგ გახდა პირველი ქართველი, რომელმაც ატომური წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაურობა ჩაიბარა. მისმა ხელმძღვანელობით განხორციელდა მრავალი წყალქვეშა საბრძოლო მორიგეობა ჩრდილოეთის ყინულოვან და ატლანტის ოკეანეებში. 1972 წლის 15 იანვარს დაიწყო ფარული წყალქვეშა ნაოსნობა ბარენცის ზღვის სამხედრო-საზღვაო ბაზიდან. მან გადალახა ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე, დრეიკის სრუტე და წყნარი ოკეანე. იმავე წლის 31 მარტს კი ბერინგის ზღვასთან ამოყვინთა. საერთაშორისო საზღვაო დებულების მიხედვით, ეს მარშრუტი დედამიწის გარშემო მოგზაურობად ითვლება. 75 დღის განმავლობაში მან განვლო 41,000 კილომეტრი ისე, რომ მისი წყალქვეშა კრეისერი არ შეუმჩნევია არც ერთი ქვეყნის საზღვაო, სახმელეთო, საჰაერო ან კოსმოსური სამეთვალყურეო სამსახურებს. კრეისერის სიგრძე იყო 140 მ, სიგანე 12 მ, ბორტის სიმაღლე 12 მ, წყალწყვა 1400 ტ და მაქსიმალური სიჩქარე 47 კმ/სთ. გარსაქვეყნო მოგზაურობის შემდეგ, იგი 17 წელი მსახურობდა წყნარი ოკეანის ფლოტში, ატომური წყალქვეშა ხომალდების ბრიგადის მეთაურად და ფლოტილიის სარდლის მოადგილედ. 1989 წელს დაბრუნდა საქართველოში და საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა. 114 დღე მონაწილეობდა ქართულ-აფხაზურ კონფლიქტში. 1992-1997 წლებში ის საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო-საზღვაო ძალების სარდალი იყო, ხოლო 2000 წლიდან საქართველოს თავდაცვის ეროვნული აკადემიის პრორექტორი.

მონაწილე იყო 5 ოფიციალურ მოლაპარაკებაში, რომლებიც სამხედრო-საზღვაო დარგში ორი მნიშვნელოვანი შეთანხმებით დასრულდა. ის ასევე იყო საქართველოს სამხედრო-საზღვაო დოქტრინისა და თავდაცვის სტრატეგიული პროგრამის შემუშავებაში მონაწილე პირი, პირველი სარდალი დამოუკიდებელი საქართველოს სამხედრო-საზღვაო ძალებში, წყალქვეშა სარაკეტო კრეისერის მეთაური და პირველი კონტრ-ადმირალი. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ჯილდოები
* 1993 - ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენი

## ლიტერატურა
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი. თბ., 2003, გვ. 318-319
* წიგნი ღირსებისა: ტ. 1, შემდგ.: თამაზ ყიფიანი, თენგიზ გაჩეჩილაძე, გურამ სიმონიშვილი. თბ., 2000, გვ. 113

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს გენერალთა კლუბი
* კარგ ქართველთა საფლავები

კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:ქართველი მეზღვაურები
დასავლური მართლმადიდებლობა

**დასავლური წესის  მართლმადიდებლობა**, რომელსაც ასევე უწოდებენ **დასავლურ მართლმადიდებლობას** - მიმდევრობა აღმოსავლური მართლმადიდებლური ტრადიციის ფარგლებში, რომლებიც ასრულებენ თავიანთ ლიტურგიას დასავლურ ფორმებში .

ტრიდენტინის წირვის შეცვლილი ვერსიების გარდა, მიმდევრები იყენებდნენ დასავლურ ლიტურგიკულ ფორმებს, როგორიცაა სარუმის რიტუალი, მოზარაბური რიტუალი და გალიკანური რიტუალი . ზოგიერთი კრება იყენებს იმას, რაც გახდა ცნობილი, როგორც უბრალოდ "ინგლისური ლიტურგია", რომელიც მომდინარეობს ანგლიკანური *ლოცვის წიგნიდან*,  თუმცა გარკვეული "ბიზანტინიზაციით", რომელიც ხაზს უსვამს მართლმადიდებლურ თეოლოგიურ სწავლებას .  დასავლურ რიტუალზე, რომელიც დღეს არსებობს, დიდი გავლენა მოახდინა ჯულიან ჯოზეფ ოვერბეკის ცხოვრებამა და მოღვაწეობამ. 

დასავლური რიტუალის მისიონერები, სამრევლოები და მონასტრები არსებობენ  მართლმადიდებლური ეკლესიის გარკვეულ იურისდიქციებში, ძირითადად რუსეთის მართლმადიდებლურ ეკლესიის საზღვარგარეთო და ჩრდილოეთ ამერიკის ანტიოქიის მართლმადიდებლურ ქრისტიანული ეპარქიებში .  

გარდა ამისა, დასავლური რიტუალს იყენებენ რელიგიურ თემებში, რომლებიც არ არიან მთავარი მართლმადიდებლური ეკლესიის გარეთ. დასავლეთის და საფრანგეთის მართლმადიდებლური ეკლესიების ლიტურგიული წესი მთლიანად დასავლურია. გარდა ამისა, ძველ კალენდრისტებს შორის არის დასავლური რიტუალის თემების მცირე რაოდენობა, როგორიცაა მილანის წმინდა სინოდის ყოფილი დასავლური რიტუალის საეგზარქოსო და ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის ავტონომიური მართლმადიდებლური სამიტროპოლიტო და ბრიტანეთის კუნძულები. დამოუკიდებელი მართლმადიდებლობის ფარგლებში,   მართლმადიდებლური კათოლიკური ეკლესიის მემკვიდრეებს აქვთ დასავლური რიტუალის მიტროპოლიტის იურისდიქცია. ასევე არსებობს მრავალი დამოუკიდებელი დასავლური მართლმადიდებლური ეკლესია და მონასტერი, რომლებიც არ არიან  მართლმადიდებლური ეკლესიის ნაწილი. 

დასავლური რიტუალის სამრევლოები გვხვდება თითქმის ექსკლუზიურად იმ ქვეყნებში, სადაც დიდია რომის კათოლიკური ან პროტესტანტული მოსახლეობა. ასევე არსებობს მრავალი ერთგული საზოგადოება და საგამომცემლო საწარმოები, რომლებიც დაკავშირებულია დასავლურ რიტუალთან. დასავლური მართლმადიდებლობა ზოგიერთისთვის სადავო საკითხია.  
მინი| დასავლური რიტუალის მართლმადიდებლური ლიტურგიული წიგნები.

## აგრეთვე იხილეთ 
* კანონიკა
* მართლმადიდებლობა
* აღმოსავლური კათოლიკური ეკლესიები

## სქოლიო 
ფარლი, მამა ლოურენსი (2019.09.18) დასავლური წესის მართლმადიდებლობა.https://blogs.ancientfaith.com/nootherfoundation/the-western-rite-and-the-flow-of-history/
რა არის დასავლური წესის მართლმადიდებლობა?
კატეგორია:რელიგია
კატეგორია:მართლმადიდებლობა
ქალეგუნეი (ბულანჯაქის რაიონი)

**ქალეგუნეი** () — სოფელი ბულანჯაქის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი.  2021 წლის მონაცემებით სოფელში 181 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
ქალეგუნეი ადრე იყო სოფელ ესენქოის დაქვემდებარებული უბანი. სოფლის სტატუსის მინიჭების საკითხი განიხილეს გირესუნის საოლქო საბჭოს 2020 წლის სექტემბრის სხდომაზე და შემდეგ მას მიენიჭა სოფლის სტატუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:ბულანჯაქის რაიონის სოფლები
ალათარლა (ოლთუს რაიონი)

**ალათარლა** () — სოფელი ოლთუს რაიონში, ერზურუმის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ერზურუმიდან 155 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ოლთუდან 35 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 170 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ოლთუს რაიონის სოფლები
ათობითი თვლის სისტემა

**ათობითი თვლის სისტემა** ან **თვლის ათობითი სისტემა** — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 10. ამ სისტემის ნებისმიერი რიცხვის დასაწერად სულ 10 ნიშანი/სიბოლო გამოიყენება. ეს სიმბოლოებია არაბული ციფრები: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, და 9.

ათობით სისტემაში ნებისმიერი რიცხვი ჩაიწერება 10-ის ხარისხების საშუალებით. მაგალითად, 8691 = 8 * 10 + 6 * 10 + 9 * 10 + 1 * 10. 

არსებობს კიდევ ორობითი, რვაობითი და თექვსმეტობითი თვლის სისტემები, რომლებიც ინფორმატიკაში გამოიყენება.

## წარმოშობა
მინი
უძველესი ცივილიზაციების მრავალი ციფრული სისტემა იყენებს ათს და მის ძალას რიცხვების წარმოსადგენად, შესაძლოა იმიტომ, რომ ორ ხელზე ათი თითია და ადამიანებმა დათვლა დაიწყეს თითების გამოყენებით. მაგალითებია ჯერ ეგვიპტური ციფრები, შემდეგ ბრაჰმის ციფრები, ბერძნული ციფრები, ებრაული ციფრები, რომაული ციფრები და ჩინური ციფრები. ამ ძველ ციფრულ სისტემებში ძალიან დიდი რიცხვების წარმოდგენა რთული იყო და მხოლოდ საუკეთესო მათემატიკოსებს შეეძლოთ დიდი რიცხვების გამრავლება ან გაყოფა. ეს სირთულეები მთლიანად მოგვარდა ინდურ-არაბული რიცხვითი სისტემის შემოღებით მთელი რიცხვების წარმოსადგენად. ეს სისტემა გაფართოვდა, რათა წარმოედგინა ათწილადები რიცხვითი სისტემის ფორმირებისთვის.:

*რიცხვების არაბული აღნიშვნა უფრო კომპაქტურია, ვიდრე რომაული და საშუალებას იძლევა სწრაფად შევადაროთ სხვადასხვა რიცხვები სიდიდის მიხედვით.
*აბაკზე გაანგარიშებისას შეგიძლიათ ერთდროულად ჩაწეროთ რიცხვები და შეასრულოთ გამოთვლები.
*შესაძლებელი გახდა გამოთვლების ჩატარება აბაკის გარეშე, ქაღალდზე. გაჩნდა გამრავლებისა და გაყოფის ახალი, უფრო მარტივი მეთოდები, რომლებიც სპეციალურად შექმნილია ინდურ-არაბული ციფრებისთვის.
*გამოთვლითმა მათემატიკამ და ზოგადად მათემატიკამ მიიღო განვითარების ძლიერი სტიმული. მაგალითად, ძნელი წარმოსადგენია ლოგარითმების გამოგონება ინდურ-არაბული ციფრების გარეშე.
*შესაძლებელი გახდა გამომთვლელი მანქანების შექმნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* რიცხვითი სისტემები

## სქოლიო
10
სკოტ შეპარდი

**სკოტ შეპარდი** (; დ. 19 თებერვალი, 1977) — ამერიკელი ასტრონომი კარნეგის ინსტიტუტის დედამიწის მაგნიტიზმის ფაკულტეტიდან.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ჰავაის უნივერსიტეტში, სადაც 2004 წელს ასტრონომიის დოქტორის ხარისხი მიიღო.

2000 წლიდან ასტრონომთა ჯგუფის ხელმძღვანელობით მან არაერთი ციური სხეულის აღმოჩენა შესძლო. აღმოაჩინა გიგანტური პლანეტების მრავალი პატარა თანამგზავრი — იუპიტერის 50 თანამგზავრი (მათ შორის თემისტო, რომელიც აღმოაჩინა 1975 წელს ჩ. კოვალმა, მაგრამ შემდეგ დაკარგა), სატურნის — 25, ურანის — 2 და ნეპტუნის — 3. გარდა ამისა, მან აღმოაჩინა ნეპტუნის მეორე ტროანული ასტეროიდი — 2004 UP10, ასევე კოიპერის სარტყლის რამდენიმე ობიექტი, კენტავრები და დედამიწისახლო ასტეროიდები.

მის სახელს ატარებს ასტეროიდი (17898) სკოტშეპარდი.

2014 წლის მარტში, სკოტ შეპარდმა და ჩადვიკ ტრუხილიომ ჰავაიში მდებარე ჯემინის ობსერვატორიიდან გამოაცხადეს ჯუჯა პლანეტა 2012 VP113, მზის სისტემის ყველაზე შორეული ჯუჯა პლანეტის აღმოჩენა (იმ დროისთვის).

2018 წლის ნოემბერში სკოტ შეპარდმა, დევიდ თოლენმა და ჩადვიკ ტრუხილიომ აღმოაჩინეს ტრანსნეპტუნიური ობიექტი 2018 VG18, რომელიც იყო ყველაზე შორეული ობიექტი, რომელიც ოდესმე დაფიქსირებულა მზის სისტემაში, 2019 წელს იმავე ჯგუფის მიერ FarFarOut-ის აღმოჩენამდე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Личная страница Скотта Шеппарда на сайте института Карнеги

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დემიროზუ (ალუჯრის რაიონი)

**დემიროზუ** () — სოფელი ალუჯრის რაიონში, გირესუნის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს გირესუნიდან 175 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ალუჯრიდან 25 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 217 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ალუჯრის რაიონის სოფლები
აშაღიჩაირლი (ოლურის რაიონი)

**აშაღიჩაირლი ** () — სოფელი ოლურის რაიონში, ერზურუმის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ერზურუმიდან 193 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ოლურიდან 21 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ოლურის რაიონის სოფლები
გეორგ I, საქსე-მაინინგენის ჰერცოგი

**გეორგ I** ( გერმანული : გეორგ ფრიდრიხ კარლი, 4 თებერვალი 1761 &#x2013; 24 დეკემბერი 1803) - საქსე-მაინინგენის ჰერცოგი, 1782 წლის 21 ივლისიდან მის გარდაცვალებამდე (1803 წ) . იგი ცნობილი იყო, როგორც რეფორმატორი და მისი თანასწორები მას სანიმუშო პრინცად მიიჩნევდნენ.

## ოჯახი 
გეორგი დაიბადა 1761 წლის 4 თებერვალს ფრანკფურტში, ჰერცოგი ანტონ ულრიხ, საქსე-მაინინგენელის და შარლოტა ამალის ჰესე-ფილიპსტალელის ოჯახში როგორც მეოთხე, მაგრამ მეორე გადარჩენილი ვაჟი. მამამისი იმ დროს 73 წლის იყო და ორი წლის შემდეგ 1763 წელს გარდაიცვალა 

## მმართველობა 
გეორგმა შეცვალა მისი უფროსი და უშვილო ძმა, კარლ ვილჰელმი საქსე-მაინინგენის საჰერცოგოში 1782 წელს. ის ხელმძღვანელობდა      "განმანათლებლური აბსოლუტიზმის “ პრინციპებზე დაყრდნობით, განსაკუთრებით ხაზს უსვამდა განათლების მნიშვნელობას. მან წამოიწყო გიმნაზიის აშენება, რომელსაც მოგვიანებით მისი შვილის სახელით *ბერნჰარდინუმი* ეწოდა. გეორგ I-მა ასევე გახსნა საჰერცოგოს ბიბლიოთეკა საზოგადოებისთვის, მოახდინა რეფორმა (პროტესტანტული) საეკლესიო პრაქტიკაზე თავის სამთავროში და წამოიწყო ახალი სოციალური პოლიტიკა. ფსევდონიმით აქვეყნებდა ფილოსოფიურ ტრაქტატებს. შედეგად, ბევრი მისი თანამემამულე პრინცი მას თვლიდა სანიმუშო მმართველად და მის საჰერცოგოდ, როგორც გერმანიის სახელმწიფო, სადაც განმანათლებლურმა აბსოლუტიზმმა მიაღწია თავის აპოგეას. 

## ქორწინება და მემკვიდრე 
1782 წლის 27 ნოემბერს ლანგენბურგში ჯორჯი დაქორწინდა ლუიზ ელეონორაზე ჰოჰენლოჰე-ლანგენბურგიდან . ათი წლის შემდეგ მათ შეეძინათ პირველი შვილი. სულ ოთხი შვილი ეყოლათ:

# ადელაიდა ლუიზ ტერეზა კაროლინა ამალი (დ. მაინინგენი, 13 აგვისტო 1792 – გ. ბენტლი პრიორი, მიდლსექსი, 2 დეკემბერი 1849), დაქორწინდა 1818 წლის 11 ივლისს კლარენსის ჰერცოგზე, მოგვიანებით გაერთიანებული სამეფოს მეფე უილიამ IV-ზე .
# იდა (დ. მაინინგენი, 25 ივნისი, 1794 - გ. ვაიმარი, 4 აპრილი, 1852), დაქორწინდა 1816 წლის 30 მაისს ბერნჰარდზე საქსე-ვაიმარ-ეიზენახიდან.
# მკვდადშობილი ქალიშვილი  (მაინინგენი, 1796 წლის 16 ოქტომბერი).
# ბერნჰარდ II ერიხ ფროუნდი, საქსე-მაინინგენის ჰერცოგი (დ. მაინინგენი, 1800 წლის 17 დეკემბერი – გ. მაინინგენი, 1882 წლის 3 დეკემბერი).

## სიკვდილი 
გეორგ I გარდაიცვალა ციევცხელებისაგან 1803 წლის 24 დეკემბერს მაინინგენში. 

## სქოლიო 
* ანდრეა იაკობი - " Meininger Museen: Herzog Georg I. von Sachsen-Meiningen - Ein Präzedenzfall für den aufgeklärten Absolutismus 2005, Südthüringer Forschungen Heft 33" 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1803
კატეგორია:დაბადებული 1761
ცერერა (მითოლოგია)

**ცერერა** (,  -ris) — ველ-მინდვრისა და ნაყოფიერების, სოფლური ცხოვრებისა და ხორბლეულის ქალღმერთი რომაულ მითოლოგიაში. საზოგადოებრივი და მოქალაქეობრივი წესრიგის დამფუძნებელი. სატურნის და რეას ასული, იუპიტერის და, პროზერპინას დედა. ბერძნული დემეტრას რომაული სახე. ძირითადად პლებეების ქალღმერთი იყო. მისი კულტისადმი მიძღვნილი დღესასწაულები (Cerealia) იმართებოდა ცირკში 11-12 აპრილს და 8 დღეს გრძელდებოდა. დღესასწაულის დროს იცვამდნენ თეთრ განსაცმელს, მსხვერპლად სწირავდნენ ღორს. მიწის მუშა მკის წინ ქალღმერთს ღორს უკლავდა და პირველ მოსავალს სწირავდა. ცერერას პირველი ტაძარი რომში ძვ. წ. 496 წელს, შიმშილობის დროს აუგეს გამოსახავდნენ წარმოსადეგ, დედობრივი, ლმობიერი და სათნო სახის ქალად, თავთავის გვირგვინით დამშვენებულს, ჩირაღდნით. და ნაყოფით სავსე კალათით (პომპეის ფრესკის გამოსახულება), ზოგჯერ თავთავითა და ყაყაჩოებით ხელში. 

მისი სახელი დაერქვა მზის სისტემის ჯუჯა პლანეტა ცერერას.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:რომაული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
პროზერპინა

**პროზერპინა** () — ცერერას და იუპიტერის შვილი, დედამიწის მცენარეული ძალებისა და მიწისქვეშეთის, საიქიოს ქალღმერთი. მსხმოიარე სამყაროს ღვთაება, რომელსაც ლიბერასთან აიგივებდნენ. მოგვიანებით, როდესაც რომში გავრცელდა პერსეფონეს კულტი, მას სახელი პროზერპინა მიუსადაგეს. რომაელმა მწერლებმა პერსეფონესთან დაკავშირებული ყველა მითი უცვლელად გადმოიტანეს, ოღონდ სახელი შეუცვალეს ბერძენ ქალღმერთს და მას პროზერპინა უწოდეს.

ევროპულ ხელოვნებასა და მწერლობაშიც უფრო ხშირად ვხვდებით პროზერპინას სახელს (გოეთეს დრამა „პროზერპინა“. შელის პოემა „პროზერპინას სიმღერა“. პუშკინის ლექსი „პროზერპინა“ და სხვა).

მის სახელს ატარებს 1853 წელს აღმოჩენილი ასტეროიდი (26) პროზერპინა.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*პროზერპინა

## სქოლიო
კატეგორია:რომაული მითოლოგია
ლიბერი

**ლიბერი** ( < , ) — რომაელთა დიონისე, ბახუსი, ღვინის ღმერთი. ლიბერ და ლიბერა — პირდაპირი თარგმანია ბერძნული სიტყვებისა „კოროს“ და „კორა“ — ბიჭი და გოგო: ასე ეძახდნენ ბერძნები დიონისეს და პერსეფონეს. თავისუფალი, თავაშვებული ხასიათისა იყო რომშიაც დიონისე-ბახუსის დღესასწაულები — ლიბერალიები. ამრიგად, სიტყვიერი მნიშვნელობაც და შინაარსიც ერთგვარია. ლიბერის — დიონისეს („ბიჭის“) პარალელურად დგას ლიბერა — პერსეფონე („გოგონა“). ლიბერალებიც ამ ორეულთა და აგრეთვე ცერერას (დემეტრას) დღესასწაულია. ლიბერს რომაელები პოეტურ მეტყველებაში ღვინოსაც ეძახდნენ.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:რომაული მითოლოგია
შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლების სია

300px|მინი|შუახევის მუნიციპალიტეტის მდებარეობა საქართველოს რუკაზე
შუახევის მუნიციპალიტეტი შედის აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსის მიხედვით მუნიციპალიტეტი არის თვითმმართველი ერთეული, რომელსაც აქვს ადმინისტრაციული საზღვრები და ადმინისტრაციული ცენტრი. მუნიციპალიტეტს გააჩნია არჩევითი წარმომადგენლობითი და აღმასრულებელი ორგანოები, რეგისტრირებული მოსახლეობა და აქვს საკუთარი ქონება, ბიუჯეტი, შემოსულობები. მუნიციპალიტეტი საჯარო სამართლის იურიდიული პირია. მუნიციპალიტეტს ხელმძღვანელობს მერი.

მუნიციპალიტეტი მართვის ოპტიმიზაციისათვის დაყოფილია ადმინისტრაციულ ერთეულებად.

შუახევის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაში შედის 1 დაბა, 9 ტერიტორიული ორგანო და 68 სოფელი. შუახევის მუნიციპალიტეტის სოფლები ერთიანდებიან დაბა შუახევი, შუახევის, ბარათაულის, დღვანის, ზამლეთის, ოლადაურის, უჩამბის, შუბანის, წყალსაყრის, ჭვანის, ადმინისტრაციულ ერთეულებში.

შუახევის მუნიციპალიტეტის ფართობია 588 კმ² და 2014 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს  15 044 კაცს, ხოლო სიმჭიდროვეა – 25,6 კაცი. მუნიციპალიტეტის ცენტრია შუახევი. 2014 წლის აღწერის მიხედვით მუნიციპალიტეტის ყველაზე დიდი სოფელი მოსახლეობის მიხედვით არის ფურტიო (787 ადამიანი), შუახევიდან ყველაზე დიდი მანძილით დაშორებულია სოფელი ნაღვარევი (32 კმ.).

## სოფლების სია
## რუკა
რუკაზე ციფრებით აღნიშნულია:
* 1 — ხიჭაური
* 2 — ბარათაული

## სქოლიო
*
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მუნიციპალიტეტების სოფლების სია
სიხშირული ანალიზი

### სიხშირული ანალიზი (Frequency Analysis) 
სიხშირული ანალიზი არის სიგნალების ან მონაცემთა სიხშირითი კომპონენტების შესწავლა. ეს მეთოდი გამოიყენება როგორც საინჟინრო და ფიზიკის სფეროში, ასევე კრიპტოგრაფიაში, მონაცემთა მეცნიერებაში და სხვა დისციპლინებში.

#### სიხშირული ანალიზის ძირითადი პრინციპები 
სიხშირული ანალიზი გულისხმობს მონაცემთა ან სიგნალის გადაყვანას დროის დომენიდან სიხშირების დომენში. ამისთვის ხშირად გამოიყენება **ფურიეს გარდაქმნა (Fourier Transform, FT)**.

##### ფურიეს გარდაქმნა 
ფურიეს გარდაქმნა საშუალებას გვაძლევს დავყოთ სიგნალი კომპონენტებად, რომლებიც განსხვავებული სიხშირის სინუსოიდური ტალღებია.

ფურიეს გარდაქმნის განტოლება:

F(ω)=∫−∞∞​f(t)e−jωtdt

სადაც:

* F(ω) - სიხშირული სპექტრი
* f(t) - საწყისი სიგნალი
* ω - კუთხური სიხშირე
* e−jωt - კომპლექსური ექსპონენციალური ფუნქცია

##### დისკრეტული ფურიეს გარდაქმნა (DFT) 
დისკრეტული მონაცემებისთვის გამოიყენება დისკრეტული ფურიეს გარდაქმნა:

X[k]=n=0∑N−1​x[n]e−j2πkn/N

სადაც:

* X[k] - სიხშირული კომპონენტა
* x[n] - დისკრეტული დროითი მონაცემები
* N - მონაცემთა რაოდენობა

##### სწრაფი ფურიეს გარდაქმნა (FFT) 
DFT-ის გამოთვლა computationally რთულია, ამიტომ გამოიყენება **სწრაფი ფურიეს გარდაქმნა (Fast Fourier Transform, FFT)**, რომელიც მნიშვნელოვნად ამცირებს გამოთვლის დროს.

#### სიხშირული ანალიზის გამოყენება 
სიხშირული ანალიზი გამოიყენება მრავალ სფეროში:

* **სიგნალების დამუშავება** – ხმოვანი, აუდიო და ვიდეო მონაცემების ანალიზი.
* **ინჟინერია** – ვიბრაციების, რადიოტალღების და ელექტრონული სიგნალების შესწავლა.
* **მედიცინა** – EEG (ტვინის ელექტროაქტივობა) და ECG (გულის სიგნალები) ანალიზი.
* **კრიპტოგრაფია** – ტექსტის სტატისტიკური ანალიზი, შიფრების გარჩევა.
* **მონაცემთა მეცნიერება** – დროითი რიგების სიხშირული ანალიზი.
* **ფურიეს გარდაქმნის გამოყენება Python-ში**                                                                                                                          სიხშირული ანალიზი წარმოადგენს მნიშვნელოვან ხელსაწყოს, რომელიც გამოიყენება როგორც ტექნიკურ, ისე მეცნიერების სხვადასხვა დარგში. მისი საშუალებით შესაძლებელია მონაცემთა სიხშირითი კომპონენტების გაგება, რაც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სიგნალების დამუშავებაში, კრიპტოგრაფიაში, მექანიკურ ინჟინერიაში და სხვა სფეროებში.
კორნელი მაღრაძე

**კორნელი მაღრაძე** (დ. 1866, წევა — გ. 1936) — ქართველი მომღერალი, ჰუმანიტარი.

## ბიოგრაფია
განათლება თბილისის სასულიერო სემინარიაში მიიღო, შემდეგ კი სწავლა ოდესის სემინარიაში გააგრძელა.

სემინარიაში სწავლის დროს ნოტები შეისწავლა, ხოლო სემინარიის დასრულების შემდეგ პედაგოგიური საქმიანობა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში დაიწყო. პარალელურად, 1904 წლამდე სიმღერა-გალობას ასწავლიდა. ქუთაისის რეალური სასწავლებლის გახსნისთანავე მიწვეულ იქნა სიმღერა-გალობის მასწავლებლად. მისი აღზრდილები იყვნენ ცნობილი მათემატიკოსი ანდრია რაზმაძე, ინჟინერ-მეტალურგი ნიკოლოზ ქაშაკაშვილი, ექიმი-თერაპევტი ნ. გეგეჭკორი და ინჟინერი გრ. გეგეჭკორი, რომელიც მასწავლებელს გუნდის ლოტბარობაში ეხმარებოდა. მას გამორჩეული, შესანიშნავი ტემბრის ტენორი ჰქონდა, რომლის მოსასმენად ქუთაისის სობოროში მრავალი ადამიანი, მათ შორის არამლოცველებიც, იკრიბებოდა. იგი არქიელის მიწვევით დიდხანს ხელმძღვანელობდა საეკლესიო გუნდს. ქუთაისში ჩამოაყალიბა არაერთი ხალხური გუნდი და ხშირად მართავდა საჯარო კონცერტებს. სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო მისი კომპოზიტორული მოღვაწეობა. დაიბეჭდა მისი ადრეული ნამუშევრები, მათ შორის რომანსი „ჩემს ვარსკვლავს“ (ნიკოლოზ ბარათაშვილის ტექსტზე). 

მან ნოტებზე გადაიტანა მრავალი ხალხური სიმღერა და მრავალიც საგუნდოდ გადაამუშავა. მის ნამუშევრებს გუნდების რეპერტუარში რთავდნენ მელიტონ კუხიანიძე, ძმები მიხეილ და ნიკო შარაბიძეები და მისი ყოფილი მოწაფე, კომპოზიტორი კოტე ფოცხვერაშვილი. 

იგი აქტიურად მუშაობდა საეკლესიო მუსიკაზე. განსაკუთრებული მელოდიურობით გამოირჩევა მისი „მამაო ჩვენო“ და „მრწამსი“. მოგვიანებით საცხოვრებლად თბილისში გადავიდა, სადაც რკინიგზის სკოლაში პედაგოგად მუშაობდა. 1924-1930 წლებში ხელმძღვანელობდა პროფსაბჭოს ხალხურ მომღერალთა გუნდს და ხშირად უწევდა კონსულტაციებს სხვადასხვა ხალხურ გუნდს. თავისი ცოდნა და მდიდარი გამოცდილება სიამოვნებით უზიარებდა ახალბედა ლოტბარებს.

## ლიტერატურა
* ხალხური სიმღერის მოამაგენი.თბ., 2007 გვ. 146

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
თეიმურაზ კომახიძე

**თეიმურაზ კომახიძე** (დ. 1937, ბათუმი — გ. 30 სექტემბერი, 2012) — ქართველი მეცნიერი, მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1960 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი.

ხვადასხვა პერიოდში მუშაობდა: ბათუმის ინდუსტრიული ტექნიკუმის დირექტორად, ბათუმის პრეფექტის პირველ მოადგილედ, ბათუმის მერის მოვალეობის შემსრულებლად, ბათუმის მერად, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კულტურის მინისტრად. მისი ავტორობით შექმნილია 61 წიგნი და 120-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი (მათ შორის 60-მდე მონოგრაფია). გამოცემული აქვს აჭარის წარსულისა და დღევანდელობის ამსახველი ენციკლოპედიური ორტომეული. მისივე ინიციატივით დაარსდა 14 მუზეუმი, ხულოს სამხატვრო სკოლა, ხულოს სამხატვრო გალერეა, ხელვჩაურის რაიონის სოფელ დიდივაკის დაწყებითი სკოლა, ასევე შერიფ ხიმშიაშვილის სახელობის ბიბლიოთეკა, რომელიც მოიცავს 20 ათას წიგნს. აღადგინა არაერთი ისტორიული ძეგლი. მისი ინიციატივით ბათუმში აიგო წმინდა კეთილმორწმუნე მეფე თამარის სახელობის ტაძარი. წლების განმავლობაში მისი ღვაწლი დაფასდა: მიენიჭა გრიგოლ ნარეკაცის სახელობის ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება და გიუმრის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის საპატიო პროფესორის ტიტული. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი. სახლი, სადაც ის ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა, სამახსოვროდ შეიფერა მემორიალური დაფით, რათა აღბეჭდილიყო მისი ღვაწლი და მემკვიდრეობა.

## ბიბლიოგრაფია
* აჭარის კულტურის ისტორია (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1999 გვ. 640 
* მამულიშვილი : მემედ აბაშიძე (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1994 გვ. 212
* ისინი შვენოდნენ ქალაქს : ღვაწლმოსილთა პორტრეტები (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1994 გვ. 200
* ჰაიდარ აბაშიძე (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1994 გვ. 156
* ბათუმის ამაგდარნი (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1993 გვ. 140
* მემედ აბაშიძე (ავტორი). - ბათუმი, აჭარა, 1993 გვ. 168

## ჯილდოები
* ბათუმის საპატიო მოქალაქე
* ფრიტიოფ ნანსენის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* ნიკო ნიკოლაძის სახელობის პრემია
* ხულოს რაიონის საპატიო მოქალაქე
* ხელვაჩაურის რაიონის საპატიო მოქალაქე
* აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე
* აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული ინჟინერი
* ზაქარია ჭიჭინაძის სახელობის პრემია
* იაკობ გოგებაშვილის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* ღირსების ორდენი
* საქართველოს დამსახურებული კულტურის მოღვაწე
* საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* ნიკო ბერძენიშვილის სახელობის პრემია
* ილია ჭავჭავაძის სახელობის პრემია
* ტბელ აბუსერისძის სახელობის პრემია
* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

## ლიტერატურა
* საინფორმაციო ცნობარი აჭარაში მოღვაწე მწერალთა შესახებ / შემდგენელი ცისანა ანთაძე ბათუმი, 2019, გვ. 162

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 სექტემბერი
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
ქოფრუბაში (ოლურის რაიონი)

**ქოფრუბაში** () — სოფელი ოლურის რაიონში, ერზურუმის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ერზურუმიდან 164 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ოლურიდან 10 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 95 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ოლურის რაიონის სოფლები
პია კაუმა

**პია კაუმა** (დ. 20 ოქტომბერი, 1966) — ფინელი პოლიტიკოსი, ფინეთის პარლამენტის წევრი. ქალაქ ესპოოს საქალაქო საბჭოს წევრი და წარმოადგენს ეროვნულ კოალიციურ პარტიას. კაუმა ასევე არის ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის საპარლამენტო ასამბლეის ფინური დელეგაციის წევრი და ამჟამად ამ ორგანიზაციის პრეზიდენტი.

## პოლიტიკური კარიერა
კაუმა იყო ფინეთის პარლამენტის წევრი 2011 წლიდან 2015 წლამდე და ხელახლა აირჩიეს 2017 წელს. ეკონომიკისა და ბიზნესის განათლებით, მან პარლამენტში იმუშავა ვაჭრობის კომიტეტში, სოციალურ საქმეთა და ჯანდაცვის კომიტეტში, დიდ კომიტეტში, საკონსტიტუციო სამართლის კომიტეტსა და გარემოს დაცვის კომიტეტებში.

ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის პრეზიდენტობის გარდა, კაუმა იყო ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის ფინური დელეგაციის წევრი 2011 წლიდან 2015 წლამდე და სათადარიგო წევრი 2017 წლიდან 2019 წლამდე, ხოლო 2019 წლიდან არის წევრი. იგი მსახურობდა პოლიტიკურ საქმეთა და უსაფრთხოების გენერალური კომიტეტის მომხსენებლად 2013 წლიდან 2014 წლამდე და მონაწილეობდა მრავალ საარჩევნო სადამკვირვებლო მისიაში.

## პირადი ცხოვრება
კაუმა დაქორწინებულია იუსი კაუმაზე, რომელთან ერთადაც ჰყავს ოთხი შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გუთიური ენა

**გუთიური ენა** — გადაშენებული, არაკლასიფიცირებული ენა, რომელზეც საუბრობდნენ გუთიები. ისინი მცირე ხნით გაბატონდნენ შუმერში გუთიური დინასტიის სახით ძვ. წ. XXII საუკუნეში. გუთიები ცხოვრობდნენ ტერიტორიაზე რომელიც იყო ზაგროსის მთებისა და ტიგროსს შორის. ენის შესახებ არაფერია ცნობილი, გარდა მისი არსებობისა და გუთიური მმართველების სახელების სიისა შუმერის მეფეთა სიაში, რომელიც შესაძლოა ასახავდეს ენის ელემენტებს.

## მტკიცებულებები
გუთიურ ენას არ გააჩნია ტექსტური კორპუსი და თანამედროვე წყაროები იძლევიან მცირე ინფორმაციას ენის შესახებ, მხოლოდ სახელების სიის სახით.

## სხვა ფაქტები
გუთიური ენა ნახსენებია რეგიონში გავრცელებული ენების სიაში, რომელიც აღმოჩენილია Sag B ფირფიტაზე - შუა ბაბილონური პერიოდის საგანმანათლებლო ტექსტში, რომელიც სავარაუდოდ ქალაქ ემარიდან მომდინარეობს. ეს ტექსტი ასევე ჩამოთვლის აქადურს, ამორიტულს, სუტიურს, „სუბართუს“ (ხურიტულს) და ელამურს. ქალაქ ადაბში აღმოჩენილ ფირფიტაში მოიხსენიება „გუთიური ენის თარჯიმნი“.

## ტოხარული თეორია
გარდაცვალებამდე გამოქვეყნებულ სტატიაში, ვალტერ ბრუნო ჰენინგმა ივარაუდა, რომ მეფეთა სახელების სხვადასხვა დაბოლოებები ჰგავდა ბრუნვის დაბოლოებებს ტოხარულ ენებში — ინდოევროპული ენების შტოში, რომელიც ცნობილია ტარიმის აუზში (თანამედროვე ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთში) ნაპოვნი VI-VIII საუკუნეების ტექსტებიდან. ჰენინგმა ასევე მიუთითა სახელ „გუთის“ ფონოლოგიურ მსგავსებაზე *Kuči*-თან - ტოხარულ ქალაქ კუჩას საკუთარ სახელთან. მან აღნიშნა, რომ ჩინური სახელი Yuezhi, რომელიც აღნიშნავდა ტარიმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე საძოვრებზე მცხოვრებ მომთაბარე მწყემსებს ძვ. წ. II საუკუნეში, შეიძლება ჩამოყალიბდეს როგორც „გუ(თ)-თ'ი“. ჰენინგმა ასევე შეადარა ქვეყნის სახელი *Tukriš*, რომელიც ნახსენებია გუთიებთან და სხვა მეზობელ ქვეყნებთან ერთად ხამურაბის წარწერაში, სახელ „twγry“-სთან, რომელიც ნაპოვნია IX საუკუნის ძველ თურქულ მანუსკრიპტში და სავარაუდოდ ეხება ტოხარებს.

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ენები
იუქარიქუმლუ (ოლთუს რაიონი)

**იუქარიქუმლუ** () — სოფელი ოლთუს რაიონში, ერზურუმის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ერზურუმიდან 134 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ოლთუდან 20 კილომეტრში. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 62 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ოლთუს რაიონის სოფლები
ტანგანსიკუარო

**ტანგანსიკუაროს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მიჩოაკანის შტატში, მექსიკის დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 256 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.9%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 385.1 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 91.6 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია მიჩოაკანის შტატის შემადგენლობაში 1831 წლის 10 დეკემბერს შევიდა. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 085.

## იხილეთ აგრეთვე
*მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:მიჩოაკანის მუნიციპალიტეტები
არპანი

საკუთარი სახელი **არპანი** () შეიძლება აღნიშნავდეს:

***არპანი** — ძველი ფრანგული სიგრძის საზომი ერთეული, რომელიც უდრიდა 180 პარიზულ ფუტს (≈ 58.52 მ).

***არპანი** — ფართობის საზომი ერთეული, რომელიც უდრდა კვადრატულ არპანს, ანუ 32400 კვადრატულ პარიზულ ფუტს (≈ 3424.5904 მ²).

ერთეულთა SI სისტემის შემოღებისთანავე გამოვიდა ხმარებიდან. იგი ჯერ კიდევ შეზღუდული რაოდენობით გამოიყენება კვებეკში და სამხრეთ შეერთებული შტატების ტერიტორიებზე, რომლებიც ოდესღაც საფრანგეთის ლუიზიანას ნაწილი იყო.

ის ასევე მიღებულ იქნა ბელგიასა და საფრანგეთში შვეიცარიაში, რაც შეესაბამება ყოფილ გერმანულ მორგენსა და მეათედს (Acker). სიტყვა არპანი ნაწარმოებია გალიური საზომიდან „Arepenna“, რომელიც ემთხვევა ძველ რომაულ  ან  (14400 რომაული კვ. ფუტი). არპანი ყველგან ერთნაირი არ იყო და, გარდა ამისა, არსებობდა სხვადასხვა სახის არპანი: პარიზულ არპანს ჰქონდა 32400 პარ.კვ.ფ = 34189 არას; ლეგალიზებული, ან , ასევე , შეიცავდა 48400 პარ.კვ.ფ = 51072 არას და მიღებული იყო ტყეებისა და სხვა სახელმწიფო ქონების გამოკვლევისას; ჩვეულებრივი არპანი შეიცავდა 40000 პარ.კვ.ფუტს = 42.208 არა. ბრის, შამპანის, გატინეს, ორლეანის, პუატუს და სხვა რიგ პროვინციებში მიიღეს მხოლოდ ჩვეულებრივი არპანი.

## ლიტერატურა
*Арпан // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
კატეგორია:ფართობის საზომი ერთეულები
მუტე ეგედე

**მუტე ეგედე** (დ. 11 მარტი, 1987) — გრენლანდიელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2021 წლის აპრილიდან გრენლანდიის მეშვიდე პრემიერ-მინისტრის თანამდებობას იკავებს. 2015 წლიდან არის ინაცისარტუტის წევრი, ხოლო 2018 წლიდან ხალხის გაერთიანების პარტიის თავმჯდომარე. იგი გამოდის გრენლანდიის დანიიდან დამოუკიდებლობის წინადადებით და მონაწილეობდა დამოუკიდებელი გრენლანდიის კონსტიტუციაზე მუშაობის პროცესში.

## ბიოგრაფია
ეგედე დაიბადა ნუუკში, თუმცა გაიზარდა სამხრეთ გრენლანდიის ქალაქ ნარსაკში. მან დაასრულა ქაქორტოქის გიმნაზია, შემდეგ 2007 წლიდან სწავლობდა გრენლანდიის უნივერსიტეტში კულტურისა და სოციალური ისტორიის ფაკულტეტზე. 2011-2012 წლებში იყო გრენლანდიის აკადემიური სტუდენტური საზოგადოების „კისაქის“ ვიცე-თავმჯდომარე. მან მიიღო 2 131 ხმა, რაც საკმარისი არ აღმოჩნდა პარლამენტში ადგილის მოსაპოვებლად.

2016 წლიდან 2018 წლამდე ეგედე მუშაობდა ნედლეულისა და შრომის ბაზრის მინისტრად, სადაც პარალელურად 2017 წელს სამი თვის განმავლობაში, ასრულებდა კომუნების, დასახლებების, გარე რაიონების, ინფრასტრუქტურისა და საბინაო მეურნეობის მინისტრის მოვალეობას. 16 აპრილს გამოცხადდა, რომ პარტიამ კოალიცია შექმნა ნალერაქთან ერთად 10-წევრიანი მთავრობით. ატასუტმა, რომელსაც ორი ადგილი აქვს, განაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ არ შევიდოდა დამოუკიდებლობის მომხრე კოალიციაში, მხარს დაუჭერდა კოალიციას. ეგედე არის გრენლანდიის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა პრემიერ-მინისტრი. იგი პარლამენტმა პრემიერ-მინისტრად დაამტკიცა 23 აპრილს.

## იდეოლოგია
ეგედე არის ხალხის გაერთიანების პარტიის თავმჯდომარე, რომელიც გრენლანდიის დემოკრატიულ-სოციალისტური პოლიტიკური პარტიაა. პარტიის მსგავსად, ეგედეც გრენლანდიის დამოუკიდებლობის მხარდამჭერია.

## პირადი ცხოვრება
ეგედეს ჰყავს ორი შვილი თავის ყოფილ პარტნიორთან.

## სქოლიო
კატეგორია:გრენლანდიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები