open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰაინრიხ II (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჰაინრიხ II**-ის სახელით ისტორიაში ცნობილნი არიან შემდეგი პირები:

* ჰაინრიხ II (სრი) — საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1014-1024).
* ჰაინრიხ II (ბავარია) — ჰერცოგი (955-976, 985-995).
* ჰაინრიხ II (კერნტენი) — ჰერცოგი (1090-1122).
* ჰაინრიხ II (ბრაბანტი) — ქვემო ლოთარინგიის ჰერცოგი (1235-1248).
* ჰაინრიხ II (ლიმბურგი) — გრაფი (1139-1167).
* ჰაინრიხ II (ბრაუნშვაიგ-ვოლფენბიუტელი) — ჰერცოგი (1489-1568).
* ჰაინრიხ II (ანჰალტი) — ფიურსტი ფონ ანჰალტ-აშერსლებენი (1252-1267).
* ჰაინრიხ II (ლუქსემბურგი) — გრაფი (1086-1096).
* ჰაინრიხ II (ავსტრია) — ჰერცოგი (1156-1177).
* ჰაინრიხ II (ლიოვენი) — გრაფი (1056-1079).
* ჰაინრიხ II ფონ აილენბურგი — მარკგრაფი ფონ მაისენი (1103-1123).
* ჰაინრიხ II (ნასაუ) — გრაფი (1198-1247).
* ჰაინრიხ II (ჰესენი) — ლანდგრაფი (1328-1376).
* ჰაინრიხ II (ჰოლშტაინ-რენდსბურგი) — ჰერცოგი ფონ შლეზვიგი (1340-1382).
ოტო IV ბრაუნშვაიგელი

მინი|ოტო IV
**ოტო IV ბრაუნშვაიგელი** (; დ. 1175 ან 1176, ბრაუნშვაიგი, ქვემო საქსონია — გ. 19 მაისი, 1218, ჰარცბურგი) — რომაელ-გერმანელთა მეფე (1198–1218) და საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1209-1218). ჰაინრიხ ლომის ძე, ველფების დინასტიის წარმომადგენელი. პუატუს გრაფი. 1198 წლიდან სამეფო ტახტს ეცილებოდა იმპერატორ ჰაინრიხ VI შტაუფენის ძმას ფილიპ შვაბიელს. ამ ბრძოლაში ოტო IV-ს მხარს უჭერდნენ რომის პაპი ინოკენტი III და ბიძა რიჩარდ I ლომგული. 1201 წელს ოტო IV დაბრუნდა გერმანიაში. 1209 წელს იმპერატორად აკურთხეს. 1210 წელს მოინდომა სიცილიის სამეფოს დაპყრობა, რომელიც პაპის ხელისუფლებას ემორჩილებოდა. პაპმა იგი ეკლესიიდან განკვეთა და 1211 წელს მეფედ ფრიდრიხ VI-ის ძმა ფრიდრიხ II შტაუფენი გამოაცხადა.

შტაუფენ-ველფების დინასტიური დავა ბუვინის ბრძოლაში გადაწყდა 1214 წელს. ოტო IV-მ ძალაუფლება დაკარგა.

## ოჯახი 
ოტო IV-ს ჰყავდა ორი მეუღლე: ბეატრიჩე, გერმანელი მეფის ფილიპის და ირინა ანგელინას შვილი (1209-1212 წლებში) და 1214 წლის 19 მაისიდან მარია ბრაბანტი (დ. 1190 - გ. 1260), ბრაბანტის ჰერცოგის ჰაინრიხ I-ის და მატილდა ფლანდრიელის შვილი. 
 
შვილები არცერთ ცოლთან არ ჰყავდა.

## ლიტერატურა 
* Abulafia, David, *The New Cambridge Medieval History, Vol. V: c. 1198-c. 1300*, Cambridge University Press, 1999
* 
* Bryce, James, *The Holy Roman Empire*, 1913
* Comyn, Robert. *History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V, Vol. I*. 1851
* Dunham, S. A., *A History of the Germanic Empire, Vol. I*, 1835

კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1175
კატეგორია:დაბადებული 1176
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1218
საფრანგეთის მონარქების სია

## მეროვინგების დინასტია 
## კაროლინგების დინასტია (843-987 წლებში) 

## კაპეტინგების დინასტია (987-1792) 
კაპეტების დინასტია, ჰუგო კაპეტის შთამომავლები, მართავდა საფრანგეთს 987 წლიდან 1792 წლამდე და კიდევ 1814 წლიდან 1848 წლამდე. 1328 წლის შემდეგ ამ დინასტიიდან გამომავალი მონარქები, იწოდებოდნენ, როგორც **ვალუას** და **ბურბონების** სამეფო გვარების წევრები.

### კაპეტის სახლი (987-1328)  
### ლანკასტერის სახლი (1422-1453) (სადავო) 
''1422 წლიდან ჰენრი VI აკონტროლებდა ჩრდილოეთ საფრანგეთის დიდ ნაწილს. ჩრდილოეთ საფრანგეთს განაგებდა ინგლისური ლანკასტერის სახლი. ამ ტერიტორიების დასაბრუნებლად საფრანგეთმა წამოიწყო ომი რომელიც ასწლიანი ომის სახელითაა ცნობილი

### ვალუას სახლი (1328-1589)  
#### ორლეანელთა შტო (1498-1515) 
#### ორლეანელ-ანგულემელთა შტო (1515-1589) 
### ბურბონების დინასტია (1589-1792) 
## პირველი რესპუბლიკა (1792–1804) 
საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა არსებობდა 1792 წლიდან 1804 წლამდე, როდესაც ნაპოლეონ ბონაპარტე, რესპუბლიკის პირველი კონსული, საფრანგეთის იმპერატორად გამოცხადდა. ==

## რესურსები ინტერნეტში
* souverains et chefs d'Etat français : les lieux d'inhumation
* Généalogie des dynasties des rois de France

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მონარქები
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:საფრანგეთის სამეფო დინასტიები
კატეგორია:მმართველთა სიები
კატეგორია:მონარქთა სიები
მანიერიზმი

[thumb|right|300px|*ლაოკოონი*, [1614, ელ გრეკო]]
**მანიერიზმი**, იგივე **გვიანი რენესანსი** ( — მანერა, სტილი) — მიმდინარეობა ხელოვნებასა და ლიტერატურაში 1520-1580 წლებში.

## მახასიათებლები 
იმ პერიოდში, როცა რენესანსულმა ხელოვნებამ უმაღლეს წერტილს მიაღწია საგნებისა და სხეულების უნაკლო გამოსახვაში, ზოგიერთი ხელოვანი უარს ამბობს პროპორციების სიზუსტეზე, ფერთა ჰარმონიაზე, დამაჯერებლობაზე და მიზნად ისახავს უფრო ემოციური და არტისტული ეფექტის მოხდენას. 
მანიერიზმს ახასიათებს:
* დანაწევრებული სივრცე
* ბუნდოვანი და არეული სურათი
* სხეულთა დეფორმაცია
* მოძრაობის გამოსახვა

მანიერიზმის ნიმუშებია ჯაკოპო და პონტორმოს *იოსები ეგვიპტეში*, სადაც ჩაცმულობაც, ნაგებობებიც, ფერებიც სრულ შეუსაბამობაშია ბიბლიურ სცენებთან. როსო ფიორენტინიმ, რომელიც პონტორმოს მოსწავლე იყო, 1530 წელს ფლორენციული მანიერიზმი შეიტანა ფონტენბლოში. იგი გახდა ფუძემდებელი XVI საუკუნის ფრანგული მანიერიზმისა, რომელიც ასევე ცნობილია „ფონტენბლოს სკოლის“ სახელით. საფრანგეთიდან ეს მიმდინარეობა გავრცელდა ბელგიაში, ინგლისსა და გერმანიაში.

ლიტერატურაში მანიერიზმზე ძლიერ გავლენას ახდენს იტალიელი ჯიოვანი ბატისტა მარინო. თავის ლექსებში მას გამოყენებული აქვს ახალი მანერა - მანიერიზმი, რომელიც ეძებს ორიგინალობას, ფორმას, ტონს.

## ბაროკო და მანიერიზმი 
დინამიურობისა და მოძრაობისადმი ინტერესით მანიერიზმი ბაროკოს მოასწავებს, ამიტომ მას ზოგჯერ პრებაროკულ პერიოდადაც მოიხსენიებენ.

ბაროკოსა და მანიერიზმის ზოგადი პრინციპები შემდეგია: 
* ორივე არის მოძრაობის, დინამიურობის ხელოვნება, მაგრამ მანიერიზმში მთავარია სტილისტური ვირტუოზულობა, ბაროკოში კი - გამომსახველობა.
* ორივე სურათის ხელოვნებაა. მანიერიზმში სურათი დეკორატიულია, ბაროკოში კი - ფუნქციონალური.
* მანიერიზმში მთლიანობა დანაწევრებულია, დეცენტრალიზებული, ბაროკოში კი - რთული და გლობალური. 
* მანიერიზმში ილუზია მცემულია როგორც ასეთი, ბაროკოში კი - როგორც რეალური.
* მანიერიზმი სამეფო კარის ხელოვნებაა, ბაროკო კი მიმართავს ფართო პუბლიკას და მისი მიზანია ხალხის დარწმუნება, მოხიბვლა.

## მანიერისტი მხატვრები 
[thumb|right|150px|[არჩიმბოლდო, მილანელი მანიერისტი]]
* კრისტოფ ამბერჟერი
* არჩიმბოლდო
* ბეკაფუმი
* კორეჯო
* როსო ფიორენტინო
* ელ გრეკო
* პარმიჯანინო
* პონტორმო
* ტინტორეტო
* ჯორჯო ვაზარი
* პაოლო ვერონეზე

## არქიტექტორები და მოქანდაკეები 
* ჩელინი, ბენვენუტო
* ამანატი, ბართოლომეო
* ბულონი, ჟან დე
* ვინიოლი

## რესურსები ინტერნეტში 
* რენესანსის ხელოვნების ისტორია
* მანიერიზმი და სხვა მიმდინარეობები 

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
*
ედუარდ უფროსი

thumb|ედუარდ უფროსი
**ედუარდ უფროსი** (; დ. 874/877 — გ. 17 ივლისი, 924) — ინგლისის მეფე 899-924 წლებში. ალფრედ დიდის შვილი.  
ჰყავდა სამი ცოლი და 18 შვილი. ედუარდი გამეფდა 899 წელს, მამამისის, ალფრედ დიდის გარდაცვალების შემდეგ. ის სამეფოს განაგებდა უინჩესტერიდან, შემდგომში უესექსის დედაქალაქიდან. 917 წელს ედუარდმა აღმოსავლეთი ანგლია გაათავისუფლა დანიელთა ბატონობისაგან, ხოლო 918 წელს მისი დის ეთელფლედას გარდაცვალების შემდეგ გახდა მერსიის მმართველიც.

ამის შემდეგ ედუარდმა მიიღო „ანგლო-საქსების მეფის“ ტიტული, მანამდე ეს ტიტული ალფრედ დიდს ეკუთვნოდა. მან ასევე მოჭრა მონეტა, რომელიც გამოიყენებოდა მთელი ინგლისის მასშტაბით, გარდა ნორთუმბრიისა. ედუარდის მეტსახელი „უფროსი“ პირველად გამოიყენა ვულფსტანმა 996 წელს, რომ ის ედუარდ წამებულისაგან განესხვავებინათ.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ანგლო-საქსონური ქრონიკები. 750—919 წლები
* Foundation for Medieval Genealogy

## სქოლიო 
კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 924
კატეგორია:უესექსის დინასტია
ალფრედ დიდი

მინი|ალფრედ დიდი
**ალფრედ დიდი** (; დ. 849 — გ. 26 ოქტომბერი, 899) — ანგლოსაქსონური უესექსის სამეფოს მეფე 871–899  წლებში. იგი პირველია რომელიც დოკუმენტებში მოხსენიებულია როგორც *ინგლისის მეფე*. სამეფო ტახტზე ავიდა უფროსი ძმის ეთელრედ I-ის გარდაცვალების შემდეგ.

## ბიოგრაფია 
ალფრედ დიდი დაიბადა 849 წელს. ტახტზე ავიდა 871 წელს. იგი ერთადერთი მეფე იყო რომელმაც მოიგერია დანიელი ვიკინგების შემოტევები და აღიარებულ იქნა ინგლისის პირველ მეფედ. 800 წელს ინგლისი შვიდ სამეფოდ იყო დაშლილი, რომლებიც ერთმანეთს მუდმივად ეომებოდნენ. ვიკინგები ინგლისში პირველად 793 წელს გამოჩნდნენ მოგვიანებით მათმა შემოსევებმა სისტემატიური ხასიათი მიიღო. მერსია, ნორთუმბრია და აღმოსავლეთი ინგლისი ერთმანეთთან ბრძოლით იყვნენ დასუსტებულნი ამიტომ წინააღმდეგობის გაწევა აღარ შეეძლოთ. მათთვის გამანადგურებელი აღმოჩნდა 867 წლის შემოსევა, დანების მეფის მეთაურობით. დანებმა ლაშქრობა ეფექტურად დაიწყეს. 867–870 წლებში დაიპყრეს ნორთუმბრია. 870 წელს შეიჭენენ აღმოსავლეთ ინგლისში და მოკლეს მეფე ედმუნდი. 870–874 წლებში მთლიანად დაიპყრეს მერსია და სასექსი. 874 წლისთვის დასაპყრობი მხოლოდ უესექსი დარჩა. მეფე ალფრედ დიდი მომზადებული დაუხვდათ და დაამარცხა დანები რამდენიმე ბრძოლაში. 874–878 წლებში მან შეიერთა სასექსი და კენტი. ასევე დაიპყრო აღმოსავლეთ მერსია და სამხრეთ ესექსი. გადამწყვეტი გამარჯვება მან 878 წელს ქალაქ ედინქტონთან გამართულ ბრძოლაში მოიპოვა. ამის შემდეგ დანიელებთან სამშვიდობო ხელშეკრულება გაფორმდა. მეფე ალფრედმა დანებს კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, დენლოში დასახლების უფლება მიცათ სადაც დანიური კულტურა ყვაოდა და მრავალი ვიკინგი დასახლდა. თვითონ ინგლისის დანარჩენი ნაწილის მართვას შეუდგა. მან შეადგინა საკანონმდებლო კოდექსი თავის ქვეყანაში რითაც განამტკიცა უესექსის სახელმწიფოებრიობა. იგი ხელს უწყობდა ხელოვნების განვითარებასაც. მან ააშენა დიდი ციხე- ქალაქები და შექმნა საზღვაო ფლოტი. ენერგიული მოღვაწეობისთვი მას დიდი უწოდეს, მასვე მიუძღვნეს ემალის მინიატურა. 895 წელს მას შეეძინა შვილიშვილი ათელსტანი. დიდი უესექსის მეფე გარდაიცვალა 899 წლის 26 ოქტომბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Англо-саксонская хроника. Годы 750—919.
* Альфред Великий: жизнь и легенда
* Foundation for Medieval Genealogy

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:უესექსის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 849
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 899
კატეგორია:უესექსის დინასტია
ედმუნდ I

მინი|ედმუნდ I.
**ედმუნდ I** (; დ. 921 — გ. 26 მაისი, 946) — ინგლისის მეფე 939-946 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედუარდ უფროსისა და მისი მესამე მეუღლის ედგივას შვილი. გამეფდა მისი ნახევარ-ძმის ათელსტანის გარდაცვალების შემდეგ, რადგან ათელსტანს მემკვიდრე არ დარჩენია.

კორონაციის შემდეგ ძალიან მალე საფრთხე დაემუქრა ინგლისს, დუბლინის ვიკინგური სამეფოს მეფე ოლაფ III დაესხა თავს, მოახერა ნურთუმბრიისა და ცენტრალური ინგლისის დაპყრობა. ედმუნდმა მხოლოდ იმის შემდეგ მოახერხა ცენტრალური ინგლისის ახლიდან შემოერთება რაც ოლაფი გარდაიცვალა 943 წელს, ერთი წლის შემდეგ კი ნორთუმბრიაც შემოიერთა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ედმუნდ I  — ანგლო-საქსური ინგლისის პროსოპოგრაფია
* ანგლო-საქსური ქონიკა — 920—1014 წლები

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 921
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 946
კატეგორია:უესექსის დინასტია
საღვთო რომის იმპერატორთა სია

[მინი|[მაქსიმილიან II (სრი)|მაქსიმილიან II-ს გერბი 1564-1576 წლებში]]
**საღვთო რომის იმპერატორი** (, ) — ტერმინი, რომლითაც ისტორიკოსები აღნიშნავენ შუა საუკუნეების იმ მმართველებს, რომლებიც პაპისგან იღებდნენ რომის იმპერატორის ტიტულს. XVI საუკუნის შემდეგ საღვთო რომის იმპერიას განაგებდა არჩეული მონარქი. ფეოდალურ იერარქიაში საღვთო რომის იმპერატორი იყო პირველი სხვა კათოლიკე მონარქებთან მიმართებაში — *primus inter pares* (პირველი თანასწორთა შორის). ის იყო „უფროსი მონარქი კათოლიკურ სამყაროში“ და „კათოლიკური ეკლესიის საერო მხარი“.

## კაროლინგები
* კარლოს დიდი — 800-814
* ლუი I ღვთისმოსავი — 813-840
* ლოთარ I — 823-855
* ლუდვიგ II — იტალიის მეფე (844-875); იმპერატორი 850—875
* შარლ II — იმპერიის ნაწილის — ბავარიის მეფე (876-880).
* შარლ III — იმპერიის ნაწილის — ალემანიის მეფე (876-882), მეფე (882-887), იმპერატორი (881-888).
* გვიდო III — იმპერატორი 891-894
* ლამბერტ II — 892-898
* არნულფ ფონ კერნტენი — მეფე (887-899), იმპერატორი (896-899).
* ლუდვიგ III უსინათლო — იმპერიის ნაწილის — ფრანკონია-საქსონიის მეფე (876-882) და ბავარიის მეფე (880-882).
* ბერენგარ I — იტალიის მეფე 888—924; იმპერატორი 916—924

## ლიუდოლფინგები 
* ოტო I — მეფე (936-961), იმპერატორი (962-973)
* ოტო II — მეფე (961-983), იმპერატორი (973-983).
* ოტო III — მეფე (983-1002), იმპერატორი (996-1002).
* ჰაინრიხ II — მეფე (1002-1024), იმპერატორი (1014-1024).

## სალიური დინასტია 
* კონრად II — მეფე (1024-1028), იმპერატორი (1027-1039).
* ჰაინრიხ III — მეფე (1028-1056), იმპერატორი (1039-1056).
* ჰაინრიხ IV — მეფე (1056-1099), იმპერატორი (1083-1106).
* ჰაინრიხ V — მეფე (1099-1125), იმპერატორი (1106-1125).

## ზუპლინბურგები 
* ლოთარ II — მეფე (1125-1137), იმპერატორი (1133-1137).

## ჰოენშტაუფენები 
* ფრიდრიხ I — მეფე (1152-1190), იმპერატორი (1155-1190).
* ჰაინრიხ VI — მეფე (1190-1197), იმპერატორი (1191-1197).

## ველფები 
* ოტო IV ბრაუნშვაიგელი — მეფე (1198-1212), იმპერატორი (1209-1218).

## ჰოენშტაუფენები 
* ფრიდრიხ II — მეფე (1212-1250, იმპერატორი (1220-1250).

## სხვადასხვა დინასტიები 
* ჰაინრიხ VII — მეფე (1308-1313), იმპერატორი (1312-1313).
* ლუდვიგ IV ფონ ვიტელსბახი — მეფე (1314-1347), იმპერატორი (1328-1347).
* კარლ IV ფონ ლუქსემბურგი — მეფე (1346-1378), იმპერატორი (1355-1378).
* სიგიზმუნდ I — მეფე (1411-1437), იმპერატორი (1433-1437).

## ჰაბსბურგები 
* ფრიდრიხ III — მეფე (1440-1493), იმპერატორი (1452-1493).
* მაქსიმილიან I — მეფე (1486-1519), იმპერატორი (1508-1519).
* კარლ V — მეფე (1519-1531), იმპერატორი (1530-1556).
* ფერდინანდ I — მეფე (1531-1564), იმპერატორი (1558-1564).
* მაქსიმილიან II — იმპერატორი (1564-1576).
* რუდოლფ II — იმპერატორი (1576-1612).
* მათე — იმპერატორი (1612-1619).
* ფერდინანდ II — იმპერატორი (1619-1637).
* ფერდინანდ III — იმპერატორი (1637-1657).
* ლეოპოლდ I — იმპერატორი (1658-1705).
* იოზეფ I — იმპერატორი (1705-1711).
* კარლ VI — იმპერატორი (1711-1740).

## ვიტელსბახები 
* კარლ VII ალბრეხტი — იმპერატორი (1742-1745).

## ჰაბსბურგ-ლოთარინგიელები 
* ფრანც I შტეფანი — იმპერატორი (1745-1765).
* იოზეფ II — იმპერატორი (1765-1790).
* ლეოპოლდ II — იმპერატორი (1790-1792).
* ფრანც II — იმპერატორი (1792-1806).

## სქოლიო 
*
კატეგორია:მმართველთა სიები
კატეგორია:იმპერატორების სიები
ათელსტანი

thumb
**ათელსტანი** (; დ. დაახლ. 895 — გ. 27 ოქტომბერი, 939) — ანგლოსაქსების მეფე 924-927 წლებში და ინგლისის მეფე 927-939 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედუარდ უფროსის და მისი პირველი ცოლის შვილი. თანამედროვე ისტორიკოსების აზრით ის ერთ-ერთი უდიდესი ანგლო-საქსი და ინგლისელი მონარქია. ათელსტანი არასდროს დაქორწინებულა და მისი გარდაცვალების შემდეგ ინგლისის მეფე მისი ნახევარ-ძმა ედმუნდი გახდა.

924 წლის ივლისში, როდესაც ედუარდ უფროსი გარდაიცვალა, ათელსტანმა მერსიის მეფობა მიიღო, მისი ნახევარ-ძმა ეთელვირდი უესექსის მეფე გახდა, თუმცა მოულოდნელად გარდაიცვალა და უესექსშიც ათელსტანი გამეფდა. 927 წელს ათელსტანმა აიღო ქალაქი იორკი და ამით ბოლო ვიკინგური სამეფო, ნორთუმბრია დაიპყრო, ამ წარმატების შემდეგ ის გახდა პირველი ანგლო-საქსი მეფე რომელმაც მთელი ინგლისი თავის მმართველობის ქვეშ მოაქცია. 937 წელს ინგლისში შოტლანდიის მეფე კონსტანტინე II შემოიჭრა. ათელსტანმა ბრუნანბურგის ბრძოლაში დაამარცხა შოტლანდიელები. ამ გამარჯვებამ მას უდიდესი რეპუტაცია მოუტანა ინგლისში და ევროპის კონტინენტზე. 939 წელს, ათელსტანის გარდაცვალების შემდეგ ვიკინგებმა აღადგინეს კონტროლი იორკზე 954 წლამდე, სანამ ინგლისელები საბოლოოდ არ განათავისუფლებდნენ მას ვიკინგებისგან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანგლოსაქსური ქრონიკები. 920—1014 წლები 
* Foundation for Medieval Genealogy 

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 895
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 939
კატეგორია:უესექსის დინასტია
ედრედი

მინი|250პქ|ედრედი
**ედრედი** (, დ. 923 — გ. 23 ნოემბერი, 955) — ინგლისის მეფე 946-955 წლებში უესექსის დინასტიიდან.

ედრედი მეფე ედუარდის უმცროსი ვაჟი იყო. ის ტახტზე ავიდა უფროსი ძმის, ედმუნდ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. 

მისი მმართველობის პერიოდში ნორთუმბრიაში შეიჭრა ნორვეგიის ყოფილი მეფე ეირიკ I. ედრედმა შესძლო მისი განდევნა 954 წელს. ერთი წლის შემდეგ, 955 წლის 13 ნოემბერს ედრედი გარდაიცვალა. მას მემკვიდრე არ ჰყოლია. ტახტზე ავიდა მისი ძმის, ედმუნდ I-ის შვილი ედვი. 

## ლიტერატურა
* *Anglo-Saxon Chronicles*. Edition available online .
* *Historia Regum*, ed. T. Arnold, *Symeonis Monachi Opera Omnia*. 2 vols: 2. London, 1885.
* John of Worcester, *Chronicon ex Chronicis*, ed. Benjamin Thorpe, *Florentii Wigorniensis monachi chronicon ex chronicis*. 2 vols: vol 1. London, 1848-9.

## რესურსები ინტერნეტში
* ედრედი  — ანგლო-საქსური ინგლისის პროსოპოგრაფია

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 923
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 955
კატეგორია:უესექსის დინასტია
სტორი

**სტორი** — მდინარე კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, თელავის მუნიციპალიტეტში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი, სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2950 მეტრის სიმაღლეზე, მდინარის სიგრძეა 38 კმ, აუზის ფართობი 281 კმ². მოედინება სტორის (სტვრის) ხეობაში. მის ნაპირს მიჰყვება თუშეთისკენ მიმავალი ფშაველი-ომალოს გზა. მდინარის ნაპირებზეა გაშენებული სოფლები: ლეჩური, ფშაველი და ლალისყური. ლეჩურსა და ფშაველს შორის მდინარეზე აშენებულია წყალსაცავი. მდინარის სანაპირო ზოლი 18-მდე რეკრეაციულ ადგილს ითვლის.

საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყლდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. საშუალო წყლის ხარჯი 9,55 მ³/წმ.

მდინარე სტორი (შტორი) ერთ-ერთი წყალუხვი მდინარეა, ზაფხულის მცხუნვარე პერიოდში მდინარე ალაზნის ერთ-ერთი მასაზრდოებელი სწორედ მდინარე სტორია.

სოფელ ფშაველიდან 35-40 კილომეტრში, ხეობაში არსებობს ფეოდალთა საცხოვრისი, ისტორიულ წყაროებში დაფიქსირებულია შტვრის (სტორი) საერისთაო.

## გალერეა

სურათი:ფშაველი სტორი.JPG|მდინარე სტორი სოფელ ფშაველთან
სურათი:სტორი_ლეჩური.JPG|მდინარე სტორი სოფელ ლეჩურთან

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
ედგარი (ინგლისი)

მინი|200პქ|მეფე ედგარი
**ედგარი** (; დ. დაახლ. 943, — გ. 8 ივლისი, 975, უინჩესტერი) — ინგლისის მეფე უესექსის დინასტიიდან, რომელიც ქვეყანას მართავდა 959 წლის 1 ოქტომბრიდან 975 წლის 8 ივლისამდე.  ის იყო მეფე ედმუნდ I-ის ვაჟი.

## ლიტერატურა
*Scragg, Donald (ed.). *Edgar, King of the English, 959–975: New Interpretations*. Publications of the Manchester Centre for Anglo-Saxon Studies. Manchester: Boydell Press, 2008. . Contents  (external link).
*Keynes, Simon. "England, *c*. 900–1016." In *The New Cambridge Medieval History III. c.900–c.1024*, ed. Timothy Reuter. Cambridge: Cambridge University Press, 1999. 456-84.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 943
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 975
ედუარდ წამებული

**ედუარდ წამებული** (;  962 — 18 მარტი, 978) — ინგლისის მეფე 975–978 წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. ედგარ მშვიდობისმოყვარისა და მისი პირველი ცოლის, ეთელფლედას ძე. კანონიზირებულია 1001 წელს. პატივს მიაგებენ, როგორც წმინდანს მართლმადიდებლურ, კათოლიკურ და ანგლიკანურ ეკლესიებში.

მისი კორონაცია შედგა კინგსტონში 975 წელს. ანგლო-საქსური ქრონიკების ერთი ვერსიის მიხედვით, 978 წლის 18 მარტს (სხვა ვერსიით 979 წელს) ახალგაზრდა მეფე მიწვეულ იქნა დორსეტის საგრაფოში მდებარე კორფის ციხესიმაგრეში, სადაც იმ დროს ცხოვრობდნენ პრინცი ეთელრედი და მისი დედა, განსვენებული ედგარ მშვიდობისმოყვარის მეორე ცოლი — ელფთრიტა (). გადმოცემის მიხედვით ცხენზე ამხედრებული მეფის მოჩვენებითი მისალმებისას, ელფთრიტას მსახურებმა მოულოდნელად ალყაში მოაქციეს იგი და ხელები გაუკავეს, ხოლო ერთ-ერთმა მათგანმა მისთვის ხანჯლის მკერდში ჩაცემა მოასწრო. მეფის დამფრთხალი ცხენი ციხესიმაგრის მიმდებარე ტყის მიმართულებით გაიქცა, როდესაც ცხენიდან გადმოვარდნისას ედუარდს ფეხი უზანგში გაეჭედა. თვითმხილველებმა დაინახეს, თუ როგორ ათრია ცხენმა დაჭრილი მეფე მიწაზე. საბოლოოდ, როდესაც ცხენს დაეწივნენ და მისი გაჩერება მოახერხეს, ედუარდი უკვე ცოცხალი აღარ იყო. 

## რესურსები ინტერნეტში
* St Edward the Martyr (c959–978/9)
* St Edward the Martyr king of England, 975–978 
* Anglo-Saxon Chronicle A.D. 920–1014

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 963
კატეგორია:გარდაცვლილი 978
ედვი

მინი|ედვი
**ედვი** (, დ. 941 — გ. 1 ოქტომბერი, 959) — ინგლისის მეფე უესექსის დინასტიიდან, მეფე ედმუნდ I-ის უფროსი შვილი. ქვეყანას მართავდა 955—959 წლებში.

ედვი ტახტზე თავისი ბიძის, ედრედის გარდაცვალების შემდეგ 955 წელს, 15 წლის ასაკში ავიდა.

გარდაიცვალა 959 წელს. დაკრძალულია ქალაქ უინჩესტერში.

## რესურსები ინტერენტში
* ედვი  — ანგლო-საქსური ინგლისის პროსოპოგრაფია

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 941
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 959
კატეგორია:უესექსის დინასტია
ედმუნდ რკინისმხარა

მინი|ედმუნდ რკინისმხარა.
**ედმუნდ რკინისმხარა** (*ინგლ. Edmund Ironside* 988/993 - 1016) ინგლისის მეფე 1016 წლის 23 აპრილიდან 1016 წლის 18 ოქტომბრამდე და ვესექსის მეფე 23 აპრილიდან 30 ნოემბრამდე. მისი მეტსახელი *რკინისმხარა* ჩნდება 1057 წლიდან. ანგლო-საქსური ქრონიკების მიხედვით მან ეს მეტსახელი დანიელი დამპყრობლების წინააღმდეგ გამოჩენილი მამაცობისთვის მიიღო. მან დანიელების წინააღმდეგ ხუთი ბრძოლა ჩაატარა, ბოლოს 18 ოქტომბერს დაამარცხა კნუდ დიდმა ასანდუნის ბრძოლაში, რის შემდეგაც მხარეები ქვეყნის გაყოფაზე შეთანხმდნენ. ედმუნდმა მიიღო ვესექსი, ხოლო კნუდმა დანარჩენი ქვეყანა. ამის შემდეგ ედმუნდი მალევე, 30 ნოემბერს, გარდაიცვალა და კნუდი გახდა ინგლისის მეფე. 

## ლიტერატურა 
* *Anglo-Saxon Chronicle*
* Clemoes, Peter. *The Anglo-Saxons: Studies Presented to Bruce Dickins*, 1959
* Henry of Huntingdon *History of the English People 1000 - 1154*

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1016
ეთელრედ უწიგნური

thumb|ეთელრედ უწიგნური
**ეთელრედ უწიგნური**, *ეთელრედ II* (; დ. 968, უესექსი, ინგლისი — გ. 23 აპრილი, 1016, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისის მეფე 978–1013 და 1014–1016   წლებში. უესექსის დინასტიის წარმომადგენელი. მეფე გახდა თავისი ძმის ედუარდ წამებულის გარდაცვალების შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Англо-саксонская хроника 920—1014 гг.
* Рыжов К.: Все монархи мира. Западная Европа Этельред II Неразумный 
* Оливер Голдсмит. История Англии (в переводе Ф. Силонова). Глава III. Нашествие датчан: от конца Семицарствия до вторжения Вильяма Завоевателя (832—1066 гг.)

კატეგორია:ინგლისის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 968
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1016
ადრიანე

**პუბლიუს ელიუს ტრაიანუს ადრიანე** (ჰადრიანე) (*ლათ. PVBLIVS AELIVS HADRIANVS PVBLIVS AELIVS TRAIANVS HADRIANVS*) (დ. 24 იანვარი, 76 — გ. 10 ივლისი, 138) — რომის იმპერატორი 117–138 წლებში, ანტონინების დინასტიისა. იმპერატორ ტრაიანეს აღზრდილი და შვილობილი.  მის დროს მოხდა რომის სახელმწიფოს შემდგომი ცენტრალიზაცია და იმპერატორის ხელისუფლების განმტკიცება. სენატის საპირისპიროდ ადრიანემ დიდი უფლებები მიანიჭა პრინცეფსის საბჭოს, რომელიც მუდმივმოქმედ ოფიციალურ სათათბირო ორგანოდ აქცია. საიმპერატორო დაწესებულებათა სათავეში მხედრები დააყენეს. ამ დაწესებულებებმა საერთო-სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობა მიიღო. ადრიანეს ბრძანებით ჩატარდა რომის სამართლის კოდიფიკაცია, შეგროვდა მოქმედი პრეტორული ედიატები და გამოიცა ე. წ. „მუდმივი ედიქტი“ (Edictum perpetuum), რომლის ძალითაც რომაელთა თემის იურიდიული ნორმები ვრცელდებოდა სახელმწიფოში შემავალ ხალხებსა და ტომებზე. ადრიანე საგანგებოდ ზრუნავდა პროვინციათა ეკონომიკის გაძლიერებისა, ქალაქების განმტკიცებისა და მათი ცხოვრების გამოცოცხლებისათვის. ხშირად მოგზაურობდა და კონტროლს უწევდა პროვინციულ მმართელობას. ააგო თავდაცვითი სიმაგრეების მთელი სისტემა — „რომის სასაზღვრო ხაზი“ (Limes Romanus). ადრიანეს დროს აჯანზდა იუდეა ბარ-კოხბას მეთაურობით (132–135). ადრიანეს გართულებული დამოკიდებულება ჰქონდა იბერიის (ქართლის) მეფე ფარსმან II-თან.

ცნობილია ადრიანეს კედლის მშენებლობით, რითაც მან ბრიტანიის ჩრდილოეთის საზღვარი მონიშნა. მისივე აღდგენილია პანთეონი და ვენერასა და რომის ტაძარი. საკუთარი მემკვიდრე არ ჰყავდა, ამიტომ ანტონინუს პიუსი იშვილა და მემკვიდრედ გამოაცხადა. გემოვნებით ფილელენისტს, ადრიანეს ასევე ჰუმანისტად მოიხსენიებენ და ის ერთ-ერთი იყო „ხუთ კეთილ იმპერატორთაგან“.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Historia Augusta: Life of Hadrian
* Hadrian coinage
* Temple of Hadrian 

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული  24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 76
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 138
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
ლუციუს ვერუსი

thumb|ლუციუს ვერუსი

**ლუციუს ციონიუს კომოდუს ვერუს ავგუსტუსი** () (დ. 15 დეკემბერი, 131 — გ. 169) — რომის იმპერატორი მარკუს ავრელიუსთან ერთად 161 წლიდან გარდაცვალებამდე.      

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 131
კატეგორია:გარდაცვლილი 169
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
ავიდიუს კასიუსი

**გაიუს ავიდიუს კასიუსი** (; დ. 130— გ. 175) — რომაელი გენერალი მარკუს ავრელიუსისა და ლუციუს ვერუსის იმპერატორობის ხანაში. 175 წელს, როდესაც ავრელიუსი სიკვდილის პირას იყო, კასიუსმა თავი იმპერატორად გამოაცხადა. მარკუსის გამოჯანმრთელების შემდეგ ის თავისივე ცენტურიონმა მოკლა და მისი თავი ავრელიუსს გაუგზავნა.

## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:დაბადებული 130
კატეგორია:გარდაცვლილი 175
კატეგორია:რომაელი უზურპატორები
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
დიდიუს იულიანუსი

thumb|დიდიუს იულიანუსი
**მარკუს სევერუს დიდიუს იულიანუსი** () (დ. 30 იანვარი, 133 ან 2 თებერვალი, 137 — გ. 1 ივნისი, 193) — რომის იმპერატორი 193 წლის 28 მარტიდან 1 ივნისამდე. მისი იმპერატორობა გრძელდებოდა ცხრა კვირა, შემდეგ ის მოკლეს.                               

დიდუსი ტახტზე ავიდა მას შემდეგ, რაც პრეტორიანელები მოისყიდა და მოაკვლევინა მისი წინამორბედი პერტინაქსი. ამას მოყვა სამოქალაქო ომი რომში. ის ტახტიდან ჩამოაგდო და სიკვდილით დასაჯა ლუციუსმა, რომელიც შემდგომ თვითონ გახდა იმპერატორი.

## ლიტერატურა 
* Dio Cassius, *Roman History*, *Epitome of Book LXXIV*, 11–17
* Historia Augusta, *Didius Julianus*
* Herodian, *Roman History* , ii.6–13

## რესურსები ინტერნეტში 
* Coinage of Didius Julianus
* A biography 

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 133
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 193
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 137
ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი

thumb|სეპტიმიუს სევერუსი
**ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსი** (; დ. 11 აპრილი, 146, ლეპტის-მაგნა, აფრიკა — გ. 4 თებერვალი, 211, ებურაკუმი) — რომის იმპერატორი 193 წლის 9 აპრილიდან 211 წლამდე. სევერუსების დინასტიის დამაარსებელი.

## მოღვაწეობა 
დაწინაურდა მარკუს ავრელიუსის დროს დროს. იყო კვესტორი, სახალხო ტრიბუნი, გალიის, პანონიის, სიცილიისა და გერმანიის პროვინციების მმართველი. ლეგიონერებმა იმპერატორად გამოაცხადეს. სევერუსმა სენატს  დაუპირისპირა საიმპერატორო საბჭო, რომელშიც შედიოდნენ ცნობილი იურისტები: პაპინიანე, ულპიანე და პაულუსი. გაზარდა ბიუროკრატიული აპარატი, რომელიც უმთავრესად სამხედროებისაგან კომპლექტებოდა. გაამაგრა დუნაისპირა და რაინისპირა საზღვრები. 198 წელს აღმოსავლეთ პართელები დაამარცხა და ქალაქი ქტესიფონი აიღო. 208 წელს შვილებთან კარაკალასტან და გეტასთან ერთად ბრიტანეთში იყო, კალედონიელები დაამარცხა და დიდი ზღუდე ააგო. იქვე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* იმპერატორი სეპტიმიუს სევერუსი და ლაზეთის სამეფო
* სევერუსი ლუციუს სეპტიმიუს
* სევერუსი ლუციუს სეპტიმიუს (146–211)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 146
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 211
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
პესცენიუს ნიგერი

thumb|პესცენიუს ნიგერი
**პესცენიუს ნიგერი** () (დ. 140 — გ. 194) — რომის იმპერატორი 193-194 წლებში.

## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 140
კატეგორია:გარდაცვლილი 194
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
ოსკარ შინდლერი

მინი|ოსკარ შინდლერი
**ოსკარ შინდლერი** (; დ. 28 აპრილი, 1908 — გ. 9 ოქტომბერი, 1974) — გერმანელი ინდუსტრიალისტი, რომელმაც მის საწარმოებში მომუშავე 1000-ზე მეტი ებრაელი ჰოლოკოსტისგან გადაარჩინა. მის შესახებ გადაღებულია ფილმი „შინდლერის სია“ (1993).

## ადრეული წლები და კარიერა 
ოსკარ შინდლერი დაიბადა 1908 წლის 28 აპრილს, ეთნიკური გერმანელის ოჯახში მორავიაში, რომელიც ავსტრია-უნგრეთს ეკუთვნოდა (მორავია დღეს ჩეხეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაშია). როცა ოსკარი 27 წლის იყო, მისი მშობლები ჰანს შინდლერი და ფრანცისკა ლუზერი ერთმანეთს დაშორდნენ. ოსკარი აღიზარდა კათოლიკურად, მაგრამ მორწმუნე არ იყო. სკოლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა მაღაზიის გამყიდველად. 1928 წლის 6 მარტს ოსკარი დაქორწინდა მდიდარი ფერმერის, ეთნიკური გერმანელების ოჯახის ქალიშვილზე ემილი პელზზე (1907–2001). 30-იან წლებში ოსკარ შინდლერმა რამდენიმეჯერ შეიცვალა სამსახური, სცადა საკუთარი ბიზნესის წამოწყება, მაგრამ დიდი დეპრესიის პერიოდში მისმა ბიზნესმა კრახი განიცადა.

## ლიტერატურა 
* David M. Crowe: Oskar Schindler: The Untold Account of His Life, Wartime Activities, and the True Story Behind the List. Westview Press, Boulder Colorado 2004, ISBN 0-8133-3375-X. 
* Thomas Keneally: Schindlers Liste. Bertelsmann, München 1983 (პირველი გერმანული გამოცემა), ISBN 3-570-00489-9 
* Mieczysław Pemper: Der rettende Weg. Schindlers Liste – die wahre Geschichte. Hoffmann und Campe, Hamburg 2005, ISBN 3-455-09493-7. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* შინდლერის სია.
* ოსკარ შინდლერის მოკლე ბიოგრაფია  

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მეწარმეები
კატეგორია:ჰოლოკოსტი
კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1974
კარაკალა

**კარაკალა** (; დ. 4 აპრილი, 188 — გ. 8 აპრილი, 217) — რომის 22-ე იმპერატორი სევერუსების დინასტიიდან, ლუციუს სეპტიმიუს სევერუსის უფროსი ვაჟიშვილი. 198 წლიდან ის თავის ძმასთან გეტასთან ერთად მართავდა რომის იმპერიას. 211 წელს მან მოაკვლევინა გეტა და გახდა რომის იმპერატორი. 217 წელს ის მოკლეს გზაზე ჰარანთან.

## ბიოგრაფია
კარაკალა დაიბადა 188 წლის 4 აპრილს, რომის იმპერატორ სეპტიმიუს სევერუსისა და იულია დომნას ოჯახში, ლუგდუნუმში (დღევანდელი ლიონი, საფრანგეთი). იყო სევერუსების დინასტიიდან, რომის იმპერატორთა ცნობილი ოჯახიდან.

კარაკალა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა არმიას და სამხედრო ძალას, რაც მის მმართველობის სტილზეც აისახა. მან განაახლა კამპანიები გერმანულ ტომების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით რაინისა და დუნაის საზღვრებზე. 216 წელს კარაკალამ წამოიწყო კამპანია პართიის იმპერიის წინააღმდეგ. მას სურდა რომის გავლენის გაფართოება აღმოსავლეთში, თუმცა საბოლოოდ პართიასთან ბრძოლა გაუჭირდა.

კარაკალას ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი რეფორმა იყო კარაკალას ედიქტი, რომელიც 212 წელს გამოსცა. ამ რეფორმით, მან რომის იმპერიის თითქმის ყველა თავისუფალ ადამიანს მიანიჭა რომის მოქალაქეობა, რაც მნიშვნელოვანი სოციალური და ეკონომიკური ცვლილებების გამოწვევად იქცა.

კარაკალას ყველაზე დიდ არქიტექტურულ ქმნილებად ითვლება კარაკალას აბანოები, რომლებიც რომში აიგო 212–216 წლებში. ეს იყო ერთ-ერთი ყველაზე გრანდიოზული საზოგადოებრივი აბანოები იმპერიის ისტორიაში.

მისი მმართველობა ხშირად ასოცირდება ავტორიტარიზმთან, სამხედრო ძალაუფლების ზრდასთან და პოლიტიკურ რეპრესიებთან. მიიჩნევა რომ იყო სასტიკი და არაპოპულარული იმპერატორი, რომელმაც უამრავი მტერი გაიჩინა, მათ შორის თავის უახლოეს გარემოცვაშიც.

კარაკალა მოკლეს 217 წლის 8 აპრილს, როდესაც ის თავის ლაშქართან ერთად მიდიოდა მესოპოტამიაში. მკვლელობა, როგორც ჩანს, ორგანიზებული იყო მაკრინუსის (Marcus Opellius Macrinus) მიერ, რომელიც იმხანად პრეტორიანელთა პრეფექტი იყო — მაღალი რანგის სამხედრო და პოლიტიკური ფიგურა. მაკრინუსს სავარაუდოდ ეშინოდა, რომ კარაკალა მას სიკვდილით დასჯიდა, ამიტომ მან პრევენციული ნაბიჯი გადადგა. კარაკალას სიკვდილით დასრულდა სევერუსების დინასტიის აქტიური ფაზა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Life of Caracalla (*Historia Augusta* at LacusCurtius: ლათინური ტექსტი ინგლისური თარგმანით)

## სქოლიო
კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 188
კატეგორია:გარდაცვლილი 217
კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
კატეგორია:II საუკუნის რომის იმპერატორები
გეტა

thumb|გეტა
**პუბლიუს სეპტიმიუს გეტა** ()  (დ. 7 მარტი, 189 — გ. დეკემბერი, 211) — რომის იმპერატორი სეპტიმიუს სევერუსთან და კარაკალასთან ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გეტას ცხოვრება

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 189
კატეგორია:გარდაცვლილი 211
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
მაკრინუსი

thumbnail|მარკუს ოპელიუს მაკრინუსი
**მარკუს ოპელიუს მაკრინუსი** (; დ. დაახლ. 165 — გ. ივნისი, 218) — რომის იმპერატორი 217 წლის აპრილიდან 218 წლის ივნისამდე. იყო პირველი ადამიანი, რომელიც რომს სენატორის სტატუსის გარეშე მართავდა.

დაიბადა ნუმიდიის კესარიაში, წარმოშობით იყო არაწარჩინებული ოჯახიდან. იმპერატორ კარაკალას მმართველობისას იყო პრეტორიელების პრეფექტი. მონაწილეობა მიიღო იმპერატორის მკვლელობისათვის დაგეგმილ შეთქმულებაში. განრისხებულმა პრეტორიანელებმა, რომლებსაც კარაკალა უყვარდათ, შეთქმულების მონაწილეები დახოცეს, გარდა მაკრინუსისა, რომელმაც თავისი მონაწილეობის დაფარვა მოახერხა. იმპერატორად გამოაცხადეს *Pius Feli*-ის ტიტულით. წამოიწყო წარუმატებელი ლაშქრობა პართიის წინააღმდეგ და იძილებული გახდა რომაელთათვის არახელსაყრელი ზავი დაედო მასთან. არმია მისით უკმაყოფილო იყო; გარდა ამისა, მისი აზიური ჩვეულებები და სისათუთე საყოველთაო გაკიცხვას იწვევდა. კარაკალას დეიდამ, მესამ მოახერხა და არმია ბასიანუსისადმი (მომავალი ჰელიოგაბალუსი) კეთილად განაწყო და ჯარისკაცებმა იგი საბოლოოდ იმპერატორად გამოაცხადეს. მათ წინააღმდეგ მაკრინუსმა ულპიუს იულიანი გაგზავნა, თუმცა მებრძოლებმა ეს უკანასკნელი მოკლეს და მაკრინუსის წინააღმდეგ გამოვიდნენ და ბასიანუსის მხარეზე დადგნენ. ბრძოლა ანტიოქიასთან გაიმართა, თუმცა მაკრინუსი მის დამთავრებას არ დაელოდა და გაიქცა; მაშინ კი პრეტორიანელებმაც მიატოვეს იგი. ბასიანუსის მებრძოლები ქალკედონში წამოეწივნენ მას და კაპადოკიაში გადაიყვანეს. მოკლეს გაქცევის მეორე მცდელობის დროს.

## ლიტერატურა 
* *ობნორსკი ნ.*, მაკრინუსი // ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, ტ. 18, გვ. 433, , 1896.

## სქოლიო
კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 165
კატეგორია:გარდაცვლილი 218
დიადუმენიანი

thumb|დიადუმენიანი
**მარკუს ოპელიუს ანტონინუს დიადუმენიანი** (; დ. 208  — გ. 218) — რომის იმპერატორი 217 წლიდან 2018 წლამდე.
 
## ლიტერატურა
* Ronald Syme: *The Son of the Emperor Macrinus*. In: *Phoenix* Bd. 26, 1972, S. 275–291  

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 208
კატეგორია:გარდაცვლილი 218
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ჰელიოგაბალუსი

მინი|ჰელიოგაბალუსი
**ჰელიოგაბალუსი** თავდაპირველად **ვარიუს ავიტიუს ბასუსი**, იმპერატორად გამოცხადების შემდეგ **ვარიუს ავიტიუს ბასუს მარკუს ავრელიუს ანტონინუსი** (; დ. 203 — გ. 11 მარტი, 222) — რომის იმპერატორი 218-222 წლებში.

## ლიტერატურა 
* 
*  Birley, Anthony R., *Septimius Severus: The African Emperor*, Routledge, 2002
* 

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 203
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 222
კატეგორია:პრეტორიანელების მიერ მოკლული რომის იმპერატორები
ალექსანდრე სევერუსი

thumb|ალექსანდრე სევერუსი
**მარკუს ავრელიუს სევერუს ალექსანდრუსი** () (დ. 1 ოქტომბერი, 208 — გ. 18 მარტი, 235) — რომის იმპერატორი 222 წლიდან.
 
## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 208
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 235
კატეგორია:რომის გაღმერთებული იმპერატორები
კონსტანტინე II (ქართლის მეფე)

**კონსტანტინე II** (გ. 1505) — ქართლის მეფე 1478/1479-1505 წწ., ალექსანდრე I დიდის ძის დიმიტრი ბატონიშვილის ვაჟი. 1465 წელს ბიძასთან, მეფე გიორგი VIII-თან, ერთად ტყვედ ჩაუვარდა სამცხის ათაბაგ ყვარყვარე II-ს. ტყვეობიდან გამოქცეული კონსტანტინე II ქუთაისში გამაგრდა, მაგრამ ხელისუფლებას ვერ დაეუფლა და 1466 წელს საქართველოს მეფედ თავი გამოაცხადა ბაგრატ VI-მ. ამავე დროს ტყვეობიდან განთავისუფლებული გიორგი VIII, რომელმაც ბაგრატ VI-თან ბრძოლა წააგო, კახეთში გადავიდა და საფუძველი დაუდო კახეთის სამეფოს დამოუკიდებელ არსებობას. 1468 წელს კონსტანტინე II იძულებული გახდა ეცნო ბაგრატ VI-ის მეფობა. თუმცა თავის თავს მაინც მეფეს უწოდებდა 1466 წლიდან ჩანს, ამას ქართლ-იმერეთში ბაგრატ VI-ის მეფობის დროს (1466-1478 წწ.) სამეფოს გარკვეულ ტერიტორიაზე ძალაუფლება ჰქონდა, ე.ი. ეს იყო ორმეფობის დრო. 1478 წელს, როდესაც ბაგრატი გარდაიცვალა კონსტანტინე II-მ სძლია ბაგრატ VI-ის ძეს ალექსანდრეს და ქართლ-იმერეთის ტახტს დაეპატრონა. 1483 წელს კონსტანტინე II არადეთთან დაამარცხა ყვარყვარე II-მ, ამით ისარგებლა ალექსანდრე II-მ და 1484  წელს თავი იმერეთის მეფედ გამოაცხადა. 1487 წელს კონსტანტინე II-მ ქუთაისიდან განდევნა, მაგრამ ქართლში იაყუბ-ყაენის შემოსევის გამო იძულებული გახდა დაეტოვებინა იმერეთი, რომელსაც კვლავ ალექსანდრე II დაეუფლა (1489 წ.). 1490-იანი წლების დასაწყისში კონსტანტინე II-მ ცნო ქართლის, კახეთის და იმერეთის სამეფოებად საქართველოს დაშლის ფაქტი, თუმცა ამის შემდეგაც განაგრძობდა ბრძოლას ერთიანი სამეფოს აღსადგენად და ოსმალეთ-ირანის აგრესიის წინააღმდეგ. ამ მიზნის მისაღწევად 1492-1496 წლებს შუა მან ხუცესი ნილოსი გაგზავნა დესპანად კაიროში ეგვიპტის მამლუქ სულთან აშრაფ სეიფ ალ-დინ კაიტბეისთან, აგრეთვე რომის პაპთან და ესპანეთის მეფესთან. მაგრამ კონსტანტინე II-ის ცდას შედეგი არ მოჰყოლია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1505
კატეგორია:ქართლის სამეფოს ბაგრატიონები
კონსტანტინე III (აფხაზთა მეფე)

[მინი|აფხაზთა სამეფოსა და მისი მეზობელი ქვეყნების რუკა დაახლოებით [900|900 წ.]]
**კონსტანტინე III**, *კოსტანტი III* (გ.  922) —  „აფხაზთა სამეფოს“ (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 893-922, ბაგრატ I-ის ძე. იბრძოდა სამეფო-სამთავროებს შორის ჰეგემონობის მოპოვებისა და საქართველოს გაერთიანებისათვის. 904 დაეუფლა ქართლს. მის წინააღმდეგ გაილაშქრეს სომეხთა მეფემ სმბატ I-მა და ქართველთა მეფემ ადარნასე II-მ. მათ ალყა შემოარტყეს უფლისციხეს და აიღეს. საზავო მოლაპარაკების დროს კონსტანტინე III შეიპყრეს. სმბატმა ის ანისის ციხეში დაამწყვდია, მაგრამ 4 თვის შემდეგ, იმის შიშით, რომ „აფხაზთა სამეფოს“ ტახტზე უფრო ძლიერ პიროვნებას დასვამდნენ, გაათავისუფლა. სმბატ I არაბებთან ურთიერთობის გამწვავების გამო დათმობაზე წავიდა, კონსტანტინე III-მ კვლავ მიიღო ქართლი. დასავლეთ საქართველოსა და სომხეთის მეფის ეს კავშირი კონსტანტინე III-ის სმბატის ასულზე დაქორწინებით განმტკიცდა. აბუ ლ-კასიმის მიერ სმბატ I-ის მოკვლისა (914) და სომხეთის აოხრების შემდეგ კონსტანტინე III-მ ჯერ ქართლში განიმტკიცა ხელისუფლება, შემდეგ მან და კახეთის ქორეპისკოპოსმა (მთავარი) კვირიკე I-მა ჰერეთი დაიპყრეს და გაინაწილეს. ამ დროიდან X საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედამდე საქართველოს სამეფო-სამთავროთა შორის ჰეგემონობა „აფხაზთა მეფის“ ხელში იყო.

## საისტორიო წყაროები
„აბხაზთ მეფეთა ქრონიკის“ მიხედვით:

თედო ჟორდანიას აზრით აღნიშნული თარიღი (ქორონიკონი 128 და დასაბამითგან 6384 წელი) — 809 წელია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 922
კლოდიუს ალბინუსი

thumb|კლოდიუს ალბინუსის მონეტა
**დეციმუს კლოდიუს ალბინუსი** () (დ. 150 — გ. 19 თებერვალი, 197) — რომის იმპერატორი.
  
## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Livius.org: Decimus Clodius Albinus 
*James Grout: *D. Clodius Albinus*, part of the Encyclopædia Romana
*Albinus coinage

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 150
კატეგორია:გარდაცვლილი 197
კატეგორია:რომაელი უზურპატორები
კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები
ენრიკო კარუზო

thumb|ენრიკო კარუზო

**ენრიკო კარუზო** (Enrico Caruso; დ. 25 თებერვალი, 1873 — გ. 2 აგვისტო, 1921) — მსოფლიო ოპერის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული ტენორი. კარუზო იყო ასევე ყველაზე პოპულარული მომღერალი ნებისმიერ ჟანრში მეოცე საუკუნის პირველ ოც წელიწადში და ფირზე ჩაწერილი მუსიკის ერთ-ერთი პიონერი. მისმა საყოველთაოდ ცნობილმა ჩანაწერებმა, ასევე მისმა განუმეორებელმა ხმამ, გამორჩეული დიაპაზონით, სიძლიერითა და სილამაზით, იგი საკუთარი დროის ყველაზე განთქმული ვარსკვლავი გახადა.

კარიერის განმავლობაში მან თითქმის 260 ჩანაწერი გააკეთა და მილიონობით დოლარი შეიძინა გრამფირფიტების გაყიდვიდან. მიუხედავად იმისა, რომ კარუზოს მსოფლიოს მრავალ დიდ ოპერის თეატრში ჰქონდა შესრულებული, მათ შორის ლა სკალა მილანში, კოვენტ გარდენი ლონდონში, ყველაზე უკეთ მას იცნობენ როგორც ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერის წამყვან მამაკაც მომღერალს ჩვიდმეტი წლის განმავლობაში. დირიჟორი არტურო ტოსკანინის შეფასებით, რომელიც კარუზოსთან რამდენიმე ოპერას დირიჟორობდა „მეტში“, ის უდიდესი ხელოვანი იყო, რომელთანაც კი ოდესმე უმუშავია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Caruso, Dorothy : Enrico Caruso His Life And Death (1945) complete text
*Caruso, Enrico and Luisa Tetrazzini: Caruso and Tetrazzini on the Art of Singing (1909), complete text at Project Gutenberg
* "Caruso and the San Francisco Earthquake" San Francisco Museum
* Discography of Enrico Caruso on Victor Records from the Encyclopedic Discography of Victor Recordings (EDVR)
* 
* The Enrico Caruso Museum of America 
* The Enrico Caruso Page 
* Enrico Caruso – Sound Clips and Narration  at History of the Tenor
* Key, Pierre V.R.: Enrico Caruso; a biography (1922) complete text
* Recordings of Caruso Part 1, Part 2  Audio files at Internet Archive
* Video of Caruso at 1908 opening of Teatro Colon in  Buenos Aires
* Enrico Caruso at Find A Grave

კატეგორია:იტალიელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ფილატელისტები
კატეგორია:დაბადებული 25 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კონსტანტინე არსენიშვილი

**კონსტანტინე იერონიმეს ძე არსენიშვილი** (დ.  17 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 4 სექტემბერი], 1907, ქუთაისი — გ. 17 ივლისი, 1968, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი, ჰოდროტექნიკოსი. ტექნიკური მეცნიერებათა დოქტორი (1960), პროფესორი (1962), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967).

## ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. კოთხულობდა ლექციებს საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტში, მუშაობდა საქართველოს ჰიდროტექნიკისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში.

არსენიშვილის კვლევის შედეგები განზოგადოებულია წიგნში „ტალღური დინებები ღია დიდქანობიან არხებში“ (თბილისი, 1970, რუსულად გამოიცა 1961, ინგლისურად — 1965). არსენიშვილის მიერ დამუშავებული უტალღო ჰიდროტექნიკური არხების აგების მეთოდების საფუძველზე აშენდა ტყიბულის ჰესის სწრაფდენი, იგოეთისა და აზერბაიჯანის საირიგაციო სისტემები. არსენიშვილის მიერ დამუშავებული არხების პროფილები და სხვა რეკომენდაციები შეტანილია აშშ-ის ჰიდროტექნიკურ ნაგებობათა დაპროექტების სტანდარტებში.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“,  გვ. 60, თბ., 1994

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ჰიდროტექნიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ალექსანდრე არსენიშვილი

**ალექსანდრე (ალი) ილიას ძე არსენიშვილი** (დ. 1892, სოფ. დაბაძველი, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 14 ნოემბერი, 1939, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი და მთარგმნელი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1913 წლიდან აქვეყნებდა ლიტერატურულ წერილებს რუსულ და ქართულ პრესაში. 1918 წლიდან „ცისფერყანწელებს“ მიემხრო. 30-იანი წლების დასაწყისში არსენიშვილი მარქსისტულ-ლენინურ ესთეტიკურ პოზიციაზე დადგა. არსენიშვილის წერილებში, რომლებიც გამოირჩევა ერუდიციითა და ფაქიზი გემოვნებით, განხილულია ქართველი, რუსი და უცხოელი მწერლების შემოქმედება, ესთეტიკური საკითხები. არსენიშვილმა თარგმა პ. მერიმეს, თ. დრაიზერის და სხვათა ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1939
კატეგორია:ცისფერყანწელები
არსის ანალოგია

**არსის ანალოგია** () — კათოლიკური ფილოსოფიის (სქოლასტიკა, თომიზმი, ნეოთომიზმი) მეთოდოლოგიური პრინციპი, აღნიშნავს ღვთის შექმნილი წარმავალი ყოფიერების (ე. ი. მატერიალური სამყაროსა და სულიერ მოვლენათა) მსგავსების ღვთის მარადიულ ყოფიერებასთან, რომელშიც მოხსნილია განსხვავებანი. ჩამოაყალიბეს ლატერანის საეკლესიო კრებაზე 1215. კათოლიციზმის მიხედვით, ღვთის არსებობის დასაბუთება მხოლოდ არსის ანალოგიის გამოყენებით არის შესაძლებელი. პროტესტანტიზმი უარყოფს არსის ანალოგიას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მეტაფიზიკა
კატეგორია:სქოლასტიკა
არსიანის ქედი

**არსიანის ქედი** () — ქედი თურქეთსა და საქართველოში. სიგრძე 150 კმ, საშუალო სიმაღლე 2000-2500 მ. ქედის სამხრეთი და შუა ნაწილი თურქეთშია, არტაანისა და ართვინის პროვინციებში; ჩრდილოეთი ნაწილი - საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში და სამცხე-ჯავახეთის მხარეში. უმაღლესი წერტილია მ. არსიანი (3165 მ). არსიანის ქედი მდინარეების ჭოროხისა და მტკვრის აუზების წყალგამყოფია. აგებულია ფიქლებით, ქვიშაქვებით, ზედამესამეული ასაკის გოდერძის წყებებითა და ვულკანოგენური ეოცენური ნალექებით. ქედის კალთები ღრმადაა დანაწევრებული ჭოროხის, აჭარისწყლის, ქვაბლიანის, ფოცხოვისა და სხვა მდინარეთა ხეობებით. თხემზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების ნიშნები. მნიშვნელოვანი უღელტეხილებია: გოდერძი (2025 მ), აბანოსყელი (2315 მ); მთები - თლილი (2541 მ), ჭანჭახი (2506 მ), ცივწყარო (2189 მ). ქედის ფერდობებზე მთა-ტყის, ხოლო თხემზე მთა-მდელოს ლანდშაფტია.

მინი|500პქ|ცენტრი|არსიანის ქედის პანორამაჯაბა ლაბაძის ფოტო

ვახუშტი ბატონიშვილის სიტყვებით „ხოლო არსიანის მთა მდებარეობს სიგრძით აჭარის მთიდან არტანამდე, აღმოსავლეთ-სამხრეთს შუადამ, ჩრდილოთ-დასავლეთს შუა. და არს თხემთა უტყეო და კალთათა ტყიანი. გამოსდიან მდინარენი ამიერ და იმიერ. არს ყვავილოვანი, ბალახოვანი, წყაროიანი, ნადირიანი, ფრინვლიანი. არტანიდამ მოდრკების არსიანის მთა, და წარვალს სამხრით, მიადგების ყარსის მთას. ამ არსიანის მთას უწოდებენ არტანს — ქვაყრილს, და კოლას — ყალნუმთას. ამ მთას აქვს აღმოსავლეთით კოლა, არტანი და დასავლეთით არტანუჯი და ფანასკერტი“.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ქედები
კატეგორია:თურქეთის ქედები
არს ნოვა

**არს ნოვა** (ლათ. Ars nova - ახალი ხელოვნება), ჰუმანისტური მიმდინარეობა XIV საუკუნის ფრანგულ და იტალიურ მუსიკაში. მაღალ პროფესიულ დონემდე აამაღლა საერო ვოკალურ-ინსტრუმენტული ჟანრები, ხელი შეუწყო მათს დაახლოებას საყოფაცხოვრებო მუსიკაში, აგრეთვე ფოლკლორში გავრცელებული მაჟორული კილოს დამკვიდრებას. არს ნოვას თეორიული საფუძვლები პირველად იტალიელმა მკვლევარმა მარკეტო პადუელმა ჩამოაყალიბა (1309), XIV საუკუნის 20-იან წლებში კი ფრანგმა ჰუმანისტმა ფილიპ დე ვიტრიმ დაწერა სპეციალური ტრაქტატი "Ars nova" (აქედან - მიმდინარეობის სახელწოდება), რომელშიც ახალი ხელოვნება შუა საუკუნეების საკულტო პოლიფონიას დაუპირისპირა.

არს ნოვას თვალსაჩინო წარმომადგენლები არიან გილიომ დე მაშო, ჟან დე მურისი, ფრანჩესკო ლანდინო. მუსიკალური ფორმებია - რონდო, მადრიგალი, კაჩა, ბალადა.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 586, თბ., 1975

კატეგორია:მუსიკის ისტორია
ფერმენტები

thumb|300px|ენზიმი ტრიოზოფოსფატ იზომერაზა
**ენზიმები** ან **ფერმენტები** (ლათ. fermentum ან ბერძნ. ένζυμο — საფუარა) — პროტეინები, ანუ ცილოვანი მოლეკულები ან მათი კომპლექსები, რომლებიც ცოცხალ სისტემებში ქიმიურ რეაქციებს აჩქარებს.

ფერმენტები ანუ ენზიმები ცილოვანი ბუნების ნაერთებია, რომლებიც ყველა სახის უჯრედში გვხვდება და მონაწილეობას იღებენ უჯრედში მიმდინარე ქიმიურ გარდაქმნაში, როგორც ბიოლოგიური კატალიზატორები. სტრუქტურულად ფერმენტები, ისევე როგორც დანარჩენი ცილოვანი ბუნების ნაერთები, შესაძლებელია წარმოდგენილი იყოს მარტივი და რთული მოლეკულის სახით. მარტივი ეწოდება ფერმენტს, თუ მისი ჰიდროლიზის შედეგად მხოლოდ ამინომჟავები წარმოიქმნება. რთული ფერმენტის მოლეკულა შეიცავს როგორც ცილოვან ნაწილს, ისე არაცილოვან კომპონენტს. ასეთი არაცილოვანი კომპონენტის არსებობა აუცილებელია ფერმენტის აქტივობისათვის. რთული ფერმენტის ცილოვან ნაწილს აპოფერმენტი ეწოდება, ხოლო არაცილოვან კომპონენტს – კოფაქტორი. კოფაქტორის როლში ხშირ შემთხვევაში სხვადასხვა მეტალები ან დაბალმოლეკულური ორგანული ნაერთები გამოდიან. ამ დაბალმოლეკულურ ორგანულ კოფაქტორებს კოფერმენტებს უწოდებენ. მაგალითად, ვიტამინების უმრავლესობა კოფერმენტებს წარმოადგენენ. კოფაქტორებისა და უშუალოდ აპოფერმენტის დაკავშირებაში მონაწილეობას იღებენ სხვადასხვა ქიმიური ბმები. თუ ფერმენტის ამ ორი კომპონენტის დაკავშირება მიმდინარეობს წყალბადური, იონური ან სხვა, მსგავსი სუსტი ბმებით, იმ შემთხვევაში კოფერმენტი ადვილად სცილდება ცილოვან ნაწილს. ხშირ შემთხვევაში დაკავშირებაში მონაწილეობს კოვალენტური ბმა და ამ შემთხვევაში კოფაქტორის მოცილება ფერმენტის მოლეკულის დანარჩენ ნაწილიდან თითქმის შეუძლებელია. ასეთ კოფერმენტს პროსთეტულ ჯგუფს უწოდებენ. ერთი და იგივე ნივთიერება ზოგიერთ ფერმენტში კოფაქტორის როლს ასრულებს, ხოლო ზოგიერთში იგივე ნივთიერება პროსთეტული ჯგუფია. მაგალითად, ფლავინადენინდინუკლეოტიდი (ფად) სუნთქვის ჯაჭვში მონაწილე ფლავინურ ფერმენტებში იგი პროსთეტული ჯგუფია, ხოლო ამინომჟავების ოქსიდაზებში კოფერმენტის.

## ლიტერატურა 
* Cornish-Bowden, Athel. *Fundamentals of Enzyme Kinetics*. (3rd edition), Portland Press, 2004. ISBN 1-85578-158-1.
* Segel Irwin H. *Enzyme Kinetics: Behavior and Analysis of Rapid Equilibrium and Steady-State Enzyme Systems*. (New Ed edition), Wiley-Interscience, 1993. ISBN 0-471-30309-7.
* Baynes, John W. *Medical Biochemistry*. (2nd edition), Elsevier-Mosby, 2005. ISBN 0-7234-3341-0, p.&nbsp;57.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Structure/Function of Enzymes
* Enzymes in diagnosis 
* Enzyme spotlight

კატეგორია:მეტაბოლიზმი
კატეგორია:კატალიზი
*
კატეგორია:ბიომოლეკულები
ედმუნდ ფელპსი

**ედმუნდ ფელპსი** (; 26 ივლისი, 1933, ივანსტონი, ილინოისი) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში 2006 წელს "ინტერტემპორალური გაცვლის ანალიზისთვის მაკროეკონომიკურ პოლიტიკაში". ამჰერსტის კოლეჯის ბაკალავრი (1955), იელის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორი (1959). იელის პროფესორი (1958-66), პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი (1966-71) და კოლუმბიის უნივერსიტეტის ეკონომიკის პროფესორი 1971 წლიდან. საერთაშორისო ატლანტიკური ეკონომიკური საზოგადოების პრეზიდენტი (1983-84). "კეინსის შემდეგ ასი უდიდესი ეკონომისტის" სიაში შედის მ. ბლაუგის თანახმად. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1982).

## რესურსები ინტერნეტში
* ედმუნდ ფელპსი — *კოლუმბიის უნივერსიტეტის საიტი*
* ედმუნდ ფელპსი

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:დაბადებული 26 ივლისი
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები