open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ადოლფ ერმანი

**იოჰან პიტერ ადოლფ ერმანი** (; დ. 31 ოქტომბერი, 1854 — გ. 26 ივნისი, 1937) —   გერმანელი ეგვიპტოლოგი და ლექსიკოგრაფი.

## ბიოგრაფია
იოჰან პიტერ ადოლფ ერმანი დაიბადა გერმანიაში, ქალაქ ბერლინში. ის იყო გეორგ ადოლფ ერმანისა და მარია ბესეელის ვაჟიშვილი და პაულ ერმანისა და ფიდრიხ ბესეელის შვილიშვილი.

განათლება მან ლაიფციგისა და ბერლინის უნივერსიტეტებში მიიღო. 1883 წელს, იგი გახდა  ბერლინის უნივერისიტეტში, ეგვიპტოლოგიის ასოცირებული პროფესორი, ხოლო შემდგ 1892 წელს, კი სრული პროფესორი. 1885 წელს ადოლფ ერმანი დაინიშნა ეგვიპტის დეპარტამენტის სამეფო მუზეუმის დირეექტორად. 1934 წელს, იგი გარიცხეს უნივერსიტეტის ეგვიპტოლოგიის ფაკულტეტიდან, რადგან, ნაცისტური იდეოლოგიის თანახმაად, ნაწილობრივ ებრაელი იყო. 1802 წელს, მისი ოჯახი პროტესტანტად მოინათლა, ამიტომ აღარ იდევნებოდა ნაცისტების მიერ, მაგრამ მათ ყველამ დაკარგეს საკუთარი თანამდებობები.

ერმანს, რთული ამოცანა ჰქონდა ეგვიპტური ენის გრამატიკის აღმოფხვრაში, რის შესწავლასაც მან ოცდაათი წელი მოანდომა.

ადოლფ ერმანის მოსწავლე იყო ჯეიმზ ჰენრი ბრესტიდი, ამერიკის პირველი პროფესორი ეგვიპტოლოგიის დარგში და მრავალი ნამუშევრების ავტორი.

1897 წელს, ერმანი გახდა ინიციატორი ბერლინის ეგვიპტური ენის ლექსიკონის შექმნისა. ეგვიპტური ტექსტების საფუძველზე, სხვადასხვა პერიოდში, ერმანის მიერ გამოკვლეული გრამატიკა საფუძვლად დაედო ეგვიპტის ენის განვითარებას, რომელიც ადოლფ ერმანმა არაერთხელ გაავრცელა და თარგმნა სხვადასხვა ენებზე.

1893-1895 წლების განმავლობაში  იგი სწავლობდა რუსეთში ეგვიპტოლოგიის ფაკულტეტზე, სადაც მან თარგმნა თავისივე შედგენილი ,,ეგვიპტური გრამატიკა" რუსულ ენაზე.

1937 წელის 26 ივნისს იოჰან პიტერ ადოლფ ერმანი ბერლინში გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* Thomas L. Gertzen: *Jean Pierre Adolphe Erman und die Begründung der Ägyptologie als Wissenschaft.* Hentrich & Hentrich,  Berlin 2015, ISBN 978-3-95565-126-8.

კატეგორია:გერმანელი ეგვიპტოლოგები
კატეგორია:დაბადებული  31 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1854
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის გეოგრაფია

**კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა** მდებარეობს ცენტრალურ აფრიკაში, რომელიც ესაზღვრება კონგოს რესპუბლიკას, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკას, სამხრეთ სუდანს, უგანდას, რუანდას, ბურუნდის, ტანზანიას, ზამბიას, ანგოლას, მათ შორის ანგოლის ანკლავ კაბინდის პროვინციას. მისი ფართობი შეადგენს 2 345 410 კმ²-ს.

სახელმწიფო საზღვრის საერთო სიგრძე შეადგენს 10 744 კმ-ს. სახელმწიფო საზღვრის სიგრძე ანგოლასთან შეადგენს — 2511 კმ-ს, ბურუნდისთან — 233 კმ-ს, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკასთან — 1577 კმ-ს, კონგოს რესპუბლიკასთან — 2410 კმ-ს, რუანდასთან — 217 კმ-ს, სამხრეთ სუდანთან — 628 კმ-ს, ტანზანიასთან — 473 კმ-ს, უგანდასთან — 765 კმ-ს და ზამბიასთან — 1930 კმ-ს.
მინი|კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის რუკა
თავის უკიდურეს დასავლეთში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკას აქვს გასასვლელი ატლანტის ოკეანესთან სანაპიროს მოკლე მონაკვეთზე ანგოლასა და მისი ანკლავის — კაბინდის პროვინციას შორის, მდინარე კონგოს ქვედა დინებაში. სანაპირო ხაზის სიგრძეა — 37 კმ.

ქვეყნის ტერიტორია მდებარეობს მდინარე კონგოს აუზში. აღმოსავლეთიდან ქვეყნის ტერიტორია შემოზღუდულია აღმოსავლეთ აფრიკის რიფტით. აღმოსავლეთის საზღვრის გასწვრივ გადის აღმოსავლეთ აფრიკის რიფტული სისტემის ღრმა გრაბენის ზოლი, გარშემორტყმული მთებით (რუვენზორის მასივი). ზღვის დონიდან ყველაზე მაღალი წერტილია — სტენლისმთა (5109 მეტრი). გრაბენის ხაზზე მდებარეობენ დიდი ტბები: ედუარდი, ალბერტი, კივუ, მვერუ, ტანგანიიკა. კივუს ტბიდან ჩრდილოეთით მდებარეობს ვულკანური ვირუნგის მთების მასივი (სულ დაახლოებით 100 ვულკანი, სიმაღლე ზღვის დონიდან 4507 მეტრამდე — კარისიმბის მთა) ნიამლაგირას და ნიირაგონგოს მოქმედი ვულკანებით. ამავე ტბაზე მდებარეობს მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო დიდი, მტკნარ წყლებში არსებული, კუნძული — იჯვი.

ტერიტორიის ნახევარზე მეტი დაფარულია მარადმწვანე ნოტიო ტროპიკული ტყეებით განსაკუთრებით მრავალფეროვანი ცხოველთა სამყაროთი. ეკვატორიდან სულ უფრო მეტი დაშორებით ტყეები სულ უფრო მეჩხერები ხდებიან და გადადიან გალერეულებში. ქვეყნის სამხრეთში და უკიდურეს ჩრდილოეთში გავრცელებულია მაღალბალახიანი სავანები. კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიის თითქმის 15 % უკავია ნაკრძალებს და ეროვნულ პარკებს, რომელთაგან ყველაზე უფრო ცნობილებია: კაჰუზი-ბიეგის ეროვნული პარკი, ვირუნგის ეროვნული პარკი, გარამბის ეროვნული პარკი, სალონგის ეროვნული პარკი, ოკაპის ნაკრძალი და სხვა.

კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორია ნაწილობრივ მიეკუთვნება ეკვატორულ კლიმატურ სარტყელს, ნაწილობრივ სუბეკვატორულ კლიმატურ სარტყელს და სავანურს.
ტედ ბანდი

მინი|250პქ|ტედ ბანდი პოლიციის განყოფილებაში 1978 წელს
**თეოდორ რობერტ ბანდი** (; დაბადებით **თეოდორ რობერტ კაუელი;** დ. 24 ნოემბერი, 1946 — გ. 24 იანვარი, 1989) — ამერიკელი სერიული მკვლელი, მოძალადე, მძარცველი და ნეკროფილი. 1970-იან წლებში ის თავს ესხმოდა და კლავდა ახალგაზრდა გოგონებსა და ქალბატონებს. იგი საბოლოოდ 1978 წელს ფლორიდის შტატში დააპატიმრეს. მას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, თუმცა ის თავს დამნაშავედ არ ცნობდა. სასჯელის აღსრულებამდე რამდენიმე დღით ადრე მან აღიარა 30 ადამიანის მკვლელობა. მაგრამ სინამდვილეში ეს ციფრი შეიძლება უფრო მაღალი იყოს.

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*FBI file on Ted Bundy at vault.fbi.gov
*WANTED BY FBI - Theodore Robert Bundy, FBI
*Audiotapes of Bundy's 1989 confessions

კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:გარდაცვლილი  24 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:ამერიკელი სერიული მკვლელები
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მდინარეები

[მინი|[მდინარე კონგო]]
კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარეობს აფრიკაში სიდიდით მეორე მდინარე — კონგო. მდინარე კონგოს მთელი სისტემა ითვლება მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს მდინარის სისტემად. წყლის რაოდენობის თვალსაზრისით, რომელიც მიედინება მის აუზში, იგი მეორე მდინარეა ამაზონის შემდეგ — წყლის ხარჯით დაახლოებით 42 ათასი მ³/წმ. მდინარის აუზის ფართობი შეადგენს 3,7 მილიონ კმ²-ს, რომელიც ასევე მოიცავს ქვეყნის გარეთ არსებულ ტერიტორიებს. მდინარის სიგრძეა 4700 კმ, რაც იმას ნიშნავს, რომ იგი სიგრძის მიხედვით მეცამეტე ადგილზეა მსოფლიოში. ქვეყნის ტერიტორიაზე მდებარეობს მისი მთლიანი აუზის 90 %.

მდინარე კონგოს აუზის ყველაზე დიდი შენაკადები:

მარჯვენა შენაკადები:
* ლუფირა – 500კმ.
* ლუვუა – 350 კმ.
* არუვიმი – 1300 კმ.
* უბანგი – 2300 კმ.
* უელე – 1100 კმ.
მარცხენა შენაკადები:
* ლომამი – 1500 კმ.
* ტშუაპა – 1000 კმ.
* კასაი – 2400 კმ.
* კვანგო – 1100 კმ.
* სანკურუ – 1200 კმ.

მდინარე კონგოს სანაოსნო მონაკვეთის სიგრძე შეადგენს 13,5 ათას კმ-ს. მდინარე კონგოს ზედა დინებაში, რომელსაც ლუალაბა ეწოდება, მდებარეობს ბოიომის ჩანჩქერი. ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მიტუმბის მთების ყველაზე მაღალ მწვერვალებთან გადის წყალგამყოფი მდინარე კონგოსა და მდინარე ნილოსის აუზებს შორის.

## ლიტერატურა 
* Forbath, Peter. The River Congo: The Discovery, Exploration and Exploitation of the World's Most Dramatic River. New York: E. P. Dutton, 1979. ISBN 0-525-47573-7

კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მდინარეები
გეორგ ებერსი

**გეორგ მორის ებერსი** (დ.1 მარტი, 1837, ბერლინი — გ. 7 აგვისტო, 1898, ბავარია) — გერმანელი მეცნიერ-ეგვიპტოლოგი და მწერალი, პაპიროლოგი. მან გახსნა 1873-1874 წწ. ქალაქ ლუქსორში ძველბერძნული სამედიცინო ძვ.წ.-მდე მე-XVI საუკუნის შუა პერიოდის პაპირუსი. ამჟამად  ის ინახება ლაიფცინგის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში. ებერსის პაპირუსი არის ძველი ეგვიპტის სამედიცინო უნიკალური წყარო.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
მინი|მარცხნივ|250პქ|ებერსის პაპირუსი
ეგერსი სწავლობდა გეტინგენის იურიდიულ ფაკულტეტზე, შემდეგ ბერლინის უნივერსიტეტში სპეციალიზებულ აღმოსავლური ენებზე  არქეოლოგიაზე. 1865 წელს, როდესაც იგი გახდა ეგვიპტოლოგიის სპეციალისტი. მან მიიღო იენსკის უნივერსიტეტის დოცენტის წოდება, ხოლო 1870 წელს მიიღო ეგვიპტოლოგიის პროფესორის წოდება ლაიფციგის უნივერსიტეტში.
ებერსმა მოაწყო ორი სამეცნიერო ექსპედიცია ეგვიპტეში. პირველის შედეგი იყო გამოკვლევა "ძველი ეგვიპტე და მოისეევების წიგნი (1867-1868 ), მეორეს შედეგი გახსნა და გამოკვლევა სამედიცინო "ებერსის პაპირუსი". ებერსის პაპირუსი იყო პირველი აღმოჩენილი ძველბერძნული დოკუმენტი, რომელიც შეიცავდა იმ დროის სამედიცინო ცნობას. პაპირუსი წარმოადგენს ხვეულს, 20 მეტრის სიგრძის და ტექსტის 108 სვეტს. იგი დათარიღებულია ამენემჰეტ I-ის მმართველობის დროს (ძვ.წ. 1536 წ.)
ებერსის ფუნდამენტური სამეცნიერო ნაშრომი გახდა, ძველი ეგვიპტის ისტორია, სადაც იგი ცდილობს დაამტკიცოს, რომ ეგვიპტოლოგიის სამეცნიერო მონაცემები ამტკიცებენ ბიბლიის არსებობას. ჯანმრთელობასთან დაკავშირებით 1889 წელს ებერსმა დატოვა სამეცნიერო ნაშრომი.
იგი დასახელდა თავის საზაფხულო სახლში ტუტცინგში, შტანბერგის ტბის ნაპირას, სადაც დაიღუპა. ტუტლინგენში ებერსთან მოდიოდნენ მისი მეგობრები - ლიტერატურის და ხელოვნების მოღვაწეები. ასევე მხატვარი ლოურენს ალმა-ტადემა.

## ლიტერატურული მოღვაწეობა
ებერსს ეკუთვნის ძველი ეგვიპტის ისტორიის პოპულარიზაცია. მისი ყოფა, კულტურა და ხელოვნება, ისტორიული რომანების შექმნის გზით. იგი აღმოჩნდა ნიჭიერი ლიტერატორი. მისი პირველი რომანის "ფარაონის ქალიშვილმა" (1864) გამოიწვია გაოცება და უნდობლობა სამეცნიერო წრეებში. მას მოჰყვა "უარდა" (1877),იყო აღტაცებით მიღებული როგორც ფართო პუბლიკის ასევე მეცნიერების მიერ, რომლებმაც აღიარეს სრული შესაბამისობა საყოფაცხოვრებო და ისტორიული დეტალების. მისი მხატვრული ნაწარმოებების გამორჩეული თავისებურებაა აღმატებული და მეცნიერებაზე დაფუძნებული რეკონსტრუქცია ეპოქის აღწერის. ყოველი დეტალი, ყოველი ფაქტი იყო ყოველმხრივ გაანალიზებული. ყოველი რომანის ჩანაფიქრს წინ უძღვოდა სამეცნიერო კვლევითი ნაშრომი. 
ებერსმა დაწერა 12 რომანი ძველი ეგვიპტის ისტორიის სხვადასხვა პერიოდიდან. ეს ციკლი შეიცავს რამსეს II-ის მეფობიდან - ძვ.წ. XIV საუკუნიდან - ეგვიპტეში არაბების გამეფებამდე, ქრისტესშობიდან VII საუკუნის შუა პერიოდში. მა ეკუთვნის რამდენიმე რომანი XVI საუკუნის ევროპულ ისტორიაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Briefwechsel zwischen Georg Ebers und Eduard Meyer 
*Seite der Universitätsbibliothek Leipzig zum Papyrus Ebers
*Georg Ebers  In: Projekt Historischer Roman. Datenbank. Universität Innsbruck.
*Parodie auf Georg Ebers (aus Fritz Mauthner: Nach berühmten Mustern)

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ეგვიპტოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 1898
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ქარაგმა

მინი|ი(ესო)ჳ ქ(რისტ)ჱ(იაკობ მოციქულის ჟამისწირვა, X ს.)
**ქარაგმა** (), *ასონაკლების ნიშანი* — ძველ  ხელნაწერებში, წარწერებში შემოკლებული სიტყვის თავზე დასმული ნიშანი. იყენებდნენ საწერი მასალის ეკონომიისა და სამუშაოს შემსუბუქების მიზნით ხშირად ხმარებული სიტყვების შემოკლებისას. ტერმინი „ქარაგმა“  ქართულ წერილობით ძეგლებში პირველად X საუკუნის ჰიმნოგრაფის მიქაელ მოდრეკილის „იადგარშია“ ნახმარი (ხელნაწერი S 425). ქარაგმის გრაფიკული გამოსახულებაა სწორი ჰორიზონტალური ხაზი თავსა და ბოლოში დასმული წერტილებით (უმთავრესად V—X საუკუნეებში) ან მოკლე დახრილი ხაზებით и. ისტორიულ დოკუმენტებში ქარაგმად გამოყენებულია სწორი ან გახრილი ხაზები —  ~, ეპიგრაფიკულ ძეგლებში — სწორი ხაზი, რომელიც ქვაზე ამოსაკვეთად ყველაზე მოსახერხებელია. თუ შემოკლებული სიტყვა გრძელია ან მომდევნო სტრიქონზე გადადის, სიტყვას ორი ქარაგმა ეწერება.

## იხილეთ აგრეთვე
* — თარგის გვერდი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართული პალეოგრაფია
მაჰმუდი (შეჰზადე)

**შეჰზადე მაჰმუდი** (; დ. 1584, მანისა — გ. 7 ივნისი, 1603, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სულთნის, მეჰმედ III-ის უფროსი ვაჟი და იმპერიის ტახტის მემკვიდრე გარდაცვალებამდე.

## ბიოგრაფია 
შეჰზადე მაჰმუდი დაიბადა 1584 წელს. იმ პერიოდში, მამამისი, მეჰმედ III ჯერ არ იყო ტახტზე ასული და განაგებდა მანისას. მაჰმუდის დედა იყო წარმოშობით აფხაზი ჰალიმე სულთანი. მაჰმუდს ჰყავდა ძმა — მუსტაფა და ნახევარძმები — სელიმი და აჰმედი. 1597 წელს სელიმი გარდაიცვალა.

1595 წელს მურად III გარდაიცვალა და ტახტზე მეჰმედ III ავიდა. შეჰზადე მაჰმუდი თოფქაფის სასახლეში გადავიდა საცხოვრებლად. ოსმალური ტრადიციის მიხედვით, ყველა შეჰზადეს უნდა ემართა ანატოლიაში მდებარე ერთ-ერთი სანჯაყი, მაგრამ მაჰმუდი ჯერ ძალიან ახალგაზრდა იყო და თოფქაფის სასახლის ჰარამხანაში ცხოვრობდა. იგი გამოცხადებული იყო მამის მემკვიდრედ. ამასთან ერთად, მაჰმუდი იანიჩრების დიდი სიყვარულით სარგებლობდა. შეჰზადე სელიმის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ტახტზე ასვლის შანსები კიდევ უფრო მეტად გაიზარდა.

1603 წლისთვის დედაქალაქში გავრცელდა ჭორები იმასთან დაკავშირებით, რომ მაჰმუდი მამის ტახტიდან ჩამოგდებას და მის მოკვლას აპირებდა. იმპერიის ვეზირები ორად იყოფოდნენ — ზოგი მათგანი მაჰმუდს უჭერდა მხარს, ხოლო ზოგი — შეჰზადე აჰმედს. აგრეთვე, არსებობდა ვერსია, რომ თუ სულთან მეჰმედის მკვლელობის მცდელობა უშედეგოდ დასრულდებოდა, მაჰმუდს მალულად გაიყვანდნენ დედაქალაქიდან, სადაც უფრო გაუიოლდებოდა ჯარის შეკრება და ტახტისთვის ბრძოლა. ამ ყველაფერმა მეჰმედ III-ის ყურამდე მიაღწია. სულთანმა დაიჯერა, რომ მის სიცოცხლეს საფრთხე ემუქრებოდა და მაჰმუდის სიკვდილით დასჯის ბრძანება გასცა. სავარაუდოდ, მისი გადაწყვეტილებაზე დიდი გავლენა დედა სულთანმა, საფიემ მოახდინა, რომელსაც არ სურდა მაჰმუდის ტახტზე ასვლა.

7 ივნისის ღამეს, ჰარამხანაში, შეჰზადე მაჰმუდის ოთახში ოთხი ჯალათი შევიდა. თავად მეჰმედ III გარეთ იდგა და ელოდებოდა მაჰმუდის სიკვდილს. მას შემდეგ, რაც ჯალათები მაჰმუდის ოთახიდან გამოვიდნენ, იგი შევიდა და დარწმუნდა, რომ მაჰმუდი მკვდარი იყო. მაჰმუდის სიკვდილით დასჯის შემდგომ, ყველა მისი მხარდამჭერი მეჰმედის ბრძანებით ზღვაში გადაყარეს. 22 დეკემბერს თავად მეჰმედ III-ც გარდაიცვალა. ერთ-ერთი ვერსიით, იგი სწორედ შვილზე დარდმა იმსხვერპლა. ტახტზე მაჰმუდის უმცროსი ძმა, აჰმედ I ავიდა. აჰმედის ბრძანებით, მაჰმუდი შეჰზადეს მეჩეთში დაკრძალეს.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ოსმანების დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1584
კატეგორია:გარდაცვლილი  7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1603
კატეგორია:შეჰზადეები
კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა
დენეჟკინ-კამენის ნაკრძალი

**დენეჟკინ-კამენის ნაკრძალი** () — სახელმწიფო ნაკრძალი რუსეთში. მდებარეობს სვერდლოვსკის ოლქში. დაარსდა 1946 წელს სვერდლოვსკისა და პერმის ოლქების ტერიტორიაზე. იმ დროისათვის მისი ფართობი შეადგენდა 135 ათას ჰა-ს. მისი ტერიტორია დროთა განმავლობაში იცვლებოდა, ზოგჯერ იზრდებოდა, ზოგჯერ მცირდებოდა. 1961 წელს მისადგილზე დაარსდა „გოსპრომხოზი“. 1991 წელს აღდგა ნაკრძალი და მისი ტერიტორია ორჯერ შეამცირეს. ნაკრძალის პერმის ნაწილი აღარ შეიყვანეს მის ფარგლებში. 

ამჟამად ნაკრძალის ფართობია 78 200 ჰა. მდებარეობს სვერდლოვსკის ოლქის სევეროურალსკისა და ივდელის მუნიციპალიტეტებში.

ნაკრძალის ფლორა და ფაუნა ტიპიურია ტაიგისათვის. აქ სახლობს ძუძუმწოვრების 37 სახეობა, ფრინველების 140 სახეობა. ნაკრძალში ცხოვრობს მურა დათვი, სამურავი, ფოცხვერი, სიასამური, ლოსი, სოღო, ბუ და სხვ. 

## 2010 წლის ხანძარი 
2010 წლის 15 ივნისს ნაკრძალში გაჩნდა ხანძარი. 5 აგვისტოს მდგომარეობით დამწვარი ტერიტორიის ფართობი იყო 800 ჰა. ხანძრის ლიკვიდაციაში მონაწილეობდა 114 ადამიანი და 20 ტექნიკის ერთეული (მათ შორის შვეულმფრენი Mi-8). საერთო ჯამში ხანძარმა გაანადგურა 3,3 ათ. ჰა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნაკრძალის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ნაკრძალები
უიტნი სმითი

**უიტნი სმითი** (; დ. 26 თებერვალი, 1940 — გ. 17 ნოემბერი, 2016) — ამერიკელი ვექსილოლოგი.

## ბიოგრაფია
უიტნი სმითმა ბოსტონის უნივერსიტეტში მიიღო მაგისტრის და დოქტორის ხარისხი, შემდეგ კი ამავე უნივერსიტეტში ასწავლიდა პოლიტიკურ მეცნიერებას (1964-1970).

ვექსილოლოგიისადმი ფართო ინტერესი ამერიკასა და ევროპაში XX საუკუნის 60–იან წლებში გაჩნდა. მის ფართო პოპულარიზაციას ხელი შეუწყო უიტნი სმითის გამოკვლევებმა. 1961 წელს სმითმა და მისმა მეგობარმა გერჰარდმა დააარსა მსოფლიოში პირველი ჟურნალი, რომელიც მიეძღვნა დროშებს. მომდევნო წელს კი მან გახსნა დროშების კვლევის ცენტრი.

უიტნი სმითი არის 27 წიგნის ავტორი, თითოეული მათგანი ეხება ვექსილოლოგიას. მან მონაწილეობა მიიღო გაიანას დროშის შექმნაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* უიტნი სმითი 
* ჩრდილოეთი ამერიკის ვექსილოლოგიის ორგანიზაცია
* დროშების კვლევითი ცენტრი 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:ვექსილოლოგები
ჰერმან იუნკერი

**ჰერმან იუნკერი** ( დ. 29 ნოემბერი, 1877, მაიენ-კობლენცის რაიონი, რაინლანდ-პფალცი — გ. 9 იანვარი, 1962, ვენა, ავსტრია) — გერმანელი ეგვიპტოლოგი.

## ბიოგრაფია
ჰერმან იუნკერი იყო ვენის უნივერსიტეტის პროფესორი 1909 წლიდან. 1910-1912 წლებში ხელმძღვანელობდა არქეოლოგიურ გათხრებს ჩრდილოეთ ნუბიაში (აფრიკა).

1912-1929 წლებში გიზაში ხოლო 1929-1938 წლებში იყო გერმანული არქეოლოგიური ინსტიტუტის კაიროს განყოფილების დირექტორი და კაიროს უნივერსიტეტის პროფესორი.

1919 წელს ავსტრიის, 1922 წელს პრუსიის, 1932 წელს ბავარიის, 1957 წელს საქსონიის და სხვადასხვა მეცნიერებათა აკადეემიის წევრი.

გარდაიცვალა 1962 წლის 9 იანვარს, ვენაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Pyramidenzeit. Das Wesen der altägyptischen Religion, Einsiedein, 1949;
* Giza, Bd 1-12, W. — Lpz., 1929-55.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ეგვიპტოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
ტერენს კაუფმანი

**ტერენს კაუფმანი**  (; დ.1937) – ამერიკელი ლინგვისტი.

## ბიოგრაფია 
კაუფმანმა დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია ლინგვისტიკაში ბერკლის კალიფორნიის უნივერსიტეტში 1963 წელს. არის ავტორი აღწერითი და შედარებითი-ისტორიული კვლევების ენების ოჯახისა - მაიას, სიუს, ჰოკა-სიუს, იუტო-აცკეტურის, მიქსე-სოკეს და ოტო-მანისა.

 კაუფმანის-ს  სამუშაოების სია შედარებით მცირეა  სხვა ექსპერტების სამუშაოებთან შედარებით ინდური ენების შესახებ, შესაძლოა, იმ მიზეზით, რომ მისი ინტერესი იმაში მდგომარეობს,რომ შეკრიბოს  დაუწერელი ენებზე შექმნილი ემპირიული დოკუმენტაცია. მიუხედავად ამისა, ბევრი მისი სტატიები, რომელთაგან ზოგიერთი დაწერილია ისეთ ლინგვისტეთანამშრომლობითბთან , როგორებიც არიან მაგალითად ლაილ კემპბელი, სარა ტომასონი და ჯონ ჯასტენონი, რომლებმაც დიდი გავლენა მოახდინეს ამერიკულ და მსოფლიო ენათმეცნიერებაზე.

კვლევის დროს 1976 წელს თანამშრომლობით ლაილ კემპბელთან ერთად, მან წამოაყენა თეორია, რომ ოლმეკები საუბრობდნენ  მიქსე-სოკეს ენაზე,რის საფუძველზეც არსებობს  მიქსე-სოკედან ნასესხები დიდი რაოდენობით სიტყვები თანამედროვე ინდურ ენებში მესოამერიკაში, განსაკუთრებით იმ სფეროებში, რომლებიც კულტურასთანაა დაკავშირებული. თეორია ფართოდ არის გავრცელებული და ხშირად მოხსენიებულია, როგორც კვაზი-ფაქტი.

ლაილ კემპბელთან და თომას სმიტ-სტარკთან ერთად, მან ჩაატარა კვლევა,რომელიც გამოქვეყნდა 1986 წელს ამერიკული ლინგვისტური საზოგადოების ჟურნალ language-ში. მუშაობის დროს დადასტურდა იდეა  მესოამერიკის ენობრივი კავშირის შესახებ, რომელიც მალე  აღიარეს მეცნიერებმა.

" კონტაქტურ ენაზე და გენეტიკურ ლინგვისტიკაზე " მუშაობის დროს(Language contact, creolization, and genetic linguistics, 1988), რომლის თანაავტორია სარა ტომასონი მან პირველად ჩაუყარა მყარი თეორიული ბაზა  ენის პროცესების ცვლილებების გაგებას რომელიც გამოწვეული კონტაქტური ენით.

 კაუფმანის მიერ შემოთავაზებული გენეალოგია  სამხრეთ ამერიკის ინდური ენების შესახებ (Kaufman 1990), რომელიც ითვლება უფრო მეტად დამაჯერებელად და არგუმენტირებულად ვიდრე ლაილ კემპბელის მიერ შემოთავაზებული  კლასიფიკაცია  ამერიკელი ენების შესახებ (Campbell 1996). ავტორმა (კემპბელთან ერთად ) აღადგინა წინარე-პროტო მაიას ენა.

 ჯონ ჯასტენსონს კაუფმანმა  შესთავაზაოლმეკური  წერილების გაშიფვრა (Justeson &  Kaufman 1993). ამ გაშიფვრას, თავდაპირველად,  კრიტიკული დამოკიდებულებით შეხვდნენ ლინგვისტები, მათ შორის  მაიკლ კოი და სტივენ ჰაუსტონი (Houston & Coe 2004 , and Press Release).

ამჟამად, კაუფმანი მონაწილეობს პროექტ  მესოამერიკული ენების დოკუმენტაციაში (Project for the Documentation of the Languages of Mesoamerica, PDLMA).

## შერჩეული ბიბლიოგრაფია 
### სტატიები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### წიგნები
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკელი ანთროპოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1937
Denial-of-service attack

**Denial-of-service attack** (**DoS attack**) — კიბერ-თავდასხმის ერთ-ერთი სახე, სადაც თავდამსხმელი ცდილობს გახადოს ინტერნეტ-რესურსი ხელმიუწვდომელი, ანუ, ხელი შეუშალოს მომხმარებელს ჰქონდეს ინფორმაციაზე წვდომა. 

DoS შეტევის ყველაზე გავრცელებული ფორმაა, როცა თავდამსხმელი ცდილობს გადატვირთოს ქსელი ინფორმაციით (). შეიძლება პარალელი გავავლოთ ხალხთან, რომლებიც, დგანან რაიმე დაწესებულების შესასვლელთან — მაღაზიასთან, ქარხანასთან და არ უშვებენ კანონიერ ხალხს შენობაში. ანალოგიურად, როცა გვსურს რაიმე ვებ-საიტზე შესვლა, საიტის URL-ს ჩავწერთ ინტერნეტ ბრაუზერში და დავაწვებით Enter ღილაკს, იმ საიტის სერვერზე იგზავნება მოთხოვნა (ინგ. Request), რათა გაიხსნას გვერდი. სერვერს შეუძლია ერთდროულად მხოლოდ განსაზღვრული რაოდენობის მოთხოვნის „დამუშავება“, ასე რომ, თუ თავდამსხმელი გადატვირთავს სერვერს ამ „მოთხოვნებით“, სერვერი ვერ შეძლებს თქვენი „მოთხოვნის“] დამუშავებას, შესაბამისად, ვერ იხილავთ ვებ-საიტს. ეს არის ვებ-საიტის „სერვისის უარყოფა“ (ინგ. Denial of Service (DoS)), რადგან ჩვენ არ გვაქვს საიტთან წვდომა.

**Distributed denial-of-service (DDoS)** არის მასშტაბური DoS შეტევა, სადაც თავდამსხმელი იყენებს ერთ ან მეტ, ხშირ შემთხვევაში, ათასობით IP მისამართს. ამ ტიპის შეტევები ძირითადად ხდება ვებ-საიტებზე. გარკვეული ხნის წინ, DDoS შეტევების გამო გაითიშა ისეთი მსხვილი საიტები, როგორებიც არის Twitter, GitHub და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Akamai State of the Internet Security Report - Quarterly Security and Internet trend statistics
* W3C The World Wide Web Security FAQ
* cert.org  CERT's Guide to DoS attacks. (historic document)

კატეგორია:კიბერომი
აბეშურა

**აბეშურა** (გ. დაახლ. 294, მცხეთა) — ქართლის  (იბერია) დედოფალი, ფარნავაზიანთა უკანასკნელი მეფის ასფაგურის ასული და ხოსროვიანთა პირველი მეფის მირიან III-ის მეუღლე დაახლოებით 287-294 წლებში.

მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი, თუმცა „ქართლის ცხოვრების“ მეოთხე თავში ავტორი აღწერს ასფაგურის მეფობის ბოლო წლებს და გვირგვინის გადაცემის პროცესს. ცნობილია, რომ ასფაგურს არ ჰყავდა ძე, რაც სახელმწიფოებრიობის არსებას პრობლემას უქმინდა. სპარსთა შეტევების შედეგად, მეფე იმიერკავკასიაში გაემგზავრა, რათა ოსებსა და ჩრდილო კავკასიელებისგან დახმარება მიეღო ჯარის ფორმირებაში, თუმცა ოსეთშივე გარდაიცვალა. შექმნილმა გარემოებამ კიდევ უფრო გაამწვავა სიტუაცია. 

რათა სპარსელებს არ დაეპყროთ ქართლი, დიდგვაროვნებმა სპარსეთის შაჰს შესთავაზეს ქართველთა მეფის ასულის გათხოვება მის მიერ ტახტის შერჩეულ მემკვიდრეზე, რაც მოხდა კიდევაც. აბეშურამ იქორწინა სპარს უფლისწულზე, შვიდი წლის მიჰრანზე, რომელიც შემდგომში მირიან III-ის სახელით არის ცნობილი. 

აბეშურა დედოფალი გარდაიცვალა მაშინ, როცა მეფე მირიანს თხუთმეტი წლის შეუსრულდა, რაც დაახლოებით 294 წელს მოხდა. ქართლის ცხოვრების ავტორი აღწერს ამ მოვლენას ფანავაზიანთა დინასტიის დასრულებით და ხოსროვიანებისთვის სამეფო ტახტის გადაცემით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* „ქართლის ცხოვრების“ ტექსტი

კატეგორია:გარდაცვლილი 294
კატეგორია:იბერიის სამეფო კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
კარლ პალმერი

მინი|პალმერი 2006 წლის ივნისში
**კარლ ფედერიკ კენდალ პალმერი** (; დ. 20 მარტი, 1950) — ინგლისელი დრამერი და პერკუსიონისტი. ის ერთ-ერთი ყველაზე აღიარებული როკ დრამერია. პალმერი არის რამდენიმე გამოჩენილი ინგლისური მუსიკალური ჯგუფის ვეტერანი, როგორებიცაა: The Crazy World of Arthur Brown, Atomic Rooster, Emerson, Lake & Palmer, და Asia. 1989 წელს მიანიჭეს ტიტული *Modern Drummer.*

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ინგლისელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კაფის ტერასა ღამით

**კაფეს ტერასა ღამით** — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1888 წელს, არლში, ზეთის საღებავებით ტილოზე. ნახატი არაა ხელმოწერილი, თუმცა მხატვარი მას სამ წერილში იხსენიებს.

ამ ადგილის მნახველთ შეუძლიათ უბრალოდ დადგნენ შენობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში და ხედს სწორედ იმ დაგილიდან შეხედონ სადაც ვინსენტ ვან გოგის მოლბერტით იჯდა. ის იყურებოდა სამხრეთით და ხატავდა ჩაბნელებულ ქუჩაზე მდგარი პოპულარული კაფის ხელოვნურად განათებულ ტერასას, ჩაბნელებული შენობების სტრუქტურას, რომლის მიღმაც ძველი ტაძრის სამრეკლო ჩანდა. მარჯვნივ მხატვარმა გამოსახა განათებული კაფე და ხის ტოტები, რომლებიც შენობის ნაწილს ფარავენ.

ნამუშევარი შენახულია კროლერ-მიულერის მუზეუმში, ოტერლო, ნიდერლანდები.

## რესურსები ინტერნეტში
*The Vincent van Gogh Gallery entry about *Cafe Terrace at Night*.
*Discover van Gogh explores the *Last Supper* theory further.
**Van Gogh, paintings and drawings: a special loan exhibition*, a fully digitized exhibition catalog from The Metropolitan Museum of Art Libraries, which contains material on this painting (see index)

## სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები
კატეგორია:1888 წლის ნახატები
კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
ხათუნა ხოფერია

**ნინო (ხათუნა) ხოფერია** (დ. 29 აგვისტო, 1962, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს პარლამენტის წევრი 1995-2004 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ნინო (ხათუნა) ხოფერია დაიბადა 29 აგვისტოს, 1962 წელს ქალაქ თბილისში. 1985 წელს, საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, მუშაობდა ზოოლოგიის ინსტიტუტში. 1993 წელს გაწევრიანდა პარტია საქართველოს მოქალაქეთა კავშირში, 1994 წელს დაინიშნა პარტიის პრეს- სამსახურის უფროსად.  1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“, პარლამენტის საატესტაციო კომისიის თავმჯდომარის მოადგილე, 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“,  დაინიშნა საპროცედურო საკითხებისა და წესების კომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ. 2002-2005 წლებში იყო პარტია გაერთიანებული დემოკრატების წევრი. დიდი წვლილი აქვს შეტანილი 2003 წლის 23 ნოემბერს მომხდარ ვარდების რევოლუციაში. 2004-2007 წლებში იყო საქნავთობის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარის პირველი მოადგილე, 2007-2008 წლებში დაინიშნა საქართველოს ნავთობისა და გაზის კორპორაციის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარედ. 2008-2012 წლებში აქტიურად იყო ჩართული ოპოზიციურ მოძრაობაში, ოჯახთან ერთად. აქტიურად არის ჩართული ქართულ პოლიტიკურ სივრცეში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხათუნა ხოფერია — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს პარლამენტის მეოთხე მოწვევა)

 

კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ქართველი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს ზოოტექნიკურ-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ძველი წმინდა პავლეს კათედრალი

[მინი|ძველი წმინდა პავლეს კათედრალის ციფრული რეკონსტრუქცია. სურათი დაფუძნებულია მოდელზე, რომელიც დაცულია [ლონდონის მუზეუმი|ლონდონის მუზეუმში. უკანა ფონად აღებულია თანამედროვე ქალაქის ხედი.]]
**ძველი წმინდა პავლეს კათედრალი** () — საკათედრო ტაძარი, რომელიც მდებარეობდა ლონდონის სიტიში, სანამ მას ლონდონის დიდი ხანძარი გაანადგურებდა. მის ადგილას აგებულია დღევანდელი წმინდა პავლეს საკათედრო ტაძარი. ძველი წმინდა პავლეს კათედრალი აიგო 1087 წლიდან 1314 წლამდე. კათედრალი იყო მეოთხე ტაძარი, რომელიც აშენდა ლუდგეიტის ბორცვზე.

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო უილიამ დამპყრობლის მიერ 1087 წლის ხანძრის შემდეგ. მშენებლობა გაგრძელდა 200 წელი, რა დროის განმავლობაშიც შეფერხებული იყო 1135 წლის ხანძრის გამო. მე-14 საუკუნეში კათედრალი მსოფლიოს ერთ-ერთი უმაღლესი ტაძარი იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:ლონდონი
კატეგორია:ლონდონის არქიტექტურა
აკეტი

**აკეტი** () — ქალაქი და ტერიტორია კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში, რომელიც მდებარეობს ქვემო უელეს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდა 419 მეტრზე.

2010 წლის აღწერით ქალაქის მოსახლეობაა 40 507.  მაცხოვრებლების უმეტესობა საუბრობს ლინგალურ ენაზე.  

ქალაქში არის აეროპორტი და რკინიგზის სადგური.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
კლოდ-ფრანსუა მენესტრიე

მინი|მარჯვნივ|კლოდ-ფრანსუა მენესტრიე
**კლოდ-ფრანსუა მენესტრიე** (დ. 9 მარტი, 1631, ლიონი — გ. 21 იანვარი, 1705, პარიზი) — ფრანგი ჰერალდიკოსი, იეზუიტთა ორდენის წევრი

დაიბადა ლიონში. მან შექმნა მრავალრიცხოვანი წიგნები ჰერალდიკაში, ეს მის ასაკში დიდი ავტორიტეტი იყო. ჩამბერის, ვენის, გრენობლის და ლიონის კოლეჯების პროფესორი. 1669-1670 წლებში იმოგზაურა გერმანიასა და იტალიაში, შემდეგ პარიზში და სიკვდილამდე იქ ცხოვრობდა. ის თავისი დროის ყველაზე ცნობილი ჰერალდიკოსია, თუმცა მისი რამდენიმე ნამუშევარი წარუმატებელი აღმოჩნდა. 

1622 წლიდან მჭიდრო მიმოწერა ჰქონდა ფილიპ იაკობ სპენერთან, რომელიც იყო გერმანიის სამეცნიერო ჰერალდიკის დამაარსებელი. მენესტრიე ამბობდა, რომ ჩვენ შეგვიძლია ვიცოდეთ ჰერალდიკის საწყისი, მათი ცოცხალი წყაროებიდან. მის ნაშრომებზე გავლენა ჰქონდა თავისი დროის ჰერალდიკასაც. მის ნაშრომებს ბალეტის განვითარებაში დიდი გავლენა ჰქონდა. ერთ-ერთი მათგანია „უძველესი და თანამედროვე ბალეტი თეატრის წესების შემდეგ“, სადაც გამოხატულია ემოციების უწყვეტი ჯაჭვი და სრული ამბავია მოთხრობილი. ის ასევე იყო ნუმიზმატი და ანტიკვარების სპეციალისტი. 1689 წელს გამოქვეყნდა მისი წიგნი ლუი XIV-ის  შესახებ. მენესტრიესათვის ერთ-ერთმა გამოცემამ დაარღვია საავტორო უფლებები და შეიტანა 5 არაორიგინალი ლუი XIV-ის მედალი, რამაც დააზიანა მისი პოზიცია სამეფო კარზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Ella Hassett, Library Assistant, The Edward Worth Library, Dublin - *LOUIS XIV’S MEDALS* 

კატეგორია:ფრანგი ჰერალდიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1631
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1705
ქარზმანი

**ქარზმანი**, *ქარძმანი* — საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ქარზმანისა და ქვემო ქარზმანის ძველი საერთო სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
ქარზამეთისწყალი

**ქარზამეთისწყალი** () — მდინარე, რომელიც წარმოადგენს სასაზღვრო ზოლს საქართველოსა (სამცხე-ჯავახეთის მხარის ასპინძის მუნიციპალიტეტი) და თურქეთს (არტაანის პროვინციის ჩილდირის რაიონი) შორის. სათავე აქვს თურქეთში, ერუშეთის მთიანეთში, ზღვის დონიდან 2810 მ-ზე და მტკვარს ერთვის მარცხნიდან საქართველოს ტერიტორიაზე. სიგრძე 20 კმ, აუზის ფართობი 73 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, მდგრადი წყალმცირობა — ზამთარში.

რუსეთის იმპერიის რუკებზე ნაჩვენებია, როგორც «Карзаметъ-чай», ხოლო საბჭოთა რუკებზე — «Карзаметчай» და ბოლოს «Карзаметисцкали».

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მდინარეები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სასაზღვრო მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
პოკო

**პოკო** () — ქალაქი და ტერიტორია ქვემო უელეს პროვინციაში, რომელიც მდებარეობს კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.
 
2012 წლის მონაცემებით ქალაქში 11 253 მცხოვრებია.  ქალაქი გაშენებულია მდინარე პოკოზე.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
ალტუ-პარაიზუ (პარანა)

**ალტუ-პარაიზუ** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარანის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 405 მეტრზე. მიეკუთვნება ჩრდილო-დასავლეთ პარანის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ უმაუარამის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 3 206 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 3.31 კმ²-ზე. ფართობი 967 772 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარანა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

კატეგორია:პარანის შტატის მუნიციპალიტეტები
პარიზის ზავი (1898)

**პარიზის ზავი** — სამშვიდობო ხელშეკრულება აშშ-სა და ესპანეთს შორის. ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს პარიზში 1898 წლის 10 დეკემბერს. ზავით ოფიციალურად დასრულდა ესპანეთ-ამერიკის ომი.

ხელშეკრულების მიხედვით კუბამ მიიღო დამოუკიდებლობა. ამერიკამ მიიღო  პუერტო-რიკო, გუამი და ფილიპინები და საერთაშორისო სამართლის საფუძველზე საკუთარ თავზე აიღო მათი დაცვა. ფილიპინებისათვის ესპანეთმა მიიღო 20 მლნ დოლარი.

## სქოლიო
კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:XIX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:პარიზში ხელმოწერილი ხელშეკრულებები
მესიე 98

**მესიე 98** (**M98** ან **NGC 4192**) — შუალედური სპირალური გალაქტიკა დედამიწიდან 44,4 მილიონი სინათლის წლის მანძილზე, ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედის მიმართულებით, კაშკაშა ვარსკვლავ დენებოლადან დაახლოებით 6°-ით აღმოსავლეთით. 1781 წლის 15 მარტს აღმოაჩინა ფრანგმა ასტრონომმა პიერ მეშენმა, იმავე წლის 13 აპრილს კი ის თავის კატალოგში ფრანგმა ასტრონომმა შარლ მესიემ შეიტანა. მესიე 98-ს ახასიათებს ლურჯი წანაცვლება და გვიახლოვდება 140 კმ/წმ სიჩქარით.

გალაქტიკის მორფოლოგიური კლასიფიკაციაა SAB(s)ab, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ის სპირალური გალაქტიკაა, რომელიც წარმოაჩენს დახურულ და ღია მახასიათებლებს შუალედური, მტკიცედ შემოჭერილი მკლავებით და არა რგოლებით. რიტაციის მაქსიმალური სიჩქარე 236 კმ/წმ-ია. გალაქტიკის შემადგენელ ვარსკვლავთა საერთო მასა დაახლოებით 76 მილიარდი მზის მასის ტოლია. შეიცავს 4,3 მლრდ მზის მასის ნეიტრალურ წყალბადსა და 85 მლნ მზის მასის მტვერს. ბირთვი აქტიურია, წარმოაჩენს „გარდამავალი“ ობიექტის მახასიათებლებს. 

მესიე 98 ქალწულის გროვის წევრია, რომელიც თავის მხრივ წარმოადგენს ერთმანეთთან შედარებით ახლომდებარე გალაქტიკათა გროვას. დაახლოებით 750 მლნ წლის წინ, NGC 4192-მა შესაძლოა ურთიერთქმედება მოახდინა ვრცელ სპირალურ გალაქტიკა NGC 4254-ზე. ეს ორი გალაქტიკა ამჟამად ერთმანეთისგან 1 300 000 სინათლის წლითაა დაშორებული.
File:HST 05375.jpg|მესიე. ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპი

## იხილეთ აგრეთვე
*მესიეს ობიექტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Spiral Galaxy M98 @ SEDS Messier pages
* Messier Object 98

## სქოლიო
კატეგორია:სპირალური გალაქტიკები
კატეგორია:ქალწულის გროვა
კატეგორია:მესიეს ობიექტები
WrestleMania

**Wrestlemania** — წლის მთავარი შოუ ამერიკულ რესლინგ-პრომოუშენ World Wrestling Entertainment (WWE)-ში. იგი არის ე.წ „pay-per-view“ (PPV) შოუ, რომელიც იმართება წელიწადში ერთხელ მარტში ან აპრილში.

რესლმანიის კონცეფცია შექმნა WWE-ის მფლობელმა ვინს მაკმენმა 1984 წელს. პირველი რესლმანია გაიმართა 1985 წლის 31 მარტს ნიუ-იორკში, არენა მედისონ-სკვერ-გარდენზე. მე-10 და მე-20 საიუბილეო შოუ გაიმართა ამავე არენაზე. მას შემდეგ გაიმართა 34 შოუ, ხოლო უკანასკნელი — 2018 წლის 8 აპრილს, ახალი ორლეანში, ლუიზიანაში. მომდევნო შოუ დაგეგმილია 2019 წლის 7 აპრილს, ნიუ-ჯერსიში. რესლმანიის ტრანსლირება ხორციელდება pay-per-view-ის სისტემით და WWE Network-ის ქსელით და ითვლება ყველაზე წარმატებულ მოვლენად რესლინგის ისტორიაში.

რესლმანიის წარმატებამ დაეხმარა რესლინგის ქცეულიყო პოპ-კულტურის ნაწილი. ისეთი ცნობადი ადამიანები როგორებიც არიან არეთა ფრანკლინი, სინდი ლოპერი, მუჰამედ ალი, მისტერ ტი, ელის კუპერი, პამელა ანდერსონი, მაიკ ტაისონი, დონალდ ტრამპი, ფლოიდ მეივეიზერი, მიკი რურკი, სნუპ დოგი, შონ კომბსი, კიდ როკი, ოზი ოსბორნი და შაკილ ო’ნილი სხვადასხვა დროს მონაწილეობდნენ შოუში.

WrestleMania III, რომელიც ჩატარდა პონტიაკში, მიჩიგანში, 2010 წლამდე იყო ყველაზე მონახულებადი სპორტული მოვლენა მსოფლიოში (დახურულ სივრცეში), რომელსაც დაესწრო 93 173 ადამიანი. რესლმანია არის ყველაზე დიდი და ძველი შოუ მთელი რესლინგის ისტორიაში, რის გამოც მას უწოდებენ „უკვდავ შოუს“. ამ PPV-ს მთავარ ღონისძიებაში (მთავარ მატჩში) მონაწილეობა რესლერისთვის მთელი კარიერის მიღწევაა. ამ შოუს კი წარმოადგენენ ბრენდები „WWE RAW“ და „WWE Smackdown!“. 

## რესლმანიების ჩატარების თარიღები და ადგილები 
## საინტერესო ფაქტები 
* 1993 წლიდან დაწყებული, Royal Rumble-ს გამარჯვებული იღებდა სატიტულო მატჩის შანსს წლის მთავარ შოუზე WrestleMania.

* ტრამპ პლაზა ატლანტიკ-სიტიში, ნიუ-ჯერსი გახდა ერთადერთი ადგილი, სადაც რესლმანია ორი წელი ზედიზედ ტარდებოდა (რესლმანი IV და რესლმანია V)

* რესლმანია 32-ზე დაყენდა ახალი რეკორდი ხალხის დასწრებასთან დაკავშირებით. ოფიციალური წყაროებზე დაყრდნობით, ამ შოუს 101 763 ადამიანი დაესწრო. მაგრამ, ჟურნალისტმა დეივ მელტცერმა განაცხადა, რომ ეს ინფორმაცია არასწორია და სტადიონის პერსონალის ჩათვლით არენაზე 97 769 ადამიანი იმყოფებოდა.

* VI და X8 რესლმანიები გაიმართნენ აშშ-ს ფარგლებს გარეთ. ორივე გაიმართა სკაი დომში (როჯერს ცენტრში), ტორონტოში, ონტარიო, კანადა

* Undertaker არის ერთადერთი რესლერი დედამიწაზე რომელიც რესლმანიებზე 1991 წლიდან 2016-მდე 24 წელი გამოდიოდა და მისი მატჩების სტატისტიკაა 23-1, რაც თავის მხრივ, კიდევ ერთი რეკორდია.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* WrestleMania-ს ისტორია 
* WrestleMania: Happy 25th! 

## სქოლიო
კატეგორია:რესლინგი
კატეგორია:რესლმანია
კატეგორია:სპორტი
ბიმბო

**ბიმბო** (, სანგო — Bimbo) — ქალაქი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, პრეფექტურა ომბელა-მპოკოს ადმინისტრაციული ცენტრი. ბიმბო ასევე ომბელა-მპოკოს ოთხიდან ერთ-ერთი სუბპრეფექტურაა. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით იგი ქვეყანაში მეორე ქალაქია და 2003 წლის აღწერით აქ ცხოვრობს 124 176	ადამიანი.

## გეოგრაფია 
ქალაქი მდებარეობს მდინარე უბანგის ნაპირზე, რომელიც ამ ადგილას მიედინება კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო საზღვრის გასწვრივ, ქვეყნის დედაქალაქ ბანგიდან 15 კმ-ში და ფაქტობრივად მის შემოგარენად ითვლება.

## ისტორია 
2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებზე ბიმბოში აღინიშნა სერიოზული დარღვევები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Division des Statistiques

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქები
Fozzy

**Fozzy** — ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფი, რომელიც შეიქმნა 1999 წელს.

## ისტორია 
1999 წელს რესლერმა კრის ჯერიკომ და ჯგუფ Stuck Mojo-ს გიტარისტმა რიჩ უორდმა შექმნეს ქავერ-ჯგუფი Fozzy Osbourne. მალევე ჯგუფის სახელი შემოკლდა დღევანდელ ვარიანტ Fozzy-მდე, ხოლო 2000 წელს გამოვიდა ჯგუფის სადებიუტო ალბომი სახელად „Fozzy“. 2002 წელს კი გამოვიდა ჯგუფის მეორე ალბომი სახელად „HappenStance“. 2005 წელს ლეიბლ „ASH“-ზე გამოვიდა ალბომი *All That Remains* ისეთ დაპატიჟებულ მუსიკოსებთან, როგორებიც არიან მაილზ კენედი, მარკ ტრემონტი, ზაკ უაილდი და მარტინ ფრიდმანი. 2010 წელს ლეიბლზე „Riot Entertaiment“ გამოვიდა ალბომი *Chasing the Grail*. შემდგომი ორი ალბომი - *Sin and Bones* (2012) და *Do You Wanna Start a War* (2014) გამოვიდა ლეიბლზე „Century Media Records“.

### წევრები 
### ამჟამინდელი წევრები 
*კრის ჯერიკო — ვოკალი (1999-იდან)
*რიჩ უორდი — გიტარა, ბეკ-ვოკალი (1999-იდან)
*ფრენკ ფონტსერი — დასარტყამები (1999—2005, 2009-დან)
*ბილი გრეი — გიტარა, ბეკ-ვოკალი (2010-იდან)
*რენდი ბრეიკი — ბასი, ბეკ-ვოკალი (2015-დან)

### ყოფილი წევრები 
*ჯეფ როუზი — ბასი, ბეკ-ვოკალი (2014—2015)
*პოლ დი ლეო — ბასი, ბეკ-ვოკალი (2011—2014)
*მაიკ მარტინი — გიტარა (2004—2010)
*შონ დელსონი — ბასი (2004—2011)
*ერიკ სანდერსი — დასარტყმელი საკრავები (2005—2009)
*კეიტ უოტსონი — ბასი (2002—2004)
*რაიან მელამი — გიტარა (1999—2004)
*დენ დრაიდენი — ბასი, ბეკ-ვოკალი (1999—2002)

## დისკოგრაფია 
**Fozzy* (2000, Megaforce Records)
**Happenstance* (2002, Megaforce Records)
**All That Remains* (2005, Ash)
**Chasing the Grail* (2010, Riot Entertainment)
**Sin and Bones* (2012, Century Media Records)
**Do You Wanna Start a War* (2014, Century Media Records)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკული მძიმე მეტალ ჯგუფები
კატეგორია:1999 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
ბერბერატი

**ბერბერატი** (; სანგო — Bereberäti) — პრეფექტურა მამბერე-კადეის ადმინისტრაციული ცენტრი ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, კამერუნის სახელმწიფო საზღვართან სიახლოვეს. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით იგი ქვეყანაში მესამე ქალაქია და 2003 წლის აღწერით აქ ცხოვრობს 76 918 ადამიანი.

## ისტორია 
XX საუკუნის დასაწყისში ბერბერატი იყო უბანგი-შარის ნაწილი, საფრანგეთის ეკვატორული აფრიკის შემადგენლობაში ოთხიდან ერთ-ერთი ტერიტორია, რომელიც მოგვიანებით გახდა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკა. 1911 წელს ის მაროკოსა და კონგოს შესახებ საფრანგეთ-გერმანიის შეთანხმებისა და ფესის ხელშეკრულების თანახმად გადაეცა გერმანიის იმპერიას და გახდა გერმანიის კოლონია — ახალი კამერუნის ნაწილი, სანამ პირველი მსოფლიო ომის დროს საფრანგეთმა დასავლეთ აფრიკაში 1916 წელს გერმანიის ჯარების დამარცხების შემდეგ უკან არ დაიბრუნა ის.

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქები
ნანა-მამბერე

**ნანა-მამბერე** (; სანგო — Sêse tî kömändâ-kötä tî Nanä-Mambere) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის დასავლეთში.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბუარი.
* ფართობი — 26 600 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 233 666 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება უამ-პენდეს პრეფექტურას, აღმოსავლეთით ომბელა-მპოკოს პრეფექტურას, სამხრეთით მამბერე-კადეის პრეფექტურას, დასავლეთით კამერუნს.

ნანა-მამბერეს პრეფექტურის ტერიტორიაზე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ მიედინებიან მდინარეები ბუმბე და ლობაე (მდინარე უბანგის აუზი).

## სუბპრეფექტურები 
* აბა
* ბაბუა
* ბაორო
* ბუარი

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეფექტურები
თეთრი სახლი ღამით

**თეთრი სახლი ღამით** — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის, ვინსენტ ვან გოგის ნახატი, შესრულებული 1890 წლის 16 ივნისს, ზეთის საღებავებით ტილოზე, სიკვდილამდე ექვსი კვირით ადრე, პატარა ქალაქ ოვერ-სიურ-ოაზში. ინახება სანქტ-პეტერბურგში, ერმიტაჟის მუზეუმში.

ერმიტაჟის მუზეუმის თქმით, „ნახატი გადმოსცემს იმ დიდ ფსიქოლოგიურ წნეხს, რომლის ქვეშაც ვან გოგი იმყოფებოდა“; ორი ღია ფანჯარა, რომლებშიც წითელი ფარდები საზარლად მოსჩანს, განხილულია როგორც შენობის „თვალები“, ცაზე ვარსკვლავი კი ბედის ნიშანია,სიმბოლო ტანჯვისა, რომლის ატანაც ვან გოგს უხდებოდა.

მიჩნეულია, რომ ვინსენტმა ნახატი დაახლოებით 8 საათზე დახატა იმ დროის განმავლობაში, როცა ნახატზე გამოსახულ ვარსკვლავს მსგავსი მდებარეობა ჰქონდა. ასტრონომებმა ტეხასის უნივერსიტეტიდან, დონალდ ოლსონმა და რასელ დოშერმა გამოთვალეს, რომ ვარსკვლავი ნახატზე არის ვენერა, რომელიც 1890 წლის ივნისის საღამოს ანათებდა. ნახატზე გამოსახული სახლი ასევე გამოსახულია ნახატზე „აყვავებული წაბლის ხე“.

ნახატს ტურბულენტური ისტორია აქვს. ის 1920 წელს რამდენიმეჯერ იქნა გამოფენილი შვეიცარიაში, მაგრამ ამავე წლის ბოლოს გაუჩინარდა გერმანელი მეწარმის ოტო კრებსის პირადი კოლექციიდან, მისი მრავალი შენაძენი იყო სტილის, რომელსაც მომდევნო ეტაპზე ნაცისტების მიერ „დეგენერატული ხელოვნების“ ეტიკეტი დაესვა, სწორედ კრებსმა შეიტანა წვლილი ამ ნამუშევართა შენახვაში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ნამუშევარი დაკარგულად ითვლებოდა, ის ერმიტაჟს არქივებში ფუჭდებოდა 50 წლის მანძილზე, მანამ, სანამ 1995 წელს არ განაახლეს ახალი გამოფენისათვის, სადაც გამოიფინა კომუნისტების მიერ მეორე მსოფლიო ომის მიწურულს მოპარული ნამუშევრები.

## სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები
კატეგორია:1890 წლის ნახატები
კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
სენ-პოლის თავშესაფარი

**სენ-პოლის თავშესაფარი** — ნიდერლანდელი პოსტიმპრესიონისტი მხატვრის ვინსენტ ვან გოგის ნახატი. შესრულებულია 1889 წელს სენ-რემი-დე-პროვანსში და ეკუთვნის იმ ნახატების რიცხვს, რომელიც მხატვარმა სენ-რემის თავშესაფარში ცხოვრებისას, 1889–1890 წლებში შეასრულა. იქ ცხოვრებისას მხატვრის არეალი შემოსაზღვრული იყო თავშესაფრის კედლებით, მას არ ეძლეოდა შენობის გარეთ გასვლის უფლება და ის ხატავდა თავშესაფრის ბაღს, პურის მდელოებს, რომლებიც მისი ოთახის ფანჯრიდან მოჩანდა და მასთან ერთად მცხოვრებთა პორტრეტებს. თავშესაფარში ცხოვრების განმავლობაში ვან გოგმა გამოსცადა დაავადებები, რომლის დროსაც მას არ შეეძლო ხატვა. როცა მას ეძლეოდა საშუალება განეგრძო ხატვა, ეს მისთვის დიდი ძალისა და ნუგეში მიმცემი ხდებოდა. ბუნება მისთვის განსაკუთრებით მრავალმნიშვნელოვანი ხდებოდა. ხეები, მდელოები, მუხლუხოებიც კი მისთვის წარმოადგენდა ტრანსფორმაციის შესაძლებლობას, ყვავილების ამოსვლა კი მისთვის ცხოვრების ციკლის სიმბოლო იყო. ამ პერიოდის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია ზამბახები. ნამუშევრები, სადაც ნახატი შენობის ინტერიერს ასახავს, ნათლად გადმოსცემს იმ იზოლაციასა და სევდას, რომელსაც მხატვარი განიცდიდა. ვან გოგმა ასევე მრავალი ტილო შექმნა იმ მდელოს გამოსახულებით, რომელიც მისი საკნიდან ჩანდა, მათ შორის ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია ვარსკვლავებიანი ღამე და პურის ყანა კვიპაროსებით.

თავშესაფრის ტერიტორიაზე ყოფნისას ვან გოგი ასევე ასრულებდა იმ მხატვართა ნამუშევრის ანალოგებს, რომელთა შემოქმედებითაც მოხიბლული იყო. მაგრამ როცა მას თავშესაფრის დატოვება შეეძლო, ის ხატავდა ყველაფერს რაც ახალი იყო მისთვის, მათ შორისაა ნახატი ზეთისხილის ხეები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Saint Paul de Mausole Monastery
* Saint Paul de Mausole Monastery (video)

## სქოლიო
კატეგორია:ვინსენტ ვან გოგის ნახატები
კატეგორია:1889 წლის ნახატები
კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
ბლეკბერნი

**ბლეკბერნი** () — ქალაქი ლანკაშირის საგრაფოში, ინგლისის ჩრდილო-დასავლეთით, ბლეკბერნ-უიტ-დარუერნის უნიტარული ერთეულის ადმინისტრაციული ცენტრი.

### გეოგრაფიული მდებარეობა
ქალაქი მდებარეობს ლანკაშირის საგრაფოს სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ბლეკბერნის სანაპიროზე, ლიდს-ლივერპულის არხთან, ოთხი სარკინიგზო კვანძის და მდიდარ ქვანახშირის მაღაროებთან ახლოს, 38 კმ-ის დაშორებით მანჩესტერიდან.

### ეტიმოლოგია
თავდაპირველად ქალაქის დასახელება ჩნდება 1086 წელს სახელით Blacheborne. ქალაქის დასახელების წარმოშობა ცალსახად არაა დადგენილი. გამოთქმული იყო ვარაუდი, რომ შეიძლება დასახელება წარმოშობილი ყოფილიყო ძველი ინგლისური სიტყვისგან „bleach“, „burn“ სიტყვასთან ერთად, რაც ნიშნავს ნაკადს. შესაძლებელია სიტყვის პირველწყაროს იყენებდნენ პირველყოფილი ადამიანები რკინის ხანაშიც კი. გარდა ამისა დასახელება შეიძლება უბრალოდ ნიშნავდეს „black burn“ (შავ ნაკადს)..

### ისტორია
XIX საუკუნეში ბლეკბერნი წარმოადგენდა სწრაფად განვითარებად ინდუსტრიულ ქალაქს. მოსახლეობა, რომელიც 1821 წელს 21 940 ადამიანს არ აჭარბებდა, 1888 წელს უკვე 119 039 ადამიანამდე გაიზარდა, 2006 წელს კი 105 085-მდე. ქალაქის ძველი ნაწილი არასწორადაა აგებული. ქალაქის ამ ნაწილში გვხვდება მერია, ულამაზესი პარკი, ბირჟა, 14 ეკლესია, 1567 წელს დაფუძნებული ლათინური სკოლა, პროფესიული ინსტიტუტი, ბიბლიოთეკა და მუზეუმი. 1650 წელს ბლეკბერნი უკვე ცნობილი იყო თავისი სელის ქაღალდის ქსოვილებით, ახლა კი დაწნული და უხეში ბამბის ტექსტილებით. ახლა ქალაქში მდებარეობს ქაღალდის ფაბრიკა, ქვანახშირის მაღაროები, რკინის და მანქანათმშენებელი ქარხანა, ქვის სამტეხლო და სხვ. ბლეკბერნში არის 220 ქარხანა, 250 სახელოსნო, მთავარი კათოლიკური სემინარია ინგლისში და იეზუიტთა კოლეგია.

### სპორტი
ქალაქი ცნობილია თავისი ცნობილი საფეხბურთო კლუბით „Blackburn Rovers F.C.“ დაარსებული 1875 წელს, რომელიც საშინაო მატჩებს ატარებს სტადიონ „Ewood Park“-ზე. კლუბი 3-ჯერ გახდა ინგლისის ჩემპიონი, 6-ჯერ მოიგო ქვეყნის თასი და ერთხელ საფეხბურთო ლიგის თასი. სხვადასხვა წლებში მონაწილეობდა უეფას თასის გათამაშებაში.

### დაძმობილებული ქალაქები
*  პერონი საფრანგეთი
*  ალტენა გერმანია

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*Blackburn with Darwen Council 
*The Shuttle: News for Blackburn with Darwen Council
*Photographic history of Blackburn with Darwen as influenced by the development of the cotton trade.

## სქოლიო
კატეგორია:ბლეკბერნი
კატეგორია:ინგლისის ქალაქები
უამ-პენდე

**უამ-პენდე** (; სანგო — Sêse tî kömändâ-kötä tî Wâmo-Pendë) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილო-დასავლეთში.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოზუმი.
* ფართობი — 32 100 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 430 506 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება უამის პრეფექტურას, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ომბელა-მპოკოს პრეფექტურას, სამხრეთ-დასავლეთიდან ნანა-მამბერეს პრეფექტურას, ჩრდილო-დასავლეთიდან კამერუნს, ჩრდილოეთით ჩადს.

უამ-პენდეს პრეფექტურის ტერიტორიაზე მდებარეობს მდინარე ლოგონის სათავე და მდინარე პენდე. პრეფექტურის დასავლეთით მდებარეობს ადამავის პლატო იადეს და ბაკორეს მთიანეთის მწვერვალებით, შესაბამისად ზღვის დონიდან 1420 (ნგაუის მთა, ქვეყნის უმაღლესი წერტილი) და 1242 მეტრამდე.

## სუბპრეფექტურები 
* ბოკარანგა
* ბოზუმი
* პაუა
* კუი
* ნგაუნდაიე
* ბოსემპტელე

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეფექტურები
უამი

**უამი** (; სანგო — Sêse tî kömändâ-kötä tî Wâmo) — პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ჩრდილო-დასავლეთით.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბოსანგოა.
* ფართობი — 50 250 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 369 220 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ნანა-გრებიზის ეკონომიკურ პრეფექტურას, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან კემოს პრეფექტურას, სამხრეთიდან ომბელა-მპოკოს პრეფექტურას, დასავლეთიდან უამ-პენდეს პრეფექტურას, ჩრდილოეთიდან ჩადს.

## სუბპრეფექტურები 
* ბატანგაფო
* ბოსანგოა
* ბუკა
* კაბო
* მარკუნდა
* ჰაჰა-ბაკასა
* ნანგა-ბოგუილა

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეფექტურები
ნანა-გრებიზი

**ნანა-გრებიზი** (; სანგო — Sêse tî kömändâ-kötä tî Nanä-Gïrïbïzï) — ეკონომიკური პრეფექტურა ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ცენტრში.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი კაგა-ბანდორო.
* ფართობი — 19 996 კმ², 2003 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 117 816 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ბამინგი-ბანგორანის პრეფექტურას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით უაკას პრეფექტურას, სამხრეთით კემოს პრეფექტურას, დასავლეთით უამის პრეფექტურას.

ნანა-გრებიზი — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის ერთადერთი პრეფექტურაა, რომელიც არ ესაზღვრება არც ერთ მეზობელ აფრიკულ სახელმწიფოს.

## სუბპრეფექტურები 
* კაგა-ბანდორო
* მბრესი

## სქოლიო
კატეგორია:ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პრეფექტურები
მვეკა

**მვეკა** () — ქალაქი კასაის პროვინციაში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა.

ქალაქი მდებარეობს სარკინიგზო ხაზზე, კანანგასა და ილებოს შორის, ზღვის დონიდან 466 მეტრზე.
2010 წლის აღწერით მვეკას მოსახლეობა შადგენდა 55 155 ადამიანს.

2007 წლის აგვისტოს დასაწყისში მვეკას სიახლოვეს კატასტროფა განიცადა სატვირთო მატარებელმა. დაიღუპა 100 ადამიანი, რომლებიც უკანონოდ მგზავრობდნენ მატარებლის სახურავზე.

2007 წლი აგვისტოს ბოლოს მვეკას რაიონში გავრცელებული იყო ებოლა. რის შედეგადაც დაიღუპა 100 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ქალაქები
შიშველის მონახაზი

**„შიშველის მონახაზი“**, იგივე **„მქსოველი სუზანა“** — პოლ გოგენის ნახატი.

საწოლის კიდეზე მჯდომი მქსოველი შიშველი ქალის ნახატი გოგენის შემოქმედებისთვის საკმაოდ უჩვეულოა. იგი განსხვავდება იმ პერიოდის ქალთა იდეალიზირებული გამოსახულებებისგან. ტილოზე გამოსახულია ახალგაზრდა შავთმიანი ქალი, რომელიც ოდნავ დახრილია და ქსოვს ისე, რომ იკვეთება ნაკეცები მის მუცელზე. ქალი ზის თეთრ თეთრეულზე, მის ზურგსუკან დევს ცისფერი და მწვანე ზეწრები, კედელზე კი კიდია ზოლებიანი ხალიჩა და მანდოლინა, რომლებიც გოგენის სხვა ნახატებშიც გვხვდება. ხალიჩის ცისფერი, მწვანე და თეთრი ტონები ჰარმონიულად ერწყმის ნახატის ფერთა გამას. ეს ნახატი ქსოვილის ფორმებისა და სტრუქტურისადმი გოგენის ინტერესის ერთ-ერთი ადრეული მაგალითია.

სავარაუდოდ გოგენის შთაგონების წყარო იყო მის მიერ იმავე წელს შეძენილი ედუარ მანეს ნახატი „ქსოვა“ (1879), რომელზეც გამოსახულია მსგავს პოზაში მყოფი შემოსილი მომუშავე ქალი. მსგავსი სიუჟეტის ნახვა შეიძლება აგრეთვე კამილ პისაროს ნახატზე „პორტრეტი მადამ პისაროსი, რომელიც ფანჯარასთან ქსოვს“.

უცნობია, ვინ იყო ნახატზე გამოსახული მოდელი. მკვლევართა ნაწილი მიიჩნევს, რომ ეს იყო მხატვრის მშობლების მოახლე, სხვები კი ფიქრობენ, რომ გოგენისთვის პოზიორობდა პროფესიონალი მენატურე.

1892 წელს „შიშველის მონახაზი“ გამოიფინა კოპენჰაგენში და იგი გოგენის ცოლისგან, მეტესგან, თეოდორ ფილიპსენმა შეიძინა. ფილიპსენს თავიდან ნახატის ლუვრისთვის გადაცემა სურდა, მაგრამ მოგვიანებით უარი თქვა თავის განზრახვაზე და ნახატი კოპენჰაგენის ხელოვნებათა მუზეუმს შესწირა (1920). ამჟამად ნახატი გამოფენილია კარლსბერგის ახალ გლიპტოთეკაში. საინვენტარო ნომერია MIN smk-3453.

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* „მქსოველი სუზანა“ კარლსბერგის ახალი გლიპტოთეკის საიტზე 

კატეგორია:1880 წლის ნახატები
კატეგორია:პოლ გოგენის ნახატები