open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ედუარდ ფონ ტოლი

**ედუარდ ფონ ტოლი** (დ. , რეველი — გ. 1902, დაიკარგა უგზო-უკვლოდ) — გერმანული წარმოშობის რუსი ბარონი, გეოგრაფი და გეოლოგი. იკვლევდა არქტიკას. ოსტზეეს გერმანელების თავადური გვარიდან.

1882 წელს დაამთავრა დერპტის (ახლანდ. ტარტუს) უნივერსიტეტი. 1885–1886 წლებში ალექსანდრე ფონ ბუნგეს ხელმძღვანელობით ახალი ციმბირის კუნძულებზე პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციის წევრი; იკვლევდა კუნძულებს: დიდი ლიახოვის, ბუნგეს მიწას, ფადეევის, კოტელნის (დღეს ეს სამი ერთ კუნძულად ითვლება) და ახალი ციმბირის დასავლეთ ნაპირს. 1893 წელს ხელმძღვანელობდა მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას იაკუტიის ჩრდილოეთ რაიონებში, მდინარეების ლენისა და ხატანგის ქვემო წელებზე. პირველმა აღწერა ზეგანი მდინარეებს ანაბარსა და პოპიგაის შორის, ჭიუხი მდინარეებს ოლენიოკსა და ანაბარს შორის (ტოლმა პრონჩიშჩევის ქედი უწოდა). 1899 წელს მონაწილეობდა სტეპან მაკაროვის მოგზაურობაში შპიცბერგენის არქიპელაგის ნაპირებისკენ ყინულმჭრელ „ერმაკით“.

1900–1902 წლებში მეთაურობდა მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას ახალი ციმბირის კუნძულებისკენ აფროსან-ძრავიანი შხუნათი „ზარია“. ცურვისა და შხუნას გამოზამთრების დროს, ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ და კუნძულ კოტელნის დასავლეთ ნაპირებთან შეასრულა ჰიდროგრაფიული, ფიზიკურ-გეოგრაფიული და გეოლოგიური კვლევები. 1902 წლის ნოემბერში ბენეტის კუნძულიდან კონტინენტის მიმართულებით გაუმაგრებელ ყინულზე გადასვლის შემდეგ ტოლი და მისი სამი მეგზური უგზო-უკვლოდ დაიკარგნენ. 1903 წელს სამძებრო ექსპედიციამ ლეიტენანტ კოლჩაკის მეთაურობით ბენეტის კუნძულზე მიაგნო ტოლის გასაჩერებელ ადგილს, მის დღიურსა და სხვა მასალებს.

ედუარდ ფონ ტოლის სახელს ატარებს მთა ახალ მიწაზე, მთა ბენეტის კუნძულზე, ყურე ტაიმირის ნახევარკუნძულის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირზე, პლატო კუნძულ კოტელნიზე და სხვ.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1858
კატეგორია:გარდაცვლილი 1902
კატეგორია:რუსი გეოლოგები
კატეგორია:რუსი გეოგრაფები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მოგზაურები
კატეგორია:არქტიკის მკვლევრები
კატეგორია:ტალინში დაბადებულები
Marvel-ის კინოსამყაროს ოფიციალური ქრონოლოგია

Marvel-ის კინოსამყაროს (MCU) გამოგონილი ქრონოლოგია მოიცავს სხვადასხვა ფილმში და ტელესერიალში, ისევე, როგორც სპეციალურ გამოშვებაში, მოკლემეტრაჟიან ფილმებსა და სერიალში *მე ვარ გრუტი* ასახულ მოვლენებს.

## ქრონოლოგია 
მეხუთე ფაზის ტელესერიალ *საიდუმლო შემოსევის* და ფილმ *მარველების* დროისთვის „აწმყოს“ სცენები ვითარდება 2016 წელს. ამ ცხრილში წარმოდგენილია კინოსამყაროს მედია, შექმნილი Marvel Studios-ის და Marvel Television-ის მიერ. *ლოკი* და  *რა იქნებოდა თუ...?* ამ სიაში შეტანილი არ არის, ვინაიდნა ორივე ვითარდება ძირითადი ქრონოლოგიის ფარგლებს გარეთ. *ღამის მაქცია* ასევე არ არის შეტანილი, ვინაიდან კიმოსამყაროს ქრონოლოგიაში მისთვის ადგილის შერჩევა რთულია. Disney+-ზე წარმოდგენილია ოფიციალური ქრონოლოგია, რომლის თანახმად ამ სერიალების პირველი სეზონები მოქცეულია ფილმის *შურისმაძიებლები: დასასრული* და სერიალ *ვანდავიჟენის* შუალედში. ამავე წყაროს თანახმად, მათი მეორე სეზონები ვითარდება *მარველის* შემდეგ, ხოლო *ღამის მაქციის* — ფილმის 'თორი: სიყვარული და ქუხილი'' შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Marvel-ის ფილმები და სერიალები  Disney+ – Marvel-ის კინოსამყაროს ქრონოლოგიის თანმიმდევრობა
* Marvel-ის ყოველი ფილმი და სერიალი თანმიმდევრობით Disney+-ზე Marvel.com-ზე  ()

## სქოლიო
კატეგორია:გამოგონილი ისტორია
კატეგორია:მედიის ქრონოლოგია
ჯექსონი (კალიფორნია)

**ჯექსონი** (, ყოფილი *Botilleas, Botilleas Spring, Bottileas, Bottle Spring, и Botellas*) — ქალაქი და ამადორის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი აშშ-ში. ქალაქის მოსახლეობა 3989 ადამიანია (2000). ქალაქში გადის SR 49 და SR 88 მაგისტრალები.

## იხილეთ აგრეთვე
*აშშ-ის ქალაქების სია მოსახლეობის მიხედვით

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
მანანა მაჩაბელი

**მანანა მაჩაბელი** (დ. 1940 თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 1 აგვისტო, 2021, აშშ) —  მსახიობი, პედაგოგი, სატელევიზიო სახე, მეცნიერი, ფსიქოლოგი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1980). ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006)

## ბიოგრაფია
დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტი, დ. არაყიშვილის სახელობის თბილისის I მუსიკალური ტექნიკუმი დაწყებითი მუსიკალური სკოლის პედაგოგის სპეციალობით (ფორტეპიანო), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-ფსიქოლოგიის ფაკულტეტი ფსიქოლოგის სპეციალობით.

1961 წლიდან სამსახიობო საქმიანობა სანკულტურის თეატრში დაიწყო. 1963-1964 წლებში სოხუმის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობია. 1964-1967 წლებში იყო მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობი. 1967 წლიდან კი — რუსთავის სახელმწიფო დრამატული თეატრის მსახიობი. 1977 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიაში დაიწყო მუშაობა. მიჰყავდა საბავშვო და შემეცნებითი გადაცემები, იყო საქართველოს სახელმწიფო ტელევიზიის სოციოლოგიური კვლევის ჯგუფის სპეციალისტი (1991-1997). 

ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. 1992-1996 წლებში მოზარდთა სახლი „ამქორის“ ფსიქოლოგ-პედაგოგია (დრამოთერაპია). 1977-1988 წლებში — შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის თეატრისა და კინოს სამეცნიერო კვლევების სექტორის შემოქმედებითი კვლევის ლაბორატორიაში — ფსიქოლოგი, უმცროსი-მეცნიერ თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი (1988-2007). 1977 წლიდან იყო შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის ლექტორი. ასწავლიდა ზოგად ფსიქოლოგიას, ხელოვნების ფსიქოლოგიას, სოციალურ ფსიქოლოგიას, კომფლიქტებისა და სტრესების მართვას, კომუნიკაციის თეორიას (მოწვეული პედაგოგი). იყო ხელოვნებათმცოდნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (2006).

ბოლო წლებში შვილთან ცხოვრობდა აშშ-ში. გარდაიცვალა 2021 წლის 1 აგვისტოს.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1980 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

## ლიტერატურა
* მაჩაბელი მანანა. კომუნიკაციის თეორია. (ურთიერთობის ფსიქოლოგია - დიალოგის ხელოვნება). თბილისი. კენტავრი. 2018. ISBN 978-9941-9572-1-5
* მაჩაბელი მანანა. კონფლიქტებისა და სტრესების მართვა. (სალექციო კურსი. ფსიქოლოგიურ მეცნიერებათა მონაპოვრების ფონზე). თბილისი, კენტავრი, 2015. ISBN 978-9941-9401-6-3

## რესურსები ინტერნეტში
*
* მანანა მაჩაბელი 81 წლის ასაკშიც როლებსა და ეკრანზე ოცნებობდა
* მანანა მაჩაბელი - კომუნიკაციის თეორია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ლპობის ჭაობი

**ლპობის ჭაობი** () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ცენტრალურ ნაწილში, წვიმების ზღვის აუზში. ჩრდილო-დასავლეთდან მას ესაზღვრება კრატერი არქიმედე, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — აპენინები. ჭაობის ჩრდილოეთით მდებარეობს კრატერი ავტოლიკუსი, დასავლეთით — არქიმედეს მთები. ლპობის ჭაობის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია — , სიგრძე 180.45 კმ. ლპობის ჭაობის სახელწოდება დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1935 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Palus Putredinis.
* Карта Болота Гниения с окрестностями

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ჭაობები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-12
გვადალუპეს მუნიციპალიტეტი (პუებლა)

**გვადალუპეს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 5 755 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 154.73 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
უაკეჩულის მუნიციპალიტეტი

**უაკეჩულის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 29 233 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 232.076 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
უატლატლაუკა

**უატლატლაუკის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6317 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სახელწოდება ნაუატლიდან მომდინარეობს და შეიძლება ითარგმნოს, როგორც „მთა, სადაც წყალი წითლდება“.

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
უეუეტლა

**უეუეტლის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 15 689 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 47.95 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
ეიტკენი (მთვარის კრატერი)

**კრატერი ეიტკენი** () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა ამერიკელი ასტრონომის, რობერტ გრანტ ეიტკენის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ფორმირება გვიანიმბრიული ეპოქით ივარაუდება.

## კრატერის აღწერა
კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 129.69 კმ, სიღრმე — 2.93 კმ.

## სატელიტური კრატერები 
## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Aitken
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-23
არქეოლოგიური ძეგლი

**არქეოლოგიური ძეგლი** — ადამიანის მიერ  შექმნილი ნივთიერი კულტურის ძეგლები, რომლებიც არქეოლოგიური კვლევების საგანს წარმოადგენენ. არქეოლოგიურ ძეგლს განეკუთვნება ყველაფერი, რასაც ადამიანის არსებობისა და მოქმედების კვალი ატყვია. ასე მაგალითად, ნასახლარები, ნასოფლარები, ნაქალაქარები, თავდაცვითი, საკულტო და სამეურნეო ნაგებობათა ნანგრევები, გზები, ხიდები, აბანოები, სარწყავი სისტემები, წყალსადენები და სხვა ჰიდროტექნიკური ნაგებობანი, სამთო გამუნაშევარი, სამარხები, საბრძოლო და სამეურნეო იარაღ-საჭურველი, საყოფაცხოვრებო ნივთები, ჭურჭელი, ტანსაცემლი, სამკაული, ხელოვნების ძეგლები, წარწერები, ადამიანის საოჯახო და სამეურენო-სამრეწველო საქმიანობის შედეგად წარმოქმნილი ნარჩენები (ძლები, ნივთების ნატეხები, წუნდებული ხელოსნური ნაწარმი, წიდები და ა. შ.) და სხვა. არქეოლოგიური ძეგლები შესაძლოა მიწის ზემოთაც აღმოჩნდეს, მაგრამ უპირატესად ისინი მიწითაა დაფარული და მათ გამოსავლენად საჭიროა არქეოლოგიური გათხრების ჩატარება. არსებობს ასევე წყალქვეშმოქცეული არქეოლოგიური ძეგლებიც, რომლებიც დროთა განმავლობაში წყლით დაფარული ზღვისპირა ნაგებობების ნანგრევები, დაღუპული ხომალდის ნაშთები და სხვა. 

## იხილეთ აგრეთვე
*წყალქვეშა არქეოლოგია
*შავი არქეოლოგია

## ლიტერატურა
არქეოლოგიური ყრილობები

**არქეოლოგიური ყრილობები** () — რუსეთის არქეოლოგთა ყრილობები. ტარდებოდა მოსკოვის არქეოლოგიური საზოგადოების ინიციატივით. იწვევდნენ სხვადასხვა ქალაქში. წარმოდგენილ მოხსენებათა თემატიკა ძირითადად იმ მხარეს უკავშირდებოდა, სადაც ყრილობას იწვევდნენ. ამ მიზნით ტარდებოდა მოსამზადებელი მუშაობა, არქეოლოგიური კვლევა-ძიება, ეწყობოდა გამოფენები. სპეციფიკური არქეოლოგიური საკითხების გარდა, ყრილობებზე განიხილავდნენ ეთნოგრაფიის, ისტორიის, ლინგვისტიკისა და სხვათა საკითხებს. არქეოლოგიური ყრილობები გამოსცემდნენ „შრომებს“, სადაც იბეჭდებოდა მოხსენებები და ჩატარებულ არქეოლოგიურ სამუშაოთა ანგარიშები. 

I არქეოლოგიური ყრილობა ჩატარდა ქალაქ მოსკოვში (1869), II — პეტერბურგში (1871), III — კიევში (1874), IV — ყაზანში (1877), V — თბილისში (1881), VI — ოდესაში (1884), VII — იაროსლავში (1887), VIII — მოსკოვში (1890), IX — ვილნოში (1893), X — რიგაში (1896), XI — კიევში (1899), XII — ხარკოვში (1902), XIII — ეკატერინოსლავში (1905), XIV — ჩერნიგოვში (1908), XV — ნოვგოროდში (1911). 

არქეოლოგიურმა ყრილობებმა დიდი როლი შეასრულა არქეოლოგიური საქმის განვითარებაში. 

საყურადღებოა თბილისში ჩატარებული V არქეოლოგიური ყრილობა. მის მუშაობაში 100-მდე სპეციალისტი მონაწილეობდა. ამ ყრილობასთან დაკავშირებით კავკასიაში და, კერძოდ, საქართველოში არქეოლოგიისადმი ინტერესი მკვეთრად გაიზარდა. ყრილობის ნაყოფიერი მუშაობა ჩანს სპეციალურად გამოცემული ტომიდან (Труды V археологического съезда в Тифлисе 1881, Москва, 1887), რომელშიც ა. ავდეევის, დ. ბაქრაძის, ილ. ოქრომჭედლიშვილის, ნ. სულთანოვის, ნ. ლიხაჩოვის და სხვათა გამოკვლევებია დაბეჭდილი.

საბჭოთა კავშირში არქეოლოგიური ყრილობები ჩაანაცვლა სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის განყოფილების ყოველწლიურმა სესიებმა და სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური ინსტიტუტის პლენუმებმა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Археологические съезды
* Александров А. А. (Псков). К 70-летию подготовки XVI Археологического съезда
* Сегодня в г. Суздале открывается II (XVIII) Всероссийский археологический съезд
* 20 – 25 октября 2014 г. планируется проведение в Казани IV(XX) Всероссийского археологического съезда
* 

კატეგორია:არქეოლოგია
რობერტ გრანტ ეიტკენი

**რობერტ გრანტ ეიტკენი** (; დ. 31 დეკემბერი, 1864, ჯექსონი, კალიფორნიის შტატი, აშშ — გ. 29 ოქტომბერი, 1951, ბერკლი, კალიფორნიის შტატი, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი. აშშ-ის ეროვნულ მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1918).

## ბიოგრაფია
1891 წლიდან მუშაობდა მათემატიკისა და ასტრონომიის პროფესორად წყნარი ოკეანის უნივერსიტეტში (სტოკტონი, კალიფორნია), 1895 წლიდან — კალიფორნიის ლიკის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში, 1923 წლიდან — კალიფორნიის ლიკსის ასტრონომიულ ობსერვატორიაში, 1923 წლიდან — დირექტორის მოვალეობის შემსრულებელი, 1930-1935 წლებში — ობსერვატორიის დირექტორი. სისტემატურად სწავლობდა ორმაგი ვარსკვლავებს, ზომავდა მათ მდებარეობებს და ითვლიდა მათ მოძრაობებს. აღმოაჩინა 3000-ზე მეტი ორმაგი ვარსკვლავი. მან შექმნა ვარსკვლავების კატალოგი — „ორმაგი ვარსკვლავების ახალი გენერალური კატალოგი ჩრდილოეთ პოლუსიდან 120°-ში“ («New General Catalogue of Double Stars Within 120° of the North Pole») და გამოაქვეყნა 1932 წელს. მან ასევე გაზომა მდებარეობები და გამოთვალა კომეტებისა და ბუნებრივი თანამგზავრების ორბიტები.

მის პატივსაცემად ასტეროიდს 3070 ეიტკენს და მთვარის კრატერს (ეიტკენი) დაარქვეს მისი სახელი.

## ლიტერატურა
*უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, 3 ტომად / შეადგინა ალექსანდრე ელერდაშვილმა. - I-ლი გამოც., თბ., ფანტაზია, 2006

## რესურსები ინტერნეტში
* Колчинский И. Г., Корсунь А. А., Родригес М. Г. Астрономы: Биографический справочник. — 2-е изд., перераб. и доп. — Киев: Наукова думка, 1986. — 512 с.
* «Aitken, Robert Grant». Encyclopædia Britannica from Encyclopædia Britannica 2007 Ultimate Reference Suite.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
ექსტრასისტოლია

**ექსტრასისტოლია** — გულის ნაადრევი შეკუმშვა, რომელიც ასწრებს მორიგი სისტოლის ფაზას, სინუსის კვანძის გარეთ წარმოქმნილი ელექტრული იმპულსის გამო. ექსტრასისტოლა შეიძლება იყოს პარკუჭოვანი, ან წინაგულოვანი. წინაგულოვანი (პარკუჭზედა) ექსტრასისტოლები გარკვეული რაოდენობით ყველას აღენიშნება და არ წარმოადგენს საფრთხეს, საყურადღებოა მხოლოდ პარკუჭოვანი ექსტრასისტოლია.

ექსტრასისტოლის დროს ადამიანს ეუფლება გულის ჩვეულებრივზე უფრო მეტად ძლიერი შეკუმშვის შეგრძნება, თითქოს პულსი დროებით შეჩერდა და კვლავ გაგრძელდა. იმპულსი, რომელიც სინუსის კვანძის გარეთ (წინაგულთან, პარკუჭთან ან წინაგულ-პარკუჭოვან კვანძში) წარმოიქმნება, განაპირობებს ექსტრასისტოლების ფორმას, კერძოდ, მის მიხედვით განარჩევენ სუპრავენტრიკულურ ანუ პარკუჭზედა და პარკუჭოვან ექსტრასისტოლიებს.

იმ შემთხვევაში, თუ ექსტრასისტოლების გამომწვევი ყველა პათოლოგიური მიზეზი გამოირცხება, ის მკურნალობას არ საჭიროებს.

## სქოლიო
კატეგორია:გულ-სისხლძარღვთა სისტემა
პნევმოენცეფალოგრაფია

**პნევმოენცეფალოგრაფია** (ბერძ. Pneuma — „ჰაერი“ და  და ...გრაფია) — რენტგენის სხივებით თავის ტვინის გამოკვლევის მეთოდი. ენცეფალოგრაფიის დროს წელში ჩხვლეტით წინასწარ უშვებენ თავ-ზურგტვინის სითხის ნაწილს და მის ნაცვლად შეჰყავთ რაიმე კონტრასტული ნივთიერება (ჰაერი, ჟანგბადი და სხვა). ენცეფალოგრაფიას მიმართავენ თავის ტვინში აბსცესის, სიმსივნის, არაქნოიდიტის, უცხო სხეულისა და სხვათა გამოსავლენად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ლალი დათეშიძე, არჩილ შენგელია. სამედიცინო ენციკლოპედიური განმარტებითი ლექსიკონი

კატეგორია:ამერიკული გამოგონებები
ახალი ციმბირის კუნძულები

**ახალი ციმბირის კუნძულები** () — არქიპელაგი ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებში (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). საერთო ფართობი 38 ათას კმ²-ზე მეტი. შედგება კუნძულთა სამი ჯგუფისგან: სამხრეთში ლიახოვის კუნძულები (დიდი ლიახოვის, პატარა ლიახოვის, სტოლბოვოი), ცენტრალურ ნაწილში ანჟუს, ანუ საკუთრივ ახალი ციმბირის კუნძულები (კოტელნი, ახალი ციმბირი, ბელკოვის) და დე ლონგის კუნძულები (ბენეტის, ჟანეტას, ჰენრიეტას, ვილკიცკის და ჟოხოვის) ჩრდილო-აღმოსავლეთში.

ნაპირები დასერილია დიდი ყურეებითა და უბეებით; ბევრი კონცხია. განვითარებულია აკუმულაციური და ეროზიულ-დენუდაციური ვაკეების რელიეფი მზრალობის მრავალფეროვანი ფორმებით: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ქვაყრილები, ბაიჯარახები. ყველაზე მაღალი კუნძულებია ბენეტის (სიმაღლე 426 მეტრი, დე ლონგის მთა), კოტელნი (361 მეტრი, მთა მალაკატინ-ტასი) და დიდი ლიახოვის (293 მეტრი, მთა ემი-ტასი); ერთ-ერთი ყველაზე დაბალია ახალი ციმბირი (62 მეტრი).

არქიპელაგის სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი მიეკუთვნება მეზოზოურ ახალ ციმბირ-ჩუკოტკის ნაოჭა სისტემას (იხ. ვერხოიანსკ-ჩუკოტკის ნაოჭა ოლქი), რომელიც აგებულია პალეოზოური წყალმარჩხ-ზღვიური კარბონატული ნალექებით და ტრიასულ-ადრეიურული ტერიგენული სიზრქეებით, მათ დანაოჭება განიცადეს გვიანდელ იურულსა და ადრეული ცარცულის შუა ხანებში; გამსჭვალულია (გარღვეულია) გრანიტებით. არქიპელაგის ნაწილი, კოტელნის აღმოსავლეთით, მიეკუთვნება კამბრიულისწინა ფუნდამენტის მქონე ჰიპერბორეულ პლატფორმას. დე ლონგის კუნძულებზე გამოსულია ბაზალტები. ახალი ციმბირის კუნძულების ზედაპირი დაფარულია მეოთხეული ზღვიური და მყინვარული ნალექებით; ლიახოვის კუნძულები — კონტინენტურით.

კლიმატი მკაცრი, არქტიკულია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა დაახლ. –30 °C, ივლისისა დაახლ. 3 °C. წელიწადში მოდის 130 მმ-მდე ნალექი. თოვლით დაფარულია 9 თვეზე მეტ ხანს. თანამედროვე მყინვარები განვითარებულია მხოლოდ დე ლონგის კუნძულებზე. ყველგანაა გავრცელებული მრავალწლოვანი მზრალობის ქანები და ნამარხი ყინულები. მრავლადაა თერმოკარსტული ტბები; არის მცირე მდინარეები, ჭაობები. დამახასიათებელია გამეჩხერებული არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. ნაპირებზე ზოგიერთ ადგილას ფრინველთა ბაზრებია. კუნძულები შედის უსტ-ლენის ნაკრძალში.

ახალი ციმბირის შესახებ პირველი ცნობები ეკუთვნის კაზაკ იაკოვ პერმიაკოვს, რომელმაც XVIII საუკუნის დასაწყისში მერკური ვაგინის რაზმთან ერთად მიაღწია დიდი ლიახოვის კუნძულს.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
ლიზა ანდერსონი

**ლიზა ანდერსონი** (, დ. 16 ოქტომბერი, 1950) — ამერიკელი პოლიტოლოგი. კაიროს ამერიკული უნივერსიტეტის  ( American University in Cairo - *AUC* ) ყოფილი პრეზიდენტი.

## კვლევითი საქმიანობა და კარიერა 
ლიზა ანდერსონი, როგორც ახლო აღმოსავლეთისა და ჩრდილოეთ აფრიკის პოლიტიკის ექსპერტი, 2008 წლიდან 2010 წლამდე მუშაობდა კაიროს ამერიკული უნივერსიტეტის  (AUC) - ის პრორექტორად. 2011 წლიდან 2016 წლამდე იკავებდა ამავე უნივერსიტეტის პრეზიდენტის თანამდებობას.  უფრო ადრე ანდერსონი იყო  კოლუმბიის უნივერსიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლის დეკანი, ახლო აღმოსავლეთის ინსტიტუტის პოლიტოლოგიის კათედრის ხელმძღვანელი და დირექტორი, ჰარვარდის უნივერსიტეტის მთავრობისა და სოციალური კვლევის ასისტენტ პროფესორი. ამერიკის შეერთებული შტატების პოლიტიკური მეცნიერების ასოციაციის საბჭოს ყოფილი წევრი. შედიოდა კარნეგის საბჭოს  საერთაშორისო ურთიერთობების ეთიკის მმართველთა საბჭოში.   იგი Human Rights Watch- ის საბჭოს საპატიო წევრია, სადაც ადრე იკავებდა *Human Rights Watch/Middle East-ის* თანათავმჯდომარის პოსტს, ალექსანდრე ფონ ჰუმბოლდტის ფონდის საერთაშორისო მრჩეველთა საბჭოს თანათავმჯდომარე და ახლო აღმოსავლეთის კვლევების მსოფლიო კონგრესის საერთაშორისო მრჩეველთა საბჭოს წევრი.   

## Განათლება 
ლიზა ანდერსონმა დაამთავრა სარა ლოურენსის სახელობის ხელოვნების კოლეჯი და მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი. შემდეგ სწავლა გააგრძელა ტაფტის უნივერსიტეტის ფლეტჩერის სახელობის სკოლაში, რომლის დასრულების შემდეგ გახდა მაგისტრის ხარისხის მფლობელი სამართალმცოდნეობასა და დიპლომატიაში.    1981 წელს  მიიღო დოქტორის ხარისხი პოლიტიკურ მეცნიერებებში კოლუმბიის უნივერსიტეტიდან და ახლო აღმოსავლეთის ინსტიტუტის სერტიფიკატი.   მისი აკადემიური კვლევები ფოკუსირებულია ახლო აღმოსავლეთში სახელმწიფოს ფორმირებაზე, რეჟიმის შეცვლაზე და ეკონომიკურ და პოლიტიკურ განვითარებაზე.  

## აღიარება 
ლიზა ანდერსონმა 2002 წელს მონმუტის უნივერსიტეტიდან   2015 წელს მან მიიღო პარიზის ამერიკული უნივერსიტეტის საპატიო ხარისხი.   ლიზა ანდერსონი ასევე არჩეულია ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად.  

## სქოლიო 
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალები
კატეგორია:ამერიკელი აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:ამერიკელი პოლიტოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი
კატეგორია:კოლუმბიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბეღელა

**ბეღელა** — ნასოფლარი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის თუშეთის (ომალოს) თემში (კახეთის რეგიონი).

2014 აღწერით მუდმივი მოსახლე არ არის.

ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია საფორტიპიკაციო ნაგებობები (ბეღელის კოშკი) და საკულტო ძეგლები.

## რესურსები ინტერნეტში
*ენციკლოპედია „საქართველო“ — ბეღელა 
*სოფ. ბეღელას ციხე - #15414
*საცხოვრებელი სახლი - #15411
*კოპალეს ნიში - #12712
*„ბუღრიას“ ჯვარი - #8364
*მიქელას ხატი - #12713
*ქალთ ეხი - #12711

კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჯენიფერ ელისეფი

**ჯენიფერ ჰარტ ელისეფი** (**ელიზეფი**, ; დ. 25 სექტემბერი, 1973) — ჩრდილოეთ ამერიკელი ბიოსამედიცინო ინჟინერი, ოფთალმოლოგი და აკადემიკოსი, მორტონ გოლდბერგის პროფესორი და ჯონ ჰოპკინზის სახელობის ბიოსამედიცინო ინჟინერიის დეპარტამენტისა და ოფთალმოლოგ უილიამ ჰოლანდ ვილმერის თვალის ინსტიტუტის ტრანსლაციური ქსოვილების ინჟინერიის ცენტრის დირექტორი. იგი მოღვაწეობს ქიმიური ინჟინერიის,ბიოსამედიცინო ინჟინერიის, მასალათწარმოების მეცნიერების და ორთოპედიული ქირურგიის სფეროებში. ჯენიფერ ელისეფის კვლევა უკავშირდება რეგენერაციულ მედიცინას და იმუნოინჟინერიას. იგი არჩეულია ამერიკის სამედიცინო და ბიოინჟინერიის ინსტიტუტის გამომგონებელთა ეროვნული აკადემიის წევრად, მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის  ახალგაზრდა გლობალურ ლიდერად. 2018 წელს აირჩიეს საინჟინრო ეროვნულ აკადემიაში „რეგენერაციული თერაპიის ინექციური ბიომასალის შემუშავებისა და კომერციალიზაციისთვის“. იმავე წელს ასევე აირჩიეს ეროვნულ სამედიცინო აკადემიაში. 2019 წელს მიიღო ჯანდაცვის ეროვნული ინსტიტუტის დირექტორის ჯილდო. მეცნიერის კვლევები 23 000-ზე მეტჯერ იქნა ციტირებული. მისი h ინდექსი 75-ს აღემატება.  

## განათლება და აკადემიური კარიერა 
ჯენიფერ ელისეფი სწავლობდა კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში, ქიმიის სამაგისტრო პროგრამაზე პოლიმერების მეცნიერებაში. შემდეგ სწავლა გააგრძელა დოქტორანტურაში ჯანდაცვის მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების პროგრამაზე ჰარვარდის უნივერსიტეტში და მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, სადაც მისი ხელმძღვანელი იყო ამერიკელი მეცნიერი და ინჟინერი რობერტ ლენჯერი. მოგვიანებით გახდა ზოგადი სამედიცინო მეცნიერებათა ეროვნული ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი. მუშაობდა ფარმაკოლოგიის კვლევის პროგრამაზე სტომატოლოგიური და კრანიოფიალური კვლევის ეროვნულ ინსტიტუტში.

ჯენიფერ ელისეფმა 2003 წელს მუშაობა დაიწყო ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტში ასისტენტ-პროფესორად ბიოსამედიცინო ინჟინერიასა და ორთოპედიულ ქირურგიაში. აქ ელისეფი მონაწილეობდა ბიოსამედიცინო კვლევების კლინიკურ განვითარებასა და თარგმნაში.

## ბიზნეს კარიერა 
2004 წელს ჯენიფერ ელისეფმა დააარსა Cartilix, Inc., რომელიც შეიძინა სამედიცინო მოწყობილობების მწარმოებელმა Biomet Inc-მა 2009 წელს.  2009 წელს მან ასევე დააარსა *Aegeria Soft Tissue* and *Tissue Repair*. ჯენიფერ ელისეფი შედის Bausch& Lomb-ის, *Kythera Biopharmaceutical-ისა* და *Cellular Bioengineering Inc*-ის სამეცნიერო მრჩეველთა საბჭოში. ელისეფი ასევე შედიოდა მერილენდის ტექნოლოგიების განვითარების კორპორაციის (TEDCO) მმართველთა საბჭოს შემადგენლობაში.

## კვლევები
ელისეფის ამჟამინდელი კვლევითი ჯგუფი მდებარეობს ჯონს ჰოპკინზის უნივერსიტეტის ქსოვილების საინჟინრო ცენტრში. მისი კვლევითი საქმიანობა უკავშირდება ქსოვილების ინჟინერიას, ოფთალმოლოგიას და იმუნოლოგიას. 2016 წელს ჟურნალ *Science*-ში გამოქვეყნდა პუბლიკაცია, მისი ჯგუფის კვლევების უმეტესი ნაწილი ფოკუსირებულია იმპლანტირებულ ბიომასალებზე იმუნური სისტემის რეაქციის იდენტიფიცირებაზე და იმაზე, თუ როგორ მოქმედებს ბიომასალების თვისებები ჭრილობის შეხორცების რეაქციაზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ამერიკელი ინჟინრები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანა მარია მატუტე

**ანა მარია მატუტე**  (დ. 26 ივლისი,  1925 – გ. 25 ივნისი, 2014) — საერთაშორისოდ აღიარებული ესპანელი მწერალი.   1959 წელს მან მიიღო  ნადალის პრემია *პრიმერას მემორიისთვის* . ის იყო მესამე ქალი, რომელმაც მიიღო სერვანტესის პრემია თავისი ლიტერატურული შემოქმედებისთვის.  მიჩნეულია  ერთ-ერთ უმთავრეს რომანისტად, ესპანეთის სამოქალაქო ომის შემდეგ. 

## ბიოგრაფია 
მატუტე დაიბადა 1925 წლის 26 ივლისს. 

მატუტე ათი წლის იყო, როცა 1936 წელს ესპანეთის სამოქალაქო ომი დაიწყო და, როგორც ამბობენ, ამ შიდა კონფლიქტმა უდიდესი გავლენა მოახდინა მის მწერლობაზე. მან ომი განიხილა არა მხოლოდ „ბრძოლები ორ ფრაქციას შორის, არამედ შიდა აგრესია თითოეულ მხარეს შორის“. 

1939 წელს ნაციონალისტების გამარჯვების შემდეგ, ფრანსისკო ფრანკომ დაამყარა სამხედრო დიქტატურა, რომელიც გაგრძელდა ოცდათექვსმეტი წელი მის გარდაცვალებამდე, 1975 წელს. მას შემდეგ, რაც მატუტე მომწიფდა, როგორც მწერალი, დიქტატურის ქვეშ მყოფი *პოსგერას* პერიოდში, მის ნაწარმოებებში  განმეორებად თემას წარმოადგენდა ძალადობა, გაუცხოება, უბედურება და განსაკუთრებით უდანაშაულობის  დაკარგვა.  სულ მცირე, ერთხელ მაინც დააჯარიმეს მისი ნაწერების გამო.  მატუტე ცნობილი იყო ბავშვებისა და მოზარდებისადმი თანაგრძნობით, განიცდიდა მათ მიმართ ღალატსა და იზოლაციას. ის ხშირად ურევდა თავის ნამუშევრებში ისეთ ელემენტებს, როგორიცაა მითი, ზღაპარი, ზებუნებრივი და ფანტაზია.  ღიად საუბრობდა ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ემოციური ტანჯვის სარგებელი, ადამიანის მუდმივი ცვლილება და ის, თუ როგორ არასოდეს იკარგება უდანაშაულობა.

მატუტე უნივერსიტეტის პროფესორი იყო. ის სწავლობდა ჰილვერსუმის საერთაშორისო სკოლაში, ნიდერლანდები და იმოგზაურა სხვადასხვა ქვეყანაში, როგორც ლექტორმა და მიწვეულმა ინსტრუქტორმა. მისი აკადემიური მუშაობა შეერთებულ შტატებში ოთხ ათწლეულს მოიცავდა, დაწყებული ჯერ კიდევ 1966 წელს, როდესაც ის სიტყვით გამოვიდა  ცინცინატის კოლეჯში. 

1969 წლის 28 აპრილს მერილენდის ჰუდ კოლეჯის ტატემის ხელოვნების ცენტრში კითხულობდა ლექციებს.  , სადაც წაიკითხა ლექცია ესპანურ ენაზე *მთარგმნელობითი ხელობის მუშაობაზე* .  იგი ასევე იყო მოწვეული ლექტორი ოკლაჰომას, ინდიანას და ვირჯინიის უნივერსიტეტებში.

ის იყო ამერიკის ესპანური საზოგადოების საპატიო წევრი და ესპანეთისა და პორტუგალიის მასწავლებელთა ამერიკული ასოციაციის წევრი.

მან მიიღო ნადალის პრემია  1958 წელს თავისი ტრილოგიის პირველი ნოველისთვის  *Los Mercaderes*.

## გარდაცვალება 
2014 წლის 25 ივნისს მატუტე გარდაიცვალა გულის შეტევით 88 წლის ასაკში   და დაკრძალეს ბარსელონაში, მონჟუიკის სასაფლაოზე .
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Official Website promoting Spanish culture in English language 
* Ana Maria Matute recorded at the Library of Congress for the Hispanic Division's audio literary archive on 30 November 1964

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი რომანისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ნინო მინდაძე

**ნინო მინდაძე** (დ. 5 ოქტომბერი, 1943, თბილისი) — ქართველი ეთნოლოგი, მეცნიერი, პედაგოგი. 
## ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1972-2006 წლებში იყო ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის: უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი, წამყვანი მეცნიერ-თანამშრომელი და განყოფილების გამგე. 2006 წლიდან კი ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის მთავარი მეცნიერ-თანამშრომელი. 2009 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჰუმანიტარულ მეცნიერებათა ფაკულტეტის მიწვეული პროფესორი. სამეცნიერო ნაშრომების ავტორი. 

1977 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ხალხური მედიცინა (ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით).“ 
2000 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „ქართული ხალხური სამედიცინო კულტურა.“ 

## ბიბლიოგრაფია
* ქართული ხალხური სამედიცინო ტრადიციები = Georgian folk medical traditions : კახეთი (ავტორი). თბილისი, საარი, 2005 გვ. 72 
* ქართული ხალხური მედიცინა : აღმოსავლეთ საქართველოს მთიელთა ეთნოგრაფიული მასალების მიხედვით (ავტორი). თბილისი, მეცნიერება, 1981 გვ. 152 

## ლიტერატურა
* საქართველოს მეცნიერებათა დოქტორები 1992-2006, თბ., 2012, გვ. 423

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი 
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ქართველი ეთნოლოგები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ლიახოვის კუნძულები

**ლიახოვის კუნძულები** () — ახალი ციმბირის კუნძულების სამხრეთი ჯგუფი, ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვების მიჯნაზე (რუსეთის ტერიტორია, იაკუტია). კონტინენტისგან გამოყოფილია დიმიტრი ლაპტევის სრუტით (60 კმ), კუნძულ კოტელნისგან — სანიკოვის სრუტით (50 კმ). ლიახოვის კუნძულებში შედის: დიდი ლიახოვის (ფართობი 5300 კმ²), პატარა ლიახოვის (1325 კმ²), სტოლბოვოი (170 კმ²). ჭარბობს აკუმულაციური ვაკეების რელიეფი, დასერილია მცირე სიღრმის და მოკლე ხეობებით. ყველაზე მაღალი კუნძულია დიდი ლიახოვის (სიმაღლე 293 მეტრამდე, მთა ემი-ტასი), სადაც ფართოდაა გავრცელებული (ფართობის დაახლ. 80%) მიწისქვეშა ყინულები, რომლებიც ზედაპირზეც გამოდიან და წარმოქმნიან ზღვიდან ათეულობით მეტრის სიმაღლის  ვერტიკალურ კედლებს. ძლიერ განვითარებულმა მრავალწლოვანმა მზრალობამ რელიეფის მზრალური ფორმების მრავალფეროვნება განაპირობა: თერმოკარსტული ქვაბულები, ყინვაბზარული ნაპრალები, ბაიჯარახები. დამახასიათებელია ძლიერ მეჩხერი არქტიკული უდაბნოს ლანდშაფტები. სახელი ეწოდება ივანე ლიახოვის პატივსაცემად.

კუნძულ სტოლბოვოის დასავლეთით არსებობდა კიდევ ორი მცირე კუნძული: ვასილიევის (Васильевский) და სემიონოვის (Семёновский). ისინი შედგებოდა მიწისქვეშა ყინულისგან, რომელიც დაფარული იყო შლამისა და სხვა წარმონაქმნების ფენით. ყინულის დნობის გამო კუნძულები თანდათან გაქრა და მათ ადგილას მარჩხობები დარჩა.

## სქოლიო
ალმუდენა გრანდესი

**მარია დე ლა ალმუდენა გრანდეს ერნანდესი** (დ. 7 მაისი, 1960 — გ. 27 ნოემბერი, 2021) — ესპანელი მწერალი, 14 რომანისა და სამი მოთხრობის კრებულის ავტორი. მისი ნამუშევრები ითარგმნა ოც ენაზე და ადაპტირებულია ფილმებისთვის. მან მოიპოვა ლიტერატურის ეროვნული პრემია თხრობისთვის და პრიზი სხვა წარჩინებებთან ერთად. ესპანეთის პრემიერ-მინისტრმა პედრო სანჩესმა მას „ჩვენი დროის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მწერალი“ უწოდა. 

## ბიოგრაფია 
ალმუდენა გრანდესი დაიბადა 1960 წლის 7 მაისს ესპანეთში, მადრიდის ჩამარტინში .  მან წერა 9 წლის ასაკში დაიწყო და მიიღო გეოგრაფიისა და ისტორიის ხარისხი მადრიდის კომპლუტენსეს უნივერსიტეტში.  სწავლის შემდეგ დაიწყო ენციკლოპედიებისთვის ტექსტების წერა. 

მისი მეორე რომანი *Te llamaré Viernes* გამოქვეყნდა 1991 წელს და 1996 წელს ადაპტირებული იქნა კინოთეატრისთვის. 

მოგვიანებით მან გამოაქვეყნა *Atlas de geografía humana* 1998 წელს, რომელიც გადაკეთდა ფილმად. 
2010 წელს გამოაქვეყნა რომანი *Inés y la alegría*.  ეს რომანი მოგვითხრობს ანტიფრანკოისტური წინააღმდეგობის ეპიზოდებს. *Los pacientes del doktor García* გამოქვეყნდა 2017 წელს, შედეგად ავტორმა მიიღო ლიტერატურის ეროვნული  პრემია თხრობის დარგში .  მისი ბოლო დასრულებული რომანი, *La Madre de Frankenstein*, გამოიცა 2020 წელს 

გრანდესი პოლიტიკურად მემარცხენე იყო და მისი ნამუშევარი ტრიალებს ფრანსისკო ფრანკოს რეჟიმისა და დემოკრატიაზე მისი გავლენის შესახებ. 
## აქტივიზმი 
მარცხნივ|მინი| ალმუდენა გრანდესი მადრიდის მაშინდელ მერთან მანუელა კარმენასთან, 2018 წ.
გრანდესი იყო  მემარცხენე.  გრანდესმა ასევე გამოთქვა თავისი მოსაზრება ესპანური საზოგადოების შესახებ, რომელიც, მისი თქმით, გახდა სულელი და ვულგარული, 

გრანდესმა მკაცრად გააკრიტიკა მემარჯვენე პარტიები და პოლიტიკოსები, ასევე მემარცხენეები, განსაკუთრებით კატალონიაში არსებული საკონსტიტუციო კრიზისის დროს. იგი ასევე ჩართული იყო ფემინისტურ მოძრაობაში და ესწრებოდა ფემინისტურ დემონსტრაციებსა და საპროტესტო აქციებს. 

ის ასევე იყო დაუღალავი სოციალური აქტივისტი. 1998 წელს ის იყო Izquierda Abierta- ს წევრი და მხარი დაუჭირა რამონა მანეიროს თვითდანაშაულებას. მანეირო ეხმარებოდა თავის პარტნიორს რამონ სამპედროს ევთანაზიაში. 

## პირადი ცხოვრება და გარდაცვალება 
გრანდესი 1994 წელს დაქორწინდა პოეტ ლუის გარსია მონტეროზე, რომელთანაც ერთი ქალიშვილი შეეძინა. წინა ქორწინებიდან მას ერთი ვაჟი ჰყავდა. ალმუდენა იყო მადრიდის ატლეტიკოს ფანი. 
2021 წლის ოქტომბერში გრანდესმა გამოაცხადა, რომ მას სიმსივნე აწუხებდა, რომლის დიაგნოზიც წინა წელს დაუსვეს. იგი გარდაიცვალა 2021 წლის 27 ნოემბერს, 61 წლის ასაკში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Website Almudena Grandes
*  Almudena Grandes' profile at Tusquets editors website

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ესპანელი რომანისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:რომანისტები
კატეგორია:ქალი რომანისტები
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მადრიდში დაბადებულები
ფილიპე ძაძამიძე

მინი|ფილიპე (ფილუ) ძაძამიძე
**ფილიპე (ფილუ) ისლამის ძე ძაძამიძე** (დ. 1877, ლეძაძამე — გ. 1963, ზუგდიდი) — ქართველი ოქრომჭედელი ოსტატი. 

## ბიოგრაფია
ფილიპე ძაძამიძე დაიბადა 1877 წელს (ზოგიერთი მონაცემით 1878 წელს), სოფელ ლეძაძამეში, (დღევანდელი სენაკის მუნიციპალიტეტი). მიეკუთვნებოდა ძაძამიების საგვარეულოს. ფილუს წინაპრისათვის დადიანებს აზნაურობა მიუნიჭებიათ, რის გამოც ძაძამიების ეს შტო „ძაძამიძის“ ფორმას იყენებდა და ასევ აწერდა ხელს ყველა მის ნამუშევარს. ოჯახში სულ შვიდი დედმამიშვილი იყვნენ, საიდანაც უფროსი კონსტანტინე იყო, ხოლო უმცროსი ფილიპე (ფილუ). ძმებს შორის ასაკობრივი სხვაობა ოცდაათ წელზე მეტი იყო. კონსტანტინე (კოწია) ძაძამიძე ძმის დაბადების დროს უკვე განთქმული ოქრომჭედელი იყო, მას პაპისგან ვახტანგ (ვახუ) ძაძამიძისაგან შეუსწავლია ოქრომჭედლობის ხელოვნება. თავის მხრივ ვახტანგი (ვახუ) დადიანების კარზე დაეუფლა საოქრომჭედლო ხელოვნებას, დადიანების კარის ცნობილი ოქრომჭედლებისაგან პეპუ მეუნარგიას, თალიკო კოიდიასა (კედია) და სხვებთან.
 
1890 წელს ფილუ მის ძმასთან — კონსტანტინესთან იწყებს ოქრომჭედლობის ხელობის შესწავლას, მან გაიარა ყველა საფეხური შეგირდობიდან ქარგლობამდე და 15 წლის ფილუს უკვე მიენიჭა ოსტატის წოდება. მიუხედავად ამისა, მას ცალკე სახელოსნო არ გაუხსნია და ზუგდიდში კონსტანტინესთან მუშაობდა 1917 წლამდე, კონსტანტინეს ზუგდიდში, საკუთარ სახლში ჰქონია სახელოსნო გამართული, ბოლოს ასაკში შესულ კონსტანტინეს მუშაობა აღარ შეეძლო, ფილუმ თავისი სახელოსნო გახსნა. 
 
ფილუ ძაძამიძეს ძირითადად ფილიგრანით იცნობენ, თუმცა ოსტატი ოქრომჭედლობის ყველა მიმართულებას კარგად ფლობდა. სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებში არსებული მასალების შესწავლამ აჩვენა, რომ მრავლად გვხვდება ფილუ ძაძამიძის მიერ ჭრის და გრავირების ტექნიკაში შესრულებული ნიმუშებიც. მის მიერ ფილიგრანის ტექნიკით დამზადებული ნივთები მხოლოდ ხმლებით და ხანჯლებით არ შემოიფარგლებოდა, ის ასევე ამზადებდა ქამრებს, ცხენის აღკაზმულობის ცალკეულ დეტალებს, ჩოხის ქილებს, ყანწებს, სურებს, თასებს, ჩანთის მოსართავებს, პისტოლეტის კაბურის დეტალებს, პორტსიგარებს და ა.შ. 
 
ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრები არაერთხელ იყო ექსპონირებული სხვადასხვა გამოფენებზეც. 1897 წელს პეტერბურგში, 1903 წელს მანჯურიაში, 1925 წელს პარიზში გაგზავნილმა მისმა ნამუშევრებმა დიდი მოწონება დაიმსახურა. მოგვიანებით მისი ნამუშევრები წარმოდგენილი ყოფილა მოსკოვის და ლენინგრადის გამოფენებზეც. 1937 და 1941 წლებში თბილისში მოწყობილ ხალხური შემოქმედების ნიმუშთა რესპუბლიკურ გამოფენებზე ფილუ ძაძამიძის ნამუშევრებიც იყო წარდგენილი, იმავე წელს ფილუ ძაძამიძემ სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაში მიიღო მონაწილეობა, ხოლო 1949 წლის VI რესპუბლიკურ ოლიმპიადის გამოფენაზე საპატიო სიგელით დაჯილდოვდა. 
 
ფილიპე (ფილუ) ძაძამიძე ზუგდიდში ცხოვრობდა და ღრმა მოხუცებულობამდე აგრძელებდა საოქრომჭედლო საქმიანობას, იგი 86 წლის ასაკში გარდაიცვალა 1963 წლის სექტემბერში. დაკრძალულია ზუგდიდში.

## ლიტერატურა
*Двалишвили Л.Б. Из истории западногрузинской филиграни (Мастер Филипп «Филу» Дзадзамидзe) // Историческое оружиеведение. — 2024. — № 13. — С. 82 — 160.

კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
დიმიტრი ლაპტევის სრუტე

**დიმიტრი ლაპტევის სრუტე** () — სრუტე ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, დიდი ლიახოვის კუნძულსა და კონტინენტს შორის. აერთებს ლაპტევებისა და აღმოსავლეთ ციმბირის ზღვებს. სიგრძე 115 კმ, სიგანე 50–61 კმ. უმცირესი სიღრმე ფარვატერზე — 11 მეტრი, უდიდესი — 16 მეტრი. წლის უმეტეს ნაწილში დაფარულია ყინულით. სახელი ეწოდება პოლარული მკვლევრის, დიმიტრი ლაპტევის პატივსაცემად.

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის სრუტეები
კატეგორია:ახალი ციმბირის კუნძულები
ჰელენ დინ კინგი

**ჰელენ დინ კინგი** ( Helen Dean King, დ. 27 სექტემბერი, 1869, ოვეგო, ნიუ-იორკის შტატი, აშშ — გ. 7 მარტი, 1955, ფილადელფია, პენსილვანია) — ამერიკელი ბიოლოგი. დაკავებული იყო გენეტიკურად ერთიანი ალბინოსი ვირთხების ხაზის Wistar-ის ლაბორატორიული ვირთხების გამრავლებით, რომლებსაც იყენებდნენ ბიოლოგიურ და სამედიცინო კვლევებში.

## ცხოვრება და სამუშაო 
მინი| ჰელენ დინ კინგი, "Bufo *lentiginosus-* ის სპერმატოგენეზი", ჩანართი 1. გვერდი *American Journal of Anatomy-* დან, ტ. VII, 1907-1908 წწ|მარცხნივ
ჰელენ დინ კინგი დაიბადა 1869 წლის 27 სექტემბერს ნიუ-იორკის შტატის ქალაქ ოვეგოში. სწავლობდა ვასარის კლეჯში, რომელიც დაამთავრა 1892 წელს. სწავლა გააგრძელა ბრინ მაურის კოლეჯში. მისი დასრულების შემდეგ 1899 წელს  დაიცვა დისერტაცია  ემბრიოლოგისა და გენეტიკოსის თომას ჰანტ მორგანის ხელმძღვანელობით და გახდა ფილოსოფიის დოქტორის  ხარისხის მფლობელი.  ჰელენმა სპეციალიზაცია გაიარა მორფოლოგიის მიმართულებით. სწავლის დასრულების შემდეგ  დარჩა კოლეჯში მეცნიერ თანამშრომლის და ბიოლოგიის ასისტენტის რანგში 1897 წლიდან 1904 წლამდე 

ჰელენი ასწავლიდა ფიზიოლოგიას მის ბალდუინის სკოლაში ბრინ მაურში 1899-1907 წლებში, იყო მეცნიერ-თანამშრომელი პენსილვანიის უნივერსიტეტში 1906-1908 წლებში და მსახურობდა ანატომიის ასისტენტად 1908-1909 წლებში. 1909 წლის შემდეგ იგი მუშაობდა ვისტარის ინსტიტუტში 40 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, ჯერ ასისტენტად, შემდეგ კი, 1927 წლიდან, იკავებდა ემბრიოლოგიის პროფესორის თანამდებობას. იგი ამ პოსტზეე დარჩა 1949 წელს პენსიაზე გასვლამდე.  

ჰელენი ასევე იყო ასისტენტი ვუდს ჰოლში, მასაჩუსეტსი . მისი კვლევა ძირითადად ეხებოდა სქესის განსაზღვრის პრობლემებს.  

ჰელენ დინ კინგი იკავებდა ამერიკის ზოოლოგთა ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტის პოსტს 1937 წელს, იყო *ჟურნალის მორფოლოგიისა და ფიზიოლოგიის* ასოცირებული რედაქტორი 1924 წლიდან 1927 წლამდე და ვისტარის ინსტიტუტის ბიბლიოგრაფიული სამსახურის რედაქტორი 1922 წლიდან 1935 წლამდე  

ჰელენ დინ კინგმა მონაწილეობა მიიღო ვისტარის (Wistar) ვირთხების მოშენებაში. ვისტარის ვირთხები წარმოადგენენ გენეტიკურად ჰომოგენური ალბინოსი (ნაცრისფერი) ვირთხების  ხაზს, რომელთაც იყენებენ ბიოლოგიურ და სამედიცინო კვლევებში.   

ჰელენ დინ კინგი გარდაიცვალა 85 წლის ასაკში 1955 წლის 7 მარტს ფილადელფიაში, პენსილვანია. 

## Კვლევები 
ჰელენ კინგის კვლევა უპირველეს ყოვლისა ფოკუსირებული იყო ინბრედირებული ვირთხების შესწავლაზე. მეცნიერი განსაკუთრებით დაინტერესებული იყო ადამიანის პრობლემებით, იყენებდა რა ამ მიზნით ლაბორატორიულ ვირთხებზე ჩატარებული ექსპერიმენტების მონაცემებს. შეჯვარების წყალობით, მისი ვირთხები ერთმანეთის მიმართ თითქმის ჰომოზიგოტები აღმოჩნდნენ. ბოლო წლებში მან ყურადღება გაამახვილა  ნაცრისფერი ვირთხების კვლევაზე.  

ჰელენ კინგმა მიიღო ქალთა სამეცნიერო კვლევების განვითარების ასოციაციის ელენ რიჩარდსის კვლევის ჯილდო (1932).

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიოლოგები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1869
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
ფადეევის ნახევარკუნძული

**ფადეევის ნახევარკუნძული** () — ნახევარკუნძული კოტელნის კუნძულზე, ყოფილი კუნძული. ფართობი 5300 კმ², სიმაღლე 65 მეტრამდე. გარს აკრავს ფართო ქვიშა-შლამიანი თავთხელები. აგებულია ქვიშებით, ალევროლითებითა და თიხებით, რომლებიც გამსჭვალულია მიწისქვეშა ყინულის ძარღვებით. ბევრი თერმოკარსტული ტბა და პატარა მდინარეა. ჭარბობს ხავს-მღიერიანი მცენარეულობა. აღმოაჩინა იაკოვ სანიკოვმა 1805 წელს. სახელი ეწოდება მრეწველ ფადეევის პატივსაცემად, რომელმაც პირველი გამოსაზამთრებელი ააგო. თავდაპირველად ითვლებოდა კუნძულად; შემდგომში თავთხელების დაშრობის გამო შეუერთდა ბუნგეს მიწას და დღეს კუნძულ კოტელნის ნაწილია.

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის ნახევარკუნძულები
კატეგორია:ყოფილი კუნძულები
კატეგორია:კოტელნი
ბუნგეს მიწა

300პქ|მინი|თანამგზავრული ფოტოსურათი:
**ბუნგეს მიწა** () — კუნძულ კოტელნის ნაწილი, ყოფილი კუნძული. მდებარეობს ფადეევის ნახევარკუნძულსა და კოტელნის დანარჩენ ნაწილს შორის. ფართობი დაახლ. 6200 კმ². არის ქვიშიანი, სუსტად დანაწევრებული ვაკე. სიმაღლე 6–8 მეტრი, ცალკეული ბორცვები 45 მეტრამდეა. წააგავს უდაბნოს: ფართოდაა გავრცელებული ეოლური ფორმები, რომლებიც არ არის მცენარეულობით გამაგრებული. სახელი ეწოდება რუსი ზოოლოგის, ალექსანდრე ბუნგეს პატივსაცემად, რომელიც მონაწილეობდა XIX საუკუნის 80-იან წლებში ჩატარებულ გეოგრაფიულ ექსპედიციებში. თავდაპირველად ითვლებოდა კუნძულად; შემდგომში თავთხელების დაშრობის გამო ფადეევის ნახევარკუნძულთან ერთად შეუერთდა კოტელნის.

## სქოლიო 
კატეგორია:კოტელნი
კატეგორია:ყოფილი კუნძულები
დემოკრატიისა და ეროვნული ერთიანობის დღე

დემოკრატიისა და ეროვნული ერთიანობის დღე არის სახალხო დღესასწაული, რომელიც ყოველწლიურად 15 ივლისს აღინიშნება თურქეთში. 15 ივლისის გადატრიალების მცდელობისას მოწამეობრივად დაღუპული 240-ზე მეტი მშვიდობიანი მოქალაქის, პოლიციელის და ჯარისკაცის ხსოვნის დღე გამოცხადდა. 

## ისტორია 
ჯარისკაცთა ჯგუფი ორგანიზებული იყო სახლში მშვიდობის საბჭოს სახელით თურქეთის შეიარაღებულ ძალებში, 2016 წლის 15 ივლისს, 65-ე გენერალურ ასამბლეაზე. მან სცადა გადატრიალება თურქეთის მთავრობისა და თურქეთის პრეზიდენტის წინააღმდეგ. 16 ივლისს, დილით, თურქეთის შეიარაღებული ძალების პერსონალისა და უსაფრთხოების გენერალური დირექტორატის მიერ განხორციელებული ოპერაციების შედეგად სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობა აღკვეთეს. მოვლენების შედეგად დაიღუპა გადატრიალების მოწინააღმდეგე სულ მცირე 248 ადამიანი (180 მშვიდობიანი მოქალაქე, 62 პოლიციელი, 6 ჯარისკაცი).

ხსენების დღის სახელწოდება ჯერ **დემოკრატიისა და წინააღმდეგობის უფლების დღედ** მიიღეს , შემდეგ შეიცვალა **დემოკრატიისა და ეროვნული ერთიანობის დღედ** .

პრეზიდენტი რეჯეფ თაიფ ერდოღანი 27. მეთაურთა კრებაზე: „15 ივლისი არის „დემოკრატიისა და თავისუფლების დღე“, რაც მთავრობას რეკომენდაცია გაუწია ჩვენი ეროვნული უშიშროების საბჭოს გუშინდელ სხდომაზე და ყოველი 15 ივლისი იქნება დღესასწაული, როგორც ჩვენი მოწამეების და ვეტერანების ხსოვნის დღე. ." გამოიყენა ფრაზა.  პრემიერ-მინისტრმა ბინალი ილდირიმმა კი განაცხადა, რომ 2016 წლის 11 ოქტომბერს მომზადდა და დეპუტატებს ხელმოწერისთვის წარედგინა კანონპროექტი.  2016 წლის 29 ოქტომბრის ოფიციალურ გაზეთში გამოქვეყნებული 6752 კანონით 15 ივლისი სახალხო დღესასწაულად გამოცხადდა „დემოკრატიისა და ეროვნული ერთიანობის დღის“ სახელწოდებით.  

## ღონისძიება 
თურქეთის დიდი ეროვნული კრება სპეციალური დღის წესრიგით შეიკრიბა დემოკრატიისა და ეროვნული ერთიანობის დღისთვის, რომელიც პირველად აღინიშნა 2017 წლის 15 ივლისს.  თურქეთის ყველა პროვინციაში მთელი დღის განმავლობაში იმართებოდა „დემოკრატიის დარბევა“.  მოგვიანებით პრეზიდენტი ერდოღანი ცერემონიის ტერიტორიაზე სიტყვით გამოვიდა.  ღამით თურქეთის ყველა მეჩეთში სალათი იკითხებოდა.  16 ივლისის პირველ საათებში გაიმართა ეროვნული ერთიანობის მარში, რომელიც დაიწყო ანკარაში პარლამენტის პირველი შენობიდან და დამთავრებული თურქეთის დიდ ეროვნულ ასამბლეასთან. 

## უსაფრთხოების ზომები 
ფრენების აკრძალვა სტამბოლსა და ანკარაში საზეიმო უბნებზე დაწესდა.   სტამბულის ბოსფორის ხიდი გადაკეტილია ტრანსპორტისთვის.
ხათუნა კოტრიკაძე

**ხათუნა კოტრიკაძე** (დ. 31 ივლისი, 1955 — გ. 15 თებერვალი, 2024) — ქართველი მსახიობი.

პოპულარობა მოიპოვა ეკა ბერიძის როლით ფილმში „მხიარული რომანი” (რეჟისორი ლევან ხოტივარი, 1972). მონაწილეობა აქვს ასევე მიღებული ფილმებში — „მოიტაცეს თამარ ქალი” (რეჟისორი ლეილა გორდელაძე, 1971) და „მეთხუთმეტე ზაფხული” (რეჟისორი სოსო ჩხაიძე, 1971). მას შემდეგ სასცენო მოღვაწეობას ჩამოშორდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ხათუნა კოტრიკაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
ცინცაძეები

**ცინცაძეები** —  ქართული გვარი. ძირითადად გავრცელებულია გურიასა და აჭარაში. საქართველოში ცხოვრობს 6488 ცინცაძე. ქართულ წერილობით წყაროებში ცინცაძეების გვარი XVI საუკუნიდან იხსენიება „ციმცაძე“ ფორმით. 1560-1578 წლების მოქველი მთავარეპისკოპოსის ექვთიმეს ბრძანებით გადაწერილ მეტაფრასის ანდერძ-მინაწერში ვკითხულობთ:
სოციალური მდგომარეობით ცინცაძეები იყვნენ როგორც გლეხები, ისე თავადები.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვისი გორისა ხარ? ცინცაძეთა გვარი

## სქოლიო 
კატეგორია:ცინცაძეები
თბოელექტროცენტრალი

**თბოელექტროცენტრალი**, ***თეცი*** — თბოელექტროსადგური, რომელიც გამოიმუშავებს და მომხმარებელს ერთდროულად გადასცემს ელექტროენერგიასა და სითბოს (მიღებული ნამუშევარი ორთქლის გამოყენების შედეგად).

თბოელექტროცენტრალი არის სამრეწველო, კომუნალური ან სამრეწველო-კომუნალური. ტექნოლოგიური და ცხელი წყლით მომარაგების თბური დატვირთვა შედარებით თანაბარია წლის განმავლობაში, შენობების გათბობის დატვირთვა კი სეზონურია. თეცი იყენებსორთქლის ტურბინების ნამუშევარი ორთქლის სითბოს, რომელიც კონდენსაციურ ელექტროსადგურებში კონდენსატორების მაცივებელ წყალს გადაეცემა და უსარგებლოდ იკარგება. თეცი მუშაობს ძირითადად თბური გრაფიკით. ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს თბური დატვირთვის შესაბამისად. ელექტროენერგია ნაწილობრივ კონდენსაციური გზით მიიღება. იმის გამო, რომ თეცი, განსხვავებით კონდენსაციური ელექტროსადგურებისა და დაბალი წნევის საქვაბეებისაგან, ერთდროულად გამოიმუშავებს ელექტროენერგიასა და სითბოს, იგი მათთან შედარებით მცირე რაოდენობით საჭიროებს სათბობს და საჭირო კაპიტალურ დაბანდებას. შესაბამისად ამისა მცირდება მის მიერ გამომუშავებული ელექტრული და თბური ენერგიის თვითღირებულებაც.  

თბოელექტროცენტრალისა და მისი ცალკეული დანადგარების მუშაობა მაქსიმალურად არის მექანიზებული და ავტომატიზებული. ელექტრული და თბური ენერგიის წარმოების პროცესების თბური ეკონომიურობის მახასიათებლებია: ელექტრული ენერგიის წარმოების მქკ (40-75%) და თბური ენერგიისწარმოების მქკ (80-85%). თეცის ეკონომიკური მაჩვენებლებია: კაპიტალური დაბანდებანი და ელექტრული და თბური ენერგიის თვითღირებულება.

თბოელექტროცენტრალში დგამენ თბოფიკაციურ ორთქლის ტურბინებს. თბოელექტროცენტრალი შეიძლება იყოს აირტურბინიანიც. დიდად პერსპექტიულია ატომური თბოელექტროცენტრალი.

## ლიტერატურა
უეუეტლან-ელ-ჩიკო

**უეუეტლან-ელ-ჩიკოს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2015 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 8 443 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის ფართობია 138.575 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
უეიტამალკო

**უეიტამალკოს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის შტატ პუებლაში. 2010 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 53 358 ადამიანს შეადგენს. მუნიციპალიტეტის სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „დიდი დაღმართი, დიდი აღმართი“ ან „ძალიან ციცაბო მთები“.

## სქოლიო
კატეგორია:პუებლის მუნიციპალიტეტები
მეხიკოს შტატის ავტონომიური უნივერსიტეტი

**მეხიკოს შტატის ავტონომიური უნივერსიტეტი** () ― სახელმწიფო უნივერსიტეტი მექსიკის შტატ მეხიკოში. უნივერსიტეტის ცენტრალური კამპუსი შტატის დედაქალაქში, ტოლუკაში მდებარეობს და შტატის უდიდესი უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტის ისტორია 1828 წლიდან იწყება, როდესაც შტატის ყოფილ დედაქალაქ ტლალპანში მეხიკოს შტატის ლიტერატურული ინსტიტუტი დაარსდა. 1943 წელს იგი ტოლუკის სამეცნიერო და ლიტერატურული ინსტიტუტი გახდა, ხოლო 1956 წელს უნივერსიტეტი სტატუსი და დღევანდელი სახელწოდება მიიღო.

## სქოლიო
კატეგორია:ტოლუკა
ეჟენ ბიურნუფი

**ეჟენ ბიურნუფი** (; დ. 12 აგვისტო, 1801, პარიზი, — გ. 28 მაისი, 1852, იქვე) — ფრანგი ენათმეცნიერი, აღმოსავლეთმცოდნე.

იკვლევდა ბუდიზმის პრობლემებს; თარგმნიდა ინდოარიული ენებიდან. ითვლება პალი (საშუალო ინდოარიული ენა) ენის მეცნიერული შესწავლის ფუძემდებელად. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ძველსპარსული ლურსმული დამწერლობის გაშიფვრაში. ნაადრევად მიიჩნია ფრ. ბოპის, მ. ბროსესა და სხვათა მიერ ქართულის გამოცხადება ინდოევროპული ენების მონათესავე ენად. მოითხოვდა შედარებითი პრინციპების მკაცრად დაცვას.

## ლიტერატურა
*  Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Burnouf, Eugène". *Encyclopædia Britannica*. Vol. 4 (11th ed.). Cambridge University Press. p. 885.

კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1801
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1852
კატეგორია:ფრანგი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ფრანგი აღმოსავლეთმცოდნეები
ევგენი ბიუსი

**ევგენი ივანეს ძე ბიუსი** () (დ. 20 მაისი, 1885, იურიევი, ახლანდ. ტარტუ, ესტონეთი, — გ. 15 ივნისი, 1969, თბილისი) — ესტონეთში დაბადებული გეოფიზიკოსი, სეისმოლოგი, თანამედროვე სეისმური სამსახურის ერთ-ერთი ორგანიზატორი სამხრეთ კავკასიაში. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1963), პროფესორი (1965), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1946).

დაამთავრა იურიევის (ტარტუს) უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი (1911). მუშაობდა იქვე ასტრონომიულ ობსერვატორიაში. 1912-1920 წლებში იყო ბაქოს სეისმური სადგურის, 1921-1923 წლებში — თბილისის სეისმური სადგურის გამგე. 1933 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც ხელმძღვანელობდა სეისმოლოგიურ სამუშაოებს. 

ბიუსის ძირითადი სამეცნიერო შრომები ეხება სამხრეთ კავკასიის ტერიტორიაზე სეისმურობის საკითხებს. მისი გამოკვლევები საფუძვლად დაედო რეგიონის სეისმურ დარაიონებას და სეისმომედეგი მშენებლობის ნორმების დადგენას. ივანე ჯავახიშვილის წინადადებით, ქართლში ქრისტიანობის შემოღების თარიღის დასაზუსტებლად ჩაატარა IV საუკუნის I ნახევარში საქართველოში ხილულ მზის დაბნელებათა პირობების კვლევა.

## ბიბლიოგრაფია 
* მზის დაბნელებათა ხილვადობის პირობები საქართველოში ახ. წ. IV საუკუნის პირველი ნახევრისათვის, «საქ. სსრ მეცნ. აკადემიის მოამბე», 1944, ტ. 5, № 9.
* Ленинаканские землетрясения 22 октября 1926, Тб., 1943 (თანაავტ. В. Гигинейшвили).
* Сейсмические условия Закавказья, ч. 1 – 3, Тб., 1948 – 55.

## ლიტერატურა
* Балавадзе Б. К., Гоцадзе О. Д., Евгений Иванович Бюс (к 100-летию со дня рождения), Тб., 1987.

კატეგორია:დაბადებული 20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:ესტონელი ფიზიკოსები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ბრუ­ნო ბა­უმ­გარტნე­რი

**ბრუ­ნო ბა­უმ­გარტნე­რი** (; დ. 8 ნოემბერი, 1941, ვენა — გ. 6 ივნისი, 2017) — ავსტრიელი ისტორიკოსი, ბიზანტინისტი.

დაამთავრა ვე­ნის უნი­ვერ­სი­ტე­ტის ის­ტო­რი­ი­სა და კლა­სი­კუ­რი ფი­ლო­ლო­გი­ის ფა­კულ­ტეტი (1968). მუშაობდა ვენის უნივერსიტეტის ბიზანტინისტიკისა და ნეოგრეცისტიკის ინსტიტუტში. 1980-იანი წლებიდან დაინტერესდა ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ თურქეთის, მათ შორის, ტაო-კლარჯეთის  ტერიტორიაზე­ შემორჩენილი კულტურული მემკვიდრეობით. გამოქვეყნებული აქვს არაერთი ნაშრომი ტაო-კლარჯეთის ისტორიული გეოგრაფიისა და რეგიონის ქართული ისტორიული ძეგლების შესახებ. 2010 წელს საქართველოს პრეზიდენტის მიხეილ სააკაშვილის მიერ დაჯილდოვდა ოქროს საწმისის ორდენით.

## ბიბლიოგრაფია 
* Studien zur historischen Geographie von Tao-Klardzeti. [1 Bd. in 2 Hä.] Wien, Diss. 1996.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართულ კულტურაზე შეყვარებული ავსტრიელი პროფესორი. „ყვე­ლა სი­ახ­ლე“/ambebi.ge, 2011.
* როგორ ჩამოვიდა “ოქროს საწმისის” ორდენი ქალაქ ცვეტლში. „ტაბულა“, 2011.

კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:ავსტრიელი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველოლოგები
კატეგორია:საქართველოს ოქროს საწმისის ორდენის კავალრები