open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქაჯურაჰო

thumb|240px|right|ქაჯურაჰოს მთავარი ტაძარი
240px|thumb|ღვთაებათა ეროტიკული თამაში 

**ქაჯურაჰო** (ჰინდი: खजुराहो khajurāho) — ქალაქი მადჰია-პრადეშში, ინდოეთი.

ახ. წ. X საუკუნეში ქაჯურაჰოში აშენდა ინდუისტური ღვთაებათა ეროტიკული გამოსახულებებით შემკული 80-მდე ტაძარი. დღესდღეობით შენარჩუნებულია დაახ. 20 მათგანი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქაჯურაჰო: ფილოსოფია, მითოლოგია, სიმბოლიკა 
* ფოტორეპორტაჟი "ქაჯურაჰო: კამასუტრა ქვაში"
* 100 ქაჯურაჰოს ფოტოები 1280х960
* Temples of Love Khajuraho with Gallery 
* The Facts of Khajuraho 
* Photos of Khajuraho temples 
* Photos of Khajuraho

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
კურო (ასტროლოგია)

**thumb|right|კურო

**კურო** (**''') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მეორე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 აპრილიდან 20 (ან 21) მაისამდე. კუროს ზოდიაქო განსხვავდება კუროს თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 14 მაისიდან 19 ივნისამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, კუროს მმართველი პლანეტაა — ვენერა. კუროს ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — მთვარე, „დაცემულია“ — ურანი, „გამოძევებულია“ — მარსი და პლუტონი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, კუროს ძირითადი მინერალია: საფირონი. მას ასევე შეესაბამება: აქატი, ავანტიურინი, ლაზურიტი, ფირუზი, ქრიზოპრაზი. 

## ლიტერატურა
* ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975;
* ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005;
* ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.

კატეგორია:ასტროლოგიური ნიშნები
თერგული ცხენი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ულაყი
**თერგული ცხენი** — საჯდომი ცხენის ჯიში. გამოყვანილია თერგისა და სტავროპოლის ცხენსაშენებში ძირითადად სტრელცოვკური და არაბული ჯიშების შეჯვარებით. ფერად უფრო ხშირად ლურჯაა, ზოგჯერ ქურანა. ამტანია, კარგადაა შეგუებული ადგილობრივ პირობებს. იყენებენ სატრანსპორტო სამუშაოებზეც. ფაშატის განაზომია (სმ-ობით): სიმაღლე მინდაოში — 155, ტანის ირიბი სიგრძე -— 155, გულმკერდის ირგვლივი — 180; ნების ირგვლივი — 19. თერგული ცხენი გამაუმჯობესებელი ჯიშია ამიერ- და ჩრდილოეთ კავკასიის მთიანი ზონის ცხენების.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
თერიოლოგია

**თერიოლოგია** (ბერძნ. therion — ნადირი და ...ლოგია) — ზოოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის ძუძუმწოვრებს. ამ ცხოველთა სისტემატიკას, ანატომიას, ბიოლოგიას და მათ მნიშვნელობას სახალხო მეურნეობაში. იგივეა რაც **მამალიოლოგია**, *მამალოგია* (გვიანდ. ლათ. mammalis — ძუძუმწოვრები და …ლოგია). დასავლეთში ტერმინ „მამალიოლოგია“ ფართოდ იხმარება, ყოფილ სსრკ-ში კი უფრო ხშირად *თერიოლოგიას* ხმარობდნენ.

## ლიტერატურა 
* ბ. ყურაშვილი, „უხერხემლოთა ზოოლოგია“, გვ. 8, თბ., 1973
თელოვნის განძი

**თელოვნის განძი** - გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის (ძვ. წ. XIII-XII სს.) არქეოლოგიური ძეგლი. შემთხვევით აღმოჩნდა 1910 წელს თელოვნის ხეობაში (ბორჯომის  მუნიციპალიტეტი). შეიცავს 4 სეგმენტისებრ იარაღს, თოხს და გაურკვეველი დანიშნულების ნივთის ნატეხს. იქვე აღმოჩნდა კოლხური ცულის ჩამოსასხმელი ბრინჯაოს ყალიბი. მასალა დაცულია  ბორჯომის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
* *ქორიძე დ.,* კოლხური კულტურის ისტორიისათვის, თბ., 1965;
**გაგოშიძე ი.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 649, თბ., 1979

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
მარჩბივი (ასტროლოგია)

**thumb|right|მარჩბივი

**მარჩბივი** (**''') — ზოდიაქოს ნიშანი. იგი არის რიგით მესამე ასტროლოგიური ნიშნების სისტემაში. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ამ ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 21 (ან 22) მაისიდან 21 ივნისამდე. მარჩბივის (ტყუპის) ზოდიაქო განსხვავდება ტყუპის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 20 ივნისიდან 20 ივლისამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის მმართველი პლანეტაა — მერკური. ტყუპის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — რაჰუ (მთვარის აღმავალი კვანძი), „დაცემულია“ — კეტუ (მთვარის დაღმავალი კვანძი), „გამოძევებულია“ — იუპიტერი და ნეპტუნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ტყუპის ძირითადი მინერალია: ქალცედონი. მას ასევე შეესაბამება: ზურმუხტი, ოპალი, აქატი, ტურმალინი, მალაქიტი.

## ლიტერატურა
* ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975;
* ვიქტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005;
* ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.

კატეგორია:ასტროლოგიური ნიშნები
ლომი (ასტროლოგია)

**ლომი** ('''**) — ზოდიაქოს რიგით მეხუთე ასტროლოგიური ნიშანი. ზოდიაქოს პრინციპების მიხედვით, მზე ლომის ნიშანში იმყოფება დაახლოებით 23 ივლისიდან 22 (ან 23) აგვისტომდე. ლომის ზოდიაქო განსხვავდება ლომის თანავარსკვლავედისგან, სადაც მზე 10 აგვისტოდან 15 სექტემბრამდე მოძრაობს. ასტროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის მმართველია — მზე. ლომის ზოდიაქოში „ეგზალტირებულია“ — პლუტონი, „დაცემულია“ — ნეპტუნი, „გამოძევებულია“ — ურანი და სატურნი. მინეროლოგიური თვალსაზრისით, ლომის ძირითადი მინერალია: სარდონიქსი. მას ასევე შეესაბამება: ლალი, ცირკონი, ციტრინი, ჟადეიტი.

## ლიტერატურა
* ეტლთა და შვიდთა მნათობთათვის (ასტროლოგიური თხზულება XII საუკუნისა), თბილისი, 1975;
* ვიკტორ ნოზაძე, „ვეფხისტყაოსნის ვარსკვლავთმეტყველება“, თბილისი, 2005;
* ზაურ ქოქრაშვილი, „ბიბლიურ პატიოსან ქვათა და ეტლთა შესახებ“, თბილისი, 2005.

**thumb|right|ლომი

კატეგორია:ასტროლოგიური ნიშნები
God Put a Smile upon Your Face

**God Put a Smile upon Your Face** — მეოთხე სინგლი Coldplay-ს 2002 წლის ალბომიდან *A Rush of Blood to the Head*. რეგიონული სინგლები იქნა გამოშვებული კანადაში, ევროპაში, ავსტრალიაში, და შედარებით შევსებული გამოცემა ტაივანში. დიდ ბრიტანეთში და ამერიკაში პრომო სინგლები იქნა დარელიზებული.

სინგლის გარეკანზე გაი ბერიმენია გამოსახული. სიმღერას თავდაპირველად Your Guess Is As Good As Mine ერქვა (მისი ერთ-ერთი სტრიქონის მიხედვით). ასევე აღსანიშნავია, რომ მისი ალბომში შეტანა არ იყო დაგეგმილი.

## სიმღერების სია
## ტრივია 
* მარკ რონსონმა თავის ალბომში Version ამ სიმღერის ქავერი შეიტანა
* Coldplay-ს კონცერტის დროს Stockholm Globe Arena-ში, შვედეთი 2005 წლის 7 ნოემბერს, კრის მარტინმა თქვა, რომ ეს სიმღერა სწორედ სტოკჰოლმში დაიწერა ოთხი წლით ადრე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ოფიციალური ფან-საიტი 
* 'God Put A Smile Upon Your Face'-ის სიმღერის ტექსტი 

კატეგორია:2002 წლის სიმღერები
კატეგორია:2003 წლის სინგლები
კატეგორია:Coldplay-ს სიმღერები
კატეგორია:Parlophone-ის სინგლები
თერიოდონტები

thumb|300px|თერიოდონტი
**თერიოდონტები** () — ქვეწარმავლების ამომწყდარი ზერიგი თერომორფების ქვეკლასისა. ცნობილია გვიანი პერმულიდან შუა თურულამდე. თერიოდონტები ძუძუმწოვრების წინაპრებია და მათთან მრავალი საერთო ნიშანი აქვთ: მკაფიოდ დიფერენცირებული კბილები (საჭრელი, ეშვები და ძირითადი), მეორეული სასა, რამდენადმე დამოკლებული სახი ქალა, კიდურების შედარებით ვერტიკალური ორიენტირება და სხვა. თერიოდონტების ყველაზე პროგრესული ჯგუფია ცინოდონტები, რომლებიც შესაძლოა ძუძუმწოვრების უშუალო წინაპრებიც იყვნენ. თერიოდონტებს ეკუთვნიან აგრეთვე გორგონოპიები, ევთერიოდონტები, თეროცეფალები და იქტიდოზურები და სხვა. თერიოდონტების ნაშთები განსაკუთრებით ბევრია სამხრეთ აფრიკასა და ყოფილი სსრკ-ის ევროპულ ნაწილში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თერომორფები
კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები
თერო

**თერო** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს 25-100 სმ-მდე სიმაღლის კარგად შეფოთლილი ღერო, მეწამული წითლი სურნელოვანი ყვავილები. 

გავრცელებულია ჩრდილოეთ და შუა ევროპაში, მცირე აზიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა, შუა აზიაში, ციმბირსა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგანაა. იზრდება მდელოებზე, ბუჩქნარებში, მდინარეთა ტერასებზე, ნათესებში და რუდერალურ ადგილებზე დაბლობიდან მთის შუა სარტყლამდე. 

საქონლის კარგი საკვებია. ნორჩ ფოთლებს ზოგან სალათად იყენებენ. თაფლოვანია. ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პარკოსნები
აზიის საფეხბურთო თასი

**აზიის საფეხბურთო თასი** — საფეხბურთო ტურნირი, რომელსაც აზიის ფეხბურთის კონფედერაცია ატარებს. ტურნირი ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ანალოგია. გამარჯვებული აზიის ჩემპიონად ცხადდება და ფიფას კონფედერაციის თასის გათამაშებაში მონაწილეობის უფლებას იღებს.

ჩემპიონატი 1956 წლიდან ტარდება ყოველ ოთხ წელიწადში. ბოლო ტურნირი 2015 წელს ჩატარდა, რომელშიც გამარჯვებული ავსტრალიის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები გახდა.

## შედეგები 
## სტატისტიკა 
## სქოლიო 
კატეგორია:აზიის საფეხბურთო თასი
კატეგორია:საფეხბურთო ტურნირები
მურუგანი

200px|thumb|მურუგანის 42.7 მეტრიანი ოქროს ძეგლიბატუ, მალაზია
**მურუგანი** **სკანდა**, **კარტიკეია** (ტამილი: மு௫கன்)  — ინდუისტური ღვთაება შივას და მისი მეუღლე დურგას შვილი, ომის ღმერთი. 

არსებობს მის დაბადებასთან დაკავშირებული რამდენიმე ერთმანეთის გამომრიცხველი ლეგენდა, რაც იმაზე მეტყველებს, რომ ამ ღვთაებაში არიული *სკანდა*, იგივე *კარტიკეია* და დრავიდული *მურუგანი* ერთ პიროვნებაში გაერთიანდა. 

პარადოქსულია, რომ ომის ღვთაების კულტი სამხრეთ ინდოეთის მშვიდობამოყვარე ხალხებში ძლიერ არის გავრცელებული (მსოფლიოს ამ რეგიონში ისტორიას დიდი ომები არ ახსოვს).

კატეგორია:ინდუისტური ღმერთები
კატეგორია:ტამილური ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
თესლოვანი გვიმრები

**თესლოვანი გვიმრები** () — გადაშენებული უმაღლეს მცენარეთა კლასი. გარეგნულად ემსგავსებოდნენ თანამედროვე ხისებრ გვიმრებს, მაგრამ მათგან განსხვავებით, ღეროში ჰქონდათ მეორეული ქსილემა, ტრაქეიდებში — წერტილოვანი ფორები, ქერქში — მხოლოდ მათთვის დამახასიათებელი მექანიკური ბოჭკოების ბადისებრი სისტემა. 

მათი დიდი ფოთლები გვიმრის ფოთლებს წააგავდა, მაგრამ ეპიდერმისის, ბაგეებისა და ფოთლის ყუნწებია ანატომიური აგებულებით მათგან განსხვავდებოდა. ფოთლებზე განლაგებული ჰქონდათ სხვადასხვა აგებულების თესლი. თესლოვანი გვიმრები ქარითმტვერია მცენარეები იყო. მათ თავდაპირველად ნამარხ გვიმრებს აკუთვნებდნენ. 

1905 ინგლისელმა ბოტანიკოსებმა ფრენსის ოლივერმა და დიუკინფილდ სკოტმა დაადგინეს, რომ თესლოვანი გვიმრებში გაერთიანებულია გვიმრებისა და შიშველთესლოვნების ნიშნები. თესლოვანი გვიმრების ძირითადი ოჯახებია Lyginopteridaceae და Medullsaceae, მათ აკუთვნებენ აგრეთვე კეიტონიალეებს. თესლოვანი გვიმრები ყველაზე მეტად გავრცელებული იყვნენ კარბონულ პერიოდში და მოაღწიეს ქვედა ცარცულამდე. ზოგი ბოტანიკოსი და პალეობოტანიკოსი ნამარხი მცენარეების ამ ჯგუფს პტერიდოსპერმებს უწოდებენ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული მცენარეები
Like a Virgin

***Like a Virgin*** — მადონას მეორე სტუდიური ალბომი, გამოცემული 1984 წელს. 1985 წელს ეს დისკი, ჩრდილოეთ ამერიკის გარდა ყველა ქვეყანაში გამოვიდა, დამატებითი სიმღერით Into the Groove. 2001 წელს ასევე გამოვიდა მისი კიდევ ერთი გამოცემა, ორი დამატებითი რემიქსით.

აშშ-ში გაიყიდა ალბომის 10 მილიონი ასლი, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით - 21 მილიონზე მეტი.

## სიმღერების სია
**1985 წლის გამოცემის დამატებითი სიმღერები**

**2001 წლის გამოცემის დამატებითი სიმღერები**

## ჩარტები 
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## სერტიფიცირებები
!scope="row"|მსოფლიო
|
|21,000,000
|-

## რესურსები ინტერნეტში
*მადონას ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:1984 წლის ალბომები
კატეგორია:მადონას ალბომები
კატეგორია:Sire Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ნაილ როჯერსის პროდიუსერობით
თესლოვანი მცენარეები

**თესლოვანი მცენარეები**, *სპერმატოფიტები* () — უმაღლესი მცენარეები, რომლებიც თესლით მრავლდებიან და ვრცელდებიან. განეკუთვნება შიშველთესლოვნები და ფარულთესლოვნები (ანუ ყვავილოვანი მცენარეები). 

თესლოვანი მცენარეებში თაობათა მორიგეობა მკვეთრად არ არის გამოხატული; გამეტოფოტი (სქესიანი თაობა) ძალზე ღედუცირებულია და ვითარდება სპოროფიტზე (უსქესო თაობა). თესლით გამრავლება სპორებით გამრავლებასთან შედარებით მცენარეთა პროგრესულ შეგუებად ითვლება. ევოლუციურ პროცესში თესლოვანი მცენარეები წარმოიშვნენ სპოროვანი მცენარეებისაგან, რასაც ცხადყოფს მათი და უმაღლესი სპოროვანი მცენარეების გამრავლების ორგანოების ჰომოლოგია. ტიპური თესლოვანი მცენარეების წინაპრები ალბათ გადაშენებული პრომიტიული თესლოვანი ლიკოპოდიუმები და გვიმრები იყო. თესლოვანი მცენარეები მცენარეთა დიდი ჯგუფია. სახეობათა რაოდენით იგი ბევრად აღემატება სპოროვან მცენარეებს, დიდი მნიშვნელობა აქვს დედამიწაზე მცენარეული საფრის შექმნისა და ადამიანის სამეურნეო საქმიანობაში. ადრე, როდესაც ჯერ კიდევ კარგად არ იცნობდნენ მცენარეთა სქესობრივ პროცესს, თესლოვანი მცენარეებს, სპოროვანი მცენარეებისაგან — ე. წ. ფარულმექორწინეებისაგან განსხვავებით, ცხადმექორწინეებს უწოდებდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
თესლურა

**თესლურა** (ლათ. achenium) — ფარულთესლოვანი მცენარეების ერთთესლიანი უხსნელი ნაყოფი. აქვს მშრალი ტყავისებრი ნაყოფსაფარი. ხშირად უვითარდება ფრთისებრი გამონაზარდები, ქოჩორი, კაუჭი და სხვა, რაც ხელს უწყობს მის გავრცელებას ქარის, ცხოველების და სხვა მეშვეობით. ახასიათებს რთულყვავილოვანთა, გოქშოსებრთა, ზოგიერთ ბაიასებრთა, ჭინჭრისებრთა ოჯახის წარმომადგენლებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაყოფის მორფოლოგია
თერომორფები

[მინი|[დიმეტროდონის ჩონჩხი]]
**თერომორფები** () — ამომწყდარი ქვეწარმავლების ქვეკლასი. ცხოვრობდნენ გვიან კარბონულსა და შუა იურულ პერიოდში. პალეოზოური ერის დასასრულის ყველაზე გავრცელებული და მაღალორგანიზებული ხმელეთის ხერხემლიანები იყვნენ. თერომორფების უმრავლესობა მტაცებელი იყო, ზოგი — მცენარისმჭამელი. შესაძლოა უმაღლესი თერომორფები თბილსისხლიანებიც იყვნენ. თერომორფების მრავალრიცხოვანი ნაშთები ნაპოვნია ყველა მატერიკზე, გარდა ავსტრალიისა, ყოფილ სსრკ-ში ევროპის ნაწილის ჩრდილოეთ ნახევარში. ქვეკლასში 2 ინფრაკლასია — პელიკოზავრები და თერაფსიდები. თერომორფებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ ძუძუმწოვრების ევოლუციის შესწავლისათვის.

## ლიტერატურა 
* 
* Lambert, David (2001). *Dinosaur Encyclopedia*. ISBN 0-7894-7935-4.
* Laurin, Michel, and Robert R. Reisz (2007). Synapsida: Mammals and their extinct relatives . Version 6 April 2007. *The Tree of Life Web Project*.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Synapsids - Macroevolution.net
* Synapsida - Pelycosauria (დაარქივებული)
* Transitional Vertebrate Fossils

*
Lucky Star

„**Lucky Star**“ — ამერიკელი მომღერალ მადონას მეხუთე და ბოლო სინგლი სადებიუტო ალბომიდან *Madonna*, რომელიც 1983 წელს გამოვიდა.

კრიტიკოსების მიერ სხვადასხვა დროს ეს სიმღერა შეფასებული იქნა, როგორც ენერგიული მუსიკის პერიოდის დასაწყისი. „Lucky Star“ იქცა მადონას პირველ სიმღერად, რომელიც მოხვდა „ბილბორდის“ საუკეთესო 100-ეულში.

## სიმღერების სია
***7" სინგლი**
#A. Lucky Star – 3:44
#B. I Know It – 3:44

***ბრიტანული/ევროპული 12" სინგლი**
#A. Lucky Star (აშშ რემიქსი) – 5:34
#B. I Know It – 3:44

***აშშ 12" პრომო სინგლი**
#A. Lucky Star – 5:30
#B. Holiday – 6:08

***გერმანული სინგლი (1995)**
#Lucky Star (აშშ რემიქსი) – 7:15
#I Know It – 3:47

## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური ვიდეო  
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მადონას სიმღერები
კატეგორია:1983 წლის სინგლები
კატეგორია:1983 წლის სიმღერები
თეძამი

**თეძამი** — მდინარე საქართველოში, გორის და კასპის მუნიციპალიტეტებში, სათავე აქვს ზღვის დონიდან 2080 მ სიმაღლეზე, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ერთვის მტკვარს მარჯვნიდან, სოფ. მეტეხის მახლობლად. სიგრძე 51 კმ, აუზის ფართობი 394 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა – ზამთარსა და ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,32 მ³/წმ. ზამთრობით ჩნდება ყინულნაპირისი, თოში. გაძგიფვა დეკემბრიდან მარტამდე. წყალი სუფთა და გამჭვირვალეა. გამოსადეგია სასმელად. იყენებენ სარწყავად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
თეძმის ტუფი

**თეძმის ტუფი** — ვულკანური ფერფლისაგან შემდგარი დაახლოებით ანდეზიტური შედგენილობის ეოცენური ასაკის ნაცრისფერი, ალაგ-ალაგ მომწვანო ფერის ქანი. თეძმის ტუფი ნაწილობრივ გათიხებული და გაცეოლითებულია. ადვილად იფიტება. იყენებენ სამშენებლო მიზნებისთვის, გავრცელებულია თეძმის ხეობაში. აქ გვხვდება ანდეზიტ-ბაზალტური შედგენილობის მოიისფრო და მომწვანო ფერის ტუფებიც, რომლებიც სასიამოვნო შესახედავია. გამოყენებულია ქართლის ისტორიულ ძეგლებსა (მაგ., სვეტიცხოვლის ტაძრის გუმბათი) და თანამედროვე ნაგებობებში, (მაგ., სასტუმრო „ივერია“ თბილისში, რეკონსტრუქციამდე) როგორც შესამოსი მასალა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქანები
კვადრატული კილომეტრი

[მინი|1 [ჰექტარი|ჰა კვადრატულ კილომეტრში]]
**კვადრატული კილომეტრი** (აღნიშვნა: '***, ****) — ფართობის საზომი ერთეული სი სისტემაში. 

**1 კმ² უდრის:**

* კვარდატის ფართობს, რომლის ყოველი გვერდის ზომაა 1 კილომეტრი;
* 1 000 000 მ²;
* 100 ჰექტარს;
* 0,386 102 კვადრატულ მილს;
* 247,105 381 აკრს.

**პირიქით:*'

* 1 მ² = 0,000 001 კმ² 
* 1 ჰექტარი = 0,01 კმ² 
* 1 კვადრატული მილი = 2,589 988 კმ² 
* 1 აკრი = 0,004 047 კმ²

კატეგორია:ფართობის საზომი ერთეულები
სურია

thumb|250px|XIX საუკუნის ნახატი, სურია ეტლზე
**სურია** (სანსკრ. सूर्य sūrya „მზე“) — ინდუისტური უძველესი მზის ღმერთი. მისი კულტი საუკუნეების განმავლობაში შესუსტდა და ადგილი დაუთმო უფრო „ახალ“ ღვთაებებს.

*სურიასთან* დაკავშირებულია ინდუიზმის ყველაზე „წმინდა“ სალოცავი ფორმულა — მანტრა გაიატრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ადიტიები
კატეგორია:გრაჰა
კატეგორია:ინდუისტური ღმერთები
კატეგორია:რიგვედას ღვთაებები
კატეგორია:მზის ღმერთები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ჰანუმანი

მინი|ჰანუმანი, 11 ს.
**ჰანუმანი** () — მაიმუნების ღვთაება, შემდეგ კი რამას ერთგული თანაშემწე და თანამებრძოლი რამაიანას ინდუისტურ ეპოსში. 

რამაიანა მოგვითხრობს, რომ ქარის ღვთაების და მაიმუნის შთამომავალი ჰანუმანი რამას ეხმარება სიტას რავანასგან დახსნაში: ჰანუმანი მეფის სუგრივას ვეზირია და მისი ბრძანებით მაიმუნთა ლაშქარი ხიდს აშენებს ბოროტ დემონ რავანას სატახტომდე (ლანკადან შრი ლანკამდე), რათა რამამ შესძლოს ამ ქალაქზე სალაშქროდ გასვლა. ცეცხლმოკიდებული კუდით იგი ხტება შრი-ლანკას კუნძულზე და რავანას ქალაქში ხანძარს აჩენს. 

ჰანუმანის კულტი ძირითადად ვიშნუს (კრიშნას და რამას) თაყვანისცემლებშია გავრცელებული.

ჰანუმანს თაყვანს სცემენ ასევე როგორც დემონებზე (მაგ. დაიტი), ნეხევარ-ღმერთებზე (მაგ. კინარი), ეშმაკისეული სულებზე (მაგ. პიშაჩი) და სხვა  ნეგატიური ძალებზე გამარჯვებულს (მაგ. დაკინი).

## ლიტერატურა 
* Vanamali, Mataji Devi (2010). *Hanuman: The Devotion and Power of the Monkey God* Inner Traditions, USA. ISBN 1-59477-337-8.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Lord Hanuman
*The life of Hanuman

## სქოლიო
კატეგორია:ინდუისტური ღმერთები
კატეგორია:ჩირანჯივინები
კატეგორია:რამაიანას პერსონაჟები
კატეგორია:ლეგენდარული ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ჯაგანნათა

[thumb|200px|right|ჯაგანნათას ტაძარი, [პური (ქალაქი)|პური]]
**ჯაგანნათა** (სანსკრ. जगन्नाथ jagannātha „მსოფლიოს განმგებელი“) — ინდუისტური ღვთაება კრიშნას დაუმთავრებელი გამოსახულება ქ. პურის (ორისა, ინდოეთი) ჯაგანნათას ტაძარში.

გადმოცემით ჯაგანნათა კრიშნას ძვლებზე აგებული უზარმაზარი ქანდაკება უნდა ყოფილიყო, მაგრამ მის დამთავრებას ადგილობრივი ხელისუფლის მოუთმენლობამ ხელი შეუშალა.

ჯაგანნათა კრიშნას მიმდევრებისთვის, როგორც რელიკვია, დიდ როლს თამაშობს. წელიწადში ერთხელ პურიში მას ეტლზე ათავსებენ, რომელსაც მორწმუნეთა ხალხმრავალი პროცესია თოკებით ექაჩება. ამ რიტუალის დროს ყველაზე ფანატიკური მიმდევრები ეტლს ბორბლებქვეშ უვარდებიან, ვინაიდან ამგვარად გარდაცვლილთა სულები მაშინვე „მსოფლიოს განმგებლის“ ადგილსამყოფს აღწევენ.

კატეგორია:ინდუისტური ღმერთები
კატეგორია:ვიშნუს განსხეულებები
კატეგორია:კრიშნას სახელდებები
Speed of Sound (სიმღერა)

**Speed of Sound** — პირველი სინგლი Coldplay-ს 2005 წლის ალბომიდან *X&Y*. მისი პრემიერა მოხდა ბი-ბი-სი რადიო 1-ის ეთერში ლამაკთან ერთად ორშაბათ საღამოს, 2005 წლის 18 აპრილს.

## სიმღერების სია 
*ბრიტანული დისკი CDR6664, 7" R6664, 12" 12R6664, 10" 10R6664
*ავსტრალიური დისკი 872 9862 23 მაისი, 2005, Capitol Records
*იაპონური დისკი TOCP-4017911 მაისი, 2005 Toshiba-EMI

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

კატეგორია:2005 წლის სინგლები
კატეგორია:2005 წლის სიმღერები
კატეგორია:Coldplay-ს სიმღერები
კატეგორია:Parlophone-ის სინგლები
თვის ბოლოკი

**თვის ბოლოკი** () — ბოსტნეული მცენარე კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. განასხვავებენ ერთწლოვან თვის ბოლოკს (ევროპული ჯიშები), რომელიც დათესვის წელსვე იკეთებს ძირხვენასა და თესლს, და ორწლოვან თვის ბოლოკს (ე. წ. საშემოდგომო ჯიშები), რომელიც ძირხვებას იმავე წელს იკეთებს, თესლს კი — მეორე წელს. 

საქართველოში მოჰყავთ ყველგან, მაღალმთიან ზონაშიც. მისი მოყვანა კვალსათბურშიც შეიძლება. თესავენ მობნევით. თესვის ნორმა 20-25 კგ ჰა-ზე. თუ ნალექი საკმარისი არ არის, ნიადაგზე 2-3-ჯერ უნდა მოირწყას. არის თვის ბოლოკის მრავალი ჯიში. საქართველოში თვის ბოლოკის საადრეო ჯიშებიდან (სავეგეტაციო პერიოდი 23-25 დღე) გავრცელებულია საქსი, რუბინი, ვარდისფერი და წითელი თეთრკუდა; საშუალო ჯიშებიდან (28-30 დღე) — ვიურცბურგი, ტაშკენტი; საგვიანო ჯიშებიდან (38-40 დღე) — დუნგანი, წითელი გოლიათი, ყინულის ლოლუა და სხვა. თვის ბოლოკის ძირითადი მავნებელია ბოსტნის რწყილი, რომლის წინააღმდეგაც იყენებენ „ბი-58-ის“ 0,15%-იან ხსნარს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
თიანეთის ქვაბული

**თიანეთის ქვაბული** — ივრის ხეობის გაფართოებული მონაკვეთი თიანეთის მიდამოებში. შემოსაზღვრულია კახეთისა (აღმ-ით) და ქართლის (დას-ით) ქედებითა და მათი შტოქედებით, რომლებიც ვრცელდება ზღვის დონიდან 1060 მ-იდან 1700 მ-მდე. ქვაბულის ფსკერი ბრტყელი აკუმულაციური ვაკეა, აგებულია ალუვიურ-პროლუვიური მასალით, რომლის სისქე რამდენიმე ასეულ მეტრს უდრის. ვაკე მიუყვება მდინარე იორს და მის შენაკადებს – ქუსნოსა და საგამს. თიანეთთან ქვაბულის ფსკერის სიგრძეა 17 კმ სიგანე – 3–5 კმ. თიანეთის ქვაბულის ფერდობები აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებით; დანაწევრებულია ხევებით. თიანეთის ქვაბული მთლიანად შემოსილი იყო შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით. ქვაბულის ფსკერი კულტურულ მცენარეულობას უჭირავს. ადგილ-ადგილ გვხვდება მეორეული მდელო-ბუჩქნარი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ქვაბულები
თივაქასრა

**თივაქასრა** () — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახია. ყვავილედი საგველაა, თავთუნები — ორ- და მრავალყვავილიანი. 

ცნობილია 300-ზე მეტი სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ცივ და ზომიერ სარტყელში. ტროპიკების მთიან რაიონებში. საქართველოში 16 სახეობა იზრდება. უმრავლესობა მდელოსა და ველის მცენარეა, გვხვდება აგრეთვე ტყეებში (Poa nemoralis, Poa remota), უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში (Poa bulbosa). სიმაღლის მიხედვით არჩეევენ თივაქასრის მაღალ-სათიბ და დაბალ — საძოვრის ტიპს. 

თივაქასრის ბევრი სახეობა ძვირფასი საკვები მცენარეა. მაგ., მდელოს თივაქასრა მრავალწლოვანი კორდწარმომქმნელი, ფესურიანი მარცვლოვანია. მრავლდება თესლითა და ვეგეტატიურად. იყენებენ კულტურულ საძოვრებისა და გაზონების მოსაწყობად. საძოვრების ბალახთნარევში კარგი საკვებია ყველანაირი საქონლისათვის. გაძოვის შემდეგ მალე ამოიზრდება, გვალვა- და ყინვაგამძლეა, ვერ იტანს ნიადაგის დამლაშებას. თივის მოსავალი 25-28ც/ჰა-ზე. 100 კგ თივა შეიცავს 54 საკვებ ერთეულს და 5,3 კგ მონელებად პროტეინს. ყუათიანი საკვებია სხვა მრავალწლოვანი სახეობებიც — ბოლქვიანი თივაქასრა და ჭაობის თივაქასრა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მარცვლოვანნი
თივაჭამიები

thumb|280px|უცნობი სახეობა
**თივაჭამიები** () — მწერების რიგი. მათი სხეულის სიგრძე 1-იდან 8 მმ-მდეა. აქვთ ჯაგრისებრი ულვაშები. საღეჭიდან მწუწნავისაკენ გარდამავალი ტიპის პირის აპარატი, წვრილი და გრძელი კიდურები (ზოგს კიდურები სულ არ აქვს ან მოკლე აქვს), წინა ფრთები უკანაზე გრძელია. მუცელი 9-ნაწევრიანი, მოკლე, მომრგვალო. რიგში 800-მდე სახეობაა. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. საქართველოში 23 სახეობაა ცნობილი. ბინადრობენ უმთავრესად მცენარეებზე, ფრინველთა ბუდეებში. თივაჭამიები იკვებებიან ლიქენებით, სოკოებითა და ორგანული ნარჩენებით, ხშირად აზიანებენ წიგნებს, მცენარეთა ჰერბარიუმს, მწერების კოლექციას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მწერები
სკარლეტ იოჰანსონი

**სკარლეტ იოჰანსონი** (; დ. 22 ნოემბერი, 1984) — ამერიკელი მსახიობი, მოდელი და მომღერალი. მან პოპულარობა 1998 წლის ფილმით „ცხენებთან მოჩურჩულე“ და ამას მოყოლებული კრიტიკოსების ქება დაიმსახურა როლებისთვის ფილმებში „აჩრდილთა სამყარო“, „თარგმანში დაკარგული“, „გოგონა მარგალიტის საყურით“ და „შავი გეორგინი“. მსახიობი ოთხჯერ იყო ნომინირებული ოქროს გლობუსის ჯილდოზე, მათ შორის ორჯერ 2003 წელს.

## ოჯახი 
სკარლეტ იოჰანსონი დაიბადა ნიუ-იორკში, 1984 წლის 22 ნოემბერს. სკარლეტის მამა, — კარსტენ იოჰანსონი, — დანიური წარმოშობის არქიტექტორია კოპენჰაგენიდან, ხოლო ბებია მამის მხრიდან, — ეინერ იოჰანსონი, — სცენარისტი და რეჟისორი იყო. მსახიობის დედა, — მელანი სლოენი, — ბრონქსის ებრაული ოჯახიდან იყო და მისი წინაპრები მინსკიდან იყვნენ ემიგრირებულნი. სკარლეტს ჰყავს უფროსი და ვანესა (ასევე მსახიობი), უფროსი ძმა ედრიენი, ტყუპისცალი ძმა ჰანტერი და უფროსი ნახევარძმა კრისტიანი (მისი მამის პირველი ქორწინებიდან).

## ფილმოგრაფია
### ტელევიზია
## თეატრი
## დისკოგრაფია
### სტუდიური ალბომები
### საუნდტრეკებში მონაწილეობა
### მონაწილეობა ალბომებში
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* სკარლეტ იოჰანსონი საუბრობს პიტ იორნთან დუეტზე, NPR Music

## შენიშვნები 
## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:ამერიკელი ალტერნატიული როკ-მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მოდელები
კატეგორია:ამერიკელი ფოლკ-მომღერლები
კატეგორია:BAFTA-ს გამარჯვებულები (პიროვნებები)
კატეგორია:ებრაელი მომღერლები
კატეგორია:ტონის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:დაბადებული 22 ნოემბერი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თიანეთის მაზრა

**თიანეთის მაზრა** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიის თბილისის გუბერნიის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრი — თიანეთი. 

## ისტორია
1846 წლის 14 დეკემბერს ახლადშექმნილი ტფილისის გუბერნიის შემადგენლობაში შევიდა თუშ-ფშავ-ხევსურეთის ოკრუგი. 1859 წლის 19 ივნისს ოკრუგი გარდაიქმნა თიანეთის ოკრუგად, ხოლო 1874 წლის 3 ნოემბერს თიანეთის მაზრად. თიანეთის მაზრა თავისი ბუნებრივი მდებარეობის გამო მთისა და ბარის ნაწილებად იყოფოდა და მისი მთიანი ნაწილი მაზრის ადმინისტრაციისათვის ნაკლებად მისაწვდომი იყო, განსაკუთრებით – ზამთარში. ფაქტობრივად გამოდიოდა, რომ თიანეთის მაზრის მთიანი ნაწილი მაზრის უფროსის მმართველობის სფეროში არ შედიოდა.

თბილისის გუბერნატორის შუამდგომლობით კავკასიის მეფისნაცვალმა გაითვალისწინა აღნიშნული გარემოება და 1880 წლის 17 ნოემბერს თიანეთის მაზრის მთიანი ზოლისაგან ჩამოყალიბდა თიანეთის საპრისტავო (ოფიციალურად გაიხსნა 1881 წ. 1 თებერვალს), რომელიც მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა.

თიანეთის მაზრას თბილისის გუბერნიის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი ეჭირა, კავკასიონის ორივე ქედის კალთებზე მდებარეობდა და ფშავისა და ხევსურეთის არაგვის, ივრისა და ალაზნის ზემო წელის, თუშეთის ალაზნის, არღუნისა და ასის სათავეთა წყლების აუზს მოიცავდა. თიანეთის მაზრა სამ უბნად იყოფოდა: თუშეთ-კახეთის, ფშავ-ხევსურეთისა და ერწოს. თუშეთ-კახეთის უბნის ცენტრი ახმეტა იყო, ერწოს უბნის მსაჯულის ადგილსამყოფელი სოფ. ღულელებში იყო ფშავ-ხევსურეთისა – ბარისახოში. თიანეთის მაზრას აღმოსავლეთით ესაზღვრებოდა დაღესტნის ოლქი და თელავის მაზრა რომელთა შორის გამყოფი სასაზღვრო ხაზი კავკასიონის მთავარ ქედსა და მისი სამხრეთ-დასავლეთ განშტოების – დიდგვერდ-ნაქერალას მთაგრეხილს გასდევდა; სამხრეთით – თბილისის მაზრა რომლისგანაც ქართლის ქედის აღმოსავლეთი განშტოებითა და გომბორის ქედით გამოიყოფოდა; დასავლეთით – დუშეთის მაზრა მათ შორის გამყოფი ხაზი გუდამაყრის, ქართლისა და ცხვარიჭამიას ქედებს გასდევდა; ჩრდილოეთით, კავკასიონის გვერდითი ქედის გაყოლებით, თერგის ოლქი საზღვრავდა. თიანეთის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
თერგდალეულები

**„თერგდალეულები“** — XIX საუკუნის 60-იანი წლების ქართული საზოგადოებრივი, პოლიტიკური და ლიტერატურული მიმდინარეობა. „თერგდალეულებს“ უწოდებდნენ კონსერვატორი მოწინააღმდეგენი რუსეთში განათლებამიღებულ ქართველ ახალგაზრდებს, ქართველ განმანათლებლებს, რომელთაგან ზოგი ჯერ კიდევ 60-იან წლებამდე იჩენდა ნახევრადფარულ ოპოზიციურ დამოკიდებულებას ძველისადმი და საზოგადოებრივ ცხოვრებაში ახლის დანერგვას მოითხოვდა. 1861-1862 წლებიდან „თერგდალეულების“ ნაწილი აშკარად შეებრძოლა კონსერვატორებს ჟურნალ „ცისკრისა“ და „საქართველოს მოამბის“ ფურცლებზე. ბრძოლა ახალ („თერგდალეულთა“) და ძველ („მტკვარდალეულთა“) თაობებს შორის დაიწყო ქართული ენისა და ლიტერატურის საკითხებზე. ილია ჭავჭავაძის წერილით  „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის მიერ კაზლოვის „შეშლილის თარგმნაზედა“ („ცისკარი“, 1861, № 4), რომელმაც დიდი გამოხმაურება ჰპოვა და დასაბამი მისცა ე. წ. „მამებისა“ და „შვილების“ ბრძოლას. 

თერგდალეულთა პროგრამა ითვალისწინებდა ქართველი ხალხის როგორც ეროვნულ, ისე სოციალურ განთავისუფლებას. ისინი კარგად იცნობდნენ რუსეთისა და ევროპის პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეების ნააზრევს; იყვნენ მსოფლიოში მიმდინარე პოლიტიკური პროცესების კურსში. მათი პროგრამით, თავდაპირველ ამოცანას წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიის მოპოვება, ხოლო შემდეგ დამოუკიდებელი ეროვნული სახელმწიფოს შექმნა.

თერგდალეულთა მიერ გამოცემულ ჟურნალებში განიხილებოდა საქართველოს ისტორიასა და კულტურასთან, თანადროულ პოლიტიკურ, სოციალურ და ეკონომიკურ პრობლემატიკასთან დაკავშირებული საკითხები.

თერგდალეულთა მოღვაწეობა დაემთხვა რუსიფიკაციის პოლიტიკის გაძლიერებას. რუსულმა ხელისუფლებამ ტერმინ „საქართველოს“ აკრძალვაც კი მოინდომა და პრესაში შეიძლებოდა მხოლოდ თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების მოხსენიება.

ილია ჭავჭავაძემ და მისმა მომხრეებმა ამ რთულ პერიოდშიც მოახერხეს ეროვნული საქმის გაგრძელება. მათი თაოსნობით თბილისისა და ქუთაისის გუბერნიების სათავადაზნაურო ბანკები დაარსდა. ბანკის მიერ გაღებული თანხის უდიდესი ნაწილი ქართული სკოლებისა და თეატრის დაფინანსებას მოხმარდა. 1879 წელს შეიქმნა „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოება“ (პირველი თავმჯდომარე დიმიტრი ყიფიანი). საზოგადოების მეცადინეობით გაიხსნა სკოლები, გამოიცა სახელმძღვანელოები და სხვა სახის ნაშრომები, შეგროვდა ძველი ხელნაწერები და ფოლკლორული მასალა, დაიწყო ისტორიულ ძეგლებზე ზრუნვა.

70-იან წლებში თერგდალეულები ორ ჯგუფად გაიყვნენ. ილია ჭავჭავაძისა და მისი მომხრეების ჯგუფს (აკაკი წერეთელი, იაკობ გოგებაშვილი, ვაჟა-ფშაველა, ალექსანდრე ყაზბეგი და სხვები) „პირველი დასი“ ეწოდა, ხოლო ნიკო ნიკოლაძის გიორგი წერეთლის სერგეი მესხის და სხვათა ჯგუფს, რომლებიც მთავარ ყურადღებას სოციალური და ეკონომიკური ხასიათის პრობლემებზე ამახვილებდნენ — „მეორე დასი“.

## იხილეთ აგრეთვე
* სამოციანელები

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური ისტორია
კატეგორია:ქართული ნაციონალიზმი
კატეგორია:კლასიკური ლიბერალიზმი
ჰარი პოტერი

**ჰარი პოტერი** () — ჯოან როულინგის მიერ დაწერილი 7-ნაწილიანი ფენტეზის ჟანრის წიგნების სერია. იგი ჰარი პოტერის, ახალგაზრდა ჯადოქრის თავგადასავლებს ასახავს და ძირითადად ბავშვებისთვისაა განკუთვნილი. წიგნი მთელ მსოფლიოშია ცნობილი და უამრავ ენაზეა თარგმნილი, მათ შორის ქართულადაც. დიდი პოპულარობით სარგებლობს წიგნის ეკრანიზაციაც.

## სიუჟეტი 
ჰარი პოტერი ერთი უცნაური თვისებების მქონე ობოლი ბიჭია, რომელიც დარსლების ოჯახთან, დეიდასთან და ბიძიასთან ერთად ცხოვრობს ქალაქ ლითლ უინგში, პრაივიტ დრაივის #4 სახლში. ყველაფერი ერთ ჩვეულებრივ დღეს დაიწყო, როდესაც ჰარიმ, რომელსაც დეიდას და ბიძიას გარდა არავინ ჰყავდა, წერილი მიიღო, თუმცა მისი წაკითხვა ვერ მოასწრო, რადგან ბიძიამ წაართვა. ამის შემდეგ სახლში წერილების ნამდვილი წვიმა წამოვიდა, რასაც დარსლები ჰარისთან ერთად ერთ მიყრუებულ კუნძულზე გაექცნენ. ეს სწორედ ჰარის მე-11 დაბადების დღემდე რამდენიმე დღით ადრე მოხდა. ჰარის დაბადების დღეზე კი მასთან მივიდა ნახევრად გოლიათი ჰაგრიდი და უთხრა, რომ იგი ჯადოქარია. უამბო თავისი მშობლების გარდაცვალების ნამდვილ მიზეზზეც, ისინი კი თავისი დროის უდიდესმა ბოროტმა ჯადოქარმა, ლორდმა ვოლდემორმა დახოცა. მან ჰარის მოკვლაც სცადა, თუმცა უშედეგოდ. ჰარისთვის წერილი გამოგზავნილი იყო ჯადოქრობისა და მაგიის სკოლა ჰოგვორტსიდან. ამის შემდეგ ჰარი ჰოგვორტსში წავიდა სასწავლებლად და იქ ბევრი მეგობარი შეიძინა. ბიჭი მიხვდა, რომ ის თავის სამყაროში აღმოჩნდა, იქ მას ყველა იცნობდა და ყველა პატივს სცემდა, რადგან ის ერთადერთი ადამიანი იყო, ვინც ბოროტ ძლევამოსილ ჯადოქარ, ვოლდემორს წინ გადაუდგა და დაამარცხა ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც ის ჩვილი იყო. ჰარის ამ ამბიდან არაფერი ახსოვდა, თუმცა მის სხეულზე დარჩენილი ნაიარევი ამას ადასტურებდა. ის თუ რატომ სურდა ვოლდემორს ჰარის მოკვლა, ირკვევა წიგნის მეხუთე ნაწილში ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი. საბოლოოდ ჰარი შეძლებს ვოლდემორის დამარცხებას, ამას იგი თავის მეგობარ რონთან და ჰერმიონთან ერთად მოახერხებს. მათ შეძლეს და გაანადგურეს ვოლდემორის მიერ შექმნილი ჰორკრუქსები, სადაც მისი სულის ნაწილები იყო განთავსებული.

## წიგნები და ფილმები 
თითოეული წიგნის დეტალური განხილვები მოცემულია სტატიებში

**წიგნები:**
* *ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა* (გამოიცა 1997 წლის 30 ივნისს)
* *ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი* (გამოიცა 1998 წლის 2 ივლისს)
* *ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე* (გამოიცა 1999 წლის 8 ივლისს)
* *ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი* (გამოიცა 2000 წლის 8 ივლისს)
* *ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი* (გამოიცა 2003 წლის 21 ივნისს)
* *ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი* (გამოიცა 2005 წლის 16 ივლისს)
* *ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები* (გამოიცა 2007 წლის 21 ივლისს)

**ფილმები:**
* ჰარი პოტერი და ფილოსოფიური ქვა (გამოვიდა 2001 წელს)
* ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (გამოვიდა 2002 წელს)
* ჰარი პოტერი და აზკაბანის ტყვე (გამოვიდა 2004 წელს)
* ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი (გამოვიდა 2005 წელს)
* ჰარი პოტერი და ფენიქსის ორდენი (გამოვიდა 2007 წელს)
* ჰარი პოტერი და ნახევარპრინცი (გამოვიდა 2009 წელს)
* ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები, ნაწ. 1 (გამოვიდა 2010 წელს)
* ჰარი პოტერი და სიკვდილის საჩუქრები, ნაწ. 2 (გამოვიდა 2011 წელს)

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰარი პოტერი  და დაწყევლილი ბავშვი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯოან როულინგის ოფიციალური საიტი 
* ფილმები ჰარი პოტერზე(კომპანიის Warner Bros. ოფიციალური საიტი)
* პოტერომანების ფორუმი 

კატეგორია:ჰარი პოტერი
თითა

**თითა** — სასუფრე ყურძნის ჯიში. გავრცელებულია საქართველოს სხვადასხვა რაიონში. განსაკუთრებით ცნობილია "ქართლური თითა", რომელიც შიდა ქართლისა და მესხეთში დიდი რაოდენობით მოჰყავდათ. ფოთოლი კვერცხისმაგვარი ფორმისაა, ძლიერ დანაკვთული, მარცვალი გრძელია, თითისებრი მოყვანილობისა (აქედან სახელწოდება). ფერად მომწვანო-მოყვითალოა, მოტკბო-მომჟავო გემო და სუსტი არომატი აქვს. ძლიერ იზრდება, ზოგიერთი რქის სიგრძე 2-3 მ აღწევს. მოსავალს დარგვიდან მესამე წელს იძლევა. მტევნის საშუალო წონაა 151 გ (უდიდესი - 400 გ). მოსავალი ჰექტარზე 56 ც აღწევს. ქართლში მისი მოშენება ძლიერ შემცირდა, პერსპექტიულია მესხეთისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქართული ვაზის ჯიშები

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ვაზის ჯიშები
თინუსი

**თინუსი** () — თევზი სკუმბრიასებრთა ოჯახისა. აქვს მრავალი პატარა ფარფლით აღჭურვილი მაღალი სხეული, წვრილი კუდი. სხეულის სიგრძე 3 მ-მდეა, წონა 375 კგ აღწევს. გავრცელებულია ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში, ჩრდილოეთის, ხმელთაშუა, ბარენცის, ბალტიის, შავ, აზოვის და იაპონიის ზღვებში. საქართველოში — შავი ზღვის სანაპიროებზე ყველგან გვხვდება. მტაცებელია, იკვებება თევზებით. ძვირფასი სარეწაო თევზია. დიდი რაოდენობით იჭერენ ოკეანეებში და ხმელთაშუა ზღვაში, საქართველოში კი — ნაკლებად. ცხიმიანი თევზია (12-14%). იყენებენ ნედლს, დაკონსერვებულს, გაყინულს და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სკუმბრიასებრნი
თითი (ერთეული)

**თითი** — სიგრძის საზომი ერთეული საქართველოში, ნახსენებია დაბადების ქართულ თარგმანში. საზომად ხშირად მოიხსენიება სამედიცინო ხასიათის ნაშრომებში. იხმარებოდა XVIII საუკუნის ჩათვლით. ჩვეულებრივ, აღნიშნავდა საშუალო ტანის ადამიანის შუა თითის სიგანეს (დაახლოებით 2,1 სმ).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები ძველ საქართველოში
თირკმელა სოკოები

**თირკმელა სოკოები**, *ტრუფელოვანნი* () — ჩანთიანი სოკოების რიგი. ცნობილია 250-მდე სახეობა. იზრდებიან ტყეებში, საპროფიტებია, ბევრი მათგანი ქმნის მიკორიზას. აქვთ მიწისქვეშა გორგლისებრი ნაყოფსხეული. შიგნით, ლაბირინთისებრი ღრუეების კედლებზე, ვითარდება ჩანთები, რომლებშიც 1-8 სპორაა. თირკმელა სოკოები საჭმელ სახეობებსაც შეიცავს, ცნობილია ფრანგული ტრუფელი (), კავკასიური ტრუფელი ანუ ტიმბალანი () და სხვა. საქართველოში არაა ნაპოვნი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები
თირის მონასტერი

მინიატიურა|თირის მონასტერი
**თირის მონასტერი** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამონასტრო კომპლექსი ცხინვალის ჩრდილო-დასავლეთით 8 კმ-ზე, ისტორიულ შიდა ქართლში. კომპლექსის შენობათაგან ყველაზე ადრინდელია XIII საუკუნის II ნახევრის ღვთისმშობლის ეკლესია. თავდაპირველად გეგმით სწორკუთხა დარბაზული ტიპის ნაგებობა ყოფილა, სწორკუთხედშივე მოქცეული საკურთხეველის აფსიდით, რომელსაც ნავისაგან ეკლესიის თანადროული კანკელი გამოყოფდა (კანკელმა ჩვენამდე პირველანდელი სახით ვერ მოაღწია, იგი ხელმეორედ უსისტემოდ არის აწყობილი ძველი ფრაგმენტებისაგან), საკურთხეველში შემორჩენილია XIV–XV საუკუნეების მოხატულობის ნაშთი. XV საუკუნის 20-იან წლებში ეკლესიას მიაშენეს კარიბჭე (ახლა დანგრეულია) და ეგეტერი. წარწერის მიხედვით, ჩრდილოეთ მინაშენი XV საუკუნის 80-იანი წლებისაა, ფასადები მდიდრულად არის გაფორმებული. აღმოსავლეთი, დასავლეთი და სამხრეთი ფასადები დაგვირგვინებულია პროფილირებული, თავიდან ბოლომდე მოჩუქურთმებული ლავგარდნით. ასევე უხვად არის მოჩუქურთმებული კარ-სარკმელთა საპირეებიც. ეკლესიისავე თანადროულია სატრაპეზო, „საიკონომოსო“ (ნედლეულის საწყობი), კლდეში ნაკვეთი სენაკები, კოშკი და გალავნის ნაწილი. სამრეკლო XIV საუკუნის ბოლო მეოთხედს მიეკუთვნება. 1682 წელს ეკლესიას ჩრდილო-აღმოსავლეთით საძვალე მიაშენეს. 

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.
## ლიტერატურა
* *ანდღულაძე ნ.,* თირის მონასტრის ხუროთმოძღვრული ანსამბლი, თბ., 1976

## რესურსები ინტერნეტში 
* გურამ ყიფიანი, ნოდარ ამაშუკელი _ „მოწესრიგებული ქაოსი“ ქართულ არქიტექტურაში (თირის მონასტრის ღვთისმშობლის ეკლესია) // Semioticsjournal's Blog
## სქოლიო
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ ოსეთის დროებით ადმინისტრაციულ ერთეულში
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ოსმოსი

**ოსმოსი** (ბერძნ. ὄσμος — ბიძგი, წნევა) — მოვლენა, რომელიც მდგომარეობს ნაწილობრივგამტარი მემბრანით (ანუ მემბრანით, რომელიც ატარებს სითხის მოლეკულებს და არ ატარებს მასში გახსნილი ნივთიერების მოლეკულებს) გაყოფილი სხვადასხვა კონცენტრაციის ხსნარებს შორის სითხის მოძრაობაში. სითხე ნაკლებად კონცენტრირებული (ჰიპოტონიური) ხსნარიდან მეტად კონცენტრირებულ (ჰიპერტონიულ) ხსნარში გადადის. ასე გრძელდება მანამ, სანამ ორივე ხსნარის კონცენტრაცია ერთმანეთს გაუტოლდება. ერთი და იმავე კონცენტრაციის ხსნარებს იზოტონური ხსნარები ეწოდება.

ოსმოსის შედეგად წარმოიქმნება ოსმოსური წნევა.

ოსმოსს დიდი მნიშვნელობა აქვს ცოცხალ ორგანიზმებში, რადგან წყალს შეიცავს როგორც უჯრედის შიგთავსი, ისე — მისი გარემომცველი გარემო. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* დიფუზია

კატეგორია:ფიზიკა
კატეგორია:ოსმოსი
Wind & Wuthering

***Wind & Wuthering*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის მერვე, ხოლო პიტერ გებრიელის მონაწილეობის გარეშე, მეორე სტუდიური ალბომი. ბრიტანეთში გამოვიდა 1976 წლის 23 დეკემბერს. აშშ-ში ის იმავე წლის 27 დეკემბერს გამოიცა.

## ალბომი 
*Wind & Wuthering* არის ჯგუფის მეორე ალბომი, რომელზეც ფილ კოლინზი წამყვან ვოკალებს ასრულებს. იგი გამოვიდა ალბომის  *A Trick of the Tail* გამოცემიდან ერთი წლის შემდეგ და წარმოადგენს უკანასკნელ სტუდიურ ალბომს, რომელზეც უკრავს სტივ ჰეკეტი.

## კომენტარები 
ტონი ბენქსის თქმით, ეს არის მისი ერთ-ერთი საყვარელი ალბომი ჯენესისის დისკებიდან. ჰეკეტი ასევე ადასტურებს, რომ იგი ამაყობს ამ ნამუშევრით.

## წარმატება 
*Wind & Wuthering*- მა მიაღწია #7 (ბრიტანეთი) და #26 ადგილებს აშშ-ში. შტატებში, რადიოეთერში რეგულარულად უშვებდნენ სიმღერას Your Own Special Way.

## სახელწოდებები 
ალბომის სახელწოდება შედგება ორი სიტყვისგან - Wind აიღეს ჰეკეტის მუსიკალური პიესის „The House of the Four Winds“ (მოგვიანებით მას „Eleventh Earl of Mar“ ეწოდა) სახელიდან, ხოლო Wuthering პირდაპირ კავშირშია ემილი ბრონტეს რომანთან „ქარიშხლიანი უღელტეხილი“. იგივე რომანის ერთ-ერთი აბზაციდან არის აღებული მეშვიდე და მერვე სიმღერების სახელები.

## სიმღერების სია 
## 2007 წლის SACD/CD/DVD გამოცემა 
2007 წელს ალბომი გამოიცა ახალი ჟღერადობით, სერიაში *Genesis 1976-1982*. იგი წარმოდგენილია სტანდარტული აუდიო დისკის, SACD (სუპერ აუდიო დისკი) და  DVD დისკის (ვიდეომასალა) სახით.

## პერსონალი 
* ფილ კოლინზი – ვოკალი, პერკუსია, დასარტყმელი საკრავები,
* სტივ ჰეკეტი – ელექტრო გიტარა, კალიმბა
* ტონი ბენქსი – კლავიშები
* მაიკ რეზერფორდი – ბას გიტარა, 12 სიმიანი გიტარა, ბას პედალი

## ტურნე 
ალბომის მხარდასაჭერად ჯგუფმა 1977 წლის იანვრიდან ივლისამდე ტურნე გამართა. ამ ტურნეზე მათ პირველად შეუერთდა ჩესტერ თომპსონი. სტივ ჰეკეტისათვის ეს იყო ჯგუფთან უკანასკნელი ტურნე. როგორც ალბომის, ასევე ვიდეოს სახით გამოცემულია ტურნეს მიხედვით შედგენილი ჩანაწერი  *Seconds Out*.

### სეტლისტი 
#Squonk
#One For the Vine
#Robbery, Assault and Battery
#Your Own Special Way (სრულდებოდა 1977 წლის იანვარში ბრიტანულ კონცერტებზე და 1977 წლის თებერვალსა და მარტში, ჩრდილოეთ ამერიკულ ტურნეზე)
#Lilywhite Lilith/The Waiting Room/Wot Gorilla (შესრულდა ლონდონის თეატრში „რეინბოუ“, 1977 წლის 1 იანვარს)
#All In a Mouse's Night (შესრულდა ბრიტანულ კონცერტებზე, 1977 წლის იანვარში)
#Inside and Out (შესრულდა სამხრეთ ამერიკულ და ევროპული ტურნეს მეორე ეტაპზე, ჩაენაცვლა რა Your Own Special Way-ს)
#Firth of Fifth
#The Carpet Crawlers
#...In That Quiet Earth'
#Afterglow
#I Know What I Like (In Your Wardrobe)
#Eleventh Earl of Mar
#Supper's Ready
#Dance On a Volcano
#Drum Duet (სიმღერის Dance On a Volcano ინსტრუმენტული ვერსიის მაგივრად)
#Los Endos

**ბისზე:**
#The Lamb Lies Down on Broadway
#The Musical Box (უკანასკნელი ნაწილი)
# The Knife (ერლს კორტის კონცერტები)

## სერტიფიცირებები
## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

## შენიშვნები
## სქოლიო 
კატეგორია:ჯენესისის ალბომები
კატეგორია:1976 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
კატეგორია:Atco Records-ის ალბომები
კატეგორია:Charisma Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები დეივიდ ჰენჩელის პროდიუსერობით
კატეგორია:ალბომები Hipgnosis-ის გარეკანის დიზაინით
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული მუსიკა
ჰიპოტონიური ხსნარი

**ჰიპოტონიური ხსნარი** — ბიოლოგიაში, ხსნარები, რომელთა ოსმოსური წნევა მცენარეული ან ცხოველური უჯრედებისა და ქსოვილების არსებულ ოსმოსურ წნევაზე ნაკლებია. ჰიპოტონიურ ხსნარებში მოთავსებისას ცოცხალი უჯრედი ჯირჯვდება, იბერება და შეიძლება გასკდეს; ეს განპირობებულია ოსმოსურ წნევათა სხვაობით და უჯრეთგარე წყლის უჯრედში შესვლით. რაც უფრო ნაკლებია ხსნარის კონცენტრაცია, მით უფრო დაბალია მისი ოსმოსური წნევა და მეტია უჯრედზე დამშლელი გავლენა. სხვადასხვა კონცენტრაციის ჰიპოტონიურ ხსნარებში მოთავსებული ერითროციტების ცვლილების მიხედვით იკვლევენ მათ ოსმოსურ რეზიდენტობას. სისხლძარღვებში ჰიპოტონიურ ხსნარების შეყვანამ შესაძლებელია ჰემოლიზი გამოიწვიოს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იზოტონური ხსნარი
* ჰიპერტონიული ხსნარი

## ლიტერატურა
კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
ჰიპერტონიული ხსნარი

**ჰიპერტონიური ხსნარი**  — ბიოლოგიაში, ხსნარები, რომელთა ოსმოსური წნევა აღემატება მცენარეული ან ცხოველური უჯრედებისა და ქსოვილების ოსმოსურ წნევას. უჯრედების ფუნქციური, სახეობრივი და ეკოლოგიური სპეციფიკის მიხედვით ოსმოსური წნევა სხვადასხვანაირია და ხსნარი, რომელიც ერთი წყება უჯრედებისათვის ჰიპერტონულია, მეორესთვის შეიძლება იზოტონური ან ჰიპოტონურიც კი აღმოჩნდეს. ჰიპერტონულ ხსნარებს, ჰიპოტონიურ ხსნარებსა და იზოტონურ ხსნარებთან ერთად იყენებენ ცოცხალ უჯრედებსა და ქსოვილებში ოსმოსური წნევის გასაზომად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იზოტონური ხსნარი
* ჰიპოტონიური ხსნარი

## ლიტერატურა
კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
იზოტონური ხსნარი

**იზოტონური ხსნარი** — ბიოლოგიაში, ოსმოსის დროს, თანაბარი კონცენტრაციის ხსნარები. ანუ, ხსნარები, რომელთა შორის ოსმოსი არ მიმდინარეობს. ბიოლოგია-ში ხსნარი, რომელშიც იმდენივე ნივთიერებებია გახსნილი, რამდენიც  უჯრედის ციტოპლაზმაში. ასეთ ხსნარში უჯრედის მოთავსებისას ოსმოსური წნევა არ წარმოიშობა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჰიპერტონიული ხსნარი
*ჰიპოტონიური ხსნარი

კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
თლუღი

**თლუღი** — ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა თლუღისა და ქვედა თლუღის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
თლილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**თლილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* თლილი — მთა არსიანის ქედზე, საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე, ხულოს მუნიციპალიტეტში;
* თლილი — მთა არსიანის ქედის აღმოსავლეთ განშტოებაზე, ადიგენის მუნიციპალიტეტში.
თლიის სამაროვანი

**თლიის სამაროვანი**, გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანის (ძვ. წ. XII—VII სს.) არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ თლიის ტერიტორიაზე (ჯავის მუნიციპალიტეტი). მცირე მასშტაბის არქეოლოგიური გათხრები ჩატარდა 1889 წელს (ხ. კანუკოვი), 1890 (ვ. დოლბეჟევი, ფ. ჰეგერი), 1891 (პ. უვაროვა). 1955 წლიდან მიმდინარეობს სისტემატური გათხრები (ბ. ტეხოვი). ორმოსამარხებსა და ქვის სამარხებში მიცვალებულები ჩასვენებული იყვნენ მარჯვენა გვერდზე, ხელფეხმოკეცილნი. ჩატანებული ჰქონდათ ბრინჯაოს ნაწარმი: იარაღი (ცულები, სატევრები, შუბისპირები), სამკაული (აბზინდები, ბალთები, მშვილდსაკინძები, საკისრე რკოლები, სამაჯურები, დუგმები, ღილები, მძივები და სხვა), ჭურჭელი (სიტულები, თასები, ტოლჩები); მცირე რაოდენობით რკინის ნივთები (აკინაკი, სატევარი, მოხრილი დანები, შუბისპირები, მშვილდ-საკინძები); სარდიონის, მინისა და პასტის მძივები; თიხის ჭურჭელი მცირე რაოდენობით. ნივთიერების მნიშვნელოვანი ნაწილი შემკულია ცხოველური (ირემი, ცხენი, ძაღლი, გველი, თევზი) და გეომეტრიული (სვასტიკა, „მალტური“ ჯვარი, სხივიანი წრეები და სხვა.) ორნამენტით, ზოგი კი მოხატულია ურარტული და სკეთური ხელოვნებისათვის დამახასიათებელი სტილით. თლიის სამაროვანზე აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა დასავლეთ საქართველოსა და ყობანის სამაროვნის ნივთების მსგავსია. თლიის სამაროვანი კოლხური კულტურის გავლენის სფეროს განეკუთვნება.

მოსახლეობა, რომელსაც თლიის სამაროვანი ეკუთვნოდა, გვაროვნული წყობილების საფეხურზე მდგარა. აღმოჩენილი მასალის მიხედვით ჩანს, რომ სამაროვნის არსებობის ბოლო საუკუნეებში გაძლიერებულა გვაროვნული წყობილების დაშლის პროცესი. მოსახლეობა მისდევდა მესაქონლეობას, მიწათმოქმედებას, განვითარებული ყოფილა ბრინჯაოს მეტალურგია. რკინის ფართო წარმოებაზე გადასვლა მხოლოდ ძვ. წ. VII საუკუნეში დაიწყო. თლიის სამაროვნის მასალა დაცულია მოსკოვის ისტორიის მუზეუმში, სამხრეთ ოსეთის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში და ვენაში.

## ლიტერატურა
**Техов Б. В.,* Очерки древней истории и археологии Юго-Осетии, Тб., 1971;
** ფანცხავა ლ.,* ქსე. ტ. 4, გვ. 687, თბ., 1979

კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თლილი (არსიანის ქედი)

**თლილი** () — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედზე, საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2540 მ. აქვს გუმბათისებრი მოყვანილობა. აგებულია ანდეზიტ-დაციტური ლავით. კალთები ქვემოთ შემოსილია სუბალპური ტყეებითა და ლიხით, ზემოთ — სუბალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:თურქეთის მთები
თლილი (მთა)

**თლილი**, **ღრმანი** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის აღმოსავლეთ განშტოებაზე, მდინარე ძინძისწყლისა (ქვაბლიანის მარჯვენა შენაკადი) და ღრმანისწყლის (ფოცხოვისწყლის მარცხენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 2474 მ. აქვს გუმბათისებრი მოყვანილობა. აგებულია ანდეზიტ-დაციტური ლავით. კალთებზე ზოგან ქვაყრილებია. შემოსილია სუბალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
თმოგველი

**თმოგველი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* თაყაიდინ თმოგველი — თმოგველების ფეოდალური სახლის წარმომადგენელი, სარგის I თმოგველის ძე;
* სარგის I თმოგველი — თმოგველების ფეოდალური სახლის ფუძემდენელი, ვარამ ზაქარიას ძე მხარგრძელის ძე;
* სარგის II თმოგველი — თმოგველების ფეოდალური სახლის წარმომადგენელი, თაყაიდინ თმოგველის ძე;
* ფარსმან თმოგველი — ჯავახეთის დიდი ფეოდალი;
* თმოგველები — დიდგვაროვან ფეოდალთა საგვარეულო.
თაყაიდინ თმოგველი

**თაყაიდინ თმოგველი** — XIII საუკუნის დასაწყისის ქართველი სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე, თმოგვის საფეოდალოს სამამულედ მფლობელი, თმოგველების საგვარეულოს წარმომადგენელი, სარგის I თმოგველის ძე . 

თმოგველი მონაწილეობდა ბასიანის ბრძოლაში (1203), აგრეთვე ქართველთა ლაშქრობაში ირანში (1210), სადაც ქ. მარანდის ახლოს მისი წინამძღოლობით 500 წარჩინებულისაგან შემდგარმა ქართველთა მზვერავმა რაზმა გაანადგურა ირანელთა რიცხობრივად ჭარბი ლაშქარი. ამის შემდეგ თაყაიდინ თმოგველი წყაროებში აღარ იხსენიება.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *კაკაბაძე ს.,* თმოგველთა გვარის ისტორიისათვის, ტფ., 1913;
* *მისივე,* წერილები და მასალები საქართველოს ისტორიისათვის, წგნ. 1, ტფ., 1914;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
აუმი

200px|right
**აუმ**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **ომ** () — მარცვალი სანსკრიტულ ენაზე, რომელიც ინდუიზმში, ბუდიზმსა და ჯაინიზმში წმინდად ითვლება. ინდუიზმის ფილოსოფიის მიხედვით მარცვალი *აუმ* მთელ სამყაროში გამუდმებით ჟღერს, იგია უპიროვნო ბრაჰმანი, ღმერთის ვიბრაციული ფორმა.

ღვთაებებისადმი მიმართული მანტრები (ლოცვები) ყოველთვის ამ მარცვლით იწყება. *აუმ*-ის გრაფიკული გამოხატულება სვასტიკასთან ერთად ძლიერ გავრცელებულია განსაკუთრებით ინდუისტურ საკულტო ადგილებში. იგი ინდუიზმის ისეთივე სიმბოლოა, როგორც ქრისტიანული ჯვარი და ისლამური ნახევარმთვარე.

## რესურსები ინტერენტში
კატეგორია:ბრაჰმული გრაფემები
კატეგორია:ინდუისტური სიმბოლოები
კატეგორია:ჯაინისტური სიმბოლოები
კატეგორია:მანტრები
თმოგველები

**თმოგველები** — დიდგვარიან ფეოდალთა საგვარეულო XII-XIV საუკუნეების საქართველოში, მხარგრძელთა განშტოება. ამ გვარის ფუძემდებელი იყო სარგის ვარამის ძე მხარგრძელი, რომელსაც თამარ მეფემ ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის სიკვდილის შემდეგ სამამულოდ უბოძა თორელის საკარგავი — თმოგვის ციხე (ისტორიულ ჯავახეთში) და მიმდგომი მხარე. XIII საუკუნის დასაწყისიდან თმოგველების საგვარეულო მონასტრად იქცა ვაჰანის (ვანი) სამეფო მონასტერი (თმოგვის მახლობლად). თმოგველების მამული — თმოგვის მხარე — XIII-XIV საუკუნეებში წარმოადგენდა დიდ ფეოდალურ სენიორიას, თვით თმოგვი კი — შუა საუკუნეების ტიპურ ციხე-ქალაქს. თმოგველები ატიურად მონაწილეობდნენ XII-XIII საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებაში (სარგის თმოგველი, თაყაიდინ თმოგველი). თმოგველებს ფეოდალური შუღლი ჰქონდათ სამხრეთ საქართველოს მეორე დიდ საგვარეულოსთან - სამცხის მთავრებთან, ჯაყელებთან. ამ ბრძოლაში თმოგველები დამარცხდნენ და XIV საუკუნეში დატოვეს თმოგვი, გადასახლდნენ კახეთსა და შიდა ქართლში. კახეთში ისინი დაეუფლდნენ უჯარმას, ხოლო შიდა ქართლის დასავლეთ ნაწილში — ნიქოზს და ეწოდათ ჯერ თმოგველ-უჯარმელები, ხოლო შემდეგ — თმოგველ-უჯარმელ-ფავლენიშვილები. აქ მათ საგვარეულო საყდრად გაიხადეს ნიქოზის ეკლესია. საისტორიო წყაროებში თმოგველებად ხშირად იხსენიებიან არა მარტო თმოგველების საგვარეულოს წევრები, არამედ თმოგვის მხარის მცხოვრებლებიც.

## ლიტერატურა
** კაკაბაძე ს.,* თმოგველთა გვარის ისტორიისათვის, ტფ., 1913;
**მისივე,* წერილები და მასალები საქართველოს ისტორიისათვის, წგნ. 1, ტფ., 1914;
**შოშიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 687, თბ., 1979

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები