შავქუდა ბერიყურა

შავქუდა ვირეო (Vireo atricapilla) არის მცირე ზომის ფრინველი, რომლის მშობლიური გავრცელების არეალია ამერიკის შეერთებული შტატები და მექსიკა. 1987 წელს ის აშშ-ში შეყვანილ იქნა გადაშენების პირას მყოფი სახეობების სიაში. ის ერთადერთი ბერიყურაა (Vireo), რომელიც ხასიათდება სქესობრივი დიქრომატიზმით [3]. სახეობის პოპულაციის აღდგენამ ხელი შეუწყო მის ამოღებას საფრთხეში მყოფი სახეობების სიიდან 2018 წელს [4][5]: 16236. ბუნების კონსერვაციის საერთაშორისო კავშირი (IUCN) ამ სახეობას აკლასიფიცირებს როგორც „საფრთხესთან ახლოს მყოფს“ [1]

ა==ღწერილობა==
შავქუდა ბერიყურა არის მგალობელი ჩიტი, რომლის სიგრძე დაახლოებით 12 სმ-ია (4.5 ინჩი). სქესობრივად მომწიფებული მამლები ზემოდან ზეთისხილისფერი-მწვანეა, ქვემოდან კი თეთრი, მკრთალი ყვითელი გვერდებით. თხემი და თავის ზედა ნახევარი შავია, თვალის ნაწილობრივი თეთრი რგოლითა და ლაგამით (lores). ფერადი გარსი მოყავისფრო-წითელია, ნისკარტი კი — შავი. დედლები მამლებთან შედარებით მკრთალი ფერისაა და აქვთ ფიქლისფერი-ნაცრისფერი თხემი, ხოლო ქვედა ნაწილები მომწვანო-ყვითელი ელფერითაა დაფარული.[6]პირველი წლის მამლებს ხშირად უფრო ფართო ნაცრისფერი აქვთ „ქუდზე“, ზრდასრული დედლების მსგავსად.

## ბუდობა
წყვილში მამალიც და დედალიც მონაწილეობენ ბუდის მშენებლობასა და ინკუბაციაში. როგორც წესი, დედალი დებს სამ ან ოთხ კვერცხს. ინკუბაციის პერიოდი 14-დან 17 დღემდეა, ხოლო ბარტყების ბუდეში ყოფნის პერიოდი — 10-დან 12 დღემდე. დედალი თბუნავს ბარტყებს, ხოლო მამალს მოაქვს საკვების უდიდესი ნაწილი ბუდეში ყოფნის ფაზაში. გამრავლებულ წყვილებს შეუძლიათ ერთ გამრავლების სეზონზე ერთზე მეტი კლანჭის წარმოება. მამალი ზრუნავს ზოგიერთ ან ყველა მართვეზე, სანამ დედალი ხელახლა ბუდობს, ზოგჯერ სხვა მამალთან ერთად. ეს ფრინველები მწერიჭამიები არიან, მათი რაციონის დიდ ნაწილს ხოჭოები და მუხლუხოები შეადგენენ.

შავქუდა ბერიყურები ბუდობენ „შინერიებში“ (shinneries) — ბუჩქნარ ადგილებში, სადაც გაფანტულია ხეები. შინერიები ძირითადად შედგება დაბალი მუხისგან (shin oak) ან თუთუბოსგან (sumac). შესაბამისი სიმაღლე და სიმჭიდროვე მნიშვნელოვანი ფაქტორებია ამ სახეობის გამრავლების წარმატებისთვის. ფოთლოვანი საფარი, რომელიც მიწის დონემდე აღწევს, ყველაზე მნიშვნელოვანი მოთხოვნაა ბუდობისთვის. ბუდეების უმეტესობა მიწიდან 15-დან 50 ინჩამდე (35–125 სმ) სიმაღლეზეა და დაფარულია ფოთლებით. ტერიტორიები ზოგჯერ მდებარეობს ციცაბო ფერდობებზე, სადაც ხეები ხშირად ჯგუფებადაა და საშუალო სიმაღლისაა. ვაკე რელიეფზე შავქუდა ბერიყურას სასურველი ჰაბიტატი არის ბუჩქებისა და მცირე ზომის ხეების ნარევი, რომელთა საშუალო სიმაღლე 8–10 ფუტია (2.5–3.5 მ). შავქუდა ბერიყურები წყვეტენ იმ ადგილების გამოყენებას, სადაც ბევრი ხე სრულ ზომას უახლოვდება.[6]

## გავრცელება
შავქუდა ბერიყურას ისტორიული საბუდარი არეალი ვრცელდებოდა სამხრეთით, სამხრეთ-ცენტრალური კანზასიდან ცენტრალური ოკლაჰომასა და ტეხასის გავლით ცენტრალურ კოაუილამდე, მექსიკაში. ამჟამად არეალი ვრცელდება ოკლაჰომიდან სამხრეთით, ედვარდსის პლატოსა და ბიგ-ბენდის ეროვნული პარკის (ტეხასი) გავლით სულ მცირე სიერა-მადერამდე ცენტრალურ კოაუილაში და სამხრეთით სამხრეთ-დასავლეთ ტამაულიპასამდე.[7][6]ოკლაჰომაში შავქუდა ბერიყურა გვხვდება მხოლოდ ბლეინის, კლივლენდის, კოტონისა და კომანჩის ოლქებში. ის იზამთრებს მექსიკის დასავლეთ სანაპიროზე, სამხრეთ სონორადან გერერომდე.[8][6]

## კონსერვაცია
შავქუდა ბერიყურას საფრთხეს უქმნის წაბლისფერთავიანი ძროხისჩიტას (Molothrus ater) ბუდის პარაზიტიზმი, ადამიანის მიერ შეწუხება, ჰაბიტატის დაკარგვა ურბანიზაციის გამო, ხანძრების გამორიცხვა (fire exclusion), პირუტყვის ძოვება და ბუჩქნარის კონტროლი.[9][6] სახეობა 1987 წლის 6 ოქტომბერს შეიყვანეს საფრთხეში მყოფ სახეობათა სიაში ისეთი ფაქტორების გამო, როგორიცაა „ურბანიზაცია, ძოვება, საძოვრების გაუმჯობესება და სუქცესია“.[10]

პოპულაციის კლებადი საერთო რაოდენობით 10,000-დან 19,999-მდე[1], სახეობის მართვას აგრძელებს ტეხასის პარკებისა და ველური ბუნების დეპარტამენტი და ოკლაჰომას კონსერვაციის დეპარტამენტი.

აშშ-ს არმიის ფორტ-კავაზოსსა და ფორტ-სილში განხორციელებულმა კონსერვაციულმა ძალისხმევამ ხელი შეუწყო მის ამოღებას საფრთხეში მყოფ სახეობათა სიიდან.[11][12]

## რესურსები ინტერნეტში
*U.S. Fish and Wildlife Service, Black-capped Vireo (*Vireo atricapilla*)
*Black-capped Vireo photo gallery. Visual Resources for Ornithology, Drexel University
*Black-capped Vireo video with song

## სქოლიო