სვიატოსლავ I

**სვიატოსლავ,** იგივე **სვიატოსლავ I იგორევიჩი** (ძველ აღმოსავლურ სლავურ ენაზე: Свѧтославъ Игорєвичь, რომანიზებული: *Svętoslavŭ Igorevičǐ*; ძველსკანდინავიური: *Sveinald;* –972 წწ.) — კიევის პრინცი 945 წლიდან 972 წელს გარდაცვალებამდე. იგი ცნობილია აღმოსავლეთსა და სამხრეთში თავისი დაუღალავი ლაშქრობებით, რამაც აღმოსავლეთ ევროპაში ორი დიდი სახელმწიფოს, ხაზარიისა და პირველი ბულგარეთის იმპერიის დაშლა გამოიწვია. მან დაიპყრო მრავალი აღმოსავლეთ სლავური ტომი, დაამარცხა ალანები და შეუტია ვოლგისპირა ბულგარელებს და ხანდახან მოკავშირეობდა პეჩენეგებთან და მადიარებთან (უნგრელებთან).

945 წელს მამამისის, იგორის გარდაცვალების შემდეგ, სვიატოსლავის დედა, ოლგა, კიევში რეგენტის თანამდებობას 962 წლამდე იკავებს. კიევის რუსეთზე მისი ათწლიანი მმართველობა აღინიშნა ვოლგის ხეობაში, პონტოს სტეპებსა და ბალკანეთში სწრაფი გაფართოებით, რამაც იგი ევროპაში უდიდესი სახელმწიფოს შექმნამდე მიიყვანა. 969 წელს სვიატოსლავმა თავისი რეზიდენცია დუნაის სანაპიროზე, პერეიასლავეცში გადაიტანა. 970 წელს მან თავისი ვაჟები, იაროპოლკი და ოლეგი, კიევისა და დრელინიას დაქვემდებარებულ მთავრებად დანიშნა, ხოლო ვლადიმერი, რომელიც მისი დიასახლისისა და მსახურისგან, კერძოდ, მალუშასგან შეეძინა, ნოვგოროდის მთავრად დანიშნა.

დედის ქრისტიანობაზე მოქცევისგან განსხვავებით, სვიატოსლავი მთელი ცხოვრება ერთგულ წარმართად დარჩა. ჩასაფრების დროს მისი უეცარი გარდაცვალების გამო, ვსიატოსლავის დაპყრობილი ტერიტორიები, ძირითადად, ფუნქციონალურ იმპერიად არ გაერთიანდა, ხოლო სტაბილური მემკვიდრეობის დამყარების შეუძლებლობამ მის სამ ვაჟს შორის ძმათამკვლელი შუღლი გამოიწვია, რასაც იაროპოლკისა და ოლეგის სიკვდილი მოჰყვა, ხოლო ვლადიმერი ერთადერთ მმართველად გადაიქცა.

## სახელწოდება 
*„პირველადი მატიანე“* სვიატოსლავს კიევის რუსეთის პირველ მმართველად მოიხსენიებს და მისი წინამორბედებისგან განსხვავებით, სლავური წარმოშობის სახელით, რომელთა სახელებსაც ძველსკანდინავიური ფორმები ჰქონდა. ზოგიერთი მეცნიერი სვიატოსლავის სახელს, რომელიც შედგება სლავური ძირებისგან „წმინდა“ და „დიდება“, მისი წინამორბედების, ოლეგისა და რურიკის სახელების ხელოვნურ წარმოებულად მიიჩნევს, თუმცა, თანამედროვე მკვლევრები ეჭვქვეშ აყენებენ სახელების ერთი ენიდან მეორეზე ასეთი თარგმნის შესაძლებლობას. **სვეინალდი,** იგივე **სვენელდი** იდენტურია სვიატოსლავისა, როგორც სლავური სახელის სკანდინავიური ვერსია. მე-10 საუკუნის აღმოსავლეთ რომის იმპერატორ კონსტანტინე VII-ის ბერძნულენოვან ნაშრომში „*იმპერიის* *მმართველობის შესახებ*“ მისი სახელი მოხსენიებულია, როგორც *Σφενδοσθλάβος* („სფენდოსტლაბოსი“).

## ადრეული ცხოვრება და პიროვნება 
სვიატოსლავის ბავშვობისა და ახალგაზრდობის შესახებ, რომელიც მან ნოვგოროდში მეფობისას გაატარა, თითქმის არაფერია ცნობილი. სვიატოსლავის მამა, იგორი, დრევლიანებმა დაახლოებით 945 წელს მოკლეს, ხოლო დედამისი, ოლგა, კიევში რეგენტის თანამდებობას იკავებდა სვიატოსლავის სრულწლოვანებამდე (დაახლ. 963 წლამდე). სვიატოსლავს ასწავლიდა ვარანგიელი, სახელად ასმუდი. მთავრების ვაჟებისთვის ვარანგელი დამრიგებლების დაქირავების ტრადიცია XI საუკუნემდე შენარჩუნდა. როგორც ჩანს, სვიატოსლავს ადმინისტრირების მიმართ დიდი მოთმინება არ ჰქონდა. მისი ცხოვრება თავის *დრუჟინასთან* (დაახლ. „ასპარეზზე“) მეზობელი სახელმწიფოების წინააღმდეგ მუდმივ ომებში გაატარა.

*„პრიმატრიმული ქრონიკის“* თანახმად, მას ლაშქრობების დროს არც ურმები და არც ქვაბები არ დაჰქონდა და ხორცს არ ხარშავდა, სამაგიეროდ, ცხენის ხორცის, ნანადირევის ან საქონლის ხორცის პატარა ნაჭრებს ჭრიდა და ნაკვერჩხალზე შეწვის შემდეგ საჭმელად აჭმევდა. მას კარავიც არ ჰქონდა, არამედ ცხენის საბანს შლიდა, უნაგირი თავქვეშ ედო და მთელი მისი ამალა ასევე იქცეოდა.
[მინი| სვიატოსლავის დედა, ოლგა, თავის ესკორტთან ერთად [კონსტანტინოპოლი|კონსტანტინოპოლში, მინიატურა იოანე სკილიცეს XI საუკუნის ბოლოს აღებული ქრონიკიდან.]]
სვიატოსლავის გარეგნობა ძალიან ნათლად აღწერა ლეონ დიაკონმა, რომელიც თავად დაესწრო სვიატოსლავისა და იოანე I ციმისკეს შეხვედრას. დიაკონის მოგონებების მიხედვით, სვიატოსლავი საშუალო სიმაღლის, მაგრამ მტკიცე აღნაგობის, ციმისკესზე გაცილებით მტკიცე, კაშკაშა თვალების მქონე მამაკაცი იყო. მას მელოტი თავი და თხელი წვერი ჰქონდა, ატარებდა ხშირ ულვაშებსა და გვერდით თმას, რაც მისი კეთილშობილების ნიშანს წარმოადგენდა. სვიატოსლავი თეთრებში ჩაცმას ამჯობინებდა და აღინიშნა, რომ მისი ტანსაცმელი გაცილებით სუფთა იყო, ვიდრე მისი მეომრების, თუმცა მას ბევრი რამ ჰქონდა საერთო თავის მეომრებთან. მას ეკეთა ერთი დიდი ოქროს საყურე, რომელზეც კარბუნკული და ორი მარგალიტი იყო გამოსახული.

## რელიგიური რწმენები 
სვიატოსლავის დედამ, ოლგამ, 957 წელს ბიზანტიის იმპერატორ კონსტანტინე პორფიროგენეტის კარზე მართლმადიდებლობა მიიღო. სვიატოსლავი მთელი ცხოვრება წარმართი დარჩა. 971 წელს სვიატოსლავსა და ბიზანტიის იმპერატორ იოანე I ციმისკეს შორის დადებულ ხელშეკრულებაში რუსებმა ღმერთები პერუნი და ველესი დაიფიცეს. *„პრიმატრიკული ქრონიკის“* თანახმად, სვიატოსლავს სჯეროდა, რომ მისი მეომრები (*დრუჟინა*) დაკარგავდნენ მის მიმართ პატივისცემას და დასცინებდნენ, თუ ქრისტიანი გახდებოდა. მისი მეომრების ერთგულებას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა ვოლგიდან დუნაიმდე გადაჭიმული იმპერიის დაპყრობაში.

## ოჯახი 
სვიატოსლავის ოჯახური ცხოვრების შესახებ ძალიან ცოტაა ცნობილი. შესაძლებელია, რომ ის მშობლების ერთადერთი (ან უფროსი) ვაჟი არ ყოფილიყო. 945 წლის რუსეთ-ბიზანტიის ხელშეკრულებაში ვოლოდისლავის ცოლი, ვინმე პრედსლავა, ოლგას შემდეგ რუს ქალებს შორის უკეთილშობილესად არის მოხსენიებული. ის ფაქტი, რომ პრედსლავა ოლეგის დედა იყო, წარმოდგენილია ვასილი ტატიშჩევის მიერ. მან, ასევე ივარაუდა, რომ პრედსლავა უნგრელი თავადაზნაურობიდან იყო. გიორგი ვერნადსკი იმ მრავალ ისტორიკოსს შორის იყო, ვინც ვარაუდობდა, რომ ვოლოდისლავი იგორის უფროსი ვაჟი და მემკვიდრე იყო, რომელიც ოლგას რეგენტობის დროს გარდაიცვალა. კიდევ ერთი ქრონიკა მოგვითხრობს, რომ ოლეგი ( ? – 977? ) იგორის უფროსი ვაჟი იყო. იგორის გარდაცვალების დროს სვიატოსლავი ჯერ კიდევ ბავშვი იყო და იგი დედის მითითებებით იზრდებოდა. თუმცა, დედის გავლენა მის რელიგიურ რიტუალებზე არ ვრცელდებოდა.
მინი| სვიატოსლავ I-ის პორტრეტი *ცარსკის ტიტულარნიკში*, 1672 წ.
სვიატოსლავს რამდენიმე შვილი ჰყავდა, თუმცა მისი ცოლების წარმომავლობა მატიანეში არ არის მითითებული. ცოლებისგან მას ჰყავდა იაროპოლკი და ოლეგი. მალუშასგან, გაურკვეველი წარმომავლობის ქალისგან, სვიატოსლავს ვლადიმერი შეეძინა, რომელიც საბოლოოდ მამის წარმართობას გაშორდა და რუსეთი ქრისტიანობაზე მოაქცია. ჯონ სკილიცესი იუწყება, რომ ვლადიმერს ჰყავდა ძმა, სახელად სფენგუსი; გაურკვეველია, იყო თუ არა ეს სფენგუსი სვიატოსლავის ვაჟი, მალუშას ვაჟი წინა ან შემდგომი ქმრისგან, თუ რუსი დიდგვაროვანი, რომელიც მისი ნათესავი არ იყო.

**შვილები:**

პრედსლავა

* დრელინელი ოლეგი (გარდაიცვალა 977 წელს ?)
* კიევის იაროპოლკი I (952–978 წწ.)

მალუშა

* ვლადიმერ დიდი (დაახლ. 958 წ.) – 1015)
* სფენგუსი ?

## აღმოსავლეთის ლაშქრობები 
ტახტზე ასვლიდან მალევე, სვიატოსლავმა დაიწყო ლაშქრობა რუსეთის ვოლგის ხეობასა და პონტოს სტეპების რეგიონში კონტროლის გასაფართოებლად. მისი უდიდესი წარმატება ხაზარიის დაპყრობა იყო, რომელიც საუკუნეების განმავლობაში აღმოსავლეთ ევროპის ერთ-ერთი უძლიერესი სახელმწიფო იყო. წყაროები ხაზარიასა და რუსეთს შორის კონფლიქტის საფუძვლებს ნათლად არ აღწერს, ამიტომ რამდენიმე შესაძლებლობა გამოითქვა. რუსებს აინტერესებდათ ვოლგის სავაჭრო გზაზე ხაზარების გავლენის მოხსნა, რადგან ხაზარები ვოლგის მდინარის მეშვეობით გადაზიდული საქონლიდან გადასახადებს აგროვებდნენ. ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ, შესაძლოა, ბიზანტიის იმპერიამ წააქეზა რუსები ხაზარების წინააღმდეგ, რომლებიც რომან I ლეკაპენუსის მეფობის დროს ებრაელთა დევნის შემდეგ ბიზანტიელებს დაუპირისპირდნენ.
[მარცხნივ|მინი| [კიევის რუსეთი სვიატოსლავის მეფობის დასაწყისში (წითლად), რომელიც მისი გავლენის სფეროს აჩვენებს 972 წლამდე (ნარინჯისფრად).]]
სვიატოსლავმა საქმიანობა ხაზარების აღმოსავლეთ სლავური ვასალური ტომების თავის გარშემო გაერთიანებით დაიწყო. მათ, ვინც მას არ შეუერთდა, მაგალითად ვიატიჩებს, თავს დაესხნენ და იძულებული გახდნენ ხარკი გადაეხადათ კიევის რუსეთისთვის და არა - ხაზარებისთვის. „პირველ ქრონიკაში“ ჩაწერილი ლეგენდის თანახმად, სვიატოსლავმა ვიატიჩის მმართველებს ერთი ფრაზისგან შემდგარი შეტყობინება გაუგზავნა: „მინდა თქვენთან მოსვლა!“ (ძველ აღმოსავლურ სლავურად: ). ეს ფრაზა თანამედროვე რუსულ და უკრაინულ ენებში გამოიყენება (ჩვეულებრივ, არასწორად ციტირებულია, როგორც ) საკუთარი განზრახვების ცალსახა აღნიშვნის მიზნით. ოკასა და ვოლგის მდინარეების გასწვრივ მიმავალ გზაზე, მან ვოლგისპირა ბულგარეთს შეუტია და ლაშქრობაში ოღუზები და პეჩენეგები დაიქირავა, შესაძლოა, ხაზარებისა და ბულგარელების უპირატესი კავალერიის წინააღმდეგ საბრძოლველად.

სვიატოსლავმა დაახლ. 965 წელს გაანადგურა ხაზართა ქალაქი სარკელი, შესაძლოა, ყირიმში მდებარე ხაზართა ქალაქი ქერჩიც გაძარცვა (თუმცა, არა - ოკუპაცია). სარკელში მან დააარსა რუსების დასახლება, სახელწოდებით „თეთრი კოშკი“ ან „თეთრი ციხესიმაგრე“, აღმოსავლეთ სლავური თარგმანი). შემდგომში, მან ხაზარების დედაქალაქი ატილი გაანადგურა. ატილში მყოფმა ერთმა სტუმარმა სვიატოსლავის ლაშქრობის შემდეგ მალევე დაწერა: „რუსებმა თავს დაესხნენ და არც ყურძენი და არც ქიშმიში დარჩა, არც ფოთოლი ტოტზე“. მისი ხაზართა ლაშქრობის ზუსტი ქრონოლოგია გაურკვეველი და სადავოა; მაგალითად, მიხეილ არტამონოვი და დავით ქრისტიანი ვარაუდობდნენ, რომ სარკელის ძარცვა ატილიის განადგურების შემდეგ მოხდა.
მინი|ბორის ჩორიკოვის *სვიატოსლავის ომის საბჭო.*
როგორც იბნ ჰაუკალი სვიატოსლავის მიერ სამანდარის დარბევის შესახებ იუწყება, რუსების ლიდერი არ იწუხებდა თავს კავკასიის მთების ჩრდილოეთით მდებარე ხაზარეთის ცენტრალური მიწების სამუდამოდ დაკავებით. კიევში დაბრუნებისას სვიატოსლავმა ოსების წინააღმდეგ შეტევა დაიწყო და მათ დამორჩილება აიძულა. ამიტომ, ხაზარის მემკვიდრე სახელმწიფოები რეგიონში არასტაბილურ არსებობას განაგრძობდნენ. ხაზართა იმპერიული ძალაუფლების განადგურებამ კიევის რუსეთს გზა გაუხსნა ჩრდილოეთიდან სამხრეთის მიმართულებით სტეპებისა და შავი ზღვის გავლით გამავალ სავაჭრო გზებზე დომინირებისთვის, რომლებიც ადრე ხაზარებისთვის შემოსავლის ძირითად წყაროს წარმოადგენდა. გარდა ამისა, სვიატოსლავის ლაშქრობებმა გამოიწვია სლავური დასახლებების ზრდა სალტოვო-მაიაკის კულტურის რეგიონში, რამაც მნიშვნელოვნად შეცვალა ტყესა და სტეპებს შორის გარდამავალი ტერიტორიის დემოგრაფია და კულტურა.

## ლაშქრობები ბალკანეთში 
მინი| სვიატოსლავის ბულგარეთში შეჭრა, მანასეს ქრონიკა.
ხაზარიის განადგურება რუსეთ-ბიზანტიის ალიანსის ფონზე განხორციელდა, რომელიც იგორის 944 წელს ბიზანტიაში ლაშქრობას მოჰყვა. რუსებსა და ბიზანტიას შორის მჭიდრო სამხედრო კავშირები ნათლად ჩანს იოანე სკილიცის მიერ მოხსენებული ფაქტით, რომ რუსების რაზმი თან ახლდა ბიზანტიის იმპერატორ ნიკიფორე ფოკას კრეტაზე საზღვაო ლაშქრობაში.

967 ან 968 წელს ნიკიფორემ თავისი აგენტი, კალოკიროსი, გააგზავნა სვიატოსლავის დასარწმუნებლად, რომ დახმარებოდა ბიზანტიელებს ბულგარეთის წინააღმდეგ ომში. სვიატოსლავს 15 000 ფუნტი ოქრო გადაუხადეს და იგი 60 000 კაციანი არმიით გაემგზავრა, მათ შორის, ათასობით პეჩენეგი დაქირავებული მეომარი.

სვიატოსლავმა დაამარცხა ბულგარეთის მმართველი ბორის II და მთელი ჩრდილოეთ ბულგარეთის ოკუპაცია დაიწყო. ამასობაში, ბიზანტიელებმა პეჩენეგები მოისყიდეს, რათა კიევზე თავდასხმა განეხორციელებინათ და მისთვის ალყა შემოერტყათ, სადაც ოლგა სვიატოსლავის ვაჟთან, ვლადიმერთან ერთად ცხოვრობდა. ალყა პრეტიჩის *დრუჟინამ* შეამსუბუქა და პეჩენეგების უკან დახევისთანავე ოლგამ სვიატოსლავს საყვედური წერილი გაუგზავნა. იგი მაშინვე დაბრუნდა და დაამარცხა პეჩენეგები, რომლებიც კიევისთვის მუქარას აგრძელებდნენ.
[მარცხნივ|მინი| ბიზანტიური არმიის მიერ სვიატოსლავის მეომრების დევნა, მინიატურა [იოანე სკილიცე|იოანე სკილიცეს XI საუკუნის ქრონიკებიდან.]]
სვიატოსლავმა უარი თქვა ბალკანეთის დაპყრობილი ტერიტორიების ბიზანტიელებისთვის გადაცემაზე, რის შედეგადაც მხარეები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ. თავისი ბოიარებისა და დედის (რომელიც მისი გადაწყვეტილების შესახებ შეტყობიდან სამ დღეში გარდაიცვალა) სამწუხაროდ, სვიატოსლავმა გადაწყვიტა დედაქალაქი დუნაის შესართავში, პერეიასლავეცში გადაეტანა, რადგან ამ ადგილს კომერციული ცენტრის დიდი პოტენციალი ჰქონდა. 969 წლის „პირველადი ქრონიკის“ ჩანაწერში სვიატოსლავი განმარტავს, რომ სწორედ პერეიასლავეცში, მისი მიწების ცენტრში, მოედინება „მთელი სიმდიდრე: ოქრო, აბრეშუმი, ღვინო და სხვადასხვა ხილი საბერძნეთიდან, ვერცხლი და ცხენები უნგრეთიდან და ბოჰემიიდან, ხოლო რუსეთის ბეწვი, ცვილი, თაფლი და მონები“.
[მარცხნივ|მინი| *მადრიდ სკილიცესი*, შეხვედრა [იოანე I ციმისკე|ჯონ ციმისკესსა და სვიატოსლავს შორის.]]
969 წლის ზაფხულში სვიატოსლავმა კვლავ დატოვა რუსეთი და თავისი სამფლობელო სამ ნაწილად დაყო, რომელთაგან თითოეულს მისი ერთ-ერთი ვაჟი ნომინალურად მართავდა. პეჩენეგებისა და მადიართა დამხმარე ჯარების შემადგენელი არმიის სათავეში, იგი კვლავ შეიჭრა ბულგარეთში, გაანადგურა თრაკია, აიღო ფილიპოპოლისი და ამოხოცა მისი მოსახლეობა. ნიკიფორემ კონსტანტინოპოლის თავდაცვითი სისტემის აღდგენით და ჯავშანტექნიკის ახალი ესკადრილიების შექმნით უპასუხა. მზადების შუაგულში ნიკიფორე ტახტიდან ჩამოაგდო და მოკლა იოანე ციმისკემ, რომელიც ამგვარად ბიზანტიის ახალი იმპერატორი გახდა.

თავდაპირველად, იოანე ციმისკესმა სცადა, რომ სვიატოსლავი ბულგარეთის დატოვებაში დაერწმუნებინა, თუმცა უშედეგოდ. ბიზანტიური ხელისუფლების წინააღმდეგ გამოსვლის შემდეგ, სვიატოსლავმა დუნაი გადაკვეთა და ადრიანოპოლის ალყა შემოარტყა, რამაც 970 წლის ზაფხულში კონსტანტინოპოლის ქუჩებში პანიკა გამოიწვია. იმავე წელს, ბიზანტიელებმა კონტრშეტევა წამოიწყეს. მცირე აზიაში ბარდას ფოკას მიერ წამოწყებული აჯანყების ჩახშობით დაკავებული იოანე ციმისკესმა თავისი მთავარსარდალი ბარდას სკლიაროსი გააგზავნა, რომელმაც არკადიოპოლისის ბრძოლაში რუსების, პეჩენეგების, მადიარებისა და ბულგარელების კოალიცია დაამარცხა. ამასობაში, ბარდას ფოკას აჯანყების ჩახშობის შემდეგ, იოანე დიდი არმიით ბალკანეთში მოვიდა და თავი სვიატოსლავისგან ბულგარეთის განმათავისუფლებლად წარმოაჩინა, შეუღწევადი მთის უღელტეხილები შეაღწია და მალევე აიღო მარციანოპოლისი, სადაც რუსებს მძევლად აჰყავდათ რამდენიმე ბულგარელი მთავარი.
მინი| დუროსტორუმის ალყა მანასეს ქრონიკაში.
სვიატოსლავმა დოროსტოლონში დაიხია, რომელსაც ბიზანტიის ჯარები სამოცდახუთი დღის განმავლობაში ალყაში აქცევდნენ. მოკვეთილი და ალყაში მოქცეულმა სვიატოსლავმა იოანესთან შეთანხმებას მიაღწია და დათანხმდა ბალკანეთის მიტოვებას, სამხრეთ ყირიმზე პრეტენზიების უარყოფას და მდინარე დნეპრის დასავლეთით დაბრუნებას. სამაგიეროდ, ბიზანტიის იმპერატორი რუსებს საკვებით ამარაგებდა და სახლში უსაფრთხოდ დაბრუნებას უზრუნველჰყოფდა. სვიატოსლავი და მისი ხალხი გემით გაემგზავრნენ და დნეპრის შესართავთან, ბერეზანის კუნძულზე დაეშვნენ, სადაც ზამთრისთვის ბანაკი გაშალეს. რამდენიმე თვის შემდეგ, „პრიმატრიქული ქრონიკის“ თანახმად, მათი ბანაკი შიმშილმა გაანადგურა, ამიტომ ცხენის თავის ყიდვა ნახევარ გრივნაზე ნაკლებ ფასადაც კი შეუძლებელი იყო. მიუხედავად იმისა, რომ სვიატოსლავის ლაშქრობამ, რუსებს ხელშესახები შედეგები არ მოუტანა, მან ბულგარეთის სახელმწიფო დაასუსტა და ოთხი ათწლეულის შემდეგ ის დაუცველი გახადა ბასილი ბულგარმკვლელის თავდასხმების წინაშე.

## გარდაცვალება და შემდგომი პერიოდი 
სვიატოსლავთან დადებული ზავის გაუგრძელებლობის შიშით, ბიზანტიის იმპერატორმა პეჩენეგის ხანი კურია აიძულა, სვიატოსლავი კიევში ჩასვლამდე მოეკლა. ეს შეესაბამებოდა კონსტანტინე VII პორფიროგენეტის მიერ წიგნში *„იმპერიის ადმინისტრირება“* განსაზღვრულ პოლიტიკას, რომელიც რუსებსა და პეჩენეგებს შორის შუღლის გაღვივებას ისახავდა მიზნად. სლავური ქრონიკის თანახმად, სვენელდმა სცადა სვიატოსლავის გაფრთხილება, რომ დნეპრის ჭორომებისთვის თავი აერიდებინა, მაგრამ პრინცმა უგულებელყო მისი ბრძნული რჩევა და 972 წლის დასაწყისში, როდესაც ის ხორტიცასთან ახლოს კატარაქტის გადალახვას ცდილობდა, პეჩენეგებმა ჩასაფრება მოუწყვეს და მოკლეს. „პირველადი ქრონიკები“ იუწყება, რომ მისი თავის ქალა პეჩენეგ ხანმა სასმისად აქცია .
მარცხნივ|მინი| ბორის ჩორიკოვის *„სვიატოსლავის სიკვდილი“*
სვიატოსლავის გარდაცვალების შემდეგ, მის ვაჟებს შორის დაძაბულობამ მოიმატა. 976 წელს მის კანონიერ ვაჟებს, ოლეგსა და იაროპოლკს შორის ომი დაიწყო, რომლის დასასრულს ოლეგი მოკლეს. 977 წელს ვლადიმერი ოლეგის ბედისგან თავის დასაღწევად საზღვარგარეთ გაიქცა, სადაც ვარანგების არმია შეკრიბა და 978 წელს დაბრუნდა. იაროპოლკი მოკლეს და ვლადიმერი კიევის რუსეთის ერთპიროვნული მმართველი გახდა.

## ხელოვნება და ლიტერატურა 
სვიატოსლავი დიდი ხანია ბელარუსი, რუსი და უკრაინელი პატრიოტების გმირია მისი დიდი სამხედრო წარმატებების გამო. მისმა ფიგურამ რუსი მხატვრებისა და პოეტების ყურადღება პირველად რუსეთ-თურქეთის ომის (1768–1774 წწ.) დროს მიიპყრო, რამაც აშკარა პარალელები გაავლო სვიატოსლავის კონსტანტინოპოლისკენ სწრაფვასთან. რუსეთის სამხრეთისკენ გაფართოება და ეკატერინე II- ის იმპერიალისტური წამოწყებები ბალკანეთში, როგორც ჩანს, ლეგიტიმური გახდა სვიატოსლავის რვა საუკუნით ადრე განხორციელებული კამპანიებით.
მინი| ივან აკიმოვი. *სვიატოსლავის დაბრუნება დუნაიდან კიევში ოჯახთან* (1773 წ.).
ომის დროს შექმნილ ნაწარმოებებს შორის იყო იაკოვ კნიაჟნინის ტრაგედია *„ოლგა“* (1772 წ.). რუსმა დრამატურგმა პროტაგონისტად სვიატოსლავი წარმოადგინა, თუმცა მისი აქტიური მონაწილეობა იგორის გარდაცვალების შემდგომ მოვლენებში ტრადიციულ ქრონოლოგიას არ შეესაბამება. კნიაჟნინის მეტოქემ, ნიკოლაი ნიკოლევმა (1758–1815 წწ.), ასევე დაწერა პიესა სვიატოსლავის ცხოვრების თემაზე. ივან აკიმოვის ნახატი *„სვიატოსლავის დაბრუნება დუნაიდან კიევში“* (1773 წ.) იკვლევს სამხედრო პატივსა და ოჯახურ კავშირს შორის კონფლიქტს. ეს ადრეული შუა საუკუნეების თემატიკის პუსინის სტილში გადმოცემის ნათელი მაგალითია.

სვიატოსლავის კარიერისადმი ინტერესი XIX საუკუნეში გაიზარდა. კლავდი ლებედევმა თავის ცნობილ ნახატში სვიატოსლავის იმპერატორ იოანესთან შეხვედრის ეპიზოდი გამოსახა, ხოლო ევგენი ლანსერემ მე-20 საუკუნის დასაწყისში სვიატოსლავის ცხენოსანი ქანდაკება შექმნა. სვიატოსლავი ჩანს ველიმირ ხლებნიკოვის 1913 წლის *ომამდე დაწერილ* ლექსში (#70. Написанное до войны), როგორც მებრძოლი სლავობის განსახიერება:

სვიატოსლავი არის სამუელ გორდონის რომანის *„დაკარგული სამეფო, ანუ ხაზარების გარდაცვალება“* ბოროტმოქმედი, რომელიც რუსების მიერ ხაზარიის განადგურების შესახებ გამოგონილ ისტორიას წარმოადგენს. სლავი მეომარი უფრო პოზიტიურ კონტექსტში ფიგურირებს ვადიმ ვიქტოროვიჩ კარგალოვის მოთხრობაში „ჩერნიე სტრელი ვიატიჩა“; მოთხრობა შესულია მის წიგნში *„ისტორიჩესკი პოვესტი“* .

2005 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ბელგოროდის ოლქის ერთ-ერთ სოფელში რუსი მოქანდაკე ვიაჩესლავ კლიკოვის მიერ შექმნილი სვიატოსლავის ხაზარებზე გამარჯვებისადმი მიძღვნილი ძეგლი აღიმართა. ცნობებში 13 მეტრის სიმაღლის ქანდაკება აღწერილია, როგორც რუსი კავალერისტი, რომელიც თელავს მწოლიარე ხაზარს, რომელსაც დავითის ვარსკვლავი და კოლორატი ეჭირა. ამან რუსეთის ებრაულ თემში აღშფოთება გამოიწვია. დავა კიდევ უფრო გაამწვავა კლიკოვის კავშირებმა პამიატთან და სხვა ანტისემიტურ ორგანიზაციებთან, ასევე მისმა მონაწილეობამ „500-ის წერილში“, რომელიც გენერალური პროკურორისადმი საკამათო მიმართვა იყო, რადგან რუსეთში არსებული ყველა ებრაული ორგანიზაციის ექსტრემიზმის გადახედვას მოითხოვდა. ბელგოროდის რეგიონალური ადმინისტრაციის პრესცენტრმა უპასუხა, რომ სვიატოსლავის ძეგლის მშენებლობა ჯერ არ მომხდარა, თუმცა ეს „ყველა ეროვნებისა და რელიგიის წარმომადგენლების პატივისცემას“ გამოხატავდა. როდესაც ქანდაკება გაიხსნა, ფარზე თორმეტქიმიანი ვარსკვლავი იყო გამოსახული.

სვიატოსლავი რუსი მწერლის, ალექსანდრე მაზინის, წიგნების  *კნიაზის* “ და  *“* მთავარი გმირია. სვიატოსლავი მთავარ როლს ასრულებს საბჭოთა ისტორიულ ანთოლოგიურ ფილმში *„პრინცესა ოლგას ლეგენდა“*, რომელიც მისი დედის, ოლგას ისტორიას მოგვითხრობს. სვიატოსლავი სხვადასხვა სეგმენტში ჩნდება, როგორც ბავშვობაში, ასევე ზრდასრულ ასაკში. ზრდასრულ პრინც სვიატოსლავს თამაშობს ლეს სერდიუკი.

2011 წლის ნოემბერში უკრაინელმა მეთევზემ ერთი მეტრის სიგრძის ხმალი იპოვა დნეპრის წყლებში, ხორტიცაზე, იმ ადგილის მახლობლად, სადაც, სავარაუდოდ, სვიატოსლავი 972 წელს მოკლეს. სახელური დამზადებულია ოთხი სხვადასხვა ლითონისგან, მათ შორის ოქროსა და ვერცხლისგან და, შესაძლოა, თავად სვიატოსლავს ეკუთვნოდეს, თუმცა ეს მხოლოდ ვარაუდია - ხმალი შესაძლოა იმ პერიოდის ნებისმიერ დიდგვაროვანს ეკუთვნოდეს.
მინი| სვიატოსლავ მამაცის ძეგლი კიევის რაიონის სოფელ სტარი პეტრივცში.

## სქოლიო 
## ბიბლიოგრაფია 
* Artamonov, Mikhail Istoriya Khazar. Leningrad, 1962.
* Barthold, W. "Khazar". Encyclopaedia of Islam (Brill Online). Eds.: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 1996.
* Chertkov A. D. Opisanie voin velikago kniazya Svyatoslava Igorevicha. Moscow, 1843.
* Chlenov, A. M. (А. М. Членов.) "K Voprosu ob Imeni Sviatoslava." Lichnye Imena v proshlom, Nastoyaschem i Buduschem Antroponomiki ("К вопросу об имени Святослава." Личные имена в прошлом, настоящем и будущем: проблемы антропонимики) (Moscow, 1970).
* Christian, David. A History of Russia, Mongolia and Central Asia. Blackwell, 1999.
* Cross, S. H., and O. P. Sherbowitz-Wetzor. The Russian Primary Chronicle: Laurentian Text. Cambridge, Mass.: Medieval Academy of America, 1953.
* Dunlop, D. M. History of the Jewish Khazars. Princeton Univ. Press, 1954.
* Franklin, Simon and Jonathan Shepard. The Emergence of Rus 750–1200. London: Longman, 1996. .
* Golden, P. B. "Rus." Encyclopaedia of Islam (Brill Online). Eds.: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 2006.
* Grekov, Boris. Kiev Rus. tr. Sdobnikov, Y., ed. Ogden, Denis. Moscow: Foreign Languages Publishing House, 1959
* Hanak, Walter K. (1995), "The Infamous Svjatoslav: Master of Duplicity in War and Peace?", in Miller, Timothy S.; Nesbitt, John (eds.), Peace and War in Byzantium: Essays in Honor of George T. Dennis, S.J., The Catholic University of America Press, , archived from the original on 17 June 2010
* Kendrick, Thomas D. A History of the Vikings. Courier Dover Publications, 2004. 
* Logan, Donald F. The Vikings in History 2nd ed. Routledge, 1992. 
* Manteuffel Th. "Les tentatives d'entrainement de la Russie de Kiev dans la sphere d'influence latin". Acta Poloniae Historica. Warsaw, t. 22, 1970. ISSN 0001-6829
* Nazarenko, A. N. (А.Н. Назаренко). Drevniaya Rus' na Mezhdunarodnykh Putiakh (Древняя Русь на международных путях). Moscow, Russian Academy of Sciences, World History Institute, 2001. .
* Pletneva, Svetlana. Polovtsy Moscow: Nauka, 1990. .
* Sakharov, Andrey. The Diplomacy of Svyatoslav. Moscow: Nauka, 1982. (online)
* Subtelny, Orest. Ukraine: A History. Toronto: University of Toronto Press, 1988. 
* Vernadsky, G. V. The Origins of Russia. Oxford: Clarendon Press, 1959.
* Borrero, Mauricio (2009). Russia: A Reference Guide from the Renaissance to the Present. Infobase Publishing. .
* Gleason, Abbott (28 January 2014). A Companion to Russian History. John Wiley & Sons. .
* Gasparov, Boris; Raevsky-Hughes, Olga (10 July 2018). Christianity and the Eastern Slavs, Volume I: Slavic Cultures in the Middle Ages. Univ of California Press. .
* Martin, Janet (6 December 2007). Medieval Russia, 980-1584. Cambridge University Press. .
* Bushkovitch, Paul (5 December 2011). A Concise History of Russia. Cambridge University Press. .
* Feldbrugge, Ferdinand J. M. (20 October 2017). A History of Russian Law: From Ancient Times to the Council Code (Ulozhenie) of Tsar Aleksei Mikhailovich of 1649. BRILL. .
* Franklin, Simon; Shepard, Jonathan (6 June 2014). The Emergence of Russia 750-1200. Routledge. .
* Stephenson, Paul (2000). Byzantium's Balkan Frontier: A Political Study of the Northern Balkans, 900–1204. Cambridge University Press. . Retrieved 24 November 2017.
* Curta, Florin (8 July 2019). Eastern Europe in the Middle Ages (500-1300) (2 vols). BRILL. .
* Hanak, Walter K. (10 October 2013). The Nature and the Image of Princely Power in Kievan Rus', 980-1054: A Study of Sources. BRILL. .
* Basilevsky, Alexander (28 March 2016). Early Ukraine: A Military and Social History to the Mid-19th Century. McFarland. .
კატეგორია:გარდაცვლილი 972
კატეგორია:დაბადებული 940-იანები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები