open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გველბრუცასებრნი

**გველბრუცასებრნი** () — გველების ოჯახი. აქვთ გლუვქერცლიანი ჭიისმაგვარი, 10-80 სმ-მდე სიგრძის სხეული; ქერცლოვანი ფარით დაფარული წვრილი, ზოგჯერ სრულიად შეუმჩნეველი თვალები, ქიცვით დაბოლოებული კუდი, რომელსაც ცოცვის დროს ეყრდნობიან; ზედა ყბაზე განლაგებულია რამდენიმე კბილი. მათი აგებულების თავისებურებები დაკავშირებულია ნიადაგში ცხოვრებასთან. მათი თვალები რედუცირებულია და დაფარულია გამჭვირვალე, დამცავი გარსით. სხეული დაფარული აქვთ წვრილი ქერცლებით, კუდი მოკლეა და აღჭურვილია ქაცვებით, გადაადგილებისას გველი კუდს ეყრდნობა. თავი წინიდან მსხვილი ფარებით აქვთ დაფარული, თავის ქალას ძვლები ერთმანეთთან მჭიდროდაა  შეერთებული და, როგორც წესი, ზედა ყბაზე აქვთ უკან მიმართული კბილები, ხოლო ქვედა ყბაზე კბილები არ გააჩნიათ. ოჯახი შეიცავს 5-6 გვარს, დაახლ. 170-მდე სახეობით. ყველაზე გავრცელებული გვარია Typhlops (დაახლ. 120 სახეობა), მისი წარმომადგენლები ფართოდ არიან გავრცელებულნი ყველა კონტინენტის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ მხარეებში. დანარჩენი 4 გვარი (Helminthopis, Liotyphlops, Typhlopis, Anomalepis) წარმოდგენილია მხოლოდ მცირე რაოდენობით ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. გვარი Anomalepis განსხვავდება ოჯახის სხვა გვარებისაგან იმით, რომ ქვედა ყბაზე მას გააჩნია წყვილი კბილი. გველბრუცასებრნთა ყველა ამერიკულ გვარს აერთიანებენ Anomalepididae ოჯახში.

## გვარები
T) ტიპური გვარი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გველები
Shades of Deep Purple

***Shades of Deep Purple*** — ინგლისური მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ის სადებიუტო ალბომი, რომელიც 1968 წელს ბრიტანეთში Parlophone-მა გამოსცა, აშშ-ში კი ტეტრაგრამატონმა. ალბომმა აშშ-ს ჩარტებში 24-ე ადგილი დაიკავა.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* როდ ევანზი - ვოკალი
* რიჩი ბლეკმორი - გიტარა
* ჯონ ლორდი - კლავიშები, ვოკალი
* ნიკ სიმპერი - ბას-გიტარა, ვოკალი
* იენ პეისი  - დასარტყმელი საკრავები

## სქოლიო 
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები
კატეგორია:1968 წლის სადებიუტო ალბომები
კატეგორია:Tetragrammaton Records-ის ალბომები
კატეგორია:Parlophone-ის ალბომები
Deep Purple in Rock

***Deep Purple In Rock***, აგრეთვე ცნობილი როგორც ***In Rock*** — ინგლისური მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ს მეოთხე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 1970 წლის 3 ივნისს. დიდ ბრიტანეთში გამოსცა Harvest Records-მა, აშშ-ში კი — Warner Bros. Records-მა. ეს ალბომი Deep Purple-ის კლასიკური შემადგენლობის პირველი სტუდიური ნამუშევარია.

ზოგიერთ ქვეყანაში გამოშვებულ ალბომებში დამატებული სიმღერა „Black Night“. ალბომის გარეკანზე ნაჩვენებია ჯგუფის წევრების ქვაში გამოკვეთილი სახეები, რომილიც ჰგავს რაშმორის ცნობილ მონუმენტს. ყველა სიმღერა ჯგუფის წევრების მიერაა დაწერილი.

## სიმღერების სია 
### პირველი გამოცემა 
## პერსონალი 
* იენ გილანი - ვოკალი
* რიჩი ბლეკმორი - გიტარა
* ჯონ ლორდი - კლავიშები
* როჯერ გლოვერი - ბას-გიტარა
* იენ პეისი - დასარტყმელი საკრავები

## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:1970 წლის ალბომები
კატეგორია:Deep Purple-ის ალბომები
კატეგორია:Harvest Records-ის ალბომები
კატეგორია:Warner Bros. Records-ის ალბომები
კატეგორია:ები-როუდის სტუდიებში ჩაწერილი ალბომები
გველეშაპი (პერსონაჟი)

**გველეშაპი** — ქართული ხალხური ზღაპრების პერსონაჟი, ბოროტი საწყისის განსახიერება, მრავალთავიანი, ცეცხლისმფრქვეველი, ბასრკბილებიანი ურჩხული. ხალხური ზეპირსიტყვიერება მას უმთავრესად წყლის სტიქიას უკავშირებს. გველეშაპი ეპატრონება ტბას, მდინარეს ან წყაროს და წყლის საფასურად მსხვერპლს მოითხოვს; სინათლისა და სიკეთის მტერია, შთანთქვას მზეს, უპირისპირდება კეთილ გმირებს. ფერის მიხედვით განირჩევა თეთრი, წითელი და შავი გველეშაპი. ეს უკანასკნელი ყველაზე ძლიერია, აქვს ფრენის უნარი. მას მავნე ფუნქციით ხშირად ენაცვლება დევი. 

ძველ ქართულ ლიტერატურულ ძეგლებსა და ჰაგიოგრაფიაში გველეშაპი ურწმუნოებისა და წარმართობის სიმბოლოა, გაიგივებულია ეშმაკთან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დრაკონი

## ლიტერატურა
*
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 1, თბ., 1960, გვ. 153;
** ჩიქოვანი მ.,* მიჯაჭვული ამირანი, თბ., 1947, გვ. 109-111;

კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
გველეშაპი

საკუთარი სახელი **გველეშაპი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გველეშაპი — ქართული ხალხური ზღაპრების პერსონაჟი
* გველეშაპი — პოლუსის მახლობელი თანავარსკვლავედი
გველთავა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გველთავა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გველთავა — ქვეწარმავლების გვარი
* გველთავა — მტკნარი წყლის თევზი
გველთავა (გვარი)

**გველთავა** () — ქვეწარმავლების გვარი ხვლიკისებრთა ოჯახისა. აქვს ერთმანეთს შეზრდილი, გამჭვირვალე ქუთუთოები, რომლებიც ერთგვარ „სარკმელს“ ქმნიან. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, აზიაში. გვარში 5 სახეობაა, რომელთაგან აღმოსავლეთ საქართველოში, აზერბაიჯანში, სომხეთში გვხვდება ერთი — კოხტა გველთავა (Ophisops elegans). იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, აგრეთვე ობობებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნამდვილი ხვლიკისებრნი
გველთავა (თევზი)

**გველთავა** (Ophiocephalus argus) — მტკნარი წყლის თევზი გველთავასებრთა ოჯახისა. აქვს 85 სმ-მდე სიგრძის სხეული, 7 კგ-მდე წონა. ქერცლით დაფარული ბრტყელი თავი გველს უგავს. ლაყუჩზედა ორგანოს მეოხებით შეუძლია ჰაერზე სუნთქვა, დაბინძურებულ წყალში ცხოვრება და რამდენიმე დღე სულ უწყლოდ გაძლებაც კი. გვხვდება ამურის აუზსა და ხანკის ტბაში, აგრეთვე ჩინეთსა და კორეაში. იკვებება პატარა თევზებით, ფსკერის ორგანიზმებით. აქვს მცირე სარეწაო მნიშვნელობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გველთავასებრნი
გველთევზასნაირნი

**გველთევზასნაირნი** () — ძვლიანი თევზების რიგი. სხეული გველისებრ აქვთ წაგრძელებული; სიგრძე 3 მ აღწევს, წონა — 65 კგ. ცნობილია მათი 25 ოჯახი — მდინარის გველთევზასებრნი (Anguillidae), ზღვის გველთევზასებრნი (Condridae ), მურენისებრნი (Muraenidae) და სხვა. გველთევზასნაირთა უმრავლესობა ზღვებში ცხოვრობს, მდინარის გველთევზასებრნი სიცოცხლის ნაწილს მტკნარ წყლებში ატარებენ. იშვიათად გვხვდებიან შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან. უმრავლესობა მტაცებელია, ზოგი — პარაზიტი (ეკვრიან დიდი ზომის თევზებს და შინაგან ორგანოებს გამოაჭამენ). 

## ლიტერატურა 
*
გველის თანავარსკვლავედი

thumb|300px|გველი
**გველის თანავარსკვლავედი** () — ცის ეკვატორზე მდებარე თანავარსკვლავედი. შედგება ორი ნაწილისაგან — თავისა და კუდისაგან, რომლებსაც ერთმანეთისაგან ყოფს გველისმჭერის თანავარსკვლავედი. გველის ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვლავი 2,6 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. საქართველოს ტერიტორიიდან კარგად მოჩანს მაის-ივნისში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Star Tales -Serpens

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:ეკვატორთან მდებარე თანავარსკვლავედები
გველისარა

**გველისარა** () — ქვეწარმავალი ანკარასებრთა ოჯახისა. აქვს წვრილი, 90 სმ-მდე სიგრძის სხეული. გამოირჩევა დიდი სისწრაფით. მსხვერპლის დასაჭერად ჩასაფრება არ სჭირდება, მას ყველაზე სწრაფი ხვლიკიც კი ვერსად გაექცევა. საფრთხის შემთხვევაში გაქცეულ გველისარას ძალზედ სწრაფად მორბენალი ადამიანიც კი ძლივს ეწევა. მტერთან ანაზდეულად შეხვედრისას იგი საქსაულის ტოტებში იმალება. გველისარას ღია ფერის კანი საქსაულის ტოტებისაგან არ გამოირჩევა და გველს სრულიად შეუმჩნეველს ხდის. ახასიათებს თავდაცვის განსხვავებული მეთოდიც: სხეულის უკანა ნაწილს ტოტზე ახვევს, წინას კი მტრისაკენ „გაისვრის“, ტოვებს შთაბეჭდილებას, თითქოს საკბენად მოხტომას აპირებსო. ადგილობრივებს ამ გველისა სრულიად არ ეშინიათ. გველისარას ნაკბენი ადამიანისათვის საშიში არ არის. გველისარას, სხვა ანკარასებრთა მსგავსად, შხამიანი ეშვები ზედა ყბის უკანა ნაწილში აქვს, სწორედ ამიტომ გველს უჭირს მისი გამოყენება თუ მსხვერპლს ღრმად არ ჩაიდებს პირში. გავრცელებულია წინა აზიაში და სამხრეთ ყაზახეთში. ბინადრობს ქვიშიან უდაბნოში, ავშნიან ნახევრად უდაბნოსა და ლიოსიან მთისწინებში, ზოგან მთაშიც (ზღვის დონიდან 1500 მ-მდე). აქტიურია დღისით, იკვებება ხვლიკებით. ივნის-ივლისში დებს 2-6 კვერცხს. 

## ლიტერატურა
* Ядовитые животные и растения СССР, 1990 წ, გვ. 126. 

კატეგორია:ანკარასებრნი
გველისენისნაირნი

**გველისენისნაირნი** () — ეუსპორანგიუმიანი გვიმრების რიგი. უმრავლესობა მრავალწლოვანი ფესურიანი მცირე ზომის ბალახია, ზოგი — ეპიფიტი. ფესურიდან ამოდის ერთი ან რამდენიმე ფოთოლი, რომლებიც გაყოფილია ორად - მწვანე უნაყოფო ფირფიტად და სასპორე ნაწილად. მიწისქვეშა წინაზრდილი უფეროა, მიკორიზიანი.  

ცნობილია გველისენისნაირთა სამი გვარი. გველისენა და მარგალიტა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროში. საქართველოში გვხვდება ერთეულ ეგზემპლარებად ან მეჩხერ ჯგუფებად. ჰელმინთოსტაქისი  მხოლოდ აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებში იზრდება. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გვიმრები
გველის სურო

**გველის სურო** () — მცენარეთა გვარი ქენდირისებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი მიწაზე გართხმული ბალახია. აქვს მოპირისპირე, ხშირად ტყავისებრი მოზამთრე ფოთლები, თეთრი, ცისფერი ან მოლურჯო-იისფერი მარტოული ყვავილები. 

ევროპასა და დასავლეთ აზიაში გავრცელებულია 7 სახეობა, საქართველოში — 2 სახეობაა: *V. herbacea* და *V. major* (ქვესახეობა , ყოფილი *V. pubescens*). მათგან პირველი უფრო ფართოდ გვხვდება. მისი უნაყოფო ან ნაყოფიანი ღეროები გართხმული ან წამოწეული და შიშველია. აქვს მოლურჯო-იისფერი ყვავილები და თითქმის მჯდომარე ფოთლები. ყვავილობს აპრილ-მაისში. იზრდება მთის შუა სარტყლის ბუჩქნარებსა და ფერდობებზე.

დეკორატიული მცენარეებია, აშენებენ აგრეთვე როგორც სამკურნალო მცენარეს. საქართველოში გავრცელებული ორივე სახეობა სამკურნალოა, შეიცავს ალკალოიდებს — აკუმაცინს, ვინკამინს, ვინინს, პუბესცინს, რეზერპინს და სხვ. მათგან დამზადებული პრეპარატები (დევინკანი, ვინკაპანი) გამოიყენება ჰიპერტონიული დაავადებების დროს.

## ლიტერატურა 
*
Silent Hill

— იაპონური საშინელებათა ჟანრის ვიდეო თამაშების ფრენჩაიზი, შექმნილი Konami-ს და გამოშვებული მისი ფილიალ Konami Digital Entertainment-ს მიერ. სერიის პირველი ოთხი თამაში, *Silent Hill*, *2*, *3*  და *4: The Room*, შეიქმნა ჯგუფ Team Silent-ის მიერ, რომელიც კონამის ყოფილ ფილიალ Konami Computer Entertainment Tokyo-ში მუშაობდა. უკანასკნელი ხუთი თამაში, *Origins*, *Homecoming*, *Shattered Memories*, *Downpour* და *Book of Memories*, შემუშავებულია სხვა ჯგუფების მიერ. *Silent Hill*-ის ფრენჩაიზმა აგრეთვე მოიცვა წიგნები, კომიქსები, ორი სრულმეტრაჟიანი ფილმი და სხვა ვიდეო თამაშები.

სერიის მოქმედება მიმდინარეობს ამავე სახელწოდების ამერიკულ ქალაქ საილენტ ჰილში. სიუჟეტი ძირითადად ფსიქოლოგიური საშინელებათა ჟანრის არის.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშების სერიები
კატეგორია:Konami-ს ფრენჩაიზები
კატეგორია:Silent Hill-ის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების ფრენჩაიზები
გველგესლასებრნი

**გველგესლასებრნი** () — შხამიანი გველების ოჯახი. აქვთ მოკლე, მოძრავად შესახსრებული ზედა ყბის ძვალი და მის წინა კიდეზე ერთი ან ორი დიდი კბილი, რომელთა მილები შხამიან ჯირკვლებს უკავშირდება. უმრავლესობის თვალის გუგა ვერტიკალურია. სუნთქვის ორგანოა ე. წ. ტრაქეული ფილტვი. ცნობილია გველგესლასებრთა 10 გვარი, რომელშიც გაერთიანებულია 60-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში (მადაგასკარის გარდა). ცხოვრობენ მიწაზე, ხეებსა და სოროებში. აქტიურობენ მეტწილად საღამო ხანს და ღამით. გაღიზიანებულები სპირალურად ეხვევიან, იბერებიან, ძლიერ სისინებენ და ელვის სისწრაფით ესხმიან თავს მსხვერპლს. გველგესლასებრნი ძირითადად იკვებებიან მცირე ზომის მღრღნელებით, პატარა ფრინველებით და ხვლიკეპბით, ზოგნი — მწერებით. უმრავლესობა კვერცხცოცხლადმშობია. საკუთრივ გველგესლას (Vipera) გვარში 11-13 სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება ხუთი სახეობა: ველის გველგესლა (Vipera ursini), კავკასიური გველგესლა (Vipera kaznakovi), ცხვირრქოსანი გველგესლა (Vipera ammodytes), და გიურზა, რომელიც თავის მონათესავეთა შორის ყველაზე დიდია. აფრიკული გველგესლას (Bitis) გვარი აერთიანებს 8-10 სახეობას. ეფას გვარის სახეობები გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სამხრეთ-დასავლეთ და დასავლეთ ტრამალებში. მიწის გველგესლას (Atractaspis) გვარის სახეობები უმეტესად აფრიკაში ბინადრობენ. გველგესლასებრთა, მაგ. Bitis-ის შხამი საზიანოა ადამიანისათვის — შლის სისხლის წითელ უჯრედებს, აზიანებს ნერვულ სისტემას. მრავალი სახეობის ნაკბენი სახიფათოა ცხოველისთვისაც. გველგესლასებრთაგან მიღებულ გველის შხამს მედიცინაში იყენებენ.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:შხამიანი გველები
გველკისერა კუსებრნი

**გველკისერა კუსებრნი** () — ქვეწარმავლების ოჯახი გვერდკისერა კუების ქვერიგისა. ოჯახი შეიცავს 10 გვარსა და 30 სახეობას. გველკისერა კუსებრნი გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკასა, ავსტრალიასა და ახალი გვინეის მდინარეებსა და ტბებში. ავსტრალიურ გველკისერა კუს (*Chelodina londicollis*) ბრტყელი ოვალური ჯავშანი აქვს. დებს 15-25 კვერცხს. სამხრეთ ამერიკაში გვხვდება ჰიდრომედუზა და მატამატა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კუები
გველისმთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გველისმთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გველისმთა — მთა თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე
* გველისმთა — მთა კახეთის კავკასიონზე
გველისმთა (თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონი)

**გველისმთა** — მთა საქართველო რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთ განშტოების — კიდეგანის ქედის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ჭიმღისწყლის (ასის მარცხენა შენაკადი), შანდონისა (არმხის შენაკადი) და ნაროვანისწყლის (ჯუთისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან — 3970 მეტრი. აგებულია იურული ასპიდური ფიქლებით. კალთები ციცაბოა, მეტწილად ფლატოვანი, ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ კალთებზე ცირკული მყინვარებია. განვითარებულია სუბნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
დემილიტარიზებული ზონა

**დემილიტარიზებული ზონა** (შემოკლებით — **დმზ**) — კომპიუტერულ ტექნოლოგიებში წარმოადგენს კომპიუტერულ ქსელს ან მცირე ლოგიკურ ქვექსელს, რომელიც განლაგებულია დაცულ შიდა ქსელსა (მაგ.: შიდა-კორპორატიული ლოკალური ქსელი) და დაუცველ გარე ქსელს (მაგ.: ინტერნეტი) შორის. 

დმზ-ში გაერთიანებული კომპიუტერები, როგორც წესი, წარმოადგენენ ვებ-სერვერებს, DNS-სერვერებს ან საფოსტო სერვერებს. რამდენადაც აღნიშნულ ზონას სისტემატიური კონტაქტი აქვს ინტერნეტთან, შესაბამისად იგი მუდმივად იმყოფება თავდასხმის საშიშროების ქვეშ. ამიტომ დმზ-ს ლოკალური ქსელის რესურსებთან წვდომა აკრძალული აქვს, თუმცა დმზ-ის რესურსები ყოველთვის ხელმისაწვდომია ლოკალური ქსელიდან. ეს უზრუნველყოფს ამ უკანასკნელის საიმედო დაცვას არასასურველი შეჭრისგან და იმავდროულად, დმზ-ში გაერთიანებული კომპიუტერების მიზანშეწონილ მართვას.

დმზ-ის შექმნა შესაძლებელია მრავალი დამცავი პროგრამული ან ტექნიკური უტილიტის მეშვეობით, ხშირად  ამის საშუალებას Firewall-ის ინტერფეისი იძლევა.

კატეგორია:კომპიუტერული ქსელები
გველისმთა (კახეთის კავკასიონი)

**გველისმთა** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონზე, მდინარე სამყურისწყლის შენაკადის — წიფლოვნისწყლის (პატარა წიფლოვანი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3089 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. სამხრეთი კალთა ციცაბოა, სხვა კალთები — დამრეცი. შემოსილია ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:კახეთის კავკასიონის მთები
კლემენტ XII

thumb|160px|კლემენტ XII
**კლემენტ XII** (*ლათ.:* Clemens Duodecimus) *ერისკაცობაში* **ლორენცო კორსინი** (*იტალ.:* Lorenzo Corsini) (დ. 16 აპრილი, 1652, ფლორენცია — გ. 6 თებერვალი, 1740, რომი) — რომის პაპი 1730–1740 წლებში.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული 16  აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1652
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1740
კლემენტ XIII

thumb|160px|კლემენტ XIII
**კლემენტ XIII** () *ერისკაცობაში* **კარლო დელა ტორე რეძონიკო** () (დ. 7 მარტი, 1693, ვენეცია — გ. 2 თებერვალი, 1769, რომი) — რომის პაპი 1758–1769 წლებში.

## ბიოგრაფია 
thumb|160px|კლემენტ XIII-ის გერბი

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1693
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1769
გველკუდები

**გველკუდები**, *ოფიურები* (Ophiuroidea), ზღვის ცხოველების კლასი კანეკლიანების ტიპისა. სხეული შედგება ბრტყელი დისკოსა და 5 (იშვიათად 10-მდე) მოქნილი სხივისაგან. სხივები ლოკომოტორულ ფუნქციას ასრულებენ: სუნთქვისა და შეხების ორგანოთა ფუნქციებს - ამბულაკრული სისტემა. გველკუდების უმრავლესობა ცალსქესიანია, ზოგი ცოცხლადმშობია. იკვებებიან მცირე ზომის ცხოველებით ან დეტრიტით. კაშკაშა შეფერილობისანი არიან. ზოგი გველკუდა ანათებს კიდეც. ბინადრობენ ოკეანეებისა და ზღვების ფსკერზე. კლასში 2000-მდე სახეობაა. 

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 140, თბ., 1978
კატეგორია:კანეკლიანები
გველხოკერა

**გველხოკერა** () — უფეხო ხვლიკი ბოხმეჭასებრთა ოჯახისა. 1,5 მ-მდე სიგრძის მორუხო-მოყვითალო სხეულზე მოწითალო ან წენგოსფერი ელფერი დაჰკრავს. გვერდებზე კანის ღრმა ნაოჭი გასდევს. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში და სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. გვხვდება ყირიმში, კავკასიაში, შუა აზიაში ადის ზღვის დონიდან 2000 მ-დე. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება — ველებზე, მეჩხერ ტყეებში, ბაღებში და ზოგჯერ სოფლის ეზოებშიც. იკვებება მწერებითა და მოლუსკებით, რითაც სარგებლობა მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის. ივნის-ივლისში დებს 8-10 კვერცხს. ივლის-აგვისტოში ახალი თაობა იჩეკება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოხმეჭასებრნი
გვერგიშერი

**გვერგიშერი** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. 

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონზე, მდინარეების ნაკრისა და ნენსკრის წყალგამყოფ შდავლერის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3299 მ. აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური გრანიტოიდებითა და კრისტალური ფიქლებით. ახასიათებს ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
გვერდისუბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გვერდისუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გვერდისუბანი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში
* გვერდისუბანი — ყოფილი სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში, ამჟამად დაბა სურამის ნაწილი (1989 წლიდან).
პიუს VII

thumb|160px|პიუს VII
thumb|160px|პიუს VII-ის გერბი
**პიუს VII** () *ერისკაცობაში* გრაფი **ბარნაბა ნიკოლო მარია ლუიჯი კიარამონტი** (; დ. 14 აგვისტო, 1742, ჩეზენა — გ. 20 აგვისტო, 1823, რომი) — რომის პაპი 1800–1823 წლებში. კარდინალი 1785 წლიდან. ატარებდა ფრთხილ, ნაპოლეონის საფრანგეთისადმი შემთანხმებლურ პოლიტიკას. 1804 წელს  ნაპოლეონი იმპერატორად აკურთხა, მაგრამ მალე მასთან უთანხმოება მოუვიდა და 1809 წელს დააპატიმრეს, რომში დაბრუნდა ნაპოლეონის დამარცხების შემდეგ (1804). ამავე წელს აღადგინა იეზუიტთა ორდენი. მფარველობდა მეცნიერებასა და ხელოვნებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1742
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1823
დიკ ჩეინი

**რიჩარდ ბრიუს „დიკ“ ჩეინი** ( დ. 30 იანვარი, 1941 — გ. 3 ნოემბერი, 2025) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი 2001-2009 წლებში. აშშ-ის თავდაცვის მდივანი 1989-1993 წლებში. 1975-1977 წლებში – თეთრი სახლის ადმინისტრაციის უფროსი. 1979-1989 წლებში იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი უაიომინგიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის თავდაცვის მდივნები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ხიხვი

**ხიხვი**, *ჯანანურა*, *ხიხვი (მწვანე)* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ივ. ჯავახიშვილმა ჯიშის ხნიერების განსაზღვრისათვის სახელწოდებათა ენობრივი ანალიზი გამოიყენა და დაადგინა, რომ ხიხვი რქაწითელზე უფრო ხნიერი ჯიშია, ხოლო მისი წარმოშობა დაახლოებით III-IV საუკუნეებს უნდა ეკუთვნოდეს.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრად და ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირეა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი. მხრების სიგრძე ხშირად მტევნის ნახევარს აღწევს. მეცხერია, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ძირითადად მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური ფორმის მარცვლებიც გვხვდება მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, მზის მხარეს სიდამწვრის ლაქებით. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია, ძალიან სასიამოვნო გემოთი და გამოხატული ჯიშური არომატით. წვენი უფერულია.

ხიხვი საშუალო ზრდით გამოირჩევა, ხოლო მისი მოსავლიანობა საშუალოზე მცირეა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 145 დღეა. მტევნის წონა 80-250 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 26-27%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.2-8.3 გ/ლ-ს.

მისგან მზადდება მაღალხარისხიანი, ევროპული სუფრის თეთრი, მშრალი და კახური სუფრის ღვინოები. ევროპული სუფრის ღვინო ღია ჩალისფერია, გამჭვირვალე, სასიამოვნო ჯიშური არომატით, ნაზი, სრული და ჰარმონიული გემოთი. კახურად დაყენებული კი — მუქი ჩალისფერია, საკმაოდ სხეულიანი, სრული და ჰარმონიული.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 519
* მ. ხარბედია, „ქართული ღვინის გზამკვლევი“,  გვ. 50-51, თბ., 2013

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯიშების მრავალფეროვნება 

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
გველის მარწყვი

**გველის მარწყვი** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი სარეველა  მცენარე ვარდისებრთა ოჯახისა. აქვს 30-100 სმ სიგრძის გართხმული ღერო, სამყურა ფოთლები, მარწყვის მსგავსი წითელი ნაყოფი. 

გველის მარწყვის სამშობლოა სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზია. გავრცელებულია ევროპასა და ამერიკაში. საქართველოში გზადმოყოლილი მცენარეა და გვხვდება კოლხეთის დაბლობსა და მთისწინებზე, ძირითადად სუბტროპიკულ კულტურების რაიონებში, იშვიათად აღმოსავლეთ საქართველოშიც. ზოგან მოშენებულია როგორც დეკორატიული მცენარე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარდისებრნი
გვერდკისერა კუები

**გვერდკისერა კუები** () — ქვეწარმავლების ქვერიგი კუების რიგისა. აქვთ გრძელი კისერი, 30-77 სმ სიგრძის ბაკანი. თავის შეზიდვა ჯავშანში არ შეუძლიათ. ამიტომ კისერს ღრიცავენ და თავს მარჯვენა ამ ნარცხენა იღლიის ფოსოში მალავენ. ბინადრობენ სამხრეთ ამერიკაში, ავსტრალიასა და მადაგასკარის მტკნარ წყლებში. რიგში 2 ოჯახია: პელომედუზისებრნი და გველკისერა კუსებრნი. გვერდკისერა კუები იშვიათად გამოდიან წყლიდან, ბევრი წყალსატევის ფსკერზე ცხოვრობს. იკვებებიან მცირე ზომის თევზებით. ზოგ სახეობას სარეწაო მნიშვნელობა აქვს (საკვებად იყენებენ მათ ხორცსა და კვერცხს).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:კუები
გვერდნერვიანები

**გვერდნერვიანები** (Amphineura) — უხერხემლო ცხოველების ქვეტიპი მოლუსკების ტიპისა. მოლუსკების ყველაზე პრიმიტიული ჯგუფი. ზოგის ნიჟარა შედგება ზურგზე კრამიტის წყობასავით განლაგებული 8 მოძრავი ფირფიტისაგან. ზოგს ნიჟარა სულ არ აქვს. გვერდნერვიანებში გაერთიანებულია ჯავშნიანი და ღრმამუცლიანი მოლუსკების კლასები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მოლუსკები
ქისი

**ქისი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

მას რქაწითელსა და მწვანეს შორის შუალედური ადგილი უჭირავს. ვაზის საერთო შეხედულებით, ფოთლის ფორმითა და მისი ფირფიტის მოხაზულობით რქაწითელს ჰგავს, ხოლო მარცვლების შეფერვით და ძლიერი ჯიშური არომატით — მწვანეს. დანარჩენი ნიშნებითაც ქისს შუალედური ადგილი უჭირავს ნახსენებ ჯიშებს შორის. ღვინის ხარისხით ქისი რქაწითელს არ ჩამოუვარდება, ხოლო ზოგიერთ წლებში მწვანესაც კი უსწრებს.

ამჟამად ქისი გავრცელებულია კახეთში, ძირითადად ახმეტის, თელავის, ყვარლისა და გურჯაანის მუნიციპალიტეტებში რქაწითელისა და მწვანეს ვენახებში შენარევების და იშვიათად წმინდა ნარგავების სახით. მას სოფელ ქისტაურში შეცდომით „წობენურას“ ეძახიან, ხოლო ხოდაშენში „დამპალას“.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური,სამ-ხუთნაკვთიანი.ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია საშალო აბლაბუდისებრი და მის ქვეშ მოფენილი საშუალო სიხშირის ჯაგრისებრი შებუსვით.ყვავილი ორსქესიანია.მტევანი საშუაოზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი. ფრთის სიგრძე ხანდახან მტევნის ნახევარს აღწევს. საშუალო სიკუმსისაა, იშვიათად გვხვდება როგორც თხელი, ისე კუმსი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, ზოგჯერ მომრგვალო. სრულ სიმწიფეში მომწვანო-ყვითელია. მონაცრისფრო ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. მზის მხარეზე მარცვლებს უჩნდება ყავისფერი ლაქები. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივია. რბილობი საშუალოდ წვნიანი, მდნარი. გემო სასიამოვნო და ჰარმონიული აქვს, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

ქისი საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 152 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 170-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8.5 გ/ლ-ს.

ქისი მაღალხარისხიანი საღვინე ჯიშია. კარგად გამოხატული არომატით, ნაზი და სასიამოვნო. გემო სრული და ჰარმონიული აქვს. კახური წესით დაყენებული ღვინო უფრო მაღალი ღირსებისაა — მუქი ჩალისფერი, კარგად გამოხატული ხილის სასიამოვნო არომატით, ნაზი, სრული, შინაარსიანი, ჰარმონიული და ხავერდოვანი გემოთი.

## ლიტერატურა
* ხარბედია მ., „ქართული ღვინის გზამკვლევი“,  გვ. 51-52, თბ., 2013
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 381-382

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
გვერეცა

**გვერეცა** (Colobus guereza) — მაიმუნი ანთრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 70 სმ აღწევს, კუდისა — 90 სმ. აქვს ლამაზი, შავი, გრძელი, აბრეშუმივით მბზინავი ბალანი; გრძელი თეთრი ფოჩი გასდევს გვერდებზე, რომელიც ზურგს ქვემოთ ერთდება და თეთრ ნახევარწრეს ქმნის. კუდი (ან კუდის ბოლო), თვალზედა ზოლი, ბაკენბარდები, ულვაში და წვერიც თეთრი აქვს. უკანა კიდურები წინაზე გრძელია, წინა კიდურებზე ცერი დამოკლებულია. ლოყისუკანა პარკები არ აქვს. გავრცელებულია ეთიოპიაში. მრავლდება წლის ნებისმიერ დროს. შობს ერთ ნაშიერს. ძვირფასი ბეწვის გამო გვერეცას ანადგურებენ, ამიტომ იშვიათად გვხვდება.

## ლიტერატურა 
thumb|270px|left|გვერეცა

კატეგორია:ანთრისებრნი
კატეგორია:კამერუნის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:რუანდის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები
გვერდნი

**გვერდნი**, *გუერდნი*, საგალობელთა კრებული. ქრისტიანულ ეკლესიაში ლიტურგიულ ჰიმნთა რამდენიმე კრებული არსებობდა. ეს  ჰიმნები ანუ საგალობელნი ემყარებოდნენ მუსიკალურ ბგერათა გარკვეულ სისტემას. თავდაპირველად ბიზანტიაში საგალობლები ოთხი ხმის სისტემას ემყარებოდა. VIII საუკუნეში იოანე  დამასკელმა ამ ოთხ ძირითად ხმას, რომელთაც „ექოჲ კვირიოჲ“ — ქართლად „ჴმანი უფალნი“ ანუ „მთავარნი“ ეწოდებოდა, დაუმატა ოთხი სხვა ხმა, რომელთაც „ექოჲ პლაგიოჲ“ — ქართულად "ჴმანი გვერდითნი" ეწოდა.

ქართულ საგალობელთა კრებულები ორ წიგნად ყოფილა დაყოფილი უშუალოდ ხმების მიხედვით.; პირველში მოთავსებული ყოფილა 4 ძირითადი (ავთენტიკური) ხმის ჰიმნი და ეწოდებოდა „ჴმანი“, მეორეში — დანარჩენი 4 დამხმარე (პლაგიური) ხმისა, რომლებსაც „გუერდნი“ ეწოდებოდათ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ოქტოიხოსი

## ლიტერატურა
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
**მეტრეველი ე.,* ძლისპირნი და ღმრთის მშობლისანი, თბ., 1971;

კატეგორია:საგალობლები
გვიმრანაირნი

**გვიმრანაირნი**  () — უმაღლეს მცენარეთა დანაყოფი, რომელსაც აერთიანებენ ვასკულარულ სპოროვნებში, ლიკოპოდიუმებთან ერთად. მიუხედავად იმისა, რომ სპოროვანი გამრავლებით ხასიათდება, ხავსებისაგან განსხვავებით აქვთ ფესვები და გამტარი სისტემა, ახასიათებს კანონზომიერი თაობათა მორიგეობა. კარგად განვითარებულ სპოროფიტზე (უსქესო თაობა) ვითარდება სპორები, რომლებიც გაღვივების შედეგად იძლევა სქესიან თაობას — წინაზრდილს (გამეტოფიტი). სუსტად განვითარებულ წინაზრდილზე ვითარდება ყველა გვიმრანაირისათვის მსგავსი სასქესო ორგანოები (მამრობითი — ანთერიდიუმები და მდედრობითი — არქეგონიუმები). განაყოფიერების შემდეგ ვითარდება უსქესო თაობა.

გვიმრანაირნი აერთიანებს ოთხ კლასს: გვიმრები (), შვიტები (), ფსილოტუმისნაირნი () და Marattiopsida. ასევე გვიმრანაირთა დანაყოფში ერთიანდება გადაშენებულ მცენარეთა კლასები: Cladoxylopsida, Zygopteridales, Stauropteridales და Rhacophytales. 

ადრე გვიმრანაირნი ითვლებოდნენ ერთიან ტაქსონომიურ ჯგუფად — ტიპად (ზოგჯერ ქვეტიპად). ამჟამად კი ბოტანიკოსთა უმრავლესობას მიაჩნია, რომ ისინი რამდენიმე დამოუკიდებელ ტიპად უნდა დაიყონ. ზოგჯერ ტერმინი „გვიმრანაირნი“ ვიწრო გაგებით იხმარება და აღნიშნავს გვიმრებს.

## ლიტერატურა
*
გვიმი

**გვიმი** — ჭის თავზე დადგმული ზღუდე ან „ჯურღმულის თორნე წყალთათჳს“ (საბა). ფართოდ არის გავრცელებული დასავლეთი საქართველოს დაბლობ ადგილებში. ჭის გვიმი სხვადასხვა მასალისაგან მზადდება. თიხის გვიმი ცილინდრული ფორმისაა, ოდნავ ძირგაგანიერებული და გეომეტრიული ორნამენტით ან ანთროპომორფული სახეებით შემკული; ქვის გვიმს ან მთლიანი ქვიდან თლიან (იგი ცილინდრული მოყვანილობისაა) ან რიყის ქვით აშენებენ (მომრგვალო ანდა ოთხკუთხედი); ხის გვიმი ფორმით ოთხკუთხაა. გვხვდება ცემენტის გვიმებიც. ჭაში ჩადგმული გვიმი ცილინდრულია, მომეტებულად თიხისაა, იშვიათად თლილი ქვისა. იყენებენ ნესტიან ადგილებში. მისი მთავარი დანიშნულებაა ჭის კედლების გამაგრება (ჰიდროიზოლაცია). არსებობს წყაროს გვიმიც (უმთავრესად სამეგრელოშია გავრცელებული). იგი მცირე ზომისაა, ცილინდრული, როგორც წესი, თიხისა; წყაროს თვალში სანახევროროდაა ჩამჯდარი და წყლის გამოსასვლელად მილი ან ნახვრეტები აქვს გაკეთებული.

* გვიმი ასევე ეწოდება საკვამლე მილის იმ ნაწილს, რომელიც სახურავის ზევითაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰიდროტექნიკური ნაგებობები
გვირგვინა (მთა)

**გვირგვინა** — მთა საქართველოში, ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, ამავე სახელწოდების შტოქედზე (მდინარეების გუჯარეთისწყლისა და ნეძვისწყლის წყალგამყოფი). სიმაღლე ზღვის დონიდან 2253 მ. 

აგებულია ძლიერ დანაოჭებული შუაეოცენური ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფ-ქვიშაქვებით. გვირგვინას კალთებზე წიფლნარი და მუქწიწვოვანი ტყეებია, მწვერვალზე — მეორეული სუბალპური მდელოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
გვირგვინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი **გვირგვინი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გვირგვინი — მონარქიული ხელისუფლების სიმბოლო
*გვირგვინი — ორმაგი ყვავილსაფრის ფოთლები შიგნითა წრე
*გვირგვინი — საქართველოში გავრცელებული დარბაზული ტიპის საცხოვრებელი სახლის კარვის ფორმის გადახურვა
გვირგვინა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გვირგვინა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გვირგვინა — სოფელი ზნაურის რაიონში, ბალთის თემში;
* გვირგვინა — სოფელი ზნაურის რაიონში, ძვილეთის თემში;
* გვირგვინა — მთა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში;
* გვირგვინას ქედი — ქედი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში.
გვიმრები

მინი|*Asplenium*
[მინი|[ეუსპორანგიუმიანი გვიმრები|ეუსპორანგიუმიანი გვიმრა]]
[მინი|[ჩადუნა]]
**გვიმრები** () — უმაღლესი სპოროვანი მცენარეების ტიპი; აერთიანებს როგორც ბალახოვან, ისე ხემაგვარებს, აქვთ მეტწილად დიდი ფოთლები, ზოგს მარტივი, ზოგს მრავალჯერ ფრთართული; ნორჩი ფოთოლი ლოკოკინასავით არის დახვეული. უმეტესად ჩრდილის მცენარეები არიან. ბალახოვანი გვიმრების ღერო უფრო ხშირად მიწისქვეშა დატოტვილი ფესურაა. მასზეა განლაგებული მიწისზედა კვირტებიც. ტროპიკებში შემორჩენილია მეზოზოური ხანის ხისებრი გვიმრები, რომელთა ღერო 20 მ-მდე სიმაღლისაა. მერქანი უმეტესად კიბისებრტრაქეიდებიანია. გვიმრები მრავლდებიან ვეგეტატიურად მიწისქვეშა ფესურებით, ზოგჯერ ჩეკია კვირტებით. უსქესო გამრავლება ხდება სპორანგიუმებში განვითარებული სპორებით. სპორანგიუმის კედელი უჯრედების ერთ ან მრავალ შრეს მოიცავს და აქვს გამხსნელი რგოლი სქელგარსიანი უჯრედებით. სპორანგიუმების ჯგუფები ჩვეულებრივ ქმნიან სორუსებს, რომლებიც ხშირად დაფარულია საბურაველით (ინდუზიუმით). სპორის გაღივების შედეგად ვითარდება წინაზრდილი — ჰაპლოიდური სქესიანი თაობა — გამეტოფიტი. არის დიპლოიდური უსქესო თაობა — სპოროფიტი. ქინაზრდილზე განლაგებულია სასქესო ორგანოები — არქეგონიუმები და ანთერიდიუმები. კვერცხუჯრედის განაყოფიერება ხდება ტენიან გარემოში, მოძრავი მრავალშოლტიანი მამრობითი სასქესო უჯრედებით — აპერმატოზოიდებით. განაყოფიერებული კვერცხუჯრედებიდან ვითარდება ახალი გვიმრები (დიპლოიდი).

გვიმრები გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, უმეტესად ტენიან ტროპიკებში. მათი მრავალგვარი სასიცოცხლო ფორმიდან ზოგიერთი ხავსებს წააგავს, ზოგი მრავალწლოვანი ბალახებია, ზოგი კი ნამდვილი ხეები. მცირეოდენი სახეობები წყალში იზრდება. ზოგი (ქსეროფიტები) მშრალ ადგილებზეც გვხვდება. მრავალი ტროპიკული გვიმრა ბინადრობს ხის ღეროებსა და ფოთლებზე (ეპიფიტები). გვიმრები იყოფიან სამ კლასად: პირველადი გვიმრები (Primofilices) ნამარხი ფორმებია. აქვთ დიქოტომიურად დატოტვილი ღერო და ტოტების ბოლოზე განლაგებული სპორანგიუმები. ტოლსპორიანები, იშვიათად განსხვავებულსპორიანები არიან; ეუსპორანგიუმიან გვიმრებს (Eufilices) უინდუზიუმო მრავალშრიანი სპორანგიუმის კედელი აქვთ. მათი რამდენიმე სახეობიდან ყველა ტოლსპორიანია. ლეპტოსპორანგიუმიან გვიმრებს (Leptofilices) აქვთ ერთშრიანი სპორანგიუმის კედელი, აგრეთვე ინდუზიუმი. ზოგი ფორმა ტოლსპორიანია, ზოგი — განსხვავებულსპორიანი. ეს გვიმრები ყველაზე ფართოდ არიან გავრცელებული. შეიცავენ 10 ათასამდე სახეობას. იყოფიან სამ რიგად: ნამდვილ გვიმრებად (Filicales), მარსილიასნაირებად (Marsiliales) და სალვინიასნაირებად (Salviniales).

საქართველოში გვხვდება როგორც ეუსპორანგიუმიანი, ისე ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრების ზოგიერთი სახეობა. ჭარბობს ნამდვილი გვიმრები, რომელთა 14 ოჯახის 54 სახეობა იზრდება ყველგან — დაბლობებიდან მოკიდებული ალპური სარტყლის ჩათვლით. სახეობათა უმეტესობა გავრცელებულია დასავლეთ სართველოს ტენიან ტყეებში.

## ლიტერატურა 
* *დოლუხანოვი ა., მიქელაძე ი.,* Pteropsida, წგნ.: საქართველოს ფლორა, ტ. 1, თბ., 1971;
* *კომარნიცკი ნ. ა., კუდრიაშოვი ლ. ვ., ურანოვი ა. ა.,* მცენარეთა სისტემატიკა, თბ., 1973;
* *Криштофович А. Н., Палеоботаника,* 4 изд., Л., 1957;
* *Тахтаджян А. Л.,* Высшие пастения, т. 1, М.-Л., 1956;

*
გვირგვინი (შენობა)

მინი|გვირგვინი (თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი)
**გვირგვინი** — საქართველოში გავრცელებული დარბაზული ტიპის საცხოვრებელი სახლის კარვის ფორმის (პირამიდული) გადახურვა, რომელსაც სასინათლო და საკვამური ხვრელი აქვს. 

ამოყვანილია საფეხურებად ერთმანეთზე დალაგებული, ძელებისაგან შეკრული და ზემოთკენ თანდათან შემცირებული მრავალკუთედების წყობით. გვირგვინის კონსტრუქცია ორგვარია — პარალელური (როდესაც ერთმანეთზე დაწყობილი მრავალკუთხედების გვერდები პარალელურია)  და კუთხური (ყოველი ზედა მრავალკუთხედის გვერდები კუთხეზე ჰკვეთს ქვედა მრავალკუთხედს). გვირგვინმა განვითარების მრავალსაუკუნოვანი გზა განვლო უძველესი კოლხური სახლიდან ახალციხის თუ ერთაწმინდის დარბაზულ კომპლექსებამდე.

## იხილეთ აგრეთვე
*დარბაზული სახლი

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურა
გვრინი

**გვრინი** — მთიბლური სიმღერის კილო. სრულდებოდა ინდივიდუალურად, თიბვის დროს ცელის მოძრაობის რიტმთან შეწყობით; უმთავრესად გავრცელებულია ფშავ-ხევსურეთში. გვრინის ტექსტებად იყენებენ როგორც შრომის, ისე საყოფაცხოვრებო, სატრფიალო თემატიკაზე შექმნილ ნაწარმოებს, აგრეთვე "ხმით ნატირლებს".

## იხილეთ აგრეთვე 
* დატირება

## ლიტერატურა 
**ოჩიაური თ.,* ხევსურული მთიბლური სიმღერა-გვრინი, «მიმომხილველია», 1951, ტ. 2;
**შანიძე ა.,* ქართული ხალხური პოეზი, ტ. 1 - ხევსურული, ტფ., 1931;
**გოგოჭური დ.,* ქსე, ტ. 3, გვ. 149, თბ., 1978

კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
გვირგვინის კურთხევა კიდეს-კიდე

**გვირგვინის კურთხევა კიდეს-კიდე** — წარმომადგენლობითი ქორწინება ძველ საქართველოში. ფართოდ იყო გავრცელებული დიდგვაროვანთა წრეში. ერთმანეთისაგან დაშორებით („კიდეს-კიდე“) მყოფი საქმრო და საცოლე, რომლებსაც რაიმე მიზეზით დროზე ერთად შეყრა არ შეეძლოთ, გვირგვინის კურთხევის წესს თავიანთი ბინადრობის ადგილას ასრულებდნენ.

გვირგვინის ქვეშ საცოლესთან საქმროს მაგიერ სხვა ვინმე მამაკაცი იდგა, საქმროსთან საცოლის ნაცვლად ასევე — მამაკაცი და არა ქალი. მაგრამ ჯვრისწერის დროს იხსენიებდნენ ნამდვილი საქმროსა და საცოლის (და არა მათი წარმომადგენლების) სახელებს. ასეთი ჯვრისწერა ეწინააღმდეგებოდა კანონიკური სამართლებრივ დოგმებს, რომელთა მიხედვითაც ქორწინება რელიგიური საიდუმლოებაა და არა ხელშეკრულება. 1103 წელს წარმომადგენლობითი ქორწინების ეს წესი სასტიკად აკრძალა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრება.

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929.

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:ქორწინება
გიბონისებრნი

**გიბონისებრნი** (Hylobatidae), მაიმუნების ოჯახი პრიმატების რიგისა. აქვთ მეტად გრძელი წინა კიდურები, რომელთა შლილი 2 მ აღწევს და მცირე ზომის საჯდომი კორძები. კუდი და ლოყისუკანა პარკები არ გააჩნიათ. ოჯახში ორი გვარია სიამანგი და გიბონები (Hylobates). გიბონი აერთიანებს 6 სახეობას, რომელთა სხეულის სიგრძეა 40-64 სმ, წონა 4-8 კგ. გიბონისებრნი გავრცელებული არიან სამხრეთ ჩინეთში, ინდოჩინეთში, სუმატრაზე, იავაზე, კალიმანტანზე. ხროვებად ცხოვრობენ ხეებზე. წინა კიდურების მეშვეობით დახტიან ტოტიდან ტოტზე ან ხიდან ხეზე (აკეთებენ 10-12 მ სიგრძის ნახტომებს), დარბიან ხის ტოტებზე. იკვებებიან მცენარეების ნაყოფებით, ფოთლებით, მწერებით, ფრინველის კვერცხით და მართვებით. მაკეობა 7-8 თვეს გრძელდება. სქესობრივად 5-10 წლისანი მწიფდებიან. ცოცხლობენ 30-35 წლამდე.

## ლიტერატურა 
* *ჯანაშვილი ა.,* ქსე, ტ. 3, გვ. 151, თბ., 1978

*
გზირი

**გზირი** — გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში ადგილობრივი ადმინისტრაციის დაბალი მოხელე, სოფლის მამასახლისის ხელქვეითი. ევალებოდა ბრძანებისა თუ განკარგულების ადგილზე მიტანა და გამოცხადება, ვისიმე გამოძახება და სხვა. ტერმინი „გზირი“ ადრინდელ ქართულ ძეგლებშიც გვხვდება, მაგრამ მისი იმდროინდელი მნიშვნელობა უცნობია. ივ. ჯავახიშვილის აზრით, შესაძლებელია „გზირი“ სიტყვა „გზისაგან“ იყოს ნაწარმოები.

## ლიტერატურა 
* *სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952, გვ. 411-413;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928, გვ. 207-208;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
GSC Game World

„**GSC Game World**“ (**ჯი-ეს-სი გეიმ უორლდ**) — უკრაინული ვიდეო თამაშების დეველოპერი კომპანია.

კომპანია დაარსდა 1995 წელს კიევში. სახელწოდება წარმოადგენს გენერალური დირექტორის ინიციალებს: გრიგორევიჩი სერგეი კონსტანტინოვიჩ (**G**regorevych **S**ergei **C**onstantinovich). ფირმა თავიდან მულტიმედია-ენცოკლოპედიების შექმნით იყო დაკავებული და ამ სფეროში სახელი გაითქვა კიდეც უკრაინასა და რუსეთში. 1998 წელს შექმნა თავისი პირველი არაკომერციული კომპიუტერული თამაში „WarCraft 2000: Nuclear Epidemic“. ფირმის პირველი კომერციული პროექტი იყო სტრატეგიული თამაში „კაზაკები“. 

2007 წლიდან GSC-მა დაიწყო თამაშების სერიის, „S.T.A.L.K.E.R.“-ის გამოცემა.

## თამაშები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინის კომპანიები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კომპანიები უკრაინაში
კატეგორია:ვიდეო თამაშების მწარმოებელი კომპანიები
კატეგორია:1995 წელს დაარსებული ვიდეო თამაშების კომპანიები
გვირილა

**გვირილა** — რთულყვავილოვანთა ოჯახის რამდენიმე გვარის მცენარეთა კრებითი სახელწოდება. უფრო მეტად ამ სახელწოდებით ცნობილია Pyrethrum-ის გვარი, რომლის 100-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპისა და აზიის ზომიერ ზონაში და ნაწილობრივ ჩრდილოეთ ამერიკაში, უმრავლესობა კი კავკასიაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიის ქვეყნებში. 

საქართველოში 24 სახეობაა, მათგან 10 სახეობა კავკასიის ენდემია, 3 - საქართველოსი. იზრდება მთის ქვემო სარტყლიდან მოკიდებული ალპურ სარტყლამდე მდელოებსა და მაღალბალახეულში, ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში, ტენიან და დაჭაობებულ ადგილებში, ქვიან და კლდოვან კალთებზე, ჩამონაზვავებზე და სხვა. 

ზოგი სახეობა სათიბ-საძოვრების სარეველაა, ზოგი სამკურნალოა (ბალზამური გვირილა - Pyrethrum balsamita): ინსექტიციდურ და ჰერბიციდულ ნივთიერებებს (პირეტრინსა და ცინერონს) შეიცავს ფართოდ მოსენებული დალმაციური გვირილა (Pyrethrum cinerarifolium) და წითელი ანუ კავკასიური გვირილა (Pyrethrum roseum).  Pyrethrum parthenium-ს დეკორატიულ მებაღეობაში იყენებენ, ხოლო (ეგრეთ წოდებული კალუფერი ანუ კანუფერი) ლიქიორების არომატიზაციისათვის.   

Doronicum-ის გვარიდან გვირილის სახელით ცნობილია ყვითელი გვირილა (Doronicum orientale), რომელიც უმთავრესად გავრცელებულია კოლხეთში, ნაწილობრივ კი ქართლში მთის შუა და ზემო სარტყლის ტყეებსა და ბუჩქნარებში,  Leucanthemum-ის გვარიდან  - მინდვრის გვირილა.
## გალერეა

გვირილა.jpeg.jpg
გვირილა1.jpg
Chamomile Flowers 2.png
Matricaria.jpg
Chamaemelum nobile 002.JPG
Chamaemelum nobile 003.JPG
Matricaria1.jpg
Bellis perennis Matricaria chamomilla.jpg
Blütenstand Kamille (Matricaria recutita) zwischen Kleinheringen und Rödigen2.jpg
Cabbage butterfly.jpg
Matricaria chamomilla-Capitule-Pleney-20141015.jpg
Chamomile (14561518539).jpg
Chamomile and bug (14563456579).jpg
Matricaria recutita 2006 2.JPG	
Matricaria recutita Y03.jpg
Kamomillasaunio (Matricaria recutita).JPG	
Chamaemelum nobile 001.JPG

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Chamomile (Matricaria recutita, Chamaemelum nobile) medical and therapeutic information on MedlinePlus 
* Chamomile fact sheet, NIH National Center for Complementary and Integrative Health 
* Roman chamomile , the National Cancer Institute 
* PLANTS Profile: Anthemis tinctoria L. (golden chamomile), USDA 
* 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
მეიოზი

მინი|მეიოზური გაყოფა
**მეიოზი** — პროცესი, რომლის შედეგად დიპლოიდური ევკარიოტული უჯრედი იყოფა ისე, რომ ჰაპლოიდურ უჯრედებს, გამეტებს წარმოქმნის. მეიოზი მნიშვნელოვანია სქესობრივი გამრავლებისათვის. ვინაიდან პროკარიოტებს სქესი და სქესობრივი გამრავლება არ აქვთ, მათ არც მეიოზის უნარი გააჩნიათ.

დიპლოიდური უჯრედი ქრომოსომების ორ ჰომოლოგიურ ნაკრებს შეიცავს. მეიოზის დროს ხდება ყველა ქრომოსომის რეპლიკაცია, რასაც თან სდევს უჯრედის ორი თანმიმდევრული გაყოფა. შედეგად წარმოიქმნება ოთხი უჯრედი და ყოველ მათგანს ქრომოსომების ერთი ნაკრები ერგება მხოლოდ.

პროფაზა პირველი შედგება ხუთი სტადიისგან:

ლეპტონემა — ხდება დნმის კონდენსაცია, ქრომოსომები იხვევა სპირალურად.

ზიგონემა — ჰომოლოგიური ქრომოსომების კონიუგაცია, რომლებიც წარმოქმნიან სტრუქტურას სახელად ტეტრადები ან ბივალენტები.

პახინემა — ყველაზე გრძელვადიანი პერიოდი, ამ დროს ხდება კროსინგოვერი. ჰომოლოგიური ქრომოსომების ზოგი ნაწილი მკვრივად უკავშირდება ერთმანეთს და წარმოქმნის ქიაზმებს, სადაც ხდება კროსინგოვერი.

დიპლონემა — ხდება ქრომოსომების ნაწილობრივი დეკონდენსაცია, ამასთანავე გენომის ნაწილი შეიძლება მუშაობდეს მიმდინარეობდეს ტრანსკრიფციისა და ტრანსლაციის პროცესები. ზოგიერთი ცხოველების ოვოციტების ქრომოსომები ამ სტადიაზე იღებენ სპეციფიკურ ფორმას.

დიაკინეზი — დნმ კვლავ მაქსიმალურად კონდენსირდება, იშლება ბირთვის მემბრანა, ცენტრიოლები პოლუსებისკენ მიემართებიან. ჰომოლოგიური ქრომოსომები რჩება ერთმანეთს შეერთებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
*განაყოფიერება

## რესურსები ინტერნეტში 
* A simple, step-by-step description of meiosis
* Meiosis Flash Animation 
* Animations from the U. of Arizona Biology Dept.
* Meiosis at Kimball's Biology Pages 
* Khan Academy, video lecture 
* CCO 

კატეგორია:ციტოლოგია
გიგანტური ირემი

**გიგანტური ირემი** (Megaloceros giganteus) — ნამარხი ძუძუმწოვარი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. გარეგნულად ირემლაღის მსგავსია. ცხოვრობდა პლეისტოცენსა და ადრეულ ჰოლოცენში. ჰქონდა დიდი ტანი, ზემოთ ნიჩბის მსგავსად გაფართოებული რქები. ბინადრობდა ტენიან მდელოებზე. გავრცელებული იყო ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. გიგანტური ირმის ჩონჩხები ნაპოვნია ირლანდიის ტორფიანებში. ყოფილ სსრკ-ის შუა და სამხრეთ განედებში, ყირიმსა და ჩრდილოეთ კავკასიის ჩათვლით, აღმოჩენილია ჩონჩხის ნარჩენები. რიაზანისა და სვერდლოვსკის ოლქის მიდამოებში კი — მთლიანი ჩონჩხი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირმისებრნი
გიდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი **გიდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გიდი — ექსკურსანტების გამყოლი
* გიდი — ტელესკოპზე დამაგრებული მილი
გიგანტოპითეკი

მინი|მარჯვნივ|გიგანტოპითეკის ყბა
**გიგანტოპითეკი** (, ნათესაობითი ბრუნვა  — გოლიათი და  — მაიმუნი) — ნამარხ ადამიანის მსგავს მაიმუნთა გვარი. ცხოვრობდნენ შუა ანთროპოგენში აზიის სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ოლქებში. ნაპოვნია გიგანტოპითეკის 4 ქვედა ყბა და 1000-ზე მეტი კბილი. მისი საძირე კბილები 6-ჯერ დიდია ადამიანისაზე. კბილების სისტემის ზოგი ნიშნით (შედარებით პატარა ეშვები და სხვა)  გიგანტოპითეკი ადამიანთან უფრო ახლოს დგას, ვიდრე ადამიანის მსგავს მაიმუნებთან. ეს გარემოება საფუძვლად დაედო ადამიანის წარმოშობის მცდარ გიგანტოიდურ თეორიას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გადაშენებული ცხოველები
კატეგორია:პრიმატები
გიენოსი

**გიენოსი** () — ანტიკური ხანის ქალაქი შავი ზღვის სანაპიროზე, კოლხეთში (ახლანდელი ქალაქ ოჩამჩირის მახლობლად). 

გიენოსს ამავე სახელწოდების მდინარესთან ერთად იხსენიებს ბერძენი ავტორი ფსევდო-სკილაქს კარიანდელი (ძვ. წ. IV ს.). როგორც ვარაუდობენ, გიენოსს შეესატყვისება პომპონიუს მელას (ძვ. წ. I ს.) მიერ მოხსენიებული ქ. კიკნოსი, სტეფანე ბიზანტიელის (VI ს.) ლექსიკონში დასახელებული ქ. პიენისი და ქ. ტიენისი. 

ოჩამჩირის მიდამოების არქეოლოგიური შესწავლის შედეგად დადგენილია, რომ აქ ჯერ კიდევ ქალაქის წარმოქმნამდე არსებობდა ადგილობრივი დიდი დასახლება და განვითარებული იყო ხელოსნური წარმოება. გიენოსის დაწინაურება და საქალაქო ცენტრად გადაქცევა ემთხვევა ახლანდელი ოჩამჩირის მახლობლად, მდინარე ჯიკუმურის შესართავთან ბერძენთა, საფიქრებელია, ათენელთა, სავაჭრო სამოსახლოს დაარსებას (ძვ. წ. V ს. II ნახ.). გიენოსში ბერძენთა გვერდით ცხოვრობდა მკვიდრი კოლხური მოსახლეობა. 

ადრინდელ ანტიკურ ხანაში (ძვ. წ. V-IV სს.) გიენოსს მჭიდრო ეკონომიკური ურთიერთობა ჰქონდა საბერძნეთის უმსხვილეს ცენტრებთან, განსაკუთრებით ათენთან, რომელსაც უხვად აწვდიდა გემთმშენებლობისათვის საჭირო მასალას — ძვირფას ხეს (ბზა და სხვა). შემდეგში გიენოსის საგარეო ვაჭრობაში ათენის ადგილს იკავებენ მცირე აზიის ცენტრები, განსაკუთრებით სინოპი. ძვ. წ. I საუკუნეში გიენოსი დაკნინდა, მისი შემდგომი გამოცოცხლება ემთხვევა ეგრისის სამეფოს გაძლიერებასა და საქალაქო ცხოვრების ახალ აღმავლობას (IV-V სს.).

## ლიტერატურა
*ლორთქიფანიძე ო., ანტიკური სამყარო და ძველი კოლხეთი, თბ., 1966.

კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
კატეგორია:კოლხეთი
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
კატეგორია:ძველბერძნული კოლონიები
გიეში

**გიეში**  — ავშნის გვარის ორი სახეობის — კავკასიური გიეშისა (Artemisia caucasica) და ბრჭყვიალა გიეშის (Artemisia splendens) სახელწოდება. ორივე სახეობას სუსტად შეფოთლილი 10–30 სმ სიმაღლის ღერო და ვერტიკალურად ჩაზრდილი მსხვილი, დატოტვილი ფესვები აქვს. ახალგაზრდა უნაყოფო (ხშირად შეფოთლილი) ყლორტები მიწაზე გართხმულ მკვრივ კორდს ქმნის. ვერცხლისფერი ხშირი, ხავერდოვანი ბუსუსი დეკორატიულ იერს აძლევს ამ მცენარეს. 

გიეში კავკასიის ენდემია. კავკასიური გიეში იზრდება ქართლში მთის ქვემო სარტყელში, ხრიოკებზე და მშრალ ადგილებში; ბრჭყვიალა გიეში — მთა-თუშეთის, ფშავ-ხევსურეთისა და სხვა სუბალპურ და ალპურ სარტყელში. ღორღიანებისა და კლდის დამკორდებელი მცენარეებია და ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
კატეგორია:საქართველოს ფლორა
გიმნურა

**გიმნურა** (Echinosorex gymnurus), ძუძუმწოვარი ცხოველი ზღარბისებრთა ოჯახისა. აქვს 45 სმ-მდე სიგრძის სხეული, 20-21 სმ კუდი, წაგრძელებული დინგი, 44 კბილი. შავი, უხეში ბალნით დაფარული სხეული, მოთეთრო თავი და ყელი. გვხვდება ტაილანდში, სუმატრაზე და კალიმანტანის მთებში. ბინადრობს ხის ფესვებში. მრავლდება წლის ნებისმიერ დროს, ყრის 4-5 ნაშიერს. იკვებება მწერებით. კუდის ფუძესთან მოთავსებული 2 ჯირკვალი გამოყოფს ნივრისსუნიან სითხეს, რითაც გიმნურა იგერიებს მტაცებლებს და იზიდავს მოპირდაპირე სქესის ინდივიდს. 

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 3, გვ. 156, თბ., 1978

კატეგორია:ზღარბები
გინკგო

**გინკგო** () — შიშველთესლოვანი ფოთოლმცვივანი ხეების უძველესი გვარი გინკგოსნაირთა განყოფილებისა. ერთადერთი თანამედროვე სახეობა — ორნაკვთიანი გინკგო (ginkgo biloba) გაშლილვარჯიანი 30-40 მ სიმაღლის და 1 მ-მდე დიამეტრის ორსახლიანი ხეა. 

ველურად იზრდება მხოლოდ სამხრეთ ჩინეთში. როგორც დეკორატიული მცენარე, მოშენებულია მსოფლიოს მრავალ ბოტანიკურ ბაღსა და პარკში; საქართველოში შემოტანილია XIX საუკუნეში შავი ზღვის სანაპიროზე. განსაკუთრებით კარგად ხარობს კოლხეთში, სადაც გიგანტურ ზომას აღწევს. 

იზრდება აგრეთვე აღმოსავლეთ საქართველოში, კერძოდ თბილისის ბოტანიკურ ბაღსა და უნივერსიტეტის ბაღში. ყინვაგამძლეა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გინგკოსნაირნი
გიორგაული თეთრი

**გიორგაული თეთრი** — ვახტანგ VI-ის მიერ შემოღებული ტერმინი, რომლის საფუძველზე ქართულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრდა შეხედულება, თითქოს გიორგი ბრწყინვალის (1314-1346) ბრძანებით მოიჭრა ქართული ეროვნული მონეტა. ვახტანგ VI ემყარებოდა ბექა-აღბუღის სამართალს, რომელშიც ნახსენებია „გიორგის ჟამის თეთრი“. ეს ტერმინი კი გულისხმობს საქართველოში ილხანების სახელით მოჭრილ მონეტას. 1355 წლამდე საქართველოს ზარაფხანებში სხვა მონეტები არ იჭრებოდა.

## ლიტერატურა 
*დუნდუა გ., დუნდუა თ., იჭრებოდა თუ არა გიორგაული თეთრი?, «საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 2011, [ტ.] 1.
*დუნდუა გ., სამონეტო მიმოქცევის საკითხისათვის XV საუკუნის საქართველოში, თბ., 1964;

კატეგორია:საქართველოს მონეტები
გერში

**გერში** — ჭრილობა და ჭრილობის საზღაური ძველ ქართულ სამართალში. 

საზღაურის ოდენობა განისაზღვრებოდა ჭრილობის ხარისხის მიხედვით (მსუბუქი იყო ჭრილობა თუ მძიმე — დამაშავებელი) და დაზარალებულის „სისხლით“ (ქონებრივი სასჯელით, რომელიც ინიშნებოდა დაზარალებულის სოციალური მდგომარეობის, ასაკის, სქესისა სახვა გარემოებათა გათვალისწინებით). ამის შესაბამისად გერში დამნაშავეს გადახდებოდა ან სრული „სისხლის“ ან მისი ნაწილის — ნახევრის, მესამედის, მეოთხედის ან მეხუთედის ოდენობით. მხედველობაში მიიღებოდა აგრეთვე ჭრილობის ადგილი (უჩინარი და თვალსაჩინო ჭრილობა). 

დანაშაულის დამამძიმებელ გარემოებად ითვლებოდა და საზღაურის გადიდებას იწვევდა დაზარალებულის დაჭრა მალვით ან თავდასხმის დროს. გერში გათვალისწინებულია ბაგრატ კურაპალატის, გიორგი ბრწყინვალისა და ბექასა და აღბუღას სამართლის წიგნებში.

## ლიტერატურა
* *დოლიძე ი.,* ძველი ქართული სამართალი, თბ., 1953;
 
 

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
სისხლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი **სისხლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სისხლი - ჰეტეროგენული თხევადი ქსოვილი
* სისხლი - სასჯელის სახე ძველ საქართველოში
გიორგი ერისთავის თეატრი

[მინი|მარიამ ერისთავი ყარდაშვერდის როლში და ანასტასია ორბელიანი ნინო დიდებულიძის როლში, გ. ერისთავის „გაყრის“ სცენის ილუსტრაცია. მხატვარი [გიორგი კორადინი|გ. კორადინი. 1850 წ.]]
**გიორგი ერისთავის  თეატრი** —  ქართული პროფესიული თეატრი (1850–1856), ეროვნული რეალისტური თეატრალური ხელოვნების განვითარების მნიშვნელოვანი კერა. დააარსა და მისი იდეური, შემოქმედებითი მრწამსი განსაზღვრა პოეტმა და დრამატურგმა გიორგი ერისთავმა. 

პირველი წარმოდგენა გაიმართა 1850 წლის 2 (14) იანვარს, თბილისის გიმნაზიის სააქტო დარბაზში, სცენისმოყვარეთა ძალებით, გ. ერისთავის რეჟისორობითა და მონაწილეობით წარმოადგინეს მისივე პიესა „გაყრა“. ეს თარიღი მიჩნეულია ქართული თეატრის აღდგენის თარიღად და XIX საუკუნის 80-იანი წლებიდან აღინიშნება, როგორც ქართული თეატრის დღე. 

1851 წელს თბილისში მუშაობა დაიწყო გ. ერისთავის მიერ ჩამოყალიბებულმა პირველმა პროფესიულმა დასმა. მასში შედიოდნენ: სააკაძისა, ტატიშვილისა, ანტონოვისა, ბაფარაშვილისა, ნათიშვილისა, აბრამიძისა, ჯორჯაძისა, ნ. უზნაძისა, გ. დვანაძე, გ. ტატიშვილი, ი. ელიოზიშვილი, რჩეულიშვილი, გ. ჯაფარიძე, გ. კორძაია, ზ. ანტონოვი. თეატრთან მუდმივად თანამშრომლობდნენ საზოგადო მოღვაწეები და მწერლები: მ. თუმანიშვილი, ი. კერესელიძე და სხვები. იდგმებოდა გ. ერისთავის, ზ. ანტონოვის, ა. მეიფარიანის, გ. ჯაფარიძისა და სხვათა ორიგინალური, აგრეთვე თარგმნილი და გადმოკეთებული პიესები. მეფის მთავრობამ დასს ყოველწლიური ფულადი დახმარება დაუნიშნა, რადგან ვარაუდობდა, რომ იგი ცარიზმის ინტერესებს დაექვემდებარებოდა, მაგრამ როცა დარწმუნდა, რომ თეატრი განმათავისუფლებელ, ანტიბატონყმურ იდეებს ქადაგებდა, რეაქციულ თავადაზნაურობასთან ერთად დაიწყო მისი შევიწროება. 1854 წელს გ. ერისთავი იძულებული გახდა თეატრისათვის თავი დაენებებინა. თეატრი დაიხურა 1856 წელს.

## ლიტერატურა
* *გერსამია ს.,* გიორგი ერისთავის თეატრი, თბ., 1950;
**გუნია ვ.,* ქართული თეატრი (1879-1889), თბ., 1889;
**Бухникашвили Г. В.,* Театр Георгия Эристави, Тб., 1947;

 

კატეგორია:საქართველოს თეატრები