open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფილადელფიის ორკესტრი

**ფილადელფიის ორკესტრი** () — ამერიკული სიმფონიური ორკესტრი ფილადელფიიდან (პენსილვანია). იგი აშშ-ის სიმფონიურ ორკესტრთა „დიდი ხუთეულის“ წევრია და მსოფლიოში ერთ-ერთ საუკეთესო კომპანიად ითვლება. 2001 წლიდან ორკესტრი საკუთარ კონცერტთა ყოველწლიურ სერიას კიმელის საშემსრულებლო ხელოვნების ცენტრში ასრულებს, მუსიკის აკადემიასთან. ეს უკანასკნელი დაფუძნებიდან ნახევარი საუკუნის განმავლობაში ორკესტრის ყოფილი ბინა იყო.

ორკესტრი დაფუძნდა 1900 წელს ფრიც შილის მიერ, რომელიც ასევე მისი პირველი დირიჟორი იყო. 1907 წელს მისი ადგილი კარლ პოჰლიგმა დაიკავა, თუმცა ორკესტრის მთავარი და მნიშვნელოვანი დირიჟორი 1912 წლიდან ლეოპოლდ სტოკოვსკი იყო, რომელმაც ორკესტრს საქვეყნოდ გაუთქვა სახელი. მისი ხელმძღვანელობით ორკესტრმა უდიდესი ვირტუოზის რეპუტაცია მოიხვეჭა.

სტოკოვსკის დირიჟორობით ორკესტრი გამოჩნდა დისნეის 1940 წლის ფილმში „ფანტაზია“.

1936 წელს ორგანიზაციას შეუერთდა იუჯინ ორმანდი და 1938 წლამდე სტოკოვსკისთან ერთად ორკესტრის მთავარი დირიჟორის პოსტი ეკავა, რის შემდეგაც ძირითადი დირიჟორი გახდა. იგი ორკესტრში 40 წლის განმავლობაში მოღვაწეობდა და ამ ორკესტრის მრავალი საუკეთესო ნამუშევარი მისი ხელმძღვანელობით ჩაიწერა.

ორმანდის შემდეგ მთავარი დირიჟორი რიკარდო მუტი გახდა (1981-92), ხოლო შემდეგ — ვოლფგანგ სავალიში (1993-2002). ორკესტრის ამჟამინდელი ხელმძღვანელი კრისტოფ ეშენბახია.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ამერიკული ორკესტრები
კატეგორია:1900 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:ჯგუფები ფილადელფიიდან
კატეგორია:პენსილვანიის ორკესტრები
ფილადელფიის მუსიკის აკადემია

**მუსიკის აკადემია** ფილადელფიაში (პენსილვანია) — უძველესი ოპერის თეატრი აშშ-ში, რომელიც ამჟამადაც მისი თავდაპირველი მიზნებისთვის გამოიყენება. „ბროდ სტრიტის დიდი მხცოვანი ლედი“ (Grand Old Lady of Broad Street), აკადემია პენსილვანიის ბალეტისა და ფილადელფიის საოპერო კომპანიის ბინაა. მრავალი წლის განმავლობაში ის ასევე ფილადელფიის ორკესტრის ბინა იყო და მასში კვლავ ტარდება საორკესტრო კონცერტები.

შენობის მშენებლობა 1855 წელს დაიწყო და 1857 წლის 26 იანვარს აკადემია დიდი ბალით გაიხსნა. ამ შენობაში შესრულებული პირველი ოპერა იყო დასავლეთ ნახევარსფეროში ვერდის "ილ ტროვატორეს" პრემიერა, იმავე წლის 25 თებერვალს. აკადემია მას შემდეგ მუდმივად ფუნქციონირებს, მასპინძლობდა რა მრავალ მსოფლიოში განთქმულ შემსრულებელს, დირიჟორსა და კომპოზიტორს. აქ სტანდარტული საოპერო და კლასიკური რეპერტუარის მრავალი ამერიკული პრემიერა მოწყობილა. შენობა გამოიყენება ასევე არა-სამუსიკო ღირსშესანიშნაობებისთვისაც—გროვერ კლივლანდსა და რიჩარდ ნიქსონს მონაწილეობა მიუღიად აქ გამართულ ოფიციალურ წვეულებებზე, ხოლო ალბერტ აინშტაინს კი ლექცია გაუმართავს.

დარბაზის დიზაინი ევროპის დიდი ოპერის სახლების მანერითაა შესრულებული, მოხატული ჭერითა და სამ იარუსიანი ბალკონით, რომელთაც არწივები და სხვა დეკორაციები ამშვენებს. დარბაზის სივრცეს დომინირებს ორნამენტებიანი პროსცენიუმი და უზარმაზარი ბროლის ჭაღი.

მიუხედავად იმისა, რომ სახელი შესაძლოა კონსერვატორიაზე მიუთითებდეს, აკადემიას რაიმე სახის სასწავლო პროგრამა ან ფაკულტეტი არ ჰქონია. თუმცა აქ ხშირად ჩატარებული ხმისა და ინსტრუმენტალური კონკურსები, მათ შორის პავაროტის კონკურსი.

## რესურსები ინტერნეტში
*მუსიკის აკადემიის საიტი 

კატეგორია:ფილადელფია
კატეგორია:ოპერის თეატრები
აუტიზმი

**აუტიზმი** — ფსიქიკის ისეთი მდგომარეობა, როდესაც ინდივიდს ახასიათებს ჩაკეტილი ცხოვრება და გარემო სამყაროსაგან სრული მოწყვეტა. ინდივიდი ცხოვრობს მის მიერვე შექმნილ არარეალურ სამყაროში. აუტიზმი გონებრივი მოშლილობაა, რომელიც წარმოიშობა ადრეულ ასაკში და ხასიათდება საკუთარ თავში ჩაკეტვით, რომელსაც თან ახლავს რეალობისგან მოწყვეტა, სოციალური ინტერაქტიურობის შესაძლებლობის არქონა, განმეორებითი მოძრაობები და მეტყველების მოშლა.

აუტიზმის სიმპტომები ჩვეულებრივ თავს იჩენენ ბავშვის ცხოვრების პირველი სამი წლის განმავლობაში და თან სდევენ მთელი ცხოვრების მანძილზე. 18 თვის ან 2 წლის ასაკში ბავშვი ვერ აღწევს ჩვეულებრივი განვითარების დონეს. მშობელსა და ბავშვს შორის ნორმალური ურთიერთობა ირღვევა. აუტისტი ბავშვები გაურბიან პირდაპირ მზერას და მათი მეტყველება რუდიმენტულია.

გამოხატვის ხარისხის მიხედვით აუტიზმი მრავალნაირია. ყველაზე ძლიერ ფორმას ახასიათებს განმეორებადი, უჩვეულო, თვითსაზიანო და აგრესიული ქცევა.  ასეთი ქცევა დიდხანს გრძელდება და მისი შეცვლა ძალიან რთულია. ყველაზე სუსტი ფორმა ჰგავს პიროვნულ დარღვევებს, რომელნიც დაკავშირებულნი არიან სწავლის უნარის დაქვეითებასთან. აუტისტ ბავშვებს იშვიათად შეუძლიათ დამოუკიდებელი ცხოვრება, ძლიერი თერაპიული ინტერვენციის, მშობლის ზრუნვის და ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციის და წამლების გარეშე.

## სქოლიო
სებასტიან დაისლერი

**სებასტიან დაისლერი** ( დ. 5 იანვარი, 1980, ლერახი, გერმანია) — გერმანელი პროფესიონალი ყოფილი ფეხბურთელი. თავისი პროფესიონალური კარიერა დაასრულა 2007 წლის იანვარში 27 წლის ასაკში უმძიმესი ტრავმის გამო. მისი სანაკრებო კარიერა 2000 წელს დაიწყო. სულ 36 მატჩი ჩაატარა გერმანიის ნაკრებში და 3 გოლის გატანა მოახერხა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სებასტიან დაისლერი 
* სებასტიან დაისლერი 

 

კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:მენხენგლადბახის ბორუსიას ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Air (ჯგუფი)

**Air** — ფრანგული ელექტრონული ჯგუფი, რომელიც დაფუძნდა 1995 წელს. მისი წევრები არიან ნიკოლა გოდენი და ჟან-ბენუა დუნკელი. მათ პირველ ალბომს *Moon Safari* კრიტიკოსებმა უმაღლესი შეფასება მისცეს, რასაც მოჰყვა *Premiers Symptômes*, *The Virgin Suicides*, *10,000 Hz Legend* და *Talkie Walkie*.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომები
**Moon Safari* (1998)
**10 000 Hz Legend* (2001)
**Talkie Walkie* (2004)
**Pocket Symphony* (2007)
**Love 2* (2009)
**Le Voyage Dans La Lune* (2012)

;საუნდტრეკები

**The Virgin Suicides* (2000)
**Music for Museum* (2014)

;EP-ები

**Premiers Symptômes* (1997)

;ერთობლივი ალბომები
**City Reading (Tre Storie Western)* (2003)
* *5:55* (2006)

;მიქსები და რემიქსები
* *Everybody Hertz* (2002)
* *Late Night Tales* (2006)

;კომპილაციური ალბომები
* *Twentyears* (2016)

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:ფრანგული ელექტრონული ჯგუფები
კატეგორია:ელექტრონული მუსიკა
კატეგორია:ტრიპ-ჰოპ ჯგუფები
კატეგორია:ემბიენტ მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:Air (ჯგუფი)
მეჰმეტ შოლი

**მეჰმეტ ტობიას შოლი** (; დ. 16 ოქტომბერი, 1970) — გერმანელი ფეხბურთელი, სახელი გაითქვა მიუნხენის „ბაიერნში“ ასპარეზობისას. კარიერა დაასრულა 2007 წელს.

## ტიტულები 
**საკლუბო:**საკონტინეტთაშორისო თასი — 2001  ჩემპიონთა ლიგა — 2001 უეფას თასი — 1996  გერმანიის ჩემპიონატი — 1994, 1997, 1999, 2000, 2001, 2003, 2005, 2006  გერმანიის თასი — 1998, 2000, 2003, 2005, 2006  გერმანიის ლიგის თასი — 1997, 1998,1999, 2000, 2004

**სანაკრებო:**ევროპის ჩემპიონი — 1996

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*მეჰმეტ შოლის ინფო Soccerbase-ზე

კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:დაბადებული 16 ოქტომბერი
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:კარლსრუეს ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:1996 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1999 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები
კატეგორია:2000 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბასტიან შვაინშტაიგერი

**ბასტიან შვაინშტაიგერი** (; დ. 1 აგვისტო, 1984, კოლბერმოორი, გერმანია) — გერმანელი ფეხბურთელი, თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. 2014 წელს გერმანიის ნაკრებიდან ფილიპ ლამის წასვლის შემდეგ გახდა ნაკრების კაპიტანი. შვაინშტაიგერი 13 წლის განმავლობაში მშობლიურ კლუბში, „ბაიერნში“, ასპარეზობდა. 30 წლის ასაკში კი „მანჩესტერ იუნაიტედში“ გადავიდა.

## პირადი ცხოვრება 
2016 წლის 12 ივლისს შვაინშტაიგერი დაქორწინდა ჩოგბურთელ ანა ივანოვიჩზე.

## ტიტულები 
;საკლუბო
მიუნხენის ბაიერნი
*ბუნდესლიგა (8): 2002-03,  2004-05, 2005-06, 2007-08, 2009-10, 2012-13, 2013-14, 2014-15
*გერმანიის თასი (7): 2003, 2005, 2006, 2008, 2010, 2013, 2014
*გერმანიის სუპერთასი (1): 2010
*უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა (1): 2013,
*უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის ვერცხლის პრიზიორი (2): 2010, 2012
მანჩესტერ იუნაიტედი

ინგლისის ასოციაციის თასი (1): 2015-16
;სანაკრებო
*მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული (1): 2014
*მსოფლიო ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2): 2006, 2010
*ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის პრიზიორი (1): 2008

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:ბაიერნი II-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:მანჩესტერ იუნაიტედის ფეხბურთელები
კატეგორია:MLS-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ჩიკაგო ფაიერის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2004 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2005 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები
კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2008 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2012 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2014 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ევალდ ფონ კლაისტი

thumb|170px|ევალდ ფონ კლაისტი
**პაულ ლუდვიგ ევალდ ფონ კლაისტი** (; დ. 8 აგვისტო, 1881, ბრაუნფელსი, გერმანიის იმპერია – გ. 16 ნოემბერი, 1954, ვლადიმიროვკის კოლონია, სსრკ) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის სარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1954
ოდერის ფრანკფურტი

**ოდერის ფრანკფურტი** ( [ˈfʁaŋkfʊɐ̯t]) — ქალაქი გერმანიაში, ბრანდენბურგში, მდინარე ოდერის მარცხენა ნაპირზე. 1980-იანი წლების დასასრულს ქალაქის მოსახლეობამ რეკორდულ მაჩვენებელს - 87 000 მცხოვრებს მიაღწია. ამის შემდეგ დაიწყო მისი რაოდენობის კლება: 2002 წელს ქალაქის მოსახლეობა 70 000-მდე შემცირდა, ხოლო 2010 წელს 60 000 შეადგინა.

## ლიტერატურა 
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქალაქი ოდერის ფრანკფურტი

კატეგორია:ბრანდენბურგის ქალაქები
ჰერმან ჰოთი

thumb|170px|ჰერმან ჰოთი
**ჰერმან ჰოთი** (*გერმ.:* Hermann Hoth) (* 12 აპრილი 1885, ნოირუპინი, ბრანდენბურგი; † 26 იანვარი 1971, გოსლარი, ქვემო საქსონია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-პოლკოვნიკი.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
ერიხ ჰეპნერი

მინი|170პქ|ერიხ ჰეპნერი
**ერიხ ჰეპნერი** (*გერმ.:* Erich Hoepner) (დ. 14 სექტემბერი, 1886, ოდერის ფრანკფურტი — გ. 8 აგვისტო, 1944, ბერლინი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-პოლკოვნიკი და „ვიდერშტანდის“ წევრი.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კოტე მესხი

**კოტე (იაკობ) სიმონის ძე მესხი** (დ. 1 მაისი  [ ძვ. სტ. 19 აპრილი], 1857, ქუთაისი  ―      გ.    28 მაისი[ ძვ. სტ. 15 მაისი], 1914, თბილისი) — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.

1874 წლიდან მონაწილეობდა ქუთაისის სცენისმოყვარეთა წარმოდგენებში. 1879 წელს მიიწვიეს მსახიობად თბილისის მუდმივ პროფესიულ დასში. 1885 წელს ქუთაისში დააარსა პროფესიული თეატრი, რომელსაც 1894 წლამდე ედგა სათავეში. მისი ხელმძღვანელობით ქუთაისის სცენაზე პირველად გამოვიდნენ: ნინო ჩხეიძე, კოტე მარჯანიშვილი და შალვა დადიანი. 1894 წლიდან, როგორც მსახიობი და რეჟისორი მოღვაწეობდა თბილისის დრამატულ თეატრში. ასრულებდა გმირულ და სახასიათო როლებს: ლევან ხიმშიაშვილი (დავით  ერისთავის „სამშობლო“), გოჩა (აკაკი წერეთლის „თამარ ცბიერი“), რუსთაველი (კ. მესხის „რუსთაველი“), ოტია (ვალერიან გუნიას „და-ძმა“), ანანია (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), არბენინი (მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადი"), ჩაცკი (ალექსანდრე  გრიბოედოვის „ვაი, ჭკუისაგან“), ოტელო, პეტრუჩიო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“, „ჭირვეულის მორჯულება“), ტარტიუფი (მოლიერის „ტარტიუფი“) და სხვა. თარგმნა ნიკოლოზ  გოგოლის, უილიამ  შექსპირის, ალექსანდრ   დიუმა (შვილი)ს, ვიქტორიენ  სარდუს და სხვა დრამატული ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა
* *ანდრონიკაშვილი, ანდრონი კ.,* კ. მესხი (ბიოგრაფიული ეტიუდი), ტფ., 1910;
*კოტე მესხი. კრებული, შემდგ. ე. კაკაშვილი, თბ., 1953 (სერია: ქართული თეატრის მოღვაწეთა სასცენო ხელოვნების შესახებ, წგნ. 3);

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი  დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1857
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
ივანე ფალიაშვილი

[მინი|250პქ|[ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი|ბეთჰოვენის მე-9 სიმფონიის პირველი შესრულება საქართველოში. დირიჟორი - ივანე ფალიაშვილი (1927 წ. 4 აპრილი)]]
**ივანე პეტრეს ძე ფალიაშვილი** (დ. 1 ოქტომბერი, 1868, ქუთაისი ― გ. 7 მარტი, 1934, თბილისი) — ქართველი დირიჟორი, პიანისტი, ორგანისტი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1924). 

ერთხანს ორგანისტად მუშაობდა თბილისის ქართველ კათოლიკეთა ეკლესიაში. 1888 წლიდან თავის ძმასთან, ზაქარია ფალიაშვილთან ერთად მღეროდა ვლადიმერ აღნიაშვილის ეთნოგრაფიულ გუნდში. სადირიჟირო მოღვაწეობა დაიწყო ქართული თეატრის საოპერო დასში. 1892 წელს მიწვეულ იქნა თბილისის „სამუსიკო წრის“ დირიჟორად (აქ მის სპექტაკლებში მონაწილეობდა თედორე შალიაპინი). 1893-1922 მუშაობდა აგრეთვე უკრაინისა და რუსეთის საოპერო თეატრებში და ანტრეპრიზებში დირიჟორად ქორმაისტერად.

1922-1934 წლებში მუშაობდა თბილისის საოპერო თეატრის მთავარ დირიჟორად. იყო „ახალგაზრდა ქართველ მუსიკოსთა საზოგადოების“ სიმფონიური ორკესტრის ერთ-ერთი დამაარსებელი (1923-1928). ფალიაშვილის რეპერტუარში შედიოდა ქართველ, რუს და უცხოელ კომპოზიტორთა 80-ზე მეტი ოპერა. დირიჟორობდა სიმფონიურ კონცერტებს. მისი დირიჟორობით თბილისში პირველად აჟღერდა ბეთჰოვენის IX სიმფონია. ფალიაშვილის შესრულება გამოირჩეოდა მაღალი ოსტატობით, ემოციურობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1868
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:ქართველი დირიჟორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:მთაწმინდის პანთეონში დაკრძალულები
ი
იანვარი 2006

**იანვარი 2006** : ← - იანვარი - თებერვალი - მარტი - აპრილი - მაისი - ივნისი - ივლისი - აგვისტო - სექტემბერი - ოქტომბერი - ნოემბერი - დეკემბერი- →

## 10 იანვარი 
* 10 იანვარი: დაბა ყაზბეგს დაუბრუნდა მისი ძველი სახელი სტეფანწმინდა (დაბა)

კატეგორია:2006 წლის თვეები
ჯორჯიან ბიზნეს უიკი

**ჯორჯიან ბიზნეს უიკი** (Georgian Business Week) — ინგლისურენოვანი გაზეთი. გამოიცემა შპს ბზიფის მიერ საქართველოში 2004 წლიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯორჯიან ბიზნეს უიკის გვერდი 

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი გაზეთები
ნისკარტი

thumb|right|ფრინველთა ნისკარტები
**ნისკარტი** — ფრინველთა ორგანო, რომელსაც ქმნის მოგრძო უკბილო ყბები და ფარავს რქოვანი შალითა — რამფოთეკა. ფრინველთა ემბრიონში ნისკარტის ზედა ნაწილში დროებით ვითარდება წაწვეტებული რქოვანი ბორცვაკი, რომელიც გამოჩეკისას ეხმარება ნაჭუჭის გატეხაში. მრავალი ფრინველის ზედა ნისკარტის ფუძე ცვილიანათია დაფარული. სხვადასხვა ფრინველს სხვადასხვა ზომისა და ფორმის ნისკარტი აქვს. ზოგი მსხვერპლის დაჭერას და ზოგჯერ მის დანაწევრებას ემსახურება. სხვები მომარჯვებულია კაკუნის, ქექვის, ბუმბულის წმენდის, ბუდის აგებისათვის და სხვა. ნისკარტის ამ სხვადასხვაგვარ ფუნქციას ხელს უწყობს ზედა ნისკარტის მოძრაობა, რომელსაც შეუძლია მობრუნდეს ზემოთ და ქვემოთ ან შუაში მოიხაროს.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ზოოლოგია
ნისკარტმარწუხა

**ნისკარტმარწუხა** ან **ჩვეულებრივი ნისკარტმარწუხა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. ტანად პატარა ფრინველია, მასა 50 გ-ს აღწევს. ნისკარტმარწუხას ნისკარტის ქვედა და ზედა ბოლოები გადაჯვარედინებულია. მარწუხისებრი ნისკარტით გირჩებს ხსნის და თესლს იღებს. თუ საკვები უხვად აქვს, ნისკარტმარწუხა წელიწადში რამდენიმეჯერ მრავლდება ზამთარშიც კი. ბინადრობს წიწვიან ტყეში, ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 3-5 კვერცხს. ინკუბაცია 16 დღემდე გრძელდება. საქართველოში ბევრია წიწვიან ტყეებში.

## ქვესახეობები 
ნისკარტმარწუხა მოიცავს რვა ქვესახეობას:
* Loxia curvirostra bendirei
* Loxia curvirostra benti
* Loxia curvirostra curvirostra (Linnaeus, 1758)
* Loxia curvirostra grinnelli
* Loxia curvirostra minor
* Loxia curvirostra pusilla
* Loxia curvirostra sitkensis
* Loxia curvirostra stricklandi

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნისკარტმარწუხა
ნისკარტნამგალა

**ნისკარტნამგალა** () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ნისკარტნამგალას გრძელი (7,5 სმ) წითელი ნისკარტი ქვემოთკენ ნამგლისებურად აქვს მოხრილი, ამას უკავშირდება მისი სახელიც. ბუდობს ცენტრალურ და შუა აზიის მაღალი მთის მდინარეთა სანაპიროზე, ზღვის დონიდან 2000 მ-ის ზევით. მისი ბუდე მდინარის სანაპირო რიყეზე მიწის პატარა ჩაღრმავებაა. დებს ოთხ კვერცხს. იკვებება კიბოსნაირებითა და მწერებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნისკარტნამგლები
ნისკარტნიჩაბა

**ნისკარტნიჩაბა** ( — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ბეღურასავით პატარა ჩიტია. გამოირჩევა ნიჩბისმაგვარი ნისკარტით, რომელიც წვეროში გაფართოებულია. ნისკარტნიჩაბა ბუდობს მხოლოდ ჩუკოტკის ნახევარკუნძულზე. ზამთრობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბუდეს იკეთებს ტუნდრაში, წყალსატევების ბალახნარით დაფარულ ნაპირებზე. დებს 4 კვერცხს. კვერცხებზე ზის და შთამომავლობაზე ზრუნავს მხოლოდ მამალი. იკვებება მწერებით და წვრილი კიბოსნაირებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
ავსტრალორპი

thumb|right|ავსტრალორპი
**ავსტრალორპი** — სახორცე-საკვერცხე ქათმის ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს ავსტრალიაში ინგლისური ორპინგტონის ჯიშისაგან. აქვს მასიური, მსხვილი, მკერდგანიერი სხეული, გრძელი და ფართო ზურგი. ფერად შავია. ცოცხალი მასა მამლისა 3,5-3,9 კგ, დედლისა - 2,5-2,9 კგ. წელიწადში დებს 150-180 კვერცხს. კვერცხის საშუალო წონაა 55-62 გ. ავსტრალორპი უმთავრესად გავრცელებულია უმეტესად ავსტრალიასა და აშშ-ში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქათმის ჯიშები
ნისკარტსადგისა

**ნისკარტსადგისა** (Becurvirostra avosetta), ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. წვრილი და გრძელი ნისკარტი ბოლოში რკალისებურად აქვს ზემოთ აწეული. ფართოდაა გავრცელებული ბალტიის, აზოვის, კასპიისა და შავი ზღვების სანაპიროებზე, აგრეთვე შუა აზიისა და სამხრეთ-დასავლეთ ციმბირის მლაშე ტბებზე. ბუდეს იკეთებს მიწაზე. დებს 4 კვერცხს. ინკუბაცია გრძელდება 25 დღე-ღამე. იკვებება წვრილი მწერებითა და კიბოსნაირებით. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნამდვილი ნისკარტსადგისები
ალალი

**ალალი** () — ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. ალალის სხეულის სიგრძეა 30-35 სმ, წონა - 150-200 გრამი. დედალი მამალზე დიდია. ზურგი მუქი რუხი ფერისა აქვს, მუცელი წითური. ალალი გვხვდება ევროპის, აზიისა და ამერიკის ტყეებსა და ტყე-ტუნდრის ზონაში, აგრეთვე აზიის ველებსა და მთებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე, კლდის ნაპრალებში, ბუჩქნარში ან მიწაზე. დებს 3-5 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 28 დღემდე გრძელდება. იკვებება უმეტესად პატარა ფრინველებით, რომლებსაც ფრენის დროს იჭერს, ჭამს მღრღნელებსა და მწერებსაც. ალალის ქვესახეობათაგან ზამთრობით საქართველოში გვხვდება ჩვეულებრივი და აღმოსავლეთციმბირული ალალი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შავარდნები
ალკასებრნი

**ალკასებრნი** () — ფრინველების ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ადრე შედიოდა ცალკეულ რიგში — **ალკისნაირნი/ალკასნაირნი** მათი სხეულის სიგრძეა 15-50 სმ, წონა — 100-1200 გრამი. ალკისნაირთა სამი თითი ერთიმეორეს საცურავი აპკით უკავშირდება, უკანა თითი კი პატარაა. მამალსა და დედალს ერთნაირი შეფერილობა აქვს. ალკისნაირნი უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ცივ და ზომიერ სარტყელში ბინადრობენ და მკაფიოდ გამოხატული ზღვის ფრინველები არიან — კარგად დაცურავენ და ყვინთავენ (10 მ სიღრმემდე). წყალქვეშ ფრთებით მოძრაობენ („წყალქვეშა ფრენა“). ცხოვრობენ კოლონიებად: თოლიებთან ერთად ქმნიან ე. წ. „ფრინველების ბაზრებს“. დებენ 1-2 კვერცხს. ინკუბაციური პერიოდი 24-25 დღეა. მართვეთა გამოკვებაში მონაწილეობს მამალიც. ალკისნაირნი იკვებებიან პატარა თევზებითა და ზღვის უხერხემლო ცხოველებით (კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით). საკვების ძებნისას ისინი ზოგჯერ 18-20 კმ შორდებიან სანაპიროს. აღსანიშნავია ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ სანაპიროზე (ევროპა, ჩრდილოეთ ამერიკა) გავრცელებული ალკა (Alca torda), რომელიც ზამთრობით ხმელთაშუა ზღვის ნაპირამდეც აღწევს. ზოგიერთ რაიონში ალკისნაირნთ სარეწაო მნიშვნელობა აქვთ, იყენებენ მათ კვერცხს, ხორცს, ბუმბულსა და გერმას.

## კლასიფიკაცია 
* 
** 
* 
** 
** 
* 
** 
* 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
** 
*  
** 
* 
** 
* 
** 
** 
** 
** 
* 
** 
* 
** 
** 
** 
**  

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი
ალკუნისებრნი

**ალკუნისებრნი** () — ფრინველების ოჯახი ყაპყაპისნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 16-47 სმ, უმრავლესობა მკვეთრი შეფერილობისაა. აქვთ დიდი თავი, გრძელი და სწორი ნისკარტი, მოკლე და სუსტი ფეხები და ხშირი ბუმბული. ბინადრობენ მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე, ზოგი - ტყეებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბუდობენ სორო|სოროებში ან ხის ფუღუროში. ალკუნისებრნი მონოგამები არიან, წელიწადში 1-3-ჯერ მრავლდებიან. დებენ 6-9 (ტროპიკული სახეობანი 2-3) კვერცხს. ინკუბაციის პერიოდი 21 დღემდე გრძელდება. ალკუნისებრნი იკვებებიან პატარა თევზებით და წყლის მწერებით, ტროპიკული სახეობები კი მღრღნელებითა და ქვეწარმავლებითაც. ცნობილია 114 სახეობა, რომლითაგან საქართველოში გვხვდება ცისფერი ალკუნი ().

## გვარები 
* ქვეოჯახი ალკუნები
** 
** 
** 
** 
* ქვეოჯახი ამლაყი ალკუნები
** 
** 
** 
* ქვეოჯახი ალციონები
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაპყაპისნაირნი
*
ამერიკული სვავისებრნი

**ამერიკული სვავისებრნი** () — ფრინველების ოჯახი დღის მტაცებელთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 63-112 სმ. ბუმბულის შეფერილობა - მოყავისფრო-შავი. ცნობილია 5 გვარი: კონდორი (Vultur), სამეფო სვავი (Sarcoramphus), შავი სვავი (Soragyps), ინდაურისებრი სვავი (Cathartes) და კალიფორნიული სვავი (Gymnogyps). გავრცელებული არიან სამხრეთ და ცენტრალურ ამერიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთში. იკვებებიან მძორით (ბუნებრივი სანიტრები არიან), ზოგჯერ თავს ესხმიან ნორჩ ჩლიქოსნებსაც. ბუდობენ კლდეებსა და ხის ფუღუროებში. დებენ 2-3 თეთრ ან ღია რუხ.მწვანე კვერცხს. კრუხობენ მორიგეობით, დედალიც და მამალიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამერიკული სვავისნაირნი
არა (თუთიყუში)

**არა**, **არარა** — სოლისებრბოლოიანი თუთიყუშების რამდენიმე გვარის (Anodorhynchus, Ara, Cyanopsitta, Primolius, Orthopsittaca, Diopsittaca) საერთო სახელწოდება. მათი შეფერილობა ლურჯი, წითელი, ყვითელი და იშვიათად მწვანეა. გავრცელებული არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში — მექსიკიდან პარაგვაიმდე. ბინადრობენ ტყეში, ხის ფუღუროში. დებენ 2 კვერცხს. იკვებებიან მცენარის ნაყოფით, თესლით. ყველაზე უფრო ცნობილი სახეობებია არარაუნა (Ara ararauna), არა (Ara macao) და იაგუნდისფერი არა (Anodorhynchus hyacinthinus).

## ლიტერატურა
კატეგორია:თუთიყუშისნაირნი
არა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **არა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* არა (პასუხი)
* არა (თუთიყუში)
* არა (ჯგუფი)
ანჰინგისებრნი

**ანჰინგისებრნი** () — ფრინველების ოჯახი რეგვენასნაირთა რიგისა. შეიცავს ერთ გვარს (ანჰინგა, ლათ. Anhinga), რომელიც 4 სახეობას აერთიანებს. გავრცელებულია როგორც აღმოსავლეთ, ისე დასავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ანჰინგისებრნი ბინადრობენ მდინარეებისა და ტბების ნაპირებზე. ბუდობენ ხეებსა და ბუჩქებზე. დებენ 3-6 მოცისფრო ან მომწვანო კვერცხს. იკვებებიან თევზით და წყლის სხვა ცხოველებით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:რეგვენასნაირნი
ბაზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **ბაზი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბაზი — მწერების გვარი
* ბაზი — მონადირე დამჭერ ფრინველთა ზოგადი სახელი
არგუსი (ფრინველი)

**არგუსი** — ქათმისნაირთა რიგის ორი გვარის საერთო სახელწოდება. ქოჩორა არგუსის () გვარში ერთი სახეობაა (), გვხვდება ლაოსში, ვიეტნამსა და მალაკის ნახევარკუნძულზე. დიდი არგუსის () გვარშიც ერთი სახეობაა (), გავრცელებულია მიანმარის სამხრეთ ნაწილში, მალაკის ნახევარკუნძულსა და სუმატრისა და კალიმანტანის კუნძულებზე. ცხოვრობს ურიან ტყეებში. აქვს 1,2 მ-ზე მეტი სიგრძის ბოლო და განიერი ფრთები. ლამაზი შეფერილობის ბუმბული მოხატულია მსხვილი კოპლებით. დებს 2 კვერცხს. ინკუბაცია 24-25 დღე გრძელდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათმისნაირნი
ტურაკოსებრნი

**ტურაკოსებრნი**, **ბანანიჭამიასებრნი** () — ფრინველების ოჯახი ტურაკოსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე - 35-70 სმ. დაფარულია მეწამული, იისფერი, მწვანე, ლურჯი ფერის ლამაზი ბუმბულით. მეწამულ ფერს პიგმენტი ტურაცინი აძლევს. ოჯახში 18 სახეობაა. ბინადრობენ აფრიკის ტყეებსა და სავანებში. იკვებებიან მცენარეების ნაყოფით, თესლითა და კენკრით. მიუხედავად სახელწოდებისა, ბანანს თითქმის არ ჭამენ. დებენ ორ მოთეთრო კვერცხს. ბარტყებზე დედალ-მამალი ზრუნავს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ტურაკოსნაირნი
ბანკივური ქათამი

**ბანკივური ქათამი** () — ფრინველი ქათმისნაირთა რიგისა. ჩარლზ დარვინმა დაადგინა, რომ ბანკივური ქათამი შინაური ქათმის წინაპარია. მამლის წონა აღწევს 1250 გრამს, დედლისა - 750 გრამს. მამლის ზურგი მოწითალო-ოქროსფერია, მუცელი - მოშავო-მურა. დედალი მურაა. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში, ინდოჩინეთში, მალაის არქიპელაგის კუნძულებზე. ახალ გვინეაში, ფილიპინის, მარკიზის, ფიზისა და სხვა კუნძულებზე. ბანკივური ქათამი, როგორც ჩანს ადამიანს გადაუყვანია და შემდეგ გაველურებულა. ცხოვრობს ტყიანსა და ბუჩქნარიან ჯუნგლებში. ბუდობს მიწაზე, ხოლო ღამეს ატარებს ხეზე. იკვებება მარცვლოვნებით, მცენარეთა ნაყოფითა და პატარა უხერხემლო ცხოველებით. ბანკივური ქათამი მოშინაურებულია ინდოეთში დაახლოებით 3000 წლის წინათ ჩვენს ერამდე. აქედან შინაური ქათამი ევროპაში შეუყვანიათ ირანის გავლით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათამი
ბაზი (ფრინველი)

320px|მინიატიურა|ქართველი ბაზიერები (ალექსანდრე აბულაძის ფოტო).
**ბაზი** ( — მიმინო, ქორი) —  მონადირე დამჭერ ფრინველთა ზოგადი სახელი. განეკუთვნება მთის არწივი, სონღული, გავაზი, შავარდენი, ქორი, მიმინო და ნაწილობრივ მარჯანი. ყირგიზეთსა და ყაზახეთში მთის არწივით (ბერკუტი) ნადირობენ მელაზე, კურდღელზე, ზოგჯერ მელაზე; ქორით — იხვზე, ბატზე, ხოხობზე, გნოლზე; თურქმენეთში გავაზი სანადიროდ შემოდგომასა და ზამთარში გაჰყავთ. ბაზს იჭერენ ბადით, ხაფანგით ანდა ნახევრადშებუმბვლილი ბარტყი ამოჰყავთ ბუდიდან, შებუმბვლის შემდეგ მართვეს წვრთნიან ნადირ-ფრინველზე სანადიროდ, ზრდასრულს კი აჩვევენ ადამიანს და გარემო პირობებს. ბაზს კვებავენ ხორცით. სათანადო მოვლით მთის არწივს სანადიროდ იყენებენ 20 წლის ასაკამდე, გავაზსა და ქორს 5-7 წლამდე.

ბაზით ნადირობა, როგორც სპორტის სახეობა, საქართველოში ძველთაგანვე იყო გავრცელებული. ქორით ნადირობდნენ ხოხობსა და ტყის ქათამზე, იშვიათად იხვზე, მიმინოთი — მწყერზე, ღალღასა და წყლის ფრინველზე ქორსა და მიმინოს ახლაც წვრთნიან (მართავენ). ბაზს იჭერენ სამკუთხედი ფორმის ჩიტბადით გორაკზე (საირაო), სადაც შემოდგომაზე თავს იყრიან გადამფრენი მტაცებელი ფრინველები. ქ. ოზურგეთში სექტემბრის თვეში დაწესებული იყო ბაზიერის დღე. 1969 წლიდან საქართველოში ყოველწლიურად ტარდებოდა გამოფენა-შეჯიბრი, სადაც შეფასება ეძლეოდა ბაზის გარეგნობასა და გაწვრთილობას. დასავლეთ საქართველოში მიმინოთი მწყერზე ნადირობდნენ.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფრინველები
ფრიდრიხ პაულუსი

**ფრიდრიხ ვილჰელმ ერნსტ პაულუსი** (*გერმ.:* Friedrich Wilhelm Ernst Paulus) (დ. 23 სექტემბერი, 1890, ბრაიტენაუ, ჰესენი — გ. 1 თებერვალი, 1957, დრეზდენი, საქსონია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-ფელდმარშალი.

## ბიოგრაფია 
არმიაში იყო 1910 წლიდან. იყო პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. შემდეგ მუშაობდა რაიხსვერში. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში იყო სხვადასხვა არმიების შტაბების უფროსი, იყო გეგმა „ბარბაროსას“ ერთ–ერთი შემდგენელი. 942 წლის იანვრიდან სარდლობდა მე-6 არმიას აღმოსავლეთის ფრონტზე და ხელმძღვანელობდა შეტევას სტალინგრადზე. მისი არმია მოექცა ალყაში და 1943 წლის 31 იანვარს დანებდა საბჭოთა ჯარს. 1953 წლიდან ცხოვრობდა გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
Sovetika.ru - გვერდი საბჭოთა ერას შესახებ  სტატიები ფრიდრიხ ვილჰელმ ერნსტ პაულუსის შესახებ

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
ბულბული (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **ბულბული** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბულბული — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა
* ბულბული — აზერბაიჯანელი მომღერალი
ბულბული

**ბულბული**, **იადონი** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა.  საქართველოშო გვხვდება  2 სახეობა; ჩვეულებრივი ბულბულის სხეული 160-190 მმ სიგრძისაა, იწონის 25 გრამამდე. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ევროპაში და დასავლეთ ციმბირში. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას (აპრილ-მაისსა და აგვისტოში) გვხვდება. სამხრეთული ბულბული მობუდარი გადამფრენი ფრინველია. გავრცელებულია დასავლეთ და სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში და წინა და შუა აზიაში. საქართველოშია აპრილიდან სექტემბრამდე. ბინადრობს ბუჩქნარში, წყაროების, მდინარეების ნაპირებზე, ტყისპირებში, მთის ფერდობებზე და ბაღებში; უყვარს წყლის სიახლოვე. მაისის ბოლოს დებს 4-5 კვერცხს, კრუხობა 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებება მწერებით, იშვიათად კენკრით. ბულბული საუკეთესო მგალობელი ფრინველია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ბუსნაირნი

**ბუსნაირნი** () — ფრინველთა რიგი. ფართოდაა გავრცელებული მსოფლიოში (ანტარქტიკული და ზოგიერთი ოკეანური კუნძულის გამოკლებით). აერთიანებს ორი ოჯახის 133 სახეობას. საქართველოშია 8: რუხი ბუ, ჩვეულებრივი ზარნაშო, ჩვეულებრივი წყრომი, ოლოლი (ყურებიანი ბუ), ბაიყუში (ჭაობის ბუ), ბუკიოტი, ბუკნაჭოტი, ჭოტი. ბუსნაირთა ნამარხი ფორმები ცნობილია ეოცენიდან, თანამედროვე გვარების წარმომადგენლები ნაპოვნია ოლიგოცენში. ბუსნაირთა ბუმბული რბილია, დამატებით ღეპეპს არ შეიცავს, უკაკვო სხივები წაგრძელებულია, რითაც აიხსნება ბუმბულოვანი საფარველის სირბილე და უხმაურო ფრენა. ზომით დედალი ჭარბობს მამალს. სახის ბუმბული წარმოქმნის ე.წ. "სახის დისკოს", რომელიც მხოლოდ ამ რიგის წარმომადგენლებისთვისაა დამახასიათებელი და ასიმეტრიულ ყურებთან ერთად სალოკაციო მნიშვნელობა აქვს. ბუსნაირებს მოკლე და მოკაუჭებული ნისკარტი, ბასრი ბრჭყალები, თითქმის ბრჭყალებამდე შებუმბლული ოთხთითიანი (მეოთხე თითს შეუძლია უკან მობრუნება) ფეხები, დიდი ზომის თვალები, ძლიერ მოძრავი კისერი (შეუძლია თავის შემობრუნება 270°), მეტად მახვილი სმენა აქვთ. კისერი 14 მალისაგან შედგება, გულმკერდის მალები თავისუფლად ბოლოვდება და "მკერდის" ძვალს არ ქმნის. ტროპი კარგადაა გამოხატული. აქვთ მოქმედი ბრმა ნაწლავი, კარგად განვითარებული მბგერი იოგი, რომლის საშუალებითაც მრავალნაირ ბგერას გამოსცემენ. ჩიჩახვი არა აქვთ. უმრავლესობა მეღამურ ცხოვრებას ეწევა. მობინადრე ფრინველია. ბუდობენ ხეთა ფუღუროებში, გამოქვაბულებში, სოროებში. დებენ საშუალოდ 4-5 კვერცხს, კრუხობა გრძელდება 1 თვემდე. იკვებებიან მღრღნელებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუსნაირნი
კატეგორია:ფრინველები
ბუკიოტი

**ბუკიოტი**, **მიკიოტი**, **ომიდი** () — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა. გავრცელებულია შუა და ჩრდილოეთ ევროპაში. აზიაში — ურალიდან კამჩატკისა და კურილიის კუნძულებამდე, ამიერკავკასიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში ბინადრობს მთის წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ვერტიკალურად აღწევს ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე. აპრილში დებს 4-6 კვერცხს. კრუხობა 1 თვემდე გრძელდება. მორუხო-მოყავისფრო ზურგზე თეთრი ლაქები აქვს. მუცელი ღია ფერისაა და მუქი ზოლები გასდევს; თვალები და ნისკარტი ყვითელია, ფეხის თითები ბრჭყალებამდე შებუმბულია. „სახის დისკო“ სრული და მრგვალია. სასარგებლო ფრინველია. იკვებება მღრღნელებით, იშვიათად წვრილი ბეღურასნაირი ფრინველებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუსნაირნი
ბუკნაჭოტი

**ბუკნაჭოტი** () — ფრინველი ბუსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 17 სმ-მდეა, წონა 56-78 გრამი. მურა ფერის ზურგი მოფენილია წვრილი თეთრი ხალებით, თეთრ მუცელზე გასდევს სიგრძივი, ხოლო გვერდებზე განივი შავი ზოლები. ბინადრობს ევროპისა და ჩრდილოეთ აზიის წიწვოვან და შერეულ ტყეებში. ბუდეს იკეთებს ფუღუროებში. იკვებება მღრღნელებით, მწერებითა და ზოგჯერ ბეღურასნაირთა რიგის ფრინველებითაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუკნაჭოტები
ბუხრინწა

**ბუხრინწა** () — ფრინველი  ბუსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 33-39 სმ-ია, გავრცელებულია ევროპაში (ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილის გამოკლებით), სამხრეთ აზიაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში, ბალტიისპირეთში, ბელარუსსა და უკრაინაში. ბუდეს იკეთებს ფუღუროში და სხვენზე. დებს 6-8 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 34 დღემდე. იკვებება მღრღნელებით, იშვიათად ფრინველებით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუსნაირნი
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ბუდე (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **ბუდე** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბუდე — ნაგებობა, რომელსაც ცხოველი იშენებს 
* ბუდე — ცხოველთა ორგანოს შემონაფენი
* ბუდე — მცენარის ნაყოფისა
* ბუდე — ლექსიკოლოგიაში
ბუდე

thumb|right|ბუდე
**ბუდე** — ნაგებობა, რომელსაც ცხოველი იშენებს შთამომავლობის გამოსაზრდელად ან თავშესაფრად. გამრავლებისათვის გამოსაყენებელი ბუდე ნაირგვარია. მაგ., ობობას ბუდე ქსლისაგან მოქსოვილი პარკია, მარტოული კრაზანისა — მიწის უჯრედები, რომლებიც ერთიმეორესთან შეწებებულია ნერწყვით. ორაგული ქვირითს ფლავს კენჭებიან გრუნტში, სამნემსა მახათა — ბურთისებურ ბუდეში, რომელსაც წყალმცენარეებისაგან იშენებს. ფილომედუზა ქვირითს ყრის მილივით დახვეულ ფოთოლში. კუ და ნიანგი კვერცხებს ფლავენ მიწაში. ხოხბის, როჭოს, ტყის ქათმის ბუდე მარტივი ორმოა, რომელშიც მცირეოდენი საფენია. ჭინჭრაქასა და რემეზის ბუდეები ბურთისებურია. გვრიტი ფიჩხისაგან იკეთებს მარტის ბუდეს, რომელშიც კვერცხები ქვემოდან მოჩანს. ორბის ბუდე რამდენიმე ქვით და ფიჩხის ნამტვრევებითაა შემოფარგლული. რთულ ბუდეს იშენებს სოფლის მერცხალი, რომელიც ტალაცის კოშტებს ნერწყვით ამაგრებს აივნის ჭერსა და სხვა მსგავს ადგილებში. სალანგანის ბუდეს, რომელიც ჰაერზე გამკვრივებული ნერწყვისაგან შედგება, სამხრეთ აზიის მცხოვრებნი საკვებად იყენებენ. ჰამაკის მსგავს ბუდეს იკეთებს მოლაღური. ფიჩხის ნამტვრევებისა და ჩალაბულისაგანაა აშენებული შაშვის ბუდე, რომელიც შიგნიდან ტალახითაა გალესილი. ციყვის ბუდე აშენებულია ბალახბულახის, ბუმბულოვანი საფენისა და სხვა მასალისაგან. თახვი „ქოხს“ იშენებს ხის ტოტებისა და შლამისაგან. ცხოველების უმრავლესობა ბუდეს თავისთვის იშენებს. კოლონიური ბუდეები აქვთ „საზოგადოებრივ“ მწერებს: ფუტკრებს, კრაზანებს, ჭიანჭსელებს და სხვა. უზარმაზარ (7-8 მ-მდე სიმაღლის) ბუდეს იშენებენ ტერმიტები. ფრინველებიდან კოლონიებად ბუდობენ ალკები, კაირები, პინგვინები, თოლიები და სხვა. აფრიკის ფეიქარები ერთობლივად აშენებენ დიდ ბუდეს, რომელშიც წყვილ-წყვილად ბინავდებიან.

## გალერეა 

სურათი:Bird nest in grass.jpg
სურათი:Great horned owl chick 3w.jpg
სურათი:redwing_nest.jpg
სურათი:Baby birds in nest.jpg

## ლიტერატურა 
* *ა. ჯანაშვილი,* ქსე, ტ. 2, გვ. 550, თბ., 1977

კატეგორია:ცხოველთა ნაგებობები
ბარი (ფრინველი)

**ბარი**, **გავაზი** () — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 60 სმ-მდეა, ფრთების შლილი 130 სმ-მდე. დედალი მამალზე დიდია. ბუმბული ზურგზე მორუხო-მურაა, მუცელზე თეთრი, მურა ან შავლაქებიანი. ბარი ბუდობს ველისა და ტყე-ველის ზონაში, მთაში. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპასა და აზიაში. იზამთრებს თავისი გავრცელების არეალის სამხრეთ ნაწილში, აგრეთვე ინდოეთსა და აფრიკაში. ბუდეს იკეთებს კლდეზე, ზოგჯერ ხეზე და სხვის ბუდეშიც იბუდებს. დებს 3-6 კვერცხს. ბარი მსხვერპლს იჭერს ფრენისას, შეუძლია აიტაცოს მიწიდანაც. იკვებება პატარა და საშუალო ზომის ფრინველებით, თრიებით, მემინდვრიებითა და სხვა მღრღნელებით, რითაც დიდი სარგებლობა მოაქვს. ბარს წვრთიან ფრინველებზე, კურდღლებსა და ქურციკებზე სანადიროდ. საქართველოში გვხვდება ზამთრობით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შავარდნები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ვაშინგტონ პოსტი (გაზეთი)

**ვაშინგტონ პოსტი** () — უდიდესი და უძველესი გაზეთი ვაშინგტონში, აშშ-ის დედაქალაქში, რომელიც დაარსდა 1877 წლის 6 დეკემბერს.გაზეთმა მსოფლიოში გაითქვა სახელი ადრეულ 1970-იანებში ბობ ვუდვორდისა და კალრ ბერნსტაინის უოტერგეიტის სკანდალის გამოძიებისას, რომელმაც მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ნიქსონის პრეზიდენტობიდან გადაყენებაში. პოსტი საყოველთაოდ ითვლება საუკეთესო სამ ამერიკულ გაზეთთა რიგში „The New York Times“-სა (გამორჩეული საერთო ხასიათის რეპორტაჟებითა და საერთაშორისო მიმოხილვით) და „The Wall Street Journal“-თან (საფინანსო მიმოხილვებით) ერთად. პოსტმა რეპუტაცია თეთრი სახლისა და კონგრესის მუშაობისა და აშშ-ის მთავრობის სხვა ასპექტების რეპორტაჟებით მოიხვეჭა.

„The New York Times“-ისა და „The Wall Street Journal“-სგან განსხვავებით „Washington Post“ საკუთარ თავს რეგიონულ გაზეთად თვლის და მისი ეროვნული გამოცემა დისტრიბუციაში აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპიროს არ სცდება ხოლმე. მის მკითხველთა უმრავლესობა კოლუმბიის ოლქში და ასევე მის შემოგარენში მყოფ მერილენდისა და ჩრდ. ვირჯინიის გარეუბნებშია.

2013 წლის მაისიდან გაზეთის ყოველდღიური  ცირკულაცია 474,767 აღემატებოდა, ხოლო მისი საკვირაო გამოცემის ტირაჟი 838,014 აღემატება, რაც მას ქვეყნის მასშტაბით ტირაჟის მიხედვით მეშვიდე ადგილზე აყენებს „USA Today“, „The Wall Street Journal“, „The New York Times“, „Los Angeles Times“, „Daily News“ და „New York Post“ შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ მისი ტირაჟი (ისევე როგორც ყველა სხვა გაზეთების) ბოლო დროს ნელ-ნელა ეცემოდა, მას ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ბაზარში-შეღწევადობის რეიტინგი აქვს აშშ-ის მეტროპოლიების ყოველდღიურ გაზეთებს შორის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ვაშინგტონ პოსტის ისტორიის ქრონოლოგია 

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის გაზეთები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი გაზეთები
კატეგორია:აშშ-ის ყოველდღიური გაზეთები
ბოლოშავა

**ბოლოშავა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გვხვდება ევროპასა და აზიაში. ბინადრობს წიწვოვან ტყეებში. საქართველოში ზამთრობს დეკემბრიდან მარტის შუა რიცხვებამდე. თავ-კისერი ნაცრისფერი აქვს, ზურგი — მორუხო-წაბლისფერი, ფრთები და ბოლო — მოყავისფრო-შავი, მუცელი და გვერდები — თეთრი, შავწინწკლებიანი, ჩიჩახვი — მოყვითალო-მომწვანო. მაის-ივნისში დებს 4-7 კვერცხს; კრუხობა გრძელდება 16 დღემდე. იკვებება მწერებით, შემოდგომა-ზამთარში — კენკრით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
ბოლოქანქარა

**ბოლოქანქარა** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. აქვს საკმაოდ გრძელი მოქანქარე ბოლო. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ნაწილობრივ ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება ყველგან როგორც მობუდარი და მიმომფრენი ფრინველი. ბინადრობს წყლის ახლოს. იკვებება მწერებით და მათი მატლებით, ობობებითა და პატარა კიბოსნაირებით.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ბოლოქანქარასებრნი
ბოლოცეცხლა

**ბოლოცეცხლა** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 13,5–16 სმ. გავრცელებულია ევროპასა და აზიაში. საქართველოში 3 სახეობაა: ჩვეულებრივი, შავი და წითელმუცელა ბოლოცეცხლა; ამათგან პირველი ორი მობუდარი გადამფრენია (ჩვენში მარტიდან ოქტომბრამდეა), წითელმუცელა ბოლოცეცხლა კი — მობინადრე. ჩვეულებრივი ბოლოცეცხლა ბინადრობს ტყეებში, ბაღებში, პარკებში; შავი ბოლოცეცხლა — ხრამებში, კლდეებზე, ალპურ მდელოებსა და ადამიანის სამოსახლოში, წითელმუცელა ბოლოცეცხლა — მაღალმთიანეთში — ხეობებში, კლდეთა ნაშალებში. აპრილ-მაისში დებენ 4-6 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 14 დღე. იკვებებიან მწერებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:მემატლიასებრნი
ბორა

ტერმინით **ბორა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბორა — ფრინველი;
* ბორა — ძლიერი და მძაფრი ქარი;
* ბორა — ბორასებრთა ოჯახის წარმომადგენელი მწერი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბორა-ბორა
ბოლოკარკაზი

thumb|*Pernis apivorus*

**ბოლოკარკაზი** () — მტაცებელი ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სიგრძე 60 სმ. აქვს გრძელი ფრთები და ბოლო. გავრცელებულია ევროპაში, კავკასიაში, მცირე და წინა აზიაში, ირანში, ციმბირში, აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, ზოგჯერ ბაყაყებით, გველებით, პატარა ფრინველებითა და მღრღნელებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქორისებრნი
ბორა (ფრინველი)

**ბორა**, *წითელი ძერა* () — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. სხეულის საერთო სიგრძე — 58-61 ამ. აქვს ორკაპა ბოლო, შედარებით გრძელი (47,5-53 სმ) და ფართო ფრთები, რომელთა შლილი 150-170 სმ-ს უდრის. ფრინველი მოწითალო-მურა ფერისაა. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, ბალტიისპირეთში, უკრაინასა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება. იკვებება პატარა მღრღნელებით (რითაც სარგებლობა მოაქვს), იშვიათად შინაური ფრინველებით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ძერა
ბარი

ტერმინით **ბარი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბარი — მტაცებელი ფრინველი
* ბარი — დაბლობი, ვაკე ადგილი
* ბარი — მცირე რესტორანი
* ბარი — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ხალხი
* ბარი — წნევის სისტემგარეშე ერთეული
* ბარი — სამიწათმოქმედო იარაღი
* ბარი — ონის მუნიციპალიტეტის სოფლის დასახელება
* ბარი — ქალაქი და დიდი ნავსადგური იტალიაში
* ბარი — ქალაქი გაერთიანებულ სამეფოში
**პიროვნებები**:
* ბარი, ანტუან ლუი — ფრანგი მოქანდაკე და ფერმწერი
* ბარი, ლინ — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი
* ბარი, ლენ — ამერიკელი მომღერალი, მსახიობი და პროდიუსერი
* ბარი, ჯეიმზ მეთიუ — შოტლანდიელი მწერალი
* ბარი, ჰერმან — ავსტრიელი მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბატკანძერი

**ბატკანძერი**,

## გალერეა 

ფაილი:Bearded Vulture - Catalan Pyrenees - Spain (25190362996).jpg|ესპანეთში
ფაილი:Bearded Vulture 1 (8592929322).jpg|ფრენა
ფაილი:Gypaetus barbatus hemachalanus MHNT.jpg|კვერცხი
ფაილი:The Soviet Union 1964 CPA 3054 stamp (Centenary of Moscow Zoo. Bearded vulture or lammergeier (Gypaetus barbatus)).jpg|სსრკ-ის საფოსტო მარკაზე, 1964

## სქოლიო 
კატეგორია:კრავიჭამია
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:მტაცებელი ფრინველები
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
ბატისნაირნი

**ბატისნაირნი**, *ფირფიტნისკარტიანები* (Anseriformes) — მცურავი ფრინველების რიგი. შედის ორი ოჯახი: პალამედეები და იხვისებრნი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრინველები
ბატასინი

**ბატასინი** () — ფრინველების გვარი ბატისნაირთა რიგისა. აქვთ გრძელი, დაკბილულკიდებიანი ნისკარტი. ფეხის წინა თითები აპკითაა შეერთებული, უკანაზე ფარფლი აქვთ, კარგად ცურავენ და ყვინთავენ. ბატასინის გვარი აერთიანებს 7 სახეობას (მათგან სამი ამომწყდარია). საქართველოში ბატასინი ყველგან გვხვდება, განსაკუთრებით მიმოფრენის დროს, მტკნარ, გამდინარე წყალსატევებთან. ბუდობენ მიწაზე, კლდის ნაპრალებში, ქვებს შორის და ფუღუროში. იკვებებიან თევზით, იშვიათად წყლის მწერებითა და მოლუსკებით. აქვთ მცირე სარეწაო მნიშვნელობა — იყენებენ მათ ღინღლს და ბუმბულგაცლილ ტყავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იხვისებრნი
*
ბატები

**ბატები** () — იხვისებრთა ოჯახის ფრინველთა გვარი ბატისნაირთა რიგისა. მოიცავს 11 სახეობას. წონა 6 კგ-მდე აღწევს, სიგრძე 60-100 სმ. შედარებით მაღალი ფეხები უფრო სასიარულოდაა მომაჯვებული, ვიდრე საცურაოდ. ბატები ძირითადად იკვებებიან ხმელეთზე ან წყალმარჩხში მხენარეთა ფოთლით, ყლორტებით, ბოლქვებით, თესლით, მოლუსკებით, მცირე ზომის კიბოსნაირებითა და სხვა. ბუდობენ მიწაზე ან კლდის ნაპრალებში. დებენ 5-6 კვერცხს. კრუხობს დედალი, ხოლო ჭუკების აღზრდაში მონაწილეობს მამალიც. რუხი ბატი (Anser anser), მეკალოე ბატი (Anser fabalis), წრიპინა ბატი (Anser erythopus), თეთრშუბლა ბატი (Anser albifrons) გვხვდება საქართველოში. მშრალცხვირა ბატი (Anser cygnoides), მთის ბატი (Anser indiacus) გვხვდება პამირზე, ტიან-შანზე; თეთრი ბატი (Anser coerulescens) გავრცელებულია ვრანგელის კუნძულსა და არქტიკულ ამერიკაში. ყველა ბატი სარეწაო მნიშვნელობისაა.

შინაური ბატის წინაპარია გარეული რუხი ბატი გარეგნული და ანატომიური ნიშნების მიხედვით მათ შორის დიდი მსგავსებაა. წელიწადში ერთი ბატი ჩეკს 20-25 ჭუჭულს, რომლებიც გასუქების შემდეგ 10 კგ-მდე ხორცს იძლევიან. ბატები გაზაფხულსა და შემოდგომაზე 30-40 კვერცხს დებს, ზოგიერთი ჯიშისა - 100-მდე. სანაშენედ გამოიყენება საშუალოდ 4-5 წელი, მაქსიმალურად 6 წლამდე. სახორცედ იკვლება 6 თვისა, როდესაც უკვე 3-4 კგ იწონის. ზრდასრული მამალი ბატების წონაა 5-6 კგ, მაქსიმალური 12 კგ-მდე, დედლისა 4-5 კგ, მაქსიმალური 10 კგ-მდე. აქვს მაღალხარისხოვანი ხორცი და ქონი, აგრეთვე თივთიკი და ბუმბული. ქონი ნაკლავის 30-35%-ს შეადგენს, მას მაღალი საგემოვნო თვისებები აქვს, იყენებენ კულინარიაში, მედიცინაში (მოყინულობის სამკურნალოდ). ზოგ ქვეყანაში (უნგრეთი, პოლონეთი, საფრანგეთი და სხვა) განვითარებულია ბატების ღვიძლის სპეციალიზებული წარმოება. მისგან ამზადებენ კერძებსა და კონსერვებს. ბატების მოშენება იაფი ჯდება, ვინაიდან საკვებად გამოიყენება სილოსი, კარტოფილი, ძირხვენები, საძოვრული ბალახი და სხვა მწვანე მასა, რაც ამცირებს ულუფაში ძვირადღირებული კონცენტრატული საკვების საჭიროებას. ზრდასრული ბატების სადღეღამისო ულუფას შეადგენს (გრამობით 1 ფრთაზე): მარცვალი 215, კოპტონი და შროტი 30, წვნიანი და მწვანე საკვები 200-350, ბალახის ფქვილი 70, საფუარი 2, ცარცი და ნიჟარა 2-3, ძვლის ფყვნილი 2-3, სუფრის მარილი 1,5-2.

საქართველოში ბატების მოშენებას ძველთაგანვე მისდევდნენ. ბატებს აშენებენ წყალსაცავებით მდიდარ ადგილებში, მეტწილად, სადაც მდელო, მინდორი დ სხვა საბალახოა.

## კლასიფიკაცია 
2016 წლის აგვისტოს მიხედვით გვარში 11 სახეობაა:
*  (5 ქვესახეობა)
*  (2 ქვესახეობა)
* 
*  [syn. *Chen caerulescens*]
**  [syn. *C. c. atlanticus*]
**  [syn. *C. c. caerulescens*]
*  [syn. *Chen canagica*]
* 
* 
*  (3 ქვესახეობა)
* 
*  [syn. *Chen rossii*]
* 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:იხვისებრნი
ბზეწვია

**ბზეწვია** () — ბეღურასნაირთა რიგის პატარა ფრინველი. იკვებება მწერებითა და მათი მატლებით, კიბოსნაირებით. გავრცელებულია დასავლეთ ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება როგორც მობინადრე ფრინველი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ბოლოქანქარა
ბოლობეჭედა

**ბოლობეჭედა** () — მტაცებელი ფრინველების გვარი ქორისნაირთა რიგისა. გვარში დღემდე მოღწეული 15 ან 16 და ორი გადაშენებული სახეობაა. მათი სხეულის სიგრძეა 41-60 სმ. გავრცელებულნი არიან თითქმის მთელ მსოფლიოში. საქართველოში გვხვდება მინდვრის, მდელოს, ველისა და ჭაობის ბოლობეჭდები. აპრილ-მაისში დებენ 2-6 კვერცხს. კრუხობენ 30 დღემდე. ყველა ბოლობეჭედა (ჭაობის ბოლობეჭედას გარდა) სასარგებლოა — სპობს მწერებსა და მღრღნელებს.

## ლიტერატურა
* Биологический энциклопедический словарь /Под ред. М. С. Гилярова. — 2-е изд., исправл. — М.: Большая российская энциклопедия, 1995.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქორისებრნი
ბეღურა

**ბეღურა** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. რამდენიმე სახეობა სინანთროპულია. იკვებებიან მარცვლეულით, ჩვილ ბარტყებს მწერებით კვებავენ. გვარში გაერთიანებულია 27–28 სახეობა. დასახლებულ პუნქტებში (ჩრდილოეთისა და ნაწილობრივ შორეული აღმოსავლეთის გარდა) გავრცელებულია სახლის ბეღურა (Passer domesticus), რომელიც ზოგან, განსაკუთრებით სამხრეთში, გარკვეულ ზიანს აყენებს მარცვლეულ კულტურებს, გადააქვს სხვადასხვა მავნებლები და შინაური ფრინველების დაავადების გამომწვევნი.ფართოდაა გავრცელებული მინდვრის ბეღურა (Passer montanus). იკვებება უმთავრესად მწერებით და სარეველების თესლით, რითაც საკმაო სარგებლობა მოაქვს სოფლის მეურნეობისათვის, თუმცა ზოგჯერ მარცვლეულის ნათესებსაც აზიანებს. შუა აზიაში დიდი რაოდენობითაა ესპანური ანუ შავგული ბეღურა (Passer hispaniolensis), რომელიც ამიერკავკასიაშიც გვხვდება.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასებრნი
მონოთეიზმი

**მონოთეიზმი** (*ბერძნ.* μόνος = ერთადერთი და θεός = ღმერთი) — ერთღმერთიანობა, ამა თუ იმ რელიგიაში ერთადერთი ღმერთის არსებობა, უპირისპირდება პოლითეიზმს, მრავალღმერთიანობას. ფორმალურად მონოთეისტურად ითვლება იუდაიზმი (იაჰვე), ქრისტიანობა (სამება), ისლამი (ალაჰი). ქრისტიანული სამება სამსახოვანია. ზიგმუნდ ფროიდმა თავის ანტირელიგიურ პამფლეტში „მოსე და მონოთეიზმი“ (1950) ასეთი იდეა წამოაყენა: მოსე ფარაონის მსახური იყო. ფარაონმა ეხნატონმა სცადა ეგვიპტეში ერთი ღმერთის – ატონის კულტის შემოღება. მის რეფორმას წინ აღუდგა ქურუმობა და როგორც კი ფარაონი მოკვდა, მზის ღმერთ ატონის საქმეც დასრულდა. მოსემ სცადა ეს იდეა ებრაელებში განეხორციელებინა, მაგრამ ხალხმა ის მოკლა, თუმცა შემდეგ ინანა, მოსე მაინც გააღმერთესო. ეს საინტერესო იდეა მხოლოდ ვარაუდებს ეყრდნობა, ფროიდი გრძნობს ამას და მიუთითებს: დასაბუთება ჩემს შრომაში „ტოტემი და ტაბუ“ მოვახდინეო. იგულისხმება მისი „ოიდიპოსის კომპლექსი“, შვილების მიერ მამის მოკვლა, მერე სინანული, მამის გაღმერთება და მის სახელზე ცხოველის ტოტემად გამოცხადება. ფსიქოანალიზის ასეთი გზით (რასაც საფუძვლად სქესობრივი მიდრეკილება უდევს – ეჭვიანობა მამისადმი დედის მიმართ), ცხადია მონოთეიზმი ვერ აიხსნება, საკმარისი არგუმენტაციის არარსებობის გამო.

## ფორმები 
მონოთეიზმის რამდენიმე ფორმა არსებობს, მათ შორის:
* თეიზმი - ტერმინია, რომელიც მიუთითებს ღმერთისა ან ღვთაებრივი არსების არსებობისადმი რწმენაზე.
* დეიზმი - მონოთეიზმის ფორმა, რომლის რწმენით ერთი ღმერთი არსებობს. თუმცა, დეიზმი უარყოფს იდეას, რომ ეს ღმერთი მსოფლიოს განაგებს. მაშასადამე, რაიმე სახის ღვთიური გამოცხადება შეუძლებელია და ღმერთის არსში ჩაწვდენა მხოლოდ მედიტაციითა და სამყაროს ბუნებაზე დაკვირვებით არის შესაძლებელი. დეისტი ამგვარად უარყოფს სასწაულს და რელიგიურ ტექსტებს, როგორც რაიმე ღვთიური ცოდნის წყაროს.
* მონისტიური თეიზმი - მონოთეიზმის ტიპია ჰინდუიზმში. თეიზმის ეს ტიპი განსხვავდება სემიტური რელიგიებისგან ვინაიდან ის ეფუძნება პანთეიზმს, მონიზმს და ამავე დროს მოიცავს პირადი ღმერთის, როგორც უნივერსალური, ომნიპოტენტური უზენაესი არსების კონცეფციას. მონისტური მონოთეიზმის მიმდევარი სკოლებია რამანუჯა ან ვიშიშტადვატა, რომელიც აღიარებს, რომ სამყარო ღმერთის ნაწილია, ან ნარაიანა, პენენთეიზმის ფორმა, თუმცა მათი რწმენით უზენაეს არსებაში და დვატაში სული მრავლობითი ფორმითაა.
* პანთეიზმის მიხედვით სამყარო თვით არის ღმერთი. ტრანსცენდენტური უზენაესი ღვთაების არსებობა ბუნებისგან განცალკევებით უარჰყოფილია. იმისდა მიხედვით თუ როგორ გავიგებთ ამგვარ რწმენას, პანთეიზმი შეიძლება ათეიზმის, დეიზმისა ან თეიზმის ნაწილად შეიძლება მივიჩნიოთ.
* პანენთეიზმი, ან მონისტური მონოთეიზმი - თეიზმის ფორმა, რომლის მიხედვით ღმერთი შეიცავს, თუმცა იდენტური არ არის სამყაროსი. ერთადერთი ღმერთი არის ყოვლისშემძლე და ყოვლისმომცველი, ხოლო სამყარო კი ღმერთის ნაწილია, და ის ერთსადაიმავე დროს იმანენტური და ტრანსცენდენტრია.
* სუბსტანციური მონოთეიზმი - ზოგიერთი აფრიკული რელიგიების საფუძველია, რომლის მიხედვით ბევრი ღმერთი არის ერთი ძირითადი სუბსტანციის მრავალი ფორმა და რომ ეს ძირითადი სუბსტანცია თავად არის ღმერთი. ეს შეხედულება ემსგავსება ქრისტიანული სამების კონცეფციას, რომელშიც სამი სუბსტანცია ერთის ნაწილია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თეოლოგია
ზარათუშტრა

მინი|მარჯვნივ|ზარათუშტრა
**ზარათუშტრა** (ირან., ბერძნ. *ზოროასტრი*) — ძველი სპარსული რელიგიის რეფორმატორი — ზოროასტრიზმის დამაარსებელი და წინასწარმეტყველი. მეცნიერებაში დადგენილია, რომ ზარათუშტრა ისტორიული პირია. ავესტაში არის ცნობები მის გვარზე, ქალიშვილსა და მეგობრებზე. ზარათუშტრას ცხოვრებისა და მოღვაწეობის დროს ზუსტად არ არის ცნობილი. ვარაუდობენ, რომ იგი ცხოვრობდა ძვ. წ. X საუკუნესა და VI საუკუნის I ნახევარს შორის პერიოდში. სადავოა ზარათუშტრას სამშობლოს საკითხიც. მკვლევართა უმრავლესობა ფიქრობს, რომ ზარათუშტრა ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა აღმოსავლეთ ირანში. ზოროასტრული ტრადიციით კი მისი სამშობლო აზერბაიჯანია. ზარათუშტრას მიაწერენ გათების (ავესტის უძველესი ნაწილი) შექმნას. დასაშვებია, რომ ზარათუშტრა იყო არიული რელიგიის ქურუმი და თავის ახალ მოძღვრებაში შეინარჩუნა არიული რელიგიის ინსტიტუტები და მრავალი რელიგიური ტერმინი. გათბის მიხედვით, ზარათუშტრას მოძღვრებას მის სამშობლოში წარმატება არ ჰქონია, იგი გაქცეულა და თავი შეუფარებია ქავი (მეფე) ვიშტასპას კარზე. ვიშტასპამ და მისმა ქვეშევრდომებმა მიიღეს ახალი რელიგია და ხელი შეუწყვეს მის გავრცელებას. „მცირე ავესტაში“ ზარათუშტრა უკვე მითურ პიროვნებად, ღმერთკაცად გვევლინება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ზოროასტრიზმი
კატეგორია:გაღმერთებული ადამიანები
კატეგორია:რელიგიების დამაარსებლები
კატეგორია:დაბადების ადგილი უცნობია
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია