open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნისეტო ალკალა სამორა

**ნისეტო ალკალა სამორა-ი-ტორესი** (; 6 ივლისი 1877, პრიეგო-დე-კორდოვა, ესპანეთი  — 18 თებერვალი 1949, ბუენოს-აირესი, არგენტინა)  - ესპანეთის მეორე რესპუბლიკის პირველი პრემიერ მინისტრი  (1931) და პირველი პრეზიდენტი (1931-1936). 

## ბიოგრაფია
დაიბადა მიწათმოქმედების ოჯახში. იურიდიული განათლება მიიღო გრანადისა და მადრიდის უნივერსიტეტებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია
* ბიოგრაფია
* ბიოგრაფია

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
ინტერნაციონალური ბრიგადები

thumb|140px|ინტერბრიგადების ემბლემა**ინტერნაციონალური ბრიგადები** ან **ინტერბრიგადები** () - უცხოელებისგან შემდგარი საბრძოლო დანაყოფები. იბრძოდნენ ესპანეთის სამოქალაქო ომში მემარცხენეების მხარეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*IBMT the international brigade memorial trust
*Abraham Lincoln Brigade Archives 
*Reproduction of International Brigades flags, badges and t-shirts 
*Freedom fighters or Comintern army? The International Brigades in Spain by Andy Durgan 
**International Solidarity With the Spanish Republic: 1936-1939* 

კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
კატეგორია:ესპანეთის სამოქალაქო ომი
ექვსპენსიანი

[thumb|ექვსპენსიანი მონეტები 1787 და 1818 წ.-ში [ჯორჯ III-ის პორტრეტით]]
**ექვსპენსიანი** () — ინგლისური მონეტა. ინგლისში აგრეთვე უწოდებდნენ tanner-ს და ნახევარშილინგს (). იჭრებოდა 1551-დან 1971 წლამდე. 1946 წლამდე იჭრებოდა ვერცხლისგან, შემდგომ კი სპილენძ-ნიკელის შენადნობისგან. ხმარებიდან ამოიღეს მას შემდეგ, რაც დიდ ბრიტანეთში შემოიღეს ათობითი ფულის სისტემა.  უტოლდებოდა 2,5 ახალ პენსში, რამდენადაც ასეთია მონეტა არ არსებობდა, 2 ექვსპენსიანი მონეტა (იხ. შილინგი) შეიძლებოდა გადაცვლილიყო ახალ 5 პენსში. ექვსპენსიანი, ფაქტობრივად, ხმარებაში იყო 1980 წლამდე. იჭრებოდა აგრეთვე დიდი ბრიტანეთის კოლონიებში და მის შემადგენლობაში მყოფ ტერიტორიებზე.

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონეტები
რესპუბლიკელები (საინფორმაციო ბიულეტენი)

„**რესპუბლიკელები**“ — საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის საინფორმაციო ბიულეტენი. გამოდიოდა 2008-2010 წლებში, ქართულ ენაზე. ბიულეტენის ტირაჟი 3000 ეგზემპლარია, რომელიც რესპუბლიკური პარტიის წევრებსა და მხარდამჭერებში ვრცელდება. რედკოლეგიის წევრები იყვნენ: ლევან ბერძენიშვილი, დავით ზურაბიშვილი, ფრიდონ საყვარელიძე, ივლიანე ხაინდრავა, მერაბ ქათამაძე (რედაქტორი). 

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართული გაზეთები

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკა
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ჟიბიანი

**ჟიბიანი** () — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, უშგულის თემში (სოფლები: ლამჯურიში, მურყმელი, ჟიბიანი, ჩაჟაში, ჩვიბიანი).

## ეტიმოლოგია
ჟიბიანი სვანურად ნიშნავს ზემო სოფელს.

## მდებარეობა
ჟიბიანი მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 2100 მეტრზე.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 87 ადამიანი.

## ისტორია
დაახლოებით 1870 წელს სვანეთში იმყოფებოდა დიმიტრი ერმაკოვი. მოგზაურობის დროს მან გადაიღო არაერთი ხატი, მათ შორის სოფელი ჟიბიანის საგანძურიდანაც. ხატები ნეგატივების მიხედვით აღწერილი აქვს მარი ბროსეს 1871 წლის ნაშრომში.
 
1910 წელს სვანეთში იმოგზაურა ექვთიმე თაყაიშვილმა ფოტოგრაფ დიმიტრი ერმაკოვთან ერთად. მოგზაურობისას თაყაიშვილმა აღწერა სოფელი, მასში არსებული ძეგლები თავისი საგანძურებითურთ.

## ღირსშესანიშნაობები
ჟიბიანში დგას სამი ეკლესია. სოფელში ერთადერთ ხიან ადგილას დგას შუა საუკუნეების  მაცხოვრის ეკლესია „უფალ“. ეკლესია ბაზლიკის ტიპისაა, აღმოსავლეთით გამოყოფილი აქვს საკურთხევლის აფსიდი. შესასვლელი დასავლეთის მხრიდანაა.

სოფელის განაპირას დგას წმინდა გიორგის ეკლესია „ჯგრაგ”. ეკლესია განვითარებული შუა საუკუნეებისაა, ბაზილიკის ტიპის. ეკლესიას გარს არტყია გალავანი.

სოფლის ჩრდილოეთით დგას სვანეთის დიდი სალოცავი — უშგულის ლამარია.

## გალერეა

სურათი:Zhibiani church.JPG|ჟიბიანის მაცხოვრის ეკლესია „უფალ“
სურათი:Ushgul, Georgia.jpg|უშგულის ლამარია
სურათი:Jgrag.JPG|ჟიბიანის წმინდა გიორგის ეკლესია „ჯგრაგ”

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩვიბიანი

**ჩვიბიანი**, *ჩუბიანი* (სვანურად ქვემო სოფელი) — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, უშგულის თემში (სოფლები: ლამჯურიში, მურყმელი, ჟიბიანი, ჩაჟაში, ჩვიბიანი).

ჩვიბიანი მდებარეობს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 2080 მეტრზე, ჩაჟაშიდან 0,5 კმ.

სოფელში დგას მაცხოვრის სახელობის შუა საუკუნეების ეკლესია. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა და შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ყოველ 3 აგვისტოს იმართება სახალხო დღესსასწაული *ლივსხვარი*, რომელზეც ერთი წლის მონაცვლეობით ერთმანეთს აჯიბრებენ ვერძებსა და ხარებს, საბოლოოდ გამარჯვებულსაც და დამარცხებულსაც აუცილებლად დაკლავენ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 27 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფრედერიკო ბორელ გარსია

**ფრედერიკო ბორელ გარსია** (დ. 3 იანვარი, 1912 — გ. 5 სექტემბერი, 1936) — ესპანეთის რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცი ესპანეთის სამოქალაქო ომის წლებში. ცნობილი გახდა რობერტ კაპას მიერ მისი სიკვდილის მომენტში გადაღებული სურათით „დაცემული ჯარისკაცი“.

არსებობს ვერსია, რომ სურათი დადგმულია და მასზე გამოსახული პიროვნება არ არის გარსია.

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული   3 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი   5 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:ესპანეთში დაბადებულები
დავბერი

**დავბერი** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის ადმინისტრაციული ერთეული (სოფლები: დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლალხორი, ხალდე, ხე). 

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1840 მ., მესტიიდან 42 კმ. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეცხოველეობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*დავბერი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლასკრალი

**ლასკრალი** — ნასოფლარი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, ენგურის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1800 მ., მესტიიდან 41 კმ., ლალხორიდან 2 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა კალის სასოფლო საბჭოში, მოქმედებდა უშგულის მეცხოველეობის მეურნეობა.

## დემოგრაფია
2002 და 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ნასოფლარები‎
იფრარი

**იფრარი**, *იფრალი* — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის თემში (სოფლები: დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლალხორი, ხალდე, ხე). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1800 მ. სოფელში დგას XI საუკუნის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 14 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხე (სოფელი)

**ხე** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის თემში (სოფლები: დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლალხორი, ხალდე, ხე). მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 1780 მ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 4 ადამიანი.

## ისტორიული ძეგლები
სოფლის მახლობლად მთაზე დგას წმ. კვირიკესა და ივლიტას სახელობის XI საუკუნის ეკლესია ლაგურკა, სადაც ყოველი წლის 28 ივლისს იმართება რელიგიური და სახალხო დღესასწაული — კვირიკობა. სოფელში მდებარეობს წმინდა ბარბარეს ეკლესია „ბარბალი“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შოტლანდიური გირვანქა სტერლინგი

მარჯვნივ|250პქ
**შოტლანდიური გირვანქა** (, ) — ფულის ერთეული შოტლანდიაში, რომელიც მიმოქცევაში იყო XII—XVIII საუკუნეებში. შროტლანდიური ბანკების მიერ დღევანდელ დროში გამოშვებულ ბანკოტებს, ასევე, ზოჯერ უწოდებენ „შოტლანდიურ გირვანქას“. მიუხედავად იმისა, რომ შოტლანდია დიდი ბრიტანეთის შემადგენელი ნაწილია, სამ შოტლანდიურ ბანკს აქვს უფლება გამოუშვას საკუთარი ბანკნოტი, თუმცა ოფიციალურად ამ ბანკნოტებს არ ჰქვიათ „შოტლანდიური გირვანქა“.

## რესურსები ინტერნეტში
* შოტლანდიური მონეტები Scottishmoney-ზე 
* შოტლანდიური მონეტების ისტორია 
* შოტლანდიის ბანკის ბანკნოტები
* თანამედროვე შოტლანდიური ბანკნოტები 

კატეგორია:ფულის ერთეულები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ეკონომიკა
ლალხორი

**ლალხორი** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის თემის ცენტრი (სოფლები: ლალხორი, აგრაი, დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლასკრალი, ხალდე, ხე). მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთით, მდინარეების ხალდეჭალის და ენგურის შესართავთან, ზღვის დონიდან 1760 მ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 24 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კრისტალი

**კრისტალი** (ბერძნ.  krystallos, თავდაპირველად – ყინული, შემდეგ – მთის ბროლი, კრისტალი) – ერთგვაროვანი მყარი სხეული, რომელიც ბუნებრივადაა დაწახნაგებული. კრისტალის ფორმას, მის სიმეტრიას განსაზღვრავს კრისტალის ამგები ატომების კანონზომიერი განლაგება, სამგანზომილებიანი პერიოდული წყობა - კრისტალური მესერი,  რომელიც ყოველ კონკრეტულ ნივთიერებაში გარკვეული სიმეტრიის მქონე კრისტალური ატომური სტრუქტურების სახითაა. კრისტალს ახასიათებს ანიზოტროპია.  კრისტალი მყარი სხეულის ენერგეტიკულად წონასწორული მდგომარეობაა.

ბუნებრივი და ხელოვნური მყარი მასალის უმეტესობა პოლიკრისტალურია (მრავალი წვრილ-წვტილი კრისტალისგაბ შედგება). ცალკე განვითარებულ კრისტალებს მონოკრისტალებს უწოდებენ. კრისტალი  ძირითადად წარმოიქმნება ხსნარიდან, მდნარიდან და აირადი ფაზიდან, აგრეთვე მყარი ნივთიერების ფაზური გარდაქმნისას. (კრისტალიზაცია). კრისტალთა მასა მერყეობს სუბმიკროსკოპული კრისტალების მასიდან რამდენიმე ათეულ ტ-მდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კრისტალები
ახალციხე (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)

**ახალციხე** — ისტორიული ძეგლი, სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, სნოს თემში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე სნოსწყლის (თერგის შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1800 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 12 კილომეტრი. სოფელში დგას IX-X საუკუნის ბაზილიკა, რომელიც აღდგენილია XIX საუკუნეში.

## ისტორია
სოფელი შედიოდა არაგვის საერისთავოში, მისი მოურავი იყო არაგვის ერისთავის ყმა მარტია ღუდუშაური. 1439 წლის საბუთში გერგეტელ საყდრისშვილთა მძევლებს შორის მოხსენიებულია ორი ახალციხელიც. სოფელში იყო სალოცავი ხატები — კვირეხვთიშვილის (კვირელობის) ნიში, ლანგურის წმინდა გიორგი, კოპალე (ბიჭების), ელია (გოგონების).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 35 კაცი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვიჩნაში

**ვიჩნაში** — სოფელი საქართველოში (სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარე), მესტიის მუნიციპალიტეტში (კალის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1760 მ-ზე, მესტიიდან 35 კმ-ის დაშორებით.

სოფელში დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — წმინდა ბარბარეს ეკლესია. ნაგებია ნაძვის ხის მორებით. კარი სამხრეთიდან აქვს, გადახურულია ფიქლით. აშენების თარიღი უცნობია. სოფელში შემორჩენილია 3 კოშკის ნანგრევები, დაზიანებული დარბაზ-მაჩუბები.
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 18 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ენტონი ჰოპკინზის ფილმოგრაფია

ენტონი ჰოპკინზის ფილმოგრაფია ითვლის 110–ზე მეტ ფილმს, ამათგან უდიდეს ნაწილში მთავარი ან მეორეხარისხოვანი როლი აქვს ნათამაშები, მცირე ნაწილი კი საკუთარი რეჟისურითაა გადაღებული. ჰოპკინზი რამდენიმე ფილმის კომპოზიტორიცაა, ასევე პროდიუსერიც და სცენარის ავტორიც.

კატეგორია:ფილმოგრაფიები
ბურმასიგი

**ბურმასიგი** — ისტორიული ძეგლი, ნასოფლარი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (კობის თემი), თრუსოს ხეობაში, ხოხის ქედის სამხრეთი კალთის ძირას. მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. წოწოლთის შესართავთან. ზღვის დონიდან 2350 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 41 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფელი XVII საუკუნიდან ეკუთვნოდა არაგვის ერისთავებს, შემდეგ ქართლის მეფის ხელში გადავიდა. ი. ა. გიულდენშტედტი სოფელს „ბურმახევს“ უწოდებს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ხალდე

**ხალდე** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, კალის თემში (სოფლები: დავბერი, ვიჩნაში, იფრარი, ლალხორი, ხალდე, ხე). მდებარეობს ჩხუტნერის ქედის სამხრეთით, ხალდეჭალის ხეობაში, ზღვის დონიდან 1900 მ. მესტიიდან 40 კმ.

## ისტორია
ხალდე მოთავე იყო აჯანყებისა მეფის რუსეთის წინააღმდეგ. სოფლის მოსახლეობამ ბოლომდე იბრძოლა აჯანყების დროს, რის გამოც სოფელი თავის კოშკებიანად პირწმინდად გაანადგურეს. მას შემდეგ ხალდე დაცარიელდა, რუსეთის მთავრობამ აკრძალა ხალდეში დასახლება და მას „ახალი იფრარი“ დაარქვა. ხალდეს გმირებს სვანები დღესაც დიდი პატივით მოიხსენიებენ, მათზე შექმნილია სიმღერა-ფერხული „გაულ-გავხე“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* ნ. შოშიტაშვილი, ხალდეს აჯანყება (1875-1876), ჟურნალი „ისტორიანი“, N 2, 2012 წ. გვ. 40-47

## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
განისი

**განისი** — ნასოფლარი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (გუდაურის თემი), მდებარეობს ალევის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1650 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 40 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

1926 წლის აღწერის მონაცემიებით სოფლის მაცხოვრებლები ოსები იყვნენ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით 4 მაცხოვრებლისაგან 2 ქართველი და 2 ოსია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გაიბოტენი

**გაიბოტენი** — ნასოფლარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ტყარშეტის მთის ძირში. მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1830 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 6 კილომეტრი. 

## ისტორია
გაიბოტენი ქართულ საისტორიო წყაროებში XV საუკუნიდან იხსნება. სოფელი შედიოდა მდინარე თერგის მარცხენა სანაპირო ზოლის  თავდაცვის ერთიან სისტემაში. სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით არის გვირაბი, რომლითაც მოსახლეობა სოფელ თოთში იხიზნებოდა. გვრაბის თავზე ქვის კიბეებიც ყოფილა. XIX საუკუნის შუა წლებში გვირაბში ქვის კედელი ამოუშენებიათ და აქ ცხვარძროხის საწველი მოუწყვიათ.  გაიბოტენი სამეფო საკუთრება იყო. მაგრამ მისი მოსახლეობის ნაწილი გერგეტის საყდრის ყმად ითვლებოდა. XVII საუკუნიდან, არაგვის ერისთავა მომძლავრების შემდეგ, სოფელზე წილი ამ ფეოდალებმაც დაიდეს. XVIII  საუკუნის 70-იან წლებში მათ საკუთარი მეურნეობის სამართავად თავიაანთი მოხელეები დანიშნეს. მოსახლეობის ერთი ნაწილი მათ ემორჩილებოდა, ნაწილი კი უშუალოდ სამეფო კარს და მეფის ,,მორიგე ჯარის’’  სიაში იყო შეყვანილი. სოფლის მიდამოებში მოიპოვება გვარჯილა, რომლისგანაც კირსა და თოფისწამალს ამზადებენ.

## ეკლესია
სოფლის განაპირას, სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს კვირე ღვთისშვილის ეკლესია. ეკლესია ნაგებია ქვითკირით და შეთეთრებულია კირით. სამხრეთით აქვს მოგრძო ოთხკუთხა ფორმის შესასვლელი. ჩრდილოეთით ეკლესია გორაკს ებჯინება, ამიტომ ამ მხარეს კედელი დაბალია. აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლები ცენტრისკენაა აზიდული, რაც ორფერდა გადახურვას ქმნის. ეკლესია გადახურულია დიდი ბრტყელი ფიქალის ქვებით. კანკელი ქვითკირისაა. საკურთხეველში ტრაპეზი აგებულია სამი დიდი ბაზალტის ქვისგან. საკურთხეველი მთლიანად კირითაა შეთეთრებული.

## დემოგრაფია
2014 აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გარბანი

**გარბანი** — სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სიონის თემი), მდებარეობს მდინარე თერგის მარივენა ნაპირზე. მდინარე ტერხენის შესართავთან ახლოს, საქართველოს სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1830 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 8 კილომეტრი.

## ისტორია
XIX საუკუნის დასაწყისში მას მოიხსენიებს ჰ. ი. კლაპროთიც. სოფლის ხევის ერთ-ერთი დასახლებაა. მასზე გამავალი გზა დიდ მნიშნელობას ანიჭებდა ამ დასახლების პუნქტს. სოფლის ზემოთ ტერასებზე, რომლებსაც „ძველ გარბანს“ უწოდებდნენ, ჩანს ნასახლარები.  სოფელი მეწყერსა და ზვავს დაუნგრევია, რომლის გამოც მოსახლეობა მდინარე თერგის პირას დასახლენულა. ამ ახალ დასახლებას „ქვემო გარბანი“ ეწოდა.  მისგან შემორჩენილია ნამოსახლარები და კოშკის ნანგრევები.  გარკვეული დროის შემდეგ დასახლებას უფრო ზევით აუწევია, რომ IX-X საუკუნის მიჯნაზე ხევში და არაგვის ხეობის სათავეებში თავის გავლენას ავრცელებდნენ კახეთის ქორეპისკოპოსები. შუა საუკუნეებში სოფელი ჩართული იყო ხევის სათავდაცვო სისტემებში.

## გარბანის ეკლესია
სოფლის მახლობლად დგას IX-X საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. ძეგლი ერთანავიანი ბაზილიკაა. ტაძარი რესტავრირებამდე მოხატული იყო ფრესკებით, რომლებიც დროთა განმავლობაში განადგურდა, რესტავრაციის შემდგომ კი ისინი სრულად დაიკარგა.

## დემოგრაფია
2014  წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 329 კაცი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გარბანის ეკლესია

thumb|250px|გარბანის ეკლესია
**გარბანის ეკლესია** — ძველი ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარბანში.   ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.მდებარეობს სოფლის ზემოთ ტერასებზე ნასოფლარ გარბანას ტერიტორიაზე. ძეგლი ერთანავიანი ბაზილიკაა. განეკუთვნება IX–X საუკუნეების მიჯნას. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან სამკვეთლო, ხოლო სამხრეთიდან ფასადის მთელ სიგრძეზე გაყოლებული სტოა ეკვრის. ნაგებობის ფორმები ნათელი და ლაკონურია. დეკორატიული ელემენტები ფასადსა და ინტერიერში ძუნწადაა გამოყენებული.

უნდა აღინიშნოს რომ, ეკლესია მის რესტავრირებამდე მოხატული ყოფილა ფრესკებით, რომლებიც დროთა განმავლობაში განადგურდა, რესტავრაციის შემდგომ კი ისინი სრულად დაიკარგა. ტაძარი მამათა მონასტერი ყოფილა.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2,  თბ., 2004 
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მცხეთა-მთიანეთის მხარეში
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ერეთო (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)

**ერეთო** — სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (გუდაურის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ღუდის ხეობაში, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1960 მ-ზე, სტეფანწმინდიდან 53 კმ-ის დაშორებით. 2002 და 2014 წლების აღწერებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.

## ისტორია
ერეთო ღუდის ხეობის ერთ-ერთი ძველი დასახლებაა. ამ ადგილზე სოფლის აღმოცენებას ხელი შეუწყო მისმა მდებარეობამ ჩრდილოეთ კავკასიისკენ მიმავალი გზის ერთ-ერთ განშტოებაზე. სოფელზე გადიოდა ქსნის ხეობიდან გადმოსული ადგილობრივი მნიშვნელობის გზაც. სოფლის მოსახლეობა ძველი დროიდანვე ქართული იყო. XVIII საუკუნიდან კი ძირითადად ოსური გახდა. 1865 წელს ერეთო შედიოდა მთიანი ოლქის ქვემო მლეთის სასოფლო თემში და ცხოვრობდა 14 კომლი. სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების ციხესიმაგრის ნანგრევები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს.

1926 წლის აღწერის მონაცემებით სოფლის მაცხოვრებლები ოსები იყვნენ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვარდისუბანი (მცხეთის მუნიციპალიტეტი)

**ვარდისუბანი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), მცხეთის მუნიციპალიტეტში (ქსოვრისის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს მუხრანის ვაკეზე, მდინარე ქსნის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 580 მ-ზე, მცხეთიდან 22 კმ-ში, ქსნიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 12 კმ-ში. 

ვარდისუბანი პირველად მოხსენიებულია XVII საუკუნეში. მისი მამულები ეკუთვნოდა ზევდგენიძეთა საგვარეულოს. XVI–XVIII საუკუნეებში შედიოდა სამუხრანბატონოში. XVIII საუკუნის სწავლული ვახუშტი ბატონიშვილი ვარდისუბანს მუხრანის თემის სოფლებში განიხილავს.
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 157 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვარდისუბანი (დმანისის მუნიციპალიტეტი)

**ვარდისუბანი** — სოფელი საქართველოში (ქვემო ქართლის მხარე), დმანისის მუნიციპალიტეტში (დიდი დმანისის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს დმანისის პლატოზე, მდინარე მაშავერის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 840 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

## ისტორია
ქვემო ქართლში ამ სახელწოდების რამდენიმე სოფელი იყო, რაც ვარდების სიმრავლეს, ვარდნარს აღნიშნავდა. ქართლის მეფემ სიმონმა 1588 წელს დმანისის ღვთისმშობელს სხვა სოფლებთან ერთად შესწირა ვარდისუბანი და დმანისის ხეობის დამღის (საბაჟოს გადასახადი) ნახევარი. საყაფლანიშვილოს შემოსავლის დავთარში ვარდისუბნის ზვარს 1619 წელს შეწერილი ჰქონდა 28 საპალნე ღვინო. 1721 აღწერით სოფელში ითვლებოდა ერთი მებატონე (ყაფლანიშვილი), 8 მემამულე აზნაური (ავთანდილიშვილები), 8 გამომღები და 10 ბოგანო ყმა. ვარდისუბნის სიახლოვეს აღმოჩენილია ადრინდელი ფეოდალური ხანის (IV–VIII სს.) სამაროვანი. იქაური ქვასამარხების მჭიდრო განლაგება მოზრდილი დასახლების არსებობაზე უნდა მიუთითებდეს. 

სოფელში ერთი დარბაზული მცირე ეკლესიაა, რომელიც გვიანდელ საუკუნეებში საფუძვლიანად არის გადაკეთებული. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში ჩასმული წნულჩუქურთმიანი და ჯვრიანი ქვები კი განვითარებულ შუა საუკუნეებს (XII–XIII სს.) განეკუთვნება. ეკლესიის ირგვლივ სასაფლაოა ძველი და ახალი საფლავის ლოდებით.

ვარდისუბნის მახლობლად, ზედ ციცაბო ფერდის პირას, რომელიც მდ. მაშავერის ღრმა ხეობისკენ ჩადის, არის გეგმით მრგვალი ეკლესიის ნანგრევები. აქ აღმოჩენილი კერამიკული მასალა მიეკუთვნება V-VII საუკუნეებს.

სოფლის სახელწოდება „ვარდისუბანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Вардисъ-убани“ სახით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 349 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* ლორთქიფანიძე ი., „ქვემო ქართლი XVIII ს. პირველ მეოთხედში“, ნაწ. 1–2, თბ., 1935; 
* „ქართულ-სპარსული ისტორიული საბუთები“, ვ. ფუთურიძის გამოც., თბ., 1955; 
* „ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა“, თ. ჟორდანიას გამოც., წგ. 2, ტფ., 1897, წგ. 3, თბ., 1967. 

## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო ოქროყანა

**ზემო ოქროყანა** — სოფელი (ნასოფლარი) საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის კობის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს თრუსოს ხეობაში, მდინარე თერგის მარცხენა მხრეს, ზღვის დონიდან 2080 მ-ზე, დაბასტეფანწმინდიდან 24 კმ-ში. 

## ისტორია
დასახლება XVII საუკუნეში წარმოიქმნა. სოფელს ხევისთვის სათავდაცვო მნიშვნელობა ჰქონდა. XIX-XX საუკუნეებში ზემო ოქროყანაში ოსები დასახლდნენ. 2002 და 2014 წლების აღწერებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა აღარ იყო. სოფელში შემორჩენილია XVII საუკუნის საგუშაგო კოშკები, XIX საუკუნის საცხოვრებელი კომპლექსი და ეკლესია, 

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ოქროყანა (ყაზბეგი)

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
რესპუბლიკელი

**რესპუბლიკელი** ეწოდება რესპუბლიკური წყობილების მომხრეს ან სხვადასხვა ქვეყნების რესპუბლიკური პარტიის წევრს.

*რესპუბლიკანიზმი
*რესპუბლიკური პარტიების სია
**აშშ-ის რესპუბლიკური პარტია
**თურქეთის სახალხო რესპუბლიკური პარტია
**საქართველოს რესპუბლიკური პარტია

## სხვა
*„რესპუბლიკელები“ — საქართველოს რესპუბლიკური პარტიის საინფორმაციო ბიულეტენი
ბრითათა

**ბრითათა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ედისის თემი). მდებარეობს ერმანის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ერმანისწყლის (დიდი ლიახვის სისტემა) მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1700 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 35 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 56 კმ-ით.

ბრითათა მდებარეობს ისტორიულ მაღრან-დვალეთში. XIV საუკუნის მატეანე „ძეგლი ერისთავთა“ სოფელს მოიხსენებს „ბრუტასაშვილების“, ხოლო ი. გიულდენშტედტი „ბრიტაულის“ სახელით. შუა საუკუნეებში მთელი ეს მხარე შედიოდა ქსნის საერისთავოში. ბრითათაში დგას გვიანდელი შუა საუკუნეების ბრითათის კოშკი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვარდისუბანი (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)

**ვარდისუბანი** (ყოფილი **ტორნისა**) — სოფელი საქართველოში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე), ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სიონის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ხევის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1920 მ-ზე, სტეფანწმინდიდან 10 კმ-ში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში  ცხოვრობს 48 კაცი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბაჯიგათა

**ბაჯიგათა** — სოფელი საქართველოში ჯავის მუნიციპალიტეტში (ვანელის თემი). მდებარეობს გუდისის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე თლიის (დიდი ლიახვის შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1880 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 20 კმ-ით.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თოთი (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი)

**თოთი** — ნასოფლარი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სიონის თემი), მდებარეობს მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 2120 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 8 კილომეტრი.

## ისტორია
XVII საუკუნიდან თოთი მიმდებარე ტერიტორიებითურთ ღუდუშაურთა გვარის კუთვნილება გახდა. ამავე საუკუნის დასაწყისში, ქვეყნის ძნელბედობის ჟამს, ქართული მოსახლეობის შემცირების გამო არაგვის ერისთავთა მოურავმა შიოლა ღუდუშაურმა თოთში ჩამოასახლა ხულელიძეები, წიკლაურები, ავსაჯანიშვილები, სალბიევები და მირაქოვები. მალე სოფელზე თავისი უფლებები გაავრცელეს ყაზბეგებმა. გვიანდელ შუა საუკუნეებში სოფლის მოსახლეობას გარკვეული გამოსაღებები ეკისრებოდა ჯერ ღუდუშაურების, ხოლო მერე ყაზბეგის სასარგებლოდ. სოფელო საკმაოდ მიუდგომელია, ეს მტერთაგან თავდაცვის ხელსაყრელ პირობებს ქმნიდა. სოფელს ჰქონდა თავისი სახიზარ-გამოქვაბულებიც, რომლებსაც „დევის ქოხს“ ანუ „დევთ ქობს“ უწოდებდნენ. თოთი გრძელი გვირაბით უკავშირდება სოფელ გაიბოტენს. სოფლის მიდამოებში ყრია დიდი ოთხკუთხა ლოდები. აქ ოსებს თავისი სალოცავი „ვაჩილაი“ ჰქონდათ. სოფელთან მოიპოვებოდა თიხა, მისდევდნენ მესაქონლეობას. მიუდგომელი მდებარეობის გამო XIX საუკუნის II  ნახევარში და განსაკუთრებით XX საუკუნეში, სოფელი დაიცალა. დღეისთვის იქ რამდენიმე კომლიღა ცხოვრობს.

## დემოგრაფია
2014  წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბახუტა

**ბახუტა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი). მდებარეობს ჯავის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე, მთა რაროს სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ფაწის (დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1280 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 20 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 25 კმ.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბითეთა

**ბითეთა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (წონის თემი). მდებარეობს ერწო-წონის ქვაბულის დასავლეთ კიდესთან, ზღვის დონიდან 1800 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 33 კმ-ით.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბორგნისი

**ბორგნისი** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (ხვწის თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 950 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 8 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 29 კმ-ით.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ახალსოფელი (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

**ახალსოფელი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (იწის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე კრიხულის (რიონის შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ამბროლაურიდან 2 კილომეტრი. ახალსოფელი წერილობით წყაროებში დამოწმებულია XVIII საუკუნის დასაწყისიდან.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 36 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბაჯი

**ბაჯი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ღადიშის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 620 მეტრი, ამბროლაურიდან 22 კილომეტრი. სოფელში დაიბადა ინჟინერ-გეოლოგი ირაკლი კვიკვიძე. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 109 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბეთლევი

**ბეთლევი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (ველევის თემი), მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ველეულის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, ამბროლაურიდან 17 კილომეტრი. სოფელში დგას ღვთისმშობლის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 37 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბუზალა

**ბუზალა** — სოფელი საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში (მსხლების თემი). მდებარეობს მდინარე დიდი ლიახვის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 900 მეტრი. ჯავიდან დაშორებულია 1.5 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 21 კმ-ით. 

## დემოგრაფია
1911 წელს ცხოვრობდა 300 ადამიანი, ძირითადად ოსები 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბეთლევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ბეთლევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეთლევის ტერიტორიაზე. მიეკუთვნება XV საუკუნეს. დარბაზული ეკლესია აგებული იყო ქვითკირით, გარედან თეთრად იყო შელესილი. შიგნითა კედლები, კამარა და კონქი მთლიანად მოხატული ყოფილა. ტრადიციული საეკლესიო სიუჟეტების გარდა გამოსახულნი იყვნენ საერო პირებიც. მ. შ. ეკლესიის ამშენებელი ვინმე იაშვილი. ასომთავრულ წარწერებში ეკლესიის აგებისა და მოხატვის თარიღიც (1493) ყოფილა აღნიშნული.

## ლიტერატურა 
*ბოჭორიძე გ., რაჭა-ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები, თბ., 1994, გვ. 150-154

კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XV საუკუნის ეკლესიები
ბუგეული

**ბუგეული** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: აბანოეთი, ბარეული, გორისუბანი, ქედისუბანი, ჯვარისა). ზღვის დონიდან 560 მეტრი, ამბროლაურიდან 12 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 315 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბოსტანა (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი)

**ბოსტანა** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (სადმელის თემი), მდებარეობს მდინარეების რიცეულისა და ჩორჯოსწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარჯვენა მხარეს. ამბროლაური-ქუთაისის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ამბროლაურიდან 8 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 287 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზედა შავრა

**ზედა შავრა** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ნამანევის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1080 მ-ზე, ამბროლაურიდან 30 კმ-ში.

სოფლის განაპირას შემორჩენილია XI საუკუნის დასაწყისის კვერთის წმ. გიორგის და იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიების ნანგრევები, ასევე განვითარებული შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის სახელობის ერთნავიანი ეკლესია (გაფართოებულია XIX საუკუნეში). სოფლის მიდამოებშია ე. წ. ლეკნარის წმ. გიორგის სამონასტრო ანსამბლი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 74 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზედა ჭყვიში

**ზედა ჭყვიში** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე), ჭყვიშის ადმინისტრაციული ერთეულის (სოფლები: ზედა ჭყვიში, ქვედა ჭყვიში, ქვიშარი) ცენტრი.

მდებარეობს გორმაღლის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდ. რიონის ხეობაში, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე, ამბროლაურიდან 26 კმ-ში. სოფლის თავში გვიანდელი შუა საუკუნეების ციხის ნანგრევებია. ზედა ჭყვიშის მახლობლადაა შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია ლაბეჭინა.
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 182 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო კრიხი

**ზემო კრიხი** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის იწის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 920 მ-ზე, ამბროლაურიდან 5 კმ-ში. ისტორიულად იყო სოფელ კრიხის ნაწილი. სოფლის განაპირას აღმართულია X საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — მთავარანგელოზთა ეკლესია.   

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 30 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზედა ღვარდია

**ზედა ღვარდია** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ცახის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 650 მ-ზე, ამბროლაურიდან 27 კმ-ის დაშორებით. 

ზედა ღვარდია ძველად სოფელ ღვარდიის ნაწილი იყო, შემდეგ ცალკე გამოეყო. წყაროებში XVI საუკუნის II ნახევრიდან იხსენიება ზეღვარდიის სახელწოდებით. შემორჩენილია მაცხოვრის ეკლესიის ნანგრევები. ზედა ღვარდიის XIX საუკუნის ხალხური არქიტექტურის ნიმუში — ბეღელი-ოთახი გადატანილია თბილისში, გიორგი ჩიტაიას სახელობის ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 42 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზემო სხვავა

**ზემო სხვავა** — ყოფილი სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სხვავის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე). 2014 წლიდან შუა სხვავასთან გაერთიანებულია სოფელ სხვავას სახელით.

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე კრიხულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემოწელში, ზღვის დონიდან 1150 მ-ზე, ამბროლაურიდან 12 კმ-ში. ზემო სხვავაში შემორჩენილია წმ. სამების ეკლესიის (აკურთხეს 1907 წელს) ნანგრევები. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 56 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ზემო ჟოშხა

**ზემო ჟოშხა** — სოფელი საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ჭრებალოს ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე). 

მდებარეობს მდინარე ასკისწყლის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, ამბროლაურიდან 23 კმ-ში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 164 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჟოშხა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზნაკვა

**ზნაკვა** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ზნაკვის ადმინისტრაციულ ერთეულში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე).

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ზნაკურის (რაიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე, ამბროლაურიდან 11 კმ-ში.  

## ისტორია 
წერილობით წყაროებში ზნაკვა პირველად იხსენიება 1071–1080 წლების „ნიკორწმინდის დაწერილში“. იმერეთის მეფე ბაგრატ III-მ 1544 წელს ნიკორწმინდას შესწირა ზნაკვაში მცხოვრები სამი კომლი გლეხი, 1637 წელს იმერეთის მეფე გიორგი III-მ გელათს შესწირა ზნაკვაში მოსახლე ერთი კომლი. ვახუშტი ბატონიშვილი (XVIII ს.) იხსენიებს ზნაკვის ციხეს („ზნაკვას არს ციხე შენი და მაგარი“) და ზნაკვის-ჴევს.

სოფელში შემორჩენილია საშინდიის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები და წულუკიძეთა ფეოდალური ხანის ციხე-დარბაზი. ციხე მდებარეობს ადგილას, რომელიც XI–XV საუკუნეებში ცალკე სოფელი — ზნაკვის აგარა, იგივე ქვედა აგარა — იყო. ამიტომ, XVII–XVIII საუკუნეებში ციხის უბანს ნააგარევი ეწოდებოდა, ზნაკვის ციხე კი ნააგარევის ციხის სახელითაც მოიხსენიებოდა. გორაკზე, ციხე-დარბაზის მახლობლად, მიკვლეულია ადრინდელი ანტიკური ხანის კერამამიკის ფრაგმენტები. 

სოფელში დგას 1904 წელს ბერძნების მიერ აშენებული დარბაზული ეკლესია „მაცხოვარი“. 1925 წელს გიორგი ბოჭორიძემ ზნაკვაში, ერთ ოჯახში მიაგნო ხატს, რომელიც წამოღებული იყო ჯვარისას ეკლესიიდან. ხატის წინა კარზე მოთავსებული იყო რვასტრიქონიანი ასომთავრული წარწერა საჰაკდუხტის მოხსენიებით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 126 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* ბერაძე თ., რაჭა ფეოდალურ ხანაში, კრებ. საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული. V. თბ., 1975. — გვ. 147-148.
* ბოჭორიძე გ., რაჭა-ლეჩხუმის ისტორიული ძეგლები და სიძველეები. თბ., 1994. — გვ. 79-80.

## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აჩხოტი

**აჩხოტი** — ისტორიული ძეგლი, სოფელი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში (სნოს თემი), მდებარეობს მდინარე თერგის მარჯვენა ნაპირზე, საქართველოს სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1760 მეტრი, სტეფანწმინდიდან 5 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფელზე გადიოდა თბილის-ჟინვალ-დარიალის უძველესი სავაჭრო გზა. XVII საუკუნის I მეოთხედში არაგვის ერისთავების მოურავმა შიოლა ღუდუშაურმა აქ ოსები ჩამოასახლა და ყმებად გაიხადა. შემდგომში ეს უფლებები ხელში ჩაიგდეს აზნაურმა ყაზბეგებმა. თანდათან ოსების უმრავლესობა სოფლიდან ჩრდილოეთ ოსეთში გადასახლდა. მათ ნაცვლად აქ სოფელ სნოდან გადმოსული ოჯახები დასახლდნენ.

## დემოგრაფია
2014 აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 167 კაცი.

1926 წლის აღწერის მონაცემებით სოფლის მოსახლეობის 12 %-ს წარმოადგენდნენ ქართველები, ხოლო 88 %-ს ოსები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბეგიაური (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი)

**ბეგიაური** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (ითხვისის თემი), მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, ჭიათურიდან 15 კილომეტრი, ქუთაისიდან – 82 კმ., თბილისიდან – 192 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 144 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017, გვ. 46

## რესურსები ინტერნეტში
*ინფორმაცია სოფლის შესახებ

## სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვაკევისა

**ვაკევისა** (ყოფ. *ვაკევისი*) — სოფელი საქართველოში (იმერეთის მხარე), ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (ხვაშითის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე სატოპელას (ჯრუჭულის მარჯვენა შენაკადი, ყვირილის აუზი) მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 760 მ-ზე, ჭიათურიდან 19 კმ-ში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 33 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ. და სხვ., ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017. — გვ. 43.

## სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვიშის კაცი (კომიქსი)

**ქვიშის კაცი** — Marvel Comics-ის გამოგონილი პერსონაჟი. პირველად გამოჩნდა კომიქს «The Amazing Spider-Man» № 4 (საოცარი ადამიანი-ობობა, სექტემბერი 1963წ). მისი შემქმნელები არიან მწერალი სტენ ლი და მხატვარი სტივ დიტკო. და მის მთავარ ძალას სხეულის ქვიშად გარდაქმნა და მისი მართვა წარმოადგენს. საბოლოოდ ეს გმირი ადამიანი ობობას მოკავშირედ იქცა. ეს გმირი ასევე გამოყენებულია ადამიან-ობობაზე გადაღებულ მულტფილმებსა და ფილმში ადამიანი-ობობა 3, სადაც მისი როლი მსახიობმა ტომას ჩერჩმა ითამაშა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sandman Marvel-ის ოფიციალურ საიტზე

კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები
კატეგორია:კომიქსები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
ბჟინევი (ჭიათურის მუნიციპალიტეტი)

**ბჟინევი** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (ითხვისის თემი). მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარეების ყვირილისა და ფრონის შუამდინარეთში. მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ჭიათურიდან 18 კილომეტრი, ქუთაისიდან – 84 კმ,. თბილისიდან – 194 კმ. შემორჩენილია დიდველის ციხე.

## ისტორია
ბჟინევი დატანილია XVIII საუკუნეში შედგენილ ვახუშტი ბატონიშვილის რუკაზე. აქვეა მონიშნული აბდუშელიშვილების ციხე-დარბაზი. სოფელს იცნობს XVIII საუკუნის გერმანელი მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 518 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
ისტორიული ძეგლებიდან აღსანიშნავია ბჟინევის (დიდველის) ციხე. ის მდებარეობს სოფლის განაპირას, აღმოსავლეთ ნაწილში და შედიოდა XIII-XIV საუკუნეების ციხესიმაგრის კომპლექსში, რომელიც 1991 წლის 29 აპრილის მიწისძვრამ თითქმის მთლიანად დაანგრია. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ეკლესიაც. სოფელში არის საზოგადო მოღვაწის – იპოლიტე ვართაგავას მემორიალური სახლი და საგვარეულო მარანი.

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017, გვ. 45

## სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზედა ჭალოვანი

**ზედა ჭალოვანი** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ხვაშითის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე). 

მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ციხისწყლის (ჯრუჭულის მარჯვენა შენაკადი; ყვირილის აუზი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1040 მ-ზე, ჭიათურიდან 18 კმ-ში. სოფლის აღმოსავლეთით, შემაღლებულ ადგილას მდებარეობს ზეკვეცის ეკლესია და ნაეკლესიარი „ძველი ზეკვეცა“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 250 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017, გვ. 36

## სქოლიო
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზედა ბერეთისა

**ზედა ბერეთისა** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში ნიგოზეთის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე). 

მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე დუმალის (ძირულის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 840 მ-ზე, ჭიათურიდან 19 კმ-ის და ქუთაისიდან 85 კმ-ის დაშორებით. სოფელში არის სკოლა, კერძოდ ქვედა ბერეთისის მიწაზე, არის საფეხბურთო მოედნები. სოფელში დგას XIX საუკუნის ეკლესია (აღდგენილია 2003 წელს).

ზედა ბერეთისა გვიანფეოდალურ ხანაში იყო სოფელ ბერეთისას ნაწილი (იხსენიება XVII საუკუნიდან). ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ დასავლეთ საქართველოს რუკაზე აღნიშნულია ორი ბერეთისა — ზედა და ქვედა. 
## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 328 ადამიანი.

## გალერეა

Image:BereTisa-tke.jpg|ტყე ფერდობზე
Image:Beretisa-nadzvnari.jpg|ნაძვნარი სოფლის თავში
Image:Beretisa-kama.jpg|ადგილობრივი ქამა სოკო
Image:Beretisa-sasaflao.jpg|სოფლის სასაფლაო
Image:Beretisa-ezo.jpg|სოფლის ეზო
Image:Beretisa-soko.jpg|ადგილობრივი სოკოები
Image:Beretisa-gele.jpg|სოფლის რიგითი ღელე

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017, გვ. 58

## სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
თვალუეთი

**თვალუეთი** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (სვერის თემი), მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე საძალიხევის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, ჭიათურიდან 22 კილომეტრი, ქუთაისიდან – 87 კმ., თბილისიდან – 197 კმ. სოფელი წყაროებში მოიხსენიება XVIII საუკუნის I ნახევრიდან.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 255 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფელში მდებარეობს თვალუეთის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც 1898-1903 წლებშია აგებული. 

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017, გვ. 63

## რესურსები ინტერნეტში
*თვალუეთის რუკა

## სქოლიო
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ახალი თერჯოლა

**ახალი თერჯოლა** (ყოფ. *მწუხარელა* ან *მწუხარულა*) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ბოსელა). მდებარეობს იმერეთის ბორცვიან-სერებიან მთისწინეთზე, მდინარეების ჩხარისა და ხაუჩის წყალგამყოფ სერზე. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, თერჯოლიდან 5 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1170 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ინგლისის ისტორია

**ინგლისის ისტორია** არის ევროპის ერთ-ერთი უძველესი და გავლენიანი ხალხის წარსული.როგორც 2010 წლის არქეოლოგიური აღმოჩენები ცხადყოფს,ინგლისის ანუ გაერთიანებულ სამეფოში შემავალი ქვეყნის ტერიტორია 800 000 წლის წინ დასახლებული ყოფილა.თანამედროვე ადამიანებისთვის ყველაზე ადრეული აღმოჩენა არის 1927 წელს ჩრდილო დასავლეთ ევროპაში აღმოჩენილი ყბის ძვალი,რომელიც 2011 წელს ხელახლა დაათარიღეს 41-44 ათასი წლის წინანდელი კვალიფიკაციით.ადამიანთა შემდგომი დასახლებები თარიღდება 12 000 წლის წინანდელი პერიოდით.ეს არის ბოლო გამყინვარების ეპოქა.რეგიონში არის უმარავი მეზოლითური,ნეოლითური და ბრინჯაოს ხანის ნაშთები,მაგალითად სტოუნჰენჯი და ეივბერი.რკინის ხანაში ფორტის ყურეს სამხრეთით,დღევანდელი ინგლისის და უელსის ტერიტორიაზე ცხოვრობდნენ კელტუერი ტომები ბრიტები,კუნძულ ბრიტანეთის სამხრეთ–აღმოსავლეთ ნაწილში ასევე ცხოვრობდნენ ბელგები,ატრებატები,კეტვულანები,ტრინოვანტები და სხვები.ჩვ.წ–აღ 43 წელს ბრიტანეთი რომაელებმა დაიპყრეს.მათი მმართველობა 5 საუკუნის ჩათვლით გაგრძელდა.

 დაახლოებით 800 წლის შემდეგ, IX საუკუნის დამდეგიდან, ჩვეულებრივი მოვლენა გახდა ვიკინგთა თავდასხმები. 1066 წელს ბრიტანეთში ნორმანები შეიჭრნენ და დაიპყრეს იგი. შუა საუკუნეებში ხშირი იყო სამოქალაქო ომები და ბრძოლები ევროპის სხვადასხვა ქვეყნებთან. რენესანსის პერიოდში ინგლისი ტიუდორების მიერ იმართებოდა. XII საუკუნეში ინგლისმა დაიპყრო უელსი, XVIII საუკუნეში შემოიერთა შოტლანდია და ამით ფაქტობრივად დასრულდა გაერთიანებული სამეფოს ფორმირება. ინდუსტრიული რევოლუციის შემდეგ დიდი ბრიტანეთი უდიდეს იმპერიად გადაიქცა, რომელიც დღესდღეობით აღარ არსებობს, თუმცა მისი კულტურის გავლენა დღესაც მრავალ ქვეყანაზე იგრძნობა.

## წინარეისტორია 
მინი|სტოუნჰენჯი, აშენდა ძველი წელთაღრიცხვით 2500-2000 წლებში
არქეოლოგიურმა მასალებმა აჩვენა, რომ ადამიანი სამხრეთ ბრიტანიაში ჯერ კიდევ გამყინვარების პერიოდში ცხოვრობდა, რაც ალბათ ყველაზე მეტად მისი სტუმართმოყვარე კლიმატის დამსახურებაა.

ამ რეგიონზე დაკავშირებული პირველი ისტორიული წყარო ძვ. წ. VI საუკუნეში ჩნდება, თუმცა კულტურული და სავაჭრო კავშირები კონტინენტთან ერთი ათასწლეულით ადრე დაიწყო. ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 325 წელს ძველმა ბერძენმა გეოგრაფმა პიფეიმ თავის ნაშრომში ბრიტანეთის კუნძულებზე მოგზაურობა აღწერა.

მოგვიანებით, ბრიტანეთი მწერლებმა პლინიუს უფროსმა და დიოდორე სიცილიელმაც აღწერეს, თუმცა აქ მის ტერიტორიაზე მცხოვრებ ხალხზე მცირე ინფორმაციაა მოყვანილი.

ტაციტუსი წერდა, რომ სამხრეთ ბრიტანიაში მცხოვრებ და ჩრდილოეთ გალების ენებს შორის არც ისე დიდი განსხვავება იყო. მან ასევე შეამჩნია, რომ ბრიტებს თავიანთ კონტინენტულ მეზობლებთან სხვა საერთო დამახასიათებელი თვისებებიც ჰქონდათ.
[მინი|[ადრიანეს კედელი]]

## რომანული ბრიტანეთი (ბრიტანია) 
ძველი წელთაღრიცხვით 55-54 წლებში ბრიტანეთში იულიუს კეისარი შეიჭრა. მან თავის ნაშრომში „ჩანაწერები გალიის ომზე“ ახსენა, რომ სამხრეთ ბრიტანიის მოსახლეობა უკიდურესად დიდი იყო.

## სქოლიო
ველევი

**ველევი** — სოფელი საქართველოში (რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარე), ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ბეთლევი, ველევი, კვირიკეწმინდა, შხივანა). 

მდებარეობს რაჭის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ველეულის (ხოტეურის მარჯვენა შენაკადი; რიონის აუზი) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1160 მ-ზე, ამბროლაურიდან 19 კმ-ში. 

ვახუშტი ბატონიშვილი (XVIII ს.) ველევს, ველევის მთას და ველევი-საღორის მთას ასახელებს რაჭის ქედის იმ მთებს შორის, რომლებიც გამოყოფს რაჭას ოკრიბისაგან. სოფელ ველევს იხსენიებს XVIII საუკუნის მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი. სოფელში იდგა გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. სამების დარბაზული ეკლესია, რომელიც 1991 წლის მიწისძვრის დროს დაინგრა. სოფელს ჩრდილო-დასავლეთით აკრავს გაბუნის კლდე, რომლის თავზე მდებარეობს ვე­ლე­უ­ლის ხე­ო­ბის მთავარი სალოცავი — წვერის წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევები.  

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 95 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* ცხადაია პ., ჯოჯუა ვ., რაჭის გეოგრაფიული სახელწოდებანი, ტ. III, თბ., 2010. — გვ. 9.
* ბოჭორიძე გ., რაჭის ისტორიული ძეგლები, VIII, თბ., 1933. — გვ.227.
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბოსელა

**ბოსელა** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (ახალი თერჯოლის თემი), მდებარეობს მდინარე ძევრულის მარცხენა მხარეს. მდინარე ხაუჩის (ჩხარის შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, თერჯოლიდან 8 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 178 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბროლისქედი (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი)

**ბროლისქედი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის თერჯოლის მუნიციპალიტეტში (გოდოგნის თემი). მდებარეობს მდინარე ჭიშურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 240 მეტრი, თერჯოლიდან 23 კილომეტრი, აჯამეთიდან 6 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 284 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტალღური ფუნქცია

[მინი|[ჰარმონიული ოსცილატორი|ჰარმონიული ოსცილაციის ტრაექტორია (ზამბარაზე მიმაგრებული გურთი) კლასიკურ მექანიკაში (A-B) და კვანტურ მექანიკაში (C-H). კვანტურ მექანიკაში ბურთის ტალღური ფუნქცია ნაჩვენებია რეალურ ნაწილებში ლურჯი, ხოლო წარმოსახვითში წითელი ფერით]]
**ტალღური ფუნქცია** — კვანტურ მექანიკაში, სიდიდე, რომელიც სრულად აღწერს მიკროობიექტისა (მაგ., ელექტრონის, პროტონის, ატომის, მოლეკულის) და საზოგადოდ, ნებისმიერი კვანტური სისტემის (მაგ., კრისტალის) მდგომარეობას. 

ტალღური ფუნქციის მეშვეობით მიკროობიექტის მდგომარეობის აღწერას სტატისტიკური, ანუ ალბათური, ხასიათი აქვს. ტალღური ფუნქციის აბსოლუტური მნიშვნელობის (მოდულის) კვადრატი იმ ფიზიკური სიდიდეთა მნიშვნელობების ალბათობებია, რომლებზედაც დამოკიდებულია ტალღური ფუნქცია, მაგ., თუ მოცემულია ნაწილაკის ტალღური ფუნქციის დამოკიდებულება *x, y, z* კოორდინატებსა და *t* დროზე, ამ ტალღური ფუნქციის მოდულის კვადრატი განსაზღვრავს დროის *t* მომენტში ნაწილაკის აღმოჩენის ალბათობას იმ წერტილში, რომლის კოორდინატებია *x, y, z*. იმის გამო, რომ მდგომარეობის ალბათობა განისაზღვრება ტალღური ფუნქციის კვადრატით, მას ალბათობის ამპლიტუდასაც უწოდებენ.

ამასთან, ტალღური ფუნქცია გვიჩვენებს, რომ მიკროობიექტებს აქვს ტალღური თვისებები. მაგ., მოცემული *ε* ენერგიისა და **ρ** იმპულსის მქონე ნაწილაკისათვის, რომელსაც ეთანადება ν=ε/*h* სიხშირისა და λ=*h*/*ρ* (*h* პლანკის მუდმივაა) სიგრძის მქონე დე ბროილის ტალღა. ტალღური ფუნქცია უნდა იყოს პერიოდული სივრცესა და დროში შესაბამისი λ ტალღის სიგრძითა და *T*=1/ν პერიოდით. 

ტალღური ფუნქციისთვის მართებულია სუპერპოზიციის პრინციპი: თუ სისტემას შეუძლია იყოს სხვადასხვა მდგომარეობაში, რომელთა შესაბამისი ტალღური ფუნქციებია *ψ*1, *ψ*2, ..., მაშინ შესაძლებელია ისეთი მდგომარეობაც, რომლის ტალღური ფუნქცია ამ ტალღური ფუნქციების ჯამია (და ზოგადად ნებისმიერი წრფივი კომბინაციაა). შეკრება ტალღური ფუნქციებისა (ალბათობათა ამპლიტუდებისა) და არა ალბათობებისა (ტალღური ფუნქციების კვადრატებისა) პრინციპულად განასხვავებს კვანტურ თეორიას ნებისმიერი კლასიკური სტატისტიკური თეორიისაგან, რომელშიც მართებულია ალბათობათა შეკრების თეორემა. 

დიდი რაოდენობის ერთნაირი მიკრონაწილაკებისაგან შედგენილი სისტემებისათვის მეტად მნიშვნელოვანია ტალღური ფუნქციის სიმეტრიის თვისებები, რომლებიც განაპირობებენ ნაწილაკთა მთელი ანსამბლის სტატისტიკას.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 9, გვ. 649, თბ., 1985

კატეგორია:კვანტური მექანიკა