ჩეროკები

**ჩეროკები** () — ჩრდილოეთ ამერიკის ინდიელი ხალხი.

## იდენტიფიკაცია 
### იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა 
ჩეროკები საკუთარ თავს უწოდებდნენ „ანი-იუნ’ვიას“ (Ani-Yun’wiya), რაც მთავარ ან ნამდვილ ხალხს ნიშნავს. მათი მთავარი დასახლება მდებარეობდა უძველეს ქალაქ კეტუვაში (დედაქალაქი). მათ ეძახიან ანი-კიტუვაგებსაც (კიტუვას ხალხი). ჩეროკი მომდინარეობს „ჩოკტაუს“ (Choctaw) ტომის  სიტყვიდან „ჩალაკი“ (Chalakee), რომელიც ჩეროკებმა მიიღეს როგორც „ჩალაგი“ (Chalagi) ან „ჯალაგი“ (Jalagi). ჩეროკი (Cherokee) არის ინგლისური ვერსია. ჩეროკის ტომის აღსაწერად დამატებითი სახელებია „ცალაგი“ (Tsalagi), რაც გამოქვაბულთა მიწის ხალხს ნიშნავს „ჩოკვოუზე“ (Chocwaw),„ტალაგენი“ (Tallageni) დელივეირის ენაზე და „ტისოლკი“ (Tisolki) ან „ტილოკი“ (Tiloki), რაც სხვადასხვა ენაზე მოლაპარაკე ხალხს ნიშნავს კრიკულ ენებზე. ჩეროკთა მშობლიური მიწები ამჟამად განლაგებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, სამხრეთ აპალაჩებში. ჩრდილო-დასავლეთ კაროლინა იყო მათი მიწის შუაგულში, თუმცა ჩეროკები ასევე ცხოვრობდნენ სამხრეთ კაროლინაში, ჩრდილოეთ ჯორჯიაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ ალაბამაში, აღმოსავლეთ ტენესიში, ჯორჯიაში, კენტუკსა და ვირჯინიაში. 2006 წლიდან ჩეროკები ძირითადად ცხოვრობენ ოკლაჰომაში (ჩეროკეთა ოკლაჰომას ნაცია და გაერთიანებული კიტუვას ჯგუფი) და სამხრეთ კაროლინაში (აღმოსავლეთ ჯგუფი). ჩეროკები მთელ მსოფლიოში სახლობენ, თუმცა ორგანიზებული დასახლებები ჩამოყალიბებული აქვთ კალიფორნიაში, ნიუ მექსიკოში, ტექსასში, კანზასში და სხვაგან.

### დემოგრაფია 
ჩეროკთა ოკლაჰომას ნაციის რეგისტრირებულ მოსახლეობას 2006 წლის მონაცემებით შეადგენს დაახლოებით 200 000 ადამიანი და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ფედერალურად აღიარებული ტომია აშშ-ში. აღმოსავლეთ ჯგუფში დაახოებოთ 13 500 ჩეროკი იყრის თავს. ამერიკაში ევროპელტა შემოსვლის შემდეგ, დაახლოებით 160-200 ქალაქში ასობით და ათასობით ჩეროკი იყო განსახლებული და ისინი ბრიტანული ამერიკის უდიდეს ტომს წარმოადგენდნენ. თუ ერთ რეგიონში ჩეროკებს კრიკებთან გამკლავება უწევდათ და სამხრეთ კაროლინასთან ვაჭრობას აწარმოებდნენ, სხვა არეალში მცხოვრებნი შონების წინააღმდეგ იბრძოდნენ და მეგობრული ურთიერთობა ჰქონდათ ვირჯინიასთან. ასეთი განსხვავებული ინტერესები საშუალებას გვაძლევს გამოვყოთ ჩეროკეთა ოთხი ძირითადი დაჯგუფება: ქვედა დასახლება - მდინარი სავანის ზემო წელში მდებარეობდა, ამჟამად სამხრეთ კაროლინის ტერიტორიას ეკუთვნის; ზედა-უნაკას ჩრდილოეთით და მდინარე ტენესის ზემო და მცირე ტენესის ქვემო წელის გასწვრივ; შუა-ქვემო დასახლების ჩრდილოეთით, ქოუისა და ბალსამის მთებს შორის; ხეობის-ჩრდილოეთ კაროლინის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ჰივასისა და ნანტაჰალას გასწვრივ. ზედა და ქვედა დასახლებებს ხშირად სტუმრობდნენ უცხო ტომები, ევროპელები, რომელთაც ვაჭრობა, ახალი მიწების ათვისება ან უბრალოდ ბრძოლა სურდათ. ამ ორი დაჯგუფების ტერიტორიებს შორის ადგილი იყო ასე თუ ისე იზოლირებული დაკლაკნილი მთებით. აქ, ძალიან ვიწრო ხეობებში, მდინარე ტენესისა და ჰივასის ზემო წელში, ცხოვრობდნენ შუა და ხეობის დასახლებები.

### სამეტყველო ენა 
ჩეროკების სალაპარაკო ენა იროკეზულს განეკუთვნება და ნათესაობა აკავშირებს უამრავ ენასთან, რომელთა შორისაცაა: „მოჰოკი“ (Mohawk), „სენეკა“ (Seneca), „კაიუგა“ (Cayuga), „ონეიდა“ (Oneida), „ონონდაგა“ (Onondaga), „ტუსკარორა“ (Tuscarora). 1821 წელს, სექვოიამ შექმნა ჩეროკეთა მარცვლოვანი ანბანი, წერის სისტემა, რომელიც 85 ასოს მოიცავდა, რომლებიც წარმოადგენდნე ყოველ ბგერას ჩეროკეთა ენაზე.

„ელატი“ (Elati), რომელიც აღარ არსებობს,ქვედა დასახლების დიალექტი იყო. ზედა და ხეობის დასახლება საუბრობდნენ „ატალიზე“ (Atali), რომელიც ახლა ოკლაჰომაში გვხვდება. შუა დასახლება საუბრობდა „კიტუვაზე“ (kituhwa), რომელსაც ჩრდილოეთ კაროლინის ჩეროკები იყენებენ ამჟამად. მარცვლოვანი ანბანი ფართოდ იქნა მიღებული, რამაც საშუალება მისცა ჩეროკეთა ნაციას ჰქონოდათ დაწერილი კონსტიტუცია, გაზეთები და მიეღოთ განათლება.

### ისტორია და ურთიერთობები 
ჩეროკთა აზრით, ისინი მსოფლიოს ცენტრში წარმოიშვნენ, პირველი მამაკაცი იყო „კანა’ტი“ (kana’ti), ხოლო პირველი ქალი „სელუ“ (Selu). მათი ცხოვრების გზა მოიცავდა განვითარებას მომთაბარეობიდან სოფლებში ფერმერების ცხოვრებამდე. ჩეროკები ევროპელებს პირველად შეხვდნენ 1540 წელს, როცა ერნანდო დე სოტოს ექსპედიციამ გადაიარა მათი ქვეყანა. ესპანელების წასვლის შემდეგ ჩეროკებს არ ჰქონიათ კონტაქტი ევროპელებთან XVII საუკუნემდე, ხოლო ხანგრძლივი ურთიერთობა XVIII საუკუნეში დამყარდა, როცა ბრიტანელები, ესპანელები, ფრანგები ერთმანეთს ექიშპებოდნენ, რათა ჩეროკები მათი მოკავშირეები გამხდარიყვნენ. ამერიკის რევოლუციის დროს, ჩიკამაუგები, ჩეროკთა ფრაქცია, რომელიც სახლობდა ჩიკამაუგას უბეში, ტენესის მდინარესთან ახლოს, ემხრობოდა ბრიტანელებს. ოფიციალურად, ჩეროკები ცდილობდნენ ნეიტრალური მხარე დაეჭირათ. ბრძოლის შემდეგ, აშშ-ს სურდა ჩეროკეთა მიწის დასაკუთრება, რისთვისაც შეიმუშავეს გეგმა, რომელიც ინდიელთა მდინარე მისისიპის  დასავლეთით გადაყვანას ისახავდა მიზნად. მას შემდეგ, რაც მიწებზე ზეწოლა კიდევ უფრო გაიზარდა, ზოგიერთი ჩეროკე ნებაყოფლობით გადავიდა დასავლეთში 1792 წელს, 1830 წელს კი კონგრესმა ინდიელთა გადასახლების კანონი გაატარა. ამ ფაქტს ჩეროკები წინ აღუდგნენ, საკუთარი საქმე განიხილეს აშშ-ს უზენაეს სასამართლოში და გაიმარჯვეს. დასასრულს, პრეზიდენტმა ენდრიუ ჯექსონმა გააუქმა დადგენილება, თუმცა 1835 წელს ჩეროკეთა პოლიტიკურმა უმცირესობამ გადასახლების ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი, რის შემდეგაც ჩეროკები აღმოსავლეთში დაბინავდნენ. ეს გადასახლება დაიწყო 1838 წელს და უწოდებენ „ცრემლების კვალს“. ამ დროს დაახლოებით 4000 ჩეროკი გარდაიცვალა. გადასახლების თავიდან ასაცილებლად, 1000 ჩეროკი მთებში გაიხიზნა. სწორედ ისინი არიან ჩეროკთა აღმოსავლური დაჯგუფების წინაპრები ჩრდილოეთ კაროლინაში. ჩეროკებს მათ ახალ სახლში გადაწყობა მოუხდათ. ადრეულ 1840-იან წლებში ჩეროკეთა ნაცია ყვაოდა და ეს პერიოდი ხშირად მოიხსენიება, როგორც „ოქროს ხანა“. სამოქალაქო ომში, ჩეროკები ორივე მხარეს იბრძოდნენ და შედეგად ამერიკისმთავრობამ „კრიკების“ (Creeks), „ჩოკტაუს“ (Chocktaw), „ჩიკსოს“ (Chicasaw), „სემინოლების“ (Seminoles) ტომებთანერთად დასაჯა, გამოყო ამ 5 ნაციისთვის მიწა, ე. წ. „ინდიელთა ტერიტორია“ და იქ ჩაასახლა. მართლმსაჯულებას აშშ-ს მთვრობა განაგებდა. ეს იყო პირველი ნაბიჯი ოკლაჰომას შტატად ჩამოყალიბებისკენ (1907 წელი). ამ პერიოდში ჩეროკეთა მიწა ხუთ ნაწილად გაიხლიჩა, დარჩენილი მიწები კი მთავრობამ ჩაიბარა. ჩეროკები აშშ-სა და ოკლაჰომას მოქალაქეები ოფიციალურად გახდნენ.

ჩეროკთა აღმოსავლეთ დაჯგუფებებს განსხვავებული წარსული აქვთ. მათი წარმომავლობა უკავშირდება 1819 წლის ხელშეკრულებას, რომელმაც გადაცემულ ტერიტორიებზე მცხოვრებ ჩეროკებს საშუალება მისცა გამოეყოთ რეზერვაციები ინდივიდუალურად 640 აკრ ფართობზე და ნება დართო გამხდარიყვნენ აშშ-სა და ჩრდილოეთ კაროლინის მოქალაქეები.  ჩეროკები მდინარე ოკონალუფთთან დასახლდნენ, ამის გამო მათ იცნობენ როგორც ოკონალუფტის ჩეროკებს. ფედერალური მთავრობა რამდენიმეჯერ ეცადა დასავლელ ჩეროკებთან გაეერთიანებინა, თუმცა მათ აღმოსავლეთში დარჩენა ჰქონდათ გადაწყვეტილი. ოკუნალუფტის ჩეროკები, უილიამ ჰოლანდ თომასის მიმართ ლოიალური დამოკიდებულებიდან გამომდინარე, სამოქალაქო ომში კონფედერატებს მიემხრნენ, თუმცა რამდენიმე მათგანმა შეიცვალა საბრძოლო მხარე. სამოქალაქო ომის შემდეგ ჩეროკებმა მოიპოვეს ხმის მიცემის უფლება, დაწერეს კონსტიტუცია, აირჩიეს ხელმძღვანელი, საბჭო და ფედერალურად აღიარებულ იქნენ, როგორც აღმოსავლელი ჩეროკები. მანამდე ისინი იზოლირებულნი იყვნენ ასიმილაციის პოლიტიკისგან, რაც ხელს უწყობდა მათი ჩვევებისა და ტრადიციების შენარჩუნებას.

XXI საუკუნეში ჩეროკები მრავალფეროვანი დაჯგუფეფებით არიან წარმოდგენილნი, რომელთაც აქვთ განსხვავებული ტრადიციები, ენა და ცხოვრების სტილი.

## სოციალიზაცია 
ბავშვის დაბადებისთანავე დედა და სხვა ახლობლები ეტაპობრივად აყალიბებდნენ ბავშვის პიროვნებას და ხასიათს. დედის ძმები და ახლობელი ქალები ბავშვზე პასუხისმგებელნი იყვნენ. სწორედ დედის ოჯახი აკონტროლებდა ბავშვთა ცხოვრებას. თუ ბავშვი გოგო იყო, მას ყოველი ახლობელი ქალი შვილივით ზრდიდა. ახალშობილ გოგონას სახელს არქმევდა ბებია დედის მხრიდან, ან კლანის ნათესავებს შორის ასაკობრივად ყველაზე დიდი ქალი. მამაკაცებს კლანში დაკისრებული ჰქონდათ სხვა პასუხისმგებლობები  ბიჭებთან დაკავშირებით, მაგალითად: ფიზიკური წვრთნა და განათლების მიცემა. ბიჭებს წვრთნიდნენ როგორც დედის, ასევე მამის ძმები. ისინი ასწავლიდნენ ნადირობას, ხოლო როდესაც საჭირო ასაკს მიაღწევდნენ, ომისთვისაც ამზადებდნენ.ბავშვებს განსაკუთრებულად დიდი პატივისცემა გააჩნდათ დედის ძმების მიმართ.

## ოჯახი 
### ოჯახი და მისი კომპოზიცია 
ჩეროკობში გავრცელებულია ოჯახის ორივე ტიპი, როგორც „სტანდარტული“, ბირთვული ოჯახი, ისე გაფართოებული. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ პირველი მათგანი მეორესთან შედარებით უმნიშვნელო რაოდენობითაა. განსაკუთრებით აღმოსავლელ ჩეროკებში, სადაც ოჯახის ცნება და განსაზღვრება მოიცავს ბირთვულ ოჯახს დამატებული კიდევ „ოჯახის სხვა წევრები“. ამ თავში განხილული და ახსნილი იქნება თუ ვინ არიან ეს „ოჯახის სხვა წევრები“და ის სოციალური გარემო, რომელშიც ჩეროკები ცხოვრობენ. ჩეროკებში ბირთვული ოჯახის განსაზღვრება თითქმის იგივეა როგორც საზოგადოდ ცნობილია: ქმარი, ცოლი და მათი შვილები. მაგრამ აღსანიშნავია შვილების თემა. შვილებში იგულისხმებიან არა მხოლოდ საკუთრივ მათი შვილები არამედ, შვილებიც მათი წინა ქორწინებებიდან.ამის მიზეზი იყო ის, რომ ქალების ხშირად ქვრივდებოდნენ და ასევე იყო გაშორების ტენდეციაც. ჩეროკებში, როგორც უკვე აღვნიშნეთ, უფრო გავრცელებული არის გაფართოებული, სამ თაობიანი ოჯახი, რომელიც მოიცავს საკუთრივ ბირთვულ ოჯახს, ბებია - ბაბუას, მეუღლეების დედ - მამიშვილებს და მათ ოჯახებს. ასევე აღსანიშნავია ერთი ფაქტი - დაქორწინების შემდეგ ქმარი საცხოვრებლად მიდის ცოლის სახლში.

ზოგადად დიდი და მრავალრიცხოვანი ოჯახები გამოწვეულია ორი ფაქტორით: პირველი - შვილების სიმრავლით, საშუალოდ 5 შვილი და მეორე - ნათესავების სიმრავლით, რომლებიც თავის მხრივ ხშირ შემთხვევაში ცალკე ოჯახებია.

მეცნიერებს აქვთ რამდენიმე ჰიპოთეზა, იმის შესახებ, თუ რა იწვევს ჩეროკებში ამგვარი ოჯახების არსებობას. ერთი ვარაუდით ამას იწვევს სიღარიბე. როგორც წესი სახლის პატრონად ითვლება მეუღლეთა ერთი წყვილი, ხოლო ოჯახის დანარჩენი წევრები დროებით წევრებად მოიაზრებიან. უმეტესობა ჩეროკს არ აქვს საშუალება ცალკე აიშენოს საკუთარი სახლი, ამიტომ უწევთ რომელიმე ნათესავთან ან ცოლის მშობლებთან ცხოვრება. მეორე ჰიპოთეზა გვთავაზობს ჩეროკების ოჯახების მრავალრიცხოვნობის ახსნას. ეს უმეტესად გამოწვეულია „არაკანონიერი ბავშვების“ ყოლით, ანუ ოჯახის წევრ რომელიმე ქალს ჰყავს „არაკანონიერი ბავშვი“, ანუ ქორწინების გარეშე. ეს ტენდენცია ძალზედ გავრცელებულია და სტატისტიკის თანახმად, რვიდან ხუთ ოჯახს ჰყავს „არაკანონიერი შვილები“. სხვა ვარაუდის თანახმად ჩეროკების ოჯახების ამგვარი სახე გამოწვეულია მათი ბუნებითა და ხასათით, რაშიც მოიაზრება მათი კულტურიდან გამომდინარე ნათესავებთან ურთიერთობა და ალტრუიზმი. თანაც აღსანიშნავია, რომ ჩეროკები ძალზედ კონსერვატორები არიან და 90 % მეტ ოჯახებში ოჯახის წევრები მხოლოდ ჩეროკები არიან, ანუ ჩეროკები ერიდებიან სხვა ტომებთან და მით უმეტეს ეროვნებებთან ქორწინებას.

=== ქორწინება და ნათესაობა უწოდებდნენ.

ცის თაღის ზემოთ მდებარეობდა ზედა, ზეციური სამყარო („Upper World“),. ისინი ერთმანეთისგან არ გამოყოფდნენ სულიერ და ფიზიკურ სამეფოებს, მათ ერთ მთლიანობად აღიქვამდნენ, რის გამოც რელიგიურ რიტუალებს უდიდეს მნიშვნელობას ანიჭებდნენ. შესაბამისად ჰქონდათ როგორც პირადი, ისე საზოგადოებრივი ცერემონიები და მსახურების წესები.

სხვა ადგილობრივი ხალხების მსგავსად არც ჩეროკები ცდილობდნენ ბუნებაზე გაბატონებას, ისინი უბრალოდ მასთან ერთად თანაარსებობდნენ, ბუნების ნაწილი ხდებოდნენ. მაგალითად მკურნალს შეეძლო მოესმინა მცენარის სულისთვის და გაეგო თუ რომელი დაავადების სამკურნალოდ გამოდგებოდა იგი.

ჩეროკების რელიგიური მსახურების წესებში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა განწმენდის რიტუალებს, რომლებიც ძირითადად განკურნებისა და დაავადებების პრევენციისთვის ტარდებოდა და ამავდროულად ადამიანებს ამზადებდა ბრძოლის, ნადირობის, თევზაობის, თესვისა თუ ბავშვის დაბადებისთვის. მათში მონაწილეობას ძირითადად მამაკაცები იღებდნენ, რომლებიც ნადირობისა და ომის დაწყებამდე და დასრულების შემდეგ უნდა განწმენდილიყვნენ.

მთელი ეს პრაქტიკა ისევ და ისევ სამყაროს ბალანსის დაცვას ემსახურებოდა. ჩეროკების აზრით, ჰარმონიის დარღვევა ავადმყოფობის, ცუდი ამინდის, უნაყოფობის, უშედეგო ნადირობისა და სხვა მრავალი უბედურების მიზეზი შეიძლება გამხდარიყო. აქედან გამომდინარე, თავს ვალდებულად თვლიდნენ ეზრუნათ ბალანსის შენარჩუნებისთვის როგორც ადამიანებს შორის, ასევე სხვა ცოცხალ სამყაროსთან მიმართებითაც.

### რიტუალები და ცერემონიები 
ჩეროკები, სხვა აბორიგენი ამერიკელი ხალხების მსგავსად კლასიკური გაგებით სიტყვა რელიგიას არ იყენებდნენ, მაგრამ ყოველდღიური ცხოვრების ამსახველი ფაქტები ცხადყოფს, რომ მათი მსოფლმხედველობა, აზროვნება, კულტურა, მეტყველება გაჯერებულია წმინდა რელიგიური მნიშვნელობებითა თუ ელემენტებით. ისინი სამყაროს მოწყობას მკაცრ წესებს უქვემდებარებდნენ და ყოველდღიურ ლოცვებს, რიტუალებსა და სეზონურ ცერემონიებს უდიდეს ყურადღებას აქცევდნენ. რამდენიმე მნიშვნელოვანი რიტუალი:

ერთ-ერთი რიტუალი „წყალთან მისვლა“ (“going to water”, James Mooney, 1982).

ჩეროკების კულტურაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა ფოლკლორს. ისინი ქმნიდნენ სიმღერებს როგორც რელიგიური, სასულიერო კუთხით, ისე სოციალურ თემატიკაზე. სიმღერა და ცეკვა მათი რიტუალების განუყოფელი ნაწილი და პრაქტიკულად მათი იდენტობის განმსაზღვრელი გახდა, რაზეც მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ ეს ასპექტები XXI საუკუნის ჩეროკებშიც ხშირად გვხვდება.

### დაავადებები და მედიცინა 
როგორც უკვე აღინიშნა, ჩეროკებისთვის თავიანთი საქმიანობის ნებისმიერ სფეროში უმნიშვნელოვანესი იყო ბალანსის დაცვა. შესაბამისად მათი წარმოდგენებსა და  მითებს სამყაროს მოწყობის შესახებ მთავარ ხაზად გასდევს ჰარმონიის შენარჩუნების იდეა. დაავადებებისა და მედიცინის წარმოშობის შესახებ ჩეროკებს საინტერესო მითი აქვთ, რომელიც ძალიან კარგად გამოხატავს ზემოაღნიშნულ იდეას:

ძველ დროში ცხოველებსა და მცენარეებს შეეძლოთ ლაპარაკი და ისინი ადამიანებთან ერთად ჰარმონიულად ცხოვრობდნენ. დროთა განმავლობაში ადამიანები გამრავლდნენ, დაივიწყეს, რომ თვითონაც ბუნების ერთი ჩვეულებრივი ნაწილი იყვნენ, თავი მასზე მაღლა დააყენეს და სხვადასხვა მიზნით ბუნების გაჩანაგება დაიწყეს, ცხოველებს კლავდნენ და მცენარეებს ჭრიდნენ. ამის საპასუხოდ ცხოველთა სამყარო შეიკრიბა და ბრძოლა გამოუცხადა ადამიანებს. ყველამ თითო დაავადება აირჩია ადამიანების დასასახიჩრებლად, დასაავადებლად ან მოსაკლავად. მცენარეთა სამყარომ ეს მედება ზედმეტად სასტიკად მიიჩნია ადამიანების მიმართ, და თავის მხრივ მათაც მოიწვიეს კრება. თითოეულმა მცენარემ შეიძინა ცხოველების მიერ არჩეული კონკრეტული დაავადების განკურნების უნარი. სწორედ ამიტომ ფიქრობდნენ ჩეროკები, რომ მკურნალს შეეძლო მოესმინა მცენარის სულისთვის და გაეგო, თუ რომელი დაავადების სამკურნალოდ გამოდგებოდა იგი.

ადამიანებმა დაარღვიეს ბალანსი ბუნებაში, რის საპასუხოდაც ცხოველებმა სცადეს მისი აღდგენა, თუცა მათ ზედმეტად სასტიკი მეთოდი გამოიყენეს. საბოლოოდ კი მცენარეებმა მოახერხეს და დაუბრუნეს სამყაროს წონასწორობა.

ჩეროკებს ძალიან კარგად ჰქონდათ განვითარებული მედიცინა. ისინი მთლიანად ბუნებრივი მცენარეული საშუალებებით მკურნალობდნენ. ჩეროკები ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულ 450-ზე მეტი სახეობის მცენარეს იცნობდნენ, რომელთა საშუალებითაც 120-ზე მეტი დაავადების განკურნება შეეძლოთ, მსუბუქი გაციებიდან გულსისხლძარღვთა სისტემის სხვადასხვა დაავადების ჩათვლით.

აღმოსავლეთში მცხოვრები ჩეროკი ტომებიკარგად იცნობდნენ გულის მედიცინას, სისხლის მიმოქცევის სისტემასა და მცენარეებს ორგანიზმიდან ტოქსიკური ნივთიერებების გამოსადევნად. დასავლური მედიცინაში განვითარებული იყო შინაგანი ორგანოების მკურნალობა, რითიც ასტიმულირებდნენ ფიზიკურ ძალასა და გამძლეობას. ჩრდილეთის ტომების მედიცინა ძირითადად თავისუფლების შეგრძნებასა და ადამიანის კოსმოლოგიურ კავშირებზე ამახვილებდა ყურადღებას, ხოლო სამხრეთის მედიცინა ძირითადად შინაგან ენერგიაზე დაყრდნობით გამაჯანსაღებელ პროცედურებს მოიცავდა.

### სიკვდილი და სიკვდილის შემდგომი სიცოცხლე 
ჩეროკებს სჯეროდათ სიკვდილის შემდეგ სიცოცხლის გაგრძელების. მათი რწმენით, არსებობს ზებუნებრივი სამყარო („NIghLand“), სადაც გარდაცვლილი ადამიანების აჩრდილები ცხოვრობენ. ის, თუ როგორ ადგილზე მოხვდები გარდაცვალების შემდეგ, დამოკიდებულია ამქვეყნად ჩაენილ საქმეებზე, ფიცისა და სხვა მოვალეობების შესრულებაზე (Strickland, 1975).

თუ ჩეროკს მოკლავდნენ, მის გამო შური მანამ უნდა ეძიათ, სანამ იმქვეყნიურ სამყოფელში გადავიდოდა. ჩეროკებისთვის სიკვდილი ბოროტ სულებთან იყო დაკავშირებული და შესაბამისად ეშინოდათ მისი. გარდაცვალებულ ადამიანს ისინი მდინარეში აგდებდნენ, წვავდნენ ან მარხავდნენ. კონტინენტის სხვადასხვა ნაწილში სხვადასხვა პრაქტიკა იყო გავრცელებული. დასაფლავებაზე პასუხისმგებელი გარდაცვლილის ნათესავები იყვნენ. ტომი ერთი ადამიანის გარდაცვალებას არ გლოვობდა. გვამის დაწვის ტრადიცია XVIII საუკუნეში ჩეროკების დიდი ნაწილის მიერ ქრისტიანობის მიღებამ ჩაანაცვლა, თუმცა ზოგიერთი ტომი ძველი ტრადიციების ერთგული დარჩა.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები