open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თენგიზ სუხიშვილი

**თენგიზ ილიას ძე სუხიშვილი** (დ. 21 ივლისი, 1938, თბილისი ― გ. 25 მარტი, 2007, თბილისი) — ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, ქართული ნაციონალური ბალეტის ყოფილი დირექტორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1971). თბილისის საპატიო მოქალაქე (1999).

ილია სუხიშვილისა და ნინო რამიშვილის ვაჟიშვილი. 1961 წელს დაამთავრა შრომის წითელი დროშის ორდენოსანი საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მსუბუქი მრეწველობის ფაკულტეტი. 1953 წლიდან საქართველოს ქართული ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლის წამყვანი სოლისტი. 1969 წლიდან ანსამბლის ქორეოგრაფი. 1958 წლიდან — სამხატვრო ხელმძღვანელი (ნ. რამიშვილთან ერთად). აღსანიშნავია მის მიერ შესრულებული სოლო პარტიები ცეკვებში „სიმდი“, „ქაჯეთის აღება“, „ხონგა“, „ხევსურული“, „შეჯიბრი“ და სხვა. დადგმები: „ხონგა“, „მხედრული“, „მთიულური“, „შეჯიბრი“, „გამარჯვება“, „ანანური“, ქორეოგრაფიული კომპოზიცია „საკოლმეურნეო“ და სხვა.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1963 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1971 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1982 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* 1995 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია
* 1995 — ღირსების ორდენი
* 1999 — თბილისის საპატიო მოქალაქე

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ქართველი ქორეოგრაფები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1999)
თენგიზ
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები 
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1961)
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
გრეიპფრუტი

**გრეიპფრუტი**, *მტევნისებური პომპელმუსი* (Citrus paradisi), ხეხილოვანი მცენარე ციტრუსოვანთა გვარისა. სიმაღლე 15 მ აღწევს. აქვს დიდი, ოვალური, ტყავისებრი ფოთოლი, თეთრი ყვავილი, მსხვილი და მომრგვალო ნაყოფი, ქსელი, ღია ყვითელი, ბზინვარე კანი, ყვითელი, იშვიათად — ვარდისფერი, ძლიერ წვნიანი და არომატული ტბილობი.   

ნაყოფი შეიცავს 88,5-90,9%  წყალს; 3,86-6,78 შაქარს, 1,42-2,38% მჟავებს; კანი — 9,19-19,04% პექტინოვან ნივთიერებას. 100 გ წვენში დაახლოებით 45 მგ C ვიტამინია. გრეიპფრუტის ნაყოფი დიეტური და სამკურნალოა, ხელს უწყობს საჭმლის მონელებას, მადის აღმძვრელია.   

იყენებენ ნედლად, კომპოტის, მურაბისა და წვნის დასამზადებლად. ერთი ხიდან საშუალოდ 200-300 ცალი ნაყოფი იკრიფება. გავრცელებულია სუბტროპიკულ რაიონებში. საქართველოში შემოიტანეს XIX საუკუნის ბოლოს, ხარობს სამეგრელოში, აფხაზეთსა და აჭარაში. გრეიპფრუტის დარაიონებული ჯიშებია მარში სიდლისი, მსხლისებრი შედოკი, № 1642 ჰიბრიდი.   

მემცენარეობის სოხუმის სუბტროპიკული კულტურების საცდელ სადგურში გამოიყვანეს №  1537 ჰიბრიდი, №  2974 ჰიბრიდი.  

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 260-261, თბ., 1978

კატეგორია:ციტრუსები
გრენადილი

**გრენადილი** — პასიფლორას ზოგი ტროპიკული სახეობის ნაყოფი. მოწითალო, ნარინჯისფერი ან მომწვანო კენკრაა; გემოთი ხურტკმელს და ბროწეულს წააგავს. იჭმება რძესა და შაქარში გაქნილი. იხმარება საკონდიტრო წარმოებაში. ერთ-ერთი სახეობა (Passiflora quadrangularis) კულტივირებულია საქართველოში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხილი
გრენადილის ხე

**გრენადილის ხე** — ფარვანასებრთა ქვეოჯახის ზოგიერთი ტროპიკული მცენარის (შავი ხე —  , აბანოზი — ) მერქანი. მოწითალო-შავი ან მოწითალო-მურა ფერისაა, მეტად მაგარი და მძიმეა (წყალში იძირება). იყენებენ საკრავებისა და სახარატო ნაკეთობათა დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფარვანასებრნი
კატეგორია:მერქნის სახეობები
გრენლანდიური ვეშაპი

**გრენლანდიური ვეშაპი**, *პოლარული ვეშაპი* () — ძუძუმწოვარი ცხოველი უკბილო ვეშაპების ქვერიგისა. აქვს 21 მ-მდე სიგრძის სხეული, ვეებერთელა თავი (სხეულის სიგრძის 1/3), გლუვი ყელი და მუცელი; პირის ღრუში მარჯვნიდან და მარცხნიდან ჩამოშვებულია „ვეშაპის ულვაშის“ 300-400 ფირფიტა, რომელთა სიმაღლე 4,5 მ აღწევს. იკვებება პატარა კიბოსნაირებით და ფრთაფეხიანი მოლუსკებით. შობს ერთ ნაშიერს (სიგრძე 4-5 მ). გრენლანდიური ვეშაპი ბევრგან მოისპო და ამჟამად იშვიათად თუ გვხვდება ჩუკოტკისა და ბერინგის ზღვებში. 1946 წლიდან მასზე ნადირობა აკრძალულია საერთაშორისო კონვენციით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უკბილო ვეშაპები
გრენლანდიური სელაპი

**გრენლანდიური სელაპი** (Phoca (Pagophilus) groenlandica) — ძუძუმწოვარი ცხოველი ნამდვილი სელაპების ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 160-195 სმ, წონა — 100-160 კგ. თეთრი ფერისაა, მხოლოდ გვერდებზე აქვს ორი დიდი შავი ლაქა, ბინადრობს არქტიკულ წყლებში და ქმნის ნიუფაუნდლენდის, იან-მაიენის და თეთრი ზღვის ჯოგს. იკვებება პელაგური კიბოსნაირებით, მოლუსკებითა და პატარ-პატარა თევზებით. გრენლანდიური სელაპი სარეწი ობიექტია. იყენებენ მის ცხიმს, აგრეთვე ახალშობილის (თეთრანას) ძვირფას ბეწვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გრენლანდიური სელაპები
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
გრიბოედოვის თეატრი

მინი|300პქ|
**გრიბოედოვის სახელობის თბილისის რუსული დრამატული თეატრი**, დაარსდა თბილისში 1932 წელს. პირველ სპექტაკლად წარმოდგენილ იქნა კონსტანტინე მარჯანიშვილის მიერ დადგმული მაქსიმ გორკის „ფსკერზე“ (1932 წლის 3 ნოემბერი). 1935 წელს თეატრს მიენიჭა ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელი. თეატრის რეპერტუარშია რუსული და საზღვარგარეთული თანამედროვე და კლასიკური ნაწარმოებები. მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ქართველ ავტორთა ნაწარმოებებს, რომელთაგან  აღსანიშნავია სხვადასხვა დროს დადგმული შ. დადიანის „ნაპერწკლიდან“, ი. ვაკელის „დიდი მოურავი“ და სხვა. თეატრის წარმატებაში წვლილი მიუძღვით კ. შახ-აზიზოვს (დღიდან დაარსებისა 15 წელი ხელმძღვანელობდა თეატრს), სსრკ სახალხო არტისტებს: გ. ტოვსტონოგოვს, დ. ანთაძეს, საქართველოს სახალხო არტისტებს: ნ. მარშაკს, ა. თაყაიშვილს, ს. ჭელიძეს, გ. ლორთქიფანიძეს; საქართველოს ხელოვნების დამსახურებულ მოღვაწეებს: ა. რუბინს, გ. ღვინიაშვილს, მ. ოლშანიცკაიას, კ. სურმავას და სხვა. მსახიობებს: სსრკ სახალხო არტისტს ნ. ბურმისტროვას, საქართველოს სახალხო არტისტებს: ე. სატინას, ა. სმირანინს, მ. პიასეცკის, ა. ზაგორსკის, კ. მიუფკეს, დ. სლავინს, ი. ზლობინს, კ. დობჟინსკის, ი. რუსინოვს და სხვებს.

1999 წლიდან დღემდე თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელია რეჟისორი ავთანდილ ვარსიმაშვილი.

2022 წლის სექტემბერში თეატრმა ახალი სეზონი გახსნა სპექტაკლის მიხედვით „რა სევდაა! ხეივნის ბოლო”. სპეკტაკლის დადგმა ქართველი რეჟისორისა და სცენარისტის რეზო გაბრიაძის ხსოვნას ეძღვნება.

## გალერეა 

სურათი:Griboyedov Theatre 1.JPG|გრიბოედოვის თეატრის დიდი დარბაზი
სურათი:Griboyedov Theatre 2.JPG|"ხოლსტომერი" გრობოედოვის თეატრის სცენაზე
სურათი:Griboyedov Theatre 3.JPG|სპექტაკლი გრიბოედივის სცენაზე

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის თეატრები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
გრდემლი

thumb|200px|პატარა გრდემლი
**გრდემლი** — ლითონისაგან ჩამოსხმული და კუნძზე დამაგრებული გლუვზედაპირიანი ლითონის საკვერავი დაზგა. 

პატარა გრდემლებს იყენებენ ოქრომჭედლები და მესაათეები. საქართველოში ძველთაგანვე იყო ცნობილი სხვადასხვა მოყვანილობის და ზომის ფოლადის და ქვის გრდემლები. ქართულ მითოლოგიაში გრდემლი დაკავშირებულია ამირანის თქმულებასთან (ამირანის კლდეზე მიჯაჭვა, ხმლის გაჭედვა; ყოველ დიდ ხუთშაბათს მჭედელები გრდემლებს უბრად სამჯერ დაჰკრავენ უროს, ამირანმა არ აიშვასო). ქართველი ხალხის ძველ რელიგიურ წარმოდგენებში გრდემლი წმინდა („ნაწილიან“) საგნად ითვლებოდა და მას მჭედლები ყოველ შაბათს სანთელს უნთებდნენ. ძველადვე სცოდნიათ დამნაშავის გრდემლზე „გადაცემა“ დასასჯელად და მისი „ახსნაც“ (ცოდვის მიტევება). მოხსენებულია რუსთაველთან („გასტეხს ქვასაცა მაგარსა გრდემლი ტყვიისა ლბილისა“).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მეტალურგიის ხელსაწყოები
კატეგორია:ლითონის დამუშავება
გრიგალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გრიგალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გრიგალი — ძლიერი ქარი
* გრიგალი — ქართული გაზეთი
გრიგალი (გაზეთი)

**„გრიგალი“** — ქართული ყოველდღიური სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების გაზეთი; გამოდიოდა 1906 წელს თბილისში, გაზეთ „ჩვენი ცხოვრების“ ნაცვლად. გაზეთში უმთავრესად იბეჭდებოდა პოლიტიკური სტატიები და მიმოხილვები. თანამშრომლობდნენ ლევან ნათაძე, ნატალია აზიანი (დონდაროვა), დავით ონიაშვილი, აკაკი ჩხენკელი, ჭოლა ლომთათიძე და სხვები. რედაქტორ-გამომცემელი — ერასტო ჩანტლაძე. № 16-ის შემდეგ გაზეთი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბერნატორის განკარგულებით. შეცვალა გაზეთმა „ტალღა“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:სოციალისტური გაზეთები
სსრკ-ის ჰიმნი

**საბჭოთა კავშირის ჰიმნი** () — საბჭოთა კავშირის ჰიმნი 1944 წლიდან. ავტორი ალექსანდრე ალექსანდროვი. სიტყვების ავტორი სერგეი მიხალკოვი. როგორც საბჭოთა კავშირის ჰიმნმა შეცვალა ინტერნაციონალი. 1944–55 წლებში ჰიმნის ტექსტი სტალინს ახსენებდა. 1955–77 წლებში გამოიყენებოდა უტექსტო ვერსია.

## ტექსტი 
## თარგმანები
## რესურსები ინტერნეტში 
* Гимн СССР — текст гимна, гимн в хоровом исполнении

## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა კავშირი
კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
წერტილი

**წერტილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წერტილი — გეომეტრიული ნიშანი;
* წერტილი — სასვენი ნიშანი; 
* წერტილი — დიაკრიტიკული ნიშანი;

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
გრიგოლ ასათის ძე

საკუთარი სახელი **გრიგოლ ასათის ძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* გრიგოლ I ასათის ძე — ჰერეთის ერისთავი
* გრიგოლ II ასათის ძე — ჰერეთის ერისთავი
გრიგორ აღთამარცი

**გრიგორ აღთამარცი**, *გრიგოლ აღთამარელი* — XVI საუკუნის I ნახევრის სომეხი პოეტი. კათალიკოსი (1512-1544). მოღვაწეობდა აღთამარის ეკლესიაში (ვანის ტბის კუნძულზე). წერდა პოემებს („მარინოსი“, 1516 და სხვა), დიდაქტიკური, პატრიოტული და სამიჯნურო ლექსებს. მისი შემოქმედებისათვის დამახასიათებელია სინამდვილის ალეგორიული ასახვა („მშვენიერი ლექსი სულისა და სხეულის ბაღნარზე“). უმღერდა სიცოცხლეს, ადამიანის გრძნობებს, ბუნების სილამაზეს („სიყვარულის სიმღერა“, „გაზაფხულის სიმღერა“). წერდა აგრეთვე თურქულ და სპარსულ ენებზე. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1512
კატეგორია:გარდაცვლილი 1544
გრიგორ დარანაღცი

**გრიგორ დარანაღცი**, *გრიგოლ დარანაღელი (კამახელი)* (დ. 1576, სოფ. კამახი, არზრუმის მახლობლად, ახლანდ. თურქეთი, ― გ. 1643, როდოსთო, ბულგარეთი) — სომეხი ისტორიკოსი.

## ბიოგრაფია
განათლების მისაღებად, სამოღვაწეოდ თუ თავშესაფრის ძიებაში მოიარა ახლო აღმოსავლეთის მრავალი ქვეყანა და ქალაქი. აღსანიშნავია მისი ღვაწლი სომხეთში ეკლესია-მონასტრების აშენება-განახლებასა და ხელნაწერთა გადანუსხვაში. მის თხზულებათაგან აღსანიშნავია „ჟამთააღმწერლობა“, რომელიც მოიცავს 1018-1640 წლების ამბებს. თხზულების I ნაწილში მოკლედ არის გადმოცემული სელჩუკთა და ოსმალთა ისტორია 1595 წლამდე. II ნაწილში (1595-1640) დაწვრილებით არის მოთხრობილი ოსმალთა იმპერიის ისტორია მეჰმედ III-იდან მურად IV-მდე. მასვე ეკუთვნის პერიოდის სომეხთა საკათალიკოსოების ისტორია. „ჟამთააღმწერლობაში“ გვხვდება ცნობები საქართველოს შესახებ. განსაკუთრებით საინტერესოა მისი ცნობა ქართლის მეფე სიმონ I-ის ოსმალთა ტყვეობაში ყოფნის შესახებ. გრიგორ დარანაღცი ამ ამბების მომსწრე ყოფილა, თვითონ უნახავს სიმონ მეფე იედიყულეს ციხეში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1576
კატეგორია:გარდაცვლილი 1643
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
გრიზლი

**გრიზლი** () — დიდი მტაცებელი ძუძუმწოვარი; მურა დათვის ქვესახეობა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში, ალასკაზე და კანადის დასავლეთ რაიონებში. საკმაოდ აქტიურია. შესახედაობით და ზომებით ახლოსაა ციმბირში მცხოვრებ მურა დათვებთან. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ევრაზიული მურა დათვი
* კადიაკი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დათვი
გრიზონი

**გრიზონი** () — მტაცებელი ძუძუმწოვრების გვარი კვერნისებრთა ოჯახისა. აქვს 40-55 სმ სიგრძის დაბალი სხეული, 16-19 სმ კუდი, 3 კგ-მდე წონა. გრიზონის დრუნჩი, მკერდი და მუქი ყავისფერია, სხეულის ზემო მხარე (კეფიდან) და კუდი კი – მონაცრისფრო. გვარში ორი სახეობაა  Galictis vittatus და Galictis cuja. გავრცელებულია ამერიკაში, მექსიკის სამხრეთით. ბინადრობს ტყეში და ღია ადგილებში. ზოგჯერ ადამიანის საცხოვრებლის მახლობლად სახლდება და ზიანს აყენებს მეფრინველეობას. შედარებით ადვილად შინაურდება და ზოგჯერ კატის მაგივრობას ეწევა. ნადირობის ობიექტია (იყენებენ ბეწვს).

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:კვერნისებრნი
გრინდა

thumb|გრინდა
**გრინდა**, *შავი დელფინი* () — ძუძუმწოვარი ცხოველი კბილიანი ვეშაპების ქვერიგისა. სხეულის სიგრძე 6,5 მ აღწევს, წონა 2 ტ-მდე. გრინდა შავია, ზოგჯერ რუხ ან თეთრმუცლიანი, აქვს მოკლე ყბები, 40-მდე კბილი, ამობურცული შუბლი, ფართო ზურგის ფარფლი. გვხვდება ზომიერ და თბილ სარტყელში. იშვიათად შემოდის ბარენცისა და შორეული აღმოსავლეთის ზღვებში. კარგად იტანს ტყვეობას. ადვილად იწვრთნება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კბილიანი ვეშაპები
გროტი

thumb|300px|გროტის ტიპის პავილიონი კუსკოვოში, მოსკოვი.
**გროტი** არქიტექტურაში — საპარკო ნაგებობა (ზოგჯერ პავილიონის სახისა), რომელიც წყობითა და მოპირკეთებით (ნიჟარები, ტუფი, ზღვის ქვები), ბუნებრივ გამოქვაბულს მოგვაგონებს. განსაკუთრებით ფართოდ იყო გავრცელებული XVII-XVIII საუკუნეების ევროპაში საბაღო-საპარკო არქიტექტურაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
გრუზინოვები

**გრუზინოვები** () — რუსეთის იმპერიის სამსახურში დაწინაურებული დონის კაზაკთა გვარი, ჩამომავლობით ქართველები. 

გრუზინოვების მამამთავარი რომან ნამჩევაძე 1727 წელს გადასახლდა დასავლეთ საქართველოდან დონზე. მის შთამომავლებს შორის იყვენ ევგრაფ იოსების ძე გრუზინოვი (დ. 1770 — გ. 1800) და მისი ძმა პეტრე (დ. 1772 — გ. 1800), კაზაკთა ლაიბ-გვარდიის პოლკოვნიკები, რომლებსაც იმპერატორ პავლე I-ის დროს სახელმწიფო ღალატში დასდეს ბრალი და სიკვდილით დასაჯეს. პავლეს მკვლელობის შემდეგ მისმა მემკვიდრე ალექსანდრე I-მა გრუზინოვების ოჯახს ჩამორთმეული ქონება დაუბრუნა. ამავე ოჯახის წარმომადგენელი იყო ანატომი და ფიზიოლოგი ილია გრუზინოვი (დ. 1781 ― გ. 1813). 

## ლიტერატურა
* *გვინჩიძე ო.,* რუსეთის საზოგადოებრივი მოძრაობის ისტორიიდან თბ., 1957.
**მისივე,* Братья Грузинивы, Тб., 1965.

*
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
ილია გრუზინოვი

**ილია ეგორის ძე გრუზინოვი** (დ. 1781 ― გ. 1813) — რუსი ანატომი და ფიზიოლოგი, წარმოშობით ქართველი.

## ბიოგრაფია 
1801 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი, 1804 — პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიული აკადემია და იმავე წელს დაიცვა დისერტაცია თემაზე „გალვანიზმი და მისი გამოყენება სამედიცინო პრაქტიკაში“. 1811 წლიდან მოსკოვის უნივერსიტეტის ანატომიის კათედრის ორდინარული პროფესორი. 1812 სამამულო ომის დროს მოხალისედ წავიდა არმიაში და მოსკოვის ლაშქრის კორპუსის ექიმი იყო. შეისწავლა ადამიანსა და ცხოველში ხმის წარმოშობის მექანიზმი, რისთვისაც ერთ-ერთმა პირველმა ჩაატარა ცდები ადამიანის გვამზე. მოსკოვის უნივერსიტეტის ანატომიის მუზეუმი გაამდიდრა ანატომიური პრეპარატებით, მ. შ. აღსანიშნავია ადამიანის თვალის მაკროპრეპარატი.

## ლიტერატურა 
* Коштоянц Х. С., Очерки по истории физиологии в России, М., 1946, с. 98-101.

კატეგორია:ქართველი ანატომები
კატეგორია:რუსი ფიზიოლოგები
კატეგორია:რუსი ანატომები
კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები
ილია
კოლოსეუმი

მინი|მარჯვნივ|300px|კოლოსეუმი დღისით
მინი|მარჯვნივ|300 პქ|კოლოსეუმი საღამოს
მინი|მარჯვნივ|300px|კოლოსეუმი ღამით

**კოლოსეუმი** (), ***ფლავიუსების ამფითეატრი*** () — გიგანტური ამფითეატრი, ძველი რომის არქიტექტურული ძეგლი (ახ. წ. 75 - 80), გეგმით ელიფსური შენობის (სიგრძე 190 მ, სიგანე 156 მ) შუაში მოთავსებული არენის ირგვლივ 4 იარუსად, საფეხურისებრ, განლაგებულია მაყურებელთა ადგილები (დაახლოებით 45-დან 50 ათასამდე). ძირითადად ეთმობოდა გლადიატორების ბრძოლის სანახაობებს. კოლოსეუმი მდებარეობდა რომაული ფორუმის მარჯვნივ და მისი მშენებლობა დაიწყო 70-სა - 72 წელს იმპერატორ ვესპასიანეს ზეობის დროს. კოლოსეუმის მშენებლობა დასრულდა იმპერატორი ტიტუსის დროს და შემდგომი ცვლილებები შეტანილი იქნა იმპერატორი დომიციანეს ზეობისას. კოლოსეუმი რამდენიმეჯერ დააზიანა მიწისძვრამ, თუმცა დღეს იგი რომის სიმბოლოს წარმოადგენს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Cross-section view of the Colosseum 
* [Information about the Colosseum and photo gallery](http://www.worldstadia.com/stadium/Italy/Flavian%20Amphitheatre%20(Colosseum)/896.php)
* The flora of the Colosseum 
* Virtual tour of the Colosseum
* LacusCurtius entry on the Colosseum
* Images and audio guide 
* Photos of the Colosseum 
* Virtual reality movies and audio guide for iPod or MP3
* Views of the Flavian Amphitheatre (Coliseum)
* The colosseum

კატეგორია:ძველი რომი
კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები
გრუზინსკები

**გრუზინსკები** () — ქართველ ბაგრატიონთა მიერ რუსეთში მიღებული ტიტული, რომელიც შემდეგ მისი მფლობელების გვარად იქცა. გრუზინკის ტიტულსა და გვარს ატარებდნენ ბაგრატიონთა ორი დამოუკიდებელი შტოს წარმომადგენლები.

თავდაპირველად გრუზინსკებად იწოდებოდნენ რუსეთში ემიგრირებული ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ის შთამომავალი მუხრანელი ბაგრატიონები. ისინი სარგებლობდნენ რუსეთის იმპერიის თავადის („Князь“) უფლებებით. ამ შტოს უკანასკნელი წარმომადგენელი იყო მხატვარი პეტრე გრუზინსკი (გ. 1892). რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო საბჭოს 1833 წლის 25 აპრილის გადაწყვეტილებით, გრუზინსკის გვარი-ტიტული დაუმტკიცდათ ქართლ-კახეთის მეფეების ერეკლე II-ისა და გიორგი XII-ის შთამომავალ ბაგრატიონებს. მისი მფლობელები სახელმწიფო საბჭოს 1865 წლის 20 ივნისის გადაწყვეტილებით სარგებლობდნენ „უგანათლებულესი თავადის“ („Светлейший князь“) უფლებებით. ეს ტიტული აღემატებოდა თავადის ტიტულს. ამ შტოს შთამომავალია რეჟისორი ნუგზარ ბაგრატიონ-გრუზინსკი (დ. 1950).   

## ლიტერატურა
* გონიკაშვილი მ., ბაგრატიონთა დასახლება და მოღვაწეობა რუსეთში, თბ., 1986;
* Джавахишвили Н., Грузины под российским флагом (Грузинские военные и государственные деятели на службе России в 1703–1917 гг.), Тб., 2003;

კატეგორია:ბაგრატიონები
*
პეტრე გრუზინსკი (მხატვარი)

მინიატიურა|300პქ|„მთიელები სოფელს ტოვებენ“ (პეტრე გრუზინსკი)
**პეტრე ნიკოლოზის ძე გრუზინსკი** (*ბაგრატიონი*, ; დ. 1837 ― გ. 1892) — ეროვნებით ქართველი რუსეთში მოღვაწე ფერმწერი, ბატალისტი და ჟანრისტი. ცნობილი მისი ნახატების სერიით კავკასიის ომის სცენებით. შთამომავალი ბაგრატიონთა დინასტიის მუხრან-გრუზინსკის შტოს, რომელიც XVIII საუკუნეში რუსეთში გადასახლდა.

## ბიოგრაფია 
1851 წელს შევიდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1860 წელს სურათისათვის „ბოშათა ბანაკი“ დაიმსახურა მცირე ოქროს მედალი, ხოლო 1862 წელს სურათისათვის „ღუნიბის აღება“ — დიდი ოქროს მედალი. საზღვარგარეთ გაემგზავრა როგორც აკად. პენსიონერი. პარიზში დახატა სურათები „ზუავების პიკეტი საფრანგეთში მანევრებზე“ და „ბაზარი ფონტენბლოში“. 1864 წელს დაბრუნდა რუსეთში, რათა პარიზის მსოფლიო გამოფენისათვის შეკვეთილი სურათის („რუსის ჯარის მოახლოებისას მთიელები ტოვებენ აულს“) ესკიზები შეესრულებინა. 1872 წელს სამუდამოდ დაბრუნდა რუსეთში და იმავე წელს აღნიშნული სურათისათვის აკადემიკოსობა მიიღო. გრუზინსკის გვიანდელი (1891-მდე) ნამუშევრებია: „სცენა სოფლის ცხოვრებიდან“, „გასეირნება ქალაქგარეთ“ და სხვა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 1892
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
გრუნტების მექანიკა

**გრუნტების მექანიკა** — მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის შენობა-ნაგებობათა ფუძეების, ბუნებრივი და ხელოვნური ფერდობებისა და მიწის ნაგებობათა დაძაბულ-დეფორმირებულ მდგომარეობას (გამოწვეულს გარე დატვირთვით და გრუნტის საკუთარი წონით), მდგრადობასა და სიმტკიცეს, ფუძის დეფორმაციასთან დაკავშირებით ნაგებობათა შესაძლო გადაადგილებებს (დაჯდომა, გადახრა); გრუნტის წნევას საყრდენ კედლებსა და ნაგებობათა მიწისქვეშა ნაწილებზე და სხვა.

## ლიტერატურა
გრუნტთმცოდნეობა

**გრუნტთმცოდნეობა** — საინჟინრო გეოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის გრუნტების სხვადასხვა გენეტური ტიპების შემადგენლობას, აღნაგობას და ფიზიკურ-მექანიკურ თვისებებს მათი მშენებლობის საქმეში გამოყენების თვალსაზრისით.

გრუნტთმცოდნეობა განიყოფება 3 ნაწილად: ზოგადი გრუნტთმცოდნეობა, რეგიონული გრუნტთმცოდნეობა და მოძღვრება გრუნტების ტექნიკური მელიორაციის შესახებ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია
გრძელი ტბა

**გრძელი ტბა**, **ხალახელი** — მყინვარული ტბა საქართველოში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს საზღვარს საქართველოსა და რუსეთს შორის. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის თხემზე, ზღვის დონიდან 2784 მ სიმაღლეზე. წყლის ზედაპირის ფართობი 0,17 კმ², საშუალო სიღრმე 6,5 მ, მაქსიმალური სიღრმე 11,9 მ, წყლის მოცულობა 1,1 მლნ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. გამდინარეა. უფრო ცნობილია როგორც შავი კლდეების ტბა.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის ტბები
კატეგორია:დაღესტნის ტბები
გრუი

**გრუი**, *გრუა* — ციხესიმაგრე ფეოდალური ხანის საქართველოში, ქსნის ხეობაში, მდინარე ალეურის მარჯვენა შენაკადის გრუისხევის შუაში ამოზიდულ გორაკზე. შემორჩენილია ნანგრევები. 

გრუი პირველად მოხსენებულია „მატიანე ქართლისაში“ (XI ს.). „ძეგლი ერისთავთაში“ (XIV ს.) იხსენიება გრუი და გრუელნი VI საუკუნის მოვლენების თხრობასთან დაკავშირებით (ცხრაძმისხეველთა ბრძოლა გრუელთა წინააღმდეგ). X საუკუნეში გრუი წირქოლის ციხესთან ერთად ქართლზე კახეთის სამეფოს პოლიტიკური ბატონობის საყრდენი იყო. აქ დაახლ. 975 წელს კახელებს დაუტყვევებიათ მეფე გურგენი, მისი ძე ბაგრატი და დედოფალი გურანდუხტი. დავით III კურაპალატმა გაათავისუფლა ისინი და დაიბრუნა მიტაცებული ციხეები, გარდა წირქოლისა და გრუისა. როგორც ჩანს, ეს ციხეები კარგა ხანს დარჩა კახეთის ხელში და XI საუკუნის დასაწყისში ბაგრატ III-ს კვლავ უხდება მათ დასაბრუნებლად ბრძოლა. 

ციხეს სამი მხრიდან მდინარე უვლის. სამხრეთ ნაწილში ტიყისა და ფლეთილი ქვით ნაგები სათოფურებიანი მრგვალი კოშკია, რომლის დიამეტრი 6 მ-ს უდრის, ჩრდილო ნაწილში სწორკუთხა ნაგებობის ნანგრევებია. ნაგებობებს შორის ადგილი გარშემორტყმული ყოფილა პარალელური კედლებით. ციხის ნაშთები XIV-XVII საუკუნეებისაა. აქ მოპოვებული კერამიკის ფრაგმენტები (VI-XII სს.) წერილობით ცნობებთან ერთად სარწმუნოს ხდის, რომ გრუის ციხე ჯერ კიდევ ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში არსებობდა.

თანამედროვე დროში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში არსებობს სოფლები: ზემო ღრუ და ქვემო ღრუ, რომელთა ეტიმოლოგია გრუის ციხეს უკავშირდება.

## ლიტერატურა
* *გვასალია ჯ.,* ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, ტ. 3;

## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
გრძელტერფასებრნი

**გრძელტერფასებრნი** (Tarsiidae), ძუძუმწოვრების ოჯახი პრიმატების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 8,5-16 სმ, კუდისა 13,5-27,5 სმ, წონა — 80-150 გ. აქვთ დიდი და მოძრავი თავი (შეუძლიათ მისი თითქმის 360°-ით შეტრიალება). მოკლე დინგი, დიდი ყურები, ძუძუმწოვრებს შორის ყველაზე დიდი თვალები (ტანთან შედარებით), უკანა კიდურებზე ბევრად უფრო მოკლე წინა კიდურები, წვრილი თითები, რომლებიც მისაწოვარი ბალიშებით ბოლოვდება. გრძელტერფასებრთა სხეული დაფარულია მორუხი ან მუქი ყავისფერი ბალნით, კუდი ტიტველია და ფუნჯით დაბოლოებული. ოჯახში ერთი გავრია, რომელშიც სამი სახეობა შედის. ცნობილი გრძელტერფა - მოჩვენება (Tarsius spectrum). გრძელტერფასებრნი გარდამავალი ფორმები არიან ლემურისებრნსა და უმდაბლეს მაიმუნებს შორის. ცხოვრობენ მალაია არქიპელაგსა და ზონდისა და ფილიპინის კუნძულებზე, ჯუნგლებში. აქტიურობენ ღამით. მაკეობა 6 თვეს გრძელდება. შობენ თვალხილულსა და ბალნით შემოსილ თითო ნაშიერს, რომელიც 20-25 გ-ს იწონის. ტყვეობაში 12 წლამდე ცოცხლობენ.

## ლიტერატურა 
* *ჯანაშვილი ა.,* ქსე, ტ. 3, გვ. 284, თბ., 1978

კატეგორია:პრიმატები
სააბაზანო

thumb|245xp|right|აბაზანა

**სააბაზანო** — საცხოვრებელი ბინის ან სახლის ნაწილი, ერთ-ერთი ოთახი, რომელშიც ბანაობა ან შხაპის მიღებაა შესაძლებელი. ნორმალურ შემთხვევაში სააბაზანოში განთავსებულია საშხაპე, დასაბანი ნიჟარა და აბაზანა. სააბაზანოს აქსესუარებია საპონი, შამპუნი და სხვა დასაბანად საჭირო ნივთები. ხანდახან სააბაზანოში შეიძლება იყოს უნიტაზიც, ამ შემთხვევაში სააბაზანო საპირფარეშოს ფუნქციასაც ასრულებს.

არსებული სტანდარტების მიხედვით, სააბაზანოში გამოიყენება მხოლოდ IP44-ის სტანდარტის განათება. ასე აღინიშნება განათების უსაფრთხოება წყალთან, მტვერთან და ორთქლთან მიმართებაში. 

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ოთახები
გარდერობი

**გარდერობი** არის საცხოვრებელი ბინის ან სახლის ნაწილი, ოთახი ან კუთხე, რომელშიც მაცხოვრებლები და სტუმრები ტანსაცმელს ან ფეხსაცმელს დროებით ტოვებენ. გარდერობს ასევე უწოდებენ იმ ავეჯს (მაგ. კარადას), რომელიც ბინის ან სახლის შესასვლელთანაა მოთავსებული.

გარდერობში, ნორმალურ შემთხვევაში, ტანსაცმლის ჩამოსაკიდის გარდა არის ქოლგისა და ქუდის დასადები და სარკე. იატაკზე დაფენილია სპეციალური ხალიჩა, რომელიც ქუჩიდან შემოტანილ ჭუჭყს იტოვებს და სხვა ოთახებში გავრცობას უშლის ხელს.

ასევე საღონისძიებო დარბაზებისა და შენობების, საბავშვო ბაღების შესასვლელთან არის გარდერობი მოთავსებული.

კატეგორია:სახლი
კატეგორია:ავეჯი
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია

**საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია** (საია) — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია; საქმიანობა დაიწყო როგორც პროფესიონალ იურისტთა გაერთიანებამ, რომელმაც მიზნად დაისახა იურისტის პროფესიის გარშემო არსებული უარყოფითი სტერეოტიპის შეცვლა და საკუთარი პროფესიონალიზმის, კომპეტენტურობისა და საქმიანობის მაგალითზე იურიდიული პროფესიის განვითარების ხელშეწყობა, ადამიანის უფლებათადაცვა, სამართლებრივი სახელმწიფოს ჩამოყალიბებისა და სამოქალაქო საზოგადოების განვითარების მხარდაჭერა.

„საია“ დაფუძნდა 1994 წლის 9 სექტემბერს, ოფიციალურად კი რეგისტრაცია გაიარა 1994 წლის 21 სექტემბერს, როგორც არასამთავრობო ორგანიზაციამ (კავშირმა). „საია“ წარმოადგენს წევრობაზე დაფუძნებულ ორგანიზაციას. დღესდღეობით „საია“ 700-მდე წევრს აერთიანებს.

წლების განმავლობაში „საია“ ახორციელებს საქმიანობას შემდეგი მთავარი მიმართულებებით:

*უფასო იურიდიული დახმარების სისტემის განვითარება;
*იურიდიული სწავლება და სამოქალაქო განათლება; 
*საქართველოს კანონმდებლობის სრულყოფა; 
*უფლებადარღვეულ მოქალაქეთა სასამართლო წარმომადგენლობა და სტრატეგიული სამართალწარმოება;
*იურისტთა პროფესიული დაოსტატება; 
*სამოქალაქო საზოგადოების განვითარება; 
*ინფორმაციის თავისუფლებისა და გამჭვირვალეობის ხელშეწყობა.

## ორგანიზაციის თავმჯდომარეები
*დავით უსუფაშვილი (1994-1996);
*გია გეწაძე (1997-1998); 
*ნინო გვენეტაძე (1998-1999);
*თინა ხიდაშელი (1999-2001, 2003-2004);
*ზაზა რუხაძე (2001-2003); 
*ანა დოლიძე (2004-2006);
*გიორგი ჩხეიძე (2006-2008);
*თამარ ხიდაშელი (2008-2010);
*თამარ ჩუგოშვილი (2010-2012);
*კახა კოჟორიძე (2012-2014);
*ანა ნაცვლიშვილი (2014-2017);
*სულხან სალაძე (2018-2020);
*ნიკოლოზ სიმონიშვილი (2021 - 2022);
*ნონა ქურდოვანიძე (2022-2025).
*თამარ ონიანი (2025-დღემდე)

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*საიას იურიდიული განათლების ხელშეწყობის ფონდის საიტი 
*საიას მედიის სამართლებრივი დაცვის ცენტრის საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
დუისბურგი

**დუისბურგი** () — ქალაქი გერმანიის ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში, მდებარეობს მდინარე რაინის მარჯვენა სანაპიროზე, მრავალი არხებით, აქ კვეთს მდინარე რაინი მდინარე რურს და ასევე აქვეა რაინ-ჰერნეს არხიც. ნახევარმილიონიანი ქალაქი არის სიდიდით მეხუთე ვესტფალიაში, ხოლო მეთხუთმეტე მთლიანი გერმანიის მასშტაბით. იგი ითვლება ქვემო რაინის დაბლობზე მთავარ სავაჭრო და სატრანსპორტო ცენტრად. ქალაქის ინფრასტრუქტურა კეთილმოწყობილია, მას ეკვრის რამდენიმე ნაციონალური საავტომობილო და ევროპის ცენტრალური მაგისტრალები.

## ისტორია 
შუა საუკუნეებში დუისბურგი განვითარდა როგორც სავაჭრო და სამრეწველო ქალაქი, მაგრამ XIII საუკუნეში რაინიდან შემოსულმა შტორმმა, დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქს, ამის გამო დუისბურგმა დაკარგა ეკონომიკური, პოლიტიკური და სავაჭრო მნიშვნელობა.

XIX საუკუნეში გაიზარდა ქალაქის მოცულობა, მაღაროების და რკინის ინდუსტრიის წყალობით, დუისბურგმა დაიბრუნა მნიშვნელოვანი ფუნქცია ინდუსტრიული თვალსაზრისით. დუისბურგ-რურორტის პორტი დუისპორტი, ცენტრალური ქალაქის ნაწილით მიეკუთვნება სიდიდით პირველ ევროპის მდინარისეული პორტების სიას.

1972 წელს დაარსდა დუისბურგის უნივერსიტეტი, რომელმაც მისცა ქალაქს უფრო მეტი საშუალება განვითარებისთვის, როგორც მეცნიერული, ასევე ახალი-ტექნოლოგიური თვალსაზრისით. ქალაქი დუისბურგი თავისი ლოგისტიკური ფუნქციით ითვლება როგორც უმნიშვნელოვანესი კვანძი ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* University of Duisburg-Essen (in German)
* University of Duisburg-Essen
* Duisburg Tourist Information
* Duisburg Zoo at Zoo-Infos.de (in English)
* World Games 2005 Duisburg 

კატეგორია:ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის ქალაქები
გრძელფეხა

**გრძელფეხა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გარეგნულად მინიატურულ კენგურუს ან გიგანტურ მიწის კურდღელს წააგავს. აქვს 35-43 სმ სიგრძის სხეული, 4 კგ-მდე წონა. შემოსილია აბრეშუმისებრი ბეწვით, რომელიც ზურგზე მურა-ყავისფერია, მუცელზე — თითქმის თეთრი. უკანა ფეხები ბევრად უფრო გრძელი აქვს, ვიდრე წინა და ამიტომ დიდი, 2-3 მ-მდე სიგრძის ნახტომებით მოძრაობს. ბინადრობს სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკის სტეპებსა და უდაბნოებში. მეღამური ცხოველია, დღეს მიწისქვეშა რთულსავალებიან სოროში ატარებს. ხშირად კოლონიებად ცხოვრობს. იკვებება მცენარეულობით, ზოგჯერ მწერებით. იყენებენ მის ხორცსა და ბეწვს. ტყვეობაში გრძელფეხა მალე 2-3 კვირაში თვინიერდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მღრღნელები
გრძელფეხასებრნი

**გრძელფეხასებრნი** () — მწერების ოჯახი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 12–30 მმ-ია,

ფართოდ არიან გავრცელებული. საქართველოში გვხვდება 150-მდე სახეობა. ბინადრობენ ტენიან მდელოებსა და ტყეებში, მატლები ცხოვრობენ ტენიან ნიადაგში, მ.შ. წყლის კიდეებთან, წყალში ან ხავსის ბალიშებში. იკვებებიან მცენარის ლპობადი ნარჩენებით ან მტაცებლობენ. ზოგიერთი მატლი ღრღნის მცენარეთა ფესვებს ან ფესვის ყელს, რითაც მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ მინდვრისა და ბოსტნის კულტურებს. გრძელფეხათა მატლები ჭაობისა და წყლის პირას ბინადარი ფრინველების კვების მნიშვნელოვანი კომპონენტია.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორფრთიანები
გრძელფრთიანა

**გრძელფრთიანა** (Miniopterus), ძუძუმწოვართა გვარი ჩვეულებრივი ღამურისებრთა ოჯახისა. აქვს 40-63 მმ სხეული, 40-67 მმ კუდი, 8-20 გ წონა; ვიწრო და გრძელი ფრთები. ცნობილია 10 სახეობა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ტროპიკულ და სუბტროპიკულ სარტყელში. გრძელფრთიანები ცხოვრობენ გამოქვაბულებში, ხის ფუღუროებსა და შენობებში კოლონიებად, რომლებიც 20-იდან ათეულ ათასამდე ეგზემპლარისაგან შედგება. იკვებებიან ღამის მწერებით. მრავლდებიან წელიწადში ერთხელ, შობენ ერთ ნაშიერს. საქართველოში გვხვდება ერთადერთი სახეობა ჩვეულებრივი გრძელფრთიანა (Miniopterus schreibersi).

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 284, თბ., 1978

კატეგორია:ჩვეულებრივი ღამურისებრნი
რაიხის შინაგან საქმეთა სამინისტრო

**"რაიხის შინაგან საქმეთა სამინისტრო"** (*გერმ.* Reichsministerium des Innern - RMdI) იყო გერმანიის იმპერიის შინაგან საქმეთა სამინსტროს ოფიციალური სახელწოდება ვაიმარის რესპუბლიკის და მესამე რაიხის დროს. მისი წინამორბედი ორგანო იყო იმპერიის შინაგან საქმეთა სამმართველო.

**მინისტრები 1919 წლიდან**

კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა
კატეგორია:მესამე რაიხი
ფრანც ბრახტი

thumb|right|px|ფრანც ბრახტი
**კლემენს ემილ ფრანც ბრახტი** ( დ. 23 ნოემბერი, 1877, ბერლინი — გ. 26 ნოემბერი, 1933, იქვე) — გერმანელი იურისტი და პოლიტიკოსი, გერმანიის შინაგან საქმეთა მინისტრი ცენტრისტული პარტიის ხაზით (მოგვიანებით უპარტიო). 

## რესურსები ინტერნეტში
* ფრანც ბრახტი 

კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
ვილჰელმ ფონ გაილი

ბარონი **ვილჰელმ მორიც ეგონ ფონ გაილი** (*გერმ.* Wilhelm Moritz Egon Freiherr von Gayl) (დ. 4 თებერვალი 1879, კიონიგსბერგი — გ. 7 ნოემბერი 1945, პოტსდამი) —  გერმანელი იურისტი და პოლიტიკოსი (დნფპ)

## ბიოგრაფია
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
გუად-იხუ

**გუად-იხუ** — გორა ქალაქ სოხუმის ტერიტორიაზე (), სადაც აღმოჩნდა სხვადასხვა ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. 1935, 1951-1953 და მომდევნო წლებში გუად-იხუს წვერზე ზედაპირულად აკრეფილია მუსტიეს ეპოქის ნუკლეუსები და ანატკეცები (მიხეილ ივაშჩენკო, მიხეილ თრაფში, ვადიმ ბჟანია). იქვე გაითხარა გვიანდელი ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი (ძვ. წ. IV - III ათასწლეული). ნაპოვნია ქვის და კაჟის შრომისა და ბრძოლის იარაღი, ტყვიის ზოდები, ბრტელძირა ან ქუსლიანი, ორნამენტით შემკული თიხის ჭურჭელი, რომელთა ზედაპირი უმეტესად ანგობიანია.

გუად-იხუს წვერზე, აღმოსავლეთ მხარეს, ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ცული და სპოლენძის წიდები. აქვე გაითხარა ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისის 2 საცხოვრებელი სახლი და სამარხი, სადაც ბრინჯაოს 2 ბრტყელი სეგმენტისებრი იარაღი აღმოჩნდა.

მნიშვნელოვნაია გუად-იხუს ანტიკური ხანის (ძვ. წ. VI-III სს.) ნამოსახლარი და სამაროვანი. ნამოსახლარზე აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, პირამიდული საწაფები, აგრეთვე იმპორტული შავლაკიანი კერამიკისა და მცირეაზიური კულტურის ცენტრებიდან შემოტანილი კრემაციულ სამარხებში იყო რკინის იარაღი (მახვილები, სატევრები, ცულ-ჩაქუჩები, მასრიანი შუბისა და ხელშუბის პირები), ბრინჯაოს და მინის სამკაული, სავარცხლისეული ტალღოვანი სახეებით შემკული თიხის დოქრბი და ქოთნები, იმპორტული კერამიკა. 

## ლიტერატურა
* *Воронов Ю. Н.,* Археологическая карта Абхазии, Сух. 1969;
**Иващенко М., М.,* Исследование архаических памятников материальной культуры в Абхазии,  «Известия Научно-исследовательского института кавказоведения», 1935, в. 3;
**Транш М. М.,* Некоторые итоги археологиыеского исследования в Сухуми в 1951-1953 гг., «Советская археология», 1955, в. 23;

კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:სოხუმი
აბაზანა

thumb|250px|აბაზანა
**აბაზანა** — ჰიგიენური და სამკურნალო პროცედურების მისაღები საგანგებო ჭურჭელი. მზადდება მზადდება სხვადასხვა მასალისგან (ხე, ფაიფური, თუჯი, ემალი, თუთია, სპილენძი, მარმარილო და სხვა). სტანდარტული აბაზანის ტევადობაა 250 ლ., სპეციალურისა — 1000 ლ. განარჩევენ ჩასაწოლ, ჩასაჯდომ, ხელის, ფეხის ან ოთხივე კიდურის (ოთხკამერიანი) აბაზანებს.

ძველი რომაელები და სხვა ხალხები აშენებდნენ ქვის ბასეინებს. XIX საუკუნეში იყო რკინის აბაზანების სტანდარტი. მოგვიანებით შემოვიდა ემალირებული და პლასტმასის აბაზანები. გამოიყენება ასევე მარმარილო და სხვა ძვირფასი მასალები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბაზანა
გუარანა

**გუარანა** (Paullinia cupana), მარადმწვანე ბუჩქი საპინდისებრთა ოჯახისა. ბუნებრივად იზრდება ბრაზილიასა და ვენესუელაში. 

მისი თესლისაგან (შეიცავს ფისს, მთრიმლავ ნივთიერებებს და 5%-მდე კოფეინს) ამზადებენ პასტას, ე. წ. გუარანას, რომელსაც ზოგ ქვეყანაში სამკურნალოდ და ყავის მსგავსი სასმელის დასამზადებლად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საპინდისებრნი
ტრინომიალური ნომენკლატურა

**ტრინომიალური ნომენკლატურა** გამოიყენება ბიოლოგიური ქვესახეობების დასახელებისათვის. ცხოველებისთვის ტრინომიალურ ნომენკლატურაში გვარის და სახეობის სახელებს რომელსაც მოცემული ქვესახეობა ეკუთვნის მოსდევს საკუთრივ ქვესახეობის სახელი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბინომიალური ნომენკლატურა

კატეგორია:ბიოლოგიური ნომენკლატურა
ბინა

მინი|250პქ|საცხოვრებელი კომპლექსი ინდოეთში
**ბინა** — საცხოვრებელი ფართი სახლში, რომელიც გამოყოფილია ადამიანების შედარებით მცირე ჯგუფისთვის, მაგალითად ოჯახისთვის; მაშინ როდესაც სახლში შეიძლება ცხოვრობდეს ადამიანების დიდი რაოდენობა და რამდენიმე ოჯახი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:სახლი
კატეგორია:უძრავი ნივთი
გუბაზეული

**გუბაზეული**, **გუბაზოული** — მდინარე საქართველოში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, გომისციხის მთასთან, ზღვის დონიდან 2210 მ სიმაღლეზე. მდინარე სუფსის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 47 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 371 კმ². მთავარი შენაკადებია ხანისწყალი და კალაშა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 13,7 მ³/წმ.

გადმოცემის თანახმად გუბაზეულისა და სუფსის შესართავში იდგა ეგრისის მეფის, გუბაზ II-ის სასახლე. მდინარის სახელწოდება სწორედ გუბაზიდან მომდინარეობს.

გუბაზეულის ხეობაში მდებარეობს სოფლები ქვაბღა, ზოტი, თავპანტა, ბჟოლიეთი, ხევი, ხიდისთავი, ბუქსიეთი, ზენობანი, ქვენობანი, მეწიეთი, ჭაჭიეთი, ბუკნარი, ნაბეღლავი, ახალშენი, წიფნაგვარა, ბასილეთი.

გუბაზეულის ხეობა მდიდარია მინერალური წყლებით. აღსანიშნავია სანისლიას თერმული მინერალური წყალი სოფელ ზოტში, ბორჯომის ტიპის მინერალური წყალი ნაბეღლავი სოფელ ნაბეღლავში. ხეობაში არის პირიტის საბადო სოფელ ზოტში და წაბლის ტყის კორომი სოფელ თავპანტაში.

2014 წელს ექსპლუატაციაში შევიდა „ნაბეღლავი ჰესი“, რომლის დადგმული სიმძლავრე 1.9 მგვტ-ია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*გუბაზეულის ხეობა 

## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სუფსის შენაკადები
გუბი

**გუბი** — ხონის  მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი გუბის, პატარა გუბის და შუა გუბის ძველი სახელწოდება. აღნიშნული სოფლები ამჟამად ერთიანდებიან ხონის მუნიციპალიტეტის გუბის თემში. 

## ისტორია
1883 წელს სოფელ გუბში გაიხსნა სკოლა. 1926 წლისთვის გუბის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლიდგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 1969 ადამიანს, ხოლო ფართობი 34,6 კმ

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა და დაკრძალულია მეწარმე ნესტორ წერეთელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
გუბისწყალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გუბისწყალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გუბისწყალი — მდინარე საქართველოში
*გუბისწყალი — სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში
გუბისწყალი

**გუბისწყალი** — მდინარე საქართველოში, წყალტუბოსა და სამტრედიის მუნიციპალიტეტებში. წარმოიქმნება მდინარეების ყუმისა და სემის შეერთებით სოფელ დედალაურთან, ზღვის დონიდან 105 მ სიმაღლეზე. მიედინება იმერეთის დაბლობზე. ერთვის მდინარე რიონს მარჯვენა მხრიდან, ქალაქ სამტრედიასთან. სიგრძე 36 კმ, აუზის ფართობი 442 კმ². საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალმოვარდნა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — აგვისტოსა და სექტემბერში. საშუალო წლიური ხარჯი 16,3 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. გუბისწყლის ზემო დინებაში, სემის ხეობაში, ზღვის დონიდან 235 მ სიმაღლეზე არის ცარცული პერიოდის კირქვის ბრექჩიებით აგებული ბუნებრივი ხიდი.

გუბისწყალი აღწერილი აქვს ვახუშტი ბატონიშვილს: 

## სქოლიო
კატეგორია:გუბისწყალი
კატეგორია:რიონის შენაკადები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
გუგულისკაბა

**გუგულისკაბა** () — ბალახოვანი მცენარე ჯადვარისებრთა ოჯახისა. აქვს 40 სმ-მდე სიგრძის ღერო, ღეროს ძირთან თავმოყრილი ფართო ლანცეტა ფოთლები, თავთავისებრ ყვავილებად შეკრებილი მეწამულწინწკლებიანი მოვარდისფრო-სოსანი ყვავილები და ფესვისეული გორგლები — ბურკები. 

კავკასიის ენდემია, გავრცელებულია ძირითადად სარტყლამდე ფოთლოვან ტყეებში და ტყისპირებზე. ყვავის აპრილ-მაისში. ბურკებს იყენებენ მედიცინაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჯადვარისებრნი
გუგულის სელი

**გუგულის სელი** (Polytrichum), მცენარის გვარი ღეროფოთლოვანი ხავსების კლასისა. ცნობილია 100-მდე სახეობა. იზრდება მთებში, წიწვოვან ტყეებში, ჭაობებში, ტუნდრაში. ქმნის ბალიშისებრ კორდებს და ხელს უწყობს დაჭაობებას. უფრო ხშირად გუგულის სელს უწოდებენ Polytrichum commine-ს, რომელიც დაჭაობებულ ტაიგაში იზრდება. საქართველოში გავრცელებულია მთის ტყეებში და მდელოებზე.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 289, თბ., 1978

კატეგორია:ღეროფოთლოვანი ხავსები
გუგარები

**გუგარები**, *გოგარები* — ქართველი ტომი. მისი უძველესი პირველსაცხოვრისი უნდა ყოფილიყო მდინარე დებედის ზემო დინების ხეობა, რომელსაც ძველ ქართულ და სომხურ წყაროებში კანგარი ეწოდებოდა (ამჟამად სომხეთში; იხ. გოგარენე). აქ ბოლო დრომდე შემორჩენილი იყო ტოპონიმი „გოგარანი“ (დღეს სოფელი გუგარქი). თვით სომხური წყაროები გუგარებს არასომხურ ტომად მიიჩნევენ (მოვსეს ხორენაცი, ფავსტოს ბუზანდი), ზოგი მათგანი კი ქართველ ტომად (ჰოვანეს დრასხანაკერტცი). გუგართა პიტიახშს არშუშას V საუკუნის ისტორიკოსი ლაზარ ფარპეცი და ალბანეთის ისტორიკოსი მოვსეს კალანკატვაცი ხშირად ქართლის ან ქართველთა პიტიახშს უწოდებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ტომები
სამზარეულო

[მინი|250პქ|თანამედროვე [დასავლეთი|დასავლური სამზარეულო]]
**სამზარეულო** — საცხოვრებელი ბინის ან სახლის ნაწილი, ერთ-ერთი ოთახი, რომელიც განკუთვნილია საჭმლის მოსამზადებლად. ჩვეულებრივ სამზარეოლოში განთავსებულია ქურა, მაცივარი, წყლის ონკანი, ასევე სამზარეულო მაგიდა და სხვა ავეჯი, რომელიც გამოიყენება საკვები პროდუქტების და ჭურჭლის შესანახად.

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
* Otl Aicher, Die Küche zum Kochen. Callwey Verlag, München 1982. 

კატეგორია:ოთახები
გუდა

**გუდა** — ოთხში ამოღებული თხის, ცხვრის ან ხბოს ტყავისაგან დამზადებული პარკი, ჩვეულებრივ ზურგზე ან მხარზე გადასაკიდებელი. თხის ტყავის გუდას შიგნიდან კუპრავდნენ და საღვინედ იყენებდნენ. მას „კუპრი“, „კუპრიელი“, „ტიკი“ (ძვ. „თხიერი“) ერქვა. გუდით გადაჰქონდათ აგრეთვე წყალი, ზეთი, თაფლი, ტკბილი და სხვა. ცხვრის ტყავის გუდას ყველის (გუდის ყველი) გამოსაყვანად და შესანახად იყენებდნენ. გურია-სამეგრელოში „გუდა“ ღვინის საგადასახადო ერთეულიც იყო. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჭურჭელი
გუდავა

**გუდავა** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ოქუმის მარცხენა ნაპირას, აჩიგვარის თემში. ზღვის დონიდან 20 მ, გალიდან 12 კმ, აჩიგვარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 3 კმ. 1989 წელს სოფელში იყო 933 მცხოვრები.

## ისტორია
ისტორიული სოფელი გუდავა მოიცავდა ახლანდელი სოფლების: პირველი გუდავის, მეორე გუდავისა და საკუთრივ გუდავის ტერიტორიებს. სოფლის თავდაპირველი სახელწოდება იყო გუდაყვა, რომელიც გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში გუდავათი შეიცვალა, ხალხურ მეტყველებაში გეოგრაფიული სახელი გუდა ეწოდებოდა. ამ სახელწოდებით არის აღნიშნული იტალიელი მისიონერის არქანჯელო ლამბერტის მიერ შედგენილ რუკაზე (1654). 

გუდავას ადგილზე ადამიანს ჯერ კიდევ ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულში უცხოვრია. გვიანდელი ანტიკური ხანისა და ადრინდელი შუა საუკუნეების გუდავა — ქალაქის ტიპის დასახლება — ცნობილი იყო ზიგანისის (ბიზანტიური წყაროებით: ზიგანეოსი) სახელწოდებით. გვიანდელი ანტიკურ ხანაში გუდავა იმ ციხესიმაგრეთა სისტემაში შედიოდა, რომლებიც რომის იმპერიის მცირეაზიური პროვინციების მისადგომებს იცავდა. წერილიბით წყაროებში მოხსენიებულია ზიგანისის ციხე, სადაც IV-V საუკუნეების მიჯნაზე რომაელთა კოჰორტა (400-600-კაციანი რაზმი) მდგარა. VII-X საუკუნეებში ლაზიკის 4 საეპისკოპოსო კათედრიდან ერთ-ერთი გუდავაში იყო. გუდავაში დაკრძალულია ქრისტიანობისთვის წამებული კირიაკე, რომელიც დაიღუპა III–IV სს. მიჯნაზე, პირველ ქრისტიანთა დევნის დროს.

1970-1972 წლების არქეოლოგიური გათხრებისას (ხელმძღვანელი პარმენ ზაქარაია) გუდავაში აღმოჩნდა გეგმით მართკუთხა ფორმის ბანაკის გალავნისა და მცირე ეკლესიის ნაშთები, აგრეთვე გვიანდელი ანტიკური ხანისა და ადრინდელი შუა საუკუნეების ადგილობრივი და რომაული კერამიკა, მინის ჭურჭლის ნატეხები, რომაული მონეტები.

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი ნ., სავაზირო ფეოდალურ საქართველოში, მის წგ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგ. 3, თბ., 1966;
* ზაქარაია პ., ლექვინაძე ვ., გუდავაში 1971 წ. ჩატარებული არქეოლოგიური გათხრების ანგარიში, კრ.: საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის არქეოლოგიური ექსპედიციები, წგ. 3, თბ., 1974;
* Ломоури Н., Из исторической географии древней Колхиды, «Вестник древней истории», 1957, №4;

კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გუდაბერტყა

**გუდაბერტყა**, *ციხიაგორა* — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი ქ. გორის აღმოსავლეთით 7 კმ-ზე, სვენეთთან. გათხრა დაიწყო 1956 წლიდან (ხელმძღვანელი შალვა ამირანაშვილი, სერგო ნადიმაშვილი). განსაკუთრებით საყურადღებოა გუდაბერტყის უძველესი ფენები, რომლებშიც მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის დამახასიათებელი მასალა აღმოჩნდა. დადგინდა, რომ ძვ. წ. III ათასწლეულში გუდაბერტყა შიდა ქართლის დიდი სამოსახლო იყო, რომელსაც გარს ალიზის გალავანი ერტყა. გაითხარა კარკასული ტიპის მოხატული შენობები, რომლებშიც თიხის ფიგურული კერები იყო. ნამოსახლარის ცენტრში აღმოჩნდა საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობა და მარცვლეულის შესანახი ხაროები.

მოპოვებული მასალიდან აღსანიშნავია თიხის უძველესი საბეჭდავები, რომლებზეც ირმისა და ფრინველის სტილიზებული გამოსახულებებია ამოკვეთილი. ნამოსახლარის მახლობლად ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამაროვანია, რომლის ცენტრში აღმართულია გორასამარხი. გუდაბერტყის ზედა ფენები ადრინდელი რკინის ხანით თარიღდება.

## ლიტერატურა
**ნადიმაშვილი ს.,* გუდაბერტყა-ციხიაგორა. „ლიახვი“, 1963, № 3;
**Чубинишвили Т. Н.,* К древней истории Южного Кавказа, т. 1, Тб., 1971;

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გუგულისნაირნი

**გუგულისნაირნი** () — მეხეური, იშვიათად მიწაზე მცხოვრები ფრინველების რიგი. მათი სხეულის სიგრძეა 15-70 სმ. გავრცელებული არიან ყველგან, გარდა არქტიკისა. სქესობრივი დიმორფიზმი არ აქვთ გამოხატული ან ნაკლებშესამჩნევია. გვხვდება როგორც მონოგამიური, ისე პოლიგამიური ფორმები. იკვებებიან კენკრით, მწერებით და მათი მატლებით, მოლუსკებით. სასარგებლო ფრინველებია. გუგულისნაირთა რიგი შეიცავს ერთადერთ ოჯახს: გუგულისებრნი. ამ უკანასკნელთაგან აღსანიშნავია ჩვეულებრივი გუგული (), რომელსაც ახასიათებს მკვეთრად გამოხატული ბუდობრივი პარაზიტიზმი, რაც ბუდის შენებისა და კრუხობის რეფლექსის დაკარგვასთან ერთად სქესთა არათანაბარი რიცხობრივი თანაფარდობით არის გაპირობებული. კვერცხს დებს ბეღურასნაირთა ბუდეში (წინასწარ იტაცებს და ჭამს მასპინძლის 1-2 კვერცხს). 11-13 დღის შემდეგ იჩეკება ბარტყი, რომელიც ბუდიდან ყრის მასპინძლის კვერცხებსა და ბარტყებს. დიდი რაოდენობით ანადგურებს მავნე მწერებს და მათ მუხლუხებს, მ. შ. ისეთებსაც, რომლებსაც სხვა მწერიჭამია ფრინველები არ ეკარებიან შხამიანობისა თუ სხვა მიზეზების გამო. საქართველოში ყველგან გვხვდება (2500 მ-მდე ზღვის დონიდან) როგორც მობუდარი ფრინველი.

## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:ფრინველები
ძირა

**ძირა** () — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული სანელებელი. განსაკუთრებით გამოიყენება ლათინოამერიკულ, ჩრდილოაფრიკულ და თითქმის მთელ აზიურ სამყაროში.

მიუხედავად იმისა, რომ ძველ რომში ძირას საკმაოდ დიდი გამოყენება ჰქონდა, დღესდღეობით მას საკმაოდ იშვიათად ვხვდებით ევროპულ სამზარეულოში.

კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:სანელებლები
გუდამაყრის არაგვი

**გუდამაყრის არაგვი**, *შავი არაგვი* — მდინარე კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მთა ჭაუხის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2940 მეტრზე. დაბა ფასანაურთან მარცხნიდან ერთვის მდინარე მთიულეთის არაგვს და შემდგომში მიედინება მდინარე არაგვის სახით. სიგრძე 30 კმ, აუზის ფართობი 240 კმ². მთავარი შენაკადია ბაკურხევი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულში, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალი წლიური ხარჯი 7,96 მ³/წმ. ზამთრობით ჩნდება ყინულნაპირისი, თოში, ფსკერის ყინული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:არაგვის შენაკადები
კუნელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **კუნელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კუნელი — ვარდისებრთა ოჯახის გვარი
* კუნელი (პროვინცია) — პროვინცია იტალიაში.
კვლიავი

**კვლიავი** () — ორი და მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. 

აერთიანებს 30-მდე სახეობას. უფრო გავრცელებულია სახეობა   Carum carvi — ორწლოვანი ეთერზეთოვანი მცენარე. იყენებენ საკონსერვო, საკონდიტრო და ფარმაკოლოგიურ წარმოებაში.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 5, გვ. 501, თბ., 1980

კატეგორია:ქოლგოსანნი
ხბოშუბლა

**ხბოშუბლა** () — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახებია. მათი სიმაღლე 50-80 სმ აღწევს. 

6 სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აღმოსავლეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება ხბოშუბლას 2 სახეობა: აღმოსავლური ხბოშუბლა (), გამოირჩევა კაშკაშა მოლურჯო-იისფერი ყვავილით. 

საქართველოში იზრდება ტყეში, ტყის პირებზე, სუბალპურ მდელოებზე. თაფლოვანი და საქონლის საკვები მცენარეა. სამკურნალო ხბოშუბლას () ცისფერი ყვავილები აქვს. დაყვავილების შემდეგ საქონელი აღარ ჭამს. იყენებენ ხალხურ მედიცინაში. შეიცავს ალკალოიდ გალეგინს და გლუკოზიდ გალუთეოლინს. იზრდება ტენიან ადგილებზე, მდინარეთა ნაპირებსა და ტყის პირებზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:პარკოსნები
ჭინჭარი

**ჭინჭარი** () — ერთ- ან მრავალწლიან მცენარეთა გვარი ჭინჭრისებრთა ოჯახისა. ფოთლები დიდი, კვერცხისებრ-გულისებრია, ღეროები სიმაღლით 50-100 სმ-ს აღწევს. ყვავილები წვრილი, მწვანე, ერთსაფარიანი, შეკრებილია უბეებში თავთავისებრ ყვავილედებად. ფოთლები დაფარულია მსუსხავი ბუსუსებით და ხაოებით, რომლებიც დამსხვრევისას და შეხებისას წვრილი ბოლოთი აზიანებენ კანს, გამოყოფენ მომწამვლელ სითხეს, რომელიც იწვევს მწარე ტკივილს, ქავილს, და მსუბუქ ანთებით პროცესს.

## ქიმიური შემადგენლობა 
ფოთლები შეიცავს გალის მჟავას, გუმფისს, მთრიმლავ და ცილოვან ნივთიერებებს, ჭიანჭველმჟავას, ქლოროფილს, C-ვიტამინს, კაროტინს, ვიტვამინ K-ს.

## გამოყენება 
ჭინჭრის ნაყენს იყენებენ ფილტვების დაავადებისას, ანთებისას, კატარის და კუჭის წყლულის დროს, აგრეთვე როგორც პოლივიტამინურ და გამამაგრილებელ საშუალებას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჭინჭრისებრნი
კატეგორია:მხალი
კატეგორია:სართავი კულტურები
წყავი

**წყავი** () — მარადმწვანე ბუჩქი ან ხე ვარდისებრთა ოჯახის, ფართო ლაპლაპა ოვალური ფოთლებით. ყვავილები წვრილი, თეთრი ფერის, არომატულია. ნაყოფი — შავი კენკრის მსგავსი.

მოიცავს დაახლოებით 25 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში და ანტილიის კუნძულებზე.
ეს მცენარე უმეტესად გვხვდება სამხრეთ ქალაქებში. ის ძალიან ჰგავს დაფნის ფოთლებს, თუმცა მისი ფოთლები უფრო დიდი ზომისაა. 
ჩვეულებრივ საწამლე წყავი გვხვდება კავკასიონის ტყეებში, ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. სხვა მარადმწვანე მცენარეებისგან განსხვავებით, წყავი ძალიან ყინვაგამძლე მცენარეა და ლიტერატურული ცნობებით იტანს -25С.

## გამოყენება
წყავის ნაყოფი და ფოთლები საკმაოდ ფართოდ გამოიყენება მედიცინაში. ფოთლები შეიცავს გლიკოზიდ ამიგდალინს, ხალხურ მედიცინაში ფოთლის ცხელი ნახარში ან უბრალოდ ნაყენიც კი ცხელ რძეში გარეული ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნების მკურნალობაში. ნაყოფს იყენებენ  გულის დაავადებების სამკურნალოდ.  

## რესურსები ინტერნეტში 
* წყავი — დეკორატიული და სამკურნალო მცენარე

კატეგორია:კურკოვანები
კაზაკური ღვია

**კაზაკური ღვია** () — საშუალო სიმაღლის წიწვოვანი ხებუჩქი ან ბუჩქი, ზოგჯერ მიწაზე გართხმული. ყვავილები ერთ ან ორსქესიანია, მამრობითი-ოვალურ თავთავებში, მდედრობითი-თავკენწერა გირჩებში. წიწვი ეკლიანი, გაბასრული, ტევრისებრი, ტოტებისკენ დახრილი.

თუშეთში **წყვედა** ეწოდება.

## გავრცელება 
იზრდება სუბალპურ ზონაში კლდეებზე, კავკასიური დეკას გამეჩხერებულ ნარგავებში, ფიჭვოვან ტყეებში.

## ქიმიური შემადგენლობა 
კაზაკური ღვიის კენკრა შეიცავს ეთერზეთებს, გლუკოზას, ფისს, ვაშლის, ძმრის და ჭიანჭველმჟავებს, სხვადასხვა ფიტონციდებს და სხვა ნივთიერებებს.

## გამოყენება 
ხალხურ მედიცინაში კაზაკური ღვიის კენკრისგან ამზადებენ ნაყენს, რომელსაც იყენებენ როგორც მადეზინფიცირებელ და შარდმდენ საშუალებას. მათ იყენებენ აგრეთვე ლიქიორის ჩამომსხმელ წარმოებაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იმერეთის სამკურნალო ფლორა 

## სქოლიო 
კატეგორია:ღვია
გუდანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გუდანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გუდანი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
*გუდანი — მთა საქართველოში
გუდანი (მთა)

**გუდანი** — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების აკუშოსხევისა და ლიქოკისხევის (ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადები) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2090 მ. აგებულია შუიარული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აღმოსავლეთი კალთა ძლიერ ციცაბოა, ჩრდილოეთი, სამხრეთი და დასავლეთი — დამრეცი. შემოსილია სუბალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
კავკასიური ცაცხვი

**კავკასიური ცაცხვი** () — ფოთოლმცვენი 35 მეტრამდე სიმაღლის ხეა. ხის ვარჯი დიამეტრით აღწევს 2 მეტრს, თხელი, მსკდომარე ქერქით. ფოთლები მორიგეობითია, გრძელყუნწიანი, დაკბილული, ზედა მხრიდან მწვანე, შიშველი, ქვედა მხრიდან-ნაცარა, ხშირად შებუსული, ყვავილები მოყვითალო-თეთრია, არომატული, შეკრებილია 3-15 ფარისებრ ნახევარქოლგა ყვავილედში.

გავრცელებულია ყველგან, წიწვოვანი ტყეების ზონამდე.

## ქიმიური შემადგენლობა 
ეთერზეთები, გლიკოზიდები, მთრიმლავი ნივთიერებები და ლორწო. არომატის მატარებლად ითვლება ფარნეზოლის სპირტი. გარდა ამისა, ცაცხვის შემადგენლობაში შედის კაროტინი და C-ვიტამინი.

## გამოყენება 
ცაცხვის ყვავილი გამოიყენება ოჯახურ ოფლმდენ საშუალებად, რომელიც მზადდება ცხელი ჩაის სახით, ხმარობენ აგრეთვე ნაყენს პირში და ყელში გამოსავლებად, საფენებისათვის და სხვა მიზნით.

კატეგორია:ბალბისებრნი
კატეგორია:სამკურნალო მცენარეები
კატეგორია:ევროპის ფლორა
კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ფლორა