open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კარლ ავგუსტ ფონ ჰარდენბერგი

მინი|ჰარდენბერგი, კარლ ავგუსტ ფონ
**კარლ ავგუსტ ფონ ჰარდენბერგი** () (დ. 31 მაისი, 1750, ესენროდე ― გ. 26 ნოემბერი, 1822, გენუა) — თავადი, პრუსიის სახელმწიფო მოღვაწე. 1804–1806 დამდეგამდე და 1807 საგარეო საქმეთა მინისტრი. 1810–1822 სახელმწიფო კანცლერი. 1811 ჰარდენბერგის მთავრობამ გააუქმა ამქარი, შემოიღო თავისუფალი სამრეწველო საქმიანობა. გლეხებს მისცა ფეოდალური ვალდებულებათა გამოსყიდვის უფლება; 1812 დეკრეტით დამტკიცდა ებრაელთა თანასწორუფლებიანობა. ვენის კონგრესისა (1814–1815) და საღვთო კავშირის დაარსების შემდეგ ჰარდენბერგის მთავრობა პრუსიის იუნკრობის კონსერვატიულ წრეებთან და საერთაშორისო მონარქიულ რეაქციასთან თანამშრომლობის პოლიტიკას ატარებდა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:პრუსიის საგარეო მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული  31 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1750
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1822
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
თომას ჰარდი

**თომას ჰარდი**   (; დ. 2 ივნისი, 1840, აპერ-ბოკჰემპტონი, დორსეტშირი — გ. 11 იანვარი, 1928, მაქს-გეიტი, დორჩესტერი) — ინგლისელი მწერალი. პირველი წერილები და ნახევრად ბიოგრაფიული იუმორისტული მოთხრობა არქიტექტურის საკითხებს მიუძღვნა. პირველი რომანი - სატირა პოლიტიკური და ადამიანურ მორალზე - "გლახა და ქალბატონი" (1868) მწერალმა ვერ გამოაქვეყნა. მეორე რომანი "უიმედო საშუალებანი" (1871) დაიბეჭდა ანონიმურად. ჰარდიმ თავისი 14 რომანი სხვა ნაწარმოებებთან ერთად 3 სხვადასხვა ციკლად დაყო: "გამომგონებლური და ექსპერიმენტული რომანები" ("უიმედო საშეუალებანი", "ეთელბერტას ხელი", 1876; "გულგრილი", 1881 და სხვ.); "ხასიათებისა და გარემოს რომნები ("მწვანე ხის ძირში", 1872; "შეშლილი ბრბოსაგან შორს", 1874; "სამშობლოში დაბრუნება", 1878; "კესტერბრიჯის მერი", 1886; "ტყიანი მხარის ბინადარნი", 1887; "ტეს დ’ერბერვილი", 1891; "უჩინარი ჯუდი", 1896), "რომანტიკული ამბები და ფანტაზიები" ("ცისფერი თვალები", 1873; "უფროსი მესაყვირე", 1880; "ორნი კოშკზე", 1882; "ყველაზე საყვარელი", 1892). ჰარდს ეკუთვნის მოთხრობებისა და ლექსების კრებულები, ეპიკური დრამა "დინასტები" (ნაწილი 1-3, 1903-1908), თარგმანები და სხვა.

ჰარდის ყველაზე დიდი და პოპულარული ნაწარმოებია "ტეს დ’ერბერვილი". მასში ასახულია თანამედროვე ინგლისის ცხოვრება, გაანალიზებულია პიროვნების როგორც სულიერი არსი, ისე მისი სოციალური ხასიათი.

ჰარდის შემოქმედებამ სათავე დაუდო ინგლისური ლიტერატურის განვითარების ახალ პერიოდს. მისი ჰუმანისტური, რეალიატური ნაწარმოებები გამოირჩევა სოციალური, საზოგადო-მორალური პრობლემების სიმწვავით, დემოკრატიზმით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1840
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:პანთეისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
1915

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 1 იანვარი : ბრანკო ჩოპიჩი — იუგოსლავი მწერალი. (გ. 1984)
* 3 იანვარი  : პიერ კურტადი — ფრანგი ნოველისტი და ჟურნალისტი (გ. 1963)
* 9 იანვარი  : გიორგი თვალჭრელიძე  — ქართველი გეოლოგი (გ. 1991)

### თებერვალი  
* 3 თებერვალი:ბორის პაიჭაძე — ქართველი ფეხბურთელი. (გ. 1990)
* 5 თებერვალი : რობერტ ჰოფშტადტერი — ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1961).  (გ. 1990)
* 11 თებერვალი  : რიჩარდ ჰამინგი — ამერიკელი მათემატიკოსი (გ. 1998)
* 15 თებერვალი : დავით გვრიტიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი (გ. 1969)
* 20 თებერვალი : ილია მელია — ქართველი მღვდელი, ეკლესიის ისტორიკოსი და თეოლოგი.  (გ. 1988)
* 26 თებერვალი : ალდო ბოფი — იტალიელი ფეხბურთელი  (გ. 1987)

### მარტი  
* 6 მარტი  : ბორის იზიუმსკი — საბჭოთა და რუსი მწერალი.  (გ. 1984)
* 10 მარტი : გამარ ალმასზადე — აზერბაიჯანელი ბალერინა  (გ. 2006)
* 10 მარტი  : შოთა შავგულიძე — ქართველი ფეხბურთელი  (გ. 1963)
* 12 მარტი  : იირჟი მუხა — ჩეხი მწერალი  (გ. 1991)
* 16 მარტი  : ჰალდუნ თანერი — თურქი მწერალი  (გ. 1986)

### აპრილი  
### მაისი  
* 31 მაისი : რამონ პინეირა ლოპესი    —  ესპანელი პოლიტიკური და ინტელექტუალური მოღვაწე.

### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
* 28 სექტემბერი: ალექსი-მესხიშვილი, ვლადიმერ — ქართველი არქიტექტორი (გ. 1978)

### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი 
* 3 დეკემბერი : გრიგოლ გაგუა — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი (გ. 2002)
* 19 დეკემბერი : ედიტ პიაფი — ფრანგი მსახიობი და მომღერალი (გ. 1963)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
* 8 თებერვალი: აკაკი წერეთელი  — ქართველი პოეტი (დ. 1840)
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 8 აგვისტო: ვაჟა-ფშაველა — ქართველი მწერალი (დ. 1862)

### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : უილიამ ჰენრი ბრაგი, უილიამ ლორენს ბრაგი
* ქიმია : რიხარდ მარტინ ვილშტეტერი
* ლიტერატურა : რომან როლანი

*
ჯეიმზ ჰარინგტონი

**ჯეიმზ ჰარინგტონი** (დ. 3 იანვარი, 1611, აპტონი — გ. 11 სექტემბერი, 1677, ლონდონი) — ინგლისელი პუბლიცისტი, ახალი თავადაზნაურობისა და ბურჟუაზიის იდეოლოგი.

თავის ნაწარმოებებში გამოდიოდა ინგლისში ფეოდალური მონარქიის აღდგენის საშიშროების წინააღმდეგ. შეიმუშავა ბურჟუაზიული თავადაზნაურული რესპუბლიკის კონსტიტუცია. ასეთი რესპუბლიკა მას მიაჩნდა სახელმწიფოს საუკეთესო ფორმად, რომელიც დაიცავდა ინგლისის XVII საუკუნის ბურჟუაზიული რევოლუციის მონაპოვარს როგორც ფეოდალური არისტოკრატიისა და სტიუარტების, ისე ფართო სახალხო მასების თავდასხმებისაგან. 1658–1660 წლებში ხელმძღვანელობდა იმ რესპუბლიკურ ჯგუფს, რომელიც მისი კონსტიტუციის გატარებას ცდილობდა. იყენებდა ფრანსის ბეკონის ინდუქციურ მეთოდს, ამტკიცებდა, რომ სახელმწიფოს და მისი დაწესებულებების ფორმები დამოკიდებულია საზოგადოებაში საკუთრების განაწილებაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1611
კატეგორია:გარდაცვლილი 1677
1916

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 2 იანვარი : რიფსიმე სიმონიანი  — სომეხი მხატვარი და მოქანდაკე (გ. 1998)
* 7 იანვარი : გიორგი ბახტაძე   — საბჭოთა კავშირის გმირი (გ. 1957)
* 14 იანვარი : ალექსანდრე ბიბილაშვილი   — საბჭოთა კავშირის გმირი  (გ. 1944)
* 24 იანვარი : რაფაელ კალდერა — ვენესუელის 54-ე (1969–1974) და მე-60 პრეზიდენტი (1994–1999)  (გ. 2009)

### თებერვალი  
* 5 თებერვალი : გრიგოლ ბუაჩიძე — საბჭოთა კავშირის გმირი  (გ. 1996)
* 23 თებერვალი  : დავით ჯაბიძე  — საბჭოთა კავშირის გმირი.  (გ. 1982)

### მარტი  
* 4 მარტი : ჰანს აიზენკი — გერმანული წარმოშობის ინგლისელი ფსიქოლოგი (გ. 1997)
* 13 მარტი  : პიერ გასკანი — ფრანგი ნოველისტი  (გ. 1997)
* 14 მარტი : რიშათ აბდულინი — ყაზახი საოპორო მომღერალი (ბარიტონი) (გ. 1988)
* 14 მარტი : ჰორტონ ფუტი — ამერიკელი დრამატურგი და სცენარისტი.  (გ. 2009)
* 16 მარტი  : მერსედეს მაკ-კემბრიჯი — ამერიკელი მსახიობი  (გ. 2004)
* 17 მარტი : ალექსანდრე ასლანიკაშვილი — ქართველი გეოგრაფ-კარტოგრაფი  (გ. 1981)

### აპრილი  
* 16 აპრილი : ლოლაძე, შალვა — ქართველი სამხედრო (გ. 1945)

### მაისი   
### ივნისი  
* 16 ივნისი : ასათიანი, თეიმურაზ— ქართველი მოქანდაკე (გ. 1988)
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
* 12 თებერვალი : დედეკინდი, რიხარდ იულიუს ვილჰელმ — გერმანელი მათემატიკოსი  (დ. 1831)
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
* 1 ივნისი : გივიშვილი, დავით — ქართველი პოეტი (დ.1850)
* 29 ივნისი : ყიფშიძე, ალექსანდრე — ქართველი ისტორიკოსი, საზოგადო მოღვაწე (დ.1862)
### ივლისი  
* 15 ივლისი :ილია მეჩნიკოვი — რუსი ბიოლოგი და პათოლოგი. (დ. 1845)
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 27 ნოემბერი : ვერჰარნი, ემილ — ბელგიელი პოეტი და დრამატურგი. (დ.  1855)
### დეკემბერი   
* 9 დეკემბერი : ნაცუმე სოსეკი —იაპონელი მწერალი (დ.1867)
* 10 დეკემბერი : ოიამა ივაო— იაპონიის სამხედრო მოღვაწე, მარშალი (დ.1842)

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ლიტერატურა : ფონ ჰაიდენსტამი, ფერნერ

*
უილიამ ჰარვეი

**უილიამ ჰარვეი**, *ჰარვი* (  William Harvey;  დ. 1 აპრილი, 1578, ფოლქსტონი, კენტის საგრაფო  — გ. 3 ივნისი, 1657, ლონდონი) — ინგლისელი ექიმი, ფიზიოლოგი და ემბრიოლოგი. კემბრიჯში სამედიცინო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ (1597) მუშაობდა პადუაში, სადაც 1602 მიიღო პადუის უნივერსიტეტის მედიცინის დოქტორის დიპლომი. ლონდონში დაბრუნების შემდეგ, 1607 წელს, ექიმთა სამეფო კოლეგიის წევრად აირჩიეს. მუშაობდა წმინდა ბართლომეს საავადმყოფოში ქირურგად და მთავარ ექიმად. ჰარვეიმ ექსპერიმენტულად დაამტკიცა, რომ ცხოველის სხეულში სისხლი მუდმივად მოძრაობს დახშულ ძარღვებში, რაც განპირობებულია იმ წნევით, რომელიც წარმოიქმნება გულის შეკუმშვის შედეგად. 

1628 წელს გამოვიდა ჰარვეის წიგნი "ანატომიური გამოკვლევა გულისა და სისხლის მოძრაობის შესახებ ცხოველებში"; ამ წიგნში მან საბოლოოდ ჩამოაყალიბა თავისი მოძღვრება სისხლის მიმოქცევაზე, რაც დიამეტრალურად ეწინააღმდეგებოდა გალენოსის დოქტრინას. ჰარვეიმ 1651 წელს გამოაქვეყნა "გამოკვლევები ცხოველების ჩასახვის შესახებ"; მისი მოძღვრების თანახმად, არა მარტო ცხოველები, არამედ მცენარეებიც თავის განვითარებას კვერცხიდან იწყებენ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანელი ბიოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი მედიკოსები
კატეგორია:მედიცინის ისტორია
სეიმურ ედუინ ჰარისი

**სეიმურ ედუინ ჰარისი** *ჰერისი* (Seymour E. Harris) (დ. 8 სექტემბერი, 1897, ნიუ-იორკი) —ამერიკელი ეკონომისტი. დაამთავრა ჰარვარდის უნივერსიტეტი (1920). აქვე ეწეოდა პედაგოგიურ მუშაობას 1922-1964 წლებში (1945-იდან პროფესორი), 1964-1972 პროფესორი კალიფორნიის უნივერსიტეტში. ჰარისი კეინზიანელობის თვალსაჩინო წარმომადგენელია. მისი შრომები ეხება აშშ-ის თანამედროვე ეკონომიური განვითარების,  განათლების ეკონ. და მომსახურების სფეროს პრობლემებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული     8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1897
უილიამ ჰენრი ჰარისონი

**უილიამ ჰენრი ჰარისონი ** (*უილიამ ჰენრი ჰერისონი*;  დ. 9 თებერვალი, 1773  — გ. 4 აპრილი, 1841) — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე, 1841 აშშ-ის მე-9 პრეზიდენტი; სწავლობდა ჰემპდენისა და სიდნეის კოლეჯში, შემდეგ გაიარა სამედიცინო კურსი. მონაწილეობდა ინგლისელებისა და ინდიელების წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1812 წელს გენერალ-მაიორის წოდება მიანიჭეს. წარმომადგენელთა პალატის წევრი 1816-1819, სენატორი — 1825-1828. გაატარა კანონი სახელმწიფო მიწების მცირე ნაკვეთებად გაყიდვის შესახებ, რამაც დიდად შეუწყო ხელი დასავლეთის შტატების უკეთ ათვისებას. პრეზიდენტობის მოვალეობის შესრულებიდან 1 თვეში გარდაიცვალა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:ინდიანის გუბერნატორები
კატეგორია:ამერიკელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1773
კატეგორია:გარდაცვლილი 1841
კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აპრილი
ბენჯამინ ჰარისონი

**ბენჯამინ ჰარისონი** ( დ. 20 აგვისტო, 1833 — გ.13 მარტი, 1901) — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე.

ბენჯამინ ჰარისონი დაიბადა ოჰაიოს მდინარის მახლობელ ფერმაში, ცინცინატის სამხრეთით. ის იყო უილიამ ჰენრი ჰარისონის შვილიშვილი. დაამთავრა ოჰაიოში არსებული მაიამის უნივერსიტეტი და ცინცინატში სამართალს ასწავლიდა. მოგვიანებით ინდიანაპოლისში გადავიდა, სადაც სამართლის პრაქტიკა გაიარა და რესპუბლიკური პარტიის კამპანიაში მონაწილეობა მიიღო. 1853 წელს კაროლინ ლავინია სკოტზე იქორწინა. ჰარისონი მონაწილეობდა 1861-1865 სამოქალაქო ომში.  1865 ბრიგადის გენერლის წოდება მიანიჭეს. ომის შემდეგ, 70–ე მოხალისეთა ქვეითი ჯარის პოლკოვნიკი ინდიანაპოლისის საყრდენი გახდა, მის რეპუტაციას კი ბრწყინვალე იურისტის სახელი კიდევ უფრო ამყარებდა. 1880 წელს აშშ–ის სენატში მსახურობდა, სადაც ინდიელების, ახალმოსახლეების და სამოქალაქო ომის ვეტერანებისთვის უფლებებისთვის იბრძოდა. 1881-1887 აშშ-ის სენატორი იყო რესპუბლიკური პარტიიდან. გამოდიოდა ლოზუნგით „ამერიკა ამერიკელებისათვის“. შემდეგ ლექციებს კითხულობდა სტენფორდის უნივერსიტეტში და მონაწილეობას იღებდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში, აქვეყნებდა ნაშრომებს.

1888 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, ჰარისონმა სახალხო არჩევნებში მოქმედ პრეზიდენტ გროვერ კლივლენდზე 90,596–ით ნაკლები ხმა მიიღო, მაგრამ საარჩევნო კოლეგიის არჩევნებში 233 ხმა მიიღო 168–ის წინააღმდეგ.  ის გახდა აშშ-ის 23-ე პრეზიდენტი 1889-1893 წლებში. იცავდა სამრეწველო-ფინანსურ ოლიგარქიის ინტერესებს. ჰარისონი ამაყობდა იმ დინამიკური საგარეო პოლიტიკით, რომლის შექმნაშიც დიდი წვლილი მიუძღვოდა. 1889 წელს პირველი პან ამერიკული კონგრესი ვაშინგტონში შეიკრიბა, შეხვედრაზე ჩამოყალიბდა საინფორმაციო ცენტრი, რომელიც მოგვიანებით პან ამერიკული კავშირის სახელით გახდა ცნობილი. მეორე ვადის საპრეზიდენტო არჩევნებში მარცხის შემდეგ, ჰარისონი ინდიანაპოლისში დაბრუნდა და 1896 წელს ქვრივ მერი დიმიკზე იქორწინა. ჰარისონი 1901 წელს გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:გრიპით გარდაცვლილები
1917

## მოვლენები 
* 11 ივლისი : დაარსდა თბილისის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 9 იანვარი  : ერიკ ჰობსბაუმი   — ბრიტანელი ისტორიკოსი-მარქსისტი. (გ. 2002)
* 12 იანვარი : გიორგი ბარნაბიშვილი —ქართველი ვიოლინჩელისტი  (გ.  1982)
* 14 იანვარი : ლადო ასათიანი — ქართველი პოეტი  (გ. 1943)
* 24 იანვარი  : მერი ავიძბა — პირველი აფხაზი მფრინავი ქალი (გ. 1986)
* 25 იანვარი  : ჟანიუ კუადროსი — ბრაზილიელი პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1992)

### თებერვალი  
* 4 თებერვალი : აღა მუჰამედ იაჰია ხანი — პაკისტანელი სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1980)
* 6 თებერვალი   : ჟა ჟა გაბორი — უნგრელ-ამერიკელი მსახიობი.  (გ. 2016)
* 11 თებერვალი  : სიდნეი შელდონი — ამერიკელი მწერალი და სცენარისტი (გ. 2007)
* 19 თებერვალი  : კარსონ მაკ-კალერსი — ამერიკელი მწერალი.  (გ. 1967)
* 27 თებერვალი  : გულნარა ჯაფარიძე — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე

### მარტი  
* 2 მარტი : მირზა გელოვანი — ქართველი პოეტი  (გ. 1944)
* 12 მარტი  : მიხეილ გორბაჩოვი — საბჭოთა კავშირის გმირი (1944)  (გ. 1955)

### აპრილი  
* 10 აპრილი: ვახტანგ ჭელიძე — ქართველი მწერალი, მთარგმნელი  (გ. 2005)
* 18 აპრილი : ვახტანგ ბარათაშვილი — ქართველი მეზღვაური (გ.2006)
* 25 აპრილი : ფიცჯერალდი, ელა — ამერიკელი ჯაზის მომღერალი (გ.1996)
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 19 ნოემბერი : განდი, ინდირა — ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი (გ.1984)
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
* 14 აპრილი : ზამენჰოფი, ლუდვიკ —ესპერანტოს შემქმნელი (დ.1859)
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
* 27 სექტემბერი : დეგა, ედგარ —ფრანგი მხატვარი (დ.1834)
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 11 ნოემბერი : ლილიუოკალანი— ჰავაის დედოფალი (დ.1838)
* 17 ნოემბერი : როდენი, ოგიუსტ — ფრანგი მოქანდაკე (დ.1840)
### დეკემბერი   
* 30 დეკემბერი : აბაშიძე, კიტა — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე   (დ. 1870)

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ბარკლა, ჩარლზ გლოვერ
* ლიტერატურა : კარლ ადოლფ გიელერუპი, ჰენრიკ პონტოპიდანი
* მშვიდობა : წითელი ჯვრის საერთაშორისო კომიტეტი

*
ჰარირი

ალ-**ჰარირი** აბუ მუჰამედ ალ-კასიმ იბნ ალი (დ. 1054, მაშანა, ბასრის მახლობლად — გ. 10 სექტემბერი, 1122, ბასრა) — არაბი მწერალი. ცნობილია აგრეთვე **ალ-ბასრის** სახელით. ეკუთვნის ლექსების დივანი, ეპისტოლეების (რასაილი) კრებული. განსაკუთრებული სახელი მოუხვეჭა მაკამათმა (თაღლითური ნოველების ციკლი). ალ-ჰარირის მაკამები (მაკამათი) მთლიანი ნაწარმოებია, რომელსაც ქმნის 50 ცალკეული მაკამა და აერთიანებს 2 მოქმედი პირი. თითოეული მაკამა ასახავს გმირის ცხოვრების სხვადასხვა ეპიზოდს, რომლის მოქმედების ადგილია იმდროინდელი აღმოსავლეთის სხვადასხვა ცენტრი, მ. შ. ერთ-ერთია თბილისი (33-ე „თბილისური მაკამა“). მაკამათი დაწერილია გარითმული პროზით (საჯი), შიგ ჩართულია ლექსები, უამრავი ფიგურა, ლიტერატურული ქარაგმა, ციტატები და სხვა. „ბარკაიდულ მაკამაში“ აკადემიკოსი გ. წერეთელმა მიაკვლია ლექსს, რომელიც დაწერილია არაბული პოეზიისათვის უჩვეულო საზომით და ქართული ჩახრუხაულის იდენტურია. ალ-ჰარირის მაკამები მიაჩნდათ „არაბული ენის უმთავრეს საუნჯედ ყურანის შემდეგ“. მის დახვეწილ მაკამებს არაბები შედევრად თვლიან ამ ჟანრში, რომელმაც XIX საუკუნამდე იარსება და თანამედროვე არაბული ნოველის ერთ-ერთ საფუძვლად იქცა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:არაბი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1054
კატეგორია:გარდაცვლილი 1122
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჯორჯ ჯულიან ჰარნი

thumb|right|ჯორჯ ჯულიან ჰარნი
**ჯორჯ ჯულიან ჰარნი** (დ. 17 თებერვალი, 1817, დეპტფორდი — გ. 9 დეკემბერი, 1897, რიჩმონდი, სარის საგრაფო) — ინგლისის მუშათა მოძრაობის მოღვაწე, ჩარტიზმის მემარცხენე ფრთის ერთ-ერთი ლიდერი. 

მონაწილეობდა ლონდონის მუშათა ასოციაციის დაარსებაში (1836). 1838 წელს დააარსა რევოლუციურ-დემოკრატიული ასოციაცია. 1842 წლიდან იყო ჩარტისტული ცენტრალური ორგანოს „ნორთერნ სტარის“ („Northern Star“) და სხვა ჩარჩისტული გამოცემების რედაქტორი. 40-იან წლებში დაუახლოვდა კარლ მარქსსა და ფრიდრიხ ენგელსს. იყო კომუნისტთა კავშირის წევრი. ისევე როგორც სხვა ჩარტისტებმა ჰარნიმ ბოლომდე ვერ აღიქვა მეცნიერული კომუნიზმის იდეები. 1851 წლიდან დროებით ჩამოშორდა პროლეტარულ მოძრაობას. იყო I ინტერნაციონალის წევრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბრიტანელი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1817
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1897
როი ჰაროდი

**როი ფორბზ ჰაროდი** *ჰეროდი* (დ. 13 თებერვალი, 1900, ლონდონი — გ. 8 მარტი, 1978, ჰოლტი) — ინგლისელი ეკონომისტი, ჯონ კეინზის მოწაფე და მიმდევარი. 

დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი (1922). აქვე კითხულობდა ეკონომიკის კურსს (1929–1937 და 1946–1967). 1942–1945 წლებში იყო საადმირალოს მრჩეველი სტატიკურ საკითხებში, 1947–1950 — გაეროს ქვეკომისიის წევრი დასაქმებისა და განვითარების სტაბილურობის საკითხებში, 1952–1953 — საერთაშორისო სავალუტო ფონდის ეკონომიკის მრჩეველი. ჰაროდის ძირითადი შრომები ეხება ეკონომიკის ზრდის, ფულის თეორიის, კაპიტალიზმის სავალუტო სისტემისა და სხვა პრობლემებს. ჰაროდი უგულებელყოფდა კაპიტალისტურ კვლავწარმოების რეალურ პროცესს და მისთვის დამახასიათებელ წინააღმდეგობებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული  13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ჰაინრიხ და იულიუს ჰარტები

ძმები **ჰაინრიხ** (დ. 30 დეკემბერი, 1855, ვეზელი — გ. 11 ივნისი, 1906, ტეკლენბურგი) და **იულიუს** (დ. 9 აპრილი, 1859, მიუნსტერი — გ. 7 ივლისი, 1930, ბერლინი) **ჰარტები** — გერმანელი მწერლები, კრიტიკოსები და ჟურნალისტები. ერთად გამოსცემდნენ ლიტერატურულ-კრიტიკულ ჟურნალებს, კრიტიკულ წერილებს; უფროს თაობას ბრალად სდებდნენ ეპიგონობას, ზერელობას და მოუწოდებდნენ ღრმად ეროვნული შინაარსის ნაწარმოებების შექმნისაკენ. ჰაინრიხ ჰარტის მნიშვნელოვანი ნაწარმოებებია ეპოსი "კაცობრიობის სიმღერა" (ტ. 1-4, 1887–1906), იულიუს ჰარტისა - ლირიკული ლექსების კრებულები, ნოველები, დრამატული თხზულებები. ძმების კრიტიკულმა მოღვაწეობამ მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა გერმანულ ნატურალიზმის ესთეტიკის ჩამოყალიბებაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1855
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:დაბადებული  9 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1859
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:გერმანელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
ადოლფ ფონ ჰარნაკი

**ადოლფ ფონ ჰარნაკი** (; დ. 7 მაისი, 1851, ქ. დერპტი, ახლანდელი ქ. ტარტუ ― გ. 10 ივნისი, 1930, ჰაიდელბერგი) — გერმანელი თეოლოგი. იყო პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი, ბერლინის უნივერსიტეტის რექტორი (1901 წლიდან). ავტორია მრავალი თეოლიგიური გამოკვლევისა („დოგმების ისტორია“ სამ ტომად (1885-1890), „ძველი ქრისტიანული ლიტერატურის ისტორია ევსებიოსმდე“ სამ ტომად (1893-1904), „ქრისტიანობის არსი“ (1900), „მონაზვნობა, მისი იდეალები და ისტორია“ (მე-6 გამოცემა, 1903). 

1900-იან წლებში ჰარნაკთან პეტერბურგის უნივერსიტეტიდან მიავლინეს ივანე ჯავახიშვილი, რომელმაც გერმანულ ენაზე გამოაქვეყნა „ევსტათი მცხეთელის მარტვილობა“ ჰარნაკის კომენტარებითურთ (1901). 1903 წელს ნ. მარის შრომის ― „სინის მთაზე მუშაობის წინასწარი ანგარიში“ ― გაცნობამ გააღრმავა ჰარნაკის ინტერესი საქართველოსადმი. მან მოუწოდა გერმანელ მეცნიერებს შეესწავლათ საქართველოს ისტორია და კულტურა, რამაც დიდი გამოძახილი იქონია დასავლეთ ევროპაში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი თეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
ფრენსის ბრეტ ჰარტი

**ფრენსის ბრეტ ჰარტი** (; დ. 25 აგვისტო, 1836, ოლბანი — გ.  5 მაისი, 1902, ლონდონი) — ამერიკელი მწერალი. სახელი მოუხვეჭა „კალიფორნიულმა მოთხრობებმა“ (1856-1871). ამერიკული ლიტერატურის ისტორიაში უმთავრესად შევიდა როგორც ნოველისტი. მისი თემატურად მრავალფეროვანი ნოველებისათვის დამახასიათებელია რომანტიკული ეფექტები, ავანტიურული თხრობა, სენტიმენტალიზმი, რეალისტური ხედვა. თუმცა იგი არ ესწრაფვის ფართო სოციალურ განზოგადებას, მაინც აშკარად ჩანს ბურჟუაზიული მორალის მიუღებლობა, ჰუმანური მორალის დამკვიდრების ცდა („ღრიალი ბანაკის იღბალი“, 1870; „როგორ მოვიდა სანტა კლაუსი სიმფსონის ბარში“, 1872 და სხვა). დიდი წარმატება ხვდა წილად მისი მოთხრობების კრებულს „არგონავტების თქმულებები“ (1875). ჰარტს ეკუთვნის აგრეთვე რომანები „გაბრიელ კონროი“ (1876), „კლარენსი“ (1895), ნარკვევები, პაროდიები და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი დრამატურგები
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ემილ ჰარტმანი

thumb|right| იოჰან პეტერ ემილ ჰარტმანი
**იოჰან პეტერ ემილ ჰარტმანი** (დ. 14 მაისი, 1805, კოპენჰაგენი — გ. 10 მარტი, 1900, იქვე) — დანიელი კომპოზიტორი. სწავლობდა მამამისთან - ავგუსტ ვილჰელმ ჰარტმანთან, რომელიც კოპენჰაგენის გარნიზონის ეკლესიის ორგანისტი იყო. 1817–1843 წლებში ჰარტმანი ამ ეკლესიაში მუშაობდა, 1824 წლიდან შეცვალა მამამისი. 1843 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე კოპენჰაგენის ღვთისმშობლის ეკლესიის ორგანისტი იყო. ჰარტმანი ერთ-ერთი ფუძემდებელია (ნილს გადესთან ერთად) სამუსიკო გაერთიანებისა (1839 წლიდან მისი პრეზიდენტი). ხელმძღვანელობდა და დირიჟორობდა სტუდენტურ საგუნდო კავშირს (1868–1900), იყო კონსერვატორიის დირექტორი (მისი დაარსებიდან — 1867 წლამდე). ჰარტმანი დანიური მუსიკის რომანტიზმის პირველი წარმომადგენელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დანიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1805
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
ქართველები რუსეთში

**ქართველები რუსეთში** – ქართული დიასპორა რუსეთში. 2021 წლის აღწერით რუსეთში ცხოვრობდა 112 765 ეთნიკურად ქართველი.

## დიასპორის ეთნოკულტურული ორგანიზაციები
*ასტრახანი. ქართული კულტურის საოლქო საზოგადოება „ივერია“
*დონის როსტოვი. საქართველოს ხალხების დონის სათვისტომო „ვარძია“
*ეკატერინბურგი. კულტურის საზოგადოება „რუსთაველი“
*ვლადიკავკაზი. ქართული ეროვნულ-კულტურული ცენტრი „ერთობა“
*კალინინგრადი. კალინინგრადის ოლქის ქართული მოსახლეობის რეგიონული საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „ივერია“
*კისლოვოდსკი. კისლოვოდსკის რეგიონული ეროვნულ-კულტურული ორგანიზაცია „ივერია“
*კრასნოდარი. კრასნოდარის რეგიონული ქართული სათვისტომო „ივერია
*კრასნოიარსკი. კრასნოიარსკის მხარის ქართული ეროვნულ-კულტურული ავტონომია „ერთობა“
*მოსკოვი. საზოგადოება „ქართველები რუსეთში“
*მოსკოვი. „მოსკოვის ქართული სათვისტომო“
*ნაბერეჟნიე ჩელნი. ქართული სათვისტომო „ივერია“
*ნიჟნი-ნოვგოროდი. ნიჟნი-ნოვგოროდის სოციალური დაწესებულება „ქართული თანამეგობრობა“
*ნოვოროსიისკი. ქართული კულტურულ-საგანმანათლებლო საზოგადოება „საქართველო“
*პეტროზავოდსკი. კარელიის რესპუბლიკური ორგანიზაცია „ქართული კულტურის საზოგადოება“
*სანქტ-პეტერბურგი. რეგიონული საზოგადოებრივი ორგანიზაცია სანქტ-პეტერბურგის ქართული სათვისტომო  „ივერია“
*სანქტ-პეტერბურგი. სანქტ-პეტერბურგის კოლხური დიასპორა
*სანქტ-პეტერბურგი. სანქტ-პეტერბურგის საზოგადოება „თბილისი“
*სარატოვი. ქართული სათვისტომო „ივერია“
*სოჭი. კრასნოდარის სამხარეო ქართული კულტურის ცენტრი „ივერია“
*სტავროპოლი. „სტავროპოლის მხარის ქართული დიასპორა“
*ტულა. საქალაქო საზოგადოებრივი ორგანიზაცია „საქართველოს სათვისტომო“

## დიასპორის ცნობილი წარმომადგენლები
*ლეფსი, გრიგორი
*სოტკილავა, ზურაბ
*წერეთელი, ზურაბ
*კანდელაკი, თიკა
*ფირცხალავა, ირაკლი
*ქასრაშვილი, მაყვალა
*პავლიაშვილი, სოსო
*თოფურია, ქეთა

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული დიასპორა
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ჰარტმან ფონ აუე

**ჰარტმან ფონ აუე** (; დ. დაახლოებით 1165 ― გ. დაახლოებით 1215) — გერმანელი პოეტი. მონაწილეობდა ჯვაროსნულ ლაშქრობაში 1189-1191 წლებში. აღსანიშნავია მისი სარაინდო რომანები „ერეკი“ (1180) და „ვაინი“ (1200), რელიგიური თხზულებები „გრეგორიუსი“ (1187) და „საწყალი ჰაინრიხი“ (1195), მანვე შექმნა „სიმღერები“, რომელშიც გაერთიანდა 13 სამიჯნურო და 3 ჯვაროსნული სიმღერა, აგრეთვე „წიგნაკი I“ - თავისებური გაბაასება გულსა და სხეულს შორის და „წიგნაკი II“ - მოთქმა სიყვარულის გამო.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი პოეტები
კატეგორია:შუა საუკუნეების მწერლები
კატეგორია:დაბადებული XII საუკუნე
კატეგორია:გარდაცვლილი 1210-იანები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ედუარდ ჰარტმანი

**კარლ რობერტ ედუარდ ფონ ჰარტმანი** (გერმ. Karl Robert Eduard von Hartmann) (დ. 23 თებერვალი, 1842, ბერლინი ― გ. 5 ივნისი, 1906, გროსლიხტერფელდე) — გერმანელი ფილოსოფოს-იდეალისტი, ირაციონალისტი. მთავარ შრომაში "არაცნობიერის ფილოსოფია" (1869) ამტკიცებს, რომ პირველადია არაცნობიერი სულიერი საწყისი, რომელიც მთელი სინამდვილის ერთიანობას განსაზღვრავს, ხოლო სამყაროში მიმდინარე აღმავლითი პროცესები განსაზღვრულია არაცნობიერი საწყისით, ნებით. ამ თვალსაზრისის საფუძველზე უარყოფილია მატერიალიზმი და დიალექტიკა. ა. შოპენჰაუერის პესიმიზმის გავლენით ჰარტმანი ეთიკაში უარყოფდა ბედნიერების როგორც მიწიერ, ისე რელიგიურ გაგებას, აგრეთვე ბედნიერების, სიკეთის განხორციელებისაგან მიმართულ სოციალურ პროცესს. ევოლუციის საბოლოო შედეგი, მისი აზრით, სამყაროს აუცილებელი მოსპობაა, რადგან, როდესაც არაცნობიერი ამაღლდება ცნობიერების დროზე და თავისი შექმნილის შემეცნებას დაიწყება, მას შეაფასებს როგორც უმიზნო, უგონოსა და მოსპობის ღირსს.

## ლიტერატურა 
* *ჭელიძე მ.*, ჰეგელის დიალექტიკის კრიტიკის ძირითადი თავისებურებანი ბურჟუაზიულ ფილოსოფიაში, თბ., 1966;
* *Кюльпе О.*, Современная философия в Германии, М., 1903;

კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული   23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1842
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ბერლინელი მწერლები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ნიკოლაი ჰარტმანი

**ნიკოლაი ჰარტმანი** (; დ. 20 თებერვალი, 1882, რიგა ― გ. 9 ოქტომბერი, 1950, გეტინგენი) —  გერმანელი ფილოსოფოსი, კრიტიკული ონტოლოგიის ფუძემდებელი. 1920-1945 მარბურგის, კელნის, ბერლინისა და გეტინგენის უნივერსიტეტების პროფესორია.

## ბიოგრაფია 
ჰარტმანი ჯერ პაულ ნატორპის მოწაფე იყო და მარბურგის სკოლის ნეოკანტიანელთა პოზიციებს იცავდა („არსის პლატონისეულ ლოგიკა“, 1909, „მათემატიკის ფილოსოფიური საფუძვლები პროკლესთან“, 1909), შემდეგ კი ედმუნდ ჰუსერლის გავლენით დაიწყო გნოსეოლოგიის საზღვრების გადალახვა და „თვით საგნებისაკენ“ სვლა. ჰარტმანი მოითხოვს კვლევის დამყარებას მეტაფიზიკის მინიმუმზე, იდეალიზმისა და რეალიზმზე მაღლა დგომისა და თვალსაზრისამდელ პოზიციებზე, გვთავაზობს ობიექტური იდეალიზმის, როგორც ღია სისტემის, საკუთარ გაგებას („შემეცნების მეტაფიზიკის ძირითადი ნიშნები“, 1921), რომელიც შემდგომში განახორციელა დიდ ფაქტობრის მასალასა და ტრადიციის ათვისებაზე („გერმანული იდეალიზმის ფილოსოფია“, ტ. 1, 1923, ტ. 2, 1929) დამყარებით. ეს სისტემა წარმოადგინა შრომებში: „გონითი არსის პრობლემა“ (1933), „ონტოლოგიის დაფუძნებისათვის“ (1935), „შესაძლებლობა და სინამდვილე“ (1938), „რეალური სამყაროს აგებულება“ (1940), „ბუნების ფილოსოფია“ (1950); აღსანიშნავია აგრეთვე „ეთიკა“, რომელიც მაქს შელერის გავლენითაა დაწერილი (1926) და უკანასკნელი შრომა „ესთეტიკა“ (1953). ჰარტმანმა დაწვრილებით დაამუშავა კატეგორიების პრობლემა, განასხვავა მათი სფეროები და ფენები, დაინახა დიალექტიკის საჭიროება, მაგრამ ვერ განასხვავა ერთმანეთისაგან ტელეოლოგია და განვითარების თეორია და ორივე უარყო, აღიარა მხოლოდ „ჰორიზონტალური“ და არა „ვერტიკალური“ დიალექტიკა, ამიტომ სისტემის ერთიანობა ვერ დააფუძნა. ჰარტმანის გავლენა განიცადეს გ. იაკობიმ, გ. მარტინმა, ჰ. ვაინმა, მ. ლანდმანმა და სხვ. ჰარტმანის ხელმძღვანელობით 1922 მარბურგში სადოქტორო დისერტაცია დაიცვა მოსე გოგიბერიძემ.

## ლიტერატურა 
* *ბაკურია მ.*, ნ. პარტმანის ზოგადი კატეგოროლოგიის კრიტიკისათვის, თბ., 1985;
* *გოგიბერიძე მ.*, შემეცნების საგნის პრობლემა, „თსუ მოამბე“, 1929, ტ. 9;
* *თევზაძე გ.*, ნიკოლაი ჰარტმანის ონტოლოგიის კრიტიკა, თბ., 1967;

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:XX საუკუნის ფილოსოფოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:თანამედროვე ფილოსოფოსები
კატეგორია:კონტინენტური ფილოსოფოსები
კატეგორია:ეპისტემოლოგები
კატეგორია:ეგზისტენციალისტები
კატეგორია:მეტაფიზიკოსები
კატეგორია:ონტოლოგები
კატეგორია:ფენომენოლოგები
კატეგორია:ხელოვნების ფილოსოფოსები
კატეგორია:განათლების ფილოსოფოსები
კატეგორია:ლოგიკის ფილოსოფოსები
კატეგორია:მათემატიკის ფილოსოფოსები
კატეგორია:გონების ფილოსოფოსები
კატეგორია:რელიგიის ფილოსოფოსები
კატეგორია:მეცნიერების ფილოსოფოსები
კატეგორია:სოციალური კრიტიკოსები
კატეგორია:სოციალური ფილოსოფოსები
კატეგორია:მარბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ტარტუს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:რიგელი მწერლები
კატეგორია:რიგაში დაბადებულები
ჰარუნ არ-რაშიდი

**ჰარუნ არ-რაშიდი** (დ. 17 მარტი, 763 ან თებერვალი, 766, რეი — გ. 24 მარტი, 809, ტუსი) — ხალიფა (766-იდან) აბასიანთა დინასტიისა. ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო და განაგებდა ბარმაქიანთა გვარის ვეზირების დახმარებით, რომლების წარმოადგენდნენ ირანის ფეოდალურ არისტოკრატიას, ხოლო 803-იდან მათი ჩამოცილების შემდეგ განაგებდა ერთპოროვნულად. ჰარუნ არ-რაშიდის დროს სახალიფოში განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნობა, ვაჭრობა და კულტურა (უმთავრესად ლიტერატურა). ჰარუნ არ-რაშიდი განაგრძობდა ბრძოლას ბიზანტიასთან. გარდაიცვალა შუა აზიაში სამხედრო ლაშქრობის დროს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აბასიანთა ხალიფები
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 763
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 809
სუძუკი ჰარუნობუ

thumb|right|ორი გოგო (დაახ. 1750 წ.)
**სუძუკი ჰარუნობუ** (ჰოძუმი ძიჰეი) (დ.  1718 ან 1725, ედო (ტოკიო) — გ.1770, იქვე) — იაპონელი გრაფიკოსი და ფერმწერი, უკიიო-ე-ს სკოლოს წარმომადგენელი. ხეზე ფერადი გრავიურის ერთ-ერთი პირველი იაპონელი ოსტატი. ჰარუნობუს ნამუშევრების უმეტესობა შესრულებულია 1764-1770 წლებში. უმთავრესად ხატავდა ახალგაზრდა ქალებს (გამყიდველებს, მოცეკვავეებს და ა. შ.), ქუჩის სცენებს. მისი განვითარებისათვის დამახასიათებელია კონტურის დახვეწილი ხაზი, ნათელი კოლორიტი. ბეჭდვის დროს ხშირად იყენებდა რელიეფური ტვიფვრის და სხვა რთულ ტექნიკას.
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მხატვრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1770
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჰასან-ბეგ რუმლუ

**ჰასან-ბეგ რუმლუ** (დ. 1531/1532 — გ. 70-იანი წლების მიწურული) — ირანელი ისტორიკოსი. წარმოშობით ყიზილბაშურ რუმლუს ტომს ეკუთვნოდა. დაახლოებით იყო შაჰის კართან და ბავშვობიდანვე თან ახლდა თამაზ I-ს ლაშქრობებში. ავტორია 12-ტომიანი მსოფლიო ისტორიული ტიპის თხზულებისა "უმშვენიერესი ისტორიათაგანი" ("აჰსან ალ-თავარიხ"). შემორჩენილია თხზულების მხოლოდ 2 უკანასკნელი ტომი. მე-12 ტომში მოთხრობილია პირველ სეფიან ხელმწიფეთა ისტორია 1578 წლამდე. ამავე ტომში ვრცელი ცნობებია საქართველოს შესახებ, კერძოდ, დაწვრილებით არის აღწერილი შაჰ-თამაზის შემოსევები, რომელთა მხილველიც თვითონ იყო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
ჰასან-ფაშა

**ჰასან-ფაშა** *ჯაყელი*, ახალციხის (ჩილდირის) ფაშა 1758-1759 და 1761-1767 წლებში. ახლად დანიშნულ ფაშას დაევალა განდგომილი იმერეთის სამეფოს კვლავ დამორჩილება. ამ მიზნით ჰასან-ფაშამ 1758 ორჯერ ილაშქრა იმერეთში, მაგრამ ორჯერვე დამარცხდა. 1759 წელს გადააყენეს. მის ნაცვლად დანიშნეს იბრაჰიმ-ფაშა (*ჯაყელი*), რომელსაც ხალხი აუჯანყდა. 1761 კვლავ ჰასან-ფაშა დანიშნეს ორი თუღით. მალე იგი სამთუღიანი ფაშა და სერასკერი გახდა. 1763-1767 ჰასან-ფაშამ მრავალგზის ილაშქრა იმერეთში, მაგრამ უშედეგოდ. 1767 წლის თებერვალს იგი ახალციხიდან გაიწვიეს და სელენიქის ფაშად გაამწესეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1770
ჰასდრუბალი

მინი|ჰასდრუბალი
**ჰასდრუბალი** — ჰამილკარ ბარკას ძე, ჰანიბალის ძმა. იბრძოდა ესპანეთში, გადალახა პირენეები და ალპები, რათა დახმარებოდა ჰანიბალს იტალიაში, მაგრამ მდინარე მეტავრუსთან ბრძოლაში დაიღუპა (ძვ. წ. 207).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კართაგენელები
ჰასდრუბალი (სარდალი)

**ჰასდრუბალი** — კართაგენის ჯარის სარდალი ნუმიდიელთა წინააღმდეგ ბრძოლაში ძვ. წ. 150. ძვ. წ. 149-დან ხელმძღვანელობდა კართაგენელთა ბრძოლას რომაელთა წინააღმდეგ.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* Polybius, Fragments of Book XXXVIII, 7
* Livius.org: Hasdrubal 
* William Smith, "Dictionary of Greek and Roman biography and mythology, Volume 2", C.C. Little and J. Brown, 1849 http://books.google.co.uk/books?id=nVkoAAAAYAAJ&pg=PA359&dq=%22siege+of+Carthage%22+146&as_brr=3#v=onepage&q=%22siege%20of%20Carthage%22%20146&f=false.

კატეგორია:კართაგენელები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ჰარშა

**ჰარშა** (სრული სახელი* ჰარშავარდჰანა*) (გ. 647) —  ინდოეთის მმართველი (დაახლოებით 606-647) ჰუშპაბჰუტის (პუშიაბჰუტი) საგვარეულოდან. წერდა სანსკრიტზე. ცნობილია ჰარშას დრამები „რატნავალი“, „პრიადარშიკა“, რომელთა სიუჟეტი აგებულია სატრფიალო-ავანტიურულ ინტრიგაზე, და „ნაგების სიხარული“ („ნაგანანდა“), რომელსაც საფუძვლად უდევს ბუდისტური ლეგენდა სამართლიანობისათვის თავდადებული მეფის ჯიმუტავაჰანის შესახებ. ჰარშას რამდენიმე ლექსი შემოინახა ანთოლოგიებმა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ინდოეთის ისტორია
კატეგორია:გარდაცვლილი 647
ჰასდრუბალი (გისგონის ძე)

**ჰასდრუბალი** — გისგონის ძე, კართაგენის ჯარის სარდალი II პუნიკური ომის დროს. რომაელთა წინააღმდეგ ესპანეთში რამდენიმე წარმატების (ძვ. წ. 212, ძვ. წ. 207) შემდეგ წააგო ბრძოლა ბეკულასთან (ძვ. წ. 206). ნუმიდიელების წინააღმდეგაც იბრძოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კართაგენელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ჰასდრუბალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელით** ჰასდრუბალი**, ცნობილი არიან კართაგენის რამდენიმე სარდალი და პოლიტიკური მოღვაწეები:

* ჰასდრუბალი — ჰამილკარ ბარკას სიძე
* ჰასდრუბალი — ჰამილკარ ბარკას ძე
* ჰასდრუბალი — გისგონის ძე 
* ჰასდრუბალი — კართაგენის ჯარის სარდალი
ჰატოიამა იტირო

thumb|ჰატოიამა იტირო

**ჰატოიმა იტირო** (დ. 1 იანვარი, 1883, ტოკიო ― გ. 7 მარტი, 1959, იქვე) — იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე. 1927-იდან სეიიუკსაის (იაპონიის მსხვილი ბურჟუაზიისა და მემამულეთა) პარტიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1931–1934 განათლების მინისტრი. მეორე მსოფლიო ომის (1939–1945) დროს შედიოდა ტახტის დახმარების ასოციაციაში. მეორე მსოფლიო ომში იაპონიის დამარცხების შემდეგ, 1945 ნოემბერში, დაარსდა ლიბერალური პარტია და მისი თავმჯდომარე იყო აშშ-ის საოკუპაციო ხელისუფალტა მიერ პოლიტიკური მოღვაწეობიდან მის ჩამოშორებამდე (1946 მაისამდე). სან-ფრანცისკოს საზავო ხელშეკრულების დადების (1951) შემდეგ დაუბრუნდა პოლიტიკურ მოღვაწეობას და 1954-იდან — 1956 დეკემბრამდე, როგორც დემოკრატიული პარტიის (1955 ნოემბრიდან - ლიბერალურ-დემოკრატიული პარტია) პრეზიდენტი, მეთაურობდა მინისტრთა კაბინეტს. 1956 წლის 19 ოქტომბერს მოსკოვში იაპონიის მთავრობის სახელით ხელი მოაწერა სსრკ-იაპონიის ერთობლივ დეკლარაციას საომარი მდგომარეობის შეწყვეტისა და ორ ქვეყანას შორის დიპლომატიური ურთიერთობის აღდგენის შესახებ. 1957–1959 იყო "იაპონია-სსრკ" საზოგადოების პრეზიდენტი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
ჰასან II

thumb|მეფე ჰასან II
**ჰასან II** მულაი ჰასან ალაუი (; დ. 9 ივლისი, 1929, რაბატი — გ. 23 ივლისი, 1999) — მაროკოს მეფე 1961-1999 წლებში, ალაუიტების (ალავიტების) დინასტიის წარმომადგენელი. 1952 წელს დაამთავრა ბორდოს (საფრანგეთი) უნივერსიტეტის სამართლის ფაკულტეტი. მაროკოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ (1956) დანიშნეს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსად, შემდეგ პრემიერ-მინისტრად და თავდაცვის მინისტრად (1960 მაისი - 1961 თებერვალი). 1961 წლის 3 მარტს გამოაცხადეს მაროკოს მეფედ და მუსლიმანთა რელიგიის მეთაურად. ჰასან II იყო სახელმწიფო მეთაური და შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი. გარდაიცვალა 1999 წლის 23 ივლისს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მაროკოს მმართველთა სია
* მაროკოს ისტორია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მაროკოს მეფეები
კატეგორია:აფრიკის მონარქები
კატეგორია:დაბადებული 9 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:მაროკოს პრემიერ-მინისტრები
ჰატშეფსუტი

[180პქ|მინიატიურა|ჰატშეფსუტის ბიუსტი, [მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი (ნიუ-იორკი)|მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი, ნიუ-იორკი.]]
**ჰატშეფსუტი** (დ. დაახლოებით ძვ. წ. 1503 — გ. ძვ. წ. 1480) — ძველი ეგვიპტის დედოფალი (ფარაონი), ეგვიპტის XVIII დინასტიის წარმომადგენელი. თუტმოს I-ის ასული და მისი თანამმართველი 15 წლის მანძილზე.

ტახტს ერთმანეთს ეცილებოდნენ ჰატშეფსუტი, თუტმოს II (ჰატშეფსუტის ნახევარი ძმა და მეუღლე) და თუტმოს III. ჰატშეფსუტის მომხრე დიდებულთა პარტიამ თუტმოს III მმართველობას ჩამოაშორა და ჰატშეფსუტი გაამეფა. ეგვიპტის შიდა არეულობით ისარგებლეს ნუბიელებმა და აჯანყდნენ, მაგრამ ჰატშეფსუტმა ჩაახშო და სამხრეთ პალესტინაშიც გაგზავნა დამსჯელი ექსპედიციები. ჰატშეფსუტი არ ომობდა, ქვეყნის სიმდიდრე სამშენებლო საქმიანობისათვის გამოიყენა — აღადგინა ჰიქსოსების მიერ დანგრეული ძველი ტაძრები და ააგო ახალი (დაირ-ელ-ბაჰრი); განაახლა საბადოების დამუშავება სინის ნახევარკუნძულზე და მოაწყო სავაჭრო ექსპედიციები პუნტის ქვეყანაში.

ჰატშეფსუტის გარდაცვალების შემდეგ თუტმოს III მკაცრად მოექცა მის ხსოვნას და თითქმის ყველგან მოსპო მისი სახელი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები
კატეგორია:ქალი ფარაონები
ებინიზერ ჰაუარდი

მინი|ებინიზირ ჰაუარდი
**ებინიზერ ჰაუარდი** (Ebenezer Howard) (დ. 29 იანვარი, 1850, ლონდონი  — გ.1 აპრილი, 1928, უელინ-გარდენ-სიტი) — ინგლისელი ქალაქთმშენებლობის თეორიტიკოსი და სოციოლოგი. 

ცხოვრობდა ნიუ-იორკსა (1872–1877) და ლონდონში (1877-იდან). გაიზარდა რ. უ. ემერსონისა და ე. ბელამის სოციალური-უტოპიური იდეებით. წამოაყენა ქალაქ-ბაღების შექმნის იდეა. პირველი ქალაქ-ბაღის შექმნის მშენებლობის ინიციატორი ლეჩუორთსა (1902–1903) და უელინგ-გარდენ-სიტიში (1920). 1899 დააარსა ქალაქ-ბაღების ასოციაცია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი სოციოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი ურბანისტები
კატეგორია:დაბადებული  29 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1850
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1928
ომი

[მინი|*ომის აპოთეოზი*, [ვასილი ვერეშჩაგინი, (1871)]]
**ომი** — სახელმწიფოებს შორის არსებული კონფრონტაციის გადაწყვეტა სამხედრო ძალადობის გზით. ომის წარმოებაში უმთავრეს როლს ასრულებენ სახელმწიფოს შეიარაღებული ძალები და გასამხედროებული ფორმირებები, რომლის პარალელურად მეომარი მხარეები აწარმოებენ დიპლომატიურ, იდეოლოგიურ და ეკონომიკურ ბრძოლებს დაპირისპირებულ მხარეებთან. ომის წამოწყების მიზეზი შეიძლება გახდეს გადაუჭრელი საკითხები ეკონომიკურ, იდეოლოგიურ, ტერიტორიულ, რელიგიურ და სხვა სფეროებში. ომი – ეს არის პოლიტიკის გაგრძელება. თავისი მასშტაბებით ომი შეიძლება იყოს ლოკალური, რეგიონული, მსოფლიო. საერთაშორისო კანონების მიხედვით ომის წამოწყება გამოუცხადებლად, ითვლება დანაშაულად. შეიარაღებული კონფლიქტისგან განსხვავებით, ომის მასშტაბები გაცილებით დიდია, როგორც გეოგრაფიული თვალსაზრისით, ასევე მისი ხანგრძლივობიდან გამომდინარე. მიუხედავად ამისა, პრაქტიკაში არ არსებობს ზუსტი კლასიფიკაცია იმისა, თუ რით განსხვავდება ომი შეიარაღებული კონფლიქტისაგან. ომი შეიძლება იყოს ხანმოკლე (რამდენიმე დღიანი) და ხანგრძლივი (რამდენიმე ათეულ წლამდე).

## ლიტერატურა 
* Barzilai Gad, *Wars, Internal Conflicts and Political Order: A Jewish Democracy in the Middle East* (Albany: State University of New York Press, 1996).
* Clausewitz, Carl Von (1976), *On War* (Princeton and New Jersey: Princeton University Press)
* Fry, Douglas P., 2005, *The Human Potential for Peace: An Anthropological Challenge to Assumptions about War and Violence*, Oxford University Press.
* Gat, Azar 2006 *War in Human Civilization*, Oxford University Press.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Correlates of War Project
* Stanford Encyclopedia of Philosophy entry
* Complex Emergency Database (CE-DAT) 

კატეგორია:ტერმინები
კატეგორია:სამხედრო ისტორია
ჯეიმზ ჰატონი

**ჯეიმზ ჰატონი** ( დ. 3 ივნისი, 1726, ედინბურგი — გ. 26 მარტი, 1797, იქვე) — შოტლანდიელი ბუნებისმეტყველი, ეკოლოგი, გეოლოგი. ჰატონმა საფუძველი ჩაუყარა პლუტონიზმს — მოძღვრებას, რომლის თანახმად დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში წამყვანი როლი ენიჭება მის წიაღში მიმდინარე პროცესებს. დაამტკიცა გრანიტების ინტრუზიული წარმოშობა. შრომაში „დედამიწის თეორია“ (1788) ჰატონმა დედამიწის ისტორია წარმოადგინა როგორც კონტინენტების ნგრევისა და ახალთა წარმოქმნის უსასრულოდ განმეორებადი ციკლური პროცესების ერთობლიობა. მიუთითა წარსულისა და თანამედროვე გეოლოგიური პროცესების მსგავსებაზე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი გეოლოგები
კატეგორია:შოტლანდიელი ეკოლოგები
კატეგორია:ედინბურგში დაბადებულები
ფელიქს ჰაუსდორფი

thumb|right|ფელიქს ჰაუსდორფი
**ფელიქს ჰაუსდორფი** (დ. 8 ნოემბერი, 1868, ბრესლაუ, ახლანდელი ვროცლავი — გ. 26 იანვარი, 1942, ბონი) — გერმანელი მათემატიკოსი. 1891 წელს დაამათავრა ლაიფციგის უნივერსიტეტი. 1895 წლიდან ასწავლიდა იქვე (1902 წლიდან პროფესორი); მოგვიანებით გრაიფსვალდის, 1921 წლიდან — ბონის უნივერსიტეტების პროფესორი. ჰაუსდორფმა დიდი წვლილი შეიტანა მათემატიკის სხვადასხვა დარგში — სიმრავლეთა თეორიაში, ტოპოლოგიაში, ფუნქციონალურ ანალიზში, უწყვეტ ჯგუფთა თეორიაში, რიცხვთა თეორიაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1868
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
იჩქერიის პრეზიდენტები

*ჩეჩნეთის რესპუბლიკა — იჩქერიის პრეზიდენტები*:

   
# **ჯოხარ დუდაევი** : 1991-1996
# **ზელიმხან იანდარბიევი** : 1996-1997 (პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი)
# **ასლან მასხადოვი** : 1997-2005
# **აბდულ–ჰალიმ სადულაევი** : 2005-2006 (პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი)
# **დოკუ უმაროვი** : 2006 (პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებელი)


კატეგორია:ჩეჩნეთი
1913

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 9 იანვარი : რიჩარდ ნიქსონი — აშშ-ის პრეზიდენტი  (გ. 1994)
* 10 იანვარი  : გუსტავ ჰუსაკი — ჩეხოსლოვაკიის პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1991)
* 10 იანვარი  : მეჰმედ შეჰუ — ალბანეთის სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე. (გ. 1981)

### თებერვალი  
* 4 თებერვალი : როზა პარკსი — აფრიკელ-ამერიკელი სამოქალაქო უფლებების დამცველი (გ. 2005)
* 13 თებერვალი  : ხალიდი  — საუდის არაბეთის მეფე 1975–1982 წლებში  (გ. 1982)
* 20 თებერვალი : აბდელ რაჰმან ალ-ბაზაზი — ერაყის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1973)

### მარტი  
* 1 მარტი  : რალფ ელისონი — შავკანიან ამერიკელთა კულტურის თვალსაჩინო წარმომადგენელი.   (გ. 1994)
* 13 მარტი : სერგეი მიხალკოვი — საბჭოთა და რუსი მწერალი  (გ. 2009)
* 18 მარტი  : ვერნერ მელდერსი — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე  (გ. 1941)

### აპრილი  
* 10 აპრილი : ჰაიმი, შტეფან —გერმანელი მწერალი (გ.2001)
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 16 აგვისტო: ბეგინი, მენახემ — ისრაელის მე-6 პრემიერ-მინისტრი, ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში   (გ. 1992)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 22 ოქტომბერი : ბაო-დაი— ვიეტნამის უკანასკნელი იმპერატორი  (გ. 1997)
### ნოემბერი   
* 7 ნოემბერი : კამიუ, ალბერ — ფრანგი მწერალი (გ.1960)
### დეკემბერი   
* 18 დეკემბერი : ჩამილ სიჯარიჩი — ჩერნოგორიელი მწერალი (გ. 1989)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
* 8 მაისი : ჯაბადარი, ივანე— ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი (დ.1852)
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 13 აგვისტო : ბებელი, ავგუსტ — გერმანელი პოლიტიკოსი  (დ. 1840)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 3 ნოემბერი : ფურცელაძე, ანტონ — ქართველი მწერალი  (დ. 1839)
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : კამერლინგ-ონეს, ჰეიკე
* ქიმია : ვერნერი, ალფრედ
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : რიშე, შარლ რობერ
* ლიტერატურა : თაგორი, რაბინდრანათ
* მშვიდობა : ლა ფონტენი, ანრი

*
ჰასდრუბალი (ჰამილკარ ბარკას სიძე)

[მინი|ჰასდრუბალის [ბიუსტი კარტახენაში, ესპანეთი.]]
**ჰასდრუბალი** (დ. დაახ. ძვ. წ. 270 — გ. ძვ. წ. 221) — ტიტუს ლივიუსის რომის ისტორიაში ის მოხსენებულია როგორც ჰამილკარ ბარკას სიძე და ჰანიბალის ცოლისძმა ან სიძე. ძვ. წ. 229 სარდლობდა კართაგენის ლაშქარს ესპანეთში, დააარსა ქალაქი ახალი კართაგენი (ახლანდელი კარტახენა). ძვ. წ. 221 წელს ის მოკლა კელტების მეფის მონამ, რომელმაც ეს საქციელი თავისი ბატონის სიკვდილზე შურისძიების მიზნით ჩიდინა.

მისი შემცვლელი იყო ჰანიბალი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Livius.org: Hasdrubal the Fair

## სქოლიო 
კატეგორია:კართაგენელები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 221
კატეგორია:ქალაქების დამაარსებლები
ჯულიან ჰაქსლი

**ჯულიან სორელ ჰაქსლი** (დ. 22 ივნისი, 1887, ლონდონი —  გ. 14 თებერვალი, 1975) — ინგლისელი ბიოლოგი, ფილოსოფოსი, ევოლუციის თანამედროვე სინთეზური თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1938). დაამთავრა ოქსფორდის უნივერსიტეტი (1909). სამეფო კოლეჯის (ლონდონი) ზოოლოგიის პროფესორი (1925-1935). მისი ძირითადი შრომები ეხება ევოლუციის, ექსპორტული ემბრიოლოგიის, ეთიკის ზოგად საკითხებს. 1946-1948 წლებში იყო იუნესკოს პირველი გენერალური დირექტორი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ბიოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:იუნესკოს გენერალური დირექტორები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
1914

## მოვლენები 
* 3 აგვისტო : გერმანიამ ომი გამოუცხადა საფრანგეთს.
* 4 აგვისტო : **პირველი მსოფლიო ომი** - გერმანია ბელგიაში იჭრება, რის პასუხადაც დიდმა ბრიტანეთმა მას ომი გამოუცხადა. აშშ ნეიტრალიტეტს აცხადებს.
* 5 აგვისტო : კლივლენდში, ოჰაიო, მსოფლიოში პირველი ელექტრო საგზაო შუქნიშანი დამონტაჟდა.
* 1 სექტემბერი : დაიღუპა უკანასკნელი მოგზაური მტრედი — დედალი სახელად მართა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი  : ანტონ კიზირია   — ქართველი ფილოლოგი. (გ. 1986)
* 21 იანვარი : ირინე ალექსიძე — ქართველი ბალერინა (გ. 1996)
* 25 იანვარი : გული მოსიაშვილი — ქართველი მიკრობიოლოგი
* 26 იანვარი : დურუშეჰვარ სულთანი — ოსმალეთის უკანასკნელი სულთნის აბდულმეჯიდ II-ის ქალიშვილი (გ. 2006)
* 29 იანვარი : ჭიჭიკო ბენდელიანი — საბჭოთა კავშირის გმირი   (გ. 1944)

### თებერვალი 
* 5 თებერვალი : უილიამ სიუარდ ბეროუზი — ამერიკელი ავანგარდისტი მწერალი (გ. 1997)
* 5 თებერვალი : ალან ლოიდ ჰოჯკინი — ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (1963)   (გ. 1998)
* 20 თებერვალი : კონსტანტინე ბარამიძე — ქართველი მეცნიერი  (გ. 1978)
* 26 თებერვალი   : ვიქტორ ხაინი — რუსი გეოლოგი.  (გ. 2009)

### მარტი 
* 3 მარტი : სურენ ასლამაზაშვილი —  საბჭოთა კავშირის გმირი (1944)  (გ. 1970)       
*8 მარტი: გრიგოლ კაბისოვი   — ოსი მსახიობი და რეჟისორი. (გ. 1975)   
* 12 მარტი : ჯულია ლენონი — ინგლისელი მუსიკოსის ჯონ ლენონის დედა  (გ. 1958)
* 17 მარტი : ხუან კარლოს ონგანია — არგენტინის პრეზიდენტი (1966–1970)  (გ. 1995)
* 18 მარტი  : დავით იმნაიშვილი — ქართველი ენათმეცნიერი  (გ. 1978)
* 30 მარტი : ოთარ ალექსიშვილი  — ქართველი რეჟისორი  (გ.  1974)

### აპრილი 
* 2 აპრილი : ალეკ გინესი — ინგლისელი მსახიობი (გ. 2000)
* 15 აპრილი : ვერა ბელეცკაია  —ქართველი გრაფიკოსი   (გ.  1974)

### მაისი 
* 2 მაისი : მიხეილ ბერძენიშვილი — ქართველი და საბჭოთა ფეხბურთელი (გ. 1981)
* 16 მაისი : ვახტანგ ტაბლიაშვილი — ქართველი რეჟისორი
* 20 მაისი : ალიო ადამია  — ქართველი მწერალი (გ. 1980)
* 30 მაისი : ვახტანგ ბერიძე  — ქართველი ხელოვნების ისტორიკოსი (გ. 2000)

### ივნისი 
* 2 ივნისი : ჰაჯიბეილი, ვალერია  — ქართველი არქიტექტორი
* 10 ივნისი : ასათიანი, გიორგი — ქართველი დოკუმენტური კინოს რეჟისორი და ოპერატორი   (გ. 1977)
* 15 ივნისი : ანდროპოვი, იური  —სსრ კავშირის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1984)
### ივლისი 
### აგვისტო
### სექტემბერი 
* 3 სექტემბერი : აფაქიძე, ანდრია  —ქართველი არქეოლოგი   (გ. 2005)
### ოქტომბერი 
* 29 ოქტომბერი : მაქსიმე —ბულგარეთის მართლმადედებელი ეკლესიის პატრიარქი (გ. 2012)

### ნოემბერი
### დეკემბერი 
* 7 დეკემბერი : ბაღაშვილი, სპარტაკ  — ქართველი კინომსახიობი   (გ. 1977)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
* 5 მარტი : ჩოხელი, ელენე — ქართველი მსახიობი
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
* 3 ივლისი : ჩემბერლეინი, ჯოსეფ —დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკური მოღვაწე (დ.1836)
### აგვისტო   
* 20 აგვისტო : პიუს X — რომის პაპი (დ.1835)
### სექტემბერი  
* 11 სექტემბერი : ისმაილ გასპრინსკი - ყირიმელი თათარი ინტელექტუალი, განმანათლებელი, მწერალი და პოლიტიკოსი.

### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ფონ ლაუე, მაქს
* ქიმია : რიჩარდზი, თეოდორ უილიამ
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ბარანი, რობერტ

*
ჰაფიზ ალი

**ჰაფიზ ალი**, *აბუ ღადარ ალი ფაშა* (დ. დაახლოებით 1762 — გ. 1807) — ერაყის გამგებელი 1802-1807. წარმოშობით ქართველი (იოსები ერქვა), აფხაზი მადად ბეგის ყმა იყო, ახალგაზრდა მიუყვანეს ერაყის გამგებელს სულეიმან-ფაშა ბუიუქს, რომელმაც ჰაფიზ ალი „ქართულ გვარდიაში“ ჩარიცხა და შემდეგ დააწინაურა. 1796 ჰაფიზ ალი დანიშნეს ქაჰიას (ერაყის გამგებლის მოადგილის) თანამდებობაზე, ხოლო 1802 იგი სათავაში ჩაუდგა ერაყის ხელისუფლებას. 1807 ჰაფიზ ალი ინგლისელთა ხელშეწყობით მომზადებული შეთქმულების მსხვერპლი გახდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1762
კატეგორია:გარდაცვლილი 1807
კატეგორია:ქართველები მსოფლიოში
ჰაფიზი აბრუ

**ჰაფიზი აბრუ** (ნამდვილი სახელი* აბდ ალ-ლაჰ იბნ ლუტფ ალ-ლაჰ იბნ აბდ ალ-რაშიდ ალ-ბიჰდადინი*) (გ. 1430) — ირანელი ისტორიკოსი და გეოგრაფი. განათლება მიიღო ჰამადანში. მოღვაწეობდა თემურიდთა კარზე. მისი პირველი ნაშრომი უნდა იყოს ანონიმური "მატიანეთა კრებულის გაგრძელება" ("ზეილ-ი ჯამი ალ-თავარიხ"). 1412 შეადგინა "შამის გამარჯვების წიგნის გაგრძელება" ("ზეილ-ი ზაფარნამეი შამი"), აღწერა შაჰრუხის მეფობა 1413-მდე ("თარიხი შაჰრუხ"), თარგმნა და ისტორიული ცნობებით შეავსო არაბული გეოგრაფიული თხზულება. მრავალტომიანი "კრებული" ("მაჯმა") აერთიანებს ტაბარის სპარსულ თარგმანს, რაშიდ ად-დინის, შამის და მის მიერ დაწერილ ისტორიულ შრომებს, მსოფლიო ისტორიული ტიპისაა 4-ტომიანი "მატიანეთა კრებული" ("მაჯმა ალ-თავარიხი").
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:ირანელი გეოგრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1430