14 იანვარი

**14 იანვარი** — გრიგორიანული კალენდრის მე-14 დღე. წლის ბოლომდე დარჩენილია 351 დღე (ნაკიან წელში - 352).

## დღის მოვლენები 
* 27 : რომში გამოცხადდა რესპუბლიკის აღდგენა.
* 1301 : ანდრე III-ის გარდაცვალებით დასრულდა არპადთა დინასტიის მმართველობის ხანა უნგრეთში.
* 1514 : ესპანეთმა კუბის ანექსია მოახდინა.
* 1690 : ნიურნბერგში (გერმანია) შექმნეს პირველი კლარნეტი.
* 1784 : ამერიკის რევოლუცია: აშშ-მა ინგლისთან სამშვიდობო ხელშეკრულების რატიფიცირება მოახდინა.
* 1814 : კიელის ხელშეკრულება: დანიის მეფე ფრედერიკ VI-მ ნორვეგია შვედეთს დაუთმო პომერანიის სანაცვლოდ.
* 1900 : ჯაკომო პუჩინის ოპერა „ტოსკას“ პრემიერა გაიმართა რომში.
* 1943 : მეორე მსოფლიო ომი : ფრანკლინ რუზველტი და უინსტონ ჩერჩილი იწყებენ კასაბლანკას კონფერენციას ომის შემდეგი ფაზის განსახილველად.
* 1950 : მარშალი ტიტო იუგოსლავიის პრეზიდენტად აირჩიეს.
* 1955 : მერილინ მონრომ ჯო დიმაჯიოსთან იქორწინა.
* 1985 : მარტინა ნავრატილოვამ მეასედ გაიმარჯვა ჩოგბურთის ტურნირზე.
* 1994 : აშშ-ის პრეზიდენტი ბილ კლინტონი და რუსეთის პრეზიდენტი ბორის ელცინი კრემლის შეთანხმებას აწერენ ხელს.
* 1996 : ჟორჟი სამპაიო პორტუგალიის პრეზიდენტად აირჩიეს.
* 1998 : მეცნიერებმა დალასში (ტეხასი) აღმოაჩინეს ენზიმი, რომელიც სიბერესა და ბოჭკოების კვდომის პროცესს ანელებს (აპოპტოზი)
* 2004 : საქართველოს ეროვნული დროშა, ე. წ. „ხუთჯვრიანი დროშა“ აღდგენილ იქნა 500 წლის შემდეგ.
* 2005 : კოსმოსური ზონდი „ჰიუგენსი“ სატურნზე დაეშვა.
* 2007 : ნასას მესენჯერმა პლანეტა მერკურის ჩაუფრინა, პირველად ბოლო ოცდაცამეტი წლის მანძილზე.
* 2009 : ჩინეთი უსწრებს გერმანიას და მსოფლიოს მესამე უდიდესი ქვეყანა ხდება, 2007 წლის გადამოწმებული  მშპ მონაცემების მიხედვით.
* 2011 :
** 500-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა წყალდიდობისა და მეწყერის შედეგად ბრაზილიის შტატ რიო-დე-ჟანეიროში.
** საერთო სახალხო მღელვარების ფონზე პრეზიდენტმა ზინ ელ-აბიდინ ბენ ალიმ ტუნისი დატოვა, მოვალეობის შემსრულებელი დეპუტატთა პალატის თავმჯდომარე ფუად მებაზაა გახდა.
* 2012 : საქართველოს ისტორიაში პირველად აღინიშნა სახელმწიფო დროშის დღე.
* 2015 : 
**იტალიის პრეზიდენტი ჯორჯო ნაპოლიტანო ჯანმრთელობის მდგომარეობის გაუარესების გამო გადადგა.
** პოპულარული შოკოლადის პასტა „ნუტელას“ შემქმნელი იტალიელი ბიზნესმენი მიკელე ფერერო 89 წლის ასაკში გარდაიცვალა.
* 2024 :  დანიის დედოფალი მარგრეტე II გადადგა და მისი შემცვლელი ფრედერიკ X გახდა.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* ძვ. წ. 83 : მარკუს ანტონიუსი — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე
* ძვ. წ. 38 : ნერონ კლავდიუს დრუზუსი — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე
* 771  : კონსტანტინე VI — ბიზანტიის იმპერატორი 780–797 წლებში
* 1131 : ვალდემარ I დიდი — დანიის მეფე
* 1551 : აბუ ლ-ფაზლი — ინდოელი მემატიანე და ფილოსოფოსი
* 1767 : მარია ტერეზია ავსტრიელი — ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტიის წარმომადგენელი
* 1827 : პეტრე სემიონოვ-ტიან-შანსკი — რუსი გეოგრაფი
* 1840 : ილარიონ დასა — ბოლივიელი პოლიტიკოსი
* 1841 : ბერტა მორიზო — ფრანგული იმპრესიონიზმის წარმომადგენელი
* 1861 : მეჰმედ VI — ოსმალეთის იმპერიის 36-ე და ბოლო სულთანი
* 1868 : ნოე ჟორდანია — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე
* 1871 : გიორგი გოთუა — ქართველი გენერალი
* 1883 : ნინა რიჩი —  ფრანგული სამოდელო სახლის, Nina Ricci-ის დამფუძნებელი
* 1888 : ვასილ ვარაზი — ქართველი ბიოქიმიკოსი და პათოლოგფიზიოლოგი
* 1890 : ართურ ჰოლმზი — ბრიტანელი გეოლოგი და პეტროგრაფი
* 1897 : ჰასო ფონ მანტოიფელი — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე
* 1901 : ხათუნა ჭიჭინაძე — ქართველი მსახიობი
* 1903 : ნინო ზაალიშვილი — ქართველი მხატვარი.
* 1905 : კონსტანტინე გოგიშვილი — ქართველი გეოგრაფი
* 1911 : ზაჰიდ ხალილოვი — აზერბაიჯანელი მათემატიკოსი და მექანიკოსი. 
* 1916 : ალექსანდრე ბიბილაშვილი — საბჭოთა კავშირის გმირი 
* 1917 : ლადო ასათიანი — ქართველი პოეტი
* 1924 : გივი ჭანუყვაძე — ქართველი ეკონომისტი
* 1925 : იუკიო მისიმა — იაპონელი მწერალი, პოეტი და დრამატურგი
* 1926 : ოთარ ბაკურაძე — ქართველი ფილოსოფოსი
* 1927 : კარლო ბაკურაძე — ქართველი მხატვარ-რესტავრატორი
* 1941 : ფეი დანაუეი — ამერიკელი მსახიობი
* 1941 : მილან კუჩანი — სლოვენი პოლიტიკოსი
* 1949 : ლოურენს კესდენი — ამერიკელი სცენარისტი
* 1954 : ივანე იანტბელიძე — ქართველი მსახიობი
* 1965 : შამილ ბასაევი — ჩეჩენი საველე მეთაური და პოლიტიკური მოღვაწე. 
* 1965 : სლავა ფეტელავა — ქართველი ეკონომისტი, იურისტი. 
* 1966 : მარკო ჰიეტალა — ფინელი ბას გიტარისტი, მომღერალი და კომპოზიტორი. 
* 1969 : დეივ გროლი — ამერიკელი როკ-მუსიკოსი
* 1970 : ალექს  გარსია — ვეტერანი ესპანელი ფეხბურთელი
* 1976 : ნოდარ ახალკაცი — საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის   პრეზიდენტი (2005 –2009)
* 1980 : თამარ შავგულიძე — ქართველი რეჟისორი
* 1982 : ვიქტორ ვალდესი — ესპანელი ფეხბურთელი
* 1986 : იოან კაბაი — ფრანგი ფეხბურთელი
* 1987 : ნოდარ მაჭავარიანი — ქართველი ფეხბურთელი
* 1993 : დამლა ჯოლბაი   — თურქი მსახიობი.
* 1994 : Kai (მომღერალი) — სამხრეთ კორეელი მომღერალი 
* 1996 : ნიკოლოზ აშბა — ქართველი ფეხბურთელი
* 1998 : გელა აფრასიძე —  ქართველი მორაგბე

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1236 : საბა I – სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის პირველი მთავარეპისკოპოსი
* 1676 : ფრანჩესკო კავალი — იტალიელი კომპოზიტორი
* 1742 : ჰალეი, ედმუნდ — ინგლისელი ასტრონომი და გეოფიზიკოსი
* 1766 : ფრედერიკ V — დანიისა და ნორვეგიის მეფე 1746-66 წლებში
* 1815 : ლავრენტი არდაზიანი — ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი
* 1845 : დიმიტრი ბატონიშვილი — ერეკლე II-ის შვილიშვილი, იულონ ბატონიშვილის ძე
* 1898 : კეროლი, ლუის — ინგლისელი მწერალი
* 1901 : ერმიტი, შარლ — ფრანგი მათემატიკოსი
* 1905 : აბე, ერნსტ — გერმანელი ფიზიკოს-ოპტიკოსი
* 1944 : ბერუაშვილი, გიორგი — საბჭოთა კავშირის გმირი
* 1952 : მარო მდივანი — ქართველი მსახიობი
* 1957 : ჰამფრი ბოგარტი — ამერიკელი მსახიობი
* 1966 : კოროლიოვი, სერგეი — საბჭოთა მეცნიერი
* 1972 : ფრედერიკ IX — დანიის მეფე 1947–1972 წლებში
* 1973 : გიორგი ჩუბინაშვილი — ქართველი მეცნიერი, ხელოვნების ისტორიკოსი
* 1977 : პიტერ ფინჩი — ავსტრალიელი მსახიობი
* 1978 : კურტ გიოდელი — ავსტრიელი მათემატიკოსი (დ. 1906)
* 1986 : დონა რიდი — ამერიკელი ოსკაროსანი მსახიობი
* 1994 : ირაკლი აბაშიძე — ქართველი პოეტი და საზოგადო მოღვაწე (დ. 1909)
* 1997 : შალვა ჩიხლაძე — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა)
* 2016 : ჩიტი, ფრანკო — იტალიელი მსახიობი
* 2016 : ალან რიკმანი — ინგლისელი კინოსა და თეატრის მსახიობი (დ. 1946)
* 2019 : პაველ ადამოვიჩი — გდანსკის მერი

## დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:
** წინადაცვეთა უფლისა ჩვენისა იესო ქრისტესი
** ბასილი კესარიელი  
** ბასილი ანკვირელი
** წმინდა თეოდოტი
** გრიგოლ ნაზიანზელი
** ღირსი თეოდოსი
** წმინდა ემილია
* აგრეთვე:
** „The Beatles-ის“ საერთაშორისო დღე
** ქართული თეატრის დღე (1850)
** საქართველოს სახელმწიფო დროშის დღე (2004)
** ძველით ახალი წელი

## იხილეთ აგრეთვე 
**სხვა თვეები:**
* 

0114