open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფედერიკო ტინოკო გრანადოსი

**ფედერიკო ტინოკო გრანადოსი** (დ. 21 ნოემბერი, 1868 — გ. 7 სექტემბერი, 1931) — კოსტა-რიკელი სამხედრო ოფიცერი და პოლიტიკოსი, რომელიც კოსტა-რიკის 21-ე პრეზიდენტად იყო 1917 წლიდან 1919 წლამდე. მან ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო სახელმწიფო გადატრიალების გზით, დაამხო რა კონსტიტუციურად დანიშნული პრეზიდენტი ალფრედო გონსალეს ფლორესი, რომლის დროსაც ტინოკო სამხედრო და საზღვაო მინისტრის თანამდებობას იკავებდა. გადატრიალების შემდეგ მან ჩამოაყალიბა ერთპარტიული რეჟიმი და ქვეყანას დიქტატორის სტატუსით მართავდა. მისი მმართველობა 1919 წლამდე გაგრძელდა და კოსტა-რიკის ისტორიაში ბოლო სამხედრო დიქტატურა იყო.

## ბიოგრაფია
ტინოკო დაიბადა 1868 წელს. 1898 წლის 5 ივნისს, სან-ხოსეში, მან ცოლად შეირთო მარია დე ლას მერსედეს ელოდია ფერნანდეს ლე კაპელენი. წყვილს შვილები არ ჰყოლია.

არმიაში კარიერის შემდეგ, იგი პრეზიდენტ ალფრედო გონსალესის კაბინეტში სამხედრო მინისტრად დაინიშნა. 1917 წლის 27 იანვარს მან და მისმა ძმამ, ხოსე ხოაკინმა, სახელმწიფო გადატრიალების გზით ძალაუფლება ხელში ჩაიგდეს და დაამყარეს რეპრესიული სამხედრო დიქტატურა, რომელიც ყოველგვარი ოპოზიციის განადგურებას ცდილობდა. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა მთავრობამ მოიპოვა ზედა ფენების მხარდაჭერა პრეზიდენტ გონსალესის მიერ მიღებული სიმკაცრის ზომების გაუქმებით და 1918 წლის მაისში ომი გამოუცხადა გერმანიის იმპერიას, მან ვერ შეძლო ამერიკის შეერთებული შტატების აღიარების მოპოვება, სადაც პრეზიდენტი ვუდრო ვილსონი მხარს დამხობილ მთავრობას უჭერდა.

ხალხის უკმაყოფილება ტინოკოს წინააღმდეგ, რომელიც 1919 წლის 13 ივნისს დაიწყო, სწრაფად გამწვავდა, ხოლო მისი ძმა აგვისტოს დასაწყისში მოკლეს. 13 აგვისტოს ტინოკო ხუან ბაუტისტა კიროსის სასარგებლოდ გადადგა და ევროპაში დევნილობაში წავიდა. იგი 1931 წელს პარიზში გარდაიცვალა.

ტინოკოს მთავრობის ლეგიტიმურობასთან დაკავშირებული დავის გამო, კოსტა-რიკა არ გამხდარა ვერსალის ხელშეკრულების მხარე და ცალმხრივად არ შეუწყვეტია საომარი მდგომარეობა გერმანიასთან. ტექნიკური საომარი მდგომარეობა მხოლოდ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დასრულდა, მას შემდეგ რაც ქვეყანა პოტსდამის შეთანხმებაში ჩართეს. კოსტა-რიკამ გერმანიას ომი ხელმეორედ 1941 წლის 11 დეკემბერს გამოუცხადა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
ხუან ბაიუტისტა კიროს სეგურა

**ხუან ბაიუტისტა კიროს სეგურა** (დ. 18 იანვარი, 1853 — გ. 7 ნოემბერი, 1954) — კოსტა-რიკელი სამხედრო ოფიცერი, ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი, რომელიც კოსტა-რიკის 22-ე პრეზიდენტად იყო 1919 წლის აგვისტოდან სექტემბრამდე, ფედერიკო ტინოკო გრანადოსის გადადგომის შემდეგ. მისი მთავრობა არ აღიარა ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა მიერ, რის გამოც იგი იძულებული გახდა გადამდგარიყო.

## ოჯახი და ადრეული წლები
ხუან ბაუტისტა კიროს სეგურა დაიბადა სან-ხუან-დე-ტიბასში, კოსტა-რიკაში, 1853 წლის 18 იანვარს, გენერალ პაბლო კიროს ხიმენესისა და მერსედეს სეგურა მასისის ოჯახში. მან პირველად ცოლად შეირთო ტერესა აგილარ გუსმანი (რომელიც 1899 წელს გარდაიცვალა), მაშინდელი სახელმწიფოს მეთაურის, მანუელ აგილარ ჩაკონის შვილიშვილი. 1900 წლის 4 ნოემბერს კი მან ჯვარი დაიწერა კლემენტინა კიროს ფონსეკაზე (1880–1953), ხოსე კიროს მონტეროსა და ფლორინდა ფონსეკა გუსმანის ქალიშვილზე.

## სამხედრო და კერძო საქმიანობა
იგი გაჰყვა სამხედრო კარიერას და კოსტა-რიკის არმიის გენერლის წოდებას მიაღწია. ამასთანავე, იყო ფერმერი და მეწარმე, რის შედეგადაც სოლიდური კაპიტალი დააგროვა.

## პირველი საჯარო თანამდებობები
რაფაელ იგლესიას კასტროს მეორე ადმინისტრაციის დროს იგი დაინიშნა პრეზიდენტობის მეორე კანდიდატად (შემცვლელად), ასევე ვაჭრობის, ომისა და საზღვაო საქმეთა მდივნად და ხაზინადარად.

მოგვიანებით იგი იყო დეპუტატი, პრეზიდენტობის მესამე კანდიდატად, კონსტიტუციური კონგრესის პრეზიდენტად და კოსტა-რიკის საერთაშორისო ბანკის პრეზიდენტად. 1919 წლის 19 აგვისტოს, როდესაც პრეზიდენტ ფედერიკო ტინოკოს დამხობა გარდაუვალი ჩანდა, კონგრესმა იგი პრეზიდენტობის პირველ კანდიდატად დაასახელა. 12 აგვისტოს პრეზიდენტმა ტინოკომ მას სთხოვა დროებით დაეკავებინა თანამდებობა. მისი პირველი ბრძანებები იყო ყველა საზოგადოებრივი თავისუფლების აღდგენა და ყველა პოლიტიკური პატიმრის გათავისუფლება.

## რესპუბლიკის პრეზიდენტი
მან ოფიციალურად დაიკავა თანამდებობა 1919 წლის 20 აგვისტოს, მას შემდეგ, რაც ფედერიკო ტინოკოს გადადგა მიღებული. მისი მმართველობის ვადა 1923 წლის 8 მაისს უნდა დასრულებულიყო, თუმცა, მიუხედავად იმისა, რომ მისმა მთავრობამ ძალიან ფრთხილი მიდგომა აირჩია, ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობამ უარი თქვა მის სახელმწიფოს ლეგიტიმურ მეთაურად აღიარებაზე. შესაძლო შეიარაღებული ინტერვენციის საფრთხის წინაშე მყოფმა კიროსმა გადაწყვიტა თანამდებობის დატოვება და 20 სექტემბერს იგი ფრანსისკო აგილარ ბარკერომ შეცვალა.

## სხვა საჯარო თანამდებობები
იგი მცირე ხნით იყო სამხედრო მდივანი პრეზიდენტ აგილარის დროს. ხულიო აკოსტა გარსიას ადმინისტრაციის პერიოდში, თავად აკოსტას რეკომენდაციით, კონგრესმა იგი დანიშნა საკონტროლო ოფისის პირველ ხელმძღვანელად, რომელიც პასუხისმგებელი იყო სამთავრობო შიდა კონტროლზე.

იგი გარდაიცვალა სან-ხოსეში 1934 წლის 7 ნოემბერს.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## ბიბიოგრაფია
* Jesús Manuel Fernández Morales, *Las Presidencias del Castillo Azul* (2010)
* Ernesto Quirós Aguilar, *Los Quirós en Costa Rica* (1948)

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
ბაზილიო ოლარა-ოკელო

**ბაზილიო ოლარა-ოკელო** (დ. 1929 — გ. 9 იანვარი, 1990) — უგანდელი სამხედრო ოფიცერი და უგანდის ეროვნული განმათავისუფლებელი არმიის (UNLA) ერთ-ერთი მეთაური. ამ არმიამ ტანზანიის ჯართან ერთად მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება, რომელმაც 1979 წელს იდი ამინი დაამხო. 1985 წელს იგი მცირე ხნით იყო მმართველი სამხედრო საბჭოს თავმჯდომარე და უგანდის დეფაქტო მეთაური, მოგვიანებით კი ლეიტენანტ-გენერალი და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

უგანდის სამოქალაქო ომის დროს, რომელიც მიმდინარეობდა უგანდის ეროვნულ განმათავისუფლებელ არმიასა (UNLA, რომელიც იმ დროისთვის ეროვნულ არმიას წარმოადგენდა) და იოვერი მუსევენის წინააღმდეგობის ეროვნულ არმიას (NRA) შორის, პრეზიდენტმა მილტონ ობოტემ თავის წინააღმდეგ განაწყო ოფიცერთა კორპუსის დიდი ნაწილი (რომელშიც უმრავლესობას ეთნიკური აჩოლის წარმომადგენლები შეადგენდნენ), მათ შორის ოლარა-ოკელო და გენერალი ტიტო ოკელო. ამის მიზეზი გახდა ობოტეს მიერ არმიის შტაბის უფროსად თავისი თანამემამულე ლანგოს ეთნიკური ჯგუფიდან, ბრიგადის გენერალ სმიტ ოპონ აჩაკის დანიშვნა.

29 ივლისს გენერალმა ტიტო ოკელომ ჩაანაცვლა ოლარა-ოკელო სამხედრო საბჭოს თავმჯდომარის თანამდებობაზე, ხოლო თავად ოლარა-ოკელო ბრიგადის გენერლის რანგიდან ლეიტენანტ-გენერლამდე დაწინაურდა და შეიარაღებული ძალების მთავარსარდლად დაინიშნა. იგი არმიას მანამ მეთაურობდა, სანამ 1986 წლის 26 იანვარს იოვერი მუსევენის „წინააღმდეგობის ეროვნულმა არმიამ“ (NRA) ძალაუფლება არ ჩაიგდო ხელში. ოლარა-ოკელო ემიგრაციაში, სუდანში გაიქცა, სადაც ცხოვრობდა 1990 წლის 9 იანვრამდე — ხარტუმის ომდურმანის ჰოსპიტალში გარდაცვალებამდე.

## იხილეთ აგრეთვე
* უგანდის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
*"A Country Study: Uganda", *Library of Congress*
*"Uganda's New Rulers Reportedly Detain 1,000", *The New York Times*, August 8, 1985

კატეგორია:უგანდის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
ფრანსისკო აგილარ ბარკერო

**ფრანსისკო აგილარ ბარკერო** (დ. 21 მაისი, 1857 — გ. 11 ოქტომბერი, 1924) — კოსტა-რიკელი იურისტი და პოლიტიკოსი, რომელიც კოსტა-რიკის 23-ე პრეზიდენტად იყო 1919-დან 1920 წლამდე. „რესპუბლიკური პარტიის“ წევრი, მისი ადმინისტრაცია ცნობილია ძმები ტინოკოების დიქტატურის შემდეგ ქვეყნის კონსტიტუციურ მმართველობაზე გარდამავალი პროცესის ზედამხედველობით.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფრანსისკო რამონ დე ხესუს აგილარ ბარკერო დაიბადა კარტაგოში 1857 წლის 21 მაისს, ფრანსისკო აგილარ კუბეროსა და მარია საკრამენტო ბარკეროს ოჯახში. 1880 წლის 20 სექტემბერს მან კარტაგოში ცოლად შეირთო ნატალია მორუა ორტისი, რაფაელ მორუა ი კიროსისა და მარია ხოსეფა კლარა ორტის ი კამპოსის ქალიშვილი. წყვილს რვა შვილი შეეძინა: ხორხე არტურო, მანუელი, სარა, არტურო, ხოსე ლუისი, რუბენი, მარკო ტულიო და ხორხე აგილარ მორუები.

სანამ სამართალს შეისწავლიდა, იგი თავდაპირველად სკოლის მასწავლებლად მუშაობდა. 1881 წლის აგვისტოში, 24 წლის ასაკში, მან იურისტის დიპლომი აიღო წმინდა თომას უნივერსიტეტში. შემდგომში აგილარი მსახურობდა სისხლის სამართლის მოსამართლედ, იურიდიული ფაკულტეტის პროფესორად, უზენაესი სასამართლოს მაგისტრატის შემცვლელად და კოსტა-რიკის ადვოკატთა ასოციაციის პრეზიდენტად.

## ადრეული პოლიტიკური კარიერა
1886 წლის 15 ნოემბერს პრეზიდენტმა ბერნარდო სოტომ აგილარი კარტაგოს პროვინციის გუბერნატორად დანიშნა, სადაც იგი 1887 წლის მარტამდე, გადადგომამდე მსახურობდა. იგი პირველად აირჩიეს კონსტიტუციურ კონგრესში ლიმონის წარმომადგენლად 1888–1892 წლების ვადით, მოგვიანებით კი აირჩიეს კონგრესის მდივნად ამ პოზიციაზე იგი 1889 წლის აგვისტომდე, სამხედრო და საზღვაო მდივნად დანიშვნამდე მუშაობდა. აღნიშნული პოსტიდან იგი ერთი თვის შემდეგ, 1889 წლის სექტემბერში გადადგა.

მოგვიანებით აგილარი დაუბრუნდა აქტიურ პოლიტიკას და 1889 წელს აირჩიეს დეპუტატად როგორც ლიმონის, ისე კარტაგოს მხრიდან 1890–1894 წლების ვადით, სადაც იგი „კონსტიტუციურ-დემოკრატიულ პარტიას“ წარმოადგენდა. მან არჩევანი კარტაგოს მანდატზე შეაჩერა და იყო 1892 წლამდე, სანამ პრეზიდენტი ხოსე ხოაკინ როდრიგესი (რომელსაც აგილარი თავდაპირველად მხარს უჭერდა) კონგრესს დაითხოვდა. ამის შემდეგ იგი კერძო საადვოკატო პრაქტიკას დაუბრუნდა საჯარო სამსახურში დაბრუნებამდე, როდესაც სან-ხოსეს დეპუტატად აირჩიეს 1912–1916 წლების ვადით, სადაც „რესპუბლიკურ პარტიას“ წარმოადგენდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1948

**აშშ-ის მე-8 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა 1948 წლის 23-დან 31 აგვისტომდე.

ტურნირი კვლავ აშშ-ის მამაკაცთა ჩემპიონატის პარალელურად გაიმართა. ტურნირის დირექტორი იყო კეროლაინ დ. მარშალი, ხოლო დირექტორის ასისტენტი — ედით ლ. უეართი.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, 5 სექტემბერი, 1948, გვ. 1; 20 სექტემბერი, 1948, გვ. 2, 4.
* Chess Review, მაისი, 1948, გვ. 3; სექტემბერი 1948, გვ. 4, 6.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-8 ჩემპიონატი; 1948
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი II
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1948 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
კატეგორია:სპორტი აშშ-ში 1948 წელს
ხოსე ფიგერეს ფერერი

**ხოსე ფიგერეს ფერერი** (დ. 25 სექტემბერი, 1906 — გ. 8 ივნისი, 1990) — კოსტა-რიკელი სახელმწიფო მოღვაწე. იგი სამჯერ იყო კოსტა-რიკის პრეზიდენტი: 1948–1949, 1953–1958 და 1970–1974 წლებში.

## ბიოგრაფია
### ახალგაზრდობა
მარია ფიგერეს ი ფორჟესის, ექიმის, და ფრანსესკა ფერერ ი მინგელას ვაჟი (კატალონიელი წყვილი, რომელიც კოსტა-რიკაში გადასახლდა), ხოსე ფიგერეს ფერერი ოთხი წლის განმავლობაში ცხოვრობდა აშშ-ში, ბოსტონში, სანამ სამშობლოში დაბრუნდებოდა სასოფლო-სამეურნეო მეურნეობის სამართავად.

### ხელისუფლებაში მოსვლა
1948 წელს დემოკრატიის ძალით აღდგენის შემდეგ, ხოსე ფიგერეს ფერერი ხდება მეორე რესპუბლიკის დამფუძნებელი ხუნტის პრეზიდენტი, რომელიც ხელისუფლებას თვრამეტი თვის განმავლობაში ინარჩუნებს.

1951 წელს მან დააფუძნა „ეროვნული განთავისუფლების პარტია“ (PLN) და ორჯერ ეკავა რესპუბლიკის პრეზიდენტის თანამდებობა: 1953-დან 1958 წლამდე და 1970-დან 1974 წლამდე.

### პოლიტიკური მოღვაწეობა
მან მიიღო პოლიტიკურად ლიბერალური და პროგრესული კონსტიტუცია, რომლითაც ხმის მიცემის უფლება მიენიჭათ ქალებსა და შავკანიანებს, აიკრძალა პრეზიდენტის ორი ზედიზედ ვადა და გაუქმდა არმია რაც ისტორიული პრეცედენტი იყო დამოუკიდებელი სახელმწიფოსთვის.

ამ დღიდან კოსტა-რიკას ზედმეტსახელად „ცენტრალური ამერიკის შვეიცარიას“ უწოდებენ. ქვეყანა დღესაც არმიის გარეშეა, თუმცა ჰყავს „საჯარო ძალები“ (წესრიგის დაცვისთვის), რომელიც დაახლოებით 10 000 ადამიანს ითვლის.

მას სიყვარულით მოიხსენიებენ როგორც დონ პეპეს (Pepe — ხოსეს ესპანური შემოკლებული სახელი) და იგი ითვლება ისტორიაში ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან კოსტა-რიკელ ფიგურად.

მისი ერთ-ერთი ვაჟი, ხოსე მარია ფიგერეს ოლსენი, ასევე იყო კოსტა-რიკის პრეზიდენტი 1994-დან 1998 წლამდე.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* 
*  "Figueres best biographer" according to Mr. La Feber
*
*
* Costa Rica: Child in the Wind, 1988. (Video) (58 min.)
* A Bold Peace: Costa Rica's Path of Demilitarization, 2016. (Documentary film) (90 min.)

## რესურსები ინტერნეტში
*Costa Rica and the 1948 Revolution
*Truman Library: Oral History Interview with Jose Figueres Ferrer, 8 July 1970

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
სანტოს ლეონ ერერა

**სანტოს ლეონ ერერა** (დ. 21 მაისი, 1874 — გ. 8 მაისი, 1950) — კოსტა-რიკელი ინჟინერი და პოლიტიკოსი, რომელიც კოსტა-რიკის დროებითი პრეზიდენტის თანამდებობას 18 დღის განმავლობაში, 1948 წლის სამოქალაქო ომის დროს, იმავე წლის 20 აპრილიდან 8 მაისამდე იკავებდა. მანამდე იგი ასევე იყო ქვეყნის ვიცე-პრეზიდენტად თეოდორო პიკადო მიხალსკის ადმინისტრაციაში 1944–1948 წლებში. მანამდე, 1932–1936 წლებში, მას შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა ეკავა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
მარიო ეჩანდი ხიმენესი

**მარიო ეჩანდი ხიმენესი** (დ. 17 ივნისი, 1915 — გ. 30 ივლისი, 2011) — კოსტა-რიკის 33-ე პრეზიდენტი 1958-დან 1962 წლამდე.

## როგორც დიპლომატი
მარიო ეჩანდი კარიერული დიპლომატი იყო. არჩევნებამდე იგი მსახურობდა კოსტა-რიკის ელჩად ამერიკის შეერთებულ შტატებში და ქვეყნის წარმომადგენლად როგორც გაეროში, ისე ამერიკულ სახელმწიფოთა ორგანიზაციაში (1949–1950). იგი ასევე იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი (1950–1952) პრეზიდენტ ოტილიო ულატეს დროს და საკანონმდებლო ასამბლეის წევრი პრეზიდენტ ხოსე ფიგერესის მეორე ვადის პერიოდში (1953–1958).

## პრეზიდენტობა
პრეზიდენტმა ეჩანდიმ 1958 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა 102 851 ხმით, როგორც „ეროვნული კავშირის პარტიის“ კანდიდატმა. ფრანსისკო ხ. ორლიჩი იყო „ეროვნული განთავისუფლების პარტიის“ კანდიდატი 94 778 ხმით, ხოლო ხორხე როსიმ „დამოუკიდებელი პარტიიდან“ 23 910 ხმა მიიღო. მისი ადმინისტრაციის დროს რამდენიმე მნიშვნელოვანი კანონი იქნა მიღებული. „Ley de Aguinaldo“-ს კანონით ყველა მუშაკს დაუწესდა დამატებითი წლიური ხელფასი (მე-13 ხელფასი). დამტკიცდა კანონი, რომელმაც შექმნა სუფთა წყლის ეროვნული სამსახური.

## პრეზიდენტობის შემდეგ
მან პრეზიდენტის თანამდებობაზე კენჭი კიდევ ორჯერ 1970 და 1982 წლებში იყარა, თუმცა ორივეჯერ დამარცხდა.

## სიკვდილი
ეჩანდი 2011 წლის 30 ივლისს, 96 წლის ასაკში, გულის შეტევის შემდგომი პნევმონიით გარდაიცვალა. მისი მეუღლე 2001 წელს გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
სამუხრუჭე მაგისტრალი

**სამუხრუჭე მაგისტრალი** — ჰაერგამტარის სისტემა, რომელიც მდებარეობს ვაგონის ან მატარებლის ძირში (უპირატესად), რომელშიც მიეწოდება ჰაერი ლოკომოტივის კომპრესორიდან და ხელს უწყობს მატარებლის დამუხრუჭებას. ასევე სამუხრუჭე მაგისტრალს მიეკუთვნება დამაბოლოებელი კრანები (სარქველიანი ან სფეროსებრი ტიპის), სამეულები გამყოფი კრანებით და შემაერთებელი სახელურები.

## კონსტრუქცია 
პნევმატური სამუხრუჭე სისტემის სამუხრუჭე მაგისტრალი წარმოადგენს ლითონის მილს გარე დიამეტრით 42,0 მმ (1948 წლამდე შიდა დიამეტრი იყო 28,4 მმ).
დიამეტრის გაზრდამ საშუალება მოგვცა:
* შემცირდეს მილში ჰაერის მოძრაობის წინააღმდეგობა ტურბულენტური მოძრაობიდან (28,4 მმ-ანი დიამეტრი) ლამინარულზე (32,0 მმ დიამეტრი) გადასვლის შედეგად
* დაჩქარდეს მატარებლის სამუხრუჭე ქსელის დატენვის პროცესი (განსაკუთრებით გრძელშემადგენლობიანის)
* შემცირდეს სამუხრუჭე მაგისტრალში წნევის სხვაობა მატარებლის თავში და ბოლოში
* შემცირდეს დამუხრუჭების პროცესი.

წნევა სამუხრუჭე მაგისტრალში დამოკიდებულია მატარებლის ტიპზე, რადგან სამგზავრო მატარებლისთვის ის შეადგენს 4,5 — 5,2 კგ/სმ².thumb|შემაერთებელი სახელურები
მაგისტრალური მილის ბოლოებს, რომლებიც გამოდიან ვაგონის ძარის წინა კოჭების წინ, აქვთ ხრახნი, რომელზეც მოჭერილია *დამაბოლოვებელი კრანები*, დაფიქსირებული *სახელურით*. დამაბოლოვებელი კრანები განკუთვნილია სამუხრუჭე მაგისტრალის დასაკეტად ვაგონების გადახსნამდე და თითოეული ვაგონის სამუხრუჭე მაგისტრალის შესაერთებლად მატარებლის ერთიან სამუხრუჭე მაგისტრალში. მატარებლის ბოლო (საწყის) ვაგონის გარე ბოლოზე ის უნდა იმყოფებოდეს დაკეტილ მდგომარეობაში. დამაბოლოვებელ კრანებთან შეერთებულია ვაგონებსშორისი დრეკადი *შემაერთებელი სახელურები* თვითამხსნელი თავებით, ჩამოკიდებული ჩახსნილ მდგომარეობაში საკიდარზე. სამუხრუჭე მაგისტრალის შუა ნაწილში არსებობს *სამეული* () გამყოფი კრანებით, რომლის მეშვეობითაც ჰაერგამანაწილებელიდან უერთდება მილი გამყოფი კრანით. სამგზავრო ვაგონების სამუხრუჭე მაგისტრალზე არსებობს სამი დამატებითი სამეული სტოპ-კრანებთან შესაერთებლად, რომლებიც მდებარეობენ ვაგონის ძარაში. სატვირთო ვაგონებში გადამყვანი მოედნების გარეშე სტოპ-კრანები არ არსებობს. სამუხრუჭე მაგისტრალების ჰერმერტულობის ასამაღლებლად ხრახნიანი შეერთების ნაცვლად იყენებენ მილების აირპრესულ შედუღებას ან ხრახნს ახვევენ.
thumb|center|700px|სამუხრუჭე მაგისტრალი (ლურჯი ფერი) მატარებლის სამუხრუჭე სისტემის სქემაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Тормозная система 
* Тормозная магистраль
* Пневматические тормоза

კატეგორია:რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის მუხრუჭები
კატეგორია:სატვირთო ავტომანქანის მოწყობილობები
კატეგორია:ავტობუსის მოწყობილობები
კატეგორია:მისაბმელები
კატეგორია:მუხრუჭები
ფრანსისკო ორლიჩ ბოლამრსიჩი

**ფრანსისკო ორლიჩ ბოლამრსიჩი** (დ. 10 მარტი, 1907 — გ. 29 ოქტომბერი, 1969)

იგი ეთნიკური ხორვატი იყო, ხორვატიის კუნძულ კრკზე მდებარე ქალაქ პუნატიდან წამოსული გადასახლებულების შთამომავალი.

1928 წელს მან თავის ძმებთან ერთად დააფუძნა კომპანია "FJ Orlich & Hnos Ltda" (ფ. ხ. ორლიჩი და ძმები). თავდაპირველად ეს იყო დიდი სავაჭრო მაღაზია მის მშობლიურ ქალაქ სან-რამონში, თუმცა საბოლოოდ ის კოსტა-რიკის ერთ-ერთ უდიდეს ყავის ფირმად იქცა. მისი ნახევარძმა, ფრანიო ხ. ორლიჩი, რომლის სახელსაც ფირმა ატარებდა, კოსტა-რიკიდან პენსილვანიაში გადავიდა და "Bethlehem Steel"-ში მოდელების დამამზადებლად მუშაობდა. ხოსე ფიგერეს ფერერის ძველი მეგობარი (რომელთან ერთადაც აშშ-ში სასწავლებლად იმყოფებოდა), ორლიჩი ფიგერესის მოადგილე იყო ეროვნულ-განმათავისუფლებელ არმიაში კოსტა-რიკის სამოქალაქო ომის დროს.

ამის შემდეგ, ორლიჩების საოჯახო ფერმაში, ლა-პასში (სან-რამონი), დაარსდა ეროვნული განთავისუფლების პარტია. იგი ორჯერ მსახურობდა საზოგადოებრივ საქმეთა მინისტრად (1948–1949, 1953–1957) ფიგერესის კაბინეტებში. მოგვიანებით, 1958 წელს, მან კენჭი იყარა პრეზიდენტის პოსტზე, თუმცა მარიო ეჩანდი ხიმენესთან დამარცხდა. 1962 წელს მან კვლავ სცადა ბედი 1948 წლის დამარცხებული ლიდერის, დოქტორ რაფაელ ანხელ კალდერონ გვარდიას წინააღმდეგ და საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა.

იგი იყო ერთ-ერთი ხელმომწერი შეთანხმებისა, რომელიც მსოფლიო კონსტიტუციის შესამუშავებლად კონვენციის მოწვევას ითვალისწინებდა. შედეგად, კაცობრიობის ისტორიაში პირველად, შეიკრიბა მსოფლიო დამფუძნებელი ასამბლეა დედამიწის ფედერაციის კონსტიტუციის შესამუშავებლად და მისაღებად.

მისი პრეზიდენტობის დროს მოხდა ვულკან ირასუს ძლიერი ამოფრქვევა, რომელიც ზუსტად იმ დროს დაიწყო, როდესაც აშშ-ის პრეზიდენტი ჯონ ფ. კენედი კოსტა-რიკას სტუმრობდა. ამოფრქვევა წელიწადზე მეტხანს გაგრძელდა, რამაც სოფლის მეურნეობის დიდი ზარალი და ქალაქ კარტაგოში მეწყრული პროცესები გამოიწვია.

## სიკვდილი
იგი 1969 წლის 29 ოქტომბერს, 62 წლის ასაკში, სან-ხოსეში ინსულტით გარდაიცვალა. მისი ქვრივი, მარიტა კამაჩო კიროსი, 115 წლამდე ცხოვრობდა. ამით იგი გახდა ყველაზე ხანდაზმული ადამიანი, რომელიც ოდესმე ცხოვრობდა კოსტა-რიკაში და მსოფლიოში ყველაზე ხანდაზმული ყოფილი პირველი ლედი. მან მეუღლეზე 55 წლით მეტხანს იცოცხლა.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1957

**აშშ-ის მე-12 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ჰოლივუდში 1957 წლის 3-დან 16 ნოემბრამდე.

ტურნირის შედეგების მიხედვით, გიზელა გრესერი და სონია გრაფ-სტივენსონი 1958 წლის ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატის ზონალურ ტურნირზე გავიდნენ. მონა მეი კარფის გამარჯვება სონია გრაფ-სტივენსონთან ტურნირის საუკეთესო პარტიად დასახელდა.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, 5 სექტემბერი, 1957; 5 ოქტომბერი, 1957; 20 დეკემბერი, 1957.
* Chess Review, დეკემბერი, 1957, გვ. 355.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-12 ჩემპიონატი; 1957
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი III
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1957 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ჰოლივუდში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
დანიელ ოდუბერ კიროსი

**დანიელ ოდუბერ კიროსი** (დ. 25 აგვისტო, 1921 — გ. 13 ოქტომბერი, 1991) — კოსტა-რიკელი პოლიტიკოსი, იურისტი, ფილოსოფოსი, პოეტი და ესეისტი. იგი კოსტა-რიკის პრეზიდენტი იყო 1974-დან 1978 წლამდე. მას მიეწერება რადიო და ტელევიზიის ეროვნული სისტემისა (Sistema Nacional de Radio y Televisión) და სახელმწიფო დისტანციური უნივერსიტეტის (Universidad Estatal a Distancia) შექმნა.

კარიერის დასაწყისში ოდუბერი იურისტად მუშაობდა. 1945 წელს იგი კანადაში გაემგზავრა მაკგილის უნივერსიტეტში ფილოსოფიის შესასწავლად, რომელიც ხელოვნების მაგისტრის ხარისხით დაამთავრა. 1948 წელს იგი დაბრუნდა კოსტა-რიკაში და მონაწილეობა მიიღო ხოსე ფიგერეს ფერერის მიერ წინამძღოლობით განხორციელებულ რევოლუციაში. როდესაც მათმა ფრაქციამ გაიმარჯვა, იგი კოსტა-რიკის მეორე რესპუბლიკის გენერალურ მდივნად დაინიშნა.

მოგვიანებით იგი გაემგზავრა პარიზში, სადაც ფილოსოფიური სწავლა სორბონის უნივერსიტეტში განაგრძო. 1948 წელს, საფრანგეთში სწავლისას, მან ცოლად შეირთო მარჯორი ელიოტ საიფერი, კანადელი დიპლომატების ქალიშვილი. წყვილს ორი შვილი შეეძინა: ლუის ადრიანი და ანა მარია.

თავდაპირველად მან პრეზიდენტობაზე კენჭი 1966 წელს იყარა, თუმცა მცირე სხვაობით დამარცხდა ხოაკინ ტრეხოსთან. მოგვიანებით იგი პრეზიდენტად 1974 წელს აირჩიეს. მისი მთავრობა ორიენტირებული იყო სოციალურ საკითხებზე და დიდ ყურადღებას უთმობდა მუშათა კლასის პრობლემებს. იგი მუშაობდა სოფლის მოსახლეობის ცხოვრების ხარისხის ამაღლებაზე და გააუმჯობესა სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების ფასწარმოქმნა. დიდი ყურადღება დაეთმო ტყის აღდგენასა და ბუნებრივი რესურსების დაცვას. საერთაშორისო ასპარეზზე მისი მთავრობა პოპულარობით სარგებლობდა ცენტრალური ამერიკის ქვეყნებს შორის. მისი მმართველობის პერიოდში ოდუბერმა ლეგალური სტატუსი მიანიჭა კომუნისტურ პარტიას (1975) და აღადგინა საკონსულო ურთიერთობები კუბასთან (1977). იგი მხარს უჭერდა და თანამშრომლობდა პრეზიდენტებთან ჯიმი კარტერთან და ომარ ტორიხოსთან პანამის სუვერენიტეტის დასაცავად.

ლიბერიასთან მდებარე აეროპორტს, დანიელ ოდუბერის საერთაშორისო აეროპორტს, სახელი მის პატივსაცემად ეწოდა. კოსტა-რიკის დედაქალაქ სან-ხოსეში დგას მისი სრული ზომის ქანდაკება.

დანიელ ოდუბერი გარდაიცვალა 1991 წლის 13 ოქტომბერს ესკასუში.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოსტა-რიკის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:კოსტა-რიკის პრეზიდენტები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1959

**აშშ-ის მე-13 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა 1959 წლის 30 ნოემბრიდან 12 დეკემბრამდე, ნიუ-იორკსა და უესტ-ორინჯში (ნიუ-ჯერსი).

ტურნირის შედეგების მიხედვით, გიზელა გრესერმა და ლიზა ლეინმა მოიპოვეს 1961 წლის ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატის საზონათაშორისო ტურნირის საგზურები. სონია გრაფ-სტივენსონი ტურნირში მონაწილეობას გეგმავდა, თუმცა შეჯიბრების დაწყებამდე ცოტა ხნით ადრე უარი განაცხადა.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, 5 იანვარი, 1960; 20 იანვარი, 1960; 5 თებერვალი, 1960.
* Chess Review, 1/60, გვ. 26; თებერვალი 1960, გვ. 36.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-13 ჩემპიონატი და ზონალური ტურნირი; 1959
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი IV
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1959 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-ჯერსიში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
მამადუ ტურე კურუმა

გენერალ-მაიორი **მამადუ ტურე კურუმა** ან '''ნ'კრუმა''' (დ. 26 აპრილი, 1947) — გვინეა-ბისაუს სამხედრო შტაბის უფროსის მოადგილე და იმ სამხედრო სარდლობის ლიდერი, რომელმაც ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად. ეს გადატრიალება მიმართული იყო პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის, რაიმუნდუ პერეირასა და ყოფილი პრემიერ-მინისტრის და საპრეზიდენტო არჩევნების წამყვანი კანდიდატის, კარლოს გომეს ჟუნიორის წინააღმდეგ. 13 აპრილს მან პირობა დადო, რომ რამდენიმე დღეში ჩამოაყალიბებდა ეროვნული ერთიანობის მთავრობას. 2012 წლის 18 მაისს გაეროს უშიშროების საბჭომ მიიღო რეზოლუცია სამხედრო სარდლობის წევრებისთვის, მათ შორის კურუმასთვის, მოგზაურობის აკრძალვის შესახებ.

## იხილეთ აგრეთვე
* გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:გვინეა-ბისაუს პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1962

**აშშ-ის მე-14 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1962 წლის 21 აპრილიდან 6 მაისამდე.

ეს იყო გიზელა გრესერის მეხუთე ტიტული; ამ მაჩვენებლით იგი მხოლოდ მონა მეი კარფს ჩამორჩებოდა, რომელსაც ექვსი გამარჯვება ჰქონდა. ჟურნალ „Chess Life“-ის ცნობით, მონაწილეები აშშ-ის საჭადრაკო ფედერაციის (USCF) რეიტინგების მიხედვით შეირჩნენ. გრესერმა და ლეინმა მოიპოვეს საზონათაშორისო ტურნირის საგზურები. ტურნირის დროს კეიტ სილარსი 14 წლის იყო. გიზელა გრესერს თავისი გამოსვლისთვის ედით ლუსი უიართის სახელობის თასი გადაეცა.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, მაისი 1962, გვ. 93, 99.
* Chess Review, ივნისი 1962, გვ. 163-164.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-14 ჩემპიონატი და ზონალური ტურნირი; 1962
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი IV
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1962 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1964

**აშშ-ის მე-15 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1964 წლის 26 აპრილიდან 10 მაისამდე.

ტურნირი სასტუმრო „ჰენრი ჰადსონში“ გაიმართა. სონია გრაფ-სტივენსონმა ტურნირი გიზელა გრესერთან მარცხით დაიწყო, თუმცა მომდევნო 9 პარტიიდან 8½ ქულა აიღო და ჩემპიონობა მოიპოვა. ედით ლუსი უიართის სახელობის თასი, რომელიც 1951 წლიდან გადაეცემა, წელსაც გათამაშდა. გრაფ-სტივენსონმა საპრიზო ფონდიდან (650$) 250$ მიიღო. ფინიკსელმა მებელ ბერლინგეიმმა ტურნირი დაიწყო და ოთხი პარტია ჩაატარა, მაგრამ ავადმყოფობის გამო ტურნირიდან მოიხსნა; მისი შედეგები გაუქმდა, რადგან მან პარტიების ნახევარზე ნაკლები ითამაშა.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, მაისი 1964, გვ. 110.
* Chess Review, ივნისი 1964, გვ. 163, 168.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-15 ჩემპიონატი; 1964
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი IV
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1964 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
დუგლას ენდრიუ ბელი

**დუგლას ენდრიუ ბელი** (დ.1961 წლის 24 თებერვალს) — ვიდეო თამაშების შემქმნელი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია სან-დიეგოს სტუდია FTL Games-ის Dungeon Master სერიის დიზაინერისა და პროგრამისტის როლით.
## კარიერა
დუგ ბელი მუშაობდა Dungeon Master-ის დირექტორად, მთავარ დიზაინერად და შემქმნელად. თუმცა, სანამ ის 1983 წელს FTL Games-ს შეუერთდებოდა, თამაშს Crystal Dragon ერქვა და შემუშავებული იყო ენდი ჯაროსთან (გრაფიკა) ერთად მათ სამშენებლო სტუდია PVC Dragon-ში 8-ბიტიანი Apple II კომპიუტერისთვის.

შერწყმის შემდეგ, თამაშის გამოშვება გადაიდო და სამიზნე პლატფორმად განისაზღვრა 16-ბიტიანი Atari ST კომპიუტერი, რომელიც მეტ შესაძლებლობებს სთავაზობდა. ბელი იყო FTL-ის მთავარი შემქმნელი და ტექნიკური დირექტორი 1986 წლიდან 1995 წლამდე; კომპანიამ საქმიანობა 1996 წელს შეწყვიტა.

## კრედიტები
**თამაშები**

* მთავარი პროგრამისტი Atari ST-ის ვერსიისთვის — SunDog: Frozen Legacy (1985) 
* მთავარი შემქმნელი — Dungeon Master (1987) (ასევე შეასრულა Dungeon Master-ის X68000 პორტი)
* პროექტის მენეჯერი და შემქმნელი — Chaos Strikes Back (1989)
* მთავარი შემქმნელი — Dungeon Master II: The Legend of Skullkeep (1993)
* Trion Network Platform — Defiance-სთვის (Trion, 2013)

**სხვა კომერციული პროგრამული უზრუნველყოფა
**

** Research Assistant მოდული — Encyclopædia Britannica CD-სთვის (2000, 2001)*

## რესურსები ინტერნეტში
*
## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:პროგრამისტები
კატეგორია:ამერიკელი პროგრამისტები
კატეგორია:ამერიკელი ვიდეო თამაშების დიზაინერები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1966

**აშშ-ის მე-17 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1966 წლის 23 აპრილიდან 11 მაისამდე.

ტურნირი სასტუმრო „ჰენრი ჰადსონში“ ჩატარდა. ჩემპიონატი გიზელა გრესერისა და ლიზა ლეინის დაძაბული ბრძოლით წარიმართა და საბოლოოდ მათი გამარჯვებით, პირველი და მეორე ადგილების გაყოფით დასრულდა.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, მაისი 1966, გვ. 107.
* Chess Review, ივნისი 1966, გვ. 165.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-17 ჩემპიონატი და ზონალური ტურნირი; 1966
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი V
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1966 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
ზურტაკეტის ხეობის გამოქვაბულები

**ზურტაკეტის ხეობის გამოქვაბულები** — ხუროთმოძღვრებისა და არქეოლოგიური ძეგლები ქვემო ქართლში მდინარე ხრამის მარჯვენა შენაკადის — შავწყაროსწყლის ხეობაში (ისტორიული ზურტაკეტი), ახლანდელ დმანისის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. 

## ზურტაკეტის გამოქვაბულთა კომპლექსები 
ზურტაკეტის მხარის მრავალი ხელოვნური გამოქვაბულიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია სოფლების გომარეთისა და ახას მიდამოების გამოქვაბულთა ოთხი კომპლექსი. პირველი კომპლექსი ხეობის მარცხენა ციცაბო კალთაზე ოთხ იარუსად განლაგებულ 40-მდე გამოქვაბულისაგან შედგება, ხოლო მისი მოპირდაპირე მეორე კომპლექსი ორ იარუსად განლაგებულ 20-მდე ძლიერ დაზიანებულ გამოქვაბულს მოიცავს. ქვემოთ, დაახლოებით ერთ კილომეტრზე, ხეობის ერთმანეთის მოპირდაპირე კალთებზე გამოკვეთილია სამ იარუსად განლაგებული მესამე (25 გამოქვაბული) და მეოთხე (35 გამოქვაბული) კომპლექსები. ამის ქვემოთ, დაახლოებით 2 კილომეტრზე ათამდე გამოქვაბულის ჯგუფია გამოკვეთილი.

გამოქვაბულები ასიმეტრიული, გეომეტრიული ფორმისაა, გამონგრეულია ბაზალტის ქანებში რკინის იარაღის დაუხმარებლად. შუა საუკუნეებში დაზიანებული კომპლექსები აღუდგენიათ ქვითკირის ზღუდეების, ნახევარწრიული და სწორკუთხა გეგმის კოშკების და სხვა ნაგებობების დამატებით. პირველი კომპლექსის მეოთხე იარუსის ცენტრალურ ნაწილში რამდენიმე დაზიანებული ქვაბული წინიდან ქვითკირის კედლით მოუზღუდავთ და ერთნავიანი, ბრტყელაფსიდიანი ეკლესია აუგიათ.

## არქეოლოგიური გათხრები
1987–1988 წლებში ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები (ხელმძღვანელი ნ. ბახტაძე). გამოქვაბულთა იატაკები მოლესილი ან თიხატკეპნილი იყო. ზედა ფენებში აღმოჩნდა XI–XIV საუკუნეების საქართველოში გავრცელებული წერნაქით მოხატული და მოუხატავი, ორნამენტირებული და სადა თიხის ნაწარმის (ჯამები, დოქები, ქოთნები, დერგები, თონეები, კერები) ნატეხები, იმავე ფენებში აღმოჩნდა ლითონის, ხის, ძვლის და სხვა მასალის ნაკეთობანი (ხელსაფქვავები, კოვზები, სავარცხელი, კვირისტავები, ქსოვილის ფრაგმენტები და სხვა), აგრეთვე რუსუდანისა და ყაანური XIII–XIV საუკუნეების სპილენძისა და ვერცხლის მონეტები.

არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ XI–XIV საუკუნეებში ზურტაკეტის ხეობაში კლდეში ნაკვეთი სოფლები იყო, სადაც საფორტიფიკაციო ნაგებობანი მოსახლეობისა და დაწინაურებული ფენის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფდა. ზოგიერთი გამოქვაბულის ფეოდალური ხანის იატაკის ღრმულებში, გამოვლინდა ხრამის ხეობის გამოქვაბული კომპლექსებისთვის დამახასიათებელი გვიანდელი, შუა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის თიხის ნაწარმის ფრაგმენტები. ჩანს, ეს მიდამოები, ძირითადად, ადრეულ ხანაში ყოფილა ათვისებული. არქეოლოგიური მასალა დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში.

## ლიტერატურა
* ბახტაძე ნ., ქვემო ქართლის კლდის ძეგლები, თბ., 1991.

კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1967

**აშშ-ის მე-18 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1967 წლის 30 აპრილიდან 14 მაისამდე.

ამ ტურნირზე გამარჯვებით გიზელა გრესერმა მერვედ მოიპოვა აშშ-ის ჩემპიონის ტიტული.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, ივლისი, 1967 წ., გვ. 190—191.
* Chess Review, ივნისი, 1967 წ., გვ. 163.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-18 ჩემპიონატი; 1967
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი V
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1967 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1969

**აშშ-ის მე-19 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1969 წლის 15-დან 29 ივნისამდე.

ამ ტურნირზე გამარჯვებით გიზელა გრესერმა მეცხრედ და უკანასკნელად მოიპოვა აშშ-ის ჩემპიონის ტიტული. მისი ეს რეკორდი დღემდე მოუხსნელია.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, აგვისტო, 1969, გვ. 338.
* Chess Review, აგვისტო, 1969, გვ. 228; სექტემბერი 1969, გვ. 259.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-19 ჩემპიონატი და ზონალური ტურნირი; 1969
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი V
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1969 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1972

**აშშ-ის მე-20 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა სენტ-პიტერსბერგში 1972 წლის 28 მაისიდან 11 ივნისამდე.

ტურნირში გამარჯვებულებმა მოიპოვეს 1973 წლის ქალთა მსოფლიოს ჩემპიონატის საზონათშორისო ტურნირის საგზურები.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life & Review, აგვისტო, 1972, გვ. 474.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-20 ჩემპიონატი და ზონალური ტურნირი; 1972
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი VI
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1972 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ფლორიდაში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1965

**აშშ-ის მე-16 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1965 წლის აპრილიდან მაისამდე.

ეს ტურნირი ლუსილ კელნერის ხსოვნას მიეძღვნა. მოქმედი ჩემპიონი სონია გრაფ-სტივენსონი 1965 წლის მარტში გარდაიცვალა, თუმცა ტურნირისთვის სახელი მანამდე უკვე შერჩეული იყო. შედეგად, გიზელა გრესერმა მოიგო როგორც ედით ლუსი უიართის თასი, ისე ლუსილ კელნერის ახალი მემორიალური თასი.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, მარტი 1965, გვ. 51; აპრილი 1965, გვ. 73; მაისი 1965, გვ. 95.
* Chess Review, ივნისი 1965, გვ. 164.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-16 ჩემპიონატი; 1965
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი V
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1965 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
დამხარისხებელი პარკი

**დამხარისხებელი პარკი** — სალიანდაგო პარკი (დამხარისხებელი), რომლის დანიშნულებაა გადამუშავებული ვაგონების დაგროვება ფორმირების გეგმის დანიშნულებისა და აუცილებელი ტექნიკური აღჭურვილობის ქონის. დამხარისხებელი სადგურის დამხარისხებელი კომპლექტის ნაწილი, რომელიც მოდის დამხარისხებელი გორაკის შემდეგ და გამგზავნი პარკის წინ.

## მოწყობა 
დამხარისხებელი გორაკიდან ჩამოგორებული ვაგონი ან ჩახსნილი ვაგონი ხვდება გამანაწილებელ ზონაში, სადაც მდებარეობენ ისრული გადამყვანები, რომლებიც მიმართავენ (ანაწილებენ) ვაგონებს მათი დანიშნულების შესაბამის დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგებში. პარკის ლიანდაგები რამდენიმე ასეული მეტრის მანძილზე მიდიან ერთმანეთის პარალელურად, შემდეგ ხელახლა თავს იყრიან და ორი-სამი გამთრევი ლიანდაგის საშუალებით უერთდებიან გამგზავნ პარკს. რათა დამხარისხებელ ლიანდაგებზე განთავისუფლდეს ადგილი სულ ახალი და ახალი ვაგონებისათვის, სამანევრო ლოკომოტივი შედის დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგებზე გორაკის საწინააღმდეგო მხრიდან და ებმევა ვაგონებს, ხოლო შემდეგ გამოითრევს შექმნილ შემადგენლობას ლიანდაგების ბოლოსკენ, გორაკიდან მოშორებით. მატარებელში მყოფი ვაგონები მოწმდება და სამანევრო ლოკომოტივის მიერ მიეწოდება გამგზავნ პარკს, საიდანაც მაგისტრალური ლოკომოტივების საშუალებით მიდიან საჭირო მიმართულებით.

### პარკი 
დამხარისხებელი პარკი — დამხარისხებელი სადგურის ძირითადი ნაწილია. დამხარისხებელი ლიანდაგების საერთო რაოდენობა და სიგრძე განისაზღვრება შემადგენლობების ფორმირების ტექნოლოგიით და მუშაობის მოცულობით უწყებრივი ნორმატიული დოკუმენტების შესაბამისად, რომელიც არეგლამენტირებს დამხარისხებელი მოწყობილობების ტიპიურ გადაწყვეტილებებს და სადგურებში მათ განლაგებას მატარებელთა შემადგენლობის ფორმირებისთვის და ვაგონების მისაწოდებლად სატვირთო პუნქტებში. ლიანდაგთა რაოდენობამ შეიძლება მიაღწიოს 50—70. ისინი ყველა სპეციალიზირებულია, ანუ თითოეული მათგანი განკუთვნილია რომელიმე ერთი დანიშნულების ვაგონებისათვის. დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგების სპეციალიზაციამ უნდა უზრუნველყოს მუშაობის თანაბარი განაწილება სამანევრო ლოკომოტივებს შორის, გამთრევი ლიანდაგების თანაბარი დატვირთვა, მანევრების წარმოების უსაფრთხოება, კავშირში უნდა იყოს გამშვები პარკის ლიანდაგების სპეციალიზაციასთან და ფორმირების გეგმის დანიშნულებასთან (ცარიელი ვაგონების დანიშნულებასთან ერთად). როგორც წესი თითოეულ ფორმირების გეგმის დანიშნულებაზე გამოიყოფა ცალკე დამხარისხებელი ლიანდაგი. 200 ვაგონზე მეტი ვაგონების ნაკადის სადღეღამისო დანიშნულებაზე გამოიყოფა ორი ლიანდაგი.
* პარკის სამუხრუჭე პოზიცია — ლიანდაგის მონაკვეთი დამხარისხებელი პარკის სათავე ნაწილში მასზე დაყენებული სამუხრუჭე საშუალებებით (შემანელებლებით) მოძრავი ვაგონების სიჩქარის შესამცირებლად.
* პარკის პოსტები — აგებენ პარკის სამუხრუჭე პოზიციების არსებობის შემთხვევაში, პოსტებიდან გორაკის ოპერატორების მიერ ჩახსნილი დაგორებული ვაგონების უშუალო ვიზუალური დათვალიერებისთვის, აღმასრულებელი მოწყობილობების მუშაობისთვის, სამანევრო გადაადგილებებისთვის და პარკის ლიანდაგებზე მოწყობილობების მართვისთვის.
* ლიანდაგების შევსების კონტროლის მოწყობილობა — განკუთვნილია ლიანდაგის განთავისუფლების, „ფანჯრების“ არსებობის და დამხარისხებელ პარკში ჩახსნის სიჩქარის განსაზღვრის კონტროლისთვის.

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა
კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა
ირაკლი ზურაბიშვილი

**ირაკლი ივანეს ძე ზურაბიშვილი** (დ. 23 მაისი, 1918, თელავი — გ. 27 სექტემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი მეცნიერი სამთო დარგში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1983), ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1966), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1979).

1941 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი (ამჟამად საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი). 1957–1973 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გ. წულუკიძის სახელობის სამთო მექანიკის ინსტიტუტის სასარგებლო წიაღისეულის საბადოთა დამუშავების ლაბორატორიის გამგე. 1973–1980 წლებში მუშაობდა ამავე ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილედ, ხოლო 1980–1987 წლებში — ინსტიტუტის დირექტორად. 1955 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში (საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი).

ირაკლი ზურაბიშვილის ძირითადი სამეცნიერო შრომები ეხება მანგანუმის საბადოების მიწისქვეშა დამუშავების საკითხებს, მადნეული საბადოების დამუშავების ოპტიმალური პარამეტრების დადგენის მეთოდებს. მან ჩამოაყალიბა ფენობრივი ტიპის საბადოების დამუშავების სამეცნიერო საფუძვლები. იგი არის მრავალი სამეცნიერო ნაშრომის, მათ შორის 8 მონოგრაფიის ავტორი. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1973).
## ბიბლიოგრაფია 
* Технология подземной разработки рудных месторождений, М., 1976.
* Разработка марганцеворудных месторождений, М., 1987 (თანაავტ.: В. А. Каландадзе, А. Ф. Кикабидзе).
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:დაბადებული 23 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1918
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
აშშ-ის ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის 1946

**აშშ-ის მე-7 ჩემპიონატი ჭადრაკში ქალთა შორის** () — ტურნირი, რომელიც მიმდინარეობდა ნიუ-იორკში 1946 წლის 26 ოქტომბრიდან 16 ნოემბრამდე. ტურნირის დირექტორი იყო კეროლაინ დ. მარშალი, ხოლო დირექტორის ასისტენტი — მისის ედით ლ. უეართი. პარტიები შაბათ-კვირას ჩენინის აუდიტორიაში იმართებოდა. ტურნირის გამარჯვებული და აშშ-ის ჩემპიონი მესამედ გახდა მონა მეი კარფი.

## სატურნირო ცხრილი 
## ლიტერატურა 
* Chess Life, 5 ნოემბერი, 1946, გვ. 1; 20 ნოემბერი, 1946, გვ. 1, 3.
* Chess Review, დეკემბერი, 1946, გვ. 8.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აშშ-ის ქალთა მე-7 ჩემპიონატი; 1946
* ამერიკელი ქალი — ნაწილი II
* აშშ-ის ქალთა ჩემპიონატების კოლექცია

კატეგორია:1946 წელი ჭადრაკში
კატეგორია:სპორტული შეჯიბრებები ნიუ-იორკში
კატეგორია:აშშ-ის საჭადრაკო ჩემპიონატები
ზუხბაია

საკუთარი სახელი **ზუხბაია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ვალერიან ზუხბაია — გეოლოგი
* ვლადიმერ ზუხბაია — ფეხბურთელი
* ოთარ ზუხბაია —  ინჟინერი, თანამდებობის პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
არტურ ფონ ზუტნერი

**არტურ გუნდაკარ ფონ ზუტნერი** (; დ. 21 თებერვალი, 1850, ვენა, — გ. 10 დეკემბერი, 1902, ჰარმანსდორფი, ახლანდ. ქვემო ავსტრია) — ავსტრიელი მწერალი, პაციფისტი.

დაიბადა არისტოკრატულ ოჯახში. 1876 წელს თავისი ოჯახის ნების წინააღმდეგ იქორწინა გრაფის ასულ ბერტა კინსკიზე (შემდგომში ნობელის პრემიის პირველი ქალი ლაურეანტი). მომდევნო ცხრა წელი (1876–1885) ცოლთან ერთად ცხოვრობდა საქართველოში. თითქმის მთელი თავისი შემოქმედება მიუძღვნა საქართველოსა და კავკასიის თემას; საყურადღებოა მისი რომანები „დარეჯანი“ (მეორე გამოცემა 1896, პირველი არ არის მიკვლეული), „აზნაური“ (1886), „შამილი“, „აჭარლები“ (ორივე 1890), „კავკასიის შვილები“ (2 წიგნად, 1890–1891), „ჩერქეზები“ (1898). ზუტნერებს შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანიც“ უთარგმნიათ გერმანულ და ფრანგულ ენებზე, მაგრამ თარგმანი დაკარგულად ითვლება. 1884 წელს ზუტნერმა გაზეთ „კავკაზის“ ფურცლებზე გამოაქვეყნა რამდენიმე წერილი, რომელიც იმავე წელს „ივერიამაც“ დაბეჭდა სათაურით «უცხოელის აზრი „ვეფხისტყაოსანზე“. პოემის გადათარგმნის გამო ფრანგულ ენაზე».

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ ზუტნერი მშობლებს შეურიგდა და ჰარმანსდორფის საგვარეულო მამულში დაფუძნდა. აქ ცოლ-ქმარ ზუტნერებთან ერთად ცხოვრობდა არტურის ძმისშვილი მარი ფონ ზუტნერი, რომელიც თავის ავტობიოგრაფიული ხასიათის რომანში (1898) „როგორ იქმნა ნათელი!“ (Wie es Licht geworden!) შეფარვით აღიარებს სასიყვარულო ურთიერთობას ბიძამისთან. 1891 წელს არტურ ფონ ზუტნერმა დააფუძნა ავსტრიაში ანტისემიტიზმის წინააღმდეგ მიმართული საზოგადოება.

## ლიტერატურა 
* კაკაბაძე ნ., რუხაძე ნ., კავკასია და საქართველო გერმანულ ლიტერატურაში, თბ., 1963.
* J. G. Lughofer: Suttner Arthur Gundaccar. In: Österreichisches Biographisches Lexikon 1815–1950 (ÖBL). Band 14, Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 2015, ISBN 978-3-7001-7794-4, S. 64.
* Martin Maack: Die Novelle. Ein kritisches Lexikon über die bekanntesten deutschen Dichter der Gegenwart mit besonderer Berücksichtigung der Novellisten. Strauch-Verlag, Lübeck 1896, S. 303f.
* Bertha von Suttner: Lebenserinnerungen. Anhang, Verlag der Nation Berlin (DDR), 4. Auflage 1972.
* Suttner, Freifrl. Marie von. In: Sophie Pataky (Hrsg.): Lexikon deutscher Frauen der Feder. Band 2. Verlag Carl Pataky, Berlin 1898, S. 351.

## სქოლიო
კატეგორია:XIX საუკუნის ავსტრიელი მწერლები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
ზღაპრის ბეგარა

**ზღაპრის ბეგარა** — ბეგრის სახეობა შუა საუკუნეების საქართველოში. ეკისრებოდათ ზღაპრის თქმასა და შეთხზვაში დახელოვნებულ ყმა გლეხებს.

აკაკი წერეთლის ცნობით, „ბატონყმობის დროს ზოგიერთ გლეხებს მთელი გვარეულობით ზღაპრებისა და შაირების მეტი არა ემართათ რა გადასახადი“. ცნობილია, რომ სპეციალური მეზღაპრე ჰყოლიათ სვანეთში დადეშქელიანებს. ყმა გლეხ მეზღაპრეთა არსებობა დადასტურებულია ქართლშიც.  

## ლიტერატურა 
* სიხარულიძე ქს., საგმირო-საისტორიო სიტყვიერება, თბ., 1949.
* წერეთელი ა., განცხადებასავით, «კვალი», 1895, №6.

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ჰიროაკი ჰიდაკა

**ჰიროაკი ჰიდაკა** (; დ. 17 აპრილი, 1962 – გ. 25 დეკემბერი, 2006) — იაპონელი სერიული მკვლელი.

## ადრეული ცხოვრება
ჰიდაკა დაიბადა მიაძაკის პრეფექტურაში. იგი თავდაპირველად წარჩინებული სტუდენტი იყო, თუმცა ვერ მიაღწია მიზანს რომელიც ცუკუბას უნივერსიტეტში ჩაბარება იყო. ამის ნაცვლად მან ფუკუოკას უნივერსიტეტში ჩააბარა, მაგრამ საბოლოოდ სწავლას თავი დაანება. ჰიდაკა ხშირად სესხულობდა ფულს, სვამდა და სარგებლობდა პროსტიტუციით. 1989 წლის აპრილში იგი საცხოვრებლად ჰიროსიმაში გადავიდა და ტაქსის მძღოლად დაიწყო მუშაობა.
ჰიდაკა 1991 წელს დაქორწინდა და 1993 წელს შეეძინა ქალიშვილი, თუმცა მისი მეუღლე ფსიქიატრიულ საავადმყოფოში გადაიყვანეს.

## მკვლელობები
1996 წლის აპრილიდან სექტემბრამდე ჰიდაკამ ოთხი ქალი მოკლა და გაძარცვა. მისი ერთ-ერთი მსხვერპლი იყო 16 წლის გოგონა, რომელიც ენჯო-კოსაით (ანაზღაურებადი პაემნებით) იყო დაკავებული. იგი 1996 წლის 21 სექტემბერს დააკავეს.

## სასამართლო პროცესი და სიკვდილით დასჯა
2000 წლის 9 თებერვალს ჰიროსიმას საოლქო სასამართლომ ჰიდაკას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. მას ეს განაჩენი არ გაუსაჩივრებია. იგი 2006 წლის 25 დეკემბერს ჩამოახრჩეს. მისი სიკვდილით დასჯის შემდეგ, მისმა ადვოკატმა, შუიჩი ადაჩიმ, პროტესტი გამოთქვა იმის გამო, რომ ციხის ადმინისტრაციამ მას კლიენტთან წვდომა უკანონოდ აუკრძალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Article on the serial murders
* Japanese Wikipedia entry on the murder case

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 დეკემბერი
კატეგორია:იაპონელი სერიული მკვლელები
ალჟირის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ალჟირის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც 1975 წლიდან ატარებს ალჟირის ჭადრაკის ფედერაცია. ფედერაცია დაარსდა 1973 წელს, ხოლო 1974 წელს გახდა ფიდეს წევრი.

## ჩემპიონატის გამარჯვებულები ვაჟთა შორის 
:

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი ალჟირში
ალბანეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ალბანეთის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური შეჯიბრება, რომელსაც ატარებს ალბანეთის ჭადრაკის ფედერაცია. მამაკაცთა შორის ტურნირი 1933 წლიდან იმართება, თუმცა რეგულარული სახე მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ მიიღო. ქალთა ჩემპიონატები 1977 წლიდან ტარდება.

მამაკაცთა შორის ტიტულების რაოდენობით ლიდერია საერთაშორისო ოსტატი ფატოს მუჩო, რომელმაც 1974-1989 წლებში 11-ჯერ მოიგო ტურნირი. 9 ტიტული აქვს იულვი პუსტინას.

ქალთა შორის აბსოლუტური რეკორდსმენია ეგლანტინა შაბანაი, რომელიც ქვეყნის ჩემპიონი 14-ჯერ გახდა.

## ქრონოლოგიური ცხრილი 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბანეთის საჭადრაკო ფედერაციის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:საჭადრაკო ჩემპიონატები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ჭადრაკი ალბანეთში
ავსტრიის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ავსტრიის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც ატარებს ავსტრიის ჭადრაკის ფედერაცია.

### არაოფიციალური ჩემპიონატების გამარჯვებულები 
### ოფიციალური ჩემპიონატების გამარჯვებულები მამაკაცთა შორის 
* ერიხ ელიშკაზეზმა მოიგო ორი მატჩი ტიტულისთვის რუდოლფ შპილმანის წინააღმდეგ 1936 წელს (5.5 : 4.5) და 1937 წელს (6 : 4), ორივე ზემერინგში.

### ოფიციალური ჩემპიონატების გამარჯვებულები ქალთა შორის 
### რესურსები ინტერნეტში 
* ავსტრიის მამაკაცთა ჩემპიონატების ისტორია
* ავსტრიის ჩემპიონები
* 2004 წლის ანგარიში გამარჯვებულთა სიით

კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი ავსტრიაში
ანდორის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ანდორის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც 1965 წლიდან ტარდება. მას მართავს 1967 წელს დაარსებული ანდორის ჭადრაკის ფედერაცია.

### გამარჯვებულები (2000 წლიდან) 
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* FEVA - ანდორის საჭადრაკო ფედერაციის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ჭადრაკი ანდორაში
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
აზერბაიჯანის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**აზერბაიჯანის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც ატარებს აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაცია. პირველი ჩემპიონატი გაიმართა 1934 წელს, როდესაც აზერბაიჯანი იყო ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკის ნაწილი. აზერბაიჯანის სსრ-ში ჩემპიონატები ეპიზოდურად იმართებოდა 1945 წლამდე, რის შემდეგაც ის ყოველწლიური გახდა. ეს ტრადიცია დღემდე გრძელდება დამოუკიდებელ აზერბაიჯანში.

## აზერბაიჯანის სსრ-ს ჩემპიონატები 
### აზერბაიჯანის სსრ-ს ჩემპიონატები (ქალები) 
## აზერბაიჯანის ჩემპიონატის გამარჯვებულები
### რესურსები ინტერნეტში 
* 
* აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაციის ოფიციალური საიტი (არქივი)
* აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაცია

კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი აზერბაიჯანში
არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩემპიონატი ჭადრაკში

**არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელსაც ატარებს არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჭადრაკის ფედერაცია. გარდა ამისა, 1994 წლიდან ყოველწლიურად ტარდება არაბთა გაერთიანებული საამიროების პრეზიდენტის თასი.

### გამარჯვებულები (2001 წლიდან) 
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჭადრაკის ფედერაციის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
ავსტრალიის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**ავსტრალიის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ავსტრალიის უმაღლესი რანგის საჭადრაკო ტურნირი, რომელსაც ატარებს ავსტრალიის ჭადრაკის ფედერაცია. ტურნირი, როგორც წესი, ორ წელიწადში ერთხელ იმართება. მასში მონაწილეობის უფლება ძირითადად აქვთ ავსტრალიელ მოჭადრაკეებს, თუმცა წესები უშვებს მცირე რაოდენობით უცხოელი ძლიერი მოთამაშეების მონაწილეობასაც. ტურნირის გამარჯვებული იღებს ავსტრალიის ჩემპიონის ტიტულს მომდევნო ჩემპიონატამდე. 

1971 წლიდან ალტერნატიულ წლებში იმართება ავსტრალიის ღია ჩემპიონატი ჭადრაკში, რომელიც ღიაა ყველა მოთამაშისთვის, მოქალაქეობის მიუხედავად.

## მამაკაცთა ტურნირის გამარჯვებულები 
## ქალთა ტურნირის გამარჯვებულები
## ავსტრალიის ჩემპიონები იუნიორთა შორის
ავსტრალიის იუნიორთა ჩემპიონატი არის ტურნირი, რომელსაც ატარებს ავსტრალიის ჭადრაკის ფედერაცია და იმართება ყოველწლიურად. ტურნირი განკუთვნილია 18 წლამდე ასაკის მოთამაშეებისთვის. პარალელურად იმართება ავსტრალიის გოგონათა ჩემპიონატი.

## ავსტრალიის ჩემპიონები გოგონათა შორის 
## ავსტრალიის ღია პირველობის გამარჯვებულები 
## ავსტრალიის გრან-პრი 
1989-2019 წლებში მოქმედებდა სისტემა, სადაც ქულები გროვდებოდა ავსტრალიის სხვადასხვა შაბათ-კვირის ტურნირებში. 2019 წლის შემდეგ გრან-პრი აღარ ჩატარებულა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ავსტრალიის ჭადრაკის ფედერაცია - საპატიო დაფები

კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი ავსტრალიაში
არგენტინის ჩემპიონატი ჭადრაკში

**არგენტინის ჩემპიონატი ჭადრაკში** — ყოველწლიური ტურნირი, რომელიც 1921 წლიდან ტარდება. მას არგენტინის ჭადრაკის ფედერაცია ატარებს. თავდაპირველად ჩემპიონის ტიტული თამაშდებოდა მოქმედ ჩემპიონსა და „Torneo Mayor“-ის გამარჯვებულს შორის. სამატჩო სისტემა 1950 წელს გაუქმდა (გამონაკლისი იყო 1952 წელი).

## მატჩების გამარჯვებულები (1921–1953) 
## არგენტინის ჩემპიონატი ჭადრაკში (1950–2025) 
## ჩემპიონატი ქალთა შორის 
## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* არგენტინის ჭადრაკის ფედერაცია
* All Year Chess

კატეგორია:არგენტინის ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი არგენტინაში
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ქალთა ჩემპიონატები ჭადრაკში