open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ამპელოგრაფია

მინი|ყურძნის თეთრი ჯიში
მინი|ყურძნის წითელი ჯიში
**ამპელოგრაფია** ( და ) — ვაზის სახეობებისა და ჯიშების შემსწავლელი მეცნიერება. 

XIX საუკუნის დასაწყისში ამპელოგრაფია გამოყენებითი ბოტანიკის დამოუკიდებელ დარგად ჩამოყალიბდა. 1873 წელს ვენაში შეიქმნა საერთაშორისო ამპელოგრაფთა კომისია, რომელმაც დაადგინა ვაზის ჯიშების აღწერის ერთიანი სისტემა. ამპელოგრაფია არის ზოგადი და კერძო. ზოგადი ამპელოგრაფია შეისწავლის ვაზისებრთა ოჯახის სისტემატიკის საკითხებს, გვარებს სახეობებს, ჯიშებსა და ველურად მოზარდი ვაზის ფორმების წარმოშობას, გავრცელებასა და განვითარებას; კერძო ამპელოგრაფია — ვაზის ჯიშებისა და პოპულაციების ბოტანიკურ, ბიოლოგიურ და სამეურნეო ნიშან-თვისებებს, ახდენს ჯიშების შერჩევასა და დარაიონებას განსაზღვრული ეკოლოგიური პირობებისათვის. ამპელოგრაფიული სამუშაოები ტარდება საწარმოო და საკარმიდამო ვენახებში, ამპელოგრაფიულ კოლექციებში. 

საქართველოში პირველი ამპელოგრაფიული კოლექცია (1000-მდე ჯიში) შეიქმნა 1931 წელს თელავის მევენახეობა-მეღვინეობის საკავშირო ინსტიტუტთან (ახლანდელი საქართველოს, მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის თელავის საცდელი სადგური). 

1947 წელს სოფელ დიღმის ტერიტორიაზე საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის მევენახეობის კათედრის ინიციატივით საფუძველი ჩაეყარა დიდი მნიშვნელობის კოლექციას (1200-მდე ჯიში). 

1967 წელს მის ბაზაზე იქვე შეიქმნა უფრო სრულყოფილი კოლექცია და კომპლექსური ლაბორატორია (რომელიც მოიცავდა 2500-მდე ჯიშსა და სახეობას). რაიონული და რესპუბლიკური მნიშვნელობის კოლექციებია საქარაში, ქედაში, გუდაუთასა და სენაკში. ხანგრძლივი საექსპედიციო და სტაციონარული კვლევის შედეგად საქართველოში გამოვლენილი და შესწავლილია 600-ზე მეტი აბორიგენული ჯიში.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქართული ვაზის ჯიშები

## ლიტერატურა
* ''Jancis Robinson's Guide to Wine Grapes* (OUP, ISBN 0-19-860098-4) is a cut-down version of her earlier *Vines, Grapes & Wines: The Wine Drinker's Guide to Grape Varieties*
* Kerridge, George & Antcliff, Allan (1999) *Wine Grape Varieties* CSIRO Publishing, ISBN 0-643-05982-2 is a good book from Australia aimed at growers
* Rendu,Victor (1857) *Ampélographie française* Paris
* Schneider, Anna; Mainardi, Giusi; Raimondi, Stefano; ed. (2012) *Illustrated Historical Universal Ampelography'', L'Artistica Editrice, Savigliano.

კატეგორია:ბოტანიკა
კატეგორია:მევენახეობა
გურიფული

**გურიფული** — ხობის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული (ყოფ. თემი), რომელიც მოიცავს სოფლებს — პირველ და მეორე გურიფულს; ასევე ამ სოფლების ძველი საერთო სახელწოდება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბეშქენ გურკლელი მახუნჯაგისძე

**ბეშქენ გურკლელი მახუნჯაგისძე** — XIII საუკუნის 30-50-იანი წლების ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, რუსუდანისა და დავით VI ნარინის კარის მოხელე — ამირეჯიბი, სოფ. გურკელის (სამცხე) მემკვიდრეობით მფლობელი (გურკლელების საგვარეულო). 

გურკლელი მახუნჯაგისძე დავით VI-ის თანშეზრდილი და დაახლოებული პირი იყო. იგი თან ახლდა მეფობის დასამტკიცებლად დაახლოებით 1243 წელს ოქროს ურდოში წასულ დავით VI-ს. 1259 წელს მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყებულ დავით VI-თან ერთად დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. ამის შემდეგ, როგორც ჩანს, იმერეთში დამკვიდრდა სამეფო კარზე. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
გურძემი

**გურძემი** — მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლების პირველი გურძემისა და მეორე გურძემის ძველი სახელწოდება. 

საქართველოს თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით, მარტვილის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული (ყოფ. თემი), რომელშიც შედის პირველი გურძემი, მეორე გურძემი და ნახურცილავო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის თემები
მურვან გურკლელი

**მურვან გურკლელი** — XIII საუკუნის 60-იანი წლების ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე (ვარაუდით გურკლელი მახუნჯაგისძე, ბეშქენის სახლის წევრი, შესაძლოა ძმა). მოღვაწეობდა დავით VII ულუს კარზე. 1260 წელს მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყებული მეფის მხარეზე იბრძოდა ახალდაბასთან. XIII საუკუნის 60-იან წლებში გურკლელი ტყვედ ჩაუვარდა სამცხე-ჯავახეთში შემოსეულ მონღოლთა რაზმს, რომელსაც ალათემური სარდლობდა. გურკლელმა თავი დააღწია ტყეობას, შეკრიბა ლაშქარი და შეებრძოლა მტერს. ამის შემდეგ გურკლელთა გვარი წყაროებში აღარ იხსენიება. როგორც ჩანს, მომძლავრებულმა ჯაყელთა სახლმა წაართვა მათ მამული. სოფ. გურკელთან ერთად გურკლელთა სახლმა დაკარგა თავისი გვარწოდებაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
ზედა რგანი

**ზედა რგანი** — სოფელი საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სარქველთუბნის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე ყვირილის ხეობაში, ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, ჭიათურიდან 7 კილომეტრში (საბაგირო გზა მანძილს ამცირებს 2 კმ-მდე). სოფელში არის მანგანუმის საბადო და კვარციანი ქვიშის კარიერი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 182 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
* გიორგი აბაშიძე — ქირურგი
* გრიგოლ აბაშიძე — მწერალი

## ლიტერატურა
* *დვალაშვილი გ., ხანდოლიშვილი ლ.* და სხვები, ჭიათურის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2017. — გვ. 30.

## სქოლიო
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
გურძიევცეკი

**გურძიევცეკი**, **საქართველოს გადასასვლელი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარეების რიონისა და ურეხის წყალგამყოფ მწვერვალებს ციხვარგასა და ბურჭულას შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3349 მ. გურძიევცეკი მდინარე ნოწარულას ხეობით სოფელ ჭიორას (ონის მუნიციპალიტეტი) აკავშირებს სოფელ ძინაღთან (ჩრდილოეთი ოსეთი). 1724 წელს ამ უღელტეხილზე გადავიდა ლტოლვილი მეფე ვახტანგ VI 1200 თანამგზავრით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
გურჯი-ბოღაზი

**გურჯი-ბოღაზი** () — თურქული სახელწოდება ხეობისა  და უღელტეხილისა, რომელიც კვეთს მდინარე ყარა-სუს (მდ. ევფრატის სათავე) და მდინარე ჭოროხის შენაკად თორთუმ-ჩაის წყალგამყოფ ქედს. გურჯი-ბოღაზზე გადიოდა ერზრუმიდან საქართველოში მომავალი მაგისტრალური გზა. 

ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღწერს:

## ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის გეოგრაფია
დავით გურამიშვილი (ფერმწერი)

250px|thumb|დავით გურამიშვილი, 1924
**დავით ალექსანდრეს ძე გურამიშვილი** (დ. 1857 — გ. 1926) — ქართველი ფერმწერი. რეალისტური მხატვრობის წარმომადგენელი.
## ბიოგრაფია
თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1873 წელს გაემგზავრა პარიზში. 1886 წელს შევიდა მიუნხენის სამხატვრო აკადემიაში, სადაც 1888-მდე სწავლობდა. სხვადასხვა დროს თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებში ("გალანგა", "ობზორი"). ადრინდელი ნამუშევრები განიცდიდა ო. დომიეს გავლენას. გურამიშვილისთვის დამახასიათებელია მახვილი თვალი, იუმორის გრძნობა და შესრულების მაღალი ოსტატობა. მისი ნამუშევრების ("მოგზაურობა უდაბნოში", 1886; "მოხუცის პორტრეტი", "ქალიშვილის პორტრეტი", "ავტოპორტრეტი", 1924, ყველა საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი ) ნათელი, თბილი ფერადოვანი გამა, მზის სხივებით განათებული პეიზაჟები გ. გაბაშვილის შემოქმედებასთან სიახლოვეზე მიუთითებს.

1916 წელს დ. გურამიშვილი იყო ქართველ მხატვართა კავშირის დაარსების ინიციატორი და წესდების ავტორი. გაწეული ღვაწლისათვის 1924 წელს იგი ამ კავშირის საპატიო წევრად აირჩიეს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 118,  თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  1857
კატეგორია:გარდაცვლილი 1926
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
გურჯაანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გურჯაანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გურჯაანი — ქართული თეთრი ღვინო
* გურჯაანი — ქალაქი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
* გურჯაანი — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი

300px|მინიატიურა|გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი – ორიგინალიჯაბა ლაბაძის ფოტო
**გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი** — ოსმალეთის ხელისუფალთა მიერ 1595 წელს ფისკალური მიზნით შედგენილი წიგნი. „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“ მნიშვნელოვანი წყაროა XVI საუკუნის უკანასკნელი მეოთხედის სამცხე-საათაბაგოს სოციალურ-ეკონომიკური, პოლიტიკური ისტორიისა და ისტორიული გეოგრაფიის არაერთი საკითხის შესასწავლად. შეიცავს ეკონომიკური ხასიათის მდიდარ მასალას სამხრეთ საქართველოს იმ ნაწილის შესახებ, რომელიც ოსმალებმა დაიპყრეს და „გურჯისტანის ვილაიეთი“ უწოდეს. დავთრის მიხედვით გურჯისტანის ვილაიეთი 8 ადმინისტრაციულ ერთეულად — ლივად (სანჯაყად) იყოფოდა. ესენი იყო: ახალციხის, ხერთვისის, ახალქალაქის, ჩილდირის, ფოცხოვის, პეტრას, ფანაკისა და დიდი არტაანის ლივები. თავის მხრივ ლივები ნაჰიებად (რაიონებად) იყო დანაწილებული, დასახლებული პუნქტების საერთო რიცხვი 1160-ს შეადგენდა. როგორც დავთრიდან ჩანს, მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა სოფლის მეურნეობა იყო.  

თითოეული სოფლისათვის მოცემულია გადასახადის საერთო რაოდენობა. შემდეგ ჩამოთვლილია გადასახადთა სახეები თანხის აღნიშვნით. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობის ერთი და იმავე პროდუქტებითაა დაბეგრილი. სხვადასხვა მიზეზის გამო გურჯისტანის ვილაიეთის 53 სოფელი საერთო აღწერის გარეშე იყო დარჩენილი და არ ექვამდებარეობა ოსმალურ საგადასახადო სისტემას. დავთარში მრავლად გვხვდება ოსმალური მიწისმფლობელობისათვის დამახასიათებელი ტერმინები: ვაკუფი, თიმარი, ზიამეთი, რაც სამცხე-საათაბაგოში ოსმალური ინსტიტუტების შემოღებაზე მიუთითებს. აქ წარმოდგენილი ცნობები საგვარეულო სამემკვიდრეო საკუთრების შესახებ სანდო წყაროა ოსმალური გადასახადებისა და საგადასახადო სისტემის შესასწავლადაც. გადასახადების გარდა, მასში დასახელებულია გამოსაღებები საქონელზე, სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებზე, წისქვილზე, კომლზე, აგრეთვე საქორწინო გამოსაღები და სხვა. აღნიშნულია სხვადასხვა საბეგრო ვალდებულებანიც. დავთარი ყურადღებას იქცევს პალეოგრაფიული და ლინგვისტური თვალსაზრისითაც. გამოსცა, თარგმნა და კომენტარი დაურთო ს. ჯიქიამ (წგნ. 1-3, 1941-1958).

## ლიტერატურა
* *ჯიქია ს.*, „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, თბ., 1958.
* *გამყრელიძე გ.,* „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“ როგორც დემოგრაფიული-სტატისტიკური ძეგლი, „თსუ შრომები“, 1948, ტ. 34;
* *სვანიძე, მ.,* სამცხე-საათაბაგოს ადმინისტრაციული დაყოფა და სოციალურ-ეკონომიური მდგომარეობა „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით, იქვე, 1967, ტ. 121. აღმოსავლეთმცოდნეობის სერია;
* *შენგელია, ნ.,* ოსმალური გადასახადები და ვალდებულებანი „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ მიხედვით, იქვე, ტ. 91. აღმოსავლეთმცოდნეობის სერია, 2;
* *Тверитинова А. С.* Аграрный строй Османской империи ХV-ХVII вв. М., 1963, с. 158-162;
* *Fekete L.,* Arbeiten der grusinischen Orientalistik auf den Gebieten der türkischen und persischen Paläografie und die Frage der Formel sözümöz, «Acta orientalia Academiae scientiarum Hungaricae». 1957, t. 7, fasc. 1; 

## რესურსები ინტერნეტში
* გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის ციფრული გამოცემა. ილიას უნივერსიტეტი. 2016.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგო
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დავთრები
გუტაპერჩის ხე

**გუტაპერჩის ხე** — ზოგადი სახელწოდება სხვადასხვა მცენარისა, რომელთა რძეწვენი შეიცავს გუტაპერჩს. უფრო ხშირად გუტაპერჩის ხეს უწოდებენ საპიტისებრთა ოჯახის ორი გვარის — -ისა და -ს სახეობებს, რომლებიც უმთავრესად ინდომალაის ოლქშია გავრცელებული.

## იხილეთ აგრეთვე
* გუტაპერჩოვანი მცენარეები
## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
გუტაპერჩოვანი მცენარეები

**გუტაპერჩოვანი მცენარეები** —  მცენარეები, რომლებიც თავისი ცხოველმოქმედების პროცესში სპეციალურ უჯრედულ სათავსებში აგროვებენ ნახშირწყალბადს — გუტას. განსაკუთრებით დიდი სარეწაო მნიშვნელობა აქვს ტროპიკული ზონის პალაკვიუმის (), პაიენისა () და ბასიის () გვარის ხემცენარეებს. აგრეთვე საპოტისებრთა () ოჯახის მერქნიან ჯიშებს, რომლებიც იზრდებიან სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიის ქვეყნების, ახალი გვინეისა და სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ხელუხლებელ ტყეებსა და პლანტაციებში. გუტა, წვნის — ლიტექსის სახით გროვდება ღერძული ორგანოებისა და ფოთლის სარძევეებში; შერეულია ხოლმე ფისებთან, შაქრებთან, პროტეინთან და მინერალურ მარილებთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
გუფთა

**გუფთა** — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი გუფთისა და პატარა გუფთის ძველი სახელწოდება. ვახუშტი ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“ გუფთას იხსენიებს დიდი ლიახვის სოფელთა სიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
გუშაგი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გუშაგი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გუშაგი — პოსტის დამცველი
* გუშაგი — ქართული გაზეთი
* გუშაგი — ქართული ჟურნალი
ქორწინება (ალმანახი)

**„ქორწინება“** — ქართული ყოველკვირეული ალმანახი, გამოდიოდა 1909 წელს თბილისში, გამოიცა 2 ნომერი, გამომცემელი — ა. წულუკიძე. „ქორწინების“ შემდეგ გამოვიდა გაზეთი „გუშაგი“.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 10, გვ. 551, თბ., 1986

კატეგორია:ქართული ალმანახები
გუსლი

მინი|ჩაფხუტისებრი გუსლი
**გუსლი** — რუსული სიმებიანი საკრავი. ცნობილია 5-14-სიმებიანი ფრთისებრი გუსლი და 10-30-სიმიანი ჩაფხუტისებრი გუსლი (წყობა დიატონურია). გუსლი არის როგორც სოლო, ისე ანსამბლური საკრავი. უძველესი ცნობები გუსლზე გვხვდება VI საუკუნეში. ფრთისებრი გუსლი გავრცელებულია ბალტიისპირეთის, კარელიის და ფინეთის ჩრდილო-დასავლეთ რაიონებში. იქაური გუსლებია: კანელი (ესტონეთი), კოკლე (ლატვია), კანკლესი (ლიეტუვა), კანტელე (კარელია-ფინეთი).

ჩაფხუტისებრი გუსლი შემორჩა მხოლოდ ვოლგისპირეთის ხალხებს. XVI-XVII საუკუნეებში შეიქმნა საკრავის მესამე ნაირსახეობა - სწორკუთხა (მაგიდის), მოგრძო კორპუსიანი და 50-60-სიმიანი გუსლი (თავდაპირველად დიატონური, შემდეგ ქრომატული წყობისა). 1900-იან წლებში ო. სომელსკიმ და ნ. პრივალოვმა ფრთისებრი გუსლი გააუმჯობესეს და შექმნეს გუსლების ოჯახი - გუსლი-პიკოლო, პრიმა, ალტი, ბანი. ამ ამ საკრავებს ხმარობენ ე. წ. გუსლარების გუნდში. 1914 წელს ნ. ფომინმა სწორკუთხა გუსლს საფუძველზე შექმნა კლავიშიანი გუსლი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სიმებიან-ჩამოსაკრავი საკრავები
გუჯარეთისწყალი

**გუჯარეთისწყალი** (აგრეთვე გუჯარულა, ჩარხისწყალი) — მდინარე ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მტკვრის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს მურყნევის მთის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 2060 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 43 კმ, აუზის ფართობი 326 კმ². 

მთავარი შენაკადებია მიტარბულა და ბაკურიანისწყალი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი წაღვერთან 3,24 მ³/წმ. ზამთარში დამახასიათებელია ყინულნაპირისი, თოში, ყინულსაფარი. მდინარის ნაპირებზე მრავალი სოფელია გაშენებული, მათ შორის კურორტი წაღვერი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
კატეგორია:გუჯარეთისწყალი
დაბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დაბა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დაბა — დასახლებული პუნქტი
* დაბა — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში
* დაბა — შუა საუკუნეების დასახლება და მონასტერი კლარჯეთში, თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე.
მახარობელ ურუშაძე

**მახარობელ (მახარბელ) იესეს ძე ურუშაძე** (დ. 1788, ლანჩხუთი ― გ. 1861, იქვე) ― გურიის სამთავროს აზნაური, XIX საუკუნის ქართველი სამხედრო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
დაიბადა გურიელების სამთავრო კარის მდივან-მწიგნობრის ოჯახში. იყო გურიის უკანასკნელი მთავრის მამია V-ის (სამთავროს მართავდა 1810-1826 წლებში) სიყრმის მეგობარი და თანამოაზრე. 1807-1808 წლებში აქტიურად მონაწილეობდა სეპარატისტი ფეოდალის, ლანჩხუთის მოურავის ზუბაიდელ ჟორდანიას წინააღმდეგ ბრძოლაში, რაც ზუბაიდელის დამარცხებით და სამთავრო ხელისუფლების განმტკიცებით დასრულდა. 1810 წელს, სამთავრო ტახტზე ასვლისთანავე, მამია V-მ ურუშაძეს უბოძა ლანჩხუთის მამასახლისობა („ხელოსნობა“) და ზუბაიდელ ჟორდანიასეული მამული მასზე მოსახლე გლეხებით. მომდევნო წელს მას ებოძა მეორე სახელო, - გურიელების სოფელ ლესას მამულის მოურავობა. 

მახარობელ ურუშაძე იყო თურქ-ოსმალთა წინააღმდეგ 1810-1812 წლების ბრძოლების და რუსეთ-ოსმალეთის  1828-1829  წლების ომის აქტიური მონაწილე. სამხედრო სამსახურიდან გადადგა პოდპორუჩიკის წოდებით. მხედრული წარჩინებისათვის მიღებული ჰქონდა: წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის ორდენი, წმ. გიორგის I და II ხარისხის მედლები, ვერცხლის მედალი „ თურქეთის 1828-1829 წლების ომში გამოჩენილი მამაცობისათვის“ და ე. წ. „გიორგის ხმალი“ „მამაცობისათვის“.

მისი მეუღლე იყო მარგარიტა (მართა) თავდგირიძე (იმერეთის მეფის დავით II-ის შვილიშვილის შვილი). მახარობელ ურუშაძის ჩამომავლები არიან პროფესორები აპოლონ ურუშაძე, იგორ ურუშაძე და ზურაბ ურუშაძე, პოლიტიკური მოღვაწე ავთანდილ ურუშაძე, ჟურნალისტი მარგარიტა ურუშაძე, ხელოვნებათმცოდნეები ლიორა ურუშაძე და პაოლა ურუშაძე, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი ლევან ურუშაძე და სხვ.

## ლიტერატურა
* *დიმიტრი ბაქრაძე*, არქეოლოგიური მოგზაურობა გურიასა და აჭარაში, ბათუმი, 1987, გვ. 277.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  1788
კატეგორია:გარდაცვლილი 1861
კატეგორია:ლანჩხუთში დაბადებულები
მ
გუჯარი

**გუჯარი** — უმეტესად მეფისაგან ნაბოძები საბუთის ზოგადი სახელწოდება, რომელიც ქართულ დიპლომატიკაში საუკუნიდან შემოვიდა. XVIII საუკუნეში გუჯარი და სიგელი ერთ ტერმინად — სიგელ-გუჯრად გაერთიანდა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დიპლომატიკა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ტიტანიკი

**ტიტანიკი** (*RMS Titanic, SS Titanic*) — ოლიმპიკის კლასის ინგლისური ლაინერი. XX საუკუნის დასაწყისისთვის უდიდესი სამგზავრო გემი. ფლობდა კომპანია White Star Line, აშენდა გემთსაშენში Harland and Wolff, ბელფასტში, ჩრდილოეთ ირლანდიაში.

ტიტანიკი 1912 წლის 10 აპრილს საუთჰემპტონის პორტიდან გავიდა. ვიდრე დასავლეთისკენ გაეშურებოდა, გზაზე შერბურსა (საფრანგეთი) და კვინსტაუნში შეიარა და მგზავრები აიყვანა. გასვლიდან ოთხი დღის შემდეგ, 1912 წლის 14 აპრილს, 22:40-ზე, ტიტანიკი აისბერგს შეეჯახა. 1912 წლის 15 აპრილის დილით გემი ჩაიძირა, შეჯახებიდან 2 საათისა და 40 წუთის შემდეგ. ჩაძირვამ 1,517 ადამიანის დაღუპვა გამოიწვია (სულ 2,223 მგზავრი), რაც ტიტანიკის კატასტროფას ერთ-ერთ უდიდესს ხდის საზღვაო ისტორიაში. დიდი მსხვერპლი ნაწილობრივ იმით იყო განპირობებული, რომ გემზე საკმარისი რაოდენობის ნავი არ აღმოჩნდა. ნავების რაოდენობა სულ 1.178 ადამიანზე იყო გათვლილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტიტანიკი , BBC-ის არქივი.
* ტიტანიკი , Open Directory Project.

## სქოლიო 
კატეგორია:ლაინერები
კალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კალა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კალა — ქიმიური ელემენტი;
* კალის თემი — თემი მესტიის მუნიციპალიტეტში.

;აგრეთვე
* კალა (იგივე ნარიყალა) — ციხე და უბანი თბილისში;
ლეღვთახევი

მინი|ლეღვთახევის ნაწილი რეკონსტრუქციის შემდეგ
**ლეღვთახევი**, *დაბახანა*, *დაბაღხანა* — ძველი თბილისის ერთ-ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი. მდებარეობდა ძველი ქალაქის სამხრეთ ნაწილში, ახლანდელი კრწანისის რაიონის ტერიტორიაზე (მოიცავდა ბოტანიკური ბაღის მიდამოებს). 

სახელი ეწოდა ამ ადგილებში ლეღვის ხის სიმრავლის გამო. წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1429 წელს. ლეღვთახევი გამოყოფდა თბილისის უძველეს უბანს კალას საკუთრივ ქალაქისაგან (ახლანდელი აბანოების უბანი). გვიანდელი ფეოდალური ხანის წყაროებში გვხვდება აგრეთვე ლეღვთახევის სხვა სახელწოდებები: წავკისისხევი, სალალაკისხევი (მდინარე წავკისწყლის ანუ სალალალისწყლის სახელის მიხედვით) და დაბახანა (ლეღვთახევში გამომდინარე გოგირდის წყალში ტყავს ამუშავებდნენ მეტყავე-დაბაღები, აქედან - სახელწოდებაც დაბახანა). XIX საუკუნეში ლეღვთახევში ბოტანიკური ბაღი გაშენდა. 2012 წელს განხორციელდა ლეღვთახევის რეკონსტრუქცია-რეაბილიტაცია. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* წავკისისწყალი

## ლიტერატურა
* თბილისის ისტორია, შ. მესხიას რედ., თბ., 1958.

კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
კატეგორია:კრწანისის რაიონი
დაბახანა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დაბახანა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დაბახანა — ძველი თბილისის ერთ-ერთი ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი
* დაბახანა — ტყავის დასამუშავებელი სახელოსნო
ქორწინება (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ქორწინება** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ქორწინება — წყვილს შორის კანონით ან ჩვეულებით ნებადართული კავშირი
* ქორწინება — ქართული ალმანახი
* ქორწინება — ანტონ ჩეხოვის პიესა
თბილისის ციხე

**თბილისის ციხე** — ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე თბილისის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სოლოლაკის ხეივნის კლდოვანი მასივის აღმოსავლეთ გაგრძელებაზე, მოგრძო და მაღალკლდოვან თხემზე. წყაროებში პირველად კალას სახელწოდებით არის მოხსენიებული IV საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით. შემდგომში იგი შურის ციხედ იხსენიება, უფრო გვიან  — ქალაქის, თბილისის ციხედ და ნარიყალად. ვარაუდობენ, რომ ციხის ადგილზე ძველთაგანვე იყო (აღმოჩენილია ძვ. წ. XIII-XII საუკუნების ბრინჯაოს სატევარი).

თბილისის ციხე წარმოადგენდა ფეოდალური ქალაქის დომინანტს, მის ძირითად თავდაცვით ნაგებობას. მრავალრიცხოვან დამპყრობთა ლაშქრობების შედეგად თბილისის ციხე ბევრჯერ დანგრეულა, ასევე ბევრჯერ აღუდგენიათ და გადაუკეთებიათ. ჩვენამდე მოაღწია XII-XIII და XVII საუკუნეების ნაგებობათა სახით.  XVII საუკუნის 40-იან წლებამდე აქვე იყო სამეფო სასახლე, ეკლესია, აბანოები და სხვა სამეურნეო და საყოფაცხოვრებო ნაგებობანი. ქართლ-კახეთის სამეფოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების (1801) შემდეგ თბილისის ციხემ დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა. XIX საუკუნის I ნახევარში ციხის ერთ-ერთ შენობაში დენთის საწყობის აფეთქების შედეგად დაინგრა თბილისის ციხის ტერიტორიაზე მდგარი თითქმის ყველა ნაგებობა.

თბილისის ციხე შედგება ერთმანეთთან დაკავშირებული ორი ძირითადი ნაწილისაგან. აღმოსავლეთი ნაწილი გეგმით კვადრატულია (70×70 მ), დასავლეთისა - სწორკუთხა (60×20 მ). ციხის კედლები (სისქე 1,5-2,0 მ) გამაგრებული ყოფილა მრგვალი და სწორკუთხედის ფორმის კოშკებითა და ბურჯებით (მათი დიდი ნაწილი დაზიანებული და დანგრეულია). 

უკეთ შემოინახა თბილისის ციხის დასავლეთ ნაწილში ყველაზე მაღალ ნიშნულზე აღმართული ე. წ. „სტამბოლის გოდოლი“. ციხის კედლებში შემორჩენილია 2 კარის ნაშთი, ერთი, „განჯის კარად“ წოდებული, „სტამბოლის გოდოლის“ გვერდით, ახლანდელი ბოტანიკური ბაღის მხარეს, მეორე უფრო დიდი, ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს. ამ კართან თბილისის ციხის უძველესი (ადრინდელი ფეოდალური ხანის), თლილი ქვის დიდი კვადრატებით ნაგები კედლის ნაშთია. თბილისის ციხის დანარჩენი ნაწილი ნაგებია კვადრატული ფორმის ქართული აგურით და ნატეხი ქვით გაჯისა და კირის ხსნარზე. ციხის ტერიტორიაზე 1967 წელს დაწყებული არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მიკვლელულია მრავალი სახის ძეგლი. 

## იხილეთ აგრეთვე
* თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები

## ლიტერატურა
* *ბერიძე ვ.,* XVIII საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1;
* *ბერძნიშვილი მ.,* თბილისის გარეგანი სახე XVIII საუკუნეში, თბ., 1965;
* თბილისის ისტორია, შ. მესხის რედ., თბ., 1958;
* *Иоселиани П. И.,* Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866;

კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
დაბლობი

[მინი|[ბორის დაბლობი.]]
**დაბლობი** — ხმელეთის ზედაპირი, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 200 მეტრს არ აღემატება. დაბლობი უმთავრესად მოვაკებულია, ზოგჯერ — გორაკ-ბორცვიანი. ზოგიერთი დაბლობი ზღვის დონეზე დაბლა მდებარეობს (მაგ., კასპიისპირა დაბლობი, 0-დან — 28 მ-მდე).

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 3, გვ. 326, თბ., 1978

კატეგორია:გეომორფოლოგია
ავოგადროს რიცხვი

**ავოგადროს რიცხვი** (აღნიშნა: N_A, L;  მოლი−1) — ფიზიკური მუდმივა, რომელიც რიცხობრივად ტოლია მოლეკულების რიცხვისა ნებისმიერი ნივთიერების ერთ გრამ-მოლეკულაში ან ატომების რიცხვისა მარტივი ნივთიერების ერთ გრამ-ატომში. ადრე განსაზღვრული იყო, როგორც ატომების რაოდენობა 12 გრამ სუფთა ნახშირბად-12-ის იზოტოპში. 

ავოგადროს რიცხვი ერთ-ერთი უნივერსალური მუდმივაა, რომელსაც იყენებენ მრავალი ფიზიკური სიდიდის (ბოლცმანის მუდმივა, ფარადეის რიცხვი და სხვა) მნიშვნელობათა  განსაზღვრისას. ავოგადროს რიცხვია:

:N_{A}= მოლი−1

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* An Exact Value for Avogadro's Number 
* Avogadro and molar Planck constants for the redefinition of the kilogram 

## სქოლიო 
კატეგორია:ფიზიკური მუდმივები
კანონიკა

**კანონიკა**, *კანონიკური ლიტერატურა*, სასულიერო მწერლობის დარგი; მოიცავს საეკლესიო იურიდიულ ლიტერატურას, რომელიც უმაღლესი საეკლესიო ორგანოების მიერ ნებადართული იყო იურიდიულ საკითხებში პრაქტიკული ხელმძღვანელობისათვის. კანონიკის პირველი ძეგლების აღმოცენება ბიზანტიური საეკლესიო მწელობის საწყისებს უკავშირდება; კრებულებში მათი გაერთიანება ბიზანტიაში ქრისტიანობის ადრეული პერიოდიდან დაიწყო და 883 წელს ჩამოყალიბებული სახე მიიღო „ნომოკანონის“ სახით.

ქართული კანონიკური მწერლობა ექვთიმე მთაწმიდლის (X ს.) მიერ ბერძნულიდან თარგმნილი "მცირე სჯულისკანონით" იწყება. კრებულში გაერთიანებულ სხვადასხვა დროის თხზულებათაგან ცრნტრალური ადგილი უჭირავს VI მსოფლიო კრების კანონებს, რომელნიც საფუძვლიანად განსხვავდებიან დედნისაგან. როგორც ჩანს, ექვთიმე მთაწმიდელს შეუდგენია ნახევრად ორიგინალური კოდექსი, რომელშიც გაუერთიანებია იმდროინდელი მოქმედი საეკლესიო კანონები. XI საუკუნის მიწურულს ან XII საუკუნის დამდეგს არსენ იყალთოელმა ბერძნულიდან თარგმნა "ნომაკანონი" (883) "დიდი სჯულისკანონის" სახელწოდებით. XII საუკუნეში უნდა იყოს ნათარგმნი ბერძნულიდან "კითხვანი მონაზონისა ვიცნიმე, რ~თა აჴსნა გამოსცა პეტრე პატრიარქმან ხარტოფილაქსმან". კანონიკურ ძეგლად უნდა ჩაითვალის XV ს. ანტიოქია-იერუსალიმის პატრიარქის მიხაილის მიერ იოაკიმე ბედიელის აფხაზეთის კათალიკოსად დადგინებასთან დაკავშირებით გამოგზავნილი ეპისტოლე, ე. წ. "მცნებაჲ სასჯულოჲ". ანტონ I-მა სომხურიდან თარგმნა III მსოფლიო კრების (ეფესოს) აქტები (1776). ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნში სხვა მასალასთან ერთად შეტანილია "სამართალი ბერძული", რომელიც ერთ-ერთი ბიზანტიური "ნომოკანონის" (XIII-XIV სს.) თარგმანია. 

ქართული ორიგინალური კანონიკის სათავედ უნდა მივიჩნიოთ ექვთიმე მთაწმინდლის პასუხები გიორგი ჭყონდიდლის შეკითხვებზე, რომლებშიც საეკლესიო სამართლის საკიტხებიც არის განმარტებული. ქართული კანონიკის უმნიშვნელოვანესი ძეგლია რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების დადგენილებანი,  ე. წ.  „ძეგლისწერა“ . სხვა ძეგლთაგან აღსანიშნავია "კათალიკოსთა სამართალი", 1543-1549 წლებში იმერეთში მოწვეული საეკლესიო კრების კანონთა კრებული, 1762 წელს ერეკლე II-ისა და იოსებ კათოლიკოსის ინიციატივით მოწვეული საეკლესიო კრების კანონთა კრებული, ანტონ I-ის მიერ 1767 წელს შედგენილი კანონიკური ეპისტოლე და სხვა საეკლესიო სამართლის საკითხებს ხშირად ეხება დოკუმენტები, რომლებიც სიგელებისა და გუჯრების სახელწოდებითაა ცნობილი.

## ლიტერატურა
** კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 1, ნაკვ. 1, ტფ., 1928;
**გაბიძაშვილი ე.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 370, თბ., 1980

კატეგორია:ქრისტიანული ლიტერატურა
დაბლაგომი

**დაბლაგომი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში, გომის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: გომმუხაყრუა, გომნატეხები, დაფნარი, დობირო, ზედა ეწერი, კეთილაური, კორმაღალი, მთისძირი, ქვედა ეწერი, ცივწყალა).

მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ბაღდათი-დაფნარის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 40 მ-ზე, სამტრედიიდან 14 კმ დაშორებით. სოფელში გამოვლენილია კირის ნედლეულის საბადო. სოფლის თავზე არის ძველი ციხის ნანგრევები.

## ისტორია 
დაბლაგომის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნასახლარი, ანტიკური ხანის სამაროვანი და ნასახლართა ნაშთები. აღმოჩენილი მასალა მოწმობს, რომ დაბლაგომი ანტიკური ხანის კოლხეთის სამეფოს ქალაქური ტიპის მნიშვნელოვანი სავაჭრო და სახელოსნო ცენტრი იყო. განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო კერამიკული წარმოება. სოფელი ისტორიულად და გეოგრაფიულად მიეკუთვნებოდა საჩინოს მხარეს, გვიან შუა საუკუნეებში გარკვეული პერიოდი შედიოდა საჯავახოს მხარეში. სოფელში იდგა უფლის მირქმის სახელობის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 895 ადამიანი.

## განათლება 
დაწყებითი სკოლა დაბლაგომში 1918 წელს გაიხსნა. 1933 წლიდან სკოლა არასრულ საშუალო, ხოლო 1994 წლიდან - საშუალო სკოლად გადაკეთდა. სკოლაში დადიან შემდეგი სოფლებიდან: საკუთრივ დაბლაგომი, კეთილაური, ცივწყალა, დაფნარი. სოფელში მოქმედებს საბავშვო ბაღი.

## იხილეთ აგრეთვე
*დაბლაგომის არქეოლოგიური ძეგლები

## ლიტერატურა 
* დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის  მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 140-143
*
* *Куфтин Б. А.,* Материалы к археологии Колхиды, т. 2, Тб., 1950;

## სქოლიო 
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გჰაგჰრა

**გჰაგჰრა** (***გოგრა***) — მდინარე ინდოეთში, ნეპალსა და ჩინეთში, განგის მარცხენა, ყველაზე წყალუხვი შენაკადი. სიგრძე 950 კმ. სათავე აქვს ტიბეტის მთიანეთის სამხრეთ ნაწილში. ღრმა ხეობით კვეთს ჰიმალაის (აქ უწოდებენ კარნალის), ქვემოთში ინდგანგის ვაკეზე მიედინება. საზრდოობს თოვლის, ყინულისა და წვიმის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე და ზაფხულში. სანაოსნოა ქალაქ აიოდჰიიდან. იყენებენ სარწყავად. გჰაგჰრის ნაპირზეა ქალაქი ფაიზაბადი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები
კატეგორია:ნეპალის მდინარეები
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
რობინიო

**რობსონ დე სოუზა**, მეტსახელად **რობინიო** (; დ. 25 იანვარი, 1984, სან-ვისენტი, სან-პაულუს შტატი, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, თურქული საფეხბურთო კლუბის „ისტამბულ ბაშაკშეჰირის“ თავდამსხმელი.

პირველი პროფესიონალური კონტრაქტი გააფორმა ბრაზილიურ კლუბ „სანტოსთან“ 2002 წელს, თვრამეტი წლის ასაკში. რობინიოს თამაშმა მადრიდის „რეალის“ ხელმძღვანელობის ყურადღება მიიქცია და ახალგაზრდა ბრაზილიელი 2005 წელს აღმოჩნდა მადრიდის „რეალში“. 2008 წლის 1 სექტემბერს იგი გადავიდა „მანჩესტერ სიტიში“ 42.5 მილიონი ევროს სანაცვლოდ (32.5 მილიონი გირვანქა სტერლინგი), ხოლო 2010 წელს 4 წლიანი კონტრაქტი გააფორმა „მილანთან“. მილანიდან წასვლის შემდეგ სხვადასხვა დროს თამაშობდა „გუანჩჟოუ ევერგრანდსა“ და „ატლეტიკო მინეიროში“. 2018 წელს გამოდიოდა თურქულ კლუბ „სივასპორში“. 2019 წლიდან „ისტამბულ ბაშაკშეჰირის“ შემადგენლობაშია.

2017 წლის ნოემბერში იტალიის სასამართლომ რობინიოს 22 წლის ალბანელ ქალზე განხორციელებული სექსუალური ძალადობისთვის 9 წლით პატიმრობა მიუსაჯა. მიუხედავად ამისა, ბრაზილიის კონსტიტუციის თანახმად, მისი ექსტრადირება ბრაზილიიდან იტალიაში ვერ მოხდება, რის გამოც რობინიომ შეძლო თავი აერიდებინა სასჯელისთვის.

## ტიტულები
;საკლუბო
;სანტოსი
* ბრაზილიის ჩემპიონატი სერია A (2): 2002, 2004
* პაულისტას ლიგა (2): 2010, 2015
* ბრაზილიის თასი: 2010

;რეალ მადრიდი
* World Soccer-ის წლის ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2005
* კოპა ამერიკის ოქროს ბურთი, 2007 
* კოპა ამერიკის ოქროს ბუცი, 2007 
* პაულისტას ლიგის წლის გუნდი: 2015
* ბრაზილიის ჩემპიონატი სერია A-ს წლის გუნდი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* 
* 
* რობინიოს პროფილი და სტატისტიკა
* რობინიოს სტატისტიკა  – Futpédia
* რობინიოს პროფილი  – sambafoot.com

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:სანტოსის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები
კატეგორია:მანჩესტერ სიტის ფეხბურთელები
კატეგორია:მილანის ფეხბურთელები
კატეგორია:გუანჩჟოუ ევერგრანდის ფეხბურთელები
კატეგორია:ატლეტიკო მინეიროს ფეხბურთელები
კატეგორია:სივასპორის ფეხბურთელები
კატეგორია:ჩინეთის სუპერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:2003 წლის კონკაკაფის ოქროს თასის ფეხბურთელები
კატეგორია:2005 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები‎
კატეგორია:2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2007 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2009 წლის ფიფა-ს კონფედერაციის თასის ფეხბურთელები‎
კატეგორია:2010 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2011 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:2015 წლის კოპა ამერიკის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ფიფა-ს კონფედერაციების თასის მფლობელი ფეხბურთელები
კატეგორია:კოპა ამერიკის გამარჯვებული ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კაცია ჩიქოვანი

**კაცია ჩიქოვანი**, *ჩიქვანი* (გ. 1681-1682 მიჯნა) — იმერეთის სამეფოს ვეზირი. აღზევდა ლევან III დადიანის დროს - 1661-1680. მოკლე დროში გორდელ აზნაურს იმერეთის მეფემ ბაგრატ IV-მ ვეზირობა მისცა, ლეჩხუმი და საინასარიძო უბოძა. მალე ჩიქოვანი სამთავროს კარის „უფროსი და ვეზირი“  გახდა. დადიანმა სალიპარტიანო (ოდიშის ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი, მდინარე ტეხურის ორსავე ნაპირას) მისცა და, როგორც ამ კუთხის მფლობელი, ლიპარტიანად აღიარა. ჩიქოვანის დაწინაურებას ხელი შეიწყო იმერეთის მეფისა და დადიანის კონფლიქტმა ლეჩხუმის გამო. ისინი ცდილობდნენ თავიანთ სასარგებლოვ გამოეყენებინათ ჩიქოვანი, მას კი საკუთარი ინტერესები ჰქონდა - დაუნდობლად ანადგურებდა თავის მეტოქეებს, ოდიშის ძირძველ წარჩინებულ საგვარეულოთა წარმომადგენლებს, თვით დადიანთა სახლის წევრებსაც, და თავის მემკვიდრეებს გადადიანებისაკენ უკაფავდა გზას.

1704 წელს ჩიქოვანის ინიციატივით მისი შვილიშვილი კაცია I დადიანად აკურთხეს და ამიერიდან ოდიშის სამთავროში ახალი, ჩიქვანთა დინასტია გადადიანდა. დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში.

## ლიტერატურა
** კაკაბაძე ს.,* საქართველოს ისტორია. ახალი საუკუნეების ეპოქა (1500-1810), ტფ., 1922;
* *სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1, თბ., 1973;
**სოსელია ო.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 142, თბ., 1987

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კაცია
ანდრია დადიანი

**ანდრია დავითის ძე დადიანი** (დ. 1850, ზუგდიდი — გ. 1910, კიევი) — ქართველი მოჭადრაკე და ჭადრაკის მეცენატი. ეკატერინე ჭავჭავაძისა და სამეგრელოს მთავრის დავით დადიანის შვილი. 

## ბიოგრაფია 
1873 წელს დაამთავრა ჰაიდელბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1874 წლიდან მსახურობდა რუსეთის არმიაში. ჰქონდა გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი. თამაშობდა ცნობილ მოჭადრაკეებთან (ს. როზენტალი,  ს. დიუბუა, ი. შუმოვი, ი. კოლიში და სხვა) პარიზში, რომში, კიევში, თბილისში. 1881—1882 წლებში მონაწილეობა მიიღო პეტერბურგის საჭადრაკო კლუბის მიერ გამართულ მოყვარულთა 2 ტურნირში და I ადგილები დაიკავა დაუმარცხებლად. 1899 წელს მიიწვიეს სრულიად რუსეთის I ტურნირში, მაგრამ მონაწილეობა არ მიუღია. 1903—1904 წლებში მონტე-კარლოს საერთაშორისო ტურნირების პრეზიდენტი იყო. თანამშრომლობდა იმ დროის უცხოურ და რუსულ საჭადრაკო ჟურნალებში. აწესებდა პრიზებს ლამაზი პარტოებისათვის. ინგლისურმა საჭადრაკო ჟურნალმა „ჩეს მანთლიმ“ („The Chess Monthly“) 1892 წლის ივნის-ივლისის ნომერი მთლიანად დადიანის შემოქმედებას მიუძღვნა. 1903 წელს შიფერსი, ე. შიფერსის წინასიტყვაობით კიევში ფრანგულ ენაზე გამოიცა დადიანის 100 პარტიის დაბოლოება („Fins de Partie du Prince Dadian de Mingr.elie“).

## რესურსები ინტერნეტში
*ანდრია დადიანი

## ლიტერატურა
**გიორგაძე თ.,* თამაშობს ანდრია დადიანი, თბ., 1972;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ქართველი მეცენატები
კატეგორია:დაბადებული 1850
კატეგორია:გარდაცვლილი 1910
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ა
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
ბლეზ პასკალი

**ბლეზ პასკალი** (; დ. 19 ივნისი, 1623, კლერმონ-ფერანი — გ. 19 აგვისტო, 1662, პარიზი) — ფრანგი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ლიტერატორი, ფილოსოფოსი, მორალისტი, კიბერნეტიკოსი, ალბათობის თეორიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ჰიდროსტატიკის, როგორც მეცნიერების ერთ-ერთი დამაარსებელი.

## ბიოგრაფია 
thumb|პასკალის სამკუთხედი
ბლეზ პასკალი დაიბადა 1623 წლის 19 ივნისს საფრანგეთის ქალაქ კლერმონში. მამა — ეხიენ პასკალი, თავისი დროის მეცნიერების ერთ-ერთი თვალსაჩინო ფიგურა, მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ბუნებისმეტყველი და ლინგვისტი, დედა — ანტუანეტა ბეგონი, სათნოებითა და ღვთისმოსაობით გამორჩეული ქალი. ჰყავდა სამი და: ანტონია, რომელიც სულ პატარა გარდაიცვალა, ჟილბერტა, რომელიც შემდგომში ცოლად გაჰყვა ბლეზის მეგობარს, თანამზრახველსა და თანამოაზრეს ფლორენ პერიეს და ჟაკლინი, რომელიც თავისი ძმის ზეგავლენით მონაზვნად აღიკვეცა. სამი წლის იყო დედა რომ გარდაეცვალა და შვილების აღზრდა მთლიანად თავს იდო მამამ. საცხოვრებლად პარიზში გადავიდნენ.

10 წლის ასაკში მან დაწერა თავისი პირველი მეცნიერული შრომა „ტრაქტატი ბუნების“ შესახებ. 12 წლისამ მან დაამტკიცა გეომეტრიის ბევრი თეორემა, თვრამეტი წლის ასაკში შექმნა პირველი გამომთვლელი მანქანა (კალკულატორი) კაცობრიობის ისტორიაში, ხოლო 23 წლისამ დაამტკიცა, რომ ჰაერს მასა აქვს.

პასკალმა აღმოაჩინა კანონი სითხეებისთვისა და აირებისთვის, რომელიც ფიზიკაში პასკალის კანონის სახელითაა შესული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* პასკალის ბიოგრაფია  
* ბლეზ პასკალის „აზრები“  
* კათოლიკური ენციკლოპედია  
*პასკალის „აზრები“ ფრანულად  

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
კატეგორია:ფრანგი თეოლოგები
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კონსტანტინე დადიანი

250px|thumb|კონსტანტინე დადიანი
**კონსტანტინე ლევანის ძე დადიანი** (დ.  18 ოქტომბერი, 1819, ზუგდიდი ―   გ.   1889), რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1878).

## ბიოგრაფია
1839 წელს პეტერბურგის პაჟთა კორპუსი. 1842-1853 წლებში მონაწილეობდა კავკასიის ომებში, უმეტესად ჩაჩნეთში. ყირიმის ომის (1853-1856) დროს, 1854 წელს კავკასიის ფრონტზე ოსმალთა წინააღმდეგ მებრძოლ სამეგრელოს მილიციას მეთაურობდა. სოფ. კოკთან ბრძოლაში მოიგერია ოსმალთა კორპუსის შეტევა. ყარსის აღების შემდეგ დადიანი თავისი მილიციით გურიის რაზმის შემადგენლობაში შევიდა და წარმატებით იბრძოდა ოსმალთა წინააღმდეგ. 1858 წლიდან იყო ალექსანდრე II-ის ფლიგელ-ადიუტანტი. 1866 წლიდან გენერალ-მაიორი რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1877-1878) დროს მოქმედ არმიაში იყო კავკასიაში შავი ზღვის სანაპიროზე. ამ ომის შემდეგ მალე სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. 

## ლიტერატურა
* *მეუნარგია ი.*, სამეგრელოს სამთავროს უკანასკნელი პერიოდი და დავით დადიანი, თბ., 1939

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  1819
კატეგორია:გარდაცვლილი 1889
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი
კ
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
დადიაში

**დადიაში** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეებში, ლენტეხისა და მესტიის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3540 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. მთაზე არის მცირე ზომის მყინვარი. კალთები ძლიერ დანაწევრებული და გაშიშვლებულია. დადიაშზე შემორჩენილია რელიეფის ძველი მყინვარული ფორმები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
დავაკრანი

**დავაკრანი** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. 

მდებარეობს ჯავახეთის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2820 მ. აგებულია ვულკანური ანდეზიტ-ბაზალტური ლავებით. დავაკრანს აქვს დამრეცი კალთები და გუმბათისებრი ფორმა. შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
სიდიდე

**სიდიდე** — ერთ-ერთი ძირითადი მათემატიკური ცნება, რომლის მნიშვნელობა მათემატიკის განვითარებასთან ერთად განიცდიდა განზოგადებას.

ჯერ კიდევ ევკლიდეს „საწყისებში“  იყო ნათლად ჩამოყალიბებული თვისებები იმ სიდიდეებისა, რომლებსაც ამჟამად სხვა განზოგადებისაგან განსხვავებით, დადებით სკალარულ სიდიდეებს უწოდებენ.
სიდიდის ეს პირველსაწყისი ცნება არის უშუალო განზოგადება უფრო კონკრეტული ცნებებისა: სიგრძის, ფართობის, მოცულობისა და ა.შ.

უფრო ზოგადი გაგებით, სიდიდეს უწოდებენ აგრეთვე ვექტორს, ტენზორს და სხვა არასკალარულ სიდიდეებს. ასეთი სიდიდეები შეიძლება შევკრიბოთ, მაგრამ მათთვის აზრს კარგავს უტოლობის მიმართება (a<b).

კატეგორია:მათემატიკა
დავით ბატონიშვილის მონეტა

**დავით ბატონიშვილის მონეტა**, სპილენძის უნიკალური უკანასკნელი  ქართული მონეტა, მოჭრილი ერეკლე II-ის შვილიშვილის დავით გიორგის ძის გამგებლობის დროს. მონეტის შუბლზე გამოსახულია ფარშავანგი, ქვემოთ კი თარიღი — ჰიჯრით 1215 (1800/1) ზურგზე — ჩარჩოში ჩასმულია 4 ქართული ასო "ტფლს" (ტფილისი). მიხეილ ბარათაშვილის კოლექციასთან ერთად დაცულია ბერლინის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
* *კაპანაძე დ.*, ქართული ნუმიზმატიკა, თბ., 1969

კატეგორია:საქართველოს მონეტები
აჩქარება

{{ინფოდაფა ფიზიკური სიდიდე
| bgcolour =
| სახელი = აჩქარება
| ფაილი = 200პქ
| წარწერა =ვაკუუმში (ჰაერის წინააღმდეგობის გარეშე) დედამიწის მიერ მიზიდული ობიექტები სტაბილური სიჩქარით იძენენ სიჩქარეს
| აღნიშვნა= a
| SI სისტემა = მ/წმ2
| ექსტენსიური= 
| ინტენსიური=
| შენახვადი=
| ფორმულა= a ={\frac {dv}{dt}}={\frac {d^{2}{x} }{dt^{2}}}
| განზომილება= {\displaystyle {\mathsf {L}}{\mathsf {T}}^{-2}}
|ვიკისაწყობი=Category:Acceleration
}}
**აჩქარება** (აღნიშვნა: a) — ძირითადი ფიზიკური (ვექტორული) სიდიდე, რომელიც ახასიათებს მატერიალური წერტილის სიჩქარის ცვლილებას. უფრო ზუსტად, აჩქარება განისაზღვრება როგორც სიჩქარის ვექტორის პირველი წარმოებული დროით:

:a = \frac {dv}{dt}

მრუდწირული მოძრაობის შემთხვევაში აჩქარება შეიძლება დაიშალოს ტანგენციალურ აჩქარებად (a_\tau), რომელიც ახასიათებს სიჩქარის სიდიდის ცვლილებას, და ნორმალურ აჩქარებად (a_n), რომელიც ახასიათებს სიჩქარის მიმართულების ცვლილებას:
                               
:a =a_\tau + a_n =  \frac {dv}{dt}\tau + \frac{v^2}{\rho}n

სადაც \tau არის ტრაექტორიის შესაბამის წერტილში მხების ერთეულოვანი ვექტორი, \rho — სიმრუდის რადიუსი ტრაექტორიის ამავე წერტილში, ხოლო n — ნორმალის ერთეულოვანი ვექტორი.

ტანგენციალური აჩქარება მიმართულია ტრაექტორიის მხების გასწვრივ, ხოლო ნორმალური აჩქარება — ტრაექტორიის ნორმალის გასწვრივ — ჩაზნექილობისაკენ. 

აჩქარების ცნება ახასიათებს წერტილს; სხეულის აჩქარებაზე კი ლაპარაკი შეიძლება მხოლოდ გადატანითი მოძრაობისას.

## ლიტერატურა
დავით-ბეგი

[მინი|დავით-ბეგის ძეგლი [კაპანი|კაპანში.]]
**დავით-ბეგი** (; გ. 1728) — ირანელ და თურქ დამპყრობთა წინააღმდეგ სომეხი ხალხის განმათავისეფლებელი ბრძოლის ერთ-ერთი წინამძღოლი. 

ერთ-ერთი სომხური წყაროს მიხედვით, დავით-ბეგმა მთელი სიცოცხლე გაატარა საქართველოში, სადაც „მოიპოვა დიდება, პატივი და მხედართმთავრის სახელი". უზბაშად (ასისთავი) მსახურობდა ქართული ჯარის იმ ნაწილში, რომელსაც ბაქარ ბატონიშვილი სარდლობდა. XVIII საუკუნის 20-იან წლებში აღმოსავლეთი სომხეთის მოსახლეობა ირანელთა წინააღმდეგ აღდგა. აჯანყებულებმა დახმარება სთხოვეს ქართლის სამეფო კარს. ბაქარ ვახტანგის ძემ დავით-ბეგი სომხეთში გაგზავნა. 1724-1725 წლებში ღაფანელმა სომხებმა დავით-ბეგის მეთაურობით მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს თურქებზე, რამაც ხელი შეუწყო სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელი მოძრაობის აღმავლობას. დავით-ბეგი თურქების წინააღმდეგ ბრძოლისას დაიღუპა.

## ლიტერატურა
* *მაისურაძე გ.,* ბაქარი და ამიერკავკასიის ხალხთს განმათავისუფლებელი მოძრაობა XVIII საუკუნის I მეოთხედის დასასრულს. კტ.: ძიებანი საქართველოს და კავკასიის ისტორიიდან, თბ., 1976;
**Арутюнов П. Т.,* Освободительные движение армянского народа в первой четверти XVIII в., М., 1954;
 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1728
კატეგორია:სომეხი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
დავით დადიანი

thumb|200px|დავით დადიანი
**დავით დადიანი** (დ. 26 იანვარი, 1812, ჭაქვინჯი, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი — გ.  30 აგვისტო, 1853) — სამეგრელოს მთავარი (1846-1853 წწ.), ლევან V დადიანის ძე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1845). 

მამამ — ლევან V დადიანმა თავის სიცოცხლეშივე (1840 წლიდან) ჩააბარა სამთავროს გამგებლობა. მიღებული ჰქონდა ევროპული აღზრდა-განათლება. 1829-1840 წლებში მსახურობდა ლაიბგვარდიის კაზაკთა პოლკში, სადაც პოლკოვნიკის წოდება მიიღო. სამთავროს სათავეში ჩადგომისთანავე ცდილობდა სამთავროში მმართველობის ახალი სისტემის შემოღებას. ამ მიზნით ქვეყანა 8 მაზრად (ოლქად) დაყო და თითოეულ მათგანს სათავეში მდივან-ბეგი ჩაუყენა. მოხელეთა თანამდებობის მემკვიდრეობით გადაცემის ნაცვლად მათი დანიშვნა შემოიღო. მთავრის ტახტთან შექმნა სამდივნო მოხელეთა შტატით. თავად-აზნაურების ყმობისაგან გაათავისუფლა დაბალი სამღვდელოება. ზრუნავდა ვაჭრობისა და მრეწველობის განვითარებაზე. მეაბრეშუმეობის განვითარების მიზნით 1848 წელს სამეგრელოში მიიწვია ფრანგი როზმორდიუკი, რომელმაც ზუგდიდში გამართა აბრეშუმის საწარმო. მის დროსვე მოეწყო არყის სახდელი ქარხნები ზუგდიდსა და სალხინოში. დავით დადიანი მწიგნობრობის დიდი მოყვარული იყო. შეაგროვა ქართულ ხელნაწერ წიგნთა მდიდარი კოლექცია, რომელიც შემდეგ მისმა შვილმა ნიკო დადიანმა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას გადასცა. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა პ. იოსელიანთან და მ. ბროსესთან. დაჯილდოებულია წმიდა ანას, წმინდა ვლადიმირის, წმინდა სტანისლავის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით. დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში, საგვარეულო აკლდამაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*დავით დადიანის ბიბლიოთეკა

## ლიტერატურა
**მაკალათია ს.,* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941;
**მეუნარგია ი.,* სამეგრელოს სამთავროს უკანასკნელი პერიოდი და დავით დადიანი, თბ., 1939

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1813
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1853
დ
დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა

„**დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა**“ — ძველი ქართული ჰაგიოგრაფიული მწერლობის ძეგლი, რომელშიც აღწერილია არგვეთის მთავრების გმირობა და ქრისტიანული სარწმუნოებისათვის მათი მოწამებრივი აღსასრული მურვან ყრუს შემოსევის დროს. 

როგორც თავად თხზულებაში ჩანს, დავითისა და კონსტანტინეს ღვაწლი ადრევე აღუწერიათ („ვითარცა გვსწავიეს ესე ძუელთა უწყებათაგან, იყენეს წმიდანი ესე მოწამენი სანახებისაგან არგუეთისა“), მაგრამ მათი წამების თავდაპირველი ტექსტი დაკარგულია. ნაწარმოები მოღწეულია უცნობი ავტორის მიერ გადამეტაფრასებული რედაქციით, რომელიც XII საუკუნეზე ადრინდელი არ უნდა იყოს. ამაზე მიუთითებს თხზულებაში ჯუანშერის საისტორიო ნაშრომისა და არსენ იყალთოელის „დოგმატიკონში“ მოთავსებული ერთი ანტიმაჰმადიანურ-პოლემიკური თხზულების გამოყენება. ცნობილია ასევე მეტაფრასული ტექსტის ანტონ კათალიკოსისეული რედაქცია (1768-1769) და XIII-XVIII საუკუნეების 5 სხვადასხვა სვინაქსარული ვარიანტი.  

თხზულება XVIII საუკუნის ხელნაწერის მიხედვით ტექსტი პირველად გამოსცა მიხეილ საბინინმა (კრებული „საქართველოს სამოთხე“, 1882); მეორედ — სოლომონ ყუბანეიშვილმა XIII საუკუნის ხელნაწერის მიხედვით (ძველი ქართული ლიტერატურის ქრესტომათია; ტ. 1, თბ., 1946).

## ლიტერატურა 
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;

კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია
განზოგადება

მინი
## ლოგიკაში 
ზოგადობისა და არსებობის დებულებათა გამოყვანა და დასაბუთება ან დედუქციურ თეორიაში ზოგადობისა და არსებობის კვანტორებისათვის პოსტულირებული წესების თანახმად, ანდა ცდას მონაცემების მიხედვით (იხ. ინდუქცია);
ტრადიციულ ლოგიკაში — სახეობრივი ცნებიდან გვარობრივ ცნებაზე გადასვლა ზოგიერთი სახეობრივი ნიშნის გამორიცხვის გზით (იხ. ცნება).

## შემეცნების თეორიაში 
მეცნიერული შემეცნების ერთ-ერთი ძირითადი საშუალებაა — ერთეულიდან, ნაკლებ ზოგადიდან ან დაბალი დონის აბსტრაქციიდან ზოგადზე, უფრო ზოგადზე, მაღალი დონის აბსტრაქციაზე გადასვლა საგანთა საერთო თვისებების, მიმართებების, განვითარების ტენდენციების და ა.შ. გამოვლენის საფუძველზე.

განზოგადება მთელი სისრულით მეცნიერული განვითარების პროცესში ხდება (სითბოს ცნებიდან ენერგიის ცნებაზე გადასვლა ან ევკლიდეს გეომეტრიიდან არაევკლიდურ გეომეტრიებზე გადასვლა და სხვ.) იმისდა მიხედვით, თუ როგორია, თუ როგორია შესამეცნებელ საგანთა არე და კვლევის ამოცანები, არსებობს სხვადასხვა დონე — ემპირიული მასალის განზოგადება, უკვე შემუშავებული ცნებების განზოგადება, არსებული თეორიების განზოგადება და სხვ. (იხ. აგრეთვე აზროვნება).

კატეგორია:ლოგიკა
დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა

**დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა** — მიწა-წყალი, რომელიც ტაოს მეფის დავით III-ის ანდერძის თანახმად ბიზანტიის იმპერიას უნდა გადასცემოდა და რომლის გამოც შემდეგში ხანგრძლივი ომი ატყდა საქართველოსა და ბიზანტიას შორის. 

დავით III-ის სამემკვიდრეო სამფლობელოს შეადგენდა იმიერტაო ჩრდილო ბასიანითურთ. 979 წელს აჯანყებული ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ გაწეული დახმარებისათვის ბიზანტიის ხელისუფლებამ დავით III-ს გადასცა „ზემონი ქუეყანანი საბერძნეთისანი, რაჲთა თავისა სიცოცხლესა ჰქონდინ“ (გიორგი მთაწმიდელი). XI საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის სტეფანოს ტარონეცის (ასოღიკი) ცნობით, ეს ქვეყნები იყო: ციხე ხალტოარიჭი და მასთან მდებარე კლისურა დასავლეთ ევფრატის ხეობაში, ჩორმაირის თემი მდინარე ჭოროხის სათავეებთან, კარინი ანუ თეოდოსიოპოლი თავისი თემით, ციხე სევუკი მარდალიის კანტონში, მდინარე არაქსის სათავეებთან, ჰარქისა და აპაუნიქის პროვინციები აღმოსავლეთ ევფრიტის ხეობაში. ფიქრობენ, რომ ამ ქვეყნების სამემკვიდრეოდ შენარჩუნების მიზნით დავით III დაუკავშირდა იმპერატორის წინააღმდეგ აჯანყებულ ბარდა ფოკას, მაგრამ მისი დამარცხების შემდეგ (989 წელს) იძულებული გახდა ბასილი კეისრისათვის პატიება ეთხოვა და დათანხმებულიყო, რომ სიკვდილის შემდეგ მისი სამფლობელოები იმპერიას შეერთებოდა. მკვლევართა შორის არაა თანხმობა, თუ რა ქვეყნები უნდა გადასცემოდა ბიზანტიას ამ დათმობის შედეგად. ერთნი ფიქრობდნენ, რომ აქ მხოლოდ „ზემონი ქუეყანანი“ უნდა იგულისხმებოდეს, სხვებს მიაჩნიათ, რომ დავით III-მ მისი სამფლობელო უანდერძა იმპერატორს. მეორე მოსაზრება უფრო სწორი უნდა იყოს, რადგან „ზემონი ქუეყანანი“ მას ისედაც დროებით, მხოლოდ სიცოცხლის მანძილზე გადაეცა სამფლობელოდ.

## ლიტერატურა
**კოპალიანი ვ.,* საქართველოსა და ბიზანტიის პოლიტიკური ურთიერთობა 970-1070 წლებში, თბ., 1969;

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთი
დავით აღმაშენებლის მონეტა

მინი|დავით აღმაშენებლის მონეტა
**დავით აღმაშენებლის მონეტა** — დავით IV აღმაშენებლის სპილენძის უნიკალური მონეტა. იწონის 10,73 გ. შუბლზე წერტილოვან რკალში მოთავსებულია სამეფო ტანსაცმლით მოსილი მეფის პორტრეტული გამოსახულება. მეფის თავსაბურავია ჯვრიანი სტემა, რომლიდანაც სახის ორივე მხარეს მარგალიტებიანი საკიდები — პენდილიები ეშვება; ყელს შემოუყვება მსხვილი მძივების წყება; სამხრეებიც და კაბაც თვლებით არის შემკული; მარჯვენა ხელში სკიპტრა უპყრია, მარცხენაში კი — ჯვრიანი სფერო. ფიგურის ორივე მხარეს განთავსებულია დაქარაგმებული ასომთავრული ზედწერილი: „დთ – მფ“ („დავით მეფე“). ხაზოვანი რკალით შემოსაზღვრული ზურგის ცენტრში, ოთხფურცლიან ბუდეში მოთავსებულია ტოლმკლავა ჯვარი, რომლის მკლავების შემსხვილებულ ბოლოებზე თითო წერტილია დასმული. ჯვრის ბუდეს გარს შემოუყვება დაქარაგმებული ასომთავრული წარწერა: „დთ–მფ–აფთ–ქ–რნ–კხთ–სხთ“ („დავით, მეფე აფხაზთა, ქართველთა, რანთა, კახთა, სომეხთა“). 

მონეტა მოჭრილი უნდა იყოს 1118 წლის შემდეგ, როდესაც დავით აღმაშენებელმა ლორე აიღო და ტაშირის („სომეხთა“) სამეფო საქართველოს შემოუერთა. დავით აღმაშენებლის მონეტის ცნობილი ერთადერთი ეგზემპლარი დაცულია ბრიტანეთის მუზეუმში (ლონდონი). იგი 1857 წელს ენისკილენის ჰერცოგმა უილიამ კოულმა ოსმალეთში ყოფნის დროს შეგროვილ სხვა აღმოსავლურ მონეტებთან ერთად გადასცა მუზეუმს.

## ლიტერატურა
* დუნდუა გ., რას მოგვითხრობენ ძველებური მონეტები, თბ., 1968.
* კაპანაძე დ., ქართული ნუმიზმატიკის სიახლენი, კრ.:კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966.
* მეტრეველი რ., დავით აღმაშენებელი, თბ., 1965.
* Lang D., Notes of Caucasian numismatics, «Numismatic Chronicle», 1957, v. 17.
 

* პატარაია, მ., დავით აღმაშენებელი: ნუმიზმატიკური მემკვიდრეობა, თბ., არტანუჯი, 2022. 

კატეგორია:საქართველოს მონეტები
კატეგორია:დავით IV აღმაშენებელი
დავით ქსნის ერისთავი (XVII)

**დავით ქსნის ერისთავი** (გ. 1700) — ქსნის ერისთავი 1696-1700 წლებში. ერისთავად დანიშნა ერეკლე I-მა მისი ბიძაშვილის, დათუნა ქსნის ერისთავის გადაყენების შემდეგ. მოკლეს დათუნას დედის წაქეზებით აჯანყებულმა ქსნისხეველებმა.

## ლიტერატურა
**გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:ქსნის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1700
დავლური

thumb|250px|დავლური. სუხიშვილები, ნიუ-იორკი, 2007.
**დავლური** — ქართული ხალხური ჯგუფური მასობრივი ცეკვა. სრულდება ნელი დავლით, ნარნარი მიხრა-მოხრით, საზეიმო განწყობილებით. მისი კომპოზიციური აგებულება (მწკრივების შექმნა, დაშლა, წყვილებად დაყოფა, წრეზე წინსვლა) დამახასიათებელია ბევრი სხვა ქართული ჯგუფური ცეკვისათვის. დასასრულს გადადის წყვილთა ცეკვა „ქართულში“. სრულდება დუდუკის ან გარმონისა და დოლის თანხლებით. დავლურის მუსიკალური ზომაა 6/8. გამოყენებულია ქართველ კომპოზიტორთა ნაწარმოებებში (მელიტონ ბალანჩივაძის „დარეჯან ცბიერი“, დიმიტრი არაყიშვილის „თქმულება შოთა რუსთაველზე“ და სხვა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები