აბდულა ავლონი

**აბდულა ავლონი** (დ. 12 ივლისი 1878, ტაშკენტი — გ. 25 აგვისტო 1934, ტაშკენტი) — უზბეკი პოეტი, დრამატურგი, ჟურნალისტი, მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე, რომელიც აქტიურად მოქმედებდა XX საუკუნეს პირველ ნახევარში.

## ადრეული წლები 
ავლონი 1878 წლის 12 ივლისის ტაშკენტის მერგანჩას უბანში დაიბადა. 

ბავშვობის წლებში 12 წლის ასაკიდან სწავლობდა ოқჩის უბანში მდებარე მედრესეში. თავდაპირველად სწავლობდა ძველი ტიპის სკოლაში, შემდეგ კი განათლებას აგრძელებდა მედრესეში (1885–1895 წლები). მედრესის დასრულების შემდეგ მუშაობდა მასწავლებლად. სხვადასხვა პერიოდებში ავლონი ცხოვრობდა ორენბურგში, ყაზანში და ტიფლისში, სადაც აქტიურად კითხულობდა გაზეთებსა და ჟურნალებს და ყურადღებით აკვირდებოდა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ პროცესებს. 1904 წელს მირაბადის უბანში გახსნა ჯადიდური სკოლა. თუმცა ხელისუფლებამ ეს გამოცემაც მალევე ჩახშო.

ავლონი ერთ-ერთ პირველთაგანი იყო, ვინც სკოლებში ქიმია, გეოგრაფია, ფიზიკა და ასტრონომიის სწავლების აუცილებლობაზე დაიწყო საუბარი. 1908 წელს მან ტაშკენტის მირობადის უბანში გახსნა სკოლა ადგილობრივი ბავშვებისთვის, სადაც თავად ასწავლიდა ენასა და ლიტერატურას. 1909 წელს დააფუძნა „Jamiyati xayriya“ — საქველმოქმედო საზოგადოება, რომლის მიზანიც იყო ობოლთა განათლება.

## ხსოვნა 
მიუხედავად იმისა, რომ აბდულა ავლონი არ გამოუცხადებიათ „ხალხის მტრად“ და არ დამწყვდევიათ ციხეში, მისი ნაწერები 1966 წლამდე ფაქტობრივად არ იბეჭდებოდა. გარდაცვალების შემდეგ ლიტერატურული მემკვიდრეობის სისტემატიზაცია და კვლევა დაიწყო ბეგალი კოსიმოვმა, რომელმაც მოგვიანებით წიგნი „Abdulla Avloniy“ მიუძღვნა მწერალს. 1968 წელს ტაშკენტში შეიქმნა აბდულა ავლონის სახელობის მემორიალური სახლი-მუზეუმი. 

ტაშკენტიში მისი სახელობის ქუჩა, ორი მიკრორაიონი, კულტურის ცენტრი და ეროვნული სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი მოქმედებს. 2019 წელს გამოვიდა მხატვრული ფილმი „*Avloniy*“, რომელიც ავლონის მისიას ავღანეთში ასახავს. 

პოეტმა მუჰამედ ალიმ 1979 წელს გამოუშვა ლირიკული ეპოსი „*Boqiy dunyo*“ („მარადიული სამყარო“), სადაც ერთ-ერთ მთავარ პერსონაჟად სწორედ აბდულა ავლონი ჰყავს გამოსახული. ტაშკენტის „მწერლების ხეივანში“ (Adiblar xiyoboni) ავლონის ძეგლი დგას, რომელიც უზბეკი მწერლებისა და პოეტების პანთეონის ნაწილს წარმოადგენს.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* Abdulla Avloniy, "Toshkent tongi" (Prepared for publication by B. Qosimov). Toshkent: G'afur G'ulom named Literature and Art Publishing House, 1979.
* Abdulla Avloniy. "Afg'on sayohati" (Afghan Journeys). "Sharq yulduzi" journal, 1990, Issue 7.
* Abdulla Avloniy. "Turkiy guliston yoxud axloq" (Turkestan or the People) (Prepared for publication by M. Maxsumov). Toshkent: O'qituvchi, 1992.
* Abdulla Avloniy. "O'son, millat" (Easy, Nation). Toshkent: Sharq, 1993.
* Abdulla Avloniy. "Muxtasar tarixi anbiyo va tarixi Islom" (A Brief History of Prophets and the History of Islam). Toshkent: Fan, 1994.
* Abdulla Avloniy. "Tanlangan asarlar" (Selected Works). Two volumes (Prepared for publication by B. Qosimov). Toshkent: Ma'naviyat, 1998.
* Abdulla Avloniy. "Turkiy guliston yoxud axloq" (Turkestan or the People) (Translated to modern Uzbek by O. Oltinbek). Toshkent: Sano-standard, 2012.
* Qosimov B. "Abdulla Avloniy, Toshkent," 1979.
* Qosimov B. "Milliy uyg'onish" (National Revival). Toshkent: Manaviyat, 2002.
* Qosimov B. "Uyg'ongan millat ma'rifati" (The Knowledge of the Enlightened Nation). Toshkent: Ma'naviyat, 2011.
* Qosimov B., Dolimov U. "Ma'rifat darg'alari" (Knowledge Treasures). Toshkent: O'qituvchi, 1990.
* Dolimov U. "Turkistonda jadid maktablari" (Jadid Schools in Turkestan). Toshkent: Universitet, 2006.
* Rizayev Sh. "Jadid dramasi" (Jadid Drama). Toshkent: Sharq, 1997.
* Do'stqorayev B. "O'zbekiston jurnalistikasi tarixi" (History of Journalism in Uzbekistan). Toshkent: G'afur G'ulom named Literature and Art Publishing House, 2009.
* Barakayev R. "O'zbek bolalar adabiyoti va Abdulla Avloniy ijodi" (Uzbek Children's Literature and the Literary Works of Abdulla Avloniy). Toshkent: Fan, 2004.
* Karim, Bahodir. "Avloniy ziyosi." "Til va adabiyot ta'limi jumali," 2020, Issue 7.
* Saidov U, "Yevropa maʼrifatchiligi va Milliy uyg'onish" (European Enlightenment and National Revival). Toshkent: Akademiya, 2004.
* Said, Ziyo. "Tanlangan asarlar" (Selected Works). Toshkent: G'afur G'ulom named Literature and Art Publishing House, 1974.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:უზბეკი მწერლები
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
კატეგორია:უზბეკი დრამატურგები
კატეგორია:საბჭოთა მწერლები