open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქვემო ალევის სამების ეკლესია

**ქვემო ალევის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ალევში.

ალევის ე.წ. *ოქროსკარიანი* სამება ახალგორის ჩრდილო-აღმოსავლეთით უნაგირას მთის ერთ-ერთ წვერზე მდებარეობს. მთას ადგილობრივი მოსახლეობა ლორწომის კლდეს უწოდებს. ალევის სამება საკმაოდ განთქმული სალოცავი იყო მთელ აღმოსავლეთ საქართველოში. ეკლესია დარბაზულია, სწორკუთხა საკურთხევლითა და ტრომპებზე დაყრდნობილი კონქით. სამხრეთისა და ჩრდილოეთის კედლებზე პილასტრებია, რომლებსაც ეყრდნობა კამარული გადახურვა. კამაროვანი გადახურვა საბრჯენი თაღებითაა შემაგრებული. შიდა სივრცე განათებულია აღმოსავლეთის ერთი, ხოლო დასავლეთის სამი სარკმლით. ცენტრალურ დარბაზს ჩრდილო, დასავლეთ და სამხრეთ მხრიდან აქვს მინაშენები, რომლებშიც შესასვლელებია გაჭრილი. მთავარ ეკლესიას აღმოსავლეთის მხრიდან მიშენებული აქვს მეორე ეკლესია, მომრგვალებული საკურთხევლით. ალევის სამება ნაგებია ქვის ბლოკებით და აქვს სადა ფასადები. ალევის სამებას გარს უვლის ფლეთილი ქვით ნაგები, ოვალური ფორმის გალავანი, რომელსაც შიგნითა მხრიდან რამდენიმე ნაგებობა აქვს მიშენებული. სამხრეთის მხარეს მიშენებული გრძელი ვიწრო შენობა სავარაუდოდ ორსართულიანი იყო. ქვედა სართული მიწაშია, ზედა სართულის კარი კი მიწის დონეზე. შენობას კედლებზე ეტყობა სართულშორის გადახურვის ძელების ფოსოების კვალი. სავარაუდოდ შენობა სატრაპეზოს წარმოადგენდა. გალავანს გარეთ ორმოცამდე წვრილი სათავსოს ნაშთებია.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უზუნთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**უზუნთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საჩხერის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უზუნთაში. ეკლესია მდებარეობს სოფლის სამხრეთით 1 კმ-ზე, სასაფლაოს ეზოში. 

ეკლესიიდან ხუთიოდე მეტრში აღმოსავლეთით ძველი ეკლესიის ნანგრევებია. დასავლეთიდან ეკლესიას აქვს მინაშენი.  ეკლესიის გეგმა წაგრძელებული სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით გრძივი, კედლებისაგან ერთი საფეხურით გამოყოფილი ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის გვერდებზე, თაღოვანი, ნაოთხალი სარკმლის აქეთ-იქით თითო, სწორკუთხა თაღოვანი ნიშია განლაგებული. დარბაზის გრძივ კედლებში საკურთხეველთან ახლოს გაჭრილია თითო, თაღოვანი, ნაოთხალი სარკმელი. ჩრდილო კედელში აღნიშნული სარკმლის დასავლეთით კიდევ არის ერთი ფართო, სწორკუთხა სარკმელი. გრძივი კედლები ორ-ორი პილასტრითაა დაყოფილი, რომელთა კაპიტელებს პროფილში თაროსა და ბატიყელას ფორმა აქვს, ასეთივე პროფილისაა საკურთხეველში შემორჩენილი იმპოსტები. ინტერიერში კედლები შებათქაშებული იყო - შეინიშნება მცირე კვალი. კედლები ორივე მხრიდან ნაგებია  ყორექვის თარაზული წყობით. გარედან კუთხეები ამოყვანილია ჭადრაკულად დაწყობილი თლილი ქვებით. ფასადებზე დეკორით აქცენტირებულია მხოლოდ სამხრეთ კარისა და სარკმლების საპირეები. კარნიზს ისეთივე პროფილი აქვს, როგორც ინტერიერში კაპიტელებს. დასავლეთ კედელზე გარედან, ქვემო ნაწილში შემორჩენილია ბათქაშის ფრაგმენტები. "საქალებოს" კედლებიც ყორექვითაა ამოყვანილი. წყობის თარაზულობა შეძლებისდაგვარად არის დაცული. დასავლეთი კუთხეები გარედან დიდი ზომის ქვების ჭადრაკული წყობით არის ამოყვანილი. სარკმლის ადგილი დასავლეთ კედელში დანგრეულია. კარი სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეშია გაჭრილი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საქაჯეკარის მღვიმე

**საქაჯეკარის მღვიმე** — კომპლექსური ძეგლი ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბუნიკაურში. 

მდებარეობს მდ.თაბაგრებისწყლის მარჯვენა ფერდობზე. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში, იწყება ვრცელი თაღოვანი შესასვლელით, რომელიც 10 მეტრზე ხვრელისებურ ნაპრალში გადის და ნაზვავით იქოლება, მღვიმის აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 700 მ, მდ.თაბაგრებისწყლის დონიდან 45 მეტრი. ფსკერის ფართობი 1275 კვ/მ, საერთო მოცულობა 1530 მ3, სიგრძე 30 მეტრი, სიგანე 1.5-22 მ, ხოლო სიმაღლე 1.5-3 მ. მღვიმის წინა დარბაზი კარგად არის განათებული, მღვიმეში გაედინება მცირე დებიტიანი ნაკადი. მღვიმეში ბინადრობენ მწერები, ობობები და სხვ. გამოკვლეულია ზ.ლეჟავას მიერ 1988 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მაღრაანის ღვთისმშობლის ელესია

**მაღრაანის ღვთისმშობლის ელესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაღრაანში. აგებულია XVI-XVIII საუკუნეებში. 

ეკლესია დარბაზული ნაგებობაა მისი ზომებია (9,5×6,4 მ). ნაგებია რიყის ქვის ჰორიზონტული წყობით. პილასტრები, საბჯენი თაღები, კამარა და კარ-სარკმლები აგურითაა გამოყვანილი. შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთის კარი თაღოვანია და სწორკუთხა ჩაღრმავებაშია ჩასმული, რომელიც ხერხულა თავსართით სრულდება. სამხრეთის კარი აღდგენის დროს გაგანიერებული და ჰორიზონტალურად გადახურულია. ყველა კედელში თითო სარკმელია გაჭრილი. კედლები დასრულებულია აგურის სამსაფეხურიანი ლავგარდნით. ეკლესია გადახურულია კრამიტით. აღმოსავლეთით ნალისებრი აფსიდაა, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს თაღოვანი ნიშებია. სამხრეთი თაღის თავზე სწორკუთხა სამალავია, ჩრდილოეთი ნიშის გვერდით კი სათოფური. საკურთხეველში აგურით ნაგები ტრაპეზი დგას. აფსიდა დასრულებულია შეისრული კონქით, რომელიც პილასტრზე გადასულ ასეთივე ფორმის თაღს ეყრდნობა. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა ამაღლებული. დარბაზის გრძივ და დასავლეთის კედლის კუთხეებში წყვილი პილასტრია, რომელთა კაპიტლებზე დარბაზის შეისრული კამარის საბჯენი ასეთივე ფორმის თაღები გადადის. ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში, სარკმლების ქვეშ სწორკუთხა ნიშია. კედლებში ჩართულია სათოფურები. იატაკი აგურფენილია. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. ტაძრის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელზე, სარკმლის ზემოთ აგურის შეღრმავებით კვარცხლბეკზე აღმართული ჯვარია გამოყვანილი. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მტკვრის ესპარცეტი

** მტკვრის ესპარცეტი** (Onobrychis cyri) — 30-60 სმ-მდე სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. მიტკეცილგაფანტულბეწვიანი. ღერო მრავალია, სწორად მდგომი, ძირიდანვე დატოტვილი. ფოთოლაკებიოვალურია, მოგრძო ოვალური ან ლანცეტახაზური, მობლაგვო ან წვეტიანი, ზედა მხარე შიშველი, ქვედა – მოკლე და გაფანტულბეწვიანი. ყვავილედი 5-8 სმ-მდე სიგრძის, აყვავებამდე -ქოჩრიანი. გვირგვინი მუქი ვარდისფერია. იზრდება მთის ქვედა სარტყელში მშრალ, ქვიან ფერდობებზე. გავრცელებულია თბილისის მიდამოებში, თრიალეთის ქედზე და კახეთში. კავკასიის ენდემია.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 454.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:პარკოსნები
ყვავისფრჩხილა

**ყვავისფრჩხილა** (Securigera varia) — 30-100 სმ-მდე სიმაღლის მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო მრავალია, სწორად მდგომი, წამოწეული ან გართხმული, მეტ-ნაკლებად დატოტვილი. ფოთლები შედგება 7-12 წყვილი ფოთოლაკისაგან. ფოთოლაკები ოვალურია ან მოგრძო-ხაზური, ბლაგვი და მოკლეყუნწიანი. ყვავილედი ქოლგისებური მტევანია, 12-20-ყვავილიანი. გვირგვინი ვარდისფერია ან თეთრი. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყების, ტყისპირა ადგილებში, ბუჩქნარებსა და ნათესებში. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, შუა აზიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას.

## გალერეა 

სურათი:Crown_vetch_(51302150363).jpg|ყვავილი
სურათი:20130626Kronwicke_Hockenheimer_Rheinbogen6.jpg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Securigera_varia0.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 458.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:პარკოსნები
ესპანური კურდღლისცოცხა

**ესპანური კურდღლისცოცხა** (Spartium junceum) — 1-3 მ-მდე სიმაღლის ხე ან ნახევრად ბუჩქია. გრძელი, წკეპლისებური, მცირედ შეფოთლილი ტოტებით. ფოთლები მარტივია, მოგრძოხაზური ან მოგრძოელიფსური. ყვავილები კაშკაშა ყვითელია, მეჩხერ, კენწრულ მტევნებად შეკრებილი. იზრდება მშრალ ფერდობებზე მთის ქვედა სარტყელში. სპორადულად მთელ საქართველოშია გავრცელებული. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ყირიმს, სამხრეთ ევროპასა და მცირე აზიას. გაველურებულია.

გამოიყენება მთის ფერდობთა გასამაგრებლად.

## გალერეა 

სურათი:Spartium_junceum_kz05.jpg|ყვავილი
სურათი:Spartium_junceum_2017-09-28_5702.jpg|ფოთლები
სურათი:Spartium junceum drawing.png|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 460.

## სქოლიო 
კატეგორია:ფარვანასებრნი
ციხისჯვრის წმინდა მარიამის ეკლესია

**ციხისჯვრის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ ციხისჯვარში. აგებულია XX–XXI საუკუნეებში.

მთის ფერდის მოსწორებულ ბაქანზე, ძველ ნაეკლესიარზე, წმინდა მარიამის ეკლესიაა აღმართული. ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, შვერილი აფსიდით, ნაგებია ბლოკით ცემენტის ხსნარზე, შენობის ზედა ნაწილებში აგურია გამოყენებული. ცემენტით შელესილი, ბლოკით ამოყვანილი ეკლესიის მოცულობა მოკლე, დაბალი და უსახურია. თავდაპირველი ეკლესიიდან, ინტერიერში და ექსტერიერში დაცულია წყობის ქვედა რიგი, რომელიც წარმოადგენს, თლილი ქვის დიდ, სწორკუთხა კვადრებისგან შედგენილ რეგულარულ წყობას. შემორჩენილი ძველი კედლის ფარაგმენტები დაფარულია ცემენტის ნალესობით და იმდენად სახეცვლილია, რომ მისი სიძველე ძნელად დასადგენია. ეკლესიის ახალი კედლები დაახლოებით 2 მეტრზეა ამოყვანილი და შეჩერებული. მოცულობა შიგნიდან ხის კონსტრუქციით არის დასრულებული. გარედან ორქანობა თუნუქის სახურავია მოწყობილი. იატაკი მეტლახის ფილებით არის მოკირწყლული. ადრეული ეკლესიიდან თითქმის აღარაფერია დარჩენილი. ძველი წყობის ფრაგმენტები ძნელად აღსაქმელია. ეკლესიას მთლიანად დაკარგული აქვს როგორც მხატვრული, ასევე სივრცით-კომპოზიციური სახე. ამჟამინდელი ნაგებობა აღიქმება როგორც XXI საუკუნის მახინჯი შენობა. მისი მნიშვნელობა, მხოლოდ წმინდა ადგილის ფიქსაციით და მოსახლეობაში ისტორიული მეხსიერების არსებობით შეიძლება განისაზღვროს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
Webb's First Deep Field

'''''Webb's First Deep Field'''* — ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპის მიერ გადაღებული პირველი გალაქტიკური ღრმა ველი, ოპერატიული ფოტო, რომელზეც გამოსახულია 4,6 მილიარდი სინათლის წლით დაშორებული გალაქტიკათგროვა SMACS 0723. კომპოზიტური სურათი, რომელიც ტელესკოპის ახლო-ინფრაწითელი კამერით (Near-Infrared Camera, NIRCam) არის გადაღებული, 2022 წლის 11 ივლისს გასაჯაროვდა და მასზე სამხრეთ ნახევარსფეროდან ხილული ცის ნაწილია აღბეჭდილი. სურათზე ჩანს ათასობით გალაქტიკა და იგი დღემდე არსებულთაგან ადრეული სამყაროს ყველაზე მაღალი გარჩევადობის სურათია.

## ფონი 
ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპი ინფრაწითელი ასტრონომიითაა დაკავებული. *Webb's First Deep Field* გადაღებულია ტელესკოპის ახლო-ინფრაწითელი კამერით (NIRCam) და წარმოადგენს კომპოზიტურ სურათს, რომელიც შედგება სხვადასხვა სიგრძის ტალღებზე 12,5 საათის განმავლობაში გადაღებული სურათებისგან. ფოტომ გადააჭარბა ჰაბლის კოსმოსური ტელესკოპის მიერ გადაღებული გალაქტიკათა ყველაზე ღრმა ველების ინფრაწითელი ტალღების სიგრძეს, რომელთა მისაღწევად ჰაბლს კვირები სჭირდებოდა. ტელესკოპი 2022 წლის 24 იანვრიდან დედამიწის გარშემო ლაგრანჟის მეორე წერტილში მოძრაობს (L2), დედამიწიდან 1,5 მილიონი კილომეტრის მანძილზე. L2-ში დედამიწის და მზის გრავიტაციული ზემოქმედება უზრუნველყოფს, რომ ტელესკოპმა მზის გარშემო დედამიწასთან სინქრონულად იმოძრაოს. წარმოადგენს გალაქტიკათა გროვას, რომელიც დედამიწის სამხრეთი ნახევარსფეროდან ჩანს და შორეული წარსულის ძიებაში ხშირად გამხდარა როგორც ჰაბლის, ისე სხვა ტელესკოპების დაკვირვების საგანი.

აღნიშნული გალაქტიკათგროვის საერთო მასამ გრავიტაციული ლინზის როლი შეასრულა, რამაც მის უკან, გაცილებით შორს არსებული გალაქტიკების გამოსახულებათა გადიდება გამოიწვია. ვების კამერამ კარგად გამოაჩინა უმცირესი, მკრთალი სტრუქტურები, რომლებიც აქამდე არ იყო დანახული, მათ შორის, ვარსკვლავთგროვები და დიფუზიური წარმონაქმნები. ასევე, *Webb's First Deep Field'' არის პირობითი ფერებით გამოსახული პირველი სრული სურათი ჯეიმზ ვების ტელესკოპიდან და სამყაროს ყველაზე უფრო მაღალი გარჩევადობის ინფრაწითელი სურათი. მასზე გამოსახულია სამყაროს უმცირეს ნაწილში არსებული ათასობით გალაქტიკა. ვების კამერამ შეძლო უკიდურესად შორს მყოფი გალაქტიკების და მკრთალი სტრუქტურების მკვეთრად წარმოჩენა, მათ შორის, აქამდე დამზერილი ყველაზე მკრთალი სტრუქტურებისა, რის შედეგადაც მიღებულია სამყაროს აქამდე არსებულთაგან ყველაზე უფრო დეტალური გამოსახულება. აღნიშნული სტრუქტურების დიდი ნაწილი, მათ შორის, ათასობით გალაქტიკა, ვების ხედვის ობიექტივში პირველად მოხვდა.

სურათი პირველად 2022 წლის 11 ივლისს, თეთრ სახლში გამართულ ღონისძიებაზე აშშ-ის პრეზიდენტმა, ჯო ბაიდენმა გაასაჯაროვა.

## რესურსები ინტერნეტში
*თქვენ წინაშეა სამყაროს ყველაზე ღრმა ხედი ისტორიაში — ჯეიმზ ვების ტელესკოპის მიერ გადაღებული პირველი სრულყოფილი ფოტო 1tv.ge
## სქოლიო 
კატეგორია:ჯეიმზ ვების კოსმოსური ტელესკოპი
კატეგორია:კოსმოლოგია
ზიკილიის ქვაბები

**ზიკილიის ქვაბები** — არქიტექტურული ძეგლი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიკილიაში, სოფლის დასავლეთით, ხევის მარჯვენა ნაპირზე კლდეში. 

ორი გამოქვაბულია ერთმანეთში გასასვლელით; ორივეში ოთხკუთხა შესასვლელი და თახჩებია გამოჭრილი; მარცხენა, მოზრდილ გამოქვაბულში გახსნილი საფლავია: ქვაყუთის ირგვლივ ადამიანის ძვლები და განვითარებული ფეოდალიზმის ხანის კერამიკის ნამსხვრევებია მიმოფანტული. გამოქვაბულებში ბერების სადგომი უნდა ყოფილიყო.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
მუხურის წმინდა გიორგისა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**მუხურის წმინდა გიორგისა და წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის სოფელ მუხურში. აგებულია XX-XXI საუკუნეებში. 

წმინდა გიორგისა და წმინდა ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია მდებარეობს სამეგრელო ზემო-სვანეთის მხარეში. წარმოადგენს დარბაზული ტიპის ეკლესიას, წახნაგოვანი აფსიდით. ეკლესია დგას ძველ სარინელზე, რომელიც  აგებულია  2006 წელს. გადახურულია კრამიტით. ტაძარს შესასვლელი აქვს  დასავლეთიდან და სამხრეთიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მაღალმთის სამყურა

**მაღალმთის სამყურა** (Trifolium alpestre) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა; ჩვეულებრივ, მჭიდროდ მიკრული ბეწვითაა მოფენილი. ღერო სწორად მდგომია ან წამოწეული, მაგარი, მარტივი ან სუსტად დატოტვილი, 15-40 სმ სიმაღლის. ფოთლები მეტწილად ღეროსეულია, ქვედა ფოთლები გრძელყუნწიანია, ხოლო ზედა – მოკლეყუნწიანი, ზოგჯერ ხეშეში, ლანცეტა ან ვიწრო-ელიფსური ფორმის. ყვავილედი მარტოულია, ზოგჯერ ორ-ორი, ხშირი, მრავალყვავილიანი. გვირგვინი მეწამულ-წითელი ფერისაა, იშვიათად – ღია ვარდისფერი ან თითქმის თეთრი. იზრდება ბუჩქნარებში, ნათელ ტყეებსა და ტყეების პირას, მშრალ მდელოებზე. გავრცელებულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.

## გალერეა 

სურათი:Alpenklee.jpg|ყვავილი
სურათი:Trif_alpestre118.JPG|ფოთლები

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 460.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:პარკოსნები
ყვითელი ღვინა

**ყვითელი ღვინა** (Fritillaria collina) — სიმაღლე 15-20 სმ-ია. ზემო ნახევარი შეფოთლილია, ფოთოლი – 5-6, ვიწრო – ლანცეტა ან ხაზური ფორმის. ყვავილი ერთია, თავდახრილი, შეფერილობით – მუქი ყვითელი ან იისფერი, ჭადრაკულად განლაგებული ლაქებით. ყვ. ნაყ. IV-VI. იზრდება სუბალპურ და ალპურ სარტყლებში – ველობებზე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას და მცირე აზიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილსა და ყირიმს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 468.

კატეგორია:შროშანისებრნი
ჩაძირული ქალაქის მაძიებლები

**ჩაძირული ქალაქის მაძიებლები** — 1972 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი. რეჟისორი დევი აბაშიძე.

## სიუჟეტი
ბანაკის პიონერებმა ჩაძირული ქალაქის აღმოჩენა გადაწყვიტეს. ბავშვებს ძიებაში ეხმარება მებაღე ერმილე, რომელსაც სახლში ზღვის ფსკერიდან ამოღებული, ჩაძირული ქალაქის არსებობის დამადასტურებელი არაერთი ნივთი აქვს. მას ფერწერული ტილოების კოლექციაც აქვს. ედიშერი უსინდისოდ ცდილობს ერთ-ერთი ძვირფასი ტილოს ხელში ჩაგდებას. ბევრი სიძნელის გადალახვის შემდეგ პიონერები ერმილეს ნახატის შენარჩუნებაში დაეხმარებიან.

## როლებში
* დუდუხანა წეროძე — *დარეჯანი*
* ლალი ბადურაშვილი — *ლალი*
* ლალი ანდრონიკაშვილი — *გულიკო*
* მიხეილ ვაშაძე — *ერმილე*
* ვიქტორ ნინიძე — *ვიქტორი*
* ოთარ კობერიძე — *ედიშერი*
* ოთარ მეღვინეთუხუცესი — *კაცი სათვალეებით*
* იმედა კახიანი — *ირაკლი*
* გიორგი (გია) მატარაძე — *ნოდარი*
* კახა თავართქილაძე — *კახა*
* დათო ყუფარაძე — *დათო*
* პაატა კალანდაძე — *პაატა*
* გოჩა ძიძიშვილი — *გოჩა*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ფილმები
კატეგორია:1972 წლის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:დევი აბაშიძის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ბავშვების შესახებ
ქატმი

**ქატმი** (Lavatera thuringiaca) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო დატოტვილია, სიმაღლე – 50-150 სმ, ნაცრისფერ-ხავერდივით შებუსული. გულის ფორმის ფოთლები გრძელყუნწიანია. ქვედა ფოთლები 5-ნაკვთიანია, ზედა – 3-ნაკვთიანი. შუა ნაკვთი უფრო პატარა ზომისაა, მრგვალკბილა ჯამქვეშა ფოთლები მომრგვალო ფორმისაა. გვირგვინის ფოთლები თეთრია ან მოვარდისფრო, დიდი ზომის, წვერში ამოკვეთილი და ძირში შევიწროებული.  იზრდება ტენიან ადგილებში, მდინარეთა ნაპირებზე, დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და შუა აზიას.

## გალერეა 

სურათი:JB_Metz_-_13082011_-_009.jpg|ყვავილი
სურათი:Lavatera_thuringiaca_sl23.jpg|ფოთლები
სურათი:Lavatera thuringiaca seeds.jpg|თესლები
სურათი:Lavatera thuringiaca.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 490.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:ბალბისებრნი
მაშავერის წმინდა გიორგის ეკლესია

**მაშავერის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაშავერაში. აგებულია XIV-XVIII საუკუნეებში. 

ეკლესია ხელოვნურად მოსწორებულ კლდეზე დგას და ერთსაფეხურიანი ცოკოლი აქვს. ეკლესია ნაგებია უხეშად ნათალი და ბათქაშში ჩაძირული ბაზალტის ქვით. კუთხეები და კონსტრუქციული ელემენტები სუფთად ნათალი ქვათლილებითაა გამოყვანილი. ეკლესიის ერთადერთი კარი, რომელსაც დიდი არქიტრავი ხურავს, სამხრეთი|სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სამი სარკმელი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. აღმოსავლეთი სარკმლის ღიობის წყვილი სადა ლილვი შემოუყვება, დასავლეთი ფასადის ორკალთა გადახურვის ქიმზე ოთხ მრგვალ სვეტზე დამყარებული სამრეკლო ფანჩატური დგას. ეკლესიის სადა თაროსებრი კარნიზები 1989 წლის რემონტის დროსაა გაკეთებული. შიგნიდან ეკლესიის კამარა პილასტრებზე დაყრდნობილი ერთი მზიდი თაღით ორ ნაწილადაა გაყოფილი. საკურთხევლის აფსიდის არდაბაგი იატაკიდან სამოცი სანტიმეტრითაა აწეული და მასზე ასასვლელად სამხრეთ და ჩრდილოეთ კიდეში ორი სამსაფეხურიანი კიბეა მოწყობილი. აფსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ნიშაა, რომლის პირი შეისრული თაღებითაა გაშნებეული მსგავსად ქვემო ნიჩბისის წმინდა ნიკოლზის ეკლესიის ამგვარივე ნიშისაა. ჩრდილოეთი კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში, კედელში, ორი ნიშაა დატანებული, დასავლეთისა შედარებით მაღალია აღმოსავლეთისაზე. ამავე კედლის დასავლეთ მონაკვეთში, პილასტრთან მიჯრით კედელზე მიდგმულია ქვის პროფილირებული ემბაზი, რომელსაც აქვს ბაზა, ზევითკენ გაფართოებული ფეხი და გემაში ნახევარწრიული ავზი. ავზის პირს სადა ლილვი შემოუყვება.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIV საუკუნის ეკლესიები
ჭრეშის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ჭრეშის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭრეშში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ტყით დაფარულ მიდამოებში დგას, იგი სხვადასხვა ფერისა და ზომის ნამტვრევი ქვითაა ნაგები, კონსტრუქციული ელემენტები, კუთხეების, კარ-სარკმლის საპირეები, დეკორი კი ყვითელი, სუფთად ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. ეკლესიის კარი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი, სამი სარკმელი აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებშია. საკურთხევლის აფსიდში ორი მცირე თაღოვანი ნიშაა, აფსიდის სუფთად ნათალი ქვით ნაგები არდაბაგი მცირედაა შემაღლებული. ჩრდილოეთ კედელში, აფსიდის მახლობლად, თაღოვანი ნიშაა, რომელშიც ქვაში გამოკვეთილი ოთხყურა ავზიანი ემბაზია ჩადგმული.

სატრიუმფო თაღი თავისი პილასტრებით და დასავლეთი კედლის კუთხის თაღი ნათალი ქვისაა, ისინი მარტივი ფორმის იმპოსტებს ეყრდნობა. ეკლესიის აღმოსავლეთი და დასავლეთი ფასადი მსგავსადაა გაფორმაბული. აღმოსავლეთი ფასადის სარკმელი ორლილვიანი საპირეთია შემკული, სარკმლის საპირის ორივე მხარეს ორი წაგრძელებული ჯვაარია ჩაკვეთილი, სარკმლის თავზე კი დიდი დეკორატიული ჯვარია, რომლის ზედაპირზე წყვილი სამლილვიანი ზოლის ხლართია წარმოდგენილი. დასავლეთი ფასადის სარკმელიც ანალოგიურადაა გაფორმებული: მის საპირეზე ერთმანეთთან ნასკვებით დაკავშირებული ლილვებია დატანილი, სარკმლის ორივე მხარეს ორი მცირე ზომის გრეხილი ლილვით დატანილი, სარკმლის ორივე მხარეს ორი მცირე ზომის გრეხილი ლილვით შემკული ჯვარია წარმოდგენილი, სარკმლის თავზე კი დიდი ჯვარია, რომლის ზედაპირი ლილვის ხლართითაა დაფარული. ამგავრად, ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფასადებზე სარკმლის ირგვლივ წარმოდგენილი სამი ჯვრის კომპოზიცია გოლგოთის სიმბოლური გამოსახულებაა. გოლგოთას განასახიერებს ბოლოებში სამკუთხად გაგანიერებული სამი ჯვარი, რომლებიც დასავლეთი კარის არქიტრავის ისრული მოხაზულობის დეკორატიული ტიმპანის ირგვლივაა გამოსახული. ტიმპანში სომხური მთავრული ასოებით ეკლესიის აგების წელია ამოკვეთილი. ტიმპანი გვერდით ამოკვეთილ ჯვრებთან არსებული სომხური წარწერიდან ვიგებთ, რომ ეკლესია ღვთისმშობლის სახელზეა აგებული.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მაქს ფონ ტილმანი

**მაქს ფონ ტილმანი** ― გერმანელი დიპლომატი, პოლიტიკოსი და მოგზაური, გერმანიის იმპერიის ხაზინის სახელმწიფო მდივანი. 

## ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ბერლინსა და ჰაიდელბერგში. 1864 წელს გახდა საქსო-ბორუსიის კორპორაციის წევრი. 

დიპლომატიურ სამსახურში შესვლის შემდეგ მსახურობდა გერმანიის საელჩოებში სანქტ-პეტერბურგში, კოპენჰაგენში, ბერნში, ვაშინგტონში, ბრიუსელში, პარიზსა და სტამბოლში. როგორც დიპლომატმა მოაწყო ხანგრძლივი მოგზაურობა კავკასიაში, სპარსეთსა და ამერიკაში. 1875 წელს გამოსცა „მოგზაურობა კავკასიაში, სპარსეთსა და აზიურ თურქეთში“. 1886 წელს გახდა გენერალური კონსული სოფიაში. 1888-1894 წლებში იყო პრუსიის დესპანი დარმშტადტში, ჰამბურგსა და მიუნხენში. 1895-1897 წლებში მსახურობდა ელჩად ვაშინგტონში. 1897 წელს მიიწვიეს სახელმწიფო მდივნად იმპერიის ხაზინაში. ეს თანამდებობა ეკავა 1903 წლამდე. 1909 წლიდან იყო პრუსიის ზედა პალატის წევრი. 

## ლიტერატურა
* *Max von Thielmann*. სტატია Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft-ში, ტომი 83, გვ. 262 

კატეგორია:გერმანელი დიპლომატები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
ბალბატუხტი

**ბალბატუხტი** (Malvalthaea transcaucasica) — 5-70 სიმაღლის ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო სწორია, მარტოული ან მრავალრიცხოვანი, მთელი მცენარე დაფარულია გაბნეული ვარსკვლავისებური ბეწვებით. ფოთლები ყუნწიანია, კიდეებზე მრგვალკბილა; ქვედა ფოთლები ოდნავ შესამჩნევი 3-5-ნაკვთიანია, გულისებურ-თირკმლისებური. ყვავილის ყუნწები ხეშეშბეწვინია, გვირგვინის ფურცლები – ვარდისფერი. იზრდება ავშნიან ნახევარუდაბნოებში, კლდოვან ადგილებში, იშვიათად – როგორც სარეველა. საქართველოში მხოლოდ კახეთშია გავრცელებული. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ კავკასიას, შუა აზიასა და ირანს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 494.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:ბალბისებრნი
ხართუთა

**ხართუთა** (Morus nigra) — 3-8 მ სიმაღლის ხეა. მოწითალო-მურა ფერის ტოტებით. ფოთლები ფორმით კვერცხისებურია, მთლიანი ან დანაკვთული, ორივე მხარეზე ხაოიანი, 5-10 სმ სიგრძისა და 3-8 სმ სიგანის. მდედრობითი მჭადები მჯდომარეა ან ყუნწიანი. ნაყოფი წვნიანია, 2-2,5 სმ სიგრძის, შავი ან მოშავო-იისფერი. იზრდება მთის ქვედა სარტყელში ჭალის ტყეებში, გაველურებულია. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს სამხრეთ კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, შუა და მცირე აზიას, ირანს.

## გალერეა 

სურათი:Morus alba F.jpg|ფოთოლი
სურათი:ثمرة_توت.jpg|ნაყოფი
სურათი:Illustration_Morus_nigra0.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 500.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:თუთისებრნი
ყვითელი დუმფარა

**ყვითელი დუმფარა** (Nuphar lutea) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ფოთლები ორნაირია: წყალში ჩაკიდებული, თხელი, თითქმის გამჭვირვალე ან წყლის ზედაპირზე მოტივტივე, ოვალურ-გულისებური, სქელი, თითქმის ტყავისებური. ყვავილი – 4-5 სმ დიამეტრის, სურნელოვანია, ყვითელი ფერის. იზრდება ტბებში, მდორე წყლებსა და ჭაობებში. გავრცელებულია აფხაზეთში, იმერეთსა და აჭარაში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, დასავლეთ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას.

## გალერეა 

სურათი:Fotografija0051.jpg|ყვავილი
სურათი:20160711Nuphar_lutea6.jpg|ფოთლები
სურათი:1816_German_Plant_Illustrations,_F.G._Hayne,_353126,_Illustration.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 502.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:დუმფარასებრნი
ჩემი ქალაქის ვარსკვლავი

**ჩემი ქალაქის ვარსკვლავი** — 1970 წლის ქართული საბჭოთა ფილმი. რეჟისორი ოთარ აბესაძე.

## სიუჟეტი
ახალგაზრდა მსახიობი ქალი — ოლოლი ქმართან განქორწინების შემდეგ პროვინციულ ქალაქში ბრუნდება მშობლებთან. დედას და მამას არ ესმით ქალიშვილის პროფესიული და ცხოვრებისეული არჩევნის, რაც  ხშირად ხდება ოჯახური უთანხმოების მიზეზი. ოლოლს მაშინვე მიაქცევს ყურადღებას თანამდებობის პირი მამის ხელქვეითი, მაგრამ, ქალი გრძნობს, რომ მამაკაცი კარიერული წინსვლის სურვილითაა შეპყრობილი და მხოლოდ ამიტომ ცდილობს მისი გულის მოგებას. პროვინციული თვალთმაქცობა, მლიქვნელობა, ჭორები, მშობლების დრომოჭმული შეხედულებები სულს უხუთავს ახალგაზრდა ქალს. ერთადერთი ადამიანი, ვინც ოლოლს მხარში უდგას, მისი ძმაა — რეჟისორი ფარნაოზი. მისი დახმარებით, ოლოლი ადგილობრივ თეატრში გადაწყვეტს თამაშს. მისივე მეოხებით, ქალი შემთხვევით გაიცნობს გუჯას, რომელიც მშენებლობაზე მძღოლად მუშაობს, მაგრამ, ამის მიუხედავად, ოლოლი მასში საინტერესო მოსაუბრეს და განსხვავებული ხედვის ადამიანს აღმოაჩენს. ახალგაზრდები ერთმანეთს უახლოვდებიან და მათ შორის გრძნობები ჩნდება, მაგრამ, განსხვავებული სოციალური მდგომარეობა და ინტერესები მაინც იჩენს თავს.  გუჯას უჭირს ოლოლის ამაყ და თავისუფალ ხასიათთან შეგუება, ვერც საზოგადოების იმ ნაწილის აზრს აღწევს თავს, ვინც მსახიობის პროფესიას არასერიოზულად თვლის. იგი და ოლოლი სცილდებიან. ფარნაოზის დადგმულ სპექტაკლს დიდი მოწონება ხვდება წილად, ოლოლის შესახებ ადგილობრივი გაზეთები წერენ, მაგრამ წარმატებისაგან ტკბობის მაგიერ, მას ახალი ელდა ელის: გუჯა მშობლების მიერ შერჩეულ საცოლეზე ქორწინდება.  ქორწილში თეატრის დასიცაა დაპატიჟებული. წამიერ შეხვედრას ორივე მტკივნეულად განიცდის. გუჯა ქორწინების ღამესვე ტოვებს პატარძალს და სახლიდან მიდის. 

## როლებს ასრულებენ
* მედეა ბიბილეიშვილი — *ოლოლი*
* ლეო ფილფანი — *გუჯა*
* კარლო საკანდელიძე — *ფარნაოზი*
* ზურაბ ქაფიანიძე — *დურმიშხანი*
* სესილია თაყაიშვილი — *ვერიკო*
* ეკატერინე ვერულეიშვილი — *მამიდა*
* არჩილ მაჩაბელი — *ამბაკო*
* თინათინ ჩარკვიანი — *მართა*
* სპარტაკ ბაღაშვილი
* იპოლიტე ხვიჩია — *ყაფლანი*
* ირაკლი ქოქრაშვილი — *ძუკუ სეფისკვერაძე*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ფილმები
კატეგორია:1970 წლის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
თეთრძირა

**თეთრძირა** (Circaea lutetiana) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. სიმაღლე – 2050 სმ. ღერო სწორად მდგომია, მარტივი ან დატოტვილი, რბილი ბეწვით შებუსული. ფოთლები პირისპირ არის განლაგებული, ფოთლის ფირფიტა კვერცხისებურია ან კვერცხისებურლანცეტა. ქვედა ნაწილში გაფართოებული და მჭიდროდ მიკრული ბეწვით შებუსული, ხერხკბილა. ყვავილედი მტევანია, იღლიური ან კენწრული, მარტივი ან დატოტვილი. გვირგვინის ფურცლები თეთრია, ორნაკვთიანი. იზრდება ტყეებსა და ბუჩქნარებში. საქართველოში გავრცელებულია ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ევროპას, მცირე და შუა აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ირანსა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 506.

კატეგორია:წყალნაწყენისებრნი
ბედონის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ბედონის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონში. აგებულია X-XV საეკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფელ ბედონის ჩრდილოეთით, ტყეში, ამავე სახელობის ნიშის თავზე ამავალი ქედის მცირე დავაკებაზე, 300 მეტრში. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესია მცირე ზომის (2,80×3,30 მ) დარბაზული ტიპის ნაგებობაა, სწორკუთხა საკურთხევლით. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით კირის დუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. სწორკუთხა მოყვანილობის ვიწრო კარი დასრულებულია მოზრდილი არქიტრავის ქვით, სადაც, კარის ღიობის გასწვრივ მცირე სიღრმის ღარით მოხაზულია ნახევარწრე, რომლის ცენტრში ასეთივე ღარით ამოკვეთილია ჯვრის გამოსახულება. კარის დასავლეთით კირის ბათქაშზე ხელის მტევნის ანაბეჭდია. დასავლეთის და ჩრდილოეთის ფასადები გლუვია. ერთადერთი სარკმელი გაჭრილია აღმოსავლეთის კედელში, ცენტრიდან სამხრეთით. წაგრძელებული ფორმის, ზემოთ შევიწროებული სარკმლის ღიობი ფასადზე ვიწრო ჭრილს ქმნის. მის ორივე მხარეს, კირის ბათქაშზე ხელის მტევნების ანაბეჭდებია. აღმოსავლეთ-დასავლეთის კეხზე გადებულ ხის ძელზე დაყრდნობილი მასიური ფიქალის ქვებით მოწყობილია ორფერდა სახურავი, რომელსაც გათლილი ტუფის ქვის ლავგარდანი შემოუყვება. სახურავს ზემოდან გასდევს მაღალი ქვის კეხი, რომელსაც მცირე ზომის თხელი ფიქალის საბურველი ფარავს. ეკლესიის შიდა სივრცე პატარაა. აღმოსავლეთით გაჭრილი სარკმლის ვიწრო ღიობი შიგნითკენ ფართოვდება და საფეხურებად ეშვება დაბლა. სარკმლის ქვეშ ვიწრო, ფიქალის ქვის თაროა მოწყობილი. ჩრდილოეთის კედელში ერთ დონეზე განთავსებული სამი ნიშია, დასავლეთ კედლზე კი ორი. სამხრეთის მხარეს გათლილი ქვით ამოყვანილი ნაოთხალიანი კარის ღიობია, რომლის ორივე მხარეს საურდულე ხვრელებია დატანებული. ეკლესიის ნალესიდან, კირის ბათქაში კარგად არის შემორჩენილი დასავლეთ ფასადზე, ასევე, სამხრეთ ფასადის დასავლეთ მონაკვეთში და აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის გარშემო.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
თხილაიშვილი

საკუთარი სახელი **თხილაიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი თხილაიშვილი — ქართველი სპორტსმენი (მორაგბე)
* ხასან თხილაიშვილი — ქართველი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე

კატეგორია:ქართული გვარები
ჯაღმიანის ნაკოშკარი

**ჯაღმიანის ნაკოშკარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯაღმიანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაკოშკარი მდებარეობს სოფელ ჯაღმიანის შესასვლელში, სამანქანე გზიდან ხელმარცხნივ, მკვეთრად შემაღლებულ ბორცვზე. მისგან მხოლოდ საძირკველია შემორჩენილი.  კედლის წყობა დასავლეთით იკითხება. კოშკი ნაგებია დიდი ზომის (0,55X1,13X1,44 მ.) ქვის ლოდებით. ის დასავლეთით სოფელ სეთურნს გადაჰყურებს, აღმოსავლეთით კი ჯაღმიანსა და კაიშაურნს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჰუსეინაღა ჰაჯიბაბაბეკოვი

**ჰუსეინაღა სულთან ოღლუ ჰაჯიბაბაბეკოვი** () — საბჭოთა აზერბაიჯანელი მომღერალი (ლირიკული ტენორი), აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1938), ჯაზმენ სალმან გამბაროვის ბაბუა.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1898 წელს შემახაში. ჰაჯიბაბაბეკოვი რბილ მაღალ ხმას ფლობდა. ასრულებდა აზერბაიჯანულ მუღამებს და ხალხურ სიმღერებს. 1910 წლიდან მღეროდა საზოგადოება „ნიჯათის“ გუნდში (ბაქო). 1913 წლიდან საზოგადოება „საფას“ დრამტულ სპექტაკლებში მონაწილეობდა. 1916 წლიდან გახდა აზერბაიჯანული მუსიკალური ჯგუფის წევრი (ქალთა როლებს ასრულებდა), რომლის შემადგენლობაში გასტროლირებდა ამიერკავკასიაში, შუა აზიასა და ირანში. 1920 წლიდან აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი იყო. ამ დროიდან გამოდიოდა სოლო კონცერტებით. ასრულებდა რა ორიგინალის ენაზე რუსი, სომეხი და ქართველი კომპოზიტორების ნაწარმოებებს. 1928 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის კონსერვატორია.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ყანის მატკვარცანა

**ყანის მატკვარცანა** (Lathyrus aphaca) — 15-60 სმ სიმაღლის ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, შიშველი, ნაცრისფერ-მწვანე ფერის. ღერო მარტოულია ან რამდენიმე, ოთხწახნაგოვანი, სწორად მდგომი ან აღმავალი. ფოთლის ნაცვლად განვითარებული აქვს ორი თანაფოთოლი და ულვაში. თანაფოთლები კვერცხისებური ან სამკუთხაკვერცხისებური ფორმისაა. საყვავილე ღერძზე თავდახრილი ყვავილებია განწყობილი. გვირგვინი ყვითელია. იზრდება რუდერალურ ადგილებში, ნათესებში, მდინარეთა ნაპირებზე, ბუჩქნარებში მთის ქვედა სარტყლიდან 1800 მ-მდე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას, ირანსა და შუა აზიას.

## გალერეა 

სურათი:Lathyrus_aphaca_-_Sarı_burçak_04.jpg|ყვავილი
სურათი:Lathyrus_aphaca_sl15.jpg|ფოთლები
სურათი:Illustration_Lathyrus_nissolia0.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 444.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:პარკოსნები
ავაზ აბდულაევი

**ავაზ ბახშალის ძე აბდულაევი** (; დ. 1976, ბაქო) —  ოპერის მომღერალი (ბარიტონი), აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2012).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1976 წელს აზერბაიჯანის სსრ-ს დედაქალაქ ბაქოში.
 
2004 წელს დაამთავრა ბაქოს მუსიკალური აკადემია. სწავლის პერიოდში მუშაობდა შოვქეთ მამედოვის სტუდიასა და სახელმწიფო გუნდურ კაპელაში სოლისტად. 2004–2015 წლებში მირზა ფატალი ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში წამყვანი სოლისტი იყო. ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე რიგ კლასიკურ ოპერებში თამაშობდა, სადაც განუმეორებელი სახეები შექმნა, რომლებმაც მაყურებელთა მაღალი შეფასება დაიმსახურა. ესენია:  რიგოლეტო (ჯ. ვერდის „რიგოლეტო“), ამონასრო (ჯ. ვერდის „აიდა“), ჟერმონი („ჯ. ვერდის „ტრავიატა“), გრაფ დე ლუნა (ჯ. ვერიდის „ტრუბადური“), სკაპია და ანჯელოტი (ჯ. პუჩინის „ტოსკა“), მარსელი (ჯ. პუჩინის „ბოჰემა“), შარპლესი (ჯ. პუჩინის „ მადამ ბატერფლეი“), ამინი ( ფრანგიზ ალიზადეს „ლოდინი“).

არის აზერბაიჯანში გამართული რუსული სიმღერის რესპუბლიკური კონკურსის გამარჯვებული (2005), ბიულ-ბიულის სახელობის ვოკალისტთა მე-3 საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატი (2005). 2006 წელს წარმატებით გამოვიდა კონცერტებზე მოსკოვსა და იაროსლავლში, რომელიც მუსიკოსთა საერთაშორისო კავშირის მიერ იყო ორგანიზებული, რისთვისაც ირინა არხიპოვის ფონდის მედლით დაჯილდოვდა. არაერთხელ იმყოფებოდა გასტროლებზე რუსეთში, საფრანგეთში, იტალიაში, გერმანიაში, ჩეხეთსა და სხვა ქვეყნებში.

2015 წლიდან გერმანიაში მანჰაიმის ნაციონალური თეატრის სოლისტია.

## ლიტერატურა 
* VOKAL TRUPPASI

კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
აგიგატ რზაევა

**აგიგატ ალი ყიზი რზაევა** (; დ. 20 მაისი 1907, ლენქორანი, ბაქოს გუბერნია — გ. 2 აგვისტო 1969, ბაქო) — აზერბაიჯანელი საოპერო, სახალხო და ესტრადის მომღერალი, აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტი (1943).

## კარიერა 
აგიგატ რზაევა ლენქორანთან მდებარე პატარა სოფელში დაიბადა. 1917 წელს აგიგატმა სწავლა დაიწყო მარიამ ბაირამალიბეკოვის სკოლაში, რომლის სახელოვნებო წრეებში მას სასიმღერო და დრამატული უნარების განვითარება შეეძლო.

გასაბჭოების შემდეგ რზაევა ბაქოში გადავიდა პედაგოგიურ სწავლებელში სწავლის გასაგრძელებლად. აქ სასწავლების სამოყვარულო დრამატულ წარმოდგენებში გამოსვლისას იგი ოპერითა და პროფესიული თეატრით დაინტერესდა. 

1927 წელს რზაევა მიწვეულ იქნა მოსმენზე, რომლის შედეგად იგი მიღებულ იქნა მირზა ფატალი ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრში. იმავდროულად მან აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში ჩააბარა, სადაც  მუღამებსა და ოპერას სწავლობდა.

დაქორწინებული იყო ჰუსეინ რზაევზე, რომელიც ოპერისა და ბალეტის თეატრის დამდგმელი იყო. მათი ორი ვაჟიშვილი მუსიკოსი გახდა, ხოლო ქალიშვილი - ბაქოს მუსიკალური აკადემიის ლიტერატურის მასწავლებელი.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ილჰამ ნაზაროვი

**ილჰამ ისლამ ოღლუ ნაზაროვი** (; დ. 1985 წ. 5 ოქტომბერი შირვანი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი, რომელიც ფლობს 5 ოქტავის დიაპაზონის ხმას. პირველი აზერბაიჯანელი კონტრტენორი. მ უსლიმ მაგომაევის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო აკადემიური ფილარმონიისა და ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო თეატრის სოლისტი, რომელსაც აზერბაიჯანისა და მსოფლიოს საოპერო თეატრების სცენაზე 49-ზე მეტი სახე აქვს შექმნილი. ბაქოს მუსიკალური აკადემიის უფროსი მასწავლებელი.

2000 წლიდან დაკავებულია პროფესიული საკონცეტრო საქმიანობით. ოპერის მსახიობის რანგში პირველი გამოსვლა 2006 წელს შედგა ტ. კულიევის სპექტაკლში „ბაქო“ „პროფესიულ სცენაზე UNS“. მონაწილეობდა მრავალ ფესტივალსა და საერთაშორისო კონკურსებში, საოპერო სპექტაკლებში, გამოდიოდა სოლო პროგრამით.

ნაზაროვი - კონტრტენორ სოპრანისტია, ხოლო ხმის დიაპაზონი ბასის, ბარიტონის, აგრეთვე ალტის, კონტრალტის, სოპრანოსა და მეცო-სოპრანოს პარტიების შესრულების საშუალებას აძლევს. მსახიობი ათეულობით ვოკალური კონკურსების გამარჯვებულია. 2018 წელს მსახიობმა შეასრულა ვოკალური პარტია შუბერტის ციკლში „გედის სიმღერა“ კონტრტენორის სახით, ხოლო 2020 წლის 6 აგვისტოს გამოსვლის ჩანაწერი CD-დისკის სახით გამოვიდა. ნაზაროვი მსოფლიოს 45-ზე მეტი ქვეყნის საოპერო და საკონცერტო სცენებზე გამოდიოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზიარის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ზიარის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზიარში. აგებულია XVI-XVIII საუკუნეებში. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ქვიშაქვის თლილი კვადრებითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი დასავლეთიდან არის მოწყობილი. ნახევარწრიულ აფსიდში ერთი თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორსავ მხარესაც თითო ღრმა ნიშაა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
ხასან თხილაიშვილი

**ხასან დედორეს ძე თხილაიშვილი** (დ. 14 ივნისი, 1891 — გ. 1942) — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე, ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მონაწილე აჭარაში. 

აქტიურად იბრძოდა აჭარის საქართველოსთან შეერთებისა და იქიდან ოსმალო დამპყრობთა განდევნისათვის. ამ მიზნით მოსახლეობაში ეწეოდა ფართო საგანმანათლებლო მუშაობას. იყო საქართველოს სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1918 წლის მაისში შევიდა „სამუსლიმანო საქართველოს განმათავისუფლებელ კომიტეტში“; იმავე პერიოდში სათავეში ედგა ოსმალების მიერ ოკუპირებული ქობულეთის ტერიტორიაზე მოქმედ 75-კაციან პარტიზანულ „მფრინავ რაზმს“. 1918 წლის ივლისში თხილაიშვილმა თანამოაზრეებთან ერთად ჩაშალა ოსმალთა ცდა რეფერენდუმის ჩატარებისა ქობულეთის მხარეში, რისთვისაც იგი დააპატიმრეს. 1921 წელს საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ იყო ჩაქვის თემის მილიციის კომისარი, ქობულეთის სამაზრო მილიციის უფროსი, ქობულეთის მაზრის აღმასკომის თავმჯდომარე, სამაზრო სასამართლოს და აჭარის ცაკ-ის წევრი. წერდა პატრიოტული შინაარსის ლექსებს, რომელთა ძირითადი თემაა სამხრეთ საქართველოს წარსული. დიდი მუშაობა გასწია ქობულეთის რაიონში ქართული სკოლების გახსნისთვის. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ახალდაბის ღვთისმშობლის ეკლესია (ბორჯომი)

**ახალდაბის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის დაბა ახალდაბაში, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ღვთისმშობლის ეკლესია მარტივი გეგმარების მქონე დარბაზული ტიპის ნაგებობა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული მოხაზულობის განიერი საკურთხეველია, ორივე მხარეს ღრმა ნიშებით. საკურთხევლის ცენტრში მცირე ზომის სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთისა და სამხრეთის კედლებშიც საკმაოდ დაბლა, სხვადასხვა დონეზე ბრტყლად გადახურული სარკმლებია მოცემული. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს დასავლეთით და ჩრდილოეთით. გარედან გადახურულია არქიტრავით, შიგნიდან კი რიყის ქვის სოლისებრად დაწყობილი ქვებისგან გამოყვანილი თაღით სრულდება. ანალოგიური გადაწყვეტა ჰქონდა ჩრდილოეთის შესასვლელსაც, იმ განსხვავებით, რომ ახლა გარედან არქიტრავის ქვა შეცვლილია ხის ძელით. ეკლესია აგებულია რიყის ქვით. ნაგებობა გარედან უხეშად არის შელესილი. მას ეტყობა გვიანდელი გადაწყობა-გადაკეთებებისა და რემონტის კვალი. შენობა ორფერდა სახურავით სრულდება. ირგვლივ თარო კარნიზი შემოუყვება. გადახურულია კრამიტით. გადაკეთების მიუხედავად ღვთისმშობლის ეკლესიას შენარჩუნებული აქვს ქართული ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ე.წ. გარდამავალი ხანის ადრეული ეტაპისთვის დამახასიათებელი ნიშნები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შიმშილაქედის ღვთისმშობლის ეკლესია

**შიმშილაქედის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ შიმშილაქედში, აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია ფლეთილი ქვით.გადახურვა ორქანობაა, გადახურულია თუნუქის ფილებით. ეკლესიაში შესასვლელი კარი ჩრდილოეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედელშია გაჭრილი, სამივე კარის გარშემო პილასტრები. არიქტრავის ქვაზე სამივე კარის ტავზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, ასევე ჯვრის რელიეფური ფილაა ჩასმული სამკუტხა ფრონტონების ცენტრში. სამხრეთ კარის არქიტრავზე გარდა ჯვრის გამოსახულებისა ერთმანეთზე გადაბმული კისერზე ჯაჭვმობმული ცხოველების გამოსახულებებია, მსგავსი რელიეფი ხშირად მეორედება ზესტაფონის და მთლიანად იმერეთის მასშტაბით ამ პერიოდში აშენებულ ეკლესიების არქიტრავის ქვებზე ინტერიერი მოხატულობის გარეშეა, კამარა თეთრადაა შელესილი, გაშიშვლებულია კედლები და პილასტრები ბათქაშის ფენისგან. რამდენიმე ადგილას ძველი მოხატულობის ფრაგმენტია დარჩენილი. კანკელი შემორჩენილი არაა, მხოლოდ გარდამავალი თაღები და მათი საყრდენი ორი სვეტია დარჩენილი. კუთხეებში კამარის დასაწყისთან ცატანილია მომცრო ზომის ქვევრები აკუსტიკის გაუმჯობესებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ოქტომბრის მანიფესტი

**ოქტომბრის მანიფესტი** ― კონსტიტუციური მნიშვნელობის აქტი რუსეთის იმპერიაში. გამოიცა 1905 წლის 17 ოქტომბერს, რუსეთის რევოლუციის დროს. აქტი წერტილს უსვამდა რომანოვების 300-წლიან აბსოლუტურ მონარქიას, ხალხს ენიჭებოდა სამოქალაქო უფლებები. მანიფესტი ითვალისწინებდა ხალხის მიერ არჩეული სახელმწიფო სათათბიროს მოწვევას,დემოკრატიული რეფორმების გატარებას, სიტყვის, შეკრების, პრესის და სხვა თავისუფლებებს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის რეფორმები
კატეგორია:რუსეთის რევოლუცია (1905)
ყანის სანთელა

**ყანის სანთელა** (Melampyrum arvense) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 15-50 სმ სიმაღლისაა, სწორად მდგომია, დატოტვილი, შებუსულია. ფოთლები ლანცეტაა, კიდემთლიანი, 2-4 კბილით. ყვავილედი ცილინდრული თავაკია. თანაყვავილები მოგრძო-კვერცხისებურია, შეფერილობით მეწამულ-მოვარდისფრო ან მოთეთროა, ღრმად დანაკვთული, კიდეებზე წამწამებიანი. გვირგვინი დიდი ზომისაა, მეწამული ფერის. ქვედა ტუჩი ყვითელი ლაქებითაა დაფარული. იზრდება ველებზე, ტყის ველობებზე, ნათესებში, ყამირებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ კავკასიას, ევროპას, ახლო აღმოსავლეთს, დასავლეთ ციმბირს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 554.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:კელაპტარასებრნი
საყურე (მცენარე)

**საყურე** (Rhynchocorys elaphas) — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო 10-60 სმ სიმაღლისაა, მარტივი ან დატოტვილი, შებუსული ან შიშველი. ფოთლები მჯდომარეა ან მოკლეყუნწიანი, მოპირისპირედ განლაგებული, მოგრძო ან მოგრძოკვერცხისებური ფორმის. ყვავილები მარტოულია, იღლიური, ყვითელი, ხორთუმი სწორია ან აღმავალი. იზრდება ტყისა და სუბალპური სარტყლების ბუჩქნარებში, ტენიან მდელოებზე. საქართველოში გავრცელებულია თითქმის ყველგან. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 568.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:კელაპტარასებრნი
შავთარა

**შავთარა** () — ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარე. სიმაღლე 15-20 სმ. დატოტვილი, ფოთლები 3–4 ნაწილად არის დაყოფილი ვიწროხაზურ ნაკვთებად. ყვავილედი მტევანია. გვირგვინი მოვარდისფრო — იისფერია, უფრო მუქი ტუჩით. იზრდება ქვიან ადგილებში, ნათესებში, მინდვრებსა და ყამირებზე. ძირითადად გავრცელებულია აღმოსავლეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიას და ციმბირს.

## გალერეა 

სურათი:Fumaria_de_la_familia_Papaveraceae_(8619513779).jpg|ყვავილი
სურათი:Fumaria_vaillantii_officinalis_leaf.JPG|ფოთლები
სურათი:Fumaria_officinalis_002_lhp.jpg|თესლები
სურათი:Illustration_Fumaria_officinalis0.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 586.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი
ლანცეტაფოთლიანი მრავალძარღვა

**ლანცეტაფოთლიანი მრავალძარღვა** (Plantago lanceolata) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლე – 5-80 სმ. მიტკეცილი ბეწვით შებუსული. საყვავილე ღერო – რამდენიმე, სწორი ან წამოწეული. ფოთლები ფესვთანურ როზეტად არის შეკრებილი, ფორმით ელიფსურ ან ხაზურლანცეტა, კიდემთლიანი, ყუნწში შევიწროებული და წაწვეტებული. საყვავილე ღერო გრძელია, სიგრძივღარებინი, თავთავები მოგრძოკვერცხისებური, კონუსური ან ცილინდრული. იზრდება დაბლობიდნ სუბალპურ სარტყლამდე – მდელოებზე, ქვიან, კლდოვან და ღორღიან ადგილებში, გზისპირებზე, ბოსტნებში, სარწყავი არხების გაყოლებაზე. საქართველოში ყველა რეგიონშია გავრცელებული. გავრცლების არეალი მოიცავს მთელ კავკასიასა და თითქმის მთელი ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს არატროპიკულ ნაწილს, აგრეთვე ჩრდილოეთ ამერიკას.

## გალერეა 

სურათი:PLANTAGO_LANCEOLATA_-_AGUDA_-_IB-059_(Plantatge_de_fulla_estreta).JPG|ყვავილი
სურათი:Plantago_lanceolata6_ies.jpg|ფოთლები
სურათი:Plantago_lanceolata_seed_20030713_1.jpg|თესლები
სურათი:Plantago_lanceolata_08_ies.jpg|ფესვები
სურათი:Plantago_lanceolata_—_Flora_Batava_—_Volume_v1.jpg|ილუსტრაცია

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 604.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:მრავალძარღვასებრნი
ყაყაჩურა

**ყაყაჩურა** (Glaucium corniculatum) — 10-40 სმ სიმაღლის ერთწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღერო წახნაგოვანია, ღარებიანი, ჩვეულებრივ, გაფარჩხულდატოტვილი. მთელი მცენარე ჯაგრითაა მოფენილი. ფოთლები ღრმად ფრთისებრურად არის დანაკვთული, არათანაბარ ბასრხერხკბილა სეგმენტებად. ფესვთანური ფოთლები ყუნწიანია, ღეროსეული ფოთლები მჯდომარე. გვირგვინის ფურცლები 1,5-3 სმ სიგრძისაა, შეფერილობით ღვინისფერ-წითელია, ძირში მოშავო-იისფერი ლაქით. დაბლობების, მშრალი ფერდობებისა და ნათესების მცენარეა. გავრცელებულია, ძირითადად, აღმოსავლეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 588.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი
ყვავისხმალა

**ყვავისხმალა** () — ორწლიანი ბალახოვანი მცენარე. ღერო სწორია ან წამოწეული, სიმაღლით — 10-30 სმ, დატოტვილი. ფოთლები სამ ნაწილად ფრთისებურად განკვეთილია ძაფისებურ-ხაზურ წვეტიან ნაკვთებად. ფესვთანური ფოთლები როზეტულია. ღეროსეული ფოთლები ძალიან პატარაა და თათის მსგავსად დაყოფილი. ყვავილები გრძელ ტოტებზეა მოთავსებული. გვირგვინი ყვითელია. გვერდითი ნაკვთები შავი წერტილებით არის დაფარული. მცენარე გავრცელებულია ნათესებსა და კლდოვან ადგილებში. გავრცელებულია, ძირითადად, აღმოსავლეთ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპას, მცირე აზიასა და ირანს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 588.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი
აჭრაჭუჭი

**აჭრაჭუჭი** (Lathyrus miniatus) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. ღეროს სიგრძეზე განიერი ფრთები ჩასდევს. ფოთოლი შედგება ერთი წყვილი ფოთოლაკისა და დატოტვილი ულვაშისაგან. ფოთოლაკები ფორმით მომრგვალოელიფსურია ან უკუკვერცხისებური. მტევანი 5-7-ყვავილიანია. გვირგვინი მღვრიე ვარდისფერია. იზრდება ტყეებსა და ბუჩქნარებს შორის 1500-1800 მ სიმაღლეზე. გავრცელებულია აფხაზეთში, აჭარაში, იმერეთში, მესხეთ-ჯავახეთში, ქვემო ქართლსა და კახეთში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს კავკასიას, მცირე აზიასა და ირანს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 448.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:პარკოსნები
ჩაღანდრი

**ჩაღანდრი** (Veronica anagallis-aquatica) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა, სიმაღლე – 15-80 სმ. ღერო მარტივი ან დატოტვილია, სწორი, შეფოთლილი. ფოთლები მჯდომარეა, მოყვანილობით ფართო ან მოგრძოლანცეტა, კიდეები დაკბილულია ან კიდემთლიანია. ყვავილედი მრავალყვავილიანია, იღლიური მტევანი. გვირგვინი ჯამზე გრძელია, მკრთალი ცისფერი ან მოვარდისფრო-იისფერია. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყელში; არხების, მდინარეების და ტბების ნაპირებზე. საქართველოში გავრცელებულია ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს თითქმის მთელ ევროპას, შუა აზიას, მცირე აზიას, აღმოსავლეთ აზიას და ჩრდილოეთ ამერიკას.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 606.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:მრავალძარღვასებრნი
ვეჯინის აღდგომის ეკლესია

**ვეჯინის აღდგომის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვეჯინში. აგებულია X-XV საუკუნეებში. 

დარბაზული ეკლესია რიყის ქვით არის აგებული, კონქის, საბჯენი თაღებისა და კრონშტაინების გამოსაყვანად კი აგური იყო გამოყვანილი. შესასვლელი ორი, დასავლეთ და ჩრდილოეთ მხრიდან არის გამართული. დასავლეთის კარის წინ ბაქანი იყო მოწყობილი. ამავე მხარეს ერთი სარკმელია გაჭრილი. ინტერიერი ნახევარწრიული აფსიდით არის განსაზღვრული, რომლის შუა ღერძზეც ერთი სარკმელია დასმული. დასავლეთ კედელთან ორგანყოფილებიანი საძვალეა, რომელსაც ოთხკუთხა ჩასასვლელი აქვს. ჩასასვლელი ქვის ფილებით იყო გადახურული.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ჭაინახუპი

**ჭაინახუპი** () — უდიური სამზარეულოს ტრადიციული კერძი, რომელიც უდიური ტრადიციის თანახმად მზადდება ყველიერის კვირა დღეს, დიდმარხვის დაწყებამდე, თუმცა მისი დამზადება ნებისმიერ დროსაა შესაძლებელი. აღნიშნული კერძის დამზადება ნელ-ნელა დავიწყებას მიეცა, განსაკუთრებით აზერბაიჯანის მიღმა მცხოვრებ უდიებში. 

## ლიტერატურა
* *ქავთარაძე ა.,* უდიები, თბ., 2022, ISBN 978-9941-8-4400-3

## რესურსები ინტერნეტში
* ჭაინახუპის დამზადება - უდიური სამზარეულო

## სქოლიო
კატეგორია:უდიური სამზარეულო
ალპური წიწინაური

**ალპური წიწინაური** (Polygala alpicola) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე, შიშველი. ღერო, ჩვეულებრივ, სწორია ან წამოწეული, ხშირი შეფოთვლით. ქვედა ფოთლები ძლიერ პატარაა, უკუკვერცხისებური ან ნიჩბისებური. ზედა ფოთლები უფრო დიდია, ლანცეტა ფორმის. ყვავილედი მოკლე მტევანია. გვირგვინი ლურჯია, იშვიათად – ვარდისფერი. მცენარე იზრდება სუბალპური და ალპური სარტყლების მდელოებზე. გავრცელებულია მთელ საქართველოში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილს.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 622.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:წიწინაურისებრნი
დედოფლის თითა

**დედოფლის თითა** (Veronica officinalis) — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარეა. 10-40 სმ-მდე სიმაღლის შებუსული ბანჯგვლიანი, ზოგჯერ, ზედა ნაწილში ჯირკვლოვანი ბეწვებით დაფარული. ღერო დატოტვილია, გართხმული, ძირთან დაფესვიანებული და წვერით წამოწეული. ფოთლები ელიფსურია ან უკუკვერცხისებური, კიდეებზე ხერხისებურად დაკბილული, ძირთან კიდემთლიანი. ორივე მხარეზე მარტივი ბეწვით შებუსული. ყვავილები შეკრებილია ზედა ფოთლების იღლიებში მოთავსებული მტევნისებრ ყვავილედებად. გვირგვინი მკრთალი ცისფერია ან ლილისფერი, ზოგჯერ მოთეთროა იასამნისფერი ძარღვებით. გვირგვინის ნაკვთები 1/3-ზე შეზრდილია მილად. იზრდება მთის ზედა სარტყლამდე – ტყეებში, ტყისპირებსა და მდელოებზე. გავრცელებულია საქართველოს ყველა რეგიონში. გავრცელების საერთო არეალი მოიცავს მთელ კავკასიას, ევროპას, ციმბირსა და ჩრდილოეთ ამერიკას.

## ლიტერატურა 
* *სუხიტაშვილი კ*., საქართველოს ყვავილოვანი მცენარეები, თბ., 2018, გვ. 614.

კატეგორია:ორლებნიანნი
კატეგორია:მრავალძარღვასებრნი