ფილფოლას ხვლიკი

**ფილფოლას ხვლიკი** ან **მალტური კედლის ხვლიკი** (*Podarcis filfolensis*) — ხვლიკის სახეობა ლაცერტიდების ოჯახიდან (Lacertidae), ქვეწარმავლების კლასის წარმომადგენელი. იგი წარმოადგენს მალტის არქიპელაგის ერთ-ერთ გამორჩეულ ენდემურ სახეობას და წარმოადგენს როგორც ბიომრავალფეროვნების, ისე კულტურული იდენტობის თვალსაჩინო მაგალითს.

## მეცნიერული კლასიფიკაცია 
სამეფო: Animalia

ტიპი: Chordata

კლასი: Reptilia

რიგი: Squamata

ოჯახი: Lacertidae

გვარი: *Podarcis*

სახეობა: *Podarcis filfolensis* (Bedriaga, 1876)

## ჰაბიტატი და ეკოლოგია 
*Podarcis filfolensis* ძირითადად გვხვდება ხმელთაშუა ტიპის ბუჩქნარებსა და კლდოვან ზედაპირებზე. ადაპტირებულია აგრეთვე კულტურულ ლანდშაფტებთან, მათ შორის ფერმერულ მიწებთან, ბაღებთან და სოფლის პერიფერიებთან. პოპულაციები იზოლირებულ კუნძულებზე განსაკუთრებული ადაპტაციებით ხასიათდებიან, რაც ხელს უწყობს ქვესახეობების დიფერენცირებას.

## ანატომიური მახასიათებლები 
*Podarcis filfolensis* ხასიათდება წაგრძელებული სხეულით და გრძელკუდიანობით. მოზრდილ ინდივიდთა საერთო სიგრძე (კუდიანად) 18–22 სმ-ს აღწევს, თუმცა სხეულის ძირითადი ნაწილი დაახლოებით 6–8 სმ-ს შეადგენს. კუდი ხშირად სხეულის სიგრძეზე უფრო გრძელია. ქერცლები მცირე ზომისაა და მჭიდროდაა განლაგებული. თვალები შედარებით დიდი აქვს და კარგად განვითარებული მხედველობითი არეალი. ნეკნები და კიდურები მოქნილია, რაც ხვლიკს კლდოვან ზედაპირებზე სწრაფად გადაადგილების საშუალებას აძლევს.

## ქვესახეობები მალტაში 
მალტის არქიპელაგში ოთხი ენდემური ქვესახეობაა იდენტიფიცირებული:

### *Podarcis filfolensis maltensis* 
გვხვდება მალტაზე, გოცოსა და კომინოზე. მას ახასიათებს მწვანე შეფერილობა, ხანდახან — ლაქებით.

## რეპროდუქცია 
მალტური კედლის ხვლიკებს აქვთ სეზონური რეპროდუქციული ციკლი. შეწყვილება იწყება გაზაფხულზე. მდედრი დებს 1–2 კვერცხს, რომლებიც დევს მზისგან დაცულ კლდის ღრეში ან ბუჩქის ძირას. ემბრიონები ვითარდებიან 6–8 კვირის განმავლობაში, ჩეკვა — ივნისიდან აგვისტოს შუა რიცხვებამდე მიმდინარეობს. ახალშობილები დამოუკიდებლად იწყებენ არსებობას.

## საფრთხეები და დაცვა 
მიუხედავად იმისა, რომ სახეობა IUCN-ის მიხედვით დაბალი საფრთხის კატეგორიაშია (LC), ზოგიერთი ქვესახეობა — განსაკუთრებით იზოლირებულ კუნძულებზე — ექვემდებარება გადაშენების რისკს. საფრთხეებში შედის ჰაბიტატის დაკარგვა, ტურისტული ზეწოლა, ინვაზიური სახეობები და კლიმატის ცვლილება.

## სახეობის ეტიმოლოგია 
სახეობა *filfolensis* სახელს ატარებს მცირე, მაგრამ კლდოვან კუნძულზე — ფილფლაზე — არსებული პოპულაციის გამო. ლათინური სუფიქსი „-ensis“ მიუთითებს გეოგრაფიულ კავშირს და აღნიშნავს „ფილფლიდან წარმომავლობას“.

## კულტურული მნიშვნელობა 
ფილფოლას ხვლიკი მალტის ბუნების სიმბოლოდ განიხილება. იგი გვხვდება არაერთ საგანმანათლებლო პოსტერსა და ბროშურაში. მას იყენებენ ბიოგეოგრაფიის და კუნძულის ენდემიზმის შესასწავლად.

## სამეცნიერო ინტერესი 
*Podarcis filfolensis* ითვლება შესანიშნავ მაგალითად კუნძულზე სპეციფიკური ევოლუციური დიფერენციაციისა, რის გამოც იგი ხშირად მოხვდება ბიოგეოგრაფიულ, გენეტიკურ და ეკოლოგიურ კვლევებში. განსაკუთრებით საინტერესოა თითოეული ქვესახეობის მორფოლოგიური და ქცევითი განსხვავებები და მათი კავშირი ჰაბიტატთან.

## ეკოტურიზმი და კვლევა 
მალტაში ხვლიკები ხშირად იქცევიან ეკოტურისტების ყურადღების ობიექტად. მათი ნახვა შესაძლებელია კლდოვან სანაპიროებზე, განსაკუთრებით გოცოსა და ფილფლას მიმდებარედ. მკვლევრები *Podarcis filfolensis* სახეობას აქტიურად იკვლევენ ბიოგეოგრაფიის, ენდემიზმის, ევოლუციური ადაპტაციების და გენეტიკური დიფერენცირების ჭრილში.

## იხილეთ აგრეთვე 
მალტური ენდემური ფაუნა

ენდემიზმი

ფილფლა

იტალიის რეპტილიების სია

მადეირის კედლის ხვლიკი

## ლიტერატურა
*Savona-Ventura C. Taxonomical status of the Maltese wall lizard (*Podarcis filfolensis* BEDRIAGA 1876). Central Mediterranean Naturalist 2001, 3(3):89-95
*Savona-Ventura C. The herpetofauna of Comino and satellite islets with a note on the colouration of *Podarcis filfolensis*. Animalia 1983; 10(1/3):87-93
*Savona-Ventura C. The Natural History of St. Paul's Islands - Reptiles and Mammals. Potamon 1983; 11:32-34
*Savona-Ventura C. Reptiles and amphibians in Maltese ecology. Potamon 1979; 1(2):14-16
*Sciberras, A. (2005) Observation on the endangered population of the Maltese wall lizard of Selmunett island (*Podarcis filfolensis kieselbachi*).Unpublished work, presented to the chamber of young scientists of Malta at 4–10 April, winning the contest 1st place and  leading to the Belgian Science expo on 26 April to 1 May.
*Sciberras, A.  (2007) Lizards At Id-Dwejra. Dwejra Heritage Park Gozo pgs.28-33. Dwejra Management Board.
*Sciberras, A.  & Schembri,P.J.  (2008) Conservation Status  of St Paul's Island Wall Lizard (*Podarcis filfolensis kieselbachi*). Herpetological Bulletin-Number 105 pgs.28-34.

## სქოლიო
კატეგორია:Podarcis
კატეგორია:მალტის ფაუნა
კატეგორია:ქვეწარმავლები, აღწერილი 1876 წელს
კატეგორია:მალტაში ენდემური ცხოველები
კატეგორია:ტაქსონები, აღწერილი ჟაკ ფონ ბედრიაგას მიერ
კატეგორია:ტაქსონომიური სტატიები Polbot-ის მიერ
კატეგორია:მალტა
კატეგორია:მალტის ბუნება
კატეგორია:ქვეწარმავლები