პაპის ტიარა

, ლალებით, ზურმუხტებით და სხვა თვლებით — შემკული პაპის ტიარა, წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში, ვატიკანში]]

**პაპის ტიარა** — გვირგვინი, რომელსაც კათოლიკური ეკლესიის პაპები ატარებდნენ ჯერ კიდევ VIII საუკუნედან XX საუკუნის შუა ხანებამდე. იგი ბოლოს გამოიყენა პაპმა პავლე VI-მ 1963 წელს და ისიც მხოლოდ თავისი პონტიფიკატობის დასაწყისში.

სახელწოდება *ტიარა* აღნიშნავს მთლიან თავსაბურავს, მათ შორის სხვადასხვა გვირგვინს, რკალსა და დიადემას, რომლებიც მას სხვადასხვა ეპოქაში ამკობდა, ხოლო სამსაფეხურიანი ფორმა, რომელიც მან XIV საუკუნეეში მიიღო, ასევე ცნობილია როგორც **ტრირეგნუმი**, **სამმაგი გვირგვინი** და ზოგჯერ **სამმაგი ტიარა**.

1143 წლიდან 1963 წლამდე პაპის ტიარას საზეიმოდ ადგამდნენ პაპს თავზე პაპის კორონაციის დროს. შემორჩენილი პაპის ტიარები ყველა სამმაგი ფორმისაა, ხოლო მათ შორის უძველესი 1572 წლით თარიღდება. ტრირეგნუმის გამოსახულება, რომელიც შერწყმულია წმინდა პეტრეს ორ გადაჯვარედინებულ გასაღებთან, გამოიყენება პაპობის სიმბოლოდ და გვხვდება პაპის დოკუმენტებზე, შენობებზე, ინსიგნიებზე, აგრეთვე ვატიკანის დროშაზე. პაპის ტიარას პრაქტიკული გამოყენება თანდათან შემცირდა პაპ პავლე VI-ის მმართველობის დროიდან; იგი იყო უკანასკნელი პაპი, რომლისთვისაც კორონაციის ცერემონია გაიმართა. ბენედიქტე XVI-დან მოყოლებული, პაპებმა თავიანთ გერბებშიც შეწყვიტეს პაპის ტიარას ასახვა.

## ისტორია
 (1198–1216) ადრეული პაპის ტიარით. ფრესკა სუბიაკოს წმინდა ბენედიქტეს მონასტერში, დაახლოებით 1219 წელს]]

### წარმოშობა
პაპის ტიარა სათავეს იღებს კონუსური ფორმის ფრიგიული ქუდიდან, ანუ ფრიგიუმიდან. სანთლის ჩამქრობის მსგავსი ფორმის პაპის ტიარა და ეპისკოპოსის მიტრა თავდაპირველი სახით ერთმანეთის იდენტური იყო. მას შემდეგ, რაც პაპებმა პაპის ოლქში საერო ძალაუფლებაც მოიპოვეს, ქვედა გვირგვინი ძვირფასი ქვებით შეამკეს, რათა იგი მთავართა გვირგვინებს დამსგავსებოდა. მსგავსი, კონუსური ფორმის და მხოლოდ ერთი გვირგვინით შემკული ტიარა ჩანს XIII საუკუნის საფრანგეთის ფრესკებზეც, პერნ-ლე-ფონტენში, სადაც იგი პაპ კლიმენტი IV-ს ახურავს.

მიიჩნევა, რომ მეორე გვირგვინი ტიარას პაპმა ბონიფაციუს VIII-მ დაუმატა, რითაც ხაზი გაუსვა როგორც საკუთარ სულიერ, ისე საერო ძალაუფლებას, რადგან იგი აცხადებდა, რომ ღმერთმა მას მეფეებსა და სამეფოებზე უზენაესობა მიანიჭა. მესამე გვირგვინის დამატებას მიაწერენ პაპ ბენედიქტე XI-ს (1303–1304) ან პაპ კლიმენტი V-ს (1305–1314), და 1316 წლისთვის ასეთი ტიარა უკვე მოხსენიებულია პაპის საგანძურის ინვენტარში

ს მოზაიკა, რომელზეც გამოსახულია პაპი კლემენტი VIII სამგვირგვინიანი ტიარით]]
მესამე გვირგვინი პაპის ტიარას ავინიონის პაპობის პერიოდში (1309–1378) დაემატა, რის შედეგადაც დამკვიდრდა ფორმა, რომელსაც ტრირეგნუმი ეწოდა.

ავინიონში პაპ კლიმენტი V-ის დროიდან მოყოლებული, სამგვირგვინიანი ტიარას სხვადასხვა სახესხვაობას პაპები რომშიც ატარებდნენ, ვიდრე პაპ პავლე VI-მდე, რომელიც 1963 წელს ერთ-ერთი ასეთი ტიარით ეკურთხა.

### წმინდა სილვესტერის ტიარა
ლორდი ტუაინინგი წერდა ბონიფაციუს VIII-ის ტიარაზე, რომელიც შემდგომში „წმინდა სილვესტერის ტიარად“ გახდა ცნობილი:

„ბონიფაციუს VIII-ის (1294–1303) დროს -ის ქუდი დაგრძელდა, ხოლო მისი რგოლი საგრძნობლად გამდიდრდა ძვირფასი ქვებით; ამასთანავე, მისი პაპობის დასასრულისკენ მას მეორე რგოლიც დაემატა. ამ გაზრდილ სიგრძეს სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა: იგი გამოხატავდა -ის მიწიერ ბატონობას და ასევე წარმოაჩენდა პაპის ბულის, -ის, აზრს. 1295 წლის ინვენტარში, რომელიც ბონიფაციუსის პაპობის მეორე წელს შედგა, ეს თავსაბურავი, რომელსაც დღეს ჩვეულებრივ ტიარად მოიხსენიებენ, აღწერილია როგორც გამშვენებული 48 ბალას-ლალით, 72 საფირონით, 45 -ით ანუ ზურმუხტით, მრავალი პატარა ბალას-ლალითა და ზურმუხტით, აგრეთვე 66 დიდი მარგალიტით. მის მწვერვალზე მოთავსებული იყო ერთი ძალზე დიდი ლალი.

ბონიფაციუს VIII-ს 1303 წელს ბენედიქტე XI ცვლის, რომელმაც ტიარა პერუჯაში წაიღო. მისი გარდაცვალების შემდეგ, 1304 წელს, ახალი პაპის არჩევამდე თერთმეტი თვე გავიდა. ბორდოს არქიეპისკოპოსი აირჩიეს პაპად და მან კლიმენტი V-ის სახელი მიიღო. მან პაპის საყდარი რომიდან ავინიონში გადაიტანა, ხოლო ტიარა პერუჯიდან ლიონში ჩაიტანეს მისი კორონაციისთვის, რომელიც 14 ნოემბერს 1305 წელს გაიმართა. 1315–1316 წლების ინვენტარშიც ბონიფაციუს VIII-ის ტიარა კვლავ არის აღწერილი და მისი ამოცნობა შესაძლებელია დიდი ლალის ხსენებით, რომელიც იქ უკვე დაკარგულადაა მითითებული. იგი მოხსენიებულია როგორც სამი რგოლის მქონე: . აქედან გამომდინარე, ტიარას მეორე და მესამე რგოლი 1295 და 1315 წლების ინვენტარებს შორის უნდა დამატებოდა. სწორედ ამ პერიოდში გამოიყენეს რგოლების მოსართავად ლისის ყვავილის ორნამენტიც. ტიარა ავინიონის პაპის საგანძურში ინახებოდა, ვიდრე გრიგოლ XI-მ იგი რომში არ დააბრუნა, სადაც 1377 წლის, 17 იანვარს ჩავიდა. 1378 წელს ჟენეველი რობერი ანტიპაპად აირჩიეს, მან მიიღო სახელი კლიმენტი VII და ტიარა ავინიონიდან გაიტანა. როდესაც ესპანელი პედრო დე ლუნა 1394 წელს ანტიპაპად აირჩიეს და მან საკუთარ თავს ბენედიქტე XIII უწოდა, მან ტიარა ავინიონიდან ესპანეთში წაიღო. იქ იგი დარჩა იქამდე, ვიდრე არაგონელმა ალფონსო V - მ სქიზმის განახლების მცდელობაში მარცხი არ იწვნია; ხოლო მას შემდეგ, რაც მან 1419 წელს ანტიპაპ კლიმენტი VII-ს მხარდაჭერა შეუწყვიტა, ტიარა რომში დააბრუნეს.“

XIV საუკუნეეში ბონიფაციუს VIII-ის ტიარას „წმინდა სილვესტერის ტიარას“ უწოდებდნენ და იგი პატივსაცემ სიწმინდედ, ანუ რელიკვიად, მიიჩნეოდა. ამას უთუოდ ხელს უწყობდა კონსტანტინეს ძღვენი, თუმცა მოგვიანებით იგი მხოლოდ პაპთა კორონაციის დროს იხმარებოდა — პირველად გრიგოლ XI-ის კორონაციაზე 1370 წელს, შემდეგ კი მისი მემკვიდრის, ურბან VI-ის, კორონაციაზე 1378 წელს. სხვა ცერემონიებზე იგი აღარ გამოიყენებოდა და ლატერანის საგანძურში ინახებოდა. ბოლოს იგი ნიკოლოზ V-ის (1446–1455) კორონაციის დროს გამოიყენეს, ხოლო 1485 წელს მოიპარეს და ამის შემდეგ მისი კვალი ქრება.

ტუაინინგი ასევე აღნიშნავს იმ სხვადასხვა ალეგორიულ მნიშვნელობას, რომლებიც პაპის ტიარას სამ გვირგვინს მიეწერებოდა, თუმცა დაასკვნის, რომ „უფრო სავარაუდოა, სიმბოლიკა შთაგონებული იყოს იმ იდეით, რომელიც XIII საუკუნესა და XIV საუკუნეში ჩამოყალიბდა: იმპერატორი სამი გვირგვინით იკურთხებოდა — გერმანიის ვერცხლის გვირგვინით აახენში, ლომბარდიის რკინის გვირგვინით მილანში ან მონცაში და საღვთო რომის იმპერიის ოქროს საიმპერატორო გვირგვინით რომში; ამიტომ პაპსაც სამი გვირგვინი უნდა ეტარებინა.“

### საკიდები
ეპისკოპოსის მიტრას მსგავსად, პაპის ტიარასაც ორი საკიდი აქვს მიმაგრებული, ანუ ორი ლენტი ჩვეულებრივ, ისინი ტიარას უკანა მხარეს არის მიმაგრებული, ისევე როგორც ეპისკოპოსის მიტრაზე, თუმცა პაპი კლიმენტი VIII-ის ტრირეგნუმით გამოსახულ მოზაიკაზე ისინი ყურების წინ არის განლაგებული. ყველა შემორჩენილ ტიარაზე ეს საკიდები უკანა მხარესაა მოთავსებული. ეს საკიდები, რომლებსაც ზოგჯერ სიტყვის მეორე მნიშვნელობით „“ უწოდებენ, სავარაუდოდ წარმოადგენს იმ ზონრის ნაშთს, რომლითაც სელისგან დამზადებული თავდაპირველი ქუდი ან ტურბანი ეპისკოპოსს თავზე უმაგრდებოდა.

1911 წლის *კათოლიკური ენციკლოპედია* ეპისკოპოსის მიტრის საკიდებს აღწერს, როგორც წითელი ფოჩებით დასრულებულს.

## ტიარის გამოყენების შეწყვეტა
 გერბი, რომელიც, ვატიკანის გერბსა და ვატიკანის დროშასთან ერთად, კვლავ შეიცავს ტიარას გამოსახულებას]]
-ის გერბი — უახლესი პაპის გერბი, რომელზეც პაპის ტიარაა გამოსახული]]
-ის გერბი, სადაც პაპის ტიარა მიტრით არის ჩანაცვლებული]]

პაპი პავლე VI პაპის კორონაციის დროს ტიარით ეკურთხა. როგორც ზოგჯერ მის წინამორბედ პაპებთან ხდებოდა, ამ შემთხვევაშიც გამოყენებული იყო ახალი ტიარა, რომელიც ქალაქ მილანმა შესწირა; არჩევამდე პავლე VI მილანის არქიეპისკოპოსი იყო. ეს ტიარა არ ყოფილა შემკული ძვირფასი ქვებითა და თვლებით და მკვეთრად კონუსური ფორმა ჰქონდა. გარდა ამისა, იგი მანამდე გამოყენებულ პალატინის ტიარაზე საგრძნობლად მძიმე იყო. 1964 წელს,  ვატიკანის II კრების მესამე სესიის დასასრულს, პავლე VI წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში პაპის ტახტის საფეხურებიდან ჩამოვიდა, საკურთხეველთან ავიდა და ტიარა იქ დადო, როგორც ადამიანურ დიდებასა და ძალაუფლებაზე უარის თქმის ნიშანი, რაც კრების განახლებულ სულისკვეთებას შეესაბამებოდა. გამოცხადდა, რომ ტიარას გაყიდდნენ და მიღებულ თანხას ქველმოქმედებას მოახმარდნენ. ტიარა ამერიკის შეერთებულ შტატებში მცხოვრებმა კათოლიკეებმა შეიძინეს და ამჟამად იგი ინახება ვაშინგტონში, უმანკოდ ჩასახვის ეროვნული სავანის ბაზილიკაში. იგი მუდმივ ექსპოზიციაზეა გამოფენილი მემორიალურ დარბაზში იმ სტოლასთან ერთად, რომელიც იოანე XXIII-ს  ვატიკანის II კრების გახსნისას ეკეთა.

პავლე VI-ის მიერ პაპობის ერთ-ერთ ყველაზე თვალსაჩინო სიმბოლოზე უარის თქმა მრავალი ტრადიციონალისტი კათოლიკისთვის ძალზე სადავო აღმოჩნდა; მათი ნაწილი დღემდე მოითხოვს ტიარას აღდგენას. ზოგიერთი იმდენად შორსაც წავიდა, რომ პავლე VI ანტიპაპად გამოაცხადა და ამტკიცებდა, თითქოს ნამდვილ პაპს პაპის ტიარაზე უარის თქმა არ შეეძლო.

მისმა უშუალო მემკვიდრემ, იოანე პავლე I-მა, კორონაციაზე უარი თქვა და იგი „ინაუგურაციით“ ჩაანაცვლა. ეს წესი 1996 წელს სამართლებრივად აისახა სამოციქულო კონსტიტუციაში . ამის შემდეგ არც ბენედიქტე XVI-ს და არც პაპ ფრანცისკეს პაპის ტიარით კორონაციის წესი აღარ ჩაუტარებიათ. იოანე პავლე I-ის უეცარი გარდაცვალების შემდეგ, იოანე პავლე II-მ თავისი ინაუგურაციისას შეკრებილებს უთხრა: 

პავლე VI-ის 1975 წლის სამოციქულო კონსტიტუცია , რომელიც პაპის არჩევის წესს განსაზღვრავდა, ჯერ კიდევ გულისხმობდა, რომ მის მემკვიდრეებს კორონაცია უნდა გაევლოთ. იოანე პავლე II-მ კი თავის 1996 წლის სამოციქულო კონსტიტუციაში  პაპის კორონაციის ყოველგვარი ხსენება ამოიღო და იგი „ინაუგურაციის“ ცნებით ჩაანაცვლა. პაპის ტიარას გამოყენება საზეიმო ცერემონიების დროს პავლე VI-მვე შეწყვიტა.

მიუხედავად იმისა, რომ დღეს ტიარა აღარ იხმარება პაპის რეგალიებისა და ინსიგნიების ნაწილად, იგი კვლავაც გვხვდება წმინდა საყდრის გერბსა და ვატიკანის დროშაზე. თავისი პონტიფიკატის შემდგომ წლებში იოანე პავლე II-მ დაამტკიცა საკუთარი გერბის ისეთი გამოსახულებებიც, რომლებშიც ტიარა აღარ ჩანდა; მაგალითად, ასეთი გამოსახულებაა წმინდა პეტრეს ბაზილიკის შესასვლელთან არსებულ იატაკის მოზაიკაზე, სადაც ტიარას ადგილს ჩვეულებრივი მიტრა იკავებს. სხვა მხრივ კი, ბენედიქტე XVI-ის პონტიფიკატამდე ტიარა პაპის პირადი გერბის დამაგვირგვინებელ ნიშნად მიიჩნეოდა, ისევე როგორც სხვა პრელატთა გერბებს ზემოდან ფოჩებიანი ქუდი ამშვენებდა. ამასთან, წმინდა საყდრის 1969 წლის ინსტრუქციამ გერბზე მიტრის, როგორც მეორე ქუდის, მოთავსება აკრძალა. ბენედიქტე XVI-ის პირად გერბში ტიარა ჩაანაცვლა მიტრამ, რომელსაც სამი საფეხური აქვს და პაპის ტიარას სამ იარუსს მოგვაგონებს. იშვიათ გამონაკლისს წარმოადგენდა ის გობელენი, რომელიც კვირის ანგელუსის დროს გამოიყენეს 2010 წლის ოქტომბერში და რომელზეც პირადი გერბი კვლავ ტიარიანი ვერსიით იყო წარმოდგენილი. ვატიკანის ოფიციალურმა წარმომადგენელმა ფედერიკო ლომბარდიმ განმარტა, რომ ეს გობელენი იყო საჩუქარი „გერბის შეცვლის ყოველგვარი განზრახვის გარეშე“ და რომ იგი შემდგომში ოფიციალური გერბის მიხედვით გადაკეთდებოდა. მიტრა შენარჩუნდა პაპ ფრანცისკეს პირად გერბზეც. ლეო XIV-ის გერბზეც ტიარა ასევე ჩანაცვლებულია სამზოლიანი მიტრით.

2005 წელს ბენედიქტე XVI-მ გამოსცა დოკუმენტი , რომელმაც დაადასტურა ტიარასა და კორონაციის წესზე უარის თქმის გადაწყვეტილება.

2011 წლის მაისში ბენედიქტე XVI-მ დიტერ ფილიპისგან განსაკუთრებული ტიარა მიიღო. ფილიპი იყო გერმანელი სატელეკომუნიკაციო კომპანიის აღმასრულებელი ხელმძღვანელი, რომელმაც ეს საჩუქარი სოფიაში მდებარე სახელოსნოს დაუკვეთა. ფრანცისკემაც მიიღო ჩრდილოეთ მაკედონიელი მონაზვნების მიერ დამზადებული ტიარა 2016 წელს. ამ ნაჩუქარი ტიარებიდან არც ერთი არასოდეს უტარებია მათ ადრესატებს.

ყოველწლიურად წმინდა პეტრეს ცნობილი ბრინჯაოს ქანდაკების თავს, რომელიც წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში დგას, დიდ პაპის ტიარას ადგამენ 22 თებერვალს, წმინდა პეტრეს კათედრის დღესასწაულის წინა დღეს, და იგი იქ რჩება 29 ივნისამდე, წმინდა პეტრესა და პავლეს დღესასწაულამდე. ეს ტრადიცია 2006 წელს არ შესრულებულა, თუმცა 2007 წელს კვლავ აღადგინეს.

## დიზაინი
 წელს ზოგიერთმა გერმანელმა კათოლიკემ ბენედიქტე XVI-ს მიართვა (იხ. ზემოთ), თუმცა მას იგი არ გამოუყენებია]]

მიუხედავად იმისა, რომ ხშირად მას პაპის ტიარად მოიხსენიებენ, ისტორიულად ასეთი ტიარა მრავლად არსებობდა, და მათგან 22 დღემდეა შემორჩენილი. ადრინდელი პაპის ტიარების დიდი ნაწილი (განსაკუთრებით იულიუს II-ის ტიარა და ის, რომელსაც სილვესტერ I-ს მიაწერენ) განადგურდა, დაიშალა ან დამპყრობლებმა მიიტაცეს; განსაკუთრებით აღსანიშნავია 1798 წელი, როდესაც ეს ბერტიეს არმიამ ჩაიდინა. ზოგიერთი ტიარა თავად პაპებმაც გაადნეს ან დაშალეს; მაგალითად, კლიმენტ VII-მ 1527 წელს ყველა ტიარა და პაპის რეგალია გადაადნობინა, რათა დაეფარა 400,000 დუკატის ოდენობის გამოსასყიდი, რომელსაც კარლ V-ის საოკუპაციო ჯარი მოითხოვდა. დღეისათვის ოცზე მეტი ვერცხლის ტიარა არსებობს, რომელთაგან უძველესი — და ერთადერთი, რომელიც 1798 წლის მოვლენებს გადაურჩა — XVI საუკუნეში გრიგოლ XIII-სთვის დამზადდა. 1800 წლის 21 მარტს, როდესაც რომი ფრანგების ხელში იყო, პიუს VII-ს ვენეციაში, გადასახლებაში ყოფნისას, papier-mâché-ს ტიარით აკურთხეს; ამ ტიარასთვის ვენეციელმა ქალებმა თავიანთი ძვირფასეულობა დათმეს.

ბევრი ტიარა პაპობას შესწირეს მსოფლიოს მმართველებმა და სახელმწიფოს მეთაურებმა, მათ შორის დედოფალმა ისაბელა II-მ, ვილჰელმ I-მა, იმპერატორმა ფრანც იოზეფ I-მა და ნაპოლეონ I-მა. უკანასკნელის მიერ ნაჩუქარი ტიარა დამზადებული იყო იმ ძველი პაპის ტიარების ელემენტებისგან, რომლებიც რომის აღების შემდეგ განადგურდა; იგი პიუს VII-ს „საქორწინო საჩუქრის“ სახით გადასცეს, ნაპოლეონისა და იმპერატრიცა ჟოზეფინას ქორწინების აღსანიშნავად, იმპერატორად კორონაციის წინა დღეს. სხვა ტიარები ახალარჩეულ პაპებს ეძლეოდათ იმ საეპისკოპოსო კათედრიდან, რომელსაც ისინი არჩევამდე იკავებდნენ, ან მათი ხელდასხმისა თუ არჩევის იუბილეს აღსანიშნავად.

ს დროშა. დროშაზე გამოსახული გერბი, ტიარითურთ, იგივეა, რაც პაპის გერბი, ოღონდ ოქროსა და ვერცხლის გასაღებთა მდებარეობა აქ შებრუნებულია.]]

ზოგიერთ შემთხვევაში სხვადასხვა ქალაქი ერთმანეთს ეჯიბრებოდა იმ ტიარების სილამაზით, ღირებულებითა და ზომით, რომლებსაც თავიანთი რეგიონიდან წარმოშობილ პაპებს სწირავდნენ. ამის მაგალითია იოანე XXIII-ისა და პავლე VI-ისათვის მიძღვნილი ტიარები: პირველი იოანეს მშობლიურმა რეგიონმა მიართვა, ხოლო მეორე — მილანმა, რომელიც პავლეს წინა არქიეპისკოპოსის კათედრა იყო, პაპად არჩევის შემდეგ.

პაპები რომელიმე ერთ კონკრეტულ ტიარაზე მიჯაჭვული არ ყოფილან. მაგალითად, ფოტომასალა გვიჩვენებს, რომ იოანე XXIII სხვადასხვა დროს ატარებდა როგორც 1959 წელს მისთვის შეწირულ ტიარას, ისე პიუს IX-ის 1877 წლის ტიარასა და პიუს XI-ის 1922 წლის ტიარას.

პავლე VI, რომლის ტყვიისთავის ფორმის ტიარა დიზაინით ერთ-ერთ ყველაზე უჩვეულოდ ითვლება, უკანასკნელი პაპი იყო, რომელმაც პაპის ტიარა მოირგო, თუმცა მის რომელიმე მემკვიდრეს, სურვილის შემთხვევაში, ამ ჩვეულების აღდგენა შეეძლო. შემორჩენილი ტიარების უმეტესობა დღეს ვატიკანშია გამოფენილი, თუმცა ზოგი მათგანი გაყიდეს ან კათოლიკურ ინსტიტუციებს გადასცეს. რამდენიმე განსაკუთრებით ცნობილი ან ისტორიული ტიარა — მაგალითად, 1871 წლის ბელგიური ტიარა, 1877 წლის ტიარა და 1903 წლის ოქროს ტიარა — ისტორიული ვატიკანური საგანძურის გამოფენების ფარგლებში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში გამოიფინა. პავლე VI-ის „მილანის ტიარა“ კი გადაეცა და ამჟამად გამოფენილია აშშ-ში, ვაშინგტონიში მდებარე უბიწოდ ჩასახვის ეროვნული ტაძრის ბაზილიკის ქვედა ეკლესიაში.

### ფორმა
შემორჩენილი პაპის ტიარების უმეტესობას (სამგვირგვინიან ნიმუშებს) მრგვალი, ფუტკრის სკას მსგავსი ფორმა აქვს, ხოლო მათი ცენტრალური ბირთვი ვერცხლისგანაა დამზადებული. ზოგი მკვეთრად კონუსურია, ზოგი კი უფრო ბოლქვისებრი მოყვანილობისაა. პავლე VI-ის ტიარას გამოკლებით, ყველა მათგანი უხვადაა შემკული ძვირფასი ქვებით. სამივე გვირგვინი გამოყოფილია ოქროს ორნამენტებით, ზოგჯერ ჯვრის, ზოგჯერ კი ფოთლების ფორმით. ტიარათა უმეტესობას ზემოდან ამკობს მონდეზე (გლობუსზე) აღმართული ჯვარი, რაც ქრისტეს უნივერსალურ სუვერენიტეტს გამოხატავს.

თითოეულ ტიარას უკანა მხარეს მიმაგრებული ჰქონდა ორი lappet — ოქროს ძაფით ნაქარგი და მდიდრულად მორთული ქსოვილის ზოლი, რომლებზეც გამოსახული იყო იმ პაპის გერბი ან სხვა სიმბოლო, ვისთვისაც ტიარა იყო შეწირული.

არსებობს ორი განსაკუთრებით უჩვეულო ტიარა: papier-mâché-ს ტიარა, რომელიც პიუს VII-ის არჩევისა და გადასახლებაში კორონაციისას დაამზადეს, და პავლე VI-ისთვის 1963 წელს შექმნილი ტიარა, რომელსაც გარკვეულწილად ტყვიისთავის ფორმა აქვს, მცირე რაოდენობის ძვირფასი ქვებითაა გაფორმებული და სამი გვირგვინის ნაცვლად სამი პარალელური წრით არის მონიშნული; მის ქვედა ნაწილს ორსაფეხურიანი გვირგვინი ამშვენებს.

ტიარა, რომელიც პიუს IX-ს 1877 წელს ვატიკანის პალატინურმა საპატიო გვარდიამ მისი იუბილეს აღსანიშნავად მიართვა, დიზაინით თვალსაჩინოდ ჰგავს გრიგოლ XVI-ის უფრო ადრეულ ტიარას. ეს განსაკუთრებით პოპულარულ გვირგვინად დარჩა და მას ატარებდნენ, სხვათა შორის, პიუს XI, პიუს XII და იოანე XXIII. ამის საპირისპიროდ, პიუს XI-ის 1922 წლის გვირგვინი ბევრად უფრო მოკრძალებულად იყო გაფორმებული და ფორმით გაცილებით მეტად კონუსური იყო.

### წონა
papier-mâché-ს ტიარას გარდა, ყველაზე მსუბუქი ტიარა ის იყო, რომელიც 1959 წელს იოანე XXIII-სთვის დაამზადეს. მისი წონა ოდნავ აღემატებოდა -ს; დაახლოებით ამავე წონის იყო პიუს XI-ის 1922 წლის ტიარაც. ამის საპირისპიროდ, პავლე VI-ის ტყვიისთავის ფორმის ტიარა -ს იწონიდა. პაპის კოლექციაში დაცული ყველაზე მძიმე ტიარა 1804 წლისაა; იგი ნაპოლეონ I-მა შესწირა პიუს VII-ს, როგორც ნაპოლეონისა და ჟოზეფინას ქორწინებისა და ასევე მისი, როგორც საფრანგეთის იმპერატორის, კორონაციის აღსანიშნავი ძღვენი. მისი წონა -ია. თუმცა იგი არასოდეს უტარებიათ, რადგან, როგორც ზოგი ვარაუდობდა, მისი სიგანე განზრახ იმდენად მცირე გააკეთეს, რომ პიუს VII-ს ვერ მოერგო.

არაერთ პაპს სპეციალურად დაუმზადებინებია ახალი ტიარა, რადგან კოლექციაში დაცული ნიმუშები ან მეტად პატარა იყო, ან ზედმეტად მძიმე, ან ორივე ერთად. papier-mâché-ს ტიარას გამოყენების ნაცვლად, გრიგოლ XVI-მ 1840-იან წლებში ახალი მსუბუქი ტიარა დაამზადებინა. 1870-იან წლებში, პიუს IX, რომელიც იმ დროისათვის უკვე ოთხმოც წელს იყო გადაცილებული, სხვა ტიარებს ზედმეტად მძიმედ მიიჩნევდა, ხოლო თავისი წინამორბედის, გრიგოლის ტიარა მისთვის მცირე აღმოჩნდა; ამიტომ მანაც მსუბუქი ტიარა დაამზადებინა. 1908 წელს პიუს X-მაც შეუკვეთა კიდევ ერთი მსუბუქი ტიარა, რადგან ჩვეულებრივად გამოყენებული ტიარები მძიმე იყო, ხოლო მსუბუქი ვარიანტები სათანადოდ ვერ ერგებოდა.

XX საუკუნეში წარმოების ახალი მეთოდების დანერგვამ შედარებით მსუბუქი, მაგრამ ჩვეულებრივი ტიპის ტიარების დამზადება გახადა შესაძლებელი; ასე შეიქმნა პიუს XI-ისა და იოანე XXIII-ის -იანი ტიარები. ამ გარემოებამ, უფრო ადრეული პაპებისგან შემორჩენილი მსუბუქი ტიარების არსებობასთან ერთად, განაპირობა ის, რომ 1908 წლის შემდეგ არც ერთ პაპს აღარ დასჭირვებია საკუთარი განსაკუთრებული მსუბუქი ტიარას დამზადება.

### სიმბოლიკა
 პაპობა ანტიქრისტედ გამოსახა ლუთერის 1522 წლის ახალი აღთქმის თარგმანში. გერმანელი მმართველების ზეწოლის შედეგად, მომდევნო ზოგიერთი გამოცემიდან ზედა ორი იარუსი ამოიღეს, რადგან ისინი მეფეებსა და დიდებულებს განასახიერებდა.]]

ზუსტად ცნობილი არ არის, რას განასახიერებს ტიარას სამი გვირგვინი, რაც ნათლად ჩანს იმ მრავალრიცხოვანი განმარტებებიდან, რომლებიც წარსულშიც არსებობდა და დღესაც გვხვდება. ზოგი ამ სამგვირგვინიანობას „უზენაესი პონტიფიკოსის“ სამმაგ ძალაუფლებას უკავშირებს: „საყოველთაო მწყემსი“ (ზედა ნაწილი), „საყოველთაო საეკლესიო იურისდიქცია“ (შუა ნაწილი) და „საერო ძალაუფლება“ (ქვედა ნაწილი).სხვები ამ სამ იარუსს განმარტავენ როგორც „მთავართა და მეფეთა მამას, სამყაროს მმართველს, ქრისტეს ნაცვალს“. სიტყვები, რომლებსაც პაპის კურთხევისას წარმოთქვამდნენ, ასეთი იყო: 

სხვა განმარტებით, იგი უკავშირდება ქრისტეს სამმაგ მსახურებას — იგი არის მღვდელი, წინასწარმეტყველი და მეფე; ზოგი კი მას განმარტავს როგორც „მოძღვარს, კანონმდებელსა და მსაჯულს“. კიდევ ერთი ტრადიციული ინტერპრეტაციის თანახმად, სამი გვირგვინი აღნიშნავს „მებრძოლ ეკლესიას დედამიწაზე“, „ვნებულ ეკლესიას სიკვდილის შემდეგ და ზეცამდე“ და „მზიან ეკლესიას მარადიულ სასუფეველში“. სხვა განმარტება, რომელიც არქიეპისკოპოსმა კორდერო ლანცა დი მონტეცემოლომ — ბენედიქტე XVI-ის უტიარო გერბის ავტორმა — გამოთქვა, ასეთია: „წესრიგი, იურისდიქცია და მაგისტერიუმი“, ხოლო კიდევ ერთი თეორიის მიხედვით, სამი იარუსი „ზეციურ, ადამიანურ და მიწიერ სამყაროებს“ აღნიშნავს, რომელთა სიმბოლური შემაკავშირებელიც, ამ მოსაზრებით, პაპია. ლორდი ტვაინინგი ვარაუდობდა, რომ, ისევე როგორც საღვთო რომის იმპერატორები სამგზის ეკურთხებოდნენ — გერმანიის მეფედ, იტალიის მეფედ და რომის იმპერატორად — პაპებმაც, რათა ხაზი გაესვათ თავიანთი სულიერი ძალაუფლების თანასწორობისთვის იმპერატორის საერო ხელისუფლებასთან, სამგვირგვინიანი ტიარით კურთხევა აირჩიეს.

## გამოყენება
 წელს იოანე პავლე II-ს აჩუქეს.]]

პაპის ტიარა არასოდეს გამოიყენებოდა ლიტურგიკული მსახურების დროს, მაგალითად, მესაზე. ასეთ შემთხვევებში პაპს, სხვა ეპისკოპოსების მსგავსად, მიტრა ეხურა. თუმცა ტიარას იყენებდნენ საზეიმო შესვლისა და გამოსვლის პროცესიის დროს, ხოლო განსაკუთრებით ცერემონიული პონტიფიკალური მაღალი მესის მიმდინარეობისას ერთი ან რამდენიმე ტიარა შესაძლოა საკურთხეველზეც დაედგათ.

ამრიგად, ტიარა გამოიყენებოდა ოფიციალურ საზეიმო მსვლელობებში და სხვა შემთხვევებშიც, როდესაც პაპი -თი — გადასატანი ტახტით — მიჰყავდათ. ამ ტახტის გამოყენება იოანე პავლე II-მ 1978 წლის ოქტომბერში, არჩევისთანავე, შეწყვიტა. მისმა ხანმოკლე წინამორბედმა, იოანე პავლე I-მაც, თავდაპირველად ასევე გადაწყვიტა, რომ იგი არ გამოეყენებინა, თუმცა მოგვიანებით აზრი შეიცვალა, როდესაც აცნობეს, რომ ამის გარეშე ხალხი მას ვერ დაინახავდა. პაპის ტიარას ატარებდნენ მაშინაც, როდესაც პაპი წმინდა პეტრეს ბაზილიკის აივნიდან ტრადიციულ საშობაო და სააღდგომო  კურთხევას — „ქალაქსა და მსოფლიოს“ — გასცემდა; ეს იყო ერთადერთი რელიგიური ცერემონია, რომლის დროსაც ტიარას იყენებდნენ.

### კორონაცია
 ხალხს აკურთხებს 1958 წლის კორონაციის შემდეგ. მას ახურავს 1877 წლის ტიარა.]]

ყველაზე ცნობილი შემთხვევა, როდესაც ტიარას იყენებდნენ, პაპის კორონაცია იყო — ექვსსაათიანი ცერემონია, რომლის დროსაც ახლად არჩეული პაპი სახელმწიფო წესით მიჰყავდათ -ზე (გადასატან ტახტზე), ხოლო თანმხლებნი მას სირაქლემის ბუმბულით დამზადებული -ებით უნიავებდნენ იმ ადგილამდე, სადაც კორონაცია უნდა აღსრულებულიყო. ტრადიციულად, კორონაცია წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში ტარდებოდა.

კორონაციის მომენტში ახალ პაპს ტიარას შემდეგი სიტყვებით ადგამდნენ:

პავლე VI-მ შედარებით მოკლე ცერემონია აირჩია. როგორც ყველა სხვა თანამედროვე კორონაციის შემთხვევაში, ეს ცერემონიაც მხოლოდ სიმბოლურ ხასიათს ატარებდა, რადგან შესაბამისი პირი პაპი და რომის ეპისკოპოსი იმ წამიდან ხდებოდა, როგორც კი იგი კანონიკურ არჩევას კონკლავზე მიიღებდა. მომდევნო ორმა პაპმა — იოანე პავლე I-მა და იოანე პავლე II-მ — მონარქიულ კორონაციაზე უარი თქვეს და მის ნაცვლად უკორონაციო ინვესტიტურა აირჩიეს. 2005 წელს ბენედიქტე XVI-მ კიდევ უფრო შორს წასული ნაბიჯი გადადგა: მან ტიარა თავისი პაპის გერბიდანაც ამოიღო და მის ნაცვლად მიტრა გამოიყენა.

## სხვა გამოყენება
ს გრავიურა, რომელზეც გამოსახულია სულეიმან დიდებული თავისი ვენეციური მუზარადით. მუზარადის ოთხი იარუსი მის საიმპერატორო ძალაუფლებას განასახიერებს და სამსაფეხურიან პაპის ტიარაზე აღმატებულებას უსვამს ხაზს.]]

კათოლიკურ სამყაროში ტიარას საკუთარ გერბში მხოლოდ კიდევ ერთი საეკლესიო კათედრა იყენებს — ლისაბონის საპატრიარქო. ლისაბონის პატრიარქის ტიტული 1716 წელს შეიქმნა, ხოლო 1740 წლიდან მას ლისაბონის არქიეპისკოპოსი ატარებს. წმინდა საყდრის გერბში ტიარა შერწყმულია წმინდა პეტრეს ჯვარედინ გასაღებებთან, ხოლო ლისაბონის საპატრიარქოს გერბში იგი პროცესიულ ჯვარსა და სამწყემსო კვერთხთან არის შეხამებული. ბენევენტოს არქიეპისკოპოსიც საკუთარ გერბში ტიარას იყენებს.

XVI საუკუნეში ოსმალეთის სულთანმა სულეიმან დიდებულმა ვენეციელ ოსტატებს შეუკვეთა ოთხსაფეხურიანი ტიარა, რომელიც პაპის ტიარას მიხედვით იყო შექმნილი, რათა ეჩვენებინა, რომ მისი ძალაუფლება და ავტორიტეტი, როგორც ხალიფის, პაპისას აღემატებოდა. ეს ოსმალო სულთნისათვის მეტად უჩვეულო თავსაბურავი იყო; სავარაუდოდ, მას იგი ყოველდღიურად არასოდეს უხმარია, თუმცა უცხოელ სტუმართა, განსაკუთრებით ელჩების, მიღებისას მის გვერდით ათავსებდა. მას უზარმაზარი ბუმბული ამშვენებდა.

ამის საპირისპიროდ, პაპის კორონაციის ცერემონია, რომლის დროსაც პაპს -ებით (სირაქლემის ბუმბულის გრძელი სავენტილებლებით) უნიავებდნენ და -ზე (გადასატან ტახტზე) ასვენებდნენ, ემყარებოდა ბიზანტიურ საიმპერატორო ცერემონიებს, რომლებსაც შუა საუკუნეების კონსტანტინოპოლიში მოესწრნენ.

## იხილეთ აგრეთვე
* არსებული პაპის ტიარების სია
* ვატიკანის ქალაქთან დაკავშირებული სტატიების ინდექსი
* პაპების სია
* პაპის მესა
* ფილიპის კოლექცია
* თავსაბურავების სია
* ქუდი

## ლიტერატურა
*
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* Giuseppe de Novaes, ''Introduzione alle vite de' Sommi Pontefici'', vol. II, Dissertazione V, pp. 74–189
* Holy See Press Office information on the papal tiara
* Images of several papal tiaras

## სქოლიო
კატეგორია:გვირგვინები