open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სომხური დიასპორა კვიპროსში

**სომხური დიასპორა კვიპროსში** — წარმოადგენს ეთნიკურ სომხებს, რომელიც კვიპროსში ცხოვრობენ. ისინი აღიარებული უმცირესობაა რომელთაც აქვთ საკუთარი ენა, სკოლები და ეკლესიები. მიუხედავად კვიპროსში მცხოვრები სომხების შედარებით მცირე რაოდენობისა, სომხურ-კვიპროსულმა საზოგადოებამ მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია სომხურ დიასპორასა და სომეხ ხალხზე. შუა საუკუნეების პერიოდში კვიპროსს მტკიცე კავშირი ჰქონდა კილიკიის სომეხთა სამეფოსთან. 

ამჟამად, კვიპროსელი სომხების რაოდენობა დაახლოებით 3 500 ადამიანს შეადგენს (მათ შორის, დაახლოებით 1 000 არ არის კვიპროსელი სომეხი). ისინი ძირითადად დედაქალაქ ნიქოზიაში, ასევე  ლარნაკაში, ლიმასოლსა და პაფოსში ცხოვრობენ. 

## სომხური კვარტალი
სომხური თავდაპირველი კვარტალი (მე-13 - მე-15 საუკუნის ბოლოს და მე -16 საუკუნის დასაწყისში) სავარაუდოდ მდებარეობდა ფრანკ-ნიქოზიის აღმოსავლეთ ნაწილში. 1570 წელს ქალაქის დაპყრობის შემდეგ, ოსმალებმა უკვე ყოფილ სომხურ კვარტალს „ყარამანზადე მაჰალესი“ დაარქვეს (რაც ნიშნავს: ყარამანის ძის კვარტალს), სახელი ეწოდა  ერთ-ერთი გენერლის პატივსაცემის ნიშნად, რომელიც მონაწილეობდა კვიპროსის დაპყრობაში. ადმინისტრაციულად, სომხურ კვარტალში შედიოდა როგორც კარამან ზადეს კვარტალი, ასევე არაბ აჰმედ ფაშას კვარტალი.

მას შემდეგ, რაც ბრიტანეთის იმპერიამ მოიპოვა კვიპროსზე კონტროლი ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის შემდგომ, ქალაქ ნიქოზიას ამ ნაწილში დასახლდა რამდენიმე ბრიტანელი ოფიცერი. მათი ლათინებთან თანაცხოვრების შედეგად, დასახლებას არაოფიციალურად ეწოდა ბერძნული სახელი „Φραγκομαχαλλάς“ რაც ნიშნავდა ლევანტის კვარტალს. ნიქოზიის პირველი სასტუმროები ამ დროის განმავლობაში ვიქტორიას ქუჩაზე გაიხსნა, მათ შორის იყო „სომხური სასტუმრო“  და „არმია და საზღვაო სასტუმრო“. 

სომხური კვარტლის მთავარი ქუჩა იყო ვიქტორიას ქუჩა (Vixthoria street / οδός Βικτωρίας / Viktorya sokağı). ვიქტორიას ქუჩა იყო გზა, რომლითაც ყველა სომეხი კვიპროსელი დადიოდა ეკლესიაში, სკოლაში, კლუბებში, ნათესავებისა და მეგობრების მოსანახულებლად. აქ მრავალი სომხური ნაგებობები მდებარეობდა. ქუჩა შედგებოდა ცალმხრივი გზისგან და ავტომობილების მოძრაობა მხოლოდ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ იყო დასაშვები.

1963 წლის 21 დეკემბრამდე და 1964 წლის 19 იანვრის ჩათვლით ნიქოზიის სომხური კვარტლის დიდი ნაწილი თანდათანობით დაიკავეს თურქმა კვიპროსელებმა. ამ დროის განმავლობაში სომეხ კვიპროსელთა უმეტესობამ დატოვა თავიანთი სახლები. სომხეთის კვარტალი ასევე იყო მრავალი კვიპროსელი თურქის, აგრეთვე ბერძნების, რომის კათოლიკე კვიპროსებისა და ბრიტანეთის მოქალაქეების საცხოვრებელი ადგილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* cyprusarmenians.com Cyprus Armenians site
* The Armenians in Cyprus (English)
* Οι Αρμένιοι στην Κύπρο (Greek)
* PIO Booklet "The Armenians of Cyprus"
* PIO Booklet "Οι Αρμένιοι της Κύπρου"
* Book on the Armenians of Cyprus
* Brochure on the Armenians of Cyprus
* The Armenian-Cypriot community (article in Greek)
* The Armenian education in Cyprus (CHRONICLE in Greek)
* The Republic of Cyprus and the Religious Groups (book in Greek)
* Presentation on the Armenian-Cypriot community (in Greek)
* Armenians in Cyprus (schools, churches, clubs)
* Information on the Armenians of Cyprus 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხები
კატეგორია:სომხური დიასპორები ქვეყნების მიხედვით
ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა

**ალექსანდრე გრიბოედოვის ქუჩა** —  ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (მთაწმინდა). ბესიკის ქუჩიდან შოთა რუსთაველის გამზირამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის დასაწყისში. დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. 1843 წლიდან კომენდატის ქუჩა ერქვა (აქ იდგა ქალაქის კომენდატის სახლი), ამ სახელითაა შეტანილი 1843 წლის შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაშიც. 1879 წელს ალექსანდრე გრიბოედოვის გარდაცვალებიდან 50-ე წლის აღსანიშნავად ქუჩას ეწოდა მისი სახელი. ქუჩაზე არის აპოლონ ქუთათელაძის სახელობის სამხატვრო აკადემია (XIX  საუკუნის 50-იანი წლები, არქიტექტორი გ. ივანოვი; შენობის მარცხენა ნაწილი გადაკეთდა 1902 წელს, არქიტექტორი სიმონ კლდიაშვილი), ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (1904; არქიტექტორი ალექსანდრე შიმკევიჩი), ტიძიან ტაბიძის ბინა-მემორიალი (№18).

XIX  საუკუნის 40-იანი წლებიდან ახლანდელი ალექსანდრე გრიბოედოვისა და ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქუჩების კუთხეში იდგა ალექსანდრე ჭავჭავაძის სახლი. ამჟამად ამ ადგილას ბაქოს I გილდიის ვაჭრის გრ. არაფელოვის ყოფილი სახლია (1897;  არქიტექტორი პავლე შტერნი). სამხატვრო აკადემიის წინ სკვერში, დგას მიხაი ზიჩის ქანდაკება (მოქანდაკე შ. კიში. არქიტექტორები: ჯ. ვადაში, ნოდარ  მგალობლიშვილი). შემონახულია XIX   საუკუნის დასასრულისა და XX  საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს  1 შესახვევი.

## ლიტერატურა 
გრიბოედოვი
ლევონ ჯუფალაკიანი

**ლევონ ჯუფალაკიანი** (; დ. 5 აპრილი, 1964, გიუმრი, სომხეთის სსრ) — კარიერადასრულებული საბჭოთა სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. არის ოლიმპიური, მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონი; 1988 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება. ჯულფალკანიანი არის სომხეთის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ეროვნული ნაკრების ამჟამინდელი მთავარი მწვრთნელი და სომეხ ოლიმპიელთა კავშირის პრეზიდენტი, ასევე აღმასრულებელი კომიტეტის (NOC) წევრი.

## ადრეული ცხოვრება
ლევონ ჯუფალაკიანი დაიბადა გიუმრში, სომხეთის სსრ-ში. მისი ორივე მშობელი ტანმოვარჯიშე იყო. ლევანი ადრეული ასაკიდან ესწრებოდა ტანვარჯიშის სესიებს, ხოლო შემდეგ დაიწყო ჭიდაობა გიუმრის ახალგაზრდულ აკადემიაში. 1983 წელს მოიგო სსრკ-ის ახალგაზრდული ჩემპიონატი.

## კარიერა
ლევონ ჯუფალაკიანი საბჭოთა კავშირის ჭიდაობის ეროვნულ გუნდს შეუერთდა 1985 წელს და იმავე წელს ჭიდაობის მსოფლიო თასის გუნდურ შეჯიბრებაში მოიპოვა ოქროს მედალი. 1996 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპინატზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა, ამგვარად იგი ევროპის ჩემპიონი გახდა. ოთხი თვის შემდეგ, 1996 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატზე ოქროს მედლის მოპოვებით, მან მსოფლიო ჩემპიონის ტიტულიც მოიპოვა.

სეულში გამართულ 1988 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე იგი 68 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. ჯულფალკიანი თავის ყველა მატჩში ძალიან დომინანტი იყო და ყველა მეტოქეს ქულების დიდი რაოდენობით ამარცხებდა. ტურნირზე გამარჯვებისთვის მან კუთვნილი ოქროს მედალი მიიღო.

ოლიმპიურ ჩემპიონად გახდომამდან ერთი წლის შემდეგ, ჯუფალაკიანმა 1989 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატზე მესამე ადგილი დაიკავა. აქ მან მოჭიდავის კარიერის დასრულება გადაწყვიტა.

მოჭიდავის კარიერის დასრულების შემდეგ ჯუფალაკიანმა მწვრთნელად დაიწყო მუშაობა. 1999 წელს გახდა სომხეთის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი და სომეხ ოლიმპიელთა კავშირის პრეზიდენტი. 2002 წელს დაინიშნა სომხეთის ჭიდაობის ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტად, შემდეგ წელს კი გახდა NOC- ის აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი.

## პირადი ცხოვრება
ლევონ ჯუფალაკიანი დღესდღეობით ერევანში ცხოვრობს. იგი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი ვაჟი, არსენი და არამი, რომლებიც მამის მსგავსად მოჭიდავეები არიან. მისმა უფროსმა ძმამ არსენ ჯუფალაკიანმა ლონდონში გამართულ 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ვერცხლის მედალი მოიპოვა; ხსენებული ოლიმპიადის დასრულებისას მას ხელთ ეროვნული (სომხეთის) დროშა ეჭირა.

## ჯილდოები
ჯუფალაკიანს 2012 წელს მიენიჭა „ღირსებისთვის“ პირველი ხარისხის მედალი.

## რესურსები ინტერნეტში
*The-Sports.org
*Interview

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არჩილ ხანდამაშვილი

**არჩილ ხანდამაშვილი** (დ. 4 ოქტომბერი, 1975, ვეჯინი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი ფინანსისტი და პოლიტიკოსი. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მერი 2017 წლიდან.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1975 წლის 4 ოქტომბერს. 1992-1996 წლებში სწავლობდა თბილისის საბანკო საფინანსო ინსტიტუტში, საერთაშორისო ეკონომიურ ფაკულტეტზე, საერთაშორისო ფინანსებისა და კრედიტების სპეციალობით. 1996-1997 წლებში იყო საქართველოს მოქალაქეთა კავშირის გურჯაანის ორგანიზაციის პრეს-სამსახურის უფროსი. 1998-1999 წლებში იყო „VTB ბანკის“ გურჯაანის რეგიონული ფილიალის სპეციალისტი ეკონომიურ განყოფილებაში. 1999-2002 წლებში ამავე ფილიალის მმართველის მოადგილე. 2003-2004 წლებში კი — ამავე ფილიალის მმართველი. 2010 წლიდან იყო „სახალხო ბანკის“ გურჯაანის ფილიალის მმართველი. 2017 წელს აირჩიეს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მერად.

## პირადი ცხოვრება
ჰყავს მეუღლე და ორი შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* გურჯანიის მუნიციპალიტეტის ვებგვერდი 

კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი ფინანსისტები
ქინჯივო

**ქინჯივო** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  202 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*  

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
გრიგოლ ხანძთელის ქუჩა

**გრიგოლ ხანძთელის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ქვემო უბანი). ვახტანგ ბერიძის ქუჩიდან პურის მოედნამდე. აღნიშნულია ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილს თბილისის 1785 წლის გეგმაზე. ქალაქის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია ნორაშენის ქუჩის სახელით (სახელწოდება უკავშირდება ნორაშენის ღვთისმშობლის სომხურ-გრიგორიანულ ეკლესიას; მოიცავდა ახლანდელ ივერიის ქუჩასაც). 1923 წელს — ჰაზირას, 30-იან წლებში — ალექსანდრე მიასნიკოვის, 1991 წელს კი გრიგოლ ხანძთელის სახელი ეწოდა. შემონახულია XIX საუკუნის დასაწყისის და XX  საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 2 ჩიხი.

## გლდანის რაიონი
**გრიგოლ ხანძთელის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, გლდანის რაიონში (ავჭალა). ალექსანდრე მანაგაძის ქუჩიდან ზაჰესის დასახლებამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის 40-იან წლებში, ადრე — ვაჟა-ფშაველას სახელი ერქვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:  კრწანისის რაიონის ქუჩები
სომხური დიასპორა ერაყში

სომეხთა ისტორია ერაყში არის აღწერილი გვიანი ბაბილონის დროიდან.  აქედან გამომდინარე, ერაყი და სომხეთი ყოველთვის იყო დაკავშირებული ერთმანეთთან. დღევანდელი მონაცემებით, ერაყში ცხოვრობს დაახლოებით 10 000-15 000 სომეხი, რომელთა უმეტესი ნაწილი ცხოვრობს ბაღდადში, მოსულში, ბასრაში, ქირქუქში, ბააქუბასა და დაჰუკში. ისინი იკავებენ მეორე ადგილს, როგორც ყველაზე გავრცელებული ქრისტიანულ ეთნიკური ჯგუფი ქვეყანაში, ჩამორჩებიან მხოლოდ რეგიონის მკვიდრ ასურელებს.

## ისტორია
სომხები ამ ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ ბაბილონის დროიდან ცხოვრობდნენ. ამასთან, დღეს ერაყში მცხოვრები თანამედროვე სომხური საზოგადოების ფესვები შეიძლება მოდიოდეს შაჰ აბასის მიერ 1604 წელს სომხების იძულებით ირანში გადასახლების გამო, მათ ჩამოაყალიბეს სკოლები, კულტურული კლუბები და პოლიტიკური და რელიგიური ინსტიტუტები ერაყში არსებულ ურბანულ რეგიონებში.

1980-იანი წლების განმავლობაში, სომხეთის საზოგადოება უკეთეს პირობებში აღმოჩნდა პრეზიდენტ სადამ ჰუსეინის მოდერნიზაციის მცდელობის შედეგად, რადგან მან განაგრძო მათი კულტურული ინსტიტუტების აღდგენა. შემდგომში სომხებმა ისარგებლეს ბაასის პარტიის სეკულარისტური მმართველობით, რამაც მკაცრად ჩაახშო ისლამისტური ძალები, განსაკუთრებით კი შიიტური ერაყის ელემენტები, რომლებიც მოგვიანებით სადამის წინააღმდეგ მიიმართა. სომხები ასევე არ უჭერდნენ მხარს არცერთ ოპოზიციურ პარტიას ერაყში, ამიტომ ჰუსეინის რეჟიმი მათ ერთგულებას ეყრდნობოდა და, შესაბამისად, მათ აძლევდა მრავალ უფლებას. ყოველი შობის დროს სადამ ჰუსეინი ბაღდადის სომხურ ეკლესიაში დიდი რაოდენობით ყვავილებს გზავნიდა.

## რელიგია
ერაყში მცხოვრები სომხების უმეტესი ნაწილი სომხური სამოციქულო ეკლესიის ან სომხური კათოლიკური ეკლესიის წევრია. სომეხთა კათოლიკური მთავარი საეპისკოპოსო ეკლესია ჯერ კიდევ ინარჩუნებს არსებობას ბაღდადში, ისევე როგორც ბაღდადის სომხური ევანგელური ეკლესია. წმინდა გრიგოლ განმანათლებლის სომხური სამოციქულო ეკლესია (მდებარეობს იუნის ალ საბაუის მოედანზე, ბაღდადში) ერაყელი სომხებისთვის მთავარ ეკლესიას წარმოადგენს.. ზოგიერთი სომხური ეკლესია ასევე იყო დასაბომბი სამიზნე და ზოგიერთი სომეხი დაიღუპა ერაყში სექტანტური ბრძოლების შედეგად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Violence still plagues Christians in Iraq. Al-Monitor, 6. September 2017.
* Embassy of Armenia to Iraq: The Armenian Community of Iraq
* Havresc: The Heroic, Endangered Iraqi Armenian Village Fighting ISIS. The Armenian Weekly, 14. December 2016.
* Havresc – Stand on Courage!  (A documentary on the struggles of Armenian and Assyrian Christian Iraqis and the village they have formed on the edge of ISIS controlled territory.)
* Iraq – Armenians. World Directory of Minorities and Indigenous Peoples, November 2017.
* Hrant Gadarigian: Armenians of Iraqi Kurdistan – Taking Up Arms Against the Ongoing ISIL Threat. HETQ.am, 8. Oktober 2014.
* Iraqi Armenians after the toppling of Saddam Hussein: emigration or repatriation? (PDF). Masterarbeit, American University of Armenia, Jerewan 2008.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხები
კატეგორია:სომხური დიასპორები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ვარტერეს სამურგაშევი

**ვარტერეს სამურგაშევი** (, ; დ. 13 სექტემბერი, 1979, დონის როსტოვი, რუსეთი) — სომეხი-რუსი ბერძნულ-რომეული სტილით მოჭიდავე. არის ორგზის ევროპის, ორგზის მსოფლიო და ოლიმპიური ჩემპიონი. მინიჭებული აქვს რუსეთის დასმსახურებული სპორტის ოსტატის წოდება. სამურგაშევი პროფესიით იურისტია. აგრეთვე არის როსტოვის ოლქის ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი და რუსეთის ჭიდაობის ფედერაციის ფიცე-პრეზიდენტი. სამურგაშევი არის რუსეთისა და სომხეთის საპატიო მოქალაქე.

## კარიერა
სამურგაშევი დაიბადა 1979 წლის 13 სექტემბერს დონის როსტოვში, სომხურ ოჯახში. დედამისი იმ როსტოვის ხელბურთის ნაკრების წევრი იყო, რომელმაც რუსეთის ეროვნული ჩემპიონატები მოიგო. მან ბერძნულ-რომაული სტილით ჭიდაობაში ვარჯიში 7 წლის ასაკში, სურენ კაზარიანის მეთვალყურეობის ქვეშ დაიწყო. 90-იანი წველის დასრულებისას იგი იყო რუსეთის ახალგაზრდული ეროვნული გუნდის წევრი. 1998 წელს გახდა ახალგაზრდული ევროპის ჩემპიონატის, ხოლო 1999 წელს ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული. 1998 წელს მოიგო რუსეთის ექვსი უმაღლესი ჩემპიონატი და შემდეგ ასპარეზობა რუსეთის ეროვნულ ნაკრებში დაიწყო.

მოსკოვში გამართულ 2000 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატის მოგების შემდეგ, ასპარეზობდა 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე (სიდნეი). ოლიმპიური ტურნირის მსვლელობისას სამურგაშევმა დაამარცხა მოქმედი ოლიმპიური ჩემპიონი ვლოდზიმეშ ზავაცკი (პოლონეთი), მსოფლიო და ევროპის ჩემპიონი სერეფ ეროღლუ (თურქეთი), მსოფლიო თასის გამარჯვებული კევინ ბრაკენი (აშშ) და ევროპის ორგზის ჩემპიონი აკაკი ჩაჩუა (საქართველო). ფინალში მან დაამარცხა მოქმედი ოლიმპიური ვიცე-ჩემპიონი ხუან მარენი (კუბა) და 20 წლის ასაკში ოლიმპიური ოქროს მედალი მოიპოვა.

## პირადი ცხოვრება
ვარტერესს ჰყავს უფროსი ძმა, რაფაელ სამურგაშევი (დაბადებული 1963), რომელიც 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე სომეხთა ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ნაკრების წევრი იყო და ამჟამად რუსეთის ჭიდაობის ფედერაციის ვიცე-პრეზიდენტია. ვარტერესი დაქორწინდა 2009 წელს. ჰყავს სამი შვილი: ალბერტი (დაბადებული 2009), ტყუპები სიმონი და სურენი (2011) და რაფაელი (2014). მას ასევე ჰყავს დისშვილი, სახელად ტატიანა სამურგაშევი, რომელიც ჩოგბურთს თამაშობს „IMG აკადემიაში“, ბრადენტონში.

2001 წელს მან დაამთავრა როსტოვის სახელმწიფო ეკონომიკის უნივერსიტეტი, ხოლო 2005 წელს კუბანის სახელმწიფო ფიზიკური კულტურის აკადემია.  2012 წლის 27 დეკემბერს, სამურგაშევმა მიიღო სომხეთის მოქალაქეობა და გახდა ორმაგი მოქალაქე პრეზიდენტ სერჟ სარქისიანის ბრძანებულებით. ვარატეს სამურგაშევმა თქვა, რომ სომხეთის მოქალაქეობის მიღება მისი ერთ-ერთი დასამახსოვრებელი გამოცდილება იყო.

2014 წელს მას მიენიჭა "ქალაქ დონის როსტოვის საპატიო მოქალაქის" წოდება.

## რესურსები ინტერნეტში
*databaseOlympics.com
*Sports-Reference.com 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:რუსი მოჭიდავეები
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იოსებ გრიშაშვილის ქუჩა

**იოსებ გრიშაშვილის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში (ხარფუხი). აბანოს ქუჩიდან ვახტანგ გორგასლის ქუჩამდე. თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც საბაჟოს ქუჩა (ქვემო საბაჟოს ქუჩა), თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია სურბ-სარქისის ქუჩის სახელწოდებით. 1925 წლიდან  ალი ტაგი-ზადეს სახელი ერქვა, შემდეგ — ბოლნისის ქუჩა. 1948 წელს იოსებ გრიშაშვილის სახელი ეწოდა. 

იოსებ გრიშაშვილის ქუჩა თბილისის უძველესი ქუჩაა, ხელოვნებათმცოდნეები, აღნიშნავენ რა ხაზგასმით ამ ქუჩის მნიშვნელობას ძველი ქალაქისთვის, ხშირად ადარებენ რომის სახელგანთქმულ ქუჩას — „ვია აპია ანტიკას“. ადრე ამ ქუჩას განჯის გზა ერქვა (მოემართებოდა განჯის მხრიდან) და ერთადერთი გზა იყო, რომელიც აკავშირებდა დასავლეთს აღმოსავლეთთან (სპარსეთი, ინდოეთი, ჩინეთი). განჯასა და თბილისზე გამავალი ამ გზით სარგებლობდა მტერიც  და მოყვარეც, გადიოდა სავაჭრო ქარავნები და ამავე გზით შემოდიოდა აღმოსავლეთიდან ურიცხვ დამპყრობელთა დამანგრეველი ურდოები. გზაზე იყო ქალაქის ორი ჭიშკარი: ერთი ციხესიმაგრის კედელში, იქ, სადაც ამჟამად სამასი არაგველის მემორიალია, მეორე — ქალაქის მთავარი ციტადელის — ნარიყალის შესასვლელთან, იქ სადაც ამჟამად ბოტანიკური ბაღის შესასვლელია. შემორჩენილია ძველი ხიდის ბურჯები.

იოსებ გრიშაშვილის ქუჩისა და ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძის (ყოფილი მირ ვეზიროვის) ქუჩების გადაკვეთაზე დგას XIX საუკუნის წმინდა ნიკოლოზის ბერძნული ეკლესია (ამჟამად წირვა-ლოცვა ქართულად მიმდინარეობს), ხოლო თვით ქუჩა გოგირდის აბანოების კომპლექსიდან იწყება. შემორჩენილია ე. წ. „ბებუთის აბანო“ (XVII საუკუნე), სახაზინო აბანო (XIX საუკუნე). აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის  (1795) დროს იოსებ გრიშაშვილის ქუჩის თითქმის მთელი განაშენიანება განადგურდა, მაგრამ დარჩა საერთო გაბარიტები, ძველი მიმართულება, გეგმარებითი კონტურები. ამჟამად ქუჩა განაშენიანებულია ძირითადად XIX საუკუნის დაბალსართულიანი საცხოვრებელი სახლებით (არის აგრეთვე რამდენიმე თანამედროვე სახლი), რომლებიც შემკულია ხის ნაკეთობებით, ტრადიციული ორნამენტებით, გამოყენებულია ქართული კვადრატული აგური. საცხოვრებელი სახლები, თბილისური მწვანე ეზოებითა და აივნებით, როგორც წესი, შეჭრილია თაბორის ქედის კალთებში. შემორჩენილია ბრტყელი ბანური სახურავები, რომლებიც ერთდროულად მათ ზემოთ განლაგებული ბინების ტერასაცაა.

## ლიტერატურა 
გრიშაშვილი
ჭადრაკი აზერბაიჯანში

**ჭადრაკი აზერბაიჯანში** ერთ-ერთი პოპულარული სპორტის სახეობაა. ქვეყანაში იგი იმართება აზერბაიჯანის ჭადრაკის ფედერაციის მიერ (ACF). 2009 წლის 5 მაისს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა, რომელიც ასევე არის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის თავმჯდომარე, ხელი მოაწერა აღმასრულებელ ბრძანებას, რომლის ინიცირებულია სახელმწიფოს მიერ ჭადრაკის განვითარების პროგრამა; პროგრამა 2009-2014 წლების პერიოდს მოიცავდა.

## ჭადრაკის ისტორია აზერბაიჯანში
ჭადრაკის შესახებ ცნობების ნახვა შესაძლებელია XII საუკუნის ისეთი სპარსი პოეტების ნაწარმოებებში როგორებიც იყვნენ ხაკანი და ნიზამი; ცნობების ნახვა აგრეთვე შესაძლებელია XVI საუკუნეში მცხოვრები მწერლის, ფუზულის შემოქმედებაში. მწერალმა და ფილოსოფოსმა მირზა ფათალი ახუნდოვი ახსნა ჭადრაკის წესები 1864 წლის პოემაში "შატრანჯის თამაში".

### აზერბაიჯანი, როგორც საბჭოთა კავშირის წევრი
მოწესრიბებული ჭადრაკი აზერბაიჯანში 1920 წელს აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის შექმნისთანავე გამოჩნდა და მალევე გავრცელდა ქვეყანაში. 1923 წელს გაიმართა პირველი ბაქოს ჩემპიონატი, რომელსაც მოიგეს ძმები ვლადიმერ და მიხეილ მაკოგონოვებმა. 1924 წელს კომკავშირის (ახალგაზრდა კომუნისტური ლიგის) და პროფკავშირების კონფერენციამ ჭადრაკის პოპულარიზაცია დაიწყო. 1920-იანი წლების ბოლოს გამოჩნდა უამრავი ძლიერი ახალგაზრდა მოთამაშე, მათ შორის: ძმები სარიჩევი და დანილოვი, ო. როსტოვცევი, ნ. დოქტორსკი, კ. სელიმხანოვი და ა. ბილიბინი. ლექციები და გამოფენები აღვივებდნენ აზერბაიჯანში ჭადრაკისადმი ინტერესს. 1929 წლის 2–3 მაისს, ბაქოსა და თბილისის გუნდებს შორის გაიმართა შეხვედრა ბაქოში, 8 დაფაზე.

1934 წელს გაიმართა აზერბაიჯანის პირველი ჩემპიონატი. ჩემპიონატი სელიმხანოვმა მოიგო, რომელიც 1935 წელს გახდა აზერბაიჯანული საჭადრაკო ორგანიზაციის თავმჯდომარე. 1936 წელს გაიმართა ქალთა პირველი ჩემპიონატი, რომელიც მოიგო როჟდესტვენსკაიამ. 1936 წელს ა. პოლიისკაია (იგი ბაქოდან იყო) გახდა სამხრეთ კავკასიის ქალთა ჩემპიონი. 1938 წელს ბაქოს საჭადრაკო და ღია კლუბში გაიხსნა ქალთა ჭადრაკის სკოლა.

## ინდივიდუალური სტატისტიკა
*2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით*

ფიდე, ჭადრაკის მსოფლიო ფედერაცია, ითვლის 24 აქტიურ აზერბაიჯანელ გრანდმასტერს, 30 საერთაშორისო მასტერსა და 151 ტიტულის მქონე მოთამაშეს.

### კაცები
2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით ტოპ 10 კაცი გრანდმასტერი იხილეთ ქვემოთ.

Shakhriyar Mamedyarov 2, Candidates Tournament 2018.jpg|შახრიარ მამედიაროვი (3)
TeimourRadjabov12.jpg|თეიმურ რაჯაბოვი (18)
Naiditsch,Arkadij 2017 Baden-Baden.jpeg|«Կատու» քանդակ (Երևան)|არკადი ნაიდიჩი (29)
Rauf Mamedov 2018.jpg|«Հռոմեացի զինվոր» քանդակ (Երևան)|რაუფ მამედოვი (46)
EltajSarfarli-August2013.jpg|«Ծխող կինը» քանդակ (Երևան)|ელთაჯ საფარლი (67)

### ქალები
2018 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით ტოპ 10 ქალი მოჭადრაკე იხილეთ ქვემოთ.

Gunay Mammadzada in 2017.jpg|გუნაი მამაძადა (33)
Zeinab Mamedyarova 2017.jpg|ზეინაბ მამედიაროვა (107) 
Gulnar Mammadova 2011.jpg|«Կատու» քանդակ (Երևան)|გულნარ მამადოვა (110) 
Khanim Balajayeva in 2016 Baku Chess Olympiad.jpg|«Հռոմեացի զինվոր» քանդակ (Երևան)|ხანიმ ბალაჯაევა (145)
Ulviyya Fataliyeva 2017.jpg|«Ծխող կինը» քանդակ (Երևան)|ულვია ფატალიევა (156)

## რესურსები ინტერნეტში
* Official web site of Azerbaijan Chess Federation (ACF)  
* Azerbaijan Chess Federation   

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სპორტი
კატეგორია:ჭადრაკი აზერბაიჯანში
შალვა დადიანის ქუჩა

**შალვა დადიანის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის და კრწანისის რაიონების საზღვარზე. (სოლოლაკისა და კალის თანამედროვე საზღვარი). თავისუფლების მოედნიდან ლადო ასათიანის ქუჩამდე. სოლოლაკის ერთ-ერთი უძველესი ქუჩა.  

შუა საუკუნეებში  აქ გადიოდა ქალაქის ზღუდე-გალავანი, რომელიც XIX საუკუნის I ნახევარში დაინგრა. იყო კოჯრისკენ მიმავალი გზის ნაწილი, ახლანდელ ლადო ასათიანის და გიზო ნიშნიანიძის ქუჩებთან ერთად. ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ თბილისის 1735 წლის გეგმაზე დატანილია კოჯრის გზის სახელწოდებით. ქუჩა დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. 1841 წელს გახდა დამოუკიდებელი ქუჩა და შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ალექსი ველიამინოვის ქუჩა, 1922 წელს — ვლადიმერ (ლადო) დუმბაძის, 1932 წელს — ამიერკავკასიის ფედერაციის, ხოლო 1947 წელს კი ილია ჭავჭავაძის სახელი დაერქვა. 1959 წელს შალვა დადიანის სახელი ეწოდა. ქუჩაზეა XIX  საუკუნისა და XX  საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები.

## ლიტერატურა 
დადიანი
სომხური ეროვნული სამოსი

**სომხური ეროვნული სამოსი** - სომეხი ხალხის ტრადიციული სამოსი. სომხური ეროვნული სამოსი, რომელმაც გაიარა მრავალსაუკუნოვანი განვითარების გზა, უკვე XIX საუკუნის დასაწყისში იყო სტაბილური ნაწილი სომხეთის ეროვნულობის. ძველი სომხური სამოსის შესახებ ფრაგმენტული მასალა  არქეოლოგიური გათხრების შედეგად არის მოპოვებული. ასევე სომხური ნაციონალური სამოსის შესახებ არაერთი ისტორიული წყარო, არქიტექტურული ნიმში, მინიატურა და საფლავის ქვებია ჩვენამდე მოღწეული.  

სომეხთა ეთნოგრაფიული ჯგუფების მრავალფეროვნება აისახებოდა სწორედ ხალხურ, ეროვნულ ტანსაცმელში. სომხური ნაციონალური სამოსის თითოეული დეტალი, ფერი თუ ჭრილი დაკავშირებული იყო სომხურ ტრადიციებთან, ადათთან, თვითშეგნებასთან და ა.შ.

სომხურ ოჯახში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობოდა მამაკაცის სამოსს, განსაკუთრებით კი სახლის უფროსის ტანსაცმელს. 

აღმოსავლეთის სომეხ მამაკაცთა საცვლების საფუძველს წარმოადგენდა ძირითადად: ქვედა პერანგი და შარვალი. ყველაზე გავრცელებული იყო ტრადიციული ტანის ფორმის მამაკაცის პერანგი. XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში, მთელ რიგ რაიონებში (ვაიოტ-ძორი, ტავუში და ა.შ.) მათ ეცვათ ძველი ტიპის პერანგი, რომელიც ერთი ქსოვილის პანელიდან მოჭრილი იყო, ხასიათდებოდა ძირითადად საყრდენი მხრითა და სწორი მკლავით.  

XIX საუკუნის ბოლოს და XX საუკუნის დასაწყისში, ყველა ასაკის მამაკაცებსა და ქალებს ეხურათ ტრადიციული სტილის ქუდი, ახალგაზრდა ბიჭებიდან დაწყებული და მოხუცი კაცებით დამთავრებული.

ცნობილია და ჩვენამდე მოაღწია არაერთმა მნიშვნელოვანმა არქეოლოგიურმა მასალამ, ასე მაგალითად: სომეხ ქალთა კოსტუმებმა, რომელიც ჯერ კიდევ ურარტულ პერიოდით თარიღდება. აღსანიშნავია რომ ქალის კაბები გამოფმებული იყო ოქროსფერი ძაფით. ძირითადად სომხური ნაციონალური სამოსი მანდილოსნის არის კრემისფერი, აბრეშუმის. 

სომეხთა ჩვეულებრივი თავსაბურავი იყო ბეწვის ქუდი - ცხვრის ტყავებისაგან შეკერილი. ყველაზე ძვირადღირებული და პრესტიჟულ ქუდათ ითვლებოდა ასტახან  ბუხარის ჯიშის ცხვრის მატყლისგან, შეკერილი ქუდი რომელსაც ძირითადად მაღალი ფენის წარმომადგენლები ატარებნდნენ. 

ტრადიციული ეტიკეტის თანახმად, გარკვეულ სიტუაციებში მამაკაცს უნდა წაეღო თავისი ქუდი თან: ეკლესიაში, დაკრძალვის დროს, პატივცემულ ადამიანებთან შეხვედრებზე და ა.შ.

უძველესი დროიდან ფეხსაცმელი იყო სომეხთა ტრადიციული ტანსაცმლის განუყოფელი ნაწილი. ქალისა და მამაკაცის ფეხსაცმელი (ნაქსოვი წინდები და სათანადო ფეხსაცმელი) მეტწილად იდენტური იყო. სომხების ფეხსაცმელებში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებდნენ ნაქსოვი მოქსოვილი შაბლონების წინდები, რომლებიც მამაკაცის გამაშებთან ერთად, ურარტული პერიოდის განმავლობაშიც კი იყო ცნობილი. დასავლეთ სომხების ფეხსაცმელი ოდნავ განსხვავდებოდა აღმოსავლეთ სომხეთისგან. ჩვეულებრივ, ტყავის ფეხსაცმელი ეცვათ დახვეწილი წინდებითურთ. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Армянский национальный костюм — Тараз — Armenian Geographic

კატეგორია: სომხეთი
კატეგორია:ეროვნული სამოსები
სომხური ნაციონალური ცეკვები

**სომხური ნაციონალური ცეკვები** — სომეხი ხალხის ცეკვა. სომხეთის თითოეულ რეგიონს და პროვინციას აქვს თავისი კუთვნილი ეროვნული მახასიათებლები, მათ შორის ტანსაცმელი და ცეკვები.  თეატრალიზმის დახმარებით, ცეკვა გამოხატავს სხვადასხვა ტერიტორიული უბნის ცხოვრების, ადათების, კულტურული ფასეულობებისა და ტრადიციების მახასიათებლებს. ყოველ ნაბიჯს, ყოველ ხმას აქვს გარკვეული მნიშვნელობა და ასახავს სომხეთის ისტორიას.

ერთ-ერთი მთავარი კრიტერიუმია შესრულების წესი, რომლის მიხედვით, სომხური ცეკვები იყოფა სამ დიდ ჯგუფად, რომელთაგან შემდგომი კლასიფიკაცია ხდება თითოეულში: სიმღერები, რომლებიც ახლავს ცეკვებს; ისეთი ტიპის ცეკვები, რომლებიც შესრულებულია ეროვნული მუსიკალური ინსტრუმენტების თანხლებით; კომბინირებული, აერთიანებს წინა ორი ჯგუფის შესრულების წესს.

სომხური ქორეოგრაფიული ხელოვნების ზოგიერთი შედევრი დღემდე საკმაოდ პოპულარულია და ზოგჯერ სხვადასხვა ღონისძიებების აღნიშვნის განუყოფელი ნაწილია. სომხური ნაციონალური ცეკვებიდან გამოსარჩევია, მამაკაცების ცეკვები რომელშიც გამოხატულია საბრძოლო სულისკვეთება. სწორედ ამ ცეკვებს ასრულებდნენ მეომრები ბრძოლის წინ.  

ძირითადად სომხურ ნაციონალურ ცეკვებში ქალის ყველა მოძრაობა ხასიათდება პლასტიურობით, სინაზით, თავშეკავებით და ხორციელდება ნელი ტემპით. მთელს კავკასიაში, ხორა ცეკვა ძალიან პოპულარულია. მას უამრავი ინტერპრეტაცია აქვს, კავკასიის კულტურული ტრადიციების მცოდნე ექსპერტები კვლავ კამათობენ მისი წარმოშობის ისტორიის შესახებ. მიუხედავად ამისა, უმეტესობას მიაჩნია, რომ იგი თავდაპირველად იგი სომხეთში გაჩნდა, შემდეგ კი ახლომდებარე ტერიტორიებზე გავრცელდა. ყველაზე ხშირად, ორი კაცი და ერთი ქალი ასრულებს სომხურ ხორას. ქორეოგრაფიული კომპოზიციის ნაკვეთში მყოფი კაცები იბრძვიან ლამაზი ქალბატონის ყურადღების მოსაპოვებლად, მათი უპირატესობების დემონსტრირებისთვის კი ისინი ენერგიულად და ექსპანსიურად მოძრაობენ და ქალი, პირიქით, ასრულებს თავშეკავებულ და პლასტიკურ მოძრაობებს.

ერთ-ერთ პოპულარულ სომხურ ნაციონალურ ცეკვას წარმოადგენს თრახაღი, რომელიც განეკუთვნება საომარ ცეკვებს, ასრულებენ მხოლოდ მამაკაცები. ძირითადად ეს ცეკვა სრულდება ინსტრუმენტული ანსამბლის თანხლებით ასე მაგალითად დოლი, ზურნა და დუდუკი. სომხურ ეროვნულ ცეკვები სხვადასხვა სახის იარაღის გამოყენებით სრულდება, მათ შორის ხმლები და დაშნები ხშირად ფიგურირებს. მამაკაცები ცეკვის დროს ძირითადად ცდილობენ საკუთარი უნარები წარმოაჩინონ იარაღის გამოყენებაში. 

## ლიტერატურა
* Из истории армянского народного танца…
* Армянские танцы и их особенности

კატეგორია: სომხეთი კატეგორია: კავკასია
პაოლო ვალერი

**პაოლო ვალერი** (დ. 16 მაისი, 1978, რომი, იტალია) — იტალიელი საფეხბურთო მსაჯი. 2011 წლის 1 იანვრიდან არის ფიფას მიერ ლიცენზირებული მსაჯი. იმსაჯა 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატზე.

## კარიერა
სამსაჯო კარიერა დაიწყო 2007 წელს. 2007-2010 წლებში მსაჯობდა სერია B-ში, 2010 წლიდან მსაჯობს სერია ა-ში. 2011 წლის 1 იანვრიდან არის ფიფას მიერ ლიცენზირებული მსაჯი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Worldfootball.net

კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:იტალიელი საფეხბურთო მსაჯები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
LeapFrog Didj

**LeapFrog Didj** — პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი, შექმნილი კომპანია LeapFrog Enterprises-ის მიერ. გამოვიდა 2008 წლის 22 აგვისტოს. მისი თავდაპირველი ფასი შეადგენდა 89.99 აშშ დოლარს. 

კონსოლის თამაშების უმეტესობა საგანმანათლებლო ხასიათისაა და დაფუძნებულია Disney-ის, Nickelodeon-ისა და, Marvel-ის ნაწარმოებებზე, რომლებიც ძირითადად განკუთვნილია ბავშვებისთვის.

კონსოლმა აგრეთვე მიიპყრო ჰაკერების ყურადღება, რადგანაც მოიხმარს ოპერაციული სისტემა ლინუქსის ერთ-ერთ დისტრიბუტივს, ისევე როგორც OpenGL-თან თავსებადობის გამო. 

არსებობის განმავლობაში კონსოლისთვის შეიქმნა რამდენიმე homebrew აპლიკაცია და ემულატორი. 

## რესურსები ინტერნეტში
*
* LeapFrog Didj-ის თამაშები — Giant Bomb
* LeapFrog Didj — SegaRetro
* LeapFrog Didj-ის სახელმძღვანელო — Internet Archive

## სქოლიო
კატეგორია:საგანმანათლებლო სათამაშოები
კატეგორია:პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:Linux-ზე დაფუძნებული მოწყობილობები
კატეგორია:2008 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
კატეგორია:2010-იანი წლების სათამაშოები
კატეგორია:2008 წელი ვიდეო თამაშებში
კატეგორია:LeapFrog Enterprises
კატეგორია:საგანმანათლებლო ვიდეო თამაშების კონსოლები
არმენ ნაზარიანი

**არმენ ნაზარიანი** (; დ. 9 მარტი, 1974, მასისი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. მოგვიანებით წარმოადგენდა ბულგარეთს. იგი არის ორგზის ოლიმპიური ჩემპიონი (1996, 2000), სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი (2002, 2003, 2005) და ექვსგზის ევროპის ჩემპიონი (1994, 1995, 1998, 1999, 2002, 2003). 1991 წელს სომხეთის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, ნაზარიანი გახდა ქვეყნის პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალოსანი. FILA-მ იგი საუკეთესო მოჭიდავედ 1998 და 2003 წლებში ცნო. 2007 წელს გახდა FILA-ის დიდების დარბაზის წევრი.

## ადრეული ცხოვრება
ნაზარიანი დაიბადა 1974 წლის 9 მარტს მასისში, სომხეთში. მან ჭიდაობა დაიწყო რვა წლის ასაკში რობერტ ნერსესიანის მწვრთნელის ქვეშ და 1987 წელს ჩაირიცხა ერევნის სპორტულ სკოლაში.

## კარიერა
1993 წელს ნაზარიანი გახდა „ესპოირის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონი“, ხოლო 1993 წელს მოიპოვა ვერცხლის მედალი ამავე წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატზე. ნაზარიანმა მოიგო პირველი მედალი სომხეთის დამოუკიდებელი რესპუბლიკისთვის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატში. მომდევნო წელს, ნაზარიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 1994 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატზე.

### ზაფხულის ოლიმპიადა 1996
არმენის და მისი მიერ წარდგენილი ქვეყნის (სომხეთის) დებიუტი 1996 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე შედგა. უკვე ჩამოყალიბებული სპორტსმენი, ნაზარიანი მძიმე წონით კატეგორიაში ოქროს მედლის მომგებ ერთ-ერთ ფავორიტად მიიჩნეობა. მან ხუთივე ბრძოლაში დამაჯერებლად გაიმარჯვა; მეოთხედფინალში დაამარცხა მსოფლიო ჭიდაობის ჩემპიონი სამველ დანიელიანი, რომელმაც მას 1955 წელს მსოფლიო ჩემპიონატის ფინალში სძლია, ხოლო ფინალში ბრანდონ პაულსონის წინააღმდეგ მოიპოვა გამარჯვება. ნაზარიანი გადაიქცა ოლიმპიური ოქროს მედალოსანად: პირველ სომეხ სპორტსმენად, რომელიც ქვეყნის დროშის ქვეშ გახდა ოლიმპიური მედალოსანი და ოლიმპიური ჩემპიონი. 1996 წელს დასახელდა სომხეთის წლის ათლეტად.

ერთი წლის შემდეგ ნაზარიანი ბულგარეთის მოქალაქე გახდა და მშობლიური სომხეთის ნაცვლად ამ ქვეყნის საერთაშორისო კონკურსებში დაიწყო მონაწილეობის მიღება. იმდროისათვის სომხეთის ერთადერთი ოლიმპიური ჩემპიონის ქვეყნის შეცვლით, მრავალი სომეხი იმდეგაცრუებული დარჩა. მოგვიანებით ნაზარიანმა თქვა:„მე მიყვარს ჩემი ქვეყანა და მისთვის ყოველთვის მაქსიმუმს ვაკეთებდი. თუმცა მას შემდეგ რაც ოლიმპიური ჩემპიონი გავხდი, ჩვენი მთავრობა არ მაფასებდა. მათ ქვეყანაში დაბრუნება მხოლოდ 2001 წელს შემომთავაზეს, თუმცა ჩემი მოთხოვნები დაუკმაყოფილებელად რჩებოდა.“

ზაფხულის ოლიმპიადა 1996-ის შემდეგ ნაზარიანმა 52 კილოგრამ კატეგორიიდან 58 კილოგრამ კატეგორიაში გადაინაცვლა. ახალ წონით კატეგორიაში იგი გახდა 1998 და 1999 წლების ევროპის ჩემპიონი. თუმცა მან ვერ შეძლო ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატის მოგება და აღნიშნული ტურნირი მესამე ადგილით დაასრულა.

## პირადი ცხოვრება
არმენი დაქორწინებულია ინგა ნაზარიანზე. მათ ჰყავთ ორი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* Armen Nazaryan at United World Wrestling

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:სომეხი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სტეფან სარქისიანი

**სტეფან სარქისიანი** (; დ. 15 სექტემბერი, 1962, შამუტი, რუსეთი) — კარიერადასრულებული საბჭოთა სომეხი თავისუფალი სტილით მოჭიდავე. არის ოლიმპიური ვერცხლის მედალოსანი და ევროპის ჩემპიონი. 1988 წელს მიენიჭა საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატის წოდება.

## ბიოგრაფია
სტეფან სარქისიანი დაიბადა 1962 წლის 15 სექტემბერს, საბჭოთა სომხეთის სოფელ შამუტში. 1976 წელს მისი ოჯახი საცხოვრებლად ვანაძორში გადავიდა; აქ მან დაიწყო თავისუფალი სტილით ჭიდაობა პედაგოგის, იაკობ გენძიანას ხელმძღვანელობით. 1981 წელს მოიგო ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატი.

სსრკ თავისუფალი სტილით მოჭიდავეთა ეროვნულ გუნდს სარქისიანი 1984 წელს შეუერთდა. იმავე წელს მან ჭიდაობის მსოფლიო თასის (გუნდურ შეჯიბრში) ოქროს მედალი მოიპოვა: ფინალში მან დაამარცხა ამერიკელი ლეროი სმიტი. 1988 წელს საქრისიანს ძალიან წარმატებული კარიერა ჰქონდა: იგი პირველად სწორედ ამ დროს გახდა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი. მოგვიანებით სარქისიანმა მოიპოვა ოქროს მედალი 1988 წლის ჭიდაობის ევროპის ჩემპიონატში. როგორც ევროპის ჩემპიონმა, სარქისიანმა მონაწილეობა მიიღო სეულში 1988 წელს გამართულ ამავე წლის ზაფხულის ოლიმპიადაში. მან ფინალამდე ყველა მოწინააღმდეგე მარტივად დაამარცხა, ხოლო ბოლო ეტაპზე იგი ჯონ სმიტს, ლეროის უმცროს ძმას დაუპირისპირდა. სარქისიანმა მოწინააღმდეგის დამარცხება ვერ შეძლო და ამგვარად, ვერცხლის მედალი მიენიჭა.

შემდეგ წელს სარქისიანმა მოჭიდავეთა მსოფლიო თასზე მოიგო თავისი მეორე ოქროს მედალი; ფინალში მისთვის ნაცნობი მოწინააღმდეგე, ჯონ სმიტი დაამარცხა. მომდევნო წელს იგი 1989 წლის ჭიდაობის მსოფლიო ჩემპიონატზე ასპარეზობდა, თუმცა სმიტთან ტურნირის ადრეულ ეტაპზე წაგების გამო მან მე-6 ადგილი დაიკავა. 1990 წელს, სიეტლში გამართულ გუდვილის თამაშებში მოიგო ვერცხლის მედალი. საბჭოთა ნაკრები სტეფან სარქისიანმა 1990 წელს დატოვა; 1991 წელს დაასრულა მოჭიდავის კარიერა. მოგვიანებით ის მუშაობდა სპორტის ოფიციალურ წარმომადგენლად ამჟამად უკვე დამოუკიდებელ სომხეთში.

თავისუფალი სტილით ჭიდაობის საერთაშორისო ტურნირი, რომელიც ეძღვნება სტეფან სარქისიანს, ტარდება 1996 წლიდან, სომხეთის ქალაქ ვანაძორში, სარქისიანის მშობლიურ ქალაქში. ტურნირში ასპარეზობენ სომხეთიდან, საქართველოდან, რუსეთიდან, უკრაინიდან და ირანიდან მიწვეული მოჭიდავეები. სარქისიანი იყო სომხეთის ჭიდაობის ფედერაციის პრეზიდენტი 1998-2002 წლებში, ხოლო 2002 წელს გახდა საპატიო პრეზიდენტი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Sports-Reference.com 
*Миндиашвили Д.Г. Антология вольной борьбы: даты, события, имена. — Красноярск, 2010. — 367 с.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
LeapFrog Enterprises

**LeapFrog Enterprises** (საზოგადოდ ცნობილია როგორც **LeapFrog**) — საგანმანათლებლო გასართობი ელექტრონული პროდუქციის მწარმოებელი კომპანია, რომლის შტაბ-ბინა განთავსებულია ქალაქ ემერვილში, კალიფორნიის შტატში. LeapFrog აწარმოებს და უშვებს საბავშვო საგანმანათლებლო ელექტრონული ტიპის პროდუქციას. 

კომპანია LeapFrog დაარსდა 1994 წელს, მაიკლ ვუდისა და რობერტ ლეილის მიერ. 2016 წლის 4 აპრილს LeapFrog 72 მილიონ აშშ დოლარად შეიძინა კომპანია VTech-მა.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის სათამაშოების კომპანიები
კატეგორია:1994 წელს დაარსებული კომპანიები
ცვეტლი

**ცვეტლი** () — პატარა ქალაქი ავსტრიაში. პირველად ისტორიულ წყაროებში ნახსენებია 1139 წლის ოქტომბერში. ქალქი მდებარეობს მდინარეების, ცვეტლისა და კამპის შესართავებთან.

## ეტიმოლოგია
ქალაქის სახელი მოდის სლავური სიტყვიდან „სვეტლა“, ეს აჩენს ვარაუდს იმის შესახებ, რომ ქალაქი ძველ დროში სლავებით იყო დასახლებული, მაგრამ ამის არქეოლოგიური მტკიცებულებები არ არსებობს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქალაქის ოფიციალური ვებგვერდი

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ქალაქები
იური პატრიკეევი

**იური პატრიკეევი** (, ; დ. 28 სექტემბერი, 1979, კიროვო-ჩეპეცკი, რუსეთი) — სომეხი-რუსი ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე. იგი არის ოლიმპიური და მსოფლიო მედალისტი და ოთხგზის ევროპის ჩემპიონი. პატრიკეევს მინიჭებული აქვს საერთაშორისო დონის ტიტული „რუსეთის სპორტის ოსტატი“.

## ადრეული ცხოვრება
იური პატრიკეევმა ბერძნულ-რომაული სტილით ჭიდაობა დაიწყო მშობლიურ ქალაქში, კიროვო-ჩეპეცკიში, პაულ ვერტუნოვას ზედამხედველობის ქვეშ. 1996 წელს ჩაირიცხა კუბის ფიზიკურ აღზრდის სახელმწიფო უნივერსიტეტში და გადავიდა კრასნოდარში, სადაც დაიწყო ჭიდაობა რუსეთის დამსახურებული მწვრთნელის, იგორ ივანოვის ხელმძღვანელობით. 1995 წელს პატრიკეევი გახდა მსოფლიო ჩემპიონი, როგორც კადეტი და 1999 წელს მსოფლიო ჩემპიონი, როგორც უმცროსი.

## კარიერა
2000 წელს პატრიკეენი გახდა რუსეთის ეროვნული ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეთა გუნდის წევრი. ორი წლის შემდეგ, მან ოქროს მედალი მოიგო ჭიდაობის 2002 წლის ევროპის ჩემპიონატზე და ბრინჯაოს მედალი ჭიდაობის 2002 წლის მსოფპიო ჩემპიონატზე.

პატრიკეევმა ოქროს მედალი მოიგო ჭიდაობის 2004 წლის ევროპის ჩემპიონატში. მიუხედავად იმისა, რომ გახდა ევროპის ჩემპიონი, პატრიკეევი რუსეთის ფედერაციის ჩემპიონატის ფინალში ამავე წლის ბოლოს დამარცხდა ხასან ბაროევთან და ამიტომ ვერ მოხვდა 2004 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე (ათენში) წარსადგენ რუსეთის ჭიდაობის ეროვნულ გუნდში. პატრიკეევმა მწვრთნელთა ეს გადაწყვეტილება უსამართოდ მიიჩნია. ამასთან დაკავშირებით, პატრიკეევს კონფლიქტი მოუვიდა რუსეთის ბერძნუო-რომაული ჭიდაობის ნაკრების მთავარ მწვრთნელ გენდი საფუნოვთან; 2005 წელს მიიღო გადაწყვეტილება, რომ რუსეთის მოქალაქეობა სომხეთის მოქალაქეობით შეეცვალა. ამავე დროს იური განაგრძობდა ცხოვრებას და ვარჯიშს კრასნოდარში, მაგრამ მოგვიანებით მსახურობდა სომხეთის დროშის ქვეშ. მან რუსეთის ნაკრები ოფიციალურად 2005 წელს დატოვა.

სომხეთის ახალმა მოჭიდავემ ჭიდაობის 2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ბრინჯაოს მედალი მიპოვა. მომდევნო წელს ოქროს მედალი მოიგო ჭიდაობის 2008 წლის ევროპის ჩემპიონატში. პატრიკეევი 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე, ბიიჯენგში ასპარეზობდა. მან ხსენებულ ოლიმპიადაზე ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა. იური პატრიკეევი გახდა პირველი ოლიმპიური მედლის მფლობელი, რომელიც სომხეთის სახელით ასპარეზობდა, თუმცა ქვეყანაში დაბადებული არ იყო.

## პირადი ცხოვრება
პატრიკეევი დაოჯახებულია და ჰყავს ქალიშვილი. მან განაცხადა რომ თავი ისევე მიაჩნია სომეხად, როგორც რუსად.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:რუსი მოჭიდავეები
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არტურ ედიგარიანი

**არტურ ედიგრიანი** (; დ. 26 ივნისი, 1987, ერევანი, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით დაცვითი ნახევარმცველი. ამჟამად იგი თამაშობს დასავლეთ სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ ალაშკერტში.

არტურ ედიგარიანი 2008-15 წლებში სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მოთამაშე იყო. დღესდღეობით იგი წარმოადგენს დასავლეთ სომხეთის ეროვნულ ნაკრებს. იგი იყო იმ პიუნიკის წევრი, რომელმაც სომხეთის პრემიერლიგის მოგება 2006-2009 წლებში მოახერხა; აგრეთვე ედიგარიანი ირიცხება იმ ალაშკერტში, რომელმაც ხსენებული ტურნირი 2015-2018 წლებში მოიგო. მას აქვს ისეთ ქვეყნებში თამაშის გამოცდილება, როგორებიც არიან: ირანი, რუსეთი, უკრაინა და ყაზახეთი. ეს იყო მისი პირველი საზღვარგარეთული გამოცდილება.

## საერთაშორისო კარიერა
არტურ ედიგარიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში შედგა 2008 წლის 2 თებერვალს, მალტას წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში. 2008-2015 წლებში იგი ნაკრების მაისურით 41 თამაშში გამოჩნდა.

2018 წლის მაისში არტურ ედიგარიანი დასავლეთ სომხეთის ეროვნულმა ნაკრებმა გამოიძახა, რათა მონაწილეობა მიეღო 2018 წლის ConIFA-ს მსოფლიო საფეხბურთო თასზე. 2018 წლის ივნისში იგი კვლავ გამოიძახეს დასავლეთ სომხეთის ნაკრებში; ამჯერად მას მონაწილეობა 2019 წლის CONIFA-ს ევროპის საფეხბურთო თასე უნდა მიეღო.

## პირადი ცხოვრება
არტურის ახალგაზრდა ძმა, ატრაკ ედიგარიანი აგრეთვე თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. მათი მამა, გეგამ ედიგარიანი იყო საბჭოთა ფეხბურთელი; მათი პაპა ფელიქს ვერანიანი ფეხბურთელი და მწვრთნელი იყო. არტურის მეუღლის სახელია გაიანა. წყვილი ადრე კლასელები იყვნენ. მათ ჰყავთ ქალიშვილი.

## ჯილდოები
### საკლუბო
#### პიუნიკი
კლუბ პიუნიკში ედიგარიანს მოგებული აქვს: სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა (2006, 2007, 2008, 2009), სომხეთის თასი (2009, 20013) და სომხეთის სუპერთასი (2007, 2008).

#### კაირატი
კლუბ კაირატში მოგებული აქვს 2014 წლის ყაზახეთის თასი.

#### ალაშკერტი
კლუბ ალაშკერტში მოგებული აქვს: სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა (2015-16, 2016-17, 2017-18) და სომხეთის თასი (2019).

## რესურსები ინტერნეტში
*Profile at Football Federation of Armenia
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
სომხური დიასპორა შუა აღმოსავლეთში

, XIX საუკუნის დასაწყისში, ლუის დუპრეს ნამუშევარი.]]
**სომხური დიასპორა შუა აღმოსავლეთში** — მოიცავს შუა აღმოსავლეთში მცხოვრებ სომხებს. ისინი  ძირითადად ცხოვრობენ ირანში, ლიბანში, კვიპროსში, სირიაში, იორდანიასა და იერუსალიმში, თუმცა ასევე არიან ერაყში, ეგვიპტეში, თურქეთსა და სხვა ქვეყნებში. 

## ქვეყნების მიხედვით
### ისრაელი
სომხური თემი ორი ათასწლეულის განმავლობაში ცხოვრობდა წმინდა მიწაზე. 1948 წლის არაბეთ-ისრაელის ომისა და ისრაელის სახელმწიფოს დამყარების შემდეგ, უამრავი სომეხი, რომლებიც ცხოვრობდნენ პალესტინის ბრიტანეთის მანდატით, მიიღეს ისრაელის მოქალაქეობა. ისრაელის მოქალაქეობის მიღების შემდგომ  აქ ათასობით სომეხი ცხოვრობს, რომლებიც ძირითადად იერუსალიმში, თელ-ავივში, იაფასა და ხაიფაში არიან თავმოყრილნი.  ისრაელისა და დასავლეთის სანაპიროზე სომხური თემების ჩათვლით, სომეხთა საერთო რაოდენობა რეგიონში შეიძლება სულ ხუთი ათასს ადამიანს შეადგენდეს.

### თურქეთი
თურქეთში მცხოვრები სომხების რაოდენობა დაახლოებით 40 000-დან 70 000-მდე სომეხს შეადგენს (1995 წლის მონაცემების მიხედვით). სომეხი მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი ცხოვრობს სტამბოლში და მის მიმდებარე ტერიტორიაზე. მათი უმეტესობა სომეხთა სამოციქულო სარწმუნოებას მიეკუთვნება, დანარჩენები კი კათოლიკეები და ევანგელისტები არიან.

### ეგვიპტე
ეგვიპტეში მცხოვრებ სომხებს გრძელი ისტორია აქვთ, მაგრამ თანამედროვე პერიოდში ეგვიპტეში სომეხთა რიცხვი მცირდება სხვა ქვეყნებში მიგრაციისა და სომხეთში დაბრუნების გამო. მათი უმეტესი ნაწილი დაახლოებით 6 000 ცხოვრობს კაიროსა და ალექსანდრიაში, ეგვიპტის ორ უმსხვილეს ქალაქში.

### ლიბანი
საუკუნეების განმავლობაში სომხები ცხოვრობდნენ ლიბანის ტერიტორიაზე. მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე ათეული წელი არ ყოფილა აღწერილი სომხების რაოდენობა, დადგენილია, რომ ლიბანში დაახლოებით 150 000 სომეხი ცხოვრობს, ან მოსახლეობის დაახლოებით 4%. ლიბანის სამოქალაქო ომამდე მათი რიცხვი უფრო მაღალი იყო, მაგრამ მათ მოუწიათ ემიგრაცია.

### ბაჰრეინი
ბაჰრეინში სომხების საერთო რაოდენობა დაახლოებით 50-ს შეადგენს, რომლებიც ძირითადად დედაქალაქ მანამაში ცხოვრობენ. ისინი ჩამოვიდნენ ლიბანიდან და სირიიდან, რომლებიც მოიზიდა  ამ ქვეყნის ეკონომიკურმა შესაძლებლობებმა. ბაჰრეინელი სომხები ძირითადად მართლმადიდებლები არიან.

### ქუვეითი
ქუვეითში სომეხი მოსახლეობის პიკი 12 000-ს შეადგენდა, მაგრამ ერაყის შემოსევების შედეგად, ქუვეითში მცხოვრები სომეხთა რიცხვი მნიშვნელოვნად შემცირდა და შეადგენდა დაახლოებით 500-ს , ვინაიდან მათ დატოვეს ქვეყანა.

### სირია
სირია და მისი მიმდებარე ტერიტორიები ხშირად თავშესაფარი იყო იმ სომეხებისთვის, რომლებიც გაურბოდნენ სომხურ გენოციდს. დადგენილია, რომ დღესდღეობით სირიაში სომეხთა რაოდენობა 100 000-ს არ აღემატება, მათი უმეტესი ნაწილი ქალაქ ალეპოში ცხოვრობს. 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხები
კატეგორია:სომხური დიასპორები ქვეყნების მიხედვით
პოლისაქარიდები

**პოლისაქარიდები** —  წარმოადგენენ მაკრომოლეკულებს, გლიკოზიდური ბმებით დაკავშირებული მრავალი ასეულიდან მრავალ ათასეულამდე მონოსაქარიდისაგან შემდგარ პოლიმერებს. 

ზოგი პოლისაქარიდი გამოიყენება სამარაგო ნივთიერებად, რომლებიც მოთხოვნილების შესაბამისად ჰიდროლიზს განიცდიან და უჯრედს შაქრით უზრუნველყოდენ. სხვა პოლისაქარიდები გამოიყენება სამშენებლო მასალად იმ სტრუქტურებისათვის, რომლებიც უჯრედს ან მთელ ორგანიზმს იცავენ. პოლისაქარიდების მოლეკულური სტრუქტურა და ფუნქცია განისაზღვრება მათი მოლეკულის მონომერების თვისებებითა და მათი გლიკოზიდური ბმების მდებარეობით.

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 91, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:პოლისაქარიდები
რამიზ ალიყულიევი

**რამიზ ალიყულიევი** ( დ. 20 მარტი, 1961) — აზერბაიჯანელი მათემატიკოსი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პროფესორი. საინფორმაციო ტექნოლოგიების ინსტიტუტის ხელმძღვანელი. დაჯილდოებულია პროგრესის პრიზით აზერბაიჯანში საინფორმაციო კომუნიკაციისა და კოსმოსური ინდუსტრიების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის (2014). მას თავის ქვეყანაში მიენიჭა პირველი ადგილი საუკეთესო სამეცნიერო ნაშრომებისთვის, რომლებიც გამოქვეყნდა ICT-ს სფეროში (2013 წელს). 2019 წლის 29 იანვრისა და 7 თებერვლის ჩათვლით იყო ავსტრალიის ფედერაციის უნივერსიტეტის მიწვეული მეცნიერი.

## ბიოგრაფია 
რამიზ ალიყულიევი დაიბადა 20 მარტს 1961 წელს, ბარდის რაიონში. 1983 წელს დაამთავრა ს.მ. კიროვის სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (დღევანდელი ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტი) გამოყენებითი მათემატიკის ფაკულტეტი.

1983–1988 წლებში მუშაობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნატიკის ინსტიტუტში, 1988–2002 წლებში მათემატიკისა და მექანიკის ინსტიტუტში. 2003 წლიდან მუშაობს ინფორმაციული ტექნოლოგიების ინსტიტუტში. ამჟამად არის ინსტიტუტში განყოფილების ხელმძღვანელი. 2017 წელს აირჩიეს წევრ-კორესპონდენტად ინფორმატიკის დარგში.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა 
2002 წელს მათემატიკისა და მექანიკის ინსტიტუტში (01.01.02) დაიცვა დისერტაცია თემაზე: „დიფერენციალური განტოლებები“ („ფიზიკური და მათემატიკური მეცნიერებები“) მეორე რიგის ელიფსური განტოლების გადაწყვეტილებების ხარისხობრივი თვისებების შესწავლის შესახებ.

2010 წელს კიბერნატიკის ინსტიტუტში (05.13.01) დაიცვა სადოქტორო (ტექნიკური მეცნიერებათა) დისერტაცია თემაზე: „მეთოდები და ალგორითმები ტექსტის ტიპის ინფორმაციის ინტელექტუალური ანალიზისთვის“, „სისტემის ანალიზი, მენეჯმენტი და ინფორმაციის დამუშავება“.

კლასტერიზაცია; კლასიფიკაცია; სოციალური ქსელების ანალიზი; ელექტრონული სახელმწიფო ანალიზი; ელმეტრია; განაწილებული გამოთვლები; ნეირონული ქსელები; გენეტიკური ალგორითმები; ჭიანჭველების ალგორითმები; დიფერენციალური ევოლუციის ალგორითმები; ფუტკრის ალგორითმები; ნაწილაკების swarm ოპტიმიზაციის ალგორითმები.

ავტორია 192 სამეცნიერო ნაშრომისა. 138 ნაშრომი საზღვარგარეთ (აშშ, გერმანია, დიდი ბრიტანეთი, სამხრეთი კორეა, ჩინეთი, საფრანგეთი, ინდოეთი, შვეიცარია, ლატვია, ნიდერლანდები, რუსეთი, სინგაპური, უკრაინა და სხვა ქვეყნებში) გამოქვეყნდა.

## ჯილდოები 
2014 წლის 6 თებერვალს პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა დააჯილდოვა პროგრესის პრიზით აზერბაიჯანში საინფორმაციო კომუნიკაციისა და კოსმოსური ინდუსტრიების განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* “Tərcümə plagiatlığını aşkarlamaq üçün çoxdilli antiplagiat sistemi işlənilməlidir” 
* Elektron dövlət mühitində mətn tipli sənədlər çoxluğunun intellektual analizi istiqamətində araşdırmalar aparılır 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მათემატიკოსები
ვლადიმერ ვორონინის ქუჩა

**ვლადიმერ ვორონინის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე). ეგნატე და ვახტანგ ფიფიების ქუჩიდან და გორის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის მიწურულში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ტრამვაის შესახვევი, 70-იან წლებში ვლადიმერ ვორონინის შესახვევი დაერქვა, 1997 წელს — ვლადიმერ ვორონინის ქუჩა.

## ლიტერატურა 
ვორონინი
გაგიკ წარუკიანი

**გაგიკ წარუკიანი** (; დ. 25 ნოემბერი, 1956, არინჯი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული ათლეტი და პოლიტიკოსი. დელეგატად აირჩიეს 2018 წელს. იგი განიხილება, როგორც სომხეთის მთავრობასთან დაკავშირებული ოლიგარქების ყველაზე გავლენიანი და სომხეთის ყოფილი პრეზიდენტის რობერტ ქოჩარიანის საკვანძო პარტნიორი. წარუკიანი არის „აყვავებული სომხეთის“ პოლიტიკური პარტიის დამაარსებელი, რომელმაც 2007 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებზე 15.1% დააგროვა. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მისი პარტიის პოპულარობა გაიზარდა და ამჯერად მან ხმების 19.1% მიიღო. 2015 წლის თებერვალში გამოცხადდა, რომ იგი პოლიტიკიდან წავიდა; 2017 წელს დაბრუნდა პოლიტიკაში და ჩამოაყალიბა პარტია სახელად წარუკიანის ალიანსი (საარჩევნო ალიანსი), რომელიც შედგებოდა „აყვავებული სომხეთის“, „პარტიის ალიანსისა“ და „პარტიის მისიისაგან“. 2017 წლის სომხეთის საპარლამენტო არჩევნებში მისმა პარტიამ მოიპოვა ხმების 27,35%; ამით იგი გახდა სიდიდით მეორე საპარლამენტო ბლოკი: 31 დეპუტატით, 105-წარმომადგენლით წარმომადგენელთა პალატაში, რა თქმა უნდა მმართველი სომხეთის რესპუბლიკური პარტიის შემდეგ (მოსახლეობის 49,17% და 58 დეპუტატი).

გაგიკ წარუკიანი ვარჯიშობდა კრივში ჭიდაობადა და მკლავჭიდში. 1996 წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონი მკლავჭიდში და ხოლო, 1998 წელს ევროპის ჩემპიონატზე მოიპოვა გამარჯვება. ცარიუკიანი ასევე არის სომხეთის ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტი. (ხელახლა აირჩიეს 2008 წლის 4 დეკემბერს).

## პირადი ცხოვრება
### ოჯახი
გაგიკ წარუკიანის მეუღლეა ჯავაჰირ წარუკიანი. მათ ჰყავთ 6 შვილი.

როზა, გაიანე და ემა წარუკიანებმა წარჩინებით დაამთავრეს ანანია შირაკასის ლიცეუმი. როზა და ემა სწავლობენ ერევნის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტში. გაიანე ცარიუკიანმა წარჩინებით დაამთავრა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

ანაჰიტი და ნვერი სწავლობენ ანანიას შირაკატის ლიცეუმში.

ოჯახის უმცროსი წევრი ჰოჰანესი სკოლაში მომავალ წელს დაიწყებს სწავლას.

### მშობლები
გოგიკ წარუკიანის მშობლები არიან ნიკოლაი და როზა წარუკიანები. ოჯახის მამა, ნიკოლაი წარუკიანი, პროფესიით ელექტრული ინჟინერია; ახლა სოციალურ საქმიანობას ეწევა. როზა ცარიუკიანი, გაგიკ წარუკიანის დედა, ბუღალტერია; ამჟამად ხელმძღვანელობს შპს "მულტი აგრო"-ს სამეცნიერო-საწარმოო ცენტრს და ამავე დროს არის "აყვავებული სომხეთის პარტიის" ქალთა საბჭოს საპატიო თავმჯდომარე.

## რესურსები იტერნეტში
* Information about Gagik Tsarukyan and his family in Prosperous Armenia Party website
* Biographical information about Gagik Tsarukyan in RA National Assembly website 
* Video materials about the Gagik Tsarukyan's activities in Youtube

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:სომეხი მოჭიდავეები
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები