open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალექსანდრე ჭავჭავაძე (გენერალი)

**ალექსანდრე ჭავჭავაძე** (დ. 4 ივლისი 1870 — გ. 1931) — თავადი, ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთისა და საქართველოს არმიების გენერალ-მაიორი. დახვრიტეს სტალინური რეპრესიების დროს.

დაიბადა თბილისში, გენერალ ზაქარია ჭავჭავაძის ოჯახში. მისი პაპა იყო გულბაათ ჭავჭავაძე. დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის პაჟთა კორპუსი და 1889-1905 წწ. მსახურობდა მთავარ შტაბში. 1905 წელს დაინიშნა კავკასიის მეფისნაცვლის ადიუტანტად. პირველ მსოფლიო ომს პოდპოლკოვნიკის ჩინით შეხვდა. 1914 წ. აგვისტოში ჩააბარეს ჩერქეზული პოლკი, რომელიც „ველურ დივიზიად“ წოდებულ კავკასიის მკვიდრთა ცხენოსან დივიზიაში შედიოდა. თავი გამოიჩინა საბრძოლო მოქმედებების დროს და მიენიჭა იმპერიის არაერთი ორდენი. 1917 წ. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ, რუსეთის დროებითმა მთავრობამ გენერალ-მაიორის წოდება უბოძა. საქართველოს დამოუკიდებლობის გამოცხადების (1918 წ. მაისი) შემდეგ, ჭავჭავაძე ეროვნულ არმიაში მსახურობდა. 1921 წ. საქართველოში წითელი არმიის შემოჭრის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. ხელმძღვანელობდა „თეთრი გიორგის“ საქართველოში მოქმედ ერთ-ერთ ჯგუფს. არაერთხელ იყო დაპატიმრებული ბოლშევიკური რეჟიმის მიერ. 1930 წ. თებერვალში კვლავ დააპატიმრეს „კონტრრევოლუციური მიზნებით შეიარაღებული აჯანყების“ ბრალდებით და მალე დახვრიტეს.

ალ. ჭავჭავაძის ვაჟმა, პავლემ (1899-1971), მოახერხა ემიგრაციაში წასვლა. მან ცოლად შეირთო იმპერატორ ნიკოლოზ I-ს შვილთაშვილი, დიდ მთავარ გიორგი მიხეილის ძე რომანოვის ასული ნინა რომანოვა (1901-1974). 1927 წელს ისინი ლონდონიდან აშშ-ში გადასახლდნენ. პავლეს ვაჟია აშშ დაზვერვის გადამდგარი ოფიცერი და ისტორიკოსი დავით ჭავჭავაძე.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* საიტი „ჭავჭავაძეების ოჯახი“ , საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* ალექსანდრე ჭავჭავაძე

კატეგორია:დაბადებული 4 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 1931
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
ა
თხაზე ქორწინების ინციდენტი სუდანში

სამხრეთი სუდანის დედაქალაქი ჯუბას გარეუბან ჰაი მალაკალელმა თხამ სახელად **ვარდი** ინტერნეტ სივრცეში ყურადღება მიიქცია, მას შემდეგ რაც პატრონმა ადგილობრი მცხოვრები წაასწრო მასთან სექსუალური აქტის დროს. პატრონმა ბოროტმოქმედი გააკავა და სოფლის ხუცესებს დაუძახა. სოფლის ხუცესებმა ბოროტმოქმედს თხაზე ქორწინება, თხის საფასურისა გადახდა და 15 000 დინარის (75 აშშ დოლარი) ოდენობის მზითის გადახდა დააკისრეს.

ამბავი პირველად 2006 წლის 24 თებერვალს გამოქვეყნდა BBC-ის საიტზე. ამბავი ერთი წლის შემდეგაც კი BBC-ის ელექტრონული ფოსტით 10 ყველაზე უფრო ხშირად გზავნილ ამბებში შედიოდა.

## სიკვდილი
2007 წლის 3 მაისს თხა ვარდი მოკვდა ცელოფნის პარკის გადაყლაპვის შედეგად. თხას დარჩა ოთხი თვის ბეკეკა. BBC-მ თხას სახუმარო ნეკროლოგი მიუძღვნა თხის სიკვდილი სხვა გამოცემებმაც გააშუქეს მათ შორის The Times-მა, Daily Mail-მა, და Fox News-მა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქორწინება ადამიანსა და ცხოველს შორის

## სქოლიო
კატეგორია:ზოოფილია
ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლი

**ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლები** იყვნენ ზურგზე ნაღმ მიმაგრებული მშიერი ძაღლები, სათანადოდ გაწვრთნილები რათა საჭმელი მტრის ტანკების ქვეშ ეძებნად, რაც აფეთქებას იწვევდა.

იდეის რეალიზაცია ნაკლებად წარმატებული იყო. ძაღლებს ხანდახან მტრის ტანკების ძრავის ხმა აფრთხობდათ და უკან გამორბოდნენ. ხანდახან კი თვით საბჭოთა ტანკებს უვარდებოდნენ ქვეშ. მიუხედავად ამ და სხვა პრობლემებისა ტანკსაწინააღმდეგო ძაღლებმა სამასამდე გერმანული ტანკი ააფეთქეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საბრძოლო ცხოველები
* სისასტიკე ცხოველების მიმართ

## ლიტერატურა 
* 
* Dog Anti-Tank Mine , Soviet-Empire.com. 20 მაისი 2005.
* World War Two Combats: Axis and Allies 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Illustration "Tankhund mit Sprengausrüstung"
* Protitankovaya podvizhnaya mina (, ფოტოები და ილუსტრაციები)

კატეგორია:ტანკსაწინააღმდეგო იარაღები
კატეგორია:საბრძოლო ცხოველები
კატეგორია:ძაღლები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის შეიარაღებული ძალები
ვან თრი ჰილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვან თრი ჰილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## ადგილები
* ვან თრი ჰილი — ქალაქი ავსტრალიაში
* ვან თრი ჰილი — ვულკანური პიკი და დასახლებული გარეუბანი ოკლენდში, (ახალი ზელანდია)
* ვან თრი ჰილი — მწვერვალი ლურჯ მთებში, ახალი სამხრეთ უელსი, ავსტრალია
* ადგილი კუნძულ ჰამილტონზე, ავსტრალიაში
* ქუთ-თას მთის (ბრისბეინი, ქვინსლანდი, ავსტრალია) ყოფილი სახელწოდება

## მედია
* „One tree Hill“ — როკ-ჯგუფ U2-ს სიმღერა
* „One Tree Hill“ — სათინეიჯერო დრამა, რომელსაც სახელი დაერქვა U2-ს სიმღერის მიხედვით 

## სხვა
* One Tree Hill, Mozilla Firefox 0.9-ის გამოშვების კოდური სახელი
სექსუალური აქტი თხასა და ადამიანს შორის

thumb|240px|ძველი ბერძენი თხასთან სექსუალური აქტის დროს, *De Figuris Veneris*-იდან, ედუარდ ჰენრი ავრილი

**სექსუალური აქტი თხასა და ადამიანს შორის** არის ზოოფილიის ერთ ერთ შედარებით გავრცელებული სახე. მამრობითი სქესის ზოოფილების 28% აღიარა სექსუალური ლტოლვა თხებისადმი (მეოთხე ადგილი). თუმცა რეალური სექსუალური კონტაქტი ამაზე ნაკლები იყო. მდედრობით ზოოფილებში სექსუალური ლტოლვა თხების მიმართ ძალიან იშვიათია ან არ არსებობს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სუდანური თხაზე ქორწინების ინციდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:ზოოფილია
სუ-30МКИ

**სუ-30МКИ** (, , ნატოს კლასიფიკაციით „**Flanker-H**“) — მრავალფუნქციური საბრძოლო თვითმფრინავი, რომელიც შეიქმნა რუსეთისა და ინდოეთის ერთობლივი მუშაობის შედეგად ინდოეთის სამხედრო-საჰაერო ძალებისათვის. ის წარმოადგენს სუ-30-ის გაუმჯობესებულ ვარიანტს, შეუძლია ნებისმიერ ამინდში ფრენა და გააჩნია შორი მოქმედების არეალი. 

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Su-30 Photo Pool — Flickr
*Extensive Technical Information about Su-30MKI
*Core Avionics for Su-30MKI 

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
სუ-30МКК

**სუ-30МКК** (ნატოს  კლასიფიკაციით „**Flanker-G**“) — წარმოადგენს სუ-27-ის მოდიფიკაციას. ის ითვლება სუ-30-ის მოდერნიზებულ ვარიანტად. თვითმფრინავი შეიქმნა რუსეთისა და ჩინეთის ერთობლივი მუშაობით. ეს არის მძიმე კლასის, ყველა ამინდის პირობებში გამოყენებადი, შორი მოქმედების გამანადგურებელი რომელიც ამერიკული F-15E მსგავსია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sukhoi Su-30MK Su-30MKM fighter aircraft(Air recognition) 

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
სუ-33

**სუხოი სუ-33** (ნატოს კოდური სახელით **„Flanker-D“**) გზაგადამჭრელ-გამანადგურებელ სუხოი სუ-27-ის მოდიფიცირებული ვარიანტი ავიამზიდებისათვის.

## ისტორია 
## ტექნიკური მონაცემები 
### შეიარაღება 
thumb|Su-33 გვერდიდან
thumb|Su-33 წინა მხრიდან

**ჰაერი-ჰაერი ტიპის მართვადი რაკეტები**
* 6 x R-27ER/EM/ET (AA-10C Alamo) საშუალო სიშორის ჰაერი-ჰაერის რაკეტები 
* 6 x R-27R/T (AA-10 Alamo) საშუალო სიშორის ჰაერი-ჰაერის რაკეტები
* 6 x R-73E (AA-11 Archer) ახლო სიშორის ჰაერი-ჰაერის რაკეტები

**ჰაერი-მიწა ტიპის რაკეტები **
* 6 x ხ-29მ/ტ (AS-14 Kedge) (ლაზერით ან  TV სხივით მართვადი ჰაერი-მიწა რაკეტა) 
* 6 x ხ-31ა ხომალდსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღი
* 6 x ხ-31პ (AS-17 Krypton) რადარსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღი
* 2 x ხ-41 ხომალდსაწინააღმდეგო მართვადი იარაღი
* 6 x ხ-25მტ/მლ (AS-10 Karen) (ლაზერით ან  TV სხივით მართვადი ჰაერი-მიწა რაკეტა) 
* 2 x ხ-59მე (AS-18 Kazoo) Marschflugkörper 
* 2 x ხ-25მრ (AS-12 Kegler) რადარსაწინააღმდეგო რაკეტა 
* 2 x ხ-58 (AS-11 Kilter) რადარსაწინააღმდეგო რაკეტა 
* 6 x კაბ-500კრ (ლაზერით ან  TV სხივით მართვადი ბომბი) 
* 3 x კაბ-1500ლ (ლაზერით მართვადი ბომბი) 
* 8 x ფაბ-500ტ (500 კგ თავისუფლი ვარდნის ბომბი) 
* 28 x ფაბ-250 (250 კგ თავისუფლი ვარდნის ბომბი) 
* 28 x ფაბ-100 (100 კგ თავისუფლი ვარდნის ბომბი) 
* 4 x ბ-8ვ-20 რაკეტების გამშვები კონტეინერი (20 უმართავი ჰაერი-მიწა რაკეტა ს-8; 80&nbsp;mm) 
* 4 x ბ-13 რაკეტების გამშვები კონტეინერი (5 უმართავი ჰაერი-მიწა რაკეტა ს-13; 122mm) 
* 4 x ო-25 რაკეტების გამშვები კონტეინერი (1 უმართავი ჰაერი-მიწა რაკეტა ს-25; 340mm) 
* 2 x დამატებითი ავზი

## რესურსები ინტერნეტში 
* მწარმოებლის საიტი 
* Su-33 როსობორონექსპორტი 

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
სუ-35

**Cy-35** — რუსეთის ერთ-ერთ თანამედროვე გამანადგურებლად ითვლება, რომელსაც 4++ თაობას მიაკუთვნებენ. რუსი კონსტრუქტორები ირწმუნებიან, რომ ის არაფრით ჩამორჩება მე-5 თაობის ამერიკულ F-22 Raptor-ს , გარდა სტელსის ტექნოლოგიისა. მართლაც Cy-35-ს, F22-ისა თუ F-35-ებისგან განსხვავებით შეიარაღება ფრთებისა და ფიუზელაჟის ქვეშ,პილონებზე ჰკიდია, რაც ზრდის ამ გამანადგურებლის რადიოლოკაციურ შემჩნევედაობას.

ვიზუალურად ახალი რუსული Cy-35 სხვა არაფერია, თუ არა 30 წლის საბჭოთა სამხედრო-საჰაერო ძალების შეიარაღებაში მიღებული სუ-27 ტიპის გამანადგურებელი.

## სქოლიო 
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
სუ-37

**Су-37** — სუხოის საკონსტრუქტორო ბიუროს მიერ შექმნილი ექსპერიმენტული ზემანევრირებადი გამანადგურებელი. თვითმფრინავი შეიქმნა სუ-27-ის ბაზაზე. სუ-37-ს აქვს გაუმჯობესებული საავიაციო ტექნიკა და ცეცხლის მართვის სისტემა. მისი პირველი გაფრენა შედგა 1996 წლის 2 აპრლს. შექმნილია მხოლოდ ორი პროტოტიპი.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Su-37 at EnemyForces.com 
*Su-37 at Russian Military Analysis
*Su-37 at Airforce-technology.com

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ზურაბ ჭავჭავაძე

**ზურაბ ჭავჭავაძე** (დ. 5 თებერვალი, 1953, თბილისი — გ. 21 დეკემბერი, 1989) — ქართველი დისიდენტი, 1980-იანი წლების ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. ფილოსოფოს ნიკოლოზ ჭავჭავაძის ვაჟი. 

განათლებით ფილოლოგი, ჭავჭავაძე ხელმძღვანელობდა საქართველოს სსრ მწერალთა კავშირის მხატვრული თარგმანის კოლეგიის რედაქციას. ამავდროულად ჩართული იყო დისიდენტურ მოძრაობაში. 1987 წელს მერაბ კოსტავასა და თამარ ჩხეიძეთან ერთად დააფუძნა საბჭოთა პერიოდის ერთ-ერთი პირველი ეროვნულ-პოლიტიკური ორგანიზაცია „ილია ჭავჭავაძის საზოგადოება“, რომელიც საქართველოს დამოუკიდებლობას, დემოკრატიის იდეალებსა და კაპიტალიზმზე გადასვლას უჭერდა მხარს. 1988 წელს ჭავჭავაძე ამ საზოგადოების მმართველობის წევრი, ხოლო გიორგი ჭანტურიას მომხრეთა („მეოთხე დასი“) განცალკევების შემდეგ ფაქტობრივი ლიდერი გახდა. ჭავჭავაძე შედარებით ზომიერ, ლიბერალურ პოზიციაზე იდგა; დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა ზვიად გამსახურდიასთან და გია ჭანტურიასთან.

1989 წლის 13 ოქტომბერს სოფელ ბორითთან (ხარაგაულის რაიონი) დაშავდა საეჭვო ვითარებაში მომხდარ ავტოკატასტროფაში, რომელსაც ემსხვერპლა მერაბ კოსტავა. ჭავჭავაძე გარდაიცვალა საავადმყოფოში 69-ე დღეს, ოფიციალური დიაგნოზით „A ჰეპატიტი“. დაკრძალულია ყვარელში იოანე ნათლისმცემლის სახელობის ჭავჭავაძეთა საგვარეულო ეკლესიაში. 

2018 წლის 16 დეკემბერს საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ჭავჭავაძეს ეროვნული გმირის წოდება მიანიჭა.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*ზურაბ ჭავჭავაძე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:ქართველი დისიდენტები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული გმირები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ზ
მღამიობი

**მღამიობი** () — ძუძუმწოვრების გვარი ღამურასებრთა ქვერიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 3,5—8 სმ აღწევს. აქვთ მუქი, მურა-ყავისფერი შეფერილობა, გრძელი ყურები, ვიწრო, ბოლოში წაწვეტებული ყურსარქველები. გავრცელებული არიან ყველგან, არქტიკის, ანტარქტიდისა და ზოგიერთი ოკეანის კუნძულების გარდა. გვარში 60-ზე მეტი სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 5. წელიწადში ერთხელ შობენ თითო ნაშიერს. იკვებებიან მწერებით, ზოგიერთი სახეობა — პატარ-პატარა თევზებით და წყლის უხერხემლოებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ღამურასებრნი
მღერა

**მღერა** — უძველესი ქართული ხალხური ტერმინი, ადრინდელი მნიშვნელობით — თამაშობა, XII საუკუნიდან სიმღერაც.

მღერის ორგვარი გაგება მოცემულია ვეფხისტყაოსანში: „ავთანდილ ჯდა მარტო საწოლს, ეცვა ოდენ მართ პერანგი, იმღერდა და იხარებდა, წინა ედგა ერთი ჩანგი“, მაგრამ აქვე, II თავში, მღერა თამაშობის სინონიმია:„მეფესა ესე ამბავი უჩს ვითა მღერა ნარდისა...“  XII საუკუნიდან ამ ტერმინის პირვანდელი მნიშვნელობა მივიწყებულია, თუმცა XVII—XVIII საუკუნეებში მხატვრულ ლიტერატურაში მეტად იშვიათად, მაგრამ მაინც გვხვდება მღერის ძველი მნიშვნელობით გამოყენების შემთხვევა. მაგ., არჩილის „საქართველოს ზნეობანის“ მე-17 სტროფი ასე იწყება: „ჭადრაკის მრერა, ნარდისა და სხვა რაც რამა ყუმარ... ხტომა, ქვის გდება, რკინობა, მოგვერდი, ფანდიც რამ არი...“

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938;
**ჩხიკვაძე გ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 1984

კატეგორია:ქართული კულტურა
შიო მღვიმელი (მწერალი)

**შიო ილარიონის ძე  ქუჩუკაშვილი** (ფსევდონიმი *შიო მღვიმელი*, დ. 12 თებერვალი, 1866, ბრეთი (ქარელის რაიონი) — გ. 29 დეკემბერი, 1933, თბილისი) — ქართველი საბავშვო პოეტი, ქართული საბავშვო მწერლობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მწერალი (1923). 

## ბიოგრაფია
დაიბადა შიო მღვიმელის ხსენების დღეს. „მღვიმელი“ ფსევდონიმად ნიკო ლომოურმა უბოძა („ის ბერიც შენსავით წყნარი იყოო“).

1881 წელს მიაბარეს გორის საოსტატო სემინარიასთნ არსებულ სანიმუშო სკოლაში, სადაც სწავლობდა ვაჟა-ფშაველა და მისი ძმები. 1887 წელს გორის სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ თბილისში მუშაობდა ჯერ „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ წიგნის მაღაზიის გამგედ, ხოლო 1909 წლიდან — ქართულ ჟურნალ-გაზეთბის რედაქციებში კორექტორად. მღვიმელის პირველი ლექსი „დილა“ 1885 წელს გაზეთ „დროებაში“ გამოქვეყნდა, პირველი საბავშვო ლექსები — 1887 წელს. 1891 წელს მისი ლექსები ცალკე გამოიცა პატარ-პატარა წიგნებად.

1933 წლის 24 დეკემბერს ცუდადშექნილი მწერალი საავადმყოფოში გადაიყვანეს, სადაც მას მკურნალობდნენ ექიმები პროფესორი ზაქარაია და დოცენტი კონიაშვილი. ტვინში სისსხლის ჩაქცევის გამო მისი გადარჩენა ვერ მოხერხდა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. დიდუბის პანთეონში მის გვერდით დაკრძალულია მისი მეუღლე — **ანა ივანეს ასული ჩივაძე** (დ. 1 ივლისი, 1877, სოფ. კავთისხევი (კასპის რაიონი) — გ. 6 თებერვალი, 1975, თბილისი).

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 281, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
* შიო მღვიმელის შემოქმედებანი ner.ge - ზე  - "ქართული ლიტერატურის დიდი ბიბლიოთეკა"
*შიო მღვიმელი
* შიო მღვიმელის შემოქმედება Allgeo.org-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
მოწამეთობა

thumb|დავით და კონსტანტინეს ნაწილები მოწამეთას ტაძარში
**მოწამეთობა**, *ორწიფობა* — სახალხო-რელიგიური დღესასწაული იმერეთში. იმართება ყოველწლიურად მოწამეთას მონასტერში, საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ წმინდანებად შერაცხილი არგვეთის მთავართა დავით და კონსტანტინეს (VIII ს.) ხსენების დღეს, 15 ოქტომბერს. ტრადიცია ცნობილია XVIII საუკუნიდან.

გადმოცემის მიხედვით, მოწამეთა სწორედ იმ ადგილზეა აშენებული, სადაც დავითი და კონსტანტინე მურვან ყრუს შემოსევის დროს აწამეს. ამ დღის აღსანიშნავად მორწმუნენი იმერეთში საქართველოს სხვა კუთხეებიდანაც ჩადიან. მათ შეუძლიათ გაიარონ მოწამეთას ტაძრის გვირაბში, სადაც, ტრადიციულად, სურვილის ჩაფიქრების შემდეგ პატივს მიაგებენ დავით და კონსტანტინეს წმინდა ნაწილებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*დღეს დილიდან ქუთაისში მოწამეთობას აღნიშნავენ. ინტერპრესნიუსი. 2008-10-15

კატეგორია:საქართველოს დღესასწაულები
პოლ კრუგმანი

**პოლ რობინ კრუგმანი** (; დ. 28 თებერვალი, 1953) — ამერიკელი ეკონომისტი, მწერალი, 2008 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონიმიკის დარგში; პრინსტონის უნივერსიტეტში ეკონომიკისა და საერთაშორისო ურთიერთობების პროფესორი.

პოლ კრუგმანი დაიბადა ლონგ-აილენდზე (ნიუ-იორკი) ებრაელი დევიდისა და ანიტა კრუგმანების ოჯახში. სწავლობდა იელის უნივერსიტეტში; ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში. შემდგომში ასწავლიდა ამავე უნივერსიტეტში, ასევე იელისა და კალიფორნიის უნივერსიტეტებში (ბერკლი), ლონდონის ეკონომიკის სკოლასა და სტენფორდში. ამჟამად პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორია (2000 წლიდან).

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლ კრუგმანის პუბლიკაციები
* ინფორმაცია პოლ კრუგმანზე The New York Times-ში
* პოლ კრუგმანის ნაშრომები და მის შესახებ არსებული პუბლიკაციები 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ჯონ ბეიტს კლარკის მედლის მფლობელები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
წარჩე

**წარჩე** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარეების ოქუმისა და წარჩეს ხეობებში, გალიდან 17 კმ. მანძილზე.

## ისტორია 
სახელწოდება მეგრულია და ნიშნავს *თეთრ წყალს*.ასეთი სახელი პირველად უნდა დარქმეოდა მდინარეს, შემდეგ კი მის მიხედვით - სოფელს.

სოფელი წარჩე, რომლის სახელი უნდა მომდინარეობდეს მეგრული სიტყვიდან «წყარ»-წყალი, «ჩე»- თეთრი= თეთრი წყალი. წარჩე დასახელებულია ძველ წყაროებში. ფლავიუს არიანე ახსენებს მდინარე «ტარსურას», რომლის სანაპიროზე არის ქალაქი «ტარშენ». არქანჯელო ლამბერტი XVII საუკუნეში წერდა, რომ ხეთის იქით არის ოქუმი, რომელიც ჩაუდის ტარშენს. ცხადია, «ტარშენ» იგივე წარჩეა და უცხოელები ასე გამოთქვამდნენ მის სახელს. 1654 წლის «კოლხეთის ანუ სამეგრელოს რუკაზე» დასახელებულია წარჩე.

სოფელში შემორჩენილი ძველი არქიტექტურული ძეგლების ნაშთები მიუთითებენ, რომ წარჩე ჩრდილო დასავლეთ საქართველოში თავის დროზე მნიშვნელოვან პოლიტიკურ და კულტურულ კერას წარმოადგენდა. მხარეთმცოდნე ნ. შონიას გადმოცემით, წარჩეში 23 ისტორიული ძეგლია, მათ შორის, ნათლისღების სახელობის ეკლესია, წარჩეს «ფიჭერისთეს» მოგუმბათებული ეკლესია, «მაფაშ ოხუამეს» ორი ეკლესია. ძველად აქვე ყოფილა ოთხი წიგნსაცავი. დღეს ამ წიგნსაცავებიდან არაფერია შემორჩენილი.

წარჩეში დგას XIII-XIV საუკუნეების ხუროთმოძღვრული კომპლექსი «მაფაშ ოხუამე» — მეფის ეკლესია». კომპლექსში შედის ორი ეკლესია, გალავანი და კარიბჭის ნაშთი. «მაფაშ ოხუამეს» ერთ-ერთი დარბაზული ეკლესიის გათხრებისას აღმოჩნდა ადგილობრივ დიდებულთა ფრესკები. აღნიშნული არქიტექტურული ძეგლი შეისწავლა ხელოვნებათმცოდნე ლ. შერვაშიძემ და ვარაუდით XV საუკუნით დაათარიღა. წარჩეს ეკლესიები XVII საუკუნეში განუახლებია სამეგრელოს მთავარს ლევან II დადიანს (1611-1657).

ერთ-ერთი ეკლესიის გათხრების დროს წარჩეს ეკლესიაში აღმოჩნდა ეგუტერი, რომელზეც ამოკვეთილია ძველი ქართული ნუსხური წარწერა, ვინმე ფაშაძის მოხსენიებით. საგულისხმოა, რომ წარჩეს მახლობლად ერთ-ერთ მთას ადგილობრივი მოსახლეობა ფაშაძის მთას ეძახის.

## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნიკოლოზ ჭავჭავაძე

**ნიკოლოზ ჭავჭავაძე**, ამ სახელითა და გვარით რამდენიმე პიროვნებაა ცნობილი:

* ნიკოლოზ ჭავჭავაძე — გენერალი;
* ნიკოლოზ ჭავჭავაძე — გენერალ-მაიორი;
* ნიკოლოზ ჭავჭავაძე — ფილოსოფოსი.
ივანე ჭავჭავაძე

**ივანე ჭავჭავაძე** (დ. 1826 — გ. 1913) — თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი.

დაიბადა თავად სულხან ჭავჭავაძის ოჯახში. მონაწილეობდა ყირიმის ომში (1853–1856). რუსეთ-თურქეთის ომის (1877–1878) დროს გენერალ-მაიორის ჩინით მეთაურობდა სევასტოპოლის 75-ე ქვეით პოლკს. ომის შემდეგ სამხედრო სამსახურიდან გადადგა. არჩეული იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლად. გარდაიცვალა თბილისში.
## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
*1878:  წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენი

## ლიტერატურა 
* Гогитидзе М. Грузинский генералитет (1699—1921). Киев, 2001
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1826
კატეგორია:გარდაცვლილი 1913
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
ი
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
მღიერულასებრნი

**მღიერულასებრნი**, *დათუნელასებრნი* () — პეპლების ოჯახი. მათი ფრთების შლილი ჩვეულებრივ 3-8 სმ აღწევს. მუხლუხი დაფარულია ბუსუსით. ნაირჭამია მწერებია, იკვებებიან ბალახოვანი მცენარეების ფოთლებით ან მღიერებით. იზამთრებენ მუხლუხები, იშვიათად ჭუპრები. ოჯახში 5000-მდე სახეობაა. მოიპოვებიან მთელ მსოფლიოში. საქართველოში გავრცელებულია 60-მდე სახეობა. ზოგი მღიერულასებრნი მავნებელია — აზიანებს ტყის, ბაღისა და საძოვრის მცენარეებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მღიერულასებრნი
იასონ ჭავჭავაძე

**იასონ ჭავჭავაძე** (დ. 1804, წინანდალი — 18 ივნისი 1857, თბილისი) — თავადი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (1852). 

სამხედრო სამსახური დაიწყო 1819 წ. პოდპრაპორშჩიკად შირვანის (შემდეგ პასკევიჩის ქვეითთა პოლკში). 1822 წ. მონაწილეობდა სამხედრო ლაშქრობაში ჭარ-ბელაქანში. 1823 წლიდან მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ირანის ომში (1826-28). განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1826 წ. 13 სექტ. ელიზავეტპოლთან (ახლანდ. განჯა, აზერბაიჯანი) ბრძოლაში, სადაც ხიშტით დაჭრეს ფეხში. რუსეთ-ოსმლეთის ომის (1828-29) დროს მონაწილეობდა ყარსის, ახალქალაქის, ახალციხის, არზრუმისა და ოსმალეთის სხვა ციხესიმაგრეთა აღებაში. შემდეგ ჭავჭავაძე კვლავ მონაწილეობდა ბრძოლებში კავკასიელ მთიელთა წინააღმდეგ. 1849 წ. დაინიშნა პრინც ვიურტემბერგის დრაგუნთა პოლკის მეთაურად. ყირიმის ომის დროს (1853-56) იბრძოდა კავკასიის ფრონტზე, ბებუთოვის ალექსანდროპოლის რაზმის შემადგენლობაში. თავი ისახელა 1853 წ. 19 ნოემბ. ბაშკადიკლარისა და 1854 წ. 24 ივლ. ქურუქ-დარის ბრძოლებში, სადაც მძიმედ დაიჭრა. 1856 წ. ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო სამხედრო სამსახურიდან გადადგა.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1857
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის სამხედრო მოღვაწეები
ი
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
მყვარი

**მყვარი** () — უკუდო ამფიბიების გვარი მყვარისებრთა ოჯახისა. მათთვის დამახასიათებელია ვერტუკალური გუგა, დაფის აპკი არ გააჩნიათ, აქვთ დიდი ზომის ტერფის ბორცვი, კარგად გამოხატული საცურაო აპკი. მყვარის გვარში 5 სახეობაა. გავრცელებული არიან სამხრეთ და ცენტრალურ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში. ყოფილ სსრკ-ში 2 სახეობაა: ჩვეულებრივი მყვარი (Pelobates  fuscus) და სირიული მყვარი (Pelobates  syriacus). ეს უკანასკნელი გავრცელებულია ამიერკავკასიაში (საქართველოში ძალზე იშვიათად გვხვდება თბილისის მიდამოებში). მისი სიგრძეა 9 სმ. სხეული ზემოდან ბაცი რუხია, ზოგჯერ მოყვითალო მუქი მწვანე, უსწორმასწოროლაქებიანი. ზრდასრული მყვარი ბინადრობს ხმელეთზე, იკვებება ძირითადად მწერებით. მეტამორფოზი 70-85 დღე გრძელდება.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:მყვარისებრნი
მყინვარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მყინვარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მყინვარი — ატმოსფერული წარმოშობის მოძრავი ყინულის ბუნებრივი გროვა დედამიწის ზედაპირზე.
*მყინვარი — მყინვარი, რომელიც მთის კალთაზე ეშვება.
*მყინვარი —  მყინვარი, რომელიც ზღვაში ეშვება, ტივტივებს ან ნაწილობრივ ეყრდნობა ფსკერს.
პავლე სუხოი

**პავლე ოსიპის ძე სუხოი** (რუს. Сухой, Павел Осипович) (დ.  22 ივლისი [ ძვ. სტ. 10 ივლისი], 1895, სოფ. გლუბოკოე, ახლანდელი ვიტებსკის ოლქი — გ. 15 სექტემბერი, 1975, მოსკოვი) — საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორი, ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1957, 1965), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1940), გენერალური კონსტრუქტორი (1956). 

ანდრია ტუპოლევის საერთო ხელმძღვანელობით შექმნა გამანადგურებლები: ი-4 (1926-1927) და ი-14 (1932-1934). კონსტრუქტორია თვითმფრინავებისა : რდ (ანტ-25) და „როდინა“ (ანტ-37). შექმნა მრავალმიზნობრივი საბრძოლო თვითმფრინავი სუ-2. 1939 წლიდან იყო საცდელი საკონსტრუქტორო ბიუროს მთავარი კონსტრუქტორი. 1942-1943 წლებში შექმნა ჯავშნიანი მოიერიშე სუ-6. სუხოი რეაქტიული და ზებგერითი ავიაციის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან დაამუშავა რეაქტიული თვითმფრინავების კონსტრუქციები: სუ-9, სუ-15 და სხვა. ისრისებრ- და სამკუთხედფრთიანი ზებგერითი გამანადგურებლები. სუხოის კონსტრუქციის თვითმფრინავებით (ტ-431 და ტ-405) დამყარებულია სიმაღლის 2 მსოფლიო რეკორდი (1959, 1962) და სიჩქარის 2 მსოფლიო რეკორდი (1960, 1962). სსრკ V—VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მინიჭებული აქვს ლენინური პრემია (1968) და სსრკ სახელმწიფო პრემიები (1943, 1975, სიკვდილის შემდეგ). დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:ბელარუსი ინჟინრები
კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
მყინვარული რელიქტები

**მყინვარული რელიქტები** — მცენარეები და ცხოველები, რომლებიც ამა თუ იმ ტერიტორიაზე შემორჩენილი არიან გამყინვარების პერიოდიდან. მყინვარული რელიქტებს ვხვდებით მაგ., შუა ევროპის ვაკე და მთების წინა რაიონების ფლორაში. ესენია უმთავრესად ე. წ. არქტიკულ-ალპური მცენარეები. ისინი ნაშთია იმ ფლორისა, რომელიც გვიან პლეისტოცენში არსებობდა სკანდინავიის მყინვარულ ფარსა და ალპებიდან და ცენტრალურ ევროპის სხვა მთებიდან დაშვებულ მყინვარებს შორის. ზოგიერთი არქტიკულ-ალპური მცენარე — ქონდარა არყი, ალპური დათვის კენკრა, დრიადის 2 სახეობა ( და ) და სხვა. ევროპის ზოგიერთ რაიონში გამყინვარების პერიოდიდან შემორჩნენ ცხოველებიც,  მაგ., ირმის ბორა, ნემსიყლაპიას რამდენიმე სახეობა, ჩვეულებრივი გველგესლა, ცოცხლადმშობი ხვლიკი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მყინვარული ეპოქა
კატეგორია:მცენარეები
კატეგორია:ცხოველები
დისკურსი

**დისკურსი** — სამეტყველო სისტემის სოციალურად განპირობებული ორგანიზაცია და განსაზღვრული პრინციპები, რომელთა შესაბამისად კლასიფიცირდება და წარმოდგება რეალობა დროის ამა თუ იმ პერიოდებში.

1960-70-იან წლებში დისკურსი განიხილებოდა, როგორც წინადადებათა ან სამეტყველო ქმედებათა ურთიერთდაკავშირებული და შეთანხმებული თანმიმდევრობა.

თანამედროვე მიდგომების პოზიციიდან კი დისკურსი არის რთული საკომუნიკაციო მოვლენა, რომელიც ტექსტის გარდა მოიცავს ასევე ამ ტექსტის გასაგებად აუცილებელ ექსტრალინგვისტურ ფაქტორებს (სამყაროს შესახებ ცოდნა, აზრი, ადრესატის მიზნები).

კატეგორია:ენათმეცნიერება
კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
Prospekt's March

'''''Prospekt's March'''* — ინგლისურ ჯგუფ Coldplay-ს EP, რომელიც გამოვიდა 2008 წლის 19 ნოემბერს. კრის მარტინისგან ამის შესახებ პირველად ცნობილი გახდა 2008 წლის 31 აგვისტოს.

EP-ში შეტანილია რამდენიმე სიმღერა, რომელიც ჩაწერილი იქნა ალბომზე *Viva la Vida or Death and All His Friends* მუშაობის დროს. ამასთან, EP ამ ალბომთან ერთად სპეციალურ შეფუთვაში იქნა გამოცემული.

ალბომის ყდა შესრულებულია იგივე სტილში, რაც *Viva la Vida or Death and All His Friends*-ს ყდა და კვლავ იყენებს ეჟენ დელაკრუას სურათს - ამჯერად ეს არის *პუატიეს ბრძოლა*.

## სიმღერების სია
Coldplay-სგან ცნობილი გახდა, რომ EP-ში შეტანილი იქნებოდა ხუთი სიმღერა, რომელიც ჯერ არ იყო დასრულებული, როდესაც ჩაიწერა *Viva la Vida or Death and All His Friends''. სიმღერების სიას დაემატა კიდევ სამი სახელი, ხოლო Lhuna, რომელშიც კაილი მინოუგიც მღერის, ამოვარდა მანამდე არსებული სიიდან. საბოლოო სიიდან მხოლოდ ექვსი სიმღერაა სრულიად ახალი. Lost+-ის ვერსია, რომელიც ჩაიწერა რეპერ ჯეი ზისთან ერთად და Lovers in Japan (Osaka Sun Mix) ახალ სიმღერებად არ ითვლება.

## სქოლიო 
კატეგორია:Coldplay-ს EP-ები
კატეგორია:2008 წლის EP-ები
კატეგორია:Parlophone-ის EP-ები
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
კატეგორია:ალბომები ბრაიან ინოს პროდიუსერობით
მღვიმის ფაუნა

**მღვიმის ფაუნა**, *სპელეოფაუნა* — მღვიმეების, ქანის ნაპრალებისა და *ჰიპოგეის* (სიცოცხლის მიწისქვეშა არე) სხვა ადგილსამყოფელის ცხოველთა კომპლექსი, რომელსაც შეისწავლის *ბიოსპეციოლოგია*. მღვიმეებში წლიური (სეზონური) პერიოდულობა არ არის, ამიტომ მთელი წლის განმავლობაში მრავლდებიან. აქ გამეფებული მუდმივი წყვდიადია გამო მღვიმის ცხოველები აქტიურობენ როგორც „დღისით“, ისე „ღამით“. მღვიმის ცხოველების მხედველობის ორგანოები რედუცირებულია, სამაგიეროდ ძლიერ აქვთ განვითარებული შეხებისა და სმენის ორგანოები. უმრავლესობას წაგრძელებული სხეული აქვს. 

მღვიმის ფაუნას ძირითადად შეადგენენ უხერხემლო ცხოველები, ჩრდილოეთ ამერიკაში მღვიმის თევზი ამბლიოფსისი,  ყოფილ იუგოსლავიის მღვიმეებში მცხოვრები პროტეუსი (კუდიანი ამფიბიების რიგისა), საქართველოში ცნობილია 1500-მდე მღვიმე, რომელთაგან ფაუნისტურად გამოკვლეულია მხოლოდ 71. აქ აღსანიშნავია ქუთაისის მახლობელ მღვიმეებში მცხოვრები ენდემური გვერდულა — ქუთაისური ტროგლოკარისი (Troglocaris kutaisiana), მოლუსკი ჰორაცია (Horatia borutzkii) და სხვა. აღწერილია ბოლოფეხიანების (უმდაბლესი მწერების) დღემდე უცნობი ენდემური 17 სახეობა და 1 გვარი — ფსევდაქერონდიტესი (Pseudacherondites) და სხვა. მღვიმეს დროებით თავს აფარებს ბუ, ღამურა (ზოგჯერ დიდი კოლონიების სახით), მგელი, ტურა, მელა, მაჩვი, დათვი, ჯიქი და სხვა.

## ლიტერატურა
**ჯანაშვილი რ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 237, თბ., 1984

კატეგორია:ფაუნა
კატეგორია:მღვიმეები
ჟან-კლოდ იუნკერი

**ჟან-კლოდ იუნკერი** ( დ. 9 დეკემბერი, 1954) — ლუქსემბურგელი პოლიტიკოსი, ევროკომისიის პრეზიდენტი 2014 წლიდან. იგი იყო ლუქსემბურგის  პრემიერ-მინისტრი 1995 წლიდან 2013 წლამდე, ასევე ლუქსემბურგის ფინანსთა მინისტრი 1989-200 წლებში. იუნკერი ექვს-ექვსი თვით ორჯერ 1997 და 2005 წლებში თავმჯდომარეობდა ევროპულ საბჭოს. არის ერთ-ერთი პატივსაცემი პოლიტიკოსი ევროკავშირში. ითვლება მაასტრიხტის ხელშეკრულების ერთ-ერთ არქიტექტორად.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* სხვადასხვა სტატიები როიტერზე 
* ჟან-კლოდ იუნკერის პროფილი; BBC News-ზე
* *As Commission President, I will set myself five priorities*, Jean-Claude Juncker 

კატეგორია:ევროკომისიის პრეზიდენტები
კატეგორია:ლუქსემბურგის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ლუქსემბურგელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:დაბადებული 9 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ევროკომისრები (2014-2019)
AOL

**AOL LLC** (ყოფილი **America Online, Inc.**) — ამერიკული მედია-კომპანია. თავმჯდომარე და გენერალური დირექტორია ტიმ არმსტრონგი. აწარმოებს ელექტრონულ პროდუქტებს, არის მსოფლიოში პოპულარობით მეხუთე საძიებო სისტემის მფლობელი.

1998 წლის 24 ნოემბერს შეიძინა კომპანია Netscape 4,2 მილიონ ამერიკულ დოლარად.

არის ასევე ინტერნეტში ყველაზე დიდი ბმულების კატალოგის — Open Directory Project-ის მფლობელი.

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები
კატეგორია:საძიებო სისტემები
სქესობრივი აქტი

[მინი|ტრადიციული სექსუალური პოზა, [ედუარ-ანრი ავრილი]]
[thumb|[ლომი|ლომების შეჯვარება, მაასაი მაა, კენია]]
**სქესობრივი აქტი** ან უბრალოდ **სექსი** — გენიტალური კონტაქტი ორ ინდივიდს შორის გამრავლების მიზნით ან სქესობრივი ლტოლვის დაკმაყოფილებისთვის. ბიოლოგიური თვალსაზრისით, ეს არის აქტი, რომლის დროსაც მამაკაცის რეპროდუქციული ორგანო (ადამიანებში ან ზოგიერთ ცხოველებში) შეიყვანება ქალის რეპროდუქციულ ტრაქტში, რომელსაც ასევე კოიტუსს უწოდებენ. აქტში მონაწილეები შეიძლება საპირისპირო სქესის იყვნენ, ან ჰერმაფროდიტები, როგორც მაგალითად ლოკოკინას შემთხვევაში.

ტრადიციულად, სქესობრივ აქტს განიხილავდნენ, როგორც სქესობრივი კონტაქტის ბუნებრივ დასასრულს კაცსა და ქალს შორის და დღემდე ამ განსაზღვრებით განიხილება. თუმცა ტერმინის მნიშვნელობა ბოლო წლებში უფრო ვრცელი გახდა და სულ მცირე სამი სხვადასხვა სახის აქტს მოიცავს. ესენია: ვაგინალური სექსი, რომელიც საშოში მამაკაცის სასქესო ასოს შეყვანას მოიცავს; ორალური სექსი, რომელიც სქესობრივ ორგანოებთან ორალურ კავშირს მოიცავს; და ანალური სექსი, რომელიც მამაკაცის სასქესო ასოს მისი პარტნიორის ანუსში შეყვანას მოიცავს.

## რესურსები ინტერნეტში
* სექსუალურობის ენციკლოპედია 
* კლინიკური სექსოლოგიის სიტყვარი 
* ცხოველთა რეპროდუქცია 

კატეგორია:რეპროდუქცია
კატეგორია:სექსუალობა
კატეგორია:სექსოლოგია
კატეგორია:სექსუალური აქტივობის ფორმები
აუსბაუ-პარადიგმა

**აუსბაუ-პარადიგმა**, ენათმეცნიერებაში ენის ფორმა, რომლის დროსაც ენა საკმაოდ განვითარებულია საიმისოდ, რომ კომუნიკაციური მიზნებისთვის გამოდგეს. აუსბაუ-პარადიგმასთან გვაქვს საქმე, როდესაც ენა გრამატიკის, ორთოგრაფიისა და ლექსიკის თვალსაზრისით მეტნაკლებად ნორმალიზებულია.

ხსენებულ ცნებას სახელი **აუსბაუ-პარადიგმა** გერმანელი სოციოლინგვისტის ჰაინც კლოსის (Heinz Kloss) მიხედვით დაუმკვიდრდა, თუმცა საკუთრივ გერმანულ ენათმეცნიერებაში უფრო შემდეგი სახელებით *Ausbausprache*, *Abstandsprache*, ან *Dachsprache* არის ცნობილი.

ენის სტანდარტულ ენად, ან სალიტერატურო ენად ჩამოყალიბებისათვის საჭიროა გარკვეული დრო და ეს ენად ჩამოყალიბების პროცესი სხვადასხვა დროსა და სივრცეში შეიძლება სხვადასხვაგვარად მიმდინარეობდეს.

ძირითადად ენის შენების (*Ausbau einer Sprache*) პროცესი სიტყვის მარაგის განვრცობასთანაა დაკავშირებული. სანამ ენა ჯერ კიდევ ჩამოყალიბების პროცესში იმყოფება ძნელია განსაზღვრა სტანდარტიზებულია თუ არა იგი.

შესაძლებელია პირუკუ პროცესიც. თუკი რომელიმე ენას სახელმწიფო მზრუნველობის ნაკლებობის პირობებში მოუწევს არსებობა, ის შეიძლება დაქვეითდეს ენიდან დიალექტამდე. მსგავსი პროცესი შედგა ინდოეთში, როდესაც ახალი ინდური ენები ჰინდის ხელახალი ექსპანსიის შედეგად ისევ ამ ენის (ჰინდის) დიალექტებად გადაიქცნენ. ასეთი ენები არის მაგალითად რაჯასტანი (Rajasthani), ბიჰარი (Bihari).

## ჟესტების ენა 
აგრეთვე ჟესტების ენებმა განიცადეს **აუსბაუ-პარადიგმა**, თუმცა უნდა აღინიშნოს ისიც, რომ ჟესტების ენათა დამწერლობის საქმე ჯერ კიდევ არ არის ჯეროვნად განვითარებული და ამდენად შეუძლებულია ჟესტების ენათა ორთოგრაფიისა თუ სხვა წესების მოლოდინი, მაგრამ რაც შეეხება სიტყვათა მარაგსა და გრამატიკას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სალიტერატურო ენა
* სტანდარტული ენა
* სოციოლინგვისტიკა

## ლიტერატურა 
* Helmut Glück (გამომც.), unter Mitarbeit von Friederike Schmöe: *Metzler Lexikon Sprache.* Dritte, neubearbeitete Auflage. Metzler, Stuttgart/ Weimar 2005. ISBN 978-3-476-02056-7
* Harald Haarmann: *Abstandsprache - Ausbausprache*. In: Ulrich Ammon, Norbert Dittmar, Klaus J. Mattheier & Peter Trudgill: *Soziolinguistik. Ein internationales Handbuch zur Wissenschaft von Sprache und Gesellschaft, Band 1*. de Gruyter, Berlin/ New York 2004 (2. Auflage), S. 238 ff.
* Heinz Kloss: *Die Entwicklung neuer germanischer Kultursprachen seit 1800.* 2., erweiterte Auflage. Schwann, Düsseldorf 1978. 3-590-15637-6
* Heinrich Löffler: *Germanistische Soziolinguistik*. Erich Schmidt Verlag, Berlin 1985. S. 63-65. ISBN 3-503-02231-7

კატეგორია:ენის ტიპი
კატეგორია:დიალექტოლოგია
კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
მყრელობა

** მყრელობა** — ქართლის მეფის ვახტანგ VI-ის ღონისძიება, რომლის მიზანი იყო შინაური შფოთისა და მტერთა შემოსევების გამო ქართლიდან კახეთს გაქცეული გლეხების უკან დაბრუნება. ტერმინი ნაწარმოებია სიტყვისაგან „აყრა“. გლეხთა წინააღმდეგობის მიუხედავად 1707 წელს ვახტანგ VI-მ ირანის შაჰის ნებართვით გაქცეულთა დიდი ნაწილი ქართლში დააბრუნა, რის შედეგად ქვემო ქართლის მრავალი დაცარიელებული სოფელი ხელახლა მოშენდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის სამეფო
ბიაჯო ანტონაჩი

**ბიაჯო ანტონაჩი** (, დ. 19 ნოემბერი, 1962) — იტალიელი მომღერალი და კომპოზიტორი მილანიდან.

## ბიოგრაფია 
ბიაჯო ანტონაჩი დაიბადა მილანში და გაიზარდა მილანის გარეუბან როზანოში. ადრეულ ასაკში სწავლობდა დაკვრას დასარტყმელ საკრავებზე. 1988 წელს მან მიიღო მონაწილეობა სან-რემოს 38-ე ფესტივალში, სიმღერით „Voglio Vivere In Un Attimo“. 1989 წელს პირველად გააფორმა ხელშეკრულება ლეიბლთან და გამოუშვა სადებიუტო ალბომი *Sono cose che capitano*, რომელიც შეუმჩნეველი არ დარჩენილა სიმღერის „Fiore“ დამსახურებით. მეორე ალბომი *Adagio Biagio* გამოვიდა ორი წლის შემდეგ. დროთა განმავლობაში მუსიკოსმა მოიპოვა წარმატება სიმღერების, „Danza Sul Mio Petto“-ს და „Però ti amo“-ს დამსახურებით, რომლებიც რადიოეთერში ხშირად ჟღერდა.

ბიაჯოს ჰყავს ორი ვაჟი მარიანა მორანდისთან (ჯანი მორანდის შვილთან).

## კარიერა 
მიუხედავად იმისა, რომ ბიაჯო ანტონაჩის პირველმა ორმა ალბომმა საკმაო ინტერესი დაიმსახურა, სცენაზე ადგილი ადვილად არ დაუმკვიდრია. არსებობდა საშიშროება, რომ თუ მესამე ალბომი არ გაამართლებდა, ლეიბლი შეწყვეტდა მასთან თანამშრომლობას. 1992 წელს მან გამოუშვა სინგლი მესამე ალბომიდან *Liberatemi*, რომელიც მოგვიანებით მსმენელს გააცნო ტურნეთი იტალიის გარშემო. მომღერალმა მონაწილეობა მიიღო ფესტივალებში და საბოლოოდ მოიპოვა დამსახურებული აღიარება. ალბომი, რომლის პროდუსერიც იყო მაურო მალავაზი, გაიყიდა 150 000-იანი ტირაჟით და მოუტანა აღიარება მსიფლიოში, როგორც იტალიური მუსიკის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს წარმომადგენელს.

ბიაჯო ამასთანავე მოღვაწეობდა სხვა განხრით: შეკრიბა ფეხბურთის გუნდი, რომელიც დაკომპლექტებული იყო მომღერლებით, რომელთა მიზანიც იყო ქველომექმედება. ერთ-ერთ ასეთ თამაშში, რომელიც გაიმართა უსახლკარო ბავშვთა დასახმარებლად და მათ სახლებში დასაბრუნებლად, ბიაჯოსთან ითანამშრომლა პიერინო ჯელმინიმ.

1993 წელს ბიაჯო ანტონაჩიმ მონაწილეობა მიიღო სან-რემოს მუსიკალურ ფესტივალში, სიმღერით „Non so più a chi credere“. იმავე წელს მას ჰქონდა ტურნე მთელ იტალიაში და კიდევ ერთხელ მოიპოვა აღიარება. 2005 წლის 1 სექტემბერს, ჰოლივუდში, ბიაჯო დააჯილდოვეს, როგორც ყველაზე გაყიდვადი იტალიელი მამაკაცი მომღერალი - ალბომის *Convivendo* მილიონიანი ტირაჟით გაყიდვისთვის.

## დისკოგრაფია 
### სტუდიური ალბომები 
* 1989: *Sono cose che capitano*
* 1991: *Adagio Biagio*
* 1992: *Liberatemi*
* 1994: *Biagio Antonacci*
* 1996: *Il mucchio*
* 1998: *Mi fai stare bene* 
* 2001: *9 Novembre 2001*
* 2004: *Convivendo - Parte I* (იტალია: 6x პლატინა)
* 2005: *Convivendo - Parte II* (იტალია: 8x პლატინა)
* 2007: *Vicky Love* (იტალია: 5x პლატინა)
* 2008: *Il cielo ha una porta sola*
* 2010: *Inaspettata* (იტალია: 2x პლატინა)
* 2012: *Sapessi dire no*
* 2014: ''L'amore comporta*
* 2017: *Dediche e manie*
* 2019: *Chiaramente visibili dallo spazio''

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 19 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მშაკი

**„მშაკ“** — სომხური ლიტერატურულ-პოლიტიკური გაზეთი. გამოდიოდა 1872—1920 წლებში თბილისში, დააარსა გრიგოლ არწრუნიმ. გაზეთი ლიბერალურ-ბურჟუაზიული პოზიციებიდან აკრიტიკებდა რეაქციულ სამღვდელოებას, კონსერვატორებს. აშუქებდა თურქეთში მყოფი სომხების ცხოვრებას, სომხური ლიტერატურისა და ხელოვნების განვითარების საკითხებს, ბეჭდავდა რაფის, რაფაელ პატკანიანის,ალექსანდრე შირვანზადესა და სხვა ნაწარმოებებს. 1917—1920 წლებში გაზეთი ბურჟუაზიულ ნაციონალიზმის რუპორად იქცა. გ. არწრუნის გარდაცვალების შემდეგ (1892) „მშაკის“ რედაქტორები იყვნენ ა. ქალანთარი, ა. არაქელიანი და სხვები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:სომხურენოვანი გაზეთები
SN 1604

thumb|ზეახალი ვარსკვლავის ნარჩენი, როგორც ის ამჟამად გამოიყურება (ფერები პირობითია).
**SN 1604** ან **კეპლერის ზეახალი** — ზეახალი ვარსკვლავი ჩვენს გალაქტიკაში, რომელიც გველისმჭერის თანავარსკვლავედში აღმოცენდა 1604 წელს, მზის სისტემიდან დაახლოებით 6000 პარსეკში. მისმა მაქსიმალურმა ხილვადმა ვარსკვლავურმა სიდიდემ 2,5-ს მიაღწია.

პირველად ამ ზეახალ ვარსკლავზე დაკვირვება 1604 წლის 9 ოქტომბერს მოახდინეს. კეპლერის ზეახალი მას დაარქვეს, ვინაიდან 17 ოქტომბრიდან მასზე დაკვირვებებს ახდენდა გერმანელი ასტრონომი იოჰანეს კეპლერი, რომელმაც შემდგომში იგი დაწვრილებით აღწერა.

კატეგორია:ზეახალის ნარჩენები
კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი
მშვილდსაკინძი

მინი|გერმანული ფიბულა, V საუკუნე
მინი|ძველ-ბერძნული ფიბულა, ქრისტეშობამდე 300-250 წლები
მინი|VI საუკუნის არწივის ფორმის ფიბულები, ნაპოვნია ესპანეთში
**მშვილდსაკინძი** — ტანსაცმლის შესაკრავი ღეროვანი ან ფირფიტოვან-რკალიანი საკინძი. წარმოადგენს ფიბულის ძირითად სახეობას. ქართული მშვილდსაკინძი შეესატყვისება ევროპულ სპეციალურ ლიტერატურაში ნახმარ „მშვილდისებურ ფიბულას“  (Bogen fibel), „მშვილდისებურრკალიან ფიბულას“ (Bogen bügelfibel) და მრავალ სხვა.  მშვილდსაკინძი ფართოდ იყო გავრცელებული გვიანდელი ბრინჯაოს ხანიდან (ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევარი) ადრინდელი ფეოდალური ხანის ჩათვლით და განიცდიდა ცვლილებებს. მზადდებოდა ბრინჯაოსაგან, რკინისაგან, ზოგჯერ ძვირფასი ლითონისაგან. დღემდე მოაღწია ე. წ. „ინგლისური ქინძისთავის“ სახით. სამკაულის ფუნქციასაც ასრულებდა. მშვილდსაკინძს მიაწერენ აგრეთვე თავდაპირველ საკულტო დანიშნულებას (ავგაროზის ჩამოსაკიდებელი). 

მშვილდსაკინძის სამშობლოდ სამხრეთ ევროპა ითვლება. გვხვდება ერთწევრა და ორწევრა მშვილდსაკინძეები. ეს უკანასკნელი უფრო არქაულია და დამახასიათებელია ჩრდილოეთ ევროპის ბრინჯაოს ხანისათვის, ერთწვერა მშვილდსაკინძეები კი — სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპისათვის. მშვილდსაკინძის მთავარი ნაწილებია მშვილდი (რკალი), ენა (ნემსი), ზამბარა და ენის ბუდე (ნემსის წვერის დამჭერი) დროთა განმავლობაში მშვილდსაკინძის ფორმები გართულდა, გაჩნდა ახალი დეტალები. ჰალშტატის კულტურის ბოლოსა და ლატენის კულტურის ხანაში ჩნდება ფიგულრკალიანი (მაგ. გველისებრი, ცხოველის ფორმის) ფიბულები. რკალზე, ნემსზე და გრძელ ბუდეზე ცხოველის, ნიღბის გამოსახულებები და სხვადასხვა ორნამენტია, ზოგჯერ რკალზე წამოცმულია სხვადასხვა მასალისაგან დამზადებული მძივები. 

კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში, მშვილდსაკინძი გაჩნდა გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში. უძველესი ნიმუშები სამთავროს სამაროვნიდან თარიღდება ძვ. წ. XII—XI საუკუნეებით. ადრინდელ კავკასიურ ფიბულებს სუბმიკენური ხანის ბერძნული ფიბულებიდან (ძვ. წ. XII—X სს.) წარმოქმნილად მიიჩნევენ. არსებობს მოსაზრებაც მათი ადგილობრივი წარმოშობის შესახებ. მშვილდსაკინძეები განსაკუთრებით დამახასიათებელია კოლხურ-ყობანური კულტურისათვის. ისინი ერთწევრაა. ანტიკური ხანიდან მრავლადაა ორწევრა, ე. წ. ბუდეაბმული, ცხოველის სკულპტურულფიგურიანი და სხვა ფორმები. ადრინდელი შუა საუკუნეებში კი გაბატონდა ბრინჯაოსა და რკინის ბუდეაბმული და ბუდეაუბმელი, ცალმხრივ ვიწროდ წაგრძეკებული, ზამბარიანი და უზამბარო მშვილდსაკინძეების ვარიანტები. მათი ძირითადი, ე. წ. ლატენური ტიპი დასავლეთ საქართველოში ჩანს ძვ. და ახ. წელთაღრიცხვათა მიჯნაზე, აღმოსავლეთ საქართველოში კი — III—IV საუკუნეებიდან.

## ლიტერატურა
**ე. გოგაძე*, ქსე, ტ. 7, გვ. 247-248, თბ., 1984
* Binding, Ulrike. *Band 16: Studien zu den figürlichen Fibeln der Frühlatenzeit.* Rudolf Habelt, Bonn, 1993.
* Blinkenberg, Chr. *[Lindiaka V] Fibules grecques et orientales.* Bianco Lunos Bogtrykkeri, Kobenhavn, 1926.
* Bohme, Astrid. *Die Fibeln der Kastelle Saalburg und Zugmantel* in Saalburg Jahrbuch, XXIX, 1973.
* Dudley, Dorothy. ''Excavations on Nor'Nour in the Isles of Scilly, 1962-6'' in The Archaeological Journal, CXXIV, 1967. (includes the description of over 250 Roman fibulae found at the site)

კატეგორია:ძვირფასეულობა
ტუალეტის ქაღალდის დამჭერი

**ტუალეტის ქაღალდის დამჭერი** — მოწყობილობა გამოიყენება ტუალეტის ქაღალდის გრაგნილის დასაჭერად. არსებობს ტუალეტის ქაღალდის დამჭერის როგორც მინიმუმ ხუთი ნაირსახეობა:
#რაიმეზე მიმაგრებული ჰორიზონტალური მავთული.
#კედელზე მიმაგრებული ჰორიზონტალური ღერძი.
#კედელზე მიმაგრებული ვერტიკალური ღერძი.
#დამჭერ სტრუქტურაზე მიმაგრებული ჰორიზონტალური ღერძი. 
#იატაკზე ან სხვა დასადგამზე დადგმული ვერტიკალური სვეტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ვებ საიტი ტუალეტის ქაღალდის დამჭერების შესახებ

კატეგორია:ტუალეტები
მეორე ავენიუს მეტროს ხაზი

thumb|120px|მეორე ავენიუს ხაზის სქემა
**მეორე ავენიუს მეტროს ხაზი** (ინგლ. The Second Avenue Subway; SAS) — ამჟამად მშენებარე სწრაფი ტრანზიტის მეტროს ხაზი მეორე ავენიუს ქვეშ, მანჰეტენზე, ნიუ-იორკი.

თითქმის 75 წლის განმავლობაში ოცნებად ქცეული მეტროს ხაზისთვის გვირაბის გაყვანის კონტრაქტი საქალაქო სატრანსპორტო სამმართველომ (Metropolitan Transportation Authority) 2007 წლის 20 მარტს კონსორციუმს Schiavone/Shea/Skanska-ს მიაკუთვნა. წინასწარ საინჟინრო გათვლებსა და საპროექტო სამუშაოებს ასრულებს ერთობლივი საწარმო DMJM Harris და Arup. ამ კონტრაქტს რამდენიმე თვეში მოჰყვა შეთანხმება დაფინანსებაზე ფედერალური სატრანზიტო ადმინისტრაციისგან პროექტის პირველი ფაზისთვის, რომელიც Q ხაზის (Broadway Express) გაგრძელებაა მეორე ავენიუზე 96-ე ქუჩამდე. სამშენებლო სამუშაოების გახსნის ოფიციალური ცერემონია 2007 წლის აპრილში ჩატარდა 96-ე ქუჩაზე მდებარე საწყის სამშენებლო ობიექტზე.

პროექტის მშენებლობის გაჭიანურების გამო მას ხშირად უწოდებენ "ხაზს, რომელიც დროს დაავიწყდა".

კატეგორია:ნიუ-იორკის მეტრო
მყრალა

**მყრალა** (Mephitis mephitis) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კვერნისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 28-38 სმ, კუდისა — 18—44 სმ, მასა — 0,8—2,5 კგ აღწევს. ტერფითმავალია. ბალნიანი საფარველი ხშირი და ფუმფულაა, განსაკუთრებით კუდზე. ფერად უფრო შავ-თეთრია. კუდის ძირში აქვს ჯირკვლები, რომლებიც გამოყოფენ მეტად მყრალ ნივთიერებას. საფრთხის შემთხვევაში მყრალა ამ სითხეს აფრქვევს თავდამსხმელის მიმართულებით. გავრცელებულია სამხრეთ კანადიდან ცენტრალურ ამერიკამდე. ცხოვრობს ნაირგვარ სავარგულებში. იკვებება პატარ-პატარა ძუძუმწოვრებითა და ფრინველებით, მწერებით. მრავლდება ზამთრის დამლევს. მაკეობა 63 დღემდე გრძელდება. 4—10 ნაშიერს შობს. ერთი წლისა სქესობრივად მწიფდება. მყრალას ძვირფასი ბეწვი აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კვერნისებრნი
დიდგორის რაიონი

მარჯვნივ|მინი|300პქ|თბილისის ადმინისტრაციული დაყოფა 2007-2013 წლებში.
**დიდგორის რაიონი**  — თბილისის ერთ-ერთი რაიონი 2006-2013 წლებში. საქართველოს პარლამენტის 2006 წლის 26 ნოემბრის №4173 დადგენილების შესაბამისად, ახლადშექმნილი რაიონის უდიდესი ნაწილი შეადგინა ტერიტორიამ, რომელიც 2006 წლამდე ექვემდებარებოდა გარდაბნის რაიონს (მუნიციპალიტეტს) და საქართველოს დედაქალაქის თვითმმართველ ერთეულს გადაეცა, გამონაკლისია ოქროყანა, რომელიც თბილისის, მთაწმინდის რაიონის დაქვემდებარებაში იყო, ასევე წყნეთი, ბეთანია და ახალდაბა, რომლებიც უფრო ადრე შემოუერთდა თბილისს და ქალაქის მერიაზე დაქვემდებარებული პუნქტები იყვნენ. რაიონში, ძირითადად, არსებობდა საკურორტო, სააგარაკე, დაბისა და სოფლის საგარეუბნო ტიპის დასახლებები. მასში შედიოდა შემდეგი დასახლებული პუნქტები: კიკეთი, კოჯორი, ახალდაბა, ბეთანია, ტაბახმელა, შინდისი, წავკისი, წყნეთი, ოქროყანა, კვესეთი, სამადლო, დიდება. რაიონის ტერიტორია შეადგენს 97,97 კვ. კმ.-ს; გაუქმების შემდეგ გაიყო ვაკისა და მთაწმინდის რაიონებს შორის — წყნეთი, ბეთანია და ახალდაბა მიეკუთვნა ვაკის, ხოლო დანარჩენი დასახლებები მთაწმინდის რაიონს.

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს პარლამენტის დადგენილება ქალაქ თბილისის, გარდაბნის მუნიციპალიტეტისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული საზღვრების შეცვლის შესახებ

კატეგორია:თბილისის ყოფილი რაიონები
ჟაბეში

**ჟაბეში** () — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში, მულახის თემში (სოფლები: არცხელი, ზარდლაში, ლახირი, მაჯვდიერი, მურშკელი, ჟაბეში, ჟამუში, ღვებრა, ჩვაბიანი, ცალდაში, ჭოლაში). მდებარეობს მდინარე მულხრის (მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1680 მეტრზე, მესტიიდან 15 კილომეტრზე.

სოფელში დგას XI საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ― შირიმის თლილი კვადრებით ნაგები მაცხოვრის ეკლესია. აღმოსავლეთით სამწახნაგა შვერილი აფსიდა აქვს. ინტერიერში, სამმალიანი ქვის კანკელის წინ, ქვისავე ოთხუთხა კვარცხბეკზე აღმართულია ხის ჯვარი. საკურთხევლის კედელში დატანებულია ორი ღრმა უბე, სადაც სამალავში შესასვლელია მოწყობილი. ინტერიერში შემონახულია მოხატულობის ფრაგმენტები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 90 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
პირაღმა მდინარე

**„პირაღმა მდინარე“** () — ფრანგი მწერლის — ჟან კლოდ მურლევას რომანი. გამოცემულია ორ ტომად: „ტომეკი“ (2000) და „ჰანაჰი“ (2001). წიგნი არის საბავშვო ლიტერატურის ბესტსელერი. წიგნი მეოცნებე ფრანგი ბიჭუნას — ტომეკის ისტორიას მოგვითხრობს, რომლის ცხოვრებაშიც საოცრებები ხდება. საბავშვო რომანი „პირაღმა მდინარე“ 16 ლიტერატურული პრემიის ლაურეატია: დამწყებ მკითხველთა პრემია (ბეგლი, 2001), მკითხველთა პრემია (ასკის ვიენევი, 2001), ბელფორის კოლეჯების პრემია და სხვა. ბოლოს კი ჩაინა-თაიმს-დეილის პრემია საუკეთესო საყმაწვილო წიგნი (ტაივანი 2006). „ტომეკი“ ფრანგულიდან თარგმნა გიორგი ეკიზაშვილმა, ხოლო „ჰანაჰი“ ნატა ბალავაძემ.

## სქოლიო
კატეგორია:2000 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
კატეგორია:ფრანგული ლიტერატურა
ჩემი საუკუნე

**ჩემი საუკუნე** – ნობელიანტი მწერლის, გიუნტერ გრასის ეპოქალური რომანი. რომანი დაიწერა 1999 წელს და მასში ცნობილი გერმანელი მწერალი მთელ საუკუნეს ატევს და 1900-დან 2000 წლამდე გერმანიის ცხოვრებას აგვიწერს. გიუნტერ გრასის მიერ ლიტერატურაში გაცხადებული ასწლეული უაღრესად საინტერესოა და ის არა მხოლოდ მხატვრული ლიტერატურის მოყვარულებს დააინტერესებს. 

კატეგორია:1999 წლის რომანები
კატეგორია:გიუნტერ გრასის ნაწარმოებები
კატეგორია:გერმანული რომანები
საზამთრი

**საზამთრი** — ფუტკრის ოჯახის გამოსაზამთრებლად აშენებული საგანგებო შენობა. ოჯახის ნორმალულად გამოსაზამთრებლად საზამთრში ტემპერატურა უნდა იყოს - 40C-იდან  +40C-მდე, ხოლო ტენიანობა — 80-85 %. საჭიროა საზამთრის კარგი ვენტილაცია და მღრღნელებისაგან დაცვა. ადგილმდებარეობისა და ნიადაგის თავისებურებათა მიხედვით საზამთრი შეიძლება იყოს 3 ტიპისა: მიწისქვეშა, ნახევრად მიწისქვეშა და მიწისზედა. 

საქართველოში საზამთრის შენობები საჭირო არ არის.

## ლიტერატურა
**ხიდეშელი ა.,* ქსე, ტ. 8, გვ. 643, თბ., 1984

კატეგორია:მეფუტკრეობა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
ჟანაურა

**ჟანაურა** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ნაგომრის თემში (სოფლები: მაღალი ეწერი, ნაგომარი, ჟანაურა, შუა ისნარი). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში. ზღვის დონიდან 150 მეტრზე, ნაგომრიდან 3 კილომეტრში.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაფკა: შეცნობის წლები

**კაფკა: შეცნობის წლები** არის რაინერ შტახის წიგნი, რომელიც ეძღვნება დიდი ეგზისტენციალისტის – ფრანც კაფკას ცხოვრების მძიმე და, ამავდროულად, საინტერესო წლებს. აღნიშნულ გამოცემაში, კაფკას ცხოვრების ბოლო – 1916-1924 წლებია აღნიშნული. მწერლის აზრით, სწორედ იმ პერიოდმა – სხვადასხვაგვარმა სირთულეებმა, კრიზისმა, ავადმყოფობამ და წარუმატებლობამ შეაძლებინა ფრანც კაფკას შეეცნო სამყარო, საკუთარი თავი და შეექმნა დიდი ლიტერატურა.

კატეგორია:ლიტერატურული ნაწარმოებები
ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები

**ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები ორგანიზმში** — ბიოქიმიური პროცესები, რომლის დროსაც წყალბადის ელექტრონი ან ატომი გადადის ერთი მოლეკულიდან (დასაჟანგიდან) მეორეში (აღსადგენში). ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციების კატალიზატორებია ფერმენტები — ოქსიდორედუქტაზები. ზოგი ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციის დროს გამოყოფილი ენერგია მარაგის სახით გროვდება სირმანოიდის ნაერთების მოლეკულების ქიმიურ ბმებში. ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციებს ეკუთვნის ტრიკარბონის მჟავების ციკლის რეაქციები, სუნთქვის, ფოტოსინთეზის, დუღილის დროს ელექტრონების გადატანის რეაქციები, ცხიმოვანი მჟავების სინთეზისა და დაჟანგვის რეაქციები და ცოცხალ უჯრედში მიმდინარე სხვა პროცესები.

ელექტრონული თეორიით ჟანგვა-აღდგენის ეწოდება ისეთ რეაქციას, რომლის დროსაც მორეაგირე ნივთიერების მოლეკულაში იცვლება ელემენტის ჟანგვის ხარისხი.

ჟანგვა არის:
# ნივთიერებასთან ჟანგბადის მიერთება;
# ნივთიერებიდან წყალბადის მოხლეჩა;
# ნივთიერებიდან ელექტრონების გაცემა.

შესაბამისად, აღდგენა არის:
# ნივთიერებასთან წყალბადის მიერთება;
# ნივთიერებიდან ჟანგბადის ჩამოშორება;
# ნივთიერებასთან ელექტრონების მიერთება.

ელემენტის ჟანგვის ხარისხის ცვლილება დამოკიდებულია სავალენტო ელექტრონების რაოდენობის ცვლილებაზე. ჟანგვა-აღდგენის რეაქციის პროცესში ერთი ელემენტი გასცემს ელექტრონს, მეორე კი — იძენს მას. ელექტრონის გაცემის შემთხვევაში ატომი იმუხტება დადებითად, შეერთების შემთხვევაში კი უარყოფითად.

## ლიტერატურა
* Schüring, J., Schulz, H. D., Fischer, W. R., Böttcher, J., Duijnisveld, W. H. (editors)(1999). Redox: Fundamentals, Processes and Applications, Springer-Verlag, Heidelberg, 246 pp.&nbsp;ISBN 978-3-540-66528-1 (pdf 3,6 MB)
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Окислительно-восстановительные реакции в органической химии
* Составление уравнений окислительно-восстановительных реакций онлайн
* Chemical Equation Balancer – An open source chemical equation balancer that handles redox reactions.
* Redox reactions calculator
* Redox reactions at Chemguide
* Online redox reaction equation balancer, balances equations of any half-cell and full reactions
კატეგორია:ჟანგვა-აღდგენითი რეაქციები