open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
პაწია თაგვი

**პაწია თაგვი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი თაგვისებრთა ოჯახისა, ამავე დასახელების გვარის ერთადერთი წარმომადგენელი.

მისი სხეულის სიგრძეა 7 სმ, კუდი დაახლოებით სხეულის სიგრძისაა. თავი დამოკლებულია, დინგი წინიდან დაბლაგვებული, ყურები შედარებით მცირე ზომის და მომრგვალებული. ბეწვი ხშირი და რბილი. ზურგი მოყვითალო ან მოწითუროა, იშვიათად შემოსაზღვრულია თეთრი (ზოგჯერ მოყვითალო-რუხი) მუცლით და ფეხების შიდა ნაწილებით. აქვს მოძრავი კუდი, შეუძლია მისი მცენარეთა ღეროებზე შემოხვევა. 

გავრცელებულია ევრაზიაში დიდი ბრიტანეთიდან, პირენეს ნახევარკუნძულიდან და კავკასიიდან იაპონიის კუნძულებამდე, ტაივანსა და სამხრეთ ჩინეთამდე. ვერტიკალურად ადის ზღვის დონიდან 2000 მეტრამდე. ბინადრობს ტყის ან ტყესტეპის ზონაში, უპირატესობას ანიჭებს მდინარის ჭალების მაღალბალახიან მდელოებს. შემოდგომასა და ზამთარში შესაძლოა, ზვინებში მოგროვდნენ, სადაც მრავალრიცხოვნად იმყოფებიან. აქტიურია მთელი დღის განმავლობაში. ზაფხულში აშენებს სფეროსებრ ბუდეს, დიამეტრით 6–13 სმ, რომელიც ჩამოკიდებულია ბალახის ღეროზე ან ბუჩქის ტოტზე, მიწიდან 1–1,3 მეტრის სიმაღლეზე. ზამთარში უბრალო ბუდეს აწყობს თავშესაფრებში ან მოკლე სწორ სოროებში.

იკვებება სხვადასხვა თესლებითა და მწერებით. ზამთრისთვის მცირე მარაგებსაც აკეთებს. წელიწადში სამჯერ შობს 5–8 (12-მდე) ნაშიერს. მაკეობა 21 დღე გრძელდება. სქესობრივ სიმწიფეს მიმდინარე წელსვე აღწევენ. რიცხობრიობა ჩვეულებრივ არც ისე მაღალია, მაგრამ ცალკეულ წლებში შესაძლოა, შესამჩნევად მოიმატოს. პაწია თაგვს ზიანის მოტანა შეუძლია მარცვლეული კულტურებისთვის. არის ტაიგის (ტკიპისმიერი) ენცეფალიტის, ლეპტოსპიროზის, ლიმფოციტური ქორიომენინგიტის, ტულარემიის გამომწვევთა ბუნებრივი მატარებელი.

შეტანილია საქართველოს წითელ ნუსხაში.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:პაწია თაგვი
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:იაპონიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:რუსეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩინეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
არბოს ქუჩა

**არბოს ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ღრმაღელე); დავით გურამიშვილის გამზირიდან რკინიგზამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ყოფილი მე-9 ქუჩას არბოს ქუჩა 1948 წელს ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნაძალადევის  რაიონის ქუჩები
გურამ მელივას ქუჩა

**გურამ მელივას** — ქუჩა თბილისში, ისნის  რაიონში (შავი სოფელი); სამასი არაგველის მესამე შესახვევიდან არტემ ლუსინიანის ქუჩამდე. ყოფილი არბოშიკის ქუჩა. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. 1961 წლამდე შესახვევი იყო. 2023 წელს რეჟისორ გურამ მელივას ეწოდა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
მელივა
ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი (ბაქო, ჯაფარ ჯაბარლის მოედანი)

მინი

**ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი** () — ცნობილი აზერბაიჯანელი პოეტისა და დრამატურგის ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში მისივე სახელობის მოედანზე, 28 მაისის მეტროსადგურის შესასვლელთან. ქანდაკება გრანიტისგან გაკეთდა მოქანდაკე მირალესქერ მირყასიმოვის მიერ, 1982 წელს. ძეგლის არქიტექტორია იუსიფ გადიმოვი.

## ჯაფარ ჯაბარლი
აზერბაიჯანელი მწერალი და დრამატურგი, პროზაიკოსი, პოეტი, თარჯიმანი და სცენარისტი.
ჯაფარ ჯაბარლი დაიბადა ხიზში ღარიბ ოჯახში. დაწყებითი განათლება მან 1907 წელს მიიღო ბაქოს რუსულ-თათრულ სკოლაში, შემდეგ კი 1917-1920 წლებში სწავლობდა ბაქოს პოლიტექნიკურ სკოლაში.

1915 წლიდან ჯაფარ ჯაბარმა დაიწყო ლირიკული და სატირული ლექსების, მოთხრობების და დრამატული ნაწარმოებების გამოქვეყნება. ის მრავალი პიესის ავტორია.

## ისტორია
1959 წელს მიიღეს გადაწყვეტილება დრამატურგის ძეგლის განთავსების ბაქოს რკინიგზის სადგურის წინ. გამოცხადდა კონკურსი და შეირჩა მირალესქერ მირყასიმოვის პროექტი.

პროექტის მასალებისთვის, თავად მირყასიმოვი და მისი მეუღლე გულტეკინი ჰანიმი გაემგზავრნენ უკრაინაში, ნოვო-დანილოვსკის კარიერზე. იმისდა მიუხედავად, რომ მოქანდაკეს უკვე დაწყებული ჰქონდა ქანდაკებაზე საქმიანობა, პროექტი შეჩერდა გარკვეული ხნით. თუმცა 70-იანი წლების ბოლოს ძეგლი კვლავ გაიხსენეს, მალე ვითარებაში პირადად ჩაერია აზერბაიჯანის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პირველი მდივანი ჰეიდარ ალიევი. იგი პირადად ხელმძღვანელობდა ამ სამუშაოს და ხშირად სტუმრობდა მირყასიმოვის სახელოსნოს.

სკულპტურაზე მუშაობის დროს მირყასიმოვი ძალიან შეშფოთებული იყო და ნერვიულობდა. როდესაც ნამუშევარი მზად იყო, მოქანდაკეს სტუდიაში მასიური გულის შეტევა ჰქონდა. ალიევის დავალებით, თავად პირველი მდივნის პირადი ექიმი ზრუნავდა მხატვრის ჯანმრთელობაზე.

მალე დასრულდა მუშაობა, რომელიც მირყასიმოვმა მის ცხოვრებაში ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ქმნილებად მიიჩნია. ქანდაკება გაიხსნა 1982 წლის 23 მარტს, ჰეიდარ ალიევის მიერ, ცერემონიაზე. ეს ქანდაკება ითვლება ერთ-ერთ პოპულარულ ქანდაკებად.

იმავე წელს, 1 დეკემბერს სსრკ უმაღლესი საბჭოს საბჭოთა ბრძანებულების თანახმად, მირყასიმოვი დასახელდა აზერბაიჯანის სსრ სახალხო არტისტად.

ქანდაკების საერთო სიმაღლეა 5,5 მეტრი, გრანიტის მასა კი 280 ტონა.

2013 წელს ძეგლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები, რომლის დროსაც მასზე გაკეთდა გრავირება — ჯაფარ ჯაბარლის სახელი, დაბადებისა და გარდაცვალების თარიღებით და მოქანდაკის სახელი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯაფარ ჯაბარლის ძეგლი
* ჯაფარ ჯაბარლი

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ძეგლები
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ჯაფარ ჯაბარლი
არგვეთის ქუჩა

**არგვეთის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); წყაროს ქუჩიდან მანგლისის ქუჩამდე. ქუჩის კონტურები დატანილია თბილისის 1902 წლის გეგმაზე, თუმცა სახელი არაა აღნიშნული. 20-იან წლებში ტყეკულტურის III ქუჩა დაერქვა, 40-იან წლებში არგვეთის ქუჩა ეწოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია: ჩუღურეთის რაიონის ქუჩები
ლავრენტი არდაზიანის ქუჩა

**ლავრენტი არდაზიანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (ვეძისი); ხევიდან ზემო ვეძისის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 40-იან წლებში. 60-იან წლებამდე საპროექტოს I ქუჩა ერქვა, შემდეგ ლავრენტი არდაზიანის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
არდაზიანი
პეტრე არველაძის ქუჩა

**პეტრე არველაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ისნის რაიონში (საბარგოს დასახლება); ნოე ხომერიკის ქუჩიდან ემზარ ონიანის ქუჩამდე, წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. ადრე საბარგოს დასახლების IV ქუჩა ერქვა, შემდეგ პეტრე არველაძის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
არველაძე
არტურ დავთიანი

**არტურ დავთიანი** (; დ. 8 აგვისტო, 1992, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ტანმოვარჯიშე. არის ტანვარჯიშის სომხეთის ეროვნული ნაკრების წევრი. არის ახალგაზრდული ევროპის ჩემპიონატის გამარჯვებული, მსოფლიო თასის ვერცხლის მედალოსანი და ოლიმპიელი.

## ადრეული ცხოვრება
არტურ დავთიანი დაიბადა 1992 წლის 8 აგვისტოს, ერევანში, სომხეთში. მან ტანვარჯიში მომზადება 1998 წელს, 17 წლის ასაკში დაიწყო. 2008 წლიდან იგი არის ტანვარჯიშის სომხეთის ეროვნული ნაკრების წევრი.

## კარიერა
### ახალგაზრდობა
2009 წელს, ტამპერეში (ფინეთი) გამართულ ახალგაზრდულ ოლიმპიურ ფესტივალში დავთიანი ვაჰან ვარდანიანთან და არტურ ტომვასიანთან ერთად ასპარეზობდა სომხეთის სახელით; ტურნირში მონაწილე 23 გუნდიდან მათ მე-6 ადგილი დაიკავეს. ინდივიდუალურ შეჯიბრებაში დავითიანმა კვლავ მე-6 ადგილი დაიკავა. ერთი წლის შემდეგ, ბირმინგემში გამართულ ახალგაზრდულ ევრიპის ჩემპიონატში, 15.462 ქულით, დავთიანი გახდა ტურნირის ჩემპიონი „ვაულთში“. გარდა ამისა, არტურ დავთიანმა რგოლით ვარჯიშში მოიპოვა 13.975 ქულა და მეოთხე ადგილი დაიკავა.

### ზრდასრულობა
2011 წელს შედგა არტურ დავთიანის დებიუტი ზრდასრულთათვის გამართულ ჩემპიონატში. ეს მოხდა 2011 წლის არტისტული ტანვარჯიშის ევროპის ჩემპიონატში, სადაც დავითიანმა ყველა დისციპლინაში მიიღო მონაწილეობა. სომეხი სპორტსმენისთვის ჩემპიონატი წარმატებული გამოდგა. ჩემპიონატში ყველაზე ახალგაზრდა მონაწილემ მე-20 ადგილი დაიკავა. სხვა დისციპლინებში დავითიანმა საკვალიფიკაციო ბარიერი ვერ გადალახა. ყველა ვარჯიშიდან, მან საუკეთესო შედეგი „ვაულტში“ აჩვენა (მე-14 ადგილი).

2012 წლის იანვარში, არტურ დავთიანმა მიიღო მონაწილეობა საერთაშორისო ტურნირის საკვალიფიკაციო ეტაპში, რომელიც ჩატარდა ლონდონში. „ვაულტში“ მან 15.450 ქულა მოიპოვა და ამ მაჩვენებლით მეორე ადგილი დაიკავა. მთლიონობაში მოპოვებული 84.2 ქულით მან მე-12 ადგილი დაიკავა. ტურნირის შედეგების თანახმად, სომეხმა სპორტსმენმა 2012 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მონაწილეობის უფლება მოიპოვა.

2012 წლის მარტში, დოჰაში გამართულ არტისტული ტანვარჯიშის მსოფლიო თასზე არტურ დავთიანმა „ვაულტში“ 15.725 ქულით მეორე ადგილი დაიკავა. დავთიანი დოჰას მსოფლიო თასზე საუკეთესო ახალგაზრდა ტანმოვარჯიშედ დასახელდა და ამისთვის მიიღო ასპერიის აკადემიის ჯილდო. მან ჯილდო დიანა ბულიმართან გაიზიარა.

ამავე წელს, სომეხმა ათლეტმა მან კიდევ ერთხელ მიიღო მონაწილეობა 2012 წლის არტისტული ტანვარჯიშის კაცთა ევროპის ჩემპიონატში (გაიმართა მონტპელიერში), სადაც მან მე-9 ადგილი დაიკავა.

2013 წლის ევროპის ჩემპიონატში არტურ დავთიანმა „ვალუტში“ ბრინჯაოს მედალი მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Artur Davtyan at the International Federation of Gymnastics
* https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/da/artur-davtyan-1.html  at Olympics at Sports-Reference.com Artur Davtyan 

## სქოლი
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:სომეხი ტანმოვარჯიშეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ართვინის ქუჩა

**ართვინის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); რკინიგზიდან ოთარ ჩეჩელაშვილის ქუჩამდე, წარმოიქმნა XIX საუკუნეში, 1922 წლამდე ანტონის  ქუჩა ერქვა (შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში), შემდეგ — არაქელასი. ასევეა დატანილი თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. 50-იან წლებში ართვინის ქუჩა ეწოდა, აქვს 2 ჩიხი. 
## ლიტერატურა 
კატეგორია: ჩუღურეთის   რაიონის ქუჩები
არმაზის ქუჩა

**არმაზის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,   ისნის რაიონში (ავლაბარი); ლადო მესხიშვილის ქუჩიდან ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში, ადრე ეჩმიაძინის ქუჩა ერქვა. დატანილია თბილისის 1876 და 1934 წლების გეგმებზე. ქუჩის სახელწოდება უკავშირდებოდა იქვე მდგარ XIX საუკუნის ეჩმიაძინის წმინდა გიორგის ეკლესიას. 60-იან წლებში არმაზის ქუჩა დაერქვა. შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 შესახვევი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია: ისნის   რაიონის ქუჩები
სოკრატ არშბას ქუჩა

**სოკრატ არშბას ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (ვეძისი); იური გაგარინის ქუჩიდან ჟიული შარტავას ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 50-იან წლებში, ადრე კოლხეთის IV შესახვევი ერქვა, 1968 წლიდან — იური გაგარინის IV შესახვევი. 2006 წელს სოკრატ არშბას სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
არშბა
არჩილ მეფის ქუჩა

**არჩილ მეფის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (დიდი დიღომი); დემეტრე თავდადებულის ქუჩიდან მირიან მეფის ქუჩამდე. ადრე უსახელო მონაკვეთი იყო, 1991 წელს წმინდა არჩილ მეფის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია: საბურთალოს   რაიონის ქუჩები
თეთრი ქალაქი (ბაქო)

**ბაქო თეთრი ქალაქი** — აზერბაიჯანის ფართომასშტაბიანი ურბანული განვითარების ერთ-ერთი მთავარი პროექტი, რომელიც განხორციელდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებულებით. 

ბაქო, მსოფლიოში ყველაზე ძველი ნავთობისა და გაზის ცენტრია. სწრაფად გახდა ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი და შეიძინა თავისი უნიკალური სურათი.

პირველი ნავთობის აღორძინების მემკვიდრეობისა და შორეული წარსულის ურბანული დაგეგმვის მცდელობის შედეგად, შავი ქალაქი დაარსდა XIX საუკუნის ბოლოს, ბაქოს აღმოსავლეთ ნაწილში. მან 100 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ნავთობის ინდუსტრიაში, ასრულებდა ოპერაციებს „შავი ოქროს“ დამუშავების, შენახვისა და ტრანსპორტირებისთვის. თუმცა ბოლო პერიოდშ გაჩნდა ამ ტერიტორიის ათვისებაზე ბევრი სხვადასხვა მოსაზრება. გაკეთდა პროექტი, რომელიც ითვალისწინებს დედაქალაქის ცენტრის აღმოსავლეთ ნაწილს შავი ქალაქის აღდგენასა და განვითარებას, მოიცავს 621 ჰექტარ ტერიტორიას, ინვესტიციების მოზიდვის მიზნით. ბაქოს თეთრი ქალაქის სამაგისტრო გეგმა ითვალისწინებს 10 უნივერსალური ქალაქური ტიპის უბნის შექმნას. პროექტში ჩართულია როგორც ადგილობრივი, ისე ბრიტანული კომპანიები. 
ბაქოს თეთრი ქალაქის ძირითადი პრინციპია პროექტის სოციალური, ეკონომიკური და გარემოსდაცვითი მთლიანობა.
პროექტის დაახლოებით 75 პროცენტი იქნება საცხოვრებელი სახლი, განკუთვნილი დაახლოებით 50,000 ადამიანისთვის. აგრეთვე კომერციული და დასასვენებელი ერთეულები, რომლებიც უზრუნველყოფენ 48000-მდე სამუშაო ადგილს. პროექტი დასრულდება სრულად 2020 წელს.

აღნიშნული პროექტის დაფუძნების ცერემონია გაიმართა 2011 წლის 24 დეკემბერს. მას ესწრებოდნენ პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და მისი მეუღლე მეჰრიბან ალიევა.

2014 წელს, თეთრ ქალაქში მდებარე ბაქოს ფრანგული ლიცეუმში ჩატარდა პრეზიდენტ ილჰამ ალიევის ინაუგურაცია. 2015 წელს ბაქოს ბულვარის აღმოსავლეთ ნაწილში, ქალაქის ზღვისპირა გასასვლელთან, 2 კმ-ით გაგრძელდა თეთრი ქალაქის სანაპირო ნაწილი, სწორედ აქ ახალ ბულვარში აშენდა სასტუმრო ბაქო.

2016 წლის 24 დეკემბერს აღინიშნა ბაქოს თეთრი ქალაქის საძირკვლის დაფუძნების 5 წლისთავი. ბაქოს თეთრი ქალაქის - მწვანე კუნძული პირველი კვარტალია, რომელიც შედგება დაბალი სტილის  საცხოვრებელი კორპუსებისგან, სწორედ ამ დროიდან შევიდა ექსპლუატაციაში. 2016 წლის 26 დეკემბერს სახელმწიფოს მეთაურმა და ვიცე-პრეზიდენტმა დაათვალიერეს მწვანე კუნძულის საცხოვრებელი კომპლექსის პირველი დასახლებები.

2015 წელს ბაქოს თეთრი ქალაქის ოფისის შენობა გახდა პირველი საკუთრება აზერბაიჯანში, რომელსაც მიენიჭა BREEAM სერთიფიკაცია საერთაშორისო ეკოლოგიური სტანდარტით, კარგი შეფასებით. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*Map of რუკა 

კატეგორია: აზერბაიჯანი კატეგორია: ბაქო
ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** () —  რუსული მართლმადიდებლური ეკლესია, რომელიც შენდებოდა ბაქოში 1850 -1857 წლებში. დღესდღეობით ეკლესია დანგრეულია.

## ფონი
### მშენებლობის დაწყებამდე
1818 წლამდე ბაქოში არ მდებარეობდა მუდმივი ეკლესია. იმავე წელს ბაქოს ერთ-ერთი მეჩეთი გადააქციეს მართლმადიდებლურ ეკლესიად.  მეჩეთი რამდენიმე წლის განმავლობაში სამხედრო საწყობად გამოიყენებოდა. ამ შენობას თავდაპირველად უწოდეს წმინდა ნიკოლოზის მართლმადიდებლური ეკლესია. ეს ეკლესია პატარა და არატევადი იყო და  ამიტომაც მალევე გაჩნდა აზრი ახალი მართლმადიდებლური ეკლესიის მშენებლობასთან დაკავშირებით.

1821 წლის 29 ივნისს ბაქოში ახალი ტაძრის მშენებლობა დაიწყო, რომლის თავმჯდომარედ დაინიშნა პოლკოვნიკი მელიქოვი. თავდაპირველად იდეა იყო ეკლესიის აგება ნაწილობრივ განადგურებულ შირვანშაჰთა სასახლეში. ამას დაუპირისპირდა კავკასიის უმაღლესი მთავარსარდალი, გენერალი ალექსი პეტრეს ძე იერმოლოვი იმ მიზეზით, რომ ეს სასახლე გამიზნული იყო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული დაწესებულებებისთვის, რადგან აქ იყო განსაკუთრებით ფართო ტერიტორია.

1831 წლის იანვარში, ქალაქის მართლმადიდებლურმა მოსახლეობამ მიმართა ბაქოს მეთაურობას ახალი ეკლესიის მშენებლობასთან დაკავშირებით. ლეიტენანტი პოლკოვნიკ ისაევის მიერ შედგენილი საპროექტო და მშენებლობის შეფასებები, განსახილველად გაგზავნეს საქართველოს ეგზარქოს მეუფე იონასთან, რის შემდეგაც მათ მიიღეს დასამტკიცებლად კავკასიის უმაღლესი მთავარსარდალი, გენერალ-ლეიტენანტი ნიკიტა პანკრატიევი, სახაზინო სახლიდან საჭირო თანხების გასაცემად. მაგრამ უმაღლესმა ხელისუფლებამ უარი თქვა წინადადებებზე. თუმცა მოგვიანებით მაინც გადაწყდა ტაძრის აგება.

### მშენებლობა
ტაძრის საზეიმო გახსნა მოხდა 1850 წლის 18 მარტს. პროექტის ავტორი იყო ბელოვი ტფილისის გუბერნიიდან. მთავარი არქიტექტორები ორი პონტიელი ბერძენი იყო - სიმონ გიტერი და ხარლამპი პალიტოვი. ტაძრის მშენებლობა დასრულდა 1857 წლის 28 ოქტომბერს. ტაძარი აკურთხეს 1858 წლის 4 მაისს. აკურთხა ისიდორემ (საქართველოს ყოფილი ეგზარქოსი, რომელიც თანამდებობას იკავებდა 1858 წლის 1 მარტამდე), წმიდა სინოდის, კიევისა და გალიჩის მიტროპოლიტმა.

## თვისებები
ტაძარი დაახლოებით 45 მეტრის სიმაღლის იყო, აშენდა ჯვრის ფორმაში და ჩრდილოეთით ჰქონდა სამსხვერპლო და ორი ტახტი. აშენდა წმინდა ნიკოლოზის სახელით, მაგრამ მეორე სახელწოდებით მოიხსენიებდნენ როგორც „ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის დაცვას“. ლატერალი აშენდა 1887 წელს შემოწირულობების საშუალებით. გოლგოთას მთავარი გვირგვინის მთავარი ოთხთავიანი ხატი, შესრულებულია გ. პანინის მიერ 1853 წელს. უზარმაზარი ორსართულიანი იკონოსტაზი კაკლის ხისგან იყო დამზადებული. ხალიჩების ნამუშევრები დამზადდა ბაქოს „მაიერის სახელოსნოში“. სამსართულიან სამრეკლოზე ხუთი ზარი იყო. ტაძარი აშენდა ქართულ-ბიზანტიური სტილით, ოთხი ჯვრით, ხოლო ტაძრის შიდა მოცულობას შეეძლო 500 მლოცველის დატევა.

## დანგრევა
ეკლესია დაანგრია საბჭოთა ხელისუფლებამ 1930 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Тайны Баку: Первый в Баку православный храм
*Церковь Святого Николая

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ეკლესიები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მართლმადიდებლური ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
გურამ ასათიანის ქუჩა

**გურამ ასათიანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი); კისისხევის ქუჩიდან გურამ ასათიანის II შესახვევამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს, თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ფარკოფელის შესახვევი, 20-იან წლებში ქუჩა გახდა. 1958 წელს — ივანე სტურუას, 2003 წელს გურამ ასათიანის სახელი ეწოდა, აქვს 2 შესახვევი (I შესახვევი — ყოფილი ფარკოფელის შესახვევი). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე ქუჩის მონაკვეთი, გურამ ასათიანის I შესახვევიდან II შესახვევამდე, დატანილია როგორც ფარკოფელის გასასვლელი. 
## გურამ ასათიანის I შესახვევი
**გურამ ასათიანის I შესახვევი** — შესახვევი ნაძალადევის რაიონში  (ნაძალადევი). მიხეილ მესხის ქუჩიდან ძმობის ჩიხამდე.
## გურამ ასათიანის II შესახვევი
**გურამ ასათიანის II შესახვევი** — შესახვევი ნაძალადევის რაიონში  (ნაძალადევი).  მიხეილ მესხის ქუჩიდან ომარკელაპტრიშვილის შესახვევამდე.
## ლიტერატურა 
ასათიანი
მუჰამედ აიუბ-ხანი

**მუჰამედ აიუბ-ხანი** (დ. 14 მაისი, 1907, ჰარიპური, პაკისტანი — გ. 19 აპრილი, 1974, ისლამაბადი, პაკისტანი) — პაკისტანის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, გენერალი. პაკისტანის მეორე პრეზიდენტი (1958-1969 წწ.), პრემიერ-მინისტრი (1958 წ.), შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი. პრეზიდენტობა წარმატებული სამხედრო გადატრიალების ძალით ჩამოართვა პირველ პრეზიდენტ ისკანდერ მირზას. სახალხო დემონსტრაციებმა და მუშათა გაფიცვებმა, რომლებმაც მხარი დაუჭირეს საპროტესტო აქციებს აღმოსავლეთ პაკისტანში, გამოიწვია მისი იძულებით გადადგომა.

## ბიოგრაფია 
მუჰამედ აიუბ-ხანი დაიბადა ქალაქ ჰარიპურში, ეთნიკურად ეკუთვნის პუშტუნებს. 1926 წელს აიუბ-ხანი შევიდა სანდჰურსტის სამეფო სამხედრო კოლეჯში. 1928 წელს იგი გახდა ბრიტანეთის არმიის მეორე ლეიტენანტი.  1930 წლის 2 მაისს მას ლეიტენანტის, ხოლო 1937 წლის 2 თებერვალს  კაპიტნის წოდება მიენიჭა. 

1947 წელს, როდესაც შეიქმნა პაკისტანი, აიუბ-ხანი ხელმძღვანელობდა შეიარაღებულ ძალებს და აღმოსავლეთ პაკისტანს (ამჟამად ბანგლადეში). იგი მემკვიდრეობით სამხედროა, მისი მამა მუჰამედი მსახურობდა დიდი ბრიტანეთის არმიაში მაიორის წოდებით. აიუბ-ხანმა დაამთავრა ალიგარჰის მუსულმანური უნივერსიტეტი, შემდეგ დიდი ბრიტანეთის სამეფო სამხედრო სასწავლებელი. იმ პერიოდისათვის, როდესაც პაკისტანმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა აიუბ-ხანი იყო ყველაზე უფროსი ოფიცერი წოდების მიხედვით. 1951 წელს დაინიშნა პაკისტანის არმიის მთავარსარდლად. 1954 წლიდან 1956 წლამდე ეკავა პაკისტანის თავდაცვის მინისტრის თანამდებობა, ხოლო 1958 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ გახდა სამხედრო რეჟიმის მეთაური. 1960 წელს რეფერენდუმის შედეგად ფორმალურად მოახერხა თავისი მმართველობის ლეგალიზება.  

სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე მოსვლის შემდეგ წამოიწყო ინდოეთ-პაკისტანის მეორე ომს. 

ქვეყანაში ახორციელებდა პროამერიკულ კურსს, მისი მმართველობის პერიოდში შედგა პაკისტანის გაწევრიანება ისეთ პრო-ამერიკულ ორგანიზაციებში, როგორიცაა ბაღდადის პაქტი (რომელსაც შემდეგ სენტო ეწოდა) და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ხელშეკრულების ორგანიზაციაში. იგი ახორციელებდა დაჩქარებული ეკონომიკური ზრდისა და ზომიერი რეფორმის პოლიტიკას. მან მიაღწია პაკისტანის მეორე კონსტიტუციის მიღებას, რომელიც პოლიტიკურ ცხოვრებაში შემოიფარგლებოდა ე. წ. „ფუნდამენტური დემოკრატიული უფლებებით”.

1967 წელს ზულფიკარ ალი ბჰუტომ ჩამოაყალიბა პაკისტანის სახალხო პარტია და შეუტია აიუბ-ხანის ადმინისტრაციის ეკონომიკურ, რელიგიურ და სოციალურ პოლიტიკას საერთოეროვნული ვიზიტის განმავლობაში. აღნიშნულის გამო ბჰუტოს დაკავებამ კიდევ უფრო გააღიზიანა პოლიტიკური ოპოზიცია. აიუბ-ხანი კარგად ფლობდა ურდუს, ინგლისურს და რეგიონალურ ენას — ჰინდკოს.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუჰამედ აიუბ-ხანის ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:პაკისტანის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:პაკისტანის პრეზიდენტები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი

**თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი** () — OL! Movement-ის მიერ 2009 წელს აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში დაარსებული სასწავლებელი. თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი წარმოადგენს ალტერნატიულ საგანმანათლებლო პროექტს, რომლის პლატფორმა ყოველკვირეული ინტერაქციული ლექციებისა და თავისუფალი დებატების მეშვეობით აზერბაიჯანელი ახალგაზრდების ადამიანის უფლებათა და დემოკრატიულ ღირებულებათა შესახებ განათლებას ისახავს მიზნად. უნივერსიტეტს მხარს უჭერს აშშ-ისა და გაერთიანებული სამეფოს საელჩოები ბაქოში, აშშ-ის საერთაშორისო განვითარების სააგენტო, დემოკრატიის ეროვნული ფონდი, ანალიტიკური ინსტიტუტი აშშ-ის მარშლის ფონდი და სხვა დასავლური ორგანიზაციები.

## ლექციები
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტში ლექციები კვირაში ორჯერ ტარდება. 2013 წლისთვის აზერბაიჯანის თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს 300 მეტი ღონისძიება ჰქონდა ორგანიზებული, რომლებშიც 4000-ზე მეტი ახალგაზრდა იყო ჩართული. \

## ჯილდოები
თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი იყო პირველი უნივერსიტეტი, რომელიც ევროპის უშიშროებისა და თანამშრომლობის ორგანიზაციის აშშ-ის მისიის მიერ ყაზახეთში, ნურ-სულთანში გამართულ სამიტზე გამოხატვის თავისუფლების ელჩის ჯილდოთი დაჯილდოვდა. ახალი მედიის დემოკრატიული რეფორმების, სამოქალაქო საზოგადოების, დამოუკიდებელი მედიის, ადამიანის უფლებათა დაცვისა და კანონის უზენაესობის დასამკვიდრებლად ინოვაციური გამოყენების გამო უნივერსიტეტს არაერთი ჯილდო გადაეცა. 2011 წელს თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტის ვებ-საიტს მილი ნეტის ეროვნული ჯილდო გადაეცა. 

## დახურა და ხელახლა გახნა
2013 წლის 10 აპრილს გენერალური პროკურორის ოფისის გადაწყვეტილებით უნივერსიტეტის ოფისები დაიხურა. მომდევნო დღეს, გენერალური პროკურორის ოფისის თქმით, oL! Movement-ს სახელმწიფო რეგისტრაცია არ გაუვლია და შესაბამისი სამთავრობო სააგენტოებისთვის სათანადო მოხსენებებიც არ წარუდგენიათ. 2013 წლის 11 აპრილს აშშ-ის ელჩმა, რიჩარდ მორნინგსტარმა თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს მხარი დაუჭირა და აღნიშნა, რომ უნივერსიტეტი დისკუსიებში თავისუფლად ჩართვის შესაძლებლობას იძლევა. 

უნივერსიტეტის დახურვის შემდეგ თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტს მხარდაჭერა გამოუცხადეს სოციალურ მედიაში: აზერბაიჯანელი ახალგაზრდები ფოტოებს, ვიდეოებსა და სხვა მასალებს აქვეყნებდნენ იმასთან დაკავშირებით, თუ რამდენად მნიშვნელოვანი იყო პროექტი მათ ცხოვრებაში. 29 აპრილს გენერალური პროკურორის ოფისმა თავისუფალი აზრის უნივერსიტეტი ხელახლა გახსნა. 

## იხილეთ არეთვე
* აზერბაიჯანის უნივერსიტეტების სია

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის უნივერსიტეტები
კატეგორია:2009 წელს დაარსებული საგანმანათლებლო დაწესებულებები
რელიგია ადიღეელებში

**რელიგია ადიღეელებში** — ადიღეაში გავრცელებული რწმენა წარმოდგენების ერთობლიობა. XII-XIII საუკუნეებში ადიღე საქართველოს პოლიტიკურ გავლენაში მოექცა და აქ ამჯერად ქრისტიანობის გამავრცელებლად საქართველო გვევლინება.
XIII საუკუნეში ადიღეს ნაწილი ოქროს ურდომ დაიმორჩილა. XVI საუკუნიდან განიცდიდა ოსმალეთისა და ყირიმის სახანოს პოლიტიკურ ექსპანსიას. ამავე დროიდან გავრცელდა ისლამი.

## ქრისტიანობა ადიღეაში
ადრე შუა საუკუნეებში ადიღეაში ქრისტიანული რელიგია ბიზანტიიდან და საქართველოდან გავრცელდა. როგორც სამეცნიერო ლიტერატურაშია აღნიშნული, მთავარი ქრისტიანული სიმბოლო და წარმართული კერპი ქართული სიტყვით “ჯვარი” აღინიშნებოდა. ქრისტიანობის გავრცელებაზე მიუთითებენ ეკლესიების ნაშთები, ქვის ჯვრები და საფლავის ქვები
ბერძნული ქრისტიანული წარწერებით. არქანჯელო ლამბერტი (XVII საუკუნის პირველი ნახევარი) აღნიშნავდა, რომ ადიღეელები მხოლოდ სახელით არიან ქრისტიანები, არც სარწ-მუნოებით და არც მოქმედებით ქრისტიანობა მათ სრულებით არ ეტყობათ. თუმცა აღმოსავლურმა ექსპანსიებმა, ნელ-ნელა ქრისტიანობა დაჩაგრა, დღეს კი ადიღეელები მაჰმადიანი სუნიტები არიან. 

## ისლამი ადიღეაში
ადიღეაში ისლამი XVI საუკუნეში გავრცელდა, მთის ცალკეულ ტომებში კი უფრო გვიან XVIII საუკუნესა და XIX საუკუნის დასაწყისში. XIX საუკუნის 50-იან წლებში კარლგოფი წერდა: ადიღეაში „ნამდვილი მაჰმადიანი მხოლოდ უმნიშვნელო ნაწილია. აქაური რელიგია ქრისტიანობისა და წარმართობის შერწყმის შედეგად არის ჩამოყალიბებული, რომელსაც მაჰმადიანობა მცირედ ერთვის“. არაერთი ისტორიკოსი აღნიშნავს, რომ ერთადერთი, რაშიც მათი მაჰმადიანობა ჩანს, არის ის, რომ არ სვამენ ღვინოს და არ ჭამენ ღორის ხორცს.

## პანთეონი
დასავლეთ ადიღეელების წარმართული პანთეონის სათავეში იდგა დიდი შემოქმედი ღმერთი „თჰაშხუო“. დიდ პატივს მოაგებდნენ „შიბლეს“, რომელიც ერთდროულად ელვისა და ჭექა-ქუხილის ღვთაება, მეხისა და წვიმის მბრძანებელი, მიწათმოქმედების ერთ-ერთი მნიშნვნელოვანი მფარველი და ადამიანთა შემწე იყო. ადიღეელები განსაკუთრებულ თაყვანს სცემდნენ ლაშქრობის ღვთაებას და მეომართა მფარველს „ზეიკუთჰას“. 

ადიღეელები განსაკუთრებულ პატივს მიაგებდნენ ჯვარს, მაგრამ აღსანიშნავია, რომ მას მხოლოდ როგორც წარმართულ კერპს ისე ეთაყვანებოდნენ. ადიღეელები დიდ პატივს სცემდნენ ტყეებს, ბუჩქებსა და ხეებს. ხეებს შორის გამორჩეულად მუხას სცემდნენ თაყვანს, განსაკუთრებით თუ ის მეხნაკრავი იყო. მუხა არამარტო ადიღეელებში არამედ საერთოდ კავკასიელ ხალხში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანესს მცენარეს წარმოადგენს. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია: კავკასიელი ხალხი
მიხეილ ასათიანის ქუჩა

**მიხეილ ასათიანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (დელისი); ალექსანდრე ყაზბეგის გამზირიდან შალვა ნუცუბიძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 50-იან წლებში. ადრე — კომინტერნის, 1961 წლიდან ვაჟა-ფშაველას შესახვევი ერქვა. 1966 წელს მიხეილ ასათიანის სახელი ეწოდა. ქუჩაზე იყო  მიხეილ ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი,   არის ლევან საყვარელიძის სახელობის დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნული ცენტრი.

## ლიტერატურა 
ასათიანი
ასკანის ქუჩა

**ასკანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  კრწანისის რაიონში (კლდისუბანი); ბეთლემის ქუჩიდან გომის ქუჩამდე, წარმოიქმნა XIX საუკუნის I ნახევარში. ადრე ერქვა ფეთხაინის II აღმართი (დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), მეორენაირად — მიძინების აღმართი. სახელწოდება უკავშირდებოდა ბეთლემის (ფეთხაინი) მაცხოვრის შობის ზედა ეკლესიას (ყოფილი ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია). 1925 წელს ნიკო მარის I ქუჩა დაერქვა, 1938 წელს — ასკანის ქუჩა. ქუჩაზე და ჩიხებში შემონახულია XIX საუკუნის დასასრულის საცხოვრებელი სახლები. აქვს 1 შესახვევი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ქვემო გომის შესახვევი, ხოლო გომის ქუჩის მონაკვეთი ბეთლემის აღმართიდან ასკანის შესახვევამდე — როგორც ასკანის შესახვევი), 4 ჩიხი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია: კრწანისის   რაიონის ქუჩები
პავლე ასლანიდის ქუჩა

**პავლე ასლანიდის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (ქვაყრელი);   ტყვარჩელის ქუჩიდან აკურისა და ბერბუკის ქუჩებამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში. ადრე ერქვა ალმასიანის ქუჩა, 1993 წელს პავლე ასლანიდის სახელი ეწოდა. 

## ლიტერატურა 
ასლანიდი
ასპინძის ქუჩა

**ასპინძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ჩუღურეთის რაიონში (სვანეთისუბანი); დასაწყისი პაატა სააკაძის ქუჩიდან. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში.

## ასპინძის I ქუჩა
**ასპინძის I ქუჩა** — ყოფილი ქუჩა სვანეთისუბანში; იწყებოდა გუმათის ქუჩიდან. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში (ადრე ასპინძის II შესახვევი ერქვა). 2019 წელს მისი ერთი მონაკვეთი ლამის ქუჩის II შესახვევთან გაერთიანდა და დოდო ჭიჭინაძის ქუჩა ეწოდა. მოგვიანებით, იმავე წელს, შესახვევის მეორე მონაკვეთს (ჭიჭინაძის ქუჩიდან გუმათის ქუჩამდე) არჩილ ბეთანელის სახელი უწოდეს, მესამე მონაკვეთი (გუმათის ქუჩიდან ზეგნის ქუჩამდე) კი ზეგანის ქუჩას შეუერთდა.

## სქოლიო 
კატეგორია: ჩუღურეთის   რაიონის ქუჩები
ახალი წელი აზერბაიჯანში

**ახალი წელი აზერბაიჯანში** — დღესასწაული მრავალ კულტურაში ადგილობრივად მიღებული კალენდრის მიხედვით, რომელიც დგება წლის ბოლო დღიდან მომავალი წლის პირველ დღეზე გადასვლის მომენტში. გრიგორიანული კალენდრის მიხედვით, ახალი წელი დგება პირველ იანვარს. ყველა ხალხის მსგავსად, აზერბაიჯანელებსაც უყვართ ახალი წელი და ამ დღეს განსაკუთრებულად ზეიმობენ. ზეიმობენ პირველ იანვარს. უწინ საუკუნეების განმავლობაში აზერბაიჯანის, ირანის, ცენტრალური აზიის ზოგ ქვეყანასა და რუსეთის აზიატურ ნაწილში ახალი წელი საგაზაფხულო ბუნიაობას ემთხვეოდა. დიახ, სწორედ ნოვრუზის დღესასწაულზე ზეიმობდნენ ახალ წელს, თუმცა დღეს ასე აღარ არის. 

ცნობილია, რომ  აზერბაიჯანელები გემრიელი კერძების მომზადების დიდი ოსტატები არიან და მათი სამზარეულო ამ მხრივ საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. აზერბაიჯანული ეროვნული კერძები არა მარტო ქვეყნის შიგნით, არამედ ქვეყნის გარეთაც დიდი პოპულარობით სარგებლობს. ახალი წელი კი განსაკუთრებული შემთხვევაა. საახალწლო სუფრა  თითქმის ყველა ოჯახში  გადატვირთულია და თითოეული დიასახლისი ამაყობს საკუთარი კულინარიული ხელოვნებით.

აზერბაიჯანში საახალწლო ტრადიციული საკვები არომატული მწვანე ფოთლებიანი თეფშით იწყება, რომლესაც გოი (მწვანილი) ჰქვია. ასევე მასთან ერთად სუფრაზე იდება პური (ჩორეკ) და ყველი (პენდირ). ცხელი კერძები ხორცისა და თევზისგან მზადდება, რასაც თან ახლავს ძალიან ბევრი ბოსტნეულის სალათი.

საახალწლო სუფრაზე ორი სახეობის სალათი –  ქალაქური და ოლივიე დევს, რომლითაც საბჭოთა პერიოდიდან მოყოლებული წარმატებით ავსებენ აზერბაიჯანულ ტრადიციულ სუფრას. ცხელი კერძების გარეშეც წარმოუდგენელია საახალწლო სუფრა, არის ლიავიანგი, აზერბაიჯანული ფლავი და ტოლმა.

არსებობს რამდენიმე სახეობის აზერბაიჯანული ფლავი: კაურმა-ფლავი (ცხვრით), ტურშუ-კაურმა-ფლავი (ცხვრითა და მჟავე ხილით),  ტოიუგ-ფლავი (მოხრაკული ქათმის ნაჭრებით), ტიარჩილო-ფლავი (ქათმით, ან წიწილის ფარშით), ჩიხირთმა-ფლავი (ქათმით, ჩახლილი კვერცხით), ფისინჟან-ფლავი ( გარეული იხვით, თხილით, მჟავე ხილითა და დარიჩინით), სიუდლუ-ფლავი (რძიანი) და შირინფლავი (ტკბილი ხილით).

ლიავიანგი წიწილის, ან თევზის შესანიშნავი კერძია, რომელიც ტრადიციულად აზერბაიჯანის სამხრეთ რეგიონებში მზადდება. კერძის შიგთავსს ამზადებენ წვრილად დაჭრილი ხახვის, გატარებული ნიგვზის, აღმოსავლური და სხვა სუნელებისგან. თუ ლიავიანგას თევზისგან ამზადებენ, მაშინ შიგთავსს  ხიზილალასაც უმატებენ. ამ შიგთავსს ათავსებენ წიწილას, ან თევზში, კერავენ და პირდაპირ ტანდირში უშვებენ.

საახალწლო სადღესასწაულო სუფრაზე ხშირად დაინახავთ არაყს, ღვინოს, ან უალკოჰოლო სასმელებს.

ახალი წლის ღამეს აზერბაიჯანელებს აქვთ ე.წ გოგრის რიტუალი - გოგრას ტოვებენ კარების უკან ახალი წლის ღამეს, მერე გააგორებენ და გაჩეხავენ. ეს აზერბაიჯანული ტრადიციაა. თუ ამ რიტუალს არ შეასრულებენ, გონიათ, რომ ყველაფერი კარგად არ იქნება. ახალი წლის ღამეს კარის უკან ასევე უნდა იყოს ახალი ცოცხი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* აზერბაიჯანული ახალი წელი
* ახალი წელი

კატეგორია:აზერბაიჯანის დღესასწაულები
კატეგორია:ახალი წელი
ხაბიზგინა

**ხაბიზგინა** —  ცნობილი ოსური ხაჭაპური. ის ტრადიციული ხაჭაპურისგან იმით განსხვავდება, რომ შიგთავსად ყველთან ერთად მოხარშულ კარტოფილს, ხახვს და ნიორს ამატებენ. ეს არის კერძი, რომლის მომზადებაც საკმაოდ მარტივია, რადგან ის ინგრედიენტები, რაც მოსამზადებლად გვჭირდება, ადვილად იშოვება.

კერძოდ, მიდის კამათი იმის შესახებ, რომ ოსური ხაჭაპური მშრალად უნდა გამოცხვეს და არა – ერბოში. თუმცა, ამასაც ერთი მნიშვნელოვანი საფუძველი აქვს: ძველ დროს, ჯერ კიდევ მაშინ, როდესაც ოსური ტომები (სარმატები, ალანები, სკვითები) აზიაში ცხოვრობდნენ, ხორბლის ფქვილის დეფიციტი იყო და სიმინდის ფქვილით იკვებებოდნენ. ერთგვარად, ამითაც აიხსნება ის, რომ ოსურ ხაჭაპურს ნახევარჯერ ნაკლები ცომი სჭირდება, ვიდრე – შიგთავსი. ჰოდა, ეკონომიის მიზნით, ცომი რომ ძალიან არ გათხელებულიყო, ოსი დიასახლისები ერბოში აცხობდნენ. ამით ნოყიერების შეგრეძნებაც იზრდებოდა და კალორიების რაოდენობაც, რაც ასე მნიშვნელოვანი იყო მათი ჯანმრთელობისთვის. ბოლოსდაბოლოს, სულ ომში იყვნენ და ნოყიერი საკვები ყველას განსაკუთრებით სჭირდებოდა.

ოსურ ეთნოსში ხაჭაპურს ძალიან დიდი მნიშვნელობა და დატვირთვა აქვს. ეს არ არის მხოლოდ გასტრონომიული შემთხვევა, ესაა ერთგვარად საკრალური მოვლენა, რომელიც მზის, წყლისა და მიწის სიმბოლოებს აღნიშნავს. მზისა და წყლის სიმბოლოებზე (ხებიჟნ, ცახარაჯინ) უკვე მოგახსენეთ რაც შეეხება მიწის სიმბოლოს, ოსურ ეთნოსში მას фыдджын-ს უწოდებენ და ხორციანი შიგთავსი აქვს. ეს ოსური სამზარეულოს ნამდვილი მარგალიტია.

ინგრედიენტები: ფქვილი - 600 გრამი; საფუარი - 1 ჩაის კოვზი; შაქარი - 1 ჩაის კოვზი; მარილი - 1/2 ჩაის კოვზი;კვერცხი - 1 ცალი; კეფირი - 200 გრამი; არაჟანი - 2 სუფრის კოვზი; რძე - 100 გრამი; მოხარშული კარტოფილი - 350 გრამი; ყველი - 450 გრამი; კარაქი - 50 გრამი და მარილი. 

ხაბიზგინას ძალიან უხდება ალკოჰოლური სასმელი, განსაკუთრებით კი თეთრი მშრალი ღვინო.

## მომზადების წესი
2-3 ჭიქა ფქვილში შევურიოთ მშრალი საფუარი. თბილ წყალში გავხსნათ მარილი და შაქარი, დავასხათ საფუვრიან მასას და კარგად მოვურიოთ. თანდათანობით ვუმატოთ ფქვილი, შევაზილოთ ზეთი და დავდგათ ასაფუებლად. უნდა მივიღოთ ნაზი ცომი. საშუალო ზომის კარტოფილები კანიანად მოვხარშოთ და გავფცქვნათ. ხორცსაკეპ მანქანაში გავატაროთ ჯერ ყველი, შემდეგ კარტოფილი, შევურიოთ ერბო, მარილი და კარგად ავზილოთ. ცომისა და გულსართისგან  თანაბარი ზომის გუნდები მოვამზადოთ. ცომი ოდნავ გავაბრტყელოთ, ზედ მოვათავსოთ გულსართი, შევკრათ და გავაბრტყელოთ. ხაბიძგინები გაცხელებულ ტაფაზე ორივე მხრიდან გამოვაცხოთ. მეორე მხარეს რომ გადმოვატრიალებთ, ერბო წავუსვათ.  

## რესურსები ინტერნეტში
* ხაბიზგინა 
* ხაბიზგინის მომზადება

კატეგორია:ოსური სამზარეულო
თურქები აზერბაიჯანში

**აზერბაიჯანში** მცხოვრები **თურქები** წარმოადგენენ ეთნიკურ ჯგუფს აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. აქ მცხოვრები თურქი მოსახლეობა უმეტესწილად ოსმალეთიდან ჩამოსულთა შთამომავლები, მუსლიმი მესხები და თურქეთიდან ბოლოდროინდელი მიგრანტებისგან შედგება.

## ისტორია
### ოსმალეთიდან მიგრაცია
ოსმალეთიდან თურქებმა მიგრირება და აზერბაიჯანში აზერბაიჯანში დასახლება დაიწყეს, როდესაც რეგიონი ოსმალეთის იმპერიის მმართველობის ქვეშ მოექცა 1578-1603 წლებში, შემდეგ კვლავ 1724 წლიდან პირველი მსოფლიო ომის დასრულებამდე. პირველი აღწერილობა საბჭოთა კავშირმა 1926 წელს ჩაატარა ამ დროს რეგიონში 8570 თურქი ცხოვრობდა. ოსმალები აღარ არიან ჩამოთვლილნი ცალკეულ აღწერებში; სავარაუდოდ, ისინი ვინც აზერბაიჯანში ცხოვრობდა, ან ასიმილაცია განიცადა აზერბაიჯანულ საზოგადოებასთან, ან დატოვა ქვეყანა. დღესდღეობით, ოსმალეთითიდან მიგრირებული თურქების შთამომავლები დაახლოებით 19 000-ს შეადგენენ.

### მუსლიმი მესხების მიგრაცია
მუსლიმი მესხები („თურქი მესხები“) აზერბაიჯანში პირველად XIX საუკუნის ბოლოსა და 1918-1920 წლებში დასახლდნენ. ამასთან, აზერბაიჯანში მიგრაცია მკვეთრად გაიზარდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში. საბჭოთა კავშირის მაშინდელმა საგარეო საქმეთა მინისტრმა ვიაჩესლავ მოლოტოვმა მოითხოვა ანატოლიის სამი პროვინციის (ყარსის, არტაანისა და ართვინის) დაქვემდებარება. ასევე სტალინს სურდა მესხეთში მდებარე სტრატეგიული ტერიტორიების თურქი მოსახლეობისგან გაწმენდა. 

1950-იანი წლების ბოლოდან 1970-იანი წლების ჩათვლით, აზერბაიჯანში დაახლოებით დასახლდა  25 000-დან 30 000 თურქი. ვინაიდან უზბეკეთში მცხოვრები თურქები აჯანყების მსხვერპლი გახდნენ ფერღანის ხეობაში ეთნიკური უზბეკების მხრიდან, რამაც ასამდე ადამიანის დაიღუპვა გამოიწვია.  ფერღანას ველიდან წამოსული თურქი ლტოლვილების პირველი ტალღის უმეტესობა დასახლდა, საათლში, საბირაბადში, ბეილაგანსა და ბაქოში.

## დემოგრაფია
2009 წლის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მოსახლეობის აღწერის თანახმად, აზერბაიჯანში თურქების რაოდენობა 38 000-ს შეადგენდა. გარდა ამისა, არცერთ აღწერაში არ ხდება განსხვავება მესხეთის თურქებსა და თურქეთიდან ჩამოსულ თურქებს შორის, რომლებიც აზერბაიჯანის მოქალაქეები გახდნენ, ორივე ჯგუფი ოფიციალურ აღწერაში კლასიფიცირდება როგორც „თურქები“ ან „აზერბაიჯანელები“.

## ლიტერატურა
*.
*
*.
*.
*.
*.
* .
*
* 
* .
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:თურქები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
პატრიშია კიმბერლი

**პატრიშია კიმბერლი** (; სასცენო სახელი — **ჟიზელ ბარბოსა**; დ. 6 იანვარი, 1984) — ბრაზილიელი სექს-მუშაკი, სტრიპტიზიორი და პორნომსახიობი.

## კარიერა
18 წლის ასაკში პროსტიტუციით დაიწყო კარიერა ღამის კლუბებში. 2005 წელს მან დაიწყო ზრდასრულთა ფილმების გადაღებებში მონაწილეობა. ჟურნალმა „Marie Claire“ იგი „სექსინფლუენსერად“ დაასახელა. მუშაობდა შემდეგი პორნოგრაფიული საიტებისათვის (კომპანიებისათვის): Brasileirinhas, Explicita, Buttman, Sexxxy World, Introduction, X-Plastic, Sexsites, Fera Producões, Platinum Plus, Panteras, Hustler Video, 3rd Degree, Zero Tolerance, New Sensations და სხვ. ნომინირებული იყო 9 ჯილდოზე, რომელთაგანაც 7 მოიგო. მონაწილეობა მიღებული აქვს 270 პორნოგრაფიულ ფილმში. მას ხშირად იწვევენ ტელე-შოუებში პროსტიტუციისა და ზრდასრულთა კინოინდუსტრიის სასარგებლოდ სასაუბროდ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ვებგვერდი
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი
კატეგორია:ბრაზილიელი პორნო მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფლუორესცენცია

**ფლუორესცენცია** — ფიზიკური პროცესი. აჩვენებს სპეციფიკური მოლეკულების ადგილმდებარეობას უჯრედში, ფლუორესცენტული საღებრებით ან ანტისხეულებით მოლეკულების მონიშვნით. ეს ფლუორესცენტული ნივთიერებები შთანთქავენ ულტრაიისფერ გამოსხივებას და ასხივებენ ხილულ სინათლეს. 

## ლიტერატურა 
* *ნილ კემპბელი*, *ჯეინ ბ. რისი*, ბიოლოგია, VII გამოცემა, გვ. 122, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
კატეგორია:საღებრები
კატეგორია:რადიოქიმია
მასკანირებელი ელექტრონული მიკროსკოპი

**მასკანირებელი ელექტრონული მიკროსკოპით**(სემ)— ელექტრონული მიკროსკოპის ტიპია. რომელშიც ნიმუშის ზედაპირი სკანირდება ელექტრონული სხივით, მას შეუძლია რეზოლუციის მიღწევა 1 ნანომეტრზე უკეთესად. 

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 122, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:მიკროსკოპები
ოსური სამზარეულო

**ოსური სამზარეულო** — ოსური სუფრა და კულინარიული ტრადიციები ძალიან ახლოს დგას ქართულ და კავკასიის სხვა ერების კულტურებთან. 

## ისტორია
ოსური ყოფისა და ტრადიციების შესახებ საინტერესო ინფორმაციას გვაწვდის კალოევი თავის სამეცნიერო ნაშრომში „ოსები“. ოსეთში სტუმარსა და მასპინძელს შორის საუკუნეების განმავლობაში ჩამოყალიბდა თავისებური ურთიერთდამოკიდებულება. ასე მაგალითად თუ სტუმარი მასპინძელის ტოლია, ჯდება მხოლოდ სტუმრის თხოვნის შემდგომ; ხოლო თუ მასპინძელი მასზე უფროსია, მაშინ ამ დროს მასპინძელი თხოვს დაჯდომას სტუმარს. ძირძველი ოსური ტრადიციით ქალები არ დაიშვებიან სასტუმრო ოთახში. 

ტრადიციული ოსური სუფრის ეტიკეტი, გამოირჩევა რეგლამენტირებით. მკაცრი წესები ვრცელდებოდა როგორც უმცროსებზე, ასევე უფროსებზეც. რაოდენ დახუნძლული არ უნდა ყოფილიყო სუფრა საჭმელ-სასმელით, სუფრასთან მჯდომს უნდა ეჭამა ნელა, ლაპარაკის გარეშე, ისე, რომ არავის ეგრძნო მისი შიმშილი. სტუმრის ქცევას სუფრასთან უამრავი თვალი აკვირდებოდა და ამის მიხედვით გამოჰქონდათ აზრი მისი პიროვნების შესახებ.

## კერძები
ოსური სუფრა და კულინარია საკმაოდ მაღალ დონეზე დგას. ოსთა სარიტუალო კერძებს მიეკუთვნება, უპირველესად ახალამოღებული ყველის ღვეზელი, საქონლისა და ცხვრის მოხარშული ხორცი და ცნობილი ოსური ლუდი. 

ოსების ძირითად საკვებს წარმოადგენდა პური, ხორცი, რძე და რძის პროდუქტები, ხილი და ბოსტნეული. კერძის მომზადებით დაკავებული იყვნენ ქალები. 

ოსების კვებით როციონში უმთავრესია პური. მთიან რაიონებში ძირითადად აცხობდნენ ჭვავის პურს. XIX საუკუნეში გაიზარდა მოთხოვნილება ხორბალზე, ამასთანავე შემოიტანეს სიმინდი, რისგანაც აცხობდნენ ხმიადებს. მკვლევართა აზრით, ქართველების, ადიღეელების და სხვა ხალხისაგან ოსებმა შეისწავლეს მჟავე (საფუვრიანი) ცომის მომზადება და პურს დღეში ორჯერ აცხობდნენ.

ცნობილია ოსური ხაბიზგინები, რომელშიც გულსართად გამოყენებულია ყველისა და კარტოფილის ნაზავი. მჟავე ცომისგან მომზადებული ღვეზელებისათვის ოსები გულსართად გამოიყენებენ ლობიოს, ჭარხლის ფოთლებს, გოგრას, კარტოფილს და სხვა. სიმინდის ფქვილისაგან ამზადებენ ფაფებსა და წვნიანებს, ძირითადად რძის დამატებით. რძის პროდუქტებიდან ოსურ კულინარიაში გამოიყენება ყველი, კარაქი, კეფირი და მაწონი.

ხორცეული კერძებისათვის გამოიყენება საქონლის, ცხვრის და ფრინველის ხორცი, რომელსაც ხარშავენ, წვავენ ან ბოლავენ ჭინჭრის ბოლზე. ოსების საყვარელი კერძია მწვადი, რომელიც კავკასიის ყველა ქვეყანაშია გავრცელებული. ქართული კულინარიის გავლენით ოსეთში დღესდღეობით უკვე მზადდება საცივი, ხარჩო, ჩახოხბილი.

ოსების კვებაში საპატიო ადგილი უკავია ასევე ბოსტნეულს, კერძოდ ხახვს, ნიორს, ღანძილს.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:ოსური სამზარეულო
ასურეთის ქუჩა

**ასურეთის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ლოტკინი); გეგუთის ქუჩიდან სილიბისტრო თოდრიას ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია: ნაძალადევის   რაიონის ქუჩები
ასხის ქუჩა

**ასხის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); ლებარდის ქუჩიდან ცაიშის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში. ადრე ერქვა ჩუღურეთის აგარაკის, შემდეგ – ასხინის ქუჩა, რაც ასხის რუსიფიცირებული ფორმაა. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ასხის ქუჩა. 1939 წელს დაერქვა პოლინა ოსიპენკოს სახელი, 1990 წელს ეწოდა ჩუღურეთის ქუჩა, შემდეგ დაუბრუნდა ძველი სახელი. 
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩუღურეთის   რაიონის ქუჩები
მიკრომილაკები

**მიკრომილაკები** — არიან ღრუიანი ღეროები, დაახლოებით, 25 ნანომეტრი დიამეტრი სიგრძით. ნანახია ყველა ეუკარიოტული უჯრედის ციტოპლაზმაში. ღრუიანი მილის კედელი აგებულია გლობალური ცილისაგან, რომელსაც ტუბულინი ეწოდება. ტუბულინის თითოეული მოლეკულა არის დიმერი, რომელიც შედგება ორი უმნიშვნელოდ განსხვავებული პოლიპეპტიდური სუბერთეულისგან: α-ტუბულინისგან და β-ტუბულინისაგან. მიკრომილაკი სიგრძეში იზრდება მის ბოლოზე ტუბულინის დიმერების დამატებით. მიკრომილაკები შეიძლება დაიშალოს და მისი ტუბულინი გამოყენებულ იქნას ახალი მიკრომილაკის ასაგებად უჯრედის სხვა ადგილზე.

მიკრომილაკები უჯრედს აძლევენ ფორმას და ამყარებენ. ასევე ისინი გამოიყენება როგორც ბილიკები, რომელთა გასწვრივაც მამოძრავებელი ცილებით აღჭურვილი ორგანოიდებს შეუძლიათ მოძრაობა. მაგალითად, მიკრომილაკები სეკრეტორულ ვეზიკულებს წარმართავენ გოლჯის აპარატიდან პლაზმურ მემბრანამდე. მიკრომილაკებს, ასევე, უჯრედის გაყოფის პროცესში ქრომოსომების გამოცალკევების უნარი შესწევთ. 

## ლიტერატურა 
* ნილ კემპბელი, ჯეინ ბ. რისი, „ბიოლოგია“, VII გამოცემა, გვ. 143,145, თბ., 2009 წელი.

კატეგორია:ბიოლოგია
ჰიჯრან ჰუსეინოვა

**ჰიჯრან ქამრან ქიზი ჰუსეინოვა** ( დ. 13 აგვისტო, 1955) — აზერბაიჯანელი პროფესორი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ოჯახის, ქალთა და ბავშთა საქმეების სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე.

## ადრეული წლები
ჰიჯრან ჰუსეინოვა დაიბადა 1955 წლის, 13 აგვისტოს, აზერბაიჯანის სსრ-ის დედაქალაქ ბაქოში. 1972 წელს საშუალო სკოლის დასრულების შემდეგ, ჰუსეინოვა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის მიმართულებაზე ჩაირიცხა და სწავლა 1977 წელს დაასრულა. 1977-1978 წლებში მუშაობდა ბაქოს No. 189-ე საშუალო სკოლაში. 1985 წელს მიიღო ისტორიის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი, ხოლო 2001 წელს პოლიტიკის მეცნიერების ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი. 1988 წლიდან ასწავლის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2006 წლიდან არის აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დიპლომატიისა და თანამედროვე ინტეგრაციული პროცესების განყოფილების პროფესორი და დირექტორი.

## პოლიტიკური კარიერა
ჰიჯრან ჰუსეინოვას კარიერა ბაქოს 189-ე საჯარო სკოლაში მასწავლებლობით დაიწყო. ამ პერიოდში იგი დაჯილდოვდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის საუკეთესო ახალგაზრდა მასწავლებლის მედლით. 1978 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტში აღმოსავლეთმცოდნეობისა და ისტორიის დეპარტამენტებში ასწავლიდა. 1985 წელს პოლიტიკის ისტორიის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მოიპოვა, ხოლო 1992 წელს საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმართულების ასოცირებული პროფესორი გახდა. ასწავლიდა შემდეგ კურსებს: საერთაშორისო ურთიერთობა ისტორია, თანამედროვე ინტეგრაციის პროცესი, ლობირება და დიასპორა საერთაშორისო ურთიერთობებში. აირჩიეს ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამეცნიერო საბჭოს მუდმივ წევრად. 1996 წლიდან გახდა საერთაშორისო პროგრამა *TEMPUS TASCIS*-ის მთავარი მონაწილე და ლექციებს კითხულობდა საფრანგეთსა და იტალიაში. ხელი შეუწყო აზერბაიჯანისა და საფრანგეთის უნივერსიტეტების კოლაბორაციას. 1998-1999 წლებში მონაწილეობდა აზერბაიჯანის ახალგაზრდულ და აზერბაიჯანის ქალთა კონგრესებში. 1998 წელს გამოსცა მონოგრაფია „აზერბაიჯანი ევროპული ინტეგრაციის სისტემაში“. 1999 წლიდან ხელმძღვანელობდა ქალთა პრობლემების სახელმწიფო კომიტეტის საერთაშორისო ურთიერთობათა დეპარტამენტს.

## ჯილდოები
2006 წლის დეკემბერში აზერბაიჯანიც დემოკრატიულმა საზოგადოებრივმა ცენტრმა ქალთა უფლებების დაცვის სფეროში გაწეული ღვაწლის გამო ჰუსეინოვა ეროვნული ჯილდოთი, *Gizil Buta* დააჯილდოვა. იმავე წელს ჰუსეინოვამ მშვიდობის ელჩის ჯილდო მიიღო. 2007 წელს გენდერული თანასწორობის რეკლამირებისთვის გაღებული მნიშვნელოვანი წვლილისა და ქალთა ჩართულობის ამაღლებაში შეტანილი წვლილის გამო ჰუსეინოვას UNIFEM-ის სერთიფიკატი გადაეცა. მომდევნო წელს ერებს შორის მეგობრული ურთიერთობების გაძლიერებისა და კულტურული ტრადიციების დაცვისთვის ქალთა საერთაშორისო ფორუმმა *Pulse of the Planet* ჰუსეინოვას მშვიდობისა და მეგობრობის დიპლომი გადასცა. 2010 წელს საფრანგეთის პრეზიდენტმა პროფესორი ეროვნული ჯილდოთი - ღირსების ორდენით - დააჯილდოვა. აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში სოციალურ და პოლიტიკურ პროცესებში აქტიური მონაწილეობის გამო ჰიჯრან ჰუსეინოვა 2015 წლის 12 აგვისტოს *Shohrat* ორდენით დაჯილდოვდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალები აზერბაიჯანში

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:დაბადებული 13 აგვისტო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ალბერტ აზარიანი

**ალბერტ აზარიანი** (; დ. 11 თებერვალი, 1929, ვანაძორი — გ. 5 სექტემბერი, 2023) — სომეხი ტანმოვარჯიშე, რომელიც საერთაშორისო ტურნირებზე საბჭოთა კავშირს წარმოადგენდა. არის რგოლით ტანვარჯიშის 1956 და 1960 წლების ოლიმპიადის გამარჯვებული. არის პირველი ტანმოვარჯიშე, რომელიც რგოლით ტანვარჯიშში ორჯერ გახდა ოლიმპიური ჩემპიონი. 

## ადრეული ცხოვრება
ალბერტ აზარიანი დაიბადა 1929 წლის 11 თებერვალს ვანაძორში, ამიერკავკასიის სფსრ-ში. 14 წლის ასაკში აზარიანს მამა მარდაეცვალა. ასეთ მდგომარეობაში მას სკოლიდან გამოსვლა და მუშაობის დაწყება მოუწია. როდესაც ის 17 წლის იყო, სომეხმა ელიტარულმა ტანმოვარჯიშეების ჯგუფმა გამოფენა მის ქალაქში გამართა. ამის შემდეგ თინეიჯერი ბიჭები (მათ შორის იყო აზარიანი) შეეცადნენ შეესწავლათ უკვე ანანხი უნარები თუ შესაძლებლობები. არაზიანის ტანვარჯიშმა ისეთი შთაბეჭდილება მოახდინა ჩამოსულ სპორტსმენებზე, რომ მათ იგი ერევანში მიიწვიეს. 3 წლის შემდეგ იგი გახდა სომხეთის ჩემპიონი რგოლით ტანვარჯიშში და მიიღო სპორტის მასტერის ტიტული.

## რესურსები ინტერნეტში
* Albert Azaryan at the International Federation of Gymnastics
* Albert Azaryan at the International Olympic Committee
* Albert Azaryan  at Olympics at Sports-Reference.com
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:სომეხი ტანმოვარჯიშეები
ატოცის ქუჩა

**ატოცის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); კახა მანიჟაშვილის ქუჩიდან ცაიშის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ნოღელას ქუჩა, შემდეგ, 40-იან წლებამდე, ქვალონის II ქუჩა ერქვა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩუღურეთის  რაიონის ქუჩები
ბერძნები აზერბაიჯანში

ისტორიულად, **ბერძნებს აზერბაიჯანში** არ შეუქმნიათ დიდი დასახლებები, როგორც მეზობელ ქვეყნებში საქართველოსა და სომხეთში. ბერძნული საზოგადოება ძირითადად შედგებოდა პონტოელი ბერძნებისგან, რომლებიც ოსმალეთის იმპერიიდან წამოსული ემიგრანტები იყვნენ.

## ისტორია
### რუსეთის იმპერიის დაქვემდებარებაში
თავდაპირველად, ეს ემიგრანტები ჩამოვიდნენ 1830-იან წლებში და დასახლდნენ მდინარე ტარტარის ნაპირზე მდებარე სოფელშi. 1830 წლის 23 მაისს, ქართველმა ეგზარქოსმა დანიშნა დეკანოზი ვასილი ანდრიანოვი ამ რელიგიური თემის ხელმძღვანელად.

1851 წელს ტრაპიზონში დაბადებულმა ჩარალამბოს კოუონდუროვმა (ადგილობრივებში ცნობილი როგორც ადეკვატური ალავერვერდი) ააგო ორი სპილენძის სადნობი საწარმო ორდუბადთან ახლოს, სადაც ძირითად მომუშავეებს ბერძნები შეადგენდნენ. ათი წლის შემდეგ იქვე აშენდა სკოლა და ეკლესია ბერძნული თემისთვის. ეკლესიას სათავეში ჩაუდგა ნიკოლოზ ლავოსი. კოუონდუროვის სიკვდილის შემდეგ ოქტომბრის რევოლუციამდე მის სადნობ საწარმოებს მისი შვილები ფლობდნენ.

ადგილობრივი ბერძნები ასევე გამოირჩეოდნენ არქიტექტურასა და მშენებლობაში. ბაქოს წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია და ალთიაღაჯის მართლმადიდებლური ეკლესია აშენდა 1850-იან წლებში ბერძენი არქიტექტორებისა და კონტრაქტორების მიერ. რუსი ეთნოგრაფის ანდრეი პოპოვის თანახმად, 1919 წლის მდგომარეობით რვა ქალაქში და სოფელში სულ  2161 ბერძენი ცხოვრობდა. 
### საბჭოთა პერიოდში
ბერძნული ემიგრაციის კიდევ ერთი ტალღა დაფიქსირდა პირველი მსოფლიო ომისა და 1920 წელს ბაქოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. 1923 წლისთვის აზერბაიჯანში ბერძნული მოსახლეობა გაიზარდა 1000-მდე. ბაქოში მილიონიანას ქუჩაზე (ამჟამად ამიროვის ქუჩაზე) მდებარე ბერძნული საქველმოქმედო ასოციაციის შენობაში განთავსდა სამოყვარულო ბერძნული თეატრი, ასევე ეკლესია, ბიბლიოთეკა და დაწყებითი სკოლა, რომელმაც 1921 წელს მიიღო 89 მოსწავლე. ფუნქციონირებდა საზოგადოებრივი საფეხბურთო კლუბი სახელად ემბროსი.

საინტერესო იყო ის ფაქტი, რომ აზერბაიჯანის ბერძნული მოსახლეობის თითქმის მესამედს კვლავ უცხოური მოქალაქეობა ჰქონდა. 1937 წლისთვის აზერბაიჯანში მცხოვრები უცხო ქვეყნის მოქალაქეების 95%-ს ბერძნები შეადგენდნენ. ამ ფაქტორმა გამოიწვია საბჭოთა კავშირიის დამოკიდებულების შეცვლა ბერძნული მოსახლეობის მიმართ, რამაც ბაქოში მცხოვრები ბერძნები რეპრესიებისა და იძულებითი გადასახლების სამიზნეებად აქცია. 1939 წლისთვის, სსრკ-ში საბერძნეთის საელჩოს დახმარებით, ბერძნული წარმოშობის უცხოელთა უმეტესობამ ბაქო დატოვა.

### დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ
საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, პოლიტიკური არასტაბილურობის ფონზე, დარჩენილი ბერძნებიდან 100-ზე მეტმა დატოვა აზერბაიჯანი. ზოგიც კი მთიანი ყარაბაღის ომის დროს გაიქცა. 1994 წელს საბერძნეთის ელჩის ინიციატივით ბაქოში დაარსდა ბერძნული კულტურული ცენტრი. 1997 წელს იგი რეორგანიზებული იქნა. საზოგადოება, რომელმაც მეტწილად დაკარგა თავისი ენა, ამჟამად 535 ადამიანისგან შედგება, როგორც ბერძნები, ისე შერეულ ოჯახთა შთამომავლები.

## იხილეთ აგრეთვე
* აზერბაიჯან-საბერძნეთის ურთიერთობები

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ბერძნები