open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სუამი

250პქ|მინი|სუამის სამდივნო კიევში ჯაბა ლაბაძის ფოტო
მინი|250პქ
მინი|250პქ|საფოსტო მარკა - სუამის სამიტი, 22-23 მაისი, 2006. კიევი
**დემოკრატიისა და ეკონომიკური განვითარების ორგანიზაცია (სუამი)** — სახელმწიფოთაშორისი ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1997 წლის ოქტომბერში ყოფილი საბჭოთა კავშირის რამდენიმე რესპუბლიკის მიერ — საქართველო, უკრაინა, აზერბაიჯანი და მოლდოვა (1999 წლიდან 2005 წლის ჩათვლით მასში აგრეთვე შედიოდა უზბეკეთი). ორგანიზაციის სახელი მასში გაერთიანებულ სახელმწიფოთა სახელებისგან შემდგარი აკრონიმია. უზბეკეთის გასვლამდე მას ეწოდებოდა სუუამის ქვეყნები.

## ისტორია 
თანამშრომლობა საქართველოს, უკრაინას, აზერბაიჯანსა და მოლდოვას შორის სუამის ფარგლებში დაიწყო საკონსულტაციო ფორუმით, რომელიც 1997 წლის 10 ოქტომბერს შედგა სტრასბურგში. 1999 წლის აპრილში ორგანიზაციას უზბეკეთიც შეუერთდა და მას *სუუამი* დაერქვა.

2001 წლის 6-7 ივნისს გამართულ იალტის სამიტზე მოხდა სუუამის ქარტიის ხელმოწერა, რაც ორგანიზაციის ფორმალურად შექმნის თარიღად ითვლება.

2002 წელს უზბეკეთმა გამოაცხადა, რომ ორგანიზაციიდან გამოსვლას გეგმავდა და მას შემდეგ სუამის სამიტებსა და შეხვედრებს იგნორირებას უწევდა.

მომდევნო წლებში ორგანიზაცია სტაგნაციას განიცდის: 2004 წლის იალტის შეხვედრას ხუთი წევრიდან მხოლოდ ორი ესწრებოდა. თუმცა ბოლოდროინდელმა ფერადმა რევოლუციებმა საქართველოსა და უკრაინაში და მოლდოვაში პრო-დასავლური და ანტი-რუსული მმართველი პარტიის გაძლიერებამ სუამის წევრებს შორის თანამშრომლობა და კოორდინაცია უფრო აქტუალური გახადა, რამაც ბევრი ანალიტიკოსის აზრით შესაძლებელია სუამის მნიშვნელობის გაზრდას შეუწყოს ხელი.

სუამის ბოლო სამიტი კიშინიოვში, მოლდოვა, შედგა 2005 წლის 22 აპრილს. უზბეკეთის პრეზიდენტი ისლამ კარიმოვი და ასევე მოწვეული პოლონეთის პრეზიდენტი შეხვედრაზე არ გამოჩენილან. თუმცა დამკვირვებლების როლში იყვნენ რუმინეთის პრეზიდენტი ტრაიან ბესესკუ და ლიეტუვის პრეზიდენტი ვალდას ადამკუსი, აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ევრაზიის სპეციალური წარმომადგენლის სტივენ მანისა და ეუთოს გენერალური მდივნის იან კუბისის თანდასწრებით. რუსეთის ელჩმა კიშინიოვში უკმაყოფილება გამოთქვა რუსეთის წარმომადგენლის არმოწვევის გამო.

2005 წლის 5 მაისს უზბეკეთმა საბოლოოდ ოფიციალურად განაცხადა ორგანიზაციიდან გასვლის შესახებ, რის შემდეგაც მას ისევ *სუამი* ჰქვია.

## ორგანიზაციის სტრუქტურა 
* ყოველწლიური შეხვედრა იმართება იალტაში სუამის წევრ ქვეყნებს შორის. ეს ითვლება ორგანიზაციის უმაღლეს ორგანოდ.
* ორგანიზაციის აღმასრულებელი ორგანო არის სუამის ქვეყნების საგარეო სამინისტროთა საბჭო.
* სამუშაო ორგანოა ეროვნულ კოორდინატორთა კომიტეტი, რომელიც შედგება სუამის ყოველი წევრის თითო კოორდინატორისგან.
* სუამის საინფორმაციო ოფისი კიევშია.
* სულ რვა სამუშაო ჯგუფია, თემატური საკითხების მიხედვით: ენერგო-საინჟინრო; სატრანსპორტო; სავაჭრო-ეკონომიკური; საინფორმაციო საშუალებები და ტელეკომუნიკაციები; კულტურა; მეცნიერება და განათლება; ტურიზმი; ანტი-ტერორიზმი, ორგანიზებული კრიმინალისა და ნარკობიზნესის წინააღმდეგ ბრძოლა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* სუამის გვერდი აზერბაიჯანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს საიტზე 

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ველფ V

**ველფ V** (*გერმ.*: Welf V) (დ. 1073 — გ. 24 სექტემბერი 1120; კაუფერინგი; გერმანია) — ჰერცოგ ველფ IV-ისა (ველფ I ფონ ბაიერნი) და მისი მეუღლის იუდით ფლანდრიელის უფროსი ვაჟი. 1101 წელს ჯვაროსნული ლაშქრობის დროს მამის სიკვდილის შემდეგ იგი ველფ II სახელით ბავარიის ჰერცოგი გახდა.

იმეპრატორ ჰაინრიხ IV ოპოზიციის გასამაგრებლად პაპმა ურბან II-მ 16 წლის ველფს 1089 წელს ცოლად შერთო 40 წელს გადაბიჯებული მატილდე, ტუსციის გრაფინია. 1095 წელს ველფი მეუღლეს გაეყარა, ის და მამამისი ველფ IV შეურიგდნენ იმპერატორს და დაიბრუნეს ბავარიის საჰერცოგო.

ველფ V მთელი თავისი სიცოცხლის განმავლობაში იმპერატორის ერთგული დარჩა და ბავარიის საჰერცოგოს მართავდა. გარდა იმისა, რომ იგი იმპერატორს იტალიურ ლაშქრობებში ეხმარებოდა მისი მმართველობის შესახებ თითქმის არაფერია ცნობილი. ველფ V დამარხეს ვენახში.

იგი მეორედ არ დაქორწინებულა და უშვილოდ გარდაიცვალა. მის შემდეგ ბავარიის ჰერცოგი გახდა მისი ძმა - ჰაინრიხ შავი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ბავარიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1073
კატეგორია:გარდაცვლილი  24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1120
იაკობ II (ბადენი)

მარკგრაფი **იაკობ II ფონ ბადენი** () (დ. 6 ივნისი, 1471 — გ. 27 აპრილი, 1511, კიოლნი)  — ბადენის მარკგრაფის კრისტოფ I-ის და მისი მეუღლის ოტილი ფონ კაცენელნბოგენის ვაჟი და 1503 წლიდან ტრირის არქიეპისკოპოსი.

კატეგორია:ტრირის არქიეპისკოპოსები
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1471
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1511
ბერთოლდ III (ცერინგენი)

**ბერთოლდ III ფონ ცერინგენი** (*გერმ.*: Berthold III. von Zähringen) (დ.  დაახ. 1085 — გ. 3 მაისი,  1122; მოლსჰაიმი, ელზასი) — ცერინგენის ჰერცოგი. 1120 წელს ბერთოლდმა დააარსა ქალაქი ფრაიბურგი.

## ბიოგრაფია 
1111 წელს ბერთოლდი ცერინგენის ჰერცოგი გახდა. ის მხარს უჭერდა იმპერატორ ჰაინრიხ V-ეს და დიდი როლი ითამაშა ვორმსის კონკორდატში 1122 წელს. ბერთოლდი დაიღუპა ქალაქ მოლსჰაიმის წინააღმდეგ ომში და მისი მემკვიდრე გახდა ძმა კონრად I.

ბერთოლდ III-ის მეუღლე იყო ბავარიის ჰერცოგ ჰაინრიხ შავის ასული სოფი.

ქალაქ ფრაიბურგის ცენტრალური ქუჩა ბერთოლდშტრასე და ცნობილი შადრევანი ბერთოლდსბრუნე მის სახელ ატარებს.

კატეგორია:ცერინგენის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1085
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1122
ჰაინრიხ შავი

thumb|ჰაინრიხ შავი
**ჰაინრიხ შავი** () (დ. 1075 — გ. 13 დეკემბერი, 1126, რავენსბურგი, გერმანია) — ბავარიის ჰერცოგი **ჰაინრიხ IX**-ის სახელით 1120–1126 წლებში.

ჰაინხირი იყო ველფ IV-ის შვილი და ველფ V-ის ძმა. ამ უკანასკნელის უშვილოდ სიკვდილის შემდეგ იგი 1120 წელს ბავარიის ჰერცოგი გახდა.

## ოჯახი 
1095-1100 წლებს შორის ჰაინრიხმა იქორწინა საქსონიელ პრინცესა ვულფილდ ბილუნგზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* ჰაინრიხ ამაყი (1100–1126) — ბავარიის და საქსონიის ჰერცოგი
* კონრადი (გ. 1126) — ცისტერციანელი მღვდელი.
* იუდითი (დ. 1100 შემდეგ – გ. 1130/31) — შვაბიის ჰერცოგი ფრიდრიხ II.
* სოფი (გ. 1145) — 1. ბერთოლდ III ფონ ცერინგენი, 2. მარკგრაფი ლეოპოლდ ფონ შტაირი.
* მატილდე (გ. 1103) — 1. მარკგრაფი დიპოლდ IV ფონ ფობურგი, 2. გრაფი გებარდ III ფონ ზულცბახი.
* ველფ VI (1115–1191) — შპოლეტოს ჰერცოგი.
* ვულფილდი (გ. 1160 შემდეგ) — გრაფი რუდოლფ ფონ ბრეგენცი.

კატეგორია:ბავარიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1075
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1126
მარკუსი (ბადენი)

მარკგრაფი **მარკუს ფონ ბადენი** ()  (დ. 1434 — გ. 1 სექტემბერი, 1478) — ლიეჟის ეპისკოპოსი.

მარკუსი იყო მარკგრაფ იაკობ I-ისა და მისი მეუღლის კათარინა ფონ ლოთრინგენის ვაჟი.

მისი და-ძმანი იყვნენ:
* კარლი (გ. 1475)
* ბერნჰარდი (1428—1458)
* იოჰანი (1430—1503)
* გეორგი (1433—1484)
* მარგარეტე (1431—1457)
* მათილდე (გ. 1485)

კატეგორია:დაბადებული 1434
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1478
მათილდე (ბადენი)

მარკგრაფინია **მათილდე ფონ ბადენი** (*გერმ.*: Markgräfin Mathilde von Baden) – ტრირის აბატესა.

მათილდე იყო მარკგრაფ იაკობ I-ისა და მისი მეუღლის კათარინა ფონ ლოთრინგენის ასული.

მისი და-ძმანი იყვნენ:
* კარლი († 1475)
* ბერნჰარდი (* 1428; † 1458)
* იოჰანი (* 1430; † 1503)
* გეორგი (* 1433; † 1484)
* მარკუსი (* 1434; † 1478)
* მარგარეტე (* 1431; † 1457)
კათარინა ფონ ლოთრინგენი

**კათარინა ფონ ლოთრინგენი** (*გერმ.*: Katharina von Lothringen) (დ. 1407 — გ. 1 მარტი, 1439) — ბადენის მარკგრაფის იაკობ I-ის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
კათარინა იყო ლოთარინგიის ჰერცოგის კარლ I-ისა და პფალცგრაფინია მარგარეტე ფონ დერ პფალცის ასული. 1422 წლის 25 ივნისს იგი ცოლად გაჰყვა იაკობ I ფონ ბადენს, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* კარლი (გ. 1475)
* ბერნჰარდი (დ. 1428— გ. 1458)
* იოჰანი (დ. 1430 — გ.  1503)
* გეორგი (დ.  1433 — 1484)
* მარკუსი (დ. 1434 — გ. 1478)
* მარგარეტე (დ.  1431 — გ. 1457)
* მათილდე (გ. 1485)

კატეგორია:დაბადებული 1407
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1439
ზალმი (დინასტია)

მინი|ზალმის პრინციპალიტის დროშა
**ზალმი** (გერმ.: Salm) — გერმანელი გრაფების დინასტია. მათი სამფლობელო მდებარეობდა მდ. მოზელიის რეგიონში და ლუქსემბურგების დიანასტიის გვერდით შტოს წარმოადგენენ. სახელი ეწოდათ არდენებში მდებარე ფილზალმის ციხესიმაგრის (ბელგია) მიხედვით.

დინასტია დააარსა ვიდრიკუსმა (877-926), რომლის სრული წოდება იყო გრაფი იმ ტრირ უნდ ბიდგაუ, პფალცგრაფი ცუ აახენი. მისი ვაჟი ზიგფრიდი 963 წელს ზალმის გრაფად მოიხსენიება. (ზიგფრიდ გრაფ იმ მოზელგაუ, გრაფ ფნ ლუქსემბურგ უნდ ზალმი; გერმ.: Siegfried Graf im Moselgau, Graf von Luxemburg und Salm).

1165 დინასტია გაიყო ორ შტოდ: ნიდერზალმი (მამული არდენებში) და ობერზალმი (მამული ფოგეზენში). ლოთარინგიის საზღვართან მდებარე ზალმის ციხესიმაგრე, რომელიც ზალმის საგრაფოს ცენტრი იყო 1793 წლიდან საფრანგეთის საზღვრებშია.
 
1416 წლიდან ნიდერზალმის შტოს მემკვიდრეებად რაიფერშაიტის ბატონები არიან, რომლიბიც თავის მხრის ასევე ზალმის დინასტიის დამაარსებელ ვიდრიკუსის შტამომავლები იყვნენ. XVII საუკუნეში ზალმ-რაიფერშაიტის დინასტია რამდენიმე შტოდ გაიყო. XVIII საუკუნეში თითქმის ყველა ამ შტომ რაიხსფიურსტის ტიტული მიიღო:

* ზალმ-რაიფერშაიტ-დიკი († 1888) მამული: დიკის სასახლე.
* ზალმ-რაიფერშაიტ-კრაუტჰაიმი († 1958)
* ზალმ-რაიფერშაიტ-რაიცი. მამული: 1945 წლამდე შტაირეგის სასახლე (რაიცი, მორავია, ჩეხეთი).

ობერზალმის შტოს მემკვიდრეებად ვილდ უნდ რაინგრაფები მოიხსენიებიან, რომლებმაც თავის მხრის ზალმის სახელი მიიღეს. XVII-XVIII საუკუნეებში ეს საგვარეულოც რამდენიმე შტოდ გაიყო:

* ზალმ-ზალმი. მამული: ანჰოლტის ციხესიმაგრე ისელბურგში.
* ზალმ-კირბურგი (1743 წლიდან რაიხსფიურსტები, † 1905)
* ზალმ-ჰორსტმარ-გრუმბახი (1816 წლიდან ფიურსტ ფონ ჰორსტმარი]].

## ლიტერატურა
* Dieter Böhringer: *Schule im Fürstentum Salm.* In: Hans de Beukelaer, Timothy Sodmann (Hrsg.): *Wonderbaarlijke Tijden. Machtwisseling in Achterhoek/Westmünsterland tussen 1795 en 1816.* = *Wundersame Zeiten. Herrschaftswechsel im Achterhoek/Westmünsterland zwischen 1795 und 1816.* Fagus, Aalten (NL) 2004, ISBN 90-70017-85-7, S. 169–192.
* Heinrich Dicke: *Die Gesetzgebung und Verwaltung im Fürstentum Salm 1802 bis 1810.* Lax, Hildesheim 1912 (*Beiträge für die Geschichte Niedersachsens und Westfalens* 33 = Bd. 6, H. 3), (Zugleich: Münster, Univ., Diss.).
* Joachim Emig: *Friedrich III. von Salm-Kyrburg. (1745–1794). Ein deutscher Reichsfürst im Spannungsfeld zwischen Ancient régime und Revolution.* Lang, Frankfurt am Main u. a. 1997, ISBN 3-631-31352-7 (*Europäische Hochschulschriften.* Reihe 3: *Geschichte und ihre Hilfswissenschaften* 750), (Zugleich: Mainz, Univ., Diss., 1990).
* Elisabeth Fehrenbach: *Der Adel in Deutschland und Frankreich im Zeitalter der Französischen Revolution.* In: Helmut Berding u. a. (Hrsg.): *Deutschland und Frankreich im Zeitalter der Französischen Revolution.* Suhrkamp, Frankfurt am Main 1989, ISBN 3-518-11521-9 (*Edition Suhrkamp* 1521 = NF 521).

## რესურსები ინტერნეტში
* HIS-Data  - Fürstentum Salm (გერმანული)
* fahnenversand.de - Salm-Salm 1386–1811 (ინგლისური)

კატეგორია:გერმანული არისტოკრატთა საგვარეულოები
ანდო ჰიროშიგე

**ანდო ჰიროშიგე** (მოგვიანებით **უტაგავა ჰიროშიგე**;  ; დ. 1797, ედო — გ. 12 ოქტომბერი 1858, იქვე) — იაპონელი მხატვარი; უკიიო-ე-ს მიმდინარეობის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი და კაცუშიკა ჰოკუსაის კონკურენტი. მისმა ნამუშევრებმა „ტოკაიდოს 53 გაჩერება“ (1833-1834) და „ედოს 100 ხედი“ (1856-1858) დიდი გავლენა იქონიეს ფრანგ იმპრესიონისტებზე.

## ლიტერატურა
* Forbes, Andrew; Henley, David (2014). *100 Famous Views of Edo*. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B00HR3RHUY
* Forbes, Andrew; Henley, David (2014). *Utagawa Hiroshige’s 36 Views of Mount Fuji*. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B00KD7CZ9O
* Forbes, Andrew; Henley, David (2014). ''Utagawa Hiroshige's 53 Stations of the Tokaido''. Chiang Mai: Cognoscenti Books. ASIN: B00LM4APAI

## რესურსები ინტერნეტში
* Shizuoka City Tokaido Hiroshige Museum of Art 

კატეგორია:იაპონელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1797
კატეგორია:გარდაცვლილი   12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1858
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჯორჯ კლუნი

**ჯორჯ ტიმოთი კლუნი** (; დ. 6 მაისი, 1961) — ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი მსახიობი, რეჟისორი, სცენარისტი; სატელევიზიო დრამის „სასწრაფო“ (1994-99) ყოფილი წამყვანი მსახიობი.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები
კატეგორია:დაბადებული 6 მაისი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი აგნოსტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ჰუმანიტარები
კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები
კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი სცენარისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:ევროპის კინემატოგრაფიული ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:ამერიკელი ლგბტ მოძრაობის აქტივისტები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რიზ უიზერსპუნი

**ლაურა ჯინ რიზ უიზერსპუნი** ( დ. 22 მარტი, 1976, ახალი ორლეანი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და პროდიუსერი. არის ამერიკის კინოაკადემიის ოსკარის მფლობელი, განსაკუთრებით ცნობილი თავისი როლებით ფილმებში „ლეგალურად ქერა“ და „იარე ზღვარზე“.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 
* უიზერსპუნის ფოტოსურათები 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 22 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აშოთან მუხრანბატონი

**აშოთან ბაგრატის ძე მუხრანბატონი** (გ. 1561) — ბაგრატ მუხრანბატონის ძე. მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი XVI საუკუნის 30-იანი წლებიდან 1561 წლამდე. მუხრანბატონი გახდა მამამისის, ბაგრატის ბერად აღკვეცის შემდეგ. მისი ერთი ასული, ქეთევანი (შემდეგში ქეთევან წამებული) ცოლად ჰყავდა კახთა მეფეს დავით I-ს. დაიღუპა ფხოველებთან ბრძოლაში.

## ლიტერატურა 
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:გარდაცვლილი 1561
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ვახტანგ მუხრანბატონი

**ვახტანგ ბაგრატის ძე მუხრანბატონი** (გ. 1580) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი XVI საუკუნის 60-იან წლებიდან 1580-მდე. ქართლის გამგებელი XVI საუკუნის 70-იან წლებში. მუსტაფა ლალა-ფაშას ქართლში ლაშქრობისას (1578) ქართლის დიდ თავადებთან ერთად მორჩილება გამოუცხადა მას. კონფლიქტი ჰქონდა სპარსეთიდან დაბრუნებულ სიმონ I-თან. სიმონმა დააპატიმრა კიდეც, მაგრამ მალე შეურიგდა და გაათავისუფლა.

## შვილები
* თეიმურაზ I მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1 ივლისი, 1625)
* ქაიხოსრო მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 3 ოქტომბერი, 1629)
* ბაგრატ მუხრანბატონი (დაიბადა 16 იანვარი, 1572)

## ლიტერატურა
* გვრიტიშვილი დ., ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;
 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1580
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:საქართველოს რეგენტები
ვახტანგ მუხრანბატონი (ინჟინერი)

მინი|იორის არხის ობელისკი
**ვახტანგ დავითის ძე მუხრანბატონი** (*ბაგრატიონ-მუხრანსკი*; დ. 1817, თბილისი ― გ. 1892, დაკრძალულია სვეტიცხოველში) — ქართველი ინჟინერ-მშენებელი. განათლება მიიღო ხარკოვში. 1847-1856 მუშაობდა მიმოსვლის გზათა საზოგადო შენობათა კორპუსის VIII ოლქში (თბილისში) და კავკასიის მთავარმართლებლობის სახელმწიფო ქონებათა ინსპექციაში ინჟინერ-ჰიდრავლიკოსად. 1849 წელს მისი ხელმძღვანელობით დამთავრდა ერეკლე II-ის დროს დაწყებული ივრის სარწყავი არხის მშენებლობა, ამის აღსანიშნავად სართიჭალასთან ააგეს ობელისკი. 1850-1854 მუხრანბატონმა აღადგინა ხიდი მდინარე ხრამზე, 1851-1854 კი ააგო ახალი ხიდი მდინარე ალგეთზე (ძველი ხიდის საძირკვლებზე). 1856-იდან მუშაობდა სამუშაოთა უფროსად თბილისის საგუბერნიო სამშენებლო კომისიაში. XIX საუკუნის 60 წლებში მუხრანბატონს მიენიჭა ინჟინერ-პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1866 წელს გადაიყვანეს პეტერბურგის გზათა სამინისტროში. რუსეთში მოღვაწეობის პერიოდში მიიღო „ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის“ წოდება.

## ლიტერატურა
**ბერიძე ვ.,* თბილისის ხუროთმოძღვრება (1801-1917 წლები), ტ. 2, თბ., 1963;

კატეგორია:ქართველი მშენებლები
კატეგორია:დაბადებული  1817 
კატეგორია:გარდაცვლილი  1892
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
იოანე მუხრანბატონი

**იოანე (ივანე) კონსტანტინეს ძე მუხრანბატონი** (დ. 12 დეკემბერი, 1755 — გ. 1801, სხვა ცნობებით, 1799) — ბაგრატიონთა მუხრანბატონების შტოს წარმომადგენელი, მუხრანბატონების სახლის უფროსი XVIII ს.70-იანი წლებიდან  1801 წლის ჩათვლით. ქართლ-კახეთის სამეფო პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, ერეკლე II-ის სიძე (მეფის ასულის ქეთევანის მეუღლე). მუხრანბატონმა, როგორც ერეკლე II-ის სრულუფლებიანმა წარმომადგენელმა, 1783 წლის 24 ივლისს გ. ჭავჭავაძესთან ერთად გეორგიევსკში ხელი მოაწერა რუსეთის მფარველობაში შესვლის ტრაქტატს. 1784-იდან მუხრანბატონი იყო ერეკლე II-ისა და გიორგი XII-ის სახლთუხუცესი, 1784–1795 ერევნის სახანოს (ქართლ-კახეთის სამეფოს ვასალის) მოურავი („ღუბერნატორი“). 1786 ჩააქრო აჯანყება ნახჭევანში. 1795 კრწანისის ბრძოლაში მეთაურობდა ქართლ-კახეთის ლაშქრის ერთ ნაწილს.
 
## ლიტერატურა
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1755
კატეგორია:გარდაცვლილი 1801
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:სახლთუხუცესები
კატეგორია:მოურავები
თეიმურაზ I მუხრანბატონი

**თეიმურაზ ვახტანგის ძე მუხრანბატონი** (გ. 1 ივლისი, 1625) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1580–1625 წლებში. ვახტანგ V-ის მამა, გიორგი სააკაძის სიძე და მისი მომხრე. მონაწილეობდა ტაშისკარისა და მარაბდის ბრძოლებში (დაიღუპა მარაბდის მახლობლად).

## ოჯახი
თეიმურაზ მუხრანბატონს ცოლად ჰყავდა არაგვის ერისთავის, ნუგზარ არაგვის ერისთავის ასული ანა, რომლისგანაც ეყოლა ექვსი შვილი:
* ვახტანგ V (დ. 1618 – გ. 1675)
* კონსტანტინე I მუხრანბატონი (დ. 1622 – გ. 1667)
* არჩილი (გ. 1637)
* ერეკლე (გ. 1676)
* დავითი (გ. 1631)
* ლუარსაბი (გ. 1629)
* დარეჯანი (გ. 1668)

## ლიტერატურა
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
თეიმურაზ I
კატეგორია:საქართველოს რეგენტები
გეორგ ფონ შიონერერი

thumb|right|გეორგ ფონ შიონერერი
რაინდი **გეორგ ჰაინრიხ ფონ შიონერერი** (გერმ.: Georg Heinrich Ritter von Schönerer) (დ. 17 ივლისი 1842, ვენა — გ. 14 აგვისტო 1921, როზენაუს სასახლე, ქვემო ავსტრია) — ავსტრიელი მემამულე და პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია 
გეორგ ფონ შიონერერი 1879 წლიდან ავსტრია-უნგრეთში გერმანულ-ნაციონალისტური მოძრაობის და შემდგომში საყოველთაო გერმანული მოძრაობის ერთპიროვნული ლიდერი იყო.

შიონერერი ოტო ფონ ბისმარკის მაღმერთებელი და მისი პოლიტიკის გამტარებელი იყო. 1922 წელს იგი დაასაფლავეს ბისმარკის მავზოლეუმის მახლობლად საქსონიის ტყეში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ავსტრიელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  17 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1842
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
ივერი ფრანგიშვილი

**ივერი ვარლამის ძე ფრანგიშვილი** (დ. 6 ივნისი, 1930, დიდი ჯიხაიში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტი ― გ. 28 თებერვალი, 2006, მოსკოვი) — ქართველი მეცნიერი გამოთვლითი ტექნიკისა და ავტომატური მართვის დარგში, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1979), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ვიცე-პრეზიდენტი (1985), რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1981), ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1969).

## ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის პილიტექნიკური ინსტიტუტის (ამჟამად საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) ენერგეტიკის ფაკულტეტი. 1952-1960 წლებში მუშაობდა საქართველოს სხვადასხვა სამრეწველო და სამეცნიერო დაწესებულებებში. 1960 წლიდან მოღვაწეობდა მოსკოვში ყოფილი სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ავტომატური და ტელემექანიკის (ამჟამად მართვის პრობლემების) ინსტიტუტში, 1970 წლიდან ამავე ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. ატომური ელექტროსადგურების ავტომატიზებული მართვის სისტემების გენერალური კონსტრუქტორი (1985). ივერი ფრანგიშვილი იყო რუსეთში მართვის სისტემების თეორიისა და ტექნიკის შემუშავების ერთ–ერთი ინიციატორი, 1985 წლიდან — რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ვადიმ ტრაპეზნიკოვის სახელობის მართვის პრობლემების ინსტიტუტის დირექტორი. 1987 წელს გახდა საბჭოთა კავშირის გენერალური კონსტრუქტორი ატომური ელექტროსადგურების ტექნოლოგიური პროცესების ავტომატიზებული მართვის სისტემების დარგში, 1992 წელს - საქართველოს საინჟინრო აკადემიის პრეზიდენტი და საერთაშორისო საინჟინრო აკადემიის ვიცე–პრეზიდენტი. ამავე დროს იყო მთელი რიგი საერთაშორისო და უცხოური აკადემიების ნამდვილი წევრი.

1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს ერთიანი კომუნისტური პარტიიდან“.

ფრანგიშვილის ძირითადი შრომები ეძღვნება გამოთვლითი ტექნიკას, კერძოდ, ერთგვაროვანი ცვალებადი სტრუქტურის მქონე ელექტრონული გამომთვლელი მანქანებისა და კომპლექსების თეორიისა და მეთოდების დამუშავების საკითხებს. დაჯილდოებულია 2 წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ივერი ფრანგიშვილი  — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1930 
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კონსტანტინე III მუხრანბატონი

**კონსტანტინე მუხრანბატონი**  (გ. 1756) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი, შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1735–1756 წლებში, სახლთუხუცესი, თბილისის მოურავი 1748 წლიდან. თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის თანამებრძოლი. ლეკიანობის წინააღმდეგ ბრძოლების პერიოდში, 1746, მოსახლეობის დასაცავად განაახლა ქსნისა და მჭადიჯვრის ციხეები, 1756 დაამთავრა შიოსუბნის გალავნისა და ბურჯების მშენებლობა. 1749 მონაწილეობდა ერევნის ლაშქრობაში, 1754–1755 —მჭადიჯვრისა და ყვარლის ციხეების დაცვაში. დაიღუპა ლეკებთან ბრძოლაში.

## ლიტერატურა
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1756
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:სახლთუხუცესები
კატეგორია:მოურავები
ქაიხოსრო მუხრანბატონი

**ქაიხოსრო ვახტანგის ძე მუხრანბატონი** (გ. 1629) — მუხრანბატონების სახლის უფროსი და შიდა ქართლის სადროშოს სარდალი 1625-1626. ქართლის გამგებელი 1626, გიორგი სააკაძის მომხრე და თანამებრძოლი. ბაზალეთის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ გადაიხვეწა ოსმალეთში, სადაც თავი მოჰკვეთეს სააკაძესთან ერთად.

## ოჯახი
ქაიხოსრო მუხრანბატონი დაქორწინებული იყო მამია II დადიანის ქალიშვილზე თინათინ დადიანზე. მათ ამ ქორწინებიდან ეყოლათ სამი ვაჟი და სამი ქალიშვილი:
* აშოთან II მუხრანბატონი (გარდაიცვალა 1697)
* ბაგრატ მუხრანბატონი, დაქორწინდა ქეთევან ამილახვარზე. ჰყავდა ორი ვაჟი სიმონი და ნიკოლოზი
* დომენტი III (გარდაიცვალა 1676)
* დედისიმედი (გარდაიცვალა 1671), დაქორწინებული იყო პაპუნა ციციშვილზე
* ელენე (გარდაიცვალა 1675 წლის შემდეგ), დაქორწინებული იყო ნუგზარ არაგვის ერისთავის ვაჟზე, გიორგიზე, რომელიც გარდაიცვალა 1647 წლის შემდეგ
* თინათინი, დაქორწინდა ელიზბარ დავითიშვილზე

## ლიტერატურა 
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;
* *ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;
 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1629
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:საქართველოს რეგენტები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იალტა

**იალტა** (, ) — ქალაქი ყირიმში, სამხრეთ უკრაინაში, შავი ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე. ქალაქი მდებარეობს ძველი ბერძნული კოლონიის ნამოსახლარზე, რომელიც ლეგენდის თანახმად ბერძენმა მეზღვაურებმა დააარსეს მყუდრო ნავსაყუდელის ძებნისას. იალტა გარშემორტყმულია ტყიანი მთებით, აქვს ხმელთაშუა ზღვის სუბტროპიკული კლიმატი და ისტორიულად ყურძნის ვენახებითა და ბაღებით იყო ცნობილი.

იალტის არსებობა პირველად XII საუკუნეში დაფიქსირდა არაბი გეოგრაფის მიერ, რომელმაც იგი ბიზანტიურ პორტად და მეთევზეთა დასახლებად მონათლა. XIV საუკუნეში ქალაქი გენუის სავაჭრო კოლონიათა სისტემის ნაწილი ხდება და მოიხსენიება როგორც ეტალიტა ან გალიტა. 1475 წელს იალტა დანარჩენ ყირიმთან ერთად ოსმანთა მიერ იქნა შეპყრობილი, რომლებმაც იგი ნახევრად დამოუკიდებელ ყირიმის სახანოდ აქციეს. 1783 წელს იალტა რუსეთის იმპერიამ შეიერთა მთელ ყირიმთან ერთად, რაც რუსეთ-თურქეთის ომის საბაბი გახდა 1787-1792 წლებში.

XIX საუკუნეში ქალაქი პოპულარული კურორტი, დასასვენებელი ადგილი ხდება რუსეთის არისტოკრატიისა და ჩინოსნებისთვის. მწერლები ლევ ტოლსტოი და ანტონ ჩეხოვი ზაფხულს აქ ატარებდნენ. ქალაქი ასევე მჭიდროდ ასოცირდება სამეფო კართან. 1889 წელს ალექსანდრე III-მ იალტის შორიახლოს მასანდრას სასახლე ააგო, 1911 წელს კი ნიკოლოზ II-მ ლივადიას სასახლე ააშენა ქალაქის სამხრეთით.

XX საუკუნეში იალტა საბჭოთა კავშირის უმთავრესი შავიზღვისპირა კურორტი ხდება. 1920 წელს ლენინი ხელს აწერს დეკრეტს „ყირიმის მშრომელი ხალხისთვის სამკურნალო მიზნებით გამოყენების შესახებ“, რის შედეგადაც რეგიონი ექსკლუზიური დასასვენებელი ადგილიდან სოციალიზმის მშენებლობით დაღლილ პროლეტართა მასობრივ გამაჯანსაღებელ ცენტრად გადაიქცა. იალტის გარშემო უამრავი სანატორიუმი გაშენდა. იალტაში ისვენებდა საბჭოთა ელიტაც. სტალინი მასანდრას სასახლეს საზაფხულო რეზიდენციად იყენებდა.

ქალაქი მსოფლიო ყურადღების ცენტრში მოექცა 1945 წელს იალტის კონფერენციაზე დიდი სამეულის (სსრკ, აშშ და დიდი ბრიტანეთის პირველი პირები) შეხვედრისას, რომელიც ლივადიას სასახლეში გაიმართა.

1991 წელს სსრკ-ს დაშლის შემდეგ იალტის ეკონომიკური მდგომარეობა მკვეთრად გაუარესდა. ახლად გამდიდრებულთა უმრავლესობა უპირატესობას ევროპის კურორტებს ანიჭებს საზღვრების გახსნის შემდეგ. მეორე მხრივ, ყოფილი საბჭოთა კავშირის მოსახლეობის უმრავლესობა ეკონომიკურ გაჭირვებაში უკვე იალტაშიც ვეღარ ახერხებს დასვენებისთვის საკმარისი სახსრების შოვნას. თუმცა ბოლო წლებში იალტა ეკონომიკურად ისევ მომჯობინდა, ინფრასტრუქტურა გაუმჯობესდა და ტურისტებიც დაბრუნდნენ. დამსვენებლებთა უმრავლესობას ჯერჯერობით მხოლოდ რუსები და უკრაინელები შეადგენენ.

## დაძმობილებული ქალაქები
* აკაპულკო, მექსიკა
* ბადენ-ბადენი, გერმანია
* ბათუმი, საქართველო
* ეილათი, ისრაელი
* გალაცი, რუმინეთი
* ხაჩმაზი, აზერბაიჯანი
* მარგიტი, გაერთიანებული სამეფო
* ნიცა, საფრანგეთი
* პოცუოლი, იტალია
* რიეკა, ხორვატია
* სანტა-ბარბარა, აშშ
* სანია, ჩინეთი
* შარმ-ელ-შეიხი, ეგვიპტე
* ულან-უდე, რუსეთი
* ბურგასი, ბულგარეთი
* ფუჯისავა, იაპონია
* ლატაკია, სირია
* პანკოვი, გერმანია

## რესურსები ინტერნეტში 
* იალტის ტურისტული მეგზური 

## სქოლიო
კატეგორია:ყირიმის ავტონომიური რესპუბლიკის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
ავაგ-სარგის მხარგრძელი

**ავაგ-სარგის მხარგრძელი** (გ. 1268) — XIII საუკუნის ქართველი დიდებული, ამირსპასალარ-მანდატურთუხუცესი. მანდატურთუხუცეს შანშე მხარგრძელის ძე. ხელს აწერს ცნობილ "რკონის დაწერილს".

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა 
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2-3, თბ., 1965-1966;
* *Джанашиа С. Н.,* Об одном примере искажения исторической правды..., Тб., 1947;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1268
ა
მუცო

**მუცო** — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე არდოტის წყლის (არღუნის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ხევსურეთის შემოსასვლელის ისტორიული დარაჯი და დამცველი. ზღვის დონიდან 1880 მ, დუშეთიდან 121 კმ.

სოფელში, რომელიც თითქმის გაუკაცრიელდა საუკუნეზე მეტი ხანია, შუა საუკუნეების გამაგრებული, საყოფაცხოვრებო დანიშნულების დაახლოებით 40-მდე სახლია განლაგებული ვერტიკალურ ტერასებზე მუცო-არდოტის ხეობის თავზე. ამჟამად ოთხი საბრძოლო დანიშნულების ციხე-კოშკი და რამდენიმე საცხოვრებლის ნანგრევია შემორჩენილი მუცოში. მათ შორის, ლეგენდარული თორღვას ციხე და კოშკი. მუცო, ძირითადად, ორ ნაწილად იყოფა: ზემოთ უფრო ძველი შეთეკაურთ უბანია და მეორე შედარებით ახალი — დაიაურთ უბანი. მისადგომად რთულ სოფელში შენარჩუნებულია ორიგინალური არქიტექტურა. ტურისტებისა და მთამსვლელების საყვარელი ადგილი — მუცო, საქართველოს ყველაზე სავალალო მდგომარეობაში მყოფ ისტორიულ ძეგლთა სიაშია.

ლეგენდის თანახმად, სოფლის მკვიდრნი მთავარანგელოზის ბროლისკალოს ხატზე ლოცულობდნენ. მუცოელები განთქმული მეომრები და მონადირეები იყვნენ და საუკუნეების განმავლობაში ხატისთვის მოძღვნილ საგანძურს იცავდნენ. გადმოცემის მიხედვით, საგანძური დღესაც მუცოს ახლოს, მაღალ მთებშია დაცული და რჩეულის მოლოდინშია.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

მუცოში, ძირითადად, ორი გვარი სახლობდა: შეთეკაურები და დაიაურები.
## ფოტოგალერეა

ფაილი:Mutso, Georgia.jpg|
ფაილი:Geo92-061-2400.jpg|ცანგალას ფოტო
ფაილი:Geo92-057.-2400jpg.jpg|ცანგალას ფოტო
ფაილი:Xevsureti.muco (11).JPG|მუცო
ფაილი:Xevsureti. muco(12).JPG|მუცო
ფაილი:Georgia, Summer 2009 - Shatili 11-07-2097.JPG|
ფაილი:Mutso Towers.jpg|
ფაილი:MUTSO (KHEVSURETI).jpg|
ფაილი:Mutso (9460921390).jpg|
ფაილი:Mutso (9460925408).jpg|
ფაილი:Mutso (9460917396).jpg|
ფაილი:Mutso (9458137603).jpg|
ფაილი:Mutso (9458132359).jpg|

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* თორღვაის კოშკი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ზაქარია II მხარგრძელი

[მინი|ზაქარია მხარგრძელის ბარელიეფი [ჰარიჭავანქი|ჰარიჭავანქის მონასტრიდან, 1201]]
**ზაქარია II მხარგრძელი** (გ.  1212) — ქართველი დიდებული. სახელმწიფო მოღვაწე XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე, ამირსპასალარ სარგისის ძე, ამირსპასალარ-მანდატურთუხუცესი, დიდი მემამულე, ქვემო ქართლის (ლორე-ტაშირი), შემოერთებული სომხური თემების (შირაკი,აირარატი, სივნიეთი, არცახი, უტიქი, გელაქუნი), ქ. რუსთავის (კახეთი) და სხვათა მფლობელი.

1177 წელს ზაქარია და სარგის მხარგრძლები აჯანყებული დემნა (დემეტრე) უფლისწულის ბანაკში იყვნენ. სარგისმა შვილთან ერთად დატოვა აჯანყებულები და გადავიდა გიორგი III-ის მხარეზე. მხარგრძლებმა განსაკუთრებით გამოიჩინეს თავი გიორგი რუსის (იური ანდრიას ძე) ამბოხების ჩაქრობაში. ამირსპასალარ გამრეკელ თორელის გარდაცვალების შემდეგ მცირე ხნით ჭიაბერი იყო ამირსპასალარი, ხოლო შემდეგ - მხარგრძელს ამირსპასალარობის ბოძებასთან ერთად მეფემ უწყალობა ქ. რუსთავიც. ამ დროიდან ამირსპასალარის სახელო დიდი ხნით დამკვიდრდა  მხარგრძელთა საგვარეულოში. XII საუკუნის ბოლოს საქართველომ შემოიერთა სომხეთი (შირაკი) ცენტრი ქ. ანისი, რომელიც სამამულე მდლობელობაში გადაეცა ზაქარია  მხარგრძელს. ზაქარიას (ისევე როგორც ადრე მის მამას - სარგისს) მიენიჭა ანისის მფლობელის ტიტული - შაჰანშა (ეს ტიტული დამკვიდრებული იყო აგრეთვე საქართველოს მეფის ტიტულატურაში). შემდგომში ეს ტიტული საკუთარ სახელად იქცა ზაქარიას სახლში.

მხარგრძელი მონაწილეობდა ქართველთა თითქმის ყველა ლაშქრობაში XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე: შამქორისა და ბასიანის ბრძოლებში, ანისის, არდებილის, ირანის ლაშქრობებში და სხვა. ის, როგორც სამხრეთ საქართველოს ფეოდალი, სარდლობდა მეწინავე სადროშოს. თამარის ისტორიკოსის ცნობით, „მას ჟამსა დიდად განდიდებულნი იყვნენ მეფისა მიერ ზაქარია ამირსპასალარი და ივანე მსახურთუხუცესი“.

კონფესიურად ზაქარია იყო ერთადერთი მონოფიზიტი  მხარგრძელი ამ პერიოდში. მისი მოძღვარი იყო ცნობილი სომეხი საეკლესიო მოღვაწე და კანონმდებელი მხითარ გოში. XIII საუკუნის სომეხი ისტორიკოსების კირაკოს განძაკეცისა და ვარდან აღმოსავლელის ცნობით, ზაქარია ცდილობდა ზოგიერთი ცვლილების შეტანას სომხურ სარწმუნოებაში, რათა დაეახლოვებინა ის ქართულ სარწმუნოებასთან. ამ მიზნით  მხარგრძელის ინიციატივით მოწვეულ იქნა ლორისა (1205) და ანისის (1207) საეკლესიო კრებები.

ზაქარიას გარდაცვალების შემდეგ მხარგრძელთა ძირითადი შტო გაიყო 2 ნაწილად: ზაქარიასა და ივანეს (ზაქარიას ძმა) სახლებად. მხარგრძელმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა საქართველოს ფეოდალური მონარქიის განმტკიცებაში, თურქების მიერ დაპყრობილი ამიერკავკასიის მიწების განთავისუფლებასა და საქართველოსთან შეერთებაში. ამიტომაც იმდროინდელი ქართული წყაროები (რომელიც ასახავენ ქართულ ფეოდალური არისტოკრატიის თვალსაზრისს) ქებით იხსენიებენ მხარგრძელს და მაღალ შეფასებას აძლევენ მის თავდადებას ქართული სახელმწიფოს ინტერესებისათვის, ერთგულებას მეფისადმი, მის პიროვნულ ღირსებებს. ვარდანის ცნობით, მხარგრძელი გარდაიცვალა ირანის ლაშქრობიდან დაბრუნების შემდეგ. დაკრძალეს სანაინში, თავის საგვარეულო მონასტერში.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;
* *მეტრეველი რ.,* შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;

## სქოლიო
კატეგორია:ამირსპასალარები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1212
ზ
ივანე II მხარგრძელი

** ივანე II მხარგრძელი** — საქართველოს დიდებული XIII საუკუნის 50-60-იან წლებში, მანდატურთუხუცესი. მანდატურთუხუცეს შანშე მხარგრძელის ძე. მისი ბრძანება კოშელი გლეხების გადასახადისაგან გათავისუფლების შესახებ ამოკვეთილია კოშის ეკლესიის (ერევნის ახლოს) კედელზე.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ზაქარია I მხარგრძელი

**ზაქარია I მხარგრძელი** — საქართველოს დიდებული დემეტრე I-ის (1125-1156) მეფობის ხანაში. ამირსპასალარ სარგისის მამა. ქვემო ქართლის მემამულე, ორბელთა ვასალი.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2-3, თბ., 1965-1966;
**Джанашиа С. Н.,* Об одном примере искажения исторической правды..., Тб., 1947;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ზ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ზაქარია III მხარგრძელი

**ზაქარია III მხარგრძელი** (გ. 1261) — იყო XIII საუკუნის სომეხი დიდებული და საქართველოს სამეფოს კარის მოხელე, რომელსაც ეკავა ქართული ჯარის ამირსპასალარის თანამდებობა.

ზაქარია იყო შანშე მხარგრძელის ვაჟი და მხარგრძელთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. დაქორწინებული იყო სარგის I-ის ასულზე. იგი იყო ერთ-ერთი დიდებულთაგანი, რომელმაც განახორციელა კავშირი საქართველოს მეფე დავით VII ულუ-სა და ჰულაგუ-ხანი შორის ახლო აღმოსავლეთის მონღოლთა დაპყრობის დროს (1258-1260).

მეფე დავით VII ულუმ ზაქარია ყარაყორუმში მოგზაურობისას ესკორტი გახადა, სადაც ზაქარია გიუკ ხანის მიერ დავითის ოფიციალურ აღიარებას დაესწრო.

1258 წელს ზაქარია მონაწილეობდა ჰულეგუ ხანის მიერ ორგანიზებულ ბაღდადის ალყაში. მან მონაწილეობა მიიღო ქალაქის აღებაში და მისი მაცხოვრებლების ხოცვა-ჟლეტაში, მაგრამ ქრისტიანები გადარჩნენ. ბარ ჰებრეუსის ცნობით, 1240-იანი წლებიდან მონღოლთა შორის მეომრად აღიარებულმა ქართველებმა „განსაკუთრებით დიდი ხოცვა მოახდინეს“. ქრისტიანული თვალსაზრისით ბაღდადის დაპყრობა ხალიფატის წინააღმდეგ „ღვთაებრივ შურისძიებად“ იყო მიჩნეული.

1260 წელს ჰულეგუ ხანმა დავით VII ულუს სთხოვა მხარი დაეჭირა მამლუქთა სასულთნოს წინააღმდეგ ომში. დავითმა, გაიხსენა ქართველთა დანაკარგები ბაღდადში, უარი თქვა დამორჩილებაზე და აუჯანყდა თავის მონღოლ ბატონს. მოხდა ისე, რომ ზაქარია მონღოლ გენერალ არღუნ აქასთან იყო. თუმცა იგი არღუნთან წავიდა, რათა ენახა თავისი ცოლი, რომელიც მამამისთან სარგის I ჯაყელთან იყო, ერთ-ერთ აჯანყებულთან. ამის შესახებ არღუნმა შეატყობინა ჰულეგუს, რომელმაც თავად ბრძანა, ზაქარია ბორკილებით წაეყვანათ. ზაქარი სიკვდილით დასაჯეს, ხოლო მისი მამა შანშე გამოსასყიდად გაათავისუფლეს.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *შ. მესხია,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;
 

## სქოლიო
კატეგორია:ამირსპასალარები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1261
კატეგორია:მხარგრძელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ივანე I მხარგრძელი

[მინი|ივანე მხარგრძელის ბარელიეფი [ჰარიჭავანქი|ჰარიჭავანქის მონასტრიდან, 1201]]
**ივანე I მხარგრძელი** (გ. 1227) — საქართველოს დიდებული XII საუკუნის ბოლოსა და XIII საუკუნის პირველ მესამედში. ამირსპასალარ სარგისის ძე. ჯერ მსახურთუხუცესი (სასახლისა და სამეფო დომენის გამგებელი), შემდეგ — ათაბაგი. დიდი მემამულე: ქვემო ქართლის ნაწილის, შემოერთებული სომხური თემების ნაწილის (დვინის მხარე — ვასპუკანი, გელაქუნი) მფლობელი.

მხარგრძელი, მისი მამის, სარგისის, ამირსპასალარად დანიშვნის დროს თამარ მეფემ „ითაყვანა დარბაზის ყმად“ (ე.ი. კარისკაცად). იური ანდრიას ძის აჯანყების (1191) ჩაქრობის შემდეგ ივანეს მეფემ უწყალობა ამ აჯანყების მოთავის ვარდან დადიანის სახელო — მსახურთუხუცესობა და მისივე სამფლობელო ციხეები აღმოსავლეთ საქართველოში — კაენი და კაიწონი, აგრეთვე გელაქუნი. მხარგრძელი აქტიურ როლს თამაშობდა საქართველოს როგორც საგარეო, ისე საშინაო პოლიტიკაში. თავის ძმასთან, ზაქარიასთან ერთად ის იყო მეწინავე სადროშოს ერთ-ერთი სარდალი. მონაწილეობდა შამქორისა და ბასიანის ბრძოლებში, კარისა და ხლათის ლაშქრობებში, ხვარაზმელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში და სხვა. მხარგრძელის სარდლობით საქართველოს ლაშქარმა ჩააქრო დიდოელებისა და ფხოველების აჯანყება.

მხარგრძელი უფლისწულ ლაშა გიორგის აღმზრდელი იყო, რის გამოც მიიღო ათაბაგის ტიტული. ამ დროიდან ათაბაგი მნიშვნელოვანი ფიგურა გახდა საქართველოს სამეფო კარზე. მან თანდათანობით დაიკავა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელის ადგილი, იქცა მის ნაცვლად, მეორე კაცად მეფის შემდეგ. ივანეს ამირსპასალარობაც ებოძა. თუ აქამდე ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის თანამდებობა გაერთიანებული იყო, ამიერიდან ამირსპასალარის სახელო შეუთავსდა ათაბაგობას და დროებით დამკვიდრდა ივანეს სახლში. მანდატურთუხუცესის თანამდებობა კი დარჩა ზაქარია მხარგრძელის სახლში.

ივანე კონფესიურად თავდაპირველად მონოფიზიტი იყო, შემდეგ მიიღო დიოფიზიტობა. მან დიოფიზიტურად აქცია ახპატისა (პღნძჰანქის) და სანაინის მონასტრები. ივანე დაკრძალეს სანაინის მონასტერში, რომელიც მისი სახლის საძვალედ იქცა.

## მხარგრძელთა გენეალოგია

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მსახურთუხუცესები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1227
კატეგორია:ამირსპასალარები
კატეგორია:მხარგრძელები
ხოსრო მხარგრძელი

**ხოსრო (ხოსროვი) მხარგრძელი** — ტაშირ-ძორაგეტის მემამულე XI საუკუნეში. წყაროებში მოხსენებული პირველი მხარგრძელი, მამა  ავაგ-სარგისისა და ქარიმისა, პაპა ზაქარია I მხარგრძელისა. მოხსენიებულია ახპატის ეკლესიის სომხურ წარწერაში. მხარგრძელი, სომხური წყაროების მიხედვით, XI საუკუნეში „ბაბილონის ქვეყნიდან“  გადმოსახლებულა ტაშირ-ძორაგეტის სომხეთის სამეფოში. აქ მას სამამულედ მიუღია ხოჟორნი (წოფის ხევი), სადაც აუგია ციხე (მხარგრძელთა საგვარეულო რეზიდენცია). მხარგრძელები ტაშირ-ძორაგეტის კვირიკიან სომეხთა მეფეების (სომეხ ბაგრატუნთა განშტოება) ვასალები ყოფილან ამ სამეფოს საბოლოო გაუქმებამდე (გააუქმა დავით აღმაშენებელმა 1118 წელს).

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:მხარგრძელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კიშინიოვი

**კიშინიოვი** (რუმ. Chișinău, IPA /ki.ʃi.'nəǔ/) — მოლდოვის დედაქალაქი და ქვეყნის ინდუსტრიული და კომერციუილი ცენტრი. მოლდოვის უდიდესი ქალაქი; ითვლება ევროპის ერთ-ერთ ყველაზე მწვანე ქალაქად. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრში, მდინარე ბიკზე. ქალაქი ასევე ითვლება რუმინული მოსახლეობის ყველაზე დიდ ურბანულ კონცენტრაციად ბუქარესტის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* www.chisinau.md – official site of Chișinău administration ;
* Fest.md – Information about arts and entertainment in Chişinău: theatres, museums, galleries, concerts, restaurants, clubs and others , , ;
*Chişinău City Guide  ;
*Panoramas of Moldova and Chişinău  , , ;
* Panoramic view of Chisinau

კატეგორია:მოლდოვის ქალაქები
კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები
სარგის მხარგრძელი

**სარგის მხარგრძელი** (გ.  1187) — საქართველოს დიდებული XII საუკუნის II ნახევარში. ამირსპასალარ   ზაქარია II-ისა და ათაბაგ ივანეს I-ის მამა. ქვემო ქართლის ერთ-ერთი მემამულე. 

დაწინაურდა გიორგი III-ის კარზე. 1161 გიორგი III-მ ანისის გამგებლად დანიშნა ივანე სუმბატის ძე ორბელი "თანაშემწეობითა სარგის მხარგრძელისათა". ამ პერიოდში მხარგრძელი დიდებულ აზნაურად იხსენიება.

დაახლოებით 1162 მხარგრძელს გიორგი III-მ  ანისის ამირობა უბოძა. 1164/1165 მეფე გიორგი III იძულებული გახდა ანისი ისევ ადრინდელ მფლობელებისათვის დაეთმო. შემდეგ, როდესაც მეფემ კვლავ შემოიერთა ანისი მცირე ხნით (1173/1174-1178), შესაძლოა, მის ამირად ისევ მხარგრძელი დაინიშნა. ანისის გამგებლობასთან დაკავშირებით მხარგრძელს მიუღია შაჰანშას ტიტული, რომლითაც ის მოხსენებულია ანისის ერთ უთარიღო სომხურ  წარწერაში. 1177 მხარგრძელი მონაწილეობდა ივანე ორბელის აჯანყებაში მეფის წინააღმდეგ, მაგრამ უღალატა მას და გადავიდა გიორგი III-ის მხარეზე. მეფემ აპატია დანაშაული, დააწინაურა, უწყალობა ორბელთა მამულის დიდი ნაწილი (ნაწილობრივ საგამგებლოდ, ნაწილობრივ სამამულედ). 1184/1185, თამარის კარზე ამირსპარსალარ-მანდატურთუხუცესის ყუბასარის გადაყენების შემდეგ, მხარგრძელს გადაეცა სახელოები. გარდა ამისა, თამარმა მას გადასცა "ლორე, სათავადო და სამთავრო სომხითსა შინა". 

სარგისის გარდაცვალების შემდეგ ლორე მხარგრძელთა მფლობელობაში დარჩა.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
* *მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1187
კატეგორია:ამირსპასალარები
კატანა

მინი|სხვადასხვა ზომის კატანა
**კატანა** (刀, かたな) — იაპონური ხმალი, დამახასიათებელი მოხრილი ცალმხრივი პირით და წრიული ან კვადრატული მცველით. გრძელი ორ ხელიანი ვადით. ის ტაჩიზე გვიან წარმოიშვა და ფეოდალურ იაპონიაში ძირითადად სამურაები იყენებდნენ. მურომაჩის პერიოდიდან ბევრი ძველი დიდი ტაჩი დაამოკლეს და კატანად გადააკეთეს.

რიგითი მოქალაქისთვის კატანა ჩვეულებრივ მიუწვდომელი იყო თავისი სიძვირის გამო. კატანა ითვლება ცივი იარაღის წარმოების ხელოვნების პიკად. კატანის დამზადება რთული ტექნოლოგური პროცესია. იგი იჭედება სხვადასხვა სიმტკიცის ფოლადის ნაჭრებისაგან, რაც იწვევს მის საოცარ ელასტიურობას და ამავე დროს სიმტკიცეს. კატანის ტარების უფლება მხოლოდ პრივილეგირებულ პირებს ჰქონდათ (სიოგუნები, სამურაები), სწორედ ამის გამო უბრალო ხალხს არ შეეძლო თავი დაეცვა შეიარაღებული სამურაისაგან (რაც ხშირი იყო). შემდგომში წარმოიშვა სხვადასხვა საბრძოლო სკოლები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*იაპონური ხმლები

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Nihonto message board forum
* Richard Stein's Japanese sword guide

## სქოლიო 
კატეგორია:ხმლები
კატეგორია:შუასაუკუნეების საბრძოლო იარაღები
კატეგორია:იაპონური სიტყვები და ფრაზები
გერგეტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გერგეტი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გერგეთი — მყინვარი საქართველოში
*გერგეტი — უბანი დაბა სტეფანწმინდაში
*გერგეტის სამების ეკლესია — ტაძარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში
ნინოწმინდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ნინოწმინდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნინოწმინდა — ქალაქი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში
* ნინოწმინდა — სოფელი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში
* ნინოწმინდა — ტაძარი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში
გრივნა

left|30px|გრივნას სიმბოლო
**გრივნა**, ასევე **ჰრივნა** () — უკრაინის ეროვნული ფულის ერთეულია 1996 წლიდან. მან შეცვალა კარბოვანეცი, დროებითი ფულის ერთეული, რომელიც შემოღებულ იქნა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ (კარბოვანეცი რუბლის ეკვივალენტია უკრაინულ ენაზე). ერთი გრივნა 100.000 კარბოვანცს უდრიდა. გრივნა იყოფა 100 კოპიიკად.

გრივნას სიმბოლოა უკრაინული ასო ჰე-ს კურსივი, ორმაგი ჰორიზონტალური ხაზით, რაც სტაბილურობის ნიშნავს. გრივნას აბრევიატურაა „გრნ“ (грн., hrn). ISO 4217-ის მიხედვით გრივნას სავალუტო კოდია UAH ან 980. გრივნას სიმბოლოს სპეციფიკური დიზაინი 2003 წელს უკრაინის ეროვნული ბანკის მიერ გამოცხადებული კონკურსის შედეგად შეირჩა.

2006 წლის 21 თებერვალს გრივნას კურსი იყო 5.05 გრივნა 1 დოლართან ან 6.01253 გრივნა 1 ევროსთან, უკრაინის ეროვნული ბანკის ოფიციალური მონაცემებით.

## მიმოქცევაში მყოფი ბანკნოტები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*History of Hryvnia 
*National Bank of Ukraine announcement of Hryvnia Sign  
*Proposed symbols for hryvnia during design competition  
*Pictures of hryvnia bills introduced in 1997
*The first Ukrainian Money (1917-1922)

## სქოლიო 
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კატეგორია:უკრაინა
ვიქტორ იუშჩენკო

**ვიქტორ ანდრეის ძე იუშჩენკო (იუშენკო)** (; დ. 23 თებერვალი, 1954) — უკრაინელი პოლიტიკოსი, უკრაინის პრეზიდენტი 2005–2010 წლებში. უკრაინის პოლიტიკური კოალიციის „ნაშა უკრაინას“ ლიდერი, მთავარი ოპოზიციური კანდიდატი იყო 2004 წლის ოქტომბერ-ნოემბრის უკრაინის საპრეზიდენტო არჩევნებში. უკრაინის ცენტრალურმა საარჩევნო კომისიამ 2004 წლის 26 დეკემბერს გამართულ არჩევნების მეორ ტურში იუშჩენკო გამარჯვებულად გამოაცხადა ხმების 52%-ით 44%-ის წინააღმდეგ (გაუსწრო რა ვიქტორ იანუკოვიჩს). პოპულარული საპროტესტო მოძრაობა, რომელმაც ის მთავრობის სათავეში მოიყვანა დღეს ცნობილია, როგორც „ნარინჯისფერი რევოლუცია“.

იუშენკო 1993-1999 წლებში იყო ქვეყნის ეროვნული ბანკის თავმჯდომარე, ხოლო 1999-2001 წლებში – უკრაინის პრემიერ-მინისტრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვიქტორ იუშენკოს პირადი საიტი „ჩემი უკრაინა“ 
* უკრაინის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული   1954
კატეგორია:უკრაინის პრეზიდენტები
კატეგორია:უკრაინის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენის კავალრები
კატეგორია:უკრაინის მე-4 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XX საუკუნის უკრაინელი პოლიტიკოსები
ბირთვული კვლევების ევროპული ორგანიზაცია

thumb|200px|right|CERN-ის ლოგო
**ბირთვული კვლევების ევროპული ორგანიზაცია** - **CERN** (აკრონიმი ფრანგ. **Conseil Européenne pour la Recherche Nucléaire**) — მსოფლიოს უდიდესი ლაბორატორია ელემენტარული ნაწილაკების ფიზიკაში. ცენტრი განლაგებულია ქალაქ ჟენევის დასავლეთით, ნაწილობრივ შვეიცარიის და ნაწილობრივ საფრანგეთის ტერიტორიაზე. ორგანიზაცია ასევე ცნობილია, როგორც მსოფლიო აბლაბუდის დაბადების ადგილი. დაფუძნდა 1954 წლის 29 სექტემბერს წევრ ქვეყანათა ხელმოწერით. ბკეო-ს თავდაპირველად 12 წევრი ჰყავდა, რაც დღეისთვის 20-მდე გაიზარდა.

მისი მთავარი ფუნქცია ბირთვული აქსელერეტორების მოწოდებაა მაღალი ენერგიის ფიზიკის კვლევებისთვის და უამრავი ცდასთვის, რომელიც აკეო-ს საერთაშორისო კოლაბორატორთა მიერ იქნა აშენებული საერთო გამოყენებისთვის. მთავარ ლაბორატორიაში მდებარეობს ვრცელი კომპიუტერული ცენტრი უძლიერესი მონაცემთა დამმუშავებელი მოწყობილობებით, რომელთა ძირითადი დანიშნულება ექსპერიმენტულ მონაცემთა ანალიზია; და ვინაიდან ეს ცენტრი მკვლევართა დიდი ქსელისთვის უნდა იყოს ხელმისაწვდომი, ის ისტორიულად იყო (და დღემდე რჩება) უდიდეს და უმთავრეს ქსელურ გამანაწილებლად.

ამჟამად ბკეო-ში სრული დატვირთვით 3000-მდე თანამშრომელი მუშაობს. 6500-მდე მეცნიერი და ინჟინერი (500 უნივერსიტეტიდან და 80 ქვეყნიდან), მსოფლიოს ბირთვულ ფიზიკოსთა დაახ. ნახევარი, ბკეო-ში წარმოებულ ექსპერიმენტებზე მუშაობს.

ლაბორატორიას ძლიერ გაუწია პოპულარიზაცია დენ ბრაუნის ბესტერლერმა რომანმა „ანგელოზები და დემონები“, რომლის პირველი თავი აქ თითქოსდა მომხდარ მოვლენებს ეძღვნება. მიკროკოსმოსის საგამოფენო ცენტრი ღიაა საზოგადოებისთვის, ასევე გიდის მეშვეობით შესაძლებელია ზოგიერთი მიმდინარე ცდას დათვალიერება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Recruitment and training opportunities at CERN

კატეგორია:საერთაშორისო კვლევითი ორგანიზაციები
ნანუჩა

**ნანუჩა** (ნამდვილი სახელი და გვარი *მანუჩარ ციციშვილი*) — XVII საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი, ვეფხისტყაოსნის ინტერპოლატორი. მას ჩაურთავს სტროფები პოემის ტექსტში, 11 სტროფი დაუმატებია „ავთანდილის ანდერძისათვის“.  ნანუჩას მიერ ჩართულ სტროფებს პოემის ზოგიერთ ხელნაწერში (ე.წ. ზაზასეული ხელნაწერი და ხელნაწერი H-757, ხელნაწერთა ინსტიტუტი) მიწერილი აქვს „ნ“ ან „ნა“. არჩილ II „თეიმურაზისა და რუსთაველის გაბაასებაში“ მოიხსენიებს ნანუჩას და ლექსს უწუნებს მას. ნანუჩა თანამედროვეთა მოწონებით სარგებლობდა. მამუკა თავაქარაშვილი მას „ტკბილი სიტყვების მხმობელს“ უწოდებდა და გვერდში უყენებდა XII საუკუნის ქართველ კლასიკოსებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ვეფხისტყაოსანი
ნასრა

**ნასრა** (გ. 888) — ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა წარმომადგენელი IX საუკუნის 70-80-იან წლებში, გვარამ მამფალის ძე. აფხაზთა მეფესთან ერთად იბრძოდა შიდა ქართლის დასაპყრობად, სომეხთა მეფისა და მისი მოკავშირის დავით I კურაპალატის წინააღმდეგ. 881 ნასრამ ვერაგულად მოკლა დავით კურაპალატი, რის გამოც ის სამშობლოდან განდევნეს. ნასრა 7 წელი ბიზანტიაში ცხოვრობდა. 

როცა დასავლეთ საქართველოში ბაგრატ დემეტრეს ძე გამეფდა, მან ნასრა (რომელიც მისი ცოლისძმა იყო) ბიზანტიიდან წამოიყვანა და დიდი ლაშქარი მიაშველა ტაო-კლარჯეთის სხვა მფლობელების წინააღმდეგ. ნასრამ შეძლო ოძრხის, ჯუარისციხისა და ლომსიანთას ციხეების აღება, მაგრამ შემდეგ დამარცხდა ადარნასესა (დავით კურაპალატის ძე) და მის მოკავშირეებთან ბრძოლაში. ნასრა მოკლეს ასპინძასთან, მისი მემკვიდრეობა გამარჯვებულებმა გაინაწილეს.

## ლიტერატურა 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ., 1973;

კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:გარდაცვლილი 888
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნერსე I

**ნერსე I** — ქართლის ერისმთავარი VII საუკუნის II ნახევარში. იოანე დრასხანაკერტელის ცნობით დაახლოებით 70-80-იან წლებში ნერსე I-მა დაამარცხა და განდევნა სომხეთში მდგარი არაბთა ჯარის სარდალი ბარაბა. არის ვარაუდი, რომ ნერსე I ატენის სიონის ერთ-ერთი ქტიტორთაგანია.

## ლიტერატურა
**აბრამიშვილი გ.,* სტეფანოზ მამფალის ფრესკელი წარწერა ატენის სიონში, თბ., 1977;
**ჯანაშია ს.,* არაბობა საქართველოში, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952;

კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნერსე II

**ნერსე II** — ქართლის ერისმთავარი VIII საუკუნის II ნახევარში (781-მდე) ადარნასე კურაპალატისა და ერისმთავრის ძე. მასთან აღსაზრდელად მშობლებისაგან მიბარებული იყო გრიგოლ ხანძთელი.

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
772 წელს ნერსე II ხალიფა მანსურმა ანტიარაბული საქმიანობისათვის ბაღდადში გაიწვია და საპყრობილეში ჩასვა. ხალიფა მაჰდიმ (775-785 წწ.) გამეფებისთანავე გაათავისუფლა ნერსე II და იმავე პატივით ქართლში გამოისტუმრა. 5 წლის შემდეგ ნერსე II კვლავ შეებრძოლა არაბებს, შემდეგ თავისი მხლებლებით ხაზარებთან გაიქცა (დარიალის გზით), რადგან მათი დახმარების იმედი ჰქონდა. ხაზართა ხაკანმა ნერსე II პატივისცემით მიიღო, მაგრამ სამხედრო დახმარებაზე, ჩანს, უარი უთხრა. ნერსე II დასავლეთ საქართველოში (აფხაზეთში) გადავიდა, სადაც წინასწარ ჰყავდა ცოლ-შვილი გახიზნული. აქ მან შეიტყო, რომ ხალიფას ქართლის ერისმთავრად მისი დისწული სტეფანოზ გურგენის ძე დაენიშნა. ნერსე II-მ ამირასაგან ქართლში დაბრუნების ნებართვა და უშიშროების გარანტია ითხოვა. ხაზარებისაგან მიტოვებული ნერსე II არაბებისათვის საშიში აღარ იყო და, როგორც კერძო პირი, ქართლში დაბრუნდა.

ნერსე II-ის ცხოვრების ამ პერიოდთან არის დაკავშირებული მისი არაბი მსახურის აბოს ტრაგიკული თავგადასავალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები