open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ოლეშკა

**ოლეშკა** (*ჩეხ.* Oleška, *ძვ.* Volešec და Olešec) — სოფელი ჩეხეთში, პრაღა-ვიხოდის რაიონში, (2006 წლამდე კოლინის რაიონში, ცენტრალური ბოჰემიის მხარეში, დაახლ. 4,5კმ სამხრეთაღმოსავლეთით კოსტელეც-ნად-ჩერნიმი-ლესიდან, 5,5 კმ სამხრეთდასავლეთით კოურჟიმიდან და 18კმ აღმოსავლეთით რჟიჩანიდან. ოლეშკაზე გადის პრაღა-კუტნა-ჰორას ავტომაგისტრალი I/2. ოლეშკას თემი შედგება 5 სოფლისგან და მისი ფართობია 1194 ჰა. მოსახლეობა — 969 მცხ. სოფელში მოედინება მდ. ნუჩიცე, რომელიც არის საზავის მარჯვენა შენაკადი.
## თემში შემავალი სოფლები
* ბრნიკი
* ბულანკა
* კრალკა
* კრიმლოვი
* ოლეშკა
## წყარო
*ეს სტატია ნათარგმნია ჩეხური ვიკიპედიის სტატიიდან: Oleška*
*  Český statistický úřad: Počet obyvatel v obcích k 1.1.2018. 30. dubna 2018. [cit. 2018-05-01]
## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლის ოფიციალური გვერდი

კატეგორია: ჩეხეთის სოფლები
შათარიზი

**შათარიზი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
ამერიკული ანჰინგა

**ამერიკული ანჰინგა** () — ფრინველი ანჰინგისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 85 სმ, მასა 1350 გ, ფრთის შლილი 117 სმ, ნისკარტის სიგრძე 81 სმ. აქვს პატარა თავი და გრძელი კისერი, რომლის მე-8 და მე-9 მალას აქვს მოღუნვის უნარი, რისი დახმარებითაც ადვილად იჭერს თევზს. თითებს შორის აქვს საცურაო აპკები, რითაც ადვილად ცურავს და ხეებსა და ბუჩქებზეც ჩერდება. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი: მამლები შეფერილნი არიან მონაცრისფრო-შავად, ზურგის უკანა და ფრთების გარე მხარეებზე დაჰკრავს ვეცხლისფერი იერი; დედლების კისერი და თავი ღია ყავისფერია, დანარჩენი — იგივე; ბარტყები მთლინად ყავისფერები არიან. გავრცელებულია ჩრდილოეთ (აშშ, მექსიკა) და ცენტრალურ ამერიკაში (კოლუმბიიდან ეკვადორამდე, სამხრეთით კი — არგენტინმდე), მათ შორის კუბაზეც. აშშ-ის ჩრდილოეთ შტატების ინდივიდები აქ მარტ–აპრილიდან დეკემბრამდე რჩებიან, შემდეგ სამხრეთ შტატებსა და მექსიკაში მიგრირებენ. ბინადრობს მტკნარწყლოვან, იშვიათად — მცირე მარილიანობის მქონე წყალსატევებთან. იკვებება უმთავრესად თევზით, ზოგჯერ უხერხემლოებით და მწერებით. ჯვარდება 2 წლის ასაკიდან. მონოგამური ფრინველია. 1-3 დღეში ერთხელ დებს თითო-თითო კვერცხს, აღწევს 2–6, საშუალოდ — 4 ცალს. ისინი მომწვანო ან მოცისფროები არიან. ინკუბაცია 25–30 დღე-ღამე გრძელდება. სამი კვირის ბარტყები ბუდიდან ტოტებზე გადადიან, ექვსი კვირის შემდეგ ბუმბულით იმოსებიან. კიდევ რამდენიმე კვირის განმავლობაში მათზე მშობლები ზრუნავენ.

## ლიტერატურა 
* Kearns, L. 2001. „Anhinga anhinga“ (On-line), Animal Diversity Web. Accessed November 26, 2006 at animaldiversity.ummz.umich.edu

## სქოლიო 
კატეგორია:ანჰინგა
ბრნიკი

**ბრნიკი** (*ჩეხ.* Brník) — სოფელი ჩეხეთში, პრაღა-ვიხოდის რაიონში, ოლეშკის თემში. მდებარეობს ოლეშკიდან 1,2კმ ჩრდილოეთით. ბრნიკში არის 79 სახლი. სოფლის სიახლოვეს ჩრდილოდასავლეთით არის მდ. ხოტიშის (Chotýšský potok) სათავე, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნუჩიცის (Nučický potok).
დასახლებიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით კომპანია KERACLAY a.s. ღია კარიერული წესით მოიპოვებს კერამიკის მასალას (შლამს).

## რესურსები ინტერნეტში
* KERACLAY a.s.-ის გვერდი
* ბრნიკი ჩეხეთის საკადასტრო რეესტრში 

კატეგორია: ჩეხეთის სოფლები
ადგილობრივი თვითმმართველობა

**ადგილობრივი თვითმმართველობა** — ადგილობრივი მმართველობის ფორმა, რომელიც ხორციელდება ადგილობრივ დონეზე არჩეული ორგანოების მეშვეობით. ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდება თვითმმართველ ერთეულებში. თვითმმართველი ერთეული შესაძლოა იყოს ერთი დასახლება, დასახლების ნაწილი, ან დასახლებათა ერთობლიობა. თვითმმართველი ერთეულები სხვადასხვა სახელმწიფოში განსხვავდებიან სახელწოდებით, ზომით და მინიჭებული უფლებამოსილებებით. „ადგილობრივი თვითმმართველობის ევროპული ქარტიის“ ქვეყნებში თვითმმართველობაში წამყვანი როლი ენიჭება თვითმმართველობის წარმომადგენლობით ორგანოს.

## ადგილობრივი თვითმმართველობა საქართველოში
საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობა შემოღებულია 1998 წლიდან. მანამდე ის შერეული იყო ადგილობრივ მმართველობასთან. საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდება საქართველოს მუნიციპალიტეტში. ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოებია მერი და საკრებულო. მერი და საკრებულო აირჩევა მოსახლეობის მიერ, პირდაპირი წესით, 4 წლის ვადით. საქართველოში ადგილობრივი თვითმმართველობის ფინანსების ძირითადი წყაროა ქონების გადასახადი და სახელმწიფო ტრანსფერები.

## იხილეთ აგრეთვე
*თვითმმართველობა
*ადგილობრივი მმართველობა

## ლიტერატურა
* „ადგილობრივი თვითმმართველობა საქართველოში 1991-2014“, თბილისი, 2015
*„ადგილობრივი თვითმმართველობის აღმასრულებელი და წარმომადგენლობითი ორგანოების საქმიანობის სამართლებრივი საფუძვლები“, თბილისი, 2014

## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს ადგილობრივი თვითმმართველობის კოდექსი

*
საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე

**საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე** — საქართველოს იუსტიციის სამინისტროს მმართველობის სფეროში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი და ოფიციალური ბეჭდვითი ორგანო. დაარსდა 1998 წელს.

*მაცნე* 2010 წლის ჩათვლით გამოიცემოდა ბეჭდური სახით, ხოლო 2011 წლიდან — ციფრული ფორმატით, ოფიციალურ ვებგვერდზე: matsne.gov.ge, სადაც ნებისმიერ დაინტერესებულ პირს შეუძლია იხილოს საქართველოს ყველა ადმინისტრაციული ორგანოს მიერ მიღებული ნორმატიული აქტი, საერთაშორისო ხელშეკრულება, საკონსტიტუციო სასამართლოს გადაწყვეტილება, მუნიციპალიტეტის აქტი თუ საჯარო განცხადება.

*მაცნე* საკუთარ ვებ საიტზე დაინტერესებულ პირებს სთავაზობს მომხმარებლად რეგისტრაციისა და ცალკეული სერვისებით სარგებლობის საშუალებას, რომლის ფარგლებშიც მათ შეუძლიათ ნორმატიული აქტები კონსოლიდირებული (პირველადი აქტი ყველა ცვლილებით ასახული) სახით იხილონ და გამოიწერონ პერიოდული მოხმარებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია: საქართველოს ელექტრონული ჟურნალები
გივი შაჰნაზარი

[300px|მინი|[ქერიმ ანყოსი (მარცხნივ) და გივი შაჰნაზარი (მარჯვნივ)]]
**გივი შაჰნაზარი** (დ. 23 აგვისტო, 1933, თბილისი, საქართველოს სსრ — გ. 23 სექტემბერი, 2024) — პოეტი, მთარგმნელი. დაამთავრა თსუ აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი (1951). 1984-1987 წლებში იყო თბილისის სომხური დრამის თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი; სახელმწიფო საბჭოს წევრი (1992); 1997 წლიდან საქართველოს სახელმწიფო კანცელარიის ეროვნებათაშორისი ურთიერთობის განწყობის რეფერენტია. თბილისის საპატიო მოქალაქე (2015).

პირველი თარგმნები ქართულ ენაზე 1952 წელს გამოაქვეყნა. ძირითადი თარგმანები: საიათნოვას „ლექსები“ (1972), პ. სევაკის კრებული „იქმენინ ნათელი“ (1978), კ. ვოიტილას დრამა „ოქრომჭედლის სახელოსნოს წინ“ (2000). პოეტმა, ეროვნებით სომეხმა, ქართულ ენაზე ააჟღერა სომეხი პოეტების გ. ნარეკაცის, ა. ისააკიანის, ე. ჩარენცის, ვ. ტერიანის, ჰ. შირაზის, ს. კაპუტიკიანის, ა. საჰიანის, აგრეთვე გამოჩენილი რუსი პოეტების ა. პუშკინისა და ანდრეი ბელის ლექსები. შაჰნაზარი არის აფხაზური და ოსური პოეზიის მთარგმნელი, მასვე ეკუთვნის ა. პაპაიანის, პ. ზუთუნცინიანის, ჟ. არუთინიანის პიესების თარგმანები.

მიღებული აქვს ეღიშე ჩარენცისა (1998) და ივანე მაჩაბლის (1993) სახელობის პრემიები; 1998 წელს მიენიჭა ფრიტიოფ ნანსენის სახელობის საერთაშორისო პრემია. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997) და თბილისის ერთგულების ორდენით (2000).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:სომეხი პოეტები
კატეგორია:სომეხი მთარგმნელები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2015)
ტანვარჯიშის ეროვნული არენა

**ტანვარჯიშის ეროვნული არენა** () —  არენა ჰეიდარ ალიევის გამზირზე, ბაქოში. არენა გათვლილია 9 000 ადგილზე.

## მშენებლობა 
ეროვნული ტანვარჯიშის არენა მდებარეობს 24 ათასი კვადრატული მეტრის ტერიტორიაზე. მას 2009 წელს საფუძველი ჩაუყარა აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა. 2014 წლიდან არენა აქტიურად ფუნქციონირებს. შენობის დეველოპერია PASHA Construction LLC, ხოლო არქიტექტორი Broadway Malyan. სამშენებლო პროექტის დირექტორი ფილ ბენსონია. ტანვარჯიშის არენის გარდა შენობა განკუთვნილია სხვა შეჯიბრებების ჩასატარებლად, ასევე კონცერტებისა და სხვა კულტურული ღონისძიებების. მომავალში იგეგემება არენის ადგილების გაზრდა, რომელიც 9600-მდე ავა.

## სტრუქტურა 
შენობა ხუთსართულიანია. კომპლექსს აქვს ორი დამხმარე ნაგებობა, ასევე სასადილო ოთახი და კვების პროდუქტების გადამამუშავებელი ერთეული, რომელზეც VIP ლოჟები მდებარეობს. ასევე ტანვარჯიშის არენაზე არის ოთახები მედიის წარმომადგენლებისთვის.

## ღონისძიებები 
**2014** — აზერბაიჯანის მხატვრული ტანვარჯიშის 21-ე ჩემპიონატი

**2014** — ევროპის ჩემპიონატი მხატვრულ ტანვარჯიშში

**2015** — აზერბაიჯანის ღია ჩემპიონატი ტანვარჯიშის დისციპლინებში

**2015** — პირველი ევროპული თამაშის ფარგლებში ჩატარდა შეჯიბრებები მხატვრულ და სპორტულ ტანვარჯიშში

**2017** — ბატუტზე ხტომის ახალი ოლიმპიური ციკლის  პირველი მსოფლიო თასი

**2017** — მსოფლიო ჩემპიონატი მამაკაცთა და ქალთა ატლეტური ტანვარჯიშის FIG სერიაში

**2017** — ისლამური სოლიდარობის თამაშების ფარგლებში ჩატარდა შეჯიბრებები მხატვრულ და ათლეტურ ტანვარჯიშში

**2018** — ევროპის ბატუტზე, მინი ბატუტზე ხტომის 26-ე ჩემპიონატი

**2018** — ძიუდოს მსოფლიო ჩემპიონატი.

## გალერეა 

ფაილი:Stamps of Azerbaijan, 2014-First European Games. Baku 2015 - 3.jpg|პირველი ევროპული თამაშების მარკა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტანვარჯიშის ეროვნული არენის ოფიციალური ვებ-გვერდი 

## სქოლიო 
კატეგორია:სპორტული დარბაზები
კატეგორია:ტანვარჯიში ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სპორტული დარბაზები ბაქოში
კატეგორია:ტანვარჯიში აზერბაიჯანში
დივან-ხანე (შირვანშაჰების სასახლე)

**დივან-ხანე** () — შირვანშაჰების სასახლის ანსამბლის ნაწილი. მდებარეობს ბაქოში, იჩერი-შეჰერში.

გარდა სასახლისა და დივან ხანისა, კომპლექსში ასევე შედის შირვანშაჰთა სამარხი, სასახლის მეჩეთი მინარეთით, აბანო და სეიდ იაჰია ბაკუვის მავზოლეუმი. სასახლის კომპლექსი აშენდა XIII-XVI საუკუნეებში.

## ისტორია 
დივან-ხანეს XV საუკუნით ათარიღებენ. მის მემორიალურ მნიშვნელობაზე მეტყველებს აკლდამა-მიწისქვეშეთი და ლაპიდარული წარწერა შესასვლელში (ყურანი, სურა 10, ლექსები 26 და 27).

დივან-ხანეს დანიშნულების რამდენიმე ვერსია არსებობს. თვლიან, რომ ის გემთმშენებლობის, მისაღები და სახელმწიფო რჩევის შენაბა, ასევე მავზოლეუმი. 

დივან-ხანეს ერთ-ერთ შესასვლელზე შენარჩუნებულია წარწერები არაბულ ენაზე. 

ისტორიკოსი სარა აშურბეილი აღნიშნავს, რომ ეს შენობა შესაძლოა ყოფილიყო საფლავი, თუმცა წყაროების მიხედვით, ყიზილბაშებმა საფლავის ნაშთები დაწვეს და იქ დაკრძალეს ხალილ ულლა I.

სხვა ვერსიით, შენობა აშენდა შირვანშაჰ ფარუხ იაშარის საფლავის სახით, თუმცა 1500 წელს ჯაბანას ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ფარუხი ყიზილბაშებმა მოკლეს და დაწვეს. შემდეგ ის არ იქნა იქ დაკრძალული.

ორიგინალური არქიტექტურული სტრუქტურის წარმოშობას აკავშირებენ ადრე ისლამურ დასაფლავების ტრადიციასთან. ს. აშურბეილი თვლის, რომ დივან-ხანეს ტერიტორია ადრეისლამურ პერიოდში იყო წმინდა ადგილი (ითვლება, რომ თასის ფორმის ღარები მსახურობდა ცხოველების სამსხვერპლო სისხლის ავსებისთვის). 

## არქიტექტურა 
დივან-ხანე სამი მხრიდან ისროვანი არკადითაა შეღობილი. საკომპოზიციო ცენტრში დგას რვაწახნაგოვანი როტონდა-პავილიონი. ღია არკადითაა გარშემორტყმული დარბაზის როტონდა. ელიფტიკური საფარი ოდნავ მბრუნავი ზედაპირით დაცულია გარედან ქვის გუმბათით. როტონდის დასავლური ფასადი გაფორმებული და მორთულია არაბესკების პორტალებით. ბრტყელი კედლები მოხატულია ორნამენტებით.  პორტალს მივყავართ წინკარამდე, რომელიც უკავშირდება დარბაზს და სხვა ოთახებს. 

მთავარ შესასვლელთან დგას სტალაქტიტის ნახევრად გუმბათი და იგი მორთულია ხალიჩებით. მოხატულობა წარმოადგენს ლეღვისა და ყურძნის ფოთლების გადაწვნას. ქუფიზე არსებული წარწერები კი რთულ გეომეტრიულ ორნამენტებს ჰგვანან. დივან-ხანეს მშენებლობა არ იყო დასრულებული. გუმბათოვანი სასახლე და შესასვლელში არსებული ქვის ჩუქურთმა აზერბაიჯანული ხელოვნების შედევრად ითვლება.

## გალერეა 

ფაილი:Şirvanşahlar sarayında Divanxananın portalı.jpg
ფაილი:Palacio de los Shirvanshah, Baku, Azerbaiyán, 2016-09-26, DD 180-182 HDR.jpg
ფაილი:Divanxan portalında stalaktitlər.jpg

## იხილეთ აგრეთვე 
* შირვანშაჰების სასახლე

## რესურსები ინტერნეტში 
* Архитектурная Энциклопедия Баку
* Şirvanşahlar Sarayı Kompleksi Аzərbаycаn mеmаrlığının möhtəşəm nümunəsi kimi- **(აზერბაიჯანული)**

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობა ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში
კატეგორია:ისლამური არქიტექტურა
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ბაქოს მუზეუმები
იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სია აზერბაიჯანში

**აზერბაიჯანში იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიის** ჩამონათვალი 2018 წლისთვის მოიცავს 11 დასახელებას. პირველი ამ სიაში მოხვდა მუღამი, 2008 წელს.

## სია 
## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Azerbaijan and the 2003 Convention

კატეგორია:კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის სია
*
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ლაჰიჯის სპილენძის ხელობა

მინი|მესპილენძე ლაჰიჯში
**ლაჰიჯის სპილენძის ხელობა** () — ჭურჭლის და სხვადასხვა სპილენძის პროდუქციის წარმოება აზერბაიჯანის, ისმაილის რაიონის, დაბა ლაჰიჯში. 2015 წელს იგი შეიყვანეს იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## ისტორია 
ლაჰიჯი უკვე დიდი ხანია ცნობილია, როგორც ხელნაკეთობების წარმოების ცენტრი. თავის განვითარების პერიოდში ლაჰიჯის სპილენძის წარმოებამ მაღალ დონეს მიაღწია. დაღესტანში, სომხეთსა და საქართველოში ფართოდ იყო გავრცელებული ლაჰიჯის სპილენძის პროდუქცია.

სპილენძის წარმოების წარმატებულმა განვითარებამ ხელი შეუწყო ლაჰიჯში დამხმარე ხელნაკეთობების შექმნას — სამკალაოს, მჭედელობისა და ნახშირის წარმოებას. ზოგადად, XIX საუკუნეში ლაჰიჯში განვითარებული იყო 40 სახის ხელნაკეთობები და დამხმარე საწარმოები.

მე -19 საუკუნის ბოლოს, იაფი რუსული პროდუქციის იმპორტის შედეგად, ლაჰიჯის პროდუქციის რაოდენობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. სპილენძის წარმოების პარალელურად, სხვა სახის ნამუშევრები შემცირდა — მჭედელობის, ტყავისა და იარაღის.

ლაჰიჩის ოსტატების პროდუქცია მაღალ შეფასებას იღებდა სხვადასხვა გამოფენებზე. ლუვრში არის  აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე არსებული ხელნაკეთი სპილენძის ჭურჭელი. ბერნის მუზეუმში წარმოდგენილია ცეცხლსასროლი იარაღისა და ცივი იარაღის ნიმუშები აზერბაიჯანიდან, რომელთა შორის ლაჰიჯის ტყვიამფრქვევი იარაღია, მრავალფეროვანი დეკორაციებითა და ორნამენტებით.

2015 წლის იანვარში აზერბაიჯანმა და რუმინეთმა გამოუშვეს საერთო საფოსტო მარკები, რომლებიც მიეძღვნა ორივე ქვეყნის სახალხო ხელოვნებას. ერთ-ერთ მარკაზე გამოსახულია ლაჰიჯის მესპილენძეების ნამუშევრები. 

## გალერეა 

ფაილი:Lahic.jpg
ფაილი:Lahic 1189.jpg
ფაილი:Lahic 1157.jpg
ფაილი:Lahic 1216.jpg
ფაილი:Lahic1161.jpg

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სია აზერბაიჯანში

## სქოლიო 
კატეგორია:კაცობრიობის ზეპირი და არამატერიალური მემკვიდრეობის შედევრები
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ამარკოში

**ამარკოში**   (სანსკრიტი „বাংলা“ — ამარის ლექსიკონი, ავტორის სახელი „ამარა“ ნიშნავს „უკვდავს“, „კოში“ („კოშა“) ნიშნავს „ლექსიკონს“) — სანსკრიტული ენის ყველაზე ძველი და ყველაზე ცნობილი ლექსიკონი. მას აქვს მეორე სახელწოდება „ნამლინგანუშასანი“.  

## ავტორის შესახებ
ლექსიკონი შექმნილია VI-ს. სწავლულის ამარის ან ამარასინგხის მიერ. ამარასინგხის  რელიგიური კუთვნილების შესახებ განსხვავებული აზრი არსებობს. ზოგიერთის აზრით, ის იყო ბუდიზმის მიმდევარი, ზოგიერთის აზრით კი  იყო ჯაინისტი. მისმა ლექსიკონმა დროის მოთხოვნებს გაუძლო.

ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, ამარასინგხი იყო ერთ-ერთი ნავარატნატი გუპტას მეფის ჩანდრაგუპტა II-ის კარზე. ზოგიერთი წყარო მიუთითებს, რომ ის მიეკუთვნებოდა ვიკრამადიტის ეპოქის მე-7 საუკუნეს. 

მირაში მიუთითებს ამარკოშის შედგენის თარიღს, რომლის თანახმად, ლექსიკონი მე-9 საუკუნეს უნდა მიეკუთვნებოდეს. 

## თარგმანები
ლექსიკონი ევროპულ ენებზე ცნობილი გახდა მხოლოდ 1798 წელს, როცა მისი პირველი ნაწილი გამოქვეყნებული იქნა რომში. იგი სრულად გამოიცა  ინგლისური თარგმანით 1808 წელს სანსკრიტოლოგ გ.ტ. ქოულბრუკის მიერ. 1839 წელს გამოიცა ლექსიკონის  ფრანგული თარგმანი, ა.ლ. დელონშანის მიერ შესრულებული. დღეისათვის თარგმნილია, აგრეთვე, გერმანულ და სხვა ევროპულ ენებზე. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ბანგლაპედია. ამარკოში
*იდეოგრაფიული სიტყვები
*ინდური ლინგვისტიკის მეთოდოლოგიური საფუძვლები
*ამარკოშა
*ამარკოსა 
*ამარკოსა
*ისევ ამარკოსა
კატეგორია:ინდოეთის ისტორია
კატეგორია:სანსკრიტული ტექსტები
კატეგორია:ლიტერატურის ისტორია
კატეგორია:შუა საუკუნეების ლიტერატურა
ქილდა

**ქილდა** — ნასოფლარი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში, სამცხე-ჯავახეთის მხარე. ნასოფლარი მდებარეობს ახალქალაქის პლატოზე, კუმურდოდან 7 კმ-ში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1688 მეტრზე. ნასოფლარად იქცა 1944 წელს, ქილდის მოსახლეობა გადასახლდა ახლოს მდებარე სოფელ ოკამში. ქილდის მეზობელი, უახლოესი სოფლებია: კუმურდო, თმოგვი, ნაქალაქევი. 

ნასოფლარში შემორჩენილია X საუკუნის წმინდა ესტატეს სახელობის ეკლესიის ნანგრევები. აქვეა მეგალითური ციხის ნაშთები, მენჰირები, დარანთა სისტემა და შუასაუკუნოვანი ნასახლარები. სოფელში გასული საუკუნის 50-იან წლებამდე სახლობდნენ შემდეგი გვარები: ალელიშვილები, მაღრაძეები, გეგიძეები, ნადირაძეები, მაისურაძეები, ოქროაძეები, ხუციშვილები, მიქელაძეები, სამადაძეები, ხარშილაძეები, კუჭაიძეები, გოგოლაძეები და სხვ.

## ლიტერატურა 
* ჟღერს ქვის ჰარმონია, ნაკვეთი მესამე, ტ. 15., თბ., 2007., გვ. 129 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქილდა

კატეგორია:ახალქალაქის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
თბილისის შემოსავლელი გზა

**თბილისის შემოსავლელი გზა** — საავტომბილი გზა, რომელიც იწყება დაბა ზაჰესიდან და თბილისი-წითელი ხიდის საავტომობილო გზის მე-18 კმ-ზე მთავრდება. აიგო ტრანზიტული ტრანსპორტის გასატარებლად. გზის საერთო სიგრძეა 49 კმ. მშენებლობა 1982–1987 წლებში მიმდინარეობდა. სოფელი გლდანის ტერიტორიაზე, ღრმა ხევზე, 549 მ სიგრძის ესტაკადა ააშენეს. გზაზე 12 სახიდე გადასასვლელი და გზაგამტარია (საერთო სიგრძე —1075 მ.) განლაგებული. შემოსავლელი გზის სავალი ნაწილი დაფარულია ასფალტბეტონის საფარით, საერთო განფენილობაა 370 ათ. მ². თბილისში შემოსავლელი გზის მშენებლობა ძირითადად საქართველოს საავტომობილო გზების სამინისტრომ (მინისტრი — ბორის  სარალიძე) და ტრესტმა „საქჰიდროენერგომშენმა“ (მმართველი — მ. ცისკარიშვილი) შეასრულა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გზები
თაღლი

**თაღლი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 

## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
გაბანი

**გაბანი** — ეკლესია, რომელიც მდებარეობს სოფელ ჩრქინიში, არზუმის მხარე, სპერის რაიონში. ძირითადი კონსტრუქცია - მხატვრობა. ზღვის დონიდან 1050 მ.

მდებარეობს მდინარე ჭოროხის მარცხენა სამაპიროზე, მთის ფერდობის დასაწყისშივე, სოფელთან დამაკავშირებელი ხიდის ჩრდილო-დასავლეთით, 50 მეტრში, ადგილს გაბანი ეწოდება. მომცრო ზომის (8,4 x 6,4 მ) ბაზილიკური ეკლესია საინტერესო ხუროთმოძღვრული ნიმუშია.

ჩაქცეული აქვს კამარა და კედლები მეტნაკლებად კარგად არის შემორჩენილი. ნაგებია რიყის ქვით, არქიტექტურული ფორმების გამოყვანისთვის ნახმარია შირიმის ქვაც.

## ლიტერატურა 
* „ტაო-კლარჯეთი“, გამომცემლობა „არტანუჯი“ თბ., 2018, გვ. 54

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
თუთიის ოქსიდი

**თუთიის ჟანგი** ან **თუთიის ოქსიდი** ქიმიური ნივთიერება ფორმულით ZnO, არის უფერო კრისტალები; სიმკვრივე 5700 კგ/მ³. გავარვარებისას ყვითლდება, არ დნება, 1800ºC-ზე უფრო მაღალი ტემპერატურისას აქროლდება. წყალში არ იხსნება. ამფოტერულია — იხსნება როგორც მჟავებში (წარმოქმნის შესაბამის მარილებს), ისე ტუტეებსა და ამიაკის წყალხსნარშიც. ბუნებაში გვხვდება მინერალ ცინკიტის სახით. თუთიის ჟანგს მრეწველობაში იღებენ თუთიის ორთქლის წვით. თუთიის ჟანგს იყენებენ რეზინისა და ქიმიურ მრეწველობაში, საღებავების წარმოებაში, პარფიუმერიაში, კოსმეტიკაში, მედიცინაში და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოქსიდები
მინსეიტო

[thumb|250px|პარტიის შტაბ-ბინა დედაქალაქ [ტოკიოში]]
**მინსეიტო** ( — კონსტიტუციურ დემოკრატიული პარტია) — იაპონიის ბურჟუაზიულ-მემამულური პარტია, არსებობდა 1927 წლის 1 ივნისიდან 1940 წლის 15 აგვისტომდე. გამოხატავდა მონოპოლისტური კაპიტალის, მსხვილი მემამულეებისა და მონარქისტული ბიუროკრატიის ინტერესებს. მინსეიტოს ხელმძღვანელები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებულნი მიცუბისის კონცერნთან. 1940 წელს მინსეიტო დაიშალა, მისი მოღვაწეები შევიდნენ ახლად შექმნილ ფაშისტური ტიპის ბიუროკრატიულ ორგანიზაციაში— ტახტის დახმარების ასოციაციაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გაუქმებული პოლიტიკური პარტიები იაპონიაში
კატეგორია:იაპონიის იმპერიის პოლიტიკა
კატეგორია:1927 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
პენგე

**პენგე** () — ფულის ერთეული უნგრეთში 1925-1946 წლებში. მეორე მსოფლიო ომმა და ფაშისტურმა ოკუპაციამ გამოიწვია მისი ინფლაცია და გაუფასურება. 1947 წელს, ფულის რეფორმამ პენგე შეცვალა „ფორინტით“. მინი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფულის ერთეულები
პენატები

მინი|ავერსზე ამოტვიფრულია პენატების გამოსახულება, რევერსზე ორი ჯარისკაცი შუბებით
**პენატები** () — ძველ რომაულ მითოლოგიაში ოთახისა და კერის, შემდეგ კი მთელი რომაელი ხალხის მფარველი ღმერთები. თითოეულ ოჯახს ორი პენატი ჰყავდა, მათ გამოსახულებებს კერის ახლოს ათავსებდნენ. პენატების სახელმწიფო კულტს განაგებდა უზენაესი ქურუმი, რომელიც ვესტას ტაძარში სწირავდა მათ მსხვერპლს. გადატანითი მნიშვნელობით „პენატები“ ნიშნავს ოჯახურ კერას, მშობლიურ კერას.

## ლიტერატურა 
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. VIII, თბ., 1984

კატეგორია: რომაული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
კოფუ

**კოფუ** — ქალაქი იაპონიაში, ჰონსიუს ცენტრალურ ნაწილში. იამანასის პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი. დიდი სატრანსპორტო კვანძი, სასოფლო-სამეურნეო რაიონის (მეაბრეშუმეობა, მესაქონლეობა, მევენახეობა) ცენტრი. აბრეშუმის, ქიმიური მრეწველობა, საიუველირო ნაკეთობათა შინამრეწველური დამზადება. კოფუ ცნობილი კურორტია (ცხელი წყაროები). 2015 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 193,127 ადამიანი. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
კოფერმენტები

**კოფერმენტები** —  [ლათ. co (cum) — ერთად და ფერმენტები], არაცილოვანი ბუნების ორგანული ნაერთები, რომლებიც ფერმენტულ რეაქციებში გვხვდება, ცალკეული ატომებისა ან ატომების ჯგუფის აქცეპტორებად. კოფერმენტის ცილოვან ნაწილთან - აპოფერმენტთან - დაკავშირებულია არამტკიცე ბმით და ადვილად წყდება მჟავებისა და ტუტეების მოქმედებით, რასაც მოყვება არააქტიური კომპონენტების წარმოქმნა. კატალიზურ პროცესებში კოფერმენტები შეუქცევად ქიმიურ გარდაქმნებს არ განიცდის და შეუძლია მრავალჯერ მიიღოს მონაწილეობა ფერმენტულ რეაქციებში. კოფერმენტის უმრავლესობა ვიტამინების ნაწარმია ან შეიცავს მათ კომპონენტების სახით. ცხოველურ და მცენარეულ ქსოვილებში, ყველაზე ფართოდ გავრცელებული კოფერმენტია ნიკოტინანიდადენინდინუკლეოტიდი, ნიკოტინამიდადენინდინუკლეოტიდფოსტატი, კოფერმენტი A, ნუკლეოზიდდიფოსფატები.

## კოფერმენტი A 
კოენზიმი A, KoA აცეტილირების (აცილირების) კოფერმენტი. მონაწილეობს აცელიტის ჯგუფების გადატანის რეაქციებში. KoA-ს მოლეკულა შედგება ადენილის მჟავას ნარჩენისაგან, რომელიც პიროფოსფატის ჯგუფით დაკავშირებულია პანტოთენის მჟავას (B ჯგუსიც ვიტამინია) ნარჩენებთან. ეს უკანასკნელი კი, თავის მხრივ პეპტიდური ბმებით შეერთებულია ß-მერკაპტოეთანოლანითან.

KoA მონაწილეობს მრავალ ბიოქიმიურ რეაქციაში, როგორიცაა ცხიმოვანი მჟავების დაჟანგვა და სინთეზი, ლიპიდების ბიოსინთეზი, ნახშირწყლების დაშლის პროდუქტების ჟანგვითი გარდაქმნა და ა.შ. ყველა შემთხვევაში KoA მოქმედებს როგორც შუალედი ნაერთი, რომელიც მჟავურ ნარჩენებს იერთებს და სხვა ნივთიერებებზე გადააქვს. ორგანული მჟავების *აქტიური* ფორმებია KoA-ს სულფჰიდრილურ ჯგუფთან მაკროერგული აცეტილთიოეთერული კავშირით მიერთებული აცილური ნარჩენები. KoA მიიღებს სინთეზურადაც.

## ლიტერატურა 
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. V, თბ., 1984, გვ., 702
კატეგორია:ფერმენტები
პელაგრა

**პელაგრა** () — დაავადება, რომელსაც იწვევს ორგანიზმში pp ვიტამინის ნაკლებობა. ვლინდება კანის (დერმატიტი - უმეტესად სახესა და კისერზე), საჭმლის მომნელებელი ტრაქტისა (ენისა და ნაწლავების ლორწოვანი გარსის დაწყლულება, კუჭის სეკრეტორული და მოტორული ფუნქციის მოშლა) და ნერვული სისტემის (პოლინევრიტი) დაზიანებით.

პელაგრის მკურნალობა შესაძლებელია ნიკოტინის მჟავის, საფუარის, ღვიძლის, კვერცხის, მუხუდოს და სხვა B ჯგუფის ვიტამინებით მდიდარი საკვების მიღებით.

## ლიტერატურა 
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. VIII, თბ., 1984

კატეგორია:დაავადებები
პელტასტი

მინი|პელტასტი
**პელტასტი** () — ქვეითი ჯარის სახეობა ძველ საბერძნეთში, რომელიც გაჩნდა პელოპონესის ომის დროს ძვ. წ. IV საუკუნის მეორე ნახევარში. პელტასტები შეიარაღებული იყვნენ მახვილებით, ზუფანებით, ტილოს ჯავშნებითა და მსუბუქი ტყავის ფარებით (პელტებით). ძვ. წ. IV საუკუნის დასაწყისში ათენის სტრატეგოსმა იფიკრატემ პელტასტები შეაიარაღა გრძელი შუბებითა და ადრინდელზე გრძელი მახვილებით. პელტასტები იბრძოდნენ გაშლილი მწყობრით, ჰოპლიტებთან თანამოქმედებით.

## ლიტერატურა 
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. VIII, თბ., 1984

კატეგორია: ძველი საბერძნეთი
კოტუი

მინი|250პქ|მარჯვნივ
**კოტუი** () — მდინარე რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარის ევენკთა და ტაიმირის (დოლგანენთა) ავტონომიურ ოკრუგებში. მდინარე ხატანგის მარჯვნივ. შემადგენელი, სიგრძე 1409 კმ, აუზის ფართობი 176 ათასი კმ². სათავე აქვს პუტორანის პლატოზე. მიედინება შუა ციმბირის ზეგანზე, ქვემოთში — ჩრდილოეთ ციმბირის დაბლობზე. ჭორომიანია. შერეული საზრდოს მდინერეა, ჭარბობს თოვლის წყალი. იყინება სექტემბრის ბოლოს და ოქტომბრის 1-ლ ნახევარში. ყინულძვრაა მაისის ბოლოსა და ივნისში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კრასნოიარსკის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ხატანგის შენაკადები
ედუარდ დრინკერ კოუპი

**ედუარდ დრინკერ კოუპი** ( დ. 28 ივლისი, 1840 — გ. 12 აპრილი, 1897) — ამერიკელი პალეონტოლოგი და ზოოლოგი, აშშ ნაციონალური მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1872). პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი (1886 წლიდან). ამერიკის ნატურალისტთა საზოგადოების პრეზიდენტი (1895 წლიდან). მისი ძირითადი შრომები ეხება ჩრდილოეთ ამერიკის ცარცული და კაინოზოური პერიოდის დანალექების ნამარხ ხერხემლიანებს. აღწერა 1000-მდე ახალი სახეობა. გამოყო სტეგოცეფალების რიგი. მოგვცა თანამედროვე და ნამარხი თევზების ახალი კლასიფიკაცია. ნეოლამარკიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელია ამერიკულ პალეონტოლოგიაში. ორგანიზმების განვითარების მთავარ ფაქტორად მიიჩნევდა ენერგიის განსაკუთრებულ სახეს, ზრდის ძალას ანუ ბათმიზმს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი პალეონტოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი ზოოლოგები
კოფორიდუა

**კოფორიდუა** () — ქალაქი სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაში, აღმოსავლეთის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს ზემო დინების მდინარე დენსუს მარცხენა ნაპირზე, პლატო კვაჰუს სამხრეთ-დასავლეთ საფეხურზე. ქალაქში მდებარეობს სარკინიგზო სადგური აკრა-კუმასის რკინიგზის ხაზზე და კოფორიდუის აეროპორტი. არის საავტომობილო გზების კვანძი და სასოფლო-სამეურნეო სავაჭრო ცენტრი, რომელშიც მოყავთ კაკაო, ზეთის პალმა, ხეკოლა, მანიჰოტი და მარცვლეული კულტურები. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით ქალაქში ცხოვრობდა 120 971 ადამიანი.

დაარსდა 1875 წელს აშანტის იმპერიიდან წამოსული ხალხის მიერ. ქალაქის განვითარება დაიწყო 1923 წელს აკრასა და კუმასის შორის რკინიგზის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ. კოფორიდუა განაში ერთ-ერთი უძველესი კაკაოს მწარმოებელი ცენტრია. მას შემდეგ, რაც კაკაოს წარმოება გადაადგილდებოდა დასავლეთით არსებულ ხელუხლებელ რაიონებში, სულ უფრო იზრდებოდა ქალაქის სავაჭრო და ადმინისტრაციული მნიშვნელობა. 

ქალაქში სუსტადაა განვითარებული მრეწველობა, არსებობს კვების მრეწველობის საწარმოები, მათ შორის პალმის ზეთის და ხილის წვენის წარმოების, ავეჯის დამამზადებელი საწარმოები. განვითარებულია კუსტარული წარმოება.

ქალაქში მდებარეობს კათოლიკური ეკლესიის კოფორიდუის ეპარქიის კათედრა, ასევე ნიუ-ჟუაბენის სასახლის მუზეუმი ('''').

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:განის ქალაქები
კოტსის მიწა

[მინი|კოტსის მიწა (მელნისფრად) [ანტარქტიდა|ანტარქტიდის რუკაზე]]
**კოტსის მიწა** () — ანტარქტიდის ტერიტორიის ნაწილი, რომელიც განფენილია დ. გ. 20° და 37°-ს შორის. აღმოსავლეთით ესაზღვრება დედოფალ მოდის მიწას, დასავლეთით გადადის ფილხნერის შელფულ მყინვარში. კოტსის მიწის ზედაპირი თითქმის მთლიანად დაფარულია 1000-2000 მეტრამდე სისქის კონტინენტური მყინვარით. აღმოაჩინა შოტლანდიურმა ექსპედიციამ 1904 წელს. სახელი ეწოდა შოტლანდიელი მეწარმის პატივსაცემად, რომელმაც ექსპედიცია დააფინანსა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კოტსის მიწა
კატეგორია:ანტარქტიდის მიწები
მინსკის დრამატული თეატრი

**მინსკის დრამატული თეატრი** — იანკა კუპალას სახელობის აკადემიური თეატრი, უძველესი დრამატული თეატრი მინსკში, საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირში. შეიქმნა 1920 წელს მინსკში, ეწოდებოდა ბელორუსიის სახელმწიფო თეატრი, (1926 წლიდან ბელორუსიის სახელმწიფო დრამატული თეატრი). 1921-1931 წლებში თეატრს ხელმძღვანელობდა ე. მიროვიჩი. პირველ წლებში თეატრი დგამდა ეროვნულ, ისტორიულ და ფოლკლორულ პიესებს. მნიშვნელოვანი დადგმებია: ე. რომანოვიჩის "ხიდი" (1929 წელი), კ. ჩორნის "მამული" (1932 წელი), ა. ოსტროვსკის "მგლები და ცხვრები" (1936 წელი), ი. კუპალას "პავლინკა" (1944 წელი). პოგოდინის  "კრემლის კურანტები" (1956 წელი), და "მესამე პათეტიკური" (1959 წელი) და სხვა. 1940 წელს თეატრი დააჯილდოვეს შრომის წითელი დროშის ორდენით; 1944 წელს მიეკუთვნა იანკა კუპალას სახელი , 1955 წელს მიენიჭა აკადემიური თეატრის წოდება. სხვადასხვა დროს თეატრში მუშაობდნენ: ვ. ვლადიმირსკი. ო. გალინა, გ. გლებოვი, გ. გრიგონისი და სხვა. დასში ირიცხებიან (1979 წლიდან) სსრკ სახელობის  არტისტები — პ. მოლჩანოვი, ლ. რახლენკო, ლ. რჟეცკაია, ზ. სტომა; ბელორუსიის საბჭოთა სოციალური რესპუბლიკის სახელობის არტისტები — ზ. ბროვარსკაია, ლ. დავიდოვიჩი, ნ. ერიომენკო და სხვა. მთაარი რეჟისორია რსფსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ვ. რაევსკი, მთავარი მხატვარი — ბელორუსიის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე ბ. გერლოვანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია: თეატრები
ნიკოლოზ ვილენკინი

**ნიკოლოზ მაქსიმის ძე ვილენკინი** (ასევე ცნობილია როგორც „**მინსკი**“;  დ. 15 (27) იანვარი, 1855, სოფელი გლუბოკოე, ახლანდელი ვიტებსკის ოლქი, — გ. 2 ივლისი, 1937, პარიზი) — რუსი მწერალი და პოეტი. ხალხოსნური იდეების ქადაგებისათვის ცენზურამ გაანადგურა „მინსკის“ ლექსების პირველი კრებული (1883). 1905 წელს პეტერბურგში გამოსცა გაზეთი „ნოვაია ჟიზნი“, რომლის ფაქტობრივი რედაქტორი ვლადიმერ ლენინი იყო. „მუშათა ჰიმნისა“ და „ინტერნაციონალის“ თარგმნის გამოქვეყნებისათვის მინსკი დააპატიმრეს. განთავისუფლების შემდეგ საზღვარგარეთ წავიდა. პარიზში დაწერა დრამატული ტრილოგია „რკინის აჩრდილი“ (1909), „მცირე ცდუნება“ (1910) და „ქაოსი“ (1912). 1917 წლიდან ბერლინში, ლონდონსა და პარიზში ცხოვრობდა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კოტკა

**კოტკა** () — ქალაქი ფინეთში, გაშენებულია კუნძულებზე, მდინარე კიუმი-იოკის მახლობლად, ფინეთის ყურის ჩრდილოეთ ნაპირთან. კიუმის ლიანის ადმინისტრაციული ცენტრი. რკინიგზით უკავშირდება კონტინენტს. ქვეყნის მთავარი საექსპორტო ნავსადგური (გააქვთ უმთავრესად ხე-ტყე). ხე-ტყის ხერხვა, ცელულოზა-ქაღალდის, შაქრის, ქიმიური მრეწველობა, მანქანათმშენებლობა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
კოტოვო

**კოტოვო** () — ქალაქი რუსეთის ვოლგოგრადის ოლქში. კოტოვოს რაიონის ცენტრი. რკინიგზის სადგული ლიფშინსკაიდან 16 კმ. აირგადასამუშავებელი, რკინაბეტონის ნაკეთობა, საბურღი ტექნიკური საკავშირო სამეცნიერო კვლევა. კოტოვოს რაიონში არის ნავთობის და აირის საბადოები. 1966 წლამდე იყო დაბა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქები
მონოპლანი

მინი|220პქ|Supermarine Spitfire მონოპლანი
**მონოპლანი** (, ) — ერთფრთიანი თვითმფრინავი. მონოპლანებს ასხვავებენ ფიუზელაჟის (კორპუსის) მიმართ ფრთების განლაგებისა და მასზე დამაგრების მიხედვით. თანამედროვე თვითმფრინავის ძირითადი ტიპია თავისუფლად მზიდი მონოპლანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბიპლანი
*ტრიპლანი

## ლიტერატურა
მოლესკინი

მინი|მოლესკინი 
**მოლესკინი** ( — moleskin < mole — თხუნელა და skin — ტყავი) — სქელი, მტკიცე ბამბის ქსოვილი; მიიღება გაძლიერებული სატინის ხლართებით. მოლესკინს წაღმაპირზე აქვს მჭიდრო გლუვი მისაქსელის ნაფენი; მოლესკინი გამოდის ერთფერი. მის ზოგიერთ სახეობას ახაოიანებენ. მოლესკინს იყენებენ სამუშაო, სპორტული, სპეციალური ფორმის ტანსაცმლის შესაკერად, ფეხსაცმლის საპირედ, წიგნის ყდებისათვის და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბამბის ქსოვილები
მინსკის სამხატვრო მუზეუმი

მინი|ბელარუსის ეროვნული სამხატვრო მუზეუმი მინსკში
**მინსკის სამხატვრო მუზეუმი** — ბელორუსიის სსრ სამხატვრო მუზეუმი (1957-მდე ბელორუსიის სსრ სურათების გალერეა), სახვითი და დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშების ყველაზე დიდი კოლექცია ბელორუსის რესპუბლიკაში. დაარსდა 1939 წელს. გერმანელმა ფაშისტებმა მთლიანად გაანადგურეს 1941-1944 წლებში. ფონდების აღდგენის შემდეგ გაიხსნა 1945 წელს. მუზეუმში არის შემდეგი განყოფილებები: ბელორუსიის ხელოვნების, XVIII-XX საუკუნეების რუსეთის ხელოვნების, საზღვარგარეთის ქვეყნების ხელოვნების (დასავლეთ ევროპის, შორეული აღმოსავლეთის და ინდოეთის). 1973 წლის მონაცემებით, მინსკის სამხატვრო მუზეუმში დაცულია 13 ათასზე მეტი ექსპონატი.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ბელარუსის მუზეუმები
კატეგორია:1939 წელს დაარსებული მუზეუმები
ივანე კოტლიარევსკი

**ივანე კოტლიარევსკი** — ივანე პეტრეს ძე, უკრაინელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა 90-იან წლებში. მის ბურლესკურ-ტრავესტულ პოემაში „ენეიდა“ რეალისტურად არის ასახული უკრაინული საზოგადოების სხვადასხვა ფენის ცხოვრება. ავტორია პიესებისა „პოლტაველი ნატალკა“ და „ჯადოქარი ჯარისკაცი“. კოტლიარევსკიმ დიდი ამაგი დასდო ახალ უკრაინულ ლიტერატურასა და ახალი სალიტ. ენის განვითარებას.

კოტლიარევსკის პიესები XIX საუკუნის I ნახევარში ქართველი საზოგადოების წინაშე წარმოადგინეს უკრაინულმა დასებმა. საქართველოს პრესაში გამოქვეყნებულ წერილებში მაღალი შეფასება მისცეს კოტლიარევსკის ხელოვნებას.

## ლიტერატურა
*ბაქანიძე ო., უკრაინული თეატრი თბილისში, თბ., 1967.

კატეგორია:უკრაინელი მწერლები
მონოპოლიური რენტა

**მონოპოლიური რენტა** — კაპიტალისტურ მეცნიერებაში არსებული მიწის რენტის განსაკუთრებული ფორმა, რომელიც იქმნება ღირებულებაზე ზევით საქონლის მონოპოლიურ ფასში გაყიდვისას. სოფლის მეურნეობაში მონოპოლიური რენტა წარმოიქმნება იმ მიწებზე, სადაც იწარმოება იშვიათი სასოფლო-სამეურნეო კულტურები (მაგალითად, ყურძნის განსაკუთრებული ჯიშები და სხვა), მოპოვების მრეწველობაში იშვიათი ლითონების მოპოვებისას. როცა მცირეა ისეთი მიწების ნაკვეთები, რომლებიც განსაკუთრებით ხელსაყრელია იმ საქონლის წარმოებისათვის, რომლებზეც დიდი მოთხოვნაა, იქმნება მიწაზე მონოპოლიური რენტის წარმოქმნის საფუძველი, ვინაიდან ასეთი საქონელი ბაზარზე მეტ ფასში იყიდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები
იზერლონი

**იზერლონი** () — ქალაქი გერმანიაში, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიის მხარეში. ლითონდამუშავების მნიშვნელოვანი ცენტრი (მავთული, ზამბარა, ნემსი, ბრინჯაოს ნაკეთობანი), არმატურის, სანათი აპარატურის, ელექტროძრავის წარმოება. პირველად იხსენიება 1050 წელს. ქალაქია 1278 წლიდან. 2016 წლის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობდა 93,197 ადამიანი. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის ქალაქები
მონოდია

**მონოდია** — (  monōdia < mono – ერთი და ōdós – მომღერალი), ძველ საბერძნეთში — ერთი მომღერლის სიმღერა ავლოსის, კითარის ან ლირის თანხლებით. XVI საუკუნის იტალიაში მონოდია ერქვა ჰომოფონური თანხლებით შესრულებულ სოლო სიმღერის სტილს, რომელიც შემდგომ საფუძვლად დაედო მრავალ ახალ ფორმასა და ჟანრს (არია, რეჩიტატივი, ოპერა, კანტატა და სხვა). ფართო გაგებით, მონოდია ეწოდებოდა უნისონში ან ოქტავაში შესრულებულ ყოველგვარ ერთხმიან სიმღერას (სოლო, საანსამბლო, საგუნდო), ხმისთვის (საკრავთა თანხლებით) დაწერილი ნაწარმოების ვოკალურ პარტიას.

## ლიტერატურა
კატეგორია: განმარტებები
კარია

მინი|კარიის მდებარეობა
**კარია** () — ძველი ქვეყანა ახლანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, მცირე აზიის სამხრეთ-დასავლეთში, ლიკიასა და ლიდიას შორის, ძვ. წ. I ათასწლეულში. მთავარი ქალაქი —  ჰალიკარნასი. კარიის ტერიტორია, დასახლებული იყო ძვ. წ. II ათასწლეულიდან. კარიელების გარდა აქ ცხოვრობდენ იონიელები და დორიელები. ძვ. წ. V-IV სსაუკუნეებში, კარიას ჰყავდა ადგილობრივი მმართველები, რომლებიც ემორჩილებოდნენ აქემენიდებს. ძვ. წ. 129 წლიდან შედიოდა რომის პროვინცია აზიაში. უკანასკნელ წლებში წარმატებით გაიშიფრა კარიული წარწერები, რომელთა ენას სპეციალისტები აკუთვნებდნენ ინდოევროპული ენების ხეთურ-ლუვიურ ჯგუფს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კარია
პეტრე კოტლიარევსკი

**პეტრე სტეფანეს ძე კოტლიარევსკი** (დ. 23 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1782, სოფ. ოლხოვატკა, ხარკოვის გუბერნია — გ.    2 ნოემბერი [ძვ. სტ. 21 ოქტომბერი], 1852, ფეოდოსიის ახლოს) — რუსი ინფანტერიის გენერალი (1826).

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. 1799 წელს, მან მიიღო ოფიცრობა. დაწინაურდა რუსეთ-ირანის ომის (1804-1813) დროს, გამოირჩეოდა დიდი სიმამაცით და გაბედულობით. 1810 წელს, მცირე რაზმით ხელში ჩაიგდო ციხესიმაგრე მიგრი, გაუძლო ალყას, ხოლო შემდეგ დაამარცხა ირანული ჯარები მდინარე არაქსთან. 1812 წლის 19-20 ოქტომბერს, დაამარცხა აბას-მირზას ჭარბი ძალები ასლანდუზთან, ხოლო 1813 წლის 1 იანვარს, 2-ათასიანი რაზმით შტურმით აიღო ლენქორანი, რამაც გადაწყვიტა ომის ბედი. მძიმედ დაიჭირა და სამსახურიდან გადადგა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1782
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1852
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი

**მრავალჯერადი კოორდინატული მაერთებელი** — რელეური ტიპის საკომუნიკაციო მოწყობილობა, რომელსაც უმთავრესად საქალაქო, სასოფლო და საქალაქთაშორისო კოორდინატული ტიპის ავტომატური ტელეფონისა და ტელეგრაფის სადგურებში იყენებენ. ამ მოწყობილობას მრავალჯერადს იმიტომ უწოდებენ, რომ მისი მეშვეობით ერთდროულად არის შესაძლებელი რამდენიმე (20-მდე) კავშირის დამყარება, ხოლო კოორდინატულს იმის გამო, რომ ყოველი შეერთების ადგილს განსაზღვრავს მოძრავი (ვერტიკალური და ჰორიზონტალური) ტალღების გადაკვეთის წერტილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია: განმარტებები
რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე

**რუსეთის ფედერაციის მთავრობის თავმჯდომარე** — რუსეთის ფედერაციის მთავრობის მეთაური. იგი ინიშნება პრეზიდენტის მიერ და უნდა დაამტკიცოს რუსეთის სახელმწიფო დუმა. მთავრობის თავმჯდომარე ვალდებულია წელიწადში ერთხელ წარდგეს დუმის წინაშე.

რუსეთის პოლიტიკური სისტემა ჰგავს საფრანგეთის სისტემას, პრეზიდენტის მიერ წარდგენილ მთავრობის მეთაურობის კანდიდატს მხარს უნდა უჭერდეს სახელმწიფო დუმის უმრავლესობა. 1998 წელს დუმამ, რომელიც ძირითადად შედგებოდა პრეზიდენტისადმი ოპოზიციურად განწყობილი დეპუტატებისგან, ორჯერ უარი თქვა ვიქტორ ჩერნომირდინის მთავრობის თავმჯდომარედ დანიშვნაზე, რის შემდეგად პრეზიდენტმა პარლამენტს შეთავაზე დეპუტატთა უმრავლესობისთვის უფრო მისაღები ხედვების მქონე ევგენი პრიმაკოვი.

რუსეთის მთავრობის თავმჯდომარის თანამდებობა ამჟამად უჭირავს მიხეილ მიშუსტინს. 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის პოლიტიკა
თარაქემა

**თარაქემა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ზანგილანის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ. 
 
## რესურსები ინტერნეტში
*
 
## სქოლიო
კატეგორია:ზანგილანის რაიონის სოფლები
კოტერები

[მინი|250პქ|კოტერების სახლი [გერმანიაში]]
**კოტერები** (, ან cottar < გვიანდელ ლათინურად cotarius — ფერმაში მცხოვრები მოჯამაგირე)  — ფეოდალურად დამოკიდებულ გლეხთა ფენა ინგლისში, შუა საუკუნეებში და ახლანდელი დროის დამდეგს, რომლებიც მიწის უმცირეს ნაკვეთებს ფლობდნენ. იხსენიებიან ჯერ კიდევ: „საშინელ სამსჯავროს წიგნში“ (1086) წელს. სოფლად კაპიტალიზმის შეჭრამ გამოიწვია კოტერების გადაქცევა სოფლის მეურნეობის ან მანუფაქტურის დაქირავებულ მუშებად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შოტლანდიის ისტორია
ასქანაზ მრავიანი

**ასქანაზ არტემის ძე მრავიანი** (დ. 21 დეკემბერი, 1885, ელიზავეტპოლი (ახლანდელ განჯაში) — გ. 23 ოქტომბერი, 1929, ერევანი) — სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. კომპარტიის წევრი 1905 წლიდან. 

დაამთავრა პეტერბურგის ფსიქონევროლოგიის ინსტიტუტის პედაგოგიური ფაკულტეტი (1915 წელი). პარტნიორულ მუშაობას ეწეოდა ერევანში, თბილისში, ბაქოსა და პეტერბურგში. 1915-1917 წლებში იყო გაზეთ „პაიქარის“ („ბრძოლა“) რედაქტორი. 1917 წელს გაზეთ „ბანვორი კრივის“ („მუშის ბრძოლა“) რედაქტორი. რსდმპ თბილისის კომიტეტისა და კავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრი. 1918 წელს კავკასიის სამხარეო კომიტეტის მდივანი და გაზეთი „კავკასიული სიმართლის“ რედაქტორი. 1920-1922 წლებში სომხური რევკომის წევრი, შემდეგ სომხეთის სსრ საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარი. 1923 წლიდან სომხეთის სსრ განათლების სახკომი, შემდეგ სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, ერთდროულად „სოვეტაკან ჰაიასტანის“ („საბჭოთა სომხეთის“) რედაქტორი. სსრკ ცაკ-ის წევრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
თედორე კოტანოვი

**თედორე ევგენის ძე კოტანოვი** (დ. 4 აპრილი, 1914, სოფელი ნეონ-ხარაბა, წალკის რაიონი, — გ. 15 სექტემბერი, 1993, სანქტ-პეტერბურგი) — საბჭოთა კავშირის გმირი (20. IV 1945). პოლკოვნიკი. სსკპ წევრი 1940 წლიდან. დიდი სამამულო ომის (1941–1945) დროს მონაწილეობდა  სევასტოპოლის დაცვაში, ნოვოროსიისკთან, ტაგანროგთან, მარიუპოლთან, ნიკოლაევთან ბრძოლებში. მონაწილეობდა აგრეთვე უკრაინის, ბესარაბიის, რუმინეთის, ბულგარეთის განთავისუფლებისათვის ბრძოლებში. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება მიენიჭა ქ. ნიკოლაევთან ბრძოლაში გამოჩენილი მამაცობისათვის. ომის დამთავრების შემდეგ კვლავ სამხედრო სამსახურში იყო. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ფრუნზეს სამხედრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
კოქსიტი

**კოქსიტი** (< — თეძო) — მენჯ-ბარძაყის სახსრის ანთება. განარჩევენ ტუბერკულოზურ და არატუბერკულოზურ კოქსიტებს. ტუბერკულოზური კოქსიტი ჩვეულებრივ უვითარდებათ 5-10 წლის ბავშვებს პირველადი კერიდან (უფრო ფილტვებიდან) ტუბერკულოზის გამომწვევის მოხვედრის შედეგად. კოქსიტის გაჩენას ხელს უწყობს ტრავმა. დაავადება იწყება თანდათანობით, ტუბერკულოზური ინტოქსიკაციისათვის დამახასიათებელი მოვლენებით. შემდეგ ავადმყოფი იწყებს კოჭლობას, აწუხებს მუხლის სახსრის ტკივილი, რაც ნელ-ნელა მენჯ-ბარძაყის სახსარში გადაინაცვლებს, მოძრაობა იზღუდება, ჩნდება კუნთების კონტრაქტურები, ქვემო კიდური მოიზიდება და შიგნით შეტრიალდება, მისი კუნთები თანდათან განილევა. ძვლების სასახსრე ბოლოების რღვევის შედეგად, კიდური მოკლდება. დაავადებულ ადგილზე მენჯი ზევით იწევს და წინისაკენ იხრება, ხერხემალი მრუდდება (სქოლიოზი), წელის მიდამოში წინ გამოიდრიკება (ლორდოზი), სახსრის ჩანთა ივსება ჩირქით, რომელიც კუნთთაშორისი ნაპრალებით ქვემოთ ჩამოედინება და თეძოზე, უფრო იშვიათად დუნდულების მიდამოში, ვითარდება ნაწვეთი (ცივი) აბსცესი. თეძოს, ბარძაყის თავისა და ტაბუხის ბუდის ვრჩელი დაზიანების დროს ხშირია პათოლ. ღრძობა.

მკურნალობა —  ზოგადგამაჯანსაღებელი ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო საშუალებანი, ერთოპედიული საწინააღმდეგო საშუალებები, ორთოპედიული ღონისძიებები (თაბაშირის ნახვევი, დაჭიმვა, ტუტორის ტარება და სხვა). უშედეგო კონსერვატული მკურნალობის დროს, სახსრის უძრაობისათვის და მდებარეობის გასაუმჯობესებლად — ქირურგიული ოპერაცის (ართროდეზი, ოსტეოტომია, ზოგჯერ — ართროპლასტიკა), კორორტული მკურნალობა (ევპატორია, გელენჯიკი, ანაპა და სხვა).

არატუბერკულოზური — კოქსიტი ვითარდება, როდესაც ინფექცია მიმდებარე ქსოვილებიდან სახსარზე გადადის, აგრეთვე სახსრის დაზიანებისა და ზოგადი ინფექციური დაავადებების დროს. იწყება და მიმდინარეობს მწვავედ, მაღალი სიცხით და ძლიერი ტკივილით.

მკურნალობა: სიმშვიდე (თაბაშირის ნახვევი,დაჭიმვა), ანტიბიოტიკები, შემდეგ — ოპერაცია, სახსრის გაკვეთა ან ნაწილობრივი ამოკვეთა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კოქსიტები
მრეწველობის ნაციონალიზაცია

**მრეწველობის ნაციონალიზაცია** — სამრეწველო საწარმოთა და დაწესებულებათა გადასვლა კერძო საკუთრებიდან სახელმწიფო საკუთრებაზე. ნაციონალიზაციას, იმის მიხედვით თუ ვის მიერ, რომელი კლასის სასარგებლოდ და რომელ ისტორიულ ეპოქაში ხორციელდება, სხვადასხვა ეკონომიკური და პოლიტიკური შინაარსი აქვს. მაგალითად, ბურჟუაზიული მრეწველობის ნაციონალიზაცია, ცალკეულ კაპიტალისტთა კერძო საკუთრებაში მყოფი გარკვეული რაოდენობის საწარმოთა კაპიტალის სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლაა, იგი თვით კაპიტალისტთა კლასის სასარგებლოდ ხორციელდება. საწარმოო ძალებისა და წარმოებითი ურთიერთობის კაპიტალის ხასიათი უცვლელი რჩება. სოციალური ნაციონალიზაცია კი მოასწავებს კერძო კაპიტალისტთა საკუთრებაში მყოფი წარმოების საშუალებების, მშრომელი ხალხის ინტერესების დამცველი, სახელმწიფოს საკუთრებაში გადასვლას. ასეთი ღონისძიებების გატარებით კაპიტალისტებს ხელიდან ეცლებათ, მათი ბატონობის ეკონომიკური საფუძველი და ნაციონალიზებული საწარმოები მთელი მშრომელი ხალხის საერთო კუთვნილებად იქცევა.  სოციალური ნაციონალიზაციის აუცილებელი წანამძღვარია მშრომელი ხალხის მიერ პოლიტიკური ძალაუფლების ხელში აღება, ესეიგი პროლეტარიატის დიქტატურის დამყარება.
მრეწველობის ნაციონალიზაცია ხორციელდება ორი ძირითადი გზით:

## კონფისკაცია
მრეწველობის ნაციონალიზაციის კონფისკაციის გზა – კერძო საკუთრების ძალდატანებით გადაქცევა სახელმწიფო საკუთრებად ყოველგვარი ანაზღაურების გარეშე.

## რეკვიზიცია
მრეწველობის ნაციონალიზაციის რიკვიზიციის გზა – კერძო საკუთრების სახელმწიფო საკუთრებაში გადასვლა, როდესაც მის კერძო მესაკუთრეს ამ საკუთრების ღირებულება ან მისი ნაწილი აუნაზღაურდება.

მრეწველობის ცალკეულ საწარმოთა და დარგთა ბურჟუაზიული ნაციონალიზაცია, როგორც წესი, ხშირად თვით მათი, კერძო მესაკუთრეთა, ნება-სურვილის შესაბამისად, რეკვიზიციის მეთოდით ხორციელდება. ასეთი ნაციონალიზაციით სახელმწიფო ხელს უწყობს მათ ადრინდელ მესაკუთრეებს თავიანთი კაპიტალი ნაკლებ მომგებიანი დარგებიდან მომგებიანს გადააბანდონ. სსრკ-ში მრეწველობის ნაციონალიზაცია კონფისკაციის მეთოდით განხორციელდა. აქ ნაციონალიზაციის პირველ ეტაპზე (1917 წლის ნოემბრიდან — 1918 წილს თებერვლამდე) კაპიტალისტებს აუნაზღაურებლად ჩამოერთვათ და სახელმწიფოს საკუთრებაში გადავიდა 836 სამრეწველო საწარმო. მეორე ეტაპზე (1918 წლის მარტიდან აპრილამდე) სახელმწიფო საკუთრებად გადაიქცა კაპიტალისტთა 1222 საწარმო. ხოლო ეს პროცესი კიდევ უფრო გაძლიერდა ნაციონალიზააციის მესამე ეტაპზე 1918—1919 წლებში.
მრეწველობის სოციალური ნაციონალიზაცია გარკვეულ კონკრეტულ სოციალისტურ პირობებში არ გამორიცხავს რეკვიზიციის მეთოდის გამოყენების შემთვევებსაც. ნაციონალიზაციის ასეთ მეთოდს იყენებდნენ ევროპის და აზიის ქვეყნებში სოციალური რევოლუციის მიმდინარეობის დროს. მრეწველობის სოციალურმა ნაციონალიზაციამ, როგორც სსრკ-ში, ისე სოციალურ სამყაროს სხვა ქვეყნებში უდიდესი როლი შეასრულა ექსპლუატატორთა კლასების ლიკვიდაციისა და სოციალური ეკონომიკის მატერიალურ-ტექნიკური ბაზის შექმნაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია: განმარტება
პედაგოგიუმი

**პედაგოგიუმი** () — შუა საუკუნეების ბოლოს დასავლეთ და ცენტრალური ევროპის ქვეყნებში სკოლა, რომელიც ამზადებდა ახალგაზრდებს უნივერსიტეტში შესასვლელად; შემდგომში ინტერნატიანი საშუალო სკოლის სახელწოდება; ზოგიერთ ქვეყანაში დაწყებითი სკოლის მასწავლებელთა მოსამზადებელი სკოლა.

## ლიტერატურა
კატეგორია: სკოლები
პელაგიალი

**პელაგიალი** () — ტბის, ზღვისა და ოკეანის წყლის ფენა, რომელიც პელაგური ორგანიზმების — პლანქტონის, ნექტონისა და პლეისტონის სასიცოცხლო გარემოს წარმოადგენს. პელაგიალი უპირისპირდება ბენთალს. ზღვებსა და ოკეანეებში პელაგიალს ჰორიზონტალური მიმართულებით ორ ნაწილად ყოფენ: ნერიტულად (შელფზე მდებარე წყლის ფენა) და ოკეანურად (წყლის დანარჩენი მოცულობა). ვერტიკალური მიმართულებით (განათებულობის მიხედვით) გამოყოფენ ევფოტურ (კარგად განათებულ) და აფოტურ (სიბნელის) ზონებს, ხოლო ცოცხალი ორგანიზმების განაწილების მიხედვით განარჩევენ პედაპირულ (ეპილაგიალი), გარდამავალ (ზოპელაგიალი) და ღრმა წყლის ზონებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია: წყლები
აჰალია

მინი|აჰალია**აჰალია** () — ღვთაებრივი ბრძენის (რიშის) გაუტამას ცოლი ინდურ მითოლოგიაში. ღმერთთა ღმერთმა ინდრამ ისარგებლა ქმრის არყოფნით, გაუტამას სახელით გამოეცხადა და ქალთან დაწვა, როგორც ზევსი ამფიტრიონის ცოლ ალკმენესთან. გაუტამამ დაწყევლა ინდრა, რომელმაც მამაკაცობა დაკარგა, მოღალატე ცოლი კი ქვად გადაიქცა. შემდეგ ღმერთებმა ინდრას ვერძის საკვერცხეები ჩუსვეს, აჰალიას კი მოხეტიალე რამამ ფეხი ჰკრა და კვლავ ქალად აქცია.

## ლიტერატურა
*„მითოლოგიური ლექსიკონი“, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“,   გვ. 96, თბილისი, 1983,

კატეგორია:მითოლოგია
კატეგორია:ინდური მითოლოგია
მარია ანა იოზეფა ავსტრიელი

**მარია ანა იოზეფა ავსტრიელი** (; დ. 30 დეკემბერი, 1654 — გ. 14 აპრილი, 1689) — ჰაბსბურგთა დინასტიის წარმომადგენელი. საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ III-ისა და მისი მესამე ცოლის, დედოფალ ელეონორა გონძაგას ასული. იულიხ-კლევ-ბერგის ჰერცოგინია და პფალც-ნოიბურგის პრინცესა როგორც იოჰან ვილჰელმის პირველი ცოლი. 

## ბიოგრაფია 
მარია ანა იოზეფა დაიბადა 1654 წლის 30 დეკემბერს რეგენსბურგში. იგი იყო საღვთო რომის იმპერატორ ფერდინანდ III-ისა და მისი მესამე ცოლის, დედოფალ ელეონორა გონძაგას ასული. 

1678 წლის 25 ოქტომბერს ვინერ-ნოიშტადში ცოლად გაჰყვა პფალცის პრინც იოჰან ვილჰელმს, რომელიც იყო მარია ანას ბაბუის, იმპერატორ ლეოპოლდ I-ის მესამე ცოლის, დედოფალ ელეონორ მაგდალენა ნოიბურგელის ღვიძლი ძმა. მათ ჯვარი არქიეპისკოპოსმა ლეოპოლდ კარლ ვონ კოლონიცმა დასწერათ. მათ უდიდეს და ლეგენდარულ ქორწინებას მისი უფროსი დის, ელეანორისა და პოლონეთის მეფის ჯვრისწერა მოჰყვა. ქორწინების შემდეგ მარია ანა და იოჰან ვილჰელმი დიუსელდორფში დასახლდნენ. 

1679 წელს იოჰან ვილჰელმმა ბრძოლაში გაიმარჩვა და იულიხ-კლევ-ბერგის საჰერცოგოებს დაეპატრონა, რითაც მარია ანა მათი ჰერცოგინია გახდა. მთელი მათი ქორწინების მანძილზე მათ მხოლოდ ორი შვილი შეეძინათ, რომელთაგან ვერცერთი ვერ გადარჩა:

# მკვდარშობილი ვაჟი (6 თებერვალი, 1683);
# მკვდარშობილი ვაჟი (5 თებერვალი, 1686);

მარია ანა იოზეფა გარდაიცვალა ტუბერკულოზით, 1689 წლის 14 აპრილს, 34 წლის ასაკში. მისი ნაადრევი გარდაცვალების და უშვილობის გამო მისი ქმარი იძულებული გახდა მეორედ ექორწინა ტოსკანის ჰერცოგის ასულ ანა მარია ლუიზა მედიჩზე. 

## ლიტერატურა 
* Harm Klueting, Wolfgang Schmale: The Empire and its territorial states in the 17th and 18th centuries, Volume 10, LIT Edit. Münster, 2004, p. 69.
* Constantin von Wurzbach: Maria Anna Josepha. Nr. 219. In: Biographisches Lexikon des Kaiserthums Oesterreich, vol. 7, Edit. L. C. Zamarski, Vienna 1861, p. 29.

კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1654
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1689
კატეგორია:ჰაბსბურგები
კატეგორია:ავსტრიის პრინცესები
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
კოტელნიკოვო

**კოტელნიკოვო** () — ქალაქი (1955 წლამდე დაბა), რუსეთის ვოლგოგრადის ოლქში. კოტელნიკოვოს რაიონის ცენტრი. რკინიგზის სადგული ვოლგოგრად-სალსკის ხაზზე, სასოფლო-სამეურნეო მანქანათსამშენებლო არმატურის, საკონსერვო, რძის, აგურის ქარხნები. რკინიგზის ტრანსპორტის საწარმოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქები
კოტელნიჩი

**კოტელნიჩი** () — ქალაქი რუსეთის კიროვის ოლქში, მდინარე ვიატკის მარცხენა ნაპირზე. დიდი ნავმისადგომი, სარკინიგზო და საავტომობილო გზების კვანძი. კვების, ხის დასამუშავებელი, სატრიკოტაჟო, სამკერვალო, ლითონდასამუშავებელი მრეწველობა. კოოპერატიული ტექნიკუმი, სამედიცინო სასწავლებელი და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. 2017 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 23 966 ადამიანს. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კიროვის ოლქის ქალაქები
ცივწყარო (მთა)

**ცივწყარო** ან **ცივი წყარო** — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ხულოს მუნიციპალიტეტში, არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში, მდინარეების – ქვაბლიანისა და ღორჯომისწყლის (აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2190 მ. აგებულია ზედაეოცენური ბაზალტებით, ტრაქიტებითა და მათი ტუფებით. მთის ქვემო და შუა კალთები შემოსილია შერეული ტყით (ჭარბობს წიწვიანები), ზემო — სუბალპური მდელოს ბალახეულობით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები