open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მერცხლის ბუდე (ყირიმი)

thumb|300px|მერცხლის ბუდე.
**მერცხლის ბუდე** (; (, ) — შუა საუკუნეების იმიტაციით შექმნილი ნეოგოთური სტილის ციხე-კოშკი იალტასთან, (ყირიმი, უკრაინა). აიგო 1911-1912 წლებში, 40 მ სიმაღლის ავრორას კლდეზე, რუსი არქიტექტორის ა. შერვუდის პროექტით. კოშკი აი-ტოდორის კონცხს გადმოჰყურებს შავ ზღვაზე და მდებარეობს ძველი რომაული ციხესიმაგრის (ძვ. წ. I-III საუკუნე) სიახლოვეს. ნაგებობა ყირიმის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან არქიტექტურულ მონუმენტად ითვლება.

შენობა კომპაქტურია (20 მ სიმაღლე და 10 მ სიგანე). მის თავდაპირველ პროექტში შეტანილი იყო ფოიე, სასტუმრო ოთახი, კოშკზე ასასვლელი კიბე და 2 საძინებელი სახვადასხვა დონეზე. სასტუმრო ოთახის ინტერიერი ხით არის მოპირკეთებული; დანარჩენი ინტერიერი ბათქაშით არის დაფარული და შეღებილი. შენობას ირგვლივ პანორამული ტერასა აქვს, ზღვის გაშლილი ხედით, საიდანაც შორიდან იალტის კონტურებიც ჩანს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*  

კატეგორია:ყირიმი
კატეგორია:უკრაინის არქიტექტურა
მღრღნელები

**მღრღნელები**  (), ხერხემლიან ცხოველთა რიგი ძუძუმწოვრების კლასისა. აერთიანებს ძუძუმწოვრების სახეობათა   საერთო რაოდენობის მესამედზე მეტს. დამახასიათებელია გრძელი საჭრელი კბილები, რომლებსაც ფესვები არა აქვთ, ცხოველის მთელი სიცოცხლის განმავლობაშიი იზრდება და შესაბამისად ცვდება.  ეშვები არა აქვთ. საჭრელებსა და ძირითად კბილებს შორის თავისუფალი არეა, რომელსაც დიასტემა ეწოდება. მღრღნელები გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში, მრავალ ოკეანურ კუნძულზეც კი. ბინადრობენ ტყეში, ველზე, ალპურ მდელოზე, უდაბნოში წყალსატევის სანაპიროსთან და ა. შ. ხშირად გვხვდებიან კულტურულ ლანდშაფტში, ადამიანის საცხოვრებელ ადგილებში და სხვა. ზოგიერთი (ციყვი, ძილგუდა, მეხეური მაჩვზღარბი და სხვა) მეხეური ცხოვრების ნირისადმი შეგუებული, ზოგი (თახვი, ონდატრა, წყლის მემინდვრია და სხვა) ნახევრად წყლის ბინადარია, რიგი სახეობები (ბრუცა, ცოკორი და სხვა) სიცოცხლის მეტ ნაწილს სოროში ატარებენ, უმრავლესობა კი მიწის ზედაპირზე ცხოვრობს. ცნობილია მღრღნელების 30-მდე ოჯახი, რომელთა შორის აღსანიშნავია მაჩვზღარბასებრნი, ნუტრიისებრნი, თახვისებრნი, ციყვისებრნი, ძილგუდასებრნი, მიწის კურდღლისებრნი, თაგვისებრნი, ბრუცასებრნი და სხვა.

მღრღნელების უმრავლესობა წელიწადში 2-4-ჯერ მრავლდება. თითოეულ ჯერზე შობენ 2-10 (ზოგი 18-მდე) ნაშიერს. მღრღნელების უმრავლესობას სახალხო მეურნეობისათვის დიდი ზიანი მოაქვს - ანადგურებენ მარცვლოვანებსა და სხვა კულტურულ მცენარეებს. ბევრი მათგანი საწყობებში აზიანებს საკვებ პროდიქტებსა და ნაირგვარ საქონელს. ზოგს გადააქვს სხვადასხვაგვარი ჰელმინთი, აგრეთვე ტულარემიისა და შაცი ჭირის ვირუსები. მღრღნელების მავნე სახეობებს ებრძვიან ყველგან, ყოველთვის და ყველა ხერხით. მღრღნელებს შორის გვხვდება მაღალხარისხოვანი ბეწვეულის მომცემი სახეობებიც (ციყვი, თახვი და სხვა). მღრღნელების ბევრი სახეობა (ციყვი, ბურუნდუკი, ძილგუდა, მემინდვრიები და სხვა) ძვირფასი ბეწვის მომცემი ცხოველების ძირითად საკვებს შეადგენენ.

საქართველოში გავრცელებული მღრღნელებიდან აღსანიშნავია კავკასიური ციყვი, ძილგუდა, ჩვეულებრივი, საზოგადოებრივი და პრომეთეს მემინდვრიები და სხვა. უკანასკნელი 50 წლის განმავლობაში ჩვენს რესპუბლიკაში ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებულია ალთაური და თელეუთური ციყვი, ნუტრია.

## ლიტერატურა 
* *ჯანაშვილი ა.,* საქართველოს ცხოველთა სამყარო, ტ. 3 - ხერხემლიანები, თბ., 1963

კატეგორია:მღრღნელები
მალაიური ენა

**მალაიური ენა** (ან *ინდონეზიური ენა*) — მალაიზიის სახელმწიფო ენა. განეკუთვნება მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ინდონეზიურ ჯგუფს. იგი დედამიწის ერთ-ერთ ყველაზე დიდ ენას მიეკუთვნება. ამ ენაზე საუბრობს დაახლ. 200 მლნ. კაცი. მალაიური ენა მოსაუბრეთა უმეტესობისათვის მხოლოდ მეორე ენაა. ეს ენა წარმოადგენს ერთგვარ ლინგვა ფრანკას და ძირითადად მალაიზიისა და ინდონეზიის გეოგრაფიულ სივრცეში გამოიყენება. გარდა ამისა, მალაიური, ანუ ინდონეზიური ენა მალაიზიისა და ინდონეზიის რესპუბლიკის სახელმწიფო ენაცაა.

ინდონეზიაში არსებობს ასობით რეგიონული ენა, რომლებზე მოსაუბრეთა რაოდენობა ხშირად რამდენიმე ას კაცს ითვლის. ეს მცირე ენები ხშირად მნიშვნელოვნად განსხვავდება მალაიურისაგან/ინდონეზიურისაგან.

ძველი მალაიური ენის წერილობითი ძეგლები ცნობილია VII საუკუნიდან. XV-XIX სს-ში მალაიურ ენაზე შეიქმნა მდიდარი ლიტერატურა (დამწერლობა არაბულ გრაფიკას ემყარებოდა).

ამ ენის საფუძველზე ჩამოყალიბდა  თანამედროვე ინდონეზიური ენა. ამჟამად დამწერლობა ეფუძნება ლათინურ გრაფიკასაც და არაბულსაც (მეორე ოფიციალური დამწერლობა მალაიზიაში და ბრუნეიში).

## ლიტერატურა 
* Adelaar, K., "Where does Malay come from? Twenty years of discussions about homeland, migrations and classifications", *Bijdragen tot de Taal-, Land- en Volkenkunde* 160 (2004), no: 1, Leiden, 1-30

## რესურსები ინტერნეტში 
* Adelaar, K., "Where does Malay come from? Twenty years of discussions about homeland, migrations and classifications"

## სქოლიო
კატეგორია:მალაიური ენა
აულუს კორნელიუს კოსუს არვინა

**ავლუს კორნელიუს პუბლიუსის ძე კოსუს არვინა** (*ლათ. AVLVS CORNELIVS COSVS ARVINA*) რომის ორგზის კონსული ძვ. წ. 343 და ძვ. წ. 332 წლებში. პირველი კონსულობისას მეთაურობდა პირველ სამნიტურ ომში.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:კორნელიუსები
ბაქოს კომისრები

[მინი|[ისააკ ბროდსკი: *26 კომისის დახვრეტა*; გამოხატავს საბჭოთა ხედვას]]
**ბაქოს კომისრები** (ასევე **26 ბაქოელი კომისარი**) — ბაქოს კომუნის 26 რევოლუციონერი, რომლებიც 1918 წელს კონტრრევოლუციურმა მთავრობამ დააპატიმრა, ხოლო იმავე წლის 20 სექტემბერს ესერებმა და ინგლისელმა ინტერვენტებმა სახალხოდ დახვრიტეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაქოს კომუნა 1918
* ცენტროკასპია

## რესურსები ინტერნეტში
მონუმენტების სურათები - Azerbaijan International, Vol. 15:2-4 (2011), pp. 167-169.

კატეგორია:აზერბაიჯანის უახლესი ისტორია
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია
კატეგორია:ლენინიზმი
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
აპეტალური ყვავილი

**აპეტალური ყვავილი** ( — უარყოფითი ნაწილაკი და  — ფოთოლი, გვირგვინის ფურცელი) — გვირგვინის ფურცლებს მოკლებული ყვავილი, რომლის ყვავილსაფარი შედგება ერთ წრედ განლაგებული ჯამის ფოთოლაკებისა და ან მცირე ზომის ქერქლისა და გამონაზარდებისაგან. ადრე აპეტალური ყვავილს გვირგვინის ფურცლებიან ყვავილზე უფრო პრიმიტიულად თვლიდნენ. შემდეგ კი დადგინდა, რომ ის წარმოშობილი იყო ორსქესიანი ყვავილებისაგან, რომელთაც ევოლუციურ პროცესში, მწერებით დამტვერვიდან ქარით გადასვლის გამო, დაუკარგავთ გვირგვინის ფურცლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
აპოთეციუმი

**აპოთეციუმი** (  „საწყობი, საცავი“) — ზოგიერთი ჩანთიანი სოკოსა (დისკომიცეტები) და ლიქენების (დისკომიცეტური მღიერები) ღია ნაყოფსხეული. სპორებიანი შრე (ჰიმენიუმი) შედგება ჩანთებისა და პარაფიზებისაგან, რომლებიც სპორების მომწიფებისას ნაყოფსხეულის ზედაპირზეა განლაგებული. აპოთეციუმი მეტწილად ლამბაქის ფორმისაა, იშვიათად — ფიალის ან ქინძისთავისებრი, შეიძლება ჰქონდეს ქუდი და ფეხი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სოკოების მორფოლოგია
კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები
აპოლოგეტები

**აპოლოგეტები** (ბერძნ. apologeomail - ვიცავ), რომის იმპერიაში უმთავრესად II-III საუკუნეებში მცხოვრები ადრინდელი ქრისტიანული მწერლები, რომლებიც თავიანთ "აპოლოგიებში" (apologia) იცავდნენ ქრისტიანობას წარმართობისა და იუდაიზმისაგან. აპოლოგეტები ამტკიცებდნენ, რომ ქრისტიანები იმპერიის ერთგული მოქალაქენი იყვნენ და მათი სარწმუნოება წარმართობაზე და იუდაიზმზე მაღლა იდგა, ხოლო იესო ქრისტე იყო მესია, რომელსაც მოელოდნენ და ა. შ. 

აპოლოგეტების თხზულებებმა საფუძველი ჩაუყარეს აპოლოგეტიკას - ქრისტიანული ღვთისმეტყველების დარგს, რომლის მიზანია ქრისტიანობის დაცვა. უმნიშვნელოვანესი ადრინდელი აპოლოგეტები იყვნენ არისტიდე, იუსტინე, ტატიანე, ათენაგორა, თეოფილე, ტერტულიანე და სხვა. მათი თხზულებები ინარჩუნებენ ისტორიულ წყაროს მნიშვნელობას ადრინდელი ქრისტიანობის შესასწავლად. ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადების შემდეგ (IV საუკუნე) აპოლოგეტიკური ლიტერატურა თანდათანობით გაქრა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:რომის ისტორია
კატეგორია:ქრისტიანობის ისტორია
აპორტი

მინიატიურა|150პქ|ყაზახეთის ნაციონალური ბანკის მიერ 2009 წელს მოჭრილი მონეტა აპორტის გამოსახულებით
250px|მინიატიურა|აპორტი
**აპორტი** () — ძველი რუსული ადრეული ზამთრის ვაშლის ჯიში. მსხვილი (200-400 გ, ზოგი 1 კგ-მდე), სასიამოვნო გემოს მომჟავო ნაყოფი აქვს, იყენებენ ნედლად და საკონსერვო წარმოებაში, ჯიში ზამთარგამძლეა, უხვმოსავლიანი (ერთი ძირიდან 200-400 კგ). აპორტი გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში, რუსეთში (ვორონეჟის ოლქი, ჩრდილოეთი კავკასია), ყირგიზეთში, ყაზახეთსა და უკრაინაში.

საქართველოში აპორტი საშემოდგო ჯიშია. ახასიათებს შედარებით დაბალი საგემოვნო თვისებები, მერყევი მოსავლიანობა, უხვი ნაქარი (ძირნაყარი), გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში, ნაკლებად - იმერეთსა და მესხეთში. ცნობილია წითელი აპორტი, ყუბანური აპორტი, ალექსანდრეს აპორტი (ალმა-ათური) და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვაშლის ჯიშები
აპრაქსინი

საკუთარი სახელი **აპრაქსინი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აპრაქსინი, თედორე — რუსეთის ფლოტის გენერალ-ადმირალი
* აპრაქსინი, პეტრე — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე
* აპრაქსინი, სტეფანე — რუსი გენერალ-ფელდმარშალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
გელათი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გელათი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გელათი — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
* გელათი — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში

**იხილეთ აგრეთვე:**
* გელათის აკადემია
* გელათის მოზაიკა
* გელათის მონასტერი
* გელათის საეპისკოპოსო
ოქროს კარიბჭე (ხიდი)

thumb|350px|ოქროს კარიბჭე
**ოქროს კარიბჭე** ( – *ოქროს კარიბჭის ხიდი*) — დაკიდებული ხიდი გოლდენ-გეიტის სრუტეზე, რომელიც სან-ფრანცისკოს უბეს წყნარ ოკეანესთან აერთებს. ხიდის სრული სიგრძე 2.7 კმ-ია; დისტანცია საყრდენ კოშკებს შორის 1.280 მ, ხოლო სიმაღლე ხიდის მაგისტრალურ ნაწილსა და წყალს შორის საშუალოდ 67 მ. ორი საყრდენი კოშკი 227,4 მ-ია წყლის ზევით. მთავარი დაკიდებული კაბელების დიამეტრი — 0,91 მ.

ოქროს კარიბჭე ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდი იყო მსოფლიოში მისი მშენებლობის დასრულების ჟამს 1937 წელს და მას შემდეგ სან-ფრანცისკოს საყოველთაოდ აღიარებული სიმბოლო გახდა. ამჟამად ხიდი სიდიდით მეორე დაკიდებული ხიდია აშშ-ში ვერაძანო-ნეროუს ბრიჯის შემდეგ (ნიუ-იორკი).

ოქროს კარიბჭეზე დღეში 118 000 ადამიანი გადადის.

center|thumb|800px

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოქროს კარიბჭის ხიდი  ოფიციალური საიტი
* ოქროს კარიბჭის ხიდის სურათები სან-ფრანცისკოს საზოგადო ბიბლიოთეკის ისტორიული სურათების ბაზა
* A 1962 KPIX-TV ოქროს კარიბჭის ხიდის მშენებლობის დოკუმენტური ფილმი

კატეგორია:სან-ფრანცისკო
კატეგორია:აშშ-ის ხიდები
ვერაძანოს ხიდი

thumb|350px|ვერაძანოს ხიდი
**ვერაძანო-ნეროუს ხიდი**, ან მოკლედ **ვერაძანოს ხიდი** (Verrazano-Narrows Bridge) — ორსართულიანი დაკიდებული ხიდია, რომელიც სტეიტენ აილენდს ბრუკლინთან აერთებს ქალაქ ნიუ-იორკში ნეროუს სრუტესთან. ხიდს სახელი იტალიერლი მკვლევარის ჯოვანი და ვერაძანოს პატივსაცემად დაერქვა, პირველი დღეისთვის ცნობილი ევროპელი ნავიგატორის, რომელიც ნიუ-იორკის ყურეში და მდ. ჰუძონზე შემოვიდა. ხიდის ცენტრალური გაშლა 1.298 მ-ია და მსოფლიოში უდიდესი დაკიდებული ხიდი იყო მისი მშენებლობის დასრულებიდან 1964 წელს 1981 წლამდე. ამჟამად მსოფლიოში სიგრძით მეშვიდეა ამ პარამეტრით, თუმცა აშშ-ში კვლავაც რჩება როგორც ყველაზე გრძელი დაკიდებული ხიდი. მისი მასიური საყრდენი კოშკები ნიუ-იორკის მეტროპოლიის მრავალი ნაწილიდან ჩანს, მათ შორის ქალაქის ხუთივე საგრაფოდან. ხიდი მნიშვნელოვანი დამაკავშირებელია ადგილობრივი და რეგიონული ჩქაროსნული გზატკეცილების სისტემის. მასზე ყოველწლიურად ნიუ-იორკ სიტის მარათონი ეწყობა, ხოლო ნიუ-იორკსა თუ ნიუ-ჯერსიში მომავალი ყველა კრუიზისა თუ სატვირთო გემი მის ქვეშ გადის. ადგილობრივი მცხოვრებლები მას უბრალოდ „ვერაძანოს“ უწოდებენ.

## გალერეა

Image:VerrazanoFromNCLDawn.JPG | ხედი საკრუიზო ლაინერიდან
Image:Verrazano-narrows - 800px.jpg | ხიდის ხედი ღამით
Image:NYC Verrazano-Narrows Bridge 1.jpg|ხედი სტეიტ-აილენდიდან
Image:VerrazanoNarrowsBridgeAerial.JPG| ხიდის ხედი ჰაერიდან
Image:VerrazanoBoroughsSign.JPG|ქალაქებს შორის საზღვრის აღმნიშვნელი წარწერა
File:Verrazano Bk low climb 5BBT jeh.jpg|ნიუ-იორკ სიტის მარათონი

## რესურსები ინტერნეტში
* ნიუ იორკის საგზაო დეპარტამენტის ოფიციალური საიტი 
* nycroads.com
* ტრანსპორტირების ალტერნეტიული გზები 
* ვერაძანოს ხიდის დასახელება 
* WNYC: ვერაძანოს ხიდი 40 წლის გახდა
* ვერაძანოს ხიდის შავ-თეთრი ფოტოები, ლესტერ კრამერი

კატეგორია:აშშ-ის ხიდები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
რობერტ მოზესი

thumb|რობერტ მოზესი
**რობერტ მოზესი** (Robert Moses) (18 დეკემბერი, 1888 – 29 ივლისი, 1981) — მე-20 საუკუნის ნიუ-იორკის, ლონგ-აილენდისა და მისი შემოგარენის  "დიდი მშენებელი". როგორც თანამედროვე ქალაქის იერსახის შემქმნელს, მას ხშირად პარიზის მეორე იმპერიის ბარონ ოსმანს ადარებენ და ერთხმად აშშ-ის ქალაქგეგმარებაში ყველაზე პოლარიზებულ ფიგურად აღიარებენ. თუმცა არჩეული არასდროს ყოფილა, მოზესი ყველაზე გავლენიანი პიროვნება იყო ნიუ-იორკ სიტის მთავრობაში 1930-იანიდან 1950-იან წლებამდე. მან პირდაპირი მნიშვნელობით შეცვალა სანაპირო ზოლები, გზატკეცილები ააგო ზეცაში და მთელი რეგიონების სამუდამო ტრანსფორმაცია მოახდინა. მის გადაწყვეტილებებს, რომელიც უპირატესობას ჩქაროსნულ გზატკეცილებს ანიჭებდა საზოგადოებრივი ტრანსპორტის ნაცვლად, შედეგად ლონგ-აილენდის თანამედროვე გარეუბნების აღმოცენება მოჰყვა, რამაც თავის მხრივ გავლენა იქონია ინჟინერთა, არქიტექტორთა და ურბანისტთა მთელ თაობაზე, რომლებმაც მისი ფილოსოფია მთელი ქვეყნის მასშტაბით განავრცეს.

მოზესი და მისი ნამუშევრები პროფესიულ წრეებში მძლავრი კრიტიკის საგანი გამხდარა. მთავარი არგუმენტი მის წინააღმდეგ იყო ასობით ათასი ნიუ-იორკის მოქალაქის გადასახლება, რამაც გაანადგურა სამხრეთი ბრონქსი და კონი-აილენდის გართობის პარკი, ასევე საზოგადოებრივი ტრანსპორტის დაკნინება დაუფინანსებლობისა და საერთო უყურადღებობის გამო. მეორე მხრივ, მოზესის პროექტებს მრავალი განიხილავს, როგორც აუცილებელ ზომას რეგიონის განვითარებისთვის. მოზესის დამსახურებაა ასევე გაეროს შტაბბინის მანჰეტენზე მოთავსება, ვაშინგტონის ნაცვლად. მოზესის გამკრიტიკებელთათვის ის ყოველთვის დარჩება როგორც ადამიანი, რომელსაც სწამდა, რომ "ქალაქები ტრანსპორტისთვის იყო" და "თუ შედეგმა არ გაამართლა საშუალება, მაშ სხვა რაღამ?"

კატეგორია:ამერიკელი არქიტექტორები
კატეგორია:ამერიკელი ურბანისტები
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
ბარონი ოსმანი

thumb|ბარონი ოსმანი
**ჟორჟ-ეჟენ ოსმანი**, უკეთ ცნობილი როგორც **ბარონი ოსმანი** (Georges Eugène Haussmann, 1809 - 1891) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე, სენის დეპარტამენტის პრეფექტი, სენატორი, სახვითი ხელოვნების აკადემიის წევრი, თანამედროვე პარიზის იერსახის განახლების ერთ-ერთი მთავარი ინიციატორი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ურბანისტები
კატეგორია:დაბადებული 1809
კატეგორია:გარდაცვლილი 1891
გიორგი წერეთელი

საკუთარი სახელი **გიორგი წერეთელი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი წერეთელი — საბჭოთა ეპოქის ქართველი პოეტი
* გიორგი წერეთელი — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე
* გიორგი წერეთელი — ქართველი ენათმეცნიერი, აღმოსავლეთმცოდნე, აღმოსავლეთმცოდნეობის ქართული სამეცნიერო სკოლის ფუძემდებელი
* გიორგი წერეთელი — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე
* გიორგი წერეთელი — ქართველი ეკონომისტი და მათემატიკოსი
* გიორგი წერეთელი — ქართველი ეკონომისტი და ინჟინერი

გ
თედორე აპრაქსინი

მინიატიურა|თედორე აპრაქსინი
**თედორე მათეს ძე აპრაქსინი** (; დ. 27 ნოემბერი, 1661 — გ. 10 ნოემბერი, 1728, მოსკოვი) — რუსეთის ფლოტის გენერალ-ადმირალი (1708), პეტრე I-ის თანამებრძოლი, გრაფი. 1693–1696 წლებში დვინის ვოევოდა და არხანგელსკის გუბერნატორი. მონაწილეობდა აზოვის მეორე ლაშქრობაში (1696). 1700 წლიდან საადმირალო პრიკაზის მთავარი უფროსი და აზოვის გუბერნატორი. ხელმძღვანელობდა აზოვის ფლოტის მშენებლობას. 1709 წელს მოიგერია შვედების თავდასხმა პეტერბურგზე. 1710 წელს აიღო ვიბორგი, თავი გამოიჩინა განგუტის ბრძოლაში. 1715-1719 წლებში ხელმძღვანელობდა საზღვაო და სადესანტო ოპერაციებს ბალტიის ზღვაზე. 1718 წელს დაინიშნა საადმირალო კოლეგიის პრიზიდენტად. სპარსეთის ლაშქრობაში 1722-1723 მეთაურობდა კასპიის ფლოტილიას. 1723-1726 წლებში სათავეში ედგა ბალტიის ფლოტს. 1726 წლიდან იყო უმაღლესი საიდუმლო საბჭოს წევრი. ემხრობოდა ა. მენშიკოვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსეთის სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  27 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1661
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1728
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
აპოლონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აპოლონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აპოლონი — ძველბერძნულ მითოლოგიაში ერთ-ერთი უმთავრესი და უძველესი ღვთაება;
* აპოლონი — მცირე ცთომილი;
* აპოლონი — აშშ-ის კუთვნილი მთვარეზე გასაფრენი კოსმოსური ხომალდების სახელწოდება;
** აპოლონ 11;
* აპოლონი (პეპელა) — დღის პეპელა.
ქაღალდი

მინი|მარჯვნივ|180 პქ|ქაღალდების გროვა
**ქაღალდი**  — თხელი, ბრტყელი მატერია, რომელიც ძირითადად მცენარეული ბოჭკოებისგან შედგება. გამოიყენება უმთავრესად წერისთვის და ბეჭდვისთვის. სხვა გავრცელებული გამოყენებებია: შესაფუთი საშუალება (მუყაო), ჰიგიენური ქაღალდი (ქაღალდის ხელსახოცი, ტუალეტის ქაღალდი), დეკორაციული ქაღალდი (მგ. შპალერი).

## ისტორია 
ქაღალდი პირველად ჩინეთში, ძვ.წ. 105 წელს გაჩნდა. ჩინურ ქაღალდს ბამბუკისგან, თუთის ხის ფოთლებისა და აბრეშუმის ბოჭკოებისგან ამზადებდნენ. VII საუკუნეში არაბები ქაღალდის წარმოებაში უკვე სხვა ნედლეულს იყენებდნენ - ქსოვილსა და ბამბას. ევროპაში ქაღალდი XIV საუკუნეში გავრცელდა. პირველი ქაღალდის დამამზადებელი  ქარხანა საფრანგეთში 1350 წელს დაარსდა. XIX საუკუნეში ქაღალდისთვის საჭირო ნედლეულში ცელულოზის დამატება დაიწყეს, რამაც ქაღალდის წარმოება მასობრივი გახადა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ქაღალდი
ვახ

**ვაი, ვაჰ, ვახ** - შორისდებულები ქართულ ენაში. როგორც შორისდებულების უმრავლესობას, მათ არ გააჩნიათ პირდაპირი შასატყვისი სხვა ენებში.

"ვახ" იხმარება სხვა კავკასიურ ენებშიც და რუსულ ენაში. ამ უკანასკნელში უმეტესწილად კავკასიელების მიერ, ან კავკასიური საუბრის მანერის იმიტაციისთვის.

საუბრისას "ვახ" ან "ვაჰ" , როგორც წესი იხმარება ცალკე მდგომი ამოძახილი სახით - "ვახ!", ან წინადადების დასაწყისში. შეიძლება გამოხატავდეს გაკვირვებას, ირონიას, ირონიულ გაკვირვებას, ინტონაციიდან გამომდინარე სინანულს და ა.შ. გამოყენების სხვა გავრცელებული ფორმაა საუბრისას მითი რამდენიმეჯერ  მიყოლებით მონოტონური გამეორება, მაგალითად "ვახ, ვახ, ვახ!". ხმარების ეს ფორმა თითქმის ყოველთვის ირონიულია და  გადაჭარბებულ გაკვირვებას, აღფრთოვანებას გამოხატავს.

"ვაი"

კატეგორია:შორისდებულები
გაიტანეთ გრენლანდია

thumb|გაიტანეთ გრენლანდია
**გაიტანეთ გრენლანდია** — ფრაზა ელდარ შენგელაიას კინოფილმიდან ცისფერი მთები ანუ დაუჯერებელი ამბავი; მას შემდეგ პოპულარული ფრაზა სალაპარაკო ქართულ ენაში. იხმარება უპირატესად კომიკურ სიტუაციაში ხმამაღალი, განმეორებითი მოთხოვნის გამოსახატად; ასევე რაიმე უაზრო კამათის აღსაწერად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფრაზა
* ქართული კინემატოგრაფია

კატეგორია:ფრაზები ქართული კინოფილმებიდან
აჟური (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აჟური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აჟური (ნაქსოვი) — გამჭვირვალე ბადისებრი ნაქსოვი
* აჟური (ბუხჰალტერია) — ანგარიშწარმოება
ქუდი

მინი|ქუდები
**ქუდი**, **თავსაბურავი** — ადამიანის ტანისამოსის ნაწილი, რომელიც  თავზე დასახურად გამოიყენება.

ქუდი იხმარება სხვადასხვა მიზეზით: დამცავად (სიცივისგან, წვიმისგან), სილამაზისთვის ან მოდურობისთვის, რელიგიური ან სოციალური მიზეზებით . არსებობს ქუდის რამდენიმე სახეობა.

XIX საუკუნემდე ქუდს ძირითადად მამაკაცები ატარებდნენ. ქალის თავსაბურად ქუდი XVII საუკუნის წყაროებში გვხვდება. ქალები ქუდს ცხენით მოგზაურობისას იხურავდნენ. ძველ ქართულ წყაროებში ქუდი რკინის თავსაბურავის მნიშვნელობით  არის ნახმარი. XI-XII საუკუნეთა ძეგლებში (ვეფხისტყაოსანი, ვისრამიანი) ქუდს უკვე ჩვეულებრივი თავსაბურავის მნიშვნელობა ჰქონდა. საქართველოში ხმარობდნენ ტყავის, ნაბდის და ქსოვილის ქუდებს. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* თავსაბურავი

## ლიტერატურა 
*
სკოლა

მინი|სოფლის სკოლა სუდანში, 2002.
[მინი|*[ილია ჭავჭავაძე|ილია ჭავჭავაძის* და *აკაკი წერეთელის* ძეგლი თბილისის 1 საჯარო სკოლის წინ]]
**სკოლა** — ზოგადად, არის დაწესებულება, სადაც მოსწავლეები სწავლობენ სხვადასხვა საგნებს  მასწავლებლებისგან. უფრო კონკრეტულად სკოლა შეიძლება აღნიშნავდეს საშუალო სკოლას, ასევე რაიმე სპეციალიზებულ სასწავლო დაწესებულებას, ან უმაღლეს სასწავლებელს.

სხვა მნიშვნელობით სკოლა არის მეცნიერული, სასწავლო საგანმანათლებლო, ან შემოქმედებითი მოღვაწეობის, საშუალებების, რესურსების ერთობლიობა. მაგ., გერმანული ექსპრესიონიზმის სკოლა და ა.შ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* უნივერსიტეტი
* ბაგა-ბაღი
არაბიკის მასივი

**არაბიკის მასივი** — კირქვული მასივი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს გაგრის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების ფსოუსა და ბზიფის წყალგამყოფი. აბსოლუტური სიმაღლე ზღვის დონიდან 2757,6 მ (მწვერვალი სპელეოლოგთა პიკი). აგებულია უმთავრესად ზედაიურული და ცარცული ასაკის კირქვებით, რომლებიც ღრმადაა დაკარგული; არის მრავალი უფსკრული, მღვიმე, ძაბრი, ჭა და კარსტული რელიეფის სხვა ფორმები. მასივის სიღრმეებში მრავალი გამოქვაბულია, მათ შორისაა მსოფლიოში ყველაზე უფრო ღრმა გამოქვაბულები — ვერიოვკინის მღვიმე და კრუბერის გამოქვაბული, ასევე არაბიკის კარსტული უფსკრული. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით, იზრდება ჯუჯა ღვიისა და ტირიფის ბუჩქნარი.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება მომდინარეობს დან“, რაც მამლის სავარცხელს (ბიბილოს) ნიშნავს, სწორედ მას წააგავს კირქვული მასივი. თუმცა, რუკებზე სხვა სახელი - არაბიკა დამკვიდრდა, რომელიც ისტორიულად ყველაზე ფართოდ გავრცელდა ჯერ საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე, შემდეგ კი საქართველოსა და რუსეთში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
სკოლა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **სკოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სკოლა  - სასწავლო-აღმზრდელობითი დაწესებულება
* სკოლა - მიმართულება მეცნიერებაში
* სკოლა - მხატვრული მიმდინარეობა
მასწავლებელი

**მასწავლებელი** — განათლების სისტემაში პიროვნება, რომელიც სწავლის პროცესში დახმარებას უწევს, რჩევებს აძლევს მოსწავლეს, ხშირად საჯარო სკოლებში. უმაღლესი სასწავლებლის მასწავლებლებისთვის იხმარება სხვა სიტყვები მაგ., პროფესორი, ლექტორი.

საქართველოში 2017 წლის 13 მაისს განათლების კოალიციის, მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ეროვნულ ცენტრსა და განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის სამინისტროს შორის გაფორმებული მემორანდუმის საფუძველზე, დაწესდა „მასწავლებლის ეროვნული ჯილდო – საქართველო“. ის მასწავლებელთა პოპულარიზაციისკენ მიმართული გლობალური კამპანიის — „მასწავლებლის გლობალური ჯილდოს“ ნაწილია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პედაგოგიკა

## სქოლიო
კატეგორია:განათლება
ვასილ არაბიძე

**ვასილ (ვასო) ოქროპირის ძე არაბიძე** (დ. 21 თებერვალი, 1881, ზესტაფონი — გ. 8 აგვისტო, 1951, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, რევოლუციური მოძრაობის აქტიური მონაწილე. 

## ბიოგრაფია
ახალგაზრდა ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში. 1902 წელს გადაასახლეს, საიდანაც გაიქცა და მოხვდა მოსკოვში. იქ მან შეადგინა მებრძოლთა რაზმი, რომელიც აქტიურად იბრძოდა 1905 წლის რევოლუციის ბარიკადებზე. ამ დროს დაუახლოვდა სახელგანთქმულ რუს მომღერალს თედორე შალიაპინს.

1908 წლიდან მუშაობდა პროფესიულ თეატრში, ასრულებდა სახასიათო და დრამატულ როლებს. 1916 წელს ითამაშა პირველ ქართულ მხატვრულ ფილმ „ქრისტინეში“, უფრო გვიან – ფილმებში: „სურამის ციხე“ (1921), „მამის მკვლელი“ (1924), „ბელა“ (1927), „უკანასკნელი ჯვაროსნები“ (1934), „დავით გურამიშვილი“ (1946) და სხვა.

ვასილ არაბიძე თავის მეუღლესთან ცაცა ამირეჯიბთან ერთად დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 56,  თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  21 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
არაბული ცხენი

მინი|270პქ|არაბული ცხენი 
**არაბული ცხენი** — საჯდომი ცხენის უძველესი ჯიში. მისი სამშობლოა არაბეთის ნახევარკუნძული, სადაც I ათასწლეულში, ხალხური სელექციის გზით იგი ცალკე ჯიშად ჩამოყალიბდა. შუა საუკუნეებში არაბული ცხენი ევროპაში შეიყვანეს და ადგილობრივი ცხენების გაუმჯობესებით მიიღეს მსუბუქი საკავალერიო ცხენი. აღმოსავლეთ ქვეყნებში მას საჯდომ ცხენად იყენებედნენ. არაბული ცხენის მონაწილეობით გამოყვანილია საჯდომი (ინგლისური წმინდასისხლიანი) და ჩორთმავალი (ორლოვის) ცხენის ჯიშები.

არაბული ცხენი ტანად მომცროა, მკვრივი კონსტრუქციისა, ღონიერ ფეხებს და მსუბუქად ადგამს. ფერად ლურჯაა, ქურანა ან თაფლა. განაზომი (სმ): სიმაღლე მინდაოში 150-152, ტანის ირიბი სიგრძე 149-150, გულმკერდის ირგვლისი 170-175, ნების ირგვლივი 18-19.

არაბული ცხენი ნაკლებმომთხოვნია და კარგად იტანს შორ მანძილზე გადარბენას. ჯიშში 3 ტიპს განასხვავებენ: ხადბანს, ქუჰეილანს და სიგლავს.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
არაგვის კარი (კარიბჭე)

thumb|არაგვის კარი (ფრაგმენტი)
thumb|კინოთეატრის ფასადი არაგვის კარზე
**არაგვის კარი** — გვიანდელი ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის მცხეთის ზღუდე-გალავანში დატანებული ერთ-ერთი ძირითადი კარიბჭე, ქართველთა სამშენებლო ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუში (არაგვის კარი ეწოდა იმიტომ, რომ იგი ქალაქს არაგვის მიმართულებით ჩრდილოეთის მხარესთან აკავშირებს). გამოვლინდა 1965 წელს მცხეთაში ფართოეკრანიანი კინოთეატრის მშენებლობის დროს (შესულია ამავე კინოთეატრის მოცულობაში). ალიზით ნაგები, 6 მ. სისქის ქალაქის ზღუდეში ჩაშენებული კარიბჭის გვერდის კედლები თლილი ქვითაა ამოყვანილი. კედლებს შორის გზისთვის დატოვებული ღიობი 4,8 მ. სიგანისაა. გზა მოკირწყლული იყო და ჰქონდა ბორდიურით გამოყოფილი, ფეხით სავალი ვიწრო ბილიკი. კარიბჭე ორივე მხრიდან ალიზითვე ნაგები კოშკებით იყო გამაგრებული. კარი ასაწევი უნდა ყოფილიყო და მძიმედ შეჭედილი. დიდ კარს, სავარაუდოდ, ქარავნების გასატარებლად აღებდნენ, მგზავრთათვის კი კარიბჭეში მცირე ზომის შესასვლელი იყო გაჭრილი.

კარიბჭის გაწმენდა-გამოვლინების დროს გათხარეს მის დონეზე და უფრო ღრმად მდებარე ძვ. კულტურული ფენები (სამაროვანი, ნამოსახლარი), რომლებიც მოიცავენ ძვ. წ. II საუკუნიდან — ახ. წ. VIII საუკუნამდე ხანას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
არაგვის ხეობა

მინი|270პქ|არაგვის ხეობა
მინი|270პქ|მდინარე არაგვი
**არაგვის ხეობა** — ხეობა ქართლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. არაგვის ხეობაში აღმოჩენილია ძველი ქვის ხანის (ბაზალეთის პლატო), ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლები (დიდველი-ხადას ხეობა, ჟინვალი, არაგვისპირი). ცნობილია ხადის, ჭიკაანის, ჩაბახურის, ფასანაურის, ჟინვალის, დუშეთის, ბულაჩაურის გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის არქეოლოგიური ძეგლები. არაგვისა და მტკვრის შესართავთან უკვე ბრინჯაოს ხანაში ყოფილა დიდი დასახლება, რომლის საფუძველზე ანტიკურ ეპოქაში ქართლის (იბერიის) სამეფოს ძველი დედაქალაქი მცხეთა წარმოიქმნა.
  
წინაელისტურ არაგვზე გადიოდა აღმოსავლეთი საზღვარი ზენა სოფლისა, რომელსაც შემდგომში შიდა ქართლი და სასპასპეტო ეწოდებოდა. იგივე არაგვი იყო, ერთი მხრით, ქართლისა და, მეორე მხრით, კახეთ-კუხეთის, ხოლო მოგვიანო ხანებში კახეთის საზღვარი (IX-XI სსუკუნეებში კახეთის სამთავროს გაძლიერებასთან დაკავშირებით, ქართლ-კახეთის საზღვარი ქსნის ხეობაზე გადიოდა. გვიან საუკუნეებში ქართლისა და კახეთის სამეფოთა საზღვარი არაგვსა და გუდამაყრის ქედს გასდევდა).

არაგვის ხეობაზე უძველესი დროიდან გადიოდა ჩრდილოეთ კავკასიის დამაკავშირებელი გზა ამიერკავკასიასა და მახლობელ აღმოსავლეთთან. ბერძენი გეოგრაფი სტრაბონი მის შესახებ აღნიშნავს: „ჩრდილოეთით მცხოვრები მომთაბარეებიდან დაახლოებით სამი დღის ძნელი ამოსასვლელია, ხოლო ამის შემდეგ არის საცალფეხო გზა მდინარე არაგოსის ვიწრო ხეობაში, დაახლოებით ოთხი დღის სავალი, ხოლო გზის ბოლო ძნელად ასაღები კედლით არის გამაგრებული“ (ყაუხჩიშვილი თ., სტრაბონის გეოგრაფია, 1957, გვ. 129). ქართული წყაროების მიხედვით არაგვის ხეობის მთიანი ნაწილი წმ. ნინოს (IV ს.) ადრეული სამისიონერო მოღვაწეობის სფერო იყო, ადრინდელი ფეოდალური ხანიდან არაგვის ხეობაში შედიოდა რამდენიმე თემი: ფხოვი (ფშავ-ხევსურეთი), გუდამაყარი (გუდამაყრის ხევი), წილკანი (თეთრი არაგვის ჩრდილოეთით მდებარე ტერიტორია, შემდგომდროინდელი ხადა), ცხავატი - ტერიტორია სოფ. ქვეშეთის სამხრეთით, მთიულთკარამდე (ახლანდელი სოფ. ხამუშა). თავდაპირველად ცხავატი, ხოლო შემდეგ ხადა-ცხავატი შეადგენდა მთიულეთს. ხეობის ნაწილს მთიულთკარის სამხრეთით, დაახლოებით ანანურამდე, ეწოდებოდა ჭართალი, ხოლო მის სამხრეთით ვრცელ თემს - ბაზალეთი, რომელიც სამუხრანომდე აღწევდა, ხეობის სამხრეთ-აღმნოსავლეთ ნაწილი (არაგვის მარცხენა ნაპირი) შეადგენდა წობენისა და ხერკის ანუ საგურამოს თემებს. 

არაგვის ხეობა წილკნის საეპისკოპოსოში შედიოდა, ადმინისტრაციულა — ქართლის საერისთავოში, რომელსაც მონღოლთა ბატონობის დროიდან გამოეყო არაგვის საერისთავო. არაგვის ხეობაში XI-XIII საუკუნეებში განსაკუთრებულ აღმავლობას მიაღწია ქ. ჟინვანმა (ჟინვალი), რომელიც ამ მუნიციპალიტეტში სამეფო ხელისუფლების დასაყრდენი იყო.

არაგვის ხეობა არაერთხელ ყოფილა როგორც ჩრდილოეთიდან, ისე სამხრეთიდან შემოსეულ დამპყრობლებთან ბრძოლის ასპარეზი. იგი ავბედობის დროს ქართლის ბარის მცხოვრებთა თავშესაფარიც იყო.

1881 წლიდან საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ, არაგვის ხეობაზე გამავალი გზის მნიშვნელობა გაიზარდა. მოსახლეობას დაეკისრა გზის შეკეთება-გაფართოების სამუშაოები, ჯარის სურსათითა და ტრანსპორტით უზრუნველყოფა, მძიმე ბეგარამ მთიულეთის მოსახლეობის აჯანყება გამოიწვია (მთიულეთის აჯანყება 1804). დასაწყისში არაგვის ხეობა ადმინისტრაციულად შედიოდა დუშეთის მაზრაში. ახლანდელი ადმინისტრაციული დაყოფით ამ ტერიტორიის ნაწილი დუშეთის მუნიციპალიტეტში შედის, ნაწილი მცხეთისაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ხეობები
ლუი არაგონი

[მინი|მარჯვნივ|ლუი არაგონისა და მისი მეუღლის, [ელზა ტრიოლეს საფლავი]]

**ლუი არაგონი** (; დ. 3 ოქტომბერი, 1897 ― გ. 24 დეკემბერი, 1982) — ფრანგი პოეტი, ნოველისტი და რედაქტორი. ფრანგული კომუნისტური პარტიის პოლიტიკური მხარდამჭერი და გონკურტის ლიტერატურის საზოგადოების წევრი.

## ბიოგრაფია 
ლუი არაგონი დაიბადა 1897 წელს პარიზში. 1918 წლიდან სამედიცინო ფაკულტეტის სტუდენტი არაგონი ომში მონაწილეობდა. ფრონტზე დაუახლოვდა ორ ფრანგ პოეტს: ანდრე ბრეტონსა და ფილიპ სუპოს. სამივემ ერთად ჩამოაყალიბა ჟურნალი „ლიტერატურა“. არაგონი ჯერ დადაისტურ მიმართულებას ეზიერება, ხოლო შემდეგ „სიურრეალისტური რევოლუციის“ ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი ხდება. 1920–26 წლებში გამოაქვეყნა სიურრეალისტური სულისკვეთებით გამსჭვალული ლექსების კრებულები: „*სიხარულის ცეცხლი*“, „*მუდმივი მოძრაობა*“ და მოთხრობები: „*ტელემაქეს თავგადასავალი*“ და სხვა. ამავე წლებს მიეკუთვნება მისი რომანიც ლექსად „*პარიზის გლეხი*“. 1927 წელს არაგონი ფრანგულ კომუნისტურ პარტიაში შევიდა და 1930 წელს საბჭოთა მწერლების ყრილობასაც დაესწრო ხარკოვში. ამ პერიოდში იგი დასცილდა სიურრეალისტებს და ლიტერატურული შემოქმედებით დაიწყო თავისი პოლიტიკური მრწამსის გამოხატვა. ლექსების კრებული „*ვაშა ურალს!*“ ეძღვნება საბჭოთა ხალხის გმირულ შრომას.

თავის რეალისტურ და მებრძულ პოზიციებს არაგონი ნათლად აჩენს პროზაულ სერიებში „*რეალური სამყარო*“, რომელიც ათი რომანისაგან შედგება. ესენია: „*ბაზელის ზარები*“, „*მდიდარი უბნები*“, რომლისთვისაც მას 1939 წელს რენოდოს ლიტერატურული პრემია მიენიჭა, „*იმპერიალის მგზავრები*“, „*ორელიენი*“ და რომან „*კომუნისტების*“ ექვსი წიგნი.

არაგონის პოეტურმა ძალამ ყველაზე მეტად მეორე მსოფლიო ომის წლებში იჩინა თავი. „წინააღმდეგობის მოძრაობის“ აქტიურმა წევრმა არაგონმა თავისი პოეზიით გამოაცოცხლა „მრგვალი მაგიდის“ რაინდების მებრძული სული, ჯვაროსნების ძველი სიმღერები და შარლ ორლეანის მწველი ნოსტალგია, რითად საბრძოლველად აღანთო ფრანგთა გულები. პოეტმა ამ პერიოდში გამოაქვეყნა ლექსების კრებულები: „*იარა გულში*“, „*ელზას თვალები*“, „*ფრანგული განთიადი*“, „*გრევის მუზეუმი*“, „*თვალები და მეხსიერება*“. ომისდროინდები ბევრი ლექსი სიმღერად იქცა, დიდი პოპულარობით სარგებლობდა და როგორც ლექსები, ასევე სიმღერები სამუდამოდ შევიდა ფრანგულ პოეზიის საგანძურში.

არაგონი მრავლად წერდა პოლიტიკურ ესეებს, კრიტიკულ წერილებს ლიტერატურასა და ხელოვნებაზე („*კურბეს მაგალითი*“, „*სტენდალის სინათლე*“ და სხვა.). ცნობილია მისი გალექსილი ავტობიოგრაფია „*დაუმთავრებელი რომანი“*. 1962 წელს საფრანგეთში გამოიცა „*პარალელური ისტორია ამერიკისა და საბჭოთა კავშირისა*“; საბჭოთა კავშირის ისტორიის ავტორია არაგონი, ამერიკისა კი – ანდრე მორუა.

ლუი არაგონი გარდაიცვალა 1982 წლის 24 დეკემბერს, პარიზში.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:ფრანგი ესეისტები
კატეგორია:ფრანგი პოეტები
კატეგორია:საფრანგეთის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ფრანგული წინააღმდეგობის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
მარკუს ტერენციუს ვარონი

**მარკუს ტერენციუს ვარონი** (; დ. ძვ. წ. 116, სავარაუდოდ რეატე, იტალია, — გ. ძვ. წ. 27, რომი) — რომაელი მწერალი, მეცნიერი, ენციკლოპედისტი. 

თავდაპირველად ცხოვრობდა რომში, შემდეგ — ათენში, სადაც მისი მასწავლებელი იყო ფილოსოფოსი ანტიოქოს ასკალონელი. იყო სახალხო ტრიბუნი. ახლოს იყო პომპეუსთან, მონაწილეობდა მის სამხედრო ლაშქრობებში და ძვ. წ. 49 წელს მასთან ერთად იბრძოდა ესპანეთში, ჰქონდა პრეტორის წოდება. პომპეუსის მარცხის შემდეგ, ძვ. წ. 47 წელს შეურიგდა იულიუს კეისარსა და მისი დავალებით რომში დააარსა საჯარო ბიბლიოთეკა. მარკუს ანტონიუსი დევნიდა, მაგრამ ოქტავიანე ავგუსტუსმა დაუბრუნა ჩამორთმეული ქონება. დარჩენილი წლები ვარონმა ლიტერატურულ და სამეცნიერო მოღვაწეობას მიუძღვნა.  

ვარონი, მისივე ცნობით, ავტორია 74-მდე შრომისა პოეზიის, ისტორიის, რიტორიკის, სამართლისა და სხვა საკითხებზე. უმრავლესობამ ჩვენამდე ვერ მოაღწია. ერთადერთი სრულად მოღწეული ნაშრომია „Res rustica“ — ტრაქტატი სოფლის მეურნეობაზე. მნიშვნელოვანია საენათმეცნიერო თხზულება „De lingua Latina“ („ლათინური ენა“), რომელიც ავტორმა ციცერონს მიუძღვნა. ვარონს ეკუთვნის აგრეთვე „Saturae Menippeae“ („მენიპეს სატირები“), რომელიც ფილოსოფოს მენიპეს (ძვ. წ. III ს.) სატირული დიალოგების მიბაძვას წარმოადგენს. ამ თხზულებაში პროზა და ლექსი ერთმანეთს ენაცვლება. მასში ვარონი თავს ესხმის თანამედროვეთა მანკიერ ჩვევებს, აქებს ძველებურ ადათებს და ძველი რომაელების სადა ცხოვრების წესს.

ვარონის ერთ-ერთი მთავარი თხზულებაა 41 წიგნად შედგენილი „Antiquitates rerum humanarum et divinarum libri“ („ძველთა საერო და საღვთო საქმენი“), რომელშიც აღწერილია რომაელთა ისტორია და რელიგიური ყოფა უძველესი დროიდან (მხოლოდ ფრაგმენტებია შემორჩენილი). 

ვარონი თან ახლდა პომპეუსს კავკასიის ქვეყნებში ლაშქრობისას. პლინიუსმა შემოგვინახა ვაროს ცნობები ამ ქვეყნებზე, შორეულ აღმოსავლეთთან დამაკავშირებელ სავაჭრო-სატრანზიტო გზაზე. ვაროს ცნობით, იმ დროს ინდოეთიდან 7 დღეში შეიძლებოდა ბაქტრიაში მისვლა, აქედან მდინარე ბაქტრიით და მდინარე ოქსოსით (ახლანდელი ამუდარია) — კასპიის ზღვაში, შემდეგ კი მდინარე მტკვარში შემოსვლა, საიდანაც სახმელეთო გზით ინდოეთის საქონელი 5 დღეში აღწევდა ფასისს.

## ლიტერატურა
* Dahlmann H., M. T. Varro, წგ.: Pauly`s Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, Suppl.-Bd. 6, Stuttg., 1935, S. 1172.
* Lindberg D., The Beginnings of Western Science, Chicago, 2007.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძველი რომაელი მწერლები
კატეგორია:რომაელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ტერენციუსები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 116
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 27
აეციუსი

ს სარკოფაგი.]]
**ფლავიუს აეციუსი** (''''; დ. 396 — გ. 454) — რომაელი მხედართმთავარი, პოლიტიკური მოღვაწე და დიპლომატი. სამგზის კონსული. მცირეწლოვან იმპერატორ ვალენტინიანე III-ის მეურვე. სიყმაწვილეში მძევლად ჰყავდა ვესტგუთების მეფეს ალარიხ I-ს და ამიტომ კარგად იცნობდა ბარბაროსთა ზნე-ჩვეულებებს. აეციუსმა შეძლო გალიაში დასახლებული გერმანული ტომების დამორჩილება და მათი წარმატებით გამოყენება დასავლეთ რომის იმპერიის ინტერესებისათვის. სარდლობდა რომაელთა და მათ მოკავშირეთა (ვესტგუთების, ფრანკების, ბურგუნდების) ლაშქარს ატილას წინააღმდეგ ბრძოლაში. 451 წელს კატალაუნის მინდვრებზე აეციუსმა მსოფლიო-ისტორიული მნიშვნელობის გამარჯვება მოიპოვა. მისი გავლენის ზრდით შეშინებულმა იმპერატორმა ვალენტინიანე III-მ აეციუსი საკუთარი ხელით მოკლა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები
კატეგორია:დაბადებული 396
კატეგორია:გარდაცვლილი 454
ანტონიუსი

**ანტონიუსი** (*ლათ. Antonius, gens Antonia*) — რომაული გვარი.

## ისტორია 
## ცნობილი წარმომადგენლები 
* მარკუს ანტონიუსი
* იულუს ანტონიუსი
* ანტონია უფროსი
* ანტონია უმცროსი
* ლუციუს ანტონიუსი

## რესურსები ინტერნეტში 
* რომაული გვარების მონაცემთა ბაზა

კატეგორია:ანტონიუსები
კატეგორია:რომაული გვარები
ვალერიუსი

**ვალერიუსი** () — ერთ-ერთი უძველესი რომაული პატრიციული გვარი.

## ისტორია
ვალერიუსთა გვარი რომში ერთ-ერთი უძველესია. ამ გვარის პირველი ცნობილი წარმომადგენელია პუბლიუს ვალერიუს ვოლუსი პუბლიკოლა რომელიც ძვ. წ. 509 წელს აირჩიეს პირველად კონსულად. ცნობილი სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი იყო მისი ძმა მარკუსიც. პუბლიკოლა კონსულს მისი უბრალო ხალხისადმი ლოიალობის გამო შეარქვეს. ეს მეტსახელი მის ჩამომავლებსაც გამოყვათ.

ძვ. წ. IV საუკუნეში მარკუს ვალერიუს კორვუსმა გაითქვა სახელი როგორც კარგმა მეომარმა და პოლიტიკოსმა. მას მეტსახელი კორვუსი ერგო გალ მეომართან ბრძოლის შედეგად.

## ცნობილი წარმომადგენლები
*პუბლიუს ვალერიუს პუბლიკოლა
*მარკუს ვალერიუს კორვუსი
*ლუციუს ვალერიუს ფლაკუსი
*პუბლიუს ვალერიუს ლევინუსი
*მანიუს ვალერიუს მაქსიმუს კორვინუს მესალა
*ლუციუს ვალერიუს პოტიტუსი
*მარკუს ვალერიუს მესალა ბარბატუსი
*მარკუს ვალერიუს მესალა კორვინუსი
*მარკუს ვალერიუს მესალა ნიგერი
*მარკუს ვალერიუს მესალა (ძვ. წ. 53)
*მარკუს ვალერიუს მესალა (ძვ. წ. 188)
*მესალინა ვალერია

## რესურსები ინტერნეტში
*რომაული გვარების მონაცემთა ბაზა

*
კატეგორია:რომაული გვარები
ამარტია სენი

**ამარტია სენი** (; დ. 3 ნოემბერი, 1933, შანტინიკეტანი, ბრიტანეთის ინდოეთი) — ინდოელი ეკონომისტი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (1998), მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის ჰუმანური განვითარების თეორიის, კეთილდღეობის ეკონომიკის, სიღარიბის განმპირობებელი მექანიზმების კვლევასა და პოლიტიკურ ლიბერალიზმში. სწავლობდა კალკუტის უნივერსიტეტის პრეზიდენსი-კოლეჯსა და კემბრიჯის უნივერსიტეტში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ამარტია სენი ავტობიოგრაფია ნობელის პრემიის საიტზე 
* სოციალური არჩევანის შესაძლებლობა — 1988 წლის ლექცია nobelprize.org-ზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ინდოელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა

**საფრანგეთის პირველი რესპუბლიკა** ფრანგი ხალხის მიერ განხორციელებული საფრანგეთის რევოლუციის მონაპოვარი იყო.  1792 წლის 21 სექტემბერს ეროვნული კონვენტის მიერ მონარქია გაუქმებულად – მეორე დღეს კი, საფრანგეთი  რესპუბლიკად  გამოცხადდა. ეს მოვლენა ევროპაში რესპუბლიკური იდეის აღორძინების დასაწყისად იქცა. დამკვიდრდა წელთაღრიცხვის ახალი სისტემა ე.წ. საფრანგეთის რევოლუციის კალენდარი სადაც ყველა თვეს სახელი შეეცვალა, ხოლო 1792 პირველ წლად გამოცხადდა.

არსებობის მანძილზე პირველმა რესპუბლიკამ მმართველობის სამი ფორმა გაიარა: ეროვნული კონვენტი (1792–1795 წწ.), აღმასრულებელი დირექტორია (1795–1799 წწ.) და კონსულატი.

პირველმა რესპუბლიკამ ოფიციალურად 1804 წლის 14 მაისამდე, საფრანგეთის პირველი იმპერიის შექმნამდე იარსება. მის მმართველებს შორის იყვნენ ნაპოლეონ ბონაპარტი, რომელიც პირველ საბჭოში მსახურობდა 1799-1804 წლებში, რომლის შემდეგაც თავი იმპერატორ ნაპოლეონ I-ად გამოაცხადა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*საფრანგეთის რევოლუციის კალენდარი

## რესურსები ინტერნეტში 
* საფრანგეთის 1793 წლის კონსტიტუცია რუსულ ენაზე
* საფრანგეთის 1795 წლის კონსტიტუცია რუსულ ენაზე
* საფრანგეთის 1793 წლის კონსტიტუცია ფრანგულ ენაზე
* საფრანგეთის 1795 წლის კონსტიტუცია ფრანგულ ენაზე
* საფრანგეთში მონარქიის გაუქმების დადგენილება

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუცია
კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები
ჰერსტ ტაუერი

thumb|250px|ჰერსტ ტაუერი
**ჰერსტ ტაუერი** (Hearst Tower - ჰერსტის მაღლივი შენობა) — კორპორაცია ჰერსტის მსოფლიო შტაბ-ბინა ნიუ-იორკში, 300 ვესტ 57-ე ქუჩაზე, კოლუმბუსის წრესთან. ყოფილი შტაბ-ბინის შენობის ექვსი სართული 1927 წელს დასრულდა, რომელზეც შემდეგ ცათამბჯენი უნდა დაეშენებიათ, თუმცა გეგმის განხორციელებას დიდმა დეპრესიამ შეუშალა ხელი. ახალი ცათამბჯენი ძველ არტ-დეკოს სტილის ხელუხლებელ ნაგებობაზე დაიდგა, და მისი მშენებლობა 2006 წლის 4 მაისს დასრულდა.

შენობის პროექტი არქიტექტურულ ფირმას ფოსტერი და პარტნიორები ეკუთვნის; შენობას 42 სართული აქვს, 182 მეტრია და 80.000 მ² საოფისე ფართი აქვს. უჩვეულო სამკუთხა პერიმეტრი, რომელსაც ასევე დიაგრიდს უწოდებენ 9500 მეტრულ ტონა სტრუქტურულ ლითონს მოითხოვდა, რაც მშენებელთა ცნობით სტანდარტულზე 20%-ით ნაკლებია.

პროექტში გათვალისწინებული იყო რამდენიმე გარემოსდაცვითი ფაქტორი. ატრიუმის იატაკი დაფარულია სითბოს გამტარი კირქვით. პოლიეთილენის მილები ჩაშენებულია იატაკქვეშ და ავსებულია ცირკულირებული წყლით ზაფხულში გაცივებისა და ზამთარში გათბობისთვის. სახურავზე დაგროვებული წვიმის წყალი სარდაფის რეზერვუარში გროვდება და კონდიცირებისა და გამწვანების მოსავლელად გამოიყენება. ზოგადად შენობის დიზაინი ითვალისწინებს ნიუ-იორკის ქალაქის მინიმალურ მოთხოვნაზე 25%-ით ნაკლები ენერგიის მოხმარებას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჰერსტ ტაუერის პროექტი 
* ნიუ-იორკის არქიტექტურული ხედები

კატეგორია:ნიუ-იორკის არქიტექტურა
მეტროპოლიტენ ლაიფ ტაუერი

**მეტროპოლიტენ ლაიფ ინშურანს კომპანი ტაუერი** (Metropolitan Life Insurance Company Tower, ასევე Met Life Tower) 2005 წლამდე სადაზღვევო კომპანია მეტროპოლიტენ ლაიფის შტაბ-ბინა მედისონ ავენიუზე, ნიუ-იორკი, მსოფლიოს უმაღლესი შენობა იყო 1909-1913 წლებში, რის შემდეგაც ეს ტიტული ვულუორზ ბილდინგს გადასცა. 

თავდაპირველ 11-სართულიან შენობას, რომელსაც მთელი კვარტალი ეჭირა, ტაუერი მოგვიანებით დააშენეს. ტაუერის პროექტის შთაგონებად ვენეციაში სან მარკოს კამპანილე გახდა. კომპანიამ ნაპოლეონ ლებრუნ ენდ სანს დააპროექტა 213 მ-ის შენობა 52 სართულით, რაც მისი ძველი მსოფლიოს კოლეგაზე ორჯერ უფრო მაღალი იყო. მშენებლობა კომპანია ჰედენმა განახორციელა.

ტაუერს ოთხი საათი აქვს, კოშკის ოთხივე მხარეს. ყოველი საათი 8 მ-ია დიამეტრში, ხოლო მისი ყოველი ციფრი 1,2 მ. საათის ისრები თითო ნახევარ ტონას იწონის. თავდაპირველად ტაუერის ფასადი ტაკაჰოს მარმარილოთი მოაპირკეთეს, თუმცა 1964 წელს აღდგენისას მარმარილო უბრალო კირქვით გამოცვალეს, რამაც ასევე შეცვალა ძველი რენესანსის აღორძინების დეტალები უფრო სწორხაზოვანი, თანამედროვე იერით. შენობის ადრეული ორნამენტები თითქმის მთლიანად შემოაცალეს.

2002 წელს დასრულებული სამ წლიანი რეკონსტრუქციით შენობის ფასადში თანამედროვე კომპიუტერიზებული ფერადი განათების სისტემა ჩამონტაჟდა, ემპაია სტეიტ ბილდინგის მსგავსად, რომელიც ფერს იცვლის სეზონისა თუ დღესასწაულის შესაბამისად. 

2005 წლის მარტში სლ გრინ რიალტი ტრასტმა ტაუერი შეისყიდა და მას საცხოვრებელ ბინებად გადაკეთებას უპირებს, თუმცა ძირითადი შენობა ოფისებისთვის დარჩება.

კატეგორია:ნიუ-იორკის არქიტექტურა
ზენა სოფელი

**ზენა სოფელი** — ისტორიული მხარე ქართლში, გვიანდელი შიდა ქართლის ნაწილი. მოიცავდა მდ. მტკვრის შუა წელის აუზს, რომელსაც აღმოსავლეთიდან მდინარე არაგვი და არმაზისხევი ესაზღვრება, დასავლეთიდან — ლიხის ქედი, სამხრეთიდან — თრიალეთის ქედი, ჩრდილოეთიდან — კავკასიონი. 

„ზენა სოფელი“ „შიდა ქართლთან“ ერთად მოიხსენიება ლეონტი მროველის თხზულებაში ქართლის უძველეს ამბავთა გადმოცემისას (უფლოსმა „არაგვითგან და არმაზითგან ვიდრე ტასისკართამდე უწოდა ამას ქუეყანასა ზენას-სოფლისა, რომელსა აწ ჰქვიან შიდა-ქართლი“). მროველისეული ზენა სოფლის შიდა ქართლთან მიმართების თაობაზე რამდენიმე თვალსაზრისი არსებობს: 1. ზენა სოფელი იგივე შიდა ქართლია და მთლიანად მოიცავს უფლოსის სამფლობელოს (ს. ჯანაშია); 2. ზენა სოფელი იგივე შიდა ქართლია, ოღონდ უფლოსის სამფლობელოს მხოლოდ ნაწილია (ჯ. გვასალია); 3. ზენა სოფელი და შიდა ქართლი განსხვავებული გეოგრაფიული ცნებებია: შიდა ქართლი უფლოსის სამფლობელოს ჰქვია და ზენა სოფელი მის ნაწილს შეადგენს (დ. მუსხელიშვილი).

„ზენა სოფელი“ გვხვდება სხვა ქართულ წერილობით წყაროებშიც. „ვახტანგ გორგასლის ცხოვრების გაგრძელების“ მიხედვით არჩილმა სიძეებს, ნერსე ნერსიანს და ადარნასე ადარნასიანს „განუყო ზენა სოფელი, რომელ არს ქართლი“. „ზენა სოფელი“ იხსენიება ასევე ასურელი მამების მოღვაწეობასთან დაკავშირებით შიო მღვიმელის, იოანე ზედაზნელის და აბიბოს ნეკრესელისადმი მიძღვნილ ჰაგიოგრაფიულ თხზულებებში. „კოსტანტი ქართველის წამებაში“ ზენა სოფელი დასახელებულია როგორც კოსტანტი-კახას საცხოვრისი: „მას ჟამსა ოდენ იყო ვინმე ქუეყანასა ქართლისასა, სანახებსა ზენა სოფლისასა კაცი, რომელსა სახელი ერქუა კოსტანტი“. 

## ლიტერატურა
* მერკვილძა დ., „ზენა სოფელი“ (აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან), «ამირანი». III. 2000. — გვ. 65-80. 

* ჯანაშია ს., იბერიის (ქართლის) სამეფოს პოლიტიკური გეოგრაფიისათვის უძველეს პერიოდში; აღმოსავლურ-ქართული სახელმწიფოს უძველესი კულტურულ-პოლიტიკური ცენტრების საკითხისათვის, წგ.: შრომები, ტ. 2, თბ., 1952.

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
გიორგი არადელი-იშხნელი

**გიორგი ნიკოლოზის ძე არადელი-იშხნელი**  (დ. 20 ივნისი  [ ძვ. სტ. 8 ივნისი], 1882 სოფ. არადეთი, ახლანდელი ქარელის მუნიციპალიტეტი ― გ. 1 თებერვალი, 1920, გორი) — ქართველი მსახიობი.

## ბიოგრაფია
საშუალო განათლება მიიღო თბილისის II გიმნაზიაში, 1903–1908 წლებში სწავლობდა ოდესის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფალულტეტზე. პარალელურად დაამთავრა (1906) რეჟისორ ა.დოლინოვის დრამატული კურსები და მონაწილეობდა ოდესის რუსული დრამატული დასის წარმოდგენებში.

სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ 1908 წელს პირველად გამოვიდა თბილისის ქართული თეატრის სცენაზე დავით ერისთავის „სამშობლოში“ და ჩაირიცხა თბილისის დრამატულ დასში, სადაც სიკვდილამდე მოღვაწეობდა. არადელი-იშხნელის მიერ განსახიერებული როლები გამოურჩეოდა ცხოვრებისეული სიმართლითა და მხატვრული სიმართლითა და მხატვრული დამაჯერებლობით — გელა (აკაკი წერეთლის „პატარა კახი“), არსენა (ალექსანდრე ყაზბეგის „არსენა“), გიგო და შაქრო (იოსებ გედევანიშვილის „მსხვერლი“ და „გამცემი“), გლახა ჭრიაშვილი (ილია ჭავჭავაძის „გლახა ჭრიაშვილი“), მოურავი (ავქსენტი ცაგარლის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), დე სანტოსი (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ტირესია და კრეონტი (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“ და „ანტიგონე“), ფლაქსმანი (ოტო ერნსტის „პედაგოგები“) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*

 
კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1882
 კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
სორა

**სორა** () — ანტიკური ქალაქი და დღევანდელი კომუნა იტალიაში. მდებარეობს იტალიის რეგიონ ლაციოში. სორას გარშემო მცხოვრები გლეხები ცნობილნი არიან თავიანთი კოსტიუმებით. ქალაქის ფართობია 71კმ², 2014 წლის აღწერის მონაცემებით აქ ცხოვრობს 28 500 კაცი, მისი ცენტრის სიმაღლე კი 300 მეტრია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
*

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კატეგორია:ძველი რომის ქალაქები
კატეგორია:იტალიის კომუნები
ბორის ელცინი

**ბორის ნიკოლოზის ძე ელცინი** (; დ. 1 თებერვალი, 1931, სოფელი ბუტკა, ტალიცის რაიონი, სვერდლოვსკის ოლქი ― გ. 23 აპრილი, 2007, მოსკოვი) — რუსეთის ფედერაციის პირველი პრეზიდენტი 1991-1999 წლებში (1996 წლის 3 ივლისს აირჩიეს მეორედ, 1999 წლის 31 დეკემბერს გადადგა დაკავებული თანამდებობიდან).

## ბიოგრაფია 
ბორის ნიკოლოზის ძე ელცინი დაიბადა 1931 წლის 1 თებერვალს რსფსრ-ის სვერდლოვსკის ოლქის სოფელ ბუტკაში. 1955 წელს დაამთავრა ურალის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (სპეციალობა – ინჟინერ-მშენებელი). 1968-1988 წლებში ეკავა სხვადასხვა პარტიული თანამდებობა. 1976 წლიდან იყო სვერდლოვსკის საოლქო კომიტეტის პირველი მდივანი, 1985-1986 წლებში — სკკპ ცკ-ის მდივანი, 1985-1987 წლებში — მოსკოვის ქალაქკომის პირველი მდივანი; 1989 წელს აირჩიეს სსრკ-ის სახალხო დეპუტატად. 1990 წელს გამოვიდა კომპარტიიდან. 1990-1991 წლებში გახდა რსფსრ უმაღლესი საბჭოს თავმჯდომარე. 1991 წლის დეკემბერს ბელარუსსა და უკრაინასთან ერთად ხელი მოაწერა შეთანხმებას სსრკ დაშლის და დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის შექმნის შესახებ. 

ელცინი სამჯერ იყო საქართველოში: პირველად, არაოფიციალურად – 1989 წლის 9 აპრილის მოვლენებთან დაკავშირებით; მეორედ – 1991 წელს (დაბა ყაზბეგში შეხვდა საქართველოს პრეზიდენტს – ზ. გამსახურდიას, სადაც გაიმართა მოლაპარაკება საქართველო-რუსეთის ურთიერთობის, ყოფილი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქში შექმნილი ვითარებისა და სხვა საკითხების შესახებ); მესამედ – 1994 წლის 3 თებერვალს, როდესაც ხელი მოაწერა საქართველო-რუსეთის ხელშეკრულებას მეგობრობის, კეთილმეზობლობისა და თანამშრომლობის შესახებ. 1992 წლის მაისში ელცინი მონაწილეობდა დაგომისის შეთანხმების შემუშავება-ხელმოწერაში.

## ნაშრომები 
*Yeltsin, Boris. 'Against the Grain'. London: Jonathan Cape, 1990
*Yeltsin, Boris. 'The Struggle for Russia. New York: Times Books, 1994

## იხილეთ აგრეთვე 
*საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტია
*სსრკ-ის დაშლა
*მიხეილ გორბაჩოვი
*ვლადიმერ პუტინი
*რუსეთის პრეზიდენტი

## ლიტერატურა 
*Aron, Leon. *Boris Yeltsin : A Revolutionary Life*. Harper Collins (2000). ISBN 0-00-653041-9
*O'Clery, Conor.  *Moscow 25 December 1991: The Last Day of the Soviet Union*. Transworld Ireland (2011). ISBN 978-1-84827-112-8

## რესურსები ინტერნეტში 
*Obituary and public tributes on Lasting Tribute 
*CNN Cold War&nbsp;— Profile: Boris Nikolayevich Yeltsin 
*Yeltsin and Post-Soviet Problems

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:რუსეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
გაიუს მარციუს რუტილუსი (უმცროსი)

**გაიუს მარციუს რუტილუსი** — რომის კონსული ძვ. წ. 310 წელს. მონაწილეობას იღებდა მეორე სამნიტურ ომში. გაიუს მარციუს რუტილუსის ძე.

კატეგორია:მარციუსები
კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
ლა-დეფანსი

თ ცენტრში.]]

**ლა დეფანსი** (La Défense) — პარიზის მთავარი საქმიანი უბანია, ქალაქის დასავლეთში, ო-დე-სენის დეპარტამენტში. უბანი ისტორიული ღერძის ბოლოში მდებარეობს, რომელიც დასაწყისს ლუვრთან იღებს, კვეთს ელისეს ველებსა და ტრიუმფალურ თაღს. უბანი სამ მუნიციპალიტეტს მოიცავს: ნანრი, კურბუაიე და პუტო და შედგება ძირითადად ცენტრალური მოედნის გასწვრივ ჩამწკრივებული საოფისე ცათამჯენებისგან. 3,5 მილიონი მ² საოფისე ფართით ეს ყველაზე ვრცელი მიზნობრივად გაშენებული საქმიანი უბანია ევროპაში და ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფინანსური ცენტრი მსოფლიოში.

## ლიტერატურა
* Schaugg, Johannes: High-Rise Buildings – La Défense, Books on Demand 2009, ISBN 978-3-8391-4523-4

## რესურსები ინტერნეტში
*Google Maps-ის სატელიტური ფოტოები
*la Défense de Paris
*Site officiel de l'EPAD (Établissement Public pour l'Aménagement de la Défense) 

კატეგორია:პარიზი
ბოვიანი

**ბოვიანი** - ანტიკური ქალაქი სამნიუმში, იტალია. ძვ. წ. 311 წელს იგი რომაელებმა აიღეს მეორე სამნიტური ომის დროს და გაძარცვეს.

## ისტორია 
თავდაპირველად მისი სახელი „ბოვიანუმი“ იყო, დაარსდა ძველი წელთაღრიცხვით მეშვიდე საუკუნეში. მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა როგორც სამნიტური ომებში, ასევე მოკავშირეთა ომში, როგორც პენტრის დედაქალაქმა, რომელიც სამნიტებს ეკუთვნოდათ. დედაქალაქის სტატუსი სულამ ჩამოართვა.

## ლიტერატურა 
* De Benedittis, G. *Bovianum ed il suo territorio* (1977)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ძველი ქალაქები
ვალენტინიანე III

მინი|250პქ|ვალენტინიანეს ქორწინების აღსანიშნავად გამოსული მონეტა
**ფლავიუს პლაციდიუს ვალენტინიანუსი** (, ვალენტინიანე III-დ ცნობილი; დ. 2 ივლისი, 419 — გ. 16 მარტი, 455) — დასავლეთ რომის იმპერიის იმპერატორი 424-455 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Mathisen, Ralph, „Valentinian III“, *De Imperatoribus Romanis* .

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 419
კატეგორია:გარდაცვლილი 455