განათლება თურქეთში

**თურქეთში განათლებას** მართავს ეროვნული სისტემა, რომელიც შეიქმნა ათათურქის რეფორმების შესაბამისად თურქეთის ომი დამოუკიდებლობისთვის შემდეგ. ეს არის სახელმწიფო ზედამხედველობითი სისტემა, რომელიც მიზნად ისახავს ქვეყნის მოქალაქეების სოციალურ-ეკონომიკურ და პროფესიული უნარ-ჩვევების ჩამოყალიბებას.

სავალდებულო განათლების ხანგრძლივობაა 12 წელი. დაწყებით და საშუალო განათლებას აფინანსებს სახელმწიფო და უფასოა საჯარო სკოლებისთვის. 6-დან 18 წლამდე ასაკის ბავშვთა ჩართულობის მაჩვენებელი 2001 წლისთვის თითქმის 100% იყო. საშუალო ან საბაზო სკოლა არ არის სავალდებულო, მაგრამ აუცილებელია უნივერსიტეტებში სწავლის გასაგრძელებლად. 2011 წლისთვის თურქეთში 166 იყო უნივერსიტეტი.   ანატოლიის უნივერსიტეტის ღია განათლების ფაკულტეტის გარდა, მიღება რეგულირდება ეროვნული გამოცდებით.
2002 წელს თურქეთში განათლების ხარჯები 13.4 მილიარდ დოლარს შეადგენდა, მათ შორის იყო სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი განათლებისა და კერძო და საერთაშორისო ფონდები.
## ისტორია
 ყველაზე ძველი უნივერსიტი თურეთში]]
.]]
 1454.]]
თურქეთის რესპუბლიკის დაარსების შემდეგ, განათლების სამინისტროს ორგანიზება თანდათანობით განვითარდა რეორგანიზება განიცადა 1933 წელს გამოცემული კანონი 2287. სამინისტრომ რამდენჯერმე შეიცვალა სახელი. იგი იწოდებოდა კულტურის სამინისტროდ (1935-1941 წწ.),  ეროვნული განათლების, ახალგაზრდობისა და სპორტის სამინისტროდ (1983-1989 წწ.). მას შემდეგ მას უწოდებენ ეროვნული განათლების სამინისტროს. ნაკლებად ნაციონალური ხასიათიდან გამომდინარე, სკოლები სამი განსხვავებული გზით იყო მოწყობილი, რომლებიც ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მუშაობდა. ამ ორგანიზაციაში პირველი და ყველაზე გავრცელებული იყო რაიონული სკოლები, მედრესე, რომლებიც ეფუძნებოდა ყურანის არაბულ ენაზე სწავლებას და მეორე იყო რეფორმატორული სკოლები და უმაღლესი სასწავლებლები, რომლებიც მხარს უჭერენ ინოვაციებს, ხოლო მესამე იყო კოლეჯები და უმცირესობათა სკოლები, სადაც სწავლება უცხო ენაზე მიმდინარეობდა.

1924 წლის 3 მარტს გამოიცა განათლების ინტეგრაციის შესახებ კანონი. ამ კანონის მიხედვით მოხდა სამივე მიმდინარეობის შერწყმა. პირველი დაიხურა, მეორე განვითარდა და მესამე კი ინსპექტირებისა და მონიტორინგის ქვეშ აღმოჩნდა.  1926 წლის 22 მარტს გამოცემული საგანმანათლებლო ორგანიზაციის № 789 კანონის მიხედვით, განათლების ეროვნულმა სამსახურმა პასუხისმგებლობა აიღო საჯარო და კერძო სკოლების მიერ უკვე დაწყებული საქმიანობის შესახებ. ამ კანონმა მოიტანა ახალი ღონისძიებები, როგორიცაა "არც ერთი სკოლა არ გაიხსნება თურქეთში ეროვნულ განათლების სამინისტროს ნებართვისა და შეთანხმების გარეშე" ან "ეროვნული სასწავლო გეგმის მომზადება". ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ ინიციირებულ პროფესიულ-ტექნიკურ საგანმანათლებლო დაწესებულებებს განათლების სამინისტროს პასუხისმგებლობა ევალებოდა.

1950  წლისთვის წიგნიერების მაჩვენებელი მამაკაცებში 48.4% -მდე გაიზარდა, ქალთა შორის კი 20.7% -მდე. თანამედროვე თურქეთში ეს მაჩვენებელი 98.3% -ია.
მიიღეს ახალი ლათინური ასოებით შექმნილი ანბანი. 1931 წელს თურქეთის ისტორიის ასოციაციამ და 1932 წელს თურქული ენის ასოციაციამ  თურქული ენის უცხოური ენების გავლენისგან დაცვის ღონისძიებები გაატარა.
თურქული ენის რეფორმა და თანამედროვე თურქული ენა. 
* 1923 წელს 5,100 სკოლა იყო, 2001 წელს ეს მაჩვენებელი 58,800-მდე გაიზარდა
* 1923 წელს 361 500 სტუდენტი იყო, 2001 წელს ეს რიცხვი 16 მილიონამდე გაიზარდა
* 1923 წელს დასაქმდა 12,200 პედაგოგი, ეს რიცხვი 2001 წელს 578 800-მდე გაიზარდა.
* 1924 წელს იყო 479 ისლამური სკოლა,მედრესე, საშუალოდ თითოეულ მათგანს ჰყავდა დაახლოებით 1 ან 1,5 მასწავლებელი. ყველა დაიხურა.

  სტამბოლი ბოსფორის მახლობლად.]]
2017 წლის ივლისში მთავრობამ წარმოადგინა სკოლების ახალი სასწავლო გეგმა, მათ შორის ევოლუციის თეორიის მოხსნისა და ჯიჰადის ისლამური სამართლის ნაწილების სწავლებისა.

## სკოლამდელი განათლება 
დაწყებითის წინარე განათლება, ანუ სკოლამდელი განათლება გულისხმობს სკოლამდელი ასაკის ბავშვთა სავალდებულო განათლებას 36-72 თვის განმავლობაში, რომელიც სავალდებულოა დაწყებითი განათლების მიღების ყველა მსურველისთვის. თურქეთში ფუნქციონირებს სკოლამდელი საგანმანათლებლო დაწესებულებები, დამოუკიდებელი საბავშვო ბაგები გახსნილია როგორც საბაგე ჯგუფები და არსებობს ასევე პრაქტიკული ჯგუფი, ანუ საბაღე. ამ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში შესაბამისი ფიზიკური შესაძლებლობების მქონე ბავშვები მიიღებიან  და კონტროლდება დაწესებული წესების მიხედვით. 2001-2002 წლებში 256,400 ბავშვი  სწავლობდა 10,500 სკოლამდელ დაწესებულებაში, ხოლო დასაქმებული იყო 14,500 მასწავლებელი.

## დაწყებითი განათლება 
[thumb | right | ნამიკ ქემალ ლაზესი [იზმირი.]]

დაწყებითი სკოლა გრძელდება 4 წელი. დაწყებითი განათლება მოიცავს 6-14 წლის ბავშვების განათლებასა და სწავლებას, რომლებიც სავალდებულოა ყველა მოქალაქისთვის, ბიჭებისთვის ან გოგონებისათვის და უფასოა საჯარო სკოლებში. პირველადი სააღმზრდელო დაწესებულებები არის სკოლები, რომლებიც უზრუნველყოფენ რვა წლამდე უწყვეტი განათლების მიღებას, რომელთა დასრულების შემდეგ კურსდამთავრებულები პირველადი განათლების დიპლომს მიიღებენ. დაწყებითი სკოლის პირველ ოთხ წელს ზოგჯერ უწოდებენ "პირველ სკოლას, 1 დონეს ".

არსებობს ოთხი ძირითადი საგანი პირველ, მეორე და მესამე კლასებში; თურქული, მათემატიკა, ჰაიათ ბილგიისი (სიტყვასიტყვით ნიშნავს "სიცოცხლის ცოდნა") და უცხო ენა. მეოთხე კლასში, "ჰაიათ ბილგისი" იცვალება მეცნიერებისა და სოციალური კვლევების შესწავლით. უცხო ენის სწავლება სკოლების მიხედვით სხვადასახვაა. ყველაზე გავრცელებული ენაა ინგლისური, ხოლო ზოგი სკოლა სწავლობს გერმანულ, ფრანგულ ან ესპანურ ენებს. კერძო სკოლები ერთდროულად ასწავლიან ორ უცხო ენას.

მეორე ოთხი წლის დაწყებითი განათლება ზოგჯერ მოხსენიებულია, როგორც "პირველი სკოლა, 2. დონე". დაწყებითი სკოლები შეიძლება იყოს საჯარო ან კერძო სკოლები. საჯარო სკოლები უფასოა, მაგრამ კერძო სკოლების საფასური სხვადასხვაა.

არსებობს ექვსი ძირითადი საგანი მეექვსე და მეშვიდე კლასებში: თურქული, მათემატიკა, საბუნებისმეტყველო მეცნიერება, სოციალური კვლევები და უცხო ენა. მერვე კლასში, სოციალური კვლევები იცვლება "თურქული რევოლუციის ისტორია და ქემალიზმით".

## საშუალო განათლება
საშუალო განათლება მოიცავს ყველა ზოგად, პროფესიულ და ტექნიკურ სასწავლებელს, რომელიც უზრუნველყოფს დაწყებითი სკოლის შემდეგ მინიმუმ 3 წლამდე განათლებას. სისტემა, რომელიც მიღებულია უმაღლეს სკოლაში, თითქმის ყოველწლიურად იცვლება. ზოგჯერ კერძო სკოლებს აქვთ სხვადასხვა გამოცდები.

ზოგადსაგანმანათლებლო საშუალო განათლება მოიცავს 15-17 წლამდე ბავშვთა განათლებას დაწყებითი განათლების მიღებიდან არანაკლებ სამი წლის განმავლობაში.

საშუალო განათლება ხშირად არის მოხსენიებული, როგორც საშუალო სკოლა განათლება, რადგან სკოლებს ლიცეუმს უწოდებენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* http://www.oecd.org/education/highlightsturkey.htm
* http://www.meb.gov.tr
* http://gpseducation.oecd.org/Content/MapOfEducationSystem/TUR/TUR_1997_EN.pdf

## სქოლიო
კატეგორია:განათლება თურქეთში