დომუს-დე-იანასი

**დომუს-დე-იანასი** (სარდინიულად ნიშნავს „ფერიების სახლს“ ან „ჯადოქრების სახლს“) — პრე-ნურაგული კლდეში ნაკვეთი დაკრძალვის კამერების ტიპი, რომელიც გვხვდება სარდინიაში. იგი შედგება რამოდენიმე კამერისაგან, რომლებიც სან-ჩირიაკოს, ოზიერისა და შემდგომი კულტურების ხალხმა გამოკვეთა. მათი განლაგება სახლებს წააგავს.

]]

დომუს-დე-იანასი ძირითადად ძვ. წ. 3400-2700 წლებშია აგებული, იგი ეკუთვნის გვიან ნეოლითურ, ქალკოლითურ და ადრეულ ბრინჯაოს ხანას, მათ შორის თასების კულტურის კერამიკის პერიოდს. მათი ნეკროპოლისი ანღელუ რუჯუს ადგილზე, ალგეროს მახლობლად, შედგება 38 საფლავისაგან. სხვა დიდი ადგილებია მონტესუ-ვილაპერუჩოს მახლობლად და სანტ ანდრეა-პრიუ-ბონორვაში. დომუს-დე-იანასი შეიძლება აღმოჩნდეს მთელ კუნძულზე, გალურას გამოკლებით (სადაც გარდაცვლილებს ჩვეულებრივ მარხავდნენ მეგალითურ წრეებში.).

მრგვალი ქოხისაგან განსხვავებით შიდა კამერების ფორმა შეიძლება განსხვავდებოდეს კონუსური ან სამკუთხა ჭერით. კედლები ხშირად მორთულია რელიეფებით ან გრავიურებით, რომლებიც ასახავს მაგიურ და რელიგიურ სიმბოლოებს, როგორიცაა სპირალები, ზიგზაგის მოტივები და ხარის რქები.

ნაკვეთი ან ნახატი ყალბი კარები გვხვდება დაახლოებით 20 საფლავში, რომლებიც ძირითადად ჩრდილო-დასავლეთ სარდინიაშია აღმოჩენილი, მაგალითად ანჯელუ-რუჯუს ნეკროპოლისის ზოგიერთი საფლავი, რომლებიც სხვადასხვაგვარად თარიღდება, კერძოდ ოზიერის კულტურიდან ბონანაროს კულტურებამდე (დაახლ. ძვ. წ. 3200 – 1600). ყველაზე ადრეული მაგალითები წინ უსწრებს  ძველი ეგვიპტური საფლავების ყალბი კარების გამოჩენას. ყალბი კარები ჩვეულებრივ მთავარი კამერის უკანა კედელზე გვხვდება და წარმოდგენილია ჰორიზონტალური და ვერტიკალური ჩარჩოებით და გამოსული ზღურბლით. 
, ანელა]]

ცხედრები, რომლებიც შეღებილია წითელი ოქროთი, საფლავის კედლების მსგავსად, დამარხული იყვნენ ცხოველებთან და იარაღთან ერთად. არქეოლოგ ჯოვანი ლილიუს გადმოცემით, ისინი ზღვის მოლუსკების ნაჭუჭქვეშ იყვნენ დაკრძალული; სხვა თეორიების მიხედვით კი მათ საფლავის გარეთ ტოვებდნენ და შიგნით მხოლოდ მას შემდეგ შეჰყავდათ, როცა ისინი ჩონჩხებად იქცეოდნენ.

2021 წელს დომუს-დე-იანასი დაასახელეს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიის კანდიდატად. 2025 წლის ივლისში იგი წარადგინეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად სახელით „სარდინიის პრეისტორიული საფლავის ტრადიცია – დომუს-დე-იანასი“.

## გალერეა

File:Porto Torres - Su Crucifissu Mannu (2).JPG|Bull's horns, Su Crucifissu Mannu-ს ნეკროპოლისი, პორტო ტორესი
File:Bonorva - S.Andrea Priu - La Tomba a camera.jpg|სანტ-ანდრეა პრიუს ერთ-ერთი დომუს-დე-იანასის ინტერიერი, ბონორვა.
File:Re-exposure of s'elighe entosu domus III 4.jpg|S'Elighe Entosu-ს დომუს-დე-იანასი.
File:Genna Salixi - Domus de Janas.jpg|Genna Salixi-ს დომუს-დე-იანასის შესასვლელი, რუინასი
File:Lotzorai domus de janas 2.jpg|დომუს-დე-იანასი ლოტზორაიში
File:Interno Domus de Janas.JPG|დომუს-დე-იანასის ინტერიერი
File:Porto Torres - Su Crucifissu Mannu (5).JPG|Su Crucifissu Mannu-ს ნეკროპოლისი
File:Nughedu Santa Vittoria - Necropoli di Arzolas de Goi (12).JPG|Arzolas de Goi-ს ნეკროპოლისი, ნუგედუ სანტა ვიტორია
File:Putifigari, necropoli di Monte Siseri (13).jpg|ნურაგიამდელი პერიოდის ცრუ კარი, რომელიც ხარის რქებით არის მოპირკეთებული, პუტიფიგარი
File:Bonorva - S.Andrea Priu - La Tomba del capo - Pianta.jpg|ბელადის საფლავის გეგმა, სანტ ანდრეა პრიუს ნეკროპოლისი.

## სქოლიო
## ბიბლიოგრაფია
* Giovanni Lilliu, ''La civiltà dei Sardi dal neolitico all'età dei nuraghi*, Torino, Edizioni ERI, 1967
* AA.VV. *La civiltà in Sardegna nei secoli*, Torino, Edizioni ERI
* AA.VV., Ichnussa. *Sardegna dalle origini all'età classica*, Milano, 1981 
* Alberto Moravetti, *Guide archeologiche Sardegna 2'', 1995

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში