საიდ აჰმად ხანი

**საიდ აჰმად ხანი** (ინგლ. Syed Ahmad Khan; ურდუ **سید احمد خان**; დ. 17 ოქტომბერი, 1817, დელი — 27 მარტი, 1898, ალიგარჰი) — XIX საუკუნის მუსლიმი რეფორმატორი და სახელმწიფო მოღვაწე, "ორი ერის თეორიის" ერთ -ერთი ავტორი.  

## ბიოგრაფია 
საიდ აჰმად თაქვი "ხან ბაჰადური" დაიბადა 1817 წლის 17 ოქტომბერს მდიდარ ოჯახში მოგოლთა იმპერიის დედაქალაქ დელიში, იმპერატორ აქბარ II— ის მმართველობის დროს.  მისი ოჯახის რამდენიმე თაობა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მოგოლთა იმპერიის მმართველებთან. ბაბუა დედის მხრიდან— ხვაჯა ფარიდუდინი — იმპერატორ აქბარ შაჰ II—ის კარის ვეზირი გახლდათ. მამის ბაბუას,  საიდ ჰად ჯავად ბინ იმადუდინს, ეკავა  მანსაბის (გენერალი)—მაღალი რანგის ადმინისტრაციული თანამდებობა და ატარებდა საპატიო სახელს— "მირ ჯავად ალი ხანი" იმპერატორ ალამგირ II—ის კარზე.  საიდის მამა, საიედ მუჰამედ მუთაკი, იმპერატორ აქბარ შაჰ II–სთან დაახლოებული პირი , მისი პირადი მრჩეველი გახლდათ. საიდის უფროსმა ძმამ ქალაქში დააარსა პირველი სტამბა ურდუს ენაზე და გამოუშვა ჟურნალი *Sayyad-ul-Akbar*.

საიდი ახალგაზრდობაში გამოირჩეოდა  ძლიერი ფიზიკური მონაცემებით, ბავშვობაში ისწავლა  ცურვა და მშვილდის სროლა.  ყურანის კითხვა  სახლში მასწავლებელის დახმარებით შეისწავლა, დაეუფლა სპარსულ და არაბულ ენებს და შემდეგ დაიწყო მათემატიკაში მეცადინეობა. 

მოგვიანებით იგი დაინტერესდა მედიცინით, მაგრამ მალევე  სრული კურსის დასრულებამდე  დაანება თავი. 18 წლის ასაკში მისი ოფიციალური განათლება დასრულდა, მაგრამ  დამოუკიდებლად მაინც  განაგრძობდა მეცადინეობას, საიდი  მონაწილეობას ღებულობდა ლიტერატურულ შეხვედრებსა და კულტურულ ღონისძიებებში, რომლებიც მის მშობლიურ ქალაქში იმართებოდა.

მამის გარდაცვალებამ 1838 წელს ოჯახი მძიმე ფინანსურ მდგომარეობაში ჩააგდო. მანამდე საიდი ეწეოდა ცხოვრებას, რომელიც დამახასიათებელი იყო  მდიდარი ახალგაზრდა კეთილშობილი მუსლიმებისთვის. მამის გარდაცვალების შემდეგ მან მემკვიდრეობით მიიღო ბაბუისა და მამის ტიტულები და მიენიჭა არიფ იუნგის ტიტული იმპერატორ ბაჰადურ შაჰ ზაფარისგან.
[მარცხნივ|მინი|საიდ აჰმად ხანი [პენჯაბის შტატი|პენჯაპში]]
21 წლის ახალგაზრდა იძულებული გახდა ეძებნა სამსახური. მან უარყო მოგოლთა სამეფო კარის შემოთავაზება და თავისი ძმის ჟურნალის რედაქტორი გახდა.  წერა 23 წლის ასაკში (1840 წელს) დაიწყო. წერდა  სხვადასხვა თემაზე (მექანიკიდან დაწყებული საგანმანათლებლო  საკითხებით დაამთავრებული), ძირითადად ურდუზე. მისმა ნაწერებმა მინიმუმ 6000 გვერდი შეადგინა. საიდს არ შეეძლო კოლონიური მთავრობის სამსახურში მუშაობის დაწყება, ვინაიდან ინდოელებს 1860 -იან წლებამდე არ ღებულობდნენ. მალე მან გადაწყვიტა შეერთდებოდა ოსტინდოეთის კომპანიას, სადაც მუშაობდა 1876 წლამდე, პენსიაზე გასვლამდე. სიცოცხლის ბოლომდე ის ასწავლიდა ალიგარჰის კოლეჯში და დაკავებული იყო სამხრეთ აზიაში მუსლიმთა პრობლემების შესწავლით. საიდი უდიდეს მიღწევად თვლიდა მის მიერ  კოლეჯის დაარსებას ალიგარჰში. კოლეჯმა მიიღო უნივერსიტეტის სტატუსი საიდის გარდაცვალების შემდეგ 1920 წელს.  ამ უნივერსიტეტში მუსლიმთა დიდი ნაწილი სწავლობდა. თავად საიდმა ხელი შეუწყო პაკისტანის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნას.

თავისი დროის სხვა მუსულიმი ლიდერებისგან განსხვავებით, საიდ აჰმად ხანი ამტკიცებდა, რომ მუსულიმები ბრიტანელებთან უნდა მეგობრობდნენ.  საიდმა ასევე დაწერა ბიბლიის კომენტარები, სადაც ცდილობდა დაემტკიცებინა, რომ ისლამი  ქრისტიანობასთან ყველაზე ახლოს მდგომი რელიგიაა.

საიდ აჰმად ხანი ყოველმხრივ  მოუწოდებდა მუსლიმებს მიეღოთ თანამედროვე განათლება. იგი გამოთქვამდა მოსაზრებას, რომ მუსლიმები ვერ მიაღწევენ წარმატებას  დასავლურ პოლიტიკაში მისი სისტემისა და საფუძვლების ცოდნის გარეშე. საიდი მიიწვიეს ინდოეთის ეროვნული კონგრესის პირველ სესიაზე დასასწრებად და ამ ორგანიზაციის მუშაობაში მონაწილეობის მისაღებად, მაგრამ მან უარი განაცხადა შეთავაზებაზე. მაშინ აჰმად ხანმა მუსლიმებს მიმართა, თავი აერიდებინათ  კონგრესისთვის.

1898 წლის დასაწყისში აჰმედ ხანი  ავად გახდა. მკურნალობამ შედეგი ვერ გამოიღო. მისი მდგომარეობა დამძიმდა  24 მარტს. 27 მარტს დილით, ძლიერი თავის ტკივილი კიდევ უფრო გამწვავდა. იგი გარდაიცვალა იმავე საღამოს ჰაჯი ისმაილ ხანის სახლში, დაკრძალეს მეორე დღეს ალიგარჰის კოლეჯთან არსებული  მეჩეთის კომპლექსში. მისი დაკრძალვის ცერემონიას ბევრი მეგობარი და თაყვანისმცემელი დაესწრო.

2017 წლის 17 ოქტომბერს ალიგარჰის მუსლიმურმა უნივერსიტეტმა დიდი ენთუზიაზმით აღნიშნა  საიდ აჰმად ხანის დაბადებიდან 200 წლისთავი. მთავარი სტუმარი გახლდათ ინდოეთის ყოფილი პრეზიდენტი, პრანაბ მუხერჯი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* Sir Syed Ahmad Khan

## ლიტერატურა 
* The Glowing Legend of Sir Syed – A Centennial Tribute (1998), Ed. Syed Ziaur Rahman, Non-Resident Students' Centre, Aligarh Muslim University (Aligarh)
* Prof. Iftikhar Alam Khan. *Sir Syed aur Faney Tameer*Sir Syed Academy, AMU. Aligarh
* Prof. Iftikhar Alam Khan. *Muslim University ki Kahani, Imarton ki zubani* Educational publications, civil Lines, (Aligarh)
* Prof. Iftikhar Alam Khan. *Sir Syed aur Scientific Society*Pub by Sir Syed Academy, AMU.Aligarh.
* Prof. Iftikhar Alam Khan. *Sir Syed tahreek ka siyasi aur samaji pas manzar*Educational Publishing house, Dhula Kounan, Delhi

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 17 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1817
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1898
კატეგორია:ინდოელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ისლამი ინდოეთში