open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დიალოგი

**დიალოგი** — მეტყველების ფორმა, რომლითაც გადმოცემულია ორი ადამიანის მონაცვლეობითი საუბარი. თითოეულის გამონათქვამი, რემელსაც რეპლიკას ვუწოდებთ, მოსაუბრისადმი არის მიმართული.

დიალოგური მეტყველებისათვის დამახასიათებელია რეპლიკების მჭიდრო შინაარსობრივი კავშირი, რაც ყველაზე ხშირად კითხვა–პასუხის ფორმით გადმოიცემა. დიალოგური მეტყველება ხშირად არ არის სრული, რადგან მოსაუბრისათვის სიტუაცია ნაცნობია და ცოდნაც საერთოა. დიალოგური მეტყველების უსრულობა ასევე ივსება ინტონაციით, ჟესტებითა და მიმიკებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:კომუნიკაცია
კატეგორია:რიტორიკა
დელტა

[მინი|დელტა [გრენლანდია|გრენლანდიის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპიროზე]]
მინი|მეკონგის დელტა
**დელტა** — მდინარის ქვემო წელის დადაბლება, ზღვაში ან ტბაში შეჭრილი მდინარის შესართავი, რომელიც აგებულია ნარიყით და გადაკვეთილია მეტნაკლებად დატოტვილი მდინარის ნაკადებითა და ფშანებით. დელტა წარმოიქმნება მდინარის ჩამონადენის, ზღვის ღელვის, მოქცევებისა და წყლის მიმოდენის რთული ურთიერთმოქმედების შედეგად. დელტის ზრდას ხელს უწყობს მდინარის მყარი ჩამონადენის სიუხვე, წყალსატევის (ზღვის, ტბის) დონის დაწევა (ან ხმელეთის ნაპირის აზევება).

განასხვავებენ დელტის ტიპებს: ნისკარტისებრი (ტიბრი), ლაპოტური (მისისიპი), ბლოკირებული (კამჩატკა), გამოშვერილი, მომრგვალებული ზღვის კიდით (ნიგერი), მრავალკუნძულიანი (ვოლგა), ჩაჭრილი (ნევა). ნოყიერი და დანესტიანებული ნიადაგების გამო ზოგი დელტა ინტენსიური მიწათმოქმედების რაიონია; ამ მხრივ აღსანიშნავია მდინარეების ნილოსის, ხუანხესა და განგის ვრცელი დელტები.

დელტა უწოდა ჰეროდოტემ მდინარე ნილოსის შესართავს, მდინარის ორი მთავარი ნაკადის სამკუთხა ფორმის გამო, რომელიც ბერძნული ანბანის ასომთავრულ Δ (დელტას) მიამსგავსა.

დელტების დიდი ნაწილი აგებულია წვრილმარცვლოვანი დანალექებით, ქვიშებით და თიხოვანი მასალით შეზავებული ალევრიტებით. დელტური დანალექებისათვის დამახასიათებელია მეტად მრავალფეროვანი ფენობრიობა. დელტური დანაგროვების სიმძლავრე აღწევს რამდენიმე ასეულ და ათას მეტრს. მაგალითად მდინარე ნიგერის დელტური დანალექების სიმძლავრე 8 კილომეტრია. დელტის ზრდის სიჩქარე მერყეობს რამდენიმე მეტრიდან რამდენიმე ასეულ კილომეტრამდე წელიწადში. დიდი მდინარეების დელტები ხშირად დიდ ფართობს იკავებს. მდინარე ამაზონის დელტის ფართობია 100 ათ. კმ², მისისიპისა — 80 ათ. კმ², მდინარე ლენისა — 28 ათასი კმ², მდინარე ვოლგისა — 19 ათასი კმ². მდინარე სულაკი კასპიის ზღვას ერთვის ერთი შესართავით, ხოლო მდინარე ვოლგა, რომელსაც მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე მორფოლოგიურად რთული დელტა აქვს, კასპიის ზღვას ტოტებით, ფშანებითა და პატარა მდინარეებით ჩაერთვის, რომელთა რაოდენობა 500-მდეა.

დელტებს წარმოქმნის საქართველოს მდინარეებიც. აღსანიშნავია მდინარეების რიონისა და ჭოროხის დელტები. რიონის დელტაში გაშენებულია ქალაქი ფოთი თავისი გარეუბნებითა და ნავსადგურით. იგი მოწყვლადი დელტაა. მდინარე ჭოროხის დელტა მოიცავს სანაპირო ტერიტორიას საქართველოს სახელმწიფო საზღვრიდან (თურქეთთან) მდინარე ყოროლისწყლის შესართავამდე. მისი ფართობია 85 კმ². დელტის ხმელეთის თითქმის 70% უჭირავს ქალაქ ბათუმს თავისი გარეუბნებით და ადლიის აეროპორტს, 15% აგროსავარგულები და პლაჟებია. აღსანიშნავია აგრეთვე მდინარე მტკვრის დელტა აზერბაიჯანში, შესართავამდე 25 კმ-ზე მტკვარი ორ ტოტად იყოფა და ქმნის დელტას, რომლის ფართობია დაახლოებით 100 კმ².

დელტური ნალექები ეწოდება მდინარის შესართავისპირა რაიონის მექანიკური შედგენილობის სხვადასხვაგვარ ნალექს; ნამარხ დელტებში ხშირად გვხვდება ნახშირის ფენები. დელტის რაიონში წარმოიქმნება ეგრეთ წოდებული დელტური ნაპირი — დაბალი და მოვაკებული, ხშირად ლაპოტური ან თითისებურად განტოტებული ნაპირი, რომელიც აგებულია ფხვიერი ნაყარით. ბერდფუტი წარმოადგენს მდინარის დელტას, რომელიც მოყვანილობით წააგავს „ჩიტის თათს“.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გამოზიდვის კონუსი
*ესტუარი

## რესურსები ინტერნეტში 
* დელტების მონაცემთა ბაზა 

## სქოლიო
კატეგორია:მდინარის დელტები
კატეგორია:ნაპირთმცოდნეობა
კატეგორია:სედიმენტოლოგია
1898

## მოვლენები 
* 12 ივნისი : გენერალმა ემილიო აგინალდომ ფილიპინების დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ესპანეთისაგან.
* 21 ივნისი : გუამი აშშ-ის ტერიტორია გახდა.
* 7 ივლისი : ჰავაი ანექსირებულ იქნა აშშ-ში.
* 22 ივლისი : დაქორწინდნენ ვლადიმირ ლენინი და ნადეჟდა კრუპსკაია.
* 10 დეკემბერი : ესპანეთ-ამერიკის ომის შემდეგ ზავი დაიდო პარიზში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი  : არკადი ხინთიბიძე  — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.  (გ. 1963)
* 21 იანვარი  : აჰმედ შაჰ ყაჯარი — ირანის ბოლო შაჰი ყაჯარების დინასტიიდან.  (გ. 1930)
* 23 იანვარი : სერგეი ეიზენშტეინი — საბჭოთა ეპოქის რეჟისორი. (გ. 1948)        
* 24 იანვარი  : კარლ ჰერმან ფრანკი — სუდეტის ნაცისტური პარტიის ცნობილი წევრი.  (გ. 1946)

### თებერვალი 
* 3 თებერვალი : აალტო, ალვარ — ფინელი არქიტექტორი და დიზაინერი. (გ. 1976)
* 10 თებერვალი : ბერტოლტ ბრეხტი — გერმანელი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1956)
* 11 თებერვალი : ლეო ზილარდი — უნგრელი ფიზიკოსი  (გ. 1964)
* 13 თებერვალი : ბარბარე ალექსი-მესხიშვილი —ქართველი მსახიობი  (გ. 1972)

### მარტი 
* 5 მარტი  : სუნ მეილინი — ჩინეთის რესპუბლიკის პირველი ლედი   (გ. 2003)
* 9 მარტი  : ლორენს დადლი სტამპი — ბრიტანელი გეოგრაფი და გეოლოგი.  (გ. 1966)

### აპრილი 
* 25 აპრილი : სტეფანია ტურკევიჩი — პირველი უკრაინელი ქალი კომპოზიტორი

### მაისი 
* 5 მაისი : ანთაძე, ვლადიმერ - ქართველი მიკრობიოლოგი
### ივნისი 
* 5 ივნისი : გარსია ლორკა, ფედერიკო - ესპანელი პოეტი და დრამატურგი (გ.1936)
* 22 ივნისი : რემარკი, ერიხ მარია - გერმანელი მწერალი (გ.1970)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 21 ნოემბერი : მაგრიტი, რენე - ბელგიელი მხატვარი (გ.1967)
* 23 ნოემბერი : მალინოვსკი, როდიონ - სსრკ-ის სამხედრო მოღვაწე (გ.1967)
* 24 ნოემბერი : ბაქრაძე, კონსტანტინე - ქართველი ფილოსოფოსი
* 28 ნოემბერი : ანდღულაძე, ვასილ - ქართველი თერაპევტი
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 14 იანვარი : კეროლი, ლუის - ინგლისელი მწერალი (დ.1832)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
* 13 აპრილი : ჭალადიდელი, გიორგი - პოეტი
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 8 ივლისი : მაჩაბელი, ივანე – ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი.
* 30 ივლისი : ბისმარკი, ოტო ედუარდ ლეოპოლდ - გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწე, გერმანიის იმპერიის პირველი რაიხსკანცლერი (დ.1815)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 9 სექტემბერი : მალარმე, სტეფან - ფრანგი პოეტი (დ.1842)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1896

## მოვლენები 
* 4 იანვარი : იუტა გახდა აშშ-ის 45-ე შტატი.
* 6 აპრილი : თანამედროვეობის პირველი ოლიმპიური თამაშები გაიხსნა ათენში.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 6 იანვარი  : ვეჩიჰი ჰურკუში  — ლეგენდარული თურქი მფრინავი  (ფ. 1969)
* 7 იანვარი : ილო მოსაშვილი —მწერალი და დრამატურგი  (გ. 1957)
* 16 იანვარი : ალექსანდრე ჯინჭარაძე  — ქართველი სამხედრო ოფიცერი (გ. 1970)
* 25 იანვარი  : გრიგოლ ვენაძე — ქართველი მომღერალი   (გ. 1968)

### თებერვალი 
* 2 თებერვალი : კაზიმირ კურატოვსკი — პოლონელი მათემატიკოსი  (გ. 1980)
* 2 თებერვალი : პეტრე   აღნიაშვილი   — რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე საქართველოსა და ამიერკავკასიაში.
* 18 თებერვალი : ანდრე ბრეტონი — ფრანგი პოეტი (გ. 1966)

### მარტი 
* 18 მარტი  : ლადო გუდიაშვილი — ქართველი ფერმწერი  (გ. 1980)
* 23 მარტი : შალვა ასლანიშვილი — ქართველი მუსიკათმცოდნე

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 7 ივნისი : ნადი, იმრე - უნგრეთის პოლიტიკური მოღვაწე, პრემიერ-მინისტრი 1953-1955 (გ. 1958)
### ივლისი 
* 14 ივლისი : წერეთელი, დავით - ქართველი ფერმწერი
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 4 სექტემბერი :ანტონენ არტო ფრანგი მწერალი
* 24 სექტემბერი : ფიტცჯერალდი, სკოტ - ამერიკელი მწერალი (გ. 1940)
### ოქტომბერი 
* 19 ოქტომბერი : ეფრემ II - საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი (გ. 1972)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 1 დეკემბერი : ჟუკოვი, გეორგი - რუსი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1974)
* 21 დეკემბერი : როკოსოვსკი, კონსტანტინ - სსრკ-ის სამხედრო მოღვაწე (გ. 1968)
* 22 დეკემბერი : აღსაბაძე, შოთა - ქართველი რეჟისორი
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი : ვერლენი, პოლ - ფრანგი პოეტი (დ.1844)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 10 აგვისტო : ლილიენტალი, ოტო - გერმანელი ინჟინერი (დ.1848)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 3 ნოემბერი : ალხაზიშვილი, იაკობ - ქართველი სამხედრო მოღვაწე
### დეკემბერი 
* 26 დეკემბერი : გაბრიელი (ქიქოძე) - იმერეთის ეპისკოპოსი (დ.1825)
* 10 დეკემბერი : ნობელი, ალფრედ - შვედი გამომგონებელი, ნობელის პრემიის დამფუძნებელი (დ.1833)
* 30 დეკემბერი : რიზალი, ხოსე - ფილიპინების სახალხო გმირი (დ.1861)
### თარიღი უცნობია 
*
1899

## მოვლენები 
* 4 თებერვალი : ომი დაიწყო ფილიპინებსა და აშშ-ს შორის.
### დეკემბერი 
*  — ახალქალაქის მიწისძვრამ, რეგიონში ნგრევები გამოიწვია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 4 იანვარი : ოსკარ რივკინი  — საბჭოთა პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1937)
* 17 იანვარი: ალ კაპონე — ამერიკელი განგსტერი. (გ. 1947)
* 20 იანვარი  : ტოკუნაგა სუნაო — იაპონელი მწერალი  (გ. 1958)

### თებერვალი 
* 3 თებერვალი : ჟუან კაფე ფილიუ — ბრაზილიელი პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. 1970)
* 13 თებერვალი : მიამოტო იურიკო — იაპონელი მწერალი (გ. 1951)

### მარტი 
* 3 მარტი : ბორის აგაპოვი — რუსი საბჭოთა მწერალი და პუბლიცისტი (გ. 1973)
* 3 მარტი : იური ოლეშა — რუსი და საბჭოთა მწერალი (გ. 1960)
* 11 მარტი : ფრედერიკ IX — დანიის მეფე (1947–1972)
* 26 მარტი : შალვა ამირანაშვილი — ქართველი ხელოვნებათმცოდნე (გ. 1975)
* 27 მარტი : შალვა ალხაზიშვილი — ქართველი კრიტიკოსი, ხელოვნებათმცოდნე   (გ. 1980)
* 29 მარტი : ლავრენტი ბერია — ქართველი და საბჭოთა პოლიტიკური, პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1953)

### აპრილი 
* 4 აპრილი : დავით ბადრიძე — ქართველი მომღერალი (გ. 1987)
* 22 აპრილი : ვლადიმერ ნაბოკოვი — რუსი მწერალი (გ. 1977)

### მაისი 
* 8 მაისი : ფრიდრიხ ჰაიეკი — ავსტრიელი ბურჟუაზიული ეკონომისტი (გ. 1992)
* 24 მაისი : სერგო ამაღლობელი — ქართველი თეატრალური მოღვაწე, კრიტიკოსი, დრამატურგი

### ივნისი 
* 11 ივნისი : კავაბატა იასუნარი — იაპონელი მწერალი (გ. 1972)

### ივლისი 
* 21 ივლისი : ერნესტ ჰემინგუეი — ამერიკელი მწერალი (გ. 1961)

### აგვისტო 
* 9 აგვისტო : პამელა ტრევერსი — ავსტრალიელი მწერალი (გ. 1996) 
* 13 აგვისტო : ალფრედ ჰიჩკოკი — ინგლისელი კინორეჟისორი (გ. 1980)
* 29 აგვისტო : ემანუელ აფხაიძე — ქართველი მსახიობი

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 19 ოქტომბერი : მიგელ ანხელ ასტურიასი — გვატემალელი მწერალი

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 3 ივნისი : იოჰან შტრაუს II - ავსტრიელი კომპოზიტორი, "ვალსების მეფე" (დ.1825)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1892

## მოვლენები 
* 15 მარტი : დაარსდა საფეხბურთო კლუბი ლივერპული.
* 9 აგვისტო : თომას ედისონმა ორმხრივი ტელეგრაფის გამოგონებაზე პატენტი მიიღო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი : მანუელ როხასი — ფილიპინელი პოლიტიკოსი (გ. 1948)
* 3 იანვარი : ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინი — ინგლისელი ფილოლოგი, მწერალი და პროფესორი. (გ. 1973)
* 13 იანვარი  :  ჯამალზადე    — ირანელი მწერალი.   (გ. 1997)
* 20 იანვარი  : გრიგოლ შირმა — ბელარუსი საგუნდო დირიჟორი, ფოლკლორისტი, მუსიკოსი და საზოგადო მოღვაწე.  (გ. 1978)
* 25 იანვარი : გიორგი ელიავა — ქართველი მეცნიერი  (გ. 1937)

### თებერვალი
* 2 თებერვალი  : ბორის კუფტინი — რუსი არქეოლოგი და ეთნოგრაფი.   (გ. 1953)
* 2 თებერვალი : კუნო ჰოფმაისტერი — გერმანელი ასტრონომი  (გ. 1968)
* 3 თებერვალი : ხუან ნეგრინი — ესპანეთის პრემიერ-მინისტრი
* 9 თებერვალი : აბუ შადი — ეგვიპტელი მწერალი.   (გ. 1955)
* 10 თებერვალი  : ვალერიან თევზაძე — ქართველი ოფიცერი   (გ. 1985)

### მარტი 
* 1 მარტი : აკუტაგავა რიუნოსუკე - იაპონელი მწერალი (გ.1927)
### აპრილი 
### მაისი
### ივნისი 
* 26 ივნისი : ბაკი, პერლ - ამერიკელი მწერალი (გ.1973)
### ივლისი 
* 15 ივლისი : ბენიამინი, ვალტერ - გერმანელი მწერალი, კრიტიკოსი (გ.1940)
* 22 ივლისი : ზაის-ინკვარტი, არტურ - გერმანელი იურისტი, მესამე რაიხის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე (გ.1946)
* 23 ივლისი : ჰაილე სელასიე I - ეთიოპიის იმპერატორი (გ.1975)
### აგვისტო 
### სექტემბერი
### ოქტომბერი 
* 9 ოქტომბერი : ცვეტაევა, მარინა - რუსი პოეტი (გ.1941)
* 9 ოქტომბერი : ანდრიჩი, ივო - ხორვატიელი მწერალი (გ.1975)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი
* 4 დეკემბერი : ბეგიაშვილი, თედორე - ქართველი ფილოლოგი და პედაგოგი, ფოლკლორისტი
* 4 დეკემბერი : ფრანკო, ფრანსისკო - ესპანეთის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1975)
### თარიღი უცნობია 
* არსენიშვილი, ალექსანდრე - ქართველი კრიტიკოსი და მთარგმნელი

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 26 მარტი : უიტმენი, უოლტ - ამერიკელი მწერალი (დ.1819)
### აპრილი 
### მაისი 
* 5 მაისი : ჰოფმანი, ავგუსტ ვილჰელმ - გერმანელი ქიმიკოსი (დ.1818)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 26 ოქტომბერი : ვინდშაიდი, ბერნჰარდ - გერმანელი იურისტი (დ.1817)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1894

## მოვლენები 
* 12 მარტი : პირველად გაყიდეს ბოთლში ჩამოსხმული კოკა-კოლა.
* 23 ივნისი : პარიზში დაარსდა საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი.
* 1 აგვისტო : დაიწყო ჩინეთ-იაპონიის ომი.
* 15 ოქტომბერი : საფრანგეთში დაჭერილ იქნა ალფრედ დრეიფუსი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*1 იანვარი : როდიონ ქორქია — ქართველი მწერალი (გ. 1984)
* 4 იანვარი  :თამარ   ვახვახიშვილი  — ქართველი კომპოზიტორი (გ. 1976)
* 9 იანვარი : სევერიან ბუაძე —  ქართველი ფიზიოლოგი (გ. 1934)
* 17 იანვარი  :დავით ჯავრიშვილი  — ქართველი ქორეოგრაფი  (გ. 1971)
* 24 იანვარი  : რობერტ იაფე — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1968)
* 25 იანვარი  : მიხეილ ჭიაურელი — ქართველი კინორეჟისორი.  (გ. 1974)

### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ჯონ ფორდი — ამერიკელი კინორეჟისორი.    (გ. 1973)
* 2 თებერვალი : საფიე ალი — თურქი ექიმი.  (გ. 1952)
* 6 თებერვალი : მიხეილ ჭიაურელი — ქართველი მსახიობი და კინორეჟისორი  (გ. 1974)
* 10 თებერვალი : ჰაროლდ მაკმილანი — დიდი ბრიტანეთის სახელმწიფო მოღვაწე.   (გ.  1986)
* 11 თებერვალი  : ვიტალი ბიანკი — რუსი მწერალი  (გ. 1959)
* 14 თებერვალი : ვაღარშ ვაღარშიანი — სომეხი მსახიობი  (გ. 1959)
* 15 თებერვალი  : სუხბაატარინ იანჟმაა — მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკის სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე  (გ. 1962)

### მარტი 
* 2 მარტი: ალექსანდრე ოპარინი   — საბჭოთა  ბიოკიმიკოსი   (გ. 1980)
* 8 მარტი : ვიაინიო აალტონენი — ფინელი მოქანდაკე.  (გ. 1966)
* 11 მარტი : ოტო გროტევოლი — გერმანელი პოლიტიკოსი   (გ. 1964)
* 13 მარტი : ბენო გორდეზიანი — ქართველი მხატვარი და ხელოვნებათმცოდნე  (გ.  1975)

### აპრილი 
* 17 აპრილი : ხრუშჩოვი, ნიკიტა - საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1971)
### მაისი 
* 7 მაისი : ყუშიტაშვილი, ვასილ - ქართველი რეჟისორი და პედაგოგი
* 17 მაისი : გამრეკელი, ირაკლი - ქართველი მხატვარი
* 18 მაისი : ქიქოძე, შალვა - ქართველი ფერმწერი, გრაფიკოსი
### ივნისი 
* 23 ივნისი : ედუარდ VIII - დიდი ბრიტანეთის მეფე (გ. 1972)
* 29 ივნისი : იაშვილი, პაოლო - ქართველი პოეტი
### ივლისი 
* 18 ივლისი : ბაბელი, ისააკ - უკრაინელი მწერალი (გ. 1940)
* 20 ივლისი : აფხაიძე, შალვა - ქართველი პოეტი და ლიტერატურათმცოდნე
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 13 სექტემბერი : ტუვიმი, იულიან - პოლონელი მწერალი
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი : ჰაინრიხ რუდოლფ ჰერცი — გერმანელი ფიზიკოსი (დ. 1857)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 12 მაისი : ეგნატე ნინოშვილი — ქართველი მწერალი-რევოლუციონერი
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 24 ოქტომბერი : ალექსანდრე III — რუსეთის იმპერატორი (დ. 1845)
### ნოემბერი 
* 20 ნოემბერი : ანტონ რუბინშტეინი — რუსი პიანისტი, კომპოზიტორი (დ. 1829)
### დეკემბერი 
* 8 დეკემბერი : საბალა - იან კრზეპტოვსკი პოლონელი მთიელი, მოყვარული მუსიკოსი, ტატრების გიდი, ამბების მთხრობელი და მომღერალი.

### თარიღი უცნობია 
*
1893

## მოვლენები 
* 17 იანვარი : ჰავაიში შეიჭრნენ აშშ-ის ჯარები. გადაყენებულ იქნა ჰავაის სამეფოს უკანასკნელი დედოფალი ლილიუოკალანი.
* 10 მარტი : კოტ-დ’ივუარი საფრანგეთის კოლონია გახდა.
* 21 ივნისი : პირველი სათვალთვალო ბორბალი "ეშმაკის ბორბალი" გაჩნდა ჩიკაგოში, მსოფლიო ექსპოზიციაზე.
* 11 ივლისი : იაპონელმა მიკიმოტო კოკიჩიმ პირველად მოახერხა მარგალიტის ხელოვნურად მოყვანა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*1 იანვარი  : პავლე ინგოროყვა — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე  (გ. 1983)
* 6 იანვარი : მიხეილ გელოვანი   — ქართველი მსახიობი, რეჟისორი (გ. 1956)
* 7 იანვარი  : აპოლინარ ჭეიშვილი  — ქართველი ქირურგი (გ. 1975)
* 12 იანვარი : ჰერმან გერინგი — გერმანელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე (გ.  1946)

### თებერვალი 
* 7 თებერვალი  : სუძუკი მოსაბურო — იაპონიის საზოგადო მოღვაწე.  (გ. 1970)
* 8 თებერვალი   : ფრანც ჰანჩარი — ავსტრიელი არქეოლოგი  (გ. 1968)
* 15 თებერვალი : გიორგი დავითაშვილი — ქართველი მსახიობი  (გ. 1966)
* 16 თებერვალი  : მიხეილ ტუხაჩევსკი — საბჭოთა კავშირის მარშალი  (გ. 1937)
* 21 თებერვალი : ანდრეს სეგოვია — ესპანელი გიტარისტი (გ. 1987)

### მარტი 
* 3 მარტი : ალექსი შიუკაშვილი — პირველი ქართველი მფრინავი  (გ. 1985)
* 7 მარტი : პოლიკარპე კაკაბაძე — ქართველი დრამატურგი  (გ. 1972)

### აპრილი 
* 30 აპრილი : რიბენტროპი, იოახიმ ფონ - ნაცისტური გერმანიის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1946)
### მაისი 
* 15 მაისი : გამსახურდია, კონსტანტინე - ქართველი მწერალი (გ.1975)
### ივნისი 
### ივლისი 
* 19 ივლისი : მაიაკოვსკი, ვლადიმირ - პოეტი (გ.1930)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 24 სექტემბერი : ანთელავა, ნიკოლოზ - ქართველი ქირურგი
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 6 ივლისი : მოპასანი, გი დე - ფრანგი მწერალი (დ.1850)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 17 ოქტომბერი : პატრიკ მაკ-მაჰონი - საფრანგეთის პრეზიდენტი
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 22 დეკემბერი : ყაზბეგი, ალექსანდრე - ქართველი მწერალი (გ.1848)
### თარიღი უცნობია 
*
რობერტ ლაი

მინი|150პქ|რობერტ ლაი
** რობერტ ლაი** (; დ. 15 თებერვალი, 1890, ნიდერბრაიდენბახი (რაინლანდ-პფალცი), გერმანია — გ. 25 ოქტომბერი, 1945, ნიურნბერგი, გერმანია) — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე, გერმანულ მუშათა ფრონტის შეფი მესამე რაიხის დროს.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
1895

## მოვლენები 
* 22 მარტი : ძმებმა ლუმიერებმა მოახდინეს თავისი პირველი ფილმის პრეზენტაცია.
* 26 მაისი : ტახტზე ავიდა რუსეთის უკანასკნელი იმპერატორი ნიკოლოზ II.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 1 იანვარი : ედგარ ჰუვერი  — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1972)
* 9 იანვარი : ნიკოლოზ ბერძენიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი (გ. 1965)

### თებერვალი  
* 8 თებერვალი  : ხორლოგიინ ჩოიბალსანი — მონღოლეთის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე.  (გ. 1952)
* 11 თებერვალი  : ალექსანდრა ჯაფარიძე — პირველი ქართველი მთამსვლელი ქალი  (გ. 1974)
* 18 თებერვალი  : სემიონ ტიმოშენკო — საბჭოთა კავშირის მარშალი, ორგზის საბჭოთა კავშირის გმირი  (გ. 1970)
* 23 თებერვალი : ვლადიმერ ერქომაიშვილი — ქართველი მომღერალი  (გ. 1982)

### მარტი  
* 3 მარტი  : რაგნარ ფრიში — ნორვეგიელი ეკონომისტი  (გ. 1973)
* 8 მარტი : კოლაუ ნადირაძე — ქართველი პოეტი  (გ. 1990)
* 14 მარტი  : ბესარიონ ყავრიშვილი — ქართველი გეოგრაფი.  (გ. 1943)
* 19 მარტი  : ვასო პატარაია — ქართველი მწერალი (გ. 1969)

### აპრილი  
* 2 აპრილი : ტიციან ტაბიძე — ქართველი და საბჭოთა პოეტი, პროზაიკოსი და მთარგმნელი (გ. 1937)

### მაისი   
* 18 მაისი : ასათიანი, ანთეოს — ქართველი ჰიგიენისტი
### ივნისი  
* 4 ივნისი : ჟღენტი, ანა — ქართველი თერაპევტი (გ. 1976)
* 11 ივნისი : ბულგანინი, ნიკოლაი — სსრ კავშირის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1975)
* 19 ივნისი : ასათიანი, გრამიტონ — ქართველი გინეკოლოგი
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
* 30 სექტემბერი : ვასილევსკი, ალექსანდრე — სსრ კავშირის სამხედრო მოღვაწე (გ. 1977)
### ოქტომბერი   
* 13 ოქტომბერი : ჯემალ გიურსელი — თურქეთის საზოგადო მოღვაწე, რესპუბლიკის პრეზიდენტი, გენერალი (გ. 1966)
### ნოემბერი   
*16 ნოემბერი : პაულ ჰინდემითი — გერმანელი კომპოზიტორი, მუსიკის თეორეტიკოსი (გ. 1963)
### დეკემბერი   
* 14 დეკემბერი : ჯორჯ VI — დიდი ბრიტანეთის მეფე (გ. 1952)
* 14 დეკემბერი : ელუარი, პოლ — ფრანგი პოეტი. (გ. 1952)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი
### თებერვალი
### მარტი
* 10 მარტი : მუხრანბატონი, ივანე — მსხვილი ქართველი მემამულე (დ. 1809)
### აპრილი
### მაისი
### ივნისი
* 29 ივნისი : ჰაქსლი, ტომას ჰენრი — ინგლისელი ბუნებისმეტყველი (დ. 1825)
### ივლისი
* 18 ივლისი: სტეფან სტამბოლოვი  — ბულგარელი რევოლუციონერი, პოლიტიკური მოღვაწე, პოეტი და მწერალი. (დ. 1854)
### აგვისტო
* 5 აგვისტო : ენგელსი, ფრიდრიხ — გერმანელი ფილოსოფოსი (დ. 1820)
### სექტემბერი
### ოქტომბერი
### ნოემბერი
### დეკემბერი
### თარიღი უცნობია 
*
1890

## მოვლენები 
* 20 მარტი : გერმანიის იმპერატორმა ვილჰელმ II-მ რაიხსკანცლერის თანამდებობიდან გადააყენა ო. ბისმარკი.
* 1 ივლისი : დიდმა ბრიტანეთმა გერმანიისაგან მიიღო ზანზიბარი, ჰელიგოკლანდის სანაცვლოდ.
* 27 ივლისი : ვინსენტ ვან გოგმა თოფით სცადა თავის მოკვლა. გარდაიცვალა ორი დღის შემდეგ.
* 29 ნოემბერი : იაპონიაში ძალაში შევიდა მეიჯის კონსტიტუცია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 9 იანვარი : კარელ ჩაპეკი — ჩეხი მწერალი (გ. 1938)
* 9 იანვარი : კურტ ტუხოლსკი — გერმანელი პოეტი და პუბლიცისტი. (გ. 1935)
* 10 იანვარი  :  ახმედ ზაკი ვალიდი — ბაშკირეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის (1917–1920) ლიდერი. პუბლიცისტი, ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე. (გ. 1970)
* 12 იანვარი  : იოჰანეს ვარესი    — ესტონელი პოეტი და მწერალი (გ. 1946)
* 13 იანვარი  : იური ულუოტსი — ესტონელი პოლიტიკოსი. (გ. 1945)
* 14 იანვარი : ართურ ჰოლმზი — ბრიტანელი გეოლოგი და პეტროგრაფი.  (გ. 1965)

### თებერვალი 
* 9 თებერვალი : იაკობუს აუდი — ჰოლანდიელი არქიტექტორი  (გ. 1963)
* 9 თებერვალი : ჰანს ჰოპი — გერმანელი არქიტექტორი  (გ. 1971)
* 10 თებერვალი : ბორის პასტერნაკი — რუსი პოეტი (გ. 1960)
* 15 თებერვალი  : რობერტ ლაი — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე,  (გ. 1945)
* 25 თებერვალი  : ვიაჩესლავ მოლოტოვი —საბჭოთა პოლიტიკოსი  (გ. 1986)
* 27 თებერვალი : ლეონარდ ესაკია — ქართველი მსახიობი და კინორეჟისორი  (გ. 1969)

### მარტი 
* 9 მარტი : ვიაჩესლავ მოლოტოვი — სსრკ-ის პოლიტიკოსი  (გ. 1986)
* 29 მარტი : ჰაროლდ სპენსერ ჯოუნზი — ინგლისელი ასტრონომი (გ. 1960)

### აპრილი 
### მაისი 
* 19 მაისი : ხო ში მინი - ვიეტნამის პრეზიდენტი 1951-1969 წლებში (გ. 1969)
### ივნისი 
* 12 ივნისი : ეგონ შილე - ავსტრიელი მხატვარი (გ. 1918)
* 16 ივნისი : აკაკი ბაქრაძე - ქართველი მეან-გინეკოლოგი
* 16 ივნისი : ჩენ ინკე - ჩინელი ისტორიკოსი და ლინგვისტი
### ივლისი 
* 8 ივლისი : ვალტერ ჰაზენკლევერი - გერმანელი პოეტი, დრამატურგი (გ. 1949)
### აგვისტო 
* 5 აგვისტო : ერიხ კლაიბერი - გერმანელი დირიჟორი (გ. 1956)
### სექტემბერი 
* 15 სექტემბერი : აგათა კრისტი - ინგლისელი დეტექტიური ჟანრის მწერალი (გ. 1976)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 18 იანვარი : ამადეუს I — ესპანეთის მეფე (დ.1845)
### თებერვალი 
* 22 თებერვალი : ბაქრაძე, დიმიტრი — ქართველი ისტორიკოსი, არქეოლოგი და ეთნოგრაფი
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 29 ივლისი : ვან გოგი, ვინსენტ — ჰოლანდიელი ფერმწერი და გრაფიკოსი (დ.1853)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 23 ნოემბერი : უილიამ III — ნიდერლანდების მეფე (დ.1817)
### დეკემბერი 
* 26 დეკემბერი : შლიმანი, ჰაინრიხ — გერმანელი არქეოლოგი (დ.1822)
### თარიღი უცნობია 
*
1897

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი : გიორგი ლეონიძე —  ქართველი პოეტი და მწერალი (გ. 1966)
* 12 იანვარი : მიხეილ თარხნიშვილი — ეკლესიისა და ლიტერატურის ისტორიკოსი (გ. 1958)
* 14 იანვარი :  ჰასო ფონ მანტოიფელი      — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1978)
* 27 იანვარი  : სერგეი ასლამაზიანი — სომეხი კომპოზიტორი.  (გ. 1978)

### თებერვალი 
* 4 თებერვალი  : ლუდვიგ ერჰარდი — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე. (გ. 1977)
* 8 თებერვალი   : ზაქირ ჰუსეინი — ინდოელი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. 1969)
* 8 თებერვალი : ნინა პავლოვა — რუსი მწერალი  (გ. 1973)
* 10 თებერვალი : ჯუდით ანდერსონი — ავსტრალიელი მსახიობი  (გ. 1992)
* 22 თებერვალი : ლეონიდ გოვოროვი — რუსი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1955)
* 23 თებერვალი : შალვა გედევანიშვილი — ქართველი კინორეჟისორი და მსახიობი  (გ. 1990)
* 27 თებერვალი : ბერნარ ლიო — ფრანგი ასტროფიზიკოსი  (გ. 1952)

### მარტი 
* 8 მარტი  : ჰერბერტ ოტო გილე — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1966)

### აპრილი
* 3 აპრილი : ბრამსი, იოჰანეს - გერმანელი კომპოზიტორი და პიანისტი.
* 14 აპრილი : აბაშიძე, ნიკოლოზ – ქართველი ექიმი
* 26 აპრილი : ბაბილუა, ვლადიმერ - ქართული ხალხური სიმღერების შემსრულებელი და ლოტბარი (გ.1977)
### მაისი 
### ივნისი
* 7 ივნისი : მერეცკოვი, კირილ - რუსი სამხედრო მოღვაწე (გ.1968)
### ივლისი 
* 18 ივლისი : აღლაძე, ლეონიდე - ქართველი სამხედრო მოღვაწე
### აგვისტო 
### სექტემბერი
* 8 სექტემბერი : ჰარისი, სეიმურ ედუინ - ამერიკელი ეკონომისტი
* 12 სექტემბერი : ერმინია ბრუმანა —  არგენტინელი მასწავლებელი, მწერალი, ჟურნალისტი, დრამატურგი, ქალთა უფლებების დამცველი.
* 23 სექტემბერი : ანჯაფარიძე, ვერიკო - ქართველი მსახიობი (გ.1987)
* 26 სექტემბერი : პავლე VI - რომის პაპი (გ.1978)

### ოქტომბერი 
* 3 ოქტომბერი : არაგონი, ლუი — ფრანგი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე
* 6 ოქტომბერი : ლამპრეხტი, გერჰარდ — გერმანელი კინორეჟისორი (გ. 1974)
* 29 ოქტომბერი : გებელსი, იოზეფ — გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 1945)

### ნოემბერი 
* 25 ნოემბერი : გრანელი, ტერენტი - ქართველი პოეტი
* 27 ნოემბერი : ახვლედიანი, არდევან - ქართველი მეან-გინეკოლოგი
### დეკემბერი 
* 2 დეკემბერი : ბაგრამიანი, ივანე - საბჭოთა კავშირის მარშალი 
* 6 დეკემბერი : ბელაქნელი, ნიკოლოზ - ქართველი მომღერალი
* 28 დეკემბერი : კონევი, ივან - სსრ კავშირის სამხედრო მოღვაწე (გ.1973)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 9 მარტი: ნიკოლოზ ჭავჭავაძე — რუსეთის არმიის გენერალი (დ. 1830)
### აპრილი 
* 3 აპრილი : იოჰანეს ბრამსი — გერმანელი კომპოზიტორი (დ. 1833)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 13 ოქტომბერი : რუდოლფ ჰაიდენჰაინი — გერმანელი ფიზიოლოგი და ჰისტოლოგი (დ. 1834)
### ნოემბერი 
* 16 ნოემბერი : ფრიდრიხ ვილჰელმ II — პრუსიის მეფე (დ. 1744)
### დეკემბერი 
* 17 დეკემბერი : ალფონს დოდე — ფრანგი მწერალი (დ. 1840)
### თარიღი უცნობია 
*
ლეიტენანტი

thumb|უმცროსი ლეიტენანტის, ლეიტენანტის და უფროსი ლეიტენანტის სამხრეები
**ლეიტენანტი** () — უმცროს ოფიცერთა შემადგენლობის სამხედრო წოდება მრავალი ქვეყნის არმიაში.

პირველად გამოიყენეს საფრანგეთში XV საუკუნეში ასეულის მეთაურთა მოადგილეებისათვის (*lieu* — ადგილი და *tenant* — დაკავება). XV საუკუნის ბოლოდან ოცმეთაურთა სამხედრო წოდებაა. ქართულ ჯარში არსებობს ლეიტენანტის ორი ხარისხი: ლეიტენანტი და უფროსი ლეიტენატი (სამართალდამცველ სტრუქტურებში არსებობს ასევე, უმცროსი ლეიტენენტის ხარისხი). 

უმცროსი ლეიტენანტის წოდებას ნატოს ჯარების უმრავლესობა არ იცნობს. ლეიტენანტისა და უფროსი ლეიტენანტის სამხედრო კოდია „OF-1“

## რესურსები ინტერნეტში
* ლეიტენანტი
* Lieutenant 

კატეგორია:სამხედრო წოდებები
საქართველოს ომების სია

სტატია შეიცავს საქართველოს და წინარე ქართული სახელმწიფოების (კოლხეთი, იბერია, ეგრისი, აფხაზეთის სამეფო) ომების ქრონოლოგიურ სიას.

## ძველი წელთაღრიცხვით
*1112  ასურეთის მეფის ტიგლათფილესერ I-ის ბრძოლები დიაოხის მეფის სიენის მეთაურობით ჩრდილოელ ტომთა დიდ გაერთიანებასთან.
*IX დასასრული - VIII დასაწყისი ურარტუს მეფის მენუას ბრძოლები დიაოხთან.
*VIII 80-60 წწ. ურარტუს მეფის არგიშთი I-ის ლაშქრობები დიაოხზე.
*VIII 40-იანი წწ. ურარტუს მეფის სარდური  II-ის ბრძოლები კოლხას სამეფოსთან.
*VIII 20-იანი წწ. სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები კოლხაში.
*65  რომაელთა ლაშქრობები პომპეუსის სარდლობით იბერიასა და კოლხეთში.

## ახალი წელთაღრიცხვით
*I საუკუნე   ფარსმან  I-ის ბრძოლები პართიასთან.
*451-456 ვახტანგ გორგასლის ლაშქრობა ალანების წინააღმდეგ.
*542-562 ეგრისის დიდი ომი.
*627-628 ჰერაკლე კეისრის ლაშქრობები ქართლში.
*640-იანი წწ. არაბთა მარბიელი რაზმების პირველი გამოჩენა ქართლში.
*650-იანი წწ. არაბთა ლაშქრობა ქართლში.
*729-730 ჯარაჰის შემოსევები საქართველოში.
*735-737 მურვან ყრუს ლაშქრობა საქართველოში.
*764 ხაზარების ლაშქრობა საქართველოში. 
*842  მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა.
*853  ბუღა თურქის შემოსევა.
*914  აბუ ლ-კასიმის შემოსევა.
*1013 ქართველთა ლაშქრობა განძაში.
*1021-1023 საქართველო-ბიზანტიის ომი.
*1028 საქართველო-ბიზანტიის ომი.
*1064-1210 ქართულ-სელჩუკური ომები.
*1167 გიორგი მესამის ლაშქრობა შირვანში.
*1204 ქართველთა ლაშქრობა ხალდიაში.
*1204-1210 ქართველთა ლაშქრობები ხლათში.
*1210 ქართველთა ლაშქრობა ირანში.
*1220-1221  პირველი ბრძოლები მონღოლებთან.
*1225-1228  ჯალალედინის ლაშქრობები საქართველოში.
*1235-1236  საქართველოს დაპყრობა მონღოლების მიერ.
*1261  არღუნის ლაშქრობა სამცხეში.
*1265  ბერქა-ყაენის ლაშქრობა.
*1282-1285 დავით VI-ის ლაშქრობა ტრაპიზონის სამეფოში.
*1285-1306 რუმელი თურქების შემოსევები.
*1302-1303 აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში.
*XIV საუკუნე ვამეყ I დადიანის ლაშქრობა ჯიქეთში.
*1386-1403  თემურლენგის ლაშქრობები საქართველოში.
*1440-1444 ჯეჰან-შაჰის ლაშქრობები საქართველოში.
*1473-1477 უზუნ-ჰასანის ლაშქრობები საქართველოში.
*1486-1489 იაყუბ-ყაენის ლაშქრობები საქართველოში.
*1510 სელიმ ხანის ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში.
*1516 დივ-სულთან რუმლუს ლაშქრობა სამცხეში.
*1516 დივ-სულთან რუმლუს ლაშქრობა სამცხეში.
*1518-1522 ისმაილ I-ის ლაშქრობები საქართველოში.
*1533 მამია III დადიანის ლაშქრობა ჯიქეთში.
*1541-1554 თამაზ I-ის ლაშქრობები საქართველოში.
*1578 მუსტაფა ლალა-ფაშას ლაშქრობა ამიერკავკასიაში.
*1578-1590 ფერჰად-ფაშას ლაშქრობები საქართველოში.
*1614-1617 შაჰ აბასის ლაშქრობები ქართლ-კახეთში.
*1660-1720 დინასტიური ომები იმერეთში.
*1703 ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში.
*1785-1800 ომარ-ხანის ლაშქრობები.
*1795 აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევა.
*1914-1918 კავკასიის ფრონტი
*1918 გერმანიის კავკასიური ექსპედიცია.
*1918-1919 სოჭის კონფლიქტი.
*1918 სომხეთ-საქართველოს ომი.
*1920 ოსების აჯანყებები საქართველოში.
*1921 რუსეთ-საქართველოს ომი.
*1924 აგვისტოს აჯანყება
*1991-1992 ქართულ-ოსური კონფლიქტი
*1991-1993 საქართველოს სამოქალაქო ომი.
*1992-1993 აფხაზეთის ომი.
*2008 რუსეთ–საქართველოს ომი.

## იხილეთ აგრეთვე
*საქართველოს ბრძოლების სია
1891

## მოვლენები 
* 29 იანვარი : ლილიუოკალანი გამოცხადდა ჰავაის დედოფლად.
* 27 აგვისტო : საფრანგეთმა და რუსეთმა გააუქმეს თავდაცვითი ალიანსი.
* 29 დეკემბერი : თომას ედისონმა პატენტი მიიღო რადიოს გამოგონებაზე.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 3 იანვარი: ანანია ერქომაიშვილი — ქართველი მომღერალ-მგალობელი  (გ. 1977)
* 5 იანვარი  : ვაღინაკ ბექარიანი  — სომეხი განმანათლებელი, პოეტი და მწერალი. (გ. 1975)
* 8 იანვარი : ვალტერ ბოთე  — გერმანელი ფიზიკოსი. (გ. 1957)
* 27 იანვარი : იოსებ ასლანიშვილი— ქართველი ექიმი-ენდოკრინოლოგი, მთამსვლელი და საზოგადო მოღვაწე. (გ. 1955)

### თებერვალი 
* 2 თებერვალი  : ანტონიო სენი   — იტალიელი პოლიტიკოსი.  (გ. 1972)
* 4 თებერვალი  : იური ლოსმანი — ესტონელი მძლეოსანი  (გ. 1984)
* 13 თებერვალი : გრანტ ვუდი — ამერიკელი ფერმწერი (გ. 1942)
* 16 თებერვალი  : ნიკოლოზ მუსხელიშვილი — ქართველი მათემატიკოსი  (გ. 1976)
* 18 თებერვალი  : ტიგრან ავეტისიანი — სომეხი პოლიტიკოსი  (გ. 1938)

### მარტი 
* 3 მარტი  : ართურ დრიური — ფიფას მეხუთე პრეზიდენტი (1955–1961)   (გ. 1961)
* 9 მარტი  : ხოსე ლაურელი — ფილიპინების მეორე რესპუბლიკის პრეზიდენტი (1943–1945)   (გ. 1959)

### აპრილი 
* 2 აპრილი : მაქს ერნსტი — გერმანელი მხატვარი, მოქანდაკე და პოეტი (გ. 1976)
* 23 აპრილი : სერგეი პროკოფიევი - რუსი კომპოზიტორი (გ.1953)

### მაისი 
* 15 მაისი : ბულგაკოვი, მიხაილ - რუსი მწერალი (გ.1940)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 11 სექტემბერი : ბაჟბეუქ-მელიქიანი, ალექსანდრე - სომეხი ფერმწერი
* 16 სექტემბერი : დენიცი, კარლ - გერმანელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 14 ნოემბერი : ბანტინგი, ფრედერიკ გრანტ - კანადელი ფიზიოლოგი
* 15 ნოემბერი : რომელი, ერვინ - გერმანელი სამხედრო მოღვაწე (გ.1944)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 10 თებერვალი : კოვალევსკაია, სოფია - რუსი მათემატიკოსი
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 15 სექტემბერი : გონჩაროვი, ივან - რუსი მწერალი (დ.1812)
* 28 სექტემბერი : მელვილი, ჰერმან - ამერიკელი მწერალი (დ.1819)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 29 დეკემბერი :კრონეკერი, ლეოპოლდ - გერმანელი მათემატიკოსი
### თარიღი უცნობია 
*
რუდოლფ ჰესი

**რუდოლფ ჰესი** (: დ. 26 აპრილი, 1894, ალექსანდრია, ეგვიპტე — გ. 17 აგვისტო, 1987, ბერლინი, დასავლეთ გერმანია) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე, „ნსდაპ“-ის ერთ-ერთი ლიდერი და ადოლფ ჰიტლერის მოადგილე 1933-1941 წლებში. 1941 წელს მარტო გადაფრინდა გაერთიანებულ სამეფოში, ბრიტანელებსა და ნაცისტურ გერმანიას შორის მშვიდობის დამყარების მცდელობით მეორე მსოფლიო ომში, მაგრამ იგი შეპყრობილი იქნა ბრიტანეთის მთავრობის მიერ და ომის დამთავრებამდე იმყოფებოდა ტყვეობაში, რის შემდეგაც გადასცეს საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალს.

ჰესი პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობისას რამდენიმეჯერ დაიჭრა, რისთვისაც დაჯილდოვდა მეორე ხარისხის რკინის ჯვრით. ომის დამთავრებამდე ცოტა ხნით ადრე ჩაირიცხა მფრინავად. 1918 წლის ოქტომბერში მიიღო ლეიტენანტის წოდება.

1919 წელს გახდა მიუნხენის უნივერსიტეტის სტუდენტი, სადაც ეუფლებოდა გეოპოლიტიკას. მისი მასწავლებელი იყო კარლ ჰაუსჰოფერი, რომელიც შემდგომში იქცა ნაცისტური იდეოლოგიის ერთ-ერთ საყრდენად. ჰესი ნსდაპ-ის შეუერთდა 1920 წლის 1 ივლისს. 1923 წელს ლუდის პუტჩის დროს მიემხრო ჰიტლერს . სახელმწიფო გადატრიალების წარუმატებელი მცდელობის და ორგანიზატორების დაპატიმრების შემდეგ, ციხეში ყოფნის პერიოდში, სწორედ ჰესი ეხმარებოდა ჰიტლერს „ჩემი ბრძოლის“ (*Mein Kampf*) დაწერაში, რაც იქცა ნსდაპ-ის ძირითად პოლიტიკურ პლატფორმად. ნაცისტების ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ 1933 წელს, ჰესი დაინიშნა ჰიტლერის მოადგილედ, ხოლო უახლოეს დროში მიიღო მინისტრის პოსტი პორტფელის გარეშე. 

ჰესი დაინტერესებული იყო ავიაციით და ხშირად სწავლობდა თანამედროვე თვითმფრინავებზე ფრენას, რომელთა წარმოებას საფუძველი მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში ჩაეყარა. 1941 წლის 10 მაისს იგი მარტო გაფრინდა შოტლანდიაში, იმ იმედით, რომ შესძლებდა სამშვიდობო მოლაპარაკებების წარმოებას ჰერცოგ ჰამილტონთან, რომელიც ბრიტანეთის მთავრობის ოპოზიციად მიიჩნეოდა. ჩაფრენისთანავე ჰესი დაუყონებლივ დააპატიმრეს და ომის დამთავრებამდე იმყოფებოდა ტყვეობაში. ომის შემდეგ ჰესი წარსდგა ნიურნბერგის პროცესზე. მთელი პროცესის განმავლობაში ირწმუნებოდა რომ იტანჯებოდა ამნეზიით, თუმცა მოგვიანებით აღიარა, რომ ეს იყო უბრალო ხრიკი. სასამართლომ ჰესი დამნაშავედ სცნო და მიუსაჯა სამუდამო პატიმრობა. სასჯელს იხდიდა შპანდაუს ციხეში 1947 წლიდან. მიუხედავად ოჯახის წევრებისა და გავლენიანი პოლიტიკოსების მიერ ჰესის განთავისუფლების არაერთი მცდელობისა, მისი დროზე ადრე გათავისუფლება დაბლოკა საბჭოთა კავშირმა. ის იმყოფებოდა დაცვის კონტროლის ქვეშ. 1987 წელს რუდოლფ ჰესმა სიცოცხლე თვიმკვლელობით დაასრულა. სიცოცხლის ბოლომდე ჰიტლერისა და მისი იდეების ერთგული დარჩა. ჰესის გარდაცვალების შემდეგ ციხე დაანგრიეს, რათა ეს ადგილი არ ქცეულიყო ნეონაცისტების სიწმინდედ.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* რუდოლფ ჰესის გვამის გაკვეთის შედეგები  (იტალიური და ინგლისური)
* ფაქტები რუდოლფ ჰესზე — ნაციონალური არქივი
* ამონარიდები გაზეთებიდან რუდოლფ ჰესზე  — 20th Century Press Archives
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:სამხედრო დამნაშავე
კატეგორია:რაიხსტაგის დეპუტატები (ვაიმარის რესპუბლიკა)
კატეგორია:რაიხსტაგის დეპუტატები (მესამე რაიხი)
გრუპენფიურერი

**გრუპენფიურერი** — გენერლის სამხედრო რანგი „SA“-ს, „ფოლკსშტურმსა“ და „SS“-ში 1923 — 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის გენერალ-ლეიტენანტის წოდებას.

## ცნობილი გრუპენფიურერები
*ჰაინრიხ მიულერი
*კარლ ფონ ტროიენფელდი

კატეგორია:სს
კატეგორია:შუცშტაფელის თანამდებობები
ობერსტგრუპენფიურერი

მინი|150პქ|ობერსტგრუპენფიურერის საყელოს ნიშანი
**ობერსტგრუპენფიურერი** იყო გენერლის სამხედრო რანგი "SS"-ში 1923 - 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის გენერალ-პოლკოვნიკის წოდებას. ეს წოდება სულ 4 პიროვნებას მიენიჭა.

## ობერსტგრუპენფიურერები
*კურტ დალიუგე - 20 აპრილი 1942
*ფრანც ქსავერ შვარცი - 20 აპრილი 1942
*იოზეფ "ზეპ" დიტრიხი - 1 აგვისტო 1944
*პაულ ჰაუსერი - 1 აგვისტო 1944

## ლიტერატურა
* Веремеев Ю. Войска СС (Waffen-SS). Знаки различия званий высших руководителей (Höhere Führer).
* Веремеев Ю. Таблицы званий германского вермахта (Die Wehrmacht) 1935-45гг. Войска СС (Waffen SS).

კატეგორია:სს
ობერგრუპენფიურერი

[thumb|140px|"[SS"-ის ობერგრუპენფიურერის საყელოს ნიშანი]]
[thumb|140px|"[SA"-ის ობერგრუპენფიურერის საყელოს ნიშანი]]
**ობერგრუპენფიურერი** იყო გენერლის სამხედრო რანგი "SA"-სა და "SS"-ში 1923 - 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის გენერლის წოდებას.

## ცნობილი ობერგრუპენფიურერები
*გოტლობ ბერგერი
*ფელიქს შტაინერი
*რაინჰარდ ჰაიდრიხი
*კარლ ვოლფი
*ვილჰელმ ბიტრიხი
*ერნსტ კალტენბრუნერი
*არტურ ზაის-ინკვარტი
*პრინცი იოზიას ფონ ვალდეკ-პირმონტი

## რესურსები ინტერნეტში
* Obergruppenführer/Generale der SS/Polizei/Waffen-SS

კატეგორია:სს
კატეგორია:შუცშტაფელის თანამდებობები
ბაკური (ლაზთა მეფე)

**ბაკური** (), *პაკორი* () — ლაზთა მეფე II საუკუნეში. მოხსენიებული ჰყავს იმპერატორ ანტონინუს პიუსის (138-161) ცხოვრების აღმწერელს იულიუს კაპიტოლინუსს, როგორც იმპერატორის მიერ ლაზების მეფედ დანიშნული. ამ ცნობის საფუძველზე აკადემიკოსი გ. მელიქიშვილი ფიქრობს, რომ II საუკუნეში ლაზიკა რომის იმპერიას ემორჩილებოდა. სხვა ისტორიკოსების (ლორთქიფანიძე, მეტრეველი) აზრით კი რომაული ჰეგემონია შიდა რაიონებში საკმაოდ ეფემერული ხასიათის იყო და დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მესვეურების მიმართ რომაული ინვესტიტურის აქტის გამოყენებას შესაძლოა, საფუძველი ჩაეყარა ანტონინების დინასტიის მოსვლასთან ერთად I საუკუნის მიწურულს. ბაკური უნდა იყოს მოხსენიებული 2005 წელს გაგრის რაიონში, სოფელ აჩმარდის ანტიკურ სამაროვანზე გათხრილი მდიდრული სამარხის ინვენტარში აღმოჩენილ ვერცხლის თასის ბერძნულ წარწერაშიც: „მე, ბაკურმა, [ჩემს] ცხვრებს ვუბოძე“.

## ლიტერატურა
* გ. მელიქიშვილი, საქართველო ახ. წ. I–III სს., სინ, ტ. I, თბ., 1970.

* თ. დუნდუა, კოლხეთი, იბერია და პონტოს სამეფო ნუმიზმატიკური მასალების მიხედვით. თბ., 1993. 
* დასავლეთ საქართველოს ჰეგემონი ლაზთა მეფე პაკორი = Pacorus, the Lazi King, who was overlord of Colchis/Western Georgia / თედო დუნდუა, აკაკი ჩიქობავა. - თბ. : მერიდიანი, 2013. - 16 გვ. - ქართ. და ინგლ.. - ISBN 978-9941-10-718-4
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* თედო დუნდუა, აკაკი ჩიქობავა „დასავლეთ საქართველოს ჰეგემონი ლაზთა მეფე პაკორი“.  გამომცემლობა „მერიდიანი“. თბილისი, 2013.
* Tedo Dundua „Georgia within the European Integration“. Meridian Publishers. Tbilisi, 2016.

კატეგორია:ეგრისის სამეფოს მეფეები
მეფე

[მინი|300პქ|ცხრა ევროპელი მონარქი, რომლებიც ბრიტანეთის მეფის [ედუარდ VII (დიდი ბრიტანეთი)|ედუარდ VII-ს დაკრძალვას ესწრებოდა, 1910 წლის 20 მაისი]]

**მეფე** — მონარქიული სახელმწიფოს მეთაურის ქართული წოდებულება. მეფის ხელისუფლება წარმოიშვა ტომის ბელადის ძალაუფლებიდან  გვაროვნული წესწყობილების დაშლის, კლასობრივი საზოგადოებისა და სახელმწიფოს წარმოქმნის პერიოდში. ასეთი პროცესი საქართველოში ძვ. წ. II–I ათასწლეულის მიჯნაზე განვითარდა. მეფის თავდაპირველი წოდებულება უნდა ყოფილიყო „მეუფეჲ მამასახლისი“, საიდანაც მარტივად „მეუფეჲ“, ბოლოს კი „მეფე“ წარმოდგა. ახ. წ. VI საუკუნეში სპარსელებმა და ბიზანტიელებმა საქართველოში მეფის ხელისუფლება გააუქმეს. მეფობის აღდგენის შემდეგ, IX საუკუნის დასასრულს „ქართუელთა მეფის“ ტიტული პირველად ადარნასე II  ბაგრატიონმა მიიღო. ფეოდალურ საქართველოს თანდათანობითი გაერთიენების კვალობაზე ჩამოყალიბდა ქართველ მეფეთა წოდებულება — „მეფეთა-მეფე, მეფე აფხაზთა, ქართუელთა, რანთა და კახთა“. მეფის ხელისუფლება საქართველოში XIX საუკუნის დასაწყისამდე — ქართლ-კახეთისა და იმერეთის სამეფოების რუსეთთან შეერთებამდე არსებობდა. ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფე იყო გიორგი XII, იმერეთისა — სოლომონ II.

თანამედროვე სახელმწიფოებიდან სამეფოს სტატუსით არსებობს, მაგ., დიდი ბრიტანეთი, ბელგია, შვედეთი, იორდანია, ესპანეთი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მონარქია
*ამჟამინდელი მონარქების სია

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*Archontology
*African Kingdoms Imperial Throne Leadership and Enthronements 
*Imperial House Foundation – Africa/USA/Europe – interview 

კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:წოდებები
იმპერატორი

[მინი|[რუსეთის იმპერატორი ეკატერინე II.]]
**იმპერატორი** ( – მბრძანებელი) — მონარქის ტიტული. თავდაპირველად იმპერატორის საპატიო ტიტული რომაელ მხედართმთავრებს ენიჭებოდათ. ავგუსტუსუს დროიდან იმპერატორად იწოდებოდა რომის სახელმწიფოს მემკვიდრეობითი მეთაური, შემდეგში იმპერატორის ტიტული ზოგიერთი სხვა სახელმწიფოს მონარქებმაც მიიღეს (ტერმინი „იმპერატორი“ არაევროპული ქვეყნების მონარქთა მიმართაც გამოიყენება — მაგ., ჩინეთის იმპერატორი — 1911-მდე, იაპონიის იმპერატორი).

## იხილეთ აგრეთვე 
* იმპერია
* რომის იმპერატორი
* იაპონიის იმპერატორი
* საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი
* ბიზანტიის იმპერატორი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Ian Mladjov's site at University of Michigan :
**Monarchs (chronology and genealogy) 
**Monarchs (more genealogy) 

კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:იმპერატორები
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველები
კატეგორია:წოდებები
მაიორი

მინი|მაიორის სამხრე
**მაიორი** (, ) — მაღალი საოფიცრო შემადგენლობის სამხედრო წოდება მრავალი ქვეყნის არმიაში.

ტერმინი ნაწარმოებია ლათინური სიტყვიდან „Maior“ (დიდი, უფროსი) და პირველად გამოიყენეს ესპანეთში XVI საუკუნეში რაზმის მეთაურის აღსანიშნავად. ქართულ არმიაში მაიორი კაპიტანზე მაღალი და ვიცე-პოლკოვნიკზე დაბალი სამხედრო წოდებაა. მაიორი წესისამებრ მეთაურობს ბატალიონს.

ნატოს ჯარებში მაიორის სამხედრო რანგის კოდირებაა „OF-3“.

## რესურსები ინტერნეტში
* მაიორი — სამხედრო ენციკლოპედია   

კატეგორია:სამხედრო წოდებები
ვიცე-პოლკოვნიკი

მინი|ვიცე-პოლკოვნიკის სამხრე
**ვიცე-პოლკოვნიკი** — უფროსი საოფიცრო შემადგენლობის სამხედრო წოდება მრავალი ქვეყნის არმიაში.

ქართულ არმიაში ვიცე-პოლკოვნიკი მაიორზე მაღალი და პოლკოვნიკზე დაბალი სამხედრო წოდებაა. ვიცე-პოლკოვნიკი წესისამებრ ბატალიონის მეთაური ან პოლკოვნიკის მოადგილეა.

ნატოს ჯარებში ვიცე-პოლკოვნიკის სამხედრო რანგის კოდირებაა *"OF-4"*.

ინგლისურენოვან ქვეყნებში ვიცე-პოლკოვნიკს ეწოდება — ლუტენენტ კოლონელი *(lieutenant colonel)*;
გერმანულენოვან ქვეყნებში — ობერსტლოიტნანტი *(Oberstleutnant)*;
რუსულენოვან ქვეყნებში — პოდპოლკოვნიკი *(подполковник)*.

კატეგორია:სამხედრო წოდებები
ლაზიკა

**ლაზიკა** — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში. ფეოდალური ხანის ეგრისის სამეფოს ერთ-ერთი პროვინცია. მოიცავდა ტერიტორიას მდინარე რიონის ქვემო დინებასა და მდ. ჭოროხის შესართავს შორის.

პირველად მოიხსენიება VII საუკუნეში ანონიმური ავტორის „სომხურ გეოგრაფიაში“ ("ლაზივის" სახელწოდებით):

პროკოპი კესარიელის მიხედვით, ეს ტერიტორია სრულიად დაუსახლებელი ყოფილა, ხოლო აგათია სქოლასტიკოსი ლაზიკის ტერიტორიაზე ასახელებს ტელეფისის ციხეს. იქვე ყოფილა ქიტროპოლია, თიხის ჭურჭლეულით სავაჭრო ადგილი. VI საუკუნის II ნახევარში ლაზიკაში შენდება ცნობილი ციხე-ქალაქი და საეპისკოპოსო ცენტრი პეტრა.

VIII ან XIII საუკუნიდან ლაზიკის პროვინციის უდიდესი ნაწილი გურიის სახელით მოიხსენიება.

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.* თხზულებანი თორმეტ ტომად, ტ. 1, თბ., 1979;
* 
* გეორგიკა II, გვ. 127

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:გურიის ისტორია
შტანდარტენფიურერი

**შტანდარტენფიურერი** *(გერმ. Standartenführer)* იყო ოფიცრის სამხედრო წოდება "SS-ში და "SA"-ში 1925 - 1945 წლებში და შეესაბამებოდა ვერმახტის პოლკოვნიკის საოფიცრო რანგს.

## ცნობილი შტანდარტენფიურერები 
* ოტო სკორცენი
* ვალტერ შელენბერგი
* კარლ ოტო კოხი

კატეგორია:სს
კატეგორია:შუცშტაფელის თანამდებობები
პაულ ჰაუსერი

250პქ|მინი|პაულ ჰაუსერი
**პაულ ჰაუსერი**, მეტსახელად **„მამა“** (; დ. 7 ოქტომბერი, 1880, ბრანდენბურგი ჰაველზე, გერმანია — გ. 21 დეკემბერი, 1972, ლუდვიგსბურგი, გერმანია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „SS“-ის ობერსტგრუპენფიურერი და „Waffen-SS“-ის გენერალ-პოლკოვნიკი, „Waffen-SS“-ის დამაარსებელი.

## ბიოგრაფია 
პაულ ჰაუსერი იყო პრუსიელი მაიორის კურტ ჰაუსერის შვილი. 1892 წელს 12 წლის ასაკში პაული პრუსიის კადეტთა სკოლაში ჩაირიცხა. 1899 წელს მიიღო ლეიტენანტის წოდება. 1912 წელს იქორწინა ელისაბედ ჯერარდზე. 1913 წელს მიიღო კაპიტნის წოდება. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა მაიორი. 1935 წელს გახდა ესესის ობერფიურერი. 1939 წელს გენერალ-მაიორი. მეორე მსოფლიო ომში მონაწილეობას იღებდა პოლონეთის,ბალკანეთისა და საბჭოთა კავშირის კამპანიებში. 1941 წელს გახდა სს-ის ობერგრუპენფიურერი. ამ ჩინით ჰაუსერი რანგით ყველაზე მაღალი ოფიცერი იყო  ესესში იოზეფ დიტრიხთან ერთად.  სტალინგრადის მარცხის შემდეგ ჰაუსერი აღმოსავლეთ ფრონტზე გადაიყვანეს. ხარკივის ბრძოლაში იგნორირება გაუწია ჰიტლერის ბრძანებას, უკანასკნელ კაცამდე დაეცვა ქალაქი. ჰაუსერმა გაიყვანა სამხედრო შენაერთები ხარკივიდან, რათა წითელარმიელების ალყაში არ მოხვედრილიყვნენ. ბრძანების შეუსრულებლობის გამო ჰიტლერმა ის აღარ დააწინაურა. თუმცა 1943 წლის 28 ივლისს, როდესაც ჰაუსერმა ხარკივი აიღო, ჰიტლერმა ის რკინის ჯვრითა და მუხის ფოთლის ორდენით დააჯილდოვა. ომის შემდეგ ჰაუსერი ნიურნბერგის პროცესზე გაასამართლეს. 2 წლიანი ტყვეობის შემდეგ ის გაათავისუფლეს. ჰაუსერი 1972 წელს 92 წლის ასაკში გარდაიცვალა. მის დაკრძალვას ათასობით ადამიანი დაესწრო, მათი უმრავლესობა მისი ყოფილი ჯარისკაცები იყვნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*Andreas Schulz, Günter Wegmann: Deutschlands Generale und Admirale: Die Generale der Waffen-SS und der Polizei Band: 2; Biblio-Verl., 2003 aus der Reihe: Deutschlands Generale und Admirale; Hrsg. von Dermot Bradley in Verbindung mit Markus Rövekamp. Unter Mitarb. von Ernest Henriot; ISBN 3-7648-2592-8, S. 79–90.
*Hellmuth Auerbach: Waffen-SS. In: Wolfgang Benz (Hrsg.): Legenden, Lügen, Vorurteile. Ein Wörterbuch zur Zeitgeschichte. dtv, München 1992, ISBN 3-423-03295-2.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  7 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
1889

## მოვლენები 
thumb|150px|right|ეიფელის კოშკი
* 4 მარტი : ბენჯამინ ჰარისონი აშშ-ის 25-ე პრეზიდენტი გახდა.
* 31 მარტი : ჩატარდა ეიფელის კოშკის ინაუგურაცია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 2 იანვარი  : ვალერიან გაფრინდაშვილი — ქართველი პოეტი   (გ. 1941)
* 8 იანვარი   : სოლომონ ბანდარანაიკე  — ცეილონის (ახლანდელი შრი-ლანკა) პრემიერ-მინისტრი 1956–1959 წლებში. (გ. 1959)
* 23 იანვარი : პიტირიმ სოროკინი — რუს–ამერიკელი სოციოლოგი.   (გ. 1968)
* 24 იანვარი : ჰერმან-ბერნჰარდ რამკე — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე.  (გ. 1968)

### თებერვალი 
*3 თებერვალი : კონსტანტინე ერისთავი — ქართველი ქირურგი  (გ. 1975)
*3 თებერვალი : რისტო რიუტი — ფინელი პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1956)
* 5 თებერვალი  : რეჯეფ ფექერი — თურქი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. 1950)
* 20 თებერვალი : ალექსანდრე ჯაფარიძე — ქართველი მთამსვლელობის ორგანიზატორი და საქართველოს ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელი   (გ. 1945)
* 22 თებერვალი  : რობინ კოლინგვუდი — ინგლისელი ისტორიკოსი, ფილოსოფოსი და არქეოლოგი.  (გ. 1943)
* 23 თებერვალი  : ვიქტორ ფლემინგი — ამერიკელი კინორეჟისორი  (გ. 1949)

### მარტი
* 6 მარტი : ჰაქიმ-ზადე ნიაზი ჰამზა —  უზბეკი მწერალი, დრამატურგი, საზოგადო მოღვაწე (გ. 1929)
* 6 მარტი : ცაცა ამირეჯიბი — ქართველი მსახიობი   (გ. 1975)
* 8 მარტი : ალესანდრო სკარიონი — იტალიელი ფეხბურთელი  (გ. 1966)
* 10 მარტი  : ტარასი კვარაცხელია — ქართველი აგრონომი  (გ. 1951)
* 12 მარტი : იდრის I — ლიბიის სამეფოს მეფე (1951–1969)

### აპრილი 
* 10 აპრილი : ასათიანი, ალექსანდრე - ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე
* 16 აპრილი : ჩაპლინი, ჩარლზ - ამერიკელი რეჟისორი და მსახიობი (გ.1977)
* 20 აპრილი : ჰიტლერი, ადოლფ - გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწე (გ.1945)
* 22 აპრილი : გლიუკსი, რიხარდ - გერმანელი სამხედრო მოღვაწე
### მაისი 
### ივნისი
* 23 ივნისი : ახმატოვა, ანა - რუსი პოეტი (გ.1966)
### ივლისი 
* 3 ივლისი : ბალაბუევი, ანატოლი - რუსი წარმოშობის ქართველი გეოფიზიკოსი (გ.1980)
* 5 ივლისი : კოკტო, ჟან - ფრანგი მწერალი (გ.1963)
* 17 ივლისი : ანდრიაძე, ნიკოლოზ - ქართველი ინფექციონისტი
### აგვისტო 
* 21 აგვისტო : ბერძნიშვილი, მაქსიმე - ქართველი ისტორიკოსი
### სექტემბერი 
* 26 სექტემბერი : ჰაიდეგერი, მარტინ - გერმანელი ფილოსოფოსი (გ.1976)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი
* 1 ნოემბერი : წერეთელი, ალექსანდრე - ქართველი მეცნიერი-ისტორიკოსი, პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე (გ.1967)
* 14 ნოემბერი : ნერუ, ჯავაჰარლალ - ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი 1947-1964 (გ.1964)
* 20 ნოემბერი : ჰაბლი, ედუინ - ამერიკელი ასტრონომი (გ.1953)
### დეკემბერი 
* 20 დეკემბერი : ჰაიდარ ამუოღლუ - ირანის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი და მუშათა მოძრაობის მოღვაწე (გ.1921)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 11 ოქტომბერი : ჯოული, ჯეიმზ პრესკოტ - ინგლისელი ფიზიკოსი (დ.1818)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*