open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შკიპერის არხი

300px|მინი
**შკიპერის არხი** () — არხი სანქტ-პეტერბურგში, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს გალერების უბესა და ნევის უბეს.

## ისტორია
1721-1723 წლებში ვასილევსკის კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, არქიტექტორ დომენიკო ტრეზინის პროექტით გაყვანილ არხს უწოდეს აღნიშნული სახელი რადგან, ამ რაიონში მდებარეობდა შკიპერების დასახლება. 1750-1751 წლებში შკიპერის არხის მიმდებარე ტერიტორია მოაპირკეთეს კირქვით. 1808-1812 წლებში არქიტექტორ ა. დ. ზახაროვის მიერ არხის ქვედა იარუსი მოაპირკეთეს გრანიტით და ამ პროექტის დროს, ასევე მოაწყვეს კირქვისაგან ფერდობები. 2013 წლიდან არხზე და მის მიმდებარე სანაპიროზე მიმდინარეობს ძირეული რეკონსტრუქცია.

## ხიდი
1940 წელს შკიპერის არხზე გაიყვანეს ამავე სახელწოდების ხიდი. იგი წარმოადგენს ერთადერთ გადამკვეთ ნაგებობას შკიპერის არხზე. თავდაპირველად იგი იყო ხის ხიდი, ხოლო შემდგომ, 1997 წელს ლითონისგან დამზადდა . ხიდის მთავარი ინჟინერი იყო პ. პ. შიპოვი. მისი სიგრძე 34,6 მეტრია, ხოლო სიგანე 7,7 მეტრი. დღეს იგი გამოიყენება,  როგორც ფეხით მოსიარულეთათვის, ასევე ავტომობილებისთვისაც.

## გეოგრაფიული ინფორმაცია
არხის სიგრძე 450 მეტრია, სიგანე კი 30 მეტრი. დღეს ის გამოიყენება სპორტული სანახაობების გასამართად და ასევე დასასვენებლად. 

## თანამედროვეობა
შკიპერის არხი და მის მიმდებარე სანაპირო ზოლი შეტანილია ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტთა სიაში. არხთან განთავსებული ტერიტორიები დაცულ ზონებად ითვლება. ამასთან დაკავშირებით, ნებისმიერი სამშენებლო და სარეკონსტრუქციო სამუშაოები უნდა იყოს კოორდინირებული ძეგლთა დაცვის კომიტეტთან.

## ლიტერატურა
*Городские имена сегодня и вчера: Петербургская топонимика / сост. С. В. Алексеева, А. Г. Владимирович, А. Д. Ерофеев и др. — 2-е изд., перераб. и доп. — СПб.: Лик, 1997. — С. 135. — 288 с. — (Три века Северной Пальмиры). — ISBN 5-86038-023-2.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის არხები კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ქალწულის კოშკი (ფესტივალი)

მინი|275x275პქ|ისა ბეი ჰაჯინსკის სახლი ფესტივალის ჩატარების დროს
**საერთაშორისო ხელოვნების ფესტივალი „ქალწულის კოშკი“** () 2010 წლიდან, ყოველწლიურად აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში იმართება, დედაქალაქის სიმბოლოს - ყიზყალასის პოპულარიზაციისათვის, რომელიც შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში 2000 წელს.

## ისტორია 
პირველ ფესტივალზე, 2010 წელს, ჰეიდარ ალიევის ფონდმა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტისა და თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში, „იჩერიშეჰერის“ სახელმწიფო ისტორიულ- არქიტექტურული სარეზერვო სამსახურის ოფისმა, 18 ქვეყნის 20-ზე მეტმა ხელოვანმა მიიღო მონაწილეობა.

VII საერთაშორისო ქალწულის კოშკის ხელოვნების ფესტივალი ჩატარდა 2015 წლის 11-14 ივნისს, იშერიშეჰერში. ფესტივალს 17 ქვეყნიდან 27 მხატვარი დაესწრო. ფესტივალის ფარგლებში მხატვრებს შესთავაზეს ბროწეულისა და ჯეირანების მაკეტების დამშვენება, რომლებიც იყვნენ პირველი ევროპული თამაშების „ბაქო-2015“-ის სიმბოლოები.

2016 წელს, 18-21 სექტემბერს პარიზში „აზერბაიჯანის ქალაქის“ ფარგლებში „ქალწულის კოშკის“ VII საერთაშორისო ხელოვნების ფესტივალი გაიმართა. ფესტივალში მონაწილეობდნენ ფრანგი და აზერბაიჯანელი მხატვრები. პროექტის ფარგლებში, 17-18 სექტემბერს ბაქოში ფესტივალი გაიმართა ბავშვებისთვის. აქედან 30 მონაწილემ წარმოადგინა საკუთარი ნამუშევრები. 24 სექტემბრიდან 2 ოქტომბრის ჩათვლით, VII ფესტივალის ფარგლებში, ბაქოში გაიმართა პირველი საერთაშორისო სიმპოზიუმი ქანდაკებაზე „სიმღერა ქვაში“ (Music in Stone). სიმპოზიუმს ესწრებოდა 14 მოქანდაკე აზერბაიჯანიდან, საქართველოდან, ბულგარეთიდან, ესპანეთიდან, მექსიკიდან, გერმანიიდან, აშშ-დან, ინდოეთიდან, უნგრეთიდან და მაკედონიიდან.

2017 წლის 22-24 სექტემბერს გაიმართა „ქალწულის კოშკის“ VIII ფესტივალი. ფესტივალის ფარგლებში ახალგაზრდა აზერბაიჯანელმა მხატვრებმა გააფერადეს ყიზყალასის მაკეტები.

IX  საერთაშორისო ფესტივალი ჩატარდა 2018 წლის 27-30 სექტემბერს, „პოეზია, ხელოვნება, სულიერება - ნასიმის“ ფესტივალის ფარგლებში. ფესტივალში მონაწილეობდა 17 მხატვარი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ფესტივალები
კატეგორია:ფესტივალები დაარსების წლების მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანის კულტურული ფესტივალები
კატეგორია:ფესტივალები ანბანის მიხედვით
ჯიპი

**ჯიპი** — დასახელება, რომლითაც მსოფლიოში და უფრო ხშირად ყოფილი საბჭოთა კავშირის ქვეყნებში არამართებულად მოიხსენიებენ სპორტული უნივერსალის, ანუ SUV ტიპის მსუბუქ ან ნახევრადსატვირთო ყველგანმავალ, მრავალდანიშნულებიან ავტომობილებს. ბოლო წლებში Jeep-ბრენდის  სავაჭრო ნიშნის მფლობელი კომპანია „კრაისლერი“ დაჟინებით ცდილობს ტერმინ „ჯიპის“ ჩანაცვლებას „ყველგანმავლით“, მიუხედავად იმისა, რომ თავად ინგლისური სიტყვა *ჯიპი* წარმოადგენს ჟარგონიზმს, რომელიც გავრცელებული ვერსიით მომდინარეობს აკრონიმისგან „GP“ (ჯი-ფი; ). 

საავტომობილო სამყაროში *ჯიპი* ჩვეულებრივ ეწოდება მაღალი გამავლობის ავტომობილებს, გამოშვებულს სავაჭრო ნიშნით Jeep.

## ისტორია 
ტერმინის ზუსტი წარმოშობა დაუდგენელია და მის შესახებ არაერთი სხვადასხვა მოსაზრება არსებობს. დაზუსტებით მხოლოდ ის შეიძლება ითქვას, რომ ავტომობილებთან მიმართებით იგი გავრცელდა დაახლოებით 1940-იანი წლებიდან, მეორე მსოფლიო ომის წინა პერიოდიდან, როცა ამერიკაში დაიწყო სამხედრო მრავალდანიშნულებიანი, სრულამძრავიანი (4-თვლიანი) მსუბუქი ავტომანქანის პროტოტიპის შექმნა კომპანია „ფორდის“ მიერ სახელწოდებით *Ford GP*, ხოლო შემდეგ მისი სახეცვლილი ვერსიის წარმოება „ვილისის“ დიზაინით, დასახელებით *Ford GPW*, რომლის აბრევიატურა იშიფრებოდა შემდეგნაირად: G — სამთავრობო () ხელშეკრულება, P — მანქანის ღერძებს შორის 80-დუიმიანი საფირმო ბაზა, W — „ვილისის“ () ლიცენზია. მიუხედავად ამისა, ვინაიდან ამ სახის ავტომანქანები მრავალი სხვადასხვა დანიშნულებისთვის აღმოჩნდა გამოსადეგი, შემოკლება *ჯიპი (GP)* მსოფლიოში თანდათან დამკვიდრდა, როგორც ტერმინ *უნივერსალურის ()* აღმნიშვნელი შემოკლება.

[მინი|250პქ|[Ford GPW / Willys MB]]

არსებობს სხვა ვერსიებიც, რომ მისი წარმომავლობა შეიძლება უკავშირდებოდეს იმ დროს მეტად პოპულარული ამერიკული კომიქსის, „პაპაის“, ერთ-ერთი პატარა და მოხერხებული პერსონაჟის, „იუჯინ ჯიპის“ სახელს ან სამხედროებში გავრცელებულ ჟარგონს, რომლითაც ახალბედებს მოიხსენიებდნენ, ანდაც მხოლოდ შედეგია, დროთა განმავლობაში ამ ყველა მნიშვნელობის თავისთავად შერწყმისა.

მასმედიაში პირველი ცნობა, რომელშიც ტერმინი *ჯიპია* ნახსენები, არის 1941 წელს გამოქვეყნებული სტატია გაზეთში *The Washington Daily News*, რომელშიც განიხილებოდა საჩვენებელი ვერსიის Willys Quad თანდართული ფოტოთი. რამდენიმე თვის შემდეგ კი ჟურნალში *Field Artillery* ასევე ამ სახელით იყო მოხსენიებული „ბანტამი“ () და „ფორდის“ სხვა საცდელი ნიმუშები.

პირველ სამოქალაქო მოდელს, რომლის ძარაზეც ამოტვიფრული იყო სიტყვა Jeep, წარმოადგენდა კომპანია „ვილის-ოვერლენდის“ () შემუშავებული Willys CJ-2A.  მისი გამოშვება დაიწყო 1945 სექტემბერში.

1950 წლიდან კი სავაჭრო ნიშანი Jeep წარმოადგენს კომპანია „ვილის-ოვერლენდის“ კუთვნილებას, რომლის სამართალმემკვიდრეც დღესდღეობით არის „კრაისლერი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტერმინ „ჯიპის“ წარმომავლობის შესახებ  
* „Jeep-ის“ ისტორია 

## სქოლიო 
კატეგორია:სლენგი
რქაქნარა ბუბალი

**რქაქნარა ბუბალი** () — წყვილჩლიქოსან ძუძუმწოვართა გვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს სამ სახეობას:

* სასაბი (*Damaliscus lunatus*)
* თეთრდინგა ბუბალი (*Damaliscus pygargus*)
* ბანგვეულუს სასაბი (*Damaliscus superstes*)

ადრე ამ გვარში შედიოდა ჰანტერის ბუბალი.

## ლიტერატურა 
* Stuart, Chris & Stuart, Tilde (2007). Field Guide to Mammals of Southern Africa. Fourth edition. Cape Town:Struik Publ.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ძროხისებრნი
შალვა გოგოლაშვილი

**შალვა სიმონის ძე გოგოლაშვილი (ხონელი)** (დ. 14 იანვარი  [ძვ. სტ. 1 იანვარი], 1887, ქუთაისი — გ. 1 ნოემბერი, 1972, იქვე) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1961).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზია (1904). სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1905 წელს ხონში. შემდეგ მსახიობად და რეჟისორად მუშაობდა თბილისის (1910–12), ქუთაისის (1912–1917), ბაქოს ქართულ (1917–1920), ბათუმის (1920–1923), ფოთის (1923–1926), ჭიათურის (1926–1928) თეატრებში. 1928 წლიდან გარდაცვალებამდე ქუთაისის თეატრის წამყვანი მსახიობი იყო. შესრულებული აქვს 200-მდე როლი, მათ შორის: პარასკიდი და კოწია (შალვა დადიანის „კაკალ გულში“ და „გუშინდელნი“), ლომკაცა (პოლიკარპე კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), კოსტაია (ავქსენტი ცაგარელის „რაც გინახავს, ვეღარ ნახავ“), ელიზბარი (გიორგი შატბერაშვილის „ფიქრის გორა“), პასტორი (ფრიდრიხ შილერის „ყაჩაღები“), ბენ აკიბა (კარლ გუცკოვის „ურიელ აკოსტა“), ხლესტაკოვი (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“) და სხვა.

1926 წლიდან იღებდნენ კინოში. აღსანიშნავია როლები: მიკიტანი („სამანიშვილის დედინაცვალი“, 1927), ფრანგი ოფიცერი („კომუნარის ჩიბუხი“, 1929), მამულოვი („საკანი №79“, 1930), მამასახლისი („უკანასკნელი მასკარადი“, 1934), პრისტავი („დაკარგული სამოთხე“, 1937), ნესტორი („კოლხეთის ჩირაღდნები“, 1941). გოგოლაშვილმა ქართული თეატრისათვის თარგმნა და გადმოაკეთა 80-ზე მეტი პიესა.  

გარდაიცვალა 1972 წელს. დაკრძალულია ქუთაისში, მწვანეყვავილას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1940 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1961 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ფილმოგრაფია
*1926: „სამანიშვილის დედინაცვალი“  (მიკიტანი) რეჟისორები კოტე მარჯანიშვილი,  ზაქარია ბერიშვილი
*1929: „კომუნარის ჩიბუხი“ (ფრანგი ოფიცერი) რეჟ. კოტე მარჯანიშვილი
*1929: „საკანი N79“ (მამულოვი-ფაბრიკანტი) რეჟ. ზაქარია ბერიშვილი
*1933: „უკანასკნელი ჯვაროსნები“  (მამასახლისი) რეჟ. სიკო დოლიძე
*1937: „დაკარგული სამოთხე“  (ბოქაული) რეჟ. დავით რონდელი
*1940: „კოლხეთის ჩირაღდნები“ (ნესტორი — კოლმეურნეობის თავმჯდომარე) რეჟ. დავით რონდელი
*1957: „საბუდარელი ჭაბუკი“  (ალმასხანის მეზობელი) რეჟ. შოთა მანაგაძე
*1958: „მაიაკოვსკი იწყებოდა ასე...“ რეჟ. კონსტანტინე პიპინაშვილი

## ნათამაშები როლები
### მესხიშვილის თეატრი
### ჭიათურის  თეატრი
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:გოგოლაშვილები
კატეგორია:მწვანეყვავილას პანთეონში დაკრძალულები
მოსკოვური ინდაურები

250პქ|მინი|მარჯვნივ|მოსკოვური თეთრი, ახალგაზრდები
**მოსკოვური ინდაურები** — ინდაურთა ჯიშების ჯგუფი. გამოყვანილია 1946–1959 წლებში, საბჭოთა მეურნეობა „ბირიოზკი“-ში («Берёзки»). ფერის მიხედვით განასხვავებენ თეთრ და ბრინჯაოსფერ მოსკოვურ ინდაურებს. თეთრი მიღებულია თეთრი ჰოლანდიურისა და თეთრი ბელტსტვილური ჯიშების შეჯვარებით, ბრინჯაოსფერი — ბრინჯაოსფერის მკერდგანიერთან. მამლები იწონიან 12–13 კგ-ს, დედლები — 6–7 კგ-ს. საადრეო ფრინველებია. თეთრი ინდაურის კვერცხმდებლობა — 100–110 კვერცხი წელიწადში, ბრინჯაოსფერისა — 90–100 ცალი. კვერცხი იწონის 85–88 გ-ს.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ინდაურის ჯიშები
ჩრდილოკავკასიური ინდაური

**ჩრდილოკავკასიური ინდაური** — ინდაურის ჯიში. გამოყვანილია სტავროპოლის მხარის კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში (1946–1956, სსრკ) ადგილობრივი და ბრინჯაოსფერი მკერდგანიერი ჯიშების შეჯვარების გზით. შეფერილია შავად, დასდევს ბრინჯაოსფერი ბზინვარება. ზრდასრული მამალი ინდაურები იწონიან 12–14 კგ-ს, დედლები 6–7 კგ-ს. კვერცხმდებლობა — 80–100 ცალი წელიწადში, რეკორდული — 170-ზე მეტი. ბრინჯაოსფერი ინდაურის ინგლისურ მკერდგანიერ ინდაურთან შეჯვარებით და თეთრი შეფერილობის შთამომავლობის გადარჩევით მიიღეს თეთრი ჩრდილოკავკასიური ინდაური, რომელიც გამოირჩევა ხორცის მაღალი ნაადრეობით. თეთრი ჩრდილოკავკასიური ინდაურების ხაზით შეჯვარებით მიღებული მოზარდეულები 180 დღის ასაკში იწონიან 4,5–5 კგ-ს. მოშენებული იყო ყოფილი სსრკ-ის მრავალ რაიონში.

## ლიტერატურა 
* Сметнев С. И., Птицеводство, 5 изд., М., 1970.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ინდაურის ჯიშები
ლიტვური შავ-ჭრელი ჯიში

**მსხვილი რქოსანი საქონლის ლიტვური შავ-ჭრელი ჯიში** — მერძეული და სახორცე-მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XX საუკუნის დასაწყისში, ადგილობრივი და ოსტფრიზული, შვედური შავ-ჭრელი, ჰოლანდიური და სხვა ჯიშების შეჯვარების გზით. კურო იწონის 850–1000 კგ-ს, ფური — 500–550 კგ-ს. იწველის 3500–4000 კგ რძეს, უდიდესია 12 550 კგ. რძის საშუალო ცხომიანობაა 3,6–3,8%. მოზარდეული გამოირჩევა გასუქების კარგი მაჩვენებლებით: 15 თვის ასაკში კურო 450 კგ-ს და მეტს იწონის. ნაკლავის გამოსავალია 58–60%. ყოფილ სსრკ-ში მოშენებული იყო ლიტვის სსრ-ში. სხვა მოკავშირე რესპუბლიკებში გამოიყენებოდა ადგილობრივი საქონლის ჯიშების გაუმჯობესების მიზნით.

## ლიტერატურა 
* Черно-пестрый скот и методы его улучшения, под ред. М. М. Лебедева, Л., 1971.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
მარი ანა ელეონორ დე ბურბონი

**მარი ანა ელეონორ დე ბურბონი** (; დ. 22 დეკემბერი, 1690 — გ. 30 აგვისტო, 1760) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ლუი III-ისა და ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონის პირველი შვილი. სენ-ანტუან-დე-შამპის აბატისა. 

## ბიოგრაფია 
მარი ანა ელეონორი დაიბადა 1690 წლის 22 დეკემბერს. იგი იყო კონდეს პრინც ლუი III-ისა და მისი მეუღლის, ლუიზ ფრანსუაზ დე ბურბონის პირველი შვილი. ბავშვობაში იგი ცნობილი იყო როგორც მადმუაზელ დე ბურბონი. იგი თავიდანვე ძალიან ახლოს იყო დედასთან და დასთან, ლუიზ ელიზაბეტთან. მამამისი იყო "დიდი კონდეს" შვილიშვილი, ხოლო დედამისი საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ისა და მისი სამეფო საყვარლის, მადამ დე მონტესპანის ქალიშვილი იყო. 

როგორც ბურბონთა სამეფო დინასტიის წარმომადგენელი, იგი დაბადებიდანვე ატარებდა "სისხლით პრინცესისა" და "მისი უდიდებულესობის" წოდებას. 

1706 წლის 6 მაისს, 16 წლის ასაკში მარი ანა ელეონორი მონაზვნად აღიკვეცა ფონტერვუდის სამეფო სააბატოში, ანჟუში. 1723 წელს იგი სენ-ანტუან-დე-შამპის აბატისა ხდება და ენიჭება მადამ დე ბურბონის წოდება. 

იგი ხშირად ნახულობდა თავის დას, კონტის ქვრივ პრინცესა ლუიზ ელიზაბეტს, რომელიც საფრანგეთის მეფე ლუი-ფილიპე I-ის დიდი ბებია გახდა. იგი ასევე ხშირად ურთიერთობდა თავის მეორე დასთან, ბემონ-ლე-ტურის აბატისა ანრიეტ ლუიზასთან და ბიძაშვილთან, შელის აბატისა ლუიზ ადელაიდასთან. 

მარი ანა ელეონორი გარდაიცვალა 1760 წლის 30 აგვისტოს, 69 წლის ასაკში, პარიზში. 

## წინაპრები 

## ტიტულები 
* 22 დეკემბერი 1690 - 6 მაისი 1706: მისი უდიდებულესობა მადმუაზელ დე ბურბონი;
* 1723 - 30 აგვისტო 1760: მისი უდიდებულესობა მადამ დე ბურბონი;

## ლიტერატურა 
* Achaintre, Nicolas Louis (1825). Histoire Généalogique Et Chronologique de la Maison Royale de Bourbon (in French). 2. Paris: Jules Didot Aine. p. 407.
*  Barthelemy, Edouard (1883). Les correspondants de la marquise de Balleroy (in French). 2. Paris: Lebraierie Hachette Et C. pp. 529–530.
*  Houry, Laurent (1749). Almanach national: annuaire officiel de la République française (in French). Paris. p. 34.
*  Genealogie ascendante jusqu'au quatrieme degre inclusivement de tous les Rois et Princes de maisons souveraines de l'Europe actuellement vivans . Bourdeaux: Frederic Guillaume Birnstiel. 1768. p. 44.

კატეგორია:დაბადებული 22 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1690
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1760
კატეგორია:ბურბონები
შავი ტიხორეცკული ინდაურები

**შავი ტიხორეცკული ინდაურები** — ინდაურის ჯიშების ჯგუფი. გამოყვანილია 1952–1957 წლებში კრასნოდარის მხარის ტიხორეცკის რაიონის კოლმეურნეობებსა და საბჭოთა მეურნეობებში. მიიღეს ადგილობრივი ჯიშების ამორჩევისა და გამორჩევის გზით. შეფერილობა შავი და ბზინვარეა, კუდზე დაჰკრავს ბრინჯაოსფერი ელფერი. მკერდზე, კისრის დასაწყისიდან ჩამოშვებულია ძაფისებრი შავი ბუმბულის კონა, უფრო მეტად დამახასიათებელია მამლებისათვის. ზრდასრული მამალი იწონის 9–10 კგ-ს, დედალი — 4,5–5 კგ-ს. მოზარდეული 3½–4 თვის ასაკში 3,5–4 კგ-ია და იძლევა მაღალი ხარისხის ხორცს. საშუალო კვერცხმდებლობაა 80–90 ცალი წელიწადში. დედალი გამოირჩევა კვლავწარმოების კარგი ხარისხით. მოშენებულია კრასნოდარის მხარეში, როსტოვისა და სხვა ოლქებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ინდაურის ჯიშები
სავიცკის სახლი

**სავიცკის სახლი** () —  ისტორიული შენობა ქალაქ პუშკინში. აშენდა 1904-1905 წლებში. მიეკუთვნება რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტებს. მდებარეობს მოსკოვის  ქუჩაზე, სახლი №15 (სახლი №17 ზოგიერთ წყაროში).

## ისტორია
დღევანდელი სახლის მშენებლობის დაწყებამდე, აღნიშნულ მიწის ნაკვეთზე იდგა ხის ორსართულიანი სინიცის სახლი, რომელიც კლასიციზმის სტილში იყო აგებულია. მარია ალექსანდრეს ასულმა სავიცკაიამ, რომელმაც 1903 წელს მიწის ნაკვეთი შეიძინა, შენობის დანგრევა უბრძანა და თანამედროვე ახალი სახლის აშენება დაავალა მოდერნის სტილში. გამოცხადდა კონკურსი, რომელში გამარჯვებული პროექტით აშენდებოდა აღნიშნული სახლი. კონკურსში გაიმარჯვა ძმები ა. და ნ. ვასილეევების პროექტმა. 1945 წლიდან, შენობაში განთავსდა პოლიკლინიკა. 1956 წელს განხორციელდა შენობის სერიოზული რეკონსტრუქცია, რომლის დროსაც დაემატა მესამე სართული, ხოლო დამატებითი შენობა მიაშენეს მარჯვენა მხრიდან.

## არქიტექტურა
შენობის ისტორიულ ნაწილს მიეკუთვნება პირველი ორი სართული. მთავარი შესასვლელი გრანიტით არის მოპირკეთებული. გრანიტის სვეტები ქმნიან წინა ბაღის ღობეს. მთავარი კიბეების საფეხურები მარმარილოსია, შესასვლელი დარბაზის კედლები გაფორმებულია მწვანე ფილებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტები
ოსმალების ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში (1703)

**ოსმალების 1703 წლის ლაშქრობა დასავლეთ საქართველოში** — ოსმალეთის სულთნის მუსტაფა II-ის ინიცირებული სადამსჯელო ღონისძიება დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავროების წინააღმდეგ, რომლებმაც უარი განაცხადეს ოსმალეთის მორჩილებაზე და ხარკის გადახდაზე.

დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავროებმა უარი განაცხადეს ოსმალეთისთვის ხარკის გადახდაზე რუსეთის იმპერიის იმედით. ოსმალეთმა გადაწყვიტა სასწრაფოდ დაესაჯათ და დაემორჩილებინათ ურჩი ქართველი მთავრები. მთავარსარდლად დაინიშნა არზრუმის ბეგლარ-ბეგი ხალილ-ფაშა. ოსმალებს თან ახლდათ მოკული სიმონ მეფის ძმა გიორგი. ოსმალეთის ჯარი 1703 წლის აგვისტოში იმერეთის სამეფოს სამი მხრიდან მიადგა: მთავარსარდალი ხალილ-ფაშა გურიის სამთავროში შეიჭრა და ბათუმი დაიკავა, მისი მოადგილე და ახალციხის ფაშა ისაყ I ზეკარის გადასასვლელით იმერეთს მიადგნენ, ხოლო ოსმალეთის ფლოტმა სამეგრელოში გადასხა ჯარი. მათ მხარი დაუჭირა აფხაზეთის მთავარმა შერვაშიძემ. ოსმალების წინააღმდეგ ბრძოლას სათავეში გიორგი-მალაქია აბაშიძე ჩაუდგა. მან შემოიფიცა ქვეყნის მთავარი ფეოდალები და მტერს შემოსასვლელები ჩაუკეტა. ოსმალები ყოველ ნაბიჯზე მედგარ წინააღმდეგობას აწყდებოდნენ. ხალილ-ფაშას ეახლა და მორჩილება გამოუცხადა გურიის მთავარმა მამია III გურიელმა, ოსმალებს ეახლა გიორგი ლიპარტიანზე განაწყენებული თავადი მიქელაძეც. და იმერეთში მეგზურობა გაუწია. ზეკარის გზით გადასულმა ოსმალებმა გაიარეს ხანისწყლის ხეობა, ბრძოლით აიღეს კაკასხიდთან ნაჩქარევად აგებული ციხესიმაგრე და ბაღდათში შევიდნენ, იქ თხმელის ციხე ააგეს და შიგ ოსმალური გარნიზონი ჩააყენეს.

ოსმალეთის ჯარმა წარმატებას მიაღწია სამეგრელოშიც. აიღეს რუხის ციხე, ააშენეს ანაკლიის ციხე და იქაც თავისი მეციხოვნეები ჩააყენეს, რითაც შავი ზღვის სანაპიროზე ახალი დასაყრდენი პუნქტი გაიჩინეს.

სულთანი დამატებით ჯარს გზავნიდა დასავლეთ საქართველოს სრული დამორჩილების მიზნით, რა დროსაც ოსმალეთში იფეთქა დიდმა აჯანყებამ. მუსტაფა II ტახტიდან ჩამოაგდეს და მისი ადგილი აჰმედ III-მ დაიკავა. ახალმა სულთანმა აჯანყება ჩაახშო, მაგრამ დამსჯელი ექსპედიციის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. გურიაში მდგარ ოსმალეთის ჯართან მოლაპარაკება გამართა გიორგი-მალაქია აბაშიძემ. მოლაპარაკების მიხედვით ქართველებმა დაანგრიეს შორაპნის ციხე, ოსმალებს გადასცეს მძევლები, ტახტი დაიკავა გიორგი VI-მ, ხოლო გიორგი აბაშიძე ფაქტობრივი მმართველი დარჩა, უკანდაბრუნებულ ოსმალებს ქართველები ფერსათთან თავს დაესხნენ და დაამარცხეს, მოკლეს კოლის ფაშა და დაჭრეს ისაყ ფაშა. 

საბოლოოდ, ქართველთა მედგარი წინააღმდეგობის და სტამბოლში მომხდარი გადატრიალების შედეგად ოსმალებმა ძირითად მიზანს, რეგიონის საბოლოო დაპყრობას ვერ მიაღწიეს, მაგრამ დიდი ზიანი მიაყენეს დასავლეთ საქართველოს: დაარბიეს მოსახლეობა, ააოხრეს სოფლები, დაანგრიეს ეკლესია-მონასტრები, თავიანთი გარნიზონები ჩააყენეს ქუთაისის, ფოთის, ანაკლიის, რუხის და ბაღდათის ციხეებში, გურიის სამთავროს წაართვეს ბათუმი.

ოსმალეთის წარუმატებლობამ დიდი რეზონანსი გამოიწვია ოსმალეთის მეზობელ აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებში. მაგალითად, 1703 წლის 3 აგვისტოს თავის წერილში უკრაინის კაზაკთა ჰეტმანი ივან მაზეპა რუსეთის იმპერიის მთავრობას წერდა, რომ თურქებმა „მნიშვნელოვანი მარცხი განიცადეს საქართველოს მიწაზე“. 

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ომები
ანდრეი ბიბა

**ანდრეი ბიბა** (, ; დ. 10 აგვისტო, 1937, კიევი, უკრაინის სსრ) — უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1967).

## ბიოგრაფია
თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა კიევის „დინამოს“, დნეპროპეტროვსკის „დნეპრის“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის სამგზის (1961, 1966, 1967) ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის (1964, 1966) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში.

1966 წელს დაასახელეს საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელად. ოთხჯერ იყო დასახელებული საბჭოთა კავშირის წლის 33 საუკეთესო ფეხბურთელის სიაში.

## მიღწევები 
### საკლუბო 
;  დინამო კიევი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
* ჩემპიონი: 1961, 1966, 1967
; საბჭოთა კავშირის თასი
* თასის მფლობელი: 1964, 1966

### ინდივიდუალური 
* საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1967  № 1672
* საბჭოთა კავშირის წლის საუკეთესო ფეხბურთელი: 1966
; 
* №1: 1966
* №2: 1964, 1965
* №3: 1963

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* FootballFacts.ru
* Rusteam.Permian.ru

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დნიპროპეტროვსკის დნიპროს ფეხბურთელები
კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
შუვალოვის პარკი

300px|მინი
**შუვალოვის პარკი** () — ისტორიული პარკი პარგოლოვოში, გრაფი შუვალოვების ყოფილი საკუთრება. მდებარეობს თანამედროვე სანქტ-პეტერბურგის ჩრდილოეთ ნაწილში. 

პარკს უჭირავს 142 ჰა ფართობი მდინარე სტაროჟილოვკის ჩრდილოეთით, საიდანაც 136 ჰა მდებარეობს კულტურული მემკვიდრეობის დაცული ტერიტორიის საზღვრებში (აქ ახალი შენობების აგება აკრძალულია). პარკში ძალიან ბევრი საუკუნოვანი ნაძვის ხეა. რელიეფი გორაკ-ბორცვიანია.

## პარგოლოვო
პარკს ეს სახელი ეწოდება გრაფ შუვალოვების გვარის მიხედვით, რომლებიც მიწებს ფლობდნენ პარგოლოვოში, პეტრე ივანეს ძე შუვალოვისთვის 1746 წელს გრაფის ტიტულის მიღებიდან 1903 წლამდე, როდესაც გარდაიცვალა თავადი ვორონცოვ-შუვალოვი, გვარის უკანასკნელი შტოს წარმომადგენელი. ამის შემდეგ მან მიწები მემკვიდრეობით დაუტოვა თავისი დის, ეკატერინეს, მეუღლეს ილარიონ ვორონცოვ-დაშკოვს. 

1912-1915 წლებში არქიტექტორ სტეფან კრიჩინსკის პროექტის მიხედვით პარკში ააშენეს აგარაკის შენობა ნეოკლასიციზმის სტილში. 

## პარგოლოვოს ეკლესია 
1820-იან წლებში პარგოლოვოს ფლობდა პავლე შუვალოვის ქვრივი ვარვარა შუვალოვა, რომელიც მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ ცოლად გაყვა იმპერატორის კარის ცერემონმაისტერს, გრაფ ადოლფ პოლეს. 1830 წელს მეორე მეუღლის გარდაცვალებამ სერიოზულად იმოქმედა გრაფინიაზე. მან გადაწყვიტა უკვდავეყო მისი ხსოვნა. ვარვარა შუვალოვას თხოვნით არქიტექტორმა ალექსანდრე ბრიულოვმა შეიმუშავა მისი მეუღლის დასაკრძალავი აკლდამისა პროექტი. აკლდამა იმ წელსვე ააგეს, თაღოვან შესასვლელთან. 

ძალიან მალევე ვარვარა პეტრეს ასულმა თხოვნით მიმართა სასულიერო კონსისტორიას, რათა ნება მიეცათ აკლდამაზე აეშენებინა ქვის ეკლესია იმავე ბრიულოვის პროექტის მიხედვით. პასუხად მან მიიღო გადაწყვეტილება, რომ არამართლმადიდებელი გრაფის ნეშტი უნდა ყოფილიყო ტაძრის გარეთ. თავდაპირველად ფიქრობდნენ ტაძარი ეკურთხებინათ დიდმოწამე ეკატერინეს სახელზე, მაგრამ თავიდანვე ეკლესიას თვლიდნენ მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელობის ტაძრად. 

ტაძრის საფუძვლის ჩაყრა გაიმართა 1831 წელს, მაგრამ მფლობელის მძიმე მატერიალური მდგომარეობის გამო ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 10 წელი. კიდევ ხუთი წლის შემდეგ, 1846 წლის 9 ივლისს, ტაძარი აკურთხა იოაკიმე კოჩეტოვმა. ამ მომენტიდან პეტრესა და პავლეს ეკლესია გახდა შუვალოვ-ვორონცოვების საოჯახო ეკლესია. 1872 წლის 12 ივლისს ტაძარში ჯვარი დაიწერა ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვმა და ნადეჟდა პურგოლდმა. 

## ლიტერატურა 
*Г. И. Зуев. Шуваловская Швейцария: из истории предместий Санкт-Петербурга. СПб, 2005.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Е. Александрова. Шуваловский парк (журнал «Наше наследие») 

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ბაღები და პარკები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
თეთრი თოლია

**თეთრი თოლია** () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგის თოლიასებრთა ოჯახისა. შეფერილობა თეთრია, ახალგაზრდებს მუქი წინწკლები აყრია. ნისკარტი ყვითელია და მწვანე ძირი აქვს; მოშიშვლებული რგოლი თვალის გარშემო წითელია; ფეხები შავი. სხეულის სიგრძეა 45 სმ. ცხოვრობს არქტიკის მაღალი განადების კუნძულებზე. ბუდობენ კოლონიებად, უმთავრესად კლდეებზე. შეჯვარებას იწყებენ ივლისის დასაწყისში. ბუდეში 1–2 კვერცხია. კრუხობს ორივე მშობელი დაახლოებით ერთი თვის განმავლობაში. ბარტყები იჩეკებიან ღინღლით შემოსილები. უკვე ცხოვრების პირველი წლის ბოლოს იმოსებიან ზრდასრულის მსგავსი ბუმბულით. იკვებებიან ზღვის უხერხემლო ცხოველებით, ლეშით, სელაპების, მორჟებისა და თეთრი დათვის ექსკრემენტებით. ფრენენ მსუბუქად და სწრაფად, მიწაზე კარგად გადაადგილდება; ცურავს, მაგრამ წყალში უხალისოდ ცურავს.

## ლიტერატურა 
* Птицы Советского Союза, под ред. Г. П. Дементьева и Н. А. Гладкова, т. 3, М., 1951.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:თეთრი თოლია
გორბატოვული წითელი ჯიში

**მსხვილი რქოსანი საქონლის გორბატოვული წითელი ჯიში** — სახორცე-მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს–XX საუკუნის დასაწყისში ნიჟნი-ნოვგოროდის გუბერნიის გორბატოვის მაზრის ბოგოროდსკის თემში (ამჟამად ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის ბოგოროდსკის რაიონი). მიიღეს ადგილობრივი ძველრუსული ჯიშის ტიროლურთან შეჯვარებით და შემდეგ ხანგრძლივი „თავისშივე“ გამრავლებით. გავრცელებული იყო მდინარე ოკის დინების შუა წელის მიმდებარე რაიონებში.

ჯიში დამტკიცებულია 1926 წელს. ცხოველი ძირითადად მაგარი კონსტიტუციისაა. ფერად შინდისფერ-წითელია. კუროს მასაა 730–830 კგ, უდიდესი 900 კგ-მდე, ფურისა 400–450 კგ, უდიდესი 600 კგ-მდე. სიმაღლე მინდაოში 127–130 სმ და 118–120 სმ შესაბამისად. ფურის პროდუქტიულობა 2500–3000 კგ რძეა წელიწადში, კარგ მეურნეობაში — 3500–4000 კგ. ხბოს ცოცხალი მასა დაბადებისას — 24–28 კგ. რეკორდული მონაწველია 8007 კგ რძე 4,2–4,3% ცხიმიანობით. სამამულე ჯიშებს შორის ერთ-ერთი საუკეთესოა ცხიმიანობის მხრივ (4,0–4,2%). საქონელი კარგად სუქდება. ნაკლავის გამოსავალია 61–62%. იძლევა მძიმეწონიან ტყავს (ცოცხალი მასის 8–9%), რომელსაც იყენებენ ტყავის წარმოებაში. გამძლეა ძროხის ლეიკემიის ვირუსის (*Bovine leukemia virus*) მიმართ. ყოფილ სსრკ-ში მოშენებული იყო გორკის, ვლადიმირის, ივანოვის ოლქებში და ჩუვაშეთის ასსრ-ში.

## ლიტერატურა 
* Капацинский В., Красный горбатовский скот, [Г.], 1953; Скотоводство. Крупный рогатый скот, т. 1, М., 1961.
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
რეხის ბრძოლა (842)

**რეხის ბრძოლა** — მუჰამად იბნ ხალიდის ლაშქრობის დროს გამართული ბრძოლა 842 წელს შიდა ქართლში, რეხთან.

დაახლოებით 842 წელს, ხალიფა ალ-ვასიკის მმართველობის დროს (842—847), არაბებმა ილაშქრეს ქართლში განმდგარი თბილისის ამირა საჰაკის დასამორჩილებლად. არაბებს მუჰამად იბნ ხალიდი სარდლობდა. ტაო-კლარჯეთის კურაპალატი ბაგრატ აშოტის ძე მუჰამად იბნ ხალიდის მიემხრო და დამხმარე რაზმები შეაშველა, სანაცვლოდ არაბთა სარდალმა მას ქართლი უბოძა. ქართველ-არაბთა გაერთიანებულმა ლაშქარმა მალე უფლისციხე დაიკავა. ამირა საჰაკმა შეკრიბა ლაშქარი და მტერს სოფელ რეხასთან დაუხვდა. ამ ბრძოლაში ვერც ერთმა მხარემ ვერ გაიმარჯვა და მუჰამადი ბარდავში წავიდა.

## აგრეთვე იხილეთ
* არაბობა საქართველოში

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 2, თბ., თბ., 1965;
**ჯანაშია ს.,* არაბობა საქართველოში, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952;
*ქართლის ცხოვრება, ტ. 1, თბ., 1955;

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:IX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:842 წლის ბრძოლები
თამარ მეფის ორდენი

საკუთარი სახელი **თამარ მეფის ორდენი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* თამარ მეფის ორდენი — 1915 წელს ემიგრაციაში მყოფი „განთავისუფლების კომიტეტის“ მიერ საქართველოს თავისუფლებისთვის ბრძოლაში შეტანილი წვლილისათვის სამხედრო და სამოქალაქო პირების ჯილდო.
* თამარ მეფის ორდენი — საქართველოს სახელმწიფი ჯილდო,  რომლითაც ჯილდოვდებიან ქალები ქვეყნისა და ერის წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისთვის, გამორჩეული სახელმწიფოებრივი ან/და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისთვის.

კატეგორია:თამარ მეფის ორდენი
თემურ ჟორჟოლიანი

**თეიმურაზ (თემურ) ჟორჟოლიანი** (დ. 28 იანვარი, 1950, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 12 აპრილი, 2017) — ქართველი პოლიტიკოსი, 1992 წლის მოწვევის პარლამენტის წევრი, საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტიის თავმჯდომარე.

თემურ ჟორჟოლიანი ეროვნული მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი იყო. 1991 წლიდან იყო „საერთაშორისო ამნისტიის“ წევრი. 1992-1995 წლებში იყო საქართველოს მე-3 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „მშვიდობა“, 1992–1995 წლებში იყო ფრაქცია „კონსერვატორის“ თავმჯდომარე. 1998 წელს ის საქართველოს კონსერვატიული (მონარქისტული) პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს.

2006 წელს თემურ ჟორჟოლიანი  სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობის ბრალდებით დააპატიმრეს. მან ციხეში 6 წელი გაატარა და 2012 წლის ნოემბერში ვადამდე პირობით გათავისუფლდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* თეიმურაზი (თემურ) ჟორჟოლიანი   — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:საქართველოს III მოწვევის პარლამენტის წევრები
კრაალი

[მინი|ტიპური კრაალი [ბულავაიო|ბულავაიოსთან ახლოს, XIX საუკუნე.]]
**კრაალი** (, წარმოშობილია -დან — *საქონლის ეზო*, *საქონლის ბაკი*) — სამხრეთ და აღმოსავლეთ აფრიკის მესაქონლე ხალხების (ბანტუ, ჰოტენტოტები და სხვ.) დასახლება. შედგება წრიულად განლაგებული შლადი ქოხებისაგან და ახასიათებს შინა მოედანი, საქონლის ბაკისათვის განკუთვნილი. ხშირად შემორტყმული აქვს ღობეც.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:აფრიკული კულტურა
კატეგორია:დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:ფორტიფიკაციები ტიპის მიხედვით
ში-ძა (სანქტ-პეტერბურგი)

**ში-ძა** () — გრანიტისაგან დამზადებული წყვილი მითოლოგიური ლომი-მცველი, რომელიც დგას მდინარე ნევის ნაპირზე, პეტრეს სანაპიროზე, სანქტ-პეტერბურგში. ქანდაკებების სიმაღლეა 4,5 მეტრი, ხოლო თითოეულის წონა 2,5 ტონა. ორივე კვარცხლბეკზე შემდეგი სახის წარწერაა: „ში-ძა მანჯურიის ქალაქ გირინიდან სანქტ-პეტერბურგში გადაიტანეს 1907 წელს. ინფანტერიის გენერლის ნ. ი. გროდეკოვის საჩუქარი“.

## მითოლოგიური მნიშვნელობა 
ჩინეთში მსგავსი ქანდაკებების წყვილს დგამენ ტაძრის, სასახლის და სასაფლაოს შესასვლელში. ისინი გამოსახავენ ლომებს, რომლებიც იცავენ შესასვლელს. ლომს მარჯვენა თათი უდევს ბურთზე, რომელიც გამოსახავს ბუდისტურ ცოდნას, სინათლე სიბნელეში და სურვილების შემსრულებელი.

## ისტორია 
ში-ძა დაამზადა გენერალმა ჩანმა XX საუკუნის დასაწყისში მანჯურიული გრანიტისაგან ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარე ქალაქ გირინში, სპეციალურად მცირე სამლოცველოსათვის, მაგრამ 1904 წელს გენერალ ჩანის მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, ახლად დანიშნულმა ქალაქის გუბერნატორმა აჩუქა ამურისპირეთის გენერალ-გუბერნატორს ნ. ი. გროდეკოვს. გროდეკოვმა კი თავის მხრივ, გადაწყვიტა აღნიშნული ქანდაკებები საჩუქრად გადაეცა სანქტ-პეტერბურგისათვის, გადაიხადა გზის ხარჯები და რკინიგზის საშუალებით იგი ჩაიტანეს ვლადივოსტოკში, ხოლო იქიდან გემ „სოპერნიკით“ — სანქტ-პეტერბურგში.

გადაწყვიტეს, რომ 1907 წლის სექტემბერში პეტერბურგში ჩასული ჩინური ში-ძა დაედგათ ახლად აღდგენილ პეტრეს სანაპიროზე, რომელიც 1901-1903 წლებში მოაპირკეთეს გრანიტით. კვარცხლბეკების დამზადებასა და ქანდაკებების დამონტაჟებას ხელმძღვანელობდა არქიტექტორი ლ. ნ. ბენუა. 

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Львы Ши-Цза на Петровской набережной

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
თამარ მეფის ორდენი (სახელმწიფო ჯილდო)

**თამარ მეფის ორდენი** — საქართველოს სახელმწიფო ჯილდო, ორდენი, რომლითაც ჯილდოვდებიან ქალები ქვეყნისა და ერის წინაშე განსაკუთრებული ღვაწლისათვის, გამორჩეული სახელმწიფოებრივი ან/და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის. ორდენი საქართველოს მეფის, თამარ მეფის სახელობისაა. დამტკიცებულია 2009 წლის 31 ივლისის საქართველოს პარლამენტის № 1553 დადგენილებით. პირველი ორდენი 2011 წლის 2 სექტემბერს მიენიჭა მრავალი საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატს, „ბრწყინვალების ორდენის“ კა­ვალერს, ცნობილ ქართველ სოპრანოს ლამარა ჭყონიას.

## აღწერა 
თამარ მეფის ორდენი არის 585 სინჯის ოქროს 100-გრამიანი ვარსკვლავი. თამარ მეფის ორდენი და მისი ესკიზი დამზადებულია ლიეტუვის ზარაფხანაში.

 — დიდი ვარსკვლავი არის თეთრი მინანქრით, ბოლოები აქვს ოქროსფერი, ფონად დომინირებს მწვანე მინანქარი. ასევე გამოყენებულია ოქროსფერი და შავი. ცენტრში რელიეფურად (ამოწეული) გამოსახულია თამარ მეფე, გარშემო წითელი მინანქარია გამოყენებული წარწერით: „თამარ მეფე“. ქვემოთ აქვს დამუშავებული ორნამენტი. ვარსკვლავი ოქროს ყუნწით მოძრავად უკავშირდება სამაგრის რგოლს. ოქროს რგოლი ხისტად არის დაკავშირებული სამაგრთან. სამაგრის რგოლი არის მწვანე მინანქრით.
* 2013 — დაჯილდოვდა 39 პირი, მათ შორის: ეკა კვესიტაძე, მაია ასათიანი, ნანა ჟორჟოლიანი, ინგა გრიგოლია, ნინო შუბლაძე, ხატია ბუნიათიშვილი.
* 2023 — ნონა გაფრინდაშვილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ამავე სახელით 1915 წელს საქართველოს გარეთ შექმნილმა „განთავისუფლების კომიტეტმა“ შექმნა ჯილდო — თამარ მეფის ორდენი — რომლითაც საქართველოს თავისუფლებისთვის ბრძოლაში შეტანილი წვლილისათვის სამხედრო და სამოქალაქო პირების ჯილდო იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო ჯილდოები
კატეგორია:თამარ მეფის ორდენი
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ლიეტუვური წითელი ჯიში

**მსხვილი რქოსანი საქონლის ლიეტუვური წითელი ჯიში** — მერძეული მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს–XX საუკუნის დასაწყისში ლიტვის სსრ-ის ტერიტორიაზე. მიიღეს ადგილობრივი ჯიშის გადარჩევით, შერჩევითა და მიმართული გამოზრდით და მისი შეჯვარებით კულტურულ ჯიშებთან — აირშირულ, ანგელნურ, ჰოლანდიურ, დანიური წითელ, შვეიცარიულ და შორტჰორნულთან. ჯიშის ცხოველთა უმრავლესობას ახასიათებს სხეულის გამოხატული მერძეული ტიპის აგებულება. ფერად წითელია. კუროს მასაა დაახლოებით 750 კგ, ფურისა 500 კგ. წლიური მონაწველი 3500 კგ რძეა, უდიდესი 7000–9000 კგ. რძის ცხიმიანობა — 3,7–3,9%. ყოფილ სსრკ-ში ჯიში მოშენებული იყო ლიტვის სსრ-ის ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ რაიონებში.

## ლიტერატურა 
* Петрайтис И. П., Некоторые особенности литовского скота, «Уч. тр. Литовской сельскохозяйственной академии», 1956, т. 2;
* Petraitis J., Lietuvos ž alieji galoijai, t. 1—2, Vilnius, 1963—66.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
პოლონური წითელი ჯიში

**მსხვილი რქოსანი საქონლის პოლონური წითელი ჯიში** — სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XIX საუკუნის ბოლოს–XX საუკუნის დასაწყისში ადგილობრივი საქონლის გადარჩევის გზით და ჩართვითი შეჯვარების საშუალებით დანიურ და ჩრდილოფრისლანდიურ წითელი ჯიშების კუროებთან. ფერად სხვადასხვა ელფერის წითელია, ხშირად თეთრი ნიშნები აქვს მუცელზე. კუროს მასა სანაშენო ფერმებში — 620–700 კგ, ფურისა — 350–450 კგ. მონაწველი — 3000–3500 კგ რძე წელიწადში, უდიდესი 6000 კგ-მდე. რძის ცხიმიანობაა 3,8–3,9%. ნაკლავის გამოსავალი — 48–51%. ჯიში მოშენებულია უმთავრესად პოლონეთში.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
შორტჰორნის ჯიში

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ფური
**მსხვილი რქოსანი საქონლის შორტჰორნის ჯიში** ( — *მოკლერქიანი*) — სახორცე და სახორცე-სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოყვანილია XVIII საუკუნეში ინგლისში ადგილობრივი მოკლერქიანი საქონლის გაუმჯობესების გზით, ჰოლანდიურ და ჰალოვიეიური ჯიშების ჩართვითი შეჯვარებით. ჯიშში 2 ტიპია. სახორცე და სახორცე-სარძეო. ფერად სხვადასხვა ელფერის წითელია, არის აგრეთვე თეთრი, თრთვილა. კუროს მასა — 850–950 კგ (უდიდესი 1200 კგ-მდე), ფურისა — 500–600 კგ (უდიდესი 750 კგ), ნაკლავის გამოსავალი — 66–67%. სარძეო-სახორცე ტიპის ფურის მონაწველია 3500–4000 კგ რძე (უდიდესი 14 ათ. კგ-მდე), რძის ცხიმიანობა — 3,7–3,9%. შორტჰორნის ჯიში მოშენებულია ევროპის და ამერიკის ქვეყნებში, ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიაში და სხვ.; ყოფილ სსრკ-ში გვხვდებოდა ორენბურგის, ვორონეჟის, ტიუმენის, ტოსტოვის ოლქებსა და ბაშკირეთის ასსრ-ში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
ტუჩა

**ტუჩა**, **გოჭალა ტუჩა** ან **ჭრელი ტუჩა** () — თევზი გოჭალასებრთა ოჯახისა (ადრე შედიოდა ხლაკუნასებრთა ოჯახის გოჭალას გვარში, შემდეგ — ბალიტორასებრთა ოჯახში). სხეული თითისტარასნაირი ფორმისაა; ზურგსა და გვერდებზე შავი მომრგვალებული ლაქები აქვს. სხეულის სიგრძეა 25 სმ, მასა 120 გ. ბინადრობს ბალხაშის, სასიქოლის, ისიქ-ქოლის, ზაისანის ტბების და მდინარე ტარიმის აუზში; ისიქ-ქოლში გვხვდება განსაკუთრებული ქვესახეობა. უპირატესობას ანიჭებს ჟანგბადით მდიდარ ტბებს, ჩერდება ფსკერზე. ქვირითს (18–47 ათ. ცალი) დებს მცენარეთა ღეროებზე და კენჭებზე. რეწვის ობიექტია.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:Triplophysa
ჩერნიშიოვის აგარაკი

**ჩერნიშიოვის აგარაკი** () — გრაფი ჩერნიშიოვების აგარაკი პეტერგოფის გზაზე, ამჟამად მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის საზღვრებში. ძეგლის გარშემო განლაგებულია პარკი ალექსანდრინო, რომელსაც სახელი ეწოდა უკანასკნელი რევოლუციამდელი მფლობელის ალექსანდრე შერემეტიევის პატივსაცემად.

## ისტორია 
XVIII საუკუნის დასაწყისში, როდესაც გზის პირას მდებარე მიწის ნაკვეთები განაწილდა მშენებლობისათვის, ამჟამინდელი პარკ ალექსანდრინოს ადგილზე მდებარეობდა პეტრე I-ის უმცროსი დის ნატალია ალექსის ასულის კარ-მიდამო, რომელიც მას ეკუთვნოდა 1714 წლიდან. XVII საუკუნის ბოლოს აქ განთავსებული იყო ორი ხუტორის მიწები საერთო სახელით პიატკელე. 1716 წელს პრინცესა ნატალია გარდაიცვალა და მიწის ნაკვეთი ორად გაიყო. 

პირველი, აღმოსავლეთით მდებარე, გადაეცა ზაქარია მიშუკოვს. ეს კარ-მიდამო შემონახული იყო ჯერ კიდევ 1930-იან წლებამდე.

მეორე, დასავლეთი ნაწილი გადაეცა სენატორს, ყოფილ ელჩს კონსტანტინოპოლში პეტრე ტოლსტოის. 1760-იან წლებში ამ ნაწილის მფლობელი გახდა ივან ჩერნიშიოვი. მან თავისი ქალაქგარე სახლის ასაშენებლად მიმართა ფრანგ არქიტექტორს ჟან-ბატისტ ვალენ-დელამოტს, რუსული კლასიციზმისათვის ახალ წარმომადგენელს. ეს სასახლე შემონახულია დღევანდელ დღემდე. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს ჩერნიშიოვის აგარაკი ფრონტის წინა ხაზზე მდებარეობდა და ძლიერ დაზიანდა. 1960-იან წლებში მთავარი შენობა შეაკეთეს მიხეილ პლოტნიკოვის პროექტის მიხედვით. ამჟამად ამ შენობაში განთავსებულია ბავშვთა სამხატვრო სკოლა.

## ფილმები 
1990-იანი წლების დასაწყისში აქ გადაიღეს საშინელებათა ფილმი „სისხლისმსმელი“, ალექსი ტოლსტოის მოთხრობის, „ვამპირის“ მიხედვით. 2000-იანი წლების დასაწყისში კი აქ მიმდინარეობდა ტელესერლ „საბრალო ნასტიას“ გადაღება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Усадьба «Александрино» на сайте Citywalls.RU
* Лесопарк «Александрино» на сайте Электронной энциклопедии Санкт-Петербурга 

## სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
ხმაურსაზომი

**ხმაურსაზომი** — ბგერათა ხმამაღლობის დონის საზომი ხელსაწყო. შემადგენელი ნაწილები: მიკროფონი, მაკორექტირებელი ფილტრები, ელექტრული რხევების მაძლიერებლები, კვადრატიკული დეტექტორი და ინდიკატორი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საზომი ხელსაწყოები
კალუგა (თევზი)

**კალუგა** () — სვიის გვარის თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. სიგრძე — 5,6 მ-მდე, იწონის 1 ტ-ს. პირი დიდი და ნახევარმთვარის ფორმისაა. გავრცელებულია ამურის აუზში. იგი სქესობრივ სიმწიფეს მე-17–მე-20 წელს აღწევს. ტოფობა მაისის ბოლოს-ივნისშია. ახალგაზრდები იკვებებიან ფსკერის უხერხემლოებით; ზრდასრულები მტაცებლები არიან, იკვებებიან კეტათი და ღურკანით. იზამთრებს ამურის კალაპოტში. ძვირფასი სარეწაო თევზია.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:სვია (თევზი)
ჟაკოს სახლი

**ჟაკოს სახლი** () ასევე ცნობილია, როგორც **დაშკოვის სახლი** () — XIX საუკუნის პირველი ნახევრის საცხოვრებელი სახლი. აგებულია კლასიციზმის სტილში. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგის ისტორიულ ცენტრში ხელოვნების მოედნისა და იტალიური ქუჩის კუთხეში. აგებულია დაახლოებით 1820-1830-იან წლებში. შემდეგში არაერთხელ გადააკეთეს. სხვადასხვა დროს ეკუთვნოდა არქიტექტორ ჟაკოს, ბუკინისტსა და კოლექციონერს პავლე დაშკოვს. თანამედროვე ეპოქაში სახლი საცხოვრებელია, გარდა სარდაფისა და პირველი სართულისა, სადაც განთავსებულია მომსახურების სფეროს კომპანიები.

## ისტორია 
1821 წელს არქიტექტორმა კარლ როსიმ, მიხაილოვსკის სასახლის დამპროექტებელმა იმპერატორს შესთავაზა ახალი სახლის მშენებლობა, მაგრამ უარი მიიღო. 

მოგვიანებით ტერიტორია შეიძინა არქიტეტორმა პავლე ჟაკომ. საკუთარი სახლი თავად ააშენა 1831 წლისათვის. შენობა ამ პერიოდისათვის იმყოფებოდა  პავლე ჟაკოს მეუღლის კუთვნილებაში. სახლს ჰქონდა რუსული Г-ს ფორმის დაგეგმარება. ქუჩის მხრიდან იგი იყო სამსართულიანი, ხოლო ეზოს მხრიდან სარდაფიც ემატებოდა. ეზოში მდებარეობდა ერთსართულიანი სამსახურეობრივი ფლიგელი, მაგრამ უკვე 1836 წელს ჟაკომ მეოთხე სართულამდე დააშენა ჩრდილოეთის ფლიგელი და მიჰყიდა კრედიტორ ივან იაკოვლევს. 

1862 წელს სახლი შეიძინა დიპლომატმა, შვედეთში რუსეთის ელჩმა, საიდუმლო მრჩეველმა იაკობ დაშკოვმა, რომელმაც გადააკეთა სახლი 1862-1863 წლებში. არქიტექტორი იყო იერონიმე კორსინი. 1862 წელს, ჯერ კიდევ ჟაკოს მიშენებული ფლიგელის პირველი სართული გადააკეთეს საცხოვრებლად. 

XIX საუკუნის ბოლოს სახლი გადავიდა დიპლომატის შვილის პავლე დაშკოვის, ცნობილი ბუკინისტისა და კოლექციონერის, ხელში და მისი ოჯახის კუთვნლებაში დარჩა 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციამდე. 

1928-1940 წლებში სახლში ცხოვრობდა საბჭოთა მოქანდაკე ვასილი კოზლოვი. 1976-1998 წლებში კი — მხატვარი, აკადემიკოსი პეტრე ფომინი. 

2001-2009 წლებში სახლის სარდაფში მოქმედებდა რესტორანი „ოქროს ოსტაპი“, რომლის შესასვლელთანაც ოსტაპ ბენდერის ბრინჯაოს ქანდაკება იდგა.

## ლიტერატურა
*Зодчие Санкт-Петербурга. XIX — начало XX века / сост. В. Г. Исаченко; ред. Ю. Артемьева, С. Прохватилова. — СПб.: Лениздат, 1998. — С. 994. — 1070 с. — ISBN 5-289-01586-8.
*Овсянников Ю. М. Великие зодчие Санкт-Петербурга. Трезини. Растрелли. Росси. — 2-е изд., доп. — СПб.: Искусство-СПб, 2001. — С. 472—474‚ 549‚ 550. — 632 с. — 5000 экз. — ISBN 5-210-01537-8.

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტები
სვია (თევზების გვარი)

**სვია**, *ბელუგა* () — თევზების გვარი ზუთხისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 2 სახეობას, რომლებიც გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშ იმყოფებიან. ესენია:
* სვია (*Huso huso*; Linnaeus, 1758)
* კალუგა (*Huso dauricus*; Georgi, 1775)

ბოლო მონაცემები მეტყველებს სვიის გვარის პოლიფილურ წარმოშობაზე და გვთავაზობს, რომ მასში შემავალი ორი სახეობა უნდა შედიოდეს ზუთხის გვარში.

## სქოლიო 
*
დინგნიჩაბა

**დინგნიჩაბა**, *ამერიკული დინგნიჩაბა* () — თევზების გვარი ზუთხისებრთა ოჯახისა. დინგი გაბრტყელებულია, კუდის ღერო — გრძელი და ძვლოვანი ფირფიტებით დაფარული. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში (მისისიპის აუზში). პირველი სახეობა — ჩვეულებრივი დიგნიჩაბა — სხეულის სიგრძეა 90 სმ-მდე; ტოფობა აპრილ-მაისში მიმდინარეობს ქვიანი გრუნტის მქონე შენაკადებში. იკვებება უმთავრესად უხერხემლოთა მატლებით. რეწვის ობიექტია. მეორე სახეობა — თეთრი დინგნიჩაბა — სიგრძე 1 მ-მდე; მეტად იშვიათია, ამიტომ სარეწაო მნიშვნელობა არ გააჩნია. მესამე სახეობა — ალაბამური დინგნიჩაბა — სხეულის სიგრძეა 76 სმ-მდე, გვხვდება მხოლოდ მდინარე ალაბამის 210 კმ-იან მონაკვეთზე, ამიტომ გადაშენების კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფ სახეობად ითვლება.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ზუთხისებრნი
ამერიკული დინგნიჩაბა

**ამერიკული დინგნიჩაბა** () — თევზი დინგნიჩაბასებრთა რიგისა. აქვს წაგრძელებული სხეული, ქვევით განლაგებული პირი ორი ულვაშით, გვერდითი ხაზის არხები თავსა და ტანზე გარშემორტყმულია ფხებით. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკის მდინარეებსა და ტბებში, მდინარე მისისიპის აუზში. სიგრძეში აღწევს 2 მეტრს, მასით — 70 კილოგრამს. დინგი ნიჩაბს წააგავს (აქედან სახელწოდება). პირი წინ არ იწევა, სალაყუჩე ფოთოლაკები გრძელი და მრავალრიცხოვანია. იკვებება ზოოპლანქტონით. შეტანილია ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირის წითელ ნუსხაში. ზოგ ქვეყანაში შეყვანილია როგორც აკვაკულტურის ობიექტი; ჰყავთ სათევზე მეურნეობებში, უშვებენ წყალსაცავებში, სადაც წარმატებით იზრდება და შთამომავლობასაც იძლევა.

## სქოლიო 
კატეგორია:დინგნიჩაბასებრნი
მალიშევის სახლი

**მალიშევის სახლი** () — ისტორიული შენობა პუშკინში. აგებულია 1822-1825 წლებში. მიეკუთვნება რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიას. სახლი მდებარეობს ორანჟერეის ქუჩაზე № 17/16.

## ისტორია
აღნიშნული შენობის პროექტი ეკუთვნოდა არქიტექტორ ვ. პ. სტასოვს. გარკვეული ხნის განმავლობაში იგი დაკავებული იყო  მეზობლად მდებარე დიდი ორანჟერეის მშენებლობით. ცნობილია, რომ 1840 წელს მალიშევის სახლის პირველ სართულზე ტავერნა განათავსეს. 1858 წელს სახლის მფლობელი გახდა ვაჭარი, ალექსანდრე ივანეს ძე მალიშევი, რომლის სახელიც ეწოდა ამ სახლს. მოგვიანებით სახლი ეკუთვნოდა სასახლის ადმინისტრაციას. სასახლის თანამშრომლები, სწორედ ამ სახლში ცხოვრობდნენ. 1870-იან წლებში განხორციელდა სახლის არქიტექტურული რეკონსტრუქცია. გაკეთდა და მოეწყო ახალი სადარბაზო და კიბეები. 1896 წლიდან 1920 წლამდე პირველ სართულზე, სადაც შვიდი ოთახი იყო განთავსებული, რომელთაგან ორი გამოყენებული იყო ოფისად, ცხოვრობდა მეფის სასახლის არქიტექტორი სილვიო დანინი. მეორე სართულის ნახევარი ეკუთვნოდა  ზნამენსკაიას ეკლესიის მღვდელს. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, სახლი გეგმა შეცვალეს და რეკონსრუქციის დროს გაიზარდა ბინების რაოდენობა. 

## არქიტექტურა
დღეს შენობა, კვლავ საცხოვრებლად გამოიყენება. იგი კლასიციზმის სტილშია შესრულებული. ისევე როგორც სასათბურე მეურნეობის გასწვრივ ორივე კორპუსს, ამ სახლსაც ქვის ღობის იგივე ტიპი აქვს. შენობა შემკულია მოდილიონის კარნიზებით. მეორე სართულის ფანჯრები კი სანდრიკებით არის მორთული.

## ლიტერატურა
*Семенова Г. В. (2009). Царское Село: знакомое и незнакомое. М.: Центрполиграф. pp. 304–305. ISBN 978-5-9524-4249-8.
*Тыжненко Т. Е. (1990). Василий Стасов. Л.: Лениздат. p. 49.
*Козлов А.В. (2010). Сильвио Данини: материалы к творческой биографии. СПб.: КОЛО.

## რესურსები ინტერნეტში
* Средняя 17 / Оранжерейная 6. Дом Малышева
* Дом Малышева - Жилой дом дворцового управления

## სქოლიო
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტები
ლიტეინის ხიდი

**ლიტეინის ხიდი** () —  მდინარე ნევაზე მეორე მუდმივმოქმედი, გასახსნელი ხიდი. მდებარეობს სანქტ-პეტერბურგში. იგი აკავშირებს ლიტეინის გამზირს ვიბორსკის რაიონთან. ხიდის სიგრძე 396 მეტრია, სიგანე კი — 34 მეტრი. ლიტეინის ხიდის  ტერიტორიაზე მდინარე ნევა თავის  მაქსიმალურ სიღრმეს, 24 მეტრს აღწევს.

* მონიშნული სიის ელემენტი
## ისტორია
უძველესი რუკები ცხადყოფენ, რომ ჯერ კიდევ ქალაქის დაფუძნებამდე,  დაახლოებით დღევანდელ ხიდთან მდებარეობდა რუსეთსა და შვედეთს შორის საზღვარი.
სანქტ-პეტერბურგში მუდმივი ხიდის აშენების გადაწყვეტილება 1865 წლის 4 აპრილს  დროებითი მცურავი ხიდის ჩაძირვის შემდეგ მიიღეს. მიუხედავად იმისა, რომ მსგავსი მოვლენები წარსულში ხდებოდა და ხიდი არაერთხელ ჩაძირულა, იმ დროს მკვეთრი რეაგირება მოჰყვა ამ შემთხვევას მთავრობისგან და შეიქმა სპეციალური საექსპერტო კომისია.    1871 წლის 22 აპრილს ღია კონკურსი გამოცხადდა და წარმოადგინეს სულ 17 წინადადება. კონკურსის შედეგად, ვესტმინსტერის ბანერის პროექტის მიხედვით, ქალაქის ხელისუფლებამ შეარჩია გამარჯვებული. თუმცა, ტრანსპორტის სამინისტრომ უარყო შედეგები და საკუთარი საექსპერტო კომისია შექმნა, მათვე გამარჯვებულად გამოაცხადეს ინჟინერ-პოლკოვნიკ ა. სტრუვის პროექტი, რომელიც კომისიის ერთ-ერთი წევრი იყო.

ახალი ხიდის მშენებლობა 1875 წლის 30 აგვისტოს დაიწყო. ხიდის მშენებლობის პროცესი საგრძნობლად რთული იყო, ხოლო მომდევნო მშენებლობის ოთხი წლის განმავლობაში ორი ფატალური უბედური შემთხვევა მოხდა, რის შედეგადაც 14 ადამიანი დაიღუპა. ხიდის ოფიციალური გახსნის ცერემონიალი 1879 წლის 1 ოქტომბერს შედგა. 

1903 წელს უწოდეს ალექსანდრეს ხიდი, იმპერატორ ალექსანდრე II-ის სახელის უკვდავსაყოფად, მაგრამ ეს სახელი ვერ დამკვიდრდა საზოგადოებაში და 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ აღადგინეს მისი თავდაპირველი სახელწოდება „ლიტეინის ხიდი“. 

გახსნის შემდეგ, ხიდი აღჭურვილი იყო ელექტრო განათებით, რომლის ავტორიც იყო რუსი გამომგონებელი პაველ იაბლოჩკოვი.

## რესურსები ინტერნეტში
* "*Liteyny Bridge*", 1982 by Alexander Semionov at STVBACCHUS Album

კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის ხიდები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური ობიექტები
ზიტო

**ჟოზე ელი დე მირანდა** ( დ. 8 აგვისტო, 1932, როზეირა, სან-პაულუ, ბრაზილია — გ. 14 ივნისი, 2015, სანტუსი, სან-პაულუ, ბრაზილია) — ბრაზილიელი ფეხბურთელი, ნახევარმცველი. ფეხბურთის გულშემატკივრებში უფრო ცნობილია როგორც **ზიტო**. ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში.

### სანაკრებო კარიერა 
1955–1966 წლებში იყო ბრაზილიის ეროვნული ნაკრების წევრი, რომლის შემადგენლობაში 46 მატჩი ითამაშა და 3 ბურთი გაიტანა.
#### სტატისტიკა 
### მსოფლიო ჩემპიონატებზე 
ზიტომ მსოფლიო ჩემპიონატების 10 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი ბურთი გაიტანა.

## მიღწევები
### საკლუბო
;  სანტოსი
* რიო–სან-პაულუს ტურნირი: 1959, 1963, 1964, 1966
* პაულისტას ლიგა: 1955, 1956, 1958, 1960, 1961, 1962, 1964, 1965, 1967
* ბრაზილიის თასი: 1961, 1962, 1963, 1964, 1965
* ლიბერტადორესის თასი: 1962, 1963
* საკონტინენტთაშორისო თასი: 1962, 1963
### სანაკრებო 
;  ბრაზილია
* მსოფლიო ჩემპიონატი: 1958, 1962
### ინდივიდუალური
* მსოფლიო ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1962

## ბიბლიოგრაფია 
*  
* 
* 
* 
*   
*  
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ზიტო — Association of Football Statisticians

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივნისი
კატეგორია:ბრაზილიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრაზილიის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:სანტოსის ფეხბურთელები
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:1958 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
ხოშუტები

**ხოშუტები**  (; ჩინ.  和碩特, პინ. héshuòtè) — ჩინეთში მცხოვრები ოირატების ეთნოჯგუფი (10 ათასი ადამიანი). ცხოვრობენ კუკუნორის ტბის რაიონში, ცინჰაის პროვინციაში. ასევე, მონღოლეთში (208 ადამიანი). წარმოადგენენ შუა საუკუნეების ხოშუტთა მემკვიდრეებს. ისინი ენათესავებიან მონღოლეთში დერბეტებს და ტორგუტებს (მონღოლი ხალხების ეთნოჯგუფები), ასევე, რუსეთში — ყალმუხებს.

## რელიგია
მორწმუნე ხოშუტები ძირითადად ბუდისტები არიან. ისინი ტრადიციულად ტიბეტური ბუდიზმის გელუგის სკოლის და მისი ტრადიციებისა და რიტუალების დამცველები არიან. სკოლის დასახელება მონღოლურ სამყაროში უფრო მეტად ცნობილია სახელით — „ყვითელი რწმენა“, რადგან ამ სკოლის მიმდევარი სასულიერო პირები გამოირჩევიან ტრადიციული ატრიბუტით — „ყვითელი ქუდით“.

ოირატის ტომთა შორის ბუდიზმის გავრცელება დაიწყო XVI საუკუნეში. ამ მიმდინარეობის გავრცელების საქმეში დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ხოშუტთა ბელადის, გუში ხანის მოღვაწეობას, რომელიც თავგამოდებით ებრძოდა გელუგის ფილოსოფიური სკოლის მოწინააღმდეგეებს. ერთ-ერთი გამარჯვების შემდეგ, მან 1642 წელს დალაი ლამა V ცენტრალური ტიბეტის ბუდისტთა სრულუფლებიან მფარველად, საკუთარი თავი კი ერის მმართველად აღიარა.

მონღოლეთის სახალსო რესპუბლიკის  შიდა ავტონომიურ რაიონში, ალაშანის აიმაკში, ცხოვრობს დაახლოებით 3 ათასი მუსლიმი ხოშუტი.

## რესურსები ინტერნეტში
*ხოშუტების ისტორიიდან 
*ოირატები (ჯუნგარები, დასავლეთის მონღოლები) 
*ოირატები - ყალმუხები: თაობა და საუკუნე

კატეგორია:ჩინეთის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები ქვეყნების მიხედვით