open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მერილენდი

**მერილენდი** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ ატლანტიკურ რეგიონში. სახელი ეწოდა ჩარლზ I-ის მეუღლის, დედოფალ ანრიეტა-მარის პატივსაცემად. 1634 წელს შეიქმნა კოლონია, 1788-დან აშშ-ს შტატია.

* **ფართობი** – 32 160 კმ², წყლის პროცენტული რაოდენობა–21%.
* **მოსახლეობა** - 5,535 ათასი (თეთრი 70,5 %, აფროამერიკელი 24,6 %, აზიელი 2,5 %, ლათინურამერიკელი 2,3 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 80,3 %. 
* **ქალაქები** – ანაპოლისი (დედაქალაქი), 33 234, ბალტიმორი, 675 ათასი, დანდალკი, 66 ათასი. 
* **თავისებურებები** - ბალტიმორის ყურე, აშშ-ს საზღვაო აკადემია ანაპოლისში, ისტორიული ფორტი მაკ-ჰენრი. 
* **ცნობილი ადამიანები** – ედგარ ალან პო, ჰარიეტ ტაბმენი, აპტონ სინკლერი, ბილი ჰოლიდეი.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
არკანზასი

**არკანზასი** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ეწოდა ინდიელთა ტომის არკანზას მიხედვით.  1541 წელს გამოიკვლია ფერნანდო დე სკოტომ. 1648 – შეიქმნა ევროპელთა პირველი კოლონიები. 1815-დან აშშ-ს ტერიტორიაა, 1836-დან – შტატი. 1861-1868 წლებში კონფედერაციის წევრი იყო. 

* **ფართობი** – 135 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 2,729 ათასი. (თეთრი 82,7 %, აფროამერიკელი 15,9 %, ლათინურამერიკელი 0,8 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 51,5 %. 
* **ქალაქები** – ლიტლ-როკი (დედაქალაქი), 176 ათასი, ფორტ-სმიტი, 76 ათასი.

## სქოლიო

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
დადიშქელიანი

საკუთარი სახელი ** დადიშქელიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე დადიშქელიანი — ტოპოგრაფი, გეოგრაფი, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
* ბაბა-ციოყ დადიშქელიანი — სვანეთის მთავარი
* გიორგი დადიშქელიანი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
* დიგორხან დადიშქელიანი — ჩუბეხევის მფლობელი
* თათარყან დადიშქელიანი — ეცერ-ცხუმარ-ბეჩოს მფლობელი
* კონსტანტინე დადიშქელიანი — სვანეთის უკანასკნელი მთავარი
* ნიკოლოზ დადიშქელიანი — თავადი
* ოთარ დადიშქელიანი — ბეჩოს მფლობელი
* ციოყ დადიშქელიანი — ჩუბეხევის მფლობელი
* ხოშა-ოთარ დადიშქელიანი — სვანი მთავარი
* ჯანსუღ დადიშქელიანი — ეცერ-ცხუმარის მფლობელი 

## იხილეთ აგრეთვე
* დადეშქელიანი
* დადიშქელიანები — საგვარეულო სვანეთში 

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:დადეშქელიანები
ლუიზიანა

**ლუიზიანა** () — შტატი აშშ-ის სამხრეთ ნაწილში, მექსიკისპირა დაბლობზე. სახელი ეწოდა საფრანგეთის მეფის ლუი XIV-ის მიხედვით.

## ეტიმოლოგია 
ლუიზიანას სახელი ლუი XIV-ის პატივსაცემად ეწოდა, რომელიც საფრანგეთის მეფე 1643 წლიდან 1715 წლამდე იყო. სუფიქსი –ana (ან –ane) ლათინური სუფიქსია, რომელიც შეიძლება აღნიშნავდეს „კონკრეტულ პიროვნებასთან, სუბიექტთან ან ადგილთან დაკავშირებულ ინფორმაციას“. ამრიგად, დაახლოებით, Louis + ana „ლუითან დაკავშირებულის“ იდეას ატარებს.

## ისტორია 
** 1519-1541 – ტერიტორია გამოიკვლიეს ესპანელებმა პინედამ, კაბესა დე ვაკამ და დე სოტომ. 
** 1682 – დაიკავა კავალიე დე ლა სალმა და სახელიც მან დაარქვა. 
** 1718 – ბიენვილმა დააფუძნა ახალი ორლეანი. 
** 1762- მისისიპის დასავლეთი გადაეცა ესპანეთს. 
** 1763 – პარიზის შეთანხმებით აღმოსავლეთი ნაწილი გადაეცა ინგლისს (ახალი ორლეანის გარდა). 
**1800  წელს ლუიზიანა ესპანელებისგან მიიღო ნაპოლეონმა.
** 1803 – აშშ-მა იყიდა ლუიზიანის მთელი რეგიონი, რომელიც მოიცავდა 11 თანამედროვე შტატის ტერიტორიას: არკანზასი, კოლორადო, ლუიზიანა, მინესოტა, მისური, მონტანა, ჩრდილოეთი დაკოტა, სამხრეთი დაკოტა, ნებრასკა, ოკლაჰომა, უაიომინგი. 
** 1812-დან აშშ-ს შტატია; 
** 1861-1868 – კონფედერაციის შემადგენლობაში.

* **ფართობი** – 113 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 4,459 ათასი (თეთრი 67,3 %, აფროამერიკელი 30,8 %, ლათინურამერიკელი 2,2 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 68,7 %. 
* **ქალაქები** – ბატონ რუჟი (დედაქალაქი), 216 ათასი, ნიუ-ორლეანი (შტატის დედაქალაქი 1722-63 და 1812-49 წლებში, 477 ათასი, შრივპორტი, 192 ათასი. 
* **ენები** – ინგლისურთან ერთად შენარჩუნებულია ფრანგულიც. 1990 წლისათვის 1,1 მლნ ადამიანი თავს ფრანგული წარმოშობისად თვლიდა, მათგან 260 ათასი ლაპარაკობდა ფრანგულად. 
* **ცნობილი ადამიანები** – ლუი არმსტრონგი, პ.ბორგო. 
* **ღირსშესანიშნაობანი** - ფრანგული კვარტალი ნიუ-ორლეანში, ჯაზი, მისისიპის დელტა, ჟან ლაფიტის ეროვნული პარკი.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
კატეგორია:ლუიზიანა
ტეხასი

**ტეხასი** (ინგლ. Texas, Tx) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი დაერქვა ინდიელთა ტომის მიხედვით. 
ჰიუსტონი სიდიდით პირველი ქალაქია ტეხასში და სიდიდით მეოთხე აშშ-ში. დალასის მეტროპოლიტი სიდიდით პირველია ტეხასში ხოლო მეოთხე აშშ-ში. ფართობის 10%-ზე ნაკლები უდაბნოა. შტატის ეკონომიკური წარმატებები დაიწყო XX საუკუნიდან, როდესაც ნავთობის მარაგი იქნა აღმოჩენილი, რამაც გამოიწვია ეკონომიკური განვითარება შტატში. უამრავმა უნივერსიტეტის გახსნამ ტეხასი ჩამოაყალიბა როგორც მრავალმხრივი ეკონომიკისა და მაღალი ტექნოლოგიური ინდუსტრიის შტატი.
 
ტეხასის ერთიანი შიდა პროდუქტი შეადგენს 1,224 ტრილიონ დოლარს და მეორეა კალიფორნიის შემდეგ. ერთიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე კი 36,484 აშშ დოლარი. 2010 წლის მონაცემებით ტეხასში თავს იყრის ფორჩუნ 500-ის 57 კომპანია. ცნობილი კომპანიები ტეხასში: Halliburton, Texas Instrumentals, ExxonMobile.

ტეხასში მდებარე დალას-ფორტ ვორზის აეროპორტი საერთაშორისო გადაზიდვებით მეორეა აშშ-ში ხოლო მსოფლიოში კი მეოთხე.
 
ტეხასში თავს იყრის დაახლოებით 1000 ნავსადგური რომელიც გადაჭიმულია 1600 კილომეტრზე ტეხასის სანაპიროებზე, პორტებს დასაქმებული ჰყავს დაახლოებით 1 მილიონი ტეხასელი.

## ისტორია 
* 1682 – ესპანელთა დასახლება. 
* 1821-1836 – მექსიკის ნაწილი. 
* 1836-1845 – დამოუკიდებელი რესპუბლიკა (ერთადერთი შტატია, რომელიც დამოუკიდებელი იყო). 
* 1836 – ომი მექსიკასთან. 
* 1845 – ანექსირებულ იქნა აშშ-ს მიერ. 
* 1861-1870 – კონფედერაციის წევრი.

## ძირითადი მონაცემები 
* **ფართობი** – 678 ათასი. 
* **მოსახლეობა** – 25,145 ათასი, მათ შორის 3 მლნ მექსიკელია (თეთრკანიანი 71,4 %, აფროამერიკელი 11,5 %, ლათინოამერიკელი 35,9 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** – 79,6 %. 
* **თავისებურებები** – მე-2 შტატია მოსახლეობით, მე-2 ტერიტორიით, 1-ლი ნავთობის, გაზის, ბამბის, ბრინჯის წარმოებით. 
* **ცნობილი ადამიანები** – ჯორჯ ბუში, ბადი ჰოლი, სემ ჰიუსტონი, ლინდონ ჯონსონი, ჯენის ჯოპლინი, ტინა ტერნერი.

## უდიდესი ქალაქები 
ტეხასის უდიდესი ქალაქებია: ოსტინი (დედაქალაქი), 541 ათასი, ჰიუსტონი, (დედაქალაქი 1837-39 და 1842-45 წლებში, 1.744 ათასი, დალასი, 1.053 ათასი, სან-ანტონიო, 1.068 ათასი, ელ-პასო, 600 ათასი. 

File:Panoramic Houston skyline.jpg|ჰიუსტონი
File:Downtown-san-antonio.jpeg|სან-ანტონიო
File:Xvisionx Dallas Stemmons.jpg|დალასი
File:AustinAerial-Dec2009.JPG|ოსტინი
File:Fort Worth, Texas at Sunset.jpg|ფორტ-უერთი

## ენები 
## ძირითადი რელიგიური კონფესიები 
[მინი|[ლაიკვუდ-ჩიორჩი ამერიკის უდიდესი ეკლესია]]

## ლიტერატურა 
* 
*  originally published 2004 by New York: Free Press
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* The Texas State History Museum
* The Handbook of Texas Online
* *Texas Register*
* South and West Texas: A National Register of Historic Places Travel Itinerary

## სქოლიო 

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
მონტანა

**მონტანა** () — შტატი აშშ-ში. მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი ესპანურად „მთიანს“ ნიშნავს. მონატანა 1740 წელს გამოკვლეულ იქნა ფრანგი ვერენდრიეს მიერ. 1809 – შეიქმნა პირველი დასახლებები. მე-19 ს-ში მონტანას ოქროს მაძიებლები მოაწყდნენ. 1864 – აშშ-ს ტერიტორია. 1867-1877 – ომები ინდიელებთან. 1889-დან შტატი. 

მონტანას ესაზღვრება კანადის პროვინცია ალბერტა და სასკაჩევანი, ჩრდილოეთ დაკოტა, სამხრეთ დაკოტა, უაიომინგი და აიდაჰო. მოქმედებს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები: მონტანას უნივერსიტეტი (დაარსებულია 1893 წ.) და მონტანას სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1893).

* **ფართობი** – 377 ათასი. 
* **მოსახლეობა** – 909 ათასი (თეთრი 92,4 %, აფროამერიკელი 0,3 %, ინდიელი 5,8 %, ლათინურამერიკელი 1,5 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 52,9 %. 
* **ქალაქები** – ჰელენა (დედაქალაქი), 28 ათასი, ბილინგსი, 91 ათასი, გრეით-ფოლსი, 58 ათასი. 
* **თავისებურებები** – იელოუსტონის ეროვნული პარკი, ინდიელთა ველის მუზეუმი, სამთო-სათხილამურო კურორტები. 

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
აიდაჰო

**აიდაჰო** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი ეწოდა ორაგულზე (Ida) მოთევზავე ინდიელთა ტომისაგან (Ho). 1803 წელს ლუიზიანასთან ერთად შევიდა აშშ-ს შემადგენლობაში. 1860 – შეიქმნა პირველი დასახლებები მას შემდეგ, რაც აღმოაჩინეს ოქრო. 1863 - ტერიტორია; 1890-დან აშშ-ს შტატია.

* **ფართობი** - 214 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 1,376 ათასი (თეთრი 94,4 %, აფროამერიკელი 0,3 %, ლათინურამერიკელი 5,3). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 54 %. 
* **ქალაქები** – ბოისე (დედაქალაქი), 153 ათასი, პოკატელი, 51 ათასი, აიდაჰო ფოლსი, 48 ათასი.	

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
უაიომინგი

**უაიომინგი**, *ვაიომინგი* (Wyoming, Wy) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „დიდ პრერიას“ ან „დიდ დაბლობს“ ნიშნავს. 1803 – გადაეცა აშშ-ს ლუიზიანასთან ერთად. 1834 – შეიქმნა პირველი დასახლება ფორტ ლარამი. 1890-დან აშშ-ს შტატია.

* **ფართობი** – 252 ათასი.
* **მოსახლეობა** – 496 ათასი (თეთრი 92,2 %, აფროამერიკელი 0,7 %, ინდიელი 2 %, ლათინოამერიკელი 5,2 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 62,7 %.
* **ქალაქები** – შაიენი (დედაქალაქი), 54 ათასი, კასპერი, 49 ათასი, ლარამი, 27 ათასი.

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
კოლორადოს შტატი

**კოლორადო** () — შტატი დასავლეთ აშშ-ში, მდებარეობს მთიან აშშ-ში. სახელი ესპანურად „ფერადოვანს“ ან „წითელს“ ნიშნავს. XVI საუკუნეში აქ გამოჩნდნენ პირველი ესპანელი მკვლევრები. 1706 წლიდან ეკუთვნის ესპანეთს. 1803 – აღმოსავლეთი ნაწილი მიეკუთვნა აშშ-ს. 1845-1848 – დასავლეთი ნაწილი ომით დაიკავა მექსიკამ. 1858 – დაარსდა დენვერი ოქროს აღმოჩენასთან ერთად. 1876-დან აშშ-ს შტატია. 

* **ფართობი** – 269 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 4,656 ათასი (თეთრი 86,2 %, აფროამერიკელი 3 %, ლათინურამერიკელი 10,8 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 80,6 %. 
* **ქალაქები** – დენვერი (დედაქალაქი), 498 ათასი, კოლორადო-სპრინგზი, 345 ათასი, ორორა, 252 ათასი. 

## სქოლიო
კატეგორია:კოლორადო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ნიუ-მექსიკო

**ნიუ-მექსიკო** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. 1540-1542 წლებში ნიუ-მექსიკო გამოიკვლია ფრანსისკო დე კორონადომ. 1568-ში გაჩნდა ესპანური დასახლებები რიო-გრანდესთან. 1610 – დაარსდა სანტა-ფე. 1848 – ტერიტორიის დიდი ნაწილი გადაეცა აშშ-ს. 1912-დან შტატი. 

* **ფართობი** – 314 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 1,849 ათასი (თეთრი 62,3 %, აფროამერიკელი 1 %, ინდიელი 7,2 %, ლათინურამერიკელი 30,2 %). 
* **მოსახლეობის სიმჭიდროვე**-5.79 მცხოვრები 1კვ.კმ
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 72,1 %. 
* **ქალაქები** – სანტა-ფე (დედაქალაქი, სრული სახელია Villa Real de la Santa Fe de San Francisco de Asis), 66 ათასი, ალბურქერქი, 518 ათასი, ლას-კრუსესი, 75 ათასი. 
* **თავისებურებები** - კოსმოსური და ბირთვული კვლევის ცენტრი ლოს-ალამოსი, სარაკეტო პოლიგონი უაით-სენდსი, ნავაჰოსა და ჰოპის ინდიელთა რეზერვაციები. 

## სქოლიო

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ნებრასკა

**ნებრასკა** (Nebraska, Nb) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს ჩრდილო-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „მცირე სიღრმის მდინარეს“ ნიშნავს. 1541—1801 წლებში საცილობელი იყო ესპანეთსა და საფრანგეთს შორის. 1803 ნებრასკა მიეყიდა აშშ-ს როგორც ლუიზიანის ნაწილი. 1854-დან აშშ-ს ტერიტორია, 1867-დან — აშშ-ს შტატი.

* **ფართობი** — 200 356 კმ²
* **მოსახლეობა** — 1962 ათასი (თეთრი 74,4 %, აფროამერიკელი 4,9 %, აზიელი 2.7 %, ლათინოამერიკელი 10.2 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 62,9 %.
* **ქალაქები** — ლინკოლნი, 291 ათასი, ომაჰა, 486 ათასი.
* **ცნობილი ადამიანები** — ჰენრი ფონდა, მალკოლმ X, ჰაროლდ ლოიდი.

## სქოლიო

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
არიზონა

**არიზონა** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი --ინდიელთა ენაზე „პატარა წყაროს“ ნიშნავს. 1715 წლამდე ახალი ესპანეთის ნაწილი იყო, 1752-1824 – მექსიკის ნაწილი. 1848 – გადაეცა აშშ-ს. 1912-დან შტატი. 

* **ფართობი** – 294 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 5,666 ათასი (თეთრი 76,8 %, აფროამერიკელი 3 %, ლათინურამერიკელი 15,6 %, ინდიელი 5,1 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 83,8 %. 
* **ქალაქები** – ფინიქსი (დედაქალაქი), 1.159 ათასი, ტუსონი, 450 ათასი, მესა, 345 ათასი, გლენდეილი, 182 ათასი. 
* **თავისებურებები** - მდინარე კოლორადო, დიდი კანიონი, მთიანი და უდაბნო ზონები. 

## სქოლიო
კატეგორია:არიზონა
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
იუტა

**იუტა** () — შტატი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მდებარეობს მთიან რეგიონში. სახელი დაერქვა ინდიელთა ტომის უტესის მიხედვით. 1776 – გამოიკვლიეს ფრანცისკანელმა მონაზვნებმა ესპანელთათვის. 1824 – ამერიკულმა სკაუტმა ჯიმ ბრიჯერმა აღმოაჩინა მლაშე ტბები. 1848 – ტერიტორიის ნაწილი მექსიკამ გადასცა აშშ-ს. 1850 – აშშ-ს ტერიტორია. 1896-დან შტატი. განვითარდა მორმონების წყალობით, რომლებიც ახლაც უდიდეს რელიგიურ ჯგუფს წარმოადგენს. მორმონების რიცხვი შტატში 830 ათასს შეადგენს.

* **ფართობი** – 213 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 2,344 ათასი (თეთრი 93,8 %, აფროამერიკელი 0,7 %, ლათინურამერიკელი 4,9 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 84,4 %. 
* **ქალაქები** – სოლტ-ლეიკ-სიტი (დედაქალაქი), 173 ათასი, უესტ-ველი, 100 ათასი, პროვო, 99 ათასი. 
* **თავისებურებები** – კოლორადოს პლატო, დიდი მლაშე ტბა, 5 ეროვნული პარკი, მორმონების ტაძარი სოლტ-ლეიკ-სიტიში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*დიდი მლაშე ტბა
*კლდოვანი მთები
*აშშ-ის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში 
* იუტას შტატის ოფიციალური საიტი
* იუტას შტატის სტატისტიკური მონაცემები 

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
მისისიპის შტატი

**მისისიპი** () — შტატი აშშ-ში. მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „დიდ მდინარეს“ ნიშნავს. 

## ზოგადი ცნობები
* **ფართობი** – 122 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 2 992 ათასი (თეთრი 59,1 %, აფროამერიკელი 37 %, აზიელი 0,9 %). 
* **ქალაქები** – ჯექსონი 166,9 ათასი, გალფორტი 71,8 ათასი, საუთჰევენი 54 ათასი. 
* **ცნობილი ადამიანები** – უილიამ ფოლკნერი, ელვის პრესლი, ტენესი უილიამსი, რიჩარდ რაიტი. 

## ისტორია
ეს ტერიტორია 1540 წელს გამოიკვლია ერნანდო დე სოტომ. 1699 წელს ფრანგებმა შექმნეს დასახლება, 1763 – პარიზის შეთანხმებით გადაეცა ინგლისს. 1798-დან აშშ-ს ტერიტორიაა, 1817-დან - შტატი. 1861-1870 წლებში კონფედერაციის წევრი იყო. 

## გეოგრაფია
შტატის უმეტესი ნაწილი მდებარეობს ვაკეზე, რომელიც დასერილია მდინარე მისისიპის შენაკადებით. ჰავა ნოტიოა. შტატის ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე ფოთლოვანი ტყეებია, ხოლო სამხრეთით წიწვოვანი. მექსიკის ყურის სანაპიროზე ჭაობის კვიპაროზის რაყებია.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Mississippi Travel and Tourism
*Mississippi Development Authority
*The "Mississippi Believe It" Campaign
*USDA Mississippi State Facts 
*University Press of Mississippi
*[ftp://newftp.epa.gov/EPADataCommons/ORD/Ecoregions/ms/ms_eco_pg.pdf Ecoregions of Mississippi] 
*
*Mississippi as Metaphor State, Region, and Nation in Historical Imagination", *Southern Spaces*, October 23, 2006.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ოკლაჰომა

**ოკლაჰომა** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთის ცენტრალურ რეგიონში. სახელი ინდიელთა ენაზე „წითელ ხალხს“ ნიშნავს. 1541 წელს ფრანცისკო დე კორონადო იკვლევდა ტერიტორიას ესპანელთათვის. 1803 წელს ოკლაჰომა მოჰყვა ლუიზიანის გაყიდვაში. 1890 შეიქმნა ოკლაჰომის ტერიტორია. 1907-დან აშშ-ს შტატია. 1928 — აღმოაჩინეს ნავთობი. ესაზღვრება კანზასი, ტეხასი, არკანზასი, მისური, ნიუ–მექსიკო და კოლორადო. მოქმედებს უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებები: ოკლაჰომის სახელმწიფო უნივერსიტეტი და ოკლაჰომის უნივერსიტეტი (1890).

* **ფართობი** — 178 ათასი. 
* **მოსახლეობა** — 3,8 ათასი (თეთრი 82 %, აფროამერიკელი 7,4 %, ინდიელი 8 %, ლათინურამერიკელი 2,6 %). 18,3. 
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 67,3 %. 
* **ქალაქები** — ოკლაჰომა სიტი (დედაქალაქი), 470 ათასი, ტულსა, 378 ათასი, ლოუტონი, 83 ათასი. 
* **თავისებურებები** — მდინარე არკანზასი, უიჩიტას ქედი, ინდიელთა რეზერვაციები: ჩეროკი, ჩიკასაუ, ჩოკტაუ, კრიკი, სემინოლები.

## სქოლიო 

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ორეგონი

**ორეგონი** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონში. სახელი ალგონკინელთა ენაზე „ლამაზ წყალს“ ნიშნავს. 1811 წელს შეიქმნა წყნარი ოკეანის ტყავეულის კომპანია. 1848 ტერიტორია მოიცავდა ვაშინგტონის ახლანდელ შტატსაც. 1859-დან აშშ-ის შტატია. 

* **ფართობი** — 251 ათასი. 
* **მოსახლეობა** — 3,577 ათასი (თეთრი 92,8 %, აფროამერიკელი 1,6 %, ლათინურამერიკელი 4 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 67,9 %. 
* **ქალაქები** — სალემი (დედაქალაქი), 123 ათასი, პორტლენდი, 481 ათასი, იუჯინი, 124 ათასი. 

## დამეგობრებული შტატები 
* , ფუჯიანი&nbsp;– 1984
* , ტაივანი&nbsp;– 1985
* , ჩოლა-ნამდო&nbsp;– 1996

## ლიტერატურა 
* O'Hara, E. (1911). Oregon. In the *Catholic Encyclopedia*. New York: Robert Appleton Company. Retrieved July 25, 2009, from New Advent.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Oregon Historical Society
*Oregon State Databases 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ალასკა

**ალასკა** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონში. სახელი ინუიტების ენაზე „კონტინენტს“ ნიშნავს. 1741- აღმოაჩინა კაპიტანმა ვიტუს ბერინგმა. 1744 – რუსეთის კოლონია გახდა. 1845 – 1838 ათასი მოსახლე იყო, მათ შორის 640 რუსი. 1867 – იყიდა აშშ-მ 7,2 მლნ დოლარად. 1884 – ოლქი. 1912 – ტერიტორია. 1959 – აშშ-ს შტატი.

* **ფართობი** - 1,717,856 კმ.კვ. აქ მდებარეობს ამერიკის უმაღლესი მწვერვალი მაკ-კინლი (6190 მ).
* **მოსახლეობა** – 710 ათასი (თეთრი 66.7 %, აფროამერიკელი 3,3 %, ლათინურამერიკელი 5,5 %, ინდიელი, ალეუტი და ინუიტი 14,8 %, აზიელი 5,4 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 64,5 %.
* **ქალაქები** – ჯუნო (დედაქალაქი) 32 ათასი, ანკორიჯი, 292 ათასი, ფერბენქსი, 31 ათასი.

## სქოლიო

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ვაშინგტონის შტატი

**ვაშინგტონი** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. სახელი ეწოდა აშშ-ს პირველი პრეზიდენტის ჯორჯ ვაშინგტონის პატივსაცემად.  XVIII საუკუნეში იკვლევდნენ ესპანელები და ინგლისელები. 1811 — პირველი დასახლებები. იყო ორეგონის ნაწილი. 1853 — აშშ-ს ტერიტორია. 1889 წლიდან აშშ-ს შტატია. 

* **ფართობი** — 172 ათასი კმ². 
* **მოსახლეობა** — 6,179 ათასი (თეთრკანიანი 88,2 %, აფროამერიკელი 3,1 %, აზიელი 4,3 %: 29 ათასი იაპონელი, 32 ათასი ჩინელი, ლათინურამერიკელი 4,4 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 73,5 %. 
* **ქალაქები** — ოლიმპია (დედაქალაქი) — 39 ათასი,  სიეტლი — 525 ათასი, სპოკენი — 187 ათასი, ტაკომა — 179 ათასი. 
* **ცნობილი ადამიანები** — ბინგ კროსბი, ჯიმი ჰენდრიქსი.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
აშშ-ის პრეზიდენტების სია

thumb|აშშ-ის პრეზიდენტის ბეჭედი
აქ მოყვანილია **აშშ-ის პრეზიდენტების სია**. ეს სია მოიცავს მხოლოდ იმ პიროვნებებს, რომლებიც აშშ-ის პრეზიდენტის თანამდებობაზე დამტკიცდა აშშ-ის კონსტიტუციის რატიფიცირების შემდეგ, 1789 წლიდან. რატიფიცირებამდე ამერიკის ლიდერთათვის იხილეთ კონტინენტური კონგრესის პრეზიდენტები. ეს სია არ მოიცავს პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლებს აშშ-ის კონსტიტუციის XXV ჩასწორების მიხედვით.

თანმიმდევრული ვადები ნუმერაციით ითვლება ერთ პრეზიდენტობად (მაგ. ჯორჯ ვაშინგტონი, რომელიც აირჩიეს ორი ვადით ზედიზედ, იყო პირველი პრეზიდენტი და არა პირველი და მეორე). ჯერალდ ფორდმა პრეზიდენტობა მიიღო რიჩარდ ნიქსონის გადადგომის შემდეგ და დაასრულა ნიქსონის პრეზიდენტობის მეორე პერიოდი. ის ფაქტი, რომ ფორდი ამ პოსტზე არჩეული არ ყოფილა, ნუმერაციაზე გავლენას არ ახდენს და მას 38-ე პრეზიდენტად ხდის. ერთადერთი ადამიანი, რომელიც ორჯერ არა ზედიზედ იყო პრეზიდენტი არის გროვერ კლივლენდი. ითვლება, რომ ის იყო 22-ე და 24-ე პრეზიდენტი. ამიტომ სიაში არის 46 პრეზიდენტი, მაგრამ მხოლოდ 45 ადამიანი.

## აშშ-ის ყველა პრეზიდენტი: 
## სქოლიო 
## იხილეთ აგრეთვე 
* აშშ-ის პრეზიდენტი
* აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტების სია

## ლიტერატურა 
* ფრენკ ფრიდელი და ჰუგო ს. საიდი, "The Presidents of the United States" . 
* რობერტ ს. სამმერსი, "POTUS: Presidents of the United States".

## რესურსები ინტერნეტში 
* **ოფიციალური საიტი **
გიორგი I

საკუთარი სახელი **გიორგი I** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი I — საქართველოს მეფე;
* გიორგი I — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე;
* გიორგი I — იმერეთის მეფე;
* გიორგი I — გურიის მთავარი;
* გიორგი I — ოდიშის მთავარი;
* გიორგი I — ქართლის კათოლიკოსი.
გიორგი IV (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ** გიორგი IV** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* გიორგი IV — საქართველოს მეფე;
* გიორგი IV — იმერეთის მეფე;
* გიორგი IV გურიელი — გურიის მთავარი;
* გიორგი IV დადიანი — ოდიშის მთავარი.
* გიორგი IV — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი.
ალექსანდრე ბაგრატიონი

**ალექსანდრე ბაგრატიონი** (დ. 1674, თბილისი  — გ. 1711, პიტეო) — ქართველი ბატონიშვილი. მეფე არჩილ II-ის ძე, ცარისტული რუსეთის არმიის არტილერიის ფუძემდებელი, რუსეთის პირველი გენერალ-ფელდცოიხმაისტერი (1699).

1684-იდან იზრდებოდა მოსკოვის სამეფო კარზე და პეტრე I-ის ყურადღება მიიპყრო. 1697 მასთან ერთად იმოგზაურა ევროპაში; კენიგსბერგსა და ჰააგაში 1699-მდე სწავლობდა საარტილერიო საქმეს. 1700 წლის 19 მაისს პეტრე I-მა მიანიჭა გენერალ-ფელდცოიხმაისტერის წოდება და რუსეთის არტილერიის უფროსად დანიშნა. ალექსანდრე ბატონიშვილი შეუდგა რუსეთის არტილერიის რეორგანიზაციას. შვედეთის წინააღმდეგ ომში იგი რუსეთის არტილერიას ხელმძღვანელობდა. 1700 წლის 19 ნოემბერს ნარვის ბრძოლაში შვედებმა ტყვედ ჩაიგდეს. ტყვეობაში მყოფ ალექსანდრე ბატონიშვილს პეტრე I-მა წოდება და ნახევარი ხელფასი შეუნარჩუნა, 1711 კი გამოიხსნა ტყვეობიდან, მაგრამ დაავადებული გზაში გარდაიცვალა. დაკრძალულია მოსკოვში, დონის მონასტერში. 

ალექსანდრე ბატონიშვილს რუსულიდან ქართულად უთარგმნია "სადიდებელნი გალობანი უფლისა ჩუენისა იესო ქრისტესნი" (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტის ფონდი A- 347); ფიქრობენ, რომ მასვე ეკუთვნის იმპერატორ ბასილი მაკედონელის "ტესტამენტის" (ანდერძის) თარგმანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1674
კატეგორია:გარდაცვლილი 1711
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
გიორგი VI (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი ** გიორგი VI** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი VI მცირე — საქართველოს მეფე;
* გიორგი VI — იმერეთის მეფე.
გიორგი V

საკუთარი სახელი ** გიორგი V** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი V — საქართველოს მეფე;
* გიორგი V გურიელი — გურიის მთავარი;
* გიორგი V (გიორგი-მალაქია აბაშიძე) — იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, რომელიც შემდეგ ფაქტობრივი მმართველი გახდა;
* გიორგი V — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი.
ჰავაის შტატი

**ჰავაი** (Hawaii, Hw) — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონში. კუნძულები 1778 წელს აღმოაჩინა ჯეიმზ კუკმა. ცნობილი იყო სენდვიჩის კუნძულების სახელით. 1843 წელს — ფრანკო-ბრიტანული კონვენციით გარანტირებული იყო მისი დამოუკიდებლობა კამეჰამეჰას დინასტიის მმართველობით. მეფეები: კამეჰამეჰა IV (1863 წლამდე); კამეჰამეჰა V (1872 წლამდე); უილიამ ლუნალილო (1874 წლამდე); დევიდ კალაკაუა (1891 წლამდე); დედოფალი ლილიუოკალანი (1893 წლამდე). 1887 წელს — მიიღეს კონსტიტუცია. 1894 წელს — გამოცხადდა რესპუბლიკა. 1898 წელს — მიუერთდა აშშ-ს. 1900 წელს — ტერიტორია. 1959 წელს — გახდა აშშ-ის 50-ე შტატი.

* **ფართობი** — 16,6 ათასი კმ² (20 კუნძული).
* **მოსახლეობა** — 1,360 ათასი (ევროპელი 34 %, იაპონელი 25 %, ფილიპინელი 14 %, ჰავაელი 12 %, ჩინელი 6 %).
* **ქალაქის მოსახლეობა** — 86,5 %.
* **ქალაქები** — ჰონოლულუ (დედაქალაქი), 423 ათასი კოოფაუპოკო, 109 ათასი.
* **თავისებურებები** — ჰავაი წარმოადგენს 20 ვულკანური კუნძულის ჯაჭვს. უდიდესი მოქმედი ვულკანი მაუნა-კეა (4201 მ) და მთა მაუნა-ლოა (4170 მ).

## ფოტო გალერეა 

|Island Maui, Haleakala national Park
|Big Island, View from Mauna Kea Volcano
|Big Island, Volcanoes National Park
|Kauai, Na Pali Coast
|Big Island, Punaluu Beach Park
|Island Maui, Hookipa Beach
|Big Island, Hapuna Beach

## ლიტერატურა 

კატეგორია:აშშ-ის შტატები
ბაქარი ბატონიშვილი

**ბაქარი** (დ. 7 აპრილი, 1699 ან 1700  — გ.  1 თებერვალი, 1750, მოსკოვი) — ქართველი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე. ვახტანგ VI-ის ძე. რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი, გრუზინსკების გვარის ფუძემდებელი. 

ქართლის ფაქტობრივი მეფე (შაჰნავაზ III-ის სახელით) 1716–1719, ვახტანგ VI-ის ირანში ყოფნის დროს. 1724 მამასთან ერთად რუსეთში გადასახლდა. რუსეთში ისინი ატარებდნენ გრუზინკსის გვარს. 1729 წლის 30 ნოემბერს გენერალ-ლეიტენანტის ჩინით დაინიშნა მოსკოვის ოლქში საარტილერიო კანტორის უფროსად. გახდა წმინდა მოციქულ ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალერი. ბაქარი მონაწილეობდა მოსკოვის ქართული სტამბის აღდგენაში. 1743 მისი თაოსნობით დაიბეჭდა ბიბლია, რომელიც ცნობილია ბაქარის ბიბლიის სახელით. ურთიერთობა ჰქონდა რუს მეცნიერებთან (ვ. ტატიშჩევი, ჟ. დე-ლილი), აწვდიდა მათ ცნობებს საქართველოს წარსულზე. ასრულებდა რუსეთის მთავრობის დიპლომატიურ დავალებებს.

სიკვდილის წინ მან ფიცი დაადებინა შვილს, ალექსანდრეს, რომ ქართლის მეფის ტახტს დაიკავებდა. დაკრძალულია მოსკოვის ქართველთა ნეკროპოლში — დონის მონასტერში.

## ოჯახი
ბაქარს ცოლად ჰყავდა გიორგი არაგვის ერისთავის ასული ანა (1706–1780), რომლისგანაც ეყოლა 5 შვილი:
* ალექსანდრე გრუზინსკი (1726–1791)
* ლევან გრუზინსკი (1739–1763)
* მარიამ გრუზინსკი (გარდაიცვალა 1807)
* ელისაბედ გრუზინსკი (გარდაიცვალა 1768), დაქორწინდა ნიკოლოზ ოდოიევსკზე.
* სახელი უცნობია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1699
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1750
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:საქართველოს რეგენტები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ილია აგლაძე

მინი|220პქ|ილია აგლაძის მემორიალური დაფა
**ილია სიმონის ძე აგლაძე** (*აღლაძე*) (დ. 1872, თბილისი — გ.  15 ივლისი, 1948, წაღვერი) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში, მაგრამ ვერ დაამთავრა, გარიცხეს „მგლის ბილეთით“, როგორც პოლიტიკურად არასაიმედო. მისი თარგმანები, ფელეტონები, პუბლიცისტური წერილები იბეჭდებოდა 1894 წლიდან. 1894-1902 წლებში მუშაობდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“. 1908-1910 წლებში აგლაძე „დროებისა“ და მისი სურათებიანი დამატების რედაქტორია. იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოებისა“ და ქართული დრამატული საზოგადოების გამგეობის აქტიური წევრი. თვითმპყრობელობის წინააღმდეგ მიმართული სტატიებისათვის მეფის მთავრობა დევნიდა. 1910 წელს დააპატიმრეს. 1917 წლამდე გადასახლებაში იყო. 1920–1923 წლებში აირჩიეს საქართველოს მწერალთა კავშირის საბჭოს წევრად. საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ მუშაობდა „კომუნისტის“, „ლიტერატურული საქართველოსა“ და „მნათობის“ რედაქციებში.

აგლაძემ თარგმნა პუშკინის, ი. ტურგენევის, ლ. ტოლსტოის, ა. ჩეხოვის, მ. გორკისა და სხვ. თხზულებანი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 31, თბ., 1994

კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული  1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
ი
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
დომენტი

საკუთარი სახელი **დომენტი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დომენტი (ჯანდიერიშვილი) — არქიმანდრიტი, კალიგრაფი
* დომენტი I — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* დომენტი II — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* დომენტი III — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* დომენტი IV — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
გიორგი ბატონიშვილი (ალექსანდრე II-ის ძე)

**გიორგი ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. დაახლოებით 1570 — გ. 12 მარტი, 1605) — კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, ალექსანდრე II-ის ვაჟი. 1601, როდესაც მისმა ძმამ დავითმა მამის ტახტი მიიტაცა, გიორგი ბატონიშვილი  დავითის წინააღმდეგ გამოვიდა. დავითმა შერიგების მიზნით გიორგი ბატონიშვილს საუფლისწულო უბოძა. 1602 გიორგი ბატონიშვილმა და მისმა მომხრე თავადებმა შეთქმულება მოაწყვეს დავითის წინააღმდეგ. შეთქმულება გამჟღავნდა. გიორგი ბატონიშვილმა კათალიკოსს შეაფარა თავი, მაგრამ ქართლის მეფემ გიორგი X-მ დავითს გადასცა, რომელმაც იგი საპყრობილეში ჩასვა. დავითის გარდაცვალებისა და ალექსანდრე II-ის ხელახლა გამეფების შემდეგ, მამამ გიორგი ბატონიშვილი საპყრობილიდან გაათავისუფლა. 1604 დასაწყისიდან 1605 მარტამდე, ალექსანდრე II-ის ირანში ყოფნის დროს, გიორგი ბატონიშვილი კახეთს განაგებდა. 1604 აგვისტოში რუსეთის ხელმწიფის ელჩები მიიღო. 1604 ოქტომბერს დაამარცხა განჯა-შემახის ხანები, რომლებიც ქ. ძეგამზე მოდიოდნენ. ამ ლაშქრობაში გიორგი ბატონიშვილს ახლდა 40 მეთოფისგან შემდგარი რუსთა ელჩების მცველი რაზმი. 1605 წლის 1 იანვარს გიორგი ბატონიშვილმა დარბაზის წევრებთან ერთად რუსეთის ხელმწიფის ერთგულების ფიცი მიიღო. მამამისთან ერთად ძეგამში მოკლა საკუთარმა ძმამ კონსტანტინე I-მა.

## ლიტერატურა
*ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ., ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973

კატეგორია:დაბადებული 1570
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1605
კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
დომენტი IV

მინიატიურა|საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დომენტი IV-ის ხელრთვა

**დომენტი IV** (ერისკაცობაში **დამიანე ლევანის ძე ბაგრატიონი**; გ. 1741) — აღმოსავლეთ  საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1705-1741 წლებში, (მღვდელი ვასილ გრიგოლის ძე კარბელაშვილის ცნობით 1704-1724 და 1738-1742 წლებში), ვახტანგ VI-ის ძმა, მწიგნობარი. 

## ბიოგრაფია
1705-1708 წლებში ვახტანგ VI-თან ერთად მონაწილეობდა კანონების შედგენაში. 

1706 წელს გადაიხადა ბაჟი:

1707 წელს ირანის შაჰს ეწვია და დაამტკიცებინა საკათოლიკოსო მამულები, მათ შორის კახეთის ხელისუფალთა მიერ იმჟამად მისაკუთრებული საკათოლიკოსო კახური სამფლობელოებიც. 

1709 წელს განაახლა კათალიკოს-პატრიარქ ნიკოლოზ I-ის მიერ შედგენილი სვეტიცხოვლის საკითხავი.

1710 წელს კახეთის მეფეს დავით II-ს (იმამ-ყული ხანი) დააწერინა საკათოლიკოსო მამულების მფლობელობის სიმტკიცის სიგელი. 

1712-1714 წლებში მხარს უჭერდა ირანში მყოფ ვახტანგ VI-ის გამეფებას. ერთ პერიოდში სცადა სამეფო ტახტის დაკავება, მაგრამ უშედეგოდ. 1723 წელს, თბილისში თურქ-ოსმალთა შემოჭრის დროს, გაიხიზნა ლორეს ციხეში, იქიდან კი ქსნის საერისთავოში. თბილისის გამგებელმა იესემ (ალი-ყული-ხანი) კათოლიკოსად ბესარიონი დანიშნა, მაგრამ ოსმალებმა ისევ დომენტი IV დააბრუნეს. 

### საქართველოს დატოვება
1725 წელს დომენტი IV ოსმალეთის სულთანმა სტამბოლში გაიწვია. აქ დაუმტკიცეს საკათოლიკოსო მამულები, მაგრამ სამშობლოში აღარ გამოუშვეს. 1727 დეკემბერში დააპატიმრეს როგორც ოსმალთა ბატონობის მოწინააღმდეგე და სტამბოლის მახლობლად კუნძულზე გადაასახლეს. აქ მან 1736-ის დამლევამდე დაჰყო. 1739 ნოემბერში ქართლში დაბრუნდა. 

დომენტი IV-ის ლიტერატურული-მწიგნობრული მოღვაწეობა ემსახურებოდა ქართული კულტურისა და ქრისტიანობის დაცვა-განმტკიცების საქმეს. დომენტი IV-მ შეკრიბა ქართველი საერო და საეკლესიო მოღვაწეთა ცხოვრება-წამების აღწერილობანი, მათ შორის ზოგიერთი სვინაქსარული სახისა, და შეადგინა ქართული ჰაგიოგრაფიული კრებული (მოღწეულია 1713 გადანწერი ნუსხით); საეკლესიო პრაქტიკისათვის გადააწერინა პარაკლიტონი, ასკეტიკონი და სხვ., ბერძნულიდან ათარგმნინა კურთხევანი და 1719 საკუთარი ხარჯით დააბეჭდინა თბილისში, შეადგინა სადღესასწაულოს ახალი რედაქცია (მოღწეულია 1718 ნუსხით). გადასახლებაში ყოფნისას შეკრიბა ილარიონ ქართველისა და სხვათა საგალობლები, გადააწერინა საეკლესიო მამათა თხზულებების მეორე ნაწილი. დომენტი IV-მ საკუთარი ხარჯით შეასრულა მცხეთის სვეტიცხოვლის, თბილისის ანჩისხატის, მეტეხისა და სხვა ეკლესიების სარემონტო და სამშენებლო სამუშაოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1741
ლევან ბატონიშვილი

**ლევან ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) († 1709) — ქართლის მეფის ვახტანგ V-ის შვილი. ვახტანგ VI-ის მამა და სულხან-საბა ორბელიანის მამიდაშვილი. ცოლად ჰყავდა ქაიხოსრო I გურიელის ასული თუთა. ძმის, გიორგი XI-ის ირანში გაწვევის დროს, 1676-1677 და 1703 წლებში იყო ქართლის გამგებელი (ჯანიშინი). 

ბერი ეგნატაშვილის შეფასებით:  

1678 ირანში გაიწვიეს, გაამაჰმადიანეს და შაჰ ყული-ხანი უწოდეს. დაინიშნა ქირმანის ნაიბად. შაჰის დავალებით ხელმძღვანელობდა ბელუჯების წინააღმდეგ ბრძოლას. შემდეგ ირანის მდივანბეგობაც მიიღო. 1708 წელს უგზავნის რომის პაპს კლემენტ XI-ს წერილს, სადაც უცხადებს მას საკუთარ მორჩილებას, რასაც მოგვიანებით მისი ვაჟნი, ქაიხოსრო და ვახტანგი (ვახტანგ VI) გაიმეორებენ.  ლევან ბატონიშვილი მფარველობდა კათოლიკე მისიონერებს, იყო  სულხან-საბა ორბელიანის მიერ ქართული ლექსიკონის შედგენის ერთ-ერთი ხელშემწყობი. მას შეუდგენია „ვედრება“  იოანე ნათლისმცემლის, პეტრეს, პავლესა და სხვათა წმინდანებისადმი.

## ლიტერატურა
* *ქავთარია მ.,* ლევანი-ქართლის ჯანიშინი, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. XXV, № 4, 1960;
* *ჯავახიშვილი ნ.*, ქართლის სამეფოს ბაგრატოვან მმართველთა ქრონოლოგიური რიგის დაზუსტებისათვის, საქართველოს ისტორიის ინსტიტუტი, შრომები, XVI, თბ. 2020, გვ. 125

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი  1709
კატეგორია:ქართლის გამგებლები
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
ლევან ბატონიშვილი (ბაქარის ძე)

**ლევან ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. 1728 — გ.  23 ივლისი. 1763) — ქართული კულტურის მოღვაწე, ბაქარის ძე, გვარდიის მაიორი. სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტში. ფლობდა ლათინურ, ფრანგულ, გერმანულ და რუსულ ენებს. მაიორის ჩინით მსახურობდა იზმაილის პოლკში. მისი მთავარი ნაშრომია "მსოფლიოს ისტორია" (მსოფლიო ისტორიის პირველი ქართული სახელმძღვანელო), რომელშიც 50-მდე ხალხისა და ქვეყნის ისტორია არის წარმოდგენილი. ზოგიერთი მკვლევარი მას ლევან ბატონიშვილის ორიგინალურ ნაშრომად მიიჩნევს. მასვე მიეწერება რამდენიმე ლექსი და "მითოლოგიის" წიგნის ავტორობა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1728
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1763
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
თეკლე ბატონიშვილი

**თეკლე ბატონიშვილი** (დ. 1776, ქართლ-კახეთის სამეფო — გ. 11 მარტი, 1846, თბილისი, რუსეთის იმპერია) — ქართველი პოეტი, ერეკლე II-ის ასული. გათხოვილი იყო ვახტანგ ორბელიანზე. პოეტების ვახტანგ და ალექსანდრე ორბელიანების დედა.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1776 წელს ქართლ-კახეთის სამეფოს მეფის ერეკლე II-ისა და მისი მესამე მეუღლის დარეჯან დადიანის ოჯახში. თავისი მებრძოლი ხასიათის გამო მას მამამისი „თეკლე-ბიჭს“ ეძახდა. 1800 წლის 7 სექტემბერს ცოლად გაჰყვა თავად ვახტანგ ორბელიანს, საგარეჯოს მოურავს. ქორწინების შედეგად დაიბადა ოთხი ბიჭი ალექსანდრე (1801-1869 წწ.), ნიკოლოზი (1803 წ.), დიმიტრი (1806-1882 წწ.) და ვახტანგი (1812-1890 წწ.)

ქართლ-კახეთის ბაგრატიონთა ოჯახის სხვა წევრებისაგან განსხვავებით, რუსეთის იმპერიის მიერ სამეფოს ანექსიის შემდეგ იგი არ გადაუსახლებიათ. მას მიენიჭა წმინდა ეკატერინეს ორდენის მცირე ჯვარი. მისი ქმარი მსახურობდა რუსეთის არმიაში და მოკლეს კახეთის 1812 წლის აჯანყების დროს. თეკლე, ისევე როგორც მისი დები მარიამი და ქეთევანი, იყო პოეტი. თეკლე ბატონიშვილის ლექსებში გამოხატულია ძველი დიდების დაკარგვით გამოწვეული სევდა. პოეტი უჩივის უბედობას და პატიმრის მძიმე ხვედრს.

1832 წელს თეკლეს სახლი თბილისში იქცა იმ ქართველი თავადებისა და ინტელიგენციის თავშეყრის ადგილად, რომლებიც  უკმაყოფილოები იყვნენ რუსული მმართველობით. დაგეგმილი აჯანყება, რომელიც მიზნად ისახავდა დამოუკიდებელი ქართული სამეფოს აღდგენას, გამჟღავნდა ღალატის გამო და შეთქმულები პოლიციამ დააპატიმრა. 1832 შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის გადაასახლეს ქალაქ კალუგაში, სადაც ცხოვრობდა 1834 წლის 11 ოქტომბრიდან 1835 წლის 6 მაისამდე. ამის შემდეგ მას ნება დართეს დაბრუნებულიყო თბილისში, სადაც ცხოვრობდა გარდაცვალებამდე.

გარდაიცვალა 1846 წლის 11 მარტს. დაკრძალულია სვეტიცხოველში, მცხეთაში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1776
კატეგორია:გარდაცვლილი 1846
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:ქართველი პოეტები
თეკლე
კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები
კალიფორნია

**კალიფორნია** () — შტატი აშშ-ში, მდებარეობს წყნარი ოკეანის რეგიონში. სახელი მინიშნებაა ესპანური სიმღერის წარმოსახვითი კუნძულისა, რომლის მმართველი იყო დედოფალი კალაფია. XVIII ს-ის დასაწყისამდე კარტოგრაფებს იგი წარმოდგენილი ჰქონდათ კუნძულის სახით. 
1769 წელს კალიფორნია დაიპყრო ესპანეთმა; 1846 – დამოუკიდებელი რესპუბლიკა. 1848 – მექსიკასთან ომის შემდეგ შეიერთა აშშ-მ. 1850-დან აშშ-ს შტატია.
 
1850 წლიდან დაიწყო მოსახლეობის სწრაფი ზრდა, რაც განაპირობა კარგმა ჰავამ (ლოს-ანჯელესიში იანვარში საშუალოდ 18-22 გრადუსია), მოსახლეობის ზრდამ გამოიწვია ეკონომიკური ბუმი 20ე საუკუნის მეორე ნახევარში. მალე კალიფორნია გახდა აშშ-ს გართობის ცენტრი. კალიფორნიის შტატი ლიდერია ტურიზმის სექტორში. კალიფორნიის ეკონომიკა უმსხვილესია, შედარებისთვის კალიფორნია რომ დამოუკიდებელი ქვეყანა იყოს, ის მსოფლიოს უდიდეს ეკონომიკურ ქვეყნებში მერვე იქნებოდა (მშპ 1,81 ტრილიონი დოლარი), ხოლო 35-ე უდიდესი ქვეყანა მოსახლეობის მიხედვით.

2008 წლის მონაცემებით კალიფორნიის შტატმა ექსპორტზე 144 მილიარდი აშშ დოლარის ღირებულების ელექტრო და კომპიუტერული ტექნიკა გაიტანა. აგროკულტურა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი სექტორია კალიფორნიისთვის -ნედლეულის გაყიდვებმა 2008 წელს 31 მილიარდი დოლარი შეადგინა.

კალიფორნიაში თავს იყრის 81,500 ფერმა და რანჩო, რომელიც ქმნის 36 მილიარდი დოლარის პროდუქტს შტატში. მშპ ერთ სულ მოსახლეზე შეადგენს 38,956 აშშ დოლარს. უამრავი ოკეანის პირა ქალაქი კალიფორნიაში მიჩნეულია მსოფლიოში უმდიდრეს ქალაქებად (სანტა-კლარა). 2010 წლის მონაცემებით კალიფორნიაში ცხოვრობს 663,000 მილიონერი. კალიფორნია ენერგიის ყველაზე დიდი მომხმარებელია. კალიფორნიაში მდებარეობს ორი უდიდესი ატომური ელექტრო სადგური: დიაბლო ქანიონი და სან ონოფრე.

* **ფართობი** – 404 ათასი. 
* **მოსახლეობა** - 37,253 ათასი (თეთრი 57,6 %, აზიელი 13,0 %, აფროამერიკელი 6,4 %, ლათინურამერიკელი 21 %). 
* **ქალაქის მოსახლეობა** - 91,3 %. 
* **ქალაქები** – საკრამენტო (დედაქალაქი), 376 ათასი, ლოს-ანჯელესი (სრული სახელი: El Pueblo de Nuestra Señora la Reina de los Angeles de Porciuncula, დაარს. 1781, 3.553 ათასი), სან დიეგო, 1.171 ათასი, სან ხოსე, 839 ათასი, სან ფრანსისკო (დაარს. 1848), 735 ათასი, ლონგ-ბიჩი, 422 ათასი, ოკლენდი, 367 ათასი. 
* **ცნობილი ადამიანები** – უოლტ დისნეი, ჯეკ ლონდონი, მერლინ მონრო, რონალდ რეიგანი, ჯონ სტეინბეკი. 
* **თავისებურებები** – უდიდესი შტატია მოსახლეობით, უდიდესი სასოფლო-სამეურნეო რაიონი, ელექტროტექნიკური მრეწველობა (სილიკონის ველი), სიერა-ნევადა, სიკვდილის ველი (282 მ ზღვის დონის დაბლა).

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* Matthews, Glenna. *The Golden State in the Civil War: Thomas Starr King, the Republican Party, and the Birth of Modern California.* New York: Cambridge University Press, 2012.
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* State of California
* California State Guide, from the Library of Congress
* 
* 1973 documentary featuring aerial views of the California coastline from Mt. Shasta to Los Angeles
* Time-Lapse Tilt-Shift Portrait of California by Ryan and Sheri Killackey

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის შტატები
კატეგორია:კალიფორნია
8 ივნისი

**8 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 159-ე დღე (ნაკიან წლებში – 160-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 206 დღე.

## დღის მოვლენები 
* 68 : რომის სენატი იმპერატორად გალბას ცნობს
* 218 : ანტიოქიის ბრძოლა იმპერატორ მაკრინუსსა და ჰელიოგაბალუსის მომხრეებს შორის. 
* 1761 : მიხეილ ლომონოსოვმა ვენერას ატმოსფერო აღმოაჩინა.
* 1783 : ისლანდიაში დაიწყო ვულკან ლაკის ამოფრქვევა, რომელიც რვა თვე გაგრძელდა და 10 000 ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა. მსოფლიოს ისტორიაში ეს იყო ყველაზე მასშტაბური ამოფრქვევა. 
* 1786 : ნიუ-იორკში პირველად გაიყიდა ნაყინი.
* 1815 : პოლონეთი მიიერთა რუსეთმა
* 1824 : ნოა ქაშინგმა დააპატენტა სარეცხი მანქანა
* 1869 : აივს მაკგრაფიმ მტვერსასრუტი დააპატენტა.
* 1912 : ლოს-ანჯელესში დაარსდა კინოსტუდია „Universal“
* 1928 : მოხდა პირველი ფრენა აშშ - ავსტრალია
* 1940 : აღმოჩენილ იქნა ქიმიური ელემენტი ნეპტუნი
* 1946: დაფუძნდა ჟურნალისტების საერთაშორისო ორგანიზაცია.
* 1949 : ლონდონში გამოქვეყნდა ჯორჯ ორუელის რომანი 1984
* 1962 : ლონდონურმა ჟურნალმა „New Musical Express“-მა  გამოაქვეყნა მუსიკალური ალბომების პირველი ჰიტ აღლუმი.
* 1984 : ამერიკის კინემატოგრაფისტების გილდიაში საპატიო წევრად მიიღეს დისნეის მულტფილმების პერსონაჟი დონალდ დაკი.
* 2007 : საქართველოში აფრიკული ღორის ცხელება დაფიქსირდა, რის გამოც ათასობით ღორი დაიხოცა დასავლეთ საქართველოში. 
* 2009 : 41-წლიანი მმართველობის შემდეგ გარდაცვლილი გაბონის პრეზიდენტი ომარ ბონგო გარდამავალი პერიოდით როზ როგომბემ შეცვალა.
* 2019 : მოლდოვის რესპუბლიკის ორ უმაღლეს თანამდებობას ქალები იკავებენ: მაია სანდუ მოლდოვის პრემიერ-მინისტრად, ხოლო ზინაიდა გრეჩანი პარლამენტის თავმჯდომარედ აირჩიეს.
* 2021 : ქართველი ძიუდოისტი ლაშა შავდათუაშვილი მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს მედლის მფლობელი გახდა.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1625 : კასინი, ჯოვანი დომენიკო — იტალიელი მათემატიკოსი, ასტროლოგი, ინჟინერი და ასტრონომი.
* 1810 : შუმანი, რობერტ — გერმანელი კომპოზიტორი (გ.1856)
* 1921 : სუჰარტო —  ინდონეზიის პრეზიდენტი
* 1927 : სტილერი, ჯერი —  ამერიკელი კინომსახიობი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 632 : მუჰამედი — მუსლიმანური რელიგიის ფუძემდებელი
* 1795 : ლუი XVII — საფრანგეთის მეფე (დ.1785)
* 1809 : ტომას პეინი — ამერიკელი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი (დ. 1737)
* 1845 : ენდრიუ ჯექსონი — აშშ-ის მე-7 პრეზიდენტი (დ. 1767)
* 1876 : ჟორჟ სანდი — ფრანგი მწერალი (დ. 1804)
* 1978 : კონსტანტინე ბარამიძე — ქართველი მეცნიერი
* 2020 : პიერ ნკურუნზიზა — ბურუნდის პრეზიდენტი

## მსოფლიო მნიშვნელობის თარიღი 
გაერო: ოკეანების საერთაშორისო დღე

## მსოფლიოს ქვეყნების დღესასწაულები 
რუსეთი: სოციალური მუშაკის დღე

კარელია: რესპუბლიკის დღე

## საეკლესიო დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

** კარპეზი და ალფესი – სამოცდაათთაგანნი
** ამბერკი და ელენე
** გიორგი ახალი
** იოანე ფსიხაიტი
** ალექსანდრე დერვიში

## იხილეთ აგრეთვე 
**სხვა თვეები**
* 

0608
11 ივნისი

**11 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 162-ე დღე (ნაკიან წლებში – 163-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 203 დღე.

## დღის მოვლენები 
right|120px|დიდი ბარიერული რიფი
* ძვ. წ. 1184 : **ტროას ომში** ქალაქი ტროა მიწასთან გაასწორეს ერატოსთენეს გამოთვლით.
* 1125 : **აზაზის ბრძოლაში** ჯვაროსნებმა სელჩუკები დაამარცხეს.
* 1496 : ქრისტეფორე კოლუმბი თავის მეორე მოგზაურობიდან ესპანეთში ბრუნდება.
* 1580 : ესპანელმა კონკისდტადორებმა დააარსეს ქალაქი ბუენოს აირესი.
* 1742 : ბენჯამინ ფრანკლინმა სამზარეულოს ქურა გამოიგონა.
* 1770 : ჯეიმზ კუკმა  ავსტრალიის სანაპიროსთან აღმოაჩინა დიდი ბარიერული რიფი.(სურათზე)
* 1788 : რუსი მკვლევარი გერასიმ იზმაილოვი **ალასკას** აღწევს.
* 1901 : ახალმა ზელანდიამ **კუკის კუნძულების** ანექსია მოახდინა.
* 1937 : **დიდი წმენდა**: მარშალი მიხეილ ტუხაჩევსკი და წითელი არმიის რამდენიმე უმაღლესი ოფიცერი დააპატიმრეს ტროცკისტების ანტისაბჭოთა სამხედრო ორგანიზაციის წევრობის ბრალდებით.
* 1940 : ახალმა ზელანდიამ, ავსტრალიამ და სამხრეთ აფრიკის კავშირმა ომი გამოუცხადეს იტალიას.
* 1965 : ინგლისის დედოფალმა ელისაბედმა ბრიტანეთის იმპერიის ორდენით დააჯილდოვა ჯგუფ „ბითლზი“-ს წევრები.
* 1991 : კომპანია „მაიკროსოფტ“-მა გამოუშვა ოპერაციული სისტემა MS DOS 5.0.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1864 : შტრაუსი, რიხარდ — გერმანელი კომპოზიტორი (გ.1949)
* 1895 : ბულგანინი, ნიკოლაი — საბჭოთა კავშირის პოლიტიკოსი (გ.1975)
* 1899 : კავაბატა იასუნარი — იაპონელი მწერალი
* 1930 : მორის ფოცხიშვილი — ქართველი პოეტი
* 1977: რაიან დანი — ამერიკელი მსახიობი.

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1727 : ჯორჯ I — დიდი ბრიტანეთის მეფე (დ.1660)
* 1906 :  ჰაინრიხ ჰარტი — გერმანელი მწერალი
* 1979 : უეინი, ჯონ — ამერიკელი მსახიობი (დ.1907)
* 2018 : გიო ხუციშვილი — ქართველი მომღერალი (დ. 1962)

## მსოფლიოს ქვეყნების დღესასწაულები 
აშშ, ჰავაი, ჰავაის პირველი მეფის კამეხამეხის დღე.

დანია: პრინც ჰენრიკის დაბადების დღე.

## საეკლესიო დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:
** თეოდოსია ტვირელი
** თეოდოსია კონსტანტინეპოლელი
** იოანე სალოსი
** ალექსანდრე I 
** იოანე თესალონიკელი
** ხსენება ნიკეის პირველი მსოფლიო საეკლესიო კრებისა

## იხილეთ აგრეთვე 
**სხვა თვეები**

* 

0611
14 ივნისი

**14 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 165-ე დღე (ნაკიან წლებში – 166-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 200 დღე.

## დღის მოვლენები 
* 1775 : შეიქმნა აშშ-ის ჯარი.
* 1777 : მეორე კონტინენტალურმა კონგრესმა დაამტკიცა აშშ-ს დროშის პირველი ვარიანტი, 13 ვარსკვლავით და 13 წითელი და თეთრი ზოლით.
* 1847 : გერმანელმა ქიმიკოსმა რობერტ ბუნზენმა შექმნა საწვავი რომელსაც მისი სახელი ეწოდა (ბენზინი)
* 1900 : ჰავაის კუნძულები აშშ:ს საკუთრებად გამოცხადდა.

* 1940 : გერმანიის ჯარმა(ვერმახტმა) პარიზი აიღო.
* 1942 : კინოეკრანებზე გამოვიდა უოლტ დისნეის მულტფილმო „ბემბი“
* 1951 : ვაშინგტონში დაიწყო პირველი კომპიუტერის „UNIVAC 1“:ის გაყიდვა.

* 1982 : ფოლკლენდის ომი დამთავრდა.

* 1985 : შენგენში (ლუქსემბურგი) ხუთმა ევროპულმა სახელმწიფომ ხელი მოაწერა ხელშეკრულებას თავისუფალი მიმოსვლის შესახებ, რომელსაც „შენგენის ხელშეკრულება“ ეწოდა.
* 1994 : ბანკების ნაციონალიზაციის შემდეგ (1979 წელს) პირველად ირანში კერძო ბანკი გაიხსნა.

* 1999 : აშშ-ს უზენაესმა სასამართლომ გააუქმა კაზინოს ტელე-რეკლამირების აკრძალვა რომელიც მანამდე 65 წელი არსებობდა.

* 2008 : 6.8 Mw მაგნიტუდის მიწისძვრა მოხდა ივატესა და მიიაგის პრეფექტურებში, იაპონიის ჰონსიუს კუნძულზე.
* 2010 : ეთნიკურ ნიადაგზე შეტაკებების შედეგად ქალაქ ოშში, ყირგიზეთი, 2000-მდე ადამიანი დაიღუპა.
* 2012 :  ეგვიპტის უზენაესმა საკონსტიტუციო სასამართლომ ქვეყნის პარლამენტი დაითხოვა.
* 2013 : ჰასან რუჰანი  ირანის პრეზიდენტად აირჩიეს.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1910 : კემპე, რუდოლფ — გერმანელი დირიჟორი (გ.1976)
* 1928 : ჩე გევარა — არგენტინელი რევოლუციონერი.
* 1969 : გრაფი, შტეფი — გერმანელი ჩოგბურთელი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1912 : იაკობ გოგებაშვილი — ქართველი პედაგოგი და საბავშვო მწერალი (დ. 1840)
* 1920 : მაქს ვებერი — გერმანელი სოციოლოგი (დ. 1864)
* 1953 : ნატო ვაჩნაძე — ქართველი მსახიობი (დ. 1904)
* 1966 : ფარნაოზ ჩიკვილაძე — ქართველი ძიუდოისტი
* 1986 : ხორხე ლუის ბორხესი — არგენტინელი მწერლი (დ. 1899)
* 1994 : ჰენრი მანსინი — ამერიკელი კომპოზიტორი (დ. 1924)
* 2025 : ვიოლეტა ბარიოს დე ჩამორო — ნიკარაგუის ყოფილი პრეზიდენტი (დ. 1929)

## მსოფლიო მნიშვნელობის თარიღი 
* გაერო -  სისხლის დონორის საერთაშორისო დღე.

## მსოფლიოს ქვეყნების დღესასწაულები 
*  ლატვია, ესტონეთი -  კომუნისტური რეჟიმის მსხვერპლთა ხსოვნის დღე
*  ლიეტუვა  -  გლოვისა და იმედის დღე
*  პარაგვაი  -   მშვიდობის დღე
*  რუსეთი  -  საემიგრაციო სამსახურის მუშაკის დღე
*  აშშ -  ამერიკული დროშის დღე

## საეკლესიო დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

** **შიო ახალი და დავითი, გაბრიელი და პავლე გარეჯელნი - ლეკთაგან მოწყვეტილნი**
** იუსტინე ფილოსოფოსი სხვა იუსტინე და მათ თანა: ხარიტონი, ეველპიტე, იერაქსე, პეონი, ვალერიანე, იუსტი და ხარიტა

## იხილეთ აგრეთვე 
**სხვა თვეები**

* 

0614
13 ივნისი

**13 ივნისი** — გრიგორიანული კალენდრის 164-ე დღე (ნაკიან წლებში — 165-ე დღე). წლის ბოლომდე დარჩენილია 201 დღე.

## დღის მოვლენები 
* 1373 : ინგლისმა და პორტუგალიამ ხელი მოაწერეს მოკავშირეობის ხელშეკრულებას რომელიც დღემდე მოქმედებს. (მსოფლიოში უძველესი მოქმედი ხელშეკრულება)
* 1782 : შვეიცარიაში დაფიქსირდა უკანასკნელი სიკვდილით დასჯა ჯადოქრობის ბრალდებით. (დასაჯეს ანნა ჰელდი)
* 1860 : დაარსდა რუსეთის სახელმწიფო ბანკი

* 1892 : კიევში ამოქმედდა რუსეთის იმპერიაში პირველი ელექტრო ტრამვაის ხაზი.
* 1917 : გამოცხადდა უკრაინის ავტონომია.
* 1920 : აშშ-ს საფოსტო სამსახურმა დაადგინა წესი, რომლის მიხედვით იკრძალებოდა ბავშვების გაგზავნა ამანათის სახით.
** ჟენევაში გაიხსნა ფემინისტების საერთაშორისო კონგრესი.

* 1934 : ვენეციაში შეხვდნენ ადოლფ ჰიტლერი და ბენიტო მუსოლინი.

* 1942 : აშშ-ს პრეზიდენტმა ბენჯამინ ფრანკლინმა მიიღო გადაწყვეტილება სტრატეგიული სამსახურის სამმართველოს ჩამოყალიბების შესახებ, დღეს ეს ორგანიზაცია ცნობილია როგორც ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო.

* 1944 : პირველად გამოიყენეს გერმანული ფრთოსანი რაკეტები „ფაუ-1“.
* 1949 : კალიფორნიის უნივერსიტეტმა აიძულა თავისი ყველა პედაგოგი და მომსახურე პერსონალი დაედოთ ანტიკომუნისტური ფიცი.
* 1958 : ამუშავდა პირველი ჩინური ექსპერიმენტული ატომური რეაქტორი.
* 1966 : რომის პაპმა პავლე VI-მ გააუქმა „აკრძალული წიგნების ინდექსი“ რომელიც პავლე IV ჯერ კიდევ 1557 წელს შემოიღო.

* 1982 : ფაჰდი გახდა საუდის არაბეთის მეფე.
* 2000 : ერთმანეთს პირველად შეხვდნენ ჩრდილოეთ და სამხრეთ კორეის ლიდერები.
* 2007 : შიმონ პერესი ისრაელის პრეზიდენტი გახდა, მას შემდეგ რაც მეორე რაუნდში მისმა ორივე ოპონენტმა საკუთარი კანდიდატურა მოხსნა.
* 2008 : ირლანდიელმა ამომრჩევლებმა რეფერენდუმში უარი თქვეს ლისაბონის ტრაქტატის მიღებაზე, რამაც ეჭვქვეშ დააყენა ევროპის კავშირის რეფორმის პროგრამა.
* 2009 : ირანის საარჩევნო კომისიის ცნობით პრეზიდენტი მაჰმუდ აჰმადინეჯადი მეორე ვადით აირჩიეს.
* 2015 : მდინარე ვერეს ადიდების შედეგად, თბილისში 19 ადამიანი გარდაიცვალა, განადგურდა თბილისის ზოოპარკი.
* 2016 : ორლანდოს ღამის კლუბზე თავდასხმის შედეგად დაიღუპა 50 და დაშავდა 53 ადამიანი.
* 2017 : ქართველი კალათბურთელი, ზაზა ფაჩულია ამერიკის ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის 2016-2017 წლების ლიგის ჩემპიონი გახდა.
* 2021 : ნაფთალი ბენეთი ისრაელის პრემიერ-მინისტრი გახდა.
* 2025 : ისრაელმა ირანის სამხედრო ობიექტების წინააღმდეგ საჰაერო დარტყმების ოპერაცია დაიწყო.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1808 : პატრიკ მაკ-მაჰონი — საფრანგეთის პრეზიდენტი
* 1831 : ჯეიმზ კლარკ მაქსველი — შოტლანდიელი ფიზიკოსი (გ. 1879)
* 1865 : იეიტსი, უილიამ ბატლერ — ირლანდიელი პოეტი, ნობელის პრემიის ლაურეატი 1923 (გ. 1939)
* 1899 : ჩავესი, კარლოს — მექსიკელი კომპოზიტორი (გ. 1978)
* 1940 : ბან კი-მუნი — 2007 წლიდან გაეროს გენერალური მდივანი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1948 : დაზაი ოსამუ — იაპონელი მწერალი (დ. 1909)
* 1986 : ბენი გუდმენი — ამერიკელი მუსიკოსი (დ. 1909)
* 1992 : ალექსანდრე ბანძელაძე — ქართველი მხატვარი
* 2013 : გიგა ლორთქიფანიძე — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი (დ. 1927)

## საეკლესიო დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

** მოციქული ერმი
** წმინდა ერმი
** წმინდა ფილოსოფოსი
** მაგი (მოგვი)

## იხილეთ აგრეთვე 
**სხვა თვეები**

* 

0613