ქიშვარი

**ქიშვარი** (; დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია) — XV-XVI საუკუნეების პოეტი, რომელიც იმდროინდელი აზერბაიჯანული ლიტერატურის ერთ-ერთ წამყვან წარმომადგენლად ითვლებოდა. მისმა შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის განვითარებაში.

## ბიოგრაფია 
ნემატულა ქიშვარის ცხოვრების შესახებ მწირი ინფორმაცია მოგვეპოვება, მათ შორის უცნობია მისი დაბადების ზუსტი თარიღი. პოეტის შესახებ ცნობების უმეტესობა მისივე ლექსებიდანაა მოპოვებული. იგი დაიბადა სალმასში [3] და მისი პოეზია მიუთითებს, რომ მე-15 საუკუნის ბოლოსა და მე-16 საუკუნის დასაწყისში მოღვაწეობდა. მისი ნამდვილი სახელი იყო ნემატულა, ხოლო ლექსებში ფსევდონიმად „ქიშვარს“ იყენებდა.

პოეტი ცხოვრების გარკვეულ პერიოდს თავრიზში, აყ ყოიუნლუს მმართველის სულთან იაქუბის კარზე ატარებდა (მმართველობის წლები: 1478-1490). აქ მას გარს ეხვია სხვა აზერბაიჯანელი პოეტები, როგორებიც იყვნენ აჰმადი თაბრიზი, ხათაი თაბრიზი და ჰაბიბი, რომლებსაც დაუახლოვდა. თუმცა, მოგვიანებით ქიშვარიმ სულთნის კარი დატოვა, რადგან იძულებული იყო სულთან იაქუბისთვის მუდმივად ყასიდები (სადიდებელი ოდები) შეექმნა.

ამის შემდეგ ქიშვარი გადავიდა სამარყანდში, სადაც ცხოვრობდა ტიმურიდ პოეტ ალიშერ ნავოისთან, რომელსაც თავის მასწავლებლად მიიჩნევდა. 1490 წელს, იაქუბ ბეის გარდაცვალების შემდეგ, ქიშვარი თავრიზში დაბრუნდა, ასაკისა და უცხოეთში ცხოვრების სირთულეების გამო. მისი ლექსებიდან ჩანს, რომ დაბრუნების შემდეგ ფინანსურ გაჭირვებას განიცდიდა და ნატრობდა „ძველ დღეებს“ აზერბაიჯანულ ენაზე, შორს დგას რელიგიური თემატიკისგან და ენის სიმარტივითა და მხატვრული საშუალებების სიმდიდრით გამოირჩევა. მისი პოეზია პირველად საზოგადოებას თურქმა ლიტერატურის ისტორიკოსმა ისმაილ ჰიქმეტ ერთალანმა 1928 წელს გააცნო, ხოლო მისი ერთადერთი ცნობილი ნაწარმოები, დივანი, 1946 წელს აღმოაჩინეს. უმრან აი საი აღნიშნავს, რომ ნავაისადმი მიძღვნილი „ნაზირების“ (სხვა პოეტის სტილში დაწერილი ლექსების) სიმრავლე ნავაის გავლენას ქიშვარის ლიტერატურულ შემოქმედებაზე ნათლად წარმოაჩენს, ხოლო არაზლი მის ღირსებებად ასახელებს „ენის სიმარტივესა“ და „გამომსახველობითი საშუალებების სიმდიდრეს“.

ქიშვარის შემოქმედებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანული ლიტერატურული ენის განვითარებაში მე-15-16 საუკუნეებში, მისი ჩამოყალიბების პერიოდში. მის დივანს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება თურქული ენების ისტორიული და შედარებითი კვლევისთვის, მასში გამოყენებული თურქული ფორმების მრავალფეროვნების გამო. ცნობილია დივანის ექვსი ეგზემპლარი, რომლებიც დაცულია ბურსასა და სტამბოლში (თურქეთი), ბაქოში (აზერბაიჯანი), სამარყანდსა და ტაშკენტში (უზბეკეთი) და თეირანში (ირანი). ბურსასა და თეირანში არსებული ასლები პირველად შეისწავლა თურქმა ლიტერატურათმცოდნემ ჟალე დემირჩიმ 1994 წელს. ბაქოს ასლი, რომელიც 1690 წლით თარიღდება, თითქმის იდენტურია ტაშკენტისა და სამარყანდის ეგზემპლარებისა, რადგან ეს უკანასკნელნი ბაქოს ასლიდან იყო გადაწერილი.

ქიშვარის პოეზიამ გავლენა მოახდინა აზერბაიჯანელი პოეტების მომდევნო თაობებზე. იგი მიჩნეულია აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში ორი უდიდესი პოეტის – ნასიმისა და ფიზულის – ეპოქებს შორის გარდამავალი პერიოდის წარმომადგენლად. დემირჩის აზრით, მისი პოეზიის ფართო პოპულარობაზე მეტყველებს თურქეთიდან შუა აზიამდე გავრცელებული ქიშვარის ნაწარმოებების ხელნაწერების არსებობა.
ფაილი:Manuscript of Kishvari's divan.png|ალტ=ქიშვარის დივანის ტექსტი
ფაილი:Manuscript of Kishvari's divan 2.png
ფაილი:Manuscript of Kishvari's divan 3.png

## სქოლიო 
კატეგორია:პოეტები ჟანრის მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით