სამუხრუჭე ბუნიკი

thumb|რელსზე დამდგარი სამუხრუჭე ბუნიკი ვაგონის გოგორწყვილის ქვეშ შემდგარი (რუსეთი)
**სამუხრუჭე ბუნიკი** — ხელსაწყო მოძრავი ჩახსნილი ვაგონების ჯგუფის და რკინიგზის მოძრავი შემადგენლობის სხვა სახეობების სიჩქარის შესამცირებლად ან გასაჩერებლად, ასევე გაჩერებული მოძრავი შემადგენლობის დასამაგრებლად თვითნებური და არასანქცირებული მოძრაობისაგან (დაგორებისაგან). ბუნიკები მკაცრი აღრიცხვის ინვენტარია, აქვთ ნომრები და ინახება ადგილებში, რომელიც განსაზღვრულია სადგურის ტექნიკურ-განმკარგულებელი აქტით.

## სამუხრუჭე ბუნიკი 
### გამოყენება 
სამუხრუჭე ბუნიკი გამოიყენება სამუხრუჭე საშუალების სახით დამხარისხებელი სადგურის დამახარისხებელი გორაკის ლიანდაგებზე და ვაგონების დასამაგრებლად სადგურის და მისასვლელ ლიანდაგებზე. ვაგონების დახარისხების დროს მათი ჩახსნის შემდეგ დამუხრუჭებისას გოგორწყვილების ქვეშ სამუხრუჭე ბუნიკების დასალაგებლად გამოიყენება სპეციალური ჩანგალი, რომლის დახმარებითაც უზრუნველყოფილია უსაფრთხოება და მუშაობის მოხერხებულობა ნებისმიერი სავაგონე ურიკის დამუხრუჭების დროს. გოგორწყვილებიდან სამუხრუჭე ბუნიკების გამოღება ხორციელდება ბუნიკგადამგდების მიერ, რომელიც შედგება კონტრრელსისგან, ულვაშა-რელსისგან და მასზე მიმაგრებულ კალამ-რელსისგან. სამუხრუჭე ბუნიკებს ალაგებენ ხელის სამუხრუჭე პოზიციებზე: გორაკის ლიანდაგების დასაწყისში (სიჩქარის დასარეგულირებლად), ისრული გადამყვანების წინ გორაკის ლიანდაგების განშტოებების დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგებზე (სიჩქარის დასარეგულირებლად) და დამხარისხებელი პარკის ლიანდაგებზე (სრული გაჩწეწბისთვის შემადგენლობის ფორმირებისას). გორაკის მექანიზაციისას სამუხრუჭე ბუნიკები სამუხრუჭე პოზიციებზე ცვლიან ვაგონის შემანელებლები ან ბუნიკგადამგდებები, რომლებიც იმართებიან დამახარისხებელი გორაკის ოპერატორების მიერ ან დამახარისხებელი გორაკის მორიგის მიერ.

მოძრავი შემადგენლობის დამაგრებისას ბუნიკებს დებენ მათი გოგორწყვილების ქვეშ და ნელ-ნელა აწვებიან მოძრავ შემადგენლობას რათა მათი გოგორწყვილები მყარად შეჯდეს ბუნიკის ბრტყელ ნაწილზე (სხვა შემთხვევაში ბუნიკები შეიძლება შემთხვევით აღებული იქნას ლიანდაგიდან ან იყვნენ მოპარულები). ბუნიკების გოგორწყვილების ქვეშ მყარად ვერ დადების შემთხვევებში ბუნიკებს დებენ მოწყობილობით, რომელიც მას ამაგრებს რელსზე, რაც არ იძლევა იმის საშუალებას, რომ ბუნიკი აღებული იქნეს სპეციალური (ტორცული) გასაღების გარეშე.

### მუშაობის პრინციპი 
thumb|სამუხრუჭე ბუნიკით ჩახსნილი ვაგონების დამუხრუჭება და გაჩერება სადგურის დამახარისხებელი ლიანდაგის ბოლოში
დამუხრუჭების ეფექტი დაფუძნებულია ვაგონის მოძრავი ხახუნის რელსის მიხედვით სამუხრუჭე ბუნიკის სრიალის ხახუნის ძალით და დამუხრუჭებული გოგორწყვილის მეორე ბორბლის მეორე რელსით შეცვლაზე. ვაგონის სრიალს სამუხრუჭე ბუნიკზე ეწოდება „იუზი“, რომლის სიგრძე დამოკიდებულია:
* წყვილის „ბუნიკი — რელსი“ და „რელსი — ვაგონის ბორბალი“ ზედაპირული ხახუნის მდგომარეობაზე
* ვაგონის მასაზე
* ვაგონის ღერძულ დატვირთვაზე
* ბუნიკზე ვაგონის ასვლის სიჩქარეზე
* ამინდის პირობებზე.

### სამუხრუჭე ბუნიკების სახეობები 
სამუხრუჭე ბუნიკზე განასხვავებენ შემდეგ ძირითად ნაწილებს: სიბრტყე, ზედი, ბორტი, სახელური.

განასხვავებენ ორბორტიან და ერთბორტიან სამუხრუჭე ბუნიკებს. *ორბორტიანი* სამუხრუჭე ბუნიკები უფრო მდგრადია და შეიძლება გამოყენებული იქნეს რკინიგზის სადგურებში მოძრაობის ნებისმიერი მიმართულებით ჩახსნილი ვაგონების სარელსო ძაფზე დამუხრუჭებისთვის.

ასევე შეიძლება არსებობდეს რელსზე ფიქსატორიანი სამუხრუჭე ბუნიკები, ორმხრივი სამუხრუჭე ბუნიკები.

სურათი:Hemmschuh-03.jpg|ორბორტიანი სამუხრუჭე ბუნიკი, ხედი ქვემოდან
სურათი:Hemmschuh-01.jpg|ორბორტიანი სამუხრუჭე ბუნიკი, ხედი გვერდიდან, ზევიდან (გერმანია)
სურათი:Scotch (wedge) -2.jpg|გასაღებით დაკეტილი სამუხრუჭე ბუნიკების ჩასალაგებელი მოწყობილობა
სურათი:Zakládací klíny.jpg|შეწყვილებული ერთბორტიანი სამუხრუჭე ბუნიკები (ჩეხეთი)
სურათი:Тормозной башмак установленный со скобой f08.jpg|მარწუხიანი, რელსზე დადებული სამუხრუჭე ბუნიკი, რომელზეც ზედ არ დგას ბორბალი (რუსეთი)
სურათი:Тормозной башмак установленный со скобой (без наката) 03.jpg|სამუხრუჭე ბუნიკის დასამაგრებელი მარწუხი, რომლის დასაყენებლად და მოსახსნელად აუცილებელია გასაღები
სურათი:Hemmschuh-05.jpg|სამუხრუჭე ბუნიკი რელსზე დამაგრების ჩაშენებული მექანიზმით და მისი გასაღები (გერმანია)
სურათი:Hemmschuh IMGP7435.jpg|ვაგონის გოგორწყვილების ქვეშ არსებული ორმხრივი სამუხრუჭე ბუნიკი (გერმანია)
სურათი:03EHRB Hso Hemmschuhauswurfbremse.JPG|ბუნიკგადამგდები
სურათი:Перекатывание колеса через тормозной башмак f01.jpg|გოგორწყვილების გადასვლა სამუხრუჭე ბუნიკზე

## სტაციონარული სამუხრუჭე საბჯენი 
მექანიზმი, რომელიც გამოიყენება სამუხრუჭე ბუნიკების ნაცვლად მოძრავი შემადგენლობის მუდმივი დამაგრების ადგილებში, ჩვეულებრივ მატარებლის გასვლის პარკებში. საბჯენის მართვა ხორციელდება დისტანციურად საწევარის დახმარებით, რომელიც გავს ისრული გადამყვანისას. აქვს პირობითი აღნიშვნა УТС-380.

სურათი:Упор тормозной станционный (2).jpg|სამუხრუჭე საბჯენი სტაციონარული УТС-380
სურათი:Упор тормозной станционный 01.jpg|სამუხრუჭე საბჯენი სტაციონარული ღია მდგომარეობაში
სურათი:Упор тормозной станционный 07.jpg|სამუხრუჭე საბჯენი სტაციონარული დაკეტილ მდგომარეობაში
სურათი:Упор тормозной станционный 10.jpg|საბჯენის გადამყვანი მექანიზმი

## გადამგდები ბუნიკი (გოგორწყვილგადამგდები) 
გადამგდები ბუნიკი (გოგორწყვილგადამგდები, გოგორწყვილგადამგდები ბუნიკი) გამოიყენება ლიანდაგის გადასაკეტად შემადგენლობის რელსებიდან აცდენის გზით უკონტროლო მოვლის შემთხვევაში. ძირითადად ყენდება ჩიხებში ან მისასვლელი ლიანდაგიდან საერთო სარგებლობის რკინიგზის ლიანდაგზე გამოსასვლელში. ბუნიკი მაგრდება რელსზე, შედგება: ხრახნიანი სამაგრებისგან, ჩამგდები კალმისგან, გოგორწყვილების კალამზე ამოსაყვანი ენისაგან. არსებობენ ხელის და დისტანციური მართვის ელექტრო გადამყვან მექანიზმიანი.

КСБ-Р-ს პირველ რიგში აყენებენ პირდაპირ ლიანდაგებში ან 300 მეტრიანი ან უფრო მეტი რადიუსის მქონე მოხვეულებში. ლიანდაგები არ უნდა იყვნენ ცენტრალიზირებულები. ჩვეულებრივ მათ იყენებენ არა საერთო სარგებლობის და საწარმოო სარკინიგზო ლიანდაგებზე. როგორც წესი, მათ აყენებენ ვაგონების გასაჩერებელ ადგილებში, სატვირთო ფრონტებში, ვაგონების და ლოკომოტივების გაწმენდის და რემონტის ადგილებში. იშვიათად - იმ საავტომობილო გადასასვლელებთან სიახლოვეს, რომლებიც არ არიან აღჭურვილები სიგნალიზაციით, სადგურიდან ან გამყოფი პუნქტიდან გამოსასვლელი ლიანდაგის წინ.

КСБ-Р-ს მომსახურებისთვის (ხელის გადამყვანიანი მექანიზმის გოგორწყვილგადამგდები) დაიშვება სადგურის და სალიანდაგო დისტანციის თანამშრომლები, რომლებიც გაცნობილები არიან КСБ-Р ტიპის ხელის გადამყვანიანი მექანიზმის ბუნიკგადამგდების (გოგორწყვილგადამგდების) ექსპლოატაციის ინსტრუქციას. КСБ-Р ტიპის თითოეულ დამცავ მოწყობილობას უნდა ქონდეს ტექნიკური პასპორტი, რომელშიც მითითებულია ძირითადი ტექნიკური პარამეტრები.

მეორე მსოფლიო ომის დროს მსგავსი კუსტარულად დამზადებული მოწყობილობები გამოიყენებოდა პარტიზანული ბრიგადების მიერ, რომ ლიანდაგიდან ჩაეგდოთ მოწინააღმდეგის სარკინიგზო შემადგენლობა, იხ. თენგიზ შავგულიძე.

სურათი:Колесосбрасыватель 08.jpg|ხელის გადასატანი გადამგდები ბუნიკი КСБ-Р (რუსეთი)
სურათი:Колесосбрасыватель 02.jpg|სტაციონარული გადამგდები ბუნიკი დისტანციური ელექტრო გადამყვანი მექანიზმით КСБ-Э (რუსეთი)
სურათი:US derail detail.JPG|გადამგდები ბუნიკი (აშშ)
სურათი:Bahnhof Grossengersdorf Sperrschuh Sp2.JPG|გადამგდები ბუნიკი ორმხრივი (რუსეთი)
სურათი:Vykolejka Ostrava hlavni nadrazi.jpg|გადამგდები ბუნიკი ვაგონების სვლისთვის ღია მდგომარეობაში (ჩეხეთი)
სურათი:Derail (railway), Finland.jpg|გადამგდები ბუნიკი (ფინეთი)
სურათი:Odvratna vyhybka Praha Smichov.jpg|ჩიხისკენ მიმავალი ჩამგდები ისარი ხიდის წინ

## გაფართოებული ბუნიკი 
ლიანდაგში ჩავარდნილი მოძრავი შემადგენლობის ვაგონების ხელახლა ლიანდაგზე დასაყენებელი ამოსაწევი გადამტანი მოწყობილობა. არსებობს ორი სახის: „ბაყაყი“ და „კეხიანი“ („ნიჟარა“). ბაყაყი გამოიყენება ვაგონების უფრო ძლიერი ჩავარდნის დროს, ვიდრე კეხიანი.

სურათი:RerailFrog-SRM.jpg|„ბაყაყის“ ტიპის გაფართოებული ბუნიკი (კანადა)
სურათი:Rerailer.JPG|„კეხიანი“ გაფართოებული ბუნიკი (გვატემალა)

## ლიტერატურა
* რუსეთის სახელმწიფო ბიბლიოთეკა Железнодорожный транспорт : Энциклопедия, Тормозной башмак : Энциклопедия, წყარო=http://listaem.com/2007/11/08/zheleznodorozhnyjj_transport_jenciklopedija.html , ფურცლები=451
* Правила технической эксплуатации железных дорог Российской Федерации // Утверждены приказом Минтранса РФ от 21.12.2010 г. № 286, с изменениями и дополнениями от 12.08.2011 г., 4 и 13.06.2012 г., 30.03., 09.11., 25.12.2015 г., 03.06., 01.09.2016 г. — М.: Трансинфо, 2016, 388 с. ISBN 978-5-93647-038-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* «Тормозной башмак (стояночный и горочный)», выпуск программы «1520: Магистраль» телеканала «РЖД-ТВ» с интервью И. Воронина, заведующего лабораторией отделения «Транспортное материаловедение» АО «ВНИИЖТ» . Перспективы улучшения тормозных башмаков.
* Учебный фильм «Предотвращение ухода вагонов со станционных путей» (ЦНИИ ТЭИ МПС России). Требования к тормозным башмакам, их использование на сортировочных путях, установка тормозных башмаков при помощи вилки, башмакосбрасыватель.
* Учебный фильм  «Закрепление вагонов - всё, что нужно знать движенцу» (Московский государственный университет путей сообщения — МИИТ). Устройство тормозных башмаков, их неисправности, стационарные тормозные устройства, правила применения тормозных башмаков.
* Учебный фильм «Порядок выполнения операций по закреплению составов поездов» (Смоленский центр организации работы железнодорожной станции Московской дирекции управления движением)
* Перекатывание колёсной пары через тормозной башмак без схода
* Учебный фильм «Башмак - грань безопасности» (ОАО «РЖД»). Сход колёсной пары при перекатывании через тормозной башмак.
* Постановка на рельсы, сошедшего с них обеими колёсными парами тележки, полувагона с использованием накатных башмаков типа «лягушка».
* Сваливание в колею не нормативного (изношенного) тормозного башмака.

## სქოლიო
კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა