open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლეხიდარი

**ლეხიდარი** — მდინარე საქართველოში, წყალტუბოს და ტყიბულის მუნიციპალიტეტებში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ნაქერალის ქედზე, ზღვის დონიდან 1330 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 22 კმ, აუზის ფართობი 137 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალმოვარდნები იცის მთელი წლის განმავლობაში (განსაკუთრებით გაზაფხულსა და შემოდგომაზე).

საშუალო წლიური ხარჯი 6,8 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რიონის შენაკადები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
ლეხურა

**ლეხურა**, *რეხულა* — მდინარე საქართველოში, ახალგორისა და კასპის მუნიციპალიტეტებში. მტკვრის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ხარულის ქედის სამხრეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2025 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 43 კმ, აუზის ფართობი 285 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები იშვიათია. საშუალო წლიური ხარჯი 2,99 მ³/წმ.

ლეხურიდან გაყვანილია 5 არხი, რომლებიც რწყავს 5700 ჰა მიწას.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
ლერწამი

**ლერწამი** (Arundo) — ერთლებნიანი მცენარეების გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი მსხვილფესურიანი ბალახებია. აქვთ უხვად შეფოთლილი ღერო, რომლის სიმაღლე 1,5-5 მ, სისქე 4 სმ აღწევს. 

ლერწამის 3 სახეობებიდან ერთი Arundo formosana — ტაივანის ენდემია, მეორე Arundo plinliana — გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთის ქვეყნებში, ხოლო მესამე Arundo donax — ევრაზიის და აფრიკის სუბტროპიკულ და ნაწილობრივ ტროპიკულ ქვეყნებში. 

საქართველოში იგი გვხვდება კოლხეთის დაბლობზე, აგრეთვე მტკვრის, ალაზნისა და ივრის ქვემო წელის ჭალებში. იზრდება წყალსატევების სანაპიროებზე, მდინარისპირა და ზღვისპირა ქვიშებზე. 

გამოიყენება საწვავად და საშენ მასალად, ჭიგოებად და ღობედ, ჭილობის, კალათებისა და სხვა საქსოვად. ცელულოზა-ქაღალდის მრეწველობაში. აშენებენ სარწყავი არხების ნაპირებისა და ქვიშიანი ადგილების გასამაგრებლად. მის ახალგაზრდა ყლორტებს საქონლის საკვებად იყენებენ. დეკორატიულია, ხშირად აშენებენ ბაღ-პარკებში შუა აზიასა და ამიერკავკასიაში. ინტროდუცირებულია ბევრ სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში.

## ლიტერატურა
* *ქიმერიძე კ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 199, თბ., 1983

კატეგორია:მარცვლოვანნი
ლეხურის განძი

მინი|ლეხურის განძი
**ლეხურის განძი** — ლეხურის ხეობაში 1947 წელს შემთხვევით აღმოჩენილი ოქროს მონეტების განძი. დარჩენილია განძის ნაწილი (23 ც). შეიცავს ვენეციურ დუკატებს, ოსმალურ ალთუნებსა და ირანულ ნახევარაშრაფებს. დუკატები  მოჭრილია ვენეციის დოჟების ფრანჩესკო ფოსკარის (1423-1457), პასკუალე მალიპიეროს (1457-1462), კრისტოფორო მოროს (1462-1471), ანდრეა გრიტის (1523-1539) და პიეტრო ლანდოს (1539-1545) სახელით. ალთუნები — სულთან სულეიმან I-ის (1520-1566) სახელით. ნახევარაშრაფები გამოშვებულია თამაზ I-ის (1524-1576) სახელით. განძის ყველაზე გვიანდელი მონეტა 1548-1549 ე. ი. ის დაფლულია 1549 წლის შემდეგ. ეს არის საქართველოში ვენეციური, ოსმალური და ირანული ოქროს მონეტების აღმოცენის პირველი შემთხვევა. დუკატების აღმოჩენა ადასტურებს წერილობითი წყაროების ცნობა ვენეციისა და საქართველოს ურთიერთობის შესახებ.

## ლიტერატურა
* *ქებულაძე რ.,* ევროპული მონეტების მიმოქცევა საქართველოში XV-XVIII სს., თბ., 1971;

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი

**ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი საქართველოში. მდებარეობს შიდა ქართლის ტერიტორიაზე. დაარსდა 1977 წელს, ფართობი 6388 ჰა. ნაკრძალის მიზანია შიდა ქართლის ტერიტორიაზე გავრცელებული ძუძუმწოვრების (კავკასიური ირემი, შველი, არჩვი, გარეული ღორი, დათვი, ფოცხვერი, კვერნა), ფრინველისა (როჭო, შურთხი) და მცენარეების (წაბლი, თელა, ბზა, წიფელი, მუხა და სხვა) დაცვა, მომრავლება და შესწავლა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

## რესურსები ინტერნეტში 
* სსიპ დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ლიახვის სახელმწიფო ნაკრძალი

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ნაკრძალები
რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა

რუსთავის მეტალურგიული კომბინატი|thumb|250px
**რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა** — მსხვილი საწარმო საქართველოში, ქალაქ რუსთავში. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა 1948 წელს დაარსდა და ამიერკავკასიაში სრული მეტალურგიული ციკლის პირველი საწარმო იყო, რომელიც ამზადებდა ფოლადს, ცხლადნაგლინ უნაკერო მილებს, თუჯის, ალუმინისა და რკინის სხვადასხვა კონსტრუქციებს. ქარხანა აწარმოებდა უნაკერო მილებს ყაზახეთის, აზერბაიჯანის, თურქმენეთისა და ახლო აღმოსავლეთის ნავთობის საბადოების მოთხოვნების დასაკმაყოფილებლად. 

2011 წელს შეიქმნა შპს „რუსთავის ფოლადი“, რომელმაც შეიძინა რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის აქტივები. ქარხანა მრავალი სახეობის პროდუქციას აწარმოებს, რომელთა შორისაა: არმატურა, უნაკერო მილები, კვადრატული ნამზადი, თუჯის სხმულები, ლითონკონსტრუქციები, მექანიკური დეტალები, ფასონური სხმულები, გრანულირებული წიდა, სილიკომანგანუმი, კირი და კირქვა. რუსთავის მეტალურგიული ქარხანა ახორციელებს ექსპორტს ევროკავშირის ქვეყნების, აშშ-ს, რუსეთის და ახლო აღმოსავლეთის ბაზრებზე, ასევე მეზობელ სომხეთში, აზერბაიჯანსა და თურქეთში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:რუსთავი
კატეგორია:საქართველოს საწარმოები
ლიბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლიბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლიბანი — სახელმწიფო დასავლეთ აზიაში;
* ლიბანი — ქედი ლიბანში;
* ლიბანი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში;
* ლიბანი — მარადმწვანე წიწვოვანი მცენარე.
ლიანები

**ლიანები** ( *მხ. რ*.) — მცენარეები, რომლებსაც რაიმე საყრდენის გარეშე დგომა არ შეუძლიათ. ქართულ ბოტანიკურ ლიტერატურაში ზოგჯერ ამავე მნიშვნელობით იხმარება ტერმინი „ლეშამბოები“. 

ლიანების უმეტესობა ყვავილოვანი მცენარეებია; შიშველთესლოვნებიდან ლიანებს გნეტუმის რამდენიმე სახეობა მიეკუთვნება; ლიანები არიან გვიმრანაირთა შორისაც. საყრდენზე მიმაგრების ხასიათის მიხედვით განასხვავებენ ხვიარა და მცოცავ ლიანებს. ხვიარა ლიანები საყრდენს გარს ეხვევიან; მცოცავი ლიანები კი საყრდენს ემაგრებიან ულვაშებით, განსაკუთრებული ფესვებით, ეკლებით, ქაცვებით და სხვა. საყრდენზე შემოხვევის და ცოცვის უნარი მცენარეებს გამოუმუშავდათ როგორც შეგუება სინათლისათვის ბრძოლაში.

ლიანები გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ სარტყელში (200-ზე მეტი სახეობა), ზომიერ სარტყელში შედარებით ცოტაა (200-მდე სახეობა). საქართველოში ლიანები (ეკალღიჭი, სურო, კატაბარდა, მაყვალი და სხვა) ბევრია კოლხეთის ტყეებში, სადაც ხშირად გაუვალ ბარდებს ქმნის.

კულტურული მცენარეებიდან ლიანებს განეკუთვნება ვაზი, ლობიო, ბარდა, სვია, ვანილი და სხვა. ტროპიკულ ქვეყნებში ლიანებისაგან წნავენ კალათებს, ავეჯს. ფართოდ იყენებენ მწვანე მშენებლობაში (მაგ. ამერიკული უსურვაზი, სურო, ცის ვაზი, პუერარია). ზოგიერთს (მაგ., სატაცურის რამდენიმე სახეობას) ბინებშიც აშენებენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხვიარა მცენარეები
* მცოცავი მცენარეები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
ლეხზირი

**ლეხზირი** — ხეობის რთული ტიპის მყინვარი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ენგურის აუზში. განვითარებულია მყინვარული ძაბრები, მაგიდები, სოკოები და წისქვილები. მრავლად გაედინება ნადნობი წყლის ნაკადულები, რომლებიც თავს იყრიან აღმოსავლეთი ტოტის შუა მონაკვეთზე მდგარ ორ მოზრდილ ტბაში. საზრდოობს მწვერვალების ბაშილის, სვეტღარის, მარიანაჟის, ლაცხის, ჯანთუგანის, ულუყარის, ბჟედუხის და დალაყორის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით და ზვავებით. ლეხზირიდან გამოდის მდინარე მულხრის მარჯვენა შენაკადი მესტიაჭალა.

1960 წელს მყინვარი სამი ნაკადისაგან შედგებოდა და გეგმაში მას ჯვრისმაგვარი ფორმა ჰქონდა. მყინვარის ფართობი 35,96 კმ² იყო, ხოლო სიგრძე 15,90 კმ (მარცხენა ნაკადის). მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 1970 მეტრზე მთავრდებოდა.

2015 წლის მონაცემებით ჩრდილოეთ (ცენტრალური) ლეხზირის მყინვარის ფართობი 6,27 კმ²-ია. ლეხზირის ორი მთავარი ნაკადისაგან შემდგარი მყინვარის ფართობი 23,26 კმ², ხოლო სიგრძე (მარცხენა ნაკადის) 14,54 კმ. მყინვარის ენა ზღვის დონიდან 2320 მეტრზე მთავრდება.

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მყინვარები
ლიგეია (გაზეთი)

**ლიგეია** — ქართული გაზეთების „რევოლუციური ნობათისა“ და „შრომის“ ორკვირეული ლიტერატურული დამატება. გამოდიოდა 1918 წელს ქუთაისსა და თბილისში. გამოვიდა № ა  და № ბ. ალმანახის რედაქტორი უცნობია. სახელი ეწოდა ედგარ პოს პოემის „ალ–არააფის“ პერსონაჟი ქალის მიხედვით.  დაბეჭდილია გ. ტაბიძის, ხ. ვარდოშვილის, ვ. გაფრინდაშვილის, შ. კარმელის, გ. ცეცხლაძის, ი. გრიშაშვილის, კ. ნადირაძის ლექსები; ნ. მიწიშვილის, დ. ჩიანელის და კნუტ ჰამსუნის მინიატურები. დაბეჭდილია ედგარ ალან პოს ყორანიც. 

## ლიტერატურა
**სიგუა, სოსო.* „მოდერნიზმი“, თბ. „მწერლის გაზეთი“, 2008

კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ლიგინოპტერისი

**ლიგინოპტერისი** () — ნამარხ მცენარეთა გვარი თესლოვანი გვიმრების კლასი ლიგინოდენდრონისებრთა ოჯახისა. 

კარბონული და პერმული პერიოდების მცენარეა. ჰქონდა წვრილი (4 სმ-მდე დიამეტრის) დატოტვილი ლიანასმაგვარი ქაცვებიანი ღერო. თესლოვანი გვიმრების (ფარულთესლოვანი მცენარეების შორეული წინაპრების) ყველაზე უფრო რესტავრირებული წარმომადგენელია, რის გამოც მკვლევართა ყურადღებას იმსახურებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული მცენარეები
ლივისტონა

**ლივისტონა** (Livistona) — პალმების გვარი. მათი ღეროს სიმაღლე 30 მ, სისქე 30-80 სმ აღწევს, ზედა ნაწილი დაფარულია ფოთლისეული ხალთების ბოჭკოვანი ნარჩენებით. დიდი და მარაოსებრი ფოთლები აქვს. 

30-მდე სახეობა გავრცელებულია ტრიპიკულ აზიაში, მალაის არქიპელაგის კუნძულებზე, ახალ გვინეასა და აღმოსავლეთ ავსტრალიაში. ზოგი სახეობა ოთახის და ორანჟერეის დეკორატიული მცენარეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პალმები
ოცელოტი

**ოცელოტი** (ლათ. Leopardus pardalis, აცტეკების ენაზე „océlotl“) — მტაცებელი ძუძუმწოვარი კატისებრთა ოჯახიდან, ბინადრობს ლათინურ ამერიკაში.

## დახასიათება 
ოცელოტის სიგრძე კუდიდან თავამდე შეადგენს 100 – 140 სმ. სიმაღლე — დაახლოებით 50 სმ. წონა 10 – 16 კგ. ბეწვის შეფერილობა მოყავისფრო–ყვითელი შავი ბეჭდის მაგვარი ლაქებით, ლაქები შიგნიდან უფრო მუქი ფერისაა, ვიდრე გარედან. ყელზე მხრების ირგვლივ ლაქები გადაიზრდება ზოლებში, თათებზე შავ წერტილებად იქცევა. მუცელს და ყბას თეთრი შეფერილობა აქვს. ყურები შავი ფერისაა, დიდი თეთრი წერტილევბით უკანა მხარეს.

## არეალი 
thumb|ოცელოტის გავრცელების არე
ოცელოტი გავრცელებულია ცენტრალურ ამერიკაში, სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ და ცენტრალურ ნაწილებში.
ყველაზე ჩრდილოეთით ოცელოტი ბინადრობს აშშ–ში, ტეხასის შტატში. მათი უმრავლესობა ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში, ღია ადგილებს ერიდებიან.

## ქცევა 
ოცელოტები მარტო ცხოვრობენ, ნადირობენ ღამით. ძლიერი სიცხეების დროს, უყვართ ხის ფუღუროებში მალვა. მიუხედავად იმისა, რომ მშვენივრად შეუძლიათ ხეზე ცოცვა, მიწაზე ნადირობას ამჯობინებენ. ოცელოტის ნადავლს ძირითადად მიეკუთვნებიან მცირე ძუძუმწოვრები და ფრინველები. თუმცაღა ხანდახან უარს არც გველებზე ამბობენ. დიდ ეგზემპლარებს შეუძლიათ მომცრო ზომის ირმების და ღორების მონადირება. ოცელოტი განსაკუთრებით მიჩვეულია თავის ტერიტორიას. მამრების ტერიტორია შეიძლება იყოს 31 კმ² და ესაზღვრება მდედრების ტერიტორიას, რომელთა ზომა 14 კმ² აღწევს. შეჯვარება შეიძლება მოხდეს წელიწადის ნებისმიერ დროს. ორთვენახევარში მდედრი შობს ერთ ან ორ კნუტს, რომლებიც იკვებებიან დედის რძით, შვიდი კვირის მანძილზე. ორი წლის ასაკში ისინი ტოვებენ თავიანთ მშობლიურ არეალს.

## როლი ადამიანის კულტურაში 
ოცელოტის ტყავი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა აშშ–ში, მაგალითად 1969 წელს შეტანილი იქნა 133 ათასი ოცელოტის ტყავი. ინტენსიური ნადირობის გამო, ჩვენს დროში ოცელოტი ძალზედ იშვიათ ცხოველად იქცა. სახელმწიფოთაშორისო მოლაპარაკების შედეგად, მიღწეული იქნა შეთანხმება, რომლის თანახმადაც ოცელოტზე ნადირობა, ასევე გაყიდვა ნებისმიერი პროდუქციის, რომელიც დამზადებულია ოცელოტისგან იქნა აკრძალული.

## ქვესახეები 
thumb|ოცელოტი
* Leopardus pardalis pardalis, ამაზონის დინების პარალელურად 
* Leopardus pardalis aequatorialis, ჩრდილოეთ ანდები 
* Leopardus pardalis albescens, მექსიკა, ტეხასი
* Leopardus pardalis maripensis ვენესუელა
* Leopardus pardalis mearnsi, ცენტრალური ამერიკა
* Leopardus pardalis mitis, არგენტინა, პარაგვაი
* Leopardus pardalis nelsoni, მექსიკა
* Leopardus pardalis pseudopardalis, კოლუმბია
* Leopardus pardalis puseaus, ეკვადორი
* Leopardus pardalis sonoriensis, მექსიკა
* Leopardus pardalis steinbachi, ბოლივია

კატეგორია:ვეფხვისებრი კატები
კატეგორია:ამაზონის ფაუნა
კატეგორია:ბოლივიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:კოლომბიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ეკვადორის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ვენესუელის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პერუს ძუძუმწოვრები
კატეგორია:არგენტინის ძუძუმწოვრები
ლითოფიტები

**ლითოფიტები** (ლითო... და   „მცენარე“), *პეტროფიტები* — მცენარეები, რომლებიც იზრდებიან ქვებსა და კლდეებზე. ქვებისა და კლდეების ზედაპირზე თავდაპირველად სახლდება ზოგიერთი სახეობის ბაქტერიები და წყალმცენარეები, შემდეგ ლიქენები, ხავსები.

ისინი მონაწილეობენ ქანების ქიმიურ გამოფიტვაში. გამოფიტვის პროდუქტები და მცენარეული ნაშთები გროვდება ქვებისა და კლდეების ნაპრალებში, სადაც ფეხს იკიდებს უმაღლესი მცენარეები, მათ შორის ყვავილოვნებიც. ნაპრალებში მოზარდ მცენარეებს ხშირად ქაზმოფიტებს უწოდებენ. ქაზმოფიტებია მაგ., უჭურველი, გვიმრუჭა, ქუჩი, წინწკალა, ფხიჯა, კლდისვაშლა, მრავალნაირი მაჩიტა; ხემცენარეებიდან ნაპრალებში ფესვები შეიძლება გაიდგას ფიჭვმა, ღვიამ, აკაკიმ. მისი ფესვები აგანიერებენ ნაპრალებს და აჩქარებენ ქვებისა და კლდეების დაშლას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
ლიგოზომა

**ლიგოზომა** () — ხვლიკების გვარი სცინკისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. კიდურები რედუცირებული აქვთ ნაწილობრივ ან მთლიანად; ზოგი ლიგოზომის სხეული გველისმაგვარია. გვარში 100-მდე სახეობაა. ფართოდ არიან გავრცელებული აფრიკაში, ავსტრალიაში, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, პოლინეზიასა და ცენტრალურ ამერიკაში. ბინადრობენ ტყეებსა და ბუჩქნარებში, ზოგი — ქვებს შორის, კლდეებზე, ზღვის სანაპიროებზე, ზოგჯერ — მაღლა მთაში. იკვებებიან მწერებით და პატარ-პატარა უხერხემლოებით. უმრავლესობა კვერცხმდებია, მხოლოდ ზოგიერთია კვერცხცოცხლადმშობი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სცინკისებრნი
ლიკანის მონასტერი

**ლიკანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — შუა საუკუნეთა სამონასტრო კომპლექსისამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომიდან 7 კმ-ზე, მდინარე ახოებისწყლის ხეობაში. შემორჩენილია ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევები.. არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე, VII-IX საუკუნის II საუკუნით ათარიღებენ. ტაძარმა ჩვენამდე ნანგრევების სახით მოაღწია.

## ძეგლის აღწერა
ეკლესიის მთავარი ნაწილია აფსიდით დასრულებული ნავი. მოგვიანებით, XVI საუკუნეში, ეკლესიას მიადგეს სამრეკლო, რომელიც თითქმის მთლიანად ფარავს დასავლეთ კედელს. სამრეკლოს მასიურკედლებიანი ქვედა სართული, რომელიც დაუმუშავებელი დიდი ლოდებით არის ნაგები და კუბის ფორმა აქვს, ეკლესიაში შესასვლელს წარმოადგენს. ბარიერი შემოძღუდულ მე-2 სართულს გარედან ლილვებიანი პროფილი გასდევს. ასავლელად მიშენებულია ქვაყორის კიბე. სამრეკლოს ზედა ნაწილი კი, კერძოდ, თლილი ქვის სვეტები, რომლებსაც სახურავი ეყრდნობოდა, მონგრეულია.

სამრეკლოს შესასვლელის მარცხენა ბოძზე ქართული ასომთავრული წარწერა გვამცნობს, რომ სამრეკლო აუგიათ ბორჯომის ხეობის მფლობელ ავალიშვილთა წარმომადგენელს, ფეოდალ ქიშვარდ ავალიშვილსა და მის მეუღლე თამარს — ქართლის მეფე ლუარსაბ I-ის ასულს.

თავად ტაძრის აღსავლის კარზე ყოფილა კიდევ ერთი წარწერა (XVII საუკუნის I ნახევარი. დღეს დაკარგულია) იუწყებოდა რომ გივი ავალიშვილსა და მის მეუღლე სოფიო მეფის ასულს აღუდგენიათ აღსავლის კარი.

## ლიტერატურა
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 45
* აბულაძე ვ., ბორჯომის ხეობის წარსული და აწმყო, თბ., 1983 
* ზაქარაია ზ., თბილისი. ბორჯომი. ვარძია, თბ. 1977 
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი, თბ., 1957
* ხოშტარია დ., IX-X საუკუნეების ხუროთმოძღვრული ძეგლები ბორჯომის ხეობაში, საკანდიდატო დისერტაცია და ავტორეფერატი, თბ., 1987 

## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
უფლისწული

**უფლისწული** — უფლის (მეფე-უფლის, ან ფეოდალ-უფლის) — ვაჟიშვილის აღმნიშვნელი ტერმინი ანტიკურ და შუა საუკუნეების საქართველოში; მეფის ძე თანამედროვე ქართულში.

უფლისწულს ჰქონდა ცალკე სამფლობელო ყმა-მამული — „საუფლისწულო“ (მეფის ვაჟს — სამეფო დომენში, ფეოდალის ვაჟს — საფეოდალოში). 

XV—XVIII საუკუნეებში ტერმინი „უფლისწული“ იშვიათად გვხვდება წყაროებში. ამ პერიოდში მეფის ვაჟს, ჩვეულებრივ, ბატონიშვილი ეწოდებოდა, თავადის ვაჟს — თავადიშვილი, აზნაურის ვაჟს — აზნაურიშვილი. მიუხედავად ამისა, ბატონიშვილის, თავადიშვილისა და აზნაურიშვილის ყმა-მამულიდან, მაინც ძველი სახელი — „საუფლისწულო“ შერჩა ამ პერიოდშიც. ქართული სამეფო-სამთავროების, აგრეთვე სათავადოების გაუქმების შემდეგ „უფლისწულისა“ და „საუფლისწულოს“ ინსტიტუტებმა არსებობა შეწყვიტა.

## ლიტერატურა
**გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929 (თხზ., ტ.7, თბ., 1984)

კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
ლიის არქეოლოგიური ძეგლები

**ლიის არქეოლოგიური ძეგლები** — მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, დიდა ქირსის ბოცვზე და მის ძირში, ე. წ. ჯოლორიას წყურგილებზე და ოყაჭეზე. გათხარეს 1964-1965 წლებში (რ. აბრამიშვილი) და 1967-1970 წლებში (ა. აფაქიძე, გ. გრიგოლია). 

დიდა ქირსა გორანამოსახლარია, რომლის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გამოვლენილია გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის, ადრინდელი ანტიკური, ელინისტური, რომაული და ადრინდელი შუა საუკუნეების კულტურის ფენები. ბორცვის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ფერდობზე გათხარეს რომაული ხანის (I-II სს.) 10-მდე ორმოსამარხი. მათში აღმოჩნდა კერამიკული ნაწარმი, რკინის იარაღ-საჭურველი, სამკაული, I-II საუკუნეების რომაული ვერცხლის მონეტები (ერთ-ერთზე იულიუს კეისრის გამოსახულებაა) და სხვა. აქვე აღმოჩნდა ადრინდელი ფეოდალური ხანის თიხის ნავისებრი სარკოფაგი. ადრინდელი და შუა ფეოდალურ ხანაში დიდა ქირსის ბორცვი ციხედ უქცევიათ ქვის კედლით შემოუზღუდავთ და 2 საბრძოლო კოშკით გაუმაგრებიათ. ციხის შუა ნაწილში გათხარეს ადრინდელი შუა საუკუნეების მრგვალაფსიდიანი ტაძრის ნანგრევები, რომელსაც კირხსნარით შელესილი აგურის იატაკი აქვს. როგორც ჩანს, ტაძარი ღვთისმშობლის სახელზე იყო აგებული (აქედან უნდა მომდინარეობდეს სახელწოდებაც „დიდა ქირსა“). ტაძრის გარშემო ქრისტიანული წესით დაკრძალულთა ორმოსამარხები იყო. ჯოღორიას წყურგილეზე ნაპოვნია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის ბრტყელი ცული. აღმოჩნდა აგრეთვე II საუკუნის ორმოსამარხი, მასში იყო ვერცხლის სამკაული, კესარიული მონეტა, მინის სასმისი და სხვა. ჯოღორიას წყურგილეზე და ოყაჭეზე დადასტურებულია მძლავრი მეტალურგული კერები. ამ ადგილებში აღმოჩენილია ღუმელის ფრაგმენტები, საბურველის კერამიკული მილები, რკინის წიდები და ნახშირი. საბერველი მილების უმრავლესობას ხელოსნის დამღა აზის.

## ლიტერატურა
* *გრიგოლია გ.,* ენგურის არქეოლოგიური ექსპედიციის საველე მუშაობის წინასწარი შედეგები. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1971, № 3;

კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფრანსუა ბუშე

**ფრანცესკო ბუშე** ( დ. 29 სექტემბერი, 1703 — გ. 30 მაისი, 1770) — ფრანგი მხატვარი, როკოკოს სტილის მიმდევარი. ცნობილია მისი იდილიური და მგრძნობიარე ნახატები კლასიკურ თემაზე. მან აგრეთვე დახატა თავისი პატრონესის, მადამ დე პომპადურის რამდენიმე პორტრეტი.
 
## ბიოგრაფია 
ფრანსუა ბუშე დაიბადა პარიზში. მამამისი ნიკოლას ბუშე იყო თასმის დიზაინერი. 17 წლის ასაკში ბუშე მამამისმა მიაბარა ფრანსუა ლემუანს. სამი თვის შემდეგ მუშაობა დაიწყო გრავიორ ჟან-ფრანსუა კარსის სახელოსნოში. ოთხი წლის შემდეგ იგი სწავლობდა იტალიაში. იტალიიდან დაბრუნების შემდეგ 1731 წელს მიიწვიეს ფერწერისა და ქანდაკებების სამეფო აკადემიაში, როგორც ისტორიკოსი ფერმწერი და 1734 წელს მასწავლებელი გახდა.

1742–48 წლებში ეკავა მუსიკისა და ცეკვის სამეფო აკადემიის დეკორატორის თანამდებობა. 1755–70 წლებში იყო გობელენის მანუფაქტურის დირექტორი, 1761 წელს სამეფო აკადემიის რექტორი, ხოლო 1765 წელს დირექტორი. 

ფრანსუა ბუშე გარდაიცვალა 1770 წლის 30 მაისს პარიზში. მისი სახელი გახდა ფრანგული როკოკო სტილის სინონიმი, მადამ დე პომპადურის ჩაცმის სტილის გამო.

*
## რესურსები ინტერნეტში
*ფრანსუა ბუშე  — ბიბლიოვიკი
* François Boucher.org 
* ბუშეს შესახებ

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1703
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1770
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
Deep Purple-ის დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია ინგლისური როკ-ჯგუფ **Deep Purple**-ის დისკოგრაფია.

## ალბომები
### სტუდიური ალბომები
### კომპილაციური ალბომები
### საკონცერტო ალბომები
## EP-ები
## სინგლები
## ვიდეოები
## სქოლიო

კატეგორია:ბრიტანელი შემსრულებლების დისკოგრაფიები
კატეგორია:Deep Purple
ნიგალი

მინიატიურა|ნიგალი მესხეთის VIII-X საუკუნეების რუკაზე.|250პქ
**ნიგალი**, *ლიგანი*, *ლივანა* — ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე სამხრეთ საქართველოში, მდინარე ჭოროხის ქვემო დინებაში, მაჭახელის სამხრეთით. 

## საზღვრები
წყაროებში პირველად იხსენიება XI საუკუნეში ნიგალის სახელწოდებით. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით, მოიცავდა მდინარე ჭოროხის ხეობის იმიერ და ამიერ მხარეს ართვინის სანახებითურთ: " და ართვანის  სანახებითურთ, ვიდრე ერგეს საზღვრამდე, ჭოროხის ჴეობის იმერი და ამერი იწოდების ლიგანის ჴეობად. და არს ეს ლიგანის ჴეობა თჳნიერ სივიწროვისა, ფრიად ნაყოფიერი ნარინჯით, თურინჯით, ლიმოთი, ზეთისხილით...". ნიგალის საზღვარი მდინარეების აჭარისწყლისა და ჭოროხის შესაყართან სრულდებოდა.

## ისტორია
1549 წელს ლივანა ოსმალეთის იმპერიამ დაიკავა. ლივანას კაზა შედიოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში. 1860-იან წლებში ის შევიდა არზრუმის ვილაიეთში, მაგრამ მოსახლეობა სულთანს სთხოვდა კვლავ ტრაპისონის ვილაიეთში დაბრუნებას. 1865 წელს ლივანაში სულ იყო 1 ქალაქი — ართვინი და 114 სოფელი. ცხოვრობდა 18170 ადამიანი, აქედან 16559 მუსლიმი, 1229 კათოლიკე სომეხი, 280 გრიგორიანელი და 102 ბერძენი. მოსახლეობას მოჰყავდა ფეტვი, ქერი, ყურძენი, ზეთისხილი, აწარმოებდნენ შებოლილ ხორცს, ყველ-კარაქს, ტილოს, ქაღალდს, ბამბის წინდებს, აგურს, კრამიტს, დენთს.

რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 ომის შემდეგ ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს სხვა ტერიტორიებთან ერთად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა და ბათუმის და ართვინის ოკრუგებში განაწილდა. ამ დროისთვის ნიგალის ადგილობრივი მოსახლეობა გამაჰმადიანებული იყო, თუმცა შენარჩუნებული ჰქონდა ქრისტიანული დროის მეხსიერება, ასევე საუბრობდნენ ქართულ ენაზე.

ამჟამად ლივანის მხოლოდ მცირე ნაწილია საქართველოს ფარგლებში (სოფლები: ქვედა მარადიდი, კირნათი, მაჭახლისპირი, გვარა, მირვეთი, შუშანეთი, კობალეთი, ძაბლავეთი, ზედა კირნათი), დანარჩენი კვლავ თურქეთის საზღვრებშია.

## ისტორიული ძეგლები
ხეობის ისტორიული ძეგლებია: გვარას ციხე (საქართველო), ართვინის, მამანათის, სინკოითის, მელოს, ქვამჩირეთის ციხეები, მამაწმინდის ეკლესია, სვეტის ნაეკლესიარი, თაღოვანი ხიდები (ყველა თურქეთშია). 

## იხილეთ აგრეთვე
* ლივანური კილო

## ლიტერატურა
**ბერიძე, ე.,* ნიგალი : ისტორ.-ეთნოგრ. და ლინგვ.-ტოპონ. ასპექტები. შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტის ჰუმანიტ. მეცნ. ფაკ., ქართ. ფილოლ. დეპარტამენტი - თბ. : შოთა რუსთაველის სახელმწ. უნ-ტი, 2009 
*

## რესურსები ინტერნეტში
*გაზ. „ივერია“, №21, 21 ივლისი, 1877

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია
ლიკოპოდიუმი

**ლიკოპოდიუმი** (Lycopodium) — ლიკოპოდიუმისებრთა ოჯახის მარადმწვანე ბალახოვანი მცენარეების გვარი. სასპორე თავთავები (სტრობილები) კენწრული და მკვრივია. შედგება ღერძისა და სპირალურად განლაგებული სპოროფილებისაგან, რომელთა ზედა მხარეზე მოთავსებულია სპორანგიუმები. 

10-მდე სახეობა ძირითადად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ტყის ზონაშია გავრცელებული. საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: Lycopodium clavatum და Lycopodium annotinum. ლიკოპოდიუმის და ზოგიერთი მისი მონათესავე გვარის სახეობათსა სპორები გამოიყენება სამკურნალოდ და სამსხმელო წარმოებაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ლიკოპოდიუმები
ილირია

[მინი|[ილირიკუმი (რომის პროვინცია)|ილირია რომის იმპერიაში]]
**ილირია**ს (ლათ. **Illyria**, **Illyricum**) — უძველეს დროში ილირიელებისაგან წარმომდგარ სახელდებას მთიანი ლანდშაფტი, რომელსაც მრავალრიცხოვანი კუნძული ჰქონდა და მდებარეობდა ადრიის ზღვის აღმოსავლეთსა და ეპირუსის ჩრდილოეთ ნაწილში.

რომაელი ისტორიკოსი აპიანე ასე აღწერს ილირიას: ბერძნების თვალსაზრისით ილირია მდებარეობს მაკედონიის და თრაკიის ჩრდილოეთით, ქაონების (Χαόνων) და ტესპროტებიდან (ωεσπρωτθν) მდინარე ისტრამდე. ხოლო სიგანეში ილირია მთიანი მაკედონიიდან და ფრაკიიდან იონიის ზღვამდე და ალპების ძირამდე იყო. სიგანეში ქვეყანა 5 დღის სავალი იყო, ხოლო სიგრძეში კი 30 დღის. რომაელების გაზომვით სიგანეში 1200 სტადიუმი ხოლო სიგრძეში 6000 სტადიუმი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე
* ილირიელები 
* ილირიული ენა
* ილირიზმი

## რუკები

Image:IllyrianethnogenesisS.jpg
Image:Illyrians (English).svg
Image:Illyrii Proprie Dicti aka Illyrians Proper aka Docleatae.svg
Image:Illyria and Dardania Kingdoms.png
Image:Map of the Kingdom of Agron of the Ardiaei (English).png
Image:KingdomofTeuta.png
Image:Map of the territory of Demetrius of Pharos (English).png

Image:Dardanian Kingdom (English).svg

## რესურსები ინტერნეტში
აპიანე

კატეგორია:ბალკანეთი
ილირიული ენა

**ილირიული ენა** — ილირიელთა ენა. მიაკუთვნებენ ინდოევროპული ენების ჯგუფს. გაქრა ჯერ კიდევ უძველეს დროში. ანტიკური ხანიდან შემორჩა პირთა და გეოგრაფიული სახელები. ვარაუდობენ, რომ ამ ენის გავრცელების არეალი უნდა ყოფილიყო დღევანდელი ალბანეთის ჩრდილოეთ ნაწილი და მისი მოსაზღვრე ხორვატია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ილირიელები 
* ილირია
* ილირიზმი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინდოევროპული ენები
კატეგორია:მკვდარი ენები
კატეგორია:ძველი ენები
ილირიელები

[right|მინი|[ილირია]]
**ილირები** (; ) — ინდოევროპელი ხალხი, რომელიც სხვადასხვა ტომისაგან შედგებოდა. ანტიკური წყაროებისა და არქეოლოგიური მონუმენტების მიხედვით ილირია არაუგვიანეს ძვ. წ. აღ. VIII-VII საუკუნებიდან უნდა ყოფილიყო დასახლებული.

## ცნობილი ილირიელები 
* ტევტა
* ავრელიანე
* კონსტანტინე I დიდი
* პეტრე პატრიკიოსი
* ველისარიუსი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ილირია
* ილირიული ენა
* ილირიზმი

## რესურსები ინტერნეტში 
*Phallic Cult of the Illyrians

## სქოლიო 
კატეგორია:ინდო-ევროპელი ხალხი
*
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1962

## ქალაქები და სტადიონები 
## შედეგები 
### ჯგუფი А 
### ჯგუფი B 
### ჯგუფი C 
### ჯგუფი D 
### პლეი-ოფი 
1962
კოსოვო

**კოსოვო** (სერბეთის კონსტიტუციის მიხედვით ოფიციალური სახელწოდებაა — ***კოსოვოსა და მეტოხიის ავტონომიური მხარე*** (, შემოკლ. Космет), ოფიციალური თვითდასახელება **კოსოვოს რესპუბლიკა** (, )) — რეგიონი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე.

## ეტიმოლოგია 
ერთი თეორიის მიხედვით „კოსოვო“ ნაწარმოებია სერბული სიტყვიდან *კოს*, რაც შავ შაშვს ნიშნავს. *კოსოვო პოლიე*-ს (Kosovo Polje) ელისსი იქნება *შავი შაშვის ველი*. კოსოვოს ველი მოხსენებულია 1389 წლის კოსოვოს ბრძოლაში. მდელოს სახელი მიიღო 1864 წელს შექმნილმა კოსოვოს ვილაეთმა.

## აგრეთვე იხილეთ 
* კოსოვოს ომი
* კოსოვოს საერთაშორისო-სამართლებრივი სტატუსი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:კოსოვო
კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით
ლიკოდონი

**ლიკოდონი** () — უშხამი გველების გვარი გველგესლასებრთა ოჯახისა. გვარში 16-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მისი სიგრძე 60 სმ-ს აღწევს. სხეული ზედა მხარე შავია და ღოა მოყვითალო განივი ზოლები დასდევს, ქვედა მხარე ყვითელია. აქტიურია ღამით იკვებება უმთავრესად ხვლიკებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანკარასებრნი
ლიკოპოდიუმები

**ლიკოპოდიუმები**, *ლიკოპოდიუმისმაგვარნი* () — უმაღლესი სპოროვან მცენარეთა ტიპი (განყოფილება). აქვთ კარგად განვითარებული ღერო და მასზე მჭიდროდ განლაგებული ფოთლები (ფილოიდები). გამტარი კონები ლაკუნებს (ფოთლის კვლებს) არ წარმოქმნიან. სპორანგიუმები თითო-თითოდ სხედან ფოთლის უბეში ან, იშვიათად, — ფოთლის ზედა მხარეს. 

გამეტოფიტი ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, მიწისქვეშა ან მიწისზედა. ლიკოპოდიუმებს ახასიათებს თაობათა მორიგეობა. დომინანტური თაობა სპოროფიტია (უსქესო თაობა). ლიკოპოდიუმები უძველესი ჯგუფია. წარმოიშვა სილურულ პერიოდში, მძლავრად განვითარდა კარბონულ პერიოდში (ლიკოპოდიუმები მაშინ ლეპიდოდენდრონებითა და სიგილარიებით იყო წარმოდგენილი) და ტრიასულიდან დაიწყო გადაშენება. ლიკოპოდიუმების თანამედროვე წარმომადგენლები გაერთიანებული არიან ლიკოპოდიუმისნაირთა (Lycopodiales), სელაგინელასნაირთა (Selaginelales) და მახათასნაირთა (Isoetales) რიგებში. 

საქართველოში გვხვდება ლიკოპოდიუმების 2 რიგი: ლიპოდიუმისნაირნი (2 ოჯახის 4 გვარი და 6 სახეობა) და სელაგინელასნაირნი (1 გვარის 2 სახეობა).

## ლიტერატურა
*
ლილოს არქეოლოგიური ძეგლები

**ლილოს არქეოლოგიური ძეგლები** — ბრინჯაოს ხანის გორასამარხები თბილისის აღმოსავლეთით, სადგურ ლილოსთან. გათხარეს 1962-1963 წლებში (საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ექსპედიცია). შესწავლილია შუა ბრინჯაოს ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVII—XVI სს.) დიდი ქვა-მიწაყრილიანი გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოთი, სადაც აღმოჩნდა ე. წ. ორიალეთური ტიპის კერამიკა, ბრინჯაოს იარაღი (მათ შორის ეგეოსური ტიპის ბრინჯაოს საძგერებელი გრძელი  მახვილი). ოქროსა და სხვა მასალის სამკაული, მსხვილი რქოსანი საქონლის ძვლები. ადამიანის ძვლები არ აღმოჩენილა, რაც შესაძლოა დაკრძალვის კრემაციულ წესზე მიუთითებდეს. გათხარეს აგრეთვე შუა ბრინჯაოს ხანიდან გვიანდელზე გარდამავალი ხანის (დაახლოებით ძვ. წ. XVI საუკუნის დასასრული — XIV საუკუნე) მომცრო ზომის ქვაყრილიანი (დიამეტრი 10—12 მ). 8 გორასამარხი დასაკრძალავი ორმოებით, სადაც აღმოჩნდა ადამიანის ჩონჩხი ან ძვლები. სამარხთა ნაწილი უინვენტარო იყო, ნაწილში ნაპოვნია თიხის (შავპრიალა, ჰორიზონტალურხაზებიანი მოყავისფრო), ჭურჭელი, ბრინჯაოს სატევრები (2 ც.), სამკაული (ოქროს, ქვისა და პასტის მძივები, 1 ოქროს ხვია). წვრილფეხა საქონლის ძვლები. აღმოჩენილი მასალა შესაძლოა გარკვეულ ეთნიკური ცვლილებას გამოხატავდეს.

## ლიტერატურა
**ფიცხელაური კ.,* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV—VII სს.), თბ., 1973;
**Гогадзе Э. М.,* Курганные погребениз Лило. «ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე» , 1976, ტ. 32 В;

კატეგორია:თბილისის არქეოლოგიური ძეგლები
ლიმნეასებრნი

**ლიმნეასებრნი** (Lymnaeidae), რბილტანიანი ცხოველების ოჯახი მუცელფეხიანთა კლასისა. აქვთ სპირალურად დახვეული ნიჟარა. თვალები საცეცების ფუძესთანაა განლაგებული. სუნთქავენ ფილტვებით, მაგრამ ზოგ ლიმნეასებრნს იგი წყლით ევსება და ლაყუჩის დანიშნულებას ასრულებს. ჰერმაფროდიტებია. ბინადრობენ მტკნარ წყალსატევებში. იშვიათად — დამლაშებულ ტბებსა და მომლაშო ზღვების სანაპირო ზოლში. ოჯახში 120-მდე სახეობაა. ყველა ლიმნეასებრნი ადამიანის, შინაური და გარეული ცხოველების პარაზიტების შორისული მასპინძელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუცელფეხიანები
ლიმონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლიმონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლიმონი — მცენარე;
* ლიმონი — ქალაქი კოსტა-რიკაში.
ლიმონი

**ლიმონი** (Citrus limon), მრავალწლოვანი მარადმწვანე სუბტროპიკული მცენარე ციტრუსოვანთა გვარის ტეგანისებრთა ოჯახისა. ლიმონის ხის სიმაღლე 3—7 მ აღწევს. აქვს ეკლებიანი ტოტები, ღია მწვანე მოგრძო ლანცეტისებრი ან მოგრძო კვერცხისებრი, კიდედაკბილული, ტყავისებრი ფოთლები. ყვავილი ორსქესიანია, თეთრი, არომატული. ნაყოფი მრავალბუდიანი კენჯრაა, სიგრძე 6—7 სმ, დიამეტრი 5—6 სმ (120გ-მდე), ნაყოფის ქერქი 2—5 მმ სისქისაა, ყვითელი, გლუვი ან ამობურცულია. ზეთოვანი ჯირკვლებითაა მოფენილი, მწარე, დამახასიათებელი არომატი აქვს. რბილობი მომწვანო-მოყვითალოი, წვრილმარცვლოვანი, წვნიანი, ძალიან მჯავეა. თესლი ღია ფერისაა, გლუვი, ნაყოფში დაახლოებით 20 ცალი ან მეტია.

ლიმონი სითბოს და სინათლის მოყვარე მცენარეა, ციტრუსოვან მცენარეთა შორის ყველაზე უფრო უყვარს ტენი. მისი სამშობლოა სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია. ველურად არ არის შენიშნული. მოშენებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, აშშ-ის, მექსიკის, არგენტინისა და სხვა სუბტროპიკულ რაიონებში. ყოფილ სსრკ-ში 200 წელზე მეტია რაც მოჰყავთ. ღია გრუნტში ლიმონის მოშენების უმთავრესი რაიონებია კავკასიის შავი ზღვის სანაპირო, აზერბაიჯანი, შუა აზია. ლიმონი მოჰყავთ ტრანშეებში, აგრეთვე ოთახის პირობებში. ლიმონის ნაყოფი შეიცავს (%-ობით): მჟავებს (უმთავრესად ლიმონის) — 3,5—8,1, შაქრებს — 1,9—3, C ვიტამინს — 45—140 მგ 100 გ-ში, აგრეთვე P და B ვიტამინებს, პექტინოვან ნივთიერებებს, კრინის მარილებს, ფოსფორს, კალიუმს, კალციუმსა და მაგნიუმს.  იყენებენ ნედლად, წვენების წარმოებაში, ლიმონის მჟავად და სხვა. ლიმონს ამრავლებენ მყნობითა და კალმით. ნამყენი ლიმონი მსხმოიარობს მე-3 მე-4 წელს. მოსავალი ერთი ხიდან 150-300 ნაყოფია.

საქართველოში ლიმონის ნარგაობას დაახლოებით 1000 ჰა უკავია. ყინვით დაზიანების შემთხვევაში მისი მოსავლიანობა კლებულობს. საქართველოში ლიმონის მაქსიმალური წარმოება 4 ათას ტონამდე აღწევს.

Limnis yvavili.jpg|ლიმნის ყვავილი
Lemon, Lemon tree, Florence, Italy.jpg
Lemon - whole and split.jpg|

## იხილეთ აგრეთვე 
* ციტრუსოვანი კულტურები

## ლიტერატურა 
* *ლეკვეიშვილი ი.*, ციტრუსოვანთა წარმოების მეცნიერული საფუძვლები, ნაწ. 1-2, თბ., 1978-1979;
* *ლეკვეიშვილი ი., ბერაია ი.,* სუბტროპიკული კულტურები, თბ., 1965;
* *მჭედლიძე მ.,* ლიმონი, თბ., 1948;

კატეგორია:ციტრუსები
ლიმონურა

** ლიმონურა** () — მცენარეთა გვარი სქიზანდრასებრთა ოჯახისა. 

შეიცავს 14 სახეობას. გამერქნებულღეროიანი ლიანაა, რომლის სიგრძე 15 მ აღწევს. აქვს ელიფსური ან ოვალური ფოთლები, თეთრი ან ვარდისფერი სურნელოვანი ყვავილები, წითელი კენკრა ნაყოფი. ნაყოფს (ისევე როგორც სხვა ნაწილებს) გასრესისას ლიმონის სუნი და გემო აქვს. 

შეიცავს კრისტალურ ნივთიერებას — სქიზანდრინს, ეთეროვან ზეთებს, ორგანულ მჟავებს, ნახშირწყლებს, C ვიტამინსა და სხვა. იყენებენ მედიცინაში მასტიმულირებელ საშუალებად. გვხვდება აღმოსავლეთ აზიის მთის ტყეებში. ყოფილ სსრ-ში — ამურის ოლქში, ხაბაროვსკის და პრიმორიეს მხარეებში, სახალინისა და კურილის კუნძულებზე. ზოგჯერ აშენებენ დეკორატიულ მცენარედ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სქიზანდრასებრნი
კატეგორია:სამკურნალო მცენარეები
ლინკოლნური ცხვარი

მინი|მარჯვნივ|250პქ|ლინკოლნური ცხვარი
**ლინკოლნური ცხვარი** — ნახევრად წმინდამატყლიანი ჯიშის ცხვარი სახორცე-სამატყლე მიმართულებისა. გამოყვანილია XVIII-XIX საუკუნეებში ინგლისში (ლინკოლნშირის საგრაფოში) ადგილობრივი ცხვრის ლეისტერულ ერკემლთან შეჯვარების გზით. ერკემლის მასაა 130-160 კგ, ნერბის — 100-120 კგ. ლინკოლნური ცხვარს აქვს ერთგვაროვანი, კარგად მბზინვარე მატყლი. მატყლის ნაპარსი — ერკემლისა 10-12 კგ, ნერბისა — 5-6 კგ. ბეწვის სისხო 36-ე-44-ე ხარისხისა, სიგრძე 20-25, იშვიათად 45 სმ. წმინდა მატყლის გამოსავალი 55-65%. ყოფილ სსრკ-ში ლინკოლნებს ხალასად აშენებენ, ახალი ჯიშების შესაქმნელად წმინდამატყლიან ცხვრებს აჯვარებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
ილირიზმი

[მინი|300პქ|right|*Danica Ilirska*, [ლიუდევიტ გაის მიერ გამოცემული გაზეთი.]]
**ილირიზმი** — ეროვნული მოძრაობა ხორვატიაში 1830-50 წწ. ამ მოძრაობის მიზანი იყო პოლიტიკური, კულტურული და ენობრივი რეფორმების განხორციელება. გარდა ამისა, ილირიელები შეეცადნენ შეექმნათ სამხრეთსლავური ერთობის მოძრაობა.  

## იხილეთ აგრეთვე 
* ილირია 
* ილირიული ენა
* ილირიელები

## ;იტერატურა 
* Tanner, Marcus (1997). "Illyrianism and the Croatian Quest for Statehood". *Daedalus* (MIT Press) **126** (3): 47–62. 
* Zrinka Blazevic, 'Indetermi-nation: Narrative identity and symbolic politics in early modern Illyrism', chapter 6 of: *Whose Love of Which Country?: Composite States, National Histories and Patriotic Discourses in Early Modern East Central Europe*, Balázs Trencsényi and  Márton Zászkaliczky (eds.),  BRILL, 2010, ISBN 978-90-04-18262-2.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Scrinia Slavonica Vol.6 No.1/2006 Role of Slavonian Franciscans in the national movement of the Danubian Croats during the 19th and at the beginning of the 20th century

კატეგორია:ხორვატია
ლირა

**ლირა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლირა (საკრავი) — მუსიკალური საკრავი, იხილეთ აგრეთვე ქნარი
* იტალიური ლირა — ფულის ერთეული იტალიაში
*თურქული ლირა — ფულის ერთეული თურქეთში
პრიშტინა

thumb|250px|ბილ კლინტონის ბულვარი პრიშტინაში
**პრიშტინა** ( ; ; ) — ნაწილობრივ აღიარებული კოსოვოს რესპუბლიკის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი. გაეროს ქვეყანათა უმრავლესობა მიიჩნევს სერბეთის ნაწილად.

ამჟამად ქალაქის მოსახლეობა 200&nbsp;000-მდეა. ქალაქში უმრავლესობას ალბანელები შეადგენენ; მათ გარდა მოსახლე უმცირესობებს შორის არიან თურქები, სერბები, ბოსნიელები, ბოშები და სხვა ხალხი. ქალაქში მდებარეობს ტერიტორიის დროებით მთავრობა და კოსოვოში გაეროს დროებითი ადმინისტრაციული მისიის (UNMIK) სათავო ოფისები. ის კოსოვოს ადმინისტრაციული, საგანმანათლებლო, კულტურული ცენტრია. პრიშტინაშია პრიშტინის უნივერსიტეტი და საერთაშორისო აეროპორტი. 

ქალაქში მოსახლე ხალხი ალბანურად *Prishtinali* ან *Prishtinas* და სერბულად *Prištinci (Приштинци)* ან *Prištevci (Приштевци)* იწოდებიან.

## სქოლიო 
კატეგორია:კოსოვოს ქალაქები
კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები
კატეგორია:სერბეთის ქალაქები
ლირიკული გმირი

**ლირიკული გმირი** — ლირიკული „მე“, ის პირი, ვისი აზრი და განცდაც არის გამოხატული ნაწარმოებში. ტერმინი ეკუთვნის იური ტინიანოვს. ეს პირი უმთავრესად თვით პოეტია, მაგრამ არ შეიძლება ლირიკული გმირის გაიგივება პოეტთან. პოეტი ლექსებში გადმოგვცემს არა მარტო საკუთარ ბიოგრაფიასა და განწყობიებებს, არამედ მიმართავს მხატვრულ გამონაგონსაც. ლირიკული გმირის ცნება მოიცავს პოეტის მთელ შემოქმედებას და წარმოდგენას გვაძლევს მის მიერ შექმნილ ლირიკული ხასიათის თავისებურებებზე. ქართულ ლიტერატურაში ამ თვალსაზრისით აღსანიშნავია ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ვაჟა-ფშაველას, გალაკტიონ ტაბიძის და სხვათა ლირიკული გმირები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პოეზია
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
ლირიოდენდრონი

** ლირიოდენდრონი**, *ხეტიტა* () — ფოთოლმცვივანი ხეების გვარი მაგნოლიასებრთა ოჯახისა. ცნობილია ორი სახეობა: ხეტიტას ლირიოდენდრონი (),  სიმაღლე 50-60 მეტრს, სისქე 3-3,5 მეტრს აღწევს. ქნარისებრი ფოთლები და დიდი ლამაზი ყვავილები აქვს (ტიტას წააგავს). 

სამშობლოა ჩრდილოეთი ამერიკა. დეკორატიული მცენარეა. კულტივირებულია კავკასიასა და საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე, ყირიმსა და შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში.  ლირიოდენდრონის მერქანი მსუბუქი და რბილია, ვერხვის მერქანს წააგავს და ამერიკაში „ყვითელი ვერხვის“ სახელით არის ცნობილი. 

ადვილი დასამუშავებელია, იყენებენ ფანერის დასამზადებლად, ავეჯის წარმოებაში. მეორე სახეობა — ჩინური  ლირიოდენდრონი () ბუნებრივად იზრდება ცენტრალურ ჩინეთში. კულტურულ მცენარედ იშვიათად გვხვდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მაგნოლიასებრნი
ლისბონი

**ლისბონი** — ლიმონის ერთ-ერთი ჯიში. ხის სიმაღლე 3,5-4 მ აღწევს. ნაყოფი მოგრძო-ოვალურია. მასა 12-155 გ. მოყვითალოა, გლუვზედაპირიანი, უხვწვნიანი, მჟავე არომატული. კანის სისქეა 2-4 მმ. 

მაგარი და ელასტიკურია, სიმწარე არ აქვს. რბილობი მოყვითალო-მომწვანოა. ნაყოფი შეიცავს 11-მდე საშუალო სიდიდის თესლს. კარგად ინახება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიმონის ჯიშები
ლიპარიტისუბანი

**ლიპარიტისუბანი**, *„ლამაზი საყდარი“* — XII საუკუნის მიწურულსა და XIII საუკუნის დასაწყისის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდი გომარეთის ჩრდილოეთით, მდინარე ხრამის ხეობის მარცხენა შენაკად ჭოჭიანას მარცხენა ფერდზე. სამონასტრო კომპლექსში შედიოდა ერთნავიანი ეკლესია (XII-XIII საუკუნეები), კოშკი (შუა საუკუნეები), სასახლე (XII-XIII საუკუნეები), ბჭე (XIII საუკუნე), გალავანი (შუა საუკუნეები) და სხვა ნაგებობანი (შუა საუკუნეები).  შემორჩენილია ნანგრევები.   სამონასტრო კომპლექსთან ახლოს გასული საუკუნის 50-იან წლებში ხრამჰესის მეორე კასკადის მშენებლობის დროს წარმოებული აფეთქებების შედეგად 1956 წელს ტაძარი ერთიანად ჩამოინგრა .  

ეკლესია აუშენებიათ თამარ მეფის დროს. სამხრეთ კარიბჭის თავზე არსებული ვრცელი წარწერის ნაწილები აღმოჩენილია (ფრაგმენტები ინახება სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში) და ახალი წაკითხვის შედეგად ასე იკითხება: 

{{ციტატა|წ. სახ{ელ}ითა ღ{მრთ}ის{აჲ}თა დამ(ეო)ხ(ე)ბითა ყ(ოვლა)დწ{მიდ}ისა ღ{მრთ}ისმშ{ო}ბ{ე}ლ{ი}ს{აჲ}თა და ყ{ოველ}თა წ{მიდა}თა მ[ი]სთა, მე, თ{ეოდორ}ე [ღო]დომისძე ღირსვიქმ{ე}ნ [აღშ(ე)ნ(ე)ბ(ა)დ]  ს{ა}ყდრ{ი}სა ყ(ოვლა)დწ{მიდ}ისა ღ{მრთ}ისმშ{ო}ბ{ე}ლის{ა}სა, ად(იდე)ნ და და{აამყარენ} ღ(მერთმა)ნ მეფ(ო)ბ(ა)სა თამ{ა}რ [და] დ(ავი)თის(ა)ს[ა], ს(ა)ლ(ო)ცველ(ა)დ ჩ(ე)მთ(ჳ)ს, მშ{ო}ბ{ე}ლთა [და ძმ(ა)თა ჩ(ე)მთ(ა)თ(ჳ)ს.
წ. ჵ, ყ{ოველ}თა უმ{ე}ტ{ე}სო, უფრ{ო}ს{ა}დ კ(ურთ)ხ(ეუ)ლო დ(ე)დ(ო)ფ(ა)ლო, რ(ომელმა)ნ ჰშ{ე}ვ ქ(რისტ)ე ღ(მერ)თი, შ(ე)იწირე ჩ(ე)მგ(ა)ნ თე(ოდორე)ს მ(იე)რ აღშ{ე}ნ{ე}[ბ{უ}ლ]ი ესე [ს](ა)ყდ(ა)რი და საწ[(უ)თ(ო)სა ამ(ა)ს ძმ(ი)თ(უ)რთ მ(ე)ს(ა)ფ(ა)რვ(ე)ლე],  ხ(ოლო) ს(აუ)კ(უ)ნ(ო)ს(ა) მ(ა)ს მოხა{ი}შნე ექმენ წ(ინაშ)ე ძისა შ(ე)ნისა, რ(აჲთ)ა აჴოც[ო]ს ყ(ოველ)ნ იც{ო}დვ{ა}ნი ქმნ(ილნ)ი და ს{უ}ფ{ე}ვ{ა}სა მ{ი}[სს]ა მიმცვალე[ს]. 

წ. პ(ირვე)ლ წ(მიდა)თა წ{ინას}წ{აჲრმეტ}ყ{ჳ}ლთ[ა] ქ{ა}დ{ა}გ{ე}ბ{უ}ლო,  ჵ, დ(ე)დ(ა)ო ღ{მრთი}ს{ა}ო, ბჭ(ე)დ, დაკრძ(ა)ლ(უ)ლ(ა)დ, კიბ(ე)დ, სასაკმ(ე)ვლ(ე)დ,   ს(ა)ყდ(რა)დ, ს{ა}ს{ა}ნთლ{ე}დ, კ(უ)რთხ(ევა)დ,  აღყვ{ავე}ბ{უ}ლ{ა}დ, თ{ი}რ ს(ა)ყ(დ)არი შეიწ[ირე]..

## ლიტერატურა
* ქვემო ქართლის ეპიგრაფიკული კორპუსი, ტ. I, დმანისის რაიონი, თბ., 2017
* *შუბითიძე ვ.,* ქართული ციხესიმაგრეები და ეკლესია-მონასტრები, თბ., 2012

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:XII საუკუნის ეკლესიები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ლისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლისი — მცენარეთა გვარი;
* ლისი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში;
* ლისის ტბა — ტბა თბილისში;
* ლისი — მდინარე ევროპაში.
ლისი (მცენარე)

**ლისი** (Eleocharis) — მცენარეთა გვარი ისლისებრთა ოჯახისა. სახეობათა უმეტესობა მრავალწლიანი, გრძელფესურიანი ბალახია. ფოთოლი რედუცირებული აქვს. მის ფუნქციას ასრულებს მწვანე ცილიმდრული ღეროები. 

200-მდე სახეობა უმეტესად გავრცელებულია სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში, განსაკუთრებით ამერიკაში. საქართველოში 9 სახეობა გვხვდება. 

იზრდება ლამიან-ჭარბწყლიან ადგილზე. ზოგი სახეობა იტანს დამლაშებულ სუბსტრატს და ცხელი წყაროებით დაჭაობებულ ადგილსამყოფელს. საქართველოში ლისი გავრცელებულია დაბლობიდან სუბალპურ სარტყლამდე. უფრო ხშირად გვხვდება   Eleocharis eupalustris, რომელიც ქმნის ცენოზებს წყალსატევების ლამიან თხელწყლიან ნაპირებზე. საქონელი ძოვს, მაგრამ არსებითი სამეურნეო მნიშვნელობა არ აქვს.

## ლიტერატურა
* *ქიმერიძე კ.,* ქსე, ტ.6 გვ. 252, თბ., 1983

კატეგორია:ისლისებრნი
ისტორიზმი

**ისტორიზმი** — სპეციალური  ტერმინი  ენათმეცნიერებაში, რომლითაც ისტორიულად არსებულ, მაგრამ დღეს არარსებულ საგნებსა და მოვლენებს გამოხატავენ. მაგ., ბოლშევიკი, კომკავშირელი, მეჭურჭლეთუხუცესი,  და ა. შ.. 

არქაიზმისაგან განსხვავებით ისტორიზმები არ წარმოადგენენ მოძველებულ სიტყვებს, არამედ ისინი შეიძლება ასევე თანამედროვე ენაში, ან მეტყველებაში გამოიყენებოდნენ. ისტორიზმები წარსულზე საუბრებში გვხვდება წარსულის სურათის გასაცოცხლებლად, ანდა პარალელის გასავლებლად წარსულთან. მაგალითად, სიტყვა ვასალი  ისტორიზმია და მისი თანამედროვე ალტერნატიული სიტყვა არ არსებობს, მაგრამ მისი დღეს გამოყენება ამ სიტყვის ისტორიულ მნიშვნელობას გაუსვამს ხაზს ახალ, თანამედროვე კონტექსტში.

## სხვა განმარტებები
* ფილოსოფიური მიმდინარეობა, რომელიც ადამიანური ეგზისტენციის გამოვლენას ისტორიულობაში ხედავს და ინსტიტუციების, იდეების წარმომავლობისა და ცვალებადობის ისტორიულობას უსვამს ხაზს. 
* მეცნიერულ-თეორიული აზრით, ისტორიზმი გულისხმობს კანონზომიერებების ისტორიული ინვარიანტების ძიებაზე, დროისა და სივრცისაგან დამოუკიდებელ ნომოლოგიურ გამონათქვამებზე უარის თქმას. ისტორიზმი ყოველ ისტორიულ ეპოქას უნიკალურად მიიჩნევს და ცალკეული სიტუაციის, მოქმედების ხერხებისა და თვით მოქმედი სუბიექტების ინდივიდუალურობას თავისი კვლევის ობიექტად აცხადებს. ისტორიზმის თანახმად, საგნის არსი მის განუმეორებლობაში უნდა იქნეს შემეცნებული, რაც ჰერმენევტიკისა  და გაგების მეთოდებით ან ინტუიციით მიიღწევა.

## ლიტერატურა
*  სოციალურ და პოლიტიკურ ტერმინთა ლექსიკონი–ცნობარი / [სარედ.: ჯგუფი: ედუარდ კოდუა და სხვ. ; გამომც.: ლაშა ბერაია] - თბ. : ლოგოს პრესი, 2004 - 351გვ. ; 20სმ. - (სოციალურ მეცნ. სერია/რედ.: მარინე ჩიტაშვილი). - ISBN 99928-926-9-2 : [ფ.ა.]
## რესურსები ინტერნეტში
* სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი
* ნუკრი შოშიაშვილი: ისტორიული საზრისის გარეშე დარჩენილი ისტორია 
* ბედროტე-ვორტერ

კატეგორია:ენათმეცნიერება
კატეგორია: ისტორია
ტრანსკრიფცია

**ტრანსკრიფცია**, ან **ტრანსკრიბირება** (ლათ. transcribere „წერილობით გადმოტანა“ — **tra**n(s) „... იქიდან“ და **scrib**ere „(და)წერა“) — სიტყვებისა და ტექსტის ჩასაწერად სპეციალური გრაფიკული ნიშნების გამოყენება და მათი გამოთქმის გათვალისწინება.

**ტრანსკრიფცია** ორგვარია — მეცნიერული და პრაქტიკული. მეცნიერულ ტრანსკრიფციას იყენებენ საენათმეცნიერო გამოკვლევებში. იგი შეიძლება იყოს ფონეტიკური და ფონოლოგიური. ფონეტიკური ტრანსკრიფცია ზუსტად გადმოსცემს ბგერით შედგენილობას მათი პოზიციური ვარიანტებით.

ფონოლოგიური ტრანსკრიფცია კი — მხოლოდ ფონემებს პოზიციური ვარიანტების გაუთვალისწინებლად. ჩვეულებრივ მეცნიერული ტრანსკრიფცია ლათინურ ანბანს ემყარება, რომელსაც სპეციალური ასოები და დიაკრიტიკული ნიშნები აქვს დამატებული, ზოგჯერ იგი ეროვნულ ანბანსაც იყენებს. 

პრაქტიკული ტრანსკრიფცია გულისხმობს უცხო სიტყვების, განსაკუთრებით საკუთარი სახელების, გვარების, გეოგრაფიული სახელებისა და სხვათა ჩაწერას ამა თუ იმ ეროვნული ანბანით. პრაქტიკულ ტრანსკრიფციაში არ გამოიყენება დამატებითი ასოები და ნიშნები, მაგ., ქართული გვარი **ჯავახიშვილი** სხვადასხვა ენებზე შემდეგნაირად გადმოიცემა:  
 
# გერმანულად Ds(c)hawachischwili, 
# ინგლისურად Javakhishvili, 
# ფრანგულად Djavakhichvili, 
# ხორვატულად Džavahišvili 

ქართული გვარ-სახელების ევროპულ, - ლათინურ- და კირილურანბანიან ენებზე გადატანის წესები უკვე კარგა ხანია შემუშავებულია. იაპონურ, ჩინურ, კორეულ, ვიეტნამურ და სხვ. ენებზე გადატანის (და პირიქით გადმოტანის) დღემდე არსებული ტრადიცია რუსულ ტრანსკრიბირების  ტრადიციას ეყრდნობოდა. დღეს შეიმჩნევა ევროპული (ინგლისური) ტრანსკრიფციების დამკვიდრების მცდელობა. 

## ქართული ტრანსკრიფციის ნიშნები
## ლიტერატურა 
* DuBois, John / Schuetze-Coburn, Stephan / Cumming, Susanne / Paolino, Danae (1992): Outline of Discourse Transcription. In: Edwards/Lampert (1992), 45-89.
* Ehlich, K. (1992). HIAT - a Transcription System for Discourse Data. In: Edwards, Jane / Lampert, Martin (eds.):  Talking Data – Transcription and Coding in Discourse Research. Hillsdale: Erlbaum, 123-148.
* Ehlich, K. & Rehbein, J. (1976) Halbinterpretative Arbeitstranskriptionen (HIAT). In: Linguistische Berichte (45), 21-41.
* Jenks, C.J. (2011) Transcribing Talk and Interaction: Issues in the Representation of Communication Data.  Amsterdam: John Benjamins.
* MacWhinney, Brian (2000): The CHILDES project: tools for analyzing talk. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum.
* მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007, გვ. 73-82

## რესურსები ინტერნეტში 
* Transcription in Action - website from UC Santa Barbara 
* Documentation and examples for the HIAT transcription system
* Transcription - a website with resources for transcription in conversation analysis
* Turn your text into fənɛ́tɪks (IPA / American)
* Professional transcription services for professionals

კატეგორია:ტრანსკრიფცია
იაპონოლოგია

**იაპონოლოგია** ან **იაპონისტიკა** — აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც იაპონური ენის, ისტორიისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული.

მიზანი სხვადასხვა თეორიულად და მეთოდოლოგიურად შემუშავებული იაპონოლოგიური დისციპლინისა, უპირველეს ყოვლისა კი ჰუმანიტარული და საზოგადოებათმცოდნეობითი კვლევის სფეროში, არის იაპონური ენის, ისტორიის დიფერენცირებული და სიღრმისეული წვდომა, მთლიანად ამ ქვეყნის კულტურის უკეთ გაგება. იაპონოლოგია, ან იაპონისტიკა, როგორც დარგი ეფუძნება საუნივერსიტეტო სწავლებას მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში და მათ შორის საქართველოში, სადაც მას ჯერ კიდევ იმ ე. წ. ახალ დარგებს მიათვლიან, რომელთა დაფუძნება საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენისთანავე გახდა აუცილებელი.

1854 წელს ქვეყნის გახსნის შემდეგ, განსაკუთრებით რუსეთ-იაპონიის ომის შემდეგ 1904-05 წწ. იაპონია სულ უფრო და უფრო ექცეოდა ევროპის, ამერიკის და მთელი მსოფლიოს ყურადღების ცენტრში.

ტერმინ იაპონოლოგიის, ან იაპონისტიკის გაგება ყოველთვის ერთნაირად არ ხდება, რადგან მისი ძირითადი კვლევის საგანი შეიძლება იყოს ერთმანეთისგან სრულიად დამოუკიდებელი თანამედროვეობამდელი ან თანამედროვე კულტურა და ისტორია, პოლიტიკა, ან ეკონომიკა. ერთადერთი, რაც მათ შეიძლება აერთიანებდეს არის იაპონია. იმის გამო, რომ იაპონიას უპირატესად მისი ენობრივი ძეგლების საფუძველზე იკვლევენ, დიდ როლს თამაშობს პრაქტიკული უნარ-ჩვევების გამომუშავება თანამედროვე საკომუნიკაციო ენის, ყოველდღიური მეტყველებისა, თუ მედიის ენის დაუფლება.

ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში კლასიკურ საენათმეცნიერო განათლების მიღებასთან ერთად სწავლის მსურველთ სთავაზობენ ასევე ე.წ. აღმოსავლეთ აზიის „ლათინურს“ — კლასიკური ჩინური (სადამწერლობო) ენის შესწავლას.

: იაპონიაშიც არსებობს სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ევროპის, ან დასავლეთის შესწავლითაა დაკავებული. (იხ. რანგაკუ.)

## იხილეთ აგრეთვე 
* იაპონური კანჯის კომპეტენციათა ტესტი
* იაპონური ენის უნარ-ჩვევათა ტესტი (JLPT)
* იაპონური ენა (T.JL)
* იაპონური საქმიანი კომუნიკაციის უნარ-ჩვევათა ტექსტი

## რესურსები ინტერნეტში 
* იაპონური ენის შემსწავლელი საიტი
* იაპონოლოგიის კათედრები გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის უნივერსიტეტებში 

## ლიტერატურა 
* Linhart, Sepp: Japanologie heute, Wien: Inst. für Japanologie. 1993. ISBN 3-900362-13-0
* Makino, Yasuko; Saitō, Masaei: A student guide to Japanese sources in the humanities. Michigan: Ann Arbor, Mich. : Center for Japanese Studies, Univ. of Michigan, 1994. ISBN 0-939512-64-5
* Kracht, Klaus, [გამომც.]: Grundriß der Japanologie. Wiesbaden : Harrassowitz, 2001. ISBN 3-447-04371-7 

კატეგორია:ფილოლოგია
*
*
ლისიმაქეს სტატერი

200px|მინიატიურა|ლისიმაქეს სტატერი
**ლისიმაქეს სტატერი** — თრაკიის მეფის ლისიმაქეს (ძვ. წ. 306-281) სახელით მოჭრილი ოქროს მონეტა. შებლზე გამოსახულია ალექსანდრე მაკედონელი პროფილში, ზურგზე — ტაზტზე მჯდომი ათენა პალადა, რომელსაც მარჯვნივ გაშლილ ხელში გამარჯვების ქალღმერთი ნიკე უჭირავს, ხოლო მარცხენათი შუბსა და ფარს ეყრდნობა. გამოსახულების წინ და უკან ბერძნული ზედქერილია:„ლისიმაქე მეფისა“. მონეტის ზურგზე დამატებითი სიმბოლოები და მონოგრამებია. იმის მიხედვით, თუ რომელ ზარაფხანაშია მოჭრილი. ლისიმაქეს სტატერი საერთაშორისო ფულადი ერთეულის როლს ასრულებდა. ფართოდ იყო გავრცელებული საქართველოშიც — აღმოჩენილია სოფ. ზემო მარღში, ენგურის ხეობაში ნენსკის ველზე (სვანეთი), სოფ. ეკში (სენაკის მუნიციპალიტეტი), ვანში, გულრიფშში.

## ლიტერატურა
* *დუნდუა გ.,* საქართველოში გავრცელებული ალექსანდრე მაკედონელისა და ლიმიმაქეს სახელით მოჭრილი მონეტები. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1973, № 1;

კატეგორია:მონეტები
Aerosmith-ის დისკოგრაფია

ამ სტატიაში წარმოდგენილია ჯგუფ აეროსმითის სრული დისკოგრაფია.

1973 წლიდან აეროსმითმა გამოსცა 14 სტუდიური ალბომი. აგრეთვე ჩაწერილი, შედგენილი და გამოცემული იქნა 5 საკონცერტო ალბომი და 8 კრებული (აქედან 2 - ყუთების სახით) - შედეგად ჯგუფს აქვს მთლიანად 27 ოფიციალური ალბომი. ცნობილია, რომ აქედან 25 ალბომს აქვს ოქროს, 18 - პლატინის, ხოლო 12 - ორმაგი პლატინის სტატუსი. მხოლოდ აშშ-ში გაიყიდა ჯგუფის ალბომების 66.5 მილიონი ასლი, ხოლო მსოფლიო მასშტაბით - 150 მილიონი.

წლების განმავლობაში გამოცემული ჯგუფის სინგლების ნაწილი განკუთვნილი იყო მხოლოდ რადიოეთერისათვის და არ იყო გატანილი გაყიდვაში. ჯგუფის 21 სიმღერა მოხვდა ბილბორდის ცხელ 100-ეულში, ხოლო მეინსტრიმული როკ სიმღერების ჩარტში ჯგუფს ჰქონდა ცხრა #1 ჰიტი. მსოფლიო ჩარტებში სხვადასხვა დროს მოხვდა ჯგუფის 28 სიმღერა.

ჯგუფს აგრეთვე გამოცემული აქვს რამდენიმე ვიდეოფილმი და DVD დისკი. მისი სიმღერები გამოიყენება რამდენიმე ფილმში.

## სტუდიური ალბომები 
## საკონცერტო ალბომები 
## კრებულები 
დისკოგრაფია
კატეგორია:დისკოგრაფიები