ვარაო

**ვარაო** — მკვიდრი ამერიკელების ერთ-ერთი წარმომადგენელი ტომი. არიან მეთევზეები და დამწყები მიწათმოქმედები. ისინი სახლობენ ორინოკოს დელტაში, ვენესუელის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და მახლობელ ტერიტორიებზე. „ვარაო“ არის თვითშერქმეული სახელი, რომელიც ნიშნავს „დაბლობის ხალხს“ ან „ჭაობიანი ადგილების ხალხს“ (სიტყვის წარმომავლობა: ვაჰა - „დაბლობი“, არაო - „მკვიდრნი“). ყველა არავარაო არის „ჰოტარაო“ ანუ „მშრალი მიწის ხალხი“ (ჰოტა - „მაღალი“ ან „მშრალი მიწა“). „გუარანაო“ (Guarauno) ეთნონიმის ესპანური ვერსიაა, ხოლო „ტიუიტიუა“ (Tiuitiua) ოტომაკი ადგილობრივი ამერიკელების შერქმეული სახელია, რაც ზუმფარას ქაღალდის სახეობისგან, „waharomu," მომდინარეობს; ის მითოლოგიურად ვარაოსთან იყო დაკავშირებული. სერ უოლტერ რეილეი გამოყოფს ტიუიტიუას ორ ჯგუფს: „კიავანი“ (Ciavani) და „ვარავითი“ (Warawetee).

## ადგილმდებარეობა 
პოლიტიკურად ორინოკოს დელტა შეადგენს ვენესუელის დელტა ამაკუროს ფედერალური ტერიტორიის (ფართობი - 40 200 კვ. მ) ნაწილს. ეს ტერიტორია (კოლონიზაციის ეპოქაში „გვიანას კუნძულს“ უწოდებდნენ) ორინოკოსა და ამაზონის მდინაარეებს შორის გაშლილი მინდვრების ჩრდილოეთს წარმოადგენს. ვარაოს მოსახლეობის ნახევარზე მეტი მანგროს ტყეებისა და მორიჩე პალმების ჭაობების სანაპირო ზოლზე ცხოვრობს, დაახლოებით 80 კილომეტრ სიღრმეზე, ცენტრალურ დელტაში რიო მაროსასა და რიო გრანდე დელ ორინოკოს სამხრეთით, რიო ამაკუროს შორის 200 კმ სიგრძის ზღვის სანაპიროსთან. თბილი და ტენიანი ჰავა საშუალოდ 26&nbsp;°C ტემპერატურას განაპირობებს წელიწადის განმავლობაში, თუმცა ადრიანი დილები შეიძლება გრილიც იყოს. ზღვის მოქცევა აქ დღეში ორჯერაა. მშრალი წელიწადის დროს, იანვრიდან აპრილამდე, მომლაშო წყალი მდინარის ზემოთა ნაწილისკენ ამოდის. მაისის მიდამოებში წვიმიანობის პერიოდის შემოტევის შემდეგ, ორინოკოს ყოველწლიური წყალდიდობა პიკს აღწევს აგვისტოსა და სექტემბერში და მიმდებარე პარიის ყურეს ტრინიდადის კუნძულამდე იმდენად ავსებს მტკნარი წყლით, რომ კოლუმბს ეგონა, თითქოს დიდ კონტინენტზე მოხვდა, როდესაც იქ ფეხი პირველად დაადგა, თავისი მესამე ექსპედიციის დროს, 1498 წლის აგვისტოში.

## ვარაოს ცხოვრების ციკლი 
ჩანს, რომ ორსულობისთვის ყოველთვის საჭირო არ ყოფილა სქესობრივი კავშირი.  ეს უკანასკნელი იყო გაცილებით უფრო საკრალური, რელიგიური მოვლენა. მაგალითად, არსებობდა მითი, რომ მუცლის მოშლა გამოწვეულია წყლის სულების მიერ ქალის დაორსულებით. არსებობს რწმენა, რომ წარსულში ქალები არ აჩენდნენ ბავშვებს, ისინი ითხოვდნენ და შემდეგ პოულობდნენ ტყეში. ეს მითი მშობიარობის წარმოშობას ხსნის. თუმცა, განვითარების ეტაპების გავლისას ეს უკანასკნელი გაცილებით უფრო რეალისტური შეხედულებებით შეიცვალა.

### მშობიარობა 
მშობიარობისას ქალი იზოლირებულია ქოხში, რომელსაც ნაჭრის კონები აქვს გარშემორტყმული. მას სხვა ქალი მხოლოდ რთული შემთხვევის დროს ეხმარება. აღსანიშნავია, რომ მეუღლის დასწრებაც დაუშვებელია. მაშინ, როცა გარეთ მომლოდინე საზოგადოება დარწმუნდება ახალშობილის დაბადებაში, ისინი შეიდიან ქოხში, ჭიპლარს მოკბეჩენ და შეკრავენ ნაპირზე. მშობიარობისას ქალი ითვლება ბინძურად და საშიში ზეგავლენის მომხდენად. ამიტომ მისი მშობიარობის აქტი ბანაობით მთავრდება. მშობიარობა და, ზოგადად, მემკვიდრის მოვლინება მხოლოდ დედისთვის არ არის გარკვეულ შეზღუდვებთან დაკავშირებული. ბავშვის დაბადების შემდეგ მამა განმარტოვდება და ცოტა ხნით თავს იკავებს ირმის ხორცის ჭამისგან, სხვადასხვა სავაჭრო აქტოვობებისა და მის ცოლთან ან სხვა ქალთან სქესობრივი კავშირისგან. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ბავშვი მოკვდება. ბავშვი ძუძუთი იკვებება სამი ან ოთხი წელი.

პომერუნის მდინარის  მიდამოებში ბავშვებს ორინოკოს  რეგიონის პატარა უბეების სახელებს არქმევენ. ეს ის ადგილია საიდანაც ვარაო მომდინარეობს.

### სქესობრივი სიმწიფე 
მინი|ვარაო და მისი შვილი

პირველი მენსტრუაციისას გოგოს თმას ჭრის დედა, იშვიათ შემთხვევებში - მამა. ამ კონკრეტულ ფაქტსაც შესაბამისი რიტუალი ახლავს თავს. გოგო განმარტოვდება სამშობიარო ქოხში და ჩვეულებრივზე ცოტა პატარა საწოლზე წევს. მან არ უნდა ილაპარაკოს და გაიცინოს პერიოდის ორი ან სამი დღის განმავლობაში. წინააღმდეგ შემთხვევაში, ის დაკარგავს ზრდასრულობის ყველა კბილს. პირველი, რისი ჭამაც მას შეუძლია, არის ფოთოლში გახვეული მანიოკის ფქვილი.

ეს მოვლენა ინდივიდუალური პროცესი არ არის, იმართება შესაბამისი ღონისძიება. ამ ზეიმის დროს, ცერემონიის ბოლოს, გოგოს რთავენ მძივებით და თეთრ ფრთებს აწებებენ თავზე, მხრებსა და ფეხებზე. თავდაპირველად ქალს ყოველი მენსტრუაციისას ამ ცერემონიას უტარებდნენ. მენსტრუაციის დროს მათ არ უნდა ჭამონ არც თევზი და არც დიდი ცხოველების ხორცი, როგორებიცაა ტაპირი და კუ. ძაღლების დახმარებით დაჭერილი ცხოველის ხორცი განსაკუთრებით აკრძალულია, რადგან თუ ქალები შეჭამენ ამ ხორცს, ძაღლები ნადირობისთვის ვეღარ გამოდგებიან. მენსტრუაციისას ქალებმა თვითონ უნდა დაამზადონ თავიანთი საჭმელი პატარა ჭურჭლებში, მაგრამ სხვისთვის საჭმლის მომზადება არ შეუძლიათ. მათთვის არც ცეცხლის დანთება შეიძლება. აგრეთვე, ისინი არ უნდა შეეხონ ნავებს, სათევზაო მოწყობილობას ან ნებისმიერ რამეს, რაც წყალთან კავშირშია. მათ სწამთ, რომ ამ დროს მარტივად შეიძლება, ბუჩქის ან წყლის სულები თავს დაესხან ქალებს და მათზე სექსუალურად იძალადონ.

სქესობრივი მომწიფებისას ბიჭებს მკაცრი გამოცდის ჩაბარება უწევთ. მათ საკუთარი სხეულის ნაწილები, კონკრეტულად კი, მკერდი და მხრები, უნდა გაიჭრან გარეული ღორის ეშვით ან ტუკანის ნისკარტით. ვინაიდან პროცესი მტკივნეულია,  არსებობს შემდეგი წესიც: თუ პირველი ცდა წარმატებით არ დამთავრდება, მათ შეუძლიათ, მეორედაც სცადონ.

როდესაც ორივე სქესის წარმომადგენელი მზად არის ქორწინებისთვის, შესაბამისი რიტუალის ჩატარება მაინც საჭიროა. ახალგაზრდები იქამდე არ ქორწინდებიან, სანამ ჭიანჭველების რთულ გამოცდას არ გაივლიან. წესები შემდეგია: ჭიანჭველებს ათავსებენ დაწოლილი მოზარდის სხეულზე. გამოცდის ჩაბარებაში იგულისხმება გამძლეობა. თუ ბიჭი იტირებს, ის ვეღარ იქორწინებს; თუ გოგო იტირებს, ეს ნიშნავს, რომ მას მუშაობა არ შეუძლია და ამიტომ ქმარსაც არ იმსახურებს.

### სიკვდილი 
არსებობს დაკრძალვის რამდენიმე მეთოდი. თუ გარდაცვლილი ბელადია, ამ შემთხვევაში, სხეული იხრწნება და ჩონჩხს ბელადის სახლში კიდებენ. ასევე, თავის ქალას რთავენ ფრთებითა და გარდაცვლილის ოქროს თეფშებით და კიდებენ ძვლების ირგვლივ. არსებობს სხვა წეს-ჩვეულებაც, რომლის მიხედვითაც, თოკით კიდებენ სხეულს მდინარეში მანამ, სანამ თევზები არ გაასუფთავებენ და მხოლოდ ჩონჩხს არ დატოვებენ. ამის შემდეგ ძვლებს ათავსებენ კალათაში, პატარა ძვლებიდან დაწყებული, თავის ქალით დამთავრებული, და ამ კალათას კიდებენ სახლში.

ზოგ შემთხვევაში კუბო მზადდება ხის ჩაღრმავებული მორისგან ან კანოესგან, რომელიც თავსდება მიწაში ჩარჭობილ განშტოებულ ჯოხებზე ქოხის ახლოს ან რომელიმე მიტოვებულ ქოხში. გაურკვეველია, დამარხვის ეს მეთოდი მეთაურებისთვის, შამანებისთვისა და სხვა მნიშვნელვოანი პიროვნებებისთვისაა, თუ გამოიყენება წყალდიდობების დროს, როდესაც გვამის მიწაში დაწვა რთული იქნებოდა. სხვა სოციალური სტატუსის მქონე პიროვნების დაკრძალვის მეთოდი განსხვავებულია. ასეთ შემთხვევებში, ძირითადად, გვამი, რომელიც მოხრილია და საწოლზეა მოთავსებული, მჯდომარე პოზიციაში იმარხება ერთი მეტრის სიღრმის საფლავში.

ზოგიერთ შემთხვევაში, დასაფლავებისას გარდაცვლილს საკუთარ ნივთებს, შინაურ ცხოველებსა და საკვებს (იარაღები, ჭურჭლები, ძაღლი, თევზი, ხილი და პური) ატანენ. მათ ათავსებენ ამოტეხილ ხეში, კანოეში ან მიწაში. ხანდახან გარდაცვლილის ნივთებს წვავენ. მიუხედავად იმისა, რომ, მათი წარმოდგენებით, ასე მოქცევის მეთოდი გამართლებულია, რათა გარდაცვლილის ნივთებს შესაბამისი დანიშნულება მიანიჭონ. აღსანიშნავია, რომ ისინი დაკრძალვის არც ერთ წესად არ განიხილავენ გარდაცვლილის სხეულის დაწვას და მათში კრემაციის არც ერთი შემთხვევა აქამდე აქ არ დაფიქსირებულა. სხვა შემთხვევებში გარდაცვლილის ნივთებს სხეულის დასაფლავებიდან რამდენიმე დღეში მარხავენ.

ქორწინებაში მყოფი რომელიმე ინდივიდის გარდაცვალების შემდგომ, აღნიშნულ რიტუალებს ემატებათ სხვა პროცესიც. კრევოს (1883) მიხედვით, ვარაოს ტომში, ორინოკოს მთავარი განშტოების სათავის მახლობლად არის ტრადიცია, თუ გარდაცვლილი ქალია, ქვრივი მამაკაცი წევს მეუღლის სხეულის წინ, ტირის და მღერის ლირიკულ სიმღერებს და მასთან ერთად იმავეს აკეთებს ყველა მამაკაცი, ვისაც ამ გარდაცვლილ ქალთან რაიმე კავშირი ჰქონია.

მამრობით სქესის წარმომადგენლის გარდაცვალების შემთხვევაში, მეუღლე და სხვა ქალები საფლავთან სხედან და მიცვალებულს სევდიან სიმღერებს უმღერიან. ზოგ შემთხვევაში, ქვრივები გარდაცვლილი კაცის მფლობელობაში მყოფი მინდვრებიდან სხვადასხვა მცენარეებს კრეფენ. ამას შემდეგი გამოყენება აქვს: როდესაც ადამიანი კვდება, მცენარეებისგან მაშინვე მზადდება სასმელი, რომელიც სპეციალურ ნავში უნდა განთავსდეს, მაგრამ დაკრძალვის რიტუალის მიმდინარეობისას სასმელისთვის განკუთვნილი ნავი რამდენიმე დღის შემდეგ ჩნდება, კონკრეტულად კი, იმ წესის აღსრულების შემდეგ, რომლის მიხედვითაც, ცოლს თმას ჭრიან და ამავდროულად კაცის კუთვნილებებს მარხავენ. თუმცა, ხანდახან წარმოიქმნება გარკვეული დაბრკოლებები. რიტუალების თანახმად, აუცილებელია დაკრძალვის ცერემონიისას ყველა დამსწრესთვის საკმარისი სასმელი იყოს, რომელიც გარდაცვლილის კუთვნილ მიწებზე მოკრეფილი მანიოკისგან მზადდება. ამიტომ ფესტივალი შეიძლება გადაიდოს მანამ, სანამ მიცვალებულის მიერ დათესილი მანეჰოტი არ გაიზრდება ისე, რომ ფესტივალის ყველა სტუმარს ეყოს სასმელისთვის. მეუღლის გარდაცვალების შემთხვევაში, არსებობს წესი, რომლის მიხედვითაც, ფესტივალის მიმდინარეობის პროცესში, გარდაცვლილის ქვრივი იღებს თანხმობას ხელახლა დაწორწინების შესახებ. დაკრძალვის შემდგომ მხოლოდ სამგლოვიარო რიტუალები არ ტარდება. მაგალითად, ვანის მდინარის რეგიონში ფესტივალიდან დაახლოებით ერთი კვირის შემდეგ ერთ-ერთ სახლში საცეკვაო წარმოდგენა იმართება, რომელსაც მხოლოდ კაცები ესწრებიან, რითაც პატივს მიაგებენ გარდაცვლილს.

ვარაოს ტომს სჯერა, რომ ყველა ადამიანს თავისი სული აქვს გულში, ნერწყვში, ჩრდილსა და ფეხის ნაკვალევში. სიკვდილისას გულში მყოფი სული ტოვებს ადამიანის სხეულს და ხდება ჰებუ.

## დემოგრაფია 
1980-იანი წლების შეფასებებით, ვარაოს მთელი მოსახლეობა 22 ათასს შეადგენდა, რომლიდანაც, ვენესუელის ადგილობრივ მკვიდრთა 1982 წლის აღწერით, 19 573 ცხოვრობდა ვენესუელაში, ხოლო 17 654  — დელტა ამაკუროს ფედერალურ ტერიტორიაზე, სადაც ისინი მოსახლეობის დაახლოებით მესამედს წარმოადგენდნენ. ქვეყანაში ადგილობრივ ხალხთა შორის ვარაო მეორეა სიდიდით გუაჯიროს (ვაიუუუ) შემდეგ. მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივები ქვეყნის მოსახლეობის (დაახლოებით 17 მლნ) ერთ პროცენტზე ნაკლებს შეადგენენ, ისინი სახელმწიფო ტერიტორიის ერთ მესამედზე მეტს იკავებენ, ძირითადად, სტრატეგიულ სასაზღვრო ნაწილებში. კოლონიზაციის ეპოქისა და მეოცე საუკინის დროს, თანამედროვე შეფასებებით, 8 000 ინდივიდით გადარჩენილი ვარაოს მოსახლეობა დაახლოებით სამჯერ გაიზარდა, რისი სავარაუდო მიზეზიც ინფექციური და ნაწლავური დაავადებების მკურნალობის გაუმჯობესებაა. მაგრამ ახალ ენდემურ დაავადებებს, როგორიც ტუბერკულოზია, ეს ზრდა დასასრულისკენ მიჰყავს.

## რელიგია 
მიუხედავად იმისა, რომ  ბოლო რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში კათოლიციზმმა და ორინიკოს დასავლეთ დელტის ტერიტორიებზე ევანგელურმა ქრისტიანობამაც ვარაოს რელიგიურ წარმოდგენებში შეაღწია, ადგილობრივი მოსახლეობის დიდი ნაწილი ინარჩუნებს ტრადიციულ რწმენასა და ღირებულებებს. ამ მთათა სისტემაში ჰორიზონტის მთავარ მხარეებში ბინადრობენ ჰებუ სულები. ვარაოს სჯერა, რომ მათ გარდა არსებობს ბუნიობის წერტილების, ზენიტისა და ნადირის და სხვა *ჰებუ* სულები. ყველა მათგანის კეთილდღეობა ადამიანთა შემოწირულობებზე არის დამოკიდებული, უმეტეს შემთხვევაში თამბაქოსა და საგოზე, რომლითაც ისინი იკვებებიან. თავად ადამიანები *ჰებუსგან* იღებენ ჯანმრთელობას, სიცოცხლის ხანგრძლივობას და სხვა სურვილებს, რაც მოკვდავებს გააჩნიათ.  ამ ორმხრივი ურთიერთობის დარღვევამ სულის განრისხება შეიძლება გამოიწვიოს და ადამიანებს დაავადება და სიკვდილი მოუვლინოს.

ვარაოს წარმოდგენით, ხეები, მცენარეები და ბუნებრივი მოვლენები სულიერია და ჰებუ სულები დაძრწიან მდინარეებსა და ტყეებში. მითური არსებები *ნაბარაო,* ანუ „მდინარეთა სიღრმის ხალხი“, სახლობს ბუნებაში და მათი ცხოვრება ადამიანთა ანალოგიურია. ისინი ხშირად უწყვილდებიან ვარაოს ქალებს, რაც შეიძლება ურჩხულების ჩასახვის მიზეზი გახდეს (ამით ხშირად ამათლებდნენ ინფანტიციდს). ვარაოს წარმოდეგენებში ხშირია მეტამორფოზი - *ანამონინა,*  მცენარეების, ცხოველების და ადამიანების იაგუარებად გადაქცევა.

ვარაოს გააჩნია საკმაოდ განვითარებული წინაპარათა კულტი. მნიშვნელოვანი ზებუნებრივი არსებები არიან *ჰებუ არაობო,*  რომლებიც წარმოადგენენ გარდაცვლილი *ვისირატუ* შამანების სასიცოცხლო ენერგიას. *ვისირატუ* სიცოცხლეშივე არიან შუამავლები  ვარაოსა და გარდაცვლილთა სულებს შორის. *ჰებუ არაობო,* მათი ცოლები და ქვეშემრდომები სახლობენ ვარაოს სამყაროს კიდეებში, ჰორიზონტის მთავარ წერტილებში - *აიტონა*.  მათი ქვეშემრდომები მატერიალიზდებიან წმინდა ქვებად - *კანოჰოტუმა* („დიადი მოხუცები“) 

იერარქიულ დაყოფას უდიდესი მნიშვნელობა აქვს პროდუქციის წარმოებასა და გავრცელებაში.  ოჯახის მეთაურია ჰანოკო ოროტუ ანუ „სახლის მეპატრონე ქალბატონი“, რომელიც დიდი პატივით სარგებლობს. მის მოვალეობაში შედის პროდუქციის გადანაწილება სახლობის წევრთა შორის. მნიშვნელოვანი ყოველდღიური გადაწყვეტილებების მიღებაში მას დებისგან (აუცილებელი არ არის, რომ ისინი ბიოლოგიურ დებს წარმოადგენდნენ) შემდგარი ძირითადი ჯგუფი ეხმარება.  საცხოვრებელი ერთეული, რომელშიც მთელი ოჯახი ბინადრობს სწორედ ჰანოკო ოროტუს და მისი დების ჯგუფის ირგვლივ აშენებული ნაგებობებისგან შედგება. რაც შეეხება სამუშაო ჯგუფს, მას ხელმძღვანელობს ჰანოკო ოროტუს მეუღლე არაჰი. მის შემდეგ მეორე პირია უფროსი ქალიშვილის ქმარი, დავა ავაჰაბარა,  რომლის მეშვეობითაც არაჰი დანარჩენ ჯგუფს ხელმძღვანელობს. დავა ავაჰაბარას მოვალეობაში შედის გაუძღვეს არაჰის ქალიშვილებისა და შვილიშვილების ქმრებს, ჰარაიაბებს. განსაკუთრებული ადგილი უკავია სიმამრისა და სიძეთა (დავათუმა) ურთიერთობას.  გაფართოებული საცხოვრებელი ერთეული შეიძლება 100-ზე მეტ ადამიანს მოიცავდეს. ამ დროს უკვე ახალი დასახლება წარმოიქმნება და არაჰი ახალ მოვალეობას, სოფლის თავობასაც ითავსებს და მას აიდამო ეწოდება.  არაჰისა და ჰანოკო ოროტუს გარდაცვალების შემდეგ ოჯახის წევრთა ნაწილი ხშირად დამოუკიდებლად აარსებს საკუთარ სახლობას.

#### ქორწინება 
ქორწინება ენდოგამურია აგდილობრივ ჯგუფში, რომელსაც ერთი ან რამდენიმე საერთო წინაპარი (აჰოკონამუ) ჰყავს და ადგილობრივ მდინარესთან სახლობს. თუმცა ქორწინება ეგზოგამურია ნათესაურ ჯგუფთა მიხედვით და არ ხდება ერთი სახლობის (გაფართოებული ოჯახის) მცხოვრებთა შორის. ოჯახის საცხოვრებელი მატრილოკალურია და ახალი სიძე თავისი სიდედრის სახლში გადადის, რომელიც, როგორც წესი, თავდაპირველ საცხოვრებელთან მაქსიმალურად ახლოსაა განთავსებული. ქორწინებისას კაცი იღებს ვალდებულებას, რომ იზრუნოს არა მხოლოდ საკუთარ ცოლ-შვილზე, არამედ შეასრულოს გარკვეული მოვალეობები მთელი სახლობის წინაშე. იგი მონაწილეობას იღებს შეძენილ ნათესავთათვის სახლების მშენებლობასა და საკვების მოძიებაში. რაც შეეხება ქორწინების ასაკს, ქალი ქორწინებისთვის მზად ითვლება მომწიფების ასაკის მიღწევისას, ანუ მენსტრუაციის დაწყებისასვე. მაღალი სტატუსის მქონე საცხოვრებელი ერთეულის თავმა შეიძლება შეირთოს მეორე ცოლი, რომელიც მისი მთავარი ცოლის ასისტენტი (ატეკორო) იქნება, როგორც წესი, ატეკორო მისი ძმისშვილი ხდება. ხშირად პოლიგინურ ქორწინებას ავტომატური სახე აქვს, როდესაც კაცი ვალდებულია ცოლად შეირთოს დაქვრივებული ცოლის და.  წყვილების ქორწინება, რომელთაც რამდენიმე შვილი ჰყავთ საკმაოდ სტაბილურია და იშვიათად ვხვდებით განქორწინების ფაქტებს. დაქვრივებული მამაკაცი საცხოვრებლად სხვა სახლობაში გადადის, თუმცა ვალდებულია, რომ შვილები დატოვოს. მათ აღზრდას აიდატუ ითავებს, რომელიც, როგორც წესი, დედის მხრიდან ბაბუა ხდება. ბავშვის ცხოვრებაში მნიშვნელოვან მომენტად ითვლება ოთხი წლის ასაკი, ვარაოს ხალხს სჯერა, რომ ამ პერიოდში ეხსნებათ ბავშვებს ცნობიერება და ამ ასაკიდან ითვლებიან ისინი სრულფასოვან ადამიანებად.

ოთხი წელი არ არის ერთადერთი მნიშვნელოვანი ასაკი, ვარაოს კულტურაში ვხვდებით სპეციალურ ცერემონიებს, რომელიც ადამიანის განვითარების ერთი ფაზიდან მეორეში გადასვლის აღსანიშნავია. მაგალითად მენარჩე, ცერემონია, რომელის დროსაც გოგონა გადადის ანიკაბადან უკვე ქორწინებისთვის მზად მყოფ ახალგაზრდა ქალში, რომელსაც იბომა ეწოდება. იბომა პირველი ან მეორე შვილის გაჩენის შემდეგ უკვე ზრდასრულ ქალად ითვლება და მას ტიდა ეწოდება. მაგრამ ოკუმოს გამოჩენის შემდეგ, მრავალი ჯგუფი მდინარის ნაპირების ღია ხეობებში გადავიდა. დღეს სოფლების უმეტესობა სწორედ აქ არის განლაგებული. ისინი წარმოადგენენ 8 მეტრი სიგანისა და 12 მეტრი სიგრძის მჭიდროდ განლაგებულ სახლებს, რომლებსაც რამდენიმე პატარა სამზარეულო და ტრადიციულ დასახლებებში „მენსტრუაციის ქოხები“, საცეკვაო მოედნები და ორსართულიანი სარიტუალო ნაგებობები ჰქონდათ. ვარაოს სახლები ორი დამოუკიდებელი ნაწილისგან შედგებიან: იტაკისგან, რომელიც წყალს ზემოთ, ჩოფეხებზე გადებული და  მანაკა პალმის ღეროებით დაფარული ხიდებივითაა და ტემიჩე პალმის ფოთლებით გადახურული სახურავისგან.

## წარმოება 
### მიწათმოქმედება 
მანიოკის მოყვანა სავარაუდოდ არავაკთა გავლენით დაიწყეს. ვარაოს ხალხი  უწოდებს მანიოკისგან მიღებულ სახამებელს იგივეს, რასაც მაურიტია პალმისგან მიღებულ სახამებელს. მდინარე ბარიმაზე ისინი ურევენ მას მწვანეგულიან მარცვლებსა და მაურიტია პალმის გულს. დღეს მწარე მანიოკთან ერთად,  მრავალძარღვა, ჩილეს წიწაკა, შაქრის ლერწამი და საზამთრო მოჰყავთ. ხეების ჭრა კოლექტიური სამუშაოა, რომელიც შემდეგ აღინიშნება. მთელ დანარჩენ საქმეს ქალები აკეთებენ.

### თევზაობა 
ყველაზე მნიშვნელოვანი საარსებო საქმიანობა. ვარაო თევზაობენ უბუმბულო ისრებით. ზოგი ისრის წვერს კაუჭის ფორმა აქვს, სხვებს კი სამი მაგარი მერქნისგან დამზადებული კბილაკი. ასევე გამოიყენება ჰარპუნის ისრები, რომელთაც ისვრიან ისე, როგორც შუბებს, მსუბუქი შუბები, კაუჭები და ცილინდრული სასროლი ხაფანგები, რომლებიც დამზადებულია ხის ქერქისგან და გამოიყენება ჰაიმარა თევზისა დასაჭერად. მცენარეული შხამით ისინი აბრუებენ თევზს, რომელიც შემდეგ წყლიდან პირდაპირ ხელით ამოჰყავთ.  სილურუსის ჯიშის თევზს იჭერენ რამდენიმე სატყუარიანი კაუჭით, რომლებიც  შეერთებულია და გადაბმულია ცარიელი ყელიანი გოგრისაგან გაკეთებულ ლივლივასთან. მშვილდ-ისრითა და ისრებით თევზაობისას  ვარაოს ხალხი წყალში ყრის ხილს როგორც სატყუარას.

### ნადირობა 
ნადირობა არაა ისეთივე მნიშვნელოვანი, როგორიც თევზაობა. მშვილდ-ისარი და ისრები ერთადერთი იარაღა, რომელიც გამოიყენება ამ საქმეში. ისრებს აქვთ ორი ბუმბული, რომლებიც ორი ან სამი შეხვევის შედეგად მაგრდება. ისარზე დამაგრებულია შხამი. გარეულ ღორებს იჭერენ ჩვეულებრივი დაწნული მახეებით, რომლებსაც ფუღუროიანი ხეების უკან ათავსებენ, რომლებიდანაც ცხოველებს ყრიან ჯოხებითა და ცეცხლით. ვირთხები ხვდებოდნენ მახეში, რის შემდეგაც იჭმეოდნენ. პატარა ჩიტებს ძირითადად იჭერენ ბიჭები, რამდენიმე მარყუჟიანი ხაფანგებით, რომლებსაც ამაგრებენ მათ ბუდეებთან. ნადირობისას ძაღლებიც გამოიყენება. მოკლული ირმის ან გარეული ღორის წასაღებად მონადირე ჯერ მის ფეხებს კრავს, შემდეგ ავლებს მათ შორის ხელებს და ისე იკიდებს, როგორც ჩანთას. ის ტოვებს ნადირს სახლიდან გარკვეულ მანძილზე, რის შემდეგაც ნადირი სახლში ქალს შეჰყავს. მამაკაცები ჭრიან ისეთ დიდ ცხოველებს, როგორებიცაა ტაპირი,გარეული ღორი და ირემი, ქალები კი ასუფთავებენ და ამზადებენ შიგნეულობას. პარატა ნადირს კი ქალები თავისით ჭრიან და ასუფთავებენ.

### ველური საკვების შეგროვება 
ბოსსტნეულის მთავარი მომმარაგებელი ვარაოსთვის არის მაურიტია პალმა. გუმილა, რომელმაც შეისწავლა ამ ხის გამოყენება სამშენებლოდ, სამრეწველოდ და საკვებად,  აღწერს: ხე იჭრება და უკეთდება ტუნელისებრი ხვრელი წვენის შესაგროვებლად. წვენი გროვდება ყოველ საღამოს და შემდეგ იგი დუღდება და რამდენიმე დღის შემდეგ იგი ძმრად იქცევა. გამოიყენება თევზებისა და პალმების მატლების მოსამზადებლად. როდესაც მთლიანი წვენი გამოვა ხის ღეროში დარჩენილ მასას რეცხავენ, ჭიმავენ, აშრობენ და ავლებენ სახამებელში, რომელსაც იურამა ეწოდება, რათა გამოიყენონ პურის დასამზადებლად. როთი (1924, pp.&nbsp;215–216) ოდნავ განსხვავებულად აღწერს: როდესაც ხე იწყებს ხილის მოსხმას, მას ერთი მხრიდან აჭრიან დიდ ნაჭერს, ხოლო შიგთავსს აქუცმაცებენ, ღეროს დარჩენილი ნაწილი გამოიყენება როგორც გობი, რომელშიც დაქუცმაცებულ შიგთავსს ანაწევრებენ წყლის გამოყენებით, რომლის შედეგადაც მას გამოეყოფა სახამებლის საკმაო რაოდენობა. შემდეგ აცლიან ბოჭკოვან ნაწილაკებს, ხოლო ნალექს, ან არუს, აგურის ფორმა ეზლება. მას ანაწილებენ ქვებზე ან რკინის თეფშებზე, რომლებსაც ცეცხლზე ათავსებენ. საბოლოოდ გამოდის საკმაოდ ნოყიერი, მაგრამ ამავდროულად  ძნელად დასაღეჭი პური.ისინი  ჭამენ ხორცსაც და მაურიტია პალმის ხილის გულებსაც. ამ უკანასკნელს ჭყლეტენ და მისგან ამზადებენ გამაგრილებელ სასმელს.ვარაო აგროვებენ მწვანეგულიან მარცვლებს, ტკბილ კარტოფილს, იასმებს და ანანასებს, თუმცა ამათგან ზოგი მხოლოდ მითებშია ნახსენები. კრაბებსა და ზოგიერთ ჭიებსაც(ხეში გაკეთებული ხვრელებისგან) აგროვებენ.ხის ფისს ინახავენ ცეცხლის დასანთებად. ხის წებოს, რომელიც ტაბებუია ლონგიპესიდან მოიპოვება, შოულობენ ხეში ჭრილების გაკეთებით. ცვულთან და ხის კარგად დაფშხვნილ ნახშირთან შერევის შემდეგ მას იყენებენ ისრებზე ისრების წვეროების მისამაგრებლად, ანკესისა და ჩვეულებრივი ძაფების ცვილით დასაფარავად, კანოეების მოსახატად.
## რესურსები ინტერნეტში
*www.warao.org 

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სურინამის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები