open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გაერთიანებული დემოკრატები

**გაერთიანებული დემოკრატები** — პოლიტიკური პარტია საქართველოში 2002-2004 წლებში.

## ისტორია
2001 წლის 1 ნოემბერს ზურაბ ჟვანია თბილისში დაწყებული სახალხო მღელვარების გამო პარლამენტის თავმჯდომარეობიდან გადადგა. 2002 წლის 8 მაისის ცნობილი გახდა, რომ ზურაბ ჟვანიას თანამოაზრეები არჩევნებში „ქრისტიან-კონსერვატიული“ პარტიის სახელით მიიღებდნენ მონაწილეობას. 2002 წლის ადგილობრივ თვითმმართველობის არჩევნებში ქრისტიან-კონსერვატიულმა პარტიამ თბილისის საკრებულოში მოიპოვა 4 მანდატი. 

2002 წლის 6 ივნისს საქართველოს პარლამენტში ზურაბ ჟვანიას მხარდამჭერმა დეპუტატებმა  შექმნეს ფრაქცია „დემოკრატები“. ფრაქციაში გაერთიანდნენ მოქალაქეთა კავშირის ყოფილი დეპუტატები. ფრაქციას ხელმძღვანელობდა გიორგი ბარამიძე, ხოლო მისი მოადგილეები იყვნენ ზურაბ ცქიტიშვილი და ვასილ მაღლაფერიძე. ფრაქციის მდივანი იყო მარინა მოლოდინი. ფრაქციის წევრები იყვნენ: დავით ტყეშელაშვილი, ელდარ შენგელაია, რევაზ ადამია ედვარდ სურმანიძე, ელენე თევდორაძე, რომან კუსიანი, ხათუნა ხოფერია და ა.შ. 2002 წლის 17 ივნისს ფილარმონიის დიდ საკონცერტო დარბაზში დაფუძნდა პოლიტიკური პარტია „გაერთიანებული დემოკრატები“. პარტიის თავმჯდომარედ აირჩიეს ზურაბ ჟვანია. 

2003 წლის 21 აგვისტოს სასტუმრო მეტეხში საარჩევნო ბლოკის „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ პრეზენტაცია გაიმართა. საარჩევნო ბლოკში გაერთიანდა პარლამენტის თავმჯდომარის ნინო ბურჯანაძის პოლიტიკური ჯგუფი და ზურაბ ჟვანიას „გაერთიანებული დემოკრატები“. 2003 წლის სექტემბერში ბლოკს „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ ტრადიციონალისტთა კავშირი შეუერთდა. 2003 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ბლოკი „ბურჯანაძე-დემოკრატები“ გავიდა მეხუთე ადგილზე. 2 ნოემბრის საპარლამენტო არჩევნების შემდეგ ქვეყანა მოიცვა მასშტაბურმა საპროტესტო გამოსვლებმა, რაც 23 ნოემბერს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის გადადგომითა და ახალი არჩევნების დანიშვნით დასრულდა. 

2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებისთვის „გაერთიანებული დემოკრატები“ და ნაციონალური მოძრაობა გაერთიანდნენ ბლოკში სახელწოდებით „ნაციონალური მოძრაობა-დემოკრატები“. საპარლამენტო არჩევნებში საარჩევნო ბლოკმა „ნაციონალური მოძრაობა-დემოკრატები“ 135 მანდატი მოიპოვა. 2004 წლის 22 ნოემბერს გაიმართა გრანდიოზული ყრილობა, რომელიც „ვარდების რევოლუციის“ წლისთავს ეძღვნებოდა. ყრილობაზე პოლიტიკური პარტია „გაერთიანებული დემოკრატები“ ოფიციალურად შეუერთდა „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:2002 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
ქუთაისის არქიელის გორის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქუთაისის არქიელის გორის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ქრისტიანული ტაძარი ქუთაისში. მდებარეობს უქიმერიონის გორაზე, მთის მოსწორებულ ბაქანზე გაშენებულ ძველ სასაფლაოზე. 

## ძეგლის აღწერა
ეკლარის ქვის თარაზლული წყობით ნაგები ტაძარი, გეგმით წარმოადგენს ჯვარ-გუმბათოვან ნაგებობას შვერილი, სამნაწილიანი აბსიდითა და დასავლეთიდან მიდგმული სამრეკლოთი. ეკლესია მაღალ, ორსაფეხურიან ცოკოლზეა დაფუძნებული. ფასადები სადაა, თუ არ ჩავთვლით კარ-სარკმლების გლუვ-ლილვიან მოჩარჩოებას. სადა პროფილისაა კარნიზიც. სამივე შესასვლელის წინ მოთავსებულია საფეხურებიანი ბაქნები. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. ეკლესიის ინტერიერში სივრცე აღმოსავლეთით, პასტოფორიუმებით ფლანკირებული ნახევარწრიული საკურთხევლით სრულდება. საკურთხევლის წინ კანკელი და ორსაფეხურიანი სოლეაა მოწყობილი. პასტოფორიუმების აბსიდები თაღოვანი ღიობებით უკავშირდებიან საკურთხეველს. ეკლესიის შიდა სივრცის ცენტრალურ ნაწილში მაღალ ბაზისებზე დაფუძნებული ოთხი მასიური სვეტია მოცემული, რომელსაც გუმბათი ეყრდნობა თავისი ნახევარწრიული გუმბათქვეშა თაღებით. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წრეზე გადასვლა ხორციელდება აფრების საშუალებით. გუმბათში თორმეტი სარკმელია გაჭრილი. ეკლესიის გრძივ კედლებში დატანებული ღიობები სიმეტრიულადაა განლაგებული. ცენტრალურ შესასვლელს წარმოადგენს დასავლეთით გაჭრილი მაღალი კარი, რომელსაც შევყავართ ჯერ დახურულ კარიბჭეში, ხოლო შემდეგ უშუალოდ ეკლესიაში. ეკლესიასთან დამაკავშირებელი კარის მარცხენა წირთხლში მოწყობილია სამრეკლოზე ასასვლელი კიბე. სამრეკლო სამსართულიანია. პირველი სართული საკუთრივ კარიბჭეს წარმოადგენს, მეორე დახურული სათავსია,რომლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო თაღოვანი სარკმელია მოთავსებული, მესამე სართული კი თაღებით გახსნილ ფანჩატურს წარმოადგენს. ნახევარწრიული თაღები მრგვალ სვეტებზეა დაფუძნებული. ეკლესიის ინტერიერი რამდენიმე წლის წინ მოუხატავთ. მოხატულობაში წარმოდგენილი არიან საერო და სასულიერო პირები. კლასიცისტურ სტილში აგებული ეს ეკლესია, თავისი მასშტაბითა და ადგილმდებარეობით, ქალაქის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ვერტიკალს წარმოადგენს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ორი ისტორიული საფლავი ქუთაისის არქიელის გორის წმ. გიორგის სახელობის ტაძრის გალავანში // infoimereti.ge

კატეგორია:ქუთაისის ტაძრები
ვიქტორ ემბროსი

**ვიქტორ ემბროსი** (; დ. 1 დეკემბერი, 1953, ჰანოვერი, ნიუ-ჰემფშირი, აშშ) — ამერიკელი ბიოლოგი, ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ნობელის პრემიის ლაურეატი (გერი რავკანთან ერთად, 2024). 
## ბიოგრაფია
დაიბადა პოლონელი ემიგრანტის ოჯახში. დაამთავრა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტი 1975 წელს. იქვე მიიღო ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ბიოლოგიაში 1978 წელს. სხვადასხვა დროს მუშაობდა მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (1975-1979), ჰარვარდის უნივერსიტეტში (1985-1992), დარტმუთის კოლეჯში (1992-2001), დარტმუთის სამედიცინო სკოლაში (2001-2007). 2008 წლიდან სამეცნიერო-პედაგოგიურ მუშაობას ეწევა მასაჩუსეტსის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლაში. ემბროსის სამეცნიერო მოღვაწეობას ძირითადი მიმართულებებია განვითარების ბიოლოგია და მოლეკულური გენეტიკა. 1993 წელს ემბროსმა და მისმა გუნდმა აღმოაჩინეს მიკრო-რნმ-ის მოლეკულა — რიბონუკლეინის მჟავის არამაკოდირებელი ფორმა, რომელიც უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს გენების ექსპრესიის პროცესში. 2024 წელს ემბროსმა და ამერიკელმა ბიოლოგმა გერი რავკანმა მიკრო-რნმ-ის შესწავლაში შეტანილი წვლილისთვის ნობელის პრემია მიიღეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Victor Ambros — Nobel Prize Outreach AB 2024. 
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ბიოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი გენეტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გერი რავკანი

**გერი ბრიუს რავკანი** (; დ. 26 მარტი, 1952) — ამერიკელი მოლეკულური ბიოლოგი, გენეტიკოსი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (ვიქტორ ემბროსთან ერთად, 2024).
## ბიოგრაფია
დაიბადა ებრაული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი) 1973 წელს. 1982 წელს მიენიჭა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ბიოფიზიკაში. 1985 წლიდან სამეცნიერო-კვლევით საქმიანობას ეწევა მასაჩუსეტის ზოგადი პროფილის ჰოსპიტალსა და ჰარვარდის სამედიცინო სკოლაში.

1980-იანი წლებიდან მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტში მუშაობისას თანამშრომლობდა ვიქტორ ემბროსთან, რომელმაც 1993 წელს აღმოაჩინა მიკრო-რნმ-ის მოლეკულა — რიბონუკლეინის მჟავის არამაკოდირებელი ფორმა, რომელიც უმნიშვნელოვანეს როლს ასრულებს გენების ექსპრესიაში. რავკანმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა გენების რეგულაციის პროცესში მიკრო-რნმ-ის ფუნქციის გარკვევაში, ასევე გენების დეაქტივაციის უჯრედული მექანიზმის — რნმ-ინტერფერენციის შესწავლაში. ის ასევე ავტორია გამოკვლევებისა დაბერების მოლეკულური მექანიზმების შესახებ. 2024 წელს ემბროსსა და რავკანს მიკრო-რნმ-ის შესწავლაში შეტანილი წვლილისთვის მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* Gary Ruvkun — Nobel Prize Outreach AB 2024. 
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ბიოლოგები
კატეგორია:ამერიკელი გენეტიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჰან კანი

**ჰან კანი** (; დ. 27 ნოემბერი, 1970, ქ. კვანჯუ, სამხრეთი კორეა) — კორეელი მწერალი, ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურაში (2024).

დაიბადა მწერლის ოჯახში. დაამთავრა იონსეს უნივერსიტეტის კორეული ენისა და ლიტერატურის განყოფილება (სეული, 1993). მისი პირველი ლექსები დაიბეჭდა 1993 წელს, პირველი მოთხრობა „მეწამული ღუზა“ — 1994 წელს, მოთხრობების პირველი კრებული „სიყვარული იონსეში“ — 1995 წელს. გამოქვეყნებული აქვს რომანები [„შავი ირემი“, 1998; „შენი ცივი ხელები“, 2002; „ვეგეტარიანელი“, 2007; „ქარი ქრის, წადი...“, 2010; „ბერძნულის გაკვეთილები“, 2011; „ბიჭი მოდის“ (ინგლისურ თარგმანში: „ადამიანთა ქმედებები“), 2014; „თეთრი“, 2016; „არ ვემშვიდობები“, 2021], მოთხრობებისა და ესების კრებულები. 

განსაკუთრებული აღიარება მოუტანა რომანმა „ვეგეტარიანელი“ (2007; ბუკერის საერთაშორისო პრემია, 2016), რომელშიც მოთხრობილია მენტალური პრობლემების მქონე კორეელი ქალის და ოჯახთან და საზოგადოებასთან მისი ურთიერთობის ამბავი. 2024 წელს ჰან კანი გახდა ლიტერატურის დარგში ნობელის პრემიის პირველი სამხრეთკორეელი ლაურეატი „ღრმად ემოციური პოეტური პროზისთვის, რომელიც გვაჯახებს ისტორიულ ტრავმებს და აშიშვლებს ადამიანის ცხოვრების წარმავალობას“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰან კანის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* Han Kang — Nobel Prize Outreach AB 2024.
## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთკორეელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის სამხრეთკორეელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის სამხრეთკორეელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის სამხრეთკორეელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის სამხრეთკორეელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის სამხრეთკორეელი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის რომანისტები
კატეგორია:სამხრეთკორეელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სამხრეთკორეელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სან-ხუან-ოსოლოტეპეკი

**სან-ხუან-ოსოლტეპეკი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის მიაუატლანის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 411 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7.7%-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 206.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 16.5 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1825 წლის 15 მარტს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
სანტა-მარია-ეკატეპეკი

**სანტა-მარია-ეკატეპეკი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის იაუტეპეკის რაიონში, სიერა-სურ-დე-ოახაკის რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 3 418 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 1.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 540.2 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 6.3 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1823 წლის 28 ივლისს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
პინოტეპა-დე-დონ-ლუისი

**პინოტეპა-დე-დონ-ლუისი** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6 416 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 3.2%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 67.4 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 95.2 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1826 წლის 6 მაისს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
მიზანი (ფილმი)

**„მიზანი“** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1979 წლის კინოფილმი, რომლის რეჟისორია გენო ხოჯავა. 

## სიუჟეტი
შავიზღვისპირა ქალაქში თავმოყრილ სხვადასხვა პარტიულ დაჯგუფებათა ყურადღების ცენტრშია ინგლისური გემი, რომლითაც დენიკინის არმიისთვის ფული, იარაღი და საიდუმლო დოკუმენტები გადააქვთ. ბრიტანული და ადგილობრივი დაინტერესებული წრეების წინააღმდეგ ბოლშევიკების მცირე დივერსიული ჯგუფი იბრძვის, რომლის მიზანია, იარაღი თეთრგვარდიელების ხელში არ მოხვდეს. შეთქმულები გემზე აიპარებიან, კაპიტანს განაიარაღებენ, ფულს ხელში ჩაიგდებენ და გემს დანაღმავენ. დივერსანტები გაქცევას ჭაობების გავლით ცდილობენ. მათ წინ დიდი სირთულეები ელით.

## როლებში
* გურამ ფირცხალავა — უტა
* იმედა კახიანი — ანდრო
* არიადნა შენგელაია — ნადიდე
* იმედა კახიანი — ანდრო
* ლეო ფილფანი — ბოცო
* ბორის წიფურია — სელიმი
* ელგუჯა ბურდული — აშორდია
* სერგო პაჭკორია — ჰასანი
* ბერდია ინწკირველი — კალენიკე
* გია გუგუნავა — ნიაზი
* რუსლან მიქაბერიძე — მეზღვაური
* ვარლამ (ვალოდია) წულაძე — მარკოზი
* რევაზ თავართქილაძე — გენერალი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:1979 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გენო ხოჯავას ფილმები
კატეგორია:1970-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:1970-იანი წლების ქართული სერიალები
კატეგორია:1970-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამეგრელოში

**ექვთიმე თაყაიშვილის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამეგრელოში** (ზაფხული, 1913) — საქართველოს საისტორიო-საეთნოგრაფიო საზოგადოების მიერ ორგანიზებული ექსპედიცია სამეგრელოში. 

ექსპედიციის წევრები:
*ექსპედიციის ხელმძღვანელი — ექვთიმე თაყაიშვილი;
*ფოტოგრაფი — თეოდორე კიუნე.

30 ივნისი - 2 ივლისს ე. თაყაიშვილი ჯერ კიდევ იმყოფებოდა ტფილისში.

ექსპედიციის ფარგლებში მოვლილ იქნა იმერეთის დაბები: ხონი და ვანი, ასევე 16 ივლისისკენ გურიის შემოქმედის მონასტერი.

## მარშრუტი
ექსპედიციისას მოვლილ იქნა სოფელი ტვირი, გულეიკარი, სუჯუნა, აბაშა, კადარი, ონტოფო, სეფიეთი, ბანძა, მარტვილის მონასტერი, წაჩხური, ცაიშის საკათედრო ტაძარი, ქალაქი ზუგდიდი, ყულიშკარი, კორცხელი, წალენჯიხა, ობუჯი, ჯგალი, სკურდი.

## ლიტერატურა
*თაყაიშვილი ე., არხეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი : ნაწ. 2, ტფ., 1914
*Такаишвили Е., «Церкви и церковные древности Мегрелии», Ленинград, 1927

## სქოლიო
კატეგორია:ექვთიმე თაყაიშვილის ექსპედიციები
ვეფხისციხე

**ვეფხისციხე** — ისტორიული სოფელი კახეთში, გაღმა მხარში. 

XVIII საუკუნის 60-იან წლებში ლომისციხესთან ერთად მეფე ერეკლე II-მ დაასახლა იმ სოფლების გადარჩენილი მოსახლეობით, რომლებიც ლეკების მიერ იყო დარბეული. მდებარეობდა ყვარლის სამხრეთ-დასავლეთით 0,5 კმ-ზე. ვეფხისციხე სამეფო მფლობელობაში იყო და მას ჩოლოყაშვილების საგვარეულოდან დანიშნული მოურავი განაგებდა. რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ კახეთის თავად-აზნაურთა შეთქმულების (1802) დროს კარის მრჩეველი კარნეევი და გენერალ-მაიორი გულიაკოვი ვეფხისციხეში მივიდნენ, მაგრამ შეთქმულების მონაწილე მოურავი დავით ჩოლოყაშვილი გაქცეული დახვდათ. 1804 წლის კამერალური აღწერით საბატონო და საეკლესიო მფლობელობის სოფელი იყო.   

## ლიტერატურა
* გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში, გ. გელაშვილის თარგმ. და გამოც., ტ. 1, თბ., 1962.
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973.

* Акты, собранные Кавказской археографической комиссией (АКАК), т. 1, Тфл.,1866.

კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ჯონ ჰოპფილდი

**ჯონ ჯოზეფ ჰოპფილდი** (; დ. 15 ივლისი, 1933, ჩიკაგო) — ამერიკელი ფიზიკოსი, ხელოვნური ნეირონული ქსელის ერთ-ერთი პიონერი მკვლევარი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკაში (ჯოფრი ჰინტონთან ერთად, 2024).

დაამთავრა სუორთმორ-კოლეჯი (პენსილვანია, აშშ) ფიზიკის განხრით 1954 წელს. 1958 წელს მიენიჭა კორნელის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი ფიზიკაში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა ბელის ლაბორატორიაში, პრინსტონის, კალიფორნიისა (ბერკლი) და კალიფორნიის ტექნოლოგიების უნივერსიტეტებში. მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ხელოვნური ნეირონული ქსელის კვლევაში, განსაკუთრებით ე. წ. ჰოპფილდის ქსელის განვითარებაში. ამ დამსახურებისთვის 2024 წელს ბრიტანელ-კანადელ მეცნიერ ჯოფრი ჰინტონთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* John J. Hopfield — Nobel Prize Outreach AB.
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არყალა

მინი|მდ. არყალა და მასზე გადებული ხიდი შესართავთან.
**არყალა**,  *არყლისხევი*, *ვეძათხევი* — პატარა მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში (დუშეთის მუნიციპალიტეტი), მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი.

არყალის ძირითად ტოტს სათავე აქვს ალევის მთებში, მიერთვის არაგვს (ჟინვალის წყალსაცავს) ანანურის ციხესთან. სოფელ ვეძათხევთან მას უერთდება ალევის მთებიდან მომავალი მეორე ტოტი — ჭალახევი. არყალა ხასიათდება მნიშვნელოვანი ღვარცოფული მოვლენებით.

სახელწოდება არყნარს უნდა უკავშირდებოდეს (მსგავსი ჰიდრონიმი „არყნალისხევი“ გვხვდება ქვემო ქართლში). ვახუშტი ბატონიშვილს (XVIII საუკუნე) მოხსენიებული აქვს „ვეძათხევისხევის“ სახელით. 
## ლიტერატურა
* ბედოშვილი გ., ქართულ ტოპონიმთა განმარტებით-ეტიმოლოგიური ლექსიკონი, წგ. I, თბ., 2002. — გვ. 53-55.

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
შოთა ვეშაპიძე

**შოთა ალექსის ძე ვეშაპიძე** (დ. 20 სექტემბერი, 1954, სოფ. კაკაბეთი, ახლანდ. საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი) — ქართველი ეკონომისტი. ეკონომიკური მეცნიერებათა დოქტორი (2000), პროფესორი (2002). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ვაჭრობის ეკონომიკა და საქონელმცოდნეობის ფაკულტეტი (1977). იყო „ტექინფორმის” ეკონომიკური განათლების სექტორის გამგე (1985–87), საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის მარქსიზმ-ლენინიზმის უნივერსიტეტის დეკანი (1987–1991), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საერთაშორისო ბიზნესისა და ეკონომიკური მოძღვრებათა ისტორიის კათედრის პროფესორი (2001–2011), თბილისის სოციალურ-ეკონომიკური ინსტიტუტის (2007 წლიდან ევროპული უნივერსიტეტი) პრორექტორი, შემდეგ — რექტორი (1992–2010); 2007 წლიდან — საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი, 2011 წლიდან — დავით აღმაშენებლის სახელობის საქართველოს ეროვნული თავდაცვის აკადემიის პროფესორი. მისი კვლევის სფეროა ქართული ეკონომიკური აზრის ისტორია, გლობალიზაცია, საერთაშორისო ეკონომიკა, მსოფლიო ეკონომიკური პრობლემები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კალისტო (ნიმფა)

**კალისტო** () — ლამაზი არკადიელი ფერია, მეფე ლიაკონის, კეტევსის (ნიტქევსის) ასული, არტემიდეს მხლებელი. 

ქალღმერთივით იმოსებოდა, არტემიდეს დაჰყვებოდა და ეფიცებოდა, შენებრ ქალწულად დავრჩებიო. ზევსმა შეიყვარა, ძალით ვერაფერს გახდა. არტემიდეს სახე მიიღო, ან როგორც სხვები ამბობენ, აპოლონისა და ისე მიუწვა. ამ კავშირის ნაყოფი იყო არკადი. შემდეგ, განრისხებულმა ჰერამ ნიმფა ძუ დათვად აქცია, ან ეს გააკეთა თვით ზევსმა, ეჭვიან ჰერას თვალის ასახვევად. არტემიდემ ჰერას თხოვნით დათვი ძუ დათვი ისრით განგმირა, ზევსმა არქტოსის (ძუ დათვის) სახელით მოათავსა ვარსკვლავთა შორის. თვით ბავშვი, რომელიც ნიმფასთან გააჩინა, ზევსმა არკადიაში ჩაიყვანა, აღსაზრდელად მაიას გადასცა და იმ მხარესაც მისი სახელი ეწოდა. სხვა ვერსიით: არკადმა ნადირობაშ თვალი მოჰკრა დედას, ძუ დათვი ეგონა და მოკვლა დაუპირა, ზევსმა ორივე ვარსკვლავად აქცია და „დიდი ძუ დათვის გუშაგად“ მოათავსა ხარის მწყემსის (მენახირის) თანავარსკვლავედში. კალისტოს სამარე არკადიის ერთ-ერთ გორაკზეა, „არტემიდე კალისტოს“ ტაძართან. ამითაც აშკარაა, რომ კალისტო არკადიელ არტემიდეს ერთ-ერთი სახეა. 

მის სახელ ატარებს იუპიტერის ერთ-ერთი თანამგზავრი კალისტო.

## ლიტერატურა
*გელოვანი ა., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, თბილისი, 1983, გვ. 239

## სქოლიო
კატეგორია:ნიმფები
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ვეძისხევი

**ვეძისხევი** — ნასოფლარი კახეთში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, სოფელ შილდის ჩრდილოეთით (ყვარლის მუნიციპალიტეტი).

ვეძისხევი პირველად იხსენიება XII საუკუნის დასაწყისში, როდესაც სოფელი საფეოდალო მამულს წარმოადგენდა. არიშიანისადმი მეფე დავით IV აღმაშენებლის სიგელში მოხსენიებულია ჰერეთის ერთ-ერთი აზნაური, ვეძისხეველი ნიანია გრიგოლ მაოხრებლის შვილი, რომელიც არიშიანის მფარველობაში იმყოფებოდა. უფრო გვიან, XVI საუკუნის მიწურულიდან, ვეძისხევი მცხეთის საკათოლიკოსოს სამწყსოში შევიდა. XVIII-XIX საუკუნეებში ლეკიანობით შეწუხებული ვეძისხეველები მეზობელ შილდაში გადასახლდნენ, სადაც წარმოიქმნა უბანი ვეძისხევი.

ნასოფლარსა და მის მიდამოებში ნანგრევების სახით შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები: VI საუკუნის ვეძისხევის სამეკლესიანი ბაზილიკა, გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესია, IX საუკუნის ვარცანის ღვთისმშობლის ეკლესია, გვიანდელი შუა საუკუნეების რამდენიმე კოშკი (ვეძისხევის კოშკი, შილდის მესამე კოშკი, შილდის მეოთხე კოშკი).

## ლიტერატურა
* ცინცაძე  ი., დავით მეფის სიგელი, «საქართველოს არქივი», წგ. 2, ტფ., 1927.
* პაპუაშვილი თ., ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970.

კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კარლა სოფი გასკონი

**კარლა სოფია გასკონი** (; დ. 31 მარტი, 1972, მადრიდი) — ესპანელი მსახიობი. იგი გამოჩნდა უამრავ ტელენოველაში და ფილმში, მათ შორის „El Señor de los Cielos“ (2013) და „The Noble Family“ (2013). 2024 წელს, ის გახდა პირველი ღია ტრანს მსახიობი, რომელმაც კანის კინოფესტივალზე მთავარი პრიზი მოიპოვა, როდესაც მან გაიზიარა საუკეთესო მსახიობი ქალის ჯილდო თავის თანამონაწილეებთან „ემილია პერესისაგან“, რომელშიც მან განასახიერა მთავარი გმირი.

## კარიერა 
1972 წელს დაბადებული ალკობენდასში გასკონი გამოჩნდა ესპანურ ყოველდღიურ სერიალში „El súper“. იგი გამოჩნდა უამრავ ტელენოველაში და ფილმში, მათ შორის „El Señor de los Cielos“ და „The Noble Family“.

2024 წელს გასკონი ითამაშა ჟაკ აუდიარის მუსიკალური კრიმინალური კომედიის ფილმში „ემილია პერესისაგან“, რომლის პრემიერა შედგა 2024 წლის კანის კინოფესტივალზე. გასკონი მოიპოვა ფესტივალის საუკეთესო მსახიობი ქალის პრიზი, რომელიც გაიზიარა თავის მსახიობებთან სელენა გომესთან, ადრიანა პაზთან და ზოი სალდანასთან ერთად, რაც გახდა ის პირველი ღია ტრანს მსახიობი, რომელმაც კანის მთავარი პრიზი მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:ესპანელი მსახიობები
კატეგორია:კანის კინოფესტივალის ჯილდოს მფლობელები საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის
კატეგორია:XXI საუკუნის ესპანელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვეძისხევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

გეოგრაფიული სახელი **ვეძისხევი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ვეძისხევი — ისტორიული სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე
* ვეძისხევი — სოფელი თუშეთში (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)
ვეძისხევი (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

**ვეძისხევი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (კახეთის მხარე), ახმეტის მუნიციპალიტეტში (თუშეთის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს გომეწრის ხეობაში, მდ. თუშეთის ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2120 მ-ზე, ახმეტიდან 29 კმ-ის დაშორებით.
## ისტორია 
ვეძისხევი გომეწრის ხეობის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს. 1831 წლის კამერალური აღწერის მიხედვით, აქ 8 კომლი ცხოვრობდა. ვეძისხევისა და კოკლათის სიახლოვეს მდებარეობდა გომეწრის ერთ-ერთი მთავარი სალოცავი — „ჯავახე“. 

საბჭოთა კავშირის ეკონომიკურმა და დემოგრაფიულმა პოლიტიკამ 1950-იან წლებში სოფლის მუდმივი მოსახლეობისგან ფაქტობრივი დაცლა განაპირობა. 1960 წელს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა სოფელი ვეძისხევი ოფიციალურად გააუქმა. 2010-იანი წლებიდან ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლების სიაშია, მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი. 2014 წლის აღწერით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის. 
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:თუშეთი
ანდრეი ვურაკი

**ანდრეი თედორეს ძე ვურაკი** (დ. 13 დეკემბერი, 1922, იალტა, — გ. 10 დეკემბერი, 2008, მოსკოვი) — საბჭოთა სამხედრო პირი, არტილერიის გენერალ-მაიორი (1966), გენერალ-მაიორი (1984), ეროვნებით ბერძენი.

## ბიოგრაფია 
ბავშვობა გაატარა სოხუმსა და ბათუმში. 1958 წელს დაამთავრა სევასტოპოლის სამხედრო საზენიტო საარტილერიო სასწავლებელი და ლენინგრადის სამხედრო საარტილერიო აკადემია. 1941-1945 წლებში II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა უკრაინის I ფრონტზე. მონაწილეობდა პოლონეთისა და ჩეხოსლოვაკიის სამხედრო ოპერაციებსა და ბერლინის აღებაში. ომის შემდეგ სხვადასხვა სამეთაურო თანამდებობაზე იყო საჰაერო თავდაცვის ნაწილებში ლენინგრადისა და მოსკოვის ოლქებში. 1987 წელს თადარიგში გავიდა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, საბრძოლო ორდენები და მედლები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 13 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:საბჭოთა გენერალ-მაიორები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ვეჯინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

გეოგრაფიული სახელი **ვეჯინი** შესაძლოა აღნიშნავდეს:

* ვეჯინი — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
* ვეჯინი — ხეობა და ნასოფლარი თბილისის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე
ვიბორგის მოწოდება

მინი|ვიბორგის მოწოდების ტექსტი
**ვიბორგის მოწოდება** — მანიფესტი „ხალხს სახალხო წარმომადგენლებისაგან“, რუსეთის იმპერიის I სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატთა ჯგუფის საპროტესტო განცხადება სათათბიროს დათხოვნასთან (1906 წლის 9 ივლისი) დაკავშირებით. 

დეპუტატები (ძირითადად „კადეტები“, „ტრუდოვიკები“ და სოციალ-დემოკრატები) შეიკრიბნენ ქ. ვიბორგში (ფინეთის დიდი სამთავრო) და საპროტესტო მიმართვის შესამუშავებლად აირჩიეს 6-კაციანი კომისია, რომლის შემადგენლობაში ნოე ჟორდანია და სერგი ჯაფარიძეც შედიოდნენ, დეპუტატები ხალხს პასიური წინააღმდეგობისაკენ (გადასახადებზე უარის თქმა და ა. შ.) მოუწოდებდნენ. მოწოდების ტექსტის ავტორი იყო ისტორიკოსი და ლიბერალური მიმართულების პოლიტიკოსი პავლე მილიუკოვი. მანიფესტს ხელი მოაწერა 169 დეპუტატმა, მათ შორის  ხუთივე ქართველმა სოციალ-დემოკრატმა — ნოე ჟორდანიამ, ს. ჯაფარიძემ, ივანე გომართელმა, ისიდორე რამიშვილმა, სიმონ წერეთელმა — და სოციალისტ-ფედერალისტმა იოსებ ბარათაშვილმა.     

რუსეთის იმპერიის მოსახლეობის მხრიდან ვიბორგის მოწოდებას აქტიური გამოხმაურება არ მოჰყოლია. ამით ისარგებლა ხელისუფლებამ და ვიბორგის მიმართვის ხელმომწერ 169 დეპუტატიდან 167-ს სამი თვით პატიმრობა მიუსაჯა, რაც მათ მომდევნო არჩევნებში მონაწილეობის უფლებასაც ართმევდა. ნოე ჟორდანია არალეგალურ მდგომარეობაზე გადავიდა და ამით დააღწია თავი პატიმრობას.

## ლიტერატურა
* Figes, O., A People's Tragedy: The Russian Revolution 1891–1924. London, 2014. — გვ. 218-221.
* Государственная Дума Российской империи 1906—1917: энциклопедия. М.: Российская политическая энциклопедия, 2008. — стр. 113—114.
კატეგორია:რუსეთის რევოლუცია (1905)
გივი ჩუგუაშვილი

**გივი ჩუგუაშვილი** (დ. 7 სექტემბერი, 1948, მუხრანი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1987).

## ბიოგრაფია
1971 წელს  დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. ამავე წლიდან მუშაობას დაიწყო რუსთავის თეატრში, ხოლო 1980 წლიდან მარჯანიშვილის თეატრის მსახიობია.

გადაღებულია ფილმებში: „ივანე კოტორაშვილის ამბავი“ (ნ. მანაგაძე, 1974, მტერი), „კავკასიის ტყვე“ (გ. კალატოზიშვილი, 1975), „ოთხი შარვალი და ერთი ჩითის კაბა“ (ა. ნინუა, 1977), „XII საუკუნის ქართული ქრონიკა“ (ა. რეხვიაშვილი, 1978), „ძმა“ (თ. ბაბლუანი, 1981), „დიმიტრი II“ (რ. ხოტივარი, 1982, არღუნ ნოინი), „წიგნი ფიცისა“ (გ. ლორთქიფანიძე, 1983), „ბანდიტი აგურის ქარხნიდან“ (გ. მატარაძე, 1983), „ზოგი ჭირი მარგებელია“ (პ. ჩარკვიანი, 1984), „მევლუდი“ (ნ. სანიშვილი, 1985), „ნეილონის ნაძვის ხე“ (რ. ესაძე, 1985), „წყრომა“ (დ. ინანიშვილი, 1988), „იქ, ჩემთან“ (ზ. ხალვაში, 1990), „ცოდვის დღესასწაული“ (ე. ბადურაშვილი, 1990), „ვირთხა“ (პ. მილორავა, 1991), „კედელი“ (ზ. ბუაძე, 1991), „ოქროს ობობა“ (მ. ანთაძე, გ. ქავთარაძე, 1992) და სხვა. მონაწილეობა აქვს მიღებული ტელესერიალებში: „ცხელი ძაღლი“ (ჰასან ცეცხლაძე), „27 დრაკონი“, „ყავა და ლუდი“ და სხვა.

## ფილმოგრაფია
* 1974 „ივანე კოტორაშვილის ამბავი“ — მტერი
* 1975 „კავკასიელი ტყვე“ 
* 1977 „ოთხი შარვალი და ერთი ჩითის კაბა“
* 1978 „XIX საუკუნის ქართული ქრონიკა“
* 1978 „კავკასიური ამბავი“
* 1981 „ძმა“ — სოციალისტი
* 1982 „დიმიტრი II“ — არღუნ ნოინი
* 1983 „წიგნი ფიცისა“ 
* 1983 „ბანდიტი აგურის ქარხნიდან“
* 1984 „ზოგი ჭირი მარგებელია“ — ეპიზოდი
* 1985 „ნეილონის ნაძვის ხე“ — მგზავრი
* 1985 „მევლუდი“ — კაზანჯოღლი
* 1985 „წითელი პატეფონი“ 
* 1986 „მახარე“
* 1987 „დამშვიდობება“ (ხანა ჩვენი ბავშვობისა)
* 1987 „ბიძინა“
* 1988 „წინამორბედი“
* 1988 „წყრომა“

* 1990 „საბედისწერო გასროლა“ — ლევანი
* 1990 „იქ-ჩემთან“
* 1990 „ცოდვის დღესასწაული“
* 1991 „კედელი“
* 1991 „ვირთხა“
* 1992 „მოკვეთილი“ — იოლა–იუსა
* 1992 „ოქროს ობობა“ — ჩორნა
* 1996 „წარსულის აჩრდილები“
* 2001 „ანთიმოზ ივერიელი“ დაუდ ფაშა
* 2003 „ფოსტალიონი“ — გუბერნატორი
* 2003 ცხელი ძაღლი“ — ჰასან ცეცხლაძე 
* 2003 „27 დრაკონი“ — ვანო
* 2003 „ყავა და ლუდი“ — გოგი გველესიანი
* 2008 „ბექნუ“
* 2010 „ომი და ქორწილი“
* 2014 „ცხრა მთას იქით“
* 2015 „ქარის დევნა“
* 2023: „ბოლო სეზონი“ რეჟ. ნოდარ მარშანიშვილი

## ჯილდოები და აღიარება
* 1987 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* გივი ჩუგუაშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ვიქტორ ვილშაუ

**ვიქტორ რობერტის ძე ვილშაუ** (დ. 17 აპრილი, 1870, მოსკოვი, — გ. 11 აპრილი, 1937, თბილისი) — გერმანული წარმოშობის რუსი მევიოლინე, პედაგოგი. ძირითადად მოღვაწეობდა თბილისში.
## ბიოგრაფია
დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (ი. გრჟიმალის სავიოლინო კლასი, 1886), შემდეგ სწავლობდა გერმანიაში (ჰ. პეტრისთან და ი. იოახიმთან). ერთხანს პედაგოგად მუშაობდა ტამბოვის სამუსიკო სასწავლებელში, 1898 წლიდან — თბილისის პირველ სამუსიკო სასწავლებელში. აქ მან ძლიერი სავიოლინო სკოლა შექმნა. მისი მოღვაწეობის წლებში საგრძნობლად გაიზარდა სასწავლებელში ვიოლინოს შემსწავლელთა რიცხვი. იგი მევიოლინეთა საუკეთესო კადრებს გზავნიდა პეტერბურგისა და მოსკოვის კონსერვატორიებში. ეწეოდა საკონცერტო მოღვაწეობასაც, გამოდიოდა სიმებიანი ანსამბლების შემადგენლობაში. აქტიურად მონაწილეობდა ქართული საზოგადოების მიერ გამართულ საქველმოქმედო საღამოებში. 1917 წელს ვილშაუ აირჩიეს ახალშექმნილი თბილისის კონსერვატორიის პროფესორად. მისი მოწაფეთა შორის იყვნენ: თამარ ძნელაძე (პირველი ქართველი პროფესიონალი მევიოლინე ქალი), ლუარსაბ იაშვილი, ლევან შიუკაშვილი. მისი ძმა, პიანისტი და პედაგოგი ვლადიმერ ვილშაუ (დ. 1868 — გ. 1957) მოღვაწეობდა მოსკოვში.

## ლიტერატურა
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ., 2015. — გვ. 176.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი მევიოლინეები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგები
ლისითეა (თანამგზავრი)

მინი|ლისითეას თანამგზავრი
**ლისითეა** (), **იუპიტერ X** — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია. 

სახელი მიიღო მითოლოგიური პერსონაჟის, ლისითეას პატივსაცემად.

## აღმოჩენა
1938 წლის 6 ივლისს მაუნტ ვილსონის ობსერვატორიაში აღმოჩინა ამერიკელმა ასტრონომმა სეტ ბარნს ნიკოლსონმა. 1975 წელს მან მიიღო თავისი ოფიციალური სახელი ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის, ლისითეას პატივსაცემად.

## ორბიტა
ლიზითეა იუპიტერის ირგვლივ სრულ ბრუნვას აკეთებს საშუალოდ 11,717,000 კმ მანძილზე 250 დღეში, 4 საათსა და 48 წუთში. ორბიტალური ექსცენტრიულობა არის 0.11, დახრილობა ლოკალური ლაპლასის სიბრტყისკენ არის 28.3°. ეკუთვნის ჰიმალიის ჯგუფს.

## ფიზიკური მახასიათებლები
ლიზითეას დიამეტრი საშუალოდ 36 კმ. სიმკვრივე შეფასებულია 2.6 გ/სმ³. სატელიტი სავარაუდოდ შედგება ძირითადად სილიკატური ქანებისგან. ძალიან ბნელ ზედაპირს აქვს ალბედო 0.04. მაგნიტუდა 18.3 მ.

## რესურსები ინტერნეტში
*NASA Solar System

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიმალიის ჯგუფის თანამგზავრები
მარტირეს-დე-ტაკუბაია

**მარტირეს-დე-ტაკუბაია** () ― მუნიციპალიტეტი მექსიკის სამხრეთ ნაწილში, ოახაკის შტატში. შედის ხამილტეპეკის რაიონში, სანაპიროს რეგიონში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 1 446 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 0.3%-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 57.5 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 25.1 ადამიანი კმ²-ზე. მუნიციპალიტეტი ოახაკის შტატის შემადგენლობაში 1912 წლის 16 ნოემბერს შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოახაკის მუნიციპალიტეტები

## სქოლიო
კატეგორია:ოახაკის მუნიციპალიტეტები
ნიკო ჯაყელი

**ნიკო ჯაყელი**   (თეოფანე) ვახტანგის ძე ჯაყელი (დ.  1 იანვარი, 1862 -ჩოხატაური, სოფელი საყვავისტყე.- გ. 5 მაისი, 1929 წ. ბათუმი)-პედაგოგი,განმანათლებელი,საზოგადო მოღვაწე, ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წარმომადგენელი, სოციალისტ-ფედერალისტი,  ქალაქ ბათუმის სათათბიროს ორი მოწვევის ხმოსანი წევრი, წმინდა ანას და წმინდა სტანისლავის ორდენოსანი.

**ბიოგრაფია** ნიკო ჯაყელი დაიბადა 1862 წელს ოზურგეთის მაზრის სოფელ საყვავისტყეში. დაამთავრა ოზურგეთის სამოქალაქო სასწავლებელი, რის შემდეგაც სწავლა განაგრძო თბილისის ალექსანდრეს სახელობის სამასწავლებლო ინსტიტუტში. 1884 წელს წარმატებით დაასრულა ინსტიტუტის კურსი და მასწავლებლად გაიწვიეს ქალაქ შუშაში. მალე იგი სამშობლოში ბრუნდება და პედაგოგიურ მოღვაწეობას ბათუმში აგრძელებს.    

**პედაგოგიური და საზოგადო მოღვაწეობა** ნიკო ჯაყელს დიდი წვლილი მიუძღვის იმ საგანმანათლებლო საქმიანობაში, რომელიც  ქარველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ განახორციელა თურქთა ბატონობიდან  ახლად გათავისუფლებულ აჭარაში.    ბათუმის საქალაქო სკოლის მასწავლებელი, შემდეგ ამავე  სასწავლებლის გამგე  და უფრო მოგვიანებით, სახალხო სკოლების ინსპექტორი ხდება. 1928 -1929 წლებში ნიკო ჯაყელი ბათუმის №2 სკოლის დირექტორი გახლდათ.ნიკო ჯაყელი სხვადასხვა დროს მოღვაწერობდა ქუთაისში, ჭიათურასა და ქობულეთში.ქობულეთში სკოლის გახსნისას სიტყვით გამოსულა და სწავლას ქართულ ენაზე წარმართავდა.მის სახელს უკავშირდება ჭიათურის პირველი სამოქალაქოს საწავლებელის დაარსება,საგუნდო ხელოვნების ხელშეწყობა. ასევე დიდია მისი ღვაწლი ქუთაისის თეათრის დაარსების საქმეში.

**პოლიტიკური საქმიანობა** სოციალისტ-ფედერალისტი,  ქალაქ ბათუმის სათათბიროს ორი მოწვევის ხმოსანი წევრი. 1924 წლის აგვისტოს ამბოხების დამარცხების შემდეგ, საქართველოში ძლიერი იატაკქვეშა ანტიბოლშევიკური ორგანიზაციების შექმნა შეუძლებელი იყო. თუმცა, ნიკო ჯაყელი შეუერთდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ინიციატივით შექმნილ საიდუმლო ორგანიზაციას „თეთრი გიორგი“. ეს ორგანიზაცია იბრძოდა საქართველოს დამოუკიდებლობისთვის, რუსული გავლენის წინააღმდეგ და ქართული ენისა და კულტურის დაცვისთვის.

**გარდაცვალება** ნიკო ჯაყელი გარდაიცვალა 1929 წელს. დაკრძალვისას მისი საზოგადო მოღვაწეობის შესახებ ინფორმაცია საჯაროდ გაჟღერდა. დაკრძალვის ცერემონიაზე საპატიო ყარაული მოიხსნა ოჯახის წევრები  ხანგრძლივი პერიოდის განმავლობაში იდევნებოდნენ.ჩამოერთვათ ბათუმში,ზღვის ქუჩაზე მდებარე სახლი.ცნობილია, რომ ნიკო ჯაყელი დაკრძლალულია ბათუმში, ფერიის ცერტრალურ  სასაფლაოზე.თუმცა საფლავი არ არის მიკვლეული.

**მემკვიდრეობა**  დიდი წვლილი მიუძღვის ნიკო ჯაყელს XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის I ნახევარში წარმოებულ საგანმანათლებლო საქმიანობაში. ,,დასავლეთ საქართველოს მთავარი მოამაგე  ასე არის იგი მოხსენიებული საარქივო მასალებში დაცულ ხელნაწერებში. მისი ბიოგრაფიის დიდი ნაწილი არ არის შესწავლილი.

## ლიტერატურა
1. თეიმურაზ კომახიძე ,,აჭარის მოამაგენი’’
 2. ილია ჭავჭააძის პერსონალური ენციკლოპედია (მასალები)

 3. დავით კლდიაშვილის მემუარები ,,,გაზეთი სახალხო განათლება და ბრძოლის დროშა’’

 4.http://www.nplg.gov.ge/bios/ka/00006095/

 5.ხელნაწერთა ფონდი (ბათუმის მუზეუმსა და ქუთაისის არქივში დაცული მასალები)

კატეგორია:საზოგადო მოღვაწე
ნიკო
კატეგორია:დაბადებული 1862
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
ვიპატოსი

მინი|დემეტრე ჳპატოსი (მცხეთის ჯვრის მონასტრის ბარელიეფი)
**ვიპატოსი**, *იპატოსი* () — ბიზანტიური საკარისკაცო ტიტული, თავდაპირველად შეესაბამებოდა გვიანდელი რომაული ხანის „კონსულის“ ტიტულს, მაგრამ უკვე ადრებიზანტიურ ხანაში დაკარგა მნიშვნელობა, ჯერ საშუალო რგოლის ადმინისტრაციულ და ფინანსურ მოხელეებს ენიჭებოდათ, ბოლოს კი შედარებით დაბალ წოდებად გადაიქცა თანამდებობის გარეშე. 

IX–X საუკუნეებში შემოღებულ იქნა „ფილოსოფოსთა ვიპატოსის“ ტიტული, რომელიც ენიჭებოდა მოხელეს, მეცნიერს ჰუმანიტარული დარგის გამგებელს კონსტანტინოპოლის უმაღლეს სკოლაში. ვიპატოსის ტიტულს ზოგჯერ ანიჭებდნენ ვასალურ სახელმწიფოთა წარჩინებულ, მაგრამ არა უმაღლესი რანგის გამგებლებს. 

საქართველოში VI–VII საუკუნეებში მცხეთის ჯვრის მონასტრის წარწერების მიხედვით, ვიპატოსის ტიტული ჰქონდა ქართლის ერისმთავრის, სტეფანოზის ძმას — დემეტრეს და შვილს — ადარნასეს (ერისმთავრად გახდომამდე). მომდევნო საუკუნეებში ვიპატოსის ტიტულით ცნობილია VIII-IX საუკუნეების მოღვაწე გრიგოლი, რომელიც კატაულას ქვასვეტზეა გამოსახული.

## ლიტერატურა
* Kazhdan, Alexander, ed., The Oxford Dictionary of Byzantium, Oxford, 1991. — pp. 963–964.

კატეგორია:ბიზანტიური არქიტექტურა
ჯეფრი დინ მორგანი

**ჯეფრი დინ მორგან** (დ. 22 აპრილი, 1966) — ამერიკელი მსახიობი. ის ცნობილია თავისი როლით AMC-ის საშინელებათა დრამის სერიალში „მოსიარულე მკვდრები“ (2016–2022) და მის სპინ-ოფ „მოსიარულე მკვდრები: მკვდარი ქალაქი“ (2023–დღემდე) პერსონაჟ ნეგანის როლით, რისთვისაც მან მიიღო კრიტიკოსების მოწონება. ის ასევე გამოჩნდა სატელევიზიო როლებში, როგორებიცაა ჯონ ვინჩესტერი CW ფანტასტიკური საშინელებათა სერიალში „ზებუნებრივი“ (2005–2007; 2019), დენი დუკეტი ABC სამედიცინო დრამის სერიალში „გრეის ანატომია“ (2006–2009), ჯეისონ კრუზი CBS–ის პოლიტიკურ დრამატულ სერიალში „კარგი ცოლი“ (2015–2016), ასევე კინოროლები, მათ შორის უილიამ გალაჰერი „P.S. I Love You“-ში (2007), კომიკოსი სუპერგმირულ ფილმში Watchmen (2009), კლეი „დამარცხებულებში“ (2010), მაიორი ენდრიუ ტანერი Red Dawn-ში (2012) და აგენტი ჰარვი რასელი Rampage-ში (2018). 
 
## ადრეული ცხოვრება 
მორგანი დაიბადა სიეტლში, ვაშინგტონში, სენდი თომას და რიჩარდ დინ მორგანის ოჯახში. ის გაიზარდა კირკლენდში, ვაშინგტონში და დაესწრო ბენ ფრანკლინის დაწყებით სკოლასა და როუზ ჰილის უმცროსი საშუალო სკოლას. 1984 წელს დაამთავრა ვაშინგტონის ტბის საშუალო სკოლა და დაესწრო სკაგიტ ველის კოლეჯს, რათა გაეგრძელებინა კარიერა კალათბურთში. ფეხის ტრავმის მიღების შემდეგ, მან დატოვა სკოლა, რათა გაეგრძელებინა სწავლა სხვა სფეროებში, როგორებიცაა მხატვრობა და წერა. როდესაც მეგობართან ერთად ორი დღით დასარჩენად წავიდა სიეტლიდან ლოს-ანჯელესში, მან გადაწყვიტა მუდმივად იქ ეცხოვრა, რათა მსახიობობა გაეგრძელებინა. "მე დავიწყე მსახიობობა, აღმოვაჩინე, რომ ცოტა ნიჭი მქონდა და გავყევი".

## პირადი ცხოვრება 
მორგანი დაქორწინებული იყო მსახიობ ანა ლონგველზე 1992 წლიდან 2003 წლამდე. 2007 წელს, ის მცირე ხნით დაინიშნა ყოფილ მსახიობთან, მერი-ლუიზ პარკერთან; მათი ნიშნობა დასრულდა 2008 წლის აპრილში.

მას აქვს ფრანგული, შოტლანდიური და იტალიური წარმოშობა.

2009 წელს მსახიობმა და პროდიუსერმა შერი როუზმა განუცხადა Us Weekly-ს, რომ მას ჰყავდა ვაჟი მორგანთან, დაბადებული დაახლოებით 2004–2005 წლებში. მორგანმა ეს არ დაადასტურა.

2009 წელს, მორგანმა დაიწყო ურთიერთობა მსახიობ ჰილარი ბარტონთან ბრმა პაემნის შემდეგ, მისი ზებუნებრივიის თანავარსკვლავის ჯენსენ ეკლსის და ეკლესის მეუღლის, დენიელის მეშვეობით, რომელთანაც  ითამაშა One Tree Hill-ზე. წყვილს ვაჟი შეეძინა 2010 წლის 14 მარტს. რვა წლის შემდეგ, კი ქალიშვილი 2018 წლის 16 თებერვალს. 2019 წლის 5 ოქტომბერს წყვილი დაქორწინდა.

2019 წელს მორგანმა იყიდა ბინა ნიუ-იორკში, ქვემო მანჰეტენის ნოჰოს უბანში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*'
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბარაციხე

**ბარაციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს სოფელ ჩაქველთას სანახებში, შავშეთის ჩრდილოეთით, მდინარე იმერხევის მარცხენა სანაპიროზე. მისი მშენებლობა IX-X საუკუნეებით თარიღდება. ბარაციხეს მეორენაირად ბარის ციხეს უწოდებენ. მისი ერთ-ერთი სახელია ჩაქველთას ციხე, რაც მას მდინარე ჩაქველთაწყლის მიხედვით ეწოდა.

## ტოპონიმი 
ბარაციხის სახელი დაკავშირებულია ბართან. ნიკო მარის მიხედვით, ტოპონიმი „ბარა“ სოფელ ჩაქველთას საზამთრო საძოვარია, აქვეა ამავე სახელწოდების ნაკადული და ციხე. ციხე ბარში არსებულ საზამთრო სადგომებს აკონტროლებდა. შესაბამისად, მოსახლეობა მას ბარაციხის სახელწოდებით მოიხსენებდა. ციხის ეს სახელწოდება ნახსენებია ოსმალურ აღწერებშიც. სამეცნიერო ლიტერატურაში არის ბარაციხის კიდევ ერთი ტოპონიმი, „ციხისყელი“, რომლითაც ამ ციხესიმაგრეს მოიხსენიებდნენ. თუმცა, ციხის ეს სახელწოდება ნაკლებად გავრცელებულია. 

## ისტორიული გეოგრაფია 
ბარაციხე ისტორიული შავშეთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს და იმერხევის უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრეა. ბარაციხე ორი ხეობის შემაერთებელ მონაკვეთს აკონტროლებდა. შემაღლებული კლდოვანი ბორცვიდან ციხესიმაგრე მთელს მიმდინარე პერიმეტრს აკონტროლებს და პირდაპირ უყურებს ბაძგირეთისწყალზე მდებარე ბაძგირეთის ციხეს, იფხრევლის ციხეს, წეფთის ციხეს და სხვა ციხე-სიმაგრეებს. ციხე-სიმაგრე სერიოზულ დაბრკოლებას უქმნიდა მტრის ჯარს გადაადგილებისას. ოსმალური ოფიციალური აღწერილობის მიხედვით, სოფელი, სადაც ბარაციხე მდებარეობდა იმერხევის ლივის პირველივე დასახლებადაა აღნიშნული.  მას ის უპირატესობა ჰქონდა, რომ აქ მდებარეობდა მირლივას მთავარი ციხესიმაგრე და ერთ-ერთი რეზიდენცია, საიდანაც სანჯაყ-ბეგი დანარჩენ სამფლობელოებს განკარგავდა.

## ისტორია 
ბარაციხე, რომელიც იმერხევის ცენტრალურ ციხესიმაგრეს წარმოადგენდა, როგორც ვარაუდობენ, IX-X საუკუნეებში დაარსდა. 1918 წელს, პირველი მსოფლიო ომის ბოლო ეტპზე, ბარაციხე დროებით ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა, ხოლო იმავე წლის ბოლოს ინგლისის მანდატს დაექვემდებარა. ინგლისის არმიის გასვლის შემდეგ მასზე კონტროლი საქართველოს დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ დაამყარა, თუმცა დროებით. 1921 წელს ბარაციხე მთელ შავშეთთან ერთად თურქეთმა დაიკავა და დღემდე მის შემადგენლობაშია.

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
ლომისის ჯაჭვი

მინი|ლომისის ჯაჭვი
**ლომისის ჯაჭვი** — ლომისის ხატის ატრიბუტი, ცნობილია უფრო მთიულეთში მოპოვებული ტექსტით (მთქმელი ჯღუნა ნარაიძე, ჩამწერი ელ. ვირსალაძე): 

ლომისის სასწაულთმოქმედი ხატი ნაყოფიერების და მოსავლიანობის მომნიჭებელია. მანვე შეკრა ხორასნის ქვეყანა, საქონელი გააბერწა, უნაყოფო მიწა დასკდა და ხალხი დაიმშა. ასე მუსრავდა ხორასანს „ეგვიპტის ჭირი“, ვიდრე სულთანმა დატყვევებული ათასი ქართველი არ გაათავისუფლა. 

## ლიტერატურა
*გელოვანი ა., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, თბილისი, 1983, გვ. 284-285

კატეგორია:ლომისა
ვინსენტ დე ბოვე

**ვინსენტ დე ბოვე**, *ვინცენტიუსი* (, ; დ. დაახლ. 1184/1194 — გ. დაახლ. 1264) — ფრანგი სწავლული, პედაგოგი, დომინიკელი ბერი.

ვინსენტ დე ბოვეს ცხოვრების შესახებ მწირი ცნობებია შემონახული. მოღვაწეობდა როიომონის ცისტერციანელთა მონასტერში (ახლანდ. ვალ-დ’უაზის დეპარტამენტი). ავტორია ენციკლოპედიური შინაარსის ნაშრომისა „დიდი სარკე“ (ლათ. Speculum Maius), რომელიც შედგენილია 1247–1260 წლებს შორის. მოიცავს 80 წიგნს. ემყარება 2000-მდე წყაროს. შედგება სამი ნაწილისაგან. პირველი ეხება ისტორიას, მეორე — თეოლოგიას, მესამე — ბუნებას.

ვინსენტ დე ბოვეს აქვს ცნობები ქართველების შესახებაც. მის მიხედვით, 
 

აქაც და შემდეგაც ვინსენტ დე ბოვე ნაწილობრივ იმეორებს ოლივერუსის ცნობებს, რომ ქართველები აღუფრთოვანებია ჯვაროსანთა მიერ ეგვიპტეში ქალაქ დამიეტას აღებას (1219) და თვითონაც გადაუწყვეტიათ დაეპყროთ სარკინოზთა რომელიმე განთქმული ქალაქი.
## ლიტერატურა
* თვარაძე ა., საქართველო და კავკასია ევროპულ წყაროებში (XII–XVI საუკუნეთა ისტორიოგრაფიული და კარტოგრაფიული მასალის საფუძველზე), თბ., 2004.

* Paulmier-Foucart Monique, Vincent de Beauvais et le Grand Miroir du monde, Turnhout, Brepols, 2004.
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:XIII საუკუნის მწერლები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
ლისითეა

**ლისითეა** () — ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟი, ოკეანიდა. ზევსის სატრფო, ერთ-ერთი მითის მიხედვით ჰერაკლეს დედა.

ანტიკური ავტორები ლისითეას უწოდებენ ოკეანის ერთ-ერთ ქალიშვილს, ზევსის სატრფოს. როდესაც ლიზითეამ გაიგო, რომ ორსულად იყო, სცადა ზევსისთვის დამალულიყო და დახმარება სთხოვა ხეს, მხეცს და ქვას. ხემ და მხეცმა უარი თქვეს, მაგრამ ქვამ თავისით დაფარა, მისი ორსულობის დასრულებამდე.

ზოგიერთი უძველესი ავტორი თვლიდა, რომ ლისითეა იყო სემელეს ალტერნატიული სახელი, ზევსის კიდევ ერთი სატრფო და დიონისეს დედა. მარკუს ტულიუს ციცერონი თავის ტრაქტატში „ღმერთების ბუნების შესახებ“ წერს, რომ ლისითეის ვაჟი იყო ჰერკულესი..

მის სახელს ატარებს იუპიტერის ერთ-ერთი თანამგზავრი ლისითეა.

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ელარა (თანამგზავრი)

**ელარა** (), **იუპიტერ VII** — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

სახელი მიიღო ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის, ელარის პატივსაცემად.

## აღმოჩენა
აღმოაჩინა ასტრონომმა ჩარლზ პერაინმა 1905 წლის 2 იანვარს ლიკის ობსერვატორიაში. ბერძნული მითოლოგიური პერსონაჟის, ზევსის სატრფოს, ელარის სახელი დაარქვეს. ოფიციალური სახელი მან მხოლოდ 1975 წელს მიიღო.

## ორბიტა
ელარა იუპიტერის გარშემო ბრუნავს საშუალოდ 11,741,000 კმ მანძილზე 259.64 დღეში. ორბიტალური ექსცენტრიულობა არის 0.22, დახრილობა ადგილობრივი ლაპლასის სიბრტყისკენ არის 26.6°. ეკუთვნის ჰიმალიის ჯგუფს.

## ფიზიკური მახასიათებლები 
ელარას საშუალო დიამეტრი 86 კმ-ია. სიმკვრივე შეფასებულია 2.6 გ/სმ³-ზე. სავარაუდოდ შედგება სილიკატური ქანებისგან. ზედაპირი ძალიან ბნელია, ალბედო არის 0.04. მაგნიტუდა 16.3 მ. ის თავისი ღერძის გარშემო ბრუნავს 12 საათში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Элара, спутник Юпитера
* Внешние спутники Юпитера

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიმალიის ჯგუფის თანამგზავრები
დია

**დია** () — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. დეიონევსის ასული. 

ნონუსი პანოპოლიტანელის ცნობით, იგი წარმოშობით ჩრდილოეთ თესალიის ტომიდან იყო. იგი გახდა ლაპითის მეფე იქსიონის ცოლი. დიოდორე სიკულუსის მიერ მოყვანილი ვერსიით, იქსიონმა ცოლს საქორწილო საჩუქარი არ გაუკეთა და ამიტომ სიმამრმა გირაოს სახით ცხენები წაართვა. ქორწილის შემდეგ ლაპითების მეფემ დიას მამა თავისთან მიიწვია და ცეცხლოვან ორმოში ჩააგდო.

დიას ორი შვილი ჰყავდა — ვაჟი პეირითოე და ქალიშვილი ფისადია. ულრიხ ფონ ვილამოვიც-მოლენდორფის თქმით, ფისადია კლიმენეს იდენტურია, რომელიც დიოსკურებმა ეფრასთან ერთად შეიპყრეს და მისი დის ელენე მშვენიერის სამსახურში ჩააბარეს. თესადია ან კლიმენე თავის ბედიას თან ახლდა ტროაში და ქალაქის დაცემის შემდეგ იგი ომის ნადავლად წავიდა აკამანტში.

სხვადასხვა წყარო პირიტოსის მამას ან იქსიონს ან თავად უზენაეს ღმერთს ზევსს უწოდებს. ერთ-ერთი ვერსიით, ზევსმა აცდუნა დია ჯოხად გადაქცევით, რითაც შური იძია იქსიონზე მისი ცოლის ჰერასადმი მიზიდულობის გამო.

მის სახელს ატარებს იუპიტერის თანამგზავრი დია.

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
იქსიონი

**იქსიონი** (, ; ) — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. არესის ან ფლეგიასის ძე, ლაპითების ან ფლეგიელთა მეფე, პეირითოეს მამა, დიას ქმარი. 

როცა სიმამრმა დეიონევსმა სიძეს დაპირებული საჩუქრები მოსთხოვა, აქსიონმა მოხუცი შინ მიიწვია და საკირეში ჩააგდო, რითაც შელახა ყველა კანონ-წესი. არავინ ისურვა ამ შეცოდებისაგან მისი განწმენდა. მაშინ თვითონ ზევსმა იკისრა ეს, ჩამოაშორა ერინიები და ღმერთების საკრებულოზეც კი მიიწვია. უღირსმა მეფემ ოლიმპოზეც გამოავლინა უმადურობა და უხამსობა, თვით ჰერა შეიყვარა. ზევსმა გაუგო და სარეცელში ჰერას ნაცვლად ღუბლისაგან შექმნილი ჰერას გამოსახულება — ნეფელე დაუწვინა. ასე განაგრძო იქსიონმა ჰერას აჩრდილთან ცხოვრება. ამ კავშირის ნაყოფი იყო კენტავრების მოდგმა. მხოლოდ ქვესკნელში დაისაჯა საკადრისად ტანტალოსივით თავხედი აქსიონი: ხელ-ფეხით გაუკრავთ ცეცხლის ბორბალზე და შეისვენებლივ ბრუნავს ცოცხლოვან წრეში. ეს თითქოს ჰომეროსის შემდეგ მოხდა, მისი პოემები იქსიონს ქვესკნელში დასჯილად არ გვიჩვენებენ. ვერგილიუსი სხვა ბოროტ დამნაშავეთა შორის აქცევს ჰადესში, ტინი კლდე თავზე უნდა დაემხოს.  

ბოროტი იქსიონი ხატოვან თქმაში ირონიულ პერსონაჟად დარჩა: „საბრალო იქსიონი, ქალღმერთის ნაცვლად ღრუბელს ეხვევაო“, იტყვიან.

## ლიტერატურა
* გელოვანი ა., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, თბილისი, 1983, გვ. 234

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
მართლმადიდებლური ჯვარი

მინი|260x260პქ|მართლმადიდებლური ჯვარი.
**მართლმადიდებლური ჯვარი**,  *რუსული მართლმადიდებლური ჯვარი*, *ბიზანტიური ჯვარი* — მართლმადიდებელი ეკლესიის მნიშვნელოვანი სიმბოლო, რომელიც ცნობილია VI საუკუნიდან. გამოიყენებოდა ბიზანტიურ ფრესკულ მხატვრობასა და ხელოვნებაში. 1551 წელს, ივანე მრისხანის ინიციატივით, ისტორიაში პირველად დაიწყო ეკლესიის გუმბათებზე მისი აღმართვა. ჯვარზე არსებული ორი დამატებითი ხაზი განასახიერებს ფეხის სადგამსა და ჯვარცმული ქრისტეს თავზე დამაგრებულ დაფას წარწერით „იესო ნაზარეველი, იუდეველთა მეფე“.

## გალერეა 

ფაილი:Descent_into_Hell._John_the_Evangelist._Vani_Gospels_A-1335,_210v,_12th_c.jpg|მართლმადიდებლური ჯვარი ვანის სახარებიდან, XIII საუკუნე.
ფაილი:St._Gobron_(Georgian_miniature,_18th_century).jpg|წმ. გობრონის XVIII საუკუნის მინიატიურა მართლმადიდებლური ჯვრით.
ფაილი:Abo_Tbileli._18th_c._miniature.jpg|აბო თბილელის XVIII საუკუნის მინიატურა მართლმადიდებლური ჯვრით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ჯვრის სიმბოლოები
კატეგორია:მართლმადიდებლობა
დეიონევსი

**დეიონევსი** () — პერსონაჟი ბერძნული მითოლოგიიდან. მეფე, ლაპითთა ამაყი მბრძანებლის იქსიონის ცოლის — დიას მამა. როცა სიძეს ურვათი მოსთხოვა, იქსიონმა შინ დაჰპატიჟა, საკირეში ჩააგდო და ცოდვისაგან მხოლოდ ზევსმა განწმინდა.

## ლიტერატურა
*გელოვანი ა., „მითოლოგიური ლექსიკონი“, თბილისი, 1983, გვ. 131

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
დია (თანამგზავრი)

მინი|იუპიტერის თანამგზავრი დია
**დია** (), **იუპიტერ LIII**, *S/2000 J 11* — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი. შედის იუპიტერის ჰიმალიის ჯგუფში. იგი პროგრადულად მოძრავი არარეგულარული თანამგზავრია.

## აღმოჩენა 
იგი აღმოაჩინეს 2000 წლის 5 დეკემბერს ჰავაის უნივერსიტეტის ასტრონომებმა სკოტ შეპარდმა, დევიდ ჯუიტმა, იანგა ფერნანდესმა და იუჯინ მაგნიერმა.

შემდგომში თანამგზავრი დაიკარგა. ერთ-ერთი ვერსიით, ის ჰიმალიას დაეჯახა და იუპიტერის გარშემო სუსტი რგოლი შექმნა. ამიტომ S/2000 J 11 აღარ განიხილებოდა იუპიტერის კანდიდატ თანამგზავრად.

თუმცა, 2012 წელს ს. შეპარდმა, მ. ბროზოვიჩმა და რ. იაკობსონმა ხელახლა აღმოაჩინეს სატელიტი ლას-კამპანასის ობსერვატორიაში 2010 და 2011 წლებში გადაღებულ სურათებში.

## სახელწოდება 
აღმოჩენის შემდეგ თანამგზავრმა მიიღო სავარაუდო აღნიშვნა S/2000 J 11. 2015 წლის 7 მარტს მან მიიღო ნომერი J LIII და სახელი ბერძნული მითოლოგიის პერსონაჟიდან — დია, იქსიონის მეუღლის პატივსაცემად, რომელიც იყო ზევსის სატრფო. 

## ორბიტა 
S/2000 J 11 იუპიტერის გარშემო ბრუნავს საშუალოდ 12,297,000 კმ მანძილზე 278 დღეში. ორბიტის ექსცენტრიულობაა 0.23. ორბიტის დახრილობა ადგილობრივი ლაპლასის სიბრტყისკენ შეადგენს 28.6°.

## ფიზიკური მახასიათებლები 
S/2000 J 11-ის დიამეტრი დაახლოებით 4 კმ-ია. სიმკვრივე შეფასებულია, როგორც 2.6 გ/სმ³, ვინაიდან თანამგზავრი სავარაუდოდ შედგება ძირითადად სილიკატური ქანებისგან. ძალიან ბნელ ზედაპირს აქვს ალბედო 0.04. ვარსვლავიერი სიდიდე 22.4m.

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიმალიის ჯგუფის თანამგზავრები
სოღუთლუ (რიზეს რაიონი)

**სოღუთლუ** () — სოფელი რიზეს რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 270 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:რიზეს რაიონის სოფლები