open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Northrop Grumman E-2 Hawkeye

**Northrop Grumman E-2 Hawkeye**  ( - ქორისთვალა) —  ნებისმიერ ამინდში მომუშავე ადრეული შეტყობინების საგემბანო ორძრავიანი ტურბოხრახნული ამერიკული თვითმფრინავი.  ადრეულ 1950-იან და 1960-იან წლებში შეიმუშავა კომპანია Grumman Aircraft Company-მა აშშ-ის საზღვაო ძალებისთვის; მიზნად ისახავდა მოძველებული დგუშიანი E-1 Tracer-ის ჩანაცვლებას. თვითმფრინავის საწყისი შესაძლებლობები გაუმჯობესდა E-2B და E-2C მოდიფიკაციებში, რომლებშიც ძირითადი ცვლილება განიცადა რადარმა და რადიო-საკომუნიკაციო მოწყობილობებმა, ინტეგრალური ელექტრული სქემებისა და სხვა ელექტრომოწყობილობების მნიშვნელოვანი წინსვლიდან გამომდინარე. თვითმფრინავის მეოთხე მოდიფიკაცია E-2D პირველად 2007 წელს აფრინდა. E-2 პირველი თვითმფრინავი იყო, რომელიც განგებ ამ მიზნისთვის შეიმუშავეს, Boeing E-3 Sentry-სგან განსხვავებით, რომელიც არსებული სამოქალაქო სატვირთო თვითმფრინავის Boeing 707-320-ის მოდიფიკაციას წარმოადგენს. Hawkeye, ყველაზე ხანგრძლივად წარმოებადი საგემბანო თვითმფრინავია, მისი მოდიფიკაციები იწარმოება 1960 წლიდან.

Northrop Grumman E-2 Hawkeye-მ მიიღო მეტსახელი „Super Fudd“, ვინაიდან მისი წინამორბედი E-1-ის მეტსახელი იყო „Willy Fudd“. ბოლოხანს, თვითმფრინავს ასევე უწოდებენ „ჩაქუჩს“ (Hummer), მისი ტურბოხრახნული ძრავების დამახასიათებელი ხმის გამო, რომელიც გამოირჩევა ტურბორეაქტიული ან ტურბოვენტილატორული რეაქტიული ძრავებისგან.

აშშ-ის საზღვაო ძალების გარდა, E-2 მცირე რაოდენობით გაიყიდა ეგვიპტის, საფრანგეთის, ისრაელის, იაპონიის, მექსიკის, სინგაპურისა და ტაივანის შეიარაღებულ ძალებზე.

## შემუშავება 
### წინაპირობა 
### E-2A და E-2B Hawkeye
### E-2C Hawkeye და გაუმჯობესებები 
### E-2D Advanced Hawkeye 
## კონსტრუქციული მახასიათებლები 
## გამოყენების ისტორია 
### აშშ-ის საზღვაო ძალები 
### სხვა გამომყენებლები 
#### ისრაელი 
#### ეგვიპტე 
#### საფრანგეთი 
#### იაპონია 
#### მექსიკა 
#### სინგაპური 
#### ტაივანი 
#### შეთავაზებები 
## მოდიფიკაციები 
## სქოლიო 
კატეგორია:თვითმფრინავები
ერუშეთის ქედი

მინი|ერუშეთის ქედი საბჭოთა ტოპოგრაფიულ რუკაზე
**ერუშეთის ქედი** — ქედი თურქეთის ტერიტორიაზე. გადაჭიმულია საჭედილისა და ქელ დაღის () მთებს შორის და წარმოადგენს წყალგამყოფ საზღვარს მდინარე მტკვრის შენაკადების ფოცხოვისწყალსა და ჩაკ სოიუს მდინარეების აუზებს შორის. ერუშეთის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში შემოდის ერუშეთის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კალთები.

თეიმურაზ ჩიქოვანი ზემო ქართლის აღწერისას განსაზღვრავს, რომ „სამხრეთიდან მესხეთის ქვაბულს ერუშეთის ქედი ემიჯნება, რომელიც ტერიტორიულად ამჟამად თურქეთის სახელმწიფოს ფარგლებშია“.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ქედები
დადეში (ნასოფლარი)

**დადეში** — ნასოფლარი საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში.

## ისტორია
ვახუშტის თანახმად „კვალად მტკვარს მოერთვის, კოხტას ხევის შესართავს ზეით, დადეშის-ხევი, გამომდინარე ერუშეთის მთისა. დადეშს არს მონასტერი... აწ ცალიერი.“ დიმიტრი ბაქრაძის მიხედვით „დადეშის ეკლესია მდებარეობს აწინდელ ახალციხის მაზრაში, მტკვრის შენაკადის დადეშისწყლის მარჯვენა ნაპირზე“. 1852 წლის ერთ საბუთში ნათქვამია: საქმე ყირხქესალოვის მიერ უკანონოდ დაუფლების შესახებ სოფელ დადეშის მეორე ნაწილისა... ადგილობრივი, ნიკოლოზ დიასამიძის ცნობით „ყოფილ დადეშ სოფელს ორი ძველი ნასოფლარი აქვს, ერთი მის ზემოთ და მეორე მის ქვემოთ, მტკვრიდან ერთი კილომეტრის მანძილზე; ზემო დადეშს ძველ დადეშს (თურქულად — ვერანა დადეში) ეძახიან, ქვემოს კი უწოდებენ ნიკოლოზის გვერდს...“

სოფელი აღნიშნულია მეფის რუსეთის ერთვერსიანსა და საბჭოთა ტოპოგრაფიულ რუკებზე: იგი ერკოტა და ქუცნა სოფლებს შუა მდებარეობდა. დადეშის მდებარეობა უფრო ზუსტდება ერთი საარქივო საბუთის მონაცემით: 
 

როგორც ზემოთ არის აღნიშნული იყო ზემო და ქვემო დადეში. აქ აღწერილი ქვემო დადეშია, ხოლო ზემო დადეშხე, რომელსაც ახლა ძველ დადეშს ანუ ვერანა დადეშს ეძახიან, ამ საბუთში შემდეგია ნათქვამი: 

1949 წლის 2 აგვისტოს საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დადგენილებით დაცარიელებული სოფელი გაუქმდა.

ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია არქიტექტურული ძეგლები: დადეშისა და ზემო დადეშის ეკლესია.

## ლიტერატურა
*ჯიქია ს., „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი“, საქ. სსრ მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობა, გვ. 247-248, თბ., 1958.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
სეფეს წმინდა მარინეს ეკლესია

**სეფეს წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფეში. თარიღდება XVI-XVIII საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია მინიატურული. დგას ლოდებითა და ნატეხი ქვით ნაგები 7 მეტრის სიმაღლის მასიურ სვეტზე. ეკლესია ნაშენია ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, დაბალი და ვიწრო სწორკუთხა კარის წინ პატარა ბაქანია, რომელსაც მოგვიანებით აშენებული ქვის კიბე ადგება. უაფსიდო ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა სარკმელია, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. მსგავსი სარკმელია დასავლეთ კედელშიც. აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში თაროა. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიში. შიგნით ეკლესია ერთიანი, ფერდებგაბრტყელებული კამარითაა გადახურული, რომლის ფერდების შეერთებასთან, წვერში, მართი კუთხე იქმნება. ეკლესიას ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
სეფეს მაცხოვრის ეკლესია

**სეფეს მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტორული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სეფეს სასაფლაოზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი ორივე მხრიდან ბრტყელადაა გადახურული. აღმოსავლეთით მოკლე მხრებით და მათზე დაყრდნობილი ბრტყელი თაღით გამოყოფილი სწორკუთხა საკურთხეველია. საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი, რომელსაც საფეხურებად დამუშავებული რაფა აქვს. ასეთივე სარკმელია დასავლეთითაც. საკურთხევლის გვერდით კედლებშ ოთხი სწორკუთხა ნიშია. მათგან სამი სამხრეთითაა, ერთი- ჩრდილოეთით. საკურთხევლის შუაში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. მეორე ტრაპეზი ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეშია, რომელიც სამკვეთლოდ გამოიყენებოდა. საკურთხევლის ბაქანი ეკლესიის იატაკის მიმართ საფეხურებითაა შემაღლებული. მას ორი ნახევარწრიული ამბიონი აქვს. ერთი შუა ნაწილშია მეორე ჩრდილოეთ კედელთან. დარბაზის კამარა ორ შეკიდებულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი კამარის შუაშია, მეორე- დასავლეთ კიდეში. ინტერიერი და ფასადები შეღებილი და შეთეთრებულია. კედლები თაროსებრი ლავგარდნითაა დასრულებული. ეკლესია გადახურულია ფიქლის ორფერადი სახურავით. ეკლესიაზე დასავლეთიდან გეგმით კვადრატულია. ერთსართულიანი სამრეკლოა მიშენებული. სამრეკლოს ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევაწრიული თაღებითაა გახსნილი. გადახურულია თუნუქის პირამიდული სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადეში (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი დადეში შეიძლება აღნიშნავდეს:

*დადეში — სოფელი ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში;
*დადეში — ნასოფლარი ასპინძის მუნიციპალიტეტში.
სვიანა-როსტიანის ნამოსახლარი

**სვიანა-როსტიანის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანის სამხრეთ-დასავლეთით მდინარე ხადისწყლის ნაპირზე. დაზიანდა სამანქანე გზის მშენებლობის დროს. განეკუთვნება ძვ.წ. IV-II ათასწლეულს. 1989 წელს აქ მცირე გათხრები ჩაატარა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი სამფენიანია. მდებარეობს ფერდობზე. მისი ფენები ჩამორეცხილი და არეულია. ქვედა ფენა წარმოდგენილია ძირითადად უხეშკეციანი, მსხვილკენჭებმინარევიანი თიხის ჭურჭლით. გვხვდება ნამჯამინარევიანი ნატეხებიც. კერამიკისათვის დამახასიათებელია მოშავო, მოვარდისფრო-მოჩალისფრო ზედაპირი.

აღმოჩენილია დერგის მაგვარი დიდი ზომის თიხის ჭურჭლის ნატეხები: ქილები, ქოთნები, ჯამი, სასმისები და გვერდჩაჭრილი დაფები. ჭარბობს სწორკედლიანი და ოდნავ პროფილირებული ნაწარმი. ძირები ბრტყელი გამოყვანილი ან მომრგვალებულია. თიხის ნაწარმი შემკულია რელიეფური კოპებით. ვერტ. დანაძერწებით და ნაჭდევებით. შუა ფენა წარმოდგენილია მხოლოდ კერამიკით. გვხვდება დერგები, ქოთნები, ქილები და ჯამები. მათთვის დამახასიათებელია შავპრიალა ზედაპირი მოვარდისფრო-მონაცისფრო სარჩულით. თიხა კარგად განლექილი და თანაბრად გამოწვარია. თიხის ჭურჭელი შემკულია ნაკაწრი და სავარცხლისებრი ტვიფრით შესრულებული გეომეტრიული სახეებიტ. გვხვდება სხვადასსხვა ფორმის ზევიდან დაძერწილი და შიგნიდან ამოყვანილი კოპებიც. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
წვერის სპარსანგელოზი

**წვერის სპარსანგელოზი** — კოპლექსი, არქიტექტურული ძეგლი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის სოფელ სნოს ახლოს, მდინარე სნოსწყლის მარჯვენა ნაპირას, მთაზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 

## ლეგენდები 
ლეგენდის თანახმად, ამ ადგილს „წვერის სპასანგელოზი“ ერქვა. საბრძოლოდ მიმავალი ლაშქარს — სპას, ამ სალოცავზე უნდა მიეღო კურთხევა, ამას ბრძოლაში გამარჯვების საწინდრად თვლიდნენ. მეორე ლეგენდა სოფელში მცხოვრებ მზეთუნახავ სეენჯა გოდერძიშვილს უკავშირდება. სპარსთა შემოსევის დროს სეენჯა მოუტაცებიათ და განჯის ციხეში დაუმწყვდევით. ტყვეობში ქალს შვილი შესძენია. იგი საშინლად იტანჯებოდა. ერთ ღამეს მას წმინდა გიორგი გამოცხადებია, ვერცხლის საყურეები აიღო და ღამით სამშობლოში დაბრუნდებიო. ასე გამეორებულა სამ ღამეს. სამშობლოს სიყვარულითა და ღვთის თანადგომით გამხნევებული სეენჯა სნოში მისულა. ამ ფაქტის აღსანიშნავად სნოელებმა წვერის სპარსანგელოზი ააგეს და მოსვლის დღეს (ხუთშაბათს) ათანგენობა დააწესეს. 

## კომპლექსი
კომპლექსი შედგება სალოცავის, შესაწირი ნიშის და ხუთი სათავსისაგან; ნაგებია ფიქალით. 

*სალოცავი* გეგმით ოთხკუთხაა (7,5x4 მ), ნაგებია ფიქალით. კედლები მასიურია (სისქე 1 მ). დაზიანებულია. ჩაქცეულია გადახურვა. სწორკუთხა შესასვლელი აღმ-იდანაა. სალოცავის ჩრდ. კედელში (სისქე 2,5 მ) ვიწრო მაღალი შეღრმავებაა, რომლის დასავლეთ კედელში ნიშია მოწყობილი. ჩრდ. კედეშივეა გაჭრილი მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელი. 

*შესაწირი ნიში* (სიმაღლე 2,3 მ) სალოცავის დას-ითაა, დაახლ. 10 მეტრზე. ნიშის ფუძე ოთხკუთხაა (2,3x1,6 მ). მასზე აღმართულია სქელი კედელი. კედელში ერთი მეორის ზემოთ განალგებულია ორი პატარა თახჩა. აღმ-ით დგას თანამედროვე (შეწირული) ჯვარი. ორიოდე მეტრის დაშორებით ძევს სადროშე ქვა. სათავსები თითქმის დანგრეულია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჰირლაცჰელე

**ჰირლაცჰელე** () — კარსტული მღვიმე ავსტრიაში. მდებარეობს დახშტაინის მთებში, ჰირლაცის მთის ჩრდილოეთ კალთაზე, ჰალშტატის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან დაახლოებით 870 მ სიმაღლეზე. საერთო სიგრძე 115,8 კმ, მაქსიმალური ცნობილი სიღრმე 1559 მ. მსოფლიოში სიღრმით მღვიმეებს შორის მე-9 ადგილი უკავია. აქვს 6 შესასვლელი, რომელთაგან 3 სიფონია, ერთი შესასვლელი ძნელმისადგომი კლდიდანაა, რის გამოც მღვიმეს ერთი ძირითადი შესასვლელიდან იკვლევენ. აღმოაჩინეს 1949 წელს. 1971 წლიდან ბუნების ძეგლია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის მღვიმეები
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
ფილიბერტო I სავოიელი

**ფილიბერტო I სავოიელი** (), მეტსახელად **მონადირე** (; დ. 17 აგვისტო, 1465, შამბრი, საფრანგეთი — გ. 22 სექტემბერი, 1482, ლიონი, საფრანგეთი) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1472-1482 წლებში. ამადეო IX-ისა და იოლანდ დე ვალუას უფროსი ვაჟი.

## ბიოგრაფია 
ფილიბერტო სავოიელი დაიბადა 1465 წლის 17 აგვისტოს შამბრში, თანამედროვე საფრანგეთის ტერიტორიაზე. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და მისი მეუღლის, იოლანდ დე ვალუას ვაჟი. დედის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის შვილიშვილი იყო, ხოლო მამის მხრიდან — კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონისა. 

1472 წლის 30 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი 7 წლის ფილიბერტომ დაიკავა, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა. 

1474 წლის იანვარში ფილიბერტო დააქორწინეს ბიანკა მარია სფორცაზე, რომელიც იყო მისი მამიდის, ბონა სავოიელისა და მისი ქმრის, ჰერცოგ გალეაცო მარია სფორცას უფროსი ქალიშვილი. მათი ქორწინება ხანმოკლე და უნაყოფო იყო.

1482 წლის 22 სექტემბერს ფილიბერტო მოულოდნელად გარდაიცვალა ლიონში, ტუბერკულოზით, 17 წლის ასაკში. მისი უშვილობის გამო ტახტი მისმა უმცროსმა ძმამ, კარლო I-მა დაიკავა. მალევე მისი ქვრივი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ს გაჰყვა ცოლად, მაგრამ შვილები არც მასთან ჰყოლია.

## ლიტერატურა 
* Bernard Demotz: *Philibert I., Hz. von Savoyen.* In: *Lexikon des Mittelalters.* Bd. 6, 1993, Sp. 2055.
* Arkstée et Merkus (Hrsg.): . 1776

კატეგორია:დაბადებული 17 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1465
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1482
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:სავოიის ჰერცოგები
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
სვიანა-როსტიანის კოშკი

**სვიანა-როსტიანის კოშკი**, *თევდორეს ხატი* — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სვიანა-როსტიანის ჩრდილოეთით 2-2,5 კილომეტრზე. განეკუთვნება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია. ნაგებია მოზრდილი ზომის უხეშად დამუშავებული ლოდებით. ბრტყელი მხარე სამხრეთით აქვს მიქცეული. შემორჩენილია ქვედ მასიური ნაწილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კარლო I სავოიელი

**კარლო I სავოიელი** (), მეტსახელად **მებრძოლი** (; დ. 28 მარტი, 1468, კარინიანო, იტალია — გ. 13 მარტი, 1490, პინეროლო, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1482-1490 წლებში. ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და იოლანდ დე ვალუას უმცროსი ვაჟი. ჰერცოგ კარლო II-ის მამა.

## ბიოგრაფია 
კარლო სავოიელი დაიბადა 1468 წლის 28 მარტს პიემონტურ ქალაქ კარინიანოში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ ამადეო IX-ისა და მისი მეუღლის, იოლანდ დე ვალუას ვაჟი. დედის მხრიდან იგი საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ისა და დედოფალ მარია ანჟუელის შვილიშვილი იყო, ხოლო მამის მხრიდან — კვიპროსის მეფე იანუსისა და დედოფალ შარლოტ დე ბურბონისა.

მამამისი 1472 წელს გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტი კარლოს უფროსმა ძმამ, ფილიბერტო I-მა დაიკავა. ამ ამბიდან ათ წელიწადში ფილიბერტო უშვილოდ დაიღუპა, რის გამოც 1482 წლიდან ჰერცოგი კარლო I გახდა, რომელმაც 1485 წლის 1 აპრილს ცოლად შეირთო ბიანკა მონფერატელი (1472-1519), მონფერატის მარკიზ გულიელმო VIII-ისა და ელიზაბეტა სფორცას ქალიშვილი.

მას შემდეგ, რაც 1487 წელს კვიპროსის დედოფალი შარლოტა უშვილოდ აღესრულა და კვიპროსის სამეფო ვენეციას მიუერთდა, კარლო I გახდა კვიპროსის, იერუსალიმისა და კილიკიის სომეხთა ტიტულარული მეფე, როგორც მეფე იანუსის პირდაპირი შთამომავალი დედის ხაზით. ეს ოფიციალური წოდებები დღემდე აქვთ შენარჩუნებული სავოიელთა საგვარეულოს, ცხადია, მხოლოდ ტიტულარულად.

კარლო I გარდაიცვალა 1490 წლის 13 მარტს პინეროლოში, 21 წლის ასაკში, ტახტი კი მისმა ჩვილმა ვაჟმა, კარლო II-მ დაიკავა. 

## შვილები 
კარლოს თავის ცოლ ბიანკასთან სულ ორი შვილი ჰყავდა:

# იოლანდა ლუიზა (1487-1499), ცოლად გაჰყვა თავის ბიძაშვილს, ჰერცოგ ფილიბერტო II-ს, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
# კარლო II (1489-1496), სავოიის ჰერცოგი 1490-96 წლებში. გარდაიცვალა მცირეწლოვანი;

## ლიტერატურა 
* François-Charles Uginet, CARLO I, duca di Savoia, in Dizionario biografico degli italiani, vol. 20, Roma, Istituto dell'Enciclopedia Italiana,

კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1468
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1490
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:სავოიის ჰერცოგები
მირიან წიკლაური

**მირიან წიკლაური** (დ. 12 იანვარი, 1960,  სოფ. ცდო, ყაზბეგის რაიონი) —  ქართველი ექიმი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი. 1986-1990 წლებში იყო ყაზბეგის რაიონის საავადმყოფოს ექიმი ნევროლოგი. 1990-1991 წლებში იყო საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევის  უზენაესი საბჭოს წევრი, ხელი აქვს მოწერილი საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენის აქტზე (1991 წლის 9 აპრილი). 1993-2000 წლებში მუშაობდა ყაზბეგის რაიონის საავადმყოფოს ნევროლოგად. 2000-2007 წლებში იყო მედია-კლუბ „ჯორჯიას“ ექიმი. 2007-2012 წლებში კი აკადემიკოს ოთარ ღუდუშაურის სახელობის კლინიკის ექიმი ნევროლოგი. 2012 წლის საპარლამენტო არჩევნებში ყაზბეგის მაჟორიტარობის კანდიდატი იყო („ქართული ოცნება“), სადაც ხმათა 69,16% მიიღო (2391 ხმა) და პირველი ადგილი დაიკავა.  2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი პოლიტიკური ბლოკი „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

## რესურსები ინტერნეტში
*მირიან წიკლაური — საქართველოს პარლამენტის ოფიციალური საიტი (საქართველოს რესპუბლიკის პირველი მოწვევა)

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული  12 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1960
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის I მოწვევის უზენაესი საბჭოს წევრები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მირიან
ზაზა ხუციშვილი

**ზაზა ხუციშვილი** (დ. 12 მაისი, 1965, თბილისი) — ქართველი ინჟინერი, მუსიკოსი, პოლიტიკოსი, ხელოვნების მუშაკი.

1988 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტი ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსის სპეციალობით. 1988–1990 წლებში მუშაობდა საპროექტო ინსტიტუტში; 1996 წლიდან ხელმძღვანელობს მუსიკალურ ჯგუფს „ვაკის პარკი“. 2001–2003 წლებში იყო სტუდია „მაესტროს“ საახალწლო პროექტების სამხატვრო ხელმძღვანელი და ქართული ტექსტების ავტორი. 2008–2010 წლებში მიჰყავდა გადაცემა „მონკავშირის“ წამყვანი რადიო „უცნობში“. 2011–2012 წლებში პოლიტიკური თოქ-შოუს „პოლიტ როკ-ენ-როლის“ წამყვანი რადიო „მაესტროში“, შემდეგ კი ტელეკომპანია „მაესტროში“ სახელწოდებით — „პირდაპირი საუბარი“. 2013 წელს იყო ტელეკომპანია „მაესტროს“ მუსიკალური პროექტის „მაგთიფანის“ სკოლის დირექტორი. 2016 წლიდან იყო გადაცემა „პიკის საათის“ წამყვანი „საზოგადოებრივ რადიოში“. მონაწილეობს დოკუმენტურ ფილმში „ექვთიმე“.

2016–2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის დელისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. მაჟორიტარულ არჩევნებში ხმათა 50,32% მიიღო (12 253 ხმა). 2019 წლის 14 ნოემბერს საპარლამენტო უმრავლესობა დატოვა და დამოუკიდებელი დეპუტატის სახით განაგრძო საპარლამენტო საქმიანობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 12 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ზ
ვიქტორ ჯაფარიძე

**ვიქტორ ჯაფარიძე** (დ. 29 ოქტომბერი, 1966, მესტია) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი. 1994-1999 წლებში მუშაობდა მარნეულის კოოპერატიული მრეწველობის კომბინატში. 1999-2000 წლებში იყო მარნეულის ელექტროქსელის დირექტორი; 2002-2004 წლებში მუშაობდა საქართველოს გაერთიანებული სადისტრიბუციო ენერგოკომპანია, სამეთვალყურეო სამჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მესტიის მაჟორიტარი), საინიციატივო ჯგუფი. 2010 წლიდან 2012 წლამდე იყო მესტიის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს წევრი. 2012 წელს კოალიცია „ქართულმა ოცნებამ“ მესტიის მაჟორიტარობის კანდიდატად წარადგინა. ჯაფარიძემ ხმათა 49,73% მიიღო (2859 ხმა).  2012-2016 წლებში — საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (მესტიის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი  პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 

2022 წლის 4 ოქტომბერს ჯაფარიძე მოძრაობა „ხალხის ძალას“ შეუერთდა. ამავე დღეს ცნობილი გახდა რომ მან ტელეკომპანია „პოს ტვ“-ის წილების 52% შეიძინა.  2023 წლის 5 მაისიდან საპარლამენტო პოლიტიკური ჯგუფი „ხალხის ძალის“ წევრი. 2024 წლის 20 მარტიდან პარტია „ხალხის ძალის“ რეგიონული მდივანი. 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მესტიაში დაბადებულები
ვიქტორ
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:„ხალხის ძალის“ წევრები
თემურ გოცირიძე

**თემურ გოცირიძე** (დ. 20 იანვარი, 1955, ქ. ამბროლაური, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საპატიო აკადემიკოსი.

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი ხიდები და გვირაბების სპეციალობით.   1973-1975 წლებში იყო თბილგვირაბმშენის მე-5 საგვირაბო რაზმის მუშა-ბრიგადირი.  1975-1978 წლებში  მუშაობდა თბილგვირაბმშენის ინჟინრად. შემდეგ თბილგვირაბმშენის შახტის უფროსად 1978-1988 წლებში. 1988-1997 წლებში იყო თბილგვირაბმშენის მშენებლობის უფროსი. 1997-2019 წლებში შპს „კარიბჭეს“ დირექტორად მუშაობდა.  საქართველოს ეროვნული აკადემიის უნივერსიტეტის პროფესორი (2002-2004). 2004-2008 წლებში იყო საქართველოს ეროვნული აკადემიის სოციოლოგიური კვლევის ცენტრის განყოფილების უფროსი. შემდეგ  სს ენერგოკავშირის სამეთვალყურეო საბჭოს თავმჯდომარე (2008 - 2019).  2012 წლიდან არასამთავრობო ორგანიზაცია, სახალხო დიპლომატიის ცენტრის „პერსონას“ პრეზიდენტი.  2019-2020 წლებში იყო საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით (ჩაანაცვლა ვანო ზარდიაშვილი), საარჩევნო ბლოკი: "ქართული ოცნება - დემოკრატიული საქართველო".

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ამბროლაურში დაბადებულები
თ
ლაკბისხევის სადგომი

**ლაკბისხევის სადგომი** — არქიტექტურული ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლიდან 1-2 კილომეტრზე მდებარეობს, მდინარე ლაკბის ხეობაში. იქ სადსაც მდინარე ლაკბი კვეთს თბილისი-თელავის საავტომობილო გზას, განეკუთვნება შუა აშელის ხანას.

სადგომი კახეთში ქვის ხანის პირველია აღმოჩენილი ძეგლია, იგი 1961 წელს გამოავლინა, არქეოლოგმა: ნ.ბერძენიშვილმა. ნაპოვნია კაჟის ნივთები,ნუკლეუსები, ანატკეცები და იარაღი.
ნუკლეუსები ერთფუძიანი  განივი, ორფუძიანი ორმხრივი და დისკოსებრი ორმხრივი ტიპისაა, ყველა გაფორმებულია კაჭრებზე. ანატკეცებს ახასიათებთ მოგრძო ან დაბალი, ფართო შემთხვევითი მოყვანილობა და გრძივი ღერძის, პერპუნდიკულარული, გლუვი ფართო დარტყმის მოედანი. იარაღებიდან არის ორი ანკოში, ან გვერდამოღარული ხელსაწყო, ორი ცალპირა, სწორსამუშაოპირიანი და ერთი ორპირა ამოზნექილსამოშაოპირებიანი სახოკი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მაიაკის ნამოსახლარი

**მაიაკის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მელაანში. ძეგლი მდებარეობს სოფლის სამხრეთ დასავლეთით, ჩრდილიხევის მარჯვენა ნაპირზე. განეკუთვნება გვიანდელ ბრინჯაო-რკინის ხანას.

ნამოსახლარი  სამხრეთიდან შემოსაზღვრულია ჩრდილიხევის ციცაბო ნაპირით, ჩრდილოეთით კი მას თავდაცვითი თხრილი შემოსდევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჯორთპირის ნასოფლარი

**ჯორთპირის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ პავლეურის დასავლეთით, პავლეურის ნამოსახლარისაკენ მიმავალ გზაზე, ე. წ. წმინდა ტყეში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. ნასოფლარზე შემორჩენილია საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ღრმულები და ნატეხი ქვით ნაგები ეკლესიისა და გალავნის ნანგრევები. არქეოლოგიური მასალიდან საყურადღებოა შუა საუკუნეების ხელადის გრძივნაჭდევებიანი ყურები. მოპოვებული მასალა დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო ხორხის ეკლესია

**ზემო ხორხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის სასაფლაოზე. აგებულია XVIII-XIX საუკუნეებში. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი არქიტრავიანია, აღმოსავლეთით კუთხეებმომრგვალებული, შებრტყელებული აფსიდია, რომლის ღერძზე გარეთ შევიწროებული სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ ტრაპეზის ქვა დგას. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილოეთით მომრგვალებულ კუთხეში სეგმენტის ფორმის პოსტამენტია. დარბაზის დასავლეთ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედელში აფსიდის სარკმლის მსგავსი თითო სარკმელია. შემორჩენილია ხის კანკელის კვალი.

ფასადები სადაა. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო აგურის რიგებით გამოყვანილი ლავგარდნით, რომელიც მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელზეა შემორჩენილი. სახურავის ჩრდილოეთ ფერდზე შემორჩენილია ღარიანი კრამიტი. ორფერდა სახურავის კეხზე, დასავლეთით, აღმართულია აგურითა და ნატეხი ქვით ნაგები პატარა სამრეკლო - ოთხ სვეტზე დაყრდნობილი თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური.    

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**ბაგიჭალის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში,  მდინარე საშაბუროსხევის მარჯვენა ნაპირზე, ადგილ ბაგიჭალაში. ძეგლი მრავალფენიანია, თარიღდება ძვ. წ. I და ახალი წელთაღრიცხვით I-IV საუკუნეებით. 1982 წელს, გათხარა არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი რ. რამიშვილი). 

ნამოსახლარის ქვედა ფენის ნაგებობის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი, ზედა ფენებისა - შედარებით მეტი. სათავსთა (ფართობი 15-20 კვადრატული კილომეტრი) კედლები ნაშენია ალიზით, რიყის ქვის საძირკველზე. ნამოსახლარს გარს ევლებოდა სათავდაცვო კედელი, რომელიც რიყის ქვის საძირკველზეა ნაგები (სისქე 1,3-1,5 მეტრი), მხოლოდ დიდი ზომის ალიზის აგურით. სამაროვანზე გათხრილია 34 სამარხი. მათ შორის გამოირჩევა ძველი წელთაღრიცხვით I და ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნეების 26 სამარხი. ყველა სამარხი ინდივიდუალურია, მიცვალებულები გადაუკრძალავთ მოხრილ მდგომარეობაში. ზოგ ორმოსამარხს რიყის ქვაყრილი ჰქონდა შემოწყობილი. ოთხ (მამაკაცის) სამარხში მიცვალებულების გვერდით აღმოჩნდა ცხენის ჩონჩხი, ცხენის ლაგამსაყბეურები და შუბლისა და მკერდის სამკაული, შუბისპირი და სხვა. III-IV საუკუნეების (გვიანდელი არმაზული ხანა) სამარხები შედარებით ზედაპირულია, ხოლო ინვენტარი - ღარიბული. ფერდობის შუა ნაწილში გათხრილ, ქვიშაქვის ბრტყელი ფილებით შეკრულ ერთ ქვაყუთში სამი მიცვალებული ესვენა, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ ნამოსახლარზე სიცოცხლე ადრინდელ შუა საუკუნეებშიც გრძელდებოდა. სამაროვანზე მოპოვებული მასალა (შავ და წითელკეციანი თიხის ჭურჭელი, წითელი წერნაქით შემკული ხელადები და ჯამები, დანები, საბრძოლო და შრომის იარაღები, სამკაული, პართული მონეტები და სხვა) ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზღვის მელები

**ზღვის მელები**, *აგონისებრნი* () — ზღვის თევზების ოჯახი სკორპენისნაირთა რიგისა. აქვთ 10–20 სმ (ზოგჯერ 40 სმ-მდე) სიგრძის ძლიერ წაგრძელებული სხეული. სხეული დაფარული აქვთ დიდი ძვლოვანი ფირფიტებით, რომლებიც ჯავშანს წარმოქმნიან. განივ კვეთში სხეულის ფორმა 6- ან 8-წახნაგიანია. ცნობილია 20-მდე გვარის 44-მდე სახეობა. იკვებებიან მცირე ზომის კიბოსნაირებით, ჭიებით, მოლუსკებით. ტაფობენ გაზაფხულიდან შემოდგომამდე, ქვირითს ყრიან გრუნტში ან წყალმცენარეებში. ქვირითი მსხვილი და წებოვანია. ფსკერის თევზებია, ბინადრობენ 1000 მეტრის სიღრმეზე და მეტზე, სახეობების უმეტესობა ქვიან და ქვიშაკენჭოვან გრუნტიან და მსხვილქვიშიან სანაპირო ზონაში ცხოვრობს. უმრავლესობა სიცივის მოყვარულია (ზოგიერთი წარმომადგენელი გვხვდება –1-დან –1,5 °C-მდე ტემპერატურის პირობებში) და წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილშია გავრცელებული; ჩრდილოეთ ატლანტიკაში, ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში და ანტარქტიკაში აღინიშნება ერთი ენდემური გვარი. თავმოყრა იშვიათად იციან. სამეურნეო მნიშვნელობა არ გააჩნიათ.

## ლიტერატურა 
* *Никольский Г. В.*, Частная ихтиология, 3 изд., М., 1971;
* Морские лисички // Большая советская энциклопедия, т. 16 — М. : Советская энциклопедия, 1974;
* 

კატეგორია:ზღვის მელები
კარლო II სავოიელი

**კარლო II სავოიელი** (; დ. 23 ივნისი, 1489, ტურინი, იტალია — გ. 16 აპრილი, 1496, მონკალიერი, იტალია) — სავოიელთა დინასტიის წარმომადგენელი. სავოიის ჰერცოგი 1490-1496 წლებში. ჰერცოგ კარლო I-ისა და ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის ვაჟი.

## ბიოგრაფია 
კარლო სავოიელი დაიბადა 1489 წლის 23 ივნისს ტურინში. იგი იყო სავოიის ჰერცოგ კარლო I-ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია ბიანკა მონფერატელის პირველი შვილი და ერთადერთი ვაჟი. მისი გაჩენიდან სულ რამდენიმე თვეში, 1490 წლის 13 მარტს მამამისი გარდაიცვალა, რის გამოც ჰერცოგი ჯერ კიდევ ჩვილი კარლო II ხდება, რომელსაც რეგენტად დედამისი დაენიშნა.

კარლოს ხანმოკლე მმართველობის პერიოდს ემთხვევა იტალიური ომების დაწყებაც. 1494 წელს საფრანგეთის მეფე შარლ VIII იტალიაში შეიჭრა ნეაპოლის სამეფოს დასაპყრობად. ამ დროს კარლოს დედამ, რეგენტმა ბიანკამ ფრანგული ლაშქარი სავოიაზე მშვიდობიანად გაატარა და გზად მათი გამოკვებაც უზრუნველყო.

ცნობილია, რომ ბიანკა მოფერატელი ცდილობდა, რომ კარლო დაექორწინებინა მისსავე მამიდაშვილ შარლოტა ნეაპოლელზე (1479-1506), თუმცა მოლაპარაკებები კარგად წავიდა, კარლო სრულიად მოულოდნელად, 1496 წლის 16 აპრილს, 6 წლის ასაკში გარდაიცვალა, რის გამოც ტახტს მამამისის ბიძა, ფილიპო II იკავებს.

## ლიტერატურა 
* Sabaudian Studies: Political Culture, Dynasty, and Territory (1400–1700), ed. MAtthew Vester,(Truman State University Press, 2013), 6.
* Michael Mallett and Christine Shaw, The Italian Wars, 1494-1559, (Pearson Education Limited, 2012), 6.

კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1489
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1496
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:სავოიის ჰერცოგები
ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი

**ბზიანის წმინდა გიორგის ხატი** — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალიჭალასთან ახლოს, მდინარეების - ბაკურხევისა და საჩალისჭალის შესართავთან, ტყით დაფარულ პატარა მთაზე. განეკუთვება ადრინდელ შუა საუკუნეებს. შენობა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ წაგრძელებული სადგომია (8 x 6 მეტრი), რომლის ირგვლივ შეიმჩნევა გალავნისა და სხვადასხვა ნაგებობის კვალი. ძეგლი ნაგებია ნატეხი ქვით. დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ კედლების ნაწილი (სიმაღლე 0,8-1 მეტრი), შესასვლელი დასავლეთიდანაა (ამოშენებულია). სარკმლები არ შეიმჩნევა. შენობის შუაში დგას ქვით ნაგები სვეტი (სიმაღლე 3,5 მეტრი; დიამეტრი 1 მეტრი), რომელიც დაყრდნობილია ოთხკუთხა ბაზისზე და მაღალი, სადა კაპიტელითაა დასრულებული. ზედ დადგმულია ლავგარდნით დაგვირგვინებული დაბალი კუბური ფორმის ქვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მელაანის სადგომი სახელოსნო

**მელაანის სადგომი სახელოსნო** — არქეოლოგიური ძეგლი. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის, სოფელ მელაანში. ძეგლი სოფლის დასავლეთ  განაპირას მდინარე ლაკბის მარცხენა მშრალი შენაკადების, ჩრდილებისა და ჩალიანხევებს შორის გიოლას მუხის სახელით ცნობილ ტერიტორიაზეა. სადგომ-სახელოსნოს უკავია დაახლოებით 2-3 ჰექტარი ფართობის სახნავ-სათესი სავარგული. განეკუთვნება შუა პალეოლითის ხანას.

სადგომი სახელოსნო 1961 წელს გამოავლინა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). ნახნავებში მოპოვებულია კაჟის ნუკლეუსები, ანატეცები და სამი იარაღი.
ნუკლეუსები ამორფული და ერთფუძიანი განავი არალევაუარულია, დამზადებულია კაჭრებსა და ბუნებრივ ნატეხებზე.

ანატკეც-ნამზადები არალევარული და ლევალუაურია,  უდიდეს უმრავლესობას პირველი ტიპის, მოგრძო და დაბალი ფართო, არასწორი მოყვანილობის, გლუვი დარტყმისმოედნიანი ანატკეცები შეადგენს. ლევალუაური ანატკეცი ოთხი ცალია. ყველა მოთეთრო-მონაცრისფრო კაჟისაა, გამოირჩევა მოგრძო, შედარებით სწორი მოყვანილობით, სითხელით.დოლსარულ ზედაპირზე წინამორბედი, პარალელური ატკეცის ნეგატივობითა და პაცეტირებული, სწორი და ამოზნექილი დარტყმის მოედნებით.სამივე იარაღი გაკეთებულია არალევალუაურ ანატკეცებზე და წარმოდგენილია ამოზნექილსამუშაოპირიანი გრძივი  სახოკით. ასიმეტრიული სამკუთხედისებრ ანატკეცზე გაფორმებული წვეტანით და ნაკოშსა და საჭრელი სამუშაო ელემენტის მქონე კომბინირებული ელემენტი.

მასალა ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საშაბუროს კოშკი

**საშაბუროს კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საშაბუროში. ეკუთვნოდა ფავლენიშვილებს. აგებულია XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში. იგი ცილინდრულია (დიამეტრი ფუძის დონეზე 10 მეტრი, კედლის სისქე 2,5 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. შემორჩენილია მხოლოდ სამი სართული (სიმაღლე 9 მეტრი). პირველი სართული უსარკმლოა, სკორკუთხა შესასვლელი (გვიანდელია) ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან აქვს. კარის პირისპირ თახჩაა. კედელს 1,2 მეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. გადახურვა ხის ხუთ კოჭს ეყრდნობა. ეს სართული დანარჩენებთან დაკავშირებული არ არის. მეორე სართულზე შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი თაღოვანია. შესასვლელზე მიდგმული კიბე კოშკზე მიშენებულ ფარდულშია. ამ სართულზე ორი განიერი თაღოვანი ფანჯარა (ადრე არსებული თახჩის ადგილას) და ერთი თახჩაა. კედელში ჩაშენებულია ზედა სართულზე ასასვლელი კიბე. სართული გადახურულია დაბალი, გუმბათოვანი კამარით, რომელსაც განივკვეთში სამცენტრიანი თაღის ფორმა აქვს. მესამე სართულის შემორჩენილ კედელში მეორე და მეოთხე სართულებთან დამაკავშირებელი კიბის საფეხურების ნაწილები და მოგვიანებით გადაკეთებული რამდენიმე ღიობის ნაშთია. კოშკი გარედან კირის ხსნარითაა შელესილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჟინვალის პირველი ეკლესია

**ჟინვალის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით.

ეკელსია დარბაზულია, ნაგები იყო სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. ძლიერ იყო დაზიანებული. შენობას სახურავის საფარი, ლავგარდანი და საფასადო წყობის ზედა ნაწილი ჩამოშლილი ჰქონდა. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ კიდეში იყო გაჭრილი. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე მდებარე სარკმლის ორივე მხარეს მოწყობილი იყო თითო პატარა სწორკუთხა ნიში. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიყრდნობილი იყო ოთხწახნაგა ტრაპეზი. ეკლესია განათებული იყო სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში გაჭრილი თითო სწორკუთხა სარკმლით. კვერცხისებრი ფორმის აფსიდის თაღის ორივე ქუსლის დონეზე ხის იკონოსტასის ძელების ბუდეები იყო შემორჩენილი. კვერცხისებრი ფორმისა იყო დარბაზის კამარაც. გარედან აქა-იქ შემორჩენილი იყო აგურის საფეხუროვანი ლავგარდნის ნაწილი. დასავლეთის ფასადს აგურის წყობის შეღრმავებით გამოყვანილი, საფეხუროვან კვარცხლბეკზე შემდგარი ჯვარი ამკობდა. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დაშენებული იყო აგურით ნაგები სამრეკლო - კვადრატული ბაქნის კუთხეებში მდგარ, ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი ნახევარწრიული თაღებით შექმნილი და პირამიდული სახურავით დასრულებული ფანჩატური. სამრეკლოს ჩვეულებრივად დაწყობილი და კუთხით შვერილი აგურების ორი რიგისგან შემდგარი დაბალი ლავგარდანი ჰქონდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჟინვალის მეორე ეკლესია

**ჟინვალის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის განაპირას, აღმოსავლეთით, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირას. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესიის კედლები შემორჩენილი იყო 1,5 მეტრ სიმაღლეზე. ნაგები იყო კლდის ნატეხი ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. ნახევარწრიული აფსიდი დარბაზიდან გამოყოფილი იყო ვიწრო მხრებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი

**ჟინვალის ეკლესია და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთ ნაწილში. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1973-1976 წლებში გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ეკლესია ნაგები იყო ნატეხი ქვით, აგურითა და რიყის ქვით. განეკუთვნებოდა გვიანდელ შუა საუკუნეებს. შემორჩენილი იყო ნახევარწრიული აფსიდის სამხრეთი გვერდისა და სამხრეთი კედლის ნაწილი. ეკლესიაში გამოვლინდა მოგვიანებით მოწყობილი კერის კვალი, სამშენებლო იარაღის, საოჯახო და სამეურნეო თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. ეკლესიაში და მის გარშემო გათხრილია რამდენიმე უინვენტარო ორმოსამარხი.

სამაროვანზე გათხარეს I-III საუკუნეების სამარხი. აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალა - სამტუჩა, ხორკლიანზედაპირიანი, მუცლიანი ხელადა, რკინისა და ბრინჯაოს რგოლები, საკინძი, შუბისპირი, დანა, ბრინჯაოს აბზინდა და სხვა, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი

**ზემო ხორხის საცხოვრებელი კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხორხის დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყიან ფერდობზე. აგებულია X საუკუნეში. კომპლექსში შედის კოშკი, სწორკუთხა ნაგებობა და აკლდამა.

კოშკი ზურგიანია, ხუთსართულიანი, დგას კომპლექსის უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში, ზურგით სამხრეთისკენ. ნაგებია დიდი ქვის ლოდებითა და კირის ხსნარით. მწკრივების  სწორხაზოვნება დაცულია. შემორჩენილია 11,5 მეტრი სიმაღლის დაბზარული კედლები. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა II სართულის დონეზე, მიწიდან 3,5 მეტრ სიმაღლეზე. კარი სწორკუთხაა. კარის წინ კიბის ბაქნის ორი კონსოლია შემორჩენილი. I სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. ინტერიერში შემორჩენილია სართულშუა გადახურვის საბჯენი ქვები. ერთადერთი სარკმელი III სართულის ჩრდილოეთ კედელშია.
კოშკის ჩრდილოეთით, 2-3 მეტრზე, შემორჩენილია ორსართულიანი სწორკუთხა შენობის I სართულის კედლები, რომლებიც ნაგებია ქვის ლოდებით, უდუღაბოდ. აღმოსავლეთით კარის ფრაგმენტი ჩანს, ხოლო კარის პირდაპირ, სათავსოს შუაში - ნატეხი ქვით ნაგები ოთხკუთხა ბურჯის ძირი. კედლებს სართულშუა გადახურვის საყრდენი თარო გასდევს. ამ სათავსოს ჩრდილოეთით გეგმით სწორკუთხა გვიანდელი ნაგებობის კვალი შეიმჩნევა.

ორსართულიანი ნაგებობის ჩრდილოეთით 14 მეტრზე ორი ორმოა. აღმოსავლეთისა მრგვალია, ამოვსებულია მიწით, დასავლეთისა - სწორკუთხა და ამოყვანილია ქვის ლოდებით. ეს ორმო 1,7 მეტრი სიმაღლის სწორკუთხა კარით უკავშირდება ქვით ნაგებ, კვადრატული გეგმის აკლდამას, რომელსაც დიდი ბრტყელი ქვის ფილებით ნაწყობი ორსაფეხურიანი გადახურვა აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით

**ჟინვალის ზღუდე კარიბჭით** — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილი სოფლის ჟინვალის სამხრეთით, 700 მეტრზე, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე, წობენის ველთან. დაინგრა ჟინვალჰესის კაშხლის მშენებლობის დროს. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ.

ზღუდე მიმართული იყო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ, მდინარე არაგვისკენ. ნაგები იყო დამუშავებული ნატეხი ქვითა და დუღაბით. ზღუდის აღმოსავლეთ ნაწილში, რომელიც ფერდობის ძირს ადგება, მოწყობილი იყო კარიბჭე. კარიბჭის კედლებში შემორჩენილი იყო ჩამოსაშვები კარის სამოძრაო ღარი და საურდულე ხვრელები. აღმოჩნდა წითელკეციანი სამტუჩა დოქის პირყელის, მოჭიქული ჯამის, ქოთნის პირის, რელიეფურსარტყლიანი ქვევრის და სხვა ნატეხები, რომლებიც დაცულია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საცხავატლოს ეკლესია

**საცხავატლოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს დასავლეთით, სასაფლაოსთან. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნატეხი ქვითა და შირიმის კვადრებით ნაგები დარბაზული ეკლესიისგან (8 x 4,6 მეტრი) შემორჩენილია მხოლოდ აფსიდის ნაწილი (სიმაღლე 1,6 მეტრი), რომლის გვერდებში თითო მცირე ზომის სწორკუთა ნიშია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საცხავატლოს კოშკი

**საცხავატლოს კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს სამხრეთ-დასავლეთით 800 მეტრზე, ტყით შემოსილი მთის ძირში. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. კოშკი ზურგიანია (8 x 8 მეტრი), ნაგები ყოფილა ქვიშაქვის თლილი ქვით. დანგრეულია, შემორჩენილია კედლების ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი

**საჩალისჭალის წმინდა კვირიკეს ეკლესიის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საჩალისჭალის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე, საჩალისხევის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. კომპლექსში შედის წმინდა კვირიკეს ეკლესია, ოთხკუთხა კოშკი და გალავანი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ფიქლით. გარეთა კუთხეების წყობასა და კონსტრუქციულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმის ქვა, რომელიც ძლიერ დაზიანებულია. გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია, დანგრეულია სამხრეთ კედლის უმეტესი ნაწილი. შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთით ოდნავ ნალისებრი ფორმის აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის ნიშია. კოშკი ერთსართულიანია, დგას ეკლესიის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 მეტრზე. ნაშენია ნატეხი ქვით (დუღაბზე). შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედელში ერთი კვადრატული ნიშია. კოშკი სიპი ქვის ორფერდა სახურავითაა გადახურული. ნაგებობებს გარს ევლება ნატეხი ქვით ნაგები დაბალი გალავანი, რომელსაც შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჟინვალის მონეტების განძი

**ჟინვალის მონეტების განძი** — ნუმიზმატიკური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში. 1971 წელს მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, ტყის პირას, ადგილობრივმა მოსახლემ იპოვა ჩამარხული, ვერცხლის ფულით სავსე, თიხის დამტვრეული კოჭობი. კოჭობში არსებული მონეტებიდან, რომლებიც მოსახლეობას დაუნაწილებია, შესაძლებელი გახდა მხოლოდ ნაწილის შეგროვება. განძში შედის 1261-1290 წლებში მოჭრილი 74 ცალი მონეტა, მათ შორის ყაანური პირველი ტიპის - 2, ყაანური მეორე ტიპის - 21, ქართულ-ჰულაგუიდური - 47, საქართველოს გარეთ მოჭრილი ჰულაგუიდური - 4 მონეტა. განძი დაცულია დუშეთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
ნაკაფარის ნაციხარი

**ნაკაფარის ნაციხარი** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოსთან ახლოს, ადგილ ბახუტოს ნაკაფში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. გეგმით ოთხკუთხაა (11,8 x 7 მეტრი), ნატეხი ქვით ნაგები კედლების სისქე 2,3 მეტრია. ძეგლი ისეა დანგრეული, რომ გასუფთავების გარეშე მისი გეგმის შიდა მოხაზულობის დადგენა შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი

**ჟინვალის პირველი ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარცხენა ნაპირზე. განეკუთვნებოდა III საუკუნეს. ამჟამად დაფარულია წყლით. 1980 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გამოვლინდა ალიზით ნაგები ოროთახიანი საცხოვრებელი სათავსის და თონის ფრაგმენტები. იატაკის დონეზე აღმოჩნდა თიხის ხელადების, სასმისების, ქოთნის, ქვევრის, დერგისა და ჩაფის ნატეხები. მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჟინვალის ხიდის ბურჯი

**ჟინვალის ხიდის ბურჯი** — არქიტექტურული, არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ყოფილ სოფელ ჟინვალში, მდინარე არაგვის მარჯვენა ნაპირზე. ამჟამად დაფარულია წყლით. ხიდი აგებული იყო XII საუკუნეში, მოქმედებდა XIV საუკუნის ბოლომდე. 1973 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. შემორჩენილი იყო აგურითა და თლილი ქვით ნაგები ბურჯი. ბურჯთან ახლოს გამოვლინდა რაღაც ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე. აღმოჩნდა ლეგა ნაცრისფერი კერამიკის ფრაგმენტები. მოპოვებული მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სალაჯურის ეკლესია

**სალაჯურის ეკლესია**, *შუაძნის ხატი* — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სალაჯურის ჩრდილოეთით, მთის ფერდობზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (5,6 x 4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, დაშენებულია ზურგიანი კოშკის შემორჩენილ ნაწილზე (სიმაღლე 3 მეტრი). კოშკს სწორი კედლის მხრიდან (სამხრეთიდან) მიშენებული აქვს მცირე ზომის (6,7 x 4,6 მეტრი) სათავსი, რომლის ბრტყელი გადახურვა ეკლესიის სამხრეთ კედლის წინ მოზრდილ ბაქანს (ფართობი 35 კვადრატული მეტრი) ქმნის. სათავსს შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა. დანარჩენი კედლები ყრუა. ეკლესია უაფსიდოა და აღმოსავლეთით სწორი კედლითაა დასრულებული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარი ორივე მხრიდან ბრტყლადაა გადახურული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელია. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. კედლებს 80 სანტიმეტრი სიმაღლის საფეხური გასდევს. დასავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შენობას თაროსებრი ლავგარდანი  და ფიქლის ორფერდა სახურავი აქვს, რომლის კეხის კიდეებში ქვის თითო ჯვარია დადგმული. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მარგარიტა დე ბურბონი (1438-1483)

**მარგარიტა დე ბურბონი** (; დ. 5 თებერვალი, 1438 — გ. 24 აპრილი, 1483) — ბურბონთა დინასტიის წარმომადგენელი. ბურბონის ჰერცოგ შარლ I-ისა და მისი მეუღლის, ჰერცოგინია აგნეს ბურგუნდიელის უმცროსი ქალშვილი.

1472 წლის 6 აპრილს ცოლად შერთეს ფილიპო სავოიელს (1443-1497), სავოიის ჰერცოგ ლუდოვიკოსა და ანა კვიპროსელის ვაჟს, საფრანგეთის დედოფალ შარლოტა სავოიელის ძმას, რომელთანაც შეეძინა სამი შვილი:

# ლუიზა (1476-1531), ცოლად გაჰყვა ანგულემის გრაფ შარლ დე ვალუას, რომელთანაც შეეძინა საფრანგეთის მეფე ფრანსუა I და ნავარის დედოფალი მარგარიტა ანგულიმელი;
# ჯიროლამო (1478), გარდაიცვალა ჩვილი;
# ფილიბერტო II (1480-1504), სავოიის ჰერცოგი 1497-1504 წლებში. პირველად დაქორწინდა თავის ბიძაშვილ იოლანდა ლუიზა სავოიელზე, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი საღვთო რომის იმპერატორ მაქსიმილიან I-ის ასულ მარგარეტ ავსტრიელზე, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;

მარგარიტა გარდაიცვალა 1483 წლის 24 აპრილს შატო დე პონ-დ'ენში, 45 წლის ასაკში. ამის შემდეგ მისი ქმარი მეორედ დაქორწინდა ბრეტონელ დიდებულ კლაუდინა დე ბროსზე, რომელთანაც კიდევ ექვსი შვილი შეეძინა, 1496 წელს კი იგი სავოიის ჰერცოგიც ხდება ფილიპო II-ის სახელით. 

## ლიტერატურა 
* Hand, Joni M. (2013). Women, Manuscripts and Identity in Northern Europe, 1350-1550. Ashgate Publishing Limited.

კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1438
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1483
კატეგორია:ბურბონები
ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი

**ჟინვალის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე, ახალი საცხოვრებელი კვარტლის ტერიტორიაზე. 1972 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. ნამოსახლარი შეიცავდა ერთიმეორის მომდევნო ორ სამშენებლო ფენას.

ქვედა ფენა II-III საუკუნეებს განეკუთვნება. მდებარეობდა 0,6-1 მეტრ სიღრმეზე. აღმოჩნდა რიყის მოზრდილი ქვებით ნაგები, გეგმით სწორკუთხა შენობის ნაწილი და წითელი წერნაქით დაფარული დიდი ზომის ადრეული კრამიტის ნატეხები.

ზედა ფენა IV-V საუკუნეებს განეკუთვნება.  მდებარეობდა 0,5 მეტრ სიღრმეზე. გამოვლინდა რიყის ქვითა და ალიზით ნაგებ სწორკუთხა სათავსთა დაზიანებული ნაშთები. აღმოჩნდა გვერდებაკეცილი და მორგვზე დამზადებული ღარსიებრ კრამიტის და თიხის ჭურჭლის ნატეხები. აღმოჩენილი მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჟინვალის მეორე სამაროვანი

**ჟინვალის მეორე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის დაბა ჟინვალში, ზანდუკლიანთ ნავენახარზე. ამ ადგილას ახლა ადმინისტრაციული შენობა და კულტურის სახლი დგას. 

1971-1973 წლებში ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ გათხარა 35 ორმოსამარხი, 1977 წელს - 11. აქედან 37 ორმოსამარხი თარიღდება III-IV  საუკუნეებით, ოთხი ორმოსამარხი - ადრინდელი შუა საუკუნეებით, ხუთი - გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ქვისსამარხები უპირატესად განლაგებული იყო სამაროვანის დასავლეთ ზოლზე. ორმოსამარხებში, რომელთა ორმოებს ოვალური ან სწორკუთხა მოყვანილობა ჰქონდა, ესვენა თითო მოხრილი მიცვალებული, თავით დასავლეთისკენ ან სამხრეთ-დასავლეთისკენ. სამარხებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს, ვერცხლისა და ოქროს საყურეები, მძივები, თიხის მოჩალისფრო ჭურჭელი, მონეტები და სხვა. სამაროვანზე გაითხარა ორი მდიდრული სამარხი, რომლებიც III-IV საუკუნეებს განეკუთვნება. ერთში მიცვალებული დაკრძალული იყო ცხენთან ერთად. ცხენის ჩონჩხი სამარხის აღმოსავლეთ ბოლოში იდო. მამაკაცი სამარხში ესვენა გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ, თავქვეშ ამოდებული ჰქონდა ვერცხლის პინაკი, რომელზეც შემორჩენილია არმაზული წარწერის ფრაგმენტი, სამარხში აღმოჩნდა აგრეთვე სარეცლის ფეხის მდიდრულად მოჩუქურთმებული ვერცხლის გარსაკრავები, ვერცხლის სამი ბეჭედი, მათ შორის ორი გემიანია. ერთი ოქროს და სამი ვერცხლის მონეტა, ოქროს წყვილი საყურე, მინის ჭურჭელი, თიხის ორყურა ყელწიბოვანი ჩაფი, ვერცხლის აბზინდები, მძივები და სხვა.

აღმოჩენილი მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმსა და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია

**საცხავატლოს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ საცხავატლოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით 300 მეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5 x 3,5 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კონქისა და კამარის ნაწილი, მონგრეულია სამხრეთ-დასავლეთ კუთხე და განივი კედლების ზედა ნაწილები. აღმოსავლეთის ფასადი (მთლიანად) და გრძივი ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონაშალი მიწითაა დაფარული. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. შემორჩენილია კარის აღმოსავლეთ წირთხლი. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის ფორმის აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამოყოფილია პატარა მხრებით, რომლებსაც თაროსებრი ფორმის კაპიტელი აგვირგვინებს. კაპიტელების დონეზე დარბაზის კედლებსა და აფსიდს გასდევს სამშენებლო ნაკერი. ეკლესიის ჩრდილოეთით 4 მეტრზე, შემორჩენილია კიდევ ერთი ეკლესიის კედლებისა და აფსიდის ნაშთი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჟინვალის მესამე სამაროვანი

**ჟინვალის მესამე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, დაბა ჟინვალში, საავადმყოფოს ტერიტორიაზე. თარიღდება III-VIII  საუკუნეებით. 1972-1973 წლებში და 1976 წელს ძეგლი გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ჟინვალის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გათხრილია 19 ორმოსამარხი, 25 ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხი და 22 ქვისსამარხი.

ორმოსამარხები განეკუთვნება III-IV საუკუნეებს. აღმოჩენილია თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და ვერცხლის სამკაულები და მძივები.

ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები განეკუთვნება IV-V საუკუნეებს. დაკრძალვის წესი ძირითადად ქრისტიანულია. სამარხებში აღმოჩნდა საკინძები, მშვილდსაკინძები, მძივები და სხვა.

ქვისსამარხები განეკუთვნება V-VIII საუკუნეებს. გამოვლინდა ძირითადად სამაროვანის დასავლეთ ნაწილში. სამარხების კედლები ნაგები იყო მოლურჯო ქვიშაქვის ფილებით. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. სამარხეული ინვენტარი შედარებით ღარიბია. ერთ-ერთი საკინძის თავი შემკული იყო ფალაური წარწერით.

არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში და არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები