open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დიკ ვან დეიკი

**რიჩარდ უეინ ვან დეიკი** (; დ. 13 დეკემბერი, 1925) — ამერიკელი მსახიობი, მომღერალი და კომიკოსი. მისი კარიერა კინოში, ტელევიზიასა და სცენაზე შვიდი ათეული წელი გაგრძელდა. ვან დეიკი 1961-1966 წლებში ხელმძღვანელობდა სატელევიზიო სიტკომს „დიკ ვან დეიკის შოუ“, რამაც მას დიდი პოპულარობა მოუტანა. რიჩარდმა მთავარი როლი შეასრულა 1964 წლის ფილმში „მერი პოპინსი“. ვან დეიკი არის მრავალი ჯილდოს მფლობელი, მათ შორის: ოქროს გლობუსის, ტონის, გრემის და ემის. იგი 2012 წელს შეიყვანეს ჰოლივუდის დიდების ხეივანში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:კენედის ცენტრის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მისურელი მწერლები
კატეგორია:ილინოისელი მწერლები
კატეგორია:კალიფორნიელი მწერლები
კატეგორია:ტონის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:შოტლანდიელი ამერიკელები
კატეგორია:ირლანდიელი ამერიკელები
კატეგორია:ინგლისელი ამერიკელები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კომიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი ბარიტონები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მემუარისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი კომიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი კომიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სტელა სტივენსი

**სტელა სტივენსი** (ინგლ. *Stella Stevens*, ნამდვილი სახელი **ესტელ კარო ეგლსტონი**; დ. 1 ოქტომბერი  1938, იაზუ-სიტი, მისისიპი — 17 თებერვალი  2023, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) — ამერიკელი მსახიობი, რომელმაც უდიდეს წარმატებას მიაღწია 1960-იან წლებში ეკრანზე  პინ-აპ გოგონას ეკრანული სახის შექმნით.  

## ადრეული წლები 
ესტელ კარო ეგლსტონი დაიბადა მისისიპის შტატში, იაზუ-სიტიში. გოგონა ოჯახში ერთადერთი შვილი გახლდათ. როდესაც თექვსმეტი წლის იყო,  ცოლად გაჰყვა ჰერმან სტივენსს. 1955 წლის 10 ივნისს შეეძინა ვაჟი, ენდრიუ სტივენსი, რომელიც მოგვიანებით გახდა პროდიუსერი და რეჟისორი.  ქორწინებიდან სამი წლის შემდეგ წყვილი განქორწინდა. 

## კარიერა 
1950-იანი წლების ბოლოს სტელა  სტივენსმა ხელი მოაწერა კონტრაქტს 20 th Century Fox-თან, მაგრამ  ექვსი თვის შემდეგ შეთანხმება დააღვია, ვინაიდან ახალი ხელშეკრულება გააფორმა Paramount Pictures-თან (1959 -1963), მოგვიანებით კი —  Columbia Pictures-თან (1964-1968). მისი პირველი მნიშვნელოვანი წარმატება იყო 1959 წლის მიუზიკლ Little Abner-ში შესრულებული როლი, რისთვისაც დაჯილდოვდა ოქროს გლობუსით.

1960 წლიდან დაწყებული Playboy-ით სტელა სტივენსი წარმატებით თანამშრომლობდა სხვადასხვა ჟურნალებთან, რამაც მსახიობს დიდი პოპულარობა მოუტანა.  მოგვიანებით კი  ჟურნალ Playboy-ს რეიტინგში მეშვიდე ადგილი დაიკავა და  დასახელდა  მეოცე საუკუნის ასიდან  ერთ-ერთ ყველაზე სექსუალურ  კინოვარსკვლავად.
[მინი|პოსტერი ფილმისა "გოგონები, გოგონები, გოგონები" [ელვის პრესლი|ელვის პრესლისთან ერთად]]
1960-იან და 1970-იან წლებში  სტელა სტივენსი რეგულარულად თამაშობდა კინოში, ითამაშა ათეულობით ფილმში. მათგან  ყველაზე წარმატებული  იყო:  კომედია „გოგონები! გოგონები! გოგონები!“, სადაც პარტნიორობას უწევდა  ელვის პრესლის,  „შეშლილი პროფესორი“ჯერი ლუისთან ერთად , ვინსენტ მინელის "თაყვანისმცემელი ედის მამა“ გლენ ფორდთან ერთად, "Silencers" დინ მარტინთან, "Cable Hog"-ის ბალადა ჯეისონ რობარდსთან ერთად და "Poseidon Adventure".
მარცხნივ|მინი|ჯერი ლუისთან ერთად
1980-იანი წლების ბოლოდან სტივენსის კარიერამ დაღმასვლა დაიწყო. იგი ძირითადად  თამაშობდა  ისეთ დაბალბიუჯეტიან და ნაკლებად წარმატებულ ფილმებში, როგორებიცაა:  Nickelodeon, Manitou, Women Behind Bars, The Beast in the Closet, Molly and Gina, Damned” და ა.შ. . ასევე გამოჩნდა სატელევიზიო სერიალებში . ამ პერიოდში მისი წარმატებული სერიალი იყო  Flamingo Road. ამის შემდეგ  ძირითადად თამაშობდა სატელევიზიო ფილმებში და დღის საპნის ოპერებში, მათგან  აღსანიშნავია „სანტა ბარბარა“ და „გენერალური ჰოსპიტალი“.

## პირადი ცხოვრება 
როდესაც სტელა  სტივენსი 1970-იან წლების ბოლოს  რამდენიმე წლით ეკრანს  ჩამოსცილდა,  გადავიდა ვაშინგტონის შტატის  პატარა ქალაქ ტვისპში და გახსნა სამხატვრო გალერეა.

სტელა სტივენსი გარდაიცვალა ალცჰაიმერის დაავადებით ლოს-ანჯელესში, კალიფორნიაში, 2023 წლის 17 თებერვალს, 84 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი ფოტომოდელები
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობები
კატეგორია:ოქროს გლობუსის მფლობელი მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის ფოტომოდელები
კატეგორია:XXI საუკუნის ფოტომოდელები
კატეგორია:Playboy-ს მოდელები
უილიამ რიჩარდ ჰოლმზი

სერ **უილიამ რიჩარდ ჰოლმზი** (; დ. 1822 — გ. 1882) — ბრიტანელი დიპლომატი.

1841 წლიდან მუშაობდა დიდი ბრიტანეთის საკონსულოში ერზურუმში. 1846 წლის მარტიდან 1852 წლის ნოემბრამდე იყო ვიცე-კონსული იმჟამად ოსმალეთის შემადგენლობაში მყოფ ბათუმში (ამ თანამდებობაზე შეცვალა ფრედერიკ გარაჩინო). ასევე სხვადასხვა დროს მსახურობდა ვიცე-კონსულად სამსუნში (1846), კონსულად დიარბაქირში (1852-1854), მონასტირსა (1854-1860) და ბოსნიაში (1860-1877). მონაწილეობდა ჰერცეგოვინის კრიზისის მოსაგვარებლად შექმნილ ევროპულ კომისიაში (1861) და კონსტანტინეპოლის საერთაშორისო კონფერენციაში (1876-1877). 1877 წელს პენსიაზე გავიდა. ჰოლმზის ჩანაწერები შეიცავს ცნობებს ბათუმისა და მისი შემოგარენის სოციალური და პოლიტიკური ვითარების შესახებ XIX საუკუნის 40-50-იანი წლების მიჯნაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:გარდაცვლილი 1882
კატეგორია:ბრიტანელი დიპლომატები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:უცხოელი დიპლომატები საქართველოში
ზინაიდა ლობჟანიძე

**ზინაიდა ლობჟანიძე** (დ. 25 დეკემბერი, 1929, მოხისი) — ქართველი პოეტი, ჟურნალისტი, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა ქალაქ გორის ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტი.

ზინაიდა ლობჟანიძე დაბრუნდა სამცხე-ჯავახეთში და იქ გააგრძელა ცხოვრება. 1953 წლიდან მოყოლებული ცხოვრობდა აბასთუმანში. სხვადასხვა დროს მუშაობდა აბასთუმნის საშუალო სკლოლაში მასწავლებლად, დირექტორად კლასგარეშე და სკოლისგარეშე აღმზრდელობითი მუშაობის ორგანიზატორად. ასევე იყო ბავშვთა სანატორიუმ „ცისარტყელას“ საშუალო სკოლის მასწავლებელი და დირექტორი. ხანგრძლივი და ნაყოფიერი პედაგოგიური მოღვაწეობისათვის ზინაიდა ლობჟანიძეს 1982 წელს მიენიჭა რესპუბლიკის დამსახურებული მასწავლებლის წოდება. 1990 წელს დაენიშნა პერსონალური პენსია, ხოლო 2000 წელს საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებით იგი დაჯილდოვდა ღირსების ორდენით.

ზინაია ლობჟანიძემ პირველად ბავშვობის პერიოდში დაიწყო ლექსების წერა. მისი პირველი ლექსები სკოლის კედლის გაზეთებში გამოჩნდა და გაზეთ „ნორჩი ლენინელში“  დაიბეჭდა. ჯერ სტუდენტობის და შემდეგ აბასტუმანში ცხოვრების პერიოდში ლექსებს, ფელეტონებსა და სხვადასხვა ჟანრის წერილებს აქვეყნებდა რაიონულ და რესპუბლიკურ ჟუნალ-გაზეთებში: „ქალთა გაზეთი“, „ნაკადული“, „საქართველოს ბუნება“, „ასავალ-დასავალი“, „ჯორჯიან თაიმსში“, „ლიტერატურულ მესხეთში“, „დილა“, „თბილისი“, „ლიტერატურული საქართველო“, „ნერგი“, „ასპინძა“ და ა.შ. მისი ოთხი ლექსი დაიბეჭდა ალმანახში - „სიტყვაი“. მისი ლექსი „გალაქტიონს“ გამოქვეყნდა გალაქტიონ ტაბიძის 90 წელთან დაკავშირებით გამოქვეყნებულ კრებულში „შენ უკვდავების ხარ ბინადარი.“

გამოსაცემად მომზადებული აქვს ლექსებისა და მოთხრობების კრებული. ზინაიდა ლობჟანიძე არის 500-ზე მეტი ლექსის, ათი მოთხრობისა და 1000-ზე მეტი სტატიის ავტორი. ზინაიდა ლობჟანიძის მრავალმხრივ საქმიანობაში უნდა აღინიშნოს რომ იგი ათწლეულების განმავლობაში იყო გაზეთ „სახალხო განათლების“ საკუთარი კორესპონდენტი. იყო საზოგადოება „ცოდნისა“ და „ზარზმის“ ლექტორი. ზინაიდა ლობჟანიძე იყო აგრეთვე მრავალგზის მონაწილე და გამარჯვებული კონკურსის- „კითხულობს მასწავლებელი.“ შესაბამისაც მიღებული აქვს პრიზები, დიპლომები და მრავალი სიგელები. ზინაიდა ლობჟანიძე წლების განმავლობაში აქტიურად მონაწილეობდა საქართველოს რადიოს მუშაობაში. მისი სტატიები და ლექსები გადაეცემოდა მედეა გეგეშიძის გადაცემაში „თანაგრძნობა“ და ილია კევლეშვილის „ათას ერთი წვრილმანი“ და ასეთ სხვადასხვა გადაცემებში მისი ნაწარმოებებიც ამით უფრო მეტ მკითხველს იზიდავდა. ამ ადამიანის წყალობით საზოგადოებრივ საქმიანობაში მნიშვნელოვანი არის მისი ინიციატივითა და თავჯდომარეობით აბასთუმანში რუსთაველის საზოგადოების დაფუძვნება. აღსანიშნავია ისიც რომ ქალბატონი ზინაიდა ლობჟანიძე 1950 წელს იყო მოწყობილი ალპინიადის მონაწილე. დაპყრობილი აქვს კავკასიონის ქედის ერთ-ერთი მწვერვალი ბრუტსაბძელი. იგი მწვერვალზე 100 ადამიანიდან №6 ავიდა და მიენიჭა „ალპინისტის პირველი საფეხური“.

## ლიტერატურა
* ყრუაშვილი ნ., განათლებისა და კულტურის კერები სამცხე-ჯავახეთში, ახალციხე 2019, გვ. 197-198

კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი ქალი ჟურნალისტები
ფრანკო აბიატი

**ფრანკო აბიატი** (; დ. 14 სექტემბერი, 1898, ვერდელო — 22 იანვარი, 1981, ბერგამო) — იტალიელი მუსიკათმცოდნე და მუსიკის კრიტიკოსი.

დაამთავრა ტურინის კონსერვატორია (1929). ასევე სწავლობდა მუსიკოლოგიას გაეტანო ცეზარის ხელმძღვანელობით. მუშაობდა გაზეთ „სეკოლო სერაში“, ხოლო 1934 წლიდან „კორიერე დელა სერას“ (Corriere della Sera) მუსიკალურ კრიტიკოსად გადავიდა და ამ პოსტზე დარჩა 1973 წლამდე. გარდა ამისა, 1949 — 1963 წლებში აბიატი გამოსცემდა ყოველთვიურ ჟურნალ „La Scala“-ს. აქ მისი ინტერესები, პირველ რიგში, იტალიური მუსიკალური და დრამატული ტრადიციის გადახედვისკენ იყო მიმართული. როგორც მუსიკათმცოდნე, აბიატი ძირითადად ცნობილია თავისი ოთხტომეულით ჯუზეპე ვერდის შესახებ (1959), რომელშიც მრავალი ადრე გამოუქვეყნებელი მასალა პირველად გასაჯაროვდა. ის ასევე ავტორია ფუნდამენტური „მუსიკის ისტორიის“ (; 1939-1946 წლებში, 5 ტომად; შესწორებული გამოცემა 1967-1968, შემოკლებული გამოცემები 1955, 1971), „ბრიტენის ოპერის „პიტერ გრაიმსის“ გზამკვლევის“ (, 1947), „შენბერგის ბიოგრაფიის“ („Biografia di Schoenberg“) და რიგი სხვა ნაწარმოებების.

იტალიის მუსიკის კრიტიკოსთა ასოციაციამ დააწესა ფრანკო აბიატის ყოველწლიური პრიზი აბიატის პატივსაცემად. ტრადიციულად, დაჯილდოების ცერემონია ტარდება ბერგამოს ოპერის თეატრში ან ქალაქის სხვა ისტორიულ შენობებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Abbiati, Franco
* [Franco Abbiati — Dizionario-Biografico](https://www.treccani.it/enciclopedia/franco-abbiati%20(Dizionario-Biografico))

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1898
კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი მამაკაცი მწერლები
ფრედერიკ გარაჩინო

**ფრედერიკ გარაჩინო** (; დ. 19 აგვისტო, 1819, კორფუ, — გ. 11 ნოემბერი, 1889, მალტა) — ბრიტანელი დიპლომატი.

1840-1846 წლებში იყო დიდი ბრიტანეთის ვიცე-კონსული იმჟამად ოსმალეთის შემადგენლობაში მყოფ ბათუმში (ამ თანამდებობაზე შეცვალა უილიამ რიჩარდ ჰოლმზმა). 1841 წელს ტყვია-წამლით ეხმარებოდა რუსეთის წინააღმდეგ აჯანყებულ გურულებს. შემდეგ მსახურობდა ვიცე-კონსულად სამსუნში (1846-1855), კონსულად სამსუნსა და სინოპში (1855-1859), მთავარ დრაგომანად უმაღლეს საკონსულო უწყებაში კონსტანტინეპოლში (1859-1860), კონსულად კრეტაზე (1860-1862), გენერალური კონსულის მოვალეობის შემსრულებლად კონსტანტინეპოლში (ხანგამოშვებით, 1861-1870). 1872 წელს პენსიაზე გავიდა. მისი დიპლომატიური მიმოწერა შეიცავს ინფორმაციას საქართველოში მონებით ვაჭრობის შესახებ; აღწერილი აქვს საკუთარი მოგზაურობა აჭარაში, შავშეთსა და არტაანში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1819
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1889
კატეგორია:ბრიტანელი დიპლომატები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:უცხოელი დიპლომატები საქართველოში
ბაჰრი-ფაშა თავდგირიძე

მინი|ბაჰრი-ფაშა
**ბაჰრი-ფაშა თავდგირიძე** (; დ. 1870, ქობულეთი, — გ. 1915, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო მოღვაწე, გენერალი (1883); წარმოშობით ქობულეთელი თავდგირიძე.

მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1877–1878) ომში. იყო დივიზიის მეთაური. სხვა­და­სხვა დროს ეკავა შკოდერის და ვანის ვალის თანამდებობები. 1909 წელს თანამდებობიდან გადადგა. დაკრძალულია სტამბოლში, კარაჯა-ახმადის სასაფლაოზე. 

## ლიტერატურა
* სურმანიძე რ., თავადაზნაურობა და მათი ოჯახები ბათუმის ოლქში, თბ., 2007;
* ჭიჭინაძე ზ., მუსლიმანი ქართველობა და მათი სოფლები სა­ქარ­თვე­ლო­ში, ტფ., 1913;
* 

კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
კატეგორია:ქობულეთში დაბადებულები
კატეგორია:ოსმალეთში მოღვაწე ქართველები
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
ალი-საიფ-ფაშა

მინი|ალი საიფ-ფაშა
**გურჯი ალი-საიფ-ფაშა** (; დ. 1827, თალასი, ახლანდ. კაისერის პროვინცია, თურქეთი, — გ. 1891, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო მოღვაწე, მარშალი (მუშირი). 

დაიბადა ქართველი მუჰაჯირის ოჯახში (გვარად თავდგირიძე). სხვადასხვა დროს მსახურობდა  მანასტირის სამხედრო გუბერნატორად, სამხედრო არსენალის უფროსად, უმაღლეს სამხედრო მოსამართლედ, კოსოვოს ოლქის ჯარების მეთაურად. რუსეთ-ოსმალეთის (1877–1878) ომში იყო მე-3 არმიის სარდალი. 1891 წელს იყო სერასკერი (მთავარსარდალი). გარდაიცვალა სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების დროს. დაკრძალულია სტამბოლში, ჩემბერლითაშის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
* ქასაბი მ., ოსმალეთის ქართველები, თურქულიდან თარგმნეს გ. გუნიავამ და ე. შექერჯიმ, სტამბოლი, 2012;
* 

კატეგორია:დაბადებული 1827
კატეგორია:გარდაცვლილი 1891
კატეგორია:ოსმალეთში მოღვაწე ქართველები
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
კირკიუფედლი

**კირკიუფედლი** () — მთა ისლანდიის დასავლეთ ნაწილში. მდებარეობს სნაიფედლსნესის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, გრიუნდარ-ფიორდის დასავლეთ სანაპიროზე, ქალაქ გრიუნდარფორდიურის სიახლოვეს. სიმაღლე 463 მ. 

ძირითადად აგებულია ჰიალოკლასტიტით. ვულკანური წარმოშობისაა. მიეკუთვნება ლისიუსკარდის ძველ ვულკანურ სისტემას, რომლის ცენტრალური ვულკანი განსაკუთრებით აქტიური იყო მილიონზე მეტი წლის წინ. ამჟამინდელი თავისებური ფორმა დაკავშირებულია მყინვარულ ეგზარაციასთან, რომელსაც ადგილი ჰქონდა უკანასკნელი მყინვარული ეპოქის განმავლობაში. მთისძირში აღმოჩენილია ჰოლოცენური ასაკის ლავა.  

განვითარებულია ტურიზმი. „კირკიუფედლი“ კირხეს სახურავთან მსგავსების გამო ისლანდიური ენიდან სიტყვასიტყვით ითარგმნება როგორც „საეკლესიო მთა“.

## სქოლიო
კატეგორია:ისლანდიის მთები
თამაზ ორბელიანი

მინი|თამაზ (თომა) ორბელიანი
მინი|თამაზ ორბელიანის კოშკი ვაშლოვანში
**თამაზ (თომა) მამუკას ძე ორბელიანი** (დ. 1769 — გ. 12 ივლისი, 1815) — თავადი, ქართლ-კახეთის სამეფოს სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი.
## ბიოგრაფია 
დაიბადა თავად მამუკა ორბელიანის და გიორგი ქსნის ერისთავის ასულის, მაიას ოჯახში. მისი და იყო ანა, იმერეთის მეფე დავით II-ის მეუღლე. ერეკლე II-ის მეფობის ბოლო წლებში და გიორგი XII-ის მეფობაში ქართლ-კახეთის კარზე თამაზ ორბელიანს ეშიკაღაბაშის წოდება ჰქონდა. ის ასევე ფლობდა ქვემო ქართლში დემურჩი–ასანლუს მოურავის სახელოს. ეს სამოურავო ერეკლე II-მ მზითვად გაატანა თავის დას ანას, რომელიც იყო თამაზ ორბელიანის ბებია (მამის დედა). მონაწილეობდა კრწანისის ბრძოლაში (1795) და შემდეგ თბილისის აღდგენით სამუშაოებში. ბაგრატიონთა შორის შინააშლილობის დროს იულონ ბატონიშვილის პარტიაში იყო. გიორგი XII-მ ღალატის ბრალდებით ჩამოართვა წოდებები. 1801 წელს ფარნაოზ და იულონ ბატონიშვილებთან ერთად თავი იმერეთს შეაფარა, თუმცა მოგვიანებით შეურიგდა ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიას, რუსეთის სამსახურში ჩადგა და დაიბრუნა დაკარგული პრივილეგიები. 

1802 წელს მიენიჭა სახელმწიფო მრჩეველის, შემდეგ — ბრიგადირის სამხედრო წოდება. 1803 წლის იანვარში პავლე ციციანოვის მიერ წარგზავნილი იყო ერევნის ხანთან მოსალაპარაკებლად სომხებში დანიელის გაპატრიარქების თაობაზე. მთიულეთის აჯანყების დროს, 1804 წლის ოქტომბერში, ორბელიანმა შეიპყრო ირანისკენ ლტოლვილი ბიძამისი, ფარნაოზ ბატონიშვილი და თბილისში ჩაიყვანა, რის შემდეგაც გენერალ-მაიორის ჩინი მიიღო. 1810 წელს მონაწილეობდა რუსეთის არმიის ლაშქრობაში ახალციხის წინააღმდეგ. 1811 წელს ააგებინა „სალხინო“ კოშკი სოფელ ვაშლოვანში (ახლანდ. თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი). 1812 წლიდან იყო თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურობის წინამძღოლი (მარშალი). 1813 წელს სხვა ქართველ თავადებთან ერთად თან ახლდა ნიკოლაი რტიშჩევს ირანთან გულისტანის ზავის დასადებად გამართულ მოლაპარაკებებზე. გარდაიცვალა 1815 წელს, 47 წლის ასაკში. დაკრძალულია თბილისის სიონის ტაძარში.

## ოჯახი 
თამაზ ორბელიანს ცოლად ჰყავდა ქეთევან დავითის ასული ქობულაშვილი (გ. 1852), და სერგი და ოთარ ქობულაშვილებისა. მათი შვილები იყვნენ:

* ანა (დ. 1796 — გ. 1844), თავად ლუარსაბ ორბელიანის მეუღლე,
* დიმიტრი (დ. 1797 — გ. 1868), გენერალ-ლეიტენანტი,
* მამუკა (დ. 1800 — გ. 1871), გენერალ-მაიორი,
* ნინო (დ. 1808 — გ. 1827), თავად იოანე ქსნის ერისთავის მეუღლე,
* ივანე (დ. 1809 — გ. 1866), გენერალ-მაიორი.

## ლიტერატურა 
* მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის / მ. ბერძნიშვილი ; რედ.: მამისა ბერძნიშვილი ; საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია, ივ.ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი. ნაწ. II : მასალები ბიოგრაფიული ლექსიკონისათვის (ა-ე). თბილისი : მეცნიერება , 1980 – გვ. 147-149.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1815
კატეგორია:ორბელიანები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქართველები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
ნიტრიის მონასტერი

**ნიტრიის მონასტერი** — ერთ-ერთი უძველესი ქრისტიანული სამონასტრო ადგილი ეგვიპტეში, მდებარეობს ნიტრიის უდაბნოში. ძველი ეგვიპტის სამი მნიშვნელოვანი ქრისტიანული კერიდან ერთ-ერთი.

მონასტერი დააარსა წმინდა ამონმა დაახლ. 325-330 წლებში. ქრისტიანი მომლოცველები ახლომდებარე ქალაქ ალექსანდრიიდან დიდი რაოდენობით სტუმრობდნენ ნიტრიას. სამონასტრო ცხოვრება ნიტრიაში შენელდა V-VI საუკუნეებში და VII საუკუნის შუა ხანებში საერთოდ გაქრა.

## სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის არქეოლოგიური ძეგლები
გიორგი თავდგირიძე

**გიორგი ალექსანდრეს ძე თავდგირიძე** (დ. 27 სექტემბერი, 1914, თბილისი, — გ. 22 მარტი, 1957, იქვე) — ქართველი არქიტექტორი. 

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი 1939 წელს. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში (1941–1945). 1949-1955 წლებში იყო საპროექტო ინსტიტუტის „საქსოფლმშენსახპროექტის“ მთავარი არქიტექტორი, 1955 წლიდან — საპროექტო ინსტიტუტის „საქქალაქმშენ­სახპროექტის“ არქიტექტურის სახელოსნოს ხელმძღვანელი. იმავდროულად, 1995 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის კათედრაზე. აზომილი აქვს რამდენიმე ქართული არქიტექტურული ძეგლი, მათ შორის ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის ეკლესია (1939, არქიტექტორ მ. კალაშნიკოვთან ერთად).  

თავდგირიძის ძირითადი ნამუშევრებია: 
* სა­ქართველოს გეოლოგიის სამმართველოს საცხოვრებელი სახლი (1948, თბილისი, ზაქარია ფალიაშვილის ქუჩა),
* სა­ქართველოს სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტის თანამშრომლების საცხოვრებელი სახლი (1954, თბილისი, ლადო კავსაძის ქუჩა),
* სასტუმრო „საქართველო“ (1949-1956, თბილისი, არქიტექტორ ნ. ფირცხალაიშვილთან ერთად, მელიქი­შვი­ლის ქუჩა; თავდაპირველად აშენდა როგორც სა­ქართველოს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს შენობა),
* ნიკო მუსხელი­­შვი­ლის სააგარაკო სახლი (1949, მანგლისი),
* ივანე ბერიტაშვილის და სიმონ ჯანაშიას სააგარაკო სახლები (1949, სოხუმი).  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეები
ზია ქუთნაქი

მინი|ზია-ფაშა
**ზია-ფაშა**, *ზია ქუთნაქი* (; დ. 1870, ქობულეთი, — გ. 1940, უსკუდარი, სტამბოლი) — ოსმალეთის იმპერიის სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი; წარმოშობით ქართველი თავდგირიძე.

მამამისი ოსმან ნური ფაშა (Çürüksulu Osman Nuri Paşa) ჰიჯაზის ვალი (გუბერნატორი) იყო. დაამთავრა ოსმალეთის სამხედრო აკადემია. ეკავა სხვა­დასხვა თანამდებობები. 1907 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა ბალკანეთისა (1912–1913) და პირველ მსოფლიო (1914–1918) ომებში. აჰმედ იზეთ-ფაშას მთავრობაში ასრულებდა ვაჭრობისა და სოფლის მეურნეობის მინისტრის მოვალეობას (1918). 1920–1922 წლებში იყო სამხედრო მინისტრი. დაკრძალულია სტამბოლში, კარაჯა-ახმადის სასაფლაოზე.   

## ლიტერატურა
* ქასაბი მ., ოსმალეთის ქართველები, თურქულიდან თარგმნეს გ. გუნიავამ და ე. შექერჯიმ, სტამბოლი, 2012;
* 

კატეგორია:დაბადებული 1870
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
კატეგორია:ოსმალეთში მოღვაწე ქართველები
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქობულეთში დაბადებულები
რიკ რიორდანი

**რიჩარდ რასელ რიორდანი უმცროსი** (; დ. 5 ივნისი, 1964) ― ამერიკელი ავტორი. ყველაზე მეტად ცნობილია რომანების სერიით „პერსი ჯექსონი და ოლიმპოელები“. რიორდანის წიგნები 42 ენაზეა თარგმნილი და აშშ-ში 30 მილიონ ეგზემპლარზე მეტია გაყიდული. სერიის პირველი ორი წიგნის შესახებ 20th Century Fox-მა ამავე სახელწოდების ფილმები გადაიღო. რომანების გარდა წერს გრაფიკულ რომანებსა და მოთხრობებს. 

## დამატებითი საკითხავი
**Art at Our Doorstep: San Antonio Writers and Artists* featuring Riordan. Edited by Nan Cuba and Riley Robinson (Trinity University Press, 2008).

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:რიკ რიორდანი
კატეგორია:ამერიკელი ფენტეზი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაკროპოდი

**მაკროპოდი** () — თევზების გვარი გურამისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 6–12 სმ-ია (დედალი მამალზე პატარაა). ტანი მოგრძოა. ფარფლები წაგრძელებული (განსაკუთრების მამლების), მუცლის ფარფლების პირველი რბილი სხივი გრძელი ძაფის სახითაა წარმოდგენილი. შეფერილობა ჭრელია; ტანზე მონაცვლეობს გარდიგარდმო ზოლები ლითონისებრი ბზინვარებით. გავრცელებული არიან აღმოსავლეთ, სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მცირე მტკნარ წყალსატევებში. გვხვდებიან ბრინჯის მინდვრებზეც. იკვებებიან ორფრთიანების მატლებით, მ.შ. მალარიის კოღოს მატლებითაც. მამლები ბუდეს აკეთებენ ჰაერით გაბერილი ბუშტუკებით. ჰყავთ აკვარიუმებში; მამალი მაკროპოდები აგრესიულები არიან თავისი ან სხვა სახეობის თევზების მიმართ.

## სახეობები 
ცნობილია 9 სახეობა:
* *Macropodus baviensis*
* *Macropodus erythropterus*
* *Macropodus hongkongensis*
* *Macropodus lineatus*
* *Macropodus ocellatus*
* *Macropodus oligolepis*
* *Macropodus opercularis*
* *Macropodus phongnhaensis*
* *Macropodus spechti*

## სქოლიო 
კატეგორია:გურამისებრნი
ბესედასი

**ბესედასი** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის ელ-ბარკო-დე-ავილა-პიედრახიტის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 32 კმ². მოსახლეობა — 172 კაცი (2021 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ავილის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბესედასის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
პალია

**პალია** — გოჭალას გვარის მტკნარი წყლის თევზების ჯგუფი.
* ჩვეულებრივი პალია (*Salvelinus lepechini*)
* ბოგანიდის პალია (*Salvelinus boganidae*)
* პატარაპირიანი პალია (*Salvelinus elgyticus*)
* ესეის პალია (*Salvelinus tolmachoffi*)
* ამერიკული პალია (*Salvelinus fontinalis*)
* ამერიკული ტბის პალია (*Salvelinus namaycush*)
* გრძელფარფლა პალია (*Salvethymus svetovidovi*)
საგიარანი

**საგიარანი** (ოფიციალურად **საგიარანის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 26 712 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 30 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Saguiaran Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Philippine Census Information
*Local Governance Performance Management System 

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
არაბეთის ფილა

**არაბეთის ფილა** — მეორე თანრიგის ტექტონიკური ფილა ჩრდილოეთ და აღმოსავლეთ ნახევარსფეროში. მის ფარგლებშია ქუვეითი, ბაჰრეინი, კატარი, არაბთა გაერთიანებული საამიროები, ომანი, იემენი, საუდის არაბეთი, სირია, იორდანია და ერაყი. არაბეთის, აფრიკისა და ინდოეთის ფილები გეოლოგიურ ისტორიაში ჩრდილოეთური მიმართულებით მოძრაობენ და ევრაზიის ფილას ეჯახებიან, რაც გამოვლინებულია ფილის ნატეხების კოლაჟისა და ქედების სახით. 

დასავლეთით და სამხრეთ-დასავლეთით ესაზღვრება აფრიკის ფილა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ინდოეთის ფილა, აღმოსავლეთით ევრაზიის ფილა, ჩრდილოეთით ანატოლიის ფილა. 

არაბეთის ფილა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ განფენილია 2600 კმ-ზე, ხოლო აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ 3000 კმ-ზე. სიმჭიდროვე 40 კმ, ფართობი 5,000,000 კმ². ზედა ქერქს გააჩნია ნეოპროტეროზოული ასაკის (1000–540Ma) კრისტალური კამბრიულისწინა საფუძველი, რომელიც ცნობილია არაბეთის ფარის სახელწოდებით. მისი ლითოლოგია წარმოდგენილია კრისტალური ფიქლებით, ამფიბოლიტებით, გნაისებით, მეტაბაზალტებით, გრაუვაკებითა და ანდეზიტებით. ფარის ზემდებარედ განლაგებულია ფანეროზოული დანალექები და კაინოზოური ტრაპები. ეს ვულკანურ-დანალექი კომპლექსი ატარებს არაბეთის ბაქნის სახელწოდებას. დანალექი ქანები ძირითადად გვხვდება კარბონატული და სილიციკლასტური დანალექების სახით. არაბეთის ფილა შეიცავს ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მსოფლიო მარაგის შესაბამისად, 48% და 43%-ს, რაც ტექტონიკასთანაა შეპირობებული. დამახასიათებელია მაღალი სეისმური აქტივობა და ვულკანიზმი.

## სქოლიო
კატეგორია:ტექტონიკური ფილები
ბაქოს ინიციატივა

**ბაქოს ინიციატივა** — პოლიტიკური დიალოგი ენერგეტიკისა და სატრანსპორტო თანამშრომლობის შესახებ ევროკავშირს, თურქეთსა და ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებს შორის. ტარდება INOGATE-ისა და TRACECA-ს ენერგეტიკისა და ტრანსპორტის პროგრამების ფარგლებში.

ბაქოს ინიციატივა მომდინარეობს ევროპის სამეზობლო პოლიტიკიდან, რომელიც 2004 წელს დაიწყო. 2004 წლის 13 ნოემბერს ბაქომ უმასპინძლა ევროკავშირსა და შავი ზღვის სანაპირო ქვეყნების, კასპიის ზღვის და მათ მეზობლებს შორის ენერგეტიკულ თანამშრომლობის პირველ მინისტერიალს. ამ კონფერენციის შედეგები ცნობილი გახდა, როგორც „ბაქოს ინიციატივა“. პარალელურად გაიმართა ტრანსპორტის მინისტრების კონფერენცია. 2006 წლის 30 ნოემბერს ასტანაში გაიმართა მეორე მინისტრთა კონფერენცია ენერგეტიკის ინიციატივის შედეგების შესახებ. ტრანსპორტის მინისტრთა მეორე კონფერენცია გაიმართა სოფიაში 2006 წლის 2-3 მაისს.

ევროკავშირი თვალყურს ადევნებს ბაქოს ინიციატივის განვითარებას ევროკომისიის მეშვეობით. INOGATE-ის ტექნიკური სამდივნო (რომელიც მდებარეობს კიევში, რეგიონალური ოფისით თბილისში, რომელიც მოიცავს კავკასიას) კოორდინაციას უწევს ენერგეტიკულ ასპექტებს კომისიის სახელით და TRACECA-ს სამდივნო (რომელიც მდებარეობს ბაქოში რეგიონალური ოფისით ოდესაში) ასრულებს იგივე ფუნქციას სატრანსპორტო მიმართულებით.

## მიზანი 
ინიციატივა მიზნად ისახავს მონაწილე ქვეყნების ენერგეტიკული ბაზრების ინტეგრაციის გაძლიერებას ევროკავშირის ენერგეტიკულ ბაზართან. შეიქმნას გამჭვირვალე ენერგეტიკული ბაზრები, რომლებსაც შეუძლიათ ინვესტიციების მოზიდვა, ასევე ენერგომომარაგების უსაფრთხოების გაუმჯობესება.

ამ ინიციატივის მიზანია სამართლებრივი და ტექნიკური სტანდარტების ჰარმონიზაცია და ფუნქციონირებადი ინტეგრირებული ენერგეტიკული ბაზრის შექმნა ევროპულ და საერთაშორისო სამართლებრივ ჩარჩოებთან შესაბამისობაში; ენერგომომარაგების უსაფრთხოებისა და საიმედოობის გაუმჯობესება არსებული ინფრასტრუქტურის გაფართოებითა და მოდერნიზებით; ძველი და არაეფექტური ელექტროენერგიის გამომუშავების ინფრასტრუქტურის შეცვლა ეკოლოგიურად სუფთა ელექტროენერგიის წარმოების ინფრასტრუქტურით; ახალი ინფრასტრუქტურის განვითარება და მათი მუშაობის მონიტორინგის თანამედროვე სისტემის დანერგვა; ენერგიის მოთხოვნისა და მიწოდების მართვის გაუმჯობესება ეფექტური და მდგრადი ენერგეტიკული სისტემების ინტეგრირებით; და საერთო ინტერესის კომერციულად და ეკოლოგიურად სიცოცხლისუნარიანი ენერგეტიკული პროექტების დაფინანსების ხელშეწყობა.

ევროკავშირის ტრანსპორტის დირექტორატის თანახმად, „ბაქოს ინიციატივა მიზნად ისახავს ბიძგის მიცემას ტრანსევროპული სატრანსპორტო თანამშრომლობისთვის, რომელიც ეფუძნება ორმხრივ ინტერესს მათი შესაბამისი სატრანსპორტო ქსელების და ბაზრების თანდათანობით ინტეგრირებას ევროპულ და საერთაშორისო საკანონმდებლო და მარეგულირებელ ჩარჩოებთან“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* INOGATE

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ენერგეტიკა
მუცელგაყოფილი

**მუცელგაყოფილი** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. სხეული ლილვაკისებრია, სიგრძით ჩვეულებრივ 50–80 სმ, მასა 8 კგ-მდე. შეფერილობა სხვადასხვაა; ჭარბობს მორუხო-ყვითელი და ზეთისხილისფერ-მწვანე ტონები. მუცელგაყოფილთა უმრავლესობას ზურგის ფარფლის ბოლო დაუტოტაცი სხივი სუსტი ეკლის სახისაა და ოდნავ შესამჩნევი კბილაკები აქვს. ქერცლი წვრილია; დიდი ქერცლების რიგი (ნაპობი) გარს არტყავს კუდქვეშა ფარფლს და ანალურ ხვრელს. ხახის კბილები სამრიგოვანია. აქვთ ულვაშების ორი წყვილი. გვერდითი ხაზი სრულია. ყველაზე მეტად ცნობილია ჩვეულებრივი მუცელგაყოფილი (*S. intermedius*, ზოგიერთი წყაროთი -ის სინონიმია), შლამის მუცელგაყოფილი (*S. pseudaksaiensis*) და ბალხაშის მუცელგაყოფილი (*S. argentatus*). გავრცელებული არიან აზიის მტკნარ წყალსატევებში. ბინადრობენ მთის ტბებსა და მდინარეებში. სახეობების უმრავლესობა ყოვლისმჭამელია. მუცლის აპკი და ქვირითი დამარილებული სახით მომწამვლელია. ადგილობრივი რეწვის ობიექტებია.

## სახეობები 
[მინი|*Schizothorax intermedius* ან *[Schizothorax curvifrons*]]
[მინი|*[Schizothorax plagiostomus*]]
[მინი|*[Schizothorax waltoni*]]
[მინი|*[Schizothorax eurystomus*]]
გვარში შედის შემდეგი სახეობები სახეობები:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:კობრისებრნი
დიამაგნეტიკი

**დიამაგნეტიკი** — ნივთიერება, რომელიც მაგნიტდება გარე მაგნიტური ველის მიმართულების საწინააღმდეგოდ. როცა გარე მაგნიტური ველი არ არსებობს, დიამაგნეტიკი დამაგნიტებული არ არის. გარე მაგნიტური ველის ზემოქმედებით დიამაგნეტიკის ატომი იძენს m მაგნიტურ მომენტს (ხოლო ნივთიერების თითოეული მოლი — M ჯამურ მომენტს), რომელიც ველის H დაძაბულობის პროპორციულია და მიართულია მის საწინააღმდეგოდ. ამიტომ დიამაგნეტიკის მაგნიტური ამთვისებლობა \chi _\text{მოლ}=M/H ყოველთვის უარყოფითია, სადაც \chi _\text{მოლ} ერთი მოლის ამთვისებლობაა.

## იხილეთ აგრეთვე
*დიამაგნეტიზმი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მაგნეტიზმი
პარამაგნეტიკი

**პარამაგნეტიკი** — ნივთიერება, რომელიც გარე მაგნიტურ ველში მაგნიტდება ველის გასწვრივ. როცა გარე ველი არ არსებობს პარამაგნეტიკი დამაგნიტებული არ არის. პარამაგნეტიკის ატომებს (იონებს) აქვს საკუთარი მაგნიტური ომენტი, მაგრამ ფერო- და ანტიფერომაგნეტიკებისათვის დამახასიათებელი მაგნიტური სტრუქტურა პარამაგნეტიკს არა აქვს. გარე მაგნიტური ველის გავლენით პარამაგნეტიკის ატომთა (იონთა) მაგნიტური მომენტები (პარამაგნტიტური ლითონებისათვის — გამტარობის ელექტრონების მაგნიტური მომენტები) უპირატესად ველის გასწვრივ ორიენტირდება, რის შედეგად პარამაგნეტიკი იძენს ჯამურ მაგნიტურ M მოენტს, რომელიც ველის დაძაბულობის პროპორციულია და მიმართულია ის გასწვრივ. ამიტომ პარამაგნეტიკის მაგნიტური ამთვისებლობა \chi _\text{მოლ}=M/H ყოველთვის დადებითია, სადაც \chi _\text{მოლ} ერთი მოლის ამთვისებლობაა. პარამაგნეტიკებია მოლეკულური ჟანგბადი O2, ტუტე და ტუტემიწა ლითონები და სხვა. ზოგიერთი პარამაგნეტიკის პარამაგნეტიზმს განაპირობებს ბირთვების მაგნიტური მომენტები (მაგალითად ^3He).

## იხილეთ აგრეთვე
*პარამაგნეტიზმი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მაგნეტიზმი
აიდან შენერი

**აიდან შენერი** (თურქ. Aydan Şener) (დ. 1963 წლის 1 მარტი) —  თურქი მოდელი და კინომსახიობი, რომელიც ცნობილია ფერიდეს როლით სერიალში „ნარჩიტა — მომღერალი ჩიტია“.

## ბიოგრაფია 
აიდან შენერი დაიბადა 1963 წლის 1 მარტს თურქეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე პატარა ქალაქ კილისში, მუსიკათმცოდნის და დიასახლისის ოჯახში. აიდანის წინაპრები მამის მხრიდან ყაზანელი თათრები იყვნენ. ვინაიდან მის დიდ ბაბუას ქრისტიანულად მონათვლა არ სურდა, 1877 წელს ემიგრაციაში წავიდა ოჯახთან ერთად. მათ მსგავსად ბევრმა მუსლიმმა, რომლებსაც  არ სურდათ ქრისტიანობის მიღება, დატოვა სახლები და გადავიდა თურქეთში.

როდესაც აიდან შენერი ჯერ კიდევ ძალიან პატარა იყო, მისი მშობლები საცხოვრებლად ბურსაში გადავიდნენ, სადაც გოგონამ საშუალო სკოლა დაამთავრა.

თვრამეტი წლის ასაკში აიდან შენერმა გაიმარჯვა „მის თურქეთის“ სილამაზის კონკურსზე და  თავისი ქვეყანა "მის მსოფლიოზე" წარადგინა 1981 წელს. თუმცა სილამაზის დედოფლის  გვირგვინი ვენესუელელ პილინ ლეონს ერგო. „მის თურქეთის“ ტიტულის მიღების შემდეგ მან წარმატებით მოსინჯა ძალები სამოდელო ბიზნესში. ასევე მონაწილეობა მიიღო რეკლამებში.

მალე აიდანის დებიუტი შედგა კინოში. ფერიდეს როლმა ტელესერიალში "ნარჩიტა — მომღერალი ჩიტია" დამწყებ მსახიობს მსოფლიო პოპულარობა მოუტანა.

1983 წელს აიდან შენერი ცოლად გაჰყვა აიხან აქბინს. იმ დროს  თურქეთის საფეხბურთო ნაკრების წევრს. ხუთი წლის შემდეგ მათ ქალიშვილი ეჯემი შეეძინათ. თუმცა 1991 წელს წყვილი ერთმანეთს დაშორდა.

## კინოკარიერა 
აიდან შენერი ცნობილი გახდა რეშატ ნური გიუნთეკინის წიგნის "ნარჩიტა — მომღერალი ჩიტია" მიხედვით გადაღებულ სერიალში შესრულებული ფერიდეს როლით.  რომანი მსოფლიო კლასიკად იქნა აღიარებული. ფილმი გადაიღო რეჟისორმა ოსმან სედენიმ.

მსახიობის კიდევ ერთი ცნობილი ფილმი იყო „ირმის ნახტომი“. აიდანმა შეასრულა მთავარი გმირის, ზიულალის როლი.

შემდეგ მან ითამაშა "ღამის პეპელას"— მუალა-ხანიმის როლი ფილმში "Mühürlü güller". 

მსახიობი ძირითადად  დრამატულ და მელოდრამატულ სერიალებში ღებულობს მონაწილეობას. პერიოდულად მონაწილეობს პოპულარულ შოუებსა და სატელევიზიო გადაცემებში. როგორც თავად აიდან შენერი აღნიშნავს:  „ ბევრი პროფესიონალი, საინტერესო მსახიობი გვყავს, მაგრამ საარსებო წყაროს საშოვნელად ისინი იძულებულნი არიან მონაწილეობა მიიღონ რაიმე სახის სატელევიზიო პროექტებში, გამოჩნდნენ რეკლამებში.“

## ვიზიტი ყაზანში 
2004 წლის ივნისში აიდან შენერი, თათრეთის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს მოწვევით, ეწვია ყაზანს. იგი მამასთან ერთად გაფრინდა, რომელსაც ძალიან სურდა წინაპართა მიწის მონახულება. მსახიობი დაესწრო თათრულ-თურქული ლიცეუმის სტუდენტების გამოსაშვებ საღამოს, ევრაზიის მსოფლიო მემკვიდრეობის ქალაქების საერთაშორისო კონფერენციის გახსნას და ასევე მონაწილეობა მიიღო თათრების ეროვნული  დღესასწაულის საბანტუის აღნიშვნაში.

2007 წელს მსახიობი კვლავ ეწვია ყაზანს. ამჯერად აიდანი მუსლიმური კინოფილმების III საერთაშორისო ფესტივალის „ოქროს მინბარის“ დახურვის ცერემონიაზე დასასწრებად ჩავიდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*   IMDb (ინგლ.-თურქ.)
* Biyografi.TV - *აიდა შენერის ბიოგრაფია* (თურ.)

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:თურქი მსახიობები
კატეგორია:თურქი ქალი მსახიობები
კატეგორია:მის მსოფლიოს მონაწილეები
კატეგორია:მის თურქეთის გამარჯვებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რომან ვიკტიუკის თეატრი

**რომან ვიკტიუკის თეატრი** () — მოსკოვის დრამატული თეატრი.

## ისტორია
თეატრის დამაარსებელია თეატრის რეჟისორი რომან ვიკტიუკი. 1991 წელს მან გახსნა თავისი ანტრეპრიზა, როგორც საავტორო კერძო თეატრი, დევიდ ჰენრი ჰვანგის პიესით „მადამ ბატერფლაი“. ერთი წლის შემდეგ ვიკტიუკმა დადგა ჟან ჟენეს „მოსამსახურის“ მეორე რედაქცია.

1996 წელს თეატრმა მიიღო სახელმწიფო თეატრის სტატუსი და საკუთარი შენობა მოსკოვში სტრომინკაზე —  ი. რუსაკოვის სახელობის კულტურის სახლის ყოფილი შენობა, რომელიც კონსტრუქტივიზმის ეპოქის არქიტექტურული ძეგლია.

დიდი ხნის განმავლობაში, თეატრის სპექტაკლებმა გასტროლებით მოიარა სხვადასხვა ქალაქები და ქვეყნები, იდგმებოდა მოსკოვის სხვადასხვა დარბაზებში, რადგან მთავარ შენობას სჭირდებოდა კაპიტალური რემონტი, რომელიც დაიწყო მხოლოდ 2012 წლის ბოლოს.

2016 წლის 28 ოქტომბერს, რომან ვიკტიუკის 80 წლის იუბილეზე, გაიმართა დიდი ხნის ნანატრი თეატრის შენობის გახსნა, რომლის მაყურებელთა დარბაზი გათვლილია 505 ადგილზე. ნაჩვენები იქნა ტენესი უილიამსის პიესის მიხედვით დადგმული სპექტაკლი „და მოულოდნელად გასულ ზაფხულს".

2020 წლის 16 დეკემბერს დაინიშნა თეატრის ახალ სამხატვრო ხელმძღვანელად დენის აზაროვი, 2022 წლის 18 აპრილს მან დატოვა ეს პოსტი 

2021 წლის 23 ნოემბერს თეატრის დირექტორად ალექსანდრე  სმერტინი დაინიშნა.

## სამხატვრო ხელმძღვანელები
მინი|235x235პქ| თეატრის დამფუძნებელი რომან ვიკტიუკი

* რომან ვიკტიუკი (1991-2020)
* დენის აზაროვი (16 დეკემბერი, 2020 

მინი|თეატრის შენობის საერთო ხედი სტრომინკის ქუჩიდან

## რესურსები ინტერნეტში
* რომან ვიკტიუკის თეატრის ოფიციალური საიტი 
* რომან ვიკტიუკის თეატრი youtube-ზე
* Театр Романа Виктюка ВКонтакте 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის დრამატული თეატრები
კატეგორია:1991 წელს დაარსებულები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
ბაქოს მანქანების სარემონტო ქარხანა

მინი|229x229პქ|შენობა დღეს
**ბაქოს მანქანების სარემონტო ქარხანა (**) — სამრეწველო საწარმო აზერბაიჯანის ქალაქ ბაქოში.

ქარხანა დაარსდა 1892 წელს გერმანელი მეწარმის ეიზენშმიდტის ნავთობსაბადოების აღჭურვილობის შეკეთების კერძო სახელოსნოების საფუძველზე. 1920 წლიდან ეწოდა ამიერკავკასიის რკინიგზის მთავარი სარკინიგზო სახელოსნოები. 1930 წლიდან - ბაქოს სარემონტო ქარხანა, ხოლო 1933 წლიდან - ბაქოს ავტოშემკეთებელი ქარხანა ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ.

1919 წლის დასაწყისამდე ქარხნის მიერ წარმოებული ძირითადი პროდუქტები იყო ნავთობის წარმოებისა და ნავთობგადამამუშავებელი მრეწველობის აღჭურვილობა.

1992 წლის დასაწყისისთვის ქარხანა ახორციელებდა 4 ღერძიანი ავზების შეკეთებას, ვაგონების ბორბლების შეკეთებას და ფორმირებას და სათადარიგო ნაწილების წარმოებას.

2002 წლის მდგომარეობით, ქარხნის ძირითადი საქმიანობა იყო ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების, თხევადი აირის ტრანსპორტირების ყველა ტიპის ავზების შეკეთება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* В Р З —110 лет 

კატეგორია:აზერბაიჯანის კომპანიები
კატეგორია:აზერბაიჯანის კომპანიები დარგის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოს კომპანიები
ქვაქვეშია

**ქვაქვეშია** () — თევზების გვარი ქვაქვეშიასებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 21 სმ-მდეა (სახალინური ქვაქვეშია, *C. amblystomopsis*), ჩვეულებრივ 10–12 სმ. ზურგის პირველი ფარფლი მეორეზე პატარაა. თავი ბიბილოების გარეშეა, კანში დამალულია სალაყუჩე სარქვლის სარქველქვეშა ეკალი. ბინადრობენ ევრაზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის მტკნარ წყალსატევებში, იშვიათად ზღვების გამტკნარებულ მონაკვეთებშიც. ფსკერის თევზებია; ხშირად იმალებიან ქვების ქვეშ (აქედან სახელწოდება). იკვებებიან მწერების მატლებით, ლიფსიტებით, ქვირითით. მრავალი თევზის, ზოგიერთი ფრინველისა და ძუძუმწოვრის საკვებს წარმოადგენენ. სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვთ. ჩვეულებრივი ქვაქვეშია (*С. gobiо*) ფართოდაა გავრცელებული ევროპის წყალსატევებში; მგრძნობიარეა წყლის დაბინძურების მიმართ. ტოფობს მარტის ბოლოდან მაისის დასაწყისამდე (ჩრდილოეთ რეგიონებში). მამალი ლიფსიტების გამოსვლამდე იცავს და აერაციას უკეთებს ბუდეს.

## სახეობები 
[მინი|*[Cottus cognatus*]]
[მინი|*[Cottus pollux*]]
[მინი|*[Cottus caeruleomentum*]]
[მინი|*[Cottus asper*]]
[მინი|*[Cottus kazika*]]
ცნობილია 70-მდე სახეობა:

* ქვეგვარი *Cottus* 
**  
** 
** 
**  
** 
**  
**  
** 
**  
**  
**  
**  
**  
** 
**  
**  
**  
** 
** 
**  
* ქვეგვარი *Cephalocottus*  
** 
**  
* ქვეგვარი *Cottopsis* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
* ქვეგვარი *Uranidea* 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
** 
*ქვეგვარი *Incertae sedis*
**  
** 
** 
** 
** 
**  
** 
** 
**  
**  
** 
** 
** 
**  
** 
** 
**  
** 
**  
**  

## სქოლიო 
კატეგორია:ქვაქვეშიასებრნი
მარიგო პოსიო

**მარიგო პოსიო** (ალბ. Marigo Posio; 1882-1932) —ალბანელი სოციალური აქტივისტი, ალბანეთის ნაციონალური მოძრაობის აქტივისტი, ალბანეთში ქალთა უფლებებისთვის მებრძოლი.

## ბიოგრაფია 
მარიგო პოსიო დაიბადა 1882 წლის 2 თებერვალს ოსმალეთის იმპერიის ქალაქ კორჩაში, პაპა კოსტა პოჩისა და ლენკა ბალაურის ოჯახში. მისი და ურანი დაქორწინებული იყო ალბანელ პოლიტიკოსსა და დრამატურგზე კრისტო ფლოკიზე, ხოლო ძმები — ნიკო და კრისტო, ემიგრაციაში წავიდნ ამერიკის შეერთებულ შტატებში: ნიკო ცხოვრობდა ნატიკში (მასაჩუსეტსის შტატი); კრისტო — სოლტ ლეიკ სიტიში (იუტას შტატი).

მარიგომ განათლება კორჩას First Albanian School-ში მიიღო. საკმაოდ ადრეულ ასაკში ის ცოლად გაჰყვა იოვან პოსიოს. წყვილი 1904 წელს სამხრეთ ალბანეთში საპორტო ქალაქ ვლორაში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მათი სახლი ალბანელი პატრიოტი მოღვაწეების შეხვედრის ადგილი გახდა. მარიგო  პატრიოტული კლუბის Laberia-ს წევრი იყო, რომელიც  ქალაქში 1908 წელს დაარსდა. მისი ინიციატივით  1909 წელს შეიქმნა ალბანური სკოლა.
მარცხნივ|მინი|მარიგო პოსიოს ბიუსტი
როდესაც 1912 წლის 28 ნოემბერს ვლორაში ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია გამოცხადდა, ქალაქში თავად მარიგო პოსიოს მიერ შეკერილი დროშა აღმართეს. როგორც ავტორიტეტული ალბანელი პოლიტიკოსი ლეფ ნოსი იტყობინებოდა, რომ შავი არწივი ატლასისგან გამოჭრეს და წითელ ქსოვილს დააკერეს. მარიგომ საკუთარი ხარჯებით დაამზადა დროშის რამდენიმე ეგზემპლარი ვლორას სხვადასხვა საჯარო დაწესებულებისთვის.

მარიგო 1914 წლის 13 მაისს დაარსებული ალბანელ ქალთა ორგანიზაციის ლიდერი იყო.  რომელიც სხვა საკითხებთან ერთად, ეხმარებოდა ალბანეთსა და საბერძნეთში სასაზღვრო ომის დაჭრილ ჯარისკაცებს. ორგანიზაციის  წევრები იყვნენ იმ დროის გამოჩენილი ალბანელი მოღვაწეების, მათ შორის სირჯა ვლორას და მეჰმედ ფაშას ცოლები.

1921 წლის თებერვალში მან დაიწყო თავისი წიგნის Shpresa shqiptare („ალბანური იმედი“) გამოცემა, რომელიც შედგებოდა ექვსი ნაწილისგან (ექვსი გამოშვება). 

მოგვიანებით ოჯახს მთელი რიგი უსიამოვნება დაატყდა თავს. ჯერ ბავშვებთან დაკავშირებით, შემდეგ თავად მარიგო პოსიოს შეერყა ჯანმრთელობა: იგი ტუბერკულოზით დაავადდა. პოლიტიკოსმა და დრამატურგმა კრისტო ფლოკიმ 1928 წლის 9 დეკემბერს ხმა აიმაღლა  და ალბანეთის ხელისუფლება დაადანაშაულა ალბანეთის დამოუკიდებლობისთვის მებრძოლი  მარიგო პოსიოს წვლილის  დავიწყებაში.  მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ მარიგო პოსიოს არ მიუღია ვეტერანის სტატუსი, ისევე როგორც 1912 წლის მოვლენების ბევრ სხვა მონაწილეს.

ალბანელი პატრიოტი მივიწყებული გარდაიცვალა 1932 წლის 23 თებერვალს ქალაქ ვლორაში და დაკრძალეს ზვრნეცის მონასტრის სასაფლაოზე.

მარიგო პოსიოს სახელი მიანიჭეს ერთ-ერთ სკოლას ალბანეთის ქალაქ ვლორაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:ალბანელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ალბანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
ჯეიმზ ოგლთორპი

**ჯეიმზ ოგლთორპი** (; დ. 22 დეკემბერი, 1696, სურეი — გ. 30 ივნისი, 1785, ესექსი) - ბრიტანელი გენერალი, დეპუტატი, ჯორჯიის კოლონიის დამაარსებელი.

## ბიოგრაფია 
ჯეიმზ ოგლთორპი ცნობილ ბრიტანულ ოჯახში დაიბადა.  მან დატოვა ინგლისის კოლეჯი და ბრიტანული არმიის კომისია საფრანგეთში გასამგზავრებლად, სადაც დაესწრო სამხედრო აკადემიას, სანამ პრინცი ევგენი სავოიელი იბრძოდა ავსტრია-თურქეთის ომში. ის დაბრუნდა ინგლისში 1718 წელს, ხოლო 1722 წელს აირჩიეს თემთა პალატაში.

მხარს უჭერდა ინგლისური ფლოტის გემებზე მეზღვაურების, აგრეთვე ციხეებში პატიმრების ცხოვრების პირობების გაუმჯობესებას. აქტიურად უჭერდა მხარს ჩრდილოეთ ამერიკის კონტინენტზე ახალი კოლონიების დაარსების იდეას, რომელიც შეიძლება დასახლებულიყო ინგლისის გადახდისუუნარო მოსახლეობით. 1728 წელს მან შეძლო პარლამენტში მიეღო კანონი მოვალეთა ციხეების რეფორმის შესახებ, ხოლო 1730 წელს მიიღო ნებართვა ახალი კოლონიის შექმნაზე ამერიკაში.

კოლონისტების პირველი ჯგუფი, თავად ოგლთროპის მეთაურობით 1732 წელს გაემგზავრა თანამედროვე ამერიკული შტატის ჯორჯიის ტერიტორიაზე, იმავე წლის ბოლოს ჩავიდა დღევანდელი სამხრეთ კაროლინას ტერიტორიაზე და დააარსა პირველი დასახლება. 1733 წლის 12 თებერვალს დადო ხელშეკრულება იამაკრავის ინდიელ ტომთან. 1734 წლის 21 თებერვალს ოგლეთორპმა დააარსა პირველი მასონური ლოჟა ჯორჯიაში.

თანამედროვე ისტორიკოსები მას ხშირად მიიჩნევენ სუსტ სამხედრო ლიდერად. თუმცა როდესაც ესპანელებმა 1742 წელს ფლორიდადან ჯორჯიაში შეიჭრნენ და ოგლთორპმა მოახერხა მათი ჯარების დამარცხება. ინგლისში ის გმირად ითვლებოდა. სამშობლოში ერთი წლის შემდეგ დაბრუნდა. განაგრძო კარიერა პარლამენტში და პარალელურად ორგანიზება გაუწია ჯორჯიაში გასაგზავნ ჯარს ესპანელებისგან დასაცავად.

გარდაცვალებამდე რამდენიმე თვით ადრე, 1785 წელს, მან იმოგზაურა ამერიკის დამოუკიდებელ შეერთებულ შტატებში, როგორც ბრიტანეთის პირველი დესპანი.

მის სახელს ოგლთორპის უნივერსიტეტი ატარებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* **James Oglethorpe**

## სქოლიო 
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
კაქექსია

**კაქექსია** (<  – ცუდი და  – მდგომარეობა) — სხეულის მასის პათოლოგიური კლება. კაქექსიის დროს მისმა დეფიციტმა შესაძლოა 50% და მეტი შეადგინოს. ყველაზე ხშირად კაქექსიის მიზეზია ეგზოგენური ფაქტორები, მაგალითად, ქრონიკული დაავადებები, ინფექციები, მოწამვლა, სრული ან ნაწილობრივი (უფრო მეტად — გახდომის მიზნით) შიმშილობა, საკვების დაბალი კალორიულობა. არც ისე იშვიათად კაქექსიას იწვევს თვითონ ადამიანის ორგანიზმში მიმდინარე ცვლილებები, ანუ ენდოგენური ფაქტორები, მაგალითად, კუჭში საჭმლის მოხვედრის, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში მისი გავლისა და მონელების დარღვევები; თავის ტვინში სისხლის მიმოქცევის მოშლა, რაც იწვევს ჰიპოთალამუსისა და ჰიპოფიზის ფუნქციათა დარღვევას; ხანგრძლივი სტრესი; შინაგანი სეკრეციის ჯირკვლების პათოლოგიის სხვადასხვა ფორმა; კვების ქრონიკული დარღვევები (მალაბსორბციის სინდრომი).

კაქექსიის განვითარების მექანიზმები დამოკიდებულია მის მიზეზებზე. მაგალითად, შიმშილობის დროს ორგანიზმის გამოფიტვის შედეგად ორგანიზმში ირღვევა ნივთიერებათა ცვლა, ითრგუნება ბიოლოგიური ჟანგვისა და ორგანიზმის სტრუქტურათა სინთეზის პროცესები, რასთან დაკავშირებითაც პროგრესიულად მცირდება სხეულის მასა. ნერვულ-ფსიქოლოგიური აშლილობის დროს შეიძლება დაირღვეს ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებების გამომუშავება, მაგალითად ჰორმონების ან ციტოკლინების, რაც იწვევს ნივთიერებათა ცვლის, უჯრედული და უჯრედგარე სტრუქტურების წარმოქმნისა და რეპარაციის პროცესების ეფექტურობის კლებას და, შედეგად, — სხეულის მასის შემცირებას. კაქექსია ასევე შეიძლება იყოს ბიოლოგიური ჟანგვისა და ბიოსინთეზის დათრგუნვის შედეგიც, მაგალითად, სიმსივნის ზრდის, გულ-სისხლძარღვთა, კუჭ-ნაწლავისა და ენდოკრინული აშლილობების განვითარების დროს.

სხეულის მასის კლებასთან ერთად, კაქექსიას თან ახლავს ფიზიკური და ფსიქოლოგიური აქტივობისა და შრომისუნარიანობის შემცირება, ორგანოთა ფუნქციების უკმარისობა, შეშუპებები, მოდუნებულობა, კანის სიმშრალე და დანაოჭება, ფრჩხილების სიმყიფე, თმის ცვენა, ნაწოლები და სხვა აშლილობები.

## სქოლიო 
კატეგორია:მეტაბოლური დარღვევები
კატეგორია:ონკოლოგია
ნაზლი ნაჯაფოვა

**ნაზლი ნაჯაფოვა მამმადაღა ყიზი** (; დ. 1890, ნახიჩევანი, რუსეთის იმპერია - გ. 1977, ნახიჩევანი) —  ნახიჩევანში პირველი გოგონათა სკოლის დამფუძნებელი, აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული მასწავლებელი.

## ბიოგრაფია 
ნაზლი ნაჯაფოვა დაიბადა 1890 წელს ნახიჩევანში. მისი დიდი ბაბუა აღასი-ბეკი და მამამისის პაპა მირზა მუჰამედ თაჰირი ნახიჩევანის სახანოს ვეზირები იყვნენ. დედამისი ქანგარლითა დიდგვაროვან გვარს ეკუთვნოდა.

ნაჯაფოვა, თავისი ძმის, პოლკოვნიკ იუსიფ ბეი თрაიროვის მხარდაჭერით, გახდა ბაქოს მუსლიმ ქალთა სკოლის ერთ-ერთი პირველი სტუდენტი. მას ასწავლიდნენ ისეთი განმანათლებლები, როგორებიც იყვნენ მირზა ალეკპერ საბირი, ნაჯაფ ბეი ვეზიროვი, ჰასან ბეი ზარდაბი, აბდურაჰიმ-ბეი ახვერდოვი. რვაწლიანი სწავლის შემდეგ ის დაბრუნდა ერევანში, სადაც იმ დროს მისი ოჯახი ცხოვრობდა. მას ურთიერთობა და გადაკვეთა ჰქონდა ჯალილ მამედყულიზადესთან, რომლის იდეებმა სერიოზული გავლენა იქონიეს ნაზლის მსოფლმხედველობაზე. ერევანში ნაჯაფოვა ცდილობს გახსნას ცალკე კლასი მუსლიმი გოგონებისთვის ვაჟთა სკოლაში. გოგონების პირველი კლასი ძალადობრივი თავდასხმების მსხვერპლი ხდებოდა იმ ოთხი წლის განმავლობაში, როცა ნაჯაფოვა იქ მუშაობდა.

1912 წელს თაჰიროვების ოჯახი დაბრუნდა ნახიჩევანში, სადაც ნაზლი მუშაობდა ახალგახსნილ გოგონათა სკოლაში. თავიდან იყო პედაგოგი, შემდეგ გახდა სკოლის დირექტორი. სკოლაში მისმა საქმიანობამ უარყოფითი რეაქცია გამოიწვია ქალაქის ზოგიერთ რელიგიურად მოაზროვნე მაცხოვრებელში. ნაზლის ხელფასის ნახევარი პერსონალურ დაცვაზე იხარჯებოდა. მისი მეგობარი აინა სულთანოვა, ბაქოს მუსლიმ ქალთა სკოლიდან, ეხმარება ნაჯაფოვას ნახიჩევანში ქალთა წრეების, მასწავლებლებისთვის ადგილობრივ მოსამზადებელ სკოლაში გოგონებისთვის სპეციალური განყოფილებისა და ორდუბადში გოგონათა სკოლის გახსნაში.

1917 წლის ოქტომბერში რაშიდ-ბეკ ეფენდიევი გახდა გოგონათა სკოლის დირექტორი. ნაზლი და ახალგაზრდა თეატრის რეჟისორი რზა თაჰმასიბი სკოლაში ხსნიან დრამატულ კლუბს.

1921 წელს ბანდიტები თავს დაესხნენ მის სახლს. მათი განზრახვა ნაჯაფოვას მოკვლა იყო. საბედნიეროდ, აზერბაიჯანის მასწავლებელთა პირველ კონგრესში მონაწილეობის გამო ნაზლი იმ დროს არ იმყოფებოდა სახლში. იმავე წელს მან მიაღწია ნახიჩევანში გოგონათა პირველი სამოყვარულო თეატრის გახსნას.

1937 წელს დააპატიმრეს ნაჯაფგულუ ნაჯაფოვი, ნაზლის ქმარი, რომელიც მას საგანმანათლებლო საქმიანობაში ეხმარებოდა. ნაჯაფგულუ ნაჯაფოვი ცნობილი დიპლომატი იყო. მათ ოთხი შვილი ჰყავდათ - შულანი, ჯამილა და ორი ტყუპი და-ძმა ნამიგი და შაფიგა. 1954 წლამდე ბავშვები დედის გარეშე იზრდებოდნენ, რადგან 1942 წელს ნაჯაფოვა გადაასახლეს ყაზახეთში, როგორც ხალხის მტრის ცოლი. იქ თავის გამოსაკვებად იგი უერთდება სამუშაო ბრიგადას, ასევე ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას.

1947 წელს აზერბაიჯანში დაბრუნების შემდეგ გოქჩაიში ასწავლიდა აზერბაიჯანულ და რუსულ ენებს. შემდეგ უკვე გადადის ნახიჩევანში, სადაც სიცოცხლის ბოლომდე აგრძელებს პედაგოგიურ საქმიანობას.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პედაგოგები