open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლიუბლიანის ჭაობების ბორბალი

მინი|300პქ
**ლიუბლიანის ჭაობების ბორბალი** — ხის ბორბალი, რომელიც აღმოაჩინეს ლიუბლიანის ჭაობში, სლოვენიის დედაქალაქ ლიუბლიანიდან დაახლოებით 20 კილომეტრის (12 მილის) დაშორებით, 2002 წელს. რადიოკარბონული დათარიღება, რომელიც ჩატარდა ვენის VERA ლაბორატორიაში (ვენის გარემოსდაცვითი კვლევის ამაჩქარებელი), აჩვენებს, რომ ის დაახლოებით 5 100-დან 5 350 წლისაა, რაც მას აქცევს დღემდე აღმოჩენილ უძველეს ხის ბორბლად. ის აღმოაჩინა სლოვენიელი არქეოლოგების გუნდმა ლიუბლიანის არქეოლოგიის ინსტიტუტიდან, რომელიც სლოვენიის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის კვლევითი ცენტრის ნაწილია, ანტონ ველუშჩეკის ხელმძღვანელობით.

## არქეოლოგიური ძეგლი
ნამარხი, ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების აღმოჩენა ლიუბლიანას ჭაობში ჯერ კიდევ 1875 წელს მოხდა. 2011 წლიდან ეს ადგილი დაცულია როგორც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი, როგორც პრეისტორიული ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების ნიმუში ალპების გარშემო, რაც წარმოადგენს დასახლების განსაკუთრებულ ფორმას ტბებისა და ჭაობების ტერიტორიებზე. არქეოლოგებმა გათხრების ადგილზე აღმოაჩინეს ათასზე მეტი ხიმინჯი მდინარე იშკის კალაპოტში, იგის მახლობლად. მათ რეკონსტრუქცია გაუკეთეს 3,5 × 7 მეტრის (11 ფუტი 6 დუიმი × 23 ფუტი ) ზომის საცხოვრებლებს, რომლებიც ერთმანეთისგან დაახლოებით 2-დან 3 მეტრამდე (6 ფუტი 7 დუიმიდან 9 ფუტი 10 დუიმამდე) იყვნენ დაშორებული. ხიმინჯების ანალიზმა გამოავლინა, რომ საცხოვრებლებს ყოველწლიურად არემონტებდნენ და ახალი სახლის აშენება იმავე ადგილზე სულ რაღაც 10-20 წელიწადში იყო საჭირო. პირველი მცხოვრებლები ამ რეგიონში დასახლდნენ ჯერ კიდევ 9 000 წლის წინ. მეზოლითის პერიოდში, ისინი აშენებდნენ დროებით საცხოვრებლებს ჭაობში არსებულ იზოლირებულ კლდეებზე და მის პერიფერიაზე, ცხოვრობდნენ ნადირობითა და შეგროვებით. მუდმივი დასახლებები არ აშენებულა პირველი მიწათმოქმედების გამოჩენამდე, დაახლოებით 6 000 წლის წინ, ნეოლითის პერიოდში.

## ხის ბორბალი
ხის ბორბალი ეკუთვნოდა პრეისტორიულ ორბორბლიან ურიკას — ხელით სატარებელ ურიკას. მსგავსი ბორბლები აღმოაჩინეს შვეიცარიის მთიან რეგიონებში და გერმანიის სამხრეთ-დასავლეთში, თუმცა ლიუბლიანას ჭაობის ბორბალი უფრო დიდი და ძველია. ეს მიუთითებს, რომ ხის ბორბლები შეიძლება თითქმის ერთდროულად გამოჩენილიყო შუამდინარეთსა და ევროპაში, თუმცა რეალური ბორბლების აღმოჩენები შუამდინარეთში მნიშვნელოვნად გვიანდელი პერიოდიდანაა.

მას აქვს 72 სანტიმეტრის (28+3⁄8 დიუიმი) დიამეტრი და დამზადებულია იფნის ხისგან, ხოლო მისი 124 სანტიმეტრის სიგრძის (48+7⁄8 დიუიმი) ღერძი დამზადებულია მუხის ხისგან. ღერძი ბორბლებთან დამაგრებული იყო მუხის ხის სოლებით, რაც ნიშნავდა, რომ ღერძი ბორბლებთან ერთად ტრიალებდა. ბორბალი დამზადებული იყო ხისგან, რომელიც იზრდებოდა ხიმინჯებზე დაშენებული საცხოვრებლების სიახლოვეს და ბორბლის დამზადების დროისთვის დაახლოებით 80 წლის იყო.

როგორც ჩანს, თავად ბორბალი ძირითადად შედგება ორი ხის ფიცრისგან, რომლებიც ერთად არის დაკავშირებული ოთხი ჯვარედინი საყრდენით. ჯვარედინი საყრდენები, როგორც ჩანს, ადგილზე მხოლოდ კბილანი შეერთებით იყო დამაგრებული, საყრდენები ჩასმული იყო კბილანიან ჭრილებში, რომლებიც ამოკვეთილი იყო ბორბლის ორ მთავარ ნაწილში.

## ლიტერატურა
* Velušček, Anton (ed.) (2009). *Stare Gmajne Pile-Dwelling Settlement and its Era* (bilingual English and Slovenian edition). Založba ZRC. .

## სქოლიო
კატეგორია:სლოვენიის არქეოლოგიური აღმოჩენები
კატეგორია:სლოვენიის ისტორია
კატეგორია:ბორბლები
მიკალოიუს დაუკშა

**მიკალოიუს დაუკშა**  (; დ. 1527 - გ. 1613) —  ლიეტუველი მწერალი, რომელიც რელიგიურ ნაშრომებს  წერდა ლიეტუვურ და ლათინურ  ენებზე, ასევე მთარგმნელი და ლიეტუვის კათოლიკური ეკლესიის წარმომადგენელი. მიკალოიუსი ცნობილია, როგორც ლიეტუველ ჰუმანისტებს შორის პირველი, რომელმაც ხაზი გაუსვა ლიეტუვური ენის კოდიფიკაციისა და პოპულარიზაციის აუცილებლობას  რუთენულ და პოლონურ ენებთან შედარებით, რომლებიც იმ დროს დიდ საჰერცოგოში გამოიყენებოდა. გარდა ამისა, დაუკშა ქადაგებდა კონტრრეფორმაციისა და რენესანსის ჰუმანიზმის იდეებს. დაუკშამ განათლება, სავარაუდოდ, ვილნიუსსა და დასავლეთ ევროპის ერთ-ერთ უნივერსიტეტში მიიღო. ეპისკოპოს მერკელის გიედრაიტის ეგიდით მან ესპანელი იეზუიტის, თეოლოგის, იაკობო ლედესმას კატეხიზმო თარგმნა. ფოსტილი, რომელიც იაკუბ ვუჯეკის პოლონური თარგმანიდან თარგმნა, 1595 წელს გამოიცა და წარმართობასთან ბრძოლის ერთ-ერთ საშუალებას წარმოადგენდა. წარმართობა იმ დროს ლიეტუვაში კვლავ გავრცელებული იყო. ნაშრომი ასევე ემსახურებოდა კათოლიციზმისთვის რეფორმაციის მიერ შექმნილი მზარდი საფრთხის დაძლევას, რომელსაც ლიეტუვაში ძლევამოსილი რაძივილების ოჯახი უჭერდა მხარს. ეს ასევე იყო ლიეტუვის დიდ საჰერცოგოში ლიეტუვურ ენაზე დაბეჭდილი პირველი წიგნი. ამ ნაშრომს ორი წინასიტყვაობა აქვს, ერთი ლათინურ და ერთი პოლონურ ენაზე. პოლონურ წინასიტყვაობაში დაუკშა დიდ საჰერცოგოში ლიეტუვური ენის პოპულარიზაციას უჭერს მხარს და ლიეტუვური ერისა და სახელმწიფოს მოკლე განმარტება მოაქვს. პოლონურენოვან წინასიტყვაობაში დაუკშამ მიმართა თანამემამულეებს, რომლებიც ჯერ არ იცნობდნენ ლიეტუვური ენის ტრადიციას და ყოველდღიურად სასაუბროდ შესაძლოა სხვა ენებს იყენებდნენ.

## სქოლიო
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის თეოლოგები
კატეგორია:პოლონელი მთარგმნელები
კატეგორია:ლიეტუვური კულტურა
Xbox (სერია)

**Xbox** — ვიდეო თამაშების კონსოლების სერია, რომელიც შედგება ოთხი ძირითადი სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლის ხაზისგან, აგრეთვე აპლიკაციებისგან (თამაშები), სტრიმინგ სერვისისგან Xbox Cloud Gaming და ონლაინ სერვისებისგან, როგორიცაა Xbox network და Xbox Game Pass. ბრენდს აწარმოებს Microsoft Gaming, Microsoft-ის განყოფილება.

ორიგინალი Xbox გამოვიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში 2001 წლის 15 ნოემბერს, იაპონიაში 2002 წლის 22 თებერვალს, ხოლო ავსტრალიასა და ევროპაში 2002 წლის 14 მარტს, რაც Microsoft-ის შემოსვლას ნიშნავდა სათამაშო კონსოლების ბაზარზე. როგორც ვიდეო თამაშების კონსოლების მეექვსე თაობის წევრი, Xbox კონკურენციას უწევდა Sony-ს PlayStation 2-ს, Sega-ს Dreamcast-ს (რომლის გაყიდვებიც აშშ-ში Xbox-ის გამოშვებამდე შეწყდა) და Nintendo-ს GameCube-ს. 2022 წელს Microsoft-მა გააფართოვა სათამაშო ბიზნესი და Xbox-ის სტრუქტურული ცვლილებების შემდეგ ის ახლად ჩამოყალიბებული Microsoft Gaming განყოფილების ნაწილად აქცია. Microsoft Gaming-ის ფარგლებში, Xbox-ის პირველი მხარის გამომცემლები არიან Xbox Game Studios, ZeniMax Media (Bethesda Softworks) და Activision Blizzard (Activision, Blizzard Entertainment და King), რომლებსაც ეკუთვნით მრავალი სტუდია და წარმატებული ფრენჩაიზები. ის აგრეთვე ცნობილია ოთხი საკულტო ღილაკით (, , , ).

ორიგინალი Xbox-ის გაყიდვები 2006 წლის მაისისთვის 24 მილიონ ერთეულზე მეტს შეადგენდა. Microsoft-ის მეორე კონსოლი, Xbox 360, გამოვიდა 2005 წელს და 2015 წლის ოქტომბრის მონაცემებით 86 მილიონი ერთეული გაიყიდა. მესამე კონსოლი, Xbox One, გამოვიდა 2013 წლის ნოემბერში და გაიყიდა 58 მილიონი ერთეული. Xbox-ის კონსოლების მეოთხე ხაზი, Xbox Series X და Series S, გამოვიდა 2020 წლის ნოემბერში. Xbox-ის ხელმძღვანელია ფილ სპენსერი, რომელმაც 2014 წლის მარტში ყოფილი ხელმძღვანელი მარკ უიტენი ჩაანაცვლა.

## გალერეა

ფაილი:Xbox-console.jpg|Xbox კონტროლერით
ფაილი:Xbox-360-Consoles-Infobox.png|მარცხნივ: Xbox 360 Elite და მარჯვნივ: Xbox 360 S კონტროლერით
ფაილი:Microsoft-Xbox-One-Console-Set-wKinect.jpg|Xbox One კონტროლერთან და Kinect-თან ერთად
ფაილი:Xbox_Series_X_and_S_with_controllers_(transparent_background).png|მარცხნივ: Xbox Series X და მარჯვნივ Xbox Series S კონტროლერით

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:Xbox
კატეგორია:2000-იანი წლები ვიდეო თამაშებში
კატეგორია:2000-იანების სათამაშოები
კატეგორია:2001 წელი ვიდეო თამაშებში
კატეგორია:2010-იანი წლები ვიდეო თამაშებში
კატეგორია:2010-იანი წლების სათამაშოები
კატეგორია:2001 წლის კომპიუტერთან დაკავშირებული სიახლეები
კატეგორია:სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:Microsoft-ის ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:Microsoft Gaming
კატეგორია:2001 წელს წარმოდგენილი პროდუქტები
ოდემიშის საქალაქო არქივი და მუზეუმი

**ოდემიშის საქალაქო არქივი და მუზეუმი** () — ეთნოგრაფიული მუზეუმი ოდემიშში, იზმირის პროვინცია, თურქეთი.

მუზეუმის შენობა არის ყოფილი სასტუმრო სახელწოდებით ილდიზი („ვარსკვლავი“), რომელიც გაიხსნა 1927 წელს. 2006 წელს ოდემიშის მუნიციპალიტეტმა შეიძინა სასტუმრო და რეკონსტრუქციის პროექტის შემდეგ 2012 წელს გაიხსნა როგორც მუზეუმი.

მუზეუმში დაცულია 6218 ეთნოგრაფიული ნივთი, ასევე 20815 დოკუმენტი და 3619 წიგნი. მუზეუმში 14 ოთახია. ზოგიერთი ოთახი განკუთვნილია ოდემიშის ცნობილი პიროვნებებისთვის, როგორებიც არიან შუქრუ სარაჯოღლუ (ყოფილი პრემიერ-მინისტრი თურქეთის XIII და XIV მთავრობებში), ექიმი მუსტაფა ბენგისუ (ყოფილი მერი და პარლამენტის წევრი) და ალევ ჯოშქუნი (პოლიტიკოსი და ჟურნალისტი). სხვა ოთახები ცნობილია როგორც პატარძლების ოთახი, საათის ოსტატების ოთახი, დალაქების ოთახი, თამბაქოს ოთახი, სასტუმრო ოთახი, ისტორიის ოთახი, სამზარეულო და ა. შ.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:ეთნოგრაფიული მუზეუმები
კატეგორია:2012 წელს დაარსებული მუზეუმები
მუღლის მუზეუმი

**მუღლის მუზეუმი** () — მუზეუმი მუღლაში, თურქეთი. ეს არის ზოგადი დანიშნულების მუზეუმი, რომელიც აერთიანებს ბუნების ისტორიას, არქეოლოგიასა და ეთნოგრაფიას. მუზეუმის შენობა, რომელიც მდებარეობს მიუშთაქ ბეის ქუჩაზე, არის მუღლის ქალაქის ყოფილი ციხე. შენობა რესტავრირებულ იქნა და გაიხსნა როგორც მუზეუმი 1994 წელს.

მუზეუმის ერთი ნაწილი წარმოადგენს ცხოველთა ნამარხებს, რომლებიც ცხოვრობდნენ 5-9 მილიონი წლის წინ (ანუ ტუროლის პერიოდში) კაკლიჯათეფედან, ბორცვიდან მუღლის მახლობლად. სხვა ნაწილი ფოკუსირებულია არქეოლოგიაზე; სტრატონიკეას გათხრებში აღმოჩენილი ნივთები გამოფენილია ამ ტერიტორიაზე. ასევე წარმოდგენილია გლადიატორის ჩონჩხი. ეთნოგრაფიის განყოფილებაში გამოფენილია ტანსაცმელი და ყოველდღიური ხელსაწყოები მუღლას რეგიონიდან. მუზეუმში 5460 ექსპონატია.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1994 წელს დაარსებული მუზეუმები
იზმირის საზღვაო მუზეუმი

**იზმირის საზღვაო მუზეუმი** () —  საზღვაო მუზეუმი ინჯირალთის უბანში, ბალჩოვას რაიონში, იზმირში, თურქეთი. მდებარეობს ინჯირალთის ოზდილეკის სავაჭრო ცენტრის სიახლოვეს, გაიხსნა 2007 წლის 1 ივლისს.

მუზეუმის მთავარი ღირსშესანიშნაობებია თურქეთის საზღვაო ფლოტის ორი გაუქმებული სამხედრო ხომალდი, წყალქვეშა ნავი TCG პირირეისი (S 343) (ყოფილი USS თენგი (SS-563)) და ფრეგატი TCG ეგე (F 256) (ყოფილი USS ეინსვორტი (FF-1090)). მუზეუმში ასევე არის სხვა ექსპონატებიც.

## რესურსები ინტერნეტში
* Brief description of the museum provided by Anatolia News Agency

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:2007 წელს დაარსებული მუზეუმები
ალია სიროტანოვიჩი

მინი|300პქ|ალია სიროტანოვიჩი 20000-იან იუგოსლავიურ დინარზე
**ალია სიროტანოვიჩი** (; დ. 14 აგვისტო, 1914 — გ. 16 მაისი, 1990) — იუგოსლავიელი მაღაროელი, სოციალისტური შრომის გმირი და ალბათ, ყველაზე ცნობილი იუგოსლავიელი დამკვრელი (მუშა). იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ იგი წარმოჩენილი იყო როგორც მშრომელი ადამიანის მოდელი ყოფილ იუგოსლავიაში.

### ადრეული ცხოვრება და ოჯახი
ალია სიროტანოვიჩი, ბოსნიელი, დაიბადა ორაჰოვოში, სოფელში, რომელიც მდებარეობს ცენტრალურ ბოსნიაში, ქალაქ ბრეზას ახლოს, და გაიზარდა ტრტორიჩიში, სხვა ახლომდებარე სოფელში. იგი დაიბადა 1914 წელს, როდესაც ბოსნია და ჰერცეგოვინა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ნაწილი იყო. მას ჰყავდა ექვსი ძმა და ორი და, ყველა მათგანი მაღაროელი იყო. ერთ-ერთი მისი ძმა, აჰმედი, 1970 წელს სამთო კატასტროფის დროს დაიღუპა.

## სამთო რეკორდი
სიროტანოვიჩი მუშაობდა ქვანახშირის მაღაროში ქალაქ ბრეზაში. 1947 წელს სიროტანოვიჩმა დაამყარა რეკორდი ნახშირის მოპოვებაში. 1949 წლის 24 ივლისს სიროტანოვიჩმა მონაწილეობა მიიღო მაღაროთაშორის შეჯიბრში კრეკას მაღაროში. მან და მისმა რვაკაციანმა ბრიგადამ 8-საათიან ცვლაში მოიპოვეს 128 ვაგონი მურა ნახშირი, ანუ 152 ტონა ნახშირი ერთი ცვლის განმავლობაში, დაახლოებით 40 ტონით მეტი, ვიდრე საბჭოთა „შრომის გმირის“ ალექსეი სტახანოვის პირველი რეკორდი. თუმცა ეს  სადავოა. იუგოსლავიელი მაღაროელების მიღწევები კვირების განმავლობაში ქვეყნდებოდა ახალი ამბების პირველ გვერდებზე.

ვინაიდან შეჯიბრის დროს არსებობდა საბჭოთა-იუგოსლავიური განხეთქილება, მისი მიღწევა ფართოდ იქნა შექებული და გახმაურებული იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ. ამბობენ, რომ იოსიპ ბროზ ტიტომ შესთავაზა სიროტანოვიჩს შეესრულებინა ნებისმიერი სურვილი, რომელიც მას ჰქონდა, მაგრამ როგორც ამბობენ, სიროტანოვიჩმა მხოლოდ უფრო დიდი ნიჩაბი ითხოვა.

სიროტანოვიჩი ცდილობდა პოლიტიკაში შესვლას, მაგრამ წარუმატებლად.

## მემკვიდრეობა
იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის მიერ იგი წარმოჩენილი იყო როგორც მშრომელი ადამიანის მოდელი.

1987 წელს ჯგუფმა "ზაბრანიენო პუშენიე" („აკრძალული მოწევა“) ჩაწერა სიმღერა სახელწოდებით „Srce, ruke i lopata“ („გული, ხელები და ნიჩაბი“), რომელიც პატივს მიაგებდა „ამხანაგ ავდიას“, მშრომელი, თავმდაბალი ადამიანის მოდელს.

### ბანკნოტი
ის გამოსახული იყო 20 000-იან იუგოსლავიური დინარის ბანკნოტზე, მაგრამ ხშირად არასწორად ამტკიცებდნენ, რომ ის გამოსახული იყო 10-დინარიან ბანკნოტზე. მიუხედავად აშკარა მსგავსებისა, 10-დინარიანი ბანკნოტი და მისი 1000-ძველი-დინარის წინამორბედი იმავე დიზაინით უფრო ძველია (1955) და გამოსახული იყო არიფ ჰერალიჩი, ლითონის მუშა, რომელიც მუშაობდა მაღალ ღუმელზე ზენიცაში. ახალი 20 000 დინარიანი ბანკნოტი გამოუშვეს 1987 წლის პირველ მაისს.

## რესურსები ინტერნეტში
* https://web.archive.org/web/20051126110554/http://www.bhdani.com/arhiva/102/citanka02.htm
* https://web.archive.org/web/20050902124953/http://www.bhdani.com/arhiva/186/t18611.shtml
* Alija on Leksikon YU mitologije
* Text of song *Srce, ruke i lopata*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
იზმირის სათამაშოების მუზეუმი

**იზმირის სათამაშოების მუზეუმი** () — მუზეუმი (ასევე ცნობილი როგორც „იუმრან ბარადანის სათამაშოების მუზეუმი“) არის სათამაშოების მუზეუმი იზმირში, თურქეთი და მდებარეობს ვარიანტის ქუჩის სიახლოვეს.

## ისტორია
მუზეუმი დააარსა კერამიკის ხელოვანმა, იუმრან ბარადანმა. 2005 წელს მან გააჩუქა ორსართულიანი სახლი და სათამაშოები, რომლებიც მან სხვადასხვა ქვეყნებში შეიძინა. მოგვიანებით, სუნაი აკინმა, რომელმაც მანამდე დააარსა სტამბოლის სათამაშოების მუზეუმი, სხვადასხვა ნივთები შესწირა მუზეუმს.

## მუზეუმი
მუზეუმს ამჟამად მართავს ქონაქის მუნიციპალიტეტი (იზმირის შიდა უბანი). პირველ სართულზე განთავსებულია იუმრან ბარადანის მიერ გაჩუქებული ნივთები. მეორე სართული დათმობილია სუნაი აკინის შემოწირულობებისთვის.

## ექსპონატები
კლასიკური თურქული სათამაშოების გარდა, როგორიცაა კარაგოზი და ჰაჯივატი, გამოფენილია სათამაშოები მრავალი ქვეყნიდან. ზოგიერთი მაგალითია:
*1860 საბავშვო ეტლი (აშშ)
*1880 მუყაოს ქალაქი (გაერთიანებული სამეფო)
*1920 დათუნია (გერმანია)
*1920 მოცეკვავე გოგონა (იტალია)
*1920 საბავშვო სახლი (თურქეთი-ალანია)
*1930 სარეცხი მანქანა (აშშ)
*1920-იანი წლების თუნუქის ავტომობილები (აშშ, გაერთიანებული სამეფო და გერმანია)

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:2010 წელს დაარსებული მუზეუმები
თაჰთაქუშლარის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**თაჰთაქუშლარის ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — კერძო მუზეუმი ბალიქესირის პროვინციაში, თურქეთში, რომელიც ეძღვნება ოღუზი თურქების წარმოშობის სოფლების მცხოვრებთა ცხოვრების წესს.

თაჰთაქუშლარი არის სოფელი ედრემითის ილჩეში (რაიონში) ბალიქესირის პროვინციაში. სოფლის ირგვლივ ტერიტორია არის კაზდაღის ნაწილი (ანუ ანტიკური პერიოდის იდას მთები). მუზეუმი მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ვიზიტორები მიჰყვებიან იზმირ-ჩანაქკალეს გზატკეცილს გიურეს ქალაქამდე. მუზეუმი მდებარეობს გიურედან მხოლოდ 1.5 კმ-ში (0.93 მილი).

მუზეუმი დააარსა 1991 წლის 10 ივნისს ალიბეი კუდარმა, პენსიაზე გასულმა დაწყებითი სკოლის მასწავლებელმა. სოფლის მოსახლეობა შედგება ოღუზი თურქებისგან, რომლებიც ადგილობრივად ცნობილები არიან როგორც თაჰთაჯი და მუზეუმი ეძღვნება თაჰთაჯის კულტურას. გამოფენილი ექსპონატების ნაწილია საოჯახო ავეჯი, ადგილობრივი სამოსი, ხალიჩები, კარვები, ამულეტები, სამკაულები და ა.შ. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ეთნოგრაფიული მუზეუმია, აქ ასევე გამოფენილია გიგანტური ზღვის კუს ბაკანი 197 სმ (78 დუიმი). მხატვარ და მოქანდაკე სელიმ თურანის სახელოვნებო გალერეა დაემატა ადგილობრივ კოლექციას 1992 წელს, ხოლო 1994 წელს მუზეუმში დაარსდა ბიბლიოთეკა.

## რესურსები ინტენტეტში
*Youtube file

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1991 წელს დაარსებული მუზეუმები
იზმირის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**იზმირის ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — ეთნოგრაფიული მუზეუმი იზმირში, თურქეთი. მასში ინახება ტანსაცმლისა და კერამიკის მრავალი ნიმუში თურქეთის ისტორიის სელჩუკების პერიოდიდან მოყოლებული. მუზეუმში შესვლა უფასოა.

შენობა, რომელშიც ახლა იზმირის ეთნოგრაფიული მუზეუმი მდებარეობს, თავდაპირველად აშენდა 1831 წელს წმინდა როშის საავადმყოფოს ფუნქციით. შენობა ოთხსართულიანი და ქვისგანაა აგებული. მუზეუმში ინახება ლამაზი კოლექცია ფერადი გამოფენებით, მათ შორის დიორამები, ფოტოები და საინფორმაციო პანელები. ეს არტეფაქტები წარმოაჩენს ადგილობრივ ხელოვნებას, ხელობასა და ადათ-წესებს. მუზეუმის სხვადასხვა განყოფილებები ასახავს ისეთ მრავალფეროვან და საინტერესო თემებს, როგორიცაა აქლემების ჭიდაობა, კერამიკა, კალით დაფარვა და ქეჩის დამზადება, ქარგვა. ასევე არის სხვადასხვა გამოფენა იარაღის, სამკაულების და მდიდარი კოლექცია ილუსტრირებული ხელნაწერების.

## რესურსები ინტერნეთში
## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1984 წელს დაარსებული მუზეუმები
ამოსი (გიტარა)

**ამოსი** — 1958 წლის  Gibson Flying V-ს გიტარა. ეს გიტარა ერთ-ერთია იმ მხოლოდ 98 Flying V-დან, რომლებიც Gibson-მა 1958-1959 წლებში დაამზადა. 1958 წელს ის გაიგზავნა ინდიანას შტატის მუსიკალურ მაღაზიაში. რამდენიმე ათეული წლის შემდეგ, 1975 წელს, გიტარა ისევ გამოჩნდა — ამჯერად კალიფორნიაში, ტარზანაში მცხოვრები გიტარების კოლექციონერისა და გამყიდველის, ნორმან ჰარისის ხელში. მოგვიანებით, 1984 წელს, ეს უნიკალური ინსტრუმენტი ვიხილეთ საკულტო ფილმში *„This Is Spinal Tap“*. დღესდღეობით, გიტარა ეკუთვნის ცნობილ ამერიკელ გიტარისტს, ჯო ბონამასას და მის პირად კოლექციაში ინახება.

## ისტორია 
ეს გიტარა 1958 წელს დაამზადეს და თავდაპირველად მას ფლობდა ემოს არტური — ადამიანი, რომელმაც დააარსა ''Arthur's Music Store'' ინდიანაპოლისში, ინდიანას შტატში. მიუხედავად იმისა, რომ იმ დროს Flying V-ის დიზაინს ბევრ ადამიანს უშნოდ მიაჩნდა, არტურს მაინც მოეწონა და შეიძინა ერთი ეგზემპლარი. მას სჯეროდა, რომ ასეთი განსხვავებული და გამორჩეული გიტარა კარგ საუბრების თემად იქცეოდა. ამ კონკრეტული გიტარის სერიული ნომერია 8-2857 და დღეს მას უბრალოდ „Amos“-ის სახელით იცნობენ.

1959 წელს გიტარა გაიყიდა არტურის მაღაზიიდან და ამის შემდეგ თითქმის 16 წელი არავის უნახავს. საბოლოოდ, 1975 წლისთვის ის ისევ გამოჩნდა — ამჯერად კალიფორნიის ქალაქ ტარზანაში, გიტარების ცნობილ მაღაზიაში „Norman's Rare Guitars“, სადაც გიტარა კოლექციონერმა მოიტანა. მაღაზიის მფლობელმა, ნორმან ჰარისმა, გიტარა გაცვლით მიიღო და შემდეგ თავის პირად კოლექციაში შეინახა თითქმის ოთხი ათწლეულის განმავლობაში.2014 წელს ჰარისმა საბოლოოდ გაყიდა ეს იშვიათი გიტარა ცნობილ მუსიკოს ჯო ბონამასაზე, და ახლა „Amos“ სწორედ მის კოლექციაში ინახება.

## აღწერა 
1958 წელს „Amos“ იყო ერთ-ერთი იმ მხოლოდ 98 Flying V გიტარიდან, რომლებიც Gibson-ის კალამაზუს ქარხნიდან გაიგზავნა. ამ გიტარას კიდევ უფრო გამორჩეულს ის ფაქტი ხდის, რომ ის მხოლოდ ათ Flying V-დან ერთ-ერთია, რომელიც შავი პლასტმასის პიკგარდით (ხმის დამცავი ფირფიტა) იყო აღჭურვილი. გიტარაზე პლასტმასის დეტალები ერთმანეთთან არ არის შეხამებული — მას შავი პიკგარდი აქვს, მაგრამ სვიჩის ირგვლივ მოთეთრო რგოლი, ე.წ. „poker chip“. მიიჩნევენ, რომ ქარხანა მხოლოდ ხუთ Flying V-ს ამ სპეციფიკური კომბინაციით გამოუშვა, რაც ამ ინსტრუმენტს ძალიან იშვიათს და კოლექციურად ღირებულს ხდის.Gibson-მა Flying V მხოლოდ ორი წლის განმავლობაში აწარმოა — 1958 წელს (81 ეგზემპლარი) და 1959 წელს (მხოლოდ 17 ეგზემპლარი). გიტარა დამზადებულია კორინას ხისგან და აღჭურვილია ორით, კლასიკური PAF ტიპის ჰამბაკერ პიკაპით, რაც მას განსაკუთრებულ ჟღერადობას აძლევს.

## მემკვიდრეიბა 
გიტარა „ამოსი“ 1984 წელს გამოჩნდა ფილმში „This Is Spinal Tap“, როგორც პერსონაჟ ნაიჯელ ტაფნელის კოლექციის ნაწილი. ის ასევე შევიდა ნორმან ჰარისის წიგნშიც.

2017 წელს Epiphone-მა და Seymour Duncan-მა გამოუშვეს ამოსის სპეციალური რეპლიკები. 2024 წელს Gibson-მა შექმნა ამოსის ზუსტი ასლი კოლექციონერებისთვის — მასზე მუშაობდა Murphy Lab.

ჯო ბონამასაი ამ გიტარაზე დღემდე უკრავს.

2023 წელს ამ ტიპის ორიგინალური Flying V-ის ფასი 335,000–435,000 დოლარს შორის იყო.

## სქოლიო
ქუთაჰიის არქეოლოგიური მუზეუმი

**ქუთაჰიის არქეოლოგიური მუზეუმი** () — მუზეუმი ქუთაჰიაში, თურქეთი.

მუზეუმი მდებარეობს ვაჯიდიეს მედრესეში, ისტორიულ მედრესეს (ისლამური სკოლა) შენობაში, რომელიც დაკვეთილი იყო გერმინიანიდის მმართველის უმურის მიერ 1314 წელს. ის მდებარეობს ქუთაჰიას ულუ მეჩეთის („დიდი მეჩეთი“) გვერდით, კოორდინატებზე 39°25′02″ ჩ. გ. 29°58′34″ აღ. გ. 1965 წელს იგი გაიხსნა როგორც მუზეუმი. რესტავრაციის პერიოდის შემდეგ კვლავ გაიხსნა 1999 წლის 5 მარტს.

შენობის მასალა არის დამუშავებული ქვა და პორტალი სელჩუკიდების სტილშია შესრულებული. არის ცხრა ოთახი. ექსპონატები მოიცავს პალეოლითური, ქალკოლითური, ბრინჯაოს ხანის, ხეთების, ფრიგიულ, ელინისტურ, რომაულ, ბიზანტიურ, სელჩუკიდების და ოსმალეთის ეპოქებს. უძველესი ნივთებია ჰაჯილარიდან მოტანილი მოხატული კერამიკა.

ერთ-ერთი საინტერესო ნივთია სავარაუდო ამაზონის სარკოფაგი, იშვიათი ნიმუში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Virtual tour 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1965 წელს დაარსებული მუზეუმები
მანისის არქეოლოგიური მუზეუმი

**მანისის არქეოლოგიური მუზეუმი** () — არქეოლოგიური მუზეუმი მანისის მუზეუმის ფარგლებში, რომელიც მდებარეობს მურადიეს მეჩეთის ისტორიულ კულიეში, რომელიც აშენებულია მიმარ სინანის მიერ. მუზეუმში გამოფენილია ადგილობრივი და რეგიონული არტეფაქტები ძველი მაგნეზიიდან, სარდესიდან და სხვა რეგიონული ქალაქებიდან. მუზეუმის გამოფენები მოიცავს ფართო დიაპაზონს პრეისტორიული პერიოდიდან XX საუკუნემდე. ეთნოგრაფიული მუზეუმი მდებარეობს ახლომდებარე შენობაში. მუზეუმი გაიხსნა 1937 წლის 29 ოქტომბერს.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1937 წელს დაარსებული მუზეუმები
ჩოი ჰიუნვუკი

**ჩოი ჰიუნ-ვუკი** (კორ. 최현욱; დაიბადა 2002 წლის 30 იანვარს) — სამხრეთ კორეელი მსახიობია. 2019 წელს მან სამსახიობო კარიერა ვებდრამაში „ნამდვილი:დრო:სიყვარული“ მთავარი როლით დაიწყო. SBS-ის ტელესერიალებში „ტაქსის მძღოლი“ და „რაკეტის ბიჭებში“ მისმა როლმა 2021 წლის SBS Drama Awards-ზე საუკეთესო ახალი მსახიობის ჯილდო მოაპოვებინა. ცოტა ხნის წინ მან კიდევ უფრო მეტი აღიარება მოიპოვა ფილმებში „ოცდახუთი ოცდაერთი“ (2022), „სუსტი გმირი 1“ (2022), „D.P. 2“ (2021–2023), „წკრიალა საზამთრო“ (2023) და „ჩემი საყვარელი მტერი“ (2025).

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ჩოი ჰიუნ-ვუქი დაიბადა 2002 წლის 30 იანვარს. ბავშვობაში იგი ათი წლის განმავლობაში ბეისბოლს თამაშობდა. საშუალო სკოლის პირველ კლასში მან იდაყვის დაზიანება მიიღო და გაიარა ოპერაცია და რეაბილიტაცია, მაგრამ მისი მდგომარეობა არ გაუმჯობესებულა. აღნიშნული სიტუაციის გამო, მან შეცვალა კარიერული გზა და მსახიობობას მიჰყო ხელი. საბოლოო ჯამში, ჩოიმ დატოვა განგნეუნგის საშუალო სკოლა, ასევე სკოლის ბეისბოლის გუნდში მისი პოზიცია, და გადავიდა ჰანლიმის მრავალპროფილიან სახელოვნებო სკოლაში მაუწყებლობისა და გართობის დეპარტამენტში სრული განათლების მიღებამდე.

## კარიერა 
2020 წლის 23 მარტს, Gold Medalist-მა დაადასტურა, რომ ჩოი მიიღეს ვებ-დრამაში Pop Out Boy!, რომელიც დაფუძნებულია ამავე სახელწოდების პოპულარულ ვებტუნზე. სერიალის გადაღებები მომდევნო თვეში დაიწყო,  ხოლო მისი ეთერში გასვლა 25 ივნისს.

2021 წლის აპრილში, ჩოი გამოჩნდა SBS-ის დრამაში „ტაქსის მძღოლი“, სკოლის მოძალადის, პარკ სეუნგ-ტეს როლში. მან ანტაგონისტის როლი შეასრულა სერიის მე-3 და მე-4 ეპიზოდებში. ერთი თვით ადრე, იგი შეირჩა კიდევ ერთ SBS დრამაში, „რაკეტის ბიჭებში“, მთავარ როლზე. ჩოი მოკლედ გამოჩნდა „ჯირისანში“, როგორც ლიმ ჩეოლ-კიონგი, ფლეშბექში, ერთ-ერთ მთავარ პერსონაჟთან, სო ი-კანგთან ერთად.

2022 წელს, ჩოი მოხვდა პოპულარობის ტალღაზე მას შემდეგ, რაც მან მთავარი როლი შეასრულა ახალგაზრდობის ტელესერიალში „ოცდახუთი ოცდაერთი", სადაც მასთან ერთად თამაშობდნენ კიმ ტაე-რი, ნამ ჯუ-ჰიოგი, კიმ ჯი-იონი და ლი ჯუ-მიუნგი.  იმავე წელს, მან მთავარი როლი შეასრულა ტელესერიალში „სუსტი გმირის კლასი 1", სადაც ერთად თამაშობდნენ ჰონგ კიუნგი და პარკ ჯი-ჰუნი.

2023 წელს ითამაშა წკრიალა საზამთროში რიოუნთან, სოლ ინასთან და შინ იუნსუსთან ერთად.
## ფილმოგრაფია 
### ტელესერიალები 
### ვებ სერიალები 
### მუსიკალურ კლიპებში გამოჩენა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 2002
კატეგორია:სამხრეთკორეელი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სვეტლოიარი

**სვეტლოიარი** — ტბა, რომელსაც უკავშირდება ლეგენდა ჩაძირულ ქალაქ კიტეჟზე. მდებარეობს ნიჟეგოროდის ოლქში, დაახლოებით 130 კილომეტრით ჩრდილო-აღმოსავლეთით ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრიდან და 1–1,5 კილომეტრით დასავლეთით ვლადიმირსკოეს სოფლისგან, ვოსკრესენსკის რაიონში. წარმოადგენს ფედერალური მნიშვნელობის ბუნების ძეგლს. განთავსებულია ვოსკრესენსკოეს პოვეტლუჟიეს ბუნებრივ პარკის ტერიტორიაზე. ნიჟეგოროდის ოლქის მთავრობის 2015 წლის 20 იანვრის №17 დადგენილებით, ტბა შეტანილ იქნა რუსეთის ფედერაციის ხალხების კულტურული მემკვიდრეობის (ისტორიულისა და კულტურული ძეგლების) ერთიან სახელმწიფო რეესტრში, როგორც მუნიციპალიტეტური (ადგილობრივი) მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტი კომპლექსის „კულტურულ-ლანდშაფტური კომპლექსი ტბა სვეტლოიარი და სოფელი ვლადიმირსკოე“ შემადგენლობაში.

## აღწერა
ტბა მდებარეობს კერჟენეცისა და ვეტლუგას მდინარეებს შორის, რომლებიც ვოლგის მარცხენა შენაკადებია. მისი ზედაპირის ფართობი შეადგენს 0,1483 კმ²-ს. ტბას ოვალური ფორმა აქვს — 470×350 მეტრი, გრძივი ღერძით ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ. იგი მეზობელ ტბებთან შედარებით გამოირჩევა დიდი სიღრმით, რომელიც აღწევს 33,4 მეტრს. 2009 წელს გამოქვეყნდა საველე კვლევების შედეგები, რომლებიც ამ ჰიპოთეზას უჭერს მხარს და მიუთითებს, რომ ტბა წარმოიშვა დაახლოებით 3,0–3,2 ათასი წლის წინ.

სვეტლოიარის მეტეორიტული წარმოშობის მომხრე არგუმენტებია: მისი სწორი ფორმა, სიღრმე, გეოლოგიური სტრუქტურა შემოგარენ ბორცვებზე, ფსკერზე დალექილი ნალექების სტრატიგრაფია, მრავალი ნამსხვრევი დაფლეთილი ფენების, მრგვალი წვეტისებრი ფორმების შავი, ნაბუშტალი მინისებრი მასისგან, რომლებიც იმპაქტიტებს წააგავს. ციური სხეული, რომელმაც სვეტლოიარი შექმნა, შესაძლოა მოძრაობდა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ დაბალი ტრაექტორიით, დედამიწის ზედაპირის მიმართ 30-40 გრადუსის კუთხით.

1993 წელს გამოვიდა კრეატიული გაერთიანება „ეკრანის“ ფილმი „ლეგენდა დიდსა და უხილავ ქალაქ კიტეჟზე“ (ავტორი და რეჟისორი — ვიქტორ კუკუშკინი), რომელიც ეძღვნება „მიფოლოგიურ საფუძვლებსა და უხილავი „ქალაქი კიტეჟის“ ძებნას სვეტლოიარის ტბის წყლის სარკის ქვეშ ნიჟეგოროდის ოლქში“ (ციტატა — რუსეთის სახელმწიფო ტელერადიოფონდის ვებგვერდიდან). ფილმის ჩვენება გაიმართა ცენტრალური ტელევიზიის პირველ არხზე 1993 წლის 17 აპრილს, აღდგომის დღეს, მოსკოვის ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძრიდან აღდგომის საღმრთო ლიტურგიის პირველ ტელეტრანსლიაციამდე.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ტბები რუსეთის ფედერაციის სუბიექტების მიხედვით
კატეგორია:ტბები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ტბები ტიპების მიხედვით
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ჰოგევანქის მონასტერი

**ჰოგევანკის მონასტერი** - (სომხურად: **Հոգեվանք**) მდებარეობს სოფელ სარნაჰბიურთან ახლოს, სომხეთის შირაკის პროვინციაში მონასტერი ასევე ცნობილია შემდეგი სახელებით: **„ძორაგიურგის ვანკი“** (Ձորագյուղի վանք) და **„კარმირ ვანკი“** (Կարմիր վանք).

წმინდა კარაპეტის ეკლესია (Սբ. Կարապետ), რომელიც აიგო 1205, არის მთავარი სამლოცველო, სამონასტრო კომპლექსში. მაგრამ, ჩრდილეთის შემოსავლელის ზედა კუთხეში, წარწერის მიხვედით, თავდაპირველად ეკლესის იყო წმინდა სტეფანოსის(Սբ. Ստեփանոս) სახელის.

სამლოცველოს აქვს ორი შესასვლელი: დასავლეთისა და ჩრდილოეთის. აღმოსავლეთ მხარეს ნახევარწრიულად განლაგებულ მთავარ საკურთხეველს ორივე მხრიდან, მართი კუთხით, თაღოვანი და ღიად გამოყოფილი საკურთხევლის ოთახები ეკვრის. ეკლესიის გუმბათი ცილინდრული ყელის ფორმისაა. 1939 წლის მიწისძვრის შედეგად გუმბათი განადგურდა, რომელიც 1980 წელს აღადგინეს. თავდაპირველად ეკლესია აშენებული იყო წითელი, გაპრიალებული ტუფის ქვით, ხოლო რესტავრაციის პერიოდში გამოყენებულ იქნა შავი და ყავისფერი ტუფის ქვებიც. ამასთან ერთად, გარე კედლებს ამშვენებს წარწერები.

ეკლესიის შიგნით შემორჩენილია ოთხწახნაგა, ნაკვეთი მემორიალური ნიშნები, რომლებიც IV და V საუკუნეებით თარიღდება. გარდა ამისა, აღმოჩენილია მრავალი გატეხილი ხაჩქარის (სომხური ქვის ჯვრების) ფრაგმენტი, რომლებიც XIII საუკუნით თარიღდება. თუმცა, მათი ასაკის გამო, წარწერები ამოუცნობია.

წმინდა კარაპეტის ეკლესიის ჩრდილოეთით, შემორჩენილია არის ჩამონგრეული კედლები V საუკუნის ერთნავიანი სამლოცველოსა და VII საუკუნის ოთხაფსიდიანი საწმინდარისა.

## გალერია 

File:St._Karapet_Church_(1205).png|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Karapet_Church_(1205).png|წმ. კარაპეტის ეკლესია აგებული 1205 წელს 
File:St._Karapet_Church_Dome.png|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Karapet_Church_Dome.png|წმ. კარაპეტის ეკლესის გუმბათი, 1980 წლის რეკონსტუქცის მიხედვით
File:St._Karapet_Church_Dome_Interior.jpg|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Karapet_Church_Dome_Interior.jpg|გუმბათის ინტერიერი
File:St._Karapet_Church.png|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Karapet_Church.png|წმ. კარაპეტის ეკლესის ერთ-ერთი სვეტი
File:St._Karapet_Church_inscriptions.png|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:St._Karapet_Church_inscriptions.png|წარწერები გარე კედელზე
File:Hokevank_Monastery_(Sanctuary).png|ბმული=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Hokevank_Monastery_(Sanctuary).png|ნანრგევები, V საუკუნის ლაზარეთის, ჰოგევანკის მონასტერი

## ციტირებული მასალა
აგრიგალებულობა

**აგრიგალებულობა** — სითხის ან აირის მოძრაობის თვისება, რომელის დროსაც მოცემული მოცულობის შიგნით ადგილი აქვს ერთ ან რამდენიმე გრიგალისებურ მოძრაობას. გრიგალობის რაოდენობრივი საზომია სიჩქარის როტორი. {\omega = \operatorname{rot}~v}; ω-ს უწოდებენ გრიგალის ფსევდოვექტორს ან უბრალოდ აგრიგალებულობას. მოძრაობას, რომელსაც აქვს არანულოვანი აგრიგალებულობით, გრიგალური მოძრაობა ეწოდება, პოტენციური — არაგრიგალური მოძრაობისაგან განსხვავებით.

ბლანტ სითხეში ხდება გათანაბრება — ლოკალური აგრიგალებულობის დიფუზია, ხოლო დიფუზიის კოეფიციენტის როლს ასრულებს სითხის კინემატიკური სიბლანტე \nu. ბლანტი, შეუკუმშვადი სითხის აგრიგალებულობის ევოლუცია განისაზღვრება ფორმულით:

:\frac{\mathrm d\omega}{\mathrm dt} = (\omega\nabla) u + \nu \triangledown^2 \omega.

აგრიგალებულობა დაკავშირებულია ნაკადის ფუნქციასთან ლაპლასის ოპერატორის მეშვეობით:

:\omega = \triangle \phi

## მრავალსპირალური გრიგალი (Swirl) 
რადიალურად სიმეტრიულად განლაგებული k სპირალების გრიგალი აღიწერება ფორმულით:
:  f(r, \theta)=\sin(n \cdot \cos r-k \theta) ,
სადაც r და \theta — შესაბამისად პოლარული რადიუსი და კუთხეა; k =0, 1, …, n-1.

Swirl-ში მოცემულია მარავლსპირალური გრიგალები, სადაც n =6.

## ლიტერატურა
* *Кочин Н. Е., Кибель И. А., Розе Н. В.* Теоретическая гидромеханика. 6 изд., ч.1. — М., 1963 г.;
* *Седов Л. И.* Механика сплошной среды, т.1-2, 4 изд. — М., 1983-84;
* *Бэтчелор Дж.* Введение в динамику жидкости, пер. с англ. — М., 1973

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიდროდინამიკა
ანდლაუს ციხე

300px|მინი|Haut-Andlau
**ანდლაუს ციხე**() — შატო დ'ანდლაუ შუა საუკუნეების ნანგრევებიანი ციხე-გალავანი, რომელიც მდებარეობს ანდლას (Andlau) კომუნაში, ბას-რენის დეპარტამენტში, საფრანგეთში. ეს ციხე 1926 წლიდან აღიარებულია ისტორიული ძეგლის სტატუსით.

## ისტორია
აშენებულია ვიწრო გრანიტის ქედზე 451 მ (~1466 ფუტი) სიმაღლეზე, ო-ანდლო დომინირებს ანდლოსა და კირნეკის ხეობებზე. ციხესიმაგრე აშენდა გრანიტის ბლოკებისგან, უდავოდ ებერარდ დ'ანდლოს მიერ 1246-დან 1264 წლამდე. 1678 წელს, ელზასის საფრანგეთთან შეერთების შემდეგ, ის გაძარცვეს მარშალ კრეკის ჯარისკაცებმა. ციხესიმაგრე ანდლოს გრაფების ხელში რჩებოდა საფრანგეთის რევოლუციამდე და შემდეგ გამოიყენებოდა როგორც სანადირო მცველის რეზიდენცია.

ეროვნულ ქონებად ჩამორთმეული ციხესიმაგრე, 1796 წელს მიყიდეს ვაჭარს, რომელმაც 1806 წლიდან, საზოგადოებრივი წინააღმდეგობის გარეშე, ციხესიმაგრის ნაწილებად გაყიდვა დაიწყო. 1818 წელს ანტუან-ანრი დ'ანდლომ იყიდა ნანგრევი და გადაარჩინა განადგურებას. სარემონტო სამუშაოები ჩატარდა 1856 წელს. 1926 წელს ციხესიმაგრე კლასიფიცირდა როგორც ისტორიული მონუმენტი (monument historique), ხოლო 1927-1928 წლებში იგი განიმტკიცდა რესტავრაციის კამპანიის ფარგლებში, რომელიც დაიწყო ვოზჟის კლუბის (Club Vosgien) ინიციატივით. ციხესიმაგრე დღემდე ეკუთვნის ანდლოს ოჯახს.
300px|მინი|შიდა ეზო
## შენობა
ციხესიმაგრე ორ დონეზეა განლაგებული. ზედა ნაწილი აშენებულია ვიწრო ქედზე, რომლის სიგანეა დაახლოებით 25 მ და სიგრძე 80 მ (~81 და 260 ფუტი), მიმართულებით სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ. შედგება გრძელი საცხოვრებელი ნაგებობისგან, რომელსაც ორივე ბოლოს გარშემორტყმულია მრგვალი კოშკები, დაახლოებით 10 მ (~33 ფუტი) დიამეტრით. ციხესიმაგრე აშენდა ერთიანი სტრუქტურით; მხოლოდ ქვედა ეზომ განიცადა ცვლილება (XVI საუკუნეში). მშენებლობისთვის გამოყენებული ადგილზე მოპოვებული გრანიტი. აღმოსავლეთით ციცაბო მთის ფერდობი ციხესიმაგრის ბუნებრივ თავდაცვას უზრუნველყოფდა, ხოლო დანარჩენ მხარეებზე ციხესიმაგრე გამოჭრილი ღრმა და ფართო ხვრელით იყო იზოლირებული და დაცული.

## სქოლიო
ანჰოეური სისტემა

**ანჰოეური სისტემა** — ძველ ქართულ წერილობით ძეგლებში არსებული კრიფტოგრაფიული სისტემა. 

ტერმინი ანჰოეური შემოიღო მარი ბროსემ. 
ანჰოეურ სისტემაში არაა გამოყენებული ჲ და ჳ ნიშნები. აქედან გამომდინარე, სავარაუდოა, რომ აღნიშნული საიდუმლო დამწერლობა შემოღებულია მოგვიანო პერიოდში. 

ე. წ. ანჰოეური სისტემა წარმოდგენილია პარიზის ნაციონალური ბიბლიოთეკის N1 ხელნაწერში.

## ლიტერატურა
* დანელია კ., სარჯველაძე ზ., „ქართული პალეოგრაფია“, გამომცემლობა „ნეკერი“, გვ.336., თბ. 1997 წ.

კატეგორია:ქართული ხელნაწერები
ანრეული სისტემა

**ანრეული სისტემა**— ძველ ქართულ ხელნაწერებში არსებული კრიფტოგრაფიული დამწერლობა. 
ანრეული საიდუმლო დამწერლობა გულისხმობს ერთეულთა და ასეულთა, ათეულთა და ათასეულთა გამომხატველი გრაფემების მონაცვლეობას.ანრეული სისტემის კრიპტოგრამები იშვიათად გვხვდება (სულ გამოყენებულია 6 ნიმუში).

ტერმინი ანრეულის შემქმნელად მარი ბროსე ითვლება. 

H-1671 ხელნაწერში (1752 წ.) არის ასეთი კრიპტოგრამა: ტძჟჲჩთრწპტმჩაფ შდ რჲძრ რწჩბტრჭ ურწჩჲჭრ, ანუ: გლეხი შამოგწირო, თუ ახლა ამისგან დამიხსნა. 

H - 2295 ხელნაწერის ზედა საცავ ფურცელზე XIX საუკუნის I მეოთხედის ხელით წერია:
*ოფძწმჩეფფ იფწჴ [...] არ რაჩბ აჴწ იფწბ ლრწბ[...]რა ბმჱრ ძჴსშ ურ დმჱრბჴბ გრჭპქჩშრ წრარ რქრბჲფ დერძბრ ურ ტრჭჩცჩშჲფ*, ანუ: *ხელმწიფეო ჩემო... რას არის, რომ ჩემს ძმას... არ სწყალობთ და უწყალოს ტანჯვითა სტანჯავ. მარა ავასხე უფალსა და გინიკითხე.*

## ლიტერატურა
* დანელია კ., სარჯველაძე ზ., „ქართული პალეოგრაფია“, გამომცემლობა „ნეკერი“, თბ., 1997 გვ. 335-336

კატეგორია:ქართული ხელნაწერები
ბენელი არგო

ტიპი: ნახევრად ავტომატური კარაბინი
წარმოშობის ადგილი: იტალია
წარმოების ისტორია:
დიზაინერი: ბენელი არმი შპა (Benelli Armi SpA)
მწარმოებელი: ბენელი არმი შპა (Benelli Armi SpA)
სპეციფიკაციები:
მასა: დაახლოებით 3250 გრამი
მოქმედების მექანიზმი: ბენელის პატენტით დაცული, თვითრეგულირებადი გაზური ნახევრად ავტომატური სისტემა
კვების სისტემა: კალიბრის მიხედვით, შეიძლება დაემონტაჟოს პრიზმული ამოსაღები 2, 3, 4, 5 ან 10 patron-ის მაღაზინი
ეს არის იტალიური ბენელის კომპანიის მიერ წარმოებული ნახევრად ავტომატური იარაღი, რომელიც გამოირჩევა თავისი თვითრეგულირებადი გაზური სისტემით და სხვადასხვა ზომის მაღაზინების გამოყენების შესაძლებლობით.
ბენელი არგოს შაშხანა იწარმოება იტალიური იარაღის მწარმოებელი კომპანიის Benelli Armi SpA-ს მიერ. ის იწარმოება ორი ვერსიით: ძირითადი არგოს ვერსია შავი ანოდირებული მიმღებით და არგო სპეციალი ნიკელით დაფარული მიმღებით.
## დიზაინის დეტალები  
ბენელი არგოს აქვს მბრუნავი ლულის თავი სამი კბილანით, რომლებიც ერთობლივად უზრუნველყოფენ ეფექტურ ჩაკეტვის ზედაპირს. სრულად გამოწრთობილი ფოლადის საფარი აღჭურვილია ხვრელებით ოპტიკური სამიზნეების დასამაგრებლად და მყარად არის დაკავშირებული ლულასთან. ეს განაპირობებს მეტ სიზუსტეს შორ მანძილზე. თავისუფლად მოძრავი ლულა იძლევა უფრო მეტ სიზუსტეს, რაც უფრო მეტად წააგავს -ექშენის მოდელებს.

ფირფიტების ნაკრები, რომელიც გამოიყენება კონდახის გადახრისა და ჩაშვების რეგულირებისთვის, ურთიერთშემცვლელ სამიზნეებთან ერთად, ხდის ბენელი არგოსა და არგო-სპეციალის შაშხანებს მრავალფუნქციურსა და უნივერსალურს.
## რესურსები ინტერნეტში
*https://web.archive.org/web/20081008072328/http://www.benelli.it/index.asp?Lan=EN
*https://www.benelliusa.com/

კატეგორია:იარაღის მწარმოებელი კომპანიები
უშაქის არქეოლოგიური მუზეუმი

**უშაქის არქეოლოგიური მუზეუმი** () — არქეოლოგიური მუზეუმი უშაქში, დასავლეთ თურქეთში. დაარსებული 1970 წლის 23 მაისს, მუზეუმი ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი კარუნის საგანძურის გამოფენებით.

მუზეუმში გამოტანილი ექსპონატები მოიცავს ქანდაკებებს, ნისკარტისებრი ტუჩებიანი დოქებს და ქვის ცულებს ბრინჯაოს ხანიდან, თიხის ჭურჭელს და მინის ნაკეთობებს ელინისტური და ძველი რომაული პერიოდიდან, და სტელებს ახლომდებარე რომაული ძველი ნანგრევების ადგილიდან ბლაუნდუსიდან. ყველაზე საინტერესო ნივთებია ეგრეთ წოდებული კარუნის საგანძური, რომელიც მიეკუთვნება ლიდიურ პერიოდს.

## კარუნის საგანძური
არტეფაქტები, რომლებიც შეადგენენ 363 ნივთისგან შემდგარ კოლექციას, თარიღდება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე VII საუკუნით. ისინი უკანონოდ ამოთხარეს სოფლელებმა 1966 წელს ლიდიელი წარჩინებული ქალის სამარხიდან, გააპარეს ქვეყნის გარეთ და მიჰყიდეს მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმს (The Met) ნიუ-იორკში, აშშ-ში. 1984 წელს მუზეუმის კატალოგში მათი აღმოჩენის შემდეგ, თურქმა ჟურნალისტმა ოზგენ აჯარმა აცნობა თურქეთის მთავრობას, რომელმაც სასამართლო საქმე აღძრა მეტროპოლიტენის წინააღმდეგ. სამართლებრივი დავის შემდეგ, 1993 წელს კოლექცია დაუბრუნდა თურქეთს.

## მუზეუმის ქურდობის საქმე
2006 წელს აღმოჩნდა, რომ კარუნის საგანძურის (ლიდიური განძი) ორი ნივთი იყო ყალბი, ხოლო ორიგინალები მოპარული იყო. ნივთები იყო მონეტა და ოქროს ბროში ჰიპოკამპის (ფრთოსანი ზღვის ცხენი) ფორმით. მუზეუმის დირექტორი კაზიმ აქბიიქოღლუ დაადანაშაულეს ქურდობაში, და იგი და კიდევ 10 ადამიანი დააპატიმრეს. აქბიიქოღლუმ აღიარა დანაშაული, აზარტული თამაშების ვალებს დააბრალა. მას მიესაჯა 13 წლით პატიმრობა.

2012 წლის ნოემბერში გამოცხადდა, რომ ოქროს ბროში დაუბრუნდებოდა თურქეთს. დაბრუნებული ნივთი დროებით გამოიფინა ანკარის ანატოლიის ცივილიზაციების მუზეუმში, სანამ დაუბრუნდებოდა უშაქის არქეოლოგიის მუზეუმს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Karun Treasure Book 
* Uşak Museum of Archaeology

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1970 წელს დაარსებული მუზეუმები
მელიორაცია

**მელიორაცია** () — ორგანიზაციულ-სამეურნეო და ტექნიკურ ღონისძიებათა კომპლექსი, რომელიც მიმართულია მიწების ძირეული გაუმჯობესებისაკენ. 

მელიორაცია იყოფა 3 ჯგუფად: 1. არახელსაყრელი წყლის რეჟიმიანი მიწების მელიორაცია; 2. ცუდი ფიზიკური და ქიმიური თვისებების მიწების მელიორაცია; 3. მიწებისა, რომლებიც განიცდიან წყლისა და ქარის უარყოფით ზემოქმედებას. 

ყველაზე მეტად გავრცელებულია პირველი ჯგუფის მიწების მელიორაცია. ჭაობებისა და ჭარბტენიანი ნიადაგების მელიორაციის მიზანია ღია და დახურული დამშრობი ქსლით ნიადაგიდან ჭარბი წყლის მოცილება; აერაციისა და ტემპერატურული რეჟიმის გაუმჯობესება; ორგანული ნივთიერებების დაშლის აერობული პროცესის გაძლიერება; მშრალი მიწათმოქმედების რაიონებში (სადაც ნალექები მცირეა, აორთქლება კი ძლიერი) ნიადაგში ტენის მარაგის გაზრდა ხელოვნური რწყვით, რისთვისაც აშენებენ ღია და დახურულ, სარწყავ სისტემებს; უდაბნოებისა და ნახევჯრუდაბნოების, მშრალი ველებისა და მთის საძოვრების გაწყლიერება; მცირეწყლიან რაიონებში მდინარეთა ჩამონადენის რეგულირება, რისთვისაც აწყობენ წყალსაცავებს, გარდა ამისა ერთი მდინარის აუზიდან წყალს უშვებენ მეორეში და სხვა. მელიორაციულ ღონისძიებათა კომპლექსს, რომელიც აუმჯობესებს არახელსაყრელ წყლის რეჟიმიან მიწებს, ჰიდროტექნიკური ანუ წყლისმიერი მელიორაცია ეწოდება. 

მეორე ჯგუფის მიწების მელიორაცია მოიცავს ველისა და უდაბნოს მშრალი რაიონების მლაშობების ჩარეცხვის საშუალებით ნიადაგიდან საზიანო მარილების მოცილებას, ბიცობების გამოთაბაშირიანებას, ნიადაგის გათიხიანებას დიდი რაოდენობით ორგანული სასუქი შეტანას, სიდერატების თესვას, მძიმე ნიადაგებში ქვიშის შეტანასა და ფართობის მოსწორებას (მოშანდაკებას). 

მესამე ჯგუფის მიწების მელიორაცია გულისხმობს ზედაპირული ჩამონადენი წყლების რაოდენობისა და სიჩქარის შემცირებას. ნიადაგის წინააღმდეგობის გაზრდას ჩამორეცხვისა და ქარული ეროზიისაგან. ამისათვის იყენებენ აგროტექნიკურ, ფიტომელიორაციულ და ჰიდროტექნიკურ ღონისძიებებს, აწყობენ ხელოვნურ ტერასებს, წყალშემკავებელ მიწაყრილებს; წყალშემკავებელ თხრილებს, წყალდა8გყერ არხებს, ხრამების ზრდის საწინააღმდეგოდ ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებს, ეროზიასაშიში, ძლიერ დამრეცილი ფერდობების გატყიანებას, მინდორსაცავი ტყის ზოლების გაშენებას და სხვა. 

საქართველოში უძველესი დროიდანაა ცნობილი სარწყავი არხების მშენებლობა და საირიგაციო ტექნიკური საშუალებები. საქართველოში მელიორაციის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი პროფესორმა ი. ჩხენკელმა, დიდი ღვაწლი მიუძღვით აგრეთვე პროფესორებს ც. მირცხულავას, მ. გაგოშიძეს, ა. მოწერელიას, ვ. ვოზნესენსკის; სოფლის მეურნეობის მეცნიერ კანდიდატებს ვ. ჩხიკვიშვილს, ვ. ბუაჩიძესა და სხვა.  

## ლიტერატურა
*ჩხენკელი ი. სასოფლო-სამეურნეო მელიორაცია, გამოც. მე-5, თბ., 1970.
იქტოსტეგა

300px|მინი|იქტოსტეგის ჩონჩხი მოსკოვის პალეონტოლოგიური მუზეუმიდან
**იქტოსტეგა** — კიდურებიანი ტეტრაპოდომორფების გადაშენებული გვარი გვიანდელი დევონური პერიოდიდან, რომელიც თანამედროვე გრენლანდიაა. ის იყო ერთ-ერთი უძველესი ოთხკიდურიანი ხერხემლიანი ცხოველი. იგი ერთ-ერთი პირველი იყო, რომელსაც ჰქონდა წონის აწევის ადაპტაცია ხმელეთზე გადაადგილებისთვის. იქტოსტეგას ჰქონდა ფილტვები და კიდურები, რომლებიც მას ჭაობებში ნავიგაციისთვის სჭირდებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ იქტოსტეგას ხშირად „ტეტრაპოდას“ უწოდებენ მისი კიდურებისა და თითების გამო, ის დიდი ხნით ადრე განვითარდა, ვიდრე ნამდვილი გვირგვინის ჯგუფის ტეტრაპოდები და უფრო ზუსტად შეიძლება მოიხსენიებოდეს, როგორც სტეგოკეფალიური ან ღეროვანი ტეტრაპოდი. მიუხედავად იმისა, რომ უდავოდ ამფიბიების აღნაგობისა, ის არ წარმოადგენს ჯგუფის ნამდვილ წევრს, რადგან პირველი თანამედროვე ამფიბიები (ლისამფიბიების ჯგუფის წევრები) ტრიასულ პერიოდში გამოჩნდნენ. XX საუკუნის ბოლოს სხვა ადრეული სტეგოკეფალიებისა და ახლო მონათესავე თევზების აღმოჩენამდე, იხტიოსტეგა ცალკე იდგა, როგორც გარდამავალი ნამარხი თევზებსა და ტეტრაპოდებს შორის, რომელიც ორივეს მახასიათებლებს. ახალმა კვლევებმა აჩვენა, რომ მას ჰქონდა უჩვეულო ანატომია, რომელიც უფრო ფუნქციონირებდა სელაპის მსგავსად, ვიდრე სალამანდრას, როგორც ადრე ვარაუდობდნენ.

აკანტოსტეგას მსგავსად, იქტოსტეგას ნამარხთა ასაკი 370 მილიონი წელია. მისი სხეულის სიგრძე დაახლოებით 1 მ. იყო. პალეონტოლოგები ვარაუდობენ რომ მას სხეული ქერცლით ჰქონდა დაფარული. იქტოსტეგას ბრტყელი თავი, დიდი სხეული, დიდი ყბები და თევზის ბოლოს მსგავსი კუდი ჰქონდა. იქტოსტეგას ჰქონდა ერთიანი თავის ქალა, რომელზეც განცალკევებულად იყო განთავსებული თვალის ბუდეები, რაც იმას ნიშნავს, რომ მასზე არ იყო არანაირი ღრმულები, რაზეც შესაძლებელი იქნებიდა ყბის კუნთების მიმაგრება. ვინაიდან მათ არ ჰქონდათ სათანადო ყბის კუნთები, იქტოსტეკას და სხვა ადრეულ ტეტრაპოდებს მხოლოდ პირის გაღება და დახურვა შეეძლოთ.

## ლიტერატურა
* საყვარაშვილი ნ.,  8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017  გვ. 94

## რესურსები ინტერნეტში
* Tree of Life Site on early tetrapods
* *Getting a Leg Up on Land* *Scientific American* Nov. 21, 2005, article by Jennifer A. Clack.
* BBC News: Ancient walking mystery deepens
* 3D computer model, forelimb maximal joint range, and hindlimb maximal joint range of *Icthyostega* on YouTube, videos by Stephanie E. Pierce, Jennifer A. Clack, & John R. Hutchinson

## სქოლიო
კატეგორია:გარდამავალი ფორმები
ივან ჯაია

**ივან ჯაია** (, დ. 21 ივლისი, 1884, ჰავრი — გ. 1 ოქტომბერი, 1957, ბელგრადი) — სერბი ბიოლოგი, ფიზიოლოგი და ფილოსოფოსი. ფიზიოლოგიის კათედრის დამფუძნებელი სერბეთის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტში, ბელგრადის უნივერსიტეტის რექტორი და სერბეთის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრი. ივან ჯაიია იყო ბიოლოგიის პოპულარიზატორი, პიონერი ჰიპოთერმიის სფეროში, ასევე ატარებდა კვლევებს თირკმელზედა ჯირკვლების როლზე თერმორეგულაციაში.. ისინი დაქორწინდნენ ჰავრში 1881 წელს. ივანი მათი უფროსი შვილი იყო. საფრანგეთში ცხოვრების პერიოდში წყვილს შეეძინა კიდევ ერთი ვაჟი, ალექსანდრე (1885-1968), რომელიც შემდგომში აგრონომი გახდა სერბეთის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიაში. როდესაც ივანი ექვსი წლის იყო, 1890 წელს, ოჯახი  ბელგრადში გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც მისი მამა გახდა ორთქლმავალ „დელიგრადის“ კაპიტანი, რომელიც იყო სერბი მმართველების ოფიციალური დიპლომატიური გემი. მას ის 1907 წლამდე, თავისი გადადგომის დრომდე, მართავდა. ბელგრადში მეუღლეებს შეეძინათ ქალიშვილი ოლგა, მათი მესამე შვილი (1892-1974).

ივან ჯაიამ დაამთავრა დაწყებითი და საშუალო სკოლა ბელგრადში. პირველი ბელგრადის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ 1902 წელს ის გადავიდა საფრანგეთში, სადაც ერთი წლის განმავლობაში სწავლობდა პიერ კორნელის ლიცეუმში, რუანში. 1903 წელს ის ჩაირიცხა სორბონის უნივერსიტეტში, სადაც მისი თანაკურსელი და საუკეთესო მეგობარი იყო ემილ ერზოგი, რომელიც შემდგომში გახდა ცნობილი ფრანგი მწერალი ანდრე მორუას სახელით. ის სწავლობდა საბუნებისმეტყველო მეცნიერებებს (ბოტანიკას, ფიზიოლოგიასა და ბიოქიმიას) ალბერ დასტრის ხელმძღვანელობით, რომელიც თავად იყო კლოდ ბერნარის მოწაფე და სამეცნიერო ექსპერიმენტატორი. ჯაიამ 1905 წელს ჩააბარა გამოსაშვები გამოცდა და დასტრის ხელმძღვანელობით 1909 წლის 23 ივლისს მოიპოვა ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი დისერტაციით ფიზიოლოგიაში „გლიკოზიდებისა და ნახშირწყლების ფერმენტების კვლევა მოლუსკებსა და კიბოსნაირებში“.

სწავლის პერიოდში მას ასევე ჰქონდა რამდენიმე სამუშაო. 1904 წელს ის გახდა სერბული ყოველდღიური გაზეთის „პოლიტიკის“ ყველაზე ახალგაზრდა უცხოელი კორესპონდენტი. ის ასევე გარკვეული დროის განმავლობაში მუშაობდა ბუნების ისტორიის ეროვნულ მუზეუმში პაულ ვან ტიგემთან ერთად, შემდეგ კი ხუთი წლის განმავლობაში მუშაობდა ბიოლოგიურ სადგურში როსკოფში, ბრეტანი. 1906 წლიდან ის მუშაობდა იქ ივ დელაჟთან და ალბერ დასტრთან ერთად, რითაც დაიწყო თავისი მკვლევრის კარიერა.

## სქოლიო
კატეგორია:ბიოლოგები
კატეგორია:ბიოლოგები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ფილოსოფოსები ეროვნებისა და საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:სერბი მეცნიერები
ნანოგიტარა

**ნანოგიტარა** — მიკროსკოპულად მცირე, კრისტალური სილიციუმისაგან გამოთლილი გიტარა. ის 1997 წელს შექმნა დასტინ კარმა, პროფესორ ჰაროლდ გ. კრეიგჰედის ხელმძღვანელობით, კორნელის ნანოფაბრიკაციის ლაბორატორიაში. იდეა გაჩნდა, როგორც ნანოტექნოლოგიის ილუსტრირების სახალისო გზა, რომელმაც საზოგადოების ყურადღება მალევე მიიპყრო.  სადავოა, უნდა იგულისხმებოდეს თუ არა ნანოგიტარა ნამდვილ გიტარად, თუმცა გავრცელებული მოსაზრებით, ის ნამდვილად გიტარად ითვლება.

## განმარტება 
ნანოტექნოლოგია აპატარავებს ჩვეულებრივ საგნებს - ამ შემთხვევაში გიტარას. მას გამოიყენებენ, რომ შექმნან პატარა კამერები, სასწორები და ფარული მოსასმენი მოწყობილობები. კარგი მაგალითად ჩაითვლება ნანოსენსორული მტვერი - სმარტდასტი (ასევე ცნობილი, როგორც „ჭკვიანი მტვერი“), რომელიც გულისხმობს კამერას ან მოსასმენ მოწყობილობას, რომელიც ქვიშიც მარცვალზე პატარაა. ნანომეტრი მეტრის მემილიარდედია - შედარებისთვის ადამიანის თმა სისქეში დაახლოებით 200,000 ნანომეტრია. ნანოგიტარის სიგრძე დაახლოებით ადამიანის თმის დიამეტრის ერთი მეოცედის ტოლია (10 მიკრომეტრი ან 10 000 ნანომეტრი). გიტარის ექვსივე „სიმი“ მხოლოდ 50 ნანომეტრის სიგანისაა. მთელი გიტარა ზომით საშუალო ერითროციტის ტოლია. ის ამოჭრილია კრისტალური სილიციუმის მარცვლიდან, სპეციალური ლაზერის მეშვეობით, რომელსაც ატარებენ ერთგვარ საფარზე სახელად „რეზისტი“. ამ პროცესს ელექტრონულ სხივზე დაფუძნებული ლითოგრაფია ეწოდება.

გიტარის სიმების ვიბრირება შესაძლებელია პაწაწინა ლაზერებით, ატომური ძალის მიკროსკოპის გამოყენებით, ისევე როგორც გიტარისტს შეუძლია გამოიყენოს მედიატორი. სიმები დაახლოებით 40 000 000 ჰერცზე ვიბრირებს, რაც დაახლოებით 15 ოქტავით მეტია, ვიდრე ჩვეულებრივი გიტარის, რომელიც, როგორც წესი, 1318.510 ჰერცამდე აღწევს. მისი ხმის გაძლიერების შემთხვევაშიც კი, ადამიანის ყური მას ვერ აღიქვამს.

## შედეგები 
ნანოგიტარა არ შექმნილა მუსიკალური გართობისთვის — ის წარმოადგენს ტექნოლოგიას, რომლის ხმაც არ ისმის, მაგრამ რომელიც შეიძლება სასარგებლო იყოს. ნანო-ობიექტების მიერ წარმოქმნილ ხმოვან ტალღებს „სონიფიკაცია“ ეწოდება. ასეთი ობიექტები რიცხვობრივ მონაცემებს „ჟღერადად“ წარმოადგენენ და ინფორმაციის დამუშავებაში განსხვავებული ტიპის დახმარებას გვთავაზობენ — მაგალითად, უსიტყვო, სინთეზურ ხმებს.  ნანოგიტარის შექმნის შემდეგ, კრეიგჰედის ლაბორატორიაში მკვლევრებმა კიდევ უფრო პატარა მოწყობილობები შეიმუშავეს. ერთ-ერთი იდეაა, რომ ასეთი მინიატურული ხელსაწყოები შესაძლოა გამოსადეგი გახდეს ძალიან პატარა ნაწილაკების, მაგალითად ბაქტერიების, გასაზომად — რაც სამედიცინო დიაგნოზის დასმაში დაგვეხმარება.

## სქოლიო 
კატეგორია:გიტარა
კატეგორია:ნანოტექნოლოგია
ოუნი

ოუნი(苧うに) არის იოკაი, რომელიც გამოსახულია გაზუ ჰიაკი იაგოში, რომელიც შექმნილია ტორიამა სეკიენის მიერ.

ეს იოკაი ჰგავს დემონ ქალს(კიჯო), სახე აქვს ყურამდე გახეული, ხოლო მთელ სხეულს წვრილი და უხეში თმა ფარავს. ავტორი, სეკიენი, მის შესახებ არაფერს განმარტავს, ამიტომ ზუსტად რა არსებაა უცნობია. სახელში შემავალი იეროგლიფი „ო“ (苧) აღნიშნავს მცენარე რამის ან მისგან დამზადებულ ძაფის კონებს. სწორედ ამიტომ ვარაუდობენ, რომ სეკიენმა მას „ოუნი“ დაარქვა, რადგან არსება გარედან იმ ძაფების გროვას ჰგავს, რაც ამ მცენარით მზადდება.

ედოს პერიოდის იოკაი ემაკიში, ჰიაკაი ზუკანში (1737, სავაკი სუუში), მას „ვაუვაუ“ ეწოდება და ედოს პერიოდის იოკაი ემაკიში მას, როგორც წესი, ამ სახელით წარმოადგენენ. თუმცა, ეს პრეზენტაციები სურათებისგან შედგებოდა, ამიტომ უცნობია, რა მახასიათებლები ჰქონდათ მათ. სხვა შემთხვევაში, არსებობს ნახატი, რომელშიხ ჰიაკი იაგიო ემაკი (ოდა გოჩო, 1832) სეკიენის პერიოდის შემდეგ, სადაც ის აღწერილია, როგორც „უვან უვან“ და ითვლება, რომ ოუნი ასევე იოკაი არის, რომელიც სეკიენმა ადრინდელ ემაკის მოხსენიებით დახატა.

## განმარტებითი ტექსტი, რომელიც იწყება ჰეისეიზე 
არ არის ხალხური ლეგენდები ან ჩანაწერები, რომლებიც ოუნიზეა (ან „ვაუვაი“-ზე სეიკენის მიხედვით)მოგვითხრობს, ამიტომაც გაურკვეველია, თუ რა სახის იოკაის გამოსახავს ის, მაგრამ ჰეისეის პერიოდით დაწყებული, იმის გათვალისწინებით, რომ არსებობს მრავალი ზღაპარი, რომლებიც მჭიდრო კავშირშია წინა „ო“-სთან და იამაუბასთან, დაიწყო მრავალი ილუსტრირებული ცნობარი, წიგნი და სხვა პუბლიკაცია, რომლებიც ვარაუდობენ, რომ ესენი არიან იამაუბები, რომლებიც ეხმარებოდნენ ძაფების დამზადებაში და „ოუნის“ სახელით იყვნენ მოზიდულნი, რაც ნიშნავს, რომ ოუნი იამაუბას სახეობაა. არსებობს ბევრი ადგილი ზღაპრებით იამაუბას შესახებ, რომელიც ამზადებდა ძაფებს ო-სგან(苧), მაგრამ მომდევნო მაგალითებო არის კოტაკიდან, ნიშიკუბიკიდან და ეჩიგოს პროვინციიდან(ახლანდელი იტოგავა, ნიიგატის პრეფექტურა). 

ქალები შეიკრიბნენ და კანაფის ძაფების კონებს ქსოვდნენ, როდესაც იამაუბა გამოჩნდა და უთხრა: „მეც მოვქსოვ“ და დახმარება დაიწყო. იამაუბამ კანაფს უკბინა, ძაფები ამოიღო და შემდეგ ძაფების კონები ადამიანისთვის წარმოუდგენელი სიჩქარით მოქსოვა. დახმარების დასრულების შემდეგ, იამაუბა სახლიდან გავიდა. ქალები უკან დაედევნენ, მაგრამ იამაუბა მოულოდნელად გაუჩინარდა.

სანამ გავრცელდა ის იდეა, რომ იამაუბა ნათესავები იყვნენ,ხშირად ხსნიდნენ, რომ ისინი თავს ესხმეოდნენ და ჭამდნენ ხალხს, რომლებიც მთის ნაკადთან სასმელის დასალევად მიდიოდნენ. ეს შეიძლება ითქვას, რომ ეს სეკიენის მიერ დახატული სურათით არის განპირობებული.

## სქოლიო 
კატეგორია:იოკაი