უზბეკური სუმი

**უზბეკური სუმი** (   (ლათინური დამწერლობა), сўм (კირილიცა)) — შუა აზიაში მდებარე უზბეკეთის რესპუბლიკის ვალუტა.

## ეტიმოლოგია 
საბჭოთა კავშირში, ყაზახურ, ყირგიზულ და უზბეკურ ენებზე მოსაუბრეები რუბლს მოიხსენიებდნენ როგორც *სომ*, და ეს სახელი დატანილი იყო ბანკნოტების უკანა მხარეს, საბჭოთა კავშირის 15 ოფიციალურ ენაზე კანონპროექტის ღირებულების ტექსტებში. სიტყვა *სომ* (ზოგჯერ ნათარგმნია როგორც ,,სუმ" ან ,,სოუმ") ითარგმნება როგორც ,,სუფთა" ყირგიზულ, უიღურულ და უზბეკურ ენებზე. ამ სიტყვას იგივე მნიშვნელობა აქვს  ბევრ სხვა თურქულ ენაზე. ეს სიტყვა გამოყენებულია ,,სუფთა ოქროს " აღსანიშნავადაც.

## პირველი სუმი 
### ისტორია 
ყოფილი საბჭოთა კავშირის სხვა რესპუბლიკების მსგავსად, უზბეკეთმა დამოუკიდებლობის შემდეგაც განაგრძო საბჭოთა / რუსული რუბლის გამოყენება . 1993 წლის 26 ივლისს გამოიცა რუსული რუბლის ახალი სერია და რუსეთში ძველი საბჭოური / რუსული რუბლი აღარ გამოიყენებოდა.   ზოგიერთ მემკვიდრე სახელმწიფოს ჰქონდა ეროვნული ვალუტა ცვლილებამდე, ზოგს ერჩივნა 1993 წლამდე საბჭოთა / რუსული რუბლის გამოყენება, ზოგიერთი კი 1993 წლამდე რუსულ რუბლს იყენებდა. *თანამედროვე მონეტარული ისტორიის ცხრილები: აზია*  გულისხმობს, რომ უზბეკეთში გამოიყენებოდა როგორც ძველი, ისე ახალი რუბლი.

უზბეკეთი შეცვალა რუბლი სუმით 1993 წლის 15 ნოემბერს. გამოიცა მხოლოდ ბანკნოტები, ნომინალებით 1, 3, 5, 10, 25, 50, 100, 200, 500, 1000, 5000 და 10 000 სუმი. იმის გამო, რომ ეს გარდამავალი ვალუტა უნდა ყოფილიყო, დიზაინი საკმაოდ გამარტივდა. ყველა ნოტს გერბი ჰქონდა დატანილი ავერსზე, უკანა მხარეს კი სამარყანდში მდებარე რეგისტანის მოედანი.

### მონეტები 
სუმის შექმნის პერიოდში არ გამოიყენებოდა მონეტები.

### ბანკნოტები 
პირველი ბანკნოტები გამოსცა უზბეკეთის სახელმწიფო ბანკმა 1993 წელს. ყველა დასახელებას ერთი და იგივე დიზაინი აქვს: უზბეკეთის გერბი ფრონტზე და მედრესეები სამარყანდის რეგისტანის მოედანზე.

## მეორე სუმი 
### ისტორია 
მინი| 500 სუმიანი ნოტა, რომელიც გამოიცა 1999 წელს.|288x288პქ
1994 წლის 1 ივლისს, შეიქმნა მეორე სომი, რომლის ერთი ერთეულიც ძველ 1000 სომს უდრიდა. ახალი სუმი დაიყო 100 *ტინად* .

#### ინფლაცია 
2013 წლამდე უზბეკური ვალუტის ყველაზე დიდი ნომინალი იყო 1000 სუმის ბანკნოტი, რომლის ღირებულება 0,60 აშშ დოლარი იყო, შესაბამისად უზბეკებს უწევდათ დიდი რაოდენობით ნოტების ტარება რამეს ყიდვის მიზნით.

2019 წლიდან ყველაზე დიდი ნომინალი არის 100,000 სუმიანი ბანკნოტი (2019 წლის ოქტომბრისთვის $ 10,55 აშშ დოლარი), რამაც სიტუაცია გაამარტივა. პატარა დასახელების, 1ტიინი დაახლოებით 1/9400 ამერიკული ცენტი ღირს დაის ,,მსოფლიოში ყველაზე უსარგებლო მონეტის" სტატუსს ატარებს, რომელიც დღემდე გამოიყენება. ამასთან, ახლა 50 სუმზე ნაკლები ღირებულების მონეტები და ბანკნოტები იშვიათია. 

ინფლაციის მძლავრი ვითარება უზბეკეთში პოლიტიკურად მგრძნობიარე საკითხად ითვლება, რის გამოც უზბეკეთის მთავრობა ნელა აგვარებს ვალუტას ამჟამინდელ ღირებულებამდე უფრო მაღალი მონეტებისა და ბანკნოტების ნომინალის გამოშვებით. შედეგად, მიმოქცევაში არსებული ყველაზე მაღალი მონეტის ნომინალი 500 სომია, ხოლო ყველაზე მაღალი ბანკნოტების ნომინალი 100 000 სომი. ოფიციალური სახელმწიფო მონაცემების თანახმად, 2011 წლის პირველი ნახევრისთვის ინფლაცია 3.6% -ია, თუმცა ზუსტი ციფრები გაცილებით მაღალია. მონეტები და ბანკნოტები, რომლებიც 50 სომზე ნაკლები ღირებულებისაა დღეს პრაქტიკულად არ გამოიყენება.

### მონეტები 
3 სერიის მონეტები მოიჭრა მეორე სუმის ფარგლებში. ისინი ადვილად გამოირჩევიან უზბეკური ენისთვის გამოყენებული დამწერლობით. პირველი სერია დაწერილია კირილიცას დამწერლობით, ხოლო მეორე და მესამე სერია დაწერილია ლათინური დამწერლობით .

#### მესამე სერია (2018) 
2018 წლის მაისში ოფიციალურად გამოაცხადეს 50, 100, 200 და 500 სომის ღირებულების ახალი მონეტების შემოღების შესახებ. ყველა ამ ნომინალის ადრე გაცემული ბანკნოტები და მონეტები უნდა ამოეღოთ მიმოქცევიდან 2020 წლის 1 ივლისის ჩათვლით.

### ბანკნოტები 
მეორე და ამჟამინდელი სერია, რომელიც გამოიცა უზბეკეთის რესპუბლიკის ცენტრალური ბანკის მიერ, გამოვიდა 1994 წელს1, 3, 5, 10, 25, 50 და 100 სომის ნომინალებში. 1997 წელს გამოიცა 200 სომის ღირებულების ბანკნოტი, 1999 წელს 500 სომის, 2001 წელს 1000 სომის, 2013 წელს 5000 სომის, 2017 წლის 10 მარტს 10 000 სომის, 2017 წლის 22 აგვისტოს 50 000 სომის, და 2019 წლის 25 თებერვალს 100 000 სომი. . ამ უკანასკნელ ოთხ დასახელებას აქვს წარწერები ლათინურ- უზბეკურ ენაზე (ლათინური დამწერლობა უზბეკურისთვის). უზბეკური კირილიცა გამოიყენება 1-დან 1000 სუმის ნომინალებისთვის.

### გაცვლითი კურსი 
1994 წლის 1 ივლისს მისი შემოღებისას 1 აშშ დოლარი 25 სუმის ტოლი იყო.

#### 2017 წლის რეფორმა 
2017 წლის 2 სექტემბერს უზბეკეთის პრეზიდენტმა შავკატ მირზიიოევმა გამოსცა ბრძანება " *სავალუტო პოლიტიკის ლიბერალიზაციის პრიორიტეტული ზომების შესახებ* ".  რეფორმა ძალაში შევიდა 2017 წლის 5 სექტემბერს. შედეგად, სუმის კურსი აშშ დოლართან მიმართებაში გაიზარდა 4,210 უზბეკური სომიდან 8,100 უზბეკური სუმამდე. ახალი კურსი კიდევ უფრო სუსტი იყო, ვიდრე სუმის შავი ბაზრის კონვერტირებადი დოლარი დაახლოებით 7,700. იმავე დღეს გაუქმდა უცხოური ვალუტის ოდენობის შეზღუდვა, რომლითაც ფიზიკური და იურიდიული პირები სარგებლობდნენ. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* უზბეკეთის მონეტები 
* უზბეკეთის ქაღალდის ფულის კატალოგი 

## სქოლიო 
კატეგორია:უზბეკეთის ეკონომიკა

კატეგორია:უზბეკეთი
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები