ანგელა ვოდე

**ანგელა ვოდე** ( სლოვ: [aŋˈɡeːla ʋɔˈdeː] ; 5 იანვარი, 1892  – 5 მაისი, 1985 ) — სლოვენი პედაგოგი, ფემინისტი ავტორი და უფლებადამცველი . იუგოსლავიის კომუნისტური პარტიის წევრი. გარიცხეს პარტიიდან 1939 წელს მოლოტოვ-რიბენტროპის  პაქტის წინააღმდეგ კრიტიკის გამო. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი შეუერთდა სლოვენიის ხალხის განმათავისუფლებელ ფრონტს, მაგრამ 1942 წელს გააძევეს სლოვენიის კომუნისტურ პარტიასთან უთანხმოების გამო . 1944 წელს დააპატიმრეს ნაცისტურ საკონცენტრაციო ბანაკში . ომის შემდეგ დააპატიმრა იუგოსლავიის კომუნისტურმა ხელისუფლებამ, გაასამართლეს ნაგოდეს სასამართლოზე და რამდენიმე წლით დააპატიმრეს. ციხიდან გათავისუფლების შემდეგ სიცოცხლის ბოლომდე გარიყული იყო საზოგადოებრივი ცხოვრებიდან. 1990-იან წლებში  გახდა სლოვენიაში ტოტალიტარული რეპრესიების მსხვერპლთა ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლო. 

## ადრეული წლები 
ანგელა ვოდე დაიბადა ლუბლიანაში, იმდროინდელ ავსტრო-უნგრეთის იმპერიაში . 1912 წელს ლუბლიანას მასწავლებელთა კოლეჯის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა რამდენიმე სკოლაში მასწავლებლად. 

1921 წელს მან მიიღო სპეციალიზაცია სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვების სწავლებაში. მომდევნო 25 წლის განმავლობაში მუშაობდა დეფექტოლოგ-მასწავლებლად.  გამოაქვეყნა რამდენიმე სტატია სპეციალური საჭიროების მქონე ბავშვების განათლების შესახებ და 1936 წელს გამოაქვეყნა წიგნი ამ თემაზე, სათაურით *დამხმარე სკოლების მნიშვნელობა და მათი განვითარება იუგოსლავიაში* ( *Pomen pomožnega šolstva in njegov razvoj v Jugoslaviji* ).  მან გამოაქვეყნა უამრავი ტექსტი, რომელიც ეხებოდა სოციალურ უსამართლობას და ქალთა უფლებებს.  მნიშვნელოვანი წიგნებია *ქალი თანამედროვე სამყაროში* ( *Žena v sedanjem svetu*, 1934), *ქალი და ფაშიზმი* ( *Žena i fašizam*, 1935, დაწერილი სერბოხორვატულ ენაზე ). მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი თეორიული ნაშრომი იყო *გენდერი და ბედი* ( *Spol in usoda* ), გამოქვეყნებული 1938 წელს  მან ეს გადაწყვეტილება მოიხსენია, როგორც იდეალიზმის აქტი, რომელიც წარმოიშვა უსამართლობის წინააღმდეგ ბრძოლისა და სუსტების მხარდაჭერის გულწრფელი რწმენით. იგი ხედავდა კომუნიზმს, როგორც სოციალური და პოლიტიკური ემანსიპაციის იდეალს, 

## კონფლიქტი კომუნისტურ პარტიასთან და მეორე მსოფლიო ომი 
1939 წელს ვოდემ მკვეთრად გააკრიტიკა მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტი, რამაც გამოიწვია მისი გარიცხვა კომუნისტური პარტიიდან.  კომუნისტურ პარტიასთან კონფლიქტის მიუხედავად, ვოდე შეუერთდა სლოვენი ხალხის, კომუნისტების ხელმძღვანელობით, განმათავისუფლებელ ფრონტს საბჭოთა კავშირზე ნაცისტური გერმანიის თავდასხმის შემდეგ 1941 წლის ივნისში, როდესაც იუგოსლავიის კომუნისტებმა გადაწყვიტეს შეიარაღებული ბრძოლა დაეწყოთ ღერძის საოკუპაციო ძალებთან. ვოდე გახდა სლოვენი ხალხის განმათავისუფლებელი ფრონტის უმაღლესი პლენუმის ერთ-ერთი წევრი , როგორც სლოვენ ქალთა მოძრაობების წარმომადგენელი. 1941 წლის ბოლოს იგი შეუერთდა ჯგუფს *ძველი სამართლიანობა* („Stara Pravda“), რომელსაც მემარცხენე აქტივისტი ჩრტომირ ნაგოდე ხელმძღვანელობდა. 1942 წელს ნაგოდეს ჯგუფი გააძევეს განმათავისუფლებელი ფრონტიდან სლოვენ კომუნისტებთან მუდმივი უთანხმოების გამო. 

ვოდეს ბრალი ედებოდა „სლოვენიის პოლიტიკურ და ეკონომიკურ ვითარებაზე ვრცელი ჯაშუშური მოხსენების დაწერაში, რომელშიც ის მძიმე ცილისწამებას წერდა ხალხის ხელისუფლების მიმართ ომის შესახებ და აპირებდა მის წარდგენას ამერიკის წითელი ჯვრის წარმომადგენელს იუგოსლავიაში“. მას მიესაჯა 20 წლით თავისუფლების აღკვეთა და ყველა უფლების გაუქმება შემდგომი ხუთი წლით. იგი გაათავისუფლეს ექვსი წლის შემდეგ,  სავარაუდოდ, ტიტოს იუგოსლავიაზე საერთაშორისო ორგანიზაციების ზეწოლის გამო.

ციხიდან გამოსვლის შემდეგ ვოდე იყო უუფლებო ადამიანი. მას არ შეეძლო, ემუშავა და ჰქონოდა პირადი შემოსავალი. მას არც სამედიცინო დაზღვევა ჰქონდა და არც სოციალური დახმარება. მან პასპორტი ვერ მიიღო. მისი სახელი აკრძალული იყო საჯაროდ: მას აეკრძალა ნააზრევის გამოქვეყნება, ხოლო მისი ნამუშევრების ციტირება არ შეიძლებოდა წიგნებში ან სტატიებში. იგი რამდენიმე წლის განმავლობაში მთლიანად ზრუნავდა თავის დაზე, ივანკა შპინდლერზე. მას პასპორტი მხოლოდ 1970-იანი წლების შუა ხანებში დაუბრუნეს. მისი პირველი საჯარო გამოჩენა მოხდა მის გარდაცვალებამდე ცოტა ხნით ადრე, 1980-იანი წლების შუა ხანებში, როდესაც მან ინტერვიუ მისცა ალტერნატიულ ჟურნალს *Nova revija-* ს.

იგი გარდაიცვალა ლუბლიანაში 1985 წელს.

## დამალული მემუარები 
1960-იანი წლების ბოლოს ვოდემ ფარულად დაიწყო თავისი ავტობიოგრაფიის წერა. მან დაასრულა ხელნაწერი 1971 წელს და დაარქვა *Skriti spomin* (*დამალული მემუარები)* . ტექსტი დამალული იყო მომდევნო 30 წლის განმავლობაში.  მან დაავალა თავის ძმისშვილს იანეზ შპინდლერს (რომელიც საზღვარგარეთ ცხოვრობდა) წიგნის გამოცემა შესაბამის დროს მომავალში. 1990-იან წლებში ხელნაწერი გადაეცა ცნობილ ავტორს, ჟურნალისტს და ისტორიკოსს ალენკა პუჰარს, რომელმაც ის დაარედაქტირა. ის 2004 წელს გამოსცა გამომცემლობა *Nova Revija-მ* . 

წიგნი დაყოფილია სამ ნაწილად. პირველ ნაწილში ვოდე აღწერს ომის დროს მისი პირადი გადმოსახედიდან.  მეორე ნაწილში იგი ასახავს თავის პატიმრობას დაკითხვისა და წამების ჩათვლით. შემდეგ იგი აღწერს თავის ცხოვრებას ადამიანის ძირითადი უფლებების გარეშე, რომელსაც იგი განსაზღვრავს, როგორც „შემსუბუქებული და განზავებული ვარიანტის ცხოვრებას“. მესამე ნაწილში ვოდე აფასებს იუგოსლავიის კომუნისტურ სისტემას. ის აანალიზებს სლოვენიურ და იუგოსლავიის კომუნისტურ რეჟიმს, როგორც ნახევრად ტოტალიტარულ საზოგადოებას, სადაც მმართველ ელიტას შეცდომაში შეჰყავს ხალხს სიცრუით, ჰპირდება მათ უკეთეს მომავალს, მაგრამ სინამდვილეში მხოლოდ საკუთარ სიხარბეს აკმაყოფილებს. 

2008 წელს ტელეკომპანია სლოვენიამ გამოუშვა ფილმი *ანგელა ვოდეს დამალული მეხსიერება*, რომელიც ეფუძნება ვოდეს ხელნაწერის მეორე ნაწილს.

## ლიტერატურა 
*Peter Vodopivec, *Usoda slovenskih demokratičnih izobražencev: Angela Vode in Boris Furlan, žrtvi Nagodetovega procesa* ('The Fate of the Slovenian Democratic Intelligentsia: Angela Vode and Boris Furlan, Victims of the Nagode Trial'; Ljubljana: Slovenska matica, 2001).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანგელა ვოდე, Skriti spomin
* ანგელა ვოდე, povzetek knjige Skriti spomin
* ანგელა ვოდე  
* Graditelji slovenstva - ანგელა ვოდე 

## სქოლიო 

კატეგორია:სოციალისტი ფემინისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:სლოვენი მწერლები
კატეგორია:სლოვენი ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის სლოვენი ქალი მწერლები
კატეგორია:სლოვენი ფემინისტები