მასმედია ყაზახეთში

**მასმედია ყაზახეთში** (ყაზახურად: Қазақстанның республикасы бұқаралық ақпарат құралдары, *Qazaqstannyń respýblıkasy buqaralyq aqparat quraldary*) წარმოადგენს მასმედიის საშუალებების ერთობლიობას, რომელიც დაფუძნებულია ყაზახეთის რესპუბლიკაში. ყაზახეთის მედია არის საჯარო ინფორმაციის გადმომცემი სააგენტოების ნაკრები. ყაზახეთის კონსტიტუცია იძლევა პრესის თავისუფლების გარანტიას, თუმცა, კერძო და ოპოზიციური მედია ექვემდებარება ცენზურას. 2004 წელს "ჟურნალისტების საერთაშორისო ფედერაციამ" მედიისადმი მუქარის შემცველი მზარდი შემთხვევების იდენტიფიცირება შეძლო, ხოლო 2012 წელს ხელისუფლებამ ბრძანება გასცა, რომ რამდენიმე ოპოზიციური მედია საშუალება დახურულიყო "ექსტრემიზმის" ხელშეწყობის ბრალდებით.

ყველა მედია საშუალება ვალდებულია დარეგისტრირდეს "კულტურის, საინფორმაციო და სპორტის სამინისტროში", ვებ-გვერდების გამოკლებით.

## გაზეთები 
ხელმისაწვდომია მრავალფეროვანი პუბლიკაციები, რომლებიც უმეტესად მთავრობის მხარდაჭერით შემოფარგლებიან. ხელისუფლების წარმომადგენლები მართავენ ეროვნულ ენაზე (ყაზახურად) დაბეჭდილ გაზეთებს და, ასევე, ერთადერთ რეგულარულ ეროვნულ რუსულ ენაზე მოქმედ გაზეთს (რუსული არის თურქი ხალხების საერთაშორისო ენა საბჭოთა კავშირის ყოფილ ტერიტორიებზე). ქვეყანაში ფუნქციონირებს 990 კერძო გაზეთი და 418 კერძო ჟურნალი. ოპოზიციის მხარდამჭერი გაზეთები კი აწყდებიან შეურაცხყოფასა და სასამართლო დავებს.

ონლაინ ახალი ამბების ვებ-გვერდებია:

* Nursultan News
* Aikyn
* Liter (newspaper)
* Kapital (website)
* Tengri News (Kazakh news)
* Young Alash
* Business.kz
* Kazakhstan Trust
* Nur.kz

### დაშინება და ხელისუფლების დაკვეთით მედია-საშუალებების დახურვა 
"რესპუბლიკა", ალბათ, არის მთავარი ოპოზიციური გამოცემა. მისი ნომრების ნაწილი იბეჭდებოდა, როგორც "რესპუბლიკის ხმა".

ბეჭდური პრესის მფლობელებმა უარი თქვეს თავიანთი გაზეთის გამოცემაზე მას შემდეგ, რაც 2001 წლის ნოემბერში მთავრობის წარმომადგენელი წარუმატებლად ეცადა "რესპუბლიკის" საკონტროლო პაკეტის შეძენას (გამოცემის ერთ-ერთმა მფლობელმა ადამიანის ჩონჩხი იპოვა თავისი კარის ზღურბლზე). ხოლო ძაღლის თავი მიტოვებული იყო ირინა პეტრუშოვას სახლთან. სამი დღის შემდეგ, გაზეთების ოფისებს ცეცხლი წაუკიდეს და მთლიანად დაწვეს. ივლისში, პეტრუშოვას მიუსაჯეს 18 თვიანი პატიმრობა გადასახადების საქმეზე, მაგრამ მას არ დაუწყია სასჯელის მოხდა, რადგან მოსამართლემ განაცხადა, რომ ამ საქმეს ამნისტია შეეხო (პეტრუშოვამ საბოლოოდ დატოვა ქვეყანა და გაემგზავრა რუსეთში, სადაც ინტერნეტის საშუალებით განაგრძო თავისი საქმიანობა. მან ეს გააკეთა თავისი ოჯახის უსაფრთხოებისთვის). გაზეთმა განაგრძო თავისი საქმიანობა სხვადასხვა სახელწოდების ქვეშ.

2012 წლის ნოემბერში, "მანგისტაუს გამოსვლების" თარიღის აღნიშვნამდე გარკვეული პერიოდით ადრე, ყაზახი ხელისუფლების წარმომადგენელბი კიდევ ერთხელ შევიდნენ და შეამოწმეს "რესპუბლიკის" ოფისი და შეაჩერეს მისი გამოცემა იმ დროს, როცა კრიმინალურ საქმეზე ვერდიქტი ჯერ კიდევ არ იყო გამოცხადებული.  21 ნოემბერს, პროკურორებმა "ექსტრემიზმის პროპაგანდის" ბრალდებით მოითხოვეს "რესპუბლიკის" აკრძალვა, რომელიც, ამავდროულად, მოიცავდა მისი ქოლგის ქვეშ მოქმედ 8 გაზეთსა და 23 ინტერნეტ ვებ-გვერდს. აკრძალვა, აგრეთვე, შეეხო გაზეთს "ვზგლიად" და მის ინტერნეტ ვებ-საიტს. "რეპორტიორები საზღვრებს გარეთ" ამბობდა, რომ ეს იყო "საბაბი" და ის დაასრულებდა პლურალიზმს ყაზახეთში.  

#### ჟურნალი და ორი სხვა გაზეთი 
სხვა მედია-საშუალებებმა, ასევე, გამოსცადეს სირთულეები 2012 წლის ნოემბერში, ყაზახეთში მედიის წინააღმდეგ დაწყებული საქმის დროს; *Altyn Tamyr*, *Tortinshi Bilik* და *DAT* (თავისი ვებ-გვერდით - dat.kz) მიუწვდომელი გახდა 2012 წლის დეკემბრისთვის.

#### საერთაშორისო რეაქცია ჟურნალისტებზე თავდასხმის შესახებ 
2012 წელს "საერთაშორისო პრესის ინსტიტუტმა" მთავრობას მოუწოდა გამოეძიებინა ულარბეკ ბაითაილაქზე თავდასხმა, რომელიც იყო ოპოზიციური მედიის *DAT*-სა და *Tortinshi Bilik*-ში მომუშავე ჟურნალისტი და "ყაზახეთის ეროვნული არქივის" თანამშრომელი. "ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტმა" მოწოდება გააკეთა მაქსიმ კარტაშოვისა და ულარბეკ ბაითაილაქზე თავდასხმების გამოძიების დაწყების შესახებ.

## ტელევიზია 
Qazaqstan არის ყაზახეთის სახელმწიფო სატელევიზიო არხი. სახელმწიფო მასშტაბის სხვა სატელევიზიო სადგურები არის Khabar და Yel Arna.

Gakku TV და Toi Duman არის მუსიკალური არხები, რომლებიც მიძღვნილია მხოლოდ მუსიკალური პროდუქციის გაშუქებაზე ყაზახეთში.

ფუნქციონირებს 116 კერძო სატელევიზიო არხი, მათ შორის, Channel 31, KTK და "ევრაზიის პირველი არხი".

## რადიო 
სახელმწიფო მფლობელობაში არსებული "ყაზახეთის რადიო" მაუწყებლობს ოფიციალურ და რუსულ ენებზე. კერძო სადგურების დიდი რაოდენობა, ასევე, არის ხელმისაწვდომი, მათ შორის, "ევროპა პლუსი", (რუსული რადიო), Hit FM, Radio Azattyq და Radio Karavan.

## მედია ვებ-გვერდები 
ქვეყანას 2011 წელს ჰყავდა 5,4 მილიონი ინტერნეტ-მომხმარებელი. აქედან "Twitter-ის, Facebook-ის და Youtube-ის აუდიტორიის წილი არის 0,4%-ზე ნაკლები", მთავრობამ სახელმწიფო სატელეკომუნიკაციო კომპანიას "ყაზახეთის ტელეკომი" უბრძანა, რომ შეეზღუდა წვდომა რამდენიმე ათეულ "ექსტრემისტულ" ვებ-გვერდთან. ეს ვებ-საიტები, ან მხარს უჭერდნენ ოპოზიციას, ან ნეიტრალურად აშუქებდნენ ახალ ამბებს.

2009 წლის ივლისში, მთავრობამ ცვლილებები შეიტანა ინტერნეტის შესახებ კანონში, რომელიც, ზოგიერთი კრიტიკოსის მტკიცებით, მეტისმეტად მკაცრი იყო. კანონმა ინტერნეტი დაუქვემდებარა გამოხატვის შესახებ არსებულ კანონებს, როგორც სამართალდარღვევას. მან, ასევე, გააფართოვა "აკრძალული მედია საკითხების" ფარგლები, როგორიცაა, მაგალითად, საარჩევნო კამპანიის გაშუქება.

2011 წელს შემუშავებული სამაუწყებლო კანონის მიზანი იყო ნაციონალური მედიის შიგთავსის გაუმჯობესება და მისი "დაცვა" გარეშე ზეგავლენისგან. მთავრობის აზრით, კანონი "აღმოფხვრიდა შიგთავსის დაბალ ხარისხს, რომელიც ფსიქოლოგიურ და ემოციურ ზიანს აყენებდა მაყურებელს". 

### სასჯელი საინფორმაციო სააგენტოს ცილისწამებისთვის 
სულ უფრო და უფრო მეტი ცენზურა წესდება სამოქალაქო სამართლებრივი ქმედებების თვალსაზრისით, როგორიცაა ცილისწამებლური სარჩელები. 2005 წლის 13 ივნისს ქალაქ ალმათის სასამართლომ ყოფილი ინფორმაციის მინისტრი, ალტინბეკ სარსენბაევი (ოპოზიციური ლიდერი, რომელიც მოკლეს 2006 წლის იანვარში) დაავალდებულა, რომ გადაეხადა 1 მილიონი ყაზახური ტენგე (7 500$) იმ ზიანისთვის, რაც ცილისწამებით მიაყენა Khabar-ის საინფორმაციო სააგენტოს. სარსენბაევს, ასევე, დააკისრეს უკან წაეღო ის კომენტარები, რომელიც გააკეთა ოპოზიციური გაზეთისთვის "რესპუბლიკა" მიცემულ ინტერვიუში. მან გამოთქვა ვარაუდი, რომ Khabar-ი იყო დარიგა ნაზარბაევის კონტროლის ქვეშ მყოფი მონოპოლისტური მედია-ჰოლდინგი. ეს საქმე 2004 წლის არჩევნების შემდეგ სარსენბაევის გადადგომას მოჰყვა, როცა მან განაცხადა, რომ "არჩევნები იყო არასამართლიანი, სამარცხვინო და გაუმჭვირვალე; ხელისუფლებამ აჩვენა, რომ მათ დასაწყისიდანვე არ სურდათ წესიერი არჩევნების ჩატარება".

## მედიასთან დაკავშირებული სამართლებრივი კოდექსი 
მედია-მონიტორინგის ჯგუფებმა, როგორიცაა Article 19, შეშფოთება გამოთქვეს მთავრობის სვლების გამო, რომელიც უკანასკნელ ათწლეულებში მიმართული იყო ოპოზიციის გაჩუმებისკენ. ყაზახეთში მედიასთან დაკავშირებულ კანონებში ბოლოს შეტანილი ცვლილებების სამიზნე იყო არასამთავრობო მედია-საშუალებები. მთავრობის წარმომადგენლების კრიტიკა იწვევდა საჩივრის შეტანას სასამართლოში, ხოლო ახალი კანონები "ექსტრემიზმის" წინააღმდეგ გამოიყენებოდა ოპოზიციური მედია-საშუალებების დასახურად.

ოპოზიციური წყაროს Adil Soz თანახმად, ყაზახეთის სამართლებრივი კოდექსი მკაცრია, როცა საქმე ეხება ცილისწამებას და ზოგიერთ შემთხვევაში, ცილისწამებას მართებულადაც კი მიიჩნევს. "პიროვნებამ უნდა მიიღოს კომპენსაცია მის მიმართ გამოთქმული მოსაზრების გამო, რომელიც სწორია, თუმცა მის რეპუტაციას ზიანს აყენებს - მაგალითად, მთავრობის წარმომადგენელი, რომელიც ბრალდებულია ძალადობაში, კომპენსაციას მიიღებს მაშინაც კი, თუ მის მიმართ გამოთქმული ზიანის მომტანი მოსაზრება სწორია". ეს, ასევე, ნიშნავს, რომ "ინტერნეტ სერვის პროვაიდერს" შეიძლება დაეკისროს პასუხისმგებლობა "უნებლიედ ინტერნეტში გამოქვეყნებულ შეურაცხმყოფელ და ცილისმწამებლურ ინფორმაციასთან წვდომის უზრუნველყოფის გამო".

## რესურსები ინტერნეტში 
* Reporters Without Borders report, 2004
* IFEX: Monitoring Media Freedom Violations in Kazakhstan
* KAZINFORM: National Information Agency 
* Newspapers and news sources from Kazakhstan
* Radio and Television of Kazakhstan 
* Radio and Television of Kazakhstan  live watch online
* Kommerceskiyi Televizioniyi Kanal in Kazakhs
* Kommerceskiyi Televizioniyi Kanal in Russian
* Kommerceskiyi Televizioniyi Kanal live watch online
* Central Asian News Service News in English
* Central Asian News Service News in Russian
* Tengrinews.kz News in English 24/7

## სქოლიო 
კატეგორია:ევროპული მასმედია ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მასმედია აზიაში ქვეყნის მიხედვით
კატეგორია:მასმედია ქვეყნების მიხედვით