open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შანდუნის მთები

**შანდუნის მთები** — ქედი ჩინეთის აღმოსავლეთ ნაწილში, შანდუნის პროვინციაში. სიგრძე 500 კმ-ზე მეტი. სიმაღლე 1524 მ-მდე. აგებულია არქეული კრისტალური ფიქლებით, გრანიტებითა და ქვედაპალეოზოური დანალექი ქანებით. კალთები დანაწევრებულია ღრმა ტექტონიკური ხეობებით. ადგილ-ადგილ გვხვდება მუხის ტყე და ბუჩქნარი. არის ქვანახშირის საბადო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინეთის ქედები
შანის მთიანეთი

**შანის მთიანეთი** — მთიანეთი მიანმარის აღმოსავლეთ ნაწილში, გრძელდება ჩინეთის, ლაოსისა და ტაილანდის ტერიტორიებზე. ჩინეთში ეწოდება იუნანის მთიანეთი. დასავლეთ ნაწილში მაღალი ტალღოვანი ვაკეები და ბრტყელმწვერვალიანი მასივები ენაცვლება მთათაშორის ქვაბულებს, აღმოსავლეთ ნაწილში ჭარბობს ღრმა ხეობებით დანაწევრებული ქედები. სიმაღლე 2500-2600 მ-მდე. შანის მთიანეთი უმთავრესად აგებულია გნაისებით, კრისტალური ფიქლებით, კვარცებითა და კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. არის პოლიმეტალების მადნებისა და ძვირფასი ქვების საბადოები. ჰავა სუბეკვატორულია, მუსონური. ნალექები 1300-2000 მმ წელიწადში. მდინარეები ჭორომიანია, იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად და სარწყავად. კალთები შემოსილია მთის მარადმწვანე და ფოთოლმცვივანი ტყით, მშრალ ადგილებში სავანაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მიანმარის მთიანეთი
ნოვინის მონასტერი

**ნოვინის მონასტერი** () —  უკვე აღარარსებული მამათა მართლმადიდებლური მონასტერი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებული ყოფილა XV საუკუნეში. მდებარეობდა მოსკოვის ცენტრალურ ადმინისტრაციულ ოლქში, არბატის რაიონში.

## ისტორია 
მონასტერი კიევის მიტროპოლიტმა ფოტიმ დააარსა  მდინარეების მოსკოვისა და პრესნის შეერთების ადგილზე არსებულ მაღალ ბორცვზე 1425-1431 წლებს შორის. 

1540 წელს მონასტერში მიტროპოლიტი იოსები შეხვდა რჟევიდან მოსკოვში მიმავალ რჟევის სასწაულმოქმედ ღვთისმშობლის ხატს, რის შემდეგადაც ივანე IV-ის გადაწყვეტილებით ამ ადგილზე ააგეს ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების სახელობის ტაძარი. 

დროთა განმავლობაში ტაძრის გარშემო დასახლება გაჩნდა, რომელშიც ცხოვრობდნენ მონასტრის მსახურები, გლეხები და ხელოსნები. სამრევლო ეკლესია აკურთხეს იესო ნავეს ძის სახელზე. სავარაუდოდ აქედან უნდა წარმოქმნილიყო ახლომდებარე დასახლების სახელი „ნოვინსკოე“, ისევე როგორც მონასტრის სახელიც. 

როგორც ჩანს, ნოვინსკის მონასტერს ჰქონდა საგუშაგო ტაძრის როლი, რადგან XVIII საუკუნეშიც კი ხშირად „საალყოსაც“ უწოდებდნენ.

## მონასტრის გავლენის საზღვრები 
1410 წელს მონასტერს გადაეცა სოფელი კუდრინო მინდვრებითა და ტყით მდინარე ხოდინკამდე.  საუკუნეში მონასტერმა ვეღარ შეძლო საკუთარ მიწების მოვლა და ნაწილი გასცა იჯარით, მაგრამ XV-XVII საუკუნეებში მან თავად შექმნა დიდი მეურნეობა.

## მონასტრის გაუქმება 
1736 წლის ხანძარმა მონასტრის დიდი ნაწილი გაანადგურა, ცოტა ხნით ადრე პატრიარქობა გაუქმდა და მონასტერი სინოდალურ პერიოდში გადავიდა. 1746 წელს საქართველოს უფლისწულის სიმონის ქვრივის თხოვნით სინოდმა ნოვინის ბერები სხვა მონასტერში განასახლა, ხოლო მონასტერი მთელი თავისი ადგილ-მამულით გადაეცა ქართველებს. 1764 წელს ეკატერინე II-მ მონასტერი გააუქმა. მონასტრის ეკლესიები მიატოვეს და სიძველის გამო გააუქმეს 1780, 1789 და 1870 წელს. 

მონასტრის გაუქმების შემდეგ მის შენობაში განათავსეს სკოლა მოსკოვის გარნიზონის ჯარისკაცების შვილებისთვის. XIX საუკუნის ბოლოსაკენ კი აქ სამხედრო ციხეც კი არსებობდა. 

საბოლოოდ მონასტრის ერთ-ერთი გადარჩენილი ეკლესია, ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანების სახელობის ტაძარი დაანგრიეს 1933 წელს. 1934 წელს კი მიწის ის ნაკვეთი, რომელზეც მდებარეობდა ნოვინის მონასტერი გადაეცა კურორტოლოგიის ინსტიტუტს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Новинский монастырь 

## სქოლიო
კატეგორია:მოსკოვის მონასტრები
ყარაქოლი

**ყარაქოლი** () — გაუდინარი ტბა ტაჯიკეთში, პამირის ჩრდილო ნაწილში. მოქცეულია ბრტყელ მთიან ქვაბულში, ზღვის დონიდან 3914 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 380 კმ². მაქსიმალური სიგრძე 33 კმ, სიგანე 24 კმ. სიღრმე დასავლეთ ნაწილში 238 მ, აღმოსავლეთში — 22,5 მ. შედგება ორი ნაწილისაგან, რომლებიც ერთმანეთთან ორი ვიწრო სრუტითაა დაკავშირებული. ტბის ქვაბული გაჩნდა მეტეორიტული შეჯახების შედეგად დაახლოებით 25 მლნ. წლის წინ. წყალი მწარე-მლაშეა, გამჭვირვალობა 9 მ-მდე. ტბის ზედაპირი ღია ლურჯი ფერისაა. ნოემბრის ბოლოდან აპრილამდე ყინულით არის დაფარული. წყლის ტემპერატურა ზაფხულში 12°C-მდე. ყარაქოლს ერთვის პატარა მდინარეები, რომელთაგან მნიშვნელოვანია ყარაჯილღა და მუზქოლი. ტბა მოქცეულია ტაჯიკეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.    
  
## სქოლიო
კატეგორია:ტაჯიკეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
შაორის ქვაბული

**შაორის ქვაბული** — მთიანი ქვაბული მდინარე რიონის აუზში. სამხრეთ-დასავლეთიდან ისაზღვრება ნაქერალის, სამხრეთ-აღმოსავლეთით რაჭის, ჩრდილო-დასავლეთით გობიშურის ქედებით, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნიკორწმინდა-თლუღის ამაღლებით. ქვაბულის ფსკერის აბსოლუტური სიმაღლეა 1000-1200 მ. ქვაბული წარმოქმნილია ტექტონიკური, მდინარეულ-ეროზიული და კარსტული პროცესებით. კარსტი უფრო მეტად ქვაბულის დასავლეთ ნაწილსა და ფერდობებზეა. ფსკერზე გვხვდება 4-5 მ სისქის ალუვიონი. შაორის ქვაბულში ზედაპირული წყლები და მათი ნაკადები იშვიათია. რელიეფი ნაკლებადაა დანაწევრებული. შაორის ქვაბულში შექმნილია შაორის წყალსაცავი, რომლის ფართობია 9,2 კმ², ხოლო მაქსიმალური სიღრმე 14,5 მ. 

ატმოსფერული ნალექების უდიდესი ნაწილი სწრაფად იჟონება კარსტულ ზედაპირში — ეგრეთ წოდებულ „სასულეებში“. ქვაბულის ჰავისათვის დამახასიათებელია მკაცრი ზამთარი და ხანგრძლივი ნოტიო ზაფხული. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 6,7°C, იანვრის —4,8°C, ივლისის 17,6°C; აბსოლუტურ მინიმალური —40°C (ხერგა), აბსოლუტურ მაქსიმალური 34°C. წლიურად 1000-იდან 1400 მმ-მდე ნალექი მოდის. თოვლის მყარი საფარი 142 სმ აღწევს. ქვაბულში განვითარებულია უმთავრესად კორდიან-კარბონატული, ადგილ-ადგილ — ტყის ყომრალი ნიადაგები. ქვაბულის ფსკერსა და დაბალ ფერდობებზე უფრო მეტად ბალახოვანი და ბუჩქნარი მცენარეულობა ხარობს. ნაწილობრივ ათვისებულია სასოფლო-სამეურნეო კულტურებისათვის. მაღალი ადგილები შემოსილია ფოთლოვანი და მუქწიწვოვანი ტყეებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ქვაბულები
ყარაგიე

მინი|ყარაგიე
**ყარაგიე**, **ბათირი** — მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა (ოკეანის დონეზე 132 მ-ით დაბლა) გაუდინარი ღრმული. მდებარეობს ყაზახეთში, კასპიის ზღვის აღმოსავლეთით, მანგიშლაყის ნახევარკუნძულზე, ქალაქ აქთაუდან დაახლოებით 50 კმ-ში. აქვს არასწორი ოვალის მოხაზულობა. გადაჭიმულია სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ. სიგრძე 85 კმ, სიგანე 25 კმ. ყარაგიეს ფარგლებშია ბათირის ტბა, რომლის წყლის დონე და ფართობი მეტად ცვალებადია. ქვაბულის ძირი დაფარულია მლაშობებით.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ყაზახეთის უდაბნოები
კატეგორია:ყაზახეთის ღრმულები
მარო დუკა

**მარო დუკა** (; დ. 1947) — ბერძენი მწერალი, რომანისტი. 1966 წლიდან ცხოვრობს ათენში. სწავლობდა ისტორიასა და არქეოლოგიას ათენის კაპოდისტრიულ უნივერსიტეტში. მიეკუთვნება ეგრეთ წოდებულ 70-იანელთა თაობას. მის პირველ სადებიუტო თხზულებაში „კარდალა“ (*Η Πηγάδα*), რომელიც 1974 წელს გამოვიდა, გადმოცემულია ავტორის შთაბეჭდილებები პოლკოვნიკთა რეჟიმის შესახებ.

დაჯილდოებულია ჰერაკლიონის მუნიციპალიტეტის ნიკოს კაზანძაკისის პრემიით რომანისთვის „სულელის ოქრო“ (*Η αρχαία σκουριά*). ასევე დაჯილდოებულია საბერძნეთის სახელმწიფო ლიტერატურული პრემიით რომანისთვის „მოფარფატე ქალაქი“ (*Η πλωτή πόλη*), ბალკანიკას ლიტერატურული პრემიით, ათენის აკადემიის კოსტას და ელენი ურანისების პრემიით, კავაფისის პრემიით რომანისთვის — „უდანაშაულო და დამნაშავე“ (*Αθώοι και φταίχτες*). დუკას ასევე მიენიჭა თემელისის პრიზი მისი ბოლო რომანისთვის „მოდი, გვიამბე ტყუილები“ (*Έλα να πούμε ψέματα*).

## შემოქმედება 
### რომანები 
* სულელის ოქრო (Η αρχαία σκουριά, 1979)
* მოფარფატე ქალაქი (Η πλωτή πόλη, 1983)
* უმოძრაო ასპენები (Οι λεύκες ασάλευτες, 1987)
* ნახატის ძირზე (Εις τον πάτο της εικόνας, 1990)
* Ένας σκούφος από πορφύρα, 1995
* ციური მოძრაობები (Ουράνια μηχανική, 1999)
* უდანაშაულო და დამნაშავე (Αθώοι και φταίχτες, 2004)
* სამართალი რთული რამ არის (Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ, 2010)
* მოდი, გვიამბე ტყუილები (Έλα να πούμε ψέματα, 2014)

### მოთხრობები და ნოველები 
* კარდალა (Η Πηγάδα, 1974)
* სად არის ფრთები? (Πού ’ναι τα φτερά; 1975)
* კარე ფიქსი (Καρέ φιξ, 1976)
* Γιατί εμένα η ψυχή μου, 2012

### არამხატვრული ლიტერატურა 
* Ο πεζογράφος και το πιθάρι του, 1992
* Τα μαύρα λουστρίνια, 2005
* Τίποτα δεν χαρίζεται, 2016

### თეატრი 
* გიყვართ ბრამსი? (Σας αρέσει ο Μπραμς; 2001)

## რესურსები ინტერნეტში 
* მარო დუკას წიგნები ვებგვერდზე Ithaca online
* მარო დუკა ბერძენი ავტორების საზოგადოების ვებგვერდზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ბერძენი მწერლები
კატეგორია:ბერძენი ქალი მწერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შოროხევი

**შოროხევი** — მდინარე საქართველოში, კახეთის მხარეში, ყვარლის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2295 მ სიმაღლეზე. ერთვის მდინარე ავანისხევს მარცხნიდან. სიგრძე 24 კმ, აუზის ფართობი 85 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარსა და ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. მდინარის ნაპირზეა სოფლები შოროხი, ახალსოფელი და სხვა. 2020 წელს სოფელ ბალღოჯიანსა და ახალსოფელში მდინარე შოროხევმა ადიდების შედეგად გაარღვია ნაპირი, რის შედეგადაც დაიტბორა სასოფლო სამეურნეო სავარგულები, ვენახები და მესაქონლეობის ფერმები.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
მტრედი

**მტრედი** () — ფრინველთა გვარი მტრედისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 35 სახეობას, რომელთაგან საქართველოში ბინადრობს 3: გარეული მტრედი (), გვიძინი () და ქედანი (). მათი ფრთის შლილი 20–27 სმ, ხოლო მასა 200—650 გრამია. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში, მათ შორის ყველაზე ფართოდ — გარეული მტრედი, რომელიც ინტროდუცირებულია ყველა კონტინენტზე.

## ლიტერატურა 
* Голуби / В. Ф. Ларионов // Гоголь — Дебит. — М. : Советская энциклопедия, 1972. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 7). (Проверено 6 октября 2017) Архивировано 6 октября 2017 года. 
* Gibbs D., Barnes E., Cox J. Pigeons and Doves. — New Haven, CT, USA: Yale University Press, 2000. 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:მტრედისებრნი
გვრიტი (გვარი)

**გვრიტი** (,  — „მტრედი ყელსაბამით“) — ფრინველთა გვარი მტრედისებრთა ოჯახისა. მოიცავს 14 (ან 18) სახეობას. მცირე და საშუალო ზომის ფრინველებია, მათი სხეულის სიგრძეა 30 სმ-მდე, მასა 100-150 გ. აშენებენ ღია ბრტყელ ბუდეებს ხეებზე, დასახლებულ პუნქტებში — შენობათა კარნიზებზე (ლავგარდანზე). გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება გვრიტი (Streptopelia turtur). რამდენიმე სახეობა (მცირე გვრიტი, ხალებიანი გვრიტი) ინტროდუცირებულია ავსტრალიაში, ახალ ზელანდიასა და სხვა კუნძულებზე.

## ლიტერატურა 
* Галушин В.М, Дроздов Н.Н., Ильичёв В.Д., Константинов В.М, Курочкин Е.Н., Полозов С.А., Потапов Р.Л, Флинт В.Е., Фомин В.Е. Фауна Мира: Птицы: Справочник. — М: Агропромиздат, 1991. — С. 154. — 311 с. — ISBN 5-10-001229-3. 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:მტრედისებრნი
შარახევი

**შარახევი** — მდინარე საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ქართლის ქედის დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2125 მ სიმაღლეზე. ერთვის მდინარე ფშავის არაგვს მარცხნიდან. სიგრძე 15 კმ, აუზის ფართობი 66 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულ-შემოდგომაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ფშავის არაგვის შენაკადები
შეკლტონის შელფური მყინვარი

**შეკლტონის შელფური მყინვარი** () — მყინვარი აღმოსავლეთ ანტარქტიდაში, დედოფალ მერის მიწასა და უილქსის მიწის სანაპიროზე. გადაჭიმულია დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ 440 კმ-ზე, ხოლო სამხრეთიდან ჩრდილოეთისაკენ 170 კმ-ზე. ფართობი 33,820 კმ². მყინვარის სისქე 180-200 მ. შუა ნაწილში უერთდება დენმენისა და სკოტის მყინვარები. ადგილ-ადგილ აღმართულია 250-300 მ სიმაღლის ყინულის გუმბათები. აღმოაჩინა ამერიკის ჩარლზ უილქსის ექსპედიციამ 1840 წელს. სახელი ეწოდა ერნესტ შეკლტონის პატივსაცემად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანტარქტიდის შელფური მყინვარები
შემოდგომის ნათესების ხვატარი

**შემოდგომის ნათესების ხვატარი** () — პეპელა ხვატრისებრთა ოჯახისა. ბევრი სასოფლო-სამეურნეო კულტურის საშიში მავნებელია. წინა ფრთები მურა ან მოშავოა, უკანა — ღია ფერისა. საქართველოში გვხვდება ტენიან და სარწყავ რაიონებში. შემოდგომის ნათესების ხვატარის მატლი აზიანებს თავთავიან და ბოსტნის კულტურებს, თამბაქოს, სიმინდსა და სხვა. ხვატარი ნიადაგის ზედაპირთან ღრღნის ახალდათესილ თესლს, აღმონაცენსა და თვით მცენარეს. ზამთრობს მატლის ფაზაში, გაზაფხულზე ნიადაგის ზედაფენაში ჭუპრდება. 2 კვირის შემდეგ გამოდის პეპელა, რომელიც 2000-მდე კვერცხს დებს. საქართველოში წელიწადში 2-3 თაობას იძლევა. ბრძოლის ღონისძიებანი: აგროტექნიკური ღონისძიებანი, თესლის თესვისწინა დამუშავება, მოშხამული მისატყუარისა და ტრიქოგრამის გამოყენება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხვატრისებრნი
შარივცეკის უღელტეხილი

**შარივცეკის უღელტეხილი**, **მაჩხაფარის უღელტეხილი** — ყინულოვანი უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადის — ზესხოს სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3434 მ. შარივცეკის უღელტეხილის მიდამოები აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. აკავშირებს მდინარეების ყარასუსა (ჩერეკის მდგენელი) და ცხენისწყლის ხეობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
შევარდენა

**შევარდენა** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის თხემზე, გოდერძის უღელტეხილის ჩრდილოეთით, მდინარე აჭარისწყლის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2413 მ. აგებულია ზედაოლიგოცენურ-ქვედამიოცენური ფერადი თიხებით, ქვიშაქვებითა და ანდეზიტ-ბაზალტებით (გოდერძის წყება). შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
მირალესქერ მირყასიმოვი

**მირალესქერ მირყასიმოვი** ( დ. 9 თებერვალი, 1924, ბაქო — გ. 9 ნოემბერი, 2003, იქვე) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა მოქანდაკე, აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი, პროფესორი. აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის პირველი პრეზიდენტის ვაჟიშვილი.

მირალესქერ მირყასიმოვი არის პირველი აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, რომელმაც მიიღო სპეციალური უმაღლესი განათლება. 1944 წელს მან წარჩინებით დაამთავრა აზერბაიჯანის სამხატვრო სასწავლებელი, ხოლო 1951 წელს რეპინის სახელობის ინსტიტუტი ლენინგრადში. იყო ბაქოს ჯაბარ ჯაბარლის, ქალაქ სუმგაითის ნარიმან ნარიმანოვის, ქალაქ ნახიჩევანში ჯალალ მამედკულუზადეს ქანდაკებების ავტორი. მირყასიმოვის ზოგიერთი ნამუშევრები, ისეთები, როგორებიც არის „მენავთობეს პორტრეტი“, „ქალიშვილის პორტრეტი“, „ქალიშვილი მტრედთან“ გამოფენილია ბაქოში, აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნულ მუზეუმში. 

იგი მონაწილეობას იღებდა საერთაშორისო გამოფენებში, მათ შორის 1967 წლის მონრეალის მსოფლიო გამოფენაზე. მირყასიმოვის გამოფენები ეწყობოდა რუსეთში, პოლონეთში, ბულგარეთში, გერმანიაში, ეგვიპტეში და სხვა ქვეყნებში. დაჯილდოებულია სხვადასხვა ორდენებითა და მედლებით, მათ შორის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის „დიდების“ ორდენით.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
შდავლერის ქედი

**შდავლერის ქედი** — ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს სვანეთის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ განშტოებას, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადების — ნაკრისა და ნენსკრის წყალგამყოფს. სიგრძე დაახლოებით 40 კმ. უმაღლესი მწვერვალია შდავლერი (3995 მ). აგებულია პალეოზოური გრანიტებით, ქვედაპალეოზოური მეტამორფული ფიქლებით, იურული გრანიტოიდებით, ტუფებით, ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. დამახასიათებელია ნივალური, სუბნივალური, ალპური და სუბალპური ლანდშაფტი, ქვემოთ წიფლნარი და მუქწიწვოვანი ტყეებია.

## იხილეთ აგრეთვე
*გვერგიშერი
*ნაკრის მყინვარი
*უთვირი
*უთვირის უღელტეხილი

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ქედები
ნატიქ ალიევი

**ნატიქ ქიამალ ოღლი ალიევი** (; დ. 10 აგვისტო, 1958, ბაქო) — აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი, მოქანდაკე, პედაგოგი, პროფესორი. სსრკ-ის სამხატვრო კავშირის წევრი (1986 წლიდან), რუსეთის სამხატვრო აკადემიის საპატიო წევრი (2008). 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1958 წელს ქალაქ ბაქოში. 1983 წელს წარჩინებით დაამთავრა ვ. მუხინას სახელობის აკადემიის არქიტექტურულ-დეკორატიული პლასტიკის განყოფილება. 1980—1983 წლებში იყო ლენინის სახელობის სტიპენდიატი. მისი ხელმძღვანელები იყვნენ პ. იაკიმოვიჩი, ვ. რიბალკო, ა. დემა, ლ. კალუგინა. 

დღეს აზერბაიჯანის ხელოვნების სკულპტურული აკადემიის პროფესორი, სკულფტურული სახელოსნოს ხელმძღვანელი, აზერბაიჯანის სახვითი ხელოვნების აკადემიის საბჭოს თავმჯდომარე. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ნატიკ ალიევი

კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აშუღ ასადი

**აშუღ ასადი** (), ნამდვილი სახელი ასად ახმედ ოღლი რზაევი  დ. 1875, ბეიუქ  ყარაყოიუნი, სომხეთი — გ. 1950, თოვუზის რაიონი) — აზერბაიჯანელი აშუღი, აშუღ ალესკერის მოწაფე. ცნობილია მისი რევოლუციისადმი მიძღვნილი ლექსები („ლენინი“, „დიდი ოქტომბერი“, „აზერბაიჯანი“, „ახალი სამყარო“, „ჩვენი“, „გაუმარჯოს“, „მოსკოვში“ და სხვა.), სიყვარულისადმი („ეს მზეთუნახავი“, „ეხლა“, „გიუზელემე“, „სომეხი გოგონა“ და სხვა.). მოსკოვში, 1938 წლის აზერბაიჯანის ლიტერატურისა და ხელოვნების  დეკადის მონაწილე. იყო აზერბაიჯანის მწერალთა კავშირის წევრი. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით (1937). 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მუსიკოსები
კატეგორია:აშუღები
აშუღ ალი ყიზილვენქლი

**აშუღ ალი ყიზილვენქლი** () — XIX საუკუნის აზერბაიჯანელი აშუღი, გოქჩინგის სააშუღო სკოლის წარმომადგენელი, აშუღ ალესკერის მასწავლებელი.

## ბიოგრაფია 
ალი დაიბადა XIX საუკუნის დასაწყისში, 1801 წელს სოფელ ყიზილვენქში (1978 წელს სოფელს სახელი გადაარქვეს და მაკენისი უწოდეს), იგი განლაგებული იყო ერევნის სახანოში, სევანის ტბის მახლობლად. მამამისს, რომელიც იყო ღარიბი გლეხი ერქვა მირზა ქიში, ხოლო დედას — ფატიმა. მირზა ქიშიმ პატარა ალი მოლაჰანაში გაამწესა, სადაც მან შეისწავლა საზზე დაკვრა და რის შედეგადაც მან შესძლო აშუღების მეჯლისებზე (შეკრებებზე) დასწრება. იმ დროს ცნობილმა ქერქიბაღის დასახლებიდან აღ აშუღმა შეასწავლა ალის საზზე დაკვრის უამრავი თავისებურებანი. აშურ ალი იყო შემქირელი აშუღ ჰუსეინის თანამედროვე ვ. ველიევი ანიშნავს, რომ 1894 წელს აშუღ ალი დაბრმავდა.

აშუღ ალი გარდაიცვალა 1911 წელს თავის მშობლიურ სოფელ ყიზილვენქში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* აშუღ ალი ყიზილვენქლი
* Anthology of Ashiq

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1801
კატეგორია:გარდაცვლილი 1911
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოეტები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მუსიკოსები
კატეგორია:აშუღები
მოსკოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძარი (კაჩალოვო)

**მოსკოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური მუზეუმი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის სევერნოე-ბუტოვოს რაიონში.  

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია დიდმოწამე პაასკევას სახელზე.

ტაძრის წინამძღვარია დეკანოზი ანატოლი კოჟა. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
მოსკოვის მაზრის სოფელ კიოვო-კაჩალოვოში ხის ტაძარი დიდმოწამე პარასკევას სახელზე ააგეს ჯერ კიდევ XVI საუკუნის დასაწყისში, მაგრამ პოლონეთ-ლიტვის ჯარების თავდასხმის შემდეგ იგი დაინგრა. 

პირველი ქვის ტაძარი ამ ადგილზე ააგეს და აკურთხეს 1694 წელს. ტაძრის მშენებელი გახდა, სოფელ კიოვოს მფლობელი ივანე ივანეს ძე შჩერბატოვი. ამავე წელს ეკლესიასთან დააარსეს კაჩალოვოს სასაფლაო. XX საუკუნის დასაწყისში ეკლესია ძალიან მოძველდა და მიიღეს მისი განახლების გადაწყვეტილება.

1901-1904 წლებში ტაძრის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა არქიტექტორ ნიკოლოზ ბლაგოვეშჩენსკის პროქტის მიხედვით. ეკლესია მნიშვნელოვნად გააფართოვეს, დააშენეს სამრეკლო, მთელი არქიტექტურული სახე შეცვალეს იმ სახით, რომ შესაძლებელია ითქვას, ტაძარი ხელახლა ააშენეს. განახლებული ტაძრის კურთხევა მოხდა 1904 წელს. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი 1930-იანი წლების ბოლოს დახურა. შენობას გამოიყენებდნენ სამრეწველო მიზნებით. 1980-იანი წლებისათვის შენობა პრაქტიკულად მიატოვეს. 

ტაძარი მართლმადიდებელ საზოგადოებას გადაეცა 1990 წელს და რამდენიმე წელიწადში სრულიად აღადგინეს.  1998 წლის 10 ნოემბერს აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ.

## რესურსები ინტერნეტში
* http://paraskeva.butovo-msk.ru
* "Вера. Надежда. Любовь": Храм великомученицы Праскевы Пятницы

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მოსკოვის პეტრესა და პავლეს ტაძარი (ლეფორტოვო)

**მოსკოვის პეტრესა და პავლეს ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ადმინისტრაციული ოლქის ლაფორტოვოს რაიონში. აგებულია 1711 წელს. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია მოცქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე.  ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა ბავშვებისა და მოზარდებისათვის. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
1613 წელს ტაძარი აკურთხეს ქმინდა ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე. კურთხევის ცერემონიალს ესწრებოვა მეფე მიხეილ თევდორეს ძე რომანოვი.

1696 წელს პოლკოვნიკ ფრანც ლეფორტის ინიციატივით ეკლესია გადააკეთეს და საფუძველი ჩაუყარეს ხის ეკლესიას მოსკოვის პირველი პოლკის ჯარისკაცებისათვის. ტაძარი აკურთხეს მოციქულების, პეტრესა და პავლეს სახელზე.

1711 წელს ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ამჟამინველი ქვის ტაძარი.

საბჭოთა მმართველობის წლებში ტაძარი არ დახურულა, შემონახულია ასევე სამრეკლოც.  

1991 წელს აკურთხე მცირე ტაძარი მთავარანგელოზ მიქაელის სახელზე, 2000 წელს კი სამლოცველო ისესო ქრისტეს ჯვარცმის სახელზე. 

ვვედენსკის სასაფლაოზე მოქმედებს ტაძარზე მიწერილი სამლოცველო, რომელშიც მოწყობილია ერლანგელების მავზოლეუმი.

## არქიტექტურა 
ტაძარი ხუთთავიანია, გარდა ამისა ყველა ეგვტერს ადგას თითო გუმბათი. სამრეკლოზე რვა ზარი კიდია. სამრეკლოს სამი მხრიდან აქვს შესასვლელი. დასავლეთის შესასვლელზე გამოსახულია ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი, ჩრდილოეთის შესასვლელზე - პეჩერის ღვთისმშობლის ხატი, ხოლო სამხრეთის შესასვლელზე - ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატი.

ტაძრის სიმაღლე ჯვრის ჩათვლით არის 38 მეტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* официальный сайт Храма Петра и Павла в Лефортове
* Храм Петра и Павла в Лефортове на *официальном сайте РПЦ* 
* Петра и Павла в Лефортове на сайте *«Храмы России»*
* Храм Петра и Павла в Лефортове на *russian-church.ru*

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
წვეროსანასებრნი

**წვეროსანასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 (ან 3) გვარის 15 (ან 16) სახეობას. გავრცელებულნი არიან ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. გააჩნიათ მოკლე კისერი, დიდი თავი და მასიური ნისკარტი. უმეტესი მათგანი შეფერილია კაშკაშა ფერით და ბინადრობს ტროპიკულ ტყეებში. ბუდეს აკეთებენ ხეებზე, რომელშიც დებენ 2–4 კვერცხს. მიგრაცია არ ახასიათებთ. ახლოს ენათესავებიან ტუკანებს.

## ლიტერატურა 
* Short, Lester L. (1991). Forshaw, Joseph, ed. Encyclopaedia of Animals: Birds. London: Merehurst Press. pp. 153–154. ISBN 1-85391-186-0.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Barbet videos  on the Internet Bird Collection
*Barbet sounds on xeno-canto.org
*Don Roberson's Bird Families of the World

## სქოლიო 
*
კატეგორია:კოდალასნაირნი
ლევან რამიშვილი

**ლევან რამიშვილი** (დ. 28 მარტი, 1973) — ქართველი  პუბლიცისტი, ფილოსოფოსი. 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფია-სოციოლოგიის ფაკულტეტი 1995 წელს.

1992-1993 წლებში იყო გაზეთ „მიმომხილველის“ ანალიტიკური ჯგუფის უფროსი; 1995-1996 წლებში გაზეთ „არგუმენტის“ საერთაშორისო და სარედაქციო წერილების განყოფილების რედაქტორი. იყო სამაუწუებლო კომპანია „რუსთავი 2-ის“ კონსულტანტი. 1996 წლიდან „თავისუფლების ინსტიტუტის“ დირექტორი. გამოქვეყნებული აქვს 200-ზე მეტი სტატია, პოლიტიკაზე, ეკონომიკაზე და სხვა თემებზე.

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი. –  თბ., 1998-1999. - გვ. 278

## ბიბლიოგრაფია
* 90-იანი წლების ქართული მედია: ნაბიჯი თავისუფლებისაკენ (თანაავტორი). - თბილისი, 1997. - 43გვ.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შიბუღელე

**შიბუღელე** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ინგუშეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კიდეგანის ქედზე, მდინარეების ჩიმღისწყლისა (ასის სათავე) და შონდონის (არმხის სათავე) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3490 მ. შიბუღელე აგებულია ქვედა- და შუაიურული ფიქალ-ქვიშიანი წყებით. უღელტეხილი აკავშირებს მდინარეების ასისა და არმხის ხეობებს. თხემური ნაწილი კლდოვანია, ქვემოთ ალპური მდელოებია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
ჭრელი კოდალა

**ჭრელი კოდალა** ან **კოდალა** () — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 20-21 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მცირე და საშუალო ზომის ფრინველებია. ეწევიან მეხეურ ცხოვრებას. იკვებებიან მწერებით, რომლებიც გრძელი, სწორი და კონუსისებრი ნისკარტის საშუალებით ამოჰყავთ ხის ქერქიდან. შეფერილნი არიან ჭრელ, შავ-თეთრად; ბევრ მათგანს ახასიათებს წითელი ლაქები თავსა და სხეულის სხვა ნაწილებზე. ბუდობენ ხის გამხმარი ნაწილის ფუღუროებში. კვერცხები მოგრძო და თეთრია.

## ლიტერატურა 
* Brett W. Benz, Mark B. Robbinsa, A. Townsend Peterson. Evolutionary history of woodpeckers and allies (Aves: Picidae): Placing key taxa on the phylogenetic tree // Molecular Phylogenetics and Evolution. — 2006. — Т. 40, № 2. — С. 389-399. 
* Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Птицы. // Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — 845 с. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0. 

*
კატეგორია:კოდალასებრნი
მაქცია (გვარი)

**მაქცია** () — ფრინველთა გვარი კოდალასებრთა ოჯახისა. მცირე ზომის ფრინველებია. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში. ახასიათებთ დიდი თავი და გრძელი ენა, რომელიც ეხმარება ხის ქერქიდან მწერების ამოყვანაში, ნამდვილი კოდალებისგან განსხვავებით ნისკარტი მოკლე აქვთ. ფეხებზე გააჩნიათ ოთხი თითი, რომლებიდანაც ორი წინაა მიმართული, ხოლო ორი — უკან. გვარში ორი სახეობაა: 1. ჩვეულებრივი მაქცია (), რომელიც გავრცელებულია ევრაზიაში, ბუდობს ტყის ზონებში და 2. წითელყელა მაქცია (), რომელიც გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით.

## ლიტერატურა 
* H. Winkler & D. Christie 2002. Family Picidae (Woodpeckers) in del Hoyo, J., Elliott, A., & Sargatal, J., eds. Vol. 7. // Путеводитель по птицам мира = Handbook of the birds of the world. — Barcelona: Lynx Edicions, 2002. — ISBN 84-87334-37-7.

*
კატეგორია:კოდალასებრნი
მწვანე კოდალა (გვარი)

**მწვანე კოდალა** () — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 15 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მსხვილი ფრინველებია. ახასიათებთ მწვანე შეფერილობა. ბინადრობენ ტყეებსა და ტყისწინებში. ბუდეს იკეთებენ ხის ფუღუროში, დებენ თეთრ კვერცხებს. იკვებებიან ძირითადად მწერებით, აგრეთვე მცენარეთა ნაყოფებითა და სხვა ფრინველების კვერცხებით; ზოგიერთი სახეობა მხოლოდ ჭიანჭველებითა და ტერმიტებით იკვებება. მწერებს იჭერენ ნისკარტის სწრაფი დარტყმით ან გრძელი წებოვანი ენის გამოყენებით. სხვა კოდალებისგან განსხვავებით ნაკლებად ეწევიან მეხეურ ცხოვრებას და დიდ დროს მიწაზე ან ტერმიტთა ბუდეზე ატარებენ.

## ლიტერატურა 
* Grimmett, Inskipp and Inskipp, Birds of India ISBN 0-691-04910-6.
* Mullarney, Svensson, Zetterstrom and Grant, Collins Bird Guide ISBN 0-00-219728-6.

*
კატეგორია:კოდალასებრნი
სამთითა კოდალა (გვარი)

**სამთითა კოდალა** () — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 13 ან (3) სახეობას. უმრავლესობა გავრცელებულნი არიან ჩრდილოეთ ამერიკაში, 2 სახეობა (სამთითა კოდალა და მცირე ჭრელი კოდალა) კი — ევროპასა და აზიაში. დიდი ნაწილი შეფერილია შავ-თეთრად, ხოლო მცირე ნაწილი — ყვისფერ-თეთრად. მამრებს ახასიათებს წითელი ან ოქროსფერი „ქუდი“ თავზე. რამდენიმე სახეობას გააჩნია სამი თითი (აქედან წარმოდგება სახელწოდება), ორი წინ არის მიმართული და ერთი — უკან. იკვებებიან მწერებით. 2015 წელს 9 სახეობა გადანაწილდა სხვა გვარებში.

## ლიტერატურა 
* Бёме Р. Л., Флинт В. Е. Птицы. // Пятиязычный словарь названий животных. Птицы. Латинский, русский, английский, немецкий, французский / Под общ. ред. акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., «РУССО», 1994. — 845 с. — 2030 экз. — ISBN 5-200-00643-0.

*
კატეგორია:კოდალასებრნი
შვინდოვანა

**შვინდოვანა**, **შვინდოვანის მთა**, **სტორი** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონზე, საყორნის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ დაბოლოებაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1726,4 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით, წვრილმარცვლოვანი ქვიშაქვებითა და დიაბაზებით. მთის სამხრეთი და დასავლეთი კალთა ციცაბოა, ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი — დამრეცი. შემოსილია შერეული ფარფოთლოვანი ტყით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
რიურიკ ბიომე

**რიურიკ ლევის ძე ბიომე** (; დ. 25 აგვისტო, 1927, ვლადიკავკაზი — გ. 5 ივნისი, 2000, მოსკოვი) — რუსი და საბჭოთა ორნითოლოგი. ცნობილ ორნითოლოგ — ლევ ბიომეს (1895–1954) ვაჟი. 1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიური ფაკულტეტი. 1953–1964 წლებში მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ზოოლოგიური მუზეუმის უფროსი მკვლევრის თანაშემწედ მუშაობდა. 1958 წელს მიიღო ბიოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი. კანდიდატობის დისერტაციის თემად აირჩია „ცენტრალური კავკასიის ფრინველები“. 1972 წელს გახდა ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი ზოოლოგიის სპეციალობით. დისერტაციის თემა იყო „პალეარქტიკის მთების ფრინველები“. 1990 წელს მიიღო პროფესორის წოდება. 1976–2000 წლებში ხელმძღვანელობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ორნითოლოგიურ ლაბორატორიას.

## ლიტერატურა 
* Памяти профессора Р. Л. Бёме: к 80-летию со дня рождения // Орнитологические исследования в зоопарках и питомниках. Вып. 2: Межвед. сб. науч. и науч.-метод. тр.. — М.: Московский зоопарк, 2007. — С. 117-199. — 200 с. — 500 экз.

კატეგორია:რუსი ორნითოლოგები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მოსკოვის მაცხოვრის ფერისცვალების ტაძარი (პრეობრაჟენსკოე)

**მოსკოვის მაცხოვრის ფერისცვალების ტაძარი ** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის პრეობრაჟენსკოეს რაიონში. 2015 წლიდან არის რუსეთის ფედერაციის სახმელეთო ძალების მთავარი ტაძარი. ტაძარი დაანგრიეს 1864 წელს და აღადგინეს 2015 წელს.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

არსებობს მოსაზრება, რომლის თანახმად ფერისცვალების ეკლესია არის სსრკ-ში აფეთქებული უკანასკნელი ტაძარი, თუმცა ეს ასე არაა, რადგან 1972 წელს მოსკოვში ააფეთქეს მოსკოვის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი ეკლესია.

## ისტორია 
სოფელი პრეობრაჟენსკოე პირველად ისტორიულ წყაროებში მოიხსენიება XVII საუკუნეში, როვესაც მეფე ალექსი მიხეილის ძემ აქ აიშენა საზაფხულო სასახლე. სოფელი ფართოდ გახდა ცნობილი პეტრე I დიდის დროს, როდესაც აქ  განთავსდა შესაქცევარი პოლკები. 1687 წელს ჩამოყალიბდა პრეობრაჟენსკოესა და სემიონოვსკოეს პოლკები. 

1747 წელს პრეობრაჟენსკოეს პოლკის სერჟანტმა სემიონოვსკში შეიძინა ძველი ეკლესიის შენობა. მორები გადაიტანეს პრეობრაჟენსკოეში და პოლკის ეზოში ააგეს, დროებითი ეკლესია, რომელიც აკურთხეს 1747 წლის 19 ივლისს პეტრე I დიდის ზეციური მფარველის მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე, ხოლო ეგვტერი მაცხოვრის ფერისცვალების სახელზე, რომელიც მოგვიანებით გახდა მთავარი საკურთხეველი და აკურთხეს 1800 წელს. 

1763 წელს მრევლმა გადაწყვიტა აეშენებინათ ქვის ტაძარი, დაიწყეს შემოწირულობის აკრეფა. ახალი ტაძრის მშენებლობა დაიწყო ორი წლის შემდეგ, ძველი ხის ეკლესიის გვერდით. 1768 წელს მშენებლობა დასრულდა. 1781 წელს მას მიაშენეს საკურთხეველი მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე. 

1812 წლის მოსკოვის ხანძრი პერიოდში ტაძარი არ დაზარალებულა. მასში ღვთისმსახურება არ შეწყვეტილა ფრანგების არმიის მიერ მოსკოვის დაპყრობის შემდეგაც კი. 

1883 წელს პოლკის დაარსების 200 წლისთავისადმი მიძღვნილი ღონისძიებების ფარგლებში ეკლესიას სტუმრობდა ალექსანდრე III. იმპერატორის სტუმრობის შემდეგ ეკლესიას მიაშენეს ახალი ეგვტერი ალექსანდრე ნეველის სახელზე. 

ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ეკლესია კვლავ მოქმედი დარჩა. ტაძრის მრევლმა გადაარჩინა მთელი საეკლესიო ღირებულება. ტაძრების მასობრივი დახურვის პერიოდში ეკლესიებიდან აქ მოჰქონდათ ტაძრის სიწმინდეები. დიდი სამამულო ომის პერიოდში მრევლმა შემოწირულობა გაიღო ფრონტისათვის. 

1960-იან წლებში ტაძარს მოსკოვს მასშტაბით ყველაზე მეტი მრევლი ჰყავდა. მეტროს მშენებლობის გამო ქალაქის ხელისუფლებამ მიიღო გადაწყვეტილება ტაძრის დანგრევის შესახებ, მაგრამ მრევლმა გადასარჩენად შეაგროვა 2 500 ხელმოწერა, ამის მიუხედავად 1964 წლის 18 ივლისს, დილის ოთხ საათზე ეკლესია ააფეთქეს. დაგეგმლი მეტროსადგური ააგეს  სხვა ადგილზე, ხოლო ტაძრის ადგილზე გააშენეს სკვერი.

ტაძრის აღდგენა მოხდა 2015 წლის 8 მაისს და იგი აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა კირილემ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт 
* История храма Преображения Господня. *Москва, которой нет* 
* История Преображенского 
* Храм Преображения Господня на *russian-church.ru*
* Региональная благотворительная общественная организация «Центр традиционной русской культуры „Преображенское“» 
* Сайте о храме 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მწვანეყვავილას პანთეონი

**ქუთაისის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი** ან **მწვანეყვავილას პანთეონი** — პანთეონი საქართველოში, ქალაქ ქუთაისში, მწვანეყვავილას ზაქარია ქვარიანისეული მთავარანგელოზის სახელობის ეკლესიის ეზოში. პანთეონს ჩვეულებრივი სასაფლაოდან ერთი ბილიკი ჰყოფს. იგი მწვანეყვავილას კონცხის პლატოზეა განთავსებული. ის ქალაქს ჩრდილო-აღმოსავლეთით ესაზღვრება და მდინარე რიონის ხეობას დაჰყურებს. 

მწვანეყვავილაზე მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონი 1956 წელს დაარსდა. პირველ ეტაპზე პანთეონში გამოჩენილ ადამიანთა ნეშტები ქალაქის სხვადასხვა სასაფლაოდან გადმოასვენეს. აქ განისვენებენ: იოსებ ოცხელი, რომელმაც გახსნა პირველი ქართული გიმნაზია დასავლეთ საქართველოში, მელიტონ ბალანჩივაძე — ქართული საოპერო მუსიკის ფუძემდებელი, ვალერიან მიზანდარი — ცნობილი მხატვარი და მოქანდაკე, ვასილ ამაშუკელი — პირველი კინო-დოკუმენტალისტი და სხვები. თუმცა, მათ გვერდით ნაკლებად ცნობილი პიროვნებებიც გვხვდებიან. 

პანთეონში დღეისათვის სულ 41 ადამიანია დაკრძალული. ბოლოს აქ საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობის დასაცავად ომში დაღუპული ლევან კოხრეიძე და დამსახურებული ექიმი ამური ბაბუხადია დაკრძალეს.

## სქოლიო
კატეგორია:ქუთაისის სასაფლაოები
*
რბილკუდა კოდალა

**რბილკუდა კოდალა** () — ფრინველთა გვარი კოდალასნაირთა რიგისა. მოიცავს 27 სახეობას. ყველაზე პატარა ფრინველებია კოდალასებრთა ოჯახში. მათი სხეულის სიგრძეა 8–10 სმ. ფერად ყავისფერნი და ჭრელები არიან, თეთრი ან ყვითელი ლაქებით. გააჩნიათ მოკლე შავი კუდი, რომელსაც თეთრი ზოლები მიუყვება. უდიდესი ნაწილი გავრცელებულია ნეოტროპიკის ოლქში, ხანდახან აზიურ სახეობას — Picumnus innominatus-ს ათავსებენ მონოტიპურ გვარში *Vivia* (Hodgson, 1837).

## ლიტერატურა 
* Blume, Dieter; Winkler, Hans (2003), "Woodpeckers", in Christopher Perrins (editor), Firefly Encyclopedia of Birds, Firefly Books, pp. 408–413, ISBN 1-55297-777-3
* Winkler, Hans; Christie, David A. (2002), "Family Picidae", in del Hoyo, J., Elliott, A. and Sargatal, J. (editors), Handbook of the Birds of the World, Volume 7: Jacamars to Woodpeckers, Barcelona: Lynx Edicions, pp. 280–555, ISBN 84-87334-37-7

*
კატეგორია:კოდალასებრნი
მოსკოვის მაცხოვრის კვართის ტაძარი (დონი)

**მოსკოვის მაცხოვრის კვართის ტაძარი ** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის დონის რაიონში.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია მაცხოვრის კვართის სახელზე, ეგვტერები კი იაკობ ალფესისა და წმინდა ბარბარეს სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ხის ეკლესია ააგეს ჯერ კიდევ 1690 წელს, იმ ადგილზე სადაც ერთმანეთს შეხვდნენ 1625 წელს სპარსეთის შაჰის აბას I-ის ელჩობა და რუსეთის სასულიერო საზოგადოება, რომელთაც მეფე მიხეილ თევდორეს ძესა და პატრიარქ ფილარეტს გადასცეს, ქისტიანული სამყაროს სიწმინდე ქრისტეს კვართი, იმ ტანსაცმლის ნაწილი, რომელიც ქრისტეს გოლგოთისკენ მიმავალ გზაზე ეცვა.  ქრისტეს კვართი დააბრძანეს კრემლის ღვთისმშობლის მიძინების ტაძარში. შეხვედრის ადგილზე ააგეს ხის ტაძარი, მოგვიანებით - ობელისკი, რომელიც შემონახულია დღემდე. ამ პერიოდიდან საეკლესიო კალენდარში გაჩნდა ახალი ჩანაწერი: „მაცხოვრის წმინდა კვართის მდებარეობა მოსკოვში (1625)“. ამ დრესასწაულს მხოლოდ ერთი, რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს.

ქვის ეკლესია ააგეს ძველი ხის ეკლესიის ადგილზე 1701-1716 წლებში მოსკოვური ბაროკოს სტილში. 1886-1889 წლებში ააგეს  მოციქულ იაკობ ალფესის სახელობის ეგვტერი, ხოლო დაახლოებით 1894 წელს ზემოდან დააშენეს სამრეკლო. ეკლესიის ინტერიერში შემნახულია XVIII საუკუნის პერიოდის გაფორმება, ამავე პერიოდს მიეკუთვნება ბაროკოს სტილის საუკეთესო ნიმუში, ეკლესიის კანკელი. 

XX საუკუნეში ეკლესია არ დაუხურავთ. 1930-იან წლებში მისი წინამძღვარი იყო მღვდელმოწამე ალექსანდრე ხოტოვიცკი. 1944-1960 წლებში ეკლესიაში მდებარეობდა მოჟაისკის მთავარეპისკოპოსის მაკარი დაევის  კათედრა. 1949-1963 წლებში ეკლესიაში მსახურობდა წინამძღვარი ნიკოლა გოლუბცოვი. 2011 წლიდან ტაძრის საპატიო წინამძღვარია მიტროპოლიტი იობ ტივონიუკი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Виртуальный тур по храму Положения Ризы Господней на Донской в Москве 
* Официальный сайт
* Официальная страница на сайте Донского Благочиния

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი (გოროდნო)

**მოსკოვის ღვთისმშობლის კვართის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  მისი ძველი სახელწოდებაა სოფელ პოკროვსკის ღვტისმშობლის კვართის ეკლესია.

ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ჩერტანოვო-იუჟნოეს რაიონში. მისამართი პოკროვსკის ქუჩა № 24.  წარმოადგენს აღნიშნული რაიონის ერთადერთ შემონახულ ისტორიისა და არქიტექტურის ძეგლს. 

ამჟამინდელი ეკლესია აგებულია 1722 წელს. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. ეგვტერები კი ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და იოანე ნათლსიმცემლის მშობლების ზაქარიასა და ელისაბედის სახელზე.

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
1627 წლიდან ეკლესია ხისგანაა აშენებული. 1722 წელს მოძველებული ხის ეკლესიის ადგილზე ააგეს ქვის ტაძარი. 1878 წელს ეკლესიასთან ააშენეს ეგვტერი და მიაშენეს სამრეკლო. 1895 წელს სატრაპეზოც ააშენეს არქიტექტორ  მიხეილ კონსტანტინეს ძე პრიოროვის პროექტის მიხედვით. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1938 წელს. 1941 წელს მოანგრიეს სამრეკლოს ზედა ნაწილი, რათა თავიდან ყოფილიყო აცილებული მეორე მსოფლიო ომის დროს გერმანელების პილოტების მიერ სამრეკლოს გამოყენება სამიზნეებად. 

საბჭოთა მმართველობის წლებში ტაძრის შენობაში განათავსეს ფაბრიკა „მეტალისტი“. 1990 წლის შემოდგომაზე დაიწყო ტაძრის აღდგენა რაიონის მორწმუნე საზოგადოების ფინანსებით. 1991 წელს აღდგომის დღესასწაულზე აკურთხეს ტაძრის პირველი ეგვტერი და იქიდან მოყოლებული სისტემატიურად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება.

## რესურსები ინტერნეტში
* Сайт храма
* Видео: Храм Покрова Пресвятой Богородицы на Городне 

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
უფეხურასნაირნი

**უფეხურასნაირნი** () — ფრინველთა რიგი ახალსასიანების ქვეკლასისა. მოიცავს 5 (ან 4) ოჯახის 20–21 გვარის 120-მდე სახეობას. წვრილი და საშუალო ფრინველებია, მათი მასა 50-დან 700 გ-მდეა. დამახასიათებელი ნიშანია მოკლე ნისკარტი და დიდი ზომის პირი. როგორც წესი ღამის ცხოვრებას ეწევიან. სუსტი განათების პირობებშიც კარგად ხედავენ. კარგი სმენა აქვთ. გუახარო ბუდობს მღვიმეებში, შეუძლია ექოლოკაცია. გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე (ანტარქტიდის გარდა), ძირითადად თბილ ქვეყნებში. დებენ უმთავრესად 1–3 კვერცხს.

## ოჯახები 
*  (16–20 გვარის 90-მდე სახეობა)
*  (1 გვარის 1 სახეობა)
*  (2–3 გვარის 12-16 სახეობა)
*  (1 გვარის 10–13 სახეობა)
*  (1 გვარის 7 სახეობა)

## ლიტერატურა 
* Козодои // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.

*
კატეგორია:ფრინველები
მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი (ჩერნოვო)

**მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთ-დასავლეთი ადმინისტრაციული ოლქის იუჟნოე-ბუტოვოს რაიონში. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ხის ტაძარი, სოფელ ჩერნოვოში არსებობდა ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში. ქვის ეკლესიის მშენებლობა გაგრძელდა 1709 წლიდან 1722 წლამვე. XIX საუკუნის შუა წლებში კი ტაძრის რეკონსტრუქცია მიმდინარეობდა. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ 1930-იან წლებში ეკლესია დახურა და ღვთისმასხაურება შეწყდა, მაგრამ ტაძრის შენობა დიდი სამამულო ომის პერიოვშიც კი ხელიხლებელი იდგა. 

1974 წელს მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი შეიტანეს  არქიტექტურის ძეგლების სიაში და მოექცა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, თუმცა ტაძარი მაინც გაძარცვული რჩებოდა, ეკლესია ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ არ არსებობდა სართულშორისი იატაკებიც კი. 1990-იან დასაწყისში ტაძარი გუმბათისა და გადახურვის გარეშე იყო. 

მოსკოვის ქრისტეშობის ტაძარი რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაუბრუნდა 1989 წელს.  თანამედროვე ტაძრის ცხოვრება აღსდგა 1994 წელს. პირველი ლოცვა აღევლინა ავარიული ეკლესიის ახლოს. კაჩალოვის დიდმოწამე პარასკევას ტაძრის, წინამძღვარმა,  ანატოლი კოჟამ აღდგენით სამუშაოებზე თავისი მრევლის წარმომადგენლები გამოაგზავნა დასახმარებლად. 

ძეგლთა დაცვის საზოგადოების კომისიამ გამოიტანა ტექნიკური გადაწყვეტილება: ტაძარში ღვთისმსახურება შესაძლებელი იყო. ძალიან მალე მოსკოვის საპატრიარქოსგანაც მიიღეს ღვთისმსახურების აღდგენის შესახებ განკარგულება. 

1994 წლის ზაფხულიდან დაიწყო პერიოდული ღვთისმსახურება. დროებითი ამბიონი თავად მოაწყვეს. მოსახლეობა აგროვებდა სამშენებლო მასალებს. 

1995 წლის 29 ივლისს აღდგენილი ტაძარი აკურთხეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ц. Рождества Христова в селе Черневе // Чтения в Императорском Обществе Истории и Древностей Российских при Московском Университете. 1892 год. Книга первая. — М. 1892. — С. 139—140
* *Инна Буторина* Возрождение храма Рождества Христова в Черневе. Летопись по документам, преданиям, рассказам // «Воскресная школа». 2001. — № 48
* Храм Рождества Христова в Черневе : в прошлом и настоящем : летопись по док., преданиям, рассказам / [авт.-сост.: И. К. Буторина]. — Москва : Бутово, 2006 (М. : Щербинская типография). — 39 с. — ISBN 5-9243-0115-X

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
უფეხურასებრნი

**უფეხურასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი უფეხურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 16–20 გვარის 90-მდე სახეობას. მეღამური და ბინდის ფრინველებია. ახასიათებს დიდი თავი და თვალები, მოკლე და სუსტი ნისკარტი, დიდი ზომის პირი, გრძელი ფრთები და კუდი, აგრეთვე მოკლე ფეხები. ბუმბული რბილი, ფერად ქვიშისფერი, მურა ან ყავისფერია; კარგად ერწყმის ხის და ნიადაგის ფერს, რაც ფრინველს შეუმჩნეველს ხდის. იკვებებიან ფრენის დროს დაჭერილი მწერებით. გავრცელებულნი არიან ანტარქტიდის გარდა ყველა კონტინენტზე. რამდენიმე სახეობა შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში; საქართველოს კანონმდებლობით ჩვეულებრივი უფეხურას უკანონო მოპოვების გამო იურიდიული ან ფიზიკური პირი ჯარიმდება 1 კგ-ზე 15 ლარით.

## ლიტერატურა 
* N. Cleere. 1999. Family Caprimulgidae (Nightjars). In del Hoyo J., Elliott A., Christie D., eds. Vol. 5. // Путеводитель по птицам мира = Handbook of the birds of the world. — Barcelona: Lynx Edicions, 1999. — 759 с. — ISBN 8487334253.
* Charles Gald Sibley, Jon Edward Ahlquist. Phylogeny and classification of birds. — New Haven, Conn.: Yale University Press, 1990.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:უფეხურასნაირნი
ემუსებრნი

**ემუსებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი კაზუარისნაირთა რიგისა. მოიცავს 1 თანამედროვე და 1 ამომწყდარი გვარის 1 თანამედროვე და 3 ამომწყდარ სახეობას. ზოგჯერ ამ ოჯახის წარმომადგენლებს კაზუარისებრთა ოჯახში აერთიანებენ. თანამედროვე სახეობა — ემუ გავრცელებულია ავსტრალიასა და კუნძულ ტასმანიაზე.

## გვარები 
* 
*  

## ლიტერატურა 
* Gill F. and Donsker D. (eds), Family Dromaiidae, in IOC World Bird Names (ver 6.2), International Ornithologists’ Union, 2016.

*
კატეგორია:კაზუარისნაირნი
კაზუარისებრნი

**კაზუარისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი კაზუარისნაირთა რიგისა. მოიცავს ერთი თანამედროვე გვარის 3 სახეობას. გავრცელებულნი არიან ავსტრალიის კონტინენტზე. დიდი ტანის არამფრენი ფრინველები არიან, ფერად — შავი, კისერი და თავი — ლურჯი ან ნარინჯისფერი. თავზე აქვთ რქოვანი წანაზარდი (კორძი), ფეხებზე სამი თითი და რედუცირებული ფრთები. ახასიათებთ მონოგამია. იკვებებიან მცენარეთა თესლებით, მათი ნაყოფითა და კეკნკრით.

## კლასიფიკაცია 
* 
** 
** 
** 
**  (ამომწყდარი სახეობა)

## ლიტერატურა 
* Boles, Walter E. (2001): A new emu (Dromaiinae) from the Late Oligocene Etadunna Formation. Emu 101: 317–321. HTML abstract
* Brands, Sheila (14 August 2008). "Systema Naturae 2000 / Classification, Family Casuariidae". Project: The Taxonomicon. Retrieved 4 February 2009.

*
კატეგორია:კაზუარისნაირნი
ბაყაყპირასებრნი

**ბაყაყპირასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი უფეხურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 ქვეოჯახის 3 (ან 2) გვარის 12–16 სახეობას. ენათესავებიან უფეხურებს. მათი სხეულის სიგრძეა 23–40 სმ. გავრცელებულნი არიან სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, ავსტრალიაში, ტასმანიაზე, ახალ გვინეასა და ოკეანეთის კუნძულებზე. იკვებებიან ბაყაყებით, თაგვებითა და სხვ.

## ლიტერატურა 
* Herausgeber: Forshaw, Joseph: Enzyklopädie der Vögel, 1999 — ISBN 3-8289-1557-4
* Галушин В. М., Дроздов Н. Н., Ильичев В. Д. и др. Фауна Мира: Птицы: Справочник / под ред. д.б.н. В. Д. Ильичева. — М.: Агропромиздат, 1991. — С. 173—175. — 50 000 экз. — ISBN 5-10-001229-3.

*
კატეგორია:უფეხურასნაირნი
წანგიონი

**წაღა**, **წანგიონი** ან **წანგია** () — ფეხსაცმლის ტიპი ბიზანტიის იმპერიაში, რომელიც მოგვიანებით ბიზანტიის იმპერატორების უმნიშვნელოვანეს საიმპერატორო რეგალიად გადაიქცა.

IV საუკუნეში წანგები ელეგანტურ ფეხსაცმლის ტიპად ითვლებოდა, თუმცა ის საიმპერატორო რეგალიად გვიან მოგვევლინა, რაც სავარაუდოდ აღმოსავლური, სასანიანთა ირანის გავლენის შედეგია. პირველად წანგები, როგორც სამეფო ძალაუფლების ნიშანი, იოანე მალალას ჩანაწერებში გვხვდება, როდესაც ის აღწერს ლაზეთის მეფე წათე I-ის გამეფებას იმპერატორ იუსტინეს კარზე, სადაც წათე ძვირფასი სამოსით, სამეფო გვირგვინითა და ასევე წანგებით შეიმოსა, რომელიც მორთული იყო ძვირფასი თვლებით  — „აღმოსავლურ სტილში“ — განსხვავებით რომაელი იმპერატორებისგან, რომლებიც კოტურნუსებს ატარებდნენ. X საუკუნისთვის წანგების ტარება უკვე ასოცირდებოდა საიმპერატორო წოდებასთან, იმდენად რომ ყოველი მეამბოხე და ტახტის პრეტენდენტი მისი ჩაცმით ამტკიცებდა საიმპერატორო წოდების უზურპაციას. XIV საუკუნის შუა ხანებში, ბიზანტიელი მწერალი, გიორგი კოდინოსი გვამცნობს, რომ „წანგია“ იყო მაღალი ფეცსაცმელი, რომელიც მორთული იყო მარგალიტებითა და ძვირფასი ქვებით.

ტერმინი წანგარიოსი () მოგვიანებით ბერძნული სიტყვა წანგარის  () ფუძე გახდა, რაც ქართულად  ნიშნავს.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიური რეგალიები
კატეგორია:ფეხსაცმელები
მოსკოვის წყლის მუზეუმი

**წყლის მუზეუმი** () — მუზეუმი და საინფორმაციო-ეკოლოგიური ცენტრი, რომელიც მოგვითხრობს მოსკოვის წყალსადენისა და კანალიზაციის სისტემის განვითარების შესახებ.

## ისტორია 
წყლის მუზეუმი გაიხსნა 1993 წლის 15 ივნისს, გახსნის თარიღი დაამთხვიეს მოსკოვში მიმდინარე რუსეთის პირველი წყალსადენის ყრილობის 100 წლისთავს. 

მუზეუმი მდებარეობს კრუტიცკის მეტოქის გვერდით, მოსკოვის პირველი საკანალიზაციო სატუმბი სადგურის ტერიტორიაზე. იგი ექსპლუატაციაში შევიდა 1898 წელს და 219 ოჯახს ემსახურებოდა.

ისტორიული ნაგებობების კომპლექსი შეიქმნა მაქსიმ გეპენერის პროექტის მიხედვით და წარმოადგენს XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის სამრეწველო არქიტექტურის ძეგლს. მთავარი საკანალიზაციო სატუმბი სადგურის ყველა შენობა  შესრულებულია ე. წ. „აგურის სტილში“, რომელიც ახასიათებს ამ პერიოდის  სამრეწველო არქიტექტურას. შენობა, რომელშიც ამჟამად განთავსებულია მუზეუმი ააგეს მოგიანებით 1947-1948 წლებში. 

## კოლექცია 
მინი|მარცხნივ|მუზეუმის ექსპოზიცია
სამუზეუმო ექსპოზიცია ლოგიკურად იყოფა ორ ნაწილად: საარქივოდ და აქტუალურად. პირველი მოსკოვში წყალმომარაგების ქსელების წარმოქმნისა და განვითარების ისტორიას წარმოაჩენს. აქ შესაძლებელია კრემლის პირველი წყალსადენი მილების ხილვა, რომელიც მოქმედებდა ივანე კალიტას, ივანე III-სა და მიხეილ I რომანოვის პერიოდში, ასევე მოგვითხრობს მიტიშჩინის წყალსადენის შესახებ, რომელიც დააპროექტეს ეკატერინე II-ის ბრძანებით. აქვე წარმოდგენილია ისტორიული დოკუმენტები - ატლასები, ტექნიკური წიგნები, ხელნაწერთა ალბომები, რუკები და სამუშაო ნახაზები.

ექსპონატების სხვა ნაწილი, რომელიც განთავსებულია პირველ სართულზე  მოსკოვის კანალიზაციის სისტემის შექმნის ისტორიას წარმოგვიდგენს. ისტორიული დარბაზის ვიტრინებში წარმოდგენილია VIII-XIX საუკუნეების წყლისთვის გამოსაყენებელი საყოფაცხოვრებო საგნები. 

დარბზები აღჭურვილია ვირტუალური გიდით, რომლის დახმარებითაც შესაძლებელია მუზეუმის დამოუკიდებლად დათვალიერება. მუზეუმში პერიოდულად ეწყობა დროებითი გამოფენები.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის მუზეუმები
ქვემო ისტ-საიდი

მინი|250პქ|ორჩარდის და რივინგტონის ქუჩის კუთხე, 2005 წელი.
**ქვემო ისტ საიდი** () — საცხოვრებელი უბანი ნიუ-იორკის  სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მანჰეტენზე. იგი ბროდვეის და ისტ-რივერის, და კანალ სტრიტის და ჰიუსტონ სტრიტის ქუჩებს შორის მდებარეობს.

## რესურსები ინტენრეტში
* 
* ქვემო ისტ-საიდი — Neighborhood Profile

კატეგორია:მანჰეტენის უბნები