open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნების კოალიცია

მინი|ნების კოალიცია ერაყის ომის დროს.
**ნების კოალიცია** (, ასევე **მსურველთა კოალიცია**) - დროებით შექმნილი საერთაშორისო თანამშრომლობის მექანიზმი, რომელიც შექმნილია კონკრეტული, როგორც წესი - *სამხედრო* ან *პოლიტიკური* - მიზნის მისაღწევად.

## ტერმინის გამოგონება 
ტერმინის გამოგონება 1970-იანი წლების დასაწყისში მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტის პროფესორ ლინკოლნ ბლუმფილდისა და მისი კოლეგის, მინესოტას უნივერსიტეტის პროფესორის ჰარლანდ კლივლენდის სახელებს უკავშიდება. 

1971 წლის ივლისში ბლუმფილდმა ნიუ-იორკ ტაიმზში გამოაქვეყნა სტატია, რომელშიც ხაზს უსვამდა ისეთი ქვეყნების კოალიციის აუცილებლობას, რომლებიც მხარს დაუჭერდნენ გაერო-ს მიერ დამტკიცებულ მნიშვნელოვან სამშვიდობო ან კონფლიქტის სტაბილიზაციის მიზნებს.  

ეს ტერმინი 1973 წელს გამოიყენა  სახელმწიფო მდივანმა ჰენრი კისინჯერმა ბლუმფილდისთვის მიწერილ წერილში, რომელშიც აღიარა ამ უკანასკნელის „წინადადება „სურვილის კოალიციების“ შესახებ“.  1988 წლის 9 მაისს კლივლენდმა ჟურნალ FOreign Affaris რედაქტორს წერილი მიწერა, რომელშიც ხაზი გაუსვა, რომ ბლუმფილდი იყო ამ ფრაზის შემქმნელი, რომელიც პირველად გამოქვეყნდა 1974 წელს მის წიგნში *„ამერიკის საგარეო პოლიტიკის ძიებაში“ .*  2002 წელს უკვე ბლუმფილდმა გამოაქვეყნა  სტატია, რომელშიც დაჟინებით ითხოვდა კლივლენდის ავტორობის აღიარებას. 

## სქოლიო
კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
ტუნისის კონსტიტუცია

**ტუნისის კონსტიტუცია** () ― ტუნისის უზენაესი კანონი. კონსტიტუცია განსაზღვრავს ტუნისის მთავრობის მოქმედების ჩარჩოს, ფედერალურ მთავრობასა და ვილაიეთებს შორის ურთიერთობას, ადამიანთა და მოქალაქეთა უფლებებს. ტუნისის პირველი თანამედროვე კონსტიტუცია 1859 წლის ფუნდამენტური აქტი იყო. მას 1861 წელს კონსტიტუცია მოჰყვა, რომელიც 1956 წელს საფრანგეთის წარმომადგენელთა მიერ ქვეყნის დატოვებამდე არ შეცვლილა. ახალი კონსტიტუცია 1959 წლის 1-ელ ივნისს მიიღეს. მასში დამატებები 1999 წელსა და 2002 წელს შევიდა.

ჟასმინის რევოლუციისა და თვეობით პროტესტის შემდეგ საკონსტიტუციო ასამბლეა აირჩიეს, რომელმაც ახალი კონსტიტუციის პროექტი მოამზადა. 2014 წლის 26 იანვარს ახალი კონსტიტუცია მიიღეს.

## დამატებითი საკითხავი
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Draft of the 2014 Constitution of Tunisia in English

## სქოლიო
კატეგორია:კონსტიტუციები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ტუნისის პოლიტიკა
კატეგორია:ტუნისის კონსტიტუციები
ტოგოს კონსტიტუცია

**ტოგოს კონსტიტუცია** (, ოფიციალურად **ტოგოს რესპუბლიკის კონსტიტუცია** ) ― ოფიციალურად მიიღეს 2024 წელს. ამჟამინდელმა კონსტიტუციამ შეცვალა 1992 წლის კონსტიტუცია. წარსულში ტოგოში კონსტიტუციები მიიღეს 1960, 1963, 1979 და 1992 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე
*კონსტიტუციონალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
*Constitution of Togo
*Constitution of Togo

## სქოლიო
კატეგორია:კონსტიტუციები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ტოგოს პოლიტიკა
კატეგორია:1992 წლის დოკუმენტები
კატეგორია:1992 წელს დაარსებულები ტოგოში
ტანზანიის კონსტიტუცია

**ტანზანიის გაერთიანებული რესპუბლიკის კონსტიტუცია** (; ასევე ცნობილი როგორც **მუდმივი კონსტიტუცია**; ) ― რატიფიცირებულ იქნა 1977 წლის 16 მარტს. ამჟამინდელ კონსტიტუციამდე ტანზანიაში სამჯერ მიიღეს უზენაესი კანონი: დამოუკიდებლობის კონსტიტუცია (1961), რესპუბლიკის კონსტიტუცია (1962) და ტანგანიიკისა და ზანზიბარის გაერთიანებული რესპუბლიკის გარდამავალი კონსტიტუცია (1964).

## იხილეთ აგრეთვე
*კონსტიტუციონალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
*The Constitution Of The United Republic Of Tanzania

## სქოლიო
კატეგორია:ტანზანიის პოლიტიკა
კატეგორია:კონსტიტუციები ქვეყნების მიხედვით
კასტელდეფელსი

**კასტელდეფელსი** (; ) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ბარსელონის პროვინციის ბაშ-ლიობრეგატის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი —  12,90 კმ². მოსახლეობა —  67 460 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ბარსელონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* კასტელდეფელსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:ბარსელონის მუნიციპალიტეტები
სეიშელის კუნძულების კონსტიტუცია

**სეიშელის კუნძულების კონსტიტუცია** (; ) ― სეიშელის კუნძულების უზენაესი კანონი. 18 ივნისი, კონსტიტუციის რატიფიკაციის დღე, სეიშელის კუნძულებზე აღინიშნება როგორც „კონსტიტუციის დღე“.

## ისტორია
1979 წლის 26 მარტის რეფერენდუმის საფუძველზე ახალი კონსტიტუცია შევიდა ძალაში. კონსტიტუციამ სეიშელის კუნძულები ერთპარტიულ სახელმწიფოდ გამოაცხადა, რომლის პრეზიდენტობის ერთადერთ კანდიდატს მმართველი პარტია ასახელებდა.

1991 წლის ბოლოსთვის სეიშელის კუნძულებზე მრავალპარტიულ დემოკრატიაზე გადასვლის პროცესი დაიწყო. 1993 წლის იანვარში მთავარ პოლიტიკურ პარტიებს შორის (სეიშელის სახალხო პროგრესული ფრონტი და სეიშელის დემოკრატიული პარტია) დისკუსიები და საჯარო დებატები დაიწყო. 1993 წლის 18 ივნისს ჩატარებული რეფენდუმის შედეგების საფუძველზე, სეიშელის კუნძულების ამჟამინდელი კონსტიტუცია მიიღეს.

## იხილეთ აგრეთვე
*კონსტიტუციონალიზმი

## დამატებითი საკითხავი
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Constitution of Seychelles (with 2011 amendments)
* Constitution de la République des Seychelles 

## სქოლიო
კატეგორია:სეიშელის კუნძულების პოლიტიკა
კატეგორია:კონსტიტუციები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:1993 წლის დოკუმენტები
კატეგორია:1993 წელი სეიშელის რესპუბლიკაში
ლამარა ნებიერიძე

**ლამარა ნებიერიძე** (დ. 2 დეკემბერი, 1931, თბილისი — გ. 8 ნოემბერი, 2023, იქვე)— ქართველი არქეოლოგი. 

ლამარა ნებიერიძე არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, ალპინისტი. საქართველოს პრეისტორიის მკვლევარი. იგი იკვლევდა საქართველოს და კავკასიის ნეოლითის და ენეოლითის (ქალკოლითის) ეპოქებს. მან პირველმა გამოყო საქართველოს ნეოლითური კულტურა. ლამარა ნებიერიძე გახდა პირველი ქართველი ქალი რომელსაც მიენიჭა დოქტორის ხარისხი არქეოლოგიის დარგში. 

## ბიოგრაფია 
ლამარა ნებიერიძე დაიბადა 1931 წელს ქალაქ თბილისში, დიომიდე ნებიერიძის და სოფიო დოჩანაშვილის ოჯახში.

1950 წელს დაამთავრა თბილისის მე-18 სკოლა (დღეს თბილისი 21-ე საჯარო სკოლა).

1950-1955 წლებში სწავლობდა ივანე ჯავახიშვილის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ისტორიის ფაკულტეტზე.

1956 წელს ჩააბარა ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში.

1967 წელს მიენიჭა ისტორიის მეცნერებათა კანდიდატის ხარისხი.

1993 წელს არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის სადისერტაციო საბჭოს 22 ოქტომბრის გადაწყვეტილებით მიენიჭა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი, რის შემდეგაც გახდა პირველი ქართველი ქალი რომელსაც მიენიჭა დოქტორის ხარისხი არქეოლოგიის დარგში.

## პროფესიული საქმიანობა 
1958-1970 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერი თანამშრომელი

1971-1987 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ივანე ჯავახიშვილის ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერი თანამშრომელი

1988-2004 საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი-მუშაკი.

2004-2006 საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ო. ლორთქიფანიძის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის წამყვანი მეცნიერი-მუშაკი.

2006-2021 საქართველოს ეროვნული მუზეუმის ო. ლორთქიფანიძის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის კონსულტანტი.

## ნაშრომები 
ნებიერიძე, ლ. (1972). დასავლეთ ამიერკავკასიის ნეოლითი. მეცნიერება-თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (1978). დარკვეთის მრავალფენიანი ეხი. მეცნიერება-თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (1986). დასავლეთ ამიერკავკასიის ადრესამიწათმოქმედო კულტურის განვითარების ადრეული საფეხურები : გვიანმეზოლითი - ენეოლითი. მეცნიერება-თბილისი.

ნებიერიძე, ლ. (2003). მღვიმე საგვარჯილეს ენეოლითური ხანის ნამოსახლარი. გამომცემლობა "სანი". თბილისი .

ნებიერიძე, ლ. (2011). წოფის ენეოლოთური კულტურა . ასირიოლოგთა, ბიბლეიტთა და კავკასიოლოგთა საზოგადოების შრომები 5. გამომცემლობა  "აკადემიური წიგნი", თბილისი. ISSN: 1987-6971. ISBN: 9789941914362.

ფხაკაძე, გ.; გრიგოლია, გ.; ნებიერიძე, ლ. (2013). აფხაზეთის უძველესი მატერიალური კულტურა. ტომი I. გამომცემლობა „გლობალ-პრინტი+“. თბილისი. ISBN: 9789941056758.

მ. გაბუნია, მ. ნიორაძე, ლ. ნებიერიძე, გ. ნიორაძე,  ნ. ჯაყელი, თ. აღაპიშვილი . (2015). ძველი და ახალი ქვის ხანის ძეგლები საქართველოს ტერიტორიაზე ცნობარი. თბილისი. ISBN: 978-9941-9380-6-1.

### ლიტერატურა
მადმუაზელ ლაფონტენი

**მადმუაზელ ლაფონტენი ან დე ლაფონტენი** (  ; დ. 1655, პარიზი — გ . 2 ოქტომბერი, 1738, პარიზი ) — ფრანგი მოცეკვავე, პირველი პროფესიონალი  ქალი ბალერინა.

საბალეტო  წარმოდგენებში თავდაპირველად მხოლოდ მამაკაცები მონაწილეობდნენ, ხოლო ქალების როლებს ყმაწვილები და ახალგაზრდა კაცები ასრულებდნენ. ქალი მოცეკვავეები მხოლოდ XVII საუკუნის მეორე ნახევარში გამოჩნდნენ. ითვლება, რომ პირველი ბალეტის მოცეკვავე იყო ფრანგი ქალი მადმუაზელ ლაფონტენი.  ის იყო პირველი ქალი, რომელსაც ქრონიკებში მოიხსენიებდნენ პროფესიონალ მოცეკვავედ.    

## ბიოგრაფია 
მადმუაზელ ლაფონტენი დაიბადა პარიზში 1655 წელს. არაფერია ცნობილი მისი ცხოვრების ადრეული წლების შესახებ.   მისი სახელი დღემდე არ შემორჩენილა —  ფრანგული ტრადიციის თანახმად,  პიროვნების წარდგენისას დიდი ხნის განმავლობაში მხოლოდ გვარს და მიმართვის ფორმას იყენებდნენ, სახელით  მხოლოდ ახლობელი ადამიანები მიმართავდნენ ერთმანეთს, ხოლო ოფიციალურ ვითარებაში სახელის ხმარება არ იყო მიღებული და უზნეობად ითვლებოდა.

მადმუაზელ ლაფონტენის პოპულარობა დაიწყო 1681 წლის გაზაფხულზე პარიზის ოპერის სცენაზე კომპოზიტორ ლულის  სპექტაკლით                  „სიყვარულის ტრიუმფი“ ( ''Le Triomphe de l'Amour* ). წარმოდგენაში პირველად ქალის როლებს ქალები ასრულებდნენ;   სწორედ მაშინ შეასრულა მადმუაზელ ლაფონტენმა სოლო პარტია პროფესიონალი ბალერინის რანგში, რაც იმ დროისთვის  დიდი ინოვაცია იყო.   ოთხი თვით ადრე, 1681 წლის 21 იანვარს, იგივე სპექტაკლი, პიერ ბოშამპის და ლუი პეკურის  ქორეოგრაფიით და მონაწილეობით, შედგა შატო დე სენ-ჟერმენში ლუი XIV-ისა და დედოფლის კარზე. წარმოდგენაში მონაწილეობა მიიღეს როგორც პროფესიონალებმა, ასევე დიდგვაროვნებმა, მათ შორის, სამეფო ოჯახის წევრებმა.  მხოლოდ ამის შემდეგ დაიდგა სპექტაკლი ფართო აუდიტორიის წინაშე.  

ენციკლოპედია ბრიტანიკა აღნიშნავს, რომ მადმუაზელ ლაფონტენი ასევე მონაწილეობას ღებულობდა სხვა სპექტაკლებში იმავე სცენაზე, რომელთა შორის იყო: *Persée,  Amadis,  Didon,  Le Temple de la paix''.  

კარიერის დასრულების შემდეგ 1693 წელს  მადმუაზელ ლაფონტენი წავიდა მონასტერში.   

იგი გარდაიცვალა 1738 წელს პარიზში.

## ხსოვნა 
მხატვარ გუსტავ ბულანჟეს მიერ შესრულებული მადმუაზელ დე ლაფონტენის პორტრეტი, სადაც აღნიშნულია მისი სადებიუტო თარიღი  ( 1681)  განთავსებულია გრანდ ოპერის საცეკვაო ფოიეს ფრიზზე, მე -17 საუკუნის ბოლოს მე-19 საუკუნის შუა ხანების ოპერის გამოჩენილი მოცეკვავეების ოც სხვა პორტრეტს შორის.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1655
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1758
კატეგორია:ადამიანები საფრანგეთში
კატეგორია:ბალერინები საუკუნის მიხედვით
გიორგი რატიანი

**გიორგი რატიანი** (დ. 19 მაისი, 1936, სოფელი კონტუათი, ხონის რაიონი) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1989).

## ბიოგრაფია
1957 წელს დაამთავრა ხონის პედაგოგიური სასწავლებელი, 1961 წელს - თბილისის თეატრალური ინსტიტუტი. სადიპლომო სპექტაკლს ცნობილი რეჟისორი, ვასილ ყუშიტაშვილი ესწრებოდა, რომელმაც სპექტაკლის შემდეგ ორი ახალგაზრდა (გიორგი რატიანი და გურამ ხურცილავა) ამოარჩია და სოხუმში წაიყვანა. იმ დროიდან სოხუმის დრამატულ თეატრში მუშაობდა, სადაც მთავარ როლებს ასრულებდა სპექტაკლებში: „რომეო და ჯულიეტა“, „დამოკლეს მახვილი“, „მე ვხედავ მზეს“, „საბრალდებო დასკვნა“, „მარადისობის კანონი“ და სხვა.

თეატრის პარალელურად მუშაობდა აფხაზეთის ტელე-რადიო კომიტეტში რადიო-თეატრის ხელმძღვანელად. 1973 წელს აფხაზეთის ფილარმონიასთან ჩამოაყალიბა მინიატურების თეატრი „ოქროპირი“. სოხუმის მე-2 საშუალო სკოლა-ინტერნატში შექმნა თეატრალური სტუდია.

გიორგი რატიანმა თანამოაზრეებთან ერთად შეკრიბა ქართული ახალგაზრდობა სკოლების მაღალი კლასებიდან და მათ სამსახიობო ოსტატობას და სასცენო მეტყველებას ასწავლიდა. მიიწვია ქართველი ქორეოგრაფი და ვოკალის ორი პედაგოგი თბილისის კონსერვატორიიდან. საბოლოო ჯამში, 100-მდე ბავშვი მიიღეს სტუდიაში. თეატრს „თეთრი ტალღა“ დაარქვეს. 1991 წლის 10 მაისს პირველი ქართულენოვანი სპექტაკლი, „ჩვენი ეზო“ დადგეს. 

აფხაზეთის ცნობილი მოვლენების დროს ახალგაზრდების დასი მიმოიფანტა. ზოგი რუსეთში, ზოგიც ევროპაში წავიდა. თბილისში დასის 40%-60% ჩავიდა. მალე მათ თბილისელი ახალგაზრდებიც შეუერთდნენ და თეატრმა მუშაობა გააგრძელა. 

2003 წელს სოხუმის მოზარდმაყურებელთა თეატრმა, აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს დადგენინლებით, სახელმწიფო სტატუსი მიიღო. 2023 წლის 21 მაისს კი თეატრს მისი დამაარსებლის, გიორგი რატიანის სახელი მიენიჭა. 

## ჯილდოები და აღიარება
* 1967 — აფხაზეთის ასსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1971 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1989 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 2000 — ღირსების ორდენი

## რესურსები ინტერნეტში
*„რატომ არ უნდა გვქონდეს აფხაზებთან ურთიერთობა?“- გიორგი რატიანი
*„მიამბე აფხაზეთზე“-გიორგი რატიანი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საბჭოთა მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ასილისენეს ზავი

მინი|300პქ|საზღვარი რომისა და სასანიანთა ირანის იმპერიებს შორის 387 წლის ხელშეკრულების მიხედვით
**ასილისენეს ზავი** —  სამშვიდობო ხელშეკრულება რომის და სასანიანთა იმპერიებს შორის, რომელიც დაიდო თეოდოსიუს I-სა და შაპურ III-ს დროს 384 წელს, ხოლო განმეორებით 387 წელს.

## შედეგები
თავდაპირველად 384, ხოლო მოგვიანებით 387 წელს დადებული ხელმეორე ხელშეკრულებით იმპერიებმა ერთმანეთში გაიყვეს სომხეთის სამეფო. სასანიანებმა მიიღეს სომხეთის სამეფოს დიდი ნაწილი სახელად პერსარმენია, ხოლო რომაელებმა შეინარჩუნეს სოფენე და მცირე სომხეთი. სამშვიდობო ხელშეკრულებით შეიქმნა ახალი სასაზღვრო ხაზი ორ იმპერიას შორის, რომელიც გადიოდა ერზრუმიდან მუშამდე.

ხელშეკრულების პირობების თანახმად, რომის იმპერიამ იბერიის სამეფო სასანიანთა იმპერიის საკუთრებად აღიარა. სასანიანთა გავლენის გაზრდის, შედეგად ქვეყანაში ფართოდ გავრცელდა ზოროასტრიზმი.

## იხილეთ აგრეთვე
*რომის სომხეთი
*სასანიანთა სომხეთი
*რომაულ-სპარსული ომები
*სამშვიდობო ხელეშეკრულებების სია
*ზოროასტრიზმი საქართველოში

## ლიტერატურა
*Hebblewhite, Mark (2020). Theodosius and the Limits of Empire. Routledge. ISBN 9781032237657.
*Lang, David Marshall (1970). Armenia: Cradle of Civilization. George Allen & Unwin Ltd.
*Rayfield, Donald (2012). Edge of Empires: A History of Georgia. Reaktion Books. ISBN 9781780230702.
*Suny, Ronald Grigor (1994). The Making of the Georgian Nation. Indiana University Press. ISBN 978-0253209153.
## სქოლიო
კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:387
კატეგორია:რომაულ-ირანული ომები
კუპატა (ძაღლი)

**კუპატა** — ძაღლი ბათუმიდან, რომელიც ბავშვებს ზებრაზე გადასვლის დროს ეხმარება. 
ვიდეო  სოციალურ ქსელში გამოაქვეყნეს, რომელმაც ფართო  აუდიტორია მოიცვა. „კუპატა“ დიდი პოპულარობით სარგებლობდა საზოგადოებაში. ძაღლს სახლი აჭარის ტურიზმისა და კურორტების დეპარტამენტის თანამშრომლებმა უყიდეს და პერსონალური ვარსკვლავიც გაუხსნეს —  „ხალხის რჩეული“.

ბა­თუმ­ში, აბა­ში­ძის ქუ­ჩა­ზე მდე­ბა­რე ერთ-ერთ შე­ნო­ბა­ზე მხატ­ვრე­ბმა ძაღლი დახატეს. აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია, რომ შე­ნო­ბა, რო­მელ­ზეც ძაღლს ხა­ტა­ვდნენ, კულ­ტუ­რუ­ლი მემ­კვიდ­რე­ო­ბის ძეგლია. 

სწო­რედ ამის გამო, ამ ფაქტს საზოგადოება­ში არა­ერ­თგვა­რო­ვა­ნი შე­ფა­სე­ბა მოჰ­ყვა. ბა­თუ­მე­ლე­ბის ნა­წი­ლი აცხა­დებდა, რომ კულ­ტუ­რულ მემ­კვიდ­რე­ო­ბის ძეგლ­ზე რა­ი­მე სა­ხის ნა­ხა­ტის ან ბა­ნე­რის გან­თავ­სე­ბა და­უშ­ვე­ბე­ლია. მო­ქა­ლა­ქე­თა ნა­წი­ლი კი  ამ­ბობდა, რომ „კუ­პა­ტას“ ნა­ხა­ტით აღ­ფრთო­ვა­ნე­ბუ­ლი არი­ან და ეს გა­და­წყვეტილება მათთვის სრულიად მისაღებია. 

2023 წელს „კუპატა“ გარდაიცვალა, როგორც ამბობენ მას ელენთის სიმსივნე ჰქონდა და ბოლო თვეები მძიმედ იყო ავად. ძაღლი გარდაცვალებისას დაახლოებით 10 წლის იყო.

## სახელი
ძაღლს კუპატა სოციალური ქსელების მომხმარებლებმა შეარქვეს, მას ასევე ხშირად მოიხსენიებენ სახელებით „ბროლია“ და „შავყურა“.

## პოპულარობა მსოფლიო ასპარესზე
ძაღლმა პოპულარობა საქართველოს საზღვრებს მიღმაც მოიპოვა,მისი ვიდეო ვირუსულად გავრცელდა და ამერიკულ მედიაშიც კი გამოჩნდა. მას უამრავი სტატია მიეძღვნა, გახდა არაერთი მედია საშუალების რეპორტაჟის მთავარი გმირი. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ძაღლი ბავშვებს ქუჩის გადაკვეთაში ეხმარება
*ძაღლი „კუპატა“, რომელიც ბავშვებს გზაზე გადასვლაში ეხმარება, ბათუმში შენობის კედელზე დახატეს
*ძაღლი „კუპატა“, რომელიც ბავშვებს ზებრაზე აცილებდა მოკვდა

## სქოლიო
კატეგორია:ძაღლის ჯიშები
კატეგორია:პოპულარობა
სოფი ბლანშარი

**სოფი ბლანშარი**  (; დ. 25 მარტი, 1778 — გ. 6 ივლისი, 1819) — ფრანგი ფიზიკოსი, გამომგონებელი, პირველი ქალი-აერონავტი.

## ბიოგრაფია
სოფი ბლანშერი 1795 წელს დაქორწინდა გამომგონებელზე ფრანსუა ბლანშარზე, რომელიც მასზე 40 წლით უფროსი იყო. სოფის სრული სახელია მარი-მადლენ-სოფი, ქალიშვილობის გვარი უცნობია. მისი მეუღლის მსგავსად ატმოსფეროს ფიზიკითა და საჰაერო ბურთებით იყო გატაცებული. შეუღლების შემდეგ ცოლ-ქმრის ამ დარგში მოღვაწეობა ერთობლივად გაგრძელდა. 

### მეცნიერება
ფრანსუა ბავშვობიდანვე გატაცებული იყო გამომგონებლობით. 16 წლისამ მექანიკური ეტლი დაამზადა, რომლითაც 30 კილომეტრი გაიარა. ხოლო, როგორც კი ძმები მონგოლფების საჰაერო ბურთის აფრენის შესახებ გაზეთებში გამოქვეყნდა, გაუჩნდა იდეა - დაემზადებინა საჰაერო ხომალდი და თეორიული მომზადება დაიწყო, რათა სხვადასხვა უკვე გამოცდილ ბურთებზე უფრო მტკიცე ბურთი დაემზადებინა. 

სოფი ბლანშარს სწავლა არ გაუგრძელებია, აუცილებელ ცოდნას ქმრისგან იღებდა, პრაქტიკული სამუშაოთი იყო დაკავებული - დაკვირვებებს აწარმოებდა, რომელთა შედეგები ფრანსუას თეორიულ ნაწილში დასკვნების ჩამოყალიბებაში ეხმარებოდა.
170px|მინი|მარცხნივ|ატმოსფეროს შესწავლა

ცოლ-ქმარმა ატმოსფეროს შესწავლა სხვა ქვეყნებშიც მოისურვა და თავდაპირველად აშშ-ში გაემგზავრნენ. თავისი უკანასკნელი, 66-ე აფრენა მან 1808 წელს მოაწყო ნიუ-იორკთან ახლოს. დაშვების მიზნით ფრანსუამ გაზის ონკანი გააღო, მსუბუქმა გაზმა ჯერ მცირე ნაკადით დაიწყო გამოსვლა, შემდეგ კი ონკანი მოგლიჯა და აირისგან სწრაფი დაცლის გამო საჰაერო ბურთმა სწრაფად დაიწყო დაცლა და დიდი სიჩქარით დაეშვა. აღნიშნულმა ფრანსიას სრული პარალიზება გამოიწვია, თუმცა მეუღლის თავდადებულმა მოვლამ იგი 14 თვეს აცოცხლა, 1809 წლის 7 მარტს გარდაიცვალა.

სოფიმ ოჯახის მთელი დანაზოგი მეუღლის მკურნალობას მოახმარა; უსახსროდ დარჩენილმა ქვრივმა მეუღლის საქმის გაგრძელება მოინდომა და სწორედ ამ მომენტში გამოჩნდა მისი ხასიათის სიმტკიცე, შეუპოვრობა და მიზანდასახულობა - ღამეებს ათენებდა და მეტეოროლოგიისა და ფიზიკის წიგნებს შეისწავლიდა; საფუძვლიანად დაეუფლა მოლეკულურ ფიზიკას, აეროდინამიკას და საჰაერო ბურთების დამზადების ტექნიკას.

სოფიმ ნასესეხები ფულით დაიწყო საჰაერო ბურთის დამზადება და 30 წლის ასაკში სოფი ბლანშარი პირველად აფრინდა ტროპოსფეროში უქმროდ და უვნებლად დაეშვა დედამიწაზე. 
150px|მინი|მარჯვნივ|სოფის ნამუშევარი

ამ უშიშარმა ქალმა ჯერ საფრანგეთი გააოგნა, შემდეგ კი ევროპის სხვადასხვა ქვეყანას ესტუმრა და მოაწყო ჩვენებები - საჰაერო ბურთით აფრენა. მან მეუღლის რეკორდი გააუმჯობესა - 66-ჯერ უვნებლად აფრინდა და დაეშვა დედამიწაზე. სწორედ ამიტომ მას მსოფლიოში ყველაზე უშიშარი ქალის სახელი უწოდეს.

სოფი ბლანშარმა  67-ე აფრენის დროს, პარიზში ხალხის განსაცვიფრებლად საჰაერო ბურთის ქვეშ, გონდოლაში ფეიერვერკი გააჩაღა. წყალბადის გამო ბურთს ცეცხლი გაუჩნდა და ერთ-ერთი სახლის სახურავის კავს მოედო, სოფი ქვაფენილზე დაენარცხა და ადგილზევე გარდაიცვალა. ამ დროს 41 წლის იყო.

ახალგაზრდა ფიზიკოსი, პირველი ქალი-აერონავტი სოფი ბლანშარი პარიზში დაკრძალეს.

## ლიტერატურა
* პარკაძე ვ., ფიზიკოსი ქალები, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“,  თბ., 1988, გვ. 15-18

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1778
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1819
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
დავით მაჭავარიანი (მხატვარი)

**დავით მაჭავარიანი** (დ. 1976) —  ქართველი მხატვარი, მუსიკოსი.

## ბიოგრაფია
დავით მაჭავარიანი დაიბადა 1976 წელს. დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემია. სტუდენტობის წლებში იყო დრამერი და უკრავდა იმ დროისთვის ყველაზე პოპულარულ ჯგუფში ირაკლი ჩარკვიანთან ერთად.

1997 წლიდან მისი ილუსტრაციები აქტიურად იბეჭდებოდა სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთში. იყო სხვადასხვა წამყვანი კომპანიის ბრენდმენეჯერი და საქართველოს ექსპერიმენტული თეატრის კოსტიუმების დიზაინერი.

დღეისათვის მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი ნამუშევარია გრაფიკული რომანი – ვეფხისტყაოსანი. მხატვარი ოთხი წლის განმავლობაში მუშაობდა ვეფხისტყაოსნის ილუსტრაციების შექმნაზე, ვიზუალურ თხრობაზე, ადაპტირებული ტექსტი კი პრემია „საბას“ ლაურეატ მწერალ სალომე ბენიძეს ეკუთვნის.

## რესურსები ინტერნეტში
* დავით მაჭავარიანი „სულაკაურის გამომცემლობის“ ვებგვერდზე
* დავით მაჭავარიანი - საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტი

250px|მინი
**გიორგი ელიავას სახელობის ბაქტერიოფაგიის, მიკრობიოლოგიისა და ვირუსოლოგიის ინსტიტუტი** —  დაარსდა 1923 წელს, ექიმის, ბაქტერიოლოგის და ბაქტერიოფაგების მკვლევარის, პროფესორ გიორგი ელიავას მიერ. ინსტიტუტის შემდგომი განვითარებაში დიდი როლი ითამაშა გამოჩენილმა კანადელმა მეცნიერმა, ბაქტერიოფაგიის ფენომენის ერთ-ერთმა აღმომჩენმა, ფელიქს დერელმა. ამ მეცნიერებმა შეიმუშავეს საქართველოში ფაგის კვლევისა და ფაგური თერაპიის მსოფლიო ცენტრის შექმნის ერთობლივი იდეა. 1937 წელს, სამწუხაროდ, პოლიტიკური ტერორის პირობებში, გიორგი ელიავა დააპატიმრეს, სიკვდილით დასაჯეს. მის ბევრ თანამედროვესთან ერთად, ხოლო მას შემდეგ ფელიქს დერელი აღარასოდეს დაბრუნებულა საქართველოში.

საბჭოთა პერიოდში, ელიავას ინსტიტუტი მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა სხვადასხვა ბაქტერიული და ვირუსული წარმოშობის დაავადებების წინააღმდეგ ახალი ბიოლოგიური პრეპარატების (ვაქცინები, შრატები, დიაგნოსტიკუმები, ფაგური პრეპარატები) შემუშავებასა და წარმოებაში.

ელიავას ინსტიტუტი  წამყვანი ორგანიზაციაა მთელს მსოფლიოში ბაქტერიოფაგების კვლევასა და პრაქტიკულ გამოყენებაში.

## მუზეუმი და ბიბლიოთეკა
ბაქტერიოფაგიის ინსტიტუტში არსებობს ბიბლიოთეკა რომელიც  მოიცავს როგორ ძველ, საარქივო მნიშვნელობის წიგნებს და პუბლიკაციებს, ასევე შესაბამისი დარგების შესახებ თანამედროვე სამეცნიერო ლიტერატურას, რომელიც წარმოდგენილია შვიდ ენაზე: ქართული, რუსული, ინგლისური, ფრანგული, გერმანული, უნგრული და პოლონური. ბიბლიოთეკაში დაცულია დაახლოებით 10 000 წიგნი და 8 000 სამეცნიერო ჟურნალი.

მუზეუმში, საარქივო ფოტომასალასთან ერთად, ასევე განლაგებულია საინტერესო არტეფაქტები – ლაბორატორიული ტექნიკა და ავეჯი, რომლებიც XX საუკუნის 30-იანი წლებში არის გადმოცემული პასტერის ინსტიტუტის (საფრანგეთი) მიერ.

## სამეცნიერი ლაბორატორიები
ელიავას ინსტიტუტში ფუნქციონირებს შვიდი სამეცნიერო ლაბორატორია, ელექტრონული მიკროსკოპიის ჯგუფი და ბიოლოგიური კონტროლის ჯგუფი. სამეცნიერო ლაბორატორიებს შორისაა ფაგებისა და შტამების კოლექციის ლაბორატორია, სადაც ინახება ინსტიტუტში დაცული ფაგებისა და ბაქტერიული შტამების კოლექცია.
ინსტიტუტში მიმდინარე კვლევების ძირითადი მიზანი- ფაგური პრეპარატების შექმნა და შესწავლა,შესაბამისი მეთოდოლოგიის განვითარება ამ პრეპარატების პრაქტიკული გამოყენებისთვის, კერძოდ, ადამიანის ჯანმრთელობისთვის, ასევე ცხოველთა, მცენარეთა და გარემოს დასაცავად

## ბაქტერიული შტამების და ფაგების კოლექცია
ამჟამად, ელიავას ინსტიტუტის შტამებისა და ბაქტერიოფაგების კოლექციაში ადამიანის, ცხოველებისა და მცენარეების პათოგენური ბაქტერიების მიმართ სპეციფიური 1000-ზე მეტი ბაქტერიოფაგია რეგისტრირებული. კოლექცია ასევე მოიცავს 70 გვარისა და 215 ბაქტერიული სახეობის 12000-ზე მეტ ბაქტერიულ შტამს, რომლებიც გამოყოფილია როგორც საქართველოს, ასევე მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონიდან (ევროპა, აზია, ავსტრალია და აფრიკა).

## რესურსები ინტერნეტში
* ჩვენს შესახებ
* მუზეუმი და ბიბლიოთეკა
* ლაბორატორიები
*შტამების და ფაგების კოლექცია

კატეგორია:სამეცნიერო და საგანმანათლებლო დაწესებულებები
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
ელოისა დიასი

**ელოისა დიას ინსუნზა** (  ; დ. 25 ივნისი, 1866 — გ. 1 ნოემბერი 1950) —  ჩილელი ექიმი. პირველი ქალი,  რომელიც ჩაირიცხა ჩილეს უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე და პირველი სამხრეთ ამერიკელი ქალი, რომელიც გახდა მედიცინის დოქტორი .   

## ადრეული წლები 
ელოისა დიას ინსუნზა დაიბადა ჩილეს დედაქალაქ სანტიაგოში. მისი მშობლები იყვნენ ევლოგიო დიას ვარასი და კარმელა ინსუნზა.  განათლება მიიღო  დოლორეს კაბრერა მარტინესის სკოლაში, იზაბელ ლე ბრუნ დე პინოჩეტის სკოლასა და ეროვნულ ინსტიტუტში  

მას შემდეგ რაც მიიღეს კანონი, რომელიც ქალებს უმაღლესი განათლების მიღების საშუალებას აძლევდა, ელოისა ჩაირიცხა ჩილეს უნივერსიტეტის სამედიცინო უნივერსიტეტში 1880 წელს. ის გახდა პირველი ქალი სამხრეთ ამერიკაში, რომელმაც დაამთავრა უნივერსიტეტი და მიიღო სამედიცინო ლიცენზია.    1886 წლის 27 დეკემბერს მან დაამთავრა უნივერსიტეტი  და მიიღო ხარისხი 1887 წლის 3 იანვარს.  ელოისა დიასის სადისერტაციო ნაშრომის თემა იყო Breves observaciones sobre la aparición de la pubertad en la mujer chilena y las predisposiciones patológicas del sexo ( „ხანმოკლე დაკვირვებები ჩილელ ქალებში სქესობრივი მომწიფების დაწყების შესახებ და მათი პათოლოგიური სექსუალური მიდრეკილებები.“ )   

## კარიერა 
მარცხნივ|მინი|ელოისა დიასი
1891 წლის იანვარში ელოისამ დაიწყო მუშაობა სან ბორჯას საავადმყოფოში. 1889 წლიდან 1897 წლამდე მუშაობდა მასწავლებლად და ექიმად საშუალო სკოლაში. 1898 წელს იგი გახდა სანტიაგოს სკოლის სამედიცინო დირექტორი და დააწინაურეს ჩილეს სკოლების სამედიცინო დირექტორად. ხსენებულ თანამდებობას იკავებდა 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში   როგორც ქველმოქმედმა, დიასმა დააარსა რამდენიმე საბავშვო ბაღი, პოლიკლინიკა ღარიბებისთვის და სასკოლო ბანაკები. 

1910 წელს დიასმა მონაწილეობა მიიღო ჰიგიენისა და მედიცინის საერთაშორისო სამეცნიერო კონგრესში ბუენოს აირესში. კონგრესზე მას უწოდეს „ამერიკის გამოჩენილი ქალი“.  1911 წელს დაინიშნა ჩილეს სასკოლო სამედიცინო სამსახურის დირექტორად, სადაც მან შემოიღო  საუზმე სკოლებში განახორციელა მოსწავლეთა მასობრივი ვაქცინაცია, ასევე კამპანიები ალკოჰოლიზმის, რაქიტისა და ტუბერკულოზის წინააღმდეგ საბრძოლველად. 

1919 წელს სელინდა არეგუის, ბეატრის ლეტელიეს, ირა გერერო დე სომერვილთან, ისაურა დინატორთან, ხუანა დე აგირე სერდასთან, კარმელა დე ლაზოსთან და ფრეზია ესკობართან ერთად მან დააარსა „ჩილეს ქალთა ეროვნული საბჭო“, რომლის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა ქალთა უფლებების  დაცვა.  

ელოისა დიასი პენსიაზე გავიდა 1925 წელს. 1950 წელს იგი ავად გახდა და გადაიყვანეს სან ვისენტე დე პაულის საავადმყოფოში, სადაც გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში. 

## ხსოვნა 
2013 წლის ნოემბერში გაიხსნა ელოისა დიასის სახელობის საავადმყოფო  *Dra. Eloísa Díaz Insunza* ლა ფლორიდის კომუნაში.  

2018 წლის 25 ივნისს Google Doodle-მა აღნიშნა ელოისა დიასის 152-ე დაბადების დღე. 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:ექიმები სპეციალობისა და ქვეყნების მიხედვით
ფოინიკეს ზავი

**ფოინიკეს ზავი** (ასევე **ფოინიკეს მშვიდობა**) — სამშვიდობო ხელშეკრულება, რომელმაც დაასრულა პირველი მაკედონური ომი. ზავს ხელი მოეწერა ფოინიკეში ძვ.წ. 205 წელს.
## წინაპირობა
კართაგენსა და რომს შორის მიმდინარე ომმა დაარღვია ბალანსი მაკედონიის სამეფოსა და ეტოლიის კავშირს შორის. ფილიპე V-მ რომელიც ცდილობდა გაემყარებინა საკუთარი პოზიციები, შეკრიბა ფლოტი და გააგზავნა ემისრები ჰანიბალთან, რომელსაც იმ დროისთვის ოკუპირებული ჰქონდა იტალიის ნაწილი. იმის შიშით, რომ ფილიპეს შეეძლო აშკარა სამხედრო დახმარება გაეწია ჰანიბალისთვის, სენატი ემზადებოდა რომის პროვინცია ილირიიდან მაკედონიის შეკავებისთვის. ძვ.წ. 214-212 წლებში ფილიპეს მიერ ზღვიდან მოწყობილი ორი წარუმატებელი ლაშქრობის მიუხედავად, მაკედონელებმა ხმელეთიდან წაიწიეს წინ, დაიკავეს საპორტო ქალაქი ლისოსი და პროვინციის კაპიტულიაციას მიაღწიეს.
ამავდროულად რომმა შეძლო ეტოლიის კავშირის მიმხრობა და მაკედონიის სამეფოს წინააღმდეგ ომში ჩართვა. მიუხედავად ორწლიანი ომის შედეგად რომისა და მისი მოკავშირე ეტოლიელების მიერ მიღწეული პროგრესისა, საბოლოოდ მაკედონელებმა მეტწილად აღადგინეს კონტროლი დაკარგულ ტერიტორიებზე, რითაც მოწინააღმდეგეებს მშვიდობის დამყარებისკენ უბიძგეს.

## შედეგები
ხელშეკრულებამ ფორმალურად აღიარა მაკედონიის სამეფოს ხელსაყრელი პოზიციები, მათ შორის ილირიის დაპყრობა, მაგრამ ფილიპემ ფაქტობრივად უარი თქვა ჰანიბალთან სამხედრო-პოლიტიკურ კავშირზე.
ზავის პირობების თანახმად, რომი აკონტროლებდა პართინიელთა ტომებს, დიმალუმს, ბარგულუმს და ეუგენიუმს, ხოლო მაკედონიის სამეფო რომის სენატის დამტკიცების მოლოდინში გააკონტროლებდა ატინტანიელებს.
რიგი ისტორიკოსების აზრით, მშვიდობამ რომს საშუალება მისცა კონცენტრირებულიყო კართაგენთან ომზე, შეინარჩუნა ჰეგემონობა ადრიატიკის ზღვასა და ილირიაში. თავის მხრივ მაკედონიამ გაიუმჯობესა მდგომარეობა ბალკანეთში, რამაც ფილიპე V-ს საშუალება მისცა გაეფართოებინა თავისი გავლენა აღმოსავლეთში.
## იხილეთ აგრეთვე
*სამშვიდობო ხელეშეკრულებების სია
*მაკედონური ომები
*პუნიკური ომები
## ლიტერატურა
*Hannibal's War: A Military History of the Second Punic War by J. F. Lazenby, ISBN 0806130040, 1998, page 178.
*Кащеев В. И. Эллинистический мир и Рим. Война, мир и дипломатия в 220 - 146 годах до н.э.. — М.: Греко-латинский кабинет, 1993. — С. 215-216. — 374 с. — ISBN 5-87245-007-9.
## სქოლიო
კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:მაკედონური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. 205
პუჩრეჩი

**პუჩრეჩი** (; ) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ბარსელონის პროვინციის ბერგედის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 45,80 კმ². მოსახლეობა — 4295 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ბარსელონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* პუჩრეჩის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ბარსელონის მუნიციპალიტეტები
ირბიდი (ქალაქი)

**ირბიდი** () — ქალაქი იორდანიაში, ირბიდის მუჰაფაზის დედაქალაქი. ქალაქი მოსახლეობის რაოდენობით მესამე ადგილზეა იორდანიაში. ქალაქში და მის შემოგარენში ბოლო მონაცემებით 2 მილიონი ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქი ირბიდის ქვეყნის დედაქალაქ ამანიდან 70 კილომეტრში, იორდანიის ჩრდილოეთში მდებარეობს. ის სირიის საზღვრიდან დაახლოებით 20 კილომეტრითაა დაშორებული.

ქალაქი ირბიდი ამანსა და სირიას შორის მნიშვნელოვან გზაგასაყარზე მდებარეობს, ირბიდის მუჰაფაზი გამორჩეულია უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებებით, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანი იორდანიის მეცნიერებათა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტია. აგრეთვე გამორჩეულია იარმუკის უნივერსიტეტი.

## სახელწოდება
უძველეს დროში ქალაქს *არაბელა* ან *არბელა* ეწოდებოდა, მისი ძველებრაული სახელწოდება არბალა ძველ აღთქმაში, წიგნ იესო ნავეს ძისაშია მოხსენიებული. მოგვიანებით ქალაქს არაბებმა სახელწოდება შეუცვალეს და ირბიდი დაარქვეს.

## ისტორია
ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი არტეფაქტები და უძველესი საფლავები მოწმობს, რომ ირბიდი დასახლებული იყო ჯერ კიდევ ბრინჯაოს ხანაში. თელ-ირბიდში ნაპოვნი ჭურჭლისა და კედლის ქვების ნატეხები ძვ. წ. 3200 წლით თარიღდება. ქალაქის გალავანი კი დათარიღებულია ძვ. წ. 1300-1200 წლებით. ელინისტურ პერიოდში ირბიდი, რომელიც იმ დროისთვის ცნობილი იყო როგორც არაბელა, წარმოადგენდა მნიშვნელოვან სავაჭრო ცენტრს. ისლამის გავრცელებამდე არაბელა მსოფლიოში განთქმული იყო საუკეთესო ღვინის წარმოებით. რეგიონის ტერიტორიას უკიდურესად ნაყოფიერი ნიადაგი და ზომიერი კლიმატი ჰქონდა, რაც მაღალი ხარისხის ყურძნის მოყვანის შესაძლებლობას იძლეოდა.

მუსლიმთა დაპყრობების შემდეგ ქალაქი ოთხი მართლმორწმუნეთა სახალიფოს მმართველობის ქვეშ მოექცა და ცნობილი გახდა როგორც ირბიდი. ამ პერიოდში ქალაქმა ღვინის წარმოებიდან ზეითუნის ზეთის წარმოებაზე გადაინაცვლა. ხორბალიც მნიშვნელოვანი პროდუქტი იყო ამ რეგიონში. 

ირბიდი ოსმალეთის საგადასახადო რეესტრში პირველად 1596 წელს გამოჩნდა. ქალაქი ირბიდი დღეს ახლო აღმოსავლეთის კულტურის და ტიპიური თანამედროვე საუნივერსიტეტო ქალაქის ნაზავია. ქალაქში ოთხი უნივერსიტეტია, რომლებსაც აქვთ სტუდენტთა საერთო საცხოვრებლები.

File:Irbid clock on Memorial Square 1044.jpg| ირბიდის ცენტრი
File:Irbid clock on Memorial Square 1000.jpg| ირბიდის კოშკი საათით

## გეოგრაფია
ქალაქი ირბიდი იორდანიის ჩრდილოეთით მდებარე ნაყოფიერი მიწებით მდიდარ პლატოზეა გაშენებული. მცენარეთა საფარზე დიდი გავლენა აქვს ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს. ქალაქში და მის შემოგარენში ხარობს ზეთის ხილის ხეები, ციტრუსი და სხვადასხვა ხეხილი. ქალაქის ცენტრი 580 მეტრზეა გაშენებული ზღვის დონიდან.

## ეკონომიკა
ქალაქის ეკონომიკის ყველაზე მნიშვნელოვანი სექტორი მომსახურების სფეროა, რომელიც პირდაპირ თუ ირიბად უკავშირდება ქალაქში არსებულ უმაღლეს სასწავლებლებს, მაგალითად ქალაქში 26 წიგნის გამომცემლობაა კომპანიაა. ქალაქ ირბიდში ერთ სულ მოსახლეზე ინტერნეტ-კაფეების რაოდენობა მსოფლიოში ყველაზე მაღალია, რამაც ირბიდი გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნშიც შეიყვანა.

## სქოლიო
კატეგორია:იორდანიის ქალაქები
ხოსე კუსტოდიო ფარია

**ხოსე კუსტოდიო ფარია/აბატი ფარია** — პორტუგალიელი ფილოსოფოსი, დაიბადა ქალაქ გოაში 1756 წელს. 15 წლის ასაკში სამეფო კარის რეკომენდაციით აღიკვეცა მღვდლად. იგი აქტიურად მონაწილეობდა საფრანგეთის რევოლუციურ პროცესებში, რის გამოც ციხეში აღმოჩნდა. პატიმრობისას მან თვითშეგონების ტექნიკა დახვეწა და გათავისუფლების შემდეგ ფილოსოფიის პროფესორი გახდა. 1819 წელს თეატრალურმა წარმოდგენამ "ცხადი ძილი" დემონსტრირებამ მისი რეპუტაცია შელახა, რის გამოც გულის შეტევით გარდაიცვალა პარიზში. დაკრძალულია მონმარტის საერთო სასაფლაოზე. 

## ლიტერატურა
დიდი წიგნი ფსიქოლოგიაზე, თბ. 2020, 22-23

კატეგორია:ფილოსოფოსები
კატეგორია:პორტუგალიელი ფილოსოფოსები
იოჰან ჰერბარტი

**იოჰან ფრიდრიხ ჰერბარტი** — გერმანელი ფილოსოფოსი, სტრუქტურალიზმის მიმდევარი, დაიბადა ქალაქ ოლდენბურგში 1776 წელს. სკოლის დასრულების შემდეგ ჰერბარტი იენის უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე ჩაირიცხა. შემდეგ სწავლა განაგრძო გოტინგენის უნივერსიტეტში და მოიპოვა დოქტორის ხარისხი. 1809 წელს ჰერბარტს შესთავაზეს იმანუელ კანტის ფილოსოფიური კურსის წაყვანა კონისგბერგის უნივერსიტეტში, სადაც პრუსიის  მეფე მთელი სამეფო ოჯახით იყო გადასახლებული. ჰერბარტმა ცოლად შეირთო ინგლისელი მერი დრეიკი. 1833 წელს დაბრუნდა გოტინგენის უნივერსიტეტში და სიცოცხლის ბოლომდე ფილოსოფიის პროფესორად მუშაობდა. გარდაიცვალა 65 წლის ასაკში გულის შეტევით.

## ლიტერატურა
დიდი წიგნი ფსიქოლოგიაზე, თბ.2020, გვ. 24-25

კატეგორია:ფილოსოფოსები
კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
ქერონეის ბრძოლა

ტერმინი **ქერონეის ბრძოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ქერონეის ბრძოლა (ძვ. წ. 338)
*ქერონეის ბრძოლა (ძვ. წ. 86)
ფაქიზე თარზი

**ფაქიზე იზეთ თარზი** (  ; დ. 1910, ალეპო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 2004, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი ექიმი, პირველი ქალი გინეკოლოგი თურქეთის რესპუბლიკაში.  

## ბიოგრაფია 
ფაქიზე თარზი დაიბადა ოსმალეთის იმპერიის ქალაქ ალეპოში 1910 წელს.   მისი მამა იყო ზირაატ ბანკასის (Ziraat Bankası) გენერალური ინსპექტორი ალეპოში. როდესაც 1918 წელს ბრიტანელებმა აიღეს ალეპო, ოჯახი გადავიდა ადანაში, ხოლო როდესაც ფრანგებმა ადანა აიღეს — კონიაში. გოგონამ საშუალო განათლება მიიღო Sörler Okulu-ში და შემდეგ სწავლა გააგრძელა ბურსას ამერიკულ ქალთა კოლეჯში. 1932 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი.   

1935 წელს ფაქიზე ცოლად გაჰყვა ფეთაჰ თარზის, ავღანეთის მეფის ამანულა ხანის ძმისშვილს. მან აღიდგინა ხარისხი და დაიწყო ექიმად მუშაობა რომში, სადაც გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა ქმართან ერთად, შემდეგ დასახლდა სტამბოლში მშობლიურ ქვეყანაში ექიმად მუშაობის სურვილისა და პირველი შვილის  გაჩენის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ მისმა დისერტაციამ ასისტენტ-პროფესორის თანამდებობაზე  გამოცდაზე დადებითი შეფასება მიიღო, ფაქიზე თარზი არ მიიღეს ასისტენტ-პროფესორად, ვინაიდან  არ გაიარა გამოყენებითი კლასის 45 წუთიანი გამოცდა და მიატოვა უნივერსიტეტი.  

1949 წლის 21 ივლისს სტამბოლის შიშლის რაიონში გაიხსნა პირველი კერძო გინეკოლოგიური კლინიკა თურქეთში, რომელიც აღჭურვილი იყო მოწინავე ტექნოლოგიური აპარატურით. მისმა ძალისხმევამ ათასობით ადამიანს მისცა მშობიარობის საშუალება. ფაქიზე აქტიურად მუშაობდა კლინიკაში 1998 წლამდე.

ის იყო ცხოველთა კეთილდღეობის ასოციაციის, თურქეთის უნივერსიტეტის ქალთა ასოციაციის და სტამბოლის სოროპტიმისტური ასოციაციის ერთ-ერთი დამფუძნებელი (1948). ფაქიზე თარზი ასევე პოპულარული გახდა სპორტული მიღწევებით: ის იყო პირველი თურქი ქალი, რომელმაც ბოსფორი გადაცურა 1930-იან წლებში.

იგი გარდაიცვალა 2004 წლის 10 ოქტომბერს 92 წლის ასაკში. იგი დაკრძალეს ზინჯირლიკიუს სასაფლაოზე.  

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
კატეგორია:ექიმები სპეციალობისა და ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ექიმები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:გინეკოლოგები
ფრენსის გალტონი

**სერ ფრენსის გალტონი** ( ; დ. 16 თებერვალი, 1822 — გ. 17 იანვარი, 1911) — ინგლისელი ერუდიტი. ბიოფსიქოლოგიის აქტიური მიმდევარი. დაიბადა ბირმინგენში 1822 წელს კვაკერთა შეძლებულ ოჯახში. გალტონმა ლონდონსა და ბირმინგენში მედიცინა შეისწავლა, კემბრიჯში კი - მათემატიკა, მაგრამ სწავლის პროცესში ფსიქიკური პრობლემები გამოუვლინდა. გალტონმა მოგზაურობას და გამომგონებლობას მიჰყო ხელი. 1853 წელს იქორწინა ჯეინ ბატლერზე. გალტონმა მთელი ცხოვრება ფიზიკური და ფსიქოლოგიური მახასიათებლების შესწავლას დაუთმო. მრავალრიცხოვანი აღმოჩენისა და მიღწევებისთვის გალტონმა რაინდის წოდება და არაერთი საპატიო ჯილდო მიიღო. 
მან პირველმა აღნიშნა, რომ „ბუნება“ და „აღზრდა“ ორი დამოუკიდებელი ფაქტორია, რომელთა გავლენის გაზომვა და შედარება შესაძლებელია.

## ლიტერატურა
* დიდი წიგნი ფსიქოლოგიაზე, თბ. 2020, გვ. 28–29

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ფსიქოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი ანთროპოლოგები
კატეგორია:ინგლისელი გეოგრაფები
კატეგორია:ინგლისელი გამომგონებლები
დარდანოსის ზავი

**დარდანოსის ზავი** (ძვ. წ. 85) — რომის რესპუბლიკასა და პონტოს სამეფოს შორის გაფორმებული სამშვიდობო ხელშეკრულება. რომის კონსულ ლუციუს კორნელიუს სულასა და პონტოს მეფე მითრიდატე VI-ს შორის მიღწეული ამ შეთანხმებით დასრულდა პირველი მითრიდატული ომი.

## მითრიდატეს მარცხი
სულას მიერ მითრიდატეზე მოპოვებული გამარჯვების გამო ქერონეის და ორქომენუსის ბრძოლაში, აგრეთვე ტენედოსის ბრძოლის მოგებისა და ბერძნულ კუნძულებზე კონტროლის აღდგენის შემდეგ, სულამ მითრიდატესგან დანებება მოითხოვა. დანგრეულ ქალაქ დარდანუსში გაიმართა მოლაპარაკებები ჩაბარების საბოლოო პირობებზე.
ხელშეკრულება მითრიდატეს ავალდებულებდა დაეთმო თავისი ახლად დაპყრობილი ტერიტორიები საბერძნეთის მატერიკზე და კუნძულებზე, აგრეთვე ბითინიის, ფრიგიის, პაფლაგონიისა და კაპადოკიის პროვინციები. მითრიდატეს ასევე უნდა გადაეხადა ორი ათასი ტალანტი მისი პირადი ხაზინიდან, ხოლო პროვინციებს, რომლებიც მითრიდატემ დათმო, უნდა გადაეხადათ დამატებით ოცი ათასი ტალანტი.

## შედეგები
დარდანოსის ზავი იყო დამყარებული ომამდელი სტატუს-კვოს აღდგენის იდეაზე. ეს იმას ნიშნავდა, რომ საბერძნეთი ეკუთვნოდა რომს, ხოლო ისეთი აჯანყებული ქალაქები, როგორიცაა ათენი იხდიდა დიდ კონტრიბუციას, რასაც თან ახლდა ყველა დარჩენილი თავისუფლების დაკარგვა, რომლითაც  ოდესღაც სარგებლობდა იგი.

## იხილეთ აგრეთვე
*სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
*ლუციუს კორნელიუს სულა ფელიქსი
*მითრიდატე VI ევპატორი

## ლიტერატურა
*Gillespie, Alexander (2013-10-16). The Causes of War: Volume 1: 3000 BCE to 1000 CE. Bloomsbury Publishing. p. 143. ISBN 9781782252085.

## სქოლიო
კატეგორია:ძვ. წ. 85
კატეგორია:მითრიდატული ომები
კატეგორია:სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ემილი ბეიდერი

**ემილი ბეიდერი** (; დ. 8 ნოემბერი, 1996) — ამერიკელი მსახიობი. ტელევიზიით იგი ცნობილია თავისი როლით Amazon Prime სერიალში „My Lady Jane“ (2024). მის ფილმებში შედის „Paranormal Activity: Next of Kin“ (2021) და „Fresh Kills“ (2023).

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ემილი ბეიდერი დაიბადა 1996 წლის 8 ნოემბერს და გაიზარდა ტემეკულაში, კალიფორნია . სწავლობდა თეატრს Loyola Marymount University-ში, ლოს ანჯელესში, რომელიც დაამთავრა 2016 წელს.

## კარიერა 
ბეიდერის დებიუტი პროფესიონალურ თეატრში შედგა ლოს-ანჯელესში, გეფენის პლეიჰაუსში, ჩვენს საკუთარ კარლინ მაკკალოში 2018 წელს.

2021 წელს ბეიდერს ჰქონდა მარგოს მთავარი როლი „Paranormal Activity: Next of Kin“. იმავე წლის დეკემბერში, იგი მიიღეს ჯენიფერ ესპოზიტოს პროექტში „Fresh Kills“, როგორც ესპოზიტოს ქალიშვილი როუზი. ფილმის პრემიერა შედგა ტრიბეკას კინოფესტივალზე 2023 წლის ივნისში.

ბეიდერი გამოჩნდა ქლოეს როლში ახალგაზრდა ზრდასრულთა ფანტასტიკური სერიალის „Charmed“ მეოთხე სეზონში. 2022 წლის აგვისტოში, იგი გადაიყვანეს ამაზონის სტუდიის რვანაწილიან ისტორიულ კომედიურ დრამატულ სატელევიზიო სერიალში, ლედი ჯეინ გრეის როლში, ედვარდ ბლუმელთან, დომინიკ კუპერთან და ჯიმ ბროდბენტთან ერთად, რომლის პრემიერა შედგა Amazon Prime Video-ზე 2024 წელს.

2024 წელს გამოცხადდა, რომ ბეიდერი ითამაშებდა ტომ ბლაითთან ერთად Netflix-ის რომანტიკულ ფილმში „People We Meet On Vacation“*,* ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ამერიკელი ტელემსახიობი ქალები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბედია მუვაჰიტი

**ბედია მუვაჰიტი** (დაბადების სახელი ემინე ბედია შეკიპი) (დ. 16 იანვარი, 1897 — გ. 20 იანვარი, 1994) — თურქი მსახიობი.  ერთ-ერთი პირველი მუსლიმი მსახიობი. თურქეთის სახელმწიფო არტისტი (1987).

## ბიოგრაფია 
ბედია დაიბადა 1897 წლის 16 იანვარს პროკურორ შექიფ ბეის და მისი მეუღლის რეფიქი ჰანიმის ოჯახში სტამბოლის კადიქოის რაიონში. მან დაწყებითი განათლება კუნძულ ბუიუკადას წმინდა ანტუანის სკოლაში მიიღო. სკოლის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა სტამბოლის Notre Dame de Sion-ის საფრანგეთის ლიცეუმში. თურქული და ფრანგული ენების გარდა ბედიამ ბერძნულიც იცოდა.

1914 წელს დაიწყო სამსახური სახელმწიფო სატელეფონო კომპანიაში სატელეფონო ოპერატორად. .  

ბედია მუვაჰიტი გარდაიცვალა 1994 წლის 20 იანვარს სტამბოლის საუნივერსიტეტო საავადმყოფოში 98 წლის ასაკში. დაკრძალეს აშიანის სასაფლაოზე.

## კარიერა 
ბედია მუვაჰიტი პირველად გამოჩნდა ეკრანზე  1917 წლის ფილმში „პენჩე“ 

1923 წელს, აჰმეთ მუვაჰიტთან ქორწინების შემდეგ ოჯახის საერთო მეგობარმა, რეჟისორმა მუჰსინ ერთუგრულმა ბედია მიიწვია ფილმ „ცეცხლის პერანგში“ გადასაღებად, რომელიც ეფუძნებოდა ჰალიდე ადივარის ამავე სახელწოდების წიგნს.   .ბედია თეატრშიც თამაშობდა. საერთო ჯამში, მისი სამსახიობო კარიერა ორმოცდაათ წელზე მეტხანს გაგრძელდა. 1975 წელს ბედიამ დაასრულა სამსახიობო კარიერა.   

## სქოლიო 
კატეგორია:თურქეთის სახელმწიფო არტისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1896
გალა (თეოდოსიუსის მეუღლე)

**გალა** (გ. 394 წ.) — რომის დედოფალი, თეოდოსიუს პირველის მეორე ცოლი. იყო ვალენტინიანე I და მისი მეორე ცოლის, იუსტინას ქალიშვილი.
## ოჯახი 
გალას მამა დასავლეთ რომის იმპერატორი 364-დან 375 წლამდე იყო, ხოლო მამის ძმა, ვალენტი, აღმოსავლეთ რომის იმპერიას 364-დან 378 წლამდე მართავდა. ვალენტინიანეს წინა ქორწინებიდან ჰყავდა ვაჟი, სახელად გრატიანი, რომელიც მამის შემდეგ ტახტზე ავიდა და 383 წლამდე იმეფა.  

გალა გვხვდება, როგორც მისი მშობლების ქორწინების შედეგად გაჩენილი ოთხი შვილიდან ერთ-ერთი.  მისი ძმა ვალენტინიანე II, გრატიანეს თანაიმპერატორი 375 წლიდან შემდეგ კი დასავლეთ რომის ერთადერთი ლეგიტიმური იმპერატორი იყო, 383 წლიდან მის გარდაცვალებამდე, 392 წელს. მის დებს გრატა და ჯუსტა ერქვათ.

როდესაც თეოდოსიუსმა აღმოსავლეთში (შესაძლოა გალასა და არკადიუსს შორის კონფლიქტის გამო) დაბრუნება გადაწყვიტა, მან ვალენტინიანე და მისი სამეფო კარი ვიენაში, გალიაში, მილანისა და ამბროსის გავლენისგან მოშორებით გადაიყვანა, და არბოგასტი დასავლეთის პროვინციების მაგისტრად დანიშნა. 

392 წლის 15 მაისს ვალენტინიანი თავის ოთახში ჩამომხრჩვალი იპოვეს. მისი გარდაცვალება თვითმკვლელობად გამოაცხადეს, მაგრამ შესაძლოა ამ საქმეში არბოგასტის ხელი ყოფილიყო გარეული, რა ბრალდებაც სოკრატე კონსტანტინოპოლელის, ოროზიუსისა და ზოსიმეს ჩანაწერებში გვხვდება. სოზომენი ნაკლებად დარწმუნებულია საკუთარ გადმოცემაში და ნაწერებში იმპერატორის გარდაცვალების ორივე სავარაუდო ვერსიას ახსენებს. 

გალას ძმის გარდაცვალებით გამოწვეული წუხილის შესახებ ზოსიმესა და იოანე ანტიოქელის ნაშრომებიდან ვიგებთ.  ამავე წლის 22 აგვისტოს არბოგასტმა ევგენოსი თეოდოსიუსის თანხმობის გარეშე, იმპერატორად გამოაცხადა. ამ გადაწყვეტილების აღიარებისათვის გამართული მოლაპარაკებები წარუმატებელი აღმოჩნდა, და 393 წლის 23 იანვარს თეოდოსიუსმა თავისი მეორე ვაჟი, ჰონორიუსი, ავგუსტუსად გამოაცხადა, რაც არაპირდაპირ გულისხმობდა, რომ ლეგიტიმური იმპერატორი მხოლოდ თეოდოსიუსი უნდა ყოფილიყო. ორ იმპერატორს შორის კონფლიქტი მალევე დაიწყო, რის შედეგადაც, 394 წლის 5-6 სექტემბერს, ფრიგიდუსის ბრძოლა მოხდა, რომელშიც თეოდოსიუსმა გაიმარჯვა, მთელ რომის იმპერიაზე კონტროლი მოიპოვა, არბოგასტმა თავი მოიკლა, ხოლო ევგენოსი სიკვდილით დასაჯეს.

გალას ეს გამარჯვება არ უნახავს. ის მშობიარობისას, ბრძოლის დაწყებამდე გარდაიცვალა.  
## შვილები 
გალას თეოდოსიუსთან სამი შვილი გაუჩნდა:
* **გრატიანი**, 388-389 წლებში დაბადებული ვაჟი, გარდაიცვალა 395 წლამდე;
* **გალა პლაციდია**, ქალიშვილი (392/93–27 ნოემბერი 450), მისი ერთადერთი შვილი, რომელიც სრულწლოვანებამდე გადარჩა და რომელიც მოგვიანებით დედოფალი გახდა. დაქორწინდა ვესტგუთთა მეფე ათაულფზე, ხოლო პირველი მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ კონსტანციუს მესამეზე;
* **იოანე**, ვაჟი, რომელიც დედასთან ერთად გარდაიცვალა, მშობიარობისას, 394 წელს.
## ლიტერატურა
* 
* 
*
* 
* 
* 
## რესურსები ინტერნეტში
*
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული IV საუკუნე
კატეგორია:გარდაცვლილი 394
კატეგორია:რომის იმპერატრიცები
კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები
კატეგორია:ვალენტინიანუსების დინასტია
კატეგორია:ქალები საუკუნისა და ქვეყნის მიხედვით
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ხაშურის მეხუთე საჯარო სკოლა

**ხაშურის მეხუთე საჯარო სკოლა** — საჯარო სკოლა ქალაქ ხაშურში. 2025 წლის მონაცემებით სკოლაში სწავლობს 235 მოსწავლე და ასწავლის 24 მასწავლებელი. სკოლის დირექტორია მედეია კაპანაძე-ავალიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* სსიპ - ქალაქ ხაშურის №5 საჯარო სკოლა

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სკოლები
კასპის სკოლა-გიმნაზია

**შპს „ბესიკ ნიპარიშვილი“ მრავალპროფილიანი სკოლა-გიმნაზია** — ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება ქალაქ კასპში. მოსწავლეთა რაოდენობა შეადგენს 277. მასწავლებელთა რაოდენობა შეადგენს 28. სულ 16 კლასია.

## ისტორია
ქალაქ კასპის სკოლა-გიმნაზია დაარსდა 1994 წლის 24 აგვისტოს. 1999 წლის 9 დეკემბერს სასწავლებელმა მიიღო მეორე ლიცენზია განათლების სამინისტროსგან საგანმანათლებლო პროგრამის განხორციელების შესახებ. სკოლა-გიმნაზიამ საქმიანობა დაიწყო კასპის ინდუსტრიული ტექნიკუმის შენობაში 86 მოსწავლით. აღნიშნულ შენობაში სკოლა 4 წელს მუშაობდა. მეხუთე სასწავლო წლიდან 2014 წლის დეკემბრის ჩათვლით გიმნაზია განთავსებული იყო კასპის მუნიციპალიტეტის სპორტული გაერთიანების ჭიდაობის სპორტ-სკოლის სასტუმროს სამსართულიან შენობაში. 2014 წლის მეორე სემესტრიდან გიმნაზია მუშაობს საკუთარ შენობაში, სააკაძის №126-ში.

## სკოლის მუზეუმი
2016 წელს ქალაქ კასპში დაარსდა „საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდში რეპრესირებულთა მუზეუმი“. ოკუპაციის მუზეუმი კასპის პირველი გიმნაზიის ბაზაზე გაიხსნა, რომელიც დღეს იმ შენობაშია განთავსებული, სადაც საბჭოთა პერიოდში მილიცია ფუნქციონირებდა. სწორედ საბჭოთა მილიციის სარდაფში განლაგებულ საკნებში ხდებოდა საბჭოთა რეჟიმისათვის მიუღებელი პირების დაკავება, დახვრეტა და წამება. ამჟამად სამარტოო საკნებს, სათათბირო ოთახებსა და შიდა სივრცეს პირვანდელი სახე დაუბრუნდა და მასში მუზეუმი მოეწყო, სადაც რეჟიმის მსხვერპლთა შესახებ ფოტო და სხვა დოკუმენტური მასალა განთავსდა. 
საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდში რეპრესირებულთა მუზეუმი შეიქმნა აშშ საერთაშორისო განვითარების სააგენტოს (USAID), ჰაიდელბერგ ცემენტისა და საქართველოს პრეზიდენტის სარეზერვო ფონდი ფინანსური მხარდაჭერით.

## რესურსები ინტერნეტში
*“ბესიკ ნიპარიშვილი“ მრავალპროფილიანი სკოლა-გიმნაზია
*აბაშიშვილმა კასპში საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდში რეპრესირებულთა მუზეუმი გახსნა
*IDFI-მ კასპში, ბორჯომსა და გორში რეპრესირებულთა შესახებ პრეზენტაცია და ფილმის ჩვენება გამართა
*პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლთა მუზეუმი კასპში
*სუსხი მუზეუმის სარდაფიდან

კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სკოლები
მეჯ ადამი

**მედჯ გერტრუდ ადამი** (დ. 6 მარტი, 1912 – გ. 25 აგვისტო, 2001) — ინგლისელი მზის ასტრონომი, რომელიც ოქსფორდის უნივერსიტეტის ობსერვატორიაში მზის ფიზიკის პირველი ასპირანტი გახდა.

## კარიერა
როდესაც ოქსფორდის ობსერვატორიის ახალმა დირექტორმა, რომელმაც იქამდე დაამონტაჟა უნივერსიტეტის პირველი მზის ტელესკოპი, გამოაცხადა სამეცნიერო პროგრამა მზის ფიზიკაში, ადამმა (რომელსაც ახალი მიღებული ჰქონდა პირველი ხარისხი ფიზიკაში) მის კარზე დააკაკუნა და უთხრა: „ჩემზე რას იტყვით?“ კვლევით ჯგუფში შესვლით, გახდა უნივერსიტეტის ობსერვატორიის პირველი ასპირანტი და მზის ფიზიკოსი. წლების განმავლობაში, მთელი დარჩენილი ცხოვრების მანძილზე, ის იქ მთავარ ფიგურად იქცა. საბოლოოდ მეორე მსოფლიო ომის დროს მოქმედი დირექტორის თანამდებობაც დაიკავა, მას შემდეგ რაც დირექტორი თვითმფრინავების წარმოებაზე სამუშაოდ წავიდა. ამის შემდეგ გახდა მუდმივი ასისტენტ-დირექტორი და ობსერვატორიის ფინანსურ ანგარიშებსაც განაგებდა. 1937-1979 წლებში იყო ოქსფორდის უნივერსიტეტის ასტროფიზიკის დეპარტამენტის ლექტორი და 1938 წლის 11 მარტიდან სამეფო ასტრონომიული საზოგადოების წევრი.

1947 წელს დაინიშნა უნივერსიტეტის დემონსტრატორად და 1949 წლისთვის, როგორც სწავლების დირექტორი, პასუხისმგებელი იყო ფიზიკის სწავლებაზე ხუთივე ქალთა კოლეჯში.

1957 წელს უკან დაიხია კოლეჯში სწავლების პასუხისმგებლობებიდან, რათა ობსერვატორიაში მუშაობაზე კონცენტრირება მოეხდინა, თუმცა სენტ-ჰიუსის მმართველი ორგანოს წევრად დარჩა. 1960-იანი წლების შუა პერიოდში აიღო შვებულება, რათა კანბერაში, ავსტრალიაში, მაუნტ-სტრომლოს ობსერვატორიაში ემუშავა, სადაც გააფართოვა თავისი კვლევითი ინტერესები და მაგნიტური ვარსკვლავები ჩართო.

პენსიაზე გასვლის შემდეგ დაწერა ოქსფორდში ასტრონომიის ისტორია 1920-1960 წლების პერიოდისთვის, რომელიც 1996 წელს გამოქვეყნდა. 2001 წელს გარდაიცვალა.

2002 წლის თებერვალში, კოლეჯის სამლოცველოში მისი მოსახსენიებელი ღვთისმსახურება გაიმართა.

## მნიშვნელოვანი ნაშრომები
* ADAM, Madge Gertrude. *Interferometric Measurements of Solar Wave-Lengths and an Investigation of the Einstein Gravitational Displacement.(Reprinted from the Monthly Notices of the Astronomical Society.)*. Taylor & Francis, 1948.
* Adam, Madge Gertrude. "A new determination of the centre to limb change in solar wave-lengths." *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* 119.5 (1959): 460-474.
* Adam, Madge G., and H. Bondi. "The observational tests of gravitation theory." *Proceedings of the Royal Society of London. Series A. Mathematical and Physical Sciences* 270.1342 (1962): 297-305.
* Adam, Madge G. "Discussion of the results obtained by three tests of Einstein's relativity theory made on astronomical bodies from 1918 to 1960." *PROCEEDINGS, SERIES A* 270 (1962): 297-304.
* Adam, Madge Gertrude. "Line contours in sunspot regions." *Monthly Notices of the Royal Astronomical Society* 136.1 (1967): 71-90.

## რესურსები ინტერნეტში
*მეჯ ადამი theguardian
*Dr Madge Adam FRAS (Physics, 1931)

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომები
კატეგორია:ქალი ასტრონომები
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:დაბადებული 6 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აგვისტო