open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ენდრუ ჯექსონი

**ენდრუ ჯექსონი** ( დ. 15 მარტი, 1767 — გ. 8 ივნისი, 1845) — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე, ქვეყნის მე-7 პრეზიდენტი (1829-1837), დემოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა შოტლანდიელ-ირლანდიური ემიგრანტის ოჯახში. სისტემატური განათლება არ მიუღია. მუშაობდა ადვოკატად სამხრეთ კაროლინაში, 1788 ტენესის პროკურორად დანიშნეს. მონაწილეობა მიიღო ტენესის ძირითადი კანონების შედგენაში (1796), შემდეგ ამ შტატის წარმომადგენელი იყო კონგრესში. ერთი ხნით ჩამოშორდა პოლიტიკურ ცხოვრებას. ინგლის-ამერიკის ომის დაწყებისას, 1812 წელს ჯექსონი ტენესის შტატის პოლიციის უფროსად დანიშნეს გენერალ-მაიორის ჩინით, შემდეგ მთელი ჯარის სათავეში დააყენეს; 1815 წელს ნიუ-ორლეანთან სასტიკად დაამარცხა ინგლისელები. 1821 წელს ფლორიდის (რომელიც ესპანელებს წაართვეს) პირველი გუბერნატორი გახდა. ჰარვარდის უნივერსიტეტმა დაუცველად მიანიჭა იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი. ჯექსონის პორტრეტი გამოსახულია 20 დოლარიან ბანკნოტზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:ფლორიდის გუბერნატორები
კატეგორია:ამერიკელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 1845
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
კატეგორია:ედემით გარდაცვლილები
ჯიქური

**ჯიქური** — ქართველი სახელმწიფო მოღვაწე XIII საუკუნის 40-50-იანი წლებში, მესტუმრე (მანდატურთუხუცესის ხელქვეითი), მეფის ერთგული მოხელე. შეძლო ქვეყანაში წესრიგის დამყარება. როდესაც  დავით VII ულუ ბათო-ყაენის ურდოში დაიბარეს, სახელმწიფოს გამგებლობა მან მწიგნობართუხუცესს კი არ დაუტოვა, არამედ დედოფალ ჯიგდა-ხათუნს და მესტუმრე ჯიქურს, რაც ქართული სახელმწიფო სამართლის უხეში დარღვევა იყო. ეს ფაქტი მონღოლთა შორის მიღებული წესის გავლენით უნდა აიხსნას. ჯიგდა-ხათუნის გარდაცვალების შემდეგ მეფის ახალ მეუღლეს გვანცასა და ჯიქურს შორის მტრული ურთიერთობა დამყარდა, რითაც ისარგებლეს მესტუმრის მოწინააღმდეგეებმა (მისი აღზევებით უკმაყოფილო ძირძველმა ფეოდალებმა). ჯიქურს დასწამეს საიდუმლო ურთიერთობა ილხანთან. დავით ულუმ ააკლებინა ჯიქურის სახლი, თავად ჯიქური ისნის ციხეში დაამწყვდევინა და საქმის გამოუძიებლად სიკვდილით დასაჯა (ისნის ციხიდან მტკვარში გადააგდებინა). მისი გვამი ქალაქის ღატაკებმა და ქვრივ-ობლებმა დამარხეს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ჯიგდა-ხათუნი

**ჯიგდა-ხათუნი** — საქართველოს დედოფალი, დავით VII ულუს პირველი მეუღლე (გ. XIII საუკუნის 50-იანი წლების დამდეგს). მონღოლი ქალი, რომელიც დავითს მონღოლთა დიდი ყაენის კარზე ყოფნის დროს უნდა შეერთო დაახლოებით 1247, როდესაც დავითი ბათო-ყაენის ურდოში გაემგზავრა, საქართველოს გამგებლობა ჯიგდა-ხათუნსა და მესტუმრე ჯიქურს ჩააბარა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
თერგი

**თერგი** (, , , , , , , ) — მდინარე საქართველოსა (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი) და რუსეთში (ჩრდილოეთი ოსეთი, ყაბარდო-ბალყარეთი, ჩეჩნეთი, ინგუშეთი, დაღესტანი). სიგრძე 623 კმ, აუზის ფართობი 43,2 ათ. კმ². სათავე აქვს კავკასიონის ზილგახოხის მყინვარში. სათავიდან 30 კმ-ზე მიედინება კავკასიონის მთავარსა და გვერდით ქედებს შორის, სოფ. კობთან მკვეთრად უხვევს ჩრდილოეთისკენ და კვეთს გვერდით ქედს (დარიალის ხეობა), შემდეგ კლდოვან ქედსა და შავ მთებს. ბარში იტოტება. მდინარე სუნჯის შეერთების შემდეგ მიედინება კასპიისპირა დაბლობზე და ერთვის კასპიის ზღვას. შესართავთან აჩენს დელტას, რომლის ფართობია 4 ათ. კმ².

თერგი შერეული მდინარეა. წყლის საშუალო ხარჯი ქ. ვლადიკავკაზთან 34 მ³/წმ, შესართავიდან 16 კმ-ზე — 305 მ³/წმ. იძგიფება მხოლოდ მკაცრ ზამთარში. მთავარი შენაკადებია: მარცხენა — არდონი, ურუხი, მალკა; მარჯვენა — სუნჯა. საქართველოს ფარგლებში — სნოსწყალი. თერგი საზრდოობს მყინვარული და წვიმის წყლებით, წყლის რეჟიმი ხასიათდება წყალდიდობებით წელიწადის თბილ პერიოდებში, ძირითადად ივლის-აგვისტოში. იყენებენ სარწყავად. ქალაქ მოზდოკის ზემოთ თერგიდან გაყვანილია თერგ-კუმის სარწყავი არხი. მდინარის აუზშია ბაქსანის, გიზელდონისა და სხვა ჰესები. მდიდარია თევზით (კალმახი, თერგის ორაგული, კობრი, ფარგა და სხვა). ნაწილობრივ თერგის ხეობაში გადის საქართველოს სამხედრო გზა. თერგის ნაპირებზე მდებარეობს დაბა სტეფანწმინდა, აგრეთვე ქალაქები: ვლადიკავკაზი, მოზდოკი და ყიზლარი.

ლომეკი, თერგის ერთ-ერთი ისტორიული სახელწოდება ქართული წყაროების მიხედვით.

## ლიტერატურა

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სტავროპოლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთის მდინარეები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის მდინარეები
კატეგორია:ინგუშეთის მდინარეები
კატეგორია:ჩეჩნეთის მდინარეები
კატეგორია:დაღესტნის მდინარეები
ჭოროხი

**ჭოროხი** () — მდინარე საქართველოსა და თურქეთში. სათავე აქვს ოქუს-ბადადაღის მთებში. მდინარის სიგრძე 438 კმ-ია, მათ შორის 26 კმ-იან მონაკვეთზე მიედინება აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. მდინარის აუზის ფართობი 22 ათასი კმ². ჭოროხი ძირითადად მიედინება ტექტონიკურ ხეობაში ლაზისტანისა და ჭოროხის ქედებს შორის და ქალაქ ბათუმის სამხრეთით ერთვის შავ ზღვას. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან — 277 მ³/წმ. ახასიათებს გაზაფხულ-ზაფხულის წყალდიდობები, გამოიყენება სარწყავად. მთავარი შენაკადებია: აჭარისწყალი და მაჭახელისწყალი.

მდინარე ჭოროხზე თურქეთის მხარეს მდებარეობს ქალაქი ბაიბურთი, სპერი (ისპირი), ართვინი, ბორჩხა, აგებულია ჰესები, საქართველოს საზღვართან ახლოს მიმდინარეობს დერინერის კაშხალის მშენებლობა. ჭოროხის აუზში ქართული კულტურის მრავალი ძეგლია შემორჩენილი.

აკამფსისი (ბერძნ. Akampsis), მდინარე ჭოროხის სახელწოდებაა რომაულ და ბიზანტიურ წყაროებში.

## ჭოროხის წყალშემკრები აუზი
მდინარე ჭოროხის მარცხენა შენაკადებია: ჭარნალი, ბოლოყო.

მდინარე ჭოროხის მარჯვენა შენაკადებია: ჯოჭოსწყალი, აჭარისწყალი, მაჭახელისწყალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
კატეგორია:ჭოროხი
ალაზანი

**ალაზანი** () — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოსა და აზერბაიჯანში, ნაწილობრივ მიედინება ამ ქვეყნების საზღვრის გასწვრივ. სიგრძე 390 კმ, აუზის ფართობი — 11 800 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი — 98 მ³/წმ. სათავე აქვს კავკასიონზე, მწვერვალ დიდი ბორბალოს აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2750 მ სიმაღლეზე. ზემო დინებაში მთის მდინარეა, შემდეგ გამოდის ალაზნის ვაკეზე და იტოტება. ერთვის მინგეჩაურის წყალსაცავს აზერბაიჯანის ფარგლებში. წყალსაცავის აგებამდე ალაზანი პირდაპირ მტკვარში ჩაედინებოდა. ალაზნის აუზი სამი მხრიდან მაღალი მთებით არის გარშემორტყმული, რომლებიც ვაკეს და მთისწინეთს ჰაერის ცივი მასებისგან იცავენ.

საზრდოობა შერეულია. ალაზანი იკვებება წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყლის ჩამონადენის დაახლოებით 40 %-ს მიწისქვეშა წყალი შეადგენს, წვიმისა და თოვლის — 30-30 %-ს. წყალდიდობა გაზაფხულსა და ზაფხულის პირველ ნახევარში იცის, წყალმოვარდნა — შემოდგომაზე. ზამთარში წყალმცირეა. გაზაფხულზე მოდის წყლის ჩამონადენის 38,3 %, ზაფხულში — 29,1 %, შემოდგომაზე — 20,3 %, ზამთარში — 12,3 %. არ იყინება. აუზის საშუალო სიმაღლე 850 მ-ია, ხოლო მდინარის საშუალო ქანობი 2,12 %-ია. ალაზნის მიმდებარე ვაკეები მევენახეობის რაიონებია.

ალაზნის მარცხენა შენაკადებია: სტორი, ლოპოტა, ინწობა, ჩელთი, დურუჯი, ავანისხევი, კაბალი, მაწიმისწყალი, გიშისწყალი და სხვა. მარჯვენა — ილტო, თურდო, კისისხევი, ჭერმისხევი და სხვა. ზოგი შენაკადი ღვარცოფულია (მაგ., დურუჯი). ალაზანს მინგეჩაურის წყალსაცავში წლიურად შეაქვს 2,5 მლრდ მ³ წყალი.

მდინარე ალაზნის აუზი მდებარეობს საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში, კახეთის რეგიონში. აუზში დაახლოებით 350 000 ადამიანი ცხოვრობს, აქედან 80 % სოფლად. აუზში სამუშაო ძალის მთავარი საქმიანობა სოფლის მეურნეობის სექტორია. მდინარე ალაზნის აუზში ფუნქციონირებს გარკვეული რაოდენობის მცირე საწარმოები: ხის გადამამუშავებელი მცირე საწარმოები, სასოფლო-სამეურნეო მანქანების და აღჭურვილობის შემკეთებელი საამქროები. აუზში განვითარებულია კვების მრეწველობა; მთავარ ნაწილს ღვინის წარმოება შეადგენს.

ალაზნის აუზის ბუნებრივი მცენარეული საფარი ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებულია, ასახავს რა დიდ სხვაობას ტემპერატურასა, ატმოსფერულ ნალექებსა, ფერდობების დახრილობასა და ნიადაგში. 2600 მეტრის სიმაღლის ზემოთ ალპური მდელოები, ხოლო 2200 და 2600 მ შორის სიმაღლეზე სუბალპური ტყიანი ადგილები და მდელოები ჭარბობს. 400-2200 მეტრზე დომინირებს მუხისა და რცხილის შერეული ტყეები (მუხა, იფანი, თელა და სხვა), ხოლო ალუვიურ სტეპზე ბუნებრივ მცენარეულ საფარს ტყის ელემენტები წარმოქმნის. აუზის აღმოსავლეთ ნაწილში, აღმოსავლეთით დედოფლისწყაროდან, დომინირებს სხვადასხვა ტიპის ველის მცენარეული საფარი.

ალაზნის აუზში რამდენიმე მცირე წყალსაცავი და ტბაა. ფუნქციონირებს რამდენიმე ჰიდროელექტროსადგური: ახმეტის მუნიციპალიტეტში: „ხადორჰესი“ (24 მეგავატი), ყვარლის მუნიციპალიტეტში — „ინწობაჰესი“ (1 მეგავატი), ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში — „კაბალჰესი“ (1,5 მეგავატი), გურჯაანის მუნიციპალიტეტში — „ალაზანჰესი“ (1,5-2,5 მეგავატი).

## გალერეა

ფაილი:Река Алазани (Автор А.Мухранов 2014).jpg
ფაილი:Alazani River 3.jpg
ფაილი:Alazani River (G.N. 2011).jpg

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ალაზანი
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის მდინარეები
ნოდარ ჯორჯაძე

** ნოდარ ჯორჯაძე** — კახეთის დიდი თავადი, დედოფლის სახლთუხუცესი. 1614  წელს ქართლ-კახეთის თავადთა ერთ ჯგუფთან ერთად შაჰ-აბას I-ს ეახლა განჯას. 1615 წელს შაჰმა დავით ჯანდიერთან ერთად კახეთის გამგებლად დანიშნა. 1618 წელს  თეიმურაზ I-სა და მის ოჯახს ახლდა გურიასა და სამცხე-საათაბაგოში. ერევნის ბეგლარბეგის ამირგუნე-ხანის თავდასხმის დროს (1618 წ.) ჯორჯაძემ გადაარჩინა თეიმურაზის ოჯახი, რომელიც იმჟამად ქ. ოლთისში იმყოფებოდა. 

## ლიტერატურა
ნ
კატეგორია:სახლთუხუცესები
ენგური

**ენგური** (, , ) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე და კოლხეთის ბარში. სათავე აქვს ენგურის მყინვარზე, ზღვის დონიდან 2614 მ-ზე. სოფ. ანაკლიასთან ერთვის შავ ზღვას. სიგრძე 213 კმ, აუზის ფართობი 4060 კმ². მთავარი შენაკადებია - მარჯვენა: ადიშჭალა, ხალდეჭალა, მულხრა, დოლრაჭალა, ნაკრა, ნენსკრა; მარცხენა: თხეიში, ხუმფრერი, ლასილი, მაგანა, ჯუმი და სხვა. ენგური ზემოთში კვეთს სვანეთის ქვაბულს, შემდეგ კი ღრმა და ვიწრო ხეობაში მიედინება. ზემოთსა და შუა დინებაში მდინარის კალაპოტი ზოგან ჭორომიანია. ქალაქ ჯვართან მდინარე გამოდის კოლხეთის დაბლობზე, ქმნის ფართო ხეობას და იტოტება. სოფ. რუხთან იყოფა ორ ტოტად, რომელთა შორის მოთავსებულია 12 კმ სიგრძისა და 0,5-2,0 კმ სიგანის კუნძული. მასზე გაშენებულია სოფ. შამგონა.

ენგური შერეული საზრდოობის მდინარეა; ზემოთში წლიური ჩამონადენის 66 %-ს შეადგენს თოვლისა და მყინვარის წყალი, 22 %-ს გრუნტის წყალი, 12 %-ს წვიმის წყალი, ქვემოთში შესაბამისად - 18 %, 26 % და 56 %-ს. საშუალო წლიური ხარჯი სოფ. ხაიშთან 109 მ³/წმ უდრის შესართავთან 170 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულსა და ზაფხულში, წყალმცირეა ზამთარში. სოფ. ლახამულიდან სოფ. შამგონამდე ენგურს იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად, ქვემოთში - სარწყავად, ენგურ-გალის სარწყავი არხის საშუალებით. ქალაქ ჯვართან აშენდა ენგურის ჰიდროელექტროსადგური. სოფ. ტობართან დაპროექტებულია 750 ათ. კვტ სიმძლავრის ტობარჰესის მშენებლობა. ენგურის გასწვრივ გადის სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარისა და აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული საზღვარი.

Inguri.jpg|მდინარე ენგური სათავესთან. უკანა ფონზე უშგულის ლამარია
Enguri.jpg|მდინარე ენგურის ხეობა. ხედი სოფელ წვირმიდან

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
კატეგორია:ენგური
ხრამი

**ხრამი** () — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, სათავეს იღებს ბორჯომის მუნიციპალიტეტში (ზემოწელში მას ქციას უწოდებენ), თრიალეთის ქედის კალთებზე, მიედინება ღრმა ხეობაში, მტკვარს მარჯვენა მხრიდან უერთდება აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, ყაზახის რაიონში. მდინარის სიგრძე 201 კმ-ია, აუზის ფართობი - 8340 კვ.კმ, წყლის საშუალო ხარჯი - 51 კუბ.მ/წმ, მაქსიმალური - 448 კუბ.მ/წმ. საზრდოობს უპირატესად თოვლით, არ იყინება, ქვემოწელში გამოიყენება სარწყავად. ხრამზე აგებულია წალკის წყალსაცავი და 3 ჰიდროელექტროსადგური. ხრამის შენაკადებია: დებედა და მაშავერა (მარჯვენა).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მდინარეები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
კატეგორია:ხრამი
ცხენისწყალი

**ცხენისწყალი** (მეგრ. ცხენწყარი) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. სათავე აქვს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მწვერვალ ფასისმთის დასავლეთით, ზღვის დონიდან 2710 მ სიმაღლეზე, ერთვის რიონს მარჯვენა მხრიდან სოფელ საჯავახოსთან. სიგრძე 176 კმ, აუზის ფართობი 2120 კმ². ცხენისწყლის შუა და ზემო დინება კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე მოედინება, ქვემო — კოლხეთის დაბლობზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. გაზაფხულ-ზაფხულში ახასიათებს წყალდიდობა (ჩამოედინება წლიური ჩამონადენის 70 %), ზამთარში — წყალმცირობა (10 %), შემოდგომაზე — წყალმოვარდნა (20 %).

წყალდიდობა ქვემო დინებაში თებერვალ-მარტში იწყება, ზემო დინებაში — აპრილში. წყალდიდობის მაქსიმუმი მაის-ივლისშია, რის შემდეგ დონე იკლებს აგვისტოს ბოლომდე. აუზის მთიან ნაწილში წყალმცირობა 4-5 თვე გრძელდება (ნოემბრიდან მარტამდე). ქვემო დინებაში წყალმცირობა არამდგრადია, ხშირია წვიმებითა და თოვლის დნობით გამოწვეული წყალმოვარდნები. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 90,4 მ³/წმ. ცხენისწყალი ყოველწლიურად რიონს უერთებს 2,84 კმ³ წყალს. ყინულოვანი მოვლენები — ყინულნაპირისი და თოში — იცის ზემო და შუა დინებაში. მდორე დინების ცალკეულ მონაკვეთებზე წარმოიქმნება ყინულსაფარი, რომელიც 5-6 დღეს გრძელდება.

ცხენისწყლის უმთავრესი შენაკადებია: ზესხო (ზესხურა), ყორულდაში, ხელედულა, ჯონოულა (მარჯვ.), ღობიშური, ლეუშერი, ხოფური (მარცხ.). ზემო და შუა დინებაში იყენებენ ხე-ტყის დასაცურებლად, წისქვილების ასამუშავებლად, ენერგეტიკისთვის, ქვემო დინებაში — სარწყავად. ცხენისწყლის ნაწილი გადაგდებულია მდინარე ლაჯანურაში ლაჯანურჰესის ასამუშვებლად, რისთვისაც ქალაქ ცაგერთან კაშხალია აგებული.

ცხენისწყალზე მდებარეობს ქალაქი ცაგერი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:რიონის შენაკადები
კატეგორია:ცხენისწყალი
ხობისწყალი

[300px|მინიატიურა|ხობისწყალი ქალაქ [ხობი|ხობთან]]
**ხობისწყალი**, *ხობი* (მეგრ. ხობწყარი) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. სათავეს იღებს ეგრისის ქედზე, მიედინება კოლხეთის დაბლობზე, ერთვის შავ ზღვას. მდინარის სიგრძე 150 კმ-ია, აუზის ფართობი - 1340 კვ.კმ., წყლის საშუალო ხარჯი - 44 კუბ.მ/წმ (შესართავიდან 30 კმ-ზე), მაქსიმალური - 333 კუბ.მ/წმ. საზრდოობს ძირითადად წვიმის წყლებით, გამოიყენება სარწყავად. მისი მთავარი შენაკადია ჭანისწყალი (მარჯვნიდან). ხობისწყალზე დგას ქალაქები ხობი და ჩხოროწყუ.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ხობის შესართავთან დროებით დისლოცირებული იყო შავი ზღვის ფლოტი. 2000-2005 წლებში ხობის შესართავთან, სოფელ ყულევის სიახლოვეს, აშენდა ნავთობტერმინალი ტანკერებისთვის.

ხობისწყალზე შენდება ორი ჰიდროელექტროსადგური: ხობიჰესი 1 და ხობიჰესი 2.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
აჭარისწყალი

**აჭარისწყალი** — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. იგი სათავეს იღებს არსიანის ქედზე, მიედინება ვიწრო, ღრმა ხეობაში, შესართავთან ფართოვდება. აჭარისწყლის სიგრძე 90 კმ-ია, მდინარის აუზის ფართობი — 1540 კმ². მდინარე საზრდოობს სხვადასხვა წყაროებით, ძირითადად წვიმის წყლებით. ახასიათებს ადიდება მთელი წლის განმავლობაში. აჭარისწყალზე არის აწჰესი — აჭარისწყლის ჰიდროელექტროსადგური.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:ჭოროხის შენაკადები
კატეგორია:აჭარისწყალი
ბზიფი

**ბზიფი** (, ისტორიული სახელწოდება — *კაპოეტისწყალი*) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე, უღელტეხილ უღელტეხილ ადანგესთან. სიგრძე 110 კმ, აუზის ფართობი 1510 კმ². ზემო დინებაში ხეობა ვიწრო და ღრმაა. გამომუშავებულია ტექტონიკური რღვევის ხაზის გასწვრივ ქვედა იურულ თიხაფიქლებისა და ქვიშაქვებში, აგრეთვე ბაიოსის პორფირიტულ წყებაში. სოფელ ფსხუსთან ხეობა განიერდება და მდინარე იტოტება. ქვემოთ ხეობა ვიწრო, ზოგან კანიონისებრია, სოფელ ბზიფთან დაბლობზე გამოდის და ერთვის შავ ზღვას ბიჭვინთის კონცხთან. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 97 მ³/წმ. საზრდოობს წვიმის (37,2 %), მიწისქვეშა (32,2 %) და თოვლის (30,6 %) წყლით. წყალდიდობა გაყაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარშია, წყალმცირობა — ზამთარში. წყალმოვარდნა იცის ზაფხულსა და შემოდგომაზე. ბზიფის შენაკადებია ბავიუ და გეგა.

მდინარე იუფშარის ზემო წელზე, რომელიც ბზიფის აუზს ეკუთვნის, მდებარეობს რიწის ტბა. ტბისკენ შავიზღვისპირა გზატკეცილიდან მიემართება საავტომობილო გზა, რომელიც ნაწილობრივ ბზიფის ხეობაში გადის. მდინარე ბზიფი არის პოპულარული ტრასა წყლის ტურიზმისთვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
დებედა

**დებედა** ( [დებედ]), *ბერდუჯი*, *საგიმი* — მდინარე საქართველოსა და სომხეთში. სათავეს იღებს სომხეთში, ლორეს პროვინციაში, ჯავახეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2090 მ სიმაღლეზე, მდინარეების — ფამბაკისა და ძორაგეტის გაერთიანების შედეგად. 

საქართველოს ტერიტორიაზე მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფელ სადახლოს მიდამოებში გამოდის და მარჯვნიდან ერთვის მდინარე ხრამს. სიგრძე 178 კმ, აუზის ფართობი 4,1 ათ. კმ². წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირეა ზამთარსა და შემოდგომაზე. საშუალი წლიური ხარჯი სოფ. სადახლოსთან 29,7 მ³/წმ. იყენებენ სარწყავად. დებედიდან გაყვანილია ლამბალოს, სადახლოს და სხვა არხები.

## ისტორიული წყაროები
ვახუშტი ბატონიშვილი მდინარე დებედას ასე აღწერს:

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მდინარეები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ხრამის შენაკადები
არაგვი

**არაგვი** — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ყაზბეგის, დუშეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში. სიგრძე 112 კმ, აუზის ფართობი 2740 კმ². არაგვის სისტემას ქმნის მდინარეები მთიულეთის (თეთრი) არაგვი, გუდამაყრის (შავი) არაგვი, ხევსურეთის არაგვი და ფშავის არაგვი. მთავარია არაგვი, რომელიც იწყება ყელის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. არაგვი ზემო და შუა დინებაში მთის მდინარეა, ქვემო დინებით მუხრან-საგურამოს ვაკეზე იშლება. შესართავთან კვეთს სხალტბისა და საგურამოს ქედებს. ქ. მცხეთასთან ერთვის მტკვარს მარცხენა მხრიდან.

არაგვი საზრდოობს წვიმის, თოვლის, მიწისქვეშა და აგრეთვე მყივნარებისა და მარადიული თოვლის წყლით. მიწისქვეშა წყალი მდინარის სხვადასხვა ნაწილში წლიური ჩამონადენის 40-70 %-ს შეადგენს, წვიმისა და თოვლის წყალი კი ცალ-ცალკე 16-იდან 30 %-მდე აღწევს. წყალდიდობა იწყება გაზაფხულზე და შუა აგვისტომდე გრძელდება. შემოდგომაზე ხშირია წყალმოვარდნა. ზამთარში წყალმცირეა. გაზაფხულზე არაგვის ნადენი 39,3 %-ს შეადგენს, ზაფხულში 30,8 %-ს, შემოდგომაზე 19,5 %-ს, ზამთარში 10,4 %-ს. არ იყინება.

არაგვს მტკვარში წლიურად 1,5 მლრდ.მ³ წყალი შეაქვს. იყენებენ მუხრან-საგურამოს ვაკის სარწყავად. არაგვის ქვემო დინების ფარგლებში გამოედინება ბულაჩაურის, ნატახტრისა და საგურამოს წყაროები, რომლებიც ქ. თბილისს სასმელი წყლით ამარაგებს. არაგვის ხეობაში გადის საქართველოს სამხედრო გზა.

მდინარე არაგვის სავარაუდო უცხოური სახელწოდებაა *პელორი* (ბერძ.: Πέλωρος, ლათ.: Pelorus): მომდინარეობს ბერძნული ზმნისგან „πέλω“ (პელო) „ვმოძრაობ, მივისწრაფი“. მოიხსენიებს II-III საუკუნეების ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიუსი ძვ. წ. 65 იბერიაში რომაელთა ლაშქრობასთან დაკავშირებით (იხილეთ პომპეუსის ლაშქრობა საქართველოში).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
კატეგორია:არაგვი
კოდორი

**კოდორი** — მდინარე ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. კოდორი იქმნება მდინარეების საკენისა და გვანდრის შეერთებით სოფელ მარცხენა გეწვიშთან, ზღვის დონიდან 740 მ-ზე. ერთვის შავ ზღვას სოფელ აძიუბჟის სამხრეთით. სიგრძე 84 კმ (გვანდრის სათავიდან 110 კმ), აუზის ფართობი 2030 კმ². მიედინება ვიწრო ხეობაში, შესართავიდან 25 კმ-ზე გადის დაბლობზე, წყლის საშუალო ხარჯი — 123 მ³/წმ.

კოდორის შენაკადთა უმეტესობას სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის სამხრეთ კალთაზე. უმთავრესი შენაკადებია: ჩხალთა, მრამბა, ჯამპალი ამტყელი. კოდორის აუზში 100-მდე მყინვარია (მარუხი, პტიში, ყლიჩი, ქლუხორი, საკენი და სხვა), რომელთა ფართობი 80 კმ² აღწევს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კოდორის ხეობა

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
კატეგორია:კოდორი
ლიახვი

**ლიახვი**, *დიდი ლიახვი* — მდინარე საქართველოში, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ კალთაზე. სათავე აქვს ყელის ვულკანურ მთიანეთში. წარმოიქმნება მდინარეების ყადლასანისწყლისა და დესკოხირდონის შეერთებით ზღვის დონიდან 2338 მ-ზე. ერთვის მდინარე მტკვარს მარცხნიდან ქალაქ გორთან. სიგრძე მდინარე ყადლასანისწყლის სათავიდან 115 კმ, აუზის ფართობი 2440 კმ². მთავარი შენაკადებია ერმანისწყალი, ჯომაღისწყალი, გუდისისწყალი, პატარა ლიახვი და მეჯუდა.

ლიახვის სათავეებში არის 12 მცირე მყინვარი, რომელთა ფართობი 5,5 კმ²-ია. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის მარტის ბოლოდან აგვისტოს დასაწყისამდე. წყალმცირობა — ზაფხულ-შემოდგომაზე, რომელსაც წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები არღვევს. მდგარი წყალმცირობაა დეკემბრიდან თებერვლის ბოლომდე. გაზაფხულსა და ზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის 76 %, შემოდგომაზე — 16 %, ზამთარზე — 8 %, საშუალო წლიური ხარჯი ჯავასთან 20,3 მ³/წმ, მდინარე პატარა ლიახვის შეერთების შემდეგ 47,3 მ³/წმ. ლიახვზე ზამთარში პერიოდულად შეინიშნება ყინულნაპირისი, თოში და ძგიფი. იყენებენ სარწყავად. ლიახვიდან გაყვანილია კეხვის, ტირიფონისა და სალთვისის არხები. რწყავს 62 ათას ჰა მიწას.

დიდ ლიახვზე მდებარეობს ასევე ქალაქი ცხინვალი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
ყვირილა

thumb|250px|left|მდინარე ყვირილა ზესტაფონთან
**ყვირილა** — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს რაჭის ქედზე, ძირულას შესართავამდე ხეობაში მიედინება, შემდეგ — დაბლობზე. მდინარის სიგრძე 140 კმ-ია, აუზის ფართობი 3630 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი — 61 მ³/წმ ზესტაფონთან, 90 მ³/წმ — შესართავთან. ძირითადად საზრდოობს წვიმის წყლებით. ყვირილის აუზში მდებარეობს ჭიათურის მანგანუმის საბადოები. მის ნაპირზე გაშენებულია ქალაქები — საჩხერე, ჭიათურა, ზესტაფონი.

ვახუშტი ბაგრატიონი მდ. ყვირილას შესახებ წერს: 

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრება. ტომი IV. ბატონიშვილი ვახუშტი. აღწერა სამეფოსა საქართველოსა. გვ. 767. სახელმწიფო გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“. თბილისი 1973.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ყვირილა დიდ საბჭოთა ენციკლოპედიაში

კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:რიონის შენაკადები
კატეგორია:ყვირილა
ჯონ ბელერზი

**ჯონ ბელერზი** (; დ.  1654 — გ. 8 თებერვალი. 1725) — ინგლისელი ეკონომისტი, ერთ-ერთი ადრინდელი სოციალისტ-უტოპისტი. კ. მარქსი ბელერზს მიიჩნევს ჭეშმარიტ ფენომენად პოლიტეკონომიის ისტორიაში.

ბელერზი ამტკიცებდა, რომ მუშები ქმნიან იმაზე მეტ პროდუქტს, რაც მათი არსებობისათვისაა საჭირო. ამით ბელერზი მიუახლოვდა ზედმეტი ღირებულების თეორიას. მერკანტილისტებისაგან განსხვავებით ბელერზს სიმდიდრის წყაროდ მიაჩნდა არა ფული, არამედ შრომა. ბელერზმა საზოგადოების ქონებრივი უთანასწორობისა და სიღარიბის თავიდან ასაცილებლად წამოაყენა სოციალური რეფორმათა პროექტები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 1654
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1725
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ალექსანდრე ბატონიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ალექსანდრე ბატონიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე ბატონიშვილი — პოლიტიკური მოღვაწე
* ალექსანდრე ბაქარის ძე — XVIII ს. პოლიტიკური მოღვაწე
* ალექსანდრე ბატონიშვილი (იმერეტინსკი) — რუსეთის პირველი გენერალ-ფელდცოიხმაისტერი
* ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) XVIII ს. — კახეთის მეფის, დავით II-ის (იმამყული-ხანის), უფროსი ვაჟი
* ალექსანდრე ბატონიშვილი (ბაგრატიონი) — იმერეთის მეფის, სოლომონ I-ის, ერთადერთი ძე
* ალექსანდრე ბაგრატიონ-დავითაშვილი - საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო სამინისტროს გენერალური შტაბის დაზვერვის უფროსი.
სიმონ ბერეჟიანი

**სიმონ (სიმონიკა) ბერეჟიანი** (ნამდვილი გვარი — **თაყაიშვილი**; დ. 1897 ― გ. 1942) — ქართული პოლიტიკური ემიგრაციის მოღვაწე, პოეტი, მწერალი, პუბლიცისტი და მხატვარი-კარიკატურისტი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ქუთაისში, ერმილე თაყაიშვილის მრავალშვილიან ოჯახში. დაამთავრა თბილისის ქართული სათავადაზნაურო გიმნაზია (1917). 1918-1920 წლებში იყო საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული არმიის ოფიცერი და მონაწილეობა მიიღო ყველა მნიშვნელოვან ბრძოლაში, რომელთა გადატანა მოუხდა პირველ ქართულ რესპუბლიკას.

1920 წელს სიმონ ბერეჟიანი უმაღლესი განათლების მისაღებად გაიგზავნა გერმანიაში. სამი წლის მანძილზე სწავლობდა ბერლინის ჰუმბოლდტის სახელობის უნივერსიტეტში.

1921 წლის თებერვალ-მარტში ბოლშევიკურმა რუსეთმა მოახდინა საქართველოს ოკუპაცია და ფაქტობრივი ანექსია. ამიტომ, ს. ბერეჟიანი იძულებული გახდა სამუდამოდ დარჩენილიყო ემიგრაციაში. 1923 წლის დამლევს იგი ჩავიდა პარიზში, სადაც ჩაება ქართული ემიგრაციის საზოგადოებრივ, კულტურულ და პოლიტიკურ ცხოვრებაში.

1924 წელს იგი აქტიურად მონაწილეობდა ეროვნული პოლიტიკური ორგანიზაციის „თეთრი გიორგის“ დაარსებაში და სიცოცხლის ბოლომდე იყო მისი თვალსაჩინო წევრი. 1926 წელს მისივე უშუალო მონაწილეობით დაარსდა აღნიშნული ორგანიზაციის გაზეთი „თეთრი გიორგი“.

პარიზში გადასვლისთანავე სიმონ ბერეჟიანი შეუდგა მეტად ნაყოფიერ ლიტერატურულ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. „სიმონ ბერის“ ფსევდონიმით მისი ლექსები და პუბლიცისტური წერილები სისტემატურად ქვეყნდებოდა ხსენებულ გაზეთში და ჟურნალში „ქართლოსი“ (რომელიც ასევე პარიზში გამოდიოდა). მისი რამდენიმე წერილი გამოქვეყნებულია, აგრეთვე, ჟურნალში „კავკასიონი“ (რედაქტორ-გამომცემელი: დოქტორი ვიქტორ ნოზაძე, რუსთველოლოგი და საზოგადო მოღვაწე). ს. ბერეჟიანის პუბლიცისტური წერილებიდან და ფელეტონებიდან აღსანიშნავია: „ილია ჭავჭავაძე“ (გაზ. „თეთრი გიორგი“, #9, 1927), „მოხსენება შოთა რუსთაველზე“ („თეთრი გიორგი“, #38, 1931), „ემიგრანტის დღიურიდან“ („თეთრი გიორგი“ 1927), 1924 წლის ამბოხებისადმი მიძღვნილი წერილი („თეთრი გიორგი“, #7, 1927), „ჭირსა შიგან გამაგრება“ („თეთრი გიორგი“, #98, 1936), „ქართული კონცერტი პარიზში" (ჟურნ. „ქართლოსი“, #16-18, 1939) და ა.შ. გარდა ლექსებისა და პუბლიცისტური წერილებისა, „თეთრი გიორგის“ და „ქართლოსის“ ფურცლებზე ხშირად ქვეყნდებოდა სიმონ ბერეჟიანის შესანიშნავი კარიკატურები, რომელთა დიდი ნაწილი პოლიტიკურ თემებზეა შექმნილი. იგი სამართლიანად ითვლება ქართული პოლიტიკური კარი კარიკატურის ერთ-ერთ საუკეთესო ოსტატად. 

1941 წელს სიმონ ბერეჟიანი ჩავიდა გერმანიაში და „სიმონ ბერგერის“ სახელით ჩაირიცხა ვერმახტის ქართულ ლეგიონში, რომელსაც მეთაურობდა ვერმახტის ქართველი გენერალი შალვა მაღლაკელიძე. აქვე უნდა ითქვას, რომ ქართული ლეგიონი ემსახურებოდა არა ნაცისტურ იდეოლოგიას, არამედ საქართველოს საბჭოთა იმპერიის მარწუხებიდან დახსნას. იმავდროულად, სიმონიკა ბერეჟიანი აქტიურად მონაწილეობდა გერმანიაში მოქმედი **ქართული სამოკავშირეო შტაბი**-ს მუშაობაში.

იგი გაურკვეველ ვითარებაში დაიღუპა 1942 წლის დამლევს. მისი საფლავი დაკარგულად ითვლება.

1943 წელს ვიქტორ ნოზაძის რედაქციით და დოქტორ მარკოზ ტუღუშის ვრცელი წინასიტყვაობით ბერლინში გამოიცა სიმონ ბერეჟიანის ლექსების კრებული.

## რესურსები ინტერნეტში
* სიმონ (სიმონიკა) ბერეჟიანი

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:ქართველი ნაციონალისტები
ვერე

**ვერე** (სკვირეთი, სკორეთი) — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში. სათავეს იღებს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან, დიდგორის მთის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 1672 მ სიმაღლეზე. მდინარე მტკვარს ერთვის ქალაქ თბილისის ფარგლებში მარჯვნიდან თამარ მეფის ხიდის 0,5 კმ-ის ქვემოთ, ზღვის დონიდან 390 მ სიმაღლეზე. ვერეს სათავედ ითვლება სამი პატარა მდინარის — მოხვეულის, ნაოსარისა და ზემოვიკის შეერთების ადგილი. აღნიშნული მდინარეებიდან უდიდესი — ნაოსარისწყალი სათავეს იღებს ზღვის დონიდან 1672 მ სიმაღლეზე, რომელიც მიჩნეულია მის სათავედ.

მდინარე ვერეს სიგრძეა 42,5 კმ, აუზის ფართობი 190 კმ². საერთო ვარდნა 1289 მ, საშუალო დახრილობა 33,7 ‰. საშუალო სიმაღლე 1060 მ. მთავარი შენაკადია კვესეთისწყალი (სიგრძე 10 კმ), რომლის გარდა, აუზში აღრიცხულია 41 შენაკადი, რომელთაგან თითოეულის სიგრძე 10 კმ-ზე ნაკლებია. მათი საერთო სიგრძეა 168 კმ, მდინარეთა ქსელის სიხშირე 0,72 კმ/კმ². ვერეს აუზი განლაგებულია თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთი ნაწილის სამხრეთ კალთაზე და უკავია ქედის საშუალომთიანეთი და მთისწინეთი. აუზის ფორმა სიმეტრიულია, მისი მაქსიმალური სიგანეა 9,2 კმ, საშუალო სიგანე 7,0 კმ, მაქსიმალური სიგრძე 30,3 კმ. აუზის რელიეფი მთიანია, სიმაღლე სათავეებთან 1400–1890 მ, ხოლო შესართავთან 400–500 მ. ძლიერაა დანაწევრებული მრავალრიცხოვანი შენაკადების ხეობებით, აგრეთვე ხრამებითა და ხევებით.

საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. ახასიათებს პერიოდული წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი 0,97 მ³/წმ. მთავარი შენაკადებია — მარცხენა: ლასტისციხისხევი და ვენახებისხევი, მარჯვენა — ბეთანიისწყალი. შუა დინებასა და ქვემოთში იყენებენ სარწყავად. ვახუშტი ბატონიშვილი სკვირეთადაც მოიხსენიებდა. ვერეს ხეობაში მდებარეობს ბეთანიის მონასტერი, თბილისის ზოოპარკი, ბავშვთა ქალაქი „მზიური“.

2015 წლის 13 ივნისს მდინარე ვერეს ადიდების შედეგად, თბილისში 19 ადამიანი გარდაიცვალა, განადგურდა თბილისის ზოოლოგიური პარკი. განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობა იყო ვაკის დასახლებაში, ვაკე-საბურთალოს ახალი გზის გასწვრივ მდებარე ტერიტორიაზე. წყალმა მთლიანად დატბორა ზოოპარკის ტერიტორია, რამაც ცხოველების გაქცევა გამოიწვია. თბილისის ქუჩებში 5 ლომი, 6 ვეფხვი, 6 დათვი და 13 მგელი აღმოჩნდა, კამერებმა გმირთა მოედანზე ბეჰემოთი დააფიქსირეს. კალაპოტიდან გადმოვიდა მდინარე მტკვარიც.

## ისტორია
ვახუშტი ბაგრატიონი ამბობს: 

პირველად სკვირეთს ლეონტი მროველთან ვხვდებით, როცა იგი მოგვითხრობს ქართლის სამეფოს ადრეულ ისტორიაზე. ქართველთა ეთნარქს ქართლოსს ხუთი ვაჟი ჰყავდა და თითოეულს თავისი საგამგებლო ქვეყანა – მხარე მისცა. მეხუთე ვაჟს გაჩიოს წილად ხვდა  
შემდეგ მემატიანე ფარნავაზ მეფესთან დაკავშირებით მეფის მიერ მხარეთმპყრობელთათვის საგამგებლო ტერიტორიების ჩამოთვლისას გადმოგვცემს, რომ 

## იხილეთ აგრეთვე
* თბილისის წყალდიდობა (2015)

## სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:თბილისის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
მთა

[მინი|მთა [დემავენდი, ირანი]]
[მინი|[პტი-დრიუ, საფრანგეთის ალპებში]]
**მთა** — მნიშვნელოვანი სიდიდის იზოლირებული ბუნებრივი ამაღლება ხმელეთის მეტნაკლებად მოვაკებულ ზედაპირზე. მისი ელემენტებია: მწვერვალი — უმაღლესი წერტილის მიმდებარე ზედაპირი; ძირი — ფუძე ზედაპირის მკაფიოდ გამოსახული გარდატეხის ხაზი, რომელიც უწყვეტად შემოფარგლავს მთას; კალთები — მწვერვალიდან მთის ძირამდე დაშვებული ფერდობი. 

განარჩევენ მაღალ (ალპურ), საშუალო სიმაღლისა და დაბალ მთებს რელიეფით, ფლორით და ფაუნით. 
ასეთი დაყოფა პირობითია, რადგან სიმაღლითა ერთიანი, საყოველთაოდ მიღებული გრადიცია არ არსებობს, იგი იცვლება გეოგრაფიული განედისა კლიმატური პირობების (უმთავრესად თოვლის მიჯნის სიმაღლის) შესაბამისად. ასეთი დაყოფა მოსახერხებელია ერთნაირ გეოგრაფიულ პირობებში მდებარე მთების შესადარებლად და გამართლებულია იმით, რომ მათ ერთმანეთისაგან განსხვავებული მორფოლოგიური სახე აქვთ: მაღალ მთებს ახასიათებს ძველი და თანამედროვე გამყინვარებისა და ინტენსიური ფიზიკური გამოფიტვისაგან დაკბილული მწვერვალები, გაშიშვლებული ციცაბო კალთები (მის კალთებზე არ იზრდება არც მცენარეულობა და არც ცხოველები ბინადრობენ.), ხოლო საშუალო და დაბალ მთებს — მომრგვალებული მწვერვალები, გლუვი, დამრეცი კალთები, დაფარული გამოფიტვის ქერქით, ნიადაგითა და მცენარეულობით. 

ერთმანეთზე გადაჯაჭვული ქედები და მთების მასივები ასეულ და ათასეულ კმ-ზე გაშლილ მთიან მხარეებს (მთებს) წარმოქმნიან (მაგ., კავკასიონი, ურალის მთები). წარმოშობის მიხედვით განასხვავებენ ტექტონიკურ, ეროზიულ და ვულკანურ მთებს. ტექტონიკური მთები ძირითადად წარმოიქმნება გეოსინკლინში შრეების ინტენსიური დანაოჭებისა და დედამიწის ქერქის აზევების შედეგად. ტექტონიკური სტრუქტურების შესაბამისად განარჩევენ ნაოჭა და ლოდა მთებს. ეროზიული მთები დედამიწის ქერქის მაღლა აზიდული ჰორიზონტული სტრუქტურების პლასტოსებრი ზედაპირის დანაწევრების შედეგია. ვულკანური მთები — ვულკანური კონუსების, ლავური ღვარების, ტუფური საფრის ერთობლიობაა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
*
ქედი

[მინი|[ჰიმალაი, მსოფლიოს უდიდესი ქედი. სურათი გადაღბულია კოსმოსიდან]]
**ქედი**, მთიანი ქედი — დედამიწის ზედაპირის დიდი ამოზიდული ფორმა, მთების ერთობლიობა, რომელსაც აქვს გრძივი განფენილობა და მკაფიოდ გამოხატული თხემი, ერთიანი წყალგამყოფი ხაზის სახით, რომლის გასწვრივ განლაგებულია მნიშვნელოვანი მწვერვალები, და ფერდობები, რომლებიც ურთიერთსაწინამღდეგოდ არიან მიმართულნი. როგორც წესი, ქედი შედის მთიანეთის შემადგენლობაში. ქედის სიმაღლე, სიგრძე და ფორმა დამოკიდებულია მის წარმოშობაზე, განვითარების ისტორიასა და ფენების ლითოგრაფიულ შემადგენლობაზე.

## საქართველოს მნიშვნელოვანი ქედები 
## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ქედების სია
* მთა
* მთიანეთი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მთები
კატეგორია:ქედები
ჯანღა

**ჯანღა**, **ჯანგითაუ** () — მწვერვალი სვანეთის კავკასიონზე. მდებარეობს საქართველოს მესტიის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის ყაბარდო-ბალყარეთის საზღვარზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა შენაკადის — ხალდეჭალის სათავეში. წარმოადგენს ბეზენგის უზარმაზარი კედლის ნაწილს. აერთიანებს სამ მწვერვალს: აღმოსავლეთ (5038 მ), მთავარ (5078 მ) და დასავლეთ (5058 მ) ჯანღას. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. მთლიანად მოქცეულია ხალდეს მყინვარის აუზში. კალთები 2000 მ ქვევით წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი, ზემოთ სუბალპური და ალპური მდელოებია. ამ რაიონში იღებს სათავეს კავკასიონის ერთ-ერთი უდიდესი მყინვარი ბეზენგი. ჯანღა ალპინიზმის პოპულარული ადგილია.

1888 წლის 12 სექტემბერს აღმოსავლეთ ჯანღაზე პირველები ავიდნენ ინგლისელი მთამსვლელები (ჯ. კოკინი, უ. ალმერი, კ. როსი), რომლებმაც რამდენიმე დღით ადრე მთავარი შხარა დალაშქრეს, მოგვიანებით კი — უშბა და დიხთაუ. ყველაზე რთული, 5 B კატეგორიის მარშრუტი (სამხრეთ-დასავლეთი კედელი) პირველად ქართველმა მთამსვლელებმა (გრიშა გულბანი — ჯგუფის ხელმძღვანელი, გიორგი ბერძენიშვილი, ჯოკია გუგავა, სოზარ გუგავა, ილო ყავლაშვილი, სულიკო ხაბეიშვილი) გაკვალეს. მთავარ ჯანღაზე პირველასვლა ასევე უცხოელ მთამსვლელებს ეკუთვნით.

1935 წლის 23 ივლისს ჩრდილო-აღმოსავლეთი თხემით (5 A კატეგორია) მწვერვალზე ავიდნენ რ. შვარცგრუბერი (ჯგუფის ხელმძღვანელი) ვ. მარინი, ფ. პერინგერი და ხ. ტალერი. ხალდეს მყინვარიდან გავლილია მხოლოდ ერთი მარშრუტი. 1965 წელს სსრკ ჩემპიონატის პროგრამით სამხრეთის კედლით მთავარი ჯანღის პიკს მიაღწიეს გივი ქართველიშვილმა (ჯგუფის ხელმძღვანელი), თამაზ ბაქანიძემ, ნუგზარ ბაქრაძემ, ბესიკ ბაქრაძემ, თენგიზ ბერიშვილმა და დიმიტრი შარაშენიძემ. მასივის მწვერვალთა შორის ყველაზე მიუდგომელია დასავლეთი ჯანღა.

ჩრდილოეთიდან მისი აღება არ ხერხდება ყინულცვენისა და ზვავსაშიშროების გამო. ხალდეს მყინვარიდან გაკვალულია ორი მარშრუტი (1960 — ოთარ ხაზარაძე, 1964 — ი. რეფორმატორსკი).

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთის მთები
მთიანეთი

მინი|სომხეთის მთიანეთი
მინი|ტიბეტის მთიანეთი
**მთიანეთი** — დედამიწის ზედაპირის ვრცელი მთიანი უბანი, რომელიც წარმოადგენს პლატოების, ქედების, მასივებისა და ზოგჯერ ფართო ქვაბულების ერთობლიობას, რომელსაც აქვს მაღლა აზიდული დაუნაწევრებელი საერთო კვარცხლბეკი. 

მთიანეთი ჩვეულებრივ, ყალიბდება თანამედროვე მთათწარმოშობის ტექტონიკურად მოძრავ მხარეებში და განლაგებულია მაღლა აზიდული მასივის საფუძველში. მთიანეთისთვის ნიშანდობლივია მნიშვნელოვანი აბსოლუტური და შედარებით მცირე შეფარდებითი სიმაღლეები. ზოგჯერ მთიანეთი ვულკანური წარმოშობისაა და მის ფარგლებში გვხვდება რელიეფის სხვადასხვა ფორმა. 

მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესია ირანის მთიანეთი, რომლის ფართობია 2,7 მლნ. კმ². სიდიდით გამოირჩევა აგრეთვე ტიბეტის მთიანეთი (ფართობი დაახლოებით 2 მლნ. კმ²), მექსიკის მთიანეთი (ფართობი დაახლოებით 1200 კმ²), სომხეთის მთიანეთი (ფართობი 400 ათ. კმ²), მესეტა (ფართობი დაახლოებით 200 ათ. კმ²), ჩრდილოეთ შოტლანდიის მთიანეთი (40 ათ. კმ²) და სხვა მრავალი. 

საქართველოს სამხრეთ ნაწილში ვრცელდება სამხრეთ საქართველოს ვულკანური მთიანეთი, რომელიც საქართველოს სხვა დანარჩენი ნაწილებისაგან იმით განსხვავდება, რომ აქ დიდ აბსოლუტურ სიმაღლეზე ვრცელი ვაკეებია. ვაკეებთან ერთად ამ ნაწილში ქედებიცაა, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია ძირითადად სტრუქტურული, ეროზული და დენუდაციური ფორმები. 

ტერმინი „მთიანეთი“ ზოგჯერ გამოიყენება როგორც მაღლა აზიდული პლატოს სინონიმი.  

## იხილეთ აგრეთვე
* მთის მასივი
* მთათა სისტემა

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:რელიეფის ფორმები
კატეგორია:გეომორფოლოგია
ჯიმარა

**ჯიმარა**, **ჯიმარაი-ხოხი** ან **გიმარაი-ხოხი** — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხოხის ქედზე, მყინვარწვერიდან დასავლეთით 9 კმ-ზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4780 მ. აგებულია თიხაფიქალის, მეტამორფული ქანებისა და დიაბაზისაგან. დაფარულია თოვლითა და ყინულით. გამყინვარების ფართობი უდრის 37 კმ²-ს. ჯიმარას ფერდობებიდან ეშვება მყინვარები: მიდაგრაბინი (დასავლეთით) და სუათისი (აღმოსავლეთით).

## ლიტერატურა
* Пономарев С. В., Беднов Б. В. Тепли, Джимарай, Казбек. — М.: «Физкультура и спорт», 1985.

კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
უშბა

**უშბა** — ორთავიანი მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონზე, მწვერვალ იალბუზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის პატარა შტოზე. აქვს სამხრეთი და ჩრდილოეთი მწვერვალები. სამხრეთი უშბის სიმაღლეა 4710 მ, ხოლო ჩრდილოეთი უშბისა 4690 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.

უშბაზე ასვლა 1868 წელს პირველად სცადეს ინგლისელმა ალპინისტებმა დაგლას ფრეშფილდის ხელმძღვანელობით, მაგრამ მათი ყველა მცდელობა უშედეგოდ დასრულდა. 1888 წელს ინგლისელებმა — ჯონ კოკინმა და ულრიხ ალმერმა მეოთხე ცდაზე მიაღწიეს ჩრდილოეთის პიკს გულის მყინვარის გავლით. ეს იყო პირველი წარმატებული ასვლა უშბაზე. სამხრეთი უშბა მეთექვსმეტე ცდაზე პირველად დაიპყრეს გერმანია-შვეიცარიის გაერთიანებული გუნდის წევრებმა (რ. გებლინგი, ა. ვებერი, ფ. რეინერტი, ა. შულიცე) ადოლფ შულიცეს მეთაურობით. იქიდან მოყოლებული, 60 წლის განმავლობაში სამხრეთ უშბაზე ასვლის ცდებიდან მხოლოდ ოთხი დამთავრდა წარმატებით.

## გალერეა 

ფაილი:Mt, Ushba, Georgia.jpg
ფაილი:Ushba.jpg
ფაილი:Ushba 2016 close.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
თეთნულდი

**თეთნულდი** — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე ენგურის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4852 მ. აგებულია ძირითადად ძველი კრისტალური ქანებისაგან. 3000 მ-ს ზემოთ დაფარულია მუდმივი თოვლით. თეთნულდი გამყინვარების დიდი ცენტრია. მის ფერდობზე ეშვება წანერის მყინვარი, ადიშის მყინვარი და სხვა.

მწვერვალზე პირველად ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით 1930 წელს ავიდნენ. სიმონ ჯაფარიძის დაღუპვასთან დაკავშირებით მწვერვალის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე გაშიშვლებულ კლდეს „ჯაფარიძის მოწმეები“ ეწოდა. თეთნულდის სათხილამურო ტრასა ამიერკავკასიაში ყველაზე გრძელი (9,5 კმ) და ყველაზე დიდი ვერტიკალური ვარდნის მქონეა (1,7 კმ).

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
თებულოსმთა

**თებულოსმთა**, **დაქუეხი** — მწვერვალი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს აღმოსავლეთ კავკასიონის უმაღლეს წერტილს. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, მდინარეების ანდის ყოისუსა და ხომისწყლის სათავეებს შორის, საქართველოსა და რუსეთის ჩეჩნეთის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4498 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით.

მის ფერდობზე ეშვება მყინვარები 3 კმ² საერთო ფართობით. თებულოსმთა წარმოადგენს პირამიდისებურ მწვერვალს, ეგრეთ წოდებულ კარლინგს. თებულოსმთის მძლავრი საკვანძო მასივი, რომლის ტოტებიც სამხრეთისაკენ, ჩრდილო-დასავლეთისაკენ, ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ და სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ არიან გაწვდილი, ხეობის ტიპის გამყინვარების განმარტოებულ კერას წარმოადგენს.

მისი თოვლის საბურველი ასაზრდოებს საკმაოდ მსხვილ მყინვარებს, რომლებიდანაც გამოედინებიან არღუნის მარჯვენა შემდინარე მდინარე ტუღო და ანდის ყოისუს მთავარი მდგენელი მდინარე ქვახიდისწყალი. თებულოსმთის მასივი მთავარ ქედთან შეერთებულია ბორბალოსმთის მასივთან, აწუნთის ქედის საშუალებით.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
დიკლოსმთა

**დიკლოსმთა** — მწვერვალი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, პირიქითის ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის (ჩეჩნეთი და დაღესტანი) საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4285 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხის ფიქალისა და ქვიშაქვისაგან. აქვს რელიეფის მყინვარული და ეროზიულფორმებიანი ციცაბო კალთები. ჩრდილო და სამხრეთ კალთებზე თანამედროვე მყინვარებია. განვითარებულია სუბალპური, ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
შხელდა

**შხელდა** () — კლდოვანი მასივი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, იალბუზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარეების დოლრაჭალისა (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) და ადილსუს (ბაქსანის მარჯვენა შენაკადი) აუზში, უშბის მყინვარის სათავეებში. შხელდას აქვს ხუთი მწვერვალი: აღმოსავლეთის — 4322 მ, ცენტრალური — 4310 მ, დასავლეთის მე-3 — 4280 მ, დასავლეთის მე-2 — 4300 მ, დასავლეთის — 4129 მ. უმაღლესია აღმოსავლეთის შხელდა. შხელდის დასავლეთით მდებარეობს შხელდის უღელტეხილი (3950 მ). აგებულია პალეოზოური გრანიტებითა და კრისტალური ფიქლებით. აქვს შვეული ქარაფები, კალთები ნაწილობრივ დაფარულია დაკიდებული მყინვარებით. ჩრდილოეთ ფერდობზე ეშვება მყინვარი შხელდა. საბჭოთა ალპინისტები შხელდაზე პირველად ავიდნენ 1936 წელს. 1977 წელს ცენტრალურ შხელდაზე ასვლისას დაიღუპა ალპინისტთა ჯგუფი ლენინგრადიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
ლეჩხუმის ქედი

**ლეჩხუმის ქედი** — ქედი საქართველოში, ლენტეხის, ცაგერის, ამბროლაურის და ონის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს რაჭა-ლეჩხუმის კავკასიონის სამხრეთ განშტოებას და მდინარეების ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფს. იწყება კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე ფასისმთასთან და მთავრდება დაბა ლენტეხთან. სიგრძე დაახლ. 60 კმ. ჩრდილოეთი კალთა ვიწროა და ციცაბო, სამხრეთი — განიერი, დატოტვილი. უმაღლესი წერტილია ჭუთხაროს მასივი (მწვერვალი სამერცხლე, 3584 მ).

ქედი აგებულია ქვედაიურული ფიქლებითა და ქვიშაქვებით, შუაიურული პორფირიტული წყებით, უკიდურესი სამხრეთი მონაკვეთი — ცარცული კირქვებით. გაბატონებულია რელიეფის ეროზიული, სტრუქტურული და მყინვარული ფორმები. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია მარადმწვანე ქვეტყიანი ფართოფოთლოვანი ტყით (მუხა, რცხილა, წიფელი). ზედა — მუქწიწვიანით (ნაძვი, სოჭი). თხემზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ქედები
სვანეთის ქედი

**სვანეთის ქედი** — მაღალმთიანი გასწვრივი ქედი საქართველოში, მესტიისა და ლენტეხის მუნიციპალიტეტებში, კავკასიონის სამხრეთი განშტოება, ენგურისა და ცხენისწყლის წყალგამყოფი. მთავარ ქედს გამოეყოფა მწვერვალ ნამყვამთან. სიგრძე 90 კმ, სიგანე 23 კმ. ცენტრალური ნაწილის მაქსიმალური სიმაღლეა ზღვის დონიდან 4008 მ (მწვერვალი ლაჰილი).

უღელტეხილებიდან ყველაზე ცნობილია ლატფარი (2830 მ). სვანეთის ქედი აგებულია ქვედაიურული ფიქლოვან-ქვიშაქვოვანი ფლიშური წყებებით, ზედაიურული კარბონატული ნალექებით, ცენტრალური ნაწილი — პალეოზოური მეტამორფული ქანებით. უმთავრესად ახასიათებს ნაზი რელიეფი, ზოგან ციცაბო კლდოვანი მასივებია. ქედზე არის თანამედროვე მყინვარები (აღმოსავლეთი ლაჰილი, დასავლეთი ლაჰილი და სხვა), რომელთა საერთო ფართობი 32 კმ²-ია.

სვანეთის ქედზე ჰავის სიმაღლებრივი ზონალურობაა — დაწყებული ნოტიო ცივზამთრიანი და მოკლეზაფხულიანი ჰავიდან და დამთავრებული მაღალმთის ნოტიო მუდმივ უხვთოვლიან-მყინვარებიანი ჰავით. წელიწადში 1800-2000 მმ ნალექი მოდის. ქედი დასერილია მდინარეული ხეობებით. ქედიდან ჩამოედინება მდინარეების ენგურისა და ცხენისწლის შენაკადები: ხუმფრერი, ლასილი, ლაილჭალა, კასლეთი, ხელედულა, ლასკადურა და სხვა.

ქედის ტყის ყომრალ და გაეწრებულ ყომრალ ნიადაგებზე გავრცელებულია შერეული ფართოფოთლოვანი დაქ მუქწიწვოვანი ტყეები. ტყის ზონის ზემოთ მთის მდელოს ნიადაგებზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ქედები
კოდორის ქედი

**კოდორის ქედი** — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ ტოტზე, რომელიც მდინარე კოდორის აუზს გამოჰყოფს მდინარეების ენგურის, ღალიძგის, მოქვისა და სხვა აუზებისაგან. შედგება ორი მონაკვეთისაგან, რომლებიც ერთმანეთს უკავშირდება ხოჯალის მთის მასივში. ერთი მონაკვეთი კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედიდან ხოჯალის მთამდე სამხრეთ-დასავლეთისკენ, 30 კმ სიგრძისაა და დაგვირგვინებულია მოგუაშირხის მწვერვალით. მის შუა ნაწილში, მდინარეების საკენისა და ნენსკრის წყალგამყოფზე მდებარეობს ხიდას უღელტეხილი. კოდორის ქედის ამ მონაკვეთს სვანეთ-აფხაზეთის ქედი ეწოდება. მეორე ნაწილი ხოჯალის მთიდან მდინარე კოდორის ქვემო დინებამდე განედურადაა გაწოლილი 51 კმ სიგრძეზე.

კოდორის ქედი აგებულია პალეოზოური კრისტალური კომპლექსით, ქვედაიურული ფიქლებით, ბაიოსის პორფირიტული წყებითა და ცარცული კირქვებით. ქედის დასაწყისში მყინვარებია. შემოსილია მდელოებითა და წიწვიანი ტყით, რომელიც მთავარი ქედიდან ხიდის უღელტეხილამდე ვრცელდება. გარდა ამისა, წიწვიანები ქმნიან განცალკევებულ „კუნძულს“ ხოჯალის მასივზე. ამ უკანასკნელის დასავლეთით ისპობა ჯერ ნივალური ზონა, შემდეგ ალპური. კოდორის ქედის დასავლეთი ნახევარი მთლიანად ტყიან ზონაშია მოქცეული. კოდორის ქედის სამხრეთ შტოებზე მდებარეობს ტყვარჩელის ქვანახშირის საბადო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
მცირე კავკასიონი

thumb|300px|დიდი და მცირე კავკასიონის სატელიტური ფოტო
**მცირე კავკასიონი** ( ) — მთათა სისტემა სამხრეთ კავკასიაში, გადაჭიმულია კავკასიონის თითქმის პარალელურად და გამოყოფილია მისგან ამიერკავკასიის ბარით (კოლხეთისა და მტკვრის ღრმულები). ჩრდილოეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან შემოფარგლავს სამხრეთ კავკასიის ვულკანურ მთიანეთს. 

სიგრძე დაახლოებით 600 კმ-მდე. სიმაღლე 3724 მ აღწევს (მწვერვალი გამიში, მუროვდაღის ქედზე). მცირე კავკასიონის სისტემაში შედის მესხეთის ქედი, თრიალეთის ქედი, ლოქის ქედი, ბაზუმის ქედი, შაჰდაღის ქედი, მუროვდაღის ქედი, ყარაბაღის ქედი. ჩრდილოეთ კალთის დაბალმთიანეთში დასავლეთით უმთავრესად ნოტიო სუბტროპიკული ტყის ლანდშაფტია, აღმოსავლეთით — ქსეროფიტული ტყეებისა და ბუჩქნარის სუბტროპიკული ლანდშაფტები, საშუალმთიანეთში — მთა-ტყის, ხოლო თხემებზე — მთა-მდელოს ლანდშაფტი. სამხრეთ კალთაზე უმთავრესად სტეპი, მეჩხერი ტყე და ბუჩქნარია.

## ლიტერატურა
*
გაგრის ქედი

**გაგრის ქედი** — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში. გაწოლილია კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, აფხაზეთის კავკასიონში. მთავარ წყალგამყოფ ქედს გამოეყოფა მდინარეების მზიმთისა და ლაშიფსის სათავეებთან. წარმოადგენს მდინარეების ფსოუსა და ბზიფის წყალგამყოფს. სიგრძე 54 კმ. უმაღლესი ადგილია მწვერვალი აგეფსთა (3257 მ). ქედის შტო ქალაქ გაგრის მიდამოებში მჭიდროდ უახლოვდება შავ ზღვას.

გაგრის ქედის ჩრდილო განშტოებაზეა გეგის ჩანჩქერი, რომლის სიმაღლე 40 მ-ს აღწევს. გაგრის ქედზე წელიწადში რამდენიმე დღე დამახასიათებელია მკვრივი ყინულის ფენა — ლიპყინული. გაგრის ქედი, რომელიც ორიენტირებულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ დიდ როლს თამაშობს აფხაზეთის კლიმატის ფორმირებაში. ქედის სამხრეთი მონაკვეთი აგებულია ზედაცარცული კირქვებითა და ქვიშაქვებით, რომლებსაც კვეთენ მდინარეები ჟოეკვარა, იუფშარა და სხვები და ქმნიან კანიონისებრ ხეობებს, შუა ნაწილი — ლუზიტან-ტიტონური რიფული, ბრექჩიული და შრეებრივი კირქვებით, ჩრდილოეთი ნაწილი — ბაიოსური პორფირიტებითა და ტუფებით.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
გვერდითი ქედი

**გვერდითი ქედი** () — ქედი კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთით. იწყება მდინარე ლაბის სათავეებიდან და პარალელურად მიუყვება მთავარ წყალგამყოფ ქედს თითქმის მის აღმოსავლეთ დაბოლოებამდე. ქედი ნაწილობრივ საქართველოს ტერიტორიაზე გადის. გვერდითი ქედი უფრო მაღალია, ვიდრე მთავარი წყალგამყოფი ქედი. მასზე აღმართულია კავკასიონის უმაღლესი მწვერვალები (იალბუზი — 5642 მ, დიხთაუ 5203 მ, მყინვარწვერი 5033 მ და სხვა). გვერდითი ქედი არდონის ხეობით იყოფა დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაწილებად. დასავლეთი ნაწილი აგებულია პალეოზოური და რეიაული დანალექი ქანებით, დარიალის ხეობაში გაშიშვლებულია ზედაპროტეროზოური და პალეოზოური კრისტალური ფიქლები და გრანიტები, ხოლო აღმოსავლეთ ნაწილში იურული თიხაფიქლებია. გვერდითი ქედის ცენტრალურ ნაწილში ძლიერი თანამედროვე გამყინვარებაა (მყინვარწვერისა და იალბუზის მყინვარები), თხემურ ზოლში ტიპური ალპური რელიეფია. კალთები შემოსილია მაღალი მთის მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:რუსეთის ქედები
ჯორჯ I

**ჯორჯ I** () დაბ. **გეორგ ლუდვიგ ფონ ჰანოვერი** (; დ. 18 მარტი, 1660, ჰანოვერი — გ. 11 აპრილი, 1727, ოსნაბრიუკი) — ჰანოვერის კურფიურსტი 1698–1727 და დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის მეფე 1714–1727 წლებში. ჰანოვერთა დინასტიის პირველი წარმომადგენელი ბრიტანეთის ტახტზე. მისთვის უცხო იყო ინგლისის კულტურა და ეროვნულ-პოლიტიკური ინტერესები. ამან საშუალება მისცა მმართველ ვიგების პარტიას განემტკიცებინა ბურჟუაზიულ-არისტოკრატიული პარლამენტის უპირატესობა მეფეზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის მონარქები
კატეგორია:დაბადებული  18 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1660
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1727