open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მუღამის საერთაშორისო ცენტრი

**მუღამის საერთაშორისო ცენტრი** () — მუღამის ცენტრი, რომელიც მდებარეობს ბაქოში, ზღვის ბულვარზე, შეიქმნა 2005 წლის 6 აპრილის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის ბრძანებულების შესაბამისად. იმავე წლის აგვისტოში არქიტექტორებმა — ვაჰიდ გასიმოღლუ ტანსუს და ხანიდინ უიაკ ეთერნე აჰმედმა, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა და მისმა მეუღლემ, იუნესკოს კეთილი ნების ელჩმა მეჰრიბან ალიევმა და იუნესკოს გენერალურმა დირექტორმა კოიტირო მაცურამ, ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე ჩადეს პირველი ქვა კომპლექსის საძირკველში.

## შექმნის წინაპირობები 
მუღამი აზერბაიჯანული მუსიკის ერთ-ერთ უმთავრეს ჟანრს წარმოადგენს. 2005 წელს  ჰეიდარ ალიევის  ფონდის პრეზიდენტის, მეჰრიბან ალიევას ინიციატივით, მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება «მრგვალი მაგიდის» შეკრების შესახებ მუღამის თვალსაჩინო მოღვაწეების მონაწილეობით. განხილვის პროცესში მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება ბაქოში მუღამების საერთაშორისო ცენტრის შექმნის აუცილებლობის თაობაზე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2005 წლის განკარგულებით დამტკიცებულ იქნა მუღამის საერთაშორისო ცენტრის შექმნა.

კომპლექსის გახსნა მოხდა 2008 წლის 27 დეკემბერს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ჰეიდარ ალიევის ხელმძღვანელობით. ცენტრის საერთო ფართობი შეადგენს 7500 კვ.მ. კომპლექსში შედის საკონცერტო სალონი 350 კაცზე, ხმისჩამწერი სტუდია, სარეპეტიციო დარბაზი. ფოიეში განლაგებულია მუღამის ცნობილი შემსრულებლების ბიუსტები, ასევე აქვე განლაგებულია მუსიკალური ინსტრუმენტების მდიდარი კოლექცია.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუღამის საერთაშორისო ცენტრი - აზერბაიჯანის კულტურა 
* Мугам, как национальное достояние Азербайджана 
* http://www.anl.az/down/meqale/bakrabochiy/bakrabochiy_mart2009/72995.htm 
* მუღამ 
* მუგამ იუნესკოს ვებგვერდზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ლენქორანის შუქურა

**ლენქორანის შუქურა** () — მოქმედი შუქურა ქალაქ ლენქორანის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, აზერბაიჯანი. შუქურა წარმოადგენს 2,9 მეტრის სიმაღლის ფარანს, რომელიც განლაგებულია 30,5 მეტრის სიმაღლის კოშკზე. თავდაპირველად შუქურა განლაგებული იყო კასპიის ზღვის სანაპიროზე, ხოლო ზღვის დონის ვარდნის შედეგად შუქურა აღმოჩნდა ზღვიდან შორს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Александр Чебан, "Маяки Каспия"

კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:კასპიის ზღვის შუქურები
დაკარის მოედანი

**დაკარას მოედანი** () — აზერბაიჯანის დედაქალაქის ბაქოს ერთ-ერთი მოედანია. განლაგებულია რუსტამ რუსტამოვისა და ყარა ყარაევის ქუჩების კვეთაზე, მეტროსადგურ „ნეფთჩილიარის“ მახლობლად. მოედანს უწოდეს სენეგალის დედაქალაქის დაკარის სახელი ქალაქ ბაქოს დაძმობილებული ქალაქის პატივსაცემად. ჯერ კიდევ 1967 წელს ბაქო და დაკარი დაძმობილდნენ. 1987 წლის სექტემბერში, სენეგალის დედაქალაქის დაარსების 100 წლის აღსანიშნავად, ბაქოში ვიზიტით იმყოფებოდა დაკარის მუნიცეპალიტეტის დელეგაცია, რომელიც ასევე ეწვია დაკარის მოედანს.

მოედნის ცენტრში აღმართულია მონუმენტი „ტიურბეს“ (მავზოლეუმის) სახით, რომელიც მორთულია მოზაიკებით, მტრედების სკულფტურებით და ხელის ჩამორთმევის გამოსახულებით. მოედნის აღმოსავლეთ ნაწილში განლაგებულია მოზაიკური პანო, რომელზეც გამოსახულია ორი ქალაქის ჰერბი, ასევე წარწერა ფრანგულ ენაზე „დაძმობილებული ქალაქები“ ().

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
დურგასაგარი

**დურგასაგარი** (ადგილზე ცნობილია, როგორც **მადაბპაშა დიგი**) — სამხრეთ ბანგლადეშის უდიდესი ტბა, წყალშემკრები აუზი. საერთო ფართობი შეადგენს 2500 ჰექტარს. მდებარეობს ქალაქ ბარისალიდან დაახლოებით 11 კმ-ის მოშორებით. იგი დაკავშირებულია რანი დურგაბათის, რაჯა ჯოი ნარაიანას დედის სახელთან, რომელმაც იგი 1780 წელს გაათხრევინა.

ტბის შუაგულში პატარა კუნძულია. 

## ტრანსპორტი
ტბა მდებარეობს ბარისალიდან 11 კმ. ბაბუგანჯის უპაზილაში, სოფელ მადაბპაშაში. ტურისტებს შეუძლიათ იქ გამგზავრება საავტომობილო გზით. მათ შორის ავტობუსით ქალაქ ბარისალიდან.  

## გალერეა
დურგასაგარის ხედები

File:Durga Sagar.jpg| 
File:দুর্গাসাগর দীঘি.JPG| 
File:দুর্গাসাগর দীঘির পাড়ে.JPG| 

## რესურსები ინტერნეტში
*დურგასაგარი

კატეგორია:ბანგლადეშის ტბები
კატეგორია:ბარისალის დივიზიონი
სემიკარაკორსკი

**სემიკარაკორსკი** () — რაიონული დაქვემდებარების ქალაქი რუსეთში, როსტოვის ოლქში. სემიკარაკორსკის რაიონისა და სემიკარაკორსკის საქალაქო დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. დაარსდა 1632 წელს, ქალაქის სტატუსი მიიღო 1972 წელს. ქალაქის მოსახლეობა 2016 წლის მონაცემებით შეადგენს 22 307 კაცს.

## ეტიმოლოგია 
ქალაქის სახელწოდების წარმოშობასთან დაკავშირებით არსებობს რამდენიმე ვერსია.

მოსახლეობას შორის გავრცელებული ლეგენდის თანახმად, ქალაქს სახელი ეწოდა შვიდი ძმა კარაკორსკების პატივისცემის  ნიშნად, რომლებმაც დააარსეს ქალაქი. ასევე არსებობს ვერსია, რომლის მიხედვითაც სახელი ეწოდა სემიონ კარაკორსკის სახელის მიხედვით.

განსხვავებული ვერსია დომინირებს მეცნიერებს შორის. მეცნიერული ეტიმოლოგიის მიხედვით ქალაქის სახელწოდება შედგება ორი სიტყვისაგან: რიცხვითი სახელი „семь“ და თათრული სიტყვა „коркор“, რომელიც სიტყვასიტყვით ითარგმნება, როგორც „ბანაკი“, „სადგომი“. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორის, არქეოლოგ სვეტლანა პლეტნიოვას აზრით სახელწოდებაში გამოიყოფა სამი თურქული სიტყვა: „სემიზ“ - ძლიერი, „კარა“ - შავი და „კალა“ - ციხესიმაგრე. ამ თვალსაზრისით მისი სახელწოდება ითარგმნება როგორც „ძლიერი შავი ციხესიმაგრე“. მსგავსი ახსნა შედარებით უფრო დამაჯერებელია.

ციხის არსებობა დასტურდება ქალაქის მახლობლად. იქ სადაც უერთდება მდინარე სალი და დონი არსებობდა VII-IX საუკუნეების ხაზარული ციხესიმაგრე ე. წ. ნაქალაქარი.

საბჭოთა ხელისუფლება დამყარდა 1920 წელს. 1922 წელს მუშაობა დაიწყო პირველმა ელექტროსადგურმა.

ომის შემდეგ პერიოდში სემიკარაკორსკის რაიონი ერთ-ერთი სწრაფად განვითარებადი რაიონი გახდა. აშენა საკონსერო და ზეთსახდელი ქარხნები. სამოცდათიან წლებში აშენდა კულტურის სახლები, მეთევზეთა სახლი, სასადილოები, რამდენიმე მაღაზია, უნივერმაღი, მუსიკალური სკოლა და ცენტრალური რაიონული საავადმყოფო.
* ზაკრუტკინის ბიუსტი. იგი იყო მწერალი, სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1982 წ.) და სტალინის პრემიის მესამე ხარისხის ჯილდოს ლაურეატი  (1951 წ.) 
* ბორის კულიკოვის ძეგლი, მდებარეობს ქალაქის ცენტრში.
* მშენებელ არაკანცევის ბიუსტი
*კულიკოვის ბიუსტი
*აბრამოვის ბიუსტი
*სემიკარაკორსკის ციხესიმაგრე

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт Администрации Семикаракорского городского поселения
* Город Семикаракорск Ростовской области 
* Семикаракорск в энциклопедии «Мой город»
* Семикаракорск (город)
* Семикаракорский портал фото города
* Евстифеева Т. С. Семикаракорский фаянс // Донской временник / Донская государственная публичная библиотека. Ростов-на-Дону, 1993—2014

## სქოლიო
კატეგორია:როსტოვის ოლქის ქალაქები
რაჯშაჰი

**რაჯშაჰი** (ბენგ. রাজশাহী) — ბანგლადეშის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი. ფართობი — 96,68კმ²
## ისტორია
რაჯშაჰი იყო ძველ ბენგალიაში პუნდრას რეგიონის ნაწილი. დედაქალაქი ვიჯაია სენა განლაგებული იყო რაჯშაჰიდან მე-14 კმ. დედაქალაქის მმართველი ხშირად იბრძოდა შრი-ლანკასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში.

ძველ დროში რეგიონი ცნობილი იყო სახელწოდებით, რამპურ ბოალა (Rampur Boalia). თანამედროვე სახელწოდება „რაჯშაჰი“ მეცნიერთა შორის კამათის საგანია. უმრავლესობა ემხრობა იმ აზრს, რომ სახელწოდება მომდინარეობს ინდოელ მეფეთა და ზამინდართა (მიწისმფლობელთა) სახელიდან — „რაჯა“ და სპარსული — „შაჰისაგან“. ორივე სიტყვა აღნიშნავს „სამეფოს“

XVIII ს. დასაწყისში რაჯშაჰის ადგილას განლაგდა ჰოლანდიის ოსტ-ინდური კომპანია, რომელიც აბრეშუმის ვაჭრობით იყო დაკავებული. 1798 წელს კოლონია გადავიდა ინგლისის ისტ-ინდია კომპანის ხელში, რომელმაც 1825 წელს აქ დააარსა აღმოსავლეთ ბენგალიის და ასამას ადმინისტრაციული ცენტრი. იგი ძლიერ დაზიანდა 1897 წლის 12 ივნისის ძლიერი მიწისძვრის დროს. 1858 -1947 წწ. შედიოდა ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში, შემდეგ დამოუკიდებელი ინდოეთის, და ბოლოს 1971 წლიდან ბანგლადეშის შემადგენლობაში. 1876 წელს შეიძინა ქალაქის სტატუსი და გამოცხადდა მუნიციპალიტეტის ცენტრად. XX ს. მანძილზე რამდენიმეჯერ შეიცვალა სტატუსი. 1987 წლის 13 აგვისტოს მიიღო ფართო ავტონომია მუნიციპალიტეტის ფარგლებში. 1988 წლის 11 სექტემბერს ქალაქის საბჭოს გადაწყვეტილებით მიიღო თავისუფალი ქალაქის სტატუსი. მაგრამ მხოლოდ 1991 წელს ცნო ეს გადაწყვეტილება მუნიციპალიტეტის ხელისუფლებამ.

## გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს ბანგლადეშის ჩრდილო-დასავლეთში, იმავე სახელწოდების ოლქში, ინდოეთის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს. წარმოადგენს ოლქის ადმინისტრაციულ ცენტრს. აგებულია მდინარე განგის სანაპიროზე. 
## მოსახლეობა
*10 ათასი მცხოვრები (1876)
*76 ათასი მცხოვრები (1969)
*700,2 ათასი მცხოვრები (2005)
*775 495 მცხოვრები (2008 აღწერით), მოსახლეობის სიმჭირდოვე — 4,890 მცხ./კმ².

## რელიგიური შემადგენლობა
1991 აღწერით, მოსახლეობის უდიდესი უმრავლესობა 
*93,46 % მუსლიმია  
*,51 % — ინდუსია 
*0,62 % — ქრისტიანია 
*0,02 — ბუდისტია 
*0,39 % — სხვა რელიგიების წარმომადგენელია. 
## კულტურა და განათლება
ქალაქის უნივერსიტეტი დაარსებულია 1953 წელს. საერთოდ, ქალაქში მრავალი კოლეჯია, რომელთა უმრავლესობა 1880-ანი წლებიდან ფუნქციონირებს.  განათლების სფეროს ემსახურება შემდეგი სასწავლებლები:

*რაჯშაჰის უნივერსიტეტრი  
*რაჯშაჰის საინჟინრო-ტექნოლოგიური უნივერისტეტი  
*რაჯშაჰის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი.  
*რაჯშაჰის კოლეჯი
*რაჯშაჰის სამედიცინო კოლეჯი
*რაჯშაჰის სამთავრობო ხარისხის ახალი კოლეჯი 
*რაჯშაჰის სამთავრობო საქალაქო კოლეჯი 
*რაჯშაჰის სამთავრობო ქალთა კოლეჯი 
*რაჯშაჰის პედაგოგიური კოლეჯი და სხ.

## ეკონომიკა
რაჯშაჰში, ძირითადად, განვითარებულია შაქრის წარმოების მრეწველობა.

ასევე, აქ მდებარეობს „Rajshahi Krishi Unnayan Bank“-ის სათაო ოფისი, რომელიც მუშაობს რაჯშაჰსა და რანგპურში სოფლის მეურნეობის დარგში ფინანსური მომსახურების სფეროში.

## რესურსები ინტერნეტში
*რაჯშაჰის რუკა 
*მოსახლეობა
*რაჯშაჰი, ბრიტანიკა
*ტურისტული გზამკვლევი 
*რაჯშაჰი

კატეგორია:ბანგლადეშის ქალაქები
ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა

]]
**ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა** () — ერთ-ერთი არქიტექტურული სკოლაა, რომელიც განვითარებული იყო თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე შუასაუკუნეთში. ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლა დაფუძნებულია ხუროთმოძღვარის აჯემი ნახჩივანელის მიერ XII საუკუნეში. იუსუფ იბნ ქუსეირის (პირველი 1162 წ.) და მომინე-ხათუნის (მეორე 1186 წ.) აღმართული მისაძინებლები წარმოადგენენ ნახიჩევანის არქიტექტურული სკოლის კლასიკურ და ღირსშესანიშნავ ნიმუშებს.

## სქოლიო
კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
რაჯა

thumb|ბინარის სამთავროს მაჰარაჯა, 1870წ.
**რაჯა** (სანსკ.राज, — „მმართველი“) — მემამულის, ბატონის, თავადის ან მეფის ინდური ტიტული. თანამედროვე ინდურ ენებზე და პირველ რიგში, ჰინდიზე, უმეტესად წარმოითქმება ბოლოკიდური „ა“ ასოს გარეშე. ჩანს, ეს მომდინარეობს სანსკრიტული ფესვიდან „rāj“. მნიშვნელობით იგივეა, რაც რაიმეს სათავეში მყოფი. აგრეთვე, ნიშნავს „ნათებას“, „ბრწყინვალებას“.

სიტყვა გავრცელებულია აზიის ქვეყნების რიგ ხალხებში, რომლებიც განიცდიდნენ ინდური კულტურის ზეგავლენას. მაგ: ინდონეზიაში, მალაიზიაში, ტაილანდში და სხ.

კოლონიურ პერიოდში ტიტულ რაჯას ან მაჰარაჯას (ესე იგი „დიდი თავადი“) ატარებდნენ სამთავროების უმრავლესობის მემკვიდრეობითი მმართველები, რომლებიც შედიოდნენ ბრიტანეთის ინდოეთის შემადგენლობაში ან უშუალოდ ემორჩილებოდნენ ბრიტანეთის გვირგვინის მმრთველობას. დამოუკიდებლობის მიღებისას ინდოეთის ტერიტორიაზე 600-ზე მეტი სამთავრო იყო. მათ შორის არსებობდა მრავალი დიდი სამთავრო, როგორც ტერიტორიით, ასევე მოსახლეობის რიცხოვნობით (მაგ: ჰაიდარაბადის, გვალიორის, უდაიპურის და სხ.), ასევე, ძალიან პატარები.

მდედრობითი სქესის ტიტული ჟღერდა, როგორც რანი, ან მაჰარანი.

ბრიტანეთის ინდოეთის ტერიტორიაზე წარმოქმნილ სახელმწიფოებში — ინდოეთი, პაკისტანი, ბანგლადეში — რაჯების შთამომავლები მოკლებული არიან ყველა პრივილეგიას, მხოლოდ უმრავლეს შემთხვევაში ინარჩუნებენ საკუთარ ტრადიციულ ტიტულს. 1950-1970 წლებში რაჯების მნიშვნელოვანი ქონება იქნა ნაციონალიზებული.

მალაიზიაში დღეისათვის რაჯას ტიტულს ატარებს 10 მონარქიული სახელმწიფოებრივი წარმონაქმნიდან ზოგიერთის მმართველი. ეს მონარქიები  მალაიზიის ფედერაციის სუბიექტებია.

თანამედროვე ინდონეზიის ტერიტორიაზე არსებული სხვადასხვა სახელმწიფოების მმართველების მიერ ტიტული უძველესი დროიდან ფართოდ გამოიყენებოდა, თუმცა XIII-XVI სს. ამ მიწებზე ისლამისა და არაბული ლექსიკის გავრცელების შემდეგ რაჯას ტიტული შეიცვალა სულთნის ტიტულით. მიუხედავად ამისა, დღემდე მრავალი გავლენიანი ტომისა თუ ტომთა გაერთიანების ბელადს კვლავ უწოდებენ რაჯას. (განსაკუთრებით, მცირე ზონდის კუნძულებზე). ამასთან, თანამედროვე ინდონეზიურ ენაში ტერმინი „რაჯა“ სრულად ინარჩუნებს თავის პირვანდელ მნიშვნელობას.

## გალერეა

ფაილი:Sayajirao_Gaekwad_III,_Maharaja_of_Baroda,_1919.jpg|საიაჯირაო III, ბაროდას სამთავროს მაჰარაჯა, 1919 წ.
ფაილი:H.H. Maharaja Thakore Shri Sir Bhagwant Singhji Sagramji Sahib Bahadur, Maharaja of Gondal, GCSI, GCIE, 1911.jpg|ბაგვანგ სინგჰი, გონდალის სამთავროს მაჰარაჯა ინგლისში მოგზაურობის დროს ჯორჯ V-ის კორონაციის ცერემონიაზე. 1911 წ.

## ლიტერატურა
* Derrett, J.D.M. "Rajadharma." In The Journal of Asian Studies, Vol. 35, No. 4 (Aug., 1976), pp.&nbsp;597–609
* Drekmeier, Charles. *Kingship and Community in Early India.* Stanford: Stanford UP, 1962.
* Kane, Pandurang Vaman. 1968. History of Dharmaśāstra: (ancient and Mediæval Religious and Civil Law In India). [2d ed.] rev. and enl. Poona: Bhandarkar Oriental Research Institute.
* Lariviere, Richard W. 1989. "The Naradasmrti." University of Pennsylvania Studies on South Asia.

## რესურსები ინტერნეტში
* ინდოეთის სახელმწიფო მმართველთა სპეციალიზებული საიტი
* ინდური სამეფო დინასტიების შესახებ
* ინდოეთის სამტავროები

კატეგორია:ინდოეთის მმართველები
კატეგორია:მმართველები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
ყალაჩა

**ყალაჩა** () ან **შამილ-ყალა** () — მრგვალი კოშკი, რომელიც განლაგებულია აზერბაიჯანის კახის რაიონის სოფელ ილისუსთან. აშენებულია XIX საუკუნის დასაწყისში რუსული ჯარის მთებისკენ მსვლელობის დროს. ისტორიული და კულტურული ძეგლების შესახებ აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის განკარგულებით იგი აღიარებულია ადგილობრივი მნიშვნელობის არქიტექტურულ ძეგლად.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლა

**შირვან-აფშერონის არქიტექტურული სკოლა** () — ერთ-ერთი არქიტექტურული სკოლაა, რომელიც  განვითარებული იყო თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე შუასაუკუნეთში, ძირითადად ისტორიულ შირბანში. დაარსდა დაახლოებით VIII—IX სს. აღმავლობის ხანას განიცდიდა  XI—XV სს.

სკოლა აერთიანებდა შირვანშაჰების კუთვნილ ტერიტორიებზე არსებულ არქიტექტურულ სტილებს. შირვან-აბშერონის სკოლისათვის ტრადიციულია ქვის კედლების დაწყობის კონტრასტი მცირედ გამოყენებადი არქიტექტურული ელემენტებით. შირვან-აბშერონის სკოლისათვის დამახასიათებელ თავისებურებას წარმოადგენს თავდაცვითი კედლების დამუშავების თავისებური სტილი. ბაქოს (1078წ.) მუჰამედის მეჩეთის მინარეთი ამ პროცესის მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენს. ამ ძეგლში გამოიხატა, როგორც თავდაცვისთვის მძიმე ქვების გამოყენება, ასევე მათი დეტალების დამუშავება, კიტაბეს სახით.

შირვან-აფშერონის სკოლის ფასეული ნაგებობები, ვერ შემორჩა ჩვენამდე შემახაში. სამაგიეროთ ბაქოში და მის მიმდებარე ოლქებში, დერბენტში, გაბალის რაიონის სოფელ ხაზრაში, ქალაქ გობუსტანში დღემდე დგანან XII—XV სს. და ამშვენებენ თავისი არქიტექტურით გარემოს. შირვან-აბშერონის სკოლის ძეგლებს შორის შეიძლება ჩამოვთვალოთ შირვანშაჰთა სასახლის კომპლექსი ბაქოში, საბაილის ციხე-სიმაგრე, ქალწულის კოშკი ან ყიზყალასი, დირი ბაბას მავზოლეუმი ქალაქ გობუსტანში.შირვან-აბშერონის სკოლის ზოგიერთ ნიმუშებზე ასახულია ფსევდონიმები („შამახი“, „შამაკი“, „შირვანი“).

## სქოლიო
## ლიტერატურა
* Усейнов М, Бретаницкий Л., Саламзаде А. История архитектуры Азербайджана. М., 1963.

კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
გიამიგაიის კლდის მხატვრობა

მინი|240x240პქ|ნადირობის სცენა. კლდის მხატვრობა
**გიამიგაიის კლდის მხატვრობა** — კლდის მხატვრობა, რომელიც მიეკუთვნება ჩვ. წ. IV—I ათასწლეულს და მოიცავს როგორც ბრინჯაოს, ასევე ადრეულ რკინის ხანას. იგი განლაგებულია ორდუბადის რაიონის ტერიტორიაზე, სოფელ ნასირვაზის აღმოსავლეთით, აზერბაიჯანისა და სომხეთის საზღვარზე.

## აღწერა 
თანამედროვე დასახელება გიამიგაია ( — ქვის გემი) — არის მცირე კავკასიონის ერთ-ერთი მწვერვალის — გაფიჯიღის (3905 მ) დასახელება, რომელსაც წარღვნის ლეგენდის მიხედვით ნოეს კიდობანი მიადგა და დროთა განმავლობაში იქცა ქვათ.

ბაზალტის კლდეებზე აღმოჩენილ იქნა 1500 მეტი საკედლო ნახატი ირმების, თხების, ხარების, ძაღლების, გველების, ჩიტების, ფანტასტიური არსებების, ასევე ადამიანების, ურმებისა და სხვადასხვა სიმბოლოები. ნახატებს შორის გვხდება ასევე ქაოტურად დახატული ადამიანების გამოსახულებები, რომლებიც ცეკვავენ. უამრავი დაფიქსირებულია წყაროებთან, მთიანი პლატო გარანგუშის ტერიტორიაზე. ხალხის გამოსახულება გამოსახულია სქემატურად. გვხდება, როგორც წყვილები, ასევე ჯგუფური ნახატები. ერთ-ერთ უნიკალურ გამოსახულებას წარმოადგენს ადამიანის ფიგურა ცხენთან ერთად. 

ნახატებს შორის განასხვავებენ თხებს, რაც იმის დამადასტურებელია, რომ თხებს მნიშვნელოვანი როლი ეკავა მათ ცხოვრებაში. ერთ-ერთ ნახატზე მხატვარმა გამოსახა შეტევისთვის მზადყოფნაში მდგარი ლეოპარდი. საინტერესოა, ასევე ირმების რეალისტური გამოსახულებები.

გიამიგაიის  ფართობი მცირეა მუდმივი საცხოვრებელი ადგილისთვის, მაგრამ ტერიტორიას ძველად იყენებდნენ საზაფხულოდ. ადამიანები აქ სეზონურად ჩამოდიოდნენ. ითვლება, რომ ზუსტად ამ დროს იქმნებოდა კლდის მხატვრობა. 

მსგავსი სტილისა და თემატიკის ნახატები ნაპოვნია მდინარე არქსის ხეობაში კერამიკულ ნაკეთობებზე.

გიამიგაიის ყველაზე ძველი პეტროგლიფები თარიღდება ძვ.წ IV—I ათასწლეულით.

## გალერეა 

ფაილი:Gemigaya 2.JPG
ფაილი:Gemigaya 5.JPG
ფაილი:Gemigaya 1.JPG

## იხილეთ აგრეთვე 
* გობუსტანის კლდის მხატვრობა
* პეტროგლიფები
* კლდის მხატვრობა

## რესურსები ინტერნეტში
*Наскальная живопись Гямигая

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:რკინის ხანა
კატეგორია:ბრინჯაოს ხანა
აღმოსავლეთი ბენგალი

**აღმოსავლეთი ბენგალი**(ბენგ. পূর্ববঙ্গ) — ბრიტანეთის ინდოეთისა და პაკისტანის ისტორიული პროვინცია 1947 – 1955 წწ. ბენგალი 1947 წელს გაიყო ორ ნაწილად. დასავლეთი ბენგალი გახდა ინდოეთის ნაწილი, აღმოსავლეთ ბენგალი კი — პაკისტანის. მოგვიანებით, მას აღმოსავლეთ პაკისტანი ეწოდა.
## გუბერნატორები
## მთავარი მინისტრები
## რესურსები ინტერნეტში
*აღმოსავლეთი ბენგალი
კატეგორია:ბანგლადეშის ისტორია
კატეგორია:პაკისტანის ისტორია
კატეგორია:სახელმწიფოები ინდოეთის ისტორიაში
კატეგორია:ცივი ომის პერიოდის ისტორიული სახელმწიფოები
ლილია

**ლილია**, იგივე, წყლის ლილია, იგივე ნიმფეა (ლათ. Nymphaeáceae) — ყვავილოვან მცენარეთა ოჯახი. მოითვლიან მის 70-მდე სახეობას.

## აღწერილობა
მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი წყალმცენარე, წყალქვეშ ძლიერ განვითარებული ფესვურებით. ფესვები პირდაპირ მდინარის კალაპოტში ან ნებისმიერ მდგარ წყალში უვითარდება.  

ფოთლები დიდი, მთლიანი, განვითარებულია გრძელ მსხვილ ღეროებზე. წყალქვეშა ფოთლები უფრო თხელი და ნაზია, წყალზედა ფოთლები უფრო მსხვილი და შედარებით უხეში. ზედაპირზე ფოთლები უფრო ნათელი და პრიალაა, წყალქვეშ - უფრო მუქი და დაბინდული. ხშირად ფოთლები მბხვილია, იზრდება 2 მ. დიამეტრამდე. 

ყვავილები სწორი, ერთ ღეროზე მდგომარე, ხშირად მსხვილი თავებით. ფოთლები ჩვეულებრივ ბევრი აქვს. მათ შორის, თავისუფალი და რაოდენობრივად მუდმივცვალებადი. ნაყოფი ხშირად მრავალთესლიანი, წყალქვეშა ან მცურავი.

## გავრცელების არეალი
ამ ოჯახის მცენარეები გავრცელებულია თითქმის ყველგან, უდაბნოებისა და მაღალმთიანი რეგიონების გარდა.

## გალერეა

Pamplemousses_041.jpg
Nuphar_lutea_(habitus).jpg
IMG_0265-3-Nymphaea_%C3%97_daubenyana.jpg
Seerosen_wei%C3%9F.jpg
Water_lily_found_in_India.jpg
Nymphaea_nouchali5.JPG
Flowering_victoria.jpg
Nymphaea_pubescens_(Indian_red_water_lily),_Hyderabad,_India_-_20090613-01.jpg
Nymphaea sp. 1.jpg
The_Lilly_Of_Life.JPG
Victoria_cruziana_flower.jpg
NymphaeaTetragona3.jpg

კატეგორია:მცენარეები
კატეგორია:წყალმცენარეები
ჯუთი

250px|მინი|ჯუთი

**ჯუთი**  () — ბუჩქოვანი ან ნახევრად ბუჩქოვანი კულტურების გვარი ბალბისებრთა ოჯახისა. ჯუთისგან შესაძლებელია ბოჭკოს წარმოება. გვარი 77 სახეობას მოიცავს.

არსებობს დაახლოებით 80 სახეობა. იზრდება აზიის, აფრიკის, ამერიკისა და ავსტრალიის ტროპიკებში. აშენებენ ერთწლიან მცირენაყოფიან ჯუთს და გრძელნაყოფიან ჯუთს. მშრალი ღეროს ბოჭკოების 20-25% გამოიყენება ტექნიკურ წარმოებაში, შეფუთვაში, ავეჯის ქსოვილების წარმოებაში, ხალიჩებში. 

ბოჭკოვანი მცენარეები ფართოდ გამოიყენება ტექსტილის ინდუსტრიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯუთის გვერდები: შინაარსი და მიმოხილვა
*ყველაფერი ჯუთის შესახებ 

კატეგორია:ბალბისებრნი
კატეგორია:სართავი კულტურები
კუტიალა

**კუტიალა** () — ქალაქი მალის სამხრეთ-დასავლეთში, სიკასოს რეგიონში.

## გეოგრაფია 
კუტიალა მდებარეობს ქალაქ სიკასოდან 140 კმ-ით ჩრდილოეთში და ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოდან დაახლოებით 350 კმ-ით აღმოსავლეთში, ზღვის დონიდან 323 მეტრ სიმაღლეზე.

## ეკონომიკა 
ქალაქი მალის ბამბის დედაქალაქია, მაგრამ ეს დარგი 1980-იანი წლებიდან დაწყებული ვარდნას განიცდის. ბამბის წარმოებასთან ერთად, კუტიალა ასევე ცნობილია მარცვლეული კულტურების მოყვანით, პირველ რიგში ფეტვის, სორგოს და სიმინდის. კუტიალა — ქვეყნის მთავარი სამრეწველო ცენტრია, აქ მდებარეობენ ისეთი კომპანიების სამრეწველო ძალები, როგორებიცაა *Compagnie malienne pour le développement du textile* (CMDT), *Huilerie cotonnière du Mali* (HUICOMA) და ზოგიერთი სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Site web de Radio Jamana Koutiala 

## სქოლიო
კატეგორია:მალის ქალაქები
სიკასო

**სიკასო** () — ქალაქი მალის სამხრეთ ნაწილში. იგი სიკასოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია და მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნის მეორე ქალაქია, სადაც 2009 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 226 618 ადამიანი.

## გეოგრაფია 
ქალაქი სიკასო მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოდან 375 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში, კოტ-დ’ივუარის სახელმწიფო საზღვრიდან 100 კმ-ით ჩრდილოეთში და ბურკინა-ფასოს სახელმწიფო საზღვრიდან 45 კმ-ით დასავლეთში.

### კლიმატი 
ქალაქის კლიმატი ხასიათდება, როგორც ტიპური სუბეკვატორული. ჰაერის ტემპერატურის წლიური ცვალებადობა ქალაქში უმნიშვნელოა, ხოლო ნოტიო სეზონი მკვეთრადაა გამოკვეთილი და გრძელდება დაახლოებით ნახევარი წელი. ნალექების წლიური ნორმა შეადგენს დაახლოებით 1200 მმ-ს; ნალექები თითქმის მთლიანად მოდის მაისიდან სექტემბრის პერიოდში. მშრალი სეზონი იკვეთება ზამთრის თვეებში. ყველაზე უფრო წვიმიანი და გრილი თვეა — აგვისტო. ყველაზე უფრო ცხელი თვეებია — მარტი და აპრილი, როდესაც ჰაერის ტემპერატურის საშუალო მაქსიმუმი აჭარბებს 37 °C-ს.

## ისტორია 
ქალაქი სიკასო დაარსდა XIX საუკუნის დასაწყისში მანსა დუალას მიერ. ქალაქი 1876 წლამდე იყო პატარა სოფელი, ხოლო როდესაც ტიება ტრაორე, რომლის დედაც წარმოშობით სიკასოდან იყო, გახდა კენედუგუს სამეფოს მეფე მან დედაქალაქი სიკასოში გადაიტანა. მან თავისი სასახლე ააგო მამელონის ბორცვზე და ააშენა საფორტიფიკაციო კედლები, როგორც ვასულუს იმპერიის იმპერატორ სამორი ტურესაგან, ასევე საფრანგეთის კოლონიალური ჯარისაგან თავდასაცავად. ქალაქმა 1887 წლიდან 1888 წლის ჩათვლით გაუძლო ხანგრძლივ ალყას, მაგრამ 1898 წელს მაინც დანებდა საფრანგეთის ჯარს; ტიება ტრაორეს ძმამ ბაბემბა ტრაორემ, რომელიც 1893 წლიდან ძმის გარდაცვალების შემდეგ მართავდა სამეფოს, საფრანგეთის კოლონიალურ ჯარს არ ჩაბარდა და თავი მოიკლა.

## მოსახლეობა 
ქალაქ სიკასოში ცხოვრობს რამდენიმე ეთნიკური ჯგუფი: ბამბარა, სენუფო, ბობო, მანდინკა.

## ეკონომიკა 
სიკასო მდებარეობს საკმაოდ განვითარებულ სასოფლო-სამეურნეო რეგიონში. აქ მოყვანილი ხილი და ბოსტნეული კულტურები უზრუნველყოფს ქალაქის სტაბილურ შემოსავალს, რის გამოც იგი აღარ არის დოტაციაზე დამოკიდებული.

ქალაქში ფუნქციონირებს სიკასოს საერთაშორისო აეროპორტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Portions of this article were translated from French language Wikipedia's Sikasso.
*  .
* L'économie locale de Sikasso, Mali. Ecoloc - Gérer l'économie localement en Afrique - Evaluation et prospective, Volume 1, Number 2, Décembre 2002, pp.&nbsp;1–18 (18).

## სქოლიო
კატეგორია:მალის ქალაქები
ბოიუქ-ზირის შუქურა

მინი|250პქ|ბოიუქ-ზირის შუქურა
**ბოიუქ-ზირის შუქურა** () — მოქმედი შუქურა ბოიუქ-ზირას კუნძულის ჩრდილოეთით, კასპიის ზღვაში აზერბაიჯანში.

შუქურა ამოქმედდა 1884 წლიდან. იგი გზას უნათებდა გემებს, რომლებიც ღამით ბაქოს სრუტეში შედიოდნენ. 1907 წლამდე ამ ფუნქციას ასრულებდა ქალწულის კოშკი. მაგრამ, როდესაც ბაქოს შუქებმა გადაფარეს მისი ნათება, ნარგინი (ადრე მას უწოდებდნენ კუნძულს) გახდა მეზღვაურების გზისმკვლევი. გემებს გზას უნათებდა ნავთის ფითილიანი ლამპიონი, მე-4 ხარისხის შუქოფტიკური აპარატით. ნარგინის შუქურა, რომელიც ნათთებოდა აცეტილენით, რუსეთის იმპერიაში იყო პირველი შუქურა, რომელიც განათებული იყო ასეთი საშუალებით.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში შუქურა ნარგინზე ააფეთქეს, იმის გამო,  რომ არ მიექციათ ფაშისტების ავიაციის ყურადღება და დაყენებული იყო საზენიტო ქვემეხები. 1958 წელს შუქურა აღდგენილი იქნა და მუშაობს დღემდე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Звёзды над Апшероном

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:კასპიის ზღვის შუქურები
გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემია თბილისში

მინი|289x289პქ|გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემია თბილისში
**გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემია** () — კერძო  ზოგადსაგანმანათლებლო დაწესებულება თბილისში, რომელიც 2001 წელს დაარსდა გივი ზალდასტანიშვილისა და დონალდ თომასის მიერ. აკადემიაში დღეს 345 მოსწავლე სწავლობს, რომლებიც არიან მერვე ან მერვეზე მაღალი კლასის მოსწავლეები.

## ადმინისტრაცია 
გივი ზალდასტანიშვილის სახელობის ამერიკული აკადემიის პირველი პირი არის მისი დირექტორი, დღევანდელი დღით Andres J. Cruz. აკადემიის პირველი დირექტორი დონალდ თომასი იყო, რომლის სახელობის ბიბლიოთეკა (Donald W. Thomas Library) სკოლაში დღესაც ფუნქციონირებს.

## სწავლება 
გივი ზალდასტანიშვილის ამერიკული აკადემიის სწავლების მეთოდი განსხვავდება სხვა სკოლებისგან. აკადემიაში ყველა საგანი, გარდა რუსულისა და ქართულისა, ინგლისურ ენაზე ისწავლება. დიდი ყურადღება ექცევა გაკვეთილზე აქტიურობას. განსხვავებით სტანდარტული სკოლის მერხებისა, აკადემია სასწავლებლად ჰარკნესის მაგიდას (და შესაბამისად ჰარკნესის მეთოდს) იყენებს. ხსენებული მეთოდი უზრონველყოფს აქტიურ საგაკვეთილო დისკუსიებსა და მოსწავლეთა სრულ ჩართულობას.

აკადემიის კიდევ ერთი დამახასიათებელი არის მისი საკლასო გადანიწილების სისტემაა. ქართული საკლასო სისტემისგან განსხვავებით (სადაც 15-30 ბავშვი ყველა გაკვეთილს, 12 წლის განმავლობაში, ერთად ესწრება), აკადემიაში 75 ბავშვის ერთმანეთში არევა ხდება, რადგან მოსწავლეების სოციალური წრე მხოლოდ 15 ბავშვით არ იყოს შემოფარგლული.

## რესურსები ინტერნეტში
*
ლიზინი

**ლიზინი** — α, ε-დიამინოკაპრონმჟავა, დიამინომონოკარბონმჟავათა ჯგუფის ამინომჟავა. უფერო კრისტალებია და მოლური მასაა 146.19 გ/მოლი. 

ლიზინი ცნობილია ორი ოპტიკურად აქტიური ფორმის სახით — D- და L- ფორმები. ბუნებრივი L-ლიზინი (დნობის ტემპერატურა 224-225°C) კარგად იხსნება წყალში, მჟავებსა და ტუტეებში, ცუდად — სპირტში. ლიზინი მიღებულია სინთეზურად. შედის ყველა ცხოველურ და მცენარეულ ცილაში. ლიზინი შეუცვლელი ამინომჟავაა, მისი ნაკლებობა საკვებში იწვევს ბავშვის ზრდის შეჩერებას, მოზრდილის აზოტის ბალანსის დარღვევას. მოზრდილი ადამიანისთვის დღე-ღამეში საჭიროა 23 მგ ლიზინი სხეულის მასის ერთ კილოგრამზე, ჩვილი ბავშვისთვის 170 მგ/კგ.

## ლიტერატურა
*Lide, D. R., ed. (2002). CRC Handbook of Chemistry and Physics (83rd ed.). Boca Raton, FL: CRC Press. ISBN 0-8493-0483-0. 

კატეგორია:ამინომჟავები
ჰობიტონი

[მინი|ჰობიტონი, აგებული [პიტერ ჯექსონის ფილმების სერიისთვის „ბეჭდების მბრძანებელი“]]

**ჰობიტონი** — სოფელი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში, რომელიც შაირი მდებარეობს. აღწერილია, რომ იგი მოიცავდა მდინარე წყლის ორივე მხარეს და წყლისპირეთის სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით დაახლოებით ერთ მილში მდებარეობდა. წყლისპირეთის გზა გადიოდა ორივე სოფელზე და აკავშირებდა აღმოსავლეთის დიდ გზას, სამხრეთით.

სოფელს გადაჰყურებდა ჰობიტონის ბორცვი (ცნობილი უბრალოდ, როგორც ბორცვი), რომელშიც მოწყობილი იყო ბეგ-ენდი, ბეგინსების საგვარეულოს სმიალი და ფროდოს და ბილბოს სახლი. ასეთი სახლები ჰობიტებისთვის სტანდარტული იყო, თუმცა, არსებობდა ბეგ-ენდივით მდიდრული, ხით მოპირკეთებულებიც. ჰობიტონის ერთ-ერთი ცნობილი ნაგებობა იყო სენდიმენების წისქვილი, მდინარე წყლის ჩრდილოეთით, ხიდთან. სოფელში აგრეთვე მდებარეობდა საფოსტო სახლი.

ბეჭდის ომის შემდეგ ჰობიტი შაირის გათავისუფლების პერიოდში იყო დანგრეული. ლოთო სეკვილ-ბეგინსი საკუთარ თავს უფროსს უწოდებდა, მისი მიწვევით კი სოფელში ადამიანები გამოჩნდნენ. ფროდო და მეგობრები გაოგნებულები იყვნენ დანახულით, ამოგლეჯილი ხეებით და გადათხრილი არემარით.

შაირის გათავისუფლების შემდეგ ბენ-ენდი აღადგინეს. ბეგშოტ-როუზე ახალი სოროები ამოთხარეს. ახალი წისქვილი გააუქმეს. სემუაიზ გემჯიმ გალადრიელის მიერ ნაჩუქარი ძვირფასი მიწა ჩაყარა. წვეულების ხის ადგილზე მან მალორნი დათესა და ჰობიტონმა მალე თავისი სახე დაიბრუნა და უფრო დიდებული გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:შუახმელეთი
გაო

**გაო** () — ქალაქი მალის ცენტრალური ნაწილის ჩრდილო-აღმოსავლეთში, თვითგამოცხადებული სახელმწიფო აზავადის ტერიტორიაზე. ქალაქი გაოს რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია, ასევე აზავადის ყველაზე უფრო დიდი ქალაქი და ფაქტობრივი დედაქალაქი — მისი ხელისუფლების და აზავადის განთავისუფლების ეროვნული მოძრაობის ხელმძღვანელობის ადგილსამყოფელი.

## ისტორია 
ძველად გაო იყო შუა საუკუნეების პერიოდის სონგაის იმპერიის დედაქალაქი. თითქმის დღევანდელ დღემდე ქალაქი იყო ტრანსსაჰარული ვაჭრობის ერთ-ერთი ცენტრი.

## გეოგრაფია 
ქალაქი მდებარეობს მალის აღმოსავლეთში (აზავადის სამხრეთ-აღმოსავლეთი), მდინარე ნიგერის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 226 მეტრ სიმაღლეზე. გაო მდებარეობს 320 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთში ქალაქ ტომბუქტუდან, 103 კმ-ით ჩრდილო-დასავლეთში ქალაქ ანსონგოდან და 204 კმ-ში ნიგერის სახელმწიფო საზღვრიდან.

ქალაქი ასფალტირებული ავტოგზით დაკავშირებულია ქვეყნის დედაქალაქ ბამაკოსთან; ამ ავტოგზის სიგრძე შეადგენს დაახლოებით 1200 კმ-ს. 2006 წელს გაოში მდინარე ნიგერზე აშენდა ხიდი, რომელმაც შეცვალა საბორნე გადასასვლელი. ხიდის მშენებლობა განახორციელა ჩინურმა სახელმწიფო სამშენებლო კომპანიამ, ხოლო დააფინანსა განვითარების ისლამურმა ბანკმა და მალის ხელისუფლებამ. მდინარე ნიგერზე ფუნქციონირებს სეზონური საბორნე გადასასვლელი. საბორნე გადაზიდვებს კულიკოროსა და გაოს შორის (1380 კმ) ახორციელებს კომპანია*Compagnie Malienne de Navigation* და როგორც წესი მოქმედებს ივლისის ბოლოდან ნოემბრამდე, როდესაც მდინარეში არსებული წყლის დონე გემების ნაოსნობის საშუალებას იძლევა.

### კლიმატი 
კლიმატი გაოში ცხელი და მშრალია. ჰაერის წლის საშუალო ტემპერატურა შეადგენს +27&nbsp;°C-ს. წლის ყველაზე უფრო ცივი თვეა — იანვარი (საშუალოდ +22&nbsp;°C), ყველაზე უფრო ცხელი — მაისი (საშუალოდ +37&nbsp;°C). წელიწადში აქ მოდის მხოლოდ 270 მმ ნალექი, თანაც ამ რაოდენობიდან 100 მმ-ზე მეტი — აგვისტოში. წელიწადში 5 თვის განმავლობაში წვიმა საერთოდ არ მოდის.

## მოსახლეობა 
2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 49 483 ადამიანს.

*ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## ღირსშესანიშნაობები 
[250px|right|thumb|[ასკიას საფლავი]]
ქალაქ გაოში მდებარეობს სონგაის იმპერიის დამაარსებლის ასკიას საფლავის განთქმული «პირამიდა», რომელიც ქალაქის ორ შუა საუკუნეების მეჩეთთან და ადგილობრივ ძველ სასაფლაოსთან ერთად მიეკუთვნება იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს. გაოს მეორე ღირსშესანიშნაობაა მდინარე ნიგერის მარჯვენა სანაპიროზე ვერტიკალურად დაკიდული წითელი დიუნების წინაღობები.

## დამეგობრებული ქალაქები 
*  ტიონვილი
*  ბერკლი
*  შიმქენთი

## რესურსები ინტერნეტში
* .

## სქოლიო
კატეგორია:მალის ქალაქები
დეაგოლი

**დეაგოლი** — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. სმეაგოლის მეგობარი და ერთი ბეჭდის მპოვნელი, რასით - ჰობიტი. მისი გვარი მომდინარეობდა სტურებიდან, რომლებიც ერიადორიდან ანდუინის ნაპირებთან გადასახლდნენ.

2463 წელს დეაგოლი და მისი მეგობარი სმეაგოლი თევზაობდნენ ზამბახის ველებთან ახლოს. დეაგოლმა დაიჭირა დიდი თევზი, რომელმაც იგი წყალში ჩაითრია. იქ მან შეამჩნია, რომ რაღაც ბრწყინავდა და მიუახლოვდა - ეს იყო ოქროს ბეჭედი. დეაგოლმა არ იცოდა, რომ ეს ის ბეჭედი იყო, რომლითაც საურონი აპირებდა შუახმელეთის დამონებას.

მან ბეჭედი ნაპირზე ამოიტანა. სმეაგოლმა შეამჩნია იგი და სთხოვა დეაგოლს, მისთვის დაბადების დღის საჩუქრის სახით მიეცა. დეაგოლმა უარი უთხრა, თან მოიმიზეზა ის, რომ სმეაგოლმა უკვე მიიღო თავისი საჩუქარი. მაგრამ სმეაგოლმა იგი მოკლა და მიითვისა ბეჭედი. დეაგოლის გვამი მან დამალა, თავად კი გაქრა. არავინ იცოდა, რა მოუვიდა დეაგოლს. სმეაგოლი კი გაუჩინარდა და საუკუნეების განმავლობაში მისი გარეგნობა იცვლებოდა, საზარელ არსებამდე.

## სახელები და ეტიმოლოგია
დეაგოლი სახელის „ნაჰალდ“ (Nahald) ინგლისური ვარიანტია. ორივე „საიდუმლოს“ ნიშნავს. „ნაჰალდ“ - ასე ჟღერდა დეაგოლის სახელი ანდუინის იმ ნაპირებთან, სადაც მისი ხალხი ცხოვრობდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:შუახმელეთის ჰობიტები
კატეგორია:ბეჭდების მბრძანებლის პერსონაჟები
ჰომბორი

**ჰომბორი**, ადრე *ჰომბორი-ტონდო* () — ყველაზე უფრო მაღალი მთა მალიში, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 1155 მეტრი. აქვს ბრტყელი, თითქოს წაკვეთილი მწვერვალი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, მოპტის რეგიონში, ავტოტრასაზე ქალაქ გაოსა და ქალაქ მოპტის შორის, ქალაქ ჰომბორთან ახლოს. ჰომბორის მთა მიეკუთვნება ბანდიაგარას მთიანეთის ყველაზე უფრო ჩრდილოეთ ნაწილს.

## სქოლიო
კატეგორია:მალის მთები
ნაწოლი

**ნაწოლი** — კანის უბნის დაზიანება, რომელიც ხანგრძლივი ზეწოლით განპირობებული დაქვეითებული სისხლის მიმოქცევის შდეგად ვითარდება.
მინი|upright=1.6
*ნაწოლები ხშირად ზეწოლის შედეგად ვითარდება, თუმცა, მიზეზი ასევე, შესაძლოა კანთან შეხებაში მყოფ ზედაპირზე სხეულის ცდომა ანდა ხახუნი (უპირატესად ძლოვან უბნებზე) იყოს. 
*დიაგნოზი კლინიკური სურათის საფუძველზე ხდება.
*მკურნლობა მოიცავს დაზიანებული უბნის სისუფთავის უზრუნველყოფას, მასზე ზეწოლის მოხსნას და ზოგჯერ ქირურგიულ ჩარევას.

ნაწოლები შესაძლოა განუვითარდეს ნებისმიერი ასაკის მწოლიარე, სავარძელს მიჯაჭვულ ან დამოუკიდებლად პოზიციის შეცვლის უნარის უქონელ ადაიანს. შედარებით ხშირია ხანდაზმულებში. უპირატესად ლოკალიზებულია კანის იმ უბნებზე, რომლებიც ძვლებს ფარავს, მაგალითად, როგორიცაა: ბარძყის ძვალი, კუდუსუნი, ქუსლები, კოჭები და იდაყვები. წყლულები ყალიბდება კანის საწოლთან, ინვალიდის ეტლთან ან ნებისმიერ მყარ საგანთან ზეწოლის ადგილას. მათი არსებობა ახანგრძლივებს ჰოსპიტალიზაციის პერიოდს და ფინანსურ ხარჯებს ზრდის. მკურნალობის გარეშე დატოვებული დაზიანება შესაძლოა სიცოცხლისთვის სახიფათო იყოს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

* https://merki.mkurnali.ge/sections/374/nacolebi/
* https://www.aversi.ge/ka/cnobari/2271/nawolebi
კატეგორია:ნეკროზისი
ადრარ-იფორასი

**ადრარ-იფორასი** () — მთის მასივი საჰარის სამხრეთში, მალის ჩრდილოეთში (კიდალის რეგიონი) და ალჟირის სამხრეთში. მისი ფართობი დაახლოებით 250 000 კმ²-ია. აღმოსავლეთიდან იგი ესაზღვრება ტამესნის ვაკეს, სამხრეთიდან აზავაკის ხეობას და ჩრდილოეთიდან ტანეზრუფტის უდაბნოს.

სახელწოდება წარმოდგება ბერბერული სიტყვისაგან „ადაგი“ („ადრარი“) — „მთები“ და „იფორა “— ტუარეგული ტომის (კელ იფორასი) დასახელება.

აგებულია უძველესი გრანიტებით. საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან შეადგენს 700 მეტრს (ყველაზე უფრო დიდი 1000 მეტრამდე). რელიეფი ხასიათდება განიერი, პატარა ხეობებით, დაფარული დიდი რაოდენობით ეროზირებული გრანიტის ბლოკებით. ხეობები — უადები, რომლებიც ინახავენ გრუნტის წყლებს, დაფარულია ქსეროფიტული მარცვლეულით, მაღლობის და დაბლობის წყალშემკრები აუზები — სავანებით, მწვერვალები — მთის უდაბნოებით.

ადგილობრივ მოსახლეობას მოშენებული ჰყავს აქლემები, ზებუ, იშვიათ ოაზისებში მოჰყავთ მარცვლეული, თამბაქო, წიწაკა, ხახვი.

მთიანეთის ტერიტორიაზე მდებარეობენ მთელი რიგი არქეოლოგიური ძეგლები, კერძოდ, მონადირეებით, მიწადმოქმედებით, მეჯოგეებით გამოსახული პეტროგლიფები. 1927  წელს ფრანგმა მეცნიერებმა ტეოდორ მონომ და ვლადიმერ ბესნარმა ფორტ ასელართან ახლოს აღმოაჩინეს ნეოლითის ხანის ადამიანის ჩონჩხი („ასელარელი ადამიანი“). უკანასკნელ პერიოდში რეგიონი პოპულარული გახდა ფეხით მოსიარულე ტურისტებს შორის.

2013 წლის დასაწყისში ანტიტერორისტული ოპერაციის დროს მთიანეთი გახდა სისხლისმღვრელი ბრძოლების ადგილი, რომელსაც ატარებდა საფრანგეთის შეიარაღებული ძალები ისლამისტი აჯანყებულების წინააღმდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:მალის ქედები
კატეგორია:ალჟირის ქედები
დაკარგული თხზულებების წიგნი

„**დაკარგული თხზულებების წიგნი**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ პირველი ორი ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

## წიგნი I
„დაკარგული თხზულებების წიგნი“ პირველ ნაწილში მოთხრობილია შუახმელეთისა და ვალინორის შექმნაზე. ეს სწორედ ის მასალაა, რომელიც მოგვიანებით „სილმარილიონად“ იქცა. აქ შესაძლებელია ვალარებისა და ელფების, ჯუჯებისა და ბალროგების, ორკების, სილმარილებისა და ვალინორის ორი ხის ისტორიების ადრინდელი ვერსიების ამოკითხვა. რა თქმა უნდა, მოთხრობილია ნარგოთრონდსა და გონდოლინზეც, ტოლკინის მოგონილი სამყაროს გეოგრაფიასა და კოსმოლოგიაზე.

თხრობა ასე ვითარდება - მეზღვაური ერიოლი (ან ელფვინი) მიადგება კუნძულ ტოლ ერესეას, *მარტოსულ კუნძულს*, რომელზეც ელფები ცხოვრობენ. მათთან სტუმრობისას ერიოლი ეცნობა ყველაფერს, დაწყებულს სამყაროს შექმნით. გაგრძელება კვლავ ერიოლისა და ელფების საუბრებზეა აგებული.

### თავები
*წაგებული თამაშის ქოხი - საწყისი ამბავი.
*აინურთა მუსიკა - აინულინდალეს პირველი ვერსია.
*ვალართა მოსვლა და ვალინორის შექმნა - მოგვიანებით ცნობილი, როგორც „ვალაქუენტა“. შეტანილია „ქუენტა სილმარილიონის“ ნაწილი.
*მელკოს დამწყვდევა – მელკო იყო მელკორის სახელის პირველი ვარიანტი
*ელფთა მოსვლა და კორის შექმნა – კორი ტირიონის სახელის პირველი ვარიანტი იყო.
*მელკოს ქურდობა და ვალინორის დამალვა
*ნოლდოლთა გაქცევა – ნოლდოლი ან გნომები - მოგვიანებით მათ ნოლდორები ეწოდათ.
*ამბავი მზისა და მთვარისა
*ვალინორის დამალვა
*ამბავი გილფანონისა: ნოლდოლის წამება და ადამიანთა მოსვლა

## წიგნი II
მეორე ნაწილში მოთხრობილია ბერენისა და ლუთიენის, ტურინისა და დრაკონის, გონდოლინის დანგრევის ამბები. ყოველ ისტორიას მოჰყვება კრისტოფერ ტოლკინის კომენტარები. წიგნს ახლავს სახელებისა და ელფური ენების ლექსიკონი.

### თავები
*ამბავი ტინუვიელისა – ბერენისა და ლუთიენის ამბავი
*ტურამბარი და ფოალოკე – ტურინის საგის პირველი ვერსია
*გონდოლინის დაცემა – გონდოლინის დაცემა, პროზაული ენით გადმოცემული
*ნაუგლაფრინგი – ეს ისტორია არასოდეს გამოცემულა სრული სახით, „სილმარილიონშიც“ კი.
*ამნავი ეარენდელისა
*ამბავი ერიოლისა, იგივე ელფვინისა და ამბების დასასრული – ესე ნაწარმოებში შეტანილ ცვლილებებზე.
*კრებულში აგრეთვე შეტანილია ლექსი ბედნიერი მეზღვაურები.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

*01
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
ბალადები ბელერიანდზე

„**ბალადები ბელერიანდზე**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მესამე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

წიგნში მოთხრობილია შუახმელეთის მითოლოგიაზე, მათ შორის, ბერენისა და ლუთიენის და ტურინ ტურამბარის შესახებ. აქ წარმოდგენილია „ჰურინის შვილების“ დაუსრულებელი ვერსია, „ბალადა ლეითიანზე“ და სხვა მასალები.

## თავები
*შესავალი
**ბალადა ჰურინის შვილებზე
***პროლოგი (ჰურინი და მორგოთი)
***I - ტურინის დახმარება
***II - ბელეგი
***III - ფაილივრინი
**ბალადის მეორე ვერსია
***I (ჰურინი და მორგოთი)
***II ტურინის დახმარება
*გამოუქვეყნებელი ლექსები
*ნოლდოლების გაქცევა
*ეარენდელის ბალადის ალიტერატურული ვერსიის ფრაგმენტი
*ბალადა გონდოლინის დაცემაზე
*ბალადა ლეითიანზე
**კანტო
**I (თინგოლზე)
**II (გორლიმის ღალატი და ბერენის შურისძიება)
**III (ბერენისა და ლუთიენის შეხვედრა)
**IV (ბერენის მისვლა თინგოლთან)
**V (ლუთიენი ტყვედ დორიათში)
**VI (ბერენი ნარგოთრონდში)
**VII (ბერენი და ფელაგუნდი თუსთან)
**VIII (ლუთიენი ნარგოთრონდში)
**IX (თუს დამარცხება)
**X (კელეგორმისა და კურუფინის შეტევა)
**XI (ბერენისა და ლუთიენის დამალვა და მოგზაურობა ანგბანდში)
**XII (ფინგოლფინი და მორგოთი, შეხვედრა კარჰაროტთან)
**XIII (ბერენი და ლუთიენი ანგბანდში)
**XIV (გაქცევა ანგბანდიდან)
*დანართები

## რესურსები ინტერნეტში
*

*02
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
შუახმელეთის მოწყობა

„**შუახმელეთის მოწყობა**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეოთხე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

აქ ქრონოლოგიურად და გეოგრაფიულად წარმოდგენილია შუახმელეთის სტრუქტურის შექმნის ისტორია (თუმცა, აღწერილია ვალინორიც). საუბარია „ამბარკანტაზე“, კოსმოსურ სტრუქტურაზე, რომელსაც თან ახლავს რუკები და დიაგრამები. ასევე განიხილება ბელერიანდის პირველი რუკა. აგრეთვე წარმოდგენილია „სილმარილიონის“ 1926 წლის და „ნოლდორინუას“ 1930 წლის ვერსიები.

## თავები
*I – პროზაული ფრაგმენტები („დაუსრულებელი მოთხრობების“ დამატება)
*II – ადრეული „სილმარილიონი“
*III – ქუენტა
*IV – „სილმარილიონის“ პირველი რუკა
*V – ამბარკანტა
*VI – ვალინორის ადრეული მატიანე
*VII – ბელერიანდის ადრეული მატიანე
*ჯ.რ.რ. ტოლკინის ჩანახატები

## რესურსები ინტერნეტში
*

*03
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
დაკარგული გზა და სხვა ნაწერები

„**დაკარგული გზა და სხვა ნაწერები**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეხუთე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ტომი ეძღვნება რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხს, მათ შორის - ნუმენორის დაცემას, რომელიც დაემატა „შუახმელეთის ისტორიას.“ ამ ტომში აგრეთვე საუბარია შუახმელეთის ენებსა და დიალექტებზე და შეტანილია ეტიმოლოგიური ლექსიკონი, ელფური ლექსიკონებისგან შედგენილი.

## თავები
*ნაწილი 1
**ნუმენორის დაცემა და დაკარგული გზა
***I – ლეგენდის ადრეული ისტორია
***II – ნუმენორის დაცემა
***III – დაკარგული გზა
*ნაწილი 2
**ვალინორი და შუახმელეთი ”ბეჭდების მბრძანებლამდე”
***I – ტექსტები და მათი კავშირი
***II - ვალინორის გვიანდელი მატიანე
***III - ბელერიანდის გვიანდელი მატიანე
***IV - აინულინდალე
***V – ლჰამები
***VI – ქუენტა სილმარილიონი
*ნაწილი 3
**ეტიმოლოგია

შენიშვნა: აქ წარმოდგენილი მასალები აგრეთვე გამოქვეყნდა გამოცემაში Vinyar Tengwar, 2003 და 2004 წლებში

*ნაწილი 4
**დამატებები
***I – გენეალოგია
***II – სახელები
***III – „სილმარილიონის“ მეორე რუკა

## რესურსები ინტერნეტში
*

*04
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
მოპტი

**მოპტი** () — ქალაქი მალის ცენტრალურ ნაწილში.

## ისტორია 
ქალაქი დაარსდა XIX საუკუნეში, თუმცა კუნძულების დასახლება მოხდა გაცილებით უფრო ადრე. იშვიათი რესურსების გამო ქალაქი საკმაოდ მჭიდროდაა გაშენებული, მალის სხვა ქალაქებთან შედარებით აქ მრავლადაა მრავალსართულიანი შენობები. თავდაპირველად კუნძული გაცილებით უფრო პატარა იყო, ვიდრე დღეს. სხვა კუნძულებთან დამაკავშირებელი პირველი ჯებირები აქ გაჩნდნენ XX საუკუნის დასაწყისში. კუნძულების გარშემო და მათ შორის არსებული რაიონები თანდათან შეივსო და ამაღლდა ძირითადად საყოფაცხოვრებო ნაგვის დატკეპნვის ხარჯზე, რომელიც დღეისთვისაც გრძელდება «ძველი ქალაქის» დასავლეთ კიდეზე. 2002 წელს მოპტი იყო მალის ერთ-ერთი ქალაქი, სადაც ჩატარდა აფრიკის ერთა თასის ტურნირის თამაშები. ამ მოვლენის გამო აშენდა დიდი თანამედროვე სტადიონი.

მალის მეოთხე პრეზიდენტი, ამადუ ტუმანი ტურე — ქალაქ მოპტის მაცხოვრებელია.

## გეოგრაფია 
ქალაქი მდებარეობს მდინარე ნიგერის და მისი შენაკადის ბანის შეერთების ადგილზე, დაახლოებით 460 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთში ბამაკოდან, ზღვის დონიდან 278 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქი მოპტის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. მოპტი მდებარეობს 3 კუნძულზე, რომლებიც ცნობილია როგორც «ძველი ქალაქი», «ახალი ქალაქი» და «ბანი», ამიტომ ზოგჯერ მას ეძახიან «მალის ვენეციას».

### კლიმატი 
წლის დიდი ნაწილის მანძილზე ამინდი ქალაქში ცხელი და მშრალია, მზიანი დღეების დიდი რაოდენობით. ჰაერის საშუალო დღიური ტემპერატურა ყველაზე უფრო ცხელ თვეებში (აპრილი და მაისი) — აჭარბებდა 40 °C-ს. შედარებით გრილა წვიმიან სეზონში ივნისიდან სექტემბრის ჩათვლით, თუმცა მაინც საკმაოდ ცხელა. მხოლოდ ზამთრის თვეებში (დეკემბერი და იანვარი) ჰაერის საშუალო დღიური ტემპერატურა 32 °C-ზე დაბალია.

## მოსახლეობა 
2013 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 106 262 ადამიანს. ჭარბობენ ისეთი ეთნიკური ჯგუფები, როგორებიცაა ბამბარა, ბოსო, დოგონები, სონგაი და ფულბე. ყველაზე უფრო გავრცელებული ენაა — ფულანი.

*ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა წლების მიხედვით:*

## ეკონომიკა და ტრანსპორტი 
მოპტი რეგიონის კომერციული ცენტრი და მალის ერთ-ერთი მთავარი პორტია. თევზჭერა, მეცხოველეობა და მიწათმოქმედება (განსაკუთრებით ბრინჯის წარმოება) ასევე მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივ ეკონომიკაში. მოპტი მალის მთავარი ტურისტული ცენტრია.

ბორანი მოპტის აკავშირებს ქალაქებთან ტომბუქტუ, გაო, კულიკორო და ჯენე. საბორნე კავშირი ხორციელდება აგვისტოდან დეკემბრის ჩათვლით, როდესაც მდინარეში წყლის დონე ამის საშუალებას იძლევა. 12-კმ ჯებირი მოპტის აკავშირებს ქალაქ სევარესთან, რომლის გავლითაც გადის ეროვნული ავტომაგისტრალი № 16 — ასფალტირებული ავტოგზა, რომელიც ერთმანეთთან აკავშირებს ბამაკოს და გაოს. ამას გარდა, ქალაქ სევარეში ფუნქციონირებს აეროპორტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Pictures of Mopti and villages around it

## სქოლიო
კატეგორია:მალის ქალაქები
სილჰეტი

**სილჰეტი**  (ბენგ. সিলেট) — ბანგლადეშის ერთ-ერთი უმსხვილესი ქალაქი. განლაგებულია ბანგლადეშის, სილჰეტის ოლქის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ის ესაზღვრება ინდოეთის სახელმწიფოს. მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა შეადგენს 463 198 ადამიანს  (2008 წ. აღწერის მონაცემების მიხედვით). ფართობი — 26,50 კმ². ქალაქი მუნიციპალიტეტის ცენტრი გახდა 2001 წ. მოსახლეობის სიმჭიდროვე — 17,479 ადამიანი კმ².
## ძმობილი ქალაქები
* სენტ-ოლბანსი, გაერთიანებული სამეფო
* როჩდეილი (მეტროპოლიტენის რაიონი ბორო), გაერთიანებული სამეფო
* ლონდონი, გაერთიანებული სამეფო
* ბირმინგემი, გაერთიანებული სამეფო
* ნიუ-იორკი, აშშ
## გალერეა

 05122009_Hazrat_Shahjalal_Majar_Exit_photo2_Ranadipam_Basu.jpg#/media/File:05122009_Hazrat_Shahjalal_Majar_Exit_photo2_Ranadipam_Basu.jpg|ჰაზრატ შაჰ ჯალალის სამარხი
Keane_Bridge_and_Ali_Amjad%27s_Clock,_Sylhet.jpg|ქიენის ხიდი და ალი-ამჯადის საათი
 Rose_View_Hotel.jpg|ცენტრალური კომერციული ცენტრი და სასტუმრო სილჰეტში
 ფაილი: Sylhet_Railway.jpg|სილჰეტის რკინიგზის ცენტრალური სადგური
 Sylhet_Osmani_Airport.jpg|სილჰეტის საერთაშორისო აეროპორტი

## რესურსები ინტერნეტში
*სილჰეტის ოფიციალური საიტი 
*სილჰეტი
*ისლამი ბანგლადეშში
კატეგორია:ბანგლადეშის ქალაქები
მორგოთის ბეჭედი

„**მორგოთის ბეჭედი**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეათე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ტომში იწყება შემდგომში „სილმარილიონად“ ცნობილი ციკლის მიმოხილვა.  

წიგნში განიხილება ნაწერები, რომლებსაც ჯ. რ. რ. ტოლკინი „ბეჭდების მბრძანებლის“ გამოქვეყნების შემდეგ დაუბრუნდა. ეს არის ამანის შესწავლა, ხოლო წიგნის მეორე ნაწილი ბელერიანდის ლეგენდებს ეხება.

## თავები
*აინულინდალე
*ამანის მატიანე
*გვიანდელი ქუენტა სილმარილიონი
**პირველი ფაზა
***ვალარების შესახებ
***ვალინორისა და ორი ხის შესახებ
***ელფთა მოსვლის შესახებ
***თინგოლისა და მელიანის შესახებ
***ელდანორისა და ელდალიეს უფლისწულთა შესახებ
***სილმარილებისა და ვალინორის დაბნელების შესახებ
***ნოლდორთა გაქცევის შესახებ
***მზისა და მთვარის და ვალინორის დამალვის შესახებ
**მეორე ფაზა
***ვალაქუენტა
***ფინვესა და მირიელის ამბის ადრეული ვერსია
***ელდართა კანონები და ტრადიციები
***ფინვესა და მირიელის ამბის გვიანდელი ვერსიები
***ფეანორისა და მელკორის გათავისუფლების შესახებ
***სილმარილებისა და ნოლდორთა მღელვარების შესახებ
***ვალინორის დაბნელების შესახებ
***სილმარილების გატაცების შესახებ
***ქურდების განხეთქილების შესახებ
*Athrabeth Finrod ah Andreth
*გარდაქმნილი მითები

## რესურსები ინტერნეტში
*

*05
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
შუახმელეთის ხალხები (წიგნი)

„**შუახმელეთის ხალხები**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეთორმეტე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ნაწილში შეტანილია შუახმელეთის კალენდრის, ჰობიტების გენეალოგიების, ვესტრონისა და სხვა ენების და ეპოქების ქრონოლოგიურ სტრუქტურებს. ასევე აღწერილია მეოთხე ეპოქაში ახალი წყვდიადი გონდორის თავზე და ტალ-ელმარის ამბავი.

## თავები
*პროლოგი
*დამატება ენებზე
*გენეალოგიები
*კალენდრები
*აკალაბეთის ისტორია
*წლების ამბავი მეორე ეპოქაში
*ელენდილის მემკვიდრეები
*წლების ამბავი მესამე ეპოქაში
*ჯუჯებისა და ადამიანების შესახებ
*ფეანორის ფიცი
*როსის პრობლემა
*უკანასკნელი ნაწერები
*დანგვეთ პენგოლოდი
*ლემბასის შესახებ
*ახალი აჩრდილი
*ტალ-ელმარი

## რესურსები ინტერნეტში
*

*07
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
ძვირფასი ქვების ომი

„**ძვირფასი ქვების ომი**“ () — კრისტოფერ ტოლკინის მიერ შედგენილი „შუახმელეთის ისტორიის“ მეთერთმეტე ტომი. ეფუძნება ჯ. რ. რ. ტოლკინის ხელნაწერებს.

ამ ტომში მიმოიხილება 1951 წლის „სილმარილიონის“ ხელნაწერები. წიგნში ამის გარდა შეტანილია ბელერიანდის ისტორიის ფურცლები, ჰურინის შვილების ტრაგედია, კრისტოფერ ტოლკინის განმარტებები „სილმარილიონის“ XXII თავის შედგენის შესახებ, და ქუენდების/ელდარების დისკუსია. წიგნის დასასრულს წარმოდგენილია ჯ. რ. რ. ტოლკინის მიერ შედგენილი მასალა ენტებისა და არწივების წარმოშობის შესახებ. 

## თავები
*წინასიტყვაობა
*ნაწილი პირველი. რუხი მატიანე
*ნაწილი მეორე. გვიანდელი „ქუენტა სილმარილიონი“
**ადამიანების შესახებ
**ანგბანდის ალყის შესახებ
**ბელერიანდისა და მისი სამეფოების შესახებ
**ტურგონისა და გონდოლინის აშენების შესახებ
**ჯუჯების შესახებ
**ადამიანების დასავლეთში მოსვლის შესახებ
**ბელერიანდის დანგრევისა და ფინგოლფინის დაცემის შესახებ
**„ქუენტა სილმარილიონის“ უკანასკნელი თავები
*ნაწილი მესამე. „ჰურინის მოგზაურობა“ და სხვა ჩანაწერები, რომლებიც არ შედის „ქუენტა სილმარილიონში“
**I. ჰურინის მოგზაურობა
**II. ელფვინი და დირჰავალი
**III. მაეგლინი
**IV. ენტებისა და არწივების შესახებ
**V. წლების ამბავი
*ნაწილი მეოთხე. ქუენდები და ელდარები
**A. ძირითადი ლინგვისტური ელემენტების განხილვა.
**B. ელფების სხვადასხვა ტერმინების მნიშვნელობა და გამოყენება და მათი ვარიაციები ქუენიზე, ტელერინსა და სინდარულზე.
**C. კლანების-სახელები, ელდართა დანაყოფების სხვა სახელების შესახებ შენიშვნებით.
**დანართი A. ადამიანთა ელფური სახელები
**დანართი B. ჯუჯათა ელფური სახელები
**დანართი C. ორკთა ელფური სახელები
**დანართი D. *„ენის“ აღმნიშვნელი კვენი, ქუენიური და ელფური (განსაკუთრებით ნოლდორული) სიტყვები
***შენიშვნა „ვალართა ენების შესახებ“
**ავტორის შენიშვნა „ქუენდებისა და ელდარების“ შესახებ
**რედაქტორების შენიშვნები „ქუენდებისა და ელდარების“ შესახებ
**დანართი: ქუენდების გამოღვიძების ლეგენდა (კუივიენიარნა)
*სარჩევი

## რესურსები ინტერნეტში
*

*06
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:Allen & Unwin-ის წიგნები
ბანი (მდინარე, მალი)

**ბანი** () — მდინარე მალიში, ნიგერის მარჯვენა შენაკადი.

სიგრძე — 430 კმ, მდინარის აუზის ფართობი— 101 000 კმ². ბანი წარმოიქმნება მდინარეების ბაგოესას და ბაულეს შეერთების ადგილას ბამაკოდან 160 კმ-ით აღმოსავლეთში. მდინარის სიგრძე მდინარე ბაულეს სათავიდან მდინარე ბანის შესართავამდე შეადგენს 775 კმ-ს. ბანი მთელ მის სიგრძეზე მიედინება მალის ტერიტორიაზე და ჩაედინება მდინარე ნიგერში ქალაქ მოპტისთან. მდინარის აუზის დაახლოებით 15 % მდებარეობს კოტ-დ’ივუარის ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე.

ადგილმდებარეობიდან გამომდინარე ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა მდინარის აუზში მერყეობს 500-დან 1500 მმ-მდე წელიწადში. მაგრამ რაოდენობა მკვეთრად სეზონურია — ზოგიერთ წელს ნოემბრიდან აპრილის ჩათვლით შეიძლება მოვიდეს სულ რამდენიმე მილიმეტრი წვიმა.

მდინარე მთავარ როლს თამაშობს ადგილობრივი ფაუნისათვის და მოსახლეობისათვის (სასმელი წყალი, მორწყვა, ნაოსნობა, თევზჭერა). მაგრამ, ხანგრძლივი გვალვები და ზაფხულის ძლიერი კოკისპირული წვიმები გავლენას ახდენენ მდინარის წყლის დონეზე და წყლის ხარჯზე. წყალდიდობისგან ზარალდება დაახლოებით 500 ათასი მაცხოვრებელი, ამიტომ მდინარეზე დაგეგმილია ჯებირების მშენებლობა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Bani River // Encyclopædia Britannica 
* Photographs of the Bani River at Douna.
*  .

## სქოლიო
კატეგორია:მალის მდინარეები