open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ზანგეზურის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა
**ზანგეზურის მაზრა** ()  —  რუსეთის იმპერიის, ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეული, რომლის ცენტრი  1868 წლამდე იყო ქალაქი გორისი, მანამ სანამ საბჭოთა ხელისუფლების მიერ ოფიციალურად არ გაუქმდა.

სამხრეთ კავკასიაში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, მაზრის ტერიტორია გაიყო საბჭოთა სომხეთსა და საბჭოთა აზერბაიჯანს შორის, სომხეთის შემადგენლობაში ძირითადად გადავიდა სომხებით დასახლებული პუნქტები, როგორებიც იყო: სისიანის, გორისის, კაპანისა და მეღრი რაიონები, ხოლო აზერბაიჯანმა მიიღო ლაჩინი, ქუბადლი და ზანგილანი, სადაც მოსახლეობა ძირითადად მუსულმანებისგან შედგებოდა.

## ისტორია
სომხეთის მმართველობის დროს რეგიონი იყო სომეხთა პროვინციის სიუნიქისა და სომეხთა მელიქატების ნაწილი მე -18 საუკუნის შუა პერიოდამდე, ხოლო რეგიონი ასევე იმყოფებოდა სპარსეთის იმპერიის შემადგენლობაშიც. 1770-იანი წლებსა და ტერიტორიის რუსეთის იმპერიაში გადასვლას შორის, 1813 წელს, ზანგეზურის მაზრა იყო ყარაბაღის სახანოს ტერიტორიის ნაწილი.

1850-იან წლებში ზანგეზური მაზრი შეხახისა (მოგვიანებით ცნობილი როგორც ბაქოს გუბერნია) და ერევნის გუბერნიების შემადგენლობაში იყო. 1868 წლის 25 თებერვალს, ელიზაბედპოლის გუბერნიის დაარსების შედეგად, ზანგეზურის მაზრა შუშის მაზრს ეკუთვნოდა, ბაქოსა და ერევანის გუბერნიების ორდუბადის მაზრის ნაწილებისგან. რუსეთის იმპერიის დაცემის შემდეგ ყარაბაღი, ნახიჩევანი და ზანგეზური გახდა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის ტერიტორიული დავის საგანი. 1918 წელს ბრიტანულმა ძალებმა აიღეს ქალაქი ბაქო, გენერალმა უილიამ ტომსონმა, რომელიც მოკავშირეთა ძალებს წარმოადგენდა, მთიანი ყარაბაღი ზანგზურის მაზრასთან ერთად ცნო აზერბაიჯანის ტერიტორიის ნაწილად. მან დაადასტურა აზერბაიჯანის მთავრობის მიერ ხოსროვ ბეი სულთანოვის დანიშვნა ყარაბაღის გენერალ-გუბერნატორად. 1919 წელს მთიანი ყარაბაღის სომხურმა ასამბლეამ აღიარა აზერბაიჯანის უფლებამოსილება. რეგიონში საბჭოთა მმართველობის დამყარების შემდეგ, ზანგეზური სომხეთს აზერბაიჯანის სსრ-მ გადასცა, როგორც „მეგობრობის სიმბოლო“.

## დემოგრაფია
1897 წელს რეგიონში ჩატარებული აღწერის თანახმად, მაზრის მთლიანი მოსახლეობა 137 871 ადამიანს შეადგენდა, მათგან 71 206 თათარი იყო (თანამედროვე აზერბაიჯანელები), 63 622 იყო სომეხი, 1 807 ქურთი, 1 006 რუსი, ხოლო დანარჩენები სხვა უმცირესობების წარმომადგენლები.რეგიონში სულ 326 სოფელი მდებარეობდა. მოსახლეობა ძირითადად დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით, მებაღეობით, მეღვინეობით, ბამბის მოყვანით, მესაქონლეობითა და სპილენძის გამოდნობით. დაბლობის ფართობი გამოიყენებოდა ბამბის მოსაშენებლად, რომელზეც წელიწადში 20 000 გირვანქა ბამბა მოჰყავდათ. რეგიონში ვენახები მოიცავდა 4 494 დესიატინა (ძველი საზომი ერთეული) მიწას, რომლისგანაც მიღებული მოსავალი დაახლოებით 106 860 გირვანქა ყურძენს შეადგენდა. 1890 წელს დაახლოებით შეგროვებული იქნა თითქმის 3 728 გირვანქა აბრეშუმი. 1891 წლის სტატისტიკური მონაცემების თანახმად, აქ 9 784 ცხენი იყო, 83 000 პირუტყვი, 780 ბუფალო, 133 648 ცხვარი, 4 600 თხა, 7 008 ვირი და 1 505 ჯორი.

## ლიტერატურა
*Массальский В. И.,. Зангезурский уезд // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## რესურსები ინტერნეტში
* Dane spisu powszechnego z 1897 (ros.) 
*Hasło *Зангезурский уезд* w "Słowniku encyklopedycznym Brockhausa i Effrona" 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ტონგის ფეხბურთის ასოციაცია

**ტონგის ფეხბურთის ფედერაცია** — ფეხბურთის მმართველი ორგანო ტონგაში. დაარსდა 1965 წელს. ოკეანეთის საფეხბურთო კონფედერაციასა და ფიფაში გაწევრიანდა 1994 წელს. არის ტონგის უმაღლესი ლიგისა და ტონგის თასის ორგანიზატორი. მისი ორგანიზებით იმართება ტონგის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრები.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო ფედერაციები
კატეგორია:ტონგის ფეხბურთი
კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო ფედერაციები
განძასარის მონასტერი

**განძასარის მონასტერი** () — XIII საუკუნის სომხური სამოციქულო კათედრალი. მდებარეობს მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში, სოფელს ვანქის მახლობლად. განძასარის მონასტერი ისტორიულად რეგიონის ყვეელაზე მნიშვნელოვანი მონასტერი იყო. სომხეთის არქიტექტურის ერთ-ერთი ნიმუში მკვლევართა შორის მდიდრულად გაფორმებული გუმბათითაა ცნობილი.

## აღწერა
მონასტერი ბორცვის წვერზე, ზღ. დონიდან 1270 მეტრის სიმაღლეზე, სოფელ ვანქის სამხრეთ-დასავლეთით, აღდარის რაიონში მდებარეობს. კედლებით გარშემორტყმული მონასტერი მოიცავს ნართექსს, საცხოვრებელ კვარტალს, ეპისკოპოსის რეზიდენციას, სკოლის შენობასა და საწყობს. საცხოვრებელი ნაწილი მონასტრის ჩღდილოეთით მდებარეობს და XVII საუკუნეშია აგებული. აღმოსავლეთ მხარეს 1689 წლით დათარიღებული საწყობი მდებარეობს. ორსართულიანი სკოლის შენობა 1898 წელს აიგო. მონასტრის სამხრეთით ძველი სასაფლაო მდებარეობს, სადაც მღვდლები, ეპისკოპოსები და ცნობილი მელიქები არიან დაკრძალული.

## არქიტექტურა
მთავარი ტაძარი იოანე ნათლისმცემლის სახელზეა აგებული. ტაძარს კვადრატული საფუძველი აქვს. ეკლესიის ექსტერიერის ზომებია: 11,8 მ x 17,4 მ. ტაძარი ცნობილია მდიდრულად გაფორმებული 16 მხარიანი გუმბათით.

 მოხატულობის დიდი ნაწილი ქრისტეს წამებას, ადამსა და ევას, ორ ქტირორსა (ტაძრის მაკეტით ხელში) და გეომეტრიულ ფიგურებს ასახავს. ანატოლი ლ. იაკობსონი განძასარის მონასტერს სომხური არქიტექტურის „ენციკლოპედიას“ უწოდებს,

თომას დე ვაალმა 1997 წელს განძასარის მონასტერი ყარაბაღში ყველაზე ცნობილ მონასტრად აღიარა, რომელმაც „ყარაბაღის მითიური სტატუსი შეითავსა“. ფელიქს კორლი წერს, რომ „ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის კათედრალთან ერთად განძასარის მონასტერი ყარაბაღელი სომხების ისტორიისა და იდენტობის ძლიერი სიმბოლოა“.

## ბიბლიოგრაფია
* Yakobson, Anatoly L. “From the History of Medieval Armenian Architecture: the Monastery of Gandzasar,” in: *Studies in the History of Culture of the Peoples in the East*. Moscow-Leningrad. 1960.
*Գանձասարի վանքի նորահայտ արձանագրությունը 
*Արցախի հոգևոր թեմի պատմությունը վավերագրերում (1813-1933) 

## რესურსები ინტერნეტში
*Gandzasar.com - Gandzasar Monastery (official site)
*Program about Gandzasar Monastery by Vem Radio 

## სქოლიო
კატეგორია:1238 წელს დასრულებული შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
კატეგორია:აზერბაიჯანის შენობა-ნაგებობები
ფლორა კარიმოვა

**ფლორა კარიმოვა** (; დ. 23 ივლისი, 1941, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი პოპულარული მომღერალი, სამოქალაქო უფლებათა აქტივისტი და აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი.

## ადრეული ცხოვრება
ფლორა კარიმოვა, თავისუფლების აქტივისტი და საბჭოთა-ევროპული პოპის, როკის და ჯაზის სტილის მუსიკალური ჟანრების დამაარსებელი, დაიბადა ბაქოში, 1941 წლის 23 ივლისს. მისივე თქმით, ის იყო არასასურველი შვილი; მისი დედა ცდილობდა ორსულობის შეწყვეტას, თუმცა ამის გაკეთება კანონიერი გზით საბჭოთა კავშირში არსებული აბორტსაწინააღმდეგო კანონების გამო შეუძლებელი იყო.

## ადრეული კარიერა
1965 წელს ფლორა კარიმოვა ჩაირიცხა ნარიმანოვის სამედიცინო ინსტიტუტში სამედიცინო ბიზნესის სპეციალობით; ხსენებულ ინსტიტუტში სწავლა 1971 წელს. შემდეგ, 1972-1977 წლებში, იგი სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში ვოკალური ხელოვნების სპეციალობით, სადაც მან ხმა გააძლიერა ოთხ ოქტავარზე. ამ პერიოდში იგი გახდა გამოჩენილი პოპულარული აზერბაიჯანელი საბჭოთა პოპ მომღერალი. კარიერის ადრეულ ეტაპზე, 1955-1967 წლებში, იგი ძირითადად პოპ და კლასიკურ სტილს მღეროდა. მოგვიანებით, 1967 წელს ფლორა კარიმოვამ პირველად იმღერა ეროვნულ ორკესტრთან ერთად. მისი უნიკალური და ბრწყინვალე, ჯერჯერობით არაჩვეულებრივი, მიმზიდველი ხმა აღელვებდა და მნიშვნელოვნად იზიდავდა აუდიტორიას.

## პირველი ქალი მძღოლი საბჭოთა აზერბაიჯანში
1967 წელს, იგი გახდა პირველი აზერბაიჯანელი საბჭოთა ქალი-მძღოლი, რომელიც მართავდა პირველ ჟიგულის მანქანას. იგი თავის მანქანაში ხშირად ჩნდებოდა მუსიკალური ესკიზებით.

## აზერბაიჯანის პირველი სახალხო არტისტი
ფლორა კარიმოვას ჩაწერილი და გამოუშვებული აქვს ოცზე მეტი სოლო ალბომი. 1992 წელს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის წოდება. ამრიგად, ფლორა კარიმოვა დამოუკიდებელი აზერბაიჯანის ისტორიაში გახდა პირველი მომღერალი, რომელსაც ეს ტიტული მიენიჭა.

## პირადი ცხოვრება
კარიმოვა ორჯერ არის დაქორწინებული, ჰყავს ქალიშვილი და ვაჟი. მისი პირველი ქორწინება შედგა პროფ. დოქტორ. იბრაჰიმ ტოპჩუბაშოვისტან, 1969 წელს. მეორედ დაქორწინდა 1988 წელს, ფაიკ შაფიევზე.

იბრაჰამ ტოპჩუბაშოვმა ფლორა კარიმოვას მუსიკალური და არტისტული უნარების დახვეწაში დიდი როლი ითამაშა.

1969 იგი დაქორწინდა პროფესორ იბრაჰიმ ტოპჩუბაშოვზე. მისი დიდება წარმოუდგენლად გაიზარდა. იბრაჰიმოვი გარდაიცვალა ერთი წლის შემდეგ, 1970 წელს. გარდაცვალებამდე, პროფესორი იბრაჰიმოვი მივლინებაში იმყოფებოდა თურქეთში, სადაც ის შეხვდა ცნობილ თურქ მომღერალს ნესრინ სიფაჰს და მიიწვია ბაქოში რათა კონცერტი გაემართა. პროფესორ იბრაიმოვის გარდაცვალების შემდეგ, კარიმოვამ გააცნობიერა მისი სურვილი და სიფჰის კონცერტი მოაწყო ბაქოში, იაშილის თეატრში. ამ წლის განმავლობაში იგი საზოგადოებაში არ მღეროდა.

1987 წელს იგი მეორედ დაქორწინდა ფაიკ ბეიზე, რომელიც საბჭოთა მილიონერი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფლორა კარიმოვა ews.day.az-ზე
* ფლორა კარიმოვა musavat.com-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვასქენიანის თეოლოგიური აკადემია

**ვასქენიანის თეოლოგიური აკადემია** ასევე ცნოილი, როგორც **ვაზგენიანის სემინარია** — სომხური სამოციქულო ეკლესიის სემინარია, რომელიც მდებარეობს სევანის ნახევარკუნძულზე, სევანის ტბის მახლობლად. აკადემია ფუნქციონირებს ეჩმიაძინის ყოვლადწმინდა ტაძრის ზედამხედველობის ქვეშ.

## ისტორია
]]
ვასქენიანის ეოლოგიური აკადემია ხელახლა დაარსდა 1990 წელს. აკადემია კათოლიკოს ვასქენ I-ის დროს გაიხსნა. აკადემიის გახსნა გარეგინ II-ის პირდაპირი ინიციატივაც იყო, რომელიც იმ დროისთვის სომხური კათოლიკური ეკლესიის უზენაესი პატრიარქი და არარატის პონტიფიკატი დიოცეზი იყო. 

ვასქენიანის სემინარიის არსებობის ხანაში აკადემიას ყოველთვის ზედამხედველობდნენ კათოლიკოსები. აკადემიას რამდენიმე დეკანი ჰყავდა: ხორენ მარტიროსიანი, სასუნ ვარდანიანი, არქიმანდრიტი არაქელ ქარამიანი (მოგვიანებით არქიეპისკოპოსი), მინას მარტიროსიანი, ბაგრატ გალსთანიანი (მოგვიანებით არქიეპისკოპოსი), გარეგინ ჰარუთჯუნიანი და მკრტიჩ პროშიანი (2004 წლიდან დღემდე). 

დაარსების დღიდან აკადემიის პროგრამები და განრიგი იცვლება. სემინარია მასპინძლობს სხვადასხვა სიმპოზიუმს. აკადემიას ყოველწლიურად ასობით პილიგრიმი სტუმრობს.

## ნაგებობები
ვასქენიანის აკადემია სევანის ტბის მახლობლად, სევანის ანხევარკუნძულზე მდებარეობს. თავდაპირველად სემინარიას ჰქონდა დამხმარე შენობა, რომელიც კათოლიკოს მკრტიჩ ხრიმიანის (1892-1907) ზედამხედველობით აიგო. 1990-იანი წლების დასაწყისში აქ საკლასო ოთახები, საერთო საცხოვრებელი და სასადილო ოთახი ფუნქციონირებდა. სემინარიის ზრდასთან ერთად სემინარიის საკუთრებაც გაფართოვდა და მას ქვის შენობა დაემატა, რომლებშიც საკლასო ოთახები განთავსდა. თავდაპირველი შენობა საერთო საცხოვრებელი გახდა. სასადილო დარბაზი ამ ორ შენობას შორის მოათავსეს. აკადემიას კიდევ ერთი შენობა 2004 წელს დაემატა და მისი ტევადობა კიდევ უფრო გაიზარდა აზალი საერთო საცხოვრებლის შექმნით. 

აკადემია მოიცავს წმინდა კარაპეტისა და წმინდა მოციქულთა ეკლესიებს. აკადმია მოიცავს 5 სალექციო დარბაზ, ბიბლიოთეკასა და ოფისებს.

## პროგრამები
მას შემდეგ, რაც ვასქენიანის თეოლოგიურ აკადემიაში სტუდენტთა რაოდენობა ძალიან გაიზარდა, სტუდენტები მე-4, მე-5 და მე-6 საგანმანათლებლო წელს გევორქიანის თეოლოგიურ სემინარიაში აგრძელებენ. სემინარიის სასწავლო გეგმის საფუძველი მოიცავ თეოლოგიას, ისტორიას, ლიტერატურას, ხელოვნებას, ახალ და ძველ აღთქმას, ლიტურგიასა და სომხური ეკლესიის ტრადიციას. ყოველწლიურად სტუდენტებმა დიდი რაოდენობით წერილობითი ნაშრომი უნდა შექმნან, რომელითაც საარქივო და ისტორიული მიზნით ყოველწლიურად კატალოგები და შრომები დგინდება. 2005 წელს სემინარიაშის მნიშვნელოვანი ნაშრომების თარგმნის პროგრამა ამოქმედდა. მთარგმნელობითი ნიჭის მქონე სტუდენტები მთავარ ნაშრომებს ინგლისურ, რუსულ და სხვა ენებზე თარგმნიან. თარგმანები რედაქტირდება და იბეჭდება. 2005 წლიდან აკადემიაში მოქმედებს მწვანე თეოლოგიის პროგრამა, რომელიც ეკოლოგურ საკითხებზე ამახვილებს ყურადღებას.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Mother See of Holy Etchmiadzin: Vaskenian Theological Academy 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის სემინარიები
კატეგორია:სომხეთის შენობა-ნაგებობები
ყაზახის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა
**ყაზახის მაზრა** () — რუსეთის იმპერიის, შემდეგ კი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელისაბედპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი მაზრა, რომლის ადმინისტრაციული ცენტრი 1868 წლიდან მდებარეობდა ქალაქ ყაზახში, საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, რეგიონის ეს სტატუსი 1929 წელს ოფიციალურად ჩამოერთვა.

## გეოგრაფია
ყაზახის მაზრა მდებარეობდა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, რომელიც ესაზღვრებოდა საქართველოსა და ერევნის გუბერნიებს ჩრდილოეთით და ჩრდილო-დასავლეთით, ხოლო აღმოსავლეთით კი ესაზღვრებოდა ელიზავეტპოლის მაზრა. მაზრას მთლიანი ტერიტორია იყო 6 024,2 კვადრატული ვერსი. მაზრის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში  გავრცელებული იყო მთიანი რელიეფი, ჩრდილო-აღმოსავლეთი ნაწილი კი ძირითადად დაბლობებისგან შედგებოდა. მაზრის ორი მესამედი დაფარული იყო მცირე კავკასიონის სევანის და შაჰ-დაღის მთის მწვერვალებით, რომელიც ერევვნისა და ელისაბედპოლის გუბერნიებს ჰყოფდა, შემდეგ სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ მიემართებოდა, აქ მდებარე დაბლობზე კი მდინარე მტკვარს ხვდებოდა.

## ისტორია
ყაზახის სასულთნო არსებობდა მე -15 საუკუნიდან, მოგვიანებით იგი საქართველოს ტერიტორიებთან ერთად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში გადავიდა. ყაზახი მაშინ წარმოადგენდა საქართველოს გუბერნიის ნაწილს 1868 წლამდე, მანამ სამამ ელისაბედპოლის გუბერნია დაარსდებოდა. ყაზახის მაზრა იყო ერთ-ერთი პირველი ადგილი, სადაც 1918 წლის დასაწყისში დაიწყო აჯანყებები რუსული მმართველობის წინააღმდეგ. 1929 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ მაზრა გააუქმა და მის მაგივრად 1930 წლის 8 აგვისტოს შეიქმნა ყაზახის რაიონი. რეგიონში მდებარეობდა მნიშვნელოვანი სარკინიგზო სადგური, რომელიც აკავშირებდა ელიზავეტპოლის გუბერნიას ერევანთან და ყარსთან ტრანსკავკასიური სარკინიგზო მაგისტრალის მეშვეობით.  1926 წლიდან საბჭოთა კავშირის მიერ აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა 121 255- ადამიანამდე იყო გაზრდილი, რომელთაგანაც 110 550 აზერბაიჯანელი თურქი იყო, 3 632 - სომეხი, 3 816 - რუსი, ხოლო 1 543 კი გერმანელი.. მაზრის პირველ ადგილს იკავებდა ელიზავეტპოლის გუბერნიაში, მისი მამრობითი სქესის ადამიანების რაოდენობის მიხედვით. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით, მებაღეობით და თამბაქოს მოშენებით იყო დაკავებული. მატყლის წარმოებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რეგიონის ეკონომიკაში. ყაზახის მაზრაში მთლიანი გუბერნიიდან ყველაზე ნაკლები საწარმოები და ქარხნები მდებარეობდა. 1891 წლის სტატისტიკური მონაცემების თანახმად, აქ იყო 10 590 ცხენი, 2 700 ვირი და ჯორი, 77 826 მსხვილფეხა საქონელი, 8 107 ბუფალო, 251 000 ცხვარი, 14 100 თხა და 10 468 ღორი.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
ამარასის მონასტერი

**ამარასის მონასტერი** () — სომხური მონასტერი მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე, სოფელ სოსის მახლობლად, მართუნის პროვინციაში (აზერბაიჯანის მიერ *დე იურედ* აღიარებული ხოჯავენდის რაიონი). ამარასის მონასტერი შუა საუკუნეებში სომხეთის მოწინავე რელიგიური და საგანმანათლებლო ცენტრი იყო.

## ისტორია
შუა საუკუნეების ჟამთააღმწერლების, ფავსტოს ბუზანდისა და მოვსეს კალანკატვაცის აზრით, ამარასის მონასტერი IV საუკუნის დასაწყისში წმინდა გრიგოლ განმანათლებელმა ააგო. ამარასის მონასტერში დაკრძალეს წმ. გრიგოლ განმანათლებლის შვილიშვილი წმ. გრიგორისი (გ. 338 წელს). სამარხი დღემდე შემორჩენილია წმ. გრიგორისის XIX საუკუნის აფისიდის ქვეშ. V საუკუნეის დასაწყისში სომხური ანბანის შემქმნელმა, მესროპ მაშტოცმა ამარასის მონასტერში დამწერლობის შემსწავლელი პირველი სკოლა დააარსა.

XIII საუკუნეში ამარასის მონასტერი მონღოლებმა გაძარცვეს, 1387 წელს კი თემურ-ლენგის შემოჭრის დროს გაანადგურეს. ტაძარი კიდევ ერთხელ XVI საუკუნეში გაანადგურეს. XVII საუკუნის მეორე მეოთხედში განაახლეს და ტაძრის დამცავი კედლები ააშენეს. მოგვიანებით ამარასის მონასტერი გააუქმეს და XIX საუკუნის პირველ ნახევარში ტაძარი რუსეთის იმპერიის ჯარის სასაზღვრო ციხესიმაგრედ აქციეს. 

1848 წელს სომხეთის სამოციქულო ეკლესიამ ტაძარი დაიბრუნა. სამხედრო ოკუპაციის დროს ტაძრის ნაწილი დაზიანდა, რის გამოც ძველი ტაძრის ადგილას ახლის აგება გახდა საჭირო. ახალი ტაძარი წმ. გრიგორისის სახელზე 1858 წელს ააშენეს. მშენებლობის ხარჯები ქალაქ შუშაში მცხოვრებმა სომხებმა გაიღეს. სამნავიანი ბაზილიკა თეთრი ქვისგანაა აშენებული და დღემდე ფუნქციონირებს.

საბჭოთა კავშირის ხანაში მონასტერი გაუქმებული იყო.

## წმინდა გრიგორისის სამარხი
წმინდა გრიგორისი თავდაპირველად წმინდა გრიგორისის ტაძრის აღმოსავლეთ ნაწილის ბოლოში იყო დაკრძალული. 489 წელს ვაჩაგან III პიუსმა, კავკასიის ალბანეთის მეფემ, ამარასის ტაძარი აღადგინა და წმ. გრიგორისის ნაშთებისთვის ახალი სამლოცველო ააგო. 

წმ. გრიგორისის ტაძრის ქვეშ არის სამარხი, რომელთან მისვლას დასავლეთი ნაწილის ბოლოდან საფეხუროვანი კიბით არის შესაძლებელი. აღმოსავლეთ ნაწილის ბოლოში დალუქული გასასვლელი მიუთითებს, რომ თავდაპირველად სამარხამდე შესასვლელი აღმოსავლეთითაც არსებობდა. სამარხი ოთახის სიგრძე 3,75 მეტრი, სიგანე — 1,9 მეტრი, ხოლო სიმაღლე 3,5 მეტრია. სტრუქტურის ზედა ნახევარი თავდაპირველად მდებარეობდა მიწის ზემოთ 1,5 მ მეტრის სიმაღლეზე, თუმცა ამჟამად მთლიანად მიწისქვეშაა. სამარხი X საუკუნით თარიღდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის კულტურა

## რესურსები ინტერნეტში
* Amaras Monastery, official site
* 3D Model 

## სქოლიო
კატეგორია:IV საუკუნის ეკლესიები
აპოელა ედელი

**აპოელა ედელი** (; დ. 17 ივნისი, 1986, იაუნდე, კამერუნი) — სომხეთში დაბადებული  კამერუნელი კარიერადასრულებული პროფესიონალი ფეხბურთელი. იგი 2005-2006 წლების სეზონში თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

## საკლუბო კარიერა
აპოელა ედელი დაიბადა 1986 წლის 17 ივნისს, იაუნდეში, კამერუნში, ხოლო 2002 წელს საცხოვრებლად სომხეთში გადავიდა. 2003 წელს მან კონტრაქტი პიუნიკთან გააფორმა. 2005 წელს აპოელა ედელი კარლ ლომბესთან ერთად კლუბ რაპიდს შეუერთდა: მან წინა კლუბთან კონტრაქტი სეზონის განმავლობაში გაწყვიტა. პიუნიკმა აღნიშნული საქმე ფიფას დავის გადამწყვეტ კომიტეტს წარუდგინა. 2007 წლის 4 აპრილს შესაბამისმა დეპარტამენტმა გადაწყვეტილება მიიღო და ეს გადაწყვეტილება მხარეებს 3 აგვისტოს გადაუგზავნა; გადაწყვეტილების თანახმად ედელს პიუნიკისთვის 15,000$ უნდა გადაეხადა.

რაპიდიდან წასვლის შემდეგ, იგი თავისუფალი აგენტის სტატუსით, უფასოდ, აიყვანა კლუბმა პარი სენ-ჟერმენმა. კლუბთან კონტრაქტის გაფორმების შემდეგ, იგი გახდა კლუბის მეორე მეკარე მაიკლ ლანდარეის, ჯერმ ალონზოსა და გრეგორი კოუპეტს შორის. 2017 წლის 16 ნოემბერს, მან საკუთარი პირველი თამაში ჩაატარა პარი სენ-ჟერმენში (გვინეას წინააღმდეგ); ლორის არნაუდის ტრავმის მიღების შემდეგ, იგი არა როგორც მეკარე, არამედ როგორც ფორვარდი ჩაერთო თამაშში. კლუბში ჩატარებულ მეორე სეზონში, შედგა მისი დებიუტი საფრანგეთის საფეხბურთო თასზე, ნანსის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში; თამაში პარი სენ-ჟერმენმა ანგარიშით 2-1 მოიგო. მისი დებიუტი აგრეთვე შედგა უეფა თასზეც (ვოლფსბურგის წინააღმდეგ). ლე გეანის ზედამხედველობის ქვეშ, იგი მხოლოდ 4-ჯერ გამოჩნდა. ლე გეანის თანამდებობიდან გათავისუფლების შემდეგ მის ადგილზე დაინიშნა ანტონ კომბაური. ანტონ კომბაურის ზედამხედველობის ქვეშ, ედელს მიეცა მეტი სათამაშო დრო; 2009 წლის 28 ნოემბერს, გრეგორ კუპეტის ტრავმის მიღების შემდეგ, იგი გუნდის პირველ მეკარედ იქცა. 2009 წლის 16 დეკემბერს შედგა მისი დებიუტი ლიგაზე; აღნიშნულ შეხვედრაში პარი სენ-ჟერმენი ლანსის დაუპირისპირდა და თამაში ფრედ, 1:1 დასრულდა. კუპეტის ტრავმის მოშუშების შემდეგ, იგი კვლავ მეორე მეკარე გახდა, თუმცა სეზონის დასაწყისში კუპერის მიერ ნაჩვენები ცუდი თამაშის გამო, მან პირველობა კვლავ დაიბრუნა. 2010 წლის 29 ნოემბერს, ედელმა შეცდომა დაუშვა ლიონის წინააღმდეგ გამართულ მატჩში და ამით კლუბმა ლიგა პირველის ცხრილის სათავეში მოქცევის შანსი დაკარგა.

## საერთაშორისო კარიერა
ედელს, რომელიც კამერუნში დაიბადა და გაიზარდა, ორმაგი ეროვნება აქვს; მან ფრანგი მწვრთნელის, ბერნარ კასონის ხელმძღვანელობით, სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში თამაში გადაწყვიტა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Indian Super League Profile .
* Apoula Edel at RomanianSoccer.ro (in Romanian) and StatisticsFootball.com 
* 
* 
* Apoula Edel at WorldFootball.net
* Apoula Edel at FootballDatabase.eu

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 17 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სოჭის ავტოდრომი

**სოჭის ავტოდრომი** () — ადრე ცნობილი, როგორც **სოჭის საერთაშორისო სარბოლო წრე** და **სოჭის ოლიმპიური პარკის სარბოლო წრე** — 5 848 კმ-ის სიგრძის ფორმულა 1-ის მუდმივი სარბოლო ტრასა, რომელიც მდებარეობს შავი ზღვის საკურორტო ქალაქ სოჭში, რუსეთის ფედერაციული სუბიექტის, კრასნოდარის მხარეში.

სოჭის სარბოლო წრე პეკინის ოლიმპიური მწვანე სარბოლო წრისა და სიდნეის ოლიმპიური პარკის სარბოლო წრის მსგავსია იმით, რომ ყოფილ ოლიმპიურ კომპლექსს გარს არტყამს, ამ შემთხვევაში, სოჭის ოლიმპიურ პარკს, რომელმა 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს უმასპინძლა. 2014 წელს ამ სარბოლო წრეზე რუსეთის გრანპრის მსოფლიო ჩემპიონატის ინაუგურაცია გაიმართა.

2015 წელს სოჭის ავტოდრომზე TCR-ის საერთაშორისო სერიის რბოლა გაიმართა, რომლის მხარდამჭერიც TCR-ის რუსეთის სერია და SMP F4 ჩემპიონატი იყო.

## განვითარება
 წელი]]
თავდაპირველად საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტი დათანხმდა იმას, რომ ტრასის მშენებლობა 2015 წლამდე გადადებულიყო, თუკი ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მზადების პროცესი ხელს შეუშლიდა, რადგანაც თამაშები დროულად და უწყვეტად უნდა ჩატარებულიყო. 2011 წლის ოქტომბერში რუსეთის მთავრობამ სარბოლო წრის ასაშენებლად 195.4 მილიონი აშშ დოლარი გამოყო.

სოჭის ოლიმპიური პარკის სარბოლო წრის მშენებლობით საბოლოოდ დასრულდა რუსეთის გრანპრის ოცდაათწლიანი კამპანია, რომელიც ჯერ კიდევ 1983 წელს „საბჭოთა კავშირის გრანპრის“ იდეით დაიწყო, თუმცა „ბიუროკრატიული მიზეზების“ გამო რამდენიმე უშედეგო ცდის შემდეგ გაუქმდა. 

სარბოლო წრემ ავტომობილების საერთაშორისო ორგანიზაციისგან საბოლოო თანხმობა 2014 წლის აგვისტოში მიიღო.

## სარბოლო წრე
 წლის რუსეთის გრანპრის დასაწყისი]]
5 848 კმ-იანი საბროლო წრე ფორმულა ერთში რიგით მეოთხე ყველაზე გრძელი სარბოლო წრეა ბელგიის Spa-Francorchamps-ის, ბაქოს სარბოლო წრის (აზერბაიჯანი) და სილვერსტოუნის წრის (გაერთიანებული სამეფო) შემდეგ. სარბოლო წრე აგებულია სოჭის ოლიმპიური პარკის ირგვლივ, სადაც 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშებისთვის  ყინულის ჰოკეის, სწრაფი სრიალის, ფიგურული სრიალისა და სხვა სახეობების არენები აიგო. სარბოლო წრე გარს აკრავს ოლიმპიურ სტადიონს „ფიშტი“, სადაც 2014 წლის ზამთრის ოლიმპიური თამაშების გახსნისა და დახურვის ცერემონიები გაიმართა. 

სარბოლო წრე გერმანელმა არქიტექტორმა, ჰერმან ტილკემ დააპროექტა. ტრასა ოლიმპიური პარკის ჩრდილოეთ ფერდობზე, რკინიგზის სადგურის გვერდით იწყება და სამხრეთ-დასავლეთით შავი ზღვისკენ მიუყვება. ტრასა ჩაუვლის სოჭის მედალთა პლაზას (ოლიმპიური მედლებით დაჯილდოების პოდიუმი), შემდეგ წრეს არტყამს პლაზას საათის ისრის საპირისპირო მიმართულებით და სამჯერ უვლის გარს ყინულის სასახლეს „დიდი“. მოსახვევების შემდეგ სარბოლო წრე ჩრდილოეთით, ოლიმპიური პარკის საზღვრისკენ, ოლიმპიური სოფელის ზემოთ და ადლერ-არენისკენ მიემართება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ზამთრის ოლიმპიური თამაშები 2014

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Sochi Autodrom photos 
*OMEGA Center (official development site)
*Sochi Autodrom Guide 
*Sochi Autodrom on Google Maps (Current Formula 1 Tracks)

## სქოლიო
კატეგორია:ფორმულა 1-ის სარბოლო წრეები
კატეგორია:სოჭი
კაგაიან-დე-ორო

**კაგაიან-დე-ორო** (; ) — ქალაქი ფილიპინების კუნძულ მინდანაოზე, მის ჩრდილოეთ ნაწილში. აღმოსავლეთ მისამისის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა — 568 283 ადამიანი (2010 წლის შეფასება).

## გეოგრაფია 
ქალაქი კაგაიან-დე-ორო მდებარეობს ფილიპინების სამხრეთით, კუნძულ მინდანაოს ჩრდილოეთ ნაწილში, მაკაჯალარის ყურის ნაპირზე. სამხრეთიდან ესაზღვრება ბუკიდნონის პროვინცია და ჩრდილოეთი ლანაო, აღმოსავლეთიდან — ქალაქი ტაგოლოანი, დასავლეთიდან — ქალაქი ოპოლი.

## ისტორია 
ქალაქის ტერიტორიაზე პირველი დასახლების კვალი ჩნდება ძვ. წ. 337 წელს. ქრისტიანებსა და მუსულმანებს შორის დაპირისპირება რეგიონში გაგრძელდა კიდევ 250 წელი. 

1738 წელს ესპანელებმა საბოლოოდ დაამყარეს თავიანთი ხელისუფლება ქალაქის ტერიტორიაზე. 1818 წელს მისამისმა მიიღო პროვინციის სტატუსი და მისი ოთხიდან ერთ-ერთი ოლქი გახდა პარტიდოს-დე-კაგაიანი () და ლურდესის სკოლა. 1950 წელს ფილიპინების დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ პრეზიდენტმა ელპიდიო კირინომ კაგაიანს მიანიჭა ქალაქის სტატუსი. მსხვერპლთა რიცხვა 580 ადამიანს მიაღწია.

## მოსახლეობა 
ქალაქი XXI საუკუნეში სწრაფად იზრდება. 2000 წელს მისი მოსახლეობა შეადგენდა 389 718 კაცს, ხოლო 2010 წლის შეფასებით — 568 283 ადამიანი იყო. 

## ეკონომიკა 
თანამედროვე კაგაიან-დე-ორო ხასიათდება ისეთი მახასიათებლით, როგორიცაა მოსახლეობის სწრაფი ზრდა. ქალაქის ეკონომიკური საფუძველი მოიცავს: სოფლის მეურნეობის კულტურებსა და ტურიზმს. ქალაქში კარგადაა განვითარებული ინფრასტრუქტურა. ქალაქის შემოგარენში მოჰყავთ ბრინჯი და სიმინდი. ქალაქში დარეგისტრირებულია 30 000 მანქანა. ქალაქში არის ნავსადგური, საიდანაც სრულდება საზღვაო რეისები ხუთი მიმართულებით. ქალაქშია ასევე აეროპორტი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინების ქალაქები
კატეგორია:ფილიპინების პროვინციული დედაქალაქები
ართავაზდ კარამიანი

**ართავაზდ კარამიანი** (, აგრეთვე ცნობილი როგორც **არტიომ კარამიანი**; დ. 14 ნოემბერი, 1979, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით იყო მარცხენა ნახევარმცველი/მარცხენა მცველი. იგი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. ართავაზდი არის აგრეთვე ფეხბურთელი, არმან კარამიანის ტყუპი ძმა.

## საკლუბო კარიერა
ართავაზდ კარამიანმა პროფესიონალური ფეხბურთის თამაში 1996 წელს დაიწყო. ამ წელს, ის და მისი ძმა არმან კარამიანი საფეხბურთო კლუბ არაბკირს შეუერთდნენ. 1997 წელს ძმები სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ პიუნიკს შეუერთდნენ. ართავაზის პიუნიკში ყოფნის დროს კლუბმა მოიგო: სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა (2001, 2002), სომხეთის თასი (2002) და სომხეთის სუპერთასი (1997, 2002). 1999 წელს ორივე ძმა კილიკიაში გადავიდა, ხოლო 2002 წელს კვლავ პიუნიკში დაბრუნდნენ. 2003 წელს ორივე მათგანმა კონტრაქტი გააფორმა საბერძნეთის ფეხბურთის ლიგის კლუბ პანაჩაიკის. 2003 წლიდან 2004 წლამდე, ტყუპები თამაშბდნენ უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ არსენალ-კიევში. 2004 წელს ორივე მათგანი შეუერთდა ლიგა პირველი კლუბ რაპიდს. ართავაზდი კლუბში მთელი სეზონი დარჩა, ხოლო არმანმა ეს სეზონი გამოტოვა. ართავაზდის კლუბში თამაშის პერიოდში, რაპიდი გახდა 2005-2006 წლების დივიზია-A-ს ჩემპიონატის ფინალისტი და მოიგო 2005-2006 და 2006-2007 წლების „კუბიკ რუმინი“. კლუბი აგრეთვე გავიდა 2005-2006 წლების ეურო თასის მეოთხედფინალში. 2007 წელს ორივე ძმა კლუბ რიმაშოარას შეუერთდა. მომდევნო სეზონში, კლუბი იყო 2008-2009 წლების ლიგა პირველის ჩემპიონატის ფინალისტი.

## საერთაშორისო კარიერა
ართავაზდ კარამიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში შედგა 2000 წლის 9 იანვარს, გვატემალას წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, რომელიც ფრედ, ანგარიშით 1:1 დასრულდა. ამის შემდგომ მან 10 წლის განმავლობაში 50 თამაშში მიიღო მონაწილეობა და გაიტანა 2 გოლი. 2010 წელს, მან ეროვნული ნაკრები დატოვა. 

## თამაშის სტილი
მის მთავარ უპრატესობებს წარმოადგენს მისი სისწრაფე და თავისუფალი დარტყმები.

## პირადი ცხოვრება
ართავაზდი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი შვილი.

ართავაზდს ჰყავს ტყუპი ძმა, არმან კარამიანი, რომელიც აგრეთვე პროფესიონალი ფეხბურთელია; ძმებს თითმის მთელი კარიერა ერთად აქვთ გატარებული.

2014 წელს, მან ძმასთან ერთად რუმინეთის მოქალაქეობა მიიღო. ისინი ცოლებთან და შვილებთანერთად რუმინეთში ცხოვრობენ.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*armfootball.tripod.com
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1979
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ელიზავეტპოლის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა
**განჯის მაზრა** () ან **ელიზავეტპოლის მაზრა** () — რუსეთის იმპერიის, შემდეგ კი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი მაზრა (ადმინისტრაციული ერთეული), რეგიონი მდებარეობდა კავკასიაში და მისი ადმინისტრაციული ცენტრი 1840 წლიდან იყო ელიზავეტპოლი (დღევანდელი განჯა), ვიდრე 1929 წელს, საბჭოთა ხელისუფლების მიერ არ იქნა ოფიციალურად გაუქმებული.

## გეოგრაგია
ელიზავეტპოლის მაზრა მდებარეობდა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჩრდილოეთ ნაწილში, რეგიონს ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ტფილისის გუბერნია, დასავლეთით ყაზახის უეზდი, აღმოსავლეთით არეშის მაზრა, ხოლო სამხრეთის მხრიდან კი ჯავანშირის მაზრა. მაზრას ცენტრი იყო ქალაქი ელისაბედპოლი. უეზდის მთლიანი ტერიტორია 7 695,7 კვადრატულ მეტრს შეადგენდა და დაყოფილი იყო ორ ნაწილად ესენი იყო: ჩრდილო - აღმოსავლეთის დაბლობიანი სტეპები, რომლებსაც რწყავდნენ მდინარე მტკვრისა და მისი შენაკადების საშუალებით, ხოლო მეორე ნაწილს მიეკუთვნებოდა სამხრეთ-დასავლეთ მთიანი ნაწილი, რომელიც მდებარეობდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა სანაპიროს მხარეს. მტკვრისა და ალაზნის მიერ გაყოფილი დაბლობიანი ნაწილები არ იყო ტყით დაფარული, ვინაიდან ნაკლებად ნაყოფიერი ტერიტორია იყო და იშვიათად გამოიყენებოდა მიწათმოქმედებისთვის. უეზდის მთიანი ტერიტორია გადაჭიმული იყო სევანის ტბამდე.

## დემოგრაფია
1897 წელს ჩატარებული აღწერის თანახმად, უეზდის მთლიანი მოსახლეობა შეადგენდა 162 788 ადამიანს, აქედან 103 970 იყო აზერბაიჯანელი, 43 040 სომეხი, 10 428 - რუსი, 3 086 - გერმანელი, 622 - ქართველი და სხვა უმცირესობები. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით იყო დაკავებული, თუმცა ასევე ეწეოდნენ მებაღეობას, მეღვინეობას, მევენახეობას. ძირითადად მოჰყავდათ სიმინდი და ბრინჯი. აზერბაიჯანში ღვინის წარმოება მეტწილად მიმდინარეობდა ქალაქ ელიზაბედპოლში და გერმანელებით დასახლებულ ქალაქ ელენდორფში, სადაც ყოველწლიურად 450 000 ბოთლი ღვინო იწარმოებოდა. 1890 წელს რეგიონში დაარსდა 107 ქარხანა, სადაც მომუშავე პირთა საერთო რაოდენობა 1 136 ადამიანს შეადგენდა. აქვე მდებარეობდა ორი სპილენძის ქარხანა, სადაც იწარმოებოდა სპილენძის 84% მთელ კავკასიაში.

## ლიტერატურა
*О народонаселенiи Россiи по губернiямъ и уѣздамъ: LIII. Тифлисская губернiя, стр. 139 – 141. // Девятая ревизiя. Изслѣдованiе о числѣ жителей въ Россiи въ 1851 году Петра Кеппена. Санктпетербургь: Вь Типографiи Императорской Академiи наукь, 1857, 297 стр.
*ASE, V cild, Bakı, 1981, səh. 105
*Елизаветполь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ეღიშე ჩარენცის მემორიალური მუზეუმი

**ეღიშე ჩარენცის მემორიალური მუზეუმი** ასევე ცნობილი, როგორც **ეღიშე ჩარენცის სახლ-მუზეუმი** (; Yehishe Charents'i tun-t'angaran) — სომეხი პოეტის, მწერლისა და საზოგადოებრივი მოღვაწის, ეღიშე ჩარენცის (1897-1937) სახლ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს სომხეთის დედაქალაქ ერევანში.

## ისტორია
სახლი, რომელშიც ეღიშე ჩარენცი 1935 წლიდან 1937 წლამდე ცხოვრობდა 1964 წლის 8 თებერვალს, სომხეთის მინისტრთა საბჭოს ბრძანებით ჩერენცის მემორიალურ მუზეუმად  გადაკეთდა. მუზეუმის დირექტორად ნვარდ ბაღდასარიანი დაინიშნა. მუზეუმის დაარსებას მხარს უჭერდნენ და აქტიურად იყვნენ ჩართულნი პოეტის ქალიშვილები: არპენიკი და ანაჰეტი. 1975 წლის 10 იანვარს ეღიშე ჩარენცის მემორიალური მუზეუმი საზოგადოებისთვის გაიხსნა.

1987 წელს, ეღიშე ჩარენცის დაბადებიდან 90 წლისთავზე კარენ დემირჭიანის მხარდაჭერით მუზეუმის სივრცე გაფართოვდა და ბინაში ბევრი რამ შეიცვალა. ამჟამად მუზეუმი 623.3 მ² ფართობს იკავებს. მუზეუმი სამ დარბაზს მოიცავს: დარბაზი A, რომელშიც ავტორის ადრეული პერიოდის (1897-1918) ნიმუშებია გამოფენილი, დარბაზი B, რომელშიც ავტორის მოღვაწეობის შუა პერიოდის (1918-1927) ნიმუშებია წარმოდგენილი და დარბაზი C, სადაც ავტორის მოღვაწეობის გვიანი პერიოდის (1928-1937) ნიმუშებია დაცული.

## კოლექციები
ეღიშე ჩარენცის მემორიალური მუზეუმი პოეტის ცხოვრების, მისი ლიტერატურული, კულტურული და სოციალურ-პოლიტიკური მოღვაწეობის საკვლევი ცენტრია. მუზეუმში პოეტის რელიქვიები: მისი პირადი ნივთები, ხელნაწერები, დოკუმენტები, წიგნები, ფოტოები და სხვა ნიმუშებია გამოფენილი. მუზეუმის ყველაზე ძვირფასი ნაწილი მემორიალური სახლია, სადაც ყველაფერი ისეა შემონახული,რ ოგორც ავტორის სიცოცხლეში იყო. 

მემორიალური სახლი ელეგანტურადაა მოწყობილი. მისი სტილი დასავლურ და აღმოსავლურ ელემენტებს აერთიანებს: Becker-ის ფირმის პიანინო, საბეჭდი მანქანა, წითელი ხის ავეჯი, მამისგან მემკვიდრეობით მიღებული ხალიჩები, ოსმალური, ჩინური პანელები, სპილოს ძვლისგან და ბრიჯნაოსგან დამზადებული ბუდას ქანდაკებების კოლექციები, ლეონარდო და ვინჩისა და ფრა ანჯელიკოს რეპროდუქციები და ა.შ.

## პირადი ბიბლიოთეკა
მემორიალური სახლის ნაწილია ჩარენცის პირადი ბიბლიოთეკა. არპენიკ ჩარენცის თქმით, 1930-იანი წლების ბოლოსთვის ბიბლიოთეკა 6000-მდე წიგნისგან შედგებოდა, თუმცა პოეტის დაპატიმრების შემდეგ წიგნების დიდი ნაწილი განადგურდა. დღეისთვის ბიბლიოთეკაში 1452 წიგნია, რომლებიც სხვადასხვა ენაზეა შესრულებული და ხელოვნების, რელიგიისა და სხვა სფეროებს ეხება. ეღიშე ჩარენცს სომეხი მწერლების: მოვსეს ხორენაცის, ფავსტოს ბუზანდის, გრიგორ ნარეკაცის, ნაჰაპეტ ქუჩაკის, ნერსეს IV შნორალის, საიათნოვას, არაქელ ბაბახანიანის, ჰოვანეს თუმანიანის, ვაჰან ტერიანის, ავეტიქ ისააკიანისა და მისაქ მეწარენცის უნიკალური კოლექციები ჰქონდა. ძველი ბერძნულის, ევროპული და რუსული ლიტერატურის, ასევე ძველი აღმოსავლური ხელოვნებისა და ლიტერატურის ღრმად შესწავლის გამო, ჩარენცის მარკუს ავრელიუსის, მარსელ პრუსტის, ლუიჯი პირანდელოს, ოსვალდ შპენგლერის, რაბინდრანათ თაგორისა და სხვათა კოლექციებიც ჰქონდა. კოლექციებს შორის განსაკუთრებული ღირებულება აქვს 1907-1916 წლებში რუსეთის იმპერიის პერიოდული გამოცემის „ოქროს წლები“ 25 ტომს.

## სქოლიო
კატეგორია:1974 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:სომხეთის ბიოგრაფიული მუზეუმები
კატეგორია:ერევნის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ჯებრაილის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა
**ჯებრაილის მაზრა** () — იყო რუსეთის იმპერიის ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი მაზრა (ადმინისტრაციული ერთეული) რომელიც მდებარეობდა კავკასიაში, რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი 1868 წლიდან 1921 წლამდე იყო ჯებრაილი, სანამ იგი ოფიციალურად არ გააუქმა საბჭოთა ხელისუფლებამ.

## გეოგრაფია
ჯებრაილის მაზრას დასავლეთის მხრიდან ზანგეზურის უეზდი ესაზღვრებოდა, აღმოსავლეთიდან ბაქოს გუბერნია, ხოლო სამხრეთიდან კი სპარსეთის იმპერია. უეზდის მთლიანი ტერიტორია იყო 2 922,6 კვადრატული ვერსი. რეგიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი ძირითადად მთიანი რელიეფისგან შედგებოდა. ჩვეულებრივ, პირუტყვებისთვის საძოვრად უფრო მაღალ რეგიონებს იყენებდნენ. მთლიანი უეზდის ტერიტორია მდებარეობდა მდინარე არაქსის აუზში. რეგიონში მდინარე არაქსის შენაკადებს იყენებდნენ მიწების სარწყავად.

## ისტორია
უეიზდის ტერიტორია ყარაბაღის სახანოს შემადგენლობაში შედიოდა 1813 წლამდე, გულისტანის საზავო ხელშეკრულების თანახმად, რეგიონი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში უნდა გადასულიყო, როგორც ყარაბაღის პროვინცია. 1840 წელს პროვინცია გადაიქცა შუშის უეზდად, ხოლო 1868 წელს, როდესაც შეიქმნა ელიზავეტპოლის გუბერნია, შუშის უეზდის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი დაარსდა, როგორც ცალკე  ჯებრაილის მაზრა.  აზერბაიჯანზე საბჭოთა მმართველობის დამყარების შემდეგ, ყარაბულაყი დაარქვეს სარდარს,  საბოოლოოდ კი ეწოდა ფუზული 1959 წელს, რომელიც წარმოადგენდა ფუზულის რაიონის დედაქალაქს, რომელიც ამჟამად დაკავებულია სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ.

## დემოგრაფია
1897 წელს ჩატარებული აღწერის თანახმად, უეზდის საერთო მოსახლეობა 66 360 ადამიანს შეადგენდა, აქედან 49 189 იყო აზერბაიჯანელი თურქი, 15 746 იყო სომეხი, 398 ქურთი, 893  რუსი და სხვა უმცირესობების წარმომადგენლები.. 1926 წლიდან საბჭოთა კავშირის მიერ ჩატარებული აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობა რეგიონში გაზრდილი იყო 75 371-მდე, რომელთაგანაც 71 725 იყო აზერბაიჯანელი თურქი, 625 - სომხები, 1 089 - რუსი, ხოლო 520 კი სპარსელი.  ჯებრაილის მაზრის შემადგენლობაში შედიოდა სულ 178 დასახლება. მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით და მებაღეობით იყო დაკავებული. 1891 წლის სტატისტიკური მონაცემებით, აქ იყო 37 000 მსხვილფეხა და 108 000 წვრილფეხა პირუტყვი.

## ლიტერატურა
*Число фабрик и заводов в 1890 г. было 130, рабочих 304, сумма производства — 26820 р.
*Карягино // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
*Массальский В. И. Джебраиль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ციცერნავანქის მონასტერი

**ციცერნავანქის მონასტერი** (ალტერნატიული გამოთქმა: **ძიძერნავანქი**;  ან **აღოღლანის მონასტერი** (; ითარგმნება, როგორც „თეთრი ბიჭის მონასტერი“) — V-VI საუკუნეების სომხური ტაძარი, მეორე ვერსიით, ტაძრის სახელწოდება მომდინარეობს სომხური სიტყვიდან *ծիծեռն*, რაც „ნეკა თითს“ ნიშნავს და ტაძარში შენახულ წმინდა გიორგის რელიქვიაზე უნდა მიანიშნებდეს.

## ისტორია
ისტორიულად ციცერნავანქის მონასტერი სომხეთის ისტორიული 12 კანტონიდან ერთ-ერთში, აღაჰეჩკში მდებარეობს. XV საუკუნეში აღაჰეჩკი ორ რაიონად გაიყო: ჩრდილოეთ ნახევარს ხოჟორაბერდი ეწოდა, ხოლო სამხრეთ ნახევარს, რომელშიც ციცერავანქიც შედიოდა, ქაშათაღი ეწოდა.

გადმოცემით მიხედვით, ციცერავანქის ბაზილიკაში წმინდა გიორგის რელიქვიები ინახებოდა. წარსულში მონასტერი ტათევის დიოცეზის დაქვემდებარებაში იყო და XIII საუკუნის ისტორიკოსი სტეფანოს ორბელიანი და ეპისკოპოსი თოვმა ვანადეცი (1655) მას მნიშვნელოვან რელიგიურ ცენტრად მოიხსენიებენ. 

1613 წელს მონასტრის ფორტიფიცირებული კედელი განახლდა და მასში თაღიანი გასასვლელი აიგო. შენობის სომხური წარწერა 1989-1992 წლებში მთიანი ყარაბაღის ომის დროს წაიშალა. ტაძარი და მისი სამრეკლო კოშკი 1779 წელს განაახლეს.

საბჭოთა პერიოდში სოფელს გუსულუ უწოდეს, მონასტერი აღარ ფუნქციონირებდა, თუმცა ისტორიული ძეგლის სტატუსი შეუნარჩუნდა. ციცერნავანქის ტაძარი 2001 წლის ოქტომბერში კიდევ ერთხელ განახლეს, რისი ხარჯებიც სომხურმა დიასპორამ გაიღო.

## არქიტექტურა
ტაძრის ადრეული წარწერები არ არის შემორჩენილი. ტაძრის აგებულებად გამომდინარე, სავარაუდოა, რომ ის სამ ეტაპად აიგო. უძველესი ფორმა კვადრატული ფორმის ბაზილიკა უნდა ყოფილიყო, აფსიდთან ერთად. სამხრეთის კედელში გამოჭრილ კარზე დაკვირვებით, მონასტრის აგების პერიოდად V-VI საუკუნეები მიიჩნევა. არსებობს ალტერნატიული თეზისიც, რომლის მიხედვითაც, ტაძარი III საუკუნეშია აგებული და წინაქრისტიანულ სალოცავს წარმოადგენდა. მეორე ეტაპის დროს უფანჯრო აფსიდა დაამატეს (აშენებული იყო კვადრატული ინტერიერის აღმოსავლეთ ბოლოში) და გარე კედლების ზედა ნაწილები აშენდა. ეს ეტაპი VI საუკუნეს მოიცავს. მშენებლობის მესამე ეტაპზე ხის კონსტრუქციები ქვის ბოძებითა და თაღებით ჩაანაცვლეს. ეს VI საუკუნის ბოლოსა და X საუკუნის დასაწყისამდე უნდა მომხდარიყო.

მონასტერი მიიჩნევა აღმოსავლური ბაზილიკის ადგილობრივ სომხურ მაგალითად. როგორც V-VI საუკუნეებში აგებული სხვა ბაზილიკები, განძასარის მონასტერიც სამნავიანი ბაზილიკაა. მისი ცენტრალური ნავი გვერდით ნავებზე ოდნავ მაღალია და მათგან სვეტების ორი რიგითაა გამოყოფილი. ტაძრის გეგმა სომხეთის სხვა რეგიონების ტაძრების მსგავსია.

## რესურსები ინტერნეტში
* *Some photographs of Tzitzernavank at RAA official site 
*Dzidzernavank , Adriano Alpago Novello, ARCHITETTURA ARMENA - Catalogo della MOSTRA DI ARCHITETTURA ARMENA tenuta a Bergamo, presso il Palazzo della Ragione, 1975 - Torino
*1700 years of Christian Armenia / Tsitsernavank (in Russian)
*A Brief History of the Art and Architecture of Artsakh — Nagorno Karabakh, by P. Donabedian, Dr. L. Durnovo, Dr. A. Yakobson, Dr. B. Ulubabian, S. Karapetian and B. Baratov
*3D Model of The Monastery 

## სქოლიო
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ტაძრები
არეშის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|რუკა
**არეშის მაზრა** () — იყო რუსეთის იმპერიის, შემდეგ კი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელიზავეტპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი უეზდი (ადმინისტრაციული ერთეული), რეგიონი მდებარეობდა კავკასიაში, ხოლო მისი ადმინისტრაციული ცენტრი 1874 წლიდან იყო ქალაქი აღდაში, საბჭოთა ხელისუფლების მიერ 1929 წლის ოფიციალურ გაუქმებამდე.

## გეოგრაგია
არეშის მაზრა მდებარეობდა ელიზავეტპოლის გუბერნიის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის ნაპირებზე, აღმოსავლეთ მხრიდან ესაზღვრებოდა ბაქოს გუბერნია, ჩრდილოეთიდან შახის მაზრა, დასავლეთითიდან ელისაბედპოლის უეზდი, ხოლო სამხრეთ-დასავლეთიდან კი შუშის მაზრა. რეგიონის მთლიანი ტერიტორიის ფართობი 2 822,9 კვადრატულ მეტრს მოიცავდა. მისი ტერიტორია ძირითადად შედგებოდა დაბლობებისგან. მაზრას ადმინისტრაციული ცენტრი ჯერ აშაგი-უჩქოვაშში, შემდეგ კი აღდაშში მდებარეობდა, რომელიც ითვლებოდა უდიდეს ბამბის სავაჭრო ცენტრად მთელს ამიერკავკასიის დაბლობებს შორის.

## ისტორია
არეშის უეზდის ტერიტორია მდებარეობდა მდინარე ტურიანის აუზის მიდამოებში. ტერიტორიას შუა საუკუნეებში არეშს ეძახდნენ () და იყო შირვანის პროვინციის ერთ-ერთი შემადგენელი ნაწილი, რომელიც მნიშვნელოვნად შესუსტდა ოსმალეთ - სეფიანთა განმეორებადი ომების შედეგად, საბოლოოდ კი რეგიონი დაიმორჩილა შაქის სახანომ 1750-იან წლებში. რუსული მმართველობის დამყარების შემდეგ, არეში ბაქოს გუბერნიის შაქის უეზდის ნაწილი იყო. 1874 წელს ტერიტორია გადავიდა ახლადშექმნილ ელიზავეტპოლის გუბერნიის შემადგენლობაში. იგი საბოლოოდ გააუქმა 1929 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ და მის ადგილას შეიქმნა 1930 წელს ახალი აღდაშის რაიონი.

## დემოგრაფია
1897 წელს ჩატარებული აღწერის თანახმად, რეგიონის მთლიანი მოსახლეობა 67 277 ადამიანს შეადგენდა, აქედან 47 133 იყო აზერბაიჯანელი, 13 822 იყო სომეხი, 162 - რუსი და სხვა უმცირესობები. კავკასიის კალენდრის მიხედვით (1917 წლის მონაცემები), მაზრაში სულ ცხოვრობდა 99 400 ადამიანი; აქედან 53 144 (მთლიანი მოსახლეობის 53 46%) კაცი იყო, ხოლო 46 256 კი ქალი (მთლიანი მოსახლეობის 46,54%). მოსახლეობა ძირითადად სოფლის მეურნეობით და მებაღეობით იყო დაკავებული. ზაფხულის პერიოდში სეზონურად მათ პირუტყვი მთებში მიჰყავდნენ და მხოლოდ სექტემბერში ბრუნდებოდნენ უკან. მატყლის წარმოებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა არეშის უეზდის ეკონომიკაში.

## ლიტერატურა
*Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin Ensiklopediyası. I cild. Bakı,2004. səh.370

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასია
ლიულაქარანი

**ლიულაქარანი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  578 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
შაქის მაზრა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ნუხის მაზრა ელიზავეტპოლის გუბერნიის რუკაზე (ჩრდილო-დასავლეთით)
**შაქის მაზრა** () —  რუსეთის იმპერიის, შემდეგ კი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ელისაბედპოლის გუბერნიის ერთ-ერთი ყოფილი უეზდი (ადმინისტრაციული ერთეული), მდებარეობდა კავკასიაში, მის ადმინისტრაციულ ცენტრს 1868 წლიდან წარმოადგენდა ქალაქი შაქი, სანამ მისი ოფიციალური გაუქმება 1921 წელს არ მხდა საბჭოთა ხელისუფლების მიერ.

## გეოგრაგია
შახის მაზრა მდებარეობდა ელიზავეტპოლის გუბერნიის შორეულ ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩრდილოეთით მხრიდან მას ესაზღვრებოდა დაღესტნის ოლქი, აღმოსავლეთიდან ბაქოს გუბერნია, დასავლეთიდან საქართველოს გუბერნია, ხოლო სამხრეთიდან კი არეშის მაზრა. უეზდის ცენტრი იყო ქალაქი ნუკა (დღევანდელი ქალაქი შაქი). რეგიონის ჩრდილოეთ მხარეს ძირითადად მთიანი რელიეფი იყო გავრცელებული და კავკასიონის გასწვრივ მდებარეობდა, სადაც სიმაღლე 14-15 ათასი ფუტამდე აღწევს. რეგიონის ქვედა დაბლობ ნაწილში არის საუკეთესო გარემო-პირობები მებაღეობის, ბრინჯის მოყვანისა და მეურნეობისთვის. მთავარი მდინარეები რომლებიც მიედინება რეგიონში ძირითადად გამოიყენება სარწყავი მიზნით. 1918 წლის 30 აგვისტოს ელიზავეტპოლის გუბერნიას დაარქვეს განჯის გუბერნია, აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ადმინისტრაციული განყოფილების შესაბამისად.

## დემოგრაფია
1897 წელს ჩატარებული აღწერის თანახმად, უეზდის მთლიანი მოსახლეობა 120 555 ადამიანს შეადგენდა, აქედან 83 578 იყო აზერბაიჯანელი თურქი, 18 899 სომეხი, 8 506 - კიურიელი, 7 030 - უდიელი, 1 752 - თათარი, 230 - რუსი და სხვა უმცირესობების წარმომადგენლები. რეგიონში მოსახლეობა ძირითადად დაკავებული იყო სოფლის მეურნეობით, მებაღეობით, მევენახეობით, მეღვინეობით, ბამბისა და თამბაქოს მოყვანით. მაზრრას ცენტრალური ქალაქის შაქის მოსახლეობა 52 243 ადამიანს შეადგენდა. XX საუკუნის დასაწყისში რეგიონში ასზე მეტი აბრეშუმის ქარხანა ფუნქციონირებდა ..

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
რაჭველიშვილი

საკუთარი სახელი **რაჭველიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ანიტა რაჭველიშვილი — ქართველი საოპერო მომღერალი (მეცო-სოპრანო)
* ბაადურ რაჭველიშვილი — ქართველი ექიმი, გასტროენტეროლოგი
* ბიძინა რაჭველიშვილი — ქართველი რეჟისორი, სცენარისტი, მსახიობი
* გივი რაჭველიშვილი — ქართველი კინოოპერატორი
* ქრისტეფორე რაჭველიშვილი — ქართველი ფილოლოგი, ისტორიკოსი, პოლიტიკური მოღვაწე 

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მაურო გევგეოზიანი

**მაურო გევგეოზიანო** (; დ. 10 მაისი, 1986, მონტევიდეო, ურუგვაი) — სომეხი-ურუგვაელი ფეხბურთელი. პოზიციით თავდამსხმელი. იგი 2014 წელს თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. ამჟამად თამაშობს კლუბ ატლეტიკო ტემპერლეიში.

## საკლუბო კარიერა
მონტევიდოში დაბადებულმა მაურო გევგეოზიანმა პროფესიონალური საფეხბურთო კარიერა კლუბ ფენიქს მონტევიდოში დაიწყო. ამ კლუბში იგი გახდა *Cerrito*-ს ბომბარდირი და კლუბთან ერთად ურუგვაის მეორე დივიზიონის ჩემპიონი. სომხეთის კლუბ პიუნიკ ერევანში მცირე დროით (2007) ყოფნისას მან მოიგო 2007 წლის სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა. შემდგომ, 2008 წელს, იგი დაბურნდა ფენიქსში და საკუთარი თავი წარმოაჩინა, როგორც მეორე დივიზიონის ერთ-ერთი მთავარი ბომბარდირი. ასეთმა თამაშმა იგი 2009 წლის ჩილეს პირემერა დივიზიონის დასრულებისას, მიიყვანა ჩილეს კლუბ „ევერტონი ვინია-დელ-მარში“. ტრავმის მიუხედავად, მან მაინც მოახერხა „პლეი-ოფ“-ში შესვლა. 2010 წელს გევგეოზიანი იყო კლუბის ძირითადი ბომბარდირი.

2011 წელს იგი შეუერთდა კლუბ პენაროლის, რომელთან ერთადაც მოიგო 2011-12 წლების ურუგვაის პრიმერა დივიზიონის სეზონი. იგი ბომბარდირების სიაში, 7 გოლით, მე-10 ადგილზე იყო. ამის მიუხედავად, იგი მოედანზე მცირე დროს იღებდა. აქედან გამომდინარე, კვლავ დაბრუნდა ფენიქსში 2012 წელს და კვლავ გახდა გუნდის მნიშვნელოვანი ბომბარდირი; აღსანიშნავია პერაროლთან გამართული შეხვედრა, რომლის წინააღმდეგაც 2 თამაშში 3 გოლი გაიტანა.

2013 წლის იანვარში, იგი გაყიდეს პარაგვაის კლუბ ლიბერტადში. კლუბში მისი დებიუტი შედგა 2013 წლის 11 თებერვალს, პარაგვაის პრიმერა დივიზიონის ეგიდით გამართულ შეხვედრაში, რომელშიც ლიბერტადი გუარანის დაუპირისპირდა.

## საერთაშორისო კარიერა
სპეკულაცია, იმის შესახებ რომ მაურო გევგეოზიანი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებს შეუერთდებოდა 2012 წლის ნოემბერში დაიწყო. მთავარმა მწვრთნელმა ვარდა მინასიანმა სატელევიზიო ინტერვიუს დროს თქვა რომ გევგეოზიანის მოწვევა სურდა; თავად გევგეოზიანი ამ ფაქტს სიხარულით შეხვდა და თქვა, რომ თუ იგი სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში ითამაშებდა ეს მისთვის და მისი ოჯახისთვის დიდად სასიხარულო იქნებოდა.

## პირადი ცხოვრება
გევგეოზიანი დაიბადა სომხეურ ოჯახში, ურუგვაიში. მიუხედავად იმისა, რომ პერუელმა გულშემატკივრებმა მას სხვა ზედმეტსახელი დაარქვეს, მას მისი თანაგონდელეები მოიხსენიებენ როგორც *El Armenio*. გევგეოზიანი პირადად ამაყობს საკუთარი მეტსახელით.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ურუგვაელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რაფაელ ვაგანიანი

**რაფაელ ვაგანიანი** (, ; დ. 15 ოქტომბერი, 1951, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. წოდებით გრანდმასტერი. ცნობილია მკაცრად ტაქტიკური თამაშის სტილით. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1989).

## საჭადრაკო კარიერა
რაფაელ ვაგანიანმა საერთაშორისო გრანდმასტერბის სტატუსს, 19 წლის ასაკში, 1971 წელს მიაღწია. ამავე წელს, მან ახალგაზრდული მსოფლიო ჩემპიონატი მეოთხე ადგილით დაასრულა; ტურნირის გამარჯვებული შვეიცარიელი მოჭადრაკე ვერნერ ჰუგი გახდა.

მისი ტურნირის ჩანაწერები გამორჩეულია; მან ტურნირები მოიგო: კრაგუჯევასში 1974 წელს, სან-პაულუში 1977 წელს, ვანაძორში 1978 წელს, ლას-პალმასში 1978 წელს, მანილაში 1981 წელს, ჰასტინგში 1982/83 წელს, ბიელში 1985 წელს, ლენინგრადში 1987 წელს, ტორონტოში 1990 წელს და ტერ-აპელში 1992 წელს. მოსკოვში 1982 წელსა და ტალინში 1983 წელს, მან პირველი ადგილი მიხაელ ტალთან გაიზიარა; აგრეთვე პირველობა გაიზიარა 1985 წელს ნაესტვედში ვოლტერ ბრაუნთან და ბენტ ლარსენთან ერთად. მან ორჯერ მოიგო რეგი ემილიას საჭადრაკო ტურნირი: 1992-93 წლებში (35-ე) და 1994-95 წლებში (37-ე).

1989 წელს ოდესაში, მან 38-ე დაბადების დღეზე მოიგო საბჭოთა კავშირის 56-ე ჩემპიონატი. წინა მცდელობებში მან მესამე ადგილი გაიზიარა ლენინგრადში 1974 და მოსკოვში 1983 წელს, ხოლო მეორე ადგილი გაიზიარა 1995 წელს მშობლიურ ქალაქში ჩატარებულ ტურნირში.

იგი ორჯერ იყო მსოფლიო ჩემპიონობის კანდიდატი, 1986 წელს წააგო ანდრეი სოკოლოვთან და 1988 წელს ლაჯოს პორტისთან.

## გუნდური შეჯიბრებები
წლების განმავლობაში მან გუნდურ შეჯიბრებაშიც მოიპოვა მრავალი მედალი, თავიდან წარმოადგენდა საბჭოთა კავშირს, შემდეგ კი მონაწილეობდა სომხეთს ოლიმპიადებში და ევროპის გუნდურ ჭადრაკის ტურნირებში. 2004 წლის კალვიას ოლიმპიადაზე, მესამე დაფაზე, მან გუნდური ვერცხლი და ინდივიდუალური ოქრო მოიპოვა.

## თამაშის სტილი
1985 წელს, რაფაელ ვაგანიანი ალექსეი სუეტინმა აღწერა, როგორც მოთამაშე, რომელსაც გააჩნდა შესანიშნავი ბუნებრივი საჩუქარი. ალექსეის მასთან ბევრჯერ აქვს ნათამაშები ჭადრაკი. ერთხელ მან ვაგანიანზე თქვა: - " შიშის ან გაურკვევლობის გრძნობა მისთვის უცნობია. ის არის მარადიული ოპტიმისტი, სავსეა ამბიციური ზრახვებით ყოველ ეტაპზე, ყველა ეტაპზე, ასაფეთქებელ ტემპერამენტთა ერთად ..."

## რესურსები ინტერნეტში
*'New In Chess' article 
* 
*Grandmaster Games Database – Rafael Vaganian

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:სომეხი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ნაფთონუ

**ნაფთონუ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
ბათუმის ქუჩა

**ბათუმის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე); რკინიგზიდან დავით ყიფიანის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში. აქვს 1 შესახვევი, 1 ჩიხი.  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დიდუბის რაიონის ქუჩები
ბაკურიანის ქუჩა

**ბაკურიანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); ვიქტორ დოლიძის ქუჩიდან ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში. 1925–1926 წლების ცნობათა წიგნში „მთელი ტფილისი“ შეტანილია საბურთალოს ახალი ქუჩების სიაში. 
## ლიტერატურა 
კატეგორია:საბურთალოს  რაიონის ქუჩები