ბურიდანის ხიდი

მინი|541x541პქ|ერთი შემოთავაზებული იუმორისტული გამოსავალი ბურიდანის ხიდის სოფიზმისთვის არის სოკრატესთვის ხიდის გადაკვეთის ნების დართვა და შემდეგ მისი წყალში გადაგდება მეორე მხრიდან.
**ბურიდანის ხიდი** (ასევე ცნობილი როგორც სოფიზმი **17**) აღწერილია გვიანი შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და გავლენიანი ფილოსოფოსის, ჟან ბურიდანის წიგნში: *Sophismata*. ეს არის თვითრეფერენციალური პარადოქსი. იგი მოიცავს განცხადებას იმ მოვლენაზე, რომელიც შეიძლება მოხდეს ან არ მოხდეს მომავალში.

## სოფიზმი 
სოფიზმი არის შემდეგნაირი:

სოკრატეს სურს მდინარის გადაკვეთა და მიდის ხიდთან, რომელსაც პლატონი იცავს. მათი საუბარი ასეთია:

*პლატონი:* "სოკრატე, თუ პირველ წინადადებაში, რომელსაც წარმოთქვამ, იტყვი სიმართლეს, მე მოგცემ უფლებას გადახვიდე. მაგრამ თუ ტყუილს იტყვი, წყალში ჩაგაგდებ."

*სოკრატე:* "წყალში ჩამაგდებ." 

სოკრატეს პასუხი პლატონს რთულ მდგომარეობაში აყენებს. მას არ შეუძლია სოკრატეს წყალში ჩაგდება. თუ იგი სოკრატეს წყალში ჩააგდებს, მაშინ ის თავისივე პირობას დაარღვევს. მეორე მხრივ, თუ პლატო მას ნებას დართავს გადაკვეთოს მდინარე, მაშინ სოკრატეს დაპირება ტყუილი იქნებოდა და ამ შემთხვევაში პლატონს სოკრატე წყალში უნდა გადაეგდო. მოკლედ, სოკრატეს შეეძლო ხიდზე გადასვლა მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ იგი ვერ შეძლებდა.

პირველი კითხვის პასუხად ბურიდანი ამბობს, რომ სოკრატეს წინადადებაში სიცრუის და სიმართლის დადგენა შეუძლებელია. ეს იმიტომ, რომ სოკრატეს მტკიცებულების სიზუსტე პლატონის მომავალ ქმედებებზეა დამოკიდებული. დოქტორი იოსებ ულატოვსკი ამბობს, რომ ბურიდანმა საბოლოო პასუხის მისაღებად გამოიყენა არისტოტელეს თეზისი, რა არის „სიმართლე“. არისტოტელეს სჯეროდა, რომ წინადადება მართალია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ის ამჟამინდელი მდგომარეობით მოწმდება. ბივალენტურობის პრინციპის საწინააღმდეგოდ, ბურიდანი სამმნიშვნელობიან ლოგიკას გვთავაზობს.

დოქტორი დეილ ჟაკეტი ამბობს:"პლატონს შეუძლია ან მისცეს სოკრატეს გავლის ნება, ან დააკავოს და მდინარეში პირობითი აღთქმის დარღვევის გარეშე ჩააგდოს". ჟაკეტი ამტკიცებს, რომ პლატონის პირობა მხოლოდ მაშინ იყო მოცემული, თუ სოკრატეს წინადადება აშკარად ჭეშმარიტი ან მცდარი იქნებოდა. თავისი აზრის დასამტკიცებლად ჟაკეტი სვამს კითხვას, რა უნდა ექნა პლატონს სოკრატე "სფინქსივით ჩუმად" რომ ყოფილიყო და არაფერი ეთქვა, ან ეთქვა ისეთი რამ, რაც გოლდბახის ვარაუდების მსგავსად, ვერ დამტკიცებოდა? ჟაკეტი ასკვნის, რომ პლატონის დაპირება ჭეშმარიტი იყო, და სოკრატეს არგუმენტი "არც ჭეშმარიტი გამარტივება და არც ცრუ გამარტივება." არის. შესაბამისად პლატონი, არჩევნის მიუხედავად, მართალი იქნებოდა.

დოქტორ ულატოვსკის სჯერა, რომ ვინაიდან პლატონის და მით უმეტეს სოკრატეს წინადადებაში ჭეშმარიტების ღირებულება განუსაზღვრელია, მაშინ პლატონმა "სიფრთხილე უნდა გამოიჩინოს მომავალ შემთხვევასთან დაკავშირებით და სოკრატეს უფლება მისცეს ხიდი გადაკვეთოს".

სანჩო სიტუაციას აჯამებს შემდეგნაირად: "კაცი იფიცებს, რომ ღელეზე მოკვდება; მაგრამ თუ მასზე მოკვდება, მან გულწრფელად უპასუხა და დაწესებული კანონით იმსახურებს თავისუფლდებას და ხიდზე გადასვლას; მაგრამ თუ არ ჩამოახრჩვეს, მისი ფიცი ტრუილი იქნება და იმავე კანონით იმსახურებს ჩამოხრჩობას". შემდეგ ის გამოსავალს პოულობს, "სასჯელის პირობები მთლიანად დაკმაყოფილდება, თუ ამ კაცის ნაწილს ჩამოკიდებენ, რომელიც არ იყო სიმართლე და გაუშვებენ იმ ნაწილს, რომელიც ჭეშმარიტი იყო."

სანჩომ მორალური გამოსავალი მოიფიქრა:

...ამ მგზავრის სიკვდილის მიზეზი იგივეა, რაც ხიდზე გადასვლის და ცხოვრებისა; რადგან თუ მას ჭეშმარიტება შველის, სიცრუე მას თანაბრად გმობს. რადგან ასეა, ჩემი აზრით, უნდა უთხრათ ბატონებს, რომლებმაც გამოგგზავნათ, რომ რადგან მისი დაგმობისა და გათავისუფლების არგუმენტები ზუსტად არის გაწონასწორებული, მათ თავისუფლად უნდა გაუშვან იგი, ვინაიდან სიკეთის კეთება ყოველთვის უფრო საქებარია, ვიდრე ბოროტება.

## სქოლიო 
კატეგორია:შუა საუკუნეების ფილოსოფია
კატეგორია:XIV საუკუნის ლიტერატურა
კატეგორია:CS1-ის შეცდომები: აკლია პერიოდული გამოცემა
კატეგორია:პარადოქსები
კატეგორია:XIV საუკუნე მეცნიერებაში