open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სეტემან შარვაშიძე

thumb|150px|სეტემან შარვაშიძე 
**სეტემან შარვაშიძე** — აფხაზთა მთავარი დაახლ. 1620-1635 წლებში, მისი ასული თამუნია ცოლად ჰყავდა სამეგრელოს მთავარ ლევან II დადიანს, რომელიც თავის სიმამრთან და მამია გურიელთან ერთად იმერეთის მეფე გიორგი III-ს ებრძოდა. 

ლევან დადიანმა თამუნიას ღალატი დასწამა, ცხვირი და ყურები დააჭრა და მამას მიუბრუნა. განრისხებულმა სეტემანმა მარბიელი ლაშქრობა მოაწყო სამეგრელოს წინააღმდეგ, მაგრამ მარცხი განიცადა და 1626 წელს იძულებული გახდა დაზავებულიყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის მთავრები
სეტემან
სამხედრო ისტორია

იყო პირველი სამხედრო ფორმაცია. ]]
**სამხედრო ისტორია** — ჰუმანიტარული დისციპლონა, ისტორიის მეცნიერების ერთ-ერთი განხრა, რომელიც შეისწავლის საბრძოლო მოქმედებებისა და ომების ისტორიას, მათ გავლენას საზოგადოებაზე, კულტურასა და ეკონმიკაზე, ასევე მათ მიერ გამოწვეულ ცვლილებებს პოლიტიკასა და საერთაშორისო ურთიერთობებში. 

პროფესიონალი ისტორიკოსები, როგორც წესი, ყურადღებას ამახვილებენ სამხედრო მოვლენებსა და იმ გავლენაზე, რომელიც სამხედრო მოვლენებმა იქონიეს საზოგადოებაზე. მნიშვნელოვანია ასევე კონფლიქტების შედეგების ანალიზი. მოყვარული სამხედრო ისტორიკოსები, პროფესიონალებისგან განსხვავებით, ყურადღებას ამახვილებენ ბრძოლის დეტალების შესწავლაზე, უნიფორმისა და ეკიპირების მიმოხილვაზე.

## ლიტერატურა
* Archer, I. John R. Ferris, Holger H. Herwig, and Timothy H. E. Travers. *World History of Warfare* (2nd ed. 2008) 638 pp
* Black, Jeremy. *Warfare in the Western World, 1775–1882* (2001) 240 pp.
* Black, Jeremy. *Warfare in the Western World, 1882–1975* (2002), 256 pp.

კატეგორია:სამხედრო ისტორია
კანეს ბრძოლა

**კანეს ბრძოლა** — მეორე პუნიკური ომის ყველაზე დიდი ბრძოლა იყო. იგი მოხდა სამხრეთ იტალიაში აპულიაში ქალაქ კანეს მახლობლად, ძვ. წ. 216 წლის 2 აგვისტოს. ამ ბრძოლის დროს კართაგენელების ჯარმა ჰანიბალის მეთაურობით გაანადგურეს რომაელთა ჯარი, კონსულების ლუციუს ემილიუს პაულუსისა და გაიუს ტერენციუს ვარონის მეთაურობით, მიუხედავად იმისა, რომ რიცხობრივი უპირატესობა რომაელთა მხარეს იყო. მიუხედავად ამ წარმატებისა, ეს ბრძოლა არ აღმოჩნდა კართაგენელებისთვის გამარჯვების მომტანი, თუმცა დღემდე კანეს ბრძოლა ითვლება ტაქტიკურად ერთ-ერთ საუკეთესოდ მსოფლიოს სამხედრო ისტორიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰანიბალი

## რესურსები ინტერნეტში 
**The Battle of Cannae*
**The Battle of Cannae* 
**Cannae * 
**Battle At Cannae*

კატეგორია:მეორე პუნიკური ომის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
წელი

**წელი**, *წელიწადი* — დროის შუალედი, რომლის განმავლობაში დედამიწა ერთ სრულ შემოვლას ასრულებს მზის ირგვლივ. დედამიწის მოძრაობის სირთულემ განაპირობა ამ შუალედის განსაზღვრის სიძნელე და წელიწადის ურთიერთგანსხვავებულ ცნებათა წარმოშობაც. ვარსკვლავიერი, ანუ სიდერული წელიწადი, არის დროის შუალედი. რომელსაც ანდომებს მზე ცის თაღზე ვარსკვლავთა მიმართ ერთ სრულ ხილულ გარემოქცევას, გამოწეეულს დედამიწის რეალური მზისირგელივი მოძრაობით. მისი ხანგრძლიეობაა 365,256360 ეფემერიდული დღე-ღამე. ტროპიკული წელიწადი — დროის შუალედი გაზაფხულის ბუნიობის წერტილზე მზის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,242196 დღე-ღამე); ანომალისტური წელიწადი — დროის შუალედი პერიჰელიუმში დედამიწის ორ თანმიმდევრულ გავლას შორის (365,259641 დღე-ღამე); დრაკონული წელიწადი — დროის შუალედი მთვარის ორბიტის ერთსა და იმავე კვანძში მზის ორ თანამიმდევრულ გავლას შორის (346,620047 დღ-ღ). წელიწადის ეს სახეობები დროთა განმავლობაში ნელა იცვლება (საუკუნეში დღ-ღამის 0,11 — 6, 3 და 32 მემილიონედით, შესაბამისად). მთვარის კალენდრებში გამოიყენება 12 ან 13 სინოდური თვის შემცველი მთვარისმიერი წელიწადი. იულიუსის კალენდრის წელიწადის საშუალო ხანგრძლივობას იულიუსის წელიწადი ჰქვია (365,25 დღე-ღამე), გრიგოლის კალენდრის წელიწადისას კი — გრიგოლის წელიწადი (365,2425 დღე-ღამე). სეზონთა ცელის პერიოდი ტროპიკულ წელიწადს ემთხვევა.

წელიწადის საკმაოდ ზუსტი მნიშენელობები ცნობილი იყო ჯერ კიდევ ძვ. ჩინეთსა და ძვ. ეგვიპტეში. ჰიჰარქემ განსაზდერა წელიწადი, რომლის მნიშენელობა უდრიდა „365 ¼ დღეს დღის 1/300 გამოკლებით“. წელიწადის ამ და თანამედროვე მნიშვნელობებს შორის სხვაობა მხოლოდ 6 ½ წუთია.

## იხილეთ აგრეთვე
* კალენდარი

## ლიტერატურა
* Витковский В. В., Прозоровский Д. И. Год // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907

კატეგორია:წლები
კატეგორია:კალენდარი
არმაზის ბილინგვა

**არმაზის ბილინგვა** — მცხეთის არქეოლოგიური გათხრების დროს მოპოვებული ორენოვანი ეპიტაფია, რომლის ერთი ტექსტი ბერძნულად არის ნაწერი, მეორე არამეულად - არამეული წარმოშობის არმაზული ასოებით. წარწერა ნაპოვნია არმაზისხევში 1940 წლის 25 ნოემბერს, ტექსტი გაშიფრა გიორგი წერეთელმა (1941). წარწერა თარიღდება 150 წლით. არამეულ წარწერაში მოხსენიებულია ფარნავაზ I და ფარსმან II ქველი.

ტექსტის ქართული თარგმანი ასეთია:
* **ბერძნული ვარიანტი**: 
* **არამეული ვარიანტი**: 
არმაზის ბილინგვის აღმოჩენამ და ამოშიფვრამ ნათელი მოჰფინა პირველი საუკუნეების საქართველოს პოლიტიკის და კულტურის ისტორიის ბევრ საკითხს. წარწერაში მოხსენიებული არიან II საუკუნის იბერიის (ქართლის) სახელმწიფოს მეთაურნი და თანამდებობის პირები.

არმაზის ბილინგვის მეშვეობით დადასტურდა, რომ პირველ საუკუნეებში ქართლის (იბერიის) სახელმწიფოს სათავეში ედგა მეფე, რომელიც იბერიის მეფის ტიტულს ატარებდა. ქართლის სამეფო კარზე იყო ინსტიტუტები პიტიახშებისა (დიდი და მცირე პიტიახშებისა), ეზოსმოძღვრისა (ეპიტროპისა) და სხვა ოფიციალური დოკუმენტებისათვის, ბერძნულთან ერთად ან უიმისოდ, იხმარებოდა არმაზული დამწერლობა, რომელიც ქართულს ენათესავება.

## ლიტერატურა 
* გიორგი წერეთელი, არმაზის ბილინგვა, ენიმკის მოამბე, XIII, 1942, გვ. 34-42.
* Г. Церетели, Эпиграфические находки в Мцхета - древней столице Грузии, ВДИ, № 2, М., 1948.
* Г. Церетели, Армазское письмо и происхождение грузинского алфавита, Эпиграфика Востока, т. III, Л., 1949.
* А. Шанидзе, Данные грекопехлевийской билингвы из Армази для истории термина ეზოჲსმოძღვარი - эзойсмодзгвари в древнегрузинском, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. II, N 1-2, თბ., 1941, გვ. 181-186.
* სიმონ ყაუხჩიშვილი, არმაზში აღმოჩენილი ბერძნული წარწერები, საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე, ტ. II, N 1-2, თბ., 1941, გვ. 172-173.

## რესურსები ინტერნეტში
* ალექსანდრე ნონეშვილი, Civitas Romana და იბერიის სამეფოს ნობილიტეტი 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. I
* geomanuscript.ge – არმაზის ბილინგვა

კატეგორია:ბერძნული ენა
კატეგორია:არამეული ენები
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მესამე პუნიკური ომი

**მესამე პუნიკური ომი** — მოხდა ძვ. წ. 149 - ძვ. წ. 146 წლებში და გახდა უკანასკნელი ომი კართაგენსა და რომს შორის. ამ ომის შედეგად კართაგენი დაეცა და იქცა რომის პროვინციად.

## იხილეთ აგრეთვე 
*პირველი პუნიკური ომი
*მეორე პუნიკური ომი

კატეგორია:პუნიკური ომები
პარალელური ბიოგრაფიები

მინი|1727 წელს გამოცემული *პარალელური ბიოგრაფიები*
**„პარალელური ბიოგრაფიები“** () — პლუტარქეს ყველაზე ცნობილი ჩვენამდე მოღწეული ნაწარმოები.
ამ ნაშრომში შედის სახელგანთქმული რომაელების და ბერძნების დაწყვილებული ბიოგრაფიები. ზოგიერთი გმირები ძალიან ზუსტათაა დაწყვილებული, მაგალითად თეზევსი და რომულუსი რომის და ათენის დამაარსებლები, პირველი კანონმდებლები ლიკურგი და ნუმა პომპილიუსი, უდიდესი მხედართმთავრებიო და ლიდერები ალექსანდრე მაკედონელი და იულიუს კეისარი. ბიოგრაფიების შემდეგ პლუტარქე წერს შედარებით დახასიათებას, მაგრამ ზოგ წყვილს ასეთი დახასიათება არ მოყვება. თავდაპირველად არსებობდა 23 წყვილი, მაგრამ ეპამინოიდი და სციპიონ აფრიკელი დაიკარგა.

მისი ბიოგრაფიები იმითაც არის საინტერესო რომ იგი გადმოგვცემს არა მარტო ჩვენთვის დაკარგული ისტორიული წყაროებიდან ინფორმაციას, არამედ მის დროს არსებულ მითქმა მოთქმებსაც, ასე მაგალითად ანტონიუსის ბიოგრაფიაში იგი გვითრობს ბაბუამისისგან მოსმენილ ჭორებს თუ რა ხდებოდა კლეოპატრას კარზე.

## ბიოგრაფიები 
ასევე ცალობით ბიოგრაფიები:
* ართაქსერქსი
* არატე
* გალბა
* ოტონი

## რესურსები ინტერნეტში 
*პლუტარქეს ნაშრომები რუსულ ენაზე
*პლუტარქეს ნაშრომები ინგლისურ ენაზე

კატეგორია:ძველი ბერძნული ლიტერატურა
ანაკოფია

მინი|400პქ|ციხე-ქალაქის ნანგრევები
**ანაკოფია**, ფეოდალური ხანის ციხე-ქალაქი საქართველოში, ახლანდელი ახალი ათონის ტერიტორიაზე (აფხაზეთი). VII-VIII საუკუნეებში ანაკოფია აბაზგთა საერისთავოს პოლიტიკური ცენტრი იყო.

## ისტორია
ქართულ საისტორიო წყაროებში პირველად მოხსენიებულია მურვან ყრუს ლაშქრობასთან დაკავშირებით, VIII საუკუნის 30-იან წლებში, როცა არაბთაგან ანაკოფიას აღების ცდა მარცხით დამთავრდა. VIII საუკუნის ბოლოდან ანაკოფია ახლად შექმნილი აფხაზთა სამეფოს მთავარ ქალაქად იქცა და დედაქალაქად ქუთაისის გამოცხადების შემდეგაც არ დაუკარგავს მნიშვნელობა. საქართველოს ერთიანი სამეფოს შექმნის შემდეგ ანაკოფია იყო „თავადი ციხეთა აფხაზეთისათა“ („ქართლის ცხოვრება“), 1032 ანაკოფია ბიზანტიელებმა დაიკავეს. 1074 წელს კვლავ საქართველოს დაუბრუნდა. XIV საუკუნიდან ანაკოფია თანდათან დაკნინდა. XIV-XV საუკუნეებში გუნუელებმა ანაკოფიაში, ზღვის პირას, მდ. ფსირცხის შესართავთან ციხე ააგეს და ფაქტორია დააარსეს. XVII საუკუნეში სამეგრელოს მთავარმა ლევან დადიანმა ანაკოფიას ზღუდე შემოავლო. XVIII საუკუნეში ციხე და ზღუდე უქმად იყო. 1875 წელს ანაკოფიის ნანგრევებთან დაარსდა ახალი ათონის მონასტერი, რომლის სახელი ეწოდა მთელ იმ ადგილსაც. ვახუშტის ცნობები: 

ანაკოფიის ტერიტორიაზე 1957-1958 წლებში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა (ხელმძღვანელი მ. ტრაპში) ცხადყო, რომ ციხე-ქალაქს 7 ჰა ფართობი ეკავა. გარშემორტყმული იყო კოშკებიანი გალავნით. შიდა ციხე ბორცვის წვერზე იდგა, იქვე იყო კოშკები, ბაზილიკური ეკლესია, ჭა და სხვა. ქალაქის ტერიტორიაზე აღმოჩნდა VII-XII საუკუნეების საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობები, ტაძრის ნანგრევები, საკირე. ნაპოვნია მინისა და თიხის ჭურჭელი და სამეურნეო იარაღი და სხვა. აქვე მიკვლეულია ელინისტური ხანის ნამოსახლარის ნაშთები.

## ლიტერატურა
**Анчабадзе З. В.,* Из истории средневековой Абхазии (VI-XVII вв.), Сух. 1959;
**Леквинадзе В. А.,* По поводу Анакопийской крепости,  «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1968, ტ. 25B;
**Трапш М. М.*, Археологические раскопки в Анакопии в 1957-1958 гг. «დ. გულიას სახელობის აფხაზეთის ენის, ლიტერატურისა და ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1959, ტ. 30;

კატეგორია:გუდაუთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ანანია

**ანანია** — XV საუკუნის ქართველი მხატვარი, მინიატიურისტი. ცხოვრობდა სამცხის ათაბაგის კარზე, შემონახულია მისი ორი მინიატიურა, რომლებიც ჩაკრულია კალიგრაფ შავ-ზაქარიას მიერ XI საუკუნის გადაწერილ სახარებაში (A-845). მინიატიურებზე გამოსახულია მათე და მარკოზ მახარებლების მჯდომარე ფიგურები. ანანიას ნახატისათვის დამახასიათებელია რამდენადმე წაგრძელებული პროპორციები.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 427, თბ., 1975

კატეგორია:ქართველი მინიატიურისტები
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
ანანასი

**ანანასი** (Ananas) — ტროპიკული ბალახოვან მცენარეთა გვარი ბრომელიისებრთა ოჯახისა. 80 სმ-მდე სიგრძის ხორცოვანი, ფართოხაზური, კიდეეკლებიანი ფოთოლი და ოქროსფერ-ყვითელი, გირჩისებრი მოზრდილი ნაყოფედი აქვს. 

ტროპიკულ ამერიკაში ანანასის 5-6 სახეობა ხარობს. განსაკუთრებით ფართოდ არის გავრცელებული ნამდვილი ანანასი (Ananas comosus ანუ Ananas sativus). 

ანანასის კულტურული ჯიშების მომჟავო-ტკბილი არომატული ნაყოფედი 2-იდან 15 კგ-მდე იწონის, უთესლოა, შეიცავს (%-ებით): 86,1 წყალს, 4,5 ინვერსირებულ შაქარს, 6,9 საქაროზას, 0,41 აზოტოვან ნივთიერებას, 0,52 მჟავებს, 0,42 ნაცარს. იჭმევა ნედლიცა და დაკონსერვებულიც. მისგან აკეთებენ მურაბას, კანფეტს. ფილიპინის კუნძულებსა და ტაივანზე Ananas sativus-ის ფოთლებისაგან ამზადებენ სართავ ბოჭკოს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბრომელიისებრნი
კატეგორია:ხილი
ანალოგია

**ანალოგია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანალოგია — კონვერგენცია ბიოლოგიაში;
* ანალოგია — ერთმანეთთან დაკავშირებული ენობრივი ფორმების ურთიერთგავლენა;
* ანალოგია — მსგავსი შემთხვევები.
ანანიაშვილი

საკუთარი სახელი **ანანიაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არჯევან ანანიაშვილი — სამხედრო მოღვაწე
* ბორის ანანიაშვილი — კონტრ-ადმირალი
* გიორგი ანანიაშვილი — ენერგეტიკოსი
* ელიზბარ ანანიაშვილი — მთარგმნელი
* იოანე (ანანიაშვილი) — საეკლესიო მოღვაწე
* იური ანანიაშვილი — ეკომონისტი, პედაგოგი
* ნინო ანანიაშვილი — ქართველი ბალერინა

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ანანურის მაზრა

**ანანურის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული ყოფილ თბილისის გუბერნიაში. შეიქმნა 1803 წელს, როდესაც საქართველოს მთავარმართებლის გენერალ პავლე ციციანოვის ბრძანებით სამაზრო ცენტრი დუშეთიდან ანანურში გადაიტანეს. ამით სამაზრო ცენტრი დაუახლოვეს საქართველოს სამხედრო გზას. ცენტრის გადატანას ტერიტორიული ცვლილება არ გამოუწვევია: ანანურის მაზრა ყოფილი დუშეთის მაზრის საზღვრებში დარჩა. გეოგრაფიული მდებარეობის გამო ანანურს არ ჰქონდა სამაზრო ცენტრად განვითარების პერსპექტივა, ამიტომ 1821 წელს სამაზრო ცენტრი კვლავ დუშეთში გადაიტანეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
ანარია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ანარია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანარია — მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
* ანარია — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში
* ანარია — მთა ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში
ანარია

**ანარია** — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 103 კმ². სათავე აქვს გორაკ-ბორცვიან ზონაში. ერთვის შავ ზღვას ქალაქ ოჩამჩირის სამხრეთით.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
პუნიკური ომები

მინი|პუნიკური ომების მიმდინარეობა
**პუნიკური ომები** (ძვ. წ. 264 - ძვ. წ. 146) — ომები რომსა და კართაგენს შორის. რომაელები კართაგენელებს პუნებს უწოდებდნენ. აქედან მოდის სიტყვა „პუნიკური“.

პირველი პუნიკური ომის (ძვ. წ. 264 - ძვ. წ. 242) დაწყების მიზეზი იყო დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთზე ჰეგემონობა. მოცემულ დროს რომაელებმა უკვე მთლიანად დაასრულეს იტალიაში ექსპანსია და სურდათ ზღვაზე ბატონობის მოპოვება, მაგრამ მათ არც გამოცდილება ჰქონდათ, არც ფლოტი, ხოლო კართაგენი უკვე აკონტროლებდა დასავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთის დიდ ნაწილს. მას დაპყრობილი ჰქონდა სიცილია, სარდინია, კორსიკა და სამხრეთი ესპანეთი. მიუხედავად ამისა, რომაელებმა ამ ომში  მოიპოვეს გამარჯვება, რის შედეგადაც დაიპყრეს სიცილია, თვითონ კართაგენში კი ამ დამარცხებისგან ისე აირია სიტუაცია, რომ რომაელებმა უპრობლემოდ დაიკავეს სარდინიაც და კორსიკაც.

მეორე პუნიკური ომი (ძვ. წ. 218 - ძვ. წ. 202) კართაგენი არ აპირებდა მარცხთან შეგუებას. ზღვაზე დაკარგული კუნძულების სანაცვლოდ კართაგენმა ახალი ესპანური ოლქები დაიპყრო. ძვ.წ.226/225 წლებში რომმა და კართაგენმა პირინეს ნახევარკუნძულზე თავიანთი გავლენის გამყოფ ზოლად მდ. ებრო დაასახელეს. ეს შეთანხმება რომაელებმა დაარღვიეს, როდესაც კართაგენის ზონაში მდებარე ქ. საგუნტუმი თავის მფლობელობაში მოაქციეს. ეს გახდა რომსა და კართაგენს შორის ახალი ომის საბაბი. ძვ. წ. 219 წელს 25 წლის კართაგენელმა სარდალმა ჰანიბალმა აიღო საგუნტუმი. საპასუხოდ რომმა კართაგენს ბრძოლა გამოუცხადა. ასე დაიწყო მეორე პუნიკური ომი. ჰანიბალმა გადაწყვიტა მტრის ტერიტორიაზე ეომა. ძვ. წ. 218 წელს მან 40 000-იანი ჯარით ალპები გადალახა და ჩრდილო იტალიაში შევიდა. რომის მოძულე გალური ტომები, რომლებიც ჰანიბალს გამათავისუფლებლად მიიჩნევდნენ, მის მებრძოლთა რიგებს ავსებდნენ. რომი ბრძოლას ბრძოლზე აგებდა. გარდატეხა რომის სასარგებლოდ დაიწყო მხოლოდ ძვ. წ. 210 წლიდან, მას შემდეგ, რაც რომის მთავარსარდლად დაინიშნა პუბლიუს კორნელიუს სციპიონი. სციპიონმა ჯერ ესპანეთში მიაყენა დარტყმა კართაგენელებს, შემდეგ ჩრდილო იტალიაში, სულ ბოლოს კი საბრძოლო მოქმედებები აფრიკაში გადაიტანა. ძვ. წ. 202 წელს სციპიონი და ჰანიბალი შეხვდნენ ზამასთან. ამ ბრძოლისას ნუმიდიელთა მხედრობამ უღალატა ჰანიბალს და რომაელთა მხარეზე გადავიდა. ჰანიბალი დამარცხდა. ასე დამთავრდა მეორე პუნიკური ომი. კართაგენმა დაკარგა სამფლობელოები ესპანეთში, დაედო კონტრიბუცია 10000 ტალანტის ოდენობით, აეკრძალა სამხედრო ფლოტისა და საბრძოლო სპილოების ყოლა.

მესამე პუნიკური ომი (ძვ. წ. 149 - ძვ. წ. 146) მეორე პუნიკურ ომში დამარცხების შემდეგ კართაგენი ძლიერ დასუსტდა, მაგრამ რომს ჰანიბალის აჩრდილი მოსვენებას არ აძლევდა. სენატორი კატონ უფროსი სენატის ყოველ სხდომაზე ერთსა და იმავეს იმეორებდა: „კართაგენი უნდა დაინგრეს!“ ძვ.წ. 149 წელს რომაელებმა კართაგენს ალყა შემოარტყეს. ამჯერად რომაელებს სარდლობდა სციპიონ აფრიკელი უმცროსი, შთამომავალი სახელოვანი პუბლიუს კორნელიუს სციპიონისა. ჯარის გარეშე დარჩენილი კართაგენის მოსახლეობა 3 წლის განმავლობაში მამაცურად იცავდა თავს, ამაგრებდა თითოეულ სახლს. ალყა 3 წელს გრძელდებოდა. ბოლოს რომაელებმა აიღეს კართაგენი, ჯერ დაანგრიეს, შემდეგ გადახნეს და მარილი დათესეს, რომ არაფერს გაეხარა ამ მიწაზე. კართაგენის სამფლობელოები რომის ხელში გადავიდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვიკიწიგნები, ძველი რომის ისტორია, V თავი - პუნიკური ომები
* პუნიკური ომების ქრონოლოგია (ინგლისურ ენაზე)

კატეგორია:პუნიკური ომები
ანასეული ქართლის ცხოვრება

300პქ|მინიატიურა|ფრაგმენტი ანასეული ქართლის ცხოვრების ერთ-ერთი გვერდიდან
**ანასეული „ქართლის ცხოვრება“** — „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთი ნუსხა, გადაწერილი დაახლოებით 1479–1495 წლებში კახეთის მეფის ალექსანდრე I-ის მეუღლის დედოფალ ანას (თავად გარსევან ჩოლოყაშვილის ქალიშვილი) ბრძანებით, რის გამოც მას „ანასეული“ ეწოდა.

გადამწერის ვინაობა უცნობია. ანასეული „ქართლის ცხოვრება“ უძველესია დღემდე ცნობილ ქართლის ცხოვრების ნუსხათა შორის. აღმოაჩინა ივანე ჯავახიშვილმა 1913 წელს სოფელ ლამისყანაში ჯამბაკურ-ორბელიანების საგვარეულო წიგნსაცავში. მასვე ეკუთვნის ამ ძეგლის პირველი აღწერილობა და ზოგადი ანალიზი. ხელნაწერს დასაწყისში აკლია დაახლოებით 50 გვერდი, გადამწერის შეცდომები უნებლიე ხასიათისაა, ხელნაწერში ბევრია სწორი, პირველი დედნიდან მომდინარე ვარიანტები, რომლებიც სხვა ნუსხებში დამახინჯებულია. ანასეული „ქართლის ცხოვრება“ გადაწერილია მხედრულით, XIII საუკუნის I მეოთხედში შედგენილი დედნიდან. მასში შედის ლეონტი მროველისა და ჯუანშერის თხზულებები, მატიანე ქართლისა, დავით აღმაშენებლის ისტორია და ლაშა გიორგის დროინდელი მატიანე, უკანესკნელი თხზულება დაწერილია 1222–1223 წლებში.

ამრიგად ანასეული „ქართლის ცხოვრების“ ნუსხით ირკვევა, რომ ქართლის ცხოვრების კრებულში XV საუკუნის ბოლო მეოთხედშიც არ ყოფილა შეტანილი თამარის ისტორის და ჟამთააღმწერლის თხზულება. 1927 წელს ივანე ჯავახიშვილმა დაბეჭდა ანასეული „ქართლის ცხოვრების“ ერთი ნაწილი — ლაშა გიორგის დროინდელი მატიანე. 1942 წელს სიმონ ყაუხჩიშვილის რედაქციით გამოვიდა ანასეული „ქართლის ცხოვრების“ სრული ტექსტი. ანასეული „ქართლის ცხოვრებას“ დიდი მნიშვნელობა აქვს ქართლის ცხოვრების თხზულებათა ტექსტის დადგენისა და კრებულის შედგენის ისტორიის შესწავლისათვის.

ქართლის ცხოვრების ანასეული ნუსხა დღეს დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდში (Q-795)

## იხილეთ აგრეთვე 
* მარიამისეული ქართლის ცხოვრება

## ლიტერატურა 
**ჯავახიშვილი ივ.*, ისტორიის მიზანი, წყაროები და მეთოდები წინათ და ეხლა, წგნ., 1 - ძველი ქართული საისტორიო მწერლობა, თბ., 1945;
**გუჩუა ვ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 430, თბ., 1975

კატეგორია:ქართლის ცხოვრება
კატეგორია:ქართული საერო ხელნაწერები
კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის Q ფონდი
ანასპიდები

**ანასპიდები** () — ნამარხი უყბოების ქვეკლასი. აქვთ თითისტარისებრი, 25 სმ-მდე სიგრძის ქერცლიანი სხეული, მცირე ზომის ფირფიტებით დაფარული თავი. ფირფიტები და ქერცლები აგებულია არაუჯრედოვანი ძვლის, ასპიდინისაგან. აქვთ ხრტილოვანი ჩონჩხი და მომრგვალო სალაყუჩე ნაპრალები. შინაგანი აგებულებით ანასპიდები ახლო დგანან მრგვალპირიანებთა. ნაპოვნია სილურულ და დევონურ ნალექებში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ხერხემლიანები
ანაფორა

**ანაფორა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანაფორა — მღვდლის ტანსაცმელი
* ანაფორა — მოსახსენებელი წირვა
* ანაფორა — სტილისტიკური ფიგურა
ანდარაზანის ქედი

**ანდარაზანის ქედი** — ქედი საქართველოში, კახეთის მხარის თელავის მუნიციპალიტეტში. კახეთის კავკასიონის სამხრეთი განშტოება, მდინარეების ლოპოტისა და დიდხევის წყალგამყოფი ქედი. ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში აღმართულია მწვერვალი დიდი ანდარაზანი (სიმაღლე 3039 მ), სამხრეთით — მწვერვალი პატარა ანდარაზანი (სიმაღლე 2348 მ). ქედი ძირითადად აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. თხემურ ზონაში სუბალპური და ალპური მდელოებია, ქვევით — წიფლის ტყე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
ანდაქი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ანდაქი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანდაქი — მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ანდაქი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ანდაქის უღელტეხილი — უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ ქედზე
1552

## მოვლენები 
*9 თებერვალი : ქალაქი ვალდივია დაარსდა ჩილეში.
*15 ოქტომბერი : ივანე მრისხანემ ყაზანის სახანო დაიპყრო.
*ზებედე I აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*17 სექტემბერი : პავლე V — რომის პაპი (გ. 1621)
*22 სექტემბერი : ვასილი IV — რუსეთის ცარი (გ. 1612)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*18 აპრილი : ჯონ ლელანდი — ინგლისელი ისტორიკოსი (დ. 1502)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1551

## მოვლენები 
* შაჰ-თამაზის მესამე ლაშქრობა საქართველოში

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*14 იანვარი  : აბუ ლ-ფაზლი     — ინდოელი მემატიანე და ფილოსოფოსი.  (გ. 1602)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბორის გოდუნოვი — რუსეთის ცარი (გ. 1605)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1550

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ჯონ ნეპერი — შოტლანდიელი მათემატიკოსი, ფიზიკოსი, ასტრონომი და ასტროლოგი.  (გ. 1617)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
*27 ივნისი : შარლ IX — საფრანგეთის მეფე (გ. 1574)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1549

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 2 ნოემბერი : ანა ავსტრიელი — ესპანეთის მეფის ფილიპე II-ის მეოთხე ცოლი.
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*10 ნოემბერი : რომის პაპი პავლე III
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ბურჰან-მირზა — შირვანშაჰი

*
1547

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 28 იანვარი : ჰენრი VIII - ინგლისის მეფე (დ. 1491)
### თებერვალი 
### მარტი 
* 31 მარტი : ფრანსუა I - საფრანგეთის მეფე (დ. 1494)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1546

## მოვლენები 
* დაიწყო პროტესტანტი გერმანელი მთავრების შმალკალდენური ომი იმპერატორ კარლ V-ის წინააღმდეგ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
*4 ივლისი : მურად III — ოსმალეთის მე-12 სულთანი (გ. 1595)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ლუკა ბატი — იტალიელი კომპოზიტორი (გ. 1608)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 18 თებერვალი : მარტინ ლუთერი – გერმანელი ბერი, მღვდელი, პროფესორი, თეოლოგი და ეკლესიის რეფორმატორი.
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1545

## მოვლენები 
* სოხოისტის ბრძოლა

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 14 თებერვალი : ლუკრეცია დე’ მედიჩი — მედიჩთა დინასტიის წარმომადგენელი  (გ. 1561)

### მარტი 
### აპრილი 
* 2 აპრილი : ელიზაბეტა ვალუა - ესპანეთის დედოფალი, ფილიპე II-ის მესამე ცოლი, ანრი II-ის და ეკატერინე მედიჩის უფროსი ქალიშვილი (გ. 1568)

### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 8 ივლისი : დონ კარლოსი — ესპანეთის მეფე ფილიპე II-ის და მისი პირველი ცოლის, მარია პორტუგალიელის ვაჟი. (გ. 1568)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1544

## მოვლენები 
* 4 სექტემბერი : პერო დე ვალდივიამ დააარსა ჩილეს ქალაქი ლა-სერენა
* 10 სექტემბერი : ხუან ბაუტისტა პასტენემ აღმოაჩინა კ. მოჩა

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 19 იანვარი : ფრანსუა II  — საფრანგეთის მეფე  (გ. 1560)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
711

## მოვლენები 
* 15 მარტი : მავრების შეჭრა პირენეს ნახევარკუნძულზე;

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*თოიდერიხ IV  — მეროვიგთა დინასტიის წარმომადგენელი  (გ. 737)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*14 აპრილი: ხილდებერტ III  — ფრანკთა მეფე (დ. 678/679)

### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
*11 დეკემბერი: იუსტინიანე II   — ბიზანტიის იმპერატორი(დ. 669)

### თარიღი უცნობია 
*როდერიკი — ვესტგუთების მეფე
*
სიული პრიუდომი

**სიული პრიუდომი** (, ნამდვილი სახელი და გვარი – რენე ფრანსუა არმან პრიუდომი ; დ. 16 მარტი, 1839, პარიზი — გ. 7 სექტემბერი, 1907, შატენე-მალაბრი) — ფრანგი პოეტი, ესეისტი, პოეტთა ჯგუფ „პარნასის“ წევრი, ნობელის პრემიის პირველი ლაურეატი ლიტერატურის დარგში (1901). 

პრიუდომი ფრანგი მაღაზიის მფლობელის ოჯახში დაიბადა. ლექსების კრებულის — „ამაო ალერსი“ (1875), ფილოსოფიური პოემების: „ბედი“ (1872), „სამართლიანობა“ (1878), „ბედნიერება“ (1888) ავტორი; აგრეთვე სოციოლოგიური და ხელოვნებათმცოდნეური შრომების ავტორი.   

პრიუდომი პარიზში დაიბადა. თავდაპირველად ინჟინერიას ეუფლებოდა, შემდეგ — ფილოსოფიას, ბოლოს კი — პოეზიას. მან თანამედროვე დროისთვის მეცნიერული პოეზიის შექმნა გადაწყვიტა. თავისი გულწრფელი და მელანქოლიური ხასიათის გამო ის პარნასელთა სკოლის წარმომადგენლებს დაუკავშირდა.    

## კარიერა 
პრუდომის პირველი ლექსების კრებული „სტროფები და ლექსები“ ("*Stances et Poèmes")* შეაფასა ჩარლზ ავგუსტინ ბუვმა. კრებული შეიცავდა მის ყველაზე ცნობილ ლექსს „გატეხილ ვაზას“ (*Le vase brisé).*

კარიერის განმავლობაში პრუდომმა  გადაინაცვლა  სენტიმენტალური სტილიდან  პერსონალურ სტილზე, რამაც აჩვენა ფილოსოფიური და სამეცნიერო საგნებისადმი მისი ინტერესი. პრუდომის პირველი წიგნის ინსპირაცია იყო ლუკრეატუსის „დაწყებული ბუნებიდან“ (*"De nerum natura"*), რომლის პირველი სტროფებიც მან თავად თარგმნა. პრუდომის ფილოსოფია მკვეთრად გამოიხატა ლექსებში „სამართლიანობა“ (*"La Justice"*) და "ბედნირება" (*"Le Bonheur"*).

"ბედნიერების" დაწერის შემდეგ პრუდომმა ესთეტიკასა და ფილოსოფიაზე ესეების წერას მიჰყო ხელი .

## რესურსები ინტერნეტში 
* Poesies.net: Sully Prudhomme
* Poesies.net: Le Zénith

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1839
კატეგორია:გარდაცვლილი  7 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1907
კატეგორია:ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:პარიზელი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი ესეისტები
კატეგორია:სიმბოლისტი პოეტები
კატეგორია:მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ანდაქის უღელტეხილი

**ანდაქი** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ ქედზე, ზღვის დონიდან 2887 მ. მდინარე ფშავის არაგვის სათავეებს (უკანაფშავი) აკავშირებს მდინარე ანდაქის ხეობასთან (პირიქითა ხევსურეთი). უღელტეხილზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
ანგორული თხა

thumb|ანგორული თხა
**ანგორული თხა** — ძველი სამატყლე ჯიშის თხა. ზოგიერთი ცნობით, მისი სამშობლოა სამხრეთ შუამდინარეთის უძველესი ქვეყნები. შუა საუკუნებში ანგორული თხა გავრცელებულია თურქეთში, ანგორის (ახლანდელი ანკარის) პროვინციაში, საიდანაც წარმოდგა ჯიშის სახელწოდება. XIX საუკუნეში ანგორული თხა მოაშენეს აშშ-ში, აფრიკასა და ავსტრალიაში.

ცუდი აკლიმატიზაციის გამო დასავლეთ ევროპაში მისი მოშენების ცდა უშედეგოდ დამთავრდა. ბოტის ცოცხალი მასა 50-55 კგ, დედალი თხისა 32-36 კგ. ანგორული თხის მატყლის ერთგვაროვანია, ნახევრად წმინდა, თეთრი, ძლიერ მბზინვარე. ბეწვი სისხოთი 44-46-ე ხარისხისაა, სიგრძით 25 სმ-ს აღემატება. ბოტის ნაპარსი 5-7 კგ. დედალი თხისა — 2,2-4 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალია 65-75%. მატყლისაგან ამზადებენ უმაღლესი ხარისხის ფარდაგებს, ტრიკოტაჟს, ხალიჩებს, პლუშს და სხვა. ანგორული თხას იყენებენ უხეშმატყლიანი თხის ჯიშის გასაუმჯობესებლად. ნაჯვარი თხის მატყლი ერთგვაროვანი და ნახევრად წმინდა. ანგორული თხის მოშენებას მისდევენ ამიერკავკასიაში, შუა აზიაში, ნაწილობრივ ყაზახეთსა და ჩრდილოეთ კავკასიის სტეპის რაიონებში. ანგორული თხის მონაწილეობით გამოყვანილია საბჭოთა სამატყლე ჯიშის თხა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თხები
715

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ფავილა   — ასტურიის სამეფოს  მეფე (გ. 739)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*9 აპრილი: კონსტანტინე — რომის პაპი (დ. 664)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 3 სექტემბრიდან — 31 დეკემბრამდე: დაგობერტ III —  ფრანკთა მეფე (დ. 699)

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ვალიდ I — ომაინათა დინასტიის ხალიფა (დ. 668)

 

*
ანდაქი

**ანდაქი**, *ანდაქისწყალი* ― მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე არღუნის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე 18 კმ. (31 კმ.) აუზის ფართობი 272 კმ² (271 კმ²). სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მთა პატარა ბორბალოსთან (პირიქითა ხევსურეთი).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:არღუნის შენაკადები
ანდერძი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ანდერძი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანდერძი — მოქალაქის განკარგულება იმის თაობაზე, თუ ვის უტოვებს იგი ქონებას სიკვდილის შემთხვევაში
* ანდერძი — მინაწერი ძველ ხელნაწერებზე
* ანდერძი — მხატვრული ფილმი
ანდის ქედი

**ანდის ქედი** — ქედი კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ჩეჩნეთ-ინგუშეთისა და დაღესტნის საზღვრებზე. მდინარეების ანდის ყოისუს, სუნჟისა და თერგის ქვემო დინების აუზების წყალგამყოფი. სიგრძე დაახლოებით 60 კმ, სიმაღლე 2736 მ-მდე. აგებულია ცარცული კირქვებით. ფერდობები შემოსილია წიფლისა და რცხილის ტყეებით, სამხრეთი ფერდობები — მთის მდელოსტეპებით და ბუჩქნარებით, თხემზე მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ქედები
ანდის ყოისუ

**ანდის ყოისუ** () — მდინარე საქართველოსა და რუსეთში. ადმინისტრაციულად მოქცეულია საქართველოს ახმეტის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის დაღესტნის ტერიტორიებზე. სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 1603 მ სიმაღლზე. წარმოიქმნება თუშეთის ალაზნისა და პირიქითი ალაზნის შეერთებით. სიგრძე (თუშეთის ალაზნის სათავიდან) 203 კმ, აუზის ფართობი 4820 კმ². მიედინება ვიწრო, ღრმა ხეობაში, აჩენს ჭორომებსა და ჩანჩქერებს. იერთებს მრავალ მთის მდინარეს. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით, ზემო დინებაში — მყინვარებითაც. წყალდიდობა გაზაფხულზე და ზაფხულში იცის, წყალმცირობა — ზამთარში. რუსეთის ტერიტორიაზე (დაღესტანი) უერთდება მდინარე ავარიის ყოისუს და ქმნის მდინარე სულაკს. წყლის საშუალო ხარჯი 69,6 მ³/წმ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:დაღესტნის მდინარეები
ანდრეევი

საკუთარი სახელი **ანდრეევი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ანდრეევი, ანდრია — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე
* ანდრეევი, ბორის — რუსი კინომსახიობი
* ანდრეევი, ლეონიდ — რუსი მწერალი
* ანდრეევი, ნიკოლოზ — რუსი მოქანდაკე და გრაფიკოსი
* ანდრეევი, ნიკოლოზ ნიკოლოზის ძე — ფიზიკოსი
* ანდრეევი, ნიკოლოზ პეტრეს ძე — რუსი ლიტერატურათმცოდნე
* ანდრეევი, პავლე — რუსი მომღერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ანდრეზი

**ანდრეზი**, ხევსურულ ზეპირსიტყვიერებაში — სამაგალითოდ შემონახული ამბავი ლაშქრობა-მესისხლეობის, გმირობისა და ლაჩრობის, თემის ან ბჭეების გადაწყვეტილებისა და სხვა შემთხვევათა შესახებ, ერთგვარი მორალურ-იურიდიული შეგონება. ამავე მნიშვნელობით იხმარებოდა ხევსურეთში „ანდაზა“, სვანეთში — „ჰარაკი“.

თაობიდან თაობაზე ანდრეზი გადადიოდა ზეპირი მოთხრობის ან ლექსის სახით. მენდრეზეს საგანგებოდ იწვევდნენ მის სათქმელად, რადგან ანალოგიური შემთხვევის განხილვისას ანდრეზი აუცილებელ საბუთად და სახელმძღვანელო ნიმუშად მიაჩნდათ. ხშირად მას პრეცედენტის ძალა ჰქონდა; მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ჩვეულებითი სამართლის შექმნაში და მის ერთ-ერთ ძირითად წყაროს წარმოადგენა. ბჭეების გადაწყვეტილების განსამტკიცებლად და ანდრეზის დასამახსოვრებლად მესისხლეთა შემრიგებლებისაგან სპეციალურ პირებს ნიშნავდნენ, რომელთაც „ანდრეზის შესანახი“ გასამრჯელო ეძლეოდათ.

## ლიტერატურა 
* კიკნაძე ზ., *ანდრეზები* *(აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთის რელიგიურ-მითოლოგიური გადმოცემები)*, ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გამომცემლობა, თბილისი, 2009
* 

კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
მონარქია

**მონარქია** (; :  „მონოს“ — ერთი, ერთადერთი;  „არქონ“ —  მმართველი, ლიდერი) — სახელმწიფო მმართველობის ფორმა.

მონარქია არის მმართველობის ისეთი ფორმა, როდესაც ძალაუფლება არის ერთი ადამიანის, მეფის ხელში. (ქრ.შ-მდე 2000-800 წწ. საბერძნეთის უმეტეს ქალაქ-სახელმწიფოებს მართავდა მონარქი ანუ მეფე, ბერძნულ დასახლებებს არ მართავენ დედოფლები) თავდაპირველად, მეფეს ირჩევდა ხალხი. მოგვიანებით, მეფეებმა თავისი ძალაუფლების გადაცემა დაიწყეს მემკვიდრეობით უფროს ვაჟზე. საბერძნეთში მეფეებს დიდი ძალაუფლება ჰქონდათ: გამოსცემდნენ კანონებს და იყვნენ მოსამართლეები, ისინი იყენებდნენ ჯარისკაცებს იმ ხალხის წინააღმდეგ, რომელიც არ ეთანხნებოდა კანონებს და არ იხდიდა გადასახადებს.

არსებობს მონარქიის ორი ტიპი: კონსტიტუციური მონარქია - რომლის დროს მონარქის ძალაუფლება შეზღუდულია კონსტიტუციით და აბსოლუტური მონარქია - რომლის დროს მონარქი შეუზღუდავ ძალაუფლებას ფლობს.

შუა საუკუნეებში მონარქია იყო სახელმწიფო მმართველობის ყველაზე უფრო გავრცელებული ფორმა. თანამედროვე მონარქიების დიდი ნაწილი (კერძოდ ევროპული მონარქიები) კონსტიტუციურია. თანამედროვე ფაქტობრივი აბსოლუტური მონარქიებია: ბრუნეი, ბჰუტანი, ესვატინი, ომანი და საუდის არაბეთი. ვატიკანი არის თეოკრატიული მონარქია, რომლის მონარქია რომის პაპი.

550px|მინი|მარცხნივ|

## რესურსები ინტერნეტში 
* მონარქია. CIVIL ენციკლოპედიური ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
* მონარქისტების საერთაშორისო ლიგა

კატეგორია:მონარქია
კრეზი

მინი|250პქ
**კრეზი**, ან **კრესე** — ლიდიის სამეფოს უკანასკნელი მმართველი (ძვ. წ. 560-ძვ. წ. 546 წწ.). დაიმორჩილა მცირე აზიის დიდი ნაწილი (ფრიგია, პაფლაგონია, ბითინია, კარია და სხვ.). ძვ. წ. 550 წლიდან კიროს II-ს ებრძოდა კაპადოკიაში. ძვ. წ. 546 წელს კიროსის ლაშქარმა აიღო ლიდიის დედაქალაქი სარდისი და კრეზი დაატყვევა. ერთი ვერსიით მისთვის კოცონზე დაწვა მიუსჯიათ, მაგრამ კიროსს შეუწყალებია; მეორე ვერსიით - სიკვდილით დაუსჯიათ. ჰეროდოტეს გადმოცემით, კრეზის დელფოსის ორაკულს 3 000 სამსხვერპლო ოქროს ნივთი შეუწირავს. მან მოაჭრევინა პირველი მონეტა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი მეფეები
კატეგორია:ლიდიის მეფეები
აქციუმის ბრძოლა

მინი|300px|აქციუმის ბრძოლის გეგმა
**აქციუმის ბრძოლა** ძვ. წ. 31 წელს გაიმართა აქციუმის კუნძულებთან, ანტონიუსის და კლეოპატრას ფლოტსა და ოქტავიანეს ფლოტს შორის. დასრულდა ოქტავიანეს გამარჯვებით. ამ ბრძოლის შედეგად სამოქალაქო ომი დასრულდა და რომის რესპუბლიკა იმპერიად გარდაიქმნა.

## ლიტერატურა 
* Military Heritage published a feature about the Battle of Actium, involving Mark Antony, Gaius Julius Caesar Octavianus aka. Octavian (Julius Caesar's 18-year old adopted son and heir), and Cleopatra of Egypt (Joseph M. Horodyski, Military Heritage, August 2005, Volume 7, No. 1, pp 58 to 63, and p.&nbsp;78), ISSN 1524-8666.
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* აქციუმის პროექტი
* აქციუმის საზღვაო ბრძოლა 
* აქციუმის ბრძოლა - ბრძოლა რომელმაც ევროპის კულტურის ბედი გადაწყვიტა
* Cassius Dio, *რომის ისტორია*, წიგნი #50

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ოქტავიანე ავგუსტუსი
სარაევო

**სარაევო** (, ) — ბოსნია და ჰერცეგოვინას დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი, სარაევოს კანტონის ადმინისტრაციული ცენტრი.  2013 წლის აღწერით მოსახლეობა 450 ათასი ადამიანია, თუმცა სერბთა რესპუბლიკის მიერ კონტროლირებადი აღმოსავლეთ სარაევოს და სხვა მიმდებარე დასახლებების ჩათვლით, სავარუდო მოსახლეობა 600 000-ს აღწევს.

ქალაქი დაარსებულია 1461 წელს ოსმალების მიერ. 1914 წელს სარაევოში მოკლულ იქნა ავსტრო-უნგრეთის იმპერიის ტახტის მემკვიდრე ერცჰერცოგი ფრანც ფერდინანდი, რამაც სათავე დაუდო პირველ მსოფლიო ომს.

ბოსნია და ჰერცეგოვინას ფედერაციის მთავარი პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული ცენტრი. სარაევო ფედერაციის მთლიანი შიდა პროდუქტის 31%-ს აწარმოებს (2012). ქალაქის ისტორიული ცენტრი ოსმალეთის და ავსტრია-უნგრეთის იმპერიების, XVI საუკუნე-XX საუკუნის დასაწყისი, პერიოდის შენობა-ნაგებობებისგან შედგება.

დასახლება, რომელმაც შემდგომში მიიღო სახელწოდება ბოსნა-სარაი (-დან — „სასახლე“), დაახლოებით 1462 წელს თურქებმა დააარსეს. 1639 წლიდან, გარკვეული შუალედებით — ბოსნიის ელიათის ადმინისტრაციული ცენტრი, 1878 წლიდან — ავსტრია-უნგრეთის ბოსნია და ჰერცეგოვინას მთავარი ქალაქი. 1918 წლიდან — სერბების, ხორვატების და სლოვენების შემადგენლობაში. 1945 წლიდან — ბოსნია და ჰერცეგოვინას რესპუბლიკის დედაქალაქი.

1984 წელს სარაევო მასპინძლობდა ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებს.

## ეტიმოლოგია 
სარაევომ სახელწოდება მიიღო სასახლისგან, რომელიც აგებულია XV საუკუნის შუა ხანებში. ტერმინი „სარაი-ოვასი“ პირველად 1455 წლის დოკუმენტშია მოხსენიებული, და შეიძლება ნიშნავდეს ველს, რომელიც სასახლის დასავლეთით მდებარეობს: თურქული სიტყვიდან *saray* — „სასახლე“ და *ovası* — „ველი“. ასევე ქალაქის სახელწოდებისთვის გამოიყენებოდა სახელწოდება ბოსნა-სარაი (შედ. სარაი — ოქროს ურდოს დედაქალაქი): თურქულიდან *სარაი* — „სასახლე, ადმინისტრაციული შენობა“ (სიტყვასიტყვით „ბოსნიური სასახლე“), რომელიც XVI საუკუნეში გაზი-ჰუსრევ-ბეგმა ააგო. 1878 წელს, ბოსნიის ავსტრია-უნგრეთთან მიერთების შემდეგ ქალაქის სახელწოდება შეიცვალა სარაევოთი — სიტყვასიტყვით „სასახლის“.

ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად, სარაევო დაარსებულია შუასაუკუნოვანი ქალაქი ვრხბოსნას ადგილას (ტერმინი პირველად მოიხსენიება 1415 წელს) — „მდინარის ზედა დინება“ ან „მთა ბოსნაზე“: სერბულიდან *ვრხ* — „ზედა, მთა“ და ბოსნა — მდინარე, რომლის მიდამოებშიც ქალაქი მდებარეობს. წარსულში არსებული ეთნორელიგიური მრავალფეროვნების გამო, ქალაქს ასევე ევროპულ ან ბალკანურ იერუსალიმსაც უწოდებდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ეროვნული თეატრის ოფიციალური საიტი 
* სარაევოს ორენოვანი გზამკვლევი 
* Sarajevo's Top City Guide
* Sarajevo's landmarks photo gallery 
* Your local travel guide  
* Sarajevo International Airport 
* Interactive Map of Sarajevo  
* Tourism Association of Sarajevo  
* TurizamPLUS – extensive tourism and travel information  
* Sarajevo Guide  – City Guide to Sarajevo] 
* Back to Sarajevo  – Documentary Film 
* – Sarajevo Spring 2009 
* Sarajevo Region  – Bosnia-Herzegovina Tourism Association
* Sarajevo Summer/Winter 07
* Photos of Sarajevo in 2007 
* Local Bosnian Cultural Programs 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქები
კატეგორია:ევროპის დედაქალაქები
კატეგორია:ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქები
ანდრონიკაშვილები

**ანდრონიკაშვილები**, *ენდრონიკაშვილები* — თავადთა საგვარეულო ფეოდალურ საქართველოში. გვარში დარჩენილი გადმოცემით, ჩამომავალნი არიან ბიზანტიის იმპერატორ ანდრონიკე კომნენოსისა, რომლის შვილი ალექსი კახეთში დამკვიდრებულა XII საუკუნის II ნახევარში.

ანდრონიკაშვილებიე მამულები, ე.წ. „საანდრონიკო“ („საენდრონიკო“) მოიცავდა კახეთის სოფლებს — მელაანს, ჩალაუბანს, ფხოველსა და სხვა. XVI საუკუნიდან ანდრონიკაშვილებმა სამემკვიდრეო სახელოდ მიიღეს ქიზიყის მოურავობა, XVII საუკუნიდან კი მარტყოფის მოურავობაც. მარტყოფის მოურავები უმთავრესად ინიშნებოდნენ სოფ. ფხოვლის მებატონე ანდრონიკაშვილებისგან, რომლებიც ქიზიყელი ანდრონიკაშვილების განაყოფები იყვნენ. ისინი ზოგჯერ ზურაბაშვილების, ხოლო ქიზიყელი ანდრონიკაშვილები აბელაშვილების გვარითაც იხსენიებიან. 

XVIII საუკუნის ანდრონიკაშვილები თურქმანი ელების (ბაიდარი, ყარაჩა და სხვა) მოურავები და ქართლ-კახეთთან დროებით შემოერთებული განჯის სახანოს მმართველებიც იყვნენ. ანდრონიკაშვილებმა განსაკუთრებით გამოიჩინეს თავი სამხედრო და დიპლომატიურ ასპარეზზე. ეკავათ ბოდბის, ნინოწმინდის, ალავერდისა თუ ნეკრესის საეპისკოპოსო კათედრები. ანდრონიკაშვილების სათავადო შედარებით სუსტი იყო. მათი სიმდიდრე და პოლიტიკური წონა მეფის მოხელეობას ემყარებოდა. ამით აიხსნება ანდრონიკაშვილების განსაკუთრებული ერთგულება სამეფო ხელისუფლებისადმი. საქართველოს რუსეთთან შეერთების შემდეგ ანდრონიკაშვილები (რუსულ ტრადიციაში — ანდრონიკოვები; რუს. Андрониковы) ძირითადად სამხედრო ასპარეზზე მოღვაწეობდნენ.

იოანე ბატონიშვილი ანდრონიკაშვილებზე წერს:

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ელო ანდრონიკაშვილი

**ელო (ელენე) იოსების ასული ანდრონიკაშვილი** (დ. 27 აპრილი, 1883, კარდანახი, სიღნაღის მაზრა ― გ. 12 მარტი, 1956, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1944).

## ბიოგრაფია
1905–1907 წლებში პარიზის სორბონის უნივერსიტეტის მსმენელი. 1912–1923 წლებში მოღვაწეობდა როგორც პროფესიული მსახიობი თბილისში და სხვა ქალაქებში. როლებში: რუქაია და გაიანე (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), კაროჟნა (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), ჰანელე (გერჰარტ ჰაუპტმანის „ჰანელე“), კატიუშა მასლოვა (ლევ ტოლსტოის „აღდგომა“) და სხვა. იყო თბილისის მოზარდ მაყურებელთა ქართული თეატრის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. თარგმნა ოსკარ უაილდის „ჰადუის დედოფალი“,  გუსტავ კადელბურგის „შავი ლაქა“, ალექსანდრე ოსტროვსკის „უმზითვო“, „უდანაშაულო დამნაშავენი“ და სხვა პიესები.

ცნობილი იყო   ქართული და აღმოსავლური ცეკვების ჩინებული შემსრულებელი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 27 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ელო
რესპუბლიკა

**რესპუბლიკა** ( — „ხალხის საქმე“) — სახელმწიფო მმართველობის ერთ-ერთი ფორმა.
[მინი|200px|მარცხნივ|[ვაჯის დედაქალაქი ვაიშალი მიიჩნევა მსოფლიოში პირველ რესპუბლიკად.]]
დღევანდელი მსოფლიოს სახელმწიფოთა უმეტესობა რესპუბლიკური მმართველობის მიმდევარია. რესპუბლიკური
მმართველობის დროს სახელმწიფოს მეთაურს ირჩევენ გარკვეული ვადით. რესპუბლიკური მმართველობის კლასიკური
ქვეყნებია: აშშ, საფრანგეთი, ფინეთი, იტალია, ბრაზილია და ა. შ.

რესპუბლიკური მმართველობისას გამოყოფენ საპრეზიდენტო ხელისუფლების რამდენიმე ფორმას.

## საპარლამენტო რესპუბლიკები 
ასეთ ქვეყნებში პრეზიდენტის ძალაუფლება ძირითადად მთავრობასთან შეთანხმებით ხორციელდება. პრეზიდენტს მხოლოდ საცერემონიალო ფუნქციები ეკისრება (ინდოეთი, გერმანია, იტალია, მალტა, საბერძნეთი, ავსტრია, საქართველო და ა. შ.);

## შეზღუდული საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები 
ასეთ ქვეყნებში პრეზიდენტი, ძირითადად, როგორც სახელმწიფოს, ასევე მთავრობის მეთაურია; მისი როლი, როგორც სახელმწიფოს მეთაურისა, ძირითადად, საცერემონიალო ხასიათისაა, ხოლო მისი, როგორც მთავრობის მეთაურის, ფუნქციები გარკვეულად დამოკიდებულია ქვეყანაში არსებულ საკანონმდებლო ორგანოებზე (ასეთი ქვეყნებია: სამხრეთ კორეა, მექსიკა, პანამა, აშშ, არგენტინა, ბრაზილია, ტაივანი);

## დუალისტური საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები 
ასეთ ქვეყნებში გარკვეულწილად შენარჩუნებულია პარლამენტარიზმის ზოგიერთი ატრიბუტი და ამავე დროს მნიშვნელოვანია პრეზიდენტის პოზიციები (შრი-ლანკა, ჩეხეთი, ესტონეთი, ფინეთი, საფრანგეთი, პორტუგალია და ა. შ.);

## შეუზღუდავი საპრეზიდენტო მმართველობის რესპუბლიკები 
აქ შეიძლება გაერთიანდეს ისეთი ქვეყნები, სადაც პირველი პირი თითქმის შეუზღუდავია თავისი ძალაუფლების გამოყენების თვალსაზრისით (ჩრდილოეთ კორეა,
ინდონეზია, თურქმენეთი, უგანდა, სირია, ლიბია, სომალი, სუდანი და ა. შ.)

## ლიტერატურა 
*Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., *Republicanism: A Shared European Heritage*, v1, *Republicanism and Constitutionalism in Early Modern Europe*, Cambridge: Cambridge University Press., 2002
*Martin van Gelderen & Quentin Skinner, eds., *Republicanism: A Shared European Heritage*, v2, *The Values of Republicanism in Early Modern Europe*, Cambridge: Cambridge U.P., 2002
* Frédéric Monera, ''L'idée de République et la jurisprudence du Conseil constitutionnel'' — Paris: L.G.D.J., 2004 Fnac, LGDJ.fr 
*James Hankins, "Exclusivist Republicanism and the Non-Monarchical Republic," Political Theory 38.4 (August 2010), 452-482.

## სქოლიო 
### შენიშვნა 
### წყარო 
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
ივანე ანდრონიკაშვილი (აგრონომი)

**ივანე ანდრონიკაშვილი** (დ. , სოფ. მელაანი, სიღნაღის მაზრა, ახლანდელი გურჯაანის რაიონი ― გ. 11 ივლისი, 1947, თბილისი) — ქართველი აგრონომი და საზოგადო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
1887 წელს მოსკოვში დაამთავრა პეტროვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემია (ახლანდელი ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). 1889-1902 წლებში მუშაობდა კავკასიის საფილოქსერო კომიტეტის მთავარ ექსპერტად და ხელმძღვანელობდა ფილოქსერის საწინააღმდეგო ექსპედიციებს საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. ხალხში აგრონომიის ცოდნის პოპულარიზაციის მიზნით აწყობდა საჩვენებელ ნაკვეთებს, ცდიდა ახალ სასოფლო-სამეურნეო მანქანა-იარაღებსა და სხვა. 1902-1916 წლებში იყო ბათუმის ქალაქისთავი. მისი რედაქტორობით გამოდიოდა სამეცნიერო-პოპულარული ჟურნალი „ვაზი და ღვინო“. 1921 წელს ანდრონიკაშვილის ინიციატივით დაარსდა ჟურნალი „სოფლის მეურნე“, რომელსაც თვითონ რედაქტორობდა. 1923 წელს მოსკოვში სრულიად რუსეთის პირველ სასოფლო-სამეურნეო და კუსტარულ-სამრეწველო გამოფენაზე ხელმძღვანელობდა, ხოლო 1939 წელს საკავშირო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენაზე კონსულტაციას უწევდა საქართველოს პავილიონის მოწყობას.

## ლიტერატურა
** თოდუა, გ.* ანდრონიკაშვილი ივანე ზაქარიას ძე.- ენციკლოპედია "საქართველო", ტ. 1, თბილისი, 1997, გვ. 151.

კატეგორია:ქართველი აგრონომები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1862
კატეგორია:გარდაცვლილი 11  ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ი
კატეგორია:ბათუმის მერები
ოტონი

მინი|ოტონი
**მარკუს სალვიუს ოტონი** () (დ. 25 აპრილი, 32 — გ. 16 აპრილი,  69)— რომის იმპერატორი 69 წლიდან. იყო ნერონის მეგობარი, იძულებული იყო მისთვის დაეთმო ცოლი პოპეა საბინა. ვიტელიუსთან ბრძოლაში დამარცხებულმა თავი მოიკლა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Life of Otho (Suetonius; English translation and Latin original)
*Life of Otho (Plutarch; English translation)
*Cassius Dio, Book&nbsp;63
* ტაციტუსი, *ისტორია* (esp. 1.12, 1.21–90)

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 32
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 69
კატეგორია:ოთხი იმპერატორის წელი
კატეგორია:თანამდებობაზე გარდაცვლილი რომის კონსულები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ვიტელიუსი

მინი|ვიტელიუსი
**აულუს ვიტელიუს გერმანიკუსი** (; (დ. 24 სექტემბერი,  15 — გ.  22 დეკემბერი, 69) — რომის იმპერატორი 69 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Life of Vitellius

კატეგორია:რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 15
კატეგორია:გარდაცვლილი 69
კატეგორია:ოთხი იმპერატორის წელი
კატეგორია:დაბადებული 24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
შმიდტი

საკუთარი სახელი **შმიდტი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* კარლ ჰორსტ შმიდტი — გერმანელი ენათმეცნიერი
* ოტო შმიდტი — საბჭოთა მეცნიერი - მათემატიკოსი
* პეტრე შმიდტი — რუსი რევოლუციონერი, დემოკრატი
* ჰელმუტ შმიდტი — გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწე
კონი

საკუთარი სახელი **კონი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* კონი, ანატოლი — რუსი იურისტი, საზოგადო მოღვაწე და ლიტერატორი
* კონი, ფელიქს — პოლონეთის, რუსეთისა და საერთაშორისო რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კოროლენკო (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **კოროლენკო** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ვლადიმერ კოროლენკო — რუსი მწერალი
*  ვლადიმერ კოროლენკო  — არქირექტორი
თორმეტი კეისრის ცხოვრება

**თორმეტი კეისრის ცხოვრება** - **De Vita XII Caesarum** — გაიუს სვეტონიუს ტრანკვილუსის დღემდე თითქმის სრულად მოღწეული ერთადერთი ნაშრომი.

ამ ნაშრომში მოცემულია იულიუს კეისრისა და რომის 11 იმპერატორის (ოქტავიანე ავგუსტუსი, ტიბერიუსი, კალიგულა, კლავდიუსი, ნერონი, გალბა, ოტონი, ვიტელიუსი, ვესპასიანე, ტიტუსი, დომიციანე) ბიოგრაფიები.

ხელნაწერის დასაწყისი დაკარგულია, სადაც აღწერილია კეისრის წარმოშობა და დაბადება. სვეტონიუსი თავის ნაშრომში არ იცავს ქრონოლოგიას. ყველა ბიოგრაფია დაყოფილია ოთხ ნაწილად: ძალაუფლების მიღწევამდე, მმართველობა, პირადი ცხოვრება, სიკვდილი და დასაფლავება. პირველ და უკანასკნელ ნაწილში იგი ასე თუ ისე იცავს ქრონოლოგიას, ხოლო მმართველობასა და პირად ცხოვრებაში იგი მხოლოდ ფაქტების ჩამონათვალს გვაძლევს, რომლებიც მოცემულ პიროვნებას ჯერ დადებითად შემდეგ კი უარყოფითად ახასიათებს. იგი არ ცდილობს გააკეთოს ანალიზი, განსჯა მკითხველისთვის არის მინდობილი.

ეს ნაშრომი სვეტონიუსმა მიუძღვნა თავის მეგობარს, პრეტორიანელთა პრეფექტს, გაიუს სეპტიციუს კლარუსს 119 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 12 კეისარის ცხოვრება (ქართულად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (რუსულად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (ლათინურად და ინგლისურად)
* 12 კეისარის ცხოვრება (ლათინურად)

კატეგორია:რომაული ლიტერატურა და ისტორიოგრაფია