open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მონტებელო (კვებეკი)

**მონტებელო** () — მუნიციპალიტეტი კანადაში, დასავლეთ კვებეკის პაპინოში. 2001 წლის აღწერის მიხედვით მის ტერიტორიაზე 1039 მუდმივი მცხოვრები ცხოვრობდა (აბსოლუტური უმრავლესობა ფრანკოფონი იყო). საერთო ფართობია 7.95 კმ². მდებარეობს ეროვნული დედაქალაქის რეგიონის აღმოსავლეთ ბოლოში.

მონტებელოს ღირსშესანიშნაობაა შატო მონტებელოს კურორტი. 1983 წელს აქ გაიმართა ნატოს ბირთვული დაგეგმვის ჯგუფის სამიტი, ხოლო 1981 წელს G7-ის მე-7 სამიტი.

ომეგა საფარის პარკი მდებარეობს მონტებელოს ჩრდილოეთით, სოფელ ნოტრ-დამ-დე-ბონსეკურში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Manoir Papineau

კატეგორია:კვებეკის მუნიციპალიტეტები
სირაბი (წყალი)

**სირაბი** () — აზერბაიჯანული მინარალური წყალი და ამავე სახელწოდების სამკურნალო წყლის საბადო, რომელიც მდებარეობს ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ბაბექის რაიონში, ქალაქ ნახიჩევანიდან 18 კმ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სოფელი სირაბიდან 3 კმ ჩრდილოეთით. საბადოს სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 100 მეტრს შეადგენს.

## ისტორია 
„სირაბის“ მინერალური წყლის საბადოს სამრეწველო მიზნებისთვის გამოყენება XX საუკუნის 50-იან წლებში დაიწყო. 1968 წელს პირველად საბადოს წყლის მარაგი გამოითვალა, რაც შემდეგ მოსკოვის სახელმწიფო სარეზერვო კომისიამ დაამტკიცა. აღმოჩენილი მინერალური წყლების საფუძველზე, 1968 წელს ამოქმედდა აზერბაიჯანის უდიდესი მინერალური წყლის მწარმოებელი ქარხანა. საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, 2003 წელს მინერალური წყლის მწარმოებელი კომპანია გადაკეთდა ღია სააქციო საზოგადოებად.

## თვისებები 
სირაბის წყარო მდებარეობს ქალაქ ნახიჩევანიდან 14,6 კმ ჩრდილო-აღმოსავლეთით, სოფელ სირაბში. თვით წყარო მდებარეობს  250 მეტრის სიღრმეში.

მინერალური წყლის შემადგენლობა შემდეგია:

## ექსპორტი 
აზერბაიჯანის გარდა, „სირაბის“ მინერალური წყალი ლიეტუვის, რუსეთის, ირანის, ყაზახეთის, თურქმენეთის და უკრაინის ბაზარზე გადის.

## სქოლიო
კატეგორია:კარბონატული წყლები
კატეგორია:ბრენდები
კატეგორია:აზერბაიჯანული სამზარეულო
იისციხე

**იისციხე** — ნასოფლარი კასპის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ხოვლესთან. ვახუშტი ბატონიშვილთან მოხსენიებულია, როგორც „ისციხე“. ავტორი სოფელს მიაკუთვნებს ხოვლის ხევს. სოფელი XV საუკუნეში ჯავახიშვილებს ეკუთვნოდა, XVII საუკუნეში კი — ციციშვილებს. ნასოფლარის ტერიტორიაზე შემორჩენილია X–XI საუკუნეების დარბაზული ეკლესია. იისციხის დასავლეთით 1 კმ-ზე, ადგილ „მამუკას კლდესთან“, მაღალ გორაზე დგას წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია, რომელიც შორიდან ციხის შთაბეჭდილებას ტოვებს. აქედან უნდა მომდინარეობდეს სოფლის სახელწოდება „იისციხე“.

## სქოლიო 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კამჩატკის ყურე

**კამჩატკის ყურე** () — ყურე წყნარ ოკეანეში, კამჩატკის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირთან. ხმელეთში შეჭრილია 74 კმ-ზე. სიგანე დაახლოებით 148 კმ, სიღრმე 2 ათ. მეტრამდე. მოქცევა არასწორი დღეღამურია, სიმაღლე 2 მეტრმდე. ნაპირები დაბალია. ყურის ნაპირზეა ნავსადგური უსტ-კამჩატსკი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ყურეები
ყულევის ნავთობტერმინალი

**ყულევის ნავთობის ტერმინალი** —  ნავთობტერმინალი საქართველოში, შავი ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ტერმინალი მდებარეობს ხობის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ყულევთან (ადრე ცნობილი იყო როგორც რედაუტ-კალე), ხოლო სანაპირო ზოლი მდებარეობს მდინარე ცივის და ხობისწყალს შორის.

## მშენებლობა 
ყულევის ნავთობტერმინალის პროექტი 1999 წლის 8 სექტემბერს თავისი ბრძანებით თავდაპირველად პრეზიდენტმა ედუარდ შევარდნაძემ დაამტკიცა. ამის შემდეგ, სოფელ ყულევთან კომპანია „Terminal 2000“-მ მშენებლობა დაიწყო. კომპანია დაფუძნებული იყო „Argomar Oil“-სა და საქართველოს რკინიგზას შორის პარტნიორობის საფუძველზე. თუმცა, 2002 წლის ბოლოსთვის, პროექტი გარემოსდაცვითი საკითხებისა და ფინანსური რესურსების უკმარისობის გამო შეჩერდა. მშენებლობა 2004 წლის სექტემბერში, საერთაშორისო ინვესტორთა კონსორციუმის მიერ განახლდა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ქართველი ბიზნესმენი ბადრი პატარკაციშვილი.

ტერმინალის მშენებლობა 2007 წლის ნოემბერში დასრულდა და იგი ოფიციალურად 2008 წლის 16 მაისს გაიხსნა.

## აღწერა 
ყულევის ნავთობტერმინალი მოიცავს სამ ნავმისადგომს, ტანკერებისთვის განკუთვნილ არხს, 9 ერთეულ მობილურ სარემონტო-სასერვისო ფლოტს და ნავთობისა და ნავთობპროდუქტების ტესტირებისთვის ლაბორატორიას. ტერმინალს აქვს რეზერვუარები საერთო ტევადობით — 320 000 მ³, რომელიც შეიძლება გაიზარდოს 380 000 მ³. ჩასატვირთად არსებობს ორი ნავმისადგომი, სადაც 100 ტონამდე ტანკერები ჩერდება. ჩატვირთვის სიჩქარე მერყეობს 1 000-დან 8 000 მ³/სთ-მდე. ტერმინალს აქვს საკუთარი სარკინიგზო სადგური, სადაც შესაძლებელია 180 ნავთობის ცისტერნის განთავსება ჩამოსაცლელად. კონსტრუქცია საშუალებას იძლევა ერთდროულად დაიცალოს 168 ცისტერნა, ოთხი სარკინიგზო ხაზის მეშვეობით.

ტერმინალის წლიური დამუშავების სიმძლავრე შეადგენს 10 მლნ ტონა ნედლ ნავთობსა და ნავთობპროდუქტებს. SOCAR გეგმავს ტერმინალის სიმძლავრის გაზრდას 20 მლნ ტონამდე წელიწადში, რაც ყულევის ტერმინალს სამხრეთ კავკასიაში უმსხვილეს ნავთობტერმინალად გადააქცევს.

## მფლობელობა 
ყულევის ნავთობტერმინალს ფლობს და მართავს კომპანია „Black Sea Terminal“, რომელიც აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობკომპანიის შვილობილი კომპანიაა.

## სქოლიო
კატეგორია:ტრანსპორტი საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს პორტები
ალ-ბირუნი (მთვარის კრატერი)

**კრატერი ალ-ბირუნი** () — დარტყმითი მეტეორიტული კრატერი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის უკანა მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სახელი ეწოდა სპარსელი მეცნიერის, აბუ ლ-რაიჰან მუჰამად იბნ აჰმად ბირუნის პატივსაცემად (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1970 წელს). კრატერის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია , დიამეტრი — 80.41 კმ, სიღრმე — 2.8 კმ.

კრატერს აქვს მრავალკუთხა ფორმა ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მცირე გამონაზარდით, დასავლეთ ნაწილში კიდის შიდა დახრილობა მნიშვნელოვნად უფრო ფართოა. კრატერის მაქსიმალური სიმაღლე მიმდებარე ტერიტორიის მიმართ 1.36 კმ-ია, კრატერის მოცულობა 5995.75 კმ³. კრატერის თასის ფსკერი შედარებით ბრტყელია, განსაკუთრებული სტრუქტურების გარეშე. ცენტრალური მწვერვალი აკლია. თასის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს თანამგზავრული კრატერი ალ-ბირუნი C.

მიუხედავად იმისა, რომ კრატერი მთვარის მოპირდაპირე მხარეს მდებარეობს, მთვარის ლიბრაციების გამო, კრატერის ნაწილი პერიოდულად ხელმისაწვდომია დედამიწიდან დაკვირვებისთვის.

## სატელიტური კრატერები 
## იხილეთ აგრეთვე
*მთვარის კრატერების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის დარტყმითი კრატერები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-14
ლეს-პილესი

**ლეს-პილესი** (; ) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ტარაგონის პროვინციის კონკა-დე-ბარბერის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 22,40 კმ². მოსახლეობა — 210 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ტარაგონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ლეს-პილესის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ტარაგონის მუნიციპალიტეტები
სამტრედიის მაცხოვრის შობის ტაძარი

**სამტრედიის მაცხოვრის შობის ტაძარი** — 2001 წლის 13 იანვარს დასრულდა ტაძრის მშენებლობა და სწორედ ამ დღეს იკურთხა მაცხოვრის შობის სახელზე. 2000 წელს საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის ლოცვა-კურთხევით გადაწყდა, რომ ტაძარი ყოფილიყო მაცხოვრის შობის.
## ძეგლის ისტორია
წლების წინ იქ მაცხოვის ფეისცვალების ტაძარი მდგარა,რომელიც წინაპრებს დაუნგრევიათ და ქვები,რომლითაც ეკლესია იყო აშენებული სახლში წაუღიათ.მათმა შთამომავლობამ გადაწყვიტა წარსული შეცდომების გამოსწორება და ტაძრის აშენება. თავიდან სამლოცველოს აგება უნდოდათ, მაგრამ ხონისა და სამტრედიის მიტროპოლიტ საბას ლოცვა-კურთხევით გადაწყდა აგებულიყო ეკლესია.
## ლიტერატურა
ხონისა და სამტრედიის ეპარქიის ისტორია 1996-2011წწ.
ნაზარაშვილები

**ნაზარაშვილები**, *ნაზარასშვილები* — ვერცხლის პროფესიონალურად მდნობელთა დინასტია, რომლის მინიმუმ ოთხი თაობის წარმომადგენელი უწყვეტად მუშაობდა თბილისის ზარაფხანაში. ნაზარაშვილების მიერ გამომდნარი და დაწმენდილი ვერცხლით იჭრებოდა ვერცხლის მონეტები. 

ნაზარაშვილები წარმოშობით გარეჯვრიდან იყვნენ, გორთანაც ყოფილან დაკავშირებული და ამილახვრებს ყმობიან. გულანბეგა ნაზარაშვილი ვახტანგ VI-ის სამსახურში შესულა და ერთგულად უმსახურია. საბოლოოდ ბაქარ მეფეს ნაზარაშვილების ოჯახი ამილახვრისათვის სხვა ყმებში გაუცვლია და თბილისში გადმოუსახლებია. პირველი ნაზარაშვილი, რომელიც მეტალურგიაში მუშაობდა, იყო იესე გულანბეგას ძე ნაზარაშვილი, მისი მოღვაწეობის ქრონოლოგიური არეალი XVII საუკუნის ბოლო მესამედითა და XVIII საუკუნის პირველ მესამედით შეიძლება განისაზღვროს. აღსანიშნავია, რომ უფროსი იესე ნაზარაშვილი სახელგანთქმული ოსტატი უნდა ყოფილიყო, რადგან მისი შვილი ბეჟანაც და სხვა შთამომავლები ხშირად პატრონიმული ზედწოდებით, „უსტა იესეს შვილებად“ ან „იესიანთ“-ებად (ვარიანტი — უსტაიასიანთი) არიან მოხსენიებული წყაროებში. 
     
ბეჟან იესეს ძე ნაზარაშვილი აგრძელებდა მამის ხელობას და ზარაფხანას ხელმძღვანელობდა, იყო ვერცხლის მდნობელი — საბაქი. ის წყაროებში 1792 წლამდე მოიხსენიება. ამის შემდეგ ზარაფხანაში, ცნობილი პაპის მოსახელე იასე ბეჟანის ძე ნაზარაშვილი ჩანს, რომელიც რუსეთის იმპერიის ოფიციალურ საბუთებში გვარის რუსიფიცირებული ფორმით „ნაზაროვითაც“ არის ხოლმე წარმოდგენილი. უსტა იესე ბეჟანის ძე ნაზარაშვილი, ქართლ-კახეთის სამეფოს გაუქმებისა და რუსული ადმინისტრაციის მიერ ახალი ზარაფხანის დაარსების შემდეგ კვლავ იქნა აყვანილი სამსახურში.
    
თბილისის ახალი ზარაფხანის 1821 წლის დოკუმენტიდან ირკვევა, რომ ამ დროისათვის იესე ცოცხალი აღარ არის და მისი შვილი დავითი (დავით ნაზაროვი) ითხოვს მამის ადგილზე დანიშვნას, ვინაიდან ის ადრიდანვე დაუფლებია ვერცხლის დნობის საქმეს და მაღალი კლასის მდნობელი გამხდარა. 
 
## ლიტერატურა
*დვალიშვილი ლ., ზარაფხანის ამალა (ძველი თბილისის ზარაფხანის მოხელეთა ვინაობის საკითხისათვის), ჟურ. განთიადი, N 11-12. ქუთაისი, 2024, გვ. 151-161

კატეგორია:ქართველი მეტალურგები
ჰეროლდ ოლდენი

**ჰეროლდ ლი ოლდენი** (; დ. 10 იანვარი, 1890, ჩიკაგო, ილინოისი, აშშ — გ. 3 თებერვალი, 1964, შარლოტსვილი, ვირჯინია, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი.

## ბიოგრაფია
ჰეროლდ ოლდენი დაიბადა ჩიკაგოში, ილინოისში. 1912 წელს მიიღო ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი უიტონის კოლეჯში (ილინოისი) და 1913 წელს მაგისტრის ხარისხი ჩიკაგოს უნივერსიტეტში. 1912-1913 წლებში იყო ასისტენტი ფოტოგრაფიული ფოტომეტრიის პროგრამაში იერკესის ობსერვატორიაში. 1917 წელს ვირჯინიის უნივერსიტეტში მიენიჭა დოქტორის ხარისხი.

იგი მუშაობდა ოცი წლის განმავლობაში სამხრეთ აფრიკის იელის ობსერვატორიაში, სანამ ვირჯინიის უნივერსიტეტში დაბრუნდა. ის ძირითადად ცნობილია ვარსკვლავური პარალაქსის, ვარსკვლავების სწორი მოძრაობისა და გრძელი პერიოდის ცვალებადი ვარსკვლავების გაზომვით. 1945 წელს, იგი დაბრუნდა ვირჯინიის უნივერსიტეტში, რათა გამხდარიყო ასტრონომიის პროფესორი, ასტრონომიის დეპარტამენტის თავმჯდომარე და ლეანდერ მაკკორმიკის ობსერვატორიის დირექტორი. 1951 წელს იყო მეცნიერების განვითარების ამერიკული ასოციაციის ვიცე-პრეზიდენტი და მისი განყოფილების D (ასტრონომია) თავმჯდომარე. 1952-1955 წლებში იყო საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის ვარსკვლავური პარალაქსების განყოფილების 24 კომისიის პრეზიდენტი.

1960 წლის 30 ივნისს ოლდენი პენსიაზე გავიდა ვირჯინიის უნივერსიტეტიდან. როდესაც ის პენსიაზე გავიდა, მას მიენიჭა ემერიტუსის პროფესორის ხარისხი უნივერსიტეტში გატარებული 26 წლის განმავლობაში, როგორც თანამშრომელი, ინსტრუქტორი, ასისტენტი, ასოცირებული და სრული პროფესორი. ჰეროლდ ოლდენი გარდაიცვალა შარლოტსვილში 1964 წლის 3 თებერვალს.

მის პატივსაცემად მთვარის ერთ-ერთ კრატერს ეწოდა ოლდენი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Harold Lee Alden 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
ზამბიის პროვინციები

ზამბია დაყოფილია ათ პროვინციად. პროვინციები თავის მხრივ იყოფა ოლქებად. პროვინციის ადმინისტრაციას ხელმძღვანელობს პროვინციის მინისტრი, რომელსაც ნიშნავს ქვეყნის პრეზიდენტი. პრეზიდენტის მიერ დანიშნული მინისტრი პასუხისმგებელია სამთავრობო პოლიტიკის განხორციელებაზე კონკრეტულ პროვინციაში, ის აგრეთვე  კოორდინაციას უწევს ადგილობრივი უწყებებისა და ცენტრალური ხელისუფლების ურთიერთობებს.

პროვინციის მინისტრის დაქვემდებარებაშია პროვინციის მუდმივი მდივანი, რომელიც ყოველდღიურ ადმინისტრაციულ საქმიანობას ეწევა. თითოეულ პროვინციას ჰყავს განვითარების საკოორდინაციო კომიტეტი (PDCC), რომელიც მთავარ როლს ასრულებს კონკრეტული ადმინისტრაციული ერთეულის ფარგლებში განვითარების, დაგეგმვისა და პროექტების მართვაში. ამჟამინდელი პროვინციები შეიქმნა ზამბიის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ 1964 წელს, თუმცა მათი საზღვრები და ფუნქციები დროთა განმავლობაში შეიცვალა.

## ზამბიის პროვინციები 
thumb|right|350px|ზამბიის ადმინისტრაციული რუკა

ზამბია დაყოფილია 10 პროვინციად, რომლებიც იყოფიან ოლქებად.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ზამბიის პროვინციები
კატეგორია:ზამბიის ადმინისტრაციული დაყოფა
ბრიუს ლის ძეგლი

**ბრიუს ლის ქანდაკება** () — გაიხსნა 2005 წლის 26 ნოემბერს ბოსნია და ჰერცეგოვინის ქალაქ მოსტარში, მოქანდაკე ივან ფიიოლიჩის მიერ. ზრინიევაცის საქალაქო პარკში განთავსებული ნატურალური ზომის ქანდაკება არის 1.68 მეტრი  სიმაღლის, რაც ბრიუს ლის რეალურ სიმაღლეზე დაბალია, რომელიც 1.72 მეტრი იყო. ქანდაკება იყო სოლიდარობის სიმბოლო ეთნიკურად გაყოფილ ქალაქში, სანამ ის არ მოიპარეს 2024 წლის 4 მარტს განხორციელებული ძარცვის დროს. მოგვიანებით ქანდაკება პოლიციამ იპოვა, თუმცა იგი უკვე ნაწილებად იყო დაჭრილი.   

## ისტორია 
ეს იყო ბრიუს ლის პირველი საჯარო მონუმენტი, რომელიც მსოფლიოში გაიხსნა, ხოლო ჰონგ-კონგში მისი ქანდაკება გამოჩნდა ერთი დღის შემდეგ, რაც აღნიშნავდა ჰონგ-კონგელი ამერიკელი ვარსკვლავის 65-ე დაბადების დღეს. 

ბრიუს ლის ქანდაკების პროექტი ინიცირებული იყო „მოსტარის ურბანული მოძრაობის“ ახალგაზრდული ჯგუფის მიერ, რომელსაც ხელმძღვანელობდნენ ნინო რასპუდიჩი და ვესელინ გატალო. მათ ქანდაკება აღიქვეს როგორც „მცდელობა, ეჭვქვეშ დაეყენებინათ სიმბოლოები, ძველი და ახალი, მაღალი დიდებულების მასობრივ კულტურასა და კუნგ-ფუსთან შერწყმით“. ქალაქში, რომელიც ეთნიკური დაპირისპირებებით იყო სავსე, დინამიური კინოვარსკვლავი გახდა "ერთგულების, უნარის, მეგობრობისა და სამართლიანობის" სიმბოლო.  ლი, მიუხედავად იმისა, რომ იყო ჩინური წარმოშობის ამერიკელი და ცნობილი საბრძოლო ხელოვნების მსახიობი, წარმოადგენდა სულ მცირე ერთ რამეს, რასაც შეეძლო მოსტარის მოსახლეობას შორის განხეთქილების დაძლევა: „ერთი რამ, რაც ყველას გვაერთიანებს, არის ბრიუს ლი“. 

ქანდაკების გახსნის ცერემონიას დაესწრნენ ადგილობრივი ბრიუს ლის თაყვანისმცემლები, გერმანიის მთავრობის წარმომადგენლები, რომლებმაც დააფინანსეს ეს პროექტი და ასევე ჩინეთის ოფიციალური პირები.  როგორც ბოსნიელები, ისე ხორვატები ჩიოდნენ, რომ ქანდაკება პროვოკაცია იყო, რადგან იგი საბრძოლო პოზიციით ქალაქის იმ მხარეს იყო მიმართული, რომელ მხარესაც ისინი ცხოვრობდნენ. მიტომ მისმა შემქმნელებმა გადაატრიალეს ქანდაკება ისე, რომ ის ნეიტრალური მიმართულებით ყოფილიყო მიბრუნებული. 

2024 წლის 4 მარტს ქანდაკება მოიპარეს ძარცვის დროს და ექვსი დღის განმავლობაში დაკარგული იყო, სანამ პოლიციამ არ იპოვა. ეჭვმიტანილს ის ნაწილებად დაეჭრა და გეგმავდა მის გაყიდვას როგორც ჯართის მეტალს. 
## სოლიო 
კატეგორია:ქანდაკებები
ჭაღარა კოდალა

**ჭაღარა კოდალა** () — ფრინველი კოდალასნაირთა რიგისა. ის კოდალასებრთა ოჯახის ევრაზიული წარმომადგენელია. ჭაღარა კოდალა მჭიდროდ არის დაკავშირებული უფრო ფართოდ გავრცელებულ ევროპულ მწვანე კოდალასთან (Picus viridis) და იბერიულ მწვანე კოდალასთან (Picus sharpei). ჭაღარა კოდალას გავრცელების არეალი ევრაზიის ცენტრალურ ნაწილს მიუყვება და კორეის ნახევარკუნძულიდან საფრანგეთამდე აღწევს. ამ სახეობის ფრინველის გავრცელების არეალი ევროპის კონტინენტზე სამხრეთით ბალკანეთამდე, ხოლო აზიის კონტინენტზე, ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულამდე აღწევს. ჭაღარა კოდალა ევროპულ მწვანე კოდალასთან შედარებით უფრო მომთხოვნია გარემო პირობების მიმართ. ის განსაკუთრებით არჩევს მაღალ ფართოფოთლოვან ტყეებს საბინადროდ, იკვებება ძირითადად ჭიანჭველებით.

## აღწერა
ჭაღარა კოდალა 25–26 სმ სიგრძისაა, მისი ფრთების სიგრძე 38–40 სანტიმეტს აღწევს და დაახლოებით 125 გრამს იწონის. მამრს აქვს ნაცრისფერი თავი, რომელიც წინა მხრიდან წითელია. მდედრი ამ მხრივ განსხვავდება და თავზე წითელი ფერი არ აქვს. 

## ტაქსონომია
ამჟამინდელი ლათინური სახელწოდებით სახეობა პირველად ოფიციალურად აღწერა გერმანელმა ნატურალისტმა იოჰან ფრიდრიხ გმელინმა. მან ეს აღწერა 1788 წელს  Systema Naturae-ის მე-13 გამოცემაში გამოაქვეყნა ამჟამინდელი ლათინური სახელწოდებით Picus canus. გმელინმა დაახასიათა ინგლისელი ნატურალისტის ჯორჯ ედუარდსის 1747 წელს გამოქვეყნებული ილუსტრაცია, რომელზეც ედუარდსმა ჭაღარა კოდალას ნორვეგიული ინდივიდი გამოსახა.

ჭაღარა კოდალას ათი ქვესახეობაა ცნობილი. მათგან ორი ჩრდილოური ქვესახეობებია, ხოლო რვა სამხრეთული. მათ შორის ყველაზე შესამჩნევი განსხვავება კისრის ფერია, ჩრდილოურ ქვესახეობებს ნახრისფერი კისერი აქვთ, სამხრეთულ ქვესახეობებს კი შავი. ზოგიერთი მეცნიერი სამხრეთული, შავი კისრის მქონე ქვესახეობების ცალკე დამოუკიდებელ სახეობად (Picus guerini) გამოყოფას ემხრობა.

## სქოლიო
კატეგორია:კოდალასნაირნი
არდეატინის კარიბჭე

**არდეატინის კარიბჭე** — ავრელიანეს კედლის ერთ-ერთი კარიბჭე რომში (იტალია). ააგეს ნერონის დროს. დგას ავრელიანეს კედლის ერთ-ერთ კუთხეში. 

განთავსებული იყო სან-სებასტიანოს კარიბჭესა და სან-პაოლოს კარიბჭეს შორის, შუა გზაზე, იმ თანამედროვე თაღებთან ახლოს, რომლის ქვეშაც ვია კრისტოფორო კოლომბოს ქუჩა გადის. კარიბჭე, ალბათ, აგებიდან ძალიან მალე ჩაიკეტა (VIII საუკუნიდან ის აღარ იხსენიება);  დღევანდელ ნანგრევებზე დაყრდნობით, ის შეგვიძლია უბრალო, ტრავერტინით ნაგებ „უკანა კარად“ ჩავთვალოთ, რომლის ყველაზე საინტერესო მახასიათებელიც კარიბჭის ორივე, შიდა და გარე მხარეს გადაჭიმული რომაული პერიოდის გზის არსებობაა, რომელზეც ურმების აქტიური (და როგორც ჩანს, ძალიან ინტენსიური) მიმოსვლის კვალი ჯერ კიდევ იკითხება.   

კარიბჭეს არ გააჩნდა თავდაცვითი კოშკები: ეს ნაკლი გამოსწორდა კედლის მინაშენის საშუალებით, რომელიც პატარა გალავნის როლს ასრულებდა. 

ჰუმანისტი და ისტორიკოსი პოჯიო ბრაჩოლინის განცხადების თანახმად, არდეატინის კარიბჭეს ჩვეული მემორიალური ფირფიტა უნდა ჰქონოდა მიმაგრებული, რომელიც გვატყობინებდა იმპერატორ ჰონორიუსის მიერ, 401-403 წლებში ჩატარებული რესტავრაციის შესახებ. ეს შეიძლება მიუთითებდეს, რომ გასასვლელი არა უბრალო „უკანა კარი“, არამედ ნამდვილი ერთთაღიანი კარიბჭე ყოფილიყო.

კარიბჭესთან ახლოს, შიდა მხარეს, კედელში ჩატანებული საფლავის კვალი გვხვდება: ეს შეესაბამება იმპერატორ ავრელიანეს პროექტს, რომელმაც ხარჯების შემცირებისა და კედლის საფუძვლის აგების დაჩქარების მიზნით, ახალი ნაგებობის მიერ დაკავებული ტერიტორიების ყოფილი სტრუქტურები თავად კედელში დაიტანა.

## ლიტერატურა
* Mauro Quercioli, *Le mura e le porte di Roma*. Newton Compton Ed., Rome, 1982
* Laura G. Cozzi, *Le porte di Roma*. F.Spinosi Ed., Rome, 1968

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
მინა კარაჯიჩი

200px|მინი|ძმა დიმიტრის პორტრეტი
200px|მინი|მონტენეგროელი
**მინა კარაჯიჩი** (, დ. 12 ივლისი, 1828, ვენა) — გ. 12 ივლისი, 1894, ვენა) — სერბი მხატვარი და მწერალი.

## ბიოგრაფია
მინა კარაჯიჩი დაიბადა ვენაში 1828 წლის 12 ივლისს. მამამისი ვუკ კარაჯიჩი სერბი იყო, დედა კი — ავსტრიელი ანა მარია კრაუსი. იგი მონათლული იყო კათოლიკურ ეკლესიაში და ვილჰელმინა დაარქვეს. მინა მრავალშვილიან ოჯახში იზრდებოდა, მაგრამ ცამეტი შვილიდან მხოლოდ მინა და მისი ძმა დიმიტრი გადარჩნენ. მამა ბავშვობიდანვე ზრუნავდა მის განათლებაზე — მინამ ექვსი წლიდან დაიწყო სახლში სწავლა. ისწავლა კითხვა და წერა გერმანულ ენაზე, რომელიც მათ სახლში მთავარი ენა იყო. რვა წლის ასაკიდან კერძო გაკვეთილებზე გააგზავნეს, სადაც ის სწავლობდა ფერწერას, ფორტეპიანოს დაკვრას, ასევე სწავლობდა ფრანგულ და იტალიურ ენები.

სერბული ენა მხოლოდ თხუთმეტი წლის ასაკში შეძლო შეესწავლა. ამ ენაზე დაიწყო ლექსებისა და პროზაული ნაწარმოებების წერა, ასევე თარგმნიდა სერბულ ხალხურ ზღაპრებს გერმანულ ენაზე. ყველაზე მეტად კი მხატვრობით იყო გატაცებული — სწავლის მიზნით ცნობილ ავსტრიელ მხატვრებს სტუმრობდა. ამავდროულად, მამამისი ცდილობდა მის ჩართვას თავის საქმეში, რაც შემდგომში მინას მთავარ საქმიანობად იქცა.

19 წლის ასაკში ის იწყებს ინგლისური ენის შესწავლას, იწყებს მამის ჩანაწერების გაკეთებას უცხოურ ენებზე და მასთან ერთად მოგზაურობს ევროპაში. მხატვრობა კვლავ მისი მთავარ გატაცებად რჩება – ის სტუმრობს სხვადასხვა გალერეებს ვენეციაში. მას შესაძლებლობა ჰქონდა შეხვედროდა ისეთ გამოჩენილ პიროვნებებს, როგორებიც არიან ბრანკო რადიჩევიჩი, პეტრე II პეტროვიჩ-ნეგოში, ლუდვიგ ავგუსტ ფონ ფრანკლი, იაკობ გრიმი, ლეოპოლდ ფონ რანკე და პაველ იოზეფი. ამის შესახებ მოწმობს მინას ცნობილი ალბომი, სადაც ამ მწერლებმა და მხატვრებმა ჩანაწერები დატოვეს.

## მემკვიდრეობა
მინა კარაჯიჩმა 50-ზე მეტი ნაშრომი დატოვა, მათ შორის: ფერწერული ნამუშევრები (20-ზე მეტი), ლექსები, თარგმანები, მოგზაურობების ჩანაწერები და სხვა ნაწარმოებები.

მისი რჩეული ნამუშევრები:
*სერბული ზღაპრები (1854)
*ბრანკო რადიჩევიჩი (1877)
*წერილი‚ „ორლოს“ რედაქციას (1878)
*რამდენიმე დღე სერბეთში (1895)
*ვუკ კარაჯიჩის ასულ ბრანკოს შესახებ (1924)
*ბრანკო რადიჩევიჩის მოგონებები (1947)
*მინა კარაჯიჩ-ვუკომანოვიჩის წერილები (1997)
*მინა კარაჯიჩ-ვუკომანოვიჩის ნახატები (1997)
*მინა კარაჯიჩის დღიური (2004)
*მინა კარაჯიჩის მოგონებები (2004)

## სქოლიო
კატეგორია:სერბი მხატვრები
კატეგორია:სერბი მწერლები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
კალაბაკა

**კალაბაკა**  () — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი თესალიაში, საბერძნეთი. მოსახლეობა 2021 წლის აღწერით შეადგენდა 11 492 ადამიანს, საიდანაც 8 573 ცხოვრობდა თვითონ ქალაქში.[1] ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს მეტეორას მონასტრები. კალაბაკა წარმოადგენს ძველი თესალიის რკინიგზის ჩრდილო-დასავლეთ ტერმინალს, რომელიც ამჟამად საბერძნეთის რკინიგზის ორგანიზაციის ნაწილია. 

## ისტორია
ქალაქის ერთ-ერთი უძველესი ეკლესიის (წმინდა იოანე ნათლისმცემლის) კედელზე არსებული ბერძნული წარწერა მოწმობს ძველი ბერძნული დასახლების არსებობას სახელით აიგინიონი.

X საუკუნეში ის ცნობილი იყო როგორც სტაგოი (Σταγοί), ბიზანტიური ციხესიმაგრე და საეპისკოპოსო (ეს სახელი ბერძნული მართლმადიდებლური ეკლესიის მიერ კვლავ გამოიყენება ქალაქისთვის). მისი შუასაუკუნეების ძეგლებიდან მხოლოდ კათედრალი, ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია გადარჩა. ეს იყო გვიანი XI ან ადრეული XII საუკუნის ნაგებობა, აშენებული უფრო ადრეული, გვიანი ანტიკური ეკლესიის ნანგრევებზე. ძველი ბერძნული ტაძრის ნაშთები (სავარაუდოდ ღმერთი აპოლონის) ჩართულია ქალაქის უძველესი და ყველაზე ცნობილი ეკლესიის კედელში, რომელიც ღვთისმშობელს ეძღვნება.

სტაგოი პირველად მოხსენიებულია დიატიპოსისში, რომელიც დაწერილია ბიზანტიის იმპერატორის ლეონ VI ბრძენის მიერ (886-912 წწ.). 1163 წელს არსებობდა მინიშნება სტაგოის ციხესიმაგრეზე. 1204 წელს სტაგოი ეპირის დესპოტატის დაქვემდებარებაში მოექცა. XII საუკუნის ბოლოს ნეოპატრიის საჰერცოგოს დაექვემდებარა. 1334 წელს კვლავ დაიპყრო ეპიროსის დესპოტმა, იოანე II ორსინიმ და მალევე კვლავ ბიზანტიის იმპერიის კონტროლის ქვეშ მოექცა. 1348 წელს იგი დაიპყრეს სტეფან დუშანის სერბებმა. ქალაქის განვითარებამ პიკს მიაღწია მეფე სიმეონ უროშის მმართველობის დროს. როდესაც ოსმალებმა დაიპყრეს თესალია, კალაბაკა ლარისას ფაშის, ხოლო შემდგომში ტრიკალის სანჯაყის ადმინისტრაციული მმართველობის ქვეშ მოექცა.

## გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მეტეორის მასივის ძირში, ქვიშაქვის გამონაშვერების რეგიონში, რომელიც წარმოიქმნა გადამკვეთი რღვევების გასწვრივ გამოფიტვის შედეგად ჩასიას მთების მთისწინეთში, თესალიასა და მაკედონიას შორის. აშკარაა, რომ ძველი დელტა გამაგრდა და ამაღლდა რეგიონის ოროგენეზისის დროს მაღალი ხარისხის რღვევებით. დრენაჟი ხდებოდა მდინარე პინიოსის ხეობაში.

მეტეორას მთელი მასივი ეკუთვნის ერთ მუნიციპალურ ერთეულს, კალაბაკას. ქალაქი მდებარეობს მასივის ძირში, მასივის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს, რომელიც მოქცეულია მდინარის მარცხენა, ანუ ჩრდილოეთ ნაპირზე, სადაც მდინარე მიედინება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ. მუნიციპალური ერთეული კალაბაკა შედგება რამდენიმე დასახლებისგან და თემისგან, რომლებიც სოფლების სახელს ატარებენ. დანარჩენი შვიდი მუნიციპალური ერთეული ესაზღვრება კალაბაკას, მაგრამ არ მდებარეობს მასივში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Natural History Museum of Meteora and Mushroom Museum | Kalambaka's Museum
* Holy Metropolis of Stagon and Meteoron
* Official site of the Metéora Monasteries
* News from Kalampaka and the surrounding area
* The Radio of Kalampaka

## სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები
კატეგორია:მეტეორა
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ასინარიის კარიბჭე

300px|მინი
300px|მინი
300px|მინი
**ასინარიის კარიბჭე** () — კარიბჭე რომის ავრელიანეს კედლებში. მას ზემოდან ადგას ორი გამოწეული კოშკი და მათთან დაკავშირებული საგუშაგო ოთახები. იგი აშენდა 271-275 წლებში, კედლის მშენებლობასთან ერთად. სხვა კარიბჭეებისგან განსხვავებით, იგი არ გადაუკეთებია ან გაუმაგრებია ჰონორიუსს და არც თეოდორიხს აღუდგენია.

სწორედ ამ კარიბჭის გავლით შევიდნენ ქალაქში აღმოსავლეთ რომის ჯარები გენერალ ველისარიუსის მეთაურობით 536 წელს, როდესაც მათ დაიბრუნეს ქალაქი ბიზანტიის იმპერიისთვის ოსტგუთებისგან.

მე-16 საუკუნისთვის ის უკვე გადატვირთული იყო მოძრაობით. კედლებთან ახლოს გაკეთდა ახალი გასასვლელი, რომ შექმნილიყო კარიბჭე სან ჯოვანი. ამ დროიდან ასინარიის კარიბჭეში მოძრაობა შეწყდა.მრავალი წლის განმავლობაში ის სრულიად გამოუყენებელი იყო, შესასვლელის კედლით ამოქოლვის გამო. ის ხელახლა მხოლოდ 1956 წელს, მნიშვნელოვანი რესტავრაციის შემდეგ გაიხსნა, თუმცა ამჟამად მხოლოდ ფეხით მოსიარულეთა გადასასვლელად გამოიყენება.

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Porta Asinaria, Roma Segreta 
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ლათინური კარიბჭე

300px|მინი
**ლათინური კარიბჭე** (; ) —  ერთიანი თაღიანი ძველი რომის კარიბჭე აურელიანის კედლებში.
## ისტორია
ეს აღნიშნავდა Via Latina-ს რომის დასასრულს და თავისი სახელი მიანიჭა San Giovanni a Porta Latina-ს ეკლესიას. დღევანდელი სტრუქტურის უმეტესი ნაწილი თარიღდება ჰონორიუსის პერიოდით, მათ შორის თაღის ვუსუარები (თუმცა ისინი ხშირად არასწორად მიეწერება  ბელიზარიუსის მიერ მე-6 საუკუნეში განხორციელებულ რესტავრაციას, შიდა გასაღებ ქვაზე გამოკვეთილი ჯვრისა და წრის, და გარე გასაღებ ქვაზე Α-სა და Ω-ს შორის გამოკვეთილი ქი-როს გამო). კარიბჭემ შეინარჩუნა თავისი სახელი შუა საუკუნეების განმავლობაში. ასევე ახლოს მდებარეობს San Giovanni in Oleo-ს ორატორია  და პომპონიუს ჰილასის წარმართული კოლუმბარიუმი.

კარიბჭის ერთიანი თაღი აშენებულია ტრავერტინის არათანაბარი ბლოკებისგან, ზედა ნაწილში გარედან ხუთი ფანჯრის რიგით, და მეექვსე აგურის ფანჯრით სამხრეთ ბოლოში, რომელსაც ქვის სანგრები ადგას. თაღს ორივე მხარეს ესაზღვრება აგურის ფასადიანი ბეტონის ორი ნახევრად წრიული კოშკი (თითქმის მთლიანად ხელახლა აშენებული, სავარაუდოდ მე-6 საუკუნეში), რომლებიც არ სცდება ცენტრალური ნაწილის სიმაღლეს. ჩრდილოეთის კოშკი დგას ქვის საძირკველზე, რომელიც შესაძლოა აკლდამას ეკუთვნოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Page at Rome Art Lover
*Platner and Ashby, *A Topographical Dictionary of Ancient Rome*, 1929
* 

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
სატურნის ტაძარი

მინი|რომაული ფორუმი
**სატურნის ტაძარი** ( ან Aedes Saturni ; ) ― უძველესი ტაძარი, აგებული რომაული მითოლოგიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ღმერთის, სატურნის პატივსაცემად. მდებარეობს დღევანდელ რომში, იტალიაში. მისი ნანგრევები დღესაც დგას კაპიტოლინის ბორცვის ძირას, რომაული ფორუმის დასავლეთ ნაწილში. ტაძრის მშენებლობა თარიღდება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე 497 წლით, თუმცა მისი სიძველის მიუხედავად, ამ ადგილის ისტორიაზე მუდმივად უთანხმოება იყო ექსპერტებს შორის.

## ისტორია 
ითვლება, რომ ტაძრის მშენებლობა დაიწყო ტარკვინიუს სუპერბუსის მმართველობის დროს. მისი ინაუგურაცია რომის რესპუბლიკის არსებობის ჯერ კიდევ ადრეულ წლებში მოხდა, რაც სატურნის ტაძარს უძველეს ტაძრად აქცევს. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ საკურთხეველი, რომელიც მის წინ იდგა, თავად ტაძარზე გაცილებით ძველი იყო და დაკავშირებული იყო კაპიტოლინის გორაზე ქალაქის დაარსებასთან. ტაძარი მთლიანად აღადგინა მუნაციუს პლანკუსმა ძვ.წ 42 წელს.

## არქიტექტურა 
მინი|სატურნის ტაძარი
დღევანდელი ნანგრევები წარმოადგენს სატურნის ტაძრის მესამე ფაზას, რომელიც აშენდა 360 წელს მომხდარი ხანძრის შემდეგ. კედელზე შემორჩენილი წარწერა სწორედ ამ რესტავრაციას გვახსენებს. ის ფაქტი, რომ ტაძარი სწორედ მეოთხე საუკუნეში აღადგინეს, პირდაპირ უკავშირდება წარმართული რელიგიის აღორძინებას ამ პერიოდის რომში. იგი მოგვიანებით დაიკეტა წარმართების დევნის დროს.

რომაულ მითოლოგიაში სატურნი ასოცირდებოდა სიმდიდრესთან. მის ტაძარში განთავსებული იყო ხაზინა, აერარიუმი, სადაც რომის რესპუბლიკის ოქროსა და ვერცხლის მარაგი ინახებოდა. იქვე განთავსებული იყო სახელმწიფო არქივები, ლითონების ასაწონი ხელსაწყოები და რესპუბლიკის ოფიციალური სასწორი. მოგვიანებით აერარიუმი სხვა შენობაში გადაიტანეს, ხოლო არქივი ახლომდებარე ტაბულარიუმში. ტაძრის პოდიუმი, რომელიც ტრავერტინით დაფარული ბეტონისგან იყო ნაგები, გამოიყენებოდა გადასახადების თვალსაჩინოდ გამოსაკრავად.

კედლებზე ასევე ვხვდებით წარწერას: "სენატმა და რომაელმა ხალხმა აღადგინეს დამწვარი ტაძარი". 

რვა გადარჩენილი სვეტი წარმოადგენს რომის უძველესი არქიტექტურული მემკვიდრეობის ერთ-ერთ საკულტო ნიმუშს. გვიანანტიკური სტილით მოჩუქურთმებული სვეტების გარდა, ყველა დარჩენილი დიზაინი სხვა შენობების მაგალითებიდან იყო აღებული. სატურნის ტაძრის ასაგებად გამოყენებული სპოლიების მაგალითებია ეგვიპტური გრანიტის სვეტის ლილვები და გვიანრესპუბლიკური აკანტუსის ფრიზი.

სატურნის სხვა საკულტო გამოსახულებებზე დაყრდნობით, ტაძრის შიგნით მდებარე ღმერთის ხის ქანდაკება თავდაბურული იყო, ხელში ნამგლით. მისი ფეხები დაფარული იყო მატყლით, რომელსაც მხოლოდ 17 დეკემბერს, სატურნის დღეს ხსნიდნენ. ამ დღესასწაულზე მონებს დროებით ათავისუფლებდნენ და ოჯახის წევრები ერთმანეთს ასაჩუქრებდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სატურნის ტაძრის გამოსახულებები 
* რომაული ფორუმის ენციკლოპედია
* მსოფლიო ისტორიის ენციკლოპედია
## სქოლიო
კატეგორია:ანტიკური არქიტექტურა
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ნევიის კარიბჭე

მინი|ნევიის კარიბჭე
**ნევიის კარიბჭე** () —  მცირე შესასვლელი კარიბჭე რომის, სერვიუსის კედელში.

მდებარეობს მე-12 ავგუსტუსის რეგიონში, მარკუს ტერენციუს ვარონის აღწერის მიხედვით, ეს კარიბჭე განლაგებულია ავენტინის ბორცვის მცირე მწვერვალზე, წმინდა ბალბინასა და წმინდა საბინას ეკლესიებს შორის. ამ კარიბჭიდან გამოდის ვია არდეატინა.

მე-4 საუკუნის ისტორიკოს ფესტუსის მიერ მოთხრობილი აპოკრიფული ისტორიის თანახმად, ამ კარიბჭეს სავარაუდოდ სახელი დაერქვა ნევიად წოდებული პატარა ტყის მიხედვით, რომელიც ოდესღაც ნევიუსად წოდებულ კაცს ეკუთვნოდა. დროთა განმავლობაში ტყეს უარყოფითი რეპუტაცია შეექმნა კრიმინალებისა და უსახლკარო ადამიანების გამო, რომლებიც ხშირად სტუმრობდნენ ამ ადგილს.
## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
ვიმინალეს კარიბჭე

მინი|ვიმინალის კარიბჭე
**ვიმინალის კარიბჭე** () — შესასვლელი ძველი რომის სერვიუსის კედელში, კედლის ყველაზე დაუცველი მონაკვეთის ცენტრში. იგი მდებარეობს პორტა კოლინასა და პორტა ესკვილინას შორის. ეს სამი კარიბჭე და პორტა კვერკვეტულანა არის კედლის უძველესი კარიბჭეები. 

მათი მშენებლობა უკავშირდება ძალიან ძველ პერიოდს, დაახლოებით 200 წლით ადრე ვიდრე სერვიუსის კედლის მშენებლობა დაიწყებოდა ძვ.წ. 378 წელს. ოთხი ორიგინალური კარიბჭე მეფე სერვიუს ტულიუსის მიერ ქალაქის გაფართოების პერიოდს უკავშირდება,  რომელმაც ქალაქის ტერიტორიას დაუმატა კვირინალი, ვიმინალი, ესკვილინი და ცელიის ბორცვი. ამავე პერიოდს მიეკუთვნება პირველი თავდაცვითი ნაგებობაც, რომელიც ამ ბორცვებს აერთებდა. იგი  დაახლოებით 1,300 მეტრის მანძილზე კოლინას კარიბჭიდან ესკვილინამდე იყო გაყვანილი, რათა ქალაქის ყველაზე დაუცველი ნაწილი დაეცვათ.

მკვლევარების აზრით, ამ კარიბჭეების უძველესობის შესახებ დამატებით მინიშნებას მათი სახელწოდებაც გვაძლევს. იგი პირდაპირ იმ ბორცვის სახელიდან მომდინარეობს, რომელსაც ისინი ემსახურებოდნენ, და არა რაიმე არსებული მონუმენტის (მაგალითად, ტაძრის ან საკურთხევლის) შესაბამისი ზედსართავისგან, რომელიც მხოლოდ ამ ტერიტორიის ქალაქის საზღვრებში ჩართვის შემდეგ შეიძლება გამოჩენილიყო. 

მინი|სერვიუსის კედელი ტერმინის სადგურთან
ვიმინალის კარიბჭე დაახლოებით კვინკვენტოს მოედნის გასწვრივ შემორჩენილი კედლის ყველაზე შთამბეჭდავ და ხილულ მონაკვეთზე იყო გახსნილი. კედლებს გარშემო მოქცეული ბაღი უძველესი აგერის ნაპირს ფარავს.  თავად აგერის კედელი კი დღემდე ჩანს სადგურის შენობის სარდაფში. 

მკვლევართა შორის განსახილველ თემად დღემდე რჩება იმ გზის ან გზების იდენტიფიცირება, რომლებსაც ეს კარიბჭე ემსახურებოდა. ვარაუდობენ, რომ ეს შეიძლება ყოფილიყო ვია კოლატინა ან ვია ტიბურტინა, თუმცა არსებობს მოსაზრება, რომ იგი შესაძლოა საერთოდ არ ყოფილიყო რაიმე მნიშვნელოვან გზაზე გამავალი. იმპერატორთა ეპოქაში დიოკლეტიანეს აბანოების მშენებლობისთვის, შემდეგ სიქსტუს V-ის მიერ რაიონის გადაკეთებისთვის და ბოლოს, 1856 წლის შემდეგ სარკინიგზო სადგურის მშენებლობისთვის განხორციელებულმა სამუშაოებმა თითქმის მთლიანად გაანადგურა არა მხოლოდ ძველი კედლების, არამედ კარიბჭეების კვალიც, ისევე როგორც მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული ორიგინალური გზების ნაშთები.  

თუმცა, ტერმინის სადგურის მშენებლობის სამუშაოებს ერთი დადებითი მხარე მაინც ჰქონდა: მათ გამოაშკარავეს კედლების ნაშთები, რომლებიც 1892 წლამდე დაფარული იყო ნაგავის მთის („მონტე დელა ჯუსტიცია“) ქვეშ. ეს ნაგებობა ჩამოყალიბდა მეზობლად მდებარე დიოკლეტიანეს აბანოების მშენებლობის დროს დაგროვილი ნანგრევებისგან.

## ლიტერატურა
*Strabo, *Geographica*, 5.3.7
*Mauro Quercioli: *Le mura e le porte di Roma.* Newton Compton Ed., Roma, 1982
*Laura G.Cozzi: *Le porte di Roma.* F.Spinosi Ed., Roma, 1968
*Filippo Coarelli: *Guida archeologica di Roma.* A.Mondadori Ed., 1984 
## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ყურდ-იუვასი

**ყურდ-იუვასი** () – ქვის ხანის (შუა პალეოლითის) პერიოდის მღვიმე აზერბაიჯანში. მდებარეობს აფშერონის რაიონის სოფელ მამედლის მახლობლად.

## ისტორია
2018 წლის დეკემბერში, აფშერონის რეგიონში ჩატარებული არქეოლოგიური ექსპედიციის დროს, ქვის ხანის პერიოდით დათარიღებული დიდი რაოდენობის ნივთები აღმოაჩინეს. ვინაიდან ნივთები დიდ ფართობზე აღმოჩნდა, არ არის გამორიცხული, რომ აქ იმ პერიოდის უძველესი სადგომი ყოფილიყო. აღმოჩენილი ბასრი წვეტიანი ნივთები, საჭრელი იარაღები და მინიატურული ხელის ცულები კაჟისა და ანდეზიტის ქვისგან იყო დამზადებული. აფშერონის პალეოგეოგრაფია ადასტურებს აღმოჩენილი ძეგლის მდებარეობის ტოპოგრაფიას. ექსპერტების თავდაპირველი მოსაზრებით, აღმოჩენილი მღვიმე შეიძლება მიეკუთვნებოდეს შუა პალეოლითის პერიოდს.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მღვიმეები
ესკვილინის კარიბჭე

300px|მინი
**ესკვილინის კარიბჭე** () — კარიბჭე სერვიუსის კედელში,   რომლისგანაც დღემდე შემორჩენილია გალიენუსის თაღი. ტრადიციის თანახმად, მისი ისტორია უკავშირდება ძვ.წ. VI საუკუნეს, როდესაც სერვიუსის კედელი, გადმოცემის მიხედვით, ააშენა რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა. თუმცა, თანამედროვე სამეცნიერო კვლევები და არქეოლოგიური მონაცემები მიუთითებს, რომ ის ძვ.წ. IV საუკუნეში აიგო.  კარიბჭის თაღი 262 წელს ხელახლა იქნა კურთხეული როგორც გალიენუსის თაღი.

## მდებარეობა
პორტა ესკვილინა უზრუნველყოფდა გზას რომსა და ესკვილინეს ბორცვს შორის ქალაქის აღმოსავლეთით, სანამ რომი გაფართოვდებოდა მოგვიანებით აშენებული ავრელიანეს კედლით. რესპუბლიკის პერიოდში ესკვილინეს ბორცვი რომში სასაფლაოდ გამოიყენებოდა, მოგვიანებით კი ჰორტების (ბაღების) და იმპერატორის უმშვენიერესი ბაღების ადგილად იქცა, როგორიცაა მეცენარის ბაღები.  ესკვილინეს კარიბჭესთან ჩრდილოეთით უკავშირდებოდა აგერი, სერვიუსის კედლის მძლავრად გამაგრებული ნაწილი.  ესკვილინეს კარიბჭის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობდა ისეთი მნიშვნელოვანი ადგილები, როგორიცაა ნერონის ოქროს სახლი, ტიტუსის აბანოები და ტრაიანეს აბანოები.  ორი მთავარი გზა, ვია ლაბიკანა და ვია პრენესტინა, იწყება პორტა ესკვილინადან   მაგრამ რომიდან გადის, როგორც ერთი გზა, სანამ არ გაიყოფა რომის გარე, ავრელიანეს კედელთან ახლოს. ხოლო ტაციტუსის „ანალების“ II, 32-ში, ასტროლოგი პუბლიუს მარციუსი კონსულებმა სიკვდილით დასაჯეს ესკვილინის კარიბჭის გარეთ.

ესკვილინის კარიბჭე ანტიკურ ლიტერატურაში ასევე მოხსენიებულია, როგორც რომში შესვლისა და გამოსვლის მნიშვნელოვანი გზა. ლივიუსი წერს კონსულ ვალერიუსის სტრატეგიული გეგმის შესახებ, რომელიც მიზნად ისახავდა რომაულ მინდვრებზე მოთარეშე ეტრუსკელი მძარცველების გამოტყუებას. ვალერიუსმა ბრძანა, რომ საქონელი, რომელიც მანამდე ქალაქის კედლებში უსაფრთხოდ იყო შეყვანილი, გაეყვანათ გარეთ ესკვილინის კარიბჭის გავლით, რათა როდესაც ეტრუსკელები ჩამოვიდოდნენ სამხრეთით საქონლის ხელში ჩასაგდებად, რომაელებს შეძლებოდათ ეტრუსკელების ყველა მხრიდან ჩასაფრება.  ციცერონი, სიტყვაში, რომელშიც ამცირებს ტრიუმფალური პროცესების დიდებულებას, ახსენებს, თუ როგორ გათელა საკუთარი მაკედონური დაფნის გვირგვინები ფეხქვეშ რომში ესკვილინეს კარიბჭით შესვლისას, რაც მიანიშნებს, რომ ესკვილინის კარიბჭე გამოიყენებოდა ტრიუმფალური პროცესებისთვის.  ესკვილინის კარიბჭის კიდევ ერთი მაგალითი ანტიკურ ლიტერატურაში გვხვდება პლუტარქეს მიერ სულას რომზე პირველი ლაშქრობის აღწერაში.  სულამ ბრძანა ესკვილინის კარიბჭის დაცვა და გაგზავნა თავისი ძალების ნაწილი მის გავლით. თუმცა, მათზე აგურები და ქვები დაუშინეს მოქალაქეებმა, რომლებიც მარიუსმა ქალაქის დასაცავად გაიწვია.

თავდაპირველად, პორტა ესკვილინის ადგილზე იდგა ერთი თაღი, რომელიც აშენდა ახ.წ. I საუკუნეში, მაგრამ მოგვიანებით, ახ.წ. III საუკუნეში, ის გადაკეთდა სამთაღიან ნაგებობად,  რომლის მაქსიმალური სიმაღლე იყო 8.8 მ.  მიუხედავად იმისა, რომ არქეოლოგიური მტკიცებულებები აჩვენებს დამატებითი სვეტების საფუძვლების კვალს, ავრელიუს ვიქტორის დამატებითი თაღები არ შემორჩენილა და დღეს მხოლოდ ორიგინალური, ერთადერთი თაღი დგას.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ფონტინალისის კარიბჭე

**ფონტინალისის კარიბჭე** () — სერვიული კედლის კარიბჭე ძველ რომში. იგი მდებარეობდა კაპიტოლიუმის ბორცვის ჩრდილოეთ ფერდობზე, სავარაუდოდ, ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხარეს, კლივუს არგენტარიუსის ზემოთ. მასზე გადიოდა ვია სალარია, ასევე თავდაპირველად ვია ფლამინია, რაც პიკენისა და გალების მხარეს პირდაპირ დამაკავშირებელ გზას უქმნიდა. III საუკუნის ბოლოს, ავრელიანეს კედლის აშენების შემდეგ, ვია ფლამინიის ის მონაკვეთი, რომელიც ფონტინალის კედელსა და ფლამინიოს ობელისკს შორის გადიოდა, ვია ლატად („ფართო გზად“) იწოდებოდა.

## ისტორია 
მეორე პუნიკური ომის შემდეგ, სამშენებლო და რელიგიური მშენებლობის აქტიური პერიოდის დროს, ძვ. წ. 193 წელს, ედილებმა მარკუს ემილიუს ლეპიდუსმა და ლუციუს ემილიუს პაულუსმა ააგეს მონუმენტური პორტიკი, რომელიც აკავშირებდა ფონტინალისის კარიბჭეს მარსის საკურთხეველთან. ამ პორტიკს, რომელიც „ემილიანას“ სახელით იყო ცნობილი, ცენზორებისთვის იყო განკუთვნილი.  ცენზორები ატარებდნენ აღწერას მარსის საკურთხეველთან, თუმცა მათი სამსახურებრივი ოფისი კარიბჭის შიგნით, კედლებს შორის მდებარეობდა.

ფონტინალისის კარიბჭის გარეთ, უშუალო სიახლოვეს, მდებარეობდა ბიბულუსის საფლავი, რომელიც ძვ. წ. I საუკუნის პირველ ნახევარს განეკუთვნება. ძვ. წ. II საუკუნის დროინდელი სტელა ინახავს ფეხსაცმელის მკერავის, გაიუს იულიუს ჰელიუსის სახელს, რომელიც კარიბჭის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარეობდა. გნეუს კალპურნიუს პიზონი, რომელსაც იმპერატორ ტიბერიუსის მემკვიდრის - გერმანიკუსის მოწამვლაში დებდნენ ბრალს, ფონტინალისის კარიბჭის ზემოთ აშენებული ნაგებობებით ცდილობდა, საკუთარ რეზიდენციებს დაეკავშირებინა ისინი. ამით მან „დომუსი“ (სახლები) შექმნა, რომელიც ადგილის არქიტექტურულ სილუეტს აფართოებდა, თუმცა ეს მკვეთრი კრიტიკის საგანი გახდა.

ფონტინალისის კარიბჭეს სახელი მახლობელი წყაროების გამო ეწოდა.
ამ წყაროებიდან ერთ-ერთი დღესაც ჩანს რომის ერთ-ერთი უძველესი ციხის ყველაზე ქვედა ნაწილში. ფონტინალისის კარიბჭე, სავარაუდოდ, წყაროებისა და ჭაობების ღმერთ ფონტუსს ეძღვნებოდა, რომლის პატივსაცემადაც ფონტინალისის დღესასწაული იმართებოდა. 

ძველი წყაროებიდან კარიბჭეს ლივიუსი და პაულუს დიაკონუსი მოიხსენიებენ.

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
კვერკვეტულანის კარიბჭე

მინი
**კვერკვეტულანის კარიბჭე** () — სერვიუსის კედელში არსებული კარიბჭე, რომელსაც სახელი მის შიგნით მდებარე კვერკვეტულანების წმინდა ტყის პატივსაცემად ეწოდა. 
აღნიშნული ტყე ძვ. წ. I საუკუნის ბოლოს უკვე აღარ არსებობდა.

ამ კარიბჭის მდებარეობა საკამათოა. ლორენს რიჩარდსონი მიიჩნევდა, რომ კარიბჭე რეგიონ V ესკვილინეს ზღვარზე მდბარეობდა, სადაც კლივუს სკავრი გადიოდა. პლანტერის აზრით კი, კარიბჭე და მის გვერდით არსებული წმინდა ტყე კელიუსის ბორცვზე, ან მის მახლობლად იყო. კელიუსის ბორცვს, თავდაპირველად მონს კვერკვეტულანუსი (Mons Querquetulanus) ერქვა, სანამ აქ კელიუს ვიბენნა დასახლდებოდა და სახელიც მის პატივსაცემად დაერქმეოდა. 

XXI საუკუნის დასაწყისში, 3D ვიზუალიზაციის დახმარებით დადგინდა, რომ კვერკვეტულანების წმინდა ტყე, შესაძლოა, მეცენასის ბაღების (Gardens of Maecenas) შემადგენლობაში იყო შესული. ამ ადგილზე არსებული ბუნებრივი წყარო კი ადრიანეს დროის ნიმფეუმით ჩაანაცვლეს. ესკვილინეს ბორცვზე მდებარეობის განსაზღვრაც შესაძლებელია რომაელი მწერალი პლინიუსი მიუთითებს, რომ კვერკვეტულანას კარიბჭე იდგა იუპიტერ ფაგუტალისის (Jupiter Fagutalis) საკურთხეველსა და ვიმინალის ბორცვს შორის – ანუ ზუსტად ესკვილინეს ტერიტორიაზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
კოლინის კარიბჭე

მინი|ძველი რომის რუკა; კოლინას კარიბჭე ჩრდილო-აღმოსავლეთში.
მინი|კოლინას კარიბჭე
**კოლინი კარიბჭე** () — რომის ანტიკურ ხანაში არსებული ღირსშესანიშნაობა, რომელიც ააგო სერვიუს ტულიუსმა, რომის მეფემ (ძვ. წ. 578–535). ეს კარიბჭე სერვიუსის კედლის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობდა და მის გვერდით ორი მნიშვნელოვანი გზა გადიოდა: ვია სალარია და ვია ნომენტანა. ამ ტერიტორიაზე ალტა სემიტა ქირინალს კარმენტალის კარიბჭესთან აკავშირებდა. კარიბჭის მახლობლად რამდენიმე ტაძარი მდებარეობდა, მათ შორის ვენერა ერიცინას  და ფორტუნას ტაძრები. ქრისტეშობიდან მეოთხე საუკუნეში, კარიბჭისკენ მიმავალ ადამიანს მარცხნივ სალუსტის ბაღები დახვდებოდა, ხოლო მარჯვნივ - დიოკლეტიანეს აბანოები. 

პლუტარქე წერს, რომ როცა ვესტალიურ ქურუმს უწმინდურობისთვის სჯიდნენ, მისი მიწისქვეშა სამარხი კოლინას კარიბჭესთან იყო განთავსებული. ეს კარიბჭე იყო გადამწყვეტი ბრძოლის ადგილი რომის სამოქალაქო ომების დროს, ძვ. წ. 80-იან წლებში, როდესაც ცინასა და სულას ძალები ერთმანეთს დაუპირისპირდნენ. 

## სქოლიო 
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
ბარნაული

**ბარნაული** () — ქალაქი რუსეთის, ალტაის მხარის უდიდესი ქალაქი და ადმინისტრაციული ცენტრი (1937 წლიდან). 

ბარნაული მდებარეობს მდებარეობს დასავლეთ ციმბირის ვაკეზე, მდინარეების ბარნაულკასა და ობის შესართავთან. 2021 წლის აღწერის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა იყო 630 877, რითაც ის სიდიდით მე-20 ქალაქია რუსეთის ფედერაციაში და მეოთხე ციმბირის ფედერალურ ოლქში.

ბარნაული არის ციმბირის ერთერთი მთავარი სატრანსპორტო, ინდუსტრიული, კულტურული, სამედიცინო და საგანმანათლებლო კერა. ბარნაული დააარსა მდიდარმა დემიდოვების ოჯახმა, რომლებიც აპირებდნენ სპილენძისა და ვერცხლის წარმოების განვითარებას, მას შემდეგ რაც ქალაქი სამეფოს შემადგენლობაში შევიდა, ის ქვეყანაში ვერცხლის წარმოების მთავარ ცენტრად იქცა. ბარნაულს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1771 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* Официальный сайт города Барнаула
* Барнаульская городская дума
* , проект 2ГИС
* 3D панорамы улиц города Барнаула
* Архитектура Барнаула
* 
* 
* Барнаул с высоты 10 этажа. Фоторепортаж
* ბარნაული


კატეგორია:ალთაის მხარის ქალაქები
კატეგორია:რუსეთის ქალაქები
ნომენტანის კარიბჭე

300px|მინი
**ნომენტანის კარიბჭე** () — ერთ-ერთი კარიბჭე რომის ავრელიანეს კედლებში, იტალიაში. ის მდებარეობს პოლიკლინიკოს გამზირის გასწვრივ, პორტა პიადან დაახლოებით 70 მეტრის დაშორებით აღმოსავლეთით. ამჟამად ის გაუქმებულია და წარმოადგენს მხოლოდ ბრიტანეთის საელჩოს საზღვრის კედელს.

## ისტორია
ის აშენდა როგორც ერთარკიანი კარიბჭე 270-273 წლებში იმპერატორ ავრელიანეს მიერ. მისი ორიგინალური მარჯვენა ნახევარწრიული კოშკი (კვადრატული საძირკვლით) დღესაც შეიძლება იხილოთ, მაშინ როცა მარცხენა კოშკი მოიცავდა აკლდამას, რომელიც სავარაუდოდ ეკუთვნოდა კვინტუს ატერიუსს, განთქმულ ორატორს ტიბერიუსის კარზე, რომელსაც ტაციტუსი უწოდებდა „ქლესაობით გაფუჭებულ მოხუცს“ (senex foedissimae adulationis) და მოიხსენიებს მას როგორც პირველს, ვინც ადგა, რათა უარეყო ტიბერიუსის მოჩვენებითი უარი იმპერატორის გვირგვინზე.

ამ აკლდამიდან აღებული მარმარილო გამოიყენეს კარიბჭის დასაფარად ჰონორიუსის მიერ 403 წელს ჩატარებული რესტავრაციის დროს, როდესაც იმავდროულად დაბლოკა ორი ახლომდებარე გასასვლელი კასტრა პრეტორიის მიმართულებით და აღადგინა პორტა სალარია. განსხვავებით ახლომდებარე ვია სალარიასგან, ვია ნომენტანა, რომელიც მიდიოდა ნომენტუმამდე (თანამედროვე მენტანა), ნაკლები მნიშვნელობის იყო.

შუა საუკუნეებში კარიბჭე ცნობილი იყო როგორც წმინდა აგნეს კარიბჭე, რადგან ის მიემართებოდა სანტა-აგნესეს ბაზილიკისკენ. ასევე მას მოიხსენიებდნენ როგორც პორტა დე დომინას ან დომნეს.

1474 წლის დოკუმენტი ახსენებს პორტა ნომენტანის (მოხსენიებული როგორც პორტა ლა დონა) ფასს, რომელიც შეადგენდა დაბალ ფასს - ფიორინი 24, სოლ. 47 სექსტარიაზე (გადახდილი ნახევარწლიური განვადებით).

იგი გადაკეთდა ორარკიან კარიბჭედ პაპ პიუს IV-ის მიერ 1564 წელს (როგორც აღწერილია საპაპო წარწერაში კარიბჭეზე), იმავე წელს, როცა ის შეცვალა პორტა პიამ, როგორც მისასვლელი გზა ვია ნომენტანაზე. ამ ფაზის აგურის თაღი, რომელსაც საპაპო გერბი ადგას, და ორიგინალური მარჯვენა ნახევარწრიული კოშკი (კვადრატული საძირკვლით) დღესაც შეიძლება იხილოთ. ათი წლის შემდეგ, პორტა ასინარია ასევე დაიხურა, რათა შეცვლილიყო ახალი პორტა სან ჯოვანით. ორიგინალური მე-3 საუკუნის მარცხენა კოშკი დაანგრიეს 1827 წელს, რათა გამოეთხარათ პირველი საუკუნის აკლდამა, რომელიც მასში იყო ჩაშენებული (კარიბჭის აშენებამდე ეს ტერიტორია ქალაქის ცენტრს გარეთ მდებარეობდა და იშვიათად დასახლებული იყო, ამიტომ იდეალური იყო სასაფლაოსთვის).

## რესურსები ინტერნეტში
* Nomentana in Italiano
* Lucentini, M. (31 December 2012).The Rome Guide: Step by Step through History's Greatest City Interlink. [ISBN 9781623710088.]

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები
თორმეტობითი თვლის სისტემა

მინი|თითების ფალანგებზე დუჟინების თვლა
**თორმეტობითი თვლის სისტემა** ან **თვლის თორმეტობითი სისტემა** — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 12. ოდესღაც სხვადასხვა ხალხებში საკმაოდ გავრცელებული იყო თვლის „თორმეტობითი“ სისტემა, რასაც ადასტურებს დასავლეთში საგნების თვლის ზოგიერთი წესი. მისი წარმოშობაც დაკავშირებულია თითებზე თვლასთან. ვინაიდან ადამიანის ხელის ოთხ თითს (ცერის გარდა) ერთად აქვს 12 ფალანგი, ამიტომ ცერის საშუალებით ამ ფალანგების გადათვლა ხდება 1-დან 12-მდე. შემდეგ 12 მიიღება ახალი თანრიგის ერთეულად და ა.შ.

ზეპირსიტყვიერებაში თორმეტობითი სისტემის კვალი ჩვენს დრომდეა შემორჩენილი. იმის მაგივრად, რომ თქვან „თორმეტი“, ხშირად ამბობენ „დუჟინი“ (, , , ). მრავალ საგანს (დანები, ჩანგლები, თეფშები, ცხვირსახოცები და ა.შ.) დღესაც ხშირად ითვლიან დუჟინობით და არა ათეულობით. (შეიძლება აღინიშნოს, რომ მაგალითად, სერვიზი არსებობს 12 ან 6 კაცზე და არა 10-ზე ან 5-ზე); აგრეთვე, ზოგჯერ გამოიყენება ტერმინი „Gross“ – „დიდი დუჟინი“ – 144.

აღსანიშნავია, რომ თვლის თორმეტობითი სისტემის გადმონაშთი აქვთ ინგლისელებს – ზომის სისტემაში (მაგალითად, 1 ფუტი (30.48 სმ) = 12 დუიმს) და ფულის სისტემაში (1 შილინგი = 12 პენსს).

შევნიშნოთ, რომ მათემატიკური თვალსაზრისით თვლის თორმეტობით სისტემას გარკვეული უპირატესობა ექნებოდა ათობით სისტემასთან შედარებით, ვინაიდან 12-ს აქვს გამყოფები 2, 3, 4 და 6, ხოლო 10-ს მხოლოდ 2 და 5. გამყოფების დიდი რაოდენობა იმ რიცხვისათვის, რომელიც თვლის სისტემის საფუძველია, გარკვეულად მოსახერხებელია ამ რიცხვის გამოყენებისას.

XVIII საუკუნის ბოლოს საფრანგეთში სერიოზულად განიხილებოდა თორმეტობით სისტემაზე გადასვლის იდეა. ამ სისტემის შემოღებას ცდილობდნენ: ფრანგი ბუნებისმეტყველი ბუფონი (XVIII საუკუნე), ფილოსოფოსი კონტი (XIX საუკუნე); შვედეთის მეფე კარლ XII ამ სისტემის შემოღებას აპირებდა კანონით. ამერიკაში არსებობს თორმეტობითი სისტემის შემმუშავებელი და პროპაგანდული ორგანო „ამერიკის თორმეტობითი საზოგადოება“, რომელმაც წამოაყენა წინადადება შეიცვალოს ჩვენი ათობითი სისტემა, მათი აზრით, უფრო ეფექტური და მოხერხებული თორმეტობითი სისტემით.

XX საუკუნის დასაწყისში ფრანგმა მათემატიკოსმა კადენამ წამოაყენა წინადადება მოეხდინათ რადიკალური რეფორმა და შემოეღოთ თვლის სისტემა 24-ის ფუძით.

## ლიტერატურა
*მახვილაძე ნ. „მათემატიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი“, თბ., 2008

12
რვაობითი თვლის სისტემა

**რვაობითი თვლის სისტემა** ან **თვლის რვაობითი სისტემა** — პოზიციური თვლის სისტემა, რომლის ფუძეა 8. 

იმისათვის რომ რაიმე რიცხვი წარმოვადგინოთ ორობით სისტემაში, საჭიროა 1-ებისა და 0-ების საკმაოდ დიდი რაოდენობა, მაგ. 9810=11000102. ამიტომ როგორც შესავალში აღვნიშნეთ ორობითი რიცხვების მარტივად ჩაწერის მიზნით შემოღებულია თვლის 8-ობითი და 16-ობითი სისტემები, (გავიხსენოთ, რომ ციფრულ სისტემებში გვაქვს მხოლოდ 1-ები და 0-ები). გარდა ამისა მათ აქვთ სხვა დანიშნულებაც, რაც ძირითადად დაკავშირებულია კომპიუტერის მეხსიერების დამისამართებასთან.
    
თუ კარგად გავარჩიეთ წინა სტატიები, ძნელი არ არის მივხვდეთ, რომ რვაობით თვლის სიტემაში გავაქვს მხოლოდ 8 ციფრი, ესენია:
0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
    
ნებისმიერი 10-ობითი რიცხვი წარმოიდგინება ამ 8 ციფრის საშუალებით. მაგალითად, 8-ობითი რიცხვებია:
014, 7037, 001, 10034, 5612.
    
ერთიდან მეორე სისტემაზე გადასვლის წესები ანალოგიურია 2-ობითი სისტემისა, ოღონდ ცხადია აქ გაყოფა ხდება 8-ზე და წონა არის 8n სადაც n არის ციფრის პოზიცია 8-ობით რიცხვში.
    
ორობითი რიცხვი 8-ობითში იწერება შემდეგნაირად. ორობითი რიცხვის დაჯგუფება ხდება სამ-სამად და თვითოეული სამეულისთვის იწერება 8-ობითი რიცხვი შესაბამისობის შემდეგი ცხრილის მიხედვით:   
 08  = 0002
 18  = 0012
 28  = 0102
 38  = 0112
 48  = 1002
 58  = 1012
 68  = 1102
 78  = 1112    
დაჯგუფება ხდება მარჯვნიდან მარცხნივ. მაგალითად, 011101-ის დაჯგუფებით მივიღებთ:
0111012=358,
    
ე. ი. ჯერ ავიღეთ 101 ჯგუფი და დავწერეთ მისი შესაბამისი რვაობითი რიცხვი 5, შემდეგ ავიღეთ 011 და დავწერეთ 3 (ვიყენებთ ზემოთ მოცემულ ცხრილს). ასევე, 1001011012-სათვის
1001011012=4558,
    
თუ ციფრების რაოდენობა ისეთია, რომ არ ხერხდება დაჯგუფება სამად, მაშინ მარცხნიდან ემატება ციფრი 0, სანამ არ შეივსება სამ ციფრამდე: მაგალითად
12=0012=18, ან 10102=0010102=128.

## რესურსები ინტერნეტში
*თვლის რვაობითი სისტემა

08
კასტრაკი (ტრიკალა)

**კასტრაკი** () — სოფელი კალაბაკის მუნიციპალურ ერთეულში, ტრიკალა, თესალია, საბერძნეთი. ის მდებარეობს კალაბაკის მთავარი მუნიციპალური ერთეულის ჩრდილო-დასავლეთით. კასტრაკი მდებარეობს პატარა ხეობაში, რომელიც იხსნება მეტეორას მასივის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს. მას გარს აკრავს ციცაბო კლდეები, გარდა დასავლეთი მხარისა, ხეობის შესასვლელთან. შესასვლელშია ორი კლდოვანი სვეტი აგიო-პნევმა და სურლოტი. ხეობის სათავეში დგას მაღალი, თხელი კლდე, სახელად თითისტარა კლდე. მის მიღმა მასივი არ იძლევა ურბანული დასახლების საშუალებას. მონასტრები მიმოფანტულია სხვადასხვა მაღალ ციცაბო კლდეებზე.

სოფელში 2021 წლის მდგომარეობით ცხოვრობს 1 023 ადამიანი. სოფლის ფართობია 47.9 კმ². მდებარეობს ზღვის დონიდან 275 მეტრზე.

## ეტიმოლოგია
სახელი „კასტრაკი“ მომდინარეობს სიტყვიდან kastro, ანუ ბიზანტიურად ციხესიმაგრე. ციხესიმაგრე ააშენა ანდრონიკოს პალეოლოგოსმა და იდგა 1362 წლამდე. დღეს ეს ციხესიმაგრე ნანგრევებადაა ქცეული. 

## სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის სოფლები