open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯონ მალკოვიჩი

**ჯონ გევინ მალკოვიჩი** ( დ. 9 დეკემბერი, 1953, კრისტოფერი, ილინოისი) - ამერიკელი მსახიობი, პროდიუსერი და დირექტორი. მისი ოჯახი ბენტონის საღამოს ახალი ამბების და ჟურნალის „Outdoor Illinois“ გამომცემლები იყვნენ ბენტონში, ილინოისი. მათი ოჯახი შტატში ცნობილია, როგორც ილინოისის გარემოს დაცვის მოძრაობის ერთ-ერთი დამფუძნებელთაგანი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა კრისტოფერში, ილინოისი, ხორვატიული წარმოშობის კათოლიკურ ოჯახში. ბავშვობაში მსუქანი ბიჭი ყოფილა, თუმცა საშუალო სკოლის ბოლო წლებში სისტემატური ფიზიკური ვარჯიშით ათლეტური აღნაგობა მიუღია. სწავლობდა ილინოისის სახ. უნივერსიტეტში ეკოლოგიის ფაკულტეტზე. თუმცა შემდეგ შეიცვალა სწავლის საგანი თეატრალურზე, ერთ-ერთი პროფესორის მიერ მისთვის გაკეთებული კომენტარის პასუხად, რომ მისგან მსახიობი ვერ დადგებოდა. მალევე, კოლეჯიდან წასვლის შემდეგ, მალკოვიჩი თავის სარჩენად მცირე-ანაზღაურებად სამსახურთა სერიას იცვლის - მუშაობს სასკოლო ავტობუსის მძღოლად, მღებავად, საკანცელარიო ნივთების მაღაზიის თანამშრომლად და ა. შ.

1976 წელს მალკოვიჩი ჩიკაგოს (ილინოისი) სტეპენვულფის თეატრალური კომპანიის აკრედიტებული წევრი ხდება. 1983 წელს ნიუ-იორკში გადადის და სპექტაკლში „ნამდვილი დასავლეთი“ (True West) იღებს მცირე როლს. 1984-ში ბროდვეიზე დასტინ ჰოფმანთან ერთად სპექტაკლში „კომივოიაჟორის სიკვდილი“ ჩნდება. სპექტაკლის სატელევიზიო ფილმად გადაღების შემდეგ მალკოვიჩი ამ როლისთვის ემმის ჯილდოს იღებს. საფილმო დებიუტს ის ფილმში „ადგილები გულში“ აკეთებს (1984), რომლისთვისაც ის აკადემიის ჯოლდოზე იქნა წაყენებული დამხმარე როლში საუკეთესო მსახიობი მამაკაცისთვის. 1994 წელს ოსკარზე იყო წაყენებული იგივე კატეგორიით ფილმში „In the Line of Fire“. მიუხედავად იმისა, რომ ის სატიტულო როლს ასრულებს ჩარლი კაუფმანის სცენარით გადაღებულ ფილმში „იყო ჯონ მალკოვიჩი“, აქ ის საკუთარი სახელის მქონე გამოგონილ პერსონაჟს ანსახიერებს, რაზეც მთავარი გმირის შუა სახელი „ჰორაციო“ მიუთითებს. მალკოვიჩს კამეო როლი აქვს ფილმში „ადაპტაცია“, ასევე კაუფმანის დაწერილი სცენარით. მალკოვიჩის სადირექტორო დებიუტი “The Dancer Upstairs” 2002 წელს გამოდის.

მალკოვიჩი ბოლო მრავალი წლის განმავლობაში საფრანგეთში ცხოვრობს მის ფრანგ მეგზურ ნიკოლეტა პეირანთან და ორ შვილთან (ამანდინ და ლევი) ერთად. 2005 წლის 4 აპრილს ილინოისის სახ. უნივერსიტეტში სიტყვით გამოსვლისას მას საზეიმოდ გადასცეს თეატრის დიპლომი. 1970-იანებში უნივერსიტეტში სწავლისას მას საბოლოო სადიპლომო გამოცდა აშშ კონსტიტუციაში არ ჩაუბარებია. დიპლომის მისაღებად მას ეს გამოცდა გაუუქმეს. მალკოვიჩი ერთგული რჩება კომპანიისა, რომელმაც მას პირველი შანსი მისცა სამსახიობო კარიერაში, ის ხშირად ბრუნდება სტეპენვულფის თეატრში, სადაც ის დღესაც სპექტაკლებში მონაწილეობს, როგორც მსახიობი ან დამდგმელი-რეჟისორი.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* ჯონ მალკოვიჩი Box Office Mojo-ზე
* ჯონ მალკოვიჩი  Netflix-ზე
* 
* ჯონ მალკოვიჩი Emmys-ზე

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:დაბადებული 9 დეკემბერი
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კოხის რეაქცია

**კოხის რეაქცია**, *კოხის ფენომენი* — ტუბერკულოზის ბაქტერიების მიმართ სენსიბილიზებული ადამიანის ან ცხოველის ორგანიზმის შეცვლილი რეაქციულობის გამოვლენა. პირველად აღწერა რობერტ კოხმა 1882 წელს. კოხის რეაქცია ორგანიზმში ტუბერკულოზური ინფექციის არსებობაზე მიუთითებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მედიცინა
დიაგნოზი
ჯეკი სტიუარტი

thumb|180px|ჯეკი სტიუარტი
სერ **ჯონ იანგ "ჯეკი" სტიუარტი** () (დ. 11 ივნისი 1939, მილტონი, შოტლანდია) — ბრიტანელი ფორმულა 1-ს პილოტი და სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი.

## ბიოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
* Driver Database

კატეგორია:ფორმულა 1-ის შოტლანდიელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 11 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მიკა ჰაკინენი

thumb|170px|მიკა ჰაკინენი
**მიკა პაული ჰაკინენი** (; დ. 28 სექტემბერი 1968, ვანტაა, ფინეთი) — ფინელი ფორმულა 1-ის მრბოლელი (1991-2001), ორგზის მსოფლიო ჩემპიონი (1989 და 1999) და ვიცეჩემპიონი (2000).

## ბიოგრაფია 
მიკა ჰაკინენი დაიბადა 1968 წლის 28 სექტემბერს ქალაქ ვანტააში ჰარი და აილი ჰაკინენების ოჯახში. 1991 წლიდან მიკა ცხოვრობს მონტე-კარლოში, თუმცა სახლები აქვს ფინეთსა და საფრანგეთში. 

მიკა ჰაკინენი ავტორბოლებში მონაწილებიბს 1987 წლიდან.

### ფორმულა ერთი
#### ლოტუსი (1991–1992)
#### მაკლარენ ფორდი (1993)
#### მაკლარენ პეჟო (1994)
#### მაკლარენ მერსედესი (1995–2001)
1995 წელს ავსტრალიის გრან-პრიზე მიკის მანქანას საბურავი გაუსკდა და მისი ბოლიდი მაღლი სიჩქარით შეეჯახა კედელს. მრბოლელმა თავის ქალის მოტეხლობა მიიღო და რამდენიმე ხანი იმყოფებოდა კომაში. გამოჯანმრთელების შემდგომ მან კვლავ გააგრძელა ავტორბოლის კარიერა. ფორმულა ერთში.

### DTM (2005–2007)
2004 წელს დაბრუნდა ავტოსპორტში DTM ჩემპიონატზე. 2007 წელს სეზონის დამსრულებისთანავე მიიღო ავტოსპორტიდან წასვლის გადაწყვეტილება. აღნიშნულ სეზონზე მოიგო სამი რბოლა და სამი სეზონი.

## პირადი ცხოვრება
1998 წელს დაქორწინდა ერიე ჰონკანენზე. 2000 წლის 11 დეკემბერს შეეძინათ შვილი ჰიუგო რონანი, 2005 წლის 12 მაისს — ქალიშვილი აინა ჯულია. 2008 წელს წყვილი დაშორდა. 2010 წლის 30 ნოემბერს მიკის და მის მეგობარ გოგონას მარკეტა რემეშოვას შეეძინათ ქალიშვილი ელა.

## გამარჯვებები 
**მოპოვებული გრანპრები**

## საიტი 
9o|მიკა მიკა ჰაკინენი Top Gear-ში

კატეგორია:ფინელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ფინელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:ლოტუსის მრბოლელები (ფორმულა 1)
კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვანტაა

**ვანტაა** (, ) — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ფინეთში, უუსიმაას პროვინციაში. მდებარეობს ფინეთის ყურის სიახლოვეს, მდინარე ვანტან-იოკის ნაპირზე, ჰელსინკიდან 19 კილომეტრში. ჰელსინკთან, ესპოოსთან და კაუნიაინენთან ერთად შეადგენს დიდი ჰელსინკის შიდა ბირთვის ნაწილს. 2015 წლის 30 ივნისის მდგომარეობით ვანტააში ცხოვრობდა 212,473 ადამიანი. ვანტაა ჰელსინკის ქალაქ-თანამგზავრია.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
კუდუ

**კუდუ** — ძროხისებრთა ოჯახის წყვილჩლიქოსან ცხოველთა ორი სახეობა:
* დიდი კუდუ
* მცირე კუდუ

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მცირე კუდუ

**მცირე კუდუ** () — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. სიდიდით ჩამორჩება დიდ კუდუს. გავრცელებულია აღმოსავლეთ აფრიკაში (კენია, ტანზანია, სომალი). კვების, გამრავლებისა და ქცევის მხრივ მცირე კუდუს ბევრი საერთო აქვს დიდ კუდუსთან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტყის ანტილოპები
კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები
დიდი კუდუ

**დიდი კუდუს** () — წყვილჩლიქოსანი ძუძუმწოვარი ძროხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 245 სმ აღწევს, რქებისა 150 სმ, მასა 300 კგ. გავრცელებულია აფრიკის უმეტეს ნაწილში — მდინარე ზამბეზიდან სამხრეთით. ქმნის 6-10 (ზოგჯერ 30-40) სულისაგან შემდგარ ჯგუფს. მაკეობის ხანგრძლივობა 7-8 თვეა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტყის ანტილოპები
კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ბოტსვანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ნამიბიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები
კაუნიაინენი

thumb|130px|კაუნიაინენის გერბი
**კაუნიაინენი** (*ფინ.:* Kauniainen [ˈkɑu.ni.ɑiˌnen]; *შვედ.:* Grankulla) - ჰელსინკის გარეუბანია, რომელიც ქალაქებთან ესპოო და ვანტაასთან ერთად ქმნის ჰელსინკის მეტროპოლიას. 

კაუნიაინენის მოსახლეობა 8.426 კაცია, აქედან 40% შვედურად მოლაპარაკე.

კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
ესპოო

thumbnail|120px|ესპოოს გერბი
**ესპოო** (*ფინ.:* Espoo [ˈɛspɔː]; *შვედ.:* Esbo) ჰელსინკის გარეუბანი და ფინეთის სიდიდით მეორე ქალაქია. იგი ვანტაასთან, კაუნიაინენთან და სხვა გარეუბნებთან ერთად ქმნის ჰელსინკის მეტროპოლიას.

ესპოოს ფართობია 528 კმ², მოსახლეობა 230.000 კაცი, აქედან 8,8% შვედურად მოლაპარაკე. ესპოოში მდებარეობს ნოკიას შტაბ-ბინა და ჰელსინკის ტექნიკური უნივერსიტეტი. აქ დაიბადა ფორმულა 1-ის პილოტი კიმი რაიკონენი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*1952 ზაფხულის ოლიმპიადის ოფიციალური რეპორტი.  p.&nbsp;50.
*ქალაქი ესპოო – ოფიციალური საიტი 
*ქალაქი ესპოო (Esbo) – ოფიციალური საიტი 
*ქალაქი ესპოო  – ოფიციალური საიტი 
*ესპოს კონვენცია და მარკეტინგი ესპო მოოგზაურებისათვის 
*ჰელსინკის ტექნიკური უნივერსიტეტი  – მდებარეობს ესპოში 

კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
ჰეზბოლა

საკუთარი სახელი **ჰეზბოლა** ყურანიდან ნასესხები ფრაზაა და ნიშნავს „ღმერთის პარტიას“.

პოპულარული სახელია ისლამური ორგანიზაციებისთვის:

* ჰეზბოლა (ლიბანი) — შიითური პოლიტიკური პარტია და მილიცია, რომელმაც დიდი წვლილი გაიღო ლიბანიდან ისრაელის განსადევნად; მათ ბევრი ერი ტერორისტულ აცქიებში სდებდა ბრალს;
* ჰეზბოლა (თურქეთი) — ქურთების ისლამური სუნიტური დაგჯუფებაა თურქეთში;
* ჰეზბოლა (ერაყი) — შიითური პოლიტიკური პარტია, რომელიც სადამ ჰუსეინის რეჟიმის წინააღმდეგ გამოდიოდა წარსულში სამხრეთ ერაყის ბაზებიდან;
* ქურთთა რევოლუციური ჰეზბოლა — ერაყის ქურთთა ისლამისტური დაჯგუფება, დაფუძნებული 1983 წელს და გაუქმებული 2002-ში;
* ჰეზბოლა (ირანი) — პოლიტიკური მიმართულება ირანში.
პირველი ინტიფადა

**პირველი ინტიფადა** პალესტინელებსა და ისრაელელებს შორის 1987-დან 1993 წლამდე (როდესაც ოსლოს შეთანხმებით პალესტინის ეროვნული მმართველობა ჩამოყალიბდა) მომხდარი ძალადობრივი ინციდენტების სერიაზე მიუთითებს. ამ მოვლენათა სერიას ხშირად ასევე „ქვათა ომს“ უწოდებენ. მეორე ინტიფადა, აგრეთვე ცნობილი როგორც "ალ-აქსა ინტიფადა", გრძელდებოდა 2000-იდან 2005-ის დასაწყისის ჩათვლით.

## რესურსები ინტერნეტში
*გაეროს რეზოლუცია #605
*მითები და ფაქტები - პალესტინელთა წინააღმდეგობა

კატეგორია:პალესტინის ტერიტორიები
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთი
ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფა

**ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფა** ( ''ალ-ხულაფა'უ-რ-რაშიდუნი'') სუნიტური ტრადიციის მიხედვით იყვნენ პირველი ოთხი ხალიფა, რომლებიც იდეალური მუსლიმი მბრძანებლის სიმბოლოებად ითვლებიან. ისინი მაჰმადის ახლო თანამებრძოლნი იყვნენ და ძალაუფლება მემკვიდრეობით არ მიუღიათ.

* აბუ-ბექრი 632-634
* ომარ იბნ ალ-ხატაბი 634-644
* უსმან იბნ აფანი 644-656
* ალი იბნ აბუ ტალიბი 656-661

## ქრონოლოგია

ImageSize  = width:700 height:60
PlotArea   = width:680 height:30 left:10 bottom:20

Colors =
    id:yellow    value:rgb(0.7,0.7,1) # light yellow
    id:red       value:rgb(1,0.7,0.7) # light red
    id:green     value:rgb(0.7,1,0.7) # light green
    id:blue      value:rgb(1,1,0.7)   # light blue
    id:cyan      value:rgb(0.7,1,1)   # light blue
    id:purple    value:rgb(1,0.7,1)   # light purple
    id:grey      value:gray(0.8)      # grey

Period      = from:630 till:665
TimeAxis    = orientation:horizontal
ScaleMajor  = unit:year increment:5 start:630
ScaleMinor = unit:year increment:1 start:632

BarData=
  bar:barre1

PlotData=

  align:center textcolor:black fontsize:8 mark:(line,black) shift:(0,-5)

  bar:barre1
  from:    632  till:  634   color:orange   text:აბუ-ბექრი                         
  from:    634   till:  644  color:yellow   text:ომარ იბნ ალ-ხატაბი
  from:    644  till:  656  color:blue     text:უსმან იბნ აფანი
  from:    656  till:  661  color:red      text:ალი იბნ აბუ ტალიბი

კატეგორია:მართლმორწმუნე ხალიფები
აბუ ბაქრი

[მინი|აბუ ბაქრი აჩერებს ბრბოს, XVI საუკუნის [თურქეთი|თურქული მინიატურა]]

**აბდ ალ-ლაჰ იბნ უსმან ალსიდიკ აბუ ბაქრი**, *აბე-ბაქარი*, *აბი-ბაქრი* (; დ. 573, მექა — გ. 23 აგვისტო 634, მედინა) — მუჰამედის სიმამრი და პირველი მუსლიმი ხალიფა 632-634 წლებში.

## ბიოგრაფია 
მუჰამედის სიკვდილის შემდეგ 632 წელს აბუ ბაქრი ომაიადების ტომის და ომარ იბნ ალ-ხატაბის დახმარებით მუსლიმთა ახალ მეთაურად იქნა არჩეული. მან პირველმა მიიღო ხალიფის ტიტული. აბუ ბაქრი მუჰამედის პირველ მიმდევართაგანი იყო, რომელიც 622 წელს მოციქულს თან ახლდა მექადან მედინაში (*ჰიჯრა*) გაქცევის დროს

მუჰამედის სიკვდილის შემდეგ არაბი ტომების კონსოლიდაცია დარღვეულ იქნა და გამოჩნდნენ ახალი "მოციქულები". თუმცა ეს ამბოხებები 633 წელს ხალიდ იბნ ალ-ვალიდის მიერ სასტიკად იქნა ჩახშობილი და მომდევნო წლებიდან დაიწყო არაბთა სისტემატიური შეტევები ბიზანტიისა და სასანიდური ირანის წინააღმდეგ. აბუ ბაქრი, როგორც რელიგიური მეთაურის გავლენა გადაიზარდა საერო ძალაუფლებაში და საფუძველი ჩაეყარა ხალიფატს. მის მემკვიდრე მის მიერვე დასახელებული ომარ იბნ ალ-ხატაბი იქნა არჩეული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ოთხი მართლმორწმუნე ხალიფა
* ომარ იბნ ალ-ხატაბი
* ალი იბნ აბუ ტალიბი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Sahaba.net: აბუ ბაქრი 
* AbuBakr.com
* აბუ ბაქრის დეტალური ბიოგრაფია 

კატეგორია:ხალიფები
კატეგორია:დაბადებული 573
კატეგორია:გარდაცვლილი  23 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 634
კატეგორია:მართლმორწმუნე ხალიფები
კატეგორია:VII საუკუნის ხალიფები
ჯოელ ჩენდლერ ჰარისი

**ჯოელ ჩენდლერ ჰარისი**,* ჰერისი* (; დ.  9 დეკემბერი, 1848, იტონტონი, ჯორჯიის შტატი  — გ.  3 ივლისი, 1908, ატლანტა, იქვე) — ამერიკელი მწერალი. მისი შემოქმედება დაფუძნებულია აშშ-ის სამხრეთის აფრიკული მოსახლეობის ფოლკლორულ ტრადიციებზე. 1876-1900 წლებში გამოქვეყნდა ჰარისის პირველი ნარკვევები და მოთხრობები, შემდეგ - წიგნები „ბიძია რემუსი, მისი სიმღერები და ანდაზები. ძველი პლანტაციის ფოლკლორი“ (1881), „საღამოები ბიძია რემუსთან“ (1883), „მისტერ ბაჭია შინ“ (1895), „ბიძის რემუსი და ძმა ბაჭია“ (1906) და სხვები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1848
კატეგორია:გარდაცვლილი  1908
კატეგორია:ამერიკელი საბავშვო მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ჟურნალისტები
კატეგორია:ამერიკელი ფოლკლორისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
იოაჰიმ მიურატი

**იოაჰიმ მიურატი** (*ფრანგ.:* Joachim Murat) (დ. 25 მარტი, 1767, ლაბასტიდ-ფურტიურნიე, *დღ.* ლაბასტიდ-მიურა, საფრანგეთი — გ. 13 ოქტომბერი, 1815, პიცო, კალაბრია) — ნეაპოლის მეფე 1808–1815 წლებში, ნაპოლეონის სიძე და საფრანგეთის მარშალი.

## სახელი 
იოაჰიმ მიურატი ტრადიციულად დამკვიდრებული სახელის რუსული ფორმაა. სახელის მართებული ფორმაა **ჟოაკენ მიურა**.

## ბიოგრაფია 
* 1789
: მიურატი სამხედრო სამსახურში შევიდა.
* 1796
: ნაპოლეონის იტალიური ლაშქრობის დროს იგი მისი ადიუტანტი იყო.
* 1799
: ნაპოლეონის ეგვიპტის ექსპედიციის დროს მიურატის კავალერიამ ბრწყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა მამელუქების წინააღმდეგ ბრძოლაში და მას დივიზიის გენერლის სამხედრო წოდება მიენიჭა.
: 9 ნოემბერი — რევოლუციის VIII წლის 18 ბრიუმერის გადატრიალებაში იგი ნაპოლეონის ერთგული მხარდამჭერი იყო.
* 1800
: მიურამ იქორწინა ნაპოლეონის უმცროს და კაროლინაზე.
* 1804
: ნაპოლეონმა იოახიმ მიურატი საფრანგეთის მარშალი გახადა.
* 1805
: იგი იმპერიის პრინცის ხარისხში იქნა აყვანილი.
* 1806
: 15 მარტი — მიურატი, უკვე პრინცი და საფრანგეთის გროსადმირალი ბერგის და კლევეს დიდი ჰერცოგი გახდა.
* 1808
: ნაპოლეონმა მიურატს ნეაპოლის სამეფო აჩუქა.
: ახლად დანიშნულმა მეფემ მოდერნიზირება გაუკეთა სახელმწიფო აპარატს და მოაწესრიგა სოციალური და სასამართლო ინსტიტუტები. 
* 1812
: რუსეთზე ლაშქრობის დროს იმპერატორსა და მის საუკეთესო კავალერისტს შორის ბზარი გაჩნდა. ნაპოლეონი ეჭვობდა, რომ მიურატი მისი ხელისუფლების დამხობას აპირებდა.
* 1814
: პირველი იმპერიის ბოლო დღეებში იგი შეეცადა კავშირი დაემყარებინა ავსტრიასთან, თუმც “100 დღიან” პერიოდში ისევ ნაპოლეონის მხარე დაიჭირა და დამარცხებულთა ბანაკში აღმოჩნდა. მისმა ავტორიტეტმა ნეოპოლში საგრძნობლად იკლო.
* 1815
: მიურატი შეეცადა ნეაპოლისათვის დამოუკიდებლობის მოპოვებით მოსახლეობის თავის მხარეზე გადაბირებას, მაგრამ ეს ცდა მარცხით დამთავრდა. იგი დააპატიმრეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს.
: 13 ოქტომბერი — ქალაქ პიცოში ბურბონი მეფის ფერნანდო IV-ის ბრძანებით იოახიმ მიურატი დახვრიტეს.

## გერბები 

File:Blason Joachim Murat Grand-Duc de Clèves et de Berg (Orn ext).svg|ბერგის დიდი საჰერცოგოს გერბი.
File:Coat of Arms of the Kingdom of Naples (1808).svg|ნეაპოლის სამეფოს გერბი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მიურატები

## ლიტერატურა 
* Bonar, Hugh S. (Jr.), *Joachim Murat : lieutenant of the Emperor*, Consortium on Revolutionary Europe 1750-1850 (University of Florida), Articles relatifs totalement ou partiellement à la période 1795-1815, Proceedings 1989.
* Chavanon, Jules and Georges Saint-Yves, *Joachim Murat (1767–1815)*, Libraire Hachette, 1905.
* Connelly, Owen, ''Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns'', Scholarly Resources Imprint, 1987.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Napoleonic Literature 
*"Murat," in Naples Encyclopedia. 
*Friends of the Musée Murat 
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1815
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ჩიჩილაკი

**ჩიჩილაკი** — ხის ფორმის რიტუალური საგანი, მზადდება საახალწლოდ მიკვლევა-მილოცვისათვის. გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოში. არსებობდა ჩიჩილაკის რამდენიმე ნაირსახეობა, რომელთაგან განსაკუთრებით სრულყოფილი ჩანს გურული კალპიანი ჩიჩილაკი.

ჩიჩილაკს ამზადებდნენ თხილის მსხვილი ჯოხისაგან. ჯოხს ჯერ გაახურებდნენ მეტი დრეკადობისათვის, კანს გააცლიდნენ და მახვილი დანით ბოლოდან წვერისაკენ იწყებდნენ თხელი ბურბუშელების ათლას. ბურბუშელას წვერიდან ერთი გოჯის დაშორებამდე უწყვეტად გაიტანდნენ და ზეაკეცავდნენ. ოსტატი ასობით გრძელ ბურბუშელას აჭრიდა და აკეცავდა. მათ ჩიჩილაკის ან „ბასილას წვერი“ ერქვა. აკეცილ ბურბუშელებს შემდეგ ისევ ღერძზე გადმოფენდნენ და გამოვიდოდა ხის მსგავსი საგანი, რომელსაც ძირზე უმაგრებდნენ სადგარს. ზედა წვეროს ჯვარედინად ჩაჩეხავდნენ და შიგ ჯვრის სახედ ჩასვამდნენ წვერწამახულ ჯოხებს, რომელთა ბოლოებზე ჩამოაცვამდნენ ორ ბროწეულს ან ვაშლს, ორ სფერულ კვერცხს, ე. წ. ყვინჩილებს. ჩიჩილაკზე ჰკიდებდნენ გაპუტულ შაშვს, რომელისაც ფრთისა და ბოლოს ბუმბულს უტოვებდნენ. სამკაულს, ფერად ძაფებს, ფოჩიან კანფეტს. იმერეთში იცოდნენ ჩიჩილაკის ენდროთი შეფერადება. 

ჩიჩილაკის ერთ-ერთი ატრიბუტია კალპი. კალპი მარადმწვანე სუროსაგან და წითელმარცვლიანი კურკანტელის ლერწებისაგან მოწნული რგოლია, რომელსაც ჩიჩილაკის ზემოდან ბურბუშელის შეკრების ადგილას დგამდნენ. კალპზე დებდნენ ყველითა და კვერცხით შეზავებულ გულამოჭრილ კვერცხს, ბოკელს, ზემოდან ადგამდნენ ყვინჩილებიან ჯვარს. კალპის დადგმა ჩიჩილაკისთვის აუცილებელი არ იყო. კალპის მსგავსად რაჭაში მზადდებოდა გვერგვი, რომელიც რიტუალში დამოუკიდებლად მონაწილეობდა.

ჩიჩილაკის მსგავსად ხის ტოტების შემკობა და საჩუქრად მირთმევა სცოდნიათ საქართველოს სხვა კუთხეებშიც. ასეთი იყო სახადის განმგებელთათვის, „ბატონებისათვის“ მისართმევი ხე; საჩუქრებითა და ხილით შემკულ ხეს, „მაშხალას“ მიართმევდნენ ხოლმე ხევში ნეფე-დედოფალს. სვანეთში მიცვალებულის სახელზე აკეთებდნენ ე. წ. კამარას, რისთვისაც ზრდადასრულებული, ტანმაღალი ხის წვერს მიწამდე მოხრიდნენ და დაამაგრებდნენ, ხოლო ზედ სხვადასხვა შესაწირავს დაჰკიდებდნენ.

ჩიჩილაკი და სხვა რიტუალური ხეების რწმენა სათავეს იღებს ცხოვრების ხესა და ნაყოფიერებასთან დაკავშირებული იდეებიდან. ანალოგიური რწმენები გავრცელებულია ევროპის მრავალ ხალხში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
სადამ ჰუსეინი

**სადამ ჰუსეინ აბდ ალ-მეჯიდ ალ-თიქრითი** (; დ. 28 აპრილი, 1937, ელ-აუჯა, ერაყი — გ. 30 დეკემბერი, 2006, ბაღდადი, ერაყი) — ერაყის პრეზიდენტი 1979–2003 წლებში.

## ბიოგრაფია 
სადამ ჰუსეინი დაიბადა მეცხვარის ოჯახში, პატარა სოფელ ელ-აუჯაში, რომელიც მდებარეობს თიქრითიდან სამხრეთით 13 კილომეტრში. მამამისი მის დაბადებამდე ექვსი თვით ადრე დაიკარგა. მალევე კიბოსგან მისი 13 წლის ძმაც დაიღუპა. ამის  შემდეგ სადამი იზრდებოდა დედის ძმასთან.

დედა ხელმეორედ დაქორწინდა, საიდანაც სადამს სამი ნახევარძმა შეეძინა. მამინაცვალი - იბრაჰიმ ალ-ჰასსანი ცუდად ექცეოდა. 10 წლის ასაკში სადამმა დატოვა ოჯახი და დაბრუნდა ბაღდადში ბიძასთან. მისი მომავალი მეუღლის მამა იყო მორწმუნე სუნიტი მუსლიმანი, ასევე 1941 წლის ინგლის-ერაყის ომის ვეტერანი. მოგვიანებით მისი ნათესავები თიქრითიდან მისი უახლოესი მრჩევლები გახდნენ. ბიძამისის დახმარებით დაამთავრა სკოლა ბაღდადში. სკოლის შემდეგ სამი წელი სწავლობდა ერაყის იურიდიულ სასწავლებელში, რომელიც მიატოვა 1957 წელს, 20 წლის ასაკში, რათა შეერთებოდა რევოლუციურ მოძრაობას. ამ პერიოდში ის მუშაობდა სკოლაში მასწავლებლად.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიბისის პროფილი სადამ ჰუსეინზე 
* წყაროები სადამ ჰუსეინის შესახებ 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი პრეზიდენტები
კატეგორია:კაიროს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ერაყელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ერაყის პრეზიდენტები
კატეგორია:დიქტატორები
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:გინესის მსოფლიო რეკორდების წიგნის რეკორდსმენები
კატეგორია:ერაყელი პოეტები
კატეგორია:არაბულენოვანი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ნაპოლეონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელით **ნაპოლეონი** ისტორიაში ცნობილია შემდეგი პიროვნებები:

*ნაპოლეონ I — ფრანგთა იმპერატორი
*ნაპოლეონ II — რაიხშტატის ჰერცოგი
*ნაპოლეონ III — საფრანგეთის იმპერატორი
*ნაპოლეონ ეჟენ ლუი ბონაპარტი — ნაპოლეონ III-ს ძე

*ნაპოლეონი — მუსლიმი რეპერი

ამ სახელს ატარებენ ასევე:

*ნაპოლეონი — ფილმი
*ნაპოლეონი — თევზი
*ნაპოლეონი — ჯორჯ ორუელის ნაწარმოების "ცხოველთა ფერმა" გმირი ღორი სახელად "ნაპოლეონი"
*ნაპოლეონი — ნამცხვრის ცნობილი სახეობა
*ნაპოლეონი — სამფერა ნაყინი
*ნაპოლეონი — ბრენდის ცნობილი მარკა
*ნაპოლეონი — 20 ფრანკის ეკვივალენტი ოქროს მონეტა
ნაპოლეონი (ნაყინი)

**ნაპოლეონი** — სამფერა ნაყინი, რომელიც მზადდება შოკოლადის, ვანილისა და მარწყვისაგან ისე, რომ იმიტაციას უკეთებს საფრანგეთის სამფეროვან დროშას — ტრიკოლორს. იგი ასევე იწოდება „ნაპოლიტანად“.

კატეგორია:ტკბილეული
დიდების ორდენი

right
thumb|დიდების ორდენი
**დიდების ორდენი** () — სამხედრო ორდენი. დაწესდა სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1943 წლის 8 ნოემბრის ბრძანებულებით. დიდების ორდენით აჯილდოებდნენ საბჭოთა არმიის რიგით და სერჟანტთა შემადგენლობას, ავიაციაში კი  უმცროს ლეიტენანტებსაც, რომელთაც თავი გამოიჩინეს სამშობლოსათვის ბრძოლაში. ორდენი წარმოადგენს ხუთქიმიან ვარსკვლავს; 3 ხარისხისაა, I ხარისხისა მზადდება ოქროსაგან, II და III ხარისხისა — ვერცხლისაგან. ატარებენ მკერდის მარცხენა მხარეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები
კატეგორია:სამხედრო ორდენები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
გმირი დედა (ორდენი)

thumb|right|„გმირი დედის“ ორდენი
**„გმირი დედა“** () —  საპატიო წოდება და ორდენი, რომელიც დააწესა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმმა 1944 წლის 8 ივლისს. „გმირის დედის“ წოდებას ანიჭებდნენ დედებს, რომელთაც შობეს და აღზარდეს 10 შვილი; ამასთანავე მათ გადასცემდნენ „გმირი დედის“ ორდენსა და სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელს. ორდენი — ვერცხლის სხივების ფონზე ამობურცული ოქროს ხუთქიმიანი ვარსკვლავი — მკერდის მარცხენა მხარეს მაგრდება წითლად მომინანქრებული ფიგურული ლითონის ფირფიტით. დაჯილდოებულის გარდაცვალების შემდეგ „გმირი დედის“ ორდენი, ორდენის წიგნაკი და სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელი სამახსოვროდ რჩება გარდაცვლილის ოჯახს. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია ორდენის შესახებ

კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ალფონსო XIII (ესპანეთი)

**ალფონსო XIII** (დ. 17 მაისი, 1886 მადრიდი — გ. 28 თებერვალი, 1941 რომი) — ესპანეთის მეფე ბურბონთა დინასტიიდან. დედის, მარია კრისტინას რეგენტობით მეფობდა 1886-იდან, დამოუკიდებლად 1902–1931. ამერიკა-ესპანეთის ომის (1898) შემდეგ ესპანეთმა დაკარგა კუნძული კუბა და ფილიპინების კუნძულები. ატარებდა კოლონიურ პოლიტიკას. მასების გავლენით ალფონსო XIII იძულებული იყო გაეტარებინა ბურჟუაზიული რეფორმები. იგი ახშობდა მუშათა მოძრაობას. უთანხმოება ჰქონდა კორტესთან. ხელი შეუწყო გენერალ პრიმო დე რივერას დიქტატურის დამყარებას (1923 წლის 13 სექტემბერი). 1931 რევოლუციის დაწყებისთანავე ტახტიდან ჩამოაგდეს და ესპანეთიდან გააძევეს.

## ლიტერატურა 
* Pilapil, Vicente R. *Alfonso XIII*. Twayne's rulers and statesmen of the world series 12. New York: Twayne, 1969.
* Sencourt, Robert. *King Alfonso: A Biography*. London: Faber, 1942.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Historiaantiqua. *Alfonso XIII; (ესპანური)* (2008)

კატეგორია:ესპანეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 17 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:ესკორიალის მეფეთა პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მადრიდში დაბადებულები
ტრისტან და კუნია

**ტრისტან და კუნია** ( დ. დაახლოებით 1460, ლისაბონი — გ. დაახლოებით 1540) — პორტუგალიელი ზღვაოსანი.

1504 წელს დანიშნეს პორტუგალიის პირველ ვიცე-მეფედ ინდოეთში, მაგრამ დროებითი სიბრმავის გამო ეს პოსტი არ დაუკავებია. მისი ყველაზე მნიშვნელოვანი მოგზაურობა განხორციელდა 1506 წელს, როცა მან 15 გემისაგან შემდგარი ფლოტით ინდოეთისაკენ მიმავალი სამხრეთული გზის გასწვრივ მნიშვნელოვანი გეოგრაფიული გამოკვლევები და აღმოჩენები ჩაატარა. მან აღმოაჩინა კუნძულთა ჯგუფი ატლანტის ოკეანეში, რომელიც დღეს მის სახელს ატარებს — ტრისტან-და-კუნია, იმავე წელს არაბებს წაართვა კუნძული სოკოტრა, შეამცირა მათი გავლენა მადაგასკარზე, მოზამბიკზე, ბრავაზე და მიაღწია ინდოეთს. 1514 წელს შინ დაბრუნებული ტრისტან და კუნია რომის პაპ ლეო X-ის დიპლომატი გახდა და დანიშნეს პორტუგალიის მეფის მანუელ I-ის საიდუმლო მრჩევლად. ჰყავდა შვილი ნუნო და კუნია.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტრისტან და კუნია 

კატეგორია:პორტუგალიელი ზღვაოსნები
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
დედის დიდება (ორდენი)

"**დედის დიდება"** (*რუს.* Орден "Материнская Слава"), ორდენი, დაწესებულია  სსრ კავშირის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის მიერ 1944 წლის 8 ივლისს. სსრ კავშირის  უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სახელით და მისი შემდგომი დამტკიცებით ამ ორდენით აჯილდოებდნენ დედებს მოკავშირე და ავტონომიური რესპუბლიკების პრეზიდიუმები. ორდენს აქვს სამი ხარისხი. III ხარისხის ორდენით აჯილდოებენ დედას, რომელმაც შობა და აღზარდა 7 შვილი, II ხარისხის ორდენით - 8 შვილის დედას, I ხარისხის ორდენით კი - 9 შვილის დედას. ორდენი ვერცხლისაა, აქვს ოვალური ფორმა. იბნევენ მკერდის მარცხენა მხარეს.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 433, თბ., 1978
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ჰანს-ულრიხ რუდელი

**ჰანს-ულრიხ რუდელი** ( დ. 2 ივლისი, 1916, კონრადსვალდაუ, პოლონეთი — გ. 18 დეკემბერი, 1982, როზენჰაიმი, გერმანია) — გერმანელი სამხედრო და ანტიდემოკრატი პოლიტიკური მოღვაწე, მემარჯვენე-რადიკალი პუბლიცისტი, „ლუფტვაფეს“ პოლკოვნიკი და მსოფლიოში ცნობილი პილოტი-გამანადგურებელი, მესამე რაიხის უმაღლესი სამხედრო ჯილდოს „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი ოქროს მუხის ფოთოლით, ხმლებით და ბრილიანტებით“ ერთადერთი მფლობელი.

## ლიტერატურა
* Brütting, Georg. Das waren die deutschen Stuka-Asse 1939—1945. Motorbuch, Stuttgart, 1995. ISBN 3-87943-433-6.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
ფერდინანდ შერნერი

thumb|170px|გენერალ-ფელდმარშალი ფერდინანდ შიორნერი
**ფერდინანდ შერნერი** () (დ. 12 ივნისი, 1892, მიუნხენი — გ. 2 ივლისი, 1973, მიუნხენი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ გენერალ-ფელდმარშალი და არმიათა ჯგუფის მთავარსარდალი მეორე მსოფლიო ომის დროს.

## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Universalis

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  12 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 2  ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
ჰერმან ბალკი

thumb|250px|ჰერმან ბალკი
**ჰერმან ბალკი** (; დ. 7 დეკემბერი 1893, დანციგი, გერმანიის იმპერია — გ. 29 ნოემბერი 1982, ასპერგი, ბადენ-ვიურტემბერგი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტის“ სატანკო ჯარების გენერალი.

## ლიტერატურა 
* Florian Berger. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges. — 2. — Wien: Selbstverlag Florian Berger, 2000. — 415 p. — ISBN 3-9501307-0-5.
* Walther-Peer Fellgiebel. Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939—1945. — Friedburg: Podzun-Pallas, 1986. — 472 p. — ISBN 3-790-90284-5.
* Fritjof Schaulen. Eichenlaubträger 1940 — 1945. Zeitgeschichte in Farbe. Band I: Abraham — Huppertz. — Selent: Pour le Mérite Verlag, 2003. — Vol. 1. — 160 p. — ISBN 3-932-38120-3.

    

კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 7 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი
სსრკ-ის შეიარაღებულ ძალებში სამშობლოს სამსახურისათვის (ორდენი)

**სსრ კავშირის შეიარაღებულ ძალებში სამშობლოს სამსახურისათვის** —  სამხედრო ორდენი, რომელიც დაწესდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1974 წლის 28 ოქტომბრის ბრძანებულებით. აჯილდოვებდნენ საბჭოთა არმიის, სამხედრო-საზღვაო ფლოტის, სასაზღვრო და შინაგანი ჯარების სამხედრო მოსამსახურეებს საბრძოლო და პოლიტიკურ მომზადებაში მიღწეული წარმატებებისათვის, ჯარების მაღალი საბრძოლო მზადყოფნისა და ახალი საბრძოლო ტექნიკის ათვისებისათვის, აგრეთვე სამშობლოს წინაშე სხვა დამსახურებისათვის. ორდენი 3 ხარისხის იყო. ორდენის ნიშანი ამოზნექილი 8-ქიმიანი ვარსკვლავია, დამზადებულია ვერცხლისაგან. I და II ხარისხის ორდენები ნაწილობრივ მოოქროვილია. ატარებდნენ მკერდის მარჯვენა მხარეს, წითელი ვარსკვლავის ორდენის შემდეგ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები
კატეგორია:სამხედრო ორდენები
კატეგორია:სსრკ-ის ორდენები
არსენა ოძელაშვილი

**არსენა ოძელაშვილი**, *არსენა მარაბდელი* (დ. დაახლ. 1797, სოფ. მარაბდა — გ. 1842, მცხეთა) — ბატონყმობის წინააღმდეგ მებრძოლი გლეხი, ხალხური ეპოსის გმირი, მიიჩნევა საქართველოს ეროვნულ გმირად.

## ბიოგრაფია 
არსენა ოძელაშვილი ვაჭარი იყო და თბილისში დუქანი ჰქონდა გახსნილი. არსენას უყვარდა თავად ზაალ ბარათაშვილის მოახლე გოგო, რომელიც მოიტაცა და ტყეში გაიჭრა. გადმოცემის თანახმად არსენა ვერ ურიგდებოდა გლეხობის ჩაგვრას, ებრძოდა  თავადებს, ჩინოვნიკებსა და ვაჭრებს. ამის გამო ძალიან პოპულარული იყო თბილისის გუბერნიასა და მის მოსაზღვრე მხარეში. ხელისუფლებამ მის დასაპატიმრებლად რაზმი გაგზავნა. შემდეგ ბოდბისხეველის ღალატით შეიპყრეს, მაგრამ მალე ტყვეობას თავი დააღწია. ოძელაშვილი დამნაშავედ იყო გამოცხადებული და პოლიცია სდევნიდა. არსენა მოკლეს მცხეთის მახლობლად, როდესაც მარტო მყოფი რუსეთის ჯარის ნაწილებს წააწყდა. ხალხური ტრადიციით, ოძელაშვილის მკვლელი იყო გიორგი კუჭატნელი. 

## ასახვა ხელოვნებაში 
არსენას სიცოცხლეშივე შეიქმნა ხალხური ეპოსი „არსენას ლექსი“. სახალხო მგოსნები და მომღერლები მის სადიდებელ ლექსებსა და სიმღერებს საჯაროდ ასრულებდნენ. არსენას ამბავმა იმოქმედა ქართველი მწერლების (ილია ჭავჭავაძე, აკაკი წერეთელი, გიორგი ლეონიძე) შემოქმედებაზე. აღსანიშნავია, რომ ყველა მათგანი საკუთარი ინტერპრეტაციით ასახავდა ოძელაშვილის პიროვნებას.

ნაწარმოებები არსენას შესახებ
* არსენას ლექსი - ხალხური ეპოსი
* არსენა მარაბდელი - მიხეილ ჯავახიშვილის რომანი
* არსენა ყაჩაღი  - 1923 წლის ფილმი
* არსენა - 1937 წლის ფილმი
* არსენას ლექსი - 1985 წლის ფილმი

## ლიტერატურა 
* *უმიკაშვილი პ.,* ხალხური სიტყვიერება, ტ. 1, 4, მ ჩიქოვანის რედ.,  თბ., 1964;
* *ხინთიბიძე ა.,* ფოლკლორული მასალები არსენა ოძელაშვილზე, თბ., 1968;

კატეგორია:ქართველი სახალხო გმირები
კატეგორია:დაბადებული 1797
კატეგორია:გარდაცვლილი 1842
კატეგორია:ქართველი ყაჩაღები
ჰანს ჰუბე

**ჰანს ჰუბე** (*გერმ.:* Hans Hube) (დ. 29 ოქტომბერი, 1890, ნაუმბურგი, საქსონია-ანჰალტი — გ. 21 აპრილი, 1944, ობერზალცბერგი, ბავარია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, „ვერმახტი“-ს გენერალ-პოლკოვნიკი.

## ბიოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიოგრაფია

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
სოციალისტური შრომის გმირი

მინი|მარჯვნივ|მედალი „ნამგალი და ურო“ 
**სოციალისტური შრომის გმირი** () — საპატიო წოდება ყოფილ სსრ კავშირში, წარჩინების უმაღლესი ჯილდო შრომითი საქმიანობისათვის. დაწესებულია სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1938 წლის 27 დეკემბრის ბრძანებულებით. ანიჭებდა სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი იმ პირებს, რომლებმაც თავიანთი ნოვატორული საქმიანობით ხელი შეუწყვეს სსრკ მრეწველობის, სოფლის მეურნეობას, კულტურას თუ მეცნიერების აღმავლობას. სოციალისტური შრომის გმირს გადაეცემოდა სსრკ-ის უმაღლესი ჯილდო — ლენინის ორდენი, ოქროს მედალი „ნამგალი და ურო“ და სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოთა პრეზიდიუმის სიგელი. ორგზის სოციალისტური შრომის გმირს თავის სამშობლოში აუგებდნენ ბრინჯაოს ძეგლს. სოციალისტური შრომის გმირის ჩამორთმევა შეეძლო მხოლოდ სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს.

## საქართველოს სსრ
საქართველოს სსრ-ში 1282 შრომის გმირი იყო მათგან ორგზის შრომის გმირები (1948, 1951) იყვნენ: ანთიმოზ როგავა, პროკოფი სვანიძე და თამარ ყუფუნია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სსრკ-ის საპატიო წოდებები

კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
საბჭოთა კავშირის გმირი

მინი|200პქ|ოქროს ვარსკვლავი
**საბჭოთა კავშირის გმირი** () — საპატიო წოდება სსრ კავშირში, წარჩინების უმაღლესი ხარისხი სახელმწიფოს წინაშე დამსახურებისათვის — გმირობისათვის. დაწესებულია 1934 წლიდან. ანიჭებდა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმი. საბჭოთა კავშირის გმირს გადაეცემა სსრკ-ის უმაღლესი ჯილდო — ლენინის ორდენი; სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელი და მედალი „ოქროს ვარსკვლავი“. საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირს აჯილდოებდნენ მეორე „ოქროს მედლით“ და მის სამშობლოში ბრინჯაოს ძეგლს უგებდნენ. სამგზის გმირის ბრინჯაოს ბიუსტი კი მოსკოვში იდგმებოდა. მეორე და მესამე მედლით დაჯილდოების შემთხვევაში საბჭოთა კავშირის გმირს გადაეცემა სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის განსაკუთრებული სიგელი. საბჭოთა კავშირის გმირის წოდების ჩამორთმევა შეეძლო მხოლოდ სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმს. საქართველოში 1983 წელს იყო 164 საბჭოთა კავშირის გმირი.
## იხილეთ აგრეთვე 
* საბჭოთა კავშირის გმირები
## ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის საპატიო წოდებები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ჰასო ფონ მანტოიფელი

thumb|170px|ჰასო ფონ მანტოიფელი
**ჰასო ეკარდ ფონ მანტოიფელი** (; დ. 14 იანვარი, 1897, პოტსდამი, გერმანია — გ. 24 სექტემბერი 1978, რაიტი, ავსტრია) — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, ვერმახტის სატანკო ჯარების გენერალი.

## ბიოგრაფია 
## ლიტერატურა 
* Barnett C. Hitler's Generals. — New York, NY: Grove Press, 1989. — 528 p. — ISBN 0-802-13994-9.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
დიტრიხ ფონ ზაუკენი

**დიტრიხ ფონ ზაუკენი** (; დ. 16 მაისი, 1892, ფიშჰაუზენი, აღმოსავლეთი პრუსია — გ. 27 სექტემბერი, 1980, მიუნხენი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის სატანკო ჯარების გენერალი. სხვადასხვა დროს მსახურობდა პრუსიის არმიაში, რაიხსვერსა და ვერმახტში.

## ბიოგრაფია
## ლიტერატურა
* Florian Berger. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges. Selbstverlag Florian Berger, 1999. ISBN 3-9501307-0-5

## რესურსები ინტერნეტში
* დიტრიხ ფონ ზაუკენი გერმანიის ეროვნული ბიბლიოთეკის კატალოგში]

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  16 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი  27 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
ჰერმან-ბერნჰარდ რამკე

[thumb|170px|ჰერმან-ბერნჰარდ რამკე [ლიბიაში, 1942 წელი]]
**ჰერმან-ბერნჰარდ რამკე** (; დ. 24 იანვარი, 1889, შლეზვიგი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინი — გ. 5 ივლისი, 1968, კაპელნი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ლუფტვაფეს სადესანტო ჯარების გენერალი.

## ბიოგრაფია 
## ლიტერატურა 
* Berger, Florian. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges. Selbstverlag Florian Berger, 1999. ISBN 3-9501307-0-5

    

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კარლ მაუსი

**კარლ მაუსი** (; დ. 17 მაისი, 1898, პლიონი, შლეზვიგ-ჰოლშტაინი — გ. 9 თებერვალი, 1959, ჰამბურგი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის სატანკო ჯარების გენერალ-ლეიტენანტი. 7-ე სატანკო დივიზიის მეთაური მეორე მსოფლიო ომის დროს. 

1945 წლის 23 მარტს მძიმედ დაიჭრა და დაკარგა ფეხი. 1945 წლის 15 აპრილს დაჯილდოვდა სამხედრო ორდენით „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი ოქროს მუხის ფოთოლით, ხმლებით და ბრილიანტებით“. 1945 წლის 5 მაისს ჩავარდა ტყვედ, ხოლო ორი წლის შემდეგ განთავისუფლებული იქნა ტყვეობიდან. ომის შემდგომ მუშაობდა კბილის ექიმად მის მიერვე გახსნილ სტომატოლოგიურ კლინიკაში.

## ლიტერატურა
*Fraschka, Günther (1994). Knights of the Reich. Atglen, Pennsylvania: Schiffer Military/Aviation History. ISBN 978-0-88740-580-8.
*Patzwall, Klaus D.; Scherzer, Veit (2001). Das Deutsche Kreuz 1941 – 1945 Geschichte und Inhaber Band II [The German Cross 1941 – 1945 History and Recipients Volume 2] (in German). Norderstedt, Germany: Verlag Klaus D. Patzwall. ISBN 978-3-931533-45-8.

## რესურსები ინტერნეტში
* კარლ მაუსი — Tankfront.ru
* კარლ მაუსი — Pinterest.com
* კარლ მაუსის ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 17 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1898
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
თეოდორ ტოლსდორფი

**თეოდორ ტოლსდორფი** ( ) (დ. 3 ნოემბერი, 1909, ლენარტენი, აღმოსავლეთ პრუსია — გ. 25 მაისი, 1978, დორტმუნდი, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვერმახტის გენერალ-ლეიტენანტი.

## ბიოგრაფია 
## ლიტერატურა 
* Berger, Florian. Mit Eichenlaub und Schwertern. Die höchstdekorierten Soldaten des Zweiten Weltkrieges. Selbstverlag Florian Berger, 1999. ISBN 3-9501307-0-5
* Eichmüller, Andreas (2012). Keine Generalamnestie: Die Strafverfolgung von NS-Verbrechen in der frühen Bundesrepublik [No General Amnesty: The Prosecution of Nazi Crimes in the early Federal Republic] (in German). Munich, Germany: Oldenbourg Verlag. ISBN 978-3-486-70412-9. Retrieved 27 June 2014.
* Fellgiebel, Walther-Peer (2000) [1986]. Die Träger des Ritterkreuzes des Eisernen Kreuzes 1939–1945 [The Bearers of the Knight's Cross of the Iron Cross 1939–1945] (in German). Friedberg, Germany: Podzun-Pallas. ISBN 978-3-7909-0284-6.
* Fraschka, Günther (2002) [1977]. Mit Schwertern und Brillanten—Die Träger der höchsten deutschen Tapferkeitsauszeichnung [With Swords and Diamonds—The Bearers of the Highest German Award for Bravery] (in German) (11 ed.). Munich, Germany: Universitas. ISBN 978-3-8004-1435-2.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  3 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
ადოლფ გალანდი

thumb|150px|ადოლფ გალანდი
**ადოლფ გალანდი** (; დ. 19 მარტი 1912, ვესტერჰოლტი, ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალია — გ. 9 თებერვალი 1996, რემაგენი, რაინლანდ-პფალცი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ლუფტვაფეს გენერალი.

## ჯილდოები 
* Medalla de la Campaña (1936-1939)
* სამხედრო მედალი (ბრილოანტით)
** III თანრიგის მუხის ფოთოლი (24 სექტემბერი 1940)
** I თანრიგირ ხმალი (21 ივნისი, 1941) 
** II თანრიგის მარგალიტები (28 იანვარი, 1942) 

## ლიტერატურა 
* .
* 
* 
* 
* .

## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
მარტყოფის ბრძოლა

**მარტყოფის ბრძოლა** — 1625 წლის 25 მარტს ქართლ-კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ; ქართლ-კახეთის აჯანყების (1625) ერთ-ერთი ეპიზოდი.

## ისტორია
ყიზილბაშთა დიდი არმია ყორჩიხა-ხანის სარდლობით მარტყოფის ველზე იდგა და კახეთის მოსახლეობის დასარბევად ემზადებოდა. ქართლ-კახეთი გიორგი სააკაძისა და  დავით ჯანდიერის მეთაურობით აჯანყებისათვის მზად იყო. ქართლ-კახეთის მესვეურთა გეგმით, აჯანყებულები დათქმულ დროზე მოულოდნელად უნდა შესეოდნენ ირანელთა ბანაკს. გ. სააკაძესა და მის მხლებლებს, რომელნიც ირანელთა ბანაკში იმყოფებოდნენ, მოულოდნელი დარტყმით ჯარის სარდლები უნდა დაეხოცათ. მტრის ბანაკში იყო აგრეთვე სააკაძის შვილი ავთანდილი, თავადიშვილები ელია დიასამიძე და პაატა ხერხეულიძე, გლეხი პაპუნა ვაშაყაშვილი.

25 მარტს, გარიჟრაჟზე, ხარება დღეს, ქართლ-კახეთის ლაშქარი მტრის ბანაკს მიუახლოვდა. ხმაურზე გუშაგებმა განგაში დასცეს. ირანის ჯარის სარდლობამ სასწრაფოდ თავი მოიყარა ყორჩიხა-ხანთან და გიორგი სააკაძე იხმეს. შეკრებისთანავე, გიორგი სააკაძემ ყორჩიხა-ხანი განგმირა, ხოლო სანამ ირანელთა სარდლობა გონს მოვიდოდა, სააკაძის მხლებლებმა მათ ბოლო მოუღეს. ამასობაში ქართველთა ჯარი, რომელსაც ზურაბ ერისთავი მეთაურობდა, ბანაკში შეიჭრა. ბრძოლა მთელი დღე გაგრძელდა და გვიან ღამით აჯანყებულთა გამარჯვებით დამთავრდა. მტრის ბანაკიდან, რომელშიც 30 ათასამდე ყიზილბაში იყო, მხოლოდ 3 ათასმა უშველა თავს გაქცევით. ქართლ-კახეთის მოსახლეობა ამჯერადაც გადარჩა ამოწყვეტასა და აყრა-აოხრებას. შაჰ-აბას I-ის ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს გიორგი სააკაძის ვაჟს პაატას, რომელიც მძევლად იყო ირანში. 

აბას I-მა დაიწყო სამზადისი საქართველოში დიდი დამსჯელი ექსპედიციის მოსაწყობად. გიორგი სააკაძე და თეიმურაზ I თავდაცვისათვის ემზადებოდნენ.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ირანის ბრძოლები
კატეგორია:1625 წლის ბრძოლები
ჯეკ ბრებჰემი

thumb|180px|ჯეკ ბრებჰემი
სერ **ჯონ ართურ „ჯეკ“ ბრებჰემი** ( დ. 2 აპრილი 1926, ჰერტსვილი, სიდნეი, ავსტრალია —  გ. 19 მაისი, 2014) — ავსტრალიელი სპორტსმენი, ფორმულა 1-ის პილოტი და სამგზის მსოფლიო ჩემპიონი. მეტსახელად „ბლექ ჯეკი".
## რესურსები ინტერნეტში
*Sir Jack Brabham Passes Away Peacefully, Aged 88

კატეგორია:ფორმულა 1-ის ავსტრალიელი მრბოლელები
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:ბრებჰემის მრბოლელები (ფორმულა 1)‎
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
მონტესუმა I

მინი|150პქ|მონტესუმა I „დიდი“
**მონტესუმა I** *იგივე* **მონტეკუჰსომა ილჰუიკამინა** (; ; დ. 1390, ტენოჩტიტლანი, მექსიკა — გ. 1469, იქვე) — აცტეკთა ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ტლატოანი 1440-1469 წლებში.

## ბიოგრაფია 
იგი იცკოატლის ძმისშვილი და ჩიმალპოპოკას და ტლაკაელელის ძმა იყო. მისი თაოსნობით შეიკრა სამხედრო ალიანსი ტლაკოპანთან სა ტეხკოკოსთან, რის შედეგადაც აცტეკებმა დიდი ტერიტორია დაიპყრეს. მათი სახელმწიფოს საზღვარმა პირველად მექსიკის ყურეს მიაღწია. მონტესუმამ მოახერხა ჩალკოს, ჰუასტეკებისა და ტოტონაკების დამორჩილება.

მისი მმართველობის დროს აცტეკებში დაინერგა ყვავილების ომის ტრადიცია და აშენდა ორმაგი აკვედუკი ჩაპულტეპეკიდან ტენოჩტიტლანისაკენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აცტეკების მბრძანებლები
კატეგორია:დაბადებული 1390
კატეგორია:გარდაცვლილი 1469
ჰერბერტ ოტო გილე

მინიატიურა|250პქ|ჰერბერტ ოტო გილე
**ჰერბერტ ოტო გილე** (, დ. 8 მარტი, 1897, განდერსჰაიმი, ქვემო საქსონია — გ. 27 დეკემბერი, 1966, შტემენი, ქვემო საქსონია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, ვაფენ-სს-ის გენერალი.

## ბიოგრაფია 
გილემ პირველი მსოფლიო ომი უფროსი ლეიტენანტის ჩინით დაამთავრა. 1934 წელს მან სამხედრო სამსახური სს-ის სარეზერვო ჯარებში განაახლა. იგი დაინიშნა ასმეთაურად  ელვანგენში, შემდგომ კი „სს“-ის პოლკის „გერმანიას“ ერთ-ერთი ბატალიონის მეთაურად აროლსენში. მცირე ხნის შემდეგ გილე საარტილერიო პოლკის ბატალიონის მეთაურად იქნა გადაყვანილი იუტებორგში. მეორე მსოფლიო ომის დასაწყისში მან მონაწილეობა მიიღო პოლონეთის და დასავლეთ ფრონტზე. იგი მეთაურობდა „სს“-ის დივიზია „ვიკინგის“ (მეთაური ფელიქს შტაინერი) საარტილერიო პოლკს.

1941 წელს სსრ კავშირზე თავდასხმის შემდეგ გილე დაწინაურდა არიერგარდის ერთ-ერთი დივიზიის მეთაურად და იბრძოდა ყუბანში. მალე იგი რკინის ჯვრის „რაინდის ჯვრით“ იქნა დაჯილდოებული და დაინიშნა დივიზია „ვიკინგის“ მეთაურად. 1944 წელს გილე კოველში ჩაფრინდა, რომ პირადად ჩაებარებინა ალყაში მოქცეული არმიის მეთაურობა. მისი გამჭრიახობისა და სამხედრო ნიჭის წყალობით გილემ შეძლო 48 საათის განმავლობაში ალყიდან გაეყვანა ყველა დაჭრილი 2000-მდე „ვერმახტის“ მებრძოლი და ჯავშანტექნიკა. საბჭოთა გენერლებმა, რომლებიც 4 არმიას მეთაურობდნენ ვერ შეძლეს მათზე გაცილებით მცირერიცხოვანი გერმანული არმიის დამარცხება. ამ მამაცობისათვის 1944 წლის 19 აპრილს გილე დაჯილდოებულ იქნა „ბრილიანტებით“ ორდენზე „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი მუხის ფოთოლითა და ხმლებით“ და მიენიჭა „სს“-ის ობერგრუპენფიურერის წოდება.

1944 წლის შემოდგომაზე გილეს არმია და „სს-ის მკვდარი თავის ქალას შენაერთები“ აღმოსავლეთ პრუსიის საზღვრებზე ებრძოდნენ მათზე რიცხობრივად 21-ჯერ (!) მეტ „წითელი არმიის“ ჯარებს და ჩაშალეს დაგეგმილი გარღვევა ბერლინისაკენ. ომის მიწურულს, როცა წინააღმდეგობას აზრი აღარ ჰქონდა ჰერბერტ გილე ამერიკელებს ჩაბარდა ტყვედ ავსტრიის ქალაქ რადშტადში.

ამერიკელებმა იგი მცდარი მუხლით გაასამართლეს, არა როგორც სამხედრო, არამედ როგორც პარტიული მოღვაწე და 8 წელი და 6 თვე მიუსაჯეს. სასჯელის მოხდის შემდეგ მან დააარსა „ვაფენ-სს-ის ყოფილი წევრების ურთიერთდახმარების საზოგადოება“ და ხელმძღვანელობდა მას 1958 წლამდე. 1966 წლის 26 დეკემბერს ჰერბერტ გილე გულის ინფარქტით გარდაიცვალა.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
აღბუღა I

**აღბუღა I** *ჯაყელი* — სამცხის ათაბაგი. საქართველოს ათაბაგ-ამირსპასალარი XIV საუკუნის II ნახევარში, სჯულმდებელი. თავისი პაპის, ბექა მანდატურთუხუცესის სამართლის წიგნი განაახლა და საკუთარი კანონებით შეავსო. ეს კანონები ცნობილია  „აღბუღას სამართლის“ სახელწოდებით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1395
კატეგორია:ჯაყელები
აპართეიდი

[thumb|right|300px|წარწერა [დურბანის სანაპიროზე ინგლისურად, აფრიკაანსისა და ზულუს ენებზე: დურბანის სანაპიროს განაწესის 37-ე მუხლის მიხედვით ეს სანაპირო რეზერვირებულია მხოლოდ თეთრკანიანი მოსახლეობისთვის.]]
**აპართეიდი** (ნიშნავს „განცალკევებას“ აფრიკაანსზე) — სოციალური სისტემა სამხრეთ აფრიკაში 1948-1990 წლებში. აპართეიდის ქვეშ რასები დანაწევრებული იყვნენ და შავკანიანებს არ ჰქონდათ ხმის მიცემის უფლება ე.წ. „თეთრ“ სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The evolution of the white right 
* History of the freedom charter SAHO
* Apartheid Museum in Johannesburg
* The African Activist Archive Project website has material on the struggle against apartheid
* South Africa: Cuba and the South African Anti-Apartheid Struggle by Nicole Sarmiento

კატეგორია:დისკრიმინაცია
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკა
აღბუღა II

**აღბუღა II**, *ჯაყელი* (გ. 1451) — სამცხის ათაბაგი 1444-1451 წლებში, ივანე ათაბაგ-ამირსპასალარის ძე. მამის გარდაცვალების შემდეგ აღბუღას ათაბაგობა უბოძა მეფე ვახტანგ IV-მ (1143-1446). აღბუღა II-ს 1447 მისმა ძმამ ყვარყვარემ ათაბაგობა წაართვა. ლტოლვილი აღბუღა II  მეფე გიორგი VIII-ს შეეხიზნა. გიორგიმ ყვარყვარეს  წინააღმდეგ ილაშქრა და აღბუღა II-ს ათაბაგობა დაუბრუნა. აღბუღა II-ის მმართველობა გამოირჩეოდა ცენტრალური ხელისუფლებისადმი ლოიალური დამოკიდებულებით, რაც გამოწვეული იყო სამთავროში მეფის დასაყრდენი ძალების სიძლიერით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1451
კატეგორია:ჯაყელები
აღსართან I

**აღსართან I** *გაგიკის ძე* — კახეთ-ჰერეთის მეფე (1058 —  1084). ებრძოდა გაერთიანებული საქართველოს მეფეს   ბაგრატ IV-ს და ცდილობდა კახეთ-ჰერეთის დამოუკიდებლობის შენარჩუნებას. ამ მიზნით აღსართან I 1068 წელს ეახლა თურქ-სელჩუკთა  სულთანს  ალფ-არსლანს, აღუთქვა ხარაჯა და მისი დახმარებით დაიბრუნა ბაგრატ IV-ის მიერ წართმეული მიწა-წყალი. 1073 წელს აღსართან I მიემხრო  გიორგი II-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ ივანე ბაღვაშს, ხოლო ივანეს მეორედ განდგომისას გიორგი II-ის მოკავშირე გახდა. 1074 წელს აღსართან I საქართველოს მეფეს ეხმარებოდა თურქ-სელჩუკთა სულთნის მელიქ-შაჰის შემოსევის ჟამს. მალე მელიქ-შაჰმა კახეთ-ჰერეთის სამეფო გიორგი II-ის სამფლობელოდ ცნო. 80-იან წლებში გიორგი II თურქ-სელჩუკთა ლაშქრით კახეთ-ჰერეთის დასაპყრობად გაემართა. აღსართან I-მა დახმარებისათვის იმავე მელიქ-შაჰს მიმართა, ეახლა მას და მიიღო ისლამი. სულთანმა კახეთ-ჰერეთი ამჯერად ისევ აღსართან I-ს დაუმტკიცა. ამით აღსართან I-მა შეძლო მცირე ხნით კიდევ შეენარჩუნებინა კახეთ-ჰერეთის სამეფოს დამოუკიდებლობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთ-ჰერეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
აღსართან II

**აღსართან II** — კახეთ-ჰერეთის უკანასკნელი მეფე (1102-1104). უნდა იყოს თოღის (მაჭრის) ციხის ქვის ფილაზე ამოჭრილ წარწერაში მოხსენიებული - "ახსართან ქორეპისკოპოსი (?)... რანთა და კახთა მფლობელი". 1104 წელს საქართველოს გაერთიანების მომხრე ჰერმა დიდებულებმა — არიშიანებმა — შეიპყრეს და დავით აღმაშენებელს მიჰგვარეს. დავითმა კახეთ-ჰერეთის სამეფო გააუქმა და საქართველოს სამეფოს შეუერთა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთ-ჰერეთის მეფეები
BitTorrent

thumb|right|BitTorrent-ის მუშაობის პრინციპი: ფაილის გამავრცელებელზე ხორციელდება ნაკლები დატვირთვა იმი მეშვეობით, რომ კლიენტები იწყებენ მონაცემთა გაზიარებას იმწამსვე, იმის მიუხედავად, არის თუ არა ფაილი ბოლომდე გადმოწერილი მათ მეირ.
**ბიტტორენტი** — პირინგული (P2P) ქსელური პროტოკოლი ინტერნეტში ფაილების გასაზიარებლად. მისი მეშვეობით მომხმარებელს შეუძლია ფაილის მეორე მომხმარებლისგან გადაწერა სერვერზე დამატებითი დატვირთვის გარეშე. ბიტტორენტის შემთხვევაში „*ტრეკერი*“ (ანუ სერვერი) მხოლოდ მართავს „*კონექტს*“ - კავშირს- და მას **არ გააჩნია არანაირი ინფორმაცია** იმ ფაილზე, რომელსაც მომხმარებელი იწერს ან სხვას უზიარებს. პროგრამის მთავარ დადებით მხარედ ითვლება ის, რომ ფაილის გადმოწერის დროს მომხმარებელი ასევე ხდება „ლიჩერი“ - იგი უზიარებს (შესაბამის ჟარგონზე - „*უსიდირებს*“) ფაილს სხვა მომხმარებლებს; რაც უფრო მეტი მომხმარებელი (*ლიჩერი* ან *სიდერი*) ჰყავს ამ ფაილს, მით უფრო დიდი სიჩქარე აქვთ თითოეულს. პროტოკოლი შექმნა ბრემ კოენმა 2001 წლის 4 აპრილს, რომელმაც ასევე დაწერა პირველი ტორენტ-კლიენტი „BitTorrent“.

## ფაილების ჩამოტვირთვის პრინციპი 
პროტოკოლისა და პროგრამის მთავარ დადებით მხარედ ითვლება ის, რომ ვინც ტვირთავს ფაილს (, ლიჩერი) ამავდროულად არის ამ ფაილის გამცემიც (, სიდერი), უნებლიეთ გასცემს რა საკუთარი რესურის ნაწილს სხვისთვის ფაილის ჩამოტვირთვისთვის. ამ პრინციპით ყველა ერთმანეთს ეხმარება.

## ტერმინები Seeder, leacher, tracker, torrent, ratio, announce URL
* **ტორენტი** () არის იდენტიფიკატორი, ანუ ფაილი, რომელიც შეიცავს ინფორმაციას არჩეულ ფაილზე. მაგალითად: ფაილის ზომას, ფაილის ფრაგმენტებს, უჩვენებს ტრეკერს, ლიჩერთა და სიდერთა.

* **სიდერი** () არის ის მომხმარებელი რომელსაც გააჩნია ფაილის 100%.

* **ლიჩერი** () არის, ის ვინც იწერს ამა თუ იმ ფაილს და ამავდროულად სხვასაც უზიარებს მის გარკვეულ ნაწილებს, ხოლო როდესაც იგი გადაიწერს ამ ფაილის 100%-ს ისიც გახდება *სიდერი*.

* **ტრეკერი** () არის საიტი, რომელზეც დევს ტორენტ ფაილი, და რომელიც იძლევა ინფორმაციას ლიჩერებსა და სიდერებზე, და ამავდროულად არის შუამავალი მომხმარებლებს შორის.

***რატიო** () — ატვირთვის შეფარდება გადმოწერასთან.

***Announce [URL] **— „announce“ არის მისამართი, რომელშიც არის ტორენტ ფაილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბიტტორენტი - ოფიციალური საიტი
* ბიტტორენტის სპეციფიკაცია 
* Michal Czerniawski, ინფორმაცია საავტორო უფლებების დარღვევასა და ტორენტების საძიებო სისტემების პასუხისმგებლობაზე, პორტალზე SSRN (2009 წლის დეკემბერი)
* ბიტტორენტის დაცვის ქვეშ — პროტოკოლის ავტორის ლექცია სტენფორდის უნივერსიტეტში (ვიდეო არქივი ).

კატეგორია:კიბერნეტიკა
იუანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით  **იუანი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* იუანი — ჩინური ფულის ერთეული.
* იუანი — გავრცელებული გვარი ჩინეთში.
* იუანი — (元朝), აგრეთვე ცნობილი როგორც მონღოლთა დინასტია, ჩინეთში.
* თაი იუანი — ეთნიკური ჯგუფი ჩრდილო ტაილანდში.
* იუანი — (沅江 ან 沅水) ჰუნანის პროვინციის ოთხი უდიდესი მდინარიდან ერთ-ერთი, იანგცის შენაკადი.
* იუანი — ჩრდილო ტაილანდის ხალხის ენა.