მაკჯორჯ ბანდი

**მაკჯორჯ „მაკ“ ბანდი** (დ. 30 მარტი, 1919 – გ. 16 სექტემბერი, 1996) – ამერიკელი აკადემიკოსი, რომელიც 1961 წლიდან 1966 წლამდე პრეზიდენტების ჯონ ფ. კენედის და ლინდონ ბ. ჯონსონის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლად მუშაობდა. ძირითადად ცნობილია, როგორც ამერიკის შეერთებული შტატების მიერ ვიეტნამის ომის ესკალაციის ერთ-ერთი მთავარი არქიტექტორი. 1966 წლიდან 1979 წლამდე ის ფორდის ფონდის პრეზიდენტი იყო.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რომლის დროსაც ბანდი დაზვერვის ოფიცრად მსახურობდა, 1949 წელს იგი საგარეო ურთიერთობათა საბჭოში სამუშაოდ აირჩიეს. ის მარშალის გეგმის განხორციელების სასწავლო ჯგუფთან ერთად მუშაობდა. იგი ჰარვარდის უნივერსიტეტში საჯარო მმართველობის პროფესორად დაინიშნა, ხოლო 1953 წელს ხელოვნებისა და მეცნიერების ფაკულტეტის ყველაზე ახალგაზრდა დეკანი გახდა, სადაც ჰარვარდის, როგორც დამსახურებაზე დაფუძნებული უნივერსიტეტის, განვითარებაზე მუშაობდა. 1979 წელს ის აკადემიურ წრეებს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში ისტორიის პროფესორად, ხოლო მოგვიანებით კარნეგის კორპორაციის რეზიდენტ-მეცნიერად დაუბრუნდა.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
1919 წელს დაბადებული და მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ ბოსტონში გაზრდილი ბანდი წარმატებული ოჯახის მესამე ვაჟი იყო, რომელიც დიდი ხნის განმავლობაში იყო ჩართული რესპუბლიკური პარტიის პოლიტიკაში. მისი უფროსი ძმები იყვნენ ჰარვი ჰოლისტერ ბანდი უმცროსი და უილიამ ბანდი, ხოლო ორი უმცროსი და, ჰარიეტ ლოუელი და კეტრინ ლოურენსი. მისი მამა, ჰარვი ჰოლისტერ ბანდი, წარმოშობით მიჩიგანის შტატის ქალაქ გრანდ რეპიდსიდან, ცნობილი ადვოკატი იყო, რომელიც ახალგაზრდობაში მოსამართლე ოლივერ ვენდელ ჰოლმს უმცროსის კლერკად მუშაობდა. ბანდის დედა, კეტრინ ლოურენს პუტნემი, ბოსტონელი ბრაჰმანების რამდენიმე ოჯახის ნათესავი იყო: ლოუელები, კაბოტები და ლოურენსები. ის ჰარვარდის პრეზიდენტის, აბოტ ლოურენს ლოუელის დისშვილი იყო. დედის მეშვეობით ბანდი ბოსტონელი ბრაჰმანების სხვა ოჯახებში გაიზარდა და მთელი ცხოვრების განმავლობაში მჭიდრო კავშირში დარჩა ამერიკულ ელიტასთან.

ბანდის ოჯახი ჰენრი ლ. სტიმსონთან ახლოს იყო. 1931 წელს, ჰერბერტ ჰუვერის ადმინისტრაციის დროს სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე ყოფნისას, სტიმსონმა ბანდის მამა სახელმწიფო მდივნის თანაშემწედ დანიშნა. მოგვიანებით, როდესაც სტიმსონი მეორე მსოფლიო ომში ომის მდივანი იყო, ჰარვი ბანდი კვლავ სტიმსონის ხელმძღვანელობით ატომურ საკითხებში სპეციალურ თანაშემწედ მსახურობდა, სტიმსონსა და სამეცნიერო კვლევისა და განვითარების ოფისის დირექტორს, ვანევარ ბუშს შორის დამაკავშირებელი რგოლის როლს ასრულებდა. ომის შემდეგ ის მარშალის გეგმის განხორციელების პროცესში მუშაობდა. მაკჯორჯ ბანდი ბავშვობაში სტიმსონს ოჯახის მეგობარად და მამამისის კოლეგად იცნობდა. 

ის სწავლობდა ბრუკლინში, მასაჩუსეტსის შტატში, დექსტერის კერძო სკოლაში და შემდეგ ელიტარულ გროტონის სკოლაში, სადაც კლასში პირველი ადგილი დაიკავა და სტუდენტურ გაზეთსა და დებატების საზოგადოებას ხელმძღვანელობდა. ბიოგრაფი დევიდ ჰალბერსტამი წერს:

ის იელის უნივერსიტეტში ჩაირიცხა, თავის ძმის, უილიამის, შემდეგ ერთ წელში. იელში განაცხადის შეტანისას, ბანდიმ მისაღები გამოცდის დროს დაწერა: „ეს კითხვა სულელურია. მე რომ ჩავაბარო ტესტი, ამ კითხვას დავსვამდი და ეს არის ჩემი პასუხი“. მან მისაღები გამოცდიდან იდეალური ქულა მიიღო. იელში ის პოლიტიკური კავშირის მდივნის, შემდეგ კი ლიბერალური პარტიის თავმჯდომარის თანამდებობას იკავებდა. ის იელის ლიტერატურული ჟურნალის თანამშრომელი იყო და ასევე წერდა სტატიებს „იელის ყოველდღიური ამბებისთვის“, ხოლო უფროსკურსელობისას მას ალფეუს ჰენრი სნოუს პრემია მიენიჭა. მამამისის მსგავსად, ისიც შეიყვანეს თავის ქალისა და ძვლების საიდუმლო საზოგადოებაში, სადაც მეტსახელად „ოდინი“ შეარქვეს. მას შემდეგაც ათწლეულების განმავლობაში შეინარჩუნა კონტაქტი თავის მეგობარ „ძვლებთან“. 

მან იელის უნივერსიტეტი 1940 წელს დაამთავრა მათემატიკის ბაკალავრის ხარისხით. იმავე წელს მან მხარი დაუჭირა ამერიკის ჩარევას მეორე მსოფლიო ომში და დაწერა: „მიუხედავად იმისა, რომ ომი ბოროტებაა, ის ზოგჯერ ორი ბოროტებიდან უფრო მცირეა“. 1941 წელს მას ჰარვარდის სტიპენდიანტთა საზოგადოებაში სამწლიანი სტიპენდია მიენიჭა. იმ დროს სტიპენდიანტებს არ ჰქონდათ უფლება მიეღოთ უმაღლესი აკადემიური ხარისხი, ამრიგად, ბანდი ვერასდროს მიიღებდა დოქტორის ხარისხს. 

1941 წელს ის ბოსტონის საქალაქო საბჭოში მე-5 ოლქის ადგილისთვის იყრიდა კენჭს. მას მხარი დაუჭირა, ჰენრი ლი შატაკმა, თუმცა 92 ხმით დამარცხდა ა. ფრენკ ფოსტერთან.

## სამხედრო სამსახური
მეორე მსოფლიო ომის დროს, ცუდი მხედველობის მიუხედავად, ბანდიმ აშშ-ის არმიაში გაწევრიანებაზე განაცხადი შეიტანა. ის დაზვერვის ოფიცრად მსახურობდა. 1943 წელს იგი კონტრადმირალ ალან გ. კირკის თანაშემწედ დაინიშნა, რომელიც მამამისს იცნობდა. 1944 წლის 6 ივნისს, ადმირალ კირკის თანაშემწედ ყოფნისას, ბანდიმ ოპერაცია ნეპტუნის დესანტი კრეისერ USS Augusta-ს გემბანიდან პირადად იხილა. 

1946 წელს იგი კაპიტნის წოდებით გაათავისუფლეს და ჰარვარდში დაბრუნდა, სადაც სტიპენდიის დარჩენილი ორი წელი დაასრულა.

## აკადემიური კარიერა
1945 წლიდან 1947 წლამდე ბანდი ჰენრი სტიმსონთან ერთად მუშაობდა სტიმსონის მესამე პირში დაწერილ ავტობიოგრაფიაზე, „მშვიდობასა და ომში აქტიური სამსახურის შესახებ“, რომელიც 1947 წელს გამოიცა. 1945 წლის შემოდგომაზე სტიმსონს გულის შეტევა დაემართა, რაც მეტყველების დარღვევის მიზეზი გახდა და ბანდის დახმარება წიგნის დასრულებისთვის სასიცოცხლო იყო.

1948 წელს ის მუშაობდა რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდანტ ტომას დიუის სიტყვით გამოსვლების ტექსტების მწერლად, საგარეო პოლიტიკის საკითხებში. ბანდი ელოდა, რომ დიუი გაიმარჯვებდა არჩევნებში და მას დააჯილდოვებდა მნიშვნელოვანი თანამდებობით საპრეზიდენტო ადმინისტრაციაში. დიუის დამარცხების შემდეგ, ბანდი გახდა პოლიტიკური ანალისტი საერთაშორისო ურთოერთობების საბჭოში, ნიუ-იორკში, სადაც ის სწავლობდა მარშალის გეგმას ევროპის დახმარების შესახებ. საერთაშორისო ურთიერთობების საბჭოს ცნობილი წევრები იყვნენ დუაით ეიზენჰაუერი, რომელიც მაშინ კოლუმბიის უნივერსიტეტის პრეზიდენტი იყო; ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს მომავალი დირექტორი, ალენ დულისი და დიპლომატი ჯორჯ კენანი. საერთაშორისო ურთიერთობების საბჭოს განხილვები ხშირად იყო საიდუმლო, რადგან მოიცავდა მარშალის გეგმის გასაიდუმლოებულ ნაწილს, ოპერაცია გლადიოს, რომლის მიხედვითაც CIA გმოიმუშავებდა ფულს და ამ ფულით ეხმარებოდა ანტი-კომუნისტურ დაჯგუფეფებს საფრანგეთსა და იტალიაში.

1949 წელს ბანდი დაინიშნა მოწვეულ ლექტორად ჰარვარდის უნივერსიტეტის საჯარო მმართველობის დეპარტამენტში. ის ასწავლიდა აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის ისტორიას და პოპულარული იყო სტუდენტებში; ორი წლის შემდეგ იგი დააწინაურეს ასოცირებულ პროფესორად და რეკომენდაცია გაუწიეს უვადო თანამდებობაზე. 1953 წელს ჰარვარდის ხელოვნებისა და მეცნიერებების ფაკულტეტის დეკანად დაწინაურების შემდეგ, ბანდი 34 წლის ასაკში, 2025 წლის მონაცემებით, უნივერსიტეტის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა დეკანი იყო. ბანდიმ წამოიწყო პოლიტიკური ცვლილებები, რომლებიც მიზნად ისახავდა ჰარვარდის განვითარებას, როგორც კლასობრივად ბრმა და დამსახურებაზე დაფუძნებული უნივერსიტეტი, ვარსკვლავური აკადემიური რეპუტაციის შესაქმნელად. 1954 წელს იგი აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრად.

1956 წელს პიტერ ვირეკმა ის „ახალგაზრდა ამერიკელ მეცნიერებს შორის“ დაასახელა, რომლებიც „ახალი კონსერვატორების“ სახელით არიან ცნობილნი. ჰარვარდში დეკანობის დროს ბანდი პირველად შეხვდა სენატორ ჯონ კენედის, რომელიც ჰარვარდის ზედამხედველთა საბჭოს წევრი იყო.  1991 წელს ის ამერიკის ფილოსოფიურ საზოგადოებაში აირჩიეს.

## ეროვნული უშიშროების მრჩეველი და ვიეტნამის ომი
, პირველი ლედი ჟაკლინი და პრეზიდენტის კაბინეტი, მათ შორის, მაკჯორჯ ბანდი, ტელევიზორში უყურებენ პირველი ამერიკელის, ალან შეპარდის, კოსმოსში გაფრენას.]]
ბანდი სახელმწიფო სამსახურში 1961 წელს ჩაერთო, როდესაც პრეზიდენტ ჯონ ფ. კენედის ადმინისტრაციაში ეროვნული უშიშროების მრჩევლად დაინიშნა. კენედი ბანდის სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე განიხილავდა, მაგრამ გადაწყვიტა, რომ რადგან ის შედარებით ახალგაზრდა პრეზიდენტი იყო, სახელმწიფო მდივნის თანამდებობაზე უფროსი ასაკის კაცი უნდა დაენიშნა. კენედის კაბინეტის სხვა წევრების მსგავსად, ბანდი სახელმწიფო მდივანს, დინ რასკს, არაეფექტურად მიიჩნევდა. ბანდიმ, რეგისტრირებულმა რესპუბლიკელმა, თეთრ სახლში შესვლისას პარტიის შეცვლა შესთავაზა, მაგრამ კენედიმ შეთავაზებაზე უარი თქვა და თქვა, რომ ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლად რესპუბლიკელი ერჩივნა, რათა თავიდან აეცილებინათ ბრალდებები, რომ ის „კომუნიზმის მიმართ რბილი იყო“.

 ერთად თეთრ სახლში. 1963 წლის ნოემბერში]]
კენედის „ერთ-ერთი საუკეთესო და ყველაზე ნათელი“ ახალგაზრდა პოლიტიკური აქტივისტებთაგანი, რემლებიც „ახალი ფრონტისკაცების“ სახელით გახდნენ ცნობილი,

ბანდი თავისი მოღვაწეობის პერიოდში ვიეტნამის ომის მომხრე იყო, რადგან მიაჩნდა, რომ კომუნიზმის შეკავება აუცილებელია. ის მხარს უჭერდა ამერიკული ჩართულობის ესკალაციას, მათ შორის ასობით ათასი სამხედროს გაგზავნას და ჩრდილოეთ ვიეტნამის ხანგრძლივ დაბომბვას 1965 წელს. ავტორისა და მიმომხილველის, კაი ბერდის თქმით, ბანდიმ და სხვა მრჩევლებმა კარგად გაიაზრეს რისკი, მაგრამ ეს ქმედებები ძირითადად შიდა პოლიტიკის გამო განახორციელეს და არა იმის რწმენით, რომ აშშ-ს ამ ომში გამარჯვების რეალური შანსი ჰქონდა. 1968 წლის 12 ოქტომბერს ბანდიმ ვიეტნამის ომი თავის გამოსვლაში გააკრიტიკა და თქვა: „არ არსებობს ჩრდილოეთ ვიეტნამის წინააღმდეგ სამხედრო გამარჯვების პერსპექტივა აშშ-ის სამხედრო ძალის ნებისმიერი დონით, რომელიც მისაღები ან სასურველია“.

1975 წელს ჩურჩის კომიტეტის წინაშე ჩვენების მიცემის შემდეგ, ბანდიმ განცხადება გააკეთა: „რამდენადაც მე ოდესმე ვიცოდი და ახლა ვიცი, თეთრ სახლში ან კაბინეტის დონეზე არავის არასდროს გაუცია რაიმე სახის თანხმობა CIA-ს მიერ ვინმეს მკვლელობის მცდელობაზე“. ბანდიმ დასძინა: „მე კერძოდ, კომიტეტს ვუთხარი, რომ ეს სრულიად ეწინააღმდეგება პრეზიდენტ კენედის და მისი ძმის, რობერტის შესახებ ჩემს ცოდნას, რომ რომელიმე მათგანი ვინმესთვის რაიმე არხით მიცემდა ასეთ ბრძანებას, უფლებამოსილებას ან თანხმობას“.

1979 წლიდან ბანდი აკადემიურ წრეებს ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ისტორიის პროფესორის რანგში დაუბრუნდა. 1989 წლიდან გარდაცვალებამდე ის ემერიტუს პროფესორი იყო. ამ პერიოდში მან მონაწილეობა მიიღო „ოთხთა ბანდის“ სახელით ცნობილი ჯგუფის დაარსებაში, რომლის სხვა წევრებიც იყვნენ ჯორჯ კენანი, რობერტ მაკნამარა და ჯერარდ სმიტი; ისინი ერთად საუბრობდნენ და წერდნენ ამერიკის ბირთვულ პოლიტიკაზე. მათ გამოაქვეყნეს სტატია „ფორინ აფერსში“ 1983 წელს, რომელშიც შემოთავაზებული იყო აშშ-ის პოლიტიკის დასრულება „ბირთვული იარაღის პირველად გამოყენების შესახებ ევროპაში საბჭოთა კავშირის შეჭრის შესაჩერებლად“. მისი ცხედარი დაკრძალულია მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ კემბრიჯში, მაუნტ ობერნის სასაფლაოზე.

## მემკვიდრეობა
* 1969 წელს პრეზიდენტმა ლინდონ ჯონსონმა მას თავისუფლების საპრეზიდენტო მედალი გადასცა, ის იყო იმ 20 ადამიანისგან ერთ-ერთი, რომელმაც ეს მედალი „[ჯონსონის] პრეზიდენტობის ბოლო 24 საათში, 1969 წლის იანვარში“ მიიღო.
* ბანდი მოგვიანებით შეიყვანეს პრეზიდენტ რიჩარდ ნიქსონის „მტრების სიაში“, რომელიც მის პოლიტიკურ ოპონენტებს აერთიანებდა.
* ათწლეულების განმავლობაში ბანდის როლის შესახებ შეხედულებები ვიეტნამის ომში შეიცვალა. გორდონ გოლდშტეინის 2008 წლის წიგნი „ კატასტროფის გაკვეთილები: მაკჯორჯ ბანდი და ვიეტნამის ომისკენ მიმავალი გზა “ 2009 წლის სექტემბრის ბოლოს პრეზიდენტ ბარაკ ობამას მრჩევლებს შორის „აუცილებლად წასაკითხ წიგნად“ დასახელდა, რადგან ისინი ავღანეთში მომავალი ალტერნატიული გზების განხილვას ცდილობდნენ. რიჩარდ ჰოლბრუკი, რომელმაც წიგნი 2008 წლის ნოემბრის ბოლოს განიხილა, 2009 წელს პრეზიდენტის მრჩევლების გუნდის წევრი იყო.

## პუბლიკაციები
**სტატიები**
* *ვულანის დახურვა*. *Foreign Affairs*, vol. 48, no. 1, ოქტომბერი 1969. pp. 1–20. . .
** ხელმისაწვდომი ონლაინ at the *Foreign Affairs* archives.
* *პრობლემა სასამრთლოს წინაშე: ვინ დაწინაურდება ამერიკაში?*, *The Atlantic Monthly* vol. 240, no. 5, ნოემვბერი 1977. pp. 41–54.
**წიგნები**
* *მშვიდობასა და ომში აქტიური სამსახურის შესახებ* (თანაავტორი ჰენრი სტიმსონი), ნიუ-იორკი: Harper & Brothers, 1947.
* *საფრთხე და გადარჩენა: არჩევანი ბომბთან დაკავშირებით პირველ ორმოცდაათ წელიწადში*, ნიუ-იორკი: Vintage Books, 1988. .

## მედია
### გამოჩენა
* *კუბის სარაკეტო კრიზისის ხელახალი განხილვა*. გადაღებულია The Idea Channel-ისთვის Free to Choose Network-ის მიერ, 1983 წელს.
** I ფაზა (U1015) (1983 წლის 22 იანვარი)
*** მაკჯორჯ ბანდის, რიჩარდ ნოიშტადტის, ედვინ მარტინის, დინ რასკის და დონალდ უილსონის მონაწილეობით ატლანტაში, ჯორჯიის შტატი.
** II ფაზა, I ნაწილი (U1016) (1983 წლის 27 ივნისი)
*** მაკჯორჯ ბანდის, რიჩარდ ნოიშტადტის, რობერტ მაკნამარას, ჯორჯ ბოლის და უ. ალექსის ჯონსონის მონაწილეობით ვაშინგტონში.
** II ფაზა, II ნაწილი (U1017) (1983 წლის 27 ივნისი)
*** მაკჯორჯ ბანდის, რიჩარდ ნოიშტადტის, რობერტ ს. მაკნამარას, ჯორჯ ვ. ბოლის და უ. ალექსის ჯონსონის მონაწილეობით ვაშინგტონში.
* *ზღვარზე: ომი და მშვიდობა ბირთვულ ეპოქაში. ეპიზოდი 105. WBGH, 1986 წლის 20 მარტი.
** სრული ტრანსკრიპტი ხელმისაწვდომია.

### წარმოჩენა
ბანდი და მისი როლი ნაჩვენები იყო მხატვრულ და სატელევიზიო ფილმებში:
* მისი როლი ჯეიმს ოლსონმა შეასრულა ტელევიზიისთვის გადაღებულ ფილმში ოქტომბრის რაკეტები (1974).
* 2000 წლის ფილმში ცამეტი დღე, მაკჯორჯ ბანდის როლს ფრენკ ვუდი ასრულებს.
* 2002 წლის HBO-ს ფილმში ომისკენ მიმავალი გზა ბანდის როლს კლიფ დეიანგი ასრულებს.
* 2013 წლის სატელევიზიო ფილმში კენედის მკვლელობა ბანდის როლი რეი ნედზელმა განასახიერა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* Bird, Kai. *The Color of Truth: McGeorge and William Bundy, Brothers in Arms: A Biography*. New York: Simon and Schuster, 1998. .
* Gardner, Lloyd. "Harry Hopkins with Hand Grenades? McGeorge Bundy in the Kennedy and Johnson Years", in *Behind the Throne: Servants of Power to Imperial Presidents, 1898–1968*, ed. Thomas J. McCormick and Walter LaFeber. Madison: University of Wisconsin Press, 1993. pp.&nbsp;204–229. .
* Goldstein, Gordon M., *Lessons in Disaster: McGeorge Bundy and the Path to War in Vietnam* New York: Henry Holt & Co., 2008. pp.&nbsp;300. .
* Halberstam, David. "The Very Expensive Education of McGeorge Bundy". *Harper's Magazine* 239, no. 1430 (July 1969), pp.&nbsp;21–41.
* Kabaservice, Geoffrey. *The Guardians: Kingman Brewster, His Circle, and the Rise of the Liberal Establishment*. New York: Henry Holt & Co., 2004. pp.&nbsp;136–140. .
* Nünlist, Christian. *Kennedys rechte Hand: McGeorge Bundys Einfluss als Nationaler Sicherheitsberater auf die amerikanische Aussenpolitik, 1961–63*. Zurich: Center for Security Studies, 1999. .
* Preston, Andrew. “The Little State Department: McGeorge Bundy and the National Security Council Staff, 1961–65”. *Presidential Studies Quarterly*, vol. 31, no. 4, December 2001. pp.&nbsp;635–659. 
* Preston, Andrew. *The War Council: McGeorge Bundy, the NSC, and Vietnam''. Cambridge: Harvard University Press, 2006. .

## რესურსები ინტერნეტში
*Interview about the Cuban Missile Crisis for the WGBH series, War and Peace in the Nuclear Age
* Review of biography of brothers William and McGeorge Bundy
* 
* Pentagon papers: Telegram From the Ambassador in Vietnam (Lodge) to McGeorge Bundy on US Options With Respect to a Possible Coup, mentioning the term "plausible denial"   Alternative link: Pentagon papers, Telegram 216, same cable
* Annotated bibliography for McGeorge Bundy from the Alsos Digital Library for Nuclear Issues
* NY Times Obituary
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:ბოსტონელი მწერლები
კატეგორია:იელის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ჰარვარდის უნივერსიტეტის პერსონალი
კატეგორია:ვიეტნამის ომი
კატეგორია:აშშ-ის არმიის ოფიცრები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები