open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დამპალა (კახეთი)

**დამპალა** — ისტორიული პუნქტი კახეთის სამეფოში. 

ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით: „იორის პირს ყოფილა სასახლე, დამპალას, აწინდელთა კახთა მეპატრონეთა, საზამთროდ ნადირობისათჳს, არჩილ ა̃ მეფისამდე, კეთილს ადგილს, შუენიერს, წყაროიანსა. ხოლო დამპალას აღმოსავლით-ჩრდილოთ არს, ჰერეთის მთის ძირს, მანავი“. ვახუშტის დამპალა კახეთის სოფლების სიაში, როგორც დასახლებული პუნქტი, შეტანილი არ აქვს. ლოკალიზდება საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობის ზუსტი განსაზღვრა არ ხერხდება.   

## ლიტერატურა
* დამპალა //  „ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი“, გ. გამყრელიძე, დ. მინდორაშვილი, ზ. ბრაგვაძე, მ. კვაჭაძე და სხვ. (740გვ.), რედ. და პროექტის ხელმძღვ. გელა გამყრელიძე. საქ. ეროვნ. მუზეუმი, არქეოლ. ცენტრი. – I-ლი გამოცემა. – თბ.: ბაკურ სულაკაურის გამ-ბა, 2013. – გვ. 174.

კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
დანამა

**დანამა** — ქართული ქალაქური ხალხური სიმღერა, გავრცელებული იყო ძველ თბილისში.

სრულდებოდა სამ ხმაში. მუსიკალური ენა მაჟორულ-მინორული ჰარმონიის საფუძველზეა აგებული. 1920–30-იან წლებში კვლავ დიდი პოპულარობა მოიპოვა და „ჟუჟუნა წვიმის“ სახელწოდებით დამკვიდრდა როგორც ყოფაში, ისე ესტრადაზე. ჩაწერილი აქვს დიმიტრი არაყიშვილს 1946 წელს შედგენილ რუსულენოვან კრებულში „ერთხმიანი და გუნდური ქალაქური სიმღერა“.

## ლიტერატურა
* ქალაქური ქართული ხალხური სიმღერა, შემდგ. ა. მშველიძე, თბ., 1970;

კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986 (უმაღლესი ლიგა)

**საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი 1986 (უმაღლესი ლიგა)** — საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის უმაღლესი ლიგის პირველობის რიგით 49-ე გათამაშება. დაიწყო 1 მარტს და დასრულდა 7 დეკემბერს. გამარჯვებული გახდა კიევის „დინამო“, რომელმაც მეთორმეტედ მოიპოვა ჩემპიონის ტიტული და ამ მაჩვენებლით მანამდე უცვლელ ლიდერს — მოსკოვის „დინამოს“ გადაასწრო. მეორე ადგილზე გავიდა მოსკოვის „დინამო“, მესამეზე — მოსკოვის „სპარტაკი“.

## ჩემპიონატი 
უმაღლესი ლიგის 1986 წლის საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატი ცნობილია, როგორც ყველაზე ხანგრძლივი ჩემპიონატი მანამდე ჩატარებულ ჩემპიონატებს შორის. მისმა ხანგრძლივობამ შეადგინა 282 კალენდარული დღე — 1 მარტიდან 7 დეკემბრის ჩათვლით. ჩემპიონატის მონაწილე გუნდებმა 240 მატჩი ჩაატარეს, რომელთაგან 165 შეხვედრა (68,75%) ერთ-ერთი გუნდის გამარჯვებით დამთავრდა, ხოლო 75 მატჩი (31,25%) ფრედ დასრულდა. 165 გამარჯვებიდან 117 (70,9%) გუნდებმა საკუთარ მინდორზე მოიპოვეს. დარიცხული 476 ქულიდან (ამ რიცხვში არ შედის ფრეთა ლიმიტის ფარგლებში გაუქმებული 4 ქულა) გუნდებმა საკუთარ მინდორზე 305 (64%) ქულა მოიპოვეს, ბურთების შეფარდებით 355–224. 16 გუნდიდან 14-მა საკუთარ მინდორზე უკეთ იასპარეზა, ვიდრე სტუმრად. შინ ჩატარებულ შეხვედრებთან შედარებით მეტოქეთა მოედნებზე უფრო მეტი ქულები მოიპოვეს მხოლოდ მოსკოვის „ტორპედომ“ (2 ქულით მეტი) და ლენინგრადის „ზენიტმა“ (1 ქულით მეტი).

## სატურნირო ცხრილი 
ფრეების ლიმიტი — 10. ლიმიტის გადაცილების გამო ქულები არ ჩამოაკლდათ კიევის „დინამოს“ და დნეპროპეტროვსკის „დნეპრს“, რადგან იმ შემთხვევაში, როდესაც კალენდარული მატჩის დროს გუნდიდან მინიმუმ ორი ფეხბურთელი გამოძახებული იყო საბჭოთა კავშირის ეროვნულ ნაკრებში, შეხვედრის ფრედ დამთავრების შემთხვევაში მატჩზე ლიმიტი აღარ მოქმედებდა

## საჩემპიონო რბოლა 
### მატჩები 
## პრიზები 
## მატჩები, გოლები 
## ბომბარდირები 

## საპრიზო ადგილებზე გასული გუნდების შემადგენლობა
*(ფრჩხილებში მოცემულია ფეხბურთელის მიერ ჩატარებული მატჩებისა და გატანილი გოლების რაოდენობა)*

## გუნდების რაოდენობა რესპუბლიკების მიხედვით
## ჩემპიონი 
## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Чемпионат СССР 1986
* Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation
* WildStat.ru 
* Чемпіонат СРСР 1986 на сайті Klisf 
* 1986 Calendar for the Soviet Football competitions

## სქოლიო
1986
კატეგორია:1986 წელი ფეხბურთში
კახაბერ ალადაშვილი

**კახაბერ ალადაშვილი** (დ. 11 აგვისტო, 1983, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ყოფილი მცველი.

### ეროვნულ ნაკრებში 
ასპარეზობდა საქართველოს 21 წლამდე ფეხბურთელთა ნაკრებში. საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში ითამაშა 15 მატჩში. ეროვნულ ნაკრებში დებიუტი ჰქონდა 2005 წლის 17 აგვისტოს ყაზახეთის ეროვნული ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში (1:2).

## მნიშვნელოვანი მიღწევები
*საქართველოს ეროვნული საფეხბურთო  ნაკრების წევრი 15 შეხვედრაში

*საქართველოს ჩემპიონი 2005 წელს, დინამო თბილისის შემადგენლობაში

*საქართველოს სუპერთასის მფლობელი 2004-2005 წელს, დინამო თბილისის შემადგენლობაში

*უკრაინის ჩემპიონი 2005-2006 წლებში, კიევის დინამოს შემადგენლობაში

*საქართველოს ჩემპიონი 2011 წელს, საფეხბურთო კლუბ ზესტაფონის შემადგენლობაში

*საქართველოს სუპერთასის მფლობელი 2010-2011 წლებში საფეხბურთო კლუბ ზესტაფონის შემადგენლობაში

*საქართველოს თასის მფლობელი 2012-2013 წლებში გორის დილას შემადგენლობაში

*საქართველოს ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მფლობელი 2003-2004 წლებში ბოლნისის სიონის შემადგენლობაში

*2004 წელს ითამაშა უეფას თასის ჯგუფურ ეტაპზე დინამო თბილისის შემადგენლობაში

## რესურსები ინტერნეტში 
*Kakhaber Aladashvili

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:მაჰაჩყალის ანჟის ფეხბურთელები
კატეგორია:ზესტაფონის ფეხბურთელები
კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის ლოკომოტივის ფეხბურთელები
კატეგორია:ხაბაროვსკის სკა-ენერგიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ბოლნისის სიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დანდუროვი

საკუთარი სახელი **დანდუროვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* მესროპ დანდუროვი — ინჟინერი 
* სერგო დანდუროვი — პოლიტიკოსი
* სტეფანე დანდუროვი — რევოლუციონერი
ექვთიმე ხელაძე

მინი|ე. ხელაძე
**ექვთიმე ივანეს ძე ხელაძე** (დ. 1846, სოფ. მამათი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 22 დეკემბერი, 1905, თბილისი) — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი.

დაიბადა მღვდლის ოჯახში. დაწყებითი განათლება ოზურგეთსა და ქუთაისში მიიღო. 1866 წლიდან ამწყობად მუშაობდა თბილისში, „ცისკრის“ რედაქტორის ივანე კერესელიძის, 1870 წლიდან — სტეფანე მელიქიშვილის და ამხანაგობის სტამბაში, რომელშიც იწყობოდა გაზეთი „დროება“. 1872 წელს ხელაძემ კერესელიძისგან შეძენილი ინვენტარით ახალი, საკუთარი სტამბა გახსნა თბილისის „იარმუკის“ ტერიტორიაზე. სხვადასხვა დროს ხელაძის სტამბაში გამოიცემოდა: „ივერია“, „კვალი“, „წყარო“, „ჯეჯილი“, „ცისკარი“. აქვე დაიბეჭდა კათოლიკოს ანტონ I-ის „მზამეტყველება“ და „ქართული გრამატიკა“, დავით გურამიშვილის „დავითიანი“, ბარბარე ჯორჯაძის “სრულ სამზარეულო“, ილიას, აკაკის, იაკობ გოგებაშვილის და სხვა მწერლების ნაშრომები. ექვთიმე ხელაძე იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი და საზოგადოების გამოცემათა შემოქმედი. სტამბაში რედაქტორობდა პეტრე უმიკაშვილი. ასოთამწყობებად სხვადასხვა დროს მუშაობდნენ ვლასა მგელაძე და ლადო კეცხოველი. სტამბამ დიდი როლი ითამაშა ქართული წიგნის გამრავლების საქმეში. 1902 წელს თბილისში ქართულმა საზოგადოებამ ხელაძის სტამბის 30 წლის იუბილე იზეიმა. 

რუსეთის 1905 წლის რევოლუციის დროს ხელაძის სტამბა კაზაკებმა დაარბიეს, ხოლო თავად გამომცემელი შენობის კარებთან მოკლეს. 2017 წელს ხელაძის სახელი მიენიჭა მანამდე უსახელო ქუჩას თბილისში, საბურთალოს რაიონში.

## ლიტერატურა
* ექვთიმე ივანეს ძის ხელაძის სტამბის 30 წლის არსებობის დღესასწაულის გამო : მილოცვის წერილები და დეპეშები იუბილარის სურათით / მიმოხილვა ზ. ჭიჭინაძისა. / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ., 1902;
* ნიკოლოზ ბესარიონის ძე ღოღობერიძე და ქართული სტამბა 1627-1913 წ. : აღწერილი ზ. ჭიჭინაძის მიერ / ზაქარია ჭიჭინაძე. - თბ., 1916;
* ქართული წიგნის ამაგდარნი / ლ. ნანიტაშვილი. - თბ., 1985.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1846
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1905
კატეგორია:ქართველი გამომცემლები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ირაკლი ძნელაძე

**ირაკლი ძნელაძე** (დ. 10 მაისი, 1968, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, ბრიგადის გენერალი (2019).

დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მექანიკა-მანქანათმშენებლობის ტექნოლოგიის ფაკულტეტი (1992) და საქართველოს გაერთიანებული სამხედრო აკადემია (1999). 1986-1988 წლებში სავალდებული სამხედრო სამსახური გაიარა საბჭოთა კავშირის არმიაში. 1992 წლიდან მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებულ ძალებში, მ. შ. კადრების განყოფილების ოფიცრად, განყოფილების უფროსად გაერთიანებული შტაბის J-5 სტრატეგიული დაგეგმვის და შეიარაღების კონტროლის და J-3 ოპერატიული დეპარტამენტებში, სახმელეთო ძალების სარდლობის მართვის ცენტრის (2005), J-3 ოპერატიული დეპარტამენტის (2006-2007), G3 ოპერატიული სამმართველოს (2009-2012) და J-2 დაზვერვის დეპარტამენტის (2011) უფროსად, საქართველოს სამხედრო ატაშედ უკრაინაში, მოლდოვასა და ბელარუსში (2011). 2012-2013 წლებში იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსი, 2014-2017 წლებში — საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს სამხედრო წარმომადგენელი ნატოში, 2017 წლიდან — საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის J-3 ოპერატიული დეპარტამენტის უფროსი. 

მიღებული აქვს სხვადასხვა სახელმწიფო და უწყებრივი ჯილდო, მ. შ. მედალი „საბრძოლო დამსახურებისათვის“ (2000), ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენი (2013).    

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრიგადის გენერალი ირაკლი ძნელაძე. საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო.

კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები (1992)
ხელაძე

საკუთარი სახელი **ხელაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალფეზ ხელაძე — ქართველი პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი
* გიორგი ხელაძე — ქართველი ინჟინერი, პარლამენტის წევრი
* დავით ხელაძე — ქართველი გამომცემელი, ემიგრანტი
* ექვთიმე ხელაძე — ქართველი მესტამბე, გამომცემელი 

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კონსტანტინე თუმანიშვილი

**კონსტანტინე პავლეს ძე თუმანიშვილი** (დ. 7 ოქტომბერი, 1874, ქუთაისი — გ. 10 იანვარი, 1937) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი.

დაიბადა კათოლიკური აღმსარებლობის აზნაურულ ოჯახში. დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია, შემდეგ სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე. იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. 1905 წლიდან ფილიპე გოგიჩაიშვილთან ერთად მონაწილეობდა განახლებული გაზეთ „ივერიის“ გამოცემაში, შემდეგ იყო გაზეთ „ზაკავკაზიეს“ რედაქტორი. 1909 წელს იყო „ივერიის“ სარედაქციო ნაწილის გამგე. აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს იმდროინდელი აქტუალური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური პრობლემების შესახებ. აკრიტიკებდა სოციალ-დემოკრატებს. საბჭოთა ხელისუფლების წლებში ეკონომისტად მუშაობდა საქართველოს ადგილობრივი მრეწველობის სახალხო კომისარიატის სამთო მადნეულის სამმართველოში. 1937 წელს ტერორისტული და კონტრრევოლუციური საქმიანობის ბრალდებით დააპატიმრეს და დახვრიტეს.

## ლიტერატურა 
* ქუთაისელი კათოლიკები XIX საუკუნეში / ნ. კვარაცხელია // ქუთაისის მუზეუმის მასალები : კრებული. - ქუთაისი, 1999. - №11. - გვ.88-97.

## რესურსები ინტერნეტში
* თუმანიშვილი კონსტანტინე პავლეს ძე // სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა] / ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი სამხრეთ კავკასიაში, ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი, საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტრო, საერთაშორისო საზოგადოება „მემორიალი“, საქართველოში შვეიცარიის საელჩო. - 2013.

კატეგორია:დაბადებული 7 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ბორისი და გლები

**ბორისი და გლები** (გ. 1015) — XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები. ხსენების დღეა 6 აგვისტოს (ძველი სტილით 24 ივლისი).

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
წმიდა მოწამენი, კეთილმორწმუნენი მთავარნი ბორისი და გლები (წმიდა ნათლისღებით — რომანოზი და დავითი) მოციქულთასწორი მთავარი ვლადიმირის შვილები იყვნენ. ისინი სიყრმიდანვე კეთილმსახურებით გამოირჩეოდნენ. ვლადიმირმა თავისსავე სიცოცხლეში დაუნაწილა მიწები ვაჟიშვილებს: ბორისს რიაზანის სამთავრო ერგო, გლებს კი - მურომისა. ძმები დაუცხრომლად იღვწოდნენ ქრისტიანული სარწმუნოების გასავრცელებლად.

1015 წელს, წმიდა ვლადიმირის ნეტარი აღსასრულის შემდეგ, დიდი სამთავრო ხელში ჩაიგდო მისმა შვილობილმა, რუსეთის ისტორიაში „წყეულის“ სახელით შესულმა სვიატოპოლკმა. მან წმიდა ძმების მოკვლა გადაწყვიტა. ამ დროს მომხდურ პაჭანიკებთან ბრძოლიდან მობრუნებული წმიდა ბორისი თავისი რაზმით მდინარე ალტასთან იყო დაბანაკებული. სვიატოპოლკმა ბორისს ელჩები გაუგზავნა, მამის გარდაცვალება ამცნო და ურთიერთსიყვარულისკენ მოუწოდა, თან კი გზიდან მის ჩამოსაშორებლად მკვლელები დაიქირავა. 24 ივლისის ღამეს ბოროტგანმზრახველები წმიდა მთავრის კარავთან მიიპარნენ, მაგრამ კარიდან ფსალმუნთა გალობა მოესმათ და გადაწყვიტეს, დაეცადათ, სანამ ბორისი დასაძინებლად დაწვებოდა.

მკვლელები თავს დაესხნენ წმინდანს და, მახვილებით დაწყლულებული, სვიატოპოლკთან წაიყვანეს. ამ უკანასკნელმა როცა შეიტყო, რომ ძმა ჯერ კიდევ ცოცხალი იყო, ხალხი გაგზავნა მის მოსაკლავად. წმიდა მთავრის ცხედარი ფარულად გადაასვენეს ვიშგოროდში, კიევიდან თხუთმეტი ვერსის მოშორებით, და წმიდა ბასილის სახელობის ტაძარში დაკრძალეს.

ბორისის მკვლელობის შემდეგ სვიატოპოლკმა მალემსრბოლები გაგზავნა იმჟამად სმოლენსკის მახლობლად მყოფ გლებთან და თითქოს მძიმედ დასნეულებულ მამასთან მოუხმო. გლებიც დაუყოვნებლივ გაეშურა მშობლისგან უკანასკნელი კურთხევის მისაღებად. გზაში, მკვლელები წამოეწივნენ ნეტარს, მახვილებით მოუსწრაფეს სიცოცხლე, მისი ცხედარი კი იქვე, მდინარე სმიადინის პირას მიაგდეს და ზედ ფიჩხები დააყარეს. უფლის რჩეულის წმიდა ნეშტის ადგილსამყოფელი ზეციური სასწაულით გაცხადდა: ზოგჯერ მას ნათლის სვეტი ადგებოდა თავს, ზოგჯერ კი გამვლელებსა და მწყემსებს ანგელოზთა ტკბილი გალობა ესმოდათ. სმოლენსკელებმა ამას ყურადღება მიაქციეს, გლების ცხედარს მიაკვლიეს და პატივით გადაასვენეს იგი თავიანთ ქალაქში.

იაროსლავმა გლების წმიდა ნეშტი ვიშგოროდში გადაასვენა და ბორისის გვერდით დაკრძალა, წმიდა ბასილის სახელობის ტაძარში. მოგვიანებით იაროსლავის ძემ, იზიასლავმა წმიდა მთავართა სახელობის ახალი ტაძარი ააგო და 1072 წლის 2 მაისს მათი უხრწნელი ნაწილები იქ გადააბრძანა.

## ლიტერატურა
„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*კეთილმორწმუნენი მთავარნი, მოწამენი ბორისი და გლები, წმიდა ნათლისღებით - რომანოზი და დავითი (+1015) – orthodoxy.ge

კატეგორია:XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1015
სიმონ ფადეევი

**სიმონ ანდრეის ძე ფადეევი** (; დ. 21 ივლისი, 1835 — გ. 14 თებერვალი, 1909) — რუსეთის იმპერიის არმიის ინფანტერიის გენერალი (1906). 

სამხედრო სამსახურში იყო 1854 წლიდან. მონაწილეობდა ლაშქრობებში კავკასიელი მთიელების წინააღმდეგ და რუსეთ-თურქეთის ომში (1877-1878) (თავი გამოიჩინა ყარსის ალყის დროს). 1877-1887 წლებში იყო ქუთაისის 158-ე ქვეითი პოლკის მეთაური, 1890-1898 წლებში — ყარსის ციხესიმაგრის კომენდანტი. შემდგომ წლებში თანმიმდევრობით მეთაურობდა მე-14 ქვეით დივიზიას (1898-1901), მე-6 საარმიო კორპუსს (1901-1902) და მე-2 კავკასიურ საარმიო კორპუსს (1902-1905). მინიჭებული ჰქონდა გენერალ-მაიორის (1887), შემდეგ გენერალ-ლეიტენანტის (1896) და ინფანტერიის გენერლის (1906) წოდებები. 1905 წლიდან იყო ბაქოს დროებითი გენერალ-გუბერნატორი. დაჯილდოებული იყო ალექსანდრე ნეველის, წმ. ვლადიმერის, წმ. სტანისლავის, წმ. ანასა სხვადასხვა ხარისხის ორდენებით, წმ. გიორგის III ხარისხის ორდენით და ოქროს იარაღით „მამაცობისათვის“.

გაზეთ „ივერიაში“ გამოქვეყნებული ნეკროლოგის თანახმად: „ფადეევს არა ერთი გამოკვლევა დაუბეჭდია საქართველოს და კავკასიის შესახებ... ყოველთვის თანაგრძნობით ეკიდებოდა ქართველებს და ეროვნებათა თანასწორობის მომხრე იყო“.

## ლიტერატურა
* Волков С. В. Генералитет Российской империи. Энциклопедический словарь генералов и адмиралов от Петра I до Николая II. Том II. Л—Я. М., 2009.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:წმინდა გიორგის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
ღირსმოწამე პარასკევა

**ვენერანდა** (), **ღირსმოწამე პარასკევა** () — II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 8 აგვისტო (ძველი სტილით 26 ივლისი).

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
ღირსმოწამე პარასკევა კეთილმორწმუნე მშობლების ერთადერთი ასული იყო. მან სიყმაწვილიდანვე გადადო თავი უფლის მსახურებისათვის. დედ-მამის სიკვდილის შემდეგ წმინდანმა მთელი ქონება გლახაკებს დაურიგა, მონაზვნად აღიკვეცა და მოციქულებრივი ღვაწლი იტვირთა: დაუცხრომლად ქადაგებდა ქრისტეს მოძღვრებას წარმართთა შორის და მრავალ უღმრთოს ცხონების გზაზე აყენებდა. როცა ამის შესახებ იმპერატორ ანტონინუს პიუსს (138-161) მოახსენეს, წმიდა პარასკევა შეიპყრეს და სამსჯავროზე წარადგინეს. ნეტარმა ახოვნად აღიარა თავისი სარწმუნოება მსაჯულთა წინაშე. ვერც პატივისა და დიდების აღთქმამ, ვერც წამებისა და სიკვდილის მუქარამ ვერ მოდრიკა უფლის რჩეული. წმიდანს გახურებული მუზარადი დაახურეს თავზე, ჩააგდეს ქვაბში, სადაც გამლღვალი კუპრი თუხთუხებდა, მაგრამ სულიწმიდის მადლით დაცული მარტვილი უვნებელი გადარჩა. როცა იმპერატორმა ქვაბში ჩაიხედა, პარასკევამ მდუღარე ფისის რამდენიმე წვეთი შეასხა სახეში და იგი დაბრმავდა. სასოწარკვეთილმა თვითმპყრობელმა ქრისტეს ტარიგსვე სთხოვა შემწეობა და მანაც უფლისადმი აღვლენილი ლოცვით თვალისჩინი დაუბრუნა უსჯულოს. ამის შემდეგ იმპერატორმა შეწყვიტა პარასკევას წამება და გაათავისუფლა იგი.

მიმოდიოდა რა სახარების ქადაგებით, ნეტარი დედა ჩავიდა ქალაქში, რომელსაც ასკლიპიოსი მართავდა. აქ იგი ისევ დაატუსაღეს, სამსჯავროზე წარადგინეს და სასიკვდილო განაჩენი გამოუტანეს. სიკვდილმისჯილი ერთ გამოქვაბულში დაბუდებულ საზარელ გველეშაპთან მიიყვანეს შესაჭმელად, მაგრამ მან ჯვრის გადასახვით მოაშთო ქვეწარმავალი. ამ სასწაულით შეძრულმა ასკლიპიოსმა და ქალაქის მცხოვრებლებმა ირწმუნეს ჭეშმარიტი ღმერთი და მისი მხევალი გაათავისუფლეს. პარასკევამ ისევ განაგრძო მაცხოვნებელი სწავლების ქადაგება. ქალაქში, სადაც ვინმე ტარასი იყო მმართველად, ღირსი დედა შეიპყრეს და სასტიკი წამების შემდეგ თავი მოჰკვეთეს (+138-161).

## ლიტერატურა
*„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ღირსმოწამე პარასკევა (+138-161) – orthodoxy.ge

## სქოლიო
კატეგორია:II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ანთისა იღუმენია

**ანთისა იღუმენია** — VIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 9 აგვისტო (ძველი სტილით 27 ივლისი).

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
ღირსი ანთისა მცირე აზიაში, პაფლაგონიის მანტინეაში ცხოვრობდა VIII საუკუნეში. იგი ადრევე განერიდა ამსოფლიურ ამაოებას და მთებში მოსაგრეობდა, სრულ მარტოობაში. შემდეგ წმიდა მღვდელ-მონაზონმა სისინიუსმა მონაზვნად აღკვეცა და ერთ-ერთი დედათა მონასტრის წინამძღვრად დაადგინა. იმპერატორ კონსტანტინე კოპრონიმის (741-775) დროს ღირსი ანთისა შეიპყრეს და ხატთაყვანისცემის უარყოფა მოსთხოვეს: ნეტარმა დედამ ბრძანების შესრულებაზე უარი განაცხადა, რისთვისაც საშინელი სატანჯველები დაატეხეს თავს. წმიდა აღმსარებელმა იმპერატორის მეუღლეს, რომელიც წამებას ესწრებოდა, ვაჟისა და ქალის შობა უწინასწარმეტყველა. როცა წინასწართქმული ახდა, ნეტარი დედა გაათავისუფლეს. იგი დაუბრუნდა თავის სავანეს, სადაც ღრმა სიბერემდე მოღვაწეობდა. ასულს, რომელიც იმპერატორის მეუღლეს შეეძინა, მის პატივსაცემად ანთისა დაარქვეს. ნეტარმა დედამ ღვთივსათნოდ განვლო მიწიერი ცხოვრება და წმინდანთა დასს შეერთო.

## ლიტერატურა
*„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ღირსი ანთისა იღუმენია (VIII) – orthodoxy.ge

კატეგორია:VIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ისლანდიური მექვიშია

**ისლანდიური მექვიშია** () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 23–27 სმ, მასა 125–205 გრამი, ფრთების შლილი 57–60 სმ. მობუდარი ფრინველის მუცელი ნარინჯისფერია, ზედა მხარე მოხატულია ოქროსფრად, მკრთალ ყვითლად, ჟანგისფრად და შავად. არამობუდარი და მოზარდი ზევიდან მოყავისფრო რუხია, ქვევიდან უფრო მკრთალი. ნისკარტი შავი, ფეხები შავი ან მწვანე. ზაფხულში ბინადრობს არქტიკის მშრალ ტუნდრაში, მათ შორის ფერდობებზე მწირი მცენარეულობით; ალასკიდან (აშშ) გრენლანდიის (დანია) გავლით ჩრდილოეთ რუსეთამდე. ზამთარში ინაცვლებს სამხრეთით (მიგრაციისას ორივე გზაზე 22 000-მდე კილომეტრს ფარავს); იზამთრებს ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკის, ჩრდილო-დასავლეთ ევროპის, დასავლეთ აფრიკის (ტუნისიდან და მაროკოდან სამხრეთ აფრიკამდე), სამხრეთ აზიისა და ავსტრალიის წყნარი და ატლანტის ოკეანეების სანაპიროებზე. ამ დროს შეინიშნება ქვიშიან ნაპირებზე, ვატებზე, ლაგუნებში, ესტუარებში, აგრეთვე სანაპიროსგან შორს არსებულ ადგილებში, სადაც ახლოსაა წყალსატევები. ბუდე ბდებარეობს მიწაზე, წყალთან ახლოს; წარმოადგენს არაღრმა ორმოს, რომელიც ამოფენილია ფოთლებით, ლიქენებითა და ხავსით. დებს 3–4 ღია ზეთისხილისფერ-მწვანე კვერცხს მცირე ზომის ყავისფერი ლაქებით (გაბარიტები — 3,8–4,5🞩2,6–3,1 სმ). კრუხობს ორივე მშობელი (ჩვეულებრივ, მამალი უფრო დიდხანს), ინკუბაცია 21–22 დღე-ღამე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ბუდეს მალევე ტოვებს. საკვებს თვითონვე მოიპოვებს. 18–20 დღის ასაკში ფრენის უნარს იძენს და დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებს. იკვებება მოლუსკებით, მწერებით, მცენარეულობით, თესლებით. მიგრაციისა და გამოზამთრების პერიოდში მის რაციონში შედის შლამში მობინადრე მცირე ზომის უხერხემლოები, განსაკუთრებით პატარა მოლუსკები, ზღვის ჭიაყელები, კიბოსნაირები. ბუდობის ადგილებში ძირითადად მწერებით იკვებება, უპირატესად ბუზებით. აგრეთვე ჭამს მცენარეულ საკვებს, განსაკუთრებით სეზონის დასაწყისში (როდესაც მწერები შესაძლოა მცირე რაოდენობით იყვნენ), მათ შორის ყლორტებს, კვირტებს, ფოთლებსა და თესლებს. ცოცხლობს 15 წელზე მეტს.

## გალერეა 

ფაილი:Calidris canutus vogelartinfo chris romeiks R7F5216.jpg|არამობუდარი
ფაილი:Red Knot, juvenile, India (4247647850).jpg|მოზარდი
ფაილი:Calidris canutus MHNT.jpg|კვერცხი

## სქოლიო 
კატეგორია:მექვიშია
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ვლადიმერ ლორთქიფანიძე

მინი|ვ. ლორთქიფანიძე
**ვლადიმერ (ვალოდია) ბეჟანის ძე ლორთქიფანიძე** (დ. 1872 — გ. 1909) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, პედაგოგი, პოლიტიკური მოღვაწე.

დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია, შემდეგ ოდესის უნივერსიტეტი და ისტორიის შესასწავლად გერმანიაში გაემგზავრა, თუმცა ავადმყოფობის გამო იძულებული გახდა სამშობლოში დაბრუნებულიყო. აქტიურად თანამშრომლობდა ქართულ პრესასთან („ცნობის ფურცელი“, „საქართველო“, „დროება“, „შრომა“, „ივერია“), აქვეყნებდა პუბლიცისტურ წერილებს და თარგმანებს. ასწავლიდა თბილისის სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. 1901 წელს იყო სოციალისტ–ფედერალისტთა პარტიის ერთ–ერთი დამაარსებელი და მთავარი კომიტეტის წევრი. მისი ენერგიული მოქმედებით ქართველ სოციალისტ-ფედერალისტები გაერთიანდნენ არა როგორც რუსეთის თანამოსახელე პარტიასთან არსებული ავტონომიური ჯგუფი, არამედ როგორც დამოუკიდებელი პარტია. პოლიტიკური საქმიანობისთვის ორჯერ იყო დაპატიმრებული; საბოლოოდ, 1905 წლის ოქტომბრის მანიფესტით გაათავისუფლეს. გარდაიცვალა აბასთუმანში ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ 37 წლის ასაკში. დაკრძალეს თბილისში, კუკიის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
* „მათრახი და სალამური“, №4, - 5 ივლისი, 1909;
* „ივერია“, №26, - 29 ივნისი, 1909.

კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
ნერსე ნერსიანი

**ნერსე ნერსიანი** – VIII საუკუნის ქართველი დიდებული.

ნერსე ნერსიანი იყო იბერიის მეფე ვახტანგ I-ის ერთ-ერთი უდიდესი დიდგვაროვნის, ნერსეს შთამომავალი. 

ნერსე მიეკუთვნება ნერსიანიდების, ან ნერსიანის საგვარეულოს, მმართველს შიდა ქართლის ნაწილში. მის შესახებ ცნობილია მხოლოდ ძალზედ მცირედი, მისი დროინდელი წყაროები ძალიან იშვიათია. ამის მიუხედავად, მაღალი შუა საუკუნეების ქართველი ისტორიკოსი, ჯუანშერ ჯუანშერიანი მოიხსენიებს ოჯახურ კავშირს იბერიის სამეფო გვარსა და ნერსე ნერსიანს შორის.

## ოჯახი და შთამომავლობა 
ნერსე ნერსიანი დაქორწინდა კახეთის ერისმთავრის, მირის მესამე ასულზე, რომლისგან მას შეეძინა ძე:
* ადარნასე.

## ლიტერატურა 
* Cyrille Toumanoff, ''Les dynasties de la Caucasie chrétienne de l'Antiquité jusqu'au XIXe siècle : Tables généalogiques et chronologiques'', Rome, 1990, p. 236.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მთავრები
ჯვართმუხა

**ჯვართმუხა** — ნასოფლარი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდებარეობს ცხრამუხის საკრებულოს ტერიტორიაზე.

## ისტორია 
ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ჯვართმუხას, როგორც დასახლებულ ობიექტს, არ იცნობენ. არც ქართულ ისტორიულ დუკუმენტებში გვხვდება. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.

1886 წლის აღწერით, აქ 16 კომლი მოსახლეა (80 კაცი და 56 ქალი, სულ 135 კაცი). მოსახლეობა, ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მთლიანად ქართულია. ისინი ძირითადად  იმერეთიდან არიან გადმოსულები. 1925 წელს ჯვართმუხაში 39 კომლი სახლობს. ძირითადად შემდეგი გვარები: გოგალაძე, ლომიძე, ჩხეიძე, კურტანიძე, ნოზაძე, მურჯიკნელი, რაზმაძე და სხვა.

ჯვართმუხის მოსახლეობა XX საუკუნის 60-იან წლებში ჩაასახლეს ხაშურში და სოფელი ნასოფლარად იქცა. 1966 წელს სოფელი ოფიციალურად გაუქმდა.

ჯვართმუხაში შემორჩენილია წინდა გიორგის ეკლესის ნანგრევები. ნასოფლარის სამხრეთით მდებარეობს ნასაყდრის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც 1986 წელს ძველი ეკლესიის ნანგრევებზეა აღდგენილი.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 36, 23 სექტემბერი, 2019, გვ., 3
## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
წმინდა ერმოლაოზი

**მღვდელმოწამე ერმოლაოზი** (; გ. 305) — IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი. ხსენების დღეა 8 აგვისტო (ძველი სტილით 26 ივლისი).

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
მღვდელმოწამენი ერმოლაოზ, ერმიპე და ერმოკრატე, ნიკომიდიელნი ხუცესნი იმპერატორმა მაქსიმიანემ 303 წელს ნიკომიდიის ტაძარში ოცი ათასი ქრისტიანი ცოცხლად გამოწვა. ამ საშინელებას გადარჩენილი მამები ერმოლაოზი, ერმიპე და ერმოკრატე განკრძალულ ადგილებს აფარებდნენ თავს და არ წყვეტდნენ ქრისტიანობის ქადაგებას წარმართთა შორის. იმ სახლის წინ, სადაც ერმოლაოზი იმალებოდა, ხშირად მიმოდიოდა ხოლმე წარმართი ჭაბუკი პანტელეონი. პატიოსანმა მღვდელმა „ცნა სულითა, ვითარმედ ჭური რჩეული ყოფად არს იგი, ვითარცა პავლე მოციქული“, ერთ დღეს გამოეგება მას, „დაისუა იგი გუერდითა მისა“ და ჭეშმარიტი ღმერთი უქადაგა. „ნეტარმან პანტელეონ, ვითარცა ქუეყანამან რაჲ კეთილმან“, შეიწყნარა „თესლი დათესული მას შინა“ და სიხარულით აღსავსე დაბრუნდა შინ. ამიერიდან იგი ყოველდღე მიდიოდა ერმოლაოზ ხუცესთან და „დაიმტკიცებდა მისგან სწავლასა სარწმუნოებისასა“. როცა დიდმოწამე პანტელეიმონი სამსჯავროზე წარადგინეს, მასთან ერთად შეიპყრეს მისი მოძღვარიც. წინა ღამეს ერმოლაოზს თავად უფალი იესო ქრისტე ეჩვენა და აუწყა, რომ ტანჯვისა და სიკვდილის დათმენა მოუწევდა მისი სახელისათვის. შემდეგ ერმიპე და ერმოკრატეც დაატუსაღეს. მტარვალებმა სამივე აღმსარებელს ქრისტეს უარყოფა, კერპებისთვის მსხვერპლის შეწირვა და პანტელეიმონის გადაბირება მოსთხოვეს, მათ კი მტკიცედ მიუგეს: „ჩუენ ვევედრებით ღმერთსა, რაჲთა ჩუენ და იგი აღვესრულნეთ სახელისა მისისათუის, რამეთუ იგი არს სასოებაჲ ჩუენი“. წარმართები წამებითა და მოკვდინებით ემუქრებოდნენ უფლის რჩეულებს. უეცრად მიწა საშინლად შეიძრა, საკერპოში ცრუღმერთების ქანდაკები ჩამოცვივდა და დაიმსხვრა. როცა ამის შესახებ იმპერატორს მოახსენეს, იგი საშინლად განრისხდა. 305 წელს მისი ბრძანებით პანტელეიმონი საპყრობილეში ჩააგდეს, ხუცესებს — ერმოლაოზს, ერმიპეს და ერმოკრატეს კი თავები მოჰკვეთეს.

## ლიტერატურა
*„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*მღვდელმოწამენი ერმოლაოზ, ერმიპე და ერმოკრატე, ნიკომიდიელნი ხუცესნი (+დაახლ. 305) – orthodoxy.ge

კატეგორია:IV საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
გუდეთი

**გუდეთი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ლიხის ქედის სამხრეთ კალთაზე. მისი ზუსტი ლოკალიზაცია ან გაიგივება რომელიმე დასახლებულ პუნქტთან, ჯერჯერობით არ ხერხდება.

ვახუშტი ბატონიშვილს გუდეთი მის მიერ შედგენილ რუკაზე დატანილი აქვს სოფლების ტეზრისა და ბეღლეთს შორის. 

გუდეთი სააბაშიოში შედიოდა და ქვიშხეთელ აბაშიძეებს ეკუთვნოდა. იგივე სოფელი გვხვდება იოანე ბატონიშვილთანაც, თუმცა, ამ დროს აქ მოსახლეობა არ ჩანს. ამრიგად, XVIII საუკუნის 90-იან წლებში, როცა იოანე ბატონიშვილმა აღწერა ქართლ-კახეთის სოფლები, გუდეთი არსებობდა ნასოფლარის სახით. სავარაუდოდ, სოფელი მოიშალა ლეკიანობის შედეგად. XIX საუკუნეში ასეთი სახელწოდების სოფელი აღარ გვხვდება, ან შეიძლება, ვივარაუდოთ, რომ იგი დღეს რომელიმე სოფლის (ტეზერი, სავანისუბანი, რუსაანთუბანი, ბეღლეთი და სხვა) უბანს წარმოადგენს.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 14, 8 აპრილი, 2019, გვ., 5

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ღანძილები

**ღანძილები** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ სოფელს არ იცნობენ, არც ქართულ ისტორიული თუ ეკონომიკური ხასიათის ძეგლებში გვხვდება. 1945 წლის მონაცემებით, ღანძილებში შემდეგი გვარები ცხოვრობდნენ: ბარბაქაძე, გასიშვილი, გორელიშვილი, პაპაშვილი, ნახაპეტიანი, პაქსაშვილი, ლურსმანაშვილი, ბიწაძე...

ღანძილებიდან მოსახლეობა XX საუკუნის 50-იან წლებში გადასახლეს ხაშურში და სოფელიც მოიშალა.

ღანძილებში შემორჩენილია რამდენიმე ეკლესიის ნანგრევი. კერძოდ, წმინდა გიორგისა და ქარტის წმინდა გიორგის ეკლესიები.  

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 30, 5 აგვისტო, 2019, გვ., 5

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ღუდა

**ღუდა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, დიდი და პატარა ღუდის ძველი სახელწოდება. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ სოფელს არ იცნობენ. მოიხსენიება XVII საუკუნის II ნახევრით დათარიღებულ დოკუმენტში, რომელიც წარმოადგენს ბააკა სახლთუხუცესისა და მამუკა მაღრაძის მამულის საქმეზე განჩინებას. მასში ნათქვამია, რომ განჩინებით მამული „ღუდისაკენ მამუკას დარჩა“.

1886 წლის აღწერით, ღუდაში 28 კომლი სახლობს (119 კაცი და 104 ქალი, სულ 223 კაცი). მოსახლეობის ეროვნული შემადგენლობა მთლიანად ქართულია და გადმოსულები არიან იმერეთიდან. 1921 წლის შემდეგ ღუდა სასოფლო საბჭოს ცენტრი იყო.

აქ სახლობდნენ გვარები: გრიგალაშვილი, ლომიძე, ბლიაძე, გიკაშვილი, თედეშვილი, ლურსმანაშვილი, ქელეხსაშვილი, ტაბატაძე, ბიწაძე... ღუდა, როგორც დასახლებული პუნქტი, მოიშალა XX საუკუნის 50-იან წლებში, როცა მოსახლეობა გადაასახლეს ხაშურში.

როგორც პატარა, ასევე დიდ ღუდაში, შემორჩენილია გვიანფეოდალური ხანის ღვთისმშობლისა და წმინდა გიორგის ეკლესიები. 

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 30, 5 აგვისტო, 2019, გვ., 5

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ძამა (ნასოფლარი)

**ძამა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. 

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ სოფელს არ იცნობენ. 1886 წლის აღწერით, აქ სახლობს 10 კომლი (77 კაცი და 61 ქალი, სულ 138 კაცი). მოსახლეობა, აღწერის მონაცემებით, მთლიანად ქართულია და გადმოსულები არიან დასავლეთ საქართველოდან, კერძოდ, იმერეთიდან. აქ სახლობდნენ გვარები: ლომიძე და ცხოვრებაშვილი.

ამის მოსახლეობა XX საუკუნის 50-იან წლებში გადმოასახლეს ხაშურში და სოფელი მოიშალა.

ძამაში მდებარეობს ხრესილის წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც გვიანფეოდალური ხანის ძეგლია.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 33, 26 აგვისტო, 2019, გვ., 4

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჭომა

**ჭომა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს სოფელ ხცისის დასავლეთით, იქ სადაც ჩამოედინება ჭომათღელე.  

დასტურდება ქართულ ისტორიულ დოკუმენტებში. 1619 წელს სუხანა გოგალაძემ არდაშელ ბუნიათიშვილს მისცა თავისი ნასყიდი მიწა ჭომაში: 

ციცი (ციციშვილსა) და მამუკა მაღრაძეს შორის სამამულო დავის გარიგების წიგნის (XVII საუკუნის ბოლო) თანახმად, ჭომაში შემდეგი მამულები დარჩა მამუკას: 

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 35, 17 სექტემბერი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჭანკოტაძეები (ნასოფლარი)

**ჭანკოტაძეები** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ტილიანას აუზში, ლიხის ქედის აღმოსავლეთ მთისწინეთში.  

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ მხარეში ასეთი სახელწოდების სოფელს არ იცნობენ. არც ქართულ ისტორიულ და ეკონომიკური ხასიათის დოკუმენტებში გვხვდება.

1933 წლისათვის ჭანკოტაძეებში ცხოვრობდა 23 კომლი. აქ სახლობდნენ გვარები: ჭანკოტაძე, კუხიანიძე, მახათაძე, ნოზაძე, ზენაშვილი.
სოფელი მოიშალა XX საუკუნის 40-იან წლებში, როცა მოსახლეობა გადაასახლეს ახალიციხის რაიონში.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 35, 17 სექტემბერი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჭოშორა

**ჭოშორა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ჭერათხევის აუზში, მდინარის მარჯვენა მხარეს.  

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ასეთი სახელწოდების სოფელს არ იცნობენ. არც ქართულ ისტორიულ და ეკონომიკური ხასიათის ძეგლებში გვხვდება.

აქ სახლობდნენ გვარები: ფოფხაძე, ხარაზიშვილი...

სოფელი მოიშალა XX საუკუნის 50-იან წლებში, როცა მოსახლეობა სურამში გადაასახლეს. 

ჭოშორაში შემორჩენილია წმინდა გიორგის ეკლესიის ნანგრევები, რომელიც თარიღდება გვიანფეოდალური ხანით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჭოშორის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 35, 17 სექტემბერი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ოდიუბონის ეროვნული საზოგადოება

**ოდიუბონის ეროვნული საზოგადოება** (შემოკლებით — **ოდიუბონი**; ) — არაკომერციული გარემოსდაცვითი ორგანიზაცია. მდებარეობს შეერთებულ შტატებში. დაარსდა 1905 (თავდაპირველად — 1896 წელს, როგორც „მასაჩუსეტსის ოდიუბონის საზოგადოება“) წელს და წარმოადგენს ერთ-ერთ უძველეს მსგავსი ტიპის ორგანიზაციას. საკუთარი ბუნებისდაცვითი მისიის შესასრულებლად იყენებს მეცნიერებას, განათლებასა და საზოგადოებრივ პროპაგანდას. სახელი ეწოდა ამერიკელი ნატურალისტის, ჯონ ჯეიმზ ოდიუბონის პატივსაცემად.

საზოგადოებას აქვს 500-მდე ადგილობრივი განყოფილებას, რომლებიც დამოუკიდებელ 501(c)(3) ტიპის არაკომერციულ ორგანიზაციებს წარმოადგენენ. ისინი ნებაყოფლობით არიან დაკავშირებულები ოდიუბონის ეროვნულ საზოგადოებასთან. ხშირად აწყობენ მოგზაურობებს ფრინველებზე დასაკვირველბლად და ბუნების დაცვასთან დაკავშირებულ ღონისძიებებს. კოორდინაციას უწევს აშშ-ში ყოველი წლის დეკემბერში ჩატარებულ ფრინველთა საშობაო აღრიცხვას (სამოქალაქო მეცნიერების ნიმუში) კორნელის ორნითოლოგიის ლაბორატორიასთან პარტნიორობით და უკანა ეზოების ფრინველთა დიდ აღრიცხვას ყოველი წლის თებერვალში. კორნელთან ერთად შექმნა eBird, ონლაინ მონაცემთა ბაზა ფრინველებზე დაკვირვებისათვის. ოდიუბონის საზოგადოებას ჰყავს მრავალი გლობალური პარტნიორი ორგანიზაცია, რათა დაეხმაროს ფრინველებს, რომლებიც აშშ-ის საზღვრებს გარეთ მიგრირებენ; მაგ., ბრიტანული BirdLife International, კანადური Birds Canada, American Bird Conservancy და სხვა მრავალი პარტნიორი ლათინურ ამერიკასა და კარიბის ზღვის აუზში. ოდიუბონის საერთაშორისო ალიანსების პროგრამა (IAP) აერთიანებს ადამიანებს დასავლეთ ნახევარსფეროდან, მისი მიზანია ერთობლივი მუშაობა ბუნებისდაცვითი გადაწყვეტილებების მისაღებად ფრინველთა მნიშვნელოვან ტერიტორიებზე (IBA).

კვარტალურად გამოიცემა საზოგადოების ჟურნალი *Audubon*.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის არაკომერციული ორგანიზაციები
*
კატეგორია:ფრინველთა დამცველი ორგანიზაციები
ულუმბა (ნასოფლარი)

**ულუმბა** — ნასოფლარი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ჭერათხევის ხეობაში, მის მარჯვენა მხარეს, ულუმბისწყლის ზემო წელში.  

ისტორიული ტრადიციის მიხედვით, VI საუკუნეში აქ მიქაელ ულუმბოელმა ააშენა ღვთისმშობლის ეკლესია. თავად ის ფაქტი, რომ ულუმბაში დამკვიდრდა ერთ-ერთი ცამეტ ასურელ მამათაგანი — მიქაელი, მეტყველებს იმაზე, რომ ადრე შუა საუკუნეებში სოფელი ულუმბა ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი რელიგიური ცენტრია შიდა ქართლის უკიდურეს დასავლეთში, ქართლისა და იმერეთის საზღვარზე. როგორც ჩანს, აქ საუკუნეების განმავლობაში სამონასტრო ცხოვრებაც მიმდინარეობდა. 

განვითარებული შუა საუკუნეებიდან ულუმბა ძლიერი ფეოდალური გვარის, ამირეჯიბების საკუთრებაშია. ამ გვართან მჭიდროდ არის დაკავშირებული როგორც ულუმბის, ასევე, აქ მდებარე მონასტრის შემდგომი ისტორია. 1403 წელს ულუმბა და მისი მონასტერი თემურ-ლენგმა მოაოხრა. ხოლო შემდეგ ქუცნა ამირეჯიბმა აღადგინა: 

ქართლის საკათალიკოსო მამულების 1559 წლის სითარხნის გუჯარიდან ჩანს, რომ ულუმბა  საკათალიკოსო მამულია. 1728 წლის აღწერით აქ 18 კომლი სახლობს, რომელიც იხდის საოსმალო გადასახადს 5800 ახჩის ოდენობით.

XVIII საუკუნეში ულუმბამ არაერთგზის განიცადა ლეკთა თავდასხმა. როგორც ჩანს, განსაკუთრებით მძიმე უნდა ყოფილიყო ულუმბისათვის ამ მხრივ XVIII საუკუნის 50-იანი წლები, რის შედეგადაც, სოფელი ულუმბა მთლიანად მოიშალა. ამაზე უნდა მეტყველებდეს ულუმბის ხატის 1787 წლის 15 აპრილით დათარიღებული წარწერა:  ამასვე ადასტურებს 1768 წლის 30 მაისით დათარიღებული დოკუმენტიც, საიდანაც ჩანს, რომ ამ დროს ულუმბაში სამონასტრო ცხოვრება შეწყვეტილია და სოფელიც მოსახლეობისაგან დაცლილია.  იგივე ფაქტი დასტურდება საქართველოში რუსეთის საქმეების რწმუნებულის ანტონ მურავიოვისათვის 1770 წლის აპრილში შედგენილ ქართლ-კახეთის აოხრებულ მონასტერთა სიიდანაც, რომელშიც აღნიშნულია, რომ ულუმბის ღვთისმშობელის საარქიმანდრიტო აოხრებულია.

მოსახლეობა ულუმბას XVIII საუკუნის 70-იანი წლების შემდეგ დაუბრუნდა. XVIII-XIX საუკუნეების მიჯნაზე ულუმბის მონასტერი კვლავ მოქმედია, რაც დასტურდება ისტორიკოს პლატონ იოსელიანის ნაშრომზე „ცხოვრება გიორგი მეათცამეტისა“ დართული დანართიდან ქართლში მოქმედი მონასტრების შესახებ, რომელშიც ულუმბაცაა მოხსენიებული.

1728 წელს ულუმბაში 18 კომლი მოსახლეა, რომელიც იხდის საოსმალო გადასახადს 5800 ახჩის ოდენობით. 1886 წლის აღწერით, ულუმბაში 7 კომლი სახლობს (27 კაცი და 27 ქალი, სულ 54 კაცი), ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მოსახლეობა მთლიანად ქართულია.

XX საუკუნის 50-იანი წლების ბოლოს ულუმბის მოსახლეობა გადაასახლეს სურამში, ალსა და ხაშურში და სოფელიც მოიშალა. აქ სახლობდნენ გვარები: გელაშვილი, კიპაროიძე, ხარაიშვილი...

## იხილეთ აგრეთვე
*ულუმბის ღვთისმშობლის ეკლესია

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 28, 23 ივლისი, 2019, გვ., 5

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბაიანთხევი

**ბაიანთხევი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ამჟამად სურამის ერთ-ერთი უბანი, მდებარეობს მის
დასავლეთით, მდინარე ბაიანთხეულას აყოლებაზე. საარქივო დოკუმენტებში დასტურდება ზემო ბაიანთხევიც. სახელწოდება მომდინარეობს ბაიაშვილის გვარიდან.

რუისის სამწყსოს დავთარის მიხედვით სურამში დასტურდება გვარსახელი ბაიაშვილი. შემდგომი პერიოდის რამდენიმე დოკუმნეტშიც მოიხსენიება ეს
გვარი. 1752 წლის 20 სექტემბერს, გიორგი ხიდირბეგიშვილის მიერ დიმიტრი ციციშვილისათვის მიცემული ჭარტლიულის
ზვარი გრძელდება „ბაიაშვილის მიწის მიდგმამდი“. XVIII საუკუნით დათარიღებულ ერთ-ერთ დოკუმენტში, რომელიც წარმოადგენს მამულების
სიას, ნათქვამია, რომ “ბაიაშვილის გვერდზე ნავენახარი მიწა ბლიაძეს უჭირავს“.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 9, 4 მარტი, 2019, გვ., 4

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბნელეთი

**ბნელეთი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედზე, მდინარე ძამის ხეობაში, მისი ერთ-ერთი შენაკადის, ბნელეთისწყლის მარცხენა სანაპიროზე. 

ქართულ ისტორიულ წყაროებსა და დოკუმენტებში არ გვხვდება. 

სოფლის ცხოვრება მოიშალა XX საუკუნის 50-იან წლებში, როცა აქედან მოსახლეობა ხაშურში გადაასახლეს.

აქ ცხოვრობდა დაახლოებით 7 კომლი, რომელიც ეროვნული შემადგენლობის მიხედვით მთლიანად ოსური იყო. ბნელეთში მხოლოდ ერთი გვარი, თიბილაშვილი სახლობდა.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 11, 18 მარტი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ტბა (ნასოფლარი)

**ტბა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე, მდებარეობდა ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, სოფელ ბულბულისციხესთან ახლოს, მის ჩრდილო-დასავლეთით.  

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები, აგრეთვე ქართული ისტორიული
და ეკონომიკური ხასიათის ძეგლები მას, როგორც დასახლებას არ იცნობენ.

სოფელი ტბა, გადმოცემის თანახმად, XIX საუკუნის შუა ხანებში აღმოცენებულა და XX საუკუნის 60-იან წლებამდე არსებობდა. შემდეგ მოსახლეობა ბულბულისციხესა და ქვიშხეთში ჩამოასახლეს და სოფელიც განადგურდა.

აქ ძირითადად სახლობდნენ გვარები: ღონღაძე, ბლიაძე, ლომიძე, გოლუბიანი.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 27, 16 ივლისი, 2019, გვ., 4

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბოსლეთი

[300px|მინი|[წრომის წმინდა მარინეს ეკლესია|წმინდა მარინეს ეკლესია ნასოფლარზე.]]
**ბოსლეთი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, სოფელ წრომის აღმოსავლეთით.  ნასოფლარის ტერიტორიაზე ჩანს ნასახლართა ბუდეები. შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები შენობების საძირკვლის ფრაგმენტები. იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები და სხვა. 

იგი დადასტურებულია არაერთ ისტორიულ წყაროსა თუ დოკუმენტში. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში. ერთ-ერთი პირველი დოკუმენტი, რომელშიც გვხვდება ბოსლეთი, წარმოადგენს განჩინებას ციციშვილების გაყრის საქმეზე. დოკუმენტის მიხედვით, რომელიც დათარიღებულია 1664-1673 წლებით, ციცი და ქაიხოსრო ციციშვილებს ბოსლეთში რგებიათ კოპაძე ნარიმას შვილი. 

მეორე დოკუმენტი, რომელშიც გვხვდება ბოსლეთი, ედიშერ და პაპუნა ციციშვილების გაყრის საქმეზე შედგენილი განჩინებაა. იგი თარიღდება 1701-1703 წლებით. მასში ნათქვამია:

ბოსლეთში 1728 წელს 14 კომლი მოსახლეა, რომელთაც ეკისრებოდათ საოსმალო გადასახადი 7050 ახჩის ოდენობით.

ვახუშტი ბატონიშვილი იცნობს სოფელ ბოსლეთს და დატანილი აქვს რუკაზე. იოანე ბატონიშვილი კი ბოსლეთს არ იცნობს. სავარაუდოდ სოფელი XVIII საუკუნის 90-იანი წლებისათვის, ე. წ. ლეკიანობის შედეგად გაუკაცრიელდა და ნასოფლარად იქცა.

ნასოფლარზე მდებარეობს წმ. მარინეს სახელობის ეკლესია, რომელიც გვიანფეოდალური ხანით თარიღდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* წრომის წმინდა მარინეს ეკლესია

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 11, 18 მარტი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ბობოკინი

**ბობოკინი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, სოფლების, ჩორჩანასა და მურყნისწყაროს შუაში. აქედან იღებს სათავეს ბობოკინის ღელე, რომელიც მდინარე ჭერათხევს ერთვის მარცხენა მხრიდან.  

ბობოკინი დასტურდება ქუცნა ამირეჯიბის სიგელში (1401-1415 წწ.). იგი, როგორც ჩანს, თემურ-ლენგის შემოსევის დროს განადგურდა. ამიტომ ქუცნა ამირეჯიბი, სხვა სოფლების მსგავსად, მასაც „ნაოხარ სოფელს“ უწოდებს და მათთან ერთად სწირავს მის მიერვე განახლებულ ულუმბის მონასტერს.

სხვა წყაროებსა და დოკუმენტებში ბობოკინი აღარ გვხვდება. მას არ იცნობენ ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები.

ბობოკინის ტერიტორიაზე შეიმჩნევა საამშენებლო კირქვისა და ღორღის ნაშთები.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 11, 18 მარტი, 2019, გვ., 3

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ვაკეპანტები

**ვაკეპანტები** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ
კალთაზე.

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ვაკეპანტებს არ იცნობენ, არც ქართულ ისტორიულ და ეკონომიკური ხასიათის ძეგლებში გვხვდება. შედიოდა ისტორიულ საციციანოში.

1886 წლის აღწერით, აქ 4 კომლი მოსახლეა (19 კაცი და 29 ქალი, სულ 48 კაცი), ძირითადად ქართველები, რომლებიც დასავლეთ საქართველოდან — იმერეთიდან იყვნენ გადასულები. 

1908 წლის მონაცემებით შედიოდა გორის მაზრის ქარელის უბანში, მოსახლეობა შეადგენდა 34 ადამიანს, ქართველებს., ხოლო 1911 წელს 54 ადამიანს.  

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 15, 15 აპრილი, 2019, გვ., 4

## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გერმანე ალასკელი

**გერმანე ალასკელი** (ერისკაცობაში — *ეგორ ივანეს ძე პოპოვი*; გ. 1836) — რუსი ბერი, მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი. ხსენების დღეა 9 აგვისტო (ძველი სტილით 27 ივლისი).

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
ღირსი გერმანე ალასკელი დაიბადა მოსკოვისპირა ქალაქ სერპუხოვში, ვაჭრის ოჯახში 1757 წელს. მისი ერისკაცობის სახელი და გვარი უცნობია. ნეტარი თექვსმეტი წლის იყო, როცა ამსოფელს განერიდა. თავდაპირველად იგი პეტერბურგის მახლობლად, ფინეთის ყურესთან მდებარე სერგის წმიდა სამების სავანეში მოსაგრეობდა; დაახლოებით ხუთი წლის შემდეგ კი, განმარტოებისა და მდუმარების მაძიებელმა, ვალაამს მიაშურა: ლადოგის ტბის სანაპიროზე გაშენებული ეს მონასტერი წელიწადში თითქმის რვა თვის მანძილზე მოწყვეტილი იყო გარე სამყაროს.

სხვადასხვა მორჩილების საქმეებით საგულდაგულო გამოცდის შემდეგ იღუმენმა ნაზარმა ჭაბუკ მოსაგრეს ტყეში, განკრძალულ ადგილას დაყუდების კურთხევა მისცა.

ფიქრობენ, რომ ღირსი გერმანე 1778 წელს დამკვიდრდა ვალაამზე. იმავე წელს მივიდა საროვის უდაბნოში ნეტარი სერაფიმეც. წმიდა გერმანეს ცხოვრება ვალაამის კუნძულზე ზედმიწევნით ჩამოჰგავს დიდი საროველი საკვირველთმოქმედის ღვაწლს. ღირსი სერაფიმეს მსგავსად, ვალაამელი მოსაგრეც საღვთო წერილისა და მსოფლიო ეკლესიის წმიდა მამების ნაწერების ღრმა და საფუძვლიანი ცოდნით გამოირჩეოდა.

ვალაამზე თხუთმეტწლიანი მოღვაწეობის შემდეგ უფალმა წმიდა გერმანეს მოციქულებრივი ღვაწლისკენ მოუწოდა და ჩრდილოეთ ამერიკაში გაგზავნა ალასკის ნაკლებდასახლებული, მკაცრი მხარისა და მისი მიმდებარე კუნძულების წარმართი მოსახლეობის გასანათლებლად. ამ მიზნით 1793 წელს შეიქმნა სასულიერო მისია. მის ხელმძღვანელად დაინიშნა არქიმანდრიტი იოასაფი (ბოლოტოვი), ვალაამის მონასტრის ბერი. მისიის თანამშრომლებს შორის კიდევ ხუთი ვალაამელი მამა იყო და მათ შორის - ღირსი გერმანეც.

კუნძულ ვადიაკზე ჩასული მისიონერები დაუყოვნებლივ შეუდგნენ ტაძრის მშენებლობას და ქადაგებას. ახალ სამოღვაწეო ადგილას მამა გერმანე თავდაპირველად საცხობში აღასრულებდა მორჩილებას და მისიის სამეურნეო ნაწილს განაგებდა.

1799 წელს, ქარიშხლის დროს არქიმანდრიტი იოასაფი თანამგზავრებთან ერთად ოკეანეში დაიღუპა. ცოცხლად გადარჩენილ მისიონერთა დასახმარებლად 1804 წელს მხოლოდ ერთი ბერი - მღვდელ-მონაზონი გედეონი გაგზავნეს ალექსანდრე ნეველის ლავრიდან. 1807 წელს მამა გედეონმა საბოლოოდ დატოვა მისიონერთა ბანაკი და მთელი პასუხისმგებლობა დააკისრა ღირს გერმანეს, რომელიც აღსასრულამდე მინდობილი მისიის სულიერი მამა და მოძღვარი იყო და ერთგულ დარაჯად ედგა პირმეტყველ ცხოვართა სულებს. ნეტარ მამას ჯერ მღვდელ-მონაზვნად, შემდეგ კი არქიმანდრიტად უპირებდნენ კურთხევას, მაგრამ მან თავმდაბლობის გამო უარი განაცხადა და უბრალო ბერად დარჩა.

ღირსი გერმანე ჭეშმარიტად კეთილ მწყემსად მოევლინა ადგილობრივ მოსახლეობას. ღირს მამას წინასწარ განეცხადა თავისი აღსასრულის დრო და დაიბარა, როგორ დაეკრძალათ. 1837 წლის 13 დეკემბერს მან მოწაფეებს სთხოვა, ხატების წინ სანთლები დაენთოთ, „საქმე მოციქულთას“ კითხვა დააწყებინა და მშვიდად შეჰვედრა სული უფალს. ამ დროს წმინდანი ოთხმოცდაერთი წლისა იყო.

## ლიტერატურა
*„წმიდანთა ცხოვრება“, ტომი III, თბილისი, 2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ღირსი გერმანე ალასკელი (+1837) – orthodoxy.ge

კატეგორია:XIX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები

კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
თერგვისი (ნასოფლარი)

**თერგვისი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდ. ტილიანას აუზში. 

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ სოფელს არ იცნობენ. ისტორიულ დოკუმენტებში XVIII საუკუნის 80-იანი წლებიდან გვხვდება დერგვისის ფორმით. 1782 წლის ერთ-ერთი დოკუმენტის მიხედვით, რომელიც სოფელ ნაბახტევის აღწერას წარმოადგენს, დერგვისში მდებარეობს ფაფაკერაშვილის მიწის ნაკვეთი. დოკუმენტში ნათქვამია: 

დოკუმენტით არ ჩანს, რომ ამ დროს დერგვისი (თერგვისი) დასახლებული პუნქტია. 

XX საუკუნის 40-იან წლებში მოსახლეობა გადაასახლეს ახალციხის მხარეში და სოფელიც მოიშალა. აქ სახლობდნენ გვარები: გელაშვილი, გოგალაძე, ლომიძე, ტეფნაძე, ღამბაშიძე...

## ლიტერატურა
* *ლაცაბიძე თ.,* ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 16, 22 აპრილი, 2019, გვ., 3
* *ლაბაძე ჯ.,* ტილიანას ხეობის სოფლების ისტორია, მასალები საქართველოს სოფლების ისტორიისათვის, ტ. IV, თბილისი, 2022

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ლომისა (ნასოფლარი)

**ლომისა** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. მდებარეობდა მდინარე ჭერათხევის ზემო წელში, ხაშურისა და საჩხერის მუნიციპალიტეტების საზღვარზე.  

ვახუშტი და იოანე ბატონიშვილები ამ ნასოფლარს არ იცნობენ, არც ისტორიულ და ეკონომიკური ხასიათის ძეგლებში გვხვდება. 1886 წლის აღწერით, ლომისაში 6 კომლი მოსახლეა (27 კაცი და 14 ქალი, სულ 41 კაცი). მოსახლეობა, ეროვნული შემადგენლობის თვალსაზრისით, მთლიანად ქართულია. 

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 18, 6 მაისი, 2019, გვ., 4

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
გორათი

**გორათი** — ნასოფლარი დღევანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე. ამჟამად ხაშურის ერთ-ერთი
უბანი, მდებარეობს ქალაქის დასავლეთით.

## ისტორია 
პირველი ისტორიული დოკუმენტი, რომელშიც გორათი, როგორც დასახლებული პუნქტი გვხვდება, 1700 წლით თარიღდება. ეს დოკუმენტი წარმოადგენს ერეკლე I ნაზარალიხანის ბრძანებას ხაშურლებისა და გორათელებისადმი. ერეკლე I აფრთხილებს გორაელებს (ასე
არიან მოხსენებული გორათელები დოკუმენტში) ხაშურელებთან ერთად, რომ აღარ შეაწუხონ სურამლები.

რუისის სამწყსოს 1715 წლის დავთრის მიხედვით, აქ ოთხი კომლია, კერძოდ, ნათიშვილი (2), ღონენაშვილი და ზაუტაშვილი.

გორათი 1728 წელს თბილისის ვილაიეთის დიდ დავთარში წარმოდგენილია 18 კომლით. აქ დასახლებულია ერთი აზნაური. აქვეა სახასო მამულები, ვენახი. არის ერთი თვალი წისქვილი, რომლის წლიურის გადასახადი 120 ახჩაა. გადასახადების საერთო რაოდენობა კი 9590 ახჩას შეადგენს.

1793 წლით დათარიღებულ მიწის ნასყიდობის სიგელში ნათქვამია:  როგორც სიგელის ნაწყვეტიდან ჩანს, გორათში მამულები იტრიელ ჩხეიძეებს ეკუთვნოდათ, რაც სხვა დოკუმენტებითაც დასტურდება.

გორათი და აქ მდებარე გორა ძველი ნამოსახლარიცაა, ხაშური-ბორჯომის რკინიგზის ხაზის გაყვანის დროს, XIX საუკუნის 90-იან წლებში, აქ აღმოჩნდა არაერთი საყურადღებო არქეოლოგიური ნივთი. ამასთან დაკავშირებით 1895 წლის 4 იანვარს გაზეთი „ივერია“ წერდა:

ბოლო პერიოდში გორთში საფლავების გაჭრის დროს აღმოჩნდა ბრინჯაოს საბრძოლო და სამეურნეო იარაღები (შუბის პირი, სატევარი, ქვაბი და სხვ.), რომელიც თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლო საუკუნეებითა და I ათასწლეულის დასაწყისით. შეიმჩნევა
სამეურნეო ნაგებობების საძირკვლები და სხვა.

ვახუშტი ბატონიშვილი იცნობს გორათს და დატანილი აქვს რუკაზე. ასევე იცნობს იოანე ბატონიშვილიც, რომელიც აფიქსირებს მას, როგორც მოსახლე სოფელს.

გორათში მდებარეობს იოანე ღვთისმეტყველის სახელობის ეკლესია, რომელიც XV-XVI საუკუნეებით თარიღდება.

## ლიტერატურა
* ლაცაბიძე თ., ხაშურის მუნიციპალიტეტის ისტორია ტოპონიმებში, გაზ., „ხაშურის მოამბე“, № 14, 8 აპრილი, 2019, გვ., 6

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები