open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვერნიკეს არე

**ვერნიკეს არე** — ტვინის ზონა. წარმოადგენს ცერებრალური ქერქის მეტყველებასთან დაკავშირებული ორი ნაწილიდან ერთ-ერთს (მეორე არის ბროკას არე). მონაწილეობს წერილობითი და სამეტყველო ენის წარმოებაში. 

ვერნიკეს არე მდებარეობს ბროდმანის რეგიონ 22-ში, დომინანტურ ცერებრალურ ნახევარსფეროში. დომინანტური ნახევარსფერო მარცხენაა  მემარჯვენე  ინდივიდების 95% -ში, ხოლო მემარცხენეთა შემთხვევაში — 60%-ში. 

ბროკას წილის მსგავსად, ვერნიკეს წილიც იმ ავადმყოფების აუტოპსიის საშუალებით აღმოაჩინეს, ვისაც მეტყველების პრობლემები ახასიათებდათ. გერმანელ ნევროლოგ კარლ ვერნიკეს ჰყავდა პაციენტი, რომელსაც საკმაოდ კარგად შეეძლო ლაპარაკი, მაგრამ ვერ იგებდა სხვის ნათქვამს. პაციენტის გარდაცვალების შემდეგ, ვერნეკემ საფეთქლის წილის ზედა ნაწილში იპოვა დაზიანება. მან სწორად ივარაუდა, რომ ხსენებული ზონა პასუხისმგებელი იყო ნათქვამის სწორად გააზრებაზე. ამ ტიპის აფაზია ცნობილია როგორც ვერნიკეს აფაზია, ან აღქმადი აფაზია. 

იმისდა მიუხედავად, რომ ბროკასა და ვერნიკეს არეები სხვადასხვა წილშია, ისინი საკმაოდ ახლოს არიან ერთმანეთთან. მათ აკავშირებს ნერვების ტრაქტი, რომელსაც *arcuate fascilicus* ეწოდება, ასევე ახლახან აღმოჩენილი სხვა ტრაქტი. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ენა
კატეგორია:ნევროლოგია
კატეგორია:აფაზია
კატეგორია:ტვინი
ზურაბ აბაშიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გრდემლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ზურაბ აბაშიძე — დიპლომატი. ქართული ენციკლოპედიის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის მთავარი რედაქტორი
*ზურაბ აბაშიძე — საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრი
რუსტამ ემომალი

**რუსტამ ემომალი** (, ); დაბადების სახელი **რუსტამ ემომალის ძე რაჰმონოვი** () დ. 19 დეკემბერი 1987, დანღარა, კულიაბის ოლქი, ტაჯიკეთის სსრ, სსრკ) — ტაჯიკი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, ტაჯიკეთის ეროვნული ასამბლეის (პარლამენტის ზედა პალატის) თავმჯდომარე 2020 წლის 17 აპრილიდან. ქალაქ დუშანბეს მერი 2017 წლის 7 აპრილიდან. ტაჯიკეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ემომალი რაჰმონის უფროსი შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ტაჯიკი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დუშანბეს მერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გურო

**გურო**, ნამდვილი სახელი და გვარი — ივანე (ოვანეს) ბოგდანის ძე გასპარიანი (დ. 1907, თბილისი, — გ. 9 აგვისტო, 1984, იქვე) — მხატვარ-სატირიკოსი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1965).

1924 წლიდან თანამშრომლობდა სხვადასხვა ჟურნალ-გაზეთთან („რაბოჩაია პრავდა“, „ზარია ვოსტოკა“, „პრავდა“, „ნიანგი“, „დროშა“). ქმნიდა პოლიტიკურ კარიკატურებს, მეორე მსოფლიო ომის წლებში — ანტიფაშისტურ ფურცლებსა და პლაკატებს. დაასურათა ქართველ მწერალთა ნაწარმოებები: კონსტანტინე ლორთქიფანიძის „კოლხეთის ცისკარი“, დავით ბაქრაძის „გმირთა სისხლით“ და სხვ. გააფორმა ბორის პასტერნაკის ლექსების კრებული საქართველოს შესახებ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
გურული ფერხული

**გურული ფერხული** — ძველი ქართული (გურული) ხალხური ცეკვა, ორსართულიანი ფერხული. თავდაპირველად ასრულებდნენ მხოლოდ მამაკაცები, მოგვიანებით ქალებიც, თუმცა ამით ცეკვის ფორმა და შინაარსი არ შეცვლილა, იგი კვლავ ორსართულიანია (ქალები გარს უვლიან ორსართულიან წრეს). ფერხული ორპირულია და სამი ნაწილისაგან შედგება: ნელი, აჩქარებული და ჩქარი. იგი სრულდება ორპირული სამხმიანი სიმღერის თანხლებით. სიმღერა, თავის მხრივ, 2 ნაწილისაგან შედგება: პირველი სრულდება ზომიერი ტემპით, მეორე — სწრაფით. აგებულია მოკლე განმეორებად ფრაზებზე. მუსიკალური ზომა 4/4. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
ილია ნაკაშიძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ილია ნაკაშიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ილია ნაკაშიძე — მწერალი, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე
*ილია ნაკაშიძე — საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრი 
## იხილეთ აგრეთვე
*ნაკაშიძე
ლეონტი როგოზინსკი

**ლეონტი ეგნატეს ძე როგოზინსკი** (; დ. 1864, კიევი — გ. 15 აპრილი, 1904) — რუსი ფოტოგრაფი. მოღვაწეობდა ვლადიკავკაზში.

## ბიოგრაფია
ლეონტი როგოზინსკი დაიბადა კიევში 1864 წელს და წარმოადგენდა პოდოლსკის გუბერნიის წარჩინებულ გვარს. მისი მამა ეგნატე სამხედრო მოხელე იყო, დედა — მარია გორბაჩოვა. 1880-იან წლებში, ოცი წლის ასაკში ლეონტი თავის უმცროს ძმასთან, იოსებთან ერთად ვლადიკავკაზსში გადავიდა. იოსები აფთიაქარი, ხოლო ლეონტი — ფოტოგრაფი გახდა. 1889 წლის 18 თებერვალს ლეონტიმ გახსნა ფოტოსალონი ალექსანდროვსკის გამზირზე ლადიჟინსკის სახლში. ოთხი წლის შემდეგ, 1893 წელს ლეონტიმ გახსნა მისი მეორე ფოტოსალონი „ფოტოგრაფიული ამხანაგობა“ («Фотографическое Товарищество») ბოკოვის სახლში. დაახლოებით იმ პერიოდში დაოჯახდა და ოჯახთან ერთად ვოზდვიჟენსკის ქუჩაზე გადავიდა საცხოვრებლად, სადაც ცხოვრობდა სიცოცხლის ბოლომდე.

1897 წელს პირველი რუსეთის საყოველთაო აღწერაში მონაწილეობის გამო დაჯილდოვდა წმინდა სტანისლავის მესამე ხარისხის ორდენით. 

1894 წელს გახდა სტატისტიკის კომიტეტის ნამდვილი წევრი და გ. ვერტეპოვთან ერთად იმოგზაურა კავკასიაში, რათა ფირზე აღებეჭდათ იმდროინდელი ხალხის ყოფა. მოიარეს ოსეთი, ინგუშეთი და ჩეჩნეთი. იმავე წელს გამოჩენილმა ფოტოგრაფმა მონაწილეობა მიიღო პარიზის გამოფენში, სადაც „კავკასიის ხედებში“ მედლით დაჯილდოვდა. ორი წლის შემდეგ კი რუსეთის სამეწარმეო-სამხატვრო გამოფენაზე, ალბომისთვის „კავკასიის ხედები და ტიპები“ მიიღო ვერცხლის მედალი.

ლეონტი როგოზინსკი გარდაიცვალა 1904 წელის 15 აპრილს.

## ლიტერატურა
*Вертепов Г.А. «В горах Кавказа»

## რესურსები ინტერნეტში
*Зура Итсмиолорд, Листая старые альбомы. Леонтий Рогозинский
*Фотографы Владикавказа - Леонтий Рогозинский

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აპრილი
კატეგორია:ვლადიკავკაზის ფოტოგრაფები
გურნათელი

**გურნათელი** — დასახლებული პუნქტი ისტორიულ შავშეთში, ამჟამად თურქეთის ტერიტორიაზეა (ახლანდ. სოფ. სუსუზი, ართვინის პროვინცია). სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტყიან ბორცვზე, შემორჩენილია მომცრო დარბაზული ეკლესია, რომელიც 1904 წელს ნახა და აღწერა ნიკო მარმა. უხეშად დამუშავებული ქვით ნაგები და უდეკორო ეკლესიის კონქი და სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი იმ დროისათვის უკვე ჩამონგრეული იყო. ეკლესიის მიდამოებში მარმა იპოვა მოწითალო ქვის დაზიანებული სტელა, რომლის სამ წახნაგზე გამოკვეთილი იყო ჯვრები, ხოლო მეოთხეზე — წრე. მეორე ასეთივე სტელა XIX საუკუნეში გურნათლიდან გადაიტანეს სათლელ-რაბათის სომხური ეკლესიის ეზოში. ამჟამად ორივე სტელა დაკარგულია. 

პავლე ინგოროყვას აზრით გურნათელი უნდა იყოს იგივე გუნათლე, სადაც გრიგოლ ხანძთელმა IX საუკუნის პირველ მეოთხედში აზნაურ გაბრიელ დაფანჩულის დახმარებით დააარსა დედათა მონასტერი („გუნათლის ვანი“). სხვა მოსაზრებით (დ. კლდიაშვილი) გუნათლე კლარჯეთში შემორჩენილი ნუკას საყდარია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თურქეთის ტერიტორიაზე
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ტიხო ბრაჰე

**ტიხო ბრაჰე** (, ; დ. 14 დეკემბერი, 1546 — გ. 24 ოქტომბერი, 1601) — დანიელი ასტრონომი. 1572 წელს კასიოპეას თანავარსკვლავედში დააკვირდა და აღწერა ახალი ვარსკვლავის ანთება. კოპენჰაგენის მახლობად, ერესუნის სრუტეში მდებარე კუნძულ ვენზე დააარსა ურანიბორგის ობსერვატორია, აღჭურვა თავისივე ხელმძღვანელობით დამზადებული საუკეთესო ხელსაწყოებით და ხელმძღვანელობდა მას 1576-1597 წლებში. აქ 21 წლის მანძილზე ბრაჰე აკვირდებოდა ვარსკვლავებს, პლანეტებსა და კომეტებს და დიდი სიზუსტით განსაზღვრა მათი მდებარეობა ცაზე. ესაა მისი მთავარი დამსახურება. გარდა ამისა, მთვარის მოძრაობაში ბრაჰემ ორი უთანასწორობა აღმოაჩინა (წლიური უთანასწორობა და ვარიაცია); დაამტკიცა, რომ კომეტები ციური სხეულებია, რომლებიც დედამიწიდან მთვარეზე უფრო შორს არიან. შეადგინა რეფრაქციის ცხრილები. ბრაჰემ არ ცნო სამყაროს ჰელიოცენტრული სისტემა და მის ნაცვლად შემოიტანა ახალი სისტემა, რომელიც პტოლემესა და ნიკოლოზ კოპერნიკის სისტემათა ნარევი იყო (მზე ბრუნავს სამყაროს ცენტრში მდებარე დედამიწის გარშემო, ხოლო პლანეტები — მზის გარშემო). 1597 წელს ბრაჰე იძულებული გახდა დანიიდან გერმანიაში გადასახლებულიყო, ორი წლის შემდეგ კი პრაღაში გადავიდა, იქ მისი თანაშემწე იყო იოჰანეს კეპლერი. ბრაჰეს სიკვდილის შემდეგ კეპლერს დარჩა მისი დაკვირვებების შედეგები, რომელთა საფუძველზე დაადგინა პლანეტების მოძრაობის კანონები. კოპერნიკისგან განსხვავებით, ტიხო ბრაჰე იყო უპირველეს ყოვლისა, ასტრონომიული მოვლენების ვირტუოზული დამკვირვებელი: გააუმჯობესა დაკვირვებისა და გაზომვების ტექნიკა და სიზუსტის მაღალ დონეს მიაღწია; დააპროექტა და შექმნა უფრო დიდი ზომის ახალი ხელსაწყოები, უფრო მდგრადი და გაუმჯობესებული გრადუირებით.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1546
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1601
კატეგორია:დანიელი ასტრონომები
მანიფესტი

სიტყვა **მანიფესტი** () გამოიყენება შემდეგი მნიშვნელობებით:

1. უმაღლესი ხელისუფლების წერილობითი მიმართვა მოსახლეობისადმი განსაკუთრებული მნიშვნელობის მქონე მოვლენის გამო.

2. პოლიტიკური პარტიის, საზოგადოებრივი ორგანიზაციის ან გარკვეულ პირთა ჯგუფის მიერ შედგენილი წერილობითი საპროგრამო მიმართვა. 

3. რომელიმე ლიტერატურული ან ხელოვანთა ჯგუფის შემოქმედებითი პრინციპების წერილობითი გადმოცემა.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:ტერმინები
ბოზდაღი

**ბოზდაღი** () — ქედი აზერბაიჯანში. გაწოლილია კავკასიონის სამხრეთი კალთის პარალელურად, მტკვრის მარჯვენანაპირეთში. სიგრძე დაახლოებით 60 კმ. ქედის აღმოსავლეთ ნაწილს კვეთს მდინარე მტკვარი, ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება მინგეჩაურის წყალსაცავი. მაქსიმალური სიმაღლე 524,4 მ. აგებულია ნეოგენური თიხებით და ქვიშაქვებით. ფართოდაა განვითარებული თიხოვანი კარსტი და ბედლენდი. გაბატონებულია ნახევარუდაბნოს ლანდშაფტი. ჩრდილოეთის კალთები შემოსილია ღვიანებით. 1958 წელს ქედის კალთებზე შეიქმნა თურიანჩაის ნაკრძალი.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქედები
საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური

**საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური** (საქსტატი) — საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად სტატისტიკის წარმოებისა და სტატისტიკური ინფორმაციის გავრცელების მიზნით შექმნილი უწყება, რომელიც თავის საქმიანობას ახორციელებს დამოუკიდებლად. სამსახური შექმნილია „ოფიციალური სტატისტიკის შესახებ“ საქართველოს კანონის საფუძველზე.

## სტატისტიკის წარმოების ძირითადი პრინციპები: 
# მნიშვნელოვნობა, ობიექტურობა, საყოველთაო ხელმისაწვდომობა;
# პროფესიული სტანდარტებისა და ეთიკის დაცვა;
# ანგარიშვალდებულება და გამჭვირვალობა;
# სტატისტიკური მონაცემების მცდარი გამოყენების თავიდან აცილება;
# სტატისტიკური წყაროს არსებობა;
# კონფიდენციალურობა;
# საკანონმდებლო ბაზის საჯაროობა;
# ეროვნული კოორდინაცია;
# საერთაშორისო სტანდარტების გამოყენება;
# საერთაშორისო თანამშრომლობა.

## ძირითადი ფუნქციები 
# სტატისტიკის სფეროში ერთიანი პოლიტიკის შემუშავება და ტერიტორიულ და სტატისტიკის მწარმოებელ სხვა ორგანოებთან კოორდინირებული მუშაობის უზრუნველყოფა;
# სტატისტიკურ სამუშაოთა პროგრამის შემუშავება;
# სტატისტიკური სამუშაოების პროგრამის ფარგლებში განსაზღვრული სტატისტიკური საქმიანობა წარმოება, რომელიც მოიცავს:
#* სტატისტიკური კვლევების ჩატარებას;
#* ადმინისტრაციულ მონაცემთა დამუშავებას ექსკლუზიურად, სტატისტიკური მიზნით;
#* დაკვირვების ერთეულის შესახებ მონაცემთა დამუშავებას;
#* სტატისტიკური მონაცემების გამოქვეყნებასთან დაკავშირებული გრაფიკის შემუშავებას და მისი საჯაროობის უზრუნველყოფას;
#* გამოქვეყნებული გრაფიკის მიხედვით სტატისტიკური მონაცემების გავრცელებას და ყველა მომხმარებლისათვის მათი თანაბარი ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფას;
#* საერთაშორისო ანალოგების შესაბამისი სტატისტიკური მეთოდოლოგიისა და სტანდარტების შემუშავებას და მათი დანერგვის ხელშეწყობას;
# მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის ჩატარება;
# ყოველწლიური საქმიანობის ანგარიშის მომზადება;
# სტატისტიკის ტერიტორიული ორგანოების შექმნა და მათი სამოქმედო არეალების განსაზღვრა.

## ხელმძღვანელობა 
საქსტატს ხელმძღვანელობს აღმასრულებელი დირექტორი, რომელსაც ჰყავს ორი მოადგილე, რომელთა დაქვემდებარებაში შედის 11 სხვადასხვა დეპარტამენტი. აღმასრულებელი დირექტორი ასევე არის ორი სათათბირო ორგანოს — საბჭოს წევრი: ესენია საქსტატის საბჭო და მრჩეველთა საბჭო.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დემოგრაფია
ჰეშტეგი

**ჰეშტეგი** () — ნიშანი, რომელიც სოციალურ ქსელებში და ბლოგებში შეტყობინების თემებად დასაყოფად და გასავრცელებლად გამოიყენება.

ჰეშტეგი არის დათაგული სიტყვა, რომელსაც წინ უძღვის სიმბოლო #. ჰეშტეგით სიტყვა იქცევა აქტიურ ინტერნეტ-ბმულად და შესაძლებელს ხდის მოიძებნოს ამ ჰეშტეგის ქვეშ დათაგული სხვა პოსტები მთელი სოციალური ქსელის მასშტაბით.

მარკირების ეს მეთოდი პირველად ტვიტერში გაჩნდა და სწრაფადვე გავრცელდა სხვა სოციალურ ქსელებში.


კატეგორია:სოციალური ქსელები
კატეგორია:კოლექტიური ინტელექტი
კატეგორია:ცოდნის წარდგენა
კატეგორია:მეტამონაცემები
კატეგორია:სოციალური მედია
კატეგორია:ვებ 2.0
მოსაკრებელი

**მოსაკრებელი** — გადასახადის ერთ-ერთი სახეობა, სახელმწიფო ბიუჯეტში გადასახდელი თანხა, რომელსაც იხდიან ფიზიკური და იურიდიული პირები კანონით განსაზღვრული საქმიანობის განხორციელების და/ან სარგებლობის უფლების მინიჭებისთვის.

მოსაკრებლის გადახდა ხდება, აგრეთვე, სახელმწიფო ორგანოების მიერ გაწეული გარკვეული მომსახურებისთვის. საქართველოში მოსაკრებლების სახეებია: საბაჟო, სალიცენზიო და სანებართვო, სახელმწიფო სერტიფიკატის, სარეგისტრაციო, სახელმწიფო საექსპერტიზო მოსაკრებელი, სახელმწიფო ბაჟი და სხვა.

მოსაკრებლები შეიძლება იყოს საერთო-სახელმწიფოებრივი და ადგილობრივი.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:გადასახადი
კატეგორია:ფასწარმოქმნა
ლეოპოლდ ფონ ზახერ-მაზოხი

**ლეოპოლდ ფონ ზახერ-მაზოხი** ( დ. 27 იანვარი, 1836 — გ. 9 მარტი, 1895) — ავსტრიელი მწერალი და ჟურნალისტი. მისი სახელიდან მომდინარეობს ტერმინი მაზოხიზმი. ავტორია ნაწარმოებისა „ვენერა ქურქში“.

## ბიოგრაფია 
გრაცის უნივერსიტეტში სწავლობდა სამართალს, ისტორიასა და მათემატიკას. ამავდროულად იყო ავტორი და მთხრობელი რეალისტური რომანებისა, სადაც აღწერილია გალისიური და ებრაული საზოგადოებები („მადიარების ბოლო მეფე“, 1867; „გალიური მოთხრობები“, 1876; „პოლონელი ებრაელების ამბები“, 1886). 

ზახერ-მაზოხს სახელი ეროტიკულმა რომანებმა მოუხვეჭა („ვენერა ქურქში“, 1870; „ვენის მესალინები“, 1874; „ყალბი ყარყუმი“, 1873-1879; „სასტიკი ქალები“, 1907 გარდაცვალების შემდეგ), რომლებშიც აღწერილია პარაფილია, რომელიც მისთვის იყო დამახასიათებელი და რომელსაც მოგვიანებით, ფსიქიატრმა და ნევროლოგმა რიჩარდ ფონ კრაფტ-ებინგმა მაზოხიზმი უწოდა. მისმა მეუღლემ 1895 წელს ის მანჰაიმის ფსიქიატრიულ კლინიკაში მოათავსა, სადაც იმავე წელს გარდაიცვალა. ზოგი მეცნიერის აზრით, ლეოპოლდი 10 წლის შემდეგ გარდაიცვალა იმავე კლინიკაში. 

მისი პირადი ცხოვრება ცნობილი გახდა მხოლოდ მისი გარდაცვალების შემდეგ, როდესაც აურორა ფონ რუმელინმა (რომელზედაც იგი 1873 წელს დაქორწინდა და რომელიც მისი მეუღლე დაახლოებით 10 წლის განმავლობაში იყო) 1905 წელს გამოაქვეყნა მისი მოგონებები ვანდა ფონ ზახერ-მაზოხის ფსევდონიმით.  

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:დაბადებული 1836
კატეგორია:ავსტრიელი მწერლები
კატეგორია:ავსტრიელი ჟურნალისტები
კატეგორია:ბდსმ ლიტერატურა
კატეგორია:XIX საუკუნის ავსტრიელები
კატეგორია:ავსტრო-უნგრული მწერლები
კატეგორია:ეროტიკული ლიტერატურა
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ლვოვში დაბადებულები
ბაჟი

**ბაჟი** — სახელმწიფო გადასახადის ერთ-ერთი სახეობა. სახელმწიფოს მიერ დაწესებული ფულადი მოსაკრებელი. მისი გადახდა წესდება გარკვეული დოკუმენტის გაცემის, ასევე, გარკვეული საქონლის საზღვარგარეთ გატანის ან შემოტანისათვის. ასევე სახელმწიფო ბაჟის გადახდა ხდება სასამართლოში განსახილველი საქმის შეტანის წინ.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:სატვირთო გადაზიდვები
კატეგორია:გადასახადი
კატეგორია:საბაჟო საქმე
მაჟორიტარი

**მაჟორიტარი** — კანდიდატი, რომელიც მონაწილეობს მაჟორიტარული საარჩევნო სისტემით ჩატარებულ არჩევნებში. საქართველოს კანონმდებლობით, პარლამენტის, ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოს — საკრებულოს არჩევნებში მონაწილეობის მიზნით, შესაბამისი საარჩევნო კომისიის მიერ რეგისტრირებული, პარტიის/საარჩევნო ბლოკის, ხოლო ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში, აგრეთვე, ამომრჩეველთა საინიციატივო ჯგუფის მიერ საარჩევნო ოლქში წარდგენილი საქართველოს მოქალაქე.

მაჟორიტარი შეიძლება წარმოადგენდეს რომელიმე პოლიტიკურ პარტიას, ან იყოს უპარტიო. ამომრჩევლები დაყოფილნი არიან საარჩევნო ოლქებად გეოგრაფიული ზონების ან მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. გამარჯვებულია ის კანდიდატი, რომელიც ხმების უმრავლესობას მოაგროვებს თავის საარჩევნო ოლქში.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:არჩევნები
ნაფიცი მსაჯული

**ნაფიცი მსაჯული** — ხალხის წარმომადგენელი, რომელიც კანონით დადგენილი წესით უშუალოდ მონაწილეობს მართლმსაჯულების განხორციელებაში.

ნაფიცი მსაჯულები არ არიან იურისტები და მათ კომპეტენციაში არ შედის განსახილველი საქმის სამართლებრივი კუთხით შეფასება. მათ მხოლოდ, ბრალდების და დაცვის წამოყენებული არგუმენტების მოსმენის საფუძველზე, უნდა დაასკვნან, არის თუ არა ბრალდებული დამნაშავე. 

იმ ქვეყნებში, სადაც ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი მოქმედებს, გარკვეულ საქმეებზე სწორედ ნაფიც მსაჯულთა კრებულს (როგორც წესი, მათი რიცხვი არის თორმეტი) გამოაქვს ვერდიქტი ბრალდებულის ბრალეულობისა თუ უდანაშაულობის შესახებ. ბრალეულად ცნობის შემთხვევაში, განაჩენს ადგენენ და სასჯელს ნიშნავენ პროფესიონალი მოსამართლეები დამოუკიდებლად ან ნაფიც მსაჯულებთან ერთად.

საქართველოში ნაფიც მსაჯულთა ინსტიტუტი შემოღებულია 2010 წლიდან და რეგულირდება სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსის მიერ.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:სასამართლოები
ორპალატიანი სისტემა

მინი|400x400პქ|

**ორპალატიანი სისტემა** — სახელმწიფოს მართვის სისტემა, რომლის დროსაც ქვეყნის უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო ორი პალატისაგან შედგება. ბევრ ქვეყანაში ზემო პალატას შედარებით შეზღუდული, ქვედა პალატაში მიღებულ გადაწყვეტილებებზე ზედამხედველობისა და მათი დროებით შეჩერების უფლებები აქვს. გამონაკლისია შეერთებული შტატები, სადაც ორივე პალატას (სენატსა და წარმომადგენელთა პალატას) თითქმის თანაბარი უფლებები აქვს. ორ პალატას შორის კონფლიქტის შემთხვევაში, მომრიგებლის როლს ასრულებენ შემთანხმებელი, საერთო კომისიები.

ორპალატიანი საკანონმდებლო სისტემა ძირითადად ფუნქციონირებს ფედერაციული მოწყობის ქვეყნებში (აშშ, გერმანია, რუსეთი და სხვა), სადაც ზედა პალატაში წარმოდგენილნი არიან ფედერაციის სუბიექტების წარმომადგენლები, რომელთა რაოდენობა, ჩვეულებრივ, დამოკიდებული არ არის ფედერალური ერთეულის ტერიტორიასა და მისი მოსახლეობის რაოდენობაზე. ორპალატიან სისტემაში ზედა პალატები სხვადასხვა ქვეყანაში განსხვავებულია ერთმანეთისაგან როგორც დეპუტატების არჩევის წესის, ასევე ფუნქციების მიხედვით. ამ მხრივ ალბათ განსაკუთრებულად გამორჩეულია დიდი ბრიტანეთი, სადაც ზედა, ლორდთა პალატის წევრები არ აირჩევიან, არამედ ინიშნებიან, ან მემკვიდრეობით იღებენ მანდატებს.

## საქართველოს პარლამენტის სამომავლო მოწყობა 
საქართველოს კონსტიტუციის 37-ე მუხლის 1 ნაწილის თანახმად, საქართველოს მთელ ტერიტორიაზე საქართველოს იურისდიქციის სრულად აღდგენის შემდეგ პარლამენტის შემადგენლობაში იქნება ორი პალატა: რესპუბლიკის საბჭო და სენატი.

* რესპუბლიკის საბჭო შედგება პროპორციული წესით არჩეული წევრებისაგან. 
* სენატი შედგება აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკასა და საქართველოს სხვა ტერიტორიულ ერთეულებში არჩეული წევრებისა და საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დანიშნული 5 წევრისაგან. 

პალატების შემადგენლობას, უფლებამოსილებასა და არჩევის წესს განსაზღვრავს ორგანული კანონი.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:სახელმწიფოს მართვის ფორმა
გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

**გურჯაანის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მუზეუმი საქართველოში, ქალაქ გურჯაანში 1962-2008 წლებში. მდებარეობდა თავისუფლების ქუჩა №10-ში.

დაარსდა 1962 წელს თავად შალიკაშვილების ყოფილ მამულში. 1974 წელს მუზეუმი სხვა შენობაში გადავიდა. ინახებოდა 23 ათასამდე ექსპონატი, მ. შ. არქეოლოგიური მასალა (ქვის, ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს, ანტიკურ და ფეოდალურ ხანათა და სხვ. მასალები), ისტორიული დოკუმენტები, ფოტომასალა, ფერწერული ტილოები, ლითონმქანდაკებლობის ნიმუშები, ქანდაკება. სოფელ კარდანახში საბჭოთა კავშირის გმირის ვლადიმერ ბეროშვილის სახლში მუზეუმმა მოაწყო მისი ცხოვრებისა და საბრძოლო ისტორიის ამსახველი კუთხე. 2008 წელს მუზეუმი შეუერთდა საქართველოს ეროვნულ მუზეუმს. 2015 წელს საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გურჯაანის საცავის შენობა უსასყიდლოდ გადაეცა საქართველოს საპატრიარქოს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1962 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:გურჯაანი
ჯინ დეიჩი

**იუჯინ მერილ „ჯინ“ დეიჩი** (; დ. 8 აგვისტო, 1924, ჩიკაგო — გ. 16 აპრილი, 2020, პრაღა) — ამერიკელი ანიმატორი. 1955 წელს შეუერთდა ანიმაციურ სტუდიას United Productions of America (UPA), მოგვიანებით კი — Terrytoons-ს. მისი შექმნილია ისეთი პერსონაჟები როგორიცაა „ჯონ დორმატი“ (*John Doormat*), „კლინტ კლობერი“ (*Clint Clobber*), „გასტონ ლე კრაიონი“ (*Gaston Le Crayon*), „სიდნი“ (*Sidney*) და „ფუფლი“ (*Foofle*). 1958 წელს მისი თეატრალური მულტფილმი „სიდნის საოჯახო ხე“ (*Sidney’s Family Tree*, 1958) წარდგენილი იყო აკადემიის ჯილდოზე. ამავე წლის აგვისტოში დაითხოვეს Terrytoons-დან, რის შემდეგაც, 1960 წელს, პრაღაში (ჩეხოსლოვაკია) გადავიდა, რათა ემუშავა უილიამ ლ. სნაიდერთან ერთად. Metro-Goldwyn-Mayer-სთვის გადაიღო „ტომი და ჯერის“ 13 სერია, აგრეთვე *„Krazy Kat“* და „პოპაი“ (*Popeye*) King Features-სთვის და ოსკაროსანი „მუნრო“ (1961). მოგვიანებით შექმნა „ნუდნიკი“ (*Nudnik*), რომლის პერსონაჟიც დაფუძნებული იყო Terrytoons-ში მუშაობის დროს შექმნილ ფუფლზე (*Foofle*). სიცოცხლის ბოლომდე ცხოვრობდა პრაღაში, თავის მეუღლესთან, ზდენკასთან (ზდენასთან), ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში 
 (არქივირებული; 1 აგვისტო, 2015)
*

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:ამერიკელი ანიმატორები
კატეგორია:რეჟისორები ანბანის მიხედვით
მედია

**მედია** (მასმედია) — მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალებების ერთობლიობა, როგორიცაა ჟურნალ-გაზეთები, რადიო, ტელევიზია, კინო, ინტერნეტი, რეკლამა და ა.შ. მედიის მეშვეობით ხდება საზოგადოების რეგულარული ინფორმირება მიმდინარე პროცესებზე. თავდაპირველად მასობრივი კომუნიკაციის საშუალებების ანალოგად მიიჩნეოდა ტერმინი „პრესა“, რომელიც ბეჭდვით მედიას აღნიშნავდა. ეს ბუნებრივია, რამდენადაც ბეჭდვითი პრესა გაჩნდა XIX ს-ში, როდესაც სხვა ტიპის მედია-საშუალებები არ არსებობდა. მედიის შემდგომი განვითარება დაკავშირებულია სამეცნიერო-ტექნიკურ პროგრესთან.

მედიის სპეციფიკას შეადგენს სხვადასხვაგვარ აუდიტორიაზე ერთდროული ზემოქმედება, ასევე, ინფორმაციის გადაცემის სიხშირე და რეგულარულობა. თანამედროვე ეტაპზე მედია, მასობრივი კომუნიკაციის ტრადიციულ საშუალებებთან ერთად, მოიცავს უახლესი ტექნოლოგიის ფართო სპექტრს კომპიუტერების, ვიდეო საშუალებების, თანამგზავრული ტელევიზიისა და ინტერნეტის ჩათვლით.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

*
კატეგორია:სტიმულირება და მარკეტინგული კომუნიკაციები
გურჯაანის სახალხო თეატრი

**გურჯაანის სახალხო თეატრი** — თეატრი საქართველოში, ქალაქ გურჯაანში 1953-2007 წლებში.

დაარსდა 1953 წელს, როგორც გურჯაანის რკინიგზელთა კლუბის დრამატული წრე. 1956 წელს გადავიდა ახლად გახსნილ სარაიონო კულტურის სახლში და დასს სათავეში ჩაუდგა რეჟისორი იოსებ მებურიშვილი (ხელმძღვანელობდა 1968 წლამდე). პირველ სპექტაკლად წარმოადგინეს ა. ზარდიაშვილის პიესა „ლევან ბატონიშვილი“. 1959 წელს კოლექტივს სახალხო თეატრის სტატუსი მიენიჭა. 2007 წელს სახალხო თეატრმა შეწყვიტა ფუნქციონირება. 2011 წელს გურჯაანის მუნიციპალურ კულტურის ცენტრში დაარსდა თეატრალური დასი გ. გორხელაშვილის ხელმძღვანელობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს თეატრები
გურჯიბეგი

**გურჯიბეგი** — სოფელი ახლანდელ თურქეთის ტერიტორიაზე, არტაანის მტკვრის ზემო წელზე (სოფ. თეფესუიუ, არტაანის მახლობლად). სახელწოდება დაკავშირებულია მის მფლობელ ქართველ ბეგთან (თურქ. „გურჯი“ — ქართველი). პირველად იხსენიება „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“ (XVI ს.).

## ლიტერატურა
* ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგ. 3, თბ., 1958;

კატეგორია:არტაანის რაიონის სოფლები
რამაზ სილაგავა

**რამაზ სილაგავა** (დ. 13 აპრილი, 1999, მარტვილი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2018, 55 კგ), ჭაბუკებს შორის საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2016, 50 კგ), ახალგაზრდებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2017, 50 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* რამაზ სილაგავა  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ზურაბ სტურუა

**ზურაბ სტურუა** (დ. 8 ივნისი, 1959, თბილისი) — ქართველი მოჭადრაკე, საერთაშორისო დიდოსტატი (1991), საქართველოს ხუთგზის ჩემპიონი (1975, 1978, 1981, 1984, 1985). მსოფლიოს საჭადრაკო ოლიმპიადების მონაწილე (1992-2002), სენიორთა შორის ევროპის ჩემპიონი (2019, როდოსი, საბერძნეთი), სენიორთა შორის (50+) მსოფლიო ჩემპიონი (2022, ასიზი, იტალია). ერთადერთი ქართველი მოჭადრაკე, რომელმაც გარი კასპაროვის დამარცხება შეძლო.

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინერნეტში 
* ზურაბ სტურუა — ქართული სპორტი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლაშა ტვილდიანი

**ლაშა ტვილდიან**ი (დ. 12 მაისი, 1987) — ქართველი სპორტსმენი (ძიუდო). ჭაბუკებს შორის ევროპის ჩემპიონი (2003, ბაქო, აზერბაიჯანი). 

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ლაშა ტვილდიანი  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 12 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
ამირან სხიერელი

**ამირან სხიერელი** (დ. 21 იანვარი, 1941, ონი) — ქართველი სპორტსმენი (კალათბურთი), სსრკ ნაკრების წევრი (1961-1967),  სსრკ ჩემპიონი (1968), სსრკ ჩემპიონატის მესამე პრიზიორი (1965), სსრკ თასის მფლობელი (1969), ევროპის ჩემპიონი (1965, სსრკ ნაკრები),  თბილისის “დინამოს” მწვრთნელი (1973-1981), საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელი, ღირსების ორდენის კავალერი.

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ამირან სხიერელი — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 21 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი კალათბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს დამსახურებული მწვრთნელები
პოზიტრონი

**პოზიტრონი** ( და ; აღმნიშვნელი სიმბოლო — e^+) — დადებითი ელექტრული მუხტის მქონე ელემენტარული ნაწილაკი, ელექტრონის ანტინაწილაკი. პოზიტრონისა და ელექტრონის მასები (m_e) სპინები (S) ერთმანეთის ტოლია, ხოლო ელექტრული მუხტები (e) და მაგნიტური მომენტები (\mu_e) ერთმანეთის ტოლია აბსოლუტური სიდიდითა და ურთიერთსაწინააღმდეგოა ნიშნით [m_e=0.9109534(47)\cdot10^{-30} კგ, S=1/2 (პლანკის \hbar მუდმივას ერთეულებით), e=1.6021892(46)\cdot10^{-19} კ, \mu_e=1.00116596567(35) (ბორის მაგნეტონის ერთეულებით].

ელექტრონის ორი დადებითად დამუხტული „ორეულის“ არსებობის აუცილებლობა გამომდინარეობს დირაკის განტოლებიდან, რაზეც პ. დირაკმა 1931 წელს მიუთითა. 1932 წელს ასეთი ნაწილაკი კოსმოსური სხივების შემადგენლობაში ექსპერიმენტულად აღმოაჩინა კ. ანდერსონმა და მას „პოზიტრონი“ უწოდა. პოზიტრონი მონაწილეობს სუსტ და გრავიტაციულ ურთიერთქმედებაში. იგი ლეპტონების კლასს მიეკუთვნება. სტატისტიკური თვისებების მიხედვით პოზიტრონი ფერმიონია. იგი სტაბილური ნაწილაკია, მაგრამ ელექტრონთან ანიჰილაციის უნარის გამო ნივთიერებაში მოკლე ხანს არსებობს (მაგ. ტყვიაში პოზიტრონი ანიჰილაციას განიცდის საშუალოდ 5\cdot10^{-11} წმ-ის შემდეგ).

პოზიტრონი წარმოიქმნება თავისუფალ ელემენტარულ ნაწილაკთა ურთიერთგარდაქმნების დროს (მაგ. ეტა-მეზონის დაშლის პროცესში), გამა-კვანტით ელექტრონ-პოზიტრონის წყვილის წარმოქმნის შედეგად და ზოგიერთი რადიოაქტიული ბირთვის ბეტა-დაშლის დროს.

## იხილეთ აგრეთვე
*პოზიტრონული გამოსხივება

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* What is a Positron? 
* Website about positrons and antimatter
* Positron information search at SLAC
* Positron Annihilation as a method of experimental physics used in materials research. 
* Website about antimatter (positrons, positronium and antihydrogen). Positron Laboratory, Como, Italy
* Website of the AEgIS: Antimatter Experiment: Gravity, Interferometry, Spectroscopy, CERN
მეოთხე ხელისუფლება

**მეოთხე ხელისუფლება** — სიმბოლურად ასე უწოდებენ მასმედიას. ხელისუფლების დანაწილების პრინციპის მიხედვით, ნებისმიერი დემოკრატიული სახელმწიფოს ხელისუფლება იყოფა სამ შტოდ: საკანონმდებლო, აღმასრულებელი და სასამართლო ხელისუფლება. სამივე შტო არეგულირებს სახელმწიფოებრივ პრობლემატიკას და ერთმანეთის მიმართ კონტროლს ახორციელებს.

ამ სამეულის ურთიერთობისა და დამოკიდებულებების გარდა, ცალკე რგოლად ჩამოყალიბდა და განვითარდა თავისუფალი მასმედია, რომელსაც მისი გავლენისა და სოციალ-პოლიტიკურ პროცესებზე სერიოზული ზეგავლენის გამო, მეოთხე ხელისუფლებას უწოდებენ.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:ხელისუფლება
კატეგორია:ჟურნალისტიკა
კვერცხისებრი ყვითელი

**კვერცხისებრი ყვითელი**, *დამ ბერი* — ქლიავის ჯიში. მისი წარმოშობა გამოურკვეველია. ცნობილია მხოლოდ, რომ კვერცხისებრი ყვითელი ინგლისში კულტურაში იყო შემოტანილი ჯერ კიდევ XVII საუკუნეში. ძველი კულტურის გამო კვერცხისებრი ყვითელის ფარგლებში ცნობილია რამდენიმე ფორმა, როგორც საგვიანო, ისე ადრეულა და სხვა. საქართველოს რაიონებში ეს ჯიში დიდიხანია რაც შემოტანილია, მაგრამ ფართოდ არ არის გავრცელებული. გვხვდება ცალკე მდგომი ხეების სახით ქლიავის ნარგავებში.

ამ ჯიშის დადებით მხარეებს შეადგენს: მსხვილი ლამაზი ნაყოფი, უხვი მოსავლიანობა, გვიანი ყვავილობა. ნაყოფი იხმარება უმთავრესად საკონსერვო საქმეში, საკომპოტედ და ხილფაფის დასამზადებლად. უარყოფით მხარედ უნდა ჩაითვალოს ძლიერი დაზიანება სიდამპლით (*Monilia cinerea Pers*), რომელიც ხშირად ტოტებსაც აზიანებს, და დიდი მოთხოვნილება გარემო პირობებისადმი.

ხე ძლიერი ზრდისაა, ინვითარებს მომრგვალო ვარჯს; დატოტვა თხელი ახასიათებს. ფოთოლი ოვალური ფორმისაა, სქელი; ფირფიტის ზედაპირი ოდნავ შებუსვილია, ქვედაპირი ძლიერ შებუსვილია. ყვავილობს გვიან. მწიფდება აგვისტოს ბოლო რიცხვებში. ნაყოფი ძალიან მსხვილია (5,3🞩4,1 სმ), საშუალო მასა 54 გრამს უდრის. ნაყოფის ფორმა კვერცხისებრია. კანი ყვითელია, მრგვალი კანქვეშა მსხვილი თეთრი წერტილებით. რბილობი ღია ყვითელი ფერისაა თეთრი ძარღვებით, ნაზი, წვნიანი, კარგად გამოხატული სიმჟავით. კურკა ნახევრად ან მთლიანად თავისუფალია.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
მწვანე რენკლოდი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|მწვანე რენკლოდი
**მწვანე რენკლოდი**, *დიდი მწვანე რენკლოდი*, *ნამდვილი რენკლოდი*, *ინგლისური ქლიავი* — ძველი სამრეწველო ქლიავის ჯიში. უკვე XVII საუკუნეში იყო ფართოდ გავრცელებული იტალიაში, საფრანგეთსა და გერმანიაში. სახელწოდება „Reine Claude“ (რენკლოდი) ამ ქლიავის ჯიშს მიაკუთვნეს საფრანგეთის დედოფლის კლოდის სახელის აღსანიშნავად იმის გამო, რომ ეს ჯიში საფრანგეთში მის დროს (1494–1547 წლებში) შეიტანეს. სხვადასხვა ქვეყნებში ის სხვადასხვა სახელწოდებით გავრცელდა. საქართველოში უკვე დიდიხანია რაც შემოტანილია. ამჟამად მისი ნარგავობა ძალიან შემცირდა; ეს საუკეთესო სამრეწველო ჯიში აქ გვხვდება მხოლოდ ცალკეული ხეების სახით. კარგად ეგუება როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ საქართველოს რაიონების ბუნებრივ პირობებს.

ხე უფრო უკეთესად ვითარდება მძიმე და ტენიან, ვიდრე მშრალ და მსუბუქ ნიადაგზე. ახალგაზრდობაში ზომიერად ისხამს, შემდეგ კი უხვი მოსავალი ახასიათებს, რის გამოც ზოგჯერ ნაყოფი წვრილდება ხოლმე. მწვანე რენკლოდი ძველიდანვე ცნობილია, როგორც ქლიავის საუკეთესო საკომპოტე ჯიში, აგრეთვე დიდ ღირებულებას წარმოადგენს როგორც საუკეთესო გემოს მქონე სუფრის ჯიში. ამ ჯიშის უარყოფით მხარეებს შეადგენს: ტრანსპორტირებისადმი ცუდი გამძლეობა, ნაყოფის ადვილი დაზიანება სიდამპლითა და ნაყოფჭამიათი.

ხე ზომიერი ზრდისაა, მრგვალი გადაშლილი ვარჯით, დატოტვა თხელი აქვს. ფოთოლი წვრილია, ოვალური ფორმის, წაწვეტებული ბოლოთი. ფოთლის ფირფიტის კიდე ორმაგადაა დაკბილული: ფოთლის ზედაპირი მწვანე და გლუვია, ქვედა მხარე — მწვანე და შებუსვილი. ყვავილობის პერიოდი ადრეულა ახასიათებს. თვითსტერილი ჯიშია. საუკეთესო დამამტვერიანებელი ჯიშებია ანა შპეტი, ვიქტორია, ეკატერინე.

ნაყოფი საშუალო ზომისაა (3,6🞩3 სმ), საშუალო მასა 23 გრამს უდრის. მრგვალი ფორმისაა, ღარი განიერია და არაღრმა. კანი თხელია, მწვანე ფერის, ზევიდან გადაჰკრავს ძლიერი ცვილისებრი თეთრი ნაფიფქი, რის გამოც ნაყოფი მონაცრისფრო მწვანე შეფერვას იღებს. რბილობი მოყვითალო–მწვანე ფერისაა, რბილი კონსისტენციის, მდნარი, ძალიან ტკბილი, სიმჟავე სულ არ ემჩნევა, წვნიანია, სასიამოვნო სურნელით. კურკა ნახევრად სცილდება რბილობს, ნაყოფი მწიფდება დასავლეთ საქართველოში აგვისტოს დასაწყისში, ქართლში — აგვისტოს 20-იანი რიცხვებიდან.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
იტალიური უნგრულა

**იტალიური უნგრულა**, *ფელენბერგი*, *ფრანგული შავი ქლიავი* — ქლიავის ჯიში. წარმოშობილია იტალიაში. გერმანიაში შეიტანა ფილიპ ფონ ფელენბერგმა 1823 წელს და ამ სახელწოდებით გავრცელდა ფართოდ. ინგლისში ეს ჯიში ცნობილი იყო უკვე 1831 წელს. აქედან იტალიური უნგრულა გადადის ამერიკაში, სადაც სტანდარტულ ასორტიმენტშია შესული 1862 წლიდან. სოჭის საცდელი სადგურის დირექტორმა გარბემ ეს ჯიში აქ 1886 წელს შეიტანა, ფართოდ გავრცელდა და სამრეწველო ხასიათის კულტურად გადაიქცა. სოჭიდან ის გავრცელდა გაგრისა და სოხუმის რაიონებში. იტალიურმა უნგრულამ შავი ზღვის სანაპირო რაიონებში საუკეთესო ბუნებრივი პირობები ჰპოვა თავისი ზრდა-განვითარებისა და საუკეთესო ხარისხის ნაყოფის განვითარებისათვის. სხვა რაიონებში იტალიური უნგრულა გვხვდება ცალკეულ ხეებად და ეს ცალკე მდგომი ხეები აჩვენებენ, რომ იტალიურ უნგრულას ასეთივე კარგი პროდუქტი შეუძლია მოიცეს სხვა რაიონებშიც (გორის, დუშეთის, თბილისის, კასპის).

იტალიური უნგრულა დიდ მოთხოვნილებას უყენებს გარემო პირობებს. კარგად ვითარდება მხოლოდ ღრმა, ნოყიერ თიხნარ ნიადაგებზე. მოსავლიანობა დიდად მერყეობს აგროტექნიკურ ღონისძიებათა მიხედვით. მის მოსავალს ძლიერ ამცირებს სოკოვანი დაავადებები და მავნებლები. ხე ზომიერი ზრდისაა, ინვითარებს უსწორმასწორო მომრგვალო ვარჯს. იტალიური უნგრულას შტამი ხშირად იგრიხება. ფოთოლი მოგრძო ოვალური ფორმისაა. ფოთლის ფირფიტის ზედაპირი მუქი მწვანე და ბრჭყვიალაა. თვითფერტილი ჯიშია.

ნაყოფი კარგად იტანს ტრანსპორტირებას. მისგან უმთავრესად მზადდება ჩირი, „შავქლიავი“, რომელიც შეიცავს 5% შაქარს და საუკეთესო ხარისხის გამოდის; სჯობნის საზღვარგარეთ ცნობილ ფრანგულ და კალიფორნიის შავქლიავს. ნაყოფი მწიფდება სექტემბრის პირველ რიცხვებში (აფხაზეთი), გადასამუშავებლად იკრიფება გადამწიფებული ნაყოფი, ამის გამო მოსავლის მასობრივი დაკრეფა სექტემბრის ოციან რიცხვებში ხდება.

ნაყოფი ოვალური ფორმისაა, ღარი არ არის ღრმა, მსხვილია (4,3🞩3,6🞩3,7 სმ). ნაყოფის საშუალო მასა 41,3 გრამს უდრის. კანი სქელია, მოშავო ლურჯი ფერის, ზევიდან გადაჰკრავს ძლიერი ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მოყვითალო ფერისაა, მკვრივი, წვნიანი და ტკბილი. კურკა ადვილად სცილდება რბილობს, შეადგენს ნაყოფის წონის 3%-ს. იტალიური უნგრულას ჩირი მზადდება კურკიანად, ჩირის გამოსავალი ნედლი პროდუქციის დაახლოებით 24–25%-ს შეადეგენს.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ნანსის მირაბელი

**ნანსის მირაბელი** — ქლიავის ჯიში. საფრანგეთში ცნობილი იყო XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში. გავრცელებულია მეხილეობის ყველა ქვეყანაში. დიდი ხანია რაც საქართველოშია შემოტანილი, თუმცა უკანასკნელ წლებში ეს ჯიში გაიშვიათდა.

ხე არ იზრდება დიდი, მომრგვალო მოყვანილობის ხშირად დატოტვილი ვარჯი ახასიათებს. ფოთოლი წვრილია, ოვალური ფორმის, შებუსვილი როგორც ზედა, ისე ქვედა მხარეზე. ნაყოფი მწიფდება აგვისტოს ბოლო რიცხვებში. წვრილია (1,5🞩3,0 სმ), მრგვალი ფორმის. კანი მკვრივია, ყვითელი ფერის, მოწითალო წინწკლებით. რბილობი ყვითელი ფერისაა, მდნარი, ძლიერ ტკბილი. კურკა ადვილად სცილდება ნაყოფის ხორცს.

ნაყოფი უმთავრესად საკომპოტედ იხმარება.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
კირკე (ქლიავის ჯიში)

**კირკე** — ქლიავის ჯიში. წარმოშობილია ინგლისში და ატარებს სანერგის პატრონის გვარს, რომელმაც გაავრცელა ეს ჯიში. საქართველოს პირობებში იგი ხშირად გვხვდება ქლიავის სხვა ჯიშებს შორის, თითო-ოროლად დარგული. ახასიათებს მოსავლიანობა უხვი, კარგად ეგუება სხვადასხვა პირობას.

ხე ხასიათდება საშუალო ზრდით, მაღალი შენების გადაშლილი ვარჯით. ფოთოლი ოვალური ფორმისაა, სქელი, მუქი მწვანე ფერის. ყვავილობა საშუალო პერიოდისა აქვს. თვითსტერილი ჯიშია. საუკეთესო დამამტვერიანებლად ცნობილია მწვანე რენკლოდი და ეკატერინე.

ნაყოფი მსხვილია (4,4🞩4,0 სმ), საშუალო მასა 47 გრამს უდრის. ნაყოფის ფორმა მომრგვალოა. კანი სქელია, მუქი ლურჯი, მოწითალო ელფერით. გარედან გადაჰკრავს ძლიერი ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი ღია მწვანე ფერისაა, მკვრივი, ტკბილი, წვნიანი. მწიფდება სექტემბრის პირველ რიცხვებში.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
გრავიტონი

250px|thumb|ურთიერთქმედების მაგალითი
**გრავიტონი** კვანტური გრავიტაციის თეორიაში — ჰიპოტეტური, მასის არმქონე ელემენტარული ნაწილაკი, გრავიტაციული ზემოქმედების გადამტანი და გრავიტაციული ველის კვანტი. აღინიშნება სიმბოლო G-თი მას არ გააჩნია ელექტრული და სხვა სახის მუხტი (თუმცა გააჩნია ენერგია და ამიტომ მონაწილეობს გრავიტაციულ ურთიერთქმედებაში). უნდა გააჩნდეს სპინი 2 და პოლარიზაციის ორი შესაძლო მიმართულება. სავარაუდოდ, ყოველთვის მოძრაობს სინათლის სიჩქარით.

არ არსებობს გრავიტონების სრული კვანტური თეორია, ფარდობითობის ზოგად თეორიაში რენორმალიზაციის გადაუწყვეტი მათემატიკური პრობლემის გამო. სიმების თეორიაში, რომელიც ითვლება კვანტური გრავიტაციის თანმიმდევრულ თეორიად, გრავიტონი არის ფუნდამენტური სიმის მასის არმქონე მდგომარეობა.

ტერმინი „გრავიტონი“ შემოტანილ იქნა 1934 წელს საბჭოთა ფიზიკოსების დ.ბლოხინცევის და ფ.გალპერინის მიერ. 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოზონები
კატეგორია:სიმების თეორია
კატეგორია:ჰიპოთეტური ელემენტარული ნაწილაკები
კატეგორია:კვანტური გრავიტაცია
კატეგორია:ურთიერთქმედების გადამტანი ბოზონები
ონტარიო (ქლიავის ჯიში)

**ონტარიო** — ქლიავის ჯიში. გამოყვანილია იტალიაში. საქართველოში შემოტანილია XX საუკუნის შუა ხანებში. ამ ჯიშის მხოლოდ ახალგაზრდა ხეები გვხვდება საკოლექციო ნარგავებში.

ხე ხასიათდება ოვალური სიმეტრიული ვარჯით. ფოთოლი მსხვილია, უკუკვერცხისებრი ფორმის, მუქი მწვანე ფერის; ფოთლის კიდე დაკბილულია ბლაგვად. ყვავილობის პერიოდი ადრეული იცის. ჯიში საქართველოს პირობებში თვითსტერილია, მის საუკეთესო დამამტვერიანებლად ანა შპეტი ითვლება.

ხე ადრე შედის მსხმოიარობაში და უხვად ისხამს. საშუალო ხნის ერთი ხე იძლევა 30–35 კილოგრამ ნაყოფს. ამ ჯიშის დადებითი მხარეებია: უხვი მოსავლიანობა, ადრეულა სიმწიფე, მსხვილი და ლამაზი სუფთა ნაყოფი. ნაყოფიჭამია ნაკლებად აზიანებს ნაყოფს. მწიფდება ივლისის ბოლო რიცხვებში და აგვისტოს დასაწყისში (გორის რაიონი), ნაყოფი ხეზე მწიფდება არაერთდროულად, არამედ თანდათანობით, დაახლოებით 15 დღის განმავლობაში.

ნაყოფი კვერცხისებრი ფორმისაა, მსხვილი (4,5🞩4,3🞩4,1 სმ), საშუალო მასა 40 გრამს უდრის. ნაყოფის კანი სქელია, ღია მომწვანო-ყვითელი ფერის; ძირითად ფერზე ეტყობა უფრო მუქი მწვანე ფერის განიერი ზოლები. გარედან გადაჰკრავს თეთრი ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მომწვანო-ყვითელი ფერისაა. საშუალო სიმკვრივის, ნაკლებად წვნიანი, გადამწიფებისას ფხვიერი, მომჟავო-ტკბილი, სასიამოვნო გემოსი. კურკა რბილობს კარგად სცილდება და ნაყოფის წონის 3,5%-ს შეადგენს.

განსაკუთრებული მსხვილი და ლამაზი გარეგნობის ნაყოფის, უხვი მოსავლისა და გარემო პირობათა უარყოფითი მოქმედების წინააღმდეგ შედარებით კარგი გამძლეობის გამო ქლიავის ამ ჯიშს ფართო გავრცელების პერსპექტივა აქვს საქართველოს რაიონებში.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
პედრიგონი ჭრელი

**პედრიგონი ჭრელი** — ევროპული წარმოშობის ქლიავის ჯიში. საქართველოში შემოტანილია XX საუკუნის შუა ხანებში.

ამ ჯიშის დადებით მხარეებს შეადგენს: უხვი მოსავლიანობა, მშრალი ნიადაგებისადმი კარგად შეგუებულობა და სხვა ჯიშებთან შედარებით გვალვის უკეთ ატანა. ნაყოფი წვიმიან ამინდში არ სკდება. ხე ძლიერი ზრდისაა, ინვითარებს სუსტად შეფოთლილ თხელ ვარჯს.

ნაყოფი საშუალო, ზოგჯერ მსხვილი ზომისაა, მრგვალი ფორმის, ფუძესთან ოდნავ შებრტყელებული. ნაყოფის კანი თხელია. ძირითადი მომწვანო ფერი თითქმის არ ემჩნევა და შერჩენილია მხოლოდ დაჩრდილულ ადგილებზე. დარჩენილი ნაწილი შეფერილია წითლად; ემჩნევა უფრო მუქი წინწკლები. ზევიდან გადაჰკრავს ძლიერი თეთრი ცვილისებრი ნაფიფქი. მწიფდება აგვისტოს მეორე ნახევარში. რბილობი მომწვანო-ყვითელია, ნაზი, წვნიანი, ძალიან გემრიელი, მომჟავო-ტკბილი გემოსი. კურკა კარგად ეცლება რბილობს.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ჯეფერსონი (ქლიავის ჯიში)

**ჯეფერსონი** — ქლიავის ჯიში. გამოყვანილია ამერიკაში დაახლოებით 1725 წელს. მსხვილი, ლამაზი და მაღალი ხარისხის ნაყოფის გამო ეს ჯიში ფართოდ გავრცელდა ყველა ქვეყანაში. საქართველოს რაიონებშიც გვხვდება თითო-ოროლა ხე. ჯიში კარგად ეგუება გარემო პირობებს, მსხმოიარობა უხვი იცის.

ჯეფერსონი ქლიავის ჯიშებს შორის, როგორც მეტის-მეტად ეფექტიანი, ლამაზი და მსხვილნაყოფიანი ჯიში, ბაღის მოყვარულთა ასორტიმენტის ერთ–ერთი საუკეთესო ჯიშია. მისი გავრცელება ფართო საწარმოო მიზნებითაც დიდი ქალაქების ახლოს დასაშვებია.

ხე მძლავრი ზრდისაა, განიერი, ღია ვარჯით. ფოთოლი უკუკვერცხისებრია, სქელი; ზედაპირი ნაკლებად შებუსვილია. ქვედაპირი ძლიერ შებუსვილია. ახასიათებს ადრეული ყვავილობა. თვითსტერილი ჯიშია.

ნაყოფი მწიფდება სექტემბრის დასაწყისში. მსხვილია (4,4🞩3 სმ), საშუალო მასა 46 გრამს უდრის. ოვალური ფორმისაა, ოდნავ შევიწროებული ფუძისკენ. კანი მომწვანო-ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ადვილად სცილდება მწიფე რბილობს. რბილობი ყვითელი ფერისაა, მკვრივი, ნაკლებად წვნიანი, გემრიელი. კურკა ნახევრად თავისუფალია. გამოიყენება როგორც სუფრის ჯიში, მისგან მზადდება აგრეთვე კომპოტიც. ტენიან წლებში ნაყოფი ადვილად ზიანდება სიდამპლით.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
შინაური უნგრულა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ნაყოფები
**შინაური უნგრულა**, *ჩვეულებრივი უნგრულა* — ქლიავის ჯიში. გერმანიაში ცნობილი იყო უკვე XVIII საუკუნის დასაწყისიდან. ფართოდაა გავრცელებული პადოლიასა და ბესარაბიაში, სადაც ქლიავის კულტურისათვის საუკეთესო პირობებია მდინარე დნესტრის ნაპირებზე. კარგა ხანია, რაც საქართველოში ეს ჯიშია შემოტანილი, მაგრამ ფართო გავრცელება ვერ მიიღო. შინაურ უნგრულას დადებით მხარედ უნდა ჩაითვალოს უხვი მოსავლიანობა, მცირე მოთხოვნილება გარემო პირობებისადმი.

ხე საშუალო სიდიდისაა, მრგვალი, ხშირი ვარჯით. ფოთოლი წვრილია, უკუკვერცხისებრი ფორმის, თხელი წაწვეტებული ბოლოთი და შევიწროებული ფუძით. ფოთლის ფირფიტის კიდე წვრილად დაკბილული აქვს. ყვავილობა საშუალო პერიოდისა იცის.

ნაყოფი საშუალო ზომისაა (4,5🞩3🞩3,6 სმ), კვერცხისებრი ფორმის, საშუალო მასა 22,3 გრამს უდრის. ნაყოფის კანი თხელია, მოშავო ლურჯი ფერის, ზევიდან გადაჰკრავს ძლიერი ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მომწვანო-ყვითელია, მკვრივი, ძლიერ წვნიანი, მომჟავო-ტკბილი. კურკა წვრილია, თავისუფალი (არაა მიკრული რბილობზე). მწიფდება სექტემბრის შუა რიცხვებში. ნაყოფი კარგია გადასამუშავებლად: ჩირად, სამურაბედ, ხილფაფებად და სხვა.

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ქოჩორა კარიამა

**ქოჩორა კარიამა** () — ფრინველი კარიამასებრთა ოჯახისა. აქვს გრძელი, ძლიერი, წითელი ფერის ფეხები, ყვითელი თვალები და მოკლე ალისფერი ნისკარტი. მისი სხეულის სიგრძე კუდთან ერთად 75–90 სმ აღწევს, წონა დაახლოებით 1,5 კგ-ს. მამალი და დედალი ერთმანეთს ჰგვანან. აქვს წაგრძელებული სხეული, პატარა თავი და გრძელი კისერი. თვალების ირგვლივ ლურჯი რგოლები დაჰკრავს. თავი, კისერი და მკერდი მომკრთალო-მოყავისფროა, მუცელი მთლიანად თეთრი. კუდზე შავი ხაზები გასდევს, ბოლო — თეთრი ფერისაა. იკვებება ძირითადად მწერებით, წვრილი ხვლიკებითა და გველებით. გავრცელებულია აღმოსავლეთ და სამხრეთ ბრაზილიაში, აღმოსავლეთ ბოლივიაში, პარაგვაიში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ არგენტინასა და ურუგვაიში. დარბის სწრაფად, სისწრაფე 25 კმ საათში. მონოგამური ფრინველია.

## სქოლიო
კატეგორია:კარიამასნაირნი
ვოლდემარ პფაფი

**ვოლდემარ ბოგადნის ძე პფაფი** (; დ. ? — დაახლოებით 1900) — იურისტი, სამართლის დოქტორი. ოსეთის ისორიისა და კულტურის მკვლევარი. რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოების კავკასიის განყოფილების ნამდვილი წევრი.

## ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ლაიფციგისა (1857 წელს — ბაკალავრი, 1858 წელს — სამართლის დოქტორი) დერპტის (1862 წელს — კანდიდატი) უნივერსიტეტებში. 1859 წლის 30 იანვარს ნება დართეს ემუშავა საქსონის საჯარო ბიბლიოთეკის საერთაშორისო ფონდებზე იქ არსებული იურიდიული წიგნების აღსაწერად. მიუხედავად რომ რუსული არ იცოდა, მან მალევე აითვისა ენაც და საბიბლიოთეკო საქმეც. თანამშრომლობდა ჟურნალ „იურიდიჩესკი ვესტნიკთან“. 1863 წლის 19 დეკემბერს დაეთხოვა ბიბლიოთეკას. 1864 წლიდან ის სენატის მდივნის თანაშემწეა. 1866 წელს გამოაქვეყნა დისერტაცია, ნოვოროსიის კის უნივერსიტეტში „ძველი რომის ფორმალურ ხელშეკრულებებზე“ ლექციების წასაკითხად. მიუხედავად პფაფის მცდელობისა უნივერსიტეტის სენატმა მიიღო გადაწყვეტილება არ მიენიჭებინათ მისთვის პრივატ-დოცენტის წოდება და ლექციებზე დაშვების უფლება. აღნიშნული წარუმატებლობის შემდეგ ის დაინიშნა კერჩის გიმნაზიის მასწავლებლად. 1869-1870 წლებში, როგორც ვლადიკავკაზის რეალური გიმნაზიის ისტორიისა და გეოგრაფიის მასწავლებელმა ფეხით შემოიარა ჩრდილოეთისა და სამხრეთ კავკასიის მიმდებარე რეგიონები, იკვლევდა ოსების წეს-ჩვეულებებს. 

## ბიბლიოგრაფია
*Систематический каталог книг на русском языке Императорской публичной библиотеки по части правоведения, политических и статистических наук" (СПб., 1863)
*Обзор Отделения юриспруденции и наук политических Императорской публичной библиотеки. Статьи 1-я и 2-я.
*Замечания о законных ограничениях права взимания процентов (СПб., 1862); 
*Политическая экономия в приложении к правоведению (СПб., 1862); 
*Статистические материалы для определения общественного положения лиц, получивших образование в Дерптском университете в 1802-1852 годах (СПб., 1862); 
*Beitrage zur Lehre von den rechtlichen Folgen des Schweigens (Hannover, 1862); 
*Lehrbuch des rus-sischen Handelsrechts. Th.2. Wechselrecht (SPb, 1865); 
*Das Volksrecht der Osseten (Hannover, 1870); 
*Народное право осетин (Тифлис, 1871); 
*Путешествие по ущельям Северной Осетии (Тифлис, 1871); 
*Материалы для древней истории осетин (Тифлис, 1872); 
*Описание путешествия в Южную Осетию, Дячу, Большую Кабарду и Дигерию //Сб. сведений о Кавказе. Т. 2. Тифлис, 1872; 
*Этнологические исследования об осетинах (Тифлис, 1872).

## ლიტერატურა
*Императорская публичная библиотека в эпоху перехода в ведомство Министерства народного просвещения. СПб., 1863; 
*Маркевич А. И. Двадцатипятилетие Императорского Новороссийского университета: Ист. зап. и акад. списки. Одесса, 1890; 
*Периодическая печать Кавказа об Осетии и осетинах. Вып. 2-4. Цхинвали, 1982-89.

## რესურსები ინტერნეტში
*Пфафф Вольдемар (Владимир Эммануилович) (Богданович)
*Пфаф В. Б., Сообщение В. Б. Пфаффа о своих изследованиях в Осетии, წგნ.: Известия Кавказского отдела ИРГО, т. 1, ст. 6-10, Тиф., 1872-1873г. 

კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
ბახანის დევის პინა

**ბახანის დევის პინა** (თასი) — არქეოლოგიური ძეგლი, აღმოაჩინეს დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბახანთან (მდ. გუდამაყრის არაგვის ხეობაში, ფასანაურიდან 8 კმ-ზე), თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. 1959 წელს შეისწავლა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ს. ბედუკაძე). დევის პინებიდან დღეისათვის მხოლოდ ერთი პინაა შემორჩენილი, რომელიც დაცულია ფასანაურის რესტორნის ეზოში. იგი შირიმის კვადრატული ფილაა (60 სმ × 60 სმ × 25 სმ), რომლის შუაში ამოკვეთილია კვადრატული ღრმული. გადმოცემით, ასეთი პინები ტაძართან იყო და რელიგიურ დღესასწაულებზე მათში მეწველ ძროხებს ჩაწველიდნენ ხოლმე, რაც დაკავშირებული იყო ნაყოფიერების კულტთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბედონის პირველი კოშკი

**ბედონის პირველი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონის განაპირას. თარიღდება X-XI საუკუნეებით. კოშკი ზურგიანია. ნაგებია ნატეხი ქვით. კოშკს ნახევარწრიული მოხაზულობის ზურგი მთისკენ აქვს მიქცეული, პირი — ხევსიკენ. დანგრეული კოშკის ქვედა სართულის დასავლეთი კედელი მოგვიანებით აღუდგენიათ და კოშკი სამლოცველოდ უქცევიათ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ბედონის მეორე კოშკი

**ბედონის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბედონში. განეკუთვნება XIII საუკუნეს. კოშკი გეგმით კვადრატულია, ნაგებია კარგად გათლილი ქვით. ძლიერ დაზიანებულია. შემორჩენილია მხოლოდ პირველი სართულის ნაწილი. კოშკის ქვედა ნაწილი მიწის დონიდან 4 მეტრის სიმაღლეზე მასიურია. პირველი სართულს შესასვლელის გარდა სხვა არქიტექტურული ელემენტი არ გააჩნია. სოფლის გარეთ, ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია ასეთივე კოშკის ნანგრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები