open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გია ქარსელაძე

**გია ქარსელაძე** (დ. 6 ივნისი, 1963, თბილისი — გ. 11 აპრილი, 1989, იქვე) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (25 წლის).

## ბიოგრაფია
გია ქარსელაძე დაიბადა 1963 წლის 6 ივნისს. დაამთავრა თბილისის №53 საშუალო სკოლა. 1981-1989 წლებში სწავლობდა თბილისის პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში კავშირგაბმულობის ფაკულტეტზე, შემდეგ გადავიდა არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მუშაობდა თბილისის სატყეო მეურნეობაში. 1987 წელს დაქორწინდა ირინა ზაქარეიშვილზე.

1989 წლის 9 აპრილს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევისთანავე, 11 საათზე იგორ როდიონოვმა კომენდანტის საათი გამოაცხადა. გაზეთ კომუნისტის ცნობით, „10 აპრილს ღამით ქალაქის პირველ საავადმყოფოში და და ქირურგიის ინსტიტუტში მოთავსეს სამი დაჭრილი ახალგაზრდა, რომელთაგან ერთის გადარჩენა ეჭვს იწვევს. როგორც ჩენთვის ცნობილია, მათ ჭრილობები მიიღეს კომენდანტის საათის დროს სამხედრო პატრულებთან მომხდარი კონფლიქტების შედეგად“. აღნიშნული შემთხვევა მოხდა კომენდანტის საათის გამოცხადებიდან დაახლოებით 2 საათში, როდესაც კაპიტანმა ლოხინმა ცეცხლი გაუხსნა ქალაქისკენ მანქანით მომავალ მანქანას, რომელშიც რამდენიმე ახალგაზრდა იჯდა. მგზავრთაგან მხოლოდ გიორგი ქარსელაძემ მიიღო სასიკვდილო ჭრილობა თავში, რომელიც 11 აპრილს მიღებული ტრავმის შედეგად თბილისის №1 საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს 16 აპრილს თბილისში საბურთალოს სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
გია
ვენერა მეტრეველი

**ვენერა მეტრეველი** (დ. 10 ოქტომბერი, 1943 — გ. 12 მაისი?, 1989, თბილისი) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
მუშაობდა თბილისის რკინიგზის საავადმყოფოში ექთნად. 9 აპრილის ღამეს რუსთაველზე მივიდა გაზით მოწამლული ხალხის დასახმარებლად და თავადაც გაზით მოიწამლა. 

ვენერა მეტრეველი, 12 მაისს გარდაიცვალა საავადმყოფოში. დაკრძალულია ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ალში. 

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990
* 9 აპრილი, გარდა მწუხარებისა, ეროვნული ამაღლების დღეცაა, გაზ. „ხაშურის მოამბე“, № 17, 28 აპრილი 2019 წელი, გვ., 5

## რესურსები ინტერნეტში
*ვენერა მეტრეველი-გვარამაძე (1943-1989) 
*ერთად და ცალ-ცალკე: იცნობდე 9 აპრილს საქართველოს შეწირულებს...
*ექთანი ვენერა მეტრეველი თავისუფლებისთვის - სოფელ ალიდან

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ვენერა
ელისო ჭიპაშვილი

მინი|ელისო ჭიპაშვილის საფლავი
**ელისო ჭიპაშვილი** (დ. 1964.

1989 წლის 9 აპრილს, ელისო ჭიპაშვილი რუსული „სპეცნაზის“ მიერ ჰაერში გაშვებულმა მომწამვლელმა აირმა გაგუდა, მაშინ ის 6 თვის ფეხმძიმე იყო. ოჯახის წევრებმა დიდი ძებნის შემდეგ ელოსოს ცხედარს „არამიანცში“ მიაკვლიეს. ძმის სიტყვებით: „ძლივს ვიცანი, რადგან ჩემს დას მოგრძო სახე ჰქონდა და მომწამვლელი აირისგან სულ გასიებოდა, დამრგვალებოდა. დაჩეხესო — ასეთი ინფორმაციაც გაავრცელეს, მაგრამ ჭრილობა საერთოდ არ ჰქონია, აირით იყო გაგუდული.“ ელისოს დედა გარდაიცვალა ელისოს დასაფლავების წინა დღეს. დაკრძალეს 15 აპრილს თბილისში, დიღმის სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

ხარაგაულის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა მისი სახელი (იხ. ელისო ჭიპაშვილის ქუჩა).

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ელისო
ტყვარჩელის იტალიურ-ქართული კონცენსია

**ტყვარჩელის იტალიურ-ქართული კონცენსია** — ტყვარჩელის ქვანახშირის მოპოვების და მისი ეკონომიკური რესურსის გამოყენებას საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკისათვის დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. აზერბაიჯანის საბჭოთა რუსეთის ოკუპაციის შემდეგ, საქართველოს ისედაც არასტაბილურად მომარაგება სათბობი რესურსებითა და ნავთობით საბოლოოდ მოიშალა და შეწყდა. 

სატრანსპორტო საშუალებათა, განსაკუთრებით კი რკინიგზის ფუნქციონირებისათვის ქვანახშირს სასიცოცხლო მნიშვნელობა ჰქონდა. გარდა ამისა, ტყვარჩელის ქვანახშირის მარაგები და საექსპორტო პოტენციალი ქვეყნის ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესების წინაპირობა შეიძლება გამხდარიყო. ტყიბულის საბადო, რომელიც უკვე საშუალო დატვირთვით ფუნქციონირებდა, ბევრად ნაკლები ხარისხის ქვანახშირის მწარმოებელი იყო და მისი მარაგები ქვეყნის შიდა მოთხოვნებსაც ვერ აკმაყოფილებდა. დამოუკიდებლობის გამოცხადების დღიდან საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ცდილობდა ქვეყანაში მნიშვნელოვანი საგარეო ინვესტიციების მოზიდვას. 1920 წლის დასაწყისში იტალიის სავაჭრო-სამრეწველო მისია ეწვია საქართველოს საგარეო საქმეთა მინისტრის ყოფილი მოადგილის, კონტის, მეთაურობით. მისიამ საქართველოსთან მიაღწია სავაჭრო-სამრეწველო შეთანხმებას. 1920 წლის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის მინისტრი კონსტანტინე კანდელაკი ევროპაში გაემგზავრა მსხვილი ფინანსური რესურსების მოსაზიდად. 1920 წლის ბოლოს ტყვარჩელის ქვანახშირის საბადოების ექსპლუატაციის შესახებ შეთანხმება იქნა მიღწეული იტალიურ კონცესიასთან. 1921 წლის დასაწყისში კი შეთანხმება ოფიციალურად გაფორმდა. შეთანხმების თანახმად, იტალიურ კონცესიას ტყვარჩელის საბადოები 45-წლიანი ვადით გადაეცა. ხელშეკრულების თანახმად, კონცესიონერი ვალდებული იყო, მოპოვებული ნახშირიდან გარკვეული წილი უფასოდ მიეცა სახელმწიფოსათვის, ხოლო საჭიროების შემთხვევაში წარმოების 25 % თვითღირებულების ფასში მიეყიდა. 

წლებთან ერთად სახელმწიფოსათვის უფასოდ მიცემული ნახშირის მოცულობა იზრდებოდა და 20 წლის შემდეგ საერთო მოცულობის 20 %-ს შეადგენდა. ხელშეკრულების დადებიდან 30 წლის შემდეგ სახელმწიფოს კონცესიის გამოსყიდვის უფლება ენიჭებოდა. ხელშეკრულების თანახმად, კონცენსიის სარგებლობაში გადადიოდა საბადოსთან არსებული ინფრასტრუქტურა. მინისტრი კანდელაკი მიღწეულ შეთანხმებას საქართველოსათვის ეკონომიკური თვალსაზრისით ყველაზე მომგებიან გარიგებად აფასებდა, თუმცა ოპოზიციური პარტიები აპროტესტებდნენ „ხალხის სიმდიდრის“ უცხო კაპიტალისტებისათვის გადაცემას. დამფუძნებელ კრებაში კონცესიასთან დადებული შეთანხმების განხილვას ცხარე დებატები მოჰყვა, საბოლოო ჯამში, შეთანხმებას მხარი არ დაუჭირეს ესერებმა და ფედერალისტებმა, შეთანხმების პირობები მოიწონეს სოციალ-დემოკრატებმა და ეროვნულ-დემოკრატებმა.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
ზაირა კიკვიძე

მინი|ზაირა კიკვიძის საფლავი
**ზაირა კიკვიძე** (დ. 1928 — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი, 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
დედა სოფიო (ტიციან ტაბიძის და), მამა — აბელ კიკვიძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი.

დაამთავრა უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი და ა. რაზმაძის სახელობის მათემატიკის ინსტიტუტის ასპირანტურა. ერთხანს იყო უნივერსიტეტის უმაღლესი მათემატიკის კათედრის ასისტენტი, ხოლო 1961 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის კიბერნეტიკის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ თანამშრომლად.

ზაირა კიკვიძის მონაწილეობით დამუშავდა სახეთა გამოცნობის ორიგინალური მეთოდები და ალგორითმები, რომლებიც გამოყენებულია ინსტიტუტში შესრულებულ თემებში და დანერგილი იყო სხვადასხვა ორგანიზაციაში. იგი ავტორია ორმოცდაათამდე ნაშრომისა.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალეს 15 აპრილს თბილისში საბურთალოს სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ზაირა
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენის კავალრები
თამარ ჭოველიძე

მინი|თამარ ჭოველიძის საფლავის ქვა, კუკიის წმ. ნინოს ეკლესიაში
**თამარ ჭოველიძე** (დ. 14 დეკემბერი, 1972, თბილისი — გ. 9 აპრილი, 1989, იქვე) — სკოლის მოსწავლე, 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (16 წლის).

## ბიოგრაფია
თამარ ჭოველიძე დაიბადა 1972 წლის 14 დეკემბერს თბილისში. 1978 წლიდან სწავლობდა თბილისის 51-ე საჯარო სკოლაში. იყო ნათია ბაშალეიშვილის თანაკლასელი. 

1989 წლის 9 აპრილს (მაშინ ის იყო ) ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალულია თბილისში, კუკიის წმინდა ნინოს ეკლესიაში.

თბილისში ერთ-ერთი ქუჩა ატარებს მის სახელს (იხ. თამარ ჭოველიძის ქუჩა).

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*ერთად და ცალ-ცალკე: იცნობდე 9 აპრილს საქართველოს შეწირულებს...
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
თამარ
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სტატისტიკის ორგანო

**სტატისტიკის ორგანო** — საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სტატისტიკური სამსახური განვითარების ანალიზისათვის, რომლის შექმნა იმთავითვე დადგა დღის წესრიგში. „აგრარულ რეფორმასთან დაკავშირებული სტატისტიკის შედგენის“ შესახებ კანონპროექტის საკითხის განხილვა დაიწყო 1918 წლის 5 ნოემბერს საქართველოს პარლამენტში. იმავე წლის 15 ნოემბერს პარლამენტის მიერ მიღებული კანონით, მიწათმოქმედების სამინისტროსთან შეიქმნა სტატისტიკის დროებითი ბიურო. 

მისი საშტატო განრიგი თავდაპირველად განისაზღვრა შემდეგნაირად: გამგე და თითო-თითო სტატისტიკოსი, ინსტრუქტორი და კონტროლიორი. სტატისტიკის ბიუროს დაევალა: 1917 წლის საადგილმამულო და სასოფლო-სამეურნეო აღწერის მასალების მომზადება: მიწის ფონდის აღრიცხვა, მიწის ფონდის განაწილების ნორმების განსაზღვრა და სხვა. ამგვარად, საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში თავდაპირველად შეიქმნა სტატისტიკის სპეციალური სამსახური განსაზღვრული ფუნქციებით, დაფინანსებით, მაგრამ არა დამოუკიდებელი უწყების სახით, არამედ ერთ-ერთი სამინისტროს შემადგენლობაში. სტატისტიკური ორგანოს სტატუსის ამაღლების მიზნით, 1919 წლის 25 ივლისს დამფუძნებელმა კრებამ მიიღო კანონი „ცენტრალური სასტატისტიკო კომიტეტის დაარსების“ შესახებ, რომლის მიხედვით დაარსდა „რესპუბლიკის ცენტრალური სასტატისტიკო“ კომიტეტი. დამფუძნებელ კრებაზე დიდი კამათი გამოიწვია ამ ორგანოს დაქვემდებარების საკითხმა. იურიდიული და თვითმმართველობის, ასევე საფინანსო-საბიუჯეტო კომისიები და დამფუძნებელი კრების ცალკეული წევრები მოითხოვდნენ „კომიტეტის“ მთავრობის დაქვემდებარებაში ყოფნას, რაც „კომიტეტს“ მეტ თავისუფლებას მისცემდა. მიუხედავად ამისა, გადაწყდა, „კომიტეტის“ მიწათმოქმედების სამინისტროს დაქვემდებარებაში დატოვება. ეს მოტივირებული იყო აგრარული რეფორმის წარმატებით დასრულების მიზნით. დამტკიცებული „დებულების“ მიხედვით, სტატისტიკურ კომიტეტს განესაზღვრა სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის სტატისტიკური სამუშაოების წარმართვა. კომიტეტის თავმჯდომარეს ნიშნავდა და ათავისუფლებდა რესპუბლიკის მთავრობა. 

კომიტეტი ოთხი განყოფილებისაგან შედგებოდა: 
# საადგილმამულო, სასოფლო-სამეურნეო და ერობის სტატისტიკის; 
# შრომის და ვაჭრობა-მრეწველობის; 
# სატრანსპორტო და სასურსათო
# მცხოვრებთა და ქალაქთა სტატისტიკისა.

განყოფილებათა გამგეებს ნიშნავდა და ათავისუფლებდა მიწათმოქმედების მინისტრი სტატისტიკის კომიტეტის თავმჯდომარის წარდგინებით. სამსახურის სხვა მუშაკები ინიშნებოდნენ კომიტეტის თავმჯდომარის მიერ. ცენტრალური სტატისტიკური კომიტეტის საერთო ხელმძღვანელობას ახორციელებდა ცენტრალური სტატისტიკური საბჭო. მის შემადგენლობაში შედიოდნენ: თავმჯდომარე, მოადგილე, განყოფილებათა გამგეები, თბილისის სტატისტიკური სამსახურის წარმომადგენელი, რესპუბლიკის ერთობათა და ქალაქთა კავშირის მიერ არჩეული თითო წარმომადგენელი და|სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენელი. ამრიგად, დემოკრატიულ საქართველოში უკვე შეიქმნა დამოუკიდებელი ქვეყნისათვის აუცილებელი სტატისტიკური სამსახური, მაგრამ შეზღუდული უფლებებით და კომპეტენციით, რომელსაც არ გააჩნდა სოციალურ-ეკონომიკური ინფორმაციის მოპოვებისათვის რეალური მექანიზმები, განსაკუთრებით კერძო სექტორიდან. იმთავითვე ცხადი იყო არსებული სახით მისი მომავალი მუშაობის ნაკლებეფექტიანობა.

## ლიტერატურა 
*
 
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
მანანა ლოლაძე

მინი|მანანა ლოლაძის საფლავი
**მანანა ლოლაძე** (დ. 8 მარტი, 1955, თბილისი — გ. 9 აპრილი, 1989, იქვე) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (34 წლის. *შეცდომით გავრცელდა — 33 წელი*).

## ბიოგრაფია
მანანა ლოლაძე დაიბადა 1955 წლის 8 მარტს ქალაქ თბილისში. 

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალეს 15 აპრილს თბილისში, მუხათგვერდის სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

2019 წელს თბილისის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა მისი სახელი (იხ. მანანა ლოლაძის ქუჩა).

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
მანანა
მამუკა ნოზაძე

**მამუკა ნოზაძე** (დ. 31 ივლისი, 1967).

## ბიოგრაფია
მამუკა ნოზაძე დაიბადა 1967 წლის 31 ივლისს ლაგოდეხის რაიონის სოფელ ყარსუბანში. 1984 წელს დაამთავრა ლაგოდეხის რაიონის სოფელ ყარსუბნის საშუალო სკოლა და მუშაობა დაიწყო სოფელ ვარდისუბნის საკონსერვო ქარხანაში. 1986 წელს გაიწვიეს სავალდებულო სამხედრო სამსახურში ქალაქ ჩიტაში. 1988 წელს, სამხედრო სამსახურიდან დაბრუნების შემდეგ, სწავლა განაგრძო თბილისის საფინანსო-ეკონომიკურ ტექნიკუმში.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს.  დაკრძალეს 15 აპრილს ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფელ კართუბანში.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

მამუკა ნოზაძის სახსოვრად ლაგოდეხში ყოველ 9 აპრილს შეჯიბრება იმართება, მამუკაობა.

სოფელ კართუბნის ერთ-ერთი ქუჩა ატარებს მის სახელს (იხ. მამუკა ნოზაძის ქუჩა).

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990
* ნოზაძე გ., ნოზაძე ს., ნოზაძე ა. „ნოზაძეთა საგვარეულო“, თბ., 2015

## რესურსები ინტერნეტში
*მამუკა ნოზაძე (1967-1989) 
*ერთად და ცალ-ცალკე: იცნობდე 9 აპრილს საქართველოს შეწირულებს...
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
მამუკა
მანანა მელქაძე

მინი|მანანა მელქაძის საფლავი
**მანანა მელქაძე** (დ. 20 იანვარი, 1963, თბილისი — გ. 11 აპრილი, 1989, იქვე) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (26 წლის. *შეცდომით გავრცელდა — 23 წელი*).

## ბიოგრაფია
მანანა მელქაძე დაიბადა თბილისში 1963 წლის 20 იანვარს. 1969-1979 წლებში სწავლობდა თბილისის 144 საშუალო სკოლაში. სკოლის დამთავრებისთანავე ჩაირიცხა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში საინჟინრო ფიზიკის ფაკულტეტზე. 1985 წელს დაამთავრა უმაღლესი სასწავლებელი და დაიწყო მუშაობა თბილისის ელექტრონული ტექნოლოგიების კვლევით ინსტიტუტში. 

1989 წლის 9 აპრილს თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს მიიღო მძიმე ტრავმა, რის შედეგადაც 11 აპრილს საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს 15 აპრილს თბილისში, მუხათგვერდის სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე
*მანანა მელქაძე (1963-1989) 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
მანანა
ნინო თოიძე

**ნინო თოიძე** (დ. 15 დეკემბერი, 1966, სოფელი ლიხაური, ოზურგეთის რაიონი — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (22 წლის).

## ბიოგრაფია
ჩაის სუბტროპიკულ კულტურათა საკავშირო სამეცნიერო-საწარმოო გაერთიანების თანამშრომელი. მცირე ხნით რუსეთში სწავლობდა ინჟინერიის ფაკულტეტზე, რის შემდეგ სწავლა გააგრძელა თბილისის ტექნიკურ უნივერსიტეტში.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. არსებული ინფორმაციით, იგი თითქმის ტოვებდა რუსთაველის გამზირს, დროსაც დაინახა, რომ მისი მეგობარი აზა ადამია რუსმა სამხედროებმა წააქციეს და ნიჩაბს ურტყამდნენ, მის დასახმარებლად გაიქცა და მასაც ჩაარტყეს თავში ნიჩაბი. დაკრძალეს 15 აპრილს სოფელ ლიხაურში.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ნინო
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
შალვა ქვასროლიაშვილი

**შალვა ქვასროლიაშვილი** (დ. 1954, სოფელი აკურა, თელავის რაიონი — გ. 13 აპრილი, 1989, თბილისი) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
შალვა ქვასროლიაშვილი დაიბადა 1954 წელს. აკურის საშუალო სკოლაში შევიდა 1961 წელს. დაასრულა 1970-71 წელს. დაამთავრა თბილისის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. მუშაობდა მუსიკის მასწავლებლად თელავის სკოლებში.

1989 წლის 13 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალეს 18 აპრილს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ აკურაში.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*შალვა ქვასროლიაშვილი (1954 -1989) 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
შალვა
თამარ მამულაშვილი

**თამარ მამულაშვილი** (დ. 1938 — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
თამარ მამულაშვილი დაიბადა 1938 წელს. თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა ვაქცინებისა და შრატების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ანაერობული და ბრუცელოზური ფაგების ლაბორატორიის მეცნიერ თანამშრომელად. იყო 40-მდე შრომის ავტორი.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალეს 16 აპრილს.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

2019 წელს თბილისის (იხ. თამარ მამულაშვილის ქუჩა) და სოფელ მეორე ობჩის ქუჩებს (იხ. თამარ მამულაშვილის ქუჩა) ეწოდა მისი სახელი.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში
*9 აპრილის ტრაგედიას შეწირული 21 გმირი ! - დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის სისხლიანი დღე

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
თამარ
მხარსხივის კუნთი

**მხარსხივის კუნთი** () — წინამხრის ერთ-ერთი კუნთი, რომელიც მონაწილეობს წინამხრის მოხრაში. წინამხრის პოზიციის მიხედვით, მას აგრეთვე შეუძლია მიიღოს მონაწილეობა პრონაციასა და სუპინაციაში. იგი დაკავშირებულია ორ წერტილთან: სხივის ძვლის სადგისისებურ მორჩთან (მხარსხივის მყესის საშუალებით) და მხრის ძვლის ზედაროკის ლატერალურ ქედთან.

## სტრუქტურა 
მხარსხივის კუნთი ზედაპირული, კონუსისებური კუნთია, რომელიც მდებარეობს წინამხრის ლატერალურ (გარეთა) მხარეზე.

### ინერვაცია 
მას აინერვირებს სხივის ნერვი. იგი წინამხრის კუნთების ისეთ რიგს მიეკუთვნება, რომელიც პირდაპირ ინერვირდება სხივის ნერვის მიერ, და არა მისი ღრმა ტოტით (ასეთებია აგრეთვე ტრიცეპსი (m. triceps, იდაყვის კუნთი (m. anconeus) და მაჯის გრძელი გამშლელი სხივისკენ (m extensor carpi radialis longus).)

## ფუქნცია 
მინი|პრონაცია და სუპინაცია
მხარსხივის კუნთი წინამხრის მოხრას უზრუნველყოფს. როდესაც წინამხარი პრონაციის მდგომარეობაშია, მხარსხივის კუნთი სუპინაციას უზრუნველყოფს და პირიქით. 

მხარსხივის კუნთის მოქმედება გაძლიერებულია, როდესაც წინამხარს შუალედური პოზიცია უკავია პრონაციასა და სუპინაციას შორის სხივიდაყვის პროქსიმალური სახსარის მიმართ. მხარსხივის კუნთი უფრო აქტიურია იდაყვის მოხრაში, როდესაც წინამხარი პრონაციის მდგომარეობაშია.

ეს კუნთი მონაწილეობს იდაყვის სახსრის დინამიკურ სტაბილიზაციაში ჩქარი მოძრაობების დროს, როდესაც იდაყვი ზემოთ ხსენებულ შუალედურ მდგომარეობაში იმყოფება. მხარსხივის კუნთის სინერგისტებია მხრის კუნთი (m. brachialis) და ბიცეპსი (m. biceps); ანტაგონისტები — ტრიცეპსი (m. triceps) და იდაყვის კუნთი (m. anconeus).

## დამატებითი სურათები 

ფაილი:Gray207.png|მხრის ძვალი (humerus)
ფაილი:Gray213.png|წინამხარი (antebrachium)
ფაილი:Gray414 heb.PNG|წინამხრის წინა მხარე - ზედაპირული კუნთები
ფაილი:Gray418 heb.png|წინამხრის უკანა მხარე - ზედაპირული კუნთები
ფაილი:Gray525.png|სხივის არტერია
ფაილი:Gray527.png|სხივისა და იდაყვის არტერიები
ფაილი:Gray528.png|სხივისა და იდაყვის არტერიები - ღრმად
ფაილი:Muscles of forearm.jpg|წინამხრის კუნთები
ფაილი:Nerves of the left upper extremity.gif|ზედა კიდურის ნერვები

## სქოლიო 
კატეგორია:ადამიანის ანატომია
არისტიპუსი

მინი|მარჯვნივ|200პქ|არისტიპუსი
**არისტიპუსი** (, ; დ. ძვ. წ. 435 — გ. ძვ. წ. 355) — ძველბერძენი ფილოსოფოსი, კირენაიკის (ან ჰედონისტური) ფილოსოფიური სკოლის დამაარსებელი. სოკრატეს მოსწავლე.

არისტიპუსი თვლიდა, რომ ცხოვრების მიზანს წარმოადგენს სიამოვნების მიღება. სიამოვნების ანტითეზაა ტკივილი. ტკბობა და ტკივილი არის სულის ორი შესაძლო მდგომარეობა. გზა ბედნიერებისკენ, არისტიპუსის აზრით, მდგომარეობს სიამოვნების გაზრდასა და ტკივილისგან თავის დაღწევაში. არისტიპუსი პირველმა დაიწყო ძველ საბერძნეთში ფულის აღება ლექციებში. მოწაფეებში იგი ცნობილი იყო სიმხდალით, ფუფუნების სიყვარულით და ჰეტერებთან ურთიერთობით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფილოსოფიის ენციკლოპედია

კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 435
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 355
კატეგორია:ძველი ბერძენი ფილოსოფოსები
ნათია ბაშალეიშვილი

მინი|ნათია ბაშალეიშვილის საფლავი
**ნათია ბაშალეიშვილი** (დ. 26 ივლისი, 1972, თბილისი — გ. 17 აპრილი, 1989, იქვე) — სკოლის მოსწავლე, 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი (16 წლის).

## ბიოგრაფია
ნათია ბაშალეიშვილი დაიბადა 1972 წლის 26 ივლისს თბილისში. 1978 წლიდან სწავლობდა თბილისის 51-ე საჯარო სკოლაში. იყო თამარ ჭოველიძის თანაკლასელი. 

1989 წლის 9 აპრილს (მაშინ ის იყო მე-10 კლასის მოსწავლე), რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს, მრავალჯერადი დაზიანებებით გადაიყვანეს თბილისის პირველ საავადმყოფოში. 8 დღე ექიმები უშედეგოდ ცდილობდნენ მის გადარჩენას. 17 აპრილს ნათია საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს 23 აპრილს თბილისში, ვერის სასაფლაოზე.

2006 წელს თბილისის ერთ-ერთ ქუჩას ეწოდა მისი სახელი (იხ. ნათია ბაშალეიშვილის ქუჩა).

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* *გვერდწითელი გ.*, 9 აპრილი, თბ., 1990.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ნათია
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ვერის სასაფლაოზე დაკრძალულები
Pseudomonas

**Pseudomonas ** — ბაქტერიების გვარი Pseudomonadacae-ს ოჯახისა. აერთიანებს 20-ზე მეტ სახეობას. მათ შორის ერთ-ერთი ნიადაგის ბუნებრივი ბინადარია და მნიშვნელოვან როლს თამაშობს ნივთიერებათა წრებრუნვაში. ზოგიერთი კი ადამიანის, ცხოველებისა და მცენარეების პათოლოგიების მიზეზია.
ასეთ პათოგენურ ბაქტერიებს მიეკუთვნება: *Pseudomonas aeruginosa, Pseudomonas putida, Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas cepacia* და სხვა.

## მორფოლოგია
მინი|მარჯვნივ|*ფსევდომონადები*
ფსევდომონადები არიან გრამუარყოფითი, სწორი ან ოდნავ მოხრილი ჩხირები მომრგვალებული ბოლოებით. მათი ზომებია  0,5 - 0,7-დან 1 - 3 მკმ-მდე, კარგად იღებებიან ანალინური საღებავებით. ძირითადად მოძრავია (მონო- ან ლოფოტრიქალური.) სპორებს არ წარმოქმნიან, კაფსულა არ გააჩნიათ, მაგრამ წარმოქმნიან ლორწოს, რომელიც ბაქტერიას გარედან ფარავს. 

## ეპიდემიოლოგია
ფსევდომონადები ბუნებაში ფართოდ არიან გავრცელებულნი. გვხვდებიან წყალში, ნიადაგაში, ჰაერში, ადამიანისა და ცხოველების ნაწლავში, კანსა და ლორწოვან გარსებზე.

## რეზისტენტული და ბიოქიმიური თვისებები
მინი|მარჯვნივ|*P. aeruginosa, დამახასიათებელი ლურჯ-მწვანე პიგმენტირებით*
ფსევდომონადების გვარს რეზისტენტულია ულტრაიისფერი სხივების, ანტისეპტიკების (ფურაცილინი, რივანოლი) წინააღმდეგ. საავადმყოფოსშიდა პირობებში მტვერში ინარჩუნებს სიცოცხლისუნარიანობას 2 კვირის განმავლობაში. 60° გრადუსზე დუღილისას იღუპება 15 წუთის შემდეგ და 2%-იანი ფენოლის ხსნარით დამუშავებისას. 

ეს აერობული ბაქტერიებია, რომლებსაც გააჩნიათ მთელი რიგი ფერმენტები, რომლებიც მათი სიცოცხლისთვის აუცილებელ ფაქტორებს წარმოადგენენ (დეჰიდრაზები, ციტოქრომი, ციტოქრომოქსიდაზა). ზრდის ტემპერატურული დიაპაზონია 6°-იდან 45°-მდე, pH-ი კი 7,2-7,5. 

დამახასიათებელია ე.წ პიოციანინის გამოყოფა - სპეციფიკური პიგმენტი, რომელიც ფსევდომონადების კოლონიას ლურჯ-მწვანე შეფერილობას აძლევს. ფსევდომონადების ზოგიერთი სახეობისთვის დამახასიათებელია ყვითელი (*Pseudomonas fluorescens, Pseudomonas putida*), წითელი (პიგმენტი - პიორუბინი), შავი (პიომელანინის) პიგმენტების გამომუშავება.

## პათოგენობა
ფსევდომონადები შეიძლება გამოივწიონ სეპსისი, მენინგიტი, ოსტეომიელიტი, ართრიტი, ოტიტი, პნევმონია (*Pseudomonas pneumonia*), პლევრიტი, თირკმლების ან ტვინის აბსცესი, შარდ-სასქესო სისტემის ანთება. ხშირად საავადმყოფოსშიდა ჭრილობების ჩირქოვანი ინფექციების მიზეზია. 

## სქოლიო
კატეგორია:ფსევდომონადები
კატეგორია:ბაქტერიები
მზია ჯინჭარაძე

მინი|მზია ჯინჭარაძის საფლავი
**მზია ჯინჭარაძე** (დ. 1944/1946 — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ, 1979 წლიდან მუშაობდა მ. ასათიანის სახელობის ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში ჯერ უფროს ლაბორანტად, შემდეგ კი უმცროს და ბოლოს უფროს მეცნიერ მუშაკად. შეასრულა და გამოაქვეყნა 40 სამეცნიერო ნაშრომი, რომელიც ფსიქოზთა პათობიოლოგიურ აქტუალურ საკითხებს ეხებოდა.

მეუღლე — გურამ ბაღათურია 9 აპრილამდე რამდენიმე წლით ადრე გარდაეცვალა.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალულია თბილისში საბურთალოს სასაფლაოზე. 

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
მზია
ნოდარ ჯანგირაშვილი

მინი|ნოდარ ჯანგირაშვილის საფლავი
**ნოდარ ჯანგირაშვილი** (დ. 1948 — გ. 9 აპრილი, 1989, თბილისი) — 9 აპრილის ტრაგედიის გმირი.

## ბიოგრაფია
ნოდარ ჯანგირაშვილი დაიბადა 1948 წელს. 1980 წელს დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიის ფაკულტეტი. შემდეგ სწავლა განაგრძო ფიზკულტურის ინსტიტუტში, რომლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა თბილისის სპორტსახკომში, სპორტსაზოგადოება „სპარტაკის“ რესპუბლიკურ საბჭოში, ნებაყოფლობითი ფიზკულტურულ-სპორტული საზოგადოების პროფკავშირების რესპუბლიკურ საბჭოში აგიტაცია-პროპაგანდის სამმართველოს უფროს ინსტრუქტორად. მისი ინიციატივით და უშუალო მონაწილეობით დაწესდა „დინამოს“ სტადიონზე „ერთგულების“ ლატარეა , გაიხსნა სპორტული ლიტერატურის ბიბლიოთეკა, სპორტული ლიტერატურის მაღაზია, აშენდა მეტროსადგურ ყოფილ „ელექტროდეპოსთან“ დიდუბეში გადასასვლელი ხიდი, გაიხსნა ინვალიდი სპორცმენებისათვის დახმარების ფონდი, რომლის პასუხისმგებელი მდივანიც თვითონ იყო.

1989 წლის 9 აპრილს ტრაგიკულად დაიღუპა თბილისში, რუსთაველის გამზირზე გამართული საპროტესტო დემონსტრაციის დარბევის დროს. დაკრძალულია თბილისში, პეტრე-პავლეს სასაფლაოზე.

2014 წლის 9 აპრილს, ტრაგიკული მოვლენებიდან 25 წლის თავზე საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა ოჯახის წევრებს წმინდა გიორგის სახელობის გამარჯვების ორდენი გადასცა.

## ლიტერატურა 
* გვერდწითელი გ., „9 აპრილი“, თბ., 1990

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:9 აპრილის ტრაგედიის დროს დაღუპულები
ნოდარ
ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

**ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი** — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი ქალაქ ლაგოდეხში. დაარსებულია 1975 წელს. მუზეუმის ფონდი ძირითადად შედგება ძველი ჰერეთისა და მიმდებარე ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალისაგან: ქვის, ბრინჯაოს, თიხის სხვადასხვა დანიშნულების ნივთები, სამკაული, სამუშაო იარაღი, ნუმიზმატიკა; მცირე რაოდენობითაა წარმოდგენილი მხარის ეთნოგრაფიული და ფოტომასალა.

მუზეუმს აქვს ხუთი საგამოფენო დარბაზი, აქედან ორი დათმობილი აქვს არქეოლოგიას, ერთი ეთნოგრაფიას, ერთი ნუმიზმატიკას. მეხუთე დარბაზში პერიოდულად ეწყობა ფოტო, ინდრეწვის ოსტატებისა და პროფესიონალი და მოყვარული მხატვრების გამოფენები.

მუზეუმში დაცული არქეოლოგიური მასალა მოიცავს ძვ. წ. IV ათასწლეულიდან გვიან ფეოდალურ ხანამდე პერიოდს. იგი წარმოდგენილია თიხის ჭურჭლით, ბრინჯაოს იარაღებითა და სამკაულებით. აღნიშნული არტეფაქტები მოპოვებულია როგორც არქეოლოგიური გათხრებით (მსხალგორის VII-XIV სს. სამონასტრო კომპლექსი, ბაისუბანის სამეურნეო ნაგებობა და ულიანოვკის ენეოლითის ხანის ნამოსახლარი), ისე შემთხვევითი მონაპოვარითა  და შემოწირულობით. არქეოლოგიის ერთი საგამოფენო დარბაზი მთლიანად დათმობილი აქვს მსხალგორის არქეოლოგიური გათხრების შედეგად მოპოვებულ არტეფაქტებს. 

მუშაობს ყოველდღე, ორშაბათის გარდა, 10 სთ-დან 18 სთ-მდე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლაგოდეხის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი

კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1975 წელს დაარსებული მუზეუმები
ქვიშაქექია (ფრინველი)

**ქვიშაქექია** მასა 45–75 გ. ფეხები სამთითიანია (უკანა თითი არ აქვს). ზურგი შავია წითური ლაქებით, ზამთარში — ღია რუხი, მუცელი თეთრი; აქვს მოკლე, სწორი, შავი ნისკარტი, ფრენისას აჩენს ფრთის თეთრ ზოლსა და ფრთის კუთხის მუქი ფერის ლაქას; არამობუდარს აქვს ნაცრისფერი ზურგისა და თეთრი მუცლის მხარეები; წლევანდულას ზურგი შავ-თეთრია. გავრცელებულია უკიდურესი ჩრდილოეთი ციმბირისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ზღვისპირა ტუნდრაში, გრენლანდიაზე და არქტიკის რამდენიმე კუნძულზე. ზამთრობს სამხრეთ აზიის, ავსტრალიის, აფრიკისა და სამხრეთ ამერიკის ზღვის სანაპიროებზე; საქართველოში გვხვდება გადაფრენისას. ბუდეს მიწაზე აკეთებს. დებს 4 ზეთისხილისფერ-ყვითელ შავლაქებიან კვერცხს. კრუხობს ორივე მშობელი, ინკუბაცია 23–24 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებება მწერებითა და სხვა მცირე უხერხემლოებით, ზოგჯერ ტუნდრის მცენარეულობის კვირტებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
პეტრე პიშტანეკი

**პეტრე პიშტანეკი** (დ. 28 აპრილი, 1960, დევინსკა-ნოვა-ვესი — გ. 22 მარტი, 2015, ბრატისლავა) —  სლოვაკი მწერალი.

## ბიოგრაფია
მწერლის პირველი სრულმეტრაჟიანი რომანი „ბაბილონის მდინარეები“ გამოიცა 1991 წელს, ხოლო ინგლისურად ითარგმნა 2007 წელს. ამას მოჰყვა შემდგომში ორი სხვა რომანიც - „ხის სოფელი“ და „ფრედის დასასრული“. პიშტანეკი ასევე წერდა სასმელების ინდუსტრიის შესახებ.

2015 წლის 22 მარტს პიშტანეკმა თავი მოიკლა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Slovak writer Peter Pišťanek

კატეგორია:დაბადებული 28 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:სლოვაკი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ქვიშაქექია

ტერმინი **ქვიშაქექია** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ქვიშაქექია — ფრინველი;
* წითელგულა ქვიშაქექია — ფრინველი;
* ქვიშაქექია — თევზი.
ენტონი მაკარტენი

**ენტონი მაკარტენი** (; დ. 1961) — ახალზელანდიელი სცენარისტი, დრამატურგი და რომანისტი. 

დაიბადა და გაიზარდა ნიუ-პლიმუთში, ახალ ზელანდიაში. დაამთავრა ფრენსის დაგლასის მემორიალური კოლეჯი. მესის უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ სწავლა განაგრძო დედოფალ ვიქტორიას უნივერსიტეტში. 1980-იან წლებში დაიწყო პიესების წერა. 

მაკარტენი არის რამდენიმე ბიოგრაფიული ფილმის სცენარის ავტორი, მათ შორისაა: „ყველაფრის თეორია (2014), „მძიმე დროება“ (2017) და „ბოჰემური რაფსოდია“ (2018). მიღებული აქვს BAFTA-ს ორი ჯილდო და ოსკარის სამი ნომინაცია.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ენტონი მაკარტენის პროფილი almabooks.co.uk-ზე 
* ენტონი მაკარტენი nzonscreen.com-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:ახალზელანდიელი სცენარისტები
კატეგორია:ახალზელანდიელი დრამატურგები
კატეგორია:XX საუკუნის ახალზელანდიელი რომანისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ახალზელანდიელი რომანისტები
კატეგორია:BAFTA-ს გამარჯვებულები (პიროვნებები)
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფინდიქლი (ზაქათალა)

**ფინდიქლი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ზაქათალის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა — 590 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ზაქათალის რაიონის სოფლები
ლოთი ქობალია

**ვახტანგ (ლოთი) ქობალია** (დ. 1950) — ქართველი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე.

1990 წლიდან ქობალია ხელმძღვანელობდა ეროვნული გვარდიის ზუგდიდის ბატალიონს. 1991-1992 წლებში მომხდარი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა პუტჩისტების წინააღმდეგ ბრძოლას. აგრეთვე მონაწილეობდა აფხაზეთის ომში, რომელშიც ჩაერთო 1993 წლის ივლისში სოფ. ტამიშის გათავისულფების ოპერაციის დროს სამთავრობო ძალების გვერდით. აგვისტოში ზვიად გამსახურდიას ერთგულმა ეროვნული გვარდიის ნაწილებმა ქობალიას მეთაურობით დაიკავეს რამდენიმე ქალაქი დასავლეთ საქართველოში, მათ შორის ზუგდიდი. სექტემბერში ზუგდიდში ჩავიდა დევნილი პრეზიდენტი ზვიად გამსახურდია, რომელმაც აღადგინა საქართველოს დევნილი მთვარობა და ლოთი ქობალია თავდაცვის მინისტრად დანიშნა. ოქტომბერში ბრძოლები სამთავრობო ჯარებსა და ზვიად გამსახურდიას მომხრე ძალებს შორის მიმდინარეობდა ქუთაისთან. ქობალიას რაზმები დამარცხნენ და სამეგრელოში გამაგრდნენ. ნოემბერში სამთავრობო ჯარებმა აიღეს ზუგდიდი. პროკურატურამ გამოსცა ლოთი ქობალიას დაპატიმრების ორდერი. ქობალია უკრაინაში გაიქცა, თუმცა 1994 წელს იგი კიევში დააკავეს. მოხდა მისი ექსტრადირება საქართველოში. 1996 წელს უზენაესმა სასამართლომ მას დახვრეტა მიუსაჯა სამშობლოს ღალატის, ბანდფორმირების ჩამოყალიბებისა და 6 ადამიანის განზრახ მკვლელობის ბრალდებით, თუმცა 1997 წელს პრეზიდენტ ედუარდ შევარდნაძის ბრძანებულებით სიკვილით დასჯა შეიცვალა ოცწლიანი თავისუფლების აღკვეთით. 2004 წლის მაისში შეიწყალა პრეზიდენტმა მიხეილ სააკაშვილმა.  2009 წელს შეუერთდა პოლიტიკურ პარტიას „მოძრაობა სამართლიანი საქართველოსთვის“. 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Tencent Pictures

**Tencent Pictures** () — ჩინური კინომწარმოებელი და დისტრიბუტორი კომპანია, რომელსაც ფლობს საინვესტიციო ჰოლდინგური კომპანია Tencent. დაფუძნდა 2015 წელს. Tencent Pictures ქმნის წიგნებზე, კომიქსებზე, ანიმაციურ სერიალებსა და ვიდეო თამაშებზე დაფუძნებულ ფილმებს.

## ფილმოგრაფია
* 2016 — „ვარკრაფტი“
* 2017 — „კონგი: თავის ქალის კუნძული
* 2017 — „ქალი საოცრება“
* 2018 — „ვენომი“
* 2018 — „ბამბლი“
* 2019 — „ტერმინატორი: ბნელი ბედი“
* 2020 — „საუკეთესო მსროლელი 2“

## რესურსები ინტერნეტში
*Tencent Pictures  cbooo.cn-ზე 

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინეთის კინოკომპანიები
კატეგორია:Tencent
კატეგორია:2015 წელს დაარსებული გასართობი კომპანიები
კატეგორია:2015 წელს დაარსებულები ჩინეთში
კატეგორია:ჩინეთის კომპანიები
ბარიკადები (ლატვია)

**ბარიკადები** () — 1991 წლის იანვარში მომხდარი დაპირისპირებათა სერია ლატვიის რესპუბლიკასა და სსრკ-ის შორის, რომელიც ძირითადად რიგაში მიმდინარეობდა. მოვლენა ატარებს 13 იანვრიდან 27 იანვრამდე მოსახლეობის ძალისხმევას ბარიკადების მშენებლობისა და დაცვის მხრივ. ლატვია, რომელმაც ერთი წლით ადრე საბჭოთა კავშირისგან დამოუკიდებლობის აღდგენა გამოაცხადა, მოელოდა, რომ საბჭოთა კავშირი შეეცდებოდა ძალით ქვეყანაზე კონტროლის აღდგენას. იანვრის დასაწყისში, როდესაც საბჭოთა „ომონმა“ თავდასხმა დაიწყო, ადგილობრივმა მთავრობამ ხალხს ბარიკადების აშენებისკენ მოუწოდა, შესაძლო სამიზნეების დაცვისთვის (ძირითადად დედაქალაქ რიგის და მის მახლობლად მდებარე ულბროკის, ასევე კულდიგას და ლიეპაიას). შემდგომში, ექვსი ადამიანი დაიღუპა თავდასხმების დროს, რამდენიმე დაიჭრა სროლების დროს ან ნაცემი იყო „ომონი“-ს მიერ. დაღუპულების უმრავლესობა 20 იანვარს, ლატვიის შინაგან საქმეთა სამინისტროზე განხორციელებული საბჭოთა თავდასხმის დროს დახვრიტეს. ერთი ადამიანი დაიღუპა ბარიკადების მშენებლობისას. საბჭოთა მხარდამჭერებს შორის მსხვერპლი სავარაუდოა, მაგრამ ზუსტი რაოდენობა უცნობია. სულ 15 611 ადამიანი დარეგისტრირდა, როგორც ბარიკადის მონაწილე, მაგრამ სხვა მონაცემებით, მონაწილე ლატვიელთა რიცხვი 32 000-ზე მეტი იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:სსრკ-ის დაშლა
კატეგორია:სსრკ-ის ბრძოლები
.გე

**.გე** — ზედა დონის ქართულენოვანი ეროვნული დომენი (ccTLD) საქართველოსთვის.

აღნიშნული ინტერნაციონალიზებული დომენური სახელი, რომელიც საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ, საჯარო გამოკითხვის საფუძველზე შეარჩია და წარუდგინა ინტერნეტ-დომენების მაკონტროლებელ ორგანიზაციას, ქვეყნის ორნიშნიანი  ლათინური კოდია *GE*, წარმოდგენილი მხედრული ანბანის ასონიშნებით, განითა და ენით. მისი მეშვეობით, შესაძლებელია ქართული მხედრული ანბანით აკრეფილი ინტერნეტ-მისამართების რეგისტრაცია.

## ისტორია 
2009 წლის 16 ოქტომბერს დაიწყო დომენური სახელების (ქვეყნის კოდი ზედა დონის დომენში - ccTLD) ინტერნაციონალიზაცია, „მინიჭებული სახელებისა და ნომრების ინტერნეტ-კორპორაციის (ICANN)“ მიერ დამტკიცებული პროგრამის ფარგლებში. მას შემდეგ რაც მისი მე-100 სამთავრობო წევრი გახდა, მიიღო ამ პროგრამაში მონაწილეობა და შეფასებისთვის წარადგინა დომენური სტრიქონი *.გე*, რომელიც წინასწარ შეირჩა გამოკითხვის შედეგად ალტერნატიული ვარიანტებიდან: „კა“ (ორნიშნიანი საერთაშორისო ენის კოდი *Ka[rtuli]*) და „სა“ (პირველი ორი ასო, ქვეყნის ქართული დასახელებიდან).

შეფასების ეტაპი წარმატებით დასრულდა 2011 წლის მარტში და ქვეყანას მიენიჭა აღნიშნული ინტერნაციონალიზებული დომენური სახელი. ამგვარი დომენური სახელების განკარგვის უფლება გადაეცა პროგრამაში მონაწილე, „საინფორმაციო ტექნოლოგიების განვითარების ცენტრს (ITDC)“.

2016 წლის 20 იანვრიდან დაიწყო რეზერვაციის პროცესი სახელმწიფო საჭიროების, სავაჭრო ნიშნის შემცველი ან *.ge* დომენის მფლობელებისთვის, ხოლო 6 თვის შემდეგ, 8 აგვისტოდან, რეგისტრაცია საყოველთაოდ გაიხსნა და მისამართები ხელმისაწვდომი გახდა როგორც საქართველოს, ასევე სხვა ქვეყნის რეზიდენტი ნებისმიერი ფიზიკური და იურიდიული პირისთვის. დომენის შერჩევა და დარეგისტრირება შესაძლებელია ონლაინ-რეჟიმში, პირდაპირ ვებგვერდიდან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* .ge

## რესურსები ინტერნეტში 
*IANA .გე ინფორმაცია
*.გე დომენის რეგისტრაციის გვერდი 

## სქოლიო
კატეგორია:ზედა დონის ეროვნული დომენები
კატეგორია:კომუნიკაციები საქართველოში
Roadshow Entertainment

**Roadshow Entertainment** (ადრე **Roadshow Home Video**) — ავსტრალიური ფილმების დისტრიბუტორი კომპანია, რომელსაც ფლობს Village Roadshow. 
კომპანია დაარსდა 1982 წელს როგორც Roadshow Home Video.

იგი დისტრიბუციას უწევს ფილმებს ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. მისი პირველი ფილმი იყო „შეშლილი მაქსი“.

## რესურსები ინტერნეტში
* Roadshow Home Video
* Roadshow Entertainment Australia 
* Roadshow Entertainment New Zealand

კატეგორია:ავსტრალიის მედიაკომპანიები
კატეგორია:1982 წელს დაარსებული გასართობი კომპანიები
კატეგორია:1982 წელს დაარსებული მედიაკომპანიები
კატეგორია:1982 წელს დაარსებულები ავსტრალიაში
ოლეგ ბრიჟაკი

**ოლეგ ბრიჟაკი** (, ; დ. 27 ოქტომბერი, 1960 — გ. 24 მარტი, 2015) — უკრაინული წარმოშობის გერმანელი საოპერო მომღერალი (ბანი-ბარიტონი). 

დაიბადა ჟეზყაზღანში, ყაზახეთის სსრ-ში, ეთნიკურად უკრაინულ ოჯახში. 1991 წელს გადავიდა გერმანიაში, რათა შეერთებოდა ბადენის სახელმწიფო თეატრის დასს. 1996 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე ის იყო სოლისტი დუსელდორფში. 

ოლეგ ბრიჟაკი კრეფელდის ორთოდოქსული ეკლესიის პროტოდიაკვნადაც მუშაობდა.

ბრიჟაკი გარდაიცვალა 2015 წლის 24 მარტს თავის კოლეგა მარია რადნერთან ერთად დენ-ლე-ბენსა და ბარსელონეტს შორის მომხდარ A320-ის ავიაკატასტროფაში. ეს იყო ერთ-ერთი მსხვილი ავიაკატასტროფა, როდესაც 144 მგზავრი და 6 ეკიპჟის წევრიდან არავინ გადარჩენილა. კატასტროფის ოფიციალურ ვერსიად გამოცხადდა პილოტის თვითმკვლელობა.

ბრიჟაკი და მისი კოლეგა ამ რეისით ბრუნდებოდნენ ბარსელონის დიდი საოპერო თეატრ ლიცეუდან გერმანიაში რიხარდ ვაგნერის ოპერა „ზიგფრიდის“ წარმოდგენის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Obituary — „The Independent“
* Trauer um Wagner-Sänger / Oleg Bryjak und Maria Radner verunglückt — „Bayerischer Rundfunk“

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:საბჭოთა საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ბანი-ბარიტონები
კატეგორია:XX საუკუნის საოპერო მომღერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის საოპერო მომღერლები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მუსიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის გერმანელი მუსიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მომღერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მომღერლები
კატეგორია:ავიაკატასტროფაში დაღუპულები
კრიმლის ჩანჩქერები

**კრიმლის ჩანჩქერები** () — ავსტრიის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი. სიმღლე — 380 მ. მდებარეობს მდინარე კრიმლერ-ახეზე, სოფელ კრიმლთან ახლოს, მაღალი ტაუერნის ეროვნულ პარკში, ზალცბურგის მხარეში.

ჩანჩქერი საფეხუროვანია და სამი ნაწილისაგან შედგება. მისი უმაღლესი წერტილი ზღვის დონიდან 1470 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Krimmler Wasserfälle web-site (in English)
*Krimmler Wasserfälle at Salzburger-Saalachtal (in German)
*Krimmler Wasserfalle stats on World Waterfall Database 
*Pictures and travel information on European waterfalls (in English) 

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიის ჩანჩქერები
ნუსდორფის კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა

მინი|კაშხალის ადმინისტრაციული შენობა.
მინი|ჩამკეტი სისტემა

**ნუსდორფის კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა** () — ვენის გარეუბან ნუსდორფში მდებარე ჰიდრავლიკური საინჟინრო ნაგებობა. სისტემა განთავსებულია იმ წერტილში სადაც დუნაის არხი გამოდის დუნაიდან. კაშხალი და ჩამკეტი აშენდა 1892 წელს ახალი კანონის მიხედვით, რომლმაც ვენის შტადტბანის მშენებლობაზე და დუნაის არხის ზამთრის პორტად გადაკეთებაზე გასცა ნებართვა. 

ხშირად კაშხალი და ჩამკეტი სისტემა შეცდომით ერთმანეთში ერევათ, თუმცა არის ორი დამოუკიდებელი შენობა, რომლებიც ერთ მიზანს ემსახურებიან.

## ლიტერატურა 
*Donauregulierungs-Kommission in Wien: *Die Wehr- und Schleusenanlage im Wiener Donaukanal bei Nußdorf*. Wien 1911, aus der k.k. Hof- und Staatsdruckerei 
* Bertrand Michael Buchmann u.a.: *Der Donaukanal - Geschichte-Planung-Ausführung*. Magistrat der Stadt Wien, Wien 1984 
*Raimund Hinkel: *Wien an der Donau. Der große Strom, seine Beziehungen zur Stadt und die Entwicklung der Schiffahrt im Wandel der Zeiten*. Christian Brandstätter Verlagsgesellschaft m.b.H., Wien 1995,  
*Walter Hufnagel (Herausgeber: MA 29 – Brückenbau – Grundbau, Stadt Wien): *Querungen. Brücken – Stadt – Wien*. Verlag Sappl, Kufstein 2002,  

## რესურსები ინტერნეტში 
* Nussdorfer Wehr 
* Das Wehr als Kraftwerk 
* Some photos and a video clip on the Nussdorf weir and lock 

კატეგორია:ვენის არქიტექტურა
კატეგორია:ვენა
კატეგორია:არტ-ნუვო
წყლის ქათამი

**წყლის ქათამი** () — ფრინველი ლაინასებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 35 სმ. ფეხები გრძელია, ნისკარტი და კუდი მოკელე. ზურგი ფერად მურა-ზეთისხილისფერია, მუცელი რუხი, სხეულის გვერდებზე გასდევს გრძივი ლაქები, თავი შავია, შუბლზე წითელი ლაქა აქვს; ნისკარტი წითელია, მისი წვეტი კი ყვითელი. გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში ავსტრალიის გარდა. გადამფრენები არიან, მხოლოდ ადგილ-ადგილ იზამთრებენ. ბინადრობენ მტკნარწყლიან, ბალახეული მცენარეულობით მოდებულ წყალსატევებში. ბუდეს წყალში აკეთებს, ბუჩქების ან ლერწმის ღეროზე. წელიწადში ორჯერ ბუდობს, ყოველჯერზე დებს 6–12 კვერცხს. იკვებება უპირატესად წყლის უხერხემლოებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:წყლის ქათამი
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ამპატო

**ამპატო ** (სავარაუდოდ კეჩუურიდან ჰამპატუ ან აიმარულიდან ხამპატუ, ორივე ნიშნავს ბაყაყს) — წყნარი სტრატოვულკანი სამხრეთ პერუს ანდებში. ის მდებარეობსარეკიპის ჩრდილო-დასავლეთით 70-75 კილომეტრის მოშორებით  და არის ზღვის დონიდან 6288 მეტრზე. ის მიეკუთვნება ჩრდილო სამხრეთის მთათა სისტემას რომელიც ასევე შეიცავს ამპატოს მსგავსს ვულკანებს, ეს ვულკანებია მაგალითად: უალკა უალკა და საბანკაია. რომელთაგანაც ჩამონათვალში ბოლო, აქტიური იყო ისტორიულ პერიოდში.

ამპატო შედგება სამი ვულკანური კონუსისაგან რომლებიც განთავსებულია ვულკანის უფრო ძველ გამყარებულ საფუძველზე. მათი ფორმირება სისტემატიურად გამოყოფილი ლავის დინებების მეშვეობით მოხდა, მაგრამ ამპატოს ასევე ჰქონდა უფრო ფეთქებადი ამოფრქვევებიც რომლებიც ატმოსფეროში ფერფლის, ლაპილისა და პემზის მტვრის მასებს გამოყოფდა. ერთ-ერთი ახალი ლავის დინება თარიღდება ძველი წელთაღრიცხვით 17,000 ± 6,000 წელს, მაგრამ მწვერვალის ზედა ნაწილი კიდევ უფრო ახალგაზრდაა.ფერფლის ფენები ტორფის ჩანთებში შეიძლება ბოლო ამოფრქვევებით ყოფილიყო გამოწვეული.

თანამედროვე ვულკანი დაფარულია ყინულის თავით, ბოლო მყინვარული მაქსიმუმის დროს კი მყინვარები დაბალ  სიმაღლეებსაც წვდებოდნენ. 1995 წელს ინკური მუმია ცნობილი როგორც მუმია ხუანიტა იქნა ნაპოვნი ამპატოზე ჯოან რეინარდის მიერ; მუმიას მსხვერპლობის სურვილი დაახლოებით 600 წლის წინ დაუკმაყოფილეს.

## გეოგრაფია
ამპატო დგას კოლკას კანიონის სამხრეთით, სამხრეთ ბოლოში ქედის ფორმირებული საბანკაიას და უალკა უალკას მიერ. საათის ისრის მიმართულებით ჩრდილო აღმოსავლეთიდან დაწყებული, ამპატოს გარშემო არის ქალაქები: კოლიუირი, კახამარკანა, სალალი, ხაპო, ბაილილასი, კორინტა და კოლპა.

ამპატო ეკუთვნის ცენტრალურ ვულკანურ ზონას ანდებში რომელშიც შედის რამდენიმე ათეული ვულკანი, არის ასევე ვულკანები რომლებიც ამოიფრქვნენ ისტორიულ დროში როგორიცაა: საბანკაია, უბინასი და ჰუაიენაპუტინა.რომელთაგანაც ბოლოს ამოფრქვევა ისტორიულ დროში,ანდებში  უდიდესი იყო.

ვულკანი შედგება სამი ინდივიდუალური ციცაბო მხრიანი კონუსისგან რომლებიც აღიმართება მყინვარულად შექმნილი ძირიდან. ამპატო არის ერთ-ერთი უმაღლესი ვულკანი ცენტრალურ ვულკანურ ზონაში და სიმაღლით 35-ე მწვერვალი ანდებში.

## გეოლოგია
სამხრეთ ამერიკის დასავლეთ სანაპიროდან ნაზკას ფილა ეხახუნება სამხრეთ ამერიკულ ფილას და შედის მის ქვეშ დაახლოებით 5-6 სანტიმეტრით წელიწადში.

## კომპოზიცია
ამპატოს მიერ ამოფრქვეული ქვების შემცველობა განსხვავდებოდა მისი არსებობის სხვადასხვა ეტაპებზე , ყველაზე ადრინდელი ქვები შეიცავდა დიდი რაოდენობით ანდეზიტსა და დაციტს. ქვები ასევე შეიცავენ დიდი რაოდენობით ბიოტიტს, რკინის ოქსიდს, პიროქსინს, ოლივინს, პლაგიოკლასს, ისევე როგორც ტიტანიუმის ოქსიდს.

დასავლეთ კორდილერა შეიცავს მრავალ განსხვავებულ კლიმატურ ზონას მათ შორის არის კეჩუურიც და სინის განსხვავებული ზონებიც. სიცოცხლე რაც ამ სიმაღლეებზე გვხვდება, რომელიც საკმაოდ ცოტაა, დომინირებულია პიონერული მცენარეების მიერ და მთავარი ეკოლოგიური ცენტრები მდებარეობს წყლის მასებთან ახლოს როგორიცაა გუბეები.

## ადამიანების ისტორია
ამპატო იყო მსხვერლშეწირვის ადგი ინკების დროს, დაახლოებით 1466 წელს მუმია ხუანიტას შესთავაზეს თავის თავის მსხვერპლად შეწირვა ორ გოგონასთან და ერთ ბიჭთან ერთად. მსხვერპლშეწირვა მოხდა პლატფორმაზე რომელიც ვულკანის წვერზე მდებარეობდა და იყო ნავარაუდები, რომ მსხვერპლის შეწირვით დაამშვიდებდნენ ვულკანის სულებს.მუმიები აღმოჩენილი იყვნენ 1995 წელს მთის მწვერვალზე ჯოან რეინარდის და მისი კოლეგების მიერ.
მუხროვანი (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი)

**მუხროვანი** — სოფელი საქართველოში, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში (უჯარმის თემი), გარე კახეთში. მდებარეობს მდინარე ივრის მარჯვენა ნაპირზე.

## ისტორია
ისტორიულ წყაროებში მუხროვანი მოხსენიებულია მუხრანის სახელწოდებით. 

მუხროვანში 1842 წლიდან 1866 წლამდე, დაბანაკებული იყო კავკასიის გრენადერთა საარტელერიო ბრიგადის №1 სარეზერვო ბატარეა, რომელშიც 1852-1853 წლებში მსახურობდა ცნობილი რუსი კლასიკოსი ლევ ნიკოლოზის ძე ტოლსტოი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფლები
მეჯავზია

**მეჯავზია** () — ფრინველი მტრედისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 38–45 სმ, მასა აღწევს 450–545 გრამს. თავი ბრტყელი და გაწელილია. სქესობრივი დიმორფიზმი უმნიშვნელოდაა გამოხატული. დედლებს მამლებთან შედარებით ნაკლებად ინტენსიურად მბზინავი შეფერილობა აქვთ. თავი, კისერი და სხეულის ქვედა ნაწილი ცისფერია ღია რუხიდან ღია რუხ-ვარდისფრამდე. ზურგი და ფრთების მფარავი ბუმბული მწვანეა ბრინჯაოსფერი ბზინვარებით. კუდის ქვედა მხარე მუქი ყავისფერია. ნისკარტი მოვარდისფრო-რუხი.

გავრცელებულია ინდოეთში, ტაილანდში, კამბოჯაში, ლაოსში, ვიეტნამში, მიანმარში, ანდამანის, ნიკობარის და სხვა ინდონეზიისა და ფილიპინების კუნძულებზე, როგორიცაა იავა, ფლორესი, პანტარი, ალორი, სულუს არქიპელაგი, პალავანი, დუმარანი, ბალაბეკი, სულავესი, ენგანო და ტალაუდის კუნძულები. უპირატესობას ანიჭებს მარადმწვანე ტყეებს, ტყის პირებს და მანგროიან ტბებს.

როგორც სხვა ნაყოფიჭამია მტრედების უმრავლესობა, მეჯავზიაც უპირატესად ხეებზე ცხოვრობს. იკვებება სხვადასხვა სახის ნაყოფითა და კენკრით, ისეთი მსხვილითაც კი, როგორიცაა ველური ლეღვი და ჯავზი. ბუდეს მარდად აშენებს, იგი რამდენიმე ტოტისაგან შედგება. მეჯავზიას ტიხტიხი წააგავს ქედნისას. დებს 1 კვერცხს. ინკუბაცია 18 დღე-ღამე გრძელდება. დაახლოებით 20 დღეში ბარტყები ბუდეს ტოვებენ.

## ლიტერატურა 
* David Burnie (Hrsg): Vögel, München 2008, Dorling Kindersley, ISBN 978-3-8310-1272-5
* David Gibbs, Eustace Barnes und John Cox: Pigeons and Doves – A Guide to the Pigeons and Doves of the World. Pica Press, Sussex 2001, ISBN 90-74345-26-3
* Alois Münst und Josef Wolters: Tauben – Die Arten der Wildtauben, 2. erweiterte und überarbeitete Auflage, Verlag Karin Wolters, Bottrop 1999, ISBN 3-9801504-9-6
* Gerhard Rösler: Die Wildtauben der Erde – Freileben, Haltung und Zucht. Verlag M. & H. Schaper, Alfeld-Hannover 1996, ISBN 3-7944-0184-0

## სქოლიო 
კატეგორია:ნაყოფიჭამია მტრედი