open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კოსმოს არენა

**კოსმოს არენა** () — საფეხბურთო სტადიონი რუსეთში. მდებარეობს ქალაქ სამარაში. სტადიონი უმასპინძლებს 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ჯგუფური ეტაპის 6 მატჩს. მსოფლიო ჩემპიონატის მიმდინარეობისას სტადიონს **სამარა არენა** ერქმევა. ის ასევე უმასპინძლებს საფეხბურთო კლუბ კრილია სოვეტოვის მატჩებს და ჩაანაცვლებს მეტალურგის სტადიონს. სტადიონი გათვლილია 44 918 მაყურებელზე.

## მშენებლობა
### მშენებლობის ადგილი
თავდაპირველად, სტადიონის მშენებლობა სამარის სამდინარო პორტის რაიონში, მდინარე ვოლგისა და სამარის შეერთების ადგილას იგეგემებოდა. ტერიტორიის ფართობი 27-40 ჰექტარს შეადგენდა. სწორედ ეს პროექტი წარედგინა ფიფას და მოწონებაც დაიმსახურა. თუმცა ზოგიერთი სამარელი არქიტექტორი, დეველოპერი, ქალაქმშენებელი და საზოგადოების წარმომადგენელი მდინარეების შეერთების ადგილას სტადიონის აშენებას დაუსაბუთებლად მაღალი ღირებულების, აეროპორტიდან საკმაოდ დიდი მანძილით დაშორების, რამდენიმე ისტორიული ნაგებობის დანგრევის საფრთხისა და კომუნიკაციების თითქმის მთლიანად გადაკეთების საჭიროების გამო სკეპტიკურად უყურებდა. ამიტომ, ფიფას წარმომადგენლების ვიზიტისა და პირველადი პროექტის წარდგენის შემდეგ, ალტერნატიული ტერიტორიების მოძიება დაიწყეს. განსახილველ ადგილებს შორის იყო: მასლენიკოვის ქარხანა, კუნძული კოროვი, კრასნი-პახარის რაიონი და იპოდრომი.

თუმცა, საბოლოოდ მშენებლობის დაწყება დასახლება სოროკინოს რაიონში გადაწყდა. კოსმოს არენის მშენებლობა სამარის კიროვის რაიონში დაიწყო. უშუალოდ სტადიონის მშენებლობისათვის 27 ჰექტარი ტერიტორია გამოიყო. გადაწყდა ორიარუსიანი ბუნებრივი გაზონის მქონე სტადიონის მშენებლობა, რომელიც აღჭურვილი იქნება ხელოვნური გათბობისა და ავტომატური სარწყავი სისტემებით. აღსანიშნავია, რომ სტადიონის მშენებლობისათვის თავდაპირველად ნავარაუდები 27-40 ჰექტარი ორჯერ გაიზარდა. ჯერ 240 ჰექტრამდე, ხოლო მოგვიანებით 930 ჰექტრამდე. ფიფას მოთხოვნების შესაბამისად სტადიონის მშენებლობისათვის სრულიად საკმარისია 18-24 ჰექტარი ფართობი, ხოლო რუსეთისა და ევროპის უდიდესი სპორტულ-გასართობი კომპლექსი ლუჟნიკი მხოლოდ 180 ჰექტარ ტერიტორიას იკავებს.

### მშენებლობის დაწყება
2014 წლის 21 ივლისს სამარაში სამუშაო ვიზიტის ფარგლებში მყოფმა რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმერ პუტინმა საძირკველში კაფსულის ჩადების ცერემონიაში მიიღო მონაწილეობა. ამან 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატისთვის ახალი სტადიონის მშენებლობას ჩაუყარა საფუძველი. ცერემონიაში ასევე მონაწილეობდნენ რუსეთის სპორტის მინისტრი ვიტალი მუტკო და სამარის ოლქის გუბერნატორი ნიკოლაი მერკუშკინი.

Vladimir Putin in Samara Oblast, 2014 15.jpeg|
Vladimir Putin in Samara Oblast, 2014 11.jpeg|
Vladimir Putin in Samara Oblast, 2014 17.jpg|
Vladimir Putin in Samara Oblast, 2014 16.jpg|

## 2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი
## ინტერნეტ-რესურსები
* სამარის სტადიონის ესკიზი
* Дороги Самары реконструируют к ЧМ 2018 
* მომავალი სტადიონის ინტერაქტიული პანორამა

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის სტადიონები
სერგეი კიროვი

**სერგეი მირონის ძე კიროვი** (, ნამდვილი გვარი *კოსტრიკოვი*; დ. 27 მარტი [ ძვ. სტ. 15 მარტი ], 1886 — გ. 1 დეკემბერი ,1934) — რუსი რევოლუციონერი. 

## ბიოგრაფია
რსდმპ წევრი 1904 წლიდან. მონაწილეობდა 1905–1907 წლების რევოლუციაში. 1905 წელს იყო რსდმპ ტომსკის კომიტეტის წევრი. 1917 წლის ბოლომდე იყო მენშევიკების მომხრე და რუსეთის დროებითი მთავრობის პოლიტიკის მხარდამწერი. ბოლშევიკური რევოლუციის შემდეგ გადადის ბოლშევიკების მხარეს. 1918 წლის ივლისში დამკვირვებლის სტატუსით მონაწილეობდა საბჭოების მე-5 ყრილობაზე. 1919 წლის თებერვლიდან იყო ასტრახანის დროებითი რევკომის თავმჯდომარე, ხელმძღვანელობდა ანტიბოლშევიკურად განწყობილ მუშათა და სასულიერო პირთა დახვრეტებს. იმავე წელს გახდა მე-11 წითელი არმიის სამხედრო რევოლუციური საბჭოს წევრი და იქცა სერგო ორჯონიკიძის მარჯვენა ხელად. 1920 წლიდან იყო რუსეთის კომუნისტური პარტიის ცეკა-ს კავკასიის ბიუროს წევრი. იმავე წლის ბოლოს იყო ერთ-ერთი ხელმძღვანელი აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციისა. 1920 წლის ივნისში დაინიშნა საბჭოთა რუსეთის სრულუფლებიან წარმომადგენლად საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. 1920 წლის ოქტომბრიდან ხელმძღვანელობდა რუსეთის დელეგაციას პოლონეთთან წარმოებულ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში. 1921 წელს დაინიშნა აზერბაიჯანის სსრს კომპარტიის ცეკა-ს პირველ მდივნად. 1923 წელს, რკპ მე-12 ყრილობაზე აირჩიეს პარტიის ცეკას მდივნად. 1926 წლიდან იყო პარტიის ლენინგრადის საქალაქო და საოლქო კომიტეტების პირველი მდივანი, რკპ ჩრდილო-დასავლეთის ბიუროს მდივანი, იმავე წელს აირჩიეს რკპ ცეკა-ს ბიუროს წევრობის კანდიდატად. მისი ინიციატივით დაარსდა ქალაქი სლანცი. 1930 წელს გახდა კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი, ხოლო 1934 წლიდან ცეკას მდივანი და საორგანიზაციო ბიუროს წევრი. იმავე წლის 1 დეკემბერს კომუნისტური პარტიის შტაბ-ბინაში ლენინგრადში პირადი ანგარიშსწორების მიზნით მოკლა ვინმე ლეონიდ ნიკოლაევმა.

## მემკვიდრეობა
კიროვის სახელი ეწოდა საბჭოთა კავშირის სხვადასხვა ქალაქებსა და სოფლებს:
*კიროვი (კიროვის ოლქი)
*კიროვის ოლქი
*მისი სახელობის რაიონი
დონის როსტოვში დგას კიროვის ძეგლი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Kirov Biography
* Leon Trotsky: On the Kirov Assassination
* "What Happened to Kirov's Statue in Baku?" Azerbaijan International, Vol. 9.2 (Summer 2001)
* Business catalog of Kirov town
* The son is not responsible for his father  or is he?

კატეგორია:დაბადებული 27 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:მოკლული რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ალექსანდრე ზაქარიაძე

**ალექსანდრე ყარამანის ძე ზაქარიაძე** (დ. 15 თებერვალი, 1884 — გ. 12 მაისი, 1957) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე.  დაჯილდოებული იყო რუსეთის იმპერიის ჯილდოებით: წმ. ანას მე- 4 ხარისხის, წმ. ანას მე- 3 ხარისხის, წმ. სტანისლავის მე-3 ხარისხის, წმ. სტანისლავის მე-2 ხარისხის, წმ. ვლადიმირის მე- 4 ხარისხის ორდენებით, ასევე პოლონეთის უმაღლესი სამხედრო წოდებებით.
 
## ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის მე-6, შემდეგ ტფილისის იუნკერთა სასწავლებელში. 1904 წელს პოდპორუჩიკის წოდებით გაიგზავნა 79 -ე პოლკში. შემდეგ მსახურობდა სამარის 147 -ე და ტფილისის მე-15 გრენადერთა პოლკებში. იყო რუსეთ-იაპონიის ომის მონაწილე.  1907 წელს პორუჩიკის წოდება მიიღო, 1911 წელს – შტაბსკაპიტნობა. 1912 წელს და ამთავრა გენერალური შტაბის სამხედრო აკადემია პირველი თანრიგით. 1913 წელს უკვე კაპიტანი გახდა. იყო პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. 1915 წელს გახდა პოდპოლკოვნიკი, კავკასიის კა ზაკთა მე-3 დივიზიის შტაბის უფროსი ადიუტანტი, შემდეგ 27 -ე საარმიო კორპუსის შტაბის დავალებათა
ოფიცერი. 1917 წლის თებერვლიდან ასრულებდა ლიტველთა მე-2 მსროლელი ბრიგადის შტაბის უფროსის მოვალეობას. 1917 წელს იყო კაზაკთა დივიზიის შტაბის უფროსი, შემდეგ ქვეითთა ბრიგადის მეთაური, გენერალური შტაბის პოლკოვნიკი. 

1917 წლის ნოემბერში დაბრუნდა საქართველოში, გახდა საქართველოს ეროვნული საბჭოს სამხედრო სექციის უფროსი. 1918 წლის დასაწყისში გახდა ქართული საარმიო კორპუსის შტაბის უფროსი გახდა. 1918 წელს იყო საქართველოს სამხედრო სამინისტროს გენერალური შტაბის განყოფილების საერთო, შემდეგ კი ოპერატიული სექციის უფროსი. 1919 წლიდან ქართული არმიის გენერალია. 1919–1921 წლებში იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის მოადგილე, შემდეგ გენშტაბის უფროსი. 1920 წლიდან რესპუბლიკის სამხედრო საბჭოს წევრი, თავდაცვის საბჭოს მიწვეული წევრი. 

1921 წლის მარტიდან ემიგრაციაში წავიდა, ჯერ სტამბოლში, შემდეგ კი მსახურობდა პოლონეთის არმიაში. დაამთავრა პოლონეთის უმაღლესი სამხედრო სკოლა. 1923 წლიდან იყო პოლონეთის არმიის ბრიგადის გენერალი 1926 წლიდან პოლონეთის ქართული კომიტეტის წევრია. 1927 წელს გახდა დივიზიის გენერალი. მონაწილეობდა გერმანია-პოლონეთის ომში 1939 წელს, რა დროსაც ტყვედ ჩაუვარდა გერმანელებს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს.

მეორე მსოფლიო ომის დასასრულს საცხოვრებლად გადავიდა საფრანგეთში. იყო პარიზის ქართული სათვისტომოს წევრი. გარდაიცვლა 1957 წლის 12 მაისს.

## ლიტერატურა
*
*
**დაუშვილი, რ. უტიაშვილი, შ.* ქართველი სამხედროები ევროპისა და ამერიკის არმიებში. // საქართველო-დასავლეთი: ნარკვევები სამხედრო ურთიერთობათა ისტორიიდან, თბ., 2012; 
**ურუშაძე ლ*. ევროპა და ქართული პოლიტიკური ემიგრაცია, თბ., 2005; 
*შარაძე გ., ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტისკის ისტორია, ტ. 4, თბ., 2003;
**М. Гогитидзе,* Военная элита Кавказа, т. 1, 2007; Русская армия в Великой войне,

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის სამხედრო პირები
კატეგორია:ქართველები საფრანგეთში
კატეგორია:ქართველები პოლონეთში
არზამასის ანდრია პირველწოდებულის ეკლესია

**არზამასის ანდრია პირველწოდებულის ეკლესია** () — მართლმადიდებლური ტაძარი არზამასში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი). მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

## ისტორია 
1793 წელს არზამასში ააგეს მცირე ეკლესია, რომელიც აკურთხეს ანდრია პირველწოდებულის სახელზე. ეკლესიას ჰქონდა ორი ეკვდერი: ერთი ნაკურთხი ანდრია პირველწოდებულის, ხოლო მეორე წმინდა სიმონისა და ანას სახელზე. 1870 წელს  ვაჭარ რუკავიშნიკოვის დახმარებით, ეკლესიას მიაშენეს ქვის ნაგებობა, რის შედეგადაც ეკლესია ბევრად უფრო მოცულობითი გახდა.  მეოცე საუკუნის დასაწყისში მიმდინარეობდა ეკლესიის რემონტი და შემოავლეს ახალი ქვის ღობეც. ეკლესიის საკურთხეველი საკმაოდ არასტანდარტული იყო. მას ჰქონდა ორი აფსიდი, რაც ამ ეკლესიას სხვებისაგან განასხვავებდა. ეს დაადასტურა არქიტექტორ-რესტავრატორების მიერ ჩატარებულმა კვლევებმა, რომლებიც მეოცე საუკუნის შუა პერიოდში მიმდინარეობდა. ტაძრის ინტერიერი საკმაოდ მდიდარი იყო. 

1934 წელს ანდრია პირველწოდებულის სახელობის ეკლესია დახურეს. ეკლესიის შენობა თავდაპირველად გამოიყენებეოდა, როგორც პიონერთა კლუბი, ხოლო შემდეგ როგორც ავტომობილისტთა კლუბი. 

2004 წელს ანდრია პირველწოდებულის ეკლესია გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. დაიწყო აღდგენითი და სარემონტო სამუშაოები. სამუშაოების დასრულების შემდეგ ეკლესიამ მიიღო პირვანდელი სახე. 2005 წელს ეკლესია აკურთხეს. 

დღეისათვის ეკლესიის კარი ღიაა მრევლისა და მორწმუნეებისათვის. ეკლესიაში ყოველდღე მიმდინარეობს ღვთისმსახურება. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Соборы.ру Арзамас. Церковь Андрея Первозванного
* Благочиние города Арзамаса. Приход церкви в честь святого апостола Андрея Первозванного 

კატეგორია:არზამასის ტაძრები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ნიჟნი-ნოვგოროდის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია

**ნიჟნი-ნოვგოროდის მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია** () — მართლმადიდებლური ტაძარი ნიჟნი-ნოვგოროდში. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას. ეკლესია ნაკურთხია რუსეთის სამხედროების მფარველის მიქაელ მთავარანგელოზის სახელზე. 

## ისტორია 
1221 წელს ააგეს ხის, ხოლო 1227 წელს ოთხბურჯიანი, სამაფსიდიანი თეთრი ქვით. ეკლესია სამი საკურთხევლით ააშენეს. ეკლესია სრულიად გადააკეთეს 1359 წელს. 

1704 წელს კრემლის ხანძრის დროს მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია დაზიანდა. ღვთისმსახურება აღსდგა 1732 წლის 18 მარტს. ეკლესია კვლავ აკურთხეს, კურთხევის ცერემონიალი ჩაატარა ნიჟნი-ნოვგოროდის მთავარეპისკოპოსმა პიტირიმმა. 

2008 წელს ეკლესიასთან ახლოს აღმართეს თავად იური ვსევოლოდის ძისა და ეპისკოპოს სიმონ სუზდალელის  ძეგლი. მათი გახსნა გაიართა 17 თებერვალს. ნიჟნი-ნოვგოროდის სხვა ტაძრებში ამ დღეს აღევლინა საზეიმო მსახურება. ძეგლი აკურთხა ნიჟნი-ნოვგოროდისა და არზამასის ეპისკოპოსმა გიორგიმ. 

2009 წლის 16 მარტს ნიჟნი-ნოვგოროდის საკანონმვებლო კრების წევრებმა ეკლესიას გადასცეს 9 ზარი. 2009 წლის 26 მარტს სამრეკლოზე დაკიდეს დედოზარი, რომლის წონაც იყო 530 კგ. 

2009 წლის სექტემბერში ტაძარს სტუმრობდა სრულიად რუსეთისა და მოსკოვის პატრიარქი კირილე. მნ ეკლესიას საჩუქრად გადასცა ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი. 

## სქოლიო
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ტაძრები
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
აილუროფობია

**აილუროფობია** ( — კატა + ფობია) — კატების შიში. ასევე ცნობილია, როგორც გატაფობია და გალეოფობია.

## აილუროფობიის შესახებ 
აილუროფობია არის კატების შეპყრობილი შიში. ეს ფობია ადამიანს შეუძლია განუვითარდეს ემოციური ტრავმისაგან, რომელიც დაკავშირებულია ამ ცხოველთან. ეს პათოლოგიური მდგომარეობა შეიძლება გამოვლინდეს ნებისმიერ ასაკში, როგორც ბავშვებში, ისე მოზრდილებში. მოცემული ფობიის გამოვლინება ყველასთან ინდივიდუალურია. აილუროფობიით დაავადებულ ადამიანებს  ეშინიათ კატის კბენის, დაფხაჭვნის, მოახლოების. ზოგს პანიკა ემართება, როდესაც უბრალოდ დაინახავს კატას. 

აილუროფობიის კლინიკური გამოვლინება სხვა ფობიების სიმპტომების მსგავსია. კატის დანახვისას ასეთი ადამიანები ფერმკრთალნი ხდებიან, უხშირდებათ გულისცემა, იზრდება ოფლიანობა, შესაძლებელია თავბრუსხვევა და თავის ტკივილები. მწვავე შემთხვევებში იწვევს გულის წასვლასა და გულის შეტევებს, რაც ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საზიანოა. 

აილუროფობია ჰქონდა ბევრ ცნობილ ისტორიულ პირს — იულიუს კეისარს, ნაპოლეონ ბონაპარტს, ალექსადრე მაკედონელს, ადოლფ ჰიტლერს, ბენიტო მუსოლინის, ჩინგიზ ყაენს, ლუი XIV, აისედორა დანკანს, უილიამ შექსპირს.

## მკურნალობა 
აილუროფობიის მკურნალობის უამრავი მეთოდი არსებობს. ხშირ შემთხვევაში ადამიანები მიმართავენ ფსიქოლოგებსა და ფსიქოთერაპევტებს. მედიკამენტური თერაპიის დროს იყენებენ სედატიური ეფექტის მქონე საშუალებებს. არის შემთხვევები, როდესაც ადამიანები თვითონ ართმევენ ამ ფობიას თავს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფობია
* ფობიების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* აილუროფობიის შესახებ  — healthtopia.net

## სქოლიო
კატეგორია:კატები
კატეგორია:ფობიები
კატეგორია:ზოოფობიები
არზამასის აღდგომის ტაძარი

**არზამასის აღდგომის ტაძარი** () — მართლმადიდებლური ტაძარი არზამასში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი). მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

ეკლესიას დომინირებული მდგომარეობა უკავია არზამასის ტაძრის მოედანზე. იგი ააშენეს 1812 წელს და მიუძღვნეს რუსი ხალხის გამარჯვებას 1812 წლის რუსეთ-საფრანგეთის ომში. 

შენობის ასაშენებლად დაიხარჯა 5,5 მლნ აგური, 1 000 კუბური მეტრი ფუნდამენტის ქვა და 164 ტონა რკინა. ეკლესიის პროექტი შეადგინა ადგილობრივმა მაცხოვრებელმა მიხაილ კორიფსკმა (1788-1851 წწ.), რომელიც იყო ცნობილი რუსი არქიტექტორის ა. ვორონიხინის მოსწავლე. 

არზამასის აღდგომის ტაძარი ქალაქის უმნიშვნელოვანესი ღირსშესანიშნაობაა. იგი დაგას მაღალ გორაზე. შენობას აქვს ბერძნული ჯვრის ფორმა, რომელიც ჩასმულია კვადრატში. ტაძრის სიგრძე და სიგანე არის 30 საჟენი (63 მეტრი და 90 სმ), ხოლო სიმაღლე 22 საჟენი (46 მ 86 სმ). ფრონტონებზე გამოსახულია ბიბლიური სცენების ამსახველი ფრესკები: „ქრისტეს აღდგომა“ (აღმოსავლეთის ფრონტონი), „აბრაამის მიერ სამების ხილვა“ (სამხრეთი ფრონტონი), „ყველა წმინდანის კრება (დასავლეთი ფრონტონი), „ღვთისმშობლის საფარველი“ (ჩრდილოეთის ფრონტონი).

საბჭოთა პერიოდში ეკლესიას აფეთქება დაუპირეს, მაგრამ მოსახლეობის ძლიერი რეაქციის გამო მხოლოდ დახურეს. ეკლესიის გახსნის საკითხს განიხილავდა სრულიად რუსეთის პატრიარქი სერგი, რომელიც არზამასის მცხოვრები იყო. 1947 წელს ეკლესიაში ღვთისმსახურება აღსდგა. 

2009 წლის სექტემბერში ეკლესიას სტუმრობდა რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის პატრიარქი კირილე. 

2017 წლის 13 აგვისტოს, რუსეთის პატრიარქის კირილეს დაბადების 150 წლისთავთან დაკავშირებით არზამასის აღდგომის ტაძარში ლიტურგია აღავლინა მოქმედმა პატრიარქმა კირილემ. 

## სქოლიო
კატეგორია:არზამასის ტაძრები
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი

**არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი** () — მართლმადიდებლური ტაძარი არზამასში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი). მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

## ისტორია 
არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი ააგეს 1777 წელს არზამასელი ვაჭრის მატვეი სტეფანეს ძე მასლიონკოვის ფინანსებით. ტაძარში მასლიონკოვმა გადაიტანა საგვარეულო სიწმინდე ტიხვინის ღვთისმშობლის დიდი ხატი.

ეკლესიის კურთხევიდან ყოველდღიურად ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ხსენების დღეს (ძველი სტილით 26 ივნისი, ახალი სტილით 10 ივლისი) სრულდება ლიტანიობა ეკლესიიდან სასაფლაომდე. გადმოცემის მიხედვით ეს იყო განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი დღესასწაული ქალაქის მთელი ქვედა ნაწილისათვის, როდესაც ქალაქის სასაფლაოს სტუმრობდა მთელი ქალაქი და მის გარშემო მდებარე სოფლები.

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1931 წელს არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი დახურეს, მის შენობაში კი განათავსეს ქალაქის მორგი. 

არზამასის ტიხვინის ღვთისმშობლის ხატის ტაძარი არის რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ნომრით 521410084610006.

## რესურსები ინტერნეტში
* Приход церкви в честь Тихвинской иконы Божией Матери 

## სქოლიო
კატეგორია:არზამასის ტაძრები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ძერჟინსკის ანტონი დიდის ტაძარი

**ძერჟინსკის ანტონი დიდის ტაძარი** () — მოქმედი მართლმადიდებლური ტაძარი ძერჟინსკის ჩრდილოეთ გარეუბანში (ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი),ზარიოვის მოსახვევისა და ჩკალოვის პროსპექტის კვეთაზე. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას.

## ისტორია 
2006 წელს ტაძრის მშენებლობისათვის გამოიყო მიწის ნაკვეთი. ამავე წლის 2 ნოემბერს მთავარეპისკოპოსმა გიორგიმ აკურთხა ჯვარი მომავალი მშენებლობის ადგილზე. ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 2007 წელს. პირველ სააღდგომო წირვა-ლოცვას და ღამისთევას ესწრებოდა მრევლის მხოლოდ 50 წარმომადგენელი. 2010 წლის 22 სექტემბერს ტაძარი აკურთხა ნიჟნი-ნოვგოროდისა და არზამასის ეპარქიის მთავარეპისკოპოსმა გიორგიმ. კურთხევამდე ცოტა ხნით ადრე დასრულდა ოთხიარუსიანი კანკელის აგება, რომელიც აკადემიურ სტილში შეასრულეს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიის ხელოსნებმა. 

2010 წლის 14 ნოემბერს ტაძართან გაიხსნა ქალაქში მეორე საკვირაო სკოლა. პირველი 1995 წელს გაიხსნა ქრისტეს აღდგომის ტაძარში.

## წინამძღვრები 
2009 წლის 13 მარტიდან ეკლესიის წინამძღვარია ილია შიტოვი. 2012 წლის 29 აგვისტოდან წინამძღვარია  - იოანე სოროკინი, ხოლო 2013 წლის 21 მაისიდან ბორის მაკარენკო.

## სქოლიო
კატეგორია:ძერჟინსკის ტაძრები
ტრასტამარას დინასტია

**ტრასტამარას დინასტია** (ესპ. Casa de Trastámara) — ესპანეთის სამეფო დინასტია. ტრასტამარას დინასტია წარმოადგენდა ივრეას დინასტიის განშტოებას. ტრასტამარას დინასტია დააფუძნა მეფე ენრიკე II-მ 1366 წელს.  ტრასტამარები მეფობდნენ კასტილიაში, ლეონში, არაგონში, ნეაპოლში, სიცილიაში, ნავარაში, ვალენსიაში, ბარსელონასა და მაიორკაში. ტრასტამარების მმართველობის პერიოდში გაერთიანდა დაშლილი ესპანური სამეფოები. ისინი გაერთიანდა დედოფალ ისაბელ კასტილიელისა და მეფე ფერდინანდ არაგონელის ქორწინებით. ორივე მათგანი ტრასტამარა იყო. მათი ქალიშვილი ხუანა I კი გახდა ამ საგვარეულოს უკანასკნელი წარმომადგენელი. ხუანა გათხოვილი იყო ბურგუნდიის ჰერცოგ ფილიპ I ჰაბსბურგზე, ხუანას გარდაცვალების შემდეგ კი 1555 წელს ტრასტამარები ჰაბსბურგებმა შეცვალეს. 

ტრასტამარების მეფობის პერიოდს მიეკუთვნება ესპანეთის ისტორიაში მომხდარი გარდამტეხი მოვლენები, როგორებიცაა რეკონკისტას დასრულება და არაბების იბერიის ნახევარკუნძულიდან გაძევება, ესპანეთის გაერთიანება და კოლუმბის მოგზაურობის დაფინანსება, რასაც ახალი კონტინენტის აღმოჩენა და ესპანეთის კოლონიურ სახელმწიფოდ გარდაქმნა მოჰყვა. 

## კასტილიისა და ლეონის მეფეები 
* ენრიკე II - 1369-1379
* ხუან I - 1379-1390
* ენრიკე III  - 1390-1406
* ხუან II - 1406-1454
* ენრიკე IV - 1454-1474
* ისაბელ I - 1474-1504
* ხუანა I - 1504-1516

## არაგონისა და სიცილიის მეფეები 
* ფერდინანდ I - 1412-1416
* ალფონსო V - 1416-1458
* ხუან II - 1458-1479
* ფერდინანდ II - 1479-1516

## ნეაპოლის მეფეები 
* ალფონსო I - 1435-1458
* ფერდინანდ I - 1458-1494
* ალფონსო II - 1494-1495
* ფერდინანდ II - 1495-1496
* ფედერიგო I - 1496-1501
* ფერდინანდ III - 1501-1516

## ნავარის მეფეები 
* ჟან II (დე ფაქტო) - 1425-1441, 1442-1479
* ელეონორ I - 1479
* კარლ IV - 1479-1461
* ბლანკა II - 1461-1464

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტრასტამარას დინასტია (უფასო აუდიო მასალა YouTube-ზე)
* https://www.medievalwomen.org/house-of-trastamara.html
კატეგორია:ევროპის სამეფო დინასტიები
კატეგორია:მსოფლიოს სამეფო დინასტიები
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
ჯუმბერ ჯიქია

**ჯუმბერ ჯიქია** (დ. 12 ოქტომბერი, 1950, რუსთავი) — ქართველი მოქანდაკე და პედაგოგი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1950 წლის 12 ოქტომბერს. 1974 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების განყოფილება.

მონაწილეობდა ქანდაკების საერთაშორისო კონკურსებში: „ტრადიცია და ძიება“, „ფანანო არტე“, „ზამთრის სალონი“. თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის პედაგოგი, გამოყენებითი ხელოვნების ფაკულტეტის ქანდაკების კათედრის გამგე.

თბილისში მისი ნამუშევრები მოიცავს ოლივერ და მარჯორი უორდროპის ძეგლს, რომელიც 2015 წლის 18 ოქტომბერს, თბილისობაზე გაიხსნა. ასევე, 2018 წლის 22 ივნისს, ვაკის რაიონის გამგეობის წინ მდებარე, ვაცლავ ჰაველის სახელობის პარკში გაიხსნა ჰაველის ძეგლი, რომელიც საქართველოს პრეზიდენტმა გიორგი მარგველაშვილმა და ჩეხეთის თავდაცვის მინისტრმა მარტინ სტროპინიკმა გახსნა.

მას ეკუთვნის აგრეთვე ვალერი ჯიქიასთან ერთად შესრულებული ათათურქის კოლოსალური ქანდაკება ართვინში.

## ჯილდოები 
*1994 — ოქროს მედალი (პარიზი)
*1986 — ოქროს მედალი (ვარშავა)
*1985 — „ფანანო არტეს“ I ხარისხის პრემია (ქ. ფანანო)

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:რუსთავში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიჟნი-ნოვგოროდის ალექსანდრე ნეველის ტაძარი

**ნიჟნი-ნოვგოროდის ალექსანდრე ნეველის ეკლესია** () — საკათედრო,  მართლმადიდებლური ტაძარი მდებარეობს ნიჟნი-ნოვგოროდის ისტორიულ ნაწილში. მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს ნიჟნი-ნოვგოროდის ეპარქიას. ეკლესიის მშენებლობა გრძელდებოდა 1868-1881 წლებში, არქიტექტორ ლევ დალის პროექტის მიხედვით. ეკლესიის წინამძღვარია სრგეი მატვეევი.

ეკლესია მდებარეობს ქალაქის ქვედა ნაწილში. ეკლესიის საკურთხეველი ნაკურთხია ალექსანდრე ნეველის, ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და მარიამ მაგდალინელის სახელზე. 

## ისტორია 
1856 წელს ქალაქის ვაჭართა ფენამ გამოთქვა სურვილი აეგოთ ნიჟნი-ნოვგოროდის ბაზრობის მეორე მართლმადიდებელი ეკლესია ბაზრობაზე იმპერატორ ალექსანდრე II-ის სტუმრობის აღსანიშნავად. საჭირო თანხები (454 667 რუბლი) გამოიძებნა 10 წლის შემდეგ.

1864 წლის 8 სექტემბერს შედგა მომავალი ტაძრის პირველი ქვის სიმბოლური ჩადება სარძიკველში. 1864 წელს მზად იყო არქიტექტორ რობერტ კილევეინის პროექტი, თუმცა მის განსახორციელებლად ფინანსები არ იყო საკმარისი, მეორე პროექტი წარადგინა ახალგაზრდა არქიტექტორმა ლევ დალმა. მისი პროექტი დაამტკიცეს 1865 წელს.

1867 წლის 15 სექტემბერს შეიქმნა სამშენებლო კომიტეტი, ხოლო 1868 წლის 11 აგვისტოს შედგა ხელმეორედ საფუძვლის ჩაყრა.მშენებლობა კი დაიწყო 18 აგვისტოს, რომელიც გაგრძელდა 13 წელი, შიდა სამუშაოები გაგრძელდა 1881 წლამვე. ეკლესიის სიმაღლეა 87 მეტრი. 

1881 წლის 20 ივლისს მშენებლობა დასრულდა და ეკლესია საზეიმოდ აკურთხეს იმპერატორ ალექსანდრე III-ის, მისი მეუღლის მარიასა და უფლისწულ ნიკოლოზის მონაწილეობით. 

1929 წელს ეკლესია დახურეს, ძვირფასეულობა დაიტაცეს, ხოლო ეკლესიის ხის მასალა დაურიგეს ადგილობრივ მოსახლეობას გასათბობად. მრევლმა შეძლო ხატების გარკვეული ნაწილის გადარჩენა. 

1920-იანი წლების ბოლოს შეიმუშავეს ბაზრობის მოედნის რეკონსტრუქციის გეგმა, რომელიც ითვალისწინებდა ეკლესიის დანგრევას და მის ადგილზე ვლადიმერ ლენინის ძეგლის დადგმას. აღნიშნული პროექტი არ განხორციელებულა. 

შემდეგ პერიოდში ეკლესია ფუნქციონირებდა როგორც საწყობი და ნაწილობრივ როგორც საცხოვრებელი. 1940-იან წლებში ეკლესიის შენობაში ხანძარი გაჩნდა, განადგურდა ეკლესიის ინტერიერი, რის შემდეგაც ეკლესიის შიდა შელესილობა მთლიანად მოხსნეს. 

1983 წელს დაიწყო ეკლესიის სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელშიც მოხალისე რესტავრატორები მონაწილეობდნენ. 1992 წლიდან ეკლესიის ეგვტერში მიმდინარეობს ღვთისმსახურება. 1998 წლის 30 დეკემბერს ნიჟნი-ნოვგოროდისა და არზამასის მიტროპოლიტმა ნიკოლოზ კუტეპოვმა აკურთხა ეკლესიის საკურთხეველი. ეკლესიაში აღმართეს 23 მეტრიანი კანკელი. 

2009 წლის 8 სექტემბერს მთავარეპისკოპოსმა გიორგიმ აღავლინა საღვთო ლიტურგია. ამავე წლის 12 სექტემბრიდან ეკლესია გახდა საკათედრო.

## სქოლიო
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ტაძრები
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქში
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
აბრევის ნიში

**აბრევის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბრევში.
ადგილობრივ მოსახლეობას ძველი ეკლესიის ადგილას ეკლესიისავე ქვებით ნიში აუგია. ძეგლის გარშემო მიმოფანტულია ქვები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მშველიეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

**მშველიეთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში.  აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფელ ლარგვისის წმ. თევდორეს სახელობის სამონასტრო ანსამბლის ჩრდილო-დასავლეთით 70-80 მეტრში, მთის ფერდზე. ამჟამად ძეგლი დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი კედელი ბათქაშის ნაშთით. ბათქაშზე ჯერ კიდევ იკითხება ფრესკული წარწერის ფრაგმენტები „ .... რგი..... სენე....უფალ.....“. წარწერის ქვეშ ნიშაა.  ეკლესია გეგმით სწორკუთხა ყოფილა. სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში იკითხება სარკმლის კვალი.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი კლდოვანიქვა და კირისდუღაბი. ჩრდილოეთ კედლის ზედა ნაწილი ინტერიერის მხარეს ოვალურად იწევს, რაც იმაზე მიგვანიშნებს,  რომ ეკლესია შიგნიდან გადახურული ყოფილა კამარით. მიმობნეული სამშენებლო მასალიდან ჩანს, რომ ეკლესიას ჰქონია შირიმის კარნიზი. ამჟამად ეკლესიის ინტერიერი ნიშის დონემდე ამოვსებულია მიწითა და ქვით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 140-141

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არმაზის ნაეკლესიარი

**არმაზის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ არმაზში. აგებულია შუა 
საუკუნეებში. ეკლესია შემორჩენილია ფრაგმენტების სახით. ჩანს მხოლოდ საძირკველი. მიმობნეულია ეკლესიის ქვები. გეგმა არ იკითხება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 12

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბალაანის ცეცხლიჯვრობას კოშკი

**ბალაანის ცეცხლიჯვრობას კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბალაანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

გეგმით ოთხკუთხა კოშკი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. კოშკი სამსართულიანია. აქვს სხვენი და ორფერდა გადახურვა. ყველა სართულზე სარკმელი და სათოფურია. არქიტრავული კარი გაჭრილია სამხრეთით. მეორე სართულზე შემორჩა რამდენიმე სართულშუა გადახურვის კოჭი. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია ბუხარი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 26

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თეთრი კოშკი (ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლი)

**თეთრი კოშკი** () — ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის ერთ-ერთი კოშკი. მდებარეობს მთისწინეთზე ივანოვსკისა და ზაჩატევსკის კოშკებს შორის.

## ისტორია 
კოშკი თარიღდება XVI საუკუნით. 1620 წელს იგი გადაუკეთებიათ. 

კოშკმა თანამედროვე სახელწოდება მიიღო XIX საუკუნეში ფასადის ქვედა ნაწილში შემონახული თეთრი მოსაპირკეთებელი მასალის გამო. XVII-XVIII საუკუნეებში მას ეწოდებოდა სიმეონოვსკის კოშკი, სიმეონოვსკის მონასტრის სახელწოდებიდან გამომდინარე, რომელიც მდებარეობდა კრემლის შიგნით. 

1889 წელს კოშკი გამოიყენებოდა ნიჟნი-ნოვგოროდის საგუბერნიო არქივის შენობად. 1923 წელს თეთრი კოშკი დაიწვა მასში განთავსებულ საარქივო დოკუმენტებთან ერთად, მაგრამ კოშკის სტრუქტურულ ელემენტებს სერიოზული ზიანი არ მიუღიათ.

## აღწერა 
კოშკი არის მრგვალი და ოთხსართულიანი. თავდაპირველი გადახურვა არ შემონახულა. აქვს სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს შენარჩუნებული ადრეული რეკონსტრუქციის კვალი. 

კოშკს ორი შესასვლელი აქვს, მიწის დონეზე (კოშკის მეორე სართულზე) და სამხედრო აივნიდან. ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის სხვა მრგვალი კოშკებისაგან განსხვავებით თეთრ კოშკს გააჩნია დიდი რაოდენობით სათოფურები. მეორე სართულის ინტერიერი გადაკეთებულია ოთხკუთხედის ფორმის მქონე ოთახად. სამივე მხარეს ოთახს დატანებული აქვს სათოფურები. მესამე სართულის ინტერიერს მრგვალი დაგეგმარება აქვს. მის კედლებში დატანებულია შვიდი სწორკუთხა ნიში ვიწრო სათოფურებით. მეოთხე სართულზე დატანებულია კრემლის კოშკებისათვის დამახასიათებელი საბრძოლო ფანჯრები ანუ სათოფურები.

## ლიტერატურა 
*Агафонов С. Л. Нижегородский кремль. Архитектура, история, реставрация. — Горький: Волго-Вятское издательство, 1976. — 136 с.
*Кирьянов И. А. Нижегородский Кремль. Очерк истории кремля в городе Горьком. — Горький: Горьковское книжное издательство, 1956. — 116 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* История перестройки и реконструкции Кремля 
* Нижегородский кремль 

კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის კრემლის კოშკები
კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის კულტურული მემკვიდრეობის ფედერალური ობიექტები
დაბაკნეთის წმინდა მარიამის ნაეკლესიარი

**დაბაკნეთის წმინდა მარიამის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დაბაკნეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 
ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედელი, რომელშიც გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 43

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხეტიანის ნაგებობა

**ხეტიანის ნაგებობა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ჯავის მუნიციპალიტეტის
სოფელ დორეთკარის მიდამოებში ნასოფლარ ხეტიანის ტერიტორიაზე, ბერციხის დაბლა, ქსნის დინებაზე. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაგებობის გეგმა არ იკითხება. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს,
ზოგან უფრო ნაკლებია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. სერიოზული დაზიანების გამო ნაგებობის სახეობის დადგენა ვერ ხერხდება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 59

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის მეორე ეკლესია

**ჩიგოიანის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. 

ნასოფლარ „თოგოიანის“ მიდამოებში მდებარე სწორკუთხა გეგმის დარბაზული, უაბსიდო ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობის კამარა ჩამოქცეულია. დასავლეთით არქიტრავული შესასვლელია გაჭრილი. მისგან მარჯვნივ, კედლის გარე წყობაში ჩადგმულია ძაღლის თავის სკულპტურული გამოსახულება. ბალავარი — წითელი ქვის ბრტყელი ფილაა, ზედ ჯვრისა და ორი რგოლის პრიმიტიული გამოსახულებებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მშველიეთის წმინდა ელიას სამლოცველო

**მშველიეთის წმინდა ელიას სამლოცველო**  — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია  შუა საუკუნეებში.
სოფლის ჩრდილოეთით მდებარეობს კირქვის ლოდებით ნაგები, სწორკუთხა გეგმის მცირე სამლოცველო. სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. ნაგებობაში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. აღმოსავლეთი კედლის სიმაღლე 1,5 მეტრია. იქვე ხატის სამხრეთით მცირე ნიშაა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 144-145

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკი (IX-X საუკუნეები)

**ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX–X საუკუნეებში. 

მდ. ქსნის მარცხენა სანაპიროზე, მთაზე დგას კოშკი, რომელიც დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. ბრტყელი პირით მიმართულია ხეობისაკენ. დასავლეთ კედელში გაჭრილია შესასვლელი. კოშკი შემორჩენილია მიწიდან დაახლოებით 15 მეტრის სიმაღლეზე. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ცხავათის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ცხავათის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავათში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით 3 კმ-ზე, ცხავატურას ხევში, ადგილ კაროეთში დგას მცირე დარბაზული ეკლესია. ეკლესიის გადახურვა ჩანგრეულია. საკურთხეველი სწორკუთხაა, თითო პატარა ნიშა საკურთხევლის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშია მოთავსებული. სარკმლები გაჭრილია აღმოსავლეთით და დასავლეთით. კარი სამხრეთ კედელშია დატანებული.  ეკლესიის ტერიტორია გარშემოვლებულია გალავნით. წრიული გალავნის სიმაღლე ზოგან ერთ მეტრს აღწევს, დიდი ნაწილი კი დანგრეულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკი

**ჩიგოიანის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ თოგოიანის მიდამოებში. 5–6 მეტრის სიმაღლეზე, შემორჩენილი ზურგიანი კოშკი დიდი ზომის ქვითაა ნაგები. მისი ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვა-ღორღით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მახიარეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

**მახიარეთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული მოთეთრო ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო ნაკლები.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ცილინდრული კამარის მხოლოდ აღმოსავლეთი ნაწილია შემორჩენილი. დასავლეთ კედელში მცირე, სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედელში შესასვლელის კვალია, ამავე კედელში მოთავსებულია ნიშა. ეკლესია ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 121

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მშველიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**მშველიეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში.  აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფელ მშველიეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 200 მეტრზე, გარშემო სასაფლაოა. რელიეფი სამხრეთისაკენაა დაქანებული. გეგმით ეკლესია წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა. საკურთხეველი დარბაზიდან ერთსაფეხურიანი მხრებითაა გამიჯნული. დარბაზს შემოუყვება ერთსაფეხურიანი ხარისხი; იატაკი აყრილია. საკურთხეველში ქვის იატაკის ორი საფეხურითაა ამაღლებული. აქვეა სწორკუთხა ამბიონი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. გასანათებლად არის ორი სარკმელი - დასავლეთ კედელში და აღმოსავლეთით საკურთხეველში. ეკლესია ნაშენია კირქვითა და კირის დუღაბით. ბათქაში ინტერიერში და ექსტერიერში აცვენილია. შესასვლელის ორივე მხარეს არის თითო, წყობაში დატანებული ფილების მცირე თაროები. ეკლესია გადახურულია ფიქალის ფილებით. იქვე, სამხრეთით მოწყობილია ეკლესიასთან მისასვლელი სუბსტრუქცია. საკურთხევლის სამხრეთ კუთხეში კედელი გაბზარულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 141-142

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აბრევის თედოწმინდის ეკლესია

**აბრევის თედოწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბრევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი და საფეხურებიანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშია მოწყობილი. კონქის მხოლოდ აღმოსავლეთის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. აბსიდის სამხრეთი მხარის, ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილია ჩამონგრეული. საკურთხევლის წინ გვიანდელი კანკელის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. სამხრეთი შესასვლელი გარედან არქიტრავულია, შიგნით კი თაღოვანი. ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია, კედლები გარღვეულია, ხოლო ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 8

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გარუეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**გარუეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარუეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან აღმოსავლეთით 3 კმ., მთაზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია ფლეთილი ქვაც.

დარბაზული ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით გააჩნია ნახევარწრიული აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით თაღოვანი - გარედან არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ნიშაა. კონქი სფერულია, მისი დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მცირე მხრებით. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის მარცხენა ნაწილი. აბსიდის ხარისხი მისსავე მოხაზულობას იმეორებს.

ეკლესიის სამხრეთის კედელი თითქმის ჩამონგრეულია. შეისრული კამარის მხოლოდ ჩრდილოეთი მხარეა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედელს ხარისხი გასდევს. ამავე კედლებშია გაჭრილი სწორკუთხა სარკმლები. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. შესასვლელის კვალი არ ჩანს.

ჩრდილოეთის ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი შირიმის კარნიზი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 34-35

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გარუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

**გარუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გარუბანში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლიდან აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, ტყეში დგას სამეკლესიანი ბაზილიკა, რომელიც სხვადასხვა ზომის რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტულ ნაწილებზე გამოყენებულია შირიმი.

ეკლესიიდან ყველაზე უკეთ შემორჩენილია ჩრდილოეთი ნავი. აქ აბსიდი ნახევარწრიულია, ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ოდნავ შეისრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. პილასტრებს ეყრდნობა აგრეთვე ჩრდილოეთის და სამხრეთის კედლის თაღებიც. დარბაზი მთავარ ეკლესიას არქიტრავული შესასვლელით უკავშირდება. დასავლეთის შესასვლელი ამჟამად ამოშენებულია.

მთავარი ეკლესიიდან შემორჩენილია გრძივი კედლები, დასავლეთი, სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე და აბსიდის მოხაზულობის ჩრდილოეთი ნაწილი. მასში მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშა.

სამხრეთი ნავი ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი.

ეკლესია სერიოზულადაა დაზიანებული. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. თითქმის ყველა კედელი დეფორმირებულია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით. მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 33-34

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კიტრიულის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი

**კიტრიულის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ეკლესიიდან შემორჩენილია ნახევარწრიული აბსიდის სამხრეთი ნაწილი. მისი სიმაღლე 60 სმ-ს აღწევს. დანარჩენი კედლები მიწის პირზეა დასული; სამშენებლო მასალად გამოყენებულია  ფლეთილი და რიყის ქვა. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 98

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წუბენის ეკლესია თვაბაცილა

**წუბენის ეკლესია თვაბაცილა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ წუბენში.  აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფლის დასავლეთით ნახევარ კმ. დგას ეკლესია, რომელიც რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. ამჟამად იგი მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილია საძირკვლის ფრაგმენტები და შირიმის რამდენიმე ქვა. ნაგებობის ძლიერი დაზიანების გამო გეგმა არ იკითხება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მშველიეთის ეკლესია

**მშველიეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მშველიეთში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ქედის დასასრულში. ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან აქვს გვიანდელი მინაშენები. მინაშენთა სახურავები ჩაქცეულია. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დარბაზს შემოუყვება ერთსაფეხურიანი ხარისხი. საკურთხეველი დარბაზიდან გამიჯნულია ერთსაფეხურიანი მხრებით. დგას ტრაპეზის ქვა. ეკლესიის ინტერიერი განათებულია დასავლეთიდან და საკურთხევლის სარკმლიდან. იატაკი აყრილია. ბათქაში შიგნიდანაც და გარედანაც აყრილია. კარ-სარკმელი არქიტრავულია, კარნიზი სწორკუთხა; დეკორი არ არის. 

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია კირქვა და კირის ხსნარი. გადახურულია ფიქალის ფილებით.

ეკლესიაში ხატობა იმართება აღდგომიდან 7 ან 9 კვირის შემდეგ, 24 ივნისს (ხალარჯობა).

ეკლესიის კედლები დაბზარულია და დეფორმირებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 142

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქურთის ნაეკლესიარი

**ქურთის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს ნასოფლარ მეტეხში. ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტები 30 სმ სიმაღლის. ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა და ფლეთილია. დანარჩენი კედლების მხოლოდ საძირკვლის კვალია. მთლიანი გეგმა არ იკითხება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ.,185

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მახიარეთის მთავარანგელოზის ეკლესია

**მახიარეთის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

დარბაზული ეკლესია კარგად თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ორმაგთაღიანი ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე სამი საფეხურით მაღალია დარბაზთან შედარებით.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი პილასტრების კაპიტელს ეყრდნობა.

ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის შეისრულთაღიანი სარკმლებით. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედელში თითო სწორკუთხა ნიშაა.

სამხრეთის არქიტრავული შესასვლელი ნაოთხალია. კარის თავზე ლუნეტი ამოშენებულია. ეკლესიის მთელ პერიმეტრს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. იატაკი მიწაყრილია.

ეკლესიას სამხრეთიდან თანადროული მინაშენი აქვს. მინაშენის კედლები შემორჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე, შესასვლელი დასავლეთ კედელშია. აღმოსავლეთით - ვიწრო სარკმელია. ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. ლავგარდანი მარტივპროფილიანია.

ეკლესიიდან სამხრეთით 3-4 მეტრში შემორჩენილია სატრაპეზო. მისი კედლები 2-3 მეტრზეა, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში მოწყობილია არქიტრავული ნიშები.

ეკლესიის კედლები დეფორმირებულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 121-122

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მახიარეთის ღვთისმშობლის ნიში

**მახიარეთის ღვთისმშობლის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია XIX საუკუნეში.

ნიში ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა აგებული. წყობა მშრალია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 123

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
მახიარეთის ნაგებობა და კოშკი

**მახიარეთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფელში შემავალი გზის მარცხნივ, შემაღლებულ ადგილზე შემორჩენილია მრგვალი კოშკის დასავლეთ კედლის ნანგრევი. სამშენებლო მასალა ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვაა. კედლის სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 123

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
აბრევის ეკლესია

**აბრევის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბრევში, „საკორინთლოს“ მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყის ქვითაა ნაგები. ის გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ძირში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის ჩრდილოეთ და სამხრეთ მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. სამხრეთის შესასვლელი არქიტრავულია.
ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს თანადროული მინაშენი, რომელსაც გადახურვა კამაროვანი ჰქონდა. ამჟამად კამარა მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია. ჩრდილოეთ კედელზე გადასულია კედლის თაღი, რომელიც კუთხის პილასტრებს ებჯინება. საბურავი ჩამოცვენილია, კედლები ბევრ ადგილას გამონგრეულია, დაზიანებულია მინაშენიც.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 8

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქვემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო გრუში.  აგებულია შუა საუკუნეებში.
ნანგრევებად ქცეული ეკლესია მდებარეობს სასაფლაოზე. მისი კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის ფლეთილი ქვა. გეგმით სწორკუთხა ეკლესიის აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშაა დატანებული. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 175

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მახიარეთის ეკლესია

**მახიარეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მახიარეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

დარბაზული ეკლესია კარგად თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშია. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი იმპოსტებს

ეყრდნობა. აბსიდი დარბაზისგან გამოყოფილია შვერილებით. საკურთხევლის წინ სამსაფეხურიანი სოლეაა. კედლებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პილასტრები დასრულებულია კაპიტელებით, რომელთაც ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობა. ეკლესიას მთელ პერიმეტრზე ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.

ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. ნაოთხალი შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავის თავზე ამოშენებულია ლუნეტი.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თანადროული მინაშენები აქვს. სამხრეთ მინაშენის კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, მინაშენი ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. არქიტრავული შესასვლელი მოთავსებულია სამხრეთ კედელში. ეკლესიის ფასადზე შემორჩენილია მინაშენის კამარის ნაწილი.

ეკლესია ჩრდილოეთის მინაშენს აბსიდში გაჭრილი არქიტრავული კარით უკავშირდება. მინაშენი გრძელ სათავსს წარმოადგენს. გადახურვა კამაროვანია. აღმოსავლეთის და დასავლეთის კედლებში თითო სწორკუთხა სარკმელი და ნიშაა.

ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი. კარნიზი მარტივპროფილიანია.

ძეგლის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები და სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ნაშთები.

სახურავი თითქმის აყრილია, კედლები დაბზარულია, მიწის დონე ეკლესიის გარშემო აწეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 124-125

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აბრევის ეკლესიის ნანგრევები

**აბრევის ეკლესიის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბრევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლის სასაფლაოსთან მდებარე დარბაზული ეკლესია რიყისა და ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ეკლესიის კედლებიდან შემორჩენილია მხოლოდ ფრაგმენტები. ყველაზე მაღალი დასავლეთის კედელია. აფსიდა თითქმის მიწის დონეზეა დასული. სამხრეთის შესასვლელის მხოლოდ მარცხენა წირთხლია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 9

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები