მერი ედვარდს უოლკერი

**მერი ედვარდს უოლკერი** (დ. 26 ნოემბერი, 1832 − გ. 20 თებერვალი 1919) — მოიხსენიებდნენ როგორც დოქტორ მერი უოლკერს, ამერიკელი აბოლიციონისტი, პროჰიბიციონისტი, ამერიკის სამოქალაქო ომის სამხედრო ტყვე და ქირურგი. მერი ედვარდს უოლკერი ერთადერთი ქალია, რომელმაც საპატიო მედალი მიიღო.
1855 წელს მერი ედვარდს უოლკერმა მიიღო სამედიცინო ხარისხი სირაკუზის სამედიცინო კოლეჯში ნიუ-იორკში,, დაქორწინდა და დაიწყო სამედიცინო პრაქტიკა. მერი ედვარდს უოლკერმა სცადა გაწევრიანება კავშირის არმიაში სამოქალაქო ომის დაწყებისთანავე, მაგრამ უარი მიიღო. უოლკერი მუშაობდა ქირურგად დროებით საავადმყოფოში ვაშინგტონში, შემდეგ კი დაიქირავეს კავშირის ძალებმა და დაინიშნა კამბერლენდის არმიაში, ხოლო მოგვიანებით ოჰაიოს 52-ე ქვეითი პოლკში, რითაც გახდა აშშ-ს არმიის პირველი ქალი ქირურგი. მერი ედვარდს უოლკერი ტყვედ ჩაიგდეს კონფედერაციის ძალებმა მას შემდეგ.
## ადრეული ცხოვრება და განათლება
მერი ედვარდს უოლკერი დაიბადა ოსვეგოს ქალაქში, ნიუ-იორკში, 1832 წლის 26 ნოემბერს, ალვა და ვესტა უოლკერების ოჯახში. მერის ჰყავდა ოთხი უფროსი და და ერთი უმცროსი ძმა.ალვამ და ვესტამ როგორც ვაჟი, ასევე ქალიშვილები პროგრესული მანერით აღზარდეს, რაც იმ დროისთვის რევოლუციური იყო. მათმა არატრადიციულმა აღზრდამ მერის დამოუკიდებლობის სურვილი და სამართლიანობის გრძნობა აღზარდა, რასაც მთელი ცხოვრების განმავლობაში აქტიურად ავლენდა. მიუხედავად იმისა, რომ მშობლები ერთგული ქრისტიანები იყვნენ, უოლკერები თავისუფლად მოაზროვნეები იყვნენ და შვილებს სხვადასხვა კონფესიის რეგულაციებისა და შეზღუდვებისადმი კითხვის ნიშნის ქვეშ აყენებდნენ. უოლკერის მშობლებმა შვილებს ასევე აჩვენეს არატრადიციული გენდერული როლები ფერმაში სამუშაოს განაწილებასთან დაკავშირებით: ვესტა ხშირად მონაწილეობდა მძიმე სამუშაოებში, ხოლო ალვა - ზოგად საოჯახო საქმეებში.
დაწყებითი განათლება მოიცავდა ადგილობრივ სკოლაში სწავლას, რომელიც მშობლებმა დააარსეს. უოლკერებს გადაწყვეტილი ჰქონდათ, რომ ქალიშვილები ისეთივე კარგად განათლებულები იქნებოდნენ, როგორც ვაჟი, ამიტომ დააარსეს პირველი უფასო სკოლა ოსვეგოში 1830-იანი წლების ბოლოს. პრაქტიკა არ აყვავდა, რადგან ქალ ექიმებს ზოგადად არ ენდობოდნენ და პატივს არ სცემდნენ იმ დროს. მოგვიანებით ცოლ-ქმარი განქორწინდა მილერის (ქმრის) ღალატის გამო.
უოლკერი 1860 წელს ხანმოკლედ სწავლობდა ბოუენის კოლეჯის ინსტიტუტში (მოგვიანებით ეწოდა ლენოქსის კოლეჯი) ჰოპკინტონში, აიოვას შტატში, სანამ არ გარიცხეს სკოლის დებატების საზოგადოებიდან გადადგომაზე უარის თქმის გამო, რომელიც მის გაწევრიანებამდე მხოლოდ მამაკაცებისგან შედგებოდა.
## ამერიკის სამოქალაქო ომი
მინი|მარცხნივ|უოლკერის ფოტო, სადაც 1865 წელს დაჯილდოვებული საპატიო მედლით არის წარდგენილი.
მერი ედვარდს უოლკერი მოხალისედ წავიდა ამერიკის სამოქალაქო ომის დაწყებისთანავე, როგორც ქირურგი - თავდაპირველად არმიისთვის, მაგრამ უარყოფილ იქნა იმის გამო, რომ ქალი იყო. მერის ექთნის თანამდებობა შესთავაზეს, მაგრამ უარი თქვა და სამოქალაქო პირად, ქირურგად მუშაობა ამჯობინა კავშირის არმიაში. აშშ-ის არმიაში ქალი ქირურგი არ ჰყავდათ და თავდაპირველად უოლკერს მხოლოდ ექთნად მუშაობის უფლება ჰქონდა. როგორც სუფრაჟისტი, უხაროდა ქალი ჯარისკაცების დანახვა და პრესას აცნობა ფრენსის ჰუკის საქმის შესახებ, რომელიც ჩატანუგას საავადმყოფოს მე-2 პალატაში იმყოფებოდა. ქალი, რომელიც კავშირის ძალებში მამაკაცის ფორმაში მსახურობდა. მერი ედვარდს უოლკერი იყო კავშირის არმიის პირველი ქალი ქირურგი. 1863 წლის სექტემბერში უოლკერი კამბერლენდის არმიაში დაინიშნა, როგორც „კონტრაქტული მოვალეობის შემსრულებელი ქირურგი(სამოქალაქო პირი)“ , მერი აშშ-ის არმიის ქირურგმა დაასაქმა. უოლკერი მოგვიანებით ოჰაიოს 52-ე ქვეითი ჯარის ქირურგ-ასისტენტად დაინიშნა. სამსახურის განმავლობაში ხშირად კვეთდა ბრძოლის ხაზებს და მკურნალობდა მშვიდობიან მოსახლეობას.
1864 წლის 10 აპრილს მერი ედვარდს უოლკერი ტყვედ ჩავარდა კონფედერაციის ჯარების მიერ და დააპატიმრეს როგორც ჯაშუში, სწორედ მას შემდეგ, რაც კონფედერაციის ექიმს ამპუტაციის ჩატარებაში დაეხმარა. მერი ედვარდს უოლკერი გაგზავნეს კასტლ თანდერში, რიჩმონდში, ვირჯინიაში და იქ დარჩა 1864 წლის 12 აგვისტომდე, სანამ ტყვეთა გაცვლის ფარგლებში გაათავისუფლეს. პატიმრობაში ყოფნისას მერი ედვარდს უოლკერმა უარი თქვა მოწოდებული ტანსაცმლის ტარებაზე, რომელიც, როგორც ამბობდნენ, უფრო შესაფერისი იყო მისი სქესისთვის. მერი ედვარდს უოლკერი გაცვალეს კონფედერაციის ქირურგზე ტენესიდან, 1864 წლის 12 აგვისტოს.
მერი ედვარდს უოლკერი გახდა მწერალი და ლექტორი, უჭერდა მხარს ისეთ საკითხებს, როგორიცაა ჯანდაცვა, თანასწორობა, ქალთა უფლებები და ქალთა ტანსაცმლის რეფორმა. მერი ედვარდს უოლკერს ხშირად აპატიმრებდნენ მამაკაცის ტანსაცმლის ტარებისთვის და დაჟინებით მოითხოვდა უფლებას ეტარებინა ტანსაცმელი, რომელიც თავის შესაფერისად მიაჩნდა. მერი ედვარდს უოლკერმა დაწერა ორი წიგნი, რომლებიც განიხილავდა ქალთა უფლებებსა და ჩაცმულობას. მერი ედვარდს უოლკერმა თავის ჩაცმულობაზე კრიტიკას უპასუხა: "მე არ ვიცვამ მამაკაცის ტანსაცმელს, მე საკუთარ ტანსაცმელს ვიცვამ".
უოლკერი ვაშინგტონში, კოლუმბიის ოლქში, ქალთა საარჩევნო უფლების ცენტრალური ბიუროს წევრი იყო და ჰოვარდის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლაში ქალი პროფესორისთვის კათედრის გასაქირავებლად თანხებს ითხოვდა.
1907 წელს უოლკერმა გამოაქვეყნა "დამაგვირგვინებელი საკონსტიტუციო არგუმენტი", რომელშიც ამტკიცებდა, რომ ზოგიერთ შტატს, ისევე როგორც ფედერალურ კონსტიტუციას, უკვე ჰქონდა მინიჭებული ქალებისთვის ხმის მიცემის უფლება. უოლკერმა მისცა ჩვენება ქალთა ხმის მიცემის უფლების შესახებ, აშშ-ს წარმომადგენელთა პალატის კომიტეტების წინაშე 1912 და 1914 წლებში.
ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ, მერი ედვარდს უოლკერი გარდაიცვალა თავის სახლში 1919 წლის 21 თებერვალს, 86 წლის ასაკში. მერი ედვარდს უოლკერი დაკრძალეს სოფლის სასაფლაოზე ოსვეგოში, ნიუ-იორკში, უბრალო დაკრძალვაზე, ამერიკული დროშით დაფარული კუბოთი და შავი კოსტიუმში, კაბის ნაცვლად. მერი ედვარდს უოლკერი გარდაცვალა 1919 წელს, შეერთებული შტატების კონსტიტუციის მეცხრამეტე შესწორების მიღებამდე 544 დღით ადრე, რომელიც ქალებს ხმის მიცემის უფლებას ანიჭებდა
.
1916 წელს აშშ-ის კონგრესმა შექმნა საპატიო მედლის მიმღებთა საპენსიო აქტი და ამით შექმნა არმიისა და საზღვაო ძალების საპატიო მედლების ცალკე სიები. არმიას დაევალა გადაეხედა წინა მიმღებთა უფლებამოსილების შესახებ ცალკე კანონპროექტით, რომელიც არ იყო დაკავშირებული საპენსიო სიებთან, მაგრამ რომელიც არმიამ მოითხოვა არასასურველი ჯილდოების რეტროაქტიულად კონტროლის მიზნით. არასასურველი ჯილდოები გამოწვეული იყო მედლის შესახებ რეგულაციების არარსებობით.
არმიამ არ გამოაქვეყნა რეგულაციები 1897 წლამდე და კანონს ჰქონდა ძალიან მცირე მოთხოვნები, რაც ნიშნავდა, რომ მიმღებებს შეეძლოთ მედლის მოპოვება პრაქტიკულად ნებისმიერი მიზეზით, რამაც გამოიწვია თითქმის 900 ჯილდო არასაბრძოლო გაწვევის გაფართოებისთვის.
არმიის პატივის მედლის საბჭომ განიხილა 1916 წლიდან 1917 წლამდე და წაშალა 911 სახელი არმიის პატივის მედლის სიიდან, მათ შორის დოქტორ მერი ედვარდს უოლკერისა და უილიამ ეფ. "ბუფალო ბილ" კოდის. ორივე მიჩნეულ იქნა უვარგისად არმიის პატივის მედლისთვის, რადგან 1862, 1863 და 1904 წლების კანონები მკაცრად მოითხოვდა, რომ მიმღებები ყოფილიყვნენ ოფიცრები ან გაწვევილი სამხედრო წევრები. მერი ედვარდს უოლკერის შემთხვევაში, სამოქალაქო კონტრაქტის ქირურგი იყო, არა კომისიის ოფიცერი.
მიუხედავად ამისა, საპატიო მედლის საბჭომ შესაძლოა დისკრიმინაცია მოახდინა უოლკერის მიმართ, რადგან უარი თქვა მედლის გაუქმებაზე სულ მცირე ორი სხვა კონტრაქტორი ქირურგისთვის, რომლებიც ასევე არ იყვნენ უფლებამოსილნი. ერთ-ერთი მათგანი, გენერალ-მაიორი ლეონარდ ვუდი, იყო არმიის ყოფილი შტაბის უფროსი, რომელიც იყო სამოქალაქო კონტრაქტორი ქირურგი, რომელსაც იგივე სტატუსი ჰქონდა, რაც უოლკერს, როდესაც ის ჯილდოზე წარადგინეს. ეს ყველაფერი საპატიო მედლის საბჭოსთვის ცნობილი იყო, რადგან საბჭოს პრეზიდენტმა, გენერალმა ნელსონ მაილსმა, ორჯერ წარადგინა ვუდი მედლისთვის და იცოდა, რომ ვუდი არ იყო უფლებამოსილი.
არმიის გენერალური მოსამართლის რეკომენდაციის თანახმად, მედლების დაბრუნება არ დაევალათ ჯარისკაცებს, რომლებმაც აღნიშნეს, რომ კონგრესმა არმიას არ მიანიჭა კანონის ამ დებულების აღსრულების იურისდიქცია, რაც როგორც ჩამორთმევას, ასევე სისხლისსამართლებრივ სასჯელს ძალადაკარგულად აქცევდა . მიუხედავად იმისა, რომ რამდენიმე წყარო უოლკერის მედლის 1977 წელს გარდაცვალების შემდეგ აღდგენას პრეზიდენტ ჯიმი კარტერს მიაწერს, ეს, სავარაუდოდ, არასწორია. ეს ქმედება არმიის მდივნის დონეზე გაცილებით დაბალი იყო, არმიის ადამიანური რესურსებისა და რეზერვის საქმეთა მდივნის თანაშემწის დონეზე, რომელიც სამხედრო ჩანაწერების გასწორების საბჭოს რეკომენდაციით მოქმედებდა. სინამდვილეში, როგორც ფორდის, ასევე კარტერის ადმინისტრაციები აღდგენას ეწინააღმდეგებოდნენ; კარტერის ადმინისტრაციის თეთრი სახლი საბჭოს გადაწყვეტილების გამოცხადებას დაბნეულობით რეაგირებდა.
ერთ-ერთმა ისტორიულმა ნაშრომმა დაადასტურა, რომ მედლის ცალმხრივი აღდგენით, სასჯელაღსრულების საბჭომ, სავარაუდოდ, გადააჭარბა თავის უფლებამოსილებას, რადგან საბჭო არმიის მდივნის უფლებამოსილების დელეგირების მხოლოდ ერთ-ერთი ორგანოა და, შესაბამისად, არ შეუძლია შეეწინააღმდეგოს მოქმედ კანონს. ამიტომ, საბჭოს გადაწყვეტილება საკამათო იყო, რადგან მისი მანდატი მხოლოდ თავისი უფლებამოსილების ფარგლებში შეცდომების ან უსამართლობის გამოსწორება იყო და არა საჯარო სამართლის უფლებამოსილების საწინააღმდეგოდ მოქმედება.
სწორედ ეს საკითხი აისახა 2018 წლის დასაწყისში გარლინ კონერის საპატიო მედლის დაჯილდოებაზე, რომელიც ასევე სასჯელაღსრულების საბჭოს მიერ იყო გამოტანილი, მაგრამ პრეზიდენტის მეშვეობით გადაეცა და კონგრესის მხრიდან კანონით გათვალისწინებულ უარის თქმას მოითხოვდა, რაც მოთხოვნად მიიჩნეოდა, რადგან საბჭოს არ ჰქონდა საჯარო კანონის და მასთან დაკავშირებული ხანდაზმულობის ვადების დარღვევის უფლებამოსილება. მერი ედვარდს უოლკერი გრძნობდა, რომ მიენიჭა პატივის მედალი, რადგან მივიდა მტრის ტერიტორიაზე, რათა ემზრუნა მტანჯველ მოსახლეობაზე, როდესაც არცერთ კაცს არ ჰქონდა ამის გაკეთების გამბედაობა , პატიმრობის შიშით.
## ეროვნული ქალთა დიდების დარბაზი
მერი ედვარდს უოლკერი შეყვანილ იქნა ეროვნულ ქალთა დიდების დარბაზში 2000 წელს.
## პოპულარულ კულტურაში
მერი უოლკერი გამოყენებული იქნა როგორც პერსონაჟი კომიქსების ალბომში Les Tuniques Bleues 54, სახელწოდებით Miss Walker. აქ გამოსახულია კომიკური მანერით როგორც მებრძოლი ფემინისტი.
## მემკვიდრეობა
მინი|მარჯვნივ|უოკერი დაჯილდოვდა 2024 წლის "American Women quarter"-ში
მეორე მსოფლიო ომის დროს, თავისუფლების გემს “ SS Mary Walker”, დაერქვა მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად
.
1982 წელს აშშ-ს საფოსტო სამსახურმა გამოუშვა ოცი ცენტიანი მარკა მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად, დაბადების წლისთავის აღსანიშნავად.
სამედიცინო დაწესებულებები SUNY ოსვეგოში დასახელებულია მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად.
არსებობს შეერთებული შტატების არმიის სარეზერვო ცენტრი, რომელიც დასახელებულია მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად უოლკერში, მიჩიგანში.
უიტმენ-უოლკერის კლინიკა ვაშინგტონში დასახელებულია მერი ედვარდს უოლკერისა და პოეტი უოლტ უიტმენის პატივსაცემად, რომელიც იყო მედდა ვაშინგტონში სამოქალაქო ომის დროს.
მერი უოლკერის კლინიკა ფორტ ირუინის ეროვნულ სასწავლო ცენტრში კალიფორნიაში დასახელებულია მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად.
მერი ე. უოლკერის სახლი არის ოცდაათსაწოლიანი გარდამავალი რეზიდენცია, რომელსაც მართავს ფილადელფიის ვეტერანთა მრავალსამსახურიანი და საგანმანათლებლო ცენტრი უსახლკარო ქალი ვეტერანებისთვის.
2012 წლის მაისში ბრინჯაოს ქანდაკება მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად გაიხსნა ოსვეგოს, ნიუ-იორკის ქალაქის მერიის წინ.
2019 წელს მერი ედვარდს უოლკერი შეტანილ იქნა ჰილარი და ჩელსი კლინტონების წიგნში "გამბედავი ქალების წიგნი: საყვარელი ისტორიები მამაცობისა და გამძლეობის შესახებ".
2023 წლის 25 აგვისტოს ფორტ ა.პ. ჰილს ვირჯინიაში ოფიციალურად გადაერქვა ფორტ უოლკერი, მერი ედვარდს უოლკერის პატივსაცემად, როგორც აშშ-ს თავდაცვის დეპარტამენტის გადაწყვეტილების ნაწილი, შეცვალოს სამხედრო ბაზების სახელები, რომლებიც დასახელებული იყო კონფედერაციის ჯარისკაცების სახელებზე. მერი ედვარდს უოლკერი ამრიგად გახდა პირველი ქალი აშშ-ს ისტორიაში, რომლის სახელზეც ექსკლუზიურად დასახელდა შეერთებული შტატების სამხედრო დანადგარი. 2025 წლის ივნისში ტრამპის ადმინისტრაციამ ციხესიმაგრეს სახელი გადაარქვა და ფორტ ანდერსონ-პინ-ჰილი (ასევე ცნობილი როგორც A.P. Hill) უწოდა .
მერი ედვარდს უოლკერი არის პატივსაცემი 2024 წლის ამერიკელი ქალების მეოთხედზე.დიზაინზე გამოსახულია უოლკერი, რომელსაც ხელში უჭირავს ჯიბის ქირურგიული ნაკრები, რომელზეც საპატიო მედალი და ფორმაზე ქირურგის სამკერდე ნიშანია გამოსახული.
## ნაშრომები
მერი ედვარდს უოლკერი; შეერთებული შტატების კონგრესი. პალატა. იურიდიული კომიტეტი, ედვარდ თომას ტეილორი, ჯეინ ადამსი. ქალთა საარჩევნო უფლება, No.1: მოსმენები იურიდიულ კომიტეტში, წარმომადგენელთა პალატა, სამოცდამეორე კონგრესი, მეორე სესია, დოქტორ მერი ე. უოლკერის განცხადება. 1912 წლის 14 თებერვალი. სამთავრობო საბეჭდი ოფისი.
უოლკერი, მერი ედვარდს. Hit: ესეები ქალთა უფლებების შესახებ. The American News Company. ხელახლა გამოიცა რბილ ყდაში ახალი შესავლით 2003 წელს.
მერი ედვარდს უოლკერი. Unmasked, or the Science of Immorality, To Gentlemen by a Woman Physician and Surgeon.
## ნაშრომები მის შესახებ
ნეგლი, კიტი. Mary Wears What She Wants, 2019 წლის 15 იანვარი
დიმეო, ნეიტ. Mary Walker Would Wear What She Wanted The Memory Palace Podcast Episode 76, 2015 წლის 19 ოქტომბერი. პოდკასტი, რომელიც დეტალურად განიხილავს მერი უოლკერს, ადრეულ ცხოვრებასა და მიღწევებს.
გოლ-კლეიტონი, ნენსი. I'm Wearing My Own Clothes! სრულმეტრაჟიანი სპექტაკლი, შეკვეთილი და დადგმული Looking for Lilith Theatre Company-ს მიერ, 2017 წლის ივლისი.
კამინსკი, თერეზა. Dr. Mary Walker's Civil War: One Woman's Journey to the Medal of Honor and the Fight for Women's Rights. გილფორდი, CT: Lyons Press, 2020.
ლამბილი, უილი და კოვენი, რაული. Miss Walker, Dupuis 2010, არის ბელგიური კომიქსი "Bluecoats"-სერიიდან. კომიქსის ალბომი გამოსახავს მერი უოლკერს კარიკატურულად, როგორც მებრძოლ ფემინისტს სამოქალაქო ომის დროს.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*National Library of Medicine, Dr Mary Edwards Walker Biography
*Town of Oswego Historical Society
*St. Lawrence County, New York Branch of the American Association of University Women 
*Graphic novel about Mary E. Walker and her Medal of Honor from the Association of the US Army
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1832
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:ქირურგები
კატეგორია:ამერიკელი ქალები
კატეგორია:ამერიკის სამოქალაქო ომი
კატეგორია:ამერიკელი ექიმები
კატეგორია:სუფრაჟისტები