open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შიდა მონღოლეთი

მინი|შიდა მონღოლეთი
**შიდა მონღოლეთი** (, *ნეი მონგოლ*) — ავტონომიური რაიონი მდებარეობს ჩინეთის ჩრდილოეთ ნაწილში. ტერიტორიას ეწოდა შიდა მონღოლეთი 1636 წელს, როდესაც ჩართულ იქნა ჩინეთის შემადგენლობაში. 1931-45 წლებში მისი დიდი ნაწილი ოკუპირებულ იყო იაპონიის მიერ. 1947-დან ავტონომიური რაიონი.

* **მოსახლეობა** — 24,706,321 ათასი (2010).
* **ფართობი** — 1.177.500 კვ.კმ. 
* **ადმინისტრაციული ცენტრი** — ხუხ-ხოტო.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Inner Mongolia Government website 

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ავტონომიური რაიონები
ნინსია-ხუეი

მინი|ნინსია-ხუეის ავტონომიური რეგიონი
**ნინსია-ხუეი** ოფიციალურად - *ნინსია-ხუეის ავტონომიური რეგიონი* () — ავტონომიური რეგიონი ჩინეთის ჩრდილოეთში. ყოფილი ნინსიას პროვინცია 1954 წელს შეუერთდა განსუს, თუმცა 1958 წელს ისევ გამოეყო და ხუეიების ავტონომიურ რეგიონად ჩამოყალიბდა.       

* **მოსახლეობა** — 6,301,350 (2010). 
* ** ფართობი** — 66,000 კვ.კმ. 
* **ადმინისტრაციული ცენტრი** — ინჩუანი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ავტონომიური რაიონები
ტაივანი

**ტაივანი**, (ტრად. ჩინ. 臺灣 ან 台灣), ოფიციალურად **ჩინეთის რესპუბლიკა** (ტრად. ჩინ. 中華民國) — კუნძული და ქვეყანა აღმოსავლეთ აზიაში. მდებარეობს აღმოსავლეთ ჩინეთის ზღვისა და სამხრეთ ჩინეთის ზღვების კვეთაზე, წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილო-დასავლეთით ჩინეთის სახალხლო რესპუბლიკა, ჩრდილო-აღმოსავლეთით იაპონია, ხოლო სამხრეთით - ფილიპინები ესაზღვრება. კუნძული, რომელიც ევროპელებისთვის ცნობილი იყო **ფორმოზას** სახელით, აღმოსავლეთით მთიანი რელიეფით გამოირჩევა. კუნძულის დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა ურბანიზაციის მაღალი დონით. კუნძულის მოსახლეობა შეადგენს 23.45 მილიონ ადამიანს და არის პლანეტის ერთ-ერთი ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ტერიტორია.

## მონაცემები
* **ფართობი** — 35 980 კვ. კმ. უმაღლესი მწვერვალი — იუშანი 3997 მ; კლიმატი — ტროპიკული.
* **მოსახლეობა** — 23,1 მილიონი.
* **ენა**: ჩინური.
* **ქალაქები (ათ.)** — ტაიბეი. ტაივანი ეკონომიკურად მაღალგანვითარებული ქვეყანაა.
* **ეროვნული შემოსავალი**: *მოცულობა* — 283 მლრდ $ (მე-19 ადგილი); *1 სულ მოსახლეზე* — 13 060 $; *სტრუქტურა* (%) — სოფლის მეურნეობა 3, მრეწველობა 35, მომსახურება 62;
* **ექსპორტი** — ელექტრომოწყობილობანი, მანქანათმშენებლობის ნაწარმი, საფეიქრო ნაწარმი.

## ისტორია 
ჩინეთის რესპუბლიკა (ტაივანის ერთგვარი წინამორბედი) დაარსდა 1911 წელს და აკონტროლებდა კონტინენტალური ჩინეთის დიდ ნაწილს და მონღოლეთს (1917-1921). მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ რესპუბლიკის კონტროლის ქვეშ მოექცა ადრე იაპონური ტაივანი და სხვა უფრო პატარა კუნძულები. ჩინეთის სამოქალაქო ომში კომუნისტებთან დამარცხების შემდეგ გომინდანის პარტია ტაივანში გადავიდა და დროებით დედაქალად ტაიბეი გამოაცხადა. მათი კონტროლის ქვეშ ასევე დარჩა პენხუ, ცზინმენი, მაცზუ და ტაივანთან ახლოს მდებარე სხვა პატარა კუნძულები. მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთის რესპუბლიკას ამ ტერიტორიაზე მხოლოდ ფაქტობრივი იურისდიქცია ჰქონდა, 1970-იანებამდე მას აღიარებდნენ, როგორც მთელი ჩინეთის კანონიერ მმართელს. ასე, რესპუბლიკის წარმომადგენელი 1971 წლამდე გაეროში ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის წარმომადგენელის მაგივრად იყო.

ამ დროისთვის ტაივანი არის დემოკრატიული სახელმწიფო ნახევრადპრეზიდენტული სისტემით, ხმის მიცემა კი ქვეყნის ყველა მოქალაქეს აქვს. რესპუბლიკის ეკონომიკა მსოფლიოში მე-19 ადგილზეა, მისი ტექნოლოგიური ინდუსტრია კი მნიშვნელოვან როლს თამაშობს გლობალურ ეკონომიკაში. ცხოვრების დონე საკმაოდ მაღალია, ერთ სრულ მოსახლეზე მშპ კი ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას 4-ჯერ აღემატება.

## შენიშვნები 
## სქოლიო 

კატეგორია:ჩინეთი
კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
სინძიანი

მინი|სინძიანი

**სინძიანი** (, Xinjiang) — უიღურთა ავტონომიური რაიონი ჩინეთის ჩრდილო-დასავლეთში. 

* **ფართობი** — 1,646,800 კვ.კმ, ყველაზე დიდი ადმინისტრაციული ერთეულია ჩინეთში. 
* **ადმინისტრაციული ცენტრი** — ურუმჩი. 

## ისტორია 
სინძიანის ტერიტორია ჩართულ იქნა ჩინეთის შემადგენლობაში მე-18 საუკუნის შუა პერიოდში ცინის მანჯურიული დინასტიის დროს. მოგვიანებით ცინის იმპერიის პროვინციად იქცა. 1864 და 1881 წლებში ტერიტორიის ნაწილი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში (ამჟამად ტაჯიკეთი) მოექცა. 1955 წელს, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკის გამოცხადების შემდეგ, გარდაიქმნა ავტონომიურ რაიონად.

## დემოგრაფიული მდგომარეობა 
2010 წლის მიხედვით რაიონში ცხოვრობს 21,813,334 ადამიანი. აქ ცხოვრობს 17 ეთნიკური უმცირესობა, მათ შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანია უიღურები, თურქული მოდგმის მუსულმანური მოსახლეობა (10,019,758).

მინი|მარცხნივ|სამი უიღური გოგონა

## ლიტერატურა 
* Tyler, Christian. (2003). *Wild West China: The Untold Story of a Frontier Land*. John Murray, London. ISBN 0-7195-6341-0.
* Yap, Joseph P. (2009). ``Wars With The Xiongnu – A translation From Zizhi Tongjian`` AuthorHouse. ISBN 978-1-4490-0604-4

## რესურსები ინტერნეტში 
* Xinjiang Government website 
* Economic profile for Xinjiang
* Britannica Xinjiang
* General Atlas of Xinjiang
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ავტონომიური რაიონები
მეგჰალაია

180px|right
** მეგჰალაია ** (Meghalaya, me) — შტატი ჩრდილო-აღმოსავლეთ ინდოეთში. 

* ** მოსახლეობა ** - 2.397 ათასი, ძირითადად კჰასი, ჯეინტია, გარო; 
* ** რელიგია ** – ინდუიზმი (70%). 
* ** ფართობი ** - 22 ათასი; 
* ** ქალაქები (ათ.) ** - შილონგი (C, 135), ტურა (60). 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Tourism of Meghalaya  (Official)
* 
* 
*  
* Strangler fig trees made into "living bridges" in Meghalaya

კატეგორია:ინდოეთის შტატები
თეოდორ ფონტანე

**თეოდორ ფონტანე** (; დ.  30 დეკემბერი, 1819, ნოირუპინი — გ.  20 სექტემბერი, 1898, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი. ფონტანეს რთული იდეურ-მხატვრული ევოლუცია აირეკლა რომანში „ქარიშხლის წინ“ (1878) და მოთხრობაში „შახ ფონ ვუთენოვი“ (1883). აღსანიშნავია მისი რომანები „ცთომილებანი და უწესრიგობანი“ (1888), „ქალბატონი ჟენი ტრაიბელი“ (1892), „ეფი ბრისტი“ (1895), მოთხრობები „ცოდვილი“ (1882), „სტინე„ (1890), ავტობიოგრაფიული თხზულებები „ჩემი ბავშვობის წლები“ (1894), „ოციდან ოცდაათამდე“ (1898) და სხვ. 1949 გერმანიის დემოკრატიულ რესპუბლიკაში დაწესდა ფონტანეს ყოველწლიური პრემია ხელოვნებასა და ლიტერატურაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1819
კატეგორია:გარდაცვლილი  1898
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:ბრანდენბურგელი მწერლები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:გერმანულენოვანი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
1943

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 1 იანვარი  : მუჰამედ მაჰმუდ ულდ აჰმედი ლული — მავრიტანიის სახელმწიფო მოღვაწე. 
* 2 იანვარი : ნანა ფაჩუაშვილი —  ქართველი მსახიობი
*5 იანვარი  :მურთაზ ხურცილავა  — ქართველი ფეხბურთელი და მწვრთნელი
*10 იანვარი  :  ჯიმ  კროჩე — ამერიკელი მომღერალი და კომპოზიტორი. (გ. 1973)
* 17 იანვარი  :რენე პრევალი   — ჰაიტის პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 2017)
* 19 იანვარი : ჯენის ჯოპლინი — ამერიკელი მომღერალი (გ. 1970)
* 20 იანვარი  : არმანდუ გებუსა — მოზამბიკის პოლიტიკური მოღვაწე,
* 22 იანვარი  : ზურაბ ჭავჭავაძე — პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე

### თებერვალი  
* 4 თებერვალი  : ვანდა რუტკევიჩი — პოლონელი ალპინისტი.  (გ. 1992)
* 5 თებერვალი : დუშან უჰრინი — ჩეხი ფეხბურთელი და მწვრთნელი. 
* 5 თებერვალი :  მაიკლ მენი  — ამერიკელი კინორეჟისორი, პროდიუსერი და სცენარისტი.
* 9 თებერვალი  : ჯოზეფ სტიგლიცი — ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკაში (გ. 2001)
* 20 თებერვალი : მაიკ ლი — ბრიტანელი მწერალი
* 22 თებერვალი  : ჰორსტ კელერი — გერმანელი ეკონომისტი და პოლიტიკური მოღვაწე
* 24 თებერვალი : ლუიჯი მერონი — იტალიელი ფეხბურთელი  (გ. 1967)
* 25 თებერვალი : ჯორჯ ჰარისონი — ინგლისელი მუსიკოსი, The Beatles-ის გიტარისტი (გ. 2001)
* 26 თებერვალი  : კაზიმირა პრუნსკენე — ლიტველი ეკონომისტი და პოლიტიკოსი.

### მარტი  
* 9 მარტი : ბობი ფიშერი — ამერიკელი მოჭადრაკე  (გ. 2008)
* 13 მარტი : გიორგი ეკიზაშვილი — ქართველი მწერალი
* 15 მარტი  : დევიდ კრონენბერგი — კანადელი კინორეჟისორი
* 17 მარტი  : ბაქილი მულუზი — მალავის (1994–2004)
* 19 მარტი : ნოდარ მანაგაძე — ქართველი კინორეჟისორი  (გ. 2006)
* 19 მარტი : მარიო მონტი — იტალიელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე

### აპრილი  
* 1 აპრილი : ბოტა, მარიო — შვეიცარიელი არქიტექტორი
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
* 26 ივლისი : მიკ ჯაგერი — ბრიტანელი მუსიკოსი
### აგვისტო   
* 1 აგვისტო : ალექსანდრე რექვიაშვილი — ქართველი კომპოზიტორი
* 11 აგვისტო : მუშარაფი, პერვეზ — პაკისტანის პოლიტიკური მოღვაწე

### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 18 ნოემბერი : ჩხეიძე, თემურ — ქართველი რეჟისორი
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
* 28 მარტი : რახმანინოვი, სერგეი — რუსი კომპოზიტორი, პიანისტი (დ.1873)
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
* 23 ივნისი :ასათიანი, ლადო — ქართველი პოეტი.

### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ოტო სტერნი
* ქიმია : გეორგ დე ჰევესი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ჰენრიკ კარლ პიტერ დამი, ედუარდ ადელბერტ დოიზი, გერჰარდ დომაგკი
* ლიტერატურა : ––
* მშვიდობა : ––

*
1941

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
*1 იანვარი : აბდიქასიმ სალად ჰასანი   — სომალის პოლიტიკოსი.
* 5 იანვარი  : ჰაიაო მიაძაკი  — იაპონელი რეჟისორი
* 5 იანვარი  : ვახტანგ აბაშიძე  —  ქართველი  ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.
* 7 იანვარი  : გიორგი   ალექსიძე  — ქართველი მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი (გ. 2008)
* 10 იანვარი : ჰაინც ფენრიხი— გერმანელი ენათმეცნიერი
*14 იანვარი  : მილან კუჩანი   — სლოვენი პოლიტიკოსი
* 16 იანვარი : ევა დემარჩიკი  — პოლონელი მომღერალი.
* 21 იანვარი : პლასიდო დომინგო — ესპანელი საოპერო მომღერალი

### თებერვალი  
* 10 თებერვალი : სანდრო მრევლიშვილი  — ქართველი რეჟისორი
* 11 თებერვალი  : იური კუზნეცოვი — რუსი პოეტი და მთარგმნელი (გ. 2003)
* 14 თებერვალი  : თენგიზ კუბლაშვილი — ქართველი ფსიქოლოგი
* 16 თებერვალი : კიმ ჩენ ირი — ჩრდილოეთ კორეის ყოფილი ლიდერი  (გ. 2011)
* 25 თებერვალი  : ზურაბ კანდელაკი — ქართველი რეჟისორი, მწერალი, დრამატურგი.

### მარტი  
* 7 მარტი  : ანდრეი მირონოვი — რუსი მსახიობი.  (გ. 1987)
* 8 მარტი  : გურამ პეტრიაშვილი — ქართველი ფეხბურთელი
* 16 მარტი : ბერნარდო ბერტოლუჩი —იტალიელი კინორეჟისორი
* 18 მარტი  : თამაზ ბათიაშვილი — ქართველი მევიოლინე და პედაგოგი

### აპრილი  
* 1 აპრილი : გუჯა ბურდული — ქართველი და საბჭოთა კინომსახიობი
* 14 აპრილი : ჩიკვილაძე, ფარნაოზ — ქართველი ძიუდოისტი (გ. 1966)

### მაისი   
### ივნისი  
* 5 ივნისი : არგერიჩი, მართა — არგენტინელი პიანისტი
* 9 ივნისი : ლორდი, ჯონ — ინგლისელი მუსიკოსი (გ. 2012)
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 4 იანვარი : ბერგსონი, ანრი — ფრანგი ფილოსოფი (დ.1859)
* 13 იანვარი : ჯოისი, ჯეიმზ — ირლანდიელი მწერალი (დ.1882)
* 31 იანვარი : გაფრინდაშვილი, ვალერიან — ქართველი პოეტი.
### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ანდრონიკაშვილი (ზურაბიშვილი), ქეთევან — ქართველი მსახიობი
* 21 თებერვალი : ბანტინგი, ფრედერიკ გრანტ — კანადელი ფიზიოლოგი
* 28 თებერვალი : ალფონსო XIII — ესპანეთის მეფე (დ.1886)
### მარტი 
* 28 მარტი : ვულფი, ვირჯინია — ინგლისელი მწერალი (დ.1882)

### აპრილი 
### მაისი
### ივნისი 
* 28 ივნისი : ანდრია ბენაშვილი— ქართველი სამხედრო და საზოგადო მოღვაწე
* 29 ივნისი : პადერევსკი, იგნაცი იან — პოლონელი პიანისტი (დ.1860)

### ივლისი 
* 28 ივლისი : მუტი, რიკარდო — იტალიელი დირიჟორი

### აგვისტო 
* 31 აგვისტო : ცვეტაევა, მარინა — რუსი პოეტი (დ.1892)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი
### ნოემბერი 
### დეკემბერი
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ––
* ქიმია : ––
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ––
* ლიტერატურა : ––
* მშვიდობა : ––

*
ალექსანდერ ფლემინგი

**ალექსანდერ ფლემინგი** (დ.  6 აგვისტო, 1881, ლოკფილდი — გ. 11 მარტი, 1955, ლონდონი) — შოტლანდიელი მიკრობიოლოგი. ლონდონის სამეფო საზოგადოებისა (1943) და პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის (1946) წევრი. 1948-1955 წლებში ლონდონის უნივერსიტეტის ბაქტერიოლოგიის პროფესორი. 1951-1954 წლებში ედინბურგის უნივერსიტეტის რექტორი. ზოგადი მიკრობიოლოგიის საზოგადოების პირველი პრეზიდენტი. მისი ძირითადი შრომები ეხება იმუნოლოგიის, ზოგადი ბაქტერიოლოგიის, ქიმიოთერაპიის საკითხებს, ანტისეპტიკური და ანტიბიოტიკური ნივთიერებების შესწავლას. აღმოაჩინა ლიზოციმი (1922) და პენიცილინი (1929). ნობელის პრემიის ლაურეატი (1945, ჰაუარდ ფლორისთან და ერნსტ ჩეინთან ერთად).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდიელი ბიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 6 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
ჰაუარდ ფლორი

მინი|200პქ|ჰაუარდ ფლორი
**ჰაუარდ უოლტერ ფლორი** (ინგლ. Howard Walter Florey, Baron Florey of Adelaide and Marston) (დ. 24 სექტემბერი, 1898, ადელაიდა, ავსტრალია ― გ. 21 თებერვალი, 1968, ოქსფორდი) — ინგლისელი ფარმაკოლოგი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1941), ხოლო 1960–1965 მისი პრეზიდენტი, ოქსფორდის სამეფო კოლეჯის რექტორი (1962–1968). 

მისი ძირითადი შრომები ეხება კაპილარული სისხლის მიმოქცევის პათოლოგიას, ანთებით პროცესებს, ლიმფოციტების ფუნქციას, მიკრობული წარმოშობის ანტიბიოტიკებს, ლიზოციმებს. ე. ჩეინთან ერთად მუშაობდა პენიცილინის გაწმენდაზე. პირველმა გამოიყენა პენიცილინი ცხოველების და ადამიანის სამკურნალოდ. სსრკ მევნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1966), აშშ ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის წევრი და სხვ. ნობელის პრემია (1945, ა. ფლემინგთან და ე. ჩეინთან ერთად).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ინგლისელი მედიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 24 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1898
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ავსტრალიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
1942

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 1 იანვარი : გიორგი წერეთელი   — ქართველი ეკონომისტი
* 1 იანვარი  :  ალასან უატარა  — კოტ-დ’ივუარის პოლიტიკური მოღვაწე.
*3 იანვარი  : ლასლო შოიომი  — უნგრელი იურისტი 
* 5 იანვარი : გიორგი   არსენიშვილი  — ქართველი პოლიტიკოსი (გ. 2010)
* 7 იანვარი: ალექსანდრე რონდელი  — ქართველი პოლიტოლოგი (გ. 2015)
* 8 იანვარი  : კოიძუმი ძიუნიტირო— იაპონიის პრემიერ-მინისტრი   2001–2006 წლებში
* 8 იანვარი  :  დუგ მაუნტჯოი   — ყოფილი უელსელი პროფესიონალი სნუკერისტი
* 8 იანვარი : სტივენ ჰოკინგი — ბრიტანელი ფიზიკოსი და ასტროფიზიკოსი.
* 17 იანვარი : მუჰამედ ალი — ამერიკელი მოკრივე.   (გ. 2016)
* 22 იანვარი   : იაკობ პაპიაშვილი — ქართველი მწერალი, მკვლევარი და პუბლიცისტი.
* 22 იანვარი  : ამინ ჟმაიელი — ლიბანის პრეზიდენტი (1982–1988)
* 23 იანვარი  : პუნსალმაგიინ ოჩირბატი — მონღოლი პოლიტიკოსი.
*25 იანვარი:  ეუსებიო — პორტუგალიელი ფეხბურთელი (გ. 2014)

### თებერვალი  
* 12 თებერვალი : ეჰუდ ბარაკი — ისრაელის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე
* 12 თებერვალი : დონალდ რეიფილდი — ბრიტანელი თანამედროვე რუსულისა და ქართულის ლიტარატურათმცოდნე
* 14 თებერვალი : მაიკლ ბლუმბერგი — ქალაქ ნიუ-იორკის მერი 2002–2013 წლებში
* 23 თებერვალი  : დიონკუნდა ტრაორე — მალის პოლიტიკური მოღვაწე
* 28 თებერვალი : დინო ძოფი — ლეგენდარული იტალიელი ფეხბურთელი

### მარტი  
* 2 მარტი : ლუ რიდი — ამერიკელი როკ-მუსიკოსი (გ. 2013)
* 9 მარტი : ჯონ კეილი — ბრიტანელი მუსიკოსი
* 11 მარტი : ალექსანდრე ბასილაია — ქართველი კომპოზიტორი (გ. 2009)
* 12 მარტი : ავთანდილ ბაკურიძე — ქართველი ფერმწერი
* 13 მარტი : მაყვალა ქასრაშვილი — ქართველი საოპერო მომღერალი (სოპრანო)
* 13 მარტი : სკეტმენ ჯონი — ამერიკელი მუსიკოსი  (გ. 1999)
* 29 მარტი : სკოტ უილსონი — ამერიკელი მსახიობი (გ. 2018)

### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
* 2 ივნისი : ტონი ბუზანი – ინგლისელი მწერალი და განათლების კონსულტანტი.
* 18 ივნისი : მაკარტნი, პოლ — ინგლისელი მუსიკოსი, "The Beatles-ის" წევრი

### ივლისი  
* 13 ივლისი : ფორდი, ჰარისონ— ამერიკელი მსახიობი
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 25 ნოემბერი : რომან რურუა — ქართველი მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული სტილი).
* 27 ნოემბერი : ჰენდრიქსი, ჯიმი —ამერიკელი მუსიკოსი (გ. 1970)
* 29 ნოემბერი : ეთერ კაკულია — ქართველი მომღერალი (გ. 2015)

### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
* 12 თებერვალი : ვუდი, გრანტ — ამერიკელი ფერმწერი (დ.1891)
* 15 თებერვალი : ახვლედიანი, არდევან — ქართველი მეან-გინეკოლოგი  (დ.  1897)
* 23 თებერვალი : ცვაიგი, შტეფან — ავსტრიელი მწერალი (დ.1881)
### მარტი  
* 28 მარტი : ახნაზაროვი, არტემ — ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე   (დ. 1866)
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
* 30 ივლისი : ლეოპოლდ მანდიჩი — რომის კათოლიკური ეკლესიის წმინდანი.

### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
* 8 დეკემბერი : კანი, ალბერტ — ამერიკელი არქიტექტორი (დ. 1869)

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ––
* ქიმია : ––
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ––
* ლიტერატურა : ––
* მშვიდობა : ––

*
ერნსტ ჩეინი

**ერნსტ ბორის ჩეინი** (დ.  19 ივნისი, 1906, ბერლინი  — გ. 12 აგვისტო, 1979) — გერმანელი წარმოშობის ინგლისელი ბიოქიმიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1949). ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორი (1961-იდან). 

მისი ძირითადი შრომები ეხება მიკრობულ ანტიბაქტერიულ ნივთიერებებს, ინსულინის მოქმედების მექანიზმს, მიკრობიოლოგიური წარმოების ტექნოლოგიას, ლიზერგინმჟავას წარმოქმნას, სოკოვან მეტაბოლიტებს. 1939 ჩეინის ხელმძღვანელობით ჩატარდა სამუშაოები პენიცილინის გამოყოფასა და გაწმენდაზე, რის შედეგადაც მიიღეს მისი მარილის კრისტალები. დაადგინა პენიცილინის ქიმიური აგებულება. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი (1976). ნობელის პრემია (1945, ა. ფლემინგთან და ჰ. ფლორისთან ერთად).

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 11, გვ. 93, თბ., 1987 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
აბაზ ბაკურიანის ძე

**აბაზ ბაკურიანის ძე** — XI საუკუნის ქართველი მოღვაწე, ბიზანტიის იმპერიის მაგისტროსი, ძმა გრიგოლ ბაკურიანის ძისა. მსახურობდა ბიზანტიის სხვადასხვა პროვინციებში. ჯერ ანტიოქიაში ჰქონდა მამულები, შემდეგ მათ სანაცვლოდ თესალონიკესა და სერეს თემებში მიიღო სოფლები, რომლებიც მისი ანდერძის თანახმად გრიგოლმა პეტრიწონის ქართველთა მონასტერს გადასცა. ამის გამო აბაზ ბაკურიანის ძე ამ მონასტრის სიკვდილშემდგომ ქტიტორად ითვლებოდა. დიდ მზრუნველობას იჩენდა ათონის ივერთა მონასტრის ქონებრივ კეთილდღეობაზეც.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
*  Apasios, brother of Gregorios Pakourianos . პროექტი „ბიზანტიური სამყაროს პროსოპოგრაფია“. 

კატეგორია:ქართული წარმოშობის ბიზანტიელები
ნიკოლოზ აბაზაძე

**ნიკოლოზ ლევანის ძე აბაზაძე** (დ. 19 ივლისი, 1863, სოფ. სურამი — გ.  1 ოქტომბერი, 1931, იქვე) — ქართველი ეთნოგრაფი, სამართალმცოდნე და საზოგადო მოღვაწე. 

დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1890). მუშაობდა თბილისსა და სურამში. იყო ნაფიცი მსაჯული, ადვოკატთა კოლეგიის წევრი. აბაზაძემ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ქართველი ხალხის სოციალური და სამეურნეო ყოფის შესწავლაში. მისი მთავარი შრომებია: „საოჯახო თემი ქართველებში“ (1893) და «„ხანულობა“ წველაში მოზიარეობის წეს-ჩვეულება» (1898, ორივე რუსულ ენაზე). ნიკოლოზ აბაზაძის სახლში, 1952 წლიდან განთავსებულია უკრაინელი პოეტი ქალის, ლესია უკრაინკას მუზეუმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  19 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1863
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1931
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ეთნოგრაფები
ნ
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
იოსებ აბაკელია

**იოსებ კონსტანტინეს ძე აბაკელია** (დ. , ქუთაისი ― გ. 1938) — ქართველი ფთიზიატრი, საქართველოში მეცნიერული ფთიზიატრიის ფუძემდებელი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1924), პროფესორი (1930).

## ბიოგრაფია
1903 წელს დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და შევიდა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში. იმავე წლიდან იყო ესერების პარტიის წევრი. დააპატიმრეს რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისთვის. გათავისუფლების შემდეგ ცხოვრობდა ოდესაში. 1911 წელს დაამთავრა მოსკოვის საიმპერატორო უნივერსიტეტის (ამჟამად მოსკოვის უნივერსიტეტი) სამედიცინო ფაკულტეტი. რამდენჯერმე იყო დაპატიმრებული და ციმბირში გადასახლებაც ჰქონდა მისჯილი, მაგრამ რექტორის და სტუდენტების შუამდგომლობით გადაურჩა სასჯელს. 1914 წელს მობილიზაციის დროს იოსებ აბაკელია სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს და უფროს ექიმად დანიშნეს ერთ-ერთ საარტილერიო ბრიგადაში. 

1918 წლის თებერვალში დაბრუნდა საქართველოში. აირჩიეს ესერების ამიერკავკასიის საოლქო კომიტეტის წევრად. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი ესერთა პარტიიდან. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ჩამოშორდა პოლიტიკას. 1921 წელს გამოაქვეყნა პირველი ქართულენოვანი სახელმძღვანელო ტუბერკულოზის შესახებ. აბაკელიას თაოსნობით დაარსდა თბილისის პირველი ტუბერკულოზის ამბულატორია (1922; 1925-იდან I ტუბდისპანსერი) და ტუბერკულოზის რესპუბლიკური ინსტიტუტი (1930). 1938-მდე ამ ინსტიტუტის დირექტორი იყო. 1933 წლიდან კითხულობდა ტუბერკულოზის კურსს ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში. 1935-1938 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში მის მიერვე დაარსებულ ტუბერკულოზის კათედრას. გამოიკვლია ორგანიზმში ტუბერკულოზის გავრცელების მანამდე შეუსწავლელი ლიმფური გზები. სხვა ქართველ ფთიზიატრებთან ერთად საქართველოს ყველა კუთხეში ფართოდ გაშალა ტუბერკულოზთან ბრძოლა. დიდ ყურადღებას უთმობდა კურორტ აბასთუმნის განვითარებას. რეპრესირებულია. სიკვდილის შემდეგ რეაბილიტირებულია.

აბაკელიას ცოლად ჰყავდა ბიოქიმიკოს ვლადიმერ ასათიანის და ელენე. აბაკელიას სახელს ატარებს ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ყოფილი ტყის ქუჩა).

## თხზულებები
*ტუბერკულოზი, ტფილისი, 1921
*ფილტვის და სხვა ორგანოთა ტუბერკულოზი, ტფილისი, 1934

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:მოსკოვის საიმპერატორო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
იოსებ
კატეგორია:ქართველი ფთიზიატრები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
1938

## მოვლენები 
* თბილისში გამოვიდა რუსული გაზეთი „ზაკავკაზსკი ვესტნიკი“
* შორაპანს დაბის სტატუსი მიენიჭა

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 2 იანვარი : ნოდარ ახალკაცი — თბილისის საფეხბურთო კლუბ „დინამოს“ მთავარი მწვრთნელი. (გ. 1998)
* 2 იანვარი : რობერტ სმითსონი — ამერიკელი მხატვარი, ლენდ არტის  წარმომადგენელი. (გ. 1973)
* 3 იანვარი : ლეილა მესხი   — ქართველი მწერალი.
* 5 იანვარი : ხუან კარლოს I — ესპანეთის მეფე
* 10 იანვარი : დონალდ კნუთი — ამერიკელი მეცნიერი
* 10 იანვარი : გურამ ბათიაშვილი — დრამატურგი
* 10 იანვარი : დონალდ კნუთი — ამერიკელი მეცნიერი
*17 იანვარი : ალექსანდრე (საშა) რეხვიაშვილი — ქართველი კინორეჟისორი (გ. 2020)
* 25 იანვარი : ვლადიმერ ვისოცკი — რუსი მუსიკოსი, მსახიობი, პოეტი  (გ. 1980)
* 30 იანვარი : ისლამ ქარიმოვი — უზბეკეთის პირველი პრეზიდენტი. (გ. 2016)
* 31 იანვარი : ბეატრიქსი — ნინდერლანდების დედოფალი.

### თებერვალი  
* 15 თებერვალი : დემურ დვალიშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი.  (გ. 1994)
* 16 თებერვალი : იზა გიგოშვილი — ქართველი მსახიობი  (გ. 2003)

### მარტი  
* 2 მარტი : რიკარდო ლაგოსი — ჩილელი პოლიტიკური მოღვაწე.
* 4 მარტი : ალფა კონდე — გვინეის სახელმწიფო მოღვაწე.
* 7 მარტი : ალბერ ფერი — ფრანგი ფიზიკოსი
* 10 მარტი : იერონიმე II — ელადის მართლმადედებელი ეკლესიის მეთაური
* 11 მარტი : ვახტანგ გოილაძე — ქართველი ისტორიკოსი
* 14 მარტი : ანარ რზაევი — აზერბაიჯანელი მწერალი
* 18 მარტი : შაში კაპური — ინდოელი მსახიობი.  (გ. 2017)

### აპრილი  
* 8 აპრილი : ბელა მირიანაშვილი — ქართველი და საბჭოთა მსახიობი; საქართველოს დამსახურებული არტისტი (გ. 1992)
* 8 აპრილი : ანანი, კოფი — გაეროს გენერალური მდივანი

### მაისი   
### ივნისი  
* 29 ივნისი : ბადურაშვილი ,ლალი — ქართველი მსახიობი (გ. 2020)

### ივლისი  
* 18 ივლისი : პოლ ვერჰოვენი  — ნიდერლანდელი რეჟისორი.
* 20 ივლისი : აბაშიძე, ასლან — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე
* 21 ივლისი : სუხიშვილი, თენგიზ— ქართველი მოცეკვავე, ქორეოგრაფი
* 31 ივლისი : სტურუა, რობერტ რობერტის ძე — ქართველი რეჟისორი

### აგვისტო   
* 26 აგვისტო : გაბუნია, გურანდა — ქართველი მსახიობი (გ. 2019)

### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 2 იანვარი : შმერლინგი, ოსკარ — ფერმწერი და გრაფიკოსი. (დ. 1863)
* 20 იანვარი : მიხეილ ასათიანი— ქართველი ფსიქიატრი  (დ. 1882)
* 21 იანვარი : მელიესი, ჟორჟ — ფრანგი რეჟისორი (დ. 1861)
### თებერვალი  
* 8 თებერვალი : ბექაური, ვლადიმერ — ქართველი გამომგონებელი (დ. 1882)
### მარტი  
* 13 მარტი : მეგრელი, დუტუ— ქართველი მწერალი და პოეტი (დ. 1867)
### აპრილი  
* 27 აპრილი : ჰუსერლი, ედმუნდ — ავსტრიელი ფილოსოფი (დ.1859)
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 10 ნოემბერი : მუსტაფა ქემალ ათათურქი — თურქეთის პირველი პრეზიდენტი 1923-1938 (დ.1881)

### დეკემბერი   
* 25 დეკემბერი : ჩაპეკი, კარელ — ჩეხი მწერალი (დ.1890)

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ფერმი, ენრიკო
* ქიმია : კუნი, რიხარდ
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ჰაიმანსი, კორნეილ
* ლიტერატურა : ბაკი, პერლ
* მშვიდობა : ნანსენის საერთაშორისო ოფისი ლტოლვილთათვის, გენუა
მაკაო

[მინი|მაკაო [ჩინეთის რუკაზე]]
150px|მინი|მაკაოს დროშა
150px|მინი|მაკაოს გერბი
thumb|მაკაო

**მაკაო** (澳門/ Aomen / Macau) — ჩინეთის ავტონომიური ერთეული, პორტუგალიის ყოფილი სპეციალური ტერიტორია სამხრეთ-ჩინეთის ზღვის სანაპიროზე. შედგება ნახევარკუნძულისა და რამდენიმე პატარა კუნძულისაგან. დაუბრუნდა ჩინეთს 1999 წლის დეკემბერში.

* **ფართობი** - 21 კვ. კმ.
* **ბუნება** - *უმაღლესი წერტილი*: კოლოანე ალტო 174 მ; *კუნძულები* (კვ. კმ) - კოლოანე 7,7, ტაიპა 5,7; *კლიმატი* - ტროპიკული.
* **მოსახლეობა** - 457 000 ად., მათ შორის 95 % ჩინელები, 3 % პორტუგალიელები.
* **ადმინისტრაციული ცენტრი** - მაკაო (190 ათასი).
* **ენები** – ჩინური (კანტონური), გავრცელებულია აგრეთვე პორტუგალიური.
* **ძირითადი რელიგია** - ბუდიზმი, კათოლიკეები - 6 %.
* **ეროვნული შემოსავალი** (1 სულზე) - 16 000 $.

## დაძმობილებული ქალაქები 
მაკაო დამეგობრებულია შემდეგ ქალაქებთან:
*  სან-პაულუ, ბრაზილია
*  ლისაბონი, პორტუგალია
*  კოლკატა, ინდოეთი
*  პორტუ, პორტუგალია
*  ბრიუსელი, ბელგია
*  ლინჩეპინგი, შვედეთი
*  რიო-დე-ჟანეირო, ბრაზილია
*  ბრაზილია, ბრაზილია
*  კოიმბრა, პორტუგალია
*  ლუანდა, ანგოლა
*  მაპუტუ, მოზამბიკი
*  ჰონკონგი
*  რესიფი, ბრაზილია

## საკითხავი 
### ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 

### ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* სამთავრობო პორტალი 
* მთოვრობის საინფორმაციო ბიურო 
* კულტურის საკითხების ბიურო

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
კატეგორია:ჩინეთის სპეციალური ადმინისტრაციული რეგიონები
მსოფლიოს ქვეყნები მოსახლეობის მიხედვით (2005)

ქვემოთ მოცემულია სუვერენული სახელმწიფოებისა და სხვა ტერიტორიების სია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. რიგითი ნომრები მითითებული აქვთ მხოლოდ სუვერენულ სახელმწიფოებს, სხვა ტერიტორიები სიაში ჩართულია შედარებისათვის. მონაცემები ასახავს 2005 წლის მდგომარეობას.

კატეგორია:ქვეყნები
კატეგორია:სტატისტიკა
ვახტანგ აბაშიძე

**ვახტანგ იოსების ძე აბაშიძე** (დ. 1897 ― გ.  1937) — ქართველი რეჟისორი. 

## ბიოგრაფია
1926 წელს დაამთავრა ვ. მჭედლიშვილის მოსკოვის დრამატული სტუდია. 1927-1928 წლებში რეჟისორად მუშაობდა თბილისის მუშათა თეატრში. აქტიურ მონაწილეობას იღებდა მარჯანიშვილის თეატრის შექმნაში. 1928-1930 წლებში იყო ამ თეატრის რეჟისორი, კოტე მარჯანიშვილის მოწაფე და მიმდევარი, მისი სპექტაკლების (ბ. შოუს „წმინდა ქალქული“, პ. ბ. შელის „ბეატრიჩე ჩენჩი“, კ. კალაძის „ხატიჯე“ და სხვა.) თანარეჟისორი. 1931-1932 წლებში იყო ქუთაისის თეატრის თანარეჟისორი. 1932-1934 წლებში ხელმძღვანელობდა თელავის თეატრს. 1934-1935 წლებში მუშაობდა ქუთაისის თეატრის მთავარ რეჟისორად, ხოლო 1935-1937 წლებში კი მოსკოვის მცირე თეატრის ფილიალის — ზემეტჩინოს საკოლმეურნეო თეატრის რეჟისორად. 

სხვადასხვა თეატრში მისი მნიშვნელოვანი დადგმებია: ვ. კირშონის „ლიანდაგი გუგუნებს“, „სასამართლო“, ვ. შკვარკინის „სხვისი ბავშვი“, „ჭორი“, ი. ვაკელის „აპრაკუნე ჭიმჭიმელი“, ა კორნეიჩუკის „ესკადრის დაღუპვა“, გ. კობეცის „გუტა“, ი. მიკიტენკოს „ჩვენი ქვეყნის ქალიშვილები“ და სხვა სპექტაკლები.

რეპრესირებულია, ხოლო სიკვდილის შემდგე რეაბილიტირებულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია: ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
ვ
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
ვახუშტი აბაშიძე

**ვახუშტი ლევანის ძე აბაშიძე** (გ. 1746) — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე XVIII საუკუნის პირველ ნახევარში, ვახტანგ VI-ის პოლიტიკის მიმდევარი. 1711 აბაშიძე იმერეთიდან ქართლს გადავიდა, ვახტანგს ეყმო და მისგან მიიღო უძეოდ გადაგებული პაატა აბაშიძის მამული (ქვიშხეთი, ტაშისკარი, ციხისძირი, მონასტერი და სხვ.). ამასთან ვახუშტის მამულიც (იმერეთის სოფელი ვახანი, ციხით, მიმდგომი ადგილებითა და ყმებითურთ) ქართლის სამეფოს ფარგლებში შევიდა. ამ ფაქტს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ოსმალო და ლეკ მოთარეშეთაგან ქართლის დასავლეთ საზღვრების დასაცავად (ვახანზე გადიოდა ახალციხიდან ქართლისაკენ მიმავალი ერთ-ერთი გზა). 1712 წელს ვახტანგ VI-მ აბაშიძეს მიათხოვა თავისი ასული ანუკა ბატონიშვილი (დ. 1698 — გ. 1746, თბილისის სიონი). XVIII საუკუნის 40-იან წლებში აბაშიძე სხვა თავადებთან ერთად მეთაურობდა ქართლის აჯანყებას ნადირ შაჰის წინააღმდეგ.

## ლიტერატურა
* *კაკაბაძე ს.,* იმერეთის ციხისთავთა შესახებ მე-17 საუკუნეში, «საისტორიო მოამბე», 1925, ტ. 1

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ვ
კატეგორია:გარდაცვლილი 1746
სამსონ აბაშიძე

**სამსონ ივანეს ძე აბაშიძე** (დ. 1835 ―  გ. 1894) — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა ქუთაისის გიმნაზია. მსახურობდა ალექსანდრე II-ის სამხედრო ამალაში („კონვოიში“). იყო პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის თავისუფალი მსმენელი. იქვე დაუახლოვდა მომავალ „თერგდალეულებს“. ქართველ „სამოციანელთა“ შეხედულებების დასაცავად „ცისკარში“ დაბეჭდა ცნობილი წერილი „თერგდალეულეის“ ფსევდონიმით (1862). მისი კრიტიკული-პუბლიცისტური და სატირული თხზულებანი იბეჭდებოდა „ცისკარსა“ და „საქართველოს მოამბეში“.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1835
კატეგორია:გარდაცვლილი 1894
ს
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
აბრამ ურიაყოფილი

**აბრამ ურიაყოფილი** — XVIII საუკუნის II ნახევარში ქართველი მესტამბე, სამეფო კარის მღვდელი. 1762-1768 წლებში მოღვაწეობდა ათანასე თბილელის სტამბაში, სადაც მისი მონაწილეობით დაიბეჭდა 9 საეკლესიო წიგნი. შემდეგ თბილისში იყო ერეკლე II-ის „სასტამბო დაზგისმმართველი“ და სტამბის უხუცესი. 1786 წელს აქვე დაბეჭდა სახარება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი მესტამბეები
ნილს აბელი

**ნილს ჰენრიკ აბელი** (; დ.  5 აგვისტო, 1802, სტავანგერის მახლობლად  — გ. 6 აპრილი, 1829, არენდალის მახლობლად) — ნორვეგიელი მათემატიკოსი.

აბელის შრომებმა დიდი გავლენა იქონია მათემატიკის საერთო განვითარებაზე. მათ საფუძველზე შეიქმნა ახალი მათემატიკური დისციპლინები: გალუას თეორია, ალგებრული ფუნქციების თეორია და სხვ. აბელმა დაამტკიცა (1824) ოთხზე მაღალი ხარისხის ზოგადი ალგებრული განტოლების ამოუხსნადობა რადიკალებში. ინტეგრალურ აღრიცხვაში უჩვენა ისეთი ფუნქციების არსებობა, რომელთა ინტეგრირება ელემენტარულ ფუნქციებში არ ხერხდება, მათ ინტეგრირებას მივყავართ ახალ ტრანსცენდენტურ ფუნქციებამდე. ამ გამოკვლევებმა აბელი მიიყვანა ელიფსური ფუნქციების და ჰიპერელიფსური ფუნქციების აღმოჩენამდე. აბელმა გამოიკვლია ინტეგრალები, რომლებიც ამჟამად მის სახელს ატარებს. აქვს მნიშვნელოვანი შრომები მწკვრივთა თეორიაში. ცნობილია აბელის იგივეობა, აბელის უტოლობა, აბელის პრობლემა, აბელის განტოლება, აბელის ჯგუფი, აბელის თეორემები, აბელური კატეგორია, აბელური მრავალსახეობა.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს აბელი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
1936

## მოვლენები 
* 1 აგვისტო : ბერლინში დაიწყო მე-11 ოლიმპიური თამაშები.
* 14 აგვისტო : პირველად ოლიმპიურ თამაშებში შეიტანეს კალათბურთი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 10 იანვარი : ჯანსუღ კახიძე — ქართველი დირიჟორი და კომპოზიტორი (გ. 2002)
*12 იანვარი  : ემილ ლაჰუდი — ლიბანის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე.
*15 იანვარი  : ალექსანდრე სკრინსკი — რუსი ფიზიკოსი.
* 19 იანვარი  : ზიაურ რაჰმანი   ბანგლადეშის პრეზიდენტი 1977–1981 წლებში.   (გ. 1981)
* 21 იანვარი  : სოსო ლაღიძე — ქართული კინოსა და თეატრის მსახიობი.

### თებერვალი  
* 1 თებერვალი  : ავთანდილ ცოტნიაშვილი — ქართველი პუბლიცისტი, ლიტერატურის კრიტიკოსი.  (გ. 1998)
* 4 თებერვალი   : ათანასე — რუსთავისა და მარნეულის ეპარქიის მიტროპოლიტი 1996–2009  (გ. 2012)
* 5 თებერვალი : კენეთ სილვერმანი — ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის დამსახურებული პროფესორი
* 11 თებერვალი  : ბარტ რეინოლდსი — ამერიკელი მსახიობი.
* 14 თებერვალი : ანა გერმანი — პოლონელი მომღერალი  (გ. 1982)

### მარტი  
* 5 მარტი  : ქანაან ბანანა — ზიმბაბვეს პრეზიდენტი (1980–1987)
* 8 მარტი : გენო ადამია — ქართველი გენერალ-მაიორი  (გ. 1993)
* 10 მარტი : ზეპ ბლატერი — ფიფა-ს პრეზიდენტი (1998–2015)
*10 მარტი : ანზორ გომართელი — ქართველი მოქანდაკე.   (გ. 1992)
* 13 მარტი  : ნანა მესხიძე — ქართველი მხატვარი  (გ. 1997)
* 18 მარტი  : ფრედერიკ დე კლერკი — სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის პრეზიდენტი (1989–1994)
* 19 მარტი  : ურსულა ანდრესი — შვეიცარიელ-ამერიკელი მსახიობი
* 28 მარტი : მარიო ვარგას ლიოსა —  პერუელი მწერალი, პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი, ესეისტი და 2010 წელს ნობელის პრემიის ლაურეატი.

### აპრილი  
* 27 აპრილი : ანგელოპულოსი, თეო— ბერძელი კინორეჟისორი
### მაისი   
### ივნისი  
* 24 ივნისი : ამაშუკელი, რევაზ — ქართველი პოეტი (გ. 2022)
* 29 ივნისი : გაბრიაძე, რევაზ — ქართველი მწერალი, კინოდრამატურგი, რეჟისორი, მხატვარი (გ. 2021)
### ივლისი  
* 15 ივლისი: ნანული აბესაძე — ქართველი მომღერალი
* 21 ივლისი: ნანი ბრეგვაძე — ქართველი მომღერალი

### აგვისტო   
* 9 აგვისტო : კოტრიკაძე, სერგო— ქართველი მეკარე (გ. 2011)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 18 იანვარი : რადიარდ კიპლინგი— ინგლისელი მწერალი (დ.1865)

### თებერვალი  
* 27 თებერვალი : ივანე პავლოვი - რუსი მეცნიერი.

### მარტი  
* 21 მარტი : ალექსანდრე გლაზუნოვი — რუსი კომპოზიტორი (დ.1865)
### აპრილი  
* 18 აპრილი : ლესპიგი, ოტორინო— იტალიელი კომპოზიტორი (დ.1879)
### მაისი   
### ივნისი  
* 18 ივნისი : მაქსიმ გორკი —რუსი მწერალი (დ.1868)
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 19 აგვისტო: გარსია ლორკა, ფედერიკო — ესპანელი მწერალი (დ.1898)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 24 ოქტომბერი : ამირეჯიბი, სიმონ— ქართველი მედიკოსი  (დ.  1877)
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ვიქტორ ფრანც ჰესი, კარლ დავიდ ანდერსონი
* ქიმია : პიტერ დები
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ჰენრი ჰალეტ დეილი, ოტო ლევი
* ლიტერატურა : ო'ნილი, იუჟინ
* მშვიდობა : კარლოს საავედრა ლამასი

*
აბრაჰამ I

**აბრაჰამ I**, *აბრამი* — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1280-1310 წლებში, ადრე მეფის ჯვრისმტვირთველი, პოლიტიკური მოღვაწე. დემეტრე II თავდადებულისა და დავით VIII-ის თანამედროვე. 

## ბიოგრაფია
აბრაჰამ კათალიკოსის ცხოვრება ვრცლად არის აღწერილი ქართველთ მამათა ცხოვრებაში. როგორც ჩანს სხვადასხვა საეკლესიო წიგნებიდან ის მცირე ხნით იყო კათალიკოსად.

აბრაჰამ I ურდოში თან ახლდა დემეტრე II-ს და ქვეყნისათვის წამებული მეფის ცხედარი მალულად საქართველოში ჩამოასვენა. მანვე აკურთხა მეფედ დავით VIII. აბრაჰამ I ოთხჯერ მონაწილეობდა მეტად რთულ და სახიფათო ელჩობაში. დავალებული ჰქონდა დაეზავებინა მონღოლთა წინააღმდეგ აჯანყებული დავით VIII და ყაზან-ყაენის მიერ საქართველოს ასაოხრებლად წარმოგზავნილი ხუტლუბუღა. მონღოლებმა ელჩობის ზოგი მონაწილე მოკლეს. შეთანხმება ვერ მოხერხდა. აბრაჰამ I-ის შესახებ ცნობები დაცულია მისი თანამედროვე ანონიმი ჟამთააღმწერლის (XIV ს.) თხზულებაში ("ქართლის ცხოვრება", ტ. 2, თბილისი, 1959).

## ბიბლიოგრაფია
# „წიგნი ფლორენციის კრებისა“.
# „სახის ჩვენება“, ორ წიგნად.
# „ნიკოლოზ, გიხაროდენ“.
# „იოანე ოქროპირის სიტყვა“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
* „ქართული მწერლობა მეცამეტე საუკუნიდამ მეთექვსმეტე საუკუნემდე“, თბ., 1855, გვ. 3

## რესურსები ინტერნეტში 
* აბრაჰამი კათალიკოსი. მოამზადა: გულნარა მჭედლიძემ. საიტი „ქართველი ისტორიული მოღვაწენი“

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
მელქისედეკ I

**მელქისედეკ I** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1010-33 წლებში, საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე ძველი სტილით 1 ოქტომბერი (14 ოქტომბერი). ბაგრატ III-ის ახლო ნათესავი. მის სახელს უკავშირდება საქართველოს კათოლიკოსისათვის პატრიარქის ტიტულის დამატება.

მელქისედეკ კათოლიკოს-პატრიარქი, საქართველოს სამოციქულო, ავტოკეფალური ეკლესიას ხელმძღვანელი იყო მეფეების ბაგრატ III-ის, გიორგი I-ისა და ბაგრატ IV-ის დროს. კათოლიკოსის ტახტი დაიკავა სვიმონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ. მელქისედეკი არის საქართველოს სამოციქულო ეკლესიის პირველი მეთაური, რომელიც მოიხსენიება ტიტულით „საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი“.

„მატიანე ქართლისას“ მიხედვით წმინდა მელქისედეკი იყო „დიდებულთა კაცთა შვილი“ აღზრდილი ბაგრატ III-ის კარზე. ცნობილია მისი ბიძის (დედის ძმის) სახელი — ანტონი. წმინდა მელქისედექმა მისი კათოლიკოსობის პერიოდში ააშენა და განამშვენიერა სვეტიცხოვლის ტაძარი, „იწყო შენებად გარეთითა ბჭითა და გარეშემოთა სტოითა მოქმნითა და ზედაბერვითა, და ყოველი განასრულა“. გარდა ამისა კათოლიკოსმა შეამკო სვეტიცხოველი „ყოვლითა სამკაულობითა, ოქროთი და ვერცხლითა, თუალითა და მარგალიტითა“. ზრუნავდა მცხეთის კათედრალის საპატრიარქოს გადიდება-გამშვენიერებასა და გამდიდრებისათვის.

მელქისედეკი რამდენიმეჯერ ეწვია კონსტანტინოპოლს, ბიზანტიის იმპერიის იმპერატორების კარს, როგორც საქართველოს მეფის ელჩი.

შემონახულია წმინდა მელქისედეკის მიერ შედგენილი ანდერძი – „დაწერილი მცხეთის საყდრისადმი“, სადაც ჩამოთვლილია იმ ნივთების, ეკლესია-მონასტრებისა და სოფლების სრული სია, რომელიც კათოლიკოს-პატრიარქმა შესწირა მცხეთის სვეტიცხოველს. სწორედ ამ ანდერძშია მოხსენიებული პირველად საქართველოს მამამთავარი კათოლიკოს-პატრიარქად და ამავე საბუთიდან ირკვევა, რომ მელქისედეკ I-მა სვეტიცხოველში გაიჩინა დასაკრძალი ადგილი – „სამხრეთით სადიაკვნოსა, წმიდათა მოწამეთა სამარტუილოსა შიგან შევქმენ საფლავი ჩემი და დავდგი საკურთხეველი და ამა საკურთხეველსა ზედა დავაყენე ჟამის მწირველად ცოდვილისა სულისა ჩემისათვის გაზრდილი ჩემი იოვანე“ (კათოლიკოს-პატრიარქი იოვანე V (ოქროპირი) გ. 1049).

მელქისედეკ I-ის მიერ დაახლოებით 1031/33 შედგენილი ეს ანდერძი – „დაწერილი“ (შემორჩა XII ს. პირი), საუკეთესო წყაროა XI საუკუნის საქართველოს ეკონომიკის, სოციალური, პოლიტიკური და კულტურული ისტორიის შესასწავლად. 

სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი მელქისედეკ I გარდაიცვალა 1033 წელს. დასაფლავებულია სვეტიცხოვლის ტაძრის სამხრეთ ნაწილში, წმინდა ილია თეზბიტელის ეკვდერში. კანონიზაცია მოხდა 2002 წლის 17 ოქტომბერს.

## წყაროებში მოხსენიება
# ტონთიოს წმინდა გიორგის ეკლესიის ლაპიდარულ წარწერებზე მოხსენიებულნი არიან გიორგი მეფე და ქართლის კათალიკოსი მელქისედეკი:

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები
* ქართველი წმინდანები

## ლიტერატურა 
* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება“, თბილისი, 2004 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:XI საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იოანე V ოქროპირი

**იოანე V ოქროპირი** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1033-1049 წლებში. ადრე მოღვაწეობდა კალიპოსა და ათონის მონასტრებში იოანე და ექვთიმე მთაწმიდლებთან. კარგი მქადაგებელი ყოფილა, ამიტომაც უწოდებიათ ოქროპირი. იოანე-ოქროპირს დაუმტკიცებია მელქისედეკ I კათოლიკოს-პატრიარქის მიერ მცხეთის სვეტიცხოვლისათვის ბოძებული „დაწერილი“, აუგია ფოკის (ისტორიული ჯავახეთი) ეკლესია, რომლის სამშენებლო წარწერაში მოხსენიებულია თვითონ. ანტონ I-ის „წყობილსიტყვაობაში“ იოანე-ოქროპირი დახასიათებულია როგორც გამოჩენილი საეკლესიო მოღვაწე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ*., ქსე, ტ. 5, გვ. 191, თბ., 1980

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
გიორგი III (ტაოელი)

**გიორგი III** (ტაოელი) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით XI საუკუნის 50-60-იან წლებში, ბაგრატ IV-ის (1027-1072) თანამედროვე. წარმოშობით ტაოს მხრიდან. იწოდებოდა ტაოელად. საპატრიარქო ტახტი დაიკავა კათოლიკოს-პატრიარქ იოანე II-ის შემდეგ. 1057 წლის შიომღვიმის მონასტრისადმი მეფის მიერ შეწირულების სიგელს გიორგი III-ის დამტკიცება და ხელრთვაც ახლავს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
გიორგი V (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**გიორგი V** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XIV ს. 80–90-იან წლებში, მეფეების — ბაგრატ V-ისა და გიორგი VII-ის თანამედროვე. ზრუნავდა თემურლენგის მიერ აოხრებული საკათალიკოსოს მეურნეობის აღდგენაზე. 1393 წელს ამტკიცებს გიორგი VII-ის მცხეთისათვის შეწირულების სიგელს. მოიხსენიება აგრეთვე 1398 წლის ერთ-ერთ საბუთში. 1399 წელს კათოლიკოსად უკვე ელიოზი ჩანს. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
გაბრიელ III

**გაბრიელ III** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი გიორგი II-ის (1072-1089) დროს. წარმოშობით სოფ. საფარიდან ყოფილა და საფარელად იწოდებოდა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
იოანე VII

**იოანე** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით XIII საუკუნის 10-იან წლებში. ეკუთვნოდა სამღვდელოების კონსერვატორულ-რეაქციულ წრეს. იღვწოდა ქართული-დიოფიზიტური პრივილეგიური მდგომარეობისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
იოანე VI

**იოანე** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XII საუკუნის პირველ მეოთხედში. იყო დავით აღმაშენებლის სახელმწიფო ღონისძიებების ენერგიული გამტარებელი, 1103 თავმჯდომარეობდა რუის-ურბნისის საეკლესიო კრებას, რომელმაც ეპისკოპოსობიდან გადააყენა ცენტრალური ხელისუფლების მოწინააღმდეგე დიდგვაროვანი ფეოდალები და მათ ადგილზე დაადგინა მეფის ერთგულნი; მოაწესრიგა საეკლესიო წყობილების დარღვეული ნორმები, შეიმუშავა და დადგენილების სახით გამოუშვა ახალი საეკლესიო კანონები. დავით აღმაშენებლის ინიციატივით 1123 იოანემ შიომღვიმის სამეფო მონასტერს მიანიჭა მის საყმო მამულში სასამართლო და საგადასახადო შეუვალობა. ზრუნავს საზღვარგარეთის ქართული კულტურის ცენტრებში ლიტერატურული მუშაობის გაცხოველებისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 187, თბ., 1980

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
სვიმონ IV გულაბერისძე

**სვიმონი** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1128-1144 წლებში, მისი მომდევნო კათალიკოს პატრიარქის, ნიკოლოზ გულაბერისძის, ბიძა. პატრიარქობამდე არმაზის წმინდა საბას მონასტრის ბერი იყო. მოხსენიებულია ნიკოლოზ გულაბერისძის თხზულებაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
** ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 9, გვ. 317, თბ., 1985

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
მიქელ IV

**მიქაელი**, **მიქელ მირიანის ძე**, ან **მიქაელ მირიანისძე** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1178-1184 წლებში, მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი 1184 წლიდან. 

მკვლევართა ერთი ნაწილი მიქაელს რეაქციონერ დიდგვარიანთა ჯგუფის წარმომადგენლად მიიჩნევს. სხვათა აზრით, მიქაელი გიორგი III-ის ერთგული მოღვაწე იყო, რომელიც მეფემ ნიკოლოზ I გულაბერისძის გადადგომის შემდეგ კათალიკოსად დანიშნა. მისი მოღვაწეობის პერიოდში საქართველოს ეწვია სირიის პატრიარქი ეგნატე მეფე გიორგი III-ის წინაშე მოციქულად ჯელალ ედდინისაგან, რათა ტყვეები გაენთავისუფლებინა. მიქაელს ხვდა წილად 1178 წელს თამარ მეფე გიორგი III-ის თანამოსაყდრედ ეკურთხებინა. 1184 წელს მიქაელი გახდა მწიგნობართუხუცეს-ჭყონდიდელი. ყუთლუ-არსლანის დასის გამოსვლის შემდგომ მიქაელმა ეს თანამდებობა დაკარგა. მიქაელი აქტიურად მონაწილეობდა თამარის დაქორწინებაში იური ანდრიას ძეზე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მიქელ VI

**მიქელ VI** *მიქაელი* – საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1420-1425 წლებში. მხარს უჭერდა საქართველოს პოლიტიკურ მთლიანობის განმტკიცებას. ალაგმა სამცხის სამთავროს ეპარქიის წინამძღოლის გერასიმე მაწყვერელის სეპარატისტული მოქმედება და ფიცი დაადებინა მას საქართველოს მეფისა და მცხეთის საპატრიარქოს ერთგულებაზე. მხარში ედგა ალექსანდრე I-ს თემურლენგის შემოსევათა შედეგად დაზიანებული სვეტიცხოვლის ტაძრის განახლება-მშენებლობაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
** ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 24, თბ., 1984

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
თეოდორე II (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**თეოდორე II**, *თევდორე* — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი თამარ მეფის დროს, დაახლოებით 1187-1204. 1190-1191 ებრძოდა მეფის მოწინააღმდეგე დიდგვარიან ფეოდალებს. ბასიანის ბრძოლის დროს თამართან ერთად ბრძოლის ველამდე გაჰყვა ქართველთა ლაშქარს. თეოდორე II-მ გააფართოვა გელათისა და შიომღვიმის სამეფო მონასტრების სამფლობელოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
თეოდორე III

**თეოდორე III**  — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1429-1435 წლებში. ალექსანდრე I, დიდი დიდის კარის მოძღვარი. აქტიურად მონაწილეობდა თემურლენგის შემოსევების შედეგად გაპარტახებული ქვეყნის ეკონომიკის აღდგენაში: ყიდულობდა ნასოფლარებს, გადამწვარ ადგილებს და ასახლებდა გლეხებს; მცხეთის საპატრიარქოს შეუძინა ვირშის მონასტერი სოფლებიანად, არმაზის ციხე ეკლესიით, სოფლებით და ბაჟის შემოსავლითურთ, ნასოფლარი ქვეში, ჯვრის მონასტერი სოფლებიანად და სხვ. 1434 აქტიური მონაწილეობა მიიღო მტრისაგან მიტაცებული ლორეს დაბრუნებასა და იქ ქართული მიწისმფლობელობის აღდგენაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* *ლომინაძე ბ.,* XV საუკუნის საქართველოს ქრონოლოგიიდან, კრ.: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966;

* საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000, გვ. 70–71

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კობო აბე

**კობო აბე** (; დ. 7 მარტი. 1924, ტოკიო  — გ. 22 იანვარი. 1993, იქვე) — იაპონელი მწერალი. მის სახელთან დაკავშირებულია 50-იანი წლების იაპონური ლიტერატურის აღმავლობა. აბეს შემოქმედების მთავარი თემაა კონფლიქტი ადამიანსა და საზოგადოებას შორის, ადამიანის სულიერი მარტოობის პრობლემა. ამ თემას ეძღვნება მისი რომანები „კედელი“ (1951, აკუტაგავას პრემია), „მხეცები მიეშურებიან შინ“ (1957) და ფილოსოფიური ტრაგედია — „ქალი ქვიშაში“ (1963), „უცხო სახე“ (1964), „დამწვარი რუკა“ (1967), რომლებსაც აერთიანებს პრობლემა — ადამიანის გაუცხოება, სიმარტოვე თანამედროვე დასავლეთ სამყაროში, მისი განწირული მისწრაფება უპერსპექტივობის, საერთო გათიშულობის დასაძლევად. აბე აგრეთვე მეცნიერული ფანტასტიკური რომანის („გამყინვარების მეოთხე პერიოდი“, 1959), პიესების და მოთხრობების ავტორია.

1960-იან წლებში კობო აბეს რომანების მიხედვით — „ქალი ქვიშაში“, „უცხო სახე“, „დამწვარი რუკა“ — გადაღებულ იქნა მხატვრული ფილმები ცნობილი რეჟისორის ჰიროსი ტესიგაჰარას მიერ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:აკუტაგავას პრემიის მფლობელები
კატეგორია:იაპონელი დრამატურგები
კატეგორია:XX საუკუნის იაპონელი დრამატურგები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:პოსტმოდერნისტი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის იაპონელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის იაპონელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ფსევდონიმიანი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ნიკოლოზ II (საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი)

**ნიკოლოზ II** — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესის კათოლიკოს-პატრიარქი XIII ს-ის 30-იანი წლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
ნიკოლოზ III

**ნიკოლოზ III** — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ათოლიკოს-პატრიარქი 1250-1282 წლებში. საქართველოს ეკლესია მის დროს იმყოფებოდა ძლიერების ზენიტში. ნიკოლოზ II დიპტიქში იხსენიებოდა მე-6 ადგილზე.

ამხელდა და ებრძოდა ქართულ სახელმწიფოებრივ ცხოვრებასა და გაბატონებულ კლასის ზედაფენებში ფეხმოკიდებულ განდგომა-განკერძოებულობას, მომხვეჭელობას, წარმართულ და მონღოლურ წესებს.

ნიკოლოზ III გაემგზავრა ურდოში, სადაც, მონღოლთა მიერ ნებისმიერი დაპყრობილი ქვეყნის ადგილობრივი რელიგიის მმართველი სტრუქტურის, მათ შორის ეკლესიის გადასახადებიდან გათავისუფლების მონღოლური კანონითა და ეკლესიის დაცვის „იერლიყი“ („შეწყალების წიგნი“) - ს ძალით,  ახლად დამტკიცდა მცხეთის სვეტიცხოველის საპატრიარქო ტაძრის, საეპისკოპოსოებისა და მონასტრების ნებისმიერი გადასახადისგან გათავისუფლება, შეუვალობა და პრივილეგია.

მეფე დემეტრე თავდადებულთან მისი მრავალცოლიანობის გამო წარმოშობილი უთანხმოების გამო, პროტესტის ნიშნად გადადგა და თვითონვე აკურთხა კათოლიკოს-პატრიარქად აბრაჰამ I.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
* საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000
* „ქართული მწერლობა მეცამეტე საუკუნიდამ მეთექვსმეტე საუკუნემდე“, თბ., 1855, გვ. 3

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
ექვთიმე III

**ექვთიმე III** *ეფთჳიმე*, *ევფემოს* — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XIV საუკუნის I ნახევარში, მეფე გიორგი V ბრწყინვალეს თანამედროვე. 

ექვთიმე გიორგისთან ერთად ენერგიულად შეუდგა მონღოლთა ბატონობის შედეგად დარღვეული სახელმწიფო წესრიგის აღდგენას, მონაწილეობდა საკანონმდებლო დარბაზის მუშაობაში, რომელმაც მთის მოსახლეობისათვის კანონები შეიმუშავა (ექვთიმე მოხსენიებულია „ძეგლისდების“ პრეამბულაში). ეფთვიმე იღვწოდა მთიულეთ-ხევის მოსახლეობაში შერყეული ქრისტიანული რწმენის გასაძლიერებლად. მას მოუვლია საქართველოს საეკლესიო იურისდიქციის ქვეშ მყოფი ანწუხი, წახური და კაკ-ელისენი. ამის შესახებ მოგვითხრობს ე.წ. მაღალაშვილისეული სახარების 1310 წლის ანდერძ-მინაწერი, რომელიც ეკუთვნის მთავარეპისკოპოს კირილე დონაურს: 

რუსეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის ერთი ბერძნული ხელნაწერის მინაწერის მიხედვით 1334 წელს ექვთიმემ პალესტინის საბაწმინდის მონასტერს შეწირულება გაუგზავნა. დაახლოებით ამავე ხანებში დაეხმარა იერუსალიმის ჯვრის მონასტერს, რისთვისაც მას საუკუნო აღაპი დაუწესეს. ის ასევე მოხსენიებულია სინას მთის მონასტრის სულთა მატიანეში. იოანე ბატონიშვილის ცნობით, ექვთიმე 1335 წელს გარდაიცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
ელიოზი (გობირახისძე)

**ელიოზი** (ერისკაცობაში *გობირახისძე*) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლ. 1399 წლიდან 1419 წლამდე. 

ზრუნავდა თემურლენგის შემოსევებით გაპარტახებული ქვეყნის აღდგენისათვის, მცხეთის სვეტიცხოვლის ტაძრის მატერიალური მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის (შეუძენია სოფლები მუხრანში, მიწები, გლეხები და ვენახები გორში, ატენში). 1401 წელს გიორგი VII-ს დაამტკიცებინა სამეფო გადასახადებისაგან მცხეთის მამულების გათავისუფლების სიგელი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000, — გვ. 67–68.

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XV საუკუნის ქართველები