ალეპოს ბრძოლა (2012-2016)

**ალეპოს ბრძოლა** (არაბ. مَعْرَكَةُ حَلَبَ, რომანიზებული: Maʿrakat Ḥalab) — მთავარი სამხედრო დაპირისპირება ალეპოში, სირიის უდიდესი ქალაქი,  სირიის ოპოზიციას (მათ შორის, სირიის თავისუფალ არმიას (FSA) და სხვა ძირითადად სუნიტურ ჯგუფებს შორის,როგორიცაა ლევანტის ფრონტი და ალ-კაიდასთან დაკავშირებული ალ-ნუსრა ფრონტი) სირიის მთავრობის წინააღმდეგ, რომელსაც მხარს უჭერდნენ ჰეზბოლა, შიიტური მილიცია და რუსეთი,ხოლო ქურთების უმრავლესობით სახალხო დაცვის ერთეულების (YPG) წინააღმდეგ. ბრძოლა დაიწყო 2012 წლის 19 ივლისს და იყო სირიის სამოქალაქო ომის ნაწილი. მიმდინარეობდა ოთხი წლის განმავლობაში, საბოლოოდ დასრულდა 2016 წლის ივლისში, როდესაც სირიის სამთავრობო ჯარებმა რუსული ავიაციის მხარდაჭერით დახურეს ამბოხებულთა ბოლო მიწოდების ხაზი ალეპოში. ამის საპასუხოდ, აჯანყებულებმა წამოიწყეს წარუმატებელი კონტრშეტევა სექტემბერსა და ოქტომბერში, რამაც ვერ შეძლო ალყის გარღვევა. ნოემბერში სამთავრობო ძალებმა გადამწყვეტი კამპანია წამოიწყეს, რომლის შედეგადაც 2016 წლის დეკემბრისთვის მთელი ალეპო დაიბრუნეს. სირიის მთავრობის გამარჯვება ფართოდ განიხილებოდა, როგორც გარდამტეხი მომენტი სირიის სამოქალაქო ომში. ბრძოლის ფართომასშტაბიანმა განადგურებამ და მისმა მნიშვნელობამ აიძულა მებრძოლები დაერქვათ მისთვის „ბრძოლების დედა“ ან „სირიის სტალინგრადი“. ბრძოლა გამოირჩეოდა ფართო ძალადობით მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ, ასევე გამოირჩეოდა საერთაშორისო თანამეგობრობის უუნარობით,რომელიც ეხებოდა კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით გადაწყვეტას. ასი ათასობით მოსახლე იძულებით გადაადგილებულ იქნა ბრძოლების გამო და მშვიდობიანი მოსახლეობის დახმარების მიწოდების ან ევაკუაციის ხელშეწყობის მცდელობები რეგულარულად აფერხებდა მუდმივ ბრძოლას და უნდობლობას მოწინააღმდეგე მხარეებს შორის. ბრძოლის დროს ხშირი იყო ომის დანაშაულების შემთხვევები, მათ შორის ქიმიური იარაღის გამოყენება როგორც სირიის სამთავრობო ძალების, ასევე მეამბოხე ძალების მიერ, სირიის საჰაერო ძალების მიერ ლულის ბომბების გამოყენება,  კასეტური საბრძოლო მასალის სროლა დასახლებულ რაიონებში რუსეთის და სირიის ძალების მიერ. 2016 წელს სირიის მთავრობის თავდასხმის დროს, გაეროს ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა კომისარმა გააფრთხილა, რომ ალეპოში „ისტორიული მასშტაბის დანაშაულები“ ​​ხდებოდა. ოთხწლიანი ბრძოლის შემდეგ, ბრძოლა წარმოადგენდა ერთ-ერთ ყველაზე ხანგრძლივ ალყას თანამედროვე ომში და იყო ერთ-ერთი ყველაზე სისხლიანი ბრძოლა სირიის სამოქალაქო ომის დროს. დაიღუპა 31000-ზე მეტი ადამიანი, ~ იმ დროისთვის სავარაუდო ომის საერთო დანაკარგების თითქმის მეათედი. ბრძოლებმა ასევე დიდი განადგურება გამოიწვია ალეპოს ძველ ქალაქზე, რომელიც იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.დაახლოებით 33,500 შენობა ან დაზიანებულია ან დანგრეულია, იგი ითვლება ერთ-ერთ ყველაზე უარეს ურბანულ ბრძოლად 21-ე საუკუნეში, მისი ხანგრძლივობისა და განადგურების გამო. 

## ფონი 
2011 წელს ალეპო სირიის უდიდესი ქალაქი იყო, სადაც 2,5 მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლმა, Time-მა აღწერა, როგორც სირიის კომერციული დედაქალაქი. ავტორი დიანა დარკი წერს, რომ „ქალაქი დიდი ხანია მრავალკულტურული იყო, ქურთების, ირანელების, თურქმენების, სომხების და ჩერქეზების რთული ნაზავია, რომელიც გადახურულია არაბულ ბაზაზე, სადაც მრავალ კონფესიის ეკლესიები და მეჩეთები კვლავ იზიარებენ სივრცეს“ სახალხო პროტესტი პრეზიდენტ ბაშარ ალ-ასადის წინააღმდეგ დაიწყო 2011 წლის 15 მარტს, როგორც არაბული გაზაფხულის ნაწილი. 2011 წლის 12 აგვისტოს ალეპოს რამდენიმე რაიონში გაიმართა ანტისამთავრობო საპროტესტო აქციები, მათ შორის ქალაქის რაიონ სახურში. უსაფრთხოების ძალებმა სულ მცირე ორი მომიტინგე მოკლეს. რეგულარული მასშტაბური საპროტესტო აქციები ალეპოში 2012 წლის მაისში დაიწყო. ამ პერიოდში ასევე გაიმართა მთავრობის მიერ ორგანიზებული აქციები ასადის მხარდასაჭერად, თუმცა, ალეპო რჩებოდა შედარებით შეუფერხებლად და დიდწილად მხარს უჭერდა მთავრობას[125][126] 16-თვიანი კონფლიქტის დროს 2012 წლის 22 ივლისამდე, როდესაც მეზობელი სოფლებიდან მეამბოხე მებრძოლები შეიკრიბნენ და ქალაქში შეაღწიეს, [127] რაზეც მთავრობამ უპასუხა მძიმე, განურჩეველი დაბომბვით. 2012 წლის 16 თებერვალს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ გამოსცა რეზოლუცია 137 ხმით მომხრე, 12 წინააღმდეგ და 17 თავის შეიკავებით და მოუწოდა სირიას „დაუყოვნებლივ შეწყვიტოს ადამიანის უფლებების ყველა დარღვევა და თავდასხმა მშვიდობიანი მოსახლეობის წინააღმდეგ“.

## მებრძოლები 
ალეპოს ბრძოლის დასაწყისში მეამბოხეებს ჰყავდათ 6000-დან 7000[130] მებრძოლი 18 ბატალიონში. უმსხვილესი აჯანყებულთა ჯგუფი იყო ალ-თაუჰიდის ბრიგადა და ყველაზე ცნობილი იყო თავისუფალი სირიის არმია რომელიც ძირითადად დაკომპლექტებული იყო არმიის დევნილთაგან. აჯანყებულთა უმეტესობა ალეპოს სოფლებიდან და ქალაქებიდან მოვიდა, მათ შორის ალ-ბაბი, მარეა, აზაზი, თელ რიფაატი და მანბიჯი. გავრცელებული ინფორმაციით, ალეპოს მცხოვრებმა მეამბოხეები მშვიდობიანი მოსახლეობის სახლების თავშესაფრად გამოყენებაში დაადანაშაულა. 2012 წლის 19 ნოემბერს აჯანყებულმა მებრძოლებმა - განსაკუთრებით ალ-თაუჰიდის ბრიგადამ და ალ-ნუსრას ფრონტმა - თავდაპირველად უარყვეს ახლადშექმნილი სირიის ეროვნული კოალიცია თუმცა, მეორე დღეს აჯანყებულებმა უარი თქვეს ამაზე. დეკემბრისთვის აჯანყებული მებრძოლები ჩვეულებრივ ძარცვავდნენ ყველაფერს მარაგისთვის, მათ თავიანთი ლოიალობა გადაიტანეს ჯგუფებზე, რომლებსაც მეტი ჰქონდათ გასაზიარებელი. ამ ახალმა მიდგომამ გამოიწვია კამათის შემდეგ მეამბოხეების მინიმუმ ერთი მეთაურის მოკვლა,მებრძოლებმა თავიანთი ნაძარცვით უკან დახევამ გამოიწვია ფრონტის პოზიციის დაკარგვა და ქურთების სამეზობლოზე თავდასხმის წარუმატებლობა. 

ბრძოლას შეუერთდნენ ისლამური ექსტრემისტები და უცხოელი მებრძოლები, რომელთაგან ბევრი გამოცდილი იყო მეზობელ ერაყში მიმდინარე ამბოხებიდან გამომდინარე. 2016 წლისთვის მეამბოხე ფრაქციებში კვლავ შედიოდნენ საერთაშორისოდ აღიარებული ტერორისტული ჯგუფები, როგორიცაა ალ-ნუსრა ფრონტი; ისინი 2016 წლის ოქტომბერში 1000 მებრძოლს ითვლიდნენ, ჰეზბოლა, რომელიც 2013 წლისთვის შეუერთდა სირიის სამოქალაქო ომს პრეზიდენტ ალ-ასადის მხარდასაჭერად, სხვადასხვა ორგანიზაციების მიერ დასახელდა ტერორისტულ ჯგუფად. მთავრობამ შეინარჩუნა გარკვეული მხარდაჭერა ალეპოში; 2012 წელს მეამბოხეების მეთაურმა თქვა, რომ "ქალაქ ალეპოს დაახლოებით 70% რეჟიმშია".

## ბრძოლის კურსი 
##### 2012 წელი: მეამბოხეების თავდაპირველი შეტევა და აღმოსავლეთ ალეპოს აღება 
სროლა აჯანყებულებსა და უსაფრთხოების ძალებს შორის 2012 წლის 19 ივლისის ღამეს სალაჰედდინში, ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთის რაიონში და მის გარშემო ატყდა. 

2012 წლის ივლისის ბოლოს და აგვისტოს დასაწყისში FSA-მ განაგრძო შეტევა ალეპოში, სადაც ორივე მხარემ განიცადა დიდი მსხვერპლი. მეამბოხეების მეთაურებმა განაცხადეს, რომ მათი მთავარი მიზანი ქალაქის ცენტრის აღება იყო. 30 ივლისს მეამბოხეებმა აიღეს სტრატეგიული საგუშაგო ანადანში, ქალაქ ალეპოს ჩრდილოეთით, და მიაღწიეს პირდაპირ მარშრუტს ქალაქსა და თურქეთის საზღვარს შორის - მნიშვნელოვანი მეამბოხეების მომარაგების ბაზა. მათ ასევე აიღეს ალ-ბაბი, არმიის ბაზა ქალაქის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. მოგვიანებით, აჯანყებულები თავს დაესხნენ საჰაერო ბაზას მინახში, ალეპოდან ჩრდილო-დასავლეთით 30 კმ-ში (19 მილი), ანადანის საგუშაგოზე დატყვევებული იარაღითა და ტანკებით. ოპოზიციურმა ძალებმა განაგრძეს ტერიტორიის მოპოვება ქალაქში, აკონტროლებდნენ აღმოსავლეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ალეპოს უმეტეს ნაწილს, მათ შორის სალაჰედინს და ჰამდანიეს ნაწილს,ასევე მათ განაგრძეს უსაფრთხოების ცენტრებისა და პოლიციის განყოფილებების დამიზნება, როდესაც შეტაკებები დაიწყო საჰაერო ძალების დაზვერვის შტაბთან ახლოს ალეპოს ჩრდილო-დასავლეთ რაიონში, ზაჰრააში. აჯანყებულებმა დაარბიეს რამდენიმე პოლიციის განყოფილება და პუნქტი ცენტრალურ და სამხრეთ რაიონებში ბაბ ალ-ნერაბში, ალ-მიერსა და სალჰაინში და წაართვეს მნიშვნელოვანი რაოდენობით იარაღი და საბრძოლო მასალა. 
##### 2013 წელი: წინსვლა და საწინააღმდეგო წინსვლა 
2012 წლის დეკემბერში ალ-ნუსრას ფრონტმა ცალმხრივად გამოაცხადა ფრენის აკრძალული ზონა და კომერციული თვითმფრინავის ჩამოგდებით დაემუქრა იმის მტკიცებით, რომ მთავრობა მათ იყენებდა ერთგული ჯარების და სამხედრო მარაგების გადასაზიდად. ალეპოს საერთაშორისო აეროპორტზე მრავალი თავდასხმის შემდეგ, 2013 წლის 1 იანვარს ყველა ფრენა შეჩერდა. მომდევნო თვეში აჯანყებულებმა აიღეს ომაიადის მეჩეთი, ბრძოლის დროს მეჩეთის მუზეუმს ცეცხლი გაუჩნდა და ჭერი ჩამოინგრა. 9 ივნისს სირიის არმიამ გამოაცხადა „ოპერაცია ჩრდილოეთის ქარიშხალი“ დაწყების შესახებ, რომელიც ცდილობდა დაებრუნებინა ტერიტორიები ქალაქში და მის გარშემო. 7-დან 14 ივნისამდე, არმიის ჯარებმა, სამთავრობო მილიციამ და ჰეზბოლას მებრძოლებმა დაიწყეს ოპერაცია. ერთკვირიანი პერიოდის განმავლობაში სამთავრობო ძალები მიიწევდნენ წინ ქალაქსა და სოფლად, აჯანყებულებს უკან ხევდნენ. თუმცა, ოპოზიციის აქტივისტის თქმით, 14 ივნისს სიტუაცია შეიცვალა მას შემდეგ, რაც ამბოხებულებმა შეაჩერეს ჯავშანტექნიკის კოლონა ალეპოდან, რომელიც ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით ორი შიიტური სოფლისკენ მიემართებოდა.  8 ნოემბერს სირიის არმიამ დაიწყო შეტევა აჯანყებულთა მიერ კონტროლირებადი ბაზის 80-ის წინააღმდეგ, დაიწყო "ყველაზე მძიმე სროლა ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში". ალ ჯაზირა წერდა, რომ მთავრობის გამარჯვება ამბოხებულებს ქალაქსა და ალ-ბაბს შორის გზას შეუწყვეტდდა. ორი დღის შემდეგ Reuters-მა გაავრცელა ინფორმაცია, რომ მეამბოხეები გადაჯგუფდნენ სირიის არმიასთან საბრძოლველად. თხუთმეტი აჯანყებული დაიღუპა და არმიამ ბაზა დაიბრუნა. მომდევნო თვეში არმიამ ნაწილობრივ ალყა შემოარტყა ქალაქს ოპერაცია Canopus Star-ში. სირიის თავისუფალი არმიის აბუ ფირას ალ-ჰალაბის თქმით თავდასხმის დროს არმიის ვერტმფრენები თავს დაესხნენ ლულის ბომბებს, რის შედეგადაც დაიღუპა ათასზე მეტი ადამიანი.

##### 2014 წელი: სირიის მთავრობა მეამბოხეების ალყაში მოქცევა 
სამთავრობო ძალებმა, რომლებმაც 2013 წლის ოქტომბერში გააუქმეს ალეპოს ალყა, შეტევა განაგრძეს 2014 წელს. 2014 წლის 22 მაისს დასრულდა ალეპოს ჩრდილოეთით შეიხ ნაჯარის ინდუსტრიული უბნის აღებით და ალეპოს ცენტრალური ციხის ალყის მოხსნით, რომელშიც შედიოდა სამთავრობო ჯარისკაცების გარნიზონი, რომელიც წინააღმდეგობას უწევდა მეამბოხე ძალებს 2012 წლიდან. FSA-მ უარყო გეგმა, მისი სამხედრო მეთაურმა ზაჰერ ალ-საკეტმა თქვა, რომ მათ "ისწავლეს არ ენდონ (ბაშარ ალ-) ასადის რეჟიმს, რადგან ისინი ცბიერები არიან და მხოლოდ დროის ყიდვა სურთ".

##### 2015 წელი: ომი გაფუჭების მიზნით 
იანვრის დასაწყისში, აჯანყებულებმა დაიბრუნეს ალ-ბრეჯის მაჯბალის (სახრხი საამქროების) ტერიტორია და დაიპყრეს ქვის კარიერების სამხრეთ შესასვლელი, რომელიც ცნობილია როგორც ალ-მისატი, აიძულეს სამთავრობო ჯარები უკან დაეხიათ ჩრდილოეთით. აჯანყებულებმა ასევე დაიკავეს მანაშერ ალ-ბრეჯის ტერიტორია. ისინი ცდილობდნენ წინსვლას, კონტროლის ქვეშ აეყვანათ ალ-ბრეჯ გორაკი, რომლითაც მათ შეეძლოთ დაეპყროთ სამხედრო მომარაგების გზა, რომელიც გადიოდა ალეპოს ცენტრალურ ციხესა და ჰანდარატსა და ალ-მალაჰის რაიონებს შორის. იანვრის ბოლოს, აჯანყებულებმა კონტროლი აიღეს ალ-ბრეჯ ბორცვზე მდებარე ზოგიერთ პოზიციებზე. თებერვლის შუა რიცხვებში სირიის არაბთა არმიამ და მისმა მოკავშირეებმა დაიწყეს ძირითადი შეტევა ალეპოს ჩრდილოეთით. 
ოპოზიციის წყაროებმა განაცხადეს, რომ აჯანყებულებმა დაიპყრეს სოფლის 40-50%, ან შესაძლოა 75%, ხოლო არმიას კვლავ გაეკონტროლებინა ჰანდარატის ჩრდილოეთი ნაწილი. ამის საპირისპიროდ, სირიის არმიის წყარომ განაცხადა, რომ ისინი კვლავ აკონტროლებდნენ ჰანდარატის 80%-ს, 18 მარტს, თითქმის 10 დღიანი ბრძოლის შემდეგ,  სირიის არმიამ სრულად განდევნა აჯანყებულები ჰანდარატიდან და აღადგინა კონტროლი სოფელზე. 13 აპრილს ისლამისტურმა ოპოზიციურმა ძალებმა და ალ-ნუსრას ფრონტმა განაახლეს თავდასხმა საჰაერო ძალების დაზვერვის შენობაზე, გამოიყენეს გვირაბის ბომბი, რასაც მოჰყვა თავდასხმა. ახალი თავდასხმისთვის მომზადების მიზნით, ამბოხებულებმა მძიმედ დაბომბეს ალეპოს სამთავრობო მიერ კონტროლირებადი ნაწილები, რის შედეგადაც 15 ივნისს 43 მშვიდობიანი მოქალაქე დაიღუპა და 190 დაიჭრა.  17 ივნისს მეამბოხეებმა აიღეს რაშიდინის დასავლეთი უბანი. 19 და 20 ივნისის განმავლობაში, მეამბოხეების დაბომბვის ახალ რაუნდში დაიღუპა კიდევ 19 მშვიდობიანი მოქალაქე. 

ივლისის დასაწყისში ორმა ამბოხებულმა კოალიციამ წამოიწყო შეტევა მთავრობის მიერ კონტროლირებად ქალაქის დასავლეთ ნახევრის წინააღმდეგ.ხუთდღიანი ბრძოლის დროს აჯანყებულებმა დაიკავეს სამეცნიერო კვლევითი ცენტრი ალეპოს დასავლეთ გარეუბანში, რომელიც სამხედრო ყაზარმად გამოიყენებოდა. ჯამიათ ალ-ზაჰრას რაიონზე მეამბოხეების ორი თავდასხმა მოიგერიეს, ხოლო სამთავრობო ძალებმა წარუმატებელი კონტრშეტევა წამოიწყეს სამეცნიერო კვლევით ცენტრზე.

2015 წლის ბოლოსთვის ალეპოს აღმოსავლეთ, აჯანყებულთა მიერ კონტროლირებად ნაწილში მხოლოდ 80 ექიმი იყო დარჩენილი, ანუ მხოლოდ ერთი ექიმი 7000 მოსახლეზე, მხოლოდ ერთი საცხობი 120000 ადამიანის მოსამსახურებლად.

##### 2016 წელი: მიწოდების ხაზების შეწყვეტა, ჩაბარება და ევაკუაცია 
2016 წლისთვის შეფასდა, რომ ამბოხებულების მიერ კონტროლირებადი აღმოსავლეთ ალეპოს მოსახლეობა 300 000-მდე შემცირდა, ხოლო 1,5  მილიონი ადამიანი ცხოვრობდა მთავრობის მიერ დაპყრობილ დასავლეთ ალეპოში. 

2016 წლის თებერვლის დასაწყისში სირიის სამთავრობო ძალებმა და მათმა მოკავშირეებმა დაარღვიეს მეამბოხეების სამწლიანი ალყა ორი შიიტური ქალაქების ნუბლისა და ზაჰრაას, რითაც შეწყვიტეს მეამბოხეების მთავარი გზა ახლომდებარე თურქეთამდე. 4 თებერვალს სამთავრობო ძალებმა დაიბრუნეს ქალაქები მაიერი და კაფრ ნაია. 5 თებერვალს მთავრობამ დაიპყრო სოფელი რატიანი, ალეპოს ჩრდილო-დასავლეთით. 
 
გარიგება განახლდა 15 დეკემბერს ევაკუირების პირველი კოლონის წასვლის შემდეგ, თუმცა ევაკუაცია მეორე დღესვე შეჩერდა.
კიდევ ერთი შეთანხმება მიღწეული იქნა 18 დეკემბერს და ევაკუაცია განახლდა მოგვიანებით, ევაკუაცია კვლავ შეფერხდა 20 დეკემბერს, მაგრამ განახლდა მეორე დღეს. 22 დეკემბერს, ევაკუაცია დასრულდა, ხოლო სირიის არმიამ განაცხადა, რომ სრულად აკონტროლებდა ქალაქს. მოგვიანებით წითელმა ჯვარმა დაადასტურა, რომ ყველა მშვიდობიანი მოქალაქისა და მეამბოხეების ევაკუაცია დასრულდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*აპელოს ბრძოლების რუკები
*გაზეთი ალეპოს ბრძოლაზე

## სქოლიო
კატეგორია:2012 წლის ბრძოლები
კატეგორია:ომები
კატეგორია:სირიის ომები