open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მამია IV დადიანი

**მამია IV დადიანი** — (გ. 1590) ოდიშის მთავარი 1573-1578 და 1582-1590, ლევან I დადიანის ძე. 1573 წელს გიორგი II გურიელის დახმარებით, რომლის დაც ჰყავდა ცოლად, ტახტიდან გადააგდო თავისი ძმა გიორგი III დადიანი და ოდიშის მთავარი გახდა. 1578 იძულებული შეიქმნა სამთავრო დაეთმო ძმისთვის და თვითონ საუფლისწულოთი დაკმაყოფილებულიყო. გიორგი II დადიანის სიკვდილის შემდეგ კვლავ დაეუფლა სამთავროს. 1583 მამია IV დადიანმა ტახტიდან ჩამოაგდო გიორგი II გურიელი და მის ნაცვლად ვახტანგ I გურიელი დასვა. ებრძოდა იმერეთის მეფეს. მისი შვილები არიან მანუჩარ I დადიანი და გიორგი ლიპარტიანი

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1590
ქაიხოსრო I

**ქაიხოსრო I** *ჯაყელი* (გ. 1500), სამცხის ათაბაგი 1498-1500, ყვარყვარე II-ის ძე. ათაბაგი გახდა მამის გარდაცვალების შემდეგ. საქართველოს სამეფო-სამთავროებთან ატარებდა მშვიდობიან პოლოტიკას. იგერიებდა სამცხე-საათაბაგოსა და ჭანეთში არზრუმ-ტრაპიზონის ფაშათა შემოტევებს. თანამედროვენი ახასიათებენ როგორც სიბრძნისმოყვარესა და გონიერ მმართველს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1500
კატეგორია:ჯაყელები
ქაიხოსრო II

**ქაიხოსრო II** *ჯაყელი* (დ. 1522 — გ. 1573) — სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგი, ყვარყვარე III-ის ძე. 

ათაბაგად დასვეს თურქებმა სოხოისტის ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ, როდესაც ისინი სამცხე-საათაბაგოს დიდ ნაწილს დაეუფლნენ. ქართლისა და იმერეთის მეფეები ათაბაგის ხელისუფლებას არ ცნობდნენ. ქაიხოსრო II ცდილობდა სპარსეთ-ოსმალეთთან ურთიერთობა გამოეყენებინა ჩამოჭრილი ტერიტორიები (ჯავახეთი, ჭანეთი, აჭარა) დასაბრუნებლად. ამ დროს ჯავახეთი ქართლის სამეფოს ჰქონდა მიერთებული. ქაიხოსრო II-მ ირანის შაჰს სთხოვა დახმარებოდა ჯავახეთის შემოერთებაში. 1547, სპარსეთ-ოსმალეთის ომის განახლებისთანავე, შაჰ-თამაზი ჯავახეთში შეიჭრა და დაარბია. 1549 კი თურქებმა 25 ციხე დაიპყრეს. ქართლის მეფე ლუარსაბ I ებრძოდა მათ და სულ უფრო მეტ ტერიტორიებს ათავისუფლებდა. 1551 ქაიხოსრო II-მ კვლავ სთხოვა დახმარება შაჰ-თამაზს. შაჰმა ქვეყანა აიკლო და ეკლესია-მონასტრები გაძარცვა. 1555 ამასიის ზავით ოსმალებმა და სპარსელებმა სამცხე-საათაბაგო შუაზე გაიყვეს. ქაიხოსრო II ირანისათვის მიკუთვნებულ ნაწილში დარჩა. შემდეგ, როდესაც ოსმალებმა დაპყრობილი ტერიტორიების ათვისება დაიწყეს, ქაიხოსრო II შაჰ-თამაზს ეწვია ყაზვინში და დახმარების მოლოდინში იქვე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:დაბადებული 1522
კატეგორია:გარდაცვლილი 1573
კატეგორია:ჯაყელები
შამანდავლე დადიანი

**შამანდავლე დადიანი** — ოდიშის ერისთავი 1470-1474 წლებში. ატარებდა გურიელის, სვანთა ერისთავისა და მანდატურთუხუცესის ტიტულებსაც. დიდი მონაწილეობა მიიღო მნიშვნელოვანი საეკლესიო დოკუმენტის „მცნებაჲ სასჯულოჲს“ შედგენაში, რომლის ძალითაც დასავლეთ საქართველოს ეკლესია ერთიანი ქართული ეკლესიისაგან დამოუკიდებელი შეიქმნა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1474
კატეგორია:დადიანები
ვამეყ III დადიანი

**ვამეყ III დადიანი** (დ. 1661) — ოდიშის მთავარი 1658-1661 წლებში, იმერეთის მეფე 1661 წელს, ძე გიორგი I ლიპარტიანისა.

ვამეყს მამამისისგან მემკვიდრეობით ერგო სალიპარტიანო. იქორწინა გურიელის ასულ ელენეზე, რომელთანაც ჰყავდა ორი ვაჟი — ბაგრატი და გიორგი — და ქალიშვილი (სახელი უცნობია). თავისი ბიძაშვილის ლევან II დადიანის სიკვდილის (1657) შემდეგ ვამეყმა იმერთა მეფის ალექსანდრე III დახმარებით, ხელთ იგდო ოდიშის სამთავრო ტახტი და დადიანის ტიტული. 1658 წელს ბანძასთან დაამარცხა თავისი მეტოქე და ნათესავი ლიპარიტ III დადიანი. იმავე პერიოდში გურიაში ვამეყი თავისი „გაზრდილის“ (ცოლისძმის) ბერადყოფილი დემეტრე გურიელის გამთავრებას ცდილობდა. ამ მიზნით ქაიხოსრო I გურიელის წინააღმდეგ გაილაშქრა, თუმცა მხოლოდ დროებით წარმატებას მიაღწია. 

1660 წელს ვამეყ დადიანი იმერეთის სამეფოში გაჩაღებულ შინაომში ჩაერია, დიდებულთა დახმარებით დაიპყრო სამეფოს დიდი ნაწილი და მეფის ტიტულიც მიიღო. ტახტის მოპოვებაში ბევრი „საკანონო საქმე გამოერია“, რის გამოც შესაწირებითა და დათმობებით ცდილობდა ეკლესიის კეთილგანწყობის მოპოვებას. ვამეყის წინააღმდეგ გაილაშქრა ქართლის მეფე ვახტანგ V-მ, მაგრამ საქმე მორიგებით დამთავრდა: ვახტანგ V-ს იმერეთის სამეფოს ზემო მხარე (მდ. ბუჯისწყლის აღმოსავლეთით) დარჩა, დანარჩენი ნაწილი (ბუჯისწყლის დასავლეთით) — ვამეყ III დადიანს. ამ უკანასკნელს თავისი ასული ქართლის მეფის ძის არჩილისათვის უნდა მიეთხოვებინა. ამის შედეგად იმერეთის სამეფო არჩილის ხელში გადავიდოდა. ვამეყ III დადიანს კი იმერეთი თავისთვის უნდოდა. მან პირობა დაარღვია და თავისი ასული თავად ბეჟან ღოღობერიძეს მიათხოვა. ამას ვახტანგ V-ის მეორე ლაშქრობა მოჰყვა. 

ვამეყის წინააღმდეგ გამოვიდნენ დემეტრე გურიელი, პაატა აბაშიძე და ზემოიმერელი თავადები, რომლებმაც მოკლეს ღოღობერიძე და ვახტანგს შეუერთდნენ. ვამეყმა ჯერ ოდიშს მიაშურა, მაგრამ როდესაც ოდიშის ციხესიმაგრეებიც ვახტანგ V-ის ლაშქარმა დაიპყრო, სვანეთში გაიქცა. მისი ოჯახი ქართლის ლაშქარმა ჩაიგდო ხელთ. ვახტანგ V-მ ოდიშში ლევან II დადიანის ძმისწული შამადავლე (ლევან III) დასვა მთავრად. ვახტანგ V-ის მოკავშირემ, ლეჩხუმის მფლობელმა („თავმა“) ხოსია ლასხიშვილმა ვამეყი სვანეთში მოაკვლევინა.

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრება, ტ. IV: ბატონიშვილი ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ), თბ., 1973.
* პირთა ანოტირებული ლექსიკონი XI-XVII სს. ქართული ისტორიული საბუთების მიხედვით, ტ. II, თბ., 1993. — გვ. 4-5.

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:მოკლული მონარქები
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
ქაიხოსრო III გურიელი

**ქაიხოსრო III გურიელი** (გ. დაახლოებით 1747 შემდეგ) — გურიის მთავარი 1717 წელს. მამია III გურიელის ვაჟი. 

## ბიოგრაფია
მთავრად გახდომამდე ბერად იყო შემდგარი. 1716 წელს ხელისუფლება წაართვა ძმას, გიორგი IV გურიელს დედის, ელენე აბაშიძისა და დადიანის დახმარებით. გიორგიმ უკან დაიბრუნა ტახტი 1717 წელს. 

ქაიხოსრო ქართლის სამეფოს შეეხიზნა (მისი პაპიდა, თუთა, ვახტანგ VI-ის დედა იყო) და 1724 წელს ვახტანგ VI-თან ერთად რუსეთის იმპერიაში წავიდა. მას თან ახლდა სამი აზნაური და ოთხი მსახური. 1730 წელს რუსეთში დაბადა მისი შვილი სტეფანე გურიელი. რუსეთში შევიდა იმპერიის სამხედრო სამსახურში, 1738 წელს ჩაირიცხა ქართველ ჰუსართა ასეულში პორუჩიკის წოდებით. 1741 წლიდან გახდა ასეულის მეთაური. მთავრობისგან მიიღო მამული უკრაინაში და 35 კომლი ყმა. 1741 წელს ჰუსართა ასეულის ბაზაე შეიქმნა ჰუსართა პოლკი და ქაიხოსრო გურიელი გახდა მისი მეთაური. 1741-1743 წლებში მონაწილეობდა  შვედეთთან ომში. 1742 წლის სექტემბერში პოლკი გენერალ-ფელდმარშალ ლასის ბრძანებით წაიყვანა ფრონტიდან უკრაინაში.1747 წელს რეკომენდაცია გაუწია დავით გურამიშვილისვის პრაპორშჩიკის წოდების მინიჭებას. 

ქაიხოსროს შვილი, სტეფანე გურიელი და შვილიშვილი,  ივანე გურიელი, რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები იყვნენ.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1747
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ვამეყ I დადიანი

**ვამეყ I დადიანი** (გ. 1396) — ოდიშის ერისთავი 1384-1396 წლებში, ძე გიორგი II დადიანისა. ჰქონდა ერისთავთერისთავისა და მანდატურთუხუცესის ტიტული. ასე იწოდება ვამეყი ხობის მონასტრის კედლის წარწერაში და, ასევე, წალენჯიხისა და ჯუმათის მთავარანგელოზის ამჟამად დაკარგული ხატების წარწერებში.

ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ვამეყის დამორჩილებას ცდილობდა იმერეთის განდგომილი ერისთავი გიორგი I, რომელმაც 1398 წელს თავი მეფედ გამოაცხადა. 1392 წელს ვამეყმა დაამარცხა გიორგი, რომელიც ამ ბრძოლაში დაიღუპა. ამის შემდეგ დადიანის თანადგომით საქართველოს მეფემ გიორგი VII-მ შეძლო თავისი ძალაუფლების განმტკიცება დასავლეთ საქართველოში. 
მინი|ხობის მონასტრის ეგვტერის კედელში ჩართული არქიტექტურული დეტალები — ნადავლი ჯიქეთიდან.
ვამეყმა ასევე „ურწმუნოებისა და ორგულობისათჳს“ დალაშქრა ჯიქეთი, დაანგრია „სიმაგრენი გაგარი და უღაღნი“, წამოიყვანა მძევლები და გამარჯვების ნიშნად წამოიღო მარმარილოს სვეტებითა და ფიქლები, რომლითაც ხობის ეკლესიას თავისი მშობლების ეგვტერი მიაშენა. ამ ამბის შესახებ მოთხრობილია საძვალის სამხრეთ კედლის წარწერაში: 

ვამეყისვე თაოსნობით კონსტანტინეპოლიდან საგანგებოდ მოწვეულმა მხატვრმა კირ მანუელ ევგენიკოსმა მოხატა წალენჯიხის ეკლესია. ვამეყს თავისი სახელით ვერცხლის ფულიც მოუჭრია. შემონახულია ე. წ. კირმანეული ტიპის მონეტა ზურგზე ტრაპიზონის მფარველი წმინდანის, ევგენიოსის გამოსახულებით, შუბლზე კი შებრუნებით მოთავსებული მხედრული წარწერით „ვამეყ“. ვამეყს ჰყოლია და მარეხი (ცნობილია ხობის წარწერიდან) და ძმა კახაბერი, ერისთავთერისთავი გურიისა. ვახუშტის თანახმად, ვამეყი 1396 წელს გარდაიცვალა და მომდევნო დადიანი მისი ძე მამია. 

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრება, ტ. IV: ბატონიშვილი ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ), თბ., 1973. — გვ. 803.

* ცენტრალური და ადგილობრივი სამოხელეო წყობა შუა საუკუნეების საქართველოში: ენციკლოპედიური ლექსიკონი (პროექტის ხელმძღვ. — თამარ აბულაძე), თბ., 2017. — გვ. 154-155.

## რესურსები ინტერნეტში
* კირმანეული თეთრი, ვამეყის ფული წმინდა ევგენიოსის გამოსახულებით — ქართული ნუმიზმატიკის ინგლისურ-ქართული ონლაინ-კატალოგი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, 2013.

კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1396
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
ვამეყ II დადიანი

**ვამეყ II დადიანი** (გ. 1482) — ოდიშის ერისთავი 1474-1482 წლებში, ძე მამია II დადიანისა.

ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ვამეყი ოდიშს თავისი ძმისშვილის, შამადავლეს გარდაცვალების შემდეგ დაეუფლა. ვამეყის გაერისთავების გარემოებები ქართულ წყაროებში არ ჩანს, თუმცა 1475 წლის ივლისში ოდიშში ჩასული ვენეციელი დიპლომატი ამბროჯიო კონტარინი აღნიშნავს, რომ ქვეყანაში მისი მმართველის გარდაცვალების გამო არეულობა სუფევდა.

ვამეყის გაერისთავება იმერეთის მეფის ბაგრატ VI-ის თანხმობით მოხდა, მაგრამ მალევე დადიანი აფხაზებთან და კახაბერ II გურიელთან ერთად ბაგრატს დაუპირისპირდა, ისარგებლა მეფის ქართლში ყოფნით და იმერეთის შევიწროებას მიჰყო ხელი. ქართლიდან მობრუნებული ბაგრატი 1477 წელს იმერეთ-ქართლის ჯარით შეიჭრა ოდიშში, დაამარცხა ვამეყი, აიძულა დამორჩილებოდა მას და ოდიშის სპით ქართლის მეფე კონსტანტინე II-ის წინააღმდეგ სალაშქროდაც იახლა.   

1478 წელს, ბაგრატის სიკვდილის შემდეგ ვამეყ დადიანმა არ მისცა საშუალება მის მემკვიდრეს ალექსანდრე II-ს გამეფებულიყო და ხელი შეუწყო ქართლის მეფე კონსტანტინე II-ს დაუფლებოდა იმერეთს. ვამეყი 1482 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც შამადავლეს შვილი ლიპარიტ II გადადიანდა.

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრება, ტ. IV: ბატონიშვილი ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (ტექსტი დადგენილი ყველა ძირითადი ხელნაწერის მიხედვით ს. ყაუხჩიშვილის მიერ), თბ., 1973. 

კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1482
კატეგორია:XV საუკუნის ქართველები
გიორგი IV გურიელი

**გიორგი IV გურიელი** (დ. 1702 — გ. 1726) — მამია III გურიელის ძე. პერიოდულად იყო გურიის მთავარი 1711-1726 წლებში.

## ბიოგრაფია
1711 წელს გურიელად დასვა მამამ, რომელიც მაშინ იმერეთის მეფე იყო. 1712-1714 წლებში ტახტი წაართვა ძმამ ლევან გურიელმა. 1716 წელს გიორგი IV გურიელმა სიმონეთის ბრძოლაში დაამარცხა იმერეთის მეფე გიორგი VI და გამეფდა, მაგრამ მხოლოდ სამი თვე იმეფა. გიორგიმ გურიიდან თავისი სიმდიდრის ჩამოტანა განიზრახა, მაგრამ რაჭველები თავს დაესხნენ სოფელ სალომინაოში და დაამარცხეს. იმავე წელს გურიას ზღვიდან თავს დაესხნენ აფხაზი მეკობრეები. გიორგი გურიელმა უარი ტქვა იმერეთის მეფობაზე და გურიაში დაბრუნდა.

1717 წელს გააძევა ძმამ ქაიხოსრო III გურიელმა დედის, ელენე აბაშიძის, ბეჟან I დადიანისა და თავადების, გიორგი ნაკაშიძისა და ერისთავის დახმარებით. იმავე წელს ოსმალთა დახმარებით ტახტი დაიბრუნა, გიორგი ნაკაშიძეს გურიანთის ციხე და მეუღლე წაართვა.

ახლო კავშირი ჰქონდა ვახტანგ VI-სთან და მისი შემწეობით 1719 წელს ცდილობდა ოსმალთა მიერ მიტაცებული ბათუმის და ჩაქვის დაბრუნებას. მიუხედავად ამისა, ოსმალებმა 1723 წელს დაიკავეს შავი ზღვის სანაპიროზე მდებარე ციხეები, მათ შორის ქობულეთი, სეფის ციხე და გრიგოლეთი. ოსმალებს თავადი ნაკაშიძე უჭერდა მხარს. გურიელს დაუმტკიცდა მამის მიერ დაკავებული საჯავახოსა და სურების მხარეები. გურიელმა და მისმა მეუღლე ხვარამზემ აღდგენითი სამუშაოები ჩაატარეს ლიხაურისა და ჯუმათის ეკლესიებში.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:დაბადებული 1702
კატეგორია:გარდაცვლილი 1726
კატეგორია:უზურპატორები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გიორგი I გურიელი

**გიორგი I გურიელი** (გ. 1512) — გურიის მთავარი 1483-1512 წლებში, კახაბერ II გურიელის ძე, იმერეთის მეფის ვასალი და მისი მსახურთუხუცესი. ისარგებლა იმერეთში ოსმალთა შემოსევით და უარი თქვა იმერთა მეფის მორჩილებაზე.  

XVI საუკუნის დასაწყისში მოიგერია ოსმალთა შემოსევა ჭანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, რომელიც მაშინ გურიის სამთავროში შედიოდა. 1502 წელს მზეჭაბუკ ათაბაგთან ბრძოლაში დაკარგა აჭარა და ჭანეთი. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1512
Wiki

[მინი|250პქ|ინტერვიუ ვიკის გამომგონებელ [უარდ კანინგემი|უარდ კანინგემთან]]
**ვიკი** () — თანამედროვე საინფორმაციო ტექნოლოგია, ჰიპერტექსტური გარემო (როგორც წესი, საიტი), რომელშიც მრავალ ადამიანს ერთდროულად შეუძლია ტექსტური ინფორმაციის შექმნა, რედაქტირება და სტრუქტურირება. ძირითადად ამ პრინციპებზეა აგებული ვიკიპედია და ფონდ ვიკიმედიის სხვა პროექტები.

## ვიკის ძირითადი თვისებები 
* **ბევრი ავტორი**. ნებისმიერ დროს ვიკიზე მუშაობა შეუძლია ბევრ მომხმარებელს.
* ტექსტის **მრავალჯერადი რედაქტირება** უშუალოდ ვიკი-გარემოს საშუალებით, სხვა დამხმარე რედაქტორების გამოყენების გარეშე.
* ცვლილებების **მყისიერი ასახვა** რედაქტირების შეტანისთანავე.
* ინფორმაციის **დანაწევრება გვერდებად**, რომელთაგან თითოეულს თავისი სახელი აქვს.
* რედაქტირების **სპეციალური ენა**, რომელიც საშუალებას იძლევა ადვილად და სწრაფად მოახდინოთ ტექსტის ფორმატირება, ჰიპერტექსტური ბმულების, სტრუქტურირების სხვა ელემენტების ჩასმა. 
* ტექსტის ცვლილებების სხვადასხვა **ვერსიების აღრიცხვა** და ძველ ვერსიაზე დაბრუნების შესაძლებლობა.

ვიკი-გარემოს შესაქმნელად საჭიროა განსაკუთრებული პროგრამული უზრუნველყოფა — „ვიკის ძრავა“.

## ვიკის თავისებურებები 
* **ისტორია**. პირველი ვიკი-ქსელი, „პორტლენდის (პროგრამული კოდების) ნიმუშების საცავი“ შეიქმნა 1995 წლის 25 მარტს პროგრამისტის უარდ კანინგემის მიერ. მასვე ეკუთვნის ვიკი-კონცეფციის შექმნა.
* **ტერმინი**. სიტყვა „ვიკი“ მომდინარეობს ჰავაიურიდან, სადაც wikiwiki ნიშნავს „სწრაფს“.
* **ვანდალიზმი**. ვიკი საშუალებას აძლევს ყველა მომხმარებელს შეცვალოს ტექსტის შინაარსი. ეს ქმნის საშიშროებას, რომ ვინმემ შეიძლება მასში შეიტანოს არასასურველი და არაკორექტული ცვლილებები. ამ მოვლენისგან თავის დასაცავად ვიკის აქვს ორი საშუალება: 1) დააბრუნოს ტექსტის პირვანდელი ვერსია; 2) ასეთ მომხმარებელს შეუზღუდოს ტექსტის რედაქტირების საშუალება.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* WikiIndex  — ენციკლოპედიური საიტი ვიკი-ძრავების შესახებ
*

## სქოლიო
კატეგორია:Wiki
კატეგორია:ვიკიპედია
კატეგორია:სოციალური ინფორმაციის დამუშავება
კატეგორია:ჰიპერტექსტი
კატეგორია:თვითორგანიზაცია
ქაიხოსრო I გურიელი

**ქაიხოსრო I გურიელი** ( გ. 1660) — გურიის მთავარი 1641-1660 წლებში, ვახტანგ I გურიელის ვაჟი. 

ქართლის დედოფლის მარიამ დადიანის ნახევარძმა (დედით), 1658 წელს ლიპარიტ III დადიანთან (დედით ნახევარძმა) ერთად ბანძასთან შეებრძოლა იმერეთის მეფეს ალექსანდრე III-ს და ვამეყ III დადიანს, მაგრამ დამარცხდა და ოსმალეთში გაიქცა. 1659 წლის მარტში ახალციხის ფაშას დახმარებით კვლავ დაჯდა გურიელთად, ხოლო გამთავრებული დემეტრე იმერეთში განდევნა. მისმა დაბრუნებამ არეულობა გამოიწვია, ფეოდალების ნაწილი უკმაყოფილო იყო. ამით ისარგებლა ვამეყ დადიანმა და იმერეთის, სამეგრელოსა და აფხაზეთის ლაშქრით გურიაში შეიჭრა და შუა გურია დაარბია. ქაიხოსრომ თავი აჭის ეკლესიას შეაფარა, ძალები მოიკრიბა და დაამარცხა ოზურგეთის ციხე-გალავანში გამაგრებული ვამეყ დადიანი. ამ გამარჯვების აღსანიშნავად აჭის ეკლესიას შესაწირი გაუკეთა. 

ამის შემდეგ ქაიხოსრომ პოზიციები განიმტკიცა, ალექსანდრე იმერთა მეფის რჩევით ცოლად შეირთო თეიმურაზ I-ის შვილიშვილი ქეთევანი. ქალიშვილი თუთა (გ. 1678) კი ცოლად გაატანა ვახტანგ V-ის ვაჟს ლევანს.

1660 წელს ღალატით მოკლა იმერეთის მეფისა და დემეტრე გურიელის მიერ მოსყიდულმა თავადმა მაჭუტაძემ. მისი შვილები, გიორგი და მალაქია ახალციხის ფაშას შეეკედლნენ. ამით ვამეყ დადიანმა თავისი გავლენა აღიდგინა გურიის სამთავროზე. მოხსენიებულია შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერაში მშობლებთან ერთად.

## ლიტერატურა
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1660
კატეგორია:მოკლული ქართველები
გიორგი I დადიანი

**გიორგი I დადიანი** ( გ. 1323) — ოდიშის ერისთავი, ბედან (ბედიან) დადიანის ძე.

## ცხოვრება
პირველად 1293 წელს იხსენიება ოდიშის ერისთავად, მაგრამ როდის მიიღო ეს ტიტული უცნობია. იგი აქტიურად მონაწილეობდა შინაფეოდალურ ომებში, რომელიც დასავლეთ საქართველოში დაიწყო დავით VI ნარინის გარდაცვალების შემდეგ. გიორგი I დადიანის დროს ოდიშის საერისთავოში აიგო ხობის ტაძარი. იგი ეკლესიით ხელში გამოსახულია ამ ტაძრის ჩრდ. კედელზე შესაბამისი წარწერით, რომლის მიხედვით ირკვევა, რომ გიორგი I დადიანი ატარებდა მანდატურთუხუცესის ტიტულს. მოხსენიებულია იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის ორ აღაპში. გიორგი I დადიანმა ოდიშის საერისთავოს ცხუმის საერისთავო მიუერთა და ოდიშის საერისთავოს დასავლეთი საზღვარი მდინარე კოდორიდან ანაკოფიის წყლამდე (დღევანდ. მდ. ფსირცხა) გადაიტანა.

## ლიტერატურა
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973.
* ბერაძე თ., ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული », 1967, [ტ.] 3;
* გვრიტიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიიდან (XIII–XIV სს.), თბ., 1962;
* მაკალათია ს., სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941;
* სამეგრელო, კოლხეთი, ოდიში, ილ. ანთელავას საერთო რედ., თბ., 1999.

კატეგორია:გარდაცვლილი 1323
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
გ
ფონდი ვიკიმედია

**ფონდი ვიკიმედია** ( Inc., შემოკლებით WMF) — ამერიკული არაკომერციული საქველმოქმედო ორგანიზაცია, რომლის შტაბ-ბინა მდებარეობს აშშ-ში, ქალაქ სან-ფრანცისკოში. იგი მატერიალურად უზრუნველყოფს მთელ რიგ ინტერნეტ-საზოგადოებებს (რომლებიც ქმნიან თავისუფალი გავრცელების ლიტერატურას) და მათში ასრულებენ მმართველის ფუნქციებს. ეს საზოგადოებები მუშაობენ Wiki-ტექნოლოგიაზე, აქედან მომდინარეობს ფონდის სახელწოდებაც (Wiki და Media — მულტიმედიის შემოკლება). ფონდის საქმიანობა ხორციელდება შემოწირულობების საფუძველზე, ხოლო „თავისუფალი“ ლიტერატურის შედგენის საქმეს თავის თავზე იღებენ მოხალისეები მთელი მსოფლიოდან.

ფონდი არის „ვიკის უყვარს ძეგლები“-ის დამფუძნებელი. ფონდი ვიკიმედიის შტაბ-ბინა მდებარეობს აშშ-ის ქალაქ სან-ფრანცისკოში. ვიკიმედიის პროექტები რეგულირდება კალიფორნიის შტატის კანონებით, ხოლო საკუთრივ ორგანიზაცია რეგისტრირებულია ფლორიდის შტატის  კანონით დადგენილი წესით. თავდაპირველად ორგანიზაციის ოფისი სენტ-პიტერსბერგში იყო განთავსებული, ხოლო ქალაქ ტამპაში ჯერ კიდევ არის განთავსებული ორგანიზაციის სერვერები, უფრო მოგვიანებით, აგრეთვე სერვერები განთავსდა ვირჯინიის შტატის ქალაქ ეშბერნში.  

დადგენილების თანახმად, ფონდის მიზანია საგანმანათლებლო კონტენტის შეკრება და განვითარება და მისი ეფექტიანი და გლობალური გავრცელება. ფონდი ვიკიმედიის ოფიციალური გახსნის შესახებ განაცხადა ვიკიპედიის თანადაფუძნებელმა ჯიმი უელსმა 2003 წლის 20 ივნისს, რომელიც მანამდე ვიკიპედიას მართავდა საკუთარი კომპანიის Bomis-ის ეგიდით. ფონდის მუშაობა ფინანსდება ნებაყოფლობითი შემოწირულობებით მთელი მსოფლიოდან. 

ვიკიპედიის წარმატებით წახალისებულმა ფონდის ადმინისტრაციამ თავის მონაწილეებს შესთავაზა შეექმნათ ახალი ვებ-საიტები იმავე პრინციპზე აგებული სხვა საგანმანათლებლო და საცნობარო გამოცემების განვითარებისათვის. ფონდი ვიკიმედია უზრუნველყოფს კრაუდსორსინგის რიგი ვიკი-პროექტის მუშაობას, მათ შორის არიან: Wikipedia, Wiktionary, Wikiquote, Wikibooks, Wikisource, Wikimedia Commons, Wikispecies, Wikinews, Wikiversity, Wikidata, Wikivoyage, Wikimedia Incubator და Meta-Wiki.

ორგანიზაციის მთავარი და წამყვანი პროექტია თავისუფალი ენციკლოპედია ვიკიპედია, რომელიც შედის მსოფლიოს ყველაზე მონახულებადი საიტების ათეულში. პროექტში მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებიდან მონაწილეობენ მოხალისეები, რომელთა შედეგად იქმნება „თავისუფალი კონტენტი“ და პროგრამული უზრუნველყოფა, რომელიც თავისუფალი ლიცენზიით ვრცელდება. ფონდის პროექტებთან დაკავშირებული ხალხი ქმნის საზოგადოებრივ ვიკიმედიის მოძრაობას (), რომელიც სხვადასხვა დონეზეა დაკავშირებული თავისუფალი პროგრამული უზრუნველყოფის, თავისუფალი კულტურის, ანტიკოპირაიტის, ღია მონაცემების მოძრაობებთან და სხვა.

## ვიკიმედიის პროექტები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ვიკიმედიის ბლოგი.
* [irc://irc.freenode.net/wikimedia ვიკიმედია freenode-ზე], irc.freenode.net

## სქოლიო
კატეგორია:ვიკიპედია
კატეგორია:საზოგადოების გვერდები
გიორგი III დადიანი

**გიორგი III დადიანი** (გ. 1582) — ოდიშის მთავარი 1572-1582, ლევან I დადიანის ძე. ცოლად ჰყავდა როსტომ გურიელის ასული. 

## ცხოვრება
როსტომის გარდაცვალების შემდეგ დადიანმა გაუშვა ცოლი და შეირთო ბიძის, ბათულია დადიანის, ქალიშვილი. მუდმივი მტრობა ჰქონდა გურიის მთავართან. 1573 ტახტი წაართვა ძმამ მამია IV დადიანმა გიორგი II გურიელის დახმარებით. გიორგი III დადიანი აფხაზეთში გაიქცა და შეეცადა აფხაზთა, ჯიქთა და ჩერქეზთა დახმარებით ტახტის დაბრუნებას, მაგრამ დამარცხდა. 1578 იმერეთის მეფის გიორგი II-ის ხელშეწყობით შეურიგდა ცოლისძმას — გურიის მთავარს, გადაუხადა მას 10 000 დრაჰკანი და ტახტი დაიბრუნა. გიორგი III–ს შვილი არ ჰყოლია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1582
გიორგი II დადიანი

**გიორგი II დადიანი** (გ. 1384) — ოდიშის ერისთავი 1345-1384 წლებში. ჰქონდა მანდატურთუხუცესის ტიტული. გიორგი დადიანს ერისთავობა მისცა გიორგი ბრწყინვალემ.

გიორგი II დადიანს, საკუთრივ ოდიშის საერისთავოს გარდა, ემორჩილებოდა გურიის საერისთავო და სვანეთის საერისთავოს ერთი ნაწილი (ბალს ქვემო სვანეთი). მისი ვაჟით, კახაბერით, დაიწყო გურიის საერისთავოს ბოლო დინასტია გურიელები. გიორგი II დადიანს დიდი წვლილი მიუძღვის ბედიის სამონასტრო კომპლექსის განახლებაში. მისი ფრესკა დედასთან, დედოფალ მარეხთან ერთად, გამოსახულია ამ ტაძრის ჩრდილოეთის კედელზე. მან დიდი ღვაწლი დასდო ასევე იერუსალიმის ჯვრის მონასტერს. დაკრძალულია ხობის მონასტერში. 

## ლიტერატურა 
* *ახალაძე ლ.*. ბედიის ტაძრის ეპიგრაფიკა. აფხაზეთის ეპიგრაფიკა, როგორც საისტორიო წყარო (ლაპიდარული და ფრესკული წარწერები). თბილისი, 2005. 
* სამეგრელო, კოლხეთი, ოდიში, ილ. ანთელავას საერთო რედ., თბ., 1999. 
* თაყაიშვილი ე., არქეოლოგიური მოგზაურობანი და შენიშვნანი, წგ. 2, ტფ., 1914; 
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973. 

კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1384
კატეგორია:გურიის ერისთავები
გიორგი IV დადიანი

**გიორგი IV დადიანი** — ოდიშის მთავარი XVIII საუკუნის დასაწყისიდან 1714-მდე,  კაცია ჩიქოვანის ძე. 

1681 წელს სალიპარტიანოს მფლობელი გახდა. 1684 წელს ოდიშის მთავრად ლევან III დადიანის უკანონო შვილი ლევანი დასვა და თვითონ იგდო ხელთ სამთავროს ფაქტობრივი გამგებლობა. 1690-იდან დაუახლოვდა იმხანად დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთ უძლიერეს ფეოდალს გიორგი-მალაქია აბაშიძეს, გააძევა ლევან IV დადიანი და დამოუკიდებლად შეუდგა სამთავროს მართვას. მის წინააღმდეგ გამოვიდა  გურიის მთავარი მამია III გურიელი, რომელსაც ოსმალეთის სულთანმა დადიანობა უბოძა, მაგრამ იგი  ოდიშში ვერ გაბატონდა. გიორგი IV დადიანის პოზიციები განსაკუთრებით გაძლიერდა 1701-იდან, როდესაც მან ცოლად შეირთო გიორგი-მალაქია აბაშიძის ასული თამარი. 1701-1706 შორის მან დადიანის ტიტული მიიღო და იურიდიულად დაიკანონა ოდიშის გამგებლობა. 1701 გიორგი IV დადიანს საკუთარი შვილები დაუპირისპირდნენ. იმერეთის მეფის დახმარებით მთავარი გახდა მისი ძე კაცია. კაციას გარდაცვალების (დაახლოებით 1710) შემდეგ გიორგი IV დადიანმა კვლავ დაიბრუნა დადიანობა. მან შეძლო შეეჩერებინა აფხაზ ფეოდალთა შემოტევები, თუმცა ოდიშის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილის დაბრუნება ვერ მოახერხა. გიორგი IV დადიანის დროს ოდიშის სამთავროს შემადგენლობაში შევიდა ლეჩხუმი.

## ლიტერატურა
* ბერაძე თ., ერთი საკითხი სამეგრელოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1964, [ტ.] 2; 
* მაკალათია ს., სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941; 
* ჩხატარაიშვილი ქ., საქართველოს საგარეო ურთიერთობათა ისტორიიდან (XVIII ს. პირველი მეოთხედი), კრ.: საქართველოს ფეოდალური ხანის ისტორიის საკითხები, [ტ.] 2, თბ., 1972.

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
გიორგი ბატონიშვილი (ვახტანგ VI-ის ძე)

**გიორგი ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. 1712 — გ. 19 დეკემბერი. 1786) — მოსკოვის ქართული კოლონიის მეთაური XVIII საუკუნის II ნახევარში, რუსეთის არმიის გენერალ-ანშეფი, ვახტანგ VI-ის ძე. 

1724 წელს მამასთან და ოჯახის სხვა წევრებთან ერთად რუსეთს გაემგზავრა და დამკვიდრდა მოსკოვში. აქ საიმპერატორო კარზე შეისწავლა ფილოსოფია, ისტორია, სამხედრო ხელოვნება; წერდა ლექსებსაც. რუსეთ-შვედეთის ომის (1741–1743) დროს გიორგი ბატონიშვილი ფლოტს მეთაურობდა. თავი გამოიჩინა რაინის კამპანიაში (1741–1748), შვიდწლიან ომში (1756–1763). დაჯილდოებული იყო ალექსანდრე ნეველისა და წმინდა ნინოს ორდენით. ბაქარის გარდაცვალების შემდეგ (1750) გიორგი ბატონიშვილი მოსკოვის ქართული კოლონიის ფაქტობრივი მეთაური გახდა. მას ახლო და საქმიანი ურთიერთობა ჰქონდა მოსკოვის უნივერსიტეტის მესვეურებთან, მატერიალურადაც ეხმარებოდა უნივერსიტეტს (1785 უნივერსიტეტისათვის გადაუცია 10 ათასი მანეთი). მოსკოვში მის სახლში თავს იყრიდნენ რუსეთისა და საქართველოს მოწინავე ინტელიგენციის წარმომადგენლები. თანამედროვეთა ცნობით, გიორგი ბატონიშვილი საქართველოში მეცნიერების გავრცელების დიდად მოსურნე და ნივთიერი ხელშემწყობი ყოფილა. 

დაკრძალულია მოსკოვის ქართველთა ნეკროპოლში — დონის მონასტერში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1712
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1786
კატეგორია:მუხრანელების სამეფო შტო
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კონსტანტინე I (კახეთის მეფე)

**კონსტანტინე I** (დ. დაახლოებით 1566 — გ. 22 ოქტომბერი, 1605) — კახეთის მეფე 1605 წელს, ალექსანდრე II-ის ძე. 

## ბიოგრაფია
ბავშვობიდან ირანში, შაჰ-აბასის კარზე იზრდებოდა, სადაც გამაჰმადიანდა კიდეც. ფაზლი ხუზანის ქრონიკის მიხედვით, ის ჯერ ყაზვინის, შემდეგ კი ისპაჰანის ტარუღა იყო. 

### 1605 წლის შეთქმულება
1605 წელს კონსტანტინე შაჰ-აბასმა ჯარით კახეთში დააბრუნა და საგამგებლოდ შირვანი უბოძა. მას შაჰის დავალებით შირვანი ოსმალთაგან უნდა გაეთავისუფლებინა და თვითონ დაეჭირა, რაშიც ალექსანდრე უნდა დახმარებოდა. შაჰმა კონსტანტინე საიდუმლოდ დამოძღვრა: „წადი და მოკალ მამა-შენი და ძმა-შენი და კახეთიც შენ დაიჭირე. ეს იმ შემთხვევაში უნდა მომხდარიყო, თუ კონსტანტინე მამასა და ძმას „ღალატს“ შეატყობდა. გიორგი ბატონიშვილმა მართლაც დაიწყო ყოყმანი შირვანზე გასალაშქრებელი ჯარის მისაცემად. კონსტანტინეს უნდა აესრულებინა შაჰის დავალება და კახეთი თვით დაეჭირა. ამით კახეთის საკითხი საბოლოოდ ირანის სასარგებლოდ წყდებოდა, რადგანაც ერთადერთი სხვა ტახტის მემკვიდრეც თეიმურაზი შაჰის კარზე იმყოფებოდა. ბრძოლა გიორგისა და კონსტანტინეს შორის მოსკოვისა და ირანის ინტერესების აშკარა შეჯახებას წარმოადგენდა.

1605 წლის 12 მარტს კონსტანტინე-მირზა მამას ეწვია და მოლაპარაკება გამართა თითქოს შირვანს სალაშქროდ ჯარის გამოყვანის თაობაზე. კონსტანტინემ კახელებს შირვანზე გალაშქრება მოსთხოვა, მაგრამ ალექსანდრე II სპარსეთ-ოსმალეთის ომის შესაძლო შედეგს ითვალისწინებდა და ომისაგან თავს იკავებდა. თათბირს ცხარე კამათი მოჰყვა. უკმაყოფილო კონსტანტინემ შაჰ-აბას I-ის დავალებითა და სპარსელების დახმარებით მისივე კარავში მოკლა მამა — ალექსანდრე II, ძმა — გიორგი, რუსთველი ეპისკოპოსი, მისი ძმა აბელი და რამდენიმე თავადი, ხოლო ალავერდის მიტროპოლიტი დაჭრეს. ამის შემდეგ კონსტანტინემ თავი კახეთის მეფედ გამოაცხადა. 

კონსტანტინე მეფე კახეთის მართვას შეუდგა, იგი ოჯახის ღირსების შეურაცხყოფასაც არ დაერიდა. კაცი მიუგზავნა რძალს — ქეთევანს და ცოლობა სთხოვა, რადგანაც ასეთია წესი  და ჩვეულება მაჰმადის სჯულისაო. ქეთევანი სათავეში ჩაუდგა კახეთის მესვეურებს და ფარულად აჯანყებისათვის ემზადებოდნენ. ქართველები კონსტანტინეს თავს დაესხნენ, როცა ის შირვანის ქალაქ შემახას აღებას ცდილობდა. აქ კონსტანტინემ თავს უშველა, მაგრამ ბელაქნის ველზე 22 ოქტომბერს ქართველებმა ბრწყინვალედ გაიმარჯვეს და კონსტანტინე მოკლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1566
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1605
კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:მამის მკვლელები
კატეგორია:მეფის მკვლელები
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
კონტინენტი

მინი|300px|ფერადი ანიმაცია — სხვადასხვა კონტინენტი და რეგიონი.

**კონტინენტი**, იგივე *მატერიკი* — ხმელეთის დიდი ერთეული, რომელიც გარშემორტყმულია წყლის დიდი მასივებით (ზღვები, ოკეანეები).

**კონტინენტი** მომდინარეობს ტერმინისაგან „Terre Continente“, რაც „უწყვეტ მიწას“ ნიშნავს, ანუ ეს არის ხმელეთის მასივი, რომლის რომელიმე კუთხეში მისვლა შესაძლებელია ზღვებისა და ოკეანეების გადაულახავად. გარდა ამისა, არ არსებობს ოფიციალური შეთანხმება იმის თაობაზე, თუ რა სიდიდის უნდა იყოს კუნძული, რომ ის განხილულ იქნეს კონტინენტად. საზოგადოდ, გრენლანდია (2.175.600 კმ2) ითვლება ყველაზე დიდ კუნძულად, ხოლო ავსტრალია (7.686.589 კმ2) ყველაზე მცირე კონტინენტად.

## მატერიკი 
*მატერიკი* მომდინარეობს რუსული სიტყვისაგან матёрный, რაც ქართულად ითარგმნება როგორც *მყარი, მაგარი, დიდი*. ქართულ სამეცნიერო და პოპულარულ ლიტერატურაში რუსულიდან შემოსული ეს სიტყვა ადრე კონტინენტის სინონიმად იხმარებოდა.
 
* **მატერიკი** (მატერიკისა)*გეოგრ.* ხმელეთის დიდი ფართობი, გარემოცული ზღვებითა და ოკეანეებით, კონტინენტი. *აზიის მატერიკი.* (ქეგლი, 5-ე ტომი, გვ. 89)
* Материк ნიადაგი მიწისა, უძრავი, უშლელი. (ნიკო ჩუბინაშვილი: I ტომი, გვ. 513, თბილისი, „საბჭოთა საქართველო“, 1977)
** Материк 1. კონტინენტი. (...) (2. *გეოლ.* იგივეა, რაც подпочва.) (რუსულ-ქართული ლექსიკონი, გვ.304, თბილისი, „საბჭოთა საქართველო“, 1983)

## კონტინენტების რიცხვი 
სხვადასხვა ქვეყანაში კონტინენტების რიცხვს სხვადასხვაგვარად მიიჩნევენ, ასე მაგალითად:

* **6 ერთეული**: ევრაზია, აფრიკა, ჩრდილოეთი ამერიკა, სამხრეთი ამერიკა, ანტარქტიდა, ავსტრალია. ეს მოდელი მიღებულია აშშ-ში, კანადასა და ავსტრალიაში.
* **6 ერთეული**: ევროპა, აზია, აფრიკა, ამერიკა, ანტარქტიდა, ავსტრალია. ეს მოდელი პოპულარულია ევროპაში, ლათინურ ამერიკაში, აღმოსავლეთ აზიაში. ამის გამოხატულებაა ოლიმპიური მოძრაობის ემბლემა 5 რგოლის სახით (ბუნებრივია, ანტარქტიდის გამოკლებით).
* **5 ერთეული**: ევრაზია, აფრიკა, ამერიკა, ანტარქტიდა, ავსტრალია.
* **4 ერთეული**: ევრაფრაზია, ამერიკა, ანტარქტიდა, ავსტრალია. ეს მოდელი ყველაზე მეტად შეესაბამება ტერმინის „კონტინენტი“ განსაზღვრებას, ვინაიდან ევრაზია და აფრიკა ერთმანეთისაგან გამოყოფილია სუეცის არხით, რომელიც ხელოვნურადაა შექმნილი და ამავე დროს არც ზღვას წარმოადგენს და არც ოკეანეს. ანალოგიურად ჩრდილოეთი და სამხრეთი ამერიკა გაყოფილია პანამის არხით.

## გეოლოგიური მოდელი 
გეოლოგიურად დედამიწის ზედაპირი რამდენიმე ტექტონიკური პლატფორმისაგან შედგება. თანამედროვე გეოლოგიურ ეპოქაში არსებობს 6 ასეთი კონტინენტური პლატფორმა, რომლებიც გვაძლევს გეოლოგიურად აღიარებულ 6 კონტინენტს, რომელიც არ ემთხვევა ზემოთ განხილულ არც ერთ მოდელს. ეს დაყოფა ასეთია:

# **ევრაზია**
# **აფრიკა**
# **ჩრდილოეთი ამერიკა**
# **სამხრეთი ამერიკა**
# **ანტარქტიდა**
# **ავსტრალია**

## კონტინენტების შედარებითი ცხრილი 
ცხრილი აჩვენებს კონტინენტების და მოსახლეობის რაოდენობას, 7 კონტინენტის პრინციპით. კონტინენტები დალაგებულია მათი ფართობის მიხედვით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქვეყნის ნაწილები

## რესურსები ინტერნეტში 
* მატერიკების დრეიფის რეკონსტრუქცია  

## სქოლიო 
*
ქვეყნის ნაწილები

ქვეყნის ნაწილები — ხმელეთის მსხვილი რეგიონები, რომლებიც მოიცავენ ცალკეულ კონტინენტებს ან მათ ნაწილებს მიმდებარე კუნძულებთან ერთად. ტრადიციულად გამოყოფენ 6 ქვეყნის ნაწილს: 

# **ევროპა** - აზიასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს.
# **აზია** - ევროპასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს.
# **აფრიკა** - მოიცავს აფრიკის კონტინენტს.
# **ამერიკა** - მოიცავს ორ კონტინენტს: ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკას. 
# **ოკეანეთი** - მოიცავს ავსტრალიის კონტინენტს და მიმდებარე კუნძულებს.
# **ანტარქტიკა** - მოიცავს ანტარქტიდის კონტინენტს და მიმდებარე კუნძულებს.

ხმელეთის დაყოფას ქვეყნის ნაწილებად ისტორიულ-კულტურული საფუძველი აქვს და განსხვავდება კონტინენტებად დაყოფისაგან, რომელიც გეოლოგიურ განსაზღვრებას ეფუძნება.

## ქვეყნის ნაწილების შედარებითი ცხრილი 
## ლიტერატურა
*
ევრაზია

200px|thumb|right|ევრაზიის კონტინენტი
**ევრაზია** — დედამიწის ყველაზე დიდი კონტინენტი, მდებარეობს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში (გარდა ზოგიერთი კუნძულისა). საერთო ფართობი მიმდებარე კუნძულებიანად შეადგენს 53,4 მლნ კვ.კმ-ს, მოსახლეობა - 4,1 მილიარდს. კონტინენტს გარს აკრავს ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე, წყნარი, ატლანტის და ინდოეთის ოკეანეები და მათი ზღვები. კუნძულების ფართობი 3,75 მლნ კმ²-ია.

ევრაზიაში შედის ორი კონტინენტური ნაწილი: ევროპა და აზია. მათ შორის საზღვარი გადის შემდეგ ხაზზე: ურალის მთები, მდინარე ვოლგა, მდინარე ემბა, მდინარე კუმა, კუმა-მანიჩის ღრმული, მდინარე მანიჩი, კავკასიონის ჩრდილოეთ დაბოლოება, შავი ზღვა, ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეები.

**იხილეთ აგრეთვე**

* ევროპა
* აზია
* ევროპა-აზიის საზღვარი

## სქოლიო 
*
კატეგორია:კონტინენტები
გიორგი ბატონიშვილი

**გიორგი ბატონიშვილი**  (*ბაგრატიონი*; დ.   1778 — გ.   1807) — იმერეთის მეფის სოლომონ I-ის შვილიშვილი, ალექსანდრე ბატონიშვილის უკანონო ძე. უმემკვიდროდ დარჩენილი სოლომონ I გიორგი ბატონიშვილს იმერეთის ტახტის მემკვიდრედ ზრდიდა, მაგრამ სოლომონის გარდაცვალების (1784) შემდეგ იმერეთის დიდებულებმა ისარგებლეს გიორგი ბატონიშვილის მცირეწლოვანებით და იმერეთის ტახტზე დავით II (დავით გიორგის ძე) დასვეს (1784). 1795 სოლომონ II-მ გიორგი ბატონიშვილი, როგორც მეტოქე, ტახტის პრეტენდენტი, მუხურის ციხეში ჩასვა. 1806 წლის 15 ოქტომბერს გიორგი ბატონიშვილმა მოახერხა ციხიდან გაქცევა და თავი რუსეთს შეაფარა. სიცოცხლის ბოლო წლები მან მოსკოვში გაატარა. იქვე დაწერა ავტობიოგრაფიული ხასიათის ნაწარმოები. 

## ლიტერატურა 
*ჟორდანია თ., თავგადასავალი იმერთა მეფის სოლომონ დიდის შვილისშვილის ბატონიშვილის გიორგისა, «მოამბე», 1900, #5
*Акты, собранные Кавказской археографической комиссией, т. 3, Тфл., 1869.

კატეგორია:დაბადებული  1778
კატეგორია:გარდაცვლილი  1807
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი მონარქების უკანონო შვილები
კატეგორია:ყვავილით გარდაცვლილები
ევროპა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინს **ევროპა** შეიძლება ჰქონდეს ერთ-ერთი შემდეგი მნიშვნელობათაგანი:

* ევროპა — ქვეყნის ნაწილი, აზიასთან ერთად ქმნის ევრაზიის კონტინენტს.
* ევროპა — კუნძული ინდოეთის ოკეანეში.
* ევროპა — იუპიტერის თანამგზავრი.
* ევროპა — ლარს ფონ ტრიერის მიერ გადაღებული ფილმი
გიორგი II გურიელი

**გიორგი II გურიელი** (გ. 1600) — გურიის მთავარი 1566-1583, 1587-1600, როსტომ გურიელის ძე. მის დროს გურიის სამთავრომ შემოიერთა საჯავახოს ნაწილი, ე. წ. გურიის საჯავახო. 

## ბიოგრაფია
ცოლად ჰყავდა ლევან I დადიანის ასული, მაგრამ რადგან ლევან დადიანის ძე გიორგიმ გაუშვა საკუთარი ცოლი, რომელიც გიორგი გურიელის და იყო, გურიელმაც გაუშვა მეუღლე. 1568 წელს გურიელმა მხარი დაუჭია იმერეთის მერე გიორგის დადიანის წინააღმდეგ. დადიანმა ოსმალები დაიხმარა დაიბრუნა სამთავრო ხელისუფლება გურიელიც დაამარცხა და მიიმხრო. გიორგი მეფე შეეცადა მათ შორის შუღლის ჩამოგდებას და დაიმოყვრა გიორგი გურიელი. ამის შემდეგ მათ მალევე ოდიშის სამთავროს დაიკავეს. ლევან დადიანი სტამბოლში გადაიხვეწა, რათა დახმარება ეთხოვა სულთნისათვის. არზრუმ-ტრაპიზონის საფაშოების ლაშქრით ლევან დადიანმა გურიელის დაშინება შეძლო, 10 ათასი დრაჰკანი გადაახდევინა და მარტივად შემოიმტკიცა ოდიში. გურიელმა და დადიანმა შეერთებული ძალით წაართვეს გიორგი II-ს საჯავახო და შუაზე გაიყვეს.

ლევან დადიანის გარდაცვალების შემდეგ 1572 წელს გიორგი გურიელი მამია IV დადიანს დაუმოყვრდა და მას თავისი და შერთო ცოლად. გურიელმა და მამია დადიანმა გააძევეს გიორგი III დადიანი.

1578 იმერეთის მეფის გიორგი II-ის ხელშეწყობით გიორგი დადიანი შეურიგდა  გიორგი გურიელს, გადაუხადა მას 10 000 დრაჰკანი, დაუთმო ხობი და ტახტი დაიბრუნა. მამია დადიანს მისცეს ჭილაძის მამულები საუფლისწულოდ.

ამის შემდეგ მან დაამარცხა ბათულია დადიანი, რომელიც საჯავახოდან აუჯანყდა დადიანებს. გიორგი II-მ იმერეთის მეფე გიორგის დავალებით დაამარცხა დადიანი და საჯავახო თავად დაიკავა. ამ დროს, 1578 წელს, მოიხსენიება სამთავროს ცენტრი ოზურგეთი პირველად წყაროებში, კერძოდ  ახალი ქართლის ცხოვრებაში „მაშინ გიორგი გურიელმან ყო ეგრეთ: დაიჭია დათულია და დაატყვევა ოზურგეთს და საჯავახო თვითონ დაიპყრო“.

ირან-ოსმალეთის 1578-1590 ომის დროს გიორგი II გურიელი იძულებული გახდა ოსმალეთს დამორჩილებოდა 1582 წელს ის მონაწილეობდა ოსმალეთის ლაშქრობაში ქართლზე. მუხრანის ბრძოლაში ქართლის ლაშქარმა დაამარცხა ოსმალები. 1583 მამია IV დადიანი მოყვრობის მიუხედავად თავს დაესხა გურიელს და დაამარცხა ის. დამარცხებული გიორგი II გურიელი სტამბოლს გაიქცა. გამარჯვებულმა დადიანმა გურიელის გვარიდან გამოძებნა ვინმე ვახტანგი და გურიელად დასვა ის. გიორგი გურიელი 1587 წელს ოსმალთა ჯარის შემწეობით კვლავ გაბატონდა. გურიელმა ეს არ იკმარა და თავს დაესხა იმერეთის მეფეს, განდევნა იგი და ტახტზე თავისი სასურველი კანდიდატურა — ბაგრატ თეიმურაზის ძე დასვა, მაგრამ იმერეთის ამბებში ქართლის მეფე სიმონ I ჩაერია, რომელმაც ბაგრატი დაატყვევა.

გიორგი გურიელი, მისი ცოლი ელენე და შვილი მამია მოხსენიებულნი არიან შემოქმედის ეკლესიის ვერცხლის ჯვარზე არსებულ წარწერაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1600
კატეგორია:გურიის მთავრები
ცენტრალური ევროპა

350პქ|მინი|მარჯვნივ|მინი|300პქ||**ევროპის რეგიონები**
ცენტრალური ევროპა — ევროპის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი. ცენტრალური ევროპა არ არის ისეთი დამკვიდრებული ტერმინი, როგორც დასავლეთი ან აღმოსავლეთი ევროპა. ცივი ომის დასრულებისა და ევროკავშირის გაფართოების გამო ევროპის ცენტრმაც აღმოსავლეთით გადაინაცვლა. ამჟამად მასში ქვეყნების ორი ჯგუფი მოიაზრება:

* ალპური ქვეყნები - გერმანია, შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია. 
* ვიშეგრადის ქვეყნები - პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი. 

***შენიშვნა:*** ცენტრალური ევროპის ქვეყნები რუკაზე მონიშნულია ცისფერით.

## ევროპის სხვა რეგიონები 
* აღმოსავლეთი ევროპა
* დასავლეთი ევროპა
* სამხრეთი ევროპა
* ჩრდილოეთი ევროპა

კატეგორია:ევროპის რეგიონები
აღმოსავლეთი ევროპა

მარჯვნივ|მინი|300პქ||**ევროპის რეგიონები**
**აღმოსავლეთი ევროპა** — ევროპის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი. დასავლეთ ევროპის მსგავსად, ტერმინი აღმოსავლეთი ევროპა სხვადასხვა კონტექსტში სხვადასხვა მნიშვნელობით გამოიყენება. ჩვეულებისამებრ, ამ ტერმინში იგულისხმება დსთ-ს ევროპული ქვეყნები: რუსეთი, ბელარუსი, უკრაინა, მოლდოვა, ყაზახეთი.

ცივი ომის ეპოქაში, აღმოსავლეთ ევროპაში შედიოდნენ ვარშავის პაქტის ქვეყნები (პოლონეთი, გდრ, ჩეხოსლოვაკია, უნგრეთი, რუმინეთი, ბულგარეთი), ხშირ შემთხვევაში ალბანეთი და იუგოსლავია, აგრეთვე ბალტიის საბჭოთა რესპუბლიკები (ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. ამჟამად, სხვადასხვა პოლიტიკურ და ეკონომიკურ კონტექსტში ამ რეგიონს შეიძლება მიაკუთვნონ ე.წ. „ვიშეგრადის ჯგუფისა“ (პოლონეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი) და ბალკანეთის ნახევარკუნძულის სახელმწიფოები (საბერძნეთის გარდა). 

## ევროპის სხვა რეგიონები 
* დასავლეთი ევროპა
* სამხრეთი ევროპა
* ჩრდილოეთი ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსები ინტერნეტში 
*ევროპის სუბ-რეგიონები გაეროს თანახმად
*SocialEast Forum on the Art and Visual Culture of Eastern Europe
*Tourism Networking of Eastern Europe 
*Eastern Europe Economy Watch

კატეგორია:ევროპის რეგიონები
დასავლეთი ევროპა

right|მინი|300პქ||**ევროპის რეგიონები**
**დასავლეთი ევროპა** — ევროპის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი. მისი შინაარსი ხშირად იცვლებოდა, მაგრამ ყოველთვის გულისხმობდა საფრანგეთს, ბენილუქსის ქვეყნებს - ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი, დიდ ბრიტანეთს და ირლანდიას. ამ ჯგუფს, როგორც წესი, ხშირად აკუთვნებდნენ გერმანიასაც, თუმცა გეოგრაფიულად ის უფრო ცენტრალური ევროპის ნაწილია.

სხვადასხვა ისტორიული და პოლიტიკური გარემოებების გამო დასავლეთ ევროპაში შეჰყავდათ აგრეთვე შემდეგი ქვეყნებიც:

* პირენეის ნახევარკუნძულის ქვეყნები - ესპანეთი, პორტუგალია, ანდორა. 
* აპენინის ნახევარკუნძულის ქვეყნები - იტალია, სან-მარინო, ვატიკანი.
* ჩრდილოეთის ქვეყნები - ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია.
* ალპური ქვეყნები - შვეიცარია, ლიხტენშტაინი, ავსტრია, სლოვენია. 
* სამხრეთის ქვეყნები - საბერძნეთი, თურქეთი. 

## ევროპის სხვა რეგიონები 
* აღმოსავლეთი ევროპა
* სამხრეთი ევროპა
* ჩრდილოეთი ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ევროპის სუბ-რეგიონები გაეროს თანახმად
* Teaching about Western Europe 
* Western Europe.info 

კატეგორია:ევროპის რეგიონები
ჩრდილოეთი ევროპა

მარჯვნივ|მინი|300პქ||**ევროპის რეგიონები**
**ჩრდილოეთი ევროპა** — ევროპის ერთ-ერთი გეოგრაფიული რეგიონი. ტრადიციულად ჩრდილოეთი ევროპა გულისხმობს სკანდინავიის ქვეყნებს (ფართო გაგებით): ნორვეგია, შვედეთი, ფინეთი, დანია, ისლანდია. სსრ კავშირის დაშლის შემდეგ მათ რიცხვს მიემატა ბალტიის 3 ქვეყანა: ესტონეთი, ლატვია, ლიეტუვა. ეს არის ამ ტერმინის პოლიტიკური მნიშვნელობა.

წმინდა გეოგრაფიული თვალსაზრისით, ჩრდილოეთი ევროპა გაცილებით დიდი არეა, რომელიც მოიცავს ტერიტორიას ალპების ჩრდილოეთით. ამ მოსაზრების გათვალისწინებით, ჩრდილოეთ ევროპაში, გარდა ზემოხსენებული ქვეყნებისა, შედის:

* ბრიტანეთის კუნძულები — დიდი ბრიტანეთი, ირლანდია.
* ბენილუქსის ქვეყნები — ბელგია, ნიდერლანდები, ლუქსემბურგი.
* საფრანგეთის ჩრდილოეთი ნაწილი.
* გერმანიის ნაწილი.
* პოლონეთი — ნაწილობრივ.
* რუსეთის ევროპული ნაწილის უდიდესი ნაწილი.

## ევროპის სხვა რეგიონები 
* აღმოსავლეთი ევროპა
* დასავლეთი ევროპა
* სამხრეთი ევროპა
* ცენტრალური ევროპა

## რესურსები ინტერნეტში 
*United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)

*
კატეგორია:ევროპის რეგიონები
ადარნასე (ერისმთავარი)

**ადარნასე**, *ადრნერსე* — ქართლის ერისმთავარი (619–639) და კახეთის მთავარი; პატრიციელი (627–637/642), უფლისწულობაში „ვიპატოსი“. 

### ბიოგრაფია 
ადარნასეს საგარეო და სარწმუნოებრივი პოლიტიკა, კირიონ კათოლიკოს მსგავსად, ბიზანტიური ორიენტაციის იყო. მის დროს მოხდა საეკლესიო განხეთქილება ქართლსა და სომხეთს შორის. 614-616 წლებში სასანიანთა ირანის მოთხოვნით ყველა ქვეშევრდომი „სომხურ“ მონოფიზიტობაზე უნდა მოქცეულიყო, რის გამოც, ადარნასეს და კირიონს ქართლის დატოვება მოუხდათ. ბიზანტიის იმპერატორი ჰერაკლეს კავკასიაში ლაშქრობათა შემდეგ ერისმთავრად აღადგინეს. 637-642 წლებში ის რანის მთავარ ჯუანშერთან ერთად წინ აღუდგა სპარსელთა ლაშქარს რანში.

ადარნასე მცხეთის ჯვრის ერთ-ერთი აღმშენებელია. მისი რელიეფური გამოსახულება წარწერით დღემდეა შემონახული ტაძრის აღმოსავლეთ კედელზე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საყოველთაო ეპისტოლე

## ლიტერატურა 
* ეპისტოლეთა წიგნი, ზ. ალექსიძის გამოც., თბ., 1968
* 

კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები
ადარნასე (ქართლის ერისმთავარი)

**ადარნასე** — ქართლის ერისმთავარი და კურაპალატი VIII საუკუნის 70-იან წლებში. ნერსე ერისმთავრის მამა. იოანე საბანისძის „აბოს წამებაში“ მოხსენიებულია ქართლის ერისმთავრად, რომელმაც, სავარაუდოდ, მოახერხა არაბებისაგან განდგომა, კავშირის დამყარება ბიზანტიასთან, რის გამოც მიიღო კურაპალატის ტიტული.

## ლიტერატურა 
* მ.ლორთქიფანიძე, რ.მეტრეველი, საქართველოს მეფეები, თბ., 2007

კატეგორია:ქართლის ერისმთავრები
კატეგორია:ქართველი კურაპალატები
ადარნასე ბაგრატიონი

**ადარნასე ბაგრატიონი** —  ტაო-კლარჯეთის მთავრის აშოტ I დიდის მამა. ადარნასეს გარდაცვალების შემდეგ მისი ვაჟი აშოტი ქართლის გამგებელი გახდა.

ადარნასეს წარმომავლობაზე სხვა აზრისა არიან „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ და სუმბატ დავითის ძე. აღნიშნული წყაროები ადარნასეს ქართლის ერისმთავართა სახლის წარმომადგენლად მიიჩნევენ, ნერსე ერისმთავრის შვილად. მეცნიერთა გარკვეული ნაწილი ამ ცნობას უჭერს მხარს, რადგან ადარნასე დოკუმენტურად დადასტურებულია „აბო თბილელის წამებაში“, სადაც იგი კურაპალატის ტიტულს ატარებს, ისევე როგორც აშოტი. იოანე საბანისძის ცნობით, ადარნასეს შემდეგ ერისმთავარი გახდა ჯერ ადარნასეს უფროსი ვაჟი ნერსე, შემდეგ მისი დისწული სტეფანოზ გურგენის ძე. „მოქცევაჲ“ – კი ადარნასეს შვილებად ასახელებს აშოტის გარდა სტეფანოზს და გურგენს. ჯუანშერის მიხედვით, ადარნასე იყო სომხეთის ერისთავის ადარნასე ბრმის ძმისწული (იხ. ციტატა ქვემოთ).

## სქოლიო
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
სამხრეთი ევროპა

350პქ|მინი|მარჯვნივ|მინი|300პქ||**ევროპის რეგიონები**
**სამხრეთი ევროპა** — ევროპის კონტინენტის გეოგრაფიულად სამხრეთი რეგიონი.

სამხრეთ ევროპის განსაზღვრისათვის შეიძლება ვისარგებლოთ, როგორც პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურული მახასიათებლებით, ასევე ის შეიძლება განისაზღვროს თავისი ბუნებრივი თავისებურებითაც, როგორებიცაა მისი გეოგრაფია, კლიმატი და ფლორა.

## გეოგრაფია
გეოგრაფიული დაყოფით, სამხრეთ ევროპა ესაა, ევროპის ტერიტორიის სამხრეთი ნაწილი. ეს განმარტება პირობითია და არანაირად არ ზღუდავს მას.  სამხრეთ ევროპა, გეოგრაფიულად, აერთიანებს ქვეყანათა 4 დიდ ჯგუფს. ესენია:

:;1. სამხრეთ-დასავლეთი ევროპა
პირენეის ნახევარკუნძულის ქვეყნები:

* 
*  (მისი სამხრეთი ნაწილი, ე.წ. ლაჟვარდოვანი ნაპირი)
* 
* 
* 
* 

:;2. სამხრეთ-ცენტრალური ევროპა
აპენინის ნახევარკუნძულის ქვეყნები:

*  (ზოგჯერ განიხილავენ ჩრდილოეთ იტალიის გარეშედ)
* 
* 

:;3. სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპა
ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ქვეყნები:

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
*  (მისი ევროპული ნაწილი — აღმოსავლეთი თრაკია)

:;4. კუნძულოვანი ქვეყნები
ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნები:
* 
* 

დაქვემდებარებადი კუნძულები
* სარდინია და სიცილია
* კრეტა
* ბალეარის კუნძულები

## კლიმატი
[მარჯვნივ|მინი|300პქ||**სამხრეთი ევროპის კლიმატი, [კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია|კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის მიხედვით:**

]]

სამხრეთი ევროპისათვის დამახასიათებელია ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი. ხმელთაშუა ზღვის კლიმატი მოიცავს პორტუგალიას, ესპანეთს, სამხრეთ-აღმოსავლეთ საფრანგეთს, იტალიას, ალბანეთს, საბერძნეთს, თურქეთის დასავლეთ და სამხრეთ სანაპირო რეგიონებს, ასევე ხმელთაშუა ზღვის კუნძულებს. აღნიშნული რეგიონისათვის დამახასიათებელია მსგავსი მცენარეები და ლანდშაფტები, მათ შორის მშრალი გორაკები, მცირე ვაკეები, ფიჭვნარი და ზეთისხილი.

ცივი კლიმატი გვხვდება სამხრეთ ევროპის ზოგიერთ ნაწილში, მაგალითად ესპანეთსა და იტალიის მთის ზონებში. ამასთანავე, ესპანეთის ჩრდილოეთ სანაპირო ატლანტიკურ კლიმატს განიცდის.

## ფლორა
არმენ ტახტაჯიანის მიერ შედგენილი ფლორისტიკული დარაიონების ნიხედვით, სამხრეთ ევროპაში გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის რეგიონისთვის დამახასიათებელი ფლორა. ხმელთაშუა ზღვისა და ხმელთაშუა ზღვის სუბტროპიკული კლიმატი გვხვდება ევროპის რეგიონის სამხრეთ ნაწილში, ძირითადად სამხრეთ პორტუგალიაში, ესპანეთში, საფრანგეთის სამხრეთ ნაწილში, იტალიაში, ხორვატიის სანაპიროზე, ბოსნიის, მონტენეგროს, სერბეთის, ალბანეთის, ჩრდილოეთი მაკედონიის, საბერძნეთისა და ხმელთაშუა ზღვის კუნძულებზე.

## მოსახლეობა
### უდიდესი ურბანული დასახლებები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*ევროპის სუბ-რეგიონები გაეროს თანახმად

## სქოლიო
*
კატეგორია:ევროპის რეგიონები
ადარნასე III

**ადარნასე III** (გ. 961) — ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი, ბაგრატ მაგისტროსის ძე. მაგისტროსი 945 წ., კურაპალატი 958 წ. ძალით ფიჩოსანქმნილი შვილთა მიერ (†961).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 966
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ადარნასე IV

[thumb|ბაგრატიონების გვარის გენეალოგიური ხე [ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით]]
**ადარნასე IV** (გ. 983) — კურაპალატი, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი.

## ლიტერატურა 
* * თაყაიშვილი ე., * სუმბატ დავითის ძის ქრონიკა ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა შესახებ, თბ., 1949 (მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის, ნაკვ. 27);

კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:გარდაცვლილი 983
ადარნასე პატრიკი

**ადარნასე პატრიკი** — ჰერეთის მეფე (დაახლოებით 906–943 წლებში). ტახტზე ავიდა X საუკუნის დასაწყისში, გრიგოლ ჰამამის გარდაცვალების შემდეგ. მისი მეფობის ხანს ჰერეთს შეუტია კახეთის ქორეპისკოპოსმა კვირიკე I-მა. იგი დაუკავშირდა აფხაზთა მეფეს, კონსტანტინეს და შემდგომ ერთად გაილაშქრეს ჰერეთის წინააღმდეგ (დაახლოებით 915 წ). კვირიკე ბრძოლაში დამარცხდა და მოკავშირეებმა ჰერეთი გაინაწილეს. ვეჯინის შეთანხმების თანახმად, ადარნასე იძულებული გახდა კვირიკესათვის დაეთმო ორჭობი, ხოლო კონსტანტინესათვის — გავაზნი და არიში („პარასკევსა ჯუარსა მიუპყრა ზავის პირი, მისცა აფხაზთა მეფესა არიში, ხოლო კჳირიკეს ორჭობი“). შემდგომში მდგომარეობა ისევ ჰერეთის სასარგებლოდ შეიცვალა. X საუკუნის 30-იან წლებში (936 წ.) კახეთმა, აზერბაიჯანის მფლობელ საჯთა შემოსევა განიცადა: „მოვიდეს სარკინოზნი, რომელთა უჴმობდეს საჯობით, და მოტყუენეს კახეთი“. მუსლიმთა შემოსევისა და მათ მიერ კახეთის დარბევის შემდეგ, ადარნასე პატრიკმა ისარგებლა ამით და კახეთზე ილაშქრა და დაიბრუნა დაკარგული პუნქტები.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ჰერეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
არიში

**არიში**, *არეში* — სტრატეგიული პუნქტი ძველ ჰერეთში (ახლანდელი სოფელი მთისძირი, ყვარლის მუნიციპალიტეტი), სავაჭრო გზაზე, რომლითაც ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში ქართლი და კახეთი ალბანეთის შიგა მუნიციპალიტეტებს უკავშირდებოდა. არიშზე გადიოდა (დღესაც გადის) „ცხვრის გზა“. ამ გზით ცხვარი დაღესტნის მთებში აჰყავდათ. „მატიანე ქართლისაჲს“ ცნობით, X საუკუნის დასაწყისში, კონსტანტი აფხაზთა მეფისა და კვირიკე I კახთა ქორეპისკოპოსის(მთავარი) შეერთებულმა ჯარმა ჰერეთის ლაშქარი დაამარცხა და ვეჯინის ზავის თანახმად, ადარნასე ჰერთა პატრიკმა კვირიკეს დაუთმო ორჭობი, ხოლო კონსტანტის — გავაზნი და არიში. 1962 წელს მთისძირში აღმოჩნდა არაბული მონეტების განძი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰერეთი
იოჰან კრისტოფ ადელუნგი

**იოჰან კრისტოფ ადელუნგი** (; დ. 8 აგვისტო, 1732, შპანტეკო — გ. 10 სექტემბერი, 1806, დრეზდენი) — გერმანელი გრამატიკოსი და ლექსიკოგრაფი. სახელი გაითქვა შრომებით "გერმანული ენის დაწვრილებითი სახელმძღვანელო" (ტ. 1-2, 1782) და "ზემოგერმანული დიალექტის სრული გრამატიკულ-კრიტიკული ლექსიკონი" (ტ. 1-5, 1774-1786). ი. ს. ფატერთან ერთად შეადგინა ოთხტომიანი კრებული "მითრიდატე ანუ საზოგადო ენათმცოდნეობა...", სადაც ენობრივ ნიმუშად წარმოდგენილია "მამაო ჩვენო" მსოფლიოს 500 ენასა და კილოკავზე. "მითრიდატეს" პირველ ტომშია ცნობები ქართული ენის შესახებ (ტექსტის ნიმუში, ფონეტიკა, გრამატიკა, ლექსიკა, დიალექტები); ავტორს უსარგებლია მარი მაჯოს "ქართული ენის გრამატიკით" (რომი, 1670) ამ წყაროდან მომდინარე მრავალი უზუსტობის მიუხედავად, ქართული ენის ზოგიერთი თავისებურება (მაგ., სიტყვაში თანხმოვანთა თავმოყრა, სიტყვათცვლილებაში სუფიქსაციის უპირატესობა პრეფიქსაციასთან შედარებით და მისთ.) გამოვლენილია დიდი ლინგვისტური ალღოთი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1732
კატეგორია:გარდაცვლილი 1806
ადარნასე I

[thumb|220 px|right|ბაგრატიონების გვარის გენეალოგიური ხე [ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით]]
**ადარნასე I**, *ადარნერსე*, *ადარნასე ხელმწიფე* (გ. 867) — აშოტ დიდის უფროსი ძე, ქართველ ბაგრატიონთა კლარჯეთის შტოს მამამთავარი, ბაგრატ I კურაპალატისა და გვარამ მამფლის ძმა და თანამმართველი. ძმებთან ერთად იბრძოდა არაბი დამპყრობლების წინააღმდეგ.

„გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ ასახულია, თუ როგორ ამხელს გრიგოლი ადარნასეს, ცოლის, ბევრელის გაშვების გამო.

მას ჰყავდა სამი ძე: გურგენ I კურაპალატი, აშოტ კეკელა და სუმბატ არტანუჯელი (ანთიპატოს-პატრიკი გ. 867 წ).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები