ბარბარა ვანდა ბრუკალსკა

**ბარბარა ვანდა ბრუკალსკა** () — დ. 4 დეკემბერი, 1899, მაზოვიეცის სავოევოდო — გ. 6 მარტს, 1980, ვარშავა) — პოლონელი არქიტექტორი და უნივერსიტეტის მასწავლებელი. იგი იყო ვარშავის არქიტექტორთა ასოციაციის (SARP) წევრი. პირველი ქალი-პროფესორი ვარშავის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტში (1948).

## ბიოგრაფია
ბარბარა ვანდა ბრუკალსკა დაიბადა 1899 წლის 4 დეკემბერს ბჟეჟცეში (რადომის მხარე, მაზოვიეთის სავოევოდო), დედის ხაზით პაპის, ადოლფ ბაგნიევსკის (Adolf Bagniewski, 1841-1912), მამულის ტერიტორიაზე. იგი მემამულე იყო და ფლობდა მამულებს ბოჟეში (კოზენიცის ოლქი), შჩიტიში (რადომის ოლქი) და ბეიკოვსკა-ვოლაში (გრუჯეცის ოლქი). მისი მამა, ვოიცეხ სოკოლოვსკი (), სწავლობდა სოფლის მეურნეობის ინსტიტუტში ნოვოალექსანდრიაში (დღეს — პულავი) და შემდგომ ბოსტნეულს აწარმოებდა. დედა, სტეფანია ფრანციშკა ზოფია ბაგნიევსკა (. 1869 წლის 4 ოქტომბერი — 1907 წლის 7 მაისი), ნიჭიერი მხატვარი იყო და მიუხედავად დიდი საოჯახო ვალდებულებისა, ხატვას განაგრძობდა. დედის ძმა, მიხალი, ასევე გატაცებული იყო მხატვრობით. როცა ბარბარა 7 წელის იყო, დედა გარდაიცვალა ტუბერკულოზით. ბარბარა ხუთი ქალიშვილიდან ერთ-ერთი იყო, რადგან ოჯახს ერთადერთი ვაჟი ადრეულ ასაკში გარდაეცვალა.

მისი და, ზოფია (1896-1924), ასევე გამორჩეული იყო მხატვრობის ნიჭით — სწავლობდა წმინდა ხელოვნებათა სკოლაში, სკულპტორ ედვარდ ვიტიგის კლასში. ზოფია შეუერთდა წმინდა ელისაბედა როზა ჩაცკას (1876-1961) მიერ დაარსებულ ფრანცისკანელი დების კონგრეგაციას — ჯვრის მსახურ მონაზვნებს. ზოფია ახალწვეულობის პერიოდს გადიოდა ლიასკის უსინათლოთა დაწესებულებაში, რომელიც ასევე დედა ელისაბედას დაარსებული იყო. თავად დედა ელისაბედა 22 წლის ასაკში დაბრმავდა.

მისი უფროსი და, ჰენრიკა დემბოვსკა (, 1893-1942), გახდა ქალთა პატრიოტული შრომის კავშირის (, ZPOK) მიონძიჰუდის ფილიალის თავმჯდომარე. ეს ორგანიზაცია 1928 წელს დააფუძნეს ფემინისტურმა წრეებმა იუზეფ პილსუდსკის პოლიტიკის მხარდასაჭერად. გერმანული ოკუპაციის დროს ჰენრიკა ჩაერთო იატაკქვეშა საქმიანობაში. 1941 წლის 15 მაისს იგი დააკავეს თავის ქალიშვილთან, მალგოჟატა დემბოვსკასთან (, 1922-1942) ერთად. 1942 წლის 25 სექტემბერს ორივე დახვრიტეს რავენსბრიუკის საკონცენტრაციო ბანაკში.

ბარბარას ორი უფროსი და სწავლობდა ვარშავაში მდებარე გოგონებისთვის განკუთვნილ კერძო სასწავლებელში, რომელიც ცნობილია როგორც „სკოლა ვეისკაზე“. უმცროსი დების შინსწავლებაზე ზრუნავდა მასწავლებელი ზოფია ლანდი (1894-1972), ზოფია სოკოლოვსკიას მეგობარი, რომელმაც განათლება პარიზში, სორბონის უნივერსიტეტში (ფილოსოფიის ფაკეულტეტი) მიიღო. თავდაპირველად ბარბარა მამის კვალს მიჰყვა და სწავლა დაიწყო პულავიში, სახელმწიფო სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო ინსტიტუტში.

1921-1931 წლებში სწავლობდა არქიტექტურას ვარშავის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტის არქიტექტურის ფაკულტეტზე. პირველ წელს ის ლექციებს ისმენდა თავისუფალი მსმენელის სტატუსით, რადგან იმ დროს ქალებისთვის არქიტექტორის, „კაცის პროფესიად“ მიჩნეული სფეროს არჩევა იშვიათობა იყო — ბარბარა ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც „წინაღობათა წინააღმდეგ წავიდა“. სწავლის პერიოდში გაიცნო თავისი მომავალი ქმარი, სტანისლავ ბრუკალსკი (, 1894-1967). მან უნივერსიტეტი 1934 წელს დაამთავრა. მისი სამეცნიერო ნასრომის ხელმძღვანელი იყო რუდოლფ სვერჩინსკი. მისი სადიპლომო თემა იყო საცხოვრებელი სახლის პროექტი, რომელიც შთაგონებული იყო ლე კორბუზიეს ნამუშევრებით.

1926 წელს ბარბარა, სტანისლავ ბრუკალსკისთან, ბოგდან ლახერტთან, იუზეფ შანაიცასთან, ჰელენა ნემიროვსკა-სირკუსთან და შიმონ სირკუსთან ერთად გახდა პოლონური გაერთიანება „პრეზენსის“ (Praesens) თანადამფუძნებელი. 1928 წელს ეს გაერთიანება გარდაიქმნა თანამედროვე არქიტექტურის საერთაშორისო კონგრესის (CIAM) პოლონურ განყოფილებად, რომლის აქტიური წევრებიც იყვნენ ბრუკალსკების წყვილი.

როგორც არქიტექტორის, ბარბარას დებიუტი 1927 წელს შედგა მეუღლესთან ერთად განხორციელებული პროექტით. ბრუკალსკების პირადი საცხოვრებელი სახლი არქიტექტურულ სახელოსნოსთან ერთად, რომელიც მდებარეობს ვარშავის ჟოლიბოში, ნეგოლევსკის ქუჩა №8-ში (აშენებულია 1927-1928 წლებში), შესრულებული იყო ინტერნაციონალურ სტილში და 1937 წელს პარიზში გამართულ მსოფლიო გამოფენაზე „ხელოვნება და ტექნიკა თანამედროვე ცხოვრებაში“ ბრინჯაოს მედლით დაჯილდოვდა. ბარბარა ბრუკალსკამ თავად შეიმუშავა სახლის ინტერიერის დიზაინი და ავეჯის ძირითადი ნაწილი. სახლის მნიშვნელოვან და განუყოფელ ელემენტს წარმოადგენდა წინასწარ დაგეგმილი ბაღი და უკანა ეზოში მდებარე სათბური, სადაც ბრუკალსკები ეგზოტიკურ მცენარეებს ზრდიდნენ. 1973 წელს ეს სახლი ოფიციალურად შეიტანეს კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების რეესტრში.

ბრუკალსკების წყვილი ერთ-ერთი პირველი იყო, ვინც ფუნქციონალიზმის იდეებზე დაყრდნობით მასობრივი საცხოვრებელი მშენებლობის ექსპერიმენტები დაიწყო. 1927-1939 წლებში ბარბარასა და სტანისლავ ბრუკალსკების პროექტების მიხედვით აშენდა ვარშავის საცხოვრებელი კოოპერატივის (WSM) რიგი საცხოვრებელი კომპლექსები ვარშავის ჩრდილოეთ გარეუბანში, ჟოლიბოჟის რაიონში. ეს შენობები გამოირჩეოდნენ როგორც რაციონალური გეგმარებით, ასევე მოცულობითი კომპოზიციის ორიგინალურობით.
მნიშვნელოვან პროექტებს შორის იყო: კოლონია IV კრასინსკის ქუჩაზე, №18 (1927-1928), კოლონია VII სლოვაცკის ქუჩაზე, №15/19 (1932-1934) და კოლონია IX. ბრუკალსკებმა ახალი საცხოვრებელი რაიონი ისე დაგეგმეს, რომ მას ფუნქციური გეგმარება და მაღალ დონეზე მოწყობილი გამწვანება ჰქონოდა.

1927-1928 წლებში ბარბარა ბრუკალსკამ შექმნა სამზარეულოს პროექტი და მისი რაციონალური გამოყენების კონცეფცია. ეს სამზარეულო ფაქტობრივად წარმოადგენდა ღრმა ნიშას ზომებით 2.20 × 1.37 მ, რომელსაც ჰქონდა ფანჯარა და სრულად იყო აღჭურვილი ფუნქციური კარადებით. ის სრულად გახსნილი იყო მისაღები ოთახის მიმართულებით და არ ჰქონია ცალკე კედელი, რაც იმ დროისთვის საკმაოდ ინოვაციური გადაწყვეტა იყო.

დიზაინი დაფუძნებული იყო ფსიქოლოგიისა და მექანიკის სფეროში ჩატარებულ კვლევებზე, რაც იმ პერიოდისთვის გაბედულ და წინმსწრებ ნაბიჯად ითვლებოდა. უჩვეულო იყო ისიც, რომ ეს პროექტი შეიმუშავა ქალმა — თავად დიასახლისმა. ბარბარამ სამზარეულოს კედლის კარადების და სამუშაო ზედაპირების სიმაღლე საკუთარი ფიზიკური პარამეტრების შესაბამისად მოარგო. პროექტი გამოქვეყნდა 1929 წლის პერიოდული გამოცემაში „Dom, Osiedle, Mieszkanie“ („სახლი, უბანი, ბინა“) პირველ ნომერში. 1948-1950 წლებში, მისი ესკიზური პროექტის საფუძველზე, განხორციელდა კოოპერატიული საზოგადოებების ბანკის — ე.წ. „არწივიანი სახლის“ — რეკონსტრუქცია და გაფართოება იასნას ქუჩაზე №1. ამ პროექტისთვის 1956 წელს ბარბარამ ურბანისტიკისა და არქიტექტურის კომიტეტის (KUA) მეორე ხარისხის პრემია დაიმსახურა. 1960 წელს მისი პროექტით ვარშავის ვლოხის რაიონში, ოკენცეში, აშენდა საცხოვრებელი კომპლექსი. ის აქტიურად მონაწილეობდა ვარშავის ძველი ქალაქის აღდგენაშიც — ბაზრის მოედანზე, ბარსის მხარეს მდებარე №4 შენობაში DESA-ს ინტერიერის ავტორი სწორედ ბრუკალსკაა. და სტანისლავ ბალტაზარ ბრუკალსკი (, 1939 წლის 5 იანვარი – 2013 წლის 20 მაისი). ისინი მშობლების გვერდით არიან დაკრძალულნი.

## ჯილდოები
*„დამოუკიდებლობის ჯვარი“ (1969) 
*„პოლონეთის აღორძინების ორდენის ოფიცრის ჯვარი“ (1969)
* მედალი „სახალხო პოლონეთის 30 წლისთავი“ (1974)

## ხსოვნა
2011, 2014 და 2018 წლებში არასამთავრობო პარტნიორობა „Żoliborz“ ბარბარა და სტანისლავ ბრუკალსკების სახელობის პრემია () გადასცა  ვარშავის ჟოლიბოშის რაიონში განხორციელებულ საუკეთესო საინვესტიციო სამშენებლო პროექტებს.

## ლიტერატურა
*Искусство стран и народов мира : архитектура. Живопись. Скульптура. Графика. Декоративное искусство : Краткая художественная энциклопедия / редкол.: Б. В. Иогансон (гл. ред.) и др. — Москва: Советская энциклопедия, 1971. — Т. [3]: Молдавская Советская Социалистическая Республика — Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика. — 768 с. — (Энциклопедии. Словари, Справочники).
*Кольрауш, Мартин. Предвестники современности. Восточно-Центральная Европа и подъем архитекторов-модернистов 1910—1950 = Brokers of Modernity: East Central Europe and the Rise of Modernist Architects, 1910–1950 / перевод с английского А. Рудаковой. — Санкт-Петербург: Библиороссика, 2023. — 481 с. — (Современная европеистика. Искусствоведение). — ISBN 978-5-907532-97-7.

## სქოლიო
კატეგორია:პოლონელები საქმიანობისა და საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:არქიტექტორები მიმდინარეობების მიხედვით