open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რუსტამ ორუჯოვი

**რუსტამ ორუჯოვი** (; დ. 4 ოქტომბერი, 1991, უსტ-ილიმსკი, ირკუტსკის ოლქი) — აზერბაიჯანელი ძიუდოისტი. იგი ასპარეზობდა 2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებში კაცთა 73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. მეორე რაუნდში გიდეონ ვან ზულის დამარცხების შემდეგ, იგი მინსარ ისაევთან დამარცხდა. 2016 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე მან -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ვერცხლის მედალი მოიგო.

## ბიოგრაფია
რუსტამ ორუჯოვი დაიბადა 1991 წლის 4 ოქტომბერს, იკუტსკის ოლქის რაიონ უსტ-ილიმსკში, რუსეთში. შვიდი წლის ასაკში დაიწყო ვარჯიში ძიუდოში. 16 წლამდე ცხოვრობდა ირკუტსკის ოლქში. ახალგაზრდობაში მონაწლებას იღებდა სხვადასხვა ახალგაზრდულ შეძიბრებებში. ბაქოში გადასვლის შემდეგ რუსტავ ორუჯოვიმ ვარჯიში ცნობილ საბრძოლო ხელოვნებათა კლუბში, ატილა-ში (Attila) დაიწყო. ახალგაზრდულ დონეზე მას მოგებული აქვს ევრაზიის ჩემპიონატი, მაგრამ კონტინენტური ჩემპიონატის მოგება ვერ მოახერხა. მოგვიანებით, ორუჯოვმა უფროს დონეში ასპარეზობა დაიწყო; იგი თავიდან -66 კილოგრამ წონით კატეგორიაში ასპარეზობდა. რუსტამ ორუჯოვმა პირველ წარმატებას -73 კილოგრამ კონით კატეგორიაში შეჯიბრების შემდეგ მიაღწია.

2011 წლის ივნისში, სლოვენიის ქალაქ ცელიეში ჩატარებულ ევროპის თასზე ორუჯოვმა მეორე ადგილი დაიკავა, ხოლო ამავე წლის ოქტომბერში გამართულ მსოფლიო თასზე (ბაქოში) მესამე ადგილი მოიპოვა. მსოფლიო თასზე მან პირველად იასპარეზა -73 კილოგრამ წონით კატეგორიაში. 2012 წლის თებერვალში,დუსედოლფში ჩატარებულ „გრანდ პრიქსზე“, ორუჯოვმა მეხუთე ადგილი დაიკავა. 2012 წლის მაისში ბაქოში ჩატარებული „გრან პრიქსი“ მან პირველი ადგილით დაასრულა.

2012 წლის ლონდონში ჩატარებული ოლიმპიური თამაშების 1/16-ში ორუჯოვმა სამხრეთ აფრიკელი გიდეონ ვა-ზული დაამარცხა, თუმცა მოგვიანებით ამავე ტურნირის შემდგომ ჩემპიონთან, რუს მანსურ ისაევთან დამარცხდა.

2013 წელს რუსტამ ორუჯოვი აზერბაიჯანის სამხედრო სავალდებულო სამსახურიდან დაბრუნდა. დაბრუნებიდან მალევე მონაწილეობა მიიღო სამსუნში ჩატარებულ „გრან პრიქსზე“, თუმცა საჭირო ვარჯიშების ვერშესრულების გამო ტურნირზე დამარცხდა. მაგრამ, 2013 წლის მაისში ორუჯოვი კვლავ ფორმაში ჩადგა და ბაქოში ჩატარებული ტურნირის („გრანდ სლემის“) გამარჯვებული გახდა. 2014 წელს, სამსუნში ჩატარებული მორიგი „გრან პრიქსი“ მან ვერცხლის მედლით დაასრულა.

2015 წელს, საქართველოში ჩატარებულ გრანდ პრიქსზე რუსტამ ორუჯოვმა ოქროს მედალი მოიპოვა. 2016 წელს გახდა ევროპის ჩემპიონი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Rustam Orujov at the International Judo Federation
*Rustam Orujov at JudoInside.com
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ძიუდოისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაგომედრასულ მაჯიდოვი

**მაგომედრასულ მაჯიდოვი** (; დ. 27 სექტემბერი, 1986, დაღესტანი, აკუშინსკის რაიონი, რუსეთი) — აზერბაიჯანელი პროფესიონალი მოკრივე და სამგზის სამოყვარულო მსოფლიო ჩემპიონატის გამარჯვებული სუპერ მძიმე წონაში. 2011 წლის მოყვარულთა მსოფლიო ჩემპიონატზე, მაჯიდოვმა მძიმე დარტყმით მეთექვსმეტე რაუნდში უზბეკი სანდურ აბდულაევი შეაჩერა. აგრეთვე, მეოთხედ ფინალში მძიმედ დაამარცხა კუბელების ფავორიტი მოკრივე ერისლენდი სავონი. ნახევარფინაში მან 16:9 დაამარცხა ყაზახი ივან დიჩკო, ხოლო ფინალში შეძლო ინგლისელი ენტოჯი ჯოშუას დამარცხება (22:21).

2012 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე მაჯიდოვმა ჯერ მეჯი მამბა, ხოლო შემდგომ, ევროპის ჩემპიონი, რუსი მაგომედ ომაროვი დაამარცხა (17:14). შემდგომი მისი მეტოქე ჩემპიონი რობერტო კამარელე იყო; მართალია პირველ რაუნდში 8:6 უპირატესობა მოიპოვა, თუმცა მეორე რაუნდში იტალიელი მოკრივემ მატჩის სადავეები ხელთ აიღო და მაჯიდოვს 13:12 მოუგო. ჩემპიონატი მაჯიდოვმა ბრინჯაოს მედლით დაასრულა.

2013 წლის AIBA მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში, მაჯიდოვმა ორი 3:0 მოგებით დაიწყო. მან მეორე რაუნდში აშშ-ის წარმომადგენელი ლენროი ტომპსონი, ხოლო მეოთხედფინალში რუსი მაგომედ ომაროვი დაამარცხა. მან ტურნირი გამარჯვებით განაგრძო და ნახევარფინალში რობერტო კამარელი ნოკაუტით დაამარცხა. რობერტომ დამმარცხებელი დარტყმა პირველ რაუნდშ, მაჯიდოვის დიდი მარჯვენა ხელიდან მიიღო. გამაფრთხილებელი ქულის მიღების მიუხედავად მან 3:0 გაიმარჯვა და ფინალში გავიდა. ფინალში იგი ყაზახ ივან დიჩკოს დაუპირისპირდა. მესამე ტურის დასაწყისში მაჯიდოვიმ მოწინააღმდეგე ნოკაუტით დაამარცხა და ოქროს მედალსაც დაესაკუთრა. ეს იყო მისი კიდევ ერთი ნოკაუტით მოგებული შეხვედრა.

მაგომედრასულ მაჯიდოვმა 2017 წლის AIBA-ის მსოფლიო ჩემპიონატი კრივში, ორი 5:0 მოგებით დაიწყო. პირველ რაუნდში ინდოელი სატიშ კუმარი, ხოლო მეორე რაუნდში იორდანიელი ჰუსეინ ისაიში დაამარცხა. მეოთხედფინალში მან ფრანგ ჯამილი-დინი აბოუდოუს მოუგო, ხოლო მეოთხედფინალი ავსტრალიელი ჯოზეფ გუდბოლის დამარცხებით დაასრულა. მაჯიდოვი ფინალში ახლა უკვე ყაზახ კამშიბეკ კონკაბაევს შეხვდა. მან ყაზახს 4:1 მოუგო და ოქროს მედალიც დაისაკუთრა. ამ გამარჯვებით იგი სუპერ მძიმე წონაში მესამედ გახდა მსოფლიოს ჩემპიონი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Professional boxing record for Magomedrasul Majidov from BoxRec
*Magomedrasul Majidov  at Olympics at Sports-Reference.com
*Magomedrasul Majidov at International Olympic Committee

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოკრივეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თეღუტის საბადო

**თეღუტის საბადო** —  მთავარი სპილენძისა და მოლიბდენის საბადო, მდებარეობს სომხეთის ჩრდილოეთით, ლორეში, სოფელ თეღუტში. 2010 წელს, სპილენძის ფასი 7,500 აშშ დოლარი იყო ტონაზე, ხოლო მოლიბდენის ფასი 35,000 აშშ დოლარამდე ტონაზე,  მთლიანი სპილენძი დაახლოებით 12 მილიარდ  დოლარი ღირდა და მოლიბდენი 3.5 მილიარდი  დოლარი. დეპოზიტებთან ერთად, მისი მთლიანი ღირებულება შეადგენდა 15.5 მილიარდ აშშ დოლარს, 2010 წლისთვის.  2014 წლის დეკემბერში, „Vallex Group“– მა დაიწყო საწარმოო ოპერაციები საბადოში, პროექტის ღირებულება $ 380 მილიონი აშშ დოლარს შეადგენდამაგრამ ამავე კომპანიამ 2018 წელს განაცხადა, რომ უნდა შეჩერებულიყო ყოველგვარი სამუშაოები საბადოში და გათავისუფლებულიყო თითქმის ყველა თანამშრომელი.

## საბადოს დაფინანსება
„Vallex Group“–ის განცხადებით, რომელიც მართავს საბადოს ნაწილობრივ (საბადოს წილს  რუსი სომეხი ბიზნესმენი ვალერი მეჯლუმიანიც ფლობს), ირწმუნება, რომ უკვე ჩადებული იყო თითქმის 340 მილიონი დოლარის ინვესტიცია ტეგუთში.

## ინციდენტები, განცხადებები და მოვლენები
### 2018 წლის თებერვალი - „Vallex Group“ – მა გამოაცხადა ყველა ოპერაციის შეჩერება
საბადოს ოპერატორი განცხადებას ავრცელებდა, რომელშიც ნათქვამი იყო, რომ იგი შეაჩერებდა ყველა სახის ოპერაციას და გაათავისუფლებდა ყველა თანამშრომელს, გარდა იმ მცირერიცხოვანისა, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ არსებული ინფრასტრუქტურის შენარჩუნებაზე. ამასთან დაკავშირებით, ბუნების დაცვის მინისტრმა განაცხადა, რომ გაზომვები ვერ განსაზღვრავდა მდინარის დაბინძურების დონეს. 

### 2017 წლის დეკემბერი - საზოგადოების უკმაყოფილება
2017 წელს, მაცხოვრებლები ოფიციალურად მოითხოვდნენ ბუნების დაცვის სამინისტროსგან, რომ გაეუქმებინათ მაღაროს გაფართოების პროექტი.

### 2017 წლის ოქტომბერი - დაფინანსების გატანა გარემოსდაცვითი საკითხების გამო
დანიის სახელმწიფო სააგენტო EKF– მა გადაწყვიტა გაეცა საექსპორტო კრედიტის გარანტიები, ნაღმების ოპერატორებისთვის, რომლებიც ადანაშაულებენ მის კერძო მფლობელს გარემოს დაცვის სტანდარტების უგულველყოფაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Teghout CJSC, official website of Vallex Mining subsidiary.
* Save Teghut Civic Initiative, an independent and voluntary network of free and concerned people from Armenia, Diaspora and various parts of the world who believe and fight for healthy and dignified human livelihood. The initiative was founded in 2007.
* Teghut: Bread of the Children, a 2009 documentary film (35 minutes) about the Teghut mine project
* *Mining in Armenia*, a 10-minute documentary, produced by Robert Davidian and Liana Hakobyan.
* *Թեղուտ․ բնապահպանական, տնտեսական և իրավական կոլապս*, (*Teghut: Environmental, Economic and Legal Collapse*), a 14-minute update by CivilNet (March 14, 2018) (in Armenian).
* Serj Tankian in defense of Teghut Forest (2012).  Famous Armenian-American rock band vocalist Serj Tankian speaks out against mining in Armenia, specifically against mining at Teghut.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთი
სიუთამურდოვი

**სიუთამურდოვი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  3,770 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
თალიშლი

**თალიშლი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
მუხთაროვის მეჩეთი

**მუხთაროვის მეჩეთი** — სუნიტური მეჩეთი ან მუხთაროვის მეჩეთი  ვლადიკავკაზში, მდინარე თერგის მარცხენა ნაპირზე. 

## ისტორია
მეჩეთის აშენების ნებართვა გამოიცა 1900 წელს, ქალაქის მთავრობამ ამ მშენებლობისთვის თერგის მარცხენა ნაპირზე მიწის ნაკვეთი გამოყო.
 
აღნიშნული მეჩეთის სახელწოდება მომდინარეობს - აზერბაიჯანელი მეცენატის, მილიონერის მურთუზა მუხთაროვის სახელიდან. სწორედ მის პატივსაცემად ეწოდა მეჩეთს ეს სახელი. მან დააფინანსა მეჩეთის მშენებლობა 1900-1908 წლებში. აშენდა არქიტექტორ იოზეფ პლოშკოს მიერ, იგი შთაგონებული იყო ალ-აჯარი და კაიროს სხვა მეჩეთების არქიტექტურული სტილით. სწორედ პლოშკოს ეკუთვნის ასევე  ბაქოში მუხთაროვის სასახლის არქიტექტორაც, ამჟამად აქ ქორწილების სასახლეა განთავსებული. ოფიციალურად მეჩეთი გაიხსნა 1908 წლის 14 ოქტომბერს. მუხთაროვის მეჩეთი ემსახურება ოს მაჰმადიანურ უმცირესობას.

სუნიტური მეჩეთი ცნობილია თავისი თვალწარმტაცი გარემოთი, იგი მდებარეობს კავკასიონის მთების ფონზე. 

მუხთაროვის მეჩეთის პირველი მოლა იყო ჰანაფი სადიკი რადიმკულოვი, კაზანელი თათარი. 1908 წლის დეკემბერში დამტკიცდა შაფიტი იუსუფ მურკილენსკი, როგორც ვლადიკავკაზ სუნიტური მეჩეთის მოლა, თუმცა ეს თათრული საზოგადოების უკმაყოფილებას იწვევდა.

1934 წელს ქალაქის საბჭომ გადაწყვიტა სუნიტური მეჩეთის განადგურება. გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მეჩეთში განთავსებული იყო ადგილობრივი ისტორიის მუზეუმის ფილიალი. 

1996 წლის იანვარში ასაფეთქებელი მოწყობილობა აფეთქდა მეჩეთის კედლის მახლობლად. ძირითადი კედლები და კოშკი ღრმა ნაპრალებში იყო, კედელში ჩამოყალიბდა დიდი ხვრელი

აღსანიშნავია, რომ აქ ასევე ინგუშებიც ასრულებდნენ მსახურებს, მანამ სანამ 90-იან წლებში ჩრდილოეთ ოსეთიდან არ გააძეევეს. 1934 წლიდან მეჩეთი განეკუთვნება ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ ღირსშესანიშნაობას. 1996 წელს იგი საგრძნობლად დაზიანდა, მიზეზი კი იყო ასაფეთქებელი მოწყობილობა, რომელიც აფეთქდა მეჩეთის მთავარი კედლის მახლობლად. ამ აფეთქებისას დაზიანდა ძირითადი კედლები და კოშკი, მთავარ კედელში კი გაჩნდა საკმაოდ დიდი ხვრელი, იყო საშიშროება შენობის განადგურების, თუმცა აღდგენილ იქნა 

ბოლო პერიოდში საკმაოდ დაიძაბა ვითარება მოსახლეობასა და ადგილობრივ ხელისუფლებას შორის, ამის მიზეზი კი იყო სუნიტური მეჩეთის უკან 12 სართულიანი შენობის მშენებლობა, რომელმაც მთლიანად გაანადგურა მეჩეთის უკანა პანორამული ფონი.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* მუხთაროვის მეჩეთი 

კატეგორია:ვლადიკავკაზის მეჩეთები
ფორაკი

**ფორაკი**, **ახარბახარი** ( , ) — სტრატოვულკანი, მდებარეობს ვარდენისის ვულკანურ ქედზე, სევანის ტბის სამხრეთ – აღმოსავლეთით 20 კილომეტრში. ეს ვულკანური ველი მოიცავს საზღვარს სომხეთსა და აზერბაიჯანს(მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა)  შორის. ვულკანი მდებარეობს ზღვის დონიდან 3000 მეტრ სიმაღლეზე. გამაგრებული ლავა კი ვულკანის ყველა მხარეს ვრცელდება.

## აღწერა
ფორაკი ჩამოყალიბდა ვარდენისის ვულკანურ ჯაჭვში, აქ არის ტრაქიანდეზიტის ნაკადების ოთხი ფენა, ფორაკის ვულკანის შედარებით ახლად წარმოქმნილი სამი ფენისგან, დარჩენილია მხოლოდ კონუსები და ნამსხვრევები.ლავის ორი ნაკადი, რომელიც გადაჰყურებს სევანის ტბას, მასზე არის თხელი ნიადაგის საფარი და განეკუთვნება ჰოლოცენის ადრეულ ხანას. 

რამდენიმე არქეოლოგიური ძეგლი (მათგან ერთ-ერთი დათარიღებულია ნახშირბადის რენტგენის საშუალებით ნახშირის ანალიზის შედეგად) წარმოქმნილია ჰოლოცენის ორ უძველეს ეტაპზე, მაგრამ არა უახლეს ეტაპზე.

ლავის ნაკადის მესამე ფენა, რომელიც ფარავს დანარჩენ ორ ფენას, ვარაუდობენ, რომ ამ დროს მოხდა ისტორიულად ვულკანური ამოფრქვევა. ასევე არის მტკიცებულება ძლიერი მიწისძვრაზეც, რომელიც უნდა მომხდარიყო ძვ.წ. 782- დან 773 წლამდე.

ვულკანური ამოფრქვევების უფრო ძველი მტკიცებულებებიც არსებობს, მათ შორის ლაკუსტრიული საბადოები, რაც მიუთითებს, რომ ამ ტერიტორიაზე ტყეები დროებით გაუჩინარებული იყო, სავარაუდოდ ეს უნდა გამოეწვია ვულკანის ამოფრქვევას, მისგან წარმოქმნილი ხანძრის შედეგად კი განადგურდებოდა მთლიანი ტყის მასივი მთელ არეალზე, ეს მოვლენები  თარიღდება 6,270 BP- ით (*Before Present*). ასევე აღმოჩენილია პეტროგლიფებიც, რომლებიც დათარიღებულია დაახლოებით 5,000 BP-ით, რაც ასევე მიუთითებს ვულკანურ ამოფრქვევაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Volcano Live
*« Porak » [archive], Global Volcanism Program (consulté le 25 octobre 2008)

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მთები
კატეგორია:სომხეთის მთები
კატეგორია:სომხეთის ვულკანები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ვულკანები
ბაგულალები

**ბაგულალები** — დაღესტნის ერთ-ერთი მცირერიცხოვანი ანდური მოდგმის ხალხი ბაგულალები არიან. მკვიდრობენ დასავლეთ დაღესტანში. 

## ისტორია
თვითსახელწოდებაა ბაგულალ. ბაგულალები განსახლებულნი არიან ბოგოსის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე, მდ. ან დის ყოისუს მარჯვენა მხარეს. ისინი კომპაქტურად ცხოვრობენ ერთმანეთის მეზობლად მდებარე სოფლებში. ოქტომბრის გადატრიალებამდე ბაგულალები ადმინისტრაციულად შედიოდნენ ანდიის ოკრუგის კარატიის სანაიბოში. XIX საუკუნის 60-იანი წლების ბოლოს ბაგულალების საერთო რაოდენობა 1989 კაცს შეადგენდა (577 კომლი), XX საუკუნის 20-იან წლებში 3054 კაცს (დაღესტნის მთელი მოსახლეობის 0,39%). დღეისათვის სასოფლო ადმინსტრაციის დავთრებით ბაგულალების რაოდენობა ხუთი ათას კაცს აჭარბებს. 

ბაგულალებს ჩრდილოეთიდან ემეზობლებიან კარატაელები, ახვახელები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით - თინდალები, დასავლეთით - ჭამალალები, ღოდობერიელები. ბაგულალები სამ ჯგუფად იყოფიან, რომლებსაც ენის, კულტურის და ყოფის სპეციფიკური თავისებურებები გააჩნიათ. ბაგულალურის თქმებია: ხუშტადიური, ტლ ონდოდიური, ტლიბიშიური . ლაპარაკობენ ხუნძურ ენაზეც. დამწერლობაც ხუნძურ ენაზე აქვთ. ბაგულალები კავკასიონურ ანთოპოლიგიურ ტიპს მიეკუთვნებიან. 

ბაგულალების მეურნეობისა და კულტურის ჩამოყალიბებასა და ფუნქციონირებაზე გავლენა მოახდინა ეკოლოგიურმა გარემომ, სამეურნეო და კულტურულმა ლანდშაფტმა, სოციალ-ეკონომიკურმა პირობებმა. ისინი თანაბრად მისდევდნენ მიწათმოქმედებასა და მესაქონლეობას. მიწათმოქმედება მათი უძველესი სამეურნეო საქმიანობაა. მისდევდნენ აგრეთვე მებაღეობას, მევენახეობას, მეფუტკრეობას. სახვნელი მიწები და სათიბები კერძო საკუთრებაში იყო. ცალკეულ სახვნელ, სათიბ ნაკვეთებზე, ტყის ნაწილზე თუხუმური საკუთრება არსებობდა. სათემო საკუთრებად ითვლებოდა საძოვრები. 

მესაქონლეობაც ბაგულალების უძველესი საქმიანობა იყო. ჰყავდათ როგორც მსხვილფეხარქოსანი, ისე წვრილფეხარქოსანი საქონელი. XIX საუკუნის 80-იან წლებში ექვსი ბაგულალური სოფლის მოსახლეობას კერძო საკუთრებაში 21000 ცხვარი ჰყავდა, 2200  მსხილფეხარქოსანი საქონელი, 1100 ცხენი, სახედარი, ჯორი. მეცხვარეობა ძირითადად მომთაბარული იყო. ზამთარში ცხვარი თერგ - სულაკის დაბლობში ჰყვადათ, ზაფხულში _ მთებში. მეცხოველეობის პროდუქტები ბაგულალების ძირითადი საკვები იყო. მას პურსა და სხვა პროდუქტებზე ცვლიდნენ, აგრეთვე იმ ნაწარმზე, რომლებსაც არ აწარმოებდნენ. განვითარებული იყო შინამრეწველობისა და ხელოსნობის ზოგიერთი დარგი. რეწვის ნედლეული იყო მეცხოველეობის პროდუქცია (მატყლი, ტყავი, რქა, ძვალი), ხე, ქვა. განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო საფეიქრო საქმე, ქეჩის წარმოება, მაუდის ქსოვა, მატყლის წინდებისა და ჩექმების ქსოვა, ვერცხლის ნაკეთობების დამზადება, ხანჯლის ქარქაშების კეთება. ოჯახისათვის ქალები ამზადებდნენ შუამოსართავებს, ხურჯინებს, ტომრებს. მამაკაცები სასოფლო-სამეურნეო ინვენტარს აკეთებდნენ.

კონფესიური თვალსაზრისით ბაგულალები მუსლიმი სუნიტები იყვნენ. ისლამი საბოლოოდ XIX საუკუნეში განმტკიცდა. ხალხში შემორჩენილი იყო ტრადიციული რწმენა-წარმოდგენები (რწმენა სულების არსებობის შესახებ, მაგია, ჯადოქრობა). პატივს მიაგებდნენ წინაპრებს, მზეს, მთვარეს. 

სამეცნიერო ლიტერატურაში აღნიშნულია, რომ დღეს ბაგულალური ენის გამოყენების არე შეზღუდულია, რადგან ის უდამწერლობო და ოჯახში სალაპარაკო ენაა. ამიტომ მისი გაქრობის საშიშროება არსებობს.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
ბოთლიხელები

**ბოთლიხელები** () — დაღესტნის ერთ-ერთი მცირერიცხოვანი ხალხია ,. მათი თვითსახელწოდებაა ბუახადი (მრავლობითი), ბუიხალი (მხოლობითი). ცხოვრობენ დასავლეთ დაღესტანში, ბოთლიხის რაიონის სამხრეთ ნაწილში. 

## ისტორია
აღსანიშნავია, რომ ბოთლიხელები ანდიელ ხალხთა ჯგუფის წარმომადგენლები არიან. ისინი ლაპარაკობენ ბოთლიხურ ენაზე. ბოთლიხელებში გავრცელებულია აგრეთვე ხუნძური, რუსული და ჩაჩნური ენები. ბოთლიხელები წარსულში იყენებდნენ ასევე ხუნძური ენის აჯამურ დამწერლობას. ანთროპოლოგიურად ბოთლიხელები დიდი ევროპეიდული რასის კავკასიონურ ტიპს მიეკუთვნებიან. ბოთლიხელთა ეთნოგენეზის საკითხი გაურკვეველია.

დღესაც, ბოთლიხში შემონახულია ტერასები, რაც მიწათმოქმედების მაღალ კულტურასა და ინტენსიურობაზე მიუთითებს. ვ. ვავი ლოვიც აღნიშნავდა ბოთლიხის გასაოცარი მრავალიარუსიანი ტერასების შესახებ. სწორედ მისი თქმით ისინი დიდი ამფითეატრების შთაბეჭდილებას სტოვებდნენ. აქ ბაღი, ბოსტანი და სახვნელი ერთ მთლიანობას წარმოადგენდა. მეურნეობაში წამყვანი მებაღეობა იყო. ბოთლიხში ვაზის ცხრა ჯიში ჰქონდათ გამოყვანილი. მეურნეობის ტრადიციული დარგი იყო მეცხოველეობაც, რომელსაც ძირითადად დამხმარე როლი ჰქონდა. ამის მთავარი მიზეზი საძოვრების არარსებობა და მცირემიწიანობა იყო.

ბოთლიხში, ამ ხელსაყრელმა ბუნებრივმა პირობებმა მეფუტკრეობის განვითარების შესაძლებლობა შექმნა. ბოთლიხელები, ისევე როგორც სხვა მთაში მცხოვრები ყველა ეთნოსი, აღსანიშნავია, რომ კუსტარულ რეწვას მისდევდნენ. ბოთლიხში, ასევე გავრცელებული იყო მაღალ დონეზე ქსოვა, საფეიქრო საქმე, ნაბდების დამზადება, ფაფახებისა და ფეხსაცმლის კერვაც. ბოთლიხელთა ეკონომიკურ ცხოვრებაში ვაჭრობას მნიშვნელოვანი ადგილი ეკავა. მებაღეობის პროდუქტებითA და ხელოსნობის ნაწარმით ბოთლიხის ბაზარში ვაჭრობდნენ, რომელიც დასავლეთ დაღესტანის მსხვილი სავაჭრო ცენტრი იყო, სადაც სავაჭროდ არა მარტო დაღესტნის, არამედ ჩაჩნეთის მცხოვრებნიც იყრიდნენ თავს. 

XIX საუკუნის 40-იან წლებში ცარიზმის სარდლობამ ამ მხარის მკვიდრთ საბოლოოდ აუკრძალა საქართველოსთან და დაღესტნის ბართან კავშირი. ასეთ ვითარებაში ბოთლიხელები ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის აქტიური მონაწილეები გახდნენ, რომლესაც შამილი მეთაურობდა. კავკასიური ომების დამთავრების შემდეგ, ბოთლიხი დასავლეთ დაღესტნის ეკონომიკურ და კულტურულ ცენტრად იქცა. 

ბოთლიხელთა თემის ძირითადი სოციალური და სამეურნეო უჯრედი პატარა ოჯახი იყო. სოფელი ბოთლიხი დასავლეთ დაღესტნის ერთ-ერთი კულტურული ცენტრი იყო. თანამედროვე ბოთლიხში მოსახლეობა შერეულია. აქ ბოთლიხელების გარდა ასევე ცხოვრობენ: ხუნძები, კარატაელები, ანდიელები, თათრები, ყუმუხები, რუსები და სხვ. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ახმეტელაშვილი

საკუთარი სახელი **ახმეტელაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ომარ ახმეტელაშვილი — ქართველი ბიოლოგი
* სვიმონ ახმეტელაშვილი — ქართველი პოლიტიკოსი, ვეტერინარი

## იხილეთ აგრეთვე
* ახმეტელი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ტურიზმი ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში

(წითლად), აზერბაიჯანი]]
**ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა** ერთ-ერთი ტურისტული რეგიონია აზერბაიჯანში, რომელსაც აქვს დამახასიათებელი ფლორა და ფაუნა, კლიმატი და უძველესი კულტურული ძეგლები.  ნახიჩევანი ცნობილია ისეთი  ისტორიული ძეგლებით, როგორებიცაა მაგალითად ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, იუსუფ იბნ კუსეირის აკლდამა, ნიზამის მავზოლეუმი, ასევე გამოქვაბულები, წმინდა ადგილები და სხვა. 2009 წელს ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასახელდა, როგორც  „აზიის რეგიონის ისლამური კულტურის დედაქალაქი 2018“ ბაქოში გამართულ OIC წევრი სახელმწიფოების კულტურის მინისტრების მე-6 კონფერენციაზე.

### გამიგაია
გამიგია არის მთიანი ორდუბადის მხარეში. ამ მთის სიმაღლე 3725 მეტრია. მთაზე არის წარწერები, რომლებიც ძველი წელთაღრიცხვის 4-1 ათასწლეულით თარიღდება.

### მომინე ხათუნის მავზოლეუმი
მომინე ხათუნის მავზოლეუმი არის აღმოსავლური არქიტექტურის ერთ-ერთი ნიმუში. ეს ისტორიული ძეგლი აშენებულია 1186 წელს, ნახიჩევანის  დასავლეთ ნაწილში, აჯემი ნაჩივანელელის, აზერბაიჯანული ხუროთმოძღვრების სკოლის დამფუძნებლის მიერ. 1998 წლის 30 სექტემბერს, მომინე ხათუნის მავზოლეუმი, ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ სიაში, რაც ნიშნავს რომ ამ ძეგლისთვის აუცილებელია გადაუდებელი დაცვა. 

### ყარაბაღლარის მავზოლეუმი
ყარაბაღლარის მავზოლეუმი, არის ისტორიული ძეგლი, რომელიც შუა საუკუნეებით თარიღდება. ძეგლი შედგება ორმაგი მინარეთისგან, რომელიც მშენებლობა მიმდინარეობდა XII საუკუნის ბოლოს და XIII საუკუნის დასაწყისში. მინარეთის დამაკავშირებელი თაღი XIV  საუკუნით თარიღდება.  ყარაბაღლარის მავზოლეუმი შედგება 4 ძირითადი თაღისაგან, ისინი განლაგებულია ჩრდილოეთის, სამხრეთის, დასავლეთისა და აღმოსავლეთის მიმართულებით. 

### ნიზამის მავზოლეუმი
ნიზამის მავზოლეუმი აშენდა XIII საუკუნის დასაწყისში. ეს ძეგლიც 1998 წლის 30 სექტემბერს  ჩაიწერა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების პირველ ჩამონათვალში, რაც ნიშნავს, რომ საჭიროებენ გადაუდებელ დაცვას.

## რესურსები ინტერნეტში
*აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრო
*azerbaijan.travel

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანი
კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა
კავკასიური არჩვი

**კავკასიური არჩვი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. არჩვის ქვესახეობა. საქართველოში გვხვდება კავკასიონზე, თრიალეთის, გურია-აჭარისა და ლიხის ქედებზე. ბინადრობს ზღვის დონიდან 800–3000 მეტრის ფარგლებში სუბალპურ და ალპურ ზონაში, იშვიათად ჩამოდის ტყის ქვედა სარტყელშიც. ადამიანისა და ბუნებრივი მტრების გავლენით მისი რაოდენობა თანდათან მცირდება, 1997 წლისათვის 5000 სულს არ აღემატებოდა, შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:არჩვი
ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა

**ჩრდილოეთ ოსეთის დროშა** —  სამი ფერისგან შემდგარი დროშა, რომელსაც იყენებს ჩრდილოეთ ოსეთი. დროშა არის ოთხკუთხა პანელი, რომელსაც აქვს სამი თანაბარი ზოლი: თეთრი, წითელი და ყვითელი. ამბობენ, რომ დროშა წარმოადგენს ძველი ოსური საზოგადოების სოციალურ სტრუქტურას, რომელიც დაიყო სამ სოციალურ ჯგუფად და ქმნიდა ორგანულ მთლიანობას, ესენი იყო: არისტოკრატია, სასულიერო პირები და უბრალო ხალხი. ფერები ატარებს სიმბოლურ დატვირთვას. თეთრი ფერი სიმბოლოა მორალური და სულიერ სიწმინდოს, წითელი ფერი საბრძოლო სიმამაცის გამბედაობის ძალისა და პატივის, ხოლო ყვითელი ფერი სიუხვის, სიმდიდრის და კეთილდღეობის.

## ფერთა სქემა
ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ეროვნული დროშა, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის დროშის იდენტურია. არის მართკუთხა ფორმის, რომელიც შედგება სამი ზოლისაგან თეთრი, წითელი და ყვითელი ფერებით, თითიეული ფერი დროშის სიგანის ერთ მესამედს იკავებს, რომლებიც ჰორიზონტალურად არიან დაწყობილნი ზემოდან ქვემოდან. დროშის სიგანის თანაფარდობა მის სიგრძესთან ტოლია 1:2-ის.

=ისტორია=
thumb|right|ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა, 1937—1938 წლებში
### ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა
1936 წლის სსრკ-ს კონსტიტუციისა და 1937 წლის რსფსრ-ის კონსტიტუციის თანახმად, ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური რეგიონი გადაკეთდა ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად. ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის კონსტიტუცია დამტკიცდა 1937 წლის 3 ივლისს. შედეგად მიღებული იქნა ახალი დროშა, რომელიც მოქმედებდა 1937-1938 წლებში.
right|thumb|რდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა, 1938—1954 წლებში

1938 წლის 28 ივნისს, ჩრდილოეთ ოსეთის საოლქო კომიტეტის ბიურომ, მიიღო დადგენილება. 1938 წლის 15 აგვისტოდან მიღებული დადგენილებით, რუსული გრაფიკის საფუძველზე ოსური დამწერლობის ანბანის შემოღების შესახებ. მაშასადამე, წარწერა დროშაზე ოსურ ენაზე დაიწერა. ეს დროშა მოქმედებდა 1938-1954 წლებში.

ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის დროშა (1954-1981 წლებში):

1954 წლის 16 ივნისს ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის უმაღლესი საბჭოს მეექვსე სხდომამ მიიღო ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კანონი „ჩრდილოეთ ოსეთის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშის შესახებ“, რომელმაც დაადგინა ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის კონსტიტუციის 112-ე მუხლის ახალი ვერსია:
thumb|left|ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა, 1954—1981 წლებში

«ჩრდილოეთ ოსეთის ასსრ-ის დროშა არის რუსეთის საბჭოთა ფედერაციული სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, რომელიც შედგება წითელი პანელისგან, რომელსაც აქვს ღია ცისფერი ზოლი მარცხენა მხარეს ვერტიკალურად, დროშის მთელ სიგანეზე. ღია ცისფერი ზოლი არის დროშის სიგრძის ერთი მერვედი, წითელი პანელის ზედა მარცხენა კუთხეში არის ოქროს ნამგალი და ურო, მათ ზემოთ კი წითელი ხუთკუთხა ვარსკვლავი, რომელიც ოქროსფრად არის გაფორმებული, ნამგალის და უროს ქვეშ არის წარწერა: „Северо-Осетинская А. С. С. Р.“ რუსულ და ოსურ ენებზე. დროშის სიგანის თანაფარდობა, მის სიგრძესთან ტოლია 1:2 -თან ».

## რესურსები ინტერნეტში
* Закон Республики Северная Осетия — Алания «О Государственном флаге Республики Северная Осетия — Алания» 
* Вексиллография.ру 
*Государственный флаг Республики Южная Осетия  

## სქოლიო
კატეგორია:ჩრდილოეთი ოსეთი
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
დაღესტნის გერბი

**დაღესტნის რესპუბლიკის გერბი** — დროშასა და ჰიმნთან ერთად არის დაღესტნის რესპუბლიკის ერთ-ერთი სახელმწიფო სიმბოლო. მიღებულია დაღესტნის რესპუბლიკის პარლამენტის მიერ 1994 წლის 20 ოქტომბერს.

## აღწერა
დაღესტნის რესპუბლიკის გერბი არის მრგვალი თეთრი ჰერალდიკური ფარი, რომლის ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია ოქროს არწივი. მის ზემოთ არის ოქროს მზის დისკო, რომელსაც გარს აკრავს ოქროსფერი სპირალური ორნამენტები. ფარის ძირში არის თოვლის თეთრი მთის მწვერვალები, დაბლობი, ზღვა და ხელის ჩამორთმევის სიმბოლო, რომლის ორივე მხრიდან გამოდის ჰერალდიკური ლენტი, რომელზეც წერია, მწვანე ფონზე თეთრი ასოებით „დაღესტნის რესპუბლიკა“. ზედა ნახევარში, ჩარჩოს ზოლი არის ოქროსფერი, ხოლო ქვედა ნახევარში ორი ორნამენტული ნაჭრით: მარცხენა — ლურჯია, ხოლო მარჯვენა - წითელი.

დაღესტნის გერბი ასახავს 30-ზე მეტ დაკავშირებული ეთნიკური ჯგუფის პოლიტიკურ, ისტორიულ და კულტურულ ერთობას, რომლებიც ჩამოყალიბდნენ ჩრდილოეთ კავკასიის შედარებით მცირე ტერიტორიებზე.

საერთაშორისო სიმბოლიკაში არწივი ნიშნავს ძალას, უზენაესობას, სახელმწიფოებრივ წარმოდგენას. დაღესტნის ხალხთა შორის ის არის ცხოველთა სამყაროს ერთ-ერთი ყველაზე პატივცემული წარმომადგენელი, და მიუთითებს დამოუკიდებლობა-თავისუფლებაზე, გამბედაობაზე, სიმამაცეზე, სიამაყესა და გამძლეობაზე.ის არის დაღესტნელების ეროვნული ხასიათის საუკეთესო თვისებების: ეროვნული სიამაყის, გახსნილობის, მშვიდობისა და სტუმართმოყვარეობის სიმბოლო. 

იგივე აზრს ატარებს, ოღონდ უფრო გაძლიერებული ფორმით ხელის ჩამორთმევის სიმბოლო გერბზე. ეს ერთგვარი სითბოს გამოხატაველობაა და მხარდაჭერას და კარგ მისალმებაზე მიუთითებს. ასეთ კონტექსტში, არწივი არის სიმბოლო, როგორც სახელმწიფოს და ხალხის ძალა. მზე გამოხატავს დაღესტნის ცხოვრების აყვავების იდეას. გერბში ოქროს ფერი კი ხაზს უსვამს ძალასა და სახელმწიფოებრიობას.

## დაღესტნის გერბის ისტორია
1919 წლის სექტემბერში, როდესაც გამოაცხადა ჩრდილოეთ კავკასიის დამოუკიდებლობა და ჩრდილოეთ კავკასიის გაერთიანება შეიქმნა, რომელშიც ასევე შედიოდა დაღესტნის მთიანი რაიონები, მთიანი ჩეჩნეთი და ინგუშეთის ნაწილი. სახელმწიფოს არ გააჩნდა მკაფიო საზღვრები და იყო მონარქია, რომელიც დაფუძნებული იყო შარიათის ნორმებზე.

1919 წელს გაერთიანებამ მიიღო ქაღალდის ფულის (საკრედიტო ბარათების)  5, 25, 50, 100, 250, 500 რუბლის ნომინალებში. გაერთიანების ემბლემა გამოსახული იყო ბარათების წინა მხარეს. 

## იხილეთ აგრეთვე
*დაღესტანი
*დაღესტნის დროშა

## რესურსები ინტერნეტში
* Закон Республики Дагестан № 25 «О Государственном Гербе Республики Дагестан»
* *Dagestan*: Edward Beliaev, Oksana Buranbaeva. Cavendish State Publishing 2005  (Google Books)
* Государственные символы России. Республика Дагестан

## სქოლიო
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:გერბები მზის გამოსახულებით
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
კარატაელები

**კარატაელები** — დასავლეთ დაღესტნის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ანდიისყოისუს მარჯვენა შენაკადებზე ზღვის დონიდან 1800 მეტრზე ცხოვრობენ. 

## ისტორია
ისინი ანთროპოლოგიურად  კავკასიური რასის ტიპური წარმომადგენლები არიან. რაც შეეხება კარატაული ენა ჩრდილოეთ-კავკასიურ ენათა ოჯახის ნახურ-დაღესტნურ ენათა შტოს ანდიურ ქვეჯგუფს მიეკუთვნება. კარატაული ენა ორი დიალექტის (კარატაულის და ტუკიტიურის) შემცველია. ამ ენაში გამოიყოფა აგრეთვე რამდენიმე კილო-თქმა. კარატაელების დიდმა ნაწილი ფლობს ასევე, რუსულ და ხუნძურ ენებს, ბარში გადასახლებულებმა ასევე კარგად იციან ყუმუხური ენაც.

კარატაიში განვითარებული იყო მატყლის, ხის, ლითონისა და ქვის დამუშავება, ხოლო აქ რეწვას ძირითადად საოჯახო ხასიათი ჰქონდა, თუმცა კარატაულ მაუდს კავკასიის ფარგლებს გარეთაც ჰქონდა გასავალი. ხალხის სამეურნეო ცხოვრებაში დიდი ადგილი ეკავა ბოთლიხის ბაზარს. კარატაელები ყიდდნენ (ცვლიდნენ) მაუდს, ფარდაგებს, ხურჯინებს, ნაქსოვ წინდებს, საუნაგირე ხალიჩებს, აგრეთვე ქურქებს, ტყავებს, ყველს, ერბოს. ყიდულობდნენ მარცვალს, სამჭედლო და სპილენძისაგან გამოჭედილ საგნებს, კერამიკულ ნაწარმს. 

კარატაელთა მთავარი სატრანსპორტო საშუალებები იყო სახედრები, ცხენები და ჯორები. 

აქ ცხენები და ჯორები საჯდომი და სასაპალნე ცხოველები იყვნენ, სახედრები კი მხოლოდ სასაპალნე. შემოდგომიდან გაზაფხულის დადგომამდე კარატაელთა დიდი ნაწილი გარე სამუშაოზე გადიოდა ზღვისპირეთის დაღესტანში, აზერბაიჯანში, საქართველოში, რუსეთის გუბერნიებსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში.
 
კარატაელთა ტანსაცმელი დაღესტნის სხვა ხალხების ტანსაცმელთა მსგავსი და ანალოგიური იყო. მამაკაცთა ტანსაცმლის აუცილებელი ატრიბუტი კი იყო ხანჯალი. აღსანიშნავია, რომ აქ მამაკაცები თავს იპარსავდნენ, წვერ-ულვაშს კი არა. ქალები სამკერდე მოკაზმულობას ატარებდნენ, რომლებსაც ყუბაჩელი და ყაზიყუმუხელი (ლაკი) ოსტატებისაგან იძენდნენ.

კარატაელები ძირითადად გარიგებითი ქორწინებოდნენ. ქორწინების სხვა ფორმები, ისეთები როგორებიცაა ქალის მოტაცება, გაცვლითი ქორწინება, ლევირატი და სორორატი იშვიათად ხდებოდა. 
 
ტრადიციულ საჭმელს კარატაელები ძირითადად ფქვილის, ხორცისა და რძისაგან აკეთებდნენ. კარატაელები სარწმუნოებით მუსლიმი-სუნიტები არიან. შემორჩენილი იყო წვიმის და სეტყვის გამოწვევის, საქონლის ჭირის შეწყვეტის რიტუალები. ფართოდ იყო გავრცელებული საღამოს გასართობი თავყრილობები, მამაკაცთა მრავალდღიანი და მკაცრად რეგლამენტირებული კრებები. ხალხური პოეტური შემოქმედება ორენოვანი (კარატაული და ხუნძური) იყო. სახალხო მკურნალებს შეეძლოთ ავადმყოფობების დიაგნოსტირება და მკურნალობა, რთული ქირურგიული ოპერაციების გაკეთება. კარატაელ მკურნალებს დაღესტნის სხვა ხალხებიც იწვევდნენ. აქ შემორჩენილი იყო წარმართული რწმენა-წარმოდგენების გადმონაშთები, ბუნების, წინაპრების, ცხოველების კულტი.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ბუჩქნარის მემინდვრია

**ბუჩქნარის მემინდვრია** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი მღრღნელების რიგისა. გავრცელებულია ევროპაში, მცირე აზიაში, კავკასიაში. ბინადრობს ფოთლოვან და ნაწილობრივ შერეულ ტყეში, ბუჩქნარებში, მთაგორიან მდელოებზე. ვერტიკალურად ვრცელდება 2300 მ-მდე. ბუდეს იკეთებს სოროში, რომელსაც თვითონვე თხრის. შობს 3–4 ნაშიერს. წლის განმავლობაში მრავლდება 2–3-ჯერ. იკვებება მარცვლოვანი კულტურებით, ბალახით, თესლით, ბოლქვებით და ფესვებით. იძლევა რამდენიმე ქვესახეობას, რომელთაგან საქართველოში გავრცელებულია მცირეაზიური ბუჩქნარის მემინდვრია (*M. m. majori*), ბინადრობს ახალციხისა და ახალქალაქის ზეგნებზე, აჭარაში, აფხაზეთში, სვანეთში, რაჭაში, შიდა ქართლში; სურამული ბუჩქნარის მემინდვრია (*M. m. suramensis*), გვხვდება კავკასიონის ცენტრალურ ნაწილში, სურამთან, თრიალეთის ქედზე; დაღესტნური ბუჩქნარის მემინდვრია (*M. m. dagegtanicus*), გვხვდება თუშეთში, ხევსურეთში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუხი მემინდვრია
ხაიდაყელები

**ხაიდაყელები** — დაღესტნის იმ ეთნოსთა შორის არიან, რომლებიც საბჭოთა ხელისუფლებამ სხვა ეთნოსებს მიაკუთვნა. ხაიდაყელებს დარგუელებად წერდნენ. ხაიდაყელების თვითსახელწოდებაა ხაიდაყანტი, ხაიდაყან. რუსები მათ კაიტაგებს უწოდებენ. ისინი დაღესტნის ხაიდაყის რაიონის ძირძველი მკვიდრნი არიან.

## ისტორია
უნდა აღინიშნოს, რომ ძველი დროიდან ხაიდაყელთა ტრადიციული საქმიანობა მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა იყო, მთისწინეთსა და ბარში კი მებაღეობა და მევენახეობა წარმაოდგენდა მათ მთავარ საქმიანობას. მთაში მეცხოველეობიდან უპირატესობა მეცხვარეობას ჰქონდა მოპოვებული. 

ხაიდაყელებში დამხმარე დარგებიდან განვითარებული იყო ნადირობა. ხაიდაყელებში დეკემბრიდან მაისამდე მამაკაცების უმეტესობა დერბენტის რაიონში სარეწებზე გარესამუშაოზე მიდიოდა. 

XIX საუკუნის დასაწყისში ყუბაჩელ ოსტატებს საზღვარგარეთ გასაყიდად გაჰქონდათ ხაიდაყური ნაქარგი ბალიშები. 

ხაიდაყურ ნაქარგთა ორნამენტში ასახულია ზოროასტრიზმის, მუსლიმობის, ქრისტიანობის, იუდაიზმის და წარმართობის სიმბოლოები. ხაიდაყური ორნამენტის ბევრ ელემენტს ანალოგია აქვს ბიზანტიის, მონღოლების, ჩინელების, თურქების, კელტების ორნამენტულ ხელოვნებასთან. ზემო ხაიდაყის ნაგებობებიდან საბრძოლო და სათვალთვალო კოშკები და სოფლის ირგვლივ შემოვლებული კედლები შეიძლება დავასახელოთ.

ხაიდაყი პირველად IX საუკუნის არაბულ წყაროშია მოხსენიებული. არაბთა ლაშქრობებამდე ხაიდაყელებს საკუთარი მმართველები ჰყვადათ. აღსანიშნავია, რომ ხაიდაყის უკანასკნელი მმართველი, რომელიც სარწმუნოებით ქრისტიანი იყო, არაბებთან ბრძოლაში დაიღუპა. რაც შეეხება მაჰმადიანობას, ხაიდაყელებმა ის XIV საუკუნეში მიიღეს. 

ხაიდაყის რაიონში, ხაიდაყელთა გარდა, ცხოვრობენ აგრეთვე დარგუელები, ყუმუხები, მთის ებრაელები. ხაიდაყელები გეოგრაფიულად შუა დაღესტნის მთისწინეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ცხოვრობენ. ხაიდაყელების მეზობლები არიან ყუმუხები (ჩრდილოეთით), დარგუელები (დასავლეთით), თაბასარანელები (სამხრეთ-დასავლეთით). 

XIX საუკუნეში ხაიდაყელებში დასახლება ტერიტორიულ-გვაროვნული ხასიათის იყო. ყოველი აული სასოფლო თემს წარმოადგენდა, რომელშიც დიდი და პატარა ნათესაური ჯგუფები  თუხუმები (ჟინ სები) შედიოდა. საძოვარი, ტყე და წყალი საერთო სათემო საკუთრებაში იყო. 

ხაიდაყელებს სპეციალური საქორწილო და სამგლოვიარო ტანსაცმელი არ ჰქონდათ. გლოვის დროს ქალები სამკაულს იხსნიდნენ. XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში ოჯახის ძირითადი ფორმა პატარა ოჯახი იყო. ხაიდაყელები ერთმანეთს ეხმარებოდნენ სახლის მშენებლობისას, მინდვრის დამუშავების დროს, ქორწილში და სხვადასხვა საქმეებში. 

ხაიდაყელებშიქორწინება ენდოგამიური იყო  ის თუხუმისა და სოფლის შიგნით ხდებოდა.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ტინდიელები

**ტინდიელები** (тиндалы, идери, идарии, идарал) — ცენტრალური დაღესტნის ჩრდილოდასავლეთი ნაწილის მკვიდრი მოსახლეობაა . მათი თვითსახელწოდებაა იდერი. ისინი მიეუკთვნებიან დაღესტნის ხალხთა ხუნძურ-ანდიურ-ცეზური ჯგუფის ანდიურ ქვეჯგუფს. ტინდიელთა მეზობლები არიან ბაგულალები, ჭამალალები, ხვარშიელები, ხუნძები. 

## ისტორია
ტინდიელები ლაპარაკობენ ტინდიურ ენაზე, რომელიც ჩრდილოეთკავკასიურ ენათა ოჯახის ნახურ-დაღესტნური შტოს ხუნძურ-ანდიურ-ცეზური ჯგუფის ანდიურ ქვეჯგუფში შედის. ენას განსაკუთრებული დიალექტური დიფერენციაცია არ ახასიათებს. მხოლოდ ტინდიელთა კილო-თქმებზე შეიძლება ვილაპარაკოთ. მოსახლეობის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა იცის ხუნძური და რუსული ენები. 1995 წლის მონაცემებით, ტინდიელთა რაოდენობამ 10 ათასს მიაღწია. 1866 წელს 2515 ტინდიელი იყო აღრიცხული, 1886 წელს - 3262, 1916 წელს - 3864, 1926 წელს - 3812, 1939 წელს - 5800. ტინდიელთა რაოდენობასა და მათ კეთილდღეობაზე უარყოფითი გავლენა მოახდინა 1944 წელს იძულებითმა გადასახლებამ ჩაჩნეთში და 1957 წელს ბარის დაღესტანში უკან გადმოსახლებამ.

არქეოლოგიური მასალებით ძვ. წ.-ის ბოლო საუკუნეებსა და ადრე შუა საუკუნეებში ტინდიელთა წინაპრები ბინადარი მიწათმოქმედები და მესაქონლეები იყვნენ და სავაჭრო ურთიერთობები ჰქონდათ წინა აზიასა და სამხრეთ კავკასიასთან. როგორც სხვა ანდიელი ხალხები, ტინდიელებიც დიდოს ეთნოპოლიტიკურ გაერთიანებაში შედიოდნენ. XV საუკუნეში დიდო დაიშალა და მასში შემავალმა ტომებმა მთელი რიგი სასოფლო საზოგადოებები ჩამოაყალიბეს, რომელთაგანაც ერთ-ერთი ტინდიელებისა იყო.

ტინდიელთა მთავარი ტრადიციული საქმიანობა ტერასული ურწყავი მიწათმოქმედება (ქერი, ხორბალი, ფეტვი) და მესაქონლეობა იყო. მისდევდნენ აგრეთვე მონადირეობასა და მეფუტკრეობას. შინამრეწველობიდან იცოდნენ მაუდის წარმოება, ქსოვა, მჭედლობა, ტყავისა და ხის დამუშავება. შემოდგომა-ზამთრის პერიოდში მამაკაცების დიდი ნაწილი გარესამუშაოზე საქართველოში მიდიოდა (ძირითადად ზაქათალაში), დაღესტნის ზღვისპირეთში. მათ აქ ქირაობდნენ მეცხვარეებად, მწყემსებად, ქვის მთლელებად.  ტინდიელთა დასახლება შუა საუკუნეების დაღესტნის სხვა მხარეების ანალოგიური და რელიეფთან მაქსიმალურად შეთანწყობილი იყო. დასახლება სამოქალაქო და თავდასაცავი ნაგებობების ერთობლიობას წარმოადგენდა. ის ტერასული ტიპის იყო. თითოეული სოფელი რამდენიმე უბნად იყოფოდა, რომლის ცენტრში მეჩეთი იდგა; იქვე იყო სასაფლაო.

ტინდიელები მუსლიმი-სუნიტები არიან. შემორჩენილი აქვთ წარმართობის გადმონაშთებიც (წვიმისა და მზის გამოწვევის რიტუალები). დღემდე აღნიშნავენ პირველი ხნულის გავლებას. 

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

## სქოლიო
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
კოტე აფხაზის ქუჩა (თბილისი)

**კოტე (კონსტანტინე) აფხაზის ქუჩა** — ქუჩა კრწანისის რაიონში (კალა, ზემო უბნისა და ქვემო უბნის საზღვარი); თავისუფლების მოედნიდან ვახტანგ გორგასლის მოედნამდე. წარმოიქმნა შუა საუკუნეებში. „კოჯრის კარიდან ჩამოსული დიდი ქუჩა“ იმთავითვე ცნობილი იყო შუა ბაზრის სახელით. ეს სახელი შეერქვა იმიტომ, რომ იგი ქალაქის (კალის) ორ უბანს – ზემო და ქვემო უბანს შუა მდებარეობდა.

1841 წელს შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც სომხის ქუჩა და პავლე  ციციანოვის ქუჩა (ვერცხლის ქუჩასთან ერთად). თბილისის 1867 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც პავლე ციციანოვის ქუჩა (სომხის ბაზარი, ქურქისა და იარაღის რიგები), 1876  და შემდგომი წლების გეგმებზე — როგორც სომხის ბაზარი. XX საუკუნის 30-იან წლებში სარეწაო კოოპერაციის საბჭო („სარეწაო საბჭო“) გამო. 1938 — სილიბისტრო თოდრიას, 1944 —  კონსტანტინე ლესელიძის, 2006  კოტე აფხაზის სახელი ეწოდა.

ისტორიულად ეს იყო უძველესი საქარავნო გზის მონაკვეთი, რომელიც კოჯრის კართან იწყებოდა, დღევანდელი კოტე აფხაზის ქუჩია ხაზს გასდევდა და აკავშირებდა ქალაქის ცენტრს აბანოთუბანთან. შემდგომში იგი თანდათან იქცა ქალაქის ძირძველი ნაწილის — კალის სავაჭრო ცენტრად. კლაკნილი, ვიწრო, მაგრამ საკმაოდ გრძელი ქუჩის ორივე მხარე მჭიდროდ იყო განაშენიანებული სავაჭრო დუქნებით, სახელოსნოებით, საკულტო ნაგებობებით და, ფაქტობრივად, ქალაქის სავაწღო-სახელოსნო ცენტრს, თავისებურ ბირჟას წარმოადგენდა.

პირველი რეკონსტრუქცია ქუჩას 1924–1926 წლებში ჩაუტარდა (ინჟინერი გრიგოლ ქურდიანის პროექტი), მეორე — 1986–1988 (არქიტექტორთა ჯგუფი გიორგი   ბათიაშვილის ხელმძღვანელობით), რის შედეგადაც ქუჩა გადაიქცა მნიშვნელოვან სატრანსპორტო მაგისტრალად, რომელიც აერთებს ქალაქის ცენტრს მის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილთან და, ამავე დროს, რჩება კულტურულ-სავაჭრო ცენტრად.

ძველ, ისტორიულად ჩამოყალიბებულ გარემოში მრავალი თანამედროვე ნაგებობა აღიმართა, მოძველებულ ამორტიზებულ სახლებს კი ჩაუტარდა ძირეული რეკონსტრუქცია, რამაც მრავალსახა ქალაქისათვის დამახასიათებელი იერის ამ უძველეს ქუჩას თანამედროვე სახე მისცა. იგი ერთნაირად იზიდავს როგორც თბილისელებს, ასევე ქალაქის სტუმრებსაც.

ნაგებობათაგან აღსანიშნავია: უნივერმაღის შენობის კომპლექსი [XX საუკუნის  80-იან წლებში, არქიტექტორები:  გიორგი  ბათიაშვილი (ხელმძღვანელი), მ. ლეკვეიშვილი, დ. ჟღენტი, ი. ხელაია; გრან-პრი I საერთაშორისო არქიტექტორთა ბიენალეზე, თბილისი], რომლის ხუროთმოძღვრება „პოსტმოდერნისტული “ სტილის თავისებური ინტეპრეტაციაა; სტომატოლოგიური პოლიკლინიკა (1988; არქიტექტორი ნ. ქვათელაძე, გ. თაყაიშვილი), რომელიც ორიგინალური, ფორმით არაორდინარული შენობაა. კოტე აფხაზის ქუჩაზე არის თეკლეს ქარვასლა (ახლანდელი სასულიერო აკადემია და სემინარია; XIX საუკუნის შუა წლები), ნორაშენის ღვთისმშობლის და ჯვარის მამის ეკლესიები, სინაგოგა. ვერცხლის ქუჩის კუთხეში, სკვერში, დგას კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი (მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძე). აქვს 3 ჩიხი (თბილისის 1934 წლის გეგმაზე II ჩიხი დატანილია როგორც ქოშის ჩიხი).

## ლიტერატურა
ა
რუთულები

**რუთულები** — სამხრეთ დაღესტანში მდ. სამურის ზემო წელში ცხოვრობენ. ეთნონიმი რუთული, მათი ყველაზე დიდი და მთავარი სოფლის, რუთულის სახელწოდებიდან მომდინარეობს.

## ენა
რუთულური (მუხიდური) ენა დაღესტნური ჯგუფის ლეზგიურ ქვეჯგუფში შედის. რუთულური ენა უმწერლობო ენა იყო. რუთულური ანბანი მხოლოდ 1993 წელს შეიქმნა რუსული გრაფიკის საფუძველზე. ამავე წლიდან რუთულის რაიონში მცხოვრებ რუთულელ ბავშვებს სკოლებში მშობლიურ ენასაც ასწავლიან. რუთულები ორენოვანი არიან. ზოგიერთი მათგანი ორ ენაზე მეტს ფლობს. რუთულურ ენას აქვს შემდეგი დიალექტები: საკუთრივ რუთ ულური ( მუხადური ), შინაზური, მუხ რეკული, იხრეკული, ბორჩულ - ხინავური. რუთულური ენისათვის დამახასიათებელია ხმოვანთა (14) და თანხმოვანთა (38) რთული სისტემა. 

## სოფლის მეურნეობა
რუთულების ძირითადი სამეურნეო საქმიანობა მეცხოველეობა იყო (მსხვილფეხა რქოსანი საქონელი, მეცხვარეობა). ცხვარს ამთაბარებდნენ. საზამთრო საძოვრებს ისინი ლეზგებისაგან, ხუნძებისა და აზერბაიჯანელებისაგან ქირაობდნენ. შედარებით ნაკლებ მნიშვნელოვანი იყო მიწათმოქმედება. სახვნელი მიწები, სათიბებისა და საძოვრებისაგან განსხვავებით, რუთულელებს პირად საკუთრებაში ჰქონდათ. 

შინამრეწველობიდან და ხელოსნობიდან კერამიკული ჭურჭლის დამზადება, ტყავის ფეხსაცმლის კერვა, მატყლის ნაწარმის წარმოება (მაუდი, თექა, ნაბადი, ხალიჩა, წინდები, ნაქსოვი ფეხსაცმელი) იყო განვითარებული. კერამიკულ ნივთებს სამეთუნეო ჩარხის გარეშე აკეთებდნენ. იცოდნენ ქვის, სპილენძის, ვერცხლის დამუშავება. რუთულები ნუხის, ახტახის, ყა ზიყუმუხის ბაზრებში მეცხოველეობის პროდუქტების ნამეტს ყიდდნენ. სამაგიეროდ აქვე იძენდნენ პურს და ფაბრიკულ ნაწარმს. რუთულელთა სოფლები ძნელად მისადგომ ადგილებში იყო აშენებული; ისინი შემოზღუდული იყო თავდაცვითი კედლებით, სასიგნალო და თავდასაცავი კოშკებით. ყოველი სოფელი უბნებად იყოფოდა, რომლებშიც თოხუმები იყვნენ განსახლებულნი. მეჩეთი ყველა უბანში ჰქონდათ. 

## რელიგია
რუთულები სუნიტი მუსლიმები არიან. ეს რელიგია მათ შორის X-XI საუკუნეებში გავრცელდა. შემორჩენილი იყო წარმართული რწმენა-წარმოდგენებიც (წინაპართა თაყვანისცემა, მაგიური ქმედებები). როდესაც რუთულელს კრძალავდნენ, მას საფლავში წმინდანთა საფლავების თავზე აღმართული ნეგებობებიდან მოტანილ ქვას ატანდნენ. დღესასწაულებს შორის ყველაზე აღსანიშნავია კალენდარული წლისა და გაზაფხულის აღმნიშვნელი დღესასწაული ერ ი. ეს იყო საერთო-სასოფლო დღესასწაული, რომელიც თეატრალიზებული ნიღბიანი წარმოდგენით მთავრდებოდა. აღნიშნავდნენ მამაკაცთა გაერთიანებების სეზონის დამთავრებას.

ძირითადად გარიგებითი ქორწინება იცოდნენ. თუმცა იშვიათი არ იყო აკვანში დანიშვნა, მოტაცება, ლევირატი და სორორატი. შემორჩენილი იყო პატრიარქალური ურთიერთობები: ქალები ემორჩილებოდნენ მამაკაცებს, უმცროსები უფროსებს.

## ლიტერატურა
* როლანდ თოფჩიშვილი კავკასიის ხალხთა ეთნოლოგია, თბ.,2012

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სატენიკი

**სატენიკი** (), მეტსახელად **სატანა** () — ალანელი პრინცესა, რომელიც იყო სომხეთის დედოფალი, როგორც მეფე არტაშეს I-ის მეუღლე. მათი სასიყვარულო ისტორიის შესახებ სომეხი ისტორიკოსი მოვსეს ხორენაცი მოგვითხრობს თავის „სომხეთის ისტორიაში“. მოვსესი თავის ისტორიაში პირდაპირ ციტირებს სატენიკის სიტყვებს, რამაც ეს ნაწარმოები ხალხში უფრო პოპულარული გახადა და მის შესახებ ერთ-ერთ ყველაზე ავტორიტეტულ წყაროდაც იქცა. დღეისათვის დედოფალი სატენიკი საკმაოდ დიდი პოპულარობით სარგებლობს სომხებში. 

## ლიტერატურა 
* Movses Khorenatsi. History of Armenia, 5th Century (Հայոց Պատմություն, Ե Դար). Annotated translation and commentary by Stepan Malkhasyants. Gagik Sargsyan (ed.) Yerevan: Hayastan Publishing, 1997, 2.50, p. 165. ISBN 5-540-01192-9.
* Bournoutian, George A. (2006). A Concise History of the Armenian People: From Ancient Times to the Present. Costa Mesa, CA: Mazda, pp. 27-28. ISBN 1-56859-141-1.

კატეგორია:არტაშესიანთა დინასტია
კატეგორია:სომხეთის დედოფლები
ელენა კულჩიცკაია

**ელენა ლევის ასული კულჩიცკაია** (; დ. 15 სექტემბერი, 1877, ქ. ბერეჟანი, დღ. ტერნოპოლის ოლქი — გ. 8 მარტი, 1967, ლვოვი) — უკრაინელი საბჭოთა გრაფიკოსი და ფერმწერი, უკრაინის სსრ სახალხო მხატვარი (1956). სწავლობდა ლვოვის რ. ბრატკოვსკისა და ს. კაჩორა-ბატოვსკის სტუდიაში (1901–1903) და ვენის სამხატვრო-სამრეწველო სკოლაში (1903–1908). ასწავლიდა უკრაინის პოლიგრაფიულ ინსტიტუტში ქალაქ ლვოვში (1945–1951; 1948 წლიდან პროფესორი). თავის ნახატებში, აკვარელისა და გრაფიკულ ციკლებში, და აგრეთვე ილუსტრაციებში ელენა განზოგადოებულ, დეკორატიულობისკენ მისწრაფებულ ფორმებში გამოსახავდა გუცულშჩინის ბუნებისა და არქიტექტურის თავისებურებებს, მის გმირულ წარსულს და ხალხის თანამედროვე ცხოვრებას. მისი შემოქმედება დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების დარგში დამყარებულია უკრაინული სახალხო შემოქმედების ღრმად შესწავლაზე. მიღებული აქვს ტარას შევჩენკოს სახელობის უკრაინის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967, სიკვდილის შემდეგ). დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.

## თხზულებები 
* Народний одяг захiдних областей УРСР, Київ, 1969.

## ლიტერატურა 
* (*Вюник А. О.*), *О. Кульчицька*. (Альбом), Київ, 1969.
* Кульчицкая Елена Львовна // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.

კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:უკრაინის სსრ სახალხო მხატვრები
კატეგორია:ტარას შევჩენკოს სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:უკრაინელი მხატვრები
კატეგორია:საბჭოთა მხატვრები
კატეგორია:საბჭოთა გრაფიკოსები
კატეგორია:უკრაინელი გრაფიკოსები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები (ენციკლოპედია)

**ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები“** — ქართულ ენაზე შექმნილი ენციკლოპედია. გამოიცა 2008 წელს ქართული ენციკლოპედიის ირაკლი აბაშიძის სახელობის მთავარი სამეცნიერო რედაქციის მიერ. გამოცემაში დეტალურადაა ასახული თბილისის ქუჩების ადგილმდებარეობა, ისტორია, არქიტექტურული სახე და ღირსშესანიშნაობანი; მოცემულია ცნობები ტოპონიმთა და იმ პირთა შესახებ, ვისი სახელობისაც იყო და არის ესა თუ ის ქუჩა.

წიგნს თან ახლავს სახელშეცვლილი ობიექტების სია, 117 სქემატური რუკა თავისი საძიებლით, სადაც მითითებულია 2500-ზე მეტი ობიექტის კოორდინატი და 260-მდე ფოტოილუსტრაცია.

გამოცემის სრულყოფისათვის დამუშავდა სხვადასხვა წლებში შედგენილი კავკასიის კალენდრები (თანდართული თბილისის გეგმებით), ქუჩების ცნობარები, თბილისის ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში დაცული მასალა და საქართველოს პარლამენტისილია ჭავჭავაძის სახელობის ეროვნულ ბიბლიოთეკაში არსებული შესაბამისი  ლიტერატურა.

ენციკლოპედიის გამოცემა შესაძლებელი გახდა თბილისის მერიის თანადგომითა და მხადრაჭერით.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები“
* ენციკლოპედია „თბილისი. ქუჩები, გამზირები, მოედნები“ — ქართული ენციკლოპედია

კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიები
კატეგორია:ქართული ენციკლოპედიის გამოცემები
კოტე აფხაზის ქუჩა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კოტე აფხაზის ქუჩა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*კოტე აფხაზის ქუჩა — ქუჩა გორში
*კოტე აფხაზის ქუჩა — ქუჩა თბილისში.
ვადიმ სმირი

**ვადიმ ალიკსას ძე სმირი** () — აფხაზი პოლიტიკოსი.  2019 წლის აფხაზეთის ე. წ. საპრეზიდენტო არჩევნების დროს იყო პრეზიდენტობის კანდიდატ ალმას ჯაფუას პრემიერ-მინისტრობის კანდიდატი. პირველ ტურში ჯაფუამ 1755 (2,12%) მიიღო.
## რესურსები ინტერნეტში
* ინტერვიუ ვადიმ სმირთან

კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები
ვადიმ
მარინა დურუნდა

**მარინა დურუნდა** (; ; დ. 12 ივნისი, 1997, სევასტოპოლი, უკრაინა) — წარმოშობით უკრაინელი, კარიერა დასრულებული აზერბაიჯანელი რიტმული ტანმოვარჯიშე.

დურუნდამ პროფესიონალური კარიერა 2013 წელს დაიწყო და მალევე გახდა აზერბაიჯანული ტანვარჯიშის ლიდერი და სამგზის (2013-2015) ეროვნული ჩემპიონი. 2015 წლის ევროპის ჩემპიონატი (მინსკში) ბრინჯაოს მედლით, ხოლო ამავე წლის ევროპული თამაშები (ბაქოში) ვერცხლის მედლით დაასრულა. მარინა დურუნდა 2016 წლის რიოს ზაფხულის ოლიმპიადაზე აზერბაიჯანს წარმოადგენდა; ოლიმპიადა მე-9 ადგილით დაასრულა.

## კარიერა
### 2013
დურუნდამ რიტმულ ტანვარჯიშში ვარჯიში 2001 წელს, სევასტოპოლში ოთხი წლის ასაკში დაიწყო. 6 წლის ასაკში ის და მისი ოჯახი საცხოვრებლად კვიპროსში გადავიდა. 2012 წელს, 7 წლის დურუნდამ კვიპროსის ეროვნული ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა და ყველა სხვა ტურნირშიც გაიმარჯვა. კვიპროსის პასპორტის ვერმიღების შემდეგ, დურუნდა აზერბაიჯანის შემოთავაზებას დათანხმდა (შემოთავაზების თანახმად, აზერბაიჯანის ტანვარჯიშის ეროვნული გუნდების ფედერაცია მას აზერბაიჯანის ჩემპიონატში მონაწილეობას სთავაზობდა).

დურუნდას პროფესიონალური კარიერის დებიუტი 2013 წლის მის ვალენტინის თასზე (ტარტუში, ესტონეთში) შედგა. ტურნირში მან მესამე ადგილი დაიკავა და ბრინჯაოს მედალი დაისაკუთრა (პირველ-მეორე ადგილებზე უკრაინელი ჩემპიონი განა რიზატდინოვა და ვერცხლისმედალისტი მელიტინა სტანიოუტა გავიდა). 2013 წლის პესაროს მსოფლიო თასი მან მე-5 ადგილით დაასრულა. 2013 წლის სოფიას მსოფლიო თასი მე-6 ადგილით დახურა. 2013 წლის მინსკის მსოფლიო თასზე მან კვლავ მე-6 ადგილი დაიკავა. 2013 წლის ვენაში (ავსტრიაში) გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატზე დურუნდა და მისმა მეწყვილე, ლალა იუსიფოვა აზერბაიჯანის სახელით წარსდგნენ. მათ ჩემპიონატი მე-4 ადგილით დაასრულეს. მარინა დურუნდამ აზერბაიჯანის ეროვნული ჩემპიონობა პირველად 2013 წელს მოიპოვა. იგი აგრეთვე მონაწილეობა 2013 კიევში ჩატარებულ მსოფლიო ჩემპიონატში; ჩემპიონატი მე-5 ადგილით დაასრულა.

### 2017
მარინა დურუნდამ 2017 წლის სეზონის დასაწყისი ხელის ტრავმის გამო გამოტოვა. 2017 წლის მაისში, იგი ასპარეზობას დაუბრუნდა და ჯამში ხუთი მედალი მოიგო: მედლებს შორის იყო 2017 წლის ისლამის სოლიდარობის თამაშებზე მოპოვებული 3 ოქრო. იგი აგრეთვე ასპარეზობდა 2017 წლის ბუდაპეშტში გამართულ მსოფლიო ჩემპიონატში. ამავე წლის 6 ივნისს, ევროპული ტურნირის დაწყებამდე ექვსი დღით ადრე, დურუნდამ გამოაცხადა, რომ პროფესიონალურ რიტმულ ტანვარჯიშში კარიერა დაასრულა; მიზეზად მან წინა წელს მიღებული ხელის ტრავმა დაასახელა.

## პირადი ცხოვრება
დურუნდა 5 ენაზე საუბრობს. ესენია:რუსული, აზერბაიჯანული, ინგლისური, ფრანგული და ბერძნული.

## რესურსები ინტერნეტში
* Marina Durunda at the International Gymnastics Federation
* Durunda Azerbaijan Gymnastics Federation Profile 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 12 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1997
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრული ტანმოვარჯიშეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ალხას კვიცინია

**ალხას ალიკსას ძე კვიცინია** (, ; დ. 23 ივნისი, 1969, კუტოლი, აფხაზეთის ასსრ, საქართველოს სსრ) — აფხაზი პოლიტიკოსი. 2019 წლის აფხაზეთის ე. წ. საპრეზიდენტო არჩევნების დროს იყო პრეზიდენტობის კანდიდატი, პირველ ტურში მიიღო 18 955 ხმა (22,91%), მეორეში — 38 766 (46,17%) და მეორე ადგილი დაიკავა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ინტერვიუ ალხას კვიცინიასთან

კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:აფხაზი პოლიტიკოსები