Tatra T3

thumb|right|მეორე გამოშვებული Tatra  T3 - პრაღის # 6102 ვაგონი 
thumb|Tatra T3 პლზენში
thumb|სალონის წინა მხარე
right|thumb|პრაღის სამუზეუმო Tatra T3 #6102-ის სალონი
thumb|ბრნოს მოდერნიზებული Tatra T3M
thumb|მოდერნიზებული T3R.EV მისაბმელი ვაგონით VV60LF ბრნოში
**Tatra T3** — ჩეხური წარმოების, ცალმხრივი მიმართულების, ერთსექციური, ორურიკიანი ტრამვაის ვაგონი, რომელსაც კომპანია ČKD Tatra 1960–1989 წწ. აწარმოებდა. სულ აგებულია Tatra T3-ის 13 991 მოტორებიანი და 122 მისაბმელი ვაგონი, რომლებიც მთელ მსოფლიოშია მოდებული, განსაკუთრებით კი ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში და ყოფილი სსრკ-ს ქვეყნებში.
## კონსტრუქცია
Tatra T3-ს აქვს 1950–1960-იანი წლებისთვის მეტად დამახასიათებელი დიზაინი, მომრგვალებული, ნახევრადგადადენადი ფორმებით და ძარადან გამოწეული, მრგვალი ფარებით. ვაგონს გეგმაში აქვს ელიფსისებრი ფორმა და კონსოლები (3,8 მ სიგრძის) ბოლოებში შევიწროებულია, რათა მოსახვევებში შემხვედრი ვაგონები ერთმანეთს არ გაეხახუნონ. ვაგონის ბაზა 6,4 მ-ია, ხოლო მისი ურიკებისა, 1,9 მ. Tatra T3-ს იგივე ტევადობა აქვს, რაც Tatra T2-ს, მაგრამ მისი წარმოება ნაკლებ შრომატევადია. ორიგინალი Tatra T3-ის სალონი ასევე Tatra T2-ის სალონის მსგავსია და სკამების წყობა და თავად სკამებიც იდენტურია. Tatra T3-ებით ჩეხოსლოვაკიის ყველა ქალაქი მარაგდებოდა. ისინი განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა პრაღაში, სადაც საერთო ჯამში ამ მოდელის 1 000 ვაგონი ჩაიტანეს.

## საექსპლუატაციო თავისებურებები
Tatra T3 ავტომატური ტრამვაის ვაგონია, რაც იძლევა მისგან ორ–სამ ვაგონიანი ტრამვაის მატარებლების (ბმულების) შედგენის საშუალებას. ბმულების მართვა ხორციელდება პირველი ვაგონის კაბინიდან, ავტომატურ რეჟიმში. 1960–1974 წწ გამოშვებული Tatra T3-ებისგან ადგენენ ორვაგონიან ბმულებს, ხოლო 1975 წლიდან გამოშვებული Tatra T3-ებისგან შესაძლებელია სამვაგონიანი მატარებლების შედგენა.
Tatra T3-ის ეული ვაგონი თავისუფლად მოძრაობს 15 მეტრიანი რადიუსის მოსახვევებზე. ორ და სამვაგონიანი შემადგენლობების მინიმალური მოხვევის რადიუსი 18 მეტრია, ხოლო მიმდევრობით, სხვადასხვა მიმართულების მოსახვევების არსებობის შემთხვევაში მოსახვევის რადიუსი უნდა იყოს არა ნაკლებ 30 მეტრისა, წინააღმდეგ შემთხვევაში მოსახვევებს შორის უნდა იყოს სწორი მონაკვეთი, არა ნაკლებ 7 მეტრის სიგრძისა.
## ადაპტირებული ტიპები
სხვადასხვა ქვეყნის ტრამვაის სისტემების განსხვავებულმა საექსპლუატაციო თავისებურებებმა და განსხვავებულმა კლიმატურმა პირობებმა განაპირობა Tatra T3-ის ვარიაციების შექმნა კონკრეტული ქვეყნებისათვის.
ესენია:
*Tatra T3SU_(SU,_Soviet Union) სსრკ-ისთვის,
*Tatra T3SUCS_(SUCS,_Soviet Union, CS,_Czechoslovakia),_ Tatra T3SU-ს განახლებული ვარიანტი ჩეხოსლოვაკიისათვის,
*Tatra T3D_(D,_Deutschland, DDR), აღმოსავლეთ გერმანიისათვის,_ გდრ-ისთვის.
*Tatra T3YU_(YU,_Yugoslavia) იუგოსლავიისთვის,
*Tatra T3R_(R,_Romania) რუმინეთისთვის.
### T3SU
განკუთვნილია სსრკ-ს ტრამვაის სისტემებისთვის. პიტველად გამოშვებულ Tatra T3SU-ებს მხოლოდ 2 კარი ჰქონდათ (წინ და უკან), ხოლო შუათანა კარის ადგილზე ფანჯარა იყო ჩასმული და სკამები ჩამატებული. ეს ვაგონები ადაპტირებულია მკაცრ კლიმატურ პირობებზე. სულ აგებულია Tatra T3SU ტიპის 11 368 ვაგონი. ასეთი ვაგონი პირველად 1963 წელს მოსკოვში ჩაიტანეს, ხოლო შემდგომ სსრკ-ს 33 ქალაქში. 
### T3SUCS
ორიგინალი Tatra T3-ის წარმოება 1976 წელს შეწყდა და ამავე წელს დაიწყო მისი ახალი მოდიფიკაციის, Tatra T3SUCS-ის ვაგონების წარმოება. იგი Tatra T3SU-ს მოდიფიკაციაა და განკუთვნილია ჩეხეთისა და სლოვაკეთის ტრამვაის სისტემებისათვის. ამ ვაგონს აქვს სამი კარი და ორიგინალი  Tatra T3-ისგან მცირედი დეტალებით განსხვავდება.
### T3SU ევოლუცია
Tatra T3SU-ს ინტერიერსა და ექსტერიერში დროთა განმავლობაში შედიოდა ცვლილებები და ამიტომ სხვადასხვა დროს გამოშვებულ Tatra T3SU-ებს შორის განსხვავება იგრძნობა.
ექსტერიერის დეტალები:
*ვიწრო ფანჯრები გაქრა 1966 წლიდან,
*სვლა-გეზის მაჩვენებელი ვიწრო სარკმელი გაქრა 1969 წლისთვის.
*მარშრუტის ნომრის განათება „შუბლზე“ დაიწყეს 1980-იან წლებში.
*მოხვევის ოვალური ფორმის ციმციმა (ვაგონის წინა ნაწილში) 1985 წლისთვის მართკუთხამ ჩაანაცვლა.
ინტერიერის ცვლილებები:
*დივანისებრი სკამები გამოიყენებოდა 1960-იანი წლების დასაწყისიდან 1970-იანი წლების დასაწყისამდე.
*უნიტაზისებრი სკამები, 1970-იანი წლების დასაწყისიდან, 1980-იანი წლების შუამდე.
*კრემისფერი სალონი, 1977–1978 წლებიდან.

### T3D
Tatra T3D პირველი სამი ვაგონი 1964–1965 წწ აიგო და დრეზდენს გადაეცა. ეს ვაგონები თავისი გაბარიტების გამო (2,5 მ) ყველა მარშრუტზე ვერ დადიოდა. ისინი მოძრაობდნენ ეულად და ბმულებად (მოტორიანი+მოტორიანი, მოტორიანი+მოტორიანი+მოტორიანი, მოტორიანი+მისაბმელი). დაბალი ძაბვის გამო ვაგონების სიჩქარე 55 კმ/სთ-ს არ აღემატებოდა.
მისაბმელი ვაგონები მხოლოდ გერმანიისა და იუგოსლავიის ქსელებში გამოიყენებოდა. მისაბმელი ვაგონის, B3D ძარა T3D-ს მსგავსია. დღეისათვის ასეთი ვაგონები მხოლოდ ხემნიცშია ექსპლუატაციაში.
### T3YU
Tatra T3YU შეიქმნა 1967 წელს, იუგოსლავიისათვის და მას აქვს სტანდარტული Tatra T3-ისგან განსხვავებული პანტოგრაფი და ბორბლები.
### T3R
Tatra T3R შეიქმნა 1967 წელს, რუმინეთისათვის და პირველი ასეთი ვაგონები გადაეცა გალაცის. მათ აქვთ კლასიკური Tatra T3-ისგან განსხვავებული ელექტროაღჭურვილობა, რომელიც მუშაობს 750 ვოლტზე.
## რეკონსტრუქცია–მოდერნიზაციის ვარიანტები
*Tatra T3M – ტირისტორული ამძრავები TV1 
*Tatra T3G – ამძრავი TV8 GTO ტირისტორით  
*Tatra T3R – ამძრავი TV8 GTO ტირისტორით 
*Tatra T3M.3 (იგივე Tatra T3T), Tatra T3M.4 – ამძრავი TV14 IGBT ტრანზისტორებით 
*Škoda 01T (იგივე Tatra T3M.0) – შკოდას ძრავებით და IGBT ტრანზისტორებით 
*Škoda 02T (იგივე Tatra T3M.04) – შკოდას ძრავებით და IGBT ტრანზისტორებით 
*Tatra T3R.E – TV Europulse–ს ასინქრონული ამძრავები 
*Tatra T3R.P (též Tatra T3P) – ამძრავი TV Progress 
*Tatra K3R-NT (იგივე Tatra K3R.NT) – ამძრავი TV Progress, შესახსრული, სამსექციური ვაგონი, რომელიც მიღებულია ორი Tatra T3-ის შეერთებით და შუაში დაბალიატაკიანი სექციის ჩამატებით.
*Tatra T3S – ამძრავი TV14 IGBT ტრანზისტორებით და განახლებული დიზაინი.
*Tatra T3Mod – ასინქრონული ამძრავები EVPÚ Nová Dubnica 
*Tatra T3AS – ასინქრონული ამძრავები EVPÚ Nová Dubnica, განახლებული დიზაინი 
*Tatra KT3 – ამძრავი TV Progress, განახლებული დიზაინი, შესახსრული, სამსექციური ვაგონი, რომელიც მიღებულია ორი Tatra T3-ის შეერთებით და შუაში დაბალიატაკიანი სექციის ჩამატებით.
*Tatra T3M.2-DVC – ტირისტორული ამძრავები TV1 
*Tatra T3R.EV – ასინქრონული ამძრავები TV Europulse 
*Tatra T3R.PV – ამძრავი TV Progress
*Tatra T3R.PLF (იგივე Tatra T3R.PVN) – ამძრავი TV Progress, ვაგონის შუა ნაწილი დაბალიატაკიანია. 
*Tatra T3R.SLF – ამძრავი Ganz-Škoda, ვაგონის შუა ნაწილი დაბალიატაკიანია.
## ტექნიკური მონაცემები
*სიგრძე (ქუროების გარეშე): 14 მ 
*სიგანე: 2,5 მ 
*სიმაღლე: 3,05 მ 
*ცარიელი ვაგონის წონა: 16 ტ 
*ადგილების საერთო რაოდენობა: 100 / 95 (T3SU-ს შემთხვევაში)
*დასაჯდომი ადგილები: 23 / 36 (T3SU) 
*დასადგომი ადგილები: 87 / 59 (T3SU) 
*მოტორების სიმძლავრე: 4 x 40 kW 
*მაქს. რეკომენდებული სიჩქარე: 65 კმ/სთ
## გაყიდვები
### ბოსნია და ჰერცეგოვინა 
### ჩეხეთი 
### ხორვატია 
### ლატვია 
### გერმანია 
### რუმინეთი 
### რუსეთი 
### სლოვაკეთი 
### უკრაინა 
### უზბეკეთი 
## ლიტერატურა 
* MARA, Robert. Tatra T3 1960–2000. 40 let tramvají Tatra T3. Praha : K-Report Pavel Malkus, 2001. 136 s. ISBN 80-903012-0-7.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სერია „ტრამვაიები“ ტელეგადაცემა *რეტრო*, ceskatelevize.cz 

კატეგორია:ჩეხური ტრამვაის ვაგონები