open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მფრინავი ხვლიკები

**მფრინავი ხვლიკები**, *პტეროზავრები* () — ნამარხი ქვეწარმავლების ზერიგი. ქალაზე ნაკერები თითქმის არ ემჩნეოდათ. ჰქონდათ საფეთქლის 2 ფოსო, სკლეროტულ რკალიანი დიდი თვალბუდეები, უკან გადანაცვლებული ნესტოები. გეოლოგიურად გვიანდელ ფორმებში კბილები რედუცირებულია, ყბები ნისკარტადაა გადაქცეული. წინა კიდურებსა და სხეულზე გადაჭიმული იყო კანოვანი აპკი — ფრთა. ჰქონდათ გრძელი კისერი, სუსტად განვითარებული უკანა კიდურები, რედუცირებული მენჯის სარტყელი. უძველეს ფორმებს გრძელი კუდი ჰქონდათ, უფრო გვიანდელებს — მოკლე. ჩონჩხის ზოგიერთი ძვალი ფრინველების მსგავსად ღრუ იყო, თავის ტვინი — დიდი მოცულობისა, კარგად განვითარებული მხედველობის და თითქმის მთლად გამქრალი ყნოსვის წილებით. გიგანტური მფრინავი ხვლიკების ფრთების შლილი 7 მ აღწევდა. 

ცხოვრობდნენ ზღვისა და წყალსატევის სანაპიროებზე. იკვებებოდნენ თევზით, ტანად მომცრონი — მწერებით. ცნობილი არიან ძირითადად ჩრდილოეთი ამერიკისა და დასავლეთ ევროპის მეზოზოური ნალექებიდან. ნაყოვნია აგრეთვე სამხრეთ ყაზახეთსა და ვოლგისპირეთში.

## ლიტერატურა 
* *გ. მჭედლიძე,* ქსე, ტ. 7, გვ. 235, თბ., 1984
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Pterosaur.net 
* The Pterosaur Database
* Mark Witton's Pterosaur Art
* Comments on the phylogeny of the pterodactyloidea
კატეგორია:ქვეწარმავლები
კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები
რუსთაველი (თბილისის მეტრო)

**რუსთაველი** (ყოფილი **რუსთაველის მოედანი**) — თბილისის მეტროპოლიტენის პირველი ხაზის ერთ-ერთი სადგური, რომელიც მარჯანიშვილის და თავისუფლების მოედნის სადგურებს შორის მდებარეობს. გაიხსნა 1966 წელის 11 იანვარს. არქიტექტორები ლ. ჯანელიმე (ქვედა სადგური), ო. კალანდარიშვილი და ი. ცხომელიძე (ვესტიბიული).

მიწისზედა ვესტიბიული ცილინდრული ფორმის ნაგებობაა. შესასვლელის თავზე მოთავსებულია ფრიზი შოთა რუსთაველისა და „ვეფხისტყაოსნის“ თემაზე (მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი). ქვედა სადგურში კამარა ეყრდნობა წითელი მარმარილოთი მოპირკეთებულ, ზემოთ გაფართოებულ მასიურ კოლონებს. მოსაცდელი დარბაზი ვეფხისა და მოყმის რელიეფური გამოსახულებითაა შემკული. „რუსთაველი“ თბილისის მეტროს სხვა დანარჩენი სადგურებისგან ყველაზე გრძელი ესკალატორით გამოირჩევა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* მეტროსადგური „რუსთაველი“ თბილისის ოფიციალური საიტის გზამკლვევში 

## სქოლიო 
კატეგორია:ახმეტელი-ვარკეთილის ხაზი
იქს-ადამიანები (ფილმი)

**იქს-ადამიანები** () — 2000 წლის ფანტასტიკა, რომელიც Marvel Comics-ის სუპერგმირებზეა დაფუძნებული. რეჟისორი ბრაიან სინგერია, მონაწილეობენ კინოვარსკვლავები: ჰალი ბერი, ჰიუ ჯეკმენი, პატრიკ სტუარტი, იენ მაკ-კელენი, ანა პაქუინი და სხვები. ფილმში გაშუქებულია ჩარლზ ქსავიეს იქს-ადამიანებსა და მაგნეტოს ბოროტი მუტანტების საძმოს შორის არსებული ბრძოლა, სამურავისა და როუგის მონაწილეობით. მაგნეტოს განზრახული აქვს გაეროს სამიტის ჟამს მუტანტებად გარდაქმნას მსოფლიოს ლიდერები იმ იარაღის მეშვეობით, რომელიც მუტანტების საკეთილდღეოდაა შექმნილი. ქსავიე კი აცნობიერებს, რომ იძულებითი მუტაცია მხოლოდ მომაკვდინებელი იქნება მათთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 
* *X-Men* — Marvel.com-ზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:იქს-ადამიანები (ფილმების სერია)
კატეგორია:2000 წლის ფილმები
ჭუბურხინჯი

**ჭუბურხინჯი** ( და ; 1952 წლამდე — *წალამუხი*) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ჭუბურხინჯი, ზენი, პირველი აკვაღა, მეორე აკვაღა, ჭყონხუმლა). მდებარეობს მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს, სათანჯოს მთის კალთაზე, ზღვის დონიდან — 150 მეტრზე. დაშორებულია გალიდან 7 კმ-ით. 

## ეტიმოლოგია 
სოფლის სახელწოდება ჭუბურხინჯი მეგრული წარმოშობისაა (*ჭუბური*-წაბლი და *ხინჯი*-ხიდი) და „წაბლის ხიდს“ ნიშნავს.

## დემოგრაფია 
## ხუროთმოძღვრების ძეგლები
სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების 2 ეკლესია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მფრინავი თევზისებრნი

**მფრინავი თევზისებრნი** () — თევზების ოჯახი სარღანისნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 45 სმ აღწევს. აქვთ ძალიან გრძელი და ფართო მკერდის ფარფლები, რომელთა საშუალებითაც შეუძლიათ წყლის ზედაპირიდან 10 მ-მდე აფრენა და 100 მ-ზე გადაფრენა. ეს ფარფლები წონასწორობის ფუნქციასაც ასრულებენ. წყალში მოძრაობის ორგანოა კუდის ფარფლი, რომლის ქვედა ლაპოტი ზედაზე გრძელია. 

ოჯახში 6 გვარის 60 სახეობაა. ბინადრობენ უმთავრესად ატლანტის, ინდოეთის და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ და სუბტროპიკულ წყლებში. პეტრე დიდის ყურეში, სადაც ზაფხულში ზოგჯერ გვხვდება იაპონური მფრინავი თევზისებრნი (Cheilopogon heterurus) და ჩვეულებრივი გრძელფარფლა (Exocoetus volitans). იკვებებიან წვრილი პლანქტონური ორგანიზმებით. მცირე სამეურნეო მნიშვნელობა აქვთ. ძირითადად იაპონიაში იჭერენ.

2008 წლის მაისში იაპონურმა ტელევიზია (NHK)-მ გადაიღო დოკუმენთური ფილმი მფრინავ თევზისებრებზე კუნძულ იაკუშიმასთან ახლოს. ამ სახეობის თევზმა იფრინა 45  წამი წინა რეკორდი კი შეადგენდა 42 წამს. ამ თევზთა ზოგიერთ სახეობას კილომეტრიც გადაუფრენია. ამ თევზებს შეუძლიათ გადაიფრინონ 400 მეტრზე მეტიც. ფრენის სიჩქარე შეიძლება აღემატებოდეს 70კმ/სთ-ს..

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სხივფარფლიანი თევზები
ჭაუხი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჭაუხი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ჭაუხი — მთა ხევის კავკასიონის მთავარ ქედზე
* ჭაუხი — უღელტეხილი ხევის კავკასიონის მთავარ ქედზე
* ჭაუხი — მყინვარი ჭაუხის ქედზე
იქს-ადამიანები: უკანასკნელი ბრძოლა

**იქს-ადამიანები: უკანასკნელი ბრძოლა** () (აგრეთვე ცნობილი როგორც ***იქს-ადამიანები 3*** ან ***X3***) — 2006 წლის ამერიკული ფილმი, რომელიც მესამეა Marvel Comics-ის იქს-ადამიანების ფილმების სერიიდან. გადაღებულია რეჟისორ ბრეტ რეტნერის მიერ. ფილმის დისტრიბუტორი კომპანიააა 20th Century Fox. ფილმში მთავარ როლებს ინაწილებენ ჰიუ ჯეკმენი, ჰალი ბერი, პატრიკ სტუარტი, იენ მაკ-კელენი, ანა პაქუინი, ფემკი ჯენსენი და სხვები. სიუჟეტი ვითარდება ე.წ. „მუტანტების წამლის“ გარშემო, რომელიც სერიოზულ დაპირისპირებას იწვევს მუტანტებსა და ადამიანებს შორის, რომლის დროსაც ფენიქსის ძალა  გამოვლინდება ჯინ გრეის სხეულში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*.
*.
*.
*.
*.
**იქს-ადამიანები* Marvel.com-ზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:იქს-ადამიანები (ფილმების სერია)
კატეგორია:2006 წლის ფილმები
ერედვი

**ერედვი** — სოფელი საქართველოში ერედვის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

ერედვი მდებარეობს მდ. პატარა ლიახვის მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1010 მ-ზე, ქალაქ ცხინვალის აღმოსავლეთით, 5 კმ-ში.

## ისტორია 
მინი|ერედვის წმინდა გიორგის სახელობის ბაზილიკა
ერედვი წერილობით წყაროებში ცნობილია XIV საუკუნიდან. ის იხსენიება XIV-XVIII საუკუნეების ისტორიულ საბუთებში, ვახუშტი ბაგრატიონის, იოანე ბაგრატიონის და იოჰან გიულდენშტედტის თხზულებებში. ვახუშტის მიხედვით: „ქრცხილოვანის აღმოსავლით, პატარა ლიახვისკენ, არს ერედვის ციხე და ეკლესია მას შინა წმიდის გიორგისა სასწაულიანი“.  

XIV-XVIII საუკუნეებში ერედვი მცხეთის საკათოლიკოსო მამულების სიაშია. აქ მამულები ჰქონდათ თავად ფავლენიშვილებსაც. ქართლის აჯანყების (1742-1745) დროს ერედვის ციხიდან ებრძოდა თეიმურაზ II გივი ამილახვარს. 1801-1922 წლებში შედიოდა გორის მაზრაში. 1918 წლის მარტში სოფელში მოხდა შეტაკება ბოლშევიკების მეთაურობით ამბოხებულ ოსებთან. 

1922 წელს, სოფლის მოსახლეობის პროტესტის მიუხედავად, ერედვი სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქს შეუერთეს. 1989 წლისთვის ის ცხინვალის რაიონის ბერულის სოფსაბჭოში შედიოდა. სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გაუქმების (1990) შემდეგ სოფელი შედიოდა გორის რაიონში, 2006 წლიდან კი ერედვის მუნიციპალიტეტი ცალკე გამოიყო დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის სახით. 

1990-იანი წლების ქართულ-ოსურმა კონფლიქტმა ერედვი მნიშვნელოვნად დააზარალა. 1991-1992 წლებში და, მოგვიანებით, 2004 წლის ივლის-აგვისტოში სოფელსა და მის შემოგარენში მოხდა არაერთი შეიარაღებული ინციდენტი, რასაც თან სდევდა მსხვერპლი და ნგრევა. 1990-იან წლებში სოფლის მოსახლეობის ოსური ნაწილი იძულებული გახდა ერედვი დაეტოვებინა. მომდევნო წლებში ერედვი წარმოადგენდა საქართველოს ცენტრალური ხელისუფლების მთავარ დასაყრდენს პატარა ლიახვის ხეობაში. სოფელში (ნიქოზთან და აჩაბეთთან ერთად) განთავსებული იყო ქართული სამშვიდობო ბატალიონის ერთ-ერთი პოსტი.  

რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის ომის პერიოდში, 2008 წლის 1 აგვისტოდან ერედვი კვლავ გახდა ცხინვალიდან თავდასხმების სამიზნე. 8 აგვისტოდან რუსეთის ჯარებმა სოფელზე ინტენსიური საჰაერო და სახმელეთო იერიში მიიტანეს, 11 აგვისტოს კი მოახდინეს მისი ოკუპაცია. ერედვი მთლიანად დატოვა ადგილობრივმა მოსახლეობამ. ომის აქტიური ფაზის მომდევნო პერიოდში, რუსეთის ოკუპაციის პირობებში, ერედვი მთლიანად გაძარცვეს და გადაწვეს ოსმა სეპარატისტებმა, ნასოფლარს კი ოსური სახელი ერედი () უწოდეს. 

## კულტურული მემკვიდრეობა 
ერედვი არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. სოფლის ცენტრში დგას ბურჯებით გამაგრებული კოშკებიანი ციხე, რომლის გალავნის შიგნით ორი ეკლესიაა: წმინდა გიორგის სამეკლესიანი ბაზილიკა (წარწერით დათარიღებული 906 წლით) და ახლოსვე პატარა დარბაზული ეკლესია. ერედვსა და ბერულას შორის, გორაკზე, დგას ძლიერ დაზიანებული სამეკლესიანი ბაზილიკა, რომელიც ცნობილია „ბერის საყდრის“ სახელით. თარიღდება X ს-ით. სოფლის განაპირას, „ბერის საყრის“ მახლობლად დგას წმინდა ელიას დარბაზული ეკლესია. თარიღდება XIV ს-ით.
## დემოგრაფია 
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭაუხის მყინვარი

**ჭაუხის მყინვარი** — კარული ტიპის მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, ჭაუხის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადის — ჯუთისწლის სათავეში. სიგრძე 1,3 კმ, ფართობი 0,5 კმ². ჭაუხის მყინვარი იკვებება მწვერვალ ჭაუხის კალთებიდან ჩამონადენი მყინვარული ნაკადებით. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე ჭაუხისწყალი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მყინვარები
ჭაუხი

**ჭაუხი** — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგისა და დუშეთის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ხევის კავკასიონზე, მდინარე გუდამაყრის არაგვის მარცხენა მდგენელის — ბაკურხევის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3688 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აქვს კლდოვანი, შიშველი ციცაბო კალთები. ამას გარდა, აღმოსავლეთ კავკასიონზე აღმართულია მთები: ჩრდილოეთის ჭაუხი (3842,5 მ), აღმოსავლეთის ჭაუხი (3644 მ) და დასავლეთის ჭაუხი (3496 მ).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ჭაუხის უღელტეხილი

**ჭაუხის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3338 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. აკავშირებს მდინარე თერგის მარჯვენა შენაკადის ჯუთისწლისა და მდინარე როშკისწყლის მარჯვენა შენაკადის აბუდელაურის ხეობებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:კავკასიონის უღელტეხილები
ჭიუხი

[thumb|ჭიუხი [ტატრას მთები|ტატრას მთებში (აღმ. ევროპა)]]
**ჭიუხი** — სწორხაზოვნად გადაჭიმული მაღლობი, რომელსაც მომრგვალებული, გუმბათისებრი ზედაპირი აქვს. ჩვეულებრივ წარმოადგენს ძლიერ დანგრეული და შემდეგ რამდენადმე აზევებული ქედების ნარჩენებს. კავკასიონის ჭიუხები კრისტალურ ქანებში გამომუშავებული დაკბილული კლდოვანი მთებია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გეომორფოლოგია
მფერხავი

**მფერხავი** — მომლოცველ-მოცეკვავე გურიაში, მეფეხური ან მეფერხე  — იმერეთში, მეკვლე — ხევსურეთში. ტერმინის წარმოშობა დაკავშირებულია საახალწლო რიტუალურ წეს-ჩვეულებასთან. ფერხავობის დღეს (ახალი წლის მეორე დღე) ოჯახში მისალოცად მივიდოდა უცხო კაცი და ოჯახის ყელა წევრს ეცეკვებოდა. ხალხის რწმენით, როგორი ფეხისაც იყო მფერხავი, ისეთი წელიწადი დაუდგებოდა ამ ოჯახს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
ჭაბურთა

**ჭაბურთა** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილის მუნიციპალიტეტის ნახუნავოს თემში (სოფლები: ნახუნავო, წინაკვერკვე, ჭაბურთა). მდებარეობს მდინარე აბაშის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 240 მ, მარტვილიდან 2 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 207 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თამარ ჭაბუკიანი

**თამარ ჭაბუკიანი** (დ. 5 ივლისი 1907, თბილისი — გ. 3 იანვარი 1978, იქვე) — ქართველი ბალერინა, საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1950). ვახტანგ ჭაბუკიანის და. 1923 წელს დაამთავრა პერინის საბალეტო სტუდია, 1930 წელს — ლენინგრადის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი. 1936–1961  წლებში  იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი–მოცეკვავე. ასრულებდა სოლო ცეკვებს ქართულ, რუსულ და დას. ევრ. ოპერებსა და ბალეტებში: ოსური ცეკვა (ანდრია ბალანჩივაძის „მთების გული“) მირზაია, ქართული და ალალმე (ზაქარია ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერი“, დავით თორაძის „გორდა“, შალვა მშველიძის „ამბავი ტარიელისა“) და სხვ. 

## ჯილდოები და აღიარება
* 1946 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
* 1950 — საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები
კატეგორია:დაბადებული  5 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
ჭაბუკმთა

**ჭაბუკმთა**, *დარყის ჭაბუკმთის ძეგლები* — ნასოფლარი მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ დარყაში.

შუა საუკუნეებში ჭაბუკმთა დიდი დაბა ყოფილა, რასაც ადასტურებს მის ტერიტორიაზე შემონახული 3 დარბაზული ეკლესია. მათგან ძლიერ დაზიანებულია „ბერეკლესია“, შედარებით უკეთ შემონახულია წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია (ვარაუდით VIII-IX სს.). იგი ნაგებია კარგად გათლილი ადგილობრივი ქვით. სამხრეთის სარკმლის თავზე გამოსახულია მამაკაცის 2 ფიგურა. ერთს ეკლესიის მოდელი უჭირავს ხელში, მეორეს — ჯვარი. „საღმრთო საყდარი“ ერთიანად დანგრეულია, მაგრამ მის ტერიტორიაზე გადარჩენილია მოჩუქურთმებული სვეტები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:იმერეთის მხარის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭაბუკიანი

**ჭაბუკიანი** — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში, აფენის თემში. მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, ზღვის დონიდან 240 მეტრი, ლაგოდეხიდან 25 კილომეტრი, გურჯაანიდან 20 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 541 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ანანაური

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტყვიავი

**ტყვიავი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: მარანა, ფლავი, ფლავისმანი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე პატარა ლიახვის მარცხენა მხარეს. გორი-ცხინვალის საავტომობილო გზაზე. ზღვის დონიდან 770 მეტრი, გორიდან 20 კილომეტრი. 1921 წლისთვის ტყვიავი იყო გორის მაზრაში არსებული რაიონის ცენტრი, რომელშიც რამდენიმე თემი ერთიანდებოდა.

## ისტორია
1903 წლის 12 მაისს სოფელში გლეხებმა განიხილეს ქუთაისის გუბერნიის გლეხთა რევოლუციური მოძრაობის საკითხი. გადაწყვიტეს უარი ეთქვათ მამასახლისის მიერ დაწესებული გადასახადის გადახდაზე. 

1905 წლის 16 დეკემბერს რევოლუციონერების ჯგუფმა განაიარაღა სოფლის პოლიციის ზედამხედველთა საგუშაგო. ტყვიავის მოსახლეობამ არ აცნობა ხელისუფლებას მოსალოდნელი თავდასხმის შესახებ. ამის გამო ტყვიავის მაზრის მოსახლეობა მთავრობამ 500 მანეთით დააჯარიმა. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 2413 ადამიანი.

## ცნობილი პიროვნებები 
ტყვიავში დაიბადნენ:
* ზაქარია კეცხოველი — სოფლის მეურნეობის მუშაკი, საქართველოს სსრ მინისტრთა საბჭოს თავმჯდომარე;
* ნიკო კეცხოველი — ბოტანიკოსი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე;
* ქართლოს მარადაშვილი — მსახიობი;
* ზურაბ ჩიხლაძე — ინჟინერი;
* მარიამ ჩიხლაძე — სოფლის მეურნეობის მუშაკი, სოციალისტური შრომის გმირი.

წარმოშობით ტყვიავიდან არის საქართველოს თავდაცვის მინისტრი (2004–2006) ირაკლი ოქრუაშვილი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ტყვიავის გორასამარხები
*ტყვიავის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ტყვიავის წმინდა გიორგის ეკლესია
*ხარის გორა
*ლადო კეცხოველის სახლ-მუზეუმი
*ტყვიავის არალეგალური სტამბა

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იქს-ადამიანები 2

**იქს-ადამიანები 2** (აგრეთვე ცნობილი როგორც ***X2: გაერთიანებული იქს-ადამიანები*** ან ***X2***) — 2003 წლის ამერიკული სუპერგმირული ფილმი, დაფუძნებული Marvel Comics-ის გამოგონილ პერსონაჟებზე, იქს-ადამიანებზე. ფილმი წარმოადგენს მისი პირველი ნაწილის სექველს, რომელშიც მთავარ როლებს ინაწილებენ ჰიუ ჯეკმენი, ჰალი ბერი, პატრიკ სტუარტი, იენ მაკ-კელენი, ანა პაქუინი, ფემკი ჯენსენი, ჯეიმზ მარსდენი და სხვები. სიუჟეტი ვითარდება იქს-ადამიანებისა და მათი მტრების, მუტანტების საძმოს გარშემო. გენოციდური პოლკოვნიკი უილიამ სტრაიკერი (ბრაიან კოქსი მის როლში) წარუძღვება სამხედროებს პროფესორი იქსის სკოლისკენ და ცდილობს შექმნას პროფესორის კუთვნილი კომპიუტერ ცერებროს საკუთარი ვერსია, რათა პლანეტაზე ყველა მუტანტი გაანადგუროს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:იქს-ადამიანები (ფილმების სერია)
კატეგორია:2003 წლის ფილმები
ვანათი (ერედვის მუნიციპალიტეტი)

**ვანათი** — სოფელი საქართველოში, ერედვის მუნიციპალიტეტში, ვანათის ტერიტორიული ორგანოს ცენტრი (ვანათი, საცხენეთი). 

ვანათი მდებარეობს გუდისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1000 მ-ზე. ერედვიდან დაშორებულია 7 კმ-ით, ცხინვალიდან — 15 კმ-ით. ამჟამად რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიაზეა. 

## ისტორია
ვანათი წერილობით წყაროებში პირველად XIV საუკუნეში მცხეთის საკათალიკოსო მამულების სიაში იხსენიება. გვიან შუა საუკუნეებში შედიოდა ქსნის საერისთავოში. აქედან ყოფილან წამოსულები არაგვის ერისთავები. სოფლის მახლობლად, მდ. პატარა ლიახვის მარცხენა ნაპირას, მაღალ მთაზე აღმართული ციხესიმაგრე მნიშვნელოვან სტრატეგიულ პუნქტს წარმოადგენდა, კონტროლს უწევდა ქსნის საერისთავოს მთიან ნაწილს. ზოგიერთი წყაროს (სეხნია ჩხეიძე) ცნობით, ციხე 1731 წელს ოსმალებს დაურბევიათ და ნაწილობრივ დაუნგრევიათ. ქართლის აჯანყების დროს ვანათის ციხეში გამაგრებული გივი ამილახვარი და შანშე ქსნის ერისთავი ებრძოდნენ სპარსელთა ჯარს. 1746 წელს ვანათთან იყო დაბანაკებული თეიმურაზ II ამბოხებული ოსების წინააღმდეგ ლაშქრობის დროს. XVIII საუკუნის ბოლოს ვანათი სახაზინო სოფელი იყო, რუსეთის იმპერიის და საქართველოს პირველი რესპუბლიკის პერიოდში გორის მაზრაში შედიოდა. 1908 წელს სოფელში ცხოვრობდა 416 ადამიანი, ქართველები.

1922 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ ვანათი ახალშექმნილ სამხრეთ ოსეთის ავტონომიურ ოლქს (ცხინვალის რაიონი) შეუერთა. იმ დროისთვის სოფელში 432 ქართველი და 48 ოსი ცხოვრობდა. საბჭოთა პერიოში ვანათი სასოფლო საბჭოს ცენტრი იყო (სოფლები: გუჩმასთა, დიდხევი, ზემო სარაბუკი, თლიაყანა, კოხათი, მარმაზეთი, ორტევი, საცხენეთი, ქვემო სარაბუკი, ღორტევი, ძიყი, წყალწმინდა, ჯოჯიანი). სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გაუქმების (1990) შემდეგ გორის რაიონის, 2006 წლიდან — ერედვის მუნიციპალიტეტის შემადგენლობაშია. რუსეთ-საქართველოს 2008 წლის აგვისტოს ომამდე სოფელზე საქართველოს იურისდიქცია ვრცელდებოდა.  2002 წლის აღწერით სოფელში 361 მცხოვრები იყო (ქართველები 87 %). 2008 წლის აგვისტოდან ვანათი ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. ქართული ტოპონიმიკის შეცვლის კამპანიის ფარგლებში ოსურმა ადმინისტრაციამ სოფელს უანათი () უწოდა. 

ვანათის მიდამოებში, მდ. პატარა ლიახვის მარცხენა ნაპირზე, ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი გორის ადგილას შემორჩენილია ვანათის ციხის ნანგრევები. მის ჩრდილოეთ მხარეს, კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულებია. სოფელში დგას მოწითალო ტუფითა და შირიმით ნაგები X საუკუნის დარბაზული ეკლესია (8,8 X 5,4 მ). ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის ფრაგმენტები. სოფლის მახლობლად, გორაკზე მდგარა ღვთისმშობლის ეკლესიაც, რომელიც ამჟამად სრულიად დანგრეულია.

## ლიტერატურა
* სოსიაშვილი გ., პატარა ლიახვის ხეობა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის შემადგენლობაში და მოსახლეობის პროტესტი, მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოლოგიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია, № 2, 2022. — გვ. 71-92.

## სქოლიო
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭაბურღილი

**ჭაბურღილი** — საბურღი დანადგარებით დედამიწის ზედაპირიდან ან მიწისქვეშა გვრაბიდან ქანში გაყვანილი ცილინდრული ფორმის გვირაბი. დანიშნულების მიხედვით ჭაბურღილი არის სადაზვერვო (გეოლოგიური, ჰიდროლოგიური და სხვ.), საექსპლუატაციო (ნავთობის, აირის, მინერალური წყლების მოსაპოვებელი), დამხმარე (წყლის საჭირხნი, სავენტილაციო. სადეგაზაციო და სხვ.), სპეციალური (სატამპონაჟო, სადრენაჟო და ა.შ.), ასაფეთქებელი (ფეთქებადი ნივთიერების მუხტის მოსათავსებელი) და სხვ. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ჭაბურღილის ტორპედირება

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საინჟინრო საქმე
ლეკუხონა (გალის მუნიციპალიტეტი)

**ლეკუხონა** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. ლეკუხონის თემის ცენტრი (სოფლები: ლეჭარაიე, ჟირღალიშკა).

კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ავნევი

**ავნევი** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში, თიღვის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ავნევის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ავნევი, ძვილეთი). მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონისა და მისი შენაკადის ტილიანის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 820 მეტრი. დაბა ყორნისიდან 8 კილომეტრი.

## ისტორია
სოფლის ტერიტორიაზე აღმოჩენილია სამოსახლო გორა, რომელიც შეიცავს ბრინჯაოს, ანტიკური და ფეოდალური ხანის ფენებს. ეს მოწმობს, რომ აქ ადამიანი უწყვეტად ცხოვრობდა 5000 წლის განმავლობაში. ფეოდალურ ხანაში ადმინისტრაციულად შედიოდა დვანისწყლის ხეობაში (ახლანდელი ყორნისის ხეობა) და XVI საუკუნიდან ექვემდებარებოდა ზემო ქართლის სადროშოს. არაერთხელ აოხრებულა ოსმალებისა და ლეკი მოთარეშეების მიერ. რუსეთის მიერ აღმოსავლეთ საქართველოს დაპყრობის (1801) შემდეგ შედიოდა გორის მაზრაში. 1926 წლის აღწერის მიხედვით, შედიოდა ცხინვალის რაიონის წუნარის სოფსაბჭოში.

რუსეთ-საქართველოს ომის დროს, ავნევი სოფელ ნულთან ერთად ოსი სეპარატისტებისა და რუსული არმიის ერთ-ერთი პირველი სამიზნე იყო. ომის შედეგად სოფელი პრაქტიკულად განადგურდა. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, მუგუთის თემში.

## მოსახლეობა
1804 წლისათვის ავნევში ცხოვრობდა 34 კომლი. ისინი ეკუთვნოდნენ ფავლენიშვილს, შამშე ერისთავს, მაჩაბელსა და ამილახორს.

## ღირსშესანიშნაობები 
სოფელში შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნაეკლესიარი. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ ავნევში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას. სოფელში აღმოჩენილია სტილიზებული ბრინჯაოს ბალთა, რომელზეც ნადირობის სცენაა გამოსახული; მიეკუთვნება ახ. წ. I–II საუკუნეებს, ინახება ცხინვალის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. აღსანიშნავია ჯვრის ფორმის დაბალგუმბათანი ეკლესია, რომელიც არქაული ფორმის მიუხედავად ძალიან ძველი არ უნდა იყოს. ამას მიუთითებს მის ფასადებზე დაბალი ოსტატობით შესრულებული რელიეფები.

სოფელში რამდენიმე ნიშია: წმინდა გიორგი-გორაობა, შიოს ნიში, თევდორეს ნიში, ივანე მახარობლის ნიში და კერპის საყდარი. ეკლესიის მოპირდაპირედ არის გორა — ყვარის საყდარი; მის ნასახლარებში აღმოჩენილია ქვევრები და წითელი ფერის კერამიკა.

სოფლის შუა ნაწილში მდებარეობს ციხე-გალავანი, რომლის უკანასკნელი მფლობელი იყო გვარად აბაშიძე. გალავანი ნაგებია რიყის ქვით. ოთხივე კუთხეში სამსართულიანი მრგვალი კოშკებია, სათოფურებითა და ქონგურებით.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოილო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დიხაზურგა (გალის მუნიციპალიტეტი)

**დიხაზურგა** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის მთისწინეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ენგურის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 200 მ., გალიდან 15 კმ. 

## ისტორია
1952 წლამდე ეწოდებოდა დიდი წიფური. საბჭოთა პერიოდში იყო დიხაზურგის სასოფლო საბჭოს ცენტრი (სოფლები: ზენი, ოცარცე). განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მეცხოველეობა, მესიმინდეობა, მეთამბაქოეობა. მოქმედებდა კირის ქარხანა და კირქვის საბადო. 

დიხაზურგის ეკლესიის ნანგრევებზე აღმოჩნდა გრიგოლ გალატოზთუხუცესის (კალატოზთუხუცესი) წარწერა, რომელიც X–XI საუკუნეებით თარიღდება. სოფლის მახლობლად არის შუა საუკუნეების სათანჯოს კოშკი.

## დემოგრაფია 
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მიურატები

მინი|222x222პქ|იოაჰიმ მიურატის გერბი
**მიურატები**, *მიურა* () — ფრანგული არისტოკრატიული საგვარეულო, რომელიც სათავეს იღებს  საფრანგეთის იმპერატორის ნაპოლეონ I-ის სიძისა და და მხედართმთავრის იოაჰიმ მიურატისაგან. მისი შთამომავლები ცხოვრობენ საფრანგეთსა და საქართველოში. 

## ისტორია 
მიურატების საგვარეულოს პირველი ცნობილი წარმომადგენელი, ვინმე პიერ მიურატი, XVII საუკუნეში ცხოვრობდა. მისი შვილთაშვილი იყო მარშალი იოაჰიმ მიურატი (1767-1815), მედუქნის შვილი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პრინც მიურატთა სახლს. მისი უფროსი ძმა, ანდრე მიურატი, ნეაპოლის სამეფოს გრაფის ტიტულს ატარებდა 1810 წლიდან. ეს შტო 1899 წელს დასრულდა. იოაჰიმისა და ნაპოლეონის დის, კაროლინის, უფროსი ვაჟი აშილი (1801-1847) უშვილოდ გარდაიცვალა და პრინც მიურატის ტიტული აშილის უმცროს ძმას ლუსიენსა (1803-1878) და მის შთამომავლობას გადაეცა. 1812 წლიდან ლუსიენს ასევე ჰქონდა პრინც პონტეკორვის ტიტული, რომელსაც საგვარეულოს წარმომადგენლები დღემდე ატარებენ. მიურატთა სახლის ამჟამინდელი თავია ლუსიენის უფროსი ვაჟის იოაჰიმის (1834-1901) შვილთაშვილი იოაჰიმი, მე-8 პრინცი მიურატი (დ. 1944), რომელიც საფრანგეთში ცხოვრობს.

## „ქართველი მიურატები“ 
ლუსიენ მიურატის უმცროსმა ვაჟმა, აშილმა (1847-1895), 1867 წ. პარიზში იქორწინა სალომე დადიანზე (1848-1913), სამეგრელოს მთავრის დავით დადიანისა და ეკატერინე ჭავჭავაძის ქალიშვილზე. ისინი ერთხანს სამეგრელოში, მათ მიერ მოწყობილ დადიანების ცნობილ რეზიდენციაში ცხოვრობდნენ. აშილისა და სალომეს შთამომავალი, ალენ მარი იოაჰიმ ნაპოლეონ მიურატი (დ. 1943) მეუღლესთან — ვერონიკა დე ტრემეკურსა და შვილებთან ერთად საქართველოში დასახლდა. მიურატები ამ დროიდან ზუგდიდში, დადიანების საგვარეულო მამულში, ცხოვრობენ და ჩართული არიან ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში.

## წყაროები 
* მიურატები. „ალმანახ დე ლა კური“
* ქართველი მიურატები . „მაგთიკომი — მუდმივი კავშირის სამყარო“, 2002-3-8

## რესურსები ინტერნეტში
* სალომე დადიანი და მიურატები
* პრინცი და პრინცესა მიურატები აფხაზეთიდან დევნილ ობოლ ბავშვებს უმასპინძლებენ /  Information Agency 'PirWeli'

კატეგორია:საფრანგეთის არისტოკრატიული საგვარეულოები
ნაბაკევი (გალის მუნიციპალიტეტი)

**ნაბაკევი** (1952 წლამდე *გაბარი*) — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 20 მ, გალიდან 25 კმ.

## ისტორია
სახელწოდება ნაწარმოებია ნა-ევ თავსართ-ბოლოსართით, რომელიც წინანდელ ვითარებაზე მიუთითებს:   ნა-ბაკ-ევ-ი აღნიშნავს ადგილს სადაც წინათ ბაკი ყოფილა (ბაკი არის პირუტყვის საზაფხულო სადგომი, შემოღობილი, მაგრამ უსახურავო).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თაგილონი

**თაგილონი** () — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, თაგილონის თემის ცენტრი (თაგილონი, სალხინო).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ენგურის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 60 მ-ზე, გალიდან 16 კმ-ის დაშორებით. 
## ეტიმოლოგია 
ხალხური ეტიმოლოგია თაგილონის სახელწოდებას უკავშირებს მეგრულ ფრაზას „თაქ გინოლ“ („აქ გადავარდა“), თითქოს აქ ენგურში კაცი გადავარდნილა. სხვა მოსაზრებით (ო. ხუხუა) სოფლის სახელი შესაძლოა მომდინარეობდეს მეგრული „თანგიდან“, რაც აქ ენგურის უძველესი დელტის ან წყალზე გადასასვლელის არსებობას უნდა მიანიშნებდეს.
## ისტორია 
თაგილონის ტერიტორია უძველესი დროიდან იყო დასახლებული. სოფელში, მდ. თაკიის (ენგურის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, მდებარეობს ე. წ. წიფურიას ნამოსახლარი. აქ აღმოჩენილია კერამიკის ფრაგმენტები, რომელთა საშუალებით განისაზღვრება წიფურიას ბორცვის წარმოშობის ხანა — გვიანდელი ბრინჯაოს საწყისი ეტაპი (ძვ. წ. XV–XIV სს.). 

სოფლის მიდამოებში აღმოჩენილია ძვ. წ. XI-X საუკუნეების ბრინჯაოს და სპილენძის ნივთები, აგრეთვე I-II საუკუნეებით დათარიღებული მდიდრული სამარხი (თაგილონის განძი). დღევანდელი თაგილონის მიდამოებში, ენგურის მარჯვენა ნაპირზე გვიანდელი შუა საუკუნეების წყაროებში იხსენიება სოფელი წამხარი, რომელიც ცნობილია XVI საუკუნის „ბიჭვინთის იადგარიდან“ და Zamchar-ის სახელით დატანილია კრისტოფორო დე კასტელისა და არქანჯელო ლამბერტის რუკებზე. წამხარი დღეს თაგილონის ერთ-ერთი უბანია. 

თაგილონის ტერიტორიაზე ივარაუდება ასევე გეოგრაფიული პუნქტი წიფურია (ევროპული წყაროების Cippurias), სადაც XVII საუკუნეში იმყოფებოდა რომის კათოლიკური მისიონი. ტოპონიმი „წიფურია“/„წიფურონი“ დღესაცაა შემორჩენილი თაგილონის მიდამოებში. შესაძლოა ამ პერიოდში ერთ დასახლებას წარმოადგენდა დღეს ენგურის ტოტით გაყოფილი სოფლები თაგილონი და შამგონა, სადაც ასევე არსებობს ადგილი „წიფია“.

XIX საუკუნეში სოფელი იხსენიება თაგელონის სახელით. რუსეთის იმპერიის მმართველობის წლებში შედიოდა სამურზაყანოს უბანში. ტრადიციულად თაგილონის საზოგადოება იყოფოდა სამ კუთხედ (სოფლად): პირველი თაგილონი (ზედა თაგილონი, ზედაუბანი, ჟინთაგილონი), მეორე თაგილონი (შუა თაგილონი, შუაუბანი, დიდთაგილონი, მაჟია თაგილონი) და მესამე თაგილონი (ქვემო თაგილონი, ქვემოუბანი). საბჭოთა პერიოდში იყო მეჩაიეობის მეურნეობა. 1990-იან წლებში სოფელი მნიშვნელოვნად დაზარალდა აფხაზეთში შეიარაღებული კონფლიქტის პერიოდში, განსაკუთრებით გალის 1998 წლის მაისის მოვლენების დროს, როდესაც აფხაზების სეპარატისტულმა ძალებმა რუსეთის საოკუპაციო ჯარების მხარდაჭერით გადაწვეს ადგილობრივი ქართველების ასეულობით სახლი; სოფლის მცხოვრებთაგან დაიღუპა და უგზო-უკვლოდ დაიკარგა რამდენიმე ათეული ადამიანი.  

## დემოგრაფია 
1989 წლის აღწერით თაგილონში იყო 1184 მცხოვრები. 2011 წელს აფხაზეთის დე-ფაქტო რეჟიმის მიერ ჩატარებული არჩევნებით „თაგილონის სასოფლო ადმინისტრაციის“ მოსახლეობა 1430 კაცია, ძირითადად (99,5 %) ქართველები. 

## ლიტერატურა
* ზუხბაია ვ., შარია გ., თაგილონი, თბ., 2004.
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სიდა

**სიდა** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. ზღვის დონიდან 20 მეტრი, გალიდან 12 კმ.

თანამედროვე სოფელი სიდა შეიქმნა 1952 წელს სოფლების — ჭანდარის, ტობასა და სათანჯოს გაერთიანების შედეგად.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფიცარღალი

**ფიცარღალი** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (ქვემო ბარღების თემი). სამურზაყანოს დაბლობზე, ზღვის დონიდან 5 მეტრი, გალიდან 20 კმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნული (თიღვის მუნიციპალიტეტი)

**ნული** — ნასოფლარი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (ნული, არკნეთი).მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 840 მეტრი,  ყორნისიდან 18 კილომეტრი, ცხინვალიდან 12 კმ.

## ისტორია
სოფელი მოხსენიებულია იოანე ბაგრატიონის 1794-99 წლების აღწერაში. საბჭოთა პერიოდში  1991 წლამდე  ნული შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში. რუსეთ-საქართველოს ომის დროს ნული სოფელ ავნევთან ერთად ოსი სეპარატისტებისა და რუსული არმიის ერთ-ერთი პირველი სამიზნე გახდა. დაბომბვის შედეგად სოფელი მთლიანად განადგურდა. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, ყორნისის თემში.

## მოსახლეობა
1804 წლისთვის ნულში ცხოვრობდა 18 კომლი გლეხი. ისინი ბაგრატიონ დავითიშვილებს ეკუთვნოდნენ.

## ღირსშესანიშნაობები 
სოფელში აღმოჩენილია ბრინჯაოს ხანის ნულის სამაროვანი. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას. გრძელ ბორცვზე დგას დავითიშვილების კუთვნილი ციხე-დარბაზი.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ხუმუშქური (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ხუმუშქური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ხუმუშქური - სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში
* ხუმუშქური - სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
* ხუმუშქური - სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
სუ-28

**სუ-28** – სავრთნელ-სავარჯიშო თვითმფრინავი, რომელიც შეიქმნა მოიერიშე სუ-25–ის ბაზაზე. პროექტზე მუშაობა დაიწყო 1981 წელს. მას უნდა ჩაენაცვლებინა ჩეხოსლოვაკური L-39 „ალბატროსი“. პირველი საფრენი ნიმუში შეიქმნა 1987 წელს სუ-25УБ-ს ბაზაზე. 

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
რეჩხი (გალის მუნიციპალიტეტი)

**რეჩხი** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (რეჩხი, ხოლე). მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე რეჩხის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 180 მ., გალამდე 18 კილომეტრი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მოქმედებდა პროფესიული სასწავლებელი.

სოფლის მახლობლად, მაღალ მთაზე აღმართული იყო შუა საუკუნეების პერიოდის ციხის ნანგრევი. სოფელში შემორჩენილი იყო XIX საუკუნის შვერილაფსიდიანი ეკლესიის ნანგრევი.

სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარეობს გალის წყალსაცავი.

## დემოგრაფია 
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭაგან-ჭყვიში

**ჭაგან-ჭყვიში** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (მთისძირის თემი), მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 60 მეტრი. ვანიდან 11 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 418 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
ჭაგანი

**ჭაგანი** — სოფელი საქართველოში, სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ღანირის თემში. მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე, ზღვის დონიდან 50 მ, სამტრედიიდან 9 კმ. ჭაგანი მდებარეობს მდინარე ჭურთავას ხეობაში, გარშემო ესაზღვრება სოფლები: დიდი ჯიხაიში, ღანირი, დაბა კულაში. სოფელი ერთთავად ვაკეზეა გაშენებული, ამაღლებული ადგილები არ გვხვდება. მიწა ნესტიანია, კარგად ხარობს სიმინდი და ბამბუკი. სოფელში მდებარეობს მარიამ ღვთისმშობლის სახელობის XVIII-XIX საუკუნეში ხის მასალისგაან აგებული მთავარანგელოზის ეკლესია.

## ისტორია
სოფლის წარმოშობაზე ბევრი ვერსია არსებობს. ფრანკფურტის უნივერსიტეტის ქართულენოვან ჩანაწერებში მოხსენებულია, როგორც ტაო-კლარჯეთში ქართულ ნასოფლარ ჭანთჭალიდან დევნილი წარჩინებულების სამფლობელოდ. სავარაუდოა, რომ მათი შთამომავლებია ის ჭანთჭალელიშვილები (ჭანჭალეიშვილი), რომლებიც დღესაც ცხოვრობენ სოფლის ტერიტორიაზე. სოფელში ასევე მრავლად არიან: ქაჯაიები, ყლარჯეიშვილები, არველაძეები, მანჯგალაძეები, ხვიჩიები, კანდელაკები და სხვები. სოფელი შედიოდა მიქელაძეების სათავადოში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 483 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის  მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ. 42-45

## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭადარი

**ჭადარი** (ლათ. Platanus) — მცენარეთა გვარი ჭადრისებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი მაღალი ხეებია. სიმაღლე 50 მ, გარშემოწერილობა 18 მ აღწევს. ქერქი მომწვანო-ნაცრისფერია, ღეროს სისქეში ზრდასთან ერთად აშრევდება ხოლმე. ფოთლები თათისებრ განკვეთილია, გრძელყუნწიანი ყვავილები წვრილია, ცალსქესიანი, შეკრებილია მჭიდრო თავაკ ყვავილედად. ნაყოფი კრებადი კაკლუჭაა, მთელი ზამთარი ხეზე რჩება, გაზაფხულზე კი იშლება კაკლუჭებად. 

ჭადარი სწრაფად მზარდი ხეა, ცოცხლობს 2000 წლამდე. ლამაზი, მსუბუქი და მაგარი მერქანი აქვს. იყენებენ სადურგლო საქმეში.

ჭადრის 10-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში და აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთიდან ინდოჩინეთამდე. საქართველოში კულტივირებულია 2 სახეობა: აღმოსავლური ჭადარი (P. orientalis) და დასავლური ჭადარი (P. occidentalis), რომლებიც მოშენებულია ბაღ-პარკებსა და ქუჩებში. საქართველოში ყველაზე დიდი ჭადარი დგას თელავში, რომლის გარშემოწერილობა 12 მ აღწევს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჭადრისებრნი
ოკვინორე (განახლების თემი)

**ოკვინორე** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში (განახლების თემი), სამურზაყანოს დაბლობზე. ზღვის დონიდან 6 მ, გალიდან 22 კმ. 

## სქოლიო
## ლიტერატურა
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კარალეთი

**კარალეთი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში, შიდა ქართლის ვაკეზე, გორი-ცხინვალის საავტომობილო გზაზე. თემის ცენტრი (სოფლები: დიდი გარეჯვარი, პატარა გარეჯვარი, სათბურების დასახლება). ზღვის დონიდან 650 მეტრი, გორიდან 8 კილომეტრი.

## ისტორია
კარალეთში მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორა. სოფლის ძველი სახელწოდებაა ნაჭარმაგევი. ვახუშტის ცნობით XI-XII საუკუნეებში ნაჭარმაგევი შიდა ქართლის პოლიტიკური ცენტრი იყო. 1110 წელს დავით აღმაშენებელი თავისი ტაძრეულით იდგა ნაჭარმაგევს და იქიდან აწარმოებდა ბრძოლებს თურქ-სელჩუკების წინააღმდეგ. ნაჭარმაგევს იხსენებს გიორგი III-ის და თამარის ისტორიკოსიც. XVIII საუკუნეში სოფელს დიდი ზიანი მიაყენა ლეკთა თარეშმა. მათ ერთ-ერთი შემოსევის დროს აიღეს კარალეთის ციხე, ხელთ იგდეს ტყვე და საქონელი. სოფელი კარალეთი, ქართლში რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ცენტრი იყო. 1902 წლის აპრილში ერისთავსა და გლეხებს შორის ატყდა დავა საძოვრების თაობაზე. გლეხებმა სოფლის ცენტრში მოიყარეს თავი. გორის მაზრის უფროსმა დააპატიმრა რამდენიმე გლეხი. მათ გასათავისუფლებლად სოფლის გლეხობამ თბილისში მთავარმართებელთან თხოვნით გაგზავნა დეპუტაცია. დაპატიმრებული გლეხები რუსეთის შორეულ გუბერნიაში გადაასახლეს. 1905 წლის 7 მარტს, 12 საათზე, სოფლის კანცელარიასთან თავი მოიყარა მეზობელი სოფლების — ხელთუბნის, თორტიზის, დიდი და პატარა გარეჯვრების მოსახლეობამ. მათ ხელთუბნელების თაოსნობით მოაწყვეს მსვლელობა წითელი დროშებით, დაარბიეს და დაანგრიეს კანცელარიის შენობა. 13 მარტს სოფლის ცენტრში კვლავ ათასამდე კაცმა მოიყარა თავი. შეკრებაზე გლეხებმა მთავრობის საწინააღმდეგო სიტყვები წარმოთქვეს, თავად ერისთავისგან მოითხოვეს ნაცვლის გადასახადისაგან გათავისუფლება, ტყითა და საბალახოთი სარგებლობის უფლება, მღვდლისა და სოფლის მოხელეთა თვითნებობის ალაგმვა. მიტინგი მღელვარებაში გადაიზარდა. ამბოხებულებმა დაანგრიეს სამრევლო სკოლა, ჩამოხსნეს ეკლესიის ზარი. საღამოს ეკლესიის ეზოში შეკრებილებმა დასახეს ბრძოლის გეგმა. 1905 წლის 20 მარტს, თავად ერისთავის სახლს (ახლა ამ ადგილზე სოფლის კლუბის შენობაა) ალყა შემოარტყა 600-მდე კაცმა. მათ გასაფანტავად გაიგზავნა პოლიცია. თავადმა დემონსტრაციის ხელმძღვანელთა გადასახლება მოითხოვა. მთავრობამ იმავე წლის სექტემბერში სოფელში კაზაკების რაზმი ჩააყენა, რამაც დიდი მატერიალური ზარალი მიაყენა სოფლის მოსახლეობას.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 6196 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*კარალეთის ნასახლარი

## ლიტერატურა
* ვახუშტი ბატონიშვილი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, ქართლის ცხოვრება, ტ. IV, თბ. 1973 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გოლჯის კომპლექსი

**გოლჯის კომპლექსი** (გოლჯის აპარატი) — უჯრედის ორგანოიდი, მემბრანული სტრუქტურა, რომელშიც წარმოიქმნება რთული ნაერთებით სავსე ბუშტუკები. გოლჯის კომპლექსის აგებულება ცხოველურ და მცენარეულ უჯრედებში მსგავსია. იგი გლუვი მემბრანებისგან აგებული გაბრტყელებული ცისტერნების რთული სისტემაა. გოლჯის კომპლექსში წარმოქმნილ ბუშტუკებში ცილების, ცხიმებისა და ნახშირწყლებისაგან წარმოებული ნივთიერებები გროვდება და გამოიყოფა უჯრედის გარეთ ან გამოიყენება უჯრედში. 

გოლჯის კომპლექსში ასევე ფორმირდება ლიზოსომები (ბერძნ. „ლიზეო“ — ვხსნი, „სომა“ — სხეული). გოლჯის აპარატის ცისტერნებში ლიზოსომა ივსება ფერმენტებით და მონაწილეობს უჯრედშიდა მონელების პროცესში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მცენარეული და ცხოველური უჯრედის ინტერაქტივი

კატეგორია:უჯრედი
ზიგოტა

მინიატიურა|ზიგოტა
**ზიგოტა** — სპერმატოზოიდის მეშვეობით განაყოფიერებული კვერცხუჯრედი. ზიგოტა სხვა უჯრედების მსგავსად განიცდის დანაწევრებას, ანუ გაყოფას, რის გამოც წარმოქმნის შრეებს: ენდოდერმას, ეგზოდერმას  და მეზოდერმას. ზიგოტა ორგანიზმის ინდივიდუალური განვითარების საწყისი სტადიაა. განვითარებას იწყებს განაყოფიერების დამთავრებისთანავე ან მკვრივი გარსით იფარება და სვენებად სპორად გარდაიქმნება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგიური განვითარება
კატეგორია:რეპროდუქციული სისტემა
ვაკუოლი

მინი|მცენარის უჯრედი სტრუქტურა
მინი|ცხოველური უჯრედი სტრუქტურა
**ვაკუოლი** — უჯრედის ორგანოიდი, რომელიც მცენარეულ და ცხოველურ უჯრედებში განსხვავებულ ფუნქციებს ასრულებს. მცენარეულ უჯრედში ვაკუოლს სამარაგო ფუნქცია აქვს, იგი წარმოადგენს უჯრედის წვენით ამოვსებულ ღრუს, რომელიც უჯრედს აძლევს შეფერილობას; ხოლო ცხოველურ უჯრედებში ვაკუოლი ორი სახისაა მფეთქავი და მომნელებელი.
უმარტივესი ორგანიზმები დაშლის პროდუქტებს მფეთქავი ვაკუოლებით გამოყოფენ.

კატეგორია:ციტოლოგია
ჰელოუინი

thumbnail|„ჯეკის ჩირაღდანი“ — ჰელოუინის ტრადიციული ატრიბუტი
**ჰელოუინი** (, თავდ. ''All Hallows' even* - *ყველა წმინდანის საღამო'') — დღესასწაული, რომელიც აღინიშნება ყოველი წლის 31 ოქტომბერს, დასავლური ტრადიციით ყველა წმინდანის დღის წინა დღეს. აღნიშვნის დროს ტარდება სხვადასხვა ღონისძიება და მსვლელობა — თამაშები, ფოიერვერკები, კოსტიუმირებული წვეულებები, „მოჩვენებებიანი სახლების“ მონახულება, საზარელი ისტორიების თხრობა და საშინელებათა ფილმების რეტროსპექტივები. 

ჰელოუინთან არის დაკავშირებული გოგრებში თვალებისა და პირების ამოჭრის ტრადიცია.

დღესასწაულის ელემენტები ჩრდილოეთ ამერიკაში ირლანდიელმა მიგრანტებმა XIX საუკუნეში ჩაიტანეს. სხვა ქვეყნებში ეს დღესასწაული XX საუკუნეში გავრცელდა. ჰელოუინი აღინიშნება დიდ ბრიტანეთში, ესპანეთში, აშშ-ში, კანადაში, ირლანდიაში, პუერტო-რიკოში, იაპონიაში, ახალ ზელანდიაში და ავსტრალიის სხვადასხვა ნაწილებში. შვედეთში „ყველა წმინდანის“ დღესასწაული ტარდება ყოველი წლის ნოემბრის პირველ შაბათს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჰელოუნის აღნიშვნა 2008 წლის 31 ოქტომბერს თბილისში

კატეგორია:დღესასწაულები
კატეგორია:ირლანდიური კულტურა
დავით ჭავჭავაძე (ცსს-ის ოფიცერი)

**დავით ჭავჭავაძე** (დ. 20 მაისი, 1924, ლონდონი — გ. 5 ოქტომბერი, 2014, ვაშინგტონი) — ქართული წარმოშობის ამერიკელი მწერალი-პუბლიცისტი, ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს (CIA) ყოფილი ოფიცერი.

დაიბადა ემიგრანტების ოჯახში. მამის, პავლეს, მხრიდან დავით ჭავჭავაძე პოეტ ალექსანდრე ჭავჭავაძის პირდაპირი შთამომავალია; დედამისი ნინა კი რუსეთის მეფეთა დინასტიის, რომანოვების, წარმომადგენელი, დიდ მთავარ, გენერალ-ადიუტანტ გიორგი მიხეილის ძე რომანოვის (1836–1919) ქალიშვილი. პაპა — ალექსანდრე ჭავჭავაძე ბოლშევიკების რეჟიმს ემსხვერპლა. 1927 წელს ოჯახი საცხოვრებლად ამერიკის შეერთებულ შტატებში გადავიდა და ნიუ-იორკში დასახლდა. მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი აშშ შეიარაღებულ ძალებში მსახურობდა და 1945 წელს უფროსი ლეიტენანტის წოდება მიენიჭა. 1950 წელს CIA-ის საბჭოთა კავშირის განყოფილების სამსახურში ჩადგა. 1974 წელს ჭავჭავაძე გადადგა და მას შემდეგ რამდენიმე ნაშრომი დაწერა ისტორიისა და პოლიტიკის თემაზე, მ. შ. „დიდი მთავრები“, „ვლასოვის მოძრაობა: გერმანელების მხარეზე მებრძოლი საბჭოთა მოქალაქეები — 1941–1945“ და მოგონებები „გვირგვინები და შინელები სანგრებში: რუსი ბატონიშვილი ცენტრალურ სადაზვერვო სამმართველოში“. კითხულობდა ლექციებს ამერიკის უნივერსიტეტებში, კერძო კომპანიების შეკვეთით დავითი გამოკვლევებს ატარებდა ტერორიზმის შესახებ და ინგლისურ ენაზე რამდენიმე რუსული ნაწარმოებიც გადათარგმნა. დავით ჭავჭავაძის უფროსი ქალიშვილი მარიამი საქველმოქმედო ორგანიზაციის „საქართველოს ამერიკელ მეგობართა ასოციაციის“ აღმასრულებელი დირექტორია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*დავით ჭავჭავაძე . საიტი „ჭავჭავაძეების ოჯახი“, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:დაბადებული  20 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:ამერიკელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ამერიკელები
დ
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
აღსანიშნი

[thumb|right|აღსაშინსა და [აღმნიშვნელი|აღმნიშვნელს შორის არსებული ურთიერთმიმართება და ურთიერთკავშირი ფერდინანდ დე სოსიურის მიხედვით.]] 

**აღსანიშნი**, ანუ **სიგნიფიკატი** (Signifikat), აგრეთვე **სიგნატუმი** (Signum), (ფრანგულად **Signifié**, გერმანულად **Bezeichnetes**) სტრუქტურალისტურ ენათმეცნიერებასა და სემიოტიკაში წარმოადგენს ნიშნის შინაარსობრივ მხარეს. შინაარსობრივ  მხარეში კი იგულისხმება ამა თუ იმ ნიშნის შესახებ არსებული წარმოსახვითი სურათი, ცნება, მნიშვნელობა, ან უბრალოდ აზრი, რომელზე მითითებაც აღსანიშნის (სიგნიფიკატის) მეშვეობით ხდება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სემიოტიკური სამკუთხედი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხუსტო ფერნანდეს ლოპესი (გამომც.): აღსანიშნი/სიგნიფიკატი , იხ.: ენათმეცნიერებისა და მისი მომიჯნავე დისციპლინების ლექსიკონი , რომანისტიკის ინსტიტუტი, ინსბრუკი (ამონარიდები სხვადასხვა ტექსტებიდან)

კატეგორია:სემიოტიკა
კატეგორია:ენათმეცნიერება
კატეგორია:სტრუქტურალიზმი
დავით ჭავჭავაძე

საკუთარი სახელი **დავით ჭავჭავაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* დავით ჭავჭავაძე — რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი
* დავით ჭავჭავაძე — გენერალი
* დავით ჭავჭავაძე — ემიგრაციაში დაბადებული ქართველი თავადიშვილი, აშშ-ის დაზვერვის ოფიცერი, მწერალი  

დ
რელიგია ანტარქტიკაში

**რელიგია ანტარქტიკაში** მიგრანტული ხასიათისაა. მიუხედავად ამისა *რელიგიის მონაცემთა არქივის ასოციაციის* მიხედვით ანტარქტიკის მოსახლეობის 72.00% ქრისტიანია, 23.60% არა რელიგიური, 2.71% მუსლიმი, 1.00% ჰინდუისტი და 0.70% ბუდისტი.

ანტარქტიკაში არის ხუთი შენობა რომელიც ღვთისმსახურებისთვის გამოიყენება: თოვლთა კაპელა (არა დენომინაციური ქრისტიანული ეკლესია), სამების ეკლესია (რუსული მართლმადიდებული ეკლესია ბელინგჰაუზენის სადგურთან), წმ. ივან რილსკის კაპელა წმ. კლიმენტ ორდისკის ბაზაში, სან ფრანცისკო დე ასისის კაპელა და სანტა მარია რეინა დე ლა პაზის ეკლესია ვილა ლას ესტრელაში. 

კატეგორია:რელიგია კონტინენტების მიხედვით
კატეგორია:ანტარქტიკა
სუ-34

**სუხოი სუ-34** (ნატო-ს კოდური სახელი: ***„Fullback“***), საექსპორტო აღნიშვნით **სუ-34**, არის ჯერ კიდევ საბჭოთა პერიოდში სუხოის საკონსტრუქტორო ბიუროში შექმნილი ორადგილიანი გამანადგურებელ-ბომბდაშენი. მისი სერიული წარმოება 2006 აპრილში დაიწყო და პირველად ის, 2007 წლის 31 ივლისს, რუსეთის საჰაერო ძალებს მიეწოდა

= შექმნის ისტორია =
ავიაგამანადგურებელი სუ-34 შეიქმნა რათა ჩაენაცვლებინა იმ დროის საბჭოთა ავიაგამანადგურებელი სუ-24,თვითმფრინავის განვითარება განხორციელდა ამერიკული F-15-ისა და F-16-ის ხარჯზე,თვითმფრინავზე მუშაობა დაიწყო 1986 წლის 19 ივნისს,თვითმფრინავი შეიქმნა სუ-27 ის ბაზაზე პირველი გაფრენა განხორციელდა 1990 წლის 13 აპრილსს,თვითმფრინავის ჩვენება მოხდა 1995 წლის გაზაფხულზე საფრანგეთში Le Bourget– ის საავიაციო შოუზე.

## კონსტრუქცია 
სუ-34 აქვს ორი Saturn AL-31FM1 ტიპის ტურბოფანური ძრავი,მის მაქსიმალური ფრენა სრული დატვირთვით შეადგენს 4.000 კილომეტრს,მას შეუძლია განახორციელოს ჰაერში საწვავის მიწოდება,ის აღჭურვილია მე-4 თაობის BKR-3 ის რადარით.
[მარცხნივ|მინი|171x171პქ|[სუ-34 ბალტიის რეგიონში.]]

= მომხმარებელი სახელმწიფო =
რუსეთი

რუსეთი დღესდღეობით აქტიურად იყენებს მას სირიის სამოქალაქო ომში,და მას წარმატებით იყენებს,ასევე გამოყენებულ იქნა რუსეთ-საქართველოს ომში.

რუსეთი 2020 წლისთვის გეგმავს 124 ერთეული სუ 34-ის შეძენას.
[მინი|273x273პქ|[სუ-34 საავიაციო ავიაშოუზე MAKS 2013 წელს]]

## სპეციფიკაცია (სუ-34) 
### ზოგადი მახასიათბლები: 
* **ეკიპაჟი:2 პილოტი**
* **სიგრძე:23,34მ**
* **ფრთადაშლილობა:14,7მ**
* **სიმაღლე:6.09მ**
* **ფრთების ზედაპირი: 62.04 m2**
* **ცარიელი წონა: 22,500 კგ**
* **ჩვეულებრივი ასაფრენი წონა:39,000 კგ**
* **მაქსიმალური ასაფრენი წონა:45,100 კგ**
* **საწვავის რაოდენობა:12,100 კგ**
* **ძრავი:Saturn Al-31FM1**

### შესრულება: 
* **მაქსიმალური სიჩქარე:2,200კმ/სთ/1,781 მახი**
* **საბრძოლო რადიუსი:1,100 კმ**
* **მაქსიმალური საფრენი რადიუსი:4000 კმ**
* **მაქსიმალური სიმაღლე:18,000 მ**

[მინი|311x311პქ|[სუ-34 ტექნტიკური მახასიათებლები]]

### შეიარაღება: 
* **იარაღი:1 × 30 mm Gryazev-Shipunov GSh-30-1 autocannon** 
* **რაკეტები:**
** **B-8 rocket pods for 20 × S-8KOM/OM/BM**
** **B-13 rocket pods for 5 × S-13T/OF**
** **O-25 rocket pods for 1 × S-25OFM-PU**
** **S-80FP**
*** ჰაერი-ჰაერი რაკეტა:
**** 2 × R-27R/ER/T/ET
**** 2 × R-73
**** 2 × R-77
*** ჰაერი-მიწა რაკეტა:
**** Kh-29L/T/D
**** Kh-38MAE/MKE/MLE/MTE
**** Kh-25ML/MT
**** Kh-59ME/MK/MK2
**** Kh-58
*** ანტი-სახომალდო რაკეტა:
**** Kh-31A/AD
**** Kh-35U
**** P-800 Oniks weight of 1500 kg with a range of up to 300 km and a speed in the range of numbers M = 2.2–3.0. Officially not in service.
**** Kh-41
*** ანტი-რადიოლოკაციური რაკეტა:
**** Kh-25MP
**** Kh-58
**** Kh-31P/PD
*** საკრუიზო რაკეტა:
**** Kh-36
**** Kh-65S/SE
**** Kh-SD[მინი|336x336პქ|[სუ-34 ის კონსტრრუქცია]]
* **ბომბები:**
** **KAB-500KR TV-guided bomb**
** **KAB-500L laser-guided bomb**
** **KAB-500OD guided bomb**
** **KAB-500S-E satellite-guided bomb**
** **KAB-1500KR TV-guided bomb**
** **KAB-1500L laser-guided bomb**
** **OFAB-250-270 bomb**
** **OFAB-100-120 bomb**
** **FAB-500T general-purpose bomb**
** **2 × BETAB-500SHP**
** **P-50T bomb**
** **ODAB-500PM bomb**
** **RBK-500 cluster bomb**
** **SPBE-D bom**

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
ზაქარია ჭავჭავაძე

thumb|ზაქარია ჭავჭავაძე
**ზაქარია გულბაათის ძე ჭავჭავაძე** (დ. 25 ოქტომბერი, 1825, წინანდალი — გ. 22 ოქტომბერი, 1906, თბილისი) — ქართველი თავადი, რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი (1893). 

## ადრეული წლები და კარიერა 
დაიბადა ჭავჭავაძეების საგვარეულო მამულში, წინანდალში. 1852–1859 წლებში მსახურობდა ნიჟნი-ნოვგოროდის დრაგუნთა პოლკში. 1847 წლიდან მონაწილეობდა კავკასიის მთიელთა წინააღმდეგ ბრძოლებში. ყირიმის ომის (1853–1856) დროს კავკასიის ფრონტზე მეთაურობდა ჯერ ესკადრონს, შემდეგ დივიზიონს. თავი გამოიჩინა 1853 წლის 19 ნოემბრის ბაშკადიკლარისა და 1854 წლის 24 ივლისის ქურუქ-დარის ბრძოლებში. ყირიმის ომის შემდეგ კვლავ იბრძოდა ჩრდილოეთ კავკასიელი ამბოხებულების წინააღმდეგ. 1859–1864 წლებში მეთაურობდა ჯერ დაღესტნის ცხენოსანთა, შემდეგ კი ტვერის დრაგუნთა პოლკს. მონაწილეობდა შამილის უკანასკნელი სიმაგრის — ღუნიბის იერიშში. რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877–1878) სარდლობდა კავკასიის ფრონტზე მოქმედი კორპუსის კავალერიას. მონაწილეობდა ომის მსვლელობისას განხორციელებულ ყველა მნიშვნელოვან სამხედრო ოპერაციაში. 1878–1885 მეთაურობდა კავალერიის დივიზიას, 1885–1893 — კავკასიის არმიის 1-ლ კორპუსს.

გარდაიცვალა თბილისში. დაკრძალულია შუამთაში. მისი უმცროსი ძმა, არჩილ ჭავჭავაძე იყო რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი; ვაჟი, ალექსანდრე — რუსეთისა და საქართველოს არმიების გენერალ-მაიორი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1825
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
ზ
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები