open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალანდიკის ბრძოლა

**ალანდიკის ბრძოლა** — გაიმართა 939 წლის 5 აგვისტოს, ესპანეთის ქალაქ ზამორაში. კორდოვის სახალიფოს ჯარებმა აბდ ალ-რაჰმან III-ის მეთაურობით შეუტიოს ქალაქ ზამორას კედლებს. ქალაქს იცავდნენ ლეონის სამეფოს, მეფე რამირო II-ის ერთგულები. ბრძოლა იმდენად სისხლიანი იყო, რომ ბრძოლის ბედი უცნობი იყო მანამ, სანამ ქალაქის კედლების მიმდებარე თხრილი მთლიანად გვამებით არ აივსო. აბდ ალ-რაჰმანის ჯარებმა მოიგეს ბრძოლა და შეძლეს ქალაქის აღებაც.

## ლიტერატურა
*  Álvarez Martínez, Ursicino; Ursicinio Álvarez Martínez (1965). Historia General Civil y Eclesiástica de la Provincia de Zamora (primera ed.). Madrid: Editorial Revista de Derecho Privado.

*  Ferrero Ferrero, Florián (2008). "La configuración urbana de Zamora durante la época románica". STVDIA ZAMORENSIA, Segunda Etapa. VIII. Zamora: 9–44.

კატეგორია:რეკონკისტის ბრძოლები
კატეგორია:X საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:939 წლის ბრძოლები
სამორა (ესპანეთი)

**სამორა** () — ქალაქი და მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების სამორის პროვინციის ტიერა-დელ-პანის კომარკის შემადგენლობაში. ქალაქი მდებარეობს მდინარე დუეროს გასწვრივ. ქალაქში მდებარეობს XII-XIII საუკუნეების 24 რომანული არქიტექტურის ეკლესია, რის გამოც მას უწოდებენ „რომანული ხელოვნების მუზეუმს“. ქალაქში არის ევროპაში ყველაზე მეტი რომანული ეკლესიის მქონე ქალაქი. სამორაში ყველაზე მნიშვნელოვანი დღესასწაულია წმინდა კვირა.

## გეოგრაფია
### კლიმატი
სამორას გააჩნია ცივი ნახევრად-არიდული კლიმატი, გრილი ზამთრით და ცხელი ზაფხულით. ნალექები ძირითადად აღინიშნება ორ სეზონზე — გაზაფხული და შემოდგომა, ხოლო ზაფხული ხასიათდება გვალვებით. ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც აქამდეა დაფიქსირებული, არის 41,8 °C (105 °F) 2022 წლის 14 ივლისს, ხოლო მინიმუმი იყო −13.4 °C (8 °F) 1945 წლის 16 იანვარს. ნისლი გავრცელებულია ზამთრის დროს, ხშირად ამცირებს დილის ტემპერატურას.

## რესურსები ინტერნეტში
*Tourism in Zamora

## სქოლიო
კატეგორია:კასტილია და ლეონის ქალაქები
კატეგორია:სამორის მუნიციპალიტეტები
ჩიშტი-შარიფის რაიონი

**ჩიშტი-შარიფის რაიონი** () — ავღანეთის რაიონი, მდებარე ჰერათის პროვინციაში. მას ესაზღვრება ჩრდილოეთით ბადღისის პროვინცია, დასავლეთით ობეს რაიონი, სამხრეთით და აღმოსავლეთით ღურის პროვინცია. მოსახლეობა შეადგენს 23,100 კაცს (2012). რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი ჩიშტი-შარიფი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ავღანეთის რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში 
*Map of Settlements 

## სქოლიო
კატეგორია:ავღანეთის რაიონები
ფები

**ფები** () — ფრინველთა გვარი ტირანისებრათა ოჯახისა. ცნობილია სამი სახეობა. გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ალასკიდან ჩრდილოეთ არგენტინის მთებამდე. ჩრდილოეთ ამერიკაში ყველაზე ცნობილი სახეობაა აღმოსავლური ფები (Sayornis phoebe), რომელიც სიგრძეში 18 სმ-მდეა; ზემოდან შეფერილია ერთფეროვან მოყავისფრო-მურად, ქვემოთ კი უფრო ღიაა. გამოსცემს „ჶი-ბი“-ს მსგავს ხმას. ხავსებისგან გაკეთებულ ბუდეს ტალახით ამაგრებს, აწყობს შვერილებზე, ხშირად ხიდების ქვეშაც. ჩრდილოეთ ამერიკის დასავლეთ ნაწილის ღია ადგილებში ბინადრობს სეის ფები (Sayornis saya), რომელიც უფრო დიდი ზომისაა, ქვედა ნაწილი შეფერილია მოყვითალო-ყავისფრად. ყველაზე ფართოდ გავრცელებულია შავი ფები (Sayornis nigricans), რომელიც გვხვდება აშშ-ის სამხრეთ-დასავლეთში მდებარე წყალსატევებიდან არგენტინამდე. სიგრძეში 16 სმ-მდეა, მცირედ ჩამორჩება აღმოსავლურ ფების; მისი სხეულის ზედა ნაწილი მუქია, მუცელი კი თეთრი. ბუნებაში არცერთ სახეობას საფრთხე არ ემუქრება და სამივეს პოპულაცია მზარდია.

## სქოლიო 
კატეგორია:ტირანისებრნი
ჰასანფაშას აირის ქარხანა

**ჰასანფაშას აირის ქარხანა** ( — *ჰასანფაშას გაზჰანე*), ასევე ცნობილია, როგორც *ქადიქიოის აირის ქარხანა* (), ან *ქურბაღალიდერეს აირის ქარხანა* (), დღეს ცნობილია, როგორც **გაზჰანეს მუზეუმი** () — აირის ქარხანა სანათი აირის წარმოებისთვის თურქეთში, სტამბოლში. აშენდა 1892 წელს, 2021 წელს კი გადაკეთდა ხელოვნებისა და კულტურის ცენტრად, ასევე ტექნოლოგიების მუზეუმად.

## ისტორია
ჰასანფაშას აირის ქარხანა, რომელიც დღეს მუზეუმია, მდებარეობს სტამბოლის ქადიქიოის რაიონში, ჰასანფაშას სამეზობლოში, ქურბაღალიდერეს () ქუჩა 125-ში.

ქარხანა აშენდა 1892 წელს, ოსმალეთის იმპერიის დროს, სტამბოლის ანატოლიური მხარის მოსახლეობის გაზისა და ელექტროენერგიის საჭიროების დაკმაყოფილების მიზნით. იმ დროისთვის ქარხანა სტამბოლის ოთხი აირის ქარხნიდან ერთ-ერთი იყო, დოლმაბაჰჩეს, იედიქულესა და ქუზგუნჯუქის ქარხნებთან ერთად. სტამბოლის ანატოლიური მხარის განათება 1860-იანი წლებიდან ხორციელდებოდა ქუზგუნჯუქის აირის ქარხნიდან მოწოდებული აირით. როდესაც ეს არასაკმარისი გახდა, დაიგეგმა ახალი ქარხნის მშენებლობა. 1891 წლის 28 ივლისს, ოსმალურ კომპანია „განათება გაზითა და ელექტროენერგიით“ 50 წლიანი ლიცენზია მიენიჭა ქადიქიოის, იუსქუდარისა და ქალაქი ანატოლიის მხარის მომარაგება განათებითა და გათბობით, ქვანახშირის გაზის გამოყენებით. შეთანხმებას ხელი მოეწერა ინჟინერ ანატოლი ბარილსა, რომელიც წარმოადგენდა პარიზში მოღვაწე რკინის მრეწვეელს — ჩარლზ ჟორჟს, და მერ რიდვან ფაშას შორის, რომელიც წარმოადგენდა ოსმალეთის სახელმწიფოს. 1891 წლის 1 აგვისტოს, არქიტექტორმა გულიელმო სემპრინიმ დაიწყო აირის ქარხნის მშენებლობა.

## სქოლიო
კატეგორია:სტამბოლის მუზეუმები
კატეგორია:სტამბოლის აირის ქარხნები
შკოდერის ოლქი

**შკოდერის ოლქი** () — ოლქი ალბანეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. მოიცავს 3 562 კმ²-ს. სიდიდით მეორეა ალბანეთის 12 ოლქს შორის. ჩრდილო-აღმოსავლეთით და აღმოსავლეთით ესაზღვრება კუკესის, ხოლო სამხრეთ-აღმოსავლეთით და სამხრეთით ლეჟის ოლქი; ჩრდილოეთით მონტენეგრო და სამხრეთ-დასავლეთით ადრიატიკის ზღვა. შედგება ხუთი მუნიციპალიტეტისაგან: ფუშე-არეზი, მალესი-ე-მადე, შკოდერი და ვაუ-ი-დეიესი. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი შკოდერი.

ბრინჯაოს ხანაში ოლქის ტერიტორია დასახლებული იყო სხვადასხვა ილირიული ტომებით, არდიებით და ლაბეატებით. ჯერ კიდევ ძვ. წ. II საუკუნეში ილირია რომის მიერ ანექსირდა და მისი განუყოფელი ნაწილი გახდა. გვიან შუა საუკუნეებში ტერიტორია ვენეციისა და ოსმალეთის ბატონობის ქვეშ მოექცა, რამაც 1912 წელს თანამედროვე ალბანეთის გაჩენა განაპირობა.

## გეოგრაფია
ოლქის კლიმატზე დიდ გავლენას ახდენს დასავლეთით მოსაზღვრე ადრიატიკის ზღვა და ჩრდილოეთით მდებარე ალბანური ალპები.  ოლქი ძირითადად ხმელთაშუა ზღვის კლიმატს განიცდის; ჩრდილოეთის ჰავა კონტინენტურია. ზაფხული ძირითადად ცხელი და მშრალია, ზამთარი შედარებით რბილი, ხოლო შემოდგომა და გაზაფხული არასტაბილური, როგორც ნალექების, ისე ტემპერატურის თვალსაზრისით. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, შკოდერში შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები ცხოვრობენ:
* ალბანელები — 98.65%
* ეგვიპტელები — 0.32%
* ბოშები — 0.18%
* მონტენეგროელები — 0.03%

ალბანურის გარდა, სხვა სალაპარაკო ენებია იტალიური (0.05%) და სერბო-ხორვატული (0.01%).

## იხილეთ აგრეთვე
* ალბანეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
დიმიტრი (ვახტანგ III-ის ძე)

**დიმიტრი** — XIV საუკუნის ქართველი მეფისწული, საქართველოს მეფის ვახტანგ III-ის ძე.

ჟამთააღმწერლის მიხედვით ვახტანგს გარდაცვალების (1308) შემდეგ „დარჩეს შვილნი ორნი: დიმიტრი და გიორგი. დიმიტრის დმანისი აქუნდა, და გიორგის — სამშვილდე“. გიორგის შესახებ სხვა არაფერია ცნობილი, დიმიტრი კი იხსენიება პეტრიწონის მონასტრის ღვთისმშობლის ხატის 1311 წლის წარწერაში მეფის ტიტულით. ზოგი მკვლევარის აზრით, დიმიტრის მცირე ხნით აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტი ეპყრა, მაგრამ, როგორც ჩანს, დავით VIII-ის გარდაცვალების შემდეგ დიმიტრიმ დმანისში თავისი უფლებამოსილება „მეფის“ რანგში აიყვანა და რეალურად მხოლოდ დმანისის მხარის „პროვინციის მეფე“ იყო.  

## ლიტერატურა
* კიკნაძე ვ., საქართველო XIV საუკუნეში, თბ., 1989.
* ნინიძე დ., „პროვინციის მეფეები" XIV–XV საუკუნეების საქართველოში, თბ., 1995.
* 

კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
მილიოშ გიერგი ნიკოლა

**მილიოშ გიერგი ნიკოლა** (დ. 13 ოქტომბერი. 1911 — 26 აგვისტო. 1938) — საყოველთაოდ ცნობილი როგორც მიგიენი, ალბანელი პოეტი და მწერალი, რომელიც ითვლება X საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ალბანელ მწერლად. მისი გარდაცვალების შემდეგ იგი აღიარეს როგორც ალბანური ლიტერატურის ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან მწერალად.

მიგენი მის მიერ განხორციელებული მოქმედებებიდან გამომდინარე რევოლუციური რომანტიზმიდან კრიტიკულ რეალიზმზე გადასულ პიროვნებად ითვლება. ის წერდა მისი სიცოცხლის წლებზე, მათ სიღარიბეზე, რთულ პირობებსა და გაჭირვებაზე. ამ საკითხში მისი ყველაზე გამორჩეული ნაწარმოებებია: „მოგვეცით დღეს ჩვენი ყოველდღიური პური“, „მკვლელი მზეთუნახავი“, „აკრძალული ვაშლი“, „სიმინდის ლეგენდა“, „გინდა ნახშირი? " და ა.შ. იგი კრიტიკულად ასაჯაროებდა მდიდარი ხალხის გულგრილობას, ღარიბი ხალხის ტანჯვისადმი.

მისი ნაწარმოებები განსაკუთრებით გავრცელდა მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, რამაც ძალიან დიდი გავლენა იქონია საზოგადოების ყველა ფენაზე. ამ საქმეში ნაწილობრივ კომუნისტებმაც მიიღეს მონაწილეობა. 1930 წელს, საბჭოთა კავშირმა დააცენზურა მისი ნაწარმოებები, ხოლო მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ, კომუნისტებმა ნაწარმოებებს ცენზურა მოხსნეს.

## ბიოგრაფია 
მისი გვარის პირველი წევრი გახლდათ მისი ბაბუა, იგი წარმოშობით ზემო რეკას რეგიონიდან იყო, XI საუკუნის ბოლოს გადავიდა შკოდერში, სადაც ეწეოდა აგურით ვაჭრობას. მოგვიანებით დაქორწინდა ფსოკ მილანზე, რომელიც წარმოშობით კუჩიდან, მონტენეგროდან გახლდათ. წყვილს ჰყავდა ორი ვაჟი გიერგი (მიგენის მამა) და კრისტო.

მისი ბაბუა იყო ალბანეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის დაარსებისას განხორციელებული კონგრესის ერთ-ერთი ხელშემწყობი. დედამისი სოფია კოკოში, წარმოშობით კავაჯიდან იყო,  იგი სწავლობდა სკუტარის კათოლიკურ სემინარებზე. რომელსაც ხელმძღვანელობენ იტალიელი მონაზვნები. მისი დედის ბიძა იოვან კოკოში ასწავლიდა ბიტოლის მართლმადიდებლურ სასწავლებელში. მილოშს ჰყავდა ძმა, რომელიც ბავშვობაში გარდაიცვალა და ოთხი და: ლენკა, ჯოვანკა, ცვეტკა და ოლგა.

მიგენი დაიბადა 1911 წლის 13 ოქტომბერს ქალაქ შკოდერში, შკოდერის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე.

ზოგიერთი მკვლევარი ფიქრობს, რომ მიგენი სერბული წარმოშობის იყო. ზოგი ვარაუდობს, რომ მისი პირველი ენა სერბო-ხორვატული იყო. ანგელინა ცეკა ლუარასმა, მიგენის უმცროსი დის, ოლგას ქალიშვილმა, თავის წიგნში Migjeni–Vepra, რომელიც სკანდერ ლუარასთან თანაავტორობით წერს, ახსენებს რომ მიგენი იყო ალბანური და არა სლავური წარმოშობის, ხოლო მიგენი ლაპარაკობდა მხოლოდ ალბანურ ენაზე, როგორც მშობლიურ ენაზე და მოგვიანებით ისწავლა სხვა ენებზე საუბარი. ანჯელინა აცხადებს, რომ ოჯახი წარმოშობით ნიკოლას ოჯახიდანაა დებარიდან ზემო რეკას რეგიონი. ვრაკაში,  შკოკერიდან შვიდ კილომეტრში, იგი აქ მუშაობდა 1934 წლამდე, სანამ სკოლა დაიხურა. მილიოშმა სწორედ ამ პერიოდში დაიწყო პროზაული ჩანახატებისა და ლექსების წერა.

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანელი მწერლები
კატეგორია:ალბანელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სოტირ კოლეა

**სოტირ კოლეა** (1872-1945) — ალბანელი ფოლკლორისტი, დიპლომატი და ალბანეთის ეროვნული გამოღვიძების აქტივისტი.  თომა კაკორთან ერთად მას *რილინდას უკანასკნელად* ასახელებენ.

## ცხოვრება 
სოტირ კოლია დაიბადა 1872 წლის 4 სექტემბერს სამხრეთ ალბანეთში, ბესტის გორიჩეს რაიონში (მაშინ ოსმალეთის იმპერიის ნაწილი). მისი მამა კრისტო იყო ადვოკატი, რომელიც მუშაობდა როგორც იურიდიული მრჩეველი ფრანგული კომპანიის La Regie Des Tabacs-ისთვის, რომელსაც ჰქონდა თამბაქოს მონოპოლია ოსმალეთის იმპერიაში. ცხრა წლის ასაკში გადავიდა ბიტოლაში, სადაც ცხოვრობდა მისი ბიძა ილია, ამავე კომპანიის თამბაქოს ვაჭარი. ადგილობრივი ბერძნულენოვანი გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, იგი დაქირავდა La Regie Des Tabacs-ში და მუშაობდა მათ ოჰრიდის ფილიალში. 1896 წელს მუშაობდა ალბანური ენის მასწავლებლად კავალას ალბანურ თემში. 1899-1902 წლებში გადაიყვანეს კომპანიის დრამისა და კავალას ფილიალებში.

მოგვიანებით კოლეა გადასახლდა ეგვიპტეში, სადაც აირჩიეს ადგილობრივი *ორგანიზაციის* მდივნად. ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაციის შემდეგ მან მონაწილეობა მიიღო ლონდონის კონფერენციაზე გაგზავნილ დელეგაციაში რასიჰ დინოსთან, ფილიპ ნოგასთან და მეჰმედ კონიცასთან ერთად .  1913 წელს მან ფაიკ კონიცასთან ერთად მოაწყო ტრიესტის ალბანეთის კონგრესი . შვეიცარიაში დასახლების შემდეგ 1915 წლიდან 1919 წლამდე აქვეყნებდა ლოზანაში გაზეთს ''L'Albanie*  . 1919-20 წლებში იყო ალბანეთის დელეგაციის წევრი პარიზის სამშვიდობო კონფერენციაზე და ფრანკო-ალბანურ ადმინისტრაციულ საბჭოში. 1920 წელს გადავიდა მადაგასკარში, შემდეგ კი საფრანგეთში, სადაც 1927 წლამდე ცხოვრობდა მარსელში  . 1928 წლიდან 1937 წლამდე მსახურობდა ალბანეთის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორად , რომლის ტომი სამჯერ გაიზარდა მისი ვადის განმავლობაში. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, კოლეამ მოიტანა კონსტანტინე ბერატელის იშვიათი კოდექსი, ქრისტიანული ლიტერატურის ნაწილი, რომელიც ცნობილია როგორც "Kodikët e Shqipërisë" ( *ალბანური კოდექსი* ), რომელიც აღმოაჩინა ილო მიტკე ქაფეზეზმა .   1937 წლიდან ცხოვრობდა ელბასანში, სადაც გარდაიცვალა 1945 წელს. მისი ნეკროლოგი დაწერა მისმა ახლო მეგობარმა, ენათმეცნიერმა მაჰირ დომიმ . 1944 წელს მისი ნაშრომი ალბანურ ანდაზებზე *ერთი tufë proverba'' გამოიცა ტირანაში. 2002 წელს ალფრედ მოისიუმ დააჯილდოვა იგი ნაიმ ფრაშერის ორდენის ოქროს მედლით.

## წყაროები 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:ალბანელი აქტივისტები
ბაჰათინფაშა

**ბაჰათინფაშა** () — სოფელი დერეფაზარის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 12 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ დერეფაზარიდან 3 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 198 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:დერეფაზარის რაიონის სოფლები
არილი (ფინდიქლის რაიონი)

**არილი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 69 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 387 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
არილის და გურსუს სოფლების საერთო ძველი სახელწოდებაა ფიცხელა. მდინარე არილი კი ლაზურად ცნობილია როგორც „ფიცხელა წკარი“ (ფიცხელა-წკარი). კულტურის ისტორიკოსმა ნიკო მარმაც სოფლის სახელი ჩაწერა როგორც ფიცხელა. ეს ტოპონიმი, შესაძლოა, წარმოშობილია ქართული სიტყვიდან „ფიცხელი“, რაც ნიშნავს „სწრაფს“ და უკავშირდება ამ მდინარის დინებას. ფიცხელა თავდაპირველად იყო ერთი დასახლება, მოგვიანებით კი გაიყო ორად — „ზემო ფიცხელად“ და „ქვემო ფიცხელად“. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც პიშელა. დღევანდელი სოფელი არილი 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოხსენიებულია მხოლოდ როგორც პიშელა (پسخلا). 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი ჩაწერილია როგორც პისკალა-ი სუფლა (پسقالا سفلا).

სოფელი ფიცხელა მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ დაიპყრეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ექვემდებარებოდა ტრაპიზონის პროვინციის, ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფის რაიონის არჰავის თემს. მოსახლეობა შედგებოდა 68 ოჯახში მცხოვრები 135 ადამიანისგან. შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობას ასახავდეს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 155 ცხვარი და თხა, 207 ძროხა და 8 ხარი.

ქვემო ფიცხელა / პიშალა პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსული მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში იმოგზაურა. „ფიცხალა სუფლა“ ფორმით აღნიშნულ სოფელში 81 ოჯახი ცხოვრობდა. მან აღნიშნა, რომ ვიწეზე დამოკიდებულ სოფელში ასევე ცხოვრობდა 38 ოჯახი ჰემშინი. ნიკო მარმაც 1910 წელს აღნიშნა, რომ ქვემო ფიცხალაში ლაზების გარდა ჰემშინებიც ცხოვრობდნენ. მარის მიერ მოწოდებული ინფორმაციის თანახმად, სოფლის მარცხნიდან მომდინარე „ფიცხელა წკარი“ ერწყმოდა მარჯვნიდან მომდინარე „მზუღუ წკარს“ და უფრო ქვევით უერთდებოდა მდინარე ვიწეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „პიშალაისუფლად“ ჩაწერილი სოფელი, რიზეს და ართვინის პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუჰის პროვინციის ხოფის რაიონის ვიწეს თემის სოფლებიდან ერთ-ერთი იყო და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 529 ადამიანს. სოფელი ქვემო ფიცხელა 1945 წლის საყოველთაო აღწერაშიც „პიშოლასუფლად“ იყო მოხსენიებული, მაგრამ 1950 წლის საყოველთაო აღწერაში უკვე არილის სახელით იყო რეგისტრირებული. როგორც ჩანს, ამ ორ თარიღს შორის სოფლის სახელი შეიცვალა არილად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში არილის მოსახლეობა შეადგენდა 649 ადამიანს და ამ მოსახლეობიდან 334 ადამიანმა იცოდა კითხვა და წერა.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
აქიამაჩი (ჰემშინის რაიონი)

**აქიამაჩი** () — სოფელი ჰემშინის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 71 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ჰემშინიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 221 ადამიანი ცხოვრობს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჰემშინის რაიონის სოფლები
ელგუჯა კვეზერელი

**ელგუჯა კვეზერელი** (დ. 16 ნოემბერი, 1934, თბილისი, საქართველოს სსრ —  გ. 1995, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ქიმიკოსი, პოეტი და საჭადრაკო კომპოზიტორი. იყო ქიმიის მეცნიერებათა კანდიდატი, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის დოცენტი. შეთხზა 50-მდე ეტიუდი, იყო მრავალი კონკურსის პრიზიორი. მისი გარდაცვალების შემდეგ გამოიცა მისი შემოქმედების ამსახველი წიგნი „პოეზია და საჭადრაკო პოეზია“ (2010). 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**

**1. e7 მფa6**
**2. e8ლ კ:e8**
**3. ეe8 მh7** 
**4. a4! მf8!** 
**5.ეd8**
შავებს ორი გაგრძელება აქვს, მაგრამ ორივეჯერ თვითონ ხვდებიან ცუგცვანგში.
**5. ... h1ლ**
**6. ეd7 ლh7**
**7. ეc7! ლ:c7** პატი. 

**5. ... h1ე**
**6. ეd7 ეh7**
**7. ეb7! ე:b7** პატი. 

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ქართველი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი მოჭადრაკეები
დიმიტრიოსი

**დიმიტრიოსი** — IX საუკუნის ქართველი ბერი, გრიგოლ ხანძთელის მოწაფე, რომელიც „შერაცხილ იყო პირველთა თანა მოწაფეთა მისთა“.

დიმიტრიოსი იხსენიება იმ სასულიერო პირთა გვერდით, „რომელთაგან მრავალნი უდიდესსა საზომსა მონაზონებისასა მიწევნულ იყვნენ და სასწაულნი დიდნი მათ მიერ იქმნებოდეს ხორცთა შინა ყოფასა მათსა და შემდგომად სიკვდილისა მათისა“. ქართული მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხილია წმინდანად და მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა შორის 5 (18) ოქტომბერს.   

## ლიტერატურა
* ქართველ წმინდანთა ცხოვრებანი, თბ. – ათენი, 2003.

კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:IX საუკუნის ქართველები
დიმიტრის მონასტერი

**დიმიტრის მონასტერი** — ქართული მონასტერი იერუსალიმში, მდებარეობს იაფოს ჭიშკარსა და წმინდა მხსნელის მონასტერს შორის.

აგებული უნდა იყოს XIV საუკუნის პირველ ნახევარში მეფე გიორგი ბრწყინვალის დროს. XVIII საუკუნის ქართველი ავტორის ტიმოთე გაბაშვილის „მიმოსვლაში“ დაცული ცნობით „წმიდის დიმიტრის მონასტერი“ აუშენებიათ „ქსნის ერისთავს შალვას, ვირშელს ივანეს, და მათი მოჴსენებაც მუნ არს“. „მიმოსვლის“ ერთ-ერთი ხელნაწერი იხსენიებს მხოლოდ „ქსნის ერისთავთ ვირშელს შალვას“. 

ერისთავ შალვა ქვენიფნეველის სახელზე იერუსალიმის ჯვრის მონასტერში შედგენილია ორი აღაპიც. მეფე გიორგი V-ის მიერ ეგვიპტესა და იერუსალიმში გაგზავნილმა შალვა ერისთავის ძე პიპამ, სავარაუდოდ, გამგზავრებისას თავისი მამა-ბიძის მიერ გატანებული შესაწირავიც წაიღო, რითაც ახალი მონასტერი ააგეს და, შესაბამისად, სამშენებლო წარწერაში მათი სახელები უკვდავყვეს. XVII საუკუნის ბოლოდან მონასტერი ბერძენთა ხელში გადავიდა.

## ლიტერატურა
* გაბაშვილი ტ., მიმოსლვა, ე. მეტრეველის გამოც., თბ., 1956.
* მეტრეველი ე., მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI–XVII სს.), თბ., 1962.
* მამისთვალიშვილი ე., ქართველები და ბიბლიური სამყარო, გორი, 1998.
* 

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები სირია-პალესტინაში
კატეგორია:იერუსალიმის ისტორიული ადგილები
ლევ ვლასენკო

**ლევ ვლასენკო** (; დ. 24 დეკემბერი, 1928, თბილისი — გ. 23 აგვისტო, 1996) — საბჭოთა პიანისტი და პედაგოგი. სსრკ სახალხო არტისტი (1991)

## ბიოგრაფია
1946-1948 წლებში სწავლობდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, პედაგოგი ა. ვირსალაძე (ფორტეპიანო), 1953 წლიდან - მოსკოვის კონსერვატორიაში, პედაგოგი ი. ბ. ფლიერი (ფორტეპიანო), 1958 წლიდან მისივე ხელმძღვანელობით ასპირანტურაში. პარალელურად სწავლობდა მოსკოვის უცხო ენათა ინსტიტუტის საღამოს განყოფილებაზე, რომელიც დაამთავრა 1954 წელს. თავისუფლად ფლობდა ინგლისურ, ფრანგულ, იტალიურ ენებს.

1952 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, ჯერ მოსკოვის გნესინების სახელობის პედაგოგიურ ინსტიტუტში, 1957 წლიდან მოსკოვის სახელმწიფო კონსერვატორიაში, 1965 წლიდან დოცენტი, 1976 წლიდან პროფესორი.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1956 - ფერენც ლისტის სახელობის საერთაშორისო კონკურსი(ბუდაპეშტი), I პრემია
* 1958 - პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურსი, II პრემია, (მოსკოვი)
* 1965 - უდმურტეთის ავტონომიური რესპუბლიკის დამსახურებული არტისტი
* 1966 - რსფსრ დამსახურებული არტისტი
* 1981 : რსფსრ სახალხო არტისტი
* 1991 : სსრკ სახალხო არტისტი

## რესურსები ინტერნეტში
*Lev Vlassenko Piano Competition

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:რუსი პიანისტები
კატეგორია:საბჭოთა პიანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის პიანისტები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატები

კატეგორია:ვაგანკოვოს სასაფლაოზე დაკრძალულები
აქაია (არდეშენის რაიონი)

**აქაია** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 54 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 271 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი აკაიას ძველი სახელი ცნობილია როგორც პელერგვატი (ფელერგვათი) და პელერგივატ (ფელერგივათ).ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც პილარგვატ. ფაქტობრივად, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც პილარგვატ (پیلاركوات).

სოფელი პელერგვატი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, ეს რეგიონი დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურის მიხედვით, ეს დასახლება მიეკუთვნებოდა ტრაბზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას უბანს. მოსახლეობა შედგებოდა 23 ოჯახში მცხოვრები 70 ადამიანისგან. შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას მოიცავდა. სოფელში დასაბეგრავი ცხოველების რაოდენობად აღრიცხულია 54 ცხვარი, 8 თხა, 65 ძროხა და 10 ხარი.

სოფელი პელერგვატი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის ქვეშ იმყოფებოდა. ქართველმა ლინგვისტმა იოსებ ყიფშიძემ, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას, დაწერა, რომ სოფელში, რომელშიც იგი ჩაიწერა როგორც „პელერგივათ" (ფელერგივათ), 44 ოჯახში 235 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი პელერგვატი ან პილერგივატი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, მიეკუთვნებოდა რიზეს პროვინციის ათინას უბნის არდეშენის ნაჰიეს. რადგანაც პელერგვატი ან პილერგივატი არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა აკაიათი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, სოფლი აკაიას მოსახლეობა შედგებოდა 589 ადამიანისგან, რომელთაგან 231 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
არიჯილარი (არდეშენის რაიონი)

**არიჯილარი** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 68 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 28 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 10 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელ არიჯილარის ძველი სახელი ცნობილია როგორც ჯაბოიტი ან ჯაბოიტი. ჰოპას რაიონის სუგორენის სოფელში ერთ-ერთ უბანსაც იგივე სახელი ჰქვია.

ჯაბოიტის სოფელი, რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. თუმცა, ჯაბოიტი ძველ ჩანაწერებში სოფლად არ მოიხსენიება. როგორც ჩანს, ის ადრე ჩუმაიდას (დღევანდელი ესკიარმუტლუკი) სოფლის უბანი იყო. კერძოდ, 2013 წლის 8 იანვარს ის გამოეყო ესკიარმუტლუკის სოფელს და გახდა დამოუკიდებელი სოფელი.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
არმაღანი (არდეშენის რაიონი)

**არმაღანი** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 536 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
არმაღანის სოფლის ძველი სახელი ლაზურად არის სალინჭური. სალინჭური (სალინჭური) ასევე ცნობილია როგორც სალინჭოი, სალინჭე, სალონჭოი და სალონჭე. თურქულში ეს ტოპონიმი გვხვდება როგორც სალინქოი. კერძოდ, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი დაწერილია როგორც სალინქოი (صالنكوی).

სალინჭური ან სალინქოის რეგიონი ლაზეთში, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის ათინას ოლქს. მოსახლეობა შედგებოდა 46 ოჯახში მცხოვრები 160 ადამიანისგან. შესაძლებელია, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას შეიცავდა. სოფელში დასაბეგრი საქონლის რაოდენობად დაფიქსირებულია 118 ცხვარი, 134 თხა, 150 ძროხა და 11 ხარი.

სალინჭური ან სალინქოი პირველი მსოფლიო ომის დროს რუსების ხელში აღმოჩნდა. რუსული მმართველობის დროს, 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში მოგზაურობისას, ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ სოფლის სახელი ქართული ანბანით ჩაწერა როგორც სალინქოჲ (სალინქოჲ), ხოლო რუსული ანბანით როგორც სალინკეი (Салинкеи). ამ პერიოდში სოფელში 80 ოჯახში 440 ადამიანი ცხოვრობდა. ნიკოლოზ მარი კი 1910 წლის კვლევითი მოგზაურობისას აღნიშნავდა, რომ ათინას ოლქში 69 სოფელი იყო და ამ სოფლებიდან 64-ში ლაზურად საუბრობდნენ, ხოლო სულეთის სოფელი მან დაასახელა ლაზურენოვან დასახლებებს შორის. მიუხედავად ამისა, როგორც ყიფშიძემ, ისე მარმა აღნიშნეს, რომ სოფლის მოსახლეობა მხოლოდ ლაზებისგან არ შედგებოდა. მარის ინფორმაციით, იმ დროს სოფელში დაახლოებით 20 ჰემშინური ოჯახი ცხოვრობდა.

სალინჭური ან სალინქოი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ათინას ოლქის არდეშენის მხარეს. ვინაიდან სალინჭური ან სალინქი არ იყო თურქული სახელი, სოფლის სახელი 1959 წელს 7267 ნომრიანი კანონით შეიცვალა არმაღანად. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით, არამაღანის სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 893 ადამიანისგან, რომელთაგან 310 განათლებული იყო.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ვირუს წმინდა ეკატერინეს ეკლესია

**ვირუს წმინდა ეკატერინეს ეკლესია** () — ეკლესია ესტონეთის ქალაქ ვირუში. მიეკუთვნის ესტონეთის ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესიის საზოგადოებას.

აგებულია ადრეული კლასიციზმის სტილში ბაროკოს ელემენტებით. ეკლესია მდებარეობს იურის 9 ნომერში.

## ისტორია
იმდროინდელ პროვინციულ ქალაქ ვირუში ლუთერანული ეკლესიის ასაშენებლად, იმპერატრიცა ეკატერინე II შესწირა 28 ათასი ვერცხლის მანეთი. ეკლესია 1788–1793 წლებში აშენდა და მაშინვე გახდა არქიტექტურული დომინანტი ქალაქის ბაზრის მოედანზე. ვინ არის ეკლესიის არქიტექტორი ზუსტად არ არის ცნობილი, მაგრამ სავარაუდოა, რომ ის იყო კრისტოფ ჰაბერლანდი რიგადან.

ეკლესია 1793 წლის 24 ივლისს აკურთხეს და მიიღო სახელი დიდ მოწამე ეკატერინე — ეკატერინე ალექსანდრიელის პატივსაცემად. 1997 წელს ეკლესია აღიარებული იქნა ესტონეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ეკლესიის მახლობლად, ყოფილი ბაზრის მოედნის ადგილზე აშენდა პატარა პარკი.

## არქიტექტურა
ეკლესიას აქვს ერთი ნავი და დასავლეთის მხრიდან მასიური კოშკი, რომელიც თანდათან ვიწროვდება და იქცევა თეძოს გუმბათად. დასავლეთ ფასადზე, ქალაქის ცენტრალური მოედნისკენ, ეკლესიის მთავარი შესასვლელი მორთულია შეწყვილებული პილასტრით და სამკუთხა ფრონტონით. გვერდით ფასადებს კი დიდი თაღოვანი სარკმელები აქვთ.

1879 წელს, ძირითადი განახლების შემდეგ, კოშკზე დამონტაჟდა ახალი გუმბათი, მასზე კი ასევე დამონტაჟდა საათი ოთხი ციფერბლატით. ეკლესიის მრავალი ორიგინალური დეკორატიული ელემენტი დაკარგულია, მაგალითად, პორტალთან მდებარე კარნიზებზე არსებული ქანდაკებები. გარდა ამისა, სამწუხაროდ, ბაროკოს პარაპეტიც არაა შემორჩენილა.

ეკლესიაში საკურთხევლის ნახატზე იესოს ჯვარზე გაკვრაა გამოსახული.

1910 წელს ძმებმა კრისებმა ეკლესიისთვის დაამზადეს ორგანი ორი სახელმძღვანელოთი და ოცდაათი რეგისტრით.

## გალერია

File:Lutheran church in voro late 18th century.jpg
File:BM07157Bm.jpg
Võru Katariina kirik 2014.JPG|
Võru Katariina kirik 2013-01.jpg|
Võru Katariina kirik, 2009, regnr 14139.jpg|
File:Võru keskväljak 2021 10 01.jpg|
File:Kirik Võru keskväljakul.jpg|
File:07740-Werro-1906-Kreisschule-Brück & Sohn Kunstverlag.jpg
File:Katariina kirik 2021.jpg

## ლიტერატურა
*Võru Katariina Kogudus 
*Veebikaamera  
*Kultuurimälestiseks tunnistamine
*Võru ajalugu

* Video – Võru Katariina kiriku torn tehakse annetajate abil korda. Lõunaeestlane.ee, 5. juuli 2017
* Video – Ehitajad hindasid Võru kiriku tornikiivri seisu. Lõunaeestlane.ee, 16. august 2017

კატეგორია:ესტონეთის ეკლესიები
აქდერე (არდეშენის რაიონი)

**აქდერე** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 55 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი აქდერეს ძველი სახელია ხოჯიბადი. ხოჯიბადი (ხოჯიბადი) შედგება ლაზური სიტყვებისგან „ხოჯი" (ხოჯი) და „ბადი" (ბადი) და ნიშნავს „მოხუც ხარს".

სოფელი ხოჯიბადი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. თუმცა, ეს დასახლება ძველ ჩანაწერებში სოფლად არ მოიხსენიება. ფაქტობრივად, სოფელი  ხოჯიბადი ან აქდერე დაარსდა 1989 წლის 27 მარტს, სოფელი სესლიკაიას თოფლუჯა და აქფინარის უბნების გაერთიანებით. აქდარას სოფლის მოსახლეობა 1990 წელს შედგებოდა 537 ადამიანისგან.

სოფელი ცნობილია დაახლოებით 170 წლის განმავლობაში რამაზანის დღესასწაულზე გამართული ხის ბორბლის ფესტივალით.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დერემეზრა (არდეშენის რაიონი)

**დერემეზრა** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. 2022 წლის მონაცემებით სოფელში 166 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი დერემეზრის ძველი სახელწოდებაა „ოღვარე“. ლაზური წარმოშობის ტოპონიმი ოღვარე მომდინარეობს სიტყვისგან „ღვალი“ ან „ღვარი“, რომელიც ნიშნავს მჟაუნას, და აღნიშნავს ადგილს, სადაც ეს მცენარე იზრდება. ოღვარე იყო იუქარიდურაქის სოფლის უბანი, სანამ 2022 წელს ცალკე სოფლად არ იქცა. აშაღიდურაქისა და იუქარიდურაქის სოფლების მიერ გამოყენებულ საზაფხულო საძოვარსაც დერემეზრა ჰქვია.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ჩირაქლარი (არდეშენის რაიონი)

**ჩირაქლარი** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 47 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 11 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 69 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
ჩირაქლარი არის დასახლება, რომელიც გვიან პერიოდში გახდა სოფელი. იქიდან გამომდინარე, რომ ის გამოეყო სოფელ იამადერეს , ბაქოზი ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებულია, როგორც ორივე დასახლებული პუნქტის ძველი სახელი. ეს დასახლება სვაცოხო - ლაზური ტოპონიმების ლექსიკონში შესულია როგორც უბანი სახელით „ჩირაღი ავლა“.

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დოღანაი (არდეშენის რაიონი)

**დოღანაი** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 62 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 17 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 183 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის სახელი 1928 წლით დათარიღებულ თურქულ წყაროში მოხსენიებულია როგორც შანგული.  სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1897 წელს. 

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ასლანდერე

**ასლანდერე** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 266 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და მის ძველ სახელს ლაზურად წარმოადგენდა ჯიღულით , მოგვიანებით კი მიიღო სახელწოდება „ასლანდერე“ და სოფლის სტატუსი. ასლანდერეს ხიდი მდებარეობს ამ სოფელში.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დუიგულუ (არდეშენის რაიონი)

**დუიგულუ** () — სოფელი არდეშენის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 62 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არდეშენიდან 16 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 278 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
პირველი ტექსტი, სადაც ნათლად არის ნახსენები სახელი ტოლიქჯეთი, არის მიწის რეესტრის ჩანაწერი სულთან სულეიმან კანუნის პერიოდიდან, რომელსაც თარიღი არ აქვს. ამ რეესტრში №442, რომელიც სავარაუდოდ 1554-1566 წლებშია შედგენილი, სახელი „ტოლიქჯეთი" აშკარად არის ჩამოთვლილი „მეშრუბალაკის" რეგიონის ქვეშ. ტოლიქჯეთი არაუგვიანეს 1550-იანი წლებისა გახდა სოფელი და დაიწყო ჯარისკაცებისა და გადასახადების გადახდა. ბოლო მიწის რეესტრის ჩანაწერი, სადაც ნახსენებია სახელი „ტოლიქჯეთი", სავარაუდოდ 1626 წლით თარიღდება. ამ ჩანაწერში №122 სახელი „ტოლიქჯეთი" აშკარად არის მითითებული. სულთან მეჰმეტ IV-ის პერიოდის 1681 წლის სპეციალური გადასახადების ჩანაწერში ნახსენებია სოფელი „ტოლიჰჯეთი". 

ოსმალეთის პერიოდში ტოლიქჯეთი იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა „დავათის" თემს. დავათის თემი თავის მხრივ ეკუთვნოდა ათინას რაიონს, ლაზისტანის სანჯაყს და ტრაპიზონის პროვინციას. დავათის თემი იყო ადმინისტრაციული რეგიონი, რომელიც მოიცავდა ტოლიქჯეთს, ასევე სოფლებს ბაკოზი, კვანჩარერი, პილერგივატი, ტიმისივატი, სანო, მეკაკესკირიტი, ღვანტი, კომილო, აბიჩღო და მდებარეობდა ახლანდელი ჰამიდიე-პაზარის ახლოს. 1842 წლის ათინას (პაზარის) მოსახლეობის აღწერის მიხედვით (10), ტოლიქჯეთის სოფლის მამაკაცების რაოდენობაა 41. სოფელი ტოლიქჯეთი არის ათინას რაიონის სოფელი ყველაზე ნაკლები მამაკაცების რაოდენობით. მამაკაცების რაოდენობა 1876 წელს გაიზარდა 53-მდე. 

საუკუნეების განმავლობაში ლაზური წარმოშობის შესაბამისად სოფელი ტოლიქჩეთად ან „ტოლიჰჯეთად" წოდებული სოფლის სახელის აქჩაქოიად შეცვლისთვის 1916 წელს შინაგან საქმეთა სამინისტროს მიერ ჩატარდა საჭირო მოსამზადებელი სამუშაოები, მაგრამ იმავე პერიოდში მომხდარი რუსული ოკუპაციის გამო ვერ მოხერხდა ახალი სახელის დანერგვა. 

## სქოლიო
კატეგორია:არდეშენის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ავჯილარი (ფინდიქლის რაიონი)

**ავჯილარი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 67 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 232 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფელი დაარსდა 1800-იან წლებში და თავდაპირველად ლაზურად იწოდებოდა როგორც ანდრავათი , შემდეგ მიიღო სახელწოდება „ავჯილარი“ და მოიპოვა სოფლის სტატუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
შამილ დასნი

**შამილ ადე დასნი** (დ. 15 აგვისტო, 1941, თბილისი, საქართველოს სსრ —  გ. 29 აპრილი, 1996, თბილისი, საქართველო) — იეზიდი საჭადრაკო კომპოზიტორი და მწვრთნელი. პირველი ამოცანა გამოაქვეყნა 1962 წელს ლელოში. სულ შედგენილი აქვს 200 ამოცანა, უპირატესად მინიატურული ფორმის. მისი ამოცანები დაიბეჭდა იუგოსლავიის, პოლონეთის, ჩეხოსლოვაკიის, გერმანიის, ბელგიის, რუმინეთის და სხვა ქვეყნების ჟურნალ-გაზეთებში . მისი რჩეული ამოცანების კრებული ინგლისურ ენაზე 1996 წელს გამოიცა. 
1975 წლიდან მუშაობდა თბილისის სამგორის რაიონის მოსწავლე-ახალგაზრდობის სახლში მწვრთნელად. აღზარდა 700-ზე მეტი თანრიგოსანი მოჭადრაკე, მათ შორის საერთაშორისო ოსტატები სერგეი მოვსესიანი და მირანდა ხორავა. 

## საჭადრაკო კომპოზიცია 
**ამოხსნა:**

**1. კc4! ცუგცვანგი**
**1. ... მფe3 2. ლe2#**
**1. ... მფe5 2. ლe6#** 

## ბიბლიოგრაფია 
* 

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 15 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:იეზიდი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ჭადრაკი
გრამას ყურე

**გრამის ყურე** (    ) — ყურე იონიის ზღვაში, რომელიც მდებარეობს ალბანეთის იონიის ზღვის სანაპიროზე ხმელთაშუა ზღვაზე სამხრეთ ევროპაში . ეს არის დასავლეთ ცერაუნის მთების ერთ-ერთი მრავალი ყურე ალბანეთის რივიერას გასწვრივ კარაბურუნის ნახევარკუნძულის სამხრეთით.  ყურე უპირველეს ყოვლისა ცნობილია როგორც ტურისტული ადგილი და მიმდებარე სანაპირო კლდეებზე ამოტვიფრული წარწერებით, როგორც მისი სახელი ხსნის.

## სახელწოდება 
ყურის სახელი მჭიდროდ არის დაკავშირებული მიმდებარე სანაპირო კლდეებში არსებულ გრავირებულ წარწერებთან; გრამა ბერძნული სიტყვისთვის "წერილი". მას ასევე უწოდებენ გრამ(მ)ატას, „Gram(m)a“- მრავლობით ფორმას ბერძენი, რომაელი და შუა საუკუნეების მეზღვაურების მიერ დიოსკურის, კასტორისა და პოლუქსის და სხვა მფარველების პატივსაცემად დატოვებული მადლიერების წარწერებიდან.

## კაცობრიობის ისტორია 
ანტიკურ ხანაში გრამას ყურე წარმოადგენდა ყურეს ქაონის სანაპიროზე ცერაუნის მთების დასავლეთით.  ყურე არის ძვირფასი არქეოლოგიური, ისტორიული და კულტურული ფასეულობების სახლი, რადგან კლასიკური ანტიკურ პერიოდში ის მნიშვნელოვანი ნავსადგური და თავშესაფარი იყო მათთვის, ვინც სანაპიროზე მცურავდნენ.  ვერტიკალურ კლდეებსა და კლდეებზე არის მრავალი ამოკვეთილი წარწერა ძველ ბერძნულ, ლათინურ და შუა საუკუნეების ბერძნულ ენებზე .  ამგვარი წარწერები ანტიკურში ცნობილი იყო, როგორც *ეუფლოია* ( ) წარწერები. 

მეორე მსოფლიო ომის დროს იგი გამოიყენებოდა სპეციალური ოპერაციების აღმასრულებელი სამსახურის ბაზად. 

## გეომორფოლოგია 
კლდოვან ყურეს წარმოადგენს, სანაპიროზე დომინირებს სანაპირო კლდეები, ვერტიკალურად დახრილი ზღვაში და კლდოვანი, კენჭოვანი პლაჟები . იგი გადაჭიმულია ყარაბურუნ-საზანის საზღვაო პარკში და დასახელდა ბუნების ძეგლად მისი გამორჩეული ლანდშაფტის გამო, რომელიც მორთულია ხსნარით და ზღვის გამოქვაბულებით .  

## ბიომრავალფეროვნება 
ყურის ძვირფასი ლანდშაფტები გლობალური მნიშვნელობისაა, რადგან ისინი ხელს უწყობენ ქვეყნის ეკოლოგიურ ბალანსს და უქმნიან ჰაბიტატს გლობალურად საფრთხის წინაშე მყოფი და გადაშენების პირას მყოფი მრავალი სახეობისთვის . ზღვის გამოქვაბულები განსაკუთრებული ეკოსისტემაა და მნიშვნელოვან თავშესაფარს აძლევს ხმელთაშუა ზღვის ბერი სელაპს, მსოფლიოში ყველაზე იშვიათი სელაპის სახეობას.  

## Იხილეთ აგრეთვე 
* ალბანეთის იონის ზღვის სანაპირო
* ალბანეთის ყურეების სია
* ალბანეთის ბიომრავალფეროვნება
* ალბანეთის გეოგრაფია
* ალბანეთის დაცული ტერიტორიები

## სქოლიო 
## წყაროები 
*
ვალერია ბარსოვას სახლ-მუზეუმი

**ვალერია ბარსოვას აგარაკი-მუზეუმი** () — კულტურული და საგანმანათლებლო დაწესებულება ქალაქ სოჭის ხოსტინსკის რაიონში (კრასნოდარის მხარე, რუსეთი), საკურორტო ქალაქ სოჭის ისტორიის მუზეუმის ფილიალი, რეგიონალური მნიშვნელობის რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი. 

აგარაკი აშენდა ცნობილი რუსი მომღერლის, სსრკ სახალხო არტისტის, სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატის ვალერია ვლადიმერის ასულ ბარსოვას ხარჯზე 1947 წელს მავრიტანიულ სტილში. გარდა საცხოვრებელი ფართებისა, შენობას აქვს 50 ადგილიანი აუდიტორია და სცენა.

მომღერალი აქ ცხოვრობდა 1947 წლიდან 1967 წლამდე. ანდერძის თანახმად, მან აგარაკის პირველი სართული ქალაქ სოჭს გადასცა. 1968 წლიდან 1985 წლამდე აქ ფუნქციონირებდა საბავშვო სამხატვრო სკოლა. 1988 წლის 9 იანვარს კი მუზეუმი გაიხსნა. შენობას აქვს 4 ოთახი, საერთო ფართით 94 მ². ექსპონატების საერთო რაოდენობა დაახლოებით ათასს შეადგენს. მუზეუმი მოგვითხრობს ვალერია ბარსოვას ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე, წარმოდგენილია 1940-1950-იანი წლების საყოფაცხოვრებო ნივთები.

მომღერალი (ლირიკულ-კოლორატურული სოპრანო) სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში. 1919 წელს ბარსოვა გახდა მოსკოვის სამხატვრო თეატრის საოპერო სტუდიის სოლისტი, ხოლო ერთი წლის შემდეგ იგი გახდა მოსკოვის დიდი თეატრის სოლისტი. მუსიკის კრიტიკოსებმა ბარსოვას „რუსი ბულბული“ უწოდეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუზეუმის საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:მემორიალური მუზეუმები
კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მუზეუმები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1988 წელს დაარსებულები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ჰალა ტომასდოტირი

**ჰალა ტომასდოტირი**  (; დ. 11 ოქტომბერი, 1968) — ისლანდიელი ბიზნესმენი და საჯარო მოხელე. ისლანდიის პრეზიდენტი 2024 წლის 1 აგვისტოდან და მეორე ქალი ამ თანამდებობაზე ქვეყნის ისტორიაში.

ჰალამ ისლანდიის საპრეზიდენტო არჩევნებზე კანდიდატურა წამოაყენა 2016 წლის 17 მარტს. მან მიიღო ხმების 27,9 %, გავიდა მეორე ადგილზე, გუდნი იოჰანესონის შემდეგ, რომელმაც მიიღო 39,1 %.

2024 წლის 1 ივნისს ჰალამ გაიმარჯვა ისლანდიის საპრეზიდენტო არჩევნებში და დაამარცხა ყოფილი პრემიერ-მინისტრი კატრინ იაკობსდოტირი დაახლოებით 10 %-იანი სხვაობით. მისი საარჩევნო კამპანია ფოკუსირებული იყო ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა სოციალური მედიის გავლენა ახალგაზრდების ფსიქიკურ ჯანმრთელობაზე, ტურიზმის განვითარებაზე და ხელოვნური ინტელექტის როლზე.

ჰალა დაოჯახებულია ბიორნ სკულასონზე, მათ ჰყავთ 2 შვილი. 
 
## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:ისლანდიელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ისლანდიის პრეზიდენტები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ევროპის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ქარაალი (ფინდიქლის რაიონი)

**ქარაალი** () — სოფელი ფინდიქლის რაიონში, რიზეს პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რიზედან 70 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ ფინდიქლიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 32 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელი ლაზურად იყო ქარალიშიავლა, რაც ნიშნავს „ქარაალის უბანი/მაჰალე“. თავდაპირველად ის მეივალის სოფლის შემადგენელი უბანი იყო, შემდეგ კი მიიღო სახელი „ქარაალი“ და გახდა დამოუკიდებელი სოფელი.

## სქოლიო
კატეგორია:ფინდიქლის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
იური ბარაკოვიჩი

**იური ბარაკოვიჩი** (, დ. 1548, პლემიცი ზადარი, ვენეციის რესპუბლიკა — გ. 1 აგვისტო, 1628, რომი) — რენესანსის ეპოქის ხორვატი პოეტი, მღვდელი, კანონიკი ზაგრებში და თავის დროზე ცნობილი მქადაგებელი.

## ბიოგრაფია
იური ბარაკოვიჩი კეთილშობილური წარმოშობის ოჯახიდანაა. მან დაწყებითი განათლება ზადარში მიიღო. მოგვიანებით სწავლა განაგრძო ვენეციასა და იტალიის სხვა ქალაქებში. მან ასევე მიიღო სასულიერო განათლება და კარგად იცნობდა რენესანსის იტალიური ლიტერატურის კლასიკური მწერლების, ასევე იმდროინდელი ხორვატი მწერლების შემოქმედებას.

ახალგაზრდობაში მან გადაწყვიტა მღვდელი გამხდარიყო. 1564 წელს გახდა სასულიერო პირი, კანონიკი ზაგრებში, ხოლო 1586-1598 წლებში მსახურობდა მღვდელმთავრად ნოვიგრადში. ალბათ ამ დროს მონაწილეობდა ოსმალეთის იმპერიის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1602 წელს, გაურკვეველი მიზეზების გამო, იგი განდევნეს და გადაასახლეს შიბენიკში. სიცოცხლის განმავლობაში მან სამჯერ იმოგზაურა რომში, როგორც პილიგრიმმა, სადაც 1628 წელს გარდაიცვალა. 

იური ბარაკოვიჩი დაკრძალულია რომის საკათედრო ტაძარში, სადაც მას ძეგლი დაუდგეს ლათინური წარწერით.

## შემოქმედება
პოეტის პირველი ლექსი დაიბეჭდა 1582 წელს. იგი ცნობილი გახდა ახალი და ძველი აღთქმის თარგმანების წყალობით, გამოიცა რა კრებული „იარულა“ (1618). დაახლოებით 1618 წელს მან დაწერა „Ljuba v G.N. id est Deliciae amicorum, varia specie carminis“, რომელიც გამოქვეყნდა ვენეციაში 1698 წელს. ეს ნამუშევარი იდენტურია სხვა ნამუშევართან სახელწოდებით „Vila Slovinska“. ეს უკანასკნელი არის ეპიკური პოემა 13 სიმღერაში, გამორჩეული თავისი გეგმით, სტილითა და ლექსის სტრუქტურით, რომელშიც პოეტი ადიდებს ქალაქ ზადარის წარსულსა და აწმყოს. ავტორმა, სხვათა შორის, თავის პოემაში ჩადო საინტერესო ხალხური სიმღერა „Majka Margarita“. პოემა თავისი ხატოვნებით ახლოსაა ვერგილიუსის, დანტე ალიგერის, ზორანიჩის ალეგორიულ შუა საუკუნეების პოეზიასთან.

დაახლოებით 1682 წელს, ვენეციაში დაიბეჭდა „Vila“. გარდა ამისა, ბარაკოვიჩმა დაწერა ეპიკური ნაწარმოები „Giarulla urescena cvitjem od scest vikov svita“, რომელიც გამოქვეყნდა ვენეციაში 1618 და 1702 წლებში, ასევე კომედია — „Draga Kabska Pastierica“.

ბარაკოვიჩის პოეზია დიდწილად მოწმობს მასზე, რომ ის სლავური იდეის მხარდამჭერია. ერთ-ერთ ლექსში ის წერს, რომ სლავური მეტყველება ყველგან ისმის, როგორც აღმოსავლეთში, ასევე დასავლეთში.

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატი მწერლები
ვლადიმირ ვიდრიჩი

**ვლადიმირ ვიდრიჩი** (, დ. 20 აპრილი, 1875, ზაგრები — გ. 29 სექტემბერი, 1909, ვრაპჩე) — ხორვატი პოეტი, იურისტი, სამართლის დოქტორი (1903).

## ბიოგრაფია
დაიბადა სლოვენური წარმოშობის მდიდარ ოჯახში. სწავლობდა სამართალს პრაღასა და ზაგრებში. სტუდენტობის წლებში იყო სერბეთის თანამეგობრობის წევრი, ერთ-ერთი ორგანიზატორი და აქტიური მონაწილე ანტისამთავრობო დემონსტრაციის დროს, ფრანც ჯოზეფის ზაგრებში ვიზიტისას (1895). 6 თვიანი პატიმრობის შემდეგ იგი გაათავისუფლეს, მაგრამ მთელი ცხოვრება პოლიტიკურად არასანდო პერსონად დარჩა.

1903 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი და  მუშაობდა იურისტად.

ის გაურკვეველ ვითარებაში, ზაგრების გარეუბანში, ფსიქიურად დაავადებულთა საავადმყოფოში გარდაიცვალა. დაკრძალეს მიროგოჯის სასაფლაოზე.

## შემოქმედება
ლექსების წერა სკოლის წლებში დაიწყო და პირველი აღიარება მიიღო პოემისთვის „Boni mores“, რომელიც 1897 წელს გამოიცა.

ვ.ვიდრიხი — ავტორია პოეზიისა, რომელიც სიმბოლიზმისა და იმპრესიონიზმის ელემენტების ერთობლიობას წარმოადგენს, ელეგანტური ფორმით, მომხიბვლელი თავისი გულწრფელობით, ლირიკული პოეზიით. გამორჩეული ელემენტებით პოეტმა შეძლო ხელახლა შეექმნა შორეული ანტიკურობის გარემო და საგნები, შორეული ქვეყნების კლასიკური ანტიკურობის სურათები და ლეგენდები. მას ეკუთვნის ლექსები „Boni mores“ და „Noc na Nilu“. ნაადრევ სიკვდილამდე მან დაწერა მხოლოდ 40-მდე ლექსი, რომელთა უმეტესობა მან თავად გამოაქვეყნა 1907 წლის კრებულში, უბრალო სახელწოდებით — Pjesme (ლექსები).

ხორვატი ლიტერატურის ისტორიკოსი ივო ფრანგეში წერდა:

## ლიტერატურა
* Vidrić, Vladimir

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატი მწერლები
დინარი

[მინი|აბდ-ალ-მალიქის ოქროს დინარი ჰიჯრით 75 (ახ. წ. 697/98)]
**დინარი** — არაბულ სამყაროსა და ბალკანეთის ზოგიერთი ქვეყნის ფულის ერთეული, ისტორიულად — ოქროს მონეტა არაბულ სამონეტო სისტემაში. სახელწოდება „დინარი“ [არაბ. دينار (dīnār)] მომდინარეობს ლათინური denarius-დან („ათნაწილიანი“).

თავდაპირველად დინარი ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს ოქროს მონეტის ასლი იყო. არაბი ხალიფას აბდ-ალ-მალიქის სამონეტო რეფორმის (695–697) შემდეგ დინარმა სახე იცვალა და მუსლიმური იერი მიიღო. შუბლსა და ზურგზე გამოსახულია რელიგიური ფორმულები და მოჭრის თარიღი. VII საუკუნის ბოლოსათვის დინარის მასა იყო 4,25 გრამი.

ამჟამად დინარი არის ალჟირის, ბაჰრეინის, ერაყის, იორდანიის, ლიბიის, სერბიის, ტუნისის, ქუვეითის და ჩრდილოეთ მაკედონიის ფულის ძირითადი ერთეული, ასევე ხურდა ფული ირანში (რიალის 1/100). წარსულში დინარი ერქვა ფულის ერთეულს ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში (1992–1998), იუგოსლავიაში (1918–2003), სამხრეთ იემენში (1965–1990), სუდანში (1992–2007) და ხორვატიაში (1991–1994).     

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფულის ერთეულები
კატეგორია:მონეტები
სათაფლიის დინოზავრების ნაკვალევი

**სათაფლიის დინოზავრების ნაკვალევი** — ცარცული პერიოდის ქვეწარმავლების – დინოზავრების განამარხებული ნაკვალევი დასავლეთ საქართველოში, სათაფლიის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე. აღმოაჩინა 1933 წელს მხარეთმცოდნემ და პედაგოგმა პეტრე ჭაბუკიანმა.

სათაფლიის მერგელოვანი კირქვების შრეებზე მიკვლეული ნაფეხურები ადრეცარცულ პერიოდს ეკუთვნის და მისი ასაკი განისაზღვრება დაახლ. 135 მილიონი წლით. დინოზავრების ნაკვალევი აღმოჩენილია ორ შრეზე.

ქვედა შრეზე წარმოდგენილი ნაფეხურების ფორმის მიხედვით მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ისინი შედარებით მცირე ზომის (სხეულის სიგრძე დაახლ. 2–3 მ) მტაცებელ და ბალახისმჭამელ ორფეხა და უმეტესად სამთითა (იშვიათად ოთხთითა) დინოზავრებს ეკუთვნის. ზედა შრეზე აღბეჭდილ ნაკვალევს მიაკუთვნებენ დიდი ზომის (სიგრძე 5–6 მ) ბალახისმჭამელ ცხოველებს, რომლებიც სიარულის დროს მხოლოდ უკანა კიდურებს ეყრდნობოდნენ.

დინოზავრების ნაკვალევი აღმოსავლეთ ევროპაში ჯერჯერობით სხვაგან არსადაა ცნობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:დინოზავრები
ოთარ დიოგიძე

**ოთარ შუქრის ძე დიოგიძე** (დ. 13 აპრილი, 1954, ბათუმი) — ქართველი ქიმიკოსი. ტექნიკის მეცნიერების დოქტორი (2003), პროფესორი (2004).

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიის ფაკულტეტი (1977). მუშაობდა სოფ. ურავის (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) სამთო-ქიმიურ ქარხანაში მთავარ ტექნოლოგად (1977-1986), ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტში პედაგოგად (1986-1996). 1996-2005 წლებში იყო ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემიის რექტორი, 2004 წლიდან — ამავე აკადემიის პროფესორი. მისი შრომები შეეხება ზესუფთა დარიშხანისა და მისი ნაერთების მიღების ტექნოლოგიას.    
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული  1954
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1977)
ფთორწყალბადმჟავა

**ფთორწყალბადმჟავა**, **წყალბადფთორმჟავა**, *ლხობის მჟავა* (ქიმიური ფორმულა: HF) — წყალბადის ფთორიდის წყალხსნარი. მისი tდუღ 112°C (750 მმ ვწყ. სვ.), სიმკვრივე — 1138 კგ/მ³. ურთიერთქმედებს ჟანგეულებთან და წარმოქმნის ფთორიდებს. იყენებენ გამხსნელად, ალუმინის, მინის წარმოებაში, ფთორიდების მისაღებად და სხვა.

## სქოლიო
კატეგორია:არაორგანული მჟავები
დიონისე პერიეგეტე

მინი|მსოფლიო დიონისე პერიეგეტეს მიხედვით (შედგენილია კონრად მილერის მიერ, 1898).
**დიონისე პერიეგეტე** () — II საუკუნის I ნახევრის ბერძენი პოეტი, გეოგრაფი. წარმოშობით ქ. ალექსანდრიიდან (ეგვიპტე).

სრულად არის მოღწეული მისი 1187 ტაეპისაგან შემდგარი ჰეგზამეტრით დაწერილი პოემა „მსოფლიოს აღწერილობა“, რომელიც რომაულ და ბიზანტიურ ხანაში მიჩნეული იყო გეოგრაფიის ძირითად სახელმძღვანელოდ. თხზულება ლათინურად თარგმნეს ავენიუსმა (IV ს.) და პრისციანმა (V ს.), ევსტათი თესალონიკელმა (XII ს.) კი მას კომენტარები დაურთო.

დიონისეს თხზულებაში არის ცნობები კავკასიის გეოგრაფიასა და იქ მცხოვრებ ხალხებზე. წყაროს მიხედვით კოლხიდაში კირკეს დაბლობზე მოედინება მდ. ფასისი; აფსირტეს კუნძულებს შეაფარეს თავი არგონავტებს დადევნებულმა კოლხებმა; მიდიელები მედეას შთამომავლები არიან, რის გამოც მათ ქვეყანაში მედიცინა დიდად განვითარდა. 

კოლხებისა და ფასისის დასავლეთით დიონისე მოიხსენიებს პონტოელ ტომებს, მ. შ., ბიძერებს, ბექირებს, მაკრონებს, ფილირებს, ტიბარენებს, ხალიბებს. შავი ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე სახლობენ სინდები (ზიკხები), კერკეტიები, აქაველები (დიონისეს მიხედვით მოსული ბერძნები არიან), ჰენიოხები, ძიგიები (პელაზგიდების ქვეყნიდან მოსულან). კოლხებს დიონისე ეგვიპტიდან მოსულებად მიიჩნევს, აღმოსავლეთ იბერები კი თითქოს პირენედან მოსულან და დამხვდურ ჰირკანიელებთან ომი გადაუხდიათ. იბერთა მეზობელ, აღმოსავლეთით მცხოვრებ ტომს დიონისე კამარიტებს უწოდებს (სხვა წყაროებით უცნობია), ამ მხარეს კი — ღვინის ქვეყანას. დიონისე ასევე იცნობს „მამაც ალბანებს“ (კასპიის ზღვის დასავლეთით) და სარმატებს (მეოტისის ტბის აღმოსავლეთით, თუ სარმატიის დაბლობზე).

## ლიტერატურა
* ყაუხჩიშვილი თ., ბერძენი მწერლების ცნობები საქართველოს შესახებ, [ტ.] 1, თბ., 1967.

* Dionysius Periegetes, Description of the Known World. With Introduction, Translation, and Commentary. J. L. Lightfoot. Oxford, 2014.

კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები
კატეგორია:ძველი ბერძენი გეოგრაფები
კატეგორია:II საუკუნის ევროპელები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია