პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში

[მინი|300პქ|შიმშილით გარდაცვლილი გლეხები [ხარკოვის ქუჩებში, 1933]]
**პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში** — საშინაო პოლიტიკის პოლიტიკური ინსტრუმენტი საბჭოთა რუსეთსა და საბჭოთა კავშირში, დაწყებული ოქტომბრის რევოლუციის (1917) პირველივე დღეებიდან საბჭოთა კავშირის დაშლამდე (1991), რომლის მსხვერპლი გახდა სსრკ-ში მცხოვრები მილიონობით ადამიანი. კულმინაციამ მიაღწია სტალინის ეპოქაში, გრძელდებოდა „ხრუშჩოვის დათბობის“ დროს, გაძლიერდა ბრეჟნევის უძრაობის ხანაში, რაც საბჭოთა დისიდენტების დევნაში გამოიხატა და არ შეწყვეტილა არც გორბაჩოვის პერესტროიკის ეპოქაში. მისი მემკვიდრეობა კვლავ გავლენას ახდენს დღევანდელი რუსეთის ცხოვრებაზე.

## გენეზისი და ადრეული სსრკ
რეპრესიების თეორიული ბაზისი ემყარებოდა მარქსისტულ შეხედულებას კლასობრივი ბრძოლის შესახებ და აქედან გამომდინარე, პროლეტარიატის დიქტატურის იდეას. მისი საკანონმდებლო ბაზა გაფორმდა რსფსრ-ის სისხლის სამართლის  კოდექსის 58-ე მუხლში (ძალაში შევიდა 1927 წლის 25 თებერვალს) და დანარჩენი საბჭოთა რესპუბლიკების შესაბამის მუხლებში. 

„რეპრესია“, „ტერორი“ და სხვა მსგავსი სიტყვები, ადრეულ საბჭოთა პერიოდის საშინაო პოლიტიკიდან გამომდინარე, ჩვეულებრივი სამუშაო ტერმინები  იყო. 

იმ დროს, რეპრესირებულებს ხალხის მტრებს უწოდებდნენ. სახელმწიფოს მიერ დასჯა ითვალისწინებდა დაუყოვნებლივ სიკვდილს, უდანაშაულო ადამიანების გაგზავნას გულაგებში, ძალადობრივ გადასახლებას და სამოქალაქო უფლებების ჩამორთმევას. გარკვეულ პერიოდში, „სამშობლოს მოღალატის“ ოჯახის ყველა წევრი ისჯებოდა, ბავშვების ჩათვლით, როგორც „სამშობლოს მოღალატის ოჯახის წევრი“. რეპრესიებს ახორცილებდნენ ჩეკა, მისი მემკვიდრე უწყებები და სხვა სახელმწიფო ორგანოები. რეპრესიები შეიძლება დაიყოს როგორც პერიოდებად, ასევე თემატურად: წითელი ტერორი, კოლექტივიზაცია, დიდი წმენდა, ექიმთა საქმე და სხვა. რეპრესიები ხორციელდებოდა, როგორც საბჭოთა რესპუბლიკებში, ასევე იმ ტერიტორიებზეც, რომლებიც მეორე მსოფლიო ომის დროს  წითელმა არმიამ „გაათავისუფლა“, ბალტიისპირეთის ქვეყნებისა და აღმოსავლეთ ევროპის ჩათვლით.

სახელმწიფო რეპრესიებმა გამოიწვიეს წინააღმდეგობა, რომელიც სასტიკად იხშობოდა სამხედრო ძალებით. ასეთი იყო ტამბოვის ამბოხება, კრონშტადტის ამბოხება და  ვორკუტის აჯანყება. ტამბოვის ამბოხების დროს, ბოლშევიკურმა სამხედრო შენაერთებმა სამოქალაქო პირებისა და ამბოხებულთა სოფლების წინააღმდეგ ქიმიური იარაღი გამოიყენეს. ხშირად, სოფლების წარჩინებული მოქალაქეები მძევლად აყავდათ, რომელთაც სიკვდილით სჯიდნენ იმ შემთხვევაში, თუკი ამხობული მებრძოლები არ ნებდებოდნენ.

## წითელი ტერორი
პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა რუსეთში დაიწყო 1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციისთანავე. 

წითელი ტერორი ოფიციალურად გამოცხადდა 1918 წლის 2 სექტემბერს იაკობ სვერდლოვის მიერ და დასრულდა დაახლოებით 1918 წლის ოქტომბერში. მიუხედავად ამისა, სერგეი მელგუნოვი ამ ტერმინს იყენებს რუსეთის სამოქალაქო ომის მთელი პერიოდის, 1918–1922 წლების რეპრესიების აღსანიშნავად.

1939 წლის 23 აგვისტოს საბჭოთა კავშირსა და ფაშისტურ გერმანიას შორის გაფორმებული თავდაუსხმელობის (ე.წ. რიბენტროპ-მოლოტოვის) პაქტით, ორმა ტოტალიტარულმა ქვეყანამ გავლენის სფეროებად დაინაწილა ევროპა, რითაც სათავე დაედო ყველაზე სისხლისმღვრელ ომს კაცობრიობის ისტორიაში. 

მანამდე, 2009 წელს 23 აგვისტო ტოტალიტარული რეჟიმების მსხვერპლთა ხსოვნის დღედ ევროპის პარლამენტმა და ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეამ გამოაცხადეს.

ვიდრე დადგენილებას მიიღებდნენ, საქართველოს პარლამენტის წევრებმა აღნიშნეს, რომ 1939 წლის 23 აგვისტო ევროპის უახლოესი ისტორიის უმძიმესი თარიღია. ამ დღეს დადებული ხელშეკრულების საიდუმლო ოქმების მიხედვით განისაზღვრა საბჭოთა კავშირისა და გერმანიის ინტერესთა სფეროები, რამაც საზღვრების რღვევასა და რეპრესიების ახალ ტალღას ჩაუყარა საფუძველი: კატინის ცნობილი ტრაგედიას, მასობრივ დეპორტაციებს (მოსახლეობის დაპატიმრება, გაციმბირება) და სხვა.

1939 წლამდე ტოტალიტარული ქვეყნები რეპრესიებს, ძირითადად, საკუთარი ხალხების წინააღმდეგ მიმართავდნენ, 1939 წლის 23 აგვისტოს შემდეგ კი სისტემატური ხასიათი შეიძინა ძალადობამ დაპყრობილი ტერიტორიების მოსახლეობის მიმართ. საქართველოს პარლამენტის წევრის ნუგზარ წიკლაურის თქმით, ისტორიულმა გამოცდილებამ აჩვენა, რომ ტოტალიტარიზმი ცალკე რომელიმე სახელმწიფოსა და ერის პრობლემა როდია: „როცა ვსაუბრობთ ტოტალიტარიზმზე, ვსაუბრობთ იმაზეც, რომ თუკი შენ დაუშვებ, რომ შენს მეზობელ ქვეყნებში (ევროპა იქნება თუ სხვა რომელიმე რეგიონის ქვეყნები) გაიმარჯვოს ტოტალიტარიზმმა, აუცილებლად ეს „წითელი მამალი“ მოგაკითხავს შენ და აუცილებლად მოვა შენს სახლშიც. ამიტომ შეფასება იმისა, რაც იყო ფაშიზმი და რაც იყო კომუნიზმი, არის უაღრესად მნიშვნელოვანი.“ 

უნდა ითქვას, რომ ევროპის პარლამენტისა და ეუთოს საპარლამენტო ასამბლეის ინიციატივას ყველა ქვეყანაში არ იზიარებენ. მაგალითად, რუსეთში ბევრი დღემდე მისტირის საბჭოთა კავშირს და არ ცნობს კომუნისტური რეჟიმის მიერ ჩადენილ დანაშაულს კაცობრიობის წინაშე. მოლოტოვ-რიბენტროპის პაქტმა პირველად შემოიტანა ევროპულ დისკურსში მთელი სიმწვავით გავლენის სფეროთა ცნება, ანუ ის, რის დაკანონებასა და ლეგიტიმაციას ასეთი დაჟინებთი ცდილობენ რუსეთის დღევანდელი მმართველები.

## სქოლიო
კატეგორია:პოლიტიკური რეპრესიები საბჭოთა კავშირში