open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვალენტინა კაბანოვა

**ვალენტინა კაბანოვა** (, დ. 10 ოქტომბერი, 1951, ეტერევსკის ფერმაში, სტალინგრადის ოლქი) — რუსი საზოგადო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე, V, VI, VII მოწვევის სახელმწიფო დუმის დეპუტატი. გაერთიანებული რუსეთის ფრაქციის წევრი, სახელმწიფო სათათბიროს შრომის, სოციალური პოლიტიკისა და ვეტერანთა საქმეთა კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

## ბიოგრაფია
ვალენტინა კაბანოვა დაიბადა 1951 წლის 10 ოქტომბერს სტალინგრადის ოლქში. 1973 წელს მიიღო უმაღლესი ეკონომიკური განათლება სარატოვის ეკონომიკურ ინსტიტუტში.2002 წელს დაიცვა დისერტაცია შრომისა და სოციალურ ურთიერთობათა აკადემიაში. 1974 წლიდან 1979 წლამდე მუშაობდა „Mosoblstroy-10“ ტრესტის სამშენებლო ორგანიზაციებში, როგორც ეკონომისტი და დაგეგმვის განყოფილების ხელმძღვანელი, 1979 წლიდან 1985 წლამდე მუშაობდა ტრესტის პროფკავშირის კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილედ და შემდეგ თავმჯდომარედ. 1985 წელს განაგრძო პროფკავშირული საქიმიანობა, გახდა თავმჯდომარის მოადგილე, შემდეგ კი თავმჯდომარე (1991-2000) სამშენებლო და სამრეწველო სამშენებლო მასალების მუშაკთა პროფკავშირის მოსკოვის რეგიონალურ ორგანიზაციაში. 2000 წელს იგი ხელმძღვანელობდა მოსკოვის პროფკავშირული ორგანიზაციების რეგიონალურ ასოციაციას (MOOOP).

2007 წლის მარტში მან მონაწილეობა მიიღო მოსკოვის რეგიონალურ სათათბიროში და არჩევნების შედეგების საფუძველზე აირჩიეს რეგიონალური დუმის დეპუტატად. 2007 წლის დეკემბერში იგი დასახელდა მე-5 მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატობის კანდიდატად, მაგრამ არჩევნების შედეგების შემდეგ დუმაში ვერ მოხვდა. 2008 წლის მარტში იგი მაინც გახდა სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატი, რადგან მიიღო ოლეგ კოვალევის ვაკანტური მანდატი, რომელიც გადადგა დეპუტატობიდან რიაზანის რეგიონის გუბერნატორად არჩევასთან დაკავშირებით.

2011 წლის დეკემბერში იგი წარადგინეს VI მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროში და არჩევნების შედეგების საფუძველზე აირჩიეს დეპუტატად პარტია „ედინაია რასიას“ სიით. იყო ფრაქციის წევრი და მუშაობდა სათათბიროს ორგანიზებისა და რეგლამენტის კომიტეტში. 2016 წლის სექტემბერში კენჭი იყარა მე-7 მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროში, არჩევნების შედეგების საფუძველზე არჩეულ იქნა 123 ერთმანდატიან საარჩევნო ოლქში.

## საკანონმდებლო საქმიანობა
ვალენტინა კაბანოვა 2008 წლიდან 2019 წლამდე, V, VI და VII მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატობის პერიოდში, იგი იყო თანაავტორი 57 საკანონმდებლო ინიციატივისა და შესწორებების შესახებ ფედერალურ კანონპროექტებში.

## ჯილდოები და ტიტულები
ვალენტინა კაბანოვა დაჯილდოვებულია მრავალი მედალით, მათ შორის:„MPA CIS. 25 წელი“ (2017 წლის 27 მარტი, დსთ-ს საპარლამენტთაშორისო ასამბლეა) — პარლამენტარიზმის განვითარებასა და განმტკიცებაში გაწეული მომსახურებისთვის, დამოუკიდებელ სახელმწიფოთა თანამეგობრობის ფუნქციონირების სამართლებრივი ბაზის შემუშავებასა და გაუმჯობესებაში შეტანილი წვლილისთვის, საერთაშორისო ურთიერთობების განმტკიცებისთვის და საპარლამენტთაშორისო თანამშრომლობისთვის.  

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი ქალი პოლიტიკოსები
ზარნიში

**ზარნიში** — ლითონის ნივთებზე ამოჭრილი, ოქროთი ან ვერცხლით ამოვსებული სხვადასხვა სახის ორნამენტული გამოსახულება; მხატვრული დამუშავების ერთ-ერთი უძველესი სახეობა. 

ლითონის ზედაპირზე საჭრისების საშუალებით იჭრება ღარები, რომლებიც ივსება ძვირფასი ლითონებით (ოქრო, ვერცხლი). ზარნიშით შესაძლებელია უწვრილესი, ნატიფი ორნამენტის, ცხოველების, ფრინველებისა და ადამიანთა გამოსახულებების შესრულება. ზოგჯერ ამ ტექნიკის ხერხით სრულდება სიუჟეტური სცენებიც და ორნამენტულ-დეკორატიული ხასიათის წარწერებიც. 

ზარნიშის ტექნიკას იყენებდნენ ძველ ეგვიპტესა და საბერძნეთში. ფართოდ იყო გავრცელებული ასევე ირანში, საიდანაც ეს სახეობა შემოვიდა საქართველოში. ჩვენში ზარნიშს უმთავრესად საბრძოლო იარაღის შესამკობად ხმარობდნენ. ზარნიშით ამკობდნენ ბრინჯაოს, რკინისა (IX–X საუკუნეებიდან) და ფოლადისგან დამზადებულ საყოფაცხოვრებო ნივთებსა და საბრძოლო იარაღებს. ზარნიში განსაკუთრებულ განვითარებას აღწევს XII საუკუნის ბიზანტიაში, სირიაში, ირანში, ჩინეთში, იაპონიასა და ამიერკავკასიაში. ოქროს ზარნიში განსაკუთრებით პოპულარული იყო XVI–XVII საუკუნეებში (ზარნიშიანი საბრძოლო აღჭურვილობისა და იარაღების უმდიდრესი კოლექცია ინახება მოსკოვში კრემლის საჭურვლის პალატაში). 

## ლიტერატურა
## იხილეთ აგრეთვე
* ინკრუსტაცია
კატეგორია:საიუველირო საქმიანობა
ბარბარე ზარუდნაია

**ბარბარე (ვერა) მიხეილის ასული ზარუდნაია** (; დ. 5 დეკემბერი, 1857, ეკატერინოსლავი, ახლანდ. დნიპრო, უკრაინა, — გ. 14 მარტი, 1939, მოსკოვი) — რუსი მომღერალი (სოპრანო) და პედაგოგი, კომპოზიტორ მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვის მეუღლე (1883 წლიდან). 

ზარუდნაიას დედა ქართველი იყო, გვარად გარსევანოვა (გარსევანიშვილი). 1882 წელს დაამთავრა პეტერბურგის კონსერვატორიის ვოკალური განყოფილება (ნილსენ-სალომანისა და კ. ევერარდის კლასები). ერთხანს კიევის ოპერისა და ბალეტის თეატრში მღეროდა წამყვან პარტიებს, ხოლო მ. იპოლიტოვ-ივანოვის თბილისში გადმოსვლის შემდეგ აქ განაგრძო არტისტული და პედაგოგიური მოღვაწეობა. 1883–1893 წლებში თბილისის საოპერო თეატრის სოლისტი იყო. ასრულებდა წამყვან პარტიებს რუსულ და დასავლეთ ევროპის ოპერებში: ტატიანა, მარია, ნასტია (პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინი”, „მაზეპა”, „ჯადოქარი ქალი”), ნატაშა (ა. დარგომიჟსკის „ალი”); დიდი წარმატებით გამოდიოდა ჯ. ვერდის „აიდაში”, შ. გუნოს „ფაუსტში”, ჯ. მეიერბერის „აფრიკელ ქალში”. ეწეოდა საკონცერტო მოღვაწეობას. იყო თბილისის სამუსიკო სასწავლებლის პედაგოგი. 1893 წლიდან მოღვაწეობდა მოსკოვში, იყო მოსკოვის კონსერვატორიის პროფესორი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ზარფუში

**ზარფუში** — არყის გამოსახდელი ქვაბის ხუფი. იგი გამოკვერილია სპილენძის რამდენიმე ფირფიტისაგან, მოუკალავია. 

ზარფუშს აქვს წაკვეთილი გუმბათის ფორმა და წინ გაშვერილი მილი, რომელიც ბოლოში ვიწროვდება, რათა იოლად შევიდეს წყლიანი ტაშტის მილში. სპილენძის მრგვალღერა სახელური (ყური) მირჩილულია ზარფუშის ტანზე და დამაგრებულია სპილენძის მანჭვლებით. არყის გამოხდისას ზარფუში მჭიდროდ ეხურება ჭაჭაჩაყრილ ქვაბს. ადუღების შემდეგ მასში დაგროვილი ორთქლი ზარფუშის ყელიდან გადადის წყლიანი ტაშტის მილში და გადაიქცევა სითხედ. ცნობილია ასევე თიხის ზარფუშები, თუმცა უპირატესობას სპილენძს ანიჭებდნენ.
## ლიტერატურა
* კაკაბაძე ც., შროშული კერამიკა, თბ., 1982.
* კაკაბაძე ც., სპილენძის ქართული ჭურჭელი, „ეთნოლოგიური ძიებანი“, I, თბ., 2000.

კატეგორია:ჭურჭელი
ელენა ავდეევა

**ელენა ავდეევა** (, დ. 19 ივლისი, 1968, ჩერეპოვეცი — გ. 29 აგვისტო, 2023) — რუსი პოლიტიკოსი, ფედერაციის საბჭოს წევრი (2019-2023). რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის გამო, იგი ექვემდებარებოდა საერთაშორისო სანქციებს ევროკავშირის, აშშ-ს, დიდი ბრიტანეთის და სხვა ქვეყნების მხრიდან.

## ბიოგრაფია
ელენა კაბაევა დაიბადა 1968 წლის 19 ივლისს ჩერეპოვეცში. 1992 წელს დაამთავრა სანქტ-პეტერბურგის სახელმწიფო ეკონომიკისა და საფინანსო უნივერსიტეტი. 1987 წლიდან მუშაობდა ჩერეპოვეცის რაიონის საგადასახადო ინსპექციაში, 1997 წლამდე ეკავა მოქალაქეთა საგადასახადო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილის თანამდებობა. 1997-1999 წლებში იყო ქალაქ ჩერეპოვეცისთვის სახელმწიფო საგადასახადო ინსპექციის ინდივიდუალური შემოსავლების დაბეგვრის დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე, შემდეგ 2005 წლამდე — რუსეთის ფედერალური საგადასახადო სამსახურის უფროსის მოადგილე ჩერეპოვეცისთვის. 2005 წელს იური კუზინი დაინიშნა ვოლოგდას რეგიონის შპს ცენტრალური საგადასახადო საკონსულტაციო სამსახურის გენერალური დირექტორის მოადგილედ. 2006-2012 წლებში ხელმძღვანელობდა ჩერეპოვეცში ურბანული ეკონომიკისა და ვაჭრობის განყოფილებას (ქალაქის მერი ამ პერიოდში იყო ოლეგ კუვშინიკოვი), შემდეგ, 2017 წლამდე, ელენა ავდეევა კურირებდა სოციალურ საკითხებს, როგორც ჩერეპოვეცის მერის, იური კუზინის, მოადგილე.

2017 წლის 14 სექტემბერს ელენა ავდეევა დაინიშნა ჩერეპოვეცის მერად (გაიარა საკონკურსო არჩევანი ქალაქის მენეჯერის ვაკანსიის დასაკავებლად), ხოლო 2019 წლის 19 სექტემბერს ოლეგ კუვშინიკოვი, ხელახლა აირჩიეს ვოლოგდას რეგიონის გუბერნატორად, მან ელენა კაბაევას მიანიჭა ფედერაციის საბჭოში რეგიონის სახელმწიფო ხელისუფლების აღმასრულებელი ორგანოს წარმომადგენლის უფლებამოსილება.

იგი 2023 წლის 29 აგვისტოს 56 წლის ასაკში გარდაიცვალა ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ. დაკრძალულია მიაკსაში.

## სანქციები
2022 წლის 23 მარტს, რუსეთის მიერ უკრაინაში შეჭრის ფონზე, იგი დაემატა კანადის მიერ „რეჟიმთან ასოცირებულთა“ სანქცირებულთა სიას უკრაინის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის ხელშეწყობის გამო. 2022 წლის 30 სექტემბერს ამერიკის შეერთებული შტატების სანქციებულთა სიას დაემატა „პუტინის მიერ უკრაინის რეგიონების ანექსიისთვის“ და ყალბი კანონის დამტკიცებაის გამო.

2022 წლის 16 დეკემბერს ელენა ადეევა შეიყვანეს ევროკავშირის სანქცირებულთა სიაში, რადგან „მხარდაჭერილი და განხორციელებული ქმედებები და პოლიტიკა, რომლებიც ძირს უთხრის უკრაინის ტერიტორიულ მთლიანობას, სუვერენიტეტსა და დამოუკიდებლობას და კიდევ უფრო დესტაბილიზაციას უწევს უკრაინას“. ანალოგიური მიზეზების გამო, ის იყო დიდი ბრიტანეთის, შვეიცარიის, უკრაინის  და ახალი ზელანდიის სანქცირებულთა სიაში.

ელენა ავდეევა დაჯილდოებულია II ხარისხის მედალით „სამშობლოს წინაშე დამსახურებისთვის“ (2023 წლის 6 ივნისი) — პარლამენტარიზმის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის, აქტიური საკანონმდებლო საქმიანობისა და მრავალწლიანი კეთილსინდისიერი მუშაობისთვის.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი ქალი პოლიტიკოსები
ზაულისტანი

**ზაულისტანი**, *ზეულისტანი* — სოფელი ისტორიულ ზურტაკეტის მხარეში (ახლანდ. დმანისის მუნიციპალიტეტი). XVIII საუკუნის ქართველი გეოგრაფის ვახუშტი ბატონიშვილის სოფლების სიისა და რუკის მიხედვით, მდებარეობდა შავი-წყარო-ყარაბულაღის მარცხენა შენაკად საფიქლისხევის მარცხნივ, სოფ. ურცევანსა და თოფრაყალას შორის. 

XVIII საუკუნის დასაწყისში ზაულისტანი იყო ნასოფლარი, რომელიც შემდგომ მოშენებულა; 1721 წლის აღწერით, იქ ითვლებოდა ერთი მებატონე – ავთანდილ სუფრაჯი, უყმო აზნაური – ბეჟუაშვილი გიორგი, რვა გამომღები და ორი ბოგანო ყმა; 1723 წელს ვახტანგ VI-ის ბრძანებით „თრიალეთზედ ზეულისტანი ავთანდილ კორკოტის კერძო მამული” უბოძეს ამილღაბარ გოსტაშაბიშვილს. ზეულისტანელთ ევალებოდათ საფერისცვალებო თევზის ჭერა.

## ლიტერატურა
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა (საქართველოს გეოგრაფია), თ. ლომოურის და ნ. ბერძენიშვილის რედ., თბ., 1941.
* საქართველოს სიძველენი, ე. თაყაიშვილის რედ., ტ. 1, წგ. 1, ტფ., 1920; ტ. 2, ტფ., 1909.
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965.
* ლორთქიფანიძე ი., ქვემო ქართლი XVIII ს. I მეოთხედში, ნაწ. 1–2, ტფ., 1935.

კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
მონერო

**მონერო** () არის კრიპტოვალუტა, რომელსაც განსაკუთრებული აქცენტი აქვს ანონიმურობასა და უსაფრთხოებაზე. ის შეიქმნა 2014 წელს და მისი დეველოპერები მიზნად ისახავდნენ, რომ მონერო მაქსიმალურად კონფიდენციალური და გაძლიერებულიყო ტრანზაქციების დასაცავად.

## ისტორია
მონერო ამოქმედდა 2014 წლის 18 აპრილს. მას თავდაპირველად ბიტმონერო ერქვა, სადაც "მონერო" ესპერანტოზე "მონეტას" ნიშნავს. ბიტმონეროს საზოგადოებაში დებატებისა და უთანხმოების შემდეგ, "ბიტი" ამოიღეს სახელიდან.

## მონეროს მახასიათებლები
### **ანონიმურობა და კონფიდენციალურობა**
მონეროს ერთ-ერთი მთავარი უპირატესობაა მისი უნარი, დაიცვას მომხმარებლის პირადი ინფორმაცია. განსხვავებით სხვა კრიპტოვალუტებისგან, როგორიცაა ბიტკოინი, მონერო იყენებს უნიკალურ ტექნოლოგიას - RingCT (ბეჭდის კონფიდენციალური ტრანსაქციები), რომელიც უზრუნველყოფს, რომ ტრანსაქციების დეტალები დაფარული დარჩეს. ეს ტექნოლოგია ავტომატურად ანონიმურად აყალიბებს ყველა ტრანსაქციას და არ აძლევს საშუალებას მესამე მხარეებს, დაინახონ ტრანსაქციის თანხა, გამგზავნი ან მიმღები.

### **უსაფრთხოება**
მონეროს ქსელი დაცულია კრიპტოგრაფიის თანამედროვე მექანიზმებით, რაც უზრუნველყოფს მომხმარებლის ტრანზაქციების უსაფრთხოებას. ყველა ტრანზაქცია იმალება შემთხვევითი მისამართების უკან, რაც ართულებს მისი გამომძებნების სირთულეს.

### **მაინინგის ხელმისაწვდომობა**
მონეროს მაინინგი შესაძლებელია ჩვეულებრივი კომპიუტერითაც, რადგან ალგორითმი CPU- და GPU-მეგობრულია. ეს განასხვავებს მას ისეთი კრიპტოვალუტებისგან, რომლებიც იყენებენ ASIC-მოწყობილობებს და უფრო რთულად მაინინგდება.

## კრიტიკა
მონერო იღებს კრიტიკას მისი ანონიმურობისა და კონფიდენციალურობის მახასიათებლების გამო, რაც ართულებს ტრანზაქციების მიკვლევას. მარეგულირებლები და სამართალდამცავი ორგანოები თვლიან, რომ მონერო შეიძლება გამოყენებულ იქნას ფულის გათეთრებისთვის და სხვა უკანონო ქმედებებისთვის, რადგან მისი ტექნოლოგია ართულებს მომხმარებლების იდენტიფიცირებას.

## სქოლიო
კატეგორია:კრიპტოვალუტები
სარდარ ფარაჯევი

**სარდარ ფარაჯულა ოღლუ ფარაჯევი** (; დ. 8 დეკემბერი 1957, ბაქო) —— გამოჩენილი აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2019), აზერბაიჯანის დამსახურებული არტისტი (2007), აზერბაიჯანის კომპოზიტორთა კავშირის მდივანი.

სარდარ ფარაჯულა ოღლუ ფარაჯევი დაიბადა 1957 წლის 8 დეკემბერს ბაქოში. 1984 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია (ამჟამად ბაქოს მუსიკალური აკადემია) პროფესორ ხაიამ მირზაზადეს კლასში. მუშაობს უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახლ-მუზეუმის დირექტორად.

2019 წლის 17 სექტემბერს მიენიჭა აზერბაიჯანის სახალხო არტისტის წოდება ქვეყნის მუსიკალური კულტურის განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://konservatoriya.az/?p=1814
* https://525.az/news/208193-serdar-ferecovun-yubileyine
* https://president.az/articles/34236

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი კინოკომპოზიტორები
კატეგორია:ოპერის კომპოზიტორები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ბერდი ზაუტაშვილი

**ბერდი ზაქარიას ძე ზაუტაშვილი** (დ. 6 ნოემბერი, 1932, ქ. ყვარელი) — ქართველი გეოლოგი. გეოლოგიურ-მინერალოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1977), პროფესორი (1988). 

დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (სპი) ინჟინერ-გეოლოგის კვალიფიკაციით (1955). 1955–1974 წლებში მუშაობდა სპი-ის ჰიდროგეოლოგიისა და საინჟინრო გეოლოგიის სექტორში (1967–1974 წლებში იყო განყოფილების გამგე). 2003 წლიდან იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ჰიდროგეოლოგიისა და საინჟინრო გეოლოგიის ინსტიტუტის განყოფილების გამგე. 1962 წლიდან პარალელურად ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტსა და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 2006 წლიდან არის საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სრული პროფესორი. 

ზაუტაშვილი ძირითადად იკვლევს საქართველოს სასარგებლო წიაღისეულისა და ქიმიური ელემენტების ჰიდროგეოქიმიის, მინერალური, თერმული, სამრეწველო და მტკნარი წყლების განაწილებისა და ფორმირების საკითხებს, სასმელ-სამკურნალო და ბალნეოლოგიური ჰიდრომინერალური რესურსებს, საქართველოს მიწისქვეშა სამრეწველო წყლებს და მათი გამოყენების პერსპექტივებს, კავკასიისა და საქართველოს ჰიდროგეოლოგიური დარაიონების პრობლემებს. ზაუტაშვილმა თანაავტორებთან ერთად გამოსცა „კავკასიის ჰიდროგეოლოგიური რუკა” (თბილისი, 1997) და „საქართველოს სასმელ-სამკურნალო და ბალნეოლოგიური რესურსების რუკა” (თბილისი, 1997; ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  6 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1932
კატეგორია:ყვარელში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1955)
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
ევანთე (თანამგზავრი)

მინი|იუპიტერის თანამგზავრი ევანთე
**ევანთე**, *ევანტე* (), *იუპიტერ XXXIII*, *S/2001 J 7* — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელიც შედის ანანკეს ჯგუფში. ევანთესთვის დამახასიათებელია უკუბრუნვა.

## აღმოჩენა
აღმოჩენილი 2001 წლის დეკემბერში ასტრონომთა ჯგუფის მიერ სკოტ შეპარდის, დ. ჯუიტის და ჯ. კლეინის ხელმძღვანელობით. აღმოჩენისთანავე თანამგზავრს მიენიჭა დროებითი აღნიშვნა S/2001 J 7. 2003 წლის აგვისტოში თანამგზავრს დაერქვა ევანთე, ქარიტების დედის საპატივსაცემულოდ. თანამგზავრი ანანკეს ჯგუფის ნაწილია.

## ფიზიკური მახასიათებლები 
ალბედო — 22.8 მ, გრავიტაციული მუდმივა GM (კმ³/с²) — 0.000003

## რესურსები ინტერნეტში
* MPEC 2002-J54: Eleven new sattelites of Jupiter  — сообщение об открытии
* Спутники Юпитера
* NASA Jovian Satellite Fact Sheet

## სქოლიო
კატეგორია:ანანკეს ჯგუფის თანამგზავრები
ევანთე (მითოლოგია)

**ევანთე** () — ბერძნულ მითოლოგიაში, ერთ-ერთი ვერსიით ქარიტების დედა. ბერძნულ მითოლოგიაში ქარიტების დედა ასევე გვხვდება სხვა სახელებითაც: ევრინომე, ევნომია, ევრიდომე, და ევრიმედუზა.

მის სახელს ატარებს იუპიტერის ერთ-ერთი თანამგზავრი ევანთე.

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ალეკპერ სულეიმანოვი

**ალეკპერ სულეიმანოვი** (; დ. 31 დეკემბერი, 1916, სოფელი გატარი, კაფანის რაიონი, ელიზავეტპოლის (განჯა) პროვინცია — 2000, ბაქო) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი ნავთობმეცნიერი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. დამსახურებული ინჟინერი, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების დამსახურებული მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
ალეკპერ სულეიმანოვი დაიბადა გაფანის რაიონში, ზანგეზურის რაიონი, ელიზავეტპოლის (განჯა) პროვინცია. 1922 წელს ოჯახთან ერთად გადავიდა ბაქოში. 1933 წელს დაიწყო საწარმოო საქმიანობა. 1937 წელს დაამთავრა ნავთობის ტექნიკური სასწავლებელი.

1942 წელს დაინიშნა ორჯონიკიძენფტის მენეჯერად. 1949 წელს მან თეორიულად დაასაბუთა და პრაქტიკულად გამოიყენა ქვიშის ჭაბურღილების მუშაობის მეთოდი თხევადი დანამატით. 
1953 წელს დაამთავრა მოსკოვის ეკონომიკისა და სახელმწიფო საწარმოს ინსტიტუტი. 1960 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „ტექნოლოგია და აღჭურვილობა მცირე დიამეტრის ჭაბურღილების ექსპლუატაციისათვის“, ხოლო 1964 წელს სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „მცირე დიამეტრის ჭაბურღილების ნავთობის საბადოების განვითარება“. 1965-1970 წლებში მუშაობდა რესპუბლიკის ნავთობის მრეწველობის მინისტრის მოადგილედ.

სულეიმანოვი არის გამოჩენილი მეცნიერი ნავთობისა და გაზის საბადოების განვითარების სფეროში. სამეცნიერო კვლევის სფერო: ნავთობისა და გაზის კონდენსატის საბადოების განვითარება და ექსპლუატაცია; ოპერატიული აღჭურვილობის შექმნა; ნავთობის წარმოების ავტომატიზაციის ტექნოლოგია; ნავთობის აღდგენის გაზრდა. გამოქვეყნებული აქვს 350-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია და 12 მონოგრაფია. მოამზადა 5 ექიმი და მეცნიერებათა 16 კანდიდატი. სულეიმანოვის აზერბაიჯანის ნავთობის მრეწველობისადმი გამოჩენილი მომსახურების მადლიერების მიზნით და მისი დალოცვილი ხსოვნის გასაგრძელებლად, დაარსდა სულეიმანოვის სახელობის ორი სტიპენდია: ერთი ბაკალავრიატის სტუდენტებისთვის, მეორე აზერბაიჯანის სახელმწიფო ნავთობის აკადემიის მაგისტრანტებისთვის.

გარდაიცვალა ბაქოში 2000 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://science.gov.az/az/forms/chlenyikorrespondentyi/2211

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 31 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
S/2003 J 16

მინი|იუპიტერის თანამგზავრი S/2003 J 16
**S/2003 J 16** — ციური სხეული, პლანეტა იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრი, რომელიც შედის ანანკეს ჯგუფში.

## აღმოჩენა
ის აღმოაჩინა ასტრონომთა ჯგუფმა ბრეტ ჯ. გლადმანის ხელმძღვანელობით 2003 წელს. სანამ ის თავიდან აღმოაჩინა კანადა-საფრანგეთი-ჰავაის ტელესკოპით კრისტიან ვეილეტმა. თუმცა, S/2003 J 16-ის აღდგენის ინფორმაცია არ იყო მიღებული მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ 2020 წლამდე, სანამ ეშტონმა და სხვებმა დამოუკიდებლად არ აღმოაჩინეს თანამგზავრი 2010 წლის სურათებში. S/2003 J 16 ასევე იდენტიფიცირებული იყო სკოტ შეპარდის მიერ 2017 წლის მარტიდან 2018 წლის მაისამდე დაკვირვებებში, რომელმაც შეაგროვა 5574 დღის (15 წლის) დაკვირვების რკალს მისი აღმოჩენიდან. S/2003 J 16-ის თავიდან აღმოჩენა ოფიციალურად გამოცხადდა მცირე პლანეტების ცენტრის მიერ 2020 წლის 4 ნოემბერს.

## ორბიტა
S/2003 J 16 დიამეტრით დაახლოებით 2 კილომეტრია და ბრუნავს იუპიტერზე 0.137 ა.ე. საშუალო მანძილით 600 დღეში, ეკლიპტიკისკენ 151° დახრილობით (იუპიტერის ეკვატორისკენ 149°), რეტროგრადული მიმართულებით და ექსცენტრიულობით — 0.333. ის მიეკუთვნება ანანკეს რეტროგრადული არარეგულარული თანამგზავრების ჯგუფს, რომლებიც იუპიტერზე ბრუნავს 19.3-დან 22.7 გმ-მდე, დაახლოებით 150°-ის დახრილობით.

## სქოლიო
კატეგორია:ანანკეს ჯგუფის თანამგზავრები
ყველაზე მდიდარი კაცი ბაბილონში

**„ყველაზე მდიდარი კაცი ბაბილონში“** (ინგლ. *The Richest Man in Babylon*) — 1926 წლის ჯორჯ სამუელ ქლეისონის წიგნი, რომელშიც ფინანსურ რჩევებია გადმოცემული 4097 წლით ადრე, ძველ ბაბილონში დადგმული იგავების კრებულის მეშვეობით. წიგნი იბეჭდება იგავების თავდაპირველი გამოქვეყნებიდან თითქმის ერთი საუკუნის შემდეგ და განიხილება, როგორც პირადი ფინანსური რჩევების კლასიკა.

## წინაპირობა
იგავებში მოთხრობილია გამოგონილი ბაბილონის პერსონაჟი, სახელად არკადი, ღარიბი მწიგნობარი, რომელიც გახდა „ბაბილონის უმდიდრესი ადამიანი“. არკადის რჩევებში შედის „შვიდი განკურნება“ (ანუ როგორ გამოიმუშავოთ ფული და სიმდიდრე) და „ოქროს ხუთი კანონი“ (ანუ როგორ დავიცვათ და დავაბანდოთ სიმდიდრე). არკადის რჩევის ძირითადი ნაწილია „პირველ რიგში გადაუხადე საკუთარ თავს“, „იცხოვრე შენი შესაძლებლობების ფარგლებში“, „ინვესტირება იმაში, რაც იცი“, მნიშვნელობა „გრძელვადიანი დაზოგვის“  და „სახლის საკუთრების“. წიგნს ხშირად მოიხსენიებენ, როგორც პერსონალური ფინანსური რჩევების კლასიკას და გვხვდება თანამედროვე რეკომენდებულ საკითხავ სიებში პირადი ფინანსური რჩევებისა და სიმდიდრის მენეჯმენტის შესახებ. წიგნი დაიბეჭდა მისი პირველი გამოცემიდან თითქმის 90 წლის შემდეგ და მისი 2 მილიონზე მეტი ასლია გაყიდული. თავად კლეისონმა გამოაქვეყნა ილუსტრირებული ქაღალდის გამოცემა 1930 წელს, სახელწოდებით „ყველაზე მდიდარი კაცი ბაბილონში და სხვა ისტორიები“, რომელიც ახლა 1250 დოლარად იყიდება.

## რესურსები ინტერნეტში
*„ყველაზე მდიდარი კაცი ბაბილონში"

## სქოლიო
კატეგორია:1926 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
მარკო რუბიო

**მარკო ანტონიო რუბიო** (; დ. 28 მაისი, 1971) — ამერიკელი პოლიტიკოსი და იურისტი, 2011 წლიდან შეერთებული შტატების უფროსი სენატორი ფლორიდადან. რესპუბლიკური პარტიის წევრი. 2006 წლიდან 2008 წლამდე იყო ფლორიდის წარმომადგენელთა პალატის სპიკერი. 2016 წელს რუბიო წარუმატებლად იყრიდა კენჭს რესპუბლიკური პარტიის ნომინაციის მოსაპოვებლად შეერთებული შტატების პრეზიდენტის არჩევნებისთვის. მან საპრეზიდენტო პრაიმერისში მინესოტაში, კოლუმბიის ოლქში და პუერტო რიკოში გაიმარჯვა.

რუბიო არის კუბელი ამერიკელი. ის დაიბადა მაიამიში. 1990-იან წლებში დასავლეთ მაიამის საქალაქო კომისრად მუშაობის შემდეგ, იგი ფლორიდის წარმომადგენელთა პალატაში 111-ე ოლქის წარმომადგენლად 2000 წელს აირჩიეს. მოგვიანებით იგი ფლორიდის შტატის საკანონმდებლო ორგანოს ქვედა პალატის სპიკერად აირჩიეს; სპიკერად რუბიო ორი წლის განმავლობაში - 2006 წლის ნოემბრიდან 2008 წლამდე მსახურობდა. ორი ვადის შეზღუდვის გამო ფლორიდის საკანონმდებლო ორგანოს დატოვების შემდეგ, რუბიო ფლორიდის საერთაშორისო უნივერსიტეტში ასწავლიდა.

რუბიო აშშ-ის სენატში 2010 წელს აირჩიეს. 2015 წლის აპრილში მან ხელახლა არჩევის ნაცვლად საპრეზიდენტო კანდიდატურა წამოიწყო. მან შეაჩერა საპრეზიდენტო კამპანია 2016 წლის 15 მარტს, ფლორიდის რესპუბლიკელების პრაიმერის დროს დონალდ ტრამპთან დამარცხების შემდეგ. შემდეგ მან მიიღო მონაწილეობა სენატში ხელახლა არჩევისთვის და გაიმარჯვა.  რესპუბლიკური საპრეზიდენტო პრაიმერის დროს ტრამპის კრიტიკის მიუხედავად, რუბიომ მას  არჩევნებამდე მხარი დაუჭირა. ტრამპის პირველი ადმინისტრაციის დროს  ლათინურ ამერიკასთან მიმართებით საგარეო პოლიტიკაზე გავლენის გამო, მას უწოდეს „ლათინური ამერიკის ჩრდილოვან სახელმწიფო მდივანს“.  რუბიო გახდა ფლორიდის უფროსი სენატორი 2019 წლის იანვარში, ყოფილი სენატორის ბილ ნელსონის დამარცხების შემდეგ. ის ხელახლა მესამე ვადით 2022 წელს აირჩიეს დემოკრატი კანდიდატი ვალ დემინგსის დამარცხების შედეგად. რუბიომ  2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ტრამპს მხარის აიოვას კოკუსამდე რამდენიმე დღით ადრე დაუჭირა.

2011 წელს სენატორი რუბიო აქტიურად უჭერდა მხარს საქართველოსთვის ჩრდილოატლანტიკური ხელშეკრულების ორგანიზაციაში გაწევრიანების სამოქმედო გეგმის მიცემას. 2013 წელს, ვაშინგტონში საქართველოს პრეზიდენტის ვიზიტის დროს, რუბიომ გამოხატა მხარდაჭერა საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისადმი და შეეხო ISAF-ის მისიაში ქართველი ჯარისკაცების მონაწილეობის მნიშვნელობას. მისი განცხადებით, შეერთებული შტატები აფასებს საქართველოს მხარდაჭერასა და წვლილს ამ საკითხში.

2024 წლის ნოემბერში *The New York Times-მა* რუბიო  შეერთებული შტატების სახელმწიფო მდივნის პოსტზე დონალდ ტრამპის კანდიდატად დაასახალა მის მეორე ადმინისტრაციაში . 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მემუარისტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:სტატიები hAudio მიკროფორმატებით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაიკლ უოლცი

**მაიკლ „მაიკ“ ჯორჯ გლენ უოლცი** (; დ. 31 იანვარი, 1974)  — ამერიკელი პოლიტიკოსი და შეერთებული შტატების არმიის პოლკოვნიკი. აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრი ფლორიდის მე-6 ოლქიდან. რესპუბლიკური პარტიის წევრი. უოლცი პირველად 2018 წელს აირჩიეს და მან შეცვალა რონ დესანტისი, რომელიც 2018 წელს ფლორიდის 46-ე გუბერნატორად აირჩიეს.

2024 წლის ნოემბერში *The Wall Street Journal-მა* უოლცი დონალდ ტრამპის ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლის პოსტზე კანდიდატად დაასახელა.

2020 წელს უოლცი იყო აშშ-ის კონგრესის წარმომადგენლობითი პალატის რესპუბლიკური პარტიის წევრებისგან შემდგარი სამუშაო ჯგუფის წევრი, რომელმაც გამოაქვეყნა ანგარიში სახელწოდებით „*ამერიკის გაძლიერება და გლობალურ საფრთხეებთან ბრძოლა*“. ამ ანგარიშში, სადაც სხვა საკითხებთან ერთად, საქართველოზეც იყო საუბარი. ანგარიშის თანახმად, აშშ-მა უნდა გააფროთოვოს სანქცირებული ადამიანის სია, რომელმაც თავის მხრივ, უნდა მოიცვას ისეთი ოლიგარქები, რომლებიც რუსეთის პრეზიდენტს, ვლადიმირ პუტინს, ეხმარებიან. ასეთ ადამიანად, მათ შორის, ქართული ოცნების თავმჯდომარე ბიძინა ივანიშვილიც იყო მოხსენიებული. რესპუბლიკელი კონგრესმენების მიერ წარდგენილი ანგარიშის მიხედვით, ივანიშვილი პუტინის „ახლო მოკავშირეა და რუსეთის სასარგებლოდ საქართველოს დესტაბილიზაციაშია ჩართული“.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის არმიის ოფიცრები
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:სტატიები hAudio მიკროფორმატებით
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მოჰამედ შაჰაბუდინი

**მოჰამედ შაჰაბუდინი** (დ. 10 დეკემბერი, 1949) — ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი, იურისტი და საჯარო მოხელე. ბანგლადეშის მე-16 პრეზიდენტი 2023 წლის 24 აპრილიდან. აირჩიეს 2023 წელს. იყო ავამი ლიგის კანდიდატი და არჩევნებში არ ჰყოლია კონკურენტი. პრეზიდენტობამდე შაჰაბუდინი 2011 წლიდან 2016 წლამდე მუშაობდა რაიონული და სესიების მოსამართლედ და ანტიკორუფციული კომისიის კომისრად.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
შაჰაბუდინი დაიბადა 1949 წლის 10 დეკემბერს შივრამპურში, პაბნის ოლქში, ძველ აღმოსავლეთ ბენგალში, პაკისტანის სამფლობელოში (დღევანდელი ბანგლადეში).მისი მშობლები იყვნენ შარფუდინ ანსარი და ხაირუნესა.

შაჰაბუდინი პაბნის ოლქიდან სასწავლებლად წავიდა განდის სკოლაში და მოგვიანებით ჩაირიცხა რადჰანაგარ მაჯუმდარის აკადემიაში მეოთხე კლასში, სადაც 1966 წელს ჩააბარა საბაზო სკოლის სასერთიფიკაციო გამოცდა. 1974 წელს მან მიიღო მაგისტრის წოდება ფსიქოლოგიაში რაჯშაჰის უნივერსიტეტში, 1975 წელს კი სამართლის ბაკალავრის ხარისხი შაჰიდ ამინუდინის სამართლის კოლეჯში.

1982 წელს შაჰაბუდინი შეუერთდა  ბანგლადეშის საჯარო სამსახურს (BCS) და სასამართლოში გახდა მუნსეფი (მოსამართლის თანაშემწე).

შაჰაბუდინი საამრთლის იუსტიციისა და პარლამენტის საქმეთა სამინისტრომ დანიშნა, შეიხ მუჯიბურ რაჰმანის მკვლელების სასამართლო პროცესის კოორდინატორად. 2022 წლის იგი მუშაობდა საარჩევნო კომისრად ბანგლადეშის ავამი ლიგის ეროვნულ საბჭოში. 2023 წლის 12 თებერვალს მან განაცხადი წარუდგინა მთავარ საარჩევნო კომისიას და საპრეზიდენტო არჩევნების ოფიცერს. გახდა ერთადერთი კანდიდატი. 

შაჰაბუდინი პირისპირ შეხვდა პრემიერ-მინისტრ შეიხ ჰასინას თავისსავე რეზიდენციაში.  მის წარდგენას მიესალმა ოპოზიციური ჯათია პარტია, ხოლო ბანგლადეშის ნაციონალისტურმა პარტიამ გამოხატა ინტერესის ნაკლებობა. 2023 წლის 13 თებერვალს იგი ოფიციალურად აირჩიეს ქვეყნის 22-ე პრეზიდენტად, რადგან მას არ ჰყავდა  მოწინააღმდეგე. შედეგები გამოაცხადა მთავარმა საარჩევნო კომისარმა კაზი ჰაბიბულ ავალმა.

### ინაუგურაცია
როგორც ბანგლადეშის 22-ე პრეზიდენტმა შაჰაბუდინმა ფიცი დადო ბანგაბჰაბანში გამართულ ცერემონიალზე 2023 წლის 24 აპრილს. სახელმწიფო ცერემონიას პრემიერ-მინისტრი შეიხ ჰასინა, მთავარი მოსამართლე ჰასან ფოზ სიდიკე, შეიხ რეჰანა, კაბინეტის წევრები და სხვა სტუმრები დაესწრნენ. ფიცის დადების ცერემონიის შემდეგ შაჰაბუდინმა და მიმავალმა პრეზიდენტმა აბდულ ჰამიდმა ოფიციალურად გაცვალეს ადგილები. შაჰაბუდინმა და სპიკერმა შირინ შარმინ ჩაუდჰურმა ხელი მოაწერეს ფიცის დოკუმენტებს.

2024 წლის მარტში შაჰაბუდინმა ვეტო დაადო შრომის კანონპროექტს, რომელიც 2023 წელს მიიღო პარლამენტმა და გაგზავნა ხელახლა განსახილველად, რასაც მოჰყვა საპროტეტო აქციები და ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრის შეიხ ჰასინას დამხობა.

## პირადი ცხოვრება
1972 წლის ნოემბრიდან შაჰაბუდინი დაქორწინებულია რებეკა სულთანაზე, ბანგლადეშის მთავრობის მდივანზე. მათ ერთად ჰყავთ ვაჟი, არშად ადნანი, რომელმაც გადაიღო  რამდენიმე ბანგლადეშური ფილმი, მათ შორის ყველაზე შემოსავლიანი ბანგლადეშური ფილმი Priyotoma (2023).

## რესურსები ინტერნეტში
* Biography of Mohammed Shahabuddin

## სქოლიო
კატეგორია:ბანგლადეშელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზაქათალის 164-ე ქვეითი პოლკი

**ზაქათალის 164-ე ქვეითი პოლკი** () — რუსეთის იმპერიის არმიის ქვეითთა სამხედრო ნაწილი, დაარსდა 1874 წლის 1 აგვისტოს. მის შემადგენლობაში შეიყვანეს 21-ე ქვეითი დივიზიის სახელგანთქმული აფშერონის 81-ე, დაღესტნის 82-ე, სამურის 83-ე და შირვანის პოლკების ბატალიონები. პოლკმა თავი ისახელა რუსეთ-ოსმალეთის (1877–78) ომში გურია-აჭარის ფრონტზე გენერალ ოკლობჟიოს „ქობულეთის რაზმის“ შემადგენლობაში. მონაწილეობდა ხუცუბნის, მუხაესტატეს, ციხისძირის ოპერაციებში. პოლკის ოთხივე ბატალიონს ებოძა გიორგის დროშა წარწერით „წარჩინებისათვის 1877 და 1878 წლების ოსმალეთის ომში”.

რუსეთ-იაპონიის ომის დროს, 1905 წელს პოლკი განათავსეს შორეულ აღმოსავლეთში რკინიგზის დასაცავად. პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს გამოცხადებული მობილიზაციის შემდეგ პოლკის საკადრო ნაწილმა მონაწილეობდა მიიღო ოვრუჩის 308-ე ქვეითი პოლკის შექმნაში. 1918 წლის იანვარში ზაქათალის პოლკი დაშალეს.

## ლიტერატურა
* Хроника кавказских войск, в двух частях. Сост. ген.-майор в отставке А. Л. Гизетти, под ред. ген.-лейт. Чернявского, Тфл., 1896.

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის შეიარაღებული ძალები
აბდურ რაჰმან ბისვასი

**აბდურ რაჰმან ბისვასი** (დ. 1 სექტემბერი, 1926 — გ. 3 ნოემბერი, 2017) — ბანგლადეშელი პოლიტიკოსი.  ბანგლადეშის პრეზიდენტი 1991 წლიდან 1996 წლამდე. ბანგლადეშის დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე აბდურ რაჰმან ბისვასი იყო პაკისტანის წარმომადგენელი გაეროს გენერალურ ასამბლეაზე.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
ბისვასი დაიბადა ბარისალის რაიონის სოფელ შაისტაბადში.მან განათლება მიიღო დაკას უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ბაკალავრის ხარისხი წარჩინებით და მაგისტრის ხარისხი ისტორიასა და სამართალში. მისი შემდგომი საჯარო სამსახური იყო ადგილობრივი კოოპერატიული ბანკის თავმჯდომარეობას და საგანმანათლებლო ინიციატივების დაფინანსება. იმავე წლის 10 სექტემბერს კი გახდა ბანგლადეშის მე-16 პრეზიდენტი. 1992 წელს, ბისვასმა არ დანიშნა აბდულ ჰასიბი უმაღლესი სასამართლოს სამმართველოს მუდმივ მოსამართლედ მას შემდეგ, რაც იგი ორი წლის განმავლობაში მსახურობდა დამატებით მოსამართლედ.

1994 წლის შუა პერიოდიდან შეტაკებებმა ბანგლადეშის ეროვნულ პარტიისა და ავამი ლიგის მხარდამჭერებს შორის გამოიწვია ძალადობის გაძლიერება. თავს ესხმოდნენ პარტიულ ბიუროებს, გაზეთების ოფისებსა და სამთავრობო შენობებს სახით. პოლიტიკოს რაშედ ხან მენონის ბიძაშვილზე. მათ ჰყავდათ ხუთი ვაჟი მონუ ბისვასი, ეჰტეშამულ ჰაკე ნასიმი (1960 წლის 12 ნოემბერი - 1998 წლის 12 მარტი), შამსუდოზა კამალ ბისვასი, ჯამილურ რაჰმან შიბლი ბისვასი და მუიდურ რაჰმან რომელ ბისვასი და ორი ქალიშვილი ახი ბისვასი  და რახი ბისვასი.

ბისვასი გარდაიცვალა 2017 წლის 3 ნოემბერს დაკას გაერთიანებულ ჰოსპიტალში რესპირატორული პრობლემების გამო, 91 წლის ასაკში. 4 ნოემბერს დაკრძალეს ბანანის სასაფლაოზე.

## სქოლიო
კატეგორია:ბანგლადეშელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბანგლადეშის პრეზიდენტები
გენადი ზაქარაია

**გენადი (გენო) შოთას ძე ზაქარაია** (დ. 30 ნოემბერი, 1950, სოფ. ნაჯახავო, ახლანდ. მარტვილის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მოქანდაკე. საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (2005). 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1980). სწავლობდა მოსკოვში სსრკ სამხატვრო აკადემიის ქანდაკების სახელოსნოში (1984–1987). გამოფენებში მონაწილეობს 1980 წლიდან. მისი გამოფენა (ჯუმბერ ბჟალავასთან ერთად) გაიმართა საფრანგეთში (ქალაქები — პო, ბიარიცი) და ანდორაში (1998). მონაწილეობს საერთაშორისო სიმპოზიუმებში: ნორმანდია, საფრანგეთი (2003–2005) და ჯგუფურ გამოფენებში. ძირითადი ნამუშევრები: „ქალის ტორსი” (თაბაშირი, 1983, საქართველოს მხატვართა კავშირმა აღიარა წლის საუკეთესო ნამუშევრად), „შინმოუსვლელთა მემორიალი” (კერამიკა, აბაშა, 1985), „სივრცე” (ქვა, 1988), „თეთრი ხსოვნა” (ეძღვნება მარკ შაგალს, ქვა, გროდნო, ბელორუსია, 1988), „ლაქა მთვარეზე” (მარმარილო, კინოთეატრი „მოსკოვი”, მინსკი, 1989); „1937” (ქვა, თელავი, 1989), „კორიდა” (ქვა, ბიარიცი, საფრანგეთი, 1991), „პენელოპე” (ხე, 1992), ზაქარია ავალიშვილის საფლავი (დიდუბის პანთეონი, თბილისი, 1997), ნოე ჟორდანიას ბიუსტი (საქართველოს პარლამენტი, თბილისი, 1998), ევდემოზ ერისთავის ბიუსტი (ბრინჯაო, გორი, 2003), აფხაზეთში დაღუპულთა მემორიალი (ქვა, გარდაბანი, 2004), მერაბ მამარდაშვილი, ჰორელიეფი (ბრინჯაო, გორი, 2005), გენერალი გიორგი მაზნიაშვილის მემორიალი (ბრინჯაო, ოკამი, 2006).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 30 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1950
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მარტვილის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი

**ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი**, **BTU** — უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულება თბილისში, რომელიც 2016 წლის 16 სექტემბერს დაფუძნდა.

## ისტორია
ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი (BTU) 2016 წლის 16 სექტემბერს დაფუძნდა. იგი ავტორიზებულია საქართველოს განათლების, მეცნიერების და ახალგაზრდობის სამინისტროს დაქვემდებარებაში მყოფი განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრის მიერ. BTU ახორციელებს აკადემიურ და სამეცნიერო საქმიანობას, სადაც აქცენტი გაკეთებულია ტექნოლოგიებსა და მეწარმეობაზე ორიენტირებულ სწავლებაზე.

## პროგრამები
ბიზნესისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტს აქვს სამივე აკადემიური საფეხურის - საბაკალავრო, სამაგისტრო და სადოქტორო პროგრამები ბიზნესის ადმინისტრირების, თანამედროვე ტექნოლოგიებისა და ხელოვნური ინტელექტის სფეროში.

საბაკალავრო საფეხურზე ისწავლება შემდეგი პროგრამები: ბიზნესის ადმინისტრირება (მენეჯმენტი), ბიზნესის ადმინისტრირება (ფინანსები), ციფრული მარკეტინგი, საინფორმაციო ტექნოლოგიები, კომპიუტერული მეცნიერება და ხელოვნური ინტელექტი, ფსიქოლოგია ციფრულ სამყაროში.

სამაგისტრო საფეხურზე წარმოდგენილია შემდეგი ორწლიანი პროგრამები: ბიზნესის ადმინისტრირება და თანამედროვე ტექნოლოგიები, ინფორმაციული სისტემების მართვა DevOps, საერთაშორისო უსაფრთხოება და ტექნოლოგიები, მონაცემებზე დაფუძნებული ციფული მარკეტინგი. ხოლო ერთწლიანი პროგრამები: ბიზნესის ადმინისტრირება აღმასრულებელი მენეჯერებისთვის, ციფრული მარკეტინგი. 

სადოქტორო საფეხურზე არის შემდეგი პროგრამები: ბიზნესის ადმინისტრირება, ციფრული მმართველობა და ხელოვნური ინტელექტი საჯარო სექტორში.

უნივერსიტეტში ასევე ფუნქციონირებს კვლევითი ცენტრი, კარიერული განვითარების ცენტრი, სხვადასხვა ლაბორატორიები: ინდუსტრია 4.0 ლაბი, iOS & Android ლაბი, AI ლაბი, განახლებადი ენერგო წყაროების ლაბი, ბლოქჩეინ ლაბი, კიბერუსაფრთხოების ლაბი, მდგრადობის ლაბი, Microsoft ლაბი, Martech ლაბი, XR Lab და Media Lab. ამასთან, უნივერსიტეტის ბაზაზე მეწარმეობის ცენტრი ფუნქციონირებს.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*BTU-ს ბიბლიოთეკა
*BTU-ს პროგრამები
*BTU-ს კვლევები
*BTU-ს პროექტები

კატეგორია:თბილისის უნივერსიტეტები
კატეგორია:თბილისის განათლების ცენტრები
კატეგორია:2016 წელს დაარსებულები საქართველოში
კატეგორია:თბილისის შენობა-ნაგებობები
ზაქარია ქართველი

**ზაქარია ქართველი** — V–VI საუკუნეების ქართველი სასულიერო მოღვაწე პალესტინაში, პეტრე იბერის ერთ-ერთი უახლოესი მოწაფე.

ზაქარია პეტრე იბერის „ასურულ ცხოვრებაში“ იმ ბერებს შორის იხსენიება, რომელთაც გარდაცვალების წინ პეტრემ თავისსავე დაარსებული მონასტრის გამგებლობა, მონასტრის ძმობაზე მზრუნველობა დაავალა და სთხოვა, „უცვლელად დაეცვათ სიკვდილამდე მართლმადიდებლობა“ (იგულისხმება მონოფიზიტობა). პეტრე იბერის „ქართულ ცხოვრებაში”, რომელიც „ასურული ცხოვრებიდანაა” გადმოკეთებული მაკარი მღვდლის მიერ, ზაქარია „ზაქარია ქართველად“ იწოდება. მთარგმნელის ანდერძში ნათქვამია, რომ იგი პეტრეს „მიცვალებამდე“ მისი მოწაფე და მხლებელი იყო და მასვე აღუწერია პეტრეს ცხოვრება ასურულ ენაზე, რომელიც ზედმიწევნით კარგად სცოდნია.  

პეტრეს „ასურული ცხოვრების“ ავტორად მეცნიერთა ნაწილი იოანე რუფუსს, ნაწილი კი VI საუკუნის სირიელ ისტორიკოსს ზაქარია რიტორს მიიჩნევდა, მაგრამ ი. ლოლაშვილმა პეტრე იბერის „ქართულ ცხოვრებაზე“ დართული ანდერძის შინაარსიდან გამომდინარე ამ ნაწარმოების ავტორად ზაქარია მიიჩნია.

## ლიტერატურა
* ცხოვრება პეტრე იბერისა. ასურული რედაქციის ქართული თარგმანი, გამოსცა ი. ლოლაშვილმა, თბ., 1988.

კატეგორია:V საუკუნის ქართველები
კატეგორია:VI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
ზაქარია ბარეთელთელი

**ზაქარია** — IX საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, დავით მიძნაძორელის მოწაფე. კლარჯეთში ააგო ბარეთელთის მონასტერი. 

ცნობილია გიორგი მერჩულის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებიდან“. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად, მოიხსენიება კლარჯეთის უდაბნოს ღირს მამათა და დედათა (VIII–IX სს.) შორის 5 (18) ოქტომბერს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:IX საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
ვლადიმერ ზაქარაია

**ვლადიმერ ძიკის ძე ზაქარაია** (დ. 1895, სოფ. კირცხი, ახლანდ. ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, — გ. 1972) — საბჭოთა უშიშროების პოლკოვნიკი (1945).

1915 წელს გაიწვიეს რუსეთის იმპერიის არმიაში. 1917 წლიდან იყო რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკების) პარტიის წევრი. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იბრძოდა უკრაინაში 1918 წელს. 1921 წლის თებერვალში მონაწილეობდა საქართველოს ოკუპაციაში და იყო ზუგდიდის რევოლუციური კომიტეტის წევრი. 1922 წლიდან სხვადასხვა თანამდებობაზე მუშაობდა საბჭოთა საქართველოს შინაგან საქმეთა და უშიშროების ორგანოებში. 1938-1939 წლებში იყო აჭარის ასსრ შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარი. 1950 წლიდან პენსიონერია. დაჯილდოებულია წითელი დროშის (ორგზის) და წითელი ვარსკვლავის (ორგზის) ორდენებით.

## ლიტერატურა
* Закарая В. Д. // Петров Н. В., Скоркин К. В. Кто руководил НКВД, 1934—1941 : справочник / Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского. — М.: Звенья, 1999.
## რესურსები ინტერნეტში
* Закарая В. Д. // Справочник по истории Коммунистической партии и Советского Союза 1898—1991.

კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:ქართველი პოლკოვნიკები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
შამილ ფათულაევი

**შამილ სეიფულა ოღლუ ფატულაევ-ფიგაროვი** (; 24 დეკემბერი, 1928, დერბენტი, დაღესტნის ავტონომიური საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა, სსრკ — 9 მარტი, 2015, ბაქო, აზერბაიჯანი) — საბჭოთა და აზერბაიჯანის არქიტექტორი, არქიტექტურის ისტორიკოსი, აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული არქიტექტორი (1979).

## ბიოფრაფია 
1953 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის პოლიტექნიკური ინსტიტუტის არქიტექტურის ფაკულტეტი, 1959 წელს - ასპირანტურა აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტში. 1963 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია, ხოლო 1979 წელს - სადოქტორო დისერტაცია 1990 წელს მიენიჭა პროფესორის აკადემიური წოდება. 1989 წელს აირჩიეს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის შესაბამის წევრად, ხოლო 2014 წელს აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის ნამდვილ წევრად არქიტექტურის სპეციალობით.

1993 წლიდან - აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქიტექტურისა და ხელოვნების ინსტიტუტის არქიტექტურისა და ქალაქგეგმარების ისტორიისა და თეორიის განყოფილების გამგე გახლდათ.

მან მოამზადა 15 ფილოსოფიის დოქტორი და 4 მეცნიერებათა დოქტორი. ავტორია 100-ზე მეტი პუბლიკაციისა და 9 მონოგრაფიის ძირითადი არქიტექტურული სტილისა და ეროვნული არქიტექტურული ტრადიციების შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.nkpi.az/?page=addread&id=2109
* http://web2.anl.az:81/read/page.php?bibid=vtls000397116

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები
ყაიურ იუნუსი

**ყაიურ  გაბილ ოღლუ იუნუს** (; დ. 26 მარტი, 1948, ამირჯანი, ბაქო, სსრკ) — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის წევრი, აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი (2015).

## ბიოგრაფია 
იუნუს ყაიური დაიბადა 1948 წლის 26 მარტს სოფელ ამირჯანში. სკოლის დამთავრების შემდეგ 1971 წელს დაამთავრა სამხატვრო კოლეჯი. 1977 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია.

1980 წელს მიიღეს აზერბაიჯანის ხელოვანთა კავშირში და სსრკ ხელოვანთა კავშირში.

ჯერ კიდევ ბავშვობაში იუნუსი მხატვარ სატარ ბაჰლულზადეს სახელოსნოში სტუმრობდა და მუშაობის პროცესს აკვირდებოდა. ამრიგად, იგი გახდა სატარ ბაჰლულზადეს სტუდენტი და შეისწავლა ხელოვნების სხვადასხვა სტილები.

იუნუსის ნამუშევრებში ასახულია რელიგიური და ფილოსოფიური შეხედულებები, ასევე სილამაზის სიყვარული. მიუხედავად იმისა, რომ მის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს პეიზაჟებს, მხატვარს პოპულარობა სწორედ ქალების პორტრეტებმა მოუტანა. იუნუსის შემოქმედების უპირველეს კულმინაციად ითვლება ქალების გამოსახულებები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://bugtraq.ru/lj/
* https://citylife.az/magazine-content/az/994/ressamin-gozu-ile-qeyyur-yunus

## სქოლიო
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოქტაი შიხალიევი

**ოქტაი იუსიფ ოღლი შიხალიევი** () — აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის სსრ დამსახურებული მხატვარი (1982), აზერბაიჯანის სახალხო მხატვარი (1992).

## ბიოგრაფია 
ოქტაი შიხალიევი დაიბადა 1931 წლის 3 სექტემბერს ბაქოში. 1947-1952 წლებში სწავლობდა აზიმ აზიმზადეს სახელობის სამხატვრო სკოლაში, რომელიც წარჩინებით დაამთავრა. 1952 წელს შიხალიევი შევიდა ლენინგრადის მუხინის უმაღლეს სამხატვრო სკოლაში, რომელიც დაამთავრა 1958 წელს.

1958 წელს შიხალიევმა მოიპოვა რესპუბლიკური ახალგაზრდული ფესტივალის ოქროს მედალი და მიენიჭა პირველი ხარისხის დიპლომი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://news.day.az/culture/312609.html
* http://xalqqazeti.com/az/news/culture/18979 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ჩიკორთევზა

**ჩიკორთევზა**, *მრგვალთევზა*\

## სქოლიო 
კატეგორია:ორაგულისებრნი
ლუტფი ალ-ჰაფარი

**ლუტფი ბნუ ჰასან ბნუ მაჰმუდ ალ-ჰაფარი** ( ; დ. 1891, დამასკო, ოსმალეთის იმპერია — გ. 1968, დამასკო, სირია ) — სირიელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი. ოთხი მოწვევის ( 1928, 1932, 1936, 1943 ) პარლამენტის წევრი, იკავებდა ფინანსთა და განათლების მინისტრების,  სამჯერ — შინაგან საქმეთა მინისტრის პოსტებს. 1939 წლის თებერვალ-აპრილში ხელმძღვანელობდა სირიის მთავრობას (სირიის მე-11 პრემიერ მინისტრი).

## ადრეული წლები 
დაიბადა ვაჭრის ოჯახში. კერძო მასწავლებლებთან სწავლობდა სოციოლოგიას, ლიტერატურასა და ეკონომიკას.  ახალგაზრდობაში შეუერთდა იატაკქვეშა ანტი-ოსმალურ მოძრაობას, იყო ალ-ფათათის  წევრი, თუმცა დროის ძირითად ნაწილს კომერციულ საქმიანობას უთმობდა. 1913 წელს   პარიზში გამართულ პირველ არაბულ კონგრესზე ხელი მოაწერა დეკლარაციას, რომლის მთავარ მოთხოვნილებას ოსმალეთის იმპერიისგან გამოყოფა წარმოადგენდა. 1924 წელს ალ-ჰაფარი გახდა დამასკოს სავაჭრო პალატის თავმჯდომარის მოადგილე. მუშაობდა სირიისა და ლიბანის საბაჟო დავების გადაწყვეტაზე. 

ლუტფი ჰაფარი ეწინააღმდეგებოდა სირიისა და ეგვიპტის ერთიანი სახელმწიფოს შექმნას და გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკის არსებობის მანძილზე რჩებოდა პოლიტიკის მიღმა. 1961 წელს მხარი დაუჭირა სახელმწიფო გადატრიალებას და შემდგომში სირიის გამოყოფას გაერთიანებული არაბული რესპუბლიკიდან.

მან საბოლოოდ დატოვა პოლიტიკა მას შემდეგ, რაც პარტია ბაასი ხელისუფლებაში მოვიდა 1963 წლის მარტში.

ქალიშვილი — სალმა კუზბარი — სირიელი მწერალი და აქტივისტი. 1995 წელს გამოუშვა წიგნი *ლუტფი ალ-ჰაფარი: 1885-1968*, სადაც აღწერა მამის ცხოვრება და მოღვაწეობა. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:სირიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:პრემიერ-მინისტრები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ბიზნესმენები
თევზჭრიალასებრნი

**თევზჭრიალასებრნი** () — თევზების ოჯახი ლოქოსნაირთა რიგისა. სხეულის სიგრძე 4-დან 100 სმ-მდეა (ჩვეულებრივ 50 სმ), აქვთ წაგრძელებული ფორმა; კანი შიშველია, ხშირად დაფარულია შხამიანი ლორწოთი. დინგზე აქვთ ულვაშების 4 წყვილი. ზურგისა და მკერდის ფარფლები შეიარაღებულია ბასრი და დაკბილული ეკლები, რომელთა ნაჩხვლეტი მტკივნეულია. ანალური ფარფლი მოკლეა, ცხიმის ფარფლი კარგადაა განვითარებული. ცნობილია 20-მდე გვარის 250-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკისა და აზიის მტკნარ წყლებში. ფარფლების დაკბილული სხივების შესახსრებებით შეუძლიათ გამოსცენ ჭრიალის მსგავსი ხმა, ასევე შეუძლიათ შეფერილობის ინტენსივობის შეცვლა. იკვებებიან ბენთოსით, კიბოსნაირებით, მოლუსკებით, ზოგიერთი — ქვირითით. მცენარეთა ფესვებზე ან სპეციალურად ამოთხრილ სოროში დაყრილ ქვირითს იცავს მამრი. მცირე ზომის სახეობები ჰყავთ აკვარიუმებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ლოქოსნაირნი
ჰარაპის მუზეუმი

**ჰარაპის მუზეუმი** () — არქეოლოგიური მუზეუმი, რომელიც განთავსებულია პაკისტანის პენჯაბის პროვინციის ქალაქ ჰარაპაში. იგი მდებარეობს ჰარაპის  რკინიგზის სადგურიდან დაახლოებით 7 კილომეტრში და ქალაქ საჰივალიდან 17 კმ-ზე დასავლეთით. 

მუზეუმი დაარსდა 1926 წელს, როგორც რეგიონალური მუზეუმი და 1967 წელს გადავიდა თავის დღევანდელ შენობაში,

## ისტორია
### ინდის ცივილიზაცია
ინდის ხეობის ცივილიზაცია იყო ბრინჯაოს ხანის ცივილიზაცია, რომელიც არსებობდა ძვ. წ. 3300 წლიდან ძვ. წ. 1300 წლამდე პერიოდში იმ რეგიონებში, სადაც დღეს მდინარე ინდი და მისი შენაკადები – ჯელუმი, ჩენაბი, რავი, სატლეჯი და ბეასი მდებარეობს. დღემდე აღმოჩენილია მისი ოთხასამდე ძეგლი. ჰარაპა და მოჰენჯო-დარო იყო მისი მთავარი ურბანული ცენტრები. ეს ცივილიზაცია ასევე ცნობილია როგორც ჰარაპული ცივილიზაცია. 1831 წელს შოტლანდიელი სამხედრო ოფიცერი და დიპლომატი ალექსანდრე ბერნსი ეწვია ამ ძეგლს. დიდი ბრიტანელი ალექსანდრე კუნინგჰემი, რომელიც შემდეგ გახდა ინდოეთის არქეოლოგიური სამსახურის დამფუძნებელი და გენერალური დირექტორი 1861 წელს, ორჯერ ჩავიდა ამ ძეგლის მოსანახულებლად - 1853 და 1856 წლებში. მისი მონაცემებით მთელი ძეგლის პერიმეტრი დაახლოებით 3 კმ იყო (5 კმ, თუ მიმდებარე სივრცეებიც ჩაითვლებოდა). მან აღმოაჩინა, რომ ზოგიერთი ბორცვი უკვე გათხრილი იყო და მისი აგურები  გამოიყენებოდა ლაჰორი-მულტანის რკინიგზის მშენებლობისთვის.

### პირველი გათხრები
XX საუკუნის დასაწყისში ინდოეთის არქეოლოგიური სამსახურის არქეოლოგები ოფიციალურად გაგზავნეს ამ ძეგლზე (ასევე მოჰენჯო-დაროში) გამოსაკვლევად. ინდოელმა არქეოლოგმა დაია რამ საჰნიმ ჩაატარა პირველი გათხრები ძეგლზე 1921-1925 წლებში. გათხრების მეორე ეტაპი 1926-1934 წლებში განახორციელა ასევე ინდოელმა არქეოლოგმა მადჰო სარუპ ვატსმა. 1937 წელს კიდევ ერთი, მესამე რაუნდი  ჩაატარა ნილაკანტა შასტრიმ. 1944-1946 წლებში ბრიტანელმა არქეოლოგმა მორტიმერ უილერმა გათხარა სანგრები.

### დამოუკიდებლობის შემდეგ
პაკისტანის მმართველობის პერიოდში, მუჰამად რაფიკ მუგალმა ჩაატარა გათხრები ჰარაპზე 1966 წელს, რომლითაც კიდევ უფრო გაიზარდა ხელმისაწვდომი ინფორმაცია. 1967 წლის 26 მარტს მუზეუმი გადაიტანეს თავის დღევანდელ შენობაში, რომელიც გახსნა განათლების, ჯანდაცვის, შრომისა და სოციალური კეთილდღეობის მინისტრმა კაზი ანვარულ ჰაკემ. 1986-2001 წლებში ამერიკულმა არქეოლოგიურმა მისიამ ძეგლზე განახორციელა ჰარაპის არქეოლოგიური კვლევის პროექტი, პაკისტანის მთავრობის არქეოლოგიისა და მუზეუმების დეპარტამენტთან თანამშრომლობით, სადაც ერთ-ერთი თანადირექტორი იყო პენსილვანიის უნივერსიტეტის პროფესორი ჯორჯ დეილზი.

## კოლექცია
მუზეუმს აქვს ორი საგამოფენო დარბაზი, რომლებიც მოიცავს სხვადასხვა არტეფაქტებს, რომლებიც აჩვენებენ ინდის ხეობის ცივილიზაციის ხელოვნების, რეწვის და ტექნოლოგიის ევოლუციასა და განვითარებას. ამჟამად გამოფენილია 30 ვიტრინა. ნაგულისხმევი ობიექტები მოიცავს სპილენძისა და ბრინჯაოს ნაკეთობებს, თიხის ფიგურებს, სათამაშოებს, სკელეტებსა და იარაღს, რომლებიც დამზადებულია სპილენძის, ნიჟარებისა და თიხისგან.

## სქოლიო
კატეგორია:პაკისტანის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1926 წელს დაარსებული მუზეუმები
ბეჰიჯე ბორანი

**ბეჰიჯე ბორანი**( , დ. 1 მაისი, 1910, ბურსა, ოსმალეთის იმპერია — 10 ოქტომბერი, 1987, ბრიუსელი, ბელგია) — თურქი პოლიტიკური აქტივისტი და სოციოლოგი, მარქსისტი. ის იყო პირველი სოციოლოგი ქალი  და პირველი ქალი პარტიის ლიდერი თურქეთის ისტორიაში, მემარცხენეების კრიტიკული ხმა, არაერთხელ დევნილი და დაპატიმრებული, გარდაიცვალა ემიგრაციაში 1980 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ.

## ბიოგრაფია
ბორანი დაიბადა ბურსაში ყაზანელი თათრების ოჯახში, რომლებიც 1890-იან წლებში ოსმალეთის იმპერიაში  გადავიდნენ. 1931 წელს თურქეთში, სტამბოლში, ქალთა ამერიკული კოლეჯის დამთავრების შემდეგ, მან გააგრძელა აშშ-ში მიჩიგანის უნივერსიტეტში  სოციოლოგიის შესწავლა, სადაც 1939 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი და დაინტერესდა მარქსიზმით. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ანკარის უნივერსიტეტის ენის, ისტორიისა და გეოგრაფიის ფაკულტეტზე სოციოლოგიის განყოფილების ასისტენტ-პროფესორად.

იგი ასევე შეუერთდა თურქეთის მიწისქვეშა კომუნისტურ პარტიას (TKP) და დაიწყო თანამშრომლობა მემარცხენე პერიოდულ გამოცემებში „Yurt ve Dünya“(სამშობლო და მსოფლიო) და „Adımlar“, რის გამოც 1948 წელს  გაათავისუფლეს უნივერსიტეტიდან, როგორც მემარცხენე შეხედულებების მიმდევარი. მან კომუნისტურ პარტიაში საქმიანობა 1951 წლის რეპრესიების შედეგად, მისი სტრუქტურების ლიკვიდაციის შემდეგ დატოვა.

1950 წელს მან დააარსა და ხელმძღვანელობდა თურქეთის მშვიდობის საზოგადოებას, რომელიც აპროტესტებდა თურქეთის ჩართვას კორეის ომში ადნან მენდერესის მთავრობის მიერ. ამის გამო იგი დააკავეს და 15 თვით პატიმრობა მიუსაჯეს. 1962 წელს იგი შეუერთდა თურქეთის ახალ მემარცხენე სოციალისტურ მუშათა პარტიას (WPT). 1965 წელს ბეჰიჯე ბორანი  აირჩიეს თურქეთის პარლამენტის დეპუტატად ურფადან.

როდესაც RPT-ის ლიდერი, მეჰმედ ალი აიბარი, რომელიც „ახალი მემარცხენეების“ სულისკვეთებით აკრიტიკებდა 1968 წელს ჩეხოსლოვაკიაში საბჭოთა ჯარების შესვლას, 1970 წელს ჩანაცვლებული იქნა ბეჰიჯე ბორანით.

1980 წლის 12 სექტემბრის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ, რომელმაც კვლავ აკრძალა პარტიების საქმიანობა, ბორანმა რამდენიმე თვე გაატარა შინაპატიმრობაში, ხოლო 1981 წელს გადასახლებაში წავიდა ევროპაში. მას ჩამოერთვა თურქეთის მოქალაქეობა და იყო პოლიტიკური დევნილი სოფიაში, ბრიუსელში და დიუსელდორფში. 1987 წელს, სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე, მან გამოაცხადა თურქეთის მუშათა და კომუნისტური პარტიების გაერთიანება. იგი გულის დაავადებით გარდაიცვალა ბრიუსელში 77 წლის ასაკში. ბეჰიჯე ბორანის ცხედარი სტამბოლში გადაასვენეს და მისი დაკრძალვა ზინჯირლიკუს სასაფლაოზე, რომელსაც დეპუტატები და სხვა ოფიციალური პირები ესწრებოდნენ, გადაიქცა მასობრივ დემონსტრაციად. ეს იყო მემარცხენე ძალების პირველი საჯარო დემონსტრაცია 1980 წლის გადატრიალების შემდეგ.

ბორანმა დატოვა მნიშვნელოვანი სამეცნიერო და ჟურნალისტური მემკვიდრეობა, ასევე პლატონის, ჯონ სტეინბეკის, ჰოვარდ ფასტისა და ჰარლი გრანვილ-ბარკერის თარგმანები. იგი იცავდა სოციალიზმის თეორიისა და პრაქტიკის უნივერსალურობას, კონტექსტის მიუხედავად.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქი ქალი პოლიტიკოსები