open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კვირიას ხატი

ტერმინი **კვირიას ხატი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანაანთკარში.
* კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კვერნაულაში.
* კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორხევში.
* კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭურჭელაურებში.
* კვირიას ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურებში.
თოხლიაურის მთავარმოწამეს ეკლესია

**თოხლიაურის მთავარმოწამეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის ჩრდილოეთით, 4 კილომეტრზე, დიდი ველების ტყიან ქეედზე. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის მოზრდილი ქვები, წყობა ძირითადად ქაოსურია, თუმცა შეორჩენილია სწორხაზოვანი რიგებიც. დიდი დანკარგების გარეშეა შემორჩენილი კედლები. დასავლეთ კედელი კი 2,4 მეტრის სიმაღლეზე დგას.

ეკლესია უაფსიდოა 5,65 მეტრი 4,45 მეტრზე, აღმოსავლეთით ეკლესია დასრულებულია სწორი კედლით რომელშიც ოდნავ შევიწროვებული სარკმელის კვალია დარჩენილი.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა, 1-1,3 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი წირთხლებიც. დასავლეთ კედელში დაბალი, ვიწრო სარკმელია გაჭრილი. შიგნიდან, დასავლეთის ორივე კუთხე მომრგვალებულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტუშურების კოპალას ხატი

**ტუშურების კოპალას ხატი** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების ჩრდილო-დასავლეთით, 0,5 კილომეტრზე, ჩიტაურების ხევის პირას. აგებულია XlX საუკუნეში. ნატეხი ქვით ნაგებ, კუბური ფორმის (1,4x1,4x1,4 მეტრი) მასიურ ბაზისზე დაშენებულია მთლიანად აგურით ნაწყობი ოთხწახნაგოვანი ფანჩატური. ქვედა ნაწილის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნახნაგებში (მიწის დონეზე) თითო შეისრულთაღოვანი ნიშია. ფანჩატურის კვადრატულ ბურჯებზე ბრტყელი თაღებია დაყრდნობილი. თაღები და მათ ზემოთ წყობის ნაწილი სწორკუთხოვან შეღრმავებაშია მოქცეული. ფანჩატური დასრულებულია ვიწრო ლავგარდნით, რომელიც კუთხით შვერილი აგურების ერთი რიგისგან შედგება. ნაგებობას პირამიდული ფორმის აგურის სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ტუშურების ეკლესია და კოშკი

**ტუშურების ეკლესია და კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთ-დასავლეთით, თავლაღად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,8x4 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით. ორივე მხრიდან ბრტყლად გადახურული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია. საკურთხეველი დარბაზისგან გამიჯნულია კანკელით (შემორჩენილია 1 მეტრ სიმაღლეზე). კედლებს მთელ სიგრძეზე გასდევს საფეხური. ეკლესია გადახურულია ღარიანი კრამიტით. კოშკი ეკლესიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეზეა მიშენებული. იგი გეგმით კვადრატულია (3,2x3,2 მეტრი), ოთხსართულიანი; ნაგებია ნატეხი ქვით. l სართულის აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა კარია. ll სართულის დასავლეთ კედლის შუა ნაწილში - ვიწრო სარკმელი. ორივე სართულს ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. lll სართულის სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია. lV სართულის სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარი ხის აივანზე (ამჟამად ჩამოშლილია) გადიოდა. თითო სარკმელი ჩრდილო, დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებშია. ამ სართულის კამაროვანი გადახურვა ჩრდილო და სამხრეთ კედლებს ეყრდნობა. სართულები ერთმანეთს სართულშუა გადახურვებში მოწყობილი თითო პატარა ოთხკუთხა ხვრელით უკავშირდება. სახურავი ორფერდაა და შესაძლოა ფიქლით იყო გადახურული. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მანავის ნიში

**მანავის ნიში** — საკულტო ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, მანავის ციხის გზაზე. წარმოადგენს გეგმით სწორკუთხა ორფერდა სახურავიან ნაგებობას. გალესილია და შეთეთრებული. დასავლეთ მხარეს მოწყობილი აქვს სასანთლე ნიშა. ნაგებობას მავთულის ღობე აქვს შემოვლებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თოხლიაურის სამების ეკლესია

**თოხლიაურის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურისგან 400-450 მეტრის მოშორებით, აღმოსავლეთით. მანავის მეურნეობის სასტუმროს ჩრდილოეთით 60-70 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუუნეებით. XX საუკუნის მიწურულს ეკლესია ექსპერტებთან შეთანხმების გარეშე გააარემონტეს, რის გამოც ძეგლმა დაკარგა თავდაპირველი მახასიათებელი ნიშნები.

ეკლესია დარბაზულია, საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის სხვადასხვა ზომის ქვები და კირის დუღაბი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი შეისრული თაღითაა გადახურული, კარი გამოყვანილია აგურით და როგორც შიგნიდან ისე გარედანაც შეღრმავებულ სწორკუთხა არეშია ჩასმული. 

ეკლესიის აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ორივე მხარესაც თითო, მცირე ზომის კვადრატული ნიშია. აფსიდის შუა ნაწილი განგრეული ყოფილა, რომელიც რემონტის დროს ამოავსეს და თაღოვანი სარკმელი მოაწყვეს. ამავე დროსაა მოწყობილი დასავლეთ კედელში ორი მრგვალი სარკმელი.

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით, რომელიც ხის წვრილ ტოტებზეა დაწყობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხლიაურის მეორე ეკლესია

**თოხლიაურის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 3 კილომეტრის მოშორებით, ნასოფლარ შავქედის სიახლოვეს. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეების ძეგლებს.

ეკლესია დარბაზულია, 3,55 × 2,5 მეტრი, ძეგლს არ გააჩნია აფსიდა, საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის მოზრდილი ქვები და კირის ხსნარი, საშენი წყობა ქაოსურია. ეკლესია დაზიანებულია, აღმოსავლეთ კედლის მხოლოდ ნახევრაღაა შემორჩენილი, სამხრეთ და დასავლეთ კედლები 1-1,4 მეტრის სიმაღლეზე დგას, ჩრდილოეთ კედელი მთლიან სიმაღლეზეა შემორჩენილი, კამარის მცირე ნაწილთან ერთად.

შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. ეკლესიის შიდა სივრცე ერთიანია, საკურთხევლის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია განიერი, დაბალი სარკმელი რომელიც თარაზულად, რიყის მოზრდილი ქვებითაა გადახურული. საკურთხეველი გადახურულია ოდნავ შისრული კამარით, რომელიც დარბაზის კამარის შემორჩენილ ნაწილთან ერთ სიბრტყეშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ყანდაურის ეკლესია

**ზემო ყანდაურის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. ეკლესიის სამხრეთ კედელში, გარედან, ჩასმულია ბაზალტის ქვა, რომელზეც ამოკვეთილია ორენოვანი (ქართული და სომხური) სამშენებლო წარწერა. წარწერის მიხედვით ეკლესია აგებულია 1884 წელს, სიმონ პეტრუსოვის „ფულითა და გამრჯობითა“. თუმცა, შენობის კედლებში სხვა, ბევრად უფრო ძველი ფენაცაა შესამჩნევი, რომელიც, როგორც საშენი მასალის რაობით, ისე წყობის ხასიათითაც გამოირჩევა და ხუროთმოძღვრული ნიშნებით გვიანდელ შუა საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს. ჩანს, რომ ეკლესია 1884 წელს კი არ აუგიათ, არამედ აღუდგენიათ, თუმცა, ამ ფაქტის აღნიშვნის ნაცვლად, წარწერაში, ეკლესიის აგების შესახებაა საუბარი.  

ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია გადახურვა და კედლების ზედა  ნაწილები, აღმოსავლეთ კედლების ზედა ნაწილები, აღმოსავლეთ კედელი შუაში, მთელ სიმაღლეზე, გახეთქილია. ეკლესიის შიგნით მცენარეულობა და მოზრდილი ხეა მოსული.  

ეკლესია დარბაზულია. შენობის თავდაპირველი ნაწილი რიყის თანაბარი ზომის ქვითა და კირის დუღაბითაა ნაგები. წყობაში, აქა-იქ, რიყის ნატეხი ქვები და ლოდებიცაა ჩართული. კუთხეები ოდნავ მოზრდილი ქვებითაა ამოყვანილი. რიგების სწორხაზოვნება ძირითადად დაცულია. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, რიყის ქვასთან ერთად, აგურიცაა გამოყენებული. სარკმლები და არქიტექტურული ელემენტები კი მთლიანად აგურისაა.  

ერთადერთი შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნითკენ ოდნავ ფართოვდება. იგი გადახურული იყო აგურით ნაწყობი, ბრტყელი თაღით. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელი და გეგმით ნახევაწრიული ორი ნიშაა. სარკმელი ჩვეულებისამებრ, აფისიდ ღერძზეა. ნიშები კი აფსიდის ბოლოებთანაა განლაგებული. ჩრდილოეთ ნიშანი წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილი თაროა. სამხრეთ ნიშა კი ძირიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეღაა შემორჩენილი. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდის მხართან ახლოს, შემორჩენილია სარკმლის ქვედდა ნაწილი. იგი, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენ ოდნავ ვიწროვდება და დახრილი რაფა აქვს.  

ეკლესიის შემორჩენილი კედლები გარედან სადაა. სამხრეთ ფასადზე, შესასვლელის მარჯვნივ, აგურით გამოყვანილი ვიწრო, მაღალი, ოთხკუთხა ნიშა, რომელიც ლოდითაა გადახურული.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ყანდაურის კოშკი

**ზემო ყანდაურის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, დაახლოებით 500 მეტრზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია კედლების უმნიშვნელო ფრაგმენეტები. გეგმა სრულად არ იკითხება. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის კოშკები
სხლოვანის ეკლესია

**სხლოვანის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ სხლოვანის სამხრეთით, 0,5 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (6,1x4,5 მეტრი), ნაგებია დიდი ზომის ნატეხი ქვით, გარეთა კუთხეები გათლილი შირიმის ქვისაა. ეკლესიის გადახურვა ჩამონგრეულია, დანგრეულია ჩრდილო კედელი. შემორჩენილია კონქისა და კამარის სამხრეთ გვერდის მცირე ნაწილი. არქიტრავიანი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. მისგან სამხრეთით პატარა სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიას სამხრეთიდან ეკვრის თანადროული აფსიდიანი მინაშენი (6,1x2,2 მეტრი). იგი აგებულია დიდი ზომის ნატეხი ქვით. მინაშენის გადახურვა ჩამონგრეულია, მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდის შირიმის ქვით ნაგები ჩრდილოეთის მხარი და კამაროვანი გადახურვის მცირე ნაწილი. მინაშენს შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აფსიდის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ეკლესია მინაშენს უკავშირდებოდა სამხრეთ კედელში გაჭრილი კარით. ძეგლის აღმოსავლეთით, 40-50 მეტრის დაშორებით, სხვა ნაგებობათა ნაშთებიცაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლაშარის ჯვრის ნიში (ტუშურები)

**ლაშარის ჯვრის ნიში** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, 0,3 კილომეტრზე, აგებულია XX საუკუნეში. ნაგებია ნატეხი ქვითა და აგურით. სიმაღლე 1,9 მეტრია. სალოცავი გეგმით კვადრატულია (1,35×1,35 მეტრი). მასიური ნაგებობაა. დასავლეთით (მიწის დონეზე) თაღოვანი ნიში აქვს, სამხრეთითა და აღმოსავლეთით კი, თითო სწორკუთხა ნიში. დასავლეთ წახნაგის ზემო ნაწილში წყობიდან ოდნავ შვერილი ოთხი აგურით ჯვარია გამოყვანილი. ნაგებობას კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ქალის ციხე

**ქალის ციხე**, *თამარის ციხე* — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, თოხლიაურისხევის სათავეებთან, მანავის ცივის სამხრეთ კალთის ერთ-ერთ განშტოებაზე, სოფლიდან 10 კილომეტრზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს.

ციხის სახელწოდებას ლეგენდა თამარ მეფეს უკავშირებს. თითქოს ციხის მეფე ქალს აუშენებია და ამიტომ ჰქვია მას ქალის ციხე. სხვა  ვერსიის მიხედვით კი, როდესაც მამაკაცები საომრად იყვნენ წასული, ციხეს ქალები იცავდნენ და სახელიც აქედან მომდინარეობს. ქართლის ცხოვრების  მიხედვით, XIV  საუკუნეში გიორგი ბრწყინვალემ ჰერ-კახთა და სომხეთის ერისთავნი, რომლებიც მონღოლებს მიემხრნენ, კახეთის ცივის მთაზე მიიწვია და ამოწყვიტა:  არსებობს ვარაუდი, რომ გიორგი ბრწყინვალემ მოღალატე ერისთავები სწორედ ქალის ციხეში დასაჯა სიკვდილით.

ციხე განლაგებულია ორი ღრმა ხევის შესაყართან, მაღალ ციცაბოფერდებიან მთაზე, ისე რომ ხევების მხრიდან იგი სრულიად მიუდგომელია. ერთადერთი მისადგომი ბილიკი მანავის ცივის მხრიდანაა. ციხის გეგმა არაწესიერი მოხაზულობისაა. ციხის სამხრეთით, ყველაზე დაბალ ადგილზე, გეგმით ნახევარწრიული კოშკია, რომელიც გალავანშია ჩართული და როგორც ჩანს ციხის მხარეს მთელ სიმაღლეზე იყო გახსნილი. ციხის ტერიტორია მთლიანად ტყითაა გადაფარული და უამრავი ქვაა მიმოფანტული.

ციხის ჩრდილოეთ ნაწილში, მცირე შემაღლებაზე, ძლიერ დაზიანებული, დარბაზული ტიპის ეკლესიაა, რომლისგანაც, მხოლოდ აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებია შემორჩენილი. თუმცა კედლები გარედან მიწითა და ქვითაა დაფარული. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. კედლები ამ ადგილას განგრეულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
იკვლივგორანის ლომისის ეკლესია

**იკვლივგორანას ლომისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ იკვლივგორანას სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 2 კილომეტრზე. თარიღდება VIII-IX საუკუნეებით.

ეკლესია ორნავიანია, სიგრძე 7.4 მეტრი, სიგანე 6.8 მეტრი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვებითა და კირის დუღაბით. გარეთა კედლებში გამოყენებული ქვები შედარებით მოზრდილია. ქვები შერჩეულია და ერთმანეთთან მჭირდოდაა მიწყობილი, თუმცა არ ქმნიან სწორხაზოვან რიგებს. ეკლესიის სხვა არქიტექტურულ ელემენტებში ასევე გამოყენებულია შირიმის ქვები.

ეკლესიის ორივე ნავი აფსიდიანია, და ერთმანეთს ორმალიანი თაღედით უკავშირდებიან. თაღები ეყრდნობიან სწორკუთხა ბურჯს, რომელიც დაგვირგვინებულია ნატეხი ქვით გამოყვანილი კაპიტელით. მსგავსი კაპიტელებითაა დასრულებული თაღედის განაპირა კედლებიც.

შესასვლელი სამხრეთ ნავის სამხრეთ კედლის შუაშია. ძველად, გარედან კარი თარაზულად, ხოლო შიგნიდან ნახევარწრიული თაღით იყო გადახურულუ.

ორივე ნავის აფსიდი ნახევარწრიულია. ორივეში თაღოვანი, გარეთკენ შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი. ორივე სარკმის თაღი, როგორც შიგნიდან ისე გარედან მთლიანად შირიმის ქვაშია გამოკვეთილი. მთავარი ნავის აფსიდის გვერდებში თითო პატარა, ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ ნავის აფსიდა კი ნიშების გარეშეა. აფსიდები დასრულებულია წესიერი ფორმის კონქებით. მთავარი ნავის კონქის თაღი აფსიდის მხრებზეა დაყრდნობილი. სამხრეთ ნავის კონქის თაღი კი მარტივპროფილიან კაპიტელებზე. მათავარი ნავის კონქის წყობიდან, ოდნავ გამოშვერილი ქვებით გამოვანილი თაროა, რომელიც აფსიდს მთელს სიგრძეზე გაუყვება.

ორივე ნავი შიგნიდან გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. მთავარ ნავს, გარდა საკურთხევლის სარკმლისა, ასევე ანათებს სამხრეთ კედელში გაჭრილი ორი პატარა, ოთხკუთხა სარკმელი. სამხრეთ ნავს, საკურთხევლის სარკმლის გარდა სხვა სარკმელი არ აქვს.

აღმოსავლეთ ფასადზე, მთავარი ნავის სარკმელი შემკულია ნახევარწრიული რელიეფური თაღით. იგი დაყრდნობილია იმავე პროფილის ორ სვეტზე, რომლებსაც ბოლოში ჰორიზონტალური გადანაკეცები აქვთ. სარკმლის ქვემოთ, ერთ ქვაში გამოკვეთილია რელეფური ჯვარი.

მთავარი ნავი გადახურული იყო ორქანობიანი სახურავით, ხოლო სამხრეთ ნავი ცალქანობიანი სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
ზემო ყანდაურის სამარხი

**ზემო ყანდაურის სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ყანდაურის ჩრდილოეთით, განაპირას. განეკუთვნება ძვ. წ. II და I ათასწლეულების მიჯნას.  

შემთხვევით აღმოჩენილი ორმოსამარხი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიის ექსპედიციამ. სამარხში აღმოჩნდა ივრისა და ალაზნის ქვემო წელისათვის დამახასიათებელი ბრინჯაოს მახვილი. ინახება საგარეჯოს მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მრავალძლის წმინდა გიორგის ნიში

**მრავალძლის წმინდა გიორგის ნიში** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით. აგებულია XX საუკუნეში. სიმაღლე 3,2 მეტრია. მისი ქვედა მასიური კორპუსი (1x1 მეტრი) ნატეხი ქვითაა ნაშენი. ჩრდილო, აღმოსავლეთ და დასავლეთ წახნაგებში სწორკუთხა ნიშებია. მათგან ჩრდილოეთის ნიშის ზემოთ თიხის მილია ჩასმული. ზედა ნაწილი აგურით ნაგებია. ოთხ კვადრატულ ბურჯზე დაყრდნობილი თაღებით გახსნილი ფანჩატურია (შიგ ბრინჯაოს ზარი კიდია). სახურავი ოთხფერდაა, თუნუქის, წვერზე ლითონის ჯვარი ადგას. ნაგებობა შელესილი და შეთეთრებულია.

## ლიტერატულა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
იკვლიგორანის ღვთისმშობლის ეკლესია

**იკვლიგორანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიიცპალიტეტის სოფელ იკვლივგორანის აღმოსავლეთით. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის და ნატეხის ქვით. შენობის კუთხეებში და სარკმლის წირთხლებად გამოყენებულია შირიმიც. შესამჩნევია შეკეთების კვალი. ეკლესია დაზიანებულია, ჩამონგრეულია კამარისა და სამხრეთ კედლის დიდი ნაწილი.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით, ნახევარწრიულ აფსიდში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი, რომლის წირთხლები შირიმის ქვისაა. სარკმელის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია ტრაპეზი. აფისდა დარბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. კონქის თაღი ნახევარწრიულია და შირიმის თაროსებრივ იმპოსტებს ეყრდნობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მანავის ქაშვეთის ეკლესია

**მანავის ქაშვეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სასაფლაოზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

თითქმის მთლიანადაა დანგრეული. შემორჩენილია: საკურთხევლის აფსიდი და გრძივი კედლების აღმოსავლეთ ნაწილი. აფსიდის შუაში განგრეულია, ჩრდილოეთ კედლის შემორჩენილი ნაწილი მოცილებულია აფსიდს და ჩრდილოეთითაა გადახრილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. აფსიდი მოკლეა, განიერი. აფსიდის სამხრეთ გვერდში ორი ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი, ჩრდილოეთ გვერდში კი ერთი. აფსიდის კედელში თიხის ჭურჭელია ჩატანებული. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნათლისმცემლის ნაეკლესიარი

ტერმინი **ნათლისმცემლის ნაეკლესიარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნათლისმცემლის პირველი ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში;
* ნათლისმცემლის მეორე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში.
* ნათლისმცემლის მესამე ნაეკლესიარი — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში.
ფუძისანგელოზის ხატი

**ფუძისანგელოზის ხატი** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთ-დასავლეთით, ტყეში, აგებულია XX საუკუნეში. სიმაღლე 3,2 მეტრია. ხატის ქვედა მასიური კორპუსი (1,1x1,1 მეტრი) ნატეხი ქვითაა ნაშენი. ჩრდილოეთის, აღმოსავლეთისა და დასავლეთის მხრიდან სწორკუთხა ნიშები აქვს. ხატის ზედა ნაწილი ოთხფერდასახურავიანი ფანჩატურია, რომლის თუნუქის სახურავი ოთხ კვადრატულ ბოძს და მათზე გადებულ კოჭებს ეყრდნობა. სახურავის წვერზე ლითონის ჯვარია გამოსახული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

**გიორგიწმინდის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ გიორგიწმინდის ჩრდილო-აღმოსავლეთით დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე, სოფელ ანთოკსა და გიორგიწმინდას შორის მდებარე მთაზე. სავრაუდოდ თარიღდება XVIII საუკუნით. 

ეკლესია დარბაზულია და უაფსიდო. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და მოყვითალო ფერის კირის დუღაბით. გარეთა კედლებში, ალაგ-ალაგ, ირიბად დაწყობილი ქვის რიგებია, რომლებიც შესაბამის კედლებს მთელ სიგრძეზე არ გასდევს. კედლების ზედაპირი როგორც შიგნით, ისევე გარედანაც, გასწორებულია ბათქაშით. მიუხედავად ამისა, იგი მაინც უსწორმასწოროა. 

შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი გარედან გამოყვანილია აგურით და ნახევარწრიული ტიმპანითაა (შემორჩენილია მცირე ნაწილი) დასრულებული, შიგნით კი თარაზული გადახურვა აქვს. კარის ზღურბლი მიწიდან სამოციოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა. რის გამოც, შესასვლელი წინ რამდენიმე საფეხურიანი კიბე უნდა ყოფილიყო მოწყობილი (ამჟამინდელი კიბე XX საუკუნის მიწურულს, ადგილობრივი მაცხოვრებლების მიერაა გაკეთებული). 

ეკლესიის გეგმა შიგნითაც ოთხკუთხა. საკურთხევლის ნაწილი იატაკის მიმართ თხუთმეტიოდე სანტიმეტრითაა შემაღლებული. აღმოსავლეთ კედლეში გაჭრილია ოდნავ შევიწროვებული, ნახევარწრიულთაღოვანი სარკმელი, რომლის წირთხლები და თაღიც აგურითაა გამოყვანილი. სარკმლის ძირის დონეზე, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ბოლოში, თითო პატარა, ოთკუთხა ნიშაა. სარკმლის ჩამოსწვრივ კი, აგურით ნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი დგას. 

ეკლესია შიგნიდან გადახურულია ერთიანი კამარით, რომელიც გრძივ კედლებთან შეერთების ადგილას მცირე კუთხეს ქმნის. 

ეკელსიის ფასადები სადაა. სამხრეთ შესასვლელის თავზე, წყობაში, ჩასმულია საფლავის ოთხკუთხა ქვა. კედლები დასრულებულია აგურის ოთხწახნაგა ლავგარდანით, რომელიც შედგენილია დაკბილული და ჩვეულებრივი წყობით გამოყვანილი რიგების მონაცვლეობით. 

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კამარით, რომლის ნაწილი აყრილია, ნაწილი კი - დამტვრეული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
კაკაბეთის კავთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კაკაბეთის კავთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის აღმოსავლეთით, ორი კილომეტრის მოშორებით, ტყიანი ქედის ძირში. აგებულია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ XX საუკუნის II ნახევარში, ძველი დანგრეული ეკლესიის ფუძეზე.

ეკლესია მცირე ზომისაა 4,9 მეტრი 4 მეტრზე, აგებულია რიყის ქვით და აგურით. შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. ასევე დასავლეთ კედელშია მოწყობილი სარკმელი.

შენობა, როგორც შიგნიდან ისევე გარედან ორკალთა ხის სახურავითაა გადახურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
მანავის ქვაჯვარა

**მანავის ქვაჯვარა** — საკულტო ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, სოფლის ჩრდილოეთით, მანავის ციხისაკენ მიმავალ გზაზე. ქვაჯვარა ერთ ქვაშია გამოკვეთილი, რომლის სიმაღლე 1 მეტრია, ხოლო სიგრძე 50 სანტიმეტრი.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მანავის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი

**მანავის ღვთისმშობლის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, ვ. მათიაშვილის კარ-მიდამოში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. მთლიანად დანგრეულია. გეგმა არ იკითხება. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესიის საფუძველზე კედლები ამოუყვანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ტუშურების ღვთისმშობლის ეკლესია

**ტუშურების ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურებში, სასაფლაოზე, განეკუთვნება XVlll საუკუნეს. დარბაზულია (12,3x6,9 მეტრი), ნაგებია ნატეხი ქვით, რიყის ქვითა და აგურით. ძლიერ დაზიანებულია: კამარა, კონქი და საბჯენი თაღები ჩამოშლილია. შესასვლელი ორია - სამხრეთით და დასავლეთით. ორივე კარი ნახევარწრიული თაღითაა გადახურული. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილია გარეთკენ შევიწროებული სარკმელი, რომლის მარჯვნივ ორი შეისრულთაღოვანი ნიშია. თითო თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილო კედლებში. დარბაზის გრძივ კედლებზე ორ-ორი ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც შეისრული ფორმის კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობოდა. პილასტრები დასრულებულია რთულპროფილიანი კაპიტელებით. შეისრული ფორმისა იყო კონქის თაღიც. ინტერიერი შელესილი და შეთეთრებულია. აღმოსავლეთ ფასადზე, სარკმლის ქვემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. სამი ასეთივე ჯვარია დასავლეთ ფასადზე: ერთი სარკმლის ზემოთ და თითო-თითო - შესასვლელის ორივე მხარეს. კედლები დასრულებულია ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის ორსაფეხუროვანი ლავგარდნით, რომლის უმეტესი ნაწილი ჩამოცვენილია. ეკლესიის დასავლეთ კედელზე დადგმულია მთლიანად აგურით ნაგები ოთხწახნაგოვანი სამრეკლო. სამრეკლოს დაბალი კვადრატული საფუძვლის ოთხივე კუთხეში კვადრატული ბურჯებია, რომლებსაც ნახევარწრიული ფორმის თაღები ეყრდნობა. თაღებს ზემოთ სიბრტყის ოდნავ შეღრმავებულ ნაწილს აგვირგვინებს კუთხით გამოშვერილი აგურებისგან შედგენილი ვიწრო ფრიზი. მსგავსი ფორმისაა ლავგარდანიც. სამრეკლო დასრულებულია თუნუქით შემოსილი პირამიდული ფორმის სახურავით, რომელსაც წვერზე ლითონის ჯვარი ადგას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
კვირიას ხატი (ტუშურები)

**კვირიას ხატი** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, 0,3 კილომეტრზე, აგებულია XX საუკუნეში. ნაშენია აგურითა და ნატეხი ქვით, გეგმით კვადრატულია (1,1x1,1 მეტრი; სიმაღლე 1,8 მეტრი). ჩრდილო და დასავლეთ წახნაგებში თითო სწორკუთხა ნიში აქვს. ნაგებობა კრამიტის ორფერდა სახურავითაა გადახურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ავაზასგორის ნამოსახლარი

**ავაზასგორის ნამოსახლარი** — ნამოსახლარი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის დასავლეთით, მოგრძო ბუნებრივ ბორცვზე. გამოკვლეური მასალის მიხედვით ნამოსახლარი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრით. ნამოსახლარი შეისწავლა კახეთის აქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. ნამოსახლარში აღმოჩენილია ნავისებრი ხელსაფრქვავის ფრაგმენტები და თიხის ჭურჭლების ნამსხვრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ხატია წილოსანი

**ხატია წილოსანი** (დ. 10 ოქტომბერი, 1984, ლანჩხუთი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე. საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი 2020 წლიდან.

## ბიოგრაფია
2011 წელს იყო საერთაშორისო საქმეთა ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის საპარლამენტო პროგრამის თანამშრომელი. 2011-2012 წლებში იყო საერთაშორისო საქმეთა ეროვნულ-დემოკრატიული ინსტიტუტის პარლამენტის კომუნიკაციის ცენტრის პროგრამის ასისტენტი. 2012-2017 წლებში სხვადასხვა დროს იკავებდა სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ევროინტეგრაციისა და საერთაშორისო ურთიერთობების სამმართველოს უფროსი, საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის უფროსის მოადგილისა და უფროსის თანამდებობას. 2017-2020 წლებში იყო გარემოს დაცვისა და სოფლის მეურნეობის სამინისტროს საერთაშორისო ურთიერთობების დეპარტამენტის პირველადი სტრუქტურის ერთეულის ხელმძღვანელი, მინისტრის მოადგილე.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1984
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის ქალი წევრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თოხლიაურის ეკლესია

ტერმინი **თოხლიაურის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* თოხლიაურის პირველი ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში
* თოხლიაურის მეორე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში
* თოხლიაურის მესამე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში
* თოხლიაურის მეოთხე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში
* თოხლიაურის მეხუთე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურში
საბადურისგორის ნამოსახლარი

**კაკაბეთის საბადურისგორის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრით. 

ძეგლი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით.

ნამოსახლარი კონუსებრივ, მაღალ გორაზე დგას, რომელსაც გარცემო ერთი ფართე ტერასა აკრავს. ძეგლის ამონაყარ მიწაში აღმოჩენილია კაჟის ნამგლის ჩასართი და მოყავისფროდ გამომწვარი, ზოლებით შემკრული თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კაკაბეთის კავთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კაკაბეთის კავთის შმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთიდან 3 კილომეტრზე, ტყეში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია 7,1 მეტრი 4,9 მეტრზე, ნაგებია რიყის ქვით, ნატეხი ქვითა და შირიმით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი სწორკუთაა. აღმოსავლეთის ნახევარწრიულ აფიდში გაჭრილია განიერი ოთხკუთხა სარკმელი, რომელიც ორივე მხარეს თითო თითო ოთხკუთხა ნიშია მოწყობილი. სარკმლის ქვემოთ კი ოთხკუთხა ტრაპეზია მიდგმული. 

დასავლეთ კედელში შემოსასვლელი კარის ზემოთ მცირე ოთხკუთხა სარკმელია. დასავლეთ კედლის გარეთა მხარეს ლითონის ჯვარია დადგმული. ასევე ეკლესიას დასავლეთიდან ჰქონდა მიშენებული სწორკუთხა გეგმის ნაგებობა, რომლისაგანაც მხოლოდ კედლების მცირე ნაწილია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კაკაბეთის სამების ეკლესია

**კაკაკბეთის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის ოთიანთ უბნის პირდაპირ, ბორცვზე. აგებულია 1989 წელს ძველ ნაეკლესიარზე.

ნაგებობა უაფსიდოა, დასავლეთიდან აქვს ერთი შომოსასვლელი, და ორი სარკმელი, დასავლეთით და აღმოსავლეთით. ეკლესია შიგნიდან და გარედან შელესილია. ეკლესიის სახურავის კეხის კიდეებში თითო ლითონის ჯვრებია დადგმული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ასკილაურის მეორე ეკლესია

**ასკილაურის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ ასკილაურის ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 1,2 კილომეტრზე, ტყეში. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიან შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია (5,4×3,7 მეტრი). ნაგებია ქვიშაქვის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. გარეთა კედლები ძირითადად მოზრდილი ქვებითაა ამოყვანილი. გუბეში ალაგ-ალაგ ჩართულია ლოდებიც, წყობა ქაოსურია. ბათქაშის შემორჩენილი ფრაგმენტებიდან ჩანს, რომ შიგნით კედლები შეთეთრებული ყოფილა. ტაძარი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამოშლილია კამარა და კონქის დიდი ნაწილი, დანგრეულია სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების დასავლეთ ნახევარი. მთელ სიმაღლეზე გახეთქილია აღმოსავლეთ კედელი, სამხრეთ კედლის შემორჩენილ ნაწილს გარედან საპირე წყობა თითქმის  მთლიანად მიკრული აქვს. ინტერიერში და  კედლებზე ხეებია ამოსული. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც განიერი გარეთკენ  შევიწროვებული სარკმელია გაჭრილი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდშიმცირე ოთხკუთხა ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვასილი ომელიანსკი

**ვასილი ომელიანსკი** (დ. 26 თებერვალი, 1867, პოლტავა — გ. 21 აპრილი, 1928, გაგრა) — რუსი მიკრობიოლოგი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1923). მისი ძირითადი ნაშრომები შეეხებოდა მიკროორგანიზმების როლს აზოტისა და ნახშირბადის წრებრუნვაში. შეიმუშავა ნიტრიფიკაციის ბაქტერიების გამოყოფისა და კულტივირების მეთოდი. შეისწავლა მათი მორფოლოგია და ფიზიოლოგია.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი
კატეგორია:რუსი ბიოლოგები
ფიჭვიანის ნამოსახლარი

**ფიჭვიანის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფიჭვიანში, ადგილ სადათვეთში. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. შეიმჩნევა 4-5 ნასახლარი ბუდე. აქვე ზედაპირულად შეგროვდა წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტუშურების ღვთისმშობლის ხატი

**ტუშურების ღვთისმშობლის ხატი** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, შეღრმავებულ ადგილას, ტყეში. აგებულია XlX-XX საუკუნეში. ხატის (სიმაღლე 3,5 მეტრი) ქვედა მასიური კორპუსი (1,5x1,3 მეტრი) ნატეხი ქვითაა ნაშენი. ჩრდილო წახნაგში სწორკუთხა ნიშია. ზედა ნაწილი ნატეხი ქვითა და აგურით ნაგები ფანჩატურია - ოთხ სწორკუთხა ბურჯსა და მათზე გადებულ კოჭებს თუნუქის ოთხფერდა სახურავი ეყრდნობა. ფანჩატურში ბრინჯაოს ზარი კიდია. ხატის აღმოსავლეთით, 1 მეტრზე ხატის ბეღელი დგას. ბეღელი ნატეხი ქვითა და აგურით ნაშენი ერთოთახიანი ნაგებობაა (3,6x3,4 მეტრი). ნახევარწრიული ტიმპანით დასრულებული სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთ კედლის ღერძზეა გაჭრილი. შიგნიდან სწორკუთხა, ხოლო გარედან თაღოვანი სარკმლები ჩრდილო და სამხრეთ კედლებშია. აღმოსავლეთ კედლის ღერძზე სწორკუთხა ნიშია. ბეღელს ხის ბრტყელი ჭერი და კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს, დგას 0,8 მეტრი სიმაღლის ცოკოლზე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თოხლიაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

**თოხლაურის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის სასაფლაოზე. არქიტექტურული ნიშნებით თარიღდება XVIII საუკუნით, 2013-2014 წლებში სოფლის მოსალხეობამ თვითნებურად აღადგინა ეკლესია, რის დროსაც: კამარა, კონქი, აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლების ნაწილები და დასავლეთ კედელი განაახლეს.

აფსიდა გეგმით ნახევარწრიულია. მასში განიერი ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის გვერდებზე კი სიმეტრიულად ორი ნახევარწრიულთაღოვანი ნიშია განლაგებული.

გრძივ კედლებზე ერთსაფეხურიანი ორ-ორი პილასტრია. პილასტრებზე დაყრდნობილი იყო კამარის საბჯენი თაღები. პილასტრები ასევე გვხვდება დასალვეთ კუთხეებში, მათზე დასავლეთ კედლის მიმდებარე საბრჯენი თაღები იყო გადაყვანილი. ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში საშუალო ზომის ოთხკუთხა ნიშია. სამხრეთ კედელში კი აფსიდის მხარისა და პილასტრს შორის დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ტუშურების წმინდა გიორგის ხატი

**ტუშურების წმინდა გიორგის ხატი** — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტუშურების სამხრეთით, 0,5 კილომეტრზე. აგებულია XlX საუკუნეში. გეგმით კვადრატულ (1x1 მეტრი), ნატეხი ქვით ნაგებ ოთხწახნაგა პრიზმის მაგვარ მასიურ პოსტამენტზე (სიმაღლე 1,6 მეტრი) დადგმულია მთლიანად კვადრატული აგურით ნაგები ოთხწახნაგა ფანჩატური (სიმაღლე 2,5-2,7 მეტრი). ქვედა ნაწილის აღმოსავლეთ და დასავლეთ წახნაგებში, მიწის დონეზე, თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. ჩრდილო წახნაგის ზედა ნახევარში, ერთიმეორის თავზე, განლაგებულია ორი სწორკუთხა ნიში. მათგან ზედა ნიშის ფუძის დონეზე (წახნაგის მარჯვენა ნაწილში) ჩასმულია თიხის მილი. ფანჩატური, ქვედა ნაწილთან შედარებით, ოდნავ ვიწროა და მაღალი. მის ოთხივე კუთხეში დადგმულია თითო კვადრატული ბურჯი, რომელსაც ნახევარწრიული თაღები ეყრდნობა. ფანჩატური ვიწრო ლავგარდნითაა დასრულებული, რომელიც წყობიდან კუთხით შვერილი აგურებითაა შედგენილი. ნაგებობა გადახურულია აგურით ნაწყობი პირამიდული ფორმის სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ვერი

**ვერი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  786 კაცი.
## რესურსები ინტერნეტში
*
 

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
ვერხნი-გიადუქი

**ვერხნი-გიადუქი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში.  
## რესურსები ინტერნეტში
*
 

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
ტახტიმუხის ნამოსახლარი

**ტახტისმუხის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის განაპირა უბანში, მცირედ შემაღლებულ გორაზე. ძეგლი შეისწავლა კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ, კონსტანტინე ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით. ნამოსახლარს, ირგვლიც სათავდაცვო თხრილი აქვს შომოვლებული. აქ XIX საუკუნეში სასაფლაო მოაწყვეს. შეგროვებული თიხის ჯურჭრების მიხედვით ძეგლი ძვ. წ. II ათასწლეულის დასასრულით და ძვ. წ. I ათასწლეულის I ნახევრით თარიღდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ომერ სეიფედინი

**ომერ სეიფედინი** (დ. 28 თებერვალი, 1884, პოლტავა — გ. 6 მარტი, 1920, სტამბოლი) — თურქი მწერალი. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1908 წლის შემდეგ. 1938 წელს გამოსცა მოთხრობა „თეთრი ტიტა“. მისი ნაწარმოებები თარგმნილია სხვადასხვა ენებზე, მათ შორის ქართულად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მარტი
კატეგორია:თურქი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
თათრების ციხე

**თათრების ციხე** — ეკლესია არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ მანავში, გორხანის უბნის ზემოთ, მთის ფერდობზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. უაფსიდო. ნაგებია რიყის და ნატეხი  ქვით. დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები, დანგრეულია სამხრეთ კედლის შუა ნაწილი.

შენობას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია. შიგნით ოთხივე კუთხე მომრგვალებულია. აღმოსავლეთით საკურთხეველია, რომელიც გრძივი კედლებიდან გამოყოფილი არ არის. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლების ზედა ნაწილში, თითო უჩვეულოდ დაბალი, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კაკაბეთის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია

**კაკაბეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთში. აგებულია XX საუკუნის II ნახევარში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ. ძველი დანგრეული ეკლესიის ადგილას.

ეკლესია გეგმით ოთხკუთხაა 6,3 მეტრი 5,3 მეტრზე. ნაგებია რიყის ქვით და ბეტონის ბლოკებით. შენობას დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს შომოსასვლელები, აღმოსავლეთში კი სარკმელია გაჭრილი. გადახურულია ხის მორებზე დაწყობილი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
კალობნის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კალობნის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურსა და მანავს შორის, ტყით დაფარულ მთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

2013 წელს ეკლესიას ჩაუტარდა რემონტი, რის გამოც ძეგლმა დაკარგა ისტორიული ღირებულებები. ეკლესია დარბაზულია, 4,5 მეტრი 3,2 მეტრზე, ეკლესიას არ გააჩნია აფსიდი. ეკლესია ნაგებია ქვიშაქვის ნატეხითა და რიყის ქვით. გარეთა კედლების წყობაში აქა-იქ ჩატანებულია დაუმუშავებელი მოზრდილი ქვები. ქვების წყობა ქაოსურია.

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონდა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში კი თითო, სწორკუთხა სარკმლები იყო გაჭრილი. რემონტის დროს აღმოსავლეთ კედლის სარკმელი, მრგვალ სარკმლად გადააკეთეს, დასაცლეთ სარკმელი კი დაუდევრად დაადაბლეს. შენობა გადახურულია ხის ნივნივებზე დალაგებული ღარისერი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კალობნის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კალობნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურსა და მანავს შორის, ტყით დაფარულ მთაზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. აღდგენილია 1825 წელს. 1960-იან წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია თვითნებურად გაარემონტა. 2013 წელს ეკლესია კვლავ სპეციალისტებთან შეთანხმების გარეშე გაარემონტეს, იმდენად შეუსაბამოდ რომ ეკლესიამ თითქმის მთლიანად დაკარგა ისტორიული მნიშვნელობა.

ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი ნახევარწრიული თაღით არის გადახურული, რომელიც საფლავის ქვაშია გამოკვეთილი. კარის წირთხლები და შიგნითა თაღი აგურითაა გამოყვანილი. კარი ორივე მხრიდან ჩასმულია კედლის საფეხურით შეღრმავებულ არეში. მათ შორის, გარეთას თარაზული თათი აქვს, შიგნითა კი თაღოვანია.

ეკლესიის დარბაზი თითქმის კვადრატულია, სიგრძე 3,9 მეტრი, სიგანე 4,1 მეტრი, აღმოსავლეთით მას ერთვის ოდნავ ნალისებრი აფსიდა, რომელშიც განიერი, სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა გაჭრილი. აფსიდშიმ სარკმლის ორივე მხარეს თითო კვადრატული ნიშია. საკურთხეველში დგას აგურით ნაშენი, ოთხწახნაგა ტრაპეზი. 

აფსიდის კედლების გარდა, შენობის ნაწილების ქრონოლოგია შესამჩნეია კონქის წყობაშიც. აშკარად ჩანს რომ კონქის ნაწილი აღდგენილია, მისი თავდაპირველი თაღის ორივე, ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობის ნაწილია შემორჩენილი. მსგავსი მოხაზულობა ჰქონდა კამარასაც.

გრძივ კედლებში, აფსიდის მხრებთან ახლოს, მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა.

ეკლესიის კედლებში, გარედან, რამდენიმე საფლავის ქვაა ჩატანებული. აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადებზე, წყობიდან გამოშვერილი აგურებით გამოყვანილია ორი რელიეფური ჯვარი. აღმოსავლეთ ფასადზე, ფრონტონის არეში საკმაოდ განიერი, თითქმის თანაბარმკლავებიანი ჯვრის შეღრმავებული გამოსახულებაა, რომელშიც საფეხურებიან პოსტამენტზე დგას. დასავლეთ პრონტონზეც, აგურის წყობის შეღრმავებით გამოსახული ჯვარია. თუმცა ეს უკანასკნელი გაცილებით უფრო მცირე ზომისაა და დაყრდნობილია დაბალ, მოგრძო პოსტამენტზე.

ეკლესია გადახურულია ფიცრის, ორკალთა სახურავით, რომელიც გარედან თუნუქითაა დაბურული.

ეკლესიის ეზოს რიყის ქვის გალავანი ერტყა გარს, რომელიც ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი, კვალი კი მთელს პერიმეტრზე მოიძებნება. ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაზე უამრავი საფლავის ქვაა. 

ეკლესიის ჩრდილოეთით, 5-6 მეტრის მანძილზე, დარბაზული ეკლესიის ნანაგრევებია, სიგრძე 8,3 მეტრი, სიგანე 6,1. შემორჩენილია ძველი ეკლესიის სამხრეთ კედელი.

ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის და ნატეხი ქვებით. სამხერთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, აფსიდიდან 1,5 მეტრზე, სარკმელია გაჭრილია, რომლის გარეთა ღიობი შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი. ამავე კედლის შუა ნაწილში, კედლის სისქეში არსებული არსებული სამალავის ნაშთია, დასავლეთ ნაწილში კი კვადრატული ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბექა ლილუაშვილი

**ბექა ლილუაშვილი** (დ. 20 სექტემბერი, 1991, ქუთაისი) — ქართველი ეკონომისტი, პოლიტიკოსი. საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრი. პოლიციის უმცროსი ლეიტენანტი.

დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

2013–2014 წლებში იყო სს „პროკრედიტ ბანკის“ მცირე ბიზნესის კლიენტთა მრჩეველი. 2014 წელს სს „ბანკი კონსტანტას“ ბიზნესის დაკრედიტების ექსპერტი. 2014–2016 წლებში მუშაობდა საქართველოს მთავრობის ადმინისტრაციაში — ეკონომიკური საბჭოს აპარატის ეკონომიკური განვითარების სამსახურის მრჩევლად (II კატეგორია); 2016 წელს — ეკონომიკური საბჭოს აპარატის ეკონომიკური განვითარების სამსახურის მრჩევლად (I კატეგორია). 2017 წელს იყო საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ეკონომიკური ზრდის ანალიზის დეპარტამენტის კონსულტანტი (I კატეგორია). 2017 წელს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს ეკონომიკური ანალიზისა და რეფორმების დეპარტამენტის ეკონომიკური რეფორმების სამმართველოს უფროსი. 2017–2018 წლებში მუშაობდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს კვლევისა და განვითარების დეპარტამენტში. 2018–2019 წლებში იყო საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს საინფორმაციო-ანალიტიკური დეპარტამენტის კვლევისა და რეფორმების სამმართველოს უფროსი. 2019 წელს ამავე დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე. 2019–2020 წლებში საქართველოს პრემიერ-მინისტრის მრჩეველი ეკონომიკურ საკითხებში.

2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
იახსრის ხატი

ტერმინი **იახსრის ხატი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იახსრის ხატი — საკულტო ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დართლოში
* იახსრის ხატი — საკულტო ძეგლი თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაფანყურში
* იახსრის ხატი — საკულტო ძეგლი თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლათსოფელში
კოჭბაანის ეკლესია კვირია

**კოჭბაანის ეკლესია კვირია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, სიგრძე 4,7 მეტრი, სიგანე 3,3 მეტრი. კედლების სიგრძე 0,85 მეტრი. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვითა და კირის დუღაბით. ქვა არ არის შერჩული და წყობებიც უსისტემოა. შიგნით კედლების წყობაში შედარებით წვრილი ქვაა გამოყენებული. კელდების ზედაპირი გასწორებულია ბათქაშით.

ჩამოშლილია შენობის სახურავის საფარი. დაწეულია შენობის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხე, რის გამოც აღმოსავლეთ კედლი მთლიან სიმაღლეზეა გახეთქილი დაბზარულია დასავლეთ და სამხრეთ კედლები. სამხრეთ კედლის საპირე წყობის მნიშვნელოვანი ნაწილი აკლია, მთლიანადაა ჩამოშლილი ლავგარდანი.

ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კარი შეისრული თაღითაა გადახურული. ღიობი შიგნიდან გადახურულია ხის ძელით. 

ეკლესიის აფსიდა ნახევარწრიულია და დარბაზის გრძივი კედლებიდან გამოყოფილია მოკლე მხრებით, რომებსაც კონქი ეყრდნობა. აფსიდში გაჭრილია გარეთკენ შევიწროვებული სარკმელი, რომელიც მოზრდილი ქვითაა გადახურული და ოდნავ დახრილი რაფა აქვს. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშია, ქვემოთ კი ოთხკუთხა ტრაპეზის ნაშთია დარჩენილი. 

შიგნით ეკლესია გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. ინტერიერი შელესილი ყოფილა შესასვლელის წირთხლებზე და და თაღის ნაწილზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი.

ფასადები დასრულებული იყო ნატეხი ქვებით გამოყვანილი ლავგარდინით. ამჟამად მისგან მხოლოდ ორი ქვაა შემორჩენილი. ორივე ჩრდილოეთ ფასადზეა, ერთმანეთის გვერდიგვერს.

ეკლესიას ფიქლის სახურავი ქონია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კოჭბაანის პირველი ეკლესია

**კოჭბაანის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის სასაფლაოზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის, ნატეხი ქვითა და კირის ხსნარით. შემორჩენილია აღმოსაცლეთ კედელი და სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების მაწილი. შემორჩენილი კედლები დეფორმირებულია, ჩამონგრეულია კამარა და კონქი. ეკლესიის ინტერიერი ნანგრევებითაა ამოვსებული.

გეგმით სწორკუთხა ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწიულ აფსიდში ვიწრო, ოთხკუთხა, გარედან შიგნით გადართოებული სარკმელია, რომლის ორივე მხარე თითო ოთხკუთხა ნიშია, ხოლო ქვემოთ ნატეხი ქვით აგებული ტრაპეზია მიდგმული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხლიაურის მეოთხე ეკლესია

**თოხლიაურის მეოთხე ეკლესია** (ასევე ცნობილი როგორც **ღამურის საყდარი**) — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხლიაურის ჩრდილოეთით, 3-3,5 კილომეტრის მოშორებით. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით, სავარაუდოდ აგებულია უფრო ძველი ეკლესიის ადგილზე, რომლის აღმოსავლეთ კედლის ნაწილი ახალი ეკლესიის აღმოსავლეთ კედელშია ჩასმული.

ეკლესია დარბაზულია, 5,7 მეტრი 4,3 მეტრზე. ნაგებია დაუდევრად, რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. წყობაშე ასევე გამოყენებულია შირიმის ქვები.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიის დარბაზი მოკლე და დაბალია, სიგრძეში 2,9 მეტრი, სიგანე 3,3 მეტრი, სიმაღლე იატაკიდან კამარის წვერამდე 3,5 მეტრი. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას ერთვის აფსიდა, რომელსაც გეგმით გაგანიერებული ნახევარწრის ფორმა აქვს. აფსიდში მოწყობილია დაბალი სარკმელი, რომელიც აფსიდის ღერძიდან ოდნავ ჩრდილოეთითაა. სარკმლის ორივე მხარეს მცირე ზომის თითო ნიშია. სარკმლის ქვემოთ კი ოთხწახნაგა ტრაპეზია. აფსიდი ტალანქად ნაწყობი კონქითაა გადახურული.

დარბაზის დასავლეთის ორივე კუთხე ოდნავ მომრგვალებულია. დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში თითო-თითო ოთხკუთხა სარკმელია.

გარედან აღმოსავლეთ კედლის წყობაში შესამჩნევია ძველი ეკლესიის საპირე წყობის ქვედა რიგების მცირე ნაწილი, რომელიც შირიმის ქვებითაა გამოყვანილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კოჭბაანის მეორე ეკლესია

**კოჭბაანის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანის ზედა სასაფლაოზე. განეკუთვნება შუა საუკუნეებს.

ძეგლი მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიაა, რომლისგანაც შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ ნახევარი და ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხე. სხვა დანარჩენი კედლები მთლიანადაა დანგრეული, ისე რომ გასუფთავების გარეშე მათი კვალი არც კი ჩანს, ასევე შომორჩენილია აფსიდის სარკმლის ჩრდილოეთ წირთხლი. ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით 2013 წლამდე ეკლესიის აღმოსავლეთ და კედლის სამხრეთ ნახევარიც შემორჩენილი იყო, თუმცა მას იქვე მგომი ხე დაეცა და დაანგრია.

ეკლესიიის შემორჩენილი კედლები მოზრდილი ზომის და დამუშავებული ქვიშაქვის ნატეხი ქვითა და რიყის ქვით არის ნაგები. აღმოსავლეთ ფასადის წყობაში ქვიშაქვის ლოდიცაა ჩაყოლებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კაკაბეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

ტერმინი **კაკაბეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*კაკაბეთის ღვთისმშობლის პირველი ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთში
*კაკაბეთის ღვთისმშობლის მეორე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთში
ხანაგაჰი (ლერიქი)

**ხანაგაჰი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ლენქორანის რეგიონის ლერიქის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —  909 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლერიქის რაიონის სოფლები
კაკაბეთის ყველაწმინდის ეკლესია

**კაკაბეთის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტქეტურული ძეგლი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კაკაბეთის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრის მოშრებით, სასაფლაოზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, შემორჩენილია აფსიდის ჩრდილოეთ ნაწილი და ჩრდილოეთ კედლის მცირე მონაკვეთი 1 მეტრის სიმაღლემდე, ეკლესიის მთლიანი გეგმა არ იკითხება. 

ეკლესის შენებისას გამოყენებული იყო სხვადასხვა ზომის რიყის ქვა და კირის დუღაბი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კოჭბაანის ეკლესია

ტერმინი **კოჭბაანის ეკლესია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კოჭბაანის პირველი ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანში
* კოჭბაანის მეორე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანში
* კოჭბაანის მესამე ეკლესია — ეკლესია საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ კოჭბაანში
ნიკოლოზ ასტახოვი

**ნიკოლოზ ევგენის ძე ასტახოვი** (დ. 12 თებერვალი, 1911 — გ. 18 ოქტომბერი, 1993) — საბჭოთა გეოგრაფი და გეოლოგი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1969). პროფესორი. 

## ბიოგრაფია 
ნიკოლოზ ასტახოვმა დაამთავრა ამიერკავკასიის სამთო-მეტალურგიული ინსტიტუტი (ამჟამად, საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) 1937 წელს. მუშაობა დაიწყო კავკასიის მინერალურ ნედლეულთა ინსტიტუტში. 1939 წლიდან მუშაობდა დონეცკის კომპლექსურ ექსპედიციაში ქალაქ ნიჟნინაგოლჩიკის საბადოზე ჯერ მადნეულის შემსწავლელ გეოლოგად, ხოლო შემდეგ ამ სამსახურის უფროსად. კომპლექსური ექსპედიციის დამთავრების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში და მუშაობა დაიწყო საქართველოს გეოლოგიურ სამმართველოში. 1942 წელს მობილიზებულ იქნა მზვერავ გეოლოგიური პარტიის სტაციონარში გამამდიდრებელი ფაბრიკის ცვლის ინჟინრად, ხოლო შემდეგ ამიერკავკასიის ფრონტის სამხედრო გეოლოგიურ N7 რაზმში.

## ბიბლიოგრაფია 
* Структурная геоморфология Грузии. Тбилиси, Мецниереба, 1973;
* Вопросы прикладной геоморфологии Кавказа, М., 1979.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები