პეტრო როზუმნი

**პეტრო როზუმნი**(დ. 7 მარტი 1926, სოფ. ჩაპლინკა, მაგდალინივსკის რაიონი (ამჟამად პეტრიკივკის რაიონი შემადგენლობაში), ეკატერინოსლავის ოლქი — გ. 20 მარტი 2013, ქ. ივანო-ფრანკივსკი) — მასწავლებელი, უფლებადამცველი, საზოგადო მოღვაწე, უკრაინის ჰელსინკის ჯგუფის წევრი 1979 წლიდან.

## ბიოგრაფია
პეტრო როზუმნი დაიბადა 1926 წლის 7 მარტს სოფ. ჩაპლინკაში, დნეპროპეტროვსკის ოლქის მაგდალინივსკის რაიონში. იმავე წელს მისი მშობლები გადასახლდნენ მარჯვენა ნაპირის თავისუფალ მიწებზე, სოფ. პშენიჩნოეში, სოლონიანსკის რაიონში.
მამა, პავლო პეტროვიჩი, გლეხი, 1932 წელს გასამართლდა და მიესაჯა 10 წლით კატორღა „პურის ჩაბარების შეუსრულებლობისთვის“. დაიღუპა არხის „მოსკვა-ვოლგა“ მშენებლობაზე 1933 წელს. ოჯახმა გადაიტანა დიდი შიმშილობა დამალული მარცვლეულის წყალობით.

### იძულებითი სამუშაო გერმანიაში (1942-1945). სამსახური წითელ არმიაში (1945-1948)
1942 წლის ივნისში 16 წლის პეტრო იძულებით გადაასახლეს სამუშაოდ გერმანიაში. მუშაობდა სპილენძის ჩამოსხმის ქარხანაში ქ. აისლებენში, საქსონია. განთავისუფლდა ამერიკელი ჯარების მიერ 1945 წლის აპრილში და მაშინვე გაიწვიეს საბჭოთა არმიაში. მსახურობდა პოლონეთში, შემდეგ კარელიაში. 1948 წელს დემობილიზებულ იქნა.
სწავლა.
### შრომითი მოღვაწეობის დასაწყისი
ჩაირიცხა დნეპროპეტროვსკის უცხო ენების ინსტიტუტში. დაამთავრა იგი 1952 წელს. მუშაობდა ინგლისური ენის მასწავლებლად ქ. პოჩაევში, ტერნოპოლის ოლქში, 1959-1960 წლებში — მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში ქ. კრემენეცში. იქ გაიცნო და დამეგობრდა ლვოვის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულ ევგენი სვერსტიუკთან.

### საგანმანათლებლო და უფლებადაცვითი მოღვაწეობა
1961 წ. მის საცხოვრისებში ქ. კრემენეცსა და ქ. ვიშნევეცში ჩატარდა ჩხრეკა. როზუმნი დააკავა სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტმა, მაგრამ 6 დღის შემდეგ გაათავისუფლეს.
გადავიდა დნეპროპეტროვსკის ოლქის დაბა სოლონოეში, მუშაობდა მასწავლებლად. ავრცელებდა ზოგიერთ მასწავლებელსა და უფროსკლასელებს შორის თვითგამოცემებს: პ. ტიჩინას, ვ. სოსიურას, ე. მალანიუკის აკრძალულ ლექსებს, მცირე ტირაჟით გამოცემულ ვ. სიმონენკოს ლექსებს. დაბეჭდა და გაავრცელა ივან ძიუბას ნაშრომის „ინტერნაციონალიზმი თუ რუსიფიკაცია?“ 12 ეგზემპლარი. გაკვეთილებზე აცნობდა მოსწავლეებს აკრძალულ და დავიწყებულ უკრაინელი პატრიოტების, საზოგადო და სახელმწიფო მოღვაწეების სახელებს.
ოჯახური გარემოებების გამო მიატოვა პედაგოგიური მუშაობა და მას აღარ დაბრუნებია. მუშაობდა მშენებლად, მეკოცრედ.

### 1-ლი დაპატიმრება (ოქტომბერი 1969)
1969 წლის 25 ოქტომბერს  სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტმა ჩაატარა ჩხრეკა როზუმნის ბინაში ივან სოკულსკის საქმესთან დაკავშირებით. მას იბარებდნენ დაკითხვაზე, ამაოდ მოითხოვდნენ მისგან ჩვენებებს დაპატიმრებულის, ასევე ე. სვერსტიუკისა და ი. ძიუბას წინააღმდეგ. 4 დღე ამყოფებდნენ პატიმრობაში.
1974 წელს როზუმნი გადავიდა ქ. ივანო-ფრანკივსკში. 1977 წლის მარტში სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტმა კვლავ ჩაატარა ჩხრეკა მის ბინაში. ოთხჯერ დაიბარეს დაკითხვაზე, ემუქრებოდნენ დაუყოვნებლივი დაპატიმრებით, მოითხოვდნენ ხელი მოეწერა უარზე ანტისაბჭოთა საქმიანობაზე.
შესვლა უკრაინის ჰელსინკის ჯგუფში (1979). მე-2 დაპატიმრება და ბანაკები (1979-1982)
1979 წელს პ. როზუმნი შეუერთდა უფლებადამცველ უკრაინის ჰელსინკის ჯგუფს (UHG). მისი საქმიანობის გეოგრაფიის გასაფართოებლად, დაბრუნდა მშობლიურ სოფელ პშენიჩნოეში.
1979 წლის აღდგომას წავიდა ე. სვერსტიუკის მოსანახულებლად, რომელიც გადასახლებას იხდიდა სოფ. ბოგდარინში, ბურიატიის ბაუნტოვსკის რ-ნში. დაბრუნებისას, დააკავა მილიციამ აეროპორტ ულან-უდეში, სადაც შეადგინეს ოქმი „ცივი იარაღის“ ამოღების შესახებ. ასეთად ჩათვალეს თვითნაკეთი დანა.
თუმცა „საქმე“ პ. როზუმნის წინააღმდეგ აღძრეს მხოლოდ მისი მეორე მგზავრობის შემდეგ 1979 წლის სექტემბერში ე. სვერსტიუკთან, როდესაც ოქტომბერში როზუმნი გამოცხადდა UHG-ის წევრად. დააპატიმრეს სოფ. პშენიჩნოეში 1979 წლის 8 ოქტომბერს ცივი იარაღის უკანონო ტარების ბრალდებით. ამყოფებდნენ დნეპროპეტროვსკის ოლქის შსს-ს წინასწარი პატიმრობის იზოლატორში. უფროსმა გამომძიებელმა უთხრა როზუმნის ძმას: „ჩვენ ვეცდებით ნებისმიერ ფასად დავსვათ. არ მუშაობს, დაეხეტება მთელ კავშირში...“
1979 წლის 21 დეკემბერს პ. როზუმნი გაასამართლა სოლონიანსკის რაიონულმა სახალხო სასამართლომ და მიუსაჯა 3 წლით თავისუფლების აღკვეთა მუხლით 222-3 უკრაინის სსრ სისხლის სამართლის კოდექსით საერთო რეჟიმის ბანაკებში. თავი დამნაშავედ არ ცნო. მან უარი თქვა ადვოკატზე და განაცხადა უნდობლობა მოსამართლის მიმართ.
სასჯელს იხდიდა ბანაკში № 308/26 ქ. ჟოვტი ვოდიში, დნეპროპეტროვსკის ოლქის პიატიხატსკის რ-ნში. ვადის ნახევრის შემდეგ გადაიყვანეს იძულებით სამუშაოებზე („პირობით-ვადაზე ადრე გათავისუფლება“) ქ. ნიკოპოლში, დნეპროპეტროვსკის ოლქში, შემდეგ კვლავ ბანაკში. ბოლო წელი იხდიდა „ქიმიაზე“ ქ. ბიკინში, ხაბაროვსკის მხარეში.
გათავისუფლების შემდეგ მუშაობდა კოლმეურნეობაში სოფ. პშენიჩნოეში. 1984 წლის ნოემბერში როზუმნი კიდევ ერთხელ გაემგზავრა შორეულ აღმოსავლეთში - ჩამოიყვანა გადასახლებიდან ოქსანა მეშკო.
UHG-ის საქმიანობის აღდგენა (1988 წლის 11 მარტი)
1988 წლის 11 მარტს პეტრო როზუმნიმ UHG-ის 19 წევრთან ერთად, რომლებიც თავისუფლებაზე იმყოფებოდნენ, ხელი მოაწერა „UHG-ის მიმართვას უკრაინის და მსოფლიო საზოგადოებისადმი“ მისი საქმიანობის აღდგენის შესახებ.
პარტიული და საზოგადოებრივი საქმიანობა (1990-2002)
როზუმნი არის უკრაინის ჰელსინკის კავშირის დნეპროპეტროვსკის ფილიალის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და თავმჯდომარე, მისი სრულიად უკრაინის საკოორდინაციო საბჭოს წევრი. UHS-ის დამფუძნებელ ყრილობაზე 1990 წლის 29 აპრილს, სადაც შეიქმნა უკრაინის რესპუბლიკური პარტია, როზუმნი აირჩიეს მის მდივნად საგარეო საქმეებში. 1992 წლიდან — URP-ის რეგიონული მდივანი და დნეპროპეტროვსკის საოლქო ორგანიზაციის თავმჯდომარე. 1994 წლიდან — URP-ის სოლონიანსკის რაიონული ორგანიზაციის თავმჯდომარე (1997 წლიდან — რესპუბლიკური ქრისტიანული პარტიის), RCP-ის ეთიკური კომისიის წევრი. 2005 წ. შევიდა სახალხო კავშირში „ჩვენი უკრაინა“. ეწეოდა უფლებადაცვით მუშაობას, აქტიურად მონაწილეობდა სოფლად მიწის რეფორმის განხორციელებაში — მიწის ნაკვეთების პრივატიზაციაში. 1998 და 2002 წწ. იყო #40 ტერიტორიული საარჩევნო კომისიის წევრი, უკრაინის პრეზიდენტის არჩევნების მესამე ტურში იყო #128 საარჩევნო უბნის თავმჯდომარე, #40 ტერიტორიული საარჩევნო ოლქი.
პეტრო როზუმნი გარდაიცვალა 2013 წლის 20 მარტს ივანო-ფრანკივსკში, სადაც დაკრძალულია 22 მარტს მემორიალ „დემიანის ლაზთან“ ახლოს.

## ჯილდოები
უკრაინის პრეზიდენტის ბრძანებულებით № 937/2006 „სამოქალაქო სიმამაცისთვის, თავგანწირვისთვის ბრძოლაში თავისუფლებისა და დემოკრატიის იდეალების დამკვიდრებისთვის და ჰელსინკის შეთანხმებების შესრულების ხელშეწყობის უკრაინის საზოგადოებრივი ჯგუფის შექმნის 30-ე წლისთავთან დაკავშირებით“ პეტრო როზუმნი დაჯილდოვდა I ხარისხის ორდენით „სიმამაცისათვის“.

## ოჯახი
ორივე ვაჟი, ტარასი და პავლო, ცხოვრობენ ივანო-ფრანკივსკში.

## პეტრო როზუმნის მემკვიდრეობა
პეტრო როზუმნი წარმოადგენს უკრაინის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის თვალსაჩინო მაგალითს. მისი ცხოვრება და მოღვაწეობა ასახავს XX საუკუნის უკრაინის ინტელიგენციის იმ ნაწილის თავდადებულ ბრძოლას, რომელიც საბჭოთა რეჟიმის პირობებში იცავდა ეროვნულ იდენტობას და იბრძოდა ადამიანის უფლებებისთვის.
როზუმნის, როგორც ჰელსინკის ჯგუფის წევრის, მოღვაწეობამ მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა უკრაინის დამოუკიდებლობის მოპოვებაში. მისი პრინციპულობა, სიმტკიცე და თავგანწირვა შთაგონების წყაროდ რჩება თანამედროვე უკრაინელი უფლებადამცველებისთვის.
დამოუკიდებელ უკრაინაში როზუმნის აქტიური საზოგადოებრივი და პოლიტიკური მოღვაწეობა ადასტურებს მის მტკიცე ერთგულებას დემოკრატიული და ევროპული ღირებულებებისადმი, რომლებისთვისაც იგი საბჭოთა წლებშიც იბრძოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Помер наш земляк Розумний Петро Павлович (нар. 07.03.1926, с. Чаплинка Магдалинівського району Дніпропетровської обл. – п .20.03.2013, м. Івано-Франківськ).Фото 
* Після тривалої хвороби помер український дисидент Петро Розумний 
* Помер дисидент, член УГГ Петро Розумний 
* Указ Президента України №&nbsp;937/2006 Про відзначення державними нагородами України засновників та активістів Української Громадської Групи сприяння виконанню Гельсінкських угод 
* Перейменування вулиці у Дніпрі: https://dniprorada.gov.ua/uk/articles/item/64638/vulici-petra-rozumnogo-ta-rodini-ulmaniv-u-dnipri-derusifikuvali-sche-visim-toponimiv
*40 років з моменту створення Української Гельсінської групи

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:უკრაინელი მამაკაცები
კატეგორია:საზოგადო მოღვაწეები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:უკრაინელები პოლიტიკური ორიენტაციის მიხედვით
კატეგორია:უკრაინელები საქმიანობის მიხედვით