open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გოლკონდა (მაგრიტი)

**გოლკონდა** () — ბელგიელი სიურრეალისტი მხატვრის, რენე მაგრიტის ზეთით შესრულებული 1953 წლის ტილო. დღესდღეობით, ის ტეხასში, მენილის მუზეუმშია განთავსებული.

ნახატზე გამოსახულია წითელსახურავიაში შენობა, ამ უკანასკნელის თავზე არსებული თეთრი ცა და, მაგრიტისთვის დამახასიათებელი აღნაგობის, – პიჯაკსა და ე.წ. ბოულერის ქუდში გამოწყობილი მამაკაცების – მქონე ათობით ადამიანი, რომლებიც ჰაერში, სტატიკურ მდგომარეობაში, არიან განლაგებულნი. ისინი თანაბრად დაშორებულ, ე.წ. სამგანზომილებიან გისოსებში იმყოფებიან. 

აღსანიშნავია, რომ თავად მაგრიტი მსგავს სუბურბანულ გარემოში ცხოვრობდა და თავადაც მსგავსი ჩაცმულობის აქტიური თაყვანისმცემელი იყო, რაც არაა გასაკვირი თუ გავიხსენებთ მის სხვა, არანაკლებ ცნობილ ტილოებს, მათ შორის –  ძე კაცისა.

ერთ-ერთი ყველაზე ფართო ინტერპრეტაციის თანახმად, მაგრიტი ცდილობს ასახოს გარდამავალი კვანძი ინდივიდუალურ და კოლექტიურ ასოციაციებს შორის, და თუ როგორ ბუნდოვანებას იწვევს ეს ადამიანის გონებაში. ნახატზე ასახულ მამაკაცთა შორის ყოველი მათგანი ერთნაირი თვისებების მატარებელია – ერთნაირი ჩაცმულობა, ერთნაირი ქუდი და ერთნაირი, ჰაერში მყოფი კონდიცია. მნახველში მსგავსი ვიზუალიზაცია იწვევს კაცების აღქმას, როგორც ინდივიდთა ჯგუფი. იმავდროულად, თუ ერთ კონკრეტულ მამაკაც დააკვირდება მნახველი, შესაძლოა აღმოაჩინოს, რომ ის შესაძლოა სრულებით განსხვავდებოდეს დანარჩენებისგან. 

მაგრიტის შემოქმედებისთვის დამახასიათებლად, სათაური „გოლკონდა“ მისი მეგობარი სიურრეალისტი პოეტის - ლუი სკუტენირი - გავლენით შეარჩია. გოლკონდა, ესაა ტელანგანას რეგიონში არსებული უძველესი ქალაქი, რომელიც, თავის დროზე, ორი უძველესი იმპერიის ინდუსტრიულ და პოლიტიკურ ცენტრს წარმოადგენდა. თავისი არსებობის მანძილზე კი ამ ქალაქმა იმდენად მოიხვეჭა სახელი, როგორც ცენტრი ინდუსტრიულობისა და სიმდიდრისა, რომ, ოქსფორდის ინგლისური ლექსიკონის განმარტების თანახმად, გოლკონდა წარმოადგენს „სიმდიდრის მაღაროს“ სინონიმს. 

მაგრიტმა გამოიყენა საკუთარი მეგობრის სახეც – ეს უკანასკნელი მან მარჯვენა მხარეს, სახლის წვეროში მყოფ მამაკაცში ასახა.
## იხილეთ აგრეთვე 
*რენე მაგრიტი
*ძე კაცისა
## რესურსები ინტერნეტში 
*Interview with Charly Herscovici
*In Rushdie's book, *Two Years Eight Months and Twenty-Eight Nights*: "In the Menil Collection gallery in Houston, Texas, a shrewd curator named Christof Pantikrator suddenly understood for the first time the prophetic nature of Rene Magritte's masterwork, *Golconda*, ... ."  Page 161–162.
*The painting also appears on the cover of Randy Katz and Gaetano Borriello's textbook *Contemporary Logic Design 2nd Edition*.
*The painting is referenced on the cover of Hirohiko Araki's manga *Jojolion*.

კატეგორია:რენე მაგრიტის ნახატები
კატეგორია:1953 წლის ნახატები
სოკოლ ციკალეში

**სოკოლ ციკალეში**(დ. 27 ივლისი, 1990) — ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს თავდამსხმელის პოზიციაზე, ამჟამად თურქულ საფეხბურთო კლუბ კონიასპორსა და ალბანეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

მისი დებიუტი პროფესიონალურ ფეხბურთში 2007 წელს შედგა, 17 წლის ასაკში, მან მშობლიურ კლუბ ბესაში დაიწყო თამაში, შემდეგ კი იჯარით წავიდა სკანდერბეუში, ტირანასა და სამხრეთ კორეის საფეხბურთო კლუბში, ინჩხონის იუნაიტედში 2011-2012 წლებში. 2013 წელს ის შეუერთდა კუკშის და 2013-14 სეზონზე 22 გოლის გატანა მოახერა, პარალელურად მან მიიპყრო ალბანეთის ეროვნული ნაკრების ყურადღება. ამ პერიოდში მისით ხორვატიის კლუბი RNK Split დაინტერესდა, რომელმაც 2014 წელს ციკალეში 100,000 ევროდ შეისყიდა. ის იყო კლუბის საუკეთესო ბომბარდირი 2014-15 წლების სეზონში, მან ყველა ტურნირზე ჯამში 13 გოლი გაიტანა, შემდეგ კი იგი თურქულ კლუბ İstanbul Başakşehir-ს შეუერთდა 2015 წელს, კლუბმა სოკოლის სანაცვლოდ 1,8 მილიონი ევროს გადაიხადა.

ალბანელი ფეხბურთელი, ციკალლეში, არისალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების ერთ-ერთი ყვეალაზე მეტად აქტიური მოთამაშე, მას 13 გოლი აქვს გატანილი და საუკეთესო ბომბარდირთა შორის, არმანდო სადიკუსთან ერთად და მე-4 ადგილზეა საერთო რეიტინგში. იგი ალბანეთის ეროვნული საფეხბურთო ახალგაზრდული ნაკრების წარმომადგენელი გახლდათ 21 წლამდე, აქ მან 4 მატჩი ჩაატარა და მხოლოდ 1 გოლის გატანა შეძლო. იგი ალბანეთის ნაკრებში პირველად გამოძახებული იქნა ჯანი დე ბიასის მიერ და მისი დებიუტი შედგა 2014 წლის 31 მაისს რუმინეთის წინააღმდეგ, ამდროისთვის ის უკვე  ეროვნული ნაკრების რეგულარულ წევრად ითვლებოდა. სანაკრებო კარიერაში მას 50-ზე მეტი მატჩი აქვს ჩატარებული, იგი ასევე ასპარეზობდა უეფას ევრო 2016-ზე.

## თამაშის სტილი
ციკალეში არის მრავალმხრივი შემტევი მოთამაშე, რომელიც ცნობილია თავისი გოლის გატანის უნარითა და საჰაერო ორთაბრძოლების ოსტატობით. მას აქვს ძალიან ძლიერი კონტაქტი ბურთზე და შეუძლია ძლიერი დარტყმა როგორც მარჯვენა, ისე მარცხენა ფეხით განახორციელოს. ციკალეში ძალიან ძლიერი მოთამაშეა ჰაერში და იგი ხშირად განიხილება როგორც საჰაერო საფრთხე.

## პირადი ცხოვრება
2017 წლის 12 ოქტომბერს, ციკალეში გახდა მამა, როდესაც მისმა მეუღლემ წყვილის პირველი შვილი, მის შემთხვევაში კი ქალიჩვილი გააჩინა, სახელად რაჯნა.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* Sokol Cikalleshi – Euro 2016 profile at FSHF.org

კატეგორია:ალბანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ალბანეთის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2016 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)

„'''It's the End of the World as We Know It (And I Feel Fine)'*“ — ამერიკული როკ-ჯგუფ R.E.M.-ის სიმღერა ალბომიდან *Document''. იგი გამოიცა ალბომის მოერე სინგლის სახით, 1987 წლის ნოემბერში და Billboard Hot 100-ში დაიკავა 69-ე პოზიცია. 1991 წლის დეკემბერში განმეორებითი გამოცემის შემდეგ ბრიტანეთის სინგლების ჩარტში მან 39-ე პოზიცია დაიკავა.

## სქოლიო
კატეგორია:R.E.M.-ის სიმღერები
კატეგორია:1987 წლის სინგლები
კატეგორია:1987 წლის სიმღერები
კატეგორია:I.R.S. Records-ის სინგლები
კატეგორია:1988 წლის სინგლები
კატეგორია:1991 წლის სინგლები
კატეგორია:1998 წლის სინგლები
ჯონ არბათნოტი

მინი|ჯონ არბათნოტი (მხატვარი გოტფრიდ კნელერი, 1723)
**ჯონ არბათნოტი** () (მოინათლა 29 აპრილი, 1667, ინვერბერვი, შოტლანდია, — გ. 27 თებერვალი, 1735, ლონდონი) — შოტლანდიელი ექიმი, მათემატიკოსი და მწერალი.

სამედიცინო განათლება მიიღო სენტ-ენდრიუს უნივერსიტეტში (დაამთავრა 1696 წელს). იყო სამეფო საზოგადოების წევრი (1704) და დედოფალ ანას კარის ერთ-ერთი ექიმი (1705 წლიდან). ჰქონდა ნაშრომები მათემატიკურ მეცნიერებებშიც. უფრო ცნობილია თავისი მახვილგონივრული პოლიტიკური პამფლეტებით და სატირული თხზულებებით. პამფლეტებით ენათესავება თავის თანამედროვეს და მეგობარს ჯონათან სვიფტს, რომელთან ერთად დააფუძნა ლიტერატურული „სკრიბლერუსის კლუბი“ (სხვა წევრები იყვნენ პოეტი ალექსანდრ პოუპი, ჯონ გეი, თომას პარნელი). მრავალმხრივი განსწავლულობითა და სატირის ხასიათით არბათნოტი უკავშირდება რენესანსულ, რაბლეზიანურ ტრადიციას. 

არბათნოტის მთავარი ნაწარმოებია პამფლეტების კრებული „ამბავი ჯონ ბულისა“ (1712), სადაც გამოყენებულია ალეგორიის ხერხი: ჯონ ბული ინგლისია, მისი ცოლი — პარლამენტი, დედა — ეკლესია და ა. შ. დროთა განმავლობაში ჯონ ბული ტიპური ინგლისელის აღმნიშვნელ საზოგადო სახელად, ასევე პოლიტიკურ კარიკატურასა და სატირაში ინგლისის პერსონიფიკაციად იქცა.

## ლიტერატურა
* George A. Aitken. The Life and Works of John Arbuthnot. Clarendon Press, 1892.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1667
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1735
კატეგორია:შოტლანდიელი მწერლები
კატეგორია:შოტლანდიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:შოტლანდიელი ექიმები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
იგლი ტარე

**იგლი ტარე** (დ. 25 ივლისი, 1973) — ყოფილი ალბანელი პროფესიონალი ფეხბურთელი, იგი თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. კარიერის დასრულების შემდეგ გახდა სერია A-ს სპორტული დირექტორი, შემდეგ კი იტალიის საფეხბურთო კლუბის, ლაციოს სპორტული დირექტორი.

ტარემ პარტიზანის ტირანაში თამაში დაიწყო 9 წლის ასაკში, 1982 წელს, ხოლო პროფესიონალურ ფეხბურთში დებიუტი შეასრულა 15 წლის ასაკში 1988 წელს. 1992 წელს მან ალბანეთი დატოვა და ემიგრაციაში, გერმანიაში წავიდა. ის თამაშობდა გერმანიის დაბალი დონის ლიგებში  ლუდვიგსჰაფენსა და მანჰეიმში. 1996 წელს, იგი გადავიდა საფეხბურთო კლუბ კარლსრუეში, რომელიც იმდროისთვის ბუნდესლიგაში ასპარეზობდა. თავდაპირველად, იგი კლუბის სარეზერვო გუნდში თამაშობდა, თუმცა იმავე წელს, ბუნდესლიგაში მისი დებიუტი შედგა. ამის შემდეგ იგი დიუსელდორფის ფორტუნაში გადავიდა, რომელიც ბუნდესლიგა 2-ში ასპარეზობდა. ტარემ ამ გუნდში 2 სეზონის მანძილზე 63 მატჩი ჩაატარა და 24 გოლის გატანა მოახერხა. 1999 წელს, იგი გადავიდა საფეხბურთო კლუბ კაიზერსლაუტერნში, სადაც წელიწადნახევრის განმავლობაში 26 მატჩში ჩაატარა და ოთხი გოლის გატანა მოახერხა.

კაიზერლაუტერნის შემდეგ, იგი შეუერთდა ბრეშია კალციოს 2001 წლის იანვარში, კლუბი იმდროისთვის იტალიის სერია A-ში ასპარეზობდა, ტარეს დახმარებით გუნდმა ჩემპიონატშო მე-8 ადგილის დაკავება მოახერხა. მან ბრეშიაში თამაში გააგრძელა კიდევ ორი სეზონი და 75 თამაშში 15 გოლის გატანა მოახერხა, შემდეგ კი ბოლონიაში გადავიდა 2003 წელს. ამ კლუბში მან ორი წლის მანძილზე იასპარეზა და 55 მატჩში 11 გოლი გაიტანა. 2005 წელს ბრეშიას სერია B-ში დაქვეითების შემდეგ, იგი გადავიდა ლაციოში, მისი ეს ტრანსფერი ყველასათვის მოულოდნელი გახლდათ. თუმცა ამ კლუბში, იგი ძირითადად სათადარიგო შემადგენლობაში იყო, მან მხოლოდ ოთხი გოლი გაიტანა 54 თამაშის მანძილზე, ხოლო 2008 წელს 34 წლის ასაკში, მისი როგორც ფეხბურთელის კარიერა საბოლოოდ დასრულდა.

## სანაკრებო კარიერა 
ტარემ ალბანეთის ნაკრებში 68 მატჩი ჩაატარა და ათი გოლი გაიტანა. როგორც გუნდის ერთ-ერთი ყველაზე გამოცდილი წევრი, ტარე ეროვნული ნაკრების კაპიტნის ტიტულსაც ატარებდა, საკმაოდ დიდი ხნის მანძილზე.

ეროვნულ ნაკრებში, მისი ყველაზე შთამბეჭდავი მატჩი ალბანეთ-რუსეთის შეხვედრა გახლავთ, უეფას ევრო 2004-ის საკვალიფიკაციო ეტაპზე, როდესაც მან დიდი წვლილი შეიტანა ალბანეთს 3-1 გამარჯვებაში და გოლის გატანაც მოახერხა.

2007 წელს, ტარეს სანაკრებო კარიერა ფაქტობრივად დასრულდა, მას შემდეგ, რაც მენეჯერი ოტო ბარიჩმა იგი ეროვნულ ნაკრებში აღარ გაიწვია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Official Lazio profile 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ალბანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:ალბანეთის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:სერია A-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იოზეფ შენი

right|130px|thumb|იოზეფ შენი
**იოზეფ შენი** (; დ. 9 ივლისი, 1805, პეშტი, უნგრეთი — 13 იანვარი, 1857, იქვე) — XIX საუკუნის უნგრელი მოჭადრაკე და საჭადრაკო თეორეტიკოსი. მას „უნგრელ ფილიდორს“ ეძახდნენ. ლონდონის საერთაშორისო ტურნირზე მეხუთე ადგილი დაიკავა. მისი გამოკვლევის ძირითადი საგანი ეტლის და კუს წინააღმდეგ ბრძოლაა. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:უნგრელი მოჭადრაკეები
კატეგორია:საჭადრაკო თეორეტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1805
კატეგორია:დაბადებული 9 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1857
ლადისლავ პროკეში

thumb|ლადისლავ პროკეში
**ლადისლავ პროკეში** (; 7 ივნისი, 1884, პრაღა, ავსტრია-უნგრეთი – 9 იანვარი, 1966, პრაღა, ჩეხოსლოვაკია) — ჩეხი მოჭადრაკე და საჭადრაკო კომპოზიტორი, ოსტატი ჭადრაკში (1906). გამოაქვეყნა დაახლოებით 1200 ეტიუდი. იყო საერთაშორისო არბიტრი საჭადრაკო კომპოზიციაში. მრავალი წლის მანძილზე იყო ჟურნალ „ჩესკოსლოვენსკი შახის“ რედაქტორი.

## რჩეული ეტიუდები 
**ამოხსნა:**

**1. მფg4 e2** (1…d2 2. მფf3 მფd3 3. ეa1! ყაიმი)
**2. ეc1+ მფd4!**
**3. მფf3 d2**
**4. ეc4+!! მფd3**
**5. ეd4+!!** ყაიმი.

**ამოხსნა:**

**1. მf6!!** (თეთრებმა პაიკი უნდა გადაარჩინონ ნებისმიერ ფასად) **ე:f6**
**2. მფc7 ეf8**
**3. ეb6 ეa8** (ამის შემდეგ 4. ეd6 მოჰყვება 4… ეa7+)
**4. ეa6!! ეh8**
**5. ეd6 ეd8**
**6. ე:e6+!** და პაიკი გადის ლაზიერში.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ჩეხი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:ჩეხი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:დაბადებული 7 ივნისი
კატეგორია:მოჭადრაკეები
იანოშ არანი

მინი|იანოშ არანი (მხატვარი მიკლოშ ბარაბაში, 1884)
**იანოშ არანი** () (დ. 2 მარტი, 1817, ნადსალონტა, ახლანდ. ბიჰორის ჟუდეცი, რუმინეთი, — გ. 22 ოქტომბერი, 1882, ბუდაპეშტი) — უნგრელი პოეტი.

აქტიურად მონაწილეობდა უნგრეთის 1848-1849 წლების რევოლუციაში. საბრძოლო სულისკვეთებით გამსჭვალულ მის ბევრ ლექსს იმ დროს მთელ უნგრეთში მღეროდნენ. რევოლუციის დამარცხება არანიმ ეროვნულ კატასტროფად აღიქვა და თავისი მეგობრის, პოეტ შანდორ პეტეფის სიკვდილთან ერთად მის შემოქმედებას სევდისა და წუხილის განწყობილებად გაჰყვა („ბუდას სიკვდილი“, 1864; „უელსელი ბარდები“, 1857 და სხვ.). რევოლუციის შემდეგ არანი მასწავლებლად მუშაობდა, რედაქტორობდა პეშტში გამომავალ ლიტერატურულ გაზეთს, იყო უნგრეთის აკადემიის წევრი და ერთხანს გენერალური მდივანიც. არანის უმთავრესი ნაწარმოებია ეპიკური პოემა-ტრილოგია: „ტოლდი“ (1846), „ტოლდის საღამო“ (1848), „ტოლდის სიყვარული“ (1878). პოემაში XIV საუკუნის სახალხო გმირის მიკლოშ ტოლდის თავგადასავალია აღწერილი. გარდა ორიგინალური პოეტური თხზულებებისა, არანის ეკუთვნის ასევე შექსპირისა და არისტოფანეს თარგმანები. ქართულად თარგმნილია არანის ზოგიერთი ლექსი (მთარგმნელი დალილა ბედიანიძე).

## ლიტერატურა
* „მწერლის გაზეთი“, 2018, №2, გვ. 9 — იანოშ არანი (თარგმნა დალილა ბედიანიძემ).

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1817
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1882
კატეგორია:უნგრელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მარტის იდები

**მარტის იდები** () — მარტის შუა რიცხვები რომაულ კალენდარში, გრიგორიანული კალენდრით ემთხვევა 15 მარტს.

რომაელები თვის შუა რიცხვებს იდებს უწოდებდნენ, მას იუპიტერს უძღვნიდნენ და მსხვერპლად სწირავდნენ ცხვარს. გრიგორიანული კალენდრით ეს იყო მარტის, მაისის, ივლისისა და ოქტომბრის 15, ხოლო დანარჩენი თვეების — 13 რიცხვი. 

მარტის იდები ცნობილია ძველი რომის ისტორიაში მომხდარი გარდამტეხი მოვლენით: იულიუს კეისრის მკვლელობით ძვ. წ. 44 წელს. პლუტარქეს მიხედვით, კეისარს სიკვდილამდე რამდენიმე დღით ადრე უწინასწარმეტყველეს, რომ მარტის იდები მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდებოდა. სენატის გზაზე კეისარი წინასწარმეტყველს გადაეყარა და დაცინვით უთხრა: „მარტის იდებიც დადგა“, რაზეც მიიღო პასუხი: „დადგა, მაგრამ ჯერ არ ჩაუვლია“. რამდენიმე წუთის შემდეგ კეისარი შეთქმულებმა მოკლეს. ფრთიან ფრაზად არის ქცეული ციტატა უილიამ შექსპირის პიესიდან „იულიუს კეისარი“ (მოქმედება I, სცენა II): „უნდა უფრთხილდე მარტის იდებს“ (, თარგმანი ივანე მაჩაბლისა).

## ლიტერატურა 
* Michels, Agnes Kirsopp. Calendar of the Roman Republic. Princeton, 1967.

## რესურსები ინტერნეტში
## იხილეთ აგრეთვე
* მარტის იდები (ფილმი)

კატეგორია:რომაული კალენდარი
კატეგორია:15 მარტი
ალისუმი

**ალისუმი** () — ბალახოვან მცენარეთა გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ცნობილია 110-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში (შეტანილია რამდენიმე სახეობა). დეკორატიულ მცენარედ ზრდიან  მთის ალისუმს (*A. montanum*). ალისუმი ყვავის მაის-ივნისში. იყენებენ ალპინარიუმებსა და ბორდიურებში.

ადრე ამ გვარში იყო გაერთიანებული ახლანდელი გვარები *Lobularia*, *Aurinia* და *Odontarrhena*, მ.შ. ისეთი პოპულარული დეკორატიული სახეობები, როგორიცაა *Lobularia maritima*, *Aurinia saxatilis*, *Odontarrhena argentea*.

საქართველოში გავრცელებული სახეობები:
* 
* 
* 
* 
*: სინონიმი 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
ცაგერის ისტორიული მუზეუმი

**ვარლამ მახარობლიძის სახელობის ცაგერის ისტორიული მუზეუმი**, (ყოფილი *ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი*) — ისტორიული მუზეუმი საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. 

მუზეუმის საერთო ფართობია 431.3 მ², მ. შ. საექსპოზიციო-საგამოფენო — 250 მ², საფონდო — 52 მ². მუზეუმში დაცულია დაახლოებით 11 ათასი ექსპონატი.

მუზეუმში დაცულია ქვემო სვანეთსა და ლეჩხუმში არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი მასალა, რომელიც ძირითადად მოიცავს ადრეულ და გვიანი ბრინჯაოს ხანას, ანტიკურ პერიოდს. მათ შორისაა: ბრინჯაოს მხედარი, ბრინჯაოს განძი, აღმოსავლური და კოლხური ბრინჯაოს სტილიზებული ცულები, კავკასიური სიკილი, ხეთური ლაგამი, ქვის ხანის იარაღები: ცულ-წერაქვი, ისრისპირები, სახნისი, დანები; ნუმიზმატიკის ნიმუშები (ალექსანდრე მაკედონელის მონეტა, ლიზიმაქეს ოქროს სტატერი, კეისრების ოქტავიანესა და ადრიანეს მონეტები, არაბული და თურქული მონეტები და სხვ.), XVII-XIX სს-ის საეკლესიო ნივთები, ე. წ. ვაველის ტიპის მუზარადი, იშვიათი ბიბლიოგრაფიული გამოცემები, დ. ერმაკოვისა და ალ. როინიშვილის უნიკალური ფოტომასალა ლეჩხუმზე. მუზეუმის ფილიალები: ლადო ასათიანის სახლ-მუზეუმი (ს. ბარდნალა), სევერიან ისიანის სახლ-მუზეუმი (ზოგიში), არჩილ გელოვანის სახლ-მუზეუმი (ს. სპათაგორი).

## ისტორია
1937 წელს მუზეუმი, როგორც ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი დაარსდა, მხატვრის, პედაგოგისა და საზოგადო მოღვაწის ვარლამ მახარობლიძის ძალისხმევით. მანვე მოიძია და შეიძინა მუზეუმის ექსპონატების დიდი ნაწილი. 1943 წლის ოქტომბერში გაიხსნა მუდმივმოქმედი გამოფენა, რომელზეც წარმოდგენილი იყო ბუნებისმეტყველებისა და არქეოლოგიის განყოფილებები.

1996 წლის 2 დეკემბერს გაჩენილმა ხანძარმა გაანადგურა მუზეუმში დაცულ ექსპონატთა ნაწილი, მიუხედავად ამისა, ძირითადი ნაწილი ექსპონატებისა გადარჩა. 2000 წელს ცაგერის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს მიენიჭა მისი დამაარსებლის ვარლამ მახარობლიძის სახელი.

2011 წელს ცაგერის მუნიციპალიტეტმა გამოყო თანხა ნახანძრალი შენობის აღსადგენად, მუზეუმი დაბრუნდა თავის შენობაში. 2012 წელს მუზეუმის დაარსებიდან 75 წლისთავზე საქართველოს ეროვნული მუზეუმისა და ცაგერის ისტორიული მუზეუმის ერთობლივი თანამშრომლობით განხორციელდა პროექტი ცაგერის ისტორიული მუზეუმი - ლეჩხუმის კულტურულ საგანმანათლებლო ცენტრი. პროექტის ფარგლებში მოწესრიგდა მუზეუმის ფონდები, მოხდა ექსპონატების დალაგება პერიოდების მიხედვით, გაიმიჯნა კოლექციები: გეოლოგიის, პალეონტოლოგიის ქვის ხანის, ბრინჯაო-რკინის ხანის, ანტიკური, შუა საუკუნეების, ნუმიზმატიკის, საეკლესიო, ეთნოგრაფიული და დიმიტრი ერმაკოვის ფოტოკოლექციის. მოეწყო ახალი ექსპოზიცია; შემუშავდა კულტურულ-საგანმანათლებლო პროგრამა, სამეცნიერო ბიბლიოთეკით აღიჭურვა სათანადო სივრცე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვარლამ მახარობლიძის სახელობის ცაგერის ისტორიული მუზეუმი
*მერი ბლიაძე, უნიკალური აღმოჩენა, რომელიც ცაგერის მუზეუმში ინახება და "განაჩენს" ელოდება
*გაზ. „კომუნისტი“, №164 (7107), 13 აგვისტო, 1944

კატეგორია:საქართველოს ისტორიული მუზეუმები
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1937 წელს დაარსებული მუზეუმები
ალექსანდრე შჩერბაკოვი

**ალექსანდრე სერგის ძე შჩერბაკოვი** (; დ. , რუზა, მოსკოვის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 10 მაისი, 1945, მოსკოვი, რსფსრ) — საბჭოთა სახელმწიფო და პარტიული მოღვაწე, გენერალ-პოლკოვნიკი (1943).

1918 წლიდან იყო რკპ(ბ) წევრი, რკპ(ბ) ცკ წევრი (1939-1945), ცკ პოლიტბიუროს წევრობის კანდიდატი (1941-1945). მოსკოვის ქალაქკომისა და სრულიად რუსეთის კპ(ბ) ობკომის პირველი მდივანი. სსრკ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1937-1945).

## ბიბლიოგრაფია 
* Пупышев Н. А. А. С. Щербаков // Комиссары: Сб. — М.: Мол. гвардия, 1988. — С. 348—397.
* Пупышев Н. В. В памяти и в сердце. — М.: Воениздат, 1986. — 279 с.
* Пупышев Н. В. Из воспоминаний о А. С. Щербакове // Дружба народов. — 1985. — № 2. — С. 162—174.
* Пупышев Н. В. Под руководством А. С. Щербакова // Военно-исторический журнал. — 1983. — № 8. — С. 40—51.
* Щербаков Александр Сергеевич // Известия ЦК КПСС. — 1990. — № 7. — С. 133—143. http://hrono.info/biograf/bio_sh/sherbakov_as.php
* Щербаков Александр Сергеевич // Рад. енцикл. історії України. — Киев, 1972. — Т. 4. — С. 538—539.
* Щербаков Александр Сергеевич: [Сов. гос. и парт. деятель, 1901—1945: Некролог] // Соц. Донбасс. — 1945. — 12 мая.
* Щербаков Олександр Сергійович // УРЕ. — Киев, 1964. — Т. 16. — С. 405.
* Щербаков Александр Сергеевич // УСЭ. — Киев, 1985. — Т. 12. — С. 389.
* Парсенюк Б. Сталінські губернатори: О. С. Щербаков // Донеччина. — 2002. — 24 жовт.
* Ясенов Е. Наша область начиналась на бумаге // Золотой Скиф. — 2002. — № 1. — С. 67.
* Московская энциклопедия. Т.1. Лица Москвы. Кн.5. М., 2012
* Великая Отечественная война 1941-1945: Словарь-справочник. М. 1988, с.502
* Кто был кто в Великой Отечественной войне 1941-1945:Краткий справочник. М.,1995
* Горбачев А. Н. 10000 генералов страны: Краткий биобиблиографический справочник. 5 изд. М., Infogans, 2017 

## ლიტერატურა
*გაზ. „კომინისტი“, №93 (7308), 11 მაისი, 1945

## რესურსები ინტერნეტში
* Биографии
* Проект памятника Щербакову работы Матвея Манизера.
* Неизвестный товарищ Щербаков

კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კარლო კოციო

thumb|კოციოს ტრაქტატის გარეკანი
**კარლო კოციო** (; დ. დაახლ. 1715 — გ. დაახლ. 1780) — იტალიელი საჭადრაკო თეორეტიკოსი. 1766 წელს ტურინში გამოაქვეყნა ტრაქტატი „ჭადრაკის თამაში“, რომელიც ორი ნაწილისგან შედგებოდა. ენდშპილების გარდა, კოციომ თავისი კვალი დატოვა დებიუტების თეორიაში. რამდენიმე ვარიანტი დღესაც მის სახელს ატარებს. 

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1715
კატეგორია:გარდაცვლილი 1780
კატეგორია:იტალიელი საჭადრაკო კომპოზიტორები
კატეგორია:იტალიელი მოჭადრაკეები
ნიკოლოზ ბუკრეტოვი

მინი|გენ.-მ. ნიკოლოზ ბუკრეტოვი
**ნიკოლოზ ადრიანეს ძე ბუკრეტოვი** () (დ. 25 მარტი, 1876, თბილისი, — გ. 8 მაისი, 1930, ნიუ-იორკი) — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი (1916), წარმოშობით თბილისის გუბერნიის ებრაელთა თემიდან.

დაამთავრა თბილისის რეალური სასწავლებელი, მოსკოვის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი, გენერალური შტაბის აკადემია I თანრიგით (1903). 1911–1914 წლებში ასწავლიდა თბილისის სამხედრო სასწავლებელში. მონაწილეობდა I მსოფლიო ომში. 1916 წლიდან მეთაურობდა ყუბანის პლასტუნთა მე-2 ბრიგადას, 1917–1918 წლებში იყო ყუბანის ჯარების სარდალი და მთავრობის წევრი. 1918 წელს სამსახურიდან გადადგა. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს მოხალისეთა არმიის მიერ ყუბანის დაკავების შემდეგ, 1919 წელს ყუბანის რადამ ატამანად აირჩია. წითელი არმიის წინსვლასთან ერთად, 1920 წლის აპრილში ყუბანის კაზაკთა ჯარით სოჭისკენ დაიხია. საქართველოს ხელისუფლებამ უკანდახეულ კაზაკებს საზღვრის გადმოკვეთაზე უარი უთხრა. ყუბანელთა დიდი ნაწილი ბოლშევიკებს დანებდა, ხოლო ბუკრეტოვი ყუბანის რადის სხვა წევრებთან ერთად საქართველოში გაიქცა. აქედან ის ჯერ თურქეთში, შემდეგ კი ამერიკის შეერთებული შტატებში ემიგრირდა. დაჯილდოებული იყო სხვადასხვა ჯილდოთი, მ. შ., წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენით (1915).

## ლიტერატურა
* Рутыч Н. Н. Биографический справочник высших чинов Добровольческой армии и Вооруженных Сил Юга России: Материалы к истории Белого движения. — М., 2002. — С. 69—70.

კატეგორია:დაბადებული 25 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი ებრაელები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
პლატონ ზუბოვი

მინი|პ. ა. ზუბოვი (მხატვარი ჯ.-ბ. ლამპი-უფროსი, 1793)
**პლატონ ალექსანდრეს ძე ზუბოვი** () (დ. 15 ნოემბერი, 1767 — გ. 7 აპრილი, 1822, რუნდალის სასახლე, ლატვია) — რუსი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, იმპერატორ ეკატერინე II-ის უკანასკნელი ფავორიტი.

დაიბადა მცირე შეძლების მემამულის ოჯახში. მსახურობდა ოფიცრად. 1789 წლიდან მომხიბვლელი გარეგნობისა და მანერების წყალობით დაუახლოვდა ეკატერინე II-ს, მის ფლიგელ-ადიუტანტად დაინიშნა და მალე მისივე ფავორიტი გახდა. თავისი მეტოქის გრიგოლ პოტიომკინის გარდაცვალების შემდეგ (1791) ზუბოვი იმპერატორთან სიახლოვის მეოხებით რუსეთის ყველაზე გავლენიან კარისკაცად იქცა. მიიღო გრაფის (1793), შემდეგ უბრწყინვალესი თავადის (1796) ტიტულები, დაინიშნა საგარეო საქმეთა კოლეგიის პრეზიდენტად (1791-1792), იმპერატორის გენერალ-ადიუტანტად (1792), ეკატერინოსლავის, ვოზნესენსკისა და ტავრიდის გენერალ-გუბერნატორად (1793-1796), გენერალ-ფელდცეიხმეისტერად (1793-1796), შავი ზღვის ფლოტის უფროსად (1796), შავიზღვისპირეთის კაზაკთა ჯარების მეთაურად (1796) და ა. შ.  

ამ წლებში ზუბოვის თაოსნობით მოხდა რუსული არტილერიის გარკვეული მოდერნიზება. საგარეო პოლიტიკაში ექსპანსიონიზმის მომხრე იყო. მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პოლონეთის მესამე დანაწილებაში (1795), რის შედეგადაც მიიღო დიდძალი მამულები ლატვიაში. ზუბოვი აქტიურად უჭერდა მხარს რუსეთის ტერიტორიულ გაფართოებას სამხრეთით, ოსმალეთის იმპერიის დანაწილებას, კავკასიაში რუსეთის გავლენის გავრცელებას და ქართლ-კახეთის სამეფოს ანექსიას. 1796 წელს მისი ინიციატივით მოეწყო რუსეთის არმიის ლაშქრობა კასპიისპირეთში, რომელსაც მისივე ძმა — გენერალი ვალერიან ზუბოვი მეთაურობდა. მოგვიანებით პლატონ ზუბოვმა შეადგინა აღმოსავლეთ საქართველოს ანექსიის შესახებ ალექსანდრე I-ის სახელით გამოცემული მანიფესტი (1801).  

ეკატერინეს გარდაცვალების და პავლე I-ის გამეფების შემდეგ (1796) ზუბოვი შერისხული იყო. ის აქტიურად მონაწილეობდა პავლე I-ის წინააღმდეგ შეთქმულების და მისი მკვლელობის ორგანიზებაში (1801). პავლეს მემკვიდრის ალექსანდრე I-ის ტახტზე ასვლის შემდეგ ერთხანს დაიბრუნა გავლენა, იყო იმპერატორის მუდმივი საბჭოს წევრი და მოსკოვის I კადეტთა კორპუსის დირექტორი, მიიღო ინფანტერიის გენერლის წოდება. მალევე ზუბოვი აქტიურ სახელმწიფო და პოლიტიკურ ცხოვრებას ჩამოაშორეს. ამის შემდეგ ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში, რუსეთში ყოფნისას ძირითადად ლატვიაში თავის მამულებში ცხოვრობდა. გარდაიცვალა იქვე, 1822 წელს.

## ლიტერატურა
* Зубовы // [Елисавета Петровна — Инициатива]. — СПб. ; [М.] : Тип. т-ва И. Д. Сытина, 1912. — С. 550—553. — (Военная энциклопедия : [в 18 т.] / под ред. К. И. Величко … [и др.] ; 1911—1915, т. 10).
* К. Кудряшов. Зубов, Платон Александрович // Русский биографический словарь : в 25 томах. — СПб., 1897. — Т. 7: Жабокритский — Зяловский. — С. 526—546.
* საქართველოს საკითხი და რუსეთის სახელმწიფო საბჭო 150 წლის თავზე / აკაკი პაპავა // მამული. - ბუენოს-აირესი, 1951. - N4. - გვ.104-105.
* Gvosdev, Nikolas K. Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760–1819. Basingstoke: Macmillan, 2000.

კატეგორია:დაბადებული  15 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1822
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსი სახელმწიფო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
ვარლამ გაბლია

**ვარლამ ალექსის ძე გაბლია** (დ. 12 ნოემბერი, 1902, სოფ. ტამიში, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი, — გ. 28 დეკემბერი, 1982, ოჩამჩირე) — საბჭოთა კავშირის გმირი (15 მაისი, 1946), უფროსი სერჟანტი, ეროვნებით აფხაზი.

მუშაობდა აფხაზეთში სამეურნეო დარგში. 1941 წლიდან გაწვეული იყო წითელ არმიაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მდ. დუნაის მარჯვენა ნაპირზე გამართულ ბრძოლებში (1945 წლის 19–24 მარტი) გამოჩენილი მამაცობისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება. არჩეული იყო აფხაზეთის ასსრ VII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს (1967-1971) დეპუტატად. დაჯილდოებული იყო ასევე ლენინის ორდენით (1946) და სხვა სახელმწიფო ჯილდოებით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 12 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან
კატეგორია:აფხაზები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ლედრი ვულა

**ლედრი ვულა** –   კოსოვოელ-ალბანელი რეპერი, მომღერალი და რამდენიმე სიმღერის ავტორი. დაიბადა 1986 წლის 10 ივლისს აგრონ და ქჰერალდინა ვულების ოჯახში, ქალაქ პრიშტინაში, კოსოვოში.  მისი მამა არის ალბანელი სატელევიზიო პროდიუსერი აგრონ ვულა, რომელიც არის გჯაკოვიდან, დედამისი არის ჟურნალისტი, რომელიც წარმოშობით არის ულცინიდან, მონტენეგრო. 2005 წელს ის გახდა ცნობილი, როგორც ჰიპ ჰოპ დუეტის Skillz-ის ერთ-ერთი წევრი. 2012 წელს, რადგან ის მეტად აღზევდა სხვადასხვა მხრივ საბოლოოდ გამოიწვია დუეტის დაშლა. 2014 წელს ვულამ თავისი სოლო კარიერა დაიწყო იმავე წლის დეკემბერში მისი სადებიუტო სინგლის "100 Probleme"-ს  გამოშვებით.

## კარიერა
2016 წელს მან მოიგო წლის საუკეთესო მუსიკალური ჰიტის ჯილდო Top Music Awards-ზე. 2019 წელს ის გამოვიდა Sunny Hill Festival-ზე პრიშტინაში, სადაც სცენას იზიარებდა სხვა აღიარებულ არტისტებთან, როგორებიცაა კალვინ ჰარისი, მაილი საირუსი და დუა ლიპა. 

2020 წლის იანვარში ვულამ გამოაცხადა თავისი სადებიუტო სტუდიური ალბომი, "10/10", რომელიც გამოვიდა იმავე წლის ბოლოს. 2020 წლის თებერვალში მან შეასრულა თავისი შემდგომი სინგლები "Piano Rap" და "Prej Inati",, ხოლო ზაფხულის განმავლობაში მან შეასრულა ორი სხვადასხვა სიმღერის პრემიერა.

2023 წლის მაისში ლედრი ვულამ გამოუშვა თავისი ახალი ალბომი. ალბომის ნაწილია ისეთი სიმღერები, როგორიცაა: "1 თხა თითო ტაიზე", "Gjendje", "Boom boom", "Robot", "Paparazzi", "Walk away", "Prek", "Omel", "Mrena" და ა.შ.

## აქტიური ცხოვრება
2019 წლის 26 ნოემბერს ალბანეთში მომხდარი მიწისძვრის შემდეგ, ვულამ და მისმა ოჯახმა შესთავაზეს სასწრაფო დახმარების ღონისძიებები და ოჯახის საკუთრებაში არსებული საცხოვრებელი სახლები პრიშტინაში სეისმურობის შედეგად დაზარალებულ ოჯახებს.  2020 წლის მაისში მან მხარდაჭერა გამოუცხადა მოძრაობა Black Lives Matter-ს ჯორჯ ფლოიდის ფართო საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებით. მოგვიანებით, იმავე წელს, მან მხარი დაუჭირა ალბანურ კამპანიას ,  რომელიც შეიქმნა ჰააგის სპეციალიზებული პალატების მიერ კოსოვოს განმათავისუფლებელი არმიის  რამდენიმე ალბანელი მოღვაწის წინააღმდეგ სამხედრო დანაშაულის შესახებ ბრალდების დადასტურების შემდეგ.

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანელი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანზორ გაბიანი

**ანზორ ალექსანდრეს ძე გაბიანი** (დ. 12 ივნისი, 1935, თბილისი, — გ. 2016) — ქართველი სოციოლოგი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1974), პროფესორი (1981), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1990). 

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1960).  იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ეკონომიკისა და სამართლის ინსტიტუტის უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი (1960-1969), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) გამოყენებითი სოციოლოგიის კათედრის დოცენტი (1969–1974). გაბიანი სამეცნიერო მუშაობის ძირითადი სფერო იყო დამნაშავეობის სოციოლოგია, ნარკომანიისა და ნარკოდანაშაულის პრობლემები. ითვლებოდა დარგის ერთ-ერთ წამყვან ექსპერტად საბჭოთა კავშირში. მისი ინიციატივითა და ხელმძღვანელობით თსუ-ში სოციოლოგიის კათედრასთან 1974 წელს შეიქმნა დამნაშავეობის სოცილოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ლაბორატორია, რომლის ბაზაზეც 1992 წელს დაარსდა საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს დამნაშავეთა წინააღმდეგ ბრძოლის პრობლემათა სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრი.

## ბიბლიოგრაფია 
* დანაშაულობის მიზეზების შესახებ (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1969.
* ალკოჰოლიზმის სოციალური სახე (ავტორი). - თბილისი, საბჭ. საქართველო, 1987.
* ქართულ-აფხაზური დაპირისპირების „საიდუმლო“ (ავტორი). - თბილისი, 2005.
* ნარკოტიკული ქვესკნელი და მისი ბინადრები ანუ ნარკომანია და ნარკომანები (ავტორი). - თბილისი, შპს "ფავორიტი პრინტი", 2012.
* Наркотизм, Тб., 1977.
* Наркотизм вчера и сегодня, Тб., 1988.
* На краю пропасти: наркомания и наркоманы, М., 1990.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 12 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სოციოლოგები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ტატიანა შჩერბატოვა-შევიაკოვა

**ტატიანა სერგეის ასული შჩერბატოვა-შევიაკოვა** () (დ. 1905 — გ. 1 აპრილი, 2000) — რუსი ხელოვნებათმცოდნე, მხატვარი-კოპიისტი. 1936-1987 წლებში ცხოვრობდა და მუშაობდა საქართველოში. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

დაიბადა სმოლენსკელი თავადის სერგეი შჩერბატოვის ოჯახში. დაამთავრა ლენინგრადის ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი (ლიდია დურნოვოს სახელოსნო). მონაწილეობდა არაერთ ექსპედიციაში რუსეთსა და საქართველოში ძველი ფრესკების პირების გადმოღების მიზნით. მეუღლის, ხელოვნებათმცოდნე ბორის შევიაკოვის დაპატიმრებისა და გადასახლების (მოგვიანებით დახვრიტეს) შემდეგ, 1936 წელს საქართველოში გადმოსახლდა და აქ 1987 წლამდე მუშაობდა. სწავლობდა შუა საუკუნეების ქართული მონუმენტალური ხელოვნების ნიმუშებს; საქართველოს და სომხეთის მუზეუმების დაკვეთით შექმნა მრავალი ფრესკის ასლი-ფაქსიმილე, რომელიც გამოირჩეოდა როგორც მაღალმხატვრული ღირებულებით, ასევე დოკუმენტური სიზუსტით. მისი ნამუშევრები ინახება საქართველოს, სომხეთისა და რუსეთის მუზეუმებში. 

## ბიბლიოგრაფია 
* Монументальная живопись раннего средневековья Грузии. — Тб.: Хеловнеба, 1983.
* Нередица. Монументальные росписи церкви Спаса на Нередице. — М., 2004.

## ლიტერატურა 
* ჩიხლაძე ნ., ძველი საქართველოს მონუმენტური მხატვრობა და მისი მოამაგენი.-თბ., 2017.
* Китовани Н. Татьяна Сергеевна Щербатова-Шевякова в Грузии // Русское искусство. — 2013. — № 1 (37). — С. 112–117.

კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2000
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:რუსი ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
უკვდავი ამოცანა

**უკვდავი ამოცანა**  — სახელწოდება, რომელიც მიენიჭა ავსტრიელი საჭადრაკო კომპოზიტორის კონრად ბაიერის საჭადრაკო ამოცანას. პირველად ის 1851 წელს ლაიფციგის ჟურნალ „Illustrirte Zeitung“-ში გამოქვეყნდა. აღნიშნულ ამოცანაში თეთრები ზედიზედ ექვს ფიგურას წირავენ მოწინააღმდეგეს და ამის მიუხედავად, უკანასკნელი პაიკით აშამათებენ შავების მეფეს. 

ამოცანის ამოხსნა: 1. ეb7! ლ:b7 2. კ:g6+ მფ:g6 3. ლg8+ მფ:f5 4. ლg4+ მფe5 5. ლh5+ ეf5 6. f4+ კ:f4 7. ლ:e2+ კ:e2 8. ეe4+ de 9. d4#!

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ჭადრაკი
გადახვეული ხორუმი

**გადახვეული ხორუმი** — საბრძოლო შინაარსის ძველი ქართული ხალხური ცეკვა. საფერხულო წყობის მასობრივი ცეკვის „ხორუმის“ დასკვნითი ნაწილი — გამარჯვებისა და ზეიმის გამომხატველი როკვა.

სრულდებოდა დამარცხებული მტრის მოკვეთილი თავის გარშემო. მოცეკვავენი ასრულებენ ისეთ ილეთებს, თითქოს აგორებენ და ქოლავენ წრეში მოქცეულ დამარცხებული მტრის მოჭრილ თავს. ამ ცეკვაში ფეხით ჩაკვრის ილეთს უწოდებენ ბასმას, რომელიც შეიძლება იყოს სხვადასხვა სახის: ორმაგი, სამმაგი, მოტყუებული. გადახვეული ხორუმის მუსიკალური ზომა და რიტმი სრულიად განსხვავდება „ხორუმის“ რიტმისაგან („ხორუმს“ შერეული რიტმი ახასიათებს), იგი დამოუკიდებლადაც სრულდება ჭიბონის თანხლებით. 

გადახვეულ ხორუმს წააგავს ძველი ბერძენი ისტორიკოსის ქსენოფონტეს (ძვ. წ. V–IV სს.) მიერ აღწერილი მოსინიკების ჩვეულება. ისინი მტერზე გამარჯვების შემთხვევაში, ასრულებდნენ მსგავს ცერემონიალს თავისებური ჰანგის თანხლებით. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ცეკვები
რერო მასპინძლობს

**„რერო მასპინძლობს“** — რეჟისორ გენო წულაიას მიერ 1971 წელს გადაღებული მუსიკალური მხატვრული ფილმი.

## სიუჟეტი
ფილმში ერთიანი სიუჟეტური ხაზითაა დაკავშირებული საესტრადო ნომრები ანსამბლ „რეროს“ შესრულებით. გამოყენებულია ქართველ კომპოზიტორთა სიმღერები, რამდენიმე მუსიკალურ ნომერს საფუძვლად უდევს ქალაქური ფოლკლორი.

## როლებში
ფილმში მონაწილეობენ: გია ჭირაქაძე, მაყვალა და არჩილ ჩიხლაძეები, თემურ ცაგურია, ალა და რობერტ ზალინაშვილები, მანანა მენაბდე, გიორგი პუსეპი, კარლენ სარქისიანი და სხვები. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ფილმები
კატეგორია:1971 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:გენო წულაიას ფილმები
არასის ხელშეკრულება (1482)

[300პქ|მინი|[შარლ გულადის სამფლობელოები 1477 წლისთვის]]
**არასის ხელშეკრულებას** ხელი მოაწერეს 1482 წლის 23 დეკემბერს ქალაქ არასში (საფრანგეთი)  საფრანგეთის მეფემ ლუი XI-მ და ჰაბსბურგთა ერცჰერცოგმა მაქსიმილიან I-მა, როგორც ბურგუნდიის ნიდერლანდების მემკვიდრემ, ბურგუნდიის მემკვიდრეობის კრიზისის დროს.

ჰერცოგები ვალუა-ბურგუნდიის სახლიდან, საფრანგეთის სამეფო სახლის ვალუას გვერითი შტოდან, განაგებდნენ ტერიტორიების მნიშვნელოვან რაოდენობას საფრანგეთის სამეფოსა და საღვთო რომის იმპერიის საზღვრის ორივე მხარეს. როდესაც 1477 წლის 5 იანვარს ბოლო ბურგუნდიის ჰერცოგი შარლ გულადი დაიღუპა ნენსის ბრძოლაში , მისი ტერიტორიები საფრანგეთში, მათ შორის ბურგუნდია, ფლანდრია, არტუა და პიკარდია, საფრანგეთის მეფემ დაიპყრო, როგორც დაბრუნებული ფეოდები. თუმცა, სიკვდილამდე შარლმა წამოიწყო ქორწინების პროცესი ჰაბსბურგთა იმპერატორ ფრიდრიხ III-თან მათი შვილების მარია მდიდარისა და ერცჰერცოგ მაქსიმილიანის შორის, რომელიც შედგა 1477 წლის 19 აგვისტოს.

მაქსიმილიანმა დაიწყო ბრძოლა თავისი მეუღლის მემკვიდრეობისთვის, რაც დასრულდა 1479 წლის გვინეგეტის ბრძოლაში, სადაც მან დაამარცხა ლუი XI-ის ჯარები. თუმცა, 1482 წლის 27 მარტს, მას შემდეგ, რაც მარია ბურგუნდიელი გარდაიცვალა, ბურგუნდიის მემკვიდრეობა დაუტოვა ფილიპს, მათ შვილს. მაქსიმილიანს მოუწია სირთულეებთან გამკლავება, რათა გაემარჯვებინა, როგორც მათი შვილის რეგენტი. საფრანგეთთან კონფლიქტის მოსაგვარებლად, ის არასის ხელშეკრულებით დათანხმდა დაქორწინებულიყო თავისი ქალიშვილი, ერცჰერცოგინია მარგარეტა ავსტრიელი, საფრანგეთის დოფინზე, მოგვიანებით მეფე შარლ VIII-ზე, ბურგუნდიის საიმპერატორო საგრაფო საფრანგეთის გვირგვინზე მიიყვანა. საფრანგეთმა შეინარჩუნა თავისი ბურგუნდიული სამთავროების უმეტესი ნაწილი, გარდა მდიდარი ფლანდრიის ოლქისა, რომელიც გადავიდა მაქსიმილიანეს (მაგრამ მალე აჯანყდა არქიჰერცოგი).

მიუხედავად იმისა, რომ, მოგვიანებით, შარლ VIII-მ  ნიშნობაზე უარი თქვა და დაქორწინდა ჰერცოგინია ანა ბრეტონელზე, ბურგუნდიის ტერიტორია, ფაქტობრივად, დარჩა საფრანგეთის კონტროლის ქვეშ, რითაც ერთხელ და სამუდამოდ დასრულდა ოცნება ბურგუნდიის სამეფოზე ან ბურგუნდიის დამოუკიდებელ საჰერცოგოზე. თუმცა მაქსიმილიანი უკმაყოფილო დარჩა შეთანხმებით და 1493 წელს აიძულა მეფე შარლ VIII ხელი მოეწერა სენლისის ხელშეკრულებაზე, რომლითაც მან ხელახლა შეიძინა ბურგუნდიის საგრაფო, ასევე საფრანგეთის საგრაფოები შაროლა და არტუა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხელშეკრულებების სია
## სქოლიო 
კატეგორია:საფრანგეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:საფრანგეთი შუა საუკუნეებში
კატეგორია:1482
ხორუმი

მინი|ხორუმი
**ხორუმი**, *ხორონი*, *ხორომი* — საბრძოლო შინაარსის საფერხულო წყობის უძველესი ქართული ხალხული ცეკვა. ხალხურ შემოქმედებაში ცეკვა „ხორუმი“ გავრცელებული იყო აჭარაში, გურიაში, ისტორიულ ლაზეთსა და ტაო-კლარჯეთში. 

შედგება 4 ნაწილისგან: 1. მეომართა დაბანაკება, 2. მტრის დაზვერვა, 3. იერიში, 4. გამარჯვება და ზეიმი. ეს დასკვნითი ნაწილი ხორუმის ერთ ვარიანტში გადახვეული ხორუმის სახელითაა ცნობილი. ამასთან, აჭარაში არსებობდა „ხორუმის” სხვა სახეობაც, რომელიც „დელი ხორუმის” — „გიჟური ხორუმის“ სახელწოდებით იყო ცნობილი.

ცეკვაში ტრადიციულად კენტი (3, 5, 7, 9) რაოდენობის მამაკაცი მონაწილეობს. ჰყავს ერთი წინამძღოლი — ხორუმის თავი, რომელსაც წარსულში თავმოსამეს უწოდებდნენ. აღსანიშნავია ხორუმის სრულიად თავისებური, განსხვავებული მუსიკალური ზომა — 5/8. ცეკვა „ხორუმი“ სრულდება დოლის, ჭიბონის, გარმონის ან სიმღერის თანხლებით. თანამედროვე ქორეოგრაფიაში კოსტიუმად იყენებენ აჭარულ ტრადიციულ სამოსს. „ხორუმი“ მოიცავს ქორეოგრაფიული ნახაზის სხვადასხვა ორნამენტულ ფორმას, როგორებიცაა: მწყობრი სწორხაზოვანი ერთ- და ორრიგა ფორმები, წრიული ერთ-, ორ- და სამსართულიანი ფორმა. ხალხურ ვარიანტში „ხორუმი“ ძირითადად სრულდება ერთმწკრივად, ანუ მწყობრის სახით, რომელიც შემდეგ წრიულ ფორმას იღებს.

2013 წლის 28 ოქტომბერს საქართველოს კულტურისა და ძეგლთა დაცვის მინისტრის ბრძანებით (№03/207) ცეკვა „ხორუმს“ არამატერიალური კულტურის ძეგლის სტატუსი მიენიჭა.

## ლიტერატურა
* ქართველი ხალხის ეთნოლოგიური ლექსიკონი. აჭარა. პროექტის ავტორი და სამეცნიერო ხელმძღვანელი ნ. მგელაძე. ბათუმი, 2018. — გვ. 597-599.

## რესურსები ინტერნეტში
* გელიაშვილი, ეკატერინე, ქართველ მეომართა საკრალური ცეკვა „ხორუმი“. „ქართული ფოლკლორი“, № 3, 2023.

კატეგორია:ქართული ცეკვები
კატეგორია:საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
ალექსანდრე შირვინდტი

**ალექსანდრე შირვინდტი** (; დ. 19 ივლისი, 1934, მოსკოვი, სსრკ — გ. 15 მარტი, 2024, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა და რუსი თეატრისა და კინოს მსახიობი, თეატრალური რეჟისორი, სცენარისტი, პედაგოგი, ტელეწამყვანი, მწერალ-მემუარისტი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1989). „მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის“ სრული კავალერი. მოსკოვის სატირის აკადემიური თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელი (2000-2021) და პრეზიდენტი (2021-2024).

## ფილმოგრაფია
## ჯილდოები და აღიარება
* 1974 — რსფსრ დამსახურებული არტისტი
* 1989 — რსფსრ სახალხო არტისტი
* 1993 — პრემია „ოქროს ოსტაპი“
* 1994 — ხალხთა მეგობრობის ორდენი
* 2004 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ IV ხარისხის ორდენი
* 2009 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ II ხარისხის ორდენი
* 2014 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ III ხარისხის ორდენი
* 2018 — რუსეთის თეატრალური პრემია „ოქროს ნიღაბი“
* 2019 — „მამულის წინაშე დამსახურებისთვის“ I ხარისხის ორდენი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* ალექსანდრე შირვინდტის გვერდი სატირის თეატრის საიტზე

კატეგორია:დაბადებული 19 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:საბჭოთა მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:IV ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:III ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:II ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:I ხარისხის მამულის წინაშე დამსახურებისათვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
სეკა გადიევი

მინი|სეკა გადიევი
**სეკა ქუცირის ძე გადიათი (გადიევი)** () (დ. 1855 ან 1857, სოფ. განისი, ახლანდ. ყაზბეგის მუნიციპ., — გ. 21 ივლისი, 1915, ვლადიკავკაზი) — ოსი  მწერალი, ოსური პროზის ფუძემდებელი.

მსახურობდა მეფსალმუნედ გუდოს ეკლესიაში, შემდეგ — ჩრდილოეთ ოსეთის სოფლებში. 1912 წლიდან ცხოვრობდა ვლადიკავკაზში. 1905 წელს გამოაქვეყნა ლექსებისა და იგავების პირველი წიგნი. წერდა მოთხრობებს, პუბლიცისტურ წერილებს. ასახავდა გლეხთა ცხოვრებას („ნუგზარ არაგვის ერისთავი“ და სხვ.). მის შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინა ქართულმა ლიტერატურამ და კოსტა ხეთაგუროვმა. ქართულად დაუწერია ლექსი „ბულბული“.

## ბიბლიოგრაფია 
* ლექსები. მოთხრობები. არაკები (ავტორი). - თბილისი, საბჭ.საქართველო, 1985.
## ლიტერატურა 
* Гадиев, Сека Куцриевич // Краткая литературная энциклопедия / Гл. ред. А. А. Сурков. — М. : Советская энциклопедия, 1962—1978.

კატეგორია:დაბადებული 1850-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
კატეგორია:ოსი მწერლები
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ზაქარია ერისთავი

მინი|ზაქარია ერისთავი
თავადი **ზაქარია ერისთავი** (დ. 7 სექტემბერი, 1844 — გ. 7 აპრილი, 1912) — ქართველი არისტოკრატი, მეწარმე, ქველმოქმედი და საზოგადო მოღვაწე.

ზაქარია ერისთავმა 1860 წელს დუშეთში, სოფელ ოძისში გახსნა კოოპერატივი. 1873 წელს აქვე გახსნა პირველი სასოფლო ბანკი, საიდანაც გლეხს შეეძლო ფულის სესხად გატანა საკუთარი მეურნეობის გასავითარებლად; მისი მიზანი იყო გლეხთა გაჭირვებული მდგომარეობის შემსუბუქება. მამის, გიორგი ერისთავის ანდერძის თანახმად, სოფელ ოძისის მამული - ორსართულიანი სახლი თავისი მოწყობილობით, ვენახი, ხილის ბაღი, სარწყავი მინდორი, ტყე და საძოვარი და 3000 მანეთამდე წლიური შემოსავალი - თავადაზნაურობას შესწირა სამეურნეო სასწავლებლის დასაარსებლად, რათა სოფლად კულტურული საქმიანობა დანერგილიყო.

1879 წელს ზაქარია გიორგის ძე ერისთავი ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების დამფუძნებელი წევრი გახდა.

ცოლად ჰყავდა სოფიო გენერალ ლევან მელიქიშვილის ასული. შვილები არ დარჩენიათ.

## რესურსები ინტერნეტში 
ზაქარია ერისთავი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მეწარმეები
კატეგორია:ქართველი ქველმოქმედები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1844
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
საქართველოს ჩემპიონატი ჭადრაკში

**საქართველოს ჩემპიონატი ვაჟთა შორის** — ტურნირი, რომელიც ტარდება 1928 წლიდან. იგი ტრადიციულ და პრესტიჟულ შეჯიბრებად გადაიქცა. მან ხელი შეუწყო საქართველოს მოჭადრაკეების დაოსტატებასა და წინსვლას.

## საქართველოს ვაჟთა ჩემპიონატები 
## საქართველოს ქალთა ჩემპიონატები 
## სქოლიო
## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ჭადრაკი
კატეგორია:საქართველოს ჩემპიონატი ჭადრაკში
კატეგორია:ეროვნული ჩემპიონატები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკი საქართველოში
ვალერი გამგია

**ვალერი ვალიკოს ძე გამგია** (დ. 23 დეკემბერი, 1944, სოფ. კუტოლი, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპ., — დ. 21 ოქტომბერი, 1992, გუდაუთა) — აფხაზი გრაფიკოსი, ფერმწერ-მონუმენტალისტი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1984). 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია (1971, ვ. ქუთათელაძის კლასი). შემდეგ ძირითადად სოხუმში ცხოვრობდა და მუშაობდა.   
სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1970 წლიდან. მნიშვნელოვანი ნამუშევრებია: ლინოგრავიურების სერიები „მშრომელი აფხაზეთი“ (1972, სოხუმის სურათების გალერეა); კედლის მხატვრობა: „რთველი“ (1977, სასტუმრო „სოხუმი“), „აბრსკილი“ (1981, სოფ. ჭლოუს კულტურის სახლი) და სხვ. მას ეკუთვნის დროშის და გერბის პროექტი, რომელიც 1992 წლის 23 ივლისს აფხაზეთის უმაღლესი საბჭოს სეპარატისტულმა ფრაქციამ ე. წ. სახელმწიფო სიმბოლოებად დაამტკიცა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:აფხაზი მხატვრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
გალობა

**გალობა** — ვოკალური ხელოვნება, ძირითადად სასულიერო ხასიათის, მიმართული ღმერთის ან წმინდანებისადმი. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით: „გალობა არს ჴმა-ავაჯიანი, შეწყობით აღტევებული თჳნიერ ორღანოსა, გინა ორღანოთა და მწყობრითა“.

საქართველოში გალობის ორი სახეობაა ცნობილი — საერო და სასულიერო. საერო შეიცავდა სალხინო სუფრისა და სხვა წესთან დაკავშირებულ საგალობლებს, სასულიერო — წმინდანების განდიდებასა და შესხმასთან დაკავშირებულ ჰიმნებსა და საგალობლებს.

ქართული სასულიერო საგალობლის ტიპებია: კანონიკური და თვითავაჯიანი. კანონიკური გალობა 9 კანონისაგან შედგება (უგალობდეთ, მოიხილე, განძლიერდა, უფალო მესმას, ღამითგან, ღაღადჰყავ, კურთხეულ არს, აკურთხევდით, ადიდებდეთ). გალობის სახელწოდებები მომდინარეობს ბიბლიურ გალობათა საწყისი სიტყვებიდან. კანონის გალობა აგებულია ძლისპირებისა და დასდებელთა თანამიმდევრობაზე, სადაც ძლისპირი არის რიტმულ-მელოდიური მოდელი მომდევნო დასდებლებისათვის. თვითავაჯიან საგალობლებს ძლისპირები არ გააჩნიათ. მათ ასრულებენ ტექსტის თანხმლები ნევმური ნიშნების მიხედვით.

ქართულ ტრადიციულ საეკლესიო მუსიკას/ქართულ გალობას 2021 წლის 2 ივნისს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის სააგენტომ არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი მიანიჭა.

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული გალობის ანთოლოგია, ტ. 1-25, იდეის ავტორი და ხელმძღვანელი – სვიმონ ჯანგულაშვილი, შემდგენლები და მუსიკალური რედაქტორები – ლევან ვეშაპიძე და სვიმონ ჯანგულაშვილი. თბ., 2016-2023. — ელექტრონული ვერსია (ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრი).

კატეგორია:ვოკალური მუსიკა
კატეგორია:რელიგიური მუსიკა
კატეგორია:ქართული მუსიკა
კატეგორია:საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
რეტიარი

**რეტიარი** () — რომაელი გლადიატორების ერთ-ერთი კატეგორია. რეტიარის მთავარი იარაღი წააგავდა მეთევზის ბადეს. რეტიარი მსუბუქად იყო აღჭურვილი : დაცული ჰქონდა მკლავი და მხრები, ეცვა მოკლე ტუნიკა, არ ჰქონდა ჩაფხუტი, არ ეკეთა წვივსაფარი.
ბრძოლის დროს მძიმედ აღჭურვილი მეტოქის (უმეტესწილად, **სეკუტორის**) წინააღმდეგ რეტიარის უპირველესად თავისი სისწრაფისა და სიმარჯვის იმედი უნდა ჰქონოდა, მისი მთავარი ტაქტიკა კი მოწინააღმდეგის მიერ დაშვებული შეცდომის გამოყენებაში მდგომარეობდა. საუკეთესო შემთხვევაში რეტიარი ახერხებდა თავისი ბადის მოწინააღმდეგისთვის ჩამოცმას. ასეთი წარმატების დროს რეტიარი სამკბილათი უტევდა ბადეში გახლართულ მოწინააღმდეგეს. რეტიარის კიდევ ერთი საბრძოლო ხერხი მდგომარეობდა მოწინააღმდეგის იარაღის ბადეში მოქცევით, ასეთ შემთხვევაში მოწინააღმდეგე რეტიარის წინაშე უიარაღოდ რჩებოდა. ადამიანის სირგძის ზომის სამკაპა რეტიარს საშუალებას აძლევდა დისტანციის დაცვით მოწინააღმდეგისთვის სწრაფად ეჩხვლიტა, დაჭრილი მეტოქე სწრაფად კარგავდა სისხლს.

## ისტორია 
thumb|right| ბარელიეფი სეკუტორის და რეტიარის ბრძოლის გამოსახულებით''
გლადიატორები კატეგორიებად რეალურად არსებული სამხედრო პრეცედენტების მიხედვით იყოფოდა. თუმცა რეტიარები გამონაკლისს წარმოადგენდნენ, მათი პროტოტიპი მეთევზეები იყვნენ . მეთევზის კატეგორიის გამოჩენა გლადიატორთა ბრძოლებში ალბათ იმითაც იყო გამოწვეული, რომ გლადიატორთა ბრძოლები წყალზეც იმართებოდა. საერთოდ განსხვავებულად შეარაღებული გლადიატორების ბრძოლები განსაკუთრებით პოპულარული იმპერიის პერიოდში გახდა. რეტიარის ყველაზე ხშირი მოწინააღმდეგე სეკუტორი იყო, რომელსაც ქერცლოვანი მძიმე ჯავშანი იცავდა, მათი ბრძოლა მეთევზისა და თევზის სტილიზებულ ბრძოლას ასახავდა. რომაულ ხელოვნებასა და ლიტერატურაში რეტიარების კატეგორია თავს იჩენს ადრეული იმპერიის ხანიდან. ამის მაგალითია ქრ. შ. პირველი საუკუნით დათარიღებული პომპეის ბარელიეფი.

## შეიარაღება 
thumb|left| რეტიარის სკულპტურა პოლონეთის ეროვნული მუზეუმიდან(კრაკოვი)
რეტიარი არის ყველაზე უფრო იოლად გამოსაცნობი კატეგორია თავისი სპეციფიკური აღჭურვილობის გამო, რომელშიც შედის : სასროლი ბადე (rete), მკლავსაფარი (manica), მხრის დამცავი (galerus), სამკაპა (fuscina), მოკლე ხანჯალი (pugio). უნდა ითქვას, რომ თავიანთი შეიარაღებიდან გამომდინარე, რეტიარები ფორმალურად ,,გლადიატორები“ არ იყვნენ, რადგანაც მათ არ ჰქონდათ გლადიატორის ხმალი (gladius), საიდანაც წარმოდგება სახელწოდება ,,გლადიატორი“.

## ბრძოლის სტილი 
thumb|left| რეტიარისა და სეკუტორის ბრძოლის ამსახველი მოზაიკა მადრიდის ეროვნული მუზეუმიდან
რეტიარები უმეტესწილად გამოყავდათ მძიმედ შეიარაღებული სეკუტორების წინააღმდეგ. თუმცა მათ გლადიატორების სხვა კატეგორიებთანაც აბრძოლებდნენ ხოლმე. ერთი შეხევდით რეტიარები მეტოქესთან შედარებით უთანასწორო მდგომარეობაში იყვნენ, თუმცა თანამედროვეობაში ჩატარებულმა ექსპერიმენტებმაც დაადასტურა, რომ ისინი სულაც არ იყვნენ თამაშგარე მდგომარეობაში და ჰქონდათ თავიანთი უპირატესობები. მსუბუქად შეიარაღების გამო მას გაცილებით სწრაფად შეეძლო ემოძრავა, მათ შორის მოწინააღმდეგისთვის შემოვლასაც ახერხებდა. ამასთანავე, მას ჰქონდა სამი შემტევი იარაღი მოწინააღმდეგის ერთი იარაღის პირისპირ. რეტიარის საბრძოლო სტრატეგია იყო ახლო ბრძოლისათვის თავის არიდება, დისტანციის დაცვა, სწრაფი მანევრირება, ხელსაყრელ დროს ბადის ან სამკაპას გამოყენება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ძველი რომი
კატეგორია:სპორტული პროფესიები და როლი