open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დირიჟაბლი

thumb|ხისტი სისტემის დირიჟაბლი, 1930-იანი წლები

**დირიჟაბლი** (ფრანგ. dirigeable) — საფრენი აპარატი, რომელიც წარმოადგენს ჰაერზე მსუბუქი საჰაერო ხომალდების ერთ-ერთ ტიპს.

დირიჟაბლის ძირითადი ნაწილია აირით (ჩვეულებრივი წყალბადით ან ჰელიუმით) გავსებული კორპუსი. კორპუსის ბოლოში ჯვარედინად განლაგებული ჰორიზონტალური და ვერტიკალური უძრავი სიბრტყეები (სტაბილიზატორი და კილი), სიმაღლისა და მიმართულების საჭეები, აგრეთვე ერთი ან რამდენიმე გონდოლა ეკიპაჟის, მგზავრების, ძრავებისა და მოწყობილობების მოსათავსებლად. არსებობს რამდენიმე სახეობის დირიჟაბლი: რბილი სისტემის, ნახევრად ხისტი სისტემის და ხისტი სისტემის.

## ლიტერატურა 
* Althoff, William F., ''USS Los Angeles: The Navy's Venerable Airship and Aviation Technology*, 2003, ISBN 1-57488-620-7
* Ausrotas, R. A., "Basic Relationships for LTA Technical Analysis," *Proceedings of the Interagency Workshop on Lighter-Than-Air Vehicles*, Massachusetts Institute of Technology Flight Transportation Library, 1975
* Archbold, Rich and Ken Marshall, *Hindenburg, an Illustrated History*, 1994 ISBN 0-446-51784-4
* Bailey, D. B., and Rappoport, H. K., *Maritime Patrol Airship Study*, Naval Air Development Center, 1980
* Botting, Douglas, *Dr. Eckener's Dream Machine''. New York Henry Hold and Company, 2001, ISBN 0-8050-6458-3

## რესურსები ინტერნეტში 
*Airships.net: დირიჟაბლების ილუსტრირებული ისტორია
* Le Hangar à dirigeables d'Ecauseville
*აშშ-ს საჰაერო ძალების დირიჟაბლების ისტორია 
*ბრიტანეთის დირიჯაბლების პროგრამა 1924–1930
ურალის მთები

**ურალის მთები** () — მთათა სისტემა რუსეთსა და ყაზახეთში, რომელიც გადაჭიმულია თითქმის მერიდიანული მიმართულებით კარის ზღვის ნაპირებიდნ მდინარე ურალის ხეობის განედურ მონაკვეთამდე 2500 კმ სიგრძეზე და ქმნის საზღვარს ევროპასა და აზიას შორის. მდინარე ურალის განედური მონაკვეთის სამხრეთით ყაზახეთის ნახევარუდაბნოებამდე ვრცელდება დაბალმთიანი მუღოჯარების ნახევარუდაბნოები და სტეპები. ტექტონიკური და გეომორფოლგიური თვალსაზრისით, მუღოჯარები წარმოადგენს ურალის სამხრეთ ნაწილს. ჩრდილოეთში, პოლარულ წრესთან, ურალის სიგანე დაახლოებით 50 კმ-ია, ხოლო სამხრეთით, მთა მაგნიტნაიას განედზე — დაახლოებით 150 კმ.   

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის ქედები
კატეგორია:ყაზახეთის ქედები
კუმა

**კუმა** — მდინარე ჩრდილო კავკასიაში. სიგრძე 802 კმ, აუზის ფართი 33,5 ათასი კმ². სათავე აქვს კლდოვანი ქედის ჩრდილო კალთებზე. ზემოთში მიედინება მაღალ და ციცაბო ფერდობიან ხეობაში, შუაწელში ხეობა განიერია. კასპიისპირა დაბლობზე მდინარის კალაპოტი იტოტება და წყალი ვეღარ აღწევს კასპიის ზღვამდე. უმთავრესად საზრდოობს წვიმსა და თოვლის წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შუაწელში 10,9 მ³/წმ. იყინება ნოემბრის ბოლოს — დეკემბრის დასაწყისში, ყინულძვრა მარტის დასაწყისშია. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე. მდინარეს იყენებენ სარწყავად. გაყვანილია თერგ-კუმისა და კუმა-მანიჩის არხები. კუმას ნაპირზეა ქალაქები: მინერალნიე-ვოდი, ზელენოკუმსკი, პრიკუმსკი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Река Кума на АкваЭксперт. Ру 

კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მდინარეები
კატეგორია:სტავროპოლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ყალმუხეთის მდინარეები
კატეგორია:დაღესტნის მდინარეები
კუმა-მანიჩის ღრმული

მინი|300px|კუმა-მანიჩის ღრმული
**კუმა-მანიჩის ღრმული** () — ტექტონიკური ღარისებრი დადაბლება, რომელიც გამოჰყოფს იმიერკავკასიის აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის სამხრეთ ნაწილის სტეპებისა და ნახევარუდაბნოებისაგან და აკავშირებს ყუბან-აზოვისპირა და კასპიისპირა დაბლობებს. სიგანე 20-30 კმ, ცენტრალურ ნაწილში ვიწროვდება 1-2 კმ-მდე. ანთროპოგენურ პერიოდში წარმოადგენდა ზღვის სრუტეს, რომელიც აკავშირებდა კასპიისა და შავი ზღვის აუზებს. ამჟამად კუმა-მანიჩის ღრმულის ქვაბულში მდებარეობს ტბები და წყალსაცავები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსეთის გეოგრაფია
სლობოდან მილოშევიჩი

**სლობოდან მილოშევიჩი** (დ. 20 აგვისტო, 1941 — გ. 11 მარტი, 2006) — სერბი პოლიტიკური მოღვაწე. სერბეთის პრეზიდენტი 1989-1997 წლებში და იუგოსლავიის ფედერაციული რესპუბლიკის პრეზიდენტი 1997-2000 წლებში. 

მილოშევიჩი თანამდებობიდან გადადგა 2000 წლის 24 სექტემბერს გამართული გაყალბებული საპრეზიდენტო არჩევნების შემდეგ დაწყებული მასობრივი სახალხო გამოსვლების შედეგად.

იგი იუგოსლავიის ხელისუფლებამ დააპატიმრა 2001 წელს და გადასცა ჰააგის საერთაშორისო ტრიბუნალს. მილოშევიჩს ბრალს სდებდნენ 90-იან წლებში, იუგოსლავიაში სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, ბოსნიაში, ხორვატიასა და კოსოვოში გენოციდის განხორციელებაში, რიგი სამხედრო და კაცობრიობის წინააღმდეგ დანაშაულების ჩადენაში.

კაცობრიობის წინაშე არაერთი მძიმე დანაშაულის ჩადენაში ეჭვმიტანილი იუგოსლავიის ყოფილი პრეზიდენტი ისე დაიღუპა, რომ საერთაშორისო ტრიბუნალმა მისთვის განაჩენის გამოტანა ვერ მოასწრო. იგი 2006 წლის 11 მარტს ჰააგის ციხეში გულის შეტევით გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სლობოდან მილოშევიჩის საქმე. ყოფილი იუგოსლავიისათვის შექმნილი სისხლის სამართლის საერთაშორისო ტრიბუნალი, გაერო.

კატეგორია:სერბეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:იუგოსლავიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
Cluster One

„**Cluster One**“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1994 წლის ინსტრუმენტული კომპოზიცია. იგი შეტანილია ჯგუფის უკანასკნელ სტუდიურ ალბომში *The Division Bell*. მისი ავტორები არიან რიჩარდ რაიტი და დეივიდ გილმორი. ეს არის პირველი შემთხვევა 1972 წლის შემდეგ, როდესაც პინკ ფლოიდის რომელიმე კომპოზიციის ორ ავტორად ნახსენებია ეს ორი მუსიკოსი.

კომპოზიცია ითვლება ალბომის შესავალად და შეიცავს სხვადასხვა ხმოვან ეფექტს. იგი არასოდეს შესრულებულა ჯგუფის კონცერტებზე, თუმცა 1994 წლის ტურის კონცერტების დასაწყისში დარბაზში თუ სტადიონზე ჟღერდა დაახლოებით 10-წუთიანი ხმების კოლაჟი, სადაც მისი ფრაგმენტებიც იყო გამოყენებული.

## პერსონალი 
* დეივიდ გილმორი — გიტარები
* ნიკ მეისონი — დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია
* რიჩარდ რაიტი — ფორტეპიანო, სინთეზაზორები

## სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
ამენჰოტეპ II

მინი|მარცხნივ|ამენჰოტეპ II-ს თავის ფრაგმენტი. ბრუკლინის მუზეუმი
**ამენჰოტეპ II** — ძველი ეგვიპტის ფარაონი XVIII დინასტიიდან ძვ. წ. 1436 - ძვ. წ. 1412 წლებში. თუტმოს III-ის ვაჟი.

სანამ მამა დაახლოვებდა ამენჰოტებს ტახტთან, იგი ქურუმი იყო, თუმცა ბუნებით სამხედრო იყო. ძველი ეგვიპტური წყაროების თანახმად ამენჰოტები არნახული ძალით და ამტანობით გამოირჩეოდა. მისი მშვილდის დაჭიმვა არცერთ ეგვიპტელს და უცხოელს არ შეეძლო. თუ კი ტუტმოსის მიერ ნატყორცნი ისარი ხვრიტავდა სპილენძის სამიზნეს და სამიმტკაველით გამოდიოდა, ამენჰოტების ნატყორცნი ისარი ხვრიტავდა სამიზნეს და მეორე მხარეს მიწაზე ეცემოდა. ამის გარდა იგი დაიღალავი მენიჩბე იყო და უყვარდა ცხენები. როდესაც ამენჰოტეპი 18 წლის გახდა, მამამ იგი თანამმართველი გახადა, თუმცა ძალაუფლება მას ხელში მხოლოდ ტუტმოსის სიკვდილის შემდეგ ჩაუვარდა.

ამენჰოტეპმა განაგრძო მამის დამპყრობლური პოლიტიკა. დაახლოებით ძვ. წ. 1431 პირველად გაილაშქრა პალესტინაში. დაამარცხა სირიელები ქალაქ შამში-ადუმუსთან, გადაკვეთა მდინარე ორონტი და ეფრატის ნაპირებამდე მივიდა. ქალაქების თავები მოდიოდნენ მასთან ერთგულების დასამტკიცებლად. ამ ომის დროს დიდი ბრძოლები არ იყო, თუმცა ამენჰოტებს საკმარისი შემთხვევები ჰქონდა ეჩვენებინა თავისი მოხერხებულობა. წერენ, რომ ერთხელ იგი მარტო წავიდა დაუმორჩილებელ ქალაქ ხაშაბუსთან, მარტომ მოკლა 20 სირიელი, და დაბრუნდა უვნებელი ბანაკში 16 ტყვეთი და 60 ხარით. კატნასთან ბრძოლაში, ფარაობმა თავისი ხელით მოკლა მტრების მეთაური. ტახსიში და კელესირიაში მათ კომბალით მოკლა 7 დაუმორჩილებელი დიდებული. ეგვიპტეში დაბრუნებისას კი მათი გვამები გემის ცხვირზე გადმოკიდა.

ძვ. წ. 1429 წელს ამენჰოტეპმა მეორედ გაილაშქრა სირიაზე, რეჩენუში აჯანყებულთა წინააღმდეგ და იქიდან 90 000 ტყვე წამოიყვანა. ამის შემდეგ ქვეყანაში მშვიდობა დამყარდა. ყოველ შემთხვევაში ფარაონის ჩანაწერები არ იუწყებიან სხვა ომებზე.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6
* Charles C. Van Siclen: Amenhotep II. In: The Oxford Encyclopedia of Ancient Egypt; szerk. Donald Redford; Vol. 1, p.&nbsp;71. Oxford University Press, 2001
* Dodson, Aidan, Hilton, Dyan. The Complete Royal Families of Ancient Egypt. Thames & Hudson. ISBN 0-500-05128-3 (2004) , pp.&nbsp;132–133, 137

## რესურსები ინტერნეტში 
* Jimmy Dunn: Amenhotep II, 7th Pharaoh of Egypt's 18th Dynasty

კატეგორია:ეგვიპტის მეთვრამეტე დინასტიის ფარაონები
კილომეტრი

**კილომეტრი** (კილო... და ...მეტრი; აღნიშვნა: '***, ****) — მეტრული სისტემის სიგრძის ერთეული, რომელიც ტოლია 1000 მეტრის. 

: **1 კმ*' = 1000 მ = 104 დმ = 105 სმ = 106 მმ.

## რესურსები ინტერნეტში
*კილომეტრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:მეტრი
ბუნებრივი თანამგზავრი

[thumb|250px|[დედამიწა და მისი ბუნებრივი თანამგზავრი — მთვარე]]
**ბუნებრივი თანამგზავრი** — ციური სხეული, რომელიც გრავიტაციის გავლენის ქვეშ გარე სივრცეში ბრუნავს გარკვეული ტრაექტორიის გასწვრივ (ორბიტაზე) სხვა ობიექტის გარშემო.

## სახელწოდება
„თანამგზავრის“ სახელწოდება პირველად გამოიყენა იოჰანეს კეპლერმა თავის ნაშრომში Narratio de Iovis Satellitibus, რომელიც გამოქვეყნდა 1611 წელს ფრანკფურტში. ზოგჯერ ბუნებრივ თანამგზავრებს მთვარეებსაც უწოდებენ ხოლმე.

ასტრონომებს შორის არსებობს მოსაზრება, რომ თანამგზავრი უნდა ჩაითვალოს ცენტრალური სხეულის (ვარსკვლავი[2], პლანეტა, ჯუჯა პლანეტა ან ასტეროიდი) ირგვლივ ბრუნავ ობიექტად მაშინ, თუ ამ ობიექტისა და ცენტრალური სხეულისგან შემდგარი სისტემის ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის შიგნით. თუ ბარიცენტრი მდებარეობს ცენტრალური ობიექტის გარეთ, მაშნ ობიექტი არ უნდა ჩაითვალოს თანამგზავრად, არამედ სისტემის ნაწილად, რომელიც შედგება ორი ან მეტი პლანეტისაგან (ჯუჯა პლანეტები, ასტეროიდები). თუმცა, საერთაშორისო ასტრონომიულ კავშირს ჯერ არ აქვს მკაცრად განსაზღვრული თანამგზავრის განსაზღვრება. კერძოდ, ასტრონომთა საერთაშორის კავშირი აგრძელებს ქარონის განხილვას პლუტონის თანამგზავრად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Natural Satellite Physical Parameters (JPL-NASA, with refs — last updated July 2006)
* Moons of the Solar System (The Planetary Society, as of March 2009)
* JPL’s Solar System Dynamics page
* Planetary Names: Planet and Satellite Names and Discoverers
* «Upper size limit for moons explained» Kelly Young. *Nature* (vol 441, p. 834) 14 June 2006

## სქოლიო
What Do You Want from Me

**What Do You Want from Me** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1994 წლის სიმღერა ჯგუფის უკანასკნელი სტუდიური ალბომიდან *The Division Bell*. მისი ავტორები არიან რიჩარდ რაიტი, დეივიდ გილმორი და გილმორის იმდროინდელი მეგობარი პოლი სემსონი, რომელზეც მუსიკოსმა შემდგომში იქორწინა. სიმღერის სოლოს ფრაგმენტები აღებულია გილმორის 1978 წლის ალბომიდან *David Gilmour*.

დეივიდ გილმორი: „ტექსტის დიდი ნაწილი შეიქმნა ჩემი და პოლის თანამშრომლობის შედეგად. ზოგიერთი გაჩნდა ჩვენს შორის ურთიერთგაგების დაკარგვის ჟამს.“

ნომერი სრულდებოდა 1994 წლის ტურნეს მსვლელობისას და გამოიცა შეზღუდული რაოდენობით გამოსულ სინგლზე, რომლის გარეკანზე გამოსახულია ბუ. ამ სინგლში შეტანილი ვერსია აღებულია ალბომიდან *Pulse*. ბუ აგრეთვე გამოყენებულია ალბომის სარეკლამო ტელერგოლში. 2016 წელს სიმღერა დაბრუნდა დეივიდ გილმორის ტურნეს პროგრამაში.

ჯგუფის მიერ სიმღერის საკონცერტო შესრულების ამსახველი ბუტლეგური ვიდეო შეტანილია DVD-ს *Pulse* დამატებით მასალებში.

## პერსონალი 
* დეივიდ გილმორი - ფენდერ სტრატოკასტერი, ვოკალი
* რიჩარდ რაიტი - ორგანი, სინთეზატორი
* ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები
აგრეთვე
* ჯონ კერინი - დამატებითი სინთეზატორები
* გაი პრეტი - ბას გიტარა

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1994 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
საფრენი აპარატი

**საფრენი აპარატები** — სხვადასხვა ტიპის ატმოსფეროსა და გარე კოსმოსში საფრენად განკუთვნილი სატრანსპორტო საშუალებების კლასი.

## საფრენი აპარატები ატმოსფეროში
დედამიწის ატმოსფეროში — საჰაერო ხომალდები — საფრენი აპარატები კლასიფიცირდება ჰაერზე მძიმე და ჰაერზე მჩატე საჰაერო ხომალდებად. 

მინი|Ingenuity მარსის ზედაპირზე
Ingenuity— ნასას უპილოტო ვერტმფრენი, რომელმაც 2021 წლის 19 აპრილს მარსზე პირველი ფრენა შეასრულა საკუთარი ძრავით, შექმნილია მრავალჯერადი გამოყენებისთვის სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში გადაადგილებისათვის. პირველი უმართავი ფრენა სხვა ციური სხეულის ატმოსფეროში განხორციელდა 1985 წელს საბჭოთა პლანეტათაშორისი სადგურის „ვეგა-1“-ს მიერ. 2021 წლის 18 თებერვალს მარსზე ჩატანილ იქნა ექსპედიცია „მარსი 2020“-ის მიერ როვერ Perseverance-თან ერთად, ხოლო 2021 წლის 3 აპრილს მოხდა მისი პლანეტის ზედაპირზე გადატანა შემდგომი ექსპლუატაციისათვის. 

## საფრენი აპარატები კოსმოსში
გარე კოსმოსში საფრენად გამოიყენება, როგორც პილოტირებადი ისე უპილოტო კოსმოსური ხომალდები. მათი გადაადგილება ხორციელდება რეაქტიული გამწევი ძალით, ასევე მზის იალქნებით და პლაზმური რეაქტული ძრავებით.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
*
ემბა

**ემბა** (ყაზახ. Ембі, Жем) — მდინარე გურიევის ოლქში, სიგრძე 647 კმ, აუზის ფართი 45,8 ათ.კმ. სათავეს იღებს მუღოჯარის მთების დასავლეთ კალთაზე, კასპიისპირა დაბლობზე გადაკვეთს მშრალ სტეპს, ნახევარუდაბნოს, უდაბნოს და ერთვის კასპიის ზღვას, რომელშიც წყალი მხოლოდ წყალუხვ წლებში ჩაედინება. ზაფხულობით მდინარე წყდება ერთმანეთისაგან განცალკევებულ მლაშე ტბებად. ემბა ძირითადად საზრდოობს თოვლის წყლით. იყინება ნოემბერში, ყინულსვლა აქვს მარტსა და აპრილში. მთავარი შენაკადია თემირი და მისავე აუზში არის ემბის ნავთობის აუზი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მდინარე ემბა

კატეგორია:ყაზახეთის მდინარეები
სამსუნი

**სამსუნი** — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში. დაარსდა ძვ. წ. VI საუკუნეში (Amisus), სამსუნის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. ნავსადგური შავი ზღვის სამსუნის უბის ნაპირზე. ქალაქს გააჩნია რკინიგზის სადგური, საავტომობილო გზების კვანძი, აეროპორტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Samsun Governor's Office (Turkish)
* Samsun Metropolitan Municipality (Turkish) 
* Official Tourist Information 
* Port Authority 
* Current port arrivals and departures

კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
კატეგორია:ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები
ბურგასი

**ბურგასი** ( ) — ქალაქი და ნავსადგური ბულგარეთში, ბურგასის ყურის (შავი ზღვა) სანაპიროზე. ბურგასის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 200,271 კაცი (2011). ქვეყნის მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძი და ნავსადგური ქალაქ ვარნასთან ერთად, საიდანაც გააქვთ საექსპორტო სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტი. 
ბურგასის ყურის სამხრეთ ნაპირზეა ნავსადგური „დრუჟბა“, საიდანაც რუსეთიდან მიღებული ნავთობი მილსადენით გადაეცემა ბულგარეთის ერთ-ერთ უდიდეს სამრეწველო კომპლექსს — ბურგასის ნავთობქიმიურ კომბინატს. ბურგასი ქვეყნის მნიშვნელოვანი თევზსაჭერი ბაზაა. ქალაქში მრავალი საკურორტო დაწესებულებაა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბურგასის ოლქი
კატეგორია:ბულგარეთის ქალაქები
კატეგორია:ბულგარეთის კურორტები
აკროპოლისი

მინი|350პქ|ათენის აკროპოლისი
**აკროპოლისი** ( >  — ზედა,  — ციხე) — ძველი ბერძნული ქალაქის ყველაზე მაღალი და გამაგრებული ნაწილი, ე. წ. ზედა ქალაქი. ქალაქის რელიგიური და პოლიტიკური ცენტრი. აკროპოლისი იყო პირველადი დასახლებული ადგილი. მის გარშემო შენდებოდა ნაკლებად დაცული ე. წ. ქვედა ქალაქი. აკროპოლისი წარმოადგენდა ციხესიმაგრეს, რომელსაც ომიანობის დროს თავს აფარებდა ქალაქის მოსახლეობა. ჩვეულებრივ აქ ქალაქის მფარველი ღმერთების სახელზე აგებდნენ ტაძრებს. აკროპოლისთა ნანგრევებში (მიკენის, ათენის, არგოსის და სხვა) ნაპოვნია მატერიალური კულტურული მრავალი ძეგლი. განსაკუთრებით აღსანიშნავია ათენის აკროპოლისის არქიტექტურული და ქანდაკების თვალსაჩინო ნიმუშები (დაახლოებით ძვ. წ. V საუკუნე), რომელთა მნიშვნელოვანი ნაწილი მოთავსებულია ბრიტანეთის მუზეუმში. ათენის აკროპოლისში შექმნილია არქეოლოგიური ნაკრძალი და მუზეუმი.

აკროპოლისი — ქართულად შიდაციხე, ზედაციხე, ზედაქალაქი — ჰქონდათ ძველ ქართულ ქალაქებსაც: მცხეთას, თბილისს ქუთაისს, არქეოპოლისს, ანაკოფიას, ვანს და ა. შ. ბერძენი ისტორიკოსი დიონ კასიოს კოკეინი (155 ან 164-229) თავის „რომის ისტორიაში“ აკროპოლისად იხსენიებს მცხეთის შიდაციხეს (ზედაციხეს), იგი მოგვითხრობს, რომ ძვ. წ. 65 წელს რომაელთა სარდალი გნეუს პომპეუსი იბერიაში შეიჭრა და მიაღწია აკროპოლისამდე.  მცხეთის ამ ნაწილს არმაზციხე ეწოდებოდა.

აკროპოლისში როგორც წესი, ყოველთვის იდგა ქალაქის მფარველი ღმერთის ტაძარი. ყველაზე მეტად ცნობილია ათენის აკროპოლისი, რომელიც შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* The Acropolis of Athens  (Greek Government website)
* The Acropolis Restoration Project  (Greek Government website)
* The Restitution of the Parthenon Marbles 
* UNESCO World Heritage Centre — Acropolis, Athens
* Acropolis Friends
* AcropolisofAthens.gr
* Acropolis of Athens travel guide 
* Acropolis Museum 
* Marbles Reunited - The British Campaign to Return the Parthenon Marbles to Athens 
* Acropolis: description, photo album

კატეგორია:ქალაქი
კატეგორია:ძველი ბერძნული არქიტექტურა
სევასტოპოლი

**სევასტოპოლი** () — ქალაქი უკრაინაში, ყირიმის ნახევარკუნძულის სამხრეთ-დასავლეთით, შავი ზღვის სანაპიროზე. ქალაქი შეფენილია სევასტოპოლის ყურის ნაპირების ტერასებზე. ყურე ქალაქს ყოფს სამხრეთ და ჩრდილოეთ ნაწილებად. ცენტრი შექმნილია წრიული მაგისტრალით. არის საავტომობილო გზების კვანძი, მოქმედებს ნავსადგური. არქიტექტურული ძეგლებიდან აღსანიშნავია 1843 წლის პეტრე-პავლეს ტაძარი.

## ისტორია
ახლანდელი სევასტოპოლის მიდამოებში არსებობდა ქალაქი ქერსონესი. სევასტოპოლი გაშენებულია 1783 წელს როგორც სამხედრო საზღვაო ნავსადგური და ციხესიმაგრე. თავდაპირველად ქალაქს ერქვა ახტიარი (თეთრი ფრიალო კლდე), 1784 წლიდან სევასტოპოლი ჰქვია (ბერძნ. „დიადი ქალაქი“). 1804 წლიდან იქცა რუსეთის იმპერიის მთავარ სამხედრო ნავსადგურად შავ ზღვაზე. ყირიმის ომის დროს სევასტოპოლი ხანგრძლივი ალყის შედეგად აიღო სმალეთ-ინგლის,-საფრანგეთის ჯარებმა. 1905 წლის რევოლუციის დროს სევასტოპოლში მოხდა აჯანყება ჯავშნოსან „პოტიომკინზე“.

მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941-1942 წლებში გაჩაღდა მნიშვნელოვანი ბრძოლა სევასტოპოლის დასაცავად. 1942 წლის ივლისიდან 1944 წლის მაისამდე ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ. გათავისუფლდა ყირიმის ოპერაციის შედეგად. მიენიჭა სსრკ-ის გმირი ქალაქის სტატუსი. ომის შედეგად თითქმის მთლიანად დანგრეული ქალაქი განაშენიანდა 1946 წლის გენგეგმის მიხედვით. XX საუკუნის II ნახევარში იყო ყირიმის ოლქის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი. მოქმედებდა თევზის, ხორცის, საზღვაო ქარხნები. 19564-1956 წლებში აშენდა თეატრის შენობა, 1962-1963 წლებში სასტუმრო „უკრაინა“. 1983 წლის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობდა 328 ათასი ადამიანი. 2014 წლიდან ანექსირებულია რუსეთის მიერ.

## გალერეა 

File:Fiolent Sevastopol 2009 G1.jpg|სევასტოპოლის ქვიანი სანაპირო
File:Sevastopol 04-14 img02 view from Suvorov Square.jpg|სევასტოპოლის ხედი
File:Soviet and Russian Black Sea Fleet.jpg|გემები სევასტოპოლის პორტში
File:Sevastopol. Nakhimov square.JPG|ნახიმოვის სახელობის სკვერი სევასტოპოლში

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*Sevastopol Places of Interest 

## სქოლიო
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
კატეგორია:სსრკ-ის გმირი ქალაქები
მოურავი

250px|thumb| მოურავი მოსე მემარნიშვილი მეუღლესთან
**მოურავი** — ადგილობრივი მმართველობის მოხელე ძველ საქართველოში. მოურავი ასრულებდა სამეურნეო, ადმინისტრაციულ და სასამართლო ფუნქციებს. იგი იყო მებატონის მამულების მმართველი, პროვინციის, ქალაქის, სოფლის გამგე. XVII სუაკუნიდან ქალაქის მოურავმა საბოლოოდ ჩაანაცვლა ქალაქის ამირას სახელწოდება. ქალაქის მოურავის შესახებ ცნობები მოიპოვება „დასტურლამალში“.
ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი იყო ქიზიყის, ყაზახის და არაგვის მოურავობა. ფართოდ იყო გავრცელებული სოფლის მოურავობა. ქალაქების მოურავებიდან პირველი ადგილი ეჭირათ თბილისისა და გორის მოურავებს. ქალაქის მოურავი მეფის მიერ ინიშნებოდა. მოურავი ქალაქის უპირველესი მოხელე იყო. მას ემორჩილებოდა ქალაქის მოხელეები — მელიქი, მამასახლისი, ნაცვალი და ასასები. თავის სასამართლო ფუნქციებს მოურავი მელიქის, მამასახლისის, აგრეთვე 3—4 „სარწმუნო მოქალაქის“ (მსხვილი ვაჭრის) თანდასწრებით ასრულებდა. მოურავობა იმდენად საპატიო და შემოსავლიანი თანამდებობა იყო, რომ ბატონიშვილებიც კი არ ამბობდნენ უარს ამ სახელოზე. მაგ. იესე ბატონიშვილი ერთ დროს თბილისის მოურავი იყო. ქალაქის მოურავი აკონტროლებდა ქალაქში ვაჭრობას, წარმოებას, აწესებდა ფასებს.

1919 წელს მოურავი ეწოდა თბილისის თავის თანამდებობას. 1919-1921 წლებში თბილისის მოურავის თანამდებობაზე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილი.

## ლიტერატურა
**კოპალიანი ჯ.,* მოურავის სახელო ფეოდალურ საქართველოში, თბ., 1982;
*ქართული სამართლის ძეგლები, ი. სურგულაძის გამოც., თბ., 1970;
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952;
*
**Месхиа Ш. А.,* Города и городской строй феодальной Грузии (XVII - XVIII  вв.), Тб., 1959, с. 244-262;

## სქოლიო
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
აკონკაგუა

**აკონკაგუა** () — მწვერვალი სამხრეთ ამერიკაში, არგენტინაში, სამხრეთ ამერიკის ანდებში. სიმაღლე 6960 მ (უმაღლესი მწვერვალი დასავლეთ და სამხრეთ ნახევარსფეროში). მსოფლიოში ყველაზე მაღალი ბათოლითი. ჩრდილოეთი და დასავლეთი კალთები დამრეცია, სამხრეთ კალთაზეა კლდეებისა და ყინულების ციცაბო კედელია. აგებულია დანალექ ქანებზე შეცოცებული ანდეზიტებით, რის გამოც შეცდომით ვულკანად იყო მიჩნეული. დაფარულია მუდმივი თოვლით. ფერდობებზე 7 მყინვარი ეშვება, რომელთა სიგრძე 6 კმ-მდეა.

აკონკაგუას დალაშქვრას ართულებდა ყინულით დაფარული ფერდობის არსებობა. პირველად 1897 წელს ავიდა მასზე ექსპედიცია ედუარდ ფიცჯერალდის მეთაურობით. აკონკაგუა ინკური სახელწოდებაა და „თეთრ გუშაგს“ ნიშნავს. ვარაუდობენ, რომ კოლუმბისა და ესპანელი კონკისტადორების გამოჩენამდე ინკები ასული იყვნენ ანდების ასამდე მწვერვალზე, მათ შორის აკონკაგუაზე (მათს კვალს ამ მწვერვალის ფერდობებზე, 6600 მეტრის სიმაღლეზე მიაგნეს).

## გალერეა 

ფაილი:Aconcagua 9.JPG
ფაილი:Aconcagua 12.JPG
ფაილი:Glaciar Los Polacos Aconcagua 3.JPG

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:არგენტინის მთები
კატეგორია:შვიდი მწვერვალი
იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები

thumb|400px|პლანეტა იუპიტერის თანამგზავრთა ორბიტების ანიმაცია
**იუპიტერის ბუნებრივი თანამგზავრები** — 2025 წლის მდგომარეობით, საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის მიერ დადასტურებული 97 დიდი თუ მცირე ციური სხეული, რომელიც პლანეტა იუპიტერის გარშემო მოძრაობს.

შეუიარაღებელი თვალით არც ერთი სხვა პლანეტის თანამგზავრი არ ჩანს. მეტიც უტელესკოპოდ თვით შორეული გიგანტი პლანეტები - ურანი და ნეპტუნიც კი მიუწვდომელია თვალისათვის, არათუ მათი თანამგზავრები. ამიტომ არის დაკავშირებული სხვა „თანამგზავრების” აღმოჩენა გალილეო გალილეის სახელთან. თითქმის ოთხასი წლის წინათ, ამ იტალიელმა მეცნიერმა თვითნაკეთი მარტივი ჭოგრიტით ერთბაშად იუპიტერის ოთხი თანამგზავრი აღმოაჩინა. მათ უწოდეს: იო, ევროპა, განიმედე და კალისტო. იო და ევროპა დაახლოებით ჩვენი თანამგზავრისოდენა სხეულებია და დაახლოებით იმავე მანძილზე უვლიან გარს იუპიტერს, როგორც მთვარე - დედამიწას: იო - 420 ათას, ევროპა კი - 671 ათას კმ-ზე (შეგახსენებთ, რომ მთვარიდან დედამიწამდე 384 400 კმ-ია). საინტერესოა იუპიტერის გარშემო მათი გარშემოვლის პერიოდები, ანუ ”თვეები”: იოს ”თვე” სულ 1 დღე და 18 საათია, ევროპასი - 3 დღე და 13 საათი, (მთვარის თვე 27 დღეა!). ბარემ ვთქვათ, იუპიტერის დღე-ღამე (ღერძული ბრუნვის პერიოდი) ორნახევარჯერ მოკლეა ჩვენს დღე-ღამეზე, მისი წელიწადი კი (მზის ირგვლივ გარემოქცევის პერიოდი) 12 ჩვენებურ წელიწადს უდრის.
იუპიტერის სხვა თანამგზავრები - განიმედე და კალისტო მთვარეზე თითქმის ორჯერ დიდებია, ხოლო მათი „თვეები” შესაბამისად 7 და 17 დღეა.

მოგვიანებით აღმოჩნდა, რომ იუპიტერს სხვა თანამგზავრებიც ჰყოლია, ოღონდ გაცილებით პატარები. ზოგი მათგანი დიდი ტელესკოპებით იპოვეს, ზოგსაც კოსმოსურ ხომალდმა „ვოიაჯერ 2”-მა მიაკვლია, რომელიც უშუალოდ 1980 წელს „ესტუმრა” იუპიტერის მიდამოებს. მათგან ყველაზე შორეული „თანამგზავრია” სინოპე, რომელიც იუპიტერიდან 24 მლნ. კმ მანძილზეა და მისი ”თვე” (მოქცევის პერიოდი) დედამიწის ორი წელიწადია. სინოპე სულ რაღაც 28 კმ ზომისაა, და რა თქმა უნდა ძალზე უღიმღამო მნათობია. რომელსაც ვარსკვლავებში ვერც კი გამოარჩევ. ასევე პატარებია იუპიტერის სხვა თანამგზავრები: ლედა, ჰიმალია, ლისითეა, ელერა, ანანკე, კარმე, პაციფუ...სამაგიეროდ, გალილეის აღმოჩენილი ოთხი კაშკაშა თანამგზავრი იუპიტერის ღამეებს, დედამიწისეულისაგან განსხვავებით, ბევრ განსაკუთრებულ, წარმტაც მოვლენას შესძენს: ზოგი სავსე მთვარის ფაზაში იქნება, ზოგი ნახევარმთვარის ან მილეული ნამგლის სახით იელვარებს; ერთი რომ ჩავა, მეორე ამობრწყინდება და შეიძლება ერთმანეთიც დააბნელონ. თანამგზავრთა დაბნელებები თუ ამ სხეულებით გამოწვეული მზის დაბნელებებიც იუპიტერზე გაცილებით ხშირი იქნება, ვიდრე დედამიწაზე.

## იუპიტერის თანამგზავრები 
## კომენტარი
თანამგზავრებს (ავტონოე, აიდე, ევანთე, თელქსინოე, პასითეა, პასიფაე) 2022 წლის ჟურნალ „ასტრონომიული კალენდარში“ ოდნავ განსხვავებული სახელები აქვს.

## სქოლიო
ეგადის კუნძულები

thumb|right|ეგადის კუნძულები
**ეგადის კუნძულები** (; , , ) — კუნძულების ჯგუფი სიცილიის დასავლეთ ნაპირებთან. შეიცავს ხმელთაშუა ზღვის 5 მთიან კუნძულს. მდებარეობენ სიცილიის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროსთან, ტრაპანის და მარსალას ახლოს. კუნძულები მთლიანად მოიცავს 37.45 კმ. კვადრატს.

## ისტორია 
კუნძულზე გამოქვაბულებში მოიძებნება ნეოლითის და პალეოლითის ხანის ნახატები. კუნძულები ძვ. წ. 241, 10 მარტს იყო ეგატის კუნძულებთან ბრძოლის პოლიგონი, რომელშიც კართაგენის ფლოტი რომის ფლოტმა გაიუს ლუტაციუს კატულუსის ხელმძღვანელობით დაამარცხა. ამ ბრძოლამ პირველი პუნიკური ომი დაასრულა. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის კუნძულები
კატეგორია:იტალიის კუნძულები
აპრიესი

**აპრიესი** (ასევე **უაჰიბრა ჰააიბრა**, **ვაფრესი**, **ჰოფრა**) — ძველი ეგვიპტის მეფე (ფარაონი) ოცდამეექვსე დინასტიიდან, რომელიც მეფობდა გვიანი პერიოდის დროს. აპრიესის მმართველობა დაიწყო ძვ.წ. 589 წელს და დასრულდა ძვ.წ. 570 წელს.

## მმართველობა 
მმართველობის პირველ წლებში აპრიესმა გაილაშქრა ქალაქ სიდონის წინააღმდეგ და ზღვაზე იბრძოდა ტირენეის მეფის წინააღმდეგ. შემდეგ კი მან დაიწყო მისთვის საბედისწერო ომი კირენაში ბერძნული კოლონიების წინააღმდეგ. ამის შესახებ დაწვრილებით ყვება ჰეროდოტე.

კირენაში ბერძნები მეზობელ ლივიელებს მიწებს ართმევდნენ. ლივიელებმა ეგვიპტის ფარაონს სთხოვეს დახმარება. ფარაონმა კი შეკრიბა ჯარი და კირენას წინააღმდეგ გაგზავნა. კირენელები ეგვიპტელებს სეებრძოლნენ ირასასთან და გაიმარჯვეს. ეს ეგვიპტელებისდ და ბერძნების პირველი ბრძოლა იყო. დამარცხებაში ფარაონი დაადანაშაულეს. ბრძოლასი გადარჩენილი მეომრები და მათი მეგობრები აჯანყდნენ.

აჯანყებულთა დასაშოშმინებლად ფარაონმა თავისი ამალის წარმომადგენელი, ამასისი გაუშვა, რომელიც მეამბოხეებმა ფარაონად აღიარეს და მათი მეთაური გახდა. აპრიესმა ამასისთან გაგზავნა დიდებული სახელად პატარმებისი, რათა ანასისი მასთან ცოცხალი მოეყვანა, მაგრამ მისი მისია წარუმატებლად დასრულდა. პატარმებისმა ფარაონს ჩამოუტანა ომისთვის მზადების ამბავი, ხოლო ეს უკანასკნელი იმდენად განრისხდა, რომ დიდებულისთვის სხვირის და ყურების მოჭრა ბრძანა. ამან მეფის მომხრეებს უბიძგა აჯანყებულთა მხარდაჭერისკენ.

აპრიესი დაქირავებული მეომრებით შეებრძოლა მემფისთან აჯანყებულებს და დამარცხდა. ფარაონი ტყვედ ჩავარდა და ქალაქ საისში იქნა გადაყვანილი. თავდაპირველად ყოფილი ფარაონი მეფის სასახლეში იყო და მას პატივისცემით ეპყრობოდნენ, მაგრამ ხალხი უკვე ამასისის წინააღმდეგ გამოვიდა, ყოფილი ფარაონის დასჯის მოთხოვნით. ამასისს მოუწია აპრიესის ხალხისთვის გადაცემა. იგი დაახჩვეს და შემდეგ დაკრძალეს.

## ლიტერატურა 
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ეგვიპტის ფარაონები
კატეგორია:ეგვიპტის ოცდამეექვსე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 567
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ყანდაარი

**ყანდაარი** ( ,  . სანსკრიტი: गंधार Gandhar) — სიდიდით მეორე ქალაქი ავღანეთში. ქალაქი დაფუძნებული იყო ალექსანდრე დიდის ლაშქრობის დროს, ძვ. წ. 330 წ. ქალაქს თავდაპირველად არაქოზიის ალექსანდრია უწოდეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ავღანეთის ქალაქების სია
*არაქოზია

## ლიტერატურა 
* Hill, John E. (2009) *Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd centuries CE*. BookSurge, Charleston, South Carolina. ISBN 978-1-4392-2134-1.
* Thapar, Romila (1963): *Aśoka and the Decline of the Mauryas*. Oxford University Press. 3rd impression, New Delhi, 1980.
* Frye, Richard N. (1963). *The Heritage of Persia*. World Publishing company, Cleveland, Ohio. Mentor Book edition, 1966.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* Photos of Kandahar on Panoramio 
* Map of Kandahar
* The Taliban's Campaign for Kandahar

კატეგორია:ავღანეთის ქალაქები
ერიჩეს მთის ბრძოლა

**ერიჩეს მთის ბრძოლა** — პირველი პუნიკური ომის ბოლოს პანორმას მიდამოებში რომაელთა და კართაგენელთა დაპირისპირება, რომელიც არცერთი მხარის გადამწყვეტი გამარჯვებით არ დასრულებულა.

ძვ. წ. 249 წელს რომაული ფლოტის ქარიშხალში დაღუპვის შემდეგ, კონსულმა ლუციუს იუნიუსმა დაიკავა მთა ერიჩე, რომელიც ეტნას შემდეგ ყველაზე მაღალია სიცილიაში.

ძვ. წ. 248 კართაგენელთა მხედართნმთავრად სიცილიაში ჰამილკარ ბარკა დანიშნეს. მან დაიკავა პანორმასა და მთა ერიჩეს შორის მდებარე ერკტეს ამაღლება. იგი შესანიშნავ დასაბანაკებელ ადგილს წარმოადგენდა, ვინაიდან მთის ყველა მხარე ციცაბო იყო და პლატო საკმაოდ დიდი იყო ბანაკისთვის. მთის ძირში კი კარგი ნავთსადგური იყო, დრეპანაში და ლილიბეუმში გადასასვლელად. მთაზე ხმელეთიდან ორი გზა ადიოდა, ზღვიდან ერთი, სწორედ მესამე გზასთან დაბანაკდა ჰამილკარი. ამ ადგილს ბაკრა ბაზად იყენებდა და იქიდან ფლოტის მეშვეობით თავს ესხმოდა იტალიის ნაპირებს.

რომაელები ბარკას ბანაკიდან 2 კმ-ში დაბანაკდნენ. ორ ბანაკს შორის სამი წლის მანძილზე პერმანენტული ბრძოლები იმართებოდა, რომლის აღწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია.

პოლიბიუსის თანახმად მეტოქეები ყველაფერში თანაბარნი იყვნენ, მათი ბანაკები ერთნაერად კარგად გამაგრებული იყო და ჯარებიც ერთნაერად ძლიერი იყო. ამით იგი ხსნის გადამწყვეტი ბრძოლის შეუძლებლობას.

ერიჩეს მთა და მისი ძირი რომაელების ხელში იყო, ხოლო ფერდობზე მდებარე ქალაქი ძვ. წ. 244 ან ძვ. წ. 243 წელს ჰამილკარმა დაიკავა. მთის წვერზე მყოფი რომაელები მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ, თუმცა კართაგენელებიც არ იყვნენ კარგ დღეში.

გაიუს ფუნდანიუს ფუნდულუსმა მოახერხა კართაგენელთა დამარცხება, და ბრძოლის შემდეგ არ მისცა მიცვალებულთა დამარხვის საშუალება. ხოლო შემდეგ ბრძოლაში კართაგენელებმა სძლიეს, მაგრამ ჰამილკარმა დიდსულოვნად დაამარხინა რომაელებს მოკლულები.

რომაელებს, ზოგიერთი მკვლევარის თვალსაზრისით ხელს მხედართმთავრების ყოველწლიური როტაცია უშლიდათ, ხოლო კართაგენელებს დაქირავებულთა სიხარბე. რომაელებმა მოისყიდეს გალები, მათ ვერ შეძლეს ქალაქის რომაელებისთვიოს გადაცემა, მაგრამ მათ მხარეს კი გადავიდნენ. ეს პირველი შემთხვევა იყო, როდესაც რომაულ არმიაში დაქირავებული მეომრები იბრძოდნენ.

უპირატესობა არცერთ მხარეს არ ჰქონდა კიდევ ორი წლის მანძილზე. დაპირისპირება მხოლოდ ომის დასრულებამ შეწყვიტა.

## რესურსები ინტერნეტში
*პოლიბიუსი. საყოველთაო ისტორია. წ. 1. 56-58

## სქოლიო
კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ყანდაარი (ფილმი)

**ყანდაარი** (აგრეთვე ცნობილი როგორც *Safar-e Ghandehar* - „მოგზაურობა ყანდაარში“ და „მზის დაბნელება“) — ირანელ რეჟისორ  მოჰსენ მაკმალბაფის 2001 წლის ფილმი. მასში მოთხრობილია ავღანეთის შესახებ, ტალიბების მმართველობის პერიოდში.

ფილმი წარდგენილი იყო კანის ფესტივალზე, მაგრამ არ მიიზიდა ყურადღება, თუმცა 11 სექტემბრის შემდეგ მის მიმართ დამოკიდებულება შეიცვალა.

## შინაარსი 
ფილმში მოთხრობილია ავღანური წარმოშვების კანადელი ჟურნალისტის, ნაფასის მგზავრობა კანდაგარისკენ, სადაც მისი ინვალიდი და ცხოვრობს და იმუქრება რომ XX საუკუნის უკანასკნელი მხის დაბნელებისას თავს მოიკლავს. ნაფასს სულ ერთი თვე აქვს რათა ჩააღწიოს კანდაგარამდე და იხსნას და. თანამედროვე მოგზაურობების პირობებში ეს თითქოს და საკმარისზე მეტი დროა მსოფლიოს ნებისმიერ წერტილში ჩასასვლელად, მაგრამ არა ავღანეთში.

თითქმის მთელი დრო ნაფასმა დახარჯა სხვადასხვა საზღვრებიდან ავღანეთში შესვლის მცდელობაზე, საბოლოოდ მან გადაკვეთა საზღვარი ირანიდან, ამისთვის მას შემთხვევითი მგზავრის ცოლად მოუწია თავის გასაღება. შემდეგ მისი გამცილებელი ხდება რელიგიური სკოლიდან გაქცეული ბიჭი ხაკი და უკანასკნელ ეტაპზე ამერიკიდან ჩამოსული მოჯახედი, თვითნასწავლი ექიმი.

ნაფასს ავღანეთში უმეტესწილად ფეხით უწევს გადაადგილება და ტალიბებისგან დამალვა. ფილმში ნაჩვენებია XX საუკუნის ბოლოს ავღანეთის ცხოვრება.

დანიშნულების ადგილს ნაფასი ვერ აღწევს რადგან ტალიბების ხელში ვარდება. ფილმი ლამაზია მაგრამ ფინალი არ აქვს ბედნიერი. მთელ ფილმს მიყვება უიმედოობის განცდა, რომელიც აიძულებს ნაფასის დას დაასრულოს სიცოცხლე თვითმკვლელობით.

## საინტერესო ფაქტები 
ნაფასის როლის შემსრულებელი ნელოფერ პაზირა არის ავღანური წარმოშვების კანადელი ჟურნალისტი. მან სცადა ავღანეთში დაბრუნება 1996 წელს ბავშვობის მეგობრის მოსაძებნად, მაგრამ უშედეგოდ. სწორედ მისი მოგზაურობის სესახებ არის შექმნილი ფილმი, სადაც ნელოფერი საკუთარ თავს თამაშობს.

კატეგორია:ირანული ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:2001 წლის ფილმები
ტყვარჩელის რაიონი

**ტყვარჩელის რაიონი** (აფხ.Тҟәарчал араион) — რაიონი სეპარატისტულ აფხაზეთში. შეიქმნა 1994 წელს ოჩამჩირისა და გალის რაიონების ტერიტორიის ნაწილზე. ქართული კანონმდებლობის მიხედვით ასეთი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული არ არსებობს. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ტყვარჩელი. მოსახლეობა  2003 წლის მონაცემებით შეადგენს  14.777 კაცს (1989 წლის აღწერის მიხედვით აღნიშნულ ტერიტორიაზე ცხოვრობდა  42.700 კაცი). დღევანდელი ეთნიკური შემადგენლობა: აფხაზები — 37,8 %, ქართველები — 55,2 %, რუსები — 4,9 %, სომხები — 0,5 %.

## სქოლიო
*
ოსამა (ფილმი)

**ოსამა** () —  ფილმი თალიბების მმართველობის დროინდელ ავღანეთზე. გამოვიდა 2003 წელს. ფილმის სახელის შერჩევის მიზეზი მისი გადაღების პერიოდში მსოფლიოში ოსამა ბინ ლადენის ავღანეთთან ასოცირება იყო.

## შინაარსი
12 წლის გოლბახარის დედა კარგავს სამსახურს საავადმყოფოში და რადგან ოჯახში არ არის მამაკაცი და ქალს მარტო სახლიდან გასვლის უფლება არ აქვს, ოჯახს მხოლოდ შიმშილიდ სიკვდილი დარჩენია. ბებია მოიფიქრებს შვილიშვილის ბიჭად გადაცმევას და სამუშაოდ გაქცევას. გოგოს თმებს შეჭრიან, ბიჭის ტანსაცმელს ჩააცმევენ და ოსამას დაარქმევენ.

ოსამა დაღუპული მამის ამხანაგის მაღაზიაში ეწყობა სამუშაოდ. მასმის მეგობარმა იცის რომ ოსამა გოგოა და ცდილობს დაეხმაროს მას, ასწავლის კაცივით როგორ მოიქცეს და ილოცოს.

ფილმის დასაწყისში ნაჩვენებია ქალების დენმონსტრაცია რომლებიც მუშაობის უფლებას ითხოვენ, მაგრამ ტალიბები შლიან დემონსტრაციას და ვინც ვერ ასწრებს გაქცევას, აპატიმრებენ.

ოსამამ მაღაზიაში ცოტა ხანს იმუშავა. მალე ქალაქის ყველა ბიჭი ტალიბებმა რელიგიურ სკოლაში წაიყვანეს, სადაც ხვდება ოსამაც. ცოტა განში გაირკვევა რომ ოსამა სინამდვილეში გოგოა. მას სიკვდილით დასჯა ემუქრება, მაგრამ ბებერმა მოლამ მას თვალი დაადო და მოახერხებს მის სასამართლოდან დახსნას და მეოთხე ცოლად მოიყვანს.

გოლბახარი მოხვდება მოლას სახლში სადაც გაიცნობს მის სამ ცოლს, რომლებიც ასევე მათი ნების წინააღმდეგ მოიყვანა მან ცოლად. ცოლების ცხოვრება საშინელებაა, ისინი ეუბნევიან გოლბახარის რომ ასეთ ცხოვრებას სიკვდილი ურჩევნიათ.

## ჯილდოები
*ბრატისლავას საერთაშორისო კინოფესტივალი (2003) Grand Prix for F1
*კანის ფესტივალი (2003) AFCAE Award, Cannes Junior Award, Golden Camera - Special Mention
*სინემანია, საერთაშორისო ფესტივალი (2004) მარინა გოლბაჰარიმ მიიღო ჯილდო ქალის საუკეთესო როლისთვის.
*ოქროს გლობუსი (2004) საუკეთესო უცხოური ფილმი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:ავღანეთის ფილმები
კატეგორია:2003 წლის ფილმები
სპორტული ინვენტარი

**სპორტული ინვენტარი** — სპეციალურად დამზადებული ინვენტარი, რომელიც განკუთვნილია ფიზკულტურისა, სპორტში ვარჯიშისა და შეჯიბრებისათვის, აგრეთვე სპორტსმენების ფიზიკური და ტექნიკური მომზადებისათვის.

სპორტის სხვადასხვა სახეობებისათვის განკუთვნილია სხვადასხვა ინვენტარი და იარაღი:
#სპორტული ტანვარჯიშისათვის-ორძელი, ტაიჭი, სატანვარჯიშო რგოლები.
#მძლეოსნობისათვის-შუბი, ბადრო, ბირთვი, ურო, ჭოკი.
#სპორტული თამაშებისათვის-ბურთი
#ძალოსნობისათვის-შტანგა
#მხატვრული ტანვარჯიშისათვის-ბურთი, სალტე, ლენტი, სახტუნებელი, გურზი.
#ფიგურული ციგურაობისთვის-ციგურები
#სათხილამურო სპორტისათვის-თხილამურები, ჯოხები, ბატინკები.
#სროლის სახეობისათვის-იარაღები, შაშხანები, პისტოლეტები.

კატეგორია:სპორტული ინვენტარი
პრაღის გაზაფხული

[thumb|upright|right|ძალადობის მსხვერპლთა მემორიალი [ლიბერეცი|ლიბერეცში]]
**პრაღის გაზაფხული** ეწოდება ჩეხოსლოვაკიაში განვითარებულ მოვლენებს. „პრაღის გაზაფხული“ წარმოადგენდა ამ ქვეყანაში პირველ ცდას, მიეცათ სოციალიზმისათვის ადამიანური სახე. იმ დემოკრატიულ გარდაქმნებს, რომლებსაც ახორციელებდნენ ადგილობრივი რეფორმატორები ალექსანდრე დუბჩეკის მეთაურობით, საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტში განიხილავდნენ, როგორც მუქარას მთელი სოციალისტური ბანაკისადმი. იმის შიშით, რომ ჩეხოსლოვაკიაში სოციალისტური წყობილების დამხობას და მის გამოსვლას ვარშავის ხელშეკრულებიდან უბიძგებდა სხვა სახელმწიფოებს ანალოგიური ნაბიჯის გადადგმისაკენ, საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის პოლიტბიურომ მიიღო გადაწყვეტილება ინტერნაციონალური დახმარების საფარქვეშ 1968 წლის 21 აგვისტოს შეეყვანა თავისი ჯარები ჩეხოსლოვაკიის ტერიტორიაზე. 1956 წლის უნგრეთის ცნობილი მოვლენების შემდეგ ეს იყო საბჭოთა კავშირის პირველი ცდა ძალის გამოყენებით ჩაეხშო დემოკრატიული გარდაქმნები სოციალისტური ბანაკის შიგნით. ეს მოვლენები თვითონ საბჭოთა კავშირის პოლიტიკურ განვითარებაზე აისახა და საბოლოო ჯამში საბჭოთა კავშირის დაშლა გამოიწვია.

,,პრაღის გაზაფხულის“ გაკვეთილები დღესაც წარმოადგენს ამ მოვლენებში ჩართული სხვადასხვა ქვეყნების განსაკუთრებული ყურადღების ობიექტს.

## რესურსები ინტერნეტში  
* Think Quest  – The Prague Spring 1968
* Radio Free Europe – A Chronology Of Events Leading To The 1968 Invasion
* Prague Life – More information on the Prague Spring
* The Prague Spring, 40 Years On  – slideshow by *The First Post*
* Victims of the Invasion – A list of victims from the Warsaw Pact Invasion with method of death

კატეგორია:ჩეხეთის ისტორია
კატეგორია:სლოვაკეთის ისტორია
კატეგორია:უახლესი ისტორია
კატეგორია:ცივი ომის კონფლიქტები
კატეგორია:სოციალისტური ბანაკი
კატეგორია:1968 წელი ჩეხოსლოვაკიაში
კატეგორია:1968 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
ბურთი

thumb|კალათბურთის ბურთი
thumb|ჩოგბურთის ბურთი
thumb|ფეხბურთის ბურთი

**ბურთი** — დრეკადი (ტყავი, რეზინი) ან მკვრივი მასალისაგან დამზადებული მრგვალი ან ოვალური საგანი. იყენებენ სპორტულ თამაშებში. ძირითად ჯგუფს შეადგენს ფეხბურთის, კალათბურთის, ფრენბურთის, წყალბურთის, ხელბურთისა და რაგბის ბურთები, რომლებსაც აქვთ ტყავის საფარი და გასაბერი რეზინის კამერები. აგრეთვე არსებობს დატენილი ბურთები, რომლებიც ამოვსებულია შალის ან ბამბის ანაძენძით. ბურთები ერთმანეთოსაგან განსხვავდება წონით, საფრის სისქით, დიამეტრით და ფორმით. ჰოკეის ბურთი მზადდება დაწნეხილი კორპის გულისაგან, მაგიდის ჩოგბურთის ბურთი — თეთრი და თხელი ცელულოიდისაგან, ჩოგბურთის — რეზინისა და მაუდისაგან.

## სქოლიო
კატეგორია:სპორტული ინვენტარი
არაქოზია

მინი|არაქოზიის რეგიონი და იქ მცხოვრები ხალხები, ძვ. წ. 500 წელს
**არაქოზია** — თანამედროვე ავღანეთის აღმოსავლეთ რეგიონის ძველი სახელი, თანამედროვე ყანდაარის მიდამოები. თავდაპირველად, აქ ცხოვრობდნენ ინდო-ირანული და ირანული ტომები, რომლებმაც ძვ. წ. VI საუკუნეში შექმნეს სამეფო კამბოჯა, რომლის ისტორიაც უცნობია. იმავე საუკუნეში არაქოზია სპარსებმა დაიპყრეს. შემდეგ იგი შედიოდა ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიაში, მაურიების იმპერიაში, ბერძნულ-ბაქტრიულ სამეფოში. ძვ. წ. II საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში არაქოზია დაიპყრეს საკებმა, რომლებიც შუა აზიიდან გადმოსახლდნენ.

ძვ. წ. I საუკუნეში არაქოზია გაერთიანდა ადგილობრივი მეფეების მმართველობით, რომლებმაც დაახლოებით ერთი საუკუნე იმეფეს. ამ სამეფოს პოლიტიკური ისტორია უცნობია, თუმცა ოთხი ადგილობრივი მეფის მონეტებია ნაპოვნი. სავარაუდოდ, დინასტიის დამაარსებელი ვონონი იყო. სპალახორი ითვლება მის ძმად და თანამმართველად, თუმცა, შესაძლოა, ისინი ნამდვილი ძმები არ იყვნენ. სპალადაგამი, სავარაუდოდ, სპალახორის ვაჟი იყო. არაქოზიის უკანასკნელ საკ მეფედ ითვლება სპალირისი. 

ძვ. წ. I საუკუნის ბოლოს არაქოზია დაიპყრო ინდო-საკ მეფემ აზ I-მა, რომელიც განდჰარაში მეფობდა. სავარაუდოდ არახოსიის დედაქალაქი ალექსანდროპოლისი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე
*არაქოზიის მეფეები‎

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*. Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

კატეგორია:ავღანეთის ისტორია
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
კატეგორია:აქემენიანთა სატრაპიები
ბას-გიტარა

[მინი|[Fender Precision Bass-ის სტილის საკრავი]]

**ბას-გიტარა** — სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი, გიტარის ერთ-ერთი სახეობა, განსაზღვრულია ბასის დიაპაზონში დასაკვრელად. ერგება ბევრ მუსიკალურ სტილს და ჟანრს ძირითადად აკომპანირებისთვის და იშვიათად — სოლო ინსტრუმენტისთვის. მისი გამოჩენისთანავე, მე-20 საუკუნის შუახანებიდან, ის გახდა ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ბას ინსტრუმენტი, განსაკუთრებით პოპულარულ მუსიკაში.

ბას გიტარის პარტიას მუსიკალურ შესრულებაში ეწოდება ბასური პარტია ან ბასური ხაზი, ხოლო ბას გიტარაზე შემსრულებელს უწოდებენ ბას გიტარისტს ან ბასისტს.
მინი|ბას გიტარის სტანდარტული EADG ჟღერადობა, მემარჯვენეებისათვის.
მინი|იბანესის ბას გიტარა

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Bass fingerboard fingering chart
ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი

**ვალერი ჟისკარ-დ’ესტენი** (; დ. 2 თებერვალი 1926, კობლენცი, გერმანია — გ. 2 დეკემბერი, 2020) — ფრანგი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე, საფრანგეთის რესპუბლიკის პრეზიდენტი და ანდორის კო-პრინცი 1974–1981 წლებში.

## ბიოგრაფია 
მეორე მსოფლიო ომის დროს მონაწილეობდა წინააღმდეგობის მოძრაობასა და საფრანგეთის არმიის საომარ მოქმედებებში ჰიტლერული გერმანიის წინააღმდეგ. 1952 წლიდან მნიშვნელოვანი პოსტები ეკავა საფრანგეთის სახელმწიფო დაწესებულებებში. 1956 წლიდან რეგულარულად ირჩევდნენ ეროვნული კრების დეპუტატად. 1962–1966 და 1969–1974  წლებში იყო ეკონომიკისა და ფინანსთა მინისტრი. 1974-1981  წლებში — საფრანგეთის პრეზიდენტი.

გარდაიცვალა 2020 წლის 2 დეკემბერს, კორონავირუსის შედეგად, 94 წლის ასაკში.

## ლიტერატურა 
* Wilsford, David, ed. *Political leaders of contemporary Western Europe: a biographical dictionary* (Greenwood, 1995) pp 170–176.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Personal blog of Valéry Giscard d'Estaing
*  Biography on the French National Assembly website
*  First and second-round results of French presidential elections 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საფრანგეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
კატეგორია:COVID-19-ის პანდემიით გარდაცვლილები საფრანგეთში
აპიანე

**აპიანე ალექსანდრიელი** (; დ. 95, ალექსანდრია — გ. 165, რომი) — რომაელი ისტორიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, ტომით ბერძენი, ავტორი 24 წიგნად (ბერძნულ ენაზე) დაწერილი „რომის ისტორიისა“. ჩვენამდე სრულადაა მოღწეული VI-VIII და XI-XVII წიგნები. XVIII-XXIV წიგნები დაკარგულია, სხვა წიგნები ფრაგმენტულადაა შემონახული. თხზულებაში ასახულია რომის ისტორია მისი დაარსებიდან II საუკუნის პირველ მეოთხედამდე. XII წიგნი (მითრიდატეს ომების ისტორია) შეიცავს ბევრ საინტერესო ცნობას საქართველოს შესახებ. აპიანე აყენებს ევროპელ და აზიელ იბერთა ურთიერთობის საკითხს. აპიანე არგონავტების მითის ოქროს საწმისის ამბავს კოლხეთში ოქროს ქვიშის მოპოვების წესს უკავშირებს აგვიწერს პომპეუსის ბრძოლას იბერთა მეფე არტოკესთან (არტაგი), ალბანეთში — მეფე ოროიზესთან ახასიათებსს რომაელთა დამოკიდებულებას დაპყრობილ ხალხთან (ქვეშევრდომები, მოკავშირენი, სამეფო ძალაუფლების მქონენი). ნახსენებია, რომ პომპეიუსმა კოლხთა დინასტად (მმართველად) დააყენა არისტარქე. პომპეიუსის ტრიუმფის დროს ტყვეთა და მძევალთა შორის მოხსენიებული არიან კოლხთა სკეპტუქოსი (მმართველი) ოლთაკე (ამ სახელს ვხვდებით პლუტარქესთანდ რომელიც მას „დინასტს“ უწოდებს), იბერთა სამი და ალბანთა ორი მთავარი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* აპიანე. ლექსიკონი "ანტიკური მწერლები"
* აპიანეს ბიოგრაფია (ინგლისურად) 
* აპიანეს ნაწარმოებები
* აპიანე. მითრიდატესთან ომები

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი ისტორიკოსები
ვარონი

საკუთარი სახელი **ვარონი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს :
* გაიუს ტერენციუს ვარონი — კონსული, დამარცხდა კანეს ბრძოლაში
* მარკუს ტერენციუს ვარონი — მეცნიერი
* პუბლიუს ტერენციუს ვარონი — პოეტი

კატეგორია:ტერენციუსები
სპორტული შეჯიბრებები

**სპორტული შეჯიბრებები** — სპორტსმენების შეხვედრის ორგანიზებული ფორმა, სადაც ვლინდება სპორტსმენის მაქსიმალური შესაძლებლობები-ძალა, სისწრაფე, გამძლეობა, სიმარჯვე, უმაღლესი სპორტული მიღწევებისაკენ სწრაფვა, ტაქტუიკური და ფსიქოლოგიური მომზადება. არსებობს შემდეგი სახის სპორტული შეჯიბრებები:

*ოლიმპიური თამაშები;
*მსოფლიო ჩემპიონატები;
*თასების გათამაშებები;
*უნივერსიადები;
*კონტინენტური ჩემპიონატები;
*სპარტაკიადები. 

არსებობს  სპორტული შეჯიბრებების ჩატარების სამი ძირითადი სისტემა: წრიული (ყველა მოთამაშე ერთმანეთს ხვდება ერთხელ ან რამდენმეჯერ), სათასო (წაგებული გადის თამაშიდან) და შერეული.

კატეგორია:სპორტი
ლუციუს იუნიუს პულუსი

**ლუციუს იუნიუს პულუსი** (; დ. ძვ. წ. III საუკუნე) — რომის კონსული ძვ. წ. 249 წელს პუბლიუს კლავდიუს პულქერთან ერთად. მონაწილეობას იღებდა პირველ პუნიკურ ომში. მან დაიკავა მთა ერიქსი, რომლის მისადგომებთანაც შემდეგ წლებში, ომის დასასრულამდე ხდებოდა პერმანენტული ბრძოლები ჰამილკარ ბარკას არმიასთან.

## ლიტერატურა
* Münzer F. Iunius 1 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1918. — Bd. X, 1. — Kol. 960—962.
* Münzer F. Iunius 133 // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1918. — Bd. X, 1. — Kol. 1080—1081.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:იუნიუსები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გაიუს ფუნდანიუს ფუნდულუსი

**გაიუს ფუნდანიუს ფუნდულუსი** — რომის კონსული ძვ. წ. 243 წელს. პირველი პუნიკური ომის მონაწილე. მხედართმთავრობდა მთა ერიქსთან ბრძოლებში. 

## ლიტერატურა
* Münzer F. Fundanius // Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft. — 1910. — Bd. VII, 1. — Kol. 291.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
ჯონ ნოქსი

thumb|right|ჯონ ნოქსი
thumb|right|ჯონ ნოქსი
**ჯონ ნოქსი** (ინგლ. John Knox; დაახ. დ. 1513 — გ. 24 ნოემბერი, 1572) — XVI საუკუნის შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა პრესვიტერიანულ ეკლესიას.

განათლება წმინდა ანდრიას უნივერსიტეტში მიიღო და ნოტარიუს-მღვდლად მუშაობდა. ადრეული საეკლესიო რეფორმატორების (მათ შორის ჯორჯ უიშარტის) გავლენით, შეუერთდა მოძრაობას, რომლის მიზანი შოტლანდიის ეკლესიის რეფორმა იყო. 1546 წელს კარდინალი ბიტონის მკვლელობის მოვლენებში მონაწილეობის ბრალდებით ფრანგებმა ტყვედ აიყვანეს მომდევნო წელს, 1549 წელს კი გათავისუფლების შემდეგ ინგლისში გაიხიზნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:საეკლესიო რეფორმატორები
კატეგორია:პრესბიტერიანელები
კატეგორია:დაბადებული 1513
კატეგორია:გარდაცვლილი   24 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1572
The Doors-ის დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია როკ ჯგუფ The Doors-ის დისკოგრაფია.

## ალბომები
### სტუდიური ალბომები 
### საკონცერტო ალბომები
### კომპილაციური ალბომები
### არქივების სერია Bright Midnight
## სინგლები 
## ვიდეოები 
## სქოლიო 
კატეგორია:The Doors
კატეგორია:როკ-ჯგუფების დისკოგრაფიები
არშაკიდები (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **არშაკიდები** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* არშაკიდების დინასტია — პართიაში მმართველი დინასტია ძვ. წ. 250-ახ. წ. 228 წლებში.
* არშაკუნიანები — სომხეთში მმართველი დინასტია 62-428 წლებში.
* არშაკიანები  — იბერიის მმართველი დინასტია.
არტაქსერქსე III

მინი|არტაქსერქსე III
**არტაქსერქსე III** (ფარსი اردشیر یکم ,ბერძნ. Ἀρταξέρξης "მართალთა სამეფოს მეუფე") (ძვ. წ. 425 - ძვ. წ. 338) — სპარსეთის მეფე აქემენიდების დინასტიიდან ძვ. წ. 359 - ძვ. წ. 338 წლებში. ართახშასა II-ს ვაჟი.

არტაქსერქსე იყო არტაქსერქსე II-ს და სტატირას მესამე ვაჟი და გამეფებამდე ერქვა ვახაუხა. მამას იგი არ უყვარდა და მას მოუწია ძალაუფლების მისაღებად ბევრი ბრძოლა. უფროსი ძმის, დარიახუშის შეთქმულების შემდეგ, რომელიც ამ უკანასკნელიც სიკვდილით დასრულდა, მემკვიდრედ მეორე ძმა - არიასპი ითვლებოდა, მაგრამ ვახაუხამ შანტაჟით მოახერხა მისი თვითმკვლელობამდე მიყვანა. მაშინ მეფემ მემკვიდრედ უკანონო შვილი გამოაცხადა, მაგრამ ისიც მალე ვახაუხამ მოაკვლევინა. ამრიგად მან მოიშორა ყველა მეტოქე და 359 წელს გამეფდა როგორც არტაქსერქსე III.

ახალმა მეფემ, მომავალში შეთქმულებების თავიდან ასაცილებლად ამოწყვიტა თავისი უახლოესი ნათესავები. მხოლოდ ერთ დღეს მოკლულ იქნენ მისი 80 ძმა (არტაქსერქსე II-ს 366 ქალისგან 150 ვაჟი ჰყავდა). მეფობის პირველივე წლებში არტაქსერქსე შეუდგა აქემენიდების იმპერიის პირვანდელ საზღვრებში აღდგენას. სპარსეთის მეტოქეები მალე მიხვდნენ რომ პოლიტიკური კურსი შეიცვალა. დაიწყო სატრაპიებში აჯანყებების სასტიკი ჩახშობა. მან დაიმორჩილა კადუსიების ტომები, რომლებიც წინა მეფობისას მიდიისთვის ნამდვილ უბედურებად იქცნენ.

ძვ. წ. 356 მეფემ მცირე აზიის სატრაპებს, რომლებიც დამოუკიდებელი მეფეებივით იქცეოდნენ, უბრძანა დაქირავებული ჯარების დათხოვნა. ფრიგიის სატრაპი არტაბაზი არ დაემორჩილა და აჯანყდა. მას მისიის მმართველი ორონტი შეუერთდა. არტაქსერქსემ გაილაშქრა მათ წინააღმდეგ. ომი ძვ. წ. 352 წელს დასრულდა მეფის გამარჯვებით. ძვ. წ. 349 წელს აჯანყდნენ ეგვიპტის მიერ წაქეზებული ფინიკიური ქალაქები. ორმა სპარსულმა არმიამ გაილაშქრა ამბოხის ჩასახშობად, მაგრამ დამარცხდნენ. აჯარყება მოედო კილიკიას, იუდეას და კვიპროსს. ძვ. წ. 345 წელს ართახშასა თავად გაუძღვა ფინიკიელების წინააღმდეგ უდიდეს არმიას (დიოდორეს თანახმად 300 000 ჯარისკაცი და 300 გემი). სიდონი მეფე ტენესის ღალატის გამო უბრძოლველად აიღეს სპარსებმა და მისი 40 000 მაცხოვრებელი სიკვდილით დასაჯეს. ამ სისასტიკემ ისე შეაშფოთა ფინიკიელები, რომ ძვ. წ. 344 წელს მათ შეწყვიტეს წინააღმდეგობა.

ძვ. წ. 343 წლის ზამთარში არტაქსერქსე ეგვიპტის საზღვრებს მიადგა. არმიის ნაწილმა ალყა შემოარტყა პელუსიას, ხოლო მეორე ნაწილი გადმოსხდა ნილოსის დელტასთან, ეგვიპტელების ზურგში. ფარაონ ნეკტანებ II-ს ბერძენი დაქირავებული ჯარები სპარსეთის მხარეზე გადავიდნენ. ძვ. წ. 342 წელს არტაქსერქსემ აიღო მემფისი, შემდეგ კი მთელი ეგვიპტე დაიკავა. ნეკტანები თავისი განძით ნუბიაში გაიქცა. აჯანყებისთვის ეგვიპტელები სასტიკად დაისაჯენ – ქალაქები და ტაძრები გაიძარცვა, ციხეები დაინგრა და ქვეყანა დაჩაჩანაკდა. დამოუკიდებლობის 60 წლის შემდეგ ეგვიპტე ისევ სპარსეთის სატრაპიად იქცა.

ძვ. წ. 338 წელს საჭურის ბაგოას წაქეზებით მეფე მისმა პირადმა ექიმმა მოწამლა.

## ლიტერატურა
* Рыжов, K. (2001). *Энциклопедия - Все монархи мира - Древний Восток*.  Вече, Москва. ISBN 5-7838-0829-6

## რესურსები ინტერნეტში 
*Wikibooks "Era of three Dariuses" 
*Achaemenid Empire:Temporary Relief 
*Persianempire.info 

კატეგორია:აქემენიდები
კატეგორია:ეგვიპტის ოცდამეთერთმეტე დინასტიის ფარაონები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 425
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 338
კატეგორია:სპარსეთის მოკლული მონარქები
კატეგორია:დამხობილი მონარქები