open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
შოტლანდიელები

**შოტლანდიელები** — შოტლანდიისა და მისი მიმდებარე კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*კელტები

## ლიტერატურა 
*Ritchie, A. & Breeze, D.J. *Invaders of Scotland* HMSO. (?1991) ISBN-X
*David Armitage, "The Scottish Diaspora" in Jenny Wormald (ed.), *Scotland: A History.* Oxford UP, Oxford, 2005. ISBN

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Scots In New Zealand Exhibition Minisite from the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa
*"We're nearly all Celts under the skin"

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ჩეხები

**ჩეხები** — ხალხი, ჩეხეთის ძირითადი მოსახლენი (9,55 მლნ).

* **სახელები**: ჩეხურად - Češi; ინგლისურად - Czechs; ფრანგულად - Tcheques.
* **საერთო რაოდენობა**: 10,38 მლნ 
* **ენა**: ჩეხური.
* **მორწმუნეები**: ძირითადად არარელიგიური მოსახლეობა, არიან აგრეთვე კათოლიკეები და პროტესტანტები.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩეხეთის დემოგრაფია

## ლიტერატურა
* Berka, Petr and Palan, Ales and Stastny, Petr: Xenophobe's Guide to the Czechs, Oval Books, London, 2008
* Holý, Ladislav: The Little and the Great Czech Nation, Cambridge University, 1996

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Official Czech website, links to multiple articles regarding the Czech people. 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ფინელები

**ფინელები** - ერი, ფინეთის ძირითადი მოსახლენი (4,65 მლნ). თვითწოდება „სუომალაისეტ“ (ფინ. suomalaiset). ფინეთის ძირითადი მოსახლეობა. ცხოვრობენ ასევე აშშ-ში—300 000, შვედეთში —300 000, კანადაში—50 000-ზე მეტი, რუსეთში —34,1 ათასი, ნორვეგიაში—20 ათასი, ესტონეთში—16,6 ათასი, უკრაინასა და ყაზახეთში—ათას-ათასამდე. ლაპარაკობენ ფინურ ენაზე. დამწერლობა ლათინური ანბანით. მორწმუნეთა უმეტესობა ლუთერანებია, არის მართლმადიდებელთა დიდი რაოდენობაც. 

ფინელი ხალხის წარმომავლობა ძველი ბალტიურ-ფინური ტომების ჩვ.წლთ.აღ-მდე მეორე ათასწლეულში თანამედროვე ფინეთის ტერიტორიაზე შეჭრასა და მკვიდრი საამების ჩრდილოეთით განდევნას და ნაწილობრივ ასიმილაციას უკავშირდება. უკვე მე-7 საუკუნეში ფინელები ფინეთ-კარელიის ტერიტორიის უდიდეს ნაწილს იკავებდნენ. ფინელი ერი ჩამოყალიბდა ორი ძირითადი ტომის—სუომისა და ჰიამეს შერწყმით, რასაც მოგვიანებით, კარელებიც დაემატა. 

* **სახელები**: თვითწოდება - suomalaiset
* **საერთო რაოდენობა**: 5,43 მლნ, მათ შორის რუსეთის ფედერაციაში 47,1 ათ. (1989). 
* **ენა**: ფინური. 
* **მორწმუნეები**: პროტესტანტები (ლუთერანები).

## რესურსები ინტერნეტში 
*FTDNA Finland Geographic DNA Project
*The Finnish Heritage Museum of Fairport Harbor, Ohio, USA
*Folktinget
*Åbo Akademi 
*Finno-Ugric media center 

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ინდიელები

მინი|350პქ|ამერიკის მაცხოვრებლები ევროპელების მოსვლამდე.
[მინი|300პქ|სქემის განმარტებები: ტომების კუთვნილება.
1. [ალეუტები
2. კოლოში
3, 4. ინუიტები (ესკიმოსები, ქალი და მამაკაცი)
5. კოვიჩინები (ვანკუვერის რაიონი)
6. კროუ
7. შავფეხებიანები
8. ოჯიბვე
9, 10. პაიუტები (ქალი და მამაკაცი)
11. შოშონები
12. სიუ
13. პაუნი
14. მანდანები
15. აპაჩები
16. პუებლო
17. აცტეკები (მექსიკა)
18. მაიპურე
19. კამბება
20, 21. ბოტოკუდები (ქალი და მამაკაცი)
22, 23. ტუკუნა (ქალი და მამაკაცი)
24. მირანია
25. პერუანელი სერო-დე-პასკოდან
26. ჩილიელი-კრეოლი ჩილოეს რაიონიდან
27. კეჩუა
28. აბიპონები
29. მოხო (ბოლივია)
30. ტეუელჩე (არგენტინა)
31. პატაგონელი
32. არაუკანელი
33. ცეცხლმიწიანები.]]
მინი|ჩრდილოეთ ამერიკის მკვიდრი მოსახლეობის ენობრივი რუკა
**ინდიელები** — ამერიკის წითელკანიანი აბორიგენი ტომები (ესკიმოსებისა და ალეუტების გარდა); ყველაზე მრავალრიცხოვანი ხალხებია — კეჩუა, აიმარა, აცტეკები, მაია, გუარანი, არაუკანები და სხვ. ევროპული კოლონიზაციის გამო მრავალი ტომი განადგურებულ იქნა სრულად ან ნაწილობრივ, ან გასახლებული სხვა ტერიტორიებზე. აშშ-სა და კანადაში ისინი ძირითადად რეზერვაციებში ცხოვრობენ, ბოლივიასა და გვატემალაში მოსახლეობის უმრავლესობას წარმოადგენს.

ინდიელები-საერთო სახელწოდება ამერიკის აბორიგენი მოსახლეობისა (ალეუტების და ესკიმოსების გარდა). სახელწოდება წარმოიშვა პირველი ევროპელი ზღვით მოგზაურების (ქრისტეფორე კოლუმბის და სხვების)მცდარი წარმოდგენიდან, რომლებსაც ეგონათ, რომ ატლანტის ოკეანეში მდებარე ინდოეთის მიწა აღმოაჩინეს. ანთროპოლოგიურად ინდიელები ამერიკანოიდულ რასას მიეკუთვნებიან. დაახლოებით, ამერიკაში ინდიელთა საერთო რაოდენობა 30 მლნ-ზე მეტია (1960-ანი წლების შეფასებით). 21-ე საუკუნის დასაწყისში მათმა საერთო რაოდენობამ 60 მლნ-ს გადააჭარბა, ხოლო ე.წ „დეტრიბალიზებული“ (ინდიელები, რომლებმაც ტომური ნიშნები დაკარგეს) ინდიელების აღწერის ჩათვლით, დაახლოებით 75 მლნ-ს აჭარბებს. ამჟამად ინდიელების სახელწოდება ათასამდე სხვადასხვა ხალხს აერთიანებს, XV ს-ის ბოლოს კი ასეთი ხალხების რაოდენობა დაახლოებით 2200 იყო.

* **ენა**: ლაპარაკობენ თავის ენებზე, დიდ ნაწილი ასევე ესპანურად (ლათინურ ამერიკაში) და ინგლისურად (ჩრდ. ამერიკაში). 
* **მორწმუნეები**: კათოლიკეები, პროტესტანტები, არიან აგრეთვე სინკრეტული კულტებისა და ტრადიციული რწმენების მიმდევრები.

ინდიელები იყოფიან ე.წ. ამერინდიურ ეთნოლინგვისტურ ოჯახებად: ალგონკინურ-მოსური, ანდო-ეკვატორული, აცტეკურ-ტანური, ჟე-პანო-კარიბული, ხოკა-სიუ, მაკრო-ოტომანგუა, მაკრო-ჩიბჩა, ნა-დენე, პენუტური, ტარასკული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Peopling of the American Continents
* North America 
* South America 
* America's Stone Age explorers
* A history of Native people of Canada - The Canadian Museum of Civilization''

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სპარსელები

**სპარსელები**, **ფარსები** — ხალხი ირანში. ირანის ძირითადი მოსახლეობა. ცხოვრობენ ძირითადად ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ირანში. ეკუთვნიან ევროპეიდული რასის ინდო-მედიტერანეულ შტოს. სპარსელების საერთო რაოდენობა ირანში დაახლოებით 50 მილიონია. საუბრობენ სპარსულ ენაზე. რელიგიით მუსლიმან-შიიტები არიან; ეთნოკონფესიური ჯგუფები გებრები და პარსები ზოროასტრიზმის მიმდევრები არიან.

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ირანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
გიორგი IV (გოჩია)

**გიორგი IV**,  *გოჩია* — იმერეთის მეფე 1696-1697 წლებში. 

ბაგრატიონთა იმერეთის შტოს წარმომადგენელი, გამეფებამდე ცხოვრობდა ოდიშში. 1696 იმერეთის თავადებმა არჩილ II გადააყენეს და მეფედ გიორგი IV გამოაცხადეს. მაგრამ იგი მეფობისათვის შეუფერებელი გამოდგა. სამეფოს ფაქტობრივად მისი სიმამრი გიორგი-მალაქია აბაშიძე განაგებდა. 1697 თავადებმა გიორგი IV ტახტიდან გადააყენეს და იმერეთის მეფედ კვლავ არჩილი დასვეს.

## ლიტერატურა
*ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973. 
*ბროსე მ., საქართველოს ისტორია, ნაწ. 2, თარგმ. ს. ღოღობერიძისა, ტფ., 1900; 
*კაკაბაძე ს., საქართველოს ისტორია. ახალი საუკუნეების ეპოქა (1500–1810), ტფ., 1922.

კატეგორია:იმერეთის მეფეები
არაბები

**არაბები** — არაბულენოვანი ხალხების (ალჟირელების, ეგვიპტელების, მაროკოელების და სხვა.) მეტაერთობა, დასავლეთ აზიისა და ჩრდილოეთ აფრიკის არაბული ქვეყნების ძირითადი მოსახლენი.

## ბედუინი და მიწათმოქმედი არაბები 
ახ.წ. პირველ საუკუნეებში მომთაბარე არაბები ახალი საძოვრების ძებნაში ბევრს მოძრაობდნენ, გადაადგილდებოდნენ. ბედუინები ზაფხულის თვეებს უდაბნოში არსებულ ოაზისებში, ჭებთან და წყაროებთან ატარებდნენ, წლის დანარჩენ დროს კი უდაბნოში ხეტიალობდნენ. მათ საცხოვრებელს თხის მატყლისგან მოქსოვილი კარავი წარმოადგენდა.

არაბთა ერთმა ნაწილმა ვაჭრობას მიჰყო ხელი. მეწამული ზღვის სანაპიროზე არაბებმა მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქები – მექა და იასრიბი დააფუძნეს. არაბმა ვაჭრებმა კავშირები დაამყარეს ახლო აღმოსავლეთის ბევრ ქალაქთან. ისინი გამდიდრდენნ და თანამემამულე ბედუინების დამორჩილებაც შეძლეს. ისინი ღარიბ ბედუინებს ფულს ასესხებდენენ და შემდეგ ვალის კაბალაში აქცევდნენ. მდიდარი ვაჭრების წინააღმდეგ მოქმედება დაიწყო მუჰამედმა. მან მიიმხრო ბედუინები და საფუძველი ჩაუყარა არაბული ტომების გაერთინებას. ამ გაეთიანებაში მთავარი როლი შეასრულა ერთი ალაჰის რწმენამ.

მუჰამედის გარდაცვალებისთანავე დაარსდა არაბთა სახელმწიფო, რომლის სათავეში იდგა ხალიფა („ხალიფა რასალიაჰ“ ნიშნავს მოციქულის მოადგილეს). ამის მიხედვით არაბთა სახელმწიფოს ეწოდა სახალიფო. უკვე პირველმა ხალიფებმა დაიწყეს დაპყრობითი ომები. მათ გაანადგურეს სასანიანთა ირანის სახელმწიფო, დაიპყრეს ბიზანტიის აღმოსავლური პროვინციები და VIII საუკუნის 40–იან წლებში შეიჭრნენ სამხრეთ კავკასიაში. ხალიფებმა სახელმწიფოში დაამკვიდრეს ირანული საგადასახადო სისტემა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზიის ხალხები
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
გიორგი VI (იმერეთის მეფე)

**გიორგი VI** (გ. 22 თებერვალი, 1720) — იმერეთის მეფე 1703–1711 წწ., 1712–1713 წწ., 1714–1716 წწ., 1719–1720 წწ., ალექსანდრე IV-ის ძე. 

1703 წელს ოსმალთა დახმარებით გამეფდა, მაგრამ იმერეთს ფაქტობრივად გიორგი-მალაქია აბაშიძე განაგებდა, რომელიც ქართულ ისტორიოგრაფიაში დამკვიდრებული ტრადიციით გიორგი V-დ ითვლება. გიორგი VI-ს მხარს უჭერდა ქართლის სამეფო სახლი და იმერელ ფეოდალთა დიდი ნაწილი. 1707 წელს გიორგი VI-მ დაამარცხა აბაშიძე და მეფობა დროებით განიმტკიცა. 1711 ფეოდალთა ერთმა ჯგუფმა გიორგი VI გადააყენა და მამია III გურიელი გაამეფა. გიორგი VI ჯერ ქართლში გადავიდა ვახტანგ ბატონიშვილთან (ვახტანგ VI), ხოლო მერე ახალციხეში ფაშისთვის დახმარების სათხოვნელად. 1712 წელს ჩხარის ბრძოლაში გიორგი VI-მ დაამარცხა მამია III გურიელი და კვლავ დაიკავა ტახტი, მაგრამ ურჩმა ფეოდალებმა 1713 წელს ისევ მამია გურიელი გაამეფეს. გურიელი მალე გარდაიცვალა (1714) და იგი მისმა შვილმა გიორგი გურიელმა შეცვალა. 1714 წელს ოსმალთა დახმარებით გიორგი VI-მ ისევ დაიბრუნა ტახტი, მაგრამ 1716 ბეჟან დადიანმა და სხვა თავადებმა ახალციხის ფაშას დახმარებით სიმონეთის ბრძოლაში დაამარცხეს გიორგი VI და იძულებული გახდა ჯერ ახალციხეში, შემდეგ კი სტამბოლში წასულიყო. 1719 წელს ოსმალთა დახმარებით გიორგი VI კვლავ გამეფდა. ბეჟან დადიანის, შოშიტა III რაჭის ერისთავისა და ზურაბ აბაშიძის წაქეზებით სიმონ აბაშიძემ გიორგი VI ვერაგულად მოაკვლევინა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1720 
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:მოკლული მონარქები
კატეგორია:ქართველი მონარქების უკანონო შვილები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გიორგი VI მცირე

**გიორგი VI მცირე** — საქართველოს მეფე 1308-1318 წლებში, დავით VIII-ის ძე. 

მისი მეფობა ფიქტიური იყო. ამ პერიოდში, მონღოლთა გამთიშველი პოლიტიკის წყალობით, საქართველოში დამკვიდრდა მრავალმეფობა: 1298 წელს მონღოლებმა დავით VIII-ის საწინააღმდეგოდ გაამეფეს მისი უმცროსი ძმა ვახტანგ III, ხოლო შემდეგ – მისი მეორე ძმა გიორგი V. ვახტანგის გარდაცვალების (1308) შემდეგ მონღოლებმა გაამეფეს გიორგი VI მცირე, გიორგი V კი მეურვედ დაუნიშნეს. 1311 წლის დასაწყისში გარდაიცვალა დავით VIII. აღმოსავლეთ საქართველოს ტახტზე, ერთდროულად, ორი მეფე დარჩა — გიორგი V და გიორგი VI. ოლჯაითუ-ყაენმა არჩევანი გიორგი VI-ის სასარგებლოდ გააკეთა. მემატიანის გადმოცემით, „ოლჯათ სულტანმან წარმოავლინა მცირე გიორგი (გიორგი VI) მეფედ, და ზაალ მელიქი, ვინმე სპარსი ხუარასნელი, და ახრუჩი, მამისძმა ჩოფანისა, თანა წარამოიტანა, რათა ყოველი საქართველო ერთად შეკრიბონ მეფობასა შინა გიორგისსა“. ყაენმა გიორგი VI-ს დამხმარეებად ამირსპასალარი შანშე II და ზაქარია მხარგრძელები მიუჩინა. საქართველოში გაჩნდნენ აგრეთვე პროვინციის მეფეები – მელქისედეკი, ანდრონიკე და დიმიტრი. დასავლეთ საქართველოში კონსტანტინე მეფობდა. ასეთ ვითარებაში გიორგი VI-ის ხელისუფლების განმტკიცების მიზნით 1314 წელს მონღოლებმა იგი ხელმეორედ დასვეს ტახტზე. როგორც ჩანს, 1318 წლამდე იგი ერთპიროვნული მმართველია. 

## ლიტერატურა
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - საქართველოს მეფეები, 2007 წ.
*ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973; 
*ჟამთააღმწერელი, ასწლოვანი მატიანე, რ. კიკნაძის გამოც., თბ., 1987. 
*კიკნაძე ვ., საქართველო XIV საუკუნეში, თბ., 1989; 
*კლდიაშვილი დ., XIV ს. დამდეგის საქართველოს ისტორიიდან, «მაცნე». ისტ., არქეოლ., ეთნოგრ. და ხელოვნ. ისტორიის სერია, 1982, #1; 
*ოდიშელი ჯ., აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური ისტორიისათვის (XIV–XVII სს.), 
*XIV–XVIII სს. რამდენიმე ქართული ისტორიული დოკუმენტი, თბ., 1964.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს მეფეები
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გიორგი VII (იმერეთის მეფე)

**გიორგი VII** — იმერეთის მეფე 1741 წელს, გიორგი VI-ისა და მამია III გურიელის ასულის თამარის ვაჟი. 

ოსმალებმა გაამეფეს იმერეთში, მაგრამ იმავე წლის შემოდგომაზე თვითონვე გადააყენეს და ტახტი მის ძმას ალექსანდრე V-ს დაუბრუნეს. ალექსანდრე გიორგის მომხრეებს სასტიკად გაუსწორდა. გიორგი VII ოდიშს წავიდა. შემდეგ, როგორც ჩანს, სოლომონ I-ის დროს გიორგი VII იმერეთში დაბრუნდა, სადაც საბატონიშვილო მამულს ფლობდა. 1772 წელს ცოცხალი ჩანს.

## ლიტერატურა
* გიულდენშტედტის მოგზაურობა საქართველოში, გ. გელაშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1962; 
* ვახუშტი, აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973. ქ. ჩხატარაიშვილი

კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
დავით II (ქართველთა მეფე)

**დავით II** (გ.  937) — ქართველთა მეფე 923-937, ადარნასე II-ის ძე, მაგისტროსი, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი. 

მის დროს ქართველთა სამეფოში ატეხილი შინაფეოდალური შუღლით ისარგებლა ბიზანტიის იმპერატორმა რომანოზ I-მა და არტანუჯის ციხე დაიკავა, მაგრამ დავით II-მ და გურგენ IV ერისთავთერისთავმა შეძლეს ციხის უომრად დაბრუნება. გარდაიცვალა უძეოდ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 937
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სლოვაკები

**სლოვაკები** — ხალხი, სლოვაკეთის ძირითადი მოსახლენი. 

*სახელები: თვითწოდება —  Slovaci; 
***საერთო რაოდენობა**: 5,6 მლნ, მათ შორის სლოვაკეთში. დაახლ. 4,5 მლნ. 
***ენა**: სლოვაკური. 
***მორწმუნეები**: კათოლიკეები, არიან აგრეთვე პროტესტანტები და უნიატები.

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
დავით II (კახეთის მეფე)

**დავით II**, *იმამყული-ხანი* (გ. 1722) — კახეთის მეფე 1703-1722 წლებში, ერეკლე I-ის ძე. 

დაიბადა და ბავშვობა გაატარა ირანში. 1703 წლიდან კახეთს განაგებდა როგორც ჯანიშინი (მოადგილე). მისი მმართველობის დროს კახეთში ლეკიანობა მძვინვარებდა. 1706 წელს ჭარ-ბელაქანში კახელთა მარცხიანი ლაშქრობის შემდეგ ლეკებმა დაიკავეს ელისენი. დავით II იძულებული გახდა რეზიდენცია ყარაღაჯიდან თელავსა და მანავში გადაეტანა (ზაფხულობით მაღაროს იდგა). მოხსენიებულია იმამყული-ხანის აკურის შეწირულობის განახლების 1708 წლის სიგელში. 1711 წელს ირანში გაემგზავრა და კახეთის მმართველად თავისი ძმა თეიმურაზი და დედა — დედოფალი ანა დატოვა. ამ პერიოდში განსაკუთრებით გახშირდა კახეთზე ლეკთა თავდასხმები, ფეოდალთა თვითნებობა, გლეხთა ანტიფეოდალური გამოსვლები. ირანიდან დაბრუნების შემდეგ (1715) დავით II ცდილობდა ქვეყანაში წესრიგის აღდგენას. დაუნათესავდა ქართლის მმართველს იესეს და მისი დახმარებით გაილაშქრა ლეკების წინააღმდეგ, მაგრამ მათთან ბრძოლაში კვლავ დამარცხდა. კახელი ფეოდალები იძულებული გახდნენ ლეკებისათვის ზოგი რამ დაეთმოთ და მათთვის ქართლისა და აზერბაიჯანში სათარეშო გზაც მიეცათ. ამ დროს დაიწყო კახეთის რაიონებში ლეკების ჩამოსახლება. კახელი გლეხები (განსაკუთრებით გაღმამხარში) მძიმე ფეოდალური ჩაგვრის გამო მასობრივად გადადიოდნენ ლეკების მხარეზე — „ლეკდებოდნენ“. ამ მდგომარეობიდან თავის დასაღწევად დავით II-მ დახმარება სთხოვა ქართლის მეფე ვახტანგ VI-ს, მაგრამ მათი ერთობლივი მოქმედება, მიუხედავად ირანის შაჰის მხარდაჭერისა, მაინც ვერ მოხერხდა.

1722 წელს იმამ-ყული ხანი გარდაიცვალა. დაკრძალულია ირანის ქალაქ ყუმში. იმამ-ყული ხანი კარგად იცნობდა ქართულ მწიგნობრობას. იცოდა სპარსული ენა და ლიტერატურა, მუსლიმური ფილოსოფია და კოსმოგრაფია. 

## ოჯახი
დავით II ორჯერ იყო დაქორწინებული: პირველად მან ცოლად შეირთო ტარკის საშამხლოს მმართველის ქალიშვილი, ხოლო მეორედ კი- იათრი ჯაჰან ბეგუმი, ერევნის ბეგლარბეგის შაჰრუჰზადეს ასული.
* ლევან ბატონიშვილი (მაჰმუდ რეზა მირზა) (გარდაიცვალა 1734), ჰყავდა სამი ვაჟი: ასან მირზა, ივანე ბატონიშვილი და როსტომ მირზა
* ალექსანდრე ბატონიშვილი (ნაზარ ალი მირზა) (გარდაიცვალა 1737)
* ჰასან მირზა (გარდაიცვალა 1750)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კახეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1722
კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
ვარამ გაგელი

**ვარამ გაგელი** (ვაჰრამ; გ.  1249 ან 1251) — XIII საუკუნის I ნახევრის საქართველოს დიდებული (დიდი ფეოდალი), ძე ზაქარია გაგელისა, მეფეების თამარის, ლაშა გიორგის და რუსუდანის მსახურთუხუცესი (1212-იდან); გაგის ციხის და მისი მხარის მემამულე — მემკვიდრეობითი მფლობელი. გაგელი ივანე მხარგრძელთან ერთად ირანში ქართველთა ლაშქრობის ერთ-ერთი ინიციატორი და მონაწილე იყო თამარის ბოლო პერიოდში. 1220 წელს საგამის (საგიმის) ველზე მონღოლებთან ბრძოლაში სარდლობდა საქართველოს ლაშქრის მარჯვენა ფრთას და თავდაპირველად გამარჯვებაც მოიპოვა. XIII საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის კირაკოს განძაკეცის ცნობით, რუსუდანი სამეფოს განაგებდა ივანე, ავაგ, შანშა მხარგრძელებისა და გაგელის მეშვეობით. მონღოლების მიერ საქართველოს დაპყრობის დროს თავი შეაფარა ქუთაისს, ხოლო შემდეგ, ისე როგორც სხვა ქართველი დიდებულები, დაეზავა მათ. მონღოლეთის მმართველობის დროს გაგელი განაგებდა საქართველოს ერთ-ერთ დუმანს — სომხითს. მონაწილეობდა მონღოლთა წინააღმდეგ კოხტასთავის შეთქმულებაში. გაგელმა რუმიდან ჩამოიყვანა ულუ დავითი და დიდი როლი შეასრულა მის გამეფებაში. ულუ დავითმა გაგელს სამამულედ უწყალობა შიდა ქართლში სოფ. ხოვლე. თამარის ისტორიკოსი გაგელს იხსენიებ როგორს „კაცსა საპატიოსა და ლაშქრობათა შინა გამარჯვებულსა“.

## გენეალოგიური ხე

მხარგრძელთა გენეალოგია 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:მსახურთუხუცესები
თაყა ზევდგინიძე

**თაყა ზევდგინიძე** — XIV საუკუნის 89-90-იანი წწ. პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის მეფის გიორგი VII-ის თანამებრძოლი. თათართა წინააღმდეგ ერთ-ერთ ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ გიორგიმ თავი სამცხეს შეაფარა. აქ მეფის წინააღმდეგ მოეწყო შეთქმულება. შეთქმულთა განზრახვა ზევდგინიძემ მეფეს შეატყობინა და შეთქმულების ღამეს თვითონ ჩაწვა მეფის საწოლში. შეთქმულებმა იგი დაჭრეს (ზოგი ცნობით მოკლეს). ამ თავგანწირვისათვის გიორგი VII-მ ნასისხლად შიომღვიმე და სოფლები უბოძა. ვახუშტის მიხედვით, ეს ფაქტი XV საუკუნეში მოხდა, მეფისთვის თავდადებულ ზევდგინიძეს კი იოთამი ერქვა.

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.,* ფეოდალური ურთიერთობიდან XV საუკუნეში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ., 1965;
* *გვრიტიშვილი დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
თაყა
პარმენ ცახელი

**პარმენ ცახელი** (დაბ. **პარმენ ივანეს ძე თვალჭრელიძე**; დ. 9 ივნისი, 1866 წ., სოფ. ცახი — 13 აგვისტო, 1919 წ., ქ. ქუთაისი ) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი და პუბლიცისტი. 

## ბიოგრაფია 
დაიბადა მღვდლის, ივანე თვალჭრელიძის ოჯახში. წერა–კითხვა შინ ისწავლა. ცხრა წლის ასაკში ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში ჩარიცხეს, ათი წლისა უფროსმა ძმამ ანტონმა სტავროპოლში წაიყვანა.

სტავროპოლში იგი ექვსკლასიან სამოქალაქო სასწავლებელში სწავლობდა. სამოქალაქო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ პარმენი რაჭაში დაბრუნდა. 1883 წელს თბილისში გადმოვიდა საცხოვრებლად.

ამავე წელიწადს გამოაქვეყნა საბავშვო ჟურნალ „ნობათში“ პირველი ლექსი „მარინე“, რომელიც ხალხური ლეგენდის საფუძველზე იყო შექმნილი. „ღირსეულ ლეგენდას ხალხისას ღირსეული კალამი შეხვედრია და მშვენიერია ნაწარმოები შეუმატნია ჩვენი ლიტერატურისათვის“.– წერდა ამ ლექსის თაობაზე მაშინ იაკობ გოგებაშვილი. მაგრამ „მარინე“ საბავშვო ნაწარმოებად არ მიაჩნდა… იგი საბავშვო არ არის და მისი დაბეჭდვა „ნობათში“ ცოტა უადგილო იყო.

პარმენ ცახელი თბილისში მასწავლებლის ადგილს ეძებდა. ამ მიზნით გადაწყვიტა მასწავლებლობის უფლების მისაღებად გამოცდების ჩაბარება, მაგრამ ვერ მოახერხა და ისევ სტავროპოლში გაემგზავრა. ძმის შემწეობით იქ ჩააბარა სათანადო გამოცდები და მასწავლებლობის უფლება მიიღო. ის სოფლის მეურნეობით დაინტერესდა და ერთი წლის შემდეგ მოსკოვში გაემგზავრა. იქ შევიდა პეტროვ–რაზუმუნოვის სასოფლო–სამეურნეო აკადემიაში უმაღლესი აგრონომიული განათლების მისაღებად. უსახსრობის გამო აკადემია ვერ დაამთავრა, ისე დაბრუნდა საქართველოში.
იგი დიდხანს ასწავლიდა ქართულ ენასა და ლიტერატურას ქუთაისის ვაჟთა კლასიკურ გიმნაზიასა და წმინდა ნინოს სახელობის ქალთა სასწავლებელში. 1904–1905 წლებში მონაწილეობდა სახალხო მოძრაობაში. მის ბინას თავს აფარებნდნენ რევოლუციონერები. თვითონ ავრცელებდა რევოლუციურ პროკლამაციებს, პოლიტიკურ წიგნებს, ინახავდა იარაღს.
ცახელმა განიცადა „ თერგდალეულთა“ იდეურ-ესთეტიკური შეხედულებების ზეგავლენა. მისი შემოქმედებითი მრწამსის გამოხატულებაა ლექსები „ნანა“ (1885; აკრძალა ცენზურამ, გამოქვეყნდა 1919), „ქვეყნის ერთგული ის არის“ (1896) და სხვ.

ცახელი პოპულარული საბავშვო პოეტი იყო. მისი ლექსები და პოემები („მარინე“ 1883; „ზაალი“, 1884; „შალვას თავგადასავალი“, 1885; „გურგენ რაინდი“, 1893) მაღალი მოქალაქეობრივი და პატრიოტული შეგნებით ზრდიდა ახალგაზრდობას, უნერგავდა მშრომელი ხალხის სიყვარულს, უსამართლობის სიძულვილს. ცახელმა თარგმნა ი. კრილოვის იგავ-არაკები.

მოკლეს 1919 წლის 31 აგვისტოს, ქუთაისში.

## ლიტერატურა
**კინწურაშვილი ლ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 189, თბ., 1987
 
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
სამეული

**„სამეული“** — სამი მხატვრის შემოქმედებითი კოლექტივი: **ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე სლოვინსკი** (* 10 ივნისი, 1935, თბილისი), **ოლეგ მიხეილის ძე ქოჩაკიძე** (* 21 თებერვალი, 1935, მოსკოვი), **იური გიორგის ძე ჩიკვაიძე** (* 21 ნოემბერი, 1934, თბილისი). ქართველი ფერმწერები, თეატრის მხატვრები, არქიტექტორები, საქართველოს დამსახურებული მხატვრები (1967), კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის მთავარი მხატვრები (1976-იდან).

დაამთავრეს თბილისის სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი (1959). გააფორმეს სპექტაკლები: ნახუცრიშვილის „ჭინჭრაქა“ (1963), მილერის „სეილემის პროცესი“ (1965), ელიოზიშვილის „ბებერი მეზურნეები“ (1966) რუსთაველის სახელობია თეატრში; ფლეჩერის „ჭირვეული ქმრის მორჯულება“ (1972), მ. ჯავახიშვილის „კვაჭი კვაჭანტირაძე“ (1974), სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“ (1978) — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრში; ბრეხტის „ჯარისკაცი ჯარისკაცია“ (1965) — მოსკოვის ლენინური კომკავშირის სახელობის თეატრში; ო. იოსელიანის „სანამ ურემი გადაბრუნდება“ (1973) — მოსკოვის გოგოლის სახელობის თეატრში და სხვა. ქმნიან სცენოგრაფიული ხელოვნების თანადროული ეტაპის შესატყვის გონებამახვილურ დეკორატიული გარემოს, განპირობებულს კონკრეტული სპექტაკლის ამოცანებით. მუშაობენ როგორც არქიტექტორები (ავტომოტელი „უშბა“, დიღომი, 1962; ტურისტული სასტუმრო, ბაკურიანი, 1974 და სხვ.); პარალელურად მოღვაწეობდნენ ხელოვნების სხვა დარგებში. გააფორმეს ბიჭვინთის საზღვაო ვაგზალი (1968); თბილისის ჭადრაკის სასახლე და ალპური კლუბი (1973) და სხვ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
რომანოზ ფანცხავა

**რომანოზ  სპირიდონის ძე ფანცხავა** (დ. 14 ოქტომბერი, 1861, სოფ. ხომული, ახლანდელი წყალტუბოს რაიონი — გ.  2 მაისი, 1928, თბილისი) — ქართველი კრიტიკოსი, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი. ლიტერატურული ფსევდონიმი — ხომლელი. 
## ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში და თბილისის სასულიერო სემინარიაში, საიდანაც 1883 გარიცხეს ე. წ. „მგლის ბილეთით“. 1885 შევიდა ნოვოროსიის უნივერსიტეტში (ოდესა) ისტორიულ-ფილოლოგიურ ფაკულტეტზე თავისუფალ მსმენელად. რევოლუციურ წრეებში მაშაობისათვის 1887 მიუსაჯეს 15 წელი პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ ყოფნა. 1889 დაბრუნდა სამშობლოში ჩაება საზოგადოებრივ-ჟურნალისტურ საქმიანობაში. ფანცხავას პირველი წერილი 1882 დაიბეჭდა ქუთაისის გაზეთ „შრომაში“. 1888 შემოდგომიდან მუშაობდა ყოველკვირეულ გაზეთ „თეატრში“, 1893–1898 იყო გაზეთ „კვალის“ კრიტიკის განყოფილების გამგე და აქვეყნებდა  კრიტიკულ-პუბლიცისტურ ნაწერებს. შემდეგ თანამშრომლობდა აკაკი წერეთლის „კრებულში“. 1890 იყო ქართული წიგნების მბეჭდავი ამხანაგობის დაარსების ერთ-ერთი მეთავე. 1891 მუშაობა დაიწყო ე. წ. საფილოქსერო კომიტეტში, შემდეგ კი შავი ქვის მრეწველთა საბჭოში. ლიტერატურულ საქმიანობას 1909 დაუბრუნდა, თანამშრომლობდა ქუთაისის პრესაში („შინაური საქმეების“, „განთიადის“, „ცხოვრების“, "თავისუფლების" რედაქციები). 1922-იდან თანამშრომლობდა საბჭოთა ჟურნალ-გაზეთებში. პუბლიცისტურ წერილებსა და კრიტიკულ მიმოხილვებში ფანცხავა საზოგადოებრივი-ლიტერატურული ცხოვრების აქტუალურ საკითხებს განიხილავდა დემოკრატიული-პროგრესული თვალთახედვით. მნიშვნელოვანია მისი კრიტიკული მიმოხილვანი იოსებ დავითაშვილის, მელანიას (ნიკოლოზ ნათიძის), ნიკოლოზ ბარათაშვილის, ავქსენტი ცაგარელის, დუტუ მეგრელის და სხვების შესახებ. აღსანიშნავია ფანცხავას წვლილი რუსთველოგიური კვლევის ისტორიაში. მას ეკუთვნის წერილები კარლ მარქსისა და ფრიდრიხ ენგელსის  მოღვაწეობაზე, აგრეთვე ბესარიონ  ბელინსკისადა გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგის  კრიტიკული აზროვნების მიმოხილვანი. აღსანიშნავია ფანცხავას წერილების სერია, რომელშიც იგი ახასიათებს თავისი დროის ქართველ მწერლებს (ე. გაბაშვილს, ნიკო ლომოურს, ვაჟა-ფშაველას, ია ეკალაძეს, მ. ყიფიანს, სტ. ჭრელაშვილს, გ. წერეთელს და სხვ.), აგრეთვე მემუარული ჩანაწერები - "ცხოვრების მოედანი" (ჟურნალებში "რევოლუციის მატიანე", "ქართული მწერლობა", გაზეთი "ლომისი").

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 418, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული  14 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1861
კატეგორია:გარდაცვლილი  2  მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1928
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ილია ბახტაძე

**ილია  ლუკას ძე ბახტაძე** (ფსევდონიმი *ხონელი*) (დ. 26 მაისი, 1859, დაბა ხონი ― გ. 13 ივლისი, 1900, სოხუმი) — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი. 
## ბიოგრაფია
სწავლობდა ქუთაისის გიმნაზიაში. იყო პეტერბურგის უნივერსიტეტის თავისუფალი მსმენელი. მისი პირველი წერილი გამოქვეყნდა 1876 ("დროება", N 64). პეტერბურგში ყოფნისას თანამშრომლობდა რუსულ პრესაში ("პორიადოკი", "სტრანა"). 1881 "დროებაში" (N 68) დაიბეჭდა ბახტაძის პეტერბურგიდან გამოგზავნილი წერილი "ვიცინოთ თუ ვიტიროთ?" ავტორი დასცინოდა იმპერატორ ალექსანდრე III-ის კურთხევაზე წარგზავნილ ქუთაისის გუბერნიის თავად-აზნაურთა დელეგაციას, რომელმაც მოითხოვა, მოკლული იმპერატორის ალექსანდრე II-ის სამახსოვრო ვენზელი უნდა ვატაროთო. ბახტაძე სხვადასხვა დროს თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებში "კავკაზი", "დროება", "ივერია", "ნოვოე ობოზრენიე", "კვალი", "მოამბე" და სხვ., სატირულ-იუმორისტული ფელეტონების სერიაში "საკვირაო სხარტულა", "სახელდახელო", "კვირის საუბარი", "კვირის სურათები" და სხვ. ამხელდა იმდროინდელი საზოგადოებრივი ცხოვრების ნაკლოვანებებს. ბახტაძემ თარგმნა მ. სალტიკოვ-შჩედრინის, ა. ბუვიეს, ე. ზოლას, ა. დოდესა და სხვების თხზულებანი.

## ლიტერატურა
* *მანსვეტაშვილი ი.,* მოგონებანი, თბ., 1936;
* *ნაცვალაძე დ.*, ილია ხონელი, ბათ., 1960;
**ქიქოძე გ.,* რჩეული თხზულებანი 3 ტომად, ტ. 1, თბ., 1963;

კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული   26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1859
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1900
ილია
ივანე I (ყვარყვარე)

**ივანე I** *(ყვარყვარე) ჯაყელი-ციხიჯვარელი* — საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე XII საუკუნის 90-იან — XIII საუკუნის 50-იან წლებში, მეჭურჭლეთუხუცესი, სამცხის სპასალარი. XII საუკუნის 90-იან წლებში მეფის მომხრეთა ბანაკში იყო და ებრძოდა თამარის წინააღმდეგ შეთქმულ დიდგვაროვან აზნაურებს. მონაწილეობდა ჯალალედინის წინააღმდეგ ბრძოლებში, მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია მონღოლებს სამცხეში და, ვიდრე რუსუდან მეფის ნებართვა არ მიიღო, მტერთან მოლაპარკება არ დაიწყო (სხვა „საქვეყნოდ გამრიგენი“ მონღოლებს უომრად ნებდებოდნენ). ჩაღათა ნოინმა ივანე I სამცხის გამგებლად დატოვა.

დაახლოებით 1242-1243 ივანე I-მა ცხოველი მონაწილეობა მიიღო რუსუდანისა და დავითის ქუთაისიდან თბილისში გადმოსვლასა და დავით უფლისწულის მონღოლთა ურდოში მეფედ დასამტკიცებლად გაგზავნაში. უმეფობის ხანაში დაამარცხა მცირე აზიის თურქები, რომელთაც დაიპყრეს სამხრეთ საქართველოს მიწა-წყალი. მას დახმარებისათვის მიმართეს სანაპირო თემების — ტაოს, შავშვთ-კლარჯეთის, კოლა-არტაან-კარნიფორის გამგებლებმა. ივანე I-მა 10 000-იანი ლაშქარი შეკრიბა. ბრძოლა მოხდა ვანის ვაკეზე. ქართველებმა გაიმარჯვეს. ბრძოლის შემდეგ ივანე I სამცხეს დაბრუნდა, ხოლო დამარცხებულ მტერს თავისი შვილიშვილი ივანე (პაპა) და სარგისი დაადევნა. მათ დაიბრუნეს მტრის მიერ დაკავებული ტერიტორია და თურქები საქართველოს საზღვრებიდან გააძევეს. ივანე I-მა აქტიური მონაწილეობა მიიღო ტახტის მემკვიდრის - დავით გიორგის ძის - მოძებნასა და ჩამოყვანაში (შემდეგ იგი მეფედ დასამტკიცებლად ურდოში გაისტუმრეს). ივანე I კოხტასთავის შეთქმულების ერთ-ერთი მეთაური და ინიციატორი იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ჯაყელები
ვარლამ ხუროძე

**ვარლამ  ადამის ძე ხუროძე** (ფსევდონიმი *მალაქიაშვილი*; დ. , მათხოჯი, ხონის რაიონი ― გ. 10 ივნისი, 1939, თბილისი) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი, პედაგოგი. სკკპ წევრი 1905 წლიდან. 

## ბიოგრაფია
1913 წელს დაამთავრა  მოსკოვის  უნივერსიტეტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1903, პირველი მოთხრობა „დედის მსხვერპლი“ — 1904. ხუროძის მოთხრობები, პიესები, რომანები, ლექსები, პედაგოგიური და კრიტიკული-პუბლიცისტური წერილები 10-იანი წლებიდან სისტემატურად იბეჭდებოდა ქართულ პრესაში. იყო ე. წ. დემოკრატიული მწერლობის მიმდევარი. მისს რომანებში „შოთა ბროლიძე“ (1911), „სამნი“ (1926), „დათოვლილი გვიტგვინი“, მოთხრობებში „ორი საფლავი“ (1905), „კეკელოს თავგადასავალი“, „ობლები“ (ორივე 1912) და სხვ. 

წარმოსახულია რევოლუციამდელი გლეხობის გაჭირვებული ცხოვრება, რევოლუციური-განმათავისუფლებელი ბრძოლა, დახატულია თავდადებულ რევოლუციონერთა სახეები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1882
კატეგორია:გარდაცვლილი  1939
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ვ
დიმიტრი მაჩხანელი

**დიმიტრი მაჩხანელი** (ნამდვილი გვარი ნადირაძე)  (დ. 11 იანვარი, 1861, ქვემო მაჩხაანი, სიღნაღის რაიონი ― გ. 16 ნოემბერი, 1903, იქვე) ― ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი. 

## ბიოგრაფია
მოსკოვის უნივერსიტეტის თავისუფალი მსმენელი. ლექსების პირველი კრებული „ახალი სიზმარი“ 1880 წელს გამოსცა, მეორე — „სიყვარულის კონა“ — 1881 წელს. მაჩხანელის მოთხრობები, პიესები, პუბლიცისტური წერილები იბეჭდებოდა ქართულ პრესაში („ივერია“, „მოამბე“, „აკაკის კრებული“, „ჯეჯილი“ და სხვ.). 1887 წელს ცალკე წიგნად გამოქვეყნდა მაჩხანელის „ძმური სიტყვა“, რომელიც პუბლიცისტური ფელეტონების სახით იბეჭდებოდა „ივერიაში“. მაჩხანელი განიცდიდა ხალხოსნების გავლენას. ძირითადი ფსევდონიმის გარდა წერდა „თერგდალეულის“, „მთადიდელის“, „ლახვარიძის“ ფსევდონიმით. მაჩხანელის ზოგიერთი ლექსი („ჩემ საყვარელ სამშობლოს“, „ვედრება“, „ტურფავ მოდი, ნუ ხარ მტრულად“) სიმღერად იქცა (მუსიკა ნიკო სულხანიშვილისა).

## ლიტერატურა
**ხაჩიაშვილი ქ.,* დიმიტრი მაჩხანელი, „მნათობი“, 1972, № 5, გვ. 171-174

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1861
კატეგორია:გარდაცვლილი 1903
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
პროლოგი

**პროლოგი** ( - *შესავალი*) — ლიტერატურული, თეატრალური და მუსიკალურ-სცენური ნაწარმოების შესავალი ნაწილი. ლიტერატურულ პროლოგში, როგორც წესი, მოთხრობილია იმ მოვლენების შესახებ, რომლითაც მოტივირებულია ნაწარმოების ძირითადი მოქმედები, წინ უსწრებს მას ან განმარტებულია ავტორის მხატვრული ჩანაფიქრი და ესთეტიკური კრედო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროლოგი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის საიტი.

კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
ეპილოგი

**ეპილოგი** () — ლიტერატურული ან თეატრალური ნაწარმოების დასკვნითი ნაწილი, სადაც მოკლედ გადმოცემულია მოქმედ პირთა შემდგომი ბედი ან განხილულია ნაწარმოების ზნეობრივი და ფილოსოფიური ასპექტები. თეატრალურ დრამაში ეს არის დასკვნითი მონოლოგი – მიმართვა მაყურებლისადმი ნაწარმოების შინაარსის შეჯამების, ახსნის, სწავლების მიზნით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლიტერატურა
კატეგორია:თეატრი
ესტატე ბოსლეველი

**ესტატე სიმონის ძე ბოსლეველი** (ნამდვილი გვარი — *მჭედლიძე*) (დ. 1854, სოფ. მეორე სვირი, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი ― გ. 8 მაისი, 1885, ქუთაისი, დაკრძალულია სვირში) — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი.

## ბიოგრაფია 
სწავლობდა ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში, შემდეგ თბილისის სასულიერო სემინარიაში, რომელიც არ დაუსრულებია. სწავლის გასაგრძელებლად მოსკოვს გაემგზავრა, მაგრამ ხელმოკლეობამ აიძულა ქუთაისში დაბრუნებულიყო, სადაც ჯერ მასწავლებლობდა, შემდეგ კი გაბრიელ ეპისკოპოსის კანცელარიაში მსახურობდა მდივნად. ბოსლეველის პუბლიცისტური თუ კრიტიკული წერილები, ფელეტონები და სხვ. 1874-იდან იბეჭდებოდა „ივერიასა“ და „დროებაში“. 1882-83 იგი ქუთაისის გაზეთ „შრომის“ აქტიური თანამშრომელი იყო. კრიტიკულ მიმოხილვებში ბოსლეველი უმთავრესად 80-იანი წლების ქართულ მწერლობას ეხება, განიხილავს ი. ჭავჭავაძის „განდეგილს“, დ. ერისთავის „სამშობლოს“, გ. ზდანოვიჩის „წერილს ჩვენს საზოგადოებრივ მოღვაწეთა მიმართ“ და სხვ. ბოსლეველი რეალისტი კრიტიკული წარმომადგენელია და მას წარმმართველ როლს აკისრებს ლიტერატურის განვითარების პროცესში. ავტორია „ქუთათური ფელეტონებისა“, რომლებშიც აშუქებს ქუთაისის საზოგადოებრივ-კულტურულ ცხოვრებას.

კრიტიკულ-პუბლიცისტურ წერილებში ბოსლეველი ეხება ეკონომიკის საკითხებსაც [«"იმედი" და მისი კრიტიკოსი პუბლიცისტები» (გაზეთი „შრომა“, 1882, № 27), „კრიტიკული მიმოხილვა“ („შრომა“, 1882, № 48 და 1883, № 1, 3), „თვითმმართველობა საზოგადოდ და ქალაქისა კერძოდ“ („ივერია“, 1884, № 3)]. ბოსლეველი აქტიურად მონაწილეობდა 80-იანი წლების დასაწყისში ქართული პრესის ფურცლებზე ეკონეკონომიკის და პოლიტიკის ურთიერთობის საკითხებზე გამართულ დისკუსიაში. კ. მარქსის მოძღვრების საფუძველზე ასაბუთებდა, რომ ქართველი ხალხის სოციალური და ეროვნული დამოუკუდებლობის აღდგენა შესაძლებელია მხოლოდ პოლიტიკური ძალაუფლების მოპოვებით. მოკლეს ქუთაისში 1885 წ.

## ლიტერატურა 
* *გუგუშვილი პ.*, კარლ მარქსი ქართულ პუბლიცისტიკასა და საზოგადოებაში 1898 წლამდე, გვ. 160—163 , თბ., 1971;
* *ჩადუნელი ე.,* ჟურნ. „იმედის“ პუბლიცისტთა საზოგადოებრივ-ეკონომიკური შეხედულებები, თბ., 1974;
* *ხუნდაძე ს.*, სოციალიზმის ისტორიისათვის საქართველოში., ტ. 2, გვ. 128—140, ტფ, 1927;

კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:დაბადებული  1854
კატეგორია:გარდაცვლილი  8 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1885
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ბაჩანა

**ნიკოლოზ (ბაჩანა) პავლეს ძე რაზიკაშვილი** (დ. 16 მაისი, 1866, სოფ. ჩარგალი, დუშეთის რაიონი — გ. 18 დეკემბერი, 1928, თბილისი) — ქართველი პოეტი. 

## ბიოგრაფია 
დაწყებითი განათლება ჩარგალში მიიღო, ხოლო შემდეგ მშობლებმა მიაბარეს გორის საოსტატო სემინარიაში, სადაც მისი უფროსი ძმა ვაჟა-ფშაველა სწავლობდა. გორის საოსტატო სემინარიის დამთავრების შემდეგ (1885) მასწავლებლობდა ვეჯინში, 1890 წლიდან კი - ბარისახოში, ხევსურეთის პირველ სკოლაში. 1900–1920 ასწავლიდა მაღაროსკარის, ჩარგლის, დუშეთის, სიღნაღისა და ბოდბის სკოლებში. საბოლოოდ დამკვიდრდა ქვემო ქედში. მწერლობა 80-იან წლებში დაიწყო. ბაჩანას პოეზიაში მთის ხალხთა ზეპირსიტყვიერებისა (კრებდა მის ნიმუშებს) და ქართული კლასიკური მწერლობის (განსაკუთრებით უფროსი ძმის, ვაჟა-ფშაველას) დიდი გავლენა შეინიშნება. მისი შემოქმედების თემატიკას იმდროინდელი საქართველოს პოლიტიკური მდგომარეობა განსაზღვრავდა. ლექსებში "ნატვრა", "ტყის სიმღერა", "მუხა", "ვინა სთქა საქართველოზე" და სხვ. ბაჩანა სიმბოლურ-ალეგორიული სახეებით გადმოსცემდა სამშობლოს მძიმე მდგომარეობას, რაც განაპირობებდა მის ლექსთა ელეგიურ ტონს ("ოცნება პატიმრისა", "გზააბნეული"). ბაჩანას შემოქმედებაში განსაკუთრებული ადგილი ეთმობა ბუნებას, როგორც ადამიანის ცხოვრებაში მონაწილე ყოვლისშემძლე ძალას. პოემაში „თაღლაურა“ (1884), „ნანაის სიმღერა“ (1889), „საფრთხე“ (1891) პოეტი მთიელთა ყოფა-ცხოვრებას აღწერს; პოემა-რომანში „წაწლობა“ (1919–1924) ფშავის თემის ზოგიერთი წეს-ჩვეულების დრომოჭმულობას ააშკარავებს.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 79, თბ., 1994

 

 
 
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1928
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
იესე ბარათაშვილი

**იესე ოსეს ძე ბარათაშვილი** *(ოსეშვილი)* (დ. 10 ოქტომბერი, 1728 — გ.  11 აგვისტო, 1786) — ქართველი მწერალი, ქართლ-კახეთის სამეფოს მდივანბეგი. 

ბარათაშვილის მამა — დეკანოზი ოსე (გვარად მიქაძე) სიონის ეკლესიის მღვდელი იყო. 1750-იდან ისე თეიმურაზ II-ის მეუღლის — ანახანუმის მდივანია, შემდეგ - მოლარეთუხუცესი. 1758 ამ თანამდებობიდან გადააყენეს და დატოვეს კალიგრაფ-მდივნად. 1762 ერეკლე II-მ სამეფო მდივნის თანამდებობა უბოძა, ხოლო 1764 წლის 25 ივნისს - თავადობა და ბარათაშვილის გვარი. შემდეგ მოღალატე თავადებთან კავშირი დასწამეს და 1776 მდივნობიდან გადააყენეს, წაართვეს თავადობა, მამული, ყმები და ტფილელის ყმად აქციეს. 1777 დარეჯან დედოფლის მხარდაჭერით ისევ მდივანბეგად დანიშნეს. ახალციხეში მიმავალი ბარათაშვილი გზაში ლეკებმა მოკლეს.

ბარათაშვილს ეკუთვნის ისტორიულ-ლიტერატურული ძეგლი  „ცხოვრება-ანდერძი“ . ნაშრომი მნიშვნელოვანი წყაროა XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიისათვის. ბარათაშვილი ტიპური წარმომადგენელია მეფის სამსახურში დაწინაურებული მემამულისა, რომლის იდეალია მეფის ძლიერი ცენტრალიზებული ხელისუფლება. ბარათაშვილის ლიტერატურული თხზულებებიდან ცნობილია ომონიმური რითმებით გაწყობილი  „ლექსნი სამიჯნურონი“  (ხელნაწერი Q - 318). ანტონ კათალიკოსის ცნობით, ბარათაშვილს ლექსად აღუწერია ქეთევან დედოფლის ცხოვრება. ამ თხზულებას ჩვენამდე არ მოუღწევია. ვარაუდობენ, რომ მასვე ეკუთვნის ლექსთა კრებული „ნარგიზოვანი“.

## ბიბლიოგრაფია
* იესე ბარათაშვილის ცხოვრება-ანდერძი: ტექსტი გამოსცა... ავთანდილ იოსელიანმა, თბ., 1950.
## ლიტერატურა
* *იოანე ბატონიშვილი*, მცირე უწყება ქართველთა მწერალთათვის, ტფ., 1913;
* *იოსელიანი ა.*, მე-18 საუკუნის ქართული კომედიური დიალოგი, «ლიტერატურა და ხელოვნება», 1945, 22 სექტ.

## რესურსები ინტერნეტში
*იესე ბარათაშვილის ცხოვრება-ანდერძი

კატეგორია:დაბადებული 10 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1728
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1786
კატეგორია:ქართველი მწერლები
იესე
იოსებ თბილელი

**იოსებ თბილელი** (გვარად სააკაძე) (დ. 1620 — გ. 1688) — ქართველი საეკლასიო მოღვაწე, პოეტი; თბილისის მიტროპოლიტი 1662 წლიდან. გიორგი სააკაძის ძმისწული. 

ბავშობიდან იზრდებოდა ქვათახევის მონასტერში, იქვე ბერად აღიკვეცა და წავიდა იმერეთში სადაც დროთა განმავლობაში აყვანილი იქნა ნიკორწმინდის მთავარეპისკოპოსის ხარისხში. მალევე როსტომ მეფისა და მარიამ დედოფლის თხოვნით გადაყვანილი იქნა სამცხე–საათაბაგოში აწყურის მთავარეპისკოპოსად, სადაც რეგიონის მმართველად იყო მისივე ნათესავი როსტომ-ფაშა. მეფე-დედოფალს ჰქონდა იმის იმედი, რომ აღნიშნული ნათესაური კავშირებით შესძლებდნენ მორღვეული ქრისტიანული ეკლესიის აღდგენას სამცხეში. მაგრამ იმედები არ გამართლდა და როსტომ-ფაშამ ის გამოაძევა ახალციხიდან. მაშინ მეფემ იოსებს უბოძა თბილისის სამიტროპოლიტო ტახტი.

მისი როგორც თბილელის მოღვაწეობის პერიოდი ნაყოფიერი აღმოჩნდა ეპარქიისათვის. გამრავლდა საეკლესიო მამულები, გაიზარდა სიონის ბიბლიოთეკის წიგნთსაცავი, სიონის ეკლესიას გადაეცა შემდგომში წოდებული როგორც „სიონის აბანო“. ეპარქიის სიმდიდრეზე მეტველებს ისიც რომ 1849 წელს დიმიტრი ბაქრაძეს, ათონის ივერითა მონასტერში უნახავს მოოქროვილი ვერცხლის ტაკუკი წარწერით: 
აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის საზოგადოებრივ ცხოვრებაში, იბრძოდა ცენტრალური ხელისუფლების განსამტკიცებლად. დაიღუპა როგორც გიორგი XI-ის მომხრე განდგომილ არაგვის ერისთავთან ბრძოლაში. მის პოეტურ მემკვიდრეობაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ქართული პატრიოტული ეპოსის თვალსაჩინო ძეგლს — პოემა „დიდმოურავიანს“ (1681-1687), რომელიც უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველი ხალხის ამსახველი გმირული ეპოპეაა. იოსებ თბილელმა ხოტბა შეასხა დიდ მოურავს გიორგი სააკაძეს; ამავე დროს გამოკვეთა საზოგადოებრივი აზრი საქვეყნო გასაჭირზე. ერის ტკივილი და საწუხარი საზოგადოებრივ სამსჯავროზე გამოიტანა. „დიდმოურავიანი“ მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროცაა. იგი პირველად პ. იოსელიანმა გამოსცა 1851 წელს. იოსებ თბილელს ეკუთვნის აგრეთვე სასულიერო შინაარსის თხზულებები: „ცხოვრება და მოქალაქეობა ალექსი კაცისა ღმრთისა“, „წმინდანთა კრებათათვის“, „ქება და წამება წმიდისა მარინასი, თქმული შაირად“; აგრეთვე „ანბანთქება“. იოსებ თბილელი ვეფხისტყაოსნის ერთ-ერთი გამგრძელებელია (დაურთო 67 სტროფი). მის სახელთანაა დაკავშირებული თბილისის სიონის ბიბლიოთეკის დაარსება, რომლისთვისაც იოსებ თბილელს მრავალი ხელნაწერი წიგნი შეუძენია.

## იხილეთ აგრეთვე
*თბილელი მღვდელთმთავრები

## ლიტერატურა
**კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958
*ფირცხალაიშვილი რ., იოსებ ტფილელის „დიდმოურავიანის“ ხელნაწერული მემკვიდრეობისათვის, „მაცნე. ენისა და ლიტერატურის სერია“, 1975, № 2;
**ცაიშვილი ს.,* შოთა რუსთაველი — დავით გურამიშვილი, თბ., 1974;
**ფირცხალაიშვილი რ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 202-203, თბ., 1980

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილელი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1620
კატეგორია:გარდაცვლილი 1688
ბასიანი

**ბასიანი** — პროვინცია ისტორიულ სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში, ისტორიული მესხეთის ნაწილი, მდინარე არაქსის სათავეების რაიონში (თურქეთის ტერიტორია). სახელწოდებას უკავშირებენ ფასიანების (ფაზიანების) ტომს. სომხეთის სამეფოს წარმოქმნისა და მისი გაფართოების შედეგად (ძვ. წ. II ს.) ბასიანი მის ფარგლებში მოექცა. 384 წელს რომსა და ირანს შორის ახლო აღმოსავლეთში პოლიტიკური გავლენის სფეროების განაწილების შედეგად ირანის საზღვრებში მოექცა. VII-VIII საუკუნეებში ბასიანი არაბთა სახალიფოს შემადგენლობაში შევიდა. არაბთა მფლობელობის დასუსტებისა და ქართული სამეფო-სამთავროების გაძლიერების პერიოდში ბასიანი საცილობელი გახდა ბიზანტიისა და ქართველთა სამეფოს შორის. მალე ქართველთა სამეფო მთლიანად დაეუფლა ბასიანს. X საუკუნის I ნახევარში საზღვარი ბიზანტიასა და „ქართველთა სამეფოს“ შორის მდინარე არაქსზე დაიდო და ბასიანის ჩრდილოეთი ნაწილი ქართველ ბაგრატიონთა მფლობელობაში დარჩა. 1001 წელს დავით კურაპალატის მემკვიდრეობის გამო ბიზანტიასთან კონფლიქტის შედეგად იმიერ-ტაო და ბასიანი მთლიანად ბიზანტიელთა მფლობელობაში გადავიდა. ქართველები დაჟინებით ცდილობდნენ ბასიანის დაბრუნებას ბიზანტიელთაგან, შემდეგ თურქ-სელჩუკთაგან. XII საუკუნიდან ბასიანი კვლავ ფეოდალური საქართველოს მონარქიის ფარგლებში შედიოდა. 1203 წელს ბასიანში ქართველთა ლაშქარმა სძლია თურქ-სელჩუკებს. 1545 წელს ბასიანი ოსმალებმა მიიტაცეს. XVII საუკუნიდან იგი არზრუმის ვილაიეთის ერთ-ერთი სანჯაყია.

## ვახუშტი ბატონიშვილის გეოგრაფია
მინი|ბასიანი წითლადაა მონიშნული ვახუშტის რუკაზე
ვახუშტი ბატონიშვილი ბასიანის ტერიტორიას ისტორიულ სომხეთს აკუთვნებს, როგორც მდინარე არაქსის აუზის შემადგენელ ხეობას და წერს შემდეგს:

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბასიანის ბრძოლა 1203

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ბორჩალო

[მინი|ბორჩლოს მაზრა [თბილისის გუბერნიაში, რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში]]
**ბორჩალო** (ყოფ. *ქურდვაჭარი*) — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, მოიცავს დებედის ხეობას. სახელდება მომდინარეობს XVII საუკუნეში ჩამოსახლებული თურქმანული ტომის ბორჩალუსაგან.

## ქურდვაჭარი
მხარის უძველესი სახელწოდებაა ქურდვაჭარი, ქურდვაჭრისხევი. წყაროებში პირველად იხსენიება VIII საუკუნეში ქურდისხევის ფორმით. მასზე გადიოდა მნიშვნელოვანი გზა, რომელიც საქართველოს სომხეთთან და სხვა ქვეყნებთან აკავშირებდა, რაც ზრდიდა რეგიონის სტრატეგიულ და ეკონომიკურ მნიშვნელობას. ხეობის ცენტრი იყო გაგის ციხე. XII საუკუნის ბოლოს თამარ მეფემ ხეობა ზაქარია ვარამის ძეს უბოძა და მას შემდეგ ის მხარგრძელთა საგამგეო იყო. XIII საუკუნიდან მონღოლთა შემოსევების შედეგად გაპარტახდა და მომთაბარეთა საძოვრებად იქცა. XV საუკუნიდან დასახლდნენ თურქმანული ტომები.

## ბორჩალო
1604 წელს შაჰ აბას I-მა აქ სახანო შექმნა და დაასახლა ბორჩალუს თურქმანული ტომი. ამიერიდან რეგიონს ეწოდა ბორჩალო. მისი ცენტრი იყო აღჯაყალა, ყოფილი გაგის ციხე. ბორჩალო XVIII საუკუნეში ქართლ-კახეთის სამეფოს დაუბრუნდა. რუსეთის იმპერიის ფარგლებში 1880 წელს ამ ტერიტორიაზე შეიქმნა ბორჩალოს მაზრა ცენტრით დაბა შულავერში.

## ბორჩალოური ხალიჩები 
ბორჩლოში ისტორიულად ჩამოყალიბებულია ხალიჩების ქსოვის განსაკუთრებული სკოლა:

ფაილი:Borchali carpet.gif|XX საუკუნის ხალიჩა
ფაილი:Fachralo Kazak Prayer Rug Last Quarter 19th C Lot 60.jpg|XIX საუკუნის ხალიჩა
ფაილი:Green Ground Karachopt Kazak Rug Sothebys.jpg|XIX საუკუნის ხალიჩა

## იხილეთ აგრეთვე
*აზერბაიჯანელები საქართველოში
*გაგი (მხარე)

## ლიტერატურა
**მუსხელიშვილი, დ.* აღჯაყალა-გაგის ციხე, საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული ტ 1, 1960

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
გაჩიანი

მინი|გაჩიანის ველი
**გაჩიანი** — ქალაქი და მხარე ისტორიულ ქვემო ქართლში. ქალაქის ზუსტი ადგილმდებარეობა დაუდგენელია. გაჩიანის მხარე ანუ სამშვილდის საერისთავო ქართლის სამეფოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი განაპირა საერისთავო იყო.

ლეონტი მროველის (XI ს.) მიხედვით, ქართველთა ლეგენდარულმა მამამთავარმა ქართლოსმა თავის ერთ-ერთ ძეს, გაჩიოს მისცა ქალაქი სამშვილდე და ქვემო ქართლის ნაწილი მდინარე ვერიდან მოყოლებული აბოცის მთამდე.

## ქალაქის ადგილმდებარეობა
*ვახუშტის (XVIII ს.) მიაჩნდა, რომ იგი მდინარეების მაშავერ-ქციის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა. 

*X საუკუნის სომეხი ისტორიკოსი უხტანესი ქალაქ გაჩიანს ვრაცდაშთში ("ქართველთა ველში") ათავსებდა და იგი ცურტავის მერმინდელ სახელად მიაჩნდა.
*ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრება ქალაქ გაჩიანის ადგილსამყოფელის შესახებ:

იქვე

[მინი|1926 წლის [კავკასიის მხარის ხუთვერსიანი რუკა]]
აღსანიშნავია, რომ ნასოფლარი უგუდეთი, კავკასიის მხარის ხუთვერსიან რუკაზე აღნიშნულია, როგორც დასახლება სახელად „**დიდი სანადირო**“. აღნიშნული ადგილი წარმოადგენს ალგეთის აუზის უკიდურეს ხეობის დასახლებულ პუნქტს.

დღევანდელი ტოპოგრაფიულ რუკაზე, გარდაბნის მხარეს აღმოსავლეთით საზღვრავს მტკვარი-ბერდუჯი, აბოცის მთა მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთით და შესაბამისად რუკის ასეთი მობრუნების შედეგად არც გაჩიანის ქალაქის ძებნა მის დასავლეთ წერტილში იქნებოდა მართებული.

თუ დღევანდელ რუკას და გეოგრაფიულ პარალელებს 90°-ით შემოვაბრუნებთ, მაშინ შესაძლებელია სწორედ აღმოჩნდეს ვახუშტისეული გარდაბნის მხარის აღწერა: აღმოსავლით მდინარე ბერდუჯი, ჩრდილოით მტკვარი, სამხრით მთა პირველ ხსენებული ანუ აბოცი, ხოლო დასავლით ქალაქი გაჩიანი. ამ შემთხვევაში ქცია-ხრამის სრულ აუზს თუ ჩავთვილით გარდაბნის მხარედ, ხოლო ალგეთის აუზს გაჩიანის ტერიტორიად, მაშინ ნასოფლარი უგუდეთი (დიდი სანადირო) აღმოჩნდება ამ ტერიტორიისათვის დასავლეთი მსაზღვრელი.

საქმე ის არის, რომ ადრე, რადგანაც კარტოგრაფია არ იყო დახვეწილი, რუკები და შესაბამისად მხარის ორიენტაციები დარღვეული იყო. შესაბამისად თუ იქმნებოდა რუკა ხელით, ყოველგვარი ტრიანგულიაციის გარეშე, შედეგი არაზუსტი გამოდიოდა. მაგალითისათვის იგივე ვახუშტისეული სვანეთის ენგური ჩრდილოკავკასიაში გადადის.

ალგეთის ხეობის ზედაწელში მდებარეობს ძველი ციხე სახელად ორბეთის ციხე. ზოგიერთი მეცნიერის აზრით ლეონტი მროველისეული ციხე ორბისა სწორედ ალგეთის ხეობაში არსებული ციხეა. ადრე სწორედ აქ გადადიოდა გზა თრიალეთის ქედზე.

ლეონტი მროველის სიტყვები: "და მისცა ასული თჳსი ცოლად, ქალაქი გაჩიანი და საერისთაო სამშჳლდისა".

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
გარდაბანი (მხარე)

**გარდაბანი** — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე, ქვემო ქართლის ნაწილი. ცენტრი ხუნანი. იგი ძველი ქართლის სამეფოს განაპირა პროვინციას წარმოადგენდა, რომლის სახელი ემთხვევა კავკასიის ალბანეთის პროვინცია გარდმანის სახელწოდებას. სახელწოდებათა საერთო წარმომავლობა უეჭველია და მოწმობს გარკვეულ პერიოდში მათ პოლიტიკურ და შესაძლოა, ეთნიკურ ერთიანობას. გარდაბანი მოიცავდა მდინარეების ძეგამჩაის, თოუზჩაის, აღსთაფჩაის აუზებს (ახლანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორია) და ხრამის და ალგეთის უკიდურესი ქვემო წელის ველს (ახლანდელი საქართველოს ტერიტორია). ამ ტერიტორიაზე არსებობდა ჯერ ხუნანის, შემდეგ გაგის საერისთავოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გარდმანი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ერწო-თიანეთი

**ერწო-თიანეთი** — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე. იგი მდებარეობს აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავს მდ. ივრის ზემოთის ზეგანს (თიანეთის მუნიციპალიტეტი). ისტორიულად წარმოადგენდა ქართლის სამეფოს ორ ცალკეულ ისტორიულ-გეოგრაფიულ რეგიონს - ერწოსა და თიანეთს. ერთობლივი ისტორიული განვითარებისა და მჭიდრო კავშირის გამო ისინი უძველეს წყაროებშივე ერთად მოიხსენიებიან.

ერწო-თიანეთი ადმინისტრაციულად კახეთის სამეფოში შედიოდა. ქართული ტრადიციის თანახმად, IV საუკუნეში ქართველთა განმანათლებელი ნინო აქ ქრისტიანობას ქადაგებდა. ხელსაყრელი გეოგრაფიული მდებარეობა ერწო-თიანეთს დიდ სტრატეგიულ და ეკონომიკურ მნიშვნელობას ანიჭებდა. აქ გადიოდა ერთ-ერთი განშტოება სავაჭრო მაგისტრალისა, რომელიც ქართლის ადრინდელი ფეოდალური სახელმწიფოს ალბანეთთან (კავკასიისა) და სომხეთთან აკავშირებდა. გარკვეულ პერიოდში თიანეთი იყო პლაცდარში, საიდანაც ქართლის სამეფო პოლიტიკურ და კულტურულ ზეგავლენას  ახდენდა კავკასიის მთიანეთზე. საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანებისათვის ბრძოლაში „აფხაზთა მეფეები“, უპირველეს ყოვლისა, თიანეთის დაპყრობით ცდილობდნენ კახეთი თავიანთი პოლიტიკური გავლენის ქვეშ მოექციათ. XIII საუკუნეში ერწო-თიანეთი არაერთხელ დალაშქრეს მონღოლებმა. XV საუკუნეში, ერთიანი საქართველოს ფეოდალური სახელმწიფოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ, ერწო-თიანეთი კახეთის სამეფოს ერთ-ერთი სამოურავო გახდა. იგი ხშირად საცილობელი ტერიტორიაა კახეთის სამეფოსა და არაგვის საერისთავოს შორის. ფშავ-ხევსურეთის მოსახლეობის ეკონომიკური ინტერესები ძირითადად ერწო-თიანეთთან იყო დაკავშირებული, ამიტომაცაა იგი ძირითადად მთიელი ქართველებით დასახლებული. თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით ერწო-თიანეთი შედის მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთის მუნიციპალიტეტში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*თიანეთის ისტორია .

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები