open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მიხაელ შენკერი

**მიხაელ შენკერი** (Michael Schenker, დ. 10 იანვარი, 1955) — გერმანელი გიტარისტი. იგი არის ყოფილი წევრი ჯგუფებისა: UFO, Scorpions, MSG და Ratt. მისი უფროსი ძმა, რუდოლფ შენკერი არის სკორპიონსის დამაარსებელი და წევრი დღემდე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:სკორპიონსის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 10 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:გერმანელი გიტარისტები
კატეგორია:G3
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მანდრაგორი

**მანდრაგორი** (Mandragora) — მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი უღერო ან მოკლეღეროიანი ბალახია. 

აქვს დიდი (80 სმ სიგრძის და 60 სმ სიგანის) ფოთლები, მომწვანო-თეთრი, ცისფერი ან იისფერი ყვავილები და დიდი ნარინჯისფერი ან ყვითელი კენრა ნაყოფი.  მისი მსხვილი სწორი ფესვები ზოგჯერ ადამიანის სხეულს ემსგავსება (ძველად ალბათ ამიტომ მიაწერდნენ ხოლმე მანდრაგორს მაგიურ ძალას და მასთან ბევრი ლეგენდაც იყო დაკავშირებული). 

გვარში 5-6 სახეობაა, რომელიც გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში, წინა და შუა აზიაში, ჰიმალაის მთებში.  ზოგი მანდრაგორის ფესვი, ნაყოფი და თესლი შეიცავს ალკალოიდ ჰიოსციამინს, სკოპოლამინს და სხვას. ზოგჯერ ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებად იყენებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
მანდრილი

**მანდრილი** (Mandrillus) — უმდაბლესი ცხვირვიწრო მაიმუნების გვარი ანთრისებრთა ოჯახისა. მამლის  სხეულის სიგრძე 70-80 სმ, მასა 20 კგ აღწევს. დედალი მამალზე პატარაა. მანდრილის წინა კიდურები უკანაზე გრძელია. აქვს დიდი თავი, წინ წამოწეული ფართო სახე. გვარში 2 სახეობაა: ჩვეულებრივი მანდრილი (Mandrillus sphinx) და დრილი. ჩვეულებრივ მანდრილს კაშკაშა შეფერილობა აქვს. მამალს ღია წითელი ცხვირი აქვს, ლოყის გასწვრივ ნაოჭიანი პრიალა ლურჯი ლილვაკები გასდევს. მანდრილი გავრცელებულია  დასავლეთ აფრიკაში, ტენიან და კლდოვან ტყეში. უმეტეს დროს მიწაზე ატარებს, მაგრამ ხეზე სძინავს და იკვებება. ნაირჭამიაა. მძვინვარე, აგრესიული ცხოველია. მაკეობა 8 თვემდე გრძელდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანთრისებრნი
მანი

**მანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მანი — მარხილის მზიდი ჩარჩოს სტრუქტურული ნაწილი. 
* მანი —  ხის წნელებისაგან დაწნული კალათის მერიდიანული მიმართულებით განლაგებული ხის დრეკადი ელემენტები.
* მანი — თურქული ხალხური ლირიკული ლექსი
* მანი — მასის ერთეული
* მანი — ქალაქი კოტ-დ'ივუარში. 
* მანი — მანიქეიზმის ფუძემდებელი
მანდიბულები

[მინი|[კაშალოტის მანდიბულები]]
**მანდიბულები** ( — *ყბა*) — ფეხსახსრიანთა უმრავსელობის ყბების პირველი წყვილი. მანდიბულები კიდურების ერთ-ერთი წყვილის სახეცვლილებაა. საკვების თავისებურებათა შესაბამისად, მანდიბულების აგებულებაც უაღრესად მრავალგვარია და ზოგჯერ საკმაოდ რთული

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხოველების ანატომია
20th Century Masters: The Millennium Collection: The Best of Scorpions

***20th Century Masters: The Best of Scorpions (The Millennium Collection)*** — გერმანული როკ ჯგუფ Scorpions-ის სიმღერების კომპილაციური ალბომი.

## სიმღერების სია 
## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2001 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Mercury Records-ის კომპილაციური ალბომები
Box of Scorpions

***Box of Scorpions *** — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების სამდისკიანი ბოქს-სეტი, რომელიც გამოვიდა 2004 წელს.

## სიმღერების სია 
### დისკი 1 
# I’m Going Mad — (4:51)
# Speedy’s Coming — (3:33)
# Fly to the Rainbow — (9:35)
# In Trance — (4:42)
# Pictured Life — (3:23)
# Virgin Killer — (3:42)
# Catch Your Train — (3:34)
# Steamrock Fever — (3:36)
# We’ll Burn the Sky — (6:26)
# He’s a Woman, She’s a Man — (3:13)
# Backstage Queen — საკონცერტო (3:38
# Top of the Bill — საკონცერტო (6:46)
# Dark Lady — საკონცერტო (3:39)
# Robot Man — საკონცერტო (5:38)
# Loving You Sunday Morning — (5:36)
# Holiday — (6:30)

### დისკი 2 
# Coast to Coast — (4:38)
# Lovedrive — (4:47)
# Make It Real (3:49)
# Don’t Make No Promises (Your Body Can’t Keep) — (2:56)
# Twentieth Century Man — (3:00)
# The Zoo — (5:28)
# Blackout — (3:47)
# Can’t Live Without You — (3:45)
# No One Like You — (3:56)
# Dynamite — (4:12)
# Bad Boys Running Wild — (3:54)
# Rock You Like a Hurricane — (4:11)
# Coming Home — (4:58)
# Big City Nights — (4:08)
# Still Loving You — (6:26)
# Another Piece of Meat — საკონცერტო (3:39)
# Don’t Stop at the Top — (4:03)
# Rhythm of Love — (3:48)
# I Can’t Explain — (3:21)

### დისკი 3 
# Tease Me, Please Me — (4:43)
# Believe in Love — (5:23)
# Don’t Believe Her — (4:54)
# Wind of Change — (5:11)
# Send Me an Angel — (4:32)
# Hit Between the Eyes — (4:32)
# Alien Nation — (5:43)
# Under the Same Sun — (4:52)
# Woman — (5:55)
# Over the Top — (4:24)
# Life Goes Around — (3:41)
# You and I — (6:13)
# Mysterious — (5:28)
# Hurricane 2000 — (6:02)
# ‘Cause I Love You — (3:44)
# Bad for Good — (4:04)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2004 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Hip-O Records-ის კომპილაციური ალბომები
მანიტობა (მრავალმნიშვნელოვანი)

** მანიტობა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მანიტობა — პროვინცია კანადაში;
* მანიტობა — ტბა კანადაში.
ვანკუვერი

**ვანკუვერი** () — ქალაქი კანადის დასავლეთ სანაპიროზე, ბრიტანეთის კოლუმბიის უმსხვილესი ქალაქი, სიდიდით მესამე ქალაქი კანადაში (ტორონტოსა და მონრეალის შემდეგ).  2010 წელს ვანკუვერში ჩატარდა XXI ზამთრის ოლიმპიური თამაშები. თვით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 600 000 ადამიანს (2006), მაგრამ დიდ ვანკუვერში (Greater Vancouver), 20 გარეუბნის ჩათვლით, ცხოვრობს 2 მილიონზე მეტი ადამიანი.

## ლიტერატურა 
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official website 
* Travel and Tourism Information  – ტურიზმი ვანკუვერში
*

## სქოლიო 

კატეგორია:კანადის ქალაქები
კატეგორია:ბრიტანეთის კოლუმბია
კატეგორია:ზამთრის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქები
ონომატოპეა

**ონომატოპეა** (ბერძნ.  „სახელი“ და  „ვაკეთებ, ვქმნი“) — ხმაბაძვით წარმოშობილი სიტყვა, ხმაბაძვითი სიტყვა.

ხმაბაძვა არის სამეტყველო ბგერებით ბუნების მოვლენათა თანმხლები ხმების, ცოცხალ არსებათა ხმიანობის (ყვირილის, სტვენის და სხვ.) მიახლოებითი გადმოცემა. ამის საფუძველზე შექმნილი სიტყვების რამდენიმე სახეობა განირჩევა მათი ფორმებისა და ფუნქციების მიხედვით:

#საკუთრივ ხმაბაძვა, ანუ ფორმაუცვლელი ბგერათკომპლექსით ხმიანობის მიახლოებითი გადმოცემა (და არა აღნიშვნა): მაგ., ყიყლიყო, გუგუ, ტკაც.
#ხმაბაძვის საფუძველზე ამა თუ იმ ხმიანობის აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: მაგ., შრიალი, ტკაცუნი, ხარხარი.
#ხმაბაძვის საფუძველზე მოვლენებისა და არსებების (და არა მათი ხმიანობის) აღნიშვნა ფორმაცვალებადი სიტყვებით: მაგ., გუგული, ჭრიჭინა, ტკაცუნა.

## ონომატოპეა სხვადასხვა ენაში
მინი|კარის გატეხვის ხმა წარმოადგენს ონომატოპეას.
ერთი და იგივე ხმიანობა სხვადასხვაგვარად ფასდება და გადმოიცემა სხვადასხვა ენაში ამ ენათა ბგერითი წყობის შესაბამისად. მაგალითად, მამლის ხმა სხვადასხვა ენაში გადმოიცემა შემდეგნაირად:

* ქართულში — ყიყლიყო
* არაბულში — კუკუ კუკუკუ
* ბულგარულში — კუკურიგუ (кукуригу)
* ფრანგულში — კოკორიკო (cocorico)
* ინგლისურში — კუკ ა დუდლ დუ (cock a doodle doo)
* გერმანულში — კიკერიკი (kikeriki)
* ბერძნულში — კიკირიკუ (κικιρίκου)
* უნგრულში კუკურიკუ (kukurikú)
* იტალიურში — კიკირიკი (chicchirichi)
* იაპონურში — კოკეკოკო (コケコッコー, kokekokko)
* პოლონურში — კუკურიკუ (kukuryku)
* რუსულში — კუკარეკუ (кукареку)
* ესპანურში — კიკირიკი (quiquiriquí) ან კოკორიკო (cocoricó)
* თურქულში — ჲუ-ჲურჲუ-ჲუ (ü-ürü-üüü )
* ფილიპინურში — ტიკტილაოკ (tiktilaok)
* ტამილურში — კაკარა-კო-კო (kokkara-ko-ko)
* ებრაულში — კუკუ რიკუ (קוקוריקו, kúku ríku)

## ლიტერატურა
*
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Derek Abbott's Animal Noise Page 
*Over 300 Examples of Onomatopoeia 
*BBC Radio 4 show discussing animal noises
*Tutorial on Drawing Onomatopoeia for Comics and Cartoons (using fonts) 
*WrittenSound, onomatopoeic word list
*Examples of Onomatopeia

კატეგორია:ენათმეცნიერება
ულრიხ როთი

**ულრიხ როთი** (ცნობილია როგორც ული ჯონ როთი; Ulrich Roth დ. 18 დეკემბერი, 1954) — გერმანელი გიტარისტი.

## კარიერა 
ულრიხ როთისთვის კარიერა დაიწყო 1968 წელს. 1970-იანი წლების დასასრულს, იგი მივიდა ჯგუფში ”Dawn Road". 1973 წელს, იგი დროებით შეურთდა გერმანულ როკ ჯგუფ სკორპიონსს. მან შეცვალა მიხაელ შენკერი (რუდოლფ შენკერის უმცროსი ძმა), რომელიც წავიდა ჯგუფ ”UFO"-ში. როთმა სკორპიოსთან ჩაწერა ოთხი სტუდიური და ერთი საკონცერტო ალბომი. ალბომმა Tokyo Tapes დიდი წარმატება მოიპოვა და გაიყიდა 1 მილიონამდე ასლი. როთმა სკორპიონსი დატოვა 1978 წელს.

ულრიხ როთმა ჩამოაყალიბა თავისი საკუთარი ჯგუფი, სახელად ”Electric Sun”, რომელმაც გამოუშვა 3 ალბომი.

## დისკოგრაფია 
### Scorpions 
* *Fly to the Rainbow* (1974) - გიტარა, ვოკალი
* *In Trance* (1975) - გიტარა, ვოკალი
* *Virgin Killer* (1976) - გიტარა, ვოკალი
* *Taken by Force* (1977) - გიტარა, ვოკალი
* *Tokyo Tapes* (1978) - გიტარა, ვოკალი

### Electric Sun 
* *Earthquake* (1979) - გიტარა, ვოკალი
* *Fire Wind* (1981) - გიტარა, ვოკალი
* *Beyond the Astral Skies* (1985) - ვოკალი, გიტარა, კლავიში, ბასი

### სოლო და კლასიკური ნამუშევრები (გამოცემული) 
* 1991 - *Aquila Suite - 12 Arpeggio Concert Études for Solo Piano*
* 1996 - *Sky of Avalon - Prologue to the Symphonic Legends* (Sky Orchestra-თან ერთად)
* 2000 - *Transcendental Sky Guitar* Vol. I & II
* 2003 - ''Metamorphosis of Vivaldi's Four Seasons* (Sky Orchestra-თან ერთად)

### სოლო და კლასიკური ნამუშევრები (გამოუცემი) 
* 1987 - *Sky Concerto*
* 1992 - *Europa ex Favilla* (სიმფონია)
* 1994 - *Hiroshima de Profundis* (სიმფონია)
* 1996/97/98 - *Requiem for an Angel* (მონიკა დანემენნის ხსოვნისთვის მიძღვნილი)

## ვიდეოგრაფია 
* 2000 - *The Electric Sun Years Vol. I & II* 
* 2002 - *Legends Of Rock: Live At Castle Donington*
* 2006 - *Scorpions Reunion at Wacken Festival in Germany''

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:სკორპიონსის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:გერმანელი გიტარისტები
კატეგორია:G3
კატეგორია:დაბადებული 18 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
იან ვან რიბეეკი

thumb|იან ვან რიბეეკი
**იოჰან ანთონისცოონ "იან" ვან რიბეეკი** (Johan Anthoniszoon „Jan“ van Riebeeck; დ. 21 აპრილი, 1619 — გ. 18 იანვარი, 1677) — ნიდერლანდელი კოლონიზატორი, ქალაქ კეიპტაუნის დამაარსებელი. დაიბადა კულემბორგში (ნიდერლანდები), ექიმის ოჯახში.

1639 წელს შეუერთდა ჰოლანდიის ოსტინდოეთის კომპანიას (VOC), სადაც რამდენიმე თანამდებობაზე მსახურობდა, მათ შორის ქირურგის თანაშემწედ ბატავიაში, (ისტ-ინდოეთი). მისი უდიდესი თანამდებობა ამ კომპანიაში ტონკინის (ვიეტნამი) სავაჭრო პოსტის ხელმძღვანელობა იყო. თუმცა, მოგვიანებით იგი დაითხოვეს, ვინაიდან გაირკვა, რომ იგი საკუთარი მოგებისთვის ვაჭრობდა.

კატეგორია:ნიდერლანდელი მკვლევრები
კატეგორია:დაბადებული 21 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1619
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1677
კატეგორია:კეიპტაუნი
ზოლებიანი აფთარი

**ზოლებიანი აფთარი** () — ძუძუმწოვარი მტაცებელი ცხოველი აფთრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეული შავ-თეთრი ზოლებითაა მოხატული, ზურგზე 10-25 სმ სიმაღლის ჯაგრისის ფაფარი გასდევს, რომელიც ქედზე უფრო აფაფრულია. სხეულის სიგრძე 120 სმ, სიმაღლე მინდაოში 70 სმ, მენჯში — 55 სმ, მასა 50 კგ აღწევს. აქვს ბანჯგელიანი, 30 სმ-მდე სიგრძის კუდი, მოკლე და სქელი კიდურები, სქელი კისერი, ყვრიმალიანი თავი, მძლავრი ყბები და კბილები (ადვილად ამსხვრევს მსხვილ ძვლებს). მდარე ბეწვის გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვს. სიცოცხლის ხანგრძლივობა ტყვეობაში 13 წელია. ზოლებიანი აფთარი ყველაზე პატარაა აფთრებს შორის. იგი ბინადრობს წყლიდან 10 კილომეტრის მოშორებით. მისი ბეწვი რუხი ან ღია ყავისფერია და მუქი ზოლები გასდევს. ასრულებს ბუნების სანიტრის როლს, მაგრამ ხშირად თავს ესხმის შინაურ და გარეულ პატარა ცხოველებს, ანადგურებს ფრინველთა ბუდეებს. 

## გავრცელება
გავრცელებულია: აფრიკაში, არაბეთში, ირანში, ავღანეთში, ინდოეთში, მცირე აზიასა და შუა აზიის სამხრეთ რაიონებში, ამიერკავკასიაში (სომხეთში, აზერბაიჯანში და საქართველოში). XIX საუკუნის ბოლომდე აღწევდა  თბილისის  მიდამოებამდე. ბინადრობდა მახათის მთაზე, ქორქის ტბასთან, კუკიაზე, მარტყოფში, ახმეტაში (ბახტრიონთან), ბევრი იყო შირაქში. თითო-ოროლა ეგზემპლარი ახლაც არის შემორჩენილი ალაზნის სანაპიროზე — შავი მთის ბოლოსა და სარქლისყურის მიდამოებში. იკვებება ლეშით.

## ადგილსამყოფელი
აფთარი უდაბნოებისა და ნახევრად უდაბნოების ტყე-ბუჩქნარიანი ადგილების მობინადრეა. უპირატესობას აძლევს დაუსახლებელ მყუდრო კლდიან ღელეებს „ალესილებს“, სადაც ტყე-ბუჩქნარი, ხრამი ერთმანეთშია არეული და გამოქვაბულებს ქმნის, რასაც აფთარი თავშესაფრად იყენებს.

## გამრავლება
აფთარი სქესობრივ სიმწიფეს 3  წლის ასაკში აღწევს. მძუნაობა გვიან შემოდგომასა და ზამთარში (უფრო დეკემბერ-თებერვალში) მიმდინარეობს. მაკეობის ხანგრძლივობა 90-94 დღემდე გრძელდება. შობს 2-4 თვალაუხელელსა და უსუსურ ლეკვს, რომლებიც თვალებს 10-15 დღის შემდეგ ახელენ. ლაქტაცია 3 თვემდე გრძელდება. სოროს არ  იკეთებს. შთამომავლობაზე ორივე მშობელი ზრუნავს.

## კონკურენტები, მტრები
აფთრის კონკურენტებია მის ადგილსამყოფელში ფართოდ გავრცელებული მგელი, მელა, ტურა, გარეული კატა, მოხეტიალე ძაღლი, ორბი და სვავი. ბუნებრივ მტრად შეიძლება ჩაითვალოს მგელი.

## დასაცავად მიღებული ზომები
შეტანილია საქართველოს წითელ წიგნში. ზოლებიან აფთარზე ნადირობა აკრძალულია.

## ლიტერატურა
*ჯანაშვილი ა., „საქართველოს ცხოვეთა სამყარო“, ტ. III, ხერხემლიანები. თბ., 1963
*არაბული ა., „საქართველოს სამონადირეო ფაუნა და მისი დაცვა“, თბ., 1978
*Сатунин К. А., «Млекопитающие Кавказского края», т. I, Тиф., 1915 

კატეგორია:აფთრები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:საქართველოს ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
ბეწვიანი მამონტი

thumb|275პქ|ბეწვიანი მამონტის ილუსტრაცია
**ბეწვიანი მამონტი** () — ამომწყდარი ძუძუმწოვარი ცხოველი სპილოსებრთა ოჯახისა. სიდიდით თანამედროვე სპილოს არ აღემატებოდა, მაგრამ უფრო მასიური იყო (სიმაღლე 2,5-3,5 მ, მასა 7 ტ-მდე); ჰქონდა მოკლე კიდურები, ხშირი და გრძელი ბეწვით დაფარული სხეული. გრძელი ეშვების მხოლოდ წვერები იყო დაფარული მინანქრით. ძირითადი კბილები გვირგვინი შედგებოდა თხელი და მაღალი ფირფიტებისაგან. 

იკვებებოდა უხეში მცენარეული საკვებით. მამონტი დამახასიათებელია ანთროპოგენის კონტინენტური ნალექებისათვის. ცნობილია დასავლეთ ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის შუა და ზედა პლეისტოცენიდან. მამონტი ქვის ხანის ადამიანის თანადროული ცხოველი იყო. უძველეს ადამიანთა სადგომებში ხშირად პოულობენ მის ძვლებს, კედლებზე მოხატულ სურათებსა და სკულპტურულ გამოსახულებებს. ციმბირსა და ალასკაზე ნაპოვნია მზრალ ნიადაგში დაცული 40-ზე მეტი ლეში, 1901 წელს მდინარე ბერიოზოვკის პირას ნაპოვნი ეგზემპლარი გამოიკვლიეს ანატომიურად, ჰისტოლოგიურად, ბიოქიმიურად, შეისწავლეს საკვების ნარჩენები პირის ღრუში და კუჭის შიგთავსში. ჩონჩხი და ფიტული ინახება ქალაქ სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ბიოლოგიურ მუზეუმში. მამონტების ეშვები ძირითადად მხატვრული ნაკეთობებისათვის გამოიყენება.

ფოსილური ნარჩენები ცხადყოფს, რომ მამონტები აზიის, ევროპისა და  ჩრდილოეთ ამერიკის ვრცელ ტერიტორიებზე ბინადრობდნენ. ევროპაში იტალია, როგორც ჩანს, ამ ცხოველების არსებობის არეალის უკიდურესი სამხრეთი იყო. ციმბირში მამონტების ძვლები იმდენად დიდი რაოდენობით აღმოაჩინეს, რომ შუა საუკუნეებში ის ჩინეთსა და ევროპაში გაჰქონდათ.

რუსმა მეცნიერებმა დეტალურად გამოიკვლიეს აღმოჩენილი მამონტის შინაგანი ორგანოები. ეს ცხოველი  რუსეთის არქტიკულ ნაწილში მდებარე ერთ-ერთ რეგიონში, იამალ-ნენთაში, ყინულის საფარქვეშ გაუხრწნელი იპოვეს. „მამონტებსა თუ ნებისმიერ სხვა პრეისტორიულ ცხოველებს შორის ეს ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შენახული ცხოველის გვამია“ — აღნიშნა რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის ზოოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილემ ალექსეი ტიხონოვმა. კომპიუტერულმა ტომოგრაფიამ, რომლითაც ადამიანის ორგანიზმსაც აშუქებენ, მამონტის სხეულზე არანაირი დაზიანება არ აჩვენა. მეცნიერები იმ დასკვნამდე მივიდნენ, რომ ცხოველი, როგორც ჩანს, დაახრჩო შლამმა, რადგან მამონტის სასუნთქი გზები და საჭმლის მომნელებელი სისტემა გადაკეტილი იყო.

2002 წელს ციმბირში, ყინულებში იპოვეს, გადაშენებული მამონტი.  სოფელ იუკაგირის მახლობლად აღმოჩენილ ამ მამონტს, რომელსაც, შესაბამისად, იუკაგირის მამონტი უწოდეს, ორი ეშვი და ნახევრად ღია თვალები ჰქონდა. თავზე მას ჯერ კიდევ ჰქონდა კანი, რომელიც ბეწვით იყო დაფარული.

## რესურსები ინტერნეტი
*Natural History Museum: "The last of the mammoths" - three-minute video about the extinction of the woolly mammoth, presented by Adrian Lister
*National Geographic: "Mammoth tusk treasure hunt" - two-minute video about mammoth tusk collecting in modern Siberia

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სპილოსებრნი
კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
Bad for Good: The Very Best of Scorpions

***Bad for Good: The Very Best of Scorpions*** — გერმანული როკ ჯგუფი სკორპიონსის  სიმღერების კომპილაციური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2002 წელს Hip-O Records-ზე. ამ კომპილაციისთვის ჯგუფის მიერ სპეციალურად დაიწერა უკანასკნელი ორი სიმღერა.

## სიმღერების სია 
## რესურსები ინტერნეტში 
*ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2002 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Hip-O Records-ის კომპილაციური ალბომები
ევა ლონგორია

**ევა ჟაკლინ ლონგორია პარკერი** ( დ. 15 მარტი 1975, კორპუს-კრისტი, ტეხასი, აშშ) — ამერიკელი მსახიობი და მოდელი. ოქროს გლობუსის ნომინანტი. განსაკუთრებით სახელი გაითქვა გაბრიელ სოლისის როლის შესრულებისთვის ეიბისის სატელევიზიო სერიალში „სასოწარკვეთილი დიასახლისები“.

## ბიოგრაფია 
ევა ლონგორია საქვეყნოდ ცნობილი მოდელი მას შემდეგ გახდა, რაც მაღალი ხარისხის სარეკლამო კლიპებსა და უამრავ 
მამაკაცების ჟურნალებზე გამოჩნდა. ევა ლონგორია ასევე ცნობილია მისი ურთიერთობით ფრანგ ენბიეის ვარსკვლავთან ტონი პარკერთან, რომელზედაც 2007 წელს დაქორწინდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაჰმუდ აჰმადინეჟადი

**მაჰმუდ აჰმადინეჟადი** (; დ. 28 ოქტომბერი, 1956) — ირანელი პოლიტიკოსი, ირანის პრეზიდენტი 2005-2013 წლებში.

პრეზიდენტობის პერიოდში შეაჩერა ზოგიერთი ლიბერალური რეფორმა, რომელიც მისი წინამორბედების მმართველობას ახასიათებდა. აჰმადინეჟადი მმართველობა აღსანიშნავია მასშტაბური ენერგეტიკული რეფორმით. ამავე პერიოდში დაჩქარდა ირანის ბირთვულ პროგრამაზე მუშაობა.

აჰმადინეჟადის საგარეო პოლიტიკა კონსერვატიულ სახეს ატარებს. იგი მკაცრად აკრიტიკებდა ჯორჯ ბუშის ადმინისტრაციას და გამოხატავს ირანის რუსეთთან და არაბულ სამყაროსთან ურთიერთობათა გაღრმავების იმედს. ცნობილია ისრაელის მისამართით წარმოთქმული არაერთი მკვეთრი განცხადებით. ხშირად უარყოფდა ჰოლოკოსტის ფაქტს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* პირადი ბლოგი 

კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:ირანის პრეზიდენტები
კატეგორია:ირანელი პოლიტიკოსები
მანიჰოტი

**მანიჰოტი**, *მანიოკი* (Manihot) — მცენარეთა გვარი რძიანასებრთა ოჯახისა. ერთსახლიანი პატარა ხეები, ბუჩქები და ბალახია. აერთიანებს 160-ზე მეტ სახეობას. სამშობლოა ტროპიკული ამერიკა. კასავა (Manihot esculenta, Manihot utilissima) მარადმწვანე ბუჩქია, მისი სიმაღლე 3 მ აღწევს. 

აქვს თათისებრ განკვეთილი ფოთლები, მომქვანო-მოყვითალო წვრილი ყვავილები და კოლოფა ნაყოფი. გორგლისებურად გამსხვილებული ფესვის სიგრძე 1 მ აღწევს, მასა — 15 კგ. შეიცავს 20—40% სახამებელს. 

მისგან ამზადებენ ფქვილსა და ბურღულს — ტაპიოკას. ახლად ამოღებულ გორგლში შხამიანი გლიკოზიდია, რომელიც სწრაფად იშლება გახურებით და დუღილით. მანიჰოტის ყველა სახეობა შეიცავს რძეწვენს, ზოგი გაუჩუკოვანია (Manihot glaziovii).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რძიანასებრნი
ფრანსის ბუხჰოლცი

**ფრანსის ბუხჰოლცი** (, დ. 19 თებერვალი, 1954 — გ. 22 იანვარი, 2026) — გერმანელი ბას-გიტარისტი, რომელმაც სახელი გაითქვა გერმანულ როკ-ჯგუფ სკორპიონსში მოღვაწეობით.

## კარიერა 
ბუხჰოლცი ბავშვობიდანვე უსმენდა როკ მუსიკას. პირველად იგი, როდესაც იყო 15 წლის გამოჩნდა, როგორც ბას გიტარისტი უმაღლეს სასწავლებლის როკ ბენდში. ამის შემდეგ იგი უკრავდა სხვადასხვა როკ, ბლუზ და ჯაზ ბენდებთან ერთად თავის ქალაქში. 1973 წელს, იგი მიიწვიეს ჯგუფ სკორპიონსში.

როგორც სკორპიონსის ბას გიტარისტმა, მან მიაღწია წარმატებას აშშ-ში, კანადაში, იაპონიაში, მეხიკოში, ბრაზილიაში და მთლიანად ევროპის ქვეყნებში.

1992 წელს ბუხჰოლცმა დატოვა სკორპიონსი. მოგვიანებით მან დაწერა წიგნი „Bass Magic“ ("ბასის ჯადოქარი") სკორპიონსში მისი მოღვაწეობის შესახებ

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:სკორპიონსის წევრები
კატეგორია:გერმანელი გიტარისტები
კატეგორია:დაბადებული 1954
კატეგორია:დაბადებული 19 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2026
მანრალები

**მანრალები** — ძველი ქართველი ტომი, იგივე მეგრელები, რომელთა სახელის („მარგალის“) ბერძნული ვარიანტიც უნდა იყოს სახელწოდება მანრალები (). II საუკუნის ავტორი კლავდიუს პტოლემე მანრალებს უწოდებს კოლხეთის სამეფოს შიდა რაიონების მოსახლეობას. VII საუკუნის „სომხურ გეოგრაფიაში“ ეს სახელი „მანრილის“ ფორმით აღნიშნავს კოლხეთის ერთ-ერთ ნაწილს. ამ ძეგლში იგი, შესაძლებელია, სწორედ კლავდიუს პტოლემეს ნაწარმოებიდან მოხვდა.

## ლიტერატურა 
* *Меликишвили Г. А.,* К истории древней Грузии, Тб., 1959;
* *მელიქიშვილი გ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 412, თბ., 1983

კატეგორია:ქართული ტომები
მანტია

**მანტია** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მანტია — ტანისამოსის ზემოდან წამოსასხამი
*მანტია — ზოგი ცხოველის კანის ნაოჭი
*მანტია — ყვავილოვანი მცენარის ზრდის კონუსის პერიფერიული ნაწილი
*მანტია — „მყარი“ დედამიწის გარსი
ტუნიკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ტუნიკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ტუნიკა — ძველი რომაელების სამოსი;
* ტუნიკა — ყვავილოვანი მცენარის ზრდის კონუსის პერიფერიული ნაწილი.
Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!

***Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!*** () — მუსიკალურ პროექტ ენიგმას მესამე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1996 წელს. ალბომიდან გამოიცა ორი სინგლი - „Beyond the Invisible“ და „T.N.T. for the Brain“, რამაც მის პოპულარობაში დიდი როლი ითამაში. ამასთან, დაგეგმილი იყო მესამე სინგლის, The Roundabout გამოცემა, რომელიც გადაიდო.

აქ გრძელდება წინა ალბომის მუსიკალური ტრადიციები. მიხაელ კრეტუს თქმით, ეს იყო ტრილოგიის მესამე ნაწილი - პირველი ალბომი იყო მამა, მეორე  - დედა, ხოლო მესამე - *შვილი* და ამას კიდევ ერთხელ ესმევა ხაზი კომპოზიციით „Third of its Kind“ (ინგ: მისი მსგავსი მესამე).

არსებობს ალბომის ორი გამოცემა - პირველ მათგანს ახლავს სტანდარტული ტიპის ბუკლეტი, მეორე გამოიცა შეზღუდული რაოდენობით. მასზე გამოსახული ფიგურების ელემენტები გამოსახულია გამჭვირვალე მასალისგან დამზადებული წიგნაკის გვერდებზე.

*Le Roi Est Mort, Vive Le Roi!* ნომინირებული იყო  1998 წლის გრემის ჯილდოზე, წლის საუკეთესო ალბომზე ნიუ ეიჯის ჟანრში. საბოლოოდ პრიზი მიიღო იოჰან ზამბრისკის მიერ ამ ალბომისთვის დამზადებულმა ყდამ.

## სიმღერების სია
## პერსონალი 
* მიხაელ კრეტუ - პროდიუსერი, ვოკალისტი
* სანდრა კრეტუ – ვოკალი
* პეტერ კორნელიუსი – გიტარა
* ვოლკერ შტრეტერი – ილუსტრაციები
* იოჰან ზამბრისკი - გარეკანის გაფორმება
* ლუიზა სტენლი - ვოკალი

## სერტიფიცირება
## რესურსები ინტერნეტში 
* მცირე სტატია ამ ალბომზე
* სხვადასხვა ქვეყნებში გამოცემული ვერსიების შესახებ
* ჩარტები 
* ალბომის სიმღერების ტექსტები

## სქოლიო 
კატეგორია:ენიგმას ალბომები
კატეგორია:1996 წლის ალბომები
Voyageur (ალბომი)

***Voyageur*** () — მუსიკალურ პროექტ ენიგმას მეხუთე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 2003 წელს.

ამ ალბომში ენიგმას მუსიკა ოდნავ შეიცვალა. შაკუჰაჩის ფლეიტას, გრეგორიანულ და სხვა საგალობლებს ჩაენაცვლა სხვა მუსიკალური ელემენტები. სიმღერების უმეტესობა პოპ-მუსიკასთან უფრო ახლოს არის.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* მიხაელ კრეტუ - პროდიუსერი, ვოკალისტი
* რუთ-ან ბოილი - ვოკალი
* სანდრა კრეტუ – ვოკალი
* ანდრუ დონალდსი – ვოკალი
* იენს გადი – გიტარა
* იოჰან ზამბრისკი - გარეკანის ავტორი

## ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომის სიმღერების ტექსტები

## სქოლიო 
კატეგორია:ენიგმას ალბომები
კატეგორია:2003 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები მიხაელ კრეტუს პროდიუსერობით
ტუაფსე

**ტუაფსე** (, ადიღ. ТIуапсэ) — სამხარეო დაქვემდებარების ქალაქი რუსეთში, კრასნოდარის მხარის ტუაფსეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2018 წლის მდგომარეობით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 62,269 ადამიანს. ქალაქი მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე კავკასიონის დასავლეთ ბოლოს, მდინარეების ტუაფსესა და პაუკის შესართავთან. მსხვილი საზღვაო პორტი. საკურორტო რაიონის ცენტრი.

ტუაფსე შაფსუღთა მსხვილი ცენტრია. ქალაქში ამ ენაზე მოსაუბრე 10 ათასი ადამიანი ცხოვრობს. ქალაქის სახელწოდება ადიღეურ ენაზე (ტვ'აფსე) „ორ მდინარეს“ ნიშნავს, თუმცა ასევე მოიხსენიება ადრეულ ბერძნულ წყაროებში, როგორც ტოფსიდა.

ტუაფსე თავდაპირველად ნიკოფსიის სახელით იყო ცნობილი მისი დაარსების დღიდან, როგორც ბერძნული კოლონია. ის აფხაზეთის სამეფოს, ხოლო მოგვიანებით XI საუკუნეში საქართველოს სამეფოს ნაწილი გახდა. თუმცა, XVI საუკუნის ქაოსის დროს საქართველომ ნიკოფსია დაკარგა, რომელიც ჩერქეზებმა დაიპყრეს.

თანამედროვე დასახლება 1838 წელს დააარსეს რუსებმა როგორც ველიამინის ციხესიმაგრე. ერთი წლით გვიან იგი შაფსუღებმა აიღეს და მიწასთან გაასწორეს, თუმცა რუსებმა იგი მალევე აღადგინეს. ყირიმის ომის პერიოდში ციხესიმაგრე ოსმალებმა აიღეს (1857-59). 1875-87 წლებში სოფელი ცნობილი იყო სახელით „ველიამინოვსკი პოსად“. 1916 წელს ქალაქის სტატუსი მიიღო.

საბჭოთა ხელისუფლების პერიოდში ტუაფსეში ნავთობის ტერმინალი და დეპო აშენდა. ვლადიმერ შუხოვის დაპროექტებული ნავთობსადენი გროზნოდან და მაიკოპიდან 1928 წლამდე ფუნქციონირებდა. ნავთობგადამმუშავებელი ქარხანაც ამავე პერიოდში აიგო. მეორე მსოფლიო ომში კავკასიის ბრძოლებისას ნაცისტებმა სცადეს ტაუაფსეს ნავთოსადენის ხელში ჩაგდება, რამაც ქალაქს დიდი ზარალი მოუტანა.

აქ მდებარეობს რუსეთის ბავშვთა ბანაკი „ორლიონოკი“ (ყოფილი პიონერთა ბანაკი). მსოფლიოს ჩემპიონი ჭადრაკში ვლადიმერ კრამნიკი და 2005 წლის მის მსოფლიო ნატალია გლებოვა ტუაფსეში არიან დაბადებული.

## დამეგობრებული ქალაქები 
* აჟენი, საფრანგეთი

## რესურსები ინტერნეტში 
*Official website of Tuapse  
*Unofficial website of Tuapse  

## სქოლიო 
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
კატეგორია:კრასნოდარის მხარის ქალაქები
მანუჩაჰრ III

**მანუჩაჰრ III** (დ. ? — გ. 1160, შემახა) — შირვანის მე-19 დამოუკიდებელი შაჰი 1120-1160 წლებში, ქესრანიდების დინასტიიდან.
მანუჩაჰრ III-მ საქართველოს მეფის დავით IV აღმაშენებლის დახმარებით, რომლის ქალიშვილი თამარიც ცოლად ჰყავდა, განდევნა სელჩუკები ქვეყნიდან. მანუჩაჰრ III-ის მმართველობის ხანა შირვანის კულტურის აყვავების ხანა იყო, ამ დროს მოღვაწეობდნენ გამოჩენილი პოეტები და სწავლულები: აბუ ლ-ალა განჯევი, ფალექი შირვანი, ხაკანი შირვანი და სხვები.

1160 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, მომდევნო შირვანშაჰი მისი შვილი — აფრიდუნ II გახდა. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:შირვანშაჰები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1160
მანჩესტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მანჩესტერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მანჩესტერი — ქალაქი დიდ ბრიტანეთში;
* მანჩესტერი — ქალაქი აშშ-ში;
* მანჩესტერ იუნაიტედი — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ მანჩესტერიდან;
* მანჩესტერ სიტი — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ მანჩესტერიდან.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მანძილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მანძილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მანძილი — გეომეტრიული ცნება;
* მანძილი — საზომი ერთეული.
მანძილი (ერთეული)

**მანძილი** (არაბ. მანზილ — სადგური, გაჩერება) — სიგრძის საზომი ერთეული XVIII საუკუნის საქართველოში. შემოვიდა ირანიდან, უდრიდა 15.5 კმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები ძველ საქართველოში
მანჭკვალას მატყუარა

**მანჭკვალას მატყუარა** () — სოკოს სახეობა ჰიფოლომას გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს მსოფლიოს ყველა კონტინენტს გარდა ანტარქტიდისა.

შხამიანი სოკოა. მოწამვლის სიმპტომები მოიცავს დიარეას, ღებინებას, მხედველობის დარღვევასა და გონების დაკარგვას. იზრდება დამპალ და გამხმარ წიწვოვან და ფოთლოვან ხეებზე დიდ ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე. გამოუცდელ მესოკოვეს იგი შეიძლება ადვილად აერიოს საჭმელად ვარგის სახეობებში როგორებიცაა: მანჭკვალა, ზაფხულის მანჭკვალა, ტყუბლა-სოკო და სხვა.

სოკო პირველად აღწერა ბრიტანელმა მიკოლოგმა უილიამ ჰადსონმა 1778 წელს როგორც *Agaricus fasccularis*.

**სეზონი**— ზაფხულიდან შემოდგომამდე, ზოგჯერ თბილი ზამთრის პერიოდშიც. და დროებითი დამბლა. როგორც წესი, სიმპტომები სრულად ქრება 2-3 დღის შემდეგ.

დღემდე ამ სოკოთი გარდაცვალების არცერთი შემთხვევა  არ არის დადასტურებული. გამოუცდელ მესოკოვეს შესაძლოა ადვილად აერიოს რამდენიმე საჭმელად ვარგის სახეობაში, მაგალითად, როგორებიცაა მანჭკვალა, ზაფხულის მანჭკვალა, ტყუბლა-სოკო და სხვა. მათგან განსხვავებით მანჭკვალას მატყუარას აქვს მომწვანო-მოყვითალო ფირფიტები და უსიამოვნო სუნი.

## მსგავსი სახეობები

ფაილი:Armillaria mellea, Honey Fungus, UK 1.jpg|*Armillaria mellea*
ფაილი:Pholiota alnicola 679126.jpg|*Pholiota alnicola*
ფაილი::Flammulina velutipes 02.jpg|*Flammulina velutipes*
ფაილი:Galerina marginata 051106Cmed.jpg|*Galerina marginata*
ფაილი:2008-12-08 Hypholoma capnoides (Fr.) P. Kumm 31447 crop.jpg|*Hypholoma capnoides* 
ფაილი:Hypholoma spec. - Lindsey 3b.jpg|*Hypholoma ericaeoides*
ფაილი:Hypholoma lateritium G3.jpg|*Hypholoma lateritium*
ფაილი:2011-12-24 Hypholoma marginatum (Pers.) J. Schröt 191080.jpg|*Hypholoma marginatum*
Hypholoma a1.JPG|*Hypholoma radicosum*
ფაილი:Kuehneromyces mutabilis.jpg|*Kuehneromyces mutabilis*
ფაილი::Leratiomyces ceres (2004).jpg|*Stropharia aurantiaca*
ფაილი:Psathyrella piluliformis.-.lindsey.jpg|*Psathyrella piluliformis*

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*
*მანჭკვალას მატყუარა — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია

## სქოლიო
კატეგორია:ჰიფოლომა
კატეგორია:შხამიანი სოკოები
The Screen Behind the Mirror

***The Screen Behind the Mirror*** () — მუსიკალურ პროექტ ენიგმას მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1999 წელს. იგი ჩაწერილი იქნა იბიცაზე, ესპანეთში, პროექტის პირად მუსიკალურ სტუდიაში.

ალბომის მხარდასაჭერად ბევრმა მოყვარულმა აღნიშნა, რომ დისკი ყველაზე დახვეწილია ოთხივე სტუდიური დისკიდან, მაგრამ კრიტიკოსებმა უარყოფითად შეაფასეს კარლ ორფის *Carmina Burana*-ს გამოყენება დისკის ოთხ კომპოზიციაში.

## სიმღერების სია 
## პერსონალი 
* მიხაელ კრეტუ - პროდიუსერი, ვოკალისტი
* რუთ-ან ბოილი - ვოკალი
* სანდრა კრეტუ – ვოკალი
* ანდრუ დონალდსი – ვოკალი
* იენს გადი – გიტარა
* ელიზაბეთ ჰაფტონი - ვოკალი

## ჩარტები და სერტიფიცირებები
### ჩარტები
### სერტიფიცირებები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* სტატია ამ ალბომზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ენიგმას ალბომები
კატეგორია:1999 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები მიხაელ კრეტუს პროდიუსერობით
მანჯურიული კაკალი

**მანჯურიული კაკალი** () — ფოთოლმცვივანი ერთსახლიანი ხე კაკლისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 30 მ აღწევს, სწორტანიანია. იზრდება ჩრდილოეთ ჩინეთსა და კორეაში, ყოფილ სსრკ-ში — შორეულ აღმოსავლეთში, მდინარისპირა და მთის ქვედა სარტყლის შერეულ ფოთლოვან და კედარ (ციმბირული)-ფართოფოთლოვან ტყეებში. 

ყვავილობს მაის-ივლისში, ნაყოფი (კურკიანა) მწიფდება სექტემბერში. წენგო მურა-მწვანეა და ადვილად შორდება ნაჭუჭს. იჭმება, მაგრამ ძალიან კერკეტია. ლებნისაგან ხდიან მაღალხარისხოვან ზეთს. 

მერქანი კარგ საავეჯე მასალას იძლევა. მისგან ამზადებენ ფირფიცარასაც. ქერქი, ფოთოლი და ნაყოფი შეიცავს ტანიდებს. დეკორატიული, იყენებენ დასახლებათა (ქარხნების) გასამწვანებლად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კაკლისებრნი
მაჟარა

**მაჟარა** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ბაიასებრთა ოჯახისა (ზოგიერთი ავტორი გამოყოფს დამოუკიდებელ მაჟარასებრთა ოჯახს). მისი ღეროს სიმაღლე 25—150 სმ აღწევს, აღმამდგომი და თანაბრად შეფოთლილია. აქვს ორჯერ ფრთისებრგანკვეთილი მუქი მწვანე ფოთოლი, რომლის ფოთოლაკები მომრგვალებულია ან მომრგვალო-კვერცხისებრია. ყვავილებს მომწვანო-მოწითალო სანექტრეები აქვს. 

კავკასიის ენდემია. გავრცელებულია საქართველოს ყველა რაიონში. იზრდება ბუჩქნარებსა და ტყის პირებზე მთის შუა სარტყლიდან სუბალპურ სარტყლამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბაიასებრნი
მაჟაურა

**მაჟაურა** () — პეპელა მერქნიჭამიასებრთა ოჯახისა. აზიანებს ფოთლოვან მცენარეებს, განსაკუთრებით ვაშლს, იფანს, მსხალს, კომშს. პეპელას სიგრძე 5-7 სმ აღწევს, თეთრი ფრთები და მუქი ლურჯი ლაქები აქვს. დებს 600-1000 კვერცხს. ახალგამოჩეკილი მატლი იჭრება ყლორტებში, აკეთებს სავალს და იზამთრებს. გაზაფხულზე გადადის მსხვილ ტოტებსა და ღეროში და ახლა იქ გამოიზამთრებს. მე-3 წლის გაზაფხულზე  ამზადებს გამოსასვლელ ხვრელს და ჭუპრდება. მაჟაურას ერთი თაობა ორწლიანია. მაჟაურას მიერ დაზიანებული ხეები სუსტდება და ხმება.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* დაზიანებული ტოტების გასხვლა,ფოსფორ-ორგანული პრეპარატების შესხურება.

## ლიტერატურა
* *გოდერძიშვილი გ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 425, თბ., 1983

კატეგორია:მერქნიჭამიასებრნი
მაჟდაკი

**მაჟდაკი** — სამაჟდაკე ჯიშის ბატკნის ტყავი. ბატკანს კლავენ დაბადების პირველივე დღეებში.  მაჟდაკს აქვს დამახასიათებელი ხვეულები, ფორმა, მოხატულობა, სიდიდე და ბზინვარება. მას ყოფენ 2 ჯგუფად: ყარაკულის  მაჟდაკი (ყარაკულის ცხვრის) დანარჩენი სამაჟდაკე ჯიშების (სოკოლსკური, რეშეტილოვური და სხვა) მაჟდაკი, რომელსაც ყარაკულზე დაბალი ღირსება აქვს. ყარაკულის  მაჟდაკის დამზადების მიზნით აღმოსავლეთ საქართველოში შემოიყვანეს ყარაკულის ჯიშის ცხვარი, მაგრამ ვერ შეეგუა ადგილობრივ პირობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეცხვარეობა
მარაბდა

**მარაბდა** — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების ახალი მარაბდისა და ძველი მარაბდის ძველი სახელწოდება. მარაბდა პირველად მოხსენიებულია XI საუკუნის დასაწყისის წყაროებში („მატიანე ქართლისა“). 1625 წელს მარაბდასთან გაიმართა ბრძოლა ქართველთა და სპარსელთა ლაშქარს შორის. სოფლის (ძველი მარაბდის) განაპირას დგას წმინდა მარინეს ეკლესია (XVI-XVII სს.). გადმოცემით, მის მახლობლად დაკრძალულია მარაბდის ბრძოლის გმირი ცხრა ძმა ხერხეულიძე. მარაბდელი იყო XIX საუკუნის გმირი არსენა ოძელაშვილი. XX საუკუნის 40-იან წლებში ძველი მარაბდიდან გადასულმა მოახალშენეებმა დააარსეს სოფელი ახალი მარაბდა.

## მარაბდის წარმოშობის შესახებ
სოფელ მარაბდას პირველად მოხსენიებულია XI საუკუნის დასაწყისში „მატიანე ქართლისაში“. 1537-1538 წლებში მეფე ლუარსაბ I-ის განჩინებით, ძმები იოთამ და ორბელ ბარათაშვილები გაყრილან და მარაბდა იოთამს რგებია. შემდგომში მარაბდა გიორგი და ფარიშატ ბარათაშვილებს ეკუთვნოდა. ამ დროიდან მოყოლებული სოფელი ძირითადად ბარათაშვილების საბატონო საკუთრება ხდება.

ჩვენ ხელთ არსებული მცირე მასალების მიხედვით, სოფელი ორჯერ განადგურდა. ერთი სავარაუდოდ ცნობილი მარაბდის ბრძოლის დროს მოხდა 1625 წელს.

XVII საუკუნის ბოლოსა და XVIII საუკუნის დასაწყისში იწყება სოფლის ხელახალი აღორძინება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
მუხლა ლილვი

thumb|მუხლა ლილვი (წითელი), დგუში (ნაცრისფერი) ცილინდრებში (ლურჯი) და მქნევარა თვალები (შავი)
**მუხლა ლილვი** — ლილვი, რომელიც იღებს ენერგიას ბარბაცას საშუალებით და გადასცემს მაბრუნებელ მომენტს ტრანსმისიას. მუხლა ლილვის საშუალებით მოძრაობს მოდის სხვადასხვა მექანიზმი. მუხლა ლილვი მზადდება ლეგილებურ ფოლადისგან ან ჩამოსხმით, მაღალხარისხოვანი თუჯისგან.

მუხლა ლილვის ძირითადი რამდენიმე ყელი ბრუნავს ძრავის კარტერში ჩასმულ სრიალით საკისრებზე. საბარბაცე ყელებზე შეერთებულია ბარბაცას ყველათავები. მუხლა ლილვის ყბა აერთებს ძირითად საბარბაცო ყელებს. გაუწონასწორებელი მასების დატვირთვისაგან საყრდენ საკისრებს იცავს საპირწონეები. მუხლა ლილვის წინა ნაწილში მოთავსებულია ყელი, რომელზეც ჯდება შკივი ან კბილი დამხმარე მექანიზმების ასაძრავად, ხოლო უკანა ნაწილში მილტური მქნევარას დასამაგრებლად.

მუხლა ლილვის ფორმა და ძირითადი საბარბაცე ყელის რაოდენობა დამოკიდებულია ცილინდრების რაოდენობისა და განლაგებაზე. თუ არის ერთრიგა განლაგება, მაშინ ცილინდრების რაოდენობა და საბარბაცე ყელების რაოდენობა ტოლია, ხოლო V-ს მაგვარ ძრავში ცილინდრების რაოდენობა ორჯერ აღემატება საბარბაცე ყელების რაოდენობას. ძირითადი ყელების რაოდენობა სხვადასხვანაირია. თუ ყველა მომინჯნავე ძირითად ყელს შორის გვაქვს ერთი საბარბაცე ყელი, ასეთ შემთხვევაში ძირითადი ყელების რაოდენობა ერთით აღემატება საბარბაცებს. ასეთი მუხლა ლილვი არის სრულსაყრდენიანი. იგი გამოიყენება დიზელის ძრავებში და იმ კარბურატორიან ძრავებში, სადაც გვაქვს დიდი დატვირთვები. არასრულსაყრდენიან მუხლა ლილვის შემთხვევაში ყოველ ორ მომინჯნავე ძირითად ყელს შორის გვაქვს ორი საბარბაცე ყელი. ასეთი კონსტრუქცია გამოიყენება ერთრიგა ძრავებში.

ცვეთამედეგობის გაზრდის მიზნით ძირითად და საბარბაცე ყელებს უტარებენ წრთობას. წონის შემცირების მიზნით კი ყელებს შიგნიდან აქვთ სიღრუე, რომელიც გამოიყენება შეზეთვისთვის. ერთ-ერთ ძირითად ყელს უკეთდება საყელური ღერძული ფიქსაციისთვის. რათა არ მოხდეს ძრავიდან ზეთის გამოდინება, მუხლა ლილვს წინა და უკანა მხარეს აქვს ჩობალები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მანაწილებელი ლილვი

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:შიგაწვის ძრავა
დგუშის თითი

thumb|დგუშის თითი
**დგუშის თითის** დანიშნულებაა შეაერთოს დგუში ბარბაცასთან. თითს უდნა ჰქონდეს საკმარისი სიმტკიცე, რადგან მასზე მოდის მნიშვნელოვანი დატვირთვები, რომელნიც იცვლებიან, როგორც სიდიდით, ასევე მიმართულებით.

თითი წარმოადგენს მცირე ზომის ფოლადის მილს, რომელიც გადის ბარბაცას ზედა თავში და ბოლოებით ეყრდნობა კორძებს.

თითი მზადდება ნახშირბადოვანი ფოლადისაგან, მას აწრთობენ და გარე ზედაპირს აპრიალებენ. თანამედროვე ავტომობილებში გამოიყენება ე.წ. მცოცავი ჩამაგრება, რაც გამოიხატება შემდეგში: თითი თავისუფლადაა ჩამაგრებული, როგორც ბარბაცას ზედა თავში, ასევე დგუშის კორძებში. თითს ღერძული გადაადგილებისაგან იცავს კორძების ღარაკებში ჩაყენებული საყრდენი რგოლები. მცოცავი თითი მთელ გარშემოწერილობაზე ცვდება თანაბრად.

ვინაიდან ალუმინის დგუშს და ფოლადის თითს აქვთ სხვადასხვა გაფართოების კოეფიცენტი, ამიტომ აწყობისას წინასწარ ახდენენ დგუშის გახურებას და ისე ხდება დგუშის თითისა და ბარბაცას აწყობა. ტემპერატურის დაწევის შედეგად თითი აღმოჩნდება დგუშში მჭიდროდ ჩასმული. ზოგიერთ ავტომობილებში ხდება თითის უძრავად ჩამაგრება, პრინციპში ასეთი თითი ცვდება არათანაბრად.

კატეგორია:მექანიკა
The Cross of Changes

***The Cross of Changes*** — მუსიკალურ პროექტ ენიგმას მეორე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1993 წელს. ალბომის ყველაზე ცნობილი კომპოზიციაა „Return to Innocence“, რომელიც გამოიცა სინგლისა და მუსიკალური ვიდეოს სახით. წინა სტუდიურ დისკში არსებული გრეგორიანული საგალობლები აქ ჩაანაცვლეს სხვადასხვა ეთნიკურმა სიმღერებმა. როკ-მუსიკის ელემენტის სახით ამ ალბომს ემატება გიტარა.

## სიმღერების სია
## სემპლები
ალბომზე სემპლების სახით გამოყენებულია:
*„The Eyes of Truth“ - „Habebe“ და „A Survivor's Tale“ (ენ დადლი და ჯეზ კოულმენი, ალბომიდან *Songs From The Victorious City*.  ვოკალური სემპლი მონღოლურ ენაზე შესრულებული გალობაა, აღებული Alsyn Gazryn Zereglee-დან (ადილბიშ ნერგუი). გუნდის ხმაა „Götterdämmerung“-იდან (რიხარდ ვაგნერი). აგრეთვე გამოყენებულია ნასას ტრანსლირების ჩანაწერები, კომპოზიციიდან „Mare Tranquillitatis“ (ვანგელისი).  აგრეთვე გამოყენებულია „Ultra Violet (Light My Way)“ (U2).

## სინგლები 
* 1993 – Return to Innocence (Virgin Schallplatten GmbH)
* 1994 – Age of Loneliness (Virgin Records)
* 1994 – The Eyes of Truth (Virgin Records)
* 1994 – Out from the Deep (Virgin Records)

## პერსონალი 
* მიხაელ კრეტუ (ალბომის გარეკანზე ნახსენებია, როგორც *კარლი M.C.*) – პროდიუსერი, ვოკალისტი
* ანდრეას ჰარდე (ალბომის გარეკანზე ნახსენებია, როგორც *Angel X*) – ვოკალი
* სანდრა კრეტუ – ვოკალი
* პეტერ კორნელიუსი – გიტარა
* იენს გადი – გიტარა
* ლუიზა სტენლი - ვოკალი

## სერტიფიცირებები
## რესურსები ინტერნეტში 
* მცირე სტატია ალბომზე 
* ალბომის გამოცემები სხვადასხვა ქვეყანაში
* ალბომის სიმღერების ტექსტები

## სქოლიო 
კატეგორია:ენიგმას ალბომები
კატეგორია:1993 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:Charisma Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები მიხაელ კრეტუს პროდიუსერობით
ბარბაცა

thumb|150px|ბარბაცა
**ბარბაცა** — აერთებს დგუშს მუხლა ლილვთან და დგუშის წინსვლის-უკუსვლის ძრაობას გარდაქმნის მუხლა ლილვის ბრუნვის ძრაობად. ასრულებს რთულ ძრაობას და იღებს დიდ დატვირთვას, რომელიც იცვლება სიდიდისა და მიმართულების მიხედვით. ბარბაცა არის ხისტი, მტკიცე და ამავდროულად ინერციის ძალების შემცირების მიზნით - მსუბუქი.

კატეგორია:შიგაწვის ძრავა
Interior Music

***Interior Music*** — ფრანგი ელექტრონული მუსიკოს ჟან-მიშელ ჟარის 2001 წლის სტუდიური ალბომი, რომელიც დაიწერა სპეციალურად კომპანიის Bang & Olufsen მაღაზიების ქსელისათვის. აქ წარმოდგენილია ორი ატმოსფერული კომპოზიცია. პირველი მათგანი, Bonjour Hello არის სხვადასხვა ხმის კოლაჟი, რომელსაც ფონად ახლავს ადამიანების მიერ წარმოთქმული ფრაზები, ინგლისურად, ფრანგულად და დანიურად. მეორე კომპოზიცია, Whispers Of Life მისი ინსტრუმენტული ვერსიაა. მიუხედავად იმისა, რომ დისკის უკანა მხარეს აღნიშნულია, თითქოს ეს არის მომავალი ალბომის ნაწყვეტები, ხსენებული ალბომი არ გამოცემულა. ამ სარეკლამო დისკის ტირაჟი კი 1000 ასლს შეადგენს.

## სიმღერების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* ინფორმაცია საიტზე Discogs

## სქოლიო
კატეგორია:ჟან-მიშელ ჟარის ალბომები
კატეგორია:2001 წლის ალბომები
კატეგორია:Bang & Olufsen
მარალი

**მარალი** — კეთილშობილი ირმის 2 ქვესახეობა: ალთაური მარალი (Cervus elaphus sibiricus) და ტიანშანური მარალი (Cervus elaphus songaricus).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირმისებრნი
მარანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მარანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მარანი — ღვინის დასაყენებელი და შესანახი ნაგებობა;
* მარანი — რთული შედგენილობის კერამიკული სასმისი;
* მარანი — სოფელი აბაშის მუნიციპალიტეტში;
* მარანი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში.
მარაოლასებრნი

**მარაოლასებრნი** () — მწერების ოჯახი ქერცლფრთიანების რიგისა. აქვთ მარაოსებრი ფრთები, რომელთა შლილი 12-36 მმ აღწევს. მარაოლასებრთა მატლები აზიანებენ ხეებისა და ბალახოვანი მცენარეების ნორჩ ყლორტებს. ოჯახში 200-მდე სახეობაა. გავრცელებულია ყველგან, უფრო კი ტროპიკებში, ყოფილ სსრკ-ის ტყეებისა და ველების ზონებში გვხვდებოდა მარაოლასებრთა 1 გვარის (Orneodes) 15-მდე სახეობა, რომელთაგან  Orneodes hexadactyla  და Orneodes dodecadactyla ზოგჯერ ცხრატყავას აზიანებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარაოლასებრნი
მარაოსებრი პალმა

**მარაოსებრი პალმა** (Trachycarpus) — პალმების გვარი არეკასებრთა ოჯახისა (უწინ პალმების ოჯახისა). მათი ღეროს სიმაღლე 20 მ, სისქე 20 სმ აღწევს, დაფარულია ყავისფერი ბოჭკოებით და ფოთლის ნაჭდევებით. მარაოსებრი ფოთლები ჯგუფ-ჯგუფად (როზეტად) სხედან ღეროს წვერზე. 

ფოთლის ფირფიტის სიგრძეა დაახლოებით 70 სმ, ყვავილედისა — 1 მ. 8 სახეობა, რომელიც იზრდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ჰიმალაის მთებში, კულტივირებულია ბევრ სუბტროპიკულ ქვეყანაში. 

კავკასიაში (მათ შორის საქართველოს) შავი ზღვის სანაპიროზე, თბილისში, ლენქორანსა და ზოგან შუა აზიის რესპუბლიკებში მოშენებულია 2 სახეობა: Trachycarpus fortunel (ანუ Trachycarpus excelsus) და   Trachycarpus martianus.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პალმები
მარაოფრთიანები

**მარაოფრთიანები** () — მწერების რიგი. ახლოს დგანან ხეშეშფრთიანებთან, მაგრამ მათგან განსხვავდებიან რედუცირებული წინა ფრთებით, რომელიც საბზუალედ აქვთ გადაქცეული. მცირე ზომის მწერებია (2-2,5 მმ). ფუტკრების, კრაზანების, ბაღლინჯოების და ჭიჭინობელების შინაგანი პარაზიტებია. ცნობილია 170-მდე სახეობა, რომლებიც ფართოდ არიან გავრცელებული. მამალი  მარაოფრთიანები თავისუფლად ცხოვრობენ, სწრაფად დაფრინავენ. მათი უკანა ფრთები მარაოსებურად იკეცება. დედალი მასპინძლის სხეულში ცხოვრობს. კვერცხებიდან დედლის სხეულში ვითარდებიან მატლები, ე.წ. *ტრიუნგულინები*, რომლებიც ახალ მწერს ასნებოვნებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მწერები
მარადი თოვლი

**მარადი თოვლი** — თოვლისა და ყინულის საფარი, რომელიც თბილი და ზომიერი ჰავის ქვეყნებში მთელი წლის განმავლობაში დევს მაღალი მთის მწვერვალებსა და ზეგნებზე, პოლარულ ქვეყნებში — დაბლობებზეც. მარადი თოვლის წარმოქმნისა და არსებობისათვის აუცილებელია, რომ არსებული რელიეფისა და ჰავის პირობებში წლის მანძილზე მოსული მყარი ნალექების რაოდენობა აღემატებოდეს მათ შესაძლო დნობასა და აორთქლებას. მარადი თოვლის მხოლოდ ზედა ფენაა თოვლი, მის ქვეშ კი ფენების დაწოლის გამო თოვლი ფირნად და ყინულადაა ქვეული. მარადი თოვლის ქვემო საზღვარს თოვლის მიჯნა ეწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თოვლი
კატეგორია:წყლის ფორმები
Gold (სკორპიონსის ალბომი)

***Gold*** — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოიცა 2006 წელს, ლეიბლზე Hip-O Records.

## სიმღერების სია 
### დისკი 2
## რესურსები ინტერნეტში 
*ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2006 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Hip-O Records-ის კომპილაციური ალბომები
Classic Bites

***Classic Bites*** — გერმანული როკ ჯგუფ Scorpions-ის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოიცა 2002 წელს. მასში ძირითადად შეტანილია სიმღერები ალბომებიდან *Crazy World* და *Face the Heat*, ისევე, როგორც ერთი სიმღერა 1995 წლის *Live Bites*-იდან

## სიმღერების სია 
## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:2002 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:Mercury Records-ის კომპილაციური ალბომები
მარაციალეები

**მარაციალეები** () — მცენარეთა რიგი გვიმრების კლასისა. მათი ღეროს ნაწილი ხორცოვანი ფესვებით მიწისქვეშაა ჩამალული.  ფოთლები  (სიგრძე 4-6 მ) ფრთისებრ რთულია, იშვიათად მარტივი. სპორანგიუმები ფოთლის ქვედა მხარეზე 

ვითარდება და უმრავლესობაში ურთიერთშეზრდილ სინანგიუმებს ქმნის. მარაციალეები მრავლდებიან სპორებით. რიგი შეიცავს ერთ ოჯახს (), რომელშიც გაერთიანებულია 200-მდე სახეობა. 

იზრდებიან ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში, იშვიათად — სუბტროპიკებში. მარაციალეები გვიმრანაირთა ძველი ჯგუფია. ნამარხი ფორმები ცნობილია კარბონული პერიოდიდან. ზოგიერთის ღერო და თანაფოთლები დიდი რაოდენობით შეიცავს სახამებელს და იჭმება. დიდტანიანი მარაციალეები დეკორატიულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გვიმრები
Rock Galaxy

***Rock Galaxy*** — გერმანული როკ ჯგუფი სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი, რომელიც გამოუშვეს 1980 წელს.

## სიმღერების სია 
# Speedy's Coming - 3:32
# They Need A Million - 4:47
# Drifting Sun - 7:39
# Fly People Fly - 4:59
# This Is My Song - 4:06
# Far Away - 5:35
# Fly To The Rainbow - 9:31
# Dark Lady - 3:25
# In Trance - 4:42
# Life's Like A River - 3:50
# Top Of The Bill - 3:22
# Living And Dying - 3:18
# Robot Man - 2:42
# Evening Wind - 5:02
# Sun In My Hand - 4:20
# Longing For Fire - 2:42
# Night Lights - 3:14

## პერსონალი 
* კლაუს მაინე - ვოკალი
* რუდოლფ შენკერი - რიტმული გიტარა
* ულრიხ როთი - მთავარი გიტარა
* იურგენ როზენთალი - დასარტყმელი საკრავები (სიმღერები: 1-დან 7-მდე)
* რუდი ლენერსი - დასარტყმელი საკრავები (სიმღერები: 8-დან 17-მდე)
* ფრანსის ბუხჰოლცი - ბას-გიტარა
* დიტერ დირკსი - პროდიუსერი (სიმღერები: 8-დან 17-მდე); სკორპიონსი (სიმღერები: 1-დან 7-მდე)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომი Discogs.com-ზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:1980 წლის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:RCA Records-ის კომპილაციური ალბომები
მარბიელი

**მარბიელი** — ფეოდალური ქვეყნის ლაშქარი ან ლაშქრის ნაწილი, რომელიც შეესეოდა დამარცხებულ ქვეყანას ან მშვიდობიან ვითარებაში მოულოდნელად დაეცემოდა და დაარბევდა მას ალაფისა და ტყვეების ხელში ჩასაგდებად, ზოგჯერ კი — ტაქტიკური განზრახვით. მაგ., ბაგრატ IV-ის მეფობაში სპარსელთა ლაშქარი *„უგრძნეულად მოვიდა და შემუსრა კანგარი და თრიალეთი, და დღესა ერთსა მარბიელმან მისმან მიუწია ყუელის ყურსა, გარდავიდა შავშეთს“.* თამარ მეფის მხედრებმა *„ილაშქრეს ქვეყანასა კარისა და კარნიფორისასა, და მოარბიეს ვიდრე ბასიანამდის და გამარჯვებულნი და აღვსილნი შემოიქცეს“*.

## ლიტერატურა
* *შაიშმელაშვილი ი.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 429, თბ., 1983

კატეგორია:ფეოდალიზმი
მარგალიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მარგალიტი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მარგალიტი — მინერალური წარმონაქმნი;
* მარგალიტი — ქართული აპოკრიფული კრებული.
მარგალიტი (კრებული)

**„მარგალიტი“** — დაახლოებით XVI საუკუნის ქართული აპოკრიფული კრებული. შეიცავს ე. წ. „სასულიერო სწავლანს“, რომლებიც გამოკრებილია ძირითადად იოანე ოქროპირის ამავე სახელწოდების კრებულისა და ბიბლიური წიგნებისაგან. „მარგალიტის“ უძველესი ნუსხა (ხელნაწერი — A 1736) XVI საუკუნით თარიღდება, დანარჩენი ხელნაწერები XVIII–XIX საუკუნეებისაა. მასში კითხვა-მიგების სახით გადმოცემულია მოთხრობები ძველი და ახალი აღთქმიდან, წმ. მამათა სწავლანი ქრისტიანული მორალისა და ეთიკის საკითხებზე; განმარტებულია ბიბლიისცალკეული ადგილები და სხვა.

„მარგალიტს“ თავისი დროისათვის ზოგადსაგანმანათლებლო სახელმძღვანელოს დანიშნულებაც უნდა ჰქონოდა. ამაზე მიგვანიშნებს სასაუბრო ქართულთან დაახლოებული მისი ენა, აგრეთვე ინტერესი ისეთი პრობლემებისადმი, როგორიცაა დედამიწაზე ეროვნებათა რაოდენობის საკითხი და სხვა. კრებულის შემდგენელი უცნობია.

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:ქართული ლიტერატურული კრებულები
მარგვლა

**მარგვლა** — სასოფლო-სამეურნეო კულტურების ნათეს-ნარგავებიდან და ტყის კულტურებიდან სარეველა მცენარეების მოცილება, იმის მიხედვით, თუ როგორი წესით ხდება მარგვლა, განასხვავებენ მექანიკურ, ქიმიურ და ხელით მარგვლას.

*მექანიკური მარგვლა* ხდება კულრივატორებითა და ფარცხით. *ქიმიური მარგვლის* დროს სარეველებსსპობენ ჰერბიციდებით. *ხელით მარგვლას* მიმართავენ უმთავრესად სათესლე ნაკვეთებზე, ძვირფასი კულტურების მცირენაკვეთიან ნათესებში და სათოხნი კულტურები მწკრივებსა და ბუდნებში. მარგვლა ტარდება სარეველების განვითარების ადრეულ ფაზაში. მარგვლის დროს აცილებენ აგრეთვე სხვა სახეობის კულტურულ მცენარეებსა (სახეობრივი მარგვლა) და სხვა ჯიშებს (ჯიშობრივი მარგვლა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო მავნებლები
მარზპანი

**მარზპანი** (საშუალო სპარსული مرزبان, სიტყვასიტყვით — საზღვრის მცველი) ორი მნიშვნელობა აქვს:

*  ქვეყნის, მხარის, ოლქის მმართველი სასანიანთა ირანში.

* უმაღლესი მოხელე, რომელიც IV-VI საუკუნეებში ინიშნებოდა ირანის მიერ დაპყრობილი ქვეყნის (ჩვეულებრივ, ასეთ ქვეყანაში სამეფო ხელისუფლება აღარ არსებობდა, ანდა დროებით იყო გაუქმებული) მმართველად და შაჰის ადგილობრივ ნაცვლად. ქართლის პირველი მარზპანი იყო სომეხი ფეოდალი ვასაკ სიენიელი (დაახლოებით 439-442 წწ.), რომელიც ირანელებმა არჩილ მეფის გარდაცვალების შემდეგ დანიშნეს.  შემდეგ ქართლში მეფობა აღდგა და VI საუკუნის 40-იან წლებამდე მარზპანი აღარ ჩანს. 

„ევსტათი მცხეთელის მარტვილობის“ მიხედვით, ქართლის სათავეში მდგომ მარზპანებს, არვანდ გუშნასპსა და ვეჟან ბუზმირს, დიდი ადმინისტრაციული და სასამართლო უფლებები ჰქონიათ. ქართლის ყოველი მცხოვრების სიკვდილ-სიცოცხლის საკითხი მათ ხელში იყო. ქვეყნის მართვაში მარზპანთან ერთად მონაწილეობდნენ ადგილობრივი წარჩინებულებიც, ანუ „ქართლის მთავრები“. ქართლში ერისმთავრის ხელისუფლების დაწესების შემდეგ მარზპანები აღარ ინიშნებოდნენ.

## ლიტერატურა
**ჯანაშია ს.*, ფეოდალური რევოლუცია საქართველოში, შრომები, ტ. 1, თბ., 1949;

კატეგორია:წოდებები
კატეგორია:ირანის ისტორია
მართვე

**„მართვე“** — ქართული ჟურნალი, საქართველოს სსრ განათლების სამინისტროს სამეცნიერო-პედაგოგიურ  ჟურნალ „სკოლა და ცხოვრების“ დამატება. გამოდის თბილისში 1975 წლის მარტიდან 3 თვეში ერთხელ. ჟურნალი მიზნად ისახავ ხელი შეუწყოს მოზარდი თაობის სპორტულ აღზრდას, ახალგაზრდობის ფიზიკურ და სულიერ წრთობას. მისი მთავარი თემაა მეცნიერებისა და სპორტის ურთიერთკავშირი. გამოსცემდა საქართველოს კპ ცკ-ის გამომცემლობა. ტირაჟი 15 ათასი ცალი (1980).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
Hot & Heavy

***Hot & Heavy*** — გერმანული როკ ჯგუფ სკორპიონსის სიმღერების კომპილაციური ალბომი. გამოვიდა 1982 წელს. კრებულში შესული სიმღერები არის ულრიხ როთის ჯგუფში მოღვაწეობის პერიოდიდან (1972-1978).

## სიმღერების სია 
# He's A Woman, She's A Man - 03:14
# Speedy's Coming	- 03:33
# Catch Your Train - 03:34
# Dark Lady - 03:25
# Far Away - 05:39
# Steamrock Fever - 03:35
# The Riot Of Your Time - 04:10
# Robot Man - 02:42	
# Polar Nights - 05:04	
# I've Got To Be Free - 04:00

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალბომი ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:სკორპიონსის კომპილაციური ალბომები
კატეგორია:1982 წლის კომპილაციური ალბომები