open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ახვახური ენა

**ახვახური ენა** (თვითდასახელება: Ашвaлъи мицIи) — ნახურ-დაღესტნური ენათა ოჯახის დაღესტნურ ენათა ანდიური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია ახვახისა და სოვეტსკოეს (ყოფილი ყაჰიბის) რაიონების რიგ აულში (კუდიაბ-როსო, ლოლოღონითლი, ტად-მაღითლი, იზანი, რატლუბი, თლანუბი, წეგობი და სხვა). ახვახურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 6 500 კაცი (2006). ახვახური ენა უმწერლობო ენაა. სამწერლობო ენად (ადგილობრივი საქმისწარმოება, დაწყებითი სკოლა, გაზეთი) გამოყენებულია ახლომონათესავე ხუნძური (აგრეთვე რუსული).

ახვახური ენისთვის დამახასიათებელია ხმოვანთა სიმრავლე (ხუთი მარტივი, აგრეთვე გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები). თანხმოვნებში აღსანიშნავია ძლიერთა და სუსტთა დაპირისპირება, ლატერალური, ფარინგალური და ლარინგალური თანხმოვნები. თანხმოვანთა სისტემაში შემონახულია ზოგი მეტად მნიშვნელოვანი არქაიზმი (ლატერალურ და ფარინგალურ თანხმოვანთა სუსტი კორელატები). სიტყვა ხმოვნით ბოლოვდება. სიტყვის თავში თანხმოვანთა კომპლექსები არ გვხვდება. მახვილი სუსტი, დინამიკურია.

მხოლობით რიცხვში გარჩეულია სამი გრამატიკული კლასი, მრავლობითში — ორი. აქვს ოთხი ძირითადი ბრუნვა და ადგილობით ბრუნვათა შვიდი სერია (თითოეულ სერიაში 3-4 ბრუნვაა). ზმნა იცვლება გრამატიკული კლასისა და დრო-კილოთა მიხედვით. სხვა ანდიურ ენათაგან განსხვავებით, ზმნას აქვს პირის კატეგორია (გარჩეულია ორი ფორმა: პირველი პირისა და საზიარო მეორე-მესამისა). დადებითი უღვლილების გარდა არის უარყოფითი უღვლილებაც. გავრცელებულია ზმნურ ფორმათა აღწერითი წარმოება. გარდამავალი ზმნა წინადადების ერგატიულ კონსტრუქციას ქმნის. რთული წინადადების ასაგებად ფართოდაა გამოყენებული მიმღეობები და აბსოლუტივები.

ლექსიკა გამოირჩევა არქაიზმებით. ნასესხები სიტყვების რაოდენობა მნიშვნელოვანია.

აქვს ორი განსხვავებული დიალექტი: ჩრდილოური (ახვახის რაიონში) და სამხრეთული (სოვეტსკოეს რაიონში).

## ლიტერატურა 
* Магомедбекова, З. М. *Ахвахский язык: Грамматический анализ, тексты, словарь*. Тбилиси, 1967

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახვახელები

## სქოლიო
კატეგორია:ახვახური ენა
გუანახუატოს შტატი

**გუანახუატო** — შტატი მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ მთიანეთში. შტატის სახელი მომდინარეობს მისი ამავე სახელწოდების დედაქალაქისგან, რომელსაც თავის მხრივ, ეს სახელი ადგილობრივი ინდიელების ენის გავლენით დაერქვა და ნიშნავს "ბაყაყების გორაკს". გუანახუატო ყოფილი პრეზიდენტის – ვისენტე ფოქსისა და კუბისტი მხატვრისა და მიურალისტის დიეგო რივერას მშობლიური შტატია.

ცენტრალური მექსიკისა და მექსიკის ყურის სანაპირო ზოლის შემდეგ, გუანახუატო იყო ერთ-ერთი პირველი, რომლის კოლონიზაციაც მოახდინეს ესპანელებმა 1520 წელს. ეს უპირველეს ყოვლისა ამ რეგიონში ვერცხლის საბადოების სიმრავლით იყო გამოწვეული. საკმაოდ კარგადაა შემონახული გუანახუატოს კოლონიური არქიტექტურა, მარტო მის დედაქალაქში, ამ პერიოდის 35 ეკლესიაა შემორჩენილი. 
thumb|left|250px|ქალაქი გუანახუატო
შტატის მნიშვნელოვანი ქალაქებია: სილაო, სან-ლუის-დე-ლა-პასი, აკამბარო, სელაია, ლეონი და ა.შ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  ოფიციალური საიტი    
* ოფიციალური ფინანსური საიტი 
* რეგიონული ყოველდღიური გაზეთი

კატეგორია:მექსიკის შტატები
იდალგოს შტატი

**იდალგო** — მექსიკის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. იდალგო  მექსიკის სხვა შტატებისგან გამოირჩევა ადგილობრივ ენაზე მოლაპარაკე მოსახლეობის საკმაოდ მაღალი კონცენტრაციით. 2005 წელს, მოსახლეობა შეადგენდა  2,345,514 კაცს. შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერის, მიგელ იდალგო ი კოსტილიას პატივსაცემად. შტატის ტერიტორიაზე, ტულაში მდებარეობს ტოლტეკების ხალხის ძეგლების ნანგრევები. დედაქალაქია პაჩუკა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  ოფიციალური საიტი 
*  ოთომის ენა, კულტურა და ისტორია 
* Codices otomi -- ოთომის კოდექსი

კატეგორია:მექსიკის შტატები
გერეროს შტატი

**გერერო** — მექსიკის შტატი, ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ სანაპირო ზოლში. შტატს უკავია მთლიანი ქვეყნის ფართობის 3,3%. შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის გმირის, ქვეყნის მეორე პრეზიდენტის – გენერალ ვისენტე გერეროს პატივსაცემად. 2003 წლისთვის, შტატის მოსახლეობა შეადგენდა 3 167 400 კაცს.

შტატის დედაქალაქია ჩილპანსინგო-დე-ლოს-ბრავო. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქებია: აკაპულკო, პეტატლანი, იგუალა, ტაქსკო, სიუატანეხო.

გერეროს მოსახლეობის უმეტესობა ადგილობრივი ინდიელია. გერეროში ყველაზე გავრცელებული ენებია ნაუატლი (38,9%), მიჩტეკო (27%), თლაფანეკო (21,9%) და ამუსო (7,9%). ესპანური შტატის მოსახლეობის მხოლოდ 4,3 პროცენტისათვის არის მშობლიური. იმ ინდიელთაგან კი, ვინც ადგილობრივ ენებზე საუბრობენ, მხოლოდ 29% ფლობს ესპანურს.

გერერო ტურიზმის თვალსაზრისით საკმაოდ მიმზიდველ შტატს წარმოადგენს. აქ გამოყოფენ სამ მნიშვნელოვან ტურისტულ არეალს, ე.წ. „მზის სამკუთხედს“. პირველი მათგანია აკაპულკო, მეორე – ტაქსკო, კოლონიური ქალაქი, რომელიც ცნობილია თავისი ვერცხლის ომით და მესამე – იქსტაპა, იგივე სიუატანეხო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* შტატის პროფილი facebook-ზე

კატეგორია:მექსიკის შტატები
Homo faber (რომანი)

მინი|1957 - წლის გამოცემა.
**Homo Faber: ჩანაწერები** — შვეიცარიელი მწერლის მაქს ფრიშის რომანი. პირველად გამოიცა 1957 წელს. რომანის მთავარი პერსონაჟია წარმატებული ინჟინერი უოლტერ ფაბერი, რომელიც ევროპასა და ამერიკაში მოგზაურობს. რომანში აღწერილია ტექნიკის საუკუნეში გრძნობაგაუხეშებული კაცის ტრაგედია, რომელმაც მხოლოდ უდიდესი უბედურების ფასად შეიცნო მეგობრობის, სიყვარულისა და კაცთმოყვარეობის ყადრი. რომანში აშკარა ალუზიებია სოფოკლეს ოიდიპოს მეფესთან. ფოლკერ შლონდორფის 1991 წელს გამოსული ფილმი მოგზაური (The Voyager) Homo Faber-ს ეფუძნება.

## ქართული გამოცემა 
**მაქს ფრიში**, *Homo Faber: ჩანაწერები*, გერმანულიდან თარგმნა დალი კოკაია–ფანჯიკიძემ, „საბჭოთა საქართველო“ თბ., 1975 წ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Daynard, Jodi. "Max Frisch, The Art of Fiction No. 113" in *The Paris Review*, Winter 1989. Retrieved: 2011-11-21.

კატეგორია:1957 წლის რომანები
კატეგორია:მაქს ფრიშის ნაწარმოებები
რთული ნივთიერება

**რთული ნივთიერება** ან ქიმიური ნაერთი ეწოდება ნივთიერებას, რომელიც შედგება ორი ან მეტი ქიმიური ელემენტის ატომებისაგან. მაგალითად, მაგნიუმის ოქსიდი, წყალი, სუფრის მარილი და ნატრიუმის ქლორიდი - რთული ნივთიერებებია.

**რთული ნივთიერებები** არ ინარჩუნებენ იმ თვისებებს, რაც გააჩნიათ მის შემადგენლობაში შემავალ მარტივ ნივთიერებებს, რაც დამახასიათებელია ნივთიერებათა ნაერთებს შორის. მაგალითად, სუფრის მარილს ან ნატრიუმის ქლორიდს აქვთ სხვა განსხვავებული თვისებები ვიდრე მარტივ ნივთიერებას ნატრიუმს და ქლორს, რისგანაც ისაა წარმოქმნილი.
ის ისე ინტენსიურად არ მოქმედებს წყალთან, როგორც ეს ახასიათებს ნატრიუმს, და არაა მომწამლავი, როგორც მარტივი ნივთიერება ქლორი. ასე, რომ **რთულ ნივთიერებებსა** და **ნაერთებს** (ნარევებს) შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.

|}

## ლიტერატურა 
* ბურინსკაია ნ. ნ., კიევი, 1997, გამ. ირპენი

კატეგორია:ქიმიური შენაერთები
კატეგორია:ქიმიური ნივთიერებები
დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 1 წელს

დამოუკიდებელი სახელმწიფოების სია წლების მიხედვით  დამოუკიდებელი სახელმწიფოები ძველი წელთაღრიცხვის 1 წელს  1  დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 2 წელს

## დამოუკიდებელი ქვეყნები
### ა
***აქსუმსის სამეფო** 

### ი
***კავკასიური იბერია**
***ინდო-ბერძნული სამეფო**

### კ
***კაპადოკია**
***კატუველაუნი**
***კოგურიო**
***კუშანის იმპერია**
***კუნინდას სამეფო**

### მ
***მავრეტანია**

### პ
***პართია**
***პეკჩე**
***პუიო**

### რ
***რომის იმპერია**

### ს
***სატავაჰანა**
***სილლა**
***დიდი სომხეთი**

### ჩ
***ჩერა**
***ჩინეთი**

## იხილეთ აგრეთვე
* დამოუკიდებელი სახელმწიფოები 2 წელს

კატეგორია:დამოუკიდებელი ქვეყნები 1 საუკუნეში
კატეგორია:1
ვენერა მილოსელი

[thumb|200px|ვენერა მილოსელი გამოფენაზე [ლუვრი|ლუვრში]]
**ვენერა მილოსელი**  აგრეთვე ცნობილი როგორც **აფროდიტე მილოსელი**  — ძველი ბერძნული ქანდაკება და ძველი საბერძნეთის სკულპტურის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნიმუში. შეიქმნა ძველი წელთაღრიცხვის 130-100 წლებს შორის და გამოსახავს ბერძნული მითოლოგიის სილამაზისა და სიყვარულის ქალღმერთ აფროდიტეს (ვენერას რომაულ მითოლოგიაში). სკულპტურა თეთრი მარმარილოსაგანაა შექმნილი და სიმაღლით 203 სანტიმეტრია. მისი ორიგინალური მკლავები და პოსტამენტი დღეისთვის აღარ არსებობენ. ცნობილია, რომ ქანდაკება ალექსანდროს ანტიოქიელის ნამუშევარია.

ქანდაკება 1820 წელს შემთხვევით აღმოაჩინა ბერძენმა გლეხმა იორგოს კენტროტასმა  ეგეოსის ზღვის კუნძულ მილოსზე, საიდანაც იგი ფრანგმა ოფიცრებმა შეისყიდეს და საფრანგეთში ჩაიტანეს. 1821 წელს იგი მეფე ლუი XVIII-ს მიართვეს, ხოლო მეფემ იგი ლუვრის მუზეუმს გადასცა სადაც დღემდე ინახება.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* 12 самых значительных потерь искусства 
* Венера Милосская (Афродита) — статуя богини любви, окруженная легендами 
* Безрукая Венера Милосская (200 год до нашей эры)

კატეგორია:ძველბერძნული ქანდაკება
პრინცესები

**პრინცესები ** — საბავშვო მუსიკალური ჯგუფი, რომელმაც საქართველო წარმოადგინა 2009 წლის საბავშვო ევროვიზიაზე უკრაინაში. ჯგუფი ევროვიზიის კონკურსზე წარდგა სიმღერით ლურჯი ფრინველი.

ჯგუფის წევრები არიან — ვოკალისტები: მარი ბოკერია, ლიზა ყენია, მარიამ გურგენიძე, ელენე მაყაშვილი; ბალერინა: ანა ტყეშელაშვილი და ჩელისტი ლიზა რამიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* პრინცესები 
* საბავშვო ევროვიზია 2009 

კატეგორია:ევროვიზიის ბავშვთა სიმღერის კონკურსის მონაწილეები
ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაცია

**ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაცია** (, ELSA) — ევროპის ქვეყნების იურისტი სტუდენტების საერთაშორისო, დამოუკიდებელი, არაკომერციული ორგანიზაცია.

ასოციაცია დაფუძნდა 1981 წლის 4 მაისს ვენაში პოლონელი, ავსტრიელი, უნგრელი და დასავლეთ გერმანელი სტუდენტების მიერ. ასოციაციის შექმნის თავდაპირველი იდეა იყო „რკინის ფარდის“ ორ მხარეს მყოფ იურისტ სტუდენტებს შორის საერთაშორისო კონტაქტებისა და ურთიერთგაგების გაზრდა–გაძლიერება. ამ დროის განმავლობაში ორგანიზაცია ეტაპობრივად ძლიერდებოდა და საწყის ეტაპზე ევროპის ჩრდილო ნაწილში იზრდებოდა.

თავდაპირველად საერთაშორისო საბჭოს შეხვედრათა უმეტესობა მხოლოდ სკანდინავიაში, კერძოდ კი კოპენჰაგენსა და ჰელსინკიში იმართებოდა, შესაბამისად ასოციაციის პირველი საერთაშორისო ოფისი ქალაქ ოსლოში, 1984 წელს შეიქმნა.

1992 წლის 12 ოქტომბერს, ბელგიაში, ქალაქ ბრიუსელში შემუშავებული იქნა ასოციაციის ფილოსოფიური ხედვა: „A just world in which there is respect for human dignity and cultural diversity“, რომელსაც ფუძემდებლური მნიშვნელობა აქვს ასოციაციის საქმიანობაში. გარდა ამისა ხედვამ გარდამტეხი როლი ითამაშა ასოციაციის სამომვალო მოღვაწეოაბასა და განვითარებაში.

1995 წელს ბრიუსელში, დაქირავებულ იქნა საჭირო სამუშაო ადგილი, რომელსაც პირობითად „ELSA House“ (ელსას სახლი) ეწოდა. ამ მომენტიდან სწორედ ბრიუსელში მდებარეობს ასოციაციის საერთაშორისო ოფისი, რომელშიც საკმარისი სივრცეა საარქივო მასალების მოსათავსებლად და საერთაშორისო გამგეობის წევრთა სამოქმედოთ. საქმე ისაა, რომ ელსას სახლი უზრუნველყოფს სათანადო პირობებს საერთაშორისო გამგეობის წევრთა საცხოვრებლად და ნაყოფიერი მუშაობისათვის.

2016 წელს ასოციაციამ 35 წლის იუბილე იზეიმა. 35 წლის განმავლობაში ევროპის იურისტ სტუდენტთა ასოციაციამ უდიდესი გავლენა მოახდინა ევროპელ იურისტ სტუდენტთა და ახლგაზრდა იურისტთა პროფესიულ განვითარებასა და წარმატებაზე. სწორედ ამ ფონზე, ელსა ჩამოყალიბდა, როგორც ევროპული იურიდიული საზოგადოების მნიშვნელოვანი, განუყოფელი, დამოუკიდებელი და ღირსეული ნაწილი.

დღესდღეობით, მისი ქსელი მოიცავს 45 ევროპულ სახელმწიფოს ეროვნული ჯგუფების დონეზე, 300-მდე სახელგანთქმულ უმაღლეს სასწავლებელს მთელს ევროპაში, 51000-ზე მეტ მოტივირებულ, ნიჭიერ და წარმატებულ იურისტ სტუდენტსა და ახალგაზრდა იურისტს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ELSA International

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ჰიდროქსიდი

**ჰიდროქსიდები** (ჰიდროჟანგები) ეს არის ქიმიური ელემენტების ოქსიდების ნაერთები წყალთან.
ცნობილია თითქმის ყველა ქიმიური ელემენტის ჰიდროქსიდი; ზოგიერთი მათგანი ბუნებაში მინერალის სახით გვხვდება.

**ჰიდროქსიდი** — ქიმიაში, ეს არის ორ ატომიანი იონი OH−, რომელიც შედგება ჟანგბადისა და წყალბადისაგან. როგორც წესი მიიღება ფუძეების დისოციაციის მეთოდით. ჰიდროქსიდი არის ერთ ერთი უმარტივესი მრავალატომიანი იონი.

## კლასიფიკაცია 
იმისდა მიხედვით თუ როგორი ტიპისაა შესაბამისი ოქსიდი ფუძე, მჟავა თუ ამფოტერული განასხვავებენ: 
* *ფუძე ჰიდროქსიდები* (*ფუძე*) - ჰიდროქსიდები, რომლებიც ამჟღავნებენ ფუძის თვისებები (მაგალითად, კალციუმის ჰიდროქსიდი Ca(ОН)2, კალიუმის ჰიდროქსიდი KOH, ნატრიუმის ჰიდროქსიდი NaOH და სხვა.);
* *მჟავა ჰიდროქსიდები* (*ჟანგბადიანი მჟავეები*) — ჰიდროქსიდები რომლებიც ამჟღავნებენ მჟავა თვისებებს (მაგალითად, აზოტმჟავა HNO3, გოგირდმჟავა H2SO4, გოგირდოვანი მჟავა H2SO3 და სხვა.)
* *ამფოტერული ჰიდროქსიდები*, პირობებიდან დამომდინარე ზოგჯერ ფუძე თვისებებს ამჟღავნებენ ზოგჯერ მჟავის თვისებებს. (მაგალითად, ალუმინის ჰიდროქსიდი Al(ОН)3, თუთიის ჰიდროქსიდი Zn(ОН)2).

ტერმინი «ჰიდროქსიდი» ხშირად გამოიყენება მხოლოდ ფუძე ან ამფოტერული ჰიდროქსიდების მიმართ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტუტე
* ფუძე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰიდროქსიდები
კატეგორია:ტუტეები
Tribe of Force

***Tribe of Force*** — გერმანული ა კაპელა მეტალ-ჯგუფ ვან კანტოს მესამე სტუდიური ალბომი. გამოვიდა 2010 წლის დასაწყისში. ალბომი გამოსცა ლეიბლმა Napalm Records.

## სიმღერების სია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Tribe of Force

## სქოლიო 
კატეგორია:2010 წლის ალბომები
კატეგორია:ვან კანტოს ალბომები
კატეგორია:Napalm Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ჩარლი ბაუერფაინდის პროდიუსერობით
ჯულიან ლენონი

**ჯონ ჩარლზ ჯულიან ლენონი**  უფრო მეტად ცნობილი როგორც **ჯულიან ლენონი** (დ. 8 აპრილი, 1963) — ბრიტანელი მომღერალი, სიმღერების ავტორი და მუსიკოსი. ჯონ ლენონის პირველი შვილი, რომელიც მას სინთია პაუელთან ქორწინებისას ეყოლა. ჯულიანის ნათლია იყო ბრაიან ეპსტაინი, The Beatles-ის მენეჯერი.

მუსიკოსს სახელი **ჯულიანი** დაარქვეს ჯონის დედის, ჯულია ლენონის პატივსაცემად.

## დისკოგრაფია
;სტუდიური ალბომები
**Valotte* (1984)
**The Secret Value of Daydreaming* (1986)
**Mr. Jordan* (1989)
**Help Yourself* (1991)
**Photograph Smile* (1998)
**Everything Changes* (2011)

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჯულიანის მიერ აკვარელით შესრულებული ნახატი, რომელიც სიმღერის *Lucy in the Sky with Diamonds* გავლენად იქცა 
*ჯულიანის საიტი
*მუსიკოსის ოფიციალური ვებ-მაღაზია 
*
*1999 წლის ინტერვიუ რესურსთან Retro Rewind

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:ინგლისელი როკ-მუსიკოსები
კატეგორია:ჯონ ლენონი
კატეგორია:ინგლისელი როკ-გიტარისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ერთგვაროვანი ნივთიერებათა ნაერთი

**ერთგვაროვანი ნივთიერებათა ნაერთის** შემადგენელი ნაწილაკების თვალით ან ოპტიკური ხელსაწყოებით აღმოჩენა ან განსაზღვრა შეუძლებელია, რადგან ნივთიერებები არიან მეტად დაქუცმაცებულ მდგომარეობაში. მაგალითად, ჰაერი] - ეს არის აზოტის, ჟანგბადის და სხვა აირების ერგვაროვანი ნაერთი; ასევე ერთგვაროვან ნაერთს წარმოადგენს - შაქრისა და წყლის ნაერთი.

კატეგორია:ქიმია
არჩიბული ენა

**არჩიბული ენა**, *არჩიული ენა*, *არჭიული ენა* (თვითდასახელება: аршаттен чӏат) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ენა. 

არჩიბულ ენაზე ლაპარაკობენ დაღესტნის რესპუბლიკის ჭარადის რაიონის სოფელ არჩიბში, დაახლოებით 1 200 კაცი (2006).

არჩიბული ენა ისტორიულად ლეზგიური ქვეჯგუფის ენაა, მოქცეულია ხუნძური და ლაკური ენების გავრცელების არეალში. საუკუნეთა მანძილზე მონათესავე ენების გავლენით დიდი ცვლილება განიცადა; თანამედროვე არჩიბულ ენას გარდამავალი ადგილი უჭირავს ლეზგიური და ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფის ენებს შორის. ხუნძური და ლაკური ენის ინტენსიური ზემოქმედებას არჩიბული ენა დღესაც განიცდის. შეინიშნება აგრეთვე დარგუულ ენასთან მისი ოდინდელი ურთიერთობის კვალი. 

არჩიბული ენა მდიდარია თანხმოვნებით. მისთვის ნიშანდობლივია პრერუპტივებისა და უკანაენისმიერი ლატერალური თანხმოვნების არსებობა. პრერუპტივებით არჩიბული ენა ლეზგიურ და ლაკურ-დარგუულ ენებს უახლოვდება, ლატერალური თანხმოვნებით — ხუნძურსა და ანდიურ-დიდოეურს. არჩიბული ენა განარჩევს ოთხ გრამატიკულ კლასს. დადასტურებულია ოთხი ძირითადი და ოცამდე ადგილობითი ბრუნვა. ძირითადი ბრუნვების ფორმებით არჩიბული ენა უმთავრესად ლეზგიური ქვეჯგუფის ენებს მისდევს, ხოლო ადგილობით ბრუნვებსა და მის ფორმანტებში შეიმჩნევა ხუნძურ-ანდიურ-დიდოურ ენათა გავლენა. თვლის სისტემა ათობითია. რიცხვითი სახელების ერთი ნაწილი ლეზგიურ ენებს მიჰყვება, მეორე — ხუნძურსა და დიდოურს. ასეთივე მდგომარეობაა ნაცვალსახელებშიც. უღვლილება კლასოვანია, თუმცა შეინიშნება პიროვანი უღვლილების ჩანასახიც. წინადადებაში მსაზღვრელი წინ უძღვის საზღვრულს.

არჩიბული ენა უმწერლობო ენაა. სამწერლობო ენად გამოყენებვულია ხუნძური ან ლაკური.

## ლიტერატურა 
## იხილეთ აგრეთვე 
* არჩიბელები

## რესურსები ინტერნეტში 
* არჩიბულ-რუსული ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:არჩიბული ენა
არჩიბელები

**არჩიბელები** (საკუთარი სახელწოდება — аршишттиб *არშიშტუბ*) — დასავლეთ დაღესტნის მცირერიცხოვანი ხალხი, დაახლოებით 1 200 კაცი (2006). ცხოვრობენ სოფელ არჩიბში და ჭარადის რაიონის ზოგიერთ სოფელში. ლაპარაკობენ არჩიბულ ენაზე. მორწმუნენი სუნიტი მუსლიმანები არიან. არჩიბელების ძირითადი საქმიანობაა მესაქონლეობა (უმთავრესად მეცხვარეობა). მოჰყავთ ქერი და ხორბალი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
გიული გეგელია

მინი|სიღნაღი რესტავრაცია-რეაბილიტაციის შემდეგ
**გიული გეგელია** (დ. 20 ივლისი, 1942, სენაკი, საქართველოს სსრ — გ. 13 სექტემბერი, 2025) — არქიტექტურის საერთაშორისო აკადემიის აკადემიკოსი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი, 1998 წლიდან საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის პროფესორი არქიტექტურის დარგში, საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის წევრი. სამგზის ნომინირებული სახელმწიფო პრემიაზე. 2008 წელს, პროფესორ გეგელიას მიენიჭა საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორის წოდება. დაკრძალულია მახათას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.  

## ადრეული წლები და კარიერა
გიული გეგელია დაიბადა ქალაქ სენაკში, სამეგრელოს მხარეში, საველე ექიმის და შემდგომ მენჯის სანატორიუმის მთავარი ექიმის მაიორ გრიგოლ გეგელიას და ოფთალმოლოგ მარგალიტა ხოჭოლავას ოჯახში. საშუალო სკოლის ოქროს მედლით დამთავრების შემდეგ, გეგელიამ სწავლა საქართველოს პოლიტექნიკურ ინსტიტუტში (ამჟამად საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) განაგრძო პროფესორ ირაკლი ციციშვილის ხელმძღვანელობით. 1965 წელს მას არქიტექტორის კვალიფიკაცია მიენიჭა. 1966-1998 წწ. გიული გეგელია ამავე უნივერსიტეტის სხვადასხვა აკადემიურ პოსტებზე მოღვაწეობდა, 1998 წელს კი პროფესორის წოდება მიენიჭა. 

გიული გეგელიას უმსახურია მრავალი ჟიურისა და კომისიის წევრად, დამოუკიდებელი არქიტექტურული ექსპერტის რანგით სარეკონსტრუქციო და სარეაბილიტაციო საკითხებში. იგი რეგულარულად აწვდიდა რჩევებს საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის და საქართველოს განათლების სამინისტროებს ისეთ საკითხებზე როგორიცაა სხვადასხვა ისტორიული ზონების რეკონსტრუქცია-ადაპტაცია და საგანმანათლებლო ინსტიტუციების არქიტექტურული სტანდარტები.
  

პროფესორ გეგელიას დაწერილი აქვს 9 ნაშრომი თბილისის ისტორიული ზონების რესტავრაცია-რეკონსტრუქციის შესახებ და გამოქვეყნებული აქვს 16 სტატია ქართულ, რუსულ და პოლონურ ენებზე. 

გიული გეგელიას ჰქონდა ახლო მეგობრული ურთიერთობა ოთარ ჭილაძესთან, გურამ დოჩანაშვილთან, რობერტ სტურუასთან, ნოდარ დუმბაძესთან და ჟიული შარტავასთან.  

გეგელიას ვაჟი, გრიგოლ გეგელია, არის ქართველი ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი, პოლიტიკური გაერთიანება ლელოს საგარეო მდივანი და ერთერთი ლიდერი.  

გიული გეგელია გარდაიცვალა 83 წლის ასაკში, 2025 წლის 12 სექტემბერს, ქალაქ თბილისში. დაკრძალულია მახათას მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.  

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
გ
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვალენტინ გომეს ფარიასი

**ვალენტინ გომეს ფარიასი** (;  14 თებერვალი, 1781 , გვადალახარა, მექსიკა — 5 ივლისი 1858, მეხიკო, მექსიკა) –  მექსიკელი ექიმი და პოლიტიკოსი. მექსიკის ხუთგზის პრეზიდენტი 1833-1847 წწ. მისი პრეზიდენტობა ძირითადად სანტა-ანას წინააღმდეგ იყო მიმართული და რამდენიმეჯერ ჩამოაშორა კიდეც ხელისუფლებას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Letters of Valentín Gómez Farías hosted by the Portal to Texas History.
* La adicción al poder. Reelección o No Reelección I

## სქოლიო
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1781
კატეგორია:გარდაცვლილი 1858
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
დალექვა

**დალექვა** (უკრ: *відстоювання*, ინგლ: *settling, gravity sedimentation*) — ეს არის თხევადი დისპერსიული სისტემების (ჰიდრონარევები, სუსპენზიები, ემულსიები) დაყოფა ფაზებად მიზიდულობის ძალის მოქმედებით. ამ მეთოდით შეიძლება წყალში ან სითხეში უხსნადი, ერთმანეთში უხსნადი, თუკი მათ აქვთ სხვადასხვა სიმკვრივე და მყარი ნივთიერებების გამოყოფა. მაგალითად, რომ განვაცალკეოთ რკინისა და ხის ნახერხი ერთმანეთისაგან მას ყრიან წყალში და ურევენ, შემდეგ ელოდებიან სანამ დაილექება. რკინის ნახერხი ფსკერზე ილექება ხოლო ხის ნახერხები წყლის ზედაპირზე რჩება, თუ წყალს ხის ნახერხთან ერთად გადავსხამთ დარჩება მხოლოდ რკინა. მრეწველობაში თუკი ნივთიერებათ სიმკვრივეები მკვეთრად განსხვავდებიან გამოიყენებენ გამდინარე წყალს. ასე ხდება ოქროს მოპოვება ოქროშემცველ ქვიშასი, იგივეს იყენებენ ქვანახშირის მოპოვებისას. ამ მეთოდს გამოიყენებენ უხსნად ან ნაკლებადხსნადი სითხეების გამოსაყოფად. მაგალითად, წყლისა და ბენზინის ნარევს ასხამენ გამყოფ ძაბრში და ელოდებიან დალექვს, ამის შემდეგ ონკანით უშვებენ წყალს.

## პროცესის მექანიზმი
დალექვის პროცესში ნაწილაკები (წვეთები) დისპერსიული ფაზისას ილექება თხევადი დისპერსიული გარემოდან ფსკერზე ან ტივტივდებიან ზედაპირზე. როგორც ზემოთაა აღნიშნული დალექვის მეთოდს იყენებენ სითხის გასაწმენდად მექანიკური მინარევებისაგან. დალექვის პროცესში არ უნდა იყოს ინტენსიური არევა, ძლიერი კონვექციური დინებები, ასევე სტრუქტურის შექმნა, რაც ხელს უშლის დალექვის პროცესს. 
thumb|right|180px|სფეროს ფორმის სხეულის დალექვისას მოქმედი ძალები, სტოქსის კანონი  
ყველაზე ელემენტარულ შემთხვევაში სფერული ნაწილაკის თავისუფალი მოძრაობისას დალექვის (ამოტივტივების) სიჩქარე განისაზღვრება **სტოქსის კანონით**. პოლიდისპერსიულ სუსპენზიებში პირველად ილექება უფრო დიდი ნაცილაკები ხოლო მწვრილი ნაწილაკები ქმნიან ნალექის სიმღვრივეს. 
კონცენტრირებულ სუსპენზიებში შეინიშნება არა თავისუფალი, არამედ სოლიდარული დალექვა, ან კოლექტიური დალექვა, რომლის დროს დიდი ნაწილაკები ჩქარი დალექვისას თან იტაცებენ წვრილ ნაწილაკებს, რითაც სითხის ზედაპირს ასუფთავებენ. 
სისტემაში კოლოიდურ-დისპერსიული ფრაქციის არსებობის შემთხვევაში, როგორც წესი, თანდევს ნაწილაკების გამსხვილება, კოაგულაციის ან ფლოკულაციის შედეგად. 

## გამოყენება
მრეწველობაში დალექვას აწარმოებენ დასალექ  აუზებში, (რეზერვუარებში), ქვაბებში) და სხვადასხვა კონსტრუქციის სპეც. აპარატებში. 

დალექვა ფართოდ გამოიყენება წყლის გაწმენდისას ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში, წყალმომარაგებაში, კანალიზაციაში; ნედლი ნავთობის წყლისაგან გამონთავისუფლებისას; ბევრ ქიმიურ თექნოლოგიებში. 

## გრავიტაციული დალექვა
გრავიტაციული დალექვა,(რუს.*гравитационное отстаивание; *ინგლ.* gravity sedimentation; *გერმ.  Gravitationsabsetzen n, Gravitationsklärung f) – ორი ფაზის მექანიკური ნარევების დაყოფა, მაგ., ნავთობის და შრული წყლების მათი სიმკვრივეების განსხვავების გამოყენებით ჰერმეტულ და ნედლეულის რეზერვუარებში (გახურებით ან მის გარეშე). 

## ლიტერატურა
* ბურინსკაია ნ.ნ., ქიმია, კიევი, 1997 - გამ. ირპენი

კატეგორია:ფიზიკური მოვლენები
ფელიპე კალდერონი

**ფელიპე კალდერონი** (; დ.18 აგვისტო 1962, მორელია, მიჩოაკანი, მექსიკა) — მექსიკის პრეზიდენტი 2006-2012 წლებში. აირჩიეს 2006 წელს მემარჯვენე ცენტრისტული ეროვნული მოქმედების პარტიის რიგებიდან.  ვისენტე ფოქსის მთავრობაში ეკავა ენერგეტიკის მინისტრის თანამდებობა. 

დაამთვარა ჰარვარდის უნივერსიტეტის ასპირანტურა. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Office of the President of Mexico site
*Encyclopaedia Britannica, Felipe Calderon full access article
*Extended biography by CIDOB Foundation 
* Felipe Calderón's speech to the Mexican people from the 'National Auditorium' 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1962
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ხალისკოს შტატი

**ხალისკო** — მექსიკის შტატი, მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ-დასავლეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. მას ესაზღვრება შემდეგი შტატები: ჩრდილო-დასავლეთით - ნაიარატი, ჩრდილოეთით - საკატეკასი, აგუასკალიენტესი და სან-ლუის-პოტოსი. სამხრეთით - მიჩოაკანი. შტატი მეოთხეა ყველაზე მჭიდროდ დასახლებულ შტატებს შორის.

ხალისკო მექსიკის შტატებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე განვითარებულია კულტურის, ეკონომიკის და  ვაჭრობის დონის მიხედვით. შტატის ზოგიერთ მუნიციპალიტეტში, ცხოვრების დონე საკმაოდ მაღალია და შეესაბამება მაგალითად ესპანეთის ან იტალიის ცხოვრების დონეს. დედაქალაქია გვადალახარა, რომლის მეტროპოლიტენიც უმსხვილესია მექსიკაში მეხიკოს მეტროპოლიტენის შემდეგ და მოიცავს ახლომდებარე მუნიციპალიტეტებსაც – ხუანაკატლანს, ელ-სალტოს, ტლაკუეპაკს,  ტონალას, საპოპანს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  ოფიციალური საიტი
*  შტატის კონგრესი
*  უზენაესი სასამართლო 
* Jalisco Mexico
*  Jalisco Social Site 

კატეგორია:მექსიკის შტატები
ნანომედიცინა

**ნანომედიცინა** ნანოტექნოლოგიის სამედიცინო გამოყენებაა. მისი მთავარი იდეა ის არის, რომ შესაძლებელია კონსტრუირებული და დამზადებული იყოს უმცირესი ზომის ნანორობოტები და მათთან დაკავშირებული მექანიზმები, რომლებიც შეიძლება შეყვანილი იქნენ ადამიანის ორგანიზმში და მოახდინონ უჯრედების შეკეთებები მოლეკულურ დონეზე.

ამჟამად ნანომედიცინა დაყოფილია 100-ბით სხვადასხვა მიმართულებად და ჩვენ შეგვიძლია ჩამოვთვალოთ მათგან რამდენიმე მთავარი:

* დაზიანებული უჯრედებისადმი სამკურნალო საშუალებების მიზანმიმართული მიწოდება
* ახალი ბაქტერიციდული და ანტიმიკრობული საშუალებები
* ნანორობოტები, დაზიანებული უჯრედების შესაკეთებლად

ლაბორატორია ჩიპზე შემუშავებული მთელი რიგი კომპანიების მიერ, საშუალებას იძლევა ძალიან სწრაფად ურთულესი ანალიზების ჩატარებისა და შედეგების მიღებისა, რაც აუცილებელია პაციენტებისთვის კრიტიკულ მდგომარეობაში.

2006 წლის აპრილისთვის ჟურნალ Nature Materials-ის შეფასებით, შექმნილი იყო 130 წამალი და წამლის მიწოდების საშუალება ნანოტექნოლოგიის საფუძველზე (მაგ. ნანოვერცხლი, ნანოკოსმეტიკა  - Nano Age, Nano Pure , Nano White და სხვ.). წამლების მიმართული მიწოდება დაავადებული უჯრედების მიმართ საშუალებას აძლევს მედიკამენტებს მხოლოდ დაავადებულ ორგანოებში მოხვდნენ და მოერიდონ ჯანმრთელებს, რომლებისთვისაც ზიანის მოტანა შეუძლიათ.

ახალ ბაქტერიციდულ საშუალებებს ქმნიან რიგი ნანონაწილაკების სასარგებლო თვისებების გამოყენებით. ასე, ვერცხლის ნანონაწილაკების გამოყენება შესაძლებელია წყლის და ჰაერის გაწმენდისათვის, ტანსაცმლის და სპეციალური საფარების დეზინფექციისათვის.

ნანორობოტების მაგალითია რესპიროციტები - ერითროციტების ხელოვნური ანალოგი. მათი ფუნქციონალური უნარი მრავალჯერ აჭარბებს ბუნებრივ ერითროციტებს და მათი საშუალებით ადამიანის სისხლის უნარი ჟანგბადის გადატანისა შეიძლება გაორმაგდეს და მათი გამოყენება მომავალში უნდა მოიცავდეს გადასხმით სისხლის შენაცვლებას, ანემიის მკურნალობას, პერინატალურ/ ნეონატალურ და ფილტვის დაზიანებებს.

მიკრობივორები - ხელოვნური მექანიკური თეთრი უჯრედები იქნება,რომელთა პირველადი ფუნქცია მიკრობული პათოგენების მწყობრიდან გამოყვანა იქნება.

ნანომედიცინა დიდი ინდუსტრიაა და ნანომედიცინის გაყიდვებმა 2004 წელს 6,8 მლრდ დოლარს მიაღწია, ხოლო ყოველწლიური ინვესტირება კვლევასა და განვითარებაში მინიმუმ 3,8 მილიარდი დოლარია.

ამჟამად მიმდინარეობს ფართო კვლევები, რომლებშიც აშშ ლიდერობს, სადაც შექმნილია უკვე 8 ნანომედიცინის განვითარების ცენტრი, სადაც საწყისი ფაზის (2005-2010) კვლევა მიმდინარეობდა, რათა შეგროვებულიყო დიდი რაოდენობით ინფორმაცია ნანომასშტაბის ბიოლოგიური სტრუქტურების ქიმიური და ფიზიკური თვისებების შესახებ.მომავალში მიღებული ცოდნა და შემუშავებული ნანომოწყობილობები გამოყენებული იქნება არა რომელიმე ერთი დაავადების ან გარკვეული სახის უჯრედების მიმართ, არამედ მთელი რიგი დაავადებებისა და სხვადასხვა ქსოვილებისადმი.

კატეგორია:ნანოტექნოლოგია
კატეგორია:სამედიცინო კვლევები
მიჩოაკანის შტატი

**მიჩოაკანი** — შტატი მექსიკაში, მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთში, წყნარი ოკეანის სანაპიროზე. ფართობის მიხედვით, შტატი მეთექვსმეტეა მექსიკაში და ქვეყნის მთელი ტერიტორიის 3%-ს იკავებს. 2005  წლის აღწერისას მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3,966,073 მლნ კაცს. 

მიჩოაკანი ძალიან წააგავს მექსიკის სხვა სამხრეთულ შტატებს, მაგალითად გერეროსა და ოახაკას. დედაქალაქია მორელია, რომელიც მექსიკის ორ უმთავრეს ქალაქს, მეხიკოსა და გვადალახარას შორის მდებარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* მიჩოაკანი, მექსიკის სული 
* მუნიციპალური საიტი 

კატეგორია:მექსიკის შტატები
ლურჯი ფრინველი (სიმღერა)

**ლურჯი ფრინველი** — ჯგუფ პრინცესების  პირველი სიმღერაა. ამ სიმღერით ისინი წარდგნენ საბავშვო ევროვიზია 2009-ის კონკურსზე, სადაც მე-5 ადგილი მოიპოვეს. კომპოზიციის *ლურჯი ფრინველი* მუსიკა ეკუთვნის ზაზა წურწუმიას, ხოლო ტექსტი - ირინა სანიკიძეს

## რესურსები ინტერნეტში
*ვიდეო YouTube-ზე

კატეგორია:ქართული სიმღერები
კატეგორია:ევროვიზიის სიმღერები
მორელოსი

**მორელოსი** —  მექსიკის ფართობით მეორე ყველაზე პატარა შტატი. 2005 წლის აღწერის მონაცემებით აქ ცხოვრობდა 1.612.899 ადამიანი.

შტატს სახელი ეწოდა მექსიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი ლიდერის, ხოსე მარია მორელოსის პატივსაცემად.

მორელოსი ისტორიულად ყოველთვის გამოირჩეოდა დიდი რევოლუციური აქტივობით. 
შტატში დღემდე საუბრობენ ნაუატლის ჯგუფის ენებზე  (აცტეკურ ენათა ოჯახის ჯგუფი), მაგალითად ქალაქ უეიაპანსა და ქალაქ კუენტეპეკში.

შტატის დედაქალაქია კუერნავაკა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Morelos ოფიციალური საიტი  

კატეგორია:მექსიკის შტატები
ღაზის ალყა

**ღაზის ალყა** — ძვ. წ. 332 წლის ოქტომბერში ფილისტიმელების ქალაქის 2 თვიანი ალყა ალექსანდრე მაკედონელი მიერ. ისოსთან სპარსეთის მეფის, დარიოს III-ის დამარცხების შემდეგ ძვ. წ. 333 წელს ალექსანდრე მაკედონელი ფინიკიისკენ დაიძრა და ამ ქვეყნის დაკავება დაიწყო. შვიდთვიანი ალყის შემდეგ მაკედონელებმა აიღეს ტვიროსი და იქიდან ეგვიპტეს მიაშურეს. ფინიკიიდან ალექსანდრემ პალესტინის ფილისტიმურ ქალაქებს შეუტია. 5 ქალაქიდან მხოლოდ ღაზამ გაუწია წინააღმდეგობა დამპყრობელს. ქალაქი ზღვიდან 3-4 კმ-ზე მდებარეობდა მაღალ მთაზე და დიდი გალავანი ჰქონდა  გარშემორტყმული. ღაზას ევნუხი მართავდა, რომელმაც დაიქირავა ნაბატეველები გარნიზონის გასამაგრებლად და მოიმარაგა დიდი რაოდენობის სურსათი. მაკედონელებმა გააფთრებით შეუტიეს ქალაქს, გალავნის ზოგიერთ ადგილს ტარანებით ანგრევდნენ, ზოგან კი საალყო მანქანების მიტანა არ მოხერხდა. ამას გარდა მაკედონელები ძირს უთხრიდნენ გალავანს და გვირაბიდან ცდილობდნენ ქალაქში შეღწევას. ერთ-ერთი ასეთი მცდელობის დროს თვით ალექსანდრეც კი დაიჭრა. საბოლოოდ როდესაც ქალაქის კედლები დაინგრა მაკედონელებმა შეტევა დაიწყეს, თუმცა ღაზელებმა სამჯერ მოახერხეს მათი მოგერიება, მეოთხე შეტევის შესაჩერებლად ევნუხის მეომრებს ძალა აღარ ეყოთ. პირველი ქალაქში მაკედონელი ჰეტაირი, ნეოპტოლემეოსი შეიჭრა, მას სხვებიც მიჰყვნენ. ღაზის მთელი მოსახლეობა გმირულად იბრძოდა და უმეტესობა დაიხოცა. დაჭრილი ევნუხი მაკედონელებმა ჩაიგდეს ხელთ. ის სასტიკად დასაჯეს. 

ღაზის ალყამ 2 თვე გასტანა და ღაზის 10000 დამცველი დაიღუპა. მაკედონელებს ქალაქი არ დაუნგრევიათ, მოსახლეობა ტყვედ გაყიდეს, ხოლო მათ ადგილზე ახალი ოჯახები დაასახლეს. ფილისტიმელების სახელი ამ ბრძოლის შემდეგ გაქრა ისტორიიდან. ალექსანდრემ გზა გააგრძელა ეგვიპტისკენ და 7 დღეში მიაღწია კიდეც ნილოსის ქვეყანას.

## ლიტერატურა 
* ფლავიუს არიანე - Поход Александра — М.: МИФ, 1993
* კვინტუს კურტიუს რუფუსი - История Александра Македонского — М.: Издательство МГУ, 1993

კატეგორია:ძვ. წ. 332
კატეგორია:ალექსანდრეს სპარსეთის კამპანია
კატეგორია:ალექსანდრე მაკედონელის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. IV საუკუნის ბრძოლები
კომპლექსური ურთიერთდამოკიდებულების თეორია

**კომპლექსური ურთიერთდამოკიდებულების თეორია** საერთაშორისო ურთიერთობათა პლურალისტური ხედვის პირმშოა. მისი ავტორები და მიმდევრები პრინციპულ საკითხებშციად მიიჩნევენი რეალიზმს უპირისპირდებიან და მას თანამედროვე საერთაშორისო პოლიტიკური და განსაკუთრებით ეკონომიკური მოვლენებისა და პროცესების ანალიზისათვის გამოუსადეგარ, მოძველებულ კონცეფციად მიიჩნევენ.

კომპლექსური ურთიერთდამოკიდებულების თეორიის თანახმად, თანამედროვე საერთაშორისო პოლიტიკური და ეკონომიკური ურთიერთობები ბევრად უფრო რთული და მრავალფეროვანი პროცესია, ვიდრე ამას პოლიტიკური რეალიზმის კონცეფცია გვიხატავს. შემთხვევითი არ არის, რომ ამ კონცეფციის მანიპესტად წოდებული რ. კიოჰენისა და ჯ. ნაის წიგნი „ძალაუფლება და ურთიერთდამოკიდებულება“ შემდეგი სიტყვებით იწყება: „ჩვენ ურთიერთდამოკიდებულების ეპოქაში ვცხოვრობთ. ეს ბუნდოვანი წინადადება გამოხატავს არასაკმარისად გაცნობიერებულ, მაგრამ ფართოდ გავრცელებულ შეგრძნებას, რომ მსოფლიო პოლიტიკის არსი იცვლება“.

კატეგორია:თეორიები
კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
ნანა (რეპერი)

**ნანა კუამე აბროკუა** (დ. აკრაში 1968 წლის ოქტომბერს) — გერმანელი რეპერი და დიჯეი, უფრო ცნობილი ზედმეტსახელებით ნანა ან Darkman.

რეპერი უფრო მეტად ცნობილი გახდა 1990-იანი წლების მიწურულს, როდესაც გამოვიდა მისი რამდენიმე ცნობილი სინგლი და ორი სტუდიური ალბომი. სტილი, რომელშიც იგი მუშაობდა, ე.წ. ’ევრო-რეპის’ სახელწოდებას ატარებს, ხოლო რეპერის ტექსტები ხშირად ეხებოდა რასიზმისა და ჰოლოკოსტის თემებს.

## დისკოგრაფია 
### ალბომები
სხვა ალბომები, რომლებიც ჩარტში არ მოხვედრილა:

* 2002: *The Best*
* 2004: *All Doors in Flight No. 7*
* 2008: *12 Y.O.*
* 2010: *Stand Up*

### სინგლები
სხვა სიმღერები, რომლებიც ჩარტში არ მოხვედრილა:

*Du Wirst Sehen - 14.04.2001
*Butterfly/Ride With Me - 12.07.2004
*Ride With Me - 26.02.2005
*My Get Away - 2008

## ჯილდოები 
* 1997: Comet-ის ჯილდო კატეგორიაში "საუკეთესო გერმანული დებიუტი"
* 1998: ECHO-ს ჯილდო კატეგორიაში "ყველაზე წარმატებული გერმანული დებიუტი"
* 1998: ECHO-ს ჯილდო კატეგორიაში "ყველაზე წარმატებული გერმანული შემსრულებელი"
* 1998: Comet-ის ჯილდო კატეგორიაში "საუკეთესო გერმანული კოლექტივი"

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი
* ნანას პორტალი T-Music - ნანას გვერდი 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:გერმანელი რეპერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Nana (ალბომი)

***Nana***  — რეპერ ნანას 1997 წლის სტუდიური ალბომი. ეს არის მისი პირველი დისკი, გამოცემული ლეიბლზე Motor. გერმანიის ჩარტებში ალბომმა #4 ადგილამდე მიაღწია. მთლიანობაში გერმანიაში გაიყიდა მისი 250.000 ასლი.

განსაკუთრებული პოპულარობა ხვდა ამ ალბომის სინგლებს „Darkman“, „Lonely“ და „He's Comin“.

## სიმღერების სია
## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია საიტზე Allmusic

კატეგორია:1997 წლის ალბომები
კატეგორია:ნანას ალბომები
კატეგორია:1997 წლის სადებიუტო ალბომები
ინოლა გურგულია

**ინოლა გურგულია**  (დ. 25 ივლისი, 1929 — გ. 24 ნოემბერი,  1977) — ქართველი კომპოზიტორი, პოეტი, მომღერალი.

დაიბადა 1929 წლის 25 ივლისს. გაიზარდა თბილისის ძველ უბანში. ყოველ ზაფხულს იგი ატარებდა სამეგრელოს სოფელ უჩაშონაში. გიტარაზე დაკვრა მამიდამ ასწავლა, ჩონგურსა და ფანდურზე — ძიძამ. მან დაწერა სიმღერები: გიტარა, სიზმარია, ღიმილი მინდა, მადლობელი ვარ, უშენოდ და სხვები; ასევე, 15 საბავშვო სიმღერა, მათ შორის: საქანელა, კარუსელი, გვირილა, განი განდაგანა, ოდელია-დელა და ა.შ

1952 წელს დაამთავრა თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა პედაგოგიური ინსტიტუტი. აქვე მან გიული დარახველიძესა და მედეა სიხარულიძესთან ერთად დააარსა ქალთა ვოკალურ-საკრავიერი ტრიო „სამაია“, რომელიც ასრულებდა გურგულიას მიერ (ხშირად თავისსავე ლექსზე) დაწერილ სიმღერებს. 1960-იან წლებში ის გადაიღეს რამდენიმე ფილმში, სადაც მისი სიმღერებიც ჟღერს. სიცოცხლის განმავლობაში მას არ ჩაუწერია არცერთი ოფიციალური ფირფიტა.

გურგულიას სიმღერებს ჰქონდათ ერთგვარი აკორდული მღერის სტილი, რომელიც თავისი არსით ძირითადად ქართული ხალხური და ნაწილობრივ ქალაქური სიმღერიდან მომდინარეობდა.

ინოლა გურგულია გარდაიცვალა 1977 წელს. დაკრძალულია თბილისში, საბურთალოს პანთეონში.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 25 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
Father (ალბომი)

***Father*** — რეპერ ნანას 1998 წლის სტუდიური ალბომი. ეს არის მისი მეორე დისკი, გამოცემული ლეიბლზე Motor. გერმანიის ჩარტებში ამ ალბომმა, ისევე როგორც წინა ჩანაწერმა, *Nana*, #4 ადგილამდე მიაღწია.

განსაკუთრებული პოპულარობა ხვდა ამ ალბომის სინგლებს „Remember The Time“, „Too Much Heaven“ და „Dreams“.
## სიმღერების სია
# Father - (იან ვან დერ ტოორნთან ერთად) - 5.04
# Do You Really Think You Know Me? - 4.31
# Remember The Time - (რეი ჰორტონთან ერთად) - 4.36
# Nigga 4 Life - (მაზაიასთან და ტონი კოტურასთან ერთად) - 3.33
# Dreams - (რეი ჰორტონთან, ალექს პრინსთან და მაზაიასთან ერთად) - 4.27
# Judgement Day - (ტონი კოტურასთან ერთად) - 5.40
# Too Much Heaven - (იან ვან დერ ტოორნთან და კარლოს ჰარმონთან ერთად) - 3.59
# You - (რეი ჰორტონთან ერთად) - 4.24
# Pocket Full Of Memories - (რეი ჰორტონთან ერთად) - 5.09
# That's The Way Life Goes - (იან ვან დერ ტოორნთან ერთად) - 4.54
# G.O.D. - (იან ვან დერ ტოორნთან ერთად) - 5.04

## სქოლიო 
კატეგორია:1998 წლის ალბომები
კატეგორია:ნანას ალბომები
ვისენტე ფოქსი

**ვისენტე ფოქსი** (; დ.2 ივლისი 1942, სან-ფრანსისკო-დელ-რინკონი, გუანახუატო, მექსიკა) — მექსიკის პრეზიდენტი. აირჩიეს 2000 წელს მემარჯვენე-ცენტრისტული პარტიის ეროვნული მოქმედების პარტიის რიგებიდან.  მისი არჩევით დასრულდა ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის  70-წლიანი მმართველობა. 1910 წლიდან მოყოლებული იგი პირველი ოპოზიციონერია, რომელიც აირჩიეს პრეზიდენტად. 

## ბიოგრაფია
დაიბადა მექსიკაში, ესპანურ-ირლანდიური წარმოშობის ოჯახში.  დედა ესპანელი ემიგრანტი იყო ხოლო მამა ირლანდიელი ემიგრანტების შთამომავალი. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Vicente Fox website during his Presidency 
*Vicente Fox Museum and Library
*Extended bio and presidential tenure , by CIDOB Foundation

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ჰარვარდის ბიზნესის სკოლის კურსდამთავრებულები
მეხიკოს შტატი

**მეხიკო** () — მოსახლეობით უდიდესი შტატი მექსიკის ცენტრალურ ნაწილში.  დედაქალაქი ტოლუკა.  შტატი დაარსდა 1823 წლის 20 დეკემბერს. აქ მდებარეობს კოლუმბამდელი ძეგლი ტეოტიუაკანი. 

შტატს ესაზღვრება:

* აღმოსავლეთიდან: ტლასკალისა და პუებლის შტატები.
* დასავლეთიდან: მიჩოაკანის შტატი.  
* ჩრდილოეთიდან:იდალგოსა და კერეტაროს შტატები.
* სამხრეთიდან: მორელოსისა და გერეროს შტატები.

შტატის უდიდესი ქალაქია  ეკატეპეკი. შტატი მოიცავს  125 მუნიციპალიტეტს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  State of Mexico Government 
* Bizarro Radio, Radio Station form the zone.

კატეგორია:მექსიკის შტატები
ვაკუუმი

thumb|ვაკუუმის სადემონსტრაციო ტუმბო

ყოველდღიურ ცხოვრებაში **ვაკუუმი** არის რაიმე მოცულობა სივრცეში რომელშიც (თითქმის) არ არის მატერია, იმ მნიშვნელობით, რომ წნევა ამ არეში გაცილებით ნაკლებია ატმოსფერულ წნევაზე. ტერმინი მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან, რომელიც *ცარიელს* ნიშნავს. იმ შემთხვევაშიც კი, როდესაც საქმე არ ეხება კვანტურ ვაკუუმს, კლასიკური *იდეალური ვაკუუმის* ცნება, რომელიც გულისხმობს რომ აირის წნევა უნდა იყოს ნულის ტოლი, მხოლოდ აბსტრაქტული ცნებაა და რეალობაში არასოდეს რეალიზდება.

ფიზიკაში ხშირად განიხილავენ იდეალიზირებულ ექსპერიმენტებსა და მოვლენებს რომლებიც ხორციელდება იდეალურ ვაკუუმში, რომელსაც უბრალოდ *ვაკუუმს* ან *ცარიელ სივრცეს* უწოდებენ. ასეთ შემთხვევაში რეალური (ლაბორატორიული) ვაკუუმის აღსანიშნავად გამოიყენება ტერმინი *ნაწილობრივი ვაკუუმი*. ლათინური ტერმინი **in vacuo** ასევე აღნიშნავს რაიმე სხეულს გარემოში, რომელიც ამ სხეულის გარეშე იდეალური ვაკუუმი იქნებოდა.

thumb|300px|right|ვაკუუმური კამერა

ლაბორატორიული ან ტექნიკური ვაკუუმის *ხარისხი* განსაზღვრავს რამდენად ახლოა გარემო იდეალურ ვაკუუმთან. ხარისხი ძირითადად განისაზღვრება ნარჩენი გაზის წნევით, რომელიც უმეტესად იზომება ტორებში, მიუხედავად იმისა, რომ ეს უკანასკნელი SI სისტემის ერთეული არ არის. რაც უფრო დაბალია წნევა, მით მეტია ვაკუუმის ხარისხი. 

ძველი საბერძნეთიდან მოყოლებული ვაკუუმი ხშირად იყო ფილოსოფიური განსჯისა და დებატების თემა. თუმცა მისი რეალური (ფიზიკური) შესწავლა არ მიმდინარეობდა 17 საუკუნემდე. ევანჯელისტა ტორიჩელი იყო პირველი მეცნიერი, რომელმაც შექმნა ლაბორატორიული ვაკუუმი 1643 წელს. მისი ცდების ძირითადი მიზანი იყო ატმოსფერული წნევის შესწავლა. ტორიჩელიმ თავისი ვაკუუმი შესაქმნელად გრძელ მაღალ შუშის სინჯარაში ჩაასახა ვერცხლისწყლი, ხოლო შემდეგ გადმოაბრუნა ეს ჭირჭელი და ჩადო იგი ფართო ჭურჭელში, რომელშიც აგრეთვე ვერცხლისწყალი ესხა.

[thumb|100px|left|ტორიჩელის მიერ დამზადებული ვერცხლისწყლის [ბარომეტრი, რომლის სინჯარაში (ზედა ნაწილი) პირველი ლაბორატორიული ვაკუუმი შეიქმნა.]]

ვაკუუმი გახდა ფასეული ინდუსტრიული იარაღი მე-20 საუკუნეში ვარვარების ნათურისა და ელექტრონული ლამპის გამოგონების შემდეგ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თავისუფალი განარბენი
* ვაკუუმის ენერგია

## სქოლიო 
კატეგორია:ვაკუუმი
სივრცე

[მინი|სამ განზომილებიანი სივრცე [დეკარტის კოორდინატთა სისტემა|დეკარტის კოორდინატთა სისტემით]]
**სივრცე** — სამგანზომილებიანი უსაზღვრო არე რომელშიც მდებარეობენ სხეულები და მოვლენები, რომლებსაც აქვთ ერთმანეთის მიმართ გარკვეული მდებარეობა. ფიზიკური სივრცე ხშირად განიხილება როგორც სამგანზომილებიანი, თუმცა თანამედროვე ფიზიკაში სივრცეს ხშირად დროსთან ერთად განიხილავენ, როგორც ოთხგანზომილებიანი სივრცე-დროის ნაწილს. მათემატიკაში განსახილველი ამოცანის მიხედვით სივრცეს შეიძლება ჰქონდეს მებისმიერი განზომილება და განსხვავებული სტრუქტურა. სამყაროს შემეცნებისთვის სივრცის ცნება უმნიშვნელოვანესი საბაზისო ცნებაა, თუმცა დღემდე მიმდინარეობს კამათი ფილოსოფოსებს შორის სივრცის რაობის შესახებ — არის ის ობიექტი, კავშირი ობიექტებს შორის თუ კონცეპტუალური ბაზისის ნაწილი. 

მე-17 საუკუნეში კლასიკური მექანიკის განვითარებასთან ერთად წამოიჭრა ბევრი ფილოსოფიური კითხვა. ისააკ ნიუტონის ხედვით სივრცე არის აბსოლუტური, იმ გაგებით, რომ იგი არის პერმანენტულად და დამოუკიდებლად განვრცობილი მასში სხეულების არსებობის მიუხედავად. გოტფრიდ ლაიბნიცი კი მიიჩნევდა, რომ სივრცე არის სხვადასხვა სხეულებს შორის ურთიერთგანლაგების ერთობლიობა, რომელიც ხასიათდება მათ შორის მანძილითა და ურთიერთგანლაგებით.  მე-18 საუკუნეში იმანუელ კანტმა აღწერა სივრცე და დრო როგორც გარემო, რომელშიდაც ადამიანები ახდენენ მათი გამოცდილების სტრუქტურირებას.

IXX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში მათემატიკაში განვითარდა არაევკლიდური გეომეტრია, რომელშიც სივრცე შეიძლება იყოს *გამრუდებული* (*ბრტყელის* ევკლიდური სივრცის საპირისპიროდ). ალბერტ აინშტაინის ფარდობითობის ზოგადი თეორიის მიხედვით რეალური სივრცე გრავიტაციული ველის გავლენით მრუდდება. ფარდობითობის ზოგადი თეორიის ტესტებმა მართლაც დაადასტურა, რომ არაევკლიდური სივრცე წარმოადგენს უკეთეს მოდელს მექანიკისა და ოპტიკის არსებული კანონების ასახსნელად.

**ეკონომიკური სივრცე** — არის სუბიექტების, ობიექტების, პროცესების და სისტემის ადგილმდებარეობის და მასზე მოქმედი ყველა გარემოების განმსაზღვრელი ერთობლივი მაჩვენებელი, ანუ სრული პროცესუალური, მიკრო და მაკროკლიმატური ერთობლიობა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფარდობითობის ზოგადი თეორია
*კოსმოლოგია

## სქოლიო
კატეგორია:ტოპოლოგია
ნარევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ნარევს** აქვს მრავალი მნიშვნელობა:
*ნივთიერებათა ნარევი
*საწვავთა ნარევი
*ჰელიუმ-ჟანგბადის ნარევი
*სუნელების ნარევი
ჰიგინიუსი (პაპი)

მინი|წმინდა ჰიგინიუსი
**ჰიგინიუსი ** (; დ. უცნობია — გ. 140) — რომის ეპისკოპოსი 136–140 წლებში. წმინდანი. დაიბადა ათენში. კათოლიკეები წმინდა პაპის ხსენების დღეს აღნიშნავენ  11 იანვარს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბერძენი პაპების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pope St. Hyginus, კათოლიკური ენციკლოპედია.

კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:II საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის წმინდანები
კატეგორია:ბერძენი პაპები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:გარდაცვლილი 140
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნივთიერებათა ნარევი

**ნივთიერებათა ნარევი** (ზოგ შემთხვევაში — ნაერთი) — ინდივიდუალურ ნივთიერებათა ერთობლიობა, რისგანაც შედგება ფიზიკური სხეული. ნარევი შეიძლება შეიცავდეს ორ ან მეტ სუფთა ნივთიერებას. ნარევში შემავალი ნივთიერებები ინარჩუნებენ მათთვის დამახასიათებელ თვისებებს. მაგალითად, თუ აურევთ გოგირდის ფხვნილს და რკინის ნახეხს, მაშინ რკინაც და გოგირდიც — ინარჩუნებენ თავის თვისებებს. რკინას მიიზიდავს მაგნიტი. ხოლო წყალში ჩაყრისას რკინა ჩაიძირება, გოგირდი კი წყლის ზედაპირზე დარჩება, რადგან გააჩნია ფლოტაციის (ტივტივის) უნარი. ამ მეთოდს იყენებენ ასეთი ნაერთებიდან სუფთა ნივთიერებების მისაღებად. ნივთიერებათა ნარევებს ყოფენ ერთგვაროვან (ჰომოგენური) და არაერთგვაროვან (ჰეტეროგენური) ნარევებად. 
*ერთგვაროვანი ნარევის შემადგენელი ნაწილაკების თვალით ან ოპტიკური ხელსაწყოებით აღმოჩენა ან განსაზღვრა შეუძლებელია, რადგან ნივთიერებები არიან მეტად დაქუცმაცებულ მდგომარეობაში. მაგალითად, ჰაერი — ეს არის აზოტის (78% მოცულობითი წილით), ჟანგბადის(20%)  და სხვა აირების ერგვაროვანი ნარევი; ასევე ერთგვაროვან ნარევს წარმოადგენს — შაქრისა და წყლის ნარევი.
ლითონების ნარევებს იღებენ მათი შედნობით და **შენადნობი** ეწოდება. 
*არაერთგვაროვანი ნარევის შემადგენელი ნაწილაკების შემჩნევა შესაძლებელია თუ თვალით არა ოპტიკური ხელსაწყოებით მაინც. მაგალითად, წყალში არეული ცარცი, რძე და სხვა. ფიზიკური მეთოდებით შესაძლებელია არაერთგვაროვანი ნარევების გაყოფა შემადგენელ ნაწილებად.
[thumb|right|210px|ჭიქა [ძროხა|ძროხის რძე]]

ნივთიერების წილის რაოდენობას ნაერთში — **კონცენტრაცია** ეწოდება.

არაერთგვაროვანი (ჰეტეროგენური) ნარევები აგრეგატული მდგომარეობის მიხედვით იყოფა:
*1) აირების ნარევები
*2) ხსნარები
*3) მყარი ხსნარები

ჰეტეროგენური ნარევები (2 ნივთიერებიანი) შეიძლება დაიყოს აგრეგატული მდგომარეობის მიხედვით შემდეგ ჯგუფებად:

|}
[thumb|პურის ფქვილის [სუსპენზია (ქიმია)|სუსპენზია წყალში, ჰეტეროგენური ნარევი]]

## ნარევების გაყოფის ხერხები
*დალექვა
*ფილტრირება
*აორთქლება და კრისტალიზაცია
*დისტილაცია

## ლიტერატურა
*ბურინსკაია ნ.ნ. "ქიმია" 1997 წ. კიევი, გამ. ირპინი.

კატეგორია:ქიმია
სამი გოჭი

მინი|220პქ|სამი გოჭი, მხატვარი — ლესლი ბრუკი
**სამი გოჭი** () — ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული საბავშვო ზღაპარი. მისი სიუჟეტი მომდინარეობს ინგლისური ხალხური შემოქმედებიდან, ხოლო ლიტერატურული ვერსიები ცნობილი XIX საუკუნიდან, უფრო მეტად — ჯოელ ჰარისის ძია რიმუსის ზღაპრებიდან.

სიუჟეტის მიხედვით, სამი ძმა-გოჭი იშენებს საკუთარ სახლებს. პირველ ორს თავს ესხმის მგელი, მაგრამ მესამეს ვერ გაუმკლავდება, ვინაიდან მას აგურის სახლი აქვს, რომელიც საიმედოდ იცავს.

ორიგინალური სიუჟეტით, მგელი ჭამს პირველ ორ გოჭს, მაგრამ სხვადასხვა ინტერპრეტაციით, ისინი მესამე ძმის სახლს აფარებენ თავს.

შემდგომში წიგნის გამოცემას არაერთი თეატრალური დადგმა მოჰყვა. ცნობილია უამრავი კინოეკრანიზაციაც, უფრო მეტად — ანიმაციური ფილმების სახით, რომელთა შორის აღსანიშნავია უოლტ დისნეის ცნობილი მუსიკალური სამი გოჭი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ზღაპრები
აღულები

**აღულები** (საკუთარი სახელწოდება *агъулар*) — დაღესტნის სამხრეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხი (აღულის, ქურახის რაიონები). რაოდენობა დაახლოებით 30 000 კაცი (2002). ცხოვრობენ 4 ხეობაში (აღულდერე, ქურახდერე, ყოშანდერე და ხპიუყდერე). ლაპარაკობენ აღულურ ენაზე. ყოფითა და კულტურით ლეზგებს ენათესავებიან. რელიგია — სუნიტური ისლამი. მეურნეობის მთავარი დარგებია: მეცხვარეობა და მებაღეობა, მისდევენ აგრეთვე მემინდვრეობას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
My Generation

***My Generation*** — ინგლისური როკ-ჯგუფ The Who-ს სადებიუტო სტუდიური ალბომი, გამოცემული ინგლისში 1965 წელს, ლეიბლზე Brunswick. აშშ-ში იგი გამოვიდა მხოლოდ შემდეგი წლის აპრილში, ლეიბლზე Decca, სახელწოდებით The Who Sings My Generation და სიმღერების განსხვავებული სიით.

სტუდიური ალბომის გამოსვლა მოჰყვა ჯგუფის წარმატებულ სინგლებს. კრიტიკოსები მას დღემდე აფასებენ, როგორც ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო როკ-ალბომს. ჟურნალმა როლინგ სტოუნი ყველა დროის საუკეთესო ალბომის სიაში 2003 წლის გამოკითხვაში იგი 236-ე ადგილზე დაასახელა.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - პიტ ტაუნსენდი, გარდა მითითებულისა.

***The Who Sings My Generation***

**დელუქს გამოცემა (2002)**

## სქოლიო 
კატეგორია:1965 წლის სადებიუტო ალბომები
კატეგორია:The Who-ს ალბომები
კატეგორია:Brunswick Records-ის ალბომები
კატეგორია:Decca Records-ის ალბომები
კატეგორია:Universal-ის დელუქს-გამოცემები
აკანმული

thumb|210px|სასახლე აკანმულეში, ხედი წინიდან
thumb|210px|სამსართულიანი სასახლე აკანმულეში, ხედი გვერდიდან
**აკანმული** () — მაიას ცივილიზაციის ნანგრევები მექსიკაში. მდებარეობს იუკატანის ნახევარკუნძულზე, კამპეჩეს შტატში, შტატის დედაქალაქიდან ჩრდილოეთით 25 კმ-ზე. თანამედროვე ეპოქაშიც კი აკანმული და მისი მიმდებარე რეგიონი ნაკლებადაა შესწავლილი არქეოლოგების მიერ. 

აკანმულის პირველი მოკლე აღწერილობა დაგვიტოვა ჰარი პოლოკმა.. 2000 წლიდან აქ მიმდინარეობს არქეოლოგიური გათხრები (ხელმძღვანელები: ებერ ოხედა (Heber Ojeda) და ჯოზეფ ბოლი (Joseph Ball).

არქეოლოგების უდიდეს ყურადღებას იპყრობს სამსართულიანი შენობა, რომელიც სავარაუდოდ უნდა ყოფილიყო გვიანკლასიკური პერიოდის მმართველის სასახლე. 

## სქოლიო 
კატეგორია:მაიას ქალაქები
კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
მწვანე რევოლუცია

**მწვანე რევოლუცია** — სამეცნიერო-ტექნიკური რევოლუციის მიღწევების მასობრივი დანერგვის პროცესია სოფლის მეურნეობაში. იგი მსოფლიოს არაერთ ქვეყანაში ახალი აგროტექნოლოგიების, მანქანა-იარაღების, მოწყობილობების, სასუქებისა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების დანერგვის გზით ხორციელდება. 
 
## სასიცოცხლო სივრცის დეფიციტი 
მსოფლიოში, მოსახლეობის სიმჭიდროვის მაღალი მაჩვენებლით და შესაბამისად, სასიცოცხლო სივრცესთან დაკავშირებული პრობლემიბით, ევროპა გამოირჩევა. ჯერ კიდევ XVIII საუკუნის ბოლოს, ინგლისელმა ეკონომისტმა თომას მალთუსმა (1766-1834) და მისმა მიმდევრებმა გამოთქვეს მოსაზრება, რომ დედამიწაზე მოსახლეობისა და მისი არსებობის საშუალებების (უპირატესად, კვების პროდუქტების) ზრდას არათანაბარი სიჩქარე ახასიათებს პირველი მათგანი გეომეტრიული, ხოლო მეორე არითმეტიკული პროგრესიით იზრდება, ამგვარი ვითარება კი, მალთუსის აზრით, უარყოფითად აისახება მოსახლეობის კეთილდღეობაზე. ამის გამო, იგი თავისი თანამედროვეებს მოსახლეობის ზრდის შეზღუდვისაკენ, მკაცრი დემოგრაფიული პოლიტიკის გატარებსკენ მოუწოდებდა.

*მწვანე რევოლუციის* შედეგად განსაკუთრებით გაიზარდა მარცვლეული კულტურების მოსავლიანობა, რაც ახალი ჯიშების შექმნასა და მემცენარეობაში და მათ მასობრივ დანერგვას უკავშირდება. ადრე მარცვლეულ კულტურებს მაღალი ღერო ჰქონდა,
რის გამოც იგი ვერ უძლებდა მწიფე თავთავის სიმძიმეს რის გამოც უმნიშვნელო ქარის ან წვიმის დროს *წვებოდა* ნიადაგის ზედაპირზე, ამის გამო მოსაცლის უდიდესი ნაწილი ნადგურდებოდა. მარცვლეულის ახალი ჯიშები კი რომლებიც *მწვანე რევოლუციის* შედეგად შეიქმნა მოკლე ღეროთი და გარემო პირობებისადმი მდგრადობით გამოირჩევა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Norman Borlaug talk transcript, 1996
* The Green Revolution in the Punjab, by Vandana Shiva
* Debating Development - A historical analysis of the Sasakawa Global 2000 project in Ghana and indigenous knowledge as an alternative approach to agricultural development, Master Thesis by Wout Gröniger 
* Rockefeller Foundation: Accelerating the Green Revolution in Africa 

კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
კატინი

მინიატიურა|200პქ|კატინის მემორიალი, რომელიც მიეძღვნა კატინში 1940 წელს დახვრეტილი პოლონელი სამხედროების ხსოვნას.
**კატინი** (; ) — სოფელი, სმოლენსკის ოლქში, რუსეთი. 2002 წლის აღწერის მიხედვით აქ ცხოვრობს 1,737 ადამიანი. კატინიდან 20 კილომეტრში მდებარეობს ოლქის ადმინისტრაციული ცენრი სმოლენსკი, ხოლო 60 კილომეტრში მდებარეობს რუსეთ-ბელარუსის ოფიციალური საზღვარი. კატინზე გადის საერთაშორისო სარკიზნიგო მაგისტრალი ბერლინი-ვარშავა-მინსკი-მოსკოვი.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში, 1940 წელს ამ სოფლის ტერიტორიაზე შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის მიერ დახვრიტილი იქნა პოლონური სამხედრო ნაწილების წარმომადგენლები. შემდგომ დაღუპულთა გვამები კატინის ტყეებში დამარხეს. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* კატინის ხოცვა-ჟლეტა
* მეორე მსოფლიო ომი პოლონეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Сайт мемориала Катынь 

კატეგორია:სმოლენსკის ოლქის დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:კატინის დახვრეტა