რიკარდო მარტინელი

**რიკარდო მარტინელი** (დ. 11 მარტი, 1951) — პანამელი პოლიტიკოსი და ბიზნესმენი, რომელიც იყო პანამის 36-ე პრეზიდენტად 2009 წლიდან 2014 წლამდე.

2024 წელს მარტინელის მიესაჯა ათი წლით თავისუფლების აღკვეთა სახელმწიფო სახსრების მითვისებისა და ფულის გათეთრებისთვის, რაც დაკავშირებული იყო 2010 წელს სახელმწიფო ფულით რამდენიმე პანამური მედიასაშუალების ყიდვასთან. მისი პრეზიდენტობის დროს იგი ფიგურირებდა კორუფციულ რამდენიმე სხვა საქმეშიც (Odebrecht, New Business, Financial Pacific, Blue Apple და სხვა); 2024 წლის თებერვლის მდგომარეობით, მის წინააღმდეგ რამდენიმე სასამართლო პროცესი მიმდინარეობს.

## ადრეული ცხოვრება
რიკარდო მარტინელი დაიბადა პანამა სიტიში, რიკარდო მარტინელი პარდინისა და გლორია ბეროკალ ფაბრეგას ოჯახში. მამამისი იტალიური და ესპანური წარმოშობისაა, ხოლო დედა ესპანური წარმოშობის.

რიკარდო ალბერტო მარტინელი ბეროკალი პანამის ისტორიის გამოჩენილ ფიგურებთან დაკავშირებული ისტორიული საგვარეულოს პირდაპირი შთამომავალია. დედის, გლორია ბეროკალ ფაბრეგას მხრიდან, იგი XIX საუკუნის პოლიტიკური ლიდერის, ხოსე დე ფაბრეგას მეექვსე თაობის შთამომავალია, რაც მარტინელის ამ ცნობილ საგვარეულოსთან დაკავშირებულ მეშვიდე თაობად აქცევს. იგი ასევე არის ხუსტო აროსემენას შვილთაშვილის შვილი; აროსემენა პანამის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მოაზროვნეა, რომელიც ფართოდ მიიჩნევა ერის იდეოლოგიურ მამად XIX საუკუნეში ავტონომიის, სამართლებრივი რეფორმისა და ეროვნული იდენტობის პოპულარიზაციაში გაწეული ღვაწლისთვის.

საშუალო განათლება მან სტაუნტონის სამხედრო აკადემიაში (სტაუნტონი, ვირჯინია, აშშ) მიიღო. 1973 წელს დაამთავრა არკანზასის უნივერსიტეტი ბიზნესის ადმინისტრირების ბაკალავრის ხარისხით, სადაც იგი „Sigma Nu“-ს საძმოს წევრი იყო.

## ბიზნეს კარიერა
მარტინელიმ კარიერა დაიწყო პანამაში, Citibank-ში, საკრედიტო ოფიცრის თანამდებობაზე. საბანკო სფეროში მუშაობის რამდენიმე წლის შემდეგ, მან შეიძინა კლიენტის ბიზნესი, თავის მხრივ გახდა მეწარმე და ყიდულობდა ან აარსებდა დამატებით ბიზნესებს. პრესის ცნობით, მისი ქონება შეფასებული იყო 1,1 მილიარდ დოლარად ან მეტად. The Economist-მა განაცხადა, რომ ამომრჩევლებს „სურთ, მან ისევე მართოს ქვეყანა, როგორც თავის ბიზნესებს მართავს“, რაც გამოხმაურება იყო 2009 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მის გამარჯვებაზე.

2009 წელს იგი იყო პანამური სუპერმარკეტების ქსელის, Super 99-ის

## პოლიტიკა
ერნესტო პერეს ბალადარესის პრეზიდენტობის დროს, მარტინელი მსახურობდა სოციალური დაცვის დირექტორად 1994 წლიდან 1996 წლამდე.

მარტინელი იყო „დემოკრატიული ცვლილების“ ლიდერი და საპრეზიდენტო კანდიდატი 2009 წლის საყოველთაო არჩევნებში. ეს იყო მეორე უდიდესი უმრავლესობა პანამის ისტორიაში და ყველაზე დიდი 1989 წლის შემდეგ. მარტინელის გამარჯვება გამონაკლისი იყო ლათინოამერიკელი მემარცხენეობისკენ მიდრეკილი კანდიდატების გამარჯვების ტენდენციაში. მისი ინაუგურაცია შედგა 2009 წლის 1 ივლისს.

## პრეზიდენტობა (2009–2014)
მარტინელი პრეზიდენტი იყო 2009 წლიდან 2014 წლის ჩათვლით.

მარტინელის მმართველობის დროს პანამამ მაღალი ეკონომიკური ზრდა განიცადა. როგორც The Economist იტყობინებოდა 2012 წელს, „მიუხედავად იმისა, რომ ის მდებარეობს ცენტრალურ ამერიკაში, დასავლეთის ყველაზე ღარიბ და ძალადობრივ რეგიონში, ქვეყნის 3,6 მილიონი მოქალაქე ახლა უფრო მდიდარია, ვიდრე ლათინოამერიკელთა უმეტესობა.“ მომდევნო წელს The New York Times-მა განაცხადა, რომ „პანამა ბუმის პერიოდში, საშუალო ეკონომიკური ზრდით 9 პროცენტი გასულ ხუთ წელიწადში, რაც ყველაზე მაღალია ლათინურ ამერიკაში.“

ამ კეთილდღეობამ ფართო სარგებელი მოუტანა პანამას: უმუშევრობა 6,6%-დან 4,1%-მდე შემცირდა. ასევე შემცირდა შემოსავლების უთანაბრობა: The Economist-ის თანახმად, „ფინანსთა სამინისტროს მონაცემებით, ყველაზე ღარიბი 10%-ის შემოსავალი ახლა 35-ჯერ დაბალია, ვიდრე ყველაზე მდიდარი 10%-ის, ნაცვლად 60-ჯერ დაბალისა.“

მარტინელიმ შემოიღო მთელი რიგი ზომები სიღარიბის შესამსუბუქებლად, მათ შორის 100-დოლარიანი ყოველთვიური პენსია მოხუცებისთვის, მინიმალური ხელფასის გაზრდა და სუბსიდიები სტუდენტებისთვის ფორმებისა და სასწავლო ნივთების ხარჯების დასაფარად. მან ასევე გაზარდა მინიმალური ხელფასი, რითაც ის ყველაზე მაღალი გახდა ლათინურ ამერიკაში.

მან ასევე განახორციელა ზომები კოლონის, ყურის სანაპიროზე მდებარე ღარიბი ქალაქის დასახმარებლად. ეს მოიცავდა ისეთ პროექტებს, როგორიცაა ახალი მაგისტრალი, რომელიც აკავშირებს პანამასა და კოლონს, არხის გაფართოება, ახალი საავადმყოფოს მშენებლობა და სხვა საჯარო სამუშაოები, რომლებიც მიზნად ისახავდა უმუშევრობისა და სიღარიბის შემცირებას. მთავრობამ ასევე გამოაცხადა 9 მილიონი დოლარის ღირებულების პროექტი კოლონის ზღვისპირა პარკის რეაბილიტაციისთვის.

### ინვესტიციები ინფრასტრუქტურაში
2010 წლისთვის მარტინელის ადმინისტრაციამ გამოაცხადა გეგმები, რომლებიც საბოლოოდ შესრულდა მისი ვადის განმავლობაში, მომდევნო ოთხი წლის განმავლობაში ინფრასტრუქტურაში 20 მილიარდი დოლარის ინვესტირების შესახებ. ეს მიზნად ისახავდა პანამის როლის გაძლიერებას, როგორც გლობალური ლოგისტიკური ჰაბის, და პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების გაზრდას. გეგმა მოიცავდა დიდ ინვესტიციებს გზებში, საავადმყოფოებში, კანალიზაციაში, სკოლებსა და პანამა სიტის მეტროში. Fitch Group-მა ამ „ამბიციურ საჯარო საინვესტიციო პროგრამას“ უწოდა „პანამის მაღალხარისხიანი ხელსაყრელი საინვესტიციო ციკლის“ ნაწილი. ამ გეგმამ საბოლოოდ მნიშვნელოვნად გაზარდა პანამის სახელმწიფოს საგარეო ვალი, რომელმაც მშპ-ის 45%-ს მიაღწია.

მარტინელის გაფართოების პროგრამის ქვაკუთხედი იყო პანამის არხის 5,3 მილიარდი დოლარის ღირებულების გაფართოება, რომელიც მისმა წინამორბედმა დაიწყო.

### პრო-ბიზნეს პოლიტიკა და საგადასახადო რეფორმა
თანამდებობაზე ყოფნის პირველ წელს მარტინელიმ შესთავაზა და ხელი მოაწერა კანონს საგადასახადო რეფორმების შესახებ დეკლარირების გასამარტივებლად, განაკვეთების შესამცირებლად და ამოღების გასაუმჯობესებლად. საშემოსავლო საფეხურების რაოდენობა ხუთიდან ორამდე შემცირდა, კორპორატიული გადასახადის განაკვეთი 25%-მდე შემცირდა, ხოლო ვადაგადაცილებული დავალიანებების ამოღება აუთსორსინგზე გადავიდა. საგადასახადო რეფორმამ დააწესა და ამოიღო გადასახადები პანამის ელიტის დიდ ნაწილზე, რომელიც აქამდე მეტწილად თავს არიდებდა მნიშვნელოვან დაბეგვრას. თუმცა, პროგრამას თან სდევდა წინააღმდეგობები. Fitch Group-ის წარმომადგენელმა დაიცვა საგადასახადო რეფორმა, როგორც „მთავრობის ერთგულების საფუძველი მდგრადი ფისკალური პოლიტიკისადმი“.

მარტინელი ზედამხედველობდა პანამა-ამერიკის შეერთებული შტატების ვაჭრობის ხელშეწყობის შეთანხმების საბოლოო დამტკიცებას, რომელიც ხელმოწერილი იყო მის თანამდებობაზე მოსვლამდე ორი წლით ადრე, მაგრამ არ იყო დასრულებული. მარტინელიმ ამ შეთანხმების დასრულება თავის მთავარ პრიორიტეტად გამოაცხადა თანამდებობაზე მოსვლისთანავე. შეთანხმება აშშ-ის კონგრესმა 2011 წლის 13 ოქტომბერს მოახდინა.

იგი ასევე ზედამხედველობდა ყოვლისმომცველი ასოცირების ხელშეკრულების დამტკიცებას რეგიონის სხვა ქვეყნებთან და ევროკავშირთან.

პრო-ბიზნეს პოლიტიკის მეშვეობით, მარტინელიმ უზრუნველყო პანამის, როგორც საერთაშორისო სატრანსპორტო და ფინანსური ჰაბის ზრდა. The Economist-ის თანახმად, „მისი არხი ხდება ტრანსოკეანური ლოგისტიკური ქსელის ხერხემალი. მისი ავიაკომპანია, Copa, აკავშირებს ლათინური ამერიკის დიდ ნაწილს. მისი ოფშორული საბანკო სექტორი იზიდავს ლათინოამერიკულ ფულს.“

### კანონის უზენაესობა
მარტინელიმ ასევე მიმართა ძალისხმევა პანამაში კანონის უზენაესობის გასაძლიერებლად და მისი ინსტიტუტების მეტი გამჭვირვალობის შესაქმნელად, რასაც გარკვეული წარმატება მოჰყვა. The New York Times-ის თანახმად, 2011 წელს: „ამერიკელი სამართალდამცავები, მიუხედავად იმისა, რომ ქვეყანას აღიარებენ პოლიციის ძალების გაუმჯობესებისა და საერთაშორისო სააგენტოებთან თანამშრომლობისთვის, მას მაინც მიიჩნევენ ფულის გათეთრების მთავარ თავშესაფრად.“ გარდა ამისა, ისინი იტყობინებიან, რომ „გასული ორი წლის განმავლობაში პანამამ ხელი მოაწერა შეთანხმებებს 12 ქვეყანასთან, მათ შორის შეერთებულ შტატებთან, მოთხოვნის საფუძველზე საგადასახადო და სხვა ინფორმაციის გაცვლის შესახებ, რაც ფინანსური დამნაშავეების გამოძიების ინსტრუმენტია.“

### პანამა ხდება „საინვესტიციო რეიტინგის“ მქონე
მარტინელის ვადის განმავლობაში, პანამის სუვერენული ვალის რეიტინგი გაუმჯობესდა „საინვესტიციო რეიტინგამდე“ Fitch-ის, Moody's-ის და Standard & Poor's-ის მიერ. Fitch-მა ორჯერ გააუმჯობესა პანამის რეიტინგი Fitch-ის მიერ რეიტინგის აწევა შეფასდა, როგორც „კონსერვატორი პრეზიდენტის, რიკარდო მარტინელის გამარჯვება, რომელმაც თანამდებობაზე მოსვლის შემდეგ კონგრესში ორი საგადასახადო რეფორმა გაატარა“.

მარტინელის პოლიტიკამ ხელი შეუწყო საკრედიტო რეიტინგების ამაღლებას, ასევე პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების (FDI) მტკიცე ზრდას. მისი მმართველობის პერიოდში FDI გაიზარდა 1,259.3 მილიარდი დოლარიდან (2009 წელს) 4,651.3 მილიარდ დოლარამდე (2013 წელს). 2014 წელს, როდესაც იგი თანამდებობის დატოვებისთვის ემზადებოდა, მისი მოწონების რეიტინგი კვლავ მაღალი იყო 65%.

პარტია „დემოკრატიული ცვლილება“ კვლავ სარგებლობს ძლიერი საკანონმდებლო მხარდაჭერით: მარტინელის ლიდერობით ის კვლავ ფლობს ყველაზე დიდ ბლოკს 71-ადგილიან ეროვნულ ასამბლეაში 30 ადგილით, „პანამენისტას პარტიის“ 12 ადგილის წინააღმდეგ. მარტინელი რჩება პანამის ოპოზიციური პარტიის ლიდერად.

მარტინელი ასევე გაკრიტიკებულა ადგილობრივ და საერთაშორისო მედიაში. 2011 წელს The Economist-მა აღწერა, რომ უცხოურ ინვესტიციებს კვლავ აზარალებდა „ეჭვები კანონის უზენაესობის შესახებ“, მოჰყავდა რა სავარაუდო კორუფცია მეტროს კონტრაქტის ტენდერში და პანამა სიტის მდიდარი უბნის დატბორვა კანალიზაციით დაგეგმარების კანონების აღსრულების ნაკლებობის გამო. 2009 წლის აგვისტოში, აშშ-ს ელჩმა პანამაში, ბარბარა ჯ. სტივენსონმა, მისწერა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტს, რომ მარტინელიმ მას სთხოვა მოსმენების დაწესება თავის პოლიტიკურ ოპონენტებზე, და იგი ჩიოდა მისი „ბულინგის სტილსა“ და „ავტოკრატიულ ტენდენციებზე“.

2011 წლის დეკემბერში, ყოფილი სამხედრო მმართველი მანუელ ნორიეგა საფრანგეთიდან პანამაში ექსტრადირდა მარტინელის მთავრობის მიერ. კრიტიკოსები აცხადებდნენ, რომ მარტინელიმ ექსტრადიცია მოითხოვა საზოგადოების ყურადღების ადმინისტრაციის სკანდალებიდან გადასატანად, რასაც პანამის მთავრობა უარყოფდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*პანამის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* Ricardo Martinelli official web site  (in English/Spanish)
* Ricardo Martinelli official Biography  (in English/Spanish)
* Biography by CIDOB Foundation (in Spanish)
* Tupolitica.com News  (in Spanish)
* Progress is proof that hunger can be eliminated  n English

## სქოლიო
კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:პანამელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XX საუკუნის პანამელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:XXI საუკუნის პანამელი პოლიტიკოსები