გოტლიბ დაიმლერი

**გოტლიბ ვილჰელმ დაიმლერი** (; 17 მარტი, 1834 – 6 მარტი, 1900) იყო გერმანელი ინჟინერი, ინდუსტრიული დიზაინერი და ინდუსტრიალისტი. ის იყო შიდა წვის ძრავების და ავტომობილის განვითარების პიონერი. მან გამოიგონა მაღალსიჩქარიანი, თხევადი ნავთობით გამწვავებული ძრავი.

დაიმლერმა და მისმა სიცოცხლისეულმა საქმიან პარტნიორმა ვილჰელმ მაიბახმა ორივემ მიზნად დაისახეს მცირე, მაღალსიჩქარიანი ძრავების შექმნა, რომლებიც ნებისმიერ სახის სატრანსპორტო საშუალებაზე დამონტაჟდებოდა. 1883 წელს მათ შეიმუშავეს ჰორიზონტალური ცილინდრის მქონე, შეკუმშული ნარევის, თხევადი ნავთობის ძრავი, რომელიც პასუხობდა დაიმლერის მოთხოვნას — იყოს სწრაფი და გამჭოკვლებადი, რაც მას ტრანსპორტში გამოყენებისთვის ვარგებდა. ეს ძრავი ცნობილი გახდა სახელით — „დაიმლერის ოცნება".

## ადრეული ცხოვრება და განათლება (1834–1862)
გოტლიბ ვილჰელმ დაიმლერი დაიბადა 1834 წლის 17 მარტს შტუტგარტთან ახლოს მდებარე შორნდორფის ქალაქში, ვიურტემბერგის სამეფოში, გერმანიის კონფედერაციის ფედერალურ მიწაზე, დღევანდელ გერმანიაში. მისი მშობლები იყვნენ იოჰანეს დოიმლერი (დაიმლერი), მჭედელი, და მისი მეუღლე ფრედერიკა. 13 წლის ასაკში (1847) მან ლათინშულეში დაწყებითი განათლების ექვსი წელი დაასრულა და ინჟინერიით დაინტერესდა.

1848 წელს საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ, დაიმლერი ოსტატ იარაღმჭედელ ჰერმან რაიტელთან იარაღმჭედლობის სწავლას შეუდგა. 1852 წელს სასწავლო გამოცდის ჩაბარებით დაამთავრა მომზადება. 1852 წელს მან გამოცდა ჩააბარა — გამოყვანილი ორლულიანი პისტოლეტების წყვილით. მიჩნეულ ქვეყანაში, მუშაობდა Beyer, Peacock & Company-ში, მანჩესტერში, რომლის ერთ-ერთი პარტნიორი ბაიერი საქსონიიდან იყო. ლონდონში ყოფნისას ეწვია 1862 წლის საერთაშორისო გამოფენას, სადაც ერთ-ერთ ექსპონატს ორთქლის ეტლი წარმოადგენდა. გაისლინგენ ან დერ შტაიგეში დასაქმდა, სადაც ხელსაწყოებს, წისქვილებს და ტურბინებს ქმნიდა. 1863 წელს შეუერთდა *Bruderhaus Reutlingen*-ს — ქრისტიანულ-სოციალისტურ ხელსაწყოების მწარმოებელ საწარმოს — ინსპექტორისა და შემდგომ ხელმძღვანელის თანამდებობაზე. იქ გაიცნო ვილჰელმ მაიბახი, მაშინ 15 წლის ობოლი. გარდაიქმნა Gasmotoren-Fabrik Deutz-ად, ხელმძღვანელობამ ოტოს გვერდის ავლით დაიმლერი ქარხნის მმართველად დანიშნა, და დაიმლერი აგვისტოში შეუერთდა კომპანიას, მაიბახი კი მთავარ კონსტრუქტორად მიიყვანა. დაიმლერი, რომელსაც საკუთარი ძრავის შექმნა სურდა, შიშობდა, რომ ოტოს პატენტი ხელს შეუშლიდა. დაიმლერმა ადვოკატი დაიქირავა, რომელმაც დაადგინა, რომ ოთხტაქტიანი ძრავის წინარე გამოგონება 1862 წელს პარიზში დაპატენტდა ბო დე როშასზე, საფრანგეთის სახელმწიფო სამუშაოების ინჟინერზე.

ამასობაში, დაიმლერსა და ოტოს შორის სერიოზული პიროვნული განხეთქილება ჩამოვარდა — გადმოცემით, ოტო ეჭვიანობდა დაიმლერზე მისი უნივერსიტეტური განათლებისა და ცოდნის გამო. დაიმლერს სურდა, შეექმნა მცირე ძრავები, რომლებიც ტრანსპორტში გამოიყენებოდა, მაგრამ ოტოს ეს არ აინტერესებდა. როდესაც ოტომ დაიმლერი საკუთარი ძრავების პატენტებიდან გამორიცხა, ორს შორის დიდი მტრობა ჩამოვარდა. 1880 წელს დაიმლერი სამსახურიდან გაათავისუფლეს, კომპენსაციად მიეცა 112,000 ოქროს მარკა Deutz-AG-ის აქციების სახით, — დაიმლერისა და მაიბახის ორივე პატენტზე. მაიბახი მოგვიანებით გადადგა და დაიმლერს მიჰყვა.

## მცირე, სწრაფი ძრავების დამოუკიდებელი გამომგონებელი (1882)
კანშტატში, დაიმლერმა და უფრო შემოქმედებითად მოაზროვნე მაიბახმა ვინაიდან ელექტრული სისტემები ძალიან ნელა მუშაობდა.

დაიმლერმა და მაიბახმა დიდი ხანი კამათობდნენ, თუ როგორ გამოეყენებინათ ოტოს ოთხტაქტიანი კონსტრუქცია, და ყურადღება ფართოდ ხელმისაწვდომ ნავთობის ფრაქციაზე გაამახვილეს. ნავთობის მთავარი გამოხდილები იმ დროს იყო საპოხი ზეთი, კეროსინი (ნათურის საწვავი) და ლიგროინი (ნავთობის ნაფთა ან მძიმე ნაფთა), რომელიც მანამდე ძირითადად სარეცხ საშუალებად გამოიყენებოდა და აფთიაქებში იყიდებოდა. „ [ანუ ლიგროინი და მსგავსი ნავთობის ფრაქციები], — სახეობა, რომელიც ჩვეულებრივი და ფართოდ ხელმისაწვდომი იყო აფთიაქებში იმ დროს", — როგორც ანტიკური ავტომობილების ექსპერტი მიხაელ პლაგი აღწერს. „ეს არის წვადი საწვავი, სახელწოდებით *n*-ჰექსანი."

## ოცნების ძრავი (1883)
1883 წლის ბოლოს, დაიმლერმა და მაიბახმა დაასაპატენტეს ლიგროინით გამწვავებული პირველი ძრავი. ეს ძრავი 1883 წლის 16 დეკემბერს დაპატენტდა. ის პასუხობდა დაიმლერის მოთხოვნას — იყოს მცირე და საკმარისად სწრაფი, 750 ბრ/წთ, რაც ტრანსპორტში გამოყენებისთვის ვარგებდა. მომდევნო ოთხ წელში გაუმჯობესებულმა კონსტრუქციებმა ეს მაჩვენებელი 900 ბრ/წთ-მდე გაზარდა. ()
* ცხელი მილის ანთების სისტემა (პატენტი 28022)
* ბალიშის ამოსვლა-ჩასვლის გამანაწილებელი სარქვლები, რაც მაღალი სიჩქარის მუშაობას იძლეოდა
* 
* დაახლ.  მასა

დაახლ. 100 კმ-ით მოშორებით, მანჰაიმში, კარლ ბენცმა ააგო ავტომობილი — მოტორიზებული სატრანსპორტო საშუალების ინტეგრირებული კონსტრუქცია საკუთარი ძრავით. 1886 წლის 29 იანვარს მის *მოტორვაგენზე* პატენტი გაიცა.

როდესაც ეს ძრავის სატრანსპორტო საშუალების ამოძრავების უნარს ადასტურებდა, დაიმლერმა შეიმუშავა  ერთცილინდრიანი ძრავა და შეუკვეთა Wimpff und Söhne-ს ოთხადგილიანი ფაეტონი მის მოსათავსებლად. DMG გაფართოვდა, მაგრამ შეიცვალა. ახალმოსულებმა, ვინც ავტომობილების წარმოებაში არ სჯეროდათ, დამატებითი სტაციონარული ძრავების წარმოების სიმძლავრის შექმნა ბრძანეს და განიხილეს DMG-ის ოტოს *Deutz-AG*-სთან შერწყმა.

1892 წელს, DMG-მ საბოლოოდ გაყიდა პირველი ავტომობილი. DMG-მ შეიმუშავა მაღალსიჩქარიანი ორცილინდრიანი „ფენიქსი", რომლისთვისაც მაიბახმა გამოიგონა სპრეი-კარბიურატორი.

ლორენცთან დავა გრძელდებოდა. დაიმლერი ცდილობდა შეეძინა 102 დამატებითი აქცია უმრავლესობის მოსაპოვებლად, მაგრამ ტექნიკური დირექტორის პოსტიდან გამოძუძვეს. კორპორაცია 400,000 ოქროს მარკის ვალში იყო. სხვა დირექტორებმა გაკოტრება დაემუქრნენ, თუ დაიმლერი ყველა თავის აქციასა და წინა ოცდათხუთმეტი წლის ყველა პირად სარჩელ უფლებებს მათ არ გადასცემდა. დაიმლერმა მიიღო შეთავაზება, 66,666 ოქროს მარკა მიიღო და 1893 წელს გადადგა.

1894 წელს ჰერმანის სასტუმროში, მაიბახმა, დაიმლერთან და მის ვაჟ პაულთან ერთად, მესამე ძრავა „ფენიქსი" შეიმუშავა და DMG-ს დაამზადებინა. მასში იყო:
* ოთხი ცილინდრი ერთ ბლოკში, ვერტიკალურად და პარალელურად განლაგებული
* ბალიშახდენის ამოძრავებული გამომყვანი სარქვლები
* სპრეი-საქშელის კარბიურატორი, მაიბახის 1893 წლის პატენტი
* სარემნო გადაცემის გაუმჯობესებული სისტემა

ეს, სავარაუდოდ, სწორედ ის შიდა წვის ძრავია, რომელსაც ამერიკელი ავტორი და ისტორიკოსი ჰენრი ბრუქს ადამსი „დაიმლერის ძრავს" უწოდებს და მის დიდ სიჩქარეს ახსენებს 1900 წლის პარიზის გამოფენაზე ვიზიტის გამო, საკუთარ ავტობიოგრაფიაში.

დაიმლერი და მაიბახი ერთად კი ახლაც მუშაობდნენ. ააგეს მაიბახის სპრეი-საქშელის კარბიურატორით აღჭურვილი ოთხცილინდრიანი ძრავა. ის პირველ ორგანიზებულ საავტომობილო რბოლაში — „პარიზი–რუენი" — მონაწილეობდა და DMG-ის ყველა მონაწილეს სძლია. ფრედერიკ სიმსმა, გოტლიბ დაიმლერის გერმანული წარმოშობის ოდინდელმა მეგობარმა, კომპანიის ფინანსების სტაბილიზაციის სანაცვლოდ — ბრიტანული Daimler Company-სათვის თავისი დაიმლერის ლიცენზიების £17,500-ად გადაცემა — დაიმლერის კომპანიაში დაბრუნება დაუყენა პირობად, ვინაიდან ის ახლა სამოც წელს მიტანებული იყო. გოტლიბ დაიმლერმა 200,000 ოქროს მარკა სა-აქციო სახით მიიღო, პლიუს 100,000-ის ბონუსი. სიმსმა მიიღო „დაიმლერი"-ს სახელის სავაჭრო ნიშნად გამოყენების უფლება Daimler Company-ს პროდუქტებზე. 1895 წელს, DMG-ს 1000-ე ძრავის აწყობის წელს, მაიბახი გენერალური ინსპექტორის თანამდებობით დაბრუნდა, 30,000 აქციის სანაცვლოდ.

ამ პერიოდის განმავლობაში, შეთანხმდნენ მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში დაიმლერის ძრავების ლიცენზიის გაცემაზე, მათ შორის:
* საფრანგეთი, 1890 წლიდან, ლუიზ სარაზენის ლიცენზიით: Panhard et Levassor და Peugeot,
* შეერთებული შტატები, 1891 წლიდან, Daimler Motor Company-ს ქვეშ ლონგ-აილენდ-სიტიში, ამერიკული და გერმანული ფორტეპიანოს მწარმოებელ Steinway & Sons-თან პარტნიორობით
* გაერთიანებული სამეფო, 1893 წლიდან, ფრედერიკ სიმსის Daimler Motor Syndicate-ის მიერ, 1896 წელს Daimler Motor Company-ზე გადაცემული
* ავსტრია — Austro-Daimler-ის მიერ

დაიმლერი 1900 წელს გარდაიცვალა, ხოლო 1907 წელს მაიბახი გამოვიდა DMG-დან.

## „დაიმლერ-ბენცის" დაარსება
დაიმლერმა 1885 წელს შექმნა პირველი თხევადი ნავთობის სატრანსპორტო საშუალება, ხოლო კარლ ბენცმა რამდენიმე თვის შემდეგ — პირველი სპეციალურად დამზადებული ავტომობილი, საკუთარი 2-ტაქტიანი ძრავის გამოყენებით. გამოგონების პერიოდში, დაიმლერი და კარლ ბენცი არასოდეს შეხვედრიან. 1896 წელს, დაიმლერმა (DMG) Benz & Cie-ს სარჩელი შეუტანა 1883 წლის ცხელი მილის ანთების პატენტის დარღვევის გამო. დაიმლერი გაიმარჯვა და ბენცს DMG-სთვის ლიცენზიის გადასახადი მოუხდა. მანნჰაიმში სასამართლო პროცესის განმავლობაშიც, დაიმლერი და კარლ ბენცი ერთმანეთს ვერ ელაპარაკნენ. მოგვიანებით, ცენტრალურ-ევროპული საავტომობილო ასოციაციის დაარსებაზეც, დაიმლერი და ბენცი კვლავ სიტყვას ვერ გაიმეორებდნენ.

დაიმლერის გარდაცვალებიდან წლების შემდეგ, ორი კომპანია მრავალი გზით თანამშრომლობდა. გრძელვადიანი თანამშრომლობის შემდეგ, 1926 წლის 28 ივნისს, Daimler-Motoren-Gesellschaft-ისა (DMG) და Benz & Cie-ის წარმომადგენლებმა მსოფლიოს ყველაზე ძველი ორი საავტომობილო მწარმოებლის შერწყმის ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი. ახლად შექმნილ კომპანიას Daimler-Benz AG ეწოდა.

## პატივი
გოტლიბ დაიმლერი 1978 წელს მიიღეს Automotive Hall of Fame-ში. 1993 წლიდან 2008 წლის ივლისამდე, შტუტგარტში, გერმანიაში, დაიმლერის სახელი ჰქვია სტადიონს. ყოფილი Gottlieb-Daimler-Stadion 2006 წლის FIFA მსოფლიო ჩემპიონატის ექვსი მატჩის ადგილი იყო.

გოტლიბ დაიმლერის დევიზი იყო *Das Beste oder nichts* („საუკეთესო ან არაფერი"; „მხოლოდ საუკეთესო"). Mercedes-Benz-მა ეს დევიზი 2010 წელს სლოგანად მიიღო.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელები
კატეგორია:გერმანელი ინჟინრები
კატეგორია:დაბადებული 1834