open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კიმ ჯონ ფილი

**კიმ ჯონ ფილი** (, დ. 7 იანვარი, 1926, პუიო, სამხრეთი კორეა — გ. 23 ივნისი, 2018) — სამხრეთ კორეის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი 1971-1975 და 1998-2000 წლებში.

## ბიოგრაფია 
კიმ ჯონ ფილი დაიბადა 1926 წლის 7 იანვარს პუიოს მაზრაში. სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა გააგრძელა სეულის ეროვნულ უნივერსიტეტში, თუმცა მოგვიანებით მიატოვა იგი და დაასრულა კორეის სამხედრო აკადემია. კორეის ომის დროს იგი  დააწინაურეს და გახდა პოდპოლკოვნიკი.

1960 წლის სექტემბერში იგი იყო იმ 12 პოდპოლკოვნიკისა და 4 პოლკოვნიკის დაჯგუფების წევრი, რომლებიც შეიჭრნენ გენერალური შტაბის შენობაში და მოითხოვეს სამხედრო ელიტის უმრავლესობის ცვლილება, რის გამოც დააპატიმრეს და გადააყენეს სამხედრო სამსახურიდან, თუმცა მალევე აღადგინეს და მისცეს პოლკოვნიკის წოდება.

ცოლის მხრიდან ენათესავებოდა პრეზიდენტ პაკ ჩონ ჰის. აქტიურად მონაწილეობდა 1961 წლის მაისის სახელმწიფო გადატრიალებაში. რასაც მოჰყვა პრეზიდენტის დავალება რათა შეექმნა  კორეის ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტო, რომელსაც ხელმძღვანელობდა 1963 წლამდე.

1963 წლის დასაწყისში პაკ ჩონ ჰიმ კიმ ჯონ ფილი გადაიყვანა ახალ პარტიულ თანამდებობაზე. ახალი დემოკრატიული რესპუბლიკური პარტიის  პირველი ყრილობა გაიმართა 1963 წლის 26 თებერვალს. ახალი პარტიის პროგრამა ასახავდა ადმინისტრაციული დემოკრატიის პრინციპებს. ახალი რეჟიმი სულიერად დაკავშირებული იყო 1919 წლის 1 მარტის მოძრაობასთან და 1960 წლის აპრილის რევოლუციასთან.

1960-იან წლებში კიმ ჯონ ფილის გარშემო აგორდა სკანდალების სერია საფონდო ბირჟაზე მაქინაციებისა და უცხოური ინვესტიციების ბოიოროტად გამოყენნების გამო. თUმცა ოფიციალურად ბრალდება არასოდეს არ წაუყენებიათ.

1960-იანი წლების ბოლოს, როდესაც პაკ ჩონ ჰიმ დაიწყო კონსტიტუციის შეცვლა იმისათვის, რომ მესამე ვადით წამოეყენებინა თავის კანდიდატურა, კიმ ჯონ ფილი მას დაუპირისპირდა, რადგან საკუთარ თავს მოიაზრებდა პრეზიდენტის მემკვიდრედ. სწორედ ამის გამო 1968 წელს დატოვა ყველა სახელმწიფო და პოლიტიკური თანამდებობა. თავისი პოლიტიკური კარიერის განმავლობაში არაერთხელ გადააყენეს თანამდებობიდან, თუმცა კვლავ უბრუნდებოდა როგორც პარტიულ ისე პოლიტიკურ თანამდებობებს, მაგრამ დაინახა, რომ გამარჯვების შანსები არ ჰქონდა და საარჩევნო კამპანია არ უწარმოებია. მას შემდეგ, რაც 2004 წლის საპარლამენტო არჩევნებში მისმა პარტიამ მიიღო მხოლოდ 4 მანდატი, განაცხადა პოლიტიკური ცხოვრებიდან ჩამოშორების შესახებ.

## რესურსები ინტერნეტში
* rulers.org

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ კორეის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2018
ტიურიუშლია

**ტიურიუშლია** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის სტერლითამაქის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 917 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ სტერლითამაქიდან დაშორებულია 38 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია სტერლითამაქი, რომელიც დაშორებულია 38 კმ-ით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით, მოსახლეობის უმრავლესობას  რუსები შეადგენენ (44%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## სქოლიო
კატეგორია:სტერლითამაქის რაიონის სოფლები
იაო მინი

**იაო მინი** ( დ. 12 სექტემბერი 1980, შანხაი, ჩინეთი) — ჩინელი კალათბურთელი, რომელმაც დაასრულა თავისი პროფესიონალური კარიერა. თამაშობდა ნაციონალური საკალათბურთო ასოციაციის გუნდ „ჰიუსტონ როკეტსში“ ცენტრალური თავდამსხმელის პოზიციაზე. 

ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში თამაშისას იყო ჩემპიონატის ყველაზე მაღალი კალათბურთელი. მისი სიმაღლეა 2,29 მეტრი. იყო ჩინეთის ნაკრების მედროშე 2004 წლის ათენის ოლიმპიადაზე და 2008 წლის პეკინის ოლიმპიადაზე. იაო მინის მშობლები წარსულში პროფესიონალი კალათბურთელები იყვნენ. მამამისის სიმაღლე 202 სმ, ხოლო ხოლო დედისა — 190 სმ აღწევს. 10 წლის ასაკში იაო მინი სიმაღლეში 165 სმ იყო.

მოზარდად ყოფნისას 5 წელი თამაშობდა „შანხაი შარკსის“ შემადგენლობაში. უკანასკნელ წელს გახდა ჩინეთის საკალათბურთო ასოციაციის ჩემპიონი. 2002 წელს „ჰიუსტონ როკეტსმა“ იგი აირჩია დრაფზე, რომელსაც ჰქონდა ერთი არჩევანის უფლება. იქამდე ამ ტურნირში მხოლოდ ორი ჩინელი თამაშობდა. პირველივე სეზონიდან იაო მინი ყოველწლიურად მონაწილეობდა ყველა ვარსკვლავის მატჩში. ამის მიუხედავად, „ჰიუსტონ როკეტსს“ პლეი-ოფის სტადიაზე არასოდეს მიუღწევია მნიშვნელოვანი წარმატებისათვის, ხოლო უკანასკნელი სამი წელი ჩინელ გიგანტს ტრავმები აწუხებდა. ტრავმების გამო იაო მინმა 2009-2010 წლების მთელი სეზონი გამოტოვა და ვერ ითამაშა 2010 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე თურქეთში. 2016 წელს იაო მინი ჩართეს საკალათბურთო დიდების დარბაზში.

იაო მინის დებიუტი ჩინეთის ნაკრებში შედგა სიდნეის 2000 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე და ვან ჯიჯისთან და მენგკე ბატირთან ერთად შექმნა ეგრეთ წოდებული „დიდი კედელი“. ათენის 2004 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე იაო მინს გახსნის ცერემონიაზე ჩინეთის დროშა მიჰქონდა. მისი თქმით, მან აისრულა თავისი ძველი ოცნება. ათენის 2004 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე მთლიანობაში გუნდმა წარუმატებლად იასპარეზა, თუმცა იაო მინი შევიდა საკალათბურთო ტურნირის სიმბოლურ ნაკრებში. 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე ჩინეთმა მხოლოდ 1/16 ფინალამდე მიაღწია. იაო მინის მეუღლე ე ლი წარსულში გამოდიოდა ჩინეთის ქალთა საკალათბურთო ნაკრების შემადგენლობაში.

ჩინეთის ნაკრებში იაო მინმა რეგულარული თამაში 2000 წლიდან დაიწყო, ითამაშა სიდნეის 2000 წლის ოლიმპიადაზე. შემდეგ ორ ოლიმპიადაზე იაო მინი გახდა თავისი ნაკრების მედროშე.

სულ ნაციონალურ საკალათბურთო ასოციაციაში იაი მინმა ჩაატარა 486 მატჩი, სადაც მოაგროვა 9247 ქულა, შეასრულა 769 გადაცემა, 189 ჩაშლა და 920 ბლოკშოტი. 2011 წლის ბოლოს იაო მინმა დაასრულა თავისი პროფესიონალური საკალათბურთო კარიერა. 2007 წლიდან ქორწინებაშია პროფესიონალ კალათბურთელ ე ლისთან.

2017 წლის 23 თებერვლიდან არის ჩინეთის კალათბურთის ასოციაციის პრეზიდენტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* The Yao Ming Foundation official website
* 

კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:ჩინელი კალათბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 12 სექტემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
საბავშვო ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი

**საბავშვო ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი** — ევროვიზიის ყოველწლიური მუსიკის კონკურსი ბავშვებს შორის.

## კონკურსში გამარჯვებულები
## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
აისოვო

**აისოვო** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 22 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 131  კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ინზერი, რომელიც დაშორებულია 36   კმ-ით. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Аисово (Суирово) на портале «Генеалогия и Архивы»
* http://maps.vlasenko.net/?lon=57.306125&lat=54.081561 карта
* http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-40-067.jpg  N-40-067 карта

## სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
აიგირი

**აიგირი** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 12 ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 88 კილომეტრით. 

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირები შეადგენენ (98%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Фотоотчет

## სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
ქურაი

100px|მინი|ქურაი, აგრეთვე ცნობილი როგორც კურაი ან კორაი
**ქურაი** (ҡурай) — არის გრძელი ღია ბოლოს მქონე ფლეიტა ორიდან შვიდამდე თითის ხვრელით. ის არის   ბაშკირების და თათრების ეროვნული ინსტრუმენტი. ინსტრუმენტი არის ჩურის ტიპის.

ქურაის ყველაზე გავრცელებული ვარიანტი დამზადებულია უმბელიფეროვანი მცენარის ღეროსგან, რომელსაც ეწოდება ურალს ედგეპისთილი ან კამჩატკის პლეიროსპერმუმი (პლეუროსპერმუმ ურალენსი). ქურაის ღერო არის დაახლოებით 2-3 მეტრი სიგრძის. ის ყვავილობს ივლისში, შემდეგ შრება აგვისტო-სექტემბერში. მას ჭრიან სექტემბერში და ინახავენ მშრალ, ბნელ ადგილში. მის სიგრძეს იგებენ მცენარის ზომის ხელის გულთან შედარებით - ხელის გულის სიგრძეზე 8-10 ჯერ დიდი უნდა იყოს. პირველი ხვრელი უნდა გაკეთდეს ოთხი თითის დაშორებით მცენარის ღეროს დასაწყისიდან, შემდეგი სამი ხვრელი ორ-ორი თითის დაშორებით ერთმანეთისგან, მეხუთე და უკანა ხვრელი უნდა გაკეთდეს სამი თითის დაშორებით მეოთხედან.
200px|მინი|მარცხნივ|ტატარ ქურაი
ქურაის სიგრძე დაახლოებით 510-810 მილიმეტრია. ქურაის დიაპაზონი შედგება სამი ოქტავისგან. ქურაი გამოიყენება, როგორც სოლო, ასევე ანსამბლში შესრულებისთვის. დღესდღეობით ქურაი შეიძლება დამზადდეს ფანერისგან. ის არის უფრო სტაბილური და მისი ხმა  ბუნებრივი ქურაის ხმის მსგავსია.

მცენარეული ქურაის გარდა არსებობს სხვა ტიპის ქურაიც: 
*სორ-ქურაი - ერთგვარი ქურაი, რომელიც დამზადებულია ბაშკირების მიერ, ისინი ცხოვრობდნენ ველებში, სადაც ბუნებრივი ქურაის მცენარე არ იზრდებოდა, ამიტომ სორ-ქურაი დამზადებულია  ველის ბალახისან, რომლის  სიგრძე 1 მეტრს არ აღემატება, მაგრამ მისი დიამეტრი უფრო ფართოა. სპეციალისტების თქმით ის გამოიყენებოდა სიგნალების გადასაცემად.
*სპილენძის ქურაი- ქურაი, რომელიც დამზადებულია სპილენძისგან. მიუხედავად ამისა, სპეციალისტები აცხადებენ, რომ ამ სახის ქურაის გამოყენება არაა მიზანშეწონილი, რადგან მავნეა ჯანმრთელობისთვის.

[150px|მინი|მარცხნივ|[ბაშკირეთის დროშა]]
გამოჩენილი ქურაის შემსრულებლები არიან: კუბაგუშ-სასანი, ბაიკ-სასანი, ი. მურზაკაევი, გ. არგინბაევი, ი. იციანბაევი, ი. დილმუხამეტოვი, გ. სულეიმანოვი, კ. დიაროვი, რ. რახიმოვი, ი. გაინეტდინოვი, ა. აიტკულოვი და რ. იულდაშევი.

არსებობს უამრავი ქურაის შემსრულებლები, რომლებიც არიან ლაურიანტები და გამარჯვებულები საერთაშორისო მუსიკალური ფესტივალების, საერთაშორისო სტუდენტთა და ახალგაზრდობის და სრულიად რუსეთის იშვიათ ინსტრუმენტებზე დამკვრელების კონკურსის მონაწილეები. 

ბაშკირეთის დროშაზე და სახელმწიფო გერბზე გამოსახულია ქურაის ყვავილის ნახატი.

## ლიტერატურა
*
*

კატეგორია:ბაშკირული მუსიკალური ინსტრუმენტები
კატეგორია:თათრული მუსიკალური ინსტრუმენტები
მეფეთა კანონი

**მეფეთა კანონი**, აგრეთვე ცნობილი როგორც **პტოლემეს კანონი** — პტოლემეს მიერ შედგენილი მეფეთა დათარიღებული სია, რომელსაც იყენებდნენ ძველი ასტრონომები. იგი ანტიკური ხანის ქრონოლოგიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საფუძველია.

კანონი, თავდაპირველად ბაბილონურ წყაროებში გვხვდება. ამგვარად, იგი მოიცავს ბაბილონის მეფეებს ძვ.წ. 774 წლიდან სპარსელების მიერ ბაბილონის დაპყრობამდე — ძვ.წ. 539 წლამდე და შემდგომ, სპარსეთის მეფეებს ძვ.წ. 538-332 წლებში. ამის შემდეგ, კანონის შედგენა გააგრძელეს ბერძენმა ასტრონომებმა ალექსანდრიაში და სიამ მოიცვა მაკედონიის მეფეები ძვ.წ. 331-305 წლებში, პტოლემეები ძვ.წ. 304-30 წლებში და რომაელი და ბიზანტიელი იმპერატორები. ზოგიერთ ხელნაწერში, სია 1453 წლამდე, კონსტანტინოპოლის დაცემამდე გრძელდება.

## ბაბილონის მეფეები (ძვ.წ.747-539)
*ნაბონასარი (*Nabonassáros*): ძვ.წ. 747–734 
*ნაბუ-ნადინ-ზერი (*Nadíos*): ძვ.წ. 733–732 
*ნაბუ-მუქინ-ზარი (*Khinzêr*) და ტიგლათფილესერ III (*Póros*): ძვ.წ. 731–727 
*სალმანასარ V (*Iloulaíos*): ძვ.წ. 726–722 
*მარდუქ-აპლა-იდინ II (*Mardokempádos*): ძვ.წ. 721–710 
*სარგონ II (*Arkeanós*): ძვ.წ. 709–705 
*უმეფობის პერიოდი: ძვ.წ. 704–703 
*ბელ-იბნი (*Bilíbos*): ძვ.წ. 702–700 
*აშურ-ნადიმ-შუმი (*Aparanadíos*): ძვ.წ. 699–694 
*ნერგალ-უშეზიბი (*Rhegebélos*): ძვ.წ. 693 
*მუშეზიბ-მარდუქი (*Mesêsimordákos*): ძვ.წ. 692–689 
*უმეფობის პერიოდი: ძვ.წ. 688–681 
*ასარხადონი (*Asaradínos*): ძვ.წ. 680–668 
*შამაშ-შუმ-უქინი (*Saosdoukhínos*): ძვ.წ. 667–648 
*ქანდალანუ (*Kinêladános*): ძვ.წ. 647–626 
*ნაბოპალასარი (*Nabopolassáros*): ძვ.წ. 625–605 
*ნაბუქოდონოსორ II (*Nabokolassáros*): ძვ.წ. 604–562 
*ამელ-მარდუქი (*Illoaroudámos*): ძვ.წ. 561–560 
*ნერგალ-შარ-უცური (*Nêrigasolassáros*): ძვ.წ. 559–556 
*ნაბონიდი (*Nabonadíos*): ძვ.წ. 555–539

## სპარსეთის მეფეები (ძვ.წ. 538-332)
*კიროს II დიდი: ძვ.წ. 538–530 
*კამბისე II: ძვ.წ. 529–522 
*დარიოს I: ძვ.წ. 521–486 
*ქსერქსე I: ძვ.წ. 485–465 
*არტაქსერქსე I: ძვ.წ. 464–424 
*დარიოს II: ძვ.წ. 423–405 
*არტაქსერქსე II: ძვ.წ. 404–359 
*არტაქსერქსე III (*Ochus*): ძვ.წ. 358–338 
*არსესი (*Arogus*): ძვ.წ. 337–336 
*დარიოს III: ძვ.წ. 335–332

## მაკედონიის მეფეები (ძვ.წ. 331-305)
*ალექსანდრე მაკედონელი: ძვ.წ. 331–324 
*ფილიპე III არიდეოსი: ძვ.წ. 323–317 
*ალექსანდრე IV მაკედონელი: ძვ.წ. 316–305

## ეგვიპტის პტოლემეები (ძვ.წ. 304-30)
*პტოლემე I (პტოლემე ლაგოსის ძე): ძვ.წ. 304–285
*პტოლემე II: ძვ.წ. 284–247 
*პტოლემე III: ძვ.წ. 246–222 
*პტოლემე IV: ძვ.წ. 221–205 
*პტოლემე V: ძვ.წ. 204–181 
*პტოლემე VI: ძვ.წ. 180–146 
*პტოლემე VIII: ძვ.წ. 145–117 
*პტოლემე IX: ძვ.წ. 116–81 
*პტოლემე XII: ძვ.წ. 80–52 
*კლეოპატრა VII: ძვ.წ. 51–30

## რომის იმპერატორები (ძვ.წ 29 - ახ.წ. 160)
*ოქტავიანე ავგუსტუსი: ძვ.წ. 29 – ახ.წ. 14 
*ტიბერიუსი: 15–36
*კალიგულა: 37–40
*კლავდიუსი: 41–54
*ნერონი: 55–68
*ვესპასიანე: 69–78
*ტიტუსი: 79–81
*დომიციანე: 82–96
*ნერვა: 97
*ტრაიანე: 98–116
*ადრიანე: 117–137
*ანტონინუს პიუსი: 138–160

## რესურსები ინტერნეტში
*Explanation of Ptolemy's Canon 

კატეგორია:მეფეთა სიები
ბანგალი

**ბანგალი** () — ბანგლადეშის ჩრდილოეთ ნაწილის ერთ-ერთი მთავარი მდინარე (მეტად ცნობილი როგორც ჩრდილოეთ ბენგალი). 2007 წელს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ შეიძლებოდა ბანგალი შერწყმოდა მდინარე ჯამუნას (ბანგლადეშის მდინარე). ეს მოვლენა გამოიწვევს დიდ ცვლილებებს ბანგლადეშის ამ რეგიონში.

## ეტიმოლოგია
XVIII საუკუნის გვიან პერიოდში ბრიტანეთის ინდოეთის წინააღმდეგ გაჩაღდა მოძრაობები ბანგლადეშის ჩრდილოეთ ნაწილში. აჯანყების ორი ცენტრიდან ერთ--ერთი მდებარეობდა ბოგრას, მეორე კი რანგპურის რაიონში. ორივე მათგანი მდინარე ბანგალის სანაპიროებზე მდებარეობს. სახელი „ბანგალი“ ამ პერიოდს უკავშირდება, თუმცა მისი წარმომავლობა დღემდე უცნობია.

## გეოგრაფია
მდინარე სათავიდან გაიბანდას რაიონამდე ცნობილია როგორც „გაჰოტი“. გაიბანდაში ბანგალი ორ ნაწილად იყოფა — ერთი ნაწილი აგრძელებს გზას როგორც „გაჰოტი“ და უერთდება მდინარე კარატოიას შერპურში (ბოგრას რაიონი); მდინარის მეორე ნაწილი მიედინება სამხრეთით და იყოფა ისევ ორად ბოგრაში. ეს ორი ნაწილი ჩაედინება ჯამუასა და კარატოას მდინარეებში.

მცირე ხნის წინ ბანგალის ძირითადმა წყარომ ტისტამ მოცულობითი შემცირება დაიწყო. ნელ-ნელა ბანგალის ძირითადი საზრდო მდინარე ჯამუნას წყალი ხდება. ზოგიერთი მეცნიერი, მათ შორის მდინარეთა კვლევის ინსტიტუტის აღმასრულებელი დირექტორი აბდულ ვაჯედი ფიქრობს, რომ სწორედ ჯამუნა უნდა ჩაითვალოს ბანგალის მთავარ მასაზრდოებელად. დუნატშივე, კერძოდ ბათუაბარში ეს ორი ნაწილი კვლავ ხვდება ერთმანეთს, შეერწყმება და გზას აგრძელებს „ფულჯურის“ სახელით, ეს უკანასკნელი გვერდს იქცევს დასავლეთის მიმართულებით სამხრეთ პანტაბარის მახლობლად და ჩამოედინება ადგილზე რომელსაც კაჩარი ალიანის სახელით იცნობენ. აქ მისი სახელი იცვლება ხანპურ მოჰონათი და მცირე ხანში უერთდება კარატოას. აქედან გაერთიანებული ბანგალი-კარატოას მდინარე აგრძელებს გზას მოდიაბაგში, ჰიმაბარში და შერპურში. 

## შემაშფოთებელი მდგომარეობა
მეცნიერები შეაშფოთა ბანგალის ამჟამინდელი მდგომარეობამ. „Pani Unnoyon Board-ზე“ (წყლის რესურსების განვითარების საბჭო) დაყრდნობით, ყოველ წლიურად მდინარე ჯამუნა გადაადგილდება 80 მეტრით და უახლოვდება ბანგალს, ამით მდინარის არსებობას საფრთხე ემუქრება და მისი აუზის ეროზიას იწვევს. 2007 წლის მონაცემით მდინარეებს ერთმანეთიგან მხოლოდ 300 მეტრი აშორებთ, დაახლოება დღესაც გრძელდება. ინჟინერები სწუხან იმის გამო, რომ თუ ორი მდინარე შეერწყმება ერთმანეთს, 1 000 კილომეტრ კვადრატის ფართობს 9 მეტრის სიმაღლის წყლით დაფარავს. ბოგრა და სირაჯგანჯი მთლიანად წყლის ქვეშ აღმოჩნდება. წყალი დაფარავს ბოგრა-ნაგარბარის გზას, ბანდგაბაჰუს ხიდი კი ფუნქციას დაკარგავს.
## რესურსები ინტერნეტში
* Bangladesh-River Bank Protection Project in World Bank website
## სქოლიო
კატეგორია:ბანგლადეშის მდინარეები
მუჰამედ რაფიკ ტარარი

**მუჰამედ რაფიკ ტარარი** (; დ. 2 ნოემბერი 1929, გახარ-მანდი, პენჯაბი, ბრიტანეთის ინდოეთი — გ.  7 მარტი, 2022, ლაჰორი) — პაკისტანის უზენაესი სასამართლოს ყოფილი მთავარი მოსამართლე და პაკისტანის მეცხრე პრეზიდენტი, 1998 წლის 20 იანვრიდან 2001 წლის 20 ივნისამდე, როდესაც გადადგა.

2001 წელს ტარარი იძულებული გახდა გადამდგარიყო და გადადგა პრეზიდენტის პოსტიდან მას შემდეგ, რაც მაშინდელმა პრემიერ-მინისტრმა პერვეზ მუშარაფმა გასცა აღმასრულებელი განკარგულება.

## ბიოგრაფია 
მუჰამედ რაფიკ ტარარი დაიბადა 1929 წლის 2 ნოემბერს გახარ-მანდის სოფელ პირკოტში, გუჯრანვალის რაიონში, პენჯაბის პროვინციაში, იმ დროის ბრიტანეთის ინდოეთში. მისი ოჯახი ისლამის *დეობანდის* მიმართულების მიმდევარია, რომელიც სუნიზმის ერთ-ერთი პოლიტიკური მიმართულებაა. *ისლამიას კოლეჯის* დამთავრების შემდეგ, ტარარი ჩაირიცხა პენჯაბის უნივერსიტეტში, რომელიც მან 1949 წელს ბაკალავრის ხარისხით დაამთავრა, ისლამური კვლევების მიმართულებით. კოლეჯში სწავლის პერიოდში, ტარარი მუსლიმთა ლიგის აქტივისტი და ალი ჯინას თაყვანისმცემელი იყო.

პაკისტანის დამოუკიდებლობის მოპოვების დროს, ტარარი ასრულებდა ნებაყოფლობით მოვალეობას, როგორც რელიეფის მუშა, მუსლიმ სტუდენთა ფედერაციის მიერ შექმნილ ინდოელი ემიგრანტის ბანაკებში, რომლებიც ინდოეთში ბუნტის შედეგად განადგურებული სახლები დატოვეს და პაკისტანში გადმოვიდნენ. 1997 წლის 31 დეკემბერს, არაპირდაპირი არჩევნების დროს, ტარარი აირჩიეს პრეზიდენტად, სადაც მან დიდი უპირატესობით, 374 ხმა 457 ხმიდან, დაამარცხა თავისი ოპონენტები აფტაბ მირანი (სახალხო პარტია), რომელიც მიიღო 31 ხმა, და მუჰამედ შირანი (JUI), რომელიც მიიღო 22 ხმა.

როგორც პრეზიდენტი, ტარარი იყო მოკრძალებული პირი და ატარებდა მხოლოდ საზეიმო როლს, რომელიც გაურბოდა მედიას, ასევე იგი ერთგული იყო შარიფების ოჯახის მიმართ. მან ადვილად ხელი მოაწერა მეცამეტე, მეთოთხმეტე და მეთხუთმეტე პაკისტანის კონსტიტუციაში შეტანის ცვლილებებს, რომელიც შეზღუდა პრეზიდენტის ძალაუფლება.

პაკისტანის პრეზიდენტის უფლებამოსილება ნელ-ნელა იზღუდებოდა წლების განმავლობაში, რომლის კულმინაცია 1997 წლის მეცამეტე შესწორება გახდა, რომელიც პრაქტიკულად შეზღუდა ყველა დარჩენილი სარეზერვო უფლებამოსილება, ხოლო პრეზიდენტი თითქმის სიმბოლურ ხასიათს ატარებდა.

ტარამა მხარი არ დაუჭირა სამხედროების 1999 წლის სახელმწიფო გადატრიალებას, რომელიც განახორციელა გენერალი პერვეზ მუშარაფი, როგორც გაერთიანებული შტაბის თავმჯდომარე. ეს იყო გამოწვეული იმით, რომ ამ პოსტზე ნავაზ შარიფის წყალობით მოვიდა. ამის გამო, პაკისტანის სამხედრო ელიტამ გადაწყვიტა, რომ არ შეინარჩუნონ იგი, როგორც პრეზიდენტი მისი სრული ხუთი წლის ვადით, მისი დამოკიდებულების გამო. 2001 წლის 21 ივნისს, გენერალმა მუშარაფმა, როგორც აღმასრულებელი ხელისუფლების თავჯდომარის მოვალეობის შემსრულებელი, ტარარი გადააყენა თანამდებობიდან.

## ბიბლიოგრაფია 
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* ტარარის ინაუგურაცია BBC სტატია, იანვარი 1998

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:პაკისტანის პრეზიდენტები
მანსურ ალი

**მანსურ ალი** (; დ. 16 იანვარი, 1919, კურიპარა  — გ. 3 ნოემბერი ,1975, დაკა, ბანგლადეში) —  პაკისტანისა და ბანგლადეშის  პოლიტიკური  და სახელმწიფო მოღვაწე. ავამი ლიგის ლიდერი და ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (1975). მუჯიბურ რაჰმანის თანამებრძოლი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1919 წლის 16 იანვარს ბენგალის (ამჟამად ბანგლადეში) პროვინციის სოფელ კურიპარაში. სწავლა გააგრძელა კალკუტის ისლამურ კოლეჯში. შემდეგ გახდა ალიგარხის მუსულმანური უნივერსიტეტის ეკონომიკის მაგისტრი. ამ პერიოდში იგი გახდა მუსულმანური ლიგის წევრი, რომელიც მხარს უჭერდა ინდოეთისაგან პალკისტანის გამოყოფას. იყო პაბნის მუსულმანური ლიგის ვიცე პრეზიდენტი (1946–1950). 1947 წელს პაკისტანის დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ მსახურობდა პაკისტანის არმიაში, ჰქონდა კაპიტნის წოდება. ამის შემდეგ ცნობილი იყო როგორც „კაპიტანი მანსური“.

1951 წელს მუშაობა დაიწყო პაბნის რაიონულ სასამართლოში და შეუერთდა პოლიტიკურ პარტიას ავამი ლიგა. მალევე სათავეში ჩაუდგა პარტიის საქალაქო განყოფილებას. მომდევნო წელს დააპატიმრეს საპროტესტო აქციებში მონაწილეობისათვის. 

1954 წელს აირჩიეს აღმოსავლეთი პაკისტანის პროვინციული ასამბელის წევრად. შემდეგ მანსურ ალის ეკავა სოფლის მეურნეობის, ვაჭრობისა და მრეწველობის მინსიტრის თანამდებობა კოლაიციურ მთავრობაში. 1958 წელს გენერალ მუჰამად აიუბ-ხანის მიერ ორგანიზებული სახელმწიფო გადატრიალების შემდეგ იგი კვლავ დაპატიმრეს „საზოგადოებრივი უსაფრთხოების“ კანონის შესაბამისად და პატიმრობაში იყო 1959 წლამდე. 

იყო „ექვსი პუნქტის მოძრაობის“ ერთ-ერთი აქტიური აქტივისტი, რომლის მიმდევრებიც ითხოვდნენ რეგიონალური ავტონომიის დამყარებას და ეწინააღმდეგებოდნენ სამხედრო რეჟიმს პაკისტანში, რისთვისაც სამხედროებმა კვლავ დაპატიმრეს. 

მიუხედავად იმისა, რომ იმყოფებოდნენ იატაკქვეშეთში, მნიშვნელოვან როლს თამაშობდნენ ბანგლადეშის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში. დევნილობაში მყოფ მთავრობაში ეკავა ფინანსთა მინისტრის თანამდებობა. ბანგლადეშის დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ეკავა კავშირის, ხოლო შემდეგ შინაგან საქმეთა მინისტრის თანამდებობა. 1973 წელს ავამი ლიგის რიგებიდან აირჩიეს ეროვნული ასამბლეის წევრად. აქტიურად შეუწყო ხელი მუჯიბურ რაჰმანს დაემყარებინა ერთპარტიული რეჟიმი. 

1975 წლის 15 აგვისტოს მუჯიბურ რაჰმანისა და მისი ოჯახის წევრების მკვლელობის შემდეგ მანსურ ალი და კიდევ სამი მისი მოკავშირე: ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი საიდ ნაზრულ ისლამი, ქვეყნის პირველი პრემიერ-მინისტრი, ყოფილი ფინანსთა მინისტრი ტაჯუდინ აჰმედი, მრეწველობის ყოფილი მინისტრი ა. ხ. მ. კამარუზამანი 23 აგვისტოს დაპატიმრეს და გადაიყვანეს ციხეში. 1975 წლის 3 ნოემბერს აღნიშნული პირები დახვრიტეს ციხეში.

## პირადი ცხოვრება 
მისი ცოლი იყო ბეგუმ ამინა, რომელიც რანგპურის რაიონული სასამართლოს მოსამართლის ქალიშვილი იყო. ჰყავდათ ხუთი ვაჟი და ერთი ქალიშვილი. მისი უფროსი ვაჟიშვილი ადვოკატად მუშაობს ბანგლადეშში. მისი მეორე ვაჟი მოჰამად ნასიმი იყო პარლამენტის წევრი და ავამი ლიგიოს მთავრობაში ტელეკომუნიკაციების მინისტრი 1996–2001 წლებში. 

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:ბანგლადეშის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 16 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
დაუთ იულტი

**დაუთ იულტი** ( დ. 1893 — გ. 10 ივლისი, 1938) — ბაშკირელი საბჭოთა მწერალი, დრამატურგი, ჟურნალისტი და საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
დაუთ იულტი დაიბადა 1893 წლის 6 აპრილს (ახალი სტილით 18 აპრილს) სოფელ იულტისოვოში ღარიბი გლეხის ოჯახში. სწავლობდა მშობლიური სოფლის და საროჩინსკის მედრესეებში. მუშაობდა მასწავლებლად სოფელ იულტიევოში.

მონაწილეობდა პირველ მსოფლიოსა და რუსეთის სამოქალაქო ომებში.

1921 წლიდან იულტი მუშაობდა გაზეთ „ბაშკირისტანის“ რედაქტორად. 1921 წლის ბოლოს IX სრულიად რუსეთის საბჭოების ყრილობამ ის დელეგატად აირჩია და უფლება მისცა გასაუბრებოდა და ინტერვიუ აეღო ვლადიმერ ლენინისაგან.

გარდაიცვალა 1938 წელს, უფაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Краткая литературная энциклопедия
* Статья в *Башкортостан: Краткая энциклопедия* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:ბაშკირები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
დუმბირა

**დუმბირა** (,) — თათრული და ბაშკირული სიმებიანი მუსიკალური ინსტრუმენტი.

მსგავსი ინსტრუმენტები აქვთ ყირგიზებს (კომუზი), ყაზახებს (დომბრა), უზბეკებს (დუტარი), სხვა თურქულენოვან ხალხს და ტაჯიკებს. ყაზახური დომბრისგან განსხვავდება სიმების რაოდენობით (ტრადიცულად აქვს სამი).

ტრადიციის მიხედვით, დუმბირა ბაშკირელი მეზღაპრის — სესენის საკრავი იყო. მისი აკომპანიმენტით კითხულობდნენ ეპიკურ ზღაპრებსა და კუბაირებს. დუმბირა სიგრძით 800 მმ-ია, აქვს სამი სიმი, კორპუსი მზადდება ხისგან.

XIX საუკუნის დასასრულიდან და XX საუკუნის დამდეგიდან დუმბირას აღარ იყენებენ.
## ლიტერატურა
* *Ахметжанова Н. В.* Башкирская инструментальная музыка. Наследие. — Уфа, 1996. — 105 с.
* *Кубагушев А. М.* Традиционные башкирские народные инструменты. — Уфа, 1997.
* *Рахимов Р. Г.* Башкирская народная инструментальная культура: этноорганологическое исследование. 2-е изд., доп. — Уфа: изд-во БГПУ, 2010. — 188 с. ISBN 5-87978-297-2
* *Рахимов Р. Г.* Башкирские народные музыкальные инструменты: Учебное пос. для среднего проф. обр. по специализации № 031002 «Фольклорное творчество». — Уфа: Вагант, 2004.
* *Рахимов Р. Г.* Башкирская думбыра. Фольклорный сборник. — Уфа: Узорица,1998. — 24 с.
* *Рахимов Р. Г.* Башкирская думбыра. Прошлое, настоящее, будущее. — Уфа: Узорица, 2003. — 42 с.
* *Сулейманов Р. С.* Башкорт думбыраhы.- Уфа: Китап, 1993. — 64 б.

## სქოლიო
კატეგორია:სიმებიან-ჩამოსაკრავი საკრავები
თურქმენეთის გეოგრაფია

**თურქმენეთი** — სახელმწიფო ცენტრალური აზიის დასავლეთ ნაწილში. თურქმენეთის ფართობი შეადგენს 491,2 კმ²-ს. თურქმენეთი დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 1100 კილომეტრზე, ხოლო ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 650 კილომეტრზე. სახელმწიფო საზღვრების საერთო სიგრძეა 3736 კილომეტრი. უზბეკეთთან არსებული საზღვრის სიგრძეა — 1621 კილომეტრი, ირანთან — 992 კილომეტრი, ავღანეთთან — 744 კილომეტრი, ყაზახეთთან — 379 კილომეტრი. დასავლეთით თურქმენეთს კასპიის ზღვა აკრავს. სანაპირო ხაზის სიგრძეა 1768 კილომეტრი. სანაპირო სუსტად არის შეჭრილ-შემოჭრილი. გამოიყოფა ყარა-ბოღაზ-გოლი, კრასნოვოდსკის ყურე და თურქმენეთის ყურე. ყურეებს ქმნიან კრასნოვოდსკისა და ჩელექანის ნახევარკუნძულები. 

თურქმენეთის ტერიტორიის თითქმის 4/5 მდებარეობს თურანის დაბლობზე, რომლის დიდი ნაწილი ყარაყუმის უდაბნოს უკავია. სამხრეთ ნაწილში გადაჭიმულია მაღლობებისა და საშუალო სიმაღლის მთების ვიწრო ზოლი. თურქმენეთის სამხრეთ ნაწილში ქოფეთდაღის მთებია, რომელზედაც აღმართულია მთა რიზე, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 2942 მეტრს აღწევს. ქოფეთდაღის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარეობს პატარა ბალხანისა (777 მეტრამდე) და დიდი ბალხანის (1881 მეტრამდე) ქედები. სამხრეთ-აღმოსავლეთით თურქმენეთის ფარგლებში შედის ფაროფამიზის ჩრდილო მთისწინეთი — ბადხიზი (1267 მეტრამდე) და ყარაბილი (984 მეტრამდე; რომლებსაც მდინარე მურღაბი ყოფს. უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ჰისარის ქედის ტოტი კუგიტანგთაუ (3139 მეტრამდე, თურქმენეთის უმაღლესი წერტილი). დასავლეთით კრასნოვოდსკის პლატოა, ჩრდილო-დასავლეთით — უსთიურთის პლატოს სამხრეთი კიდე. უსთიურთის სამხრეთით მდებარეობს უზბოისიქითა ნაოჭა რაიონი. კასპიისპირა დაბლობის ფარგლებში განლაგებულია რამდენიმე მაღლობი. ქოფეთდაღის ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაშლილია ყარაყუმის უდაბნო. 

თურქმენეთის ტერიტორია ხმელთაშუა ზღვის გეოსინკლინურ სარტყელში შედის და უკავია ეპიპალეოზოური თურანის ფილაქნისა და ალპური ნაოჭა ოლქის ნაწილი. ამ ორ ტექტონიკურ ელემენტს შორის განლაგებულია ქოფეთდაღისწინა კიდური როფი. ტერიტორიის აღმოსავლეთი ნაწილი ეპიბაქნურ არეს მიეკუთვნება. სამხრეთი ნაწილი მაღალი სეისმურობით ფამოირჩევა. სასარგებლო წიაღისეულიდან უმთავრესია ნავთობი და აირი. თურქმენეთი მდიდარია მინერალური მარილების საბადოებით. არის ვერცხლისწყალი, გოგირდი, ბენტონიტი, ოზოკერიტი, საშენი მასალა, სამკურნალო მინერალური წყალი. 

თურქმენეთის ჰავა მკვეთრად კონტინენტური, გვალვიანია. იანვრის საშუალო ტემპერატურა -5°C-იდან (ჩრდილო-აღმოსავლეთით) 4°C-მდეა (ათრაქის რაიონში), აბსოლუტურ მინიმუმი -32°C (თაშაუზის ლქში); ივლისის საშუალო ტემპერატურა 28°C ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 32°C — სამხრეთით, აბსოლუტურ მაქსიმუმი 49,9 (სადგური რეფეთექი). ატმოსფერული ნალექები 80-იდან 400 მმ-მდე წელიწადში. 

თურქმენეთის ერთადერთ წყალუხვი მდინარეა ამუდარია. ყარაყუმის არხის საშუალებით ამუდარიის წყლით ირწყვება თურქმენეთის სამხრეთ ნაწილში მდებარე გვალვიანი მიწები, რომელთა შორისაა: მურღაბის, თეჯენის, ათრაქისა და სხვა წყალმცირე მდინარეების აუზები. ტბების უმრავლესობა მლაშეა. თურქმენეთის უდიდესი ტბაა სარიყამიში, რომელიც მდებარეობს სარიყამიშის ქვაბულის ცენტრალურ ნაწილში, ზღვის დონიდან 5 მეტრ სიმაღლეზე. მტკნარი ტბებიდან მნიშვნელოვანია იასხანი და თოფიათანი. მთაში გვხვდება კარსტული წარმოშობის ტბები.

## რესურსები ინტერნეტში
* География Туркменистана
* Энциклопедия Кругосвет 

კატეგორია:თურქმენეთის გეოგრაფია
ასი (სოფელი)

**ასი ** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 818  ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 115 კილომეტრით.

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირები შეადგენენ (98%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.
* Ассы на портале «Генеалогия и Архивы»
* http://maps.vlasenko.net/?lon=57.554433&lat=54.369359 карта
* 
* http://download.maps.vlasenko.net/smtm100/n-40-056.jpg 

## სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
ნოვი-ალდარი

**ნოვი-ალდარი** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება ასავდიბაშის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 28 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ ასავდიბაშიდან 7 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 28 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 100 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ნოვი-ვარიაში

**ნოვი-ვარიაში** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროვარიაშის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 39 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ სტარი-ვარიაშიდან 4 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 39 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 96 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას უდმურტები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ნოვი-სუსადიბაში

**ნოვი-სუსადიბაში** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება პერვომაისკის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 23 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ სუსადი-ებალაკიდან 11 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 23 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 87 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას მარები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ორლოვკა (იანაულის რაიონი)

**ორლოვკა** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება ორლოვის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 30 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 30 კილომეტრში. არის სასოფლო კლუბი. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 374 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ნასირ ალ-დინ ტუსი

**ნასირ ალ-დინ ტუსი** ( — **აბუ ჯაფარ მუჰამად იბნ მუჰამად იბნ ჰასან აბუ ბაქრ ნასირ ალ-დინ ტუსი**; დ. 18 თებერვალი 1201, ტუსი  — გ. 26 ივნისი 1274, ბაღდადი) — სპარსელი მეცნიერ-ენციკლოპედისტი, მათემატიკოსი, მექანიკოსი, ასტრონომი და სახელმწიფო მოღვაწე. 1256 წლიდან იყო მონღოლეთის ილხან ჰულაგუს პირადი მრჩეველი და მდივანი. ხელმძღვანელობდა მარაღის ობსერვატორიის მშენებლობას, აგრეთვე ასტრონომიული კატალოგის „ზიჯე ილხანის“ შედგენას. 

აქვს შრომები მათემატიკის, ისტორიის, ეთიკის, პოეზიის თეორიისა და ფილოსოფიის საკითხებზე. ბერძნული მეცნიერების კარგი მცოდნე. ეკუთვნის ევკლიდეს, არქიმედეს, ავტოლიკოსის, თეოდოსის, მენელაეს, აპოლონიოსის, არისტარქეს, ჰიფსიკლისესა და პტოლემეს შრომების კომენტარები. 

ცნობილია ნასირ ალ-დინ ტუსის დაახლოებით 150 ტრაქტატი და წერილი, რომელთაგან 25 დაწერილია სპარსულზე, ხოლო დანარჩენები არაბულ ენაზე. არსებობს აგრეთვე ტრაქტატი გეომანტიის შესახებ, რომელიც ტუსიმ დაწერა არაბულ და სპარსულ ენებზე, რითაც თავისი ოსტატობის დემონსტრირება მოახდინა. აღინიშნება, რომ ტუსი ბერძნულ ენასაც ფლობდა. 

ნასირ ალ-დინ ტუსი დაიბადა 1201 წელს ხორასანის ოლქში, ქალაქ ტუსში, ირანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. იქვე ადრეულ წლებში სწავლა დაიწყო, შეისწავლა ყურანი, ხადისები, შიიტური იურისპრუდენცია, ლოგიკა, ფილოსოფია, მათემატიკა, მედიცინა და ასტრონომია. მოგვიანებით ასტრონომიისა და მათემატიკის სწავლა მოსულში გააგრძელა კამალ ად-დინ იბნ იუნისთან. ალ-ტუსის მოღვაწეობისა პირველი პერიოდი ქუჰისტანთან. 1235 წლიდან ცხოვრობდა ალამუთის ციხეში, რომელიც იყო ისმაილიტ-ნიზარიტების სახელმწიფოს მთავრობის რეზიდენცია. 

ტუსის მათემატიკური შრომებიდან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „ტრაქტატი სრული ოთხგვერდას შესახებ“. ტრაქტატი დაწერილია ტუსის ალამუთში ყოფნის დროს სპარსულ ენაზე და არაბულზე მარაღში ყოფნისას (1260). 

ტუსის ტრაქტატი ხუთი წიგნისაგან შედგება. I წიგნში განხილულია შემადგენელი ფარდობის თეორია. საბით იბნ-კურისა და ომარ ხაიამის იდეების განვითარებით ტუსიმ შემოიღო რიცხვის გაფართოებული გაგება, რომელიც განისაზღვრება როგორც ფარდობა, რაციონალური და ირაციონალური. II წიგნში მოცემულია მენალაეს თეორემის სხვადასხვა შემთხვევების მტკიცებულება ბრტყელი ოთხგვერდასათვის. III წიგნში შემოღებულია სინუსისა და კოსინუსის ღერძის გაგება და მტკიცდება ტრიგონომეტრიის რიგი თეორემა; კერძოდ, აქ განხილულია ბრტყელი ოთხვერდების წესების ამოხსნა და მოცემულია სინუსების ბრტყელი თეორემის მტკიცებულება. IV წიგნი ეძღვნება მენალაეს თერემის სხვადასხვა შემთხვევების მტკიცებულებას. V წიგნში განხილულია სფერული ტრიგონომეტრიის ამოცანათა ახსნის ხერხები.

ტუსის ეკუთვნის რიგი თხზულება, რომელიც მიეძღვნა სწავლებას პარალელების შესახებ. ამ თხზულების ერთ-ერთი რედაქცია გამოიცა 1594 წელს ლათინურ თარგმანში ქალაქ რომში. ამ ტექსტის V პოსტულატის მტკიცებულება კიდევ ერთხელ იყო გამოქვეყნებული ჯონ ვალისის მიერ 1693 წელს. ვალისის ამ მტკიცებულების შრომას იცნობდა ჯიროლამო საკერი, რომელმაც გააკრიტიკა ის (1733).

## რესურსები ინტერნეტში
* ნასირ ალ-დინ ტუსი ენციკლოპედია ირანიკა

კატეგორია:დაბადებული 18 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1201
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1274
რაბაკი (ბაშკირეთი)

**რაბაკი** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება სანდუგაჩევის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 25 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 25 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 366 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას მარები შეადგენენ. 2002 წელს სოფელში ცხოვრობდა 453 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
სალიხოვო (იანაულის რაიონი)

**სალიხოვო** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება იამადინის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 41 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ იამადიდან 9 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 41 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 345 ადამიანი. 2002 წელს სოფელში ცხოვრობდა 381 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ავღანეთის გეოგრაფია

**ავღანეთი** — სახელმწიფო სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში. დასავლეთით ესაზღვრება ირანი, სამხრეთით და აღმოსავლეთით პაკისტანი, ჩრდილოეთით თურქმენეთი, უზბეკეთი და ტაჯიკეთი, აღმოსავლეთით ჩინეთი და ინდოეთი. 

ავღანეთი მდებარეობს ირანის მთიანეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. ტერიტორიის 3/4 მთიანია. ჩრდილო ნაწილში გადაჭიმულია ცარცული და კაინოზოური ქანებით აგებული ჩრდილოეთ ავღანეთის მთები (ფაროფამიზი, საფედქოჰი, ბანდ-ი-თურქესტანი და სხვა), აღმოსავლეთ ნაწილში — ავღანეთის ყველაზე მაღალ მთათა სისიტემა ცენტრალური და აღმოსავლეთი ჰინდუქუში (მწვერვალი თირგარანი, 6729 მეტრი), რომელთათვისაც დამახასიათებელია მეტად ციცაბო ფერდობები და თანამედროვე გამყინვარება. ჰინდუქუშის სამხრეთით მდებარეობს საშუალო სიმაღლის ძლიერ პენეპლენიზებული ცენტრალური ავღანეთის მთები. ჰინდუქუშსა და სულეიმანის მთებს შორის მოქცეულია ღაზნი-ყანდაარის მთიანეთი. ქვეყნის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 500-1000 მ სიმაღლის ბორცვიან ვაკეებსა და უდაბნოებიან ქვაბულებს უკავია, მათ შორის სიდიდით გამოირჩევა რეგისტანისა და გარმსირის ქვიშიანი უდაბნოები და ქვიან-თიხიანი უდაბნო დაშთ-ი-მარგო. ავღანეთის ჩრდილო ნაწილი მთისწინა ლიოსის ვაკეა. ავღანეთში ცნობილია რკინის, ტყვიისა და თუთიის მადნის, ოქროს, ქვანახშირის, აირის, ლაზურიტის, ბერილიუმის, ბარიტის, გოგირდისა და სხვა საბადოები. არის მინერალური წყლები, ნავთობის ნარჩენები. 

ავღანეთის ჰავა მშრალი, სუბეკვატორულია. ივლისის საშუალო ტემპერატურა 24-32°C,; მთებში, 2500-4000 მეტრ სიმაღლეზე, დაახლოებით 10°C. ბარში თბილი ზამთარი იცის (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 0°C-იდან 8°C-მდე), მთებში კი სუსხიანი (ყინვები –20°C-იდან –30°C-მდე). ატმოსფერული ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა სამხრეთ ვაკეებე 40-50 მმ, შიგა ზეგნებზე 200-250 მ. ჰინდუქუშის ფერდობებზე წელიწადში 400-600 მმ ნალექი მოდის; სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ინდოეთის ოკეანიდან მუსონები იჭერება — 800 მმ. 

მდინარეთა ქსელი არათანაბრად არის განაწილებული. შედარებით ხშირია აღმოსავლეთ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. დიდი მდინარეებია: ამუდარია (ზემო დინებაში ფანჯი), ქაბული, მურღაბი, ჰარირუდი, ფარაჰრუდი, ჰილმენდი. მთის მდინარეები ჰიდროენერგიის დიდ მარაგს შეიცავს. ვაკის მდინარეები ზაფხულობით შრება, ბევრი მათგანი ქვიშიან უდაბნოში იკარგება. ტბები ცოტაა. ბევრ რაიონში გრუნტის წყალს სარწყავად და სასმელად იყენებენ. 

ყველაზე მეტი ფართობი უკავია სუბტროპიკული მთის უდაბნოს რუხ-მურა (განსაკუთრებით სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილში) და მთის რუხ ნიადაგს. ჩრდილო მთიან რაიონებში მდელო-სტეპის, მთის მდელოს და მთის ყავისფერი ნიადაგია. 

ავღანეთში უმთავრესად ხარობს უდაბნოსა და მშრალი სტეპის მცენარეულობა. შიგა მთიანეთში გავრცელებულია ქსეროფიტები (გლერძი, ცერცვეკალა, აკანთოლიმონი), ქვიშიან ადგილებში — საქსაული, ეფემერები; უდაბნოებში — ავშნიან-ყარღანიანი მცენარეულობა; ფაროფამიზის ქედზე, ღვიისა და ფსტის მეჩხერ ტყეებთან ერთად, გვხვდება სიმშრალის მოყვარული ფრიგანის ეკლიანი ბუჩქნარი. ნურისტანი და ბადახშანი ტყიანია, 2000-2400 მეტრ სიმაღლემდე იზრდება მარადმწვანე მუხა. 3300-3400 მეტრამდე — ფიჭვი, სოჭი, ჰიმალაის კედარი, უფრო მაღლა ტანბრეცილი ტყეები, სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Топографическая карта Афганистана (1 : 300 000)
* География Афганистана

კატეგორია:ავღანეთის გეოგრაფია
სტარი-ალდარი

**სტარი-ალდარი** ( ) — სოფელი რუსეთში. მდებარეობს ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება მესიაგუტოვის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 43 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ მესიაგუტოვოდან 2 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 43 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 82 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ნოვოკუდაშევო (იანაულის რაიონი)

**ნოვოკუდაშევო** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება სტაროკუდაშევის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 34 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ სტაროკუდაშევოდან 7 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 34 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 4 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას თათრები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
სტარი-არტაული

**სტარი-არტაული** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება ბაიგუზინის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 16 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ აიაბულიაკიდან 9 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 16 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 209 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
აპარესიდა (პარაიბა)

**აპარესიდა** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პარაიბის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 224 მეტრზე. მიეკუთვნება სერტან-პარაიბის მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ სოზის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 7 676 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 25.96 კმ²-ზე. ფართობი 295 705 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პარაიბა
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*

კატეგორია:პარაიბის შტატის მუნიციპალიტეტები
ჩერაული

**ჩერაული** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება პერვომაისკის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 26 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ სუსადი-ებალაკიდან 2 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 26 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 121 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას რუსები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
შუდიმარი

**შუდიმარი** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება იტკინეევის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 11 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ იტკინეევოდან 3 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 11 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 49 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას მარები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
პიტერ გრიფინი

მინი|პიტერ გრიფინი
**პიტერ ლოუენბრაუ გრიფინი** () — მულტიპლიკაციური სერიალი *გრიფინების* ერთ-ერთი უმთავრესი პერსონაჟი. მისი პირველი სახელი პირველად ახსენეს ეპიზოდ *Peter, Peter, Caviar Eater*-ში.

## წარმოშობა 
დაიბადა მექსიკაში. აღზარდეს ფრენსის და თელმა გრიფინებმა, მოინათლა კი კათოლიკურ რწმენაში. მამამისისთვის სამწუხაროდ, პიტერი ღრმად მორწმუნე ადამიანი არ გახდა. დაიბადა 21 ივნისიდან 22 ივლისამდე ეპიზოდ *The Tan Aquatic with Steve Zissou*-ში ნახსენებია, რომ იგი 43 წლისაა. ეპიზოდი *FOX-y Lady*-ის თანახმად, პიტერი ცაციაა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გრიფინების პერსონაჟების სია

## სქოლიო 
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
კატეგორია:გრიფინები
კატეგორია:გრიფინების პერსონაჟები
ბორას ხალხი

**ბორა** — ადგილობრივი ტომი ამაზონის ჯუნგლებში, პერუს, კოლუმბიისა და ბრაზილიის ტერიტორიებზე, მდინარე პუტუმაიოსა და ნაპოს შორის. ბორას ხალხის რაოდენობა დაახლოებით 2 000-ს შეადგენს; საუბრობენ ვიტოტოს ენაზე. ბოლო ორმოცი წლის განმავლობაში, მათმა ოდენობამ მოიმატა, ძირითადად სახლობენ მუდმივ ტყეებში. ბორას ანიმისტურ მსოფლმხედველობაში, არ არსებობს განსხვავება ფიზიკურ და სულიერ სამყაროებს შორის და სულები მთელი მსოფლიოს მასშტაბით არიან წარმოდგენილნი. ბორას ოჯახები ეგზოგამიას (ჩვეულება, რომლის მიხედვითაც აკრძალულია ქორწინება ერთი და იმავე გვარის ან თემის წარმომადგენლებს შორის) მისდევენ. გააჩნიათ ცოდნა მიმდებარე ტროპიკულ ტყეში არსებული მრავალი მცენარის შესახებ. 

ბორას კულტურის ძირითადი საბრძოლო იარაღი მშვილდი და ისარია, რომლებიც პიროვნულ კონფლიქტებში გამოიყენება. ტომი საკმაოდ დაყოფილი და პოლიტიკურად არაორგანიზებულია.

ბორას ხალხს საკუთარი მიწის დაცვა უწევს როგორც სხვა ტომებისგან, ისე კოლონისტებისგან. მეოცე საუკუნეში, მათთვის მნიშვნელოვანი საფრთხე აღმოჩნდა კაუჩუკის ბუმი. წინაპრებისგან მიღებულ მათ მიწებს ამჟამად დიდ ზიანს აყენებს ხე-ტყის უკანონო ჩეხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* The Bora People
* Putumayo, The Devil's Paradise, by W.E. Hardenburg, 1912. Via Wikisource
* Harrison, Theresa;  Media, Demand. **Basic Beliefs of the Bora Indians** Classroom Synonym Aces. Feb. 2015

კატეგორია:ინდიელები
კატეგორია:ბრაზილიის დემოგრაფია
კატეგორია:კოლუმბიის დემოგრაფია
კატეგორია:პერუს დემოგრაფია
იამადი

**იამადი** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება იამადინის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 32 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 32 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 49 ადამიანი. 2002 წელს სოფელში ცხოვრობდა 519 ადამიანი. იამადში არის სკოლა, რომელიც 1908 წელს დაარსდა.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ვიეტნამის გეოგრაფია

**ვიეტნამი** — სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. უჭირავს ინდოჩინეთის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთი სანაპირო. სიგრძე 1650 კილომეტრი (ჩინეთის საზღვრიდან კამაუს კონცხამდე), სიგანე 50-იდან 600 კილომეტრამდე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩინეთი, დასავლეთით ლაოსი და კამბოჯა. აღმოსავლეთით აკრავს სამხრეთ ჩინეთის ზღვა ბაკბოს ყურით, სამხრეთ-დასავლეთით სიამის ყურე. ვიეტნამის ფართობი შეადგენს 331 210 კმ²-ს.

ვიეტნამის ტერიტორიის დიდი ნაწილი, განსაკუთრებით მის ჩრდილო, ჩრდილო-დასავლეთ და შიგა რაიონებში, უჭირავს საშუალო სიმაღლის მთებს (1500-2000 მ). ქვეყნის ჩრდილო ნახევარში ჭარბობს პარალელური ქედები და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მიმართულების მასივები, ყველაზე მაღალია ჰოანგლიენშონის ქედი, რომელზედაც აღმართულია მწვერვალი ფანში, რომლის სიმაღლეა ზღვის დონიდან 3143 მეტრი; სამხრეთ ნახევარში მთები ქმნიან ფართო მასივების, ზეგნებისა და პლატოებისაგან შემდგარ გასწვრივ ამაღლებულ ზოლს, რომლის საშუალო სიმაღლეა 500-1500 მეტრი (უმაღლესი 3280 მეტრი). ჰონგჰის დელტა, მდინარე მეკონგის ქვემოთი და ზღვის სანაპირო დაბლობი ვაკეა. სასარგებლო წიაღისეულიდან არის ქვანახშირი, რკინის მადანი, ოქრო, ტყვია, თუთია, ბოქსიტები, ვოლფრამი, კალა, მოლიბდენი და სხვა. 

ვიიეტნამის ჰავა სუბეკვატოული მუსონურია, სამხრეთით ცხელი, ჩრდილოეთით გრილი ზამთარი იცის. ატმოსფერული ნალექების მაქსიმუმი მკაფიოდ არის გამოხატული ნოტიო მუსონურ პერიოდში. ქვეყნის დიდ ნაწილში ნალექები მოაქვს ზაფხულის სამხრეთ-დასავლეთ ან სამხრეთ-აღმოსავლეთ მუსონს, მშრალია ზამთრის ჩრდილო-აღმოსავლეთი მუსონი. საშუალო სიმაღლის რაიონებში ყველაზე ცივი თვის (ჩრდილოეთით — იანვარი, სამხრეთით — დეკემბერი) საშუალო ტემპერატურა ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 15°C-იდან 25,8°C-მდე იზრდება, ყველაზე თბილი თვის (ჩრდილოეთით — ივნისი, სამხრეთით — აპრილი) საშუალო ტემპერატურაა 28°C-29°C. ატმოსფერული ნალექები საშუალოდ 1500-2500 მმ წელიწადში, ზოგან (უმთავრესად მთებში) 3000 მ-ზე მეტი. ატმოსფერული ნალექების წლიური ჯამის დაახლოებით 80 % თითქმის ყველგან მაის-ოქტომბერზე მოდის, აღმოსავლეთ სანაპირო ზოლში კი აგვისტო-იანვარზე. 

მდინარეთა ქსელი ხშირია. ყველა მდინარე სამხრეთ ჩინეთის ზღვის აუზს განეკუთვნება. მუსონური წვიმების სეზონში მკვეთრად მატულობს მდინარეების დონე (10 მეტრამდე, ზოგჯერ მეტად). მდინარეების უმეტესობა ჭორომიანია. მათ იყენებენ სარწყავად და ტვირთის გადასაზიდად. მთავარი მდინარეებია: ჩრდილოეთით ჰონგჰა (წითელი, ვიეტნამის ფარგლებში სიგრძე 475 კილომეტრი), მისი შენაკადი და (და — შავი); სამხრეთით მეკონგი (ვიეტნამს ეკუთვნის მხოლოდ ქვემო დინება, დაახლოებით 220 კილომეტრი). 

ჭარბობს მთის ლატერიტული ნიადაგები. სანაპირო ზოლში და დაბალმთიანეთში წითელ-ყვითელი ლატერიტული ნიადაგებია, მდინარეთა დელტაში — ალუვიური. 

ვიეტნამის ტერიტორიის დაახლოებით 1/3 (უმთავრესად მთები) დაფარულია ტროპიკული და სუბტროპიკული ტყით, მთისწინეთში და მთების ქვემო სარტყელში მარადმწვანე ტროპიკული ტყეა. ჩრდილოეთით 600-700 მეტრზე და სამხრეთით 1000-1200 მეტრზე მაღლა ტროპიკულ ჯიშებში შერეულია სუბტროპიკული და ზომიერი ჰავის მცენარეულობა: მუხა, წიფელი, წაბლი, ფიჭვი. 

ქვეყნის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზეგნებსა და პლატოებზე, სავანური ტყე და სავანაა, სანაპირო ვაკეებზე კულტურული მცენარეულობა. ვაკეების მნიშვნელოვანი ნაწილი, განსაკუთრებით სამხრეთით, დაფარულია ჭაობის მცენარეულობით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ვიეტნამი

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ვიეტნამის გეოგრაფია
ბერდაგულოვო

**ბერდაგულოვო** () — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბელორეცკის რაიონში. 

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 240   ადამიანი. რაიონულ ცენტრ ბელრეცკიდან დაშორებულია 75 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია უშა, რომელიც დაშორებულია 15 კმ-ით. 

2002 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობის უმრავლესობას  ბაშკირები შეადგენენ (98%).

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## სქოლიო
კატეგორია:ბელორეცკის რაიონის სოფლები
პაპიროლოგია

**პაპიროლოგია** (, შეიქმნა ორი ბერძნული სიტყვისგან  და ) — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც პაპირუსზე ძველეგვიპტურ ტექსტებს შეისწავლის. პაპირუსს ამზადებენ ჭაობის მცენარის „Cyperus papyrus“-გან რომელიც წარმოადგენს ისლისებთა ჯიშის ერთლებნიან მცენარეთა ოჯახს. აღსანიშნავია, რომ ამ უძველესი ტექსტების მიმართ ისტორიკოსთა და მეცნიერთა ყურადღება იმთავიდანვე, უდიდესი ინტერესის ობიექტი იყო. აღმოჩენილი პაპირუსის ტექსტები შეიცავდა არა მარტო ძველეგვიპტურ დამწერლობას, არამედ ლათინურსა და ბერძნულსაც. უნიკალური ისტორიული დოკუმენტები (დაწერილია პაპირუსზე), შემონახული და გადარჩენილი იქნა ეგვიპტის ცხელი კლიმატის საშუალებით. ამ უძველესი ისტორიის მქონე ქვეყნებში ასევე აღმოჩენილი იქნა პაპირუსები არამეული, ძველრომაული, სირიული, ლიბიური, ეთიოპიური, კოპტური, ფეჰლევური და არაბული ტექსტებით. თავდაპირველად “პაპიროლოგია”, იკვლევდა ძველბერძნულ და ლათინურ ენაზე შედგენილ პაპირუსის ტაქსტებს, რადგან ძველეგვიპტური იეროგლიფების გაშიფრა ვერ ხერხდებოდა. დიდმა ფრანგმა ეგვიპტოლოგმა და ენათმეცნიერმა ჟან-ფრანსუა შამპლიონმა (ეგვიპტოლოგიის დამაარსებელი 1790-1832 წლები), როზეტის ქვაზე სამენოვანი წარწერის შესწავლის შემდეგ შეიმუშავა ძველეგვიპტური ენის გრამატიკის პირველი სახელმძღვანელო, თუმცა იეროგლიფების გაშიფვრამდე, ასევე ცნობილი ფრანგი მეცნიერი ფრანსუა ჯომარი  ღრმად იყო დარწმუნებული, რომ ძველეგვიპტურ პაპირუსზე გამოსახული იეროგლიფები ვერასოდეს გაიშიფრებოდა. მიუხედავად ჯომარის ერთობ სკეპტიკური მოსაზრებისა, ჟან-ფრანსუა შამპლიონმა სათავე დაუდო უნიკალური ძველეგვიპტური ტექსტების გაშიფვრას, რამაც მსოფლიო ისტორიაში გარდატეხა მოახდინა. რადგან უამრავი ინფორმაცია იქნა გაშიფრული ეგვიპტესა და ზოგადად უძველესი სამყაროს შესახებ. თავად “პაპიროლოგია”, კი კიდევ უფრო საინტერესო და დამაინტრიგებელი სამეცნიერო დისციპლინა გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Explanation of Ptolemy's Canon

კატეგორია:პაპიროლოგია
იუგამაში

**იუგამაში** ( ) — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში. მიეკუთვნება იამადინის სოფსაბჭოს. რაიონულ ცენტრ იანაულიდან განლაგებულია 37 კილომეტრში, სოფსაბჭოს ცენტრ იამადიდან 5 კილომეტრში, ხოლო უახლოეს რკინიგზის სადგურ იანაულიდან 37 კილომეტრში. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 273 ადამიანი. მოსახლეობის უმრავლესობას ბაშკირები შეადგენენ.

## სქოლიო
კატეგორია:იანაულის რაიონის სოფლები
ჟან მაბიონი

**ჟან მაბიონი** (დ. 23 ნოემბერი, 1632, სენ-პიერმონი — გ. 27 დეკემბერი, 1707, პარიზი) — ფრანგი მეცნიერი, ისტორიკოსი, ბენედიკტის, პალეოგრაფიის და დიპლომატიკის მამა.

მაბიონის მიღწევები კრიტიკის სფეროში ითვლება. ეპოქალური  მარკ ბლოკის სიტყვებით 1681 წელს:  „De Re Diplomatica“-ს გამოყენების წელი ჭეშმარიტად დიდებული წელია საკაცობრიო აზროვნების ისტორიაში. 

## ბიოგრაფია 
ჟან მაბიონი იყო მავრისტების კონგრეციის და ნაპსიდების აკადემიის წევრი. 1664 წლიდან მუშაობდა აბატების ბიბლიოთეკაში, სერ-ჟენმერ-დე-პრეში", სადაც დააარსა მრავალტომიანი პუბლიკაცია, რომელიც დაფუძნებული იყო ისტორიულ წყაროებსა და ბენედიქტების გვარის კომენტარებზე და შენიშვნებზე. ფლობდა ფართო კორესპონდენციას სხვადასხვა სწავლულებთან, ბოლანდისტებსა და ლაიბნიცის შორის.

## რესურსები ინტერნეტში
* Jean Mabillon: De re diplomatica (1709)  - Digital Reproduction (website in German)

## სქოლიო
კატეგორია: დაბადებული 1632
კატეგორია: გარდაცვლილი 1707
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსები
ვიეტნამის სამამულო ფრონტი

**ვიეტნამის სამამულო ფრონტი** () — საზოგადოებრივ-პოლიტიკური მოძრაობა ვიეტნამის სოციალისტურ რესპუბლიკაში. შეიქმნა 1955 წლის 10 სექტემბერს ვიეტნამის ერთიანი ეროვნული ფრონტის ორგანიზაციის ლიენვიეტის ბაზაზე. მიზნად ისახავდა ერის ფართო ფენების შემჭიდროებას ჟენევის შეთანხმების (1954) განხორციელებისათვის ბრძოლაში და ვიეტნამის გაერთიანებას. 

ვიეტნამის სამამულო ფრონტში შედის ვიეტნამის სოციალისტური რესპუბლიკის ყველა პოლიტიკური პარტია და საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. ფრონტის ხელმძღვანელი ძალაა ვიეტნამის კომუნისტური პარტია. ვიეტნამის სამამულო ფრონტში დაშვებულია როგორც კოლექტიური, ისე ინდივიდუალური წევრობა. ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პირველი (დამფუძნებელი) ყრილობა შედგა 1955 წლის 5-10 სექტემბერს ქალაქ ჰანოიში. ყრილობამ აირჩია ცენტრალური ორგანოები, მიიღო ვიეტნამის სამამულო ფრონტის პროგრამა და წესდება.

## სქოლიო
კატეგორია:1955 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით