ჯუდა პერლი

**ჯუდა პერლი** (; ; დ. 4 სექტემბერი, 1936) - ისრაელელ-ამერიკელი კომპიუტერის მეცნიერი და ფილოსოფოსი, რომელიც ცნობილია ხელოვნური ინტელექტის სავარაუდო მიდგომით და ბაიესის ქსელების განვითარებისთვის. 2011 წელს გამოთვლითი ტექნიკის ასოციაციამ (ACM) პერლი დააჯილდოვა ტიურინგის პრემიით, კომპიუტერულ მეცნიერებაში უმაღლესი ჯილდო, „ხელოვნური ინტელექტის ფუნდამენტური წვლილისთვის ალბათური და მიზეზობრივი მსჯელობის გაანგარიშების შემუშავებისთვის“. ის არის რამდენიმე წიგნის ავტორი.

ჯუდა პერლი არის ჟურნალისტ დანიელ პერლის მამა, რომელიც 2002 წელს გაიტაცეს და მოკლეს პაკისტანში  ალ-ქაიდასთან და საერთაშორისო ისლამურ ფრონტთან დაკავშირებულმა ტერორისტებმა, მისი ამერიკული და ებრაული მემკვიდრეობის გამო.

## ბიოგრაფია
ჯუდა პერლი დაიბადა თელ-ავივში (ბრიტანული მანდატი პალესტინაზე), 1936 წელს პოლონელი ებრაელი ემიგრანტების ოჯახში, გაიზარდა ბნეი ბრაკში. მისი ბაბუა - ჩაიმ პერლი იყო ბნეი ბრაკის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.    ის დედის მხრიდან კოცკელი მენჰემ მენდელის შთამომავალია. ისრაელის თავდაცვის ძალებში სამსახურისა და კიბუცში გაწევრიანების შემდეგ, პერლმა 1956 წელს ინჟინერიის შესწავლა გადაწყვიტა. მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი ელექტრო ინჟინერიაში ტექნიონში 1960 წელს. იმავე წელს ის ემიგრაციაში წავიდა შეერთებულ შტატებში და გააგრძელა ასპირანტურა. მიიღო მაგისტრის ხარისხი ელექტრო ინჟინერიაში ნიუარკის საინჟინრო კოლეჯიდან (ახლანდელი ნიუ ჯერსის ტექნოლოგიური ინსტიტუტი) 1961 წელს, შემდეგ მიიღო მაგისტრის ხარისხი ფიზიკაში რატგერსის უნივერსიტეტიდან და დოქტორის ხარისხი ელექტრო ინჟინერიაში ბრუკლინის პოლიტექნიკური ინსტიტუტიდან (ახლანდელი. ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ტანდონის საინჟინრო სკოლა) 1965 წელს.  ის მუშაობდა RCA Research Laboratories-ში (ახლანდელი SRI International) პრინსტონში, ნიუ ჯერსი ზეგამტარ პარამეტრულ გამაძლიერებლებზე და შემნნახველ მოწყობილობებზე და Electronic Memories, Inc.-ში, მეხსიერების მოწინავე სისტემებზე. 

ისრაელის ყოფილმა მთავარმა რაბინმა, ისრაელ მეირ ლაუმ, პარტნიორობა გაუწია ჯუდა პერლს დოკუმენტურ ფილმში *ჩემი მთელი გულით*. 

## დანიელ პერლის მკვლელობა
2002 წელს, ჯუდას ვაჟი, დანიელ პერლი, *The Wall Street Journal-*ში მომუშავე ჟურნალისტი გაიტაცეს და მოკლეს პაკისტანში, რის შემდეგაც ჯუდამ და ოჯახის სხვა წევრებმა და მეგობრებმა შექმნეს დანიელ პერლის ფონდი. დანიელის გარდაცვალების მეშვიდე წლისთავზე ჯუდამ დაწერა სტატია *Wall Street Journal-*ში სათაურით „დანიელ პერლი და ბოროტების ნორმალიზაცია: როდის შეწყვეტენ ჩვენი განმანათლებლები ტერორის გამართლებას?“.

დამსახურებული მთავარი რაბინი ჯონათან საქსი ციტირებდა ჯუდა პერლის რწმენებს იუდაიზმის გაკვეთილზე: „მე ვკითხე ჯუდა პერლს, მოკლული ჟურნალისტის დანიელ პერლის მამას, რატომ მუშაობდა ებრაელებსა და მუსლიმებს შორის შერიგებისთვის... მან გულდასაწყვეტი სიცხადით მიპასუხა: „სიძულვილმა მოკლა ჩემი შვილი, ამიტომ გადაწყვეტილი მაქვს, ვებრძოლო სიძულვილს.“

## შეხედულება
თავის რელიგიურ შეხედულებებზე პერლი აცხადებს, რომ ის არის „პრაქტიკოსი ურწმუნო“.   ის ძალიან არის  დაკავშირებული ებრაულ ტრადიციებთან, როგორიცაა დღესასწაულები და ლოცვები პარასკევს ღამით. 

## კვლევა
ჯუდა პერლის დამსახურებაა „თანამედროვე ხელოვნური ინტელექტის საფუძვლების ჩაყრა, ასე რომ, კომპიუტერულ სისტემებს შეუძლიათ გაურკვევლობის დამუშავება და მიზეზების ეფექტებთან დაკავშირება“.  ის არის ბაიესის ქსელების და ხელოვნური ინტელექტის ალბათური მიდგომის ერთ-ერთი პიონერი და ერთ-ერთი პირველი, ვინც ემპირიულ მეცნიერებებში მიზეზობრივი მოდელირების მათემატიზაცია მოახდინა. მისი ნამუშევარი ასევე გამიზნულია, როგორც მაღალი დონის შემეცნებითი მოდელი. დაინტერესებულია მეცნიერების ფილოსოფიით, ცოდნის წარმოდგენით, არასტანდარტული ლოგიკით და სწავლით. UCLA-ს კომპიუტერული მეცნიერების პროფესორმა რიჩარდ კორფმა UCLA-ს კომპიუტერული მეცნიერების პროფესორი პერლს აღწერს, როგორც „ერთ-ერთ გიგანტს ხელოვნური ინტელექტის სფეროში“.  გამოთვლითი მანქანების ასოციაციის თანახმად, მისმა ნაშრომმა მიზეზ-შედეგობრიობის შესახებ რევოლუცია მოახდინა მიზეზობრიობის გაგებაში სტატისტიკაში, ფსიქოლოგიაში, მედიცინასა და სოციალურ მეცნიერებებში". 

### წვლილი
* პერლის სამეცნიერო წვლილის შეჯამება ხელმისაწვდომია ქრონოლოგიურ ანგარიშში, რომლის ავტორია სტიუარტ ჯ. რასელი (2012).
* პერლის წვლილის ანოტირებული ბიბლიოგრაფია შედგენილია ACM-ის მიერ 2012 წელს.
* ვიდეო, რომელიც აღწერს პერლის ძირითად წვლილს AI-ში, ხელმისაწვდომია აქ .
* პერლის მოსაზრებები, რომლებიც ეხება ებრაულ იდენტობას, ტერორიზმთან ომს და ახლო აღმოსავლეთის კონფლიქტს, შეგიძლიათ ნახოთ აქ .

### ჯილდოები და აღიარება
* 1995 : ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრი
* 2001 : ლაკატოსის პრემია
* 2003 : ალენ ნიუელის მედალი
* 2008 : ბენჯამინ ფრანკლინის მედალი
* 2011 : ტიურინგის პრემია
* 2011 : IEEE-ს დიდების დარბაზი
* 2011 : ჰარვის პრემია
* 2011 : რუმელჰარტის პრემია
* 2015 : დიქსონის პრემია
* 2018 : იელის უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორი
* 2019 : ამერიკული სტატისტიკური ასოციაციის წევრი

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ვებ-გვერდი
* Judea Pearl

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1936
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მეცნიერები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მეცნიერები
კატეგორია:ამერიკელი მეცნიერები ინფორმატიკის დარგში
კატეგორია:ტიურინგის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:რატგერსის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ებრაელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ამერიკელი ათეისტები
კატეგორია:ისრაელელი ათეისტები
კატეგორია:ეპისტემოლოგები
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ხელოვნური ინტელექტის მკვლევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები