დაკია

[მინი|დაკიელთა სამეფო [ბურებისტას მმართველობისას ძვ.წ. 82 წელი]]
**დაკია** (ლათ. Dacia) — ისტორიული მხარე რომის იმპერიის დროს, რომელიც ტისს, დუნაის, დნესტრსა და კარპატებს შორის იყო მოქცეული.

## ბურებისტა.
ცხოვრება და მმართველობა
•	ბურებისტა მმართველობდა დაახლოებით ძვ. წ. 82 – 44 (ან 45) წლებში.
•	მას ეკუთვნის ორი მნიშვნელოვანი ფუნქცია:
1.	დიოსმინა (არითმ. რეალურად გაერთიანება) დარეგებულმა ტომებისა და კლანებისა
2.	სახელმწიფო ინსტიტუტების და ადმინისტრაციული სისტემის გაძლიერება — კანონები, ადმინისტრაცია, სამხედრო ორგანიზაცია.
•	ერთ–ერთ რწმუნებაზე უდიდეს გავლენას ახდენდა მის მრჩეველი და უზარმაზარი როლის მქონე პრეისტორული ფიგურა Deceneu (დეკენეი) — რომელიც ხელს უწყობდა როგორც საეჯარო, ისე წესიერი ცხოვრებისა და სულიერი ინსტიტუტების ჩამოყალიბებას.

ტერიტორიული გაფართოება

მისი მმართველობის მწვერვალზე, დაკიის სამეფო (თუ ამ ტერმინს გავიხმართ) აღწევდა შემდეგი საზღვრებით (დაახლოებით):
•	დასავლეთით — შუა დუნავა (Middle Danube)
•	აღმოსავლეთით — ბუგის მდინარე და შავი ზღვა
•	სამხრეთით — ჰაემუსის (Haemus) მთები (დღევანდელი ჩრდილოეთ ბოლოგარია)
•	ჩრდილოეთით — ჩრდილო‑დასავლეთი კარპატები (Northwestern Carpathians)

ასეთი ფართო ტერიტორია აჩენს, რომ ბურებისტა მართავდა არა მხოლოდ ადგილობრივ ტომთა ერთეულს, არამედ მნიშვნელოვნად პრეტენდირებდა რეგიონალურ ძალად.

სოციალურ‑ეკონომიკური და სამხედრო ორგანიზაციები
•	სამხედრო თვალსაზრით, მაგალითად არის ციტირება, რომ მას შეეძლო საფუძვლად დაედგინა ერთეული ძალა 200 000 ოსტატი (აღნიშნულია როგორც ალბათ გადაჭარბებული)
•	ეკონომიკურადაც მნიშვნელოვანი იყო — ციცოცხაციები ოქროს საბადოებით და ვაჭრობის გზებით, მინის ათვისებით, ფორტიფიკაციებით. მაგალითად, მის დროს ააშენეს უამრავი ღვთისმეტყველი, ციხე‑სიმაგრე, იყო ვენახის საკვალიფიკაციო განაცემები.
•	მაგალითად, ერთ მონახულობით: „…გევს ითვითლოს‑გეტებმა… იდგეს ღვინის მოპყრობის აკრძალვა…“ — მითითებულია, რომ ბურებისტას მეფობას გააჩნდა სოციალური რეფორმები, მაგალითად ვენახობის შეზღუდვები (წაყვანი კულტურის შესახებ) რომელსაც დეკენეი წერდა.

პოლიტიკა და ურთიერთობები გარე სამყაროსთან
•	ბურებისტა მნიშვნელოვანი ფიგურა იყო არა მხოლოდ ადგილობრივი, არამედ საერთაშორისო პოლიტიკაში: მას ჰქონდა სამხედრო კამპანიები ცელტების და სხვა ტომების წინააღმდეგ, რაც აძლიერებდა დაკიის გავლენას.
•	ასევე ჩაება რომის პოლიტიკური თამაშებში — მისმა სახელმწიფომ გამოთქვა მხარდაჭერა Pompey‑ს რომის სამოქალაქო ბრძოლაში, რაც რომისთვის მისთვის საფრთხის კატეგორიად იქცა.

დასაწყისი რღვევისა და მემკვიდრეობა
•	ბურებისტას სიკვდილის (ძვ.წ.44) შემდეგ, იგივე სახელმწიფომ ირკვეოდა — ერთიანი სახელმწიფოს გეოგრაფიული და პოლიტიკურ‑ადმინისტრაციული ერთობა ნაწილობრივ დაიშალა.
•	მისი მმართველობის მემკვიდრეობაა შემდეგი: ერთობა ტომთა, ცენტრალიზირებული სახელმწიფო მოწყობა, სამხედრო ორგანიზირებულობა და კულტურული ნიშნები, რაც შემდეგ დაკიის ისტორიასა და რომანიზაციის პერიოდზე მნიშვნელოვანი იყო.
•	თანამედროვე რუმინეთის ისტორიურ წარმოშობასა და იდენტობაზე ბურებისტას მმართველობა ხშირად გამოიყენება, როგორც საწყისი პუნქტი (მიუხედავად კამათისა) იმისათვის, რომ მომდინარეობა „რომანიზებული დაკიდან“ ჰქონდეს საფუძველი.

მინი | მარჯვნივ | ალტ=Burebista Dacia | ბურებსტას სამხედრო კამპანიები და ტერიტორიული გაფართოება, რომელიც აღწევს დაკიის უდიდეს ტერიტორიულ მასშტაბს

ამ ქვეყნის მცხოვრებთ, ჩვეულებრივ, თრაკიულ-გეტურ ტომებს მიაკუთვნებენ. რომის საზღვრებზე ხშირი თავდასხმების (დეცებალის მფარველობის ქვეშ იმპერატორ დომიციანეს დროს) გამო მათ ტრაიანესთან გამანადგურებელი ბრძოლა მოუხდათ. ორმა ლაშქრობამ (101-102 და 105-107 წლებში) დაკები გატეხა. მათი მთავარი ქალაქი სარზეგეტუზა რომაელებმა აიღეს, ქვეყნის დიდი ნაწილი კი იმპერიის ფარგლებში მოაქციეს.

რომის ბატონობის ქვეშ დაკია თავიდან აყვავდა და ტრანსილვანიის მთებში ოქროს საბადოების სიმრავლით განსაკუთრებული მნიშვნელობაც მოიპოვა. თავისუფალი დაკები ქვეყნის მხოლოდ აღმოსავლეთ მხარეში იყვნენ დარჩენილნი. III ასწლეულის შუა ხანებიდან დაკიაში გერმანელებმა იწყეს ჩასახლება. 270 წელს აურელიუსმა დაკია ბედის ანაბარა მიატოვა, რომის ჯარი დუნაიზე ხიდით გადაიყვანა მიუზიის პროვინციის შუაგულში. ამის მერე ამ მხარეს Dacia ripensis (სანაპირო დაკია) და Dacia mediterranea (ხმელთაშუა დაკია) ეწოდა.

ბოლო დროს თანამედროვე რუმინელების წარმოშობის შესახებ გაცხოველებული კამათი მიმდინარეობს, რომელთაც ადრე ყველა რომანიზებული დაკების შთამომავლებად მიიჩნევდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პტოლემეოსის *გეოგრაფია*, III წიგნი, V თავი
* UNRV დაკიის სტატია
* www.fectio.org.uk - დაკიურ გვიან რომაული სამხედრო სტანდარტები
* www.stoa.org/trajan  - დაკიური ომი
* დაკია მონეტებზე.
* დაკიური მონტები

*