შაფი გოლდვასერი

**შაფია გოლდვასერი** (,  დ. 1959) — ებრაული წარმოშობის ამერიკელი კომპიუტერული მეცნიერი და 2012 წლის ტიურინგის პრემიის მფლობელი. RSA ელექტროინჟინერიისა და კომპიუტერული მეცნიერების პროფესორი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში, მათემატიკურ მეცნიერებათა პროფესორი ვაიცმანის  (ისრაელი), Duality Technologies-ის თანადამფუძნებელი და მთავარი მეცნიერი, გამოთვლითი თეორიის საიმონსის ინსტიტუტის (ბერკლი, კალიფორნია) დირექტორი. 

## განათლება და ადრეული წლები
ნიუ იორკში დაბადებულმა გოლდვასერმა 1979 წელს მიიღო ბაკალავრის ხარისხი მათემატიკურ მეცნიერებაში კარნეგი-მელონის უნივერსიტეტში. შემდეგ, კალიფორნიის უნივერსიტეტში 1981 წელს — მაგისტრის ხარისხი, რასაც მოჰყვა დოქტორის ხარისხი (1984) კომპიუტერულ მეცნიერებაში.

## კარიერა
1983 წელს გოლდვასერმა მუშაობა დაიწყო MIT-ში და 1997 წელს გახდა RSA პროფესორის ხარისხის პირველი მფლობელი. 1993 წელს იგი გახდა ვაიცმანის მეცნიერებათა ინსტიტუტის პროფესორი, MIT-ში პროფესორის თანამდებობაზე მუშაობასთან ერთად. არის MIT-ის კომპიუტერული მეცნიერებისა და ხელოვნური ინტელექტის ლაბორატორიის გამოთვლითი თეორიის ჯგუფის წევრი. გოლდვასერი იყო 2012 წლის ტიურინგის პრემიის თანამიმღები. 2005 წელს ის აირჩიეს ეროვნული საინჟინრო აკადემიის წევრად კრიპტოგრაფიის, რიცხვების თეორიისა და სირთულეთა თეორიაში შეტანილი წვლილისთვის და კონფიდენციალურობისა და უსაფრთხოების სფეროში მათი გამოყენებისთვის.

2018 წლის 1 იანვარს გოლდვასერი გახდა კალიფორნიის უნივერსიტეტის (ბერკლი) გამოთვლითი თეორიის საიმონსის ინსტიტუტის დირექტორი.

2016 წლის ნოემბრიდან გოლდვასერი მსახურობს როგორც მთავარი მეცნიერი და თანადამფუძნებელი „Duality Technologies“, აშშ-ში დაფუძნებული სტარტაპის, რომელიც მომხმარებელს სთავაზობს მონაცემთა უსაფრთხო ანალიტიკას მოწინავე კრიპტოგრაფიული ტექნიკის გამოყენებით. ის ასევე არის სამეცნიერო მრჩეველი რამდენიმე ტექნოლოგიური სტარტაპისთვის უსაფრთხოების სფეროში, მათ შორის QED-it, სპეციალიზებულია Zero Knowledge ბლოკჩეინზე და Algorand-ში, ბლოკჩეინის სუფთა მტკიცებულებაზე.

გოლდვასერის კვლევის სფეროებში შედის გამოთვლითი სირთულის თეორია, კრიპტოგრაფია და გამოთვლითი რიცხვების თეორია. ის არის ალბათური დაშიფვრის თანაგამომგონებელი, რომელმაც შექმნა და მიაღწია ოქროს სტანდარტს მონაცემთა დაშიფვრის უსაფრთხოებისთვის.

გოლდვასერი არის ნულოვანი ცოდნის მტკიცებულებების თანაგამომგონებელი, რომლებიც ალბათობით და ინტერაქტიულად აჩვენებენ მტკიცების მართებულობას ყოველგვარი დამატებითი ცოდნის გადაცემის გარეშე და წარმოადგენს საკვანძო ინსტრუმენტს კრიპტოგრაფიული პროტოკოლების დიზაინში. მისი მუშაობა სირთულის თეორიაში მოიცავს მიახლოების ამოცანების კლასიფიკაციას, რაც აჩვენებს, რომ ზოგიერთი პრობლემა NP-ში რჩება რთული მაშინაც კი, როდესაც საჭიროა მხოლოდ სავარაუდო გადაწყვეტა, და არასანდო სერვერებზე გამოთვლების დელეგირების პიონერულ მეთოდებს. მისი ნამუშევარი რიცხვების თეორიაში მოიცავს ჯო კილიანთან ერთად გამოგონებას ელიფსური მრუდების გამოყენებით. 

### ჯილდოები და აღიარება
გოლდვასერს მიენიჭა 2012 წლის ტიურინგის პრემია სილვიო მიკალისთან ერთად კრიპტოგრაფიის სფეროში მუშაობისთვის.

გოლდვასერმა ორჯერ მოიპოვა გიოდელის პრემია თეორიულ კომპიუტერულ მეცნიერებაში: ჯერ 1993 წელს („ინტერაქტიული მტკიცებულების სისტემების ცოდნის სირთულისთვის"), და განმეორებით 2001 წელს („ინტერაქტიული მტკიცებულებებისთვის და მიახლოების კლიკების სიმტკიცესთვის“). აღებული აქვს ასევე ACM-ის გრეის მიურეი ჰოპერის ჯილდო (1996) წლის გამოჩენილი ახალგაზრდა კომპიუტერის პროფესიონალისთვის და RSA ჯილდო მათემატიკაში ბრწყინვალებისთვის (1998) კრიპტოგრაფიაში გამოჩენილი მათემატიკური წვლილისთვის. 2001 წელს იგი აირჩიეს ამერიკის ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიაში, ხოლო 2002 წელს წაიკითხა პლენარული ლექცია პეკინის მათემატიკოსთა საერთაშორისო კონგრესზე. 2004 წელს აირჩიეს მეცნიერებათა ეროვნულ აკადემიაში, ხოლო 2005 წელს ეროვნულ საინჟინრო აკადემიაში. იგი აირჩიეს IACR სტიპენდიანტად 2007 წელს. გოლდვასერმა მიიღო 2008–2009 წლებში ათენას ლექტორის ჯილდო ასოციაციის გამოთვლითი მანქანების კომიტეტის ქალთა კომპიუტერში, 2010 წელს — ბენჯამინ ფრანკლინის სახელობის ინსტიტუტის მედალი კომპიუტერულ და შემეცნებით მეცნიერებაში. მან მიიღო IEEE-ს ემანუელ პიორეს ჯილდო 2011 წელს. გოლდვასერმა მიიღო 2018 წლის ჯილდო „ცოდნის ზღვარი“ მიკალისთან, რივესტთან და შამირთან ერთად.

გოლდვასერი აირჩიეს ACM სტიპენდიანტად 2017 წელს. 2017 წლის ივლისში იყო პლენარული ლექტორი ამერიკის მათემატიკური კონგრესში. 

2018 წელს გოლდვასერს მიანიჭა საპატიო ხარისხი მისმა ალმა-მატერმა, კარნეგი მელონის უნივერსიტეტმა. 2019 წლის 26 ივნისს კი მიიღო ოქსფორდის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა საპატიო დოქტორის წოდება.

გოლდვასერი წარმოდგენილია გამოთვლით ქალთა გამორჩეულ ბარათებში. მან მოიგო ხმის უფლება მეცნიერების ჯილდო 2016 წელს. ის იყო ინფოსისტემების პრემიის მათემატიკური მეცნიერებების ჟიურიში 2020 წელს. მიენიჭა 2021 L'Oréal-UNESCO-ს ჯილდო ქალთა მეცნიერებაში კომპიუტერულ მეცნიერებაში.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მათემატიკოსები
კატეგორია:გიოდელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ტიურინგის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები