open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალბერტ აგარუნოვი

**ალბერტ აგარუნის ძე აგარუნოვი** (; დ. 25 აპრილი 1969, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ – გ. 8 მაისი 1992, შუშა, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — ებრაული წარმოშობის აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

## ადრეული წლები 
აგარუნოვი 1969 წლის 25 აპრილს, აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, ებრაელების ოჯახში დაიბადა. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, საშუალო პროფესიულ კოლეჯში ჩააბარა და ტრაკტორისტის განთლება მიიღო. აგარუნოვი, ასევე მუსიკალურ სკოლაში სწავლობდა. მანქანათმშენებლობის ქარხანაში მუშაობის შემდეგ, 1987 წელს სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, რომელიც საქართველოში გაიარა და სამსახურის ბოლოს უმცროსი სერჟანტის წოდებაც მიიღო. ამის შემდეგ, ტანკის მათაურიც გახდა. სამხედრო სამსახურის შემდეგ, სურახანის მანქანათმშენებლობის ქარხანაში მუშაობდა.

## ყარაბაღის ომი 
ყარაბაღის ომის დაწყებისას, ალბერტ აგარუნოვი თავის ოჯახს ამცნო, რომ ის ომში აპირებდა წასვლას. ოჯახი ამის წინააღმდეგი იყო, რომლებსაც ახალგახრდა ალბერტის სიცოცხლის გარისკვა არ უნდოდათ, თუმცა, ამის მიუხედავად, აგარუნოვი ომში წავიდა.

ტანკის მეთაურად დანიშნული ალბერტი, ქალაქ შუშის № 777 სპეციალური დანიშნულების ბატალიონის შემადგენლობაში იბრძოდა. 1992 წლის 8 მაისს, სომხების ქალაქში შესვლის მცდელობისას, აგარუნოვმა 533 ნომრიანი ტანკით, სომხების 442 ნომრიანი ტანკი გაანადგურა, შედეგად ტანკის ეკიპაჟი მთლიანი შემადგენლობით განადგურდა, რომლის შემადგენლობაში იყვნენ: ტანკისტი გაგიკ ავშარიანი, მექანიკოსი აშოტ ავანესიანი და არტელირისტი შაჰენ სარქისიანი. ალბერტი ყარაბაღის სხვადასხვა ქალაქის თავდაცვაში მონაწილეობდა. ხანქენდის თავდაცვის დროს, მოწინააღმდეგეს ბევრი ცოცხალი ძალაც გაანადგურა. სომხების შუშაზე თავდასხმის დროს, აგარუნოვი სპეციალური მეთოდით, რომელიც შემდეგში მისი მეგობრების მიერ „ებრაულ ბუტერბროდათ“ შერაცხეს. მეთოდი კი შემდეგი იყო: სომხების ორი ტანკის ერთმანეთთან მოახლოვების დროს, ერთი ბომბით ორივე ტანკს ანადგურებდა.

## სიკვდილი 
აგარუნოვი, 1992 წლის 8 მაისს, სნაიპერის ტყვიით გარდაიცვალა. მისი მეგობრის განცხადებით, ტყვია იმ მომენტში მოხვდა მას, როდესაც იგი ტანკიდან სხვა სამხედროების სხეულების გადასატანად გადავიდა.

ალბერტი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული. მის დაკრძალვას, როგორც მოლა, ისე რაბინი ესწრებოდა.

1992 წელს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით, მას ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა, ხოლო 2016 წელს, „ჰაზი ასლანოვის ორდენი“ მიენიჭა.

## მემკვიდრეობა 
ბაქოს ნომერ 154 საჯარო სკოლა, სადაც ის სწავლობდა, მისი სახელობისაა, რომლის წინ მისი ბიუსტი დგას.

2010 წელს, აზერბაიჯანის დოკუმენტური ფილმების სტუდიამ, მასზე დოკუმენტური ფილმი გადაიღო, სახელად „წერილი მეგობარს“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ალბერტ აგარუნოვი
* ალბერტ აგარუნის ძე აგარუნოვი 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები
იემენის გერბი

**იემენის ეროვნული გერბი** — იემენის სახელმწიფო გერბი, რომელიც გამოსახავს ოქროს არწივს ბრჭყალებს შორის გრაგნილით. გრაგნილზე დაწერილია ქვეყნის სახელი არაბულ ენაზე: الجمهورية اليمنية‎‎ ან Al-Jumhuriyyah Al-Yamaniyah („იემენის რესპუბლიკა“). არწივს მკერდზე მიმაგრებული აქვს ფარი, რომელსეც გამოსახულია ყავის ქარხანა და მარიბის კაშხალი შვიდი ლურჯი კლაკნილი ზოლით ქვემოთ. ფლაგშტოკებს არწივის მარჯვნიდან და მარცხნიდან უჭირავთ იემენის დროშა.

## ისტორიული გერბები 
### ჩრდილოეთ იემენი 
1945 წლიდან 1990 წლამდე იემენი გაყოფილი იყო ჩრილოეთად და სამხრეთად. ჩრდილოეთს ჰქონდა დაახლოებით ამჟამინდელის მსგავსი გერბი, ხოლო თანამედროვე გერბზე გამოსახულ ფარს აქვს მსგავსება იემენის მუტავაკილის სამეფოს ფართან.

File:Coat of arms of Yemen (1962).png| იემენის მუტავაკილის სამეფოს გერბი (1918–1962)
File:Coat of arms of Yemen Arab Republic 1962-1966.svg| იემენის არაბთა რესპუბლიკის გერბი (1962–1966)
File:Coat of arms of Yemen Arab Republic 1966-1974.svg| იემენის არაბთა რესპუბლიკის გერბი (1966–1974)
File:Coat of arms of Yemen Arab Republic (1974–1990).svg| იემენის არაბთა რესპუბლიკის გერბი (1974–1990)

### სამხრეთ იემენი 
სამხრეთს ჰქონდა გერბი პან-არაბული „სალადინის არწივით“ (მსგავისი ეგვიპტის, ერაყის გებებისა და ლიბიისა და სირიის ყოფილი გერბების).

File:Coat of Arms of the Federation of South Arabia.svg| სამხრეთ არაბეთის ფედერაციის გერბი 1967 წლამდე
File:Coat of arms of South Yemen (1967-1970).svg| სამხრეთ იემენის სახალხო რესპუბლიკის გერბი (1967–1970)
File:Coat of arms of South Yemen (1970-1990).svg| იემენის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკის გერბი (1970–1990)

## რესურსები ინტერნეტში
* იემენის გერბი

კატეგორია:იემენის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:გერბები
კატეგორია:გერბები არწივის გამოსახულებით
ალექსანდრეს სავაჭრო რიგი

**ალექსანდრეს სავაჭრო რიგი** () — XIX საუკუნის არქიტექტურის ძეგლი ტაგანროგში. მისი მშენებლობა მიმდინარეობდა 1840-იან წლებში და პროექტის ავტორი იყო იტალიელი არქიტექტორი მ. კამპინიონი.

თავდაპირველად ეს არქიტექტურული ძეგლი შედგებოდა ორი ერთნაირი ერთსართულიანი შენობისაგან, რომელიც ნახევრად ერტყა ალექსანდრეს მოედანს (ამჟამად წითელი მეოდანი). ამჟამად მათ ყოფს ჩეხოვის ქუჩა.

ალექსანდრეს სავაჭრო რიგის ფასადი ეს არის თაღების ერთობლიობა, რომელსაც ამშვენებს მკაცრი დორიული კოლონები. თაღებს შორის ღრმა ღიობებში განტავსებული იყო მაღაზიები, რომელთაგანაც თითოეულს ჰქონდა ერთი კარი და ორი ფანჯარა. უკანა კარი გადიოდა ეზოში. მაღალ ცოკოლში დატანებული იყო ღრმა სარდაფში ჩასასვლელი. ნაგებობის სტრუქტურა მოგვაგონებს ანტიკურ ტაძარს და არა სავაჭრო ცენტრს. მარჯვენა მხარეს პირველი სავაჭრო ფართი ნაქირავები ჰქონდა ანტონ ჩეხოვის მამას 1874-1876 წლებში. მისი ბიძა ივან ლობოდა, ასევე ფლობდა სავაჭრო ფართს ალექსანდრეს სავაჭრო რიგში. რამდენიმე სავაჭრო ფართი არ ქირავდებოდა და ისინი გამოყენებული იყო საცხოვრებლად. 

1911 წელს სავაჭი რიგის მთლიანობა დაირღვა ჩეხოვის ქუჩის № 98-ში ორსართულიანი სახლის მშენებლობის გამო. 1921 წელს პავლე ჩეხოვის ყოფილ მაღაზიის თავზე დააყენეს სკულპტურული კომპოზიცია, რომელიც განასახიერებდა მუშისა და გლეხის სიმბოლურ კავშირს. 1966 წელს სარემონტო სამუშაოების დროს აღნიშნული სიმბოლო მოხსნეს შენობიდან.

1935 წელს, ანტონ ჩეხოვის 75 წლის იუბილესთან დაკავშირებით სავაჭრო რიგი გადაკეთდა საზგადოებრივ მოედნად. მეორე მსოფლიო ომის დროს  შენობა ბომბმა დააზარალა. დაუზიანებელი ადგილები დღესაც გამოიყენება. 

1960 წელს მწერლის 100 წლის იუბილეზე, ტაგანროგში პირდაპირ წითელ მოედანზე დადგეს მწერლის ძეგლი.

ალექსანდრეს სავაჭრო რიგის სარესტავრაციო სამუშაოები დასრულდა 2007 წელს.

## ლიტერატურა
* А. Цымбал, «Торговые ряды» // Таганрогская правда 06.02.1992;
* А. Щербина, «Оптимальный вариант» // Таганрогская правда, 28.03.1985;
* В. Решетников, «Торговые ряды» // Таганрогская правда, 25.01.1986.

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ბურიტი-დუს-ლოპისი

**ბურიტი-დუს-ლოპისი** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, პიაუის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. მიეკუთვნება პიაუის ჩრდილოეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ ლიტორალ-პიაუიენსის შემადგენლობაში.

2022 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 19 654 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 27.6 კმ²-ზე. ფართობი 691 178 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პიაუი
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
**ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი, 2010 წლის აღწერის მონაცემები*
*[Ranking decrescente do IDH-M dos municípios do Brasil](https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20(pelos%20dados%20de%202000).htm)

## სქოლიო
კატეგორია:პიაუის შტატის მუნიციპალიტეტები
ნოვოჩერკასკის სამების ეკლესია

**სამების ეკლესია** () — ყოფილი მართლმადიდებლური ტაძარი ნოვოჩერკასკში.  ასევე ცნობილია, როგორც **მაცოცხლებელი სამების ტაძარი**. 

## ისტორია 
ტაძარი, 1810 წელს, აღმართული იყო ამავე სახელწოდების მოედანზე, თავდაპირველად იგი ხის იყო. ათწლეულების მანძილზე ეკლესია იშლებოდა, 1830 წელს კი ჩამოინგრა მისი გალავანი.

1835 წელს, კრებაზე განიხილეს ქვის ტაძრის აშენების აუცილებლობა. 1845 წლის იანვარში, არქიტექტორ სედოვის მიერ შესრულდა ორსართულიანი, ქვის ტაძრის პროექტი, მაგრამ სანქტ-პეტერბურგის გზებისა და საჯარო შენობების მთავარმა სამმართველომ, ნოვოჩერკასკში გამოგზავნა სამების ეკლესიის საკუთარი პროექტი. ქალაქის მმართველობამ უარი თქვა ორივე პროექტზე ტერიტორიის სიმცირის გამო და გადაწყვიტა ახლის შექმნა. მის შემუშავებას შეუდგა არქიტექტორი ფომინი, რომელმაც შექმნა სამსაკურთხევლიანი, ხუთგუმბათოვანი, ბიზანტიური სტილის ეკლესიის პროექტი. ახალი პროექტი, 1845 წლის 2 აგვისტოს აღიარეს და დაამტკიცეს. მხოლოდ 5 წლის შემდეგ, 1850 წლის 24 ივნისს, დონისა და ნოვოჩერკასკის მტავარეპისკოპოსის, იოანა დობროზრაკოვის კურთხევით, შესრულდა ქვის ტაძრის საზეიმო სანიშნები. 1856 წელს, დონის ჯარების ოლქის მეთაურის,  მ. გ. ხომუტოვის დროს ეკლესია უკვე აშენებული იყო. ხატებს, კანკელებისთვის წერდნენ ადგილობრივი მხატვრები: არდალიონ ზოლოტარევი და მიხაილ გოლმოვი. 1859 წლის 30 მაისს, სამების ტაძარი აკურთხეს.

1869 წლის ივნისში, დაიწყო სამების ეკლესიისთვის აგურის სამრეკლოსა და ქვის სატრაპეზოს მიშენება. 1896 წლამდე ტაძარში ორი ტახტი იდგა - მთავარი (სამების ) და სამხრეთის. 1896 წელს შეიქმნა მესამე, ჩრდილოეთის ტახტი. 1897 წელს, სამების ეკლესიის ორსართულიანი ფასადის შენობაში, რომელიც გადის სანქტ-პეტერბურგის პროსპექტზე (ახლანდელი გერცენის დაღმართი)  გახსნეს სკოლა გოგონებისთვის, ხოლო ერთსართულიანი ფასადის შენობაში, მოსკოვის ქუჩაზე - საეკლესიო, სამრევლო სკოლა. 

1915 წლის მდგომარეობით, ნოვოჩერკასკის სამების ტაძარი იყო ხუთგუმბათოვანი, ქვის სამრეკლოთი, სამი საკურთხევლით და შედგებოდა ორი სართულისგან. მთავარ გუმბათს ჰქონდა კონუსებური ფორმა, რვა ფანჯრით. ტაძრის თავზე რკინის მოოქროვილი ჯვრები იყო. სამების ეკლესიას სამი შესასვლელი კარი ჰქონდა, სამრეკლოს ქვედა იარუსს კი - 10 ზარი. სამების ეკლესიის სატაპეზო საკმაოდ ფართო, სიგრძით 12, სიგანით 8,5, ხოლო სიმაღლით 9,6 მეტრი იყო. ტაძრის შესასვლელის ორივე, როგორც მარჯვენა, ისე მარცხენა მხარეს იყო ადგილი გუნდებისთვის. 

სამების ეკლესიის დახურვა მოხდა 1930-იან წლებში, ნოვოჩერკასკში მართლმადიდებლური ტაძრების მასობრივი დახურვის დროს. მეორე მსოფლიო ომი დაწყებამდე იგი განადგურებული იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Новочеркасск. Церковь Троицы Живоначальной.

## სქოლიო
კატეგორია:ნოვოჩერკასკის ეკლესიები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ჰაირაბეტოვის თეატრი

**ჰაირაბეტოვის თეატრი** () — ყოფილი თეატრი დონის ნახიჩევანში (ამჟამად დონის როსტოვის შემადგენლობაში). მდებარეობდა დიდი სადოვაიის ქუჩისა და ნიკოლაევის შესახვევის (ამჟამად სემაშკოს შესახვევი) გადაკვეთაზე. შენობა მოქმედებდა 1862-1896 წლებში.

## ისტორია 
1862 წელს გუბერნატორის ინიციატივით ადგილობრივმა მდიდრებმა კ. ჰაირაბეტოვმა, ი. გრიბანოვმა და მ. დრაშკოვიჩმა თეატრალურ დირექციას მიმართეს ქალაქში რუსეთის დრამატული თეატრის მშენებლობის ორგანიზების შესახებ. თეატრის შენობის მშენებლობა გაგრძელდა ერთი წელი. შენობა ააგეს ვაჭარ კარპ ჰაირაბეტოვისა და მარკ დრაშკოვიჩის ფინანსებით და ქალაქსაც უნდა გემოეყო სუბსიდია, მაგრამ სამინისტრომ უარი თქვა სუბსიდირებაზე. ჰაირაბეტოვმა და დრაშკოვიჩმა სასამართლოში შეიტანეს სარჩელი და საქმე მოიგეს.

ჰაირაბეტოვის თეატრი გაიხსნა 1863 წლის 23 ივნისს. 1863 წელს აქ მოღვაწეობდა რუსი მსახიობი მიხაილ შჩეპკინი.  

1882 წელს ვაჭარმა, როსტოვის თამბაქოს ფაბრიკის მფლობელმა ვ. ასმოლოვმა პირველმა ააგო ქალაქში თეატრის ქვის შენობა, რომელმაც კონკურენცა გაუწია ჰაირაბეტოვის თეატრს, რომელიც ხისგან იყო აგებული. ჰაირაბეტოვის თეატრის მფლობელები ფიქრობდნენ, რომ მათ უნდა დაედოთ ქალაქის ხელისუფლებასთან ხელშეკრულება, რომლის ძალითაც არ უნდა მიეცა ქალაქის მტავრობას თანხმობა ქალაქში სხვა თეატრების აგების შესახებ. როსტოვის ქალაქის ხელისუფლება წავიდა კომპრომისზე და ასმოლოვის თეატრს უწოდეს საკონცერტო დარბაზი. ასმოლოვის თეატრის გახსნის შემდეგ ჰაირაბეტოვის თეატრი პუბლიკამ მიატოვა. ხის შენობა კი 1896 წლამდე კვლავ იდგა, რის შემდეგაც იგი დაანგრიეს. 

1897 წელს ყოფილი თეატრის ადგილზე არქიტექტორ ალექსანდრე პომერანცევის პროექტის მიხედვით ააგეს დონის როსტოვის ქალაქის საბჭოს შენობა.

## არქიტექტურა 
1862 წელს აშენებული გჰაირაბეტოვის თეატრი იყო დაბალი ხის შენობა. მაყურებელთა დარბაზში იყო სკამების 22 რიგი, ლოჟის ორი იარუსი და გალერეის სამი იარუსი. 

მაყურებელი ვიწრო კორიდორის გავლით შედიოდა თეატრის პარტერში. ჰაერი გარეთა კარიდან უბერავდა მაყურებელთა დარბაზში. შესასვლელის ორივე მხარეს ვიწრო დერეფანი იყო. დერეფნიდან იყო გასასვლელი ფოიეში, ბუფეტში და ტუალეტში. თეატრი განათებული იყო ნავთის ლამფებით. 

ორკესტრის ადგილზე დაჟდომა შეეძლო 15 ადამიანს.

## ლიტერატურა 
* Сидоров В. Энциклопедия старого Ростова и Нахичевани-на-Дону. Т.5.- Ростов-на-Дону, 1999.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჰაირაბეტოვის თეატრი 
* ჰაირაბეტოვის თეატრი

კატეგორია:დონის როსტოვის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:დონის როსტოვის თეატრები
მუნდუ

**მუნდუ** (, ) — მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ჩადის მეორე ქალაქი, დასავლეთი ლოგონის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 137 251 ადამიანს.

thumb|left|270px|საგზაო ნიშანი მუნდუს შესასვლელში
ქალაქი მდებარეობს მდინარე ლოგონის ნაპირზე, დაახლოებით 480 კმ-ით სამხრეთით ჩადის დედაქალაქ ნჯამენიდან, ზღვის დონიდან 413 მეტრ სიმაღლეზე. ნგამბაის ხალხის ძირითადი ქალაქი. დღეისათვის მუნდუ სამრეწველო ქალაქია, სადაც განვითარებულია ლუდის წარმოება, ბამბის გადამუშავება და ნავთობის ინდუსტრია. მოქმედებს აეროპორტი ასფალტირებული ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლით.

მუნდუ მდებარეობს სამხრეთ ჩადის ერთ-ერთ მთავარ ავტომაგისტრალზე. ტრასა მიემართება ლერედან კამერუნის სახელმწიფო საზღვარზე, დასახლებული პუნქტების — პალას, კელოს, მუნდუს, დობას, კუმრას და სარჰის გავლით.

## დამეგობრებული ქალაქები 
*  პუატიე, საფრანგეთი

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის ქალაქები
ბენზოტრიაზოლი

**ბენზოტრიაზოლი** — ორგანული ნაერთი, ნემსისებრი თეთრი კრისტალები. ნივთიერების დნობის ტემპერატურაა 100°C, დუღილისა კი — 350°C, წყალში უხსნადია, იხსნება სპირტსა და ბენზოლში. ანალიზურ ქიმიაში იყენებენ ლითონთა (მაგალითად, Cu, Ag, Zn) დასალექად და მათი რაოდენობრივი განსაზღვრისათვის.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
ბათის რეგიონი

**ბათა** (, ) — რეგიონი ჩადში. სახელი დაერქვა რეგიონში დიდი მდინარე ბათის გამო, რომელიც მიედინება რეგიონის სამხრეთ ნაწილში. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ატი. რეგიონის მეორე დიდი ქალაქია უმ-ჰაჯერი.

## გეოგრაფია 
ბათის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ცენტრში. ჩრდილოეთით ის ესაზღვრება ბორკუს რეგიონს, აღმოსავლეთით — უადი-ფირას და უადაის რეგიონებს, დასავლეთით — ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონს, სამხრეთით — ჰაჯერ-ლამისის და გერის რეგიონებს. მისი ფართობი შეადგენს 88 000 კმ²-ს.

ბუნებრივ-კლიმატური მდგომარეობით რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში.

## მოსახლეობა 
1993 წელს ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენდა 288 074 ადამიანს, მათ შორის 44 064 ადამიანი იყო მომთაბარე. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 527 031 ადამიანს. მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 5,99 ად./კმ². მთელი მოსახლეობის მესამედს შეადგენენ ჩადის არაბები, დანარჩენები — ნეგროიდული ხალხი: ბილალა (18 %), კუკა (16 %), მასალიტი და მესმეჯე (6-6 %).

რელიგიური აღმსარებლობის მიხედვით ბათის რეგიონის მოსახლეობის რაოდენობის დიდი უმრავლესობა — მუსლიმებია.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ბათის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — აღმოსავლეთი ბათა (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), დასავლეთი ბათა (4 ქვეპრეფექტურა) და ფიტრი (2 ქვეპრეფექტურა).

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
ზედგზითი

**ზედგზითის ეკლესია** () — ტაძარი ისტორიულ ჰერეთში, დღევანდელი აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, შაქის რაიონის სოფელ ორთა ზეიზითში. 

ძეგლი მდებარეობს სოფლის აღმოსავლეთ განაპირა უბანში. შვერილ აფსიდიანი გუმბათიანი ეკლესია სუფთად თლილი შირიმის ქვებითაა ნაგები. ოდნავ შვერილი ჯვრის მკლავებს მძლავრი ლილვები აუყვება და აფრების გაყოლებაზე გუმბათის ყელის ქვედა რეგისტრს შემოუყვება. კედლებზე ნალესობის და ფრესკათა კვალია შემორჩენილი; XIX ს. 80-იან წლებში აქ შესაძლებელი იყო მთავრული ასოების გარჩევა. ტაძარს ჩრდილოეთიდან თანადროული მინაშენი აკრავს. კარი დასავლეთიდანაა გაჭრილი. სტილისტური ნიშნებით ეკლესია IX-X საუკუნეებს უნდა განეკუთვნებოდეს.

## გალერეა 

ფაილი:Zedzgiti church reconstruction.png|რეკონსტრუქცია
ფაილი:Zəyzit ümumi görünüş.JPG|ფასადი
ფაილი:Zəyzit şimal fasadı.JPG|ფასადი
ფაილი:Zəyzit interyer.JPG|ინტერიერი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ზედგზითი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები აზერბაიჯანში
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
თხილაგანი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

**თხილაგანი** ― სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის სამტრედიის მუნიციპალიტეტში (ოფეთის თემი). მდებარეობს მდინარე ხევისწყლის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 480 მ. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 15 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის  მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 180-181

## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აბეშე

**აბეშე** (, , ძველად — აბეშირი) — ქალაქი ჩადის აღმოსავლეთში. უადაის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ქვეყნის მესამე ქალაქი, რომელიც მდებარეობს ნახევრადუდაბნოში მარაონეს მასივის სამხრეთ-დასავლეთ შემოგარენში.

## ისტორია 
ძველად აბეშირი იყო სუდანში მდებარე უადაის სასულთნოს დედაქალაქი, მდებარეობდა საქარავანო გზაზე ხართუმიდან კორდოფანის და დარფურის რეგიონების გავლით, ჩადის ტბის რეგიონისკენ. XVII საუკუნიდან დაწყებული 1911 წელს აქ ფრანგების გამოჩენამდე იყო მონათვაჭრობის ცენტრი საჰელში.

დაარსდა 1850 წელს, 100 კმ-ით სამხრეთით ძველ დედაქალაქ უარადან. პირველი ევროპელი, რომელმაც მოინახულა აბეშირი, იყო ფოგელი, რომელიც აქ მოკლეს 1856 წელს. იმ დროში ეს იყო უდიდესი ქალაქი თანამედროვე ჩადის ტერიტორიაზე, მოსახლეობით დაახლოებით 28 000 ადამიანი, მაგრამ 1919 წელს ეპიდემიის გამო მოსახლეობის რაოდენობა შემცირდა 6000 ადამიანამდე.

2006 წლის 25 ნოემბერს დაიპყრეს და გაძარცვეს მაშინდელი ჩადის პრეზიდენტის იდრის დების მოწინააღმდეგე დემოკრატიული ძალების კავშირის ამბოხებულებმა. მეორე დღეს ამბოხებულები ქალაქიდან გარეკა სამთავრობო ჯარებმა.

2007 წლის 25 ოქტომბერს აბეშეში დააკავეს ევროპელთა ჯგუფი — „ზოეს კიდობანის“ საქველმოქმედო ორგანიზაციის თანამშრომლები, ჟურნალისტები და ჩარტერული თვითმფრინავის ეკიპაჟი — რომლებსაც ბრალი ედებოდათ ქვეყნიდან ბავშვების არაკანონიერ გაყვანაში.

## მოსახლეობა 
მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 963 ადამიანს.

*მოსახლეობის რაოდენობის დინამიკა:*

## ეკონომიკა 
დღეისათვის აბეშე — საქონლის ხორცით, ფინიკის პალმის ნაყოფით, მარილით, ინდიგოთი და ადგილობრივი მქსოველების პროდუქციით ვაჭრობის მთავარი ცენტრია. ქალაქთან მიბმული რაიონი მსხვილი რქოსანი საქონლის გამრავლების მთავარი ცენტრია. ადგილი აქვს ქვეშაგების წარმოებას აქლემის ბეწვისგან.

მოქმედებს აეროპორტი, ქალაქთან ახლოს განლაგებულია ჩადის სამხედრო-საჰაერო ძალების ბაზა. 2003 წლის დეკემბერში გაიხსნა ადამ ბარკის სახელობის უნივერსიტეტი. ქალაქის ღირსშესანიშნაობებს შორის აღსანიშნავია — ბაზარი, ორი მეჩეთი, ეკლესია, დამოუკიდებლობის ცენტრალური მოედანი, სულთანის სასახლე.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის ქალაქები
შარი-ბაგირმის რეგიონი

**შარი-ბაგირმის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. თავისი სახელწოდება რეგიონმა მიიღო აქ ჩამდინარე მდინარე შარის სახელწოდების და ისტორიული ბაგირმის სასულთნოს მიხედვით. რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — ქალაქი მასენია. რეგიონის სხვა დიდი ქალაქებია — დურბალი, ბუსო. მისი ფართობია — 46 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 621 785 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
შარი-ბაგირმის რეგიონი მდებარეობს ჩადის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში და ტერიტორიულად შეესაბამება იმავე დასახელების ყოფილი პრეფექტურის დიდ ნაწილს. ჩრდილო-დასავლეთიდან მას ესაზღვრება ნჯამენა, ჩრდილოეთიდან ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან გერის და შუა შარის რეგიონები, სამხრეთით ტანჯილეს და აღმოსავლეთ მაიო-კების რეგიონებს. დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა კამერუნს შორის.

## დემოგრაფია 
რეგიონის ძირითადი ეთნიკური ჯგუფები: ჩადის არაბები (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 1/3-ზე მეტი), ფულბე, კანური, ბარმა. გაბატონებული რელიგია — ისლამი.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით შარი-ბაგირმის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად: ბაგირმი (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), შარი (5 ქვეპრეფექტურისაგან) და ლუგ-შარი (5 ქვეპრეფექტურისაგან).

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
აპოსტოლოპულოს სახლი

**აპოსტოლოპულოს სახლი** () — უძველესი სახლი ტაგანროგში. მდებარეობს მიწის ნაკვეთზე, რომელიც მდებარეობს ფრუნზეს ქუჩისა და იტალიის შესახვევის კუთხეში.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 26.

## ისტორია 
1806 წელს იმპერატორ ალექსანდრე I-ის მიერ გამოცემული ბრძანების მიხედვით, ტაგანროგი გარეუბანში მიწების განაწილების დროს ივან აპოსტოლოპულოს გადაეცა 150 დესეტინა მიწის ნაკვეთი.

ნიკოლაევის ქუჩის 28 ნოემრში (ამჟამად ფრუნზეს ქუჩა № 26) მიმდინარე მშენებლობას ხელმძღვანელობდა საშუალო ფენის ქალი მარია აპოსტოლოპულო. 1914 წელს მის ბინაზე მოხდა შეიარაღებული თავდასხმა, მაგრამ მიუხედავად ბინის საფუძვლიანი ჩხრეკისა თავდამსხმელებმა ვერაფერი წაიღეს გარდა 115 მანეთის, ოქრო საათისა და მასიური ძეწკვისა.

1980-იან წლებში სახლის სარდაფში გაიხსნა მხატვრების, ტაგანროგის ბავშვთა სამხატვრო სკოლის მასწავლებლების,  ლეონიდ სტუკანოვისა და იური შაბელნიკოვის სახელოსნოები. 

1990-იან წლებში შენობაში განათავსეს აფთიაქი. 

2000-იან წლებში სახლი შეიძინა კომპეუტერების ტექნიკის ბიზნესით დაკავებულმა ფირმამ და შენობაში გახსნა კომპიუტერებისა და საოფისე ტექნიკის მაღაზია.

## არქიტექტურა 
შენობა აშენდა 1870-1880 შერეული სტილით. ტაგანროგის მესამე კვარტალში XIX საუკუნის შენობები აღნიშნული სტილით შენდებოდა.

## ცნობილი მოსახლეები  
* **იაკობ პარნოხი** (1847—1912) — პროვიზორი, აფთიაქის მფლობელი, საქალაქო დუმის წევრი, ტაგანროგის საპატიო მოქალაქე].
* **ლეონი სტუკანოვი** (1947—1998) — რუსი მხატვარი, პედაგოგი, რუსეთის მხატვართა კავშირისწევრი.
* **იური შაბელნიკოვი** (1959) — რუსი მხატვარი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Дом Апостолопуло на сайте «Исторический Таганрог» 

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი

**ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მასაკორი. ფართობი — 29 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 562 957 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი მდებარეობს ჩადის დასავლეთ ნაწილში და უკავია შარი-ბაგირმის ყოფილი პრეფექტურის ჩრდილოეთი რაიონები. ჩრთილოეთით მას ესაზღვრება ლაკის, კანემის და ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონები, აღმოსავლეთით ბათის და გერის რეგიონები, სამხრეთით შარი-ბაგირმის და ნჯამენის რეგიონები. ჰაჯერ-ლამისის რეგიონის დასავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და კამერუნს შორის.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად — დადაბა (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისგან), დაგანა (3 ქვეპრეფექტურისგან), ჰარაზ-ელ-ბიარი (3 ქვეპრეფექტურისგან). ჰაჯერ-ლამისის რეგიონის დიდი ქალაქებია — რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი მასაკორი, ასევე ბოკორო და ნგამა.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
უადი-ფირის რეგიონი

**უადი-ფირის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. სახელწოდება წარმოსდგება რეგიონის ძირითადი დამშრალი მდინარე (უადი) — ფირასაგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ბილტინი. ფართობი — 51 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 494 933 ადამიანს.

მეზობელი სუდანის დარფურის რეგიონში შეიარაღებული კონფლიქტის შედეგად უადი-ფირის რეგიონში დღეისათვის იმყოფება ათობით ათასი დევნილი სუდანიდან.

## გეოგრაფია 
უადი-ფირის რეგიონი მდებარეობს ჩადის აღმოსავლეთ ნაწილში და ტერიტორიულად შეესაბამება ბილტინის ყოფილ პრეფექტურას. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება აღმოსავლეთ ენედის, დასავლეთ ენედის და ბორკუს რეგიონები, დასავლეთით ბათის რეგიონი, სამხრეთით უადაის რეგიონი. უადი-ფირის რეგიონის აღმოსავლეთით გადის სახელმწიფო საზღვარი ჩადსა და სუდანს შორის (დასავლეთი დარფურის შტატი).

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით უადი-ფირის რეგიონი იყოფა 3 დეპარტამენტად: ბილტინი (შედგება 4 ქვეპრეფექტურისაგან), დარ-ტამა (3 ქვეპრეფექტურისაგან) და კობე (3 ქვეპრეფექტურისაგან).

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
ბორკუს რეგიონი

**ბორკუს რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფაია-ლარჟო. ფართობი — 241 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 251 ადამიანს..

ბაჰრ-ელ-გაზელის ძველი მდინარის კალაპოტის ტერიტორიაზე, კონკრეტულად კორო-ტოროს ადგილზე, 1995 წელს ფრანგი პალეონტოლოგის მიშელ ბრუნეს მიერ ნაპოვნი იქნა უცნობი გომინიდის ამოთხრილი ნარჩენები, რომელმაც მიიღო დასახელება Australopithecus bahrelghazali.

## გეოგრაფია 
ბორკუს რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილოეთით. აღმოსავლეთიდან მას ესაზღვრება აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი, სამხრეთიდან უადი-ფირის, ბათის, ბაჰრ-ელ-გაზელის, კანემის რეგიონები, დასავლეთით — ტიბესტის რეგიონი და ნიგერი, ჩრდილოეთით ლიბია.

## ისტორია 
შეიქმნა ყოფილი ბორკუ-ენედი-ტიბესტის რეგიონის ტერიტორიაზე 2008 წლის 19 თებერვალს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ბორკუს რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, *ბორკუ* (შედგება 2 ქვეპრეფექტურისაგან: ფაია-ლარჟო და კუბა-ოლანგა) და *ბორკუ-იალა* (2 ქვეპრეფექტურისაგან: კირდიმი და იარადი).

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
მეშაბაშის ეკლესია

**მეშაბაშის მთავარანგელოზის ეკლესია** — ქართული ეკლესია საინგილოში. დგას სოფელ მეშაბაშის ცენტრში და XIX საუკუნის მიწურულსაა აგებული. ტაძარი წარმოადგენს მართკუთხასაკურთხევლიან დარბაზს, რომელსაც დასავლეთის კეხზე მცირე სამრეკლო აქვს დადგმული.

სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სარკმელია გაჭრილი. ერთადერთი კარი დასავლეთიდან, საფეხურებიანი ბაქნიდანაა განთავსებული.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მეშებაში | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები აზერბაიჯანში
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ვოლკოვ-რემის სახლი

**ვოლკოვ-რემის სახლი** () — უძველესი ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლებს. 

მისამართი: ტაგანროგი, შმიდტის ქუჩა № 16.

## ისტორია 
ორსართულიანი ვოლკოვ-რემის სახლი აგებულია 1802 წელს ამპირის სტილში. შენობის პროექტის ავტორი უცნობია. სახლს ტავის დროზე გარს ეკრა ბაღი. ვოლკოვები სახლის მფლობელები იყვნენ XX საუკუნის დასაწყისამდე, მათგან შემდეგ სახლი იყიდა სახელმწიფო მრჩეველმა, მსხვილმა მიწისმფლობელმა ნიკოლაი რემმა.

შენობის გამოსახულია მხატვარ ლ. მანცოს ფოტოზე (ტაგანროგი, 19.11.1825).

სხვადასხვა დროს სახლის მფლობელები იყვნენ: პ. ს. შახმატოვი (1810-1820 წწ.); ვოლკოვის ცოლი (1873-1898 წწ.);  თავადი ნ. ა. რემი (1906-1915 წწ).

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგმოხდა სახლის ნაციონალიზაცია და შენობაში განათავსეს კომუნალური საცხოვრებლები. 

1970-იან წლებში სახლი გადაეცა საქალაქო ქორწინების სახლს. 1980-იან წლებში სახლიდან გამოასახლეს ყველა მაცხოვრებელი. 1997 წელს შენობას ჩაუტარდა რესტავრაცია. შენობის ფასადტან ააშენეს ტრანსფორმატორული ქვესადგური, რამაც ტაგანროგის ამ ქუჩის დამახინჯება გამოიწვია. 

შენობა დგას ზღვის სანაპიროს შემაღლებულ ადგილზე და გადაჰყურებს ზღვის ყურეს. 

შენობას გააჩნია რუსეთის ფედერაციის ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია ფირმების „ბეტა-ირისა“ და „რემის“ ოფისები.

## არქიტექტურა 
ვოლკოვ-რემის სახლი ფასადი გადის ზღვის ყურის მხარეს, ხოლო შმიდტის ქუჩაზე გადის მისი გვერდითი ფასადი. გვერდით ფასადზე შენობას აქვს ოთხი მაღალი სვეტი, რომლებიც სრულდება სამკუთხა ფრონტონით.

მეორე სართულის ფასადის კუთხეში განთავსებულია შიდა აივანი. აივნის ქვეშ პირველი სართული რუსტირებულია. შენობას გააჩნია სართულთშორისი თამასა.

## ლიტერატურა
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* Вторая жизнь «Дома с привидениями»: [Об особняке Волкова- Реми] // Город.- 1998.- 29янв.- с.1
* Цымбал А. Особняк Волкова-Реми… // Таганрогская правда.- 1991.- 27 нояб.-с.2

## რესურსები ინტერნეტში
* Шмидта улица‎, д. 16 . Объекты культурного наследия федерального значения.
* Дом Волкова-Реми
* Особняк Волкова-Реми 

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი

**ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მუსორო. ფართობი — 53 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 260 865 ადამიანს..

## გეოგრაფია 
ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ბორკუს რეგიონი, აღმოსავლეთით ბათის რეგიონი, სამხრეთით ჰაჯერ-ლამისის რეგიონი, დასავლეთით კანემის რეგიონი.

## ისტორია 
შეიქმნა 2008 წლის 19 თებერვალს ადრე არსებული კანემის რეგიონის საფუძველზე.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით ბაჰრ-ელ-გაზელის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, *ჩრდილოეთი ბაჰრ-ელ-გაზელი* (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან: სალალი, მაჯურა და დურგულანგა.) და *სამხრეთი ბაჰრ-ელ-გაზელი* (4 ქვეპრეფექტურისაგან: მუსორო, მიშემირე, შადრა და ამსილეპი).

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
შტრიმერის აფთიაქი

**შტრიმერის აფთიაქი** () — უძველესი სახლი ტაგანროგში. მდებარეობს პეტროვსკაიის ქუჩა № 61-ში. შტრიმერის სართულნახევრიანი სახლი ქალაქების სხვა სახლებისაგან გამოირჩევა ნეობარაკოს დეკორით.

სახლში გარკვეული პერიოდი ცხოვრობდა აფთიაქის მფლობელი, საქალაქო საბჭოს წევრი და ტაგანროგის საპატიო მოქალაქე იაკობ პარნოხი. 

## ისტორია 
აგურის ერთსართულიანი სახლის აგება დაიწყეს 1871 წელს სააფთიაქო პრვიზორის მოსე (მიხეილ) ოსიპის ძე შტირმერისათვის. 1870-იანი წლებიდან მის სარდაფში იყიდებოდა კავკასიური მინერალური წყლები.

1880 წლის თებერვალში პროვიზორ მოსე შტრიმერის გარდაცვალების შემდეგ, მისი ქონება გადავიდა მისი მეუღლის ნადეჟდა დავითის ასულის ხელში, სადაც თავის შვილებთან ალექსანდრესთან (1866 წ.) და პელენთან (1868 წ.) ერთად ცხოვრობდა 1925 წლამდე. სააფთიაქო მაღაზია განაგრძობდა მოქმედებას. ეს იყო ტაგანროგისათვის იშვითი შემთხვევა, როდესაც აშენების დღიდან (1872 წ.) 1925 წლამდე, როდესაც შენობა უკვე მუნიციპალიტეტის კუთვნილება იყო, ბინის მფლობელი იყო ერთი ოჯახი.

1912 წელს შენობაში ფუნქციონირებდა „ნ. შტრიმერის დიდი პეტროვსკის აფთიაქი“, რომელშიც არენდის საფუძველზე მუშაობდა პროვიზორი მ. ვარინბერგი. აფთიაქი მოსახლეობას სთავაზობდა გამაყუჩებელ პრეპარატებსა და ნატურალურ, ბუნებრივ, მინერალურ წყალს. 

1912 წელს შტრიმერის აფთიაქის სარდაფში გაიხსნა სამწვადე „არარატი“. 

გერმანული ოკუპაციის პერიოდში (1941-1943 წწ.)  შენობაში განთავსებული იყო სამოქალაქო რეგისტრაციის ორგანო, რომლებშიც გერმანელები ახდენდნენ ყველა მოქალაქის რეგისტრაციას ქორწინების, დასაფლავების, გარდაცვალებისა თუ ნათლობის შემთხვევაში.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია როსტოვის ოლქის ფედერალური ხაზინის განყოფილება № 15.

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
კახის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კახის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ერთადერთი მუდმივმოქმედი ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია ისტორიულ საინგილოში/ჰერეთში. მდებარეობს თანამედროვე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, კახის რაიონში, სოფელ კახი-ინგილოს ცენტრში, მდ. კაკისწყლის მარცხენა ნაპირიდან 20-30 მეტრის დაშორებით.

ეკლესიის გალავნის შიგნით – ეზოში დაახლოებით 40-50 წლის წინათაც კი ეყარა წარწერებიანი დიდი ქვები. ხანდაზმული ინგილოები ირწმუნებიან, რომ ეს ქვები ძველი საყდრის ნანგრევებიდან გადარჩენილი ქვები იყო. მათივე გადმოცემით, ამ ქვებს ქრისტიანი მოსახლეობა თაყვანს სცემდა. დღესასწაულების დროს მათზე „წმიდა სანთელს“ ანთებდნენ და იქვე „თეთრსაც“ სწირავდნენ. ხსენებული ქვები ახლა არსად აღარსად იძებნება და უცნობია თუ რა ბედი ეწია მათ. 

თანამედროვე ტაძარი XIX საუკუნის ბოლოს ძველი ტაძრის ნანგრევების ადგილზე ააშენა და აღადგინა ივან-ბაბა ბულუღაშვილმა.
[მარცხნივ|მინი|228x228px|[ინტერიერი (არქიტექტურა)|ინტერიერი]]
ეკლესია ჯვრისმკლავა დარბაზს წარმოადგენს ფართო, მაღალი სარკმლებით და  მოხატულია 1990-იან წლებში.

წმიდა გიორგის საყდარი ქვის მაღალი გალავნით ყოფილა შემოზღუდული, რომლის ნაშთები დღესაც კარგად შეინიშნება. ჩვენს დრომდე მოაღწია, აგრეთვე, აღნიშნული საყდრის კომპლექსში შემავალმა უძველეს ნაგებობათა ზოგიერთმა ნაშთმა.

ძველი ნეგებობებიდან ყურადღებას იქცევს განცალკევებული სამსართულიანი სამრეკლო, რომელიც რამდენადმე გადაკეთებული და აღდგენილი სახით დღემდეა შემონახული. სამრეკლოს კოშკი აგებულია მდინარე ქურმუხის ხევის რიყის დიდი ქვებისაგან კირის ხსნარით. კამარებისა და გუმბათის სვეტების წყობაში აგრეთვე გამოყენებულია კვადრატული მოყვანილობის (22 x 22 სმ) აგური.

სამრეკლოს აღმოსავლეთ ფასადზე აგურისა და ქვის წყობის ჩაღრმავებით (ჩაჭრით) გამოსახულია საკმაოდ დიდი ზომის ჯვარი, რომელსაც თითქმის მთელი სართული აქვს დათმობილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* კახის წმ. გიორგი | სამხრეთ კავკასიის ისტორიული ძეგლები

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები აზერბაიჯანში
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
ჰაირაბეტოვის სახლი

**ჰაირაბეტოვის სახლი** () — უძველესი სამსართულიანი სახლი ცენტრალურ ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლებს. ამჟამად მასში განთავსებულია ანტონ ჩეხოვის სახელობის ტაგანროგის პედაგოგიური ინსტიტუტის უცხო ენათა ფაკულტეტი.

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის ქუჩა № 66.

## ისტორია 
1861 წელს დონის ნახიჩევანელმა ვაჭარმა მარკ ჰაირაბეტოვმა მიიღო გააწყვეტილება აღედგინა თავისი ორსართულიანი სახლი პეტროვის ქუჩაზე. სახლის განახლება მიმდინარეობდა ქალაქ ტაგანროგის პირველი არქიტექტორის მიხეილ პეტროვის  (1867-1873 წწ.)  მიერ. სახლს ზემოდან დააშენეს ერთი სართული, ფასადი გააფორმეს რვა სვეტით, რომელიც სრულდებოდა სამკუთხა ფრონტონით. პირველი სართული გააფორმეს რელიეფური ქვებით. 

ჰაირაბეტოვის სახლის გაყიდვამდე პირველ სართულზე მოქმედებდა ტაგანროელებში საკმაოდ პოპულარული კაფე „ტრატორია“. 1860 წლიდან სახლი გამოიყენებოდა კომერციული შეხვედრებისათვის, ხოლო შემდეგ საზოგადოებრივი შეხვედრებისათვის. სახლის ნაწილი ეკავა ფეხსაცმელების მაღაზიას (უფროსი ტ. ი. ილენკო), მამაკაცის ქუდებისა და შლიაპების მაღაზიას (უფროსი ი. ლევი), ველოსიპედების, საკერავი მანქანებისა და სხვა სახის მაღაზიებს (უფროსი ი. როზენშტეინი). ასევე შენობაში მოქმედებდა ა. კარელინის თამბაქოს მაღაზია და ჩაის მაღაზია. 

პირველი მსოფლიო ომი დროს სახლში მოქმედებდა ლაზარეთი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ შენობაში მოქმედებდა: პროფკავშირის მუშაკთა სახლი, ატამანთა პოლკის კლუბი და მუზეუმი, საგუბერნიო კურსები და სხვ. 

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ შენობაში მოქმედებდა კვების ტექნიკუმი, ხოლო 1955 წლიდან შენობას იკავებს პედაგოგიური ინსტიტუტი.

ჰაირაბეტოვების სახლი განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ფედერალური მნიშვნელობის ძეგლების კატეგორიას.

ამჟამად ჰაირაბეტოვების სახლში განთავსებულია ანტონ ჩეხოვის სახელობის ტაგანროგის პედაგოგიური ინსტიტუტის უცხო ენათა ფაკულტეტი.

## არქიტექტურა 
შენობამ თანამედროვე სახე მიიღო 1861 წლის გადაკეთების შედეგად. სახლის ფასადზე დაამატეს რვა სვეტისგან შემდგარი კოლონა, რომელიც სრულდება სამკუთხედი ფრონტონით. პირველი სართული რუსტიკებითაა გაფორმებული. შენობის ცენტრალურ ნაწილს დაშენებული აქვს მესამე სართული. ფანჯრის ღიობები სწორკუთხაა. მეორე სართულზე ფანჯრებს ამშვენებს სანდრიკები. 

ქუჩის მხრიდან შენობას აქვს რამდენიმე შესასვლელი.

## ლიტერატურა
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## რესურსები ინტერნეტში
* Петровская улица‎, д. 68 . Объекты культурного наследия федерального значения.
* Дом Гайрабетова 

კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ვეზირ ორუჯოვი

**ვეზირ სურხაის ძე ორუჯოვი** (; დ. 26 დეკემბერი 1956, ტერტერი, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ – გ. 22 მარტი 1993, აღდერე, მთიანი ყარაბაღი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული გმირი, ყარაბაღის ომის მონაწილე.

## ადრეული წლები 
ვეზირ ორუჯოვი 1956 წლის 26 დეკემბერს, ტერტერის რაიონის სოფელ ხორუზლოში დაიბადა. მანამდე, 1949 წელს, ორუჯოვის მამა სურხაი, სომხეთის ისტორიულ დარალიაზის ოლქიდან დეპორტირებული იყო. საშუალო განათლება ხორუსლოს სოფლის სკოლაში მიიღო, რის შემდეგ, 1974 წელს ბაქოს მსუბუქი მრეწველობის ტექნიკუმში ჩააბარა. 1975 წელს, სამხედრო სამსახურში გაიწვიეს, საიდანაც 1977 წელს გათავისუფლების შემდეგ, გააგრძელა პროფესიული განათლების მიღება. 1984 წელს, ორუჯოვი საცხოვრებლად რუსეთის არხანგელსკის ოლქის ქალაქ ბელკოვოში გადავიდა.

## ყარაბაღის ომში ჩართვა 
1992 წელს, ხოჯალის გენოციდის გაგების შემდეგ, აზერბაიჯანში დაბრუნდა და ტერტერის თვითდაცვის ბატალიონში გაწევრიანდა.

1992 წელს, საავადმყოფოში მკურნალობის შემდეგ, 2 ნოემბერს ბრუნდება საბრძოლო ველზე, თუმცა, 11 დეკემბერს, თავისი დაბადების დღის აღსანიშვავად, უკან არხანგელსკში ოჯახთან მიდის.

## სიკვდილი 
1993 წლის 22 მარტს, საბრძოლო თვალსაზრისით სტრატეგიული სიმაღლის, კერძოდ „გლობუსის“ აღებისას, გმირულად დაიღუპა.

ვეზირ ორუჯოვი, ბაქოს გმირთა ხეივანშია დაკრძალული.

## მემკვიდრეობა 
2015 წელს, ქალაქ ტერტერის ვეტერანთა ბაღში მისი ბიუსტი დადგეს, ხოლო იმავე წლის 3 ივლისს, ტერტერის ერთ-ერთ ქუჩას, მისი სახელი დაარქვეს.

1993 წლის 27 მარტს, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანებით, მას აზერბაიჯანის ეროვნული გმირის წოდება მიენიჭა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:აზერბაიჯანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ეროვნული გმირები
ალექსანდრე I-ის სასახლე

**ალექსანდრე I-ის სასახლე** () — ერთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება ისტორიისა და არქიტექტურის ადგილობრივი მნიშვნელობის ძეგლებს. აგებულია რუსული კლასიციზმის სტილში. სასახლე ცნობილია იმ ფაქტით, რომ 1825 წელს სწორედ აქ გარდაიცვალა რუსეთის იმპერატორი ალექსანდრე I. 2016 წლის მდგომარეობით სახლში განთავსებულია საბავშვო სანატორიუმი „Берёзка“. 

მისამართი: ტაგანროგი, ბერძნების ქუჩა № 40.

## ისტორია 
სასახლე აგებულია 1806 წელს. 1816 წელს სახლი გადააკეთეს არქიტექტორ ფ. მოლას პროექტის მიხედვით და ბინა გადაეცა ქალაქისთავს. სასახლე სხვადასხვ ადროს სხვადასხვა მფლობელის კუთვნილება იყო. მათგან ყველაზე ცნობილი იყო ტაგანროგის ქალაქისთავი პეტრე პაპკოვი, რომელმაც იგი იყიდა აშენებიდან 4 წლის შემდეგ. იმპერატორი ალექსანდრე  ამ შენობაში ორჯერ იმყოფებოდა: 1818 და 1825 წლებში. უკანასკნელი ვიზიტი მისთვის საბედისწერო აღმოჩნდა. 1825 წლის 19 ნოემბერს იგი აქ გარდაიცვალა ციებ-ცხელებისაგან. მისი გარდაცვალების შემდეგ სახლი შეიძინა იმპერატორის მეუღლემ ელისაბედ ალექსის ასულმა. აქვე ჩამოყალიბდა პირველი მემორიალური მუზეუმი იმპერატოის სახელზე. ალექსანდრე I-ის სასახლეს სტუმრობდნენ იმპერატორები ალექსანდრე II და ალექსანდრე III, პოეტები ვასილ ჟუკოვსკი და ალექსანდრე პუშკინი, გენერალი ნიკოლოზ რაევსკი და მისი ქალიშვილი მარია ვოლკონსკაია, მხატვარი ივანე აივაზოვსკი, განათების კომისარი ანატოლი ლუნაჩარსკი და სხვა ცნობილი ადამიანები.

## ლიტერატურა
*Энциклопедия Таганрога / Гл. ред. В. И. Тимошенко. — 2-е изд., перераб. и доп. — Ростов н/Д: Ростиздат, 2003. — 510, [1] с. : ил., [4] л. ил., портр., карт. — 3000 экз. — ISBN 5-7509-0662-0.

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
სარჰი

**სარჰი** (, ) — მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით ჩადის მეოთხე ქალაქია ნჯამენის, მუნდუს და აბეშეს შემდეგ. შუა შარის რეგიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 97 224 ადამიანს. მდებარეობს დაახლოებით 550 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით ჩადის დედაქალაქ ნჯამენიდან, მდინარე შარის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 353 მეტრ სიმაღლეზე. ქალაქში ძველთაგანვე ყველაზე უფრო მეტ მაცხოვრებლებს შეადგენდა სარას ეთნიკური ჯგუფი, რომლებიც ამ დასახლებულ პუნქტს სარჰს ეძახდნენ და ეს სახელი დღესაც ოფიციალურია ქალაქისათვის.

სარჰი დააარსეს ფრანგებმა შრომითი ბანაკებიდან დაბრუნებულებისათვის, რომელიც შეიქმნა კონგო-ოკეანის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობისას. დღეისათვის ქალაქი მსხვილი სატრანსპორტო კვანძია და ბამბის გადამამუშავებელი წარმოების ცენტრია, ასევე ცნობილია თავისი ღამის ცხოვრებით. ღირსშესანიშნაობებია: სარჰის ეროვნული მუზეუმი, აეროპორტი.

1990 წელს სარჰში აღინიშნა მენინგოკოკური ინფექციის ეპიდემია.

## დამეგობრებული ქალაქები 
*  საფრანგეთი, შერბურ-ოქტევილი

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის ქალაქები
აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი

**აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი, რომელიც შეიქმნა 2012 წლის 4 სექტემბერს ძველი ენედის რეგიონისგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ამ-ჯარასი. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 113 862 ადამიანს..

## გეოგრაფია 
აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ტერიტორიულად შეესაბამება აღმოსავლეთი ენედის ყოფილ დეპარტამენტს. დასავლეთიდან მას ესაზღვრება დასავლეთი ენედის რეგიონი, სამხრეთ-დასავლეთიდან უადი-ფირის რეგიონი, სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან და აღმოსავლეთიდან სუდანი, ჩრდილოეთიდან ლიბია.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, *ენედი* და *უადი-ჰავარი*.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
დასავლეთი ენედის რეგიონი

**დასავლეთი ენედის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი, რომელიც შეიქმნა 2012 წლის 4 სექტემბერს ძველი ენედის რეგიონისგან. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი ფადა. მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 59 744 ადამიანს..

## გეოგრაფია 
დასავლეთი ენედის რეგიონი მდებარეობს ჩადის ჩრდილოეთით და ტერიტორიულად შეესაბამება დასავლეთი ენედის ყოფილ დეპარტამენტს. დასავლეთიდან მას ესაზღვრება ბორკუს რეგიონი, სამხრეთიდან უადი-ფირის რეგიონი, აღმოსავლეთიდან აღმოსავლეთი ენედის რეგიონი, ჩრდილოეთიდან ლიბია.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით დასავლეთი ენედის რეგიონი იყოფა 2 დეპარტამენტად, *ფადა* და *მურტშა*.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
გერის რეგიონი

**გერის რეგიონი** (, ) — ჩადის რეგიონი. ადმინისტრაციული ცენტრი — ქალაქი მონგო. ფართობი — 62 000 კმ², მოსახლეობის რაოდენობა 2009 წლის აღწერის მონაცემებით შეადგენს 553 795 ადამიანს.

## გეოგრაფია 
გერის რეგიონი მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალური ნაწილის სამხრეთში. ჩრდილოეთით მას ესაზღვრება ბათის რეგიონი, აღმოსავლეთით სილის და სალამატის რეგიონები, სამხრეთით შუა შარის რეგიონი, დასავლეთით შარი-ბაგირმის და ჰაჯერ-ლამისის რეგიონები.

ბუნებრივ-კლიმატური თვალსაზრისით გერის რეგიონი მდებარეობს საჰელის ზონაში.

## მოსახლეობა 
გერის რეგიონში ძირითადად ცხოვრობენ ჰაჯერას ტომის წარმომადგენლები (მოსახლეობის მთლიანი რაოდენობის 67 %) და ჩადის არაბები (22 %).

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ადმინისტრაციული თვალსაზრისით გერის რეგიონი იყოფა 4 დეპარტამენტად — გერა (შედგება 3 ქვეპრეფექტურისაგან), ბარ-სიგნაკა (3 ქვეპრეფექტურისაგან), აბტუიური (2 ქვეპრეფექტურისაგან) და მანგალმე (4 ქვეპრეფექტურისაგან). გერის რეგიონის ტერიტორია შეესაბამება აქ ადრე არსებულ გერის პრეფექტურას.

## სქოლიო
კატეგორია:ჩადის რეგიონები
დრევიცკის სახლი

**დრევიცკის სახლი** () — ძველი ორთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის ადგილობრივი მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1840 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 23.

## არქიტექტურა 
ორსართულიანი სახლი აგებულია კლასიციზმის არქიტექტურულ სტილში. ორივე სართულის ფასადზე ექვსი ფანჯარაა. ჭერს ამშვენებს გამოძერწილი ფიგურები.

## ისტორია 
დრევიცკის სახლი აშენდა 1840 წელს. სახლს წლების განმავლობაში სხვადასხვა მფლობელები ჰყავდა: 1873 წელს კოლეჯის რეგისტრატორი ს. სერებრიაკოვი,  1880 - კოლეჟსკი ასესორი იაკოვენკო, 1890 წელს თურქი ვაჭარი - ნ. სამარ-ოღლი, 1898 წელს - ნ. მუმულოვი. 1906-1912  წელს რუსეთის სატრანსპორტო კომპანიის მმართველობის ქვეშაა, რომელსაც ასევე ცუდი ინფრასტრუქტურა ჰქონდა, იმის გამო რომ სამინისტროს არ ჰქონდა გაცემული თანხმობა მის რეკონსტრუქციაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
დრონოვის სახლი

**დრონოვის სახლი** () — ორთსართულიანი აგურის სახლი ტაგანროგში. შეტანილია რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების რეესტრში. სახლი აგებულია 1850 წელს. 

მისამართი: ტაგანროგი, პეტროვის  ქუჩა № 41.

## ისტორია 
ქალაქ ტაგანროგში პეტროვსკაიას ქუჩა ნომერ 41-ში ამჟამად მდებარე სახლის ნაცვლად იდგა ორსართულიანი სახლი ოთხი ფანჯრით. 1850 წელს სახლი ეკუთვნოდა ვაჭარ ქალს ა. კ. ვოროშილკინას. 1862 წელს სახლი გადაკეთდა სხვა პროექტის მიხედვით. სახლს გვერდებიდან ჰქონდა დიდი აივნები, რომლებიც ეყრდნობოდა თუჯის ბოძებს. მარცხენა აივანი მეორე მსოფლიო ომის დამთავრების შემდეგაც არსებობდა.

1862-1880 წლებში სახლი ეკუთვოდა ვაჭარ ტრეტიაკოვის ოჯახს. 1890 წელს სახლი ეკუთვნოდა ორმხრივ საკრედიტო საზოგადოებას. 1898 წელს სახლის პატრონი იყო ვაჭარი ტრეხტეროვი, 1906-1915 წლებში კი სახლი ეკუთვნოდა ს. ი. დრონოვს.

1907-1910 წლებში შენობაში განთავსდა ქალაქში პირველი კინოთეატრი „მირაჟი“. კინოთეატრი გაიხსნა ადგილობრივი ღვინის მარნის მფლობელის ვ. კულიკის მიერ. ფილმები დემონსტრირებული იყო ორსკესტრის თანდასწრებით, რომელშიც უკრავდნენ ვიოლინოზე, ფორტეპიანოზე, ხოლო მოგვიანებით ნაწარმოებს ასრულებდა სიმებიანი კვარტეტი.

1908 წელს ვ. ი კულაკოვის პროექტის მიერ გაფართოვდა შენობის შესასვლელი მთავარი კარი, რომელიც გამოდიოდა პეტროვსკაიას ქუჩაზე კინოთეატრ „მირაჟის“ საშუალებით. ვ.ი კულიკოვი აღნიშნულ სახლში ფლობდა სასურსათო მაღაზიას. 1910 წელს სახლი იყო ე. ი. ვინოგრადოვის მაღაზია „ჩაი და ყავა“ ასევე ოჯახური რესტორანი „ოლიმპია“.

1918 წელს სახლში განთავსებული იყო შრომის ბირჟა, 1926 წელს სახლში გაიხსნა დაღესტნის მე-13 ქვეით ბრიგადის მთავარი შტაბი. ამჟამად  ზემოაღნიშნული სახლი არის საცხოვრებელი და მასში ასევე გახსნილია მაღაზიები.

## არქიტექტურა 
დრონოვის ორსართულიანი სახლი აშენებულია სამხრეთ პროვინციული კლასიციზმის არქიტექტურის სტილში. სახლი თავისი სტილით ჰარმონიაში მოდის მის გარშემო მდებარე სახლებთან.

## ლიტერატურა
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## რესურსები ინტერნეტში
* Гуляет старый Таганрог 
* Объекты культурно-исторического значения города Таганрога на региональном уровне. Часть 2.

კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
ჟერებცოვის სახლი

**ჟერებცოვის სახლი** () — ორსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს.

მისამართი: ტაგანროგი, ფრუნზეს ქუჩა № 70.

## ისტორია 
ჟერებცოვის ორსართულიანი სახლი აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს. 1860-იან წლებში ეს სახლი ეკუთვნოდა ოლდენბურგელ და ფრანგ აგენტს ალექსანდრე გემერლეს, რომელიც 1870-იან წლებში მსახურობდა ჩრდილოეთ გერმანიის კავშირში კონსულად. 1872 წელს, როდესაც ქალაქში ჩამოყალიბდა მთავრობა, გემერლე მის შემადგენლობაში შევიდა. 1880-იან წლების ბოლო სახლი გადავიდა, მიწისმფლობლის, პირველი გილდიის ვაჭრის, ქალაქის საპატიო მოქალაქის ჟერებცოვის ხელში. 

1880-იანი წლების ბოლოსათვის სახლი იყო ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც აგებული იყო ეკლექტიკის სტილში. მის სახურავზე, მთელი პერიმეტრის გასწვრივ იდგა 30 ამფორა. შენობა 1992 წლის როსტოვის საოლქო საბჭოს 18 ნოემბრის № 301 დადგენილების საფუძველზე შეიტანეს რუსეთის ფედერაციის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

1918 წლის იანვრიდან აპრილამდე შენობაში განთავსებული იყო რკპ (ბ) საქალაქო კომიტეტი, რომელსაც სათავეში ედგა ა. გლუშკო.  გერმანული ოკუპაციის პერიოდში შენობაში გახსნილი იყო საროსკიპო გერმანელი ჯარისკაცებისათვის. აქვე იყო სტაციონარი ვენერული დაავადებების სამკურნალოდ. 

1925 წლიდან მოყოლებული დღემდე შენობა საცხოვრებელი სახლია, რომლის პირველ სართულზე განთავსებულია კანისა და ვენერული დაავადებების დისპანსერი.

## ლიტერატურა
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0

## რესურსები ინტერნეტში
* Таганрог, ул. Фрунце, д. 70. 
* Дом купца Жеребцова 

კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები
კამენოვის სახლი

**კამენოვის სახლი** () — ორთსართულიანი სახლი ტაგანროგში. განეკუთვნება რუსეთის ფედერაციის რეგიონალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიას. სახლი აგებულია 1850 წელს.

მისამართი: ტაგანროგი, იტალიის შესახვევი № 27.

## ისტორია 
ტაგანროგში, კამენოვის სახლი თავიდან შენდებოდა, როგორც კომერციული სახლი. იგი აიგო 1850 წელს ვაჭარ ა. მონეტის სახსრებით. 1880 წლის ბოლოს, ის იგი გადავიდა დიდგვაროვანი და მიწის მესაკუთრე მიხეილ პეტრეს ძე კამენოვის მფლობელობაში. ქალაქ ტაგანროგის ისტორიაში, მონეტის დასახელება გვხვდება ობოლი ბერძენი ემიგრანტი ბავშვების სანქტ-პეტერბურგში გადაყვანის და ყირიმის ომის პერიოდში. საბჭოთა მმართველობის დამყარების პერიოდში მოხდა სახლის  ნაციონალიზაცია.

ამ სახლში ცხოვრობდა მთარგმნელი და პოეტი სოფია იაკოვლევის ასული პარნოკი, ასევე პოეტი, მომღერალი, საბჭოთა ჯაზის პიონერი, თარგმნელი, მოცეკვავე და ქორეოგრაფი ვალენტინ პარნახი და პოეტი ელიზაბეტა ტარახოვსკაია.
 
მხარეთმცოდნეთა წრეების თანახმად, ამ სახლს ეწოდებოდა მისი ბოლო მფლობელის კამენოვის სახელი. ის იყო აგებული ტიპური სამხრეთული კლასიციზმის სტილში. 

ორსართულიანი სახლის ფანჯრები შევსებული იყო არქიტექტურული ელემენტებით გაფორმებული კარნიზით. მეორე სართული პირველისგან, გამოყოფილი იყო კბილანებიანი კარნიზით და მოპირკეთებული სართულთაშორისო სარტყელით. სახლს შესასვლელი აქვს როგორც ალექსანდროვის ქუჩის მხრიდან ისე ეზოს მხრიდან.

შენობის ფასადი გალესილი იყო ორი ფერის საღებავით,  საერთო ფონი იყო ყვითელი, ხოლო არქიტექტურული ელემენტები შეღებილი იყო თეთრად. თანამედროვე დროში, ეს არის საცხოვრებელი სახლი, რომელიც შეღებილია მწვანედ, არის დამაკმაყოფილებელ მდგომარეობაში და შესულია კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონული ძეგლების სიაში.

## ლიტერატურა
* Энциклопедия Таганрога. — Ростов-н/Д: Ростиздат, 2003. — 512 с. — ISBN 5-7509-0662-0
* *Волошин В.* Вдоль и поперёк Итальянского. — Таганрог: ИП Кравцов В.А., 2012. — С. 9. — ISBN 978-5-904585-27-3.
* *Гаврюшкин О. П.* Мари Вальяно и другие. Таганрог. Изд. МИКМ. 2001.
* Мислер Н. Парнах Валентин Яковлевич // Энциклопедия русского авангарда / Авторы-составители В. И. Ракитин, А. Д. Сарабьянов; Научный редактор А. Д. Сарабьянов. — М.: RA, Global Expert & Service Team, 2013. — Т. II: Л—Я. — С. 227. — ISBN 978-5-902801-11-5.

## რესურსები ინტერნეტში
* Итальянский переулок. 27 на сайте «Исторический Таганрог» 

## სქოლიო
კატეგორია:ტაგანროგის ღირსშესანიშნაობები