ჰაინრიხ ჰაბერლინი

**ჰაინრიხ ჰაბერლინი** (დ. 6 სექტემბერი, 1868 – გ. 26 თებერვალი, 1947) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი, მოსამართლე და შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს წევრი (1920 – 1934).

1904 წლიდან იგი იყო შვეიცარიის შტატების საბჭოს წევრი, ხოლო 1905 წლიდან — თურგაუს დიდი საბჭოს წევრი. ოთხი წლის განმავლობაში იგი ხელმძღვანელობდა „თავისუფალ დემოკრატიულ პარტიას“ (FDP) შვეიცარიის ფედერალურ ასამბლეაში. 1920 წლის 12 თებერვალს იგი აირჩიეს ფედერალურ საბჭოში, სადაც ხელმძღვანელობდა იუსტიციისა და პოლიციის დეპარტამენტს. ამ თანამდებობიდან იგი 1934 წლის 30 აპრილს გადადგა. ორჯერ, 1926 და 1931 წლებში, იგი არჩეულ იქნა ფედერალური საბჭოს პრეზიდენტად , რაც მას შვეიცარიის კონფედერაციის უმაღლეს წარმომადგენლად აქცევდა.

## ბიოგრაფია
### ოჯახური წარმომავლობა და განათლება
ჰაინრიხ ჰაბერლინი დაიბადა 1868 წელს ვაინფელდენში, ფრიდრიხ ჰაინრიხ ჰაბერლინის (1834–1897) ოჯახში. ჰებერლინების ოჯახი წლების განმავლობაში დიდ გავლენას ახდენდა შვეიცარიის პოლიტიკაზე სხვადასხვა დონეზე, რის გამოც მათ ხანდახან „ჰებერლინების დინასტიას“ (Dynastengeschlecht der Häberlinge) უწოდებდნენ. მისი ბიძა, ედუარდ ჰაბერლინი (1820–1884), შტატების საბჭოს პრეზიდენტი იყო.

### პროფესიული საქმიანობა
1887 წელს ფრაუენფელდის კანტონალური სკოლის დასრულების შემდეგ, მან სამართლის შესწავლა ციურიხის უნივერსიტეტში დაიწყო, მოგვიანებით კი სწავლა ლაიფციგისა და ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტებში გააგრძელა. ლაიფციგში ყოფნისას, რომელიც იურიდიული მეცნიერების გერმანული ცენტრი იყო, მან მეგობრობა გააბა პრინც ფერდინანდ ფონ ჰოჰენცოლერნ-ზიგმარინგენთან, რომელიც მოგვიანებით რუმინეთის მეფე ფერდინანდ I გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ მათი გზები გაიყო, ისინი წლების შემდეგ კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს, როდესაც ფერდინანდი შვეიცარიას ოფიციალური სახელმწიფო ვიზიტით ეწვია.

1891 წელს ჰებერლინმა ადვოკატის ლიცენზია მიიღო და მცირე სტაჟირება გაიარა ლოზანაში, ფედერალური მრჩევლის, ლუი რუშონეს საადვოკატო ბიუროში. 1892 წელს მან გახსნა საკუთარი იურიდიული ფირმა ვაინფელდენში, რომელიც ორი წლის შემდეგ კანტონის დედაქალაქ ფრაუენფელდში გადაიტანა. მან მალევე მოიპოვა გამორჩეული იურისტის რეპუტაცია და რეგიონის ყველაზე მოთხოვნად ადვოკატად იქცა. 1899 წლიდან 1920 წლამდე იგი თავმჯდომარეობდა ფრაუენფელდის საოლქო სასამართლოს.

ჰაბერლინი აქტიურად ჩაერთო პოლიტიკაში, რაც იმ დროს მოსამართლეებისა და ადვოკატებისთვის ჩვეული პრაქტიკა იყო. 1904 წელს იგი შვეიცარიის შტატების საბჭოში აირჩიეს, რომლის პრეზიდენტიც 1918–1919 წლებში იყო. ეროვნულ დონეზე მოღვაწეობის გარდა, ჰაბერლინი აქტიური იყო ადგილობრივ პოლიტიკაშიც — თურგაუს კანტონის დიდ საბჭოში (საკანონმდებლო ორგანო) იგი 15 წლის განმავლობაში მსახურობდა.

ფელიქს კალონდერის გადადგომის შემდეგ, 1920 წლის 12 თებერვალს, ჰაბერლინი პირველივე კენჭისყრაზე, 159-დან 124 ხმით, მის მემკვიდრედ აირჩიეს. თანამდებობაზე ყოფნისას იგი ხელმძღვანელობდა იუსტიციისა და პოლიციის დეპარტამენტს და ორჯერ ეკავა შვეიცარიის კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა.

ჰებერლინმა უდიდესი წვლილი შეიტანა სისხლის სამართლის კანონმდებლობის უნიფიკაციაში. მისი მმართველობის პერიოდისთვის დამახასიათებელი იყო ორი რეზონანსული კანონპროექტი სახელმწიფო უსაფრთხოების შესახებ, რომლებიც ხალხმა რეფერენდუმზე უარყო; ისინი ცნობილია როგორც „ჰაბერლინის ლექსი I და II“ (Lex Häberlin). ამ კანონების მიზანი იყო დემოკრატიული სახელმწიფოს დაცვა ექსტრემისტული გავლენებისგან. გერმანიაში ნაციზმის აღზევების ფონზე, იგი თავისი ლიბერალურ-დემოკრატიული შეხედულებებიდან გამომდინარე მკაცრად გმობდა ფაშისტურ და ნაცისტურ ტოტალიტარიზმს და ჯერ კიდევ 1932 წელს აფრთხილებდა საზოგადოებას ჰიტლერის საბრძოლო ზრახვების შესახებ. გარდა ამისა, იგი დიდად ფასობდა თავისი ერუდიციის, ზუსტი დიალექტიკური უნარების, მახვილგონიერებისა და იუმორის გამო.

თუმცა, მისი ბიოგრაფიის ერთ-ერთი ყველაზე ბნელი ეპიზოდი უკავშირდება ორგანიზაციას „პრო იუვენტუტე“ (Pro Juventute). როგორც სამეურვეო საბჭოს თავმჯდომარემ, მან 1927 წელს გამოქვეყნებულ ბროშურაში ენიშები (Yenish people) მოიხსენია, როგორც „მუქი ლაქა ჩვენს ამაყ შვეიცარიულ კულტურაში“ და მხარს უჭერდა მათ იძულებით ასიმილაციასა თუ გაქრობას. საავადმყოფოები, მასწავლებლები, მოძღვრები და არასამთავრობო ორგანიზაციები მხარს უჭერდნენ ამ ფონდს. მიუხედავად იმისა, რომ კანონმდებლობა გარკვეულ საზღვრებს აწესებდა, ეს ლიმიტები ხშირად უგულებელყოფილი იყო, რაც აშკარა უკანონობამდე მიდიოდა.

ჰაბერლინის მმართველობისას შვეიცარიაში თავშესაფარი ჰქონდათ პოვნილი ავსტრია-უნგრეთის იმპერატორ კარლ I-სა და მის მეუღლეს, ციტა ბურბონ-პარმელს. იმპერატორმა პატიოსანი სიტყვა მისცა შვეიცარიის ხელისუფლებას, რომ ქვეყნის დატოვების შესახებ წინასწარ შეატყობინებდა, თუმცა სიტყვა ორჯერ გატეხა და უნგრეთში ძალაუფლების აღდგენა სცადა. ამის გამო, ჰაბერლინის ინიციატივით, იმპერატორის ოჯახს თავშესაფრის უფლება ჩამოერთვა, თუმცა მან ადამიანური თანაგრძნობა გამოიჩინა და ვიზა გაუგრძელა მათ, როდესაც მათ შვილს ციურიხში გადაუდებელი ოპერაცია (აპენდიციტი) დასჭირდა.

## პენსიაზე გასვლა
პენსიაზე გასვლის შემდეგაც ჰაბერლინი ავტორიტეტულ ფიგურად რჩებოდა. იგი გახდა ერთ-ერთი უმსხვილესი შვეიცარიული სადაზღვევო კომპანია „ვინტერტურის“ (Winterthur) საბჭოს წევრი და კულტურის ფონდ „პრო ჰელვეციას“ (Pro Helvetia) პირველი პრეზიდენტი. მეგობრობდა ისეთ ცნობილ პიროვნებებთან, როგორებიც იყვნენ მწერალი ჰერმან ჰესე, ავიაციის პიონერი ვალტერ მიტელჰოლცერი, ნობელიანტი რომენ როლანი და მხატვარი კუნო ამიე, რომელიც შვეიცარიაში თანამედროვე ხელოვნების პიონერად ითვლება, ასევე კარლ ლინერი.

ჰაბერლინი 1947 წელს ფრაუენფელდში გარდაიცვალა.

## ანეკდოტები
იმ პერიოდში, როდესაც ჰაბერლინი ვაინფელდენში საადვოკატო საქმიანობას ეწეოდა, მისი ყველაზე ცნობილი და საინტერესო კლიენტი, რა თქმა უნდა, დირიჟაბლის გამომგონებელი, გრაფი ფერდინანდ ფონ ცეპელინი (1838–1917) იყო. ჰაბერლინის დღიურებში დაცულია 1934 წლის 16 სექტემბრის ჩანაწერი, სადაც იგი აღნიშნავს, რომ გრაფი ცეპელინი მისი კლიენტი იყო ისეთ საკითხებში, როგორიცაა სასაზღვრო დავა ცნობილ ფსიქიატრთან, ლუდვიგ ბინსვანგერთან, რომელიც ახლოს მდებარე ექსკლუზიურ ფსიქიატრიულ კლინიკას, „სანატორიუმ ბელვიუს“ მართავდა.

როდესაც ჰაბერლინი და გრაფი საქმიან საკითხებს გრაფის საგვარეულო მამულში — გირსბერგის სასახლეში განიხილავდნენ, ხშირად ისმოდა ცეპელინის დირიჟაბლის პროპელერის ხმა. ასეთ მომენტებში გრაფის ყურადღება მთლიანად ცისკენ გადადიოდა. ჰაბერლინი სთავაზობდა: „თქვენო აღმატებულებავ, ხომ არ შეგვესვენა, სანამ საჰაერო ხომალდი გადაიფრენს?“, რაზეც გრაფი ცეპელინი ფანჯარასთან ღიმილით მიდიოდა და პასუხობდა: „დიახ, მართალი ბრძანდებით, სერ“.

დასვენების იშვიათ წუთებში ჰაბერლინი დიდ სიმშვიდეს პოულობდა ალპინიზმში. ერთ დღეს მან თავისი მეუღლე ულამაზეს ალპურ სოფელში, ცერმატში წაიყვანა. როდესაც იგი ცოლს გარშემო არსებულ მწვერვალებს აცნობდა, იქვე მდგომმა ამერიკელმა ტურისტმა მოჰკრა ყური მის ახსნას და ჩათვალა, რომ ჰაბერლინი ადგილობრივი მთის გამყოლი (გიდი) იყო. ტურისტი მასთან მივიდა და თავაზიანად ჰკითხა, შეეძლო თუ არა მისი — შვეიცარიის ფედერალური საბჭოს პრეზიდენტის — გიდად დაქირავება. თავისი ჩვეული მოკრძალებულობით, პრეზიდენტმა ამერიკელს აუხსნა, რომ მეუღლესთან ერთად შვებულებაში იმყოფებოდა ალპების საოცრებების საჩვენებლად და სინამდვილეში არ იყო ის პროფესიონალი გიდი, რომელიც მას ეგონა.

პირველი მსოფლიო ომის დროს ჰაბერლინი პოლკის მეთაური იყო და თავის ჯარებთან ერთად შვეიცარიის ალპებში იმყოფებოდა. იმ დროს ცხენებით მავალ ეტლებზე ზედამხედველ ჯარისკაცებს მკაცრად ეკრძალებოდათ ეტლზე ჯდომა — მათ ეტლის უკან უნდა ერბინათ, რათა ტრანსპორტირებისას რაიმე არ გადმოვარდნილიყო. ცხადია, ჯარისკაცები ამ დავალებით აღფრთოვანებულნი არ იყვნენ, განსაკუთრებით მაშინ, როცა ტვირთს დაცლიდნენ და ცარიელი ეტლის უკან სირბილი უწევდათ.

ერთ დღესაც, ჰაბერლინის პოლკის ერთ-ერთი გუშაგი, ტვირთის ჩაბარების შემდეგ, მეეტლის გვერდით მოკალათდა. მოსახვევებით სავსე მთის გზაზე მოულოდნელად ჰაბერლინი გამოჩნდა და ჯარისკაცს მკაცრად ჰკითხა, თუ რატომ იჯდა ეტლზე და რატომ არ გარბოდა მის გვერდით. გაოგნებულმა ჯარისკაცმა სრული გულწრფელობით უპასუხა: „იმიტომ, პოლკოვნიკო, რომ თქვენი დანახვა გვიან მოვასწარი!“. ამის გაგონებაზე ჰებერლინს გულიანად გაეცინა და ჯარისკაცი გულწრფელობის გამო დასჯის გარეშე გაუშვა.

## ლიტერატურა
*Soland, Rolf (1997). *Zwischen Proletariern und Potentaten: Bundesrat Heinrich Haberlin, 1868-1947 und seine Tagebucher*,  p.&nbsp;422. Verlag Neue Zürcher Zeitung. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1868
კატეგორია:დაბადებული 6 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 თებერვალი
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
კატეგორია:შვეიცარიელი პოლიტიკოსები