შანის შტატი

**შანის შტატი** (შანი: မိူင်းတႆ , ბირმული : ရှမ်းပြည်နယ်) — შტატი მიანმარში. შანის სახელმწიფო ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩინეთს (იუნნანს), აღმოსავლეთით ლაოსს (ლუანგ ნამტას და ბოკეოს პროვინციებს) და სამხრეთით ტაილანდს (ჩიანგ რაი, ჩიანგ მაი და მაი ჰონგონის პროვინციები). მის დასავლეთით ბირმას ხუთი ადმინისტრაციული ნაწილი მდებარეობს. ის 14 რეგიონსა და შტატს შორის უდიდესია ფართობით, რომელის 155 800 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს, მიანმარის მთლიანი ფართობის ერთ-მეოთხედს. შტატმა თავისი სახელი მიიღო ტაი ხალხისთვის ბირმული სახელიდან: ,,შანის ხალხი ".  ტაუნგგიი შტატის დედაქალაქია, და ის ქვეყნის დედაქალაქ ნაიფიიდოდან  150,7 კილომეტრით ჩრდილო-აღმოსავლეთით მდებარეობს.

შანის შტატში მრავალი ეთნიკური ჯგუფი ცხოვრობს. მიუხედავად იმისა, რომ სამხედრო ხელისუფლებამ ხელი მოაწერა ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებას, აქ მაინც დაპირისპირებებია ეთნიკურ ჯგუფებს შორის.

## გეოგრაფია 
მარცხნივ|მინი| ტაჩილეიკის რაიონი, დაენ ლაოს ქედის ცენტრში
შანის შტატის უმეტესი ნაწილი ბორცვიანი პლატოა, შანის პლატო, რომელიც ჩრდილოეთით და სამხრეთით მდებარე მაღალ მთებთან ერთად ქმნის შანის მთიანეთის სისტემას. მდინარე თანლვინის ხეობა ( სალვინი / ნამჰონგი) შტატს თითქმის შუაზე ჰკვეთს. პინდაიას მღვიმეები აუნგპანის მახლობლად არის უზარმაზარი კირქვის გამოქვაბულები, რომლებიც მოიცავს 6 226 ბუდას სურათს. 

2011 წლის 24 მარტს 6,8 ბალიანი მიწისძვრა მოხდა ტარლეიში, ქალაქ ტაჩილეიკში, შანის შტატის აღმოსავლეთ ნაწილში. მან 70-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა და 100-ზე მეტი ადამიანი დაშავდა. დაზიანდა 390 სახლი, 14 ბუდისტური მონასტერი და ცხრა სამთავრობო შენობა.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
შანის შტატი ტრადიციულად იყოფა სამ ქვე-შტატად: ჩრდილოეთ შანის შტატი, აღმოსავლეთ შანის შტატი და სამხრეთ შანის შტატი. იგი ოფიციალურად დაყოფილია 11 ოლქად:  

# ტაუნგი
# ლოილენი (ლოილემი)
# ქიაუკმე
# მუზა
# ლაუკკაინგი (ლაოგაი)
# კუნლონგი
# ლაშიო
# კენგ ტუნგი
# მონგ ჰსატ
# მონგ ჰპაიაკი
# ტაჩილეიკი

დამატებითი ოლქი, ჰოპანგის ოლქი, ჩამოყალიბდა, როგორც შანის შტატის მე-12 ოლქი, ლაშოოს რაიონიდან მონგმაოს, პანგვუნის, ნამფანის და პანგსანგის ქალაქების შეერთებით.

## მთავრობა 
### აღმასრულებელი 
[მინი|პაგოდა ტაჩილეიკში, შანის შტატი, [მიანმარი|265x265პქ]]
შანის შტატის მთავრობა მართავს შანის შტატს.

### საკანონმდებლო ორგანო 
შანის შტატის საკანონმდებლო ორგანო ბირმაში, სახელწოდებით ჰლუტავია, ის შეიქმნა 2016 წლის 8 თებერვალს. ეს არის ერთპალატიანი ორგანო, რომელიც შედგება 137 წევრისგან - 103 არჩეული წევრისა და 34 სამხედრო წარმომადგენლისგან.   2016 წლის თებერვლის მდგომარეობით, საკავშირო სოლიდარობისა და განვითარების პარტიის (USDP) საი ლონგ ჰსენგი ხელმძღვანელობს ჰლუტავას.

## დემოგრაფია 
შანის შტატში მცხოვრები ხალხი შესაძლებელია ცხრა ეთნიკურ ჯგუფად დაიყოს: შანი, პა-ო, ინთა, ლაჰუ, ლისუ, ტაუნგიო, დანუ, შვე პალაუნგ ნგვე პალაუნგ, აჰკა და კაჩინი.

მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ბუდისტია.

## ეკონომიკა 
ვერცხლი, ტყვია და თუთია მოიპოვება შტატში, განსაკუთრებით ბოდდუინის მაღაროში, აქ ასევე არის ნამტუს ქარხნები. ლალი დიდი რაოდენობით მოიპოვება მონგ ჰსუს დაბაში. მოპოვებამ პიკს მიაღწია 1990–იანი წლების ბოლოს და 2000–იანი წლების დასაწყისში. 

არსებობს რამდენიმე სასაზღვრო სავაჭრო ცენტრი შანის შტატის საზღვრის გასწვრივ და მეზობელი ქვეყნების საზღვრებზე.  მუზა ( მუზა, ბირმა ), უდიდესი სასაზღვრო სავაჭრო ცენტრია მიანმარისა და ჩინეთის საზღვრის გასწვრივ და ტაჩილეიკი, კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრია მიანმარსა და ტაილანდს შორის, რომელიც მდებარეობს შანის შტატში.  

ჩინეთისა და ბირმას ნავთობსა და გაზის მილსადენების მშენებლობის პროექტი, რომელიც გადის შანის შტატის ჩრდილოეთ ნაწილში, დაიწყო 2010 წლის სექტემბერში და დასრულდა 2013 წლის ივნისში. 

## Განათლება 
მიანმარში განათლების შესაძლებლობები შეზღუდულია იანგონისა და მანდალაის მთავარი ქალაქების გარეთ. ეს განსაკუთრებით პრობლემაა შანის შტატში, სადაც ტერიტორიის დიდი ნაწილი მთავრობის მიერ არ კონტროლდება. ოფიციალური სტატისტიკის თანახმად, შანის შტატში დაწყებითი სკოლის მოსწავლეების მხოლოდ 8% ასწავლობს საშუალო სკოლაში. 

## ჯანდაცვა 
მიანმარში ჯანდაცვის ზოგადი მდგომარეობა ცუდია. სამხედრო მთავრობა ხარჯავს ქვეყნის მშპ-ს 0,5-დან 3% -მდე ჯანდაცვაზე, რაც მუდმივად წარმოადგენს მსოფლიოში ყველაზე დაბალ მაჩვენებლებს.მიუხედავად იმისა, რომ ჯანდაცვა ნომინალურად უფასოა, პაციენტებს მედიკამენტებისა და მკურნალობის საფასურის გადახდა უწევთ, თუნდაც საზოგადოებრივ კლინიკებსა და საავადმყოფოებში. საჯარო საავადმყოფოებს არ აქვთ ძირითადი აღჭურვილობა. ქვემოთ მოცემულია 2002–2003 წლებში შანის შტატში ჯანდაცვის სისტემის მდგომარეობა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ოფიციალური ვებ - გვერდი 
* "შანის შტატი" რელიეფის რუკა, რომელიც აჩვენებს დიდ ქალაქებსა და დასახლებული პუნქტების საზღვრებს, 2010 წლის 18 ნოემბერი, მიანმარის ინფორმაციის მართვის განყოფილება (MIMU)
* შან ჰერალდის სააგენტოს ახალი ამბები SHAN
* ტაიპეის ამერიკის სავაჭრო პალატა; თემების ჟურნალი, ანალიზი, 2012 წლის ნოემბერი. მიანმარი: სამხრეთ აზიის ინვესტიციის ბოლო საზღვარი, დევიდ დუბინი
* შანების ქრონოლოგია ბირმაში

## სქოლიო
კატეგორია:მიანმარის შტატები