open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯიროლამო გასტალდი

**ჯიროლამო გასტალდი** () —  რომის კათოლიკური კარდინალი.

## ბიოგრაფია 
იგი 1680 წლის 12 მაისს ეპისკოპოსად აკურთხა ჯიროლამო ბონკომპანიმ, ბოლონიის მთავარეპისკოპოსმა, კარლო მოლცასთან, მოდენის ეპისკოპოსთან და აუგუსტო ბელინჩინისთან, რეჯო ემილიის ეპისკოპოსთან ერთად.

ის ცნობილია თავისი ტრაქტატით შავი ჭირის კონტროლისთვის მიღებული პოლიტიკური და სამართლებრივი ზომების შესახებ, სახელწოდებით „Tractatus de Avertenda et Profliganda Peste, Politico-Legalis“, რომელიც 1656 წელს გამოქვეყნდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* (for Chronology of Bishops) [[Wikipedia:SPS|]]
* (for Chronology of Bishops) [[Wikipedia:SPS|]]

## სქოლიო
ანდრეა ფულვიო

**ანდრეა ფულვიო** () —  იტალიელი რენესანსის ჰუმანისტი, პოეტი და ანტიკვარისტი, რომელიც რომში მოღვაწეობდა და რჩევებს აძლევდა რაფაელს ძველი რომის რეკონსტრუქციაში მისი ფრესკებისთვის ფონების შექმნისას. ნანგრევების შესწავლისას იგი უჩვენებდა რაფაელს, თუ რა იყო მნიშვნელოვანი დასახატად და იმავდროულად განმარტებებს აკეთებდა მათზე. 

ფულვიომ გამოაქვეყნა ორი ტომი. ერთი შეიცავდა პირველ მცდელობებს, რომ ნუმიზმატიკური მტკიცებულებებით ამოეცნო ანტიკური ეპოქის ცნობილი პირები, მისი ილუსტრაციები „Illustrium imagines“ (1517), სავარაუდოდ ჯოვანი ბატისტა პალუმბას ეკუთვნოდა. მეორე იყო გზამკვლევი ქალაქის ანტიკური ძეგლებისთვის, „Antiquitates Urbis“, რომელიც გამოქვეყნდა 1527 წელს. უფრო ფართო საზოგადოებისთვის, მისი „Antiquitates Urbis“ ითარგმნა იტალიურად პაოლო დელ როსოს მიერ და გამოიცა ვენეციაში 1543 წელს სათაურით „Opera delle antichità della città di Roma & delli edificij memorabili di quella“. იგი იმდენად სასარგებლო გზამკვლევი აღმოჩნდა იტალიურ ენაზე, რომ განახლდა ჯიროლამო ფერუჩის მიერ და ხელახლა დაიბეჭდა ვენეციაში 1588 წელს სათაურით „L'antichità di Roma di nuovo con ogni diligenza corretta & ampliata“. 

„Antiquitates Urbis“ წარმოადგენდა არა მხოლოდ ახალ გზამკვლევს რომის ანტიკური ძეგლებისთვის, დანახული ჰუმანისტის კრიტიკული თვალით, არამედ იყო პირველი იმ ჟანრის ანტიკვარული ტოპოგრაფიული კვლევა, რომელიც ჩვენს დრომდე გრძელდება. ფულვიოს „Antiquitates Urbis“-ში ჩაწერილი ბევრმა გონივრულმა დაკვირვებამ გაუძლო დროის გამოცდას: ნახევარი ზომის რომაული ბრინჯაოს „Camillus“-ს, მაშინ ცნობილი როგორც „Zingara“, მან პირველმა ამოიცნო ახალგაზრდა მსახური ბიჭი, ხოლო Marphurius-ი ამოიცნო როგორც მდინარის ღმერთი, რომაული იკონოგრაფიული ტიპი, რომელიც უცნობი იყო ანტიკვართა წინა თაობებისთვის. მან ასევე ახსენა მარკუს ავრელიუსის ცხენოსანი ქანდაკების დამამშვიდებელი ჟესტი.

## ლიტერატურა 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1470
დავით კაკაბაძის სახელობის ქუთაისის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი

**დავით კაკაბაძის სახელობის ქუთაისის სახვითი ხელოვნების მუზეუმი** — სახვითი ხელოვნების გალერეა ქუთაისში, რომელიც დავით კაკაბაძის სახელს ატარებს. მუზეუმი კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლია.

სახვითი ხელოვნების მუზეუმი XIX-XX საუკუნეების ქართველი მხატვრების ნამუშევრების კოლექციებით მდიდარი უნიკალური სივრცეა. იგი 1976 წელს დაარსდა და მას შემდეგ აქტიურად ვითარდება. იურიდიულად მუზეუმი არის არასამეწარმეო (არაკომერციული) იურიდიული პირი, რომელიც ეკუთვნის ქუთაისის სამხატვრო და საგანმანათლებლო დაწესებულებათა გაერთიანებას. ის სპეციალიზირებულია ხელოვნების სფეროში და მის კოლექციაში 2838 ნამუშევარია. მუზეუმის კოლექციები მოიცავს სხვადასხვა ჟანრს. აქ დაცულია ფერწერული, გრაფიკული, სკულპტურული, ასევე გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშები. 

ქუთაისის სახვითი ხელოვნების მუზეუმში ინახება ისეთი გამოჩენილი ხელოვანების ნამუშევრები, როგორებიც არიან: ნიკო ფიროსმანი, გიგო გაბაშვილი, ალექსანდრე ციმაკურიძე, ქეთევან მაღალაშვილი, ელენე ახვლედიანი, ლადო გუდიაშვილი, კორნელი სანაძე, სერგო ქობულაძე, ბიძინა ავალიშვილი, გიორგი ნიკოლაძე, ვ. მიზანდარი, შოთა მიქატაძე და მრავალი სხვა.

მუზეუმის შექმნაზე ფიქრი გასული საუკუნის 70-იან წლებში დაიწყეს ქუთაისში. შესაფერად იქნა მიჩნეული ქალაქის ცენტრში მდებარე ორსართულიანი, საინტერესო არქიტექტურით გამორჩეული შენობა, რომელიც, დაახლოებით, 1900-იან წლებშია აგებული. იგი მიხეილ გოკიელის საკუთრება იყო, 1911 წელს აქ უკვე მოქმედებდა  მისივე სასტუმრო „ფრანცია“. შენობა შემდეგაც დიდხანს გამოიყენებოდა სასტუმროდ. 

სანამ სახვითი ხელოვნების გალერეა გაიხსნებოდა, 1972-1976 წლებში უკვე ჩატარდა სერიოზული მოსამზადებელი სამუშაოები: შენობას, არქიტექტორების გივი თოდაძისა და  სულიკო გაგუას პროექტით, საფუძვლიანი რეკონსტრუქცია გაუკეთდა; ქალაქის საბჭოს აღმასკომმა და რიგმა ორგანიზაციებმა კი შეიძინეს ცნობილი ქართველი მხატვრების ნაწარმოებები, რომლებიც მუდმივ მფლობელობაში გადასცეს გალერეას.

მუდმივი გამოფენის გარდა, მუზეუმი აქტიურად მონაწილეობს რეგიონის კულტურულ ცხოვრებაში, ატარებს ყოველწლიურ გამოფენებს. უმცროსი ვიზიტორებისთვის არის საგანმანათლებლო პროგრამები, როგორიცაა ინტეგრაციის გაკვეთილები და საკვირაო სკოლა 6 წლამდე ბავშვებისთვის.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუზეუმის გვერდი facebook-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქუთაისის მუზეუმები
კატეგორია:ხელოვნების მუზეუმები
კატეგორია:1976 წელს დაარსებული მუზეუმები
კრემატორიუმი

მინი|კრემატორიუმი 1874 წელს
**კრემატორიუმი** (გვიანდ.  < ) — მიცვალებულთა დასაწვავად (კრემაციისათვის) საგანგებოდ მოწყობილი შენობა. პირველი კრემატორიუმი გაიხსნა მილანში 1870-იან წლებში. თანამედროვე კრემატორიუმში მოწყობილია საკრემაციო ღუმლები, სამგლოვიარო დარბაზი და სხვა სათავსები. კრემატორიუმის ირგვლივ მდებარე მიწის ნაკვეთი გათვალისწინებულია ურნების დასამარხხდ, აგრეთვე კოლუმბარიუმისათვის (კრემაციის შემდეგ ურნების შესანახი სათავსი). სსრკ-ში პირველი კრემატორიუმი გაიხსნა 1927 წელს მოსკოვში.

## ლიტერატურა
ბანია-ლუკის ქრისტე მაცხოვრის საკათედრო ტაძარი

250px|მინი
**ბანია-ლუკის ქრისტე მაცხოვრის საკათედრო ტაძარი** () — სერბული მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელიც მდებარეობს ბანია-ლუკაში, სერბთა რესპუბლიკა, ბოსნია და ჰერცეგოვინა.

წმინდა სამების ეკლესია აშენდა ომთაშორის პერიოდის იუგოსლავიაში ბანია-ლუკას ცენტრში. ეკლესიის მშენებლობა გრძელდებოდა 1925 წლიდან 1929 წლამდე და საზეიმოდ იკურთხა ღვთისმშობლობის დღეს 1939 წელს. 1941 წლის 12 აპრილს გერმანული დაბომბვის დროს ეკლესია დაზიანდა და საკურთხევლის ნაწილი (აფსიდი) მნიშვნელოვნად დაზარალდა. იმავე წლის მაისში უსტაშებმა ეკლესია გამოაცხადეს „ქალაქის ბორცვად“ და სერბებს, ებრაელებსა და ბოშებს უბრძანეს მისი სრული დანგრევა, აგურ-აგურად.

იუგოსლავიაში კომუნისტური მთავრობის დროს მის ადგილას დაღუპული ჯარისკაცების ძეგლი აღიმართა. ზემოხსენებული დაღუპული ჯარისკაცების ძეგლი ახლომდებარე ადგილას გადაიტანეს 1993 წელს, მაშინ, როდესაც ბანია-ლუკას ომისდროინდელმა ხელმძღვანელობამ გადაარქვა ქუჩების, სკოლებისა და ინსტიტუტების უმრავლესობას. ახალი ეკლესიის მშენებლობა დაიწყო 1993 წელს, როდესაც საძირკვლები იკურთხა. ეს საზეიმო აქტი განახორციელა სერბეთის პატრიარქმა პავლემ ეპისკოპოსებთან და სერბეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის სასულიერო პირებთან ერთად. ეკლესია აღადგინეს ქრისტე მაცხოვრის საკათედრო ტაძრის სახელით, რადგან დროთა განმავლობაში ბანია-ლუკაში უკვე აშენდა სხვა ეკლესია წმინდა სამების სახელზე (1963-1969), როგორც ხსოვნა დანგრეულისა.

კათედრალი აშენებულია წითელი და ყვითელი ტრავერტინის ქვისგან, რომელიც წარმოდგება მესოპოტამიიდან, რომლის ხარისხი (მოპოვება და დამუშავება) დამოწმებულია პროფ. დოქტორ ბილბიას მიერ, ბელგრადის მასალების ტესტირების ინსტიტუტის ექსპერტისგან. ის აშენებულია სამშრიანი კედლით: ქვა, რკინაბეტონი, აგური. თაღები დაფარულია ოქროსფერი უჟანგავი ფოლადით, რომელიც ციმბირიდან მოიტანეს. ტაძრის გარე სამშენებლო სამუშაოები დასრულდა 2004 წლის 26 სექტემბერს, როდესაც პირველი ლიტურგიაც ჩატარდა. ლიტურგია ჩაატარა 8 ეპისკოპოსმა ბანია-ლუკას ეპარქიის სასულიერო პირებსა და დიაკვნებთან ერთად, ათასობით მორწმუნის თანდასწრებით. მოზაიკის სამუშაოები მიმდინარეობს პროფესორ დურო რადლოვიცას მიერ.

ახლანდელი ეკლესია არქიტექტურულად ძველი ეკლესიის იდენტურია და არის ბანია-ლუკას ყველაზე მაღალი რელიგიური შენობა, 47 მეტრის სიმაღლის სამრეკლოთი და 22,5 მეტრის თაღით. ეპისკოპოსის ტაძარი იკურთხა ეპისკოპოს ეფრემის მიერ ღვთისმშობლობის დღეს 2009 წელს.

სერბთა რესპუბლიკის დაარსების 20 წლისთავისა და დღესასწაულის აღნიშვნის მიზნით, პატრიარქმა ირინეოსმა ღვთისმსახურება ჩაატარა ეკლესიაში 2012 წლის 9 იანვარს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეკლესიები
გომიონიცის მონასტერი

300px|მინი
**გომიონიცის მონასტერი** () — სერბული მართლმადიდებელი მონასტერი, რომელიც ეძღვნება ღვთისმშობლის ტაძრად მიყვანებას და მდებარეობს სოფელ კმეჩანიში, ბანია-ლუკიდან 42 კილომეტრით დასავლეთით, სერბთა რესპუბლიკა, ბოსნია და ჰერცეგოვინა. მონასტერი არის ზმიანიეს სახელით ცნობილი რეგიონის სულიერი ცენტრი.

ის დაარსდა 1536 წლამდე, თუმცა მისი დაარსების ზუსტი თარიღი უცნობია. XVI საუკუნის წყაროებში მას ზალუჟიეს უწოდებდნენ, ხოლო მისი ამჟამინდელი სახელი მიდის ახლომდებარე მდინარისგან. XVI საუკუნის მეორე ნახევარში, მონასტრის იღუმენს ოსმალებისგან რწმუნება ჰქონდა გომიონიცას ირგვლივ ფართო არეალის მოსახლეობის მშვიდობიანი დამოკიდებულებისთვის.

ომის შემდეგ გომიონიცა გახდა დედათა მონასტერი. 1953 წელს ის დასახელდა როგორც იუგოსლავიის კულტურული ძეგლი, ხოლო 2006 წელს გამოცხადდა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული ძეგლი. გომიონიცას საგანძურში შენახულია XVI-XIX საუკუნეებში შექმნილი ხატები, ასევე XIV-XVII საუკუნეებში შექმნილი ხელნაწერები და ნაბეჭდი წიგნები. მონასტერს ოდესაღაც ეკუთვნოდა ხის ნაკვეთი ჯვარი, რომელიც ვერცხლისგან არის დამზადებული და ოქროთი მოვარდისფერი, შექმნილი 1640 წელს, რომელიც მოგვიანებით თომას გამბიერ პარისის კერძო კოლექციაში იყო და ახლა არის კორტოლდის ხელოვნების ინსტიტუტში.

გომიონიცის მონასტერი ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული მონუმენტების გადარჩენის კომისიამ ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნულ ძეგლად გამოაცხადა 2006 წლის 20 იანვარს.

## სქოლიო
კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეკლესიები
ალაჩამის მოსახლეობის ცვლის მუზეუმი

**ალაჩამის მოსახლეობის ცვლის მუზეუმი** () — მუზეუმი ალაჩამში, სამსუნის პროვინციაში, თურქეთი.

## ფონი
ლოზანაში 1923 წლის 30 იანვარს ხელმოწერილი კონვენციის მიხედვით ქართული და თურქული მოსახლეობის გაცვლის შესახებ, თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის შემდეგ, საბერძნეთის მუსლიმანური მოსახლეობა (დასავლეთ თრაკიის გარდა) და თურქეთის ბერძენი მართლმადიდებელი მოსახლეობა (სტამბოლისა და გარკვეული კუნძულების გარდა) უნდა გაცვლილიყო. ეს გაცვლა იძულებითი იყო, ჩართულ პირებს არ ჰქონდათ უფლება, ოდესმე დაბრუნებულიყვნენ თავიანთ ყოფილ სამშობლოში. თურქეთში საბერძნეთიდან ჩამოსული მუსლიმანები ცნობილი იყვნენ როგორც მიუბადილები: მიუბადელე ნიშნავს „გაცვლას“ და მიუბადილი ნიშნავს „იმ ადამიანებს, რომლებიც გაცვლილი იყვნენ“.

## შენობა და გამოფენა
ორსართულიანი შენობა კიზლარგარაჯის სახელწოდების უბანში არის XIX საუკუნის შენობა, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის ეპოქაში გამოიყენებოდა როგორც დაწყებითი სკოლა. 2010 წელს იგი აღადგინა სამსუნის ადგილობრივმა ხელისუფლებამ. პირველ სართულზე, ადმინისტრაციული სერვისების გარდა, არის გაცვლის ფოტოების თემატური გალერეა. გამოფენის გალერეები მეორე სართულზეა. ეს არის ეთნოგრაფიული ნივთები, როგორიცაა ტანსაცმელი, სამზარეულოს იარაღები და მიუბადილების ყუთები. ასევე გამოტანილია გაცვლის დროს გამოყენებული პასპორტების ასლები.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:2010 წელს დაარსებული  მუზეუმები
ლუკა ლაცაბიძე

**ლუკა ლაცაბიძე** (დ. 18 მარტი, 2004) — ქართული პროფესიონალი ფეხბურთელი, თბილისის „დინამოს“ მცველი, იჯარით დონეცკის „შახტარიდან“.

ლაცაბიძე ეროვნული ლიგის გამარჯვებულია დინამო თბილისის შემადგენლობაში.

## კარიერა 
### კლუბური კარიერა 
ლაცაბიძე ფეხბურთის თამაშს ხაშურში, ადგილობრივ ივერიაში 7 წლის ასაკში იწყებს. 2 წელიწადში ის დინამო თბილისის აკადემიაში გადადის, სადაც მთელ ახალგაზრდულ კარიერას ატარებს.

ის დინამო თბილისის 2 რიგებში ასპარეზობდა მეორე და მესამე დივიზიონებში. დებიუტი მთავარი გუნდის რიგებში ჰქონდა 2022 წლის 7 აგვისტოს, საქართველოს თასის მატჩში სამტრედიას წინააღმდეგ. ის იმ შემადგენლობის წევრი იყო, რომელმაც 2022 წელს ეროვნული ლიგა მოიგო.

ამავე სეზონის ბოლოს, ლაცაბიძემ ფართო აღიარება მოიპოვა. ის საქართველოს ფეხბურთის ფედერაციის მიერ 19-წლამდელთა წლის საუკეთესო მოთამაშედ დასახელდა და ალექსანდრე ჩივაძის ოქროს ჯილდო გადაეცა.

2024 წლის 4 თებერვალს, უკრაინის პრემიერლიგის ჩემპიონმა დონეცკის შახტარმა ლაცაბიძე კონტრაქტით დაიმატა, რომელიც 2028 წლის ბოლომდეა ძალაში. მან ვერ ჩაატარა ოფიციალური მატჩები და ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯარაში იჯარით შეუერთდა ჩორნომორეც ოდესას.

### საერთაშორისო კარიერა 
ლაცაბიძემ დებიუტი 19-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრებში 2022 წლის 29 მარტს 2023 წლის ევროპის  UEFA-ს ჩემპიონატის საკვალიფიკაციო მატჩში ხორვატიის წინააღმდეგ ჩაატარა.

2024 წლის 15 ნოემბერს მან სრული მატჩი ჩაატარა 21-წლამდელთა ნაკრებში, კვლავაც ხორვატიის წინააღმდეგ UEFA-ს ჩემპიონატის პლეი-ოფში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2004
კატეგორია:დაბადებული 18 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:დონეცკის შახტარის ფეხბურთელები
კატეგორია:ოდესის ჩორნომორეცის ფეხბურთელები
კატეგორია:უკრაინის საფეხბურთო პრემიერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ხაშურში დაბადებულები
იზმირის ხელოვნებისა და ქანდაკების მუზეუმი

**იზმირის ხელოვნების და ქანდაკების მუზეუმი და გალერეა** () — ხელოვნების მუზეუმი იზმირში, თურქეთი.

დაარსებული თურქული სახელმწიფოს მიერ 1952 წელს, როგორც იზმირის სახელმწიფო ფერწერისა და ქანდაკების მუზეუმი, მოგვიანებით კულტურის პარკიდან გადაიტანეს მის ამჟამინდელ ადგილმდებარეობაზე - ათათურქის ბულვარზე, ქონაქის ნავსადგურთან ახლოს. პატარა მუზეუმში ძირითადად წარმოდგენილია XX საუკუნის ფერწერა, თურქი ხელოვანების ქანდაკებებისა და თურგუთ პურას ნამუშევრების მნიშვნელოვანი კოლექცია.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1952 წელს დაარსებული მუზეუმები
საშიმი ბოჩო

**საშიმი ბოჩო** (刺身包丁, პირდაპირი მნიშვნელობით „საშიმის დანა“) არის გრძელი და სქელი დანა, რომელიც გამოიყენება იაპონურ სამზარეულოში საშიმის დასამზადებლად(დაჭრილი უმი თევზი ან სხვა ზღვის პროდუქტი). ის ჰგავს ნაკირი ბოჩოს, სტილია გასნხვავებული ტოკიოსა და ოსაკაში. საშიმი ბოჩოს სახეობებია:

* იანგაი-ბა (柳刃, პირდაპირი მნიშვნელობით „ტირიფის დანა“) ტოკიოდან, უფრო მოკლეა კვადრატული ან ბრტყელი წვერით და ჩვეულებრივ გამოიყენება რვაფეხას და კალმარის მოსამზადებლად.
* ტაკო-ჰიკი (蛸引, პირდაპირი მნიშვნელობით „რვაფეხის გამომყვანი“) ტოკიოდან, უფრო მოკლეა კვადარტული ან ბრტყელი წვერით და ჩვეულებრივ გამოიყენებენ რვაფეხისა და კალმარის დასამზადებლად.
*  ფუგუ-ჰიკი (ふぐ引き, პირდაპირი მნიშვნელობით „ფუგუს გამომყვანი), რომელიც ჰგავს იანგაი-ბას, მაგრამ ეს დანა უფრო თხელია და უფრო ელასტიურია. როგორც სახელებიდან ჩანს, მას ძირითადად გამოიყენებენ ფუგუს საშიმის დასაჭრელად და ეს დანა ინახება ცალკე, თევზის ზოგიერთი შინაგანი ორგანოს, განსაკუთრებით ღვიძლის, რომელიც ტეტროდოტოქსინის მაღალ დონეს შეიცავს, ძალიან შხამიანი ბუნების გამო.

იაპონური სამზარეულოს დანის ორაქტიკის ტრადიციის შესაბამისად, საშიმი ბოჩო ილესება მხოლოდ ერთი დახრილი კიდით, რაც კატაბას სახელითაა ცნობილი. უმაღლესი ხარისხის კატაბას დანა ბრტყელ მხარეს ჩაღრმავება —ურასუკი — აქვს ბრტყელ მხარეზე, რომელიც მას აძლევს უკეთეს ჭრას და აძლევს საშუალებას, რომ დაჭრას უფრო თხლად ვიდრე რიობა, რომელიც გამოიყენება სანტოკუსთვის, ნაკირისთვისა და გიუტოს დანებისთვის, მაგრამ მის გამოყენებას მეტი უნარი სწირდება. დანის მარჯვენა ხელით გამოყენებისთვის, ჩვეულებრივ მარჯვენა მხარე ილესება, მაგრამ მარჯვენა ხელის გამოყენებისთვის ის შეიძლება გალესილი იყოს მარცხენა მხარეს.

დანის სიგრძე არის შესაფერისი სშიალო ომის თევზის ფოლესთვის და ზოგადად არის 25 სანტიმეტრსა და 35 სამტიმეტრს შორის სიგრძეში. არსებობს სპეციალიზებული კომერციული დანები უფრო დიდი თევზის დასამუშავებლად, როგორიცაა ლურჯი თინუსი და ის იჭრება ისეთი დანებით, როგორიცაა მაგურო ბოჩო და ოროში ბოჩო, რომელბიც თითქმის 2 მეტრია ან შედარებით მოკლე ჰანჩო ჰოჩო.

## სქოლიო
იანგაი ბა

**იანგაი-ბა-ბოჩო**(柳刃包丁, პირდაპირი მნიშვნელპბით „ტირიფის დანა“), იანგაიბა ან იანგაი არის  გრძელი დანა, რომელიც გამოიყენება იაპონურ სამზარეულოში. ის არის საშიმი ბოჩოს ტიპიური მაგალითი(იაპონურად: 刺身包丁, საშიმი [უმი თევზი] ბოჩო [დანა]), რომელიც გამოიყენება თევზის დასაჭრელად საშიმისა და ნიგირიზუშისთვის.

საშიმის და ნიგირიზუშის დამზადების დროს, როგროც წესი, მიზანია, რომ ჭრილის ზედაპირი იყოს გლუვი, მბზინავი და თანაბარი, რადგან მისი გემო მაქსიმალურად გაიზარდოს. იანაგიბას კონსტრუქცია სწორე ამ მიზნით არის შექმნილი.

*  სიგრძე: დანის გრძელი პირი საშუალებას აძლევს, რომ ერთი მოსმით მოჭრას ხორცის ნაწილი. ეს ხელს უშლის ზიგზაგისებრ ჭრას, რაც ქმნის დაკბილულ განივ კვეთას.
*  სისქელე: პირის უკანა ნაწილში დანა ძალიან თხელია, რაც საშუალებას აძლევს ჭრა მოხდეს ძირითადად დანის წონით, ზედმეტი ძალის გამოყენების გარეშე. თუ დანა სქელი ან ჭარბად ძლიერი იქნება, ეს შესაძლოა გამოიწვიოს ხორცის გახევა ან დაჟეჟილება.
*  ფოლადის თვისებები: იანაგიბა მზადდება იაპონური მახვილის ტრადიციული ტექნიკის გამოყენებით, რაც ადაპტირებულია თანამედროვე საჭიროებებზე. დანა დამზადებულია რბილი რკინის ფენით, რაც მას გამძლეობასა და მარტივ სლეს უზრუნველყოფს, ხოლო ჭრის პირი დაფარულია მაღალი ნახშირბადის ფოლადით, რაც ქმნის სიმტკიცესა და სიმახვილეს. როგორც წესი, გამოიყენება ჰიტაჩის ლურჯი ან თეთრი ფოლადი. 
*  არაწებოვანი თვისებები: უკანა მხარე (ურასუკი) ოდნავ ჩაზნექილია, რაც ამარტივებს დანა გაჭრილი მასალიდან გამოყოფას, ხოლო წინა ფაზა (შინოგი) უზრუნველყოფს, რომ გაჭრილი ნაჭერი მარტივად ჩამოშორდეს დანას ჭრის შემდეგ.·        ფოლადის თვისებები: იანაგიბა მზადდება იაპონური მახვილის ტრადიციული ტექნიკის გამოყენებით, რაც ადაპტირებულია თანამედროვე საჭიროებებზე. დანა დამზადებულია რბილი რკინის ფენით, რაც მას გამძლეობასა და მარტივ სლეს უზრუნველყოფს, ხოლო ჭრის პირი დაფარულია მაღალი ნახშირბადის ფოლადით, რაც ქმნის სიმტკიცესა და სიმახვილეს. როგორც წესი, გამოიყენება ჰიტაჩის ლურჯი ან თეთრი ფოლადი.
*  ერთჯერადი დამუშავება: მარჯვენა ხელისთვის განკუთვნილი იანაგიბას მარჯვენა მხარეს აქვს ფაზა, ხოლო მარცხენა მხარე ოდნავ ჩაზნექილია. ეს საშუალებას იძლევა, რომ დაჭრის კუთხე იყოს უფრო მკვეთრი, ვიდრე ორმხრივ ფაზიან დანებთან, და ხელს უწყობს მასალის დანაზე არ მიკვრას. 
* ჭრის მიმართულება: დასავლური დანების უმეტესობა ჭრის და აწვება წინ, ხოლო იანაგიბათი ჭრა ხდება გამოქაჩვით — უკან მოძრაობით.

პირველი ორი დახასიათება განსაკუთრებით იანაგი-ბა-ბოჩოს ეხება და მისი სახელი „იანაგი“ ტირიფის ტოტის გრძელი და მოქნილი მახასიათებლებიდან მომდინარეობს. დანარჩენი მახასიათებლები იაპონურ სამზარეულოში ყველა დანას ეხება. საშიმის მოსამზადებლად იანაგიბას გამოყენების მთავარი პრინციპი არ არის მხოლოდ ჭრა, არამედ გრძელი პირის გამოყენება ისე, რომ ერთი გლუვი მოძრაობით უკან გამოიზიდოს და ამით მოხდეს ნაჭრის დაცალკევება.

## სქოლიო
ჩორუმის არქეოლოგიური მუზეუმი

**ჩორუმის არქეოლოგიური მუზეუმი** () — არქეოლოგიური მუზეუმი ჩორუმში, თურქეთი. იგი ოფიციალურად დაარსდა 1968 წელს, ალაჯაჰიოიუკში, ბოღაზკიოიში, ორთაკიოიში, ესკიიაფარში, პაზარლში, კუშსარაიში და ალიშარ ჰიოიუკში ნაპოვნი ნივთებით.

## კოლექცია
კოლექცია, რომელიც 1997 წელს 12337 ნივთს შეადგენდა, ოთხ ძირითად არეალად იყოფა. პირველ დარბაზსა და დერეფანში არის ელინისტური, რომაული და ბიზანტიური ეპოქის „მონეტები, კერამიკა, მინის სურნელოვანი თასები და ლაქრიმატორიები, ფიგურინები და სტატუეტები, შეწირულობის თასები, სტელები, სარკოფაგები და სვეტების კაპიტელები და სამკაულები“, მეორე დარბაზში არის მრავალი ქვაბი, ვაზები, რითონები და თიგლები, ქუდისფერი დისკები და ბეჭდები ხეთების და ფრიგიული პერიოდიდან, ხოლო მესამე და მეოთხე დარბაზებში არის ხალიჩები, სამკაულები და ტანსაცმლის ნივთები, იარაღები, წერილობითი ძეგლები და ხისა და ლითონის ნივთები სელჩუკთა და ოსმალეთის ეპოქიდან. ბაღში არის შადრევანი ხარის ქანდაკებით.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1968 წელს დაარსებული მუზეუმები
ლეპოსპონდილები

**ლეპოსპონდილები** — ადრეული ტეტრაპოდების მრავალფეროვანი კლადია. მაროკოს გვიანი პერმული პერიოდის ერთი გვიან შემორჩენილი ლეპოსპონდილის გარდა, ლეპოსპონდილები ადრეული კარბონული პერიოდის ვისეანის ეტაპიდან ადრეულ პერმულ პერიოდამდე ცხოვრობდნენ და გეოგრაფიულად შემოიფარგლებოდნენ დღევანდელი ევროპისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტერიტორიებით. ცნობილია ლეპოსპონდილების ხუთი ძირითადი ჯგუფი: ადელოსპონდილი; აისტოპოდა; ლიზოროფია; მიკროსაურია; და ნექტეიდეა. ლეპოსპონდილებს სხეულის ფორმების მრავალფეროვანი დიაპაზონი აქვთ და მოიცავს სახეობებს ტრიტონის მსგავსი, გველთევზას ან გველის მსგავსი და ხვლიკის მსგავსი ფორმებით. სხვადასხვა სახეობა წყლის, ნახევრად წყლის ან ხმელეთის იყო.მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ისინი სპეციალიზებულ ეკოლოგიურ ნიშებში ცხოვრობდნენ, რომლებიც არ ეკავათ პალეოზოურ ეპოქაში მათთან თანაარსებობის მქონე უფრო მრავალრიცხოვან ტემნოსპონდილ ამფიბიებს. ლეპოსპონდილებს სახელი 1888 წელს კარლ ალფრედ ფონ ციტელმა დაარქვა, რომელმაც ეს სახელი პალეოზოური ეპოქის ზოგიერთ ტეტრაპოდს შემატა, რომლებსაც ნოტოქორდისა და კბილების გარკვეული სპეციფიკური მახასიათებლები ჰქონდათ. ლეპოსპონდილები ზოგჯერ თანამედროვე ამფიბიების ან ამნიოტას (ქვეწარმავლებისა და ძუძუმწოვრების შემცველი კლადი) მონათესავეებად ან წინაპრებად ითვლებოდა. ვარაუდობენ, რომ ჯგუფი პოლიფილეტურია, სადაც აისტოპოდები პრიმიტიული ღეროვანი ტეტრაპოდებია, ხოლო რეკუმბიროსტრანული მიკროზავრები პრიმიტიული ქვეწარმავლები. 
მინი|მარჯვნივ
ლეპოსპონდილები ტემნოსპონდილების მსგავსად 354-300 მლნ წლის წინ გადაშენდნენ. ისინი მცირე ზომის ცხოველები იყვნენ, დაახლოებით დღევანდელი ტრიტონების ხელა იზრდებოდნენ მათი ზომა არ აჭარბებდა 15სმ-ს.დოპლოკაულუსის გაქვავებული ნამარხი, რომელიც აშშ-ში აღმოაჩინეს,სიგრძით 0,8მ იყო.იგი მტკნარ წყალში ბინადრობდა ხოლო მისი უცნაური ფორმის თავი, სავარაუდოდ,წყალში(წყალქვეშა ნავის საჭის მსგავსად)მის მანევრირებად მნიშვნელოვნად ზრდიდა.
## ლიტერატურა
*საყვარაშვილი ნ., 8000 საინტერესო პაქტი რომელიც აუცილებლად უნდა იცოდე, გამომცემლობა „პალიტრა L“, თბ., 2017 გვ. 95
## რესურსები ინტერნეტში
*https://en.wikipedia.org/wiki/Lepospondyli
*https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5
## სქოლიო
შიუმეგის ციხესიმაგრე

300px|მინი
**შიუმეგის ციხესიმაგრე** () — ციხესიმაგრე ქალაქ შიუმეგის ახლოს, ვესპრემის მედიე, უნგრეთი.  

აშენებულია XIII საუკუნის შუა ან ბოლო პერიოდში უნგრეთის მეფე ბელა IV-ის მიერ, შიუმეგის ციხესიმაგრე მდებარეობს მთაზე, რომელსაც „ციხის გორა“ ეწოდება, ბალატონის ტბიდან 20 მილით ჩრდილოეთით. თავისი არსებობის განმავლობაში, ის რამდენჯერმე გაფართოვდა. XV საუკუნეში გაძლიერდა და აშენდა მეორე კოშკი ორიდან. რამდენჯერმე იყო ალყაში მოქცეული და ორი ხანძარიც განიცადა.

დღეს ციხესიმაგრე შიუმეგის ვიზიტორთა მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა.

## აღწერა
იგი ირეგულარული წყობისაა და განლაგებულია ჩრდილოეთ-სამხრეთის მიმართულებით, მთაზე, რომელსაც „ციხის გორა“ ეწოდება, მდებარეობს ბალატონის ტბიდან 20 მილით ჩრდილოეთით. მას ორი კოშკი აქვს და არის 125 მეტრი სიგრძეში და 80 მეტრი სიგანეში. შიდა ტერიტორია შეიცავს კედლით გარშემორტყმულ ბილიკს. ეს ბილიკი მიდის შიდა კარიბჭემდე, რომელიც იხსნება მთავარ ეზოში.

## ისტორია
ეს ციხე თავდაპირველად ააგეო XIII საუკუნის შუა ან ბოლო პერიოდში უნგრეთის მეფე ბელა IV-მ, სადაც იგი ცხოვრობდა მონღოლური შემოსევის დროს 1241-1242 წლებში. მოგვიანებით, იგი საჩუქრად გადაეცა ვესპრემის რომაულ-კათოლიკურ არქიეპისკოპოსს უნგრეთის მეფე იშტვან V-ის მიერ.

1552 წელს, ვესპრემის თურქების მიერ ხელში ჩაგდების საპასუხოდ, ციხესიმაგრე ხელახლა ააშენეს და გააძლიერეს, რადგან იგი ითლებოდა როგორც სასაზღვრო ციხესიმაგრე.

1713 წელს, რაკოცის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლის დროს ავსტრიული ოკუპაციის შემდეგ, ჯარებმა ციხესიმაგრეს ცეცხლი წაუკიდეს.
XX საუკუნის განმავლობაში ციხის ნაწილები აღდგა.

1989 წლიდან იგი კერძო საკუთრებაშია. იგი ფართომასშტაბიანად აღდგა და ახლა ფუნქციონირებს, როგორც ტურისტული ღირსშესანიშნაობა, სადაც იმართება ღონისძიებები და ტურნირები. იგი ითვლება უნგრეთის ყველაზე კარგად შემონახულ ციხესიმაგრედ.

## სქოლიო
კატეგორია:უნგრეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
თოქათის მუზეუმი

**თოქათის მუზეუმი** () — მუზეუმი თოქათში, თურქეთი. ის ინახავს რეგიონიდან მოპოვებულ ისტორიულ ნაპოვნებს, მათ შორის ქანდაკებებსა და მონეტებს. ბევრი ნივთი მოდის ანატოლიის სელჩუკების ეპოქიდან.

## ისტორია
ადრინდელი მუზეუმი თავდაპირველად მდებარეობდა გიოქმედრესეში, თოქათის ისტორიულ შენობაში. 2012 წლის 18 სექტემბერს მუზეუმი გადატანილ იქნა ბედესტენში (დახურულ ბაზარში), რომელსაც ეწოდება არასტალი და რომელიც სავარაუდოდ აშენდა ოსმალეთის სულთან მეჰმედ I-ის მეფობის დროს (მეფ. 1413-1421).

## მუზეუმის ექსპონატები
მუზეუმის არქეოლოგიური განყოფილება ინახავს ხეთური თიხის ფირფიტებს მაშათ ჰიოიუკიდან, ხმალს ელინისტური ხანიდან და ბრინჯაოს ქანდაკებებს რომაული ხანიდან. კოლექცია მოიცავს მონეტებს სხვადასხვა ცივილიზაციებიდან, განსაკუთრებით ანატოლიის სელჩუკების ეპოქიდან. ეთნოგრაფიულ განყოფილებაში ყველაზე მნიშვნელოვანი ნივთია 1191 წლის ხელნაწერი ყურანი ანატოლიის სელჩუკების ეპოქიდან. ასევე არის კერამიკის ნიმუშები. მუზეუმის ორი ოთახი ასახავს ხელით ნახატი ყაბალახების წარმოებასა და სპილენძის ნაწარმს, რომელიც იყო თოქათის პოპულარული ხელოსნობა ოსმალეთის იმპერიის დროს.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:2012 წელს დაარსებული მუზეუმები
სირიული ენა

**სირიული ენა** — არამეული ენის ერთ-ერთი დიალექტი; განეკუთვნება სემიტურ-ქამიტურ ენათა ოჯახის სემიტურ შტოს. კლასიკური სირიული ენა, ანუ ძველი სირიული (ახ. სირიულის შესახებ იხ. სტ. ასურული ენა), ქ. ედესისა (ურჰა) და მისი რაიონის (ამჟამად თურქეთშია) არამეელთა მეტყველებას წარმოადგენს. უძველესი წერილობითი ძეგლი ძვ. წ. III საუკუნეს ეკუთვნის. III-XIV საუკუნეებში მასზე შეიქმნა ქრისტიანულ სამყაროში უაღრესად პოპულარული და ავტორიტეტული ლიტერატურა (იხ. სირიული ლიტერატურა). სირიული ენის შესწავლას ბერძნულთან ერთად დიდი მნიშვნელობა ენიჭება საქართველოშიც. ისლამის გავრცელებამ (VII საუკუნიდან) გამოიწვია სირიული ენის განდევნა ცოცხალი მეტყველებიდან და უკვე VIII საუკუნიდან იგი განაგრძობს არსებობასს როგორც მხოლოდ სამწერლობო და საეკლესიო ენა. სირიული ენა 2 ძირითადი დიალექტისაგან შედგება: დასავლური (ანუ იაკობიტური) და აღმოსავლური (ანუ ნესტორიანული), რაც სირიული ეკლესიის გაყოფას შეესაბამება. სხვაობა ამ დიალექტებს შორის ძირითადად ფონეტიკური ხასიათისაა.

სირიული ენის კონსონანტიზმი ნაკლებად განსხვავდება საერთო არამეულისაგან. ძველი არამეულისაგან განსხვავებით სირიული ენაში, ჩვეულებრივ, ბერძნულიდან ნასესხებ სიტყვებში გვხვდება გლოტალიზებული პ. ფარინგალებიდან ყრუ სპირანტი ჰ აღმოსავლურ დიალექტში გადაიწია ველარულ ხ-ში. ხმოვნები 3 სიგრმისაა: მოკლე, ზემოკლე და გრძელი, რომელთა შორის გვხვდება დიფთონგთა კონტრაქციით (შეკუმშვით) მიღებული ხმოვნებიც (ო, ე). შეინიშნება ხორხისმიერთა დაკარგვაც. სირიულში ფართოდაა გავრცელებული ჯერ კიდევ ძველ არამეულიდან ცნობილი ხშულთა სპირანტიზაცია. მახვილი სიტყვაში მეორე მარცვალზე მოდის, რაც ხშირად ხმოვნების რედუქციას იწვევს. ძირის სტრუქტურა ტიპური სემიტურია. საყურადღებოა უსრული ასპექტის (იმპერფექტივის) წარმოება ნ-პრეფიქსით ნაცვლად საერთოსემიტური ჲ-ისა. ზმნის ასპექტურ უღვლილებასთან ერთად გვხვდება უღვლილება დროების მიხედვით. ვნებითი გვარის პირიანი ფორმები დაკარგულია და შენაცვლებულია სათანადო რეფლექსივით. სირიული ენაში განვითარდა დამოუკიდებელი კუთვნილებითი ნაცვალსახელი. სახელთა ბრუნება არ შეინიშნება სინტაქსიდან აღსანიშნავია ქვეწყობილ წინადადებათა სიჭარბე. ლექსიკაში უხვადაა ნასესხები სიტყვები, განსაკუთრებით ბერძნულიდან, ასევე აქადურიდან, ებრაულიდან, არაბულიდან. 

სირიული დამწერლობა ძველი არამეული დამწერლობის ერთ-ერთი სახეობის შემდგომ განვითარებას წარმოადგენს. ცნობილია სირიული დამწერლობის 3 სახეობა: მრგლოვანი (ესტრანგელო), ხაზოვანი (იაკობიტური) და ნესტორიანული. ამ დამწერლობას იყენებენ არაბულისათვისაც (ე. წ. გარშუნი). 

## ლიტერატურა
ქარაბუქ-ქარადემირის რკინა-ფოლადის მუზეუმი

**ქარაბუქ-ქარადემირის რკინა-ფოლადის მუზეუმი**() — მუზეუმი ყარაბუქში, თურქეთი. კარდემირი არის თურქული ფოლადის საწარმოო ქარხნის სახელწოდება ყარაბუქში. დემირ-ჩელიკი ადგილობრივ სახელწოდებაში არის თურქული „რკინა-ფოლადის“ მცნება.

მუზეუმი დაარსდა 1984 წლის 14 ივნისს კარდემირის ქარხნის ფარგლებში.

ექსპონატების უმეტესობა რკინის სამუშაოებს ეხება. პირველ დარბაზში გამოტანილია სურათები ქარხნის მშენებლობის შესახებ 1930-იანი წლების ბოლოს, ადრეული წარმოების ნიმუშები, თანამედროვე ფოლადის სამშენებლო ელემენტები, როგორიცაა კუთხოვანი რკინები, სტრუქტურული ფოლადები და ა.შ. მეორე დარბაზში არის ინჟინერიაში გამოყენებული ფოლადის ელემენტების მაკეტები, როგორიცაა მძიმე ინდუსტრიის სათადარიგო ნაწილები, რადიო და ტელევიზიის გადამცემი ანტენის ელემენტები, ლოკომოტივის ამწევები და ა.შ. მუზეუმის არქივების განყოფილებაში ინახება ისტორიული წიგნები და სურათები. მიუხედავად იმისა, რომ არ არის არქეოლოგიური მუზეუმი, მუზეუმს ჰქონდა უფლებამოსილება აკონტროლოს არქეოლოგიური აღმოჩენები ყარაბუქის პროვინციაში.

2006 წელს კომპანიამ წერილობითი მიმოწერა გაუწია საქართველოს რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროსთან და შენობის მუზეუმის კვალიფიკაცია გაუქმდა. მომავალში იგეგმება ახალი მუზეუმის შენობის მშენებლობა, ხოლო მუზეუმის საქმიანობა შეწყდა 2013 წელს და მისი მასალები დაცული იქნა კომპანიის ფარგლებში.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1984 წელს დაარსებული მუზეუმები
ერეგლის მუზეუმი

**ერეგლის მუზეუმი** () —  მუზეუმი ერეგლის ილჩეში (რაიონი) ზონგულდაქის პროვინციაში, თურქეთი. განმარტება ყარადენიზი („შავი ზღვა“) გამოიყენება ზონგულდაქის პროვინციაში მდებარე ერეღლის გასარჩევად კონიასა და თექირდაღის პროვინციებში მდებარე სხვა მსგავსი სახელწოდების ილჩეებისგან.

## მდებარეობა და ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს ერეღლის ორჰანლარის უბანში კოორდინატებზე 41°16′51″ ჩ. გ. 31°25′06″ აღ. გ.

მუზეუმი სინამდვილეში არის XIX საუკუნის ოსმალური საყოფაცხოვრებო სახლი, რომელიც აშენებულია ქარამაჰმუთოღლუ ხალილ ფაშას მიერ, ქალაქის ერთ-ერთი წარჩინებულის მიერ. ეს არის ოთხსართულიანი სახლი (პირველი სართულის ჩათვლით). წარსულში იგი გამოიყენებოდა როგორც ქალთა კოლეჯი. 1988 წელს იგი გადმოეცა კულტურის სამინისტროს. 1998 წელს რესტავრაციის შემდეგ იგი გაიხსნა როგორც მუზეუმი.

## გამოფენილი ექსპონატები
პირველი სართული არის ადმინისტრაციული ოფისი. პირველ სართულზე გამოტანილია ელინისტური, რომაული და ბიზანტიური არტეფაქტები, როგორიცაა მარმარილოს სტელები, ტერაკოტის ამფორები და ქვაბები, სვეტების თავები, მინის ჭურჭელი, ორნამენტები, ლითონის ნივთები, განათების ინსტრუმენტები და ფიგურინები. ასევე არის მონეტები ლიდიური, ელინისტური, რომაული, ბიზანტიური, სასანიდური, ომაიადური, აბასიდური, ართუკიდების, სელჩუკიდებისა და ოსმალეთის ეპოქებიდან. მეორე სართულზე გამოტანილია ეთნოგრაფიული ნივთები, როგორიცაა ტანსაცმელი, ელპეკის ტექსტილი (ერეღლის მხარისთვის უნიკალური), იარაღები, ორნამენტები, მოწევის იარაღები, მარჯნები, საათები, სამზარეულოს იარაღები, ხელით წერილი წიგნები და ბასკული. მესამე სართული ტიპიური ერეღლის სახლის მსგავსად არის მოწყობილი. ეზოში არის სარკოფაგები, სვეტების თავები და ფუძეები, ეპიტაფია და მავზოლეუმი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1998 წელს დაარსებული მუზეუმები
ნაკირი ბოჩო

**ნაკირი ბოჩო**(菜切り包丁, თარგმანი: „მწვანილის მჭრელი დანა“) და **უსუბა ბოჩო**(薄刃包丁—პირდაპირი თარგმნით: „თხელი დანა“) არის იაპონური სტილის ბოსტნეულის დანები. ისინი დება ბოჩოსგან ფორმით განსხვავდებიან — აქვთ სწორი, ოდნავ მოხრილი ან თითქმის ბრტყელი პირი, რაც საშუალებას იძლევა, პროდუქტი ბოლომდე გადაიჭრას საჭრელ დაფაზე, დამატებითი ჰორიზონტალური ქაჩვის ან ბიძგის გარეშე. ეს დანები გაცილებით თხელია. იმ დროს, როდესაც დებას აქვს სქეილი პირი და ადვილია ძვლების დაჭრისთვის, მაგრამ დანის პირი არ არის შესაფერისი ბოსტნეულის დაჭრისთვის, რადგან დანა შეიძლება გატყდეს დაჭრის დროს. მაკირისა და უსუბას დანებს აქვთ გაცილებით თხელი პირები. ეს არ ეხმარება თევზისა და ხორცის პატარა ძვლების დაჭრაში, მაგრა ის სასარგებლოა ბოსტნეულის დასაჭრელად.

ნაკირი ბოჩი არის სახლის პირობებშ გამოსაყენებელი დანა და ზოგჯერ აქვს კუროუჩის შავი პირითაა დამუშავებული. დანის საჭრელი პირი ორმაგი დახრილი კონსტრუქციითა გალესილი(ორივე მხრიდან), იაპონურად რიობას უწოდებენ. ეს სწორად დაჭრას უფრო იოლს ხდის. ნაკირის დანა ჩვეულებრივ არის 15 და 20 სანტიმეტრი სიგრძეში.

ოსაკის დანებს დანის წვერის ფორმაში რეგიონული განსხვავება ახასიათებს — მათ ხშირად „ცხვრის ფეხის“ ფორმის წვერი აქვთ, ხოლო ტოკიოს დანებში უფრო გავრცელებულია კვადრატული წვერი, რაც მათ დანის მსგავს იერს აძლევს, როგორც ეს მეორე სურათზე ჩანს.

უსუბა ბოჩო არის ბოსტნეულის დანები, რომელბსაც პროფესიონალები იყენებენ. ეს დანები ნიკი ბოჩისგან კიდის ფორმით განსხვავდებიან. ნაკირი გალესილია ორივე მხრიდან , უსუბა კი მხოლოდ ერთმხრივ დახრილი კიდით ილესება, რაც „კატაბას“ სახელითაა ცნობილი. უმაღლესი ხარისხის კატაბას დანია პირებს ბრტყელ მხარეზე მცირე ჩაღრმავება — ურასუკი —   აქვთ , რაც უკეთეს ჭრას იძლევა და ასევე საშუალებას აძლევს უფრო თხელი ნაჭრები დაჭრას, ვიდრე ნიკირისთვის გამოყენებული რიობა, მაგრამ ის მოითხოვს მეტ უნარს. გალესილი მხარე , როგორც წესი, არის მარჯვენა მხარეს მემარჯვენეებისთვს, თუმცა მარცხენა მხარეც ილესება მარცხენა ხელის გამოსაყენებლად.  უსუბა ნიკირიზე უფრო მძიმეა, თუმცა დებაზე მაინც უფრო მსუბუქია.

## სქოლიო
ბალიური კატა

**ბალიური კატა**  — კატის ჯიში, რომელიც გამოიყვანეს აშშ-ში, როგორც დასავლეთ ევროპაში გამოყვანილი  სიამის კატის გრძელბეწვიანი ვერსია. ეს კატები უშუალოდ არ არიან დაკავშირებული  ინდონეზიის კუნძულ ბალისთან. ეს სახელი იქიდან მომდინარეობს, რომ მომშენებლების აზრით, ამ კატებს ბალიური მოცეკვავეების მსგავსად მოხდენილი გარეგნობა და დახვეწილი მოძრაობები გააჩნიათ. კატების ეს ჯიში ღრმად ენათესავება სიამის კატებს.

### ისტორია 
ზუსტად ცნობილი არ არის როდის ან როგორ  აღმოჩნდა ბალიური კატის გენი სიამის კატებში მაგრამ შეიძლება ითქვას, რომ ეს 1920 წელს ან უფრო ადრე მოხდა. ამ უცნაურ კატებს  სიამის კატებზე გრძელი ბეწვი და ფუმფულა კუდი ჰქონდათ. ენთუზიასტებმა ეს სახეობა უკვე ცალკე ჯიშად გამოიყვანეს, ხოლო 1961 წელს აღიარეს და ბალიური კატა უწოდეს.
### მოვლა და ხასიათი 
ბალიური კატა არის კატებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე გონიერი ჯიში, რომელსაც უყვარს თამაში. მიუხედავად გრძელი ბეწვისა, მისი მოვლა თივთიკის უქონლობის გამო მარტივია.

## ლიტერატურა
ალდერტონი დ., ,, როგორ შევარჩიოთ კატა. რომელია თქვენთვის საუკეთესო ოთხფეხა მეგობარი?" 2012 წ., გვ.93, ISBN  978-9941-19-649-2
უსუბა ბოჩო

სტილის დანითა (მარცხნივ) და ტოკიოს სტილის დანით (მარჯვნივ)]]
***უსუბა ბოჩო*** (薄刃包丁, პირდაპირი თარგმანით — *„თხელი სამზარეულოს დანა“*) — ტრადიციული ბოსტნეულის დანა, რომელსაც იაპონელი შეფები იყენებენ. სხვა იაპონური პროფესიონალური დანების მსგავსად, *უსუბაც* სპეციალური მეთოდით მზადდება და განსაკუთრებულად გამოიყურება: მისი წინა ნაწილი ქვემოდან ოდნავ დახრილია, ხოლო უკანა მხარეს აქვს ღრმულივით ჩაზნექილი წერტილი, რომელსაც *ურასუკი* ეწოდება. ეს ფორმა საკვების ჭრას უფრო ზუსტსა და მარტივს ხდის. *უსუბას* დამახასიათებელი ნიშანია სწორი, თითქმის ან საერთოდ მოუღუნავი პირი და ფართო რკინის ზედაპირი, რომელიც საჭრელ დაფაზე დაჭრისას თითებისთვის სივრცეს ტოვებს. სხვა დანებთან შედარებით, *უსუბა* შედარებით თხელია, რაც საშუალებას იძლევა მყარ ბოსტნეულზე მუშაობისას საკვები არ დაზიანდეს. მისი სიმაღლე და სწორი ფორმა ასევე იდეალურია სპეციალური ტექნიკებისთვის, მაგალითად *კაცურამუკისთვის* (როცა ცილინდრული ბოსტნეული თხელ ფირფიტებად იჭრება).

*უსუბას* დანა სიგრძეში საშუალოდ 15-24 სანტიმეტრისა გვხვდება. 

*უსუბა ბოჩოს* პროფესიონალები იყენებენ და ის საგრზნობლად განსხვავდება *ნაკირი ბოჩოსგან*, რომელიც სახლის პირობებში გამოყენებისთვისაა რეკომენდირებული. ამასთან, *ნაკირი ბოჩო* ორივე მხრიდან გალესილია, ხოლო *უსუბა* მხოლოდ ერთი მხრიდან - იაპონურად ამ სტილს *კატაბა* ეწოდება. *კატაბას* სტილის პირი უფრო სუფთა და ზუსტ ჭრებს უზრუნველყოფს და იძლევა უჩვეულოდ თხელი ნაჭრების გამოყვანის შესაძლებლობას, რასაც ის *ნაკირის* დანის ორივე მხრიდან გალესილ *რიოობას* პირზე უკეთესად ახერხებს — თუმცა *უსუბას* გამოყენებას მეტი გამოცდილება სჭირდება. მაღალი ხარისხის *კატაბა* დანებს ბრტყელ მხარეს მცირე ჩაღრმავება — *ურასუკი* — აქვთ, რაც ჭრის ეფექტიანობას ზრდის. გალესილი მხარე, როგორც წესი, მარჯვენაა მემარჯვენეებისთვის, თუმცა არსებობს მოდელები მემარცხენეებისათვისაც. *უსუბა* უფრო მძიმეა, ვიდრე *ნაკირი*, თუმცა მაინც ბევრად მსუბუქია, ვიდრე *დება ბოჩო*.

რეგიონული სტილის მიხედვით არსებობს *უსუბა ბოჩოს* რამდენიმე ვარიაცია. კანტოს ვარიაციას კვადრატული, ბლაგვი წვერი აქვს, რითაც ის პატარა ხორცის სათლელ დანას წააგავს. *კამაგატას* სტილის *უსუბა*, რომელიც კანსაიდან მოდის, გამოირჩევა ისეთი წვერით, რომელშიც ზურგი ნელა ეშვება პირისკენ — ეს ე.წ. „ცხვრის ფეხის“ ფორმის წვერია. ასეთი დიზაინი დანას ანიჭებს სიზუსტეს და მზარეულს საშუალებას აძლევს განახორციელოს დახვეწილი, ფაქიზი ჭრები (მიუხედავას ამისა, ეს წვერი საკმაოდ მტვრევადია და ადვილად შეიძლება გატყდეს). *კამაგატა უსუბა* განსაკუთრებით პოპულარულია კიოტოს შეფებს შორის, რომელთა უმეტესობაც ამ დანას იყენებს. კიოტო ზღვისგან მოშორებულია, ამიტომ იქ ბოსტნეულზე იმაზე უფრო მეტად არიან დამოკიდებული, ვიდრე ტოკიოში — სწორედ ამიტომ *უსუბა* ამ ქალაქის პროფესიონალი შეფების ერთ-ერთი მთავარი „იარაღია“. მისი მრგვალი წვერი კიოტოს კულინარიაში რთული და დეტალური ჭრების განხორციელების შესაძლებლობას იძლევა.
## იხილეთ მეტი
*ნაკირი ბოჩო
*საშიმი ბოჩო
## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონური სამზარეულოს დანები
ერთიერი • საქართველო გაბრწყინდება

მინი
## ერთიერი (საზოგადოებრივი მოძრაობა) 
**ერთიერი** — საზოგადოებრივი მოძრაობა საქართველოში, რომელის შეიქმნის მიზანია საქართველოს განვითარების ხელშეწყობა, ეროვნული ერთიანობის გაძლიერება და ინოვაციური პროექტების პოპულარიზაცია. მოძრაობა მხარს უჭერს სამოქალაქო ჩართულობას, ეკონომიკურ ზრდას, გამჭვირვალობასა და გარემოსდაცვით პრინციპებზე დაფუძნებულ განვითარების მოდელს.

მოძრაობა დააფუძნა **გიორგი ტყემალაძემ** 2024 წელს. მისი თქმით, ერთიერი არის პლატფორმა იმ ადამიანებისთვის, ვისაც სურს ქვეყნის კეთილდღეობა, სტაბილურობა და გლობალურ დონეზე საქართველოს პოზიციონირება.

### მიზნები და პრინციპები 
მოძრაობის მიზანია ქვეყანაში ისეთი გარემოს შექმნა, რომელიც ხელს შეუწყობს:

* ინოვაციური აზროვნების გავრცელებასა და მხარდაჭერას
* მდგრადი განვითარების პრინციპების დამკვიდრებას
* ეროვნული ერთიანობის გაძლიერებას
* სამოქალაქო ჩართულობის გაზრდას
* ეკონომიკური პოტენციალის მაქსიმალურ გამოყენებას
* საქართველოს პოზიციონირებას, როგორც აქტიური მოთამაშის გლობალურ არენაზე

ერთიერი იმოქმედებს როგორც ღია პლატფორმა, სადაც მოქალაქეებს, მეწარმეებსა და ექსპერტებს შეუძლიათ გააზიარონ იდეები, წამოაყენონ ინიციატივები და მიიღონ მონაწილეობა ქვეყნისთვის საკვანძო პროექტების განხილვაში.

### ისტორია 
მოძრაობის დაარსებას წინ უძღოდა გიორგი ტყემალაძის მრავალწლიანი საქმიანობა საერთაშორისო ბიზნესსა და საგარეო სავაჭრო ურთიერთობებში. 2018 წელს მან დააფუძნა კომპანია **„SilkAccess“**, რომელიც შუამავლობს საქართველოსა და ჩინეთს შორის ეკონომიკურ თანამშრომლობაში. სწორედ ამ საერთაშორისო გამოცდილებამ წარმოშვა ინიციატივა, რომ შეექმნა ერთიანი ეროვნული პლატფორმა.

### ციფრული ყოფნა 
მოძრაობა აქტიურად იყენებს ციფრულ მედიას, მათ შორის ვებსაიტს — www.ertieri.ge, სადაც განთავსებულია პლატფორმის ხედვა, ღირებულებები და მომავალი გეგმები.

### წყაროები: 
* ოფიციალური ვებგვერდი: www.ertieri.ge
* საინფორმაციო მასალები მოძრაობის დამფუძნებლისგან

კატეგორია:სახალხო მოძრაობა
კატეგორია:საქართველო
კატეგორია:მოძრაობა
სოღუთის ერთუღრულ გაზის მუზეუმი

**სოღუთის ერთუღრულ გაზის მუზეუმი** () — თურქეთის ბილეჯიკის პროვინციის სოღუთის რაიონში.

სოღუთი გამორჩეულია იმით, რომ სწორედ ეს ქალაქია, საიდანაც ოსმალეთის იმპერია წარმოიშვა. ერთუღრული, ოსმან I-ის (იმპერიის დამფუძნებლის) მამის საფლავი სოღუთშია. მიუხედავად იმისა, რომ მუზეუმი მის სახელს ატარებს, შენობა სოღუთის იმავე უბანში არ მდებარეობს.

თავდაპირველად ეს სამსართულიანი ხის შენობა იყო ოსმალური სამედიცინო ამბულატორია, რომელიც 1900-იანი წლების დასაწყისში აშენდა. 2001 წელს, რესტავრაციის შემდეგ, შენობა მუზეუმად გაიხსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Virtual tour

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:2001 წელს დაარსებული მუზეუმები
რიზეს ათათურქის მუზეუმი

**რიზეს ათათურქის მუზეუმი** () — მუზეუმი რიზეში, თურქეთი.  მდებარეობს რიზეს მუფთუს უბანში და ადგილობრივად ცნობილია როგორც მეჰმეთ მათარაჯის კონაქი. მდებარეობს ქალაქის სტადიონის აღმოსავლეთით და მთავარი გზის სამხრეთით.

მუზეუმის შენობა არის სამსართულიანი, რომელიც 1921 წელს აშენდა. 1924 წელს მუსტაფა ქემალ ფაშამ (მოგვიანებით ათათურქმა), თურქეთის რესპუბლიკის დამფუძნებელმა, რიზეში ვიზიტისას ამ სახლში დაიდო ბინა. 1981 წელს, ათათურქის დაბადების 100-ე წლისთავზე, სახლის მფლობელებმა იგი რიზეს გუბერნატორობას გადასცეს ათათურქის მუზეუმად გამოსაყენებლად. მუზეუმი გაიხსნა 1985 წლის 27 დეკემბერს.

პირველ სართულზე გამოფენილია წარწერები და საფლავის ქვები. მეორე სართულზე არის ტრადიციული ქსოვის ინსტრუმენტები და სხვა ეთნოგრაფიული ნივთები. მესამე სართულზე გამოფენილია ათათურქის მემორიალური ნივთები, როგორიცაა მისი პირადი ნივთები და ფოტოები თურქეთის დამოუკიდებლობის ომის შესახებ .

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:1921 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:ათათურქის მუზეუმები
კასტამონუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**კასტამონუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — მუზეუმი კასთამონუში, თურქეთში.

## ადგილმდებარეობა
მუზეუმი მდებარეობს ისტორიულ შენობაში, რომელსაც ეწოდება ლივა ფაშას კონაღი (ლივა ფაშას სასახლე), კასტამონუს ჰეფქებირლერის უბნის ჩიფთეჰამამის ქუჩაზე.

## ისტორია
3-სართულიანი სასახლე აშენდა 1887 წელს ოსმალეთის მირ-ლივას ("ბრიგადის გენერალი") სადიქ ფაშას მიერ. 1978 წელს იგი შეიძინა კულტურის სამინისტრომ. 1997 წელს გაიხსნა როგორც ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

## ექსპონატები
პირველი სართული განკუთვნილია კასთამონუზე სპეციალიზებული ბიბლიოთეკისა და ფოტო გალერეისთვის. ზედა სართულზე გამოფენილია სხვადასხვა ეთნოგრაფიული ნივთები. ამათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია მაჰმუთ ბეის მეჩეთის პორტალი, მეჩეთისა, რომელიც აშენდა კასაბას სოფელში 1366 წელს  და წარმოადგენს ხელოვნების შედევრს. ყველაზე ზედა სართული ასახავს კასთამონუს ურბანულ ცხოვრებას მანეკენების საშუალებით.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1997 წელს დაარსებული მუზეუმები
ორდუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**ორდუს ეთნოგრაფიული მუზეუმი** () — მუზეუმი ორდუში, თურქეთში.

## მდებარეობა და ისტორია
მუზეუმი მდებარეობს ორდუს ქალაქში, თაშოჯაქის ქუჩაზე. მუზეუმის შენობა არის ისტორიული შენობა, რომელიც ცნობილია როგორც პაშაოღლუს სასახლე.იგი არის სამოქალაქო არქიტექტურის აღსანიშნავი ნიმუში, აშენებული 1896 წელს. 1982 წელს დაწყებული 4 წლიანი რესტავრაციის შემდეგ, იგი გაიხსნა 1987 წლის 18 ნოემბერს როგორც მუზეუმი. სამსართულიანი შენობა (ეზოსთან ერთად) იკავებს 625 კვადრატული მეტრის (6,730 კვ. ფუტი) ფართობს.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მუზეუმები
კატეგორია:1987 წელს დაარსებული მუზეუმები
რთული სიტყვა

**რთული სიტყვა**, **კომპოზიტი** — ორი (ან მეტი) ფუმისაგან (ზოგჯერ სიტყვებისაგან) შედგენილი რთული სიტყვა. კომპოზიტებს აჯგუფებენ შინაარსის, აგებულების (ფორმის) და წარმომავლობის მიხედვით. შინაარსის მიხედვით გვაქვს განსაზღვრებითი კომპოზიტები (მაგალითად, დედაქალაქი, გზატკეცილი, გულთამხილავი) და შეერთებითი კომპოზიტები (და-ძმა, დროდადრო), ფორმის მიხედვით განარჩევენ ძირეულ კომპოზიტებს (ქუჩა-ქუჩა, ძველ-ძველი) და ბრუნვისნიშნიანებს (ვარდისფერი, ერთმანეთი < „ერთმან ერთი“). კომპოზიტები წარმომავლობის მიხედვითაც ორ ძირითად ჯგუფს შეადგენს: ზოგი კომპოზიტი შესიტყვებიდან მომდინარეობს (დისწული < დის წული, ნუგეში < ნუ გეშინის), ხოლო სხვები შექმნილია ენაში არსებული მზა ყალიბის მიხედვით (კუდ-მოკლე, დილ-დილობით).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიტყვების წარმოქმნა
პათოფსიქოლოგია

**პათოფსიქოლოგია** (,  და ) — ფსიქოლოგიის დარგი, რომელიც შეისწავლის პიროვნებისა და მისი ფსიქიკური მოქმედების ავადმყოფური რღვევის კანონზომიერებებს. მისი ჩამოყალიბება მჭიდროდაა დაკავშირებული ფსიქიატრიისა და ნევროლოგიის განვითარებასთან. პათოფსიქოლოგიის კვლევის მონაცემებით სარგებლობენ ფსიქიატრიასა და ნევროლოგიაში დიფერენციულ-დიაგნოსტიკური ამოცანების გადაწყვეტისას. 

სსრკ-ში პათოფსიქოლოგიის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი ლ. ვიგოტსკისა და დ. უზნაძის გამოკვლევებმა. საქართველოში პათოფსიქოლოგია დააფუძნა ი. ბჟალავამ. მისი ხელმძღვანელობით საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგიურ ინსტიტუტში 1941 წელს დაარსდა პათოფსიქოლოგიის განყოფილება, რომელმაც თავის კვლევა-ძიებას საფუძვლად დაუდო დ. უზნაძის ზოგადფსიქოლოგიური თეორია. 

## ლიტერატურა
* ბჟალავა ი., კიბერნეტიკა და ფსიქოლოგია, თბ. 1961;
პანორამა

საკუთარი სახელი **პანორამა** ( და ) შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს:

*პანორამა — ვრცელი მიდამოს ხედი, ჩვეულებრივ – ზევიდან. 
*პანორამა — სპეციალურ მრგვალ დარბაზში ცილინდრულ ჩარჩოზე გადაჭიმული დიდი ზომის სურათი, რომელიც ქმნის რეალური სივრცის ილუზიას;
* პანორამა — მოწყობილობა, რომელშიც ოპტიკური მინის წყალობით პატარა სურათები გადიდებულად ჩანს.
პანორამული კინო

მინი|პანორამული კინოს პროექციის სქემა „სინერამის“ სისტემაში
**პანორამული კინო** — კინოფილმის გადაღებისა და დიდი ზომის მეტად შეზნექილ ეკრანზე მისი ჩვენების ხერხი, რომელიც მაყურებელს უქმნის ეკრანზე მიმდინარე მოქმედებაზე „დასწრების“ ილუზიას. ეკრანის შემოწვდომის კუთხე ჰორიზონტალურ სიბრტყეში არის 150-170°, ვერტიკალურ სიბრტყეში 59°-მდე. პანორამულობის შთაბეჭდილებას და ე. წ დასწრების ეფექტს აძლიერებს ფერადი გამოსახულება და სტერეოფონიკური ბგერათაღწარმოება (ბგერა „მისდევს“ ეკრანზე თავისი წყაროს გამოსახულებას), რომელსაც უზრუნველყოფს ბგერის ჩაწერა 6–9 ბილიკზე და შემდგომ მისი აღწარმოება ეკრანის უკან დადგმული რამდენიმე ხმამაღლამოლაპარაკით (ყოველი მათგანი მუშაობს თავისი ბგერის ბილიკზე). პირველად პანორამული გადაღება და დაპროექციება განახორციელა ფრანგმა რეჟისორმა ა. განსმა (1927). იგი 3 ერთმანეთთან დაკავშირებულ ბრტყელ ეკრანზე ერთდროულად 3 კინოპროექტორიდან უჩვენებდა 3 კინოფირზე გადაღებულ თავის ცნობილ ფილმს „ნაპოლეონს“. პანორამულმა კინომ ფართო პრაქტიკული გამოყენება ჰპოვა 1952 წლიდან, როდესაც აშშ-ში შეიქმნა სისტემა „სინერამა“ (ფ. უოლერი, ლ. ტომასი) და გადაიღეს პანორამული ფილმები. გადაღება და დაპროექციება ხდებოდა 3 სინქრონულად მოძრავ 35 მმ-იან კინოფირზე ისე, რომ პანორამული გამოსახულება წარმოიქმნებოდა 3 გამოსახულების შეპირისპირებით. სტერეოფონიკური ბგერათაღწარმოება (7 არხი) ცალკე მაგნიტური ლენტიდან ხდებოდა. 1957 წელს სსრკ-ში დამუშავდა პანორამული კინოს ანალოგიური სისტემა „კინოპანორამა“ (ხელმძღვანელი ე. გოლდოვსკი), უჩვენეს პანორამული ფილმის პირველი ექსპერიმენტული პროგრამა (რეჟისორი კ. დომბროვსკი). 1958 წელს გამოვიდა პირველი სრულმეტრაჟიანი პანორამული კინო „ვრცელია ჩვენი ქვეყანა“ (რეჟისორი რ. კარმენი). პანორამული კინოს საბჭოური სისტემას ჰქონდა სტერეობგერათაღწარმოების მაღალი ხარისხი (9 არხი). 1963 წელს „სინერამა“ რამდენადმე შეიცვალა, გადაღებისა და დაპროექციებისათვის გამოიყენეს ერთობიექტივიანი მეთოდი და 70 მმ-იანი ფირი. თავისი გამომსახველობითი შესაძლებლობით პანორამული კინოს ასეთი სისტემა ახლოს დგას ფართოფორმატიანი კინოს სისტემებთან, განსხვავდება მხოლოდ ძლიერ შეზნექილი ეკრანით. ამ სისტემას ეწოდება „ულტრასინერამა“. ცნობილია პანორამული კინოს ისეთი სისტემები, როგორიცაა „ვონდერამა“, „ცირკორამა“, ანუ წრიული კინოპანორამა, რომელიც შეიმუშავეს უ. დისნეის მულტფილმების სტუდიაში ფირმა „ისტმენ-კოდაკთან“ ერთად (1955); „გერაკლორამა“ – ერთობიექტივიანი სისტემა სპეციალური ეკრანისა და საპროექციო ობიექტივის გამოყენებით და სხვა. 

## ლიტერატურა
სოლომონ ასლანიშვილი

**სოლომონ ასლანიშვილი** (დ. 6 ნოემბერი, 1851, ბავრა, საქართველო — გ. დეკემბერი, 1924) — ქართველი ეთნოლოგი, ისტორიკოსი, პუბლიცისტი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა ახალქალაქის სამაზრო სკოლა და ქართველ კათოლიკეთა საშუალო სასწავლებელი. 1876 წლიდან მსახურობდა ფოსტა–ტელეგრაფში სურამში, არტაანსა და არტანუჯში. 1974 წლიდან ბეჭდავდა კორესპონდენციებს „დროებაში“, „ივერიასა“ და „თეატრში“. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი კორესპონდენციების ციკლი და მიმოხილვები სამხრეთ საქართველოს რეგიონების საზოგადოებრივი ცხოვრების შესახებ სათაურით – „საქართველოს მატიანე“. ისტორიულად, ეთნოგრაფიულად, დემოგრაფიულად აღწერილი აქვს მრავალი დასახლება, საქრისტიანო, საკულტო და თავდაცვითი ნაგებობანი. „ივერიაში“ გამოაქვეყნა „მგზავრის შენიშვნები“ და სხვა. მუშაობდა ქუთაისში, 1905 წლიდან თბილისში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა ქართველ კათოლიკეთა კომიტეტში. ხელნაწერის სახით დარჩა ქართულ–თურქული სახელმძღვანელო და ქართულ–თურქული ლექსიკონი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ეთნოლოგები
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:დაბადებული 6 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 1924
კენია (1963-1964)

თანამეგობრობის სამეფო **კენია** () — ხანმოკლე პერიოდის განმავლობაში არსებული სუვერენული სახელმწიფო აფრიკაში. ქვეყანა არსებობდა 1963 წლის 12 დეკემბრიდან 1964 წლის 12 დეკემბრამდე და მისი მმართველი იყო დედოფალი ელისაბედ II. ის იყო კენიის რესპუბლიკის წინამორბედი.

1963 წლის 12 დეკემბერს, ბრიტანეთის კენიის მიერ დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ, სახელმწიფოს მეთაური დედოფალი ელისაბედ II გახდა, როგორც კენიის დედოფალი (გაერთიანებული სამეფოს და კიდევ მრავალი კოლონიის). მონარქის საკონსტიტუციო ოფლებამოსილება ძირითადად კენიის გენერალ-გუბერნატორ მალკოლმ ჯონ მაკდონალდს გადაეცა.

ჯომო კენიატა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი (და მთავრობის მეთაური) გახდა. ელისაბედ II კენიას თავდაპირველად 1952 წლის 6 თებერვალს, დამოუკიდებლობის მოპოვებამდე ეწვია, ხოლო შემდეგ რამდენჯერმე იმყოფებოდა კენიის რესპუბლიკაში.

კენიის რესპუბლიკა 1964 წლის 12 დეკემბერს დაარსდა და სხვა სახელმწიფოების საერთო თანხმობით გახდა ერთა თანამეგობრობის წევრი. მონარქიის გაუქმების შემდეგ, ჯომო კენიატა კენიის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი გახდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ყოფილი ქვეყნები აფრიკაში
კატეგორია:კენიის მთავრობა
კატეგორია:კენიის პოლიტიკა
შეხების ორგანოები

**შეხების ორგანოები** — რეცეპტორები, რომლებიც მდებარეობენ კანში, საყრდენმამოძრავებელ აპარატში (კუნთებში, მყესებში, სახსრებში და სხვ.), ზოგიერთ ლორწოვან გარსში (ტუჩებზე, ენაზე და სხვ.) და აღიქვამენ გარემოს სხვადასხვა ფაქტორის კომპლექურ მოქმედებას: მექანიკურს, ტემპერატურულს, ტკივილისას. შეხების ორგანოები კანში არათანბრადაა განლაგებული, მაგალითად, უამრავი, ადამიანის ხელის თითებზე, ხელისგულებზე, ფეხისგულებზე, ტუჩებზე, სასქესო ორგანოებზე, რითაც აიხსნება კანის ამ უბნების ჭარბი მგრძნობელობა. შეხების ორგანოების ყველაზე უფრო გავრცელებული სახეა თავისუფალი ნერვული დაბოლოებანი, რომლებიც იტოტებიან ქსოვილებში. შეხების ორგანოებს განეკუთვნება აგრეთვე სხვადასხვა სახის ინკაფსულირებული რეცეპტორები: პაჩინის, მაისნერის, გოლჯი-მაცონის, რუფინის სხეულაკები, კრაუზეს კოლბები, მერკელის დისკოები და ა. შ. შეხების პროცესში მონაწილეობენ აგრეთვე კუნთების, მყესების, სახსრებისა და ფასციების სპეციალიხებული რეცეპტორები. ზოგიერთი შეხების ორგანო (მაგალითად, პაჩინისა და მაისნერის სხეულაკები, მერკელის დისკოები) მნიშვნელოვანი სპეციფიკურობით ხასიათდება, ზოგი კი (მაგალითად, თავისუფალი ნერვული დაბოლოებანი) აღიქვამს სხვადასხვაგვარ სტიმულს. შეხების ორგანოების მრავალფეროვნება, მათი აგზნების თავისებურებანი სივრცესა და დროში განაპირობებენ შეხების შეგრძნებებისს მრავალგვარობას.

## იხილეთ აგრეთვე
* კანის მგრძნობელობა
* კუნთური გრძნობა
* ტაქტილური მგრძნობელობა

## ლიტერატურა
კატეგორია:შეხების ორგანოები
ყნოსვის ორგანოები

**ყნოსვის ორგანოები** — ადამიანისა და ცხოველთა ორგანოები, რომელთა საშუალებითაც ხორციელდება ყნოსვა-ყნოსვის გამღიზიანებლის (სუნის) აღქმა. ადამიანის ყნოსვის ორგანოებია საყნოსავი ეპითელიუმით დაფარული ცხვირის ღრუს ზედა ნიჟარები და ცხვირის ძგიდის ზედა ნაწილი. ქვეწარმავლების (ხვლიკები, გველები) და ზოგი ძუძუმწოვრის (მღრღნელები) ცხვირის ძგიდეში, გარდა ძირითადი ყნოსვის ორგანოებისა, მოთავსებულია ე. წ. იაკობსონის ორგანო. თევზების ყნოსვის ორგანოა ცხვირის წყვილი ორმო ან პარკი, რომელიც შეიცავს საყნოსავი ეპითელიუმით დაფარულ შემაერთებელქსოვილოვან ფირფიტებს. მწერების ყნოსვის ორგანოებია საყნოსავი სენსილები, რომლებიც ძირითადად ანტენებზეა განლაგებული. მრავალი მოლუსკის ყნოსვის ორგანოებიის როლს ოსფრადიუმები ასრულებენ. ყნოსვის ორგანოების სპეციფიკური ფუნქცია განპირობებულია მათში საყნოსავი რეცეპტორული უჯრედების არსებობით (ბოცვერს დაახლ. 100 მლნ-მდე აქვს, ადამიანს–10 მლნ-მდე). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყნოსვა