open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ზნაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ზნაურის ღვთისმშობლის ეკლესია ** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის დაბა ზნაურში. აგებულია ადრეულ საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია აგებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა ნიშებია. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია ვიწრო შვერილებით.

სამხრეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი. შეისრულთაღიანი შესასვლელიც სამხრეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. შესასვლელის თავზე სწორკუთხა ნიშია. აღმოსავლეთ სარკმელს ლილვი აჩარჩოებს. სარკმლის თავზე ჩადგმულ კვადრზე ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა.

ეკლესიას ეტყობა გვიანდელი შეკეთება-გადაკეთების კვალი. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები დაბზარულია. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია

**მეტეხის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

მდინარე ფრონეს მარჯვენა ნაპირზე მდებარე ეკლესია მოყვითალო ქვიშაქვის დიდი კვადრებითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აფსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ღრმა ნიშია. სფერული კონქი ამოყვანილია ქვის რადიალური რიგებით - სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა. აფსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი იმპოსტებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით. დასავლეთი სარკმლის ჭრილი ირიბია. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს - სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ორივე კარი შიგნით თაღოვანი, გარედან არქიტრავულია. ჩრდილოეთი შესასვლელი გვიანდელ მინაშენს უკავშირდება. ამჟამად კარი ამოქოლილია. მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით იკითხება ნახევარწრიული აფსიდის ნაწილი. მინაშენის კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს.

ეკლესიას მარტივპროფილიანი კარნიზი აქვს. ეკლესიის კედლები დაბზარულია, სარკმლები დაზიანებული, კარნიზი ბევრგან ჩამოცვენილია; აყრილია საბურავი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზონკარის დარბაზი

**ზონკარის დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.  

დარბაზი დგას. ძეგლი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე.
ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. ჩრდილოეთი კედლის სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს, დანარჩენი კედლები შემორჩენილია 4-5 მეტრზე.
დასავლეთის, სამხრეთის და აღმოსავლეთის კედლებში სწორკუთხა ნიშებია მო-თავსებული. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. სამხრეთი კედელი ცე-ნტრში გამონგრეულია. მიწის დონე ძალიანაა აწეული.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 113

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აწრისხევის წმინდა მარიამის ეკლესია

**აწრისხევის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევში, მდინარე პატარა ლიახვის მარჯვენა ნაპირზე, შემაღლებულ ბორცვზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია დიდი თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო თაღოვანი ნიშაა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. ნახევარსფერული კონქი ხისაა. ხისავე სატრიუმფო თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები შემორჩენილია 8-9 მეტრის სიმაღლეზე. კედლებს წყვილი პილასტრი თითქმის თანაბარ ნაწილებად ჰყოფს. პილასტრების კაპიტელებს  კამარის საბრჯენი თაღი ეყრდნობოდა. შემორჩენილია თაღის ქუსლი. მაღალი თაღოვანი სარკმლები სიმეტრიულადაა განლაგებული. სარკმლის თაღები სოლისებრი ქვებითაა გადაყვანილი. მთლიანად შებათქაშებული ინტერიერი, ამჟამად დაფერილია ცისფერი საღებავით. ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. იატაკი მიწურია. ეკლესიას თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს. სამხრეთის შესასვლელის ღერძზე ქვის ფილაზე ჯვრის გამოსახულებაა. ჯვრის ქვემოთ მხედრული წარწერაა, რომელიც დაზიანების გამო არ იკითხება. დასავლეთიდან ეკლესიას თაღოვანი, სამსართულიანი სამრეკლო აქვს, რომლის თაღებით გახსნილი პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭედაა გამოყენებული. სამრეკლო ნაგებია თლილი ქვის ღვინისფერი კვადრებით. თაღები ეყრდნობა სწორკუთხა სვეტებს. აღმოსავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები სრულიად სადაა. კარნიზი მარტივპროფილიანია. ეკლესია დგას ერთსაფეხურიან ცოკოლზე. საბურავად თუნუქია გამოყენებული. კამარა ჩამოქცეულია. კედლებზე მცენარეებია ამოსული. სამრეკლოს საბურავი დაზიანებულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002,გვ., 24-25

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია

**ზონკარის შიოწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზონკარში. აგებულია შუა საუკუნეებში.  

ეკლესია ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. წყობა სწორხა-ზოვანია. დარბაზული ეკლესიის სწორკუთხა საკურთხეველში სარკმელია გაჭრი-ლი. აღმოსავლეთ კედელში ორი შეისრულთაღიანი ნიშაა. გრძივ კედლებზე სამსა-ფეხურიანი პილასტრებია. პილასტრების გვერდით საფეხურებს კედლის თაღები ეყრდნობოდა, შემორჩენილია თაღების ფრაგმენტები.
შეისრულთაღიანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მიწის დონე იმდენად აწეულია, რომ კარის მხოლოდ თაღი და ტიმპანი ჩანს.
დასავლეთით ეკლესიას გეგმით სწორკუთხა სათავსი აქვს, რომლის კამარა ნა-ხევარცილინდრულია. ჩრდილოეთ კედელში ერთი, ხოლო დასავლეთ კედელში ორი სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთით ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, აღმოსავლეთ კედლის თაღები კი იმპოსტებს ეყრდნობა. სათავსის აღმოსავლეთი კარი ნაოთხა-ლია. შესასვლელი შეისრულთაღიანია.
ეკლესიის კამარა ჩამოქცეულია, კედლები ჩამონგრეული. ამოსულია დიდი ზომ-ის მცენარეები.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 112

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქემერტის გერის ძმის ეკლესია

**ქემერტის გერის ძმის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, მინდიაანთ უბანში, სასაფლაოზე. აგებულია  გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლის სასაფლაოზე, მინდიაანთ უბანში მდებარე ეკლესია გეგმით კვადრატს უახლოვდება, აღმოსავლეთით გაშლილი ნახევარწრიული ფორმის აბსიდში მაღალი თაღოვანი სარკმელია, ხოლო ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის ცენტრში შემორჩენილია ტრაპეზის ქვედა ქვები. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით.

გრძივ კედლებს ყოფს წყვილი პილასტრი. ინტერიერი შებათქაშებულ-შეთეთრებული იყო. იქ, სადაც ბათქაში ჩამოცვენილია, ჩანს ქართული აგურის წყობა. და-რბაზი ნათდებოდა აღმოსავლეთის, დასავლეთის და სამხრეთის სარკმლებით.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა დატანებული. აღმოსავლეთ ფასადზე ჩაძირული ჯვარი პირდაპირ სარკმელს ებჯინება. დასავლეთი ფასადის ზედა ნაწილში აგურის წყობით შესრულებული გოლგოთის ჯვარია. ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია ყავრით გადაუხურავს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ოთხივე კედელი გარღვეულია. სარკმლები და კარი დაზიანებულია. იატაკი აყრილია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 178-179

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზონკარის კოშკიანი ეკლესია

**ზონკარის კოშკიანი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზონკარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

ძეგლი ნაგებია ყორექვით კირის ხსნარზე. კონსტრუქციული ნაწილები-სათვის გამოყენებულია შირიმის ქვა.
დარბაზული ეკლესია სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება, რომელიც დარ-ბაზისაგან მხრებითაა გამოყოფილი. კონქი გადადიოდა აღმოსავლეთის კუთხეებში შემორჩენილ ტრომპებზე. ჩრდილოეთით, ქვედა დიდი ტრომპის ზემოთ შემორჩენი-ლია ასევე ორი მცირე ტრომპი ერთ ჰორიზონტზე.
სარკმელი მორთულია შირიმის ქვით შიგნიდან.
კამარა შემაგრებული იყო ერთი თაღით, იგი ერთსაფეხურიან პილასტრებს ეყრ-დნობოდა, რომელიც პროფილირებული იმპოსტით არის დაგვირგვინებული. დასა-ვლეთ კედელზე მიდგმულ ნახევარპილასტრებს, ასევე ნახევარი თაღი ეყრდნობა. ჩრდილოეთ კედელზე შემორჩენილია კედლის თაღები, რომელიც კრონშტეინებს ეყრდნობოდა; დღეისათვის კრონშტეინები ჩამოვარდნილია.
აბსიდის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთით შემორჩენილია სატრიუმფო თაღისა და საბრჯენი თაღის ქვები, სამხრეთ-დასავლ-ეთ ნაწილში კი კედლის თაღის ფრაგმენტი.
დასავლეთი სარკმლის ოდნავ შეისრული თაღი შიგნიდან გამოყვანილია შირიმ-ის ქვით.
სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია; მის თავზე ლუნეტია.
დასავლეთ კედელზე სარკმლის ქვეშ არის მცირე ზომის ოთხკუთხა ნიშა.
კოშკის მხოლოდ სამი სართულია შემორჩენილი, მეოთხესი კი მცირე ფრაგმენ-ტი. სართულებს შორის გადახურვა კოჭებზე ყოფილა, რომელიც დღეს აღარ არ-სებობს. ამაზე მხოლოდ ბუდეები მიგვანიშნებს. შესასვლელი დასავლეთიდანაა მე-სამე სართულის დონეზე. მეორე სართულზე ერთი სარკმელია, სამხრეთით.
ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია; კონსტრუქციული ნაწილები დაზია-ნებულია; კოშკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 115-117

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუდისის კოშკი

**გუდისის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდისის მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოებში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევები. ძეგლი ნაგებია ყორე ქვით დუღაბზე. წყობა ქაოსურია; გეგმით კვადრატს უახლოვდება. კედლები შემო-რჩენილია 2 მეტრის სიმაღლეზე. კოშკი ამოვსებულია მიწითა და ქვით, რაც არ-თულებს ძეგლის აზომვას.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 47

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
აწრისხევის კოშკი

**აწრისხევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევის სამხრეთით 3-4 კმ. მთა ბენდერის თავზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. სწორკუთხა კოშკის ზედა ნაწილი მონგრეულია. გადარჩა მისი 4 სართული. პირველი სართული ნანგრევებითაა ამოვსებული. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში 1 მ სიმაღლის სწორკუთხა შესასვლელია. აქვს ნაოთხალები და ღრმა საურდულე. სართულშუა კოჭოვანი გადახურვიდან შემორჩა კედლებში ჩატანებული კოჭების ბუდეები. 

სართულის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში მცირე ზომის, ვიწრო სარკმლებია. აღმოსავლეთი სარკმლის გვერდით სწორკუთხა ნიშაა. მესამე სართულის ჩრდილოეთი კედლის ცენტრში ბუხარია, მისგან დასავლეთით მცირე ზომის სარკმელ-სათოფური და ნიშაა; ასეთივე ნიშაა აღმოსავლეთითაც. სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლების ცენტრებშიც გაჭრილია სარკმლები. IV სართულის დასავლეთ, სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედლების ცენტრებში სარკმლებია. კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით და სქლად დაპობილი ფიქალით. კომპლექსს წრიულად აქვს შემოვლებული გალავანი. იგი 1,5 მეტრ სიმაღლემდეა შემორჩენილი.	 

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 22-24

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კეხვის წინა დედაღვთისა

**კეხვის წინა დედაღვთისა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია განვითარებულ ფეოდალურ ხანაში.
  
მცირე ზომის, დარბაზული ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია. მისი კედლები 2 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რიყის და ფლეთილი ქვა.

აღმოსავლეთით შებრტყელებული ნახევარწრიული აბსიდით სრულდება. მის კუთხეებში ორი სწორკუთხა ნიშაა. ინტერიერი ამოვსებულია ნანგრევი ქვებით. ეკლესიის ჩრდილოეთი ფასადი მთლიანად დაფარულია ფერდობიდან ჩამოშლილი მიწით.

ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. აბსიდში შენახულია რელიეფური ფილის ფრაგმენტი (შესაძლებელია კანკელის ქვის ფრაგმენტი), რომელზედაც გამოსახული იყო „აყვავებული ჯვრის“ კომპოზიცია. მისგან გადარჩენილია ჯვრის ქვედა ნახევარი. ქვედა მკლავის ორივე მხარეს გამოსახულია „ბრიალები“. კომპოზიცია ჩასმულია წნულ ჩარჩოში.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 136-137

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აწრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია

**აწრისხევის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწრისხევის ჩრდილო-დასავლეთით 800 მ. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ნაგებია შირიმის და ადგილობრივი ქვის თლილი კვადრებით. სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია, რომელიც კუთხეებში ოდნავ მრგვალდება. კედლის ქვედა ნაწილში მიშენებულია ტრაპეზი. კონქი სფერულია. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია სამთაღოვანი კანკელით, ცენტრში - აღსავლის კარით, ჩრდილოეთით მაღალი, თაღოვანი კარით სამხრეთით კი თაღოვანი ღიობით (სარკმელი). თაღები ეყრდნობა მრგვალ კოლონებს კანკელი გალესილია. ეკლესიის სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილებს მაღალი, თაღოვანი ნიშები აქვს. მათში მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშებია ჩასმული. სამხრეთ მონაკვეთს ერთსაფეხურიანი კარნიზი მიუყვება. აბსიდის წინ ნახევარწრიული სოლეაა. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით. იგი ეყრდნობა თაღს, რომელსაც იჭერს გრძივი კედლების ცენტრებში აყვანილი სამსაფეხურიანი პილასტრები. პილასტრების გვერდით საფეხურებიდან გრძივ კედლებზე გადადის თაღედი. დასავლეთ კედლის ზედა, ცენტრალურ ნაწილში მცირე, სწორკუთხა სარკმელია. სამხრეთ კედლის დასავლეთ თაღედში არქიტრავული შესასვლელია, აღმოსავლეთ თაღების ზედა ნაწილში კი თაღოვანი სარკმელი. კედლებს ეტყობა შელესილობის კვალი. ფასადების ზედა ნაწილები დაზიანებულია. გადახურვა არ შემორჩა.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 26
* ვახუშტი ბატონიშვილი. აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წიგნში: „ქართლის ცხოვრება“, ტ. IV, თბილისი, 1973, გვ. 362, 363, 517, 891.

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
თორმანეულის ღვთისმშობლის ეკლესია

**თორმანეულის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ თორმანეულში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფელში ძველ სასაფლაოზე შემორჩენილია ნაეკლესიარი, რომლის მხოლოდ საძირკველი იკითხება. ძეგლი გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს; აღმოსავლეთით აბსიდის მოხაზულობა ნახევარწრეს უახლოვდება. აბსიდის ცენტრში დგას ბუნის ქვა.
ეკლესიის ქვები გაზიდულია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დიდმუხის ეკლესიის ნანგრევი

**დიდმუხის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დიდმუხაში. აგებულია ადრეულ საუკუნეებში. ჩვენამდე მოღწეულია ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთი კუთხის ქვედა ნაწილი და ჩრდილოეთი კედლის საძირკველი. შემორჩენილია ფლეთილი ქვა. გეგმა არ იკითხება. 

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თამარაშენის მაცხოვრის ეკლესია

**თამარაშენის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამარაშენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  

დარბაზული ეკლესია მდებარეობს სოფლის სასაფლაოზე. ძეგლი ნაგებია რიყისა და ფლეთილი ქვით, სქელ დუღაბზე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარ-მოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. სამხრეთით ერთი თაღოვანი ნიშაა, ჩრდილოეთით კი ორი. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა. ჩრდილოე-თის და სამხრეთის კედლებში შემორჩენილია კანკელის ბუდეები. კამარა და კონ-ქი ხისაა, კამარა ნახევარცილინდრულია. სამხრეთის კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა.
ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის და დასავლეთის თაღოვანი და სამხრეთის სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი შელესილია. თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი რკინისაა, რომლის ზედა ნაწილში რკინისავე ჯვარია მიკრული.
ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია ყავარი.
კამარა და კონქი მრავალ ადგილას ჩამოშლილია. იატაკი დაზიანებულია, კედლები დაბზარულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 118-119

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუჯაბაურის ღვთისმშობლის ეკლესია

**გუჯაბაურის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუჯაბაურის ცენტრში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლის ცენტრში დგას ალიზით ნაშენი ეკლესია, რომელიც ძლიერ დაზიანე-ბულია. შემორჩა აბსიდის ქვედა ნახევარი და ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების აღმოსავლეთ მონაკვეთების ქვედა ნახევრები. კედლები გაგრძელებულია და დასა-ვლეთის კედელი დაშენებულია ბლოკით. ნაეკლესიარი გადახურულია ხის ბოძებ-ის ფანჩატურით და შიფერით. ეკლესიის შიგნით მიწის დონე იმდენად ამაღლებუ-ლია, რომ აბსიდის იატაკი და გვერდითი ნიშები ძნელად იკითხება.

ეკლესია ალიზითაა ნაშენი, რაც იშვიათი მოვლენაა. მისი დანგრევა გამოიწვია იმ გარემოებამ, რომ (მოსახლეობის ინფორმაციით) 20-მდე წლის წინ სამხედრო ნაწილის ჯარისკაცებმა სახურავი დაშალეს და საწვავ მასალად გამოიყენეს. ალიზი ატმოსფერული მოვლენებისადმი მედეგი არ არის და უსახურავოდ დაიშალა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 48

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:დანგრეული ტაძრები
ვახტანის ეკლესიის ნანგრევი

**ვახტანის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახტანაში. აგებულია განვითარებულ საუკუნეებში. ღვთისმშობლის ეკლესიის ჩრდილოეთით, 100 მეტრში შემორჩენილია ეკლესიის ნაშთი. ჩანს დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი, რომლის სიმაღლე 40 სმ-ს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004.

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კარასეთის ეკლესია

**კარასეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. სოფლიდან აღმოსავლეთით 1 კმ-ში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. აბსიდში ჩრდილოეთით და სამხრეთით დიდი ზომის ნიშებია მოთავსებული, რომლებიც იწყება იატაკის დონიდან.

აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. ეკლესიის კედლების სიმაღლე 3-4 მეტრს აღწევს. სამხრეთ კედელში სარკმლის კვალი შეინიშნება.

არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიის ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიაში ორნამენტებით შემკული ხის კარი დევს.

სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან გალავანს სწორკუთხა შესასვლელები აქვს. გალავნის კედლებში გაჭრილია სათოფურები და ნიშები. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. შემორჩენილი კედლები დაბზარულია. მიწის დონე აწეულია. ეკლესიას შემოვლებული აქვს გალავანი.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მოღრისის წმინდა გიორგის ეკლესია

**მოღრისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოღრისში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ზე დგას წმინდა გიორგის ეკლესია, რომელიც ნაგებია მოყვითალო ქვიშაქვის კვადრებით. წყობაში ალაგ-ალაგ გამოყენებულია აგური და ყორექვა. ფასადებს აგურის ჰორიზონტალური წყობის სარტყელი მიუყვება.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, რომელიც აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. აფსიდის ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით ერთი თაღოვანი ნიშია. აფსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით. საკურთხევლის წინ ერთსაფეხურიანი სოლეაა.

გრძივი კედლები პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ მონაკვეთად იყოფა. კამარა ნახევარცილინდრულია. დასავლეთის, ოდნავ შეისრული თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი.

ეკლესია განათებულია აღმოსავლეთით თაღოვანი, ჩრდილოეთით და სამხრეთით სწორკუთხა სარკმლებით. იატაკი მოპირკეთებულია კვადრატული ფილებით. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი — გარედან არქიტრავულია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი ფასადების ფრონტონის წყობაში ჩაძირული ჯვრებია გამოსახული. საბურავად გამოყენებულია შიფერი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ისაკყაუს წმინდა გიორგის ეკლესია

**ისაკყაუს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ისაკყაუში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დგას სოფლის სასაფლაოზე; ნაგებია მოვარდისფრო, დიდი ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ღრმა, ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი, ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშია. ეკლესიის კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია პილასტრის ქვედა ნაწილები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დაზიანების გამო ფორმა არ იკითხება. ეკლესია თითქმის პერანგშემოცლილია. ძეგლი დაზიანებულია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვახტანის გომართის სალოცავი

** ვახტანის გომართის სალოცავი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახტანაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. სოფლიდან 3 კმ დაშორებით, გომართის გზაზე შემორჩენილია ნაეკლესიარი (თლილი ქვის გროვა), ქვის სტელით. ადგილობრივი მაცხოვრებლების გადმოცემით, მლოცველები გომართის ეკლესიასთან მისვლამდე ამ სტელასთან ლოცულობდნენ. 0,78 მ სიმაღლის პრიზმულ ქვაზე ჯვარცმის სცენის რელიეფური გამოსახულებაა. ფიგურის თავი დაზიანებულია. სტელის ზედა, მარცხენა კუთხე ჩამოტეხილია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლისის ცხრაკარას ეკლესია

**ლისის ცხრაკარას ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლისაში. აგებულია XIII საუკუნეში.

შესასვლელის ტიმპანზე ამოკვეთილ სამყურა ფოთლებზე ასომთავრული წარწერაა:

## აღწერა 
ეკლესია მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ-ზე, მდ. ოჟორას ხეობაში. ცხრაკარას ეკლესიას ამჟამად მონასტერს უწოდებენ. მის ნანგრევებს იმდენად აქვთ მოდებული სურო და ეკალ-ბარდები, რომ სპეციალური გაწმენდის გარეშე ჭირს მისი გეგმის დადგენა და განსაკუთრებით თავდაპირველი სახის გარჩევა შემდგომი ფენებისაგან. დასაშვებია, რომ ოთხი მასიური სვეტი მასზე გადაყვანილი თაღებით გამოყოფდნენ შუა, ფართო და მაღალ ნავს გაცილებით ვიწრო და დაბალი გვერდითი ნავებისაგან. თაღები აშკარად გვიანდელია. იქმნება შთაბეჭდილება, რომ თავდაპირველად ძეგლი სამნავიანი ბაზილიკა იყო, შემდეგ გადაკეთდა გუმბათიან ეკლესიად, რომელმაც, თავის მხრივ, მრავალი შეკეთება განიცადა.

ინტერიერის კედლებზე შემორჩენილია მოხატულობის კვალი. შესასვლელები ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან ჰქონდა. სამხრეთის შესასვლელთან დევს ტიმპანის ქვა, რომელსაც ორმაგი ლილვი შემოუყვება. ტიმპანის ცენტრში წრეში ჩასმული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა. ჯვრის მკლავებს შორის ამოკვეთილია როზეტები და სამყურა ფოთლები. ტიმპანის ორივე გვერდზე ნაძვების გამოსახულებაა, რომლებიც სამკუთხედებშია ჩასმული.
ეკლესიას სამი მხრიდან გარშემოსავლელი აქვს. მასში თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ძეგლი დაზიანებულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004
* Меписашвили Р. Цинцадзе В. В кн. „Архитектура нагорной части исторической провинции Грузии Шида-Картли“, Тбилиси, „Мецниереба“, 1957, с. 125.
* Ожорский монастырь В кн. „Записки общества любителей кавказской археологии“, кн. 1, Тифлис, 1875, стр. 117.

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ნაქალაქევის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ნაქალაქევის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაქალაქევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფელში დგას წმ. გიორგის მცირე ზომის ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესია, ნაგებია ძირითადად შირიმის ქვით. გამოყენებულია ყორე-ქვაც. ეკლესიას ღრმა, შვერილი, ხუთწახნაგა აბსიდა აქვს. ინტერიერში აბსიდის ჩრდი-ლოეთით ერთი თაღოვანი ნიშაა. საკურთხევლის წინ სოლეაა. ეკლესიას მოკლე მკლავები აქვს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან გუმბათის წახნაგოვან ყელზე გადასვლა განხორციელებულია აფრების საშუალებით. აბსიდის კონქი ამოყვანილია მცირე ზომის, შირიმის ქვით. აღმოსავლეთით ერთი სწორკუთხა ნაოთხალი სარკმელია. ეკლესიას სამივე მხრიდან კარიბჭე აქვს. ამათგან დასავლეთისა თითქმის განადგურებულია. ისინი სამივე მხრიდან თაღებითაა გახსნილი. სამხრეთი კარიბჭით თუ ვივარაუდებთ, გადახურვა ნახევარსფერულია. აღმოსავლეთი კედლიდან სარკმლის საპირე ქვები ჩამოყრილია. ეკლესიას დეკორატიული მორთულობა არ გააჩნია, გარდა გუმბათის წახნაგებში მოთავსებული თაღე-დისა. ეკლესიას სამი მხრიდან ფრონტონები აქვს. ნაგებობას ასრულებს თარო ლავგარდანი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 148-149

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გიორგი მურვანიძე

**გიორგი მურვანიძე** (დ. 1883, ჩოჩხათი —  გ. 1923) — ქართველი პოლიტიკოსი, პედაგოგი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, ოზურგეთის ქალაქისთავი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, დაამთავრა ფოთის სამოქალაქო სასწავლებლის ექვსი კლასი. 1902 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1905 წლისთვის იყო რსდმპ-ის გურიის კომიტეტის სუფსის რაიონული ხელმძღვანელი, მონაწილეობდა გურიის რესპუბლიკაში. აგვისტოში აირჩიეს ოზურგეთის სამაზრო ერობის წევრად მიქელგაბრიელის და ჩოჩხათის საზოგადოებებიდან. 1906 წლიდან მუშაობდა რსდმპ ბაქოს ორგანიზაციებში. 1907 წელს დააპატიმრა ჟანდარმერიამ ბაქოში. 1909 წელს მიუსაჯეს სამუდამო გადასახლება ციმბირში. გადასახლებაში აგრძელებდა პარტიულ საქმიანობას, ხოლო 1914 წლიდან პარალელურად მუშაობდა კოოპერატორად.

1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს ბაიკალისპირა რკინიგზის კომისრად. 1918 წელს დაბრუნდა საქართველოში. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის ზაფხულში აირჩიეს ოზურგეთის ქალაქისთავად.  1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. 

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. 1921 წლის 5 ივნისს დააპატიმრა ჩეკას ოზურგეთის ბიურომ 26 მაისს გამართული დემონსტრაციის ხელმძღვანელობის გამო. 23 ივნისს დაპატიმრებულთა ჯგუფთან ერთად გაგზავნეს ქუთაისში, სადაც მიესაჯა სამი თვით პატიმრობა და გაათავისუფლეს 17 ნოემბერს. გარდაიცვალა ორი წლის შემდეგ, არალეგალურ მდგომარეობაში.

## ლიტერატურა
* *ხვადაგიანი ი*. „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“ გვ. 306— საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016 ISBN 978-9941-0-9318-0

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
გნუღის კოშკი

**გნუღის კოშკი** — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გნუღის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

სოფლის მიდამოებში მდებარე კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

კოშკის ჩრდილოეთი და დასავლეთი კედლის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია, ჩამონაშალმა ქვებმა იგი მთლიანად ამოქოლა, რის გამოც გეგმა არ იკითხება. კედლები შემორჩენილია 10-15 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული.

კოშკს სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა, რომლისგანაც შემორჩენილია დასავლეთი და სამხრეთი კედლის ნაწილები. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 48 

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ვახტანის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი

** ვახტანის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახტანაში. აგებულია განვითარებულ საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს გომართის მთაზე, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. წყობაში ალაგ-ალაგ ჩასმულია მოზრდილი, უსწორო ფორმის ქვაც.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა. აღმოსავლეთით დასრულებულია, ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის მხოლოდ ჩრდილოეთი ნაწილია შემორჩენილი ოთხკუთხა ნიშითა და ორსაფეხურიანი შვერილით. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. ჩრდილოეთ კედელს ორსაფეხურიანი პილასტრი ორ ტოლ ნაწილად ჰყოფს. ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში შემორჩენილია კედლის პილასტრი.

არქიტრავული შესასვლელი გაჭრილია დასავლეთ კედელში. ეკლესიის თაღ-კამარა და კედლის დიდი ნაწილი ჩამოქცეულია. სამხრეთი კედელი მთლიანად დანგრეულია. ეკლესიაში მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ივრეთის ზურგიანი კოშკი

**ივრეთის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ივრეთში. 

ძეგლი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში, მთაზე. ნაგებობის სამშენებლო მასა-ლად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა, წყობა მშრალია. ნაგებობა გეგმით ოვალურია, დასავლეთ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშით. კედლების სიმაღლე 1 მეტრს აღწევს. ტერიტორიაზე მიმობნეულია ჩამონაშალი ქვები. ძეგლის დათარიღება რთულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 121

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ვახტანის ძველი ნაგებობის ნაშთი

** ვახტანის ძველი ნაგებობის ნაშთი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვახტანაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ღვთისმშობლის ეკლესიის აღმოსავლეთით 200 მ-ის მოშორებით შემორჩენილია ნაგებობის ნაშთი. ნაგებობა გეგმით ოთხკუთხაა. სამხრეთი კედელი მთლიანად ჩამონგრეულია. დანარჩენი კედლების სიმაღლე 50-სმ-ს აღწევს.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ყორექვა. ტერიტორიაზე მიმობნეულია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კეხვის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხვში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ეკლესია ნაგებია რიყის ქვით, რომელიც მოგვიანებით შეუბათქაშებიათ.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, თაღოვანი სარკმელი. მის ძირში ხის ტრაპეზია. აბსიდის ჩრდილოეთ მხარეს თაღოვანი, ხოლო სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. სატრიუმფო თაღი მარტივპროფილიან კრონშტეინებს ეყრდნობა. კონქი ნახევარსფერულია. საკურთხევლის წინ ხის კანკელი და ერთსაფეხურიანი სოლეაა. კანკელი მოხატულია. ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები, პილასტრების მარტივად პროფილირებულ კაპიტელებს ეყრდნობა. დასავლეთით მოწყობილია ხის პატრონიკე. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით, იატაკი მიწურია. ინტერიერი შებათქაშებულ-შეთეთრებულია. თაღოვანი შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. სამხრეთი შესასვ-ლელის ზედა ნაწილი მორთულია აგურის კბილანისებრი წყობით. კარის თავზე ამოკვეთილი ჯვარი დაფერილია ყავისფერი ზეთის საღებავით.

ანალოგიური მორთულობა აქვს დასავლეთ ფასადსაც. ჩრდილოეთი და აღმოსა-ვლეთი ფასადები სადაა. ლავგარდანი აგურისაა. საბურავად გამოყენებულია თუნუქი. სამხრეთი ფასადი-სათვის შექმნილია რიყის ქვის ხელოვნური სუბსტრუქცია. ინტერიერში ბათქაში მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. იატაკი დაზიანებულია. კონქი დაბზარულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 131-132

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქემერტის ოთიაანთ უბნის კოშკი

**ქემერტის ოთიაანთ უბნის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, თავდაცვითი ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქემერტში, ოთიაანთ უბანში. აგებულია  შუა საუკუნეებში.

სამსართულიანი კოშკი ნაგებია დიდი ზომის რიყის ქვით სქელ დუღაბზე. გეგმით კვადრატს უახლოვდება. ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 8-9 მ-მდე, დასავლეთი და სამხრეთი კი 3-4 მეტრამდე. სართულშუა გადახურვა კოჭოვანი ყოფილა. კედლებში ჩანს ძელის ბუდეები. კოშკის გარშემო მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 180

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის კოშკები
თამარაშენის გრიგოლწმინდის ეკლესია

**თამარაშენის გრიგოლწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამარაშენში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.  
სოფლის სამხრეთით 2 კმ-ზე მთაზე, სასაფლაოსთან მდებარე ეკლესია

ნაგებია რიყის და ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. გეგმით სწორკუთხედს წარმო-ადგენს, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით. აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლები 3-4 მეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი, ხოლო სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. ჩრდილოეთით დევს ბუნის ქვა. შემორჩენილია აბსიდის სამხრეთი მხარის ქვედა ქვები.
შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მისი წირთხლები მორღვეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 120

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მელიტონ რუსია

**მელიტონ რუსია** (დ. 1878, ლანჩხუთი — გ. აგვისტო, 1951) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში, განათლება მიიღო ლანჩხუთის სამოქალაქო სასწავლებელში. შემდგომ წლებში კერძო გაკვეთილებით ირჩენდა თავს და ემზადებოდა საშუალო სასწავლებელში შესასვლელად. სწავლა განაგრძო ჯერ სამეურნეო სასწავლებელში, შემდეგ კი ხარკოვის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში, საიდანაც 1903 წელს სტუდენტურ გამოსვლებში მონაწილეობისთვის გარიცხეს და აუკრძალეს რუსეთის უმაღლეს სასწავლებლებში სწავლა. მაინც მოახერხა სწავლის გაგრძელება კიევის უნივერსიტეტში, სადაც დაამთავრა იურიდიული ფაკულტეტი, ნაფიცი ვექილის პროფესიით. იყო რსდმპ წევრი, მუშაობდა მენშევიკების ფრაქციაში. 1904-1905  წლებში აქტიურად მონაწილეობდა რევოლუციურ მოძრაობაში, მუშაობდა პროპაგანდისტად. ამის გამო რამდენჯერმე დააპატიმრეს და 1905 წელს გადაასახლეს უფის გუბერნიაში.

გადასახლებიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა თვითმმართველობებსა და საერობო ინიციატივებში. 1917 წლის თებერვალში იყო თბილისის საქალაქო საბჭოს ხმოსანი. იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1919 წლის 12 მარტს აირჩიეს საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრად. იყო თვითმმართველობის კომისიის თავმჯდომარე. 1921 წლიდან ემიგრაციაშია, ცხოვრობდა საფრანგეთში. გარდაიცვალა 1951 წელს, დაკრძალეს ლევილის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
* *ხვადაგიანი ი*. „საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919“ გვ. 347-348 — საბჭოთა წარსულის კვლევის ლაბორატორია. თბილისი, 2016 ISBN 978-9941-0-9318-0

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
მელიტონ
ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია (ახალისი)

**ლომისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალისის სამხრეთ-დასავლეთით 3 კმ-ზე მთაზე. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფიქალით სქელ დუღაბზე. დარბაზული ეკლესია გეგმით ტრაპეციას უახლოვდება, აღმოსავლეთით კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ჩრდილოეთით ორი სწორკუთხა ნიშაა. ტრიუმფალური თაღის საყრდენი პილასტრების ქვედა ნახევარი მთლიანი, სქელი ფიქალია, ზედა ნაწილი შირიმის თლილი კვადრებითაა ამოყვანილი. გრძივი კედლები შემორჩენილია 3 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ შესასვლელის წირთხლები მორღვეულია. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე მიდგმულია გეგმით სწორკუთხა კოშკი, რომლისგანაც ორი სართულია შემორჩენილი. კოშკს დასავლეთიდან ორმაგი კედელი აქვს. მეორე სართულის დასავლეთ კედელში ვიწრო სარკმელია. ნაგებობა შიგნიდან ამოვსებულია ნანგრევებით.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 27

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნაბაკევის ნაეკლესიარი

**ნაბაკევის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაბაკევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ტრაპეზის ქვა და ქვის გროვა. საძირკველი არ ჩანს. გათხრა-გაწმენდის გარეშე ძეგლის დათარიღება შეუძლებელია. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო აჩაბეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**ქვემო აჩაბეთის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, მდებარეობს ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო აჩაბეთში. აგებულია  გვიან შუა საუკუნეებში. 

მცირე ზომის ეკლესია დგას სოფლის სასაფლაოზე, ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით, რომელიც შემდეგ შელესილია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. სარკმ-ლის ქვეშ დგას ხის, ტრაპეციის ფორმის ტრაპეზი. სამხრეთით ერთი სწორკუთხა, ხოლო ჩრდილოეთით - ერთი სწორკუთხა და ერთი თაღოვანი ნიშა. აბსიდა დარბაზისაგან გამოყოფილია შვერილებით, რომელთაც სატრიუმფო თაღი ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ხის კანკელი. კანკელი მოხატულია.

ეკლესიის კამარა შეისრულია. მთელი ინტერიერი შელესილ-შეთეთრებულია. ინტერიერი ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის სარკმლებით. იატაკი მოგებულია ქართული აგურის ფილებით.

თაღოვანი შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. აღმოსავლეთი ფასადის ქვედა ნახევარი ოდნავ წინ გამოწეულია. ზედა შედარებით ვიწროა. დანარჩე-ნი ფასადები გლუვია. კარნიზი ქართული აგურისაა.

საბურავად გამოყენებულია კრამიტი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები. ეკლესიის იატაკი მრავალ ადგილას აყრილია; ბათქაში ჩამოცვენილია. ნიშები დაზიანებულია; საბურავი მოშლილია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 185-186

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გნუღის ზურგიანი კოშკი (შუა საუკუნეები)

**გნუღის ზურგიანი კოშკი (შუა საუკუნეები)** — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქნოღოში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

კოშკი, რომლისგანაც ორი სართულია შემორჩენილი ნაგებია ფლეთილი ქვით. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. კარი ნაოთხალია. დასავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთის კედლებში დატანებულია თითო სათოფური.

კოშკის სამხრეთით 60 სმ-ის დაშორებით შემორჩენილია აკლდამის ნანგრევი, რომელიც ასევე ფლეთილი ქვით ყოფილა ნაგები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 50

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გნუღის ზურგიანი კოშკი

**გნუღის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურის ძეგლი, საფორტიფიკაციო-თავდაცვითი ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გნუღის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

8-9 მეტრის სიმაღლეზე შემორჩენილი კოშკი ნაგებია ფლეთილი ქვით;  არქიტ-რავული შესასვლელი გაჭრილია მეორე სართულის სამხრეთ კედელში. კარი ნაო-თხალია.

ძეგლის ზუსტი აღწერა ჭირს იმის გამო, რომ იგი შიგნიდან ამოქოლილია. გა-რშემო შემორჩენილია ნასახლარის კვალი.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ.49

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქაშუეთის ეკლესია (ბელოთი)

**ქაშუეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ბელოთის აღმოსავლეთით 1,5 კმ.. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია ძალიან არის დაზიანებული. დანგრეულია მისი სამხრეთი კედლის ზედა ორი მესამედი, აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების ნახევარი და კამარის სამხრეთის ორი მესამედი. ეკლესია უაბსიდოა. აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში მცირე ზომის
სარკმელია. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ეკლესია ნაშენია ფლეთილი ქვით. ჩრდილოეთით და დასავლეთით შემორჩა გალავნის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ.,28

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნიფარეთის ნაეკლესიარი

**ნიფარეთის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიფარეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან სამხრეთით 1 კმ-ზე შემორჩენილია ნაეკლესიარი ქვის გროვის სახით. აქა-იქ მიმობნეულია ნათალი და შირიმის ქვა. ქვებისაგან მოუწყვიათ სალოცავი, რომელიც გადახურულია ოთხ ხის სვეტზე დაყრდნობილი შიფერით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 150

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ძაღინის ამაღლების ეკლესია

** ძაღინის ამაღლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ძაღინაში, ძველ სასაფლაოზე აგებულია შუა საუკუნეებში.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის მცირე ნაწილი. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია თლილი ქვა. ეკლესიის დანარჩენი კედლები არ იკითხება. ძეგლის დათარიღება გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი

**ყორნისის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყორნისში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში. მდებარეობს სოფლიდან სამხრეთით 7-8 კმ-ზე, მდინარე ფრონეს მარცხენა ნაპირზე (გაგნიძეების ნასოფლარი). 

ეკლესიიდან შემორჩენილია დასავლეთი კედელი, დაახლოებით 2X3 მეტრის სიმაღლეზე. ამავე კედელზე შეინიშნება სარკმლის კვალი. ჩრდილოეთი კედელი ძალზე დეფორმირებულია. აბსიდი და სამხრეთი კედელი ჩამონგრეულია. ტერიტორიაზე დიდი რაოდენობით ყრია მოჩუქურთმებული ქვა. მათ შორისაა სარკმლის საპირე, პორტალის ნაწილი, არქიტრავის ქვა, სვეტისთავები და კარნიზის ქვები. დიდი ოსტატობით შესრულებული ორნამენტული მოტივი მრავალფეროვანია. გეგმის დასადგენად საჭიროა ძეგლზე ჩატარდეს გაწმენდითი სამუშაოები. ტერიტორია ჩახერგილია უზარმაზარი ქვებით.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ინაურის ნაგებობის ნანგრევი

**ინაურის ნაგებობის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი,საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ინაურში. აგებულია შუა საუკუნეებში.  

ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია რუხი ფერის ფლეთილი ქვა. წყობა მშრალია.
შენობა გეგმით კვადრატს უახლოვდება. მისი კედლები შემორჩენილია 3,5 მ. სიმაღლეზე. შესასვლელი და სარკმლები არსად არ იკითხება. ნაგებობა შიგნიდან ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით. 
ძეგლს დასავლეთიდან მართკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა მშრალია. მინაშენის კედლების მხოლოდ მცირე ნაწილებიღა შემო-რჩენილა.
ძეგლის დათარიღება დაზიანების გამო რთულდება.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 125

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნოე ცინცაძე

**ნოე ცინცაძე** (დ. იანვარი, 1887, ლანჩხუთი — გ. 23 სექტემბერი, 1978, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი, საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრი, საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში განათლების მინისტრის მოადგილე.

## ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლების მიღების შემდეგ სწავლა გააგრძელა სასულიერო სემინარიაში, სდაც სხვა სემინარიელებთან ერთად ჩაება რევოლუციურ მოძრაობაში და 1903 წელს გახდა რსდმპ-ის წევრი. სემინარიის დამთავრების შემდეგ ფიზიკა-მათემატიკის პედაგოგის განხრით დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი. 1905-1907 წლებში მოსკოვში გაასამართლეს ადმინისტრაციული წესით, პოლიტიკური საბაბით.  

1917 წლის ნოემბრიდან იყო საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი და ხელი მოაწერა საქართველოს დამოუკიდებლობის აქტს. 1918 წლის სექტემბრამდე იყო მათემატიკის პედაგოგი თბილისის ვაჟთა პირველ გიმნაზიაში. იმავე წლის 10 სექტემბრიდან დაინიშნა ქალთა პირველი გიმნაზიის დირექტორად. 1918 წლის განმავლობაში იყო საქართველოს პარლამენტის წევრი. 1919 წლის 12 მარტს არჩეულ იქნა საქართველოს დამფუძნებელ კრებაში სოციალ-დემოკრატიული პარტიის სიით, 1919 წლის 5 აპრილს დაინიშნა განათლების მინისტრის მოადგილედ. დამფუძნებელ კრებაში იყო საფინანსო-საბიუჯეტო, ხელოვნებისა და განათლების კომისიების წევრი. აქტიურად მუშაობდა სასკოლო რეფორმის საკითხებზე. მას უკავშირდება რუსული სკოლების ქართულით ჩანაცვლება, მათი მომარაგება ქართულეოვანი სახელმძღვანელოებით, რამდენიმე ათეული ახალგაზრდის გაგზავნა ევროპაში სასწავლებლად და სხვა ინიციატივები.

1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ დარჩა საქართველოში და ჩაბმული იყო წინააღმდეგობის მოძრაობაში. დააპატიმრა „ჩეკამ“ 1921 წლის 14 აგვისტოს კიკეთში. 12 დეკემბერს მიუსაჯეს 6 თვით პატიმრობა, მოთავსებული იყო მეტეხის ციხეში. 1922 წლის 2 ივნისს პატიმრობა გაუხანგრძლივეს განუსაზღვრელი ვადით. 1922 წლის 9 ოქტომბერს ხელისუფლებამ პოლონეთში გააძევა პოლიტპატიმართა 62-კაციანი ჯგუფი, საიდანაც ისინი ლადო ახმეტელის დახმარებით გადანაწილდნენ საფრანგეთსა და გერმანიაში. 1920-იანი წლების მეორე ნახევრიდან ცხოვრობდა საფრანგეთში. რამდენიმე ათეული წლის განმავლობაში ის ემიგრაციაში მყოფი ეროვნული მტავრობისგან განცალკევებით იდგა. 1924 წლის სექტემბერში აგვისტოს აჯანყების ჩახშობის შემდეგ საქართველოს სსრ-ის ხელისუფლებამ მოახდინა მისი ქონების კონფისკაცია.

პოლიტიკურად ხელახლა გააქტიურდა 1950-იან წლებში. 1952 წლის 16 ოქტომბერს მიუნხენში შეიქმნა ანტიბოლშევიკური ცენტრში, რომელშიც ქართული სექციის მუდმივი წარმომადგენელი გახდა ნოე ცინცაძე. 1953 წლიდან აქტიურად იყო ჩართული „„რადიო თავისუფლების“ ქართული რედაქციის მუშობაში. 1974 წლის 16 ივლისს ცინცაძის ხელმძღვანელობით ჰარვარდის უნივერსიტეტს 30 წლის ვადით შესანახად გადაეცა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობის არქივი. გარდაიცვალა 1978 წლის 23 სექტემბერს, დაკრძალეს 29 სექტემბერს ლევილის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
*
**დაუშვილი რ.*, ქართული ემიგრაცია 1921-1939 წლებში, თბილისი, 2007

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 1978
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 10 აპრილი
კატეგორია:საქართველოს დამფუძნებელი კრების წევრები
კატეგორია:ლანჩხუთში დაბადებულები
ნოე
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი სოციალ-დემოკრატები
ოქონის კოშკის ნანგრევი

**ოქონის კოშკის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ოქონაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. კოშკი ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.

გეგმით კვადრატული კოშკი შემორჩენილია ორი სართულის დონეზე. პირველი სართული ყრუა. მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელში ერთი სათოფურია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში ბუხრის კვალი შეინიშნება.

სართულშუა გადახურვა ჩამონგრეულია. შემორჩენილია კოჭის ბუდეები. კოშკის სამხრეთით მიშენებულია სათავსი, რომელიც პირადი სარგებლობისთვის აუგია ერთ-ერთ მაცხოვრებელს.

## ლიტერატურა 
*შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ლომისის ეკლესიის ნანგრევი

**ლომისის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთის მიდამოებში. აგებულია  შუა საუკუნეებში.

სოფლის მიდამოებში მდებარე ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთი კედლის მცირე ნაწილი. ნაგებია ნაცრისფერი, ფლეთილი ქვით. ტერიტორიაზე მიმობნეულია დიდი ზომის ქვები.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 29

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქვემო დმენისის წმინდა მარინეს ეკლესია

**ქვემო დმენისის წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო დმენისში, ვალთიყაუს უბანში. აგებულია  ადრე შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია როგორც რიყის, ისე ფლეთილი ქვით სქელ დუღაბზე. გეგმით წაგრძელებულ სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით შვერილი, ნახევარწრიული წახნაგოვანი აბსიდით.

ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი, აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლებ-ის ნაწილები, რომელთა სიმაღლე ზოგან 4 მეტრია, ზოგან უფრო ნაკლები.

ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლების შემორჩენილ ნაწილებზე ორსაფეხურიანი პილასტრის ფრაგმენტებია. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 188-189

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბელოთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი

**ბელოთის ღვთისმშობლის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბელოთის აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, მთაზე.

ეკლესია ნაგები იყო ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გეგმით უაბსიდო სწორკუთხედს წარმოადგენს, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. კედლების სიმაღლე 1-2 მეტრს აღწევს. შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედლის ქვედა ქვები. შესასვლელი სამხრეთიდანაა. შესასვლელის წირთხლები მორღვეულია. მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია. ძეგლის დათარიღება არ ხერხდება.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიახვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 28-29

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნიშის ნიშა

**ნიშის ნიშა** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიშში. აგებულია XX საუკუნეში.

სალოცავი ნიში აშენებულია ფლეთილი ქვით, დუღაბზე. ფორმით სწორკუთხაა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 150

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
ნაბაკევის ამაღლების ეკლესია

**ნაბაკევის ამაღლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაბაკევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია ყორექვით.

გეგმით ტრაპეციას უახლოვდება, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დევს. ჩრდილოეთით ორი, ხოლო სამხრეთით, ერთი სწორკუთხა ნიშია. კონქი ამოყვანილია აგურის რადიალური რიგებით. სატრიუმფო თაღი აფსიდის მხრებს ეყრდნობა.

ეკლესიის ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი მარტივპროფილიან კრონშტაინებს ეყრდნობა. დარბაზი განათებულია სამხრეთის და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით.

არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიაში მიწის დონე  აწეულია. ჩრდილოეთ ფასადს პერანგი შემოცლილი აქვს. სამხრეთი ფასადი დაზიანებულია. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ზნაურის (ყორნისი) რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. II, 2004

კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გიგოლაანთ სალოცავი

**გიგოლაანთ სალოცავი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ერედვის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო კორკულაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

რიყის ქვით ნაგები, დანგრეული გოგოლაანთ სალოცავი, მუხნარში დგას. კედლები, მხოლოდ რამდენიმე სანტიმეტრის სიმაღლეზეა შემორჩენილი. ნახევარწრიული აბსიდა იკითხება. შემორჩენილია აბსიდის ჩრდილოეთი ფასადი. ეკლესიის გარშემო ძველი საფლავის ქვებია.

## ლიტერატურა 
* შიდა, ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002, გვ., 98

კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები