open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მარგარიტა ჯეპა

**მარგარიტა ჯეპა**(; დ. 2 აპრილი, 1932, ლიუშნია, ალბანეთის სამეფო — გ. 3 აპრილი, 2025, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანელი თეატრისა და კინოს მსახიობი, ტირანის ეროვნული თეატრის დასის წევრი, ალბანეთის სახალხო არტისტი. ცნობილია, როგორც ალბანური კინოსა და თეატრის ერთ-ერთი დიდი ქალბატონი. მსახიობი კიდევ აგრძელებს თამაშს ფილმებში, მან შეასრულა ფირდუსის როლი ფილმში „Bolero në vilën e pleqve“, რომელიც გადაღებულია ფატოს კონგოლის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით.

## ბიოგრაფია
მარგარიტა ჯეპა ეთნიკურად არომანიელია.  დაიბადა ალბანეთის ქალაქ ლიუშნიაში ზოი და მარიე პრიფიტების ოჯახში. მარგარიტას დედა გარდაეცვალა, როდესაც ცხრა წლის იყო.  ადრეული ასაკიდანვე უყვარდა ალბანური პოეზია და საკუთარი სკოლკის მასწავლებელმა უბიძგა, რომ შესულიყო სამსახიობი წრეზე და დაეწყო სამსახიობო კარიერა. ამას დაემთხვა ისიც, რომ ლუშნიის კულტურის ინსტიტუტის იმ დროისათვის ყველაზე ცნობილი დრამის მასწავლებელი გეზიმ ლიბოჰოვა ადგილობრივ სკოლებში ახალგაზრდა რუსი გოგონას როლის შესასრულებლად ეძებდა მსახიობს. როგორც კი დაინახა ჯეპა, მაშინვე აირჩია იგი ქერა თმებისა და ცისფერი თვალების გამო. სპექტაკლი საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა და მისი პრემიერა ალბანეთის სხვა ქალაქებში, ფიერში და ბერატშიც კი გაიმართა.  

საჯარო სკოლის დასრულების შემდეგ მან სწავლა დაიწყო ტირანის ხელოვნების სკოლაში დრამის ფაკულტეტზე.

## კარიერა
1950 წელს დაასრულა ხელოვნების სკოლა და დაიწყო მუშაობა ტირანის თეატრში, რომელშიც იგი დაახლოებით 40 წლის განმავლობაში მცირე შესვენებებით გამოდიოდა, 1952-1957 წლების პერიოდში მან კარიერა გააგრძელა ესტრადის სცენაზე. თაატრში „Teatri Popullor“ მან ითამაშა დაახლოებით 150 როლი. თეატრის სცენაზე მან შეასრულა ანტონ ჩეხოვის, ფრიდრიხ შილერის, ნიკოლოზ გოგოლისა და სხვათა პიესები. კინოში მისი დებიუტი შედგა 1965 წელს, როდესაც ითამაშა ფილმში  „Vitet e para“. მას შემდეგ მან ითამაშა 32 ფილმში. იგი პენსიაზე გავიდა 1989 წელს, მაგრამ ჯერ კიდევ არის ეროვნული თეატრის სამხატვრო საბჭოს წევრი. 

მას მიენიჭა ალბანეთის სახალხო არტისტის წოდება. 

## საერთაშორისო წარმატება
მარგარიტა ჯეპას მე-19  საერთაშორისო თეატრალურ ფესტივალზე მიენიჭა „ევროპის მსახიობის“ („Actor Of Europe“) ჯილდო.   

საუკეთესო როლის შესრულებისთვის მთავარი, ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვანი ჯილდო ბალკანეთის თეატრალურ სივრცეში მსახიობს ერგო რეჟისორ ლაერტ ვასილის სპექტაკლში „კონსტანტინი და დორუნტინა“ „ქალბატონი დედის“ როლის შესრულებისთვის. 

1997 წელს ითამაშა ბერძნულ ფილმში „მშვიდობით“ (რეჟისორი ჯ. კორასი, კ. ვუპურასი). ფილმმა თესალონიკში ხმელთაშუა ზღვის საერთაშორისო კინოფესტივალზე მთავარი პრიზი მოიპოვა, ხოლო საპატიო პრიზი მარგარიტა ჯეპამ მიიღო. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*Margarita Xhepa at Kinemaja Shqiptare (in Albanian) 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:დაბადებული 1930-იანები
კატეგორია:ალბანელი მსახიობები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 აპრილი
პრეისკურანტი

მინი|პრაის-ლისტი პერსონალურ კომპიუტერებზე. 1977 წელი
**პრეისკურანტი**, *პრაისკურანტი* ( <  და ), **პრაის-ლისტი** ( <  და ) — გასაყიდი საქონლის ფასების სისტემატიზებული ცნობარი (ტარიფი) საქონლისა და მომსახურების ჯგუფებისა და სახეების მიხედვით.

განარჩევენ საცალო და საბითუმო ფასების პრეისკურანტს. პრეისკურანტი წარმოადგენს სიას, რომელშიც მოცემულია ნაწარმის (პროდუქციის) სახელწოდებები სტანდარტის ან ტექნიკური პირობების მიხედვით და მისი მარკა (შიფრი, მედელი, არტიკული), სტანდარტის ნომერი ან ტექნიკური პირობა იმის იმის აღნიშვნით, თუ ვინ დაამტკიცა და როდის, ნაწარმის მოკლე ტექნიკური დახასიათება, საზომი ერთეული და ფასი. მოქმედ ფასებზე კონტროლს ახორციელებს ფასწარმოქმნისა და კონტროლის განყოფილებები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კომერცია
სევერიან ჭირაქაძე

**სევერიან ჭირაქაძე** (დ. 15 იანვარი, 1900, გოდოგანი — გ. 25 ნოემბერი, 1975, პარიზი) — ქართველი ემიგრანტი, პოლიტიკური მოღვაწე და ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია 
სევერიან ჭირაქაძე დაიბადა 1900 წლის 15 იანვარს, სოფელ გოდოგანში. საშუალო განათლება მიიღო ქუთაისის ქართულ გიმნაზიაში, რის შემდეგაც თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაამთავრა.

ჯერ კიდევ ქუთაისში სწავლის დროს ჩაება პოლიტიკურ მოძრაობაში და საქართველოს ეროვნულ–დემოკრატიული პარტიის ადგილობრივი ორგანიზაციის აქტიური წევრი გახდა. თბილისში გადმოსვლის შემდეგ კვლავ გააგრძელა ამავე პარტიაში მუშაობა, რის გამოც მრავალი დევნა, დატუსაღება და არალეგალური ცხოვრების სიდუხჭირე განიცადა. საბოლოოდ იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო. იგი მეუღლესა და ვაჟიშვილთან ერთად დასახლდა საფრანგეთში.

ემიგრაციაში ეწეოდა ფართო პოლიტიკურ და ჟურნალისტურ მოღვაწეობას. ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის ლიდერების – სპირიდონ კედიასა და ალექსანდრე ასათიანის – გარდაცვალების შემდეგ, იგი ელისე პატარიძესთან ერთად ხელმძღვანელობდა ამავე პარტიის საფრანგეთის ორგანიზაციას. როგორც ჟურნალისტი მოღვაწეობდა ემიგრანტულ ჟურნალ-გაზეთებში. იყო ჟურნალ "ახალი ივერიის" ერთ-ერთი რედაქტორი. მოგვიანებით თანამშრომლობდა "ივერიასთან", "კავკასიონთან", "ქართულ აზრსა" და "თავისუფლების ტრიბუნასთან".  

სევერიან ჭირაქაძე, ოჯახთან ერთად ცხოვრობდა ქალაქ ვალენტინეში (სოშოსთან ახლოს). მრავალი წლის განმავლობაში იყო სოშოს ქართული სათვისტომოს ხელმძღვანელი. 

გარდაიცვალა 1975 წლის 25 ნოემბერს, პარიზში. დასაფლავებულია ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
*ქავთარაძე მ., სევერიან ჭირაქაძე (ნეკროლოგი) // მასალები ემიგრანტული პრესის მკვლევართათვის. - პარიზი, 1997. - გვ.151.
*შარაძე გ., ჟურნალი "ახალი ივერია" // ქართული ემიგრანტული ჟურნალისტიკის ისტორია : ტ. 2. - თბილისი, 2001. - გვ.510-655.

## რესურსები ინტერნეტში
*სევერიან ჭირაქაძე | ქართველები უცხოეთში
*სევერიან ჭირაქაძის საფლავი ლევილის ქართველთა სასაფლაოზე

კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ნოემბერი
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:ლევილის სასაფლაოზე დაკრძალულები
იუველირების კლანი

**„იუველირების კლანი“** () — 2015 წლის უკრაინული ტელესერიალი, რომლის რეჟისორია დიმიტრი გოლდმანი.

## სიუჟეტი
ისტორია იწყება 1983 წლიდან, როცა ორი ახალგაზრდა მეგობარი, ქუთაისელი გიორგი მეტრეველი და პოლტაველი ბორის კრავეცი სამხედრო სამსახურის დამთავრების შემდეგ, ლვოვში მიდიან საიუველირო ხელოვნების შესასწავლად. მათი მეგობრობა დაპირისპირებაში გადაიზრდება, როდესაც ორივეს ერთი გოგონა შეუყვარდება. დაპირისპირება 20 წელიწადზე მეტი გრძელდება და განსაკუთრებით გამძაფრებულია იმ პერიოდში, როცა მათ შვილებს ერთმანეთი შეუყვარდებათ.

## წარმოება
სცენარის ავტორია ტატიანა გნედაში. სცენარით განსაზღვრული იყო 95 სერია, რომელიც 5 ნაწილადაა დაყოფილი. გადაღებები მიმდინარეობდა კიევში და კიევის ოლქში (სოფ. ჰორბოვიჩი). ლვივი ფილმში წარმოდგენილია ქუჩებისა და პანორამების სახით.

„იუველირების კლანის“ კადრებში მოხვდა ძალიან ძვირფასი, ექსკლუზიური სამკაულები. სულ მსახიობებს გადაღებების დროს ეკეთათ 800 ათასი დოლარის ღირებულების ძვირფასეულობა. სამკაულები გადასაღებ მოედანზე შავი ყუთით და დაცვის თანხლებით მიჰქონდათ. ნაკეთობები დამზადებული იყო ოქროსგან, იშვიათი ქვებითა და ბრილიანტებით მოჭედილი.

## რეიტინგი
ინდუსტრიული სატელევიზიო კომიტეტის მონაცემებით, სერიალმა „იუველირების კლანი“ პირველ კვირაში მოიპოვა რეიტინგი 2,97%. სერიალებს შორის კი ორი კვირა მეექვსე ადგილი ეჭირა.

## შეფასება
უკრაინელი ჟურნალისტისა და მწერლის, ანდრეი კოკოტიუხის აზრით, „იუველირების კლანი“ აქტუალური უკრაინული სერიალია. აქტუალობაში ის მოიაზრებს ახალ მეთოდებს განვითარებაში, ორიგინალურ სიუჟეტს, უკრაინული ტოპონიმების გათვალისწინებას და უკრაინული ენის გამოყენებას რუსულთან ერთად.

## როლებში
* ნატალია დენისნკო — ზოია მოვჩანი
* ანდრეი ფედინჩიკი — თემურ მეტრეველი
* კონსტანტინე დანილიუკი — ბორის კრავეცი
* ვიაჩესლავ დოვჟენკო — გიორგი მეტრეველი
* დიმიტრი გოლდმანი — სერგო მეტრეველი, გიორგის მამა
* ვალერია ხოდოსი — ელენა მეტრეველი
* სვეტლანა ზელბერტი — ევგენია კრავეცი
* ვიტა სმაჩელიუკი — მარგო/მარტა გრაციანი
* ელიზავეტა ზაიცევა — ნატალია კრავეცი
* ალექსანდრე პისკუნოვი — მიხეილ მეტრეველი
* ლილია იაცენკო — გაბრიელა მეტრეველი
* ალექსეი ჩერევატენკო — ვასო დოლიძე
* გლებ მაციბორა — პავლიკ მოვჩანი
* დიმიტრი სურჟიკოვი — ანატოლი მოვჩანი
* ანა ლებედევა — ლუბა მოვჩანი
* ირინა დოროშენკო — პარასკა კრავეცი, ბორისის დედა
* მიხეილ დოსენკო — ნიკოლაი პავლენკო
* ანა ადამოვიჩი — კატია გრაციანი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Клан Ювелиров на Киносайт Лайт 

## სქოლიო
კატეგორია:უკრაინული ტელესერიალები
კატეგორია:2015 წლის ტელესერიალები
კატეგორია:ტელესერიალები ანბანის მიხედვით
ევანგელური ეკლესია სიცოცხლის სიტყვა

**ევანგელური ეკლესია სიცოცხლის სიტყვა** ― პროტესტანტული მიმართულების ეკლესია. დაარსდა 1983 წლის 24 მაისს, შვედეთში, ქალაქ უფსალაში. მისი დამაარსებელია ულფ ეკმანი. თავდაპირველად ეკლესიას 20 წევრი ჰყავდა, მაგრამ ამჟამად შვედეთში ამ ეკლესიის მსახურებაზე 2000-მდე ადამიანი იკრიბება. ეკლესიამ გაიჩინა მიმდევრები მრავალ ქვეყანაში, ინგლისში, გერმანიაში, ნორვეგიაში, პოლონეთში, ჩეხეთში, ბალტიისპირეთის ქვეყნებში, თურქეთში, ავღანეთში, ისრაელში, სინგაპურში, ინდოეთში, ჩინეთში, აშშ-ში, საბჭოთა კავშირის დაშლის შედეგად წარმოშობილ ქვეყნებში, მათ შორის კავკასიაში.

## ისტორია
1970-იან წლებში უფსალაში სტუდენტთა ჯგუფმა ბიბლიის შემსწავლელი წრე ჩამოაყალიბა. ამ ჯგუფის ერთ-ერთი წევრი იყო ულფ ეკმანიც. ის უფსალის უნივერსიტეტის ერთ-ერთი წამყვანი სპეციალისტი გახდა თეოლოგიაში. ეკმანი გამეგზავნა ოკლაჰომაში, ტულსას ბიბლიურ ცენტრში. ერთი წლის მუშაობის შემდეგ ის დაბრუნდა შვედეთში და 1983 წლის გაზაფხულზე დააარსა ეკლესია „სიცოცხლის სიტყვა“. მალე ეკლესიასთან ჩამოყალიბდა ბიბლიური სკოლა. 

1985 წლიდან მორწმუნეთა მისონერული ჯგუფები დადიოდნენ საბჭოთა კავშირში. 1985-1989 წლებში მათ გაავრცელეს ბიბლია და სხვა რელიგიური ლიტერატურა საბჭოთა კავშირში. 1989 წელს ულფ ეკმანმა დიდი ძალისხმევა ჩადო „რუსეთის შიდა მისიის“ დაფუძნებაში. მან რუს პასტორებს და ლიდერებს ასამდე ვიდეომაგნიტოფონი და ტექნიკა გადასცა. 1993 წელს მოსკოვში გამოჩნდა პირველი მისიონერი უვე სვემბერგი. მან ჩამოაყალიბა 5-კაციანი ჯგუფი, რომელიც ნელ-ნელა იზრდებოდა და დიდი ბრძოლის შემდეგ გაატარეს რეგისტრაციაში. 1994 წელს სკოლამ 530 სტუდენტი მიიღო. 

## მოძღვრება
ეკლესია აღიარებს წმინდა სამებას და ქრისტეს ღვთაებრივ ბუნებას. ეკლესიის ღვთისმსახურება არ განსხვავდება სხვა პროტესტანტული ეკლესიების მსახურებისთგან და შედგება ლოცვისგან, გალობისგან, წმინდა წერილის კითხვისგან და ქადაგებისგან. ეკლესია აღიარებს ნათლობის, ზიარების და ქორწინების საიდუმლოებს. არ იკრძალება ინტერკონფესიური ქორწინება.

## საქართველოში
საქართველოში ეკლესია დაფუძნდა 1995 წელს მამუკა ჯებისაშვილის ხელმძღვანელობით. ეკლესია გაიხსნა ქარელის რაიონის სოფელ კეხიჯვარში. 1997 წელს თბილისში შედგა პირველი მღვდელმსახურება. ამჟამად ეკლესიის ცენტრი თბილისშია, არსებობს 14 რეგიონული საკრებულო ბათუმში, ქობულეთში, ზუგდიდში, გორში, გურჯაანში, თელავში და ა.შ. საქართველოში მას ათასამდე მიმდევარი ჰყავს. საქართველოში ეკლესიას ქალი პასტორებიც ჰყავს.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ქრისტიანული მოძრაობები
კატეგორია:1983 წელს დაარსებულები
კატეგორია:რელიგია შვედეთში
გიუნეშლი (არჰავის რაიონი)

**გიუნეშლი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 85 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 71 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ჯგიაზონა.

## ისტორია
სოფელი გიუნეშლის  ძველი სახელი არის გვიაზონა / გვიაზონა. გვიაზონა (ჯგიაზონა) ლაზური ტოპონიმია. გვიაზონა ლაზურად ნიშნავს „გზიან ბაღს“. ცენტრალური უბნის ძველი სახელი თაქამანდენი (თაქამანდენი), ზოგიერთ წყაროში მოხსენიებულია როგორც სოფლის ძველი სახელი.

რეგიონი, სადაც გვიაზონა მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, მას შემდეგ რაც იქიდან ტრაპიზონის იმპერია განდევნეს. გვიაზონა მდებარეობდა არჰავიში, რომელიც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანად წოდებულ რეგიონში შედიოდა. ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში ის მოხსენიებულია როგორც ტრაპიზონის სანჯაყის არჰავის კაზა. არჰავის კაზა, 1486 წლის აღწერის დროს, შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისკელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან.

გვიაზონა ან თაქამანდენი 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ცალკე სოფლად არ არის მოხსენიებული. თუმცა ცნობილია, რომ ის იყო სოფელი კამპარონის უბანი. ამ წელიწდეულში კამპარონა იყო ტრაპიზონის ვილაეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს დაქვემდებარებული სოფელი და მისი მოსახლეობა შედგებოდა 143 ოჯახში მცხოვრები 342 ადამიანისგან (დიდი ალბათობით მხოლოდ მამაკაცების). გვიაზონას შემცველი კამპარონა 1928 წელს კი მიეკუთვნებოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს.

ეს დასახლება, რომელიც თაქამანდენის სახელით სოფელი კამპარონის უბანი იყო, 1956 წელს გიუნეშლის სახელით ცალკე სოფლად გადაკეთდა. მართლაც, 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში გიუნეშლის სახელით სოფელი არ გვხვდება, მაშინ როცა 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში არჰავის რაიონის ცენტრალურ ბუჯაკში ამ სახელით სოფელია დაფიქსირებული. სოფელი კამპარონის  მოსახლეობა, რომელიც 1955 წელს 729 ადამიანისგან შედგებოდა, თაქამანდენის უბნის სოფლად გამოყოფის გამო, 1960 წელს 402 ადამიანამდე შემცირდა. 1960 წელს გიუნეშლის სოფელში კი 143 ადამიანი იყო დაფიქსირებული.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
მურღულის რაიონი

**მურღულის რაიონი** — რაიონი თურქეთში, ართვინის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მურღული. ფართობი 301 კმ²-ს შეადგენს, მოსახლეობა კი 6522 ადამიანია (2021 წ.)

## სოფლები
მურღულის რაიონში 11 სოფელი შედის:

*აქანთაში
*არდიჩლი
*ბაშქიოი
*ჩიმენლი
*დამარი
*ერენქიოი
*ქაბაჯა
*ქორუჯულარი
*ქიურე
*იოზმალი
*ფეთექი

## სქოლიო
კატეგორია:მურღულის რაიონის სოფლები
კორაბ-კორიტნიკის ბუნებრივი პარკი

**კორაბ-კორიტნიკის ბუნების პარკი** ( )  —  ბუნებრივი პარკი აღმოსავლეთ ალბანეთში,  რომელიც წარმოადგენს ევროპის მწვანე სარტყლის ნაწილს და ემსახურება გადაშენების პირას მყოფი ცხოველთა და მცენარეთა სახეობების დაცვას. პარკის ტერიტორია მოიცავს  55,550 ჰექტარს (555.5 კმ²)   ალპური მთიანი რელიეფი, ხეობებით, მდინარეებით, მყინვარული ტბებით, გამოქვაბულებით, კანიონებით და ხშირი წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყით. ბუნების დაცვის საერთაშორისო კავშირმა (IUCN) პარკი IV კატეგორიაში შეიყვანა. კორიტნიკი და კორაბი Plantlife-ის მიერ აღიარებულია  საერთაშორისო მნიშვნელობის მცენარეთა ზონად.

კორაბ-კორიტნიკის ბუნებრივი პარკი გადაჭიმულია ჩრდილოეთით  კოსოვოს საზღვრიდან  ჩრდილოეთ მაკედონიის საზღვრის გასწვრივ სამხრეთით დეშას მთებამდე. ბუნებრივ პარკს სახელი ეწოდა კორაბის მთებისა და კორიტნიკის მთის მიხედვით. კორაბი ალბანეთის და ჩრდილოეთ მაკედონიის უმაღლესი მწვერვალია, რომლის სიმაღლე შეადგენს  2764 მეტრს. ის აგრეთვე ევროპის  ორი მწვერვალიდან ერთ-ერთი  ყველაზე მაღალი წერტილია არაერთი ქვეყნისთვის. ამავე დროს,  არის მე-18 ყველაზე გამორჩეული მწვერვალი ევროპაში. მწვერვალი წარმოადგენს უხეშ მთის მასივს და შედგება ძირითადად პალეოზოური პერიოდის ფიქალისა და კირქვისგან ბლოკური სტრუქტურებით და ასევე ძლიერ დაზიანებული პერმო ტრიასის თაბაშირის ქანებით. დასავლეთის მხრიდან მთა ციცაბო კლდის კედლებზე ეშვება, ჩრდილოეთი კი კლდოვანი კლდეებისგან შედგება.

ბუნებრივი პარკისთვის დამახასიათებელია  ზომიერი ნოტიო კონტინენტური კლიმატი სველი ცივი ზამთრით და მშრალი ცხელი ზაფხულით. სიმაღლის დიდი ცვალებადობის გამო, ტერიტორიაზე გვხვდება კლიმატის, ფლორისა და ფაუნის მდიდარი მრავალფეროვნება. პარკი პალეარქტიკული ფართოფოთლოვანი და ზომიერი შერეული ტყის ბიომის ხმელეთის დინარული მთების შერეული ტყის და ბალკანეთის შერეული ტყის ეკორეგიონებში ნაწილია. ტყეები შედგება სხვადასხვა სახეობის ფოთლოვანი და  წიწვოვანი  ხეებისა და მრავალფეროვანი ველური ყვავილებისგან.  მცენარეული საფარის დონე მერყეობს სხვადასხვა სიმაღლის მიხედვით, მუხის ტყეები 400-დან 900 მეტრამდე, წიწვოვანი და წიფლის ტყეები შერეული ფართოფოთლოვანი ტყეებით — 1000-დან 2 000 მეტრამდე ზღვის დონიდან. მთის მდელოების კალთები ძირითადად დაფარულია ფოთლოვანი ტყეებით. პარკში ყველაზე გავრცელებული ხეებია ვერცხლის ნაზვი, ავსტრიული ფიჭვი, ბოსნიური ფიჭვი, მაკედონიური ფიჭვი და შავი მურყანი. დაბალ სიმაღლეებზე გავრცელებულია მუხის ტყეები, მათ შორის აღმოსავლური რცხილა, მუხნარი, მაკედონური მუხა და საველე ნეკერჩხალი.

ფაუნა წარმოდგენილია ძუძუმწოვრების 37 სახეობით. ამ ტერიტორიაზე გვხვდება მსხვილი ძუძუმწოვრები, როგორიცაა მურა დათვი, რუხი მგელი, ბალკანური ფოცხვერი,  შველი, გარეული ღორი, ტყის კვერნა და წითელი ციყვი. იგი ასევე შედგება მრავალფეროვანი შესაფერისი ჰაბიტატებისგან, რომლებიც მხარს უჭერენ ფრინველების ისეთ მჭიდრო პოპულაციას, როგორიცაა მთის არწივი, სოღო, შავარდენი, ნამდვილი ქორი, ჩვეულებრივი ზარნაშო,გრიფონი,  ჟრუნი და მრავალი სხვა. 

## სქოლიო 
კატეგორია:პარკები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ალბანეთის ტურიზმი
ბაშქოი (არჰავის რაიონი)

**ბაშქოი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 89 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 154 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჯუბაშქოი.

## ისტორია
სოფლის ცნობილი უძველესი თურქული სახელია ბაშქოი. ართვინის პროვინციაში, ხოფას რაიონში მდებარე ბაშქოის მსგავსად, არსებობს სხვა სოფლებიც ამ სახელით. ეს სახელი, რომელიც გვიან პერიოდში წარმოიშვა, მიენიჭა რეგიონის ზედა ნაწილში, მაღლობზე მდებარე დასახლებებს. ბაშქოი 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში და 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში მოიხსენიება როგორც „ორჯი ბაშქოი“ (اورجی باشكوی).  სოფლის სახელი მოგვიანებით წყაროებში ჩაწერილია როგორც "ორჯუბაშქოი" და "ორჯიბაშქოი". 

რეგიონი, სადაც ბაშქოი მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის გაუქმების შემდეგ. არჰავი ოსმალეთის პერიოდში მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც მდებარეობს ბაშქოი, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა (რაიონი), რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ექვემდებარებოდა. არჰავის კაზა 1486 წელს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან (უბნისგან), ხოლო მე-16 საუკუნეში – არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელეს და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. მე-17 საუკუნის ბოლო მეოთხედში ოსმალეთის ადმინისტრაციის მიერ ჩატარებული აღწერის დროს, დასახლება სახელით „ბაშქოი“ აღირიცხა სოფელ ორჩისთან ერთად როგორც „ორჩი-ბაშქოი“. ამ დროს ორჩი-ბაშქოი იყო არჰავის კაზას ქვემდებარე, არჰავის ნაჰიეს ყველაზე შიდა ნაწილში მდებარე დასახლება.

1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში ბაშქოი, "ორჯი ბაშქოი კარიესის" სახელით, არის სოფელი ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყში, ხოფის კაზას ქვემდებარე არჰავის ნაჰიეში. სოფლის მოსახლეობა აღირიცხა როგორც 209 ადამიანი, რომლებიც ცხოვრობდნენ 87 ოჯახში. ამ პერიოდში ოსმალეთის ადმინისტრაცია ითვლიდა მხოლოდ მამაკაცებს. შესაბამისად, სოფლის სრული მოსახლეობის გამოსათვლელად საჭიროა დავამატოთ იმდენივე ქალი, რამდენი მამაკაციცაა. შედეგად გამოდის, რომ ბაშქოიში ცხოვრობდა დაახლოებით 418 ადამიანი. ერთ ოჯახზე მოდიოდა 4,8 ადამიანი რაც მიუთითებს, რომ ოჯახები არ იყო დიდი. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღირიცხა 100 თხა/ცხვარი, 407 ძროხა და 5 ხარი.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში დასახლება აღირიცხა როგორც ბაშქოი (باش كوی) და ექვემდებარებოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში დასახლება ჩაწერილია როგორც „ორჯუბაშქოი“ და არის სოფელი ჩორუჰის ვილაიეთის (რომელიც შეიქმნა არტვინის ვილაიეთის ნაცვლად) ჰოფას კაზას არჰავის ნაჰიეში. ამ აღწერის მიხედვით, სოფელში ცხოვრობდა 332 ადამიანი. ეს დასახლება 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში აღრიცხულია როგორც ბაშქოი, არჰავის კაზას ცენტრალური ნაჰიეს ქვემდებარე, ხოლო 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში - როგორც არჰავის რაიონის ორატაჯალარის ბუჯაყის (ოლქის) ქვემდებარე სოფელი.

ნობაღლენი, რომელიც ადრე ცალკე სოფელი იყო და შემდეგ ბაშქოის უბნად იქცა, 1959 წელს კვლავ ცალკე სოფლად გამოიყო.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
აშაღიშაჰინლერი

**აშაღიშაჰინლერი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 85 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 9 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 85 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ნაფშითი.

## ისტორია
სოფლების აშაღიშაჰინლერის და იუქარიშაჰინლერის საერთო ძველი სახელია ნაფშითი. ადრე ერთი სოფელი - ნაფშითი (ნაფშითი) შედგებოდა სამი ნაწილისგან: თუდენი ნაფშითი (ქვემო ნაფშითი), ორთა ნაფშითი (შუა ნაფშითი) და ჯილენი ნაფშითი (ზემო ნაფშითი). ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც ნაფშით. ფაქტობრივად, 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის წიგნში, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც ნაფშით (ناپشت).

სოფელი ნაფშითი, რომელიც ლაზეთის რეგიონში მდებარეობს, ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. არჰავი, სადაც სოფელი ნაფშითი მდებარეობს, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოხსენიებულია როგორც არჰავის უბანი, ტრაბზონის სანჯაყის დაქვემდებარებაში. არჰავის უბანი 1486 წელს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელეს და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. მე-17 საუკუნის ბოლო მეოთხედში (1681/182) ოსმალეთის მმართველობის მიერ ჩატარებულ აღწერაში ნაფშითი ჩაწერილია როგორც „ნაფშიდ" თავისი უბნებით.

ნაფშითი, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურის მიხედვით, იყო სოფელი, რომელიც მიეკუთვნებოდა არჰავის ნაჰიეს ჰოპას უბანში, ლაზისტანის სანჯაყში, რომელიც იყო ტრაბზონის პროვინციის ერთ-ერთი სანჯაყი. ამ წლიურში მისი მოსახლეობა აღრიცხულია როგორც 63 ოჯახი და 135 ადამიანი. ამ დროს ოსმალეთის მმართველობა აღრიცხავდა მხოლოდ მამაკაცთა რაოდენობას, ამიტომ სოფლის მთლიანი მოსახლეობის გამოსათვლელად საჭიროა მამაკაცთა რაოდენობის ტოლი ქალთა რაოდენობის დამატება. შედეგად, სოფელ ნაფშითში დაახლოებით 270 ადამიანი ცხოვრობდა. თითო ოჯახზე დაახლოებით 4,2 ადამიანი მოდიოდა, რაც მიუთითებს, რომ ოჯახები მცირერიცხოვანი იყო. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 168 თხა/ცხვარი, 2 ცხენი, 192 ძროხა და 2 ხარი.

ნაფშითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, მიეკუთვნებოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას უბნის არჰავის ნაჰიეს. 1954 წელს ნაფშითი გაიყო ორ ცალკე სოფლად - ქვემო ნაფშითად და ზემო ნაფშითად.

რადგან ნაფშითი ან ნაფშით სიტყვა „უცხო ძირისაა", აშაღინაფშითის სახელი 1959 წელს შეიცვალა აშაღიშაჰინლერით.მიუხედავად ამისა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად გარკვეული პერიოდის განმავლობაში კიდევ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „აშაღიშაჰინლერი (აშაღინაფშითი)" ფორმით.

სოფელ აშაღიშაჰინლერის ცნობილი ისტორიული ნაგებობაა ნაფშითის ხიდი. ნაფშითის ხიდი, რომელიც შუა საუკუნეების ხიდების კატეგორიას მიეკუთვნება, იენიიოლის უბნის გავლით აკავშირებს აშაღიშაჰინლერის სოფელს ქესთანეალანის სოფელთან. ერთრკალიანი ქვის ხიდის თაღში გამოყენებულია გათლილი ქვა, ხოლო სხვა ნაწილებში - დაუმუშავებელი ქვა. დღესდღეობით მას ასევე უწოდებენ აშაღიშაჰინლერის ხიდს.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დულგერლი (არჰავის რაიონი)

**დულგერლი ** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 24 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 109 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პოტოჯური.

## ისტორია
დღევანდელი დულგერლისა და სოღუჯაკის სახელით ცნობილი დასახლებების საერთო ძველი სახელია პოტოჯური. ლაზურად პოტოჯური (მეგრულად: პოტოჯური) დაწერილი ეს ტოპონიმი, 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში მოხსენიებულია როგორც პოტოჯური (پوطوجور). 1876 და 1928 წლებში პოტოჯური წარმოადგენდა ორ ცალკეულ სოფელს: პოტოჯური-ი სუფლა (پوطوجور سفلا) და პოტოჯური-ი ულია (پوطوجور علیا). 1959 წელს პოტოჯური-ი სუფლას (ქვედა პოტოჯური) სახელი შეიცვალა დულგერლიდ, ხოლო პოტოჯური-ი ულია (ზედა პოტოჯური) გახდა სოღუჯაკი.[5]

რეგიონი, სადაც პოტოჯური მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს, მას შემდეგ რაც იქიდან ტრაპიზონის იმპერია განდევნეს. დღეს პოტოჯურის ადგილმდებარეობა, არჰავის ტერიტორია, ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანად წოდებულ რეგიონში შედიოდა. არჰავის რეგიონი, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში, მოხსენიებულია როგორც ტრაპიზონის სანჯაყის არჰავის კაზა. არჰავის კაზა, 1486 წლის აღწერის დროს, შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისკელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან..

ლაზურად „წალენ პოტოჯური“ (მეგრულად: წალენ პოტოჯური) სახელით ცნობილი პოტოჯური-ი სუფლა (ქვედა პოტოჯური) და პოტოჯური-ი ულია (ზედა პოტოჯური), 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაეთის წელიწდეულში ერთად არიან დაფიქსირებული. ამ წელიწდეულის მიხედვით პოტოჯური ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 177 ოჯახში მცხოვრები 464 ადამიანისგან. ერთ ოჯახზე საშუალოდ დაახლოებით 2,6 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობა იყო დადგენილი. ამ შემთხვევაში საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად ირკვევა, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 928 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში დადგენილი მოსახლეობა (ორივე სოფლის ჯამი 1,016 ადამიანი) ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობაც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, დადგენილი იყო შემდეგი პირუტყვის რაოდენობა: 326 თხა/ცხვარი, 508 ძროხა და 4 ხარი.

დულგერლი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, „პოტოჯური-ი სუფლას“ სახელით ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1935 წლის საყოველთაო აღწერაში „პოტუჯურსუფლად“ დაფიქსირებული დასახლება იყო ჩორუჰის ვილაიეთის (რომელიც რიზესა და არტვინის ვილაიეთების ნაცვლად შეიქმნა) ხოფის კაზას არჰავის ნაჰიეს სოფლებიდან ერთ-ერთი. ამ აღწერის მიხედვით სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა 560 ადამიანისგან. ვინაიდან პოტოჯური „უცხოური წარმოშობისაა“, ქვედა პოტოჯურის (პოტოჯური-ი სუფლა) სახელი, 1959 წელს შეიცვალა და ეწოდა დულგერლი. თუმცა, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „დულგერლი (ქვედა-პოტოჯური)“ ფორმით.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ბოიუნჯუქი (არჰავის რაიონი)

**ბოიუნჯუქი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 104 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 28 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 34 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა პარეხი.

## ისტორია
სოფელი ბოიუნჯუქის ძველი სახელია პარეხი. თურქულ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „პარიხი“. პარეხი, რომელიც ქართული ტოპონიმია, ნიშნავს გამოქვაბულიან კლდეს. პარეხი, რომელიც ზემო პოტოჯურის სოფლის უბანი იყო, 1955 წელს გახდა ცალკე სოფელი. მართლაც, 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში დასახლება დარეგისტრირდა როგორც „ბოიუნჯუკი (პარიხი)“, ძველ სახელთან ერთად, და ექვემდებარებოდა ართვინის პროვინციის არჰავის რაიონის ორთაჯალარის ბუჯაყს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 353 ადამიანისგან, საიდანაც 144 იყო მამაკაცი და 209 ქალი. ამ დროისთვის სოფელში მხოლოდ 116 ადამიანი იყო წერა-კითხვის მცოდნე.

2014 წელს სოფელში იყო 6 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს არქიტექტურული სტილი, 10 სერენდერი (ლაზური ტიპის ბეღელი) და 2 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დერეჯიქი (არჰავის რაიონი)

**დერეჯიქი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 88 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 12 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 97 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა სიდრა.

## ისტორია
სიფელი დერეჯიქის ძველი სახელწოდებაა  სიდრა/სიდერე. ბერძნული წარმოშობის ტოპონიმი სიდრა ნიშნავს „რკინის სოფელს“. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში სოფლის სახელი მოიხსენიება როგორც „სიდრა“ ან „სიდერე“ (سیدرە).

რეგიონი, სადაც სიდრა ან სიდრე მდებარეობდა, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი ხელში ჩაიგდეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არჰავი მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც სიდრა მდებარეობდა, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა, რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ეკუთვნოდა. არჰავის კაზა 1486 წლის აღწერის დროს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან. არჰავის კაზაში მდებარე სიდრა 1583 წლის აღწერაში აღრიცხულია როგორც სოფელი 5 უბნით.

სიდრა, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის ერთ-ერთი სანჯაყის, ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 69 კომლში მცხოვრები 213 ადამიანისგან. კომლზე დაახლოებით 3 ადამიანის მოსვლა შესაძლოა დაკავშირებული იყოს იმასთან, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა. ამ შემთხვევაში შეიძლება ითქვას, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 416 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში აღრიცხული მოსახლეობაც ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობა მიწათმოქმედებით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 11 თხა/ცხვარი, 123 ძროხა, 3 ცხენი და 2 ხარი.

სიდრა, 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. ამის მიუხედავად, სიდერეს სახელი სოფლის ახალ სახელთან ერთად გარკვეული დროის განმავლობაში კვლავ გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში ფორმით „დერეჯიკი (სიდერე)“.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დიქიამაჩი (არჰავის რაიონი)

**დიქიამაჩი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 89 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 13 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 64 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ქამფარნა.

სოფელში მდებარეობს დიქიამაჩის ეთნოგრაფიული მუზეუმი.

## ისტორია
სოფელი დიქიამაჩის ძველი სახელია კამპარონა. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში გვხვდება როგორც კანბარონა (قانبارونە) და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში როგორც კანპარონა (قانپارونە).   კამპარონა (კამპარონა) არის გავრცელებული ადგილის სახელი ლაზურ გეოგრაფიაში და ნიშნავს „დიდგულას ადგილი, დიდგულანარი". 

რეგიონი, სადაც მდებარეობს კამპარონა, ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი დაიპყრეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არხავი, სადაც მდებარეობს კამპარონა, ოსმალეთის პერიოდში მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ლაზისტანი ეწოდებოდა. ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში ის მოხსენიებულია როგორც არხავის რაიონი, ტრაპიზონის სანჯაყის დაქვემდებარებაში. არხავის რაიონი 1486 წლის აღწერისას შედგებოდა არხავი-ლაზის თემისგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არხავი-ლაზის, გონიოს, ვილაეთ-ი-ისკელეს და ვილაეთ-ი-ბაღობითის თემებისგან. 

კამპარონა ოსმალთა მმართველობის მიერ 1835 წელს ჯარისკაცების გაწვევისა და გადასახადების შეგროვების მიზნით ჩატარებულ მოსახლეობის აღწერაში დაფიქსირდა როგორც „ორჩი-კამპარნა", ორჩის რეგიონის სოფელი.  1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში კი, „კანბარონას" სახელით იყო ჰოპას რაიონის არხავის თემის სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ერთ-ერთ სანჯაყს - ლაზისტანს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 143 ოჯახში მცხოვრები 342 ადამიანისგან. ერთ ოჯახზე დაახლოებით 2.4 ადამიანის მოსვლა მიუთითებს, რომ აღწერილი იყო მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობა. ამ შემთხვევაში, თუ დავამატებთ მამაკაცების რაოდენობის ტოლ ქალების რაოდენობას, გამოდის, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 684 ადამიანისგან. მართლაც, 1935 წელს სოფელში დაფიქსირებული მოსახლეობა (664 ადამიანი) ამყარებს ამ ვარაუდს. სოფელში, რომელიც სოფლის მეურნეობით ირჩენდა თავს, დაფიქსირებული იყო 630 ძროხა და 5 ხარი. 

კამპარონა 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის არხავის თემს.  მართლაც, სოფლის სახელი 1955 წლის საყოველთაო აღწერაში მოხსენიებულია როგორც „კამპარნა", ხოლო 1960 წლის საყოველთაო აღწერაში როგორც „დიქიამაჩი". სოფლის მოსახლეობა 1955 წელს შედგებოდა 729 ადამიანისგან, ხოლო 1960 წელს - 402 ადამიანისგან.  სახელის შეცვლის მიუხედავად, სოფლის ძველი სახელი ახალ სახელთან ერთად კიდევ გარკვეული დროის განმავლობაში გამოიყენებოდა ოფიციალურ ჩანაწერებში „დიქიამაჩი (კამპარნა)" ფორმით. 

სოფელში არის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1894 წელს, შეკეთდა 1908 წელს და რესტავრირებული იქნა 1990-იან წლებში. 

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
დერეუსთუ (არჰავის რაიონი)

**დერეუსთუ** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 83 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 7 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 192 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა გიდრევა / გიდრევეთი.

## ისტორია
სოფელი დერეუსტუს ძველი სახელწოდებაა „გიდრევა“. ეს დასახლება, რომელიც ლაზური სოფელია, ქართულ წყაროებში მოიხსენიება როგორც „გიდრევა“ და „გიდრევეთი“. ეს ტოპონიმი მომდინარეობს ლაზური გვარიდან გიდრევა. 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულსა და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში სოფლის სახელი ჩაწერილია როგორც გიდრევა/გიდრევე (كیدروە).

რეგიონი სადაც გიდრევე მდებარეობს, ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს რეგიონი ხელში ჩაიგდეს 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ. არჰავი მდებარეობდა რეგიონში, რომელსაც ოსმალეთის პერიოდში ლაზისტანი ეწოდებოდა. არჰავი, სადაც გიდრევე მდებარეობდა, ადრეულ ოსმალურ ჩანაწერებში მოიხსენიება როგორც არჰავის კაზა, რომელიც ტრაპიზონის სანჯაყს ეკუთვნოდა. არჰავის კაზა 1486 წლის აღწერის დროს შედგებოდა არჰავი-ლაზის ნაჰიესგან, ხოლო მე-16 საუკუნეში - არჰავი-ლაზის, გონიოს, ვილაიეთ-ი ისქელესა და ვილაიეთ-ი ბაღობითის ნაჰიეებისგან.

1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, გიდრევე იყო სოფელი, რომელიც ეკუთვნოდა ტრაპიზონის ვილაიეთის  ლაზისტანის სანჯაყის, ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 54 კომლში მცხოვრები 134 ადამიანისგან. კომლზე დაახლოებით 2,5 ადამიანი მოიოდა რაც მიუთითებს, რომ აღრიცხული იყო მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობა. ამ შემთხვევაში საჭიროა მამაკაცების რაოდენობის ტოლი ქალების რაოდენობის დამატება. შედეგად შეიძლება ითქვას, რომ სოფლის მოსახლეობა შედგებოდა დაახლოებით 268 ადამიანისგან. 1935 წელს სოფელში აღრიცხული მოსახლეობაც ამ ვარაუდს ამყარებს. სოფელში, რომლის მოსახლეობა მიწათმოქმედებით ირჩენდა თავს, აღრიცხული იყო 42 თხა/ცხვარი, 167 ძროხა, 3 ცხენი და 3 ხარი.

1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, გიდრევე ეკუთვნოდა რიზეს ვილაიეთის ჰოპას კაზას არჰავის ნაჰიეს. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში დერეუსთუს სოფელში ცხოვრობდა 386 ადამიანი და ამ მოსახლეობიდან 199 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

2014 წელს სოფელში იყო 12 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს თავიანთი არქიტექტურული იერსახე, 15 სერენდერი და 3 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ქავაქოი (არჰავის რაიონი)

**ქავაქოი ** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 80 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 4 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 445 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია
კავაქოის ძველი სახელი „იაკოვითი“ ან „იაკობითი“ იყო. თურქულად იაკუბად ცნობილი სახელი მომდინარეობს „იაკოვ“ ან „იაკობისგან“ და ნიშნავს იაკოვის სამშობლოს. ამ ადგილის სახელი თურქულში შევიდა როგორც იაგობითი და იაკობითი. 1876  წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია როგორც იაკოვითი (ٻاقوت). 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაშიც მსგავსად, იაკოვითად (ٻاقوٻت) არის დაწერილი.

სოფელი იაკოვითი / იაკობითი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო.ოსმალებმა, 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, ეს დასახლება ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 78 ოჯახში მცხოვრები 207 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცებს მოიცავდა. სოფელში, გადასახადით დაბეგვრას დაქვემდებარებული ცხოველების სიმრავლედ აღრიცხულია 13 თხა და ბატკანი, 3 ცხენი, 192 ძროხა და 4 ხარი.

ქართველმა გენერალმა და გეოგრაფმა გიორგი ყაზბეგმა ლაზეთის რეგიონში მოგზაურობისას დაწერა, რომ არჰავიდან ვიცემდე ზღვის სანაპიროზე გზა არ მიდიოდა, ისინი არჰავის მდინარის გასწვრივ შიდა მხარეში შევიდნენ. სოფელ იაკობითში ეს მდინარე სამ შტოდ იყოფოდა.

სოფელი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსული მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში კვლევითი მოგზაურობისას დაწერა, რომ იაკოვითად აღნიშნულ სოფელში 16 ოჯახში 126 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი იაკოვითი ან იაკობითი 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში რიზეს ვილაიეთის ხოფას რაიონის არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. იაკოვითი თურქული არ იყო, ამიტომ სოფლის სახელი 1959 წელს „კავაკად“  შეიცვალა. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში გურგენჯიქის სოფლის მოსახლეობა 741 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 401 ადამიანმა იცოდა კითხვა-წერა.

კავაქოიში 2014 წელს იყო 8 ლაზური სახლი, რომლებმაც შეინარჩუნეს არქიტექტურული იერსახე, 15 სერენდერი და 12 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ქონაქლი (არჰავის რაიონი)

**ქონაქლი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 6 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 249 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა კორდელითი.

## ისტორია
სოფელ ქონაქლის ძველი სახელია „კორდელითი“. ლაზური ტოპონიმი კორდელითი წარმოშობილია სიტყვისგან კორდი, რაც ნიშნავს ბელტს, და აღნიშნავს ადგილს, სადაც ბევრი ბელტია. ეს ტოპონიმი თურქულში შევიდა როგორც „კორდელით“. მართლაც, 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში იგი მოხსენიებულია როგორც „კორდელით“(قوردلت). 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი იგი დაწერილია როგორც „კოპტონე“ (قوبطونه), რაც შეესაბამება მის ორიგინალურ ფორმას.

სოფელი კორდელითი მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ეპოქაში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის თანახმად, ეს დასახლება ეკუთვნოდა ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს. მოსახლეობა შედგებოდა 53 ოჯახში მცხოვრები 143 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას გულისხმობდა. სოფელში საგადასახადო აღრიცხვაზე მყოფი ცხოველების რაოდენობა შეადგენდა: 24 თხა და ცხვარი, 5 ცხენი, 210 ძროხა და 3 ხარი..

სოფელი კორდელითი  პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველმა ენათმეცნიერმა იოსებ ყიფშიძემ 1917 წელს ლაზეთის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის დროს, სოფელში, რომელსაც ის აღნიშნავდა როგორც „კორდელითი“, დაწერა, რომ 15 ოჯახში 80 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი კორდელითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ეკუთვნოდა რიზეს პროვინციის ხოფას რაიონის არჰავის თემს. რადგან „კორდელითი“ ან „კორდელით“ არ იყო თურქული, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა „ქონაქლით“. 1965 წლის საყოველთაო აღწერაში ქონაქლის სოფლის მოსახლეობა 428 ადამიანისგან შედგებოდა და ამ მოსახლეობიდან 223 ადამიანმა იცოდა კითხვა-წერა.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ორთაჯალარი

**ორთაჯალარი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს არჰავიდან 15 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 94 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ორჩი.

## ისტორია
სოფელი ორთაჯალარის ძველი სახელია ორთაქოი. 1835 წლის არჰავის სოფლის აღწერაში იგი მოხსენიებულია როგორც „ორჩი ორთაქოი“.1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში კი მხოლოდ „ორთა სოფელი“ (اورتە كوی) იყო ჩაწერილი.

ორთაქოის მდებარეობა, ლაზეთის რეგიონი, ძველ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა 1461 წელს გააუქმეს ტრაბზონის იმპერია და 1547 წელს სრულად დაიკავეს ეს რეგიონი. 1876 წლის ტრაბზონის საოლქო ანგარიშის თანახმად, ეს დასახლება ტრაბზონის საოლქოს ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის მაზრაში შედიოდა. მისი მოსახლეობა 18 სახლში 45 ადამიანს შეადგენდა. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცებს გულისხმობდეს. სოფელში გადასახადს დაქვემდებარებული ცხოველები იყო: 45 თხა და ცხვარი, 93 ძროხა და 1 გუთანი.

ორთაქოი პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის ქვეშ იყო. გიორგი მეცნიერი იოსებ კიფშიძე 1917 წელს ლაზეთის რეგიონზე კვლევით მოგზაურობისას აღნიშნავდა, რომ სოფელ ორთაქოიში 20 სახლში 83 ადამიანი ცხოვრობდა.

1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში ორთაქოი რიზეს საოლქოს ჰოპას მაზრის არჰავის უბნის ნაწილი იყო.  ორთაქოის სახელი 1959 წელს  შეიცვალა და გახდა ორთაჯალარი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერისას, რვა სოფლისგან შემდგარი ორთაჯალარის ბუჩაქის ადმინისტრაციული ცენტრი ორთაჯალარის სოფელი იყო, რომლის მოსახლეობა 322 ადამიანს შეადგენდა, საიდანაც 116 კაცი წერა-კითხვის მცოდნე იყო.

2012 წელს სოფელში შენარჩუნებული იყო 35 ლაზური სახლი, 35 სერენდერი (საზაფხულო სახლი) და 2 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
იოლგეჩენი (არჰავის რაიონი)

**იოლგეჩენი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 401 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ლომა.

## ისტორია
სოფელ იოლგეჩენის ძველი სახელია „ლომა“ ან „ლომე“. ლაზური სოფლის სახელი ლომა შესაძლოა უკავშირდებოდეს ქართულ მამაკაცის სახელს „ლომა“. ამასთან, კლარჯეთის რეგიონში არსებული დასახლებული პუნქტი ლომაშენიც ამ სახელიდან არის წარმოქმნილი. ეს ტოპონიმი თურქულშიც შევიდა მსგავსი ფორმით. 1835 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრში, 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულას და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში დაწერილია როგორც ლომა ან ლომე (لومە)..

სოფელი ლომა მდებარეობდა ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის ვილაიეთის წელიწდეულის მიხედვით, სოფელი ტრაპიზონის ვილაიეთის ლაზისტანის სანჯაყის ხოფას კაზას ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 58 კომლში მცხოვრები 120 ადამიანისგან. თუმცა, არსებობს ალბათობა, რომ ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცი მოსახლეობისგან შედგებოდა. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობა შეადგენდა 10 თხას/ცხვარს, 2 ცხენს, 157 ძროხას და 5 ხარს.

სოფელი ლომა პირველი მსოფლიო ომის წლებში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველი ენათმეცნიერის იოსებ ყიფშიძის, 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერების მიხედვით რუსულად ლომეს (Ломэ) ფორმით დაწერილ სოფელში 21 კომლში 92 ადამიანი ცხოვრობდა.

ლომა, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიაში რიზეს ვილაიეთის ხოფას კაზას არჰავის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. ვინაიდან „ლომა“ ან „ლომე“ უცხო წარმოშობისაა, 1959 წელს სოფლის სახელი შეიცვალა „იოლგეჩენად“. ამასთან, პაპილატის სახელი სოფლის ახალ სახელთან ერთად გარკვეული პერიოდი ოფიციალურ ჩანაწერებში გამოიყენებოდა ფორმით „იოლგეჩენი (ლომე)“.

2014 წელს სოფელში იყო 10 ლაზური სახლი, რომელსაც არქიტექტურული იერსახე ჰქონდა შენარჩუნებული, 25 სერენდერი და 3 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ილდიზლი (არჰავის რაიონი)

**ილდიზლი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 21 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 54 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ბაჰთა.

## ისტორია
სოფელი ილდიზლის ძველი სახელია ნობაღლენი. ლაზური ტოპონიმი ნობაღლენი (ნობაღლენი) წარმოდგება სიტყვისგან „ბაღუ“ (ბაღუ), რომელიც ნიშნავს სერენდერს ან ბეღელს, და აღნიშნავს „ძველი ბეღლის ადგილს".

სოფელი ნობაღლენი მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, რომელიც ანტიკურ ხანაში კოლხეთის სამეფოს ტერიტორიაზე იყო. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს სრულად დაიპყრეს ეს რეგიონიც. თუმცა, ეს ტოპონიმი, როგორც სოფელი, ოსმალურ ჩანაწერებში არ გვხვდება. ნობაღლენი იყო ბაშქოის უბანი, რაც ჩანს გადაწყვეტილებებიდან მისი ცალკე სოფლად გამოყოფისა და ბაშქოისთვის უბნად კვლავ მიერთების შესახებ.

სოფელი ნობაღლენი, 1935 წლის საყოველთაო აღწერისას, ეკუთვნოდა არტვინისა და რიზეს პროვინციების ნაცვლად შექმნილი ჩორუჰის პროვინციის ჰოპას რაიონის არჰავის თემს და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 104 ადამიანს. ნობაღლენი 1942 წელს როგორც უბანი შეუერთდა ბაშქოის, ხოლო 1959 წელს კვლავ ცალკე სოფლად გამოიყო.გარკვეული დროის შემდეგ სოფლის სახელი შეიცვალა და გახდა ილდიზლი, რაც ჩანს 1970 წლის საყოველთაო აღწერაში, სადაც ის უკვე ახალი სახელით არის დაფიქსირებული.

სოფელ ილდიზლში 2014 წელს იყო 3 ლაზური სახლი, 10 სერენდერი და 1 წყლის წისქვილი, რომლებმაც შეინარჩუნეს თავიანთი არქიტექტურული იერსახე.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
შენქოი (არჰავის რაიონი)

**შენქოი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს რაიონის ცენტრ არჰავიდან 8 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 23 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ქვემო ქუთუნეთი.

## ისტორია
სოფლების შენქოის და თეფეიურთის საერთო ძველი სახელია კუტუნითი. ლაზური ტოპონიმი კუტუნითი ნიშნავს „დაბალ ადგილს“.ეს ტოპონიმი თურქულ ენაში შევიდა როგორც კუტუნეტი. მართლაც, 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურში და 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაში შენქოი მოხსენიებულია როგორც კუტუნით-ი სუფლა (قوطونت سفلا), ხოლო სოფელი თეფეიურთი როგორც კუტუნით-ი ულია (قوطونت علیا). კუტუნით-ი სუფლა (ქვედა კუტუნითი) ლაზურად იწერება როგორც „წალენ კუტუნითი“ (წალენ კუტუნითი).

სოფელი კუტუნითი, რომელიც მდებარეობს ლაზეთის რეგიონში, ანტიკურ ხანაში შედიოდა კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში. ოსმალებმა, ტრაბზონის იმპერიის გაუქმების შემდეგ, 1547 წელს მთლიანად დაიპყრეს ეს რეგიონიც. 1876 წლის ტრაბზონის პროვინციის წლიურის მიხედვით, სოფელი კუტუნით-ი სუფლა (ქვედა კუტუნითი) ექვემდებარებოდა ტრაბზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის ოლქს. მისი მოსახლეობა შედგებოდა 31 ოჯახში მცხოვრები 64 ადამიანისგან. თუმცა, შესაძლებელია ეს რიცხვი მოიცავდეს მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას. სოფელში საგადასახადო ცხოველების რაოდენობა დაფიქსირებულია როგორც 180 თხა/ცხვარი, 93 ძროხა, 3 ხარი და 3 ცხენი-ხარი.

სოფელი ქვედა კუტუნითი, 1928 წლის ოსმალური სოფლების სიის მიხედვით, ექვემდებარებოდა რიზეს პროვინციის ხოფის ოლქის არჰავის რაიონს.  ვინაიდან კუტუნითი ან კუტუნითი არ არის თურქული, სოფელი ქვედა კუტუნითის სახელი 1959 წელს შეიცვალა შენქოიდ. 1965 წლის საყოველთაო მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, შენქოის მოსახლეობა შედგებოდა 121 ადამიანისგან და ამ მოსახლეობიდან 62 ადამიანმა იცოდა წერა-კითხვა.

2014 წელს შენქოიში არსებობდა 8 ლაზური სახლი, რომლებიც ინარჩუნებდნენ თავიანთ არქიტექტურულ სტილს, 10 სერენდერი და 7 წყლის წისქვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში
ქირეჩლიქი (არჰავის რაიონი)

**ქირეჩლიქი** () — სოფელი არჰავის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს ართვინიდან 96 კილომეტრში, ხოლო რაიონის ცენტრ არჰავიდან 10 კილომეტრში. 2020 წლის მონაცემებით სოფელში 141 ადამიანი ცხოვრობს.

სოფლის ძველი ისტორიული, ქართული სახელწოდებაა ბაჰთა.

## ისტორია
სოფელ ქირეჩლიქის ძველი სახელწოდებაა ბახტა. ლაზური ტოპონიმი ბახტა (ბახტა) თურქულში უცვლელად შევიდა. მართლაც, 1876 წლის არჰავის მოსახლეობის რეესტრსა და 1876  წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულში იგი მოხსენიებულია როგორც ბახტა (باخته).

სოფელ ბახტას მდებარე რეგიონი ლაზეთი ანტიკურ პერიოდში კოლხეთის სამეფოს საზღვრებში შედიოდა. ოსმალებმა, ტრაპიზონის იმპერიის განადგურების შემდეგ 1461 წელს, 1547 წელს ეს რეგიონიც სრულად დაიპყრეს. 1876 წლის ტრაპიზონის პროვინციის წელიწდეულის თანახმად, ეს დასახლება ტრაპიზონის პროვინციის ლაზისტანის სანჯაყის არჰავის რაიონს ეკუთვნოდა. მოსახლეობა შედგებოდა 48 ოჯახისგან, სულ 117 პირისგან. თუმცა, შესაძლოა ეს რიცხვი მხოლოდ მამაკაცების რაოდენობას ასახავდეს. სოფელში დასაბეგრი პირუტყვის რაოდენობად აღრიცხულია 11 ცხვარი და თხა, 3 ცხენი, 182 ძროხა და 4 ხარი.

სოფელი ბახტა პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში რუსეთის მმართველობის საზღვრებში მოექცა. ქართველი ენათმეცნიერი იოსებ ყიფშიძე 1917 წელს ლაზისტანის რეგიონში ჩატარებული კვლევითი ექსპედიციის ჩანაწერებში აღნიშნავს, რომ სოფელ ბახტაში (Бахта), 9 ოჯახში 33 ადამიანი ცხოვრობდა.

სოფელი ბახტა 1928 წლის ოსმალურ სოფლების სიაშიც ბახტად (باخته) იწერება და რიზეს პროვინციის ჰოპას რაიონის არჰავის თემს ეკუთვნოდა. 1935 წლის საყოველთაო აღწერის დროს კი იგი ჩორუჰის პროვინციაში იმავე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ინარჩუნებდა და მისი მოსახლეობა 254 ადამიანისგან შედგებოდა. ამ დროისთვის ჩორუჰის პროვინციამ ჩაანაცვლა არტვინისა და რიზეს პროვინციები. ვინაიდან ბახტა არ იყო თურქული სახელწოდება, სოფლის სახელი 1959 წელს შეიცვალა ქირეჩლიქად.  1965 წლის საყოველთაო აღწერის დროს სოფელი ქირეჩლიქის მოსახლეობა 352 ადამიანისგან შედგებოდა, რომელთაგან 189 ადამიანი წერა-კითხვის მცოდნე იყო.

სოფელ ქირეჩლიქში არის 1880 წელს აშენებული მეჩეთი.

## სქოლიო
კატეგორია:არჰავის რაიონის სოფლები
კატეგორია:ლაზური დასახლებები თურქეთში