open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თრიალეთის ქედი

**თრიალეთის ქედი** — ქედი საქართველოში, მცირე კავკასიონის დასავლეთ ნაწილში. გაწოლილია დასავლეთით — ახალციხის და აღმოსავლეთით — თბილისის ქვაბულებს შორის. იწყება საბადურის და მთავრდება თბილისთან, თელეთის ქედით. მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე. სიგრძე დაახლოებით 150 კმ, მაქსიმალური სიგანე 30 კმ.

თრიალეთის ქედი ძირითადად აგებულია პალეოგენური ვულკანოგენური ნალექებით (პორფირიტული ლავური განფენები, ტუფ-ბრექჩიები, ტუფები, ტუფოგენური ქანები), აგრეთვე ზედაცარცული კირქვებით, პალეოცენისა და ოლიგოცენის თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ქედის დასავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ახალგაზრდა ანდეზიტური ლავები.

თრიალეთის ქედის მთავარი განტოტებებია დასავლეთ ნაწილში — გვირგვინი, საბადური, ჭობარეთი, აღმოსავლეთ ნაწილში — საწკეპელა, თელეთი. ქედის უმაღლესი ადგილია მწვერვალი შავიკლდე (2850 მ); სხვა მწვერვალების სიმაღლე — (არჯევანი, საყველო, კოდიანი, ოშორა, ორთათავი, ქვაჯვარი, კენჭიყარა და სხვა) 2300—2800 მ-ს აღწევს.

თრიალეთის ქედის მნიშვნელოვანი უღელტეხილია ცხრაწყარო, რელიეფს ძირითადად ქმნის ეროზიული ქედები და ხეობები. განვითარებულია აგრეთვე ვულკანური წარმონაქმნები, ქვაბულები, მეწყრები, გამოქვაბულები და სხვა. ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე საფეხურებივითაა განლაგებული 5 მოსწორებული ზედაპირი, რომელთა აბსოლუტური სიმაღლე 900-დან 2400 მ-მდე ცვალებადობს. კალთები 1200—1300 მ-მდე შემოსილია მუხნარითა და მუხნარ-რცხილნარით, მთისწინეთი — ჯაგრცხილნარ-მუხნარითა და  ჯაგეკლიანი ბუჩქნარით. 1200—1300-დან 2000—2200 მ-მდე წიფლნარი და წიფლნარმუქწიწვიანი ტყეებია. ქედის ყველაზე მაღალი ნაწილი შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქედები
ჯორჯ II

**ჯორჯ II** (დ. 9 ნოემბერი, 1683, ჰანოვერი — გ. 25 ოქტომბერი, 1760, ლონდონი) — დიდი ბრიტანეთის მეფე და ჰანოვერის კურფიურსტი 1727-იდან. დაკავებული იყო ჰანოვერის საქმეებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის მონარქები
კატეგორია:უელსის პრინცები
კატეგორია:დაბადებული  9 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1683
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1760
ჯორჯ IV

**ჯორჯ IV** () დაბ.: **ჯორჯ ოგუსტუს ფრედერიკ ჰანოვერი** (; დ. 12 აგვისტო, 1762, ლონდონი — გ. 26 აპრილი, 1830, უინძორი) — პრინც-რეგენტი 1811-1820 წლებში, დიდი ბრიტანეთისა და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს და ჰანოვერის მეფე 1820-1830 წლებში.

მხარს უჭერდა რობერტ ბანკს ლივერპულის (ტორების) მთავრობის ანტიდემოკრატიულ კურსს. იყო საღვთო კავშირის რეაქციული პოლიტიკის აქტიური მომხრე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონარქები
კატეგორია:დაბადებული  12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1762
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1830
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
ჯორჯ III

**ჯორჯ III** () დაბ.: **ჯორჯ უილიამ ფრედერიკ ჰანოვერი** (; დ. 4 ივნისი, 1738, ლონდონი — გ. 29 იანვარი, 1820, უინძორი) — დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის მეფე 1760–1801 წლებში. დიდი ბრიტანეთის და ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს მეფე 1801–1820,  ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგი და ჰანოვერის კურფიურსტი 1760–1814 წლებში და ჰანოვერის მეფე 1814–1820 წლებში.

ტორების პარტიაზე დაყრდნობით ცდილობდა ვიგების ჩამოშორებას და პოლიტიკური ხელმძღვანელობის ხელში აღებას. იყო ინგლისის კოლონიური პოლიტიკის ერთ-ერთი სულისჩამდგმელი. საფრანგეთის რევოლუციის წინააღმდეგ მიმართული ევროპის ქვეყნების რეაქციისა და ანტიფრანგული კოალიციის აქტიური მოღვაწე. 1811 წელს ჯორჯ III ჭკუაზე შეცდა, სახელმწიფოს რეგენტად დანიშნეს უელსის პრინცი (1820 წლიდან ჯორჯ IV).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონარქები
კატეგორია:დიდი ბრიტანეთის მონარქები
კატეგორია:უელსის პრინცები
კატეგორია:ირლანდიის მონარქები
კატეგორია:დაბადებული  4 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1738
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1820
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ბზიფის ქედი

**ბზიფის ქედი** — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. წარმოადგენს კავკასიონის სამხრეთ გვერდით ქედს, რომელიც მთავარ წყალგამყოფ ქედს გამოეყოფა მდინარეების ბზიფისა და ჩხალთის სათავეებთან.

ბზიფის ქედის სამხრეთ კალთებიდან სათავეს იღებს მდინარე კელასური, კარსტული მდინარე მჭიშთა, ხოლო აღმოსავლეთი კალთიდან მდინარე ააფსთა. ქედის ჩრდილო კალთაზეა მთის ტბა ფსიკვა, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 15,5 მ-ს აღწევს.

ბზიფის ქედის კალთები და ნაწილობრივ თხემიც 1800-2000 მ სიმაღლემდე ტყის უხვი მცენარეულობით არის შემოსილი; გაბატონებულია ფართოფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყე. თხემზე ალპური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
ჯორჯ VI

**ჯორჯ VI** ( დ. 14 დეკემბერი, 1895 — გ. 6 თებერვალი, 1952) — გაერთიანებული სამეფოს მეფე 1936 წლიდან გარდაცვალებამდე , ელისაბედ II-ისა და პრინცესა მარგარეტის მამა. ტახტზე ავიდა თავის უფროს ძმა ედუარდ VIII-ის გადადგომის შემდეგ.

## გალერეა 

ფაილი:Edward VII UK and successors.jpg|გაერთიანებული სამეფოს ოთხი მეფე ერთ სურათზე. მარცხნიდან პირველი: ჯორჯ V, ედუარდ VIII, ჯორჯ VI, ედუარდ VII.
ფაილი:King George VI and Princess Elizabeth.jpg|ჯორჯ VI და ელისაბედ II, 1937 წელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* George VI: The Reluctant King  
* Footage of King George VI stammering in a 1938 speech
* Soundtrack of King George VI Coronation speech, 1937

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონარქები
კატეგორია:უინძორები
კატეგორია:იორკის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული  14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
კატეგორია:ავსტრალიის მონარქები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
აფხაზეთის ქედი

**აფხაზეთის ქედი**, *ჩხალთის ქედი* — მთიანი ქედი საქართველოში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს დიდი აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ ფერდობზე. მდინარე ჩხალთის აუზს გამოყოს მდინარეების ამტყელის, ჯამპალის, ქუაბჩარისა და ზიმის აუზებისაგან. წარმოადგენს ბზიფის ქედის აღმოსავლეთ განშტოებას და გადაჭიმულია კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის პარალელურად. სიგრძე 70 კმ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 3156 მ-მდე. თხემი დანაწევრებულია, საიდანაც ეშვება მყინვარები. აგებულია ძირითადად იურული პორფირიტებისა და ფიქალისაგან. ქედზე გავრცელებულია მთა-ტყისა და მთა-მდელოს ლანდშაფტები. მწვერვალები: შხაფიძგა (3026 მ), შოუდიდი (2756 მ) და სხვა.

კალთები ზღვის დონიდან 1800-1900 მ-მდე დაფარულია წიფლნარითა და მუქწიწვიანი ტყით. უფრო მაღლა სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
ეგრისის ქედი

**ეგრისის ქედი**, *სამეგრელოს ქედი*, *ოდიშის ქედი* — ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის, წალენჯიხის, ჩხოროწყუს, მარტვილისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხისა და ცაგერის მუნიციპალიტეტებში. წარმოადგენს კავკასიონის სისტემის სამხრეთ კალთის გასწვრივ გვერდით ქედს, მდინარეების ენგურისა და ცხენისწყლის წყალგამყოფს. სიგრძე 62 კმ, სიგანე 37 კმ. უმაღლესი წერტილია მწვერვალი ჭითაგვალა (3225 მ). ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე მაღალი მწვერვალებია: ცალმაგი, ტეხურიშდუდი, ლაკუმურაშდუდი, დიდღალიდუდი, ოთეფურა, თხეიშიშდუდი და სხვა. 

ეგრისის ქედის უმეტესი ნაწილი აგებულია შუაიურული პორფირიტული წყებით, რომელიც ქმნის ქედის დაკბილულ თხემს, ქედის სამხრეთ პერიფერიულ ზოლში გავრცელებულია ცარცული კირქვები, რომლებითაც აგებულია კარსტული მასივები: წულიში, ყვირა, გაუჩა, მიგარია და ასხი. თხემზე შემორჩენილია პატარა მყინვარები და ძველი გამყინვარების კვალი. 

ეგრისის ქედიდან სამხრეთისაკენ ჩამოედინება მდინარეები: მაგანა, ჭანისწყალი, ხობისწყალი, ტეხური, ჩრდილოეთისაკენ — თხეიში, კასლეთი და ხელედულას მარჯვენა შენაკადები. მაგანას სათავეებში, 2643 მ სიმაღლეზე, არის მყინვარული ტბა ტობავარჩხილი. სხვა ტბებიდან აღსანიშნავია ოხოჯა და დიდი ტობავარჩხილი.

ეგრისის ქედის კალთები 1200 მ-მდე შემოსილია კოლხური ფართოფოთლიანი ტყეებით (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი), 2100 მ სიმაღლემდე — წიწვიანებით (სოჭი, ნაძვი), უფრო ზემოთ — სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ქედები
კახეთის ქედი

**კახეთის ქედი** — ქედი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის თიანეთისა და კახეთის მხარის ახმეტის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ ტოტზე და მდინარეების ალაზნისა და ივრის წყალგამყოფია. 40 კმ სიგრძის მერიდიანული ეროზიული ქედი. შახვეტილას მთამდე კახეთის ქედი აგებულია მეზოზოური ასაკის ტერიგენული წყებებით. ფართო გაგებით კახეთის ქედი მოიცავს გომბორის ქედსაც და მისი მთლიანი სიგრძე 145 კმ აღწევს. კახეთის ქედი გამოეყოფა ქართლის ქედს 3279 მ სიმაღლის გიორგი ანწუხელიძის მწვერვალთან. მიემართება ზოგადად სამხრეთ-დასავლეთისკენ და წარმოადგენს მდინარეების ფშავის არაგვისა და ალაზნის, შემდეგ ივრისა და ალაზნის და ბოლოს ივრისა და ილტოს წყალგამყოფს. ქედის თხემზე აღმართულია მთები ლაგაის მთა, გარეჯა, მუხათი, დამასტი, დიდიველევი, მოკასტეხე. კახეთის ქედის უღელტეხილზე გადადის თიანეთ-ახმეტის გზა. ჩრდილოეთი ქედის ნახევრის კალთების ქვემო ნაწილი შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, ზემო — სუბალპური და ალპური ბალახეულით, სამხრეთი ნახევარი ფართოდოთლოვანი ტყით. ქედის კალთების ქვედა ნაწილში ვენახებია გაშენებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის კავკასიონი
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
ჯორჯ V (დიდი ბრიტანეთი)

**ჯორჯ V** (დ. 3 ივნისი, 1865, ლონდონი — გ. 20 იანვარი, 1936, სენდრინგემი) — გაერთიანებული სამეფოს მეფე 1910–1936 წლებში, საქსენ-კობურგ-გოთას დინასტიის წარმომადგენელი (1910-1917), 1917-დან — უინძორებისა. ედუარდ VII-ის შვილი და ედუარდ VIII-ისა და ჯორჯ VI-ის მამა.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს მონარქები
კატეგორია:უინძორები
კატეგორია:უელსის პრინცები
კატეგორია:იორკის ჰერცოგები
კატეგორია:მმართველი ფილატელისტები
კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:ავსტრალიის მონარქები
კატეგორია:საქსენ-კობურგის და გოთას დინასტია (გაერთიანებული სამეფო)
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
პირიქითი ქედი

**პირიქითი ქედი**, **თუშეთის ქედი** — ქედი საქართველოს — ახმეტის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის — ჩეჩნეთის, ინგუშეთისა და დაღესტნის ფარგლებში. კავკასიონის ჩრდილოეთი გამყოლი ქედი, მდინარეების პირიქითი ალაზნისა (ანდის ყოისუს სისტემა) და არღუნის (თერგის სისტემა) წყალგამყოფი, სიგრძე 80 კმ. უმაღლესი მწვერვალია თებულოსმთა (4493 მ). ზღვის დონიდან 4000 მ-ზე მაღალია მწვერვალები: ქომიტო (4261), დიკლოსმთა (4285 მ), დანოსმთა (4174 მ) და სხვა. უღელტეხილები 3000-3500 მ სიმაღლეზეა, მ.შ. აღსანიშნავია: უყერიჩო (3042 მ), ქერიღო (3140 მ) და ქაჩუ (3550 მ).

პირიქითი ქედი აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. ორივე კალთაზეა თანამედროვე მყინვარები და პლეისტოცენური გამყინვარების კვალი. კალთები 3000-3000 მ სიმაღლემდე შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულობით. სამხრეთი კალთის აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის დონიდან 1600-2200 მ-მდე, ფიჭვნარ-არყნარია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
* Sh. Shetekauri, L. Tsiskarauli, T. Zangurashvili‏, High mountain flora of Pirikiti Khevsureti and Tusheti (NE Greater Caucasus)‏

კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:რუსეთის ქედები
რაჭის ქედი

**რაჭის ქედი** — გასწვრივი გვერდითი ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის, იმერეთისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეებში. მდებარეობს კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, იწყება კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ ზეკარასთან და მთავრდება დასავლეთით მდინარე რიონის მარცხენა ნაპირზე. სიგრძე 85 კმ. სიმაღლე 3007 მ-მდე. აღმოსავლეთ ნაწილში აგებულია იურული ფიქლებითა და პორფირიტული წყებებით, დასავლეთით — ცარცული კირქვებით. რაჭის ქედზეა მწვერვალები: მაჩხარახოხი, სირხლებერთა (ლებეურის მთა), დაღვერილა, ხიხათა, ველტყევი, საწალიკე, ნაქერალა, თავშავა და სხვა; უღელტეხილები: ლეთა, ერწო, ხიხათა, ნაქერალა და სხვა. სამხრეთი კალთა ციცაბოა, ჩრდილოეთი — დამრეცი, სადაც მდებარეობს შაორის ქვაბული.

შაორის ქვაბული კარსტული ღრმულია, რომელიც წყალსაცავადაა გამოყენებული. ქედის დასავლეთ ნაწილისათვის დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმების სიუხვე. რაჭის ქედის კალთები შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით, ჩრდილოეთ კალთაზე წიფლნარ-მუქწიწვიანებიც არის, აღმოსავლეთ ნაწილის თხემზე სუბალპური და ალპური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
კატეგორია:იმერეთის მხარის ქედები
მესხეთის ქედი

**მესხეთის ქედი**, **აჭარა-იმერეთის ქედი**, **ახალციხის ქედი** (ძვ. ღადო, ლომსია ანუ ფერსათი) — მცირე კავკასიონის შემადგენელი ქედი საქართველოს უკიდურეს დასავლეთ ნაწილში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სამცხე-ჯავახეთისა და იმერეთის მხარეებში. წყალგამყოფია, ერთი მხრივ, მდინარეების კინტრიშის, ნატანების, სუფსისა და რიონის მარცხენა შენაკადებისა, მეორე მხრივ აჭარისწყლის, ქვაბლიანისა და მტკვრის მარცხენა შენაკადთა აუზებისა. ოდიშ-გურიის დაბლობს გამოყოფს აჭარისა და ახალციხის მთიანი ქვაბულებისაგან. გადაჭიმულია შავი ზღვის აჭარის სანაპიროდან ბორჯომის ხეობამდე. სიგრძე 140 კმ, უდიდესი განი 45 კმ, უმაღლესი მწვერვალი მეფისწყარო (2850 მ). 2500 მ-ზე მაღალია აგრეთვე მწვერვალები ხინო, თაგინაური, საყორნია, ზოტიმერია, დიდმაღალი, სანისლია, ნაგება. მესხეთის ქედზე არის ზეკარის უღელტეხილი (2180 მ), რომელზეც გადადის საავტომობილო გზა.

ქედი აგებულია უმთავრესად ეოცენის ვულკანოგენური წყებებით. ქედის დასავლეთ ნაწილს ჩრდილოეთიდან ეკვრის უფრო ახალგაზრდა ქანებით აგებული გურიის ქედი, ხოლო შუა ნაწილს სამხრეთიდან — ნეოგენური ლავებით აგებული ფერსათის პლატო. თხემურ ზონაში შემორჩენილია პლეისტოცენური გამყინვარების კვალი. კალთები დასერილია მდინარეების ხანისწყლის, სულორის, სუფსის, ნატანების, კინტრიშის, ჩაქვისწყლისა და სხვა მდინარეების ღრმა ხეობებით. ქედის დასავლეთი ნაწილი გამოირჩევა ატმოსფერული ნალექების მაქსიმალური რაოდენობით (მთა მტირალაზე 4500 მმ). ხეობები მდიდარია მესამეული პერიოდის რელიქტური სუბტროპიკული მცენარეულობით. მესხეთის ქედი 2000-2200 მ სიმაღლემდე შემოსილია ტყით, 1000-1200 მ-მდე შერეული ფოთლიანი ტყეებია (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი), ხოლო უფრო ზევით — წიწვიანები (ნაძვი, სოჭი, ზოგან ფიჭვი). თხემურ ზოლში გავრცელებულია სუბალპური და ალპური მდელოები და დეკიანები. ძნელად მისადგომ ადგილებში დიდი რაოდენობით ბინადრობს დათვი, შველი, ირემი, არჩვი.

მესხეთის ქედზე არის ბალნეოლოგიური (საირმე, ნაბეღლავი, ზეკარი და სხვა) და კლიმატური (აბასთუმანი, ბახმარო, შუაგორა, გომისმთა და სხვა) კურორტები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ქედების სია
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:იმერეთის მხარის ქედები
შავშეთის ქედი

**შავშეთის ქედი** — ქედი საქართველოსა და თურქეთის (ართვინის პროვინცია) საზღვარზე, შუახევის, ქედისა და ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტებში, მდებარეობს საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში. სიგრძე დაახლოებით 65 კმ, სიმაღლე ზღვის დონიდან 2812 მ-მდე (მთა ხევა). თითქმის განედური მიმართულებისაა. ჭარბობს პლატოსმაგვარი ზედაპირები. აგებულია ქვიშაქვებით.

შავშეთის ქედი აღმოსავლეთით უკავშირდება არსიანის ქედს, დასავლეთით ებჯინება მდინარეების ჭოროხისა და აჭარისწყლის შესართავს. აღმოსავლეთით, მაღალ, ნაწილზე შემორჩენილია ძველი გამყინვარების კვლები — მყინვარული ცირკები, მორენები, „ვერძის შუბლები“. თხემი შემოსილია ალპური მდელოებით, კალთები წიწვოვანი და ფოთლოვანი ტყეებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
სამსრის ქედი

**სამსრის ქედი**, **აბულ-სამსრის ქედი** — მერიდიანული ქედი სამხრეთ საქართველოში, ახალქალაქის, ნინოწმინდისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში. გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ 42 კმ-ზე, მაქსიმალური სიგანე 22 კმ. მწვერვალების აბსოლუტური სიმაღლეები იცვლება ზღვის დონიდან 2500–3300 მ-ის ფარგლებში, ხოლო შეფარდებითი სიმაღლე 900–1400 მ-ს უდრის. ქედის დასავლეთი კალთები მთელ სიგრძეზე ებჯინება ჯავახეთის ზეგნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილს, ხოლო აღმოსავლეთი კალთები წალკისა და ფარავნის ქვაბულებს. ჩრდილოეთით შემოსაზღვრულია მდინარე ქციის, ხოლო სამხრეთით მდინარე ფარავნის ხეობით. სამსრის ქედი ახალქალაქის პლატოს გამოყოფს წალკის ქვაბულისა და ფარავნის ტბის ტაფობისაგან. საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში სამსრის ქედი უმაღლესი ოროგრაფიული ერთეულია.

სამსრის ქედი აგებულია ძირითადად ნეოგენური და მეოთხეული ასაკის ეფუზიური ქანებით, — ანდეზიტის, ანდეზიტ-დაციტის, ბაზალტისა და დიაბაზის ლავებით, ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფებით. ნეოგენური გოდერძის წყება წარმოქმნის ქედის ძირითად ჩონჩხს — ყველა მის საფუძველსა და მასივების მნიშვნელოვან ნაწილს. მეოთხეული ლავებით აგებულია ნეოგენურ სუბსტრატზე დაშენებული ცალკეული ვულკანური კონუსები და გუმბათები.

სამსრის ქედის მორფოლოგიაში გამოიყოფა ორი ძირითადი ელემენტი: ფართო პიედესტალი და მასზე დაშენებული ცენტრალურ-ვულკანური ნაგებობა. ქედის პიედესტალის აბსოლუტური სიმაღლეა ზღვის დონიდან 2200–2400 მ და ახასიათებს გარე მხრიდან უფრო ციცაბო კალთებით გაჭრილი დამრეცი ზედაპირი. ეს ზედაპირი მნიშვნელოვან ნაწილში ეროზიითაა გამომუშავებული და ტექტონიკურად ამაღლებულია. ცენტრალურ-ვულკანური ნაგებობების შეფარდებითი სიმაღლე 500–1000 მ-ია და წარმოქმნიან ერთი მხრივ, ძირითად საშუალომთიან ჯაჭვს, რომელიც გადაჭიმულია ქედის ღერძულ ხაზზე მთა თავკვეთილიდან მთა პატარა აბულამდე, ხოლო მეორე მხრივ, ცალკეულ მასივებსა და ამგვარ ჯგუფებს, რომლებიც პიედესტალზე ზიან აღნიშნული ჯაჭვიდან აღმოსავლეთით. მთა სამსრის ძირშია სამსრის ქარიანი ხვრელი.

ქედის მორფოლოგიაში შერწყმულია ტექტონიკური, ვულკანური, ეროზიული, ძველმყინვარული, პერიგლაციალური და ანთროპოგენური რელიეფის ფორმები. მორფოლოგიურად სამსრის ქედის ვულკანები დაყოფილია ხუთ ჯგუფად: თავკვეთილის, შავნაბადის, სამსრის, დიდი აბულის და პატარა აბულის. აღსანიშნავია ლავური ნაკადი პამპულე.

სამსრის ქედის ჰიდროგრაფიული ქსელი საკმაოდ თხელია. დასავლეთ კალთაზე მიედინება სამსრისწყალი და აბულისწყალი, ხოლო აღმოსავლეთ მხარეზე უმნიშვნელო ნაკადულებია; საყურადღებოა მდინარე შაორი, რომელიც მძლავრი ვოკლუზის სახით გამოდის. მყინვარების ზემოქმედებასთან არის დაკავშირებული ტბების სიმრავლე, რომლებიც მიმოფანტულია მთელ სივრცეზე ყარაყუზეიდან დიდ აბულამდე, ზღვის დონიდან 2400–2700 მ სიმაღლეზე. ტბებიდან მნიშვნელოვანია ლევანის ტბა, აბულის ტბა, ლამაზი ტბა და მრუდე ტბა. ქედის ჩრდილოეთ ნაწილშია ტაბაწყური.

სამსრის ქედი საქართველოს სამხრეთი მთიანეთის „ოროგრაფიული კეფის” სახელითაა ცნობილი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ქედების სია

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქედები
საინჟინრო მეცნიერება

[მინი|[ორთქლის ძრავა ინჟინერიის განვითარების მთავარი მამოძრავებელი ძალა]]
**საინჟინრო მეცნიერება** (ფრანგულად ingénieur, ლათინურიდან ingenium - უნარი, გამომგონებლობა) — სამეცნიერო გამოკვლევების პრაქტიკული მიზნებით გამოყენების სფერო. საინჟინრო საქმის საფუძველია მეცნიერული ცოდნა და პრაქტიკული გამოცდილება, რომელსაც იყენებენ გარკვეული საგნების და ტექნოლოგიური პროცესების დაპროექტებისა და შექმნისათვის. 

საინჟინრო მეცნიერება დიდი დარგია, რომლის მთავარი სახეობებია:

* ბიოინჟინერია
* გენური ინჟინერია
* ელექტროინჟინერია
* კომპიუტერული ინჟინერია
* მექანიკური ინჟინერია
* რკინიგზის სისტემების ინჟინერია
* საავიაციო ინჟინერია
* სამოქალაქო ინჟინერია
* სამრეწველო ინჟინერია
* სასოფლო-სამეურნეო ინჟინერია
* ქიმიური ინჟინერია

და სხვა მრავალი.

საინჟინრო საქმის სპეციალისტებს *ინჟინრებს* უწოდებენ. თავდაპირველად ამ ტერმინით აღნიშნავდნენ პირებს, რომლებიც სამხედრო მანქანებს მართავდნენ. ტერმინი სამოქალაქო ინჟინერია XVI საუკუნის ჰოლანდიაში გამოჩნდა და გულისხმობდა გზების და ხიდების მშენებელ სპეციალისტს, პირველი სასწავლო დაწესებულებები ინჟინერთა მოსამზადებლად ჩამოყალიბდა დანიაში XVII საუკუნეში, შემდეგ - დიდ ბრიტანეთში, საფრანგეთში, ავსტრიაში, გერმანიაში და სხვაგან.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ტექნოლოგია
კატეგორია:საინჟინრო მეცნიერება
კატეგორია:გამოყენებითი მეცნიერებები
ჯავახეთის ქედი

**ჯავახეთის ქედი** (**კეჩუთის ქედი**, **სველი მთები**; ) — მერიდიანული ვულკანური ქედი საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში. ვრცელდება სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის, ქვემო ქართლის მხარის დმანისისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში და აგრეთვე სომხეთში, შირაკის პროვინციაში. საქართველოს ფარგლებში ქედის ჩრდილოეთი ნაწილი მდებარეობს, სამხრეთი ნაწილი — სომხეთში. წყალგამყოფია, ერთი მხრივ, ტბა ფარავნისა და მდინარე ფარავნის, მეორე მხრივ ხრამის მარჯვენა შენაკადების აუზებისა. აგებულია უმთავრესად ანდეზიტ-ბაზალტური და ბაზალტური ლავებით. ქედის თხემის რელიეფი ნაზკონტურებიანია. საქართველოში ჯავახეთის ქედის სიგრძე 40 კმ-ზე მეტია, ხოლო სიგანე 25 კმ-ს აღწევს. მაღლობს გეგმაზე ოვალური ფორმა აქვს.

საქართველოს ფარგლებში უმაღლესი მწვერვალია ლეილი (3157 მ), სომხეთში — აჩქასარი (3196 მ). მათ გარდა ჩრდილოეთიდან სამხრეთითაა მთები დალიდაღი (2661 მ), ბიქეთი (2277 მ), ჭიქიანი (2417 მ), ქულბაქი (2821 მ), შამბიანი (2882 მ), აღრიქარი (2973 მ), ჩათახი (2628 მ), ემლიქლი (3055 მ), კეჩუთი (2812 მ), დალიდაღი (2914 მ) და უღელტეხილები: თიქმათაში (2168 მ) და გავარი (2712 მ).

ქედის დასავლეთი კალთა დამრეცია, აღმოსავლეთი — უფრო ციცაბო. ქედის რელიეფი შედგება ტექტოგენურ-ვულკანური, ვულკანური და ეროზიული გენეზისის, მცირედ — ძველმყინვარული და პერიგლაციალური ფორმებისაგან. ქედისა და ცალკეული მთების ძირში ხშირად ვხვდებით ზოლად განლაგებულ ყინვითი გამოფიტვის პროდუქტებს, ეგრეთ წოდებულ კარკნალებს. ძველი გამყინვარების კვალი მცირე ტროგის სახით არის აღმოსავლეთ კალთაზე. ქედის ქვემო კალთები შემოსილია მდელო-სტეპის ბალახმცენარეულობით. აქვე, ზოგან ხეობებში შემორჩენილია არყისა და ცირცელისაგან შემდგარი ტყის ნაშთები, აქა-იქ მათ მუხაც ურევია. არის დეკიანებიც.

ზემო კალთები სუბალპურ და ალპურ მდელოებს უჭირავს, რომელიც საძოვრებადაა გამოყენებული. ქედი მდებარეობს ნოტიო ჰაერის მასების მოძრაობის გზაზე, ამიტომ მის დასავლეთ კალთებზე დიდი ოდენობის ნალექი მოდის. გავრცელებული ლანდშაფტებია: მთის სტეპები, სუბალპური და ალპური მდელოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ქედები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ქედები
კატეგორია:სომხეთის ქედები
ხევსურეთის ქედი

**ხევსურეთის ქედი** — ქედი საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. ხევსურეთის ქედის დაბალი და ჩრდილოეთის მცირე ნაწილი მოქცეულია ინგუშეთისა და ჩეჩნეთის რესპუბლიკის ფარგლებში. თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთი შტო-ქედი. წარმოადგენს მდინარეების ასასა და არღუნის წყალგამყოფს. კავკასიონის მთავარ ქედს გამოეყოფა მწვერვალ ცროლთან. თხემზე აღმართულია მწვერვალები: მახისმაღალი, გომღისმაღალი, მალალებისმაღალი (3900-4000 მ). ქედის უმაღლესი მწვერვალია მთა მახისმაღალი ზღვის დონიდან 4007 მ. შუა ნაწილზე მდებარე ისართღელის უღელტეხილი აერთიანებს არხოტ-არდოტის თემებს. მყინვარები მცირეა და თავმოყრილია აღმოსავლეთ კალთაზე. შემორჩენილია მყინვარული ფორმები. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებით. ქედის კალთები შემოსილია ალპური მდელოს ბალახეულით, თხემი და ფერდობთა მაღალი ნაწილები კლდოვანია ან მორენებითა და ქვაყრილებით არის მოფენილი, რომლებიც პერიგლაციალური პროცესების სფეროშია მოქცეული.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
კომუნიკაცია

**კომუნიკაცია** () ფართო გაგებით — ინფორმაციის გაცვლა ინდივიდებს შორის სიმბოლოთა საერთო სისტემის საშუალებით. კომუნიკაცია შეიძლება განხორციელდეს ვერბალური ან არავერბალური მეთოდებით. განასხვავებენ ასევე კომუნიკაციის განხორციელების მექანიკურ და შემოქმედებით მიდგომებს. კომუნიკაცია, მექანიკური მიდგომით, არის ცალმხრივმიმართული პროცესი ინფორმაციის კოდირებისა და გადაცემის ინფორმაციის წყაროდან ინფორმაციის მიმღებამდე. კომუნიკაცია, შემოქმედებითი მიდგომით, არის კომუნიკაციის მონაწილეთა ერთობლივი მოღვაწეობა, რომლის დროსაც გამომუშავდება საგნებზე და მოქმედებებზე საერთო (გარკვეულ ზღვრამდე) შეხედულებები.

## კომუნიკაციის ფორმები 
1. კომუნიკაციის ფორმები მიმართულების მიხედვით:

* *ერთი ერთთან*: საუბარი, შეტყობინება;
* *ერთი მრავალთან*: ლექცია, ჟურნალისტიკა (გაზეთი, ჟურნალი), ტექნიკური მედია (კომპიუტერი, ტელევიზია);
* *მრავალი ერთთან*: კონფერენცია, ფორუმი, დებატები.

2. კომუნიკაციის ფორმები მონაწილეების მიხედვით:

* ინტერპერსონალური კომუნიკაცია;
** სიტყვიერი კომუნიკაცია (აგიტაცია, პროპაგანდა, დიალოგი);
** ტექნიკური კომუნიკაცია (ტელეკომუნიკაცია).
* ინტრაპერსონალური კომუნიკაცია;
* ჯგუფური კომუნიკაცია (მარკეტინგი, კულტურათაშორისი კომუნიკაცია).

## საკომუნიკაციო მეცნიერება და პრაქტიკა 
* ინფორმაციის თეორია
* კომუნიკაციის თეორია
* ლინგვისტიკა
* ჟურნალისტიკა
* საზოგადოებრივი ურთიერთობები

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

*
VASIL EBITASHVILI
ქართლის ქედი

**ქართლის ქედი**, **ფშავის ქედი** — ქედი საქართველოში, დუშეთის, თიანეთისა და მცხეთის მუნიციპალიტეტებში.

გადაჭიმულია დაახლოებით 100 კმ-ზე. წარმოადგენს კავკასიონის სამხრეთ შტოქედს, გამოეყოფა მთავარ ქედს დიდ ბორბალოს მთასთან, ჭიჩოს მთამდე მიემართება დასავლეთისკენ, შემდეგ მკვეთრად უხვევს სამხრეთისკენ და ბოლოვდება ცხვარიჭამიას უღელტეხილთან. ქედზე გადადის უღელტეხილი ფუტკარული.

ქართლის ქედის უმაღლესი მწვერვალია ჭიჩო (3084 მ), რომელიც მდებარეობს ქედის ჩრდილოეთ მონაკვეთზე. ქართლის ქედის დასაწყისი, განედური ნაწილი, მწვერვალებით ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე მაღლაა აღმართული, შემდეგ მდინარე ჩარგლულის ხეობის სათავესთან დაბლდება 2767 მ-მდე, სამხრეთ დაბოლოებასთან კი 1400-1600 მ-მდე ეშვება.

აგებულია იურული, ცარცული და პალეოგენუერი ნალექი ქანებით. ჭიჩოს მთის კალთებზე შემონახულია ძველი გამყინვარების კვალი — ცირკები, პატარა ტროგები. ქედის უმეტესი ნაწილი ფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი.

ქართლის ქედის თხემურ ზოლში სამხრეთით მწვერვალ ემისნიშამდე ალპური მდელოებია, უფრო სამხრეთით, თიანეთის ქვაბულის საზღვრამდე, თხემზე ნატყეური მდელოებია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქედების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
ეკონომიკა

thumb|300px|ტრადიციული ბაზარი ფიზიკური არენაა, სადაც გამყიდველები და მყიდველები ხვდებიან ერთმანეთს, ვაჭრობის საგნები გამოფენილია და მათზე გარიგებები ხდება.
**ეკონომიკა** ( კაპიტალი“ და მოძღვრება მარქსიზმი. მე-19-20 საუკუნეებში ეს ნაშრომი სოციალისტური ეკონომიკის იდეოლოგიურ საფუძველს წარმოადგენდა, ამასთან საბაზრო ეკონომიკის, უპირველეს ყოვლისა ნეოკლასიკური ეკონომიკური სკოლის მიმდევრების კრიტიკის ობიექტი იყო.

ამათ, ორივეს საპირისპიროდ, არსებობს ავსტრიული ეკონომიკური სკოლა, რომელიც არასოდეს წასულა კომპრომისზე და ყოველთვის ამტკიცებდა, რომ მარქსიზმი არა მარტო ცრუ მეცნიერება იყო, არამედ კაცობრიობის „კიბოც“. მისი მიმდევრები, საყოველთაოდ ცნობილი და აღიარებული ეკონომისტები, კარლ მენგერი, ბომ–ბავერკი, ვიზერი (მე-19 საუკუნის ბოლო, მე-20-საუკუნის დასაწყისი), მიზესი, ჰაიეკი, ჰაბერლერი, როთბარდი და სხვები (მე-20 საუკუნე), მეცნიერულად ასაბუთებდნენ, რომ სოციალიზმი შეუძლებელია და რომ ნებისმიერი კოლექტივიზმი ტოტალიტარიზმის დასაწყისია, რომ ფასი მხოლოდ სუბიექტური განსჯის საკითხია და არანაირი ფორმულით არ შეიძლება დაითვალო, და ა.შ.

## ეკონომიკის დარგები 
ეკონომიკური მეცნიერების ორი უმთავრესი დარგია *მიკროეკონომიკა* და *მაკროეკონომიკა*:

* მიკროეკონომიკა (ბერძნულად Micros - მცირე) - შეისწავლის დარგების, საწარმოების, საოჯახო მეურნეობების და სხვა ეკონომიკური ერთეულების ქცევას, აგრეთვე მათ ურთიერთგავლენას ბაზარზე, რის შედეგადაც ყალიბდება ფასები კონკრეტულ საქონელსა და მომსახურებაზე.
* მაკროეკონომიკა (ბერძნულად Macros - დიდი) - შეისწავლის ეკონომიკას, როგორც ეკონომიკური აგენტებისაგან შედგენილ ერთიან, მთლიან ორგანიზმს და მისი გავლენის კანონზომიერებებს:
** ფასებისა და უმუშევრობის დონის საერთო კრებსით სიდიდეებზე;
** საერთო მოხმარებასა და ინვესტიციებზე;
** საერთო მოთხოვნილებასა და წინადადებებზე;
** წარმოების მოცულობის ცვლილებებზე;
** ეკონომიკურ ზრდაზე.

მაკროეკონომიკა ოპერირებს აგრეგირებული მაკროეკონომიკური მაჩვენებლებით. მისი განვითარება დაკავშირებულია კეინსის სახელთან (1920 წელი). მისი სისტემატიზაცია მოხდა 1930 წელს კეინსისა და სხვა მოაზროვნეების მიერ.

ეკონომიკურ მეცნიერებათა სისტემა მრავალ სხვა დარგს მოიცავს, ესენია:

* განვითარების ეკონომიკა
* ეკონომიკური გეოგრაფია
* ეკონომეტრიკა
* საერთაშორისო ეკონომიკა
* საინფორმაციო ეკონომიკა
* სამხედრო ეკონომიკა
* საფინანსო ეკონომიკა
* საქალაქო ეკონომიკა
* შრომის ეკონომიკა

## ეკონომიკური ცნებები და ტერმინები 
გეგმიური ეკონომიკა - ეკონომიკური სისტემა – ეკონომიკური ფორმაცია - ეკონომიკური ზრდა - მოთხოვნა და მიწოდება - მონეტარული პოლიტიკა - მოხმარების თეორია -პოლიტიკური ეკონომია – საბაზრო ეკონომიკა – საერთაშორისო ვაჭრობა - სოციალური საბაზრო ეკონომიკა - ფინანსები - ფისკალური პოლიტიკა

## ეკონომიკური სკოლები და მიმდინარეობები 
*ავსტრიული სკოლა
*ინსტიტუციონალისტები
*ისტორიული ეკონომიკური სკოლა
*კეინესის ეკონომიკა
*კლასიკური ეკონომიკური სკოლა
*ლუიზიანის სკოლა
*მარქსისტული ეკონომიკა
*მერკანტილიზმი
*მწვანე ეკონომისტები
*ნეოკლასიკური ეკონომიკური სკოლა
*სტოკჰოლმის სკოლა
*სოციალისტური ეკონომიკა
*ჩიკაგოს სკოლა
*ფიზიოკრატები
*ფეიბურგის სკოლა

## რესურსები ინტერნეტში
*ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს გვერდი 

*
პოლიტიკა

[მინი|[ევროპის პარლამენტი]]
[მინი|[ინგლისის პარლამენტი]]
**პოლიტიკა** — ეს არის: 

# საზოგადოების და სახელმწიფოს მართვის ხელოვნება, 
# საზოგადოებრივი იდეების ერთობლიობა და მისგან გამომდინარე მიზანმიმართული საქმიანობა, რომელიც დაკავშირებულია სახელმწიფოებს, ხალხებს, ერებს, სოციალურ ჯგუფებს შორის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი ურთიერთობების ჩამოყალიბებასთან.

პოლიტიკას წარსულში განსაზღვრავდნენ სხვადასხვაგვარად, კერძოდ: (ა) როგორც „სამეფო ხელოვნებას“ ყველა სხვა ხელოვნების (ორატორული, სამხედრო, სასამართლო) სამართავად, (ბ) როგორც უნარს „ყველა მოქალაქის დაცვისა და მათ შორის უარესების უკეთესებად გარდაქმნისა“ (პლატონი), (გ) როგორც ცოდნას სამართლიანი და ბრძნული მმართველობის თაობაზე (მაკიაველი), (დ) როგორც კლასთა ინტერესების ბრძოლას (მარქსი).

## პოლიტიკა როგორც მეცნიერება 
პოლიტიკა, როგორც მეცნიერება შეისწავლის სახელმწიფო მიზნების მიღწევის ხერხებს. განასხვავებენ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. პირველი მათგანი განისაზღვრება იმ მიზნების შინაარსით, რომელსაც ისახავს მთავრობა და საზოგადოების მმართველი კლასები, და იმ საშუალებებით, რომლითაც ეს მიზნები მიიღწევა. საშინაო პოლიტიკის მიზანს შეიძლება ჰქონდეს ხასიათი:
* **დინასტიური** (მმართველი ოჯახის ინტერესების დაცვა), 
* **არისტოკრატიული** (დიდგვაროვან ოჯახთა უფლებების და პრივილეგიების დაცვა), 
* **სამხედრო** (შეირაღებული ჯგუფების წინა პლანზე წამოწევა), 
* **სახალხო** (მთელი მოსახლეობის სამეურნეო და სულიერი ინტერესების დაცვა). 

საგარეო პოლიტიკა მოიცავს სახელმწიფოთაშორის ურთიერთობების საკითხებს, როგორებიცაა: ომი და მშვიდობა, სახელმწიფოთა კავშირები და შეთანხმებები, საერთაშორისო ვაჭრობა, გავლენის სფეროების განაწილება, ზღვების, კოლონიების ფლობა და სხვა.

თავისი შინაგანი ფორმით სახელმწიფო პოლიტიკა შეიძლება იყოს: 
* **კონსერვატიული** - ტრადიციების და არსებული საზოგადოებრივი ინსტიტუტების შენარჩუნება, 
* **პროგრესული** - მისწრაფება სახელმწიფო და საზოგადოებრივი სისტემის გარდაქმნისაკენ, 
* **ლიბერალური** - მთავრობის ნდობა საზოგადოებრივი ელემენტებისადმი და სხვა. 

თუ სახელმწიფო მმართველობას დავყოფთ დარგებად, შესაძლებელია საუბარი სახელმწიფოს ფინანსურ, საბაჟო, სატარიფო, სავაჭრო, სამრეწველო, ფისკალურ, სარკინიგზო პოლიტიკაზე.

## პოლიტიკური სისტემები და იდეოლოგიები 
* ანარქიზმი
* დემოკრატია
* კაპიტალიზმი
* კომუნიზმი
* ლენინიზმი
* ლიბერალიზმი
* მაოიზმი
* მარქსიზმი
* ნაციონალიზმი
* ნეოკონსერვატიზმი
* ნეოლიბერალიზმი
* პარლამენტარიზმი
* სოციალიზმი
* სოციალ-დემოკრატია
* სტალინიზმი
* ტოტალიტარიზმი
* ტროცკიზმი
* ფაშიზმი

## პოლიტიკური ცნებები და ტერმინები 
კლასი - მმართველობის ფორმა - პოლიტიკური პარტია - რევოლუცია - საგარეო პოლიტიკა - საშინაო პოლიტიკა - სახელმწიფო - ხელისუფლება

*
ბრუნვა (გრამატიკა)

**ბრუნვა** — სახელის გრამატიკული კატეგორია, რომელიც გამოხატავს სახელის მიმართებას საგნის, თვისების ან პროცესის გამომხატველ სხვა სიტყვასთან და ამის კვალობაზე, გარკვეული ფორმის მეშვეობით აკავშირებს წინადადების სხვა წევრებთან. ამასთანავე სახელის ლექსიკური მნიშვნელობა უცვლელია. ენაში ბრუნვის კატეგორიის დასადასტურებლად აუცილებელია სახელს გააჩნდეს ორი განსხვავებული ფორმა.

## ბრუნვა სხვადასხვა ენაში 
„ბრუნვა“ ანუ „კაზუსი“ ეტიმოლოგიურად ლათინურ სიტყვა cāsus-ს (‚ვარდნა‘, ‚ცემა‘; cadere, ‚და-ცემა‘, ‚და-ვარდნა‘) უკავშირდება, რომელიც თავის მხრივ ბერძნულ ნასესხობას წარმოადგენს და აღნიშნავს πτῶσις-ს, ლათინური და ქართული ტრანსკრიფციით [ptō̂sis] ან [პტო:სის] ‚დაცემა‘, ასევე ‚დაჰყრა‘ და გამოიყენებოდა სიტყვა კამათელის კოლოკაციურ მეწყვილედ - ზედმიწევნით თარგმანში კამათლის ყრა. ბერძენი გრამატიკოსი დიონისიოს თრაქსი (Dionysios Thrax) გამოიყენებდა ზმნისაგან განსასხვავებელი მნიშვნელობით (ანუ დაახლ. ისე როგორც დღეს დეპენდენციურ გრამატიკაშია მიღებული) და ამდენად იყენებდა მის მიმართ ფორმა „პტოსის“, რაც ქართულად სრულიად სხვა ზმნით, არსებითი (სახელისგან) „ჩამოცილებული“ ითარგმნება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბრუნება

## სქოლიო
ბრუნება

**ბრუნება** — სახელის ფორმაცვალება ბრუნვათა მიხედვით. ხორციელდება ფუძეზე აფიქსის დართვით ან შინაგანი ფლექსიის მეშვეობით. ბევრ ენაში ბრუნება რამდენიმეა: ერთი და იგივე ბრუნვა გამოხატულია ორი ან მეტი ნიშნით. ქართულ საგრამატიკო ტერმინოლოგიაში ბრუნების ბადლად იხმარებოდა აგრეთვე „კანკლედობა“.

## ბრუნება ქართულში 
ბრუნება ქართულში ერთია, ანუ ყველა სახელი იბრუნვის  ერთი ნიმუშის მიხედვით, ბრუნვის ნიშანი მუდამ ერთია (ხმოვანფუძიან სახელებში ბრუნვის ნიშნებში ფონეტიკური ხასიათისაა).

### თანხმოვანფუძიან სახელთა ბრუნება 
### ხმოვანფუძიან სახელთა ბრუნება 
## იხილეთ აგრეთვე
*ბრუნვა

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გრამატიკა
კატეგორია: სიტყვათწარმოება
*
ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი

**ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1917-მდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის ზუგდიდის მაზრაში, 1921-დან ზუგდიდის მაზრაში. 1930-დან ცალკე რაიონია.

## ბუნება 
მუნიციპალიტეტს უჭირავს ოდიშის ვაკე და ურთას მთიანი ზონა. ტერიტორია — 668 კმ², მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 340 კმ². რაიონში მდინარეთა ხშირი ქსელია, ბევრია ჭაობი და მცირე ტბები. გარდა მდინარე ენგურისა, ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიას კვეთს მდინარეები: ჯუმი, ჩხოუში, ჭანისწყალი, რუხი და სხვა.

## მოსახლეობა 
რაიონში 58 დასახლებული პუნქტია. დიდი სოფლებია: ინგირი (4,0 ათასი), კახათი (4,0 ათასი), ჭითაწყარი (3,3 ათასი) და რუხი (2,8 ათასი).

## ადგილობრივი თვითმმართველობა 
### ადმინისტრაციული ერთეულები 
მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი თვითმმართველობის უმაღლესი ორგანოა საკრებულო, აღმასრულებელი თანამდებობის პირი — გამგებელი. მუნიციპალიტეტი იყოფა შემდეგ ტერიტორიულ ერთეულებად:

* 17 თემი — აბასთუმანი, ანაკლია, ახალსოფელი, დიდი ნეძი, ერგეტა, ინგირი, კოკი, კორცხელი, ნარაზენი, ოდიში, ორულუ, ოქტომბერი, რუხი, ჩხორია, ცაიში, ჭაქვინჯი, ჯიხაშკარი;
* 12 სათავო სოფელი — 12: ალერტკარი, ახალი აბასთუმანი, ახალკახათი, განარჯიის მუხური, დარჩელი, კახათი, ორსანტია, რიყე, ურთა, ყულიშკარი, შამგონა, ჭითაწყარი, ჭკადუაში.

### საკრებულო 
thumb|300px|ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის რუკა

## ეკონომიკა 
ზუგდიდის მუნიციპალიტეტის ეკონომიკაში მთავარი როლი ეკუთვნის სუბტროპიკულ სოფლის მეურნეობას, კერძოდ მეჩაიეობას და მასზე დაფუძნებულ გადამამუშავებელ მრეწველობას. სოფლის მეურნეობის სხვა დარგებია მეციტრუსეობა, მეხილეობა, მევენახეობა. მნიშვნელოვანი საწარმოებია ჩაის ფაბრიკები, ფაიფურის, ავეჯის და ღვინის ქარხნები, ცელულოზა-ქაღალდის კომბინატი. რაიონის ტერიტორიაზე გადის სამხრეთ კავკასიის რკინიგზის მაგისტრალი.

## კულტურა 
რაიონში 80 სახელმწიფო და 3 კერძო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 4 საშუალო პროფესიული სასწავლებელი, 41 ბიბლიოთეკა.

## ღირსშესანიშნაობანი 
* კორცხელის ღვთისმშობლის ეკლესია
* ცაიშის საკათედრო ტაძარი
* კოკის ეკლესია
* ჭკადუაშის (ახალდაბის) ტაძარი (ნანგრევები)
* ხეცერის ეკლესია (ნანგრევები)
* ტყაიის წმინდა გიორგის ეკლესია
* ანაკლიის ციხე
* რუხის ციხე
* ჭაქვინჯის ციხე

## გალერეა 

სურათი:Tsaishi Cathedral, Zugdidi, Megrelia, Georgia.jpg|სოფელი ცაიში
სურათი:Ganarjiis mukhuri (3).jpg|განარჯიის მუხური
სურათი:Ganarjiis mukhuri.jpg|განარჯიის მუხური
სურათი:Ganarjiis mukhuri (4).jpg|განარჯიის მუხური
სურათი:Tkaia church.jpg|ტყაიას წმ. გიორგის ეკლესია
სურათი:Chaqvinji Fortress -1 (Photo by Lika Abralava, 2011).jpg|ჭაქვინჯის ციხე
სურათი:Anaklia (14690638285).jpg|ანაკლია

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
## შენიშვნები
## სქოლიო
*
ლენტეხის მუნიციპალიტეტი

**ლენტეხის მუნიციპალიტეტი** — მუნიციპალიტეტი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარეში. შეიქმნა 1930 წელს, როგორც ქვემო სვანეთის რაიონი. 1953 წელს ეწოდა ლენტეხის რაიონი, 2006 წლიდან ლენტეხის მუნიციპალიტეტი.

## გეოგრაფია
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია მთიანია, ჭარბობს საშუალო და მაღალმთიანი რელიეფი. მუნიციპალიტეტის ფარგლებშია კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფის მონაკვეთი, შემოფარგლულია სვანეთის, ლეჩხუმისა და ეგრისის ქედებით. ტერიტორია — 1344 კვ.კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 440 კვ. კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ცხენისწყალი და მისი შენკადები: ხელედულა, ლასკადურა, ზესხო, ლეუშერი, ხოფური და სხვა. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა დარიშხანი (ცანის საბადო), მარმარილო და კვარციტები, მინერალური წყალი.

## მოსახლეობა 
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 4386 კაცი (2014); სიმჭიდროვე — 3,26 კაცი კვ.კმ-ზე. მუნიციპალიტეტში 55 დასახლებული პუნქტია: 1 დაბა და 54 სოფელი.

### აღწერის მონაცემები
## მმართველობა 
### ადმინისტრაციული ერთეულები 
* დაბა — 1: ლენტეხი;
* თემი — 7: ჟახუნდრის, რცხმელურის, ჩიხარეშის, ჩოლურის, ცანის, ხელედის, ხოფურის.

### საკრებულო 
## ეკონომიკა 
წამყვანი დარგია მეცხოველეობა. სასოფლო-სამეურნეო კულტურებიდან მოჰყავთ სიმინდი, კარტოფილი და პარკოსანი მცენარეები. მისდევენ ასევე მებაღეობასაც. მუნიციპალიტეტში არის სხვადასხვა პროფილის მცირე საწარმოები. ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია მუაში. მუნიციპალიტეტში არის ტურბაზა, ალპიური ბანაკი „აილამა“.

## კულტურა 
მუნიციპალიტეტში 28 სახელმწიფო ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლაა, 23 ბიბლიოთეკა, 1 თეატრი და 1 მუზეუმი.

## ღირსშესანიშნაობანი 
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული ისტორიული ძეგლებია ჟახუნდერის წმინდა გიორგის ეკლესია (X საუკუნე), ჩუკულის მთავარანგელოზის ეკლესია (თარგზელ, IX-X სს), თეკალის ღვთაების ეკლესია (X-XI სს), დადიანის ციხე-დარბაზის კომპლექსი ლენტეხში, ლექსურის კოშკები, ტვიბის მთავარანგელოზის ეკლესია, ფაყის წმინდა მარიამის სახელობის ეკლესია, სკალდის მთავარ ანგელოზთა ეკლესია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
*
თერჯოლის მუნიციპალიტეტი

**თერჯოლის მუნიციპალიტეტი** — თვითმმართველი ერთეული იმერეთის მხარეში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 1930 წლამდე შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის შორაპნის მაზრაში, 1930 წლიდან გამოიყო ცალკე, როგორც ჩხარის რაიონი. 1950 წლიდან ეწოდება თერჯოლის რაიონი, 2006 წლიდან - თერჯოლის მუნიციპალიტეტი.

## ბუნება
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ძირითადად მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე. ტერიტორია — 357 კვ. კმ., მათ შორის სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს უკავია 250 კვ.კმ. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარეები ყვირილა, ჩოლაბური, ძევრულა, წყალწითელა და სხვები. მთავარი წიაღისეული სიმდიდრეა ქალცედონი, კირქვა, სპონგოლითი (ნახშირღელე), მარმარილო (კვახჭირი), საკრამიტე და სააგურე თიხა, ეკლარი და სხვა.

## მოსახლეობა
მოსახლეობის რიცხოვნობა — 35 563 კაცი (2014); სიმჭიდროვე — 99,6 კაცი კვ.კმ-ზე (2014). რაიონში 46 დასახლებული პუნქტია: 1 ქალაქი, 45 სოფელი. მოსახლეობის უმრავლესობა მართლმადიდებელია, მუნიციპალიტეტის ტერიტორია თერჯოლისა და ტყიბულის ეპარქიას მიეკუთვნება. მოქმედებს 10-ზე მეტი ტაძარი.

### აღწერის მონაცემები
## ადგილობრივი თვითმმართველობა
### ადმინისტრაციული ერთეულები 
ადგილობრივი თვითმმართველობის წარმომადგენლობითი ორგანოა მუნიციპალიტეტის საკრებულო, მმართველობის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულებია:

* *ქალაქი* — 1: თერჯოლა;
* *თემი* — 13: ალისუბანი, ახალი თერჯოლა, ბარდუბანი, გოდოგანი, ეწერი, თუზი, კვახჭირი, ნახშირღელე, რუფოთი, ზედა საზანო, სიქთარვა, ჩხარი, ძევრი.
* *სოფელი* — 5: გოგნი, ზედა სიმონეთი, ქვედა სიმონეთი, ღვანკითი, ჭოგნარი.

### საკრებულო 
## ეკონომიკა
ეკონომიკის წამყვანი დარგია სოფლის მეურნეობა, მათ შორის მევენახეობა, მებოსტნეობა, მეხილეობა, მარცვლეული კულტურების (სიმინდი) მოყვანა და მეცხოველეობა. მუნიციპალიტეტში არის ჩაის და ღვინის ქარხნები. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არის ჰიდროელექტროსადგური „ძევრულაჰესი“.

### ტრანსპორტი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის რკინიგზის მაგისტრალი სამტრედია-ხაშურის ხაზზე. არის რკინიგზის სადგური სოფელ კვახჭირში. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს1 და შიდასახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის გზები: თერჯოლა-ტყიბული და ქუთაისი-ვარციხე.

## განათლება და კულტურა
მუნიციპალიტეტში 24 საჯარო სკოლაა, 30 ბიბლიოთეკა, 3 თეატრი და დავით და სერგო კლდიაშვილების სახლ-მუზეუმი სოფელ ზედა სიმონეთში.

## ღირსშესანიშნაობანი
მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლებია: სკანდეს ციხე, ბერციხე, ნავენახევის მღვიმე, ჩხარის ეკლესია. გოდოგნის ეკლესია, თუზის ეკლესია, ღვანკითის დედაღვთისა.

ასევე აღსანიშნავია ჩიხორისა და ჩხარის შუა საუკუნეების ნაქალაქარების ნაშთები, ეკლესია ქვედა სიმონეთში, ციხეები ძევრსა და ჭალასთავში, ხიდი ნაგარევში.

## რესურსები ინტერნეტში
*თერჯოლის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## შენიშვნები
## სქოლიო
*
XXI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 2001 -
* 2002 - 
...
* 2098 -
* 2099 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 2001 -
* 2002 - 
...
* 2098 -
* 2099 -

კატეგორია:XXI საუკუნე
XX საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1901 -
* 1902 - 
...
* 1998 -
* 1999 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1901 -
* 1902 - 
...
* 1998 -
* 1999 -

კატეგორია:XX საუკუნე
XVIII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1701 -
* 1702 - 
...
* 1798 -
* 1799 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1701 -
* 1702 - 
...
* 1798 -
* 1799 -

კატეგორია:XVIII საუკუნე
XVII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1601 -
* 1602 - 
...
* 1698 -
* 1699 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1601 -
* 1602 - 
...
* 1698 -
* 1699 -

კატეგორია:XVII საუკუნე
XVI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1501 -
* 1502 - 
...
* 1598 -
* 1599 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1501 -
* 1502 - 
...
* 1598 -
* 1599 -

კატეგორია:XVI საუკუნე
XIV საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1301 -
* 1302 - 
...
* 1398 -
* 1399 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1301 -
* 1302 - 
...
* 1398 -
* 1399 -

კატეგორია:XIV საუკუნე
XIII საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1201 -
* 1202 - 
...
* 1210 - ქართველთა ლაშქრობა სპარსეთში
...
* 1298 -
* 1299 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1201 -
* 1202 - 
...
* 1298 -
* 1299 -

კატეგორია:XIII საუკუნე
XII საუკუნე

მინი|300პქ|აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს რუკა XII საუკუნის დასაწყისში
**XII საუკუნე** — პერიოდი 1101 წლიდან 1200 წლამდე, იულიუსის კალენდრის მიხედვით. ევროპული კულტურის ისტორიაში მიეკუთვნება მაღალ შუა საუკუნეებს და ემთხვევა იმ პერიოდს, რასაც ხშირად ცისტერციანელების „ოქროს ხანას“ უწოდებენ. მნიშვნელოვანი განვითარება განიცადა ისლამის ოქროს ხანამაც, განსაკუთრებით ისლამურ ესპანეთში.

სუნის დინასტიის ჩინეთში ჯურჯენების თავდასხმამ გამოიწვია პოლიტიკური განხეთქილება ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის. კამბოჯის ხმერთთა იმპერია ამ საუკუნეში აყვავდა, ხოლო ეგვიპტეში ფატიმიდები აიუბიდების დინასტიამ შეცვალა. ღაზნევიდებისა და ღურიდების იმპერიების გაფართოების შემდეგ, საუკუნის ბოლოს დაიწყო მუსლიმთა დაპყრობები ინდოეთის სუბკონტინენტზე.

XII საუკუნე საქართველოსთვის განსაკუთრებული აღმავლობის ეპოქა იყო — ქვეყნის პოლიტიკური, კულტურული და ეკონომიკური გაძლიერების ხანა, რომელიც საქართველოს „ოქროს ხანის“ სახელით შევიდა ისტორიაში. დავით აღმაშენებლის მმართველობისას საქართველო გაერთიანდა და სელჩუკთა ბატონობისგან გათავისუფლდა, დიდგორის ბრძოლის შემდეგ კი რეგიონის ერთ-ერთ უმძლავრეს სახელმწიფოდ იქცა. მისმა მემკვიდრეებმა მეფე დემეტრე I-მა და გიორგი III-მ განამტკიცეს სამეფო, ხოლო თამარ მეფის დროს ქვეყანამ მიაღწია თავისი განვითარების უმაღლეს წერტილს — ყვაოდა ხელოვნება, განათლება და ლიტერატურა, შოთა რუსთაველმა დაწერა „ვეფხისტყაოსანი“, შეიქმნა უდიდესი კულტურული მემკვიდრეობა.

## ათწლეულები და წლები 
კატეგორია:XII საუკუნე
XI საუკუნე

***ათწლეულები და წლები***
----

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოვლენები***
----

* 1001 -
* 1002 - 
...
* 1098 -
* 1099 -

***საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მოღვაწენი***
----

* 1001 -
* 1002 - 
...
* 1098 -
* 1099 -

კატეგორია:XI საუკუნე
1922

## მოვლენები 
* 28 თებერვალი : ეგვიპტე განთავისუფლდა დიდი ბრიტანეთისაგან.
* 12 მარტი : საქართველო, სომხეთი და აზერბაიჯანი გაერთიანდნენ ამიერკავკასიის საბჭოთა ფედერაციულ სოციალისტურ რესპუბლიკაში, რომელიც შევიდა სსრკ-ს შემადგენლობაში.
* 18 მარტი : ინდოეთში დააპატიმრეს მოჰანდას განდი.
* 16 აპრილი : რაპალოში გაფორმდა სსრ კავშირ-გერმანიის ხელშეკრულება დიპლომატიური ურთიერთობების აღდგენის შესახებ.
* 20 აპრილი : შეიქმნა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქი.
* 14 მაისი : გაიხსნა თბილისის სამხატვრო აკადემია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 9 იანვარი   :   აჰმედ სეკუ ტურე  — გვინეის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. (გ. 1984)
* 17 იანვარი  : ლუის ეჩევერია — მექსიკის პრეზიდენტი 1970–1976 წლებში.

### თებერვალი  
* 2 თებერვალი  : სტოიანკა მუტაფოვა — ბულგარელი მსახიობი.
* 10 თებერვალი  : არპად გენცი — უნგრელი პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 2015)

### მარტი  
* 1 მარტი : იცხაკ რაბინი — ისრაელის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე  (გ. 1995)
* 5 მარტი  : პიერ პაოლო პაზოლინი — იტალიელი პოეტი, ინტელექტუალი, კინორეჟისორი და მწერალი.  (გ. 1975)
* 9 მარტი  : ლეხოსლავ მარშალეკი — პოლონელი რეჟისორი, ანიმატორი და სცენარისტი. (გ. 1991)
* 12 მარტი : ჯეკ კერუაკი — ამერიკელი მწერალი  (გ. 1969)
* 17 მარტი  : გურამ დონდუა — ქართველი გეოგრაფი  (გ. 1986)
* 19 მარტი : ჰიროო ონოდა — იაპონიის შეიარაღებული ძალების სამხედრო დაზვერვის უმცროსი ლეიტენანტი.  (გ. 2014)
*25 მარტი : ლილი იოსელიანი — ქართველი რეჟისორი (გ. 2014)

### აპრილი  
### მაისი   
* 29 მაისი : ქსენაკისი, იანის — ბერძელი კომპოზიტორი (გ.2001)
### ივნისი  
### ივლისი  
* 18 ივლისი : ტომას კუნი — ამერიკელი ფილოსოფოსი (გ.1996)
### აგვისტო   
* 30 აგვისტო : ბიძინა ავალიშვილი — ქართველი მოქანდაკე
### სექტემბერი  
* 15 სექტემბერი : გიორგი ფირცხალავა — ქართველი გრაფიკოსი, მოქანდაკე, კარიკატურისტი  (გ. 1983)
* 19 სექტემბერი : პეპი, ვილი — ამერიკელი მოკრივე  (გ.  2006)
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 11 ნოემბერი : კურტ ვონეგატი —ამერიკელი მწერალი  გ. 2007
* 14 ნოემბერი : მურმან ლებანიძე — ქართველი პოეტი  (გ.  2002)
### დეკემბერი   
* 28 დეკემბერი : სტენ ლი — ამერიკელი მწერალი, რედაქტორი და კომიქსების პერსონაჟთა შემქმნელი (გ. 2018).

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 10 იანვარი : ოკუმა სიგენობუ — იაპონიის პრემიერ-მინისტრი 1898, 1914-1916 (დ.1838)
* 12 იანვარი : ჰაზირა — თბილისელი მგოსანი, დაირის დაკვრის ოსტატი (დ.1845)
* 22 იანვარი : ბენედიქტე XV — რომის პაპი (დ.1854)
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 2 აგვისტო : ბელი, გრაჰამ —ამერიკელი გამომგონებელი (დ.1847)
### სექტემბერი  
* 2 სექტემბერი : ვერგა, ჯოვანი — იტალიელი მწერალი (დ.1840)
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ნილს ბორი
* ქიმია : ფრანსის უილიამ ასტონი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : არჩიბალდ ვივიან ჰილი, ოტო ფრიტც მეიერჰოფი
* ლიტერატურა : ხაკინტო ბენავენტე
* მშვიდობა : ფრიტიოფ ნანსენი

*
1921

## მოვლენები 
* 25 თებერვალი : საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა ოკუპირებულ იქნა რუსეთის არმიის მიერ. გამოცხადდა საბჭოთა ხელისუფლება. 
* 20 აპრილი : სამმხრივი შეთანხმება ამიერკავკასიის რკინიგზის გაერთიანების შესახებ.
* 11 ივლისი : მონღოლეთი დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა.
* ქალაქის სტატუსი მიენიჭა სამტრედიას, ხაშურს, სენაკს, ბორჯომს, ჭიათურას და ხონს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
*  1 იანვარი : მეგი წულუკიძე  — ქართველი მსახიობი (გ. 1993)
* 5 იანვარი : ჟანი (ლუქსემბურგი) — ლუქსემბურგის სახელმწიფოს მეთაური (1964–2000)
* 5 იანვარი : ფრიდრიხ დიურენმატი — შვეიცარიელი მწერალი.  (გ. 1990)
* 21 იანვარი  : ენვერ ბოლქვაძე — ქართველი პედაგოგი, ფიზიკა-მათემატიკოსი.  (გ. 2004)
* 22 იანვარი  : არნო ბაბაჯანიანი — სომეხი კომპოზიტორი და პიანისტი  (გ. 1983)
* 23 იანვარი  : დავით გონდაური — ქართველი მათემატიკოსი, პედაგოგი   (გ. 2002)
* 24 იანვარი : ვლადიმერ აბაშიძე — ქართველი ანატომი და სამედიცინო ლექსიკოგრაფი.
* 27 იანვარი : დონა რიდი — ამერიკელი მსახიობი.  (გ 1986)

### თებერვალი  
*4 თებერვალი : ლიუთფი ზადე — აშშ-ში მოღვაწე აზერბაიჯანელი მათემატიკოსი  (გ. 2017)
*4 თებერვალი: კონსტანტინე წერეთელი — ქართველი ენათმეცნიერი.  (გ. 2004)
* 6 თებერვალი   : მიხეილ თუმანიშვილი — ქართველი რეჟისორი.  (გ. 1996)
* 8 თებერვალი : ლანა ტერნერი — ამერიკელი მსახიობი.  (გ. 1995)
* 16 თებერვალი  : ვერა-ელენი — ამერიკელი მსახიობი  (გ. 1981)
* 22 თებერვალი : ჯულიეტა მაზინა — იტალიელი მსახიობი   (გ.  1994)
* 22 თებერვალი : ჟან ბედელ ბოკასა — ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკის პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 1996)
* 23 თებერვალი : სერგი ოგანოვი  — საბჭოთა კავშირის გმირი  (გ. 1941)
* 23 თებერვალი : დავით ჩხიკვიშვილი — ქართველი ისტორიკოსი.  (გ. 1987)
* 25 თებერვალი : ვახტანგ გორგანელი — ქართველი პოეტი.  (გ. 1996)

### მარტი  
* 16 მარტი : ფაჰდი — საუდის არაბეთის მეფე (1982–2005)  (გ. 2005)

### აპრილი  
### მაისი   
* 21 მაისი : ანდრეი სახაროვი — რუსი ფიზიკოსი (გ.1989)
### ივნისი  
* 8 ივნისი : სუჰარტო — ინდონეზიის პრეზიდენტი 1967–1998  (გ. 2008)
* 28 ივნისი : ნარასიმჰა რაო — ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი 1991–1996 (გ.2004)
### ივლისი  
* 10 ივლისი : რევაზ ლაღიძე — ქართველი კომპოზიტორი (გ. 1981)
### აგვისტო   
* 3 აგვისტო : რეზო ებრალიძე  — ქართველი კინოსცენარისტი 
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 13 ოქტომბერი : ივ მონტანი — ფრანგი მომღერალი (გ.1991)
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
* 12 დეკემბერი : ნელი ალექსიძე —ქართველი მოქანდაკე

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 27 იანვარი : ალხაზიშვილი, ილია — ქართველი მწერალი, მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე   (დ. 1853)
### თებერვალი  
* 8 თებერვალი : პეტრე კროპოტკინი — რუსი ანარქისტი  (დ. 1842)
* 19 თებერვალი : მარო მაყაშვილი — მოხალუსე ექთანი, ეროვნული გმირი (დ. 1902)
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 7 აგვისტო : ალექსანდრე ბლოკი — რუსი პოეტი  (დ. 1880)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
* 18 დეკემბერი : ჯეკ კრომპტონი — ინგლისელი ფეხბურთელი (გ. 2013)

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ალბერტ აინშტაინი
* ქიმია : ფრედერიკ სოდი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : –
* ლიტერატურა : ანატოლ ფრანსი
* მშვიდობა : კარლ ჰიალმარ ბრანტინგი, ქრისტიან ლუს ლანგე

*