open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ევროკომისია

**ევროკომისია** — ევროკავშირის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ინსტიტუტი. ერთი კომისია სამი თანამეგობრობისთვის (ევროპის ქვანახშირის მომპოვებელი და ფოლადის მწარმოებელი ქვეყნების გაერთიანება, ევროპის ეკონომიკური თანამშრომლობის ორგანიზაცია, ატომური ენერგიის დარგში ევროპის თანამშრომლობის ორგანიზაცია) დაარსდა მას შემდეგ, რაც 1967 წლის 1 ივლისს ძალაში შევიდა ადმინისტრაციათა გამაერთიანებელი ხელშეკრულება.

ევროკომისია ფუნქციონირებს მინისტრთა კაბინეტის მსგავსად, რომელიც შედგება 27 წევრისგან (ოფიციალური სახელწოდება კომისარი). კომისიის წევრებს საერთო თანხმობის საფუძველზე ნიშნავენ წევრი სახელმწიფოები 5 წლის ვადით. ევროკომისიის შემადგენლობას ამტკიცებს ევროპის პარლამენტი. ამსტერდამის ხელშეკრულების თანახმად, ევროკომისიის პრეზიდენტი ინიშნება წევრი სახელმწიფოების მთავრობათა საერთო თანხმობის საფუძველზე და ესეც ევროპარლამენტის მიერ დამტკიცებას საჭიროებს. ამასთან, პრეზიდენტთან ერთად ინიშნება და მტკიცდება კომისიის სხვა წევრებიც. ევროკომისიის ამჟამინდელი პრეზიდენტია ურსულა ფონ დერ ლაიენი.

საკუთარ მოვალეობათა შესრულებისას ევროკომისია დიდი დამოუკიდებლობით სარგებლობს. იგი გამოხატავს თანამეგობრობის ინტერესებს და არ იღებს ინსტრუქციებს ცალკეული წევრი სახელმწიფოებისაგან. ევროკომისია მეთვალყურეობას უწევს ხელშეკრულებათა შესრულებას და უზრუნველყოფს საბჭოს მიერ მიღებული ინსტრუქციებისა და დირექტივების სათანადო ხორცშესხმას. თანამეგობრობის კანონის გატარების უზრუნველსაყოფად, მას შეუძლია რაიმე კონკრეტული შემთხვევის გადაცემა მართლმსაჯულების სასამართლოსთვის. ევროკომისიას აქვს ინიციატივის გამოჩენის განსაკუთრებული უფლება, მას შეუძლია ნებისმიერ ეტაპზე ჩაერიოს საკანონმდებლო პროცესში, რათა ხელი შეუწყოს შეთანხმების მიღწევას საბჭოში ან საბჭოსა და პარლამენტს შორის. ევროკომისიას საბჭოს მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების განხილვის საქმეში აღმასრულებელი ფუნქციაც აკისრია.

ევროკომისიას ზურგს უმაგრებს სამოქალაქო სამსახური, რომელიც ბრიუსელსა და ლუქსემბურგში მდებარეობს. ეს სამსახური შედგება 24 დეპარტამენტისაგან, რომლებსაც გენერალური დირექტორატები ეწოდება. ყოველი დირექტორატი პასუხისმგებელია ერთიანი პოლიტიკისა და ადმინისტრირების განხორციელებაზე გარკვეულ სფეროში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ევროკომისიის პრეზიდენტი

## ლიტერატურა
* Hans-Peter Duric: *Aufbau, Struktur und Funktionsweise der Europäischen Kommission*. In: Zeitschrift für Zölle und Verbrauchsteuern 1997, S. 296 ff.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Representation in the Member States
* Photo archive of past Commissions
* European Commissions

## სქოლიო
კატეგორია:ევროპის კავშირი
კატეგორია:ევროკავშირის ინსტიტუტები
ევროპის აუდიტორთა სასამართლო

**ევროპის აუდიტორთა სასამართლო** — ევროკავშირის ერთ-ერთი ინსტიტუტი, დაარსდა 1975 წლის 22 ივლისს ხელშეკრულების საფუძველზე. იგი შედგება 15 წევრისაგან, რომლებიც წევრ სახელმწიფოთა შეთანხმების საფუძველზე და ევროპარლამენტთან მოთათბირების შემდეგ ინიშნებიან 6 წლის ვადით. სასამართლოს ფუნქციაა შემოსავლებისა და ხარჯების კანონიერად და რეგულარულად მიღებისა და მოხმარების შემოწმება, აგრეთვე თანამეგობრობის ფინანსური საქმეების სათანადო წარმართვის ზედამხედველობა. ამსტერდამის ხელშეკრულება აღიარებს აუდიტორთა სასამართლოს უფლებას, თავისი პრეროგატივების დასაცავად საქმე აღძრას მართლმსაჯულების სასამართლოში და განავრცობს მის უფლებას თანამეგობრობის იმ სახსრების გაკონტროლებაზე, რომლებსაც გარეშე ორგანიზაციები განაგებენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* Archives of the European Court of Auditors at the Historical Archives of the EU in Florence
* Access to documents of the Court of Auditors on EUR-Lex
* European Court of Auditors page on CVCE.eu

კატეგორია:ევროპის კავშირი
კატეგორია:ევროკავშირის ინსტიტუტები
მსოფლიოს უდიდესი ქალაქები

**მსოფლიოს უდიდესი ქალაქები მოსახლეობის მიხედვით** — სია გაკეთებულია ქალაქის საზღვრებში მცხოვრები მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, ქალაქის საზღვრებად მიღებულია ადგილობრივი მთავრობის მიერ დადგენილი ფარგლები.

## მსოფლიოს უდიდესი ქალაქების სია
## მსოფლიოს უდიდესი ქალაქების ფოტო გალერეა 

Image:Mumbai Skyline at Night.jpg| მუმბაი.
Image:Shanghai - Nanjing Road.jpeg| შანჰაი.
Image:Bosphorus.jpg|სტამბოლი
Image:Centro SP2.jpg|სან-პაულუ.
Image:StBasile SpasskayaTower Red Square Moscow.hires.jpg| მოსკოვი
Image:Forbidden City1.JPG| პეკინი
Image:Mexico.DF.Chapultepec.02.jpg|მეხიკო
Image:Tokyo Dome night.jpg|ტოკიო
Image:Jakarta Skyline (Resize).jpg| ჯაკარტა
Image:Panorama clip3.jpg| ნიუ-იორკი
Image:Lagos Island.jpg| ლაგოსი
Image:Kinshasa Congo.jpg|კინშასა
Image:Tehran111.jpg|თეირანი.
Image:London from above MLD 051002 003.jpg|ლონდონი
Image:CatedralPrimadaBogota2004-7.jpg| ბოგოტა
Image:Hong Kong Skyline Restitch - Dec 2007.jpg|ჰონგ-კონგი
Image:Bangkok skytrain sunset.jpg| ბანგკოკი
Image:View from Cairo Tower 31march2007.jpg| კაირო
Image:Dhaka-skyline-aymash.jpg|დაკა
| ხოშიმინი
Image:Badshahi Mosque July 1 2005 pic32 by Ali Imran (1).jpg|ლაჰორი
Image:Cidade Maravilhosa (18602247).jpg| რიო-დე-ჟანეირო
Image:Haihe1.jpg| ტიანცზინი
Image:Chongqingyangtze.jpg|ჩუნცინი
Image:Haifa street, as seen from the medical city hospital across the tigres.jpg|ბაღდადი
Image:Vidhana Soudha.jpg|ბენგალორი
Image:Victoria Memorial situated in Kolkata.jpg| კოლკატა
Image:Centre-ville Santiago.jpg| სანტიაგო
Image:Downtown Singapore.jpg| სინგაპური
Image:Angliyskaya Enbankment SPb.jpg|სანქტ-პეტერბურგი
Image:Wuhan from Yellow Crane Tower.jpg|უხანი
Image:Chennai Shopping.jpg|ჩენაი
Image:DSC02918.JPG|ერ-რიადი
Image:San Stefano Grand Plaza.JPG|ალექსანდრია
Image:Kandawgyi Lake, Yangon.jpg| იანგონი
Image:Tomb of Muhammad Quli Qutb Shah in Hyderabad W IMG 4738.jpg|ხაიდაბადი
Image:BeilingTripleDecker.jpg| შენიანი
Image:River-Sabarmati-1.jpg| ახმადაბადი
Image:Joburg top.jpg| იოჰანესბურგი
Image:LosAngeles06.jpg|ლოს-ანჯელესი
Image:Abidjan-Plateau1.JPG| აბიჯანი
Image:Minato Mirai 21 Mid View.JPG| იოკოჰამა
Image:Central Cape Town.jpg|კეიპტაუნი
Image:Durban from the air.jpg|დურბანი
Image:Braniborská brána.jpg| ბერლინი
Image:Pune India .jpg| პუნა
Image:0322 Pyongyang Turm der Juche Idee Aussicht.jpg| ფხენიანი
Image:Plaza de Cibeles - Palacio de Communicaciones Madrid 2002.jpg|მადრიდი
Image:JKTemple.JPG|კანპური
Image:Jal Mahal Jaipur.jpg|ჯაიპური
Image:Buenos Aires - Jardín Japonés - 200806d.jpg|ბუენოს-აირესი
Image:NBO5.jpg|ნაირობი
Image:Jeddah-seaport-saudiarabia.PNG|ჯიდა

## სქოლიო 
*
ბრიგადენფიურერი

მინი|ბრიგადენფიურერის ინსიგნია
**ბრიგადენფიურერი** () — SS-ის და SA-ს სამხედრო რანგი 1932-1945 წლებში.
[მარცხნივ|მინი|205პქ|SS-ის ბრიგადენფიურერი [ჰერმან პრისი]]
თავდაპირველად იგი გამოიყენებოდა SS-ის ბრიგადების მეთაურთათვის და შეესაბამებოდა გენერლის მეორე საოფიცრო რანგს ვერმახტში. SS-ის და ორდნუნგსპოლიცაის (*Ordnungspolizei*) ზრდასთან ერთად ბრიგადენფიურერის რანგი გაუტოლდა გენერალ-მაიორისას და ვერმახტის იერარქიაში პოლკოვნიკის წინ დადგა.

ბრიგადენფიურერის ინსიგნია თავდაპირველად იყო მუხის ორი ფოთოლი და ვერცხლის ოთხქიმიანი ვარსკვლავი. 1942 წელს, ობერსტგრუპენფიურერის რანგის შექმნის შემდგომ, მისი განმასხვავებელი ნიშანი გახდა მუხის სამი ფოთოლი. ბრიგადენფიურერები ატარებდნენ აგრეთვე გენერალმაიორის სამხრეებს და ამ რანგს ტიტულატურაშიც გამოიყენებდნენ. მაგალითად: „SS-ის ბრიგადენფიურერი და Waffen-SS-ის და პოლიციის გენერალმაიორი“ ().

კატეგორია:სს
მსოფლიოს ქვეყნების დედაქალაქების სია

## ევროპა 
#### აღმოსავლეთი ევროპა 
#### დასავლეთი ევროპა 
#### სამხრეთი ევროპა 
#### ჩრდილოეთი ევროპა 
## აზია 
#### დასავლეთი აზია 
#### აღმოსავლეთი აზია 
#### ცენტრალური აზია 
#### სამხრეთი აზია 
#### სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია 
## აფრიკა 
### ჩრდილოეთი აფრიკა 
### დასავლეთი აფრიკა 
### აღმოსავლეთი აფრიკა 
### ცენტრალური აფრიკა 
### სამხრეთი აფრიკა 
## ამერიკა 
### ჩრდილოეთი ამერიკა 
### კარიბის ზღვის აუზის ქვეყნები 
### სამხრეთი ამერიკა 
## ავსტრალია და ოკეანეთი 
## სქოლიო
*
დაბა

**დაბა** — დასახლებული პუნქტი, ქალაქის ტიპის ურბანული დასახლება.

დაბა ძველი ქართული ტერმინია დასახლებული პუნქტის მნიშვნელობით. დაბა ფუძის შემცველი ბევრი ტოპონიმია საქართველოში: დაბა, ახალდაბა, ყველდაბა, დაბაძველი, გარდაბანი (გარე დაბანი), უდაბნო (ე. ი. დაუსახლებელი ადგილი) და სხვა. სვანურ ენაში შესატყვისი ტერმინი — „დაბ“, ხნულს ნიშნავს. შესაძლოა, თავდაპირველად დაბა იხმარებოდა დამუშავებული მიწის, ნახნავის მნიშვნელობით. IX საუკუნიდან „დაბას“ თანდათან ცვლის „სოფელი“.

სსრკ-ში დაბა წარმოადგენდა ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულს. ფუნქციის მიხედვით განარჩევდნენ მუშათა, საკურორტო, სააგარაკო და სხვა ტიპის დაბებს. დაბის სამართავად იქმნებოდა სადაბო საბჭო. ცალკეულ შემთხვევებში სადაბო საბჭო მართავდა დაბის ახლომდებარე სოფლებსაც. 

საქართველოს მოქმედი კანონმდებლობით დაბა განისაზღვრება როგორც დასახლება, რომლის ტერიტორიაზედაც განლაგებულია სამრეწველო საწარმოები ან/და ტურისტული და საკურორტო დაწესებულებები ან/და სამკურნალო და სოციალურ-კულტურული დაწესებულებები და რომელიც ასრულებს ადგილობრივი ეკონომიკურ-კულტურული ცენტრის ფუნქციებს. დაბის ინფრასტრუქტურა არსებითად ორიენტირებული არ არის სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის განხორციელებაზე. დაბის კატეგორიას შეიძლება მიეკუთვნოს დასახლება, თუ იგი მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ან მას აქვს შემდგომი ეკონომიკური განვითარებისა და მოსახლეობის ზრდის პერსპექტივა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დაბები
* ქალაქი
* სოფელი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
*
საქართველოს ქალაქები

აქ წარმოდგენილია საქართველოს ქალაქების ცხრილი მოსახლეობის სიდიდის მიხედვით. საქართველოში სულ 55 ქალაქია. ყველაზე დიდი ქალაქია დედაქალაქი თბილისი, ყველაზე მცირე ოთხი ქალაქის მოსახლეობა კი 2000 ადამიანზე ნაკლებია. 5 ქალაქს აქვს მუნიციპალიტეტის სტატუსი.

## ისტორია
XVII საუკუნეში ქართლში ოთხი ქალაქი ითვლებოდა ტფილისი, გორი, სურამი და ალი. დასავლეთ საქართველოში საქალაქო ცხოვრება მეტად ჩამორჩენილი იყო. სამეგრელოს სამთავროში სრულებით არ იყო ქალაქები. იმერეთის სამეფოს სატახტო ქალაქი ქუთაისი იმდენად პატარა იყო, რომ მხოლოდ 200 კომლი ცხოვრობდა. XVIII საუკუნეში საქართველოში ქალაქთა რიცხვი არ გამრავლებულა. ქართლ-კახეთის სამეფოში 8 ქალაქი იყო აღრიცხული: ტფილისი, გორი, სურამი, ახალგორი, წილკანი, ანანური, თელავი და სიღნაღი. უდიდესი ქალაქი იყო ტფილისი 4000 კომლით, შემდეგ მოდიოდა თელავი 740 კომლით. ერეკლე II ცდილობდა ხელი შეეშალა ქალაქების დაცლისთვის. ქალაქის უზენაეს გამგედ ითვლებოდა მოურავი. XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში საქართველოს მოსახლეობის მხოლოდ 5 % ცხოვრობდა ქალაქებში. 1800-1832 წლებში ეს მაჩვენებელი კვლავ 5 %-ის ფარგლებში რჩებოდა. 1865 წელს ურბანული მოსახლეობის წილმა 9,2 %-ს მიაღწია. 1913 წელს ქალაქებში მოსახლეობის 25,6 % ცხოვრობდა, 1920 წელს — 17,8%|, 1939 წელს — 30,1 %. 1989 წელს ურბანული მოსახლეობის წილი საქართველოს სსრ-ში იყო 56%, რაც 10%-ით ნაკლები იყო სსრკ-ის საშუალო მაჩვენებელზე.  ამჟამად მოსახლეობის 57,4 % ქალაქებში ცხოვრობს.

## საქართველოს ქალაქები
## რუსეთის მიერ ოკუპირებული საქართველოს ქალაქები
## იხილეთ აგრეთვე
*საქართველოს დაბები
*საქართველოს დიდი სოფლები

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*მოსახლეობის 2014 წლის საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები - საქსტატი 
*Cities and towns of Georgia pop-stat.mashke.org

## სქოლიო
*
კატეგორია:ქალაქების სია ქვეყნების მიხედვით
საქართველოს დაბები

**საქართველოს დაბები** — საქართველოს დაბების სია მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით. სიაში შეყვანილია დაბები, რომლებიც თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში შედიან.

## საქართველოს დაბები
## საქართველოს დაბები რუსეთის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიებზე 
## იხილეთ აგრეთვე
*საქართველოს ქალაქები
*საქართველოს დიდი სოფლები

## რესურსები ინტერნეტში
*მოსახლეობის 2014 წლის საყოველთაო აღწერის ძირითადი შედეგები - საქსტატი 
*Cities and towns of Georgia pop-stat.mashke.org

## სქოლიო
*
ქალაქების ეპითეტები

ცნობილ ქალაქებს, თავისი ბუნებრივი, ისტორიული, კულტურული თუ სხვა თავისებურებების გამო, გარკვეული ეპითეტებით და მეტსახელებით მოიხსენიებენ. ქვემოთ წარმოდგენილია ზოგიერთი მათგანი. 

**საქართველოს ქალაქები:**
* თბილისი - მზის და ვარდების ქალაქი (*სიმღერიდან*)
* ბათუმი - ქათქათა ქალაქი (*სიმღერიდან*)
* ქუთაისი - სავარდო და სამაისო ქალაქი (*სიმღერიდან*)
* რუსთავი - ბოსტან-ქალაქი, მეტალურგთა ქალაქი
* ფოთი - საზღვაო კარიბჭე
* ტყიბული - მეშახტეთა ქალაქი

**მსოფლიოს ქალაქები:**
* ატლანტა (აშშ) - ფენიქს-ქალაქი
* ბერლინი (გერმანია) - ქალაქი, რომელსაც არასდროს სძინავს
* ბრიუსელი (ბელგია) - ევროპის დედაქალაქი
* ბუენოს-აირესი (არგენტინა) - ლა-პლატის დედოფალი (*ლა-პლატა მდინარეა*)
* დეტროიტი (აშშ) - ავტოქალაქი (*ძრავების ქალაქი*)
* ისპაჰანი (ირანი) - ნახევარი მსოფლიო (*სპარსულად: “ესფაჰან - ნესფე ჯაჰან”)*
* იერუსალიმი (ისრაელი) - წმინდა ქალაქი
* კრაკოვი (პოლონეთი) - მეტყველი ქვების ქალაქი
* ლოს-ანჯელესი (აშშ) - ანგელოზების ქალაქი
* მაინის ფრანკფურტი (გერმანია) - ბანკების ქალაქი (*გერმანულად Frankfurt-am-Main, ირონიულად: Bankfurt-am-Mainhattan*)
* მოსკოვი (რუსეთი) - მესამე რომი
* ნიუ-იორკი (აშშ) - დიდი ვაშლი
* ოსლო (ნორვეგია) - ვეფხვის ქალაქი
* პარიზი (საფრანგეთი) - სინათლის ქალაქი (*ფრანგულად La Ville-Lumière*)
* პეტერბურგი (რუსეთი) - ჩრდილოეთის ვენეცია
* პრაღა (ჩეხეთი) - ასი კოშკის ქალაქი
* რიო-დე-ჟანეირო (ბრაზილია) - საოცარი ქალაქი
* რომი (იტალია) - მარადიული ქალაქი
* სტრასბურგი (საფრანგეთი) - ევროპის დედაქალაქი
* ფილადელფია (აშშ) - ძმური სიყვარულის ქალაქი
* ჩიკაგო (აშშ) - ქარების ქალაქი
* ჰამბურგი (გერმანია) - მსოფლიოს კარიბჭე

კატეგორია:ქალაქები
საქართველოს დიდი სოფლები

საქართველოს უდიდესი სოფლები მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით (2014 წლის მონაცემები).
 

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ქალაქები
* საქართველოს დაბები
* საქართველოს სოფლები
* საქართველოს ისტორიული სოფლები

## სქოლიო
*
სოფელი

[მინი|[დართლო, თუშეთი, საქართველო.]]
[მინი|[ბერბერების სოფელი მაროკოში]]
[მინი|სოფელი საფრანგეთში, [ზემო პროვანსის ალპების დეპარტამენტში]]
[მინი|[მასულე, გილანის პროვინცია, ირანი]]

**სოფელი** — დასახლების ერთ-ერთი უძველესი და საყოველთაოდ გავრცელებული ფორმა. ხალხმრავლობის მიხედვით არჩევენ პატარასა (რამდენიმე კაცი ან კომლი) და დიდ (რამდენიმე ათასი) სოფლებს. სოფლების გარეგნული იერსახე განსხვავებულია ქვეყნის ბუნებრივი პირობებისა და საწარმოო მიმართულების გამო, მაგრამ მათი საერთო დამახასიათებელი ნიშანია ინდივიდუალური საცხოვრებელი სახლებით განაშენიანებისა  და სასოფლო-სამეურნეო წარმოების უპირატესი გავრცელება.

ისტორიულად ჩამოყალიბდა სასოფლო დასახლების რამდენიმე ფორმა:
* *გრძივი განაშენიანება* — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ერთი გზის (ქუჩის) გასწვრივ.
* *წრიული განაშენიანება* — როდესაც სახლები განლაგებული არიან ცენტრალური საერთო მოედნის ირგვლივ წრიულად.
ეს ორი ფორმა არქაულია, ამჟამად იშვიათად გვხვდება, რადგან სოფლად მოსახლეობის ზრდამ მათი ტრანსფორმაცია გამოიწვია.

ურბანიზაციის საყოველთაო გაძლიერებას თან სდევს სოფლების საერთო რაოდენობისა და მოსახლეობის შემცირების ტენდენცია.

## სოფლები საქართველოში 
საქართველოში სოფელი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის ძირეული ერთეულია. სოფელში ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოა სოფლის საკრებულო. მცირე ზომის სოფლები გაერთიანებული არიან თემის საკრებულოში. კონფლიქტური რეგიონების გაუთვალისწინებლად საქართველოში 3668 სოფელია, რომლებიც მოსახლეობის რიცხოვნობის მიხედვით შემდეგნაირად ჯგუფდებიან:

ეს სტატისტიკა არ ითვალისწინებს აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს სასოფლო დასახლებებს, რადგან მათ შესახებ სარწმუნო ინფორმაცია არ არსებობს.

### იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს დიდი სოფლები
* საქართველოს ისტორიული სოფლები
* ქალაქი
* დაბა

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* სოფლების ტიპები 

კატეგორია:სოფლები
ჰამზა ალ-ისფაჰანი

**ჰამზა ალ-ისფაჰანი** აბუ აბდ ალ-ლაჰ იბნ ალ-ჰასან (დ., დაახლოებით, 893 — გ., დაახლოებით, 961-სა და 971-ს შორის), ირანელი ისტორიკოსი და ფილოლოგ-ლექსიკოგრაფი. შუუბიას მიმდინარეობის მომხრე. მისი 12 თხზულებიდან (არაბულ ენაზე) ჩვენამდე მოაღწია სამმა, მ. შ. „მსოფლიო ისტორიამ“ (შეიცავს ფაქტობრივ მასალას ირანის ისტორიისათვის 961-მდე). ჰამზა ალ-ისფაჰანიმ გამოიყენა არაბული წყაროები, ჩვენამდე მოუღწეველი სპარსული ეპიკური თქმულებებისა და სასახლის ქრონიკების „ხვატაინამაკის“ ფალაური კრებული, წერილობითი და ზეპირი ცნობები ისლამამდელი ირანის შესახებ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
ჰამზათ-ბეგი

**ჰამზათ-ბეგი** (დ. 1789 — გ.   1 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 19 სექტემბერი], 1834, ხუნძარი, ავარია) — დაღესტნის მეორე იმამი, მიურიდიზმის აქტიური მიმდევარი. 1834 წლის აგვისტოში ილაშქრა ავართა ხანების წინააღმდეგ, რომლებიც მხარს უჭერდნენ რუსეთის მთავრობას და მიურიდიზმის იდეებს არ ემორჩილებდნენ. დაიკავა ავართა დედაქალაქი − აული ხუნძახი, ჩამოახრჩო ხანის ცოლი და შვილები. წელიწადნახევრის განმავლობაში ებრძოდა რუს მთავრობას (იმამატი). ავართა ხანების მომხრეებმა, მ. შ. ჰაჯი-მურატმა, მოაწყვეს შეთქმულება ჰამზათ-ბეგის წინააღმდეგ. მისი სიკვდილია შემდეგ დაღესტნის იმამი (რიგითი მესამე) გახდა შამილი.

## ლიტერატურა 
* Шапи Казиев Имам Шамиль. ЖЗЛ. М., Молодая гвардия, 2010. ISBN : 5-235-02677-2  

კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1834
კატეგორია:ხუნძები
რასულ ჰამზათოვი

**რასულ ჰამზათის ძე ჰამზათოვი** (დ. 8 სექტემბერი, 1923, სოფელი წადა, ხუნძარის რაიონი, დაღესტანი — გ. 3 ნოემბერი, 2003, მოსკოვი) — ხუნძი დაღესტნელი პოეტი. დაღესტნის სახალხო პოეტი (1959), სოციალისტური შრომის გმირი (1974). სკკპ წევრი 1944-იდან. ჰამზათ წადასას შვილი. 1945-1950 სწავლობდა მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტში. ლექსების წერა 11 წლისამ დაიწყო. ლექსების პირველი კრებული „მგზნებარე სიყვარული და მწვავე სიძულვილი“ 1943 გამოაქვეყნა. ჰამზათოვის პოეზია გამსჭვალულია სამოქალაქო ეროვნული და ლირიკული მოტივებით, პატრიოტული და ინტერნაციონალური სულისკვეთებით, ასახავს სოციალისტური დაღესტნის ცხოვრებას (კრებულები „ჩვენი მთები“, 1947; „მთიელის სამშობლო“, 1950 და სხვ.). აღსანიშნავია მამისადმი მიძღვნილი ლექსების ციკლი („ლექსები ჰამზათ წადასაზე“, პოემა „საუბარი მამასთან“, 1953 და სხვ.). ჰამზათოვის შემოქმედებაში დიდი ადგილი უჭირავს ქალის თემას (ლექსები „დედას“, „მთიელი ქალი“ და სხვ.). აღსანიშნავია აგრეთვე მისი პოეტური კრებულები „მულატი ქალი“ (1966), „წელთა კრიალოსანი“ (1978) და სხვ.

ლექსებისა და პოემების კრებულისათვის „ჩემი დაბადების წელი“ (1950) მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია (1952), კრებულისათვის „შორეული ვარსკვლავები“ (1962) — ლენინური პრემია (1963). ქართველი ხალხის პატივისცემითა და სიყვარულით არის გამთბარი საქართველოს თემაზე შექმნილი ლექსები: „ლეკი“, „ნანა ღვინეფაძე“, „ალაზანზე“ და სხვა. მისი პროზაული თხზულება „ჩემი დაღესტანი“ (წგნ. 1, 1968, ქართული თარგმანი 1982) დაღესტნელი ხალხის ცხოვრების ლირიკული-ფილოსოფიური ენციკლოპედიაა. წერს ბავშვებისთვისაც („ჩემი ბაბუა“, 1967). აქვეყნებს ლიტერატურულ-კრიტიკულ სტატიებს.

ხუნძურ ენაზე თარგმნა რუსი პოეტების ნაწარმოებები. მისი ლექსები თარგმნილია სსრკ და მსოფლიო ხალხთა მრავალ ენეზე. ჰამზათოვი დაღესტნის მწერალთა ორგანიზაციის ხელმძღვანელი იყო.

სსრკ VI-XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. 1962-1966 და 1971-იდან სსრკ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის წევრი. აზიისა და აფრიკის ქვეყნების სოლიდარობის საბჭოთა კომიტეტის წევრი. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* რასულ ჰამზათოვი – Rasul Gamzatov
* საიტი ჰამზათოვზე 
* ჰამზათოვის ლექსები

## სქოლიო
კატეგორია:ხუნძები
კატეგორია:დაღესტნელი პოეტები
კატეგორია:8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჰაქიმ-ზადე ნიაზი ჰამზა

**ჰაქიმ-ზადე ნიაზი ჰამზა** (; ), (დ. 6 მარტი, 1889, კოკანდი — გ. 18 მარტი, 1929, შაჰიმარდანი) — უზბეკი მწერალი, დრამატურგი, საზოგადო მოღვაწე. უზბეკეთის სახალხო პოეტი (1926). უზბეკეთის საბჭოთა ლიტერატურის ფუძემდებელი. 

მის რევოლუციამდელ ნაწარმოებთაგან მნიშვნელოვანია ხელნაწერი "დივანი" (1905-1914, გამოვიდა პოეტის სიკვდილის შემდეგ). 1916-1919 წლებში გამოქვეყნებულ ლექსებში (7 კრებული) აისახა პოეტის გადასვლა რევოლუციური ბრძოლის პოზიციებზე. ჰამზა იბრძოდა ქალის უფლებებისათვის, ამხელდა ნაციონალისტებს, რეაქციულ სასულიერო პირებს. მოკლა რელიგიის ფანატიკოსების გააფთრებულმა ჯგუფმა.

ჰამზა უზბეკეთის ლიტერატურაში სოციალური რეალიზმის ფუძემდებელია. კლასიკური პოეტური მეტრიკა (არუზი) გაამდიდრა ხალხური სალექსო ფორმებით. უზბეკეთის კულტურის ისტორიაში მნიშვნელოვანი კვალი დატოვა როგორც თეატრალურმა მოღვაწემ, კომპოზიტორმა და მუსიკოსმა. ჰამზას სახელობისაა უზბეკეთის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ალიშერ ნავოი
* უზბეკური ენა

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Adeeb Khalid: *Printing, Publishing, and Reform in Tsarist Central Asia*. 1994 
* Mark Dickens: *Uzbek Music* . 1989 
* Mark Dickens: *The Uzbeks* . 1990 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:უზბეკი მწერლები
კატეგორია:უზბეკი პოეტები
კატეგორია:უზბეკი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჰამილკარ ბარკა

**ჰამილკარ ბარკა** (გ. ძვ. წ. 229) — კართაგენის მხედართმთავარი და პოლიტიკური მოღვაწე, ჰანიბალის მამა, მეტსახელად "ელვა" (Barca), ძვ. წ. 247 დანიშნეს კართაგენის ფლოტის სარდლად სიცილიაში. მას შემდეგ, რაც კართაგენის ფლოტი რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხდა ეგადის კართაგებთან, ჰამილკარ ბარკამ ზავი დადო რომთან, ძვ. წ. 238 ჩაახშო დაქირავებული ჯარისკაცების, გაქცეული მონებისა და მოსახლეობის გაღარიბებული ფენების აჯანყება (ძვ. წ. 237-229). ილაშქრა ესპანეთში და დაიპყრო მისი სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილი, დაიღუპა ჰელიკასთან (ახლანდელი ელჩე) ბრძოლის დროს.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჰამილკარ ბარკა 

კატეგორია:კართაგენელები
უილიამ როუან ჰამილტონი

**უილიამ როუან  ჰამილტონი**, *ჰემილტონი* (დ. 4 აგვისტო, 1805, დუბლინი — გ. 2 სექტემბერი, 1865, დანსიკი, დუბლინის მახლობლად) — ირლანდიელი მათემატიკოსი. ირლანდიის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 1827-იდან ასტრონომიის პროფესორი დუბლინის უნივერსიტეტში და საუნივერსიტეტო ასტრონომიური ობსერვატორიის დირექტორი. 1822–1825 ირლანდიის მეცნიერებათა აკადემიის „შრომებში“ გამოაქვეყნა ნაშრომი, რომელშიც ჩამოაყალიბა [გერმანელი მათემატიკოსი ჰ. გრასმანისაგან (Grassmann, 1809–1877) დამოუკიდებლად და თითქმის იმავე დროს] კომპლექსური რიცხვების ზუსტი ფორმალური თეორია. შემოიღო ჰამილტონის კანონიკური განტოლებები (1834), დაადგინა უმცირესი ქმედების პრინციპი. ააგო თავისებური რიცხვების ე. წ. კვატერნიონების სისტემა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 4 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1805
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1865
აბასთუმანი

ტერმინით „**აბასთუმანი**“ შეიძლება აღნიშნულის იყოს:

* აბასთუმანი — დაბა ადიგენის მუნიციპალიტეტში;
* აბასთუმანი — სოფელი ადიგენის მუნიციპალიტეტში;
* აბასთუმანი — სოფელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში;
* (1390) აბასთუმანი — ასტეროიდი, რომელიც აღმოაჩინა ასტრონომმა პ. შაინმა.
ჰამიდ ღულამი

**ჰამიდ ღულამი** (ნამდვილი სახელი და გვარი *ჰამიდ უბაიდულას ძე ღულამოვი*; ; დ. 25 აპრილი, 1919, ტაშკენტი — გ. 21 აგვისტო, 2005) — უზბეკი მწერალი. უზბეკეთის სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1969), უზბეკეთის სსრ სახალხო მწერალი (1979), სსრკ სახელმწიფო პრემია (1980), უზბეკეთის სსრ ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია (1974). სკკპ წევრი 1955-იდან. ნაწარმოებებს აქვეყნებდა 1936-იდან. ავტორია ისტორიულ-რევოლუციური, სოციალურ-ყოფითი და სოციალურ-ფსიქოლოგიური რომანებისა „ჩირაღდანი“ (წიგნი 1-2, 1958–1961), „გზა შენკენ“ (1964), „ტაშკენტელები“ (1967), „მარადისობა“ (1978) და სხვა, აგრეთვე დრამატული ნაწარმოებებისა. 1960 გამოაქვეყნა ინტერნაციონალური შინაარსის ბალადების კრებული „კონტინენტებს არ სძინავთ“. დაჯილდოებულია 2 ორდენით და მედლებით.

## ჯილდოები 
* შრომის წითელი დროშის ორდენი 
* სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნეკროლოგი გაზეთში — „Правда Востока“ 

კატეგორია:უზბეკი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აგარა (დაბა)

**აგარა** — დაბა ქარელის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ქვენატკოცა). მდებარეობს მტკვრისა და ძამის შესართავთან, ასევე მტკვრის და ფცის შესართავთან. თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთში. ზღვის დონიდან 640 მ-ზე. ჩრდილოეთით ესაზღვრება - ქვენატკოცა, სამხრეთით - სამწევრისი და ახალსოფელი, აღმოსავლეთით - დოღლაური, დასავლეთით - მოხისი და ხაშურის მუნიციპალიტეტის საზღვარი. იგი მდებარეობს ქარელიდან 6 კმ-ის, ხოლო თბილისის ჩრდილო-დასავლეთით 100 კმ დაშორებით. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1934 წელს. აგარა ცნობილია თავისი შაქრის კომბინატით (შპს „ქართული შაქარი“). აქ არის აგრეთვე კვების და გადამამუშავებელი მრეწველობის საწარმოები, განათლების და კულტურის ობიექტები, რკინიგზის სადგური.

სულხან-საბა ორბელიანს სიტყვა „აგარა“ განმარტებული აქვს, როგორც „სადგური საზაფხულო“, მაგრამ მოჰყავს მისი სხვა სინონიმიც - „ადგილი საყანური, გინა სავენახე, გინა დაბა“. დაბა აგარის სახელი ალბათ უფრო ამ უკანასკნელის შესატყვისია, ვინაიდან ნაკლებ სარწმუნოა, რომ გაშლილ ვაკეზე ოდესმე საზაფხულო აგარაკი ყოფილიყო. აღსანიშნავია, რომ უწინ დაბა აგარის მახლობლად მდებარე სოფელი დოღლაური აგარად იწოდებოდა. ასევე, ქარელის რაიონში (მდ. ძამის ხეობაში) ყოფილა სოფელი აგარა, რომელიც დღეს გაუქმებულია.

აგარას საფუძველი ჩაეყარა 1931 წ. შაქრის ქარხნის მშენებლობასთან დაკავშრებით. ის დაბად გადაკეთდა 1934 წ. XX ს. 90-იან წლებამდე აგარაში თავმოყრილი იყო ქარელის რაიონის მრეწველობის 70-80 %. მათ შორის იყო არა მხოლოდ შაქრის კომბინატი, არამედ საკონსერვო მრეწველობა, სარემონტო-მექანიკური ქარხნები და სხვ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 3364 ადამიანი.

ეროვნული შემადგენლობით 85,9 % - ქართველია; 8,4 % - აზერბაიჯანელია; ხოლო 1,9 % - ოსი.

## ლიტერატურა 
* ომარ კილასონია. „ქარელი ისტორიის ანალებში“. თბ. 1996 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი
*საქართველოს პარლამენტის ბიბლიოთეკაში დაცული დაბა აგარის სამრეწველო და კულტურული ყოფა-ცხოვრების ამსახველი ფოტომატიანე

## სქოლიო
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის დაბები
აგარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აგარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## დასახლებული პუნქტი
* აგარა — დაბა ქარელის მუნიციპალიტეტში;
* აგარა — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში;
* აგარა — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში;
* აგარა — სოფლების ძვ. სახელწოდება ქედის მუნიციპალიტეტში;
* აგარა — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (თხილნარის თემი);
* აგარა — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (ორთაბათუმის თემი);
* აგარა — სოფელი ხულოს მუნიციპალიტეტში.

## ძეგლი
* აგარის მონასტერი — ეკლესია ახალციხის მუნიციპალიტეტში.
აბასთუმანი (დაბა)

**აბასთუმანი** — დაბა (1926 წლიდან) საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ოცხის ხეობაში. ადიგენიდან დაშორებულია 25, ხოლო ახალციხიდან 28 კილომეტრით. აბასთუმანში არის ტუბსანატორიუმები, აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია, კულტურის, განათლებისა და ჯანდაცვის ობიექტები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 937 ადამიანი.

## ისტორია 
IX-X საუკუნეებში მას „ოძრხედ“ მოიხსენიებენ. გვიანდელ შუა საუკუნეებში დამკვიდრდა „ოცხე”, XIX საუკუნიდან — „აბასთუმანი“. დღევანდელი სახელი შეიძლება მომდინარეობდეს აბაზასძეთა საგვარეულო სახელისაგან. აბასთუმანი სამთო-კლიმატური კურორტია (ზღვის დონიდან 1340 მ). XIX ს-ის 70-იან წლებში საფუძველი ჩაეყარა კურორტის მშენებლობას. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1926 წელს.

## ღირსშესანიშნაობები 
thumb|left|300px|კურორტი აბასთუმანი ზამთარში
* აბასთუმნის ასტროფიზიკური ობსერვატორია
* XIX საუკუნის აბასთუმნის პარკი
* ეკლესია „ახალი ზარზმა“ (1899-1902)
* „თამარის ციხე“ (IX‐XI სს.)
* „მელნისის ციხე“ (განვით. შუა საუკუნეები)
* „თამარის ხიდი“ მდინარე ოცხეზე (IX‐XI სს.)
* სამონასტრო კომპლექსი (განვით. შუა საუკუნეები)
* „მახვილოს ციხე“ (განვით. შუა საუკუნეები)
* ეკლესია (XIX საუკუნე)

## საინტერესო ფაქტები 
მინი|მარცხნივ|აბასთუმანი. გიორგი ალექსანდრეს ძის სასახლე. დაახლ. 1891.
* კურორტ აბასთუმანში მდებარე წმინდა პანტელეიმონ მკურნალის დედათა მონასტერს 2008 წლის 12 მარტს ხანძარი გაუჩნდა. მონასტერი განთავსებული იყო რუსეთის იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის ძმის, უფლისწულ გიორგის მიერ აგებულ XIX საუკუნის ხის სასახლეში. გიორგი თავად ცხოვრობდა ამ სასახლეში რამდენიმე წლის განმავლობაში და აქვე გარდაიცვალა 1899 წლის 28 ივნისს. ცეცხლი შენობის სახურავს და მონასტრის მიმდებარე ტერიტორიას უცებ მოედო. ხანძარი იმდენად დიდი იყო და ისე სწრაფად გავრცელდა, რომ საშიშროება შეექმნა დასახლებულ პუნქტს. ადიგენისა და ახალციხის სახანძრო სამსახურმა მოახერხა ხანძრის ლოკალიზება; მათთან ერთად ადგილობრივი მოსახლეობა ცდილობდა, საკუთარი ძალებითაც დახმარებოდა მეხანძრეებს. ხანძრის შედეგად მონასტრის უმეტესი ნაწილი სრულიად დაიწვა. ხანძრის გაჩენის მიზეზი, როგორც ვარაუდობენ, ძველი ბუხრის დაზიანებული ყელი უნდა ყოფილიყო.
* 2009 წლის ივნისში, აბასთუმანში მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესიაში სარესტავრაციო სამუშაოების დროს შუასაუკუნეების უნიკალური ფრესკა აღმოჩნდა, რომელიც XIV საუკუნით თარიღდება. სპეციალისტებმა, ტაძრის დასავლეთ ნაწილის აღდგენისას აღმოაჩინეს კედლის მხატვრობა, რომელზედაც გამოსახულია მაცხოვრის ნათლობის სცენა, ღვთისმშობელი, მეუდაბნოე მამები და საშინელი სამსჯავრო. ტაძრის აღდგენის სარესტავრაციო სამუშაოები 2008 წელს დაიწყო.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბები
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის კურორტები
ასპინძა

**ასპინძა** — დაბა საქართველოში, ასპინძის მუნიციპალიტეტისა და თემის ცენტრი. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, მდინარე ოთის შესართავთან, ზღვის დონიდან 1090 მეტრზე, საავტომობილო მაგსიტრალი ს 11-ზე, ქალაქ ახალციხიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 34 კმ-ზე, თბილისიდან 248 კმ. დაბაში შემორჩენილია X-XII სს-ის ხუროთმოძღვრების ძეგლები.

## ისტორია
მინი|270პქ|მარცხნივ|ეკლესია ხვილიშა, VII საუკუნეჯაბა ლაბაძის ფოტო
სახელი სპარსულიდან შემოვიდა ქართულში, აღნიშნავდა დიდ გზაზე მდებარე სასტუმროს, დასასვენებელ სადგურს. ასპინძის, როგორც დასახლებული პუნქტის საწყისად მიჩნეულია 888 წელი, როდესაც მემატიანის ცნობით:

XVI ს-ის ბოლოს დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიამ. ამ დროს ასპინძა დიდი სოფელი ყოფილა. "გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის" შედგენის დროს ასპინძა ყოფილა 50 კომლიანი სოფელი ბაღებითა და ვენახებით და 25 000 ახჩა შემოსავლით. "სუმბატ დავითის ძის ქრონიკაში" ასპინძა მოხსენიებულია: "ჴევსა სამცხისასა, სოფელსა ასპინძას..." ვახუშტის მიხედვით: "ასპინძის თავს და აგარის ბოლოს არს ციხე კლდესა შენი, მაგარი'''.

1625 წელს ასპინძასთან გაიმართა ბრძოლა, რომელშიც გიორგი სააკაძემ დაამარცხა ყიზილბაშები. 1770 წლის ასპინძის ბრძოლაში ერეკლე II-მ დაამარცხა ოსმალებისა და ლეკების შეერთებული ლაშქარი.

ადრიანოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულების თანახმად, 1829 წელს, იგი რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. ექვთიმე თაყაიშვილის აღწერის მიხედვით ასპინძა უკვე დიდი სოფელი და ახალციხიდან ახალქალაქამდე სიდიდით მეორე საფოსტო სადგური იყო. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1961 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის, მეხილეობისა და მემინდვრეობის მეურნეობა, სამკერვალო და საკონდიტრო ფაბრიკები.

## კურორტი
ასპინძაში მთის სტეპის ჰავაა, იცის ცივი, მცირეთოვლიანი ზამთარი და ხანგრძლივი, თბილი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა -2,2 °C, აგვისტოსი 20,3 °C; საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,4 °C. აბსოლუტური მინიმუმი -29 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 39 °C.

ასპინძა ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიური კურორტია დაბაში არსებული თერმული წყლების გამო. სამკურნალო ფაქტორია მცირე მინერალიზაციის (0,9 გ/ლ) გოგირდ-წყალბადიანი ქლორიდულ-ნატრიუმ-კალციუმიანი თერმული (42 °C) წყალი (დებიტი 0,5 მლნ ლ/დღ-ღ). წყალს იყენებენ აბაზანებისთვის. სამედიცინო ჩვენება: საყრდენ-სამოძრაო ორგანოთა, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიური დაავადებანი (ქრონ. სტადიაში).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 2793 კაცი.

## გალერეა 

ფაილი:Aspindza fortress.jpg|ასპინძის ციხის კომპლექსი. საერთო ხედი
ფაილი:Aspindza fortress (1).jpg|ასპინძის ციხის კომპლექსი. საერთო ხედი
ფაილი:Aspindza fortress (2).jpg|ასპინძის ციხე. ხედი ჩრდილო–აღმოსავლეთიდან
ფაილი:Aspindza fortress (3).jpg|ასპინძის ციხე. ინტერიერი
ფაილი:Aspindza fortress (4).jpg|ასპინძის ციხე. ციტადელი. ხედი ჩრდილო–დასავლეთიდან

## ლიტერატურა 
* ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, ტ. II, 1983 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის კურორტები
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის დაბები
ადიგენი

**ადიგენი** — დაბა სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ახალციხის ქვაბულში, მდინარე ქვაბლიანის ნაპირას, ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზაზე, ქალაქ ახალციხიდან 32 კმ-ზე. ჰავა ზომიერად ნოტიოა, ზამთარი - ცივი, ზაფხული - ხანგრძლივი და გრილი. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1961 წელს. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 783 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის დაბები
ახალდაბა (დაბა)

**ახალდაბა** — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მტკვრის ორივე მხარეს მდინარე ნეძვისწყლის შესართავთან (ზღვის დონიდან 760 მ, ბორჯომიდან 18 კმ).

## ისტორია 
წყაროებში ახალდაბა იხსენიება XII საუკუნიდან. იგი მცირე ქალაქი იყო, მაგრამ მოხერხებული გეოგრაფიული მდებარეობა სტრატეგიულ და სავაჭრო მნიშვნელობას ანიჭებდა. გვიანდელი ფეოდალიზმის ხანაში ისევ მცირე ქალაქად რჩება. ახალდაბასთან 1260 წელს გაიმართა ქვიშხეთის ბრძოლა. შემორჩენილია X საუკუნის ხიდის ნაშთი და კოშკი.

## კურორტი 
ახალდაბა დაბალმთიანი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1965 წელს.

## მოსახლეობა
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1586 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის დაბები
ახალდაბა

ტერმინით **„ახალდაბა“** შეიძლება აღნიშნულის იყოს:

* ახალდაბა — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში.
* ახალდაბა — სოფელი თბილისის ადმინისტრაციულ ფარგლებში
* ზემო ახალდაბა — ისტორიული სოფელი შიდა ქართლში
ბაკურიანის ანდეზიტი

**ბაკურიანის ანდეზიტი**, *ანდეზიტი* — სოფელი (ყოფილი დაბა) ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ბაკურიანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (სამცხე-ჯავახეთის მხარე). 

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ბორჯომულას სათავეებში (ზღვის დონიდან 1800 მ, ბორჯომიდან 38 კმ, ბაკურიანიდან 8 კმ). სოფლის მახლობლად არის მინერალური წყლების წყაროები.

დასახლების წარმოშობა დაკავშირებულია საბჭოთა პერიოდში აქ მოქმედ ანდეზიტის საბადოსთან. 1956 წლის 30 აპრილს მიენიჭა დაბის სტატუსი. 2019 წლის 1 იანვრიდან სტატუსი შეეცვალა და გახდა სოფელი.

## ანდეზიტი
სოფელში არსებული ანდეზიტის საბადოს მარაგი 5 მილიონ კუბურ მეტრს აღწევს და უდიდესია საქართველოში. ტრესტი „საქქიმია“ 1960-1980-იან წლებში ამუშავებდა ბაკურიანის (ციხისჯვრის) საბადოს, რომლის ნედლეული მიჩნეული იყო საბჭოთა კავშირში საუკეთესო მჟავაგამძლე მასალად. დღეს წარმოება შეჩერებულია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 352 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ახალგორი

**ახალგორი** (ყოფ. **ლენინგორი**) — დაბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ახალგორში შემორჩენილია XVII ს-ის სამი ხუროთმოძღვრული ანსამბლის ნანგრევები.

## გეოგრაფია
მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ქსნის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 800 მ., კასპიან 35 კმ, თბილისიდან 67 კმ, ცხინვალიდან 110 კმ. ახალგორში ზომიერად ნოტიო ჰავაა. იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,6&nbsp;°C, იანვრისა -1,6&nbsp;°C, ივლისისა 20,3&nbsp;°C. აბსოლუტური მინიმუმი -28&nbsp;°C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 38&nbsp;°C. ნალექები 730 მმ წელიწადში.

## ისტორია
ახალგორის ტერიტორიაზე ადამიანი ჯერ კიდევ ნეოლითის ხანაში ცხოვრობდა. XIV საუკუნიდან შედიოდა ქსნის საერისთავოში. 1569 წელს სიმონ I-მა ერისთავებს ღალატის გამო ახალგორი ჩამოართვა, თუმცა ერისთავებმა ის მალე დაიბრუნეს. XVI-XVII საუკუნეების მიჯნაზე ქსნის საერისთავოს ცენტრი ქვენიფნევიდან ახალგორში გადაიტანეს, აშენდა ციხე-დარბაზები. ახალგორს ჰქონდა მჭიდრო სავაჭრო ურთიერთობები საქართველოს სხვა მხარეებთან, ასევე ჩრდილოეთ კავკასიასთან. ცნობილი იყო ახალგორული ხელოსნური ნაწარმი. იყო ქსნის საერისთავოს კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი. აქ მოღვაწეობდნენ იესე ერისთავი, ელიზბარ ერისთავი და სხვები. 1781 წლისთვის ახალგორში 88 კომლი ცხოვრობდა და ის ქართლ-კახეთის სამეფოშ 8 ქალაქიდან ერთ-ერთი ქალაქი იყო.

1934-1990 წლებში ეწოდებოდა ლენინგორი. 1960 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. ლენინგორის სადაბო საბჭო აგრეთვე მოიცავდა სოფლებს დოლიანი, იკოთი და მოსაბრუნი. დაბაში მოქმედებდა ხე-ტყის, ყველ-კარაქის, ხილის წვენების და ლიმონათის ქარხნები, სამკერვალო და ავტოსატრანსპორტო საწარმოები, სტამბა, მეცხოველეობის და სატყეო მეურნეობები, კინოთეატრი და საავადმყოფო.

ქართულ-ოსური კონფლიქტის შემდეგ დარჩა საქართველოს იურისდიქციაში. რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ რუსეთის ფედერაციამ მოახდინა მისი ოკუპაცია, შეიყვანა სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკაში და ხელახლა უწოდა ლენინგორი.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:საქართველოს დაბები
გულრიფში

**გულრიფში** (; 1975 წლამდე **ქვემო გულრიფში**) — დაბა დასავლეთ საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს შავი ზღვის პირას, სამურზაყანოს დაბლობზე, სარკინიგზო და საავტომობილო მაგისტრალზე, ზღვის დონიდან 20 მ, სოხუმიდან 13 კმ, თბილისიდან 431 კმ. 2007 წლის აღწერის მონაცემებით გულრიფშის მოსახლეობა 8014 ადამიანს შეადგენდა.

გულრიფში ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. ჰავა — ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული. იცის თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 14,5 °C, იანვრის საშუალო ტემპერატურა 6,2 °C, ივლისის 22,9 °C; აბსოლუტურ მინიმალური –12 °C, აბსოლუტურ მაქსიმალური 41 °C. ზღვის ბრიზები რამდენადმე ანელებს ზაფხულის სიცხეს. ნალექები 1410 მმ წელიწადში. ფარდობითი ტენიანობა 72%. მზის ნათების ხანგრძლივობა 2100 სთ წელიწადში.

წყაროებში იხსენიება XIX საუკუნის 30-იანი წლებიდან. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1975 წელს. დაბაში არის ადმინისტრაციული, განათლების, კულტურის და ჯანდაცვის (სანატორიუმები, პანსიონატები) ობიექტები. სამკურნალო საშუალება — კლიმატოთერაპია. სამედიცინო ჩვენება: ფილტვების ტუბერკულოზის სხვადასხვა ფორმა. სეზონი — მთელი წელი. 1991 წელს გულრიფშში იყო სახლთსაშენი კომბინატი, საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწარმო, საბავშვო ბაღები, საშუალო ზოგადსაგანმანათლებლო და სამუსიკო სკოლები, სუბტროპიკული კულტურების სოხუმის საცდელი სადგური, საქართველოს მცენარეთა დაცვის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის აფხაზეთის მცენარეთა დაცვის საცდელი სადგური და სხვა.

## ეტიმოლოგია 
გულრიფში აფხაზური წარმოშობის სიტყვაა და მომდინარეობს სახელიდან "გულიების საცხოვრისი, გულიების წყალი". როგორც ჩანს, ამ ადილას გულიების ქართულ გვარს უცხოვრია.

## სქოლიო 
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის დაბები
დიდი ლილო

**დიდი ლილო** — დაბა თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში, სამგორის რაიონში. მდებარეობს ივრის ზეგნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე. 
## ისტორია
დიდი ლილო მეზობელ სოფ. პატარა ლილოსთან ერთად ისტორიულად ცნობილი იყო ლილოს სახელწოდებით (პირველად მოიხსენიება XVII საუკუნის წყაროებში). 

საბჭოთა პერიოდში დიდ ლილოში მოქმედებდა მევენახეობის და სატყეო მეურნეობები, საავადმყოფო. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1974 წელს. 2007 წლამდე ექვემდებარებოდა გარდაბნის მუნიციპალიტეტს და იყო თემის ცენტრი (თავდაპირველად სოფლები: ვარკეთილი და პატარა ლილო, შემდგომში აგრეთვე წინუბანი და ნასაგური), 2007 წლიდან — თბილისის მუნიციპალიტეტის საზღვრებშია.

დაბაში არის ღვთისმშობლის ეკლესია, წმ. გიორგის სალოცავი, „ერეკლეს წყარო". მის ტერიტორიაზე გადის ისტორიული სარწყავი არხი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 2417 კაცი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის დაბები
ზაჰესი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპინიმი **ზაჰესი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ზაჰესი — ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგური
* ზაჰესი — დასახლება თბილისში
* ზაჰესი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში.
თამარისი

საკუთარი სახელი **თამარისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*თამარისი — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში
*თამარისი — დაბა ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
ზაჰესი (დაბა)

**ზაჰესი** — დაბა თბილისში, გლდანის რაიონში. თბილისის ადმინისტრაციულ საზღვრებში მოქცევამდე შედიოდა მცხეთის მუნიციპალიტეტში. 

მდებარეობს საგურამოს ქედის სამხრეთ მთისწინეთში, მდინარე მტკვრის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 480 მ-ზე. შეიქმნა XX საუკუნის 20–30-იან წლებში ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობასთან დაკავშირებით, როგორც მუშა-მოსამსახურეთა დასახლება. დასახლების ჩრდილო-აღმოსავლეთით, გორაკზე, დგას XVII–XVIII საუკუნის პეტრე მოციქულის ერთნავიანი ეკლესია. 

ზაჰესის მშენებლობის დროს აღმოჩნდა I საუკუნის აგურით ნაგები სამარხი. აქ მოპოვებული ავგუსტუსის (ძვ. წ. 40–14 წწ.) ორი ცალი ვერცხლის ფული და გოტარზის (40–51 წწ.) ვერცხლის 2 დრაქმა ინახება ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში. 

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის დაბები
კატეგორია:გლდანის რაიონი
განთიადი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი **„განთიადი“** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* განთიადი — ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება
* განთიადი — დაბა გაგრის მუნიციპალიტეტში
* განთიადი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში
* განთიადი — სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
* განთიადი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
* განთიადი — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში (2010 წლამდე თიქილისა)
* განთიადი — სოფელი ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში (ყოფილი ყარადერე)
* განთიადი — სოფელი ხობის მუნიციპალიტეტში
* განთიადი — სპორტული საზოგადოება
* განთიადი — პოლიტიკურ-ლიტერატურულ გაზეთი (1906-დან)
* განთიადი — სამეცნიერო, ლიტერატურული და პოლიტიკური ჟურნალი (1915-დან)
* განთიადი — ლიტერატურული ალმანახი (ქუთაისი, 1975-დან)
* განთიადი — მეოთხე და ბოლო ნაწილი სტეფანი მეიერის რომანების სერიიდან „ბინდი“
* განთიადი — თბილისის საავეჯო საწარმოო გაერთიანება
თამარისი (მარნეულის მუნიციპალიტეტი)

**თამარისი** (1944 წლამდე ***ტრაუბენბერგი***) — სოფელი საქართველოში, მარნეულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მარნეულის ვაკეზე, მდინარე ხრამის მარცხენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: ალავარი, ახალი დიოკნისი). ზღვის დონიდან 320 მეტრზე, მარნეულიდან დაშორებულია 12 კილომეტრით.

სოფლის ტერიტორიაზე ნაპოვნია გვიანდელი ენეოლითისა და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის სამარხი-აკლდამა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1399 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თრიალეთი (დაბა)

**თრიალეთი** — დაბა საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (თრიალეთი, დაშბაში, კავთა). მდებარეობს ჭოჭიანის პლატოზე, მდინარე ხრამის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 1500 მ, წალკიდან 7 კმ. თრიალეთზე გადის თეთრიწყარო-წალკის საავტომობილო გზა.

## ისტორია
სოფელის სახელწოდება „ალექსანდერსჰილფი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Александерсгильфъ“ (*ალექსანდერსგილფ*) სახით. XIX ს-ის პირველ ნახევარში აქ გერმანელი კოლონისტები დასახლდნენ, რომლებიც აქ XX საუკუნის 60-იან წლებამდე ცხოვრობდნენ. 1944 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. ამ პერიოდში მას როზენბერგი ერქვა, შემდეგ — მოლოტოვი. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის საბჭოთა მეურნეობა, ტუბსაავადმყოფო.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერით მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 565 ადამიანს დაბის ამჟამინდელ მოსახლეობას შეადგენენ ქართველები, სომხები და ბერძნები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის დაბები
კვაისა

**კვაისა** — დაბა ონის მუნიციპალიტეტში, რაჭა-ლეჩხუმი-ქვემო სვანეთის მხარეში. მდებარეობს მდინარე ჯეჯორაზე, ქალაქ ცხინვალიდან 60 კმ-ზე, მის ჩრდილო-დასავლეთით ცხინვალი-ონის საავტომობილო გზაზე. 1992 წლიდან კვაისა მოქცეულია თვითგამოცხადებულ ეგრეთ წოდებული სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკაში, რომელმაც 2007 წელს მას ქალაქის სტატუსი მიანიჭა. კვაისაში დანგრეულია ინფრასტრუქტურა. აქ წარმოებს სპილენძის და თუთიის საბადოების დამუშავება.

დაბა მდებარეობს ისტორიულ კუდაროში, ხეობაში რაჭასა და დვალეთს შორის. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის სპეციალური ადმინისტრაციული ერთეული
თრიალეთი (მხარე)

**თრიალეთი** — საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარე ქვემო ქართლში. მოიცავდა მდინარე ქციის ზემო წელსა და შავწყაროსწყლის ხეობებს. ესაზღვრებოდა ჯავახეთს, თორს, შიდა ქართლსა და ქვემო ქართლს. თრიალელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი დღეს აღარ არსებობს.

## ისტორია
წყაროებში პირველად მოიხსენიება I საუკუნეში რომაელ ავტორ პლინიუს უფროსთან. ნახსენები აქვს ისტორიკოს ჯუანშერს მეფე არჩილის დროს.

თავდაპირველად შედიოდა სამშვილდის საერისთავოში, ემორჩილებოდა ქართლის პიტიახშს. IX საუკუნეში გვარამ მამფალმა წაართვა ქვემო ქართლში გაბატონებულ არაბებს და შექმნა ე.წ. სამამფლო. IX საუკუნის 70-იან წლებში არგვეთელმა აზნაურმა ლიპარიტ ბაღვაშმა შიდა ქართლში მიმავალ სტრაეგიული მნიშვნელობის გზაზე ააგო კლდეკარის ციხესიმაგრე და თრიალეთში არსებული ადმინისტრაციული ერთეულების გაერთიანებით შექმნა კლდეკარის საერისთავო. საერისთავოს საზღვრები პერიოდულად იცვლებოდა. დავით აღმაშენებელმა ბაღვაშების სახლის დამარცხების შემდეგ თრიალეთის სამეფო დომენად აქცია, მისი ცენტრი კი წალკა გახდა. XIII-XV საუკუნეებში მონღოლებისა და თემურ-ლენგის შემოსევების დროს დაიწყო თრიალეთის დაცლა მოსახლეობისგან. XVI საუკუნეში შედიოდა ქართლის სამეფოს მეწინავე სადროშოში.

XVIII საუკუნის ძეგლის, „დასტურლამალის“ მიხედვით თრიალეთში 17 სოფელი იყო. XVIII საუკუნის მეორე ნახევარში მთლიანად დაიცალა მოსახლეობისაგან. იოანე ბატონიშვილს 68 სოფელი აქვს მოხსენიებული, თუმცა ყველა უკვე ნასოფლარად იყო ქცეული. XIX საუკუნის დასაწყისისთვის თრიალეთი თითქმის გაუკაცრიელებული იყო. 1829-1832 წლებში რუსეთის იმპერიამ თრიალეთში ოსმალეთიდან დევნილი სომხები და ურუმები (თურქულენოვანი ბერძნები) დაასახლა.

თრიალეთის ტერიტორიაზე შემორჩენილი ქართული ოიკონიმებია წალკა და რეხა. თრიალეთი მდიდარია ძველი ქართული მატერიალური კულტურის ძეგლებით: ნაციხარ-ნაქალაქარები, მღვიმე-ქვაბები, ლოდოვანი ნამოსახლარები, ქვის მონოლითები. აქ ასზე მეტი ეკლესია და ნაეკლესიარია აღრიცხული ქართული წარწერებით.

თრიალეთი მესაქონლეობით განთქმული მხარე იყო. შემორჩენილია ოვალური მოყვანილობის, ლოდებით ნაგები საქონლის ღია სადგომები. მესაქონლეობასთან ერთად დიდი ადგილი ეჭირა მემინდვრეობას. დღესაც მრავლადაა შემორჩენილი ხორბლის შესანახი ხაროები — მიწისქვეშა საცავები და ზეთსახდელის ნაშთები. ორი-სამი მეტრის ქვითკირით ნაგებ ხაროში ჯერ ბზესა და თივას ჩაყრიდნენ და მხოლოდ შემდეგ ხორბალს, რათა ეს უკანასკნელი არ აშმორებულიყო. თრიალეთში დიდი რაოდენობით მოჰყავდათ სელი, რომლისგანაც ზეთს ხდიდნენ. ვახუშტი ბატონიშვილი თრიალეთს უვენახო და უხილო მხარედ მოიხსენიებს. თრიალეთში საცხოვრებელი ნაგებობა იყო დარბაზული სახლი გვირგვინისებული გადახურვით, ისეთი, როგორიც ქართლსა და სამცხეში.

## ლიტერატურა
*
*ბერძენიშვილი, დ. „ქვემო ქართლის ისტორიული გეოგრაფიიდან“ მაცნე, 1968 N6

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კულაში

**კულაში** — დაბა სამტრედიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კოლხეთის დაბლობზე,  სამტრედია-ხონის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 50 მ., სამტრედიიდან 5 კმ-ის დაშორებით. დაბაში არის XVIII ს-ის სინაგოგა, საბავშვო ბაღი. 2005 წლიდან მოქმედებს ქართველთა და ებრაელთა ურთიერთობის მუზეუმი.

## ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVI საუკუნეში. იყო ფეოდალური საგვარეულოს მიქელაძეების სათავადოს ცენტრი. იმ ადგილას, რომელსაც ჯვარცმის მინდორს ეძახიან, იყო მიქელაძეების სასახლე, ჯვარცმის სახელზე აგებული ეკლესია და ციხესიმაგრე. ჯვარცმის ეკლესია იყო მათი საძვალე. კულაშში ორკლასიანი სკოლა 1895 წელს დააარსა ბერძენმა მეცენატმა კონსტანტინე კორნარსმა, რომელსაც კონსტანტინე მკურნალს უწოდებდნენ. ისვე ხელმძღვანელობდა სკოლას 1902 წლამდე. ამჟამად სკოლა მის სახელს ატარებს. სკოლაში სწავლობენ როგორც კულაშის, ასევე მელაურის და ხუნჯულაურის მცხოვრებლები. 1926 წლისთვის კულაშის თემი შედგებოდა ოთხი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 11 434 ადამიანს, ხოლო ფართობი 32,3 კმ²-ს. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1961 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა საქსოვი ფაბრიკა, პურკომბინატი, ზოოვეტერინარული ტექნიკუმი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1702 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები
*მარიამ ორახელაშვილი — საბჭოთა პარტიული მოღვაწე
*დავით კანდელაკი — საბჭოთა მოღვაწე
*გურამ ბათიაშვილი — დრამატურგი
*ეფრაიმ გური — ისრაელის პოლიტიკური მოღვაწე

## ლიტერატურა
* დვალაშვილი გ., გოგიშვილი მ., სამტრედიის მუნიციპალიტეტი, თბ., 2019, გვ., 67-73

## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის დაბები
მახინჯაური (ბათუმი)

**მახინჯაური** — დასახლება ქალაქ ბათუმში, მწვანე კონცხის უბანში, ყოფილი დაბა. მახინჯაურში არის რკინიგზის სადგური.

## გეოგრაფია
მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, ქალაქ ბათუმის ჩრდილოეთ ნაწილში, მისი ცენტრიდან 6 კმ-ის დაშორებით, ზღვის დონიდან 15 მეტრზე. მახინჯაური ზღვისპირა კლიმატური და ბალნეოლოგიური კურორტია. იცის თბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 5,7 °C, ივლისისა 22,2 °C. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13,8 °C. ნალექები 2750 მმ წელიწადში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 1890 სთ წელიწადში. ძირითადი სამკურნალო ფაქტორია თალასოთერაპია. არის მინერალური წყლები, რომლებსაც იყენებენ სხვადასხვა დაავადებების სამკურნალოდ.

## ისტორია
შედიოდა ხელვაჩაურის რაიონში. 1959 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი და იყო სადაბო საბჭოს ცენტრი (სოფლები: შუა მახინჯაური და განთიადი). განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მეციტრუსეობა. 2011 წელს დაბის დიდი ნაწილი გამოეყო ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტს და მოექცა ბათუმის შემადგენლობაში.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:შავიზღვისპირა კურორტები
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის კურორტები
კატეგორია:ბათუმის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ნარუჯა

**ნარუჯა** — დაბა საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ჩოლოქისა და ნატანების შუამდინარეთში, ქალაქ ოზურგეთიდან სამხრეთ-დასავლეთით, 10 კმ დაშორებით, ლაითურის აღმოსავლეთით. ნარუჯაში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი. დაბაში გაშენებულია ლურჯი მოცვის პლანტაციები. დაბა დაყოფილია რაიონებად. ნარუჯაში მოქმედებს ერთი მეჩეთი და ერთი მულიმური სამლოცველო.

## ეტიმოლოგია
ტოპონიმი ნარუჯა (ნავრუჯა) უკავშირდება რკინის ხანაში აქ რკინის წარმოებას. ნარუჯის ახლოს, ანასეულში აღმოჩენილია ნამოსახლარი, სადაც დადასტურებულია რკინის გამოდნობა. 

სხვა მოსაზრებით ტერმინი ნარუჯა მომოდინარეობს კოლხეთში გავრცელებული სასოფლო-სამეურნეო პრაქტიკიდან — ახოს სისტემიდან, რაც გულისხმობდა ტყე-ბუჩქნარის გაკაფვა-გაწმენდას,ხოლო შემდეგ გარუჯვა, ე. ი. გადაწვას, გადატრუსვას და ასე დასამუშავებელი მიწის – ახოს – მომზადებას.

## ისტორია
1890 წლის მონაცემებით ნარუჯა-იაკობის ტერიტორიაზე მოიპოვებოდა ბიტუმიანი ქვიშა და გუდრონი. ნარუჯის დასახლება გაჩნდა 1929-30 წლებში. 1949 წლის ბოლოს დასახლება გამოეყო ლაითურს და ჩამოყალიბდა ცალკე მეურნეობად, რომელიც ფლობდა 230 ჰექტარ ჩაის პლანტაციას. 1966 წელს დაიდგა რუსთაველის ძეგლი. 1980-იანი წლების დასაწყისში ჩაის უკვე 550 ჰა ეკავა. 1986 წელს ნარუჯამ უკვე დაბის სტატუსი მიიღო.

## მოსახლეობა
## გალერეა

Naruja view from Spo.jpg|დაბის ხედი ჩრდილოეთიდან
ნარუჯის ადმინისტრაციული შენობა.jpg|ადმინისტრაციული შენობა

## ლიტერატურა
**ლ. სიმონიშვილი*, ნარუჯა — დღევანდელი, აღორძინებული // ლენინის დროშა N99, გვ. 2 — 1979 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ნარუჯის საჯარო სკოლის მასწავლებლის ბლოგი

## სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის დაბები