open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბომარსუნდის ბრძოლა

**ბომარსუნდის ბრძოლა** — ბრძოლა, რომელიც გაიმართა 1854 წლის აგვისტოში, ის მოხდა ალანდის ომის დროს, რომელიც ყირიმის ომის ნაწილი იყო. როდესაც ანგლო-ფრანგული საექსპედიციო ძალები თავს დაესხნენ რუსეთის ციხესიმაგრეს, ეს იყო ომის ერთადერთი მნიშვნელოვანი მოქმედება, რომელიც მოხდა ბომარსუნდში ბალტიის ზღვაში.

## წინა მოვლენები 
ბომარსუნდი იყო მე-19 საუკუნის ციხე, რომლის მშენებლობა დაიწყო 1832 წელს, რუსეთის მიერ სუნდში, ალანდი, ბალტიის ზღვაში. ბომარსუნდი არ იყო დასრულებული (დაგეგმილი თორმეტი დამხმარე კოშკიდან მხოლოდ ორი კოშკი იყო დასრულებული). როდესაც ომი დაიწყო, ციხე დაუცველი რჩებოდა განსაკუთრებით ხმელეთზე თავდამსხმელი ძალების წინააღმდეგ. ციხის დიზაინერებმა ასევე ჩათვალეს, რომ ციხესთან ახლოს ვიწრო საზღვაო გადასასვლელი არ იქნებოდა, დიდი საზღვაო გემებისთვის. მიუხედავად იმისა, რომ ეს ვარაუდი მართებული იყო დიდი გემების შემთხვევაში, შესაძლებელი იყო ორთქლით მომუშავე გემებს მიეღწიათ ციხის სუსტად დაცულ მონაკვეთებზე.

## პირველი ბრძოლა 
1854 წლის 21 ივნისს სამმა ბრიტანულმა გემმა დაბომბა ბომარსუნდის ციხე. თუმცა, ნაპირიდან არტილერიამ უპასუხა და მიუხედავად იმისა, რომ ორივე მხარემ გარკვეული ზიანი მიაყენეს ერთმანეთს, მსხვერპლი მაინც მსუბუქი იყო. პირველი ბრძოლა გადამწყვეტი იყო. ბრძოლის დროს ჩარლზ დევის ლუკასის გემს სტყორცნეს ჭურვი, რომელიც ბორტზე ეშვებოდა. ჭურვს აფეთქება მანამდე მოხდა, სანამ იგი წყალამდე მიაღწევდა. ჩარლზ დევისი იყო პიველი ადამიანი, რომელსაც მიენიჭა ვიქტორიას ჯვარი, მისი გემის გადარჩენისთვის. 1854 წლის 13 აგვისტოს ფრანგულმა არტილერიამ ცეცხლი გახსნა კოშკზე და დღის ბოლოს იგი ისეთ მდგომარეობაში იყო, რომ სანამ არტილერია თრგუნავდა ბრენკლინტის დამხმარე კოშკის დამცველებს, ფრანგმა ქვეითებმა მას შეუტიეს. დამცველებმა იპოვეს თავიანთი პოზიცია. მათ უმეტესობას იმედი გადაწურული ჰქონდათ და გაიყვანეს თავიანთი ძალების დიდი ნაწილი მთავარ ციხესიმაგრეში, აქ კი დატოვეს მხოლოდ მცირე რაზმი, რომელიც კოშკის დანგრევას მეთვალყურეობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ფრანგულმა ჯარებმა ვერ მოახერხეს კოშკის დაკავება მის დანგრევამდე, მათ ვერ გადაარჩინეს კოშკი, რადგან რუსულმა არტილერიამ ცეცხლი გაუხსნა დაპყრობილ კოშკს და 1854 წლის 15 აგვისტოს დარტყმა მიაყენა დენთის მარაგს. შედეგად აფეთქებამ კოშკი დაანგრია.

დატყვევებულთა შორის იყო სამასი ფინელი გრენადიერი, რომლებიც იცავდნენ ციხეს, ისინი წაიყვანეს ლუესში და ომის დასრულებამდე იქ ყავდათ. ომის დასრულების შემდეგ გაათავისუფლეს და დააბრუნეს ფინეთში, ისინი დაბრუნდნენ სიმღერით ომის დროს მათი გამოცდილების შესახებ, სახელწოდებით ალანდის ომი ("Finnish: *Oolannin sota*, Swedish: "Det Åländska kriget). რუსული მემორიალი აღმართეს ლუესში 1877 წელს ომის დროს დაღუპულთა ხსოვნის აღსანიშნავად.

1856 წლის პარიზის ხელშეკრულებით მთელი ალანდის კუნძულები დემილიტარიზებული იქნა, რაც დღემდე შენარჩუნებულია.

ბომარსუნდის ხიდი აკავშირებს ბომარსუნდს კუნძულ პრასტოსთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* Bomarsund 
* Bomarsund at the British Embassy site
* Photo of Bomarsund Fortress 

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:ფინეთის ბრძოლები
კატეგორია:ყირიმის ომის ბრძოლები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბრძოლები
კატეგორია:1854 წლის ბრძოლები
ჩიკოიძე

საკუთარი სახელი **ჩიკოიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* მიხეილ ჩიკოიძე — რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობის მონაწილე
* რევაზ ჩიკოიძე — ქართველი პარასპორტსმენი (ძიუდო)
* რომან ჩიკოიძე — სამხედრო პირი, პოლიტიკოსი
* როსტომ ჩიკოიძე — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი

კატეგორია:ქართული გვარები
ალფონს ხითარიშვილი

**ალფონს თომას ძე ხითარიშვილი** (*ხითარაშვილი*, *ხითაროვი*; დ. 1840, ქ. ახალციხე, — გ. 24 მარტი, 1909, ქ. მონტობანი, საფრანგეთი) — ქართველი კათოლიკე სასულიერო მოღვაწე.

დაამთავრა ახალციხის სამრევლო სკოლა და კონსტანტინოპოლის ქართველ კათოლიკეთა მონასტერთან პეტრე ხარისჭირაშვილის მიერ დაარსებული სასულიერო სემინარია. შემდეგ სწავლობდა რომში; იქვე ეკურთხა მღვდლად. 1870 წლიდან თბილისში მოღვაწეობდა, 1890 წელს კი კონსტანტინეპოლში გადასახლდა და ქართველ კათოლიკეთა მონასტერს ჩაუდგა სათავეში. 1905 წლიდან ცხოვრობდა საფრანგეთში, სადაც სიცოცხლის ბოლო წლებში იყო მონტობანის ქართველ კათოლიკეთა კონგრეგაციის წინამძღვარი.

## ლიტერატურა 
* ქართული კულტურისა და განათლების კერა მონტობანში : (ახალი მასალები) // ქართველოლოგიური ეტიუდები : [წ.] 1 / ა. ნიკოლეიშვილი. - ქუთაისი, 2010. - გვ.509-541.
* ცნობები ალფონს ხითარიშვილის შესახებ //კავკასიის მაცნე, 9 / მ. ჯავახიშვილი, თბილისი, 2004, გვ. 36-39.
* 
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* პასკალ ლერუა, ქართველ კათოლიკე მამათა საზოგადოება მონტობანში 1872 წლიდან 1905 წლამდე, „ქართველოლოგი“ №9, ოქტომბერი 2016.

კატეგორია:დაბადებული 1840
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
კატეგორია:ახალციხეში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:რომის კათოლიკური ეკლესიის რელიგიური მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი კათოლიკეები
ფილიპინების ღირსშესანიშნაობების სია

ქვემოთ მოცემულია **ფილიპინების ღირსშესანიშნაობების სია**:
## გართობა, ეროვნული და ბუნების პარკები, ძეგლები
## ტაძრები
;Color Key	

## კულტურული და ისტორიული ძეგლები
;Color Key	

## ბუნების ძეგლები
;Color Key	

## სკოლები, კოლეჯები და უნივერსიტეტები
;Color Key	

## ურბანული არქიტექტურის ძეგლები
;Color Key	

## იხილეთ აგრეთვე
*ფილიპინების ტურიზმი

## სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინების ღირსშესანიშნაობები
სომხური საეკლესიო კალენდარი

**სომხური საეკლესიო კალენდარი** (სომხ. Հայկական եկեղեցական տոմար) — მზის კალენდარი, რომელიც იყენებს სომხურ რიცხვებს თარიღების აღსანიშნავად. იგი მიიღეს 584 წლის 11 ივლისს და დათვლა იწყება 552 წლით ჩ.წ. 

## ისტორია 
ახალი საეკლეისო კალენდრის შექმნის საკითხი პირველად განხილული იყო დვინის სინოდში 554 (555) წელს ნერსეს II ბაგრევანდეცის დროს, თუმცაღა ის ოფიციალურად მიიღეს 584 წელს, მოვსეს II ეგივარდეცის დროს. ამ კალენდრით დათარიღებული უძველესი ძეგლი გვხვდება 783 წელს (თალინის ტაძარში). კალენდარმა საუკუნეთა განმავლობაში რამდნეიმე ცვლილება განიცადა. 1924 წლიდან სომხური ეკლესია, გარდა რუსეთის, საქართველოსა და უკრაინის ეპარქიებისა, გადასულია ახალ საეკლესიო კალენდარზე.

## წლის აღნიშვნა 
[მარცხნივ|მინი|250x250პქ| სომეხთა კათალიკოს [მაშტოც ელივარდელი|მაშტოც I ელიავარდელის საფლავის ქვა წარწერითა და სომხური სამოციქულო ეკლესიის კალენდრის თარიღით — 898წელი, სოფელი გარნისი, სომხეთის კოტაიქის პროვინცია.  ]]
წელი ჩაიწერებოდა სომხური ანბანის ასოების რიცხვითი მნიშვნელობით.

იმის აღსანიშნავად, რომ ასოები მიუთითებენ წელზე, ყველაზე ხშირად ემატებოდათ შემოკლებები, მაგალითად ԹՎ (შემოკლებული  *წელი* ქარაგმით ან მის გარეშე), ან ამ ასოების ლიგატურით (განსაკუთრებით ეპიგრაფიკულ წარწერებში). 

წელიწადში 365 დღეა, ხოლო ერთი მოქცევის ციკლი 532 წლისგან შედგება. პირველი 532 წლის ციკლის დასრულებიდან, 1084 წლიდან იწყება „მიცრე სომხური სათვალავი“. რათა სომხური ეკლესიის კალენდრის წელი გადავიყვანოთ გრიგორიანული კალენდრის სისტემაში, სომხურ კალენდარს უნდა დავუმატოთ 551. 

## თვეებისა და დღეების სახელწოდებები 
სომხური კალენდრის თვეების სახელები :

სომხურ კალენდარში, თვის ყოველ დღეს გააჩნა ცალკეული სახელწოდება. შემდეგი ცხრილი შეიცავს ჩვეულებრივი (იგულისხმება ოცდაათდღიანი სისტემის) თვის დღეების სახელწოდებებს: 

## შენიშვნები 
* სადაც "-ი", იქ არის ქართული სახელობითი ბრუნვის სუფიქსი (სადაც "ი" წერია, ის სიტყვის ფუძეა და არ სჭირდება დამატება).

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის სამოციქულო ეკლესია

## სქოლიო 

## ბმულები 
* Календарь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* *Болотов В. В.* Лекции по истории Древней Церкви. Вспомогательные науки для церковной истории
* Калькулятор для перевода дат из/в армянский церковный календарь
კატეგორია:სომხური კულტურა
კატეგორია:სპეციფიკური კალენდრები
__INDEX__
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ხმის ჩანაწერების სახელმწიფო არქივი

**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აუდიოჩანაწერის სახელმწიფო არქივი** () — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ერთ-ერთი  სახელმწიფო არქივი, რომელიც არ შედის აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული არქივის დეპარტამენტის სტრუქტურაში . არქივში ინახება აუდიო ჩანაწერები.

## ისტორია 
აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ხმის ჩანაწერების სახელმწიფო არქივი შეიქმნა აზერბაიჯანის სსრ მინისტრთა საბჭოს 1968 წლის 5 აპრილის გადაწყვეტილებით. აზერბაიჯანის ეროვნულ საარქივო ადმინისტრაციას დაქვემდებარებულ 6 არქივს შორის ის არის ყველაზე ახალგაზრდა და რუსეთის შემდეგ მეორე მსგავსი დაწესებულება დსთ-ში.

არქივში ინახება 70000 ხმის ჩანაწერი, 4000-ზე მეტი ვიდეო ჩანაწერი. ეს არის ხმოვანი ჩანაწერები, რომლებიც ასახავს მე-20 საუკუნეში მცხოვრები სახელმწიფო მოღვაწეების, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწეების, მეცნიერებისა და კულტურის მოღვაწეების, ომისა და შრომის ვეტერანების ცხოვრებას, მოღვაწეობას. საარქივო კოლექციები ასევე შეიცავს ხალხური შემოქმედების ნიმუშებს, თეატრალურ წარმოდგენებს და სხვა აუდიო დოკუმენტებს. შენახვასთან ერთად არქივი ახორციელებს ძველი ხმის ჩანაწერების რესტავრაციას.

აზერბაიჯანში ხმის ჩაწერის ისტორიის დასაწყისი უკავშირდება 1901 წელს ბაქოში იმპერიული რუსული მუსიკალური საზოგადოების ადგილობრივი ფილიალის გახსნას. პირველი შემსრულებელი აღმოსავლეთში, რომელმაც თავისი შესრულება გრამოფონის ლილვზე ჩაწერა, იყო ლეგენდარული აზერბაიჯანელი მომღერალი ჯაბარ გარიაღდიოღლუ. არქივის პირველი ფონოჩანაწერები იყო გრამოფონის ჩანაწერები 500-ზე მეტი მუღამით, თასნიფით, ხალხური სიმღერებითა და მელოდიებით.

არქივი მუშაობს შენახული მასალების დიჯიტალიზაციაზე. თანამშრომლობს დიდი ბრიტანეთის სამეფო ბიბლიოთეკის კვლევით ცენტრთან, რომელსაც გაეგზავნა ცნობილი აზერბაიჯანელი აშუღ დასტანების 50-მდე ციფრული ხმოვანი ჩანაწერი. არქივში არსებული მასალების დაახლოებით 35 პროცენტი აღდგენილია და გაციფრულია, რომელიც მოიცავს 1902-1940-იანი წლების ხმის ჩანაწერებს. მთელი არქივი მოთავსებულია ელექტრონულ ფორმატში.

აზერბაიჯანის ხმის ჩანაწერების სახელმწიფო არქივის პირველი დირექტორი 1969-1974  წლებში იყო ფილოლოგიის დოქტორი გულთეკინ სულთანოვა. 1974 წლიდან 2019 წლამდე არქივს ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის კულტურის დამსახურებული მოღვაწე იაგუბ მადატოვი. 2019 წლიდან კი არქივის დირექტორის თანამდებობას იკავებს ხალიდა ფერეჯულაევა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Discography of Azerbaijan - არქივის ოფიციალური ვებ-გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქივები
აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის

**აზერბაიჯანის მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბიბლიოთეკა** () — საინფორმაციო დაწესებულება მხედველობა დაქვეითებულთათვის აზერბაიჯანში. ბიბლიოთეკის ძირითადი საქმიანობაა ქვეყანაში მხედველობა დაქვეითებულთათვის ბრაილის შრიფტით დაბეჭდილი ლიტერატურითა და „სალაპარაკო წიგნებით“ (აუდიო) უზრუნველყოფა. ბიბლიოთეკა გაიხსნა 1981 წელს.

## ისტორია 
მხედველობის პრობლემის მქონე პირთათვის საბიბლიოთეკო და საინფორმაციო სერვისების გაუმჯობესების მიზნით აზერბაიჯანის რესპუბლიკის უსინათლოთა საზოგადოების ცენტრალური ადმინისტრაციის პრეზიდიუმის 1980 წლის 23 მაისის გადაწყვეტილებით გამოიცა ბრძანება რესპუბლიკის ცენტრალური ბიბლიოთეკის დაარსების შესახებ.

1981 წლის 1 ივნისს ბიბლიოთეკა გაიხსნა. თუმცა, აზერბაიჯანის მხედველობის დაქვეითებულთა საზოგადოების ბიუჯეტში არსებული ფინანსური სირთულეების გამო, ბიბლიოთეკის თანამშრომელთა ანაზღაურების გადახდა და ახალი „სალაპარაკო წიგნების“ შეძენა ვერ მოხერხდა.

1994 წლის 1 იანვარს ბიბლიოთეკა გადაეცა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურის სამინისტროს.

მკითხველთათვის, რომლებიც მარტო ცხოვრობენ და არ შეუძლიათ თავისუფლად გადაადგილება, გათვალისწინებულია მობილური ბიბლიოთეკის სერვისები სახლში. გარდა ამისა, მოსწავლეებს ასწავლიან ლათინური ბრაილის შრიფტს, ასევე ასწავლიან კომპიუტერების გამოყენებას Caus ეკრანის წამკითხველის პროგრამული უზრუნველყოფით.

ბიბლიოთეკას 1200 მკითხველი ჰყავს.

ბიბლიოთეკამ მიიღო აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით გამოცემული 4976 წიგნი.

მხედველობადაქვეითებულთა ბიბლიოთეკა აღჭურვილია თანამედროვე ტექნიკით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://gerk.az/en/ - აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკა მხედველობა დაქვეითებულთათვის (ოფიციალური ვებ-გვერდი)
* Respublika Gözdən Əlillər Kitabxanası

კატეგორია:ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:აზერბაიჯანის ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბაქოს ბიბლიოთეკები
კატეგორია:ბიბლიოთეკები ანბანის მიხედვით
ლუდვიგ ბოლცმანი

**ლუდვიგ ბოლცმანი** (; დ. 20 თებერვალი, 1844, ვენა — გ. 5 სექტემბერი, 1906, დუინო, ტრიესტის მახლობლად) — ავსტრიელი ფიზიკოსი, სტატისტიკური ფიზიკისა და ფიზიკური კინეტიკის ერთ-ერთი დამაარსებელი. ვენის მეცნიერებათა აკადემიის (1895) და მსოფლიოს მრავალი აკადემიის წევრი.

## ბიოგრაფია
1866 წელს დაამთავრა ვენის უნივერსიტეტი, 1867 წლიდან იყო ამავე უნივერსიტეტის პრივატ-დოცენტი. 1869-1873 წლებში იყო გრაცის უნივერსიტეტის თეორიული ფიიზიკის პროფესორი, 1873-1876 წლებში იყო ვენის უნივერსიტეტის მათემატიკის პროფესორი, 1876-1889 წლებში გრაცის უნივერსიტეტის ექსპერიმენტული ფიზიკის პროფესორი. 1889-1894 წლებში იყო მიუნხენის, 1894-1900 წლებში ვენაში და 1900-1902 წლებში ლაიფციგში განაგებდა თეორიული ფიზიკის კათედრას. 

ბოლცმანის ინტერესი ფიზიკის თითქმის ყველა და მათემატიკის ზოგიერთ დარგს სწვდებოდა. მას აქვს შრომები მათემატიკაში, მექანიკაში, ჰიდროდინამიკაში, დრეკადობისა და ელექტრომაგნიტური ველის თეორიაში, თერმოდინამიკისა და აირების კინეტიკურ თეორიაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბოლცმანის შრომები, რომლებიც შეეხება აირების კინეტიკურ თეორიას და თერმოდინამიკის სტატისტიკურ დასაბუთებას.

1868-1871 წლებში ბოლცმანმა განაზოგადა ჯ. კ. მაქსველის კანონი მოლეკულების სიჩქარეთა განაწილების შესახებ გარე ძალთა ველში მოთავსებულ აირებზე და დაადგინა სტატისტიკური განაწილების ფორმულა, რომელსაც სტატისტიკური ფიზიკის ყველა დარგში იყენებენ. ბოლცმანმა იდეალური აირების კინეტიკურ თეორიაში გამოიყენა სტატისტიკური მეთოდები და გამოიყვანა აირების კინეტიკური განტოლება, რომელიც ფიზიკური კინეტიკის საფუძველია. მან S ენტროპია W თერმოდინამუკურ ალბათობას დაუკავშირა  S = k \ln W . ეს თანაფარდობა, რომელიც იძლევა თერმოდინამიკის მეორე საწყისის სტატისტიკურ დასაბუთებას და სტატისტიკური ფიზიკის საფუძელია, ბოლცმანის ძეგლზეა ამოკვეთილი ვენაში. k უნივერსალურ მუდმივას ბოლცმანის პატივსაცემად ბოლცმანის მუდმივა ეწოდა. ბოლცმანი იყო მაქსველის ელექტრომაგნიტური თეორიის თავგამოდებული მიმდევარი. მასვე ეკუთვნის პირველი ექსპერიმენტული შრომები ელექტრომაგნიტური ველის მაქსველისეული თეორიიდან გამომდინარე შედეგების შესამოწმებლად. იგი მტკიცედ იცავდა მოლეკულურ-ატომისტურ თეორიას. ბოლცმანის შრომები გაუგებარი დარჩა ზოგიერთი მისი თანამედროვესათვის, რამაც განაპირობა მეცნიერის ცხოვრების ტრაგიკული დასასრული: ავადმყოფმა და დათრგუნვილმა თავი მოიკლა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
აირის მუდმივა

**აირის მუდმივა** (სიმბოლო: R) — ფიზიკური მუდმივა, რომელიც შედის 1 მოლი იდეალური აირის მდგომარეობაში განტოლებაში: 

:pV=RT (კლაპეირონის განტოლება),

სადაც p არის წნევა, V — მოცულობა, T — აბსოლუტური ტემპერატურა. აირის მუდმივას ფიზიკური შინაარსი გულისხმობს იმ მუშაობას, რომელსაც ასრულებს 1 მოლი აირი 1°-თ გათბობისას, თუ წნევა მუდმივია. მეორე მხრით, მუდმივი წნევისა და მუდმივი მოცულობის დროს მოლური თბოტევადობების სხვაობა c_p-c_V=R (ყველა ძლიერ გაიშვიათებული აირისათვის). აირის მუდმივა რიცხობრივად გამოისახება შემდეგი ერთეულებით:

* ჯ⋅K−1⋅მოლი−1
* ერგი⋅K−1⋅მოლი−1
* კალ⋅K−1⋅მოლი−1
* ლ⋅ატმ⋅K−1⋅მოლი−1

1 მოლეკულასთან შეფარდებული უნივერსალური აირის მუდმივა არის ბოლცმანის მუდმივა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური მუდმივები
არმაღანი

**არმაღანი** () — ვულკანური მთა სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს გეღამისა და ვარდენისის ქედების მიჯნაზე. სიმაღლე 2829,9 მ. კარგად შენახული შლაკურ-ლავური კონუსია. გეგმაში წაკვეთილი კონუსი რამდენადმე გადაჭიმულია მერიდიანული მიმართულებით. აქვს თითქმის სრულყოფილი ფორმა და სწორი კალთები. 

არმაღანის საფუძველის დიამეტრია 2000–2200 მ, ხოლო სიმაღლე 400–450 მ. ლავური მინდორის ფართობია 100 კმ². აგებულია შლაკებით, ლაპილებით, ქვიშებითა და იშვიათი ყუმბარებით. თავის მხრივ, ყუმბარები წარმოდგენილია შლაკური და გრეხილი ნაირსახეობებით. 

ყუმბარების ზომებია 10–40 სმ. ფხვიერი მასალებიდან უფრო იშვიათია მცირე ექსპლოზიური ნატეხები, რომელიც გარეგნულად ცოტაოდენ ობსიდიანს მოგვაგონებს. ტიპური მონოგენური ვულკანია, რომლის ასაკი ზოგიერთი მკვლევრის მიერ ჰოლოცენითაა განსაზღვრული.

არმაღანის ჩრდილო-დასავლეთ საფუძველთან გვხვდება გვერდითი კრატერი, რომელიც წარმოდგენილია მცირე რგოლისებრი ნაგებობით, რომლის სიმაღლე მერყეობს 4 მ-იდან 25 მ-მდე. კრატერის სიღრმეა 2.5–3 მ. მისი სამხრეთი და სამხრეთ-დასავლეთი ნაწილი აგებულია ძლიერ დაჟანგული შლაკებით, ლაპილებითა და შლაკური ყუმბარებით, რომელთა ზომებია 30–40 სმ. 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მთები
კატეგორია:სომხეთის ვულკანები
ნიკოლოზ გუგუნავა

**ნიკოლოზ გუგუნავა** (დ. 22 იანვარი, 1946, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1969 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1969-1970 წლებში იყო სოფელ შაუმიანის საავადმყოფოს ექიმი-ოტოლარინგოლოგი. 1970-1971 წლებში თბილისის ტუბდისპანსერის ექიმი ოტოლარინგოლოგი. 1971-1986 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ყელ-ყურ-ცხვირის სნეულებათა კათედრის ასისტენტი. 1986 წლიდან რესპუბლიკური ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფოს ყელ-ყურ-ცხვირის სნეულებათა განყოფილების გამგე. ავტორია 18 სამეცნიერო ნაშრომის , რომლებიც ეხება  ყელ-ყურ-ცხვირის დაავადებათა დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის თანამედროვე მეთოდებს.

1973 წელს საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ხახის ტონზილების გავლენა კუჭის სეკრეტორულ მოწმედებაზე დაიცვა.“ 

## ჯილდოები
* 1988 - რესპუბლიკის დამსახურებული ექიმი

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 81

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:ქართველი ექიმები
ნათელა გუნია

**ნათელა გუნია** (დ. 7 აგვისტო, 1941, მოსკოვი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1965–1966 წლებში იყო რუსთავის საავადმყოფოს ექიმი–თერაპევტი. 1966–1975 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ჰოსპიტალური თერაპიის კათედრის უფროსი ლაბორანტი. 1975 წლის მარტიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის ალერგოლოგიის კათედრის ასისტენტია. ავტორია 42 სამეცნიერო ნაშრომის, რომლებიც ეხება ჰუმორული და უჯრედული ფაქტორების როლს ბრონქული ასთმის პათოგენეზში. 

1973 წელს საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზოგიერთი ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერებისა და სენსიბილიზაციის ჰემატოლოგიური მაჩვენებლების კვლევა სხვადასხვა ფორმის ბრონქული ასთმის დროს დაიცვა.“

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 82

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:ქართველი თერაპევტები
ჯონი გუნია

**ჯონი გუნია** (დ. 7 იანვარი, 1940, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1963 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალკო ფაკულტეტი.

1963–1965 წლებში იყო სოფ.დურიფშის სასოფლო საავადმყოფოს ექიმი–ქირურგი. 1965–1966 წლებში თბილისის სასწრაფო სამედიცინო დახმარების შოკის ბრიგადის ექიმი–ქირურგი. 1966 წლიდან მუშაობს ნევროლოგიის ინსტიტუტში. ავტორია 87 სამეცნიერო ნაშრომის. ექიმი–ნეიროქირურგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი, ნევროლოგიის ინსტიტუტის ნეიროქირურგიული განყოფილების ხელმძღვანელი. წმინდა მიქაელ მთავარანგელოზის სახელობის კლინიკური საავადმყოფოს ნეიროქირურგი.

1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „ზედა საგიტალური სინუსის კედლებისა და დიდი ნამგლისერბური მორჩის გაღიზიანების გავლენა სუნთქვასა და გულ–სისხლძარაღვთა სისტემაზე სხვადასხვა ანესთეზიის პირობებში.“

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 83

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
კატეგორია:ქართველი ნევროლოგები
ალექსანდრე გუგუციძე

**ალექსანდრე გუგუციძე** (დ. 2 მაისი, 1929, როხი) — ქართველი ექიმი, მეცნიერი.

1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი.

1954-1963 წლებში იყო ფოთის მეზღვაურთა საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების ორდინატორი. 1963-1966 წლებში თბილისის პირველი კლინიკური საავადმყოფოს გულ-მკერდის ქირურგიის განყოფილების ორდინატორი. 1966-1977 წლებში ლანჩხუთის ცენტრალური საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგე, რაიონის მთავარი ქირურგი. 1977-1991 წლებში საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროსთან არსებული მე-4 მთავარი სამმართველოს საავადმყოფო-პოლიკლინიკის ქირურგიული განყოფილების გამგე. 1991-1996 წლებში ტრავმატოლოგიისა და ორთოპედიის ცენტრის ქირურგი-კონსულტანტი. 1996 წლიდან ოჯახის ექიმის სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის დეკანი

1966 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „კუდმახვილა ჭიით გამოწვეული აპენდიციტის კლინიკისა და დიფერენციული დიაგნოზის საკითხისათვის.“

## ჯილდოები
* 1986 - რესპუბლიკის დამსახურებული ექიმი

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია თბ., 2000 გვ. 82

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1949
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
მწერლის სახლი (ბაქო)

**მწერლის სახლი** — მირ ჯალალ ფაშაევის სახლ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს ბაქოში, აზერბაიჯანში.

მწერლის სახლი გაიხსნა 2017 წლის 27 აპრილს იჩერიშეჰერში მდებარე შენობაში, სადაც ცხოვრობდა მწერალი, მეცნიერი, მასწავლებელი მირ ჯალალ ფაშაევი.

მწერალი ამ სახლში 1920-1940 წლებში ცხოვრობდა. მწერლის სახლი მისი დაბადებიდან 109 წლისთავთან დაკავშირებით გარემონტდა. სწორედ ამ სახლში შექმნა მწერალმა „ახალგაზრდის მანიფესტი“ და რამდენიმე სატირული მოთხრობა. მუზეუმში გამოფენილია მწერლის ფოტოები, ასევე მისი წიგნები.

2017 წლის ბოლოს სახლ-მუზეუმში გაიხსნა აზერბაიჯანული ენის, კულტურისა და ლიტერატურის პოპულარიზაციის შემოქმედებითი ცენტრი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მირ ჯალალი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Дом литератора в Ичери шехер
* **Здесь жив дух Мир Джалала Пашаева**

კატეგორია:ბაქოს მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
აჟდარ-ბეკ აშურბეკოვი

**ჰაჯი იბრაჰიმ აჟდარ-ბეკ აშურბეკოვი** () — ბაქოს ნავთობმწარმოებელი და ქველმოქმედი.

## ბიოგრაფია 
აჟდარ-ბეკ აშურბეკოვი დაიბადა 1858 წელს მუსახან-ბეკ აშურბეკოვის ოჯახში. იგი მიეკუთვნება აზერბაიჯანის ცნობილ გვაროვანთა - აშურბეკოვთან- დინასტიას.

აჟდარ აშურბეკოვი ნავთობის ინდუსტრიით დაკავდა მე-19 საუკუნის ბოლოს და გახდა მილიონერი მას შემდეგ, რაც 1893 წელს მის მამულში საბუნჩიზე ნავთობის ჭაბურღილი გასკდა. ამ ინციდენტის შემდეგ აშურბეკოვი ყიდულობს კიდევ 5 ნავთობის ჭაბურღილს. აჟდარ აშურბეოვი უშუალოდ მართავს ორ მათგანს. დანარჩენ ორს აქირავებს ძმებ ნობელებზე, ერთს კი ფირმაზე სახელწოდებით ს. მ.შიბაევ.
მარცხნივ|მინი|აჟდარბექის მეჩეთი ბაქოში
რევოლუციამდელი ბაქოს სხვა ნავთობმწარმოებლების მსგავსად, აჟდარ-ბეკ აშურბეკოვიც ეწეოდა სოციალურ საქმიანობას, რომელიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებდა ქალაქის სოციალურ და კულტურულ განვითარებაში. 1912-1913 წლებში აჟდარ ბეი აშურბეკოვის ხარჯზე ქალაქში ცისფერი მეჩეთი შენდება სამოქალაქო ინჟინრის ზივერ-ბეკ აჰმედბეკოვის პროექტის მიხედვით ახალი ბაზრის წინ. ეს მეჩეთი ქალაქის მცხოვრებთა შორის ცნობილია აჟდარბექის მეჩეთად.

გარდაიცვალა 1923 წელს. დაკრძალეს ბაქოში მის მიერ აშენებული ცისფერი მეჩეთის ეზოში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Əjdərbəy" məscidi  - აზერბაიჯანის რელიგიურ ორგანიზაციებთან მუშაობის სახელმწიფო კომიტეტის ოფიციალური ვებ-გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1858
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მეწარმეები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მეცენატები
კატეგორია:აშურბეიოვები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ლუკინა-იამა

**ლუკინა-იამა** () — კარსტული მღვიმე ხორვატიაში. მდებარეობს ველებიტის ქედზე, ზღვის დონიდან 1438 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია კირქვებში. შესასვლელის ზომებია 22.5х5 მ. სიგრძე 3731 მ, სიღრმე 1431 მ. ხორვატიის უღრმესი მღვიმეა. შესასვლელიდან 320 მ-ზე პრაქტიკულად ვერტიკალურია. 50 მ-დან 320 მ-მდე გვხვდება ყინული და თოვლი. 53 მ-დან 178 მ-მდე ორი გვერდითი დერეფანია. შესასვლელიდან 558 მ-ზე უკავშირდება მღვიმე ტროიამა, რის გამოც ცნობილია აგრეთვე ლუკინა-იამა-ტროიამას სახელწოდებით. მოქცეულია ჩრდილოეთ ველებიტის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე. მღვიმე აღმოაჩინეს სლოვაკმა სპელეოლოგებმა 1992 წელს. 1994 წელს ფსკერზე აღმოაჩინეს წურბელას აქამდე უცნობი სახეობა Erpobdella mestrovi.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიოს უღრმესი მღვიმეების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ხორვატიის მღვიმეები
ფილიპინების ავტონომიური რეგიონები

**ფილიპინების ავტონომიური რეგიონი** (ფილ: *rehiyong awtonomo ng Pilipinas*}}) ― პირველი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფი ფილიპინებში, რომელსაც რეგიონის მასშტაბით რიგი სფეროების დამოუკიდებლად კონტროლის უფლება აქვს. ფილიპინების კონსიტუტიციით ორი ავტონომიური რეგიონია აღიარებული: კორდილერის ადმინისტრაციული რეგიონი და ბანგსამორო. 2023 წლისთვის ქვეყნის ერთადერთი ავტონომიური რეგიონი ბანგსამოროა მინდანაოზე, სადაც მოსახლეობის დიდ ნაწილს მუსლიმები შეადგენენ.

## დღევანდელი ავტონომიური რეგიონი
### ბანგსამორო
ბანგსამოროს ავტონომიური რეგიონი მუსლიმურ მინდანაოში შეიქმნა მუსლიმური მინდანაოს ავტონომიური რეგიონის ძირითადი კანონის, ბანგსამოროს ორგანული კანონის შესაბამისად, 2019 წლის 21 იანვარსა და 6 თებერვალს ჩატარებული ბანგსამოროს ავტონომიის პლებისციტის საფუძველზე. რატიფიკაცია რამდენიმე დღის შემდეგ, 25 იანვარს საარჩევნო კომისიამ მოახდინა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფილიპინების რეგიონები
*ფილიპინების პროვინციები

## სქოლიო
კატეგორია:ფილიპინების ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:აზიის ქვეყნების ადმინისტრაციული დაყოფა
აკო ახალაია

**აკო (აკაკი) ახალაია** (დ. 14 იანვარი, 1989, თბილისი) — ქართველი მარკეტერი, ბიზნესკონსულტანტი. ინტერნეტჟურნალ Marketer.ge-ს დამფუძნებელი და მთავარი რედაქტორი.
## ბიოგრაფია
### განათლება
აკო (აკაკი) ახალაია დაიბადა 1989 წლის 14 იანვარს, თბილისში. სკოლა დაამთავრა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ქალაქ  ნიუტონში. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ სწავლობდა ქართულ-ამერიკულ უნივერსიტეტში ბიზნეს სამართლის მიმართულებით, 2011 წელს, ლონდონში, კინგსტონის უნივერსიტეტში მოიპოვა მაგისტრის ხარისხი.

### კარიერა
2011 წელს აკო ახალაიამ დააფუძნა პირველი ქართული ინტერნეტ ჟურნალი ბიზნესზე Marketer.ge. არის Harvard Business Review-ს ქართული გამომცემლობის თანადამფუძნებელი, კრეატიული ფესტივალი Cannes Lions-ის საქართველოს წარმომადგენლობის თანადამფუძნებელი. 2013 წელს დააფუძნა ყოველწლიური ბიზნეს ღონისძიება Spotlight. 2015 წლიდან იგი არჩეულია საქართველოს საკომუნიკაციო სააგენტოების ასოციაციის პრეზიდენტად (ACAG). 2019 წლიდან არის მარკეტერის პოდკასტის ავტორი და წამყვანი, გადაცემა გადის ისეთ არხებზე როგორიცაა Spotify, Apple Podcasts, Google Podcasts. 

2015 წლიდან არის ფორვარდ აკადეემიის დამფუძნებელი, რომელიც მოიცავს დავით გოგიჩაიშვილის კურსებს ადამიანების მენეჯმენტზე და ბიზნესსაკონსულტაციო პროექტებს. 

ჰყავს მეუღლე სოფო მუსერიძე და ორი შვილი გურამ და მათე ახალაიები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Marketer.ge_ის გენერალური დირექტორი/დამფუძნებელი 
* აკო ახალაია - მარკეტინგი 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1989
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:ქართველი ბიზნესკონსულტანტები
კატეგორია:ქართველი მარკეტერები
ლია გუდაძე

**ლია გუდაძე** (დ. 11 დეკემბერი, 1940, თბილისი) — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი, საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1981).

## ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 

1963-1992 წლებში მოღვაწეობდა რუსთაველის სახელობის თეატრში. სტუდენტობისას მონაწილეობდა კინოგადაღებებში: „გლახის ნაამბობი“ (რეჟ. ლ. ესაკია, 1961); „კეთილი ადამიანები“ (რეჟ. შ. მანაგაძე, 1961). ერთნაირად ბრწყინავდა როგორც თეატრის სცენაზე, ასევე კინოფილმებში. გადაღებულია 40-ზე მეტ ფილმში. ერთ-ერთი მთავარი როლი შეასრულა კომედიაში „ლონდრე“ (რეჟ. თ. მელიავა, 1966, ამეთვისტო). გადაღებულია ფილმებში: „უყაიმო თამაში“ (რეჟ. ი. ქავთარაძე, 1966); „არ იდარდო“ (რეჟ. გ. დანელია, 1969); „ვერის უბნის მელოდიები“ (რეჟ. გ. შენგელაია, 1973); „სოფლის აშიკი“ (რეჟ. რ. ჭარხალაშვილი, 1976); „დათა თუთაშხია“ (რეჟ. გ.  ლორთქიფანიძე, გ. გაბესკირია, 1978); „მეცამეტე გოჭი“ (რეჟ. რ. ჭარხალაშვილი, 1979); „იცოცხლე გენაცვალე!“ (რეჟ. თ. გომელაური, ვ. კიკაბიძე, 1981); „გმადლობთ, რატილი“ (რეჟ. გ. კალატოზიშვილი, 1984); „ახალი არკადია“ (რეჟ. თ. ფალავანდიშვილი, 1986); „გამოცხადება“ (რეჟ. გ. მატარაძე, 1988), „მდგმურები“ (რეჟ. დ. ჯანელიძე, 1989), „ცხოვრება დონ კიხოტისა და სანჩოსი“ (რეჟ. რ. ჩხეიძე, 1989); „ოქროს ობობა“ (რეჟ. მ. ანთაძე, გ. ქავთარაძე, დ. კვარაცხელია, 1992), „ქუჩის დღეები“ (რეჟ. დ. კოღუაშვილი, 2010).

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*
*ლია გუდაძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა

**ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა** — ერთ-ერთი კვანტური სტატისტიკა, რომელიც აღწერს ე. წ. გადაგვარებულ აირს. შექმნა შ. ბოზემ 1924 წელს. იმავე წელს ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანი შედეგი მიიღო ა. აინშტაინმა.

კვანტურ სტატისტიკაში მიღებულია, რომ იგივური ნაწილაკების გადასმით მიღწეული ყველა მდგომარეობა უნდა ჩაითვალოს აირის იგივურ მდგომარეობად. ამრიგად, აირის მდგომარეობათა რიცხვის დათვლისას მნიშვნელობა აქვს მხოლოდ იმას, თუ რომელ მდგომარეობაში რამდენი ნაწილაკია. ფერმი-დირაკის სტატისტიკისაგან განსხვავებით ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკაში თითოეულ კვანტურ მდგომარეობაში შეიძლება გვქონდეს ნაწილაკთა ნებისმიერი რიცხვი.

ბოზეს განაწილების ფუნქციას აქვს შემდეგი სახე:

: f(\varepsilon)=\frac{1}{\exp\left(\dfrac{\varepsilon-\mu}{kT}\right)-1},

სადაც f(\varepsilon) არის ნაწილაკთა რიცხვი \varepsilon ენერგიის მქონე კვანტურ მდგომარეობაში, T — აბსოლუტური ტემპერატურა, k — ბოლცმანის მუდმივა, \mu — ქიმიური პოტენციალი, რომელიც ტემპერატურის ფუნქციაა. იმისათვის რომ f(\varepsilon) დადებითი იყოს ყველა \varepsilon-თვის, საჭიროა \mu\leqslant 0. იმ შემთხვევაში, როცა \exp (-\frac{\mu}{kT})\gg1 (გადაუგვარებლობის კრიტერიუმი), ბოზეს განაწილების ფუნქცია გადადის ბოლცმანის განაწილების ფუნქციაში f(\varepsilon)=\exp\left(\dfrac{\varepsilon-\mu}{kT}\right).

ბოზეს აირისათვის კლაპეირონის განტოლება არ გამოდგება. აინშტაინმა გვიჩვენა, რომ დაბალ ტემპერატურაზე ადგილი უნდა ჰქონდეს ბოზეს აირის კონდენსაციას, რაც იმას ნიშნავს, რომ ნაწილაკები დაგროვდება ძირითად მდგომარეობაში.

თუ ბოზეს აირში ნაწილაკთა რიცხვი არაა ფიქსირებული, მაშინ \mu=0 და ბოზეს განაწილება პლანკის განაწილებაში გადადის.

როცა აირი ატომებისა ან მოლეკულებისაგან შედგება, გადაუგვარებლობის კრიტერიუმი ყოველთვის დაცულია და ამიტომ ჩვეულებრივი აირი გადაუგვარებელი ანუ ბოლცმანის აირია. ბოზე-აირის ყველაზე მნიშვნელოვანი მაგალითებია შავი გამოსხივება (ფოტონების აირი), მესრის სითბური რხევების კვანტების — ფონონების აირი და ფერომაგნიტური სპინური ტალღების კვანტების — მაგნონების აირი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოზე-აინშტაინის სტატისტიკა
პაულის პრინციპი

**პაულის პრინციპი** — აკრძალვის პრინციპი, ბუნების ფუნდამენტური კანონი, რომლის თანახმად მთელნახევარი სპინის (\hbar ერთეულებით გამოსახული) მქონე ორი იგივეობრივი ნაწილაკი არ შეიძლება ერთდროულად ერთ მდგომარეობაშ იყოს. ეს პრინციპი ჩამოაყალიბა 1925 წელს ვ. პაულიმ ატომთა ელექტრონებისათვის, შემდეგ გაავრცელა მთელნახევარი სპინის მქონე (ფერმიონები) ნებისმიერ ნაწილაკზე (ელემენტარული ნაწილაკები, ბირთვები, ატომები, მოლეკულები). პაულიმ დაამტკიცა, რომ აკრძალვის პრინციპი რელატივისტურ კვანტურ მექანიკაში სპინსა და სტატისტიკას შორის არსებული კავშირის შედეგია: მთელნახევარი სპინის მქონე ნაწილაკები ემორჩილება ფერმი დირაკის სტატისტიკას. კერძოდ, ერთნაირი ფერმიონების სისტემის ტალღური ფუნქცია ანტისიმეტრიული უნდა იყოს ნებისმიერი ორი ფერმიონის გადასმის მიმართ. აქედან გამომდინარე, ერთ მდგომარეობაში შეიძლება იყოს არაუმეტეს ერთი ფერმიონისა. პაულის პრინციპმა გადამწყვეტი როლი შეასრულა ატომის ელექტრონული გარსების შევსების კანონზომიერების არსის გაგებაში, აგრეთვე ატომური და მოლეკულური სპექტრების ახსნაში. ფუნდამენტურია პაულის პრინციპის როლი მყარი სხეულის კვანტურ თეორიაში და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კვანტური მექანიკა
ბობი ჰალი

**რობერტ (ბობი) ჰალი** (დ. 3 იანვარი, 1939, პოინტ-ანი, ბელვილის ახლოს, ონტარიო — გ. 30 იანვარი, 2023, უიტონი, ილინოისი) — კანადელი ჰოკეისტი. ჰოკეის ისტორიაში ერთ-ერთი უძლიერესი თავდამსხმელი. 15 სეზონის განმავლობაში გამოდიოდა ჰოკეის ეროვნული ლიგის გუნდ „ჩიკაგო ბლეკჰოქსის“ შემადგენლობაში (1957–1972), სადაც გახდა სტენლის თასის მფლობელი (1961) და სამჯერ გავიდა ფინალში (1962, 1965, 1971); ითამაშა ეროვნული ლიგის რეგულარული ჩემპიონატების 1036 მატჩში, გაიტანა 604 გოლი, გააკეთა 549 შედეგიანი გადაცემა. გარდაიცვალა 2023 წლის 30 იანვარს, ილინოისის ქალაქ უიტონში, საკუთარ სახლში, 84 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:კანადელი ყინულის ჰოკეისტები
მარლინი (ავილა)

**მარლინი** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების ავილის პროვინციის დე-ავილის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 6 კმ². მოსახლეობა — 29 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ავილის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* მარლინის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ავილის მუნიციპალიტეტები
აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია

**აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია** () — უმაღლესი პროფესიული განათლების დაწესებულება აზერბაიჯანში. აკადემიის რექტორია ფუად ჰაჯიევი.

დაარსდა 1930 წლის 8 ნოემბერს, როგორც ამიერკავკასიის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. 1936-1999 წლებში ამ უმაღლეს სასწავლებელს ეწოდა აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი. საბჭოთა პერიოდში უნივერსიტეტს ს.მ.კიროვის სახელს ატარებდა.

1999 წლის 23 მარტიდან აგრძელებს საქმიანობას როგორც ფიზიკური კულტურისა და სპორტის აკადემია.

2017 წლიდან აკადემია ასწავლის მოდულის ტიპის სამაგისტრო სპეციალობებს ინგლისურში – „სპორტული ჟურნალისტიკა“, „სპორტის მენეჯმენტი“, „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია“ ექიმებისთვის. სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაცია“ შეიქმნა ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯის (UCL) სპორტული მედიცინის ინსტიტუტთან თანამშრომლობით. სამაგისტრო პროგრამაზე სპეციალობა „სპორტული მედიცინა და რეაბილიტაციაზე“ ჩაბარება შეუძლიათ მხოლოდ რეზიდენტურის დასრულებულ ექიმებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://sport.edu.az/- აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემიის ოფიციალური ვებ-გვერდი
* АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ ИНСТИТУТ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ им. С. М. КИРОВА (Баку)
* В Азербайджанской государственной академии физической культуры и спорта состоялась презентация новых специальностей
* Первые в регионе! Как Академия физической культуры и спорта Азербайджана готовит спортивных врачей и реабилитологов – ФОТО

კატეგორია:აკადემია აზერბაიჯანში
კატეგორია:სასწავლო დაწესებულება
კატეგორია:განათლება აზერბაიჯანში
კატეგორია:აზერბაიჯანის უნივერსიტეტები
სიმუნული

**სიმუნული** (ოფიციალურად **სიმუნულის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი ტავი-ტავის პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 34 245 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 15 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Simunul Profile at PhilAtlas.com
*Simunul Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Philippine Census Information

## სქოლიო
კატეგორია:ტავი-ტავის მუნიციპალიტეტები
კატეგორია:ფილიპინების კუნძულოვანი მუნიციპალიტეტები
ნუშაბა ასად მამადლი

**ნუშაბა ასად მამადლი** (, დ. 8 დეკემბერი, 1946, კიროვაბადი) — აზერბაიჯანელი მწერალი, ჟურნალისტი, დრამატურგი, პუბლიცისტი და საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
ნუშაბა ასად მამადლი დაიბადა ქალაქ განჯაში 1946 წლის 8 დეკემბერს. 

1966-1972 წლებში სწავლობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე. 1972 წელს მუშაობდა გაზეთ „კიროვობადსკი რაბოჩი“ კორესპონდენტად, განყოფილების უფროსად და რედაქტორის მოადგილედ. 1990-1995 წლებში იყო ამავე გაზეთის მთავარი რედაქტორი.

1987 წელს, 13 თებერვალს, აზერბაიჯანის ჟურნალისტთა კავშირის მე-7 ყრილობაზე ნუშაბა მამადლიმ წამოაყენა საკითხი ქალაქ განჯას სახელწოდების დაბრუნების შესახებ, რის გამოც საბჭოთა ხელისუფლება აკრიტიკებდა მას.

1991 წელს მან გამოაქვეყნა პირველი სოციალურ-ლიტერატურული ჟურნალი განჯაში „სამშობლო“.

1992 წლის თებერვალში (ხოჯალის ხოცვა-ჟლეტის დროს) მან დააარსა განჯაში ქალთა მცირერიცხოვანი ორგანიზაცია „თომრისი“.

2003 წლიდან 2013 წლამდე ნუშაბა ასად მამადლი დამოუკიდებელი და ყოველკვირეული გაზეთ „განჯაბასარის“ მთავარი რედაქტორის თანამდებობას იკავებდა.

ასად მამადლის ნაწარმოებები ითარგმნა ქართულ, რუსულ, ინგლისურ, პოლონურ, უკრაინულ, სპარსულ, თურქულ და სხვა ენებზე. ის არის იმპრესიონიზმის ფუძემდებელი აზერბაიჯანულ ლიტერატურაში.

## ნაწარმოებები 
* „ფოთოლცვენა“ (1984) 
* „მინდა დავივიწყო“ (1983)
* „მირაჟი“ (1987)
* „უკანასკნელი სიმღერა“ (1991)
* „ჯავად ხანი“ - პიესა (1991) და რომანი (1982-1992 წწ)
* „კივილი“
* „ყაყაჩოს ველი“ (2004)
* „თეთრი ყვავილების ცეკვა“
* „მზის ჩასვლა“ (2014)
* „გამოსამშვიდობებელი სიმღერა“ (2012)

## ჯილდოები და ტიტულები 
* „ოქროს კალამი“ (1983)
* წლის პუბლიცისტი (1989)
* „საუკეთესო უცხოური ნამუშევარი“ (ირანი)
* „დამსახურებული ჟურნალისტი“ (1991)
* დილარა ალიევას პრემია (1997)
* ჯილდო „აეროპორტი“ (1997)
* პრემია „ზარდაბი“ (2004)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Книга азербайджанской писательницы издана в Анкаре
* В Тбилиси состоялась встреча азербайджанских и грузинских писателей
* Nüşabə Əsəd Məmmədlinin yaradıcılıq gecəsi (01.07.2022)
* Nüşabə Əsəd Məmmədli: “Məni “xalq düşməni” elan edib, sürgünlə hədələdilər…”
* Нушоба Асад Маммадли. Имтиҳон (ҳикоя)

კატეგორია:დაბადებული 8 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი ჟურნალისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გრადუსი

საკუთარი სახელი **გრადუსი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გრადუსი — გეომეტრიაში ბრტყელი კუთხის საზომი ერთეული;
* გრადუსი —სპირტის კონცენტრაციის პირობითი ერთეული;
* გრადუსი — სითხის სიბლანტის პირობითი ერთეული;
* კელვინი (მოძვ. „კელვინის გრადუსი“) — აბსოლუტური ნულიდან ტემპერატურის საზომი ერთეული;
* ცელსიუსის გრადუსი —  ტემპერატურის საზომი ერთეული;
* რეომიურის გრადუსი — ტემპერატურის საზომი ერთეული;
* ფარენჰაიტის გრადუსი — ტემპერატურის საზომი ერთეული;
* ბრიქსის გრადუსი — სითხეში შაქრის შემცველობის მაჩენებელი.

## იხილეთ აგრეთვე
*გრადუსის ნიშანი
ზურაბ ანჯაფარიძის ქუჩა

**ზურაბ ანჯაფარიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (დელისი); შალვა ნუცუბიძის ქუჩიდან უნივერსიტეტის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 70-იან წლებში და სანდრო ეულის სახელი დაერქვა. ქუჩაზეა კიბერნეტიკის ინსტიტუტი, აქ იყო მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის ინსტიტუტიც.

## სქოლიო 
კატეგორია:ვაკის რაიონის ქუჩები
დეციბელი

**დეციბელი** (აღნიშვნა: '***, ***') — ფარდობითი სიდიდის ლოგარითმული ერთეული (ორი თანმოსახელე ფიზიკური სიდიდის შეფარდების ლოგარითმი). იყენებენ ელექტრონიკაში, რადიოტექნიკაში, აკუსტიკასა და ფიზიკის სხვადასხვა დარგში. სახელი ეწოდა ტელეფონის გამომგონებლის ა. ბელის პატივსაცემად. დეციბელი შეესაბამება ბელის (ბ, B) 0.1 ნაწილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სი სისტემის ძირითადი ერთეულები
კატეგორია:ფარდობითი სიდიდის საზომი ერთეულები
Times Higher Education

**Times Higher Education (THE)** (წარსულში **The Times Higher Education Supplement (The Thes)**) ― ბრიტანული ჟურნალი რომელშიც უმაღლეს განათლებასთან დაკავშირებული ახალი ამბები და სტატიები იბეჭდება. 

## ისტორია
პირველი ნომერი 1971 წლის 15 ოქტომბერს გამოვიდა და 2008 წლამდე *The Times Higher Education Supplement (The Thes)* ეწოდებოდა, ყოველკვირეულად იბეჭდებოდა გაზეთის სახით. გაზეთი ჟურნალის საით 2008 წლს 10 იანვრიდან იბეჭდება. 2011 წელს Times Higher Education პროფესიონალ გამომცემელთა ასოციაციამ „წლის ყოველკვირეულ ბიზნეს ჟურნალად“ და „წლის ბიზნეს მედია ბრენდად“ დაასახელა.

## უნივერსიტეტების რანჟირება
*Times Higher Education* ცნობილია ყოველწლიურად QS World University Rankings-ის გამოქვეყნებით. რეიტინგი პირველად 2004 წლის ნოემბერში გამოქვეყნდა. 2009 წელს ჟურნალმა Quacquarelli Symonds-თან თანამშრომლობა შეწყვიტა და Thomson Reuters-თან შეთანხმებას მოაწერა ხელი.

მსოფლიო უნივერსიტეტების რეიტინგის გარდა *Times Higher Education* სხვა რეიტინგებსაც აქვეყნებს:

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:1971 წელს დაარსებულები გაერთიანებულ სამეფოში
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ჟურნალები
კატეგორია:1971 წელს დაარსებული ჟურნალები
მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის ინსტიტუტი

**მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის ინსტიტუტი** — საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება ქალაქ თბილისში. დაარსდა 1970 წელს საკავშირო ელექტრომანქანათმშენებლობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის ამიერკავკასიის ფილიალის (შეიქმნა 1962 წელს) ბაზაზე. ეწოდებოდა **„მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი საპროექტო-საკონსტრუქტორო საკავშირო ინსტიტუტი“** (მეტსაკსი, ВНИИТМЭ). 1970 წლიდან ინსტიტუტის დირექტორი იყო გივი მინდელი.

ინსტიტუტის საქმიანობის ძირითადი მიმართულება იყო გამოკვლევების ბაზაზე ახალი ტექნოლოგიებისა და სპეციალური ტექნოლოგიური მოწყობილობების (ავტომატური და ნახევრად ავტომატური დანადგარები, ავტომატიზებული და კომპლექსურ-მექანიზებული ხაზები) შექმნა მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების წარმოების სპეციფიკური პროცესებისათვის. ინსტიტუტში 3 ძირითადი განყოფილება იყო. 1988 წლამდე ინსტიტუტი გამოსცემდა შრომებს — „მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგია“. ჰქონდა ბიბლიოთეკა, რომელშიც 100&nbsp;000 საბიბლიოთეკო ერთეული შედიოდა. მოგვიანებით ინსტიტუტის შენობა საქართველოს საპატრიარქოს ტელევიზიას — „ერთსულოვნებას“ გადაეცა.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
კატეგორია:1970 წელს დაარსებული საგანმანათლებლო დაწესებულებები
გოლიათ ლაკერბაია

**გოლიათ ლაკერბაია** (დ. 15 მაისი, 1928,) — ქართველი ინჟინერი.
## ბიოგრაფია
1951 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის სამშენებლო ფაკულტეტი ჰიდროტექნიკური ნაგებობების მშენებლობის სპეციალობით.

მუშაობა დაიწყო საქართველოს მელიორაციისა და წყალთა მეურნეობის სამინისტროს სისტემაში; 1954 წლიდან მუშაობდა კოლხეთის ზონაში მშენებარე ობიექტებზე; იყო სამუშაოთა მწარმოებელი, უბნის უფროსი, სამშენებლო სამმართველოს მთავარი ინჟინერი, კოლხეთის ზონაში მშენებარე ობიექტების დირექციის დირექტორი, სამშენებლო ტრესტ „კოლხეთმშენის“ მთავარი ინჟინერი; მისი მონაწილეობით აშენდა კოლხეთის დაბლობზე არსებული ირიგაციული და სამელიორაციო სისტემების უმრავლესობა, დაშრობილ მიწებზე შექმნილი მეციტრუსეობის მეურნეობის კომპლექსები; მრავალი კომუნალური და სამოქალაქო ნაგებობები ქ. ფოთში, წყალგამყოფი კვანძი მდ. რიონზე და სხვა; მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, ვ. 336

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ბუხუტი ლაზარიაშვილი

**ბუხუტი ლაზარიაშვილი** (დ. 21 იანვარი, 1935, თელავი) — ქართველი ინჟინერი.

## ბიოგრაფია
1958 წელს დაამთავრა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი სამთო-სამარკშეიდერო სპეციალობით.

1959-1969 წლებში მუშაობდა რუსთავის ქიმიური ქარხნის მექანიკოსად, საამქროს ცვლის უფროსად, საკონსტრუქტორო განყოფილების უფროსის მოადგილედ; 1969 წელს 3 წლით მივლინებული იყო მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში სამშენებლო-სამონტაჟო ტრესტის საწარმოო-ტექნიკური განყოფილების უფროსად; მონღოლეთიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობა განაგრძო რუსთავის ქიმიურ ქარხანაში, საიდანაც საქართველოს მინისტრთა საბჭოს დადგენილებით გადმოყვანილ იქნა ქ. თბილისში საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული სპეცსამონტაჟო სამუშაოთა მთავარი სამმართველოს „საქმონტაჟსპეცმშენის“ საწარმოო სამართველოს უფროსად; შემდეგ მუშაობდა მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილედ; აქტიურად მონაწილეობდა რესპუბლიკის მნიშვნელოვანი სამრეწველო და სოციალურ-საყოფაცხოვრებო დანიშნულების ობიექტების მშენებლობაში, მათ შორის: რუსთავის ქიმიური, ქუთაისის საავტომობილო, ზესტაფონის ფეროშენადნობთა და ახალქალაქის საბაგირო გზების დანადგართა ქარხნების მშენებლობაში; ოპერატიულად უწევდა კოორდინაციას მემონტაჟეთა მრავალათასიანი კვალიფიციური კოლექტივების საქმიანობას; დაჯილდოებულია მონღოლეთის რევოლუციის 50 წლისთავის საიუბილეო მედლით; 2013 წლის ბოლომდე მუშაობდა სააქციო საზოგადოება „მონტაჟსპეცმშენის“ გენერალური დირექტორის მოადგილედ.

## ლიტერატურა
* საქართველოს დამსახურებული ინჟინერი

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 334

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 21 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
დეკამეტრი

**დეკამეტრი** (დეკა... და ...მეტრი; აღნიშვნა: '***, ****) — მეტრული სისტემის სიგრძის ერთეული, რომელიც ტოლია 10 მეტრის. 

: **1 დკმ*' = 10 მ = 0.01 კმ = 100 დმ.

## რესურსები ინტერნეტში
*დეკამეტრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:მეტრი
ალ-მაჰბესის ბრძოლა (1985)

**ალ-მაჰბესის ბრძოლა** — გაიმართა 1985 წლის 12 იანვარს დასავლეთ საჰარას ომის დროს. გრანდ-მაღრიბის შეტევის ფარგლებში, პოლისარიოს ფრონტმა მძიმე საშუალებებით (ტანკები, სახმელეთო და საჰაერო რაკეტები) გაარღვია ქვიშის კედელი, რომელიც იცავდა მაროკოს სამეფოს შეიარაღებულ ძალებს.

## ისტორია 
ალტ=|მარცხნივ|მინი| მაროკოს დასავლეთ საჰარის კედლის მშენებლობის ეტაპები.
1980-იანი წლების შუა პერიოდიდან მაროკო დიდწილად ბარიერს უქმნიდა პოლისარიოს ჯარებს უზარმაზარი ქვიშის კედლის აშენებით (მაროკოს კედელი). მაროკოს არმიამ იქ განათავსა ჯარი, დაახლოებით იგივე ზომის, როგორც მთელი საჰარის მოსახლეობა იყო. შემოერტყა სამხრეთ პროვინციებს, დასავლეთ საჰარის ეკონომიკურად სასარგებლო ნაწილებს. ამან ომი შეაჩერა, ვერც ერთმა მხარემ ვერ შეძლო გადამწყვეტი წარმატების მიღწევა, მაგრამ პარტიზანების მიერ საარტილერიო დარტყმები და სნაიპერული თავდასხმები გაგრძელდა. მაროკოს დასავლეთ საჰარის კედელი არის დაახლოებით 2,700 კმ სიგრძის  ქვიშის კედელი, რომელიც გრძელდება სამხრეთიდან ჩრდილოეთით დასავლეთ საჰარასა და მაროკოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილზე. ის ჰყოფს მაროკოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიებს (სამხრეთ პროვინციებს) დასავლეთით პოლისარიოს მიერ კონტროლირებადი ტერიტორიებისგან (თავისუფალი ზონა, საჰარის ხალხის არაბთა დემოკრატიული რესპუბლიკა) აღმოსავლეთით. ბარიერების მთავარი ფუნქციაა პოლისარიოს ფრონტის პარტიზანული მებრძოლებისგან თავდაცვა, რომლებიც ცდილობდნენ დასავლეთ საჰარის დამოუკიდებლობის მოპოვებას. ჯამში არის 7 კედელი, რომლებიც აშენდა ეტაპობრივად. ქალაქი ალ-მაჰბესი მდებარეობს მე-4 ქვიშის კედლის მიღმა, რომლის აგებაც იმ დროისათვის დასრულებული იყო.

ამ რეგიონებში პოლისარიოს ძალები უკან დააბრუნეს ალჟირულ ბაზებში, რომლებიც გამუდმებით ცდილობდნენ,  გაერღვიათ ეს ზღუდე. 

მაროკოს არმიის თანახმად, პოლისარიოს ფრონტმა ბრძოლაში ჩართო სამი მოტორიზებული ბატალიონი (ლენდ როვერზე), ერთი ბატალიონი შედგებოდა T-55 ტანკებისგან და ერთი მექანიზებული ბატალიონი BMP-1- სგან. 

## ბრძოლა 
პოლისარიოს ფრონტმა შეუტია მაროკოს რაზმს, რომელიც მონაწილეობდა კედლის მშენებლობაში ვადი ტენუეჩადის ჩრდილოეთით, ალჟირის საზღვრიდან 8 კილომეტრში. ბრძოლა გაიმართა დაახლოებით თხუთმეტი კილომეტრის მანძილზე დილის 7 საათიდან საღამოს 4 საათამდე. შემდეგ, მაროკოს ცნობით, თავდამსხმელებმა ალჟირისკენ დაიხიეს.
მაროკოს Mirage F1 გამანადგურებელი ჩამოაგდეს საჰარელი ხალხის 2K12 Kub რაკეტით. მაროკო ამტკიცებდა, რომ ის გაისროლეს „სასაზღვრო ტერიტორიიდან“, რომელიც ალჟირის ტერიტორიაზე მიუთითებდა.

## მსხვერპლი და შედეგები 
მაროკო აცხადებს, რომ პოლისარიოს დანაკარგი არის 66 კაცი, 6 T-55, 2 BMP-1 და 6 სხვა ტიპის ტრანსპორტი.

რაბათი აღიარებს, რომ 25 მაროკოელი ჯარისკაცი დაიღუპა და 48 დაიჭრა, ხოლო პოლისარიოს კომუნიკე აცხადებს 311 ჯარისკაცის სიკვდილს, 3 სხვა ჯარისკაცის დატყვევებას და 17 ტანკის, 14 ჯავშანტრანსპორტიორის და 21 სხვა სამეფო მანქანის განადგურებას. ეს შეტევა აჩვენებს, რომ პოლისარიოს ჯერ კიდევ შეუძლია მძიმე შეტევების განხორციელება და რომ მაროკოს თავდაცვის კედელი არ არის გაუვალი.

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1985 წლის ბრძოლები
ლამარა ნადირაძე

**ლამარა ნადირაძე** (დ. 14 ივნისი, 1938) — ქართველი ექიმი.

## ბიოგრაფია
1963–1966 წლებში იყო ცაგერის რაიონის საავადმყოფოს ინფექციური განყოფილების გამგე; 1966–1969 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის ასპირანტი; ნათაძის სახელობის სანიტარიისა და ჰიგიენის სამეცნიერო-კვლევითი უნივერსიტეტის ვირუსულ ინფექციათა იმუნოლოგიური განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1972–1978 წლებში თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ცენტრალური კვლევითი ლაბორატორიის ინფექციური იმუნოლოგიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომელი; 1978–1980 წლებში ექსპერიმენტული მორფოლოგიის უნივერსიტეტის ინფექციათა იმუნოლოგიის უმცროსი მეცნიერ-თანამსრომელი; 1980 წლიდან თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ინფექციურ დაავადებათა კათედრის ასისტენტი. ავტორია 21 სამეცნიერო ნაშრომისა. ინფექციონისტი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი

საკანდიდატო დისერტაციის თემა — დაიცვა 1979 წელს „თანამედროვე ტიფო–პარატიფული დაავადებების კლინიკა იმუნიტეტისა და პათოგენეზის ზოგიერთი ასპექტი“.

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ., 2000, გვ.217

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ინფექციონისტები
გივი მინდელი

**გივი ვალერიანის ძე მინდელი** (დ. 1929 — გ. იანვარი, 2011) — ქართველი მეცნიერი ელექტროტექნიკის დარგში. საქართველოს ეროვნული ენერგეტიკული აკადემიის წევრი (1995). ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1969), პროფესორი (1970), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1983). 1953 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1970 წლიდან იყო მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი საპროექტო-საკონსტრუქტორო ინსტიტუტის დირექტორი. ამავე დროს 1974 წლიდან საქართველოს სამეცნიერო და საინჟინრო საზოგადოებათა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე. მისი სამეცნიერო შრომები ეხება სამთო საქმის ელექტრიფიკაციის პრობლემებს, მცირე სიმძლავრის ელექტრული მანქანების ტექნოლოგიას და სხვ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები, მ. შ. ღირსების ორდენი (1997).

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1953)
კატეგორია:ქართველი ელექტროტექნიკოსები
კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები