აგათანგელ კრიმსკი

**აგათანგელ იუხიმოვიჩ კრიმსკი** (, ; დ. 15 იანვარი [ძვ.სტ. 3 იანვარი], 1871 — გ. 25 იანვარი, 1942) — უკრაინელი აღმოსავლეთმცოდნე, ლინგვისტი, პოლიგლოტი (იცოდა 35-მდე ენა), ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი, მწერალი და მთარგმნელი. ის იყო სრულიად უკრაინის მეცნიერებათა აკადემიის (VUAN) ერთ-ერთი დამაარსებელი 1918 წელს და მისი და შევჩენკოს სამეცნიერო საზოგადოების ნამდვილი წევრი 1903 წლიდან.

მიუხედავად იმისა, რომ კრიმსკის არ ჰქონდა უკრაინული წარმოშობა, მან საკუთარ თავს „უკრაინოფილს“ უწოდებდა.

1941 წელს იგი დააპატიმრა საბჭოთა ხელისუფლებამ, როგორც „უკრაინელი ნაციონალისტი“, „უკრაინელი ნაციონალისტების იდეოლოგი“ და „ნაციონალისტური იატაკქვეშეთის ხელმძღვანელი“. დამნაშავედ იყო ცნობილი „ანტისაბჭოთა ნაციონალისტური საქმიანობისთვის“ და დამწყვდეული იყოს კოსტანაის #7 ციხეში (დღევანდელი კოსტანაის მახლობლად, ყაზახეთი).  მისი გვარი „კრიმსკი“ () ნიშნავს „ყირიმელს“ და მისმა წინაპარმა მე-17 საუკუნეში მიიღო, რომელიც იყო ყირიმელი თათარი მოლა ბახჩისარაიდან.

1918 წლის ივლისში კრიმსკი დაბრუნდა კიევში და მონაწილეობა მიიღო უკრაინის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის (VUAN) დაარსებაში. საბოლოოდ კი აკადემიის დირექტორი გახდა. ის იყო აკადემიის (1920–29 წლებში) *Записки Історично-філологічного відділу* („ისტორიისა და ფილოლოგიის განყოფილების შენიშვნები“) 25 ტომეულიდან 20-ის რედაქტორი და კიევის უნივერსიტეტის პროფესორი, ასევე უკრაინის სამეცნიერო საზოგადოების ვიცე-პრეზიდენტი კიევში 1918 წლიდან.

## მოღვაწეობა 
კრიმსკი 34-მდე ენის ექსპერტი იყო; ზოგიერთი წყარო იუწყება, რომ მას ჰქონდა დაახლოებით 56 ენის ბაზისური ცოდნა. კრიმსკიმ რამდენიმე ასეული ნამუშევარი დაუმატა ბროკჰაუზის, ეფრონისა და გრანატის რუსულ ენციკლოპედიებს და დაწერა მრავალი სხვა ნაშრომი არაბულ, თურქულ, თურქმენულ, ყირიმულ თათრულ და ირანულ ისტორიასა და ლიტერატურაზე, რომელთაგან ზოგიერთი იყო პიონერული სახელმძღვანელო რუსულ აღმოსავლურ კვლევებში.
მარცხნივ|მინი| 1996 წლის უკრაინის საიუბილეო საფოსტო მარკა.
კერძოდ, მან დაწერა, რუსულ ენაზე, ისლამის ისტორიები (1904–1212); არაბების, თურქეთის, სპარსეთის და მათი ლიტერატურის შესახებ, დერვიშთა თეოსოფია და ნაშრომები სემიტური ენებისა და ხალხების შესახებ. 1920-იან და 1930-იან წლებში ის ასევე წერდა, უკრაინულ ენაზე, თურქეთისა და სპარსეთის ისტორიებსა და მათ ლიტერატურაზე; მონოგრაფიებს ჰაფიზსა და მის სიმღერებზე და თურქმენულ ხალხებზე, მათ ენებსა და ლიტერატურაზე; იყო მთელი რიგი სტატიების რედაქტორი ყირიმელი თათრების შესახებ. ო. ბოგოლიუბსკისთან ერთად დაწერა კვლევა არაბული უმაღლესი განათლებისა და არაბეთის მეცნიერებათა აკადემიის შესახებ. სიცოცხლის ბოლო წლებში მან ექვსტომეული დაწერა ხაზარების ისტორიაზე, რომელიც არასოდეს გამოქვეყნებულა.

კრიმსკიმ დაწერა ლირიკული პოეზიის სამი წიგნი და რამდენიმე ნოველა და თარგმნა მრავალი არაბული და სპარსული ლიტერატურული ნაწარმოებები უკრაინულად, მათ შორის ომარ ხაიამის რუბაიატი, ათას ერთი ღამე და ჰაფეზის სიმღერები. მან ასევე თარგმნა ისეთი ევროპელი მწერლების პოეზია, როგორიცაა ჰაინრიხ ჰაინე, ბაირონი, საფო, ფრიდრიხ რუკერტი. მან გამოაქვეყნა სტატიები და მიმოხილვები უკრაინელი მწერლების, მათი შემოქმედებისა და უკრაინული თეატრის შესახებ.

როგორც ეთნოგრაფი, კრიმსკი იყო მიგრაციის თეორიის მომხრე. მან თარგმნა უკრაინულ ენაზე და მოახდინა ანოტაცია ვ. ა. კლოსტონის *Popular Tales and Fictions* (პოპულარული ზღაპრები და პროზა) (1896) და ასევე დაწერა მრავალი აღმოსავლეთმცოდნეობის ნაშრომი და სტატია უკრაინელი ეთნოგრაფების შესახებ.

## სიკვდილი 
[მინი| კრიმსკის ძეგლი [ვლადიმირი (უკრაინა)|ვოლოდიმირში]]
მიუხედავად იმისა, რომ კრიმსკი გადაურჩა 1930-იანი წლების დიდ წმენდას, ის დაახლოებით 10 წლით მოაშორეს სამეცნიერო და მასწავლებლობის საქმიანობას. 1930 წლიდან კრიმსკის ნამუშევრები აკრძალული იყო და მას არ ჰქონდა უფლება თავისი ნამუშევრები გამოექვეყნებინა. 1939 წელს ის რეაბილიტირებული იყო, მაგრამ 1941 წლის ივლისში, მე-2 მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ, შსსკ-მა დააპატიმრა, როგორც „განსაკუთრებით არასანდო“ „ანტისაბჭოთა ნაციონალისტური საქმიანობის“ ბრალდებით მისი საქმე საბოლოოდ შეწყდა 1957 წელს და ოფიციალურად რეაბილიტირდა 1960 წელს. მისი ზოგიერთი ხელნაწერი დღემდე გამოუქვეყნებელია.

## ლიტერატურა 
* Гурницький, კ. Кримський як историк (Київ, 1971)
* Скокан, К.; Деркач, Н.; Ісаєва, Н.; Мартиненко, Г.; Агатангел Кримський: Бібліографічний покажчик (1889–1971) (Київ, 1972)
* Білодід, І. Агатангел Кримський — україніст та орієнталіст (Київ, 1974)
* Павличко, Соломея. Націоналізм, сексуальність, орієнталізм: Складний світ Агатангела Кримського (Київ, 2000)
* Babyshkin, O. Ahatanhel Kryms'kyi: Literaturnyi portret (Kiev 1967)

## რესურსები ინტერნეტში 
* Krymsky's works in E-library "Chtyvo"

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:დაბადებული 1871