open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რუმინული ლეი

**ლეი**, ან **რუმინეთის ახალი ლეი** (რუმ. leu, მრავ. lei), — რუმინეთის ეროვნული ვალუტა. შედგება 100 ბანისგან. კოდი ISO 4217 RON (ROmanian New Leu; რეფორმამდე 2005 წ. — ROL, ROmanian Leu). ციფრული კოდი 946. ამჟამინდელმა ვალუტამ წინა შეცვალა რეფორმის შედეგად 2005 წლის 1 ივლისს, 10 000-ჯერ შემცირებული დენომინაციით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Current legal tender pictures
* Site with historical and current Romanian coins

კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კატეგორია:რუმინეთის ეკონომიკა
მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობა

**მერვე ჯვაროსნული ომი** წამოიწყო საფრანგეთის მეფე ლუი IX-მ 1270 წელს. მას ზოგან მეშვიდედ თვლიან, თუ ფრედერიკ II-ის მიერ წამოწყებული მეხუთე და მეექვსე ჯვაროსნული ომები გაერთიანდა. ხშირად მეცხრე ჯვაროსნულ ომსაც მერვეს ნაწილად თვლიან.

## ისტორია 
[მინი|მარცხნივ|[ტუნისის ალყა, მეთოთხმეტე საუკუნის ფრანგულუი გრავიურა]]
მეცხრე ჯვაროსნული ლაშქრობა, მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობით გაგრძელებად თვლიან. თავად მერვე ჯვაროსნული ლაშქრობის წამოწყების მიზეზად ახლო აღმოსავლეთში განვითარებული მოვლენები ითვლება.სირიაში განვითარდა მოვლენები, სადაც მამლუქი სულთანი ბეიბარსი ჯვაროსნული სახელმწიფოების ნარჩენებს უტევდა. ბეიბარსმა ვენეციასა და გენუას შორის გაჩაღებული ომით ისარგებლა, სანამ ისინი ერთმანეთს უტევდნენ, ბეიბარსმა სირიულ პორტებზე საგრძნობლად შესუსტებული გავლენის ფონზე, 1265 წლისთვის აიღო ნაზარეთი, ჰაიფა, ტორონი და არსუფი. კვიპროსის მეფე ჰუგო III, რომელიც იერუსალიმის მეფედ იყო დანიშნული, აკრაში გადავიდა ქალაქის დასაცავად, ბეიბარსი კი ჩრდილოეთით მოიწევდა და სომხეთსაც კი მოაღწია, რომელიც იმჟამად მონღოლთა დაქვემდებარებაში იყო.

ამ მოვლენებმა ლუი აიძულა 1267 წელს ახალი ჯვაროსნული ომი გამოეცხადებინა, თუმცა იმ დროისთვის ამისთვის მცირე მხარდაჭერა არსებობდა. ჟან დე ჟუანვილმა, ლუის მეშვიდე ჯვაროსნულ ომში მისმა პირადმა ისტორიკოსმა წასვლაზე უარი განაცხადა. ლუი მისმა ძმამ დაარწმუნა სირიის ნაცვლად ტუნისზე გაელაშქრებინა, რაც მათ კარგ დასაყრდენს მისცემდა ეგვიპტეზე თავდასასხმელად, ვინაიდან ეს ლუის წინა ჯვაროსნული ლაშქრობის მიზანი იყო, ისევე როგორც მეხუთე ლაშქრობისაც (ორივე ლაშქრობა ეგვიპტეში მარცხით დასრულდა). კარლს, სიცილიის მეფეს, ხმელთაშუა ზღვის ამ რეგიონში საკუთარი ინტერესები ჰქონდა. ხოლო ტუნისის სულთანს ასევე კარგი კავშირი ჰქონდა ქრისტიანულ ესპანეთთან და მოქცევის კარგ კანდიდატად მოაზრებოდა.

ლუი აფრიკის მიწაზე 1270 წლის ივლისში გადავიდა, რაც უკიდურესად არასახარბიელო დრო გამოდგა. არმიაში სასმელი წყლის დაბინძურების გამო ეპიდემიამ იფეთქა, ხოლო თავად ლუი იმავე წლის 25 აგვისტოს კარლის ჩამოსვლიდან ერთ დღეში, „კუჭის ქრონიკული აშლილობით” გარდაიცვალა. სიკვდილის წინ, მისი ბოლო სიტყვა „იერუსალიმი” იყო. ამის შემდეგ კარლმა მეფედ ლუის ვაჟი ფილიპ III გამოაცხადა, მაგრამ ახალი მეფის მცირე ასაკის გამო, ჯვაროსნულ ლაშქრობას თავად გაუძღვა.

ეპიდემიის მძვინვარების გამო ტუნისის ალყა მოიხსნა და 30 ოქტომბერს სულთანთან ხელშეკრულება დაიდო. ამ შეთანხმებით ქრისტიანებმა მოიპოვეს ტუნისში თავისუფალი ვაჭრობის უფლება, ასევე გარანტია მღვდელთა და ბერთათვის, ქალაქში მშვიდობიან ცხოვრებაზე, რაც ჯვაროსნულ ლაშქრობას ნაწილობრივ წარმატებულს ხდიდა. კარლს ამ პერიოდისთვის მოკავშირედ ასევე ჰყავდა ინგლისის უფლისწული ედუარდი, რომელიც ხელშეკრულების დადების პერიოდში ჩამოვიდა. ტუნისის ალყის მოხსნის შემდეგ ედვარდმა აკოზე გააგრძელა ლაშქრობა, რომელიც ჯვაროსანთა ბოლო სიმაგრე იყო სირიაში. მის მიერ იქ გატარებული დრო უკვე მეცხრე ჯვაროსნულ ლაშქრობად ითვლება.

## ლიტერატურა 
* Throop, Palmer A. «Criticism of Papal Crusade Policy in Old French and Provençal.» *Speculum*, Vol. 13, No. 4. (Oct., 1938), pp 379–412.
* Lyric allusions to the crusades and the Holy Land
* Beebe, Bruce, *The English Baronage and the Crusade of 1270*, in *Bulletin of the Institute of Historical Research* vol xlviii (118), November 1975, pp.&nbsp;127–148.

კატეგორია:ჯვაროსნული ლაშქრობები
კატეგორია:XIII საუკუნის ომები
სოციალიზმი

**სოციალიზმი** — იდეოლოგია, რომელიც ითვალისწინებს სოციალური თანასწორობის პრინციპებზე დამყარებული საზოგადოების მშენებლობას; ასევე საზოგადოებრივი სისტემა, რომელიც ასეთ პრინციპებს ემყარება; პოლიტიკური მიმართულება; საზოგადოებრივ-ეკონომიკური ფორმაცია, რომელშიც წარმოების საშუალებები საზოგადოებრივ საკუთრებაშია.

სოციალიზმი ქადაგებს ადამიანის მიერ სხვა ადამიანის ექსპლუატაციის ყველა ფორმის ლიკვიდაციას. სოციალისტურ საზოგადოებაში მიღწეულია სრული სახალხო მმართველობა, სოციალური თანასწორობა, მაქსიმალურად მინიმუმამდეა დაყვანილი ეკონომიკური დიფერენციაცია; გარანტირებულია ადამიანის უფლებები და თავისუფლება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კაპიტალიზმი
* კომუნიზმი
* დემოკრატიული სოციალიზმი
* სოციალ-დემოკრატია
*სკანდინავიური მოდელი
*საბაზრო სოციალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives
* The Socialism Website 
* Chomsky on Socialism

*
კატეგორია:სოციოლოგია
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები
კატეგორია:ეკონომიკური იდეოლოგიები
მიხეილ ასათიანი

**მიხეილ იოსების ძე ასათიანი** (დ. 1849, სოფ. ბაკურციხე, ახლანდილი გურჯაანის რაიონი ―     გ.   31 დეკემბერი  [ძვ. სტ. 19 დეკემბერი], 1879) — ქართველი მწერალი, პუბლიცისტი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სასწავლებელში და სემინარიაში. 1874 წელს დაამთავრა ყაზანის სასულიერო აკადემია. მუშაობდა მასწავლებლად ქუთაისის სასულიერო სასწავლებელში. დიდი მონაწილეობა მიიღო ქართველ ხალხოსანთა ჟურნალ "იმედის" დაარსებაში და მისი პირველი რედაქტორიც უნდა ყოფილიყო, ტრაგიკულად რომ არ დაღუპულუყო. 1881 წლიდან ასათიანის თხზულებები იბეჭდებოდა ჟურნალ "იმედში". მის ლექსებში, მოთხრობებსა და საჟურნალო ფელეტონებში ასახულია ხახლხოსანი ახალგაზრდობის მისწრაფებანი და იდეალები, დაბალი სოციალური ფენების უუფლებობა, აგრეთვე ქართველ ინტელიგენციის მისწრაფება ეროვნული ძალების კონსოლიდაციისაკენ ("შიკრიკი", "მტკვრის ბაასი რიონთან", და სხვა). ავტორია აგრეთვე ავტობიოგრაფიული მოთხრობისა "მე და ონისიმე".

## ლიტერატურა
* *ზანდუკელი მ.,* ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 3, თბ., 1955;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1849
კატეგორია:გარდაცვლილი 1879
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ოტო ოლენდორფი

**ოტო ოლენდორფი** ('; დ. 4 თებერვალი 1907, ჰოენეგელსენი, ქვემო საქსონია — გ. 7 ივნისი 1951, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — „სს“-ის გრუპენფიურერი, „სდ-ს სპეცჯგუფის“ მეთაური და „რსჰა III“-ის შეფი.

## ბიოგრაფია
ოტო ოლენდორფი დაიბადა ჰოენეგელსენში ჰილდესჰაიმის მახლობლად. სამართალმცოდნეობასა და საერთაშორისო ურთიერთობებს ეუფლებოდა ლაიფციგისა და გეტინგენის უნივერსიტეტებში. 1925 წელს 18 წლის ასაკში იგი „ნსდაპ“-ის წევრი გახდა. სტუდენტობის შემდეგ მეცნიერულ მუშაობას ეწოდა კილის მაკროეკონომიკის ინსტიტუტსა და ბერლინის უნივერსიტეტში. 1936 წელს იგი დაინიშნა „სს-ის რაიხსფიურერის უშიშროების სამსახურის“ რეფერნატად ეკონომიკის დარგში. 1939-1945 წლებში ოტო ოლენდორფი „რაიხის უშიშროების მთავარი სამსახურის“-ს III განყოფილების (*გერმანიის ტერიტორია*) უცვლელ შეფად მუშაობდა. მის უშუალო დავალებაში შედიოდა გერმანიის ფარგლებში მოსახლეობის პოლიტგანწყობის შესწავლა და გაანალიზება.

1941 წელს უშუალოდ ჰიმლერის დავალებით მან ჩაიბარა „სპეცჯგუფი "დ"“, რომელიც მოქმედებდა სსრკ-ის ტერიტორიაზე. „სს“-ის სპეცჯგუფების მთავარი ამოცანა დაპყობილ ქვეყნებში მცხოვრები ებრაული მოსახლეობის განადგურება იყო. „სპეცჯგუფი "დ"“ ოლენდორფს 1942 წლის ივნისამდე ებარა და ამ ხნის განმავლობაში მისი ხელმძღვანელობით დაახ. 90.000 ადამიანი იქნა მოკლული.

ნიურნბერგის მთავარ სამხედრო დამნაშავეთა სასამართლო პროცესზე ოლენდორფი ერთ-ერთი მთავარი მოწმე იყო. მას საზოგადოება შოკში ჩააგდო „სპეცჯგუფების“ მიერ ადამიანთა მასობრივი განადგურების დეტალური აღწერის ყოვლად უემოციო გადმოცემით. 1948 წელს სპეცჯგუფების სასამართლო პროცესზე მას სიკვდილით დასჯა მიესაჯა.

1951 წლის 9 იანვარს გერმანიის ბუნდესტაგის წევრებმა და სახალხო დამცველმა კარლო შმიდმა შუამდგომლობა იკისრეს ამერიკის უმაღლეს კომისართან ჯონ მაკქლოისთან ოლენდორფის შეწყალების თაობაზე. შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა. 1951 წლის 7 ივნისს განაჩენი შესრულდა ლანდსბერგის ციხეში. მასთან ერთად სიკვდილით დასაჯეს ოსვალდ პოლი, ერიხ ნაუმანი, პაულ ბლობელი და ვერნერ ბრაუნე.

## ლიტერატურა
*Michael Brackmann: *Der Tag X. - Im Juni 1948 kommt die D-Mark und verändert das Land. Die Währungsreform ist von langer Hand vorbereitet und bis ins Detail ausgetüftelt worden.* In: Handelsblatt 23./24./25. June 2006. Der Tag X  In English: "The day X. - In June 1948 the Deutschmark is introduced and this changes the country. The currency reform has been prepared for a long time and had been subtly and punctiliously prepared in detail in advance." The article claims a collaboration between Otto Ohlendorf and Ludwig Erhard and other experts in preparing the post war economy with collusion and protection by Heinrich Himmler.
*

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია  (რუს.)

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
ვაფენ-სს

**„ვაფენ-სს“ **() — „სს“-ის სამხედრო ფრთა. იგი პოლიტიკური ვითარების შესაბამისად და მანამდე არსებული „სს“-ის სპეცრაზმების გაერთიანებით წარმოიშვა. თავდაპირველად ორგანიზაციის სახელი იყო „სს-ის სარეზერვო რაზმი“. სახელწოდება „ვაფენ-სს“ პირველად 1939—1940 წლის ზამთარში იხმარეს. ომის მომდევნო წლებში „ვაფენ-სს“ „სს“-ის რაიხსფიურერის ჰაინრიხ ჰიმლერის ერთგვარ „ელიტარულ არმიად“ გადაიქცა და გერმანიის შეიარაღებულ ფორმირებათა იერარქიულ კიბეზე ყველაზე მაღალი ადგილი ეკავა. „ვაფენ-სს“-მა თავი გამოიჩინა ბევრ ბრძოლაში, რის გამოც 1943 წლიდან საუკეთესო და თანამედროვე იარაღით აღიჭურვა.

„ვაფენ-სს“ იყო გერმანიის მთავარი დამრტყმელი ძალა ორივე ფრონტზე. ვეფენ სს-ის ზოგიერთი რაზმი დაუნდობლად ექცეოდა ტყვეებს და მშვიდობიან მოსახლეობას.

= დივიზიები და ბრიგადები =
მეორე მსოფლიო ომის დროს შეიქმნა ვაფენ სს-ის 38 დივიზია და 20-მდე ცალკეული ბრიგადა.

ყველაზე ცნობილი დივიზიები იყვნენ:

* სს-ის 1-ლი სატანკო დივიზია "სს-ის ლაიბშტანდარტი ადოლფ ჰიტლერი"
* სს-ის მე-2 სატანკო დივიზია "დას რაიჰი"
* სს-ის მე-3 სატანკო დივიზია "ტოტენკოფი"
* სს-ის მე-5 სატანკო დივიზია "ვიკინგი"
* სს-ის მე-7 მოხალისეთა სამთო დივიზია "პრინცი ოიგენი"
* სს-ის მე-9 სატანკო დივიზია "ჰოჰენშტაუფენი"
* სს-ის მე-12 სატანკო დივიზია "ჰიტლერიუგენდი" და ა.შ.

1944 წლის ბოლოს ვაფენ სს-ში შეიქმნა ქართული სს-ის ჯგუფი (გერმ. SS-Waffengruppe Georgien) 400 ოფიცრის და ჯარისკაცის შემადგენლობით, რომლებსაც მეთაურობდა შტანდარტენფიურერი ფრიდონ წულუკიძე. ქვედანაყოფი ომის ბოლოს დისლოცირებული იყო იტალიის ჩრდილოეთში.

## გალერეა 

ფაილი:Bundesarchiv Bild 146-1977-143-25, Frankreich, SS-Grenadier Recolored.jpg|ვაფენ-სს-ის პანცერდივიზიის გრენადერი, ნორმანდია, 1944 წელი.
ფაილი:Waffen-SS Soldiers relaxing somewhere in Russia 1941 (45898901485).png|„ვაფენ-სს“-ის წევრები საბჭოთა კავშირში, 1941 წელი, გაფერადებული. ჯარისკაცებს კამუფლირებული უნიფორმები აცვიათ, რომელიც ძირითადად გერმანიის ელიტური ქვედანაყოფებისთვის იყო განკუთვნილი.

*
მიხეილ ასათიანი (ფსიქიატრი)

**მიხეილ მიხეილის ძე ასათიანი** (დ. 10 მაისი, 1882, თბილისი ― გ. 20 იანვარი, 1938, იქვე) ― ქართველი ფსიქიატრი და ფსიქოთერაპევტი, მეცნიერული ფსიქიატრიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი საქართველოში. 

## ბიოგრაფია
1907 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო იმავე უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრაზე. 1911 წელს თავის მასწავლებელ პროფ. ვ. სერბსკისთან ერთად დატოვა უნივერსიტეტი განათლების მინისტრის კასოს რეაქციულ მოქმედებათა წინააღმდეგ პროტესტის ნიშნად. მუშაობდა მოსკოვის ნევროფსიქიატრუიულ სანატორიუმში და რედაქტორობდა ჟურნალ „პსიხოტერაპიას“. 1917 წელს აირჩიეს მოსკოვის უნივერსიტეტის ფსიქიატრიის კათედრის ასისტენტად. 1920-1938 წლებში მუშაობდა თსუ-ს სამკურნალო ფაკულტეტის (1930-იდან საქართველოს სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის) ფსიქიატრიის კათედრის გამგედ. ერთდროულად, 1925 წლიდან გარდაცვალებამდე, ხელმძღვანელობდა მისივე თაოსნობით დაარსებულ ფსიქიატრიის ინსტიტუტს, რომელსაც 1948 წელს მისი სახელი მიენიჭა. აღსანიშნავია ასათიანის გამოკვლევები ფსიქიატრიის აშლილობათა ფიზიოლოგიის მექანიზმების დასადგენად. ერთ-ერთმა პირველმა გამოიყენა ფსიქიატრიაში მოძღვრება პირობითი რეფლექსების შესახებ. მასვე ეკუთვნის ფსიქოთერაპიის ორიგინალური ე. წ. „რეპროდუქციულ განცდათა“ მეთოდი.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
* *გობრონიძე ე.,* პროფესორ მ. ასათიანის ცხოვრება და მოღვაწეობა, «ფსიქიატრიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შრომები» , 1963, ტ. 11-12;
**მენთეშაშვილი ი.,* მ. ასათიანი, თბ., 1952;
**Зурабашвили А.Д., Ментешашвили И. Т.,* Выдающийся психиатр М. М. Асатиани «Журнал невропаталогии и психиатрии», 1952, т. 52, № 4, ц. 72;

კატეგორია:ქართველი ფსიქოთერაპევტები
კატეგორია:ქართველი ფსიქიატრები
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
მიხეილ
ერიხ ნაუმანი

**ერიხ ნაუმანი** (*გერმ.:* Erich Naumann) (დ. 29 აპრილი, 1905, მაისენი, საქსონია — გ. 7 ივნისი, 1951, ლანდსბერგ-ამ-ლეხი, ბავარია) — «სს»-ის ბრიგადენფიურერი და პოლიციის გენერალ-მაიორი.

## ბიოგრაფია
ერიხ ნაუმანი დაიბადა ქალაქ მაისენში. სკოლის დამთავრების შემდეგ, 1921 წლიდან იგი სავარო საქმის შესწავლით იყო დაკავებული. 1933 წელს მან ფირმა დატოვა, როგორც პროკურისტის პროფესიამიღებულმა. 1929 წელს ნაუმანი «ნსდაპ»-ის წევრი გახდა. თავდაპირველად ცაეწერა «სა»-ს რიგებში და მხოლოდ "რიომის პუტჩის" შემდეგ გადავიდა «სს»-ში. 1935 წელს იგი «სს»-ის მთავარ სამმართველოში გადაიყვანეს. იმავე წელს მან მუშაობა დაიწყო «სდ»-ში. იგი «რსჰა III»-ის ერთ-ერთი განყოფილების უფროსად დაინიშნა. მისი ხელმძღვანელი იყო ჰაინც იოსტი. მოკლე ხანში ნაუმანი გადაიყვანეს ნიურნბერგის "უშიშროების პოლიციისა და სდ-ს ინსპექტორის თანამდებობაზე.

1941 წლის ნოემბერში ნაუმანი დაინიშნა «სპეცჯგუფი "ბ"»-ს შეფად. ამ თანამდებობაზე მან შეცვალა ართურ ნებე. სპეცჯგუფი სსრკ-ში ბელორუსიის ტერიტორიაზე მოქმედებდა. მხოლოდ 1942 წლის მარტში ნაუმანის სპეცჯგუფმა 3500-მდე ებრაელი და ბოშა გაანადგურა. 1942 წლის დეკემბერში ნაუმანის ბერლინს უპატაკა 1 წლის განმავლობაში 134 298 ადამიანის განადგურება.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ნაუმანი დააპატიმრეს და 1948 წელს ნიურნბერგის ტრიბუნალმა მას სიკვდილით დასჯა მიუსაჯა. 1951 წლის 9 იანვარს გერმანიის ბუნდესტაგის წევრებმა და სახალხო დამცველმა კარლო შმიდმა შუამდგომლობა იკისრეს ამერიკის უმაღლეს კომისართან ჯონ მაკქლოისთან ნაუმანის შეწყალების თაობაზე. შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილდა.

1951 წლის 7 ივნისს ერიხ ნაუმანი და მისი თანამონაწილენი ოსვალდ პოლი, ოტო ოლენდორფი, პაულ ბლობელი და ვერნერ ბრაუნე ლანდსბერგის ციხეში სიკვდილით იქნენ დასჯილი.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
ბორის ასაფიევი

**ბორის ვლადიმერის ძე ასაფიევი** ( ლიტერატურული ფსევდონიმი *იგორ გლებოვი*; დ. 29 ივლისი [ძვ. სტ. 17 ივლისი], 1884, პეტერბურგი ― გ. 27 იანვარი, 1949, მოსკოვი) — რუსი მუსიკათმცოდნე და კომპოზიტორი. საბჭოთა მუსიკათმცოდნეობის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სსრკ სახალხო არტისტი (1946), სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1943), ორგზის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1943, 1948). 

## ბიოგრაფია 
1908 წელს დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტი, 1910 წელს — კონსერვატორია (ა. ლიადოვის კლასი). 1919-1930 წლებში მუშაობდა ლენინგრადის ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტში. 1925-იდან ლენინგრადის კონსერვატორიის პროფესორია. 1948 წელს ირჩევენ სსრკ კომპოზიტორთა კავშირის თავმჯდომარედ. დაწერილი აქვს მრავალი მნიშვნელოვანი შრომა რუსული და დასავლეთ ევროპის მუსიკის ისტორიის საკითხებზე („ჩაიკოვსკის ინსტრუმენტული შემოქმედება“, 1922; „სიმფონიური ეტიუდები“, 1922; „წიგნი სტრავინსკიზე“, 1929; „ევგენი ონეგინი“, 1944; „ჯადოქარი ქალი“, 1947; „გლინკა“, 1947; „გრიგი“, 1948; „მუსიკალური ფორმა როგორც პროცესი“, წიგნი 1-2, მე-2 გამოცემა, 1963 და სხვა).

ასაფიევის მუსიკალური ნაწარმოებებიდან აღსანიშნავია ბალეტები (სულ 28): „პარიზის ალი“, (1934), „კავკასიის ტყვე“ (1938), 11 ოპერა, ოთხი სიმფონია, კამერული ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით. 

## ლიტერატურა 
* *Орлова Е.,* Б. В. Асафьев. Путь исследователя и публициста, Л., 1964;
* Памяти академика Б. В. Асафьева Сб. статей о научно-критическом наследии, М.-Л., 1951;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი  27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:რუსი კომპოზიტორები
კატეგორია:რუსი მუსიკათმცოდნეები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
შერმადინ ასკურავა

**შერმადინ (შალვა) მიხეილის ძე ასკურავა** (დ. 1897 ― გ. 8 თებერვალი, 1919) ― ქართველი ბოლშევიკი, რუსეთის სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე. 

## ბიოგრაფია
1912 წელს დაამთავრა ბათუმის საქალაქო სასწავლებელი. 1913–1914 წლებში მონაწილეობდა ჯერ ბათუმის, შემდეგ თბილისის ბოლშევიკური ორგანიზაციების მუშაობაში. 1915-1916 წლებში იყო რსდმპ თბილისის ბოლშევიკური კომიტეტის წევრი. 1916 წლის 18 აგვისტოს დააპატიმრეს. 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ იბრძოდა საქართველოში ბოლშევიკების გამარჯვებისათვის. 1918 გაზაფხულზე საშა გეგეჭკორთან ერთად ხელმძღვანელობდა სენაკის მაზრის გლეხთა შეიარაღებულ ამბოხებას. შემდეგ საქართველოს რესპუბლიკის წინააღმდეგ იბრძოდა აფხაზეთის ტერიტორიაზე. 1918 წლის მაისში დანიშნეს სოხუმის მუშათა და გლეხთა დეპუტატების საბჭოს წარმომადგენლად ჩრდილოეთ კავკასიის საბჭოთა რესპუბლიკაში. აფხაზეთში ბოლშევიკური ამბოხების დამარცხების შემდეგ ჩრდილოეთ კავკასიაში დარჩა და სამოქალაქო ომის ფრონტებზე იბრძოდა. 1918 წლის ზაფხულში დანიშნეს მე-11 არმიის პოლიტიკურ კომისრად. მისი აქტიური მონაწილეობით მხილებულ და ლიკვიდირებულ იქნა მე-11 არმიის სარდლის ი. სოროკინის შეთქმულება საბჭოთა ხელისუფლების წინააღმდეგ. ასკურავა დაიღუპა ყიზლარის მიდამოებში. სამოქალაქო ომში დამსახურებისათვის 1928 წლის 29 თებერვალს (სიკვდილის შემდეგ) დაჯილდოვდა წითელი დროშის ორდენით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ბოლშევიკები
კატეგორია: წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული  1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
შალვა ასლანიშვილი

**შალვა სოლომონის ძე ასლანიშვილი** (დ.  23 მარტი [ ძვ. სტ. 11 მარტი], 1896, არტანუჯი, ართვინის ოკრუგი, რუსეთის იმპერია (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია) ― გ. 13 დეკემბერი, 1981, თბილისი) — ქართველი მუსიკათმცოდნე, ხელოვნებათმცოდნეობის დოქტორი (1964), პროფესორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1943), ზ. ფალიაშვილის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1972).

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ლენინგრადის კონსერვატორიაში.1930–1973 წლებში იყო თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის მუსიკის თეორიის კათედრის გამგე. 1945–1950 წლებში სათავეში ედგა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის მუსიკალური ფოლკლორის განყოფილებას. 1927–1950 წლებში აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს მთის რაიონების მრავალი სიმღერა ჩაწერა. ამ მოღვაწეობის შედეგად შექმნილი ნაშრომები საფუძვლად დაედო ქართული ჰარმონიის კურსს, რომელიც იკითხება თბილისის კონსერვატორიაში.

ასლანიშვილი მუშაობდა მუსიკალური თეორიის, განსაკუთრებით ქართული ხალხური და პროფესიული მუსიკის თეორიის საკითხებზე, მან აღზარდა მრავალი მუსიკათმცოდნე, მათ შორის ანზორ ერქომაიშვილი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მუსიკათმცოდნეები
ტერმინატორი

საკუთარი სახელი **ტერმინატორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ტერმინატორი — წირი, რომელიც მზისგან გაუნათებელ და განათებულ ნაწილებს ყოფს;

## კინო და ტელევიზია
**ტერმინატორი* (ფრენჩაიზი), სამეცნიერო ფანტასტიკური ჟანრის ფილმებისა და სხვა ნამუშევრების სერია 
***ტერმინატორი* — 1984 წლის მხატვრული ფილმი;
***ტერმინატორი 2: განკითხვის დღე* — 1991 წლის მხატვრული ფილმი;
***ტერმინატორი 3: მანქანების ამბოხი* — 2003 წლის მხატვრული ფილმი;
***ტერმინატორი: გადარჩენა* — 2009 წლის მხატვრული ფილმი.
***ტერმინატორი: წარმოშობა* — 2015 წლის მხატვრული ფილმი.
***ტერმინატორი: სარა კონორის ქრონიკები*, ამერიკული სატელევიზიო სერიალი, მეორე ფილმის მოვლენების გაგრძელება
ალექსანდრე ასლანიკაშვილი

**ალექსანდრე თედორეს ძე ასლანიკაშვილი** (დ. 17 მარტი, 1916, თბილისი, საქართველო ― გ. 25 ნოემბერი, 1981, თბილისი, საქართველო) — ქართველი გეოგრაფ-კარტოგრაფი. გეოგრაფიულ მეცნიერებათა დოქტორი (1969), თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი და კარტოგრაფიისა და გეოდეზიის კათედრის გამგე 1973-1981 წლებში. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979). 

## ბიოგრაფია 
1939 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფიის ფაკულტეტი. 1957-1981 წლებში ხელმძღვანელობდა ვახუშტი ბაგრატიონის სახელობის გეოგრაფიის ინსტიტუტის კარტოგრაფიის განყოფილება, 1980 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1966-1975 წლებში ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის კარტოგრაფიის რედაქციის გამგე. 

ასლანიკაშვილის ძირითადი ნაშრომები მიეძღვნა კარტოგრაფიის ზოგადი თეორიისა და საქართველოს კარტოგრაფიის საკითხებს. თავისი შრომებით: „კარტოგრაფია. ზოგადი თეორიის საკითხები“ და „მეტაკარტოგრაფია. ძირითადი პრობლემები“ საფუძველი ჩაუყარა მეტაკარტოგრაფიულ კონცეფციას. ეს შრომები კარტოგრაფიული მეცნიერების ზოგად თეორიებს მიეძღვნა. ასლანიკაშვილმა ლოგიკური აზროვნების ფორმები, როგორებიცაა: შედარება, აბსტრაჰირება, განზოგადება, ანალიზი, სინთეზი და მოდელირება კარტოგრაფიულ ასახვას დაუკავშირა და შესაბამისად, დეფინიცია მისცა: შედარების, ანალიზის, სინთეზის, აბსტრაჰირების, განზოგადებისა და მოდელირების კარტოგრაფიულ ფორმებს. 

1999 წელს ცნობილმა იაპონელმა კარტოგრაფმა ტოსიტომო კანაკუბომ ქალაქ ტოკიოში გამოსცა ალექსანდრე ასლანიკაშვილის „მეტაკარტოგრაფია“ იაპონურ ენაზე.

„საქართველოს სსრ ატლასის“ შექმნაში მონაწილეობისათვის მინიჭებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1971). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორი ორდენით და მედლებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
კატეგორია:ქართველი კარტოგრაფები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გეოგრაფიის მეცნიერებათა დოქტორები
იოსებ ასლანიშვილი

**იოსებ ანტონის ძე ასლანიშვილი** (დ. 27 იანვარი, 1891, ქუთაისი ― გ. 11 ნოემბერი, 1955, თბილისი) ― ქართველი ექიმი-ენდოკრინოლოგი, მთამსვლელი და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1946), მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი (1936), დოცენტი (1941). საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1946). ენდემური ჩიყვის წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ორგანიზატორი საქართველოში.

## ბიოგრაფია
1914 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი. მუშაობდა სამრეწველო ტრავმატიზმის, ქირურგიის, ტუბერკულოზის, ფიზკულტურისა და მთამსვლელობის საექიმო კონტროლის დარგში. სწავლობდა მთაში (ზემო სვანეთი, მთა რაჭა, აჭარა) ენდემური ჩიყვის გავრცელებას და მის ბუნებას. დააარსა ენდოკრინოლოგიური ლაბორატორია თბილისში (1932) და წლების მანძილზე ხელმძღვანელობდა მას. 1923 წელს მონაწილეობდა ალ.დიდებულიძის ხელმძღვანელობით მოწყობილ პირველ ქართულ გეოფიზიკურ ექსპედიციაში მყინვარწვერზე, რომელმაც გიორგი ნიკოლაძის ექსპედიციასთან ერთად, საფუძველი ჩაუყარა ქართული ალპინიზმის განვითარებას. ასლანიშვილი საქართველოს ა. ჯაფარიძის სახელობის ალპური კლუბის ერთ-ერთი დამაარსებელია (1936), საქართველოს გეოგრაფიული საზოგადოების გამგეობის წევრი, იყო ჟურნალების „შევარდენი“ (1920, 1922), „თეატრი და მუსიკა“ (1919), „ხელოვნება“ (1919–1921), „თანამედროვე მედიცინა“ (1924–1933) და სხვების რედაქტორი. გამოქვეყნებული აქვს ნაშრომები ენდოკრინოლოგიის, მთამსვლელობის, ხელოვნებისა და სპორტის საკითხებზე. ტრაგიკულად გარდაიცვალა 1955 წელს, დაკრძალულია ვაკის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* იოსებ ასლანიშვილი — საქართველოს ექიმები
* იოსებ ასლანიშვილი — ქართული სპორტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 27 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:ქართველი ენდოკრინოლოგები
კატეგორია:ქართველი მთამსვლელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:ქართველი ენ­დოკ­რი­ნო­ლოგები
ჰენრიკ იბსენი

**ჰენრიკ იბსენი** (; დ. 20 მარტი, 1828, შიენი, ნორვეგია — გ. 23 მაისი, 1906, ქრისტიანია) — ნორვეგიელი დრამატურგი, ნორვეგიული ნაციონალური თეატრის ერთ-ერთი შემქმნელი, მუშაობდა სკანდინავიურ საგებზე დაფუძნებულ დრამებსა და ისტორიულ პიესებზე. ჰენრიკ იბსენი ავტორია ფილოსოფიურ–სიმბოლური დრამატული პოემებისა „ბრანდი (პოემა)“ (1866) და „პერ გიუნტი“ (1867), კრიტიკული სოციალურ–რეალისტური დრმაების „თოჯინების სახლი“ (1879), „მოჩვენებები“ (1881). დრამებში „გარეული იხვი“ (1884), „ჰედა გაბლერი“ (1890), „მშენებელი სოლნესი“ (1892) გაძლიერებულია ფსიქოლოგიზმისა და სიმბოლიზმის ნიშნები, რომლებიც აახლოებენ ნაწარმოებებს მე–19 საუკუნის ბოლოსთვის დამახასიათებელ ნეორომანტიკურ ხელოვნებასთან. თავის ნაწარმოებებში იბსენი ცდილობდა გაეხატა პროტესტი თავისი დროის საზოგადოებრივი წყობილებისთვის, ითხოვდა რა ადამიანის მაქსიმალურ ემანსიპაციას.

## ბიოგრაფია 
ჰენრიკ იბსენი დაიბადა 1828 წელს ნორვეგიაში მდიდარი კომერსანტის ოჯახში, რომელიც მომავალი მწერლის ბავშვობაშივე 1836 წელს გაკოტრდა.

1844 წელს ჰენრიკ იბსენმა აფთიაქში დაიწყო მუშაობა. სწორედ მაშინ შექმნა მან პირველი ლექსები და დრამა „კატილინა“ (1850), რომელთა მოტივები ასახიერებენ ევროპაში მიმდინარე 1848 წლის რევოლუციების მოვლენებს. 1850 წელს ქრისტიანიაში დაიდგა იბსენის პიესა „გოლიათთა ბორცვი“. 1852–1857 წლებში ქალაქ ბერგენში ხელმძღვანელობდა პირველ ნაციონალურ ნორვეგიულ თეატრს, ხოლო 1857-1862 წლებში – *ნორვეგიულ თეატრს* ქრისტიანიაში. ასევე ჰენრიკ იბსენის შექმნილია დრამა *პერ გიუნტი* რომლის საფუძველზეც შექმნა ედვარდ გრიგმა მუსიკა სპექტაკლისათვის.

1864—1891 წლებში ცხოვრობდა რომში, დრეზდენსა და მიუნხენში. 1862 წელს ჰენრიკ იბსენმა შექმნა „სიყვარულის კომედია“, რომელშიც იმდროინდელი ნორვეგიის სატირული სურათი გადმოგვცა.

სახალხო–ისტორიულ დრამაში „ბრძოლა სამეფო ტახტისთვის“ (1864) იბსენმა გადმოსცა გამარჯვება გმირისა, რომელიც პროგრესიულ ისტორიულ მისიას ასრულებდა.

## ჯილდოები
დაჯილდოებულია დანებროგისა და პოლარული ვარსკვლავის ორდენით, არის წმინდა ოლაფის ორდენის დიდი ჯვრის კავალერი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* იბსენ.ნეტ
* იბსენ ჰენრიხ იუჰანი — მწერლის შემოქმედებაზე 
* ჰენრიკ იბსენის აფორიზმები

## სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიელი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული 1828
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
გრიგოლ აფშინაშვილი

**გრიგოლ ნადირას ძე აფშინაშვილი** (დ. 1866, სოფ. ხოშარა, ახლანდელი დუშეთის რაიონი ― გ. 1960, სოფ. ზემო ხოდაშენი, ახმეტის რაიონი) — ქართველი ეთნოგრაფი, ფოლკლორისტი.

## ბიოგრაფია
გრიგოლ აფშინაშვილი დაიბადა უკანა ფშავის სოფელ ხოშარაში, სათემო გვარი გაბიდოური, სათემო სალოცავი, ხოშარის "სათხუთმეტო", წარმოადგენს ფშავის თხუთმეტი თემის მფარველ ანგელოზს. დედა ჰყავდა ჩარგლელი ქალი გოგოჭურთა თემიდან დედიძმათ სალოცავი ცაბაურთის მთავარანგელოზი. დაამთავრა ჩარგლის სკოლა სადაც ბაჩანასთან ერთად სწავლობდა ერთ კლასში. ვაჟას მამის, პავლესგან მალულად, მან და ვაჟამ კანონ დარღვევით შეადგინეს მიმართვა გორის საოსტაო სემინარიის მიმართ, რათა იქ გაეგრძელებინა სწავლა. დაამთავრა აღნიშნული სემინარია. მასწავლებლობდა კახეთსა და საინგილოში, იყო არაერთი სკოლის დამაარსებელი და გამგე მასწავლებელი, წერა კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრი. მონაწილეობდა 1905 წლის რევოლუციაში, როგორც ეროვნული თვითმყოფადობის მოსარჩლე. ამის გამო იდევნებოდა რუსის მოხელეთა მიერ და თავს აფარებდა ფშავს.
 
XIX საუკუნის 90-იანი წლებიდან აქვეყნებდა ფშაური პოეზიის ნიმუშებსა და წერილებს ჟურნალ-გაზეთებში ("ჯეჯილი", "კვალი", "აკაკის კრებული", "ივერია"). როგორც ფოლკლორისტი და ეთნოგრაფი, ძმები რაზიკაშვილების (ვაჟა, ბაჩანა, თედო) მიმდევარი იყო. წერდა "ფშავლიშვილის"და "ზეზვას" ფსევდონიმებით. მეგობრობდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან. ფშავში დევნილობის პერიოდში წერა კითხვა შეასწავლა მიხა ხელაშვილს. 1912 წელს აღსრულებს ილია ჭავჭავაძის ანდერძს და მიდის საინგილოში გამგე მასწავლებლად. საინგილოს გადაცემის შემდეგ მონაწილეობს ქართველთა წინააღმდეგობის მოძეაობაში საქართველოს შემადგენლობაში საინგილოს შენარჩუნების მიზნით. მოძრაობის დამარცხების შემდეგ იძულებული დატოვოს საინგილო და კახეთში აგრძელებს პედაგოგიურ მოღვაწეობას, მაგრამ კომუნისტურ ეპოქაში წყვეტს წერას და ამის შემდეგ მის კალამს თითქმის არაფერი შეუქმნია.

## ლიტერატურა
** გოგოჭური დ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 29, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები
კატეგორია:ქართველი ეთნოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
აქტეონი

მინი|აქტეონი თავის ძაღლებთან
**აქტეონი** (ძვ. ბერძნ. Άκτέων ან Άκταίων, ლათ. Actaeon), ბერძნული მითოლოგიაში მონადირე ჭაბუკი, თებეს მეფის კადმეს შვილიშვილი, ქირონის მოწაფე. ოვიდიუსის „მეტამორფოზების“ მიხედვით, მან კითერონის ტყეში ნადირობისას შემთხვევით დაინახა მობანავე არტემიდა. განრისხებულმა ქალღმერთმა აქტეონი ირმად აქცია და მისსავე ძაღლებს დააგლეჯინა. სხვა ვერსიით, აქტეონი სემელეს სიყვარულში შეეცილა ზევსს და ზევსის რისხვამ დაღუპა. აქტეონის ირმად გადაქცევის სცენა გამოხატულია არმაზისხევის II საუკუნის სამარხში ნაპოვნ გემაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ნადირობა
თემიდა

**თემიდა** (, ) — მართლმსაჯულებისა და სამართლიანობის ქალღმერთი ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში. ურანოსისა და გეას ასული, ზევსის ცოლი. თემისი წინასწარმეტყველი იყო და კაცთა მოდგმას ზევსის ნებასურვილს აუწყებდა.) თვალახვეულს გამოსახავდნენ, თემიდა ფართოდგახელილი თვალებით იყო წარმოდგენილი, რათა სიმართლე კარგად დაენახა. იუსტიციასა და თემიდას შორის ამ მნიშვნელოვან განსხვავებაზე დღეს ხშირად მიუთითებენ, როდესაც სამართლისა და სამართლიანობის სხვადასხვაგვარ გაგებაზე საუბრობენ.

თემიდა წარმოდგენილი იყო სიუხვის რქითა და სასწორით ხელში. ხშირად იურისტებსა და მოსამართლეებს თემიდას მსახურს უწოდებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*თემიდა

## სქოლიო 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
აქტინიდია

**აქტინიდია** () — ხვიარა ბუჩქების (ლიანების) გვარი აქტინიდიასებრთა ოჯახისა. 2-8 მ სიმაღლის ორსახლიანი მცენარეა. აქვს ცალსქესიანი, იშვიათად ორსქესიანი თეთრი, ყვითელი ან მოწითალო ყვავილები. ნაყოფი კენკრაა, იჭმება. დიდი რაოდენობით შეიცავს ასკორბინის მჟავას. 

აქტინიდიის 35 სახეობა გავრცელებულია უმთავრესად ჩინეთსა და იაპონიაში. ყოფილ სსრკ-ის შორეულ აღმოსავლეთ ტყეებში იზრდება მისი 5 სახეობა.

ივანე მიჩურინმა გამოიყვანა აქტინიდიის რამდენიმე ჯიში, რომლებიც სასიამოვნო მომჟავო-ტკბილ ნაყოფს ისხამს. აქტინიდია გამოიყენება აგრეთვე დეკორატიულ მებაღეობაში — მისი ფოთლები, გაზაფხულიდან დაწყებული, სამჯერ იცვლის ფერს (მწვანე, ვარდისფერი, თეთრი). აქტინიდია კარგად იტანს ზამთარს, ადვილად ამრავლებენ თესლით და კალმით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აქტინიდიასებრნი
ვალენტინ აფაქიძე

**ვალენტინ ანდრიას ძე აფაქიძე** (დ. 17 მარტი, 1904, სოფ. ფახულანი,  ახლანდელი წალენჯიხის რაიონი   ―     გ.    29 ოქტომბერი, 1969, მოსკოვი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1945). რუსეთის სამოქალაქო ომისა და მეორე მსოფლიო ომის მონაწილე. 

## ბიოგრაფია
დაიბადა რუსეთის იმპერიის არმიის ოფიცრის ოჯახში. 1918 წელს მოხალისედ ჩაირიცხა რუსეთის წითელ არმიაში. 1922–1924 წლებში იბრძოდა შუა აზიაში ბასმაჩების წინააღმდეგ. 1928 წელს დაამთავრა თბილისის ქვეითთა სამხედრო სკოლა. 1940 წლიდან მეთაურობდა 112-ე მსროლელთა დივიზიის 524-ე მსროლელ პოლკს. მეორე მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ბალტიისპირეთში. 1941 წლის ივლისში მძიმედ დაიჭრა. განკურნების შემდეგ იზო პოდოლსკის სამხედრო სასწავლებლის უფროსი. 1947–1948 წლებში დაამთავრა მ. ფრუნზეს სახელობის სამხედრო აკადემიასთან არსებული დივიზიის მეთაურთა კურსები; 1953-1960 წლებში მუშაობდა სსრკ თავდაცვის სამინისტროს აპარატში. 1960 წლიდან თავდარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, 2 წითელი დროშის, სამამულო ომის I ხარისხის, წითელი ვარსკვლავის ორდენებითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია: ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია: წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია: წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სამამულო ომის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
აქცია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აქცია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აქცია — ცალკეული გამოსვლები
* აქცია — ფასიანი ქაღალდი
აქტინიები

**აქტინიები** (Actiniaria), *ზღვის ანემონები* — ზღვის ნაწლავღრუიანების რიგი მარჯნის პოლიპების კლასისა. აქტინიების უმრავლესობა ცალადია, იშვიათად - კოლონიური. მეტი ნაწილი სუბსტრატზეა მიმაგრებული, მაგრამ კუნთოვანი ლანჩით ადგილის მონაცვლებაც შეუძლია. აქვთ ცილინდრული სხეული, რომლის დიამეტრი რამდენიმე მმ-იდან 1,5 მ-მდე აღწევს. ჩვეულებრივ, ჭრელადაა შეფერილი. გავრცელებულია ფართოდ, უფრო მეტად ტროპიკულ და სუბტროპიკულ წყლებში.

აქტინიები იკვებებიან პლანქტონური კიბოსნაირებით, მოლუსკების ლარვებითა და პატარა თევზებით. მსხვერპლს იჭერენ პირის ირგვლივი საცეცებით, რომლებიც აღჭურვილია მსუსხავი უჯრედებით. ამ უკანასკნელთა საშუალებით აქტინიები პატარა ცხოველებს ხოცავენ, ადამიანის კანს კი სუსხავენ. ზოგი აქტინიები სიმბიოზშია კიბო-განდეგილთან. ჩვეულებრივ სქესობრივად მრავლდებიან, ზოგი უსესქესოდ. ცნობილია ცოცხლადმშობი სახეობებიც.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 42, თბ., 1977

კატეგორია:მარჯნის პოლიპები
შალვა აფხაიძე

**შალვა ნიკოლოზის ძე აფხაიძე** (დ. 20 ივლისი, 1894, ძუყნური, ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი — გ. 19 თებერვალი, 1968, თბილისი) — ქართველი პოეტი და ლიტერატურათმცოდნე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა ოკრიბის ერთ-ერთ სოფელში. ადრე დაობლებული ბაბუამ გაზარდა. დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია და შევიდა პეტერბურგის ს უნივერსიტეტის ისტორია-ფილოლოგიის ფაკულტეტზე. ისმენდა ნიკო მარის, ივანე ჯავახიშვილის და სხვა გამოჩენილ მეცნიერთა ლექციებს. 1917 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის დამთავრებისთანავე დაბრუნდა სამშობლოში. იმავე წლიდან იყო „ცისფერყანწელთა“ ლიტერატურული ჯგუფის აქტიური წევრი. მუშაობდა განათლების სახალხო კომისარიატთან არსებულ ხელოვნების მთავარ კომიტეტში, გაზეთ „მუშის“ რედაქციაში, გამომცემლობა „ტექნიკა და შორომაში“, იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გამომცემლობის დირექტორი, საქართველოს მწერალთა კავშირის მთავარი კონსულტანტი.

აფხაიძის პირველი კრიტიკული წერილი დაიბეჭდა 1914 წელს, პირველი ლექსი — 1917 (ქუთაისის გაზეთ „მეგობარი“), პირველი კრებული „ლექსები“ — 1941 წელს. მისი ნაწარმოებების შემდგომი კრებულებიდან აღსანიშნავია „ლექსები“ (1949), „ერთტომეული“ (1954), „გაზაფხულის მელოდიები“ (1957), „გაზაფხულის განთიადები“ (1963), „კრიტიკული წერილები“ (1959) და სხვა.

აფხაიძე ავტორია მონოგრაფიებისა ლიტერატურისა და ხელოვნების ქართული მოღვაწეთა შესახებ („ვერიკო ანჯაფარიძე“, 1956; „სანდრო ახმეტელი“, 1958; „აკაკი ხორავა“ 1962 და სხვა). მანვე შეადგინა „აფხაზური პოეზიის ანთოლოგია“ (1957), თარგმნა მ. გორკის, დ. ფურმანოვისა და სხათა ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან დიდუბის პანთეონში დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **ნინო ალექსანდრეს ასული თოიძე** (დ. 1898, თბილისი — გ. 1969, იქვე).

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 65, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული  20 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული   1894
კატეგორია:გარდაცვლილი  19 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1968
კატეგორია:ცისფერყანწელები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ტყიბულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
რუბენ აღაბაბიანი

**რუბენ იაკობის ძე აღაბაბიანი** (დ. 30 ოქტომბერი, 1911, თბილისი  — გ.  6 დეკემბერი, 1970, იქვე) —  ეროვნებით სომეხი, საქართველოში მოღვაწე არქიტექტორი, პოეტი, მთარგმნელი. არქიტექტურის დოქტორი, პროფესორი (1949), საქართველოს მეცნიერებისა და ტექნიკის დამსახურებული მოღვაწე (1948). მისი საარქივო პირადი არქივი 2011 წლიდან დაცულია საქართველოს ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის საარქივო ფონდში. 

## ბიოგრაფია 
1932 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას (1932–1970). მუშაობდა (გ. ჩიგოგიძესთან ერთად) არქიტექტურულ პროექტირებაში გამოთვლითი ტექნიკური გამოყენების საკითხებზე. ავტორია ცხინვალისა (1936, ი. ყირქესალთან ერთად) და ბათუმის (საპროექტო მოცემულობა, 1933, ბ. ლორთქიფანიძესთან, ლ. სუმბაძესა და ი. ყირქესალთან ერთად) გენგეგმებისა. მწვანე კონცხისა (1935) და ციხისძირის (1939) დასასვენებელი სახლების კორპუსების, თბილისის ისნის რაიონის მეგობრობის პარკში სომეხ კულტურის მოღვაწეთა პანთეონის დაგეგმარება-კეთილმოწყობისა (60-იანი წლები) და სხვა. სამეცნიერო-პრაქტიკული გამოკვლევების პარალელურად ეწეოდა ლიტერატურულ მოღვაწეობას. მისი ლექსების პირველი წიგნი „ლირიკა“ გამოიცა თბილისში 1930 წელს (სომხურ ენაზე). მასვე ეკუთვნის თბილისსა და ერევანში გამოცემული რამდენიმე კრებული. სომხურ ენაზე თარგმნა და გამოსცა გ. ტაბიძის, გ. ლეონიძის, ი. გრიშაშვილის, ი. აბაშიძის ლექსები. 1931–1941 წლებში იყო თბილისში გამომავალი სომხური საბავშვო ჟურნალის „კარმირ წილერის“ („წითელი კვირტები“), ხოლო 1936–1941 წლებში საქართველოს მწერალთა კავშირის სომხური სექციის ლიტერატურული ალმანახის „გრაკან ჰანდესის“ („ლიტერატურული მიმოხილვა“) რედაქტორი. დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით. დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რუბენ აღაბაბიანი, ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, "მამულიშვილთა სავანე", გვ. 29, თბ., 1994

 
კატეგორია:სომეხი არქიტექტორები
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:სომეხი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული  30 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1932)
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
პაჭანიკები

[მინი|მარჯვნივ|300px|[აღმოსავლეთი ევროპა, პაჭანიკთა ძირითადი დასახლებები, 1015 წ.]]
**პაჭანიკები** (, , , , , ) — ტომთა კავშირი. ჩამოყალიბდა მომთაბარე თურქების, სარმატული და უნგრულ-ფინური ტომების შერწყმის შედეგად. ეთნიკურად ევროპეიდული და მონღოლოიდური ტიპების ნარევს წარმოადგენდნენ. ენა მიეკუთვნებოდა თურქულ ენათა ჯგუფს. VIII-IX საუკუნეებში სახლობდნენ მდინარე ვოლგასა და ურალს შორის. IX საუკუნეში გადაინაცვლეს დასავლეთით და დასახლდნენ უდიდეს ტერიტორიაზე ვოლგის ქვემო წელიდან დუნაის შესართავამდე. პაჭანიკების ძირითადი საქმიანობა მესაქონლეობა იყო. X საუკუნეში ხშირად თარეშობდნენ კიევის რუსეთის მთავრების სამფლობელოებში, 1036 წელს იაროსლავ ბრძენმა ბოლო მოუღო მათ თარეშს. XIII-XIV საუკუნეებში პაჭანიკები გაითქვიფნენ ყივჩაღებთან, რუსებთან, ბიზანტიელებთან, უნგრელებთან და მონღოლებთან.

მოხსენიებული არიან ბიზანტიურ, არაბულ, რუსულ და დასავლეთევროპულ ჟამთააღწერებში.

## ლიტერატურა 
* *ნ. ასათიანი*, ისტორია 11, გვ. 346 – "ბაკურ სულაკაურის გამომცემლობა", თბ., 2009.

კატეგორია:თურქულენოვანი ხალხები
ემანუელ აფხაიძე

**ემანუილ ელისეს ძე აფხაიძე** (დ. 29 აგვისტო  [ ძვ. სტ. 17 აგვისტო], 1899, ქუთაისი — გ. 8 სექტემბერი, 1970, თბილისი) — ქართველი მსახიობი, საქართველოს სახალხო არტისტი (1946), სტალინური პრემიის ლაურეატი (1951).

## ბიოგრაფია
1917 წელს ქუთაისის რეალური სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მუშაობდა სუფლიორად ქუთაისის თეატრში, შემდეგ მსახიობად ბათუმის (1921–1923), ქუთაისის (1923–1924) და 1924 წლიდან თბილისის რუსთაველის სახელობის თეატრში. 1926 წელს დაამთავრა აკაკი ფაღავას დრამატული სტუდია.

აფხაიძე კომედიური ჟანრის მსახიობი იყო. შექმნა მკვეთრი სცენური ფორმითა და არტისტიზმით აღბეჭდილი მრავალფეროვანი რეალისტური სახეები — საქმისაი (შალვა დადიანის „თეთნულდი"), სოლომონ მორბელაძე (დავით კლდიაშვილის „შემოდგომის აზნაურები"), ნესტორი (დადიანის „ნაპერწკლიდან"), გონჯა (სანდრო შანშიაშვილის „არსენა“), ბესო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), მირზა (ილო მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), დუდკინი (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), პანდოლფო (კარლო გოლდონის „საპატარძლო აფიშით“), დიეგო (ჯონ ფლეტჩერის „ესპანელი მღვდელი“), რაგნო (ედმონ როსტანის „სირანო დე ბერჟერაკი“).

აფხაიძემ გარკვეული წვლილი შეიტანა ქართულ საესტრადო ხელოვნებაში — კითხულობდა საკუთარ იუმორისტულ-სატირულ ლექსებს. მონაწილეობდა აგრეთვე ქართულ კინოფილმებში („სურამის ციხე“, „ნარინჯის ველი“, „დაკარგული სამოთხე“, „ფიცი“, „გიორგი სააკაძე“, „ჭრიჭინა“, „მაია წყნეთელი“, „განაჩენი“, „დღე უკანასკენლი, დღე პირველი“). შეასრულა სერგო ორჯონიკიძის როლი „მოსფილმის“ სურათში „სექტემბრის ღამე“.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთან ასევე დაკრძალულია მისი მეუღლე **თინა კონსტანტინეს ასული ჯაფარიძე-აფხაიძე** (დ. 24 თებერვალი, 1904, სოფ. ქვიშხეთი (ხაშურის რაიონი) — გ. 1974, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი. მიჰყავდა არფის კლასი. პარალელურად მუშაობდა თბილისის ოპერისა და ბალეტის, აგრეთვე რუსთაველის თეატრის ორკესტრებში. იყო ცნობილი მთარგმნელის კონსტანტინე ჯაფარიძის ქალიშვილი და ესტრადის გამოჩენილი მომღერლის ქეთევან ჯაფარიძის და.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1946 — საქართველოს სახალხო არტისტი
* 1950 — ლენინის ორდენი
* 1951 — III ხარისხის სტალინური პრემია
* 1936 და 1958 — საპატიო ნიშნის ორდენი 

## ლიტერატურა
* *კიკნაძე ვ.,* ემანუელ აფხაიძე, თბ., 1960;
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 64, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ემანუილ აფხაიძე — ეროვნული ფილმოგრაფია
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
აღაპი

**აღაპი** (< ) — მიცვალებულის მოსახსენებელი პურისჭამა, განკუთვნილი ეკლესია-მონასტრის კრებულისათვის. საწყისს იღებს ადრინდელი ქრისტიანობიდან, როდესაც ეკლესიის წევრები საღამოობით სერობაზე იკრიბებოდნენ (სიმბოლურად ეს იყო „საიდუმლოს სერობის“ მოგონება). ამ დროს ასრულებდნენ ზიარებას, არჩევდნენ საზოგადო და საეკლესიო საქმეებს. თავდაპირველად აღაპი ეკლესიის წევრთა თანასწორუფლებიანობასა და ძმობა-სიყვარულს გამოხატავდა. შემდეგ კი თანდათან დაკარგა დემოკრატიული ხასიათი და მდიდართა ღრეობად იქცა, IV საუკუნეში ადგილობრივი საეკლესიო კრებებმა ჩამოაშორეს აღაპს ზიარება, ხოლო კონსტანტინოპოლის მსოფლიო საეკლესიო კრებებმა (680 და 692) აკრძალეს აღაპის გამართვა ტაძარში და ამით საეკლესიო შინაარსი დაუკარგეს მას. აღაპი სრულიად მოისპო, აღმოსავლეთ მართლმადიდებელ ქრისტიანებში კი დიდხანს შემორჩა, როგორც წმინდანთა და გარდაცვლილ ნათესავთა მოსახსენებელი სერობა.

აღაპი საქართველოში ძველთაგანვე ეკლესიაში ან მონასტერში ეწყობოდა და თან ახლდა წირვა, ზოგჯერ კი — პანაშვიდიც. სააღაპო ტრაპებზე უნდა შეესვათ ღვინო მიცვალებულის ცოდვების შესანდობრად, ხოლო წირვისას მოუხსენიებინათ მისი სახელი. ზოგჯერ ეწყობოდა ე. წ. „კარგაღებული“ აღაპი. ამ დროს უფასოდ უმასპინძლებოდნენ „გლახაკებს“. აღაპი ეკლესია-მონასტრების გამდიდრების წყარო იყო. რამდენიმე მისი ხარჯების დასაფარავად ხდებოდა ყმების, მამულების, ფულის და სხვა შეწირვა.

აღაპის ნიადაგზე ფეოდალურ საქართველოში წარმოიშვა პირობითი მიწათმომფლობელობის განსაკუთრებული ფორმა ე. წ. „შეწირული“, შეიქმნა ყმა-გლეხთა ცალკე ჯგუფი — „მეაღაპენი“, რომლებიც ვალდებულნი იყვნენ ეკლესია-მონასტრებში აღაპის საჭიროებისათვის თავიანთი ჭირნახული მიეტანათ. დიდ ეკლესია-მონასტრებში შემუშვებული იყო აღაპის ადგილობრივი წესები. ადგენდნენ აგრეთვე დავთრებს, სადაც აღაპები კალენდრის რიგით შეჰქონდათ. საქართველოს მთიანეთში არსებობდა აღაპის მოწყობის ხალხური წესი.

აღაპის ჩასაწერად ჩვეულებრივად იყენებდნენ სვინაქსარს, სადაც აღნიშნავდნენ შემომწირველთა სახელებს, შემოწირულებას და მიცვალებულის მოხსენიების დღესა და წესს. ასეთ მინაწერებს შეიცავს იერუსალიმისა და გოლგოთის ქართული სვინაქსარები. რადგან აღაპები სვინაქსარზე წლებისა და საუკუნეების განმავლობაში იწერებოდა, ხელნაწერი ძველდებოდა, იხეოდა. მათი განახლებისა და თავმოყრის მიზნით აღაპების ტექსტებს ცალკე იწერდნენ. ამგვარი სააღაპე წიგნის ნიმუშია 1901 წელს გამოცემული „ათონის ივერიის მონასტრის 1074 წლის ხელნაწერი აღაპები“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქრისტიანობა
ასანთი

მინი|220პქ|ანთებული ასანთის ღერი.
**ასანთი** — ცეცხლის სწრაფად დანთების მარტივი და მოხერხებული საშუალება, შედგება მყიფი ხის ან ქაღალდის ღერისა და მის ერთ ბოლოზე წასმული სპეციალური მასალისგან, როგორც წესი, ფოსფორის შემცველობით, რომელიც ალდება სპეციალურ ზედაპირზე ხახუნით წარმოქმნილი მხურვალებისგან. ასანთის ორი სახეობა არსებობს: უსაფრთხო ასანთი, რომელიც მხოლოდ სპეციალურ ზედაპირზე გაკვრით ინთება და საველე ასანთი, რომელიც ნებისმიერ მყარ ზედაპირზე გაკვრით ინთება. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ასანთი ისტორია

## სქოლიო
კატეგორია:საყოფაცხოვრებო ნივთები
მუჰამედ ალიმ ხანი

**სეიიდ მირ მუჰამედ ალიმ ხანი** (3 იანვარი, 1880 - 1944) — ბუხარას ბოლო ამირი, მმართველობდა ბოლშევიკების მიერ ბუხარას აღებამდე - 1920 წლის 30 აგვისტომდე; მანღიტთა დინასტიის წარმომადგენელი, ჩინგიზ ყაენის პირდაპირი შთამომავალი. გარდაიცვალა ქაბულში, ავღანეთი.

მიუხედავად იმისა, რომ ბუხარის საამიროს რუსეთის იმპერიისადმი ვასალური დაქვემდებარება აკავშირებდა, ალიმ-ხანი საერთაშორისო ურთიერთობებში აბსოლუტური მონარქის სახით მონაწილეობდა. ცამეტი წლის ასაკში მამამ პეტერბურგში გააგზავნა სახელმწიფო და სამხედრო საქმის შესასწავლად სამი წლით. 1896 წელს იგი რუსეთის იმპერატორისგან ბუხარას საამიროს ტახტის მემკვიდრის სტატუსით უკან ბრუნდება.

ორ წელიწადში ნასეფის გუბერნატორი ხდება, სადაც 12 წელი დაჰყო. მომდევნო ორი წელი, მამის გარდაცვალებამდე საამიროს ჩრდილოეთ პროვინციის - კარმინის მმართველი იყო. ბოლშევიკების მიერ ბუხარას აღებისთანავე ავღანეთში გადაიხვეწა.

კატეგორია:ბუხარელი ამირები
კატეგორია:უზბეკეთის ისტორია
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
კატეგორია:დაბადებული 3 იანვარი
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
აღაჯი

**აღაჯი** (თურქ.) — სიგრძის საზომი ერთეული ახლო აღმოსავლეთ ქვეყნებსა და საქართველოში გვიანდელ შუა საუკუნეებში. აღაჯი თურქული სიტყვაა და ხის ბოძს ნიშნავს. თავდაპირველად იგი გზებზე დასმულ ბოძებს შორის მანძილს გამოხატავდა. შემდეგ იგი დროზე დამყარებული საზომი გახდა და მხედრის მიერ ერთ საათში გავლილ მანძილს უდრიდა. ამის გამო მისი ზომა სხვადასხვა დროს 5,7–6,7 კმ ფარგლებში მერყეობდა. აღაჯის პარალელურად იხმარებოდა ეჯი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე

**წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე**, *ბექას და აღბუღას სამართალი* — ძველი ქართული კანონმდებლობის ძეგლი. შედგენილია XIII—XIV საუკუნეებში. შეტანილია ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულში მე-6 ნაწილად აღბუღას სამართლის სახელწოდებით. შეიცავს შესავალსა და 98 მუხლს, რომელთაგან 1— 65 მმ —  ბექა მანდატურთუხუცესის სამართალი — მიეკუთვნება ბექა I ჯაყელს, ხოლო 66-98 მმ — აღბუღა ათაბაგ-ამირსპასალარის სამართალი — ბექას შვილიშვილს აღბუღა I ჯაყელს.  

ბექას სამართალი შედგენილი უნდა იყოს 1295—1304, აღბუღასი — დაახლოებით 1381—86, „ბექაჲს განაჩენი“ ცალკე, დამოუკიდებელი სამართლის წიგნის სახით არ შემონახულა. იგი „სრულობითა და უკლებელად“ აღნუსხავს და ახალ კანონების „დართვით“ დაუმტკიცებია აღბუღას საკანონმდებლო კრებას. ძეგლის უძველესი ხელნაწერია 1672 ნუსხა. კანონთა თავდაპირველი ტექსტი საგრძნობლად დაზიანებულია.

ბექას და აღბუღას სამართალი განკუთვნილი იყო სამცხე-სათაბაგოს ფეოდალური სამთავროსთვის და მის პოლიტიკური განკერძოებულობას გამოხატავდა, სამართლის წიგნში კანონმდებლის სახით საქართველოს მეფე არც კი იხსენიება; უზენაესი საკანონმდებლო, აგრეთვე ადმინისტრაციული და სასამართლო ხელისუფლება სამთავროში მისი მფლობელის — პატრონ-ათაბაგის ხელშია.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბაგრატ კურაპალატის სამართალი
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
აღვი

**აღვი** — ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლების ქვედა აღვის, შუა აღვისა და ზედა აღვის ძველი სახელწოდება.

## ისტორია 
სახელწოდების თავდაპირველი ფორმა **აღუ** უნდა იყოს. ამ სახელით იხსენიება სოფელი XVI საუკუნის წყაროში (ხონის საყდრის გამოსავლის დავთარი). ისტორიული წყაროებით აღუ მოხსენიებულია XVIII საუკუნის გლეხთა საბეგრო დავთრების სიებშიც. მოგვიანებით გაიყო სამ ნაწილად.

ცნობილია აღვის სამკურნალო წყლები

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტი
აღთამარი

thumb|აღთამარი
thumb|წმინდა ჯვრის ეკლესია
**აღთამარი** (, ) — ვანის ტბის კუნძული (ამჟამად თურქეთის ტერიტორია), სომეხი მეფეების — არწრუნების რეზიდენცია (X-XI სს). კუნძულზე შემორჩენილია სომხური ხუროთმოძღვრების ძეგლი — წმინდა ჯვრის ეკლესია (915-921, ხუროთმოძღვარი მანუელი), რომლის კედლები შიგნიდან მოხატულია, ფასადები უხვადაა შემკული ქვაზე ნაკვეთი ჩუქურთმებით, ბიბლიური და საერო თემებზე შესრულებული რელიეფებით, მცენარეული და ცხოველური ორნამენტით. აქვეა X საუკუნის ნავსადგურის ნანგრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თურქეთის კუნძულები
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
აღმონაცენი

**აღმონაცენი** — მცენარის განვითარების ფაზა; თესლიდან, გორგლიდან, ბოლქვიდან და გამრავლების სხვა ორგანოებიდან ღივის გამოჩენა ნიადაგის ზედაპირზე. აღმონაცენის გამოჩენამდე ღივი იკვებება თესლის (გორგლის, ბოლქვის) საკვები ნივთიერებით, ხოლო შემდეგ, ფოთოლში ასიმილაციური მოვლენების განვითარებასთან ერთად, მცენარე იწყებს ორგანული ნივთიერებათა სინთეზს და მის ხარჯზე იზრდება. 

აღმონაცენი გარეგნულად მრავალნაირია. მარცვლოვანებში თესლის გაღივების დროს გარეთ გამოდის პირველადი ფოთოლი, რომელსაც წვეტიანი ჟიჟო აქვს და კოლეოპტილე ეწოდება. ორლებნიანი მცენარეების აღმონაცენი მეტწილად ლებნებიანი ღეროსაგან ან ღეროსა და პირველადი ფოთლებისაგან შედგება. აღმონაცენის მიხედვით შეიძლება დადგინდეს მცენარის სახეობა, ზოგჯერ სახესვაობა და ჯიშიც კი. აღმონაცენის ამოჩენის დრო და მისი მდგომარეობა დამოკიდებულია თესლის სისხოზე, თანაბრობაზე, გაღივების ენერგიაზე, თესვის სიღრმესა და ვადებზე, ტემპერატურაზე, ნიადაგის აერაციასა და სხვა პირობებზე.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
აღთქმა

**აღთქმა** — დაპირება, პირობა, სიტყვის მიცემა. რელიგიური აღთქმა გულისხმობს: 

* ღვთისა ან „წმინდანისადმი“ (ღვთისმშობელი, მთავარანგელოზი, წმ. გიორგი და ა. შ.) პირობის მიცემას ნაკისრი „საღმრთო“ ვალდებულების (ლოცვა, მსხვერპლის შეწირვა, სანთელ-საკმევლის მირთმევა და მისთანა) შესრულებას.

* „ღვთის სიტყვას“ ადამიანთადმი, მის დარიგებას და პირობას, რომელიც, მონოთეისტების აზრით, უნაკლოდ და სრულად არის გადმოცემული „წმინდა წიგნებში“ (ძველი აღთქმა, ახალი აღთქმა, ყურანი, ბუდისტური წიგნები და სხვა).

## ლიტერატურა
ცენტრალურ-ამიერკავკასიური ცული

**ცენტრალურ-ამიერკავკასიური ცული** — საბრძოლო იარაღი, რომელსაც აქვს მომრგვალო სამუშაო პირი და მაღალი, ოვალური სატარე ნახვრეტი. ძვ. წ. III ათასწლეულიდან გავრცელებული იყო ცენტრალურ ამიერკავკასიაში. გავრცელების საზღვრები ჩრდილოეთით — კავკასიონის ქედი, აღმოსავლეთით — ნუხა-მინგეჩაურის ზოლი, სამხრეთით — მდინარე არაქსის შუა წელი, დასავლეთით — ძირითადად ლიხის ქედი (იშვიათად ამ ფარგლებს გარეთაც). შემდგომშიც, როდესაც ამ რეგიონში მატერიალური კულტურის რამდენიმე ლოკალური ვარიანტი ჩამოყალიბდა, ბრინჯაოს ცული ამ ტერიტორიისათვის ერთი და იგივე სახისა იყო. დაახლოებით ძვ. წ. VII საუკუნეში ამ ტიპის ცული ცენტრალურ ამიერკავკასიაში სრულად გაქრა. მისი ადგილი კოლხური ცულის ფორმის რკინის ცულმა დაიკავა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საბრძოლო იარაღები