რიგის კინოსტუდია

**რიგის კინოსტუდია** ( (RKS)) — მხატვრული, ანიმაციური და დოკუმენტური ფილმების უძველესი კინოსტუდია ლატვიაში, რომელიც 1940 წელს დაარსდა ადრე არსებული კერძო კინოკომპანიების ბაზაზე. ამჟამად არის სააქციო საზოგადოება. მისი წინა სახელები იყო *Rīgas Mākslas filmu studija* (ასევე სახელმწიფო კინოკომპანია) (1940–1948), *Rīgas Mākslas un hronikālo filmu studija* (1948–1958). რიგის კინოსტუდიას აქვს 1960-1970-იან წლებში აშენებული გადასაღები პავილიონები, რომელიც ყველაზე დიდია ჩრდილოეთ ევროპაში.

საბჭოთა წლებში ის ისტორიულად განვითარდა, როგორც კინოწარმოების კომპანია, რომელიც უზრუნველყოფდა ფილმის წარმოების სრულ ციკლს და მოიცავდა ეტაპებს იდეიდან დასრულებამდე. 1970-იან და 1980-იან წლებში წელიწადში საშუალოდ 15 მხატვრულ ფილმს იღებდნენ, რაც დაახლოებით ათასი თანამშრომლის დასაქმებას უზრუნველყოფდა.

დღესდღეობით რიგის კინოსტუდიის პავილიონები ქირავდება ღონისძიებების ორგანიზებისა და სატელევიზიო გადაცემების გადასაღებად („X ფაქტორი“, „სუპერ ბინგო“ და ა. შ.). შესაძლებელია კოსტუმების და რეკვიზიტების ქირაობა. რიგის კინოსტუდია მასალების გაციფრულებას ახდენს. მის ტერიტორიაზე ეწყობა ექსკურსიები.

## ისტორია
1940 წლამდე ლატვიაში ფილმების წარმოებას ახორციელებდა სპეციალური საზოგადოებრივი და კულტურული დეპარტამენტი, კინოინდუსტრია, რომელიც ექვემდებარებოდა საზოგადოებრივ საქმეთა სამინისტროს. 1939 წელს სტუდიამ  გადაიღო მხატვრული ფილმი „მეთევზის შვილი“.

1940 წლის ლატვიის ოკუპაციის შემდეგ, 1941 წელს დაარსდა „რიგის კინოსტუდია“, რომლის პირველი მხატვრული ფილმი იყო „კაუგურის აჯანყება“ (1941).

გერმანული ოკუპაციის დროს კინოწარმოება, მთელი დარჩენილი აქტივებით და ზოგიერთი თანამშრომლით, გადავიდა ოსტლანდში დაარსებულ *Ostland Film G. m.b. H.-* ის რიგის ფილიალში. 1942 წ. 1940 წელს ამ სტუდიაში რეჟისორმა კონსტანტინე ტუმილის-ტუმილოვიჩმა გადაიღო პროპაგანდისტული ფილმი „წითელი ნისლი“ 1940-იანი წლების ცნობილი მოვლენების შესახებ ლატვიაში. 1943 წელს *Ostland Film-ს* გამოეყო ცალკე კინოწარმოების სტრუქტურა „Rīgas Filma“ („რიგის ფილმი“).

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ რუსმა საბჭოთა რეჟისორმა ალექსანდრე ივანოვმა რიგის სტუდიაში გადაიღო გარკვეული ნაწილი ფილმებისა „შვილები“ (1946) და „გამარჯვებით დაბრუნება“ (1947).

1948 წ. 2001 წელს შეიქმნა „რიგის ხელოვნებისა და ქრონიკის კინოსტუდია“, რომელიც შეუერთდა „არტ კინოსტუდიას“/ქრონიკის სტუდიას. სტუდიის შენობა იყო სკოლის ქუჩაზე, მაგრამ მისაღები პავილიონები განლაგებული იყო რიგაში რამდენიმე ადგილას. ესენია: ახლანდელი რიგის მოზარდმაყურებელთა თეატრი, ყოფილი კინოთეატრი „Pionieris“ („პიონერი“), ამჟამინდელი რიგის ფილარმონიის კამერული მუსიკის დარბაზი და კულტურის სასახლე „*Ziemeļblāzma“.*

1958 წ. 2001 წელს *Rīgas Mākslas un hronikālo filmu studiju-ს* ეწოდა „რიგის კინოსტუდია“.

უკვე 1954 წელს არქიტექტორებმა ვ. ვორონოვსმა და ა. ოკუჟევსმა შექმნეს პროექტი რიგის კინოსტუდიის ახალი შენობის კომპლექსისთვის სამი გადასაღების პავილიონით (950, 800 და 140 მ² ფართობი). მშენებლობის პირველი ეტაპი 1961 წელს დასრულდა. ხოლო მეორე - 1963 წელს. მას შემდეგ, რაც 1964 წელს კინოსტუდიამ ახალ შენობებში სრული დატვირთვით დაიწყო მუშაობა. სტუდიას ჰყავდა სცენარების სარედაქციო კოლეგია, ახალი ამბების ფილმების სექტორი, თოჯინების ფილმების ჯგუფი და სამხატვრო და რეჟისორთა საბჭოები. 1964 წ. 2011 წელს დამტკიცდა რიგის კინოსტუდიის ემბლემა - კინოზოლში ჩართული მამლის ნიშანი.

საბჭოთა წლებში სტუდიაში კინოს გადაღებას ეხმარებოდა გადაღების მომზადების, გადაღების აღჭურვილობის, სცენისა და ტექნიკური კონსტრუქციის, ელექტრო განათების, ხმის აღჭურვილობის, ფილმის დამუშავების, მონტაჟის, მექანიკური და საავტომობილო ტრანსპორტის სახელოსნოები. მე-20 საუკუნის 70-80-იან წლებში წელიწადში 10-დან 15-მდე ფილმს იღებდნენ (რომელთა ნახევარი მხატვრული იყო), რაც დაახლოებით 1000 თანამშრომლის დასაქმებას უზრუნველყოფდა.

კინოსტუდიის სამხატვრო საბჭოს წევრები მის დასაწყისში იყვნენ ცნობილი ლატვიელი თეატრის მუშები, რეჟისორები და მსახიობები: ალფრედ ამტმანის-ბრიედიტისი, ვია არტმანე, ედუარდ სმიჩისი და ელზა რაძინია.

1965 წლიდან. 2001 წელს კინოსტუდიაში მუშაობდა სახალხო კინომსახიობთა სტუდია, რომელმაც კურსდამთავრებულებს პროფესიულ საგანმანათლებლო დაწესებულებებში შესვლის საშუალება მისცა. სტუდიაში ასევე მუშაობდა ახალგაზრდა კინემატოგრაფისტთა კლუბი და ტრიუკების ჯგუფი.

1990 წლის აპრილში რიგის კინოსტუდიამ არსებობა შეწყვიტა, როგორც ერთიანმა სუბიექტმა და კინოწარმოების ცენტრმა. იგი დაყოფილი იყო 6 განყოფილებად: „რიგის კინოსტუდია“, როგორც ტექნიკური ბაზა კინოს წარმოებისთვის და 5 ცალკეული მცირე კრეატიული სტუდია: კინოსტუდია *AL KO*, სათავგადასავლო და კრიმინალური კინოსტუდია *Dekrim*, *Trīs* კინოსტუდია, *Dauka* მულტფილმების და თოჯინების ანიმაციის სტუდია და რიგის დოკუმენტური ფილმების სტუდია. სსრკ-ს დაშლის შემდეგ რიგის კინოსტუდიაში კინოს წარმოება შემცირდა. რიგის კინოსტუდიაში განთავსებულია დოკუმენტების, ფოტოების, კოსტიუმების, დეკორაციის ელემენტების და ტექნიკური აღჭურვილობის კოლექციები, რომლებიც ეკუთვნის რიგის კინოს მუზეუმს.

## პრივატიზაცია
1991 წლის 19 სექტემბერს დარეგისტრირდა სააქციო საზოგადოება „რიგის კინოსტუდია“. 1997 წელს სახელმწიფო ფლობდა აქციების 31,3%-ს. სტუდიამ ფული გამოიმუშავა ფართის, აღჭურვილობის გაქირავებითა და სპეციალიზებული მომსახურებით. 2007 წელს მინისტრთა კაბინეტში შევიდა კანონპროექტი, რომლის მიხედვითაც რიგის კინოსტუდიის 125 ფილმის პრივატიზება უნდა მომხდარიყო. გარდაქმნილ სააქციო საზოგადოებაში 42,23% წილის მფლობელი იყო ადვოკატი არმანდს ლიბერტსი, კაპიტალის 24,31% კულტურის სამინისტროს ეკუთვნოდა, დანარჩენი 33,45% კი საჯარო გამოშვებული აქციები იყო. კინოსტუდიის გამგეობის თავმჯდომარე იყო ა.ლიბერტსი. 2008 წელს Riga Film Studio-მ დაიწყო თავისი ფილმების დისტრიბუცია ლატვიის ფარგლებს გარეთ.

2012 წელს სააქციო საზოგადოების საბჭოს თავმჯდომარე იყო იევა რომანოვა, საბჭოში შედიოდნენ გვიდო სტრაუბე, იოლანტა ტრეილი, იევა კრუმინია და გინტს გრინბერგსი. კულტურის სამინისტრო სასამართლოს მიმართა საავტორო უფლებების აღიარების, ნამუშევრების გამოყენების აკრძალვისა და ზარალის ანაზღაურებისთვის ლატვიის სსრ-ის პერიოდში გადაღებული 973 ფილმის გაყიდვის ან გაქირავებისთვის 2017 წელს მან მოიგო ხანგრძლივი სასამართლო პროცესი სააქციო საზოგადოება „რიგის კინოსტუდიის“ წინააღმდეგ. გადახდისუუნარობის მონაცემთა ბაზაში მითითებულია, რომ კომერციული კომპანიის გადახდისუუნარობის შესახებ რამდენჯერმე იქნა მოთხოვნილი და მართვის პერიოდში კომერციული კომპანია იძულებული გახდა 2016 წლიდან 2017 წლამდე დაეწყო სამართლებრივი დავის წარმოება მთელი რიგი ვალდებულებების გადავადებისთვის, მათ შორის საგადასახადო მოთხოვნების ძირითადი დავალიანების გადახდის, დაგვიანებული პროცენტების და სახელშეკრულებო ჯარიმების გადახდისთვის.

## სტუდიის ხელმძღვანელები
* 1940 წლიდან – ალბერტს ჯეკსტე
* 1944—1945 – ავგუსტ აურ-პავლუსი
* 1945—1947 – ნიკოლაი კივა
* 1947-1948 – იგორ ჩერნიაკი
* 1948—1964 – პაველ იანკოვსკი
* 1964—1968 – ფ. კოროლკევიჩი
* 1968—1987 – ჰაინრიხ ლეპეშკო
* 1987-1990 – რიჩარდ პიკი

## რიგის კინოსტუდიაში გადაღებული მხატვრული ფილმების სია
(იხილეთ რიგის კინოსტუდიის ფილმები)

ამ განყოფილებაში შედის ყველა 217 სრულმეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი, სატელევიზიო მხატვრული ფილმები, ასევე მუსიკალური ფილმები, რომლებიც გადაღებულია რიგის კინოსტუდიაში ან რიგის კინოსტუდიასთან თანამშრომლობით 1941-1951 წლებში (1941 წლიდან 1958 წლამდე პერიოდის ჩათვლით, როდესაც რიგის კინოსტუდია ჯერ კიდევ არ იყო დაარსებული და სტუდიას ეწოდებოდა *Rīgas Mākslas filmu studija* და *Rīgas Mākslas un hronikālo filmu studija*). სიაში არ შედის დოკუმენტური და შეკვეთილი ფილმები.

## რიგის კინოსტუდიის ყველაზე ნახვადი ფილმები სსრკ კინოთეატრებში
* 1985 – „ორმაგი ხაფანგი“
* 1963 – „სამს პლიუს ერთი“ (გორკის კინოსტუდიასთან ერთად)
* 1970 – „ეშმაკის მსახურნი“
* 1972 – „ეშმაკის მსახურნი ეშმაკის წისქვილზე“
* 1974 – „სინათლე გვირაბის ბოლოს“
* 1975 – „რობინ ჰუდის ისრები“
* 1969 – „სამმაგი შემოწმება“
* 1968 – „24-25 არ ბრუნდება“
* 1966 – „ედგარი და კრისტინა“
* 1973 – „შახი ბრილიანტების დედოფალს“
* 1967 – „როცა წვიმა და ქარი ფანჯარაზე აკაკუნებს“
* 1961 – „მოტყუებულნი“
* 1946 – „შვილები“
* 1965 – „ელჩების შეთქმულება“
* 1977 – „საჩუქრები ტელეფონით“
* 1966 – „ნოქტიურნი“
* 1976 – „სონატა ტბაზე“

## კინოსტუდიის შენობა
რიგის კინოსტუდიის კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს რიგაში, შმერჯას ქუჩაზე, შედგება 3 პავილიონისგან და ერთი ფოტო პავილიონისგან.
* 1. პავილიონი - 38 x 26 მეტრი (988 მ²), ჭერის სიმაღლე 12,5 მეტრი.
* 2. პავილიონი - 32 x 26 მეტრი (832 მ²), ჭერის სიმაღლე 9.0 მეტრი.
* 3. პავილიონი - 14 x 10 მეტრი (140 მ²), ჭერის სიმაღლე 5.0 მეტრი.
* ფოტო პავილიონი — 5,04 x 9,28 მეტრი (46,56 მ²)

კინოსტუდიას ჰქონდა საკმაოდ კარგად აღჭურვილი გადასაღები პავილიონები, რომელიც დღეისათვისაც ყველაზე დიდი პავილიონია ჩრდილოეთ ევროპაში.

რიგის კინოსტუდიაში განთავსებულია რიგის კინომუზეუმის კუთვნილი დოკუმენტების, ფოტოების, კოსტუმების ესკიზების, დეკორაციის ელემენტების და ტექნიკური აღჭურვილობის კოლექცია.

ლატვიის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენით, სტუდიაში კინოს წარმოება პრაქტიკულად შეწყდა. სტუდია ფულს შოულობს შენობების, აღჭურვილობისა და სპეციალიზებული სერვისების გაქირავებით. სტუდიის ტერიტორიაზე განთავსებული კინოცენტრი ადმინისტრაციულ ფუნქციებს ასრულებს.

## ლიტერატურა
#О задачах Рижской студии художественных и хроникальных фильмов. Статья директора П. Янковского // Искусство кино, № 3, 1956. — с. 78—80
#Кино и современность (К 30-летию Рижской киностудии. Беседа с дир. киностудии Г. К. Лепешко. Записал У. Нориетис) // Советская Латвия, 1 декабря 1978
#Всегда новый метод умение руководить (Беседа с дир. Рижской киностудии Г. Лепешко / Записала И. Волкова. Перепеч. из бюл. «Кино» (Рига), 1983, № 7) // Искусство кино, № 1, 1984
#Рижская киностудия // Рига : Энциклопедия = Enciklopēdija Rīga / [пер. с латыш. ; гл. ред. П. П. Еран]. — Рига : Главная редакция энциклопедий, 1989. — С. 362-363. — ISBN 5-89960-002-0.

## რესურსები ინტერნეტში
*კინოსტუდიის ოფიციალური საიტი
*კინოსტუდია imdb-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:საბჭოთა კინოსტუდიები
კატეგორია:ლატვიური კინო
კატეგორია:1940 წელს დაარსებულები
კატეგორია:ანიმაციური სტუდიები
კატეგორია:კინოსტუდიები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:საბჭოური კინო