open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Gigantophis

**Gigantophis garstini** („გარსტინის გიგანტური გველი“) — ნამარხი გველი, რომელსაც სიგრძეში შესაძლოა 10 მეტრამდე მიეღწია, ამგვარად, თანამედროვე გველებთან შედარებით უდიდესია. კოლუმბიაში აღმოჩენილ ტიტანობოამდე იგი მიიჩნეოდა ყველა დროის ყველაზე გრძელ გველად. *Gigantophis* ცხოვრობდა მიახლოებით 40 მილიონი წლის წინ (გვიანი ეოცენი) სამხრეთ საჰარას ტერიტორიაზე, სადაც ახლა ეგვიპტისა და ალჟირის სახელმწიფოებია.

დიდი ზომების გამო, სავარაუდოდ, *Gigantophis* საკვებად იყენებდა ხორთუმიანებს, თანამედროვე სპილოს წინაპარ ღორის ზომის არსებებს.

ჯეისონ ჰედმა, სმითსონის ინსტიტუტიდან (ვაშინგტონი) *Gigantophis garstini*-ს ნაშთი შეადარა თანამედროვე, უდიდესი გველების ჩონჩხებს და დაასკვნა, რომ ნამარხი გველი იზრდებოდა 9.3-10.7 მეტრამდე. ეს კი ნიშნავს, რომ 10.7 მეტრი სიგრძის გველი მთელი 10 პროცენტით გრძელი იყო მის მონათესავე თანამედროვე, ყველაზე გრძელ გველებზე.

*Gigantophis garstini* მიაკუთვნებენ ოჯახს *Madtsoiid*. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ნამარხი გველები
ოსლოს საკათედრო ტაძარი

thumb|ოსლოს კათედრალი
**ოსლოს საკათედრო ტაძარი** ან **ოსლოს კათედრალი** (თავდაპირველად მაცხოვრის ეკლესია) დასრულდა 1697 წელს. მდებარეობს სტორტორვეტის მოედანზე კარლ იოჰანის ჭიშკრიდან ჩრდილო-დასავლეთით.  კათედრალის ქვემო მხარე გარშემორტყმულია ბაზარით, რომელიც მოხრილი, გრძელი შენობაა და კირკერისტენი ეწოდება (დასრულებულია 1860 წელს. კარლ იოჰანის მხარეს სახანძრო საგუშაგოა განლაგებული, რომელიც ოსლოს უმთავრესი სახანძრო სადგური იყო 1860-დან 1939 წლამდე. კათედრალი, ბაზარი და კოშკი წითელი ფერის აგურით არის ნაგები.  სახანძრო საგუშაგოს  მწვანე სპილენძით გადახურული კოშკი  აქვს. საკათედრო ტაძარი ნაგებია ლათინური ჯვრის ფორმით.

ოსლოს კათედრალი ქალაქის  საეპისკოპოსოს უმთავრესი ეკლესია და ქვემოს ოსლოს სამრევლო ეკლესიაა. ნორვეგიის სამეფო ოჯახი და მთავრობა ოსლოს საკათედრო ტაძარს საზოგადო მოვლენების დროს იყენებს, მაგალითად, ქორწილების ან პანაშვიდების დროს.

ნიდაროსის საკათედრო ტაძარი ნორვეგიის არქიეპისკოპოსისთვის კათოლიკურ ხანაში მთავარი სამყოფელი იყო, ამიტომაც, ნიდაროსის კათედრალი ნორვეგიის ერთ-ერთ უმთავრეს ღირსშესანიშნაობად მიიჩნევა.

## ისტორია 
კატეგორია:ნორვეგიის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:ოსლო
ოსლოს ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი

მინი
**ვიკინგთა ხომალდების მუზეუმი** () — შენობა ნახევარკუნძულ ბიუგდეზე, ოსლოს შემადგენლობაში, რომელიც 1926 წლიდან ვიკინგთა ცნობილ ხომალდებს სთავაზობს დამთავლიერებელს. აქ ნახავთ ტუნის ხომალდს, გოკსტადის ხომალდსა და ოსებერგის ხომალდს. მუზეუმი ოსლოს უნივერსიტეტის კულტურის მუზეუმის ნაწილია. 1989 წელს ანალოგიური მუზეუმი დანიაში, როსკილეში გაიხსნა.
[მინი|[ოსებერგის ხომალდი]]

## ისტორია 
1913 წელს შვედმა პროფესორმა გაბრიელ გუსტაფსონმა წინადადება წამოაყენა XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე გაკეთებული ვიკინგთა ეპოქის აღმოჩენების დასაბინავებლად ერთი შენობა აგებულიყო. გოკსტადისა და ოსენბერგის ხომალდები უკვე ნაპოვნი იყო და ოსლოს უნივერსიტეტის დროებით თავშესაფარში იყო მოთავსებული. სახომალდე დარბაზის შემნაზე კონკურსი გამოცხადდა, რომელიც არნშტეინ არნებერგმა მოიგო. ოსებერგის ხომალდის განსათავსებელი სამუზეუმო დარბაზის დაფინანსება სტორთინგმა ითავა. ხომალდი უნივერსიტეტის სადგომიდან ახალ ბინაში 1926 წელს გადაიტანეს.
მინი|ოსებერგის ხომალდის კიჩო
გოკსტადისა და ტუნეს ხომალდებისთვის საჭირო ფართი 1932 წლისთვის შეიქმნა, თუმცა, სარემონტო სამუშაოების დასრულებას ხელი II მსოფლიო ომმა შეუშალა. ამგვარად, მუზეუმის ბოლო შტრიხების გავლება 1957 წელსღა მოხერხდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Viking Ship Museum website
*Viking Ship Museum picture gallery

კატეგორია:ვიკინგები
კატეგორია:ნორვეგიის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
სტორთინგი

მინი|სტორთინგი
მინი|ლომის ერთ-ერთი ქანდაკება სტორთინგის ეზოში
**სტორთინგი** ( - „დიდი ასამბლეა“, „თინგი“) — ნორვეგიის პარლამენტი, მდებარეობს ქვეყნის დედაქალაქ ოსლოში. პარლამენტი სტორთინგის შენობაშია განთავსებული, რომელიც 1866 წელს შვედმა არქიტექტორმა ემილ ვიქტორ ლანგლეტმა დააპროექტა.

ნორვეგიის პარლამენტში დეპუტატთა რაოდენობა 169 ადამიანს შეადგენს, 150 მათგანი პარტიული სიებით აირჩევა პროვინციებიდან (ფიულკებიდან), დარჩენილი 19 დეპუტატი კი ე.წ. „გამთანაბრებელ“ მანდატებს იღებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი.

კატეგორია:ნორვეგია
კატეგორია:ნორვეგიის პოლიტიკა
Madtsoia

**Madtsoia** ესაა გველების ნამარხი გვარი Madtsoiidae ოჯახისა. ცხოვრობდნენ გვიან ცარცული პერიოდსა და ეოცენში. ცნობილია არგენტინის ეოცენური ნალექებიდან (*M. bai*); ბრაზილიის პალეოცენური ნალექებიდან (*M. camposi*); ესპანეთის გვიან ცარცული პერიოდის ნალექებიდან (*M. laurasiae*, კამპანური ერა); მადაგასკარისა და, სავარაუდოდ, ნიგერის გვიან ცარცული პერიოდის ნალექებიდან (*M. madagascariensis*, კამპანური-მაასტრიჩტიანული).

## სახეობები 
* *M. bai* სიმფსონი, 1933 (ტიპური სახეობა) 
* *M. camposi* რეიჯი, 1998 
* *M. laurasiae* სიმფსონი, 1933 
* *M. madagascariensis* ჰოფსტეტერი, 1961

## წყაროები 
* გველები: ევოლუციის საიდუმლოებები ბუნებაში. ავტ. ჰარი გრინი. 
* დინოზავრების ჩრდილში: ადრეული მეზოზოური ოთხფეხიანები. ავტ. ნიკოლაზ ფრაზერი და ჰანს-დიეტერ სიუზი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Madtsoia*  პალეობიოლოგიის მონაცემთა ბაზიდან.

კატეგორია:ნამარხი გველები
უილიამ გილბერტი

**უილიამ გილბერტი** (; დ. 24 მაისი, 1544, კოლჩესტერი, ინგლისი — გ. 30 ნოემბერი, 1603) — ინგლისელი ფიზიკოსი, კარის ექიმი. მას ეკუთვნის მაგნიტური მოვლენების პირველი თეორია.

## ბიოგრაფია
უილიამ გილბერტი დაიბადა 1540 წლის 24 მაისს ინგლისის ქალაქ კოლჩესტერში. მამამისი ქალაქის ბაბჭოს წევრი და მთავარი მოსამართლე იყო. იგი კოლჩესტერის მოსახლეობაში დიდი პატივისცემით სარგებლობდა. გილბერტმა სწავლა მშობლიური ქალაქის სკოლაში დაიწყო. 1558 წელს შევიდა კემბრიჯის კოლეჯში, საიდანაც შემდეგ ოქსფორდში გადავიდა. 1560 წელს მან მიიღო ბაკალავრის ხარისხი, 1564 წელს  ხელოვნების ოსტატის წოდება, 1569 წელს კი – ფიზიკისა და მედიცინის დოქტორის ხარისხი. მისმა თანამედროვეებმა იგი დიდ მეცნიერად აღიარეს. ამაზე მეტყველებს ის ფაქტიც, რომ 1601 წელს გილბერტი დაინიშნა დედოფალ ელვეზა ტიუდორის კარის ექიმად.
 
უილიამ გილბერტმა დაამტკიცა, რომ ქარვა ხახუნის შემდეგ იზიდავს ბალახის წვრილ ღეროებს. ის იკვლევდა კეთილშობილ ქვებს, გოგირდს და ფისს. მან აჩვენა, რომ მათი დაელექტროებაც შეიძლებოდა ხახუნის შედეგად. ტერმინი ელექტრობა ჰილბერტმა დაამკვიდრა. ნამდვილი მეცნიერული სახე ელექტრული მოვლენების კვლევამ XVIII საუკუნეში მიიღო. მანამდე ელექტრული მოვლენებით მხოლოდ ერთობოდნენ. ელექტრიზაციაზე ცდებს წვეულებებსა და სალონებში უჩვენებდნენ. გილბერტმა 1600 წელს გამოსცა ნაშრომი ,,მაგნიტზე, მაგნიტურ სხეულებზე და დიდ მაგნიტზე  - დედამიწაზე”, რომელშიც აღწერა თავისი კვლევები მაგნიტურ და ელექტრულ მოვლენებზე და მოგვცა პირველი თეორია ელექტროობასა და მაგნიტიზმზე. დაადგინა, რომ მაგნიტს ყოველთვის ორი პოლუსი აქვს, სამხრეთი და ჩრდილოეთი და მისი გახერხვით არასოდეს არ მიიღება ერთპოლუსიანი მაგნიტი, არამედ მიიღება ახალი მაგნიტები ორ-ორი პოლუსით. მანვე დაამტკიცა, რომ ერთსახელიანი პოლუსები განიზიდებიან, ხოლო სხვადასხვასახელიანები მიიზიდებიან.

უილიამ გილბერტი გარდაიცვალა 1604 წლის 30 ნოემბერს შავი ჭირისაგან. დაკრძალულია მშობლიურ ქალაქ კოლჩესტერში, წმინდა სამების ეკლესიის გალავანში.

## ლიტერატურა
*პარკაძე ვ., ღოღობერიძე ნ., „უილიამ ჯილბერტი“ ː კრ. „ფიზიკოსების შესახებ“, ტ. IV, თბ., 1980, გვ. 23-27

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მედიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1540
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1603
კატეგორია:შავი ჭირით გარდაცვლილები
ალესანდრო ვოლტა

გრაფი **ალესანდრო ვოლტა** (; დ. 18 თებერვალი, 1745 — გ. 5 მარტი, 1827) — იტალიელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი, რომელსაც მიაწერენ პირველი ელექტრული ფიჭის (ბატარეის პროტოტიპი) შექმნას.

## ბიოგრაფია 
ალესანდრო დაიბადა 1745 წელს მილანთან ახლოს მდებარე ქალაქ კომოში, შეძლებული ფილიპ ვოლტას ოჯახში. იგი ოცი წლისა გიმნაზიაში ფიზიკას ასწავლიდა, ხოლო 25 წლისა პავიის უნივერსიტეტის პროფესორი გახდა.

## დამსახურებები 
thumb|250px|ვოლტას ბატარეა 
ვოლტა იყო პირველი მეცნიერი, ვინც ელექტროდენი აღმოაჩინა და გამოიკვლია. გალვანის ცდა დაეხმარა ვოლტას პირველი დენის წყაროს შექმნაში. ამ წყაროს „ვოლტას სვეტს“ (ნახ. 1) უწოდებენ. ვოლტას სვეტი ქიმიური დენის წყაროების წარმომადგენელია. იგი არის გალვანური ელემენტების შეერთება ანუ ბატარეა. ბატარეის ბოლოების შეერთებით მიიღებოდა კონტური, რომელსაც შემდგომში ელექტრული წრედი უწოდეს.

ვოლტამ აიღო რამდენიმე დუჟინი (12 ცალი) ერთი დუიმის (2,54 სმ.) დიამეტრის მრგვალი სპილენძის ფირფიტა, ამდენივე კალისა. შემდეგ ფოროვანი მასალის (მუყაო, ტყავი) რგოლები გამოჭრა. ყველა ეს ფირფიტა ერთმანეთზე მონაცვლეობით სვეტებად განალაგა და ყოველ წყვილს შორის მჟავაში დასველებული მუყაოს რგოლი ჩაუდო. როცა შეეხო ერთი ხელით ზედა ფირფიტას, ხოლო მეორეთი ქვედას, იგრძნო, რომ ელექტროობამ დაარტყა. ეს მოხდა 1800 წელს. ასე შეიქმნა პირველი ქიმიური დენის წყარო „ვოლტას სვეტი“.

ალექსანდრო ვოლტის პატივსაცემად ძაბვის ერთეულს ვოლტი უწოდეს.

ვოლტას ცხოვრებამ ბედნიერად და უშფოთველად ჩაიარა. ბედმა დაასაჩუქრა სახელითა და დიდებით, გაათავისუფლა მატერიალური საზრუნავისაგან.

ალექსანდრო ვოლტა გარდაიცვალა 1827 წლის 5 მარტს კომოში, სადაც გაატარა მთელი მისი ახალგაზრდობა.

## პუბლიკაციები 
**De vi attractiva ignis electrici* (1769) (*On the attractive force of electric fire*)

## რესურსები ინტერნეტში 
*Volta and the "Pile" 
*Alessandro Volta Google Doodle
*Alessandro Volta 
*Count Alessandro Volta 
*Alessandro Volta (1745-1827) 
*Electrical units history.
*References to Volta in European historic newspapers

## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიელი ფიზიკოსები
გეორგ ზიმონ ომი

**გეორგ ზიმონ ომი** (დ. 15 მარტი, 1789, ერლანგენი, გერმანია — გ. 6  ივლისი, 1854, მიუნხენი, გერმანია) —  გერმანელი ფიზიკოსი.

## ბიოგრაფია 
მეცნიერების ისტორიაში შევიდა, როგორც ავტორი ელექტრული წრედის ძირითადი კანონისა, რომელმაც ერთმანეთთან დააკავშირა წრედის ელექტრომამოძრავებელი ძალა და დენის ძალა. ამპერი თავის ნაშრომებში ახლოს იყო ამ კანონის აღმოჩენასთან, მაგრამ ვერ შეძლო მისი ფორმულირება. ომმა თავისი კანონი, რომელმაც შემდგომ მისი სახელი მიიღო, 1827 წელს წარმოადგინა მათემეტიკური ფორმულის სახით: I =U / R
დენის ძალა I წრედის უბანზე პირდაპირპროპორციულია ამ უბნის ბოლოებზე არსებული ძაბვისა U და უკუპროპორციულია მისი წინაღობისა R.

გამტარის წინაღობის დამოკიდებულება მის ზომებსა და ნივთიერების გვარობაზე პირველად ექსპერიმენტულად შეისწავლა გეორგ ომმა. 
დენის წყაროდ ომმა გამოიყენა თავის გამოკვლევებში თერმოწყვილი – თერმოელემენტი, რომელიც ორი გამტარისაგან შედგებოდა: სპილენძისა და ბისმუტისგან. მათი შეხების ადგილებიდან ერთი ადუღებულ წყალში ჩაუშვა, მეორე – ყინულში. ასეთი ელემენტი მუდმივ და თანაბარ დენს აძლევდა. ეს ელემენტი ჩართო წრედში და გამოიკვლია დენის გავლა, როგორც სხვადასხვა განივკვეთისა და სიგრძის ამავე გამტარებში, ისე სხვა მეტალების გამტარებშიც. მან დაადგინა, რომ წინაღობა პირდაპირპროპორციულია სადენის სიგრძისა, უკუპროპორციულია მისი განივკვეთის ფართობისა და დამოკიდებულია ნივთიერების გვარობაზე: R = q . l / s, სადაც q ნივთიერების კუთრი წინაღობაა, l გამტარის სიგრძე, ხოლო s განივკვეთის ფართობი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* გეორგ ომის კანონი
* გეორგ ომის ბიოგრაფიაზ

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1854
შრი-ლანკის პრეზიდენტი

thumb|150px|შრი–ლანკის დროშა**შრი-ლანკის პრეზიდენტი** — შრი-ლანკის სახელმწიფოს მეთაური, რომელსაც მოსახლეობა ირჩევს 5 წლით. 

## ისტორია 
პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1972 წელს, მას შემდეგ, რაც სირიმავო ბანდარანაიკეს მთავრობის ინიციატივით გამოქვეყნდა ახალი კონსტიტუცია, რომლის ძალითაც დასრულდა დიდი ბრიტანეთის გვირგვინის კონდომინიუმი და გამოცხადდა რესპუბლიკა.

## შრი-ლანკის პრეზიდენტების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* შრი-ლანკის ისტორიის ქრონოლოგია
* შრი-ლანკის პრეზიდენტები

კატეგორია:შრი-ლანკის პრეზიდენტები
პრეზიდენტი
კატეგორია:აზიის ქვეყნების პრეზიდენტები
კლავესინი

thumb|კლავესინი
**კლავესინი** (; ) — ძველებური კლავიშებიანი საკრავი. ფორტეპიანოს „წინაპარი“. კლავესინის ნაირსახეობებია: სპინეტი და ვირჯინალი. კლავესინი ძალიან ხშირად გამოიყენებოდა ბაროკოს ეპოქაში. მე-18 საუკუნის ნახევარში შეწყვიტეს კლავესინის ხმარება და გადავიდნენ მის „შთამომავალ“ ფორტეპიანოზე. პატარა კლავესინს ვირჯინალი ჰქვია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ბახი - კონცერტი 3 კლავესინისთვის რე მინორში (BWV 1063)
*ბახი - კონცერტი ორი კლავესინისთვის
*ბახი - სონატა ვიოლინოსა და კლავესინისთვის
*მოცარტი - პირველი კონცერტი KV 107 Allegro

კატეგორია:კლავიშებიანი საკრავები
კატეგორია:სიმებიან-დასარტყმელი საკრავები
კირიათ-გათი

**კირიათ-გათი** (ებრ.קריית גת) — ქალაქი ისრაელში, დაარსდა 1972 წელს. დარქმეული აქვს ფილისტიმელის - გათის სახელი. მასში დომინირებენ თანამედროვე შენობები და პატარ-პატარა სახლები.

## დამეგობრებული ქალაქები 
* ბუფალო, ამერიკის შეერთებული შტატები (1977)
* კრუშევაცი, სერბეთი (1990)~

## Bibliography
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური გვერდი

## სქოლიო 
კატეგორია:ისრაელის ქალაქები
იეჰუდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **იეჰუდა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* იეჰუდა ჰამაქაბი — ებრაელი გმირი ხაშმონაიმის ოჯახიდან ძვ. წ. I საუკუნე
* ორ-იეჰუდა — ქალაქი ისრაელში
* იუდა ისკარიოტელი
* მატე იეჰუდა — ადგილობრივი საკრებულოები ისრაელში
* იეჰუდა ჰალევი — ებრაელი პოეტი

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუდეა (მრავალმნიშვნელოვანი)
ციპი ლივნი

**ციპორა მალკა „ციპი“ ლივნი** (, დ. 5 ივლისი, 1958, თელ-ავივი, ისრაელი) — ებრაელი პოლიტიკოსი და ადვოკატი. ისრაელის ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი და პრემიერ-მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი. 2008 წლის 17 სექტემბერს იგი აირჩიეს კადიმას ლიდერად, რაც მას აძლევდა საშუალებას შეექმნა მთავრობა, რომელიც კნესეტს უნდა დაემტკიცებინა.  სხვადასხვა პარტიებს შორის შეთანხმების მიუღწევლობის შემდეგ, მან 2009 წლის თებერვალში დანიშნა ახალი არჩევნები. არჩევნებამდელ პერიოდში ისრაელის მთავრობას ხელმძღვანელობდა ისრაელის ყოფილი პრემიერ-მინისტრი და კადიმას ყოფილი ლიდერი ეჰუდ ოლმერტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ისრაელის საგარეო საქმეთა მინისტრი ქართულ-ირანულ ურთიერთობებზე საუბრობს , სივილ ჯორჯია, 24 ოქტ. 2007.

## სქოლიო 
კატეგორია:ისრაელის პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული   5 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული   1958
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მაჰინდა რაჯაპაქსა

**მაჰინდა რაჯაპაქსა** (, დ. 18 ნოემბერი 1945, ვირაკეტია, შრი-ლანკა) — შრი-ლანკის პრეზიდენტი 2005-2015 წლებში,  პრემიერ-მინისტრი 2004-2005 და 2019-2022 წლებში.  თავისუფლების პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი (პარტია შედის სახალხო ალიანსში).

## ბიოგრაფია 
დაიბადა შრი-ლანკის სამხრეთ პროვინციაში. იურისტის ოჯახში, მამამისი იყო პარლამენტის წევრი 1947-1960 წლებში. იურისტის განათლება მიიღო გერმანიის ქალაქ ჰალეს კოლეჯში და შემდეგ კოლომბოს უნივერსიტეტში. 1970 წელს გახდა შრი-ლანკის ისტორიაში ყველაზე ახალგაზრდა დეპუტატი. არის მემარცხენე-ცენტრისტი. 1994-2001 წლებში მუშაობდა მთავრობაში. ჯერ ეკავა შრომის მინისტრის თანამდებობა, შემდეგ კი მეთევზეობისა. 2001-2004 წლებში იყო საპარლამენტო ოპოზიციის ლიდერი.

2004 წლის ვადამდელ საპარლამენტო არჩევნებში სახალხო ალიანსის გამარჯვების შემდეგ დაიკავა პრემიერ-მინისტრის თანამდებობა. პრეზიდენტად აირჩიეს 2005 წელს, მას შემდეგ, რაც შრი-ლანკის უზენაესმა სასამართლომ მოქმედი პრეზიდენტის ჩანდრიკა კუმარატუნგას საპრეზიდენტო ვადა დასრულებულად გამოაცხადა 2005 წელს. 2015 წელს არჩევნებში დამარცხდა მაითრიპალა სირისენასთან. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* შრი-ლანკის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი 
* მაჰინდა რაჯაპაქსას ოფიციალური საიტი
* საიტი მაჰინდა რაჯაპაქსაზე 

კატეგორია:დაბადებული 18 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:შრი-ლანკის პრეზიდენტები
კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:შრი-ლანკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Eupodophis

**Eupodophis** ესაა გვარი გადაშენებული გველისა, რომელიც გვიან ცარცულ პერიოდში ბინადრობდა. ერთადერთ სახეობას (რომელიც ასევე ტიპური სახეობაცაა) *E. descouensi* გააჩნდა 2 ფეხი და წარმოადგენდა გარდამავალ ფორმას ცარცული ერის ხვლიკებსა და უკიდურო გველებს შორის.

ნაშთი სიგრძეში 85 სმ. აღწევდა. გველი ბინადრობდა მიახლოებით 92 მლნ. წლის წინ (სენომანური ერა). ნაშთი აღმოაჩინეს კირქვაში, ლიბანის სოფელ ალ-ნამოურაში. აღწერილი იქნა 2000 წელს, რეიგისა და ესქუილის მიერ.

ნაშთს ანალიზი ჩაუტარეს სინქროტრონის რენტგენის მეშვეობით გრენობლში, საფრანგეთი. გამოკვლევამ ცხადყო, რომ ჩორჩხს უკანა კიდურები მიახლოებით 2 სანტიმეტრისა გააჩნდა მცირე წვივის ძვლით, დიდი წვივის ძვლითა და ბარძაყის ძვლით. თუმცაღა გამოკვლევებმა დაადასტურა, რომ მსგავსი რუდიმენტები, გველის ცხოვრების წესიდან გამომდინარე, გამოუყენებელი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე 
სხვა ნამარხი გველები უკანა კიდურებით:
* *Pachyrhachis*
* *Haasiophis*

## რესურსები ინტერნეტში 
* სენომანური ერა: უკანაკიდურებიანი გველის არსებობის პერიოდი 

## სქოლიო 
კატეგორია:ნამარხი გველები
ჩინეთის ცენტრალური ტელევიზია

**ჩინეთის ცენტრალური ტელევიზია** (, აბრევიატურა **CCTV**; ჩინ. 中国中央电视台 ) — ძირითადი სახელმწიფო ტელემაუწყებელი კონტინენტურ ჩინეთში.

## ისტორია 
CCTV-ის პირველი ეთერი 1958 წლის 2 სექტემბერს  პეკინის ტელევიიზის სახელით შედგა, მანამდე  საცდელი მაუწყებლობით იყო გაშვებული იმავე წლის 1 მაისიდან. სახელი CCTV დაერქვა 1978 წლის 1 მაისს. 2008 წელს გაიხსნა ახალი სათავო ოფისის შენობა, რომელიც აშენდა ცნობილი ჰოლანდიელი არქიტექტორის რემ კულჰაასის პროექტით. 2009 წლის 9 თებრვალს ახალი კორპუსის გვერდით მდგომი 159-მეტრიანი სასტუმრო, რომელიც ჩინეთის ცენტრალური ტელევიზიის ახალ კომპლექსში შედის, მთლიანად დაიწვა.

Image:Chromatic Television Center, CCTV, Beijing.jpg|CCTV-ის ძველი სათავო ოფისი
Image:CCTV-new-building.jpg|CCTV-ის ახალი სათავო ოფისი
Image:CCTV Tower, Beijing.jpg|სატელევიზიო ანძა

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* english.cctv.com
* ცენტრალური ტელევიზიის ანძა  
* Телевидение КНР: сорок славных лет  (*ჩსრ ტელევიზია: 40 არაჩვეულებრივი წელი*) 

კატეგორია:ჩინეთის ტელევიზიები
ლიკუდი

**ლიკუდი** ( *ჰალიქუდ*) - მემარჯვენე-ცენტრისტული პოლიტიკური მოძრაობა და პარტია ისრაელში. დაარსდა 1973 წელს. 2005 წელს პარტიას გამოეყო არიელ შარონის ფრთა და დააარსეს ახალი პარტია  კადიმა.

## ლიკუდის ხელმძღვანელები
* მენახემ ბეგინი (1973-1983)
* იცხაკ შამირი (1983-1993)
* ბინიამინ ნეთანიაჰუ (1993-1999)
* არიელ შარონი (1999-2005)
* ბინიამინ ნეთანიაჰუ (2005-დღემდე)

## მანდატები 

ImageSize = width:400 height:220
PlotArea = width:340 height:180 left:40 bottom:20
Period = from:0 till:50
TimeAxis = orientation:vertical
ScaleMajor = grid:black gridcolor:red increment:5 start:0

PlotData=
  color:blue textcolor:yellow width:25 shift:-8 
  bar:1973 from:start till:39 text:39 
  bar:1977 from:start till:43 text:43
  bar:1981 from:start till:48 text:48
  bar:1984 from:start till:41 text:41
  bar:1988 from:start till:40 text:40 
  bar:1992 from:start till:32 text:32 
  bar:1996 from:start till:22 text:22
  bar:1999 from:start till:19 text:19
  bar:2003 from:start till:38 text:38 
  bar:2006 from:start till:12 text:12
  bar:2009 from:start till:27 text:27

ლიქუდის მანდატები (120-დან)

## რესურსები ინტერნეტში
*Official website  
*Likud Members News website   
*Likud Nederland   
*Likud  
*Likud

კატეგორია:ისრაელის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1973 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
მარჯანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **მარჯანი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* მარჯანი — ფრინველი 
* მარჯანი — ზღვის უხერხემლოები
რანასინგჰე პრემადასა

**რანასინგჰე პრემადასა** (ტამილურ ენაზე ரணசிங்க பிரேமதாசா,   დ. 23 ივნისი, 1923, კოლომბო — გ. 1 მაისი, 1993, კოლომბო) — შრი-ლანკელი პოლიტიკოსი. ქვეყნის  პრეზიდენტი  (1989-1993) და  პრემიერ-მინისტრი (1978-1989). დაქორწინებული იყო ჰემა პრემადასაზე, რომელთანაც შეეძინა ორი შვილი: საჯითი და დულანჯალი. მისი ვაჟი არის პარლამენტის წევრი ჰამბანტოტას რაიონიდან.

იგი თავდაპირველად  გეგმავდა ჟურნალისტის პროფესიას დაუფლებოდა, თარგმნა კიდეც სინჰალურ ენაზე ჯავაჰარლალ ნერუს ავტობიოგრაფია. პოლიტიკური კარიერა დაიწყო ლეიბორისტული პარტიის რიგებში, მაგრამ  მალევე შეუერთდა გაერთიანებულ ეროვნულ პარტიას, რადგანაც ლეიბორისტებს არ ჰქონდათ წარმატების არავითარი შანსები. დადლი სენანაიაკეს მთავრობაში ეკავა რადიომაუწყებლობის მინისტრის თანამდებობა. ამ პერიოდში მან ჩამოაყალიბა რადიოსადგური „რადიო ცეილონი“, ერთ-ერთი ყველაზე ძველი სადგური სამხრეთ აზიაში. მისი პრეზიდენტობის დროს გაერთიანებული ეროვნული პარტიის რიგებიდან განდევნეს მისი ორი კონკურენტი ლალით ათულათმუდალი და გამინი დისანაიაკე, რომლებიც შეუერთდნენ ოპოზიციურ გაერთიანებულ დემოკრატიულ ეროვნულ განმათავისუფლებელ ფრონტს.

## გარდაცვალება 
რანასიგჰე პრემადასა მოკლა „თამილ-ელამის განთავისუფლების ვეფხვების“ კამიკაძე-ტერორისტმა 1993 წლის 1 მაისს კოლომბოში, საპირველმაისო აღლუმზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Website of the Parliament of Sri Lanka 
* Official Website of United National Party (UNP) 
* Remembering Premadasa
* Methek Kathawa  **Divaina** 

კატეგორია:შრი-ლანკის პრეზიდენტები
კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  23 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:შრი-ლანკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:XX საუკუნეში მოკლული პრეზიდენტები
ისააკი

**ისააკი**, ბიბლიური პერსონაჟი, აბრაამისა და სარას ძე. ებრაელთა ერთ-ერთი მითიური მამამთავარი. იაჰვეს ბრძანებით, აბრაამს ისააკი უნდა შეეწირა მსხვერპლად, მაგრამ მსხვერპლშეწირვის დროს ღმერთმა ისააკის ნაცვლად მას სამსხვერპლო ვერძი მიუვლინა (დაბადება, თ. 22). ისააკის თქმულება განეკუთვნება ბიბლიური პატრიარქების ლეგენდათა ციკლს. თავდაპირველად ისააკი სავარაუდოდ ისრაელთა ერთ-ერთი ტომის „წინაპარ-ღმერთად“ ითვლებოდა. პირმშო ძის მსხვერპლად შეწირვა გამოძახილია პირველყოფილი რელიგიის კულტებისათვის დამახასიათებელი წესისა. მსხვერპლშეწირვის სცენა აისახა ხელოვნებაშიც (დონატელოს რელიეფი, რემბრანდტის სურათი და სხვა).

## ლიტერატურა 
* შანიძე მ., ქსე, ტ. 5, გვ. 226, თბ., 1984

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი აღთქმის ხალხი
Haasiophis

**Haasiophis** — უკანაკიდურებიანი ნამარხი გველების გვარი. მოიცავდა ერთადერთ სახეობას — **Haasiophis terrasanctus**-ს. იგი ერთ-ერთია იმ 3 გვარიდან, რომელთა წარმომადგენლები ცხოვრობდნენ სენომანურ ერაში (გვიანი ცარცული პერიოდი დაახლ. 99,6–93,5 მლნ წლის წინ) და გააჩნდათ რუდიმენტირებული უკანა კიდურები. 

## ეტიმოლოგია 
გვარმა თანამედროვე სახელწოდება მიიღო პალეონტოლოგ ჯორჯ ჰაასის პატივსაცემად. ჰაასმა პირველმა წამოიწყო ეინ-იაბრუადში აღმოჩენილი ნაშთის შესწავლა და გარდაცვალებამდე ცდილობდა აღეწერა ნაპოვნი გველი. რაც შეეხება სიტყვის ბოლო ნაწილს „ophis“, იგი ბერძნულად „გველს“ ნიშნავს. სახეობის ლათინური სახელწოდება „terrasanctus“ კი ნიშნავს „წმინდა მიწას“. ნაშთი ნაპოვნია ზღვის დანალექი ქანების თავზე მდებარე კირქვის კარბონატში. ერთადერთი ცნობილი ეგზემპლარი *H. terrasanctus* დაცულია იერუსალიმის ებრაულ უნივერსიტეტში, როგორც ნიმუში HUJ-Pal. EJ 695. ნაშთი სიგრძით 88 სანტიმეტრს აღწევდა, არ გააჩნდა მხოლოდ კუდის ბოლო.

## იხილეთ აგრეთვე 
სხვა ცნობილი ნამარხი გველები უკანა კიდურებით:
* *Eupodophis*

## სქოლიო 
კატეგორია:ნამარხი გველები
ნოტოუნგულატები

**ნოტოუნგულატები**  () — ნამარხი ძუძუმწოვრების რიგი. ხშირად *სამხრეთ ამერიკის ჩლიქოსნებსაც* უწოდებენ. აგებულებით მკვეთრად გამოირჩევიან სხვა დანარჩენი ჩლიქოსნებისაგან. ტანადაც ნაირგვარებია — არიან ბოცვერის ზომისანიც და მარტოორქისაც.  ნოტოუნგულატების ზოგ წარმომადგენელს ერთდროულად ახასიათებს ჩლიქოსნებისა და მღრღნელების ნიშნები, ზოგი მარტორქას ან ტაპირს წააგავს. ცნობილი არიან სამხრეთ ამერიკაში პალეოცენიდან მოყოლებული პლეისტოცენამდე, ჩრდილოეთ ამერიკაში — ქვედაეოცენური და აზიის ზედაპალეოცენური ნალექებიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული ძუძუმწოვრები
სოლომონ ბანდარანაიკე

**სოლომონ ბანდარანაიკე** (დ. 8 იანვარი, 1899, კოლომბო, ცეილონი — გ. 26 სექტემბერი, 1959) — ცეილონის (ახლანდელი შრი-ლანკა) პრემიერ-მინისტრი 1956–1959 წლებში. 
## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1899 წლის 8 იანვარს კოლომბოში. სწავლობდა ადგილობრივ წმინდა ტომასის კოლეჯში, ხოლო შემდეგ ოქსფორდის უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო იურისტის პროფესია. მისი პოლიტიკური კარიერა დაიწყო 1925 წელს, მას შემდეგ, რაც გახდა ერთიანი ეროვნული პარტიის წევრი. ეკავა სხვადასხვა პოსტები კოლონიურ ადმინისტრაციაში. 1947–1951 წლებში იყო ჯანდაცვის მინისტრი, 1956 წლიდან კი პრემიერ-მინისტრი. საგარეო პოლიტიკაში სოლომონ ბანდარანაიკე ხელმძღვანელობდა მიუმხრობლობის პოლიტიკით, ხოლო საშინაო პოლიტიკას წარმართავდა  ბუდისტურ-სინჰალური იდეოლოგიის საფუძველზე. 1959 წელს ბუდისტმა ბერმა ტალდუვე სომარამამ 60 წლის პრემიერ-მინისტრი მძიმედ დაჭრა. მეორე დღეს მიღებული ჭრილობების შედეგად სოლომონ ბანდარანაიკე გარდაიცვალა.

## ოჯახი 
მისი მეუღლე იყო სირიმავო ბანდარანაიკე, რომელიც გახდა მსოფლიოში პირველი ქალი პრემიერ-მინისტრი  მისი მკვლელობის შემდეგ. მისი შვილებია ჩანდრიკა კუმარატუნგა, შრი-ლანკის პრემიერ-მინისტრი და პრეზიდენტი; ანურა ბანდარანაიკე შრი-ლანკის პარლამენტის სპიკერი  2000–2001 წლებში და სუნეთრა ბანდარანაიკე ცნობილი შრი-ლანკელი ფილანთროპი და პოლიტიკოსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Bandaranaike Ancestry
*The Ratwatte Ancestry
*Golden memories of a political prodigy 
*Commemorating the Bandaranaikes: The emergence of the political middle-class 
*The Pensive Premier 
*49 years after S.W.R.D. Bandaranaike 
*Trail-Blazing Leader 
*The Great son of Sri Lanka 
*Website of the Parliament of Sri Lanka 
*Sri Lanka Freedom Party's official Website 

კატეგორია:შრი-ლანკის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:შრი-ლანკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  8 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1959
ხაიმ ნახმან ბიალიკი

**ხაიმ ნახმან ბიალიკი** (ივრ. חיים נחמן ביאליק; ‎ დ. 6 იანვარი, 1873, სოფელი რადი, ყოფილი ვოლინის გუბერნია, ამჟამად უკრაინა – გ. 4 ივლისი, 1934, ვენა) — ებრაელი პოეტი, ესეისტი, მწერალი, ჟურნალისტი და მთარგმნელი. მან მრავალი თხზულება დაუტოვა თანამედროვე ებრაულ კულტურას. იგი  ებრაელების ეროვნული პოეტია.

## ბიოგრაფია 
ბიალიკი დაიბადა სოფელ რადში (ვოლნი, რუსეთის იმპერია (ახლანდელი უკრაინა)). მამამისი, იცხაკ იოსეფ ბიალიკი, განსწავლული ბიზნესმენი იყო; იგი გარდაიცვალა 1880 წელს, როცა ხაიმი იყო 7 წლის. ბიალიკმა თავის პოემებში გააიდეალა თავის უბედური ბავშვობა. ჰყვებოდა შვიდ ობოლზე, თუმცა თანამედროვე ბიოგრაფები ამ რიცხვს გადამეტებულად მიიჩნევენ იმ მოზრდილ და-ძმათა ჩათვლით, რომლებსაც დახმარება არ სჭირდებოდათ. ასეა თუ ისე, 7 წლიდან ბიალიკი იზრდებოდა ჟიტომირში მის  მართლმადიდებელ პაპასთან რაბი იაკობ მოშე ბიალიკთან. 15 წლის ასაკში დაიწყო სწავლა იეშივაში ვოლოჟინში (Вало́жын) ბელარუსში. იქ დაწერა ცნობილი პოეზია “ელ ჰაციპორ”. მაგრამ ის არ დარჩა იეშიბაში და დატოვა. 1892 წელს, ოდესაში ყოფნის დროს შეხვდა ეხად ჰაამ. მან დიდი გავლენა მოახდინა ბიალიკზე.

## ნაწარმოებები 
* პოემა „ამბავი რბევისა“ (1904)
* „უდაბნოს მკვდრები“ (1902)
* „ცეცხლოვანი ქარტია“ (1905)
* „არიე-კულაკი“
* „ღობის გადაღმა“

ი. რავნიცკისთან ერთად გადაამუშავა და გამოსცა 4-ტომიანი შრომა „ებრაელთა ლეგენდები“ (მე-2 გამოც., ბერლინი, 1922).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ებრაელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
როვერანდომი

***როვერანდომი*** () — ჯ. რ. რ. ტოლკინის 1925 წლის მოთხრობა, რომელსაც იგი თავის შვილს, მაიკლს უამბობდა. მასში საუბარია პატარა ძაღლ როვერზე. სიუჟეტის მიხედვით, განრისხებული მაგი მას სათამაშოდ აქცევს. როვერი მოგზაურობს მთვარეზე და წყალქვეშ, რათა მოძებნოს მაგი, პატიება სთხოვოს და თავი ჩვეულებრივ ძაღლად გადააქცევინოს.

ავტორმა ეს ისტორია მიუძღვნა შვილ მაიკლ ტოლკინს, რათა გაემხნევებინა იგი, როდესაც მან დაკარგა საყვარელი სათამაშო - ტყვიისგან ჩამოსხმული პატარა ძაღლი. წიგნში თხრობა მიმდინარეობს, როგორც ჩვეულებრივ ზღაპარში, მაგრამ მასში ბევრი ალუზია და სურეალისტური ფრაგმენტია.

## პერსონაჟები 
;მთავარი
***როვერ(ანდომი)** - მთავარი პერსონაჟი - პატარა, უხეში ძაღლი, რომელსაც აქცევენ სათამაშოდ.
***არტაქსერქსი** - სპარსელი მაგი, რომელიც როვერს სათამაშოდ აქცევს.
***პსამათოს პსამათიდესი** - პსამათისტების მეთაური.
***მიუ** - თოლია, რომელსაც როვერანდომი მიჰყავს მთვარეზე.
***ადამიანი მთვარიდან** - უდიდესი მაგი. სწორედ იგი არქმევს როვერს როვერანდომს, რადგან მასაც ჰყავს ძაღლი, სახელად როვერი.
***როვერი** - მთვარის ძაღლი.
;მეორეხარისხოვანი
***ტინკერი** - კატა, რომელთანაც როვერი ცხოვრობდა სათამაშოდ გადაქცევამდე.
***ბიჭუნა** - როვერანდომის პატრონი.

## ადგილები 
*მთვარე
*ყურე
*ძაღლების კუნძული
*წყალქვეშ

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
კატეგორია:1925 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
კატეგორია:ინგლისური ლიტერატურა
ქვემო ხევი

**ქვემო ხევი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (სარეკის თემი), მდებარეობს მდინარე ჯრუჭულის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, საჩხერიდან 9 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 126 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ინგერმანლანდია

thumb|ინგერმანლანდია
**ინგერმანლანდია**  (შვედ Ingermanland, ფინ Inkeri ან Inkerinmaa, ესტ Ingeri ან Ingerimaa; ინგრია, იჟორა, იჟორთა მიწა, ნევისპირეთი) — ეთნოკულტურული და ისტორიული რეგიონი, მდებარეონს ნევის ნაპირებზე, სრულდება ფინეთის ყურესთან, მდინარე ნარვა, ჩუდის ტბა დასავლეთით და ლადოგის ტბა ჩრდილო-აღმოსავლეთით ინგერმანლანდიის საზღვრებია. ფინური  კარელიისგან  გამიჯნულია მდინარე სესტრათი. 

1708 წელს ეს მიწები ინგერმანლანდიის ფართო გუბერნიაში შევიდა, 1710 წელს კი პეტერბურგის გუბერნიაში, 1927 წლიდან კი ლენინგრადის მხარეში (აქვე უნდა ითქვას, რომ მთელი ეს პერიოდი ინგრიის საზღვრები იცვლებოდა). ისტორიული ინგერმანლანდია მოიცავს ქალაქ სანქტ-პეტერბურგს და ლენინგრადის მხარის რაიონებს: ვოლოსოვის, ვსევოლოჟსკის, გატჩინსკის, კინგისეპსკის, ლომონოსოვის, ტოსნენკის, ასევე კიროვის რაიონის დასავლეთს მდინარე ლავამდე.

## რესურსები
*ოტო, კურსი (1994). Ingria: ესტონეთსა და ფინეთს შორის ჩტეხილი ხიდი. *GeoJournal* 33.1, 107-113.
*ინგრული კულტურის საიტი, ჰელსინკი
*ინგერმანლანდია და სანქტ-პეტერბურგი

*
კატეგორია:რუსეთის ისტორიული მხარეები
ღონა

**ღონა** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალის თემი), მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 500 მეტრი, საჩხერიდან 10 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 796 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქორეთი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)

**ქორეთი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფელი: ქორეთი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის ხეობაში. ზღვის დონიდან 610 მეტრი, საჩხერიდან 5 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1348 ადამიანი.

## ეკლესია
სოფელში შემონახულია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები - ორი ეკლესია. ერთი დგას ბორცვზე, როგორც ჩანს, წინაქრისტიანული სალოცავის ადგილზე, ხოლო მეორე არის ღვთაების ეკლესია. ეკლესიაზე არის სამშენებლო ხასიათის წარწერა, შესრულებულია ასომთავრულით 1000 წელს.

## სამაროვანი
1945 და 1955 წლებში ქორეთის ერთ-ერთ უბანში, პასიეთში, გაითხარა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 2 ყორღანული სამაროვანი. აქ აღმოჩენილ ინვენტარს დიდი კავშირი აქვს მტკვარ-არაქსის კულტურასთან. სამაროვანზე მიცვალებულები იმარხებოდნენ ძვ.წ. III ათასწლეულში.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა მწერალი აკაკი ბელიაშვილი.

## ლიტერატურა
* *კორნელი დანელია, ზურაბ სარჯველაძე* ქართული პალეოგრაფია. თბილისი, 1997

## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შალაური (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)

**შალაური** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (არგვეთის თემი), მდებარეობს იმერეთის მაღლობზე, მდინარე ლაშურის (ყვირილის მარცხენა შენაკადი) სათავეში. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, საჩხერიდან 12 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 147 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო ქარზმანი

**ქვემო ქარზმანი**, *ქვემო ქარძმანი* — სოფელი საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტის ჭალის ადმინისტრაციულ ერთეულში (იმერეთის მხარე).

მდებარეობს მდინარე ყვირილის ზემო დინების ხეობაში, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, საჩხერიდან 30 კმ-ში. 1990 წლამდე შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ჯავის რაიონის სინაგურის სასოფლო საბჭოში. ოლქის გაუქმების (1990) შემდეგ, 1991 წლის აპრილში სინაგურის სასოფლო საბჭოს სხვა სოფლებთან ერთად გადაეცა საჩხერის რაიონს. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომამდე ქვემო ქარზმანს აკონტროლებდა საქართველოს ხელისუფლება.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
შომახეთი

**შომახეთი** — სოფელი დასავლეთ საქართველოში, იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტში, კორბოულის თემში. მდებარეობს იმერეთის მაღლობზე. ზღვის დონიდან 810 მეტრზე. საჩხერიდან დაშორებულია 24 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 771 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩიხა

**ჩიხა** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დუნთა, ზედა ორღული, სხვიტორი, ქვედა ორღული). მდებარეობს ჩიხის მთის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 520 მეტრი, საჩხერიდან 6 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1981 ადამიანი.

## ისტორია
IX საუკუნეში აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე გიორგი I-მა ჩიხაში მიუჩინა რეზიდენცია ერისთავს, რომელსაც ქართლის გამგებლობა ევალებოდა. სოფელში დგას XII საუკუნის ციხე და ეკლესია.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ჩიხას რუკა

## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ცხამი

**ცხამი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტში, არგვეთის თემში. მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე იზვარის ზემოთში. ზღვის დონიდან 880 მეტრზე. საჩხერიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით. სოფელში არის საჯარო სკოლა, ქვანახშირის და გიშერის საბადოები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 503 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ივანწმინდა

**ივანწმინდა** (ყოფილი *წითელსოფელი*) — სოფელი საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მერჯევის თემის ცენტრი (სოფლები: ივანწმინდა, მერჯევი). მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 510 მეტრი, საჩხერიდან 6 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 623 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰიგეა

**ჰიგიეია**, ან **ჰიგეა**, *ჰიგია* (,  < Hygea „ჯანმრთელობა“;  აქედან „ჰიგიენა“) — ბერძნულ მითოლოგიაში ჯანმრთელობის ქალღმერთი, ასკლეპიოსისა და ეპიონეს ქალიშვილი (მითის მეორე ვარიანტში ასკლეპიოსისა და ათენას) (მითის მეორე ვარიანტში ასკლეპიოსისა და ათენას). ორფიზმების თანახმად ჰიგეა არის ასკლეპიოსის ცოლი.. მისი კულტი არსებობდა ოროპში, ქანდაკება მეგარაში. მას ეძღვნება LXVIII ორფიული ჰიმნი. განსაკუთრებით განდიდებული ათენში (ძვ. წ. V საუკუნიდან). შედარებით გვიანდელია, ასკლეიოსთან ერთად, ჯგუფურ გამოსახულებებზე გვხვდება ძვ. წ. IV საუკუნიდან. 

გამოისახებოდა სიცოცხლით სავსე ლამაზ ქალიშვილად, თავზე დიადემა ჰქონდა, ფეხამდე გრძელი ნაკეცებიანი სამოსი ეცვა, მოკლე ტუნიკი. მარჯვენა ხელში ფიალა ეჭირა , საიდანაც მხარზე გადაწოლილი და მკერდზე დაშვებული გველი იკვებებოდა. ეს ძელი ბერძნული გამოსახულება იქცა მედიცინის ემბლემად (ფიალაზე დახვეული გველი). 

ანტიკური გამოსახულებები შემონახულია თიხის ფირფიტების სახით, საკულტო რელიეფებზე. ანტიკის მერმინდელ ხელოვნებაში.

## ასტრონომიაში
*მის სახელს ატარებს 1849 წელს აღმოჩენილი ასტეროიდი (10) ჰიგიეა.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ჭურნალი

**ჭურნალი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალის თემი), მდებარეობს მდინარე ყვირილის ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრი, საჩხერიდან 17 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 94 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხვანი

**ხვანი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალოვნის თემი), მდებარეობს ძირულის პლატოზე, მდინარე ძირულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, საჩხერიდან 27 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 163 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ცხომარეთი

**ცხომარეთი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: მოხვა). მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჯრუჭულის ხეობაში. ზღვის დონიდან 600 მეტრი, საჩხერიდან 10 კილომეტრი. სოფელთან მდებარეობს ჯრუჭის მონასტერი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 126 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯალაურთა

**ჯალაურთა** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: მოძვი). სოფელში მოქმედებს საექიმო ამბულატორია.

## გეოგრაფია
მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე ფრონის (ყვირილის აუზი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 740 მეტრი, საჩხერიდან 21 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1609 კაცი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1144 ადამიანი.

ჯალაურთა საჩხერის მუნიციპალიტეტის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სოფელია. აქ კომპაქტურად ცხოვრობენ: კაპანაძეები, ნეფარიძეები, დოღაძეები, ძინძიბაძეები, ასანიძეები, ბრეგვაძეები, ხვედელიძეები, ბუღაძეები, ღამბაშიძეები, ცარციძეები, შეყლაშვილები და პაპიძეები.

## ღირსშესანიშნაობები
ჯალაურთაში არის XII საუკუნის დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძლიერ დაზიანებული და უმოქმედოა. მასთან ახლოს მდებარეობს მეორე ეკლესია, რომელიც გარედან დარბაზულს წააგავს, თუმცა სამნავიანი ბაზილიკაა, რომლის სახურავიც სვეტებს ეყრდნობა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯალაბეთი

**ჯალაბეთი** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ჭალის თემში. 1991 წლამდე შედიოდა ჯავის რაიონში, სინაგურის სასოფლო საბჭოში. 1991 წელს გადაეცა საჩხერის რაიონს. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1200 მეტრი, საჩხერიდან 33 კილომეტრი. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 55 კაცი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
ღოდორა

**ღოდორა** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალოვნის თემი), მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 750 მეტრი, საჩხერიდან 41 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 150 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფშავლის განძი

**ფშავლის განძი** — თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფშაველის მახლობლად 1937 წელს ნაპოვნი განძი. შედგება სასანური, ომაიანური, აბასიანური და ესპანელი ომაიანების მონეტებისაგან (127 ცალი). აქ არის ამიერკავკასიის, ჩრდილოეთ აფრიკის, შუა აზიისა და ცენტრალური (ბაღდადი, ქუფა) ზარაფხანების პროდუქცია. განძი ჩაფლული უნდა იყოს IX საუკუნის I მეოთხედში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
Wonambi

**Wonambi** — გველების ნამარხი გვარი Madtsoiidae ოჯახისა. ამჟამად შეიცავს 2 გიგანტურ სახეობას. გვარი წარმოადგენდა ავსტრალიის უნიკალური მეგაფაუნის ერთ-ერთ ნაწილს. გვარის ტიპური სახეობაა Wonambi naracoortensis, რომელიც სიგრძეში 5-6 მეტრს აღწევდა. Wonambi-ის წარმომადგენლები არსებობდნენ მიოცენიდან პლეისტოცენამდე.

ეს გველები, სავარაუდოდ, ნადირობისას ჩასაფრებას ანიჭებდნენ უპირატესობას. მსხვერპლს გუდავდნენ. მათი პატარა ზომის თავის ქალა ძლიერ ზღუდავდა ნადირობის ობიექტის ზომას.

Wonambi naracoortensis-ის ნაშთები აღმოაჩინეს ნარაკურტში, სამხრეთ ავსტრალიაში. სახელწოდება Wonambi თავად ავსტრალიელ აბორიგენებს ეკუთვნით. მათი აზრით, ახლად აღმოჩენილი სახეობა იყო გველი „ოცნების დროდან“ (მითოლ. Altjeringa). ამ გველს აბორიგენები და ევროპელები ხშირად ადარებდნენ მითოლოგიურ ცისარტყელას გველს. დასავლეთ ავსტრალიელი ნუნგარის ხალხის მითოლოგიაში არსება Wagyl მეტად ემსგავსება სამხრეთ ავსტრალიელების Wonambi-ს.

ოჯახი Madtsoiidae, რომლის წარმომადგენლები მსოფლიოს სხვადასხვა ნაწილში ბინადრობდნენ, მიახლოებით 55 მილიონი წლის წინ გადაშენდა. თუმცა გვარი Wonambi-ს სახეობები კვლავ განაგრძობდნენ არსებობას ავსტრალიის ტერიტორიაზე და გადაშენდნენ უკანასკნელი 50,000 წლის განმავლობაში.

Wonambi naracoortensis ცხოვრობდა პლეისტოცენში, გამყინვარების პერიოდში. ბინადრობდა წყალთან ახლოს, მიუვალ ადგილებში და ნადირობდა კენგურუებზე, სხვა მასიურ ჩანთოსნებზე. სწორედ ამ მიზეზის გამო, აბორიგენების კულტურაში ბავშვებს აკრძალული ჰქონდათ ასეთ ადგილებში დამოუკიდებლად წასვლა. დასავლეთ ავსტრალიაში მცხოვრები ნუნგარის ხალხი მსგავს ადგილებს Wagyl-ის წმინდა ქალაქებად მოიხსენიებდა.

ტიმ ფლანერი ამტკიცებს, რომ გვარის ეს სახეობა, ავსტრალიის მეგაფაუნის სხვა წარმომადგენლებთან ერთად გადაშენდა ავსტრალიელი აბორიგენების საქმიანობის შედეგად (მაგალითად, როგორიცაა ტერიტორიის გადაწვა, ცხოველებისა და მცენარეების საარსებო არეალის შეცვლის მიზნით).

## სქოლიო 
კატეგორია:ნამარხი გველები
ხახეთი

**ხახეთი** — ყოფილი სოფელი საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში, ჭალის თემში. 1991 წლამდე შედიოდა ჯავის რაიონში, სინაგურის სასოფლო საბჭოში. 1991 წელს გადაეცა საჩხერის რაიონს.

სოფელი 1991 წლის 29 აპრილს 13 საათსა და 13 წუთამდე მდებარეობდა მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის ხახიეთისწყლის ხეობაში, აგრეთვე თედელეთისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1090 მ-ზე, საჩხერიდან 21 კილომეტრში.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში აღარავინ ცხოვრობს. შემორჩენილია ნაეკლესიარი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* რაჭის მიწისძვრა

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
ჯრია (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)

**ჯრია** — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში (ჭალის თემი), მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 670 მეტრი, საჩხერიდან 17 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 198 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰობიტის ისტორია

***ჰობიტის ისტორია***  () — ჯონ რონალდ რუელ ტოლკინის „ჰობიტის“ მიხედვით შედგენილი, ორ წიგნიანი კვლევა, რომელშიც შეტანილია წიგნის გამოუცემელი ფრაგმენტები, ორიგინალური რუკები და ტოლკინის მიერ დახატული ილუსტრაციები, ისევე, როგორც სხვა იშვიათი მასალა „ჰობიტის“ თემაზე. კვლევის ავტორია ჯონ რეიტლიფი.

პირველ წიგნს ეწოდება „მისტერ ბეგინსი“.  აქ შეტანილია „ჰობიტის“ შავი ვარიანტი, კომენტარების თანხლებით. წიგნი გამოვიდა 2007 წლის 4 მაისს.

მეორე წიგნს ეწოდება „დაბრუნება ბეგ-ენდში“. აქ შეტანილია ტოლკინის ორიგინალური ხელნაწერები, კომენტარები და დამატებები. ეს წიგნი გამოვიდა 2007 წლის ივლისში.

2011 წელს გამოვიდა ორივე ნაწილი ერთი წიგნის სახით გამოიცა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვრცელი მიმოხილვა 
* აუდიო ინტერვიუ ჯონ რეიტლიფთან 

კატეგორია:ჯ. რ. რ. ტოლკინის ნაწარმოებები
ნოღა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ნოღა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ნოღა — მღვიმე ოდიშის ვაკეზე
* ნოღა — სოფელი მარტვილის მუნიციპალიტეტში
* ნოღა — ყოფილი სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში
* ნოღა — სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში
შირაქის ვაკე

მინი|255პქ|შირაქის ვაკე
**შირაქის ვაკე**, *დიდი შირაქის ვაკე* — ივრის ზეგანის უდიდესი ბრტყელი აკუმულაციური ვაკე, ალაზან-ივრის შუამდინარეთში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 35 კილომეტრი, სიგანე 15 კილომეტრი. აბსოლუტური სიმაღლე 500-700 მეტრს შორის მერყეობს. წარმოადგენს ნეოგენური წყებების სინკლინურ ჩაზნექილობას, რომელიც ამოვსებულია მეოთხეული ნაფენებით. ეს უკანასკნელი უხვად შეიცავს არტეზიულ წყლებს. ჰავა ზომიერად კონტინენტურია. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10°, იანვრისა -3,8°, ივლისისა - 22,8º. აბსოლუტური მაქსიმუმია 38º, ხოლო აბსოლუტური მინიმუმია -32º. წელიწადში 490 მმ ნალექი მოდის. მაქსიმალური გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისშია. გავრცელებულია შავმიწა და წაბლა ნიადაგები. შირაქის ვაკეზე ბუნებრივი მცენარეულობა სტეპურია (ბალახეული). ამჟამად მთლიანად სახნავადაა გადაქცეული (უმთავრესად მარცვლეული კულტურებისათვის). შირაქის ვაკე საქართველოს პურის ბეღელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ვაკეები
განდალფი

**განდალფი** (იგივე **გენდალფი**, **განდალვი**, Gandalf) — პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის ლეგენდარიუმში. იგი წარმოდგენილია, როგორც ჯადოსანი და ისტარების ორდენის წარმომადგენელი. განდალფმა მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა ბეჭდის საძმოს ამბავში. პირველად იგი გამოჩნდა „ჰობიტში“, სადაც მან ბილბო ბეგინსი მეტად სახიფათო მოგზაურობაზე დაითანხმა.

## შექმნა 
1977 წელს გამოცემულ ტოლკინის ბიოგრაფიაში ავტორი ჰამფრი კარპენტერი საუბრობს, რომ ჯონს ჰქონდა საფოსტო ბარათი სახელწოდებით *Der Berggeist* (). ქაღალდის შეფუთვაზე, რომელშიც იგი ამ ბარათს ინახავდა, მის მიერ დაწერილი იქნა - „განდალფის წარმოშობა“. ამ ბარათზე წარმოდგენილია წვერ-ულვაშიანი მამაკაცი, რომელიც ჩამომჯდარია ქვაზე. მას თავზე ახურავს ფართო ქუდი, მხრებზე კი აფარია გრძელი წითელი მოსასხამი. მის წინ დგას შვლის ნუკრი.

კარპენტერის მიხედვით, ტოლკინმა ეს ბარათი შვეიცარიაში, 1911 წელს შეიძინა. თუმცა მანფრედ ციმერმანმა დაადგინა, რომ ნახატი ეკუთვნოდა გერმანელ მხატვარ იოზეფ მადლენერს და დახატული იყო 1920-იან წლებში.

ორიგინალური ნახატი გაიყიდა სოთბის აუქციონზე, ლონდონში, 2005 წლის 12 ივლისს, 84000 გირვანქად. მისმა წინა მფლობელმა ნახატი მადლენერს 1940-იან წლებში გადასცა და იხსენებდა მადლენერის შენიშვნას იმის შესახებ, რომ ნახატზე გამოსახული მთები ტორი დელ ვაიოლეტად იყო წოდებული. ეს იყო დოლომიტის ალპები მწვერვალები.

1930-იან წლებში, რომან ჰობიტის შექმნისას, ტოლკინმა სახელი *განდალფი* თავდაპირველად დაარქვა ერთ-ერთ ჯუჯას, რომელსაც მოგვიანებით თორინ მუხისფარი ეწოდა. სახელი მომდინარეობს ნორვეგიულ ეპოს Völuspá-დან.  ძველ ნორვეგიულ ენაზე Gandalfr-ში შერწყმული gandr (კვერთხი) და álfr (ელფი).

სახელი „Gandolf“ გამოყენებულია უილიამ მორისის 1896 წლის ფენტეზი რომანში *სამყაროს დასასრულის ჭა*. ამ წიგნის პერსონაჟები არიან ელფები, ჯუჯები და მეფეები. მოქმედება მიმდინარეობს ფსევდო-შუასაუკუნოვან მიწებზე. სავარაუდოდ, ასეთმა მიწებმა გავლენა იქონიეს ტოლკინის შემოქმედებაზეც.

ჯადოსანი, რომელიც წარმოდგენილია განდალფის სახით, თავდაპირველად ატარებდა სახელ „ბლადორთინს“   ტოლკინმა მოგვიანებით ეს სახელი სხვა პერსონაჟს, ერთ-ერთ მეფეს მიანიჭა.

## ადაპტაციები
BBC Radio-ს დადგმებში განდალფს ახმოვანებდნენ: ნორმან შელი (*ბეჭდების მბრძანებელი*, 1955-1956), ჰერონ კარვიკი (ჰობიტი, 1968), ბერნარდ მეისი (*ბეჭდების მბრძანებელი*, 1979) და სერ მაიკლ ჰორდერნი (*ბეჭდების მბრძანებელი*, 1981).

1977 წლის „ჰობიტში“ (1977) და „მეფის დაბრუნებაში“ (1980) პერსონაჟს ახმოვანებს ჯონ ჰიუსტონი. რალფ ბაკშის 1978 წლის „ბეჭდების მბრძანებელში“ მას უილიამ სკუაირი ახმოვანებს, ხოლო სერიალ „ჰობიტებში“ (1993) - ვესა ვიერიკო.

პიტერ ჯექსონის „ბეჭდების მბრძანებელში“ (2001-2003) და „ჰობიტში“ პერსონაჟს განასახიერებს სერ იენ მაკ-კელენი.

„ოცი ციხე-კოშკის“ სასცენო დადგმაში (ჩიკაგო, 1999) განდალფის როლი შეასრულა ჩარლზ პიკარდმა. ტომ სტაივერი მას თამაშობდა 2000-იანი წლების დასაწყისში გამოსულ „ბეჭდის საძმოში“, „ორ ციხე-კოშკში“ და „მეფის დაბრუნებაში“. ბრენტ კარვერი განდალფის როლს ასრულებდა 2006 წლის მიუზიკლში „ბეჭდების მბრძანებელი“.

*ლეგოს ფილმში* განდალფს ტონ ჰანსენი ახმოვანებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

* განდალფის კვლევა 

## სქოლიო 
კატეგორია:შუახმელეთის ჯადოსნები
კატეგორია:ბეჭდების მბრძანებლის პერსონაჟები
კატეგორია:ჰობიტის პერსონაჟები
დავითის ვარსკვლავი

მინი|150პქ|დავითის ვარსკვლავი
**დავითის ვარსკვლავი** ( — *მაგენ დავიდ*, „დავითის ფარი“; იდიშში გამოითქმის როგორც *მოგენდოვიდი*) — ექვსკუთხა ვარსკვლავის, ჰექსაგრამის ფორმის ემბლემა, სადაც ორი ტოლგვერდა სამკუთხედი ერთმანეთზეა.

დავითის ვარსკვლავი გამოსახულია ისრაელის დროშაზე და არის მისი ერთ-ერთი ძირითადი სიმბოლო. 

ლეგენდის თანახმად, ეს სიმბოლო გამოსახული იყო მეფე დავითის მეომრების ფარებზე, მისი მეორე ვარიანტი პენტაგრამა (ხუთკუთხა ვარსკვლავი), ცნობილია „სოლომონის ბეჭდის სახელით“, თუმცა ამ პენტაგრამების კავშირი მეფე სოლომონის სახელთან (ისევე როგორც ჰექსაგრამის — მეფე დავითთან) დამტკიცებული არ არის და ითვლება შუასაუკუნეების ერთ-ერთ ლეგენდად.

კატეგორია:იუდაიზმი
ისრაელის გეოგრაფია

**ისრაელის გეოგრაფია** — ისრაელი მდებარეობს სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ სანაპიროზე (სანაპირო ზოლი - 230 კმ.).  ჩრდილოეთით ესაზღვრება ლიბანი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით - სირია, აღმოსავლეთით - იორდანია, სამხრეთ დასავლეთით - ეგვიპტე. ისრაელს სამხრეთით ესაზღვრება წითელი ზღვა.

ისრაელი ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია 470 კილომეტრზე, აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ - 135 კილომეტრზე. საზღვრის საერთო სიგრძეა - 1017 კილომეტრი (მათ შორის: პალესტინასთან 307 კმ, ეგვიპტესთან - 266 კმ, იორდანიასთან - 238 კმ, ლიბანთან - 79 კმ, სირიასთან - 76 კმ და ღაზის სექტორთან - 51 კმ)..

ისრაელის ფართობია 22,77 კმ2. უმაღლესი მწვერვალია მერონი (1208 მეტრი).

## რელიეფი 
thumb|left|200px|ისრაელის ფიზიკური რუკა [thumb|150px|[იუდეის უდაბნოს ხედი]]ნეგევის უდაბნოს უკავია ისრაელის ტერიტორიის ნახევარი და გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან (იუდეის უდაბნო) სამხრეთისაკენ (აკაბის ყურე). აგებულია კირქვებით. განირჩევა დენუდაციური ფორმები.

## ჰიდროლოგია 
ქვეყნის უდიდესი მდინარეა იორდანე, რომელიც მიედინაება ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ. გაივლის კინერეთის ტბას და ჩაედინება მკვდარ ზღვაში.

სხვა მდინარეებს აქვთ მცირე სიგრძე და ჩვეულებისამებრ შრებიან ზაფხულობით. გამონაკლისს შეადგენენ მდინარე კიშონი (სიგრძე 13 კილომეტრი), იარკონი (26 კმ), რომლებიც  უერთდებიან ხმელთაშუა ზღვას ხაიფასთან და თელ-ავივთან, და მდინარე ლახიში (70 კმ).

მკვდარი ზღვა - მარილიანი ტბა ისრაელისა და იორდანიის საზღვარზე. იგი მსოფლიოში ყველაზე მარილიანი ტბაა. გარდა ამისა იგი ყველაზე დაბალი წერტილია მსოფლიოს მასშტაბით და მდებარეობს ზღვის დონიდან ქვემოთ 417 მეტრზე. ზღვას ერთვის რამდენიმე მშრალი ხევი და მდინარე იორდანე.

კინერეთი - მტკნარი წყლის უდიდესი რეზერვუარი ისრაელში.

## ფაუნა 
thumb|150px|ლელქაშის კატა thumb|left|160px|ტურაისრაელი სამი კონტინენტის შესაყარზე მდებარეობს და ამითაა განპირობებული ის, რომ უხვადაა წარმოდგენილი ფლორისა და ფაუნის არაერთი უნიკალური სახეობა.

ისრაელის ფაუნა მოიცავს 100 სახეობის ძუძუმწოვარს. 500 სახეობის ფრინველს (რომელთა ნახევარზე მეტი მუდმივად ცხოვრობს ქვეყნის ტერიტორიაზე, დანარჩენი კი გადამფრენია), 100 სახეობის ქვეწარმავალი, მათ შორის 30 სახეობის გველი და 7 სახეობის ამფიბია.

მტაცებლებიდან გავრცელებულია ლეოპარდი, გეპარდი, ლელქაშის კატა, მგელი, ტურა და სხვა.

გვხვდება კუს ორი სახეობა: ხმელეთისა და ჭაობის. ობობების 17 სახეობა, რომელთა შორის აღსანიშნავია სკორპიონი და კარაკურტი.

## ფლორა 
ისრაელში გავრცელებულია სამი სახეობის მცენარეულობა: ხმელთაშუაზღვიური, ირან-თურანისა და საჰარა-სინდური, რომელიც წარმოდგენილია 2600 სახეობის მცენარით. ამათგან 150 სახეობა გვხვდება მხოლოდ ისრაელის ტერიტორიაზე.

ისრაელთი არის ეროვნული პარკი, 160 ნაკრძალი და აღკვეთილი.

თანამედროვე ისრაელის ტყეების 70 % გაშენებულია XX საუკუნის მეორე ნახევარში. 1948 წელს ქვეყანაში იყო 4,5 მილიონი ხე, ხოლო 1990-იანი წლების ბოლოს მათი რიცხვი 200 მილიონს აჭარბებდა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ისრაელის გეოგრაფია
მთიულთუბანი

**მთიულთუბანი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში, ახალციხის თემში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 890 მეტრზე, კასპიდან დაშორებულია 22 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 48 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბრილისი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გომი (კასპის მუნიციპალიტეტი)

**გომი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის კასპის მუნიციპალიტეტში. ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლებიი: გომი, ბორტა, ნიაბი).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 884 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*გომის მარიდაშვილების მარანი
*სოფიო მარიდაშვილის სახლი

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, თბ., 1990.

## სქოლიო
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სოფლები