ლუკანი

**ლუკანი** (დ. 3 ნოემბერი, ახ.წ 39 წ.) —  რომაელი პოეტი, რომელიც ცნობილია თავისი ეპიკური პოემით „ფარსალია“.

## ცხოვრება
სამი მოკლე ანტიკური წყარო საშუალებას გვაძლევს აღვადგინოთ მოკრძალებული ბიოგრაფია - უძველესი სვეტონიუსს მიეწერება, მეორე - უცნობ ვაკას, ხოლო მესამე ანონიმური და დაუთარიღებელი - მარციალის, კასიუს დიონ კაციტუსის ანალებისა და სტატიუსის სილვაეს ერთ-ერთი ნახსენების პარალელურად. ლუკანი დაიბადა რომაულ კოლონიაში, კორდუბაში, ცენტრალური იტალიის წარმოშობის მდიდარ ოჯახში; ის იყო მარკუს ანეუს მელას ვაჟი და სენეკა უფროსის შვილიშვილი. ლუკანი გაიზარდა თავისი ბიძის, სენეკა უმცროსის მეურვეობის ქვეშ. მან რიტორიკა ათენში შეისწავლა და, სავარაუდოდ, ფილოსოფიური და სტოიკური განათლება ბიძისგან მიიღო.

მე-5 საუკუნის ავტორი სიდონიუს აპოლინარისი მიანიშნებს, რომ პოლა არგენტარია — ლუკანის მეუღლე — შესაძლოა მას „ფარსალიის“ შექმნაში ეხმარებოდა. თუმცა ფილოლოგი პიტერ უაითი ვარაუდობს, რომ ეს ისტორია შესაძლოა მოგვიანებით წარმოშობილი იყოს და მას „სენტიმენტალურ ფანტაზიად“ მიიჩნევს.

ლუკანმა წარმატებას მიაღწია ნერონის მმართველობის დროს: იგი იმპერატორის ერთ-ერთი ახლო თანამგზავრი გახდა და კანონიერ ასაკამდე მიენიჭა კვესტორის წოდება. 60 წელს მან „ორფეოსისა“ და „Laudes Neronis“-ის იმპროვიზაციისთვის პრიზი მოიპოვა ხუთწლიანი ნერონიის ცერემონიაზე და კვლავ დაჯილდოვდა, როდესაც იმპერატორმა იგი ავგურატად დანიშნა. ამ პერიოდში მან გაავრცელა თავისი ეპიკური პოემის — „ფარსალია“-ს — პირველი სამი წიგნი (ხელნაწერებში მოხსენიებულია როგორც „De Bello civili“), რომელიც აღწერს რომის სამოქალაქო ომს იულიუს კეისარსა და პომპეუსს შორის.

მოგვიანებით ნერონსა და ლუკანს შორის დაპირისპირება დაიწყო. მოვლენების შესახებ ორი განსხვავებული ვერსია არსებობს, რომლებიც ამ კონფლიქტს შედარებით ტრივიალურად წარმოაჩენს. ტაციტუსის მიხედვით, ნერონს ლუკანის შური გაუჩნდა და აუკრძალა მისი ლექსების გამოქვეყნება. სუეტონიუსის თანახმად კი ნერონმა ლუკანის საჯარო კითხვა შეწყვიტა, დატოვა ადგილი და სენატის სხდომა მოიწვია, რის საპასუხოდაც ლუკანმა იმპერატორის წინააღმდეგ შეურაცხმყოფელი ლექსები დაწერა.

თუმცა სხვა წყაროები მტრობის უფრო სერიოზულ საფუძველზე მიუთითებს. გრამატიკოს ვაკასა და პოეტ სტატიუსის ტექსტები შეიძლება ადასტურებდეს მოსაზრებას, რომ ლუკანმა ნერონი სატირულად გააკრიტიკა. ვაკა აღნიშნავს, რომ ლუკანის ერთ-ერთ ნაშრომს ერქვა „De Incendio Urbis“ („ქალაქის დაწვის შესახებ“). სტატიუსის ლუკანისადმი მიძღვნილ ოდაში ნათქვამია, რომ მან აღწერა, თუ როგორ „დახეტიალობდა დამნაშავე ტირანის ენით აუწერელი ალი რემუსის სიმაღლეებზე“. გარდა ამისა, „ფარსალიის“ გვიანდელი წიგნები მკვეთრად ანტიიმპერიული და პრორესპუბლიკურია, რაც იმპერატორის ხელისუფლების კრიტიკად შეიძლება ჩაითვალოს. სწორედ ეს გარემოება შესაძლოა გამხდარიყო მისი ნაწარმოებების აკრძალვის რეალური მიზეზი.

ლუკანი მოგვიანებით შეუერთდა პისონის შეთქმულებას გაიუს კალპურნიუს პიზონის ხელმძღვანელობით, რომელიც ნერონის წინააღმდეგ იყო მიმართული. შეთქმულება გამოაშკარავდა და 25 წლის ასაკში იგი იძულებული გახდა ვენების გახსნით სიცოცხლე დაესრულებინა. მანამდე მან, შეწყალების იმედით, სხვა ადამიანებიც დაასახელა, მათ შორის აცილია — ლუკანის დედა. ტაციტუსის მიხედვით, როდესაც ლუკანი სისხლდენით კვდებოდა, „მას გაახსენდა საკუთარი პოემიდან რამდენიმე სტრიქონი, სადაც დაჭრილი ჯარისკაცის მსგავსი სიკვდილი იყო აღწერილი, და თავად წარმოთქვა ისინი — ეს იყო მისი უკანასკნელი სიტყვები“. ტაციტუსი, „ანალები“ XV.70.1. მეცნიერები ამაოდ ცდილობდნენ ამ სიტყვების პოვნას ლუკანის შემორჩენილ ტექსტებში, თუმცა არსებული პოემებიდან არცერთი მონაკვეთი ზუსტად არ ემთხვევა ტაციტუსის აღწერას. არსებობს ალტერნატიული მოსაზრებაც, რომლის მიხედვითაც მისი სიკვდილი რეალურად თვითმკვლელობა არ ყოფილა, არამედ ნერონის ბრძანებით განხორციელებული სიკვდილით დასჯა იყო.
მინი|ფარსალია, 1740 წელი

## ნამუშევრები
გადარჩენილი ნამუშევრები:
* *Pharsalia*  ან *De Bello Civili* (სამოქალაქო ომის შესახებ), იულიუს კეისარსა და პომპეუსს შორის ომებზე.

ხშირად მას უკავშირებენ (მაგრამ სხვებსაც):
* *Laus Pisonis* (პისოს ქება), პისოს ოჯახის წევრის პანეგირიკა.

## დაკარგული ნაწარმოებები
* „კატაქთონიონი“
* „ილიაკონი“ (ტროას ციკლიდან)
* „ეპიგრამები“
* „მიმართვა პოლასადმი“
* „სილვები“
* „სატურნალიები“
* „მედეა“
* „საცეკვაო პიესები“
* „ნერონის ქება“
* „ორფეოსი“
* პროზაული სიტყვა ოქტავიუს საგიტას წინააღმდეგ
* „წერილები კამპანიიდან“
* „ქალაქის დაწვის შესახებ“ — 64 წლის რომის ხანძარზე, სადაც, სავარაუდოდ, ნერონი ცეცხლის წაკიდებაში იყო დადანაშაულებული.

## ლიტერატურა
* ალ, ფრედერიკ მ. *ლუკანი: შესავალი*. კორნელის კლასიკური ფილოლოგიის კვლევები 39. ითაკა, ნიუ-იორკი: კორნელის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1976.
* ბარჩი, ქორწინება. *ცივსისხლიანი იდეოლოგია: ლუკანის სამოქალაქო ომის წაკითხვა*. კემბრიჯი, მასაჩუსეტსი: ჰარვარდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1997.
* ბრაუნდი, სუზანა მ. (2008) *ლუკანი: სამოქალაქო ომი*. ოქსფორდის მსოფლიო კლასიკა. ოქსფორდის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
* ბრაუნდი, სუზანა მ. (2009) *ლუკანის მკითხველი: ნაწყვეტები სამოქალაქო ომიდან. ძვ.წ. ლათინური მკითხველები*. ბოლჩაზი-კარდუჩი.
* დიუარი, მაიკლი. "დადება კალთით: ლუკანის პროემი და მასთან დაკავშირებული ტექსტები." კლასიკური კვარტალური 44 (1994), 199–211.
* ელეინ ფანთემიs „კეისარი და ამბოხი: ლუკანის ისტორიული ტრადიციის რეფორმირება „De Bello Civili“-ში 5.237–373.“ კლასიკური ფილოლოგია 80 (1985), 119–31.
* ფანთემი, ელეინი (1992). წიგნი II.“ კემბრიჯის ბერძნული და ლათინური კლასიკა. კემბრიჯის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.
*„ლუკანის მედუზას ექსკურსია: მისი დიზაინი და დანიშნულება.“ „მასალები და დისკუსია“ 29 (1992), 95–119.
* ფრატანტუონო, ლი. „სიგიჟის ტრიუმფალური: ლუკანის ფარსალიის წაკითხვა.“ ლანჰემი, მერილენდი: ლექსინგტონ ბუქსი, 2012.
* ჰენდერსონი, ჯონ გ. ვ. „ლუკანი: სიტყვა ომში.“ რამუსი 16 (1987), 122–64.
* ჯონსონი, უოლტერ რ. „მომენტალური ურჩხულები: ლუკანი და მისი გმირები“. კორნელის კლასიკური ფილოლოგიის კვლევები 47. ითაკა, ნიუ-იორკი: კორნელის უნივერსიტეტის დოქტორი, 1987.
* ლაპიჯი, მ. „ლუკანის კოსმიური დაშლის ხატოვანი წარმოდგენები“. ჰერმესი 107 (1979), 344–70.
* ლი, მეთიუ. „ლუკანი: სანახაობა და ჩართულობა“ ნიუ-იორკი: ოქსფორდის უნივერსიტეტის დოქტორი, 1997.
* მარტი, ბერტი. „ფარსალიის მნიშვნელობა“. ამერიკული ფილოლოგიის ჟურნალი 66 (1945), 352–76.
* მარტინდეილი, ჩარლზ ა. „ლუკანელი პოლიტიკოსი“. საბერძნეთი და რომი 31 (1984), 64–79.
* მასტერსი, ჯეიმი. „პოეზია და სამოქალაქო ომი ლუკანის „ცივილიზებულ ომში“ კემბრიჯის კლასიკური კვლევები. ნიუ-იორკი: კემბრიჯის უნივერსიტეტი 1992.
*ლუკანის „სამოქალაქო ომის“ პოლიტიკური მისია“. „ნერონის ანარეკლები: კულტურა, ისტორია და წარმოდგენა“, რედ. იას ელსნერი და ჯეიმი მასტერსი. ჩაპელ ჰილი: ჩრდილოეთ კაროლინას უნივერსიტეტი, 1994. 151–77.
* მეთიუსი, მონიკა (2008) „კეისარი და ქარიშხალი: კომენტარი ლუკანზე, „სამოქალაქო ომის შესახებ“, წიგნი 5, სტრიქონები 476-7 პიტერ ლენგი.
* მორფორდი, MPO. ნიუ-იორკი: ოქსფორდის უნივერსიტეტი, Pr., 1967.
* ო’გორმანი, ელენი. „ცვალებადი ნიადაგი: ლუკანი, ტაციტუსი და სამოქალაქო ომის ლანდშაფტი“. Hermathena 159 (1995), 117–31.
* როსი, ანდრეოლა. „წარსულის ხელახლა რუკა: კეისრის ტროას ზღაპარი (ლუკანი „ძვ.წ.“ 9.964–999).“ Phoenix Journal 55 (2001), 313–26.
* სკლენარი, რობერტ ჯონი. „არაფრის გემო: „ვირტუსის“ და მასთან დაკავშირებული თემების შესწავლა ლუკანის „Bellum Civile“-ში. ენ არბორი: მიჩიგანის უნივერსიტეტი, 2003.
* თომასი, რიჩარდ ფ. „ლუკანი 9-ის სტოიკური ლანდშაფტი“. „მიწები და ხალხები რომაულ პოეზიაში: ეთნოგრაფიული ტრადიცია“. ნიუ-იორკი: კემბრიჯის უნივერსიტეტი, 1982. 108–23.
* ვიკი, კლაუდია (2004) „მარკუს ანაეუს ლუკანუსი, სამოქალაქო ომი, წიგნი IX. წიგნში: თარგმანი, ტექსტი და თარგმანი; II: კომენტარი“. კ.გ. საური.
* უილსონ ჯოისი, ჯეინი (1994). კორნელის უნივერსიტეტის გამომცემლობა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* Marcus Annaeus Lucanus:  text, concordances and frequency list
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 39
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 65
კატეგორია:I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:რომაელი პოეტები