ჟაბარის ავრო ვულკანის ავიაკატასტროფა (1975 წ)

**ჟაბარის ავრო ვულკანის ავია კატასტროფა (1975 წ)** — სამხედრო ავიაციის კატასტროფა, რომელიც მოხდა მალტაში 1975 წლის 14 ოქტომბერს, როდესაც Avro Vulcan B.2 ტიპის ბომბდამშენი ჩამოვარდა RAF Luqa-ზე დაუსრულებელი დაშვების შემდეგ. თვითმფრინავი ჩამოვარდა საცხოვრებელ უბანში ჟაბარში, რის შედეგადაც დაიღუპა ეკიპაჟის ხუთი წევრი და ერთი მოქალაქე (ვინჩენცა ზამიტი). პილოტმა და მეორე პილოტმა შეძლეს კატაპულტირება და გადარჩნენ. ავარიამ გამოიწვია სერიოზული ზიანი ჟაბარში.

გამოძიებამ ავარიის მთავარ მიზეზად პილოტის შეცდომა დაასახელა.

## ფონი
XM645 იყო Avro Vulcan B.2 ბომბდამშენი, რომელიც შეიქმნა 1964 წლის მარტში.

1975 წლის 14 ოქტომბერს, თვითმფრინავი მიფრინავდა RAF Waddington-იდან ინგლისში, მალტის RAF Luqa-ს ბაზაზე. პილოტი იყო ლეიტენანტი გ. რ. ალკოკი, მეორე პილოტი — ფრენის ოფიცერი ე. გ. ალექსანდრე, და ბორტზე იმყოფებოდა კიდევ ხუთი ეკიპაჟის წევრი. ალკოკმა - ალექსანდრეს მისცა უფლება თვითმფრინავი დასაშვებად მოემზადებინა, თუმცა იგი არ იყო სათანადოდ ინფორმირებული იმის შესახებ, თუ რა სირთულეებს შეიძლება შეხვედროდა მოკლე და დახრილ ბილიკზე, როგორიც იყო ლუკას აეროდრომზე დაშვება.

## ავარია
, სადაც თვითფრინავის  ნამსხვრევები ჩამოვარდა]]

პილოტ ალექსანდრეს ხელმძღვანელობით, თვითფირნავის დაშვებამ, კატასტროფული ზიანი მოუტანა ლუკას აეროპორტზე თვითფრინავს. ის გადაცდა დასაშვებ ბილიკს, რის შედეგადაც ჩამოიშალა მთავარი მექანიზმი. თვითმხილველის თქმით, თვითმფრინავი შემდეგ კვლავ აიჭრა ჰაერში და ხელმეორედ დაჯდა პირველ დაშვების ადგილიდან დაახლოებით 600 მეტრის დაშორებით. ამ დროს კაპიტანმა ალკოკმა აიღო კონტროლი მართვაზე და გადაწყვიტა ხელმეორედ დაშვება.

თუმცა თვითმფრინავის მარჯვენა ფრთაში გაჩნდა ხანძარი საწვავის ავზის დაზიანების შედეგად. ეკიპაჟმა გააცნობიერა, რომ აეროპორტში კიდევ ერთხელ დაშვება შეუძლებელი იყო და პილოტმა და მეორე პილოტმა კატაპულტირება დაიწყეს. ამის შემდეგ თვითმფრინავი აფეთქდა ჰაერში და ბორტზე დარჩენილი ხუთი ეკიპაჟის წევრი დაიღუპა, რადგან მათ ვერ მოასწრეს თვითფრინავის დატოვება დროულად.

ნამსხვრევები, მათ შორის საწვავის ავზები, დაეცა ჟაბარის ცენტრალურ ქუჩაზე და აფეთქდა შეჯახებისას. თვითმფრინავის სხვა ნაწილები სკოლასა და სხვა შენობებს დაეცა.100-ზე მეტი სახლი, მაღაზიაა და ავტომობილი ამ კატასტროფისას, ჟაბარის ქუჩებში დაზიანდა. ქუჩაში მოსიარულე, ერთ-ერთი ქალი დაიღუპა, ხოლო მიწაზე კიდევ დაახლოებით 20 ადამიანი დაშავდა, მათ შორის რამდენიმე მძიმედ.

მეხანძრეები საათების განმავლობაში ცდილობდნენ, ხანძრის კერების ჩაქრობას.

## შედეგები
 მალტურ ენაზე წარწერით: "*ღმერთისა და ჩვენი მოწყალების ქალწულისადმი მადლიერების ნიშნად, რომლებმაც დაიცვეს ქალაქი უფრო დიდი კატასტროფისაგან ავიაკატასტროფის დროს 1975 წლის 14 ოქტომბერს, ჟაბარის მოსახლეობამ დაადგა ეს მარადიული მემორიალი.*"]]

შემთხვევის შემდეგ ჩატარდა გამოძიება, რომელმაც დაასკვნა, რომ ეს იყო "ავიაკატასტროფა, როდესაც გამართული თვითმფრინავი ჩამოვარდა მიწაზე და შედეგად დაიღუპა ძირითადი ეკიპაჟის თითქმის ყველა წევრი". მოხსენებაში კაპიტანი ალკოკი გააკრიტიკეს, რომ მან საშუალება მართვისა და დაშვების მისცა მეორე პილოტ ალექსანდრეს, რამაც გამოიწვია ის, რომ  თვითმფრინავმა სათანადო ინსტრუქტაჟის გარეშე დაიწყო დაშვება, რამაც გამოიწვია მისი მთავარი ძრავის მოშლა; ეს ფაქტი და პილოტ ალექსანდრეს ქმედება ისტორიაში, შეფასდა როგორც  უყურადღებო.

ერთ-ერთ სახლი, რომელიც სერიოზულად დაზიანდა, სრულად აღდგა RAF-ის ხარჯებით და მოგვიანებით დაერქვა— "Vulcan".

იმის გათვალისწინებით, რომ თვითმფრინავი ჩამოვარდა მჭიდროდ დასახლებულ უბანში და გამოიწვია მძიმე ზიანი, შესაძლოა მსხვერპლი მიწაზე გაცილებით მეტი ყოფილიყო. ზოგიერთმა ეს სასწაულადაც კი მიიჩნია. ავარიიდან რამდენიმე დღეში, 1975 წლის 25 ოქტომბერს, მოეწყო *Our Lady of Graces-*ის ქანდაკების მსვლელობა "ღმერთისა და მისი დედის მადლიერების ნიშნად, რომლებმაც ქალაქი გადაარჩინეს ბევრად უარესი უბედურებისგან".

ჟაბარის სანტუარის მუზეუმში ინახება დეტალები, ავარიიდან და ასევე მოწყობილია ექსპოზიცია ავიაკატასტროფასთან დაკავშირებით.

## ავიაკატასტროფის დეტალური მიმოხილვა 
1975 წლის 14 ოქტომბერს, მალტის ქალაქ ჟაბარიში მომხდარი ავრო ვულკანის ტიპის ბომბდამშენის კატასტროფა ერთ-ერთ ყველაზე ტრაგიკულ მოვლენად მიიჩნევა ქვეყნის საავიაციო ისტორიაში. ინციდენტმა არა მხოლოდ ექვსი ადამიანის სიცოცხლე იმსხვერპლა, არამედ სერიოზულად დააზიანა ინფრასტრუქტურა და მოსახლეობა შოკში ჩააგდო.

### თვითმფრინავის სპეციფიკაციები და ეკიპაჟი 
კატასტროფაში მონაწილე თვითმფრინავი იყო Avro Vulcan B.2 მოდელის ბომბდამშენი, სარეგისტრაციო ნომრით **XM645**, რომელიც 1964 წელს ჩაირიცხა სამეფო საჰაერო ძალებში. 14 ოქტომბერს, იგი აფრინდა RAF Waddington-იდან და მიემართებოდა RAF Luqa-ს ბაზისკენ.

ბორტზე იმყოფებოდა შვიდი ეკიპაჟის წევრი, მათ შორის პილოტი ლეიტენანტი გ. რ. ალკოკი და მეორე პილოტი ფრენის ოფიცერი ე. გ. ალექსანდრე. აღსანიშნავია, რომ ალექსანდრე არ იყო რეგულარული ეკიპაჟის წევრი და იგი შეცვალა იმ პილოტმა, რომელიც ვერ დაესწრო ფრენას ოჯახური მიზეზების გამო.

### დაშვების მცდელობა და ავარია 
დაშვების მცდელობისას, ფრენის ოფიცერმა ალექსანდრემ, რომელსაც არ ჰქონდა ინფორმაცია ლუკას აეროდრომის მოკლე და დახრილი ბილიკის შესახებ, თვითმფრინავის დასმა სცადა. მან ბილიკი ვერ მიაღწია და მარცხენა შასი მოსწყდა, რამაც საწვავის ავზის დაზიანება გამოიწვია და ცეცხლი გაუჩნდა მარჯვენა ფრთას.

მთავარმა პილოტმა ალკოკმა კონტროლი აიღო და სცადა თვითმფრინავის ხელახლა დასმა, თუმცა ცეცხლის სწრაფი გავრცელების გამო ორივე პილოტმა შეძლო კატაპულტირება და გადარჩნენ. თვითმფრინავი კი საცხოვრებელ უბანში ჩამოვარდა და აფეთქდა, რის შედეგადაც დაიღუპა ეკიპაჟის ხუთი წევრი და ერთი ადგილობრივი მცხოვრები — ვინჩენცა ზამიტი.

### ზარალი და გამოძიება 
კატასტროფამ დააზიანა 100-ზე მეტი სახლი და მაღაზია, ასევე რამდენიმე ავტომობილი. დაშავდა დაახლოებით 20 ადამიანი. გამოძიებამ დაასკვნა, რომ ავარიის ძირითადი მიზეზი იყო პილოტის შეცდომა და არასაკმარისი მომზადება კონკრეტული აეროდრომის პირობებისთვის.

### დასკვნა 
ჟაბარის ავიაკატასტროფა წარმოადგენს მტკივნეულ შეხსენებას ავიაციის უსაფრთხოების მნიშვნელობაზე. ამავდროულად, ის გვაჩვენებს საზოგადოებრივი სოლიდარობის ძალას და მის სურვილს — ტრაგედიიდან გაიღოს სწავლის შესაძლებლობა მომავალი თაობებისთვის.

## იხილეთ აგრეთვე
*1946 წლის რაბატის ვიკერს ველინგტონის ავარია
*1952 წლის ლუკას ავრო ლანკასტერის ავარია

## სქოლიო
კატეგორია:ავიაკატასტროფები მალტაში
კატეგორია:სამეფო საჰაერო ძალების თვითმფრინავების ავარიები და ინციდენტები
კატეგორია:1975 წელი მალტაში
კატეგორია:ავიაკატასტროფები Avro Vulcan-ით
1975
კატეგორია:მალტასა და დიდი ბრიტანეთის სამხედრო ურთიერთობები
კატეგორია:ავიაკატასტროფაში დაღუპულები
კატეგორია:ავიაკატასტროფები
კატეგორია:მალტა