open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
როსტომი (იმერეთის მეფე)

**როსტომი** (გ. 1605) — იმერეთის მეფე 1590-1604, კონსტანტინე ბატონიშვილის ძე. გამეფდა ოდიშის მთავრის მამია IV დადიანისა და იმერელ თავადთა ერთი ნაწილის მხარდაჭერით. იმავე წელს გიორგი II გურიელმა როსტომი ოსმალთა დახმარებით ტახტიდან ჩამოაგდო და ბაგრატ თეიმურაზის ძე ბატონიშვილი გაამეფა. როსტომი მანუჩარ I დადიანთან გაიქცა. მალე როსტომმა დადიანის დახმარებით ტახტი დაიბრუნა. იმერეთის საქმეებში ჩაერია ქართლის მეფე სიმონ I, რომელსაც იმერეთის შეერთება ჰქონდა გადაწყვეტილი. ოფშკვითის ბრძოლაში (1590) გამარჯვების შემდეგ როსტომმა საბოლოოდ შემოიმტკიცა ტახტი და სიმონს I-ს მოურიგდა.

ამ ფაქტის გამო სიმონ I ქართლის მეფე კვლავ შემოვიდა იმერეთში, დაატყვევა ბაგრატი, ქუთაისი აიღო, „შეაყენნა გუშაგნი თვისნი“ (ვახუშტი) და ქართლში დაბრუნდა. როსტომი სამეგრელოში გადაიხვეწა, სადაც გარდაცვლილი მამია დადიანის ძმა – მანუჩარი მთავრობდა (1590-1611). მანუჩარმა ილაშქრა იმერეთში და როსტომს ტახტი დაუბრუნა. განრისხებული სიმონი იმავე წელს დიდი ლაშქრით შევიდა იმერეთში, აიღო მრავალი ციხე-ქალაქი: სკანდა, კაცხი, სვერი, ქუთაისი და შიგ გარნიზონები ჩააყენა. ამის შემდეგ ქართლის მეფე კვლავ ოდიშში გაქცეულ როსტომს დაედევნა, რომელსაც მემკვიდრე არ ჰყავდა, ტახტის სხვა რეალური კანდიდატი კი არ ჩანდა, ამიტომ მისი შეპყრობით სიმონი იმერეთის შემოერთების საკითხსაც გადაწყვეტდა. მოწინააღმდეგე მხარეებმა სოფ. ოფშკვითთან დასცეს კარვები. ის თავადები, რომლებიც ადრე დადიანის გაძლიერების შიშით სიმონს ემხრობოდნენ, ახლა სიმონის გამარჯვებისა და მათი უფლებების დასუსტების შიშით ზოგი ბრძოლამდე, ზოგიც ბრძოლისას განუდგა ქართლის მეფეს. მათგან განწირული სიმონი დამარცხდა, იმერეთის სამეფო გვირგვინი კი ისევ როსტომმა დაიდგა (1590). ამიერიდან იგი სამეფო ხელისუფლების გაძლიერებაზე ზრუნავს: 1597 წ. დაუმოყვრდა ათაბაგს და მის ასულ თინათინზე იქორწინა. 1601 წელს როსტომმა დვალეთსა და ოსეთზეც ილაშქრა.

ამ ამბების შემდეგ სამეფოში ოდიშის პოლიტიკური უპირატესობა აშკარა გახდა, მიუხედავად იმისა, რომ შარვაშიძეები ოდიშისაგან გამოყოფას ცდილობდნენ. იმერეთის მეფე ფაქტობრივად აღიარებდა სამთავროების დამოუკიდებლობას, თუმცა იურიდიულად მათ თავის ვასალებად მიიჩნევდა.

## ლიტერატურა
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973

კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1571
კატეგორია:გარდაცვლილი 1605
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კონსტანტინე I (აფხაზთა მეფე)

**კონსტანტინე I**, *კოსტანტი I* — აფხაზთა მეფეთა დივანის მიხედვით, აფხაზეთის მე-8 „მეფე“ (ერისთავი) VIII საუკუნის I ნახევარში, თეოდოს I-ის ძე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კონსტანტინე III

**კონსტანტინე III** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* კონსტანტინე III — აფხაზთა სამეფოს მეფე
* კონსტანტინე III — რომის იმპერატორი
კონსტანტინე (ქართლის ერისთავი)

**კოსტანტინე** — აფხაზთა მეფის გიორგი II-ის ძე. ლეონტი მროველის „მატიანე ქართლისას“ მიხედვით ორმოცდამეათე მეფე ქართლისა, კოსტანტინე. ძე აფხაზთა მეფისა. ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით, ადარნასე II-ის შემდგომ გამეფდა მისი ძე სუმბატი. ქართველთა ამ ჟამს გარდმოვიდა გიორგი მეფე აფხაზთა და მისცა ქართლი კონსტანტინეს, მის ძეს.

ქვეყნის ცენტრალიზაციის მოწინააღმდეგე ქართლის მსხვილ აზნაურთა მხარდაჭერით აჯანყება მოაწყო დამოუკიდებელი სამეფოს შესაქმნელად, მაგრამ დამარცხდა. გიორგი II-ის ბრძანებით კოსტანტინე შეიპყრეს და აწამეს. იგი გარდაიცვალა უშვილოდ.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი 2, თბ., 1973;
* *ჯავახიშვილი ი.* ქართველი ერის ისტორია, წიგნი 2, თბ., 1965
**Анчабадзе З. В.,* Из истории средневековой Абхазии (VI-XVII вв.), Сухуми, 1959

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზთა სამეფო
კატეგორია:ქართლის ერისთავები
კონსტანტინე ბატონიშვილი

**კონსტანტინე ბატონიშვილი** (გ. 1587 წლის შემდეგ, ზუსტი წელი უცნობია) — იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის ძე, გიორგი II-ის უმცროსი ძმა. 

გიორგი II-ის მეფობის პერიოდში (1565–1585) კონსტანტინე ბატონიშვილს საუფლისწულო ადგილ-მამული არ ჰქონდა და მისი მიღებისათვის იბრძოდა. 1583 წელს მეფემ ციხეში გამოკეტა. გიორგი II-ის გარდაცვალების შემდეგ (1585) კონსტანტინე ბატონიშვილმა ისარგებლა ლევან მეფის ახალგაზრდობით და დაიპყრო მდინარე რიონის აღმოსავლეთით მდებარე ტერიტორია. მის ხელში გადავიდა სკანდა, კაცხი და არგვეთი. 1587 წელს მეფე ლევანმა წაართვა კონსტანტინე ბატონიშვილს ეს ადგილები ციხესიმაგრეებითურთ, მაგრამ თვითონაც იძულებული გახდა დაეთმო და მიეცა საუფლისწულო მამული არგვეთში (ზემო იმერეთი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ლიპარიტ II

**ლიპარიტ II** *ბაღვაში* — კლდეკარის ერისთავი X საუკუნის შუა წლებში. მისი მოღვაწეობის შესახებ ცნობები არ შემორჩენილა. იხსენიება "მატიანე ქართლისაჲში", როგორც რატი I-ის მამა.

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 2, თბ., 1965;

კატეგორია:კლდეკარის ერისთავები
კატეგორია:ბაღვაშები
ლიპარიტ III

**ლიპარიტ III** *ბაღვაში*, კლდეკარის ერისთავი XI საუკუნის 20-იან წლებში, რატი I-ის ძე. მის შესახებ ძალზე მცირე ცნობებია შემორჩენილი. როგორც ვარაუდობენ, დაიღუპა 1022, ქართული ომის დროს ბასილი კეისრის წინააღმდეგ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:კლდეკარის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1022
კატეგორია:ბაღვაშები
კონსტანტინე ბატონიშვილი (დავით II-ის ძე)

**კონსტანტინე ბატონიშვილი** (დ. 4 ივლისი. 1789 — გ. 3 მაისი. 1844, მოსკოვი) — იმერეთის მეფის დავით II-ის და ანა ორბელიანის ძე, რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. 

3 წლის კონსტანტინე ბატონიშვილი მამამ ერთგულების საწინდრად სოლომონ II-ს მისცა. დავით II-ის მიერ ტახტის დაბრუნების ცდის გამო 1792 სოლომონმა უფლისწული მუხურის ციხეში ჩაკეტა. 1803 რუსეთის მთავრობის მოთხოვნით სოლომონ II-მ გაათავისუფლა კონსტანტინე ბატონიშვილი და იმერეთის ტახტის მემკვიდრედ ცნო. შემდეგში სოლომონმა შეძლო ახალგაზრდა უფლისწულის შემორიგება. იმერეთის სამეფოს გაუქმების შემდეგ კონსტანტინე ბატონიშვილი პეტერბურგს გაემგზავრა და კაზაკთა ლაიბგვარდიის პოლკში ჩაირიცხა როტმისტრად. მონაწილეობდა 1812 ბოროდინოს ბრძოლაში. დააჯილდოვეს ვლადიმერის ორდენით. მისი შვილები (დავითი, გიორგი, კონსტანტინე, ნიკოლოზი, ალექსანდრე) რუსეთში „იმერეტინსკებად“ ან „ბაგრატიონ-იმერეტინსკებად“ იწოდებოდნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის სამეფო
კატეგორია:დაბადებული 4 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1844
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ლიპარიტ V

**ლიპარიტ V** *ბაღვაში*, კლდეკარის ერისთავი XI საუკუნის 90-იან წლებში, ივანე II ბაღვაშის ძე. დავით აღმაშენებლის ისტორიკოსი მას ამირადაც მოიხსენიებს. 1093 ლიპარიტ V საქართველოს სამეფო კარის წინააღმდეგ გამოვიდა. დავით აღმაშენებელმა თავგასული ქვეშევრდომის "ინება გაწურთა" და შეიპყრო იგი. რამდენიმე ხნის შემდეგ ლიპარიტ V, "მომტკიცებული მრავალთა და მტკიცეთა ფიცთა მიერ", მეფემ გაათავისუფლა და ყველა მისი უფლება შეუცვლელად ცნო. როგორც ჩანს, ლიპარიტ V-მ თავისი ფიცი და პირობა არ შეასრულა და საქართველოს მეფეს კვლავ გაუორგულდა - "განაცხადა მტერობა და უკეთურებასა იწურთიდა". დავით აღმაშენებელმა კვლავ შეიპყრო ლიპარიტ V და 2 წლის პატიმრობის შემდეგ ბიზანტიაში გააძევა (1096), სადაც გარდაიცვალა. 
## ლიტერატურა
**მეტრეველი რ.*, ქსე, ტ. 6,გვ. 247-248, თბ., 1983

კატეგორია:კლდეკარის ერისთავები
კატეგორია:ბაღვაშები
ლიპარიტ I დადიანი

**ლიპარიტ I დადიანი** — ოდიშის ერისთავი 1414-1470, მამია II დადიანის ძე. ერისთავობა მიიღო საქართველოს მეფის ალექსანდრე I-სგან. ლიპარიტ I დადიანის დროს მნიშვნელოვანი ნაბიჯი გადაიდგა ოდიშის დამოუკიდებელ სამთავროდ ჩამოყალიბების საქმეში. იგი იმერეთის მეფეს ბაგრატ VI-ს დაეხმარა ჩიხორის ბრძოლაში ქართლის მეფის გიორგი VIII-ის წინააღმდეგ, რისთვისაც დასავლეთ საქართველოს სხვა ერისთავებთან  ერთად განთავისუფლდა ყოველგვარი სამეფო ვალდებულებისაგან წვევისა და ლაშქრობა-ნადირობის გარდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1470
ლიპარიტ I

**ლიპარიტ I** *ბაღვაში* — კლდეკარის საერისთავოს პირველი ერისთავი. სამთავროებს შორის პირველობისათვის ატეხილი ბრძოლის გამო IX საუკუნის 80-იან წლებში დატოვა ბაღვაშთა მამულობითი სამფლობელო არგვეთი და გადავიდა თრიალეთში, სადაც ქართლიდან ჯავახეთისაკენ მიმავალ გზაზე, თრიალეთის ქედია უღელტეხილზე, ე. წ. კლდეკარში, ააგო ციხე და საერისთავო დააარსა. ლიპარიტ I-მა თავის პატრონად ცნო ("იპატრონა") დავით ბაგრატიონის ძე კურაპალატი (876-881) და მხარი დაუჭირა მას გვარამ (გუარამ) მამფალის ( გ. 882) ძის ნასრას (გ. 888) წინააღმდეგ ბრძოლაში. ლიპარიტ I-ის დახმარებით ნასრა განდევნეს კონსტანტინოპოლში. შემდგომში კურაპალატის ახლოს მდგომთა შორის ლიპარიტ I აღარ ჩანს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კლდეკარის ერისთავები
კატეგორია:ბაღვაშები
ლიპარიტ III დადიანი

**ლიპარიტ III დადიანი** — ოდიშის მთავარი 1657-1658, ლევან II დადიანის ძმის იესეს - ძე. ოდიშის მთავარი გახდა ლევან II დადიანის სიკვდილის შემდეგ. ლიპარიტ III დადიანი იმერთა მეფემ ალექსანდრე III-მ გადააყენა და მთავრად დასვა ვამეყ III დადიანი. ლიპარიტ III დადიანი შეეცადა ქართლის მეფე როსტომისა და ახალციხის ფაშის დახმარებით დაებრუნებინა ტახტი, მაგრამ ბანძის ბრძოლაში (1658) დამარცხდა და ოსმალეთში გადაიხვეწა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
ლიპარიტ II დადიანი

**ლიპარიტ II დადიანი** — ოდიშის ერისთავი 1482-1512, შამადავლე დადიანის ძე. აქტიურად ეხმარებოდა ქართლის მეფე კონსტანტინე II-ს იმერეთის მეფის ალექსანდრე II-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. როდესაც ალექსანდრე II იმერეთის სამეფო ტახტზე საბოლოოდ განმტკიცდა (1488), ლიპარიტ II დადიანი იძულებული გახდა მას დამორჩილებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1512
ბერნარ ლიო

**ბერნარ ლიო** ( დ. 27 თებერვალი. 1897, პარიზი ― გ. 2 აპრილი. 1952, კაირო) — ფრანგი ასტროფიზიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1939). 1920 წლიდან მუშაობდა მედონის ობსერვატორიაში პარიზის ახლოს. იკვლევდა მზის პროტუბერანცებს კინემატოგრაფიის მეთოდებით, აგრეთვე მზის გვირგვინს. 1931 ააგო და პირენეების ობსერვატორიაში დადგა სპეციალური დაბნელებაგარეშე კორონოგრაფი. გვირგვინის სპექტრში აღმოაჩინა 5 ახალი ხაზი, რომელთა წარმოშობა 1942 ახსნა ამერიკელმა ასტროფიზიკოსმა ბ. ედლენმა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
ლიპარიტ IV

**ლიპარიტ IV** *ბაღვაში* — კლდეკარის ერისთავი XI საუკუნის 30-60-იან წლებში, ლიპარიტ III-ის ძე. ბაგრატ IV-ის მცირეწლოვანების პერიოდში საქართველოს ფაქტობრივი გამგებელი იყო ქართლის ერისთავი ივანე აბაზასძესთან ერთად.

1028 ლიპარიტ IV-მ დაამარცხა ბიზანტიის კეისრის კონსტანტინეს მიერ საქართველოს ასაოხრებლად გამოგზავნილი ლაშქარი. შემდეგ კი ივანე აბაზასძესთან ერთად მეთაურობდა საქართველოს შეერთებულ ლაშქარს, რომელმაც მდინარე ეკლეცთან სძლია საქართველოს მეფის ყმობისაგან თავდახსნილი განძის ამირა ფადლონის ჯარს. 1032 ლიპარიტ IV-მ დაატყვევა თბილისის ამირა და ერთი ციხე წაართვა, მაგრამ მისი მოწინააღმდეგე დიდაზნაურების რჩევით მეფემ ტყვე გაათავისუფლა, იყმო და ამირადვე დაიტოვა.

1037-1038 ლიპარიტ IV-ის ჩაგონებით ბაგრატ IV-ის ლაშქარი კახთა მეფის ჯართან ერთად თბილისს შემოადგა. 2 წლის ალყის შემდეგ ბაგრატ IV ლიპარიტ IV-ის უკითხავად ამირას დაუზავდა. ამით განაწყენებული ლიპარიტ IV საბოლოოდ გაუორგულდა მეფეს, დაუკავშირდა ბიზანტიას, რომელმაც მალე იგი დამხმარე ლაშქრით, დიდძალი ფულითა და საქართველოს სამეფო ტახტის მაძიებელი დემეტრე გიორგის ძის თანხლებით ბაგრატ IV-ის წინააღმდეგ გამოგზავნა. ლიპარიტ IV-მ ალყა შემოარტყა სამეფო ციხე ატენს, მაგრამ შემდეგ საქმე გართულდა და იგი ბაგრატ IV-ს დაუზავდა. მეფემ ლიპარიტ IV-ს ქართლის ერისთავობა უბოძა, მაგრამ ლიპარიტ IV აგრესიული ბიზანტიის აგენტი იყო და ფარულად თუ აშკარად საქართველოს გაერთიანება-გაძლიერებას ებრძოდა. მან ერთ-ერთი ბრძოლის დროს გამოიხსნა ბაგრატ IV-სთან მძევლად მყოფი თავისი შვილი ივანე, შემდეგ სასირეთის ჭალაში ბრძოლისას მეფე დაამარცხა კიდეც. 1048 ლიპარიტ IV მონაწილეობდა თურქ-სელჩუკების წინააღმდეგ ბრძოლაში ბიზანტიის მხარეზე. თურქებმა სძლიეს ბიზანტიელებს, ლიპარიტ IV კი ტყვედ ჩავარდა. 1051 იგი გაათავისუფლეს ტყვეობიდან და საქართველოში დაბრუნდა. აქ ბიზანტიის მხარდაჭერით კვლავ მომძლავრდა.

1054 ბიზანტიის კეისრის მოთხოვნით ლიპარიტ IV მთელი სამხრეთ საქართველოს მთავარი გახდა. 1058 მეფის ერთგულმა მესხმა აზნაურებმა სულა კალმახის ერისთავის მეთაურობით შეიპყრეს ლიპარიტ IV და მიჰგვარეს მეფეს, რომელმაც ორგული ფეოდალი იძულებით ბერად შეაყენა. ამის შემდეგ ბერი ანტონი (ლიპარიტყოფილი) ბიზანტიაში გადაიხვეწა. მოღვაწეობდა შავ მთაზე, სადაც, სავარაუდოდ, დააარსა წმ. ბარლაამის ქართველთა მონასტერი და იყო მისივე წინამძღვარი 1060–1064 წლებში. მხარს უჭერდა ათონის მთაზე მოღვაწე გიორგი მთაწმინდელს, რის გამოც მისთვის აღაპი დაუწესებიათ. ლიპარიტ IV ლიტერატურულ მოღვაწეობას ეწეოდა. შემორჩენილია მისი ზოგიერთი თხზულება. „მატიანე ქართლისაჲ-ს“ ცნობით, ლიპარიტ IV გარდაიცვალა კონსტანტინოპოლში, საიდანაც საქართველოში ჩამოუსვენებიათ და კაცხში დაუკრძალავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიელი მხედართმთავრები
კატეგორია:კლდეკარის ერისთავები
კატეგორია:ბაღვაშები
კატეგორია:ქართული წარმოშობის ბიზანტიელები
კატეგორია:XI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ლეონ II

**ლეონ II** (გ. 792) — აფხაზთა სამეფოს (დასავლეთ საქართველოს) პირველი მეფე, ლეონ I-ის ძმისწული. დაახლოებით 753-იდან იყო აფხაზეთის მემკვიდრეობითი ერისთავი (მთავარი) და ითვლებოდა ბიზანტიის იმპერატორის ვასალად. VIII საუკუნის უკანასკნელ მეოთხედში ისარგებლა ბიზანტიის იმპერიის დასუსტებით, დაიხმარა ხაზართა ხაკანი (რომლის ასული მისი დედა იყო), აუჯანყდა იმპერატორს და თავი მეფედ გამოაცხადა. ახალმა სამეფომ, რომელიც მთელ დასავლეთ საქართველოს მოიცავდა, სამეფო დინასტიის მიხედვით  „აფხაზთა სამეფოს“  სახელწოდება მიიღო. ლეონ II-მ სამეფოს დედაქალაქად ქუთათისი (ქუთაისი) გამოაცხადა. ლეონ II-ის დროიდან მტკიცე საფუძველი ჩაეყარა დასავლეთ საქართველოს ეკლესიაში აღმოსავლეთ საეკლესიო ტრადიციების დამკვიდრებას.

## ლიტერატურა
* მატიანი ქართლისა. ქართლის ცხოვრება, ს.  ყაუხჩიშვილის გამოც, ტ.1, თბ. 1955.

კატეგორია:აფხაზეთის მმართველები
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 792
ლეონ III

**ლეონ III** — „აფხაზთა სამეფოს“ (დასავლეთ საქართველოს) მეფე დაახლოებით 957–967 წლებში, გიორგი II-ის ძე. გამეფებამდე დანიშნული იყო ქართლის ერისთავად. მამასთან ერთად იბრძოდა კახეთის შემოსაერთებლად. კახეთში ერთ-ერთი ლაშქრობის დროს გიორგი II-ის გარდაცვალების გამო იძულებული გახდა დაზავებოდა კახეთის მეფე კვირიკე II-ს, რომელმაც თავი ლეონ III-ის ვასალად ცნო. ლეონ III-მ რამდენიმე ხნის შემდეგ განაახლა ბრძოლა კახეთის სამეფოს დასაპყრობად, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. მის დროს დასავლეთ საქართველოში დიდი სააღმშენებლო სამუშაოები მიმდინარეობდა: ააშენეს მოქვის ეკლესია, რომელიც ლეონ III-მ საკათედრო ტაძრად აქცია; 964 აშენდა კუმურდოს ტაძარი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
ლეონ I (აფხაზეთი)

**ლეონ I** — აფხაზეთის მემკვიდრეობითი ერისთავი დაახლოებით 720 — 740, ბიზანტიის იმპერატორის ვასალი.

აფხაზთა მეფეთა დივანში მოხსენიებულია, აფხაზეთის მე-11 „მეფე“ (ერისთავი) ლეონ, კონსტანტინე II–ს ძმა, თეოდორეს ძე, დაახ. VIII საუკუნის I ნახევარში. ამასთან დაკავშირებით, კირილ თუმანოვი შენიშნავს: „შეცდომა „დივანისა“ ის არის, რომ იგი იცნობს მხოლოდ ერთ ლეონს, აბასგთა ისტორიის დასაწყისში ... მაშინ, როდესაც იბერთა ქრონიკა (*იგულისხმება „ქართლის ცხოვრება“*) ახსენებს ორ მმართველს ამ სახელით ... „დივანის“ შემდგენელმა ისინი ერთ პერსონაჟში გააერთიანა, რაც, თუნდაც მხოლოდ ქრონოლოგიის თვალსაზრისით, მიუღებელია“.. შესაბამისად, ქართულ ისტორიოგრაფიაში მიღებულია, რომ „დივანის“ ცნობა ეხება არა  ლეონ I–ს, არამედ მის ძმისწულსა და მემკვიდრეს, ლეონ II–ს.

ლეონ I ერისთავი ებრძვის არაბებს დასავლეთ საქართველოში. მას კავშირი აქვს ქართლის ერისმთავარ არჩილთან. მათ კავშირი გააბეს ბიზანტიის იმპერიასთან. ლეონმა, არჩილმა და მისმა ძმამ წერილი გაუგზავნეს ბიზანტიის იმპერატორს, ლეონ ისავრიელს, სადაც თხოვდნენ დახმარებას კეისარს არაბების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

იმპერატორმა საპასუხო წერილი გამოუგზავნა ლეონს, რითაც მან დაუმტკიცა ერისთავს მემკვიდრეობითი უფლება აფხაზეთზე და შესთავაზა დამორჩილებოდა ქართლის ერისთავს („მეფე“) არჩილს, როგორც სიუზერენს და ერთად ებრძოლათ არაბების წინააღმდეგ. კეისარმა ლეონს არქონტის („ერისთავი კეისრისა“) ტიტული მისცა.

ამ ფაქტით ბიზანტიის იმპერიამ აღიარა ლეონის უფლება ეგრისის ყოფილი სამეფოს ჩრდილო–დასავლეთ მიწა–წყალზე. კერძოდ, ლეონის აფხაზეთი პოლიტიკურად მოიცავდა საკუთრივ აფხაზეთს, ასევე აბშილეთს, მისიმიანეთს, სანიგეთს, ჯიქეთს, ვიდრე ნიკოფსიამდე.

ლეონისა და არჩილის ურთიერთობა განმტკიცდა დანათესავებითაც: არჩილმა ლეონს მისცა ცოლად თავისი ძმისშვილი – გურანდუხტი.

735 წელს საქართველოს არაბთა დიდი დამსჯელი ექსპედიცია მოადგა მურვან–ყრუს მეთაურობით. არაბების თარეში საქართველოში თითქმის სამი წელიწადი გაგრძელდა. სწორედ აქ გამოჩნდა არჩილისა და ლეონის კავშირის სიმტკიცე: როდესაც არაბებმა მთელი აღმოსავლეთი საქართველო მოარბიეს და დასავლეთში გადავიდნენ, არჩილმა თავისი ძალებით აფხაზეთში დაიხია და იქ გაუმართა მტერს გადამწყვეტი ბრძოლა. ამ ამბავს გადმოგვცემს ჯუანშერი: არაბებმა დასავლეთ საქართველოში ციხე–გოჯი დაანგრიეს, გადალახეს კელასურის კედელი, დაწვეს ქალაქი ცხუმი და მიადგნენ ანაკოფიის ციხეს, სადაც გამაგრებული იყო არჩილი თავის ძმა მირთან და აფხაზთა და ქართველთა ძალებთან ერთად. ლეონი კი სობღისის ციხეში იდგა და ოსეთიდან გადმოსასვლელ გზას იცავდა. სწორედ ანაკოფიასთან შეძლეს ქართველებმა მურვან–ყრუს შეჩერება. ამ ბრძოლის შემდეგ არაბებმა უკან დაიხიეს და დიდი ზარალი განიცადეს.

## ლიტერატურა
* საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძისა და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., ნეკერი, 2000, გვ. 63–64;
** ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1965;
* მ. ლორთქიფანიძე, ეგრის–აფხაზეთის სამეფო, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2, თბ., 1973;
**Анчабадзе З. В.,* Из истории средневековой Збхазии (VI — XVII  вв), Сух., 1959;
* მ. ლორთქიფანიძე, ფეოდალური საქართველოს გაერთიანება, თბ., 1963;
* С. Джанашиа, О времени и условиях возникновения Абхазского царства, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952
* ე. თაყაიშვილი, რას შეიცავდა ეგრეთ წოდებული აფხაზეთის ისტორია ბაგრატ მეფისა, საისტორიო მასალანი, თბ., 1912;

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
ლევან გურიელი

**ლევან გურიელი** — გურიის მთავარი 1712-1714 წლებში, მამია III გურიელის  ძე.

იმერეთის მეფისა და ახალციხის ფაშის დახმარებით სამთავრო ტახტი წაართვა ძმას, გიორგი IV გურიელს, რასაც შინაომი მოჰყვა: ნაკაშიძეები, მაჭუტაძეები და თავდგირიძეები ლევან გურიელს ეხმარებოდნენ, ერისთავები კი - გიორგი IV გურიელს. 1714 წელს გიორგი IV გურიელმა დაიბრუნა სამთავრო ტახტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის მთავრები
ლევან ბატონიშვილი (ერეკლე II-ის ძე)

**ლევან ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. თებერვალი, 1756, თბილისი ― გ. თებერვალი, 1781, ვეჯინი) — ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, ერეკლე II-ის ძე. 

## ბიოგრაფია
აღიზარდა სამეფო კარზე, სადაც მის ირგვლივ შემოკრებილი იყვნენ რჩეული ახალგაზრდები, მათ შორის პოეტი ბესიკი. ამ ახალგაზრდათაგან შემდეგში შედგა ლევან ბატონიშვილის რაზმი (2000 კაცამდე), რომელმაც მრავალ ბრძოლაში ისახელა თავი. ლევან ბატონიშვილის მეგობრების წრეში იყო აგრეთვე დავით რექტორი. ლევან ბატონიშვილი სახელმწიფო საქმეებში ჭაბუკობიდანვე ჩაება. 1770 წელს მან თავის უფროს ძმასთან - გიორგისთან ერთად მეფის წინააღმდეგ ამბოხებული ქსნის ერისთავი გიორგის დასამორჩილებლად გაილაშქრა. ამას 1775 წელს ქსნის საერისთავოს გაუქმება მოჰყვა. 

1772 წლის იანვარში ერეკლემ ლევან ბატონიშვილი ანტონ I-თან ერთად გაგზავნა რუსეთის იმპერიაში მფარველობაში მიღების სათხოვნელად. დელეგაცია პეტერბურგში ერთი წლის შემდეგ ჩავიდა. ელჩობა უშედეგოდ დამთავრდა, ვინაიდან რუსეთი მოერიდა სპარსეთის იმპერიასთან ურთიერთობის გამწვავებას. 1774 წელს ანტონ I და ლევან ბატონიშვილი საქართველოში დაბრუნდნენ. ამავე წლებში ლევან ბატონიშვილმა ცოლად შეირთო ქაიხოსრო ანდრონიკაშვილის ასული. ლევან ბატონიშვილის ნიჭი და უნარი მთელი ძალით გამომჟღავნდა მორიგე ჯარის ხელმძღვანელობისას (1774-იდან). მისი თაოსნობით აილაგმა დაღესტნელ ფეოდალთა თარეში. ლევან ბატონიშვილმა დაამარცხა ისინი სოფელ ჭალასთან, მისაქციელთან, ავჭალასთან და სხვა ადგილებში. ერეკლე II-მ მორიგე ჯარის მეოხებით დათრგუნა ფეოდალური ოპოზიციაც. ამიტომ რეაქციონერი თავადები საბოტაჟს უწყობდნენ ამ ღონისძიებას. ფიქრობენ, რომ ამ საბოტაჟის მსხვერპლი შეიქმნა ლევან ბატონიშვილიც, რომელიც 1781 წელს ვეჯინში ყოფნისას გაურკვეველ ვითარებაში გარდაიცვალა. მის სიკვდილს დიდი მწუხარებით გამოეხმაურნენ ბესიკი (ოდა „სამძიმარი“), დავით რექტორი („ლეონისათვის თქმული ათნი სიტყვანი იამბიკოდ“), აზერბაიჯანელი პოეტები ვაგიფი და ვიდადი. მასვე ეძღვნება მრავალი ხალხური ლექსი. ლევან ბატონიშვილს მიეწერება რამდენიმე სამიჯნურო და ეპისტოლური ლექსი. 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1756
კატეგორია:გარდაცვლილი 1781
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი მხედართმთავრები
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
ლევან I დადიანი

**ლევან I დადიანი** — ოდიშის ერისთავი (1533-?) და ოდიშის მთავარი (?-1572), მამია III დადიანის ძე. თავდაპირველად ლევან I დადიანი ცნობდა იმერეთის მეფე ბაგრატ III-ის უზენაესობას და ერისთავთერისთავის ტიტულს ატარებდა, თუმცა, ამავე დროის, სრული დამოუკიდებლობისათვის იბრძოდა. 1548 ბაგრატ III-მ ლევან I დადიანი სადარბაზოდ მიიწვია, დააპატიმრა და გამოამწყვდია გელათის სამრეკლოში, საიდანაც იგი სამცხის ათაბაგის ქაიხოსრო III-ის ხელშეწყობით სამცხეში გაიპარა. შემდეგ ლევან I დადიანმა როსტომ გურიელის დახმარებით დაიბრუნა სამთავრო ტახტი. 1568 წელს ლევან I დადიანს იმერეთის მეფე ბაგრატ III და გიორგი II გურიელი დაუპირისპირდნენ და იძულებული გახდა სტამბოლში გამგზავრებულიყო. თურქეთის ხელისუფლებამ ცნო დამოუკიდებლობა  იმერეთის სამეფოსაგან. ლევან I დადიანმა ხელმწიფის ტიტული მიიღო. იგი ოსმალთა დახმარებით გურიის მთავარს შეურიგდა; მათ ჭილაძეების სამფლობელო დაიპყრეს და გაინაწილეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1572
ლევან III დადიანი

**ლევან III დადიანი**, იგივე **შამადავლე** — ოდიშის მთავარი 1661-1680 წლებში, ქართული ისტორიული წყაროების თანახმად „**სრულიად ოდიშისა და აფხაზეთის მპყრობელ-მქონებელი**“. ლევან II დადიანის ძმის, იესეს ძე.  ტახტზე ავიდა ქართლის მეფის ვახტანგ V-ის დახმარებით და თავისი ბიძის პატივისცემად ლევანი დაირქვა. ცოლად ჰყავდა ვახტანგ V-ის ძმისშვილი თამარი. 1663 ლევან III დადიანი თავს დაესხა იმერეთის მეფეს ბაგრატ IV-ს, მაგრამ დამარცხდა. ბაგრატ IV-მ მას წაართვა მეუღლე და თვითონ შეირთო. ეს ფაქტი გახდა მათ შორის შეურიგებელი ბრძოლის მიზეზი. 1672 ოდიშის სამთავროს შეესივნენ ოსმალები, რომლებიც მიზნად ისახავდნენ ტახტიდან ჩამოეგდოთ ლევან III დადიანი და მთავრად თავიანთი კაცი დაესვათ. ლევან III დადიანი რუხის ციხეში ჩაიკეტა და ოსმალებმა მისი აღება ვერ მოახერხეს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
ლევან V დადიანი

**ლევან V დადიანი** (დ. 1791 — გ. 1846) — ოდიშის მთავარი 1805-1840 წლებში, რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1821).

## ბიოგრაფია
მამის გარდაცვალების დროს მძევლად ჰყავდა აფხაზეთის მთავარ ქეილაშ შარვაშიძეს, რომლისგანაც მისი განთავისუფლება 1805 წლის გაზაფხულამდე ვერ მოხერხდა. 1805 წელს, როდესაც გრიგოლ დადიანი გარდაიცვალა, ლევან V დადიანის მცირეწლოვანების გამო ოდიშის სამთავროს 4 წევრისაგან შემდგარი საბჭოს დახმარებით განაგებდა დედამისი, დედოფალი ნინო. 1811 წლიდან ლევან V დადიანი უშუალოდ შეუდგა სამთავროს მართვა-გამგეობას. აქტიურად მონაწილეობდა რუსეთის იმპერიის მიერ დასავლეთ საქართველოში მოწყობილ სამხედრო ექსპედიციებში: 1809 წელს მონაწილეობდა ფოთის აღებაში, 1810 წელს იმერეთის სამეფოს დამორჩილებაში, 1819-1820 წლებში - იმერეთისა და გურიის აჯანყების ჩახშობაში. ასევე დაეხმარა რუსეთს აფხაზეთის სამთავროში ხელისუფლების განმტკიცებაში. 1813 წელს ლევან V დადიანმა შემოიერთა სამურზაყანო, რომელსაც 1840-მდე მართავდა. მის დროს, 1830 წელს, ოდიშის სამთავროში დაარსდა პირველი სასწავლებელი - მარტვილის სასულიერო სასწავლებელი. 1840 წელს უარი თქვა სამთავრო ტახტზე თავისი შვილის დავითის სასარგებლოდ, თუმცა მთავრის ტიტულს სიკვდილამდე ატარებდა.

## ოჯახი
ცოლად ჰყავდა იმერეთის სახლთუხუცესის ზურაბ წერეთლის ქალიშვილი — მართა წერეთელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:დაბადებული 1791
კატეგორია:გარდაცვლილი 1846
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კვირიკე I

**კვირიკე I**  (გ. 918) — კახეთის მთავარი (ქორეპისკოპოსი) 892-918 წლებში. მისი მმართველობის დროს ადგილი ჰქონდა მთელ რიგ ახალ მოვლენებს. ეს ის დროა, როცა აზერბაიჯანში იქმნება საჯიდების ძლიერი სახელმწიფო. 907-914 წლებში საჯმა აბულ კასიმმა დალაშქრა და ააოხრა საქართველოს მთელი რიგი პროვინციები. კახეთმა შეძლო ამ შემოსევის თავიდან აცილება: არაბთა მიერ უჯარმისა და ბოჭორმის ციხეების დაკავების შემდეგ კვირიკე I-მა აბულ კასიმს მორჩილება აღუთქვა და სამთავრო აოხრებას გადაარჩინა.  
                                                          
საჯთა ახალმა შემოსევამ დიდად დააზარალა და დაასუსტა კახეთის მეზობელი პოლიტიკური ერთეულები. კახეთი სარგებლობს ამ მდგომარეობით და თავისი ტერიტორიების გაფართოებაზე ზრუნვას იწყებს. დაახლოებით 915 წელს კვირიკე I-მა აფხაზთა მეფე კონსტანტინე III-თან ერთად გაილაშქრა ჰერეთის წინააღმდეგ. მოკავშირეებმა დაიპყრეს და გაინაწილეს ჰერეთის პუნქტები არიში (ახლანდელი მთისძირი), გავაზი (ახლანდელი ახალსოფელი), ორჭობი. კვირიკე I-ს ერგო ორჭობი. რამდენიმე ხნის შემდეგ ჰერეთის მეფემ ადარნასე პატრიკმა ისარგებლა კახეთის სამთავროს საგარეო-პოლიტიკური ვითარების გართულებით და დაკარგული ტერიტორიები დაიბრუნა.

## ლიტერატურა
* *პაპუაშვილი თ.,* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970

* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - „საქართველოს მეფეები“, 2007 წ.

კატეგორია:კახეთის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 918
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კვირიკე III

**კვირიკე III** —  კახეთ-ჰერეთის მეფე 1010/1014-1037 წლებში. 

## ცხოვრება
კვირიკე III-ს მმართველობის დროს სამეფომ სახელმწიფოებრივ, ადმინისტრაციულ და სამხედრო ძლიერებას მიაღწია. კვირიკე III-მ გააერთიანა კახეთ-ჰერეთი და მიიღო მეფის ტიტული. სამეფო დაყო ადმინისტრაციულ ერთეულებად - 7 საერისთავოდ (რუსთავის, კვეტერის, პანკისის, ხორნაბუჯის, ვეჯინის, მაჭის და შტორის). სამეფოს დედაქალაქი გახდა თელავი. დაახლოებით 1027-1032 წწ. კვირიკე III-ის ინიციატივით მოეწყო კოალიციური ლაშქრობა განძის ამირა ფადლონის წინააღმდეგ. მონაწილეობდნენ ქართლის ფეოდალები ლიპარიტ ბაღვაში და ივანე აბაზასძე, თბილისის ამირა ჯაფარი და სომეხთა მეფე დავითი. მდინარე ეკლეცზე საქართველოს ლაშქარმა ფადლონი დაამარცხა. დაახლოებით ამავე წლებში კვირიკე III-მ სძლია ოსთა მეფე ურდურეს, ბრძოლაში ურდურე მოკლეს. 1037 წელს კვირიკე III მონაწილეობდა ლიპარიტ ბაღვაშის მიერ თბილისის ამირის წინააღმდეგ მოწყობილ ლაშქრობაში. თბილისის ხანგრძლივი ალყის დროს კვირიკე III მოუკლავს ოს მონას "სისხლისათვის ოვსთა მეფისა ურდურესი" (ვახუშტი ბატონიშვილი).

## საფლავის აღმოჩენა
მინი|საფლავის ქვა, რომელიც შეცდომით იყო მიჩნეული კვირიკე III-ის საფლავად.
2017 წლის 23 აგვისტოს კალაურის ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსში აღმოაჩინეს „რანთა და კახთა მეფის“ საფლავი, როგორც სპეცილისტები ვარაუდობენ ეს საფლავი ეკუთვნის კახეთის მეფე კვირიკე III-ს.

ინფორმაცია საფლავის აღმოჩენის შესახებ საქართველოს ჩოხოსანთა საზოგადოების წევრმა ზვიად სეხნიაშვილმა სოციალური ქსელის მეშვეობით გამოაქვეყნა. მისი ინფორმაციით, ნათლისმცემლის სამონასტრო კომპლექსის მთავარი ტაძრის მარჯვენა ეკვდერის რესტავრაციისა და გაწმენდის პროცესში, აღმოაჩინეს XI საუკუნის საფლავი, სადაც წარწერის მიხედვით განისვენებს "რანთა და კახთა მეფე...".

თუმცა როგორც კულტურის სამინისტრომ გაავრცელა ინფორმაცია სოფელ კალაურის ტაძარში ნაპოვნი სამარხი კვირიკე III-ის არ აღმოჩნდა.

## ლიტერატურა
**პაპუაშვილი თ.,* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მთავრები
კატეგორია:კახეთ-ჰერეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კვირიკე ბანელი

**კვირიკე ბანელი** — IX-X საუკუნეების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, ადარნასე II-ის თანამედროვე. ადარნასეს ხელშეწყობით აღადგინა ბანის საკათედრო ტაძარი და გახდა მისი პირველი ეპისკოპოსი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები
კაცია I დადიანი

**კაცია I დადიანი** (გ. 1710) — ოდიშის მთავარი 1704-1710 წლებში. 1704 წელს მამამ გიორგი IV-მ, დადიანის ტიტული მიანიჭა, თუმცა სამთავროს ფაქტობრივი გამგებელი თვითონ იყო. რამდენიმე წლის შემდეგ კაცია I დადიანმა მამა ოდიშიდან გააძევა და სამთავროს მართვას შეუდგა, მაგრამ მალე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
* *სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1, თბ., 1973;

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კ
ლევან IV დადიანი

**ლევან IV დადიანი** (გ.  1694) — ოდიშის მთავარი 1683-1691, ლევან III დადიანის უკანონო შვილი. ტახტზე აიყვანა ოდიშის ფაქტობრივმა გამგებელმა გიორგი ლიპარტიანმა. 1691სტამბოლს გაემგზავრა, სადაც გარდაიცვალა. ლევან IV დადიანი იყო დადიანთა გვარეულობის უკანასკნელი წარმომადგენელი ოდიშის სამთავრო ტახტზე. მის შემდეგ დადიანობა გადავიდა ჩიქვანთა (ჩიქოვანთა) საგვარაულოს ხელში. 
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1694
კატეგორია:დადიანები
კვირიკე IV

**კვირიკე IV** — კახეთ-ჰერეთის მეფე 1084-1102 ან 1104 წწ. მისი მეფობის უკანასკნელ წლებში დავით აღმაშენებელმა დაიწყო ბრძოლა კახეთ-ჰერეთის შემოერთებისათვის. 1101 წელს მან კვირიკე IV-ს ზედაზნის ციხე წაართვა.

## ლიტერატურა
* პაპუაშვილი თ., ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970

კატეგორია:კახეთ-ჰერეთის მეფეები
კაცია II დადიანი

**კაცია II დადიანი** (გ. 1788, მარტვილი) — ოდიშის მთავარი 1758-1788, ოტია დადიანის ძე. 

1757 წელს ოდიშის დამხმარე ლაშქარს ხელმძღვანელობდა ხრესილის ბრძოლაში. 1770-1771 დასავლეთ საქართველოში მყოფ რუსეთის კორპუსს ეხმარებოდა ოსმალეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში (რუსული წყაროების ცნობით, საკმაოდ ორჭოფული პოზიცია ეკავა). 1780 კაცია II დადიანმა სოლომონ I-ის დახმარებით რუხის ბრძოლაში დაამარცხა აფხაზეთის მთავარი. შემდეგში იგი აქტიურად ერეოდა აფხაზეთის სამთავრო სახლის შინაურ საქმეებში; ეხმარებოდა ზურაბ შარვაშიძეს თავისი ძმისწულის - ქელაიშ-აჰმედ-ბეგის წინააღმდეგ ბრძოლაში. სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ დაეხმარა დავით გიორგის ძეს იმერეთის სამეფო ტახტის დაუფლებაში.

კაცია დადიანმა სიკვდილის წინ თავის მცირეწლოვან შვილებზე ზრუნვა, მასზე გაწეული ამაგის სანაცვლოდ დავით მეფეს გადააბარა. კაცია დადიანი გარდაიცვალა 1788 წელს, დაკრძალულია მარტვილის მონასტერში.

კაცია დადიანი მოხსენიებული იყო იერუსალიმის უფლის საფლავისთვის 1770 წელს შეწირულ მაცხოვრის ხატზე, რომელიც 1891-1892 წლებში ინახულა და აღწერა ნ. კონდაკოვმა. მისი შვილი ბესარიონი იყო ჭყონდიდის ეპისკოპოსი 1828 წლამდე.
 
## ოჯახის წევრები
კაცია დადიანს ჰყავდა ცხრა ძე და სამი ასული:
#გრიგოლი, 
#მანუჩარი, 
#ოტია, 
#ბეჟანი, 
#ტარიელი, 
#ბესარიონი (ჭყონდიდის მიტროლოპიტი), 
#გიორგი, 
#ლევანი, 
#იოანე,
#მარიამი, 
#ელისაბედი, 
#თამარი

ცნობილია კაცია დადიანის ძმა გიორგი (გ. 15 დეკემბერი, 1799, დაკრძალულია მარტვილში), ბიძაშვილი — გიორგი კაცოს ძე და ძმის-წული — გიორგი ნიკოლოზის ძე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კ
კატეგორია:გარდაცვლილი 1788
კახაბერ II გურიელი

**კახაბერ II გურიელი** (გ. 1483) — გურიის მთავარი XV საუკუნის II ნახევარში, მის დროს გურიის სამთავრომ პრაქტიკულად მოიპოვა დამოუკიდებლობა

## ბიოგრაფია
იყო ლიპარიტ I დადიანის ვაჟი. დაეხმარა ქართლის მეფის გიორგი VIII-ის წინააღმდეგ აჯანყებულ სამცხის ათაბაგს — ყვარყვარე II ჯაყელს, რომლისგანაც სამაგიეროდ 1463 წელს აჭარა და ჭანეთი მიიღო. 

ხელი შეუწყო იმერეთში გიორგი VIII-ის მოწინააღმდეგე ერისთავის - ბაგრატ VI-ის გამეფებას. შემდეგში კახაბერ II გურიელი ვამეყ II დადიანთან ერთად დაუპირისპირდა ბაგრატს და გურიის სამთავროს დამოუკიდებლობისათვის დაიწყო ბრძოლა, მაგრამ ბაგრატმა დაამარცხა. არ გამოცხადდა ალექსანდრე II-ის იმერთა მეფედ კურთხევაზე, 1479-1480 წლებში კი ქართლის მეფე კონსტანტინე II-სთან ერთად ებრძოდა მას. ამ დროიდან გურია ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სამთავრო გახდა. 

კახაბერ გურიელი და მისი მეუღლე ანა მოხსენიებულნი არიან შემოქმედის ეკლესიისთვის შეწირული მაცხოვრის ხატის წარწერაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1483
იუსუფ I

**იუსუფ I** *ჯაყელი* — ახალციხის ფაშა 1635-1647 წლებში, საფარ-ფაშას ძე. ქართულ წყაროებში იგი ათაბაგად ან ფაშა-ათაბაგად  იხსენიება. XVII საუკუნის 20-30-იან წლებში, როდესაც მესხეთი სპარსეთსა და ოსმალეთს შორის ხელიდან ხელში გადადიოდა, საფარ-ფაშა თურქეთის ზონაში რჩებოდა ფაშად, ხოლო იუსუფ I - ირანის ზონაში. ასე ინარჩუნებდნენ ისინი თავიანთ სამემკვიდრო უფლებას სამცხე-ჯავახეთში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1647
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კახაბერ I გურიელი

**კახაბერ I გურიელი** — გურიის საერისთავოს გამგებელი, იხსენიება 1352 წელს ლიხაურის ხატის წარწერაში. იყო გიორგი II დადიანის ვაჟი. იწოდებოდა ერისთავთერისთავად, სვანთა ერისთავად და გურიის პატრონად. კახაბერ გურიელი მოხსენიებულია ჯუმათის გაბრიელ მთავარანგელოზის ხატის ზურგის მოჭედილობის წარწერაში. წარწერაში იხსენიებიან გიორგი დადიანი და მისი შვილები, ვამეყ მანდატურთუხუცესი და კახაბერ გურიელი. კახაბერ გურიელი აგრეთვე იხსენიება ექადიის ტაძრის და შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის ერისთავები
კატეგორია:გურიელები
იუსუფ II

**იუსუფ II** *ჯაყელი* — ახალციხის ფაშა 1679-1688 წლებში. ოსმალეთის სულთნისაგან მას მინდობილი ჰქონდა დასავლეთ საქართველოს სამეფო-სამთავღოების მეურვეობა. ქართლის მეფის  გიორგი XI-ის თხოვნით იუსუფ II-მ 1683 იმერეთის სამეფო ტახტზე დასვა ბაგრატ IV-ის ძე ალექსანდრე IV. იბრძოდა საფაშოში მაჰმადიანური წეს-ჩვეულებების გავრცელებისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია: ახალციხის ფაშები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1688
მამია I გურიელი

**მამია I გურიელი** (გ. 1534) — გურიის მთავარი 1512-1534 წლებში, გიორგი I გურიელის ძე. 

1520 წელს კახეთის მეფე ლევანმა სთხოვა დახმარება ქართლის მეფე დავით X-ის დამარცხებაში. ლევანმა მამიას ასევე სთხოვა ქალიშვილის ხელი, რათა განემტკიცებინა ალიანსი. ლევანმა დაამარცხა დავით X მაღაროსთან ბრძოლაში, ხოლო მამია I შეიჭრა ქართლში. დავითმა, მამიამ და ლევანმა ზავი მუხრანში დადეს. 1520 წელს, იმერეთის მეფე ბაგრატ III-სა და მამია გურიელის მონაწილეობით, ქართლისა და კახეთის მეფეებს შორის ზავი დაიდო, რითაც დადასტურდა საქართველოს სამ თანასწორუფლებიან სამეფოდ გაყოფა. მამიამ ქალიშვილი თინათინი ლევანს მიათხოვა.

1533 წელს იმერეთის მეფე ბაგრატ III-სთან და ოდიშის მთავარ მამია III დადიანთან ერთად ჯიქეთზე გაილაშქრა; მოკავშირეები დამარცხდნენ. ამ ბრძოლაში დაიღუპა მამია I გურიელის ვაჟი გიორგი, ხოლო მთავარი, მისი ძმები და ეპისკოპოსები ტყვედ ჩავარდნენ და თავი გამოისყიდეს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1534
ისაყ I

**ისაყ I** *ჯაყელი* — ახალციხის ფაშა ოთხჯერ: 1701-1705, 1708-1716, 1718-1737 და 1744-1745 წლებში, იუსუფ II-ის ძე. მამა მცირეწლოვანს გარდაეცვალა და საფაშო ტახტი ბიძამ - სალიმმა - წაართვა. სალიმის გარდაცვალების შემდეგ (1701) ფაშობაზე პრეტენზია განაცხადა სალიმის შვილმა - ასლანმა. ბიძაშვილთან ბრძოლაში ისაყ I-მა რამდენიმეჯერ დაკარგა საფაშო ტახტი. დაახლოებით 1718-წლიდან, ძალაუფლების საბოლოოდ განმტკიცების შემდეგ, იგი აქტიურად მონაწილეობდა 1723-1724 წლებში ოსმალთა მიერ ამიერკავკასიის ქვეყნების, კერძოდ, ქართლის სამეფოს დაპრობაში. 1727, ქართლის მეფის იესეს გარდაცვალების შემდეგ, სულთანმა ისაყ I ქართლის მმართველად დაადგინა და კახეთის დაპყრობაც დაავალა. XVIII საუკუნის 30-იანი წლების პირველ ნახევარში ისაყ I-ს ემორჩილებოდა საკუთრივ საქართველო, ლორე, ყაზახ-შამშადილი, შაქი. ისაყ I დაპყრობილ მხარეებში ცდილობდა ოსმალური სოციალურ-პოლიტიკური სისტემის შემოღებას და მაჰმადიანობის გავრცელებას. მის დროს გახშირდა ლეკიანობა, ტყვეებით ვაჭრობა, გაუკაცრიელდა სოფლები და მხარეები. 1735  წელს, როდესაც ოსმალობა ყიზილბაშობამ შეცვალა, ისაყ I თბილისიდან ახალციხეში ჩავიდა და სამემკვიდრო ტახტზე დაჯდა. 1737 წელს ტახტი შვილს, იუსუფ III-ს დაუთმო. მისი გარდაცვალების შემდეგ კი 1744  წელს,ისაყ I მეოთხედ დაუბრუნდა თანამდებობას. გარდაიცვალა 1745 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
* *ლომსაძე შ.,* სამცხე-ჯავახეთი (XVIII ს. შუაწლებიდან XIX საუკუნის შუაწლებამდე), თბ., 1975

კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1745
მამია II გურიელი

**მამია II გურიელი** (გ. 1625) — გურიის მთავარი 1600-1625, გიორგი II გურიელის ძე. 

## ბიოგრაფია
1591 წელს ილაშქრა აფხაზეთში და გაიმარჯვა. ნათესაურმა კავშირებმა და ოსმალეთის იმპერიის საშინაო კრიზისმა განაპირობა გურიის სამთავროს გაძლიერება. ამ დროს მამია II გურიელი მეფედაც კი იწოდებოდა. 1609 წელს ააშენა ჩეხედანას ეკლესია თავისი მცირეწლოვანი შვილის, მანუჩარის სულის საოხად.

1609 წელს მამია II გურიელმა ისარგებლა 1603-1612 წლების ირან-ოსმალეთის ომით და 1609 წელს შეიჭრა აჭარაში, დაიკავა ის და ოდიშის სამთავროსთან ერთად ხარკის მიწოდება შეუწყვიტა ოსმალეთს. ირანთან ომის დასრულების შემდეგ ოსმალეთმა შავი ზღვის სანაპიროების ბლოკადა მოაწყო. შეწყდა მარილის, რკინისა და სხვა პროდუქტების შეტანა გურიისა და ოდიშის სამთავროებში. ამან გურიის და ოდიშის მთავრები აიძულა ოსმალეთთან ზავზე ეზრუნათ. ქართველი ელჩები 1614 წლის გაზაფხულზე ჩავიდნენ კონსტანტინოპოლში და თავიდან წარუმატებლად მიმდინარეობდა, რადგან ოსმალეთის მიერ შეთავაზებული საზავო პირობები მძიმე იყო ქართული სამთავროებისთვის და მის მიღებაზე უარს ამბობდნენ. აგვისტოში მოლაპარაკებები განახლდა ოსმალეთის ელჩ ომარ-ფაშასა და გურიელს შორის. 13 დეკემბერს ბათუმში ხელმოწერილი გურია-ოსმალეთის შეთანხმებით გურიელმა დათმო აჭარა, იკისრა ოსმალეთის ხარკი,  აღდგენილ იქნა ოსმალეთ-გურიის ომამდელი საზღვარი მდინარე ჭოროხზე.

1614 წლის ზაფხულის ბოლოს გურიელმა სამთავროში მიიღო იეზუიტი მისიონერები ლუი გრანჟე და ეტიენ ვიო, რომლებიც ოდიშის მთავრის მიწვევით იმყოფებოდნენ დასავლეთ საქართველოში.

მამია II გურიელი აქტიურად მონაწილეობდა ქართველ მეფე-მთავართა ანტიირანულ კოალიციაში. 1615 წელს მამია II ახლდა კახეთში აჯანყების მოსამზადებლად ჩასულ თეიმურაზ I-ს ს. 1618 და 1623 წლებში მამია II გურიელმა რუსეთის მეფეს სთხოვა მფარველობაში მიღება, მაგრამ უშედეგოდ. 1618-1619 წლებში მამიას შეფარებული ჰყავდა ირანისგან დევნილი თეიმურაზ I.

1623 წელს ქალიშვილი თამარი მიათხოვა შემდგომში იმერეთის მეფე ალექსანდრე III-ს. თამარი მრუშობის ბრალდებით მამის კარზე გააბრუნეს შვილ ბაგრატთან ერთად. ამ ამბით შეურაცხყოფილი გურიელი დაუმოყვრდა ლევან II დადიანს. 1621 წელს მამიამ თავის ძე სიმონს დადიანის და მარიამი შერთო ცოლად.

1625 წელს ლევან II დადიანის წახალისებით მოკლა შვილმა სიმონმა.

## ოჯახი
ცოლად ჰყავდა ჯერ ათაბაგის ასული თინათინი, შემდეგ კი — კახთა მეფის თეიმურაზ I-ის ასული. მამია გურიელი და დედოფალი თინათინი მოხსენიებულნი არიან შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატის წარწერაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
კატეგორია:მოკლული მონარქები
სელიმ-ფაშა

**სელიმ-ფაშა** (*ხიმშიაშვილი*; გ. ივნისი, 1815, ხიხანის ციხე) — ახალციხის ფაშა 1803-1809 და 1812-1815 წლებში; აბდულა-ბეგის ძე. XVIII საუკუნის 90-იანი წლების დასაწყისში ვიდრე ფაშა გახდებოდა, იყო ზემო აჭარის სანჯაყ-ბეგი.

## ბიოგრაფია
სელიმი თავის მამის კვალს — ბეგობას დაადგა და ბოლოს იმდენი მოახერხა, რომ ფაშობაც-კი იშოვნა და სელიმ-ფაშად იწოდებოდა. ახალგაზრდობაში მამასთან ერთად მონაწილეობდა გურიის სამთავროში ლაშქობაში, როდესაც სოფელ ასკანასთან მოკლეს მამამისი, აბდულ-აღა.

XVIII საუკუნის ბოლო წლებში აჭარა ახალციხის ფაშას, ათაბაგ შერიფ-ფაშას ექვემდებარებოდა. გარემოება მეტად აწეწილ-დაწეწილი იყო. ამით ისარგებლა სელიმ-ბეგმა, ფეხი კარგად მოიმაგრა აჭარაში, ბატონი გახდა იქაურ მკვიდრთა და ახალციხის ფაშას პირდაპირ, კადნიერად გამოუცხადა, „არ მინდა გემორჩილო და ბატონად გაღიაროვო“. მარტო ეს როდი იკმარა სელიმ-ბეგმა. შეჰკრიბა აჭარელნი და მათი შემწეობით 1803 წელს შერიფ ფაშა ახალციხიდან განდევნა, ხოლო ფაშობა თვითონ ჩაიგდო ხელთ.

სელიმ-ფაშას დროს, როგორც აჭარა, ისე ახალციხის საფაშო ლეკების ბუნაგად იყო ქცეული. ეს მტაცებელი ხალხი თავისუფლად დათარეშობდა ყველგან. სელიმ-ფაშას ეს მთიელები ქართლის დასარბევად ჰყავდა დაქირავებული. ცოტ-ცოტათი ძლიერების ფრთები გაშალა, ქედმაღლურად დაიჭირა თავი და სულთანს თითქმის არც კი ემორჩილებოდა. სულთანს, რა თქმა უნდა, არაფრად ეჭაშნიკებოდა თავისი ქვეშევრდომის ურჩობა და განურისხდა. სელიმი იძულებული იქნა ახალციხიდან ლტოლვილიყო. სელიმს სიკვდილიც მიუსაჯეს. 1809 ივნისში შერიფ-ფაშა ისევ დაბრუნდა ახალციხეში და სელიმს დაუწყო ძებნა. სელიმ ფაშა ამასობაში თავის ოჯახთან და 5000 მებრძოლთან ერთად აჭარაში გამაგრდა. 

სელიმ-ფაშა დაუპირისპირდედა ოსმალეთისს ცენტრალურ ხელისუფლებას, დაიწყო ბრძლა საფაშოს გამოყოფისათვის. 1811-1812 წლებში ის ცდილობდა რუსეთის იმპერიასთან დაახლოებას გურიის სამთავროს მეშვეობით და ძველი სამცხე-საათაბაგოს ტერიტორიაზე ავტონომიური მუსლიმური სამთავროს შექმნას. სელიმმა მალე დაინახა, რომ რუსეთთან ურთიერთობა არ გამოუვიდოდა. 1813 წელს მან მოკავშირეობას შესთავაზა გურიის მთავარს მამია V გურიელს და მოუწოდა მას ოსმალეთის მხარეს გადასვლისკენ. 1814 წელს ახალციხეში გაქცეული და უტახტოდ დარჩენილი იმერეთის მეფე სოლომონ II რუსების წინააღმდეგ შველასა და დახმარებას სთხოვდა სელიმ-ფაშას. 

1815 წლის დასაწყისში სულთანის ბრძანებით არზრუმის სერასკირმა, სეიდ-ბაბა-იბრაჰიმ ფაშა ფეხლევანმა 15-ათასიანი ლაშქრით სელიმ-ფაშა ახალციხიდან გააძევა. სელიმი ხიხანის ციხეში გამაგრდა, მაგრამ ოსმალებმა ღალატით შეიპყრეს და სიკვდილით დასაჯეს. 

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## აჭარელი ხიმშიაშვილი ბეგების გენეალოგია
აბდულა-ბეგი

სელიმ-ბეგი/სელიმ-ფაშა

აჰმედ-ბეგი/ახმედ-ფაშა, აბდი-ბეგი (მეუღლე: კესარია გურიელი), ქერ-ხუსეინ-ბეგი

შერიფ-ბეგი

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
*
* თ. სახოკია, „მოგზაურობანი“, თბ., 1985, გვ.184-185

## რესურსები ინტერნეტში
*სელიმ-ფაშას წერილი მამია V გურიელს

კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1815
კატეგორია:ხიმშიაშვილები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ვახტანგ III გურიელი

**ვახტანგ III გურიელი** (გ. 1805) — გურიის მთავარი 1792-1797, გიორგი V გურიელის ვაჟი. ვახტანგის შვილიშვილი იყო პოეტი მამია გურიელი.

## ბიოგრაფია
1784 წლის 9 მარტს მონაწილეობდა ნაჭიშკრევის ბრძოლაში. 1787 წელს, ჯერ კიდევ ბატონიშვილობის დროს იმერეთის მეფე დავით II-ისგან მიიღო სიგელი საჯავახოს გურიის სამთავროსთვის დამტკიცების შესახებ. 1788 წელს საბატონიშვილო მამული მიიღო მდინარე სუფსის მარჯვენა მხარეს 500 კომლი ყმა-გლეხითა და აზნაურით. შემდეგ მიითვისა საჯუმათლოს ყმა-მამულიც და ეურჩებოდა მამას - გიორგი V გურიელს. თვითნებურად ახორციელებდა მთავრის ზოგ უფლებამოსილებას,  საჯუმათლოს გლეხებს გაუუუქმა სახელმწიფო გადასახადები და ჯუმათის ეპისკოპოსად 1788 წლის 3 მაისს დაადგინა იოსებ თაყაიშვილი. ვახტანგის ურჩობის გამო გიორგი V გადადგა და ტახტზე ვახტანგის უფროსი ძმა, სიმონ III გურიელი ავიდა. ვახტანგი ასევე ეურჩებოდა ძმასაც.

1792 წელს სიმონ III-ის გარდაცვალების შემდეგ, როცა მისი მემკვიდრე მამია სამი წლის იყო, გურიელად დასვა სოლომონ II-მ. 1794 წელს სოლომონ II-ის წინააღმდეგ მებრძოლ დავით გიორგის ძეს მიემხრო. სოლომონ II-ის გამარჯვების შემდეგ ოსმალებს დაუახლოვდა. ქონებრივად ავიწროებდა მარინა დედოფალსა და ტახტის მემკვიდრე მამიას.

1797 წელს ძმამ, ქაიხოსრომ, გადააყენა და კვლავ საბატონიშვილოზე დასვა. ვახტანგ III გურიელი განაგრძობდა ბრძოლას ხელისუფლებისათვის. მან თავის ცოლისძმას, დიმიტრი ორბელიანს სთხოვა ქართლ-კახეთის სამეფოს დედოფალ დარეჯანთან ეშუამდგომლა, რათა ამ უკანასკნელს სოლომონ II-ისთვის ვახტანგის ტახტზე დაბრუნება ეთხოვა, მაგრამ თხოვნამ შედეგი არ გამოიღო. ვახტანგი იყო მისი მცირეწლოვანი ძმის, ლევან გურიელის მეურვე, მაგრამ როდესაც ლევან გურიელი 18 წლის გახდა, ვახტანგმა მამულები არ დაუბრუნა, მეტიც, შეაგულიანა ლევანის აზნაური ბერეჟიანი, რომელმაც აჭარიდან რაზმი გადმოიყვანა და ლევანის მამულები ააოხრა, ხოლო თავად კი საჯავახოში შეკრიბა ლაშქარი და ლევანს დარჩენილი მამულები წაართვა. ლევანმა და ქაიხოსრომ მოილაპარაკეს და შეიპყრეს ვახტანგი, მაგრამ სოლომონ II-ის ჩარევით ქაიხოსრომ ვახტანგი გაათავისუფლა. 1803 წელს ვახტანგმა ახალციხის ფაშა სელიმ ხიმშიაშვილს, შეაფარა თავი. ქაიხოსროს თხოვნით 1804 წელს სელიმ-ფაშამ იგი შეიპყრო, მაგრამ სოლომონ II-ისა და პავლე ციციანოვის თხოვნით გაათავისუფლა. ვახტანგმა 1804 წლის 3 იანვარს წერილი მისწერა ციციანოვს და სთხოვდა რუსეთის ქვეშევრდომობაში გურიის მიღებას, თანაც ეუბნებოდა, რომ მხარს უჭერდნენ გურიის საზღვაო ზოლის მეპატრონე ნაკაშიძეები. ვახტანგი ჯერ თბილისში ციციანოვს ეახლა, შემდეგ კი სოლომონ II-ს და 1805 წელს საბატონიშვილო მამულიც დაიბრუნა, მაგრამ მალე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1805
ვახტანგ II გურიელი

**ვახტანგ II გურიელი** (გ. 1640) — გურიის მთავარი 1639-1640, გიორგი II გურიელის უმცროსი ვაჟი. საბატონიშვილოდ ჰქონდა მდინარე ბჟუჟის ხეობა. 1639 წელს ძმის — მალაქია I გურიელი-ის — გარდაცვალების შემდეგ გურიელად დასვა ლევან II დადიანმა და ფაქტობრივად მისი ვასალი იყო. 1640 წელს მან გურიიდან განდევნა კრისტოფორო დე კასტელი და სხვა მისიონერები.

მთავრად გახდომამდე, მისი ძმის, მამია II გურიელის მთავრობის დროს ვახტანგმა ზარზმიდან გადმოტანილი საეკლესიო სიწმინდეების დასაცავად შემოქმედის ეკლესიასთან ააგო ღვთისმშობლის შობის ეკლესია და მას რამდენიმე აზნაური და ოთხმოცი კომლი გლეხი შესწირა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1640
ვახტანგ I გურიელი

**ვახტანგ I გურიელი** (გ. 1587) — გურიის მთავარი 1583-1587 წლებში (ვახუშტი ბატონიშვილის მიხედვით).

ვახუშტის მიხედვით ვახტანგი იყო „ტომი გურიელთა“, მაგრამ არ აკონკრეტებს მის ოჯახურ წარმომავლობას. შემორჩენილი ისტორიული საბუთების მიხედვით ის იყო უმცროსი ძე გიორგი II გურიელისა, როსტომის ძისა. წყაროებში პირველად დაახლ. 1572 წელს ჩანს. მთავრად დაჯდომამდე საბატონიშვილოდ ჰქონდა ქობულეთის მხარე. 

1583 წელს ვახტანგი გურიელად დასვა ოდიშის მთავარმა მამია IV დადიანმა, რომელმაც დაამარცხა გიორგი II გურიელი. 

ვახტანგის პატრონაჟით ოსმალთა მიერ ზარზმის აოხრების შემდეგ ზარზმის ხატი გურიაში ჩამოასვენეს, გურიელთა საძვალეში — შემოქმედის ეკლესიაში დაასვენეს და შეამკეს. ვახტანგს შემოქმედისთვის ოთხმოცი კომლი აზნაურიშვილი შეუწირავს, ბიჭვინთის ტაძრისთვის კი — რიყეს, სასახლეს მდებარე ერთი დიდი საოჩე. ვახტანგი 1587 წელს გარდაიცვალა, რითაც ისარგებლა გონიოს მყოფმა გიორგი გურიელმა და ოსმალთა შემწეობით ტახტი დაიბრუნა. ვახტანგი შემოქმედში დაკრძალეს. მის საძვალეზე გურიელის ქვრივმა ათაბაგის ასულმა თამარმა შემოქმედის ღვთისმშობლის ხატი დაასვენა.

ცნობილია ვახტანგის ორი შვილი — თამარი და ქაიხოსრო. თამარი გათხოვილი იყო პაპუნა ჭილაძეზე. მათი აშენებულია ტყვირის ეკლესიის დასავლეთი ეგვტერი.

## ლიტერატურა
* პირთა ანოტირებული ლექსიკონი, XI-XVII სს. ქართული ისტორიული საბუთების მიხედვით, ტ. I, გამოსაცემად მოამზადეს: დ. კლდიაშვილმა, მ. სურგულაძემ, ე. ცაგარეიშვილმა, გ. ჯანდიერმა, თბ., 1991. — გვ. 750.
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1592
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
იუსუფ III

**იუსუფ III** *ჯაყელი* — ახალციხის ფაშა 1737-1744 წლებში. ისაყ I-ის ძე. საფაშო ტახტზე ავიდა მამის სიცოცხლეშივე. ცდილობდა საქართველოს სამეფო-სამთავროებთან ბრძოლაში ჩაება დაღესტნელი ფეოდალები და ოსმალეთის გავლენა აღედგინა ქართლში. და ტახტს კვლავ მამამისი დაუბრუნდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
**ლომსაძე შ.*, სამცხე-ჯავახეთი (XVIII საუკუნის შუაწლებიდან XIX საუკუნის შუაწლებამდე), თბ., 1975

## სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1744
კატეგორია:მოკლული ქართველები
მამია IV გურიელი

**მამია IV გურიელი** (გ. 1784) — გურიის მთავარი 1726-1756, 1758-1765, 1771-1776 წლებში, გიორგი IV გურიელის ძე. წყაროებში მოხსენიებულია, როგორც „დიდი“.

## ბიოგრაფია
თავდაპირველად იძულებული იყო დამორჩილებოდა ოსმალეთის იმპერიას და მონაწილეობდა ოდიშის სამთავროსა და აფხაზეთზე ოსმალეთის ლაშქრობებში. 1732 წელს დაუმოყვრდა იმერეთის მეფე ალექსანდრე V-ს, ცოლად მოიყვანა მისი ქალიშვილი როდამი. როდამს მზითვად ალექსანდრე V-მ გაატანა საჯავახოს მხარე.1734 წელს გურიელმა ალექსანდრეს მხარი დაუჭირა ჩიხორთან დადიანის წინააღმდეგ ბრძოლაში, სადაც მეფემ გაიმარჯვა. 1748 წელს აკრძალა ტყვის სყიდვა, რამაც ოსმალეთის უკმაყოფილება გამოიწვია. მამიამ დაიწყო მოკავშირეების ძიება და სამხედრო დახმარება სთხოვა ერეკლე II-ს. ერეკლესთან დიპლომატიურ მოლაპარაკებებზე გაგზავნილი ჰყავდა მისი ბიძა, შემოქმედელი ეპისკოპოსი ნიკოლოზი.

1752 წელს მხარი დაუჭირა სოლომონ I-ის საწინააღმდეგო აჯანყებას. 1756 წელს ახალციხის ფაშის დახმარებით გამარჯვებულმა სოლომონმა მამია IV გურიელი გადააყენა და მთავრად მისი ძმა გიორგი V გურიელი დასვა. მამია IV ჯერ რაჭის საერისთავოში გაიქცა, იქიდან კი ქართლში გადავიდა და ერეკლე II-ს ეახლა, მისი შუამდგომლობითა და ახალციხის ფაშის დახმარებით შეურიგდა სოლომონს და 1758 წელს ტახტი დაიბრუნა. მომდევნო ხანაში მამია IV გურიელი ოსმალეთის წინააღმდეგ მებრძოლი სოლომონ I-ის მხარეზე გამოდიოდა. მონაწილეობდა 1757 წელს ხრესილის ბრძოლაში, 1759 წლის საეკლესიო კრებაში, რომელმაც აკრძალა ტყვეებით ვაჭრობა. 1758-1759 წლებში განაახლა შემოქმედში არსებული ქედის ეკლესია.

1765 წელს ჰასან-ფაშამ ილაშქრა დასავლეთ საქართველოში, მამია IV გადააყენა და მთავრად გიორგი V გურიელი დასვა. 1770 წელს როდამის გარდაცვალების შემდეგ სოლომონ I-მა საჯავახო წაართვა გურიელს და უკან დაიბრუნა. 1771 წლის 4 იანვარს სოლომონმა ილაშქრა გურიაში გადააყენა გიორგი V და კვლავ მამია IV გაამთავრა. 1771 წლის ოქტომბერში რუსეთის კორპუსის გენერალ ალექსეი სუხოტინის ჩარევით მამიამ გურიაში დააბრუნა გიორგი V და მას საბატონიშვილო მისცა. 1775 წელს სოლომონმა ორჯერ ილაშქრა გურიაში მთავრის დასამორჩილებლად. სოლომონ I აპირებდა გურიის სამთავროს გაუქმებას, სოლომონმა მამიას ვაჟი დავითი ქუთაისში გაიწვია აღსაზრდელად, მაგრამ დააბრმავა და გურიაში შეჭრა გადაწყვიტა, მაგრამ მას წინ აღუდგნენ ადგილობრივი თავადები და ეპისკოპოსები. 

1776 წელს მამია უკვე საბოლოოდ ტახტიდან გადააყენა გიორგი V გურიელმა. ის მოულოდნელად თავს დაესხა მთავარს და ცოლ-შვილითურთ ბაილეთის ციხეში დააპატიმრა და მხოლოდ მას შემდეგ გაათავისუფლა, რაც მთავრის ტახტზე მდგომარეობა გაიმყარა.

ღრმად მოხუცებული მამია გურიელი დაავადდა, დაბრმავდა და ბერად აღიკვეცა. გარდაიცვალა 1784 წელს.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1784
მამია III დადიანი

**მამია III დადიანი** (გ. 1533) — ოდიშის ერისთავი 1512-1533, ლიპარიტ II დადიანის ძე. 1533 იანვარში იმერეთის მეფე ბაგრატ III-ის თაოსნობით მამია III დადიანმა გურიის ერისთავ მამია I გურიელთან ერთად ზღვით ჯიქეთში ილაშქრა. პირველ დღეს ბრძოლაში ქართველებმა გაიმარჯვეს, მეორე დღეს მამია III დადიანსა და მის ლაშქარს შორის უთანხმოება ჩამოვარდა და ოდიშის ლაშქარმა ბრძოლის ველი მიატოვა, ამის გამო ქართველები დამარცხდნენ, მამია III დადიანი მოწინააღმდეგეებმა ღალატით ხელთ იგდეს და მოკლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1533
მამია III
მამია II დადიანი

**მამია II დადიანი** (გ. 1414) — ოდიშის ერისთავი 1396-1414, ვამეყ I დადიანის  ძე. აქტიურად ეხმარებოდა საქართველოს მეფეს გიორგი VII-ს საქართველოს სამეფოს ერთიანობის განმტკიცებაში, რისთვისაც ამ უკანასკნელისაგან მიიღო ცხუმის საერისთავო. 1414 ილაშქრა აფხაზეთის ერისთავის წინააღმდეგ და ბრძოლაში დაიღუპა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1414
მამია II
მამია I დადიანი

**მამია I დადიანი**, ოდიშის ერისთავი 1323-1345 წლებში, გიორგი I დადიანის ძე. 1330 წელს დასავლეთ საქართველოს სხვა ერისთავებთან ერთად დაეხმარა გიორგი V ბრწყინვალეს ერთიანი სამეფოს აღდგენაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოდიშის ერისთავები
ქაიხოსრო II გურიელი

**ქაიხოსრო II გურიელი** — გურიის მთავარი 1685-1689, გიორგი III გურიელის ძე. 

1685 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო ბიძა, — მალაქია II გურიელი. ახალციხის ფაშას მოთხოვნით ის უკანვე დააბრუნა, თუმცა ფიცი არ შეასრულა და დააბრმავა ის. ამის გამო ახალციხის ფაშამ 1689 წელს ქაიხოსრო შავშეთის ბეგს მოაკვლევინა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1689
კატეგორია:მოკლული ქართველები