open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნინო დუმბაძე

{{ინფოდაფა სპორტსმენი
| თავისფერი = 
| სახელი = ნინო დუმბაძე
| სურათი = 
| სურათისზომა = 
| წარწერა = 
| დაბადების სახელი = 
| სრული სახელი = ნინო იაკობის ასული დუმბაძე
| მეტსახელი = 
| ეროვნება = 
| დაბადების თარიღი =  
| დაბადების ადგილი = ოდესა, ხერსონის გუბერნია, უკრაინის სახალხო რესპუბლიკა
| გარდაცვალების თარიღი =  
| გარდაცვალების ადგილი = თბილისი, საქართველოს სსრ, საბჭოთა კავშირი
| სიმაღლე = 178
| წონა = 82
| საიტი = 
| ქვეყანა =  საბჭოთა კავშირი
| სპორტი = მძლეოსნობა
| სახეობა = ბადროს ტყორცნა
| კლუბი = „დინამო“ (თბილისი)
| გუნდი = 
| მწვრთნელი = ბორის დიაჩკოვი
| მედლისთარგები = 

| მედლები = 
| ჯილდოები = { style="background:transparent"
  
}
{ style="background:transparent"

} 
}}
**ნინო დუმბაძე** (დ. 23 მაისი, 1919, ოდესა — გ. 14 აპრილი, 1983, თბილისი, საქართველოს სსრ) — ქართველი და საბჭოთა ბადროს მტყორცნელი. პირველი ქართველი მსოფლიო რეკორდსმენი მძლეოსანი ქალი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1943), საქართველოს ფიზკულტურისა და სპორტის დამსახურებული მუშაკი (1972). საპატიო ნიშნის ორდენის (1957) შრომის წითელი დროშის ორდენისა და ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალერი (1999).

## ბიოგრაფია
ნინო დუმბაძე იყო თბილისის „დინამოს“ (1938–52) წევრი. დაამთავრა საქართველოს ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი (1955). იყო საბჭოთა კავშირის ათგზის (მ. შ. ორგზის ხელყუმბარის ტყორცნაში), ევროპის ორგზის (1946, 1950) ჩემპიონი ბადროს ტყორცნაში, XV ოლიმპიური თამაშების (ჰელსინკი, 1952) ბრინჯაოს პრიზიორი. 

12 წელი მსოფლიო რეკორდსმენი იყო ბადროს ტყორცნაში. პირველი ოფიციალური მსოფლიო რეკორდი (53,25 მ ) დაამყარა მოსკოვში (1948), მეორე (53,37 მ) — გორში (1951), მესამე (57,04 მ) — თბილისში (1952). 

ნომინაციაში „საუკუნის 3 საუკეთესო სპორტსმენი ქალი“ დუმბაძე დასახელდა ნონა გაფრინდაშვილისა და ნინო სალუქვაძის შემდეგ. ნინო დუმბაძეს მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## მიღწევები
; ოლიმპიური თამაშების ბრინჯაოს პრიზიორი
*  1952 (ჰელსინკი; 46.29 მ)
; ევროპის ჩემპიონი
*  1946 (ოსლო, ნორვეგია; 44.52 მ)
*  1950 (ბრიუსელი, ბელგია; 48.03 მ)
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი
*  1939 (ხარკივი; 46.83 მ)
*  1943 (გორკი; 48.77 მ)
*  1944 (მოსკოვი; 49.88 მ)
*  1946 (დნეპროპეტროვსკი; 46.63 მ)
*  1947 (ხარკივი; 44.48 მ)
*  1948 (ხარკივი; 50.19 მ)
*  1949 (მოსკოვი; 52.27 მ)
*  1950 (კიევი; 51.02 მ)
; საბჭოთა კავშირის ვიცე-ჩემპიონი
*  1952 (ლენინგრადი; 51.36 მ)
*  1954 (კიევი; 48.19 მ)
*  1955 (თბილისი; 53.52 მ)
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი
*  1951 (მინსკი; 44.82 მ)
*  1953 (მოსკოვი; 46.70 მ)
; სტუდენტთა მსოფლიო თამაშების ჩემპიონი
*  1951 (51.24 მ)

## ლიტერატურა
## პერიოდიკა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ნინო დუმბაძე — ქართული სპორტი
* ნინო დუმბაძე — მემატიანე

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:ქართველი მძლეოსნები
კატეგორია:მსოფლიო რეკორდსმენები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ვასილ ლობჟანიძე

**ვასილ ლობჟანიძე** (დ. 14 ოქტომბერი, 1996, თბილისი, საქართველო) — საქართველოს მორაგბეთა ეროვნული ნაკრების მორაგბე. თამაშობს ჰავბეკის პოზიციაზე. 2015 წლიდან ფრანგული „ბრაივის“ ღირსებას იცავს.

2015 წლის რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატზე ვასილი საქართველოს მაისურით გამოვიდა. ტონგას ეროვნულ ნაკრებთან გამართულ პირველ მატჩი ის ყველაზე ახალგაზრდა მოთამაშე გახდა რაგბის მსოფლიო ჩემპიონატების ისტორიაში.

2015 წლის 18 დეკემბერს ლობჟანიძემ საკუთარ კარიერაში პირველი პროფესიონალური კონტრაქტი გააფორმა „ბრაივთან“ ტოპ 14-ში.

ეროვნულ ნაკრებში ჩატარებული აქვს 51 შეხვედრა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ვასილ ლობჟანიძე მსოფლიო რაგბის "წლის აღმოჩენის" ტიტულისთვის იბრძოლებს rugby.worldsport.ge
* ვასილ ლობჟანიძე საფრანგეთის ტოპ 14-ში ითამაშებს  www.mysports.ge

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ქართველი მორაგბეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლიგურიელები

მინი|იტალიის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები ხალხი რკინის ხანის დასაწყისში.
**ლიგურიელები** (, ) — იტალიის უძველესი მკვიდრი ხალხი ალპების დასავლეთით. დასახლებული იყვნენ, ასევე, საფრანგეთის სამხრეთ სანაპიროზე და ესპანეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

ლიგურიელები ითვლებიან ევროპის ერთ-ერთ უძველეს ხალხად, სავარაუდოდ, იყვნენ ტერამარის, ბრინჯაოს ხანის კულტურის მატარებლები, რომელიც გავრცელებული იყო ზემო იტალიაში. მათი ენის შესახებ, გარდა ადგილის დასახელებებისა, კელტურ ენასთან შერევის გამო ბევრი რამ არ არის ცნობილი. დღემდე არ არის აღმოჩენილი ლიგურიულ ენაზე შესრულებული რაიმე ხელნაწერი. ლიგურიელების მთავარი ქალაქი იყო ალბინგანიუმი, დღევანდელი ალბენგა, ჩრდილო-დასავლეთ იტალიაში. ქალაქის სახელი წარმოშობილია ლიგურიული სიტყვიდან - Ingauni.

ლიგურიული ტომები იყვნენ:
*აპუანერები
*დეკიტები
*ინგაუნები
*ოქსიბიერები
*სტატიელები

ძვ. წ. 700 წლიდან კელტებისგან შევიწროვებული ლიგურიელები თანდათან ტოვებენ მათი უძველესი განსახლების არეალის ძირითად ნაწილს და ინაცვლებენ იტალიის ჩრდილო-დასავლეთში. ძვ. წ. 238/236 წლიდან ექცევიან რომის რესპუბლიკის გავლენის ქვეშ. ძვ. წ. 187-175 წლებში ლიგურიელები გააფთრებით იბრძვიან რომაელების წინააღმდეგ. ლიგურიელთა დაპყრობის შემდეგ, მისი ერთ-ერთი ტომი, აპუანერები, რომაელებმა გადაასახლეს სამნიუმში. ძვ.წ. 173-172 წლებში როამელები იბრძვიან ლიგურიელთა ერთ-ერთი ტომის წარმომადგენლების, სტატიელების, წინააღმდეგ, რომლებიც დაამარცხეს და მონებად აქციეს.

## ლიტერატურა
*Günter Neumann: Ligurer. In: Reallexikon der Germanischen Altertumskunde (RGA). 2. Auflage. Band 18, Walter de Gruyter, Berlin/New York 2001, ISBN 3-11-016950-9, S. 400.
*Harald Haarmann: Lexikon der untergegangenen Völker. Von Akkader bis Zimbern. (= Becksche Reihe 1643). C. H. Beck, München 2005, ISBN 3-406-52817-1

კატეგორია:ინდო-ევროპელი ხალხი
მიუნხენის ტერაქტი (2016)

2016 წლის 22 ივლისს, გაისმა ორჯერ სროლის ხმა სავაჭრო ცენტრ „ოლიმპიის“ სიახლოვეს, მიუნხენის მოსახის რაიონში, გერმანიაში. გერმანული მედიის მიერ პოლიციის წარმომადგენლის ციტირებით, დაიღუპა და დაშავდა რამდენიმე ადამიანი. სროლა დაიწყო მაკდონალდსის რესტორანში, სავაჭრო ცენტრთან ახლოს. ინციდენტის შემდეგ, პოლიციის ცნობით, სულ მცირე, სამი დამნაშავე მონაწილეობდა თავდასხმაში. გვიან ღამით, პოლიციამ აღნიშნა, რომ ისინი ვერ გამორიცხავენ მხოლოდ ერთი დამნაშავის არსებობას.

## მსხვერპლი 
ცხრა მსხვერპლი და დამნაშავე გარდაიცვალა ინციდენტის დროს და კიდევ 36 დაშავდა. გარდაცვლილთაგან სამი ქალია და ექვსი მამაკაცი. დაღუპულები არიან:

* სევდა დაღი, 45 წლის, თურქი.
* ჰიუსეინ დაიჯიქი, 19 წლის, ბერძენი (თურქი წარმოშობის).
* სელჩუქ ქილიჩი, 15 წლის, თურქი.
* გიულიანო კოლმანი, 18 წლის, გერმანელი (წარმოშობით რუმინელი)
* ჯან ლეილა, 14 წლის, თურქი.
* რობერტო რაფაელი, 15 წლის, უნგრელი.
* არმელა სეგაში, 14 წლის, კოსოველი.
* საბინა სულაჯი, 14 წლის, კოსოველი.
* დიჯამანთ ზაბერგჯა, 21 წლის, გერმანელი (წარმოშობით კოსოველი).

## სქოლიო
კატეგორია:2016 წლის ტერორისტული აქტები
დიდო დედოფალი

[thumb|right|279პქ|დიდოს [ქანდაკება ლუვრში]]
**დიდო დედოფალი** (; დაახლ. ძვ. წ. IX საუკუნე) — ანტიკური ბერძნული და რომაული წყაროების მიხედვით, კართაგენის დამაარსებელი და პირველი დედოფალი. უპირველეს ყოვლისა, ცნობილია რომაელი პოეტის, ვერგილიუსის ეპიკური პოემიდან — ენეიდა. სხვა წყაროებში ასევე მოხსენიებულია როგორც **ელისა** ().

## ბიბლიოგრაფია
* Elmer Bagby Atwood, ''Two Alterations of Virgil in Chaucer's Dido*, 1938.
* R. S. Conway, *The Place of Dido in History*, 1920.
* R.J. Edgeworth, "The Death of Dido." *The Classical Journal'' 72.2 (1977) 129–33.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Forum Romanum: Justin 18.3f (Contains Justin (18.3–6) relating the early story of Elissa in full.)
* Translation of Virgil's works including the *Aeneid*  by A. S. Kline (See also Virgil and Aeneid.)
* [Ovid's imagined letter from Dido to Aeneas, trans. Miceal F. Vaughan](http://courses.washington.edu/hum523/dido/HeroidesVII(trans).html)  (See also Ovid.)
* Appian, *The Punic Wars*, chapter 1 (See also Appian.)
* Dido, Queen of Carthage , original text, modernization, and discussion of Chaucer's *Legend of Dido*
* *The Tragedy of Dido, Queen of Carthage*, by Christopher Marlowe (and Thomas Nashe?) .
* Greek Mythology Link: Dido
* Queen Dido: Didone Liberata (Mostly about a new four-act play by Salvatore Conte; it contains also a confutation of the well-known suicide into a subjective vision of Aeneas and his "comites" – 4.664, followed by Dido's catabasis)

## სქოლიო 
კატეგორია:კართაგენული მითოლოგია
კატეგორია:გაღმერთებული ადამიანები
კატეგორია:ენეიდის VI წიგნის პერსონაჟები
ჰელიოტექნიკა

**ჰელიოტექნიკა** — ტექნიკის დარგი, რომელიც შეისწავლის მზის რადიაციის ენერგიის გარდაქმნას ენერგიის ისეთ სახეობად, რომელიც უფრო ხელსაყრელია პრაქტიკული საქმიანობისთვის. ეს დარგი მოიცავს ჰელიოდანადგარების კვლევისა და დაპროექტების საკითხებს. მზის ფოტოელექტროგარდამქმნელებს წარმატებით იყენებენ კოსმოსურ აპარატებში. მნიშვნელოვანია, ჰელიოტექნიკის გამოყენება სოფლის მეურნეობაში მრავალრიცხოვანი მცირე ელექტროტევადობისა და განწერტებული მომხმარებლებისათვის, მაშინ, როდესაც ძვირადღირებული ელექტროგადამცემი ხაზების მშენებლობა ეკონომიკურად არახელსაყრელია. ჰელიოტექნიკით მინერალიზებული წყლის მზის ენერგიით გამტკნარება ეკონომიკურად მიზანშეწონილია. ტექნიკის ამ დარგს დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა სსრკ-ის შუა აზიის ქვეყნებში მეცხოველეობის განვითარებისთვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მზის ენერგია
კატეგორია:ტექნიკა
ჩაპარალი (ბუჩქნარი)

250px|მინი|ჩაპარალი კალიფორნიასთან ახლოს
**ჩაპარალი**  ( - ჯაგმუხის რაყა) — სუბტროპიკული ქსეროფილური, ხეშეშფოთლოვანი და მარადმწვანე ბუჩქნარი. გავრცელებულია კალიფორნიაში, მის აღმოსავლეთ შტატებსა და მექსიკაში. გავრცელებულია ზღვის დონიდან 600-2100 (ზოგან 2400) მეტრზე. ჩაპარალი ხანძრითა და ძოვებით გაჩანაგებული ხეშეშფოთლოვანი ტყეების ადგილას ჩნდება. მას წყალდაცვითი ფუნქცია აქვს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნეოარქტიკული ეკორეგიონები
ჩარდაში

მარჯვნივ|მინი|ჩარდაში
**ჩარდაში** — უნგრული ხალხური ცეკვა. შეიქმნა XIX საუკუნეში. იგი შედგება როგორც ნელი (პათეტიკური), ისე სწრაფი ნაწილებისგან. ჩარდაშს იმპროვიზაციულობა და სინკოპირებული რიტმი ახასიათებს. ჩარდაში დაამუშავა ფ. ლისტმა თავის უნგრულ რაფსოდიებში, ასევე იოჰან ბრამსმა „უნგრულ ცეკვებში“. გვხვდება დელიბის ბალეტში -„კოპელია“ და ჩაიკოვსკის ბალეტში - „გედების ტბა“.  ჩარდაში საფუძვლად დაედო XX საუკუნეში რუსეთში გავრცელებულ ცეკვას - „ვანგერკას“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცეკვები 
კატეგორია:ევროპული ცეკვები 
კატეგორია:უნგრული ცეკვები
დინამო თბილისის სეზონი 2015-2016

**დინამო თბილისის სეზონი 2015-16**, იყო საფეხბურთო კლუბ „დინამო თბილისის“ ოთხმოცდამეთერთმეტე სეზონი ისტორიაში, ხოლო უმაღლეს ლიგაში 26-ე სეზონი. ამ სეზონში „დინამო თბილისმა“ შეძლო ქვეყნის ჩემპიონობასთან ერთად საქართველოს თასის და საქართველოს სუპერთასის მოპოვება. თასის ფინალში ანგარიშით 1:0 დაამარცხა გორის „დილა“, ხოლო სუპერთასის ფინალში ამავე ანგარიშით დაამარცხა ბოლნისის „სიონი“.

## სამწვრთნელო შტაბი 
## ტურნირები 
### უმაღლესი ლიგა 
***პირველი სამეული:***

**თ** = ჩატარებული შეხვედრა; **მ** = მოგებული; **ფ** = ფრე; **წ** = წაგებული; **გტ** = გატანილი გოლი; **გშ** = გაშვებული გოლი; **გს** = გატანილ და გაშვებულ გოლთა სხვაობა; **ქ** = ქულა

## ბომბარდირები 
## ტრანსფერები 
### მოვიდნენ 
### წავიდნენ 
* — იჯარით
** — იჯარიდან

## სქოლიო
2015-16
ფერდინანდ ფონ ჰებრა

**ფერდინანდ ფონ ჰებრა** (დ. 7 სექტემბერი, 1816, ბრნო — გ. 5 აგვისტო, 1880, ვენა) — ავსტრიელი მეცნიერ-მედიკოსი. ვენის დერმატოლოგიური სკოლის ერთ-ერთი დამაარსებელი. ვენის უნივერსიტეტის დერმატოლოგიის პროფესორი (1876). მან პირველმა დაამუშავა კანის დაავადებები და ისინი 12 ჯგუფად დაყო, კანის რამდენიმე დაავადება აღწერა და მათ საკუთარი სახელი უწოდა. შეიმუშავა კანის დაავადებების მკურნალობის ახალი მეთოდები. გამოდიოდა ჰუმორული პათოლოგიის მომხრეთა წინააღმდეგ. ის კანის დაავადებათა განვითარებაში დიდ როლს ანიჭებდა გარეგან ფაქტორებს (ქიმიური ნივთირებები, პარაზიტი ცხოველები და სხვა).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრიელი მედიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1816
კატეგორია:გარდაცვლილი 1880
კატეგორია:ავსტრიელი ექიმები
სალეჰ-ფაშა

**სალეჰ-ფაშა** (ჰაჯი სალეჰ-ფაშა) — ჯაყელთა საგვარეულოს წარმომადგენელი. ახალციხის (ჩილდირის) ფაშა 1824-1825 წლებში. შემდეგ სტამბოლში გაიწვიეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
ჰებეფრენია

**ჰებეფრენია** — ფსიქიკური დაავადება, შიზოფრენიის ერთ-ერთი სახე. ვითარდება სქესობრივი მომწიფების პერიოდში. ვლინდება უაზრო ქცევებით, თეატრალურობით, ზოგჯერ კი — ჰალუცინაციებით. ხშირად ჰებეფრენიით დაავადებულები კარიკატურულად დახვეწილ თავაზიანობასა და სულელურ მხიარულებას უხამებენ ერთმანეთს. მედიკამენტური მკურნალობისას დაავადების მიმდინარობისას გაუმჯობესების პერიოდების გამოვლენაა შესაძლებელი. ეს იგივეა, რაც შიზოფრენიის სხვა ფორმების დროს - ინსულინოთერაპია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაავადებები 
კატეგორია:ფსიქიატრიული დიაგნოზი
დიაზოტის პენტოქსიდი

**დიაზოტის პენტოქსიდი** ქიმიური ნივთიერებაა ფორმულით N2O5.  ის ასევე ცნობილია სახელით აზოტის პენტოქსიდი. N2O5 წარმოადგენს ერთ-ერთ ბინარულ აზოტის ოქსიდს, ერთ-ერთს ნაერთების ოჯახიდან, რომლებიც აზოტისა და ჟანგბადისაგან შედგებიან. ის არასტაბილური და საშიში მჟანგავია, რომელსაც წარსულში ქლოროფორმის ხსნარის სახით იყენებდნენ  ნიტრირების რეაქციაში და რომელიც ძირითადად ჩანაცვლდა გაცილებით უსაფრთხო ნიტრონიუმის ტეტრაფთორბორატით (NO2BF4)

N2O5 იმ იშვიათი ნივთიერებების სიიდანაა, რომლებიც სტრუქტურას გარემო პირობებზე დამოკიდებულებით იცვლიან: ზოგადად ის მარილია, მაგრამ ზოგიერთ შემთხვევაში პოლარული მოლეკულის სტრუქტურას იძენს:
: [NO2+][NO3−] ⇌ N2O5

## სინთეზი და თვისებები
N2O5 პირველად 1840 წელს დევილმა(Deville) მიიღო  AgNO3-ზე ქლორის მოქმედებით. ლაბორატორიაში მისაღებად რეკომენდებული გზა აღიწერება როგორც აზოტმჟავის დეჰიდრატაცია ტეტრაფოსფორის დეკაოქსიდით:

:P4O10  +  12 HNO3  &rarr;  4 H3PO4  +  6 N2O5

პროცესის შებრუნებისას N2O5 რეაქციაში შედის წყალთან (განიცდის ჰიდროლიზს) აზოტმჟავის წარმოქმნით, ანუ აზოტის პენტოქსიდი აზოტმჟავის ანჰიდრიდს წარმოადგენს:
:N2O5  +  H2O  &rarr;  2 HNO3

N2O5 უფერო კრისტალებია, რომლებიც ოთახის ტემპერატურაზე ოდნავ მაღლა სუბლიმაციას განიცდიან. დროთა განმავლობაში მარილი აზოტის დიოქსიდად და ჟანგბადად იშლება.

## სტრუქტირა
[მინი|მარცხნივ|აირად მდგომარეობაში მყოფი N25-ის [ლუისის სტრუქტურა]]
მყარი N2O5 მარილია, რომელიც განცალკევებული ანიონებისა და კათიონებისაგან შედგება. კათიონი წრფივი ნიტრონიუმის იონი  NO2+-ა, ანიონი კი ბრტყელ ნიტრატის NO3− იონს წარმოადგენს. ამიტომ ამ მყარ მასას შეიძლება *ნიტრონიუმის ნიტრატი* ვუწოდოთ. მასში აზოტის ორივე ცენტრი დაჟანგულობის ხარისხ +5-ის მატარებელია.

N2O5-ის სუბლიმაციისას მიღებულ აირად მდგომარეობაში მისი მოლეკულის განლაგება იცვლება და იძენს ფორმულას O2N–O–NO2. იგივე შედეგი მიიღწევა მყარი მასის ისეთ არაპოლარულ გამხსნელებში გახსნიას, როგორებიცაა ნახშირბადის ტეტრაქლორიდში. აირად მდგომარეობაში O–N–O ბმის კუთხე 133°-ია და N–O–N-ის 114°. როცა აირადი N2O5 მომენტალურად იყინება, ის იძენს მეტასტაბილურ მოლეკულურ ფორმას, რომელიც −70&nbsp;°C-ის ზემოთ ეგზოთერმულად გადადის იონურ ფორმაში.

ატმოსფეროში დიაზოტის პენტოქსიდი NOx ნაერთების, რომლებიც ოზონის შრის დაშლის ძირითად ინიციატორები არიან, რეზერვუარს წარმოადგენს: მისი წარმოქმნა წარმოადგენს ნულოვან ციკლს, სადაც NO და NO2 დროებით არააქტიურ მდგომარეობაში იმყოფებიან.

## NO2BF4
ნაერთ N2O5-ის NO3− ნაწილის BF4−-ით ჩანაცვლებით მივიღებთ ნიტრონიუმის ტეტრაფთორბორატს (NO2BF4, CAS#13826-86-3). აღნიშნული მარილი ისეთივე აქტიურია როგორც NO2+, მაგრამ თერმულად მდგრადია და იშლება მხოლოდ დაახლ. 180&nbsp;°C ტემპერატურის დროს. (დაშლის პროდუქტებს წარმოადგენენ NO2F და BF3. NO2BF4 ბევრი ორგანული ნივთიერების ნიტრირებისათვის გამოიყენება. განსაკუთრებულად შეიძლება აღინიშნოს არენებისა და ჰეტეროციკლური ნივთიერებების ნიტრირება. NO2+ ჯგუფის აგრესიულობის შემდგომი გაზრდა შესაძლებელია ძლიერი მჟავებით, რომლებიც "ზე-ელექტროფილურ" HNO22+-ს წარმოქმნიან.

## საფრთხე
N2O5 ძლიერი მჟანგავია, რომელიც ბევრ ამონიუმის მარილთან და ორგანულ ნაერთთან ფეთქებად ნარევებს ქმნის. მისი დაშლისას კი ძლიერ ტოქსიკური აზოტის დიოქსიდი გამოიყოფა

## სქოლიო
კატეგორია:ოქსიდები
კატეგორია:აზოტის არაორგანული ნაერთები
კატეგორია:მჟავის ანჰიდრიდები
კატეგორია:მჟავა ოქსიდები
იერუსალიმის კედლები

**იერუსალიმის კედლები** (; ) — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი იერუსალიმში. 

1535 წელს, როდესაც იერუსალიმი შედიოდა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში, სულთან სულეიმან I-მა ბრძანა დანგრეული ქალაქის კედლებისა აღდგენა. სამუშაოებს დასჭირდა ოთხი წელი და მიმდინარეობდა 1537-1541 წლებში.

კედლების სიგრძეა 4 018 მეტრი. საშუალო სიმაღლე — 12 მ., ხოლო კედლის საშუალო სიგანე — 2,5 მ., კედელის მთელ სიგრძეზე დატანებულია 34 საყარაულო კოშკი და 7 ჭიშკარი. ორი მცირე კარიბჭე  არქეოლოგებმა გახსნეს. 

1981 წელს იუნესკომ იერუსალიმის კედლები შეიტანა მსოფლიო  მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.
 
## სქოლიო
დიდნაურის ნაქალაქარი

მინი|მარჯვნივ|დიდნაურის ნაქალაქარი
**დიდნაურის ნაქალაქარი** — ნაქალაქარი დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს შირაქის ველზე, ადგილ დიდნაურზე. ნაქალაქარს იკვლევდა არქეოლოგი კიაზო ფიცხელაური.
[მინი|სარიტუალო ბრინჯაოს მახვილები დიდნაურიდან, ძვ. წ. XIII საუკუნე. [ქართული მედიცინის ისტორიის მუზეუმი, თბილისი]]
ნაქალაქარი აღმოაჩინეს 2014 წელს. სატელიტური გადაღებების განხილვის შედეგად აღმოჩნდა მასშტაბური დასახლება – ნაქალაქარის შიდა ციხე 1,5 კმ. სიგრძის გალავნითა და 12 მეტრის სიგანის თავდაცვითი თხრილით შემოსაზღვრული. დაზვერვითი არქეოლოგიური გათხრები საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიისა და ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის წარმომადგენლებისგან დაკომპლექტებულმა ექსპედიციამ ჩაატარა.  მოპოვებული კერამიკული მასალის მიხედვით, ექსპედიცია ნაქალაქარს ძვ. წ. XII-IX საუკუნეებით ათარიღებს. ნაქალაქარი მძლავრი მიწისძვრის შედეგად უნდა იყოს დანგრეული. არქეოლოგების ვარაუდით კატასტროფა ძვ. წ. IX საუკუნეში მოხდა.

ექსპედიციის წევრები ვარაუდობენ, რომ ის უძველესი სახელმწიფოს დედაქალაქი უნდა ყოფილიყო, რომელიც ისტორიულ წყაროებში მოხსენიებული არ არის. სპეციალისტებს ეჭვის საფუძველს სასახლის მასშტაბები, ინფრასტრუქტურა, მიმდებარე ტერიტორიაზე არსებული ნასახლარები და სამარხები აძლევს.

2020 წლის 23 ივლისს საქართველოს მთავრობის დადგენილების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორია.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:ბრინჯაოს ხანა საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს პრეისტორიული ძეგლები
ტარკვინია

**ტარკვინია** (; , ) — ქალაქი და კომუნა იტალიაში. ლაციოს რეგიონის ვიტერბოს პროვინციაში.

მოსახლეობა  16 401 კაცი (2008 წ.), სიმჭიდროვე 59 ად./კმ². ფართობი  280 კმ². ქალაქის მფარველად ითვლება ღვთისმშობელი.

## ისტორია 
ანტიკურ ეპოქაში ქალაქ ტარკვინიის ადგილზე მდებარეობდა ეტრუსკების ქალაქი, რომელიც სავარაუდოდ ეტრუსკების ქალაქების გაერთიანების ლიდერი იყო. გადმოცემის მიხედვით ქალაქი დააარსა ლიდიიდან გადმოსახლებულმა ტარქონმა. ქალაქში შემორჩენილია ტავდაცვითი კედლის ნაშთები, რომელიც ძვ. წ. V-IV საუკუნეებს მიეკუთვნება. ტარკვინიაში დაიბადა რომის მეხუთე მეფე ლუციუს პრისკუს ტარკვინიუსი.

2008 წელს ქალაქი ტარკვინია და ეტრუსკული ნეკრეპოლისი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Official website
*Awayaway.com , Tarquinia - ancient history of Italy: descriptions of some  Etruscan tombs

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
მისტეიკენ-პოინტის ეკოლოგიური ნაკრძალი

**მისტეიკენ-პოინტის ეკოლოგიური ნაკრძალი** — უდაბური ადგილი კანადაში. მდებარეობს ნიუფაუნდლენდი და ლაბრადორის პროვინციის ავალონის ნახევარკუნძულის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მისტაკენ-პოინტში აღმოჩენილია ედიკარიუმის პერიოდის ნამარხი ნაშთები და ამ თვალსაზრისით არის დედამიწაზე მრავალუჯრედიანი ორგანიზმების საცხოვრისი ყველაზე ძველი ადგილი. 

უძველესი ნამარხი ნაშთი ეკუთვნის Fractofusus misrai-ს, რომელიც აღმოაჩინა ინდიელმა გეოლოგმა შივა ბალაკ მისრამ 1967 წლის ივნისში. ნაკრძალი დაარსდა 1987 წელს, ხოლო 2009 წელს მოხდა მისი გაფართოება, მას შემდეგ რაც მეტი ნამარხი ნაშთები აღმოაჩინეს.

## რესურსები ინტერნეტში
*  
* Management Plan 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კანადაში
ჰულაგუიანური დირჰემი

**ჰულაგუიანური დირჰემი** — ყაზან-ყაენის ფულადი რეფორმის შემდეგ ილხანების მიერ მოჭრილი მონეტა (XIII საუკუნის მიწურული). გავრცელებული იყო საქართველოში (ქოდალოს, ყარაღაჯის განძები). მსგავს მონეტებს თბილისის ზარაფხანაშიც ჭრიდნენ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართულ-ჰულაგუიანური დირჰემი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნუმიზმატიკა
კატეგორია:მონეტები
ჰისტიდინი

**ჰისტიდინი** (სიმბოლური აღნიშვნა **His** ან **H**) — ამინომჟავა, აქვს ფუძე თვისებები, უამრავი ცხოველისთვის შეუცვლელი ამინომჟავაა. შედის ბევრი ფერმენტის, კერძოდ, (რიბონუკლეაზის, ტრანსკეტოლაზის) აქტიური ცენტრის შემადგენლობაში. ორგანიზმში ჰისტიდინის დაშლის საწყისი სტადიაა ამიაკის მოხლეჩა, რის შედეგადაც წარმოიქმნება უროკანინმჟავა, რომელიც შარდთან ერთად გამოიყოფა.  ჰისტიდინის დეზამინირების რეაქცია შეუქცევადია. მისი კატალიზატორია ჰისტიდინ-ამიაკ-ლიაზა. ჰისტიდინის უკმარისობა იწვევს ნივთიერებათა ცვლის დარღვევას, ჰემოგლობინის სინთეზის შეკავებას. ჰისტიდინის დეკარბოქსილირებას მოსდევს ბიოლოგიურად აქტიური ამინის - ჰისტამინის წარმოქმნა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ამინომჟავები
კატეგორია:ბიოლოგია
ჰისტერეზისული ელექტროძრავა

**ჰისტერეზისული ელექტროძრავა** — სინქრონული ელექტროძრავა, რომლის მბრუნავი მომენტი წარმოიქმნება მაგნიტური მასალისაგან დამზადებული გულარის (რომელსაც გააჩნია ჰისტერეზისის ფართო მარყუჟი) მქონე მასიური როტორის გადამაგნიტების დროს. სხვა ტიპის სინქრონულ ელექტროძრავებთან შედარებით, უკეთესია მცირე სიმძლავრის ჰისტერეზისული ელექტროძრავა. მისი საექსპლუატაციო მახასიათებლები, ამასთან ერთად, უფრო საიმედო, ხანგამძლე და უხმაუროა. შეუძლია იმუშაოს ბრუნვის სხვადასხვა სიხშირით. ჰისტერეზისულ ელექტროძრავებს იყენებენ მცირე სიმძლავრის ელექტრულ ამძრავებსა და ავტომობილების მართვის სისტემებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძრავები
რევაზ იაშვილი (ექიმი)

**რევაზ (რეზო) იაშვილი** (დ. 26 მაისი, 1926,თბილისი — გ. 22 ნოემბერი, 1994, თბილისი) — ქართველი ექიმი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი.

## ბიოგრაფია
რევაზ იაშვილი დაიბადა 1926 წელს ქ. თბილისში. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, 1951 წელს დაამთავრა მოსკოვის პირველი სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტი. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ იგი დარჩა ქ. მოსკოვში და მუშაობდა მოსკოვის ქირურგიულ, პროქტოლოგიურ და უროგინოკოლოგიურ კლინიკებში. 1954 წელს ჩამოვიდა საქართველოში. იმავე წელს გაგზავნეს ყაზახეთში, სადაც ხელმძღვანელობდა საავადმყოფოს მშენებლობას, რომლის დამთავრების შემდეგ სათავეში ჩაუდგა იმავე საავადმყოფოს ქირურგიულ განყოფილებას.

საქართველოში დაბრუნების შემდეგ რ. იაშვილი მუშაობდა თბილისის ექიმთა დახელოვნების ინსტიტუტში ქირურგიულ კათედრაზე ჯერ დოცენტის, ხოლო შემდეგ პროფესორის თანამდებობაზე. ბატონი რ. იაშვილი 1968 წელს სათავეში ჩაუდგა თავის მიერ ჩამოყალიბებულ პროქტოლოგიურ განყოფილებას, ხოლო 1981 წელს იგი ამავე ინსტიტუტის პროქტოლოგიის კათედრის გამგედ აირჩიეს. საბჭოთა კავშირში მას პირველს მიენიჭა პროფესორის წოდება პროქტოლოგიაში. იგი მაღალკვალიფიციური სპეციალისტი იყო, კარგად ფლობდა მუცლის ღრუს ქირურგიის ყველა ურთულესი ოპერაციის მეთოდიკასა და ტექნიკას. გამოქვეყნებული აქვს 300-ზე მეტი სამეცნიერო შრომა და 3 მონოგრაფია, იყო 25-მდე გამოგონებისა და ახალი მეთოდების ავტორი.

რევაზ იაშვილი გადაიღეს ეპიზოდურ როლში ფილმში „ქეთო და კოტე“, ხოლო ფილმში „პეტრე ბაგრატიონი“ ასრულებდა რუსეთის არტილერიის მთავარსარდლის გენერალ ლევან იაშვილის როლს.

პროფესორ რევაზ იაშვილის ხელმძღვანელობით მომზადდა 2 მეცნიერებათა დოქტორის და რამდენიმე მეცნიერებათა კანდიდატის დისერტაცია. აქტიურად მონაწილეობდა კონფერენციისა და საერთაშორისო სიმპოზიუმების მუშაობაში უნგრეთში, ინგლისში, ირლანდიასა და საფრანგეთში. დაჯილდოებული იყო აკადემიკოს გ. მუხაძის სახელობის მედლით და საპატიო სიგელებით. გარდაიცვალა 1994 წელს, 67 წლის ასაკში. დაკრძალულია საბურთალოს პანთეონში.

## ლიტერატურა
*ი. დვალი, „ჩვენი რაჭა“, თბილისი, 2006.

კატეგორია:დაბადებული  1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 1994
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
ამიაკი

**ამიაკი**, *ამონიაკი* — ქიმიური ნივთიერება, მისი ფორმულაა NH3. ნორმალურ პირობებში (ნ.პ.) უფერო აირია, მკვეთრი დამახასიათებელი სუნით. ამიაკის სიმკვრივე თითქმის ორჯერ ნაკლებია ჰაერისაზე.

ამიაკის ერთი მოლეკულა სამკუთხა პირამიდას წარმოადგენს, რომლის წვერშიც აზოტი მდებარეობს.

ამიაკის მოლეკულები −77.73°C ტემპერატურაზე დნობას, ხოლო −33.34°C დუღილს იწყებენ.

2014 წელს გლობალურ ინდუსტრიაში 176 300 000 ტონა  ამიაკი აწარმოეს, რაც 16%-ით მეტია 2006 წლის მაჩვენებელზე (152 000 000 ტონა).

ამიაკი სუფთა სახით 1774 წელს ჯოზეფ პრისტლიმ აღმოაჩინა და „ტუტე ჰაერი“ () უწოდა. 11 წლის შემდეგ კი 1785 წელს კლოდ ლუი ბერტოლმა მისი ზუსტი ქიმიური შედგენილობა დაადგინა.
## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*ამიაკი, უცხო სიტყვათა ლექსიკონი www.nplg.gov.ge
*International Chemical Safety Card 0414 (anhydrous ammonia), ilo.org.
*International Chemical Safety Card 0215 (aqueous solutions), ilo.org.
*
*Emergency Response to Ammonia Fertilizer Releases (Spills) for the Minnesota Department of Agriculture.ammoniaspills.org
*National Institute for Occupational Safety and Health – Ammonia Page, cdc.gov
*NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards - Ammonia, cdc.gov
*Ammonia, video 
## სქოლიო
კატეგორია:ფუძეები
კატეგორია:ტოქსიკოლოგია
კატეგორია:აზოტის ნაერთები
ნერონ კლავდიუს დრუზუსი

**ნერონ კლავდიუს დრუზუს გერმანიკუსი** (; დ. 14 იანვარი, ძვ. წ. 38 — გ. ზაფხული,  ძვ. წ. 9 ), დაბადებისას **დეციმუს კლავდიუს დრუზუსი**, აგრეთვე უწოდებდნენ **დრუზუს კლავდიუს ნერონს**, **დრუზუსს**, **ნერონ დრუზუსსა** და **დრუზუს უფროსს** — ძველი რომის პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე. მამის მხრიდან იგი პატრიციულ კლავდიუსების გვარს ეკუთვნოდა, თუმცა მისი ბებია, დედის მხრიდან, პლებეური ოჯახიდან იყო. იგი იყო ლივია დრუზილას ვაჟი და ამ უკანასკნელის მეორე ქმრის, იმპერატორ ავგუსტუსის კანონიერი გერი. აგრეთვე, იმპერატორ ტიბერიუსის ძმა, კლავდიუსისა და გერმანიკუსის მამა, კალიგულას პაპა მამის მხრიდან და ნერონის დიდი პაპა დედის მხრიდან. 

დრუზუსმა უხელმძღვანელა რომის პირველ მნიშვნელოვან სამხედრო კამპანიას რაინის გასწვრივ და დაიწყო გერმანიის დაპყრობა, რითაც გახდა პირველი რომაელი მხედართმთავარი, რომელმაც მდინარეებს ვეზერსა და ელბას მიაღწია. ძვ. წ. 12 წელს ილაშქრა გერმანიაში და დაიმორჩილა სიკამბრები. მოგვიანებით იმავე წელს ხელმძღვანელობდა საზღვაო ექსპედიციას გერმანული ტომების წინააღმდეგ ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროების გასწვრივ, დაიმორჩილა ბატავიანელები და ფრიზები და ვეზერის შესართავთან დაამარცხა ხავკები. ძვ. წ. 11 წელს დაიმორჩილა უზიპეტები და მარსები, რითაც რომის კონტროლი ზემო ვეზერამდე განავრცო. ძვ. წ. 10 წელს წამოიწყო ლაშქრობა ხატებისა და მოძლიერებული სიკამბრების წინააღმდეგ. დრუზუსმა ორივეს დამორჩილება შეძლო. მომდევნო წელს, როდესაც კონსულის თანამდებობა ეკავა, დაიმორჩილა მატიაკები და დაამარცხა მარკომანები და ხერუსკები, ეს უკანასკნელები ელბის მახლობლად, თუმცაღა მომდევნო წელს გარდაიცვალა და რომმაც თავისი ერთ-ერთი საუკეთესო სარდალი დაკარგა.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 38
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 9
კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ავგუსტუსის მავზოლეუმში დაკრძალულები
დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა

**დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა** ( ) — რუსეთის ფედერაციის არაღიარებული სუბიექტი, ჩამოყალიბებულია უკრაინის დონეცკის ოლქის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. 2014–2022 წლებში არსებობდა როგორც თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა, სანამ არ მოხდა მისი ანექსია რუსეთის მიერ.

უკრაინის კონსტიტუციის თანახმად, მთელ ტერირტორიაზე, რომელზეც დსრ-ს აქვს პრეტენზია, უკრაინის სახელმწიფო სუვერენიტეტი ვრცელდება. ასევე, ტერიტორია (დონეცკის ოლქის 1/3), რომელიც 2014-2015 წლების საბრძოლო მოქმედებების შედეგად სეპარატისტების კონტროლის ქვეშ მოექცა, რუსეთის საოკუპაციო ძალების და ტერორისტული დაჯგუფებების საბოლოო გაყვანამდე უკრაინის ოკუპირებულ ტერიტორიად ითვლება. 

უკრაინის ხელისუფლება დსრ-ს მიიჩნევს ტერორისტულ ორგანიზაციად, ხოლო ადამიანებს, რომლებიც ჩართულნი არიან ორგანიზაციის სამხედრო ან პოლიტიკურ ცხოვრებაში — ტერორისტებად და სეპარატისტებად. მეორე მხრივ, დსრ-ის ხელისუფლება უკრაინის ხელისუფლებას მიიჩნევს როგორც „სისხლიან რეჟიმს“, რომელიც რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ჩადის „სამხედრო დანაშაულებს“, რასაც ეწირება მშვიდობიანი მოსახლეობა.

უკრაინის და სხვა ქვეყნების ხელისუფლებები, და ასევე ბევრი საერთაშორისო ორგანიზაცია თვლიდა, რომ 2014–2022 წლებში დსრ სამხედრო მხარდაჭერას რუსეთისგან იღებდა, მაგრამ კრემლი ამას კატეგორიულად უარყოფდა.

## ისტორია 
დონეცკში რესპუბლიკის შექმნა 2014 წლის 7 აპრილს გამოცხადდა, ხოლო იმავე წლის 12 მაისს ჩატარდა რეფერენდუმი, რის შედეგადაც რესპუბლიკამ უკრაინისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 

2022 წლის სექტემბერს თვითგამოცხადებულ რესპუბლიკაში ჩატარდა უკანონო რეფერენდუმი რუსეთთან შეერთების თაობაზე, რეფერენდუმის შედეგად მოხდა ე. წ. დონეცკის სახალხო რესპუბლიკის ანექსია რუსეთის მიერ.

## მხარმდამჭერი ქვეყნები და დეფაქტო რესპუბლიკები 
2022 წლის სექტემბრისთვის დსრ-ის დამოუკიდებლობას აღიარებდა მხოლოდ რუსეთის ფედერაცია (21 თებერვალი, 2022), სირია (29 ივნისი, 2022) და ჩრდილოეთი კორეა (13 ივლისი, 2022), ასევე ნაწილობრივ-აღიარებული/არაღიარებული ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა, სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა (27 ივნისი, 2014) და აფხაზეთის რესპუბლიკა (25 თებერვალი, 2022).

## მოსახლეობა 
ე. წ. რესპუბლიკის მოსახლეობა, ხელისუფლების მონაცემებით, შეადგენს 2,3 მილიონ ადამიანს, რომელთა უმრავლესობაც მართლმადიდებელი ქრისტიანია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა
* ალექსანდრე ზახარჩენკო

## რესურსები ინტერნეტში
* დსრ-ის მთავრობის და სახალხო კრების ოფიციალური საიტი 
* დსრ-ის სახალხო კრების ოფიციალური საიტი 
* დსრ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროს ოფიციალური საიტი 
* დსრ-ის უზენაესი სასამართლოს ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
კატეგორია:დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა
პიტერმარიცბურგი

**პიტერმარიცბურგი** (, ზულუ —umGungundlovu) — ქალაქი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. კვაზულუ-ნატალის პროვინციის დედაქალაქი და მეორე უდიდესი ქალაქი. იგი დაარსდა 1838 წელს და ამჟამად შედის მსუნდუზის ადგილობრივ მუნიციპალიტეტში. ქალაქი რეგიონალურად მნიშვნელოვანი სამრეწველო ცენტრია, აწარმოებენ ალუმინის, ხის და რძის პროდუქტებს. ქალაქში განლაგებულია ბევრი სკოლა და უმაღლესი სასწავლებლები, მათ შორის კვაზულუ-ნატალის უნივერსიტეტის კამპუსი. 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 223 448 ადამიანს და ინდოელი მოსახლეობის რაოდენობით ერთ-ერთი უდიდესია სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში. ქალაქის ფართობია — 126,15 კმ².

## ისტორია 
ქალაქი თავდაპირველად დააარსეს ბურებმა 1839 წელს და მას პიტერ მორიც რეტიფისა და გერიტ მარიცის პატივსაცემად პიტერმარიცბურგი უწოდეს. ეს ორი ადამიანი ზულუსების ლიდერ დინგანესთან () სისხლიან მდინარეზე ბრძოლაში დამარცხების დროს დაიღუპა. მანამდე იმ ადგილს, სადაც დაარსდა ქალაქი, ეწოდებოდა უმგუნგუნდლოვუ (ყველაზე უფრო გავრცელებული თარგმანი ზულუს ენიდან — «სპილოს ადგილი»; დღეისათვის ამ დასახელებას ატარებს ოლქი, სადაც მდებარეობს პიტერმარიცბურგი). მცირე ხანს ქალაქი იყო ბურების რესპუბლიკის — ნატალის დედაქალაქი, ხოლო 1843 წელს დიდი ბრიტანეთის მიერ ნატალის ანექსიის შემდეგ გახდა ნატალის კოლონიის ცენტრი. 1910 წელს, როდესაც შეიქმნა სამხრეთ აფრიკის კავშირი, ნატალი გახდა მისი ოთხი პროვინციიდან ერთ-ერთი, ხოლო პიტერმარიცბურგი დარჩა ნატალის დედაქალაქად. 1994 წელს, პროვინციის ბანტუსტან კვაზულუსთან შეერთების შემდეგ, ქალაქი გახდა პროვინცია კვაზულუ-ნატალის დედაქალაქი.

### მაჰათმა განდი 
ქალაქი იმით არის ცნობილი, რომ ახალგაზრდობაში მას ესტუმრა მაჰათმა განდი; პიტერმარიცბურგში იგი აიძულეს დაეტოვებინა მატარებელი, რადგანაც მან უარი განაცხადა პირველი კლასის ვაგონიდან გადასულიყო მესამე კლასის ვაგონში იმის გამო, რომ ერთ-ერთი ევროპელისთვის არ აღმოჩნდა დასაჯდომი ადგილი პირველი კლასის ვაგონში (მიუხედავად იმისა, რომ განდის შეძენილი ჰქონდა პირველი კლასის ვაგონის ბილეთი). ეს ინციდენტი გახდა ერთ-ერთი მიზეზი, რომელმაც განდის დააწყებინა ბრძოლა სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში ინდოელების დისკრიმინაციის წინააღმდეგ. დღეისათვის ქალაქის ცენტრში დადგმულია მაჰატმა განდის ძეგლი.

## მოსახლეობა 
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 223 448 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Pietermaritzburg
* Pietermaritzburg ტურიზმის
* Pietermaritzburg ახალი ამბები 
* Pietermaritzburg

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქები
ისტ-ლონდონი

**ისტ-ლონდონი** ( — „აღმოსავლეთი ლონდონი“), (, ), ზოგჯერ **ბაფალო-სიტი** (, ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის დასახელების მიხედვით) — ქალაქი სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, აღმოსავლეთ კაპლანდის პროვინციაში. მდებარეობს ინდოეთის ოკეანის სანაპიროზე. ქალაქის დიდი ნაწილი იმყოფება მდინარე ბაფალოს და მდინარე ნაჰუნის შორის. იგი ქვეყნის ერთადერთი სამდინარე პორტია. ქალაქში 2011 წლის აღწერის მონაცემებით ცხოვრობს 267 007 ადამიანი, აგლომერაციაში — 755 200 ადამიანი. მოსახლეობის მიხედვით ქალაქი პროვინციაში მეორეა ქალაქ პორტ-ელიზაბეთის შემდეგ.

## ისტორია 
ისტ-ლონდონი დაარსდა სამხრეთ აფრიკის ერთადერთი სამდინარო პორტის ადგილას, რომელსაც ადრე *Port Rex* ერქვა. დასავლეთ სანაპიროზე ეს დასახლება გახდა ისტ-ლონდონის ცენტრი, რომელსაც ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1914 წელს. XIX საუკუნის დასაწყისში, ბრიტანელ დასახლებულებსა და ადგილობრივ მაცხოვრებლებს შორის სასაზღვრო ბრძოლების დროს, ისტ-ლონდონი იყო პორტი, რომელიც ამარაგებდა კინგ-უილიამ-თაუნიდან 50 კმ-ის რადიუსში მდებარე ქალაქებს. 1847 წელს ამ ადგილას აშენდა ფორტი *Glamorgan*.

შემდგომში ამ რეგიონში დასახლდნენ გერმანელი კოლონისტები, რომლებმაც დასახელებები მისცეს უახლოეს დასახლებულ პუნქტებს. დღეისათვის ჯერ კიდევ საკმაოდ გავრცელებულია ბევრი გერმანული გვარი.

1870 წლიდან ქალაქში ფუნქციონირებს პორტი. 1876 წელს ქალაქში შემოიყვანეს რკინიგზა, რომელმაც იმპულსი მისცა რეგიონის შემდგომ განვითარებას.

1935 წელს მდინარე ბაფალოზე აშენდა ორსართულიანი ხიდი, რომელიც სამხრეთ აფრიკაში ერთადერთია თავისი სახეობით.

1959 წელს ქალაქში გაიხსნა ისტ-ლონდონის ფორმულა ერთის ტრასა.

2000 წელს ისტ-ლონდონი გახდა ბაფალოს ადგილობრივი მუნიციპალიტეტის ნაწილი.

## მოსახლეობა 
2011 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 267 007 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* East London, Eastern Cape, South Africa
* Official website of Buffalo City
* Official website of the East London Industrial Zone
* A real estate agency’s description of East London’s history and amenities 

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ქალაქები
კიჩე

[250px|მინი|ბაზრობის დღე კიჩეს ქალაქ [ჩიჩიკასტენანგოში, გვატემალა]]
250px|მინი|კიჩეს სამეფოს დედაქალაქ გუმარკახის ნანგრევები
250px|მინი|კიჩეს ბოლო მთავარსარდლის, ტეკუნ უმანის ძეგლი
**კიჩე** () — ამერიკის ინდიელთა ჯგუფი, მაიას ერთ-ერთი ხალხი. კიჩეს ენა მესოამერიკული ენაა და მაიას ენათა ოჯახს მიეკუთვნება.

კოლუმბამდელ ხანაში, კიჩეს მაღალმთიანი სახელმწიფოები დაკავშირებულია მაიას ცივილიზაციასთან; ძალაუფლებისა და განვითარების პიკს პოსტკლასიკურ პერიოდში მიაღწია.

სიტყვა *კიჩე* „ბევრ ხეს“ ნიშნავს. ნაჰუატლზე ითარგმნება როგორც *კუაუტემალანი* (ბევრი ხეების ადგილი), რამაც სათავე დაუდო სიტყვა გვატემალას. ამ ქვეყანაში ერთ-ერთ დეპარტამენტს კიჩე ეწოდება. 

## ხალხი
2011 წლის აღწერის მონაცემებით, კიჩეს ხალხი გვატემალის მოსახლეობის 11%-ს შეადგენს (1 610 013 ადამიანი).
მათი უმრავლესობა მაღალმთიან გვატემალაში ცხოვრობს, განსაკუთრებით კიჩეს დეპარტამენტში, სადაც ისინი მოსახლეობის 65,1%-ს შეადგენენ. ტოტონიკაპანის დეპარტამენტში კი კიჩეები 95,9%-ს შეადგენენ. 

1524 წელს კიჩეს ხალხი ესპანელმა კონკისტადორმა პედრო დე ალვარადომ დაიპყრო. მათი უკანასკნელი მთავარსარდალი, ტეკუნ უმანი ალვარადოსა და მის მოკავშირე ადგილობრივ კაკჩიკელის ხალხს ეპიკურ ბრძოლაში შეება შელახუს ველზე, თანამედროვე ქალაქ კესალტენანგოს სიახლოვეს. კიჩეს არმია დამარცხდა, განიცადა 10 000-კაციანი დანაკლისი, მათ შორის, დაიღუპა ტეკუნ უმანიც, რომელიც მას შემდეგ კიჩეს ზეპირ გადმოცემებში ლეგენდარულ ფიგურად ცოცხლობს. ბრძოლის შემდეგ, ალვარადო კიჩეს დედაქალაქ გუმარკახში შევიდა. ალვარადოს ეჭვი ჰქონდა, რომ იქ ჯარი იყო ჩასაფრებული და ქალაქი გადაწვა. ერთ დროს დიდებული ქალაქის ნანგრევების ხილვა დღესაცაა შესაძლებელი თანამედროვე ქალაქ სანტა-კრუს-დელ-კიჩეს სიახლოვეს. 

მესოამერიკის დღემდე შემონახული ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული ლიტერატურული დოკუმენტები და ინფორმაცია მაიას საზოგადოებრივი ტრადიციების შესახებ, სწორედ XVI საუკუნის კიჩეს ხალხს ეკუთვნის. დოკუმენტს პოპოლ-ვუჰი ეწოდება (კიჩეს ენაზე — „ღონისძიებათა წიგნი“) და დაწერილია 1550-იან წლებში. შეიცავს იმ დროის ხალხის მითოლოგიური და ეთნო-ისტორიული ნარატივების ნაზავს, რაც ურო ადრეულ, კოლუმბამდელ წყაროებსა თუ ზეპირ გადმოცემებს ეფუძნება. მოთხრობა ასევე შეიცავს ამბავს სამყაროს შექმნის მითის მათეული ვერსიის შესახებ — როგორ შექმნეს ღმერთებმა სამყარო და ადამიანები, ასევე მოთხრობილია კიჩეს ისტორია მიგრაციებიდან მათი სამშობლოს დაპყრობამდე ესპანელთა მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* K'iche' – an introduction – article at *Citizendium*
* Allen J. Christenson's K'iche'-English Dictionary
* A reversal, the English-K'iche' Dictionary

## სქოლიო
კატეგორია:მესოამერიკა
კატეგორია:ინდიელები
კატეგორია:მაია
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სპილენძის(II) ნიტრატი

**სპილენძი(II) ნიტრატი** — არაორგანული ნივთიერება ფორმულით \mathsf{Cu(NO_3)_2}, ორვალენტიანი სპილენძის და აზოტმჟავის მარილია. უწყლო სპილენძი(II) ნიტრატი წარმოადგენს უფერო გიგროსკოპულ კრისტალებს. სინოტივის შეწოვისას ქმნის ცისფერი ფერის კრისტალოჰიდრატებს.

## ბუნებაში არსებობა 
სპილენძი(II) ნიტრატი (ძირითადი მარილის ფორმით) ბუნებაში გვხვდება გერჰარდტიტის მინერალებისა და რუაიტის სახით. მინერალების თვისებები წარმოდგენილია ცხრილში:

## სქოლიო
კატეგორია:ტრიკლინური მინერალები
კატეგორია:ორთორომბული მინერალები
კატეგორია:მონოკლინური მინერალები
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
ანტონი სკრიბე

**ანტონი სკრიბე** (; დ. 1 იანვარი, 1988, სენ-ჟერმენ-ან-ლე, საფრანგეთი) — ფრანგი ფეხბურთელი, „დინამო თბილისის“ მეკარე.

## კარიერა 
სკრიბე „მონპელიეს“ აღზრდილია, ძირითად გუნდში ითამაშა მხოლოდ ერთი მატჩი, 2008 წლის 10 აპრილს, ძირითადი მეკარის გაძევების შემდეგ „აიაჩოს“ წინააღმდეგ მოედანზე ბოლო 13 წუთი დაჰყო. 2008–2009 და 2010–2011 წლების სეზონებში იჯარით თამაშობდა საფრანგეთის დონით დაბალი ლიგის კლუბებში. 2013 წელს კონტრაქტი გააფორმა „აიაჩოსთან“. 2013–2014 წლების სეზონი მეორე გუნდში გაატარა, შემდეგ ერთი სეზონი დააწინაურეს ძირითად გუნდში, მაგრამ არცერთი მატჩი არ ჩაუტარებია. 2014–2015 წლების სეზონში კი 15 მატჩი შეუცვლელად ითამაშა. 2015–2016 წლების სეზონის მეორე ნახევარში სკრიბე ისევ დააწინაურეს ძირითად გუნდში, სადაც სრულად ჩაატარა 15 მატჩი. 

2016 წლის ზაფხულის სატრანსფერო ფანჯრისას კონტრაქტი გააფორმა „დინამო თბილისთან“, რის შემდეგაც გახდა გუნდის პირველი მეკარე.

## ტიტულები 
* **აიაჩო**:
**ლიგა 2, მეორე ადგილი (1): 2008/2009

## რესურსები ინტერნეტში 
* პროფილი Transfermarkt-ზე 
* პროფილი Soccerway-ზე 
* პროფილი დინამო თბილისის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ფრანგი ფეხბურთელები
კატეგორია:მონპელიეს ფეხბურთელები
კატეგორია:ევიანის ფეხბურთელები
კატეგორია:აიაჩოს ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ქაბულის ტერაქტი (ივლისი, 2016)

2016 წლის 23 ივლისს, ორმაგი აფეთქება მოხდა დეჰმაზანგის მოედანის სიახლოვეს ქაბულში, ავღანეთის დედაქალაქში, როდესაც იქ აქციის მონაწილეები, ძირითადად ეთნიკური უმცირესობა შიიტი ჰაზარელები, გამართეს მსვლელობა მთავრობის ახალი პროექტის წინააღმდეგ. ტერაქტის დროს მინიმუმ 80 ადამიანი დაიღუპა და 260 დაშავდა. პასუხისმგებლობა ტერაქტზე ისლამურმა სახელმწიფომ აიღო.

თავდასხმა, 2001 წლიდან, იყო ყველაზე სისხლიანი ქაბულში. ავღანეთის პრეზიდენტმა აშრაფ ღანიმ, პირდაპირ სატელევიზიო მიმართვაში, ტერაქტის მომდევნო დღე (24 ივლისი), ეროვნული გლოვის დღედ გამოაცხადა.

## სქოლიო
კატეგორია:2016 წლის ტერორისტული აქტები
ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა

**ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა** ( ) — რუსეთის ფედერაციის არაღიარებული სუბიექტი, ჩამოყალიბებულია უკრაინის ლუჰანსკის ოლქის ოკუპირებულ ტერიტორიაზე. 2014–2022 წლებში არსებობდა როგორც თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა, სანამ არ მოხდა მისი ანექსია რუსეთის მიერ.

2014 წლიდან იყო თვითგამოცხადებული რესპუბლიკა უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილში, ლუჰანსკის ოლქში. ლუჰანსკის ოლქის დიდ ნაწილს 2022 წლამდე ოფიციალური კიევი აკონტროლებდა. უკრაინა და უკრაინული კონსტიტუცია 2014 წლის აპრილში ჩატარებულ „დამოუკიდებლობის“ რეფერენდუმს არ აღიარებს და ლსრ-ს უკრაინის ნაწილად თვლის, რომელიც ამ დროისთვის, რუსეთის მიერ არის ოკუპირებული.
 
2014 წლის 12 მაისს ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის ხელისუფლებამ გამოაცხადა, რომ იმავე წლის 11 მაისს ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის თვითგამორკვევის რეფერენდუმზე ამომრჩეველთა 96,2% ხმა მისცა რეგიონის დამოუკიდებლობას და ახალი რესპუბლიკის შექმნა. ამის შემდეგ ლსრ-ს ხელისუფლებამ რუსეთთან შეერთების და დონეცკის სახალხო რესპუბლიკასთან კონფედერაცია „ნოვორასიაში“ () გაერთიანების სურვილი გამოთქვა. 2014 წლის 11 ივნისს ლსრ-მ რუსეთს და 14 სხვა სახელმწიფოს მისი დამოუკიდებლობის აღიარება სთხოვა.

ამ დროისთვის ლსრ აღიარა მხოლოდ სამხრეთ ოსეთმა და დონეცკის სახალხო რესპუბლიკამ. 2022 წლის 21 თებერვალს რუსეთმა აღიარა ლსრ-ს დამოუკიდებლობა. 

უკრაინის ხელისუფლება ლსრ-ის მხარდამჭერებს ტერორისტებად და სეპარატისტებად მიიჩნევს და მათ წინააღმდეგ ანტიტერორისტულ ოპერაციას ატარებს (საერთაშორისო ჩარევით შეჩერდა 2014 წლის სექტემბერში და 2015 წლის დასაწყისში). ოპერაციის დასაწყისის პერიოდში ადგილობრივი საოლქო საბჭოს დეპუტატებმა განაცხადეს, რომ უკრაინამ პატივი უნდა სცეს ლუჰანსკში მცხოვრები ხალხის ნებას და დაახასიათეს ოპერაცია როგორც „ტერორისტული“ და თავისივე ხალხის წინააღმდეგ წარმართული.

2022 წლის სექტემბერში თვითგამოცხადებულ რესპუბლიკაში ჩატარდა უკანონო რეფერენდუმი რუსეთთან შეერთების თაობაზე, რეფერენდუმის შედეგად ე. წ. მოხდა ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის ანექსია რუსეთის მიერ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დონეცკის სახალხო რესპუბლიკა
* იგორ პლოტნიცკი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტი  
* ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკის სიახლეები 

## სქოლიო 
კატეგორია:თვითაღიარებული ქვეყნები
კატეგორია:ლუჰანსკის სახალხო რესპუბლიკა
ჯულფა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჯულფა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ჯულფა — ქალაქი აზერბაიჯანში
*ჯულფა — ქალაქი ირანში
აბრაგუნისი

**აბრაგუნისი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ჯულფის რაიონში. მოსახლეობა შეადგენს — 2 747 კაცს.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ჯულფის რაიონის სოფლები
არაფსა

**არაფსა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ჯულფის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 927 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
 

კატეგორია:ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის სოფლები
კატეგორია:ჯულფის რაიონის სოფლები
თორნიკე კირკიტაძე

**თორნიკე კირკიტაძე** (დ. 23 ივლისი, 1996, თბილისი) — ქართველი ფეხბურთელი, „დინამო თბილისის“ მარჯვენა მცველი.

## კარიერა 
ახალგაზრდული კარიერის მანძლზე ირიცხებოდა თბილისის „ლოკომოტივსა“ და გორის „დილაში“. 2014 წლიდან გადავიდა „დინამო თბილისის“ ახალგაზრდულ გუნდში. 2015-16 წლების სეზონში იჯარის წესით თამაშობდა საჩხერის „ჩიხურაში“. უმაღლესი ლიგის გათამაშებაში ჩატარებულ 12 მატჩში შეძლო 4 გოლის გატანა. 2016 წლის ზაფხულში დაბრუნდა „დინამოში“ და ოთარ კაკაბაძის „ხიმნასტიკში“ გადასვლის გამო ძირითად გუნდში დაწინაურდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* პროფილი Transfermarkt-ზე 
* პროფილი Soccerway-ზე 
* პროფილი დინამოს ოფიციალურ საიტზე 

კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
იგორ შუვალოვი

**იგორ შუვალოვი** ( დ. 4 იანვარი, 1967, ბილიბინო, სსრკ) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. რუსეთის ხელისუფლების მდივნის პირველი მოადგილე 2008 წლის 12 მაისიდან. რუსეთის ფედერაციის პირველი კლასის სახელმწიფო მრჩეველი. ადრე იკავებდა რუსეთის პრეზიდენტის დამხმარის (2003-2008),  რუსეთის ფედერალური ქონების ფონდის მდივნის (1998-2000), რუსეთის სახელმწიფო ქონების მინისტრის მოადგილის (1998) პოსტებს. გარდა ამისა იყო სოვკომფლოტის დირექტორთა საბჭოს მდივანი 2010 წლამდე. არის იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორი. 

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:დაბადებული 4 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კაკჩიკელის ხალხი

250px|მინი|კაკჩიკელების ოჯახი
**კაკჩიკელი** () — მაიას ხალხების ერთ-ერთი ხალხი ცენტრალური გვატემალის მაღალმთიანეთში. 

მაიას პოსტკლასიკურ პერიოდში, კაკჩიკელის ხალხის მთავარი შტოს დედაქალაქი იყო იშიმჩე. მეზობელი კიჩეს ხალხის მსგავსად, კაკჩიკელსაც ოთხი მმართველი მართავდა, რომლებიც პასუხისმგებელნი იყვნენ ადმინისტრაციულ, სამხედრო და რელიგიურ საკითხებზე. კაკჩიკელები საკუთარ ისტორიას წერდნენ წიგნში „კაკჩიკელების ანალები“.

კაკჩიკელის ენაზე მოსაუბრე კიდევ ერთი ხალხი იყო ჩახომა, რომელთა დედაქალაქიც იყო დღეს ნანგრევების სახით შემორჩენილი მიშკო-ვიეხო.

1524 წელს, ქალაქი იშიმჩე ესპანელმა კონკისტადორმა პედრო დე ალვარადომ დაიპყრო. ამ პერიოდში, კაკჩიკელები მეზობელ კიჩეს ხალხს ემტერებოდნენ და ესპანელებს მათ დაპყრობაში ეხმარებოდნენ, შემდეგ კი მათი დაპყრობის ჯერიც დადგა. 1524 წლის 25 ივლისს, იშიმჩეს სიახლოვეს დაარსდა გვატემალის პირველი კოლონიური დედაქალაქი ტეკპან-გვატემალა. კაკჩიკელის ხალხის რამდენიმე აჯანყების შემდეგ, 1527 წლის 22 ნოემბერს დედაქალაქი ანტიგუა-გვატემალის მახლობლად, ქალაქ სიუდად-ვიეხაში გადაიტანეს. 

კაკჩიკელის ენაზე, რომელიც მაიას ენებს მიეკუთვნება, დღეს 400 000 ადამიანი საუბრობს. ამჟამად ისინი ძირითადად სოფლის მეურნეობით ირჩენენ თავს, მათი კულტურა კი მაიასა და ესპანური კულტურების ნაზავია.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით, სულ 832 968 კაკჩიკელი ცხოვრობდა.

## სქოლიო
კატეგორია:მაია
კატეგორია:მესოამერიკა
კატეგორია:ინდიელები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
არსენ ავაკოვი

**არსენ ბორისოვიჩ ავაკოვი** (; ; დ. 2 იანვარი, 1964, ბაქო, სსრკ) — სომხური წარმოშობის უკრაინელი სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი 2014–2021 წლებში.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1964 წლის 2 იანვარს ბაქოში, სამხედრო პირის ოჯახში.

ეროვნებით სომეხი. 1966 წლიდან მუდმივად ცხოვრობს უკრაინაში. უკრაინის მოქალაქე.

1990 წელს დააარსა სს „ინვესტორი“. 2005-2010 წლებში იყო ხარკოვის საოლქო სახელმწიფო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი.

2011 წლის შემოდგომიდან 2012 წლის დეკემბრამდე პოლიტიკურ ემიგრაციაში იმყოფებოდა იტალიაში, ვიქტორ იანუკოვიჩის რეჟიმის მხრიდან დევნის გამო.

2012 წელს აირჩიეს უკრაინის სახალხო დეპუტატად.

2014 წლის რევოლუციის დროს იყო ევრომაიდანის ერთ-ერთი კომენდანტი.

2014 წლის 27 თებერვალს უკრაინის უმაღლესმა რადამ უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრად არსენ ავაკოვი დაამტკიცა.

ავაკოვის ინიციატივით 2014 წელს შეიქმნა უკრაინის ეროვნული გვარდია და მოხალისეთა ბატალიონები. მათ შესაძლებელი გახადეს რუსეთის ფედერაციის მხარდაჭერილი სამხედრო აგრესიის შეჩერება აღმოსავლეთ უკრაინაში.

2014 წლის 7-8 აპრილის ღამეს ავაკოვი პირადად ხელმძღვანელობდა ხარკოვის საოლქო სახელმწიფო ადმინისტრაციის შენობის შტურმს, რომელიც რუსეთის მხარდაჭერილ სეპარატისტულ ჯგუფებს ეკავათ.

ავაკოვის ინიციატივით ბიომეტრიული პასპორტების დანერგვის პროცესში აქტიურად იყო ჩართული შინაგან საქმეთა სამინისტრო. აღნიშული აუცილებელ პირობას წარმოადგენდა ევროკავშირის ქვეყნებთან უვიზო რეჟიმის შემოღებისთვის.

ავაკოვი იტალიაში იცავდა უკრაინის ეროვნული გვარდიის ჯარისკაცს ვიტალი მარკივს. ავაკოვის მონაწილეობით, მილანის (იტალია) სასამართლომ მოხსნა ბრალდება მარკივისა და უკრაინის წინააღმდეგ 2014 წლის მაისში სლოვიანსკში ფოტოჟურნალისტ ანდრეა როჩელის (იტალია) და ანდრეი მირონოვის (რუსეთის ფედერაცია) დაღუპვის საქმეზე.

ავაკოვი უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრი იყო 2014 წლის 24 თებერვლიდან 2021 წლის 15 ივლისამდე — მინისტრთა ხუთი კაბინეტის წევრი, ორი პრეზიდენტის დროს (პეტრო პოროშენკო და ვოლოდიმირ  ზელენსკი). დამოუკიდებელი უკრაინის ისტორიაში ეს სახელისუფლებო თანამდებობაზე ყოფნის ყველაზე ხანგრძლივი პერიოდია. 

## სახელმწიფო ჯილდოები 
*უკრაინის დამსახურებული ეკონომისტი (06.22.2007)
*ღირსების ორდენი III ხარისხის (15.04.2016)
*საპატიო ლეგიონის ორდენი (საფრანგეთი) (06.09.2022)

## რესურსები ინტერნეტში 
* არსენ ავაკოვის ოფიციალური საიტი
* არსენ ავაკოვი Twitter-ში
* არსენ ავაკოვი Facebook-ში

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:უკრაინელი ბიზნესმენები
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:უკრაინის შინაგან საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:უკრაინის მე-7 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:უკრაინის მე-8 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
აღდამის რაიონი

**აღდამის რაიონი** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული აზერბაიჯანში. 1993 წლიდან რაიონის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილს აკონტროლებდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა, რომლის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის მიხედვითაც რაიონის ტერიტორიას ინაწილებდა ასკერანის, მარტაკერტისა და მარტუნის რაიონები. გაეროს უშიშროების საბჭოს რეზოლუციის მიხედვით აღნიშნული ტერიტორიები ითვლება როგორც სომხური შეიარაღებული ძალების მიერ ოკუპირებული. 

ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი აღდამი, რომელსც 1993 წლიდან აკონტოლებდა მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკა და ეწოდებოდა აკნა. რაიონის დროებითი ადმინისტრაციული ცენტრია სოფელი გუზანლი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Агдамский район на сайте консульства Азербайджана в Санкт-Петербурге 
* Репортаж Дмитрия Писаренко о Карабахском конфликте 
* Изменения административно-территориального деления стран СНГ 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები