რაფაელ არამაშოტის პაპაიანი

**რაფაელ არამაშოტის პაპაიანი** — (; დ. 22 დეკემბერი 1942 — გ. 5 ოქტომბერი 2010) — ფილოლოგი, პოლიტპატიმარი, ადამიანის უფლებათა აქტივისტი, მწერალი და სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს მოსამართლე.

## ადრეული წლები 
რაფაელ პაპაიანი დაიბადა 22 დეკემბერი 1942 წელს, საბჭოთა სომხეთში, ქალაქ ერევანში. იგი არის არამაშოტისა და ევა პაპაიანების შვილი. მისი მამა სომეხი დრამატურგი და მსახიობი იყო.

1964 წელს იგი ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (ენები და სოციალური მეცნიერებები) კომკავშირული ორგანიზაციიდან გარიცხეს სტუდენტურ გაზეთ „Brusovets“-ში გამოქვეყნებული სტატიის გამო.

1970 წლის იანვარიში პაპაიანი დაქორწინდა არპინე პაპაიანზე, რომელიც 1967 წელს პოეზიის თეატრში გაიცნო. მათ ორი შვილი ჰყავთ — ვაჰაგნი და ანაჰიტი.

### განათლება 
1965 წელს პაპაიანმა დაამთავრა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი ფილოლოგიის სპეციალობით. შემდგომ მან სწავლა გააგრძელა ტარტუს უნივერსიტეტში (1969–1972) ლიტერატურის ისტორიკოსისა და სემიოტიკოსის, იური ლოტმანის ხელმძღვანელობით. სადისერტაციო ნაშრომის დაცვის შემდეგ მას მიენიჭა მეცნიერებათა კანდიდატის ხარისხი.

## კარიერა 
### პედაგოგიური საქმიანობა 
1965–1967 წლებში პაპაიანი მასწავლებლად მუშაობდა სოფელ უჯანში, აშტარკის რაიონში. ამის შემდეგ იგი გახდა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რუსული ენების კათედრის უმცროსი თანამშრომელი. მოგვიანებით იგი მუშაობდა ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიტერატურული ურთიერთობების კაბინეტშიც (უმცროს თანამშრომლად).

1972–1980 წლებში პაპაიანი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ლექტორად და პროფესორად მუშაობდა.

1981–1982 წლებში იგი ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლაბორატორიაში უფროსი მკვლევარი იყო.

1989 წელს იგი გახდა სომხეთს კათედრის დამფუძნებელი და ხელმძღვანელი ერევნის სახელმწიფო კონსერვატორიაში.

### ადამიანის უფლებები და პოლიტიკური საქმიანობა 
პაპაიანი ადრეული პერიოდიდანვე მონაწილეობდა დისიდენტურ საქმიანობაში. იგი იყო „სომხეთის ჰელსინკის ჯგუფის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი (1975), რომელიც საბჭოთა სომხეთში ადამიანის უფლებათა დარღვევებს ამჟღავნებდა და აქვეყნებდა. იგი მონაწილეობდა დოკუმენტების მომზადებაში, საერთაშორისო მიმოწერაში და ე.წ. *samizdat*-ლიტერატურის გავრცელებაში. მას შემდეგ, რაც საბჭოთა კავშირის მიერ ჩადენილი დარღვევების დოკუმენტური მტკიცებულებები 1977 წლის ბელგრადის კონფერენციაზე წარადგინეს, პაპაიანისა და მისი კოლეგის, ედმონდ ავეტიანის ბინები გაჩხრიკეს. მათი, როგორც სომხეთსა და მის ფარგლებს გარეთ ცნობილი მეცნიერების, სტატუსის გამო დაკავებები არ განხორციელებულა. ამის შემდეგ პაპაიანს ჩამოართვეს ერევნის სახელმწიფო უნივერსიტეტში სწავლების უფლება. 1977–1982 წლებში იგი აღარ ასწავლიდა, თუმცა აგრძელებდა სამეცნიერო და პოლიტიკურ აქტივობას.

10 ნოემბერი 1982 წელს პაპაიანი დააკავეს და ბრალი წაუყენეს სომხეთის სსრ-ის სისხლის სამართლის კოდექსის 65-ე მუხლით — „ანტისაბჭოთა აგიტაცია და პროპაგანდა“. ბრალდების მიხედვით, იგი ავრცელებდა *samizdat*-ლიტერატურას. ივლისი 1983 წელს მას მიუსაჯეს ოთხწლიანი პატიმრობა მაქსიმალური რეჟიმის ბანაკში ბარაშევოში (მორდოვია) და ორი წლით გადასახლება. პაპაიანთან ერთად მკაცრ პოლიტპატიმართა ბანაკში იყვნენ გიორგი ხომიზური, ჰენრიკ ალტუნიანი, ლევან ბერძენიშვილი და სხვა ინტელექტუალები. ისინი მონაწილეობდნენ მრავალ პროტესტში, მათ შორის შიმშილობებში, რის გამოც პაპაიანი რამდენჯერმე გადაიყვანეს კარცერში. სასჯელის მოხდის პერიოდში ის წერილებში სპეციალურ შრიფტებს იყენებდა, რათა ბანაკის გარეთ მყოფ მეგობრებისთვის ინფორმაცია გადაეცა; მიღებული ცნობები საიდუმლო არხებით ვრცელდებოდა. ნოემბერი 1986 წელს იგი გადაასახლეს მილეროვოში (რუსეთი). 1987 წელს კი, გორბაჩოვის რეფორმების ფონზე, ვადაზე ადრე გაათავისუფლეს.

ერევანში დაბრუნების შემდეგ პაპაიანი მონაწილეობდა ეროვნულ მოძრაობაში და იმ დამოუკიდებელ ინტელექტუალთა შორის იყო, რომლებიც სომხეთის საბოლოო დამოუკიდებლობისკენ მიმართულ პროცესებს უჭერდნენ მხარს. 1989 წელს მან შექმნა და უხელმძღვანელა ადამიანის უფლებათა სომხურ ლიგას. იგი მონაწილეობდა ჟენევაში გამართულ გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის სესიაში (მარტი 1990), სადაც წარმოადგინა ანგარიში მთიანი ყარაბაღის კონფლიქტთან დაკავშირებულ საკითხებზე. წყაროების მიხედვით, იგი იყო პირველი, ვინც გაეროს ადამიანის უფლებათა კომისიის დონეზე წამოწია მთიანი ყარაბაღის ადამიანის უფლებათა კრიზისი.

### სულიერი ხელმძღვანელობა 
პაპაიანი 1991 წლიდან იყო სომხეთის სამოციქულო ეკლესიის უმაღლესი სულიერი საბჭოს წევრი.

1992 წელს იგი შედიოდა წმინდა ეჩმიაძინის საკათალიკოსო ტახტის რელიგიურ საბჭოში.

1994–1997 წლებში იყო მართლმადიდებლობის საკითხებზე ინტერპარლამენტთაშორისო საბჭოს წევრი.

1995 წელს პაპაიანი დააჯილდოვა რუსეთის მართლმადიდებელმა ეკლესიამ და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა, მოსკოვის ალექსი II-მ: მას გადასცეს წმინდა დანიელ მოსკოველის მედალი — „წმინდა ეკლესიისთვის გაწეული სამსახურისთვის“.

15 აგვისტო 2003 წელს პაპაიანი დაჯილდოვდა წმინდა ნერსეს შნორჰალის მედლით, რომელიც მას სრულიად სომეხთა კათოლიკოსმა, გარეგინ II-მ გადასცა.

### შემოქმედება 
პაპაიანის ლიტერატურული მემკვიდრეობა მოიცავს თარგმანებს, ფილოსოფიას, ლიტერატურულ კრიტიკას, მეცნიერულ ნაშრომებსა და პოეზიას. იგი 150-ზე მეტი ლიტერატურული ნაწარმოებისა და სამეცნიერო სტატიის ავტორია. მისი ნაშრომები გამოქვეყნდა სომხეთში, რუსეთში, ესტონეთში, საფრანგეთსა და სხვა ქვეყნებში.

#### პოეზია 
* *ტაგნაპსი* (*Alarms*) — ერევანი, 1991, 83 გვერდი.
* *ანაჰიტს* (*To Anahit*) — ერევანი, 2002.
* *თრიჩქ* (*Flight*) — ერევანი, 2010, 288 გვერდი.
* *რაინბოუ* (*Rainbow*) — 2010.

#### თარგმანები 
* მისაქ მეწარენცი — პოეზია — ერევანი, 1997.
* ფიოდორ ტიუტჩევი — პოეზია — ერევანი, 2006, 445 გვერდი.
* *ლექსები და სიმღერები* (*Verses and Songs*) — ერევანი, 2008, 187 გვერდი.
* *XX საუკუნის სომხური პოეზია; შერჩეული გვერდები* (*20th Century Armenian Poetry; Selected Pages*) — მოსკოვი, რუსეთი, 2008, 296 გვერდი.
* პარუირ სევაკის *Несмолкаемая колокольня* (*The Unsilenceable Belfry*) — ერევანი, 2009, 343 გვერდი.

#### ფილოსოფია 
* *ქრისტიანობა და სამართალი; საერთაშორისო სემინარი* (*Christianity and Law; International Seminar*) — ერევანი, სომხეთი, 2001, 144 გვერდი.
* *თანამედროვე სამართლის ქრისტიანული ფესვები* (*Christian Roots of Modern Law*) — წმინდა ეჩმიაძინის დედა-საყდრის გამომცემლობა, 2002, 679 გვერდი.

#### ლიტერატურული კრიტიკა 
* *ეროვნული ლექსის შედარებითი ტიპოლოგია* (*Comparative Typology of National Verse*) — ერევანი, 1980, 228 გვერდი.
* *ფიქრები პუშკინის ერთი სტრიქონის ირგვლივ* (*Reflections on a Line by Pushkin*) — ერევანი, 2014, 79 გვერდი.

### მუსიკოსი 
პაპაიანი თვითნასწავლი მუსიკოსი იყო და ფორტეპიანოზე უკრავდა. იგი 1960 წელს ჩაირიცხა რომანოს მელიქიანის სახელობის სახელმწიფო მუსიკალურ კოლეჯში, თუმცა სწავლა ვერ დაასრულა, რადგან პარალელურად სწავლობდა ერევნის ბრუსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში (ენები და სოციალური მეცნიერებები). იგი ასევე ქმნიდა მუსიკას, რომლის დიდი ნაწილიც მის პოეზიას ახლდა.

შესრულებულ ან გამოქვეყნებულ ნაწარმოებებს შორისაა:
* „ოდა სომხეთის წმინდა ეკლესიას“ (სომხეთის ეროვნული ფილჰარმონიული ორკესტრის გუნდი; დირიჟორი — ლორის ჭექნავორიანი, 2001)
* „სომხეთის საკონსტიტუციო სასამართლოს ჰიმნი“.
* „სიმებიანი კვარტეტი“ (2009)

## ცხოვრების ბოლო წლები 
ცხოვრების ბოლო წლებში, კიბოს დიაგნოზის პირობებში, პაპაიანი მუშაობდა წიგნზე *თრიჩქ* (*Flight*), რომელიც შერჩეულ ლექსებსა და თარგმანებს მოიცავდა. იგი გარდაიცვალა მას შემდეგ, რაც საბოლოო რედაქტირება დაასრულა. წიგნი *თრიჩქ* მიძღვნილია საბჭოთა გულაგის ყველა მსხვერპლისადმი.

პაპაიანი გარდაიცვალა ერევანში 5 ოქტომბერი 2010 წელს, 68 წლის ასაკში. დაკრძალვის წესი აღასრულა სრულიად სომეხთა კათოლიკოსმა, გარეგინ II-მ.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010