open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Suillellus queletii

***Suillellus queletii*** (ადრე ***Boletus queletii***) — სოკოს სახეობა ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა. იშვიათი სოკოა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპის კონტინენტს.

სოკო პირველად აღწერა ავსტრიელმა მიკოლოგმა შტეფან შულცერმა 1885 წელს როგორც *Boletus queletii*.

**სამეცნიერო სინონიმები**:

* 
* 
* 
* 

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი 15 სმ-მდე აღწევს, მომრგვალებულია, ამოზნექილი წაბლისფერ-ყავისფერი, თავდაპირველად ხავერდოვანი, ასაკთან ერთად გლუვი ხდება, მშრალია, შეზრდილი.

რბილობი ხორციანია, მკვრივი, მოყვითალო, ფეხის რბილობი მოყავისფროა, გაჭრისას ლურჯდება.

ფეხის სიგრძე — 4-15 სმ, სიგანე — 1-3,5 სმ ცილინდრული, ძირში გამსხვილებული, მთლიანი. ზედაპირი ბადისა და ქერცლის გარეშე. თითქმის გლუვი, ყვითელ-ყავისფერი.

ჰიმენოფორი თავისუფალი, მილების სიღრმე — 1,5-3 სმ, ფორები წვრილი, მომრგვალებული, ქუდის ქვედა ზედაპირი ნარინჯისფერია, ხელის დაჭერისას ლურჯდება.

სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერი, სპორები 10-14 × 5-7 მკმ, თითისტარისებრი, გლუვი.

## გამოყენება
უფრო ხშირად არასაჭმელ სოკოდაა მიჩნეული. თუმცა სხვა ლიტერატურაზე დაყრდნობით, პირობითად საჭმელ სოკოდ ითვლება. მოხმარებამდე საჭიროა მისი სათანადოდ მომზადება, წინააღმდეგ შემთხვევაში შესაძლოა გამოიწვიოს მოწამვლა.

## მსგავსი სახეობები

ფაილი:2010-09-13 Boletus luridus Schaeff 104527 crop.jpg|Suillellus luridus
ფაილი:2013-11-02 Boletus comptus Simonini 393829.jpg|Suillellus comptus
ფაილი:Boletus erythropus JPG1.jpg|Neoboletus luridiformis
ფაილი:Schoenfussroehrling.jpg|Caloboletus calopus

## ეკოლოგია და გავრცელება 
იშვიათი სოკოა. იზრდება ფართოფოთლოვან ტყეებში. მიკორიზას ქმნის მუხასთან, ასევე ნაწილობრივ რცხილასთან და ცაცხვთან,

გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას. ჩეხეთში გადაშენების პირასაა. აზიაში სოკო დაფიქსირებულია ტაივანში.

**სეზონი** — მაისი-ოქტომბერი.

## გალერეა

ფაილი:Boletus queletii.jpg
ფაილი:Boletus queletii 01 crop.jpg
ფაილი:2012-07-22 Boletus queletii Schulzer 253580.jpg
ფაილი:2012-07-22 Boletus queletii Schulzer 253591.jpg
ფაილი:2010-08-09 Boletus queletii Schulzer 97433.jpg
ფაილი:Suillellus queletii; 101 0524.jpg

## ლიტერატურა
*Справочник-определитель: Грибы / отв. за выпуск Ю. Г. Хацкевич. — Мн.: Харвест, 2002. — С. 102. — 480 с. — 7000 экз. — ISBN 985-13-0913-3.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
ხუნანის საერისთავო

[310 px|მინი|იბერიის სამეფოს საერისთავოები [ფარნავაზ I-ის ეპოქაში.]]
**ხუნანის საერისთავო** — ადმინისტრაციული ერთეული იბერიის სამეფოში. ამ სახელწოდების ტერიტორიული ერთეული პირველად ძვ. წ. III საუკუნის 80-70-იან წლებში ჩნდება — ქართლის ცხოვრების თანახმად — ის იყო ერთ-ერთი ფარნავაზ I-ის მიერ დაწესებულ საერისთავოთა შორის. საერისთავოს ცენტრი იყო ხუნანი. მდებარეობდა მტკვრის სამხრეთით. მოიცავდა ალგეთის ხეობას.  გარდაბანი/ხუნანი და სამშვილდე/გაჩიანი ერთად ქმნიდნენ ქვემო ქართლის პროვინციას, რომელსაც ხშირად ტაშირსაც უწოდებდნენ. სომხური გეოგრაფიის — აშხარჰაცუიცის თანახმად საერისთავო მოიცავდა: პარუარს (თბილისის შემოგარენი), მანგლიაცფორს (მანგლისისხევი) და ხუნანს. ქართული ისტორიული ტრადიციის თანახმად მდინარე ბერდუჯი ხუნანი საერისთავოსა და ამასთანავე იბერიის სამეფოს აღმოსავლეთ საზღვარს წარმოადგენდა. ლეონტი მროველის - მეფეთა ცხოვრების თანახმად მირიან მეფემ ფეროზს მისცა „ქუეყანა ხუნანითგან ბარდავამდე, მტკუარსა ორივე კერძი, და დაადგინა იგი ერის-თავად მუნ“. შემდეგ ბაქარ მირიანის ძემ „გაუცვალა ქვეყანა... რომელსა აქუნდა რანი ბარდავამდის მიცემულად მირიანისგან, და მისცა მის წილ სამშჳლდითგან მიღმართ ქუეყანანი ვიდრე თავადმდე აბოცისა“. ჯუანშერ ჯუანშერიანის თანახმად V საუკუნეში მეფე ვახტანგ I გორგასლის დროს ხუნანის ერისთავად იხსენიება ნერსარანი. 485 წლის შემდეგ ვახტანგ მეფემ აგარაკთან (ვახუშტის თანახმად თანამედროვე ახტალა) ხუნანის საეპისკოპოსო კათედრა დააფუძნა. 505/506 წლის სომხურ წყაროებში ხუნანის ეპისკოპოსი იბერიის ერთ-ერთი პრელატია. ხუნანის საერისთავო სამშვილდისა და კახეთის საერისთავოსთან ერთად იბერიის სამეფოს აღმოსავლეთ საერისთავოებს წარმოადგენდა.

მოგვიანებით საერისთავოს ტერიტორია არაბთა ბატონობის ქვეშ მოექცა. თბილისის საამიროს (736) დაარსების შემდეგ ხუნანის ამირა თბილისის ამირას დაემორჩლა, რომელიც ფაქტობრივად ქართლის გამგებელი იყო. გარდაბნელები აქტიურად მონაწილეობდნენ კახეთის სამთავროს შიდა პოლიტიკაში, რასაც მოწმობს დონაურების მიერ კახეთის სამთავროში ძალაუფლების მოპოვება. კახეთის სამთავრო უშუალოდ კახეთის გარდა, მოიცავდა გარდაბანს და კუხეთს. XII-XIII საუკუნეებში ყოფილი ხუნანის ტერიტორია გაგის საერისთავოში შედიოდა. მონღოლთა შემოსევების (XIII ს.) შემდეგ ხუნანი წყაროებში აღარ იხსენიება.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:იბერიის საერისთავოები
ტატიანა ნავკა

**ტატიანა ნავკა** (დ. 13 აპრილი, 1975, მოსკოვი) — რუსი მოციგურავე. სხვადასხვა დროს ასპარეზობდა სამი ქვეყნის სახელით, ესენია: საბჭოთა კავშირი, ბელარუსი და რუსეთი. კარიერა დაიწყო 1980 წელს და დაასრულა 2006 წელს. პარტნიორ, რომან კოსტრომანოვთან ერთად 2006 წელს მოიგო ზამთრის ოლიმპიური თამაშები. არის მსოფლიოს ორგზის (2004, 2005) და მსოფლიოს სამგზის (2004, 2005, 2006) ჩემპიონი. 2015 წლიდან არის რუსეთის პრეზიდენტის პრეს-მდივანის, დიმიტრი პესკოვის მეუღლე.

## რესურსები ინტერნეტში
* შედეგები

კატეგორია:დაბადებული 13 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:რუსი მოციგურავეები
კატეგორია:რუსი ყინულზე მოცეკვავეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Chad

**Chad**, *ჩადი* () — ქსელური ჟარგონი, რომელიც აღნიშნავს სექსუალურად აქტიურ „ალფა მამრს“. ტერმინი გამოიყენება ინცელ ფორუმებსა და მენოსფერულ ჯგუფებში. მოზარდთა შორის ის წარმოადგენს სლენგურ ტერმინს, რომელიც აღნიშნავს განსაკუთრებით მამაც და კომპეტენტურ მამრს. ტერმინი წარმოიშვა ჩიკაგოში და თავდაპირველად ატარებდა დამამცირებელ შინაარს, რათა აღენიშნათ ახალგაზრდა ქალაქელი ამერიკელი მამაკაცი, როგორც წესი მარტოხელა, რომელიც ოც ან ადრეულ ოცდაათი წლის ასაკში იმყოფება.
## მენოსფერო 
ტერმინი გამოიყენება ინცელ ფორუმებზე, რათა აღნიშნონ სექსუალურად აქტიური „ალფა მამრები“. მენოსფეროში ჩადებად ითვლება გენეტიკურ ფიტნესში უმაღლესი შედეგის მქონე პირები. მენოსფეროს ონლაინ ანიმაციურ მხატვრობაში, ჩადი ხშირად მონიშნულია საკუთარი სახელი *Thundercock*-ით და გამოსახავენ მასკულინურად, გამოკვეთილი ფეხთაშორის ამოზნექილობით. ერთ-ერთი ასეთი გამოსახულება, 2010 წლიანების მიმი — „Virgin vs. Chad“ ან ე.წ. „Virgin Walk“-ია, სადაც დაბალი თვითშეფასების მქონე პერსონაჟი, რომელსაც ხშირად ალტერნატიულად „ბეტა“ ან „ომეგა“ მამრს უწოდებენ, შედარებულია ჩადთან. ინტერნეტ მიმებში ჩადის თავი გამოსახულია იმავე სახელობის ქვეყნის ფორმით. ეს გამოსახულება მოგვაგონებს 1980-იანი წლების ამერიკული მოდის სტერეოტიპებს და გარკვეულწილად ესაბამება სტერეოტიპულ Jock-ს. ჩადები არიან გენეტიკურად დაჯილდოვებული და პრივილეგირებული კატეგორია — ზედაპირული, თავქარიანი და აშკარად სექსუალური — ტერმინი ჩადი ინცელ ფორუმებზე გამოიყენება, როგორც პერორატიულ და ასევე კომპლიმენტური გზით.
 
ჩადის მდედრული ვერსია არის სტეისი ან ტრიქსი.
 
## გიგაჩადი 
სახელწოდება *Gigachad* გიგაჩადი ყველაზე ხშირად ასოცირდება SLEEK'N'TEARS-ის რუს მოდელ ერნესტ ხალიმოვთან. ინცელთა მოსაზრებით, გიგაჩადი ინცელდომის საპირისპირო პოლუსია. მათ გიგაჩადი მიაჩნიათ ისეთ მამრად, რომელმაც არ იცის თუ რა არის Friend zone, სექსუალური იმედგაცრუება ან თუნდაც უარყოფა.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქსელური ჟარგონები
კატეგორია:სოციალური ჯგუფები
ტანია მიტიუშინა

**ტანია მიტიუშინა** (დ. 19 თებერვალი, 1993) — რუსი მოდელი და მსახიობი. 2016 წელს გამოჩნდა „Sports Illustrated Swimsuit Issue“-ში. მუშაობდა Victoria's Secret-ისა და Intimissimi-ისთვის. 

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 19 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:რუსი მოდელები
კატეგორია:რუსი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლეილა ისმაილოვა

**ლეილა რიზვანაუნა ისმაილოვა** (, ; დ. 28 ივლისი, 1991) — ბელარუსი მოდელი და ჟურნალისტი, მიჰყავს მუსიკალური ტელე-გადაცემები. მას ჰყავდა აზერბაიჯანელი წინაპრები. იგი იყო 2010 წლის საბავშვო ევროვიზიის თანაწამყვანი, კონკურსი მინსკში გაიმართა (მიჰყავდა ძიანის კურიანთან ერთად). ისმაილოვა აქტიურად იღებდა მონაწილეობას 2012 წელს, ევროვიზიის კონკურსისათვის ბელარუსის წარმომადგენლის შერჩევაში.

2006 წელს ლეილამ დაამთავრა ბელარუსის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ლიცეუმი (ისტორიის ფაკულტეტი), შემდეგ მან დაამთავრა ბელარუსის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ინსტიტუტი (აუდიოვიზუალური ჟურნალისტიკა, საპატიო დიპლომი, 2011 წლის საუკეთესო კურსდამთავრებული).

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Грамчакова, В. Лейла Ісмаілава: «Мая намінацыя!» // Універсітэт. 2009. № 15 — 16.  

კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:დაბადებული 28 ივლისი
კატეგორია:ბელარუსი მოდელები
კატეგორია:ბელარუსი ჟურნალისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:მინსკში დაბადებულები
გიორგი გოცირიძე

**გიორგი გოცირიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გიორგი გოცირიძე — ქართველი არქიტექტორი
*გიორგი გოცირიძე — ქართველი ჩარხმშენებელი
ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტი

**ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტი (KIU)** — კვლევითი უნივერსიტეტი ქუთაისში, საქართველო. მისი მშენებლობის შესახებ 2016 წლის 12 სექტემბერს საქართველოს პრემიერ მინისტრმა გიორგი კვირიკაშვილმა განაცხადა. უნივერსიტეტი მოიცავს 180 ჰექტარ ფართობს. უნივერსიტეტი ოფიციალურად გაიხსნა 2020 წლის 21 ოქტომბერს. უნივერსიტეტში ფუნქციონირებს მეცნიერებათა საბაკალავრო პროგრამები მენეჯმენტის, მათემატიკისა და კომპიუტერულ მეცნიერებების დარგში. უნივერსიტეტი წარმოადგენს განათლების სექტორში ერთ-ერთ ყველაზე მასშტაბურ პროექტს, რომელიც ხორციელდება საერთაშორისო საქველმოქმედო ფონდ „ქართუს“ მხარდაჭერით, 1 მილიარდი ევროს ოდენობის საგრანტო დაფინანსებით ფონდიდან.

საქართველოს მთავრობის განცხადებით, დაგეგმილია, რომ ქუთაისის საერთაშორისო უნივერსიტეტი იქნება ყველაზე დიდი, რეგიონული საგანმანათლებლო და კვლევითი კერა კავკასიაში, რომელსაც ასევე ექნება თანამედროვე საუნივერსიტეტო კამპუსი.

## სასწავლო პროგრამები 
უნივერსიტეტმა სტუდენტების პირველი ნაკადი 2020–2021 სასწავლო წელს მიიღო სამ საგანმანათლებლო პროგრამაზე:

* მეცნიერებათა ბაკალავრი მენეჯმენტში
* მეცნიერებათა ბაკალავრი მათემატიკაში
* მეცნიერებათა ბაკალავრი კომპიუტერული მეცნიერებების დარგში.

სამომავლოდ დაგეგმილია ახალი პროგრამების დამატება, როგორიცაა:

* ფიზიკა
* ქიმია
* ბიოლოგია
* განათლება
* ხელოვნება და ჰუმანიტარული მეცნიერებები
* მედიცინა

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს უნივერსიტეტების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს უნივერსიტეტები
კატეგორია:ქუთაისის უმაღლესი სასწავლებლები
აშშ-ის კაპიტოლიუმში შეჭრა (2021)

**აშშ-ის კაპიტოლიუმში შეჭრა** (2021) — აშშ-ის 45-ე პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მხარდაჭერების შეჭრა ამერიკის შეერთებული შტატების კაპიტოლიუმში.

2021 წლის 6 იანვარს აშშ-ს კონგრესის სენატს და წარმომადგენელთა პალატას ერთობლივ სხდომაზე უნდა დაეთვალა საარჩევნო კოლეგიის ხმები, რაც იქნებოდა 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნების ოფიციალური შედეგების დადასტურების საბოლოო ნაბიჯი. სხდომას უნდა გაძღოლოდა აშშ-ს მოქმედი ვიცე-პრეზიდენტი მაიკ პენსი. 

5-6 იანვარს მოქმედი პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის მხარდაჭერები ვაშინგტონში შეიკრიბნენ, რათა მოეთხოვათ საპრეზიდენტო არჩევნების შედეგების ბათილად ცნობა და არჩეული პრეზიდენტის, ჯოზეფ ბაიდენის გამარჯვების უარყოფა კონგრესისგან.  თავდაპირველად პროტესტის მონაწილეები „გადაარჩინე ამერიკის“ მარშისთვის შეიკრიბნენ, ეს იყო ელიფსის პარკში დაგეგმილი ღონისძიება, სადაც მათ მოისმინეს ტრამპისა და რუდი ჯულიანის სიტყვით გამოსვლა. დონალდ ტრამპმა კიდევ ერთხელ დაადასტურა, რომ არჩევნები გაყალბდა ჯოზეფ ბაიდენის სასარგებლოდ და მოუწოდა კონგრესს შეაჩეროს „აღმაშფოთებელი თავდასხმა ჩვენ დემოკრატიაზე“.  გამოსვლების დამთავრებამდე ტრამპის მომხრეები კონგრესის მიმართულებით დაიძრნენ. ამ დროს კონგრესში სხდომა და დებატები მიმდინარეობდა. დებატების აუცილებლობა ტეხასის სენატორ ტედ კრუზისა და არიზონის კონგრესმენ პოლ გოსარის მიერ საარჩევნო კოლეგიის არიზონას ხმების დათვლის გაპროტესტების შემდეგ დადგა. პროტესტის ესკალაციის დროს, აშშ-ს კაპიტოლიუმის კომპლექსის რამდენიმე  ნაგებობის ევაკუაცია მოხდა. პროტესტის მონაწილეებმა გაარღვიეს დაცვა, რათა კაპიტოლიუმის შენობაში შესულიყვნენ, მათ შორის ეროვნული ქანდაკების დარბაზში. მოგვიანებით, კაპიტოლის კომპლექსის ყველა შენობა ჩაიკეტა. გავრცელებული ინფორმაციით, შეიარაღებული დაპირისპირება მოხდა წარმომადგენელთა პალატის კარებთან. კაპიტოლიუმის შენობაში ცეცხლსასროლი იარაღით მინიმუმ ერთი ადამიანი დაშავდა, რომელიც მიღებული ჭრილობებისგან გარდაიცვალა. გავრცელებული ინფორმაციით, მინიმუმ ერთი თვითნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობა აღმოაჩინეს კაპიტოლიუმის მიდამოებში, ხოლო მეორე — რესპუბლიკური პარტიის შტაბბინაში.

მოვლენების დროს დაიღუპა ხუთი ადამიანი, ხოლო ათეულობით — დაშავდა. ერთ-ერთი მათგანი აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატაში შეჭრისას დაიღუპა. კაპიტოლიუმის პოლიციის ოფიცერი ბრაიან სიკნიკი გარდაიცვალა შეჭრილთა მიერ ცეცხლჩამქრობით მასზე თავდასხმის შემდეგ., ნაწილმა კი როგორც „ტრამპის პუტჩი“. ტრამპმა თავდაპირველად დაგმო მაიკ პენსი, რადგან, პრეზიდენტის თქმით, „[პენსმა ვერ გააკეთა] რაც უნდა გაკეთებულიყო ჩვენი ქვეყნისა და ჩვენი კონსტიტუციის დასაცავად“, მიუხედავად იმისა, რომ პენსს არ აქვს კონსტიტუციური უფლება, რომ უარყოს ბაიდენის გამარჯვება. EST დროით 16:22 საათზე ტრამპმა Twitter-ს მეშვეობით თავის მომხრეებს მოუწოდა „მშვიდად წასულიყვნენ სახლში“, ამასთანავე მან კიდევ ერთხელ გამოხატა თავისი სიყვარული მათ მიმართ.  

ეს არის მეორე შემთხვევა აშშ-ის ისტორიაში მას შემდეგ, რაც 1812 წლის ინგლის-ამერიკის ომის დროს ბრიტანეთის ჯარმა 1814 წელს გადაწვა ვაშინგტონი, როდესაც კაპიტოლიუმში შეჭრა მოხდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ
ნოდიკო ტატიშვილი

**ნოდიკო (ნოდარ) ტატიშვილი** (დ. 5 ნოემბერი, 1986, თბილისი) — ქართველი მომღერალი. 2009 წელს მოიგო პროექტი „ჯეოსტარი“. 2013 წელს მან და სოფო გელოვანმა წარადგინეს საქართველო ევროვიზიის კონკურსზე მალმეში, შვედეთში. 2015 წლის ევროვიზიაზე, რომელიც ვენაში, ავსტრიაში გაიმართა, იგი და სოფო გელოვანი ხუთკაციანი ქართული ჟიურის წევრები იყვნენ.

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ევროვიზიის კონკურსანტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კურკუასები

**კურკუასები** (, , „გურგენი“) — სომხური წარმომავლობის საგვარეულო, რომლებიც სხვა ნახარარებთან (დიდებულები) ერთად VII–IX საუკუნეებში ბიზანტიის იმპერიაში გადასახლდნენ მას შემდეგ, რაც სომხეთი არაბთა ბატონობის ქვეშ მოექცა. X საუკუნეში ისინი ანატოლიის სამხედრო არისტოკრატიის ნაწილი გახდნენ და ბიზანტიას რამდენიმე მაღალი რანგის მთავარსარდალი და იმპერატორი შესძინეს. ისინი ძირითადად ფოკებისა და სკლეროსების არისტოკრატიულ ოჯახებთან ქორწინდებოდნენ. XI და XII საუკუნისთვის მათ სამოქალაქო ბიუროკრატიაში გადაინაცვლეს. 

## ცნობილი წარმომადგენლები 
* იოანე კურკუასი (დაახლ IX ს.) — ჰიკანატების რაზმის დომესტიკოსი და ბასილი I-ის წინააღმდეგ შეთქმულების მონაწილე.
* იოანე კურკუასი (დაახლ. X ს.) — ზემოთხსენებულის შვილიშვილი, აღმოსავლეთის სხოლათა დომესტიკოსი და რომანოზ I ლაკაპენოსის განთქმული მთავარსარდალი.
* თეოფილოს კურკუასი — იოანეს ძმა, ხალდიის სატრატეგოსი და შემდეგ სხოლათა დომესტიკოსი.
* რომანოზ კურკუასი — იოანე კურკუასის ვაჟი და დასავლეთის სხოლათა დომესტიკოსი.
* იოანე კურკუასი — რომანოზის ვაჟი, აღმოსავლეთის სხოლათა დომესტიკოსი, დაიღუპა დოროსტოლონის ალყის დროს.
* იოანე I ციმისკე (დაახლ. 925–976) — თეოფილო კურკუასის შვილიშვილი, ბიზანტიის იმპერატორი 969–976 წწ.
* იოანე კურკუასი (დაახლ. XI ს.) — იტალიის კატეპანი 1008–1010 წწ. 
* გრიგორი კურკუასი — ფილიპოპოლის დუქსი 1089–1091 წწ.
* მიხეილ II კურკუასი — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი 1143–1146 წწ.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:კურკუასები
ფეროზიანები

**ფეროზიანები**, *მიჰრანიდები* — ირანული წარმოშობის დინასტია IV-VIII საუკუნის საქართველოში, ქვემო ქართლის (გოგარენეს) მფლობელები. ფეროზის შთამომავლების ოფიციალური ტიტული იყო სამშვილდის ერისთავობა და ამასთანავე ატარებდნენ პიტიახშის საპატიო ტიტულს. 

## ისტორია 
მართალია ოჯახი სპარსელი სასანიდებისგან წარმოშობას იბრალებდა, მაგრამ, რეალურად ის მიჰრანიდების სახლს გამოეყო, ერთ-ერთი ირანის შვიდი დიდ სახლთა შორის. პირველი პიტიახში იყო ფეროზი, რომელმაც გოგარენეში გუშარიდები ჩაანაცვლა, რამაც იქ ფეროზიანების (მიჰრანიდების) მმართველობას დაუდო საფუძველი. 

ქვემო ქართლში (გოგარენე) ფეროზის დამკვიდრება 370-იანი წლების დასასრულს ან 380-იანი წლების დასაწყისში უნდა მომხდარიყო, მაშინ როცა ქართლში ორმეფობას ბოლო მოეღო და მთელი სამეფო ირანის ქვეშევრდომ ასფაგურ მეფეს დარჩა. არ არის გამორიცხული, რომ მანამდე ის ალბანეთში, ან მის მომიჯნავე ქვეყანაში პროვინციის გამგებელი ყოფილიყო. ა. ბოგვერაძის მოსაზრებით ფეროზის დანიშვნა 387 წელს უნდა მომხდარიყო და მას პიტიახშობაც თან უნდა მოეტანა. თუმცა ისტორიკოსთა ნაწილი არ იზიარებს ამ მოსაზრებას, რადგან მიაჩნიათ, რომ მას შემდეგ რაც ბაქარ მირიანის ძემ ფეროზს სამართავად სამშვილდის საერისთავო გადასცა, ამავე დროსვე უნდა მიეღო ფეროზს პიტიახშობა. ის პიტიახშობა, რომელიც ქართლში I-III საუკუნეებში არსებობდა.

ფეროზიანებს ახლო ურთიერთობა ჰქონდათ იბერიაში ახლად დამყარებულ ხოსროვიანთა დინასტიასთან, რომლებიც ასევე მიჰრანიდებს სახლს გამოეყვნენ. ფეროზი იბერიის, პირველი ქრისტიანი მეფის, მირიან III სიძე იყო, თუმცა თავად ქრისტიანობის მღებაზე უარი განაცხადა, მაგრამ განაგრძობდა იბერიის მეფის მიმართ ერთგულებას. ფეროზი და მისი მიმდევრები ქრისტიანობაზე მირიან მეფის ვაჟისა და მემკვიდრის ვარაზ-ბაკურის მეფობისას მოქცნენ.

470 წელს ვარსქენი ირანის კარზე წარსდგა, სადაც მაზდეანობა მიიღო, ასევე უარყო იბერიის მეფისადმი მორჩლება და უშალოდ სასანიდებს დაემორჩილა. რისთვისაც მას კავკასიის ალბანეთის სამეფისნაცვლო უბოძეს და პეროზის ქალიშვილი მიათხოვეს. პრო-ირანული პოზიციების გასატარებლად, ის შეეცადა მისი ოჯახის წევრების მაზდეანობაზე მოქცევას, მათ შორის მისი ცოლი შუშანიკის (ვარდანის ქალიშვილი), რაც საბოლოოდ ამ უკანასკნელის მოწამეობრივი სიკვდილით დასრულდა. ვარსქენის პოლიტიკა მიუღებელი აღმოჩნდა ვახტანგ გორგასლისთვის, რომელმაც ის მოკლა და 482 წელს ირანის წინააღმდეგ აჯანყდა. ვახტანგ მეფის გარდაცვალების მერე ფეროზიანებს არ უნდა გასჭირვებოდათ ძველი „პატივის“ დაბრუნება. (ბახტაძე)

VIII საუკუნეში ფეროზიანების/მიჰრანიდების სამფლობელო და ტიტულები სომეხმა ბაგრატუნებმა დაისაკუთრეს, რამაც დაასრულა მათი მმართველობა.

## პიტიახშების სია 
არსებულ წყაროებზე დაყრდნობით კირილ თუმანოვმა გამოაქვეყნა გოგარენეს მმართველი მიჰრანიდი პიტიახშების სია, თუმცა იგი არასრულია.

## ლიტერატურა 
* 
*
* 
* 
* 
* 
* 
*  
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:სპარსელები
კატეგორია:მიჰრანიდები
კატეგორია:იბერიის სამეფო
ორლოვკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ორლოვკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ორლოვკა — სოფელი სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე;
* ორლოვკა — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, ალშეევის რაიონში;
* ორლოვკა — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, არხანგელის რაიონში;
* ორლოვკა — სოფელი რუსეთში, ბაშკირეთში, იანაულის რაიონში.
ბერძნულ-რომაული სამყარო

**ბერძნულ-რომაული სამყარო**, ასევე ცნობილი როგორც **ბერძნულ-რომაული კულტურა** — თანამედროვე მეცნიერებისა და მწერლების მიერ დამვკდრებული ტერმინი, რომელიც იმ გეოგრაფიული რეგიონებისა და ქვეყნების ერთობლიობას აღნიშნავს, სადაც კულტურულად და ისტორიულად, პირდაპირ ან უშუალოდ ძველბერძნული და რომაული ენის, კულტურის, მთავრობის და რელიგიის გავლენის ქვეშ იმყოფებოდა. უკეთესად ცნობილი ტერმინია კლასიკური ცივილიზაცია. ტერიტორიულად ის შემოიფარგლება „ხმელთაშუაზღვისპირა სამყაროთი“ — ხმელთაშუაზღვისპირეთისა და შავი ზღვის აუზის მიმდებარე ფართო ტერიტორიებით, სადაც ბერძნული და რომაული კულტურული წარმოდგენები და იდეები დომინირებდა. ამას ხელს უწყობდა ბერძნული ენის ინტელქტუალური და კომერციის ენად, ხოლო ლათინურის სამართალწარმოებისა და ადმინისტრაციულ ენად გადაქცევა. ბერძნული და ლათინური ენები არასდროს იყო ფართოდ გავრცელებული საზოგადოების დაბალ ფენებში, რომლებიც იმპერიის უმრავლესობას წარმოადგენდა, მაგრამ ის იყო ურბანული და კოსმოპოლიტური ელიტის ენები და მაშასადამე იმპერიის ლინგუა ფრანკა. რომის მოქალაქეები, მათი ეთნიკური წარმომავლობის მიუხედავად, საუბრობდნენ და წერდნენ ბერძნულად ან ლათინურად. ამის შესანიშნავი მაგალითებია: წარმოშობით ფინიკიელი რომაელი იურისტი და საიმპერატორო კანცლერი ულპიანე, ბერძნულ-ეგვიპტური წარმომავლობის მქონე მათემატიკოსი და გეოგრაფი კლავდიუს პტოლემაიოსი, ცნობილი სირიელი და ბერბერი მოაზროვნეები იოანე ოქროპირი და ნეტარი ავგუსტინე, ებრაული წარმომავლობის მქონე ისტორიკოსი იოსებ ფლავიუსი და სხვა.

## ლიტერატურა 
* Sir William Smith (ed). *Dictionary of Greek and Roman Geography*. London: Spottiswoode and Co, 1873.
* Simon Hornblower and Antony Spawforth (ed). *Oxford Classical Dictionary*. Oxford University Press, 2003.

კატეგორია:ხმელთაშუაზღვისპირეთის ისტორია
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ისტორია პერიოდის მიხედვით
კატეგორია:ძველი რომი პერიოდების მიხედვით
კატეგორია:კლასიკური ცივილიზაციები
კატეგორია:ანტიკურობა
კატეგორია:დასავლური კულტურა
კატეგორია:ძველი ისტორია რეგიონის მიხედვით
ანასტასია რეშეტოვა

**ანასტასია რეშეტოვა** (დ. 23 იანვარი, 1996, მოსკოვი) — რუსი მოდელი და მსახიობი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1996 წლის 23 იანვარს, მოსკოვში. როდესაც იგი პატარა იყო მისი მშობლები დაშორდნენ. მისი უმცორის და გაზარდა მამამ. და თვრამეტი წლის ასაკში მონაწილოება მიიღო კონკურსში „მის რუსეთი“, და მიიღო პირველი „მის ვიცე რუსეთის“ ტიტული. 2018 წლის აპრილის მონაცემებით, მისი ტანის ფიგურაა — 91−60−100, სიმაღლე 180 სანტიმეტრი, წონა 58 კილოგრამი. სწავლობდა მოსკოვის ეკონომიკის, პოლიტიკისა და სამართლის ინსტიტუტში. . იგი ეუფლებოდა მსახიობობას მოსკოვის კინო-სკოლაში. 2016 წელს გახსნა საკუთარი სილამაზის კლინიკა „Anatomia Beauty Clinic“. 2017 წელს შედგა მისი წიგნის პრეზენტაცია. ის არის სოციალური ქსელი Instagram-ის აქტიური მომხმარებელი. ჰყავს 3 800 000-ზე მეტი მიმდევარი. მოხმარებლები მას ხშირად ადარებენ კიმ კარდაშიანს. მის პროფილზე სარეკლამო პოსტის გამოქვეყნება 100 000 რუბლი ღირს.. 2015 წლიდან დანიშნულია რუს რეპერ ტიმატიზე. 2019 წელს მათ შეეძინათ შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:რუსი მოდელები
კატეგორია:რუსი მსახიობები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას

***„რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას“*** () — გიორგი ვლადიმერის ძე ვერნადსკის სამაგისტრო დისერტაცია მასონობის ისტორიაში. 

## გამოცემა 
წიგნი გამოქვეყნდა პეტროგრადში, 1917 წელს სააქციო საზოგადოება ბეჭდვითი საქმის სახლში. 

### შინაარსი 
მოცემული წიგნი წარმოადგენს მასების საზოგადოების სულიერი კულტურის განვითარების ისტორიის ნარკვევების კრებულს. მასონური ნამუშევრები და მისტიკოსთა რელიგიური მიღწევები განიხილება, როგორც გავლენა XVIII საუკუნის რუსეთის სათავადაზნაურო ბიუროკრატიული საზოგადოების მთლიან სტრუქტურაზე. წიგნში ნათლად ჩანს რელიგიური ან ფილოსოფიური მოძრაობის ძირითადი დამაკავშირებელი ძაფები. ავტორი ავითარებს იდეას, თუ როგორ შეიქმნა მასონური საზოგადოების ესა თუ ის ფორმები და მთლიანად საზოგადოება ამ კავშირების საფუძველზე. შეგვიძლია ვთქვათ, რომ ამგვარი ფსიქოლოგიური ტიპების და გაერთიანების ფორმების, მათი ურთიერთობების და მათი ცვლილების შესწავლა ხელს უწყობს რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში მთელი საზოგადოების განვითარების გასაგებად გასაღების პოვნას.

წიგნში დიდი ინტერესია გამოივლენილი რუსული მასონობის საერთაშორისო კონტაქტებისა და ურთიერთობების მიმართ და იმ დროის ევროპული ინტელექტუალური რეალობის ფონზე მისი შესწავლა. გიორგი ვერნადსკის მიერ სამუშაო წიგნის ფურცლებზე საფუძვლიანად არის შესრულებული. სათაურშივე ჩანს მითითებული საკითხის ვრცელი შესწავლა. კერძოდ, მასონური ლოჟების წარმოქმნა, მასონთა ბიოგრაფიების განხილვა და მათი მოღვაწეობის ფილოსოფიური და სოციალურ მხარე.

### მახასიათებლები 
: გამომცემელობა: პრ.: ტიპოლოგიის სააქციო საზოგადოება. ბეჭდვითი საქმე პეტროგრადში. 
: გამოცემის წელი: 1917 წ
: გამოცემის ადგილი: მოსკოვი
: ჟანრი : მონოგრაფია
: ტექსტის ენა: რუსული
: ორიგინალი ენა: რეფორმამდელი რუსული. 
: გვერდები: 287

### მეორე გამოცემა 
*  (в пер., суперобл.)
### ლიტერატურა
* ბ. ბალიშოვი. ეკატერინე II-ის „ოქროს საუკუნე“. მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას.
* ა. სერკოვი.  „XX საუკუნის რუსული მასონობის ისტორია“
* გ. ვერნადსკი. „რუსული მასონობა ეკატერინე II-ის მეფობისას“

## ბმულები 
* რუსული მასონობა ეკატერინე II– ის დროს
* დსე. სტატია-მასონობა:[30ტ.] /მთ.რედ. ა. მ. პროხოროვი — 3-ე გამოც. — მ. : საბჭოთა ენციკლოპედია, 1969—1978.
კატეგორია:მასონობა
კატეგორია:მასონობა ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მასონები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:მასონები
სარფის ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმი

**სარფის ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმი** — მუზეუმი სარფში, საქართველო. დაარსდა 2012 წელს.

მუზეუმი 2012 წელს აჭარის არ. მთავრობის თავმჯდომარემ, ლევან ვარშალომიძემ გახსნა. ის სარფის ადმინისტრაციული ერთეულის შენობის მეორე სართულზე განთავსდა. მუზეუმში დაცულია ლაზური ტრადიციებისა და ყოფა-ცხოვრების ამსახველი ნივთები, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად აღმოჩენილი ექსპონატები, რომელიც აქამდე აჭარის არქეოლიგიურ მუზეუმში იყო დაცული, ლაზური ეთნოგრაფიული ნივთები და ლაზი მხატვრის ჰასან ჰელიმიშის ფერწერული ტილოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ეროვნული მუზეუმი

## რესურსები ინტერნეტში 
* სარფის ლაზური ეთნოგრაფიული მუზეუმი

## სქოლიო 
კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტი
პიეტრო პაროლინი

**პიეტრო პაროლინი** (; დ. 17 იანვარი, 1955, სკიავონი, ვიჩენცის პროვინცია, ვენეცია, იტალია) — იტალიელი სასულიერო და პოლიტიკური მოღვაწე, რომის კათოლიკური ეკლესიის კარდინალ-ეპისკოპოსი, ვატიკანის სახელმწიფოს დიპლომატი, წმინდა საყდრის სახელმწიფო მდივანი 2013 წლის 15 ოქტომბრიდან.

## საქართველოსთან ურთიერთობა
წმინდა საყდრის სახელმწიფო მდივანი საქართველოს 2019 წლის 28 დეკემბერს ეწვია. ოფიციალური ვიზიტის ფარგლებში იგი საქართველოს ხელისუფლების წარმომადგენლებს შეხვდა და ორმხრივი ურთიერთობები, ეროვნული თუ რეგიონული საკითხები განიხილა. სტუმრობის განმავლობაში, სახელმწიფო მდივანმა გორის მიტროპოლიტ ანდრიასთან და საქართველოს შერიგებისა და სამოქალაქო თანასწორობის სახელმწიფო მინისტრ ქეთევან ციხელაშვილთან ერთად საოკუპაციო ხაზი მოინახულა. ამავე დღეს მან თბილისის მარიამ ღვთისმშობლის ცად აღყვანების კათოლიკური კათედრალური ტაძარში წირვა ჩაატარა. 29 დეკემბერს კარდინალი პიეტრო პაროლინი საქველმოქმედო ფონდ საქართველოს კარიტასის დიდუბის ცენტრს ეწვია, სადაც კათოლიკური ეკლესიის სხვადასხვა დაწესებულებების წარმომადგენლებს შეხვდა. ამავე დღეს იგი საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ილია მეორეს შეხვდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1955
კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
კატეგორია:კარდინალები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნოდარ ასათიანი

**ნოდარ ასათიანი** (დ. 8 იანვარი, 1931, თბილისი — გ. მარტი, 2013) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1989), პროფესორი (1986). 

## ბიოგრაფია 
1954 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტი. 1957 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საქართველოს ისტორიის კათედრაზე დოცენტად, პრფესორად, კათედრის გამგის მოადგილედ. 1959 წლიდან აქვე კითხულობდა ლექციებს. 1976–1987 წლებში არჩეული იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის დეკანად. მისი ხელმძღვანელობით ისტორიის ფაკულტეტზე შეიმუშავეს ახალი სასწავლო პროგრამა ქართველოლოგიური საგნების გაძლიერებული სწავლებით. 1988–1992 წლებში იყო ქართული ენციკლოპედიის საქართველოს ისტორიის სამეცნიერო რედაქციის გამგე, 1993 წლიდან კონსულტანტი. 1991 წელს აირჩიეს თბილისის ილია ჭავჭავაძის სახელობის უცხო ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის საქართველოს ისტორიისა და ქვეყანათმცოდნეობის კათედრის გამგედ. 

იკვლევდა ფეოდალური საქართველოს სოციალური, ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის საკითხებს, საქართველოს საგარეო–პოლიტიკურ ურთიერთობებს, მონაწილეობდა საქართველოს ისტორიის საუნივერსიტეტო სახელმძღვანელოს მომზადებაში. არის საქართველოს ისტორიის სასკოლო სახელმძღვანელოს ავტორი. ორჯერ არის დაჯილდოებული ივანე ჯავახიშვილის მედლით.

## ბიბლიოგრაფია 
* საქართველოს ისტორია (ავტორი). - თბილისი, ცისარტყელა, 2004. - 176გვ.
* საქართველოს ისტორია უძველესი დროიდან XIX საუკუნემდე : სახელმძღვ. საშ. სკოლის ისტორიის მასწ. (ავტორი). - თბილისი, განათლება, 2001. - 392გვ.
* საქართველოს ისტორია : მე-9 კლასის სახელმძღვ. (ავტორი). - თბილისი, განათლება, 1995. - 144გვ.
* გზა გამოხსნა - აღდგომისაკენ (ავტორი). - თბილისი, განათლება, 1983. - 150გვ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
მეტეხის ნამოსახლარი

**მეტეხის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხის რკინიგზის სადგურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 200-300 მეტრზე, აგურის ქარხნის ნომერ პირველი თიხის კარიერის ტერიტორიაზე. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს ხანით. 

ნამოსახლარზე შემორჩენილია კარგად მოსწორებული 0,05 მეტრი სისქის მოპრიალებული თიხატკეპნილი იატაკი, თიხის ბათქაშის ზედაპირზე აღმოჩენილი წნულის ანაბეჭდები მოწმობს, რომ ნაგებობას კედლები მოწნული და შელესილი ჰქონია. იატაკის ცენტრში იყო ძირგახვრეტილი მრგვალი უშვერილო კერა, ასეთი კერა შედარებით იშვიათად გვხვდება ამავე ხანის სხვა ძეგლებში. იატაკზე და კერაზე აღმოჩნდა სამყურა მოზრდილი ჭურჭელი, სწორპირიანი და მრგვალმუცლიანი, ყურიანი ქოთანი, რელიეფური ორნამენტით შემკული მოზრდილი დერგის, კვერცხისებრი ქილისა და სხვა ჭურჭლის ნამტვრევები. მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მეტეხის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**მეტეხის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში. კასპი-მეტეხის საავტომობილო გზის გასწვრივ, გზიდან 0,8 კილომეტრზე კოწახურის ხევის მარჯვენა ნაპირზე, ხევიდან 0,6 კილომეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს-ადრინდელი რკინის ხანით. ნამოსახლრაზე ზედაპირულად მოიპოვება შავი და რუხი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ნამოსახლარის აღმოსავლეთით 0,15 კილომეტრზე სამაროვანია. აქ დადასტურებულია ორმოსამარხები. ნამოსახლარის ჩრდილოეთით 0,1 კილომეტრზე ორი ქვაყრილიანი ყორღანია.  

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დაგეროტიპია

მინი|ლუი დაგერი
**დაგეროტიპია** () — ფოტოგრაფიის თავდაპირველი წესი, როდესაც ორიგინალის პოზიტიური გამოსახულება გადადიოდა ვერცხლის იოდიდის თხელ ფირფიტაზე. გამოიგონა ლ. ჟ დაგერმა XIX საუკინის 30-იან წლებში ნ. ნიეფსის ცდების საფუძველზე. პირველად დაგეროტიპიის ფოტოგრაფირების პროცესი საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიაში 1839 წელს წარადგინეს. ეს წელი ითვლება ფოტოგრაფიის დაბადების წლად. 

დაგეროტიპაში გამოიყენებოდა კარგად გაპრიალებული ვერცხლის ფირფიტები, ექსპოზიციისას გადაღების ობიექტი უძრავად უნდა მდგარიყო 30-40 წუთის განმავლობაში, რის შემდეგადაც ვერცხლის ფირფიტა მუშავდებოდა ვერცხლისწყლის ორთქლით. აღნიშნულმა პროცესმა მიუხედავად მისი სიძვირისა, მოუხერხებლობისა და საფრთხის შემცველობისა იარსება ორი ათეული წელი, სანამ არ გამოიდევნა უფრო იაფი, სწრაფი და უსაფრთხო ფოტოგრაფიული პროცესების მიერ. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*დაგეროტიპია

კატეგორია:ფოტოგრაფიული პროცესები
ქილისაქენდი

**ქილისაქენდი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ქალბაჯარ-ლაჩინის რეგიონში, ქალბაჯარის რაიონში. 1993-2020 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ.

## სქოლიო
კატეგორია:ქალბაჯარის რაიონის სოფლები
ვანგლი

**ვანგლი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, ყარაბაღის ეკონომიკურ რეგიონში, აღდარის რაიონში. 1993-2023 წლებში დე-ფაქტოდ კონტროლირდებოდა სეპარატისტული მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკის მიერ.

## სქოლიო
კატეგორია:აღდარის რაიონის სოფლები
ნიგოზის სამაროვანი

ტერმინი **ნიგოზის სამაროვანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნიგოზის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზაში. 
* ნიგოზის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნიგოზაში.
მეტეხის სამაროვანი

**მეტეხის სამაროვანი** —   არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში, გუგულაანთ უბანში, საშუალო სკოლასთან. თარიღდება ძვ. წ. XIII-XII საუკუნეებით. დაინგრა მიწის სამუშაოების დროს. მასში აღმოჩნდა თიხის სამი ჭურჭელი, ბრინჯაოს ორი ცული, მასრაგახსნილი შუბისპირი, ბრინჯაოს ფოთლისებრი სატევარი და ბრინჯაოს სატეხის მასრა. ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. ამავე სოფელში ნაპოვნი ბრინჯაოს ფოთლისები სატევრისპირი, ბრინჯაოს მასრაგახნილი შუბისპირი და ბრინჯაოს საკინძი ინახება გორის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ანა სედოკოვა

**ანა სედოკოვა** (; , დ. 16 დეკემბერი, 1982) 
— უკრაინელი მომღერალი, მსახიობი და ტელე-წამყვანი. სედოკოვას მუსიკალური კარიერა 2002 წელს დაიწყო, იგი გახდა პოპ მუსიკალური გოგონათა ჯგუფ Nu Virgos-ის წევრი, რომელიც დსთ-ს ქვეყნებში ცნობილი იყო როგორც „VIA Gra“. იგი ჯგუფში სარგებლობდა მეტსახელით **ანია** (უკრაინულად, რუსულად: Аня). იგი ორი წლის მანძილზე იყო ჯგუფის წევრი.  2006 წელს დაიწყო სოლო კარიერა. იგი უშვებდა სინგლებს, ხოლო მისი ალბომი *Lichnoe* გამოვიდა 2016 წელს და კომერციულად მომგებიანი აღმოჩნდა. 2010 წელს მან განაცხადა, რომ ბისექსუალია. 

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:დაბადებული 16 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1982
კატეგორია:უკრაინელი მომღერლები
კატეგორია:ბისექსუალი ქალები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
ჯოვანი ბატისტა რე

**ჯოვანი ბატისტა რე** (დ. 30 იანვარი, 1934, ბრეშა, იტალია) — იტალიელი სასულიერო მოღვაწე, რომის კათოლიკური ეკლესიის კარდინალ-ეპისკოპოსი, ვატიკანის სახელმწიფოს დიპლომატი, კარდინალთა კოლეგიის ვიცე-დეკანი 2017 წლის 10 ივნისიდან 2020 წლის 18 იანვრამდე, კადინალთა კოლეგიის დეკანი 2020 წლის 18 იანვრიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური ბიოგრაფია

კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:კარდინალები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კავთისხევის მესამე ნასახლარი

**კავთისხევის მესამე ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის დასავლეთით, ოთხი კილომეტრის მანძილზე, ადგილ მლაშეების დასავლეთით, 500 მეტრზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ზედაპირულად იპოვება კერამიკა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვნები

**კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვნები** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, ცემენტის კარიერის ტერიტორიაზე, მესამე ქვის სატეხის აღმოსავლეთით, თარიღდება V-VIII საუკუნეებით.

ნასახლარზე აღმოჩნდა ქვევრები და სხვა ინვენტარი. ნასახლარიდან თხრილით გამოყოფილია მისივე თანადროული სამაროვანი, რომელიც წარმოდგენილია ქვაყუთებით. იქვე, მესამე ქვის სატეხის ჩრდილოეთით, II-III საუკუნეებით დათარიღებული მეორე სამაროვანია, სადაც დასტურდება ქვევრსამარხები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
პარატისი

**პარატისი** — ნასოფლარი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში. მდებარეობს სოფლიდან ექვსი კილომეტრის მანძილზე, მდინარე კავთურის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ნასოფლარზე აღმოჩნდა ნასახლარები და თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები.

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
* *მაკალათია ს.*, კავთურას ხეობა, თბ., 1960

კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კავთისხევის ნაციხარი

**კავთისხევის ნაციხარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, ციხისუბანში. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ციხე ეკუთვნოდა თარხნიშვილებს. შემორჩენილია საძირკვლის ნაშთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გრაკლის ყორღანული ველი

**გრაკლის ყორღანული ველი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრაკალში, აშურიანის ველის დასავლეთ ბოლოში, მდინარე მტკვრის მარცხენა ტერასაზე. თარიღდება შუა ბრინჯაოდან, გვიანდელ ბრინჯაოზე გარდამავლი ხანით. 1965 წელს, გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი ზ. შატბერდაშვილი). გაითხარა რამდენიმე სხვადასხვა ზომის (დიამეტრი 10-20 მეტრი) ყორღანი. ზოგ მათგანს ირგვლივ ნატეხი ქვა აქვს შემოწყობილი. პირველი ყორღანი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში. თარიღდება ძვ. წ. ll ათასწლეულის l ნახევრით. წარმოადგენს დაბალ, კონუსის მოყვანილობის რიყის ქვის ყრილს, რომლის დასაკრძალავი ორმოს (2,1x1,9x2 მეტრი) იატაკი ორ საფეხურადაა მოწყობილი. სამარხში აღმოჩნდა სხვადასხვა ზომისა და ფორმის, ძირითადად სადა, შავად გამომწვარი გაპრიალებული თიხის ჭურჭელი (23 ცალი). ზოგ შავ ჭურჭელს აგურისფერი სარჩული აქვს. გამოირჩევა სამი ორნამენტიანი ჭურჭელი შემკული კოპებით, სავარცხლისკბილისებრი ნაჭდევითა და ნაპრიალები სახეებით. აღმოღნდა აგრეთვე ჯიხვის მთლიანი ჩონჩხი, რომელსაც თავთან ედო ობსიდიანის მოზრდილი მოზრდილი უფორმო ანატკეცი -- შესაწირავი საქონლის დასაკლავი რიტუალური „დანა“ (ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში). მეორე, მესამე და მეოთხე ყორღანი დაბალი კონუსის ფორმის ქვაყრილებია, რომლებსაც ირგვლივ (დიამეტრი 10-15 მეტრი) ცალპირად შემოწყობილი აქვთ ნატეხი ქვები. სამარხი ორმოები ოთხი ტიპისაა. სამარხებში აღმოჩნდა ე. წ. ბაიბურთის ტიპის მსგავსი კერამიკული მასალა (ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში).

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის პირველი სამაროვანი

**კავთისხევის პირველი სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე, ხვედრულიანთ უბნის აღმოსავლეთით, კაციაშვილების ეზოს ახლოს. თარიღდება ძვ. წ. XIII-XII საუკუნეებით. მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი. დაკრძალვის წესი გაურკვეველია. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სამწევრისის ნასოფლარი

**სამწევრისის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სამწევრისის სამხრეთით 1 კილომეტრზე, მთის კალთაზე. მიეკუთვნება განვითარებულ და გვიანდელ ფეოდალურ ხანას. იპოვება ცისფრად მოჭიქული, წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები; დიდი ზომის ქვევრის ნამტვრევები; წყალსადენის თიხის მილები და სხვა. აქვე შეინიშნება რიყის ქვით ნაგები შენობის საძირკვლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თავკავთის ნიში

**თავკავთის ნიში**  — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდებარეობს ნასოფლარ პარატისის აღმოსავლეთით, 100 მეტრის მანძილზე. ნიში ქვაში ჩასმული ქვაჯვარია, რომლის მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი. ქვის მარცხენა ქვედა კუთხეში გამოსახულია შარავანდედიანი მამაკაცი. მარჯვენა კუთხე დაფარულია გრეხილი ორნამენტით. ჯვრის მარჯვენა მკლავი მოტეხილია და იქვე გდია ნიშთან. მასზე მხედრული წარწერაა: „რუსთაველი სტეფანე“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დოესის ყორღანი

**დოესის ყორღანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოესში, გრაკლის რკინიგზის სადგურიდან 2 კილომეტრზე, სოფელ ხოვლესკენ მიმავალი საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს, მისგან ორასიოდე მეტრზე, სოფლის სახნავ მიწებში. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს გვიანდელი საფეხურით. სამარხი 1974 წელს გათხარა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის, ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, გორისა და კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი გ. ცქიტიშვილი). ყორღანი (სიმაღლე 2 მეტრი; დიამეტრი 30 მეტრი) წარმოადგენს მიწაყრილიან სამარხს, რომელსაც შემოვლებული აქვს უსისტემოდ ჩაყრილი რიყის ქვის „ჯავშანი“. ყორღანის ცენტრში ნატეხი ქვით ნაგები აკლდამაა, რომელშიც ესვენა ჩონჩხი, მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი, ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ დამხრობილი. მიცვალებულს თავთან ედო ორყურა შავზედაპირიანი ბადია. მოპოვებული მასალა დაცულია კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის მეორე სამაროვანი

**კავთისხევის მეორე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის სამხრეთ ნაწილში, ამაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. სამაროვანში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ე. წ. წინააზიური მახვილი, აღმოსავლეთ ამიერკავკასიური ცული და სატეხი. მოპოვებული მასალა ინახება საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ილია ხმალაძის სახლი

**ილია ხმალაძის სახლი** — ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ დოესის ცენტრში. აგებულია 1905 წელს. ამ სახლში დაიბადა და აღიზარდა საბჭოთა კავშირის გმირი, ილია ხმალაძე (1916-1943). სახლის ორივე სართულზე ხის მოხარატებული აივანია. პირველ სართულზე ოთხი ოთახია, მეორეზე — სამი. სახლის წინ პატარა ეზოა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კავთისხევის სამაროვანი

ტერმინი **კავთისხევის სამაროვანი** შესაძლოა აღნიშნავდეს:

* კავთისხევის პირველი სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდინარე კავთურის მარჯვენა ნაპირზე, ხვედრულიანთ უბნის აღმოსავლეთით, კაციაშვილების ეზოს ახლოს.
* კავთისხევის მეორე სამაროვანი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის სამხრეთ ნაწილში, ამაღლებულ ადგილას. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით.
კავთისხევის მესამე სამაროვანი

**კავთისხევის მესამე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, მდებარეობს ჩოჩეთის უბნის განაპირას, ჩრდილოეთით, ადგილ ქასრაანთ მიწებში. თარიღდება ძვ. წ. VI-IV საუკუნეებით. 

სამაროვანი 1972-1977 წლებში გათხარა ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის კასპის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ. გაითხარა ორმოსამარხები, რომელთა ნაწილი გადახურული იყო ფიქალი ქვით. ორმოსამარხებში ძირითადად თითო მიცვალებული იყო დაკრძალული მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე, ხელფეხმოხრილი. სამარხებში აღმოჩნდა აგრეთვე სუფრისა და სამზარეულოს თიხის ჭურჭელი, ლითონის იარაღი, სამკაული, ზოგიერთში – ქსოვილისა და ტყავის ნაშთი. ორ სამარხში მიცვალებული ესვენა მათ ქვეშ მდებარე სამარხების გადამხურავ ფილაქვაზე, სრულიად უინვენტაროდ. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის არქეოლოგიური ექსპედიციის ბაზაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ერთაწმინდის ნამოსახლარი

**ერთაწმინდის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდის ჩრდილოეთით, 1 კილომეტრზე, გორაზე, ახალციხის ხევის მარცხენა მხარეს. გორა გეომორფოლოგიურად ამოზიდული ტიპისაა. ნამოსახლარზე დადასტურდა ორი კულტურული ფენა — ადრინდელი რკინის ხანისა და ანტიკური ხანის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მერაბ ციციშვილის საძვალე

300px|მინი
**მერაბ ციციშვილის საძვალე** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სამწევრისში, წმინდა გიორგის ეკლესიის სამხრეთით, რამდენიმე მეტრზე. თარიღდება XVI საუკუნის II ნახევრით. აგებულია ამ ადგილის მფლობელ მერაბ ციციშვილისთვის მისი მეუღლისა და ძის მიერ. 1940 წელს მიწისძვრამ ნაგებობა დააზიანა — შენობას ბზარი აქვს ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ, აგურები და შორენკეცები ამოცვენილია. 

საძვალე (5X3,15 მეტრზე; სიმაღლე 3,65 მეტრი) ძირითადად ნაგებია კვადრატული აგურითა, ნახმარია ნატეხი და რიყის ქვაც. ნახეავწრიულთაღოვანი შესასვლელი დასავლეთითაა. აღმოსავლეთით, სამხრეთითაა და ჩრდილოეთით თითო სარკმელია. ნაგებობის ლავგარდანი სარკმლები, შესასვლელი მორთულია აგურით გამოყვანილი დეკორატიული ელემენტებით და კერამიკული შორენკეცებით (დასავლეთის კედელზე შორენკეცები ამოყვანილია). შორენკეცების (0,2-0,25X0,5X0,07 მეტრზე; ასეთივე ზომისაა აგურიც) მორთულობა ორგვარია:ორნამენტული და სიუჟეტური. სიუჟეტური შორენკეცებით მხოლოდ საკურთხეველია შემკული. მათზე გამოსახულია წმინდანთა ფიგურები (დაზიანრბის გამო სიუჟეტის მთლიანი შინაარსი გაურკვეველია). შორენკეცების მეტ ნაწილზე მხოლოდ ორნამენტული მოტივებია. ყოველ ფილაზე დამოუკიდებელი კომპოზიციაა. ლავგარდანის პროფილი სამი, ერთმანეთზე გადმოწევით დადგმული აგურითაა მიღებული. ნაგებობა გადახურულია აგურის ორფერდა სახურავით.

## გალერეა

Grave of Merab Tsitsishvili (2).jpg|შორენკეცები
Grave of Merab Tsitsishvili (3).jpg|შორენკეცები

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კოდმანის კოშკი

**კოდმანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოდმანის თავში, მდინარე ძამის მარჯვენა ტოტის მარცხენა ნაპირზე, სალი კლდის თავზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. კოშკი (4,2X3,9 მეტრზე) სადარაჯოა. ნაგებია ნატეხი ქვით. სართულშუა გადახურვა ხის იყო. კოშკს კუთხეები მომრგვალებული აქვს. შემორჩენილია (ნაწილობრივ) ორი სართული. ორივე სართულის კედლებში სათოფურებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ერთაწმინდის ნასოფლარი

**ერთაწმინდის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ერთაწმინდის სამხრეთით, სამიოდე კილომეტრზე, ადგილ გავაზურში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე ზედაპირულად იკრიფება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, შემორჩენილია რამდენიმე ნასახლარი ბუდე, თიხის ხსნარითა და რიყის ქვით ნაგებ შენობათა საძირკვლები. აქვეა ნატეხი ქვით ნაგები დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები, რომლის აღმოსავლეთ ფასადზე, კედლის წყობაში კარგად გათლილი ქვიშაქვების რამდენიმე კვადრია ჩართული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გუდალეთის სამაროვანი

**გუდალეთის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდალეთში, თაგვიანთ უბანში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. სამაროვანზე დადასტურდა აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ დამხრობილი ქვაყუთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის ნასახლარი

ტერმინი **კავთისხევის ნასახლარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კავთისხევის პირველი ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში. 
* კავთისხევის მეორე ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში.
* კავთისხევის მესამე ნასახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში.
კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვანი

**კავთისხევის ნასახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, ცემენტის კარიერის დასავლეთით, ოთხი კილომეტრის მანძილზე, მდინარე მტკვრის მარჯვენა ნაპირზე, წყალსაქაჩთან. ნასახლარზე გამოვლინდა ქვევრები და რელიეფურსარტყლიანი ყელწიბოიანი დოქები. სამაროვანი მდებარეობს ნასახლარის დასავლეთით, 50 მეტრის მანძილზე, ხევს გაღმა. ორივე თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის საჯარო სკოლა

**კავთისხევის საჯარო სკოლა** — ისტორიული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, შუა უბანში. XIX საუკუნეში ააგო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელმა საზოგადოებამ. შენობა ერთსართულიანია. 

სკოლაში კავთისხევის სცენის მოყვარულებმა 1881 წლის 6 მაისს წარმოადგინეს ალექსანდრე ცხვედაძის კომედია *„ბედნიერი ქორწილი“*. ამის შესახებ გაზეთი „დროება“ საგანგებოდ აღნიშნავდა: „კავთისხევში ზოგიერთმა ახალგაზრდა ქალ-ვაჟმა განიზრახეს საზოგადოებისთვის წარმოდგენის გამართვა, რომლის დედააზრი ის არის, რომ დაეხმარონ სოფლის ღარიბ მოსწავლეებს, რათა სხვაგან გააგრძელონ სწავლა ნიჭიერებმა.“ ამ სცენაზე შემდეგში დაიდგა ალექსანდრე ყაზბეგის დრამა *„არსენა“*, შალვა დადიანის დრამა *„ბატონი და ყმა“*. სცენაზე სხვადასხვა დროს გამოდიოდნენ ცნობილი მსახიობები. 1911 წელს კავთისხევს ესტუმრა ბ. აბაშიძე და ვალერიან გუნია, რომლებმაც მონაწილეობა მიიღეს ვალერიან გუნიას კომედიაში *„ციხე-სიმაგრე“*.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის სკოლები
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სანებელის ნასოფლარი

**სანებელის ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სანებელის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მდინარე ძამის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 1500 მ². შეინიშნება სხვადასხვა ნაგებობის საძირკვლის ნაშთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო რენეს ნასოფლარი

**ზემო რენეს ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს სამხრეთით, 700-800 მეტრზე, ტერასაზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის (დერგი, დოქი, ჯამი და სხვა) ფრაგმენტები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო რენეს ნამოსახლარი გორა

**ზემო რენეს ნამოსახლარი გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო რენეს სამხრეთით, 2 კილომეტრზე, მთის თხემზე. ნამოსახლარ გორაზე დადასტურებულია ადრინდელი რკინის, გვიანდელი, ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალური ხანის ფენები. ზედაპირზე იპოვება შავად და ნაცრისფრად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გიორგი შატბერაშვილის ძეგლი

**გიორგი შატბერაშვილის ძეგლი** — მონუმენტური ხელოვნების ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევში, სოფელ თვალადისკენ მიმავალ გზაზე, სოფლის საბჭოდან რამდენიმე მეტრის დაშორებით, სპეციალურად შექმნილ მოედანზე. გაიხსნა 1981 წლის 9 ივნისს. ძეგლის ავტორები არიან მოქანდაკე ჯ. თუშურაშვილი და არქიტექტორი ილარიონ კავთიაშვილი. 

ცნობილი ქართველი მწერლის გიორგი შატბერაშვილის ბრინჯაოს ქანდაკება დგას ტუფის სწორკუთხა კვარცხლბეგზე. კომპოზიცია ფრონტალურია. წარმოდგენილია მწერლის თავი და კისერი. პორტრეტული მსგავსება დაცულია. ძეგლის უკან, დაბალ კედელზე მარმარილოს სამი ფილაა. მარცხენაზე გამოსახულია მზე, ვაზი და ეკლესიის ფასადი, ქვეშ წარწერაა: „მკვდრის მზე“. მომდევნო ორ ფილაზე დაბალი რელიეფით შესრულებული სტილიზებული წარწერებია: „საჯილდაო ქვას მხოლოდ ღვთის ნათლულები თუ უზამენ ძვრას“; „ღმერთო, მიცოცხლე ქართული სიტყვა, აწ და მარადის და უკუნილად“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი

**კოდისწყაროს ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კოდისწყაროში, სოფელ კაპრაშიანის განაპირას, ადგილ ხრიოკებში, დაქანებულ ფერდობზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. 

ნამოსახლარს კვეთს ნიაღვრებისგან წარმოქმნილი პატარა ხრამი, რომლის ნაპირების ჭრილში ჩანს ნაცროვან-ნახშიროვანი მძლავრი კულტურული ფენა, რომელშიც იპოვება წითლად გამომწვარი კერამიკის ფრაგმენტები. 

სამაროვანი მდებარეობს ნამოსახლარის ჩრდილოეთით, 50 მეტრის მანძილზე. ხრამის ნაპირების ჭრილში ჩანს სანახევროდ გაშიშვლებული და დანგრეული თიხის სარკოფაგები. გაითხარა ერთი სარკოფაგი, რომელშიც მიცვალებული დაკრძალული იყო ქრისტიანული წესით, უინვენტაროდ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დავით გურამიშვილის წყარო-მემორიალი

**დავით გურამიშვილის წყარო-მემორიალი** — ისტორიული მონუმენტი და ხელოვნების ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლამისყანაში. გაიხსნა 1975 წლის მაისში, დავით გურამიშვილის დაბადების 270 წლისთავზე. ორ მოზრდილ ფილაზე ამოკვეთილია პოეტის სიტყვები: „მოიღეთ წმინდა ჭურჭელი, წაიღეთ, ვისაც გსურითა“. აქ ყოველწლიურად იმართება გურამიშვილობა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ლავრისხევის პირველი ნამოსახლარი

**ლავრისხევის პირველი ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლავრისხევის ჩრდილოეთით, მინდორში. თარიღდება ანტიკური ხანით. ნამოსახლარზე ზედაპირულად იპოვება როგორც ადრინდელი, ისე გვიანდელი ანტიკური ხანის თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, წითლად შეღებილი ბრტყელი ღარიანი კრამიტის ნატეხები. მოპოვებული მასალა ინახება კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლავრისხევის მეორე ნამოსახლარი

**ლავრისხევის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლავრისხევის სამხრეთით, ორი კილომეტრის მანძილზე, ლავრისკენ მიმავალი გზის ორივე მხარეს. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. შემორჩენილია ნამოსახლართა საძირკვლები. სახლები ნაგები ყოფილა ნატეხი ქვით და გადახურული ღარისებრი და ბრტყელი კრამიტებით. ზედაპირულად იპოვება თიხის წითლად გამომწვარი თხელკედლიანი ჭურჭლის ნატეხები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები