სპილო და ობელისკი

**სპილო და ობელისკი** — იტალიელი ხელოვანის, ჯოვანი ლორენცო ბერნინის სპილოს ქანდაკება, რომელსაც ზურგზე ობელისკი ადგას. ის გაიხსნა 1667 წელს, პიაცა დელა-მინერვაზე, რომში, სანტა-მარია-სოპრა-მინერვას ეკლესიის გვერდით, სადაც დღესაც შეგიძლიათ იხილოთ.
## ობელისკი 
წითელი გრანიტის ობელისკი თავდაპირველად აღმართა ფარაონმა აპრიესმა (ეგვიპტის ოცდამეექვსე დინასტიიდან), დაახლოებით ძვ. წ. 580 წელს, თავის დედაქალაქ საისში. ობელისკი ხელახლა აღმოაჩინეს 1665 წელს, სანტა-მარია-სოპრა-მინერვას ეკლესიასთან გათხრების დროს. სავარაუდოდ, იგი რომში მოიტანეს ახ. წ. I საუკუნეში  ეგვიპტელი ქალღმერთის ისიდას ტაძრისთვის, რომელიც იქ მდებარეობდა. ობელისკის სიმაღლე 5,47 მეტრია და რომში არსებული 13 ანტიკური ობელისკიდან ყველაზე პატარაა. კვარცხლბეკთან და სპილოსთან ერთად, ქანდაკების სიმაღლე 12,69 მეტრია.

ობელისკის ორი მოდელია დამზადებული; მათგან მეორე მდებარეობს ურბინოში.

## სპილოს ქანდაკება 
სურათი, სავარაუდოდ, წარმოიშვა 1499 წლის „ჰიპნეროტომაქია პოლიფილიდან“. არსებობს ბერნინის მიერ შესრულებული სხვადასხვა მოსამზადებელი ნახაზები. ერთი ვერსია, რომელიც უინძორის ციხეში, დიდ ბრიტანეთში ინახება, სავარაუდოდ შეიქმნა 1630-იან წლებში, როდესაც კარდინალ ფრანჩესკო ბარბერინის სურდა ეგვიპტური ობელისკის განთავსება თავისი ოჯახის სასახლის, პალაცო ბარბერინის წინ. ამ კონკრეტული პროექტიდან არაფერი გამოვიდა, მაგრამ ბერნინიმ იდეა გააცოცხლა 1660-იან წლებში, როდესაც პაპ ალექსანდრე VII-ს, ფაბიო კიგის, სურდა მსგავსი ძეგლის აშენება მას შემდეგ, რაც რომში კიდევ ერთი ეგვიპტური ობელისკი აღმოაჩინეს.

ამ გვიანდელი დაკვეთისთვის შეისწავლეს სხვადასხვა კონცეფციები, რასაც მოსამზადებელი ნახაზები ადასტურებს. სავარაუდოდ, ნახაზები გამოიყენებოდა იმისთვის, რომ დამკვეთს გადაწყვეტილება მიეღო, რომელი დიზაინი სურდა. ეს მოიცავდა ნახაზს (ლაიფციგში) დროის ფიგურისა, რომელიც ცელს და ამავდროულად ობელისკს იჭერს. ვატიკანის ბიბლიოთეკაში არის ორი კალმისა და მელნის ნახაზი სხვა ფიგურებით, რომლებიც ობელისკს იჭერენ, მათ შორის ერთი ჰერკულესის და მეორე სხვადასხვა ალეგორიული ფიგურებით. ვატიკანის ბიბლიოთეკის მესამე ვერსია გვიჩვენებს ბერნინის ადაპტაციას იმ კონცეფციაზე, რომელიც მან 1630-იან წლებში შექმნა, თუმცა ამ ვერსიაში მან დაამატა უფრო დიდი საფუძველი, შეცვალა სპილოს მიმართულება და მისი სახე უფრო მეგობრული გახადა ვიდრე მრისხანე.

მარმარილოს სპილო, სავარაუდოდ, გამოქანდაკა ბერნინის ასისტენტმა ერკოლე ფერატამ.

პიედესტალის ერთ მხარეს ლათინური წარწერა ამბობს: „ნებისმიერმა მნახველმა ეგვიპტის სიბრძნის გამოქანდაკებული სახეებისა ობელისკზე, რომელსაც ატარებს სპილო, მხეცთა შორის უძლიერესი, უნდა გააცნობიეროს, რომ მყარი სიბრძნის სატარებლად მძლავრი გონებაა საჭირო.“

ქანდაკება აღმოჩნდა ბოლო დაკვეთა, რომელიც პაპმა ალექსანდრე VII-მ ბერნინის სთხოვა, რადგან პაპი 1667 წლის მაისში გარდაიცვალა. იგი შეცვალა პაპმა კლემენტ IX-მ.

## მოგვიანებით პერიოდში 
ობელისკის მტარებელი სპილოს მსგავსი ქანდაკება ვაკარინის მიერ აღიმართა 1736 წელს პალაცო-დელი-ელეფანტის წინ კატანიაში, სიცილია.

ქანდაკება მცირედ, მაგრამ თვალსაჩინოდ ჩანს იტალიურ ნეორეალისტურ ფილმში „უმბერტო დ.“ (1952). ის ასევე გვხვდება იჯიაბა შეგოს რომანში „ადუა“ (2015) როგორც ერთ-ერთი ლიტერატურული მოტივი.

2016 წლის 15 ნოემბერს რომის ხელისუფლებამ განაცხადა, რომ ეძებდნენ ვანდალებს, რომლებმაც წინა კვირა ღამით მარცხენა ეშვი გატეხეს და ნამტვრევი ქანდაკების ახლოს დატოვეს. მერმა ვირჯინია რაჯიმ განაცხადა, რომ ისინი შეაფასებენ ზიანს, რათა განსაზღვრონ როგორ მიამაგრონ ფრაგმენტი საუკეთესოდ.

სალვადორ დალის ნახატი „სპილოები“, რომელიც გამოსახავს ორ სპილოს დაგრძელებული ფეხებით, რომლებიც ერთმანეთის პირისპირ დგანან და დანაწევრებულ ობელისკებს ატარებენ, ასევე აკეთებს ვიზუალურ მინიშნებებს ქანდაკებაზე.

## გალერეა

Image:Berninis Elephant on Piazza della Minerva front view.jpg|სამი მეოთხედის ხედი
Image:Bernini elephant right.jpg|მიახლოვებული ხედი დასავლეთიდან
Image:Berninis-Elefant-1994-RoFrisch.jpg|ხედი ქვევიდან
File:Obelisk in the Piazza della Minerva.jpg|ობელისკი პიაცა დელა-მინერვასთან, რომში. 
File:Elephant at the Piazza della Minerva.jpg|სპილო პიაცა დელა-მინერვასთან, რომში. 
Image:Elephant and Obelisk by Bernini.jpg|ალტ=View against the façade of Santa Maria sopra Minerva
File:Urbino, obelisco 02.JPG|მეორე ობელისკი, ურბინოში

## ლიტერატურა
* Dickerson, Claude Douglas, Anthony Sigel, and Ian Bruce Wardropper. 2012. “Bernini : Sculpting in Clay : [exhibition, Metropolitan Museum of Art, New York, October 3, 2012 - January 6, 2013, Kimbell Art Museum, Fort Worth, February 3 - April 14, 2013]
* Cooke, H. L. ‘Three Unknown Drawings by G. L. Bernini’. *The Burlington Magazine* 97, no. 631 (1 October 1955): 320–323. doi:10.230
* Napier, David A. ‘Bernini’s Anthropology: A “Key” to the Piazza San Pietro’. RES: *Anthropology and Aesthetics* no. 16 (1 October 1988): 17–32. doi:10.2307/20166799
* Popham, A. E. ‘Bernini’s Drawings of Elephants’. *The Burlington Magazine* 97, no. 633 (1 December 1955): 391. doi:10.2307/871675
* Posèq, Avigdor W. G. ‘The Physiognomy of Bernini's Elephant’. Source: *Notes in the History of Art* 22, no. 3 (1 April 2003): 35–46. doi:10.2307/23206724.
## რესურსები ინტერნეტში
*
## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ობელისკები
კატეგორია:ძველი ეგვიპტური ობელისკები