ნარგეს მოჰამადი

**ნარგეს მოჰამადი** (  ; დაიბადა 1972 წლის 21 აპრილს) — ირანელი უფლებადამცველი და ნობელის პრემიის ლაურეატი.  იბრძვის ირანში სიკვდილით დასჯის გაუქმებისათვის. ის ასევე არის ირანელი უფლებადამცველის, ნობელის პრემიის  ლაურეატის, შირინ ებადის მიერ დაფუძნებული  ადამიანის უფლებათა დამცველთა ცენტრის (DHRC)   ვიცე-პრეზიდენტი.  მოჰამადი იყო ირანში ჰიჯაბის წინააღმდეგ მასობრივი ფემინისტური სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის მომხრე და 2023 წლის ჰიჯაბისა და უბიწოების პროგრამის ხმამაღალი კრიტიკოსი.   2016 წლის მაისში მას თეირანში 16 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს „ადამიანის უფლებათა მოძრაობის“ დაარსებისა და მართვისთვის, რომელიც კამპანიას უწევს სიკვდილით დასჯის გაუქმებას .  ის გაათავისუფლეს 2020 წელს, მაგრამ 2021 წელს დააბრუნეს ციხეში. ნარგეს მოჰამადის მისჯილი აქვს 31 წლით თავისუფლების აღკვეთა და 154 როზგი.

2023 წლის ოქტომბერში, ციხეში ყოფნისას, მას მიენიჭა 2023 წლის ნობელის პრემია  „ირანში ქალების ჩაგვრის წინააღმდეგ, ადამიანის უფლებებისა და **ზოგადად, ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლებების ბრძოლისთვის“**   .  ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ დაგმო მოჰამადის დაჯილდოების გადაწყვეტილება. 

## წინაისტორია 
ნარგეს საფიე მოჰამადი დაიბადა 1972 წლის 21 აპრილს  ზანჯანში, ირანში აზერბაიჯანულ ოჯახში  და გაიზარდა ქორვეჰში, ყარაჯსა და ოშნავიეში.   სწავლობდა იმამ ხომეინის საერთაშორისო უნივერსიტეტში, სადაც მიიღო ხარისხი ფიზიკაში და გახდა პროფესიონალი ინჟინერი. სტუდენტობის დროს წერდა სტატიებს ქალთა უფლებების მხარდასაჭერად სტუდენტურ გაზეთებში, ასევე მონაწილეობდა სტუდენტური ორგანიზაციის შეკრებებში, რის გამოც ორჯერ დააპატიმრეს კიდეც. აქტიურად იყო გატაცებული ალპინიზმით, თუმცა პოლიტიკური საქმიანობის გამო აეკრძალა ალპინისტურ ლაშქრობებში მონაწილეობა   

მოჰამადიმ განაგრძო მუშაობა ჟურნალისტად რამდენიმე რეფორმატორულ გაზეთში და გამოაქვეყნა პოლიტიკური ესეების წიგნი სახელწოდებით „ *რეფორმები, სტრატეგია და ტაქტიკა„“*    2003 წელს იგი შეუერთდა ადამიანის უფლების დამცველთა ცენტრს (DHRC), რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნობელის პრემიის ლაურეატი შირინ ებადი ;  მოგვიანებით იგი გახდა ორგანიზაციის ვიცე პრეზიდენტი. 

## პატიმრობა 
მოჰამადი პირველად 1998 წელს დააკავეს ირანის მთავრობის კრიტიკისთვის და ერთი წელი გაატარა ციხეში.  2010 წლის აპრილში იგი დაიბარეს ისლამურ რევოლუციურ სასამართლოში DHRC-ს  წევრობის გამო. იგი მცირე ხნით გაათავისუფლეს 50,000 აშშ დოლარის გირაოს სანაცვლოდ, მაგრამ რამდენიმე დღის შემდეგ ხელახლა დააკავეს და ევინის ციხეში მოათავსეს.  

2011 წლის ივლისში, მოჰამადი კვლავ დააპატიმრეს და დამნაშავედ ცნეს „ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ მოქმედების, DHRC-ის წევრობისა და რეჟიმის წინააღმდეგ პროპაგანდის საქმეში“.

2011 წლის სექტემბერში მას 11 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. . ეს გა­ნა­ჩე­ნი ბრი­ტა­ნე­თის სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტრომ გა­აპ­რო­ტეს­ტა, რო­მელ­მაც მას უწო­და „ ირა­ნის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის მცდე­ლო­ბის კი­დევ ერთი სამ­წუ­ხა­რო მა­გა­ლი­თი, გა­ა­ჩუ­მონ მა­მა­ცი უფ­ლე­ბა­დამ­ცვე­ლე­ბი.“   Amnesty International-მა იგი სინ­დი­სის პა­ტიმ­რად შე­რა­ცხა და და­უ­ყო­ნებ­ლივ გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბის­კენ მო­უ­წო­და. 2012 წლის ივ­ლის­ში, კა­ნონ­მდე­ბელ­თა სა­ერ­თა­შო­რი­სო ჯგუფ­მა მო­ი­თხო­ვა მისი გა­თა­ვი­სუფ­ლე­ბა, მათ შო­რის ამე­რი­კე­ლი სე­ნა­ტო­რი მარკ კირ­კი, ყო­ფი­ლი კა­ნა­დის გე­ნე­რა­ლუ­რი პრო­კუ­რო­რი ირ­ვინ კოტ­ლე­რი, დიდი ბრი­ტა­ნე­თის დე­პუ­ტა­ტი დე­ნის მაკ­შე­ი­ნი, ავ­სტრა­ლი­ე­ლი დე­პუ­ტა­ტი მა­იკლ დან­ბი, იტა­ლი­ე­ლი დე­პუ­ტა­ტი ფი­ა­მა ნი­რენშტე­ი­ნი და ლიტ­ვე­ლი დე­პუ­ტა­ტი ემა­ნუ­ე­ლის ზინ­გე­რი­სი იყ­ვნენ. მოჰამადიმ განაცხადა, რომ განაჩენის შესახებ შეიტყო თავისი ადვოკატებისგან, რომლებმაც მას გადასცეს სასამართლოს მიერ გამოტანილი 23-გვერდიანი გადაწყვეტილება, რომელშიც ადამიანის უფლებათა აქტივიზმი გაიგივებულია რეჟიმის დამხობის მცდელობასთან. 2012 წელს სააპელაციო სასამართლომ სასჯელის ვადა ჯერ ექვს წლამდე შეამცირა, მოგვიანებით კი (2012 წლის 31 ივლისი) მოჰამადი ციხიდან გაათავისუფლა. 

2015 წლის 5 მაისს მოჰამადი კვლავ დააკავეს ახალი ბრალდების საფუძველზე. რევოლუციური სასამართლოს მე-15 განყოფილებამ მას 10 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა „არალეგალური ჯგუფის დაარსების“ ბრალდებით (ჯგუფი „ნაბიჯ-ნაბიჯ“ აწარმოებდა სიკვდილით დასჯის გაუქმების კამპანიას); კიდევ 5 წლით პატიმრობა მიესაჯა „ეროვნული უსაფრთხოების წინააღმდეგ შეკრებისა და შეთქმულებისთვის“, ერთი წელი კი - საერთაშორისო მედიისათვის მიცემულ ინტერვიუში „სისტემის წინააღმდეგ პროპაგანდისთვის“.

2020 წლის 8 ოქტომბერს მოჰამადი გაათავისუფლეს ციხიდან.  რეპორტიორებმა საზღვრებს გარეშე მოჰამადის სახელით გამოაქვეყნეს მიმართვა ევინის ციხეში ფოტოგრაფ ზაჰრა კაზემის გარდაცვალების მეცხრე წლისთავზე, სადაც ნათქვამია, რომ მოჰამადი იყო პატიმარი, რომლის სიცოცხლეს „ განსაკუთრებული საფრთხე ემუქრებოდა.“   2012 წლის ივლისში, კანონმდებელთა საერთაშორისო ჯგუფმა მოითხოვა მისი გათავისუფლება, მათ შორის  იყო ამერიკელი სენატორი მარკ კირკი, კანადის ყოფილი გენერალური პროკურორი ირვინ კოტლერი, დიდი ბრიტანეთის დეპუტატი დენის მაკშეინი, ავსტრალიელი დეპუტატი მაიკლ დანბი, იტალიელი დეპუტატი ფიამა ნირენშტეინი და ლიტველი დეპუტატი ემანუელის ზინგერისი .   2012 წლის 31 ივლისს მოჰამადი ციხიდან გაათავისუფლეს. 

2014 წლის 31 ოქტომბერს მოჰამადი სიტყვით გამოვიდა სატარ ბეჰეშტის საფლავზე და განაცხადა: 

მისი გამოსვლის ვიდეო სწრაფად გავრცელდა სოციალურ ქსელებში, რის შედეგადაც ის ევინის ციხის სასამართლომ დაიბარა.

2015 წლის 5 მაისს მოჰამადი კიდევ ერთხელ დააკავეს ახალი ბრალდების საფუძველზე.  რევოლუციური სასამართლოს მე-15 ფილიალმა მას ათი წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა ლეგამის (სიკვდილის სასჯელის ეტაპობრივად გაუქმების კამპანია) „არაკანონიერი ჯგუფის დაფუძნების“ ბრალდებით), ხუთი წლით თავისუფლების აღკვეთა „ეროვნების წინააღმდეგ შეკრებისა და შეთქმულებისთვის“. წელიწადი „სისტემის წინააღმდეგ პროპაგანდისთვის“ მისი ინტერვიუებისთვის საერთაშორისო მედიასთან და 2014 წლის მარტის შეხვედრისთვის ევროკავშირის მაშინდელ საგარეო საქმეთა და უსაფრთხოების პოლიტიკის უმაღლეს წარმომადგენელთან, კეტრინ ეშტონთან .  2019 წლის იანვარში, მოჰამადიმ შიმშილობა დაიწყო ევინის ციხეში დაკავებულ ბრიტანეთ-ირანის მოქალაქე ნაზანინ ზაღარი-რეტკლიფთან, სამედიცინო დახმარებაზე უარის თქმის პროტესტის ნიშნად.  2020 წლის ივლისში მას გამოუვლინდა COVID-19 ინფექციის დამახასიათებელი სიმპტომები, საიდანაც, როგორც ჩანს, აგვისტოსთვის გამოჯანმრთელდა.  2020 წლის 8 ოქტომბერს მოჰამადი ციხიდან გაათავისუფლეს. 

2021 წლის 27 თებერვალს მოჰამადიმ სოციალურ ქსელში გაავრცელა ვიდეო, რომელშიც განმარტა, რომ დეკემბერში ორჯერ იყო დაბარებული სასამართლოში იმ საქმისთვის, რომელიც მის წინააღმდეგ ჯერ კიდევ პატიმრობის დროს, ციხეში აღიძრა. მოჰამადიმ განაცხადა, რომ ის უარს ამბობს სასამართლოში გამოცხადებაზე. გავრცელებულ ვიდეოში მან აღწერა სექსუალური ძალადობა და სასტიკი მოპყრობა, რაც მასზე და სხვა ქალებზე ხორციელდებოდა ციხეებში და, რაზეც ირანის ხელისუფლება არ რეაგირებდა.

ნარგეს მოჰამადის წინააღმდეგ აღძრული ახალი საქმე ეხებოდა ევინის ციხეში ქალი პოლიტპატიმრების მჯდომარე გაფიცვას, რომლებმაც გააპროტესტეს 2019 წლის ნოემბერში უშიშროების ძალების მიერ მომიტინგეების მკვლელობა და დაპატიმრებები.

2021 წლის მარტში მოჰამადიმ დაწერა ირანის ადამიანის უფლებათა ყოველწლიური ანგარიშის წინასიტყვაობა ირანში სიკვდილით დასჯის შესახებ.

2021 წლის მაისში, თეირანის სისხლის სამართლის სასამართლომ ნარგეს მოჰამადის მიუსაჯა 2,5 წლით თავისუფლების აღკვეთა, 80 როზგი და ჯარიმა „სისტემის წინააღმდეგ პროპაგანდის გავრცელებისთვის“. ოთხი თვის შემდეგ მან მიიღო უწყება სასჯელის მოხდის დასაწყებად, მაგრამ არ უპასუხა მას, რადგან განაჩენი უსამართლოდ მიიჩნია. 

2021 წლის 16 ნოემბერს მოჰამადი დააკავეს ყარაჯში, ალბორზში, როდესაც იმყოფებოდა 2019 წლის ნოემბერში საპროტესტო აქციების დროს  ირანის უსაფრთხოების ძალების მიერ მოკლული ებრაჰიმ ქეთაბდარის მემორიალის მოსანახულებლად.  Amnesty International-მა და ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო ფედერაციამ მისი დაპატიმრება დაგმო, როგორც თვითნებობა .   

2022 წლის დეკემბერში, მაჰსა ამინის საპროტესტო აქციების დროს, BBC-მ გამოაქვეყნა მოჰამედის მოხსენება, რომელშიც დეტალურად იყო აღწერილი დაკავებული ქალების მიმართ განხორციელებული სექსუალური და ფიზიკური ძალადობა.  2023 წლის იანვარში მან ციხიდან მოხსენება გამოაქვეყნა, სადაც დეტალურად იყო აღწერილი ევინის ციხეში მყოფი ქალების მდგომარეობა, მათ შორის 58 პატიმარის სია და მათ მიერ განვლილი დაკითხვის პროცესი და წამება.  აქედან 57 ქალმა სულ 8350 დღე გაატარა განმარტოვებულ საკანში .  აქედან 56 ქალს 3300 თვით თავისუფლების აღკვეთა აქვს მისჯილი. 

მოჰამადი იყო განმარტოვებულ საკანში პატიმრობის ღია კრიტიკოსი და მას უწოდა „ თეთრი წამება“   თავის 2022 წლის ამავე სახელწოდების წიგნში.  *თეთრი წამება* გერმანულად ითარგმნა სათაურით "Frauen! Leben! Freiheit!" (ქალები! სიცოცხლე! თავისუფლება!) 2023 წელს.  2023 წლის სექტემბერში მან მხარი დაუჭირა მეჰდი იარაჰის საპროტესტო სიმღერის Roosarito- სთვის დაპატიმრების გამო. 

## ნობელის პრემია 
ნარგეს მოჰამადს მიენიჭა  2023 წლის ნობელის პრემია ციხეში ყოფნისას  “ირანში ქალების ჩაგვრის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის და ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლების ხელშეწყობისთვის.“  დაჯილდოების გადაწყვეტილება დაგმო ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტრომ. პრემიის წარდგენის ცერემონიაზე  გამოცხადდა მისი მეუღლე - რაჰმანი. მან ემოციების შეკავება ვერ შეძლო და განაცხადა:  „ადამიანის უფლებებისთვის ბრძოლამ  და პატიმრობამ  მას ნობელის პრემია მოუტანა, რისთვისაც ბედნიერია.“

კომიტეტის ხელმძღვანელმა ნარგეს მოჰამადს „თავისუფლებისთვის მებრძოლი“ ადამიანი უწო­და.

## ჯილდოები 
* 2009 ალექსანდრე ლანგერის პრემია, დასახელებული სამშვიდობო აქტივისტის ალექსანდრე ლანგერისათვის . ჯილდო 10 000 ევროს ოდენობის ჰონორარი იყო. 
* 2011 Per Anger Prize, შვედეთის მთავრობის საერთაშორისო ჯილდო ადამიანის უფლებებისთვის 
* 2016 ვაიმარის ადამიანის უფლებათა ჯილდო 
* 2018 ანდრეი სახაროვის პრემია ამერიკის ფიზიკურ საზოგადოებაში 
* 2022 აღიარება BBC- ის 100 შთამაგონებელ და გავლენიან ქალთა შორის 
* 2023 Olof Palme Prize შვედეთის Olof Palme Foundation-ისგან, მარტა ჩუმალოსთან და ერენ კესკინთან ერთად 
* 2023 PEN/Barbey Freedom to Write Award from PEN America 
* 2023 UNESCO/Guillermo Cano მსოფლიო პრესის თავისუფლების პრემია, გაზიარებული ელაჰჰ მოჰამადისა და ნილუფარ ჰამედის . 
* 2023 ნობელის მშვიდობის პრემია „ ირანში ქალების ჩაგვრის წინააღმდეგ ბრძოლისთვის და ადამიანის უფლებებისა და თავისუფლების ხელშეწყობისთვის ყველასთვის.“  კიდევ ოთხი ირანელი ქალი იყო კანდიდატი: ნილუფარ ჰამედი, ელაჰე მოჰამადი, მასიჰ ალინეჯადი და ნარგესტ სეტუდე.  შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა მიულოცა და არმიტა გერავანდი ახსენა. ირანის ადამიანის უფლებათა უმაღლესმა საბჭომ დაგმო პრიზის გადაცემა „კრიმინალისთვის.“    

2010 წელს, როდესაც მშვიდობის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატმა შირინ ებადიმ მოიგო ფელიქს ერმაკორას ადამიანის უფლებათა ჯილდო, მან იგი მიუძღვნა მოჰამადს. „ეს მამაცი ქალი ამ ჯილდოს ჩემზე მეტად იმსახურებს“, - განაცხადა ებადიმ. 

როგორც ნობელის პრემიის კომიტეტმა განმარტა, მოჰამადი შეირჩა 351 ნომინანტიდან, მათ შორის 259 იყო კერძო პირი, ხოლო 92 - ორგანიზაცია. პრემიის წესების თანახმად, პრემიის მაძიებელთა ვინაობა მხოლოდ ორმოცდაათი წლის შემდეგ გამოქვეყნდება.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ამბები.Ge: ციხეში გატარებული წლები, ჟურნალისტი მეუღლე და ბრძოლა თავისუფლებისთვის - ვინ არის ნარგეს მოჰამადი: ირანელი ქალი, რომელმაც ნობელის პრემია ციხეში ყოფნისას მიიღო
*Forbes.Ge: მშვიდობის დარგში ნობელის პრემია ირანელ ნარგეს მოჰამადის გადაეცა

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
კატეგორია:ირანელი უფლებადამცველები
კატეგორია:ირანელი ქალი ჟურნალისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები