მეტეორა

**მეტეორა** () — კლდოვანი ფორმირება თესალიის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ქალაქ ტრიკალის მახლობლად. კლდეებზე განთავსებულია სამონასტრო კომპლექსების ერთობლიობა, რომელიც ადგილობრივად მნიშვნელობით მეორე ადგილზეა ათონის მთის შემდეგ. 

აქ სამონასტრო ცხოვრება XI საუკუნიდან დაიწყო. ოცდაოთხი მონასტერი დაარსდა უზარმაზარი ბუნებრივი სვეტებისა და ბორცვისებრი მომრგვალებული ლოდების თავზე, რომლებიც დომინირებს ადგილობრივ ტერიტორიაზე, ძირითადად XIV საუკუნის მეორე ნახევრიდან სიმეონ უროშის ადგილობრივი მმართველობის პერიოდში. 24 მონასტრიდან ექვსი კვლავ მოქმედია და ღიაა ვიზიტორებისთვის: დიდი მეტეორის მონასტერი (დაარს. 1356), ვარლაამის, წმინდა ნიკოლოზ ანაპავსასის, რუსანოს, წმინდა სამების და წმინდა სტეფანეს მონასტრები. ეს უკანასკნელი 1961 წელს მონაზონთა თემად იქცა, ხოლო პირველი ხუთი კვლავ ბერების მიერ იმართება. ამჟამად ეს მონსატრები  სტაგისა და მეტეორას მიტროპოლიის დაქვემდებარებაშია ().

მეტეორა მდებარეობს ქალაქ კალაბაკასა და სოფელ კასტრაკის შორის, თესალიის დაბლობის ჩრდილო-დასავლეთ ნაპირზე, მდინარე პინიოსისა და პინდოსის მთების მახლობლად. მეტეორას კომპლექსი 1988 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანეს მისი გამორჩეული არქიტექტურისა და სილამაზის გამო, რელიგიურ და კულტურულ მნიშვნელობასთან ერთად.

სახელი ნიშნავს „მაღალს“, „აღმართულს“ და ეტიმოლოგიურად დაკავშირებულია მეტეორთან. 

## გეოლოგია
პინდოსის მთების გვერდით, თესალიის დასავლეთ რეგიონში, კლდის ეს უნიკალური და უზარმაზარი სვეტები მიწიდან მკვეთრად ამოდის. თუმცა, მათი უჩვეულო ფორმის გეოლოგიურად ახსნა ადვილი არ არის. ისინი არ არიან ვულკანური წარმოშობის მაგარი მაგმური ქანები, როგორიც სხვაგან გვხვდება, ეს კლდეები ქვიშაქვისა და კონგლომერატის ნაზავისგან არის შემდგარი.

კონგლომერატი შედგება ქვის, ქვიშისა და ტალახის ნალექებისგან, რომლებიც დელტაში ჩაედინებოდა მდინარეების მეშვეობით მილიონობით წლის განმავლობაში. დაახლოებით 60 მილიონი წლის წინ, პალეოგენის პერიოდში, დედამიწის ზედაპირის მოძრაობებმა ზღვის ფსკერი მაღლა ასწია, რის შედეგადაც წარმოიქმნა მაღალი პლატო და ქვიშაქვის სქელ ფენაში გაჩნდა მრავალი ვერტიკალური გახლეჩილობა. სწორედ ამ ვერტიკალურ ნაპრალებზე წყლის, ქარისა და ტემპერატურის ექსტრემალური ცვლილებების ზემოქმედებით ჩამოყალიბდა ეს გიგანტური კლდის სვეტები. უჩვეულოა ის, რომ კონგლომერატის ეს წარმონაქმნი და ამ ტიპის დაშლილობა მხოლოდ შედარებით ლოკალურ ტერიტორიაზე გვხვდება გარშემო მდებარე მთიან სისტემაში. ეს გეოლოგიური კომპლექსი განიხილება როგორც პანგეის პერიოდთან დაკავშირებული კონტინენტური ნაშთის ზედაპირზე გამოსული ნაწილი.

მეტეორას მასიური კლდის სვეტები მუდმივ საფრთხეს უქმნის მომლოცველებსა და ტურისტებს კლდოვანი ნამსხვრევების ჩამოვარდნის გამო. 1954 წელს რიხტერის სკალით 7 ბალიანმა მიწისძვრამ შეარხია ეს კლდეები, თუმცა სვეტები დღემდე მტკიცედ დგანან. 2005 წელს კი ერთ-ერთი უზარმაზარი კლდის ნამსხვრევი ჩამოიშალა, რის გამოც მეტეორასკენ მიმავალი საავტომობილო გზა რამდენიმე დღით დაიხურა.

### უძველესი ისტორია
მეტეორის მიმდებარე ტერიტორიაზე მდებარე მღვიმეები უწყვეტად იყო დასახლებული დაახლოებით 50 000 წლიდან 5 000 წლამდე. ამ ტერიტორიაზე აღმოჩენილი ყველაზე ძველი ცნობილი ნაგებობა — ქვის კედელი, რომელიც თეოპეტრის მღვიმის შესასვლელის დაახლოებით ორ მესამედს კეტავდა — აშენებულია 23 000 წლის წინ. სავარაუდოდ, ეს კედელი ცივი ქარების შესაკავებლად იყო განკუთვნილი, რადგან იმ პერიოდში დედამიწაზე გამყინვარების ეპოქა სუფევდა. მღვიმეებში ასევე აღმოჩენილია პალეოლითისა და ნეოლითის ხანის მრავალი არტეფაქტი, რაც ადასტურებს ადრეული ადამიანის ყოფნას და საქმიანობას ამ ტერიტორიაზე.

მეტეორა არ არის ნახსენები კლასიკურ ბერძნულ მითებში, არც ძველ ბერძნულ ლიტერატურაში. პირველი ადამიანები, რომლებიც დოკუმენტირებულად სახლობდნენ მეტეორაში ნეოლითური ერის შემდეგ, იყვნენ ასკეტი ბერ-მონაზონთა ჯგუფი, რომლებიც ახ. წ. 800-იან წლებში გადავიდნენ მწვერვალებზე. ისინი ცხოვრობდნენ კლდოვანი კოშკების სიღრუეებსა და ნაპრალებში, ზოგიერთი მათგანი ზედაპირიდან 550 მ სიმაღლეზე. თავდაპირველად, განდეგილები მარტო ცხოვრობდნენ და ხვდებოდნენ მხოლოდ კვირაობით და განსაკუთრებულ დღეებში, რომ ელოცათ და ეზეიმათ კლდის ძირას აშენებულ სამლოცველოში, რომელიც ცნობილია როგორც დუპიანი. ამ დროს, მწვერვალზე მოხვედრა შესაძლებელი იყო მხოლოდ მოსახსნელი კიბეებით ან ამწევი თოკებით. ამჟამად, იქ ასვლა გაცილებით მარტივია, რადგან 1920-იან წლებში კლდეში საფეხურები ამოკვეთეს. 24 მონასტრიდან მხოლოდ ექვსი (ოთხი მამაკაცების, ორი ქალების) ჯერ კიდევ ფუნქციონირებს, თითოეულში ათზე ნაკლები ადამიანი ცხოვრობს.

### მონასტრების ისტორია და მშენებლობა
ზუსტი თარიღი მონასტრების დაარსებისა უცნობად ითვლება. თუმცა, არსებობს მინიშნებები, თუ როდის აშენდა თითოეული მონასტერი. XI საუკუნის ბოლოს და 1100-იანი წლების დასაწყისში, ჩამოყალიბდა რუდიმენტული სამონასტრო სახელმწიფო, სახელწოდებით სტაგოის სკიტი, რომელიც კონცენტრირებული იყო დღემდე შემორჩენილი თეოტოკოსის (ღვთისმშობლის) ეკლესიის გარშემო. მეტეორას სამონასტრო თემის შექმნა დაცული და დაფინანსებული იყო ადგილობრივი მთავრის სიმეონ უროშის მიერ, რომელიც ახლომდებარე ტრიკალაში იმყოფებოდა და 1356 წელს სტეფან დუშანის გარდაცვალების შემდეგ თავი სერბებისა და ბერძნების იმპერატორად გამოაცხადა.

სიმეონ უროშს 1370 წელს მისი ვაჟი იოანე უროში ჩაენაცვლა, რომელიც სამი წლის შემდეგ ბერად წავიდა მეტეორის მონასტერში და იქ გარდაიცვალა 1420-იანი წლების დასაწყისში. XIV საუკუნის ბოლოს, ჩრდილოეთ საბერძნეთში ქრისტიანულ მმართველობას სულ უფრო მეტად ემუქრებოდნენ თურქი მეკობრეები, რომლებსაც სურდათ თესალიის ნაყოფიერი ვაკის კონტროლი, რაც საბოლოოდ მოიპოვეს XV საუკუნის მეორე ნახევარში. განდეგილი ბერები, რომლებიც გაქცევას ცდილობდნენ ოსმალეთის იმპერიის გაფართოებისგან, მეტეორას მიუდგომელ კლდის სვეტებში იდეალურ თავშესაფარს პოულობდნენ. აშენდა 20-ზე მეტი მონასტერი, იუნესკოს სიტყვებით: 

1600-იან წლებამდე, ამ მაღალი ადგილებიდან საქონლისა და ხალხის გადაყვანის ძირითადი საშუალება იყო კალათები და თოკები.

კონსტანტინოპოლის კონვენციის თანახმად (1881), თესალია საბერძნეთის სამეფოს გადაეცა. 1921 წელს, რუმინეთის დედოფალმა მარიამ მოინახულა მეტეორა და გახდა პირველი ქალი, რომელსაც ოდესმე დიდ მეტეორის მონასტერში შესვლის უფლება მიეცა.

1920-იან წლებში გაუმჯობესდა მდგომარეობა: კლდეში საფეხურები ამოკვეთეს, რითაც კომპლექსი ხელმისაწვდომი გახდა ახლომდებარე პლატოდან ხიდის მეშვეობით. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეტეორა დაბომბეს.

## კლდეების სია
[250px|მინი|[წმინდა სულის კლდე]]
აქ წარმოდგენილია მეტეორის კლდეები, რომლებიც სოფელ კასტრაკის გარს აკრავს და ქალაქ კალაბაკას ჩრდილოეთ მხარეს ესაზღვრება.

* დუპიანი (Δούπιανη; 390 მ)
* წმინდა სულის კლდე (Άγιο Πνεύμα; 600 მ), ისტორიული მანდილის წმინდა გიორგის მონასტრისა და ბერების საპატიმროს ადგილი
*კუმარიესი (Κουμαριές; 497 მ)
* ტოიხოს ალფა (Τοίχος Α) / კავკასია (480 მ )
*ტოიხოს ბეტა (Τοίχος Β) / სფიკა (528 მ)
*წმინდა ევსტრატიუსი (Αγίου Ευστρατίου)
*მთავარანგელოზი (Ταξιαρχών)
*ხალასმა (Χάλασμα)
*მარმარო (Μάρμαρο), რომელსაც კვეთს მოკირწყლული გზა, რომელიც აკავშირებს კასტრაკის კალაბაკასთან.
*სურლოტი (Σουρλωτή; 600 მ)
*მოდი (Μόδι; 584.5 მ), წმინდა მოდესის ისტორიული მონასტრის ადგილი
*ალისოსი (Άλυσος) / ალცოსი (Άλτσος) / ალსოსი (Άλσος) (587.8 მ), პეტრე მოციქულის მონასტრის ადგილი.
* პიქსარი (Πυξάρι; 523.9 მ ), წმინდა გრიგოლ ღვთისმეტყველის (Ασκηταριά Αγίου Γρηγορίου του Θεολόγου), წმინდა ანტონის მონასტრისა და ქრიზოსტომოსის მონასტრის ისტორიული სამარტოო ადგილი
ბადოვასი (Μπάντοβας; 447.3 მ), წმინდა ნიკოლოზ ბანტოვასის ისტორიული მონასტრის ადგილი.
*ამბარია (Αμπάρια; 400 მ)
*აგია (Αγιά; 630 მ), ასევე ცნობილი როგორც მეგალი აგია, ან „დიდი აია“. წმინდა მოციქულების ისტორიული მონასტრის ადგილი (Μονή Αγίων Αποστόλων).
*მიკრი აგია (Μικρή Αγιά), ან „პატარა აია“.
*ადრახტი (Αδράχτι; 474 მ).
*ფტელიასი (Φτελιάς).
*წმინდა დიმიტრიოსი (Αγίου Δημητρίου), სადაც მდებარეობს წმინდა დიმიტრიოსის მონასტერი და იპაპანტის მონასტერი
*კელარაკია (Κελαράκια).
*ფსაროპეტრა („თევზის კლდე“), ამჟამად მთავარ გზაზე არსებული ხედის წერტილი, რომელიც პოპულარულია ტურისტებში.

უფრო ვრცლად მეტეორის კლდის ფორმაცია ასევე ვრცელდება ჩრდილო-დასავლეთით გავროსისა და აგიოს-დიმიტრიოსის ტერიტორიებზე, თუმცა ტერმინი მეტეორა ჩვეულებრივ გამოიყენება მხოლოდ კალაბაკასა და კასტრაკის გარშემო არსებული კლდეების აღსანიშნავად.

## მეტეორის მონასტრები
XVI საუკუნეში, მათი აყვავების პერიოდში, საბერძნეთის მეტეორაში 24 მონასტერი იყო. ისინი შეიქმნა იმ ბერებისა და მონაზვნების მომსახურებისთვის, რომლებიც მისდევდნენ მართლმადიდებელი ეკლესიის სწავლებას. ამ შენობების არქიტექტურის დიდი ნაწილი ათონური წარმოშობისაა. დღეს მათგან ექვსი კვლავ ფუნქციონირებს, დანარჩენი კი უმეტესად ნანგრევებადაა ქცეული. მაღალ კლდეებზე შეფენილი მონასტრები ამჟამად ხელმისაწვდომია კიბეებითა და ბილიკებით, რომლებიც კლდოვან ფორმაციებშია გაჭრილი. ზოგიერთი ადგილისთვის ასევე მოცემულია კოორდინატები. თეოქარის პროვატაკისის (2006) ზოგიერთი დამატებითი შენიშვნებით. მან მშენებლობა დაიწყო ღვთისმშობლის, ქალწულ მარიამის სახელობის ეკლესიით. მოგვიანებით მან დაამატა პატარა სენაკები, რათა ბერებს შესძლებოდათ კონცენტრირება და ცხოვრება კლდოვანი ფორმაციების თავზე. მონასტრის მეორე სახელია წმინდა ფერისცვალების მონასტერი, რომელი სახელიც მიიღო წმინდა მეტეორელის მიერ აშენებული მეორე ეკლესიისგან. წმინდა ათანასეს მემკვიდრე იყო წმინდა იოასაფი, რომელმაც გააგრძელა მეტი სენაკების, საავადმყოფოს მშენებლობა და განაახლა კლდეებზე არსებული ეკლესიები. მონასტერი აყვავდა XVI საუკუნეში, როდესაც მიიღო მრავალი საიმპერატორო და სამეფო შემოწირულობა. იმ დროს მის სენაკებში სამასზე მეტი ბერი ცხოვრობდა და ლოცულობდა. დიდი მეტეორა კვლავ მოქმედი მონასტერია, 2015 წლის მდგომარეობით იქ სამი ბერი ცხოვრობდა.

### ვარლაამის მონასტერი (ყველაწმინდა) 
thumb|ვარლაამის მონასტერი
ვარლაამის მონასტერი არის მეტეორის სიდიდით მეორე მონასტერი. სახელი ვარლაამი მოდის ბერი ვარლაამისგან, რომელიც 1350 წელს აცოცდა კლდეებზე და დაიწყო მონასტრების მშენებლობა. ვარლაამმა ააშენა სამი ეკლესია მასალების კლდის პირზე აწევით. ვარლაამის გარდაცვალების შემდეგ, მონასტერი მიტოვებული იყო ორასი წლის განმავლობაში, სანამ ორი ძმა ბერი, თეოფანე და ნექტარიოს აფსარადესები, XVI საუკუნეში არ მოვიდნენ კლდეზე და არ დაიწყეს ეკლესიების ხელახალი მშენებლობა 1517 წლის ოქტომბერში. ორმა ძმამ ოცდაორი წელი გაატარეს მასალების კლდოვანი ფორმაციის თავზე ატანაში, თუმცა, თავად მშენებლობამ, როგორც ცნობილია, მხოლოდ დაახლოებით ოცი დღე წაიღო. ბერები აქ იმყოფებიან XVI საუკუნიდან, თუმცა მათი რაოდენობა მუდმივად მცირდება XVII საუკუნიდან. ითვლება, რომ საკათედრო ტაძარი აშენდა XVI საუკუნეში და შემდეგ მოიხატა 1540 წელს. 

სახელი რუსანუ სავარაუდოდ მომდინარეობს ბერების პირველი ჯგუფისგან, რომლებიც რუსეთიდან დასახლდნენ ამ კლდეზე. მონასტერი მდებარეობს 484 მეტრის სიმაღლეზე. ადგილის შუაში მდებარეობის გამო, ვიზიტორებს შეუძლიათ დაინახონ სხვა მონასტრები, ასევე წმინდა იოანე ნათლისმცემლის მონასტრისა და პანტოკრატორის ნანგრევები.

### წმინდა ნიკოლოზ ანაპავსის მონასტერი 
thumb|წმინდა ნიკოლოზ ანაპავსის მონასტერი
წმინდა ნიკოლოზ ანაპავსის მონასტერი მდებარეობს პატარა ვიწრო კლდის თავზე. ის დაახლოებით ოთხმოცი მეტრის სიმაღლისაა და პირველია, რომელსაც მომლოცველები ხვდებიან წმინდა მეტეორასკენ მიმავალ გზაზე. მონასტერი დაარსდა XIV საუკუნის ბოლოს და დღეს გარშემორტყმულია მიტოვებული და დანგრეული მონასტრებით: წმინდა იოანე წინამორბედის, პანტოკრატორისა და ღვთისმშობლის დუპიანის სამლოცველოთი. მონასტერი მომლოცველთა დასასვენებელ ადგილად გამოიყენებოდა და სწრაფად მიიღო სახელი ანაპავსი (თანამედროვე წარმოთქმით ანაპაფსეოსი), რაც ნიშნავს „დასვენებას“. XIV საუკუნეში იოანე უროში გადავიდა მეტეორაში და კლდის წვერზე ააშენა და გააფართოვა მონასტრები. მან წმინდა თავშესაფრები პოლიტიკური არეულობის დროს უსაფრთხო ადგილად გადააქცია. ზოგიერთი ამბობს, რომ მონასტრის ზუსტი მშენებლობის თარიღი, ბევრი სხვა მონასტრის მსგავსად, უცნობია. XVI საუკუნის ბოლოსთვის ეს იყო ბოლო ექვსი მონასტრიდან ერთ-ერთი, რომელიც კვლავ მეტეორას მწვერვალზე იდგა. მონასტერი შედგება მრავალი შენობისგან, მათ შორის ახალი კათოლიკონისგან, ჰესტიისგან (სამზარეულო), ძველი სატრაპეზოსგან, რომელიც მას შემდეგ მუზეუმად იქცა, და სხვადასხვა დანიშნულების ოთახებისგან. მათ შორისაა სახელოსნოები ფერწერისთვის, ქარგვისთვის და საკმევლის დამზადებისათვის. ეკლესიის შიდა ნაწილი მოხატული იყო ფრესკებით 1545 წლის შემდეგ მოკლე პერიოდის განმავლობაში. თუმცა, მსოფლიო ომების დროს, მონასტრები მძიმედ დაიბომბა და გაიძარცვა იმ მიზეზით, რომ ბერები მალავდნენ ლტოლვილებს.

## პოპულარულ კულტურაში
* წმინდა სამების მონასტერში 1981 წელს გადაიღეს ჯეიმს ბონდის ფილმი „მხოლოდ თქვენი თვალებისათვის“.
* 1957 წლის ფილმი „ბიჭი დელფინზე“ ნაწილობრივ მეტეორაშია გადაღებული. კლიფტონ ვების პერსონაჟი მეტეორას სტუმრობს და წმინდა სამების მონასტერში ადის ბიბლიოთეკაში კვლევის ჩასატარებლად.
* „ტენტენისა და ოქროს საწმისის“ სცენები ასევე მეტეორას მონასტრებში გადაიღეს.
* მიჩინა, ფილმის „პოკემონი: არცეუსი და სიცოცხლის ძვირფასი ქვა“, მთავარი გარემო, მეტეორაზეა დაფუძნებული.
* მეტეორა ინგლისელი ავტორის, ჯოზეფ დელანის, მხატვრულ წიგნში „მოჩვენების მსხვერპლი“ მთავარი ადგილია.
* მაქს ბრუკსის ზომბი აპოკალიფსის შესახებ რომანის „მსოფლიო ომი Z“-ს, ზომბების ომის დროს ერთ-ერთი გადარჩენილი პერსონაჟი თავშესაფარსა და სულიერ სიმშვიდეს მონასტრებში პოულობს.
* სპიროს სტათულოპულოსის 2012 წლის ფილმი „მეტეორა“ მეტეორას მონასტრებსა და პეიზაჟებში ვითარდება.
* ფრანგი ავტორის, ფრანკ ჟირუს კომიქსების სერიის „დეკალოგის“ მესამე ტომის ძირითადი ადგილმდებარეობა და სახელწოდება მეტეორას ეფუძნება.
* Call of Duty: Modern Warfare 3-ის DLC რუკა „Sanctuary“ მეტეორას მონასტრებშია მოქცეული.
* Linkin Park-ის 2003 წლის ალბომი მეტეორას სახელწოდებას ატარებს.
* მონასტრები გადაღების ადგილად გამოიყენეს 1976 წლის სათავგადასავლო ფილმში Sky Riders. სადაც თამაშობდნენ სუზანა იორკი, ჯეიმს კობურნი და რობერტ კალპი.
*სერიალის „ახალგაზრდა ინდიანა ჯონსის ქრონიკების“ ეპიზოდში „მოგზაურობა მამასთან ერთად“, ინდიანა და მისი მამა მეტეორას სტუმრობენ.
*მეტეორა გახდა შთაგონების წყარო სერიალ Game of Thrones-ში არსებული ეირის შექმნისთვის.
*Assassin's Creed Odyssey-ის ერთ-ერთი თავის „The Fate of Atlantis“ ელიზიუმის სამეფოს დიზაინი შთაგონებული იყო მეტეორას გეოლოგიური ფორმებით.
* მეტეორა იყო პირველი გამოწვევის ადგილი ბელგიურ რეალითი შოუ De Mol-ის მერვე სეზონში.
* მოჭიდავე CIMA-ს მიერ შემუშავებული ინოვაციური ილეთი მეტეორას სახელს ატარებს, რადგან სწორედ იქ სთხოვა მან ცოლს ხელი.
* 1996 წლის თამაშის Tomb Raider და მისი 2007 წლის რიმეიქის დონის „St. Francis' Folly“ გარე დიზაინი შთაგონებული იყო მეტეორას მაღალმთიანი მონასტრებით.

## ლიტერატურა
* Fotis, Kotopoulis (1973). *Meteora (- Kastraki – Aiginion)*. Athens: Difros. // Κοτοπούλης Φώτης, Μετέωρα (- Καστράκι – Αιγίνιον), εκδ. Δίφρος, Athens 1973.
* Ioannis, Papasotiriou (1934). *Meteora*, Trikala: Panourgia. // Παπασωτηρίου Ιωάννης, Τα Μετέωρα, εκδ. Πανουργιά, Τρίκαλα 1934.
* Ioannis, Papasotiriou, *The Meteora*, ed. Panourgia, Trikala 1934. // Παπασωτηρίου Ιωάννης, Τα Μετέωρα, εκδ. Πανουργιά, Τρίκαλα 1934.
* Nikolaos, Vais, "Contribution to the history of the monasteries of Meteora", *Byzantius* 1, 1909, p.&nbsp;236, 274–276. // Βέης Νικόλαος, «Συμβολή εις την ιστορία των μονών των Μετεώρων», Βυζαντίς 1, 1909, σελ. 236, 274–276.
* Nikolaos, Vais, "Serbian and Byzantine letters of Meteora", *Byzantius* 2 (1910/11) pp.&nbsp;89–96. // Βέης Νικόλαος, «Σερβικά και Βυζαντιακά γράμματα Μετεώρου», Βυζαντίς, 2 (1910/11) σελ. 89–96 & Σπανός Βασίλειος, Ιστορία-Προσωπογραφία της Β.Δ. Θεσσαλίας το β' μισό του ΙΔ' αιώνα, Λάρισα 1995.
* Reader's Digest. *Strange Worlds Amazing Places* (1994), 432 pp. Published: Reader's Digest Association Limited, London. .
* Spyridon, Vlioras (2017). *Holy Meteora – The rocks that neighbour heaven*, trans. Caroline Makropoulos. Athens: Militos (Μίλητος). .
* Theotokni [Mitsikostas], Nun (2010). *The stone forest of Meteora*, vol. 1, Meteora: Holy Ascetic. // Θεοτέκνη [Μητσικώστα] μοναχή. *Το Πέτρινο Δάσος των Μετεώρων*, τ. αʼ: Ιερά ασκητήρια. Άγια Μετέωρα: Ιερό Κοινόβιο Αγίου Στεφάνου. 2010. .
* Vasilios, Spanos *History-Prosopography of NW Thessaly in the second half of the 14th century*, Larissa 1995. // Σπανός Βασίλειος, Ιστορία-Προσωπογραφία της Β.Δ. Θεσσαλίας το β' μισό του ΙΔ' αιώνα, Λάρισα 1995.
* Βλιώρας Σπυρίδων, *Ἱερὰ Μονὴ Ρουσάνου – Ἅγια Μετέωρα: Οἱ οὐρανογείτονες βράχοι*, εκδ. Μίλητος, Αθήνα 2017, σελ. 178, .

## რესურსები ინტერნეტში 
* Meteora beyond monasteries: a unique place in central Greece
* The Meteora monasteries 
* Suspended in the air | Meteora timelapse video of Meteora
* Natural History Museum of Meteora and Mushroom Museum  Kalambaka
* Meteora Trails
* მეტეორა: ცასა და მიწას შორის

## სქოლიო
კატეგორია:საბერძნეთის მონასტრები

კატეგორია:XIV საუკუნის ეკლესიები