იოჰან სებასტიან ბახი

**იოჰან სებასტიან ბახი** (; დ. 31 მარტი [ძვ. სტ. 21/22 მარტი], 1685, აიზენახი — გ. 28 ივლისი, 1750, ლაიფციგი) — ბაროკოს ეპოქის გერმანელი კომპოზიტორი და მუსიკოსი. ცნობილია ისეთი ინსტრუმენტული კომპოზიციებით, როგორიცაა *ფუგის ხელოვნება*, *ბრანდენბურგის კონცერტები* და *გოლდბერგის ვარიაციები,* აგრეთვე ვოკალური ნაწარმოებებით, მათ შორის, *მათეს პასიონი* და მესა სი-მინორი. XIX საუკუნეში ხელახლა აღმოჩენიდან მოყოლებული ფართოდ მიიჩნევა ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს კომპოზიტორად.

ბახი აიზენახში, მუსიკოსის ოჯახში დაიბადა. ამ დროისთვის მისი ოჯახი უკვე რამდენიმე კომპოზიტორს ითვლიდა. 10 წლის ასაკში დაობლდა და მომდევნო ხუთი წელი უფროს ძმასთან, იოჰან კრისტოფ ბახთან ცხოვრობდა, რის შემდეგაც მუსიკალური განვითარება ლიუნებურგში განაგრძო. 1703 წლიდან კვლავ თიურინგიაში დაბრუნდა და მუშაობდა მუსიკოსად არნშტატის და მიულჰაუზენის პროტესტანტულ ეკლესიებში. ხანგრძლივი პერიოდების განმავლობაში დასაქმებული იყო დიდებულთა კარზე ვაიმარში, სადაც განავრცო თავისი საორღანო რეპერტუარი და კეთენში, სადაც, ძირითადად, კამერულ მუსიკაზე მუშაობდა. 1723 წელს დაინიშნა ლაიფციგის წმ. თომას სახელობის ვაჟთა გუნდის ხელმძღვანელად (Thomaskantor). წერდა მუსიკას ქალაქის მთავარი ლუთერანური ეკლესიებისთვის და უნივერსიტეტის სტუდენტური ანსამბლისთვის Collegium Musicum. 1726 წლიდან გამოსცა თავისი საორღანო და საკლავირო მუსიკის ნაწილი. ლაიფციგში, ისევე როგორც წინა სამუშაო ადგილებზე, უთანხმოებები ჰქონდა დამქირავებელთან. 1736 წელს, პოლონეთის მეფემ, ავგუსტუს III-მ კარის კომპოზიტორის ტიტული მიანიჭა, რამაც სიტუაცია ოდნავ გამოასწორა. სიცოცხლის ბოლო ათწლეულები ბახმა დაუთმო თავისი ადრეული კომპოზიციების გადამუშავებას და გაფართოებას. თვალის ოპერაციის გართულების შედეგად ის 1750 წელს, 65 წლის ასაკში გარდაიცვალა.

ბახმა გაამდიდრა არსებული გერმანული სტილები კონტრაპუნქტის, ჰარმონიის და მოტივური ორგანიზაციის ოსტატური გამოყენებით და საზღვარგარეთიდან, განსაკუთრებით, იტალიიდან და საფრანგეთიდან რიტმების, ფორმების და ტექსტურების შემოტანით და ადაპტაციით. ბახის კომპოზიციები მოიცავს ასობით როგორც საეკლესიო, ისე საერო კანტატას. მისი სასულიერო მუსიკა მოიცავს პასიონებს, ორატორიებს და მოტეტებს. ხშირად ახდენდა ლუთერანული საგალობლების ადაპტირებას არა მხოლოდ დიდი ზომის ვოკალურ ნამუშევრებში, არამედ ოთხხმიან ქორალებში და საეკლესიო სიმღერებშიც. ფართო რეპერტუარი შექმნა ორღანის და კლავიშიანი ინსტრუმენტებისთვის. წერდა კონცერტებს ვიოლინოსთვის და კლავესინისთვის, სიუიტებს როგორც კამერული, ისე საორკესტრო სახით. მისი ბევრი ნაწარმოები კანონის და ფუგის ფორმებს იყენებს.

XVIII საუკუნეში ბახი მეტწილად ცნობილი იყო, როგორც ორღანისტი, ხოლო მისი საკლავირო მუსიკა, როგორიცაა *კარგად ტემპერირებული კლავირი*, დიდაქტიკური ღირსებების გამო ფასდებოდა. XIX საუკუნეში გამოიცა ბახის რამდენიმე ბიოგრაფია, ხოლო ამ საუკუნის ბოლოს მისი თითქმის ყველა ძირითადი ნაწარმოები გამოცემული იყო. კომპოზიტორის შესახებ ცოდნის გავრცელება გრძელდება სპეციალურად მისადმი მიძღვნილი პერიოდული გამოცემების და ვებგვერდების საშუალებით. არსებობს *Bach-Werke-Verzeichnis* (BWV, მისი ნამუშევრების დანომრილი კატალოგი) და ნაწარმოებების კრიტიკულად შესწორებული გამოცემები. მისი მუსიკის შემდგომი პოპულარიზაცია გაგრძელდა არაერთი არანჟირებით, მათ შორის *არია G-სიმზე* და ჩანაწერებით. კომპოზიტორის 250 წლის იუბილის აღსანიშნავად გამოიცა მისი ყველა ნაწარმოების შემცველი სამი სხვადასხვა კომპლექტი.

## ცხოვრება 
### ბავშვობა (1685–1703) 
ბახი დაიბადა აიზენახში, ზაქს-აიზენახის საგრაფოს დედაქალაქში, დღევანდელ გერმანიაში, ძვ. სტ. 1685 წლის 21 მარტს, ახ. სტ. 1685 წლის 31 მარტს. ის იყო ქალაქის მუსიკოსების ხელმძღვანელის, იოჰან ამბროზიუს ბახის და მარია ელისაბეტ ლემერჰირტის ვაჟი. ის იოჰან ამბროზიუსის მერვე, ყველაზე უმცროსი შვილი იყო და სავარაუდოდ, მამისგან ისწავლა ვიოლინოზე დაკვრა და მუსიკის თეორიის საფუძვლები. მისი ყველა ბიძა პროფესიონალი მუსიკოსი იყო (ეკლესიის ორღანისტები, კარის მუსიკოსები და კომპოზიტორები). ერთ-ერთმა ბიძამ, იოჰან კრისტოფ ბახმა (1645-1693) გააცნო მას ორღანი, ხოლო ერთ-ერთი უფროსი ბიძაშვილი, იოჰან ლუდვიგ ბახი (1677–1731) ცნობილი კომპოზიტორი და მევიოლინე იყო.

1694 წელს ბახის დედა გარდაიცვალა, ხოლო რვა თვის შემდეგ — მამაც. 10 წლის ბახი უფროს ძმასთან, იოჰან კრისტოფ ბახთან (1671–1721) გადავიდა, რომელიც ორდრუფის წმ. მიქაელის ეკლესიის ორღანისტი იყო. იქ სწავლობდა, ასრულებდა და იწერდა მუსიკას, მისი ძმის მუსიკის ჩათვლით, მიუხედავად იმისა, რომ ეს აკრძალული ჰქონდა, რადგან ნოტები ძალიან ძვირფასი და გასაიდუმლოებული იყო, ხოლო ცარიელი სანოტო ფურცლები — ძვირი. ძმისგან შეისწავლა დაკვრა კლავიკორდზე. მანვე გააცნო იმ დროის უდიდესი კომპოზიტორების ნამუშევრები, მათ შორის, გერმანელების — იოჰან პახელბელის (თავისი ყოფილი მასწავლებლის) და იოჰან იაკობ ფრობერგერის;

1700 წლის 3 აპრილს ბახი და მისი ორი წლით უფროსი სკოლის მეგობარი, გეორგ ერდმანი ლიუნებურგის პრესტიჟულ, წმ. მიქაელის სახელობის სკოლაში ჩაირიცხნენ. სკოლა ორდრუფიდან ორიოდე კვირის სავალზე იყო, რომელიც, ძირითადად, ფეხით გაიარეს. თავისი მუსიკალური ნიჭის გამო ბახს ბემთან მნიშვნელოვანი კონტაქტები ჰქონდა ლიუნებურგში სწავლის დროს და ასევე, სტუმრობდა ხოლმე ახლომდებარე ჰამბურგს, სადაც აკვირდებოდა „უდიდეს ჩრდილო-გერმანელ ორღანისტს, იოჰან ადამ რაინკენს“. 2005 წელს შტაუფერმა აღმოაჩინა საორღანო ტაბულატურები, რომელიც ბახმა ჯერ კიდევ თინეიჯერობის ასაკში მოამზადა რაინკენის და დიტერიხ ბუქსტეჰუდეს ნამუშევრების მიხედვით. ისინი აჩვენებს „დისციპლინირებულ, მეთოდურ, კარგად გაწვრთნილ ახალგაზრდას, რომელიც მოწადინებულია, შეისწავლოს თავისი ხელობა“.]]

1703 წელს, წმ. მიქაელის სკოლის დასრულებისა და ზანგერჰაუზენში ორღანისტად დანიშვნაზე უარის მიღების შემდეგ, ბახი დაინიშნა ზაქს-ვაიმარის ჰერცოგის, იოჰან ერნსტ III-ს კარის მუსიკოსად, ვაიმარში. უცნობია, რა მოვალეობებს ასრულებდა ბახი ამ თანამდებობაზე, თუმცა, საფიქრებელია, რომ ეს არამუსიკალური, მისთვის შეუფერებელი დავალებები იყო. ვაიმარში ყოფნის შვიდი თვის განმავლობაში მისმა საშემსრულებლო ოსტატობამ შორს გაითქვა სახელი. იგი მიიწვიეს ახალი ორღანის შესამოწმებლად და საინაუგურაციო კონცერტის ჩასატარებლად ახალ ეკლესიაში (ამჟამად, ბახის ეკლესია) არნშტატში, დაახლოებით 30 კილომეტრში ვაიმარიდან სამხრეთ-დასავლეთით. 1703 წელს ამ ეკლესიაში ორღანისტად დაინიშნა, მსუბუქი მოვალეობებით, შედარებით უხვი ანაზღაურებით და კარგი ახალი ორღანით, რომლის წყობაც საშუალებას აძლევდა, უფრო მეტ ტონალობაში დაწერილი მუსიკა დაეკრა.

ძლიერი ოჯახური კავშირებისა და მუსიკალურად ენთუზიასტი დამქირავებლის მიუხედავად, ამ პოსტზე მუშაობის რამდენიმე წლის შემდეგ ბახსა და ადგილობრივ ხელისუფალთა შორის დაძაბულობამ იჩინა თავი. კომპოზიტორი უკმაყოფილო იყო გუნდის მომღერლებით. ერთ-ერთ მათგანს „მტირალა ფაგოტისტიც“ („Zippel Fagottist“)  კი უწოდა, ამ სტუდენტმა კი, გვარად გაიერბახმა, ერთ გვიან საღამოს ჯოხით ცემა დაუპირა. ბახმა მასზე საჩივარი შეიტანა, თუმცა უფლებამოსილმა პირებმა გაიერბახს მხოლოდ მცირედი შენიშვნა მისცეს, ხოლო ბახს მოუწოდეს, ნაკლებად მომთხოვნი ყოფილიყო თავისი სტუდენტების მიმართ. რამდენიმე თვის შემდეგ ბახმა დამქირავებელი გაანაწყენა არნშტატიდან ხანგრძლივი გამგზავრებით. აიღო რა ოთხკვირიანი შვებულება, სამსახურში დაახლოებით ოთხი თვე აღარ გამოჩენილა (1705-1706). ამ პერიოდში სტუმრობდა ორღანისტსა და კომპოზიტორ დიტერიხ ბუქსტეჰუდეს ჩრდილოეთით მდებარე ქალაქ ლიუბეკში. ვიზიტში შედიოდა 450 კილომეტრიანი გზა ორივე მხარეს, რომელიც ბახმა, სავარაუდოდ, ფეხით გაიარა.

1706 წელს განცხადება შეიტანა მიულჰაუზენის წმ. ვლასის სახელობის ეკლესიაში (Divi Blasii) ორღანისტის თანამდებობის მისაღებად. ამ აპლიკაციის ნაწილი იყო 1707 წლის 24 აპრილს, აღდგომა დღეს შესრულებული, სავარაუდოდ, ადრეული ვერსია კანტატისა ''* (BWV 4). ერთი თვის შემდეგ მისი განცხადება დაკმაყოფილდა და ივლისიდან პოსტზე მუშაობასაც შეუდგა. იმავე წელს დაიბადა მათი პირველი შვილი, კატარინა დოროთეა და მათთან საცხოვრებლად გადმოვიდა ბარბარას უფროსი, გაუთხოვარი და. ის 1729 წლამდე, გარდაცვალებამდე მათთან ცხოვრობდა და საოჯახო საქმეების წარმართვაში ეხმარებოდა. ვაიმარში დაიბადა მათი სამი ვაჟი: ვილჰელმ ფრიდმანი, კარლ ფილიპ ემანუელი და იოჰან გოტფრიდ ბერნჰარდი. წყვილს კიდე სამი შვილი ეყოლა, მათ შორის, ტყუპები 1713 წელს, თუმცა ვერცერთმა მათგანმა პირველ დაბადების დღემდე ვერ იცოცხლა.

ვაიმარში ყოფნისას დაიწყო ბახის საკლავირო ნაწარმოებების წერის ხანგრძლივი პერიოდი. მან შეიძინა პროფესიონალიზმი და გამბედაობა, რათა გაეფართოვებინა იმ დროს მიღებული მუსიკალური ფორმები და შემოეტანა გავლენები საზღვარგარეთიდან. ისწავლა დრამატული შესავალი ნაწილების წერა და დინამიური, მოტორული რიტმების და ჰარმონიული სქემების გამოყენება, რომლებიც, მეტწილად, იტალიელების — ანტონიო ვივალდის, არქანჯელო კორელის და ჯუზეპე ტორელის მუსიკიდან გადმოიღო. ამ სტილისტური ასპექტების გადმოღება, ნაწილობრივ, ვივალდის სიმებიანი და სასულე კონცერტების საკლავირო და საორღანო ტრანსკრიპციების მომზადების დროს მოხდა. აღნიშნული ტრანსკრიპციების დიდი ნაწილი დღესაც სრულდება. ბახს განსაკუთრებით მოსწონდა იტალიური სტილი, სადაც ერთი ან რამდენიმე სოლო ინსტრუმენტი ერთმანეთს ენაცვლებოდა ორკესტრის განუწყვეტელი თანხლების ფონზე.

ვაიმარში ბახი აგრძელებდა საორღანო მუსიკის წერას და შესრულებას, აგრეთვე, უკრავდა ჰერცოგის ანსამბლთან ერთად. კრებული ორი წიგნისგან შედგება, რომელთაგანაც თითოეული 24 პრელუდიას შეიცავს ყველა მაჟორულ და მინორულ ტონლობაში. დაიწყო მუშაობა კრებულზე *Orgelbüchlein (პატარა საორღანო წიგნი),* რომელიც ტრადიციული ლუთერანული საგალობლების მელოდიებს მოიცავდა რთული ტექსტურული არანჟირებით. 1713 წელს კონსულტაციებს უწევდა ხელისუფლების წარმომადგენლებს კრისტოფ კუნციუსის მიერ ჰალეში (ზაალე) ბაზრის ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის მთავარი ორღანის შეკეთებისას, რის შემდეგაც ქალაქში დარჩენის და მუშაობის შემოთავაზებაც მიიღო.

1714 წელს ბახი კონცერტმაისტერის თანამდებობაზე დააწინაურეს. აღნიშნული პატივი ყოველთვიურად სასახლის ეკლესიაში კანტატის შესრულებასაც გულისხმობდა. ამ დროიდან შექმნილი კანტატების სერიაში პირველი სამი იყო *Himmelskönig, sei willkommen* (BWV 182), ბზობასთან დაკავშირებით, რომელიც იმ წელს ხარების დღესასწაულს დაემთხვა, *Weinen, Klagen, Sorgen, Zagen* (BWV 12), აღდგომიდან მესამე კვირადღის აღსანიშნავად და *Erschallet, ihr Lieder, erklinget, ihr Saiten!* (BWV 172) სულთმოფენობის აღსანიშნავად. ბახის პირველი საშობაო კანტატის *Christen, ätzet diesen Tag* (BWV 63) პრემიერა 1714 ან 1715 წელს გაიმართა.

1717 წელს ბახმა ვაიმარში მხარდაჭერა დაკარგა და კარის მდივნის მოხსენების თანახმად, თითქმის ერთი თვე ციხეშიც იჯდა, ვიდრე არასაპატიოდ არ დაითხოვდნენ სამსახურიდან: „1717 წლის 6 ნოემბერს, ყოფილი კონცერტმაისტერი და ორღანისტი ბახი დაკავებულ იქნა საჰერცოგოს სასამართლოში დროებით გათავისუფლების ზედმეტად ჯიუტად მოთხოვნის გამო, ხოლო 2 დეკემბერს გათავისუფლდა და ეცნობა არასაპატიო მიზეზით სამსახურიდან დათხოვნის შესახებ.“

### კეთენი (1717–1723) 
1717 წელს ლეოპოლდმა, ანჰალტ-კეთენის პრინცმა, ბახი კაპელმაისტერად დაიქირავა. პრინცი, თავად მუსიკოსი, ბახის ნიჭს აფასებდა, კარგად უხდიდა და კომპოზიციასა და შესრულებაში დიდ თავისუფლებასაც აძლევდა. იგი კალვინისტი იყო და რელიგიურ რიტუალებში მუსიკას არ იყენებდა, რის გამოც, ბახის ნაწარმოებების უმეტესობა ამ პერიოდიდან სეკულარული ხასიათისაა, მათ შორის, საორკესტრო სიუიტები, ჩელოს სიუტები, სონატები და პარტიტები სოლო ვიოლინოსთვის და *ბრანდენბურგის კონცერტები*. პრინცის კარზე შესასრულებლად წერდა საერო კანტატებსაც, მაგალითად, *Die Zeit, die Tag und Jahre macht* (BWV 134a). ამ პერიოდში ბახის მუსიკალურ განვითარებაზე, შტაუფერის თანახმად, უდიდესი გავლენა იქონია „საცეკვაო მუსიკის სრულად შეთვისებამ, რაც, ალბათ, ყველაზე მნიშვნელოვანი მუსიკალური გავლენა იყო ბახზე, თუ ვაიმარში ვივალდის სტილის ათვისებას არ ჩავთვლით.“ 1730 წელს ბახის უფროსი ვაჟი, ვილჰელმ ფრიდმანი ჰალეში ჩავიდა და ჰენდელი თავიანთ ოჯახში, ლაიფციგში დაპატიჟა, თუმცა ვიზიტი არ შედგა.

1720 წლის 7 ივლისს, როცა ბახი პრინცთან ერთად კარლსბადში იმყოფებოდა, მისი მეუღლე მოულოდნელად გარდაიცვალა. მომდევნო წელს მან გაიცნო ანა მაგდალენა ვილკე, მასზე თექვსმეტი წლით უმცროსი ძალიან ნიჭიერი სოპრანო, რომელიც კეთენის კარზე მღეროდა. ისინი 1721 წლის 3 დეკემბერს დაქორწინდნენ. წყვილს ცამეტი შვილი შეეძინა, რომელთაგანაც ზრდასრულ ასაკამდე მხოლოდ შვიდმა მიაღწია. ესენი იყვნენ გოტფრიდ ჰაინრიხი, ელიზაბეტ იულიან ფრიდერიკა (1726–1781); იოჰან კრისტოფ ფრიდრიხი და იოჰან კრისტიანი (ორივე მნიშვნელოვანი მუსიკოსი გახდა); იოჰანა კაროლინა (1737–1781) და რეგინა სუზანა (1742–1809).

### ლაიფციგი (1723–1750) 
1723 წელს ბახი დაინიშნა კანტორად (გუნდის ხელმძღვანელად) ლაიფციგის წმ. თომას ეკლესიასთან () არსებულ სკოლაში *(თომასკანტორი, )*. აღნიშნული გუნდი ქალაქის ოთხ ეკლესიას ემსახურებოდა: წმ. თომას ეკლესიას, წმ. ნიკოლოზის ეკლესიას (), ხოლო გარკვეულწილად, წმ. მათეს სახელობის ახალ ეკლესიას () და წმ. პეტრეს ეკლესიასაც (). ეს იყო „კანტორის უპირველესი თანამდებობდა პროტესტანტულ გერმანიაში“, რომელიც საქსონიის საკურფიურსტოს სავაჭრო ქალაქში არსებობდა და რომელიც ბახს 27 წლის განმავლობაში, გარდაცვალებამდე ეჭირა. ამ დროის განმავლობაში მისი პრესტიჟი გაიზარდა საპატიო თანამდებობებით კეთენის და ვაისენფელსის კარზე, აგრეთვე, დრეზდენში, კურფიურსტ ფრედერიკ ავგუსტუსის კარზე დანიშვნით, რომელიც ამავე დროს, პოლონეთის მეფეც იყო.

#### ლაიფციგში დანიშვნა 
თომასკანტორის თანამდებობა იოჰან კუნაუს ეჭირა 1701 წლიდან გარდაცვალებამდე, 1722 წლის 5 ივნისამდე. ბახი ამ პერიოდში ლაიფციგში ნამყოფი იყო: 1714 წელს დაესწრო მსახურებას წ. თომას ეკლესიაში შობის მარხვის პირველ კვირადღეს, ხოლო 1717 წელს გასინჯა ორღანი წმ. პავლეს ეკლესიაში. 1716 წელს, ჰალეში ორღანის გასინჯვისა და ინაუგურაციის დროს იგი კუნაუსაც შეხვდა. იგი ჰამბურგში წავიდა, სადაც ქალაქის სენატთან თავისი საკითხები ჰქონდა გასარკვევი.

ბახის მოვალეობა წმ. თომას სკოლის მოსწავლეების სიმღერაში მომზადება და ქალაქის მთავარი ეკლესიებისთვის მუსიკის შექმნა იყო. მის მოვალეობაში ლათინურის სწავლებაც შედიოდა, მაგრამ უფლება მისცეს, ამის გასაკეთებლად ოთხი „პრეფექტი“ (მოადგილე) დაექირავებინა, რომლებიც მუსიკის სწავლებაშიც ეხმარებოდნენ. კვირადღის ღვთისმსახურების და წლის განმავლობაში სხვა საეკლესიო დღესასწაულებისთვის აგრეთვე საჭირო იყო საეკლესიო კანტატის დაწერა.

#### კანტატების ციკლი (1723–1729) 
ბახი თავად ხელმძღვანელობდა თავისი კანტატების შესრულებას, რომელთა უმეტესობაც მისი ლაიფციგში გადასვლიდან სამი წლის განმავლობაში შეიქმნა. პირველი იყო *Die Elenden sollen essen* (BWV 75), რომელიც წმ. ნიკოლოზის ეკლესიაში შესრულდა 1723 წლის 30 მაისს. ბახი თავის კანტატებს წლიურ ციკლებად კრავდა. დოკუმენტებში ხუთი ციკლია მოხსენიებული, რომელთაგანაც დღემდე მხოლოდ სამი შემორჩა. ეკლესიაში მისი რეგულარული სამსახურის ნაწილი იყო სხვა კომპოზიტორთა მოტეტების შესრულებაც, რომელთაც საკუთარის საფუძვლად იყენებდა.

ბახის წინამორბედი კანტორის პოზიციაზე, იოზეფ კუნაუ, ლაიფციგის უნივერსიტეტის წმ. პავლეს ეკლესიის მუსიკალური ხელმძღვანელიც იყო, თუმცა ბახს, კანტორად დანიშვნის შემდეგ, ამ ეკლესიისთვის მხოლოდ საზეიმო მუსიკის შექმნა დაევალა. მისმა პეტიციამ, დავალებოდა მუსიკის დაწერა რეგულარული, ყოველკვირეული ღვთისმსახურებისთვისაც (შესაბამისად გაზრდილი ანაზღაურებით) კურფიურსტამდეც მიაღწია, თუმცა ყველგან უარი ეთქვა. ამის შემდეგ, 1725 წლიდან, მან ამ ეკლესიაში სადღესასწაულო მსახურებებისთვის მუშაობის ინტერესიც დაკარგა და იქ მხოლოდ „განსაკუთრებულ შემთხვევებში“ ჩნდებოდა ხოლმე. წმ. პავლეს ეკლესიას სხვებთან შედარებით ბევრად ახალი (1716 წელს განახლებული) და უკეთესი ორღანი ჰქონდა. ორღანზე დაკვრა ბახის ოფიციალურ მოვალეობებში არ შედიოდა, თუმცა, ამ ეკლესიის ორღანზე, გადმოცემით, საკუთარი სიამოვნებისთვის უკრავდა ხოლმე.

ბახმა თავისი საკომპოზიტორო და საშემსრულებლო დიაპაზონი კიდევ უფრო გააფართოვა 1729 წლის მარტიდან, როცა გადაიბარა Collegium Musicum-ის, სეკულარული მუსიკალური ანსამბლის ხელმძღვანელობა. აღნიშნული ანსამბლი, რომელიც ტელემანის დაარსებული იყო, წარმოადგენდა ერთ-ერთს რამდენიმე ათეული მსგავსი კოლექტივიდან, რომლებიც მუსიკალურად აქტიური სტუდენტებისგან შედგებოდა და გერმანული ქალაქების კულტურულ ცხოვრებაში მნიშვნელოვანი ადგილი ეჭირა. როგორც წესი, მსგავს ანსამბლებს ქალაქის წამყვანი მუსიკოსები ხელმძღვანელობდნენ. კრისტოფ ვოლფის სიტყვებით, მისი დირექტორობის საკუთარ თავზე აღება გაბედული ნაბიჯი იყო, რამაც „ლაიფციგის მთავარ მუსიკალურ დაწესებულებებზე ბახის გავლენა კიდევ უფრო გააძლიერა“. Collegium Musicum მთელი წლის განმავლობაში აწყობდა მუსიკალურ პერფორმანსებს ქალაქის სხვადასხვა სცენაზე,  მათ შორის, კაფე ციმერმანში, ყავის სახლში, რომელიც კატერინის ქუჩაზე, მთავარი ბაზრის მოედნის გვერდით მდებარეობდა. ბახის 1730-იან და 40-იან წლებში დაწერილი ნაწარმოებების უმეტესობა სწორედ ამ ანსამბლის მიერ სრულდებოდა. მათ შორის იყო *Clavier-Übung (საკლავირო სავარჯიშო)* და არაერთი კონცერტი ვიოლინოსთვის და კლავიშიანი ინსტრუმენტისთვის.  მოგვიანებით, სრულმასშტაბიან მესად გადაკეთებისას, ნაწარმოებს დაამატა *Credo*, *Sanctus* და *Agnus Dei*, რომელთა მუსიკაც ნაწილობრივ მისივე კანტატებზე დაფუძნებული, ნაწილობრივ კი ახალი იყო. ბახის კარის კომპოზიტორად დანიშვნა ნაწილი იყო მისი ხანგრძლივი მცდელობისა, ლაიფციგის ქალაქის საბჭოსთან მოლაპარაკებებისას უფრო მეტი ძალა ჰქონოდა. 1737-1739 წლებში Collegium Musicum-ს ბახის ყოფილი მოსწავლე, კარლ გოტფრიდ გერლახი ხელმძღვანელობდა.

1735 წელს დაიწყო თავისი საორღანო მუსიკის პირველი კრებულის გამოსაცემად მომზადება. ის 1739 წელს გამოიცა, როგორც *Clavier-Übung III (საკლავირო სავარჯიშო III)*. დაახლოებით იმავე წელს დაიწყო წერა და მომზადება პრელუდიების და ფუგების მეორე ნაკრებისა, რომელიც, დღეს *კარგად ტემპერირებული კლავირის* მეორე წიგნის სახითაა ცნობილი.

#### გვიანი პერიოდი და გარდაცვალება (1740–1750) 
1740-1748 წლებში ბახი იწერდა, ტრანსკრიპციას უკეთებდა, ამუშავებდა და პროგრამულად ალაგებდა ძველი სტილის (*Stile antico*) პოლიფონიურ მუსიკას, მათ შორის იყო პალესტრინას (BNB I/P/2), კერლის (BWV 241), ტორის (BWV Anh. 30), ბასანის, (BWV 1081), გასპარინის (*Missa Canonica*) და კალდარას (BWV 1082) ნაწარმოებები. ბახის სტილი მისი ცხოვრების ბოლო ათწლეულში შეიცვალა და მასში სულ უფრო ხშირი გახდა პოლიფონიური სტრუქტურების, კანონების და *Stile Antico-ს* სხვა მახასიათებლების გამოყენება. 1741 გამოიცა *გოლდბერგის ვარიაციები* — საკლავირო სავარჯიშოების ბოლო, მეოთხე ტომი, ორ-მანუალიანი კლავესინისთვის, რომელიც ცხრა კანონს შეიცავდა. ამ პერიოდში განაგრძობდა, თავისი თანამედროვეების, მათ შორის, ჰენდელის, (BNB I/K/2) და შტელცელის (BWV 200) მუსიკის ათვისებას და თავისი ადრინდელი ნაწარმოებების რევიზიას. აგრეთვე ითვისებდა ახალგაზრდა თაობის კომპოზიტორების, მაგალითად, პერგოლეზის (BWV 1083) და თავისივე სტუდენტის, გოლდბერგის (BNB I/G/2) მუსიკას.

1746 წელს ბახი ემზადებოდა ლორენც კრისტოფ მიცლერის მუსიკალურ მეცნიერებათა საზოგადოებაში შესასვლელად. ამისთვის უნდა წარედგინა კომპოზიცია, რისთვისაც აირჩია კანონური ვარიაციები *Vom Himmel hoch da komm' ich her,* აგრეთვე, თავისი პორტეტი, რომელიც რომელიც ელიას გოტლიბ ჰაუსმანმა შეასრულა და მასზე გამოსახულია *კანონური ტრიპლექსი ექვს ხმაში* (BWV 1076). 1747 წლის მაისში ბახი პრუსიის მეფის, ფრედერიკ II-ს კარს ეწვია, პოტსდამში. მეფემ მისთვის თემა დაუკრა და ამ თემაზე ფუგის იმპროვიზებაში გამოიწვია. კომპოზიტორი დათანხმდა და სამხმიანი ფუგა დაუკრა ფრედერიკის ფორტეპიანოზე, რომელიც იმ დროს ახალი ტიპის ინსტრუმენტს წარმოადგენდა. ლაიფციგში დაბრუნების შემდეგ კი მეფის თემაზე (*Thema Regium*) ფუგების და კანონების ნაკრები, აგრეთვე, ტრიო-სონატა დაწერა. ეს მუსიკა რამდენიმე კვირაში გამოიცა, სახელწოდებით *მუსიკალური მიძღვნა*. დაახლოებით ერთ წელიწადში კი გამოიცა *შუბლერის ქორალები,* რომლებიც დაახლოებით ორი ათწლეულით ადრე დაწერილ კანტატებზე იყო დაფუძნებული. დაახლოებით ამ დროსვე დაიბეჭდა ხუთი კანონური ვარიაცია, რომელიც ბახმა მიცლერის საზოგადოებას წარუდგინა 1747 წელს.

ბახის უკანასკნელ წლებში მისი შემოქმედებითი დრო, მეტწილად, ორ დიდი ზომის კომპოზიციას ეკავა. 1742 წლიდან დაწერა და გადაამუშავა რამდენიმე კანონი და ფუგა *ფუგის ხელოვნებიდან,* რომლის გამოსაცემად მომზადებასაც თითქმის გარდაცვალებამდე განაგრძობდა. 1740-იანი წლების შუაში შეადგინა კანტატა (BWV 191) დრეზდენის კარისთვის 1733 წელს დაწერილი მცირე (კირიე-გლორია) მესიდან, ხოლო ბოლო წლებში აღნიშნული მესა სრულმასშტაბიან *სი-მინორულ მესად* აქცია. შტაუფერი ამ ნაწარმოებს ახასიათებს, როგორც „ბახის ყველაზე უნივერსალურ საეკლესიო ნამუშევარს. შედგებოდა რა 35 წლის მანძილზე დაწერილი კანტატების გადამუშავებული ნაწილებისგან, მან საშუალება მისცა ბახს, კიდევ ერთხელ გამოეკვლია თავისი ვოკალური ნამუშევრები და აერჩია გარკვეული ნაწილი შემდგომი რევიზიისა და დახვეწისთვის.“

1749 წლის იანვარში ბახის ქალიშვილი, ელიზაბეტ იულიანა ფრიდერიკა კომპოზიტორის მოსწავლეზე, იოჰან კრისტოფ ალტნიკოლზე დაქორწინდა. ბახის ჯანმრთელობა უარესდებოდა. 2 ივნისს ჰაინრიხ ფონ ბრიულმა ლაიფციგის ერთ-ერთ ბურგომისტრს წერილობითი თხოვნით მიმართა, იოჰან გოტლობ ჰარერი დაენიშნა თომასკანტორად და მუსიკალურ დირექტორად „ბატონი ბახის მოსალოდნელი გარდაცვალების შემდეგ.“ ბახი დაბრმავდა და 1750 წლის მარტსა და აპრილში თვალის ოპერაციები გაიკეთა ბრიტანელ ოკულისტთან, ჯონ ტეილორთან, რომელიც დღეს ცნობილია შარლატანად, რომელმაც ასობით ადამიანი დააბრმავა. კომპოზიტორი 1750 წლის 28 ივლისს, ამ მკურნალობის გართულების შედეგად გარდაიცვალა. გარდაცვალებიდან რამდენიმე თვეში წარმოებული აღწერის თანახმად, მის ქონებაში შედიოდა ხუთი კლავესინი, ორი ლუტ-კლავესინი, სამი ვიოლინო, სამი ალტი, ორი ჩელო, ერთი ვიოლა და გამბა, ლუტი და სპინეტი, აგრეთვე, 52 „წმინდა წიგნი“, მათ შორის, მარტინ ლუთერის და იოზეფუსის ნაშრომები. კომპოზიტორის ვაჟის, კარლ ფილიპ ემანუელის ზრუნვით, 1751 წელს გამოქვეყნდა ჯერ კიდევ დაუსრულებელი *ფუგის ხელოვნება*. მანვე, ბახის ყოფილ მოსწავლესთან, იოჰან ფრიდრიხ აგრიკოლასთან ერთად დაწერა ბახის ნეკროლოგი, რომელიც მიცლერის საზოგადოების ჟურნალში *Musikalische Bibliothek* გამოქვეყნდა, 1754 წელს.

## მუსიკალური სტილი 
ბახის მუსიკა, მეტწილად, მიესადაგება მის თანამედროვე, გვიანდელი ბაროკოს მუსიკალურ სტილს. თავისი თანამედროვე კომპოზიტორების — ჰენდელის, ტელემანის და ვივალდის მსგავსად, იყენებდა კონცერტების, სიუიტების ფორმებს, da capo არიებს რეჩიტატივებით, ოთხხმიან ქორალს, basso continuo-ს და ა.შ. მისი სტილის განსაკუთრებულობა მდგომარეობს კონტრაპუნქტული ინვენციების და მოტივური კონტროლის ოსტატობაში, აგრეთვე, მძლავრი ხმოვანების და რთული ტექსტურის მუსიკაში. ადრეული ასაკიდანვე აქტიურად ითვისებდა თავისი წინამორბედების და თანამდროვეების მუსიკას, ყველაფერს, რაც კი ხელმისაწვდომი იყო ევროპის მასშტაბით, მათ შორის საფრანგეთიდან, იტალიიდან და გერმანიის ყველა რეგიონიდან. ყველა მათგანის კვალი მის მუსიკაშიც იგრძნობა.

ბახის შემოქმედების ცენტრალურ ნაწილს ყოველთვის რელიგიური მუსიკა წარმოადგენდა. მისი ასობით საეკლესიო ნაწარმოები გამოხატავს როგორც მის ოსტატობას, ასევე ღრმა რელიგიურ რწმენასაც. ლაიფციგში, თომასკანტორის პოზიციაზე ლუთერის მცირე კატეხიზმოსაც ასწავლიდა, რამაც მის მუსიკაშიც ჰპოვა გამოძახილი. მისი ნაწარმოებების დიდი ნაწილი დაფუძნებულია ლუთერანულ ქორალზე. დიდი ზომის საეკლესიო ნაწარმოებების სტრუქტურაში ჩანს დახვეწილი, კომპლექსური დაგეგმარება მძლავრი რელიგიური და მუსიკალური ექსპრესიის მისაღწევად. მაგალითად, *მათეს პასიონი,* რომელიც ამ ტიპის სხვა ნაწარმოებების მსგავსად, რეჩიტატივებით, არიებით, გუნდებით და ქორალებით გადმოსცემს ქრისტეს ვნებების ბიბლიურ ნარატივს, უკვე რამდენიმე საუკუნეა მსმენელში ძლიერ მუსიკალურ და სულიერ განცდებს იწვევს.

ბახის მიერ გამოცემული და ხელნაწერების სახით შედგენილი კრებულები მოიცავს მის დროში არსებული ყველა ჟანრისთვის დამახასიათებელ არტისტულ და ტექნიკურ შესაძლებლობებს, გარდა ოპერისა. მაგალითად, *კარგად ტემპერირებული კლავირი* მოიცავს ორ წიგნს, რომელთაგანაც თითოეულში მოცემულია პრელუდია და ფუგა ყველა მაჟორულ და მინორულ ტონალობაში და გვთავაზობს ფუგის, სტრუქტურული და პოლიფონიური ხერხების თავბრუდამხვევ მრავალფეროვნებას.

### ოთხხმიანი ჰარმონია 
ოთხხმიანი ჰარმონია ბახზე ადრე იღებს სათავეს, თუმცა მისი მოღვაწეობა დაემთხვა დროს, როცა მოდალური მუსიკა დასავლურ ტრადიციაში მეტწილად ტონალურმა სისტემამ ჩაანაცვლა. ამ სისტემაში მუსიკალური ნაწარმოები აკორდიდან აკორდზე გარკვეული წესების დაცვით გადადის და თითოეული აკორდი ოთხი ნოტისგან შედგება. ოთხხმიანი ჰარმონიის პრინციპებს ბახი არა მარტო საგუნდო მუსიკაში იყენებს, არამედ, ციფრული ბანის აკომპანიმენტშიც. ეს ახალი სისტემა ბახის შემოქმედების ცენტრალური ელემენტია და ითვლება, რომ სწორედ მის კომპოზიციებში ჩაეყარა საფუძველი იმ სქემას, რომელიც დასავლეთევროპულ მუსიკაში მომდევნო რამდენიმე საუკუნე დომინირებდა.

ბახის მიერ ტონალური სისტემის გამოყენება და წვლილი მის სისტემის განვითარებაში სულაც არ გულისხმობს იმას, რომ იგი ნაკლები ოსტატობით მუშაობდა მოდალურ სისტემაში და მასთან დაკავშირებულ ჟანრებში. განსხვავებით მის თანამედროვეთაგან, რომლებიც მთლიანად ახალ სისტემაზე გადავიდნენ, ბახი ხშირად უბრუნდებოდა უკვე თითქმის არქაულად მიჩნეულ კილოებს და ჟანრებს. ამის მაგალითია *ქრომატიული ფანტაზია და ფუგა,* რომელიც ქრომატიული ფანტაზიის ჟანრის სამაგალითო ნიმუშად ითვლება.

### მოდულაციები 
კიდევ ერთი სტილისტური მახასიათებელი, რომლის გამოყენებაშიც ბახი უფრო შორს წავიდა, ვიდრე მისი თანამედროვეები, იყო მოდულაცია (ტონალობის ცვლა მუსიკალური ნაწარმოების შიგნით). ბაროკოს ინსტრუმენტები მოდულაციის შესაძლებლობებს მკაცრად ზღუდავდნენ: კლავიშიან ინსტრუმენტებზე ტემპერირების მუშა სისტემის გამოგონებამდე მოდულაცია მხოლოდ შეზღუდული რაოდენობის ტონალობებში შეიძლებოდა, ხოლო ჩასაბერი, განსაკუთრებით, ლითონის ჩასაბერი ინსტრუმენტები, როგორიცაა საყვირები და ვალტორნები, მათზე ვენტილებს დამონტაჟებამდე, მხოლოდ ნატურალური ბგერათრიგის ტონებს გამოსცემდნენ. ბახი საზღვრების გაფართოებას შეეცადა. ორღანის დაკვრისას ის „უცნაურ ბგერებს“ ამატებდა, რითიც მომღერლებსაც აბნევდა ხოლმე. 1723 წელს მაგნიფიკატში („Suscepit Israel“) მი--ში აწყობილ საყვირებს დააკვრევინა მელოდია ენჰარმონიულ დო-მინორში.

ბახის მოღვაწეობის პერიოდში მომხდარი კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა, რომელშიც თავადაც მოზრდილი წვლილი შეიტანა, იყო კლავიშიანი ინსტრუმენტების ტემპერირების (თანაბარი წყობის) სისტემის გამოგონება, რომელიც საშუალებას იძლეოდა, მათზე მუსიკა ყველა შესაძლო ტონალობაში შესრულებულიყო (12 მაჟორული და 12 მინორული ტონალობა), ასევე, მოდულაცია შესაძლებელი ხდებოდა ინსტრუმენტის გადაწყობის გარეშე. მისი ერთ-ერთი ადრეული ნაწარმოები, *კაპრიჩიო საყვარელი ძმის გამგზავრებაზე,* უკვე აჩვენებდა სხვა თანამედროვე ნაწარმოებებთან შედარებით ბევრად უფრო თამამ მისწრაფებას მოდულაციებისკენ, თუმცა ამ მისწრაფების სრული ხორცშესხმა *კარგად ტემპერირებულ კლავირში* მოხდა.

### მელიზმები 
ბახის წიგნის *პატარა კლავირი ვიჰელმ ფრიდემან ბახისთვის ()* მეორე გვერდი წარმოადგენს მელიზმების ნოტაციას და მითითებებს მათი შესრულების თაობაზე, რომელიც მისი 9 წლის ვაჟისთვის იყო განკუთვნილი.  ბახი, როგორც წესი, საკმაოდ კონკრეტული იყო თავის ნაწარმოებებში მელოდიური ორნამენტების შესრულებასთან დაკავშირებით, მაშინ, როცა მისი თანამედროვე კომპოზიტორების უმეტესობა ამ საკითხს შესმრულებელს ანდობდა ხოლმე, მისი მელიზმები კი საკმაოდ რთული იყო. მაგალითად, Aria da capo *გოლდბერგის ვარიაციებიდან* თითქმის ყველა ტაქტში მდიდარ ორნამენტაციას შეიცავს. ბახმა დაამატა მელიზმები ალესანდრო მარჩელოს ჰობოის კონცერტის საკლავირო ტრანსკრიპციას, რომლებიც რამდენიმე საუკუნის შემდეგაც სრულდება ამ კონცერტის დაკვრისას.

მიუხედავად იმისა, რომ ბახს ოპერა არ დაუწერია, ის არ ეწინააღმდეგებოდა ამ ჟანრს, არც მის ორნამენტულ სასიმღერო სტილს. საეკლესიო მუსიკაში იტალიელი კომპოზიტორები ხშირად ბაძავდნენ საოპერო სტილს, რისი მაგალითიცაა ნეაპოლიტანური მესა, თუმცა, პროტესტანტულ რეალობაში ამ საკითხს მეტი თავშეკავებით უდგებოდნენ. მაგალითად, კუნაუ, ბახის წინამორბედი ლაიფციგში, ცნობილი იყო წერილებით ოპერის და ვირტუოზული იტალიური ვოკალური სტილის წინააღმდეგ. ბახი ამ მიდგომას არ იზიარებდა. ერთ-ერთი კომენტარი მისი *მათეს პასიონის* შესრულების შემდეგ ის იყო, რომ ნაწარმოები ოპერასავით ჟღერდა.

### თანხლების ინსტრუმენტებისთვის სოლო პარტიების მიცემა 
ბახის ეპოქაში basso continuo, რომელიც, ჩვეულებრივ, შედგებოდა ორღანის, ვიოლა და გამბას და კლავესინისგან, მხოლოდ თანხლების ფუნქციას ასრულებდა და ნაწარმოებებს ჰარმონიული და რიტმული ბაზისით უზრუნველყოფდა. 1720-იანი წლების ბოლოდან კანტატების ინსტრუმენტულ მონაკვეთებში მან ორღანს სოლო პარტიები მისცა, ჰენდელის მიერ პირველი საორღანო კონცერტების გამოქვეყნებამდე დაახლოებით ათი წლით ადრე. მე-5 *ბრანდენბურგის კონცერტის* (BWV 1050) და *სამმაგი კონცერტის* (BWV 1044) გარდა, სადაც უკვე 1720-იან წლებში კლავესინის სოლოებია მოცემული, ბახმა შექმნა კლავესინის კონცერტები 1730-იან წლებში, ხოლო მის სონატებში ვიოლა და გამბას და კლავესინისთვის არცერთი ინსტრუმენტი არ უკრავს მხოლოდ აკომპანიმენტს, არამედ წარმოადგენს თანაბარუფლებიან სოლო ინსტრუმენტს. ამ აზრით, ბახმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა ისეთი ჟანრების განვითარებაში, როგორიცაა საფორტეპიანო კონცერტი.

### ინსტრუმენტების გამოყენება 
ბახი წერდა ვირტუოზულ მუსიკას სხვადასხვა ინსტრუმენტისთვის, აგრეთვე, ნაწარმოებებს ინსტრუმენტების მითითების გარეშე. მაგალითად, სონატები და პარტიტები სოლო ვიოლინოსთვის წარმოადგენს ამ ინსტრუმენტის რეპერტუარის მწვერვალს და განსაკუთრებით კარგ შემსრულებელს საჭიროებს. მუსიკა მორგებულია ინსტრუმენტზე და იყენებს მისი შესაძლებლობების მაქსიმუმს, შემსრულებლისგან კი ითხოვს ვირტუოზობას, ბრავურას გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ მუსიკა და ინსტრუმენტი ხშირად განუყოფელი ჩანს, მაგალითად, მისი ჩელოს და საკლავირო მუსიკაში, ბახი ხშირად აკეთებდა მათ ტრანსკრიპციას სხვა ინსტრუმენტებისთვის. იგი მაქსიმალურად იყენებდა ინსტრუმენტის შესაძლებლობებს, თუმცა, ამავე დროს, მუსიკის ბირთვი ინსტრუმენტისგან დამოუკიდებელი რჩებოდა.

გასაკვირი არაა, რომ ბახის მუსიკა იოლად და ხშირად სრულდება იმ ინსტრუმენტებზე, რომლებისთვისაც არ ყოფილა განსაზღვრული. არსებობს მისი ნაწარმოებების ასობით ტრანსკრიპცია და ის შეიძლება შეგვხვდეს ისეთ მოულოდნელ ვითარებაში, როგორიცაა ჯაზი. გარდა ამისა, ბახმა დატოვა არაერთი კომპოზიცია, რომელისთვისაც ინსტრუმენტი მითითებული არაა. ამ კატეგორიაშია, მაგალითად, კანონები (BWV 1072–1078), ასევე, *მუსიკალური მიძღვნის* დიდი ნაწილი და *ფუგის ხელოვნება*.

### პოლიფონია 
ბახის მუსიკის კიდევ ერთი მახასიათებელია კონტრაპუნქტის გამოყენება ჰომოფონიის ნაცვლად. მისი კანონები და განსაკუთრებით, ფუგები ყველაზე თვალსაჩინო მაგალითს წარმოადგენს ამ სტილისა, რომელიც ბახს არ გამოუგონია, მაგრამ მის განვითარებაში განუზომელი წვლილი შეიტანა. ფუგა იმდენადვე სახასიათოა ბახის სტილისთვის, როგორც, მაგალითად, სონატა კლასიკური პერიოდისთვის.

ბახის არა მხოლოდ მკაცრად კონტრაპუნქტული მუსიკა, არამედ მთლიანი შემოქმედების დიდი ნაწილი ხასიათდება სხვადასხვა მელოდიური ხაზით თითოეულ ხმაში, სადაც აკორდები, რომლებიც ამ ხმებში მჟღერი ნოტებისგან იქმნება, ოთხხმიანი ჰარმონიის წესებს ემორჩილება. იოჰან ნიკოლაუს ფორკელი, ბახის პირველი ბიოგრაფი მისი მუსიკის ამ გამორჩეული თვისების შესახებ წერს:

მუსიკა რომ მხოლოდ მელოდიური ხაზის გამოთქმა, ნოტების უბრალო მიმდევრობა იყოს, სამართლიანი იქნებოდა მისი დადანაშაულება სიღარიბეში. ბანის დამატება ჰარმონიულ საძირკველზე ათავსებს და ნათელს ხდის მას, თუმცა ეს უფრო განსაზღვრავს მას, ვიდრე ამდიდრებს. მელოდიას ასეთი თანხლებით - მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ნოტი, შესაძლოა, ბანის არ იყოს, ან შემკულს მარტივი ორნამენტებით ზემო ნაწილებში, ან მარტივი აკორდული თანხლებით, ეწოდებოდა „ჰომოფონია“. მაგრამ სრულიად განსხვებული რამაა, როცა ორი მელოდია ისეა ერთმანეთში ჩაქსოვილი, რომ ერთმანეთს ესაუბრებიან თანასწორი პიროვნებების მსგავსად. პირველ შემთხვევაში აკომპანიმენტი დაქვემდებარებულია და მხარს უჭერს ძირითად პარტიას, მეორე შემთხვევაში კი მათ შორის ურთიერთობა სხვაგვარია. მათი ურთიერთობიდან ახალი მელოდიური კომბინაციები და მუსიკალური გამოხატვი ახალი ფორმები წარმოიშობა. თუ მათ, იგივე თავისუფალი და დამოუკიდებელი მანერით სხვა პარტიებიც შეუერთდება, შესაბამისად გაფართოვდება მუსიკის სამეტყველო ენაც, ხოლო ფორმის და რიტმის სხვადასხვაობის შემოტანასთან ერთად, პრაქტიკულად, ამოუწურავი გახდება. ამდენად, ჰარმონია ხდება არა მელოდიის უბრალო თანმხლები, არამედ მუსიკალური დიალოგის სიმდიდრის და გამომსახველობის გაზრდის მძლავრი ინსტრუმენტი. ამ მიზნის მისაღწევად უბრალო აკომპანიმენტი არ კმარა. ნამდვილი ჰარმონია მხოლოდ რამდენიმე მელოდიის ურთიერთობით მიიღწევა.

დაახლოებით 1720 წლიდან გარდაცვალებამდე 1750 წელს, ბახის ჰარმონია ამ დამოუკიდებელი მელოდიების ურთიერთობისგან შედგება და იმდენად სრულყოფილია, რომ თთოეული პარტია ნამდვილ მელოდიად გვეჩვენება. აქ ბახი მსოფლიოს ყველა კომპოზიტორს აღემატება. პირადად მე, ჩემთვის ნაცნობ მუსიკაში მისი ტოლი არავინ მინახავს. მის ოთხხმიან ნაწარმოებებშიც კი, არცთუ იშვიათად, შეგვიძლია მოვაშოროთ ზედა და ქვედა ნაწილები და დარჩენილი ნაწილებიც მელოდიური და სასიამოვნო იქნება.

### სტრუქტურა, ტექსტები 
ნაწარმოებების სტრუქტურას ბახი, თანამედროვეებთან შედარებით, ბევრად მეტ ყურადღებას აქცევდა. ეს ჩანს მცირედი შესწორებებიდან, რომელსაც სხვისი ნაწარმოებების დამუშავებისას აკეთებდა (მაგალითად, *მარკოზის პასიონის* უადრესი ვერსია, სადაც სცენებს შორის გადასვლები გააუმჯობესა), და მისივე ისეთი ნაწარმოებების არქიტექტურიდან, როგორიცაა *მაგნიფიკატი*

ბახისთვის მნიშვნელოვანი იყო თავისი ვოკალური ნაწარმოებების ტექსტურ მხარე (ლიბრეტოები). კანტატების და დიდი ზომის ვოკალური ნამუშევრების შექმნისას სხვადასხვა ავტორებთან თანამშრომლობდა, თუმცა, საბოლოოდ, ტექსტს თავად ასწორებდა და მუსიკის სტრუქტურას უსადაგებდა ხოლმე. ცნობილია მისი თანამშრომლობა პიკანდერთან *მათეს პასიონზე* და ტექსტის ძიების პროცესი რამდენიმე წლით ადრე, *იოანეს პასიონზე* მუშაობისას.

## ნაწარმოებები 
1950 წელს ვოლფგანგ შმაიდერმა გამოსცა ბახის კომპოზიციების თემატური კატალოგი, სახელწოდებით . იგი, მეტწილად, ეყრდნობოდა 1850-1900 წლებში გამოცემულ კრებულს **. კატალოგის პირველი გამოცემა შეიცავდა 1,080 შემორჩენილ კომპოზიციას, რომელიც დადასტურებულად ბახს ეკუთვნის.

BWV 1081–1126 კატალოგს XX საუკუნის მეორე ნახევარში დაემატა, ხოლო BWV 1127 და ზემოთ — კიდევ უფრო გვიან.

### პასიონები და ორატორიები 
წითელი პარასკევის ღვთისმსახურებისთვის ბახი წერდა პასიონებს. აგრეთვე, ქმნიდა ორატორიებს, როგორიცაა *საშობაო ორატორია,* რომელიც ექვსი კანტატისგან შედგება და შობის ლიტურგიკული ციკლის დროს გამოიყენება. შედარებით მოკლეა *აღდგომის ორატორია* და *ამაღლების ორატორია*.

ორმაგი გუნდით და ორკესტრით, *მათეს პასიონი* ბახის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური ნაწარმოებია. *იოანეს პასიონი* კი პირველი პასიონი იყო, რომელიც მან ლაიფციგში, თომასკანტორის პოზიციაზე მუშაობისას დაწერა.

### კანტატები 
ნეკროლოგის მიხედვით, ბახის მიზანი იყო საეკლესიო კანტატების ხუთწლიანი ციკლის შექმნა. გარდა ამისა, წერდა კანტატებს ქორწილებისთვის, დაკრძალვებისთის და ა.შ. ბახის ციფრულ ვებგვერდზე მოცემულია სია, რომელიც 50 საერო კანტატას მოიცავს, რომელთანაც დაახლოებით ნახევარი მთლიანად ან მეტწილად არის შემონახული.

#### საეკლესიო კანტატები 
ბახის კანტატები ფორმითა და ინსტრუმენტული შემადგენლობით ძლიერ განსხვავდება ერთმანეთისგან. არსებობს კანტატები სოლო მომღერლებისთვის, გუნდისთვის, მცირე ინსტრუმენტული ჯგუფებისთვის და დიდი ორკესტრებისთვის. ბევრი მათგანი იწყება დიდი გუნდური შესავლით, რომელსაც მოჰყვება ერთი ან რამდენიმე რეჩიტატივი და არია, ან დუეტი სოლისტებისთვსის, რასაც ასრულებს გუნდი. დასკვნითი ქორალის მელოდია, როგორც წესი, დასაწყისშივეა მოცემული, როგორც cantus firmus.

ბახის უადრესი კანტატები მისი არნშტატში და მიულჰაუზენში ცხოვრების პერიოდით თარიღდება. დღეისათვის ცნობილი ყველაზე ძველი კანტატა არის *Christ lag in Todes Banden* (BWV 4), რომელიც 1707 წლის აღდგომისთვის დაიწერა და საგუნდო კანტატას წარმოადგენს. *Gottes Zeit ist die allerbeste Zeit* (BWV 106), რომელიც ასევე ცნობილია, როგორც *,* წარმოადგენს დაკრძალვის ცერემონიისთვის დაწერილ კანტატას მიულჰაუზენის პერიოდიდან. შედარებით გვიანდელი, ვაიმარის პერიოდიდან შემორჩენილია 20-მდე კანტატა, მაგალითად, *Ich hatte viel Bekümmernis* (BWV 21).

1723 წლის მაისიდან მოყოლებული, ლაიფციგში თომასკანტორის პოზიციაზე დანიშვნის შემდეგ, ბახი ყოველკვირეულად ასრულებდა კანტატას, რომელიც ღვთისმსახურებაზე წაკითხული სახარების შინაარსს ესადაგებოდა. და *Wachet auf, ruft uns die Stimme* (BWV 140). ლაიფციგის ციკლებიდან მხოლოდ პირველი სამია შემორჩენილი მეტ-ნაკლები მთლიანობით. საკუთარის გარდა, ბახი აგრეთვე ასრულებდა ტელემანის და თავისი შორეული ნათესავის, იოჰან ლუდვიგ ბახის კანტატებს. ან სხვა საჯარო თუ კერძო ღონისძიებებისთვის *(ნადირობის კანტატა)*. ასეთი კანტატების ტექსტი დიალექტური *(გლეხური კანტატა)* ან იტალიური იყო *(Amore traditore)*. საერო კანტატების დიდი ნაწილი დაიკარგა, თუმცა მათი ტექსტი და შექმნის ვითარება ცნობილია, მაგალითად, პიკანდერის მიერ მოგვიანებით გამოქვეყნებული ლიბრეტოებიდან *(BWV 11-12)*. ზოგიერთის სიუჟეტი მითოლოგიური ხასიათისა იყო *(Der Streit zwischen Phoebus und Pan)*, სხვები კი თითქმის მინიატურულ *buffo* ოპერას წარმოადგენდა *(ყავის კანტატა)*.

### A cappella 
ბახის a cappella მუსიკა მოიცავს მოტეტებს და ასობით ქორალის ჰარმონიზაციას.

მოტეტები (BWV 225–231) წარმოადგენს საეკლესიო თემატიკის საგუნდო ნაწარმოებებს გუნდის და continuo ინსტრუმენტებისთვის. რამდენიმე მათგანი დაკრძალვის ცერემონიებისთვისა იყო დაწერილი. შემდეგი ექვსი მოტეტი დადასტურებულად ბახის მიერაა დაწერილი: *Singet dem Herrn ein neues Lied* (BWV 225), *Der Geist hilft unser Schwachheit auf* (BWV 226), *Jesu, meine Freude* (BWV 227), *Fürchte dich nicht* (BWV 228), *Komm, Jesu, komm* (BWV 229) და *Lobet den Herrn, alle Heiden* (BWV 230). *Sei Lob und Preis mit Ehren* (BWV 231) არის ერთ-ერთი ნაწილი მოტეტისა *Jauchzet dem Herrn, alle Welt* (BWV Anh. 160), რომლის დანარჩენი ნაწილები, შესაძლოა, ტელემანის მუსიკაზე იყოს დაფუძნებული.

### საეკლესიო მუსიკა ლათინურ ენაზე 
ბახის საეკლესიო შემოქმედება ლათინურ ენაზე მოიცავს ისეთ ნაწარმოებებს, როგორიცაა მაგნიფიკატი, ოთხი კირიე–გლორია მესა და მესა სი-მინორი.

მაგნიფიკატი მი-მააჟორი (BWV 243a), ნაწარმოების პირველი ვერსია, 1723 წლით თარიღდება, თუმცა გაცილებით უფრო ცნობილია მაგნიფიკატი რე-მაჟორი (BWV 243, 1733 წლის ვერსია).

1733 წელს ბახმა დრეზდენის კარისთვის დაწერა კირიე–გლორია მესა, რომელიც სიცოცხლის ბოლო წლებში (1748–1749) გააფართოვა და აქცია სრულმასშტაბიან მესად სი-მინორში. ნაწარმოები ბახის სიცოცხლეში მთლიანად არასდროს შესრულებულა.
### მუსიკა კლავიშიანი ინსტრუმენტებისთვის 
ბახი ქმნიდა მუსიკას ორღანის და იმ დროს გავრცელებული სხვა კლავიშიანი ინსტრუმენტებისთვის, მეტწილად, კლავესინის, ასევე, კლავიკორდის და ლუტ-კლავესინისთვის (რომელიც მისი საყვარელი ინსტრუმენტი იყო).

#### ნაწარმოებები ორღანისთვის 
ბახი თავისი ცხოვრების განმავლობაში მეტწილად, ორღანისტად და საორღანო კომპოზიტორად იყო ცნობილი. ამ ინსტრუმენტისთვის წერდა მუსიკას როგორც ტრადიციულ გერმანულ თავისუფალ ჟანრებში, როგორიცაა პრელუდიები, ფანტაზიები და ტოკატები, ასევე უფრო მკაცრ ფორმებშიც, როგორიცაა ქორალური პრელუდიები და ფუგები. კანონური ვარიაციები *Vom Himmel hoch da komm' ich her* და *შუბლერის ქორალები* მის მიერ გამოცემული ბოლო საორღანო ნაწარმოებებია.

#### ნაწარმოებები კლავესინის და კლავიკორდისთვის 
ბახს ბევრი ნაწარმოები აქვს დაწერილი კლავესინისთვის, რომელთა ნაწილიც შესაძლოა კლავიკორდზეც შესრულდეს. მოზრდილი ნამუშევრები განსაზღვრულია კლავესინზე ორი მანუალით, რაც მათი შესრულებისას ერთმანუალიან კლავიშიან ინსტრუმენტებზე (მაგ. ფორტეპიანო), სირთულეებს იწვევს, რომელიც ხელების გადაჯვარედინებასთანაა დაკავშირებული. ბევრი საკლავირო ნამუშევარი ანთოლოგიას წარმოადგენს, რომელიც მოიცავს მთელ რიგ თეორეტიკულ სისტემებს და ენციკლოპედიურ ყაიდაზეა აწყობილი.
* *'*კარგად ტემპერირებული კლავირი,* წიგნები 1 და 2 (BWV 846–893).** თითოეული წიგნი შედგება 24 პრელუდიისა და ფუგისგან ყოველი მაჟორული და მინორული ტონალობისთვის, რომლებიც ქრომატიულადაა დალაგებული დო-მაჟორიდან სი-მინორამდე. „კარგად ტემპერირებული“ სათაურში ეხება მუსიკალური წყობის ტემპერირებულ (თანაბარ) სისტემას, რადგან ბახის დრომდე წყობის ბევრი სისტემა არ იძლეოდა ყველა არსებული ტონალობის გამოყენების საშუალებას ინსტრუმენტზე.
* ***ინვენციები* (BWV 772–801)'* ეს მოკლე, ორ ან სამხმიანი პოლიფონიური ნაწარმოებები *კარგად ტემპერირებული კლავირის* მსგავსად, ქრომატიული თანმიმდევრობითაა დალაგებული, თუმცა მათში რამდენიმე იშვიათად გამოყენებული ტონალობა გამოტოვებულია. ისინი კომპოზიტორის მიერ სასწავლო მიზნებისთვის იყო განსაზღვრული.
* **საცეკვაო სიუიტების სამი კოლექცია: ინგლისური სიუიტები (BWV 806–811), ფრანგული სიუიტები (BWV 812–817) და საკლავირო პარტიტები (, BWV 825–830)** თითოეული კოლექცია შეიცავს ექვს სიუიტას, რომელიც შემდეგ სტანდარტულ მოდელზეა აწყობილი: (–––(ეს ნაწილი ზოგჯერ გამოტოვებულია)–). ინგლისური სიუიტებიც ამ მოდელს მიჰყვება, იმ განსხვავებით, რომ ალემანდის წინ მცირე პრელუდიას და სარაბანდას და ჟიგას შორის დამატებით ნაწილს შეიცავს. ფრანგულ სიუიტებში პრელუდია გამოტოვებულია, თუმცა სარაბანდას და ჟიგას შორის მათში რამდენიმე ნაწილია მოცემული. პარტიტებში ეს სტანდარტული მოდელი კიდევ უფრო გაფართოებულია დახვეწილი შესავალი მონაკვეთებით და ძირითად ელემენტებს შორის ჩართული სხვადასხვა ნაწილებით.
* *'*გოლდბერგის ვარიაციები* (BWV 988)'* ამ კრებულს რთული და უჩვეულო სტრუქტურა აქვს. ვარიაციები აგებულია არიის ბანის ხაზზე და არა მის მელოდიაზე, ხოლო მუსიკალური კანონები მასში ჩართულია დიდი გეგმის მიხედვით: 30 ვარიაციიდან ცხრა კანონია (ყოველი მესამე). ვარიაციები დალაგებულია კანონების ტონალობების მიხედვით — უნისონიდან ნონამდე. პირველი ცხრა წყვილებადაა (უნისონი და ოქტავა, სეკუნდა და სეპტიმა, ტერცია და სექსტა, კვარტა და კვინტა). მეცხრე კანონი, კომპოზიციური განსხვავებების გამო, ცლკე დგას. ბოლო ვარიაცია არის არა მოსალოდნელი კანონი დეციმაზე, არამედ quodlibet.
* სხვადასხვა საკლავირო კომპოზიცია, როგორიცაა *ფრანგული უვერტიურა* (BWV 831) და *იტალიური კონცერტი* (BWV 971) (გამოიცა ერთად, როგორც **), აგრეთვე,  *ქრომატიული ფანტაზია და ფუგა* (BWV 903).

ბახის ნაკლებად ცნობილი საკლავირო ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია შვიდი ტოკატა (BWV 910–916), ოთხი დუეტი (BWV 802–805), სონატები (BWV 963–967), ექვსი მცირე პრელუდია (BWV 933–938) და  (BWV 989).

### საორკესტრო და კამერული მუსიკა 
ბახი წერდა სოლო ინსტრუმენტების, დუეტების და პატარა ანსამბლებისთვის. მისი ბევრი სოლო ნაწარმოები, როგორიცაა სონატები და პარტიტები ვიოლინოსთვის (BWV 1001–1006) და ექვსი სიუიტა ჩელოსთვის (BWV 1007–1012), ფართოდ მოიაზრება მისი შემოქმედების უმთავრეს ნიმუშებს შორის. წერდა სონატებს სოლო ინსტრუმენტებისთვის, მაგალითად, ვიოლა და გამბასთვის კლავესინის ან continuo თანხლებით, ასევე, ტრიო სონატებს (ორი ინსტრუმენტი continuo თანხლებით).

*მუსიკალური მიძღვნა* და *ფუგის ხელოვნება* არის გვიანი პერიოდის კონტრაპუნქტული ნამუშევრები, რომლებიც ინსტრუმენტული შემადგენლობის შესახებ მითითებას არ შეიცავს.

#### სავიოლინო კონცერტები 
კონცერტის ფორმაში დაწერილი ნაწარმოებებიდან ჩვენამდე მოაღწია ორმა სავიოლინო კონცერტმა (ლა-მინორი (BWV 1041) და მი-მაჟორი (BWV 1042), აგრეთვე, კონცერტმა ორი ვიოლინოსთვის (BWV 1043), რომელსაც ხშირად ბახის „ორმაგ“ კონცერტსაც უწოდებენ.

#### *ბრანდენბურგის კონცერტები* 
ბახის ყველაზე ცნობილ საორკესტრო ნამუშევრებს *ბრანდენბურგის კონცერტები წარმოადგენს.* მათი დასახელება უკავშირდება კომპოზიტორის მცდელობას, სამსახური მიეღო ბრანდენბურგ-შვედტის მარკგრაფ კრისტიან ლუდვიგისგან 1721 წელს, რისთვისაც წარადგინა აღნიშნული ნაწარმოებები. მცდელობა წარუმატებელი აღმოჩნდა. მათგან აღდგენილ იქნა არაერთი კონცერტი ვიოლინოს, ჰობოის და ფლეიტისათვის.

გარდა კონცერტებისა, ბახს დაწერილი აქვს ოთხი საორკესტრო სიუიტა, რომლებიც სტილიზებული ცეკვების ნაკრებს წარმოადგენს ფრანგულ უვერტიურასთან ერთად.

### ასლები, არანჟირებები და გაურკვეველი წარმომავლობის ნაწარმოებები 
ახალგაზრდობაში ბახი აკეთებდა სხვა კომპოზიტორთა ნაწარმოებების ასლებს მათგან სწავლის მიზნით. მოგვიანებით, კოპირების და არანჟირების მიზანი მათი შესასრულებლად მომზადება ან მოსწავლეებისთვის სასწავლო მასალად გამოყენება გახდა. აკეთებდა იტალიელი ოსტატების: ვივალდის (BWV 1065), პერგოლეზის, (BWV 1083) და პალესტრინას (Missa Sine nomine); ფრანგი კუპერენის (BWV Anh. 183) და სხვადასხვა გერმანელი კომპოზიტორის, მათ შორის, ტელემანის, ჰენდელის და საკუთარი ოჯახის წევრების მუსიკის, ასევე, თავისივე ნაწარმოებების კოპირებას და არანჟირებას. თავის მხრივ, ხშირია ბახის მუსიკის არანჟირება სხვათა მიერ. ზოგიერთი ასეთი არანჟირება, მაგალითად, გვიანი XIX საუკუნის *არია G-სიმზე*, ხელს უწყობდა მისი მუსიკის პოპულარიზაციას.

ზოგჯერ, უცნობია, ვინ ვის კოპირებას ახდენდა. მაგალითად, მესას ორმაგი გუნდისთვის ფორკელი ბახის კომპოზიციებს შორის მოიხსენიებს. ნაწარმოები XIX საუკუნის დასაწყისში გამოიცა და შესრულდა. მიუხედავად იმისა, რომ შემორჩენილია ბახის ხელნაწერი პარტიტურის ნაწილი, მისი წარმომავლობა კვლავ სადავოა. 1950 წელს, ბახის ნამუშევრების კატალოგის შექმნისას ასეთი ნაწარმოებები მთავარი კატალოგის ნაცვლად მის დანართში შეიტანეს (, შემოკლებით Anh). მაგალითად, ზემოთაღნიშნული მესა კატალოგში გვხვდება, როგორც BWV Anh. 167. თუმცა, ნაწარმოებების ავტორობის საკითხი ამით არ გადაწყვეტილა. მაგალითად, *Schlage doch, gewünschte Stunde* (BWV 53) მოგვიანებით მელქიორ ჰოფმანს მიაკუთვნეს. არსებობს კიდევ არაერთი ნაწარმოები, რომელთა წარმომავლობაზეც საყოველთაოდ მიღებული ვერსია არ არსებობს, თუმცა ბახის მიერ მათი ავტორობა ეჭვის ქვეშ დგას. ერთ-ერთი ასეთია მისი ყველაზე ცნობილი საორღანო ნაწარმოები *ტოკატა და ფუგა რე-მინორი* (BWV 565).

## რეაქცია 
XVIII საუკუნეში ბახის მუსიკას მხოლოდ ვიწრო წრეებში აფასებდნენ. XIX საუკუნე მისი პირველი ბიოგრაფიის გამოცემით დაიწყო და მისი ნამუშევრების გამოქვეყნებით დასრულდა Bach Gesellschaft-ის მიერ. მისი ხელახალი აღმოჩენა (Bach Revival) ფელიქს მენდელსონის მიერ 1829 წელს *მათეს პასიონის* შესრულებით დაიწყო. ამ მოვლენიდან მალევე ჩამოყალიბდა ბახის, როგორც ყველა დროის ერთ-ერთი უდიდესი კომპოზიტორის რეპუტაცია, რომელსაც იგი დღემდე ინარჩუნებს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ბახის ახალი, ვრცელი ბიოგრაფიაც გამოქვეყნდა.

XX საუკუნეში ბახის მუსიკა მასიურად სრულდებოდა და იწერებოდა, ხოლო Neue Bachgesellschaft და სხვები მასზე კვლევებს აქვეყნებდნენ. XX საუკუნის მეორე ნახევარში მისი მუსიკის პოპულარობას დიდად შეუწყო ხელი თანამედროვე ადაპტაციებმა.

საუკუნის დასასრულისთვის სულ უფრო მეტმა კლასიკურმა მუსიკოსმა თქვა უარი რომანტიკულ ერაში ჩამოყალიბებულ საშემსრულებლო სტილზე და დაიწყო ბახის დაკვრა ბაროკოს ერის ავთენტურ ინსტრუმენტებზე, განხორციელდა ამ პერიოდში გავრცელებული საშემსრულებლო ტექნიკის და ტემპების შესწავლა, ხოლო ინსტრუმენტული ანსამბლების და გუნდების ზომა შემცირდა იმ ზომამდე, რასაც ბახი გამოიყენებდა. BACH მოტივი (სი-ლა-დო-სი, ბახის სახელის მუსიკალური კრიპტოგრამა), რომელსაც კომპოზიტორიც იყენებდა, გამოყენებულ იქნა ათობით კომპოზიციაში, რომელიც მას მიეძღვნა XIX-დან XXI საუკუნემდე. XXI საუკუნეში კომპოზიტორის ჩვენამდე მოღწეული ნამუშევრების სრული კატალოგი ონლაინ რეჟიმში გახდა ხელმისაწვდომი.

### XVIII საუკუნე 
სიცოცხლეში ბახს ტელემანის, გრაუნის და ჰენდელის თანასწორი რეპუტაცია ჰქონდა. მას წილად ხვდა აღიარება, რაც ავგუსტუს III-ს მიერ კარის კომპოზიტორად დანიშვნაში და ფრიდრიხ დიდის და ჰერმან კარლ ფონ კაიზერლინგის მიერ დაფასებაში გამოიხატა. ასეთ დაფასებასთან წინააღმდეგობაში მოდიოდა ის დამცირება, რისი ატანაც დამქირავებლების მხრიდან თავისივე მშობლიურ ქალაქში, ლაიფციგში უხდებოდა. მოწინააღმდეგეები მას იმდროინდელ პრესაშიც არ აკლდა, მაგალითად, იოჰან ადოლფ შიდე, რომლის აზრითაც, მას ნაკლებად რთული მუსიკა უნდა ეწერა. თუმცა ჰყავდა მომხრეებიც, მაგალითად, იოჰან მატესონი და ლორენც კრისტოფ მიცლერი.

გარდაცვალების შემდეგ პირველ ხანებში ბახის რეპუტაცია, როგორც კომპოზიტორისა, დაეცა. მისი მუსიკა, ახალ, გალანტურ სტილთან მიმართებაში ძველმოდურად მიაჩნდათ. ის უფრო მეტად ახსოვდათ როგორც ვირტუოზი ორღანისტი და პედაგოგი. მის სიცოცხლეში გამოცემული ნაწარმოებების უმეტესობა სწორედ ორღანის ან კლავესინისთვის იყო. ამდენად, მისი, როგორც კომპოზიტორის რეპუტაცია ძირითადად, საკლავირო მუსიკით შემოიფარგლებოდა და ეს უკანასკნელიც, მეტწილად, მხოლოდ საგანმანათლებლო ღირსებებით ფასდებოდა.

ბახის ოჯახის წევრები, რომელთაც მისი ხელნაწერების დიდი ნაწილი მემკვიდრეობით ერგოთ, მათი შენახვით თანაბრად არ იყვნენ დაინტერესებულნი, რამაც მნიშვნელოვანი დანაკარგები გამოიწვია. ასაკით მეორე ვაჟი, კარლ ფილიპ ემანუელ ბახი მამის მემკვიდრეობის შენარჩუნებაზე ყველაზე აქტიურად ზრუნავდა: იყო მისი ნეკროლოგის თანაავტორი, მონაწილეობდა ოთხხმიანი ქორალების გამოცემაში, დადგა რამდენიმე სასცენო ნაწარმოები და ბახის გამოუქვეყნებელი ნაწარმოებების დიდი ნაწილი სწორედ მისი ხელითაა შემონახული. ვილჰელმ ფრიდემანი, უფროსი ვაჟი, ბახის ზოგიერთ კანტატას ჰალეში ასრულებდა ხოლმე, თუმცა, სამსახურის დაკარგვის შემდეგ მის მფლობელობაში არსებული მოზრდილი კოლექციის ნაწილი გაყიდა. ბახის შემოქმედების გავრცელებაში წვლილი შეიტანეს მისმა სტუდენტებმა, მათ შორის იყო კომპოზიტორის სიძე იოჰან კრისტოფ ალტნიკოლი, იოჰან ფრიდრიხ აგრიკოლა, იოჰან კირნბერგერი და იოჰან ლუდვიგ კრებსი. აღსანიშნავია, რომ ყველა ადრეული თაყვანისმცემელი მუსიკოსი არ ყოფილა. მაგალითად, დანიელ იციგი, ფრიდრიხ დიდის კარზე მაღალი თანამდებობის ოფიციალური პირი, ბახს აღმერთებდა. მისი უფროსი შვილები მუსიკას კირნბერგერთან სწავლობდნენ, ხოლო მათი და, სარა, ვილჰელმ ფრიდემან ბახთან, რომელიც 1774-1784 წლებში ბერლინში იმყოფებოდა. სარა იციგ ლევი ბახის ნამუშევრების თავგამოდებული კოლექციონერი და კ. ფ. ე. ბახის მფარველი იყო. გაჩნდა ბახის მოყვარულთა ახალი თაობა. ისინი იკვლევდნენ და იწერდნენ მის მუსიკას, მათ შორის, ისეთი დიდი მასშტაბის ნაწარმოებებს, როგორიცა მესა სი-მინორი და მათ კერძო გარემოში ასრულებდნენ. ერთ-ერთი ასეთი იყო გოტფრიდ ფონ სვიტენი, მაღალი რანგის ავსტრიელი ოფიციალური პირი, რომელმაც უმნიშვნელოვანესი როლი შეასრულა ვენის კლასიკური სკოლის წარმომადგენლებისთვის ბახის მუსიკის გადაცემასა და გაცნობაში. ჰაიდნი ფლობდა *კარგად ტემპერირებული კლავირის* და სი-მინორული მესის ხელნაწერს და ბახის ძლიერ გავლენას განიცდიდა. მოცარტი ფლობდა ბახის ერთ-ერთი მოტეტის ასლს, გაკეთებული აქვს მისი არაერთი ნაწარმოების ტრანსკრიპცია და წერდა კონტრაპუნქტულ მუსიკას მისი გავლენით. 11 წლის ასაკში ბეთჰოვენი *კარგად ტემპერირებულ კლავირს* მთლიანად უკრავდა და მოგვიანებით, ბახს ჰარმონიის მამამთავარს უწოდებდა ხოლმე (.

### XIX საუკუნე 
1802 წელს, იოჰან ნიკოლაუს ფორკელმა გამოაქვეყნა *Ueber Johann Sebastian Bachs Leben, Kunst und Kunstwerke*, კომპოზიტორის პირველი ბიოგრაფია, რომელმაც ხელი შეუწყო მისი ცნობადობის გაზრდას ფართო საზოგადოებაში. 1805 წელს, აბრაჰამ მენდელსონმა, რომელიც იციგის ერთ-ერთი ქალიშვილის მეუღლე იყო, შეიძინა და ბერლინის სიმღერის აკადემიას გადასცა ბახის ნაწარმოებების მოზრდილი კოლექცია, რომელი კ. ფ. ე. ბახისგან იყო შემონახული. ჰოფმაისტერმა საკლავირო მუსიკის, *კარგად ტემპერირებული კლავირი* კი ერთდროულად დაბეჭდეს ზომროკმამა (გერმანიაში), ნეგელიმ (შვეიცარიაში) და ჰოფმაისტერმა (გერმანიასა და ავსტრიაში) 1801 წელს. გამოიცა ვოკალური მუსიკაც: მოტეტები 1802 და 1803 წლებში, რასაც მოჰყვა *მაგნიფიკატის* მი-მაჟორული ვერსია, კირიე-გლორია მესა ლა-მაჟორში (BWV 234) და კანტატა *Ein feste Burg ist unser Gott* (BWV 80). 1818 წელს ჰანს გეორგ ნეგელიმ *მესას სი-მინორში* ყველა დროის უდიდესი ნაწარმოები უწოდა.

ფელიქს მენდელსონმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბახის მიმართ ინტერესის განახლებაში, როცა 1829 წელს *მათეს პასიონი შეასრულა*, რითაც ე.წ. ბახის გაცოცხლება (Bach Revival) დაიწყო. 1833 წელს შედგა *იოანეს პასიონის* პრემიერა, რასაც 1844 წელს *სი-მინორული მესის* პრემიერა მოჰყვა. გარდა ამ და სხვა საჯარო პერფორმანსების და ბეჭდურ მედიაში სულ უფრ მეტი რაოდენობის ინფორმაციის გამოქვეყნებისა, 1830-იან და 40-იან წლებში მოხდა ბახის ვოკალური ნაწარმოებების გამოცემაც, მათ შორის იყო ექვსი კანტატა, *იოანეს პასიონი* და *სი-მინორული მესა*. 1833 წელს პირველად გამოქვეყნდა მრავალი საორღანო ნაწარმოები. 1835 წელს, *კარგად ტემპერირებული კლავირის* გავლენით თავისი 24 პრელუდიის და ფუგის (Op. 28) წერა დაიწყო ფრედერიკ შოპენმა, ხოლო 1845 წელს რობერტ შუმანმა გამოსცა *Sechs Fugen über den Namen B-A-C-H (ექვსი ფუგა სახელზე B-A-C-H)*. მოხდა ბახის მუსიკის ტრანსკრიპცია და არანჟირება იმდროინდელ გემოვნებასა და საშემსრულებლო პრაქტიკაზე მორგების მიზნით კარლ ფრიდრიხ ცელტერის, რობერტ ფრანცისა და ფერენც ლისტის მიერ. პირველი, დო-მაჟორული პრელუდია *კარგად ტემპერირებული კლავირიდან* (BWV 846) შარლ გუნომ თავის Ave Maria-ში გამოიყენა. იოჰანეს ბრამსი, ანტონ ბრუკნერი და რიხარდ ვაგნერი ხელს უწყობდნენ ბახის მუსიკის პოპულარიზაციას და აღფრთოვანებით წერდნენ მასზე.

1850 წელს დაარსდა ბახის საზოგადოება (). საუკუნის ბოლომდე მან კომპოზიტორის შემოქმედების სრული გამოცემა გამოაქვეყნა. ამ პერიოდშივე, ფილიპ შპიტამ გამოსცა *Johann Sebastian Bach,* სტანდარტული წიგნი ბახის ცხოვრებასა და მუსიკაზე. ამ დროისთვის ბახი უკვე მოიხსენიებოდა როგორც პირველი მუსიკის სამ B-ს შორის (ბეთჰოვენთან და ბრამსთან ერთად). მთლიანობაში, XIX საუკუნეში ბახის შესახებ 200-მდე წიგნი გამოიცა. საუკუნის ბოლოსთვის ბახის საზოგადოებები რამდენიმე ქალაქში არსებობდა, ხოლო მისი მუსიკა ყველა მნიშვნელოვან მუსიკალურ ცენტრში იყო შესრულებული. ბახის მუსიკა შეასრულეს და ჩაწერეს კლასიკური მუსიკის ისეთმა შემსრულებლებმა, როგორიცაა, ჰერბერტ ფონ კარაიანი, არტურ გრუმიო, ჰელმუტ ვალხა, ვანდა ლანდოვსკა, კარლ რიხტერი, I Musici, დიტრიხ ფიშერ-დისკაუ, გლენ გულდი და ა.შ.

საუკუნის მეორე ნახევარში მომხდარი მნიშვნელოვანი მოვლენა იყო ისტორიულად ავთენტური საშემსრულებლო პრაქტიკის დამკვიდრება და გაძლიერება, რისი წამომწყებიც დირიჟორი ნიკოლაუს ჰარნონკურტი იყო. ბახის საკლავირო მუსიკა კვლავ იმ ინსტრუმენტებზე სრულდებოდა, რომელიც კომპოზიტორისთვის იყო ცნობილი და არა თანამედროვე ფორტეპიანოებზე და XIX საუკუნის რომანტიკულ ორღანებზე. ანსამბლები, რომლებიც ბახის მუსიკას უკრავდნენ ან მღეროდნენ, არა მხოლოდ იყენებდნენ ბაროკოს პერიოდის ინსტრუმენტულ შემადგენლობას და სტილს, არამედ შემცირდნენ იმ ზომამდე, რასაც ბახი გამოიყენებდა თავისი მუსიკის შესრულებისთვის. თუმცა, ისტორიულად აკურატული სტილი ბახის მუსიკის შესრულების ერთადერთი მიმართულება არ ყოფილა. შეიქმნა ფერუჩიო ბუზონის გვიანრომანტიკული სტილის ტრანსკრიპციები, The Swingle Singers-ის ჯაზური ინტერპრეტაციები და სხვადასხვა გაორკესტრებები, მაგალითად, ლეოპოლ სტოკოვსკის ვარიანტი უოლტ დისნეის *ფანტაზიას* დასაწყისში და სინთეზატორების გამოყენებითაც კი, მაგალითად, უენდი კარლოსის *Switched-On Bach*.

ბახის მუსიკამ სხვა ჟანრებზეც მოახდინა გავლენა. ჯაზ-მუსიკოსები, როგორიცაა ჟაკ ლუსიე, იან ანდერსონი, ური კეინი და Modern Jazz Quartet ასრულებდნენ მისი ნაწარმოებების ჯაზურ ვერსიებს. XX საუკუნის არაერთი კომპოზიტორის მუსიკაში არის ბახის გავლენა, მათ შორის, ეჟენ იზაის ექვსი სონატა სოლო ვიოლინოსთვის, დიმიტრი შოსტაკოვიჩის 24 პრელუდია და ფუგა, ჰეიტორ ვილა-ლობოსის *Bachianas Brasileiras*. მის შესახებ გამოქვეყნდა მრავალი წერილობითი ნაშრომი, მათ შორის, Neue Bachgesellschaft-ის *Bach Jahrbuch,* აგრეთვე, სხვადასხვა კვლევა და ბიოგრფია ალბერტ შვაიცერის, ჩარლზ სტენფორდ ტერის, ჯონ ბატის, კრისტოფ ვოლფის ავტორობით. ბახის სრული კატალოგის (BWV) პირველი ვერსია 1950 წელს გამოიცა. წიგნმა *Gödel, Escher, Bach* მისი მუსიკა უფრო ფართო პერსპექტივაში დაანახა მკითხველს. 1990 წლებში ბახის მუსიკა სისტემატურად ისმინებოდა, სრულდებოდა, გადაიცემოდა, ხდებოდა მისი არანჟირება, ადაპტაცია და კომენტირება. 2000 წელს, ბახის დაბადებიდან 250 წლისთავთან დაკავშირებით, სამმა სხვადასხვა ხმის ჩამწერმა კომპანიამ მისი ნაწარმოებების სრული აუდიო-კატალოგი გამოუშვა.

ბახის მუსიკა ვოიაჯერის ოქროს ფირფიტაზე სამჯერაა წარმოდგენილი — უფრო მეტჯერ, ვიდრე ნებისმიერი სხვა კომპოზიტორისა. XX საუკუნეში გაიხსნა მისი რამდენიმე ქანდაკება, მისი სახელი ეწოდა ქუჩებს და კოსმოსურ ობიექტებს. დაარსდა მისი სახელობის მუსიკალური ანსამბლები, მათ შორის, Bach Aria Group, Deutsche Bachsolisten, Bachchor Stuttgart და Bach Collegium Japan. რამდენიმე კონტინეტზე ჩატარდა ბახის ფესტივალები და დაწესდა მისი სახელობის კონკურსები და ჯილდოები, მაგალითად, იოჰან სებასტიან ბახის საერთაშორისო კონკურსი და მუსიკის სამეფო აკადემიის ბახის ჯილდო. ბახის ციფრულ ვებგვერდზე განთავსებულია მისი ხელნაწერების ციფრული ასლები მაღალი რეზოლუციით. არსებობს ვებგვერდები, რომლებიც სპეციალურად ბახს და მის შემოქმედებას ეძღვნება.

ამ საუკუნეში ბახის ბიოგრაფიები გამოაქვეყნეს პიტერ უილიამსმა და დირიჟორმა ჯონ ელიოტ გარდინერმა. კლასიკური მუსიკის საუკეთესო ნიმუშების მიმოხილვები, როგორც წესი, მოზრდილი რაოდენობით ბახის მუსიკას შეიცავს. მაგალითად, *The Telegraph-ის* კლასიკური მუსიკის საუკეთესო ჩანაწერების სიაში, რომელიც 168 ჩანაწერს მოიცავს, ბახის მუსიკა უფრო მეტი რაოდენობითაა წარმოდგენილი, ვიდრე ნებისმიერი სხვა კომპოზიტორის.

2019 წლის 21 მარტს, ბახის 334-ე დაბადების დღე Google Doodle-ითაც აღინიშნა. Google-მა ლოგო ჩაანაცვლა თამაშით, რომელიც მომხმარებლებს, ხელოვნური ინტელექტის დახმარებით, ბახის სტილში ნაწარმოებების შექმნის და ჰარმონიზების საშუალებას აძლევდა. ბახის 306 ქორალის ჰარმონიზაციაზე დაყრდნობით შექმნილი სპეციალური ალგორითმი მომხმარებლის მიერ შექმნილ ორტაქტიან მელოდიას ოთხხმიან ჰარმონიზაციას უკეთებდა. აღნიშნული Doodle მსოფლიოს უმეტეს ნაწილში იყო ნაჩვენები, ცენტრალური და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ზოგიერთი ნაწილის და ახალი ზელანდიის გარდა.

### დაკრძალვის ადგილი 
ბახი თავდაპირველად ლაიფციგში, წმ. იოანეს ძველ სასაფლაოზე დაკრძალეს. დაახლოებით 150 წლის განმავლობაში მისი საფლავი აღნიშნული არ იყო. 1894 წელს მის ნეშტს მიაკვლიეს და წმ. იოანეს ეკლესიაში გადაასვენეს. ეს შენობა II მსოფლიო ომის დროს მოკავშირეთა მიერ წარმოებული დაბომბვის დროს მთლიანად დაინგრა, ამიტომ 1950 წელს ბახის ნეშტი ამჟამინდელ განსასვენებელში, წმ. თომას ეკლესიაში გადაიტანეს.

### ხსენება პროტესტანტულ ეკლესიებში 
ეპისკოპალური ეკლესია ბახს 28 ივლისს, ჰენდელთან და ჰენრი პერსელთან ერთად იხსენიებს. იმავე დღეს, ჰენდელთან და ჰაინრიხ შუცთან ერთად არის მისი ხსენება ლუთერანულ ეკლესიაში.

## აუდიო მასალა 
### ქრომატიული ფანტაზია და ფუგა, BWV 903 
ასრულებს კევინ მაკლეოდი

### *გოლდბერგის ვარიაციები* 
ასრულებს მეჰმეთ ოკონსარი (ფორტეპიანო)

### სონატა №3 G-მინორი, ვიოლა და გამბას და კლავესინისთვის, BWV 1029 
ასრულებს ჯონ მიშელი 

### საკლავირო კონცერტი №1 D-მინორი, BWV 1052 
ასრულებს ფულდას სიმფონიური ორკესტრი საიმონ შინდლერის დირიჟორობით, ფორტეპიანოსთან ფოლკერ შმიდტი

### პარტიტა ვიოლინოსათვის №2, BWV 1004. V ნაწილი: ჩაკონა 
### ფუგის ხელოვნება 
ასრულებს მეჰმეთ ოკონსარი კლავესინსა და ორღანზე

### ორმაგი სავიოლინო კონცერტი D-მინორი, BWV 1043 
ასრულებს ადვენტის კამერული ორკესტრი, დეივიდ პერი და როქსანა პაველ გოლდშტაინი (ვიოლინოები)

### ანალიზი საგუნდო პრელუდიისა *Herr Jesu Christ, dich zu uns wend*, BWV 632 (*Orgelbüchlein*) 
### *Wachet auf, ruft uns die Stimme*, BWV 140 
ასრულებს მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიური უნივერსიტეტის გუნდი, დირიჟორი უ. კატერი

### მესა B-მინორი 
ასრულებენ: სოლომია დროზდი (ვოკალი), პეტრო ტიტიაევი (ვიოლინო) და ივან ოსტაპოვიჩი (ორღანი)

### პრელუდია და ფუგა A-მინორი, BWV 543 
ასრულებს ნოა ჰორნი 1974 წლის დირკ ფლენტროპის ორღანზე ობერლინის კონსერვატორიაში

### *იტალიური კონცერტი,* BWV 971 
ასრულებს მართა გოლდშტაინი

### ჩელოს სიუიტა №1, BWV 1007 
ასრულებს ჯონ მიშელი

### *ბრანდენბურგის კონცერტი №4 G-მინორი,'' BWV 1049 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ბახისადმი მიძღვნილი საიტი
* ბახის ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1685
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1750