გორი

**გორი** — ქალაქი საქართველოში,  შიდა ქართლის მხარეში, გორის მუნიციპალიტეტისა და შიდა ქართლის მხარის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარეების მტკვრისა და ლიახვის შესართავთან, ძირითად სატრანსპორტო გზების გზასაყარზე, თბილისიდან 76-ე კილომეტრში (რკინიგზით).

ქალაქში არის მსუბუქი და კვების მრეწველობის საწარმოები, ჯანდაცვის, განათლებისა და კულტურის დაწესებულებები. გორში არის სამთავისისა და გორის ეპარქიის კათედრა და რეზიდენცია.

## გეოგრაფია
მდებარეობს მტკვრისა და დიდი ლიახვის შესართავთან, ზღვის დონიდან 588 მ სიმაღლეზე, თბილისიდან 76 კმ (რკინიგზით). გორი მნიშვნელოვანი სარკინიგზო კვანძია, აქედან სარკინიგზო განშტოება მიემართება ქალაქ ცხინვალისკენ.

გორში ზომიერად თბილი სტეპურიდან ზომიერად ნოტიოზე გარდამავალი ჰავაა, იცის ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 10,6 °C, იანვარი -1 °C, აგვისტო 21,4 °C. ნალექები 600 მმ წელიწადში; მაქსიმალური მოდის მაისში (76 მმ), მინიმალური — თებერვალში (34 მმ).

## ისტორია 
გორი ერთ-ერთი უძველესი ქალაქია საქართველოში. სახელწოდება წარმოდგება ქალაქში აღმართული კლდოვანი გორაკისაგან, რომელზეც გაშენებულია ძველი ციხესიმაგრე. მას პირველად VII საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით იხსენიებს ისტორიკოსი ჯუანშერი (XI ს.). გადმოცემის თანახმად, სტვფანოზ ერისმთავრის შვილმა არჩილმა მემკვიდრეობით მიღებული განძის ნაწილი დაფლა გორში. ჯუანშერის მიხედვით ამ სამალავს „ტონთიო“ — „ოქროს მთა“ ეწოდებოდა. ქალაქის სახელწოდებაც მასში აღმართული კლდოვანი გორაკისაგან წარმოდგება, რომელზედაც გაშენებულია ძველი ციხე-სიმაგრე (ძვ. წ. I ათასწლეულის უკანასკნვლი საუკუნეები).

არქეოლოგიური მასალები მოწმობს, რომ ძველი და ახალი წელთაღრიცხვის მიჯნაზე უნდა არსებულიყო ქალაქური ტიპის დასახლება. გორის ტერიტორიაზე უძველესი არქეოლოგიური ძეგლია ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი, მტკვრის ნაპირას, ადგილ ღამბარეულზე. ნაპოვნი კერამიკა ტიპობრივია ძვ. წ. III ათასწლეულში მტკვარ-არაქსის კულტურისათვის. 1946 წელს გორის ციხის ჩრდილოეთ მხარეზე მეწყერმა გააშიშვლა ანტიკური ხანის კულტურული ფენა. აღმოჩნდა ალიზის კედელი, თხელკეციანი ქვევრები, წითლად შეღებილი ბრტყელი და ღარისებრი კრამიტი, შავპრიალა და წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები. ფენები ძვ. წ. I ათასწლეულის მიწურულითა და ახ. წ. დასაწყისი საუკუნეებით თარიღდება. ამავე ხანის სამარხები აღმოჩნდა ციხის აღმოსავლეთით. სამარხებში ნაპოვნია თიხის ჭურჭელი, მონეტები, მძივები, სამაჯურები და სხვა სამკაული. აღმოჩენილ არქეოლოგიურ ძეგლებს შორის საყურადღებოა აღმოსავლური იერის ქვის მრგვალი ქანდაკების თავი, რომელიც ანტიკური ხანისა უნდა იყოს.

გორს ასევე მოიხსენიებს ფსევდოშაპუჰ ბაგრატუნი თავის „ისტორიაში“ X საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით, როდესაც ერთმანეთს ებრძოდნენ აფხაზთა მეფე თეოდოს III და სომხეთის მეფე სუმბატ II (X საუკუნის 70-იანი წწ.). 

ზოგიერთი ისტორიული წყარო ქალაქის დაარსებას დავით აღმაშენებელს მიაწერს (XII ს. დასაწყისი). დავითმა ქართლისათვის გააძლიერა გორის მნიშვნელობა. გორმა უფლის-ციხის ადგილი დაიკავა. მოსახლეობის გაზრდის მიზნით დავით აღმაშენებელმა აქ ვაჭარ-ხელოსნური მოსახლეობა ჩაასახლა. გორი სამეფო ქალაქი გახდა. მას განაგებდა მეფის მოხელე — ქალაქის მოურავი. როგორც ფვოდალურ ქალაქს, გორს საკუთარი ციხის გარდა, ზდუდეც ჰქონდა შემოვლებული, რომელშიც დატანებული იყო ალაყაფის კარი. ზდუღეს თავის მხრივ თხრილი პქონდა შემოვლებული (სიღრმე 4 მ, სიგანე 5 მ).

XIII საუკუნიდან გორი და მისი ციხე ხდება საცილობელი პუნქტი დამპყრობლებსა და ქართველ მეფეებს შორის, ვინაიდან ქალაქი უმნიშვნელოვანეს სტრატეგიულ და სავაჭრო გზათა გადაკვეთაზე მდებარეობდა და მისი დაუფლება ნიშნავდა პოლიტიკურ ბატონობას შიდა ქართლზე.

XIII საუკუნეში თათარ-მონღოლთა ბატონობის შედეგად დასუსტებულ საქართველოს კავკასიის მთების გაღმა მობინადრე ოსები შემოესივნვნ და იერიში მიიტანეს ქართლზე. ხელთ იგდეს გორიც. დაარბიეს, გადაწვეს ქალაქი, ხოლო ციხე დაანგრიეს. მონღოლთა დახმარებით ისინი კარგა ხნით დამკვიდრდნენ აქ. ოსთა განდვვნა მოხერხდა მხოლოდ XIV საუკუნის 20-იან წლებში, გიორგი V ბრწყინვალის დროს.

1448 წლის სიგელში იხსენიება გორის მოურავი. XVIII საუკუნის 40-იან წლებში, თეიმურაზ II დროს, გორი დამპყრობელთაგან გათავისუფლდა. იგი ქართლის სამეფოში მეორე ქალაქი გახდა თბილისის შემდეგ. მშვიდობიანმა ყოფამ თანდათან გამოაცოცხლა გორის საზოგადოებრივი, ეკონომიკური და კულტურული ცხოვრება. ქალაქი მნიშვნელოვნად გაიზარდა. ფეოდალურ ხანაში იგი შეფენილი იყო გორის ციხის ფერდობებზე. 1770 წლისთვის გორის მცხოვრებთა რიცხვმა 500 კომლს მიაღწია, 1794 წლისთვის კი მხოლოდ 227 კომლი ითვლებოდა.

## ტრანსპორტი 
გორი საქართველოს ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო კვანძია. გორის სიახლოვეს გადის საქართველოს ორი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო ავტომაგისტრალი: ს1, (რომელსაც თბილისიდან სენაკამდე ასევე ემთხვევა ევროპის ავტომაგისტრალი E60) და ს10. გარდა ამისა გორში არის რკინიგზის სადგური, რომელიც ამიერკავკასიის ცენტრალური სარკინიგზო მაგისტრალის შემადგენელი ნაწილია და ავტოსადგური, საიდანაც შიდა ქართლის სხვადასხვა დასახლებულ პუნქტში, დედაქალაქ თბილისში და სეზონურად აჭარის კურორტებზე შეიძლება მოხვედრა.

## დემოგრაფია 
მინი|მოსახლეობის დინამიკის დიაგრამა

## ღირსშესანიშნაობები 
thumb|ღვთისმშობლის შობის საკათედრო ტაძარი ზვიად ავალიანის ფოტო
გორის ღირსშესანიშნაობათა შორისაა:
*გორის ციხე;
*გორის ღვთისმშობლის შობის საკათედრო ტაძარი;
*გორის დრამატული თეატრი;
*გორის სახელმწიფო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი;
*იოსებ სტალინის სახელმწიფო მუზეუმი;
*ამილახვრების სახლი;
*ნიკოლოზ ბარათაშვილის ძეგლი;
*ივანე ბურცოვის საფლავი;
*იაკობ გოგებაშვილის ძეგლი;
*გორის განძი;
*გორის პედაგოგიური ინსტიტუტი;
*გორის დრამატული თეატრი;
*გორიჯვარი;
*ერეკლეს აბანო;
*გიორგი ერისთავის ძეგლი;
*ნიკო ლომოურის ძეგლი;
*გორის საცხოვრებელი სახლი
*საოსტატო სემინარია;
*სასულიერო სასწავლებელი;

გორის შემოგარენში მდებარეობს ბალნეოლოგიური კურორტი გორიჯვარი, კლდეში ნაკვეთი ქალაქი უფლისციხე და VII საუკუნის I ნახევრის ჯვარ-გუმბათოვანი ტაძარი ატენის სიონი.

2010 წლამდე, გორის ცენტრალურ მოედანზე 9 მეტრიან კვარცხლბეკზე 6 მეტრი სიმაღლის სტალინის ძეგლი იდგა, რომელიც გორის მცხოვრებლებმა (უფრო სწორედ ადგილობრივმა მმართველობამ) 1952 წელს, სტალინის სიცოცხლეშივე, აღმართა. 2010 წლის 25 ივნისს, დილის 2 საათზე, ხელისუფლებამ ძეგლი მოახსნევინა, მიუხედავად იმისა, რომ ადგილობრივი მოსახლეობის გარკვეული ნაწილი ამის წინააღმდეგი იყო. ძეგლი სტალინის მუზეუმში გადაიტანეს.

## დაძმობილებული ქალაქები
## გალერეა 

სურათი:P4070055.JPG|გორის ციხე
სურათი:P4070010.JPG|გორიჯვარი
სურათი:Gori Dila Stadium.JPG|გორის „დილას“ სტადიონი
სურათი:Gori Theatre.jpg|დრამატული თეატრი
სურათი:Sasuliero Seminaria.jpg|სასულიერო სემინარია

## იხილეთ აგრეთვე 
*ამილახვრების სახლი
*გიორგი ერისთავის ძეგლი (გორი)
*გორის საცხოვრებელი სახლი (ე. ნინოშვილის 3)
*გორის საცხოვრებელი სახლი (ვ. კახნიაშვილის 24)
*გორის საცხოვრებელი სახლი (მ. მამარდაშვილის 1)
*გორის ხიდი
*ივანე ბურცოვის საფლავი
*ნიკო ლომოურის ძეგლი და საფლავი
*ნიკოლოზ ბარათაშვილის ძეგლი (გორი)

## ლიტერატურა 
* *გვრიტიშვილი დ.*, გორის ისტორია, თბ., 1954;
* *ზაქარაია პ.*, სამშობლოს გუშაგები, თბ., 1965;

*ბერიძე ვ., XVI–XVII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრება, ტ. 1, თბ., 1983; 
*გვასალია ჯ., აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ნარკვევები, თბ., 1983; 
*გვრიტიშვილი დ., გორის ისტორია, თბ., 1954; 
*ზაქარაია პ., საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973; 
*მამისთვალიშვილი ე., გორის ისტორია, I (1801 წლამდე), თბ., 1994; 
*მამისთვალიშვილი ე., გორის ისტორია, II (1921 წლამდე), თბ., 1999; 
*Бухникашвили Г., Гори, Тб., 1952.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ცენტრალური მოედანი (ვებ კამერა)
* გორი XIX საუკუნის რუსულ წყაროებში 

## სქოლიო 
*