open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
РБМК

]]
**РБМК** (, *დიდი სიმძლავრის არხებიანი რეაქტორი*) — ენერგეტიკული ბირთვული რეაქტორების სერია, შემუშავებული სსრკ-ში. რეაქტორი РБМК არის არხებიანი, ჰეტეროგენური, გრაფიტ-წყლიანი, დუღილის ტიპის, სითბურ ნეიტრონებზე. თბოგამტარი — მდუღარე წყალი.
## შექმნის ისტორია და ექსპლუატაცია
მსოფლიოში პირველი ატომური ელექტროსადგურის რეაქტორი (АМ-1 («Атом Мирный»), ობნინსკის ატომური ელექტროსადგური, 1954 წ) იყო ურან-გრაფიტული, არხებიანი, წყლის თბოგამტარით. ურან-გრაფიტული რეაქტორების ტექნოლოგიის შექმნა-განვითარება წარმოებდა სამხედრო-სამრეწველო და საცდელ-სამრეწველო რეაქტორებზე, რომლებსაც სამხედრო დანიშნულებასთან ერთად ჰქონდათ სამეურნეო: ელექტრო ენერგიისა და სითბოს წარმოების დანიშნულება.
1960-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო მუშაობა რეაქტორების შექმნაზე, რომლებიც შემდეგ საფუძვლად დაედო РБМК-ს. ზოგიერთი კონსტრუქციული გადაწყვეტა მუშავდებოდა ბელოიარსკის ატომური ელექტროსადგურის საცდელ ენერგეტიკულ რეაქტორებზე „მშვიდობიანი ატომი, დიდი“ («Атом Мирный Большой»): АМБ-1 (1964 წ) და АМБ-2 (1967 წ).
### პირველი თაობა
РБМК ტიპის რეაქტორები ქრონოლოგიურად და ტექნიკური ევოლუციის მიხედვით სამ თაობად იყოფა. РБМК-1000 ტიპის პირველი რეაქტორის მშენებლობა დაიწყო 1966 წელს ლენინგრადის (სანქტ-პეტერბურგის) მახლობლად; ამავე წელს გადაწყდა ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის მშენებლობაც. 1973 წელს შევიდა ექსპლუატაციაში მსოფლიოში პირველი РБМК-1000 ტიპის ატომური რეაქტორი, ლენინგრადის ატომური ელექტროსადგურის პირველი ენერგობლოკი.
РБМК-ს პირველ თაობას განეკუთვნებიან:
* ლენინგრადის აეს-ის 1 და 2 ენერგობლოკები (1973, 1975);
* კურსკის აეს-ის 1 და 2 ენერგობლოკები (1976, 1979);
* ჩერნობილის აეს-ის 1 და 2 ენერგობლოკები (1977, 1978);
(სულ 6 ენერგობლოკი).

### მეორე თაობა
ლენინგრადის აეს-ის მეორე რიგის (მე-3 და მე-4 ენერგობლოკები) პროექტირებისას გადაწყდა ამ ტიპის რეაქტორების გაუმჯობესება. პროექტის გადაკეთების მთავარი მიზეზი იყო უსაფრთხოების წესების გამკაცრება.
РБМК-ს მეორე თაობას განეკუთვნებიან: 
* ლენინგრადის აეს-ის მე-3 და მე-4 ენერგობლოკები, 
* კურსკის აეს-ის მე-3 და მე-4 ენერგობლოკები, 
* ჩერნობილის აეს-ის მე-3 და მე-4 ენერგობლოკები, 
* სმოლენსკის აეს-ის 1 და მე-2 ენერგობლოკები;
(სულ 8 ენერგობლოკი).

## მესამე თაობა: ჩერნობილის ავარიის შემდეგ
ჩერნობილის აეს-ის ავარიამდე სსრკ-ში ასეთი რეაქტორების მშენებლობა ფართოდ იგეგმებოდა, თუმცა ავარიის შემდეგ РБМК ტიპის ახალი რეაქტორების მშენებლობა შეწყდა. 1986 წლის შემდეგ ექსპლუატაციაში შევიდა РБМК ტიპის რეაქტორები: 
* სმოლენსკის აეს-ის მე-3 ენერგობლოკი (1990); 
* იგნალინის აეს-ის მე-2 ენერგობლოკი (1987).

## ლიტერატურა
* Левин В. Е. Ядерная физика и ядерные реакторы. 4-е изд. — М.: Атомиздат, 1979.
* Абрамов М. А., Авдеев В. И., Адамов Е. О. и др. Под общей редакцией Черкашова Ю. М. Канальный ядерный энергетический реактор РБМК. — М.: ГУП НИКИЭТ, 2006. 632 с.
* Доллежаль Н. А., Емельянов И. Я. Канальный ядерный энергетический реактор. — М.: Атомиздат, 1980.
* Емельянов И. Я., Михан В. И., Солонин В. И., под общ. ред. акад. Доллежаля Н. А. Конструирование ядерных реакторов. — М.: Энергоатомиздат, 1982.

კატეგორია: ატომური ელექტროსადგურები
სერგეი ლაზო

**სერგეი ლაზო** (დ. 23 თებერვალი, 1894 — გ. მაისი, 1920) — მოლდოველი ბოლშევიკი, რუსეთის სამოქალაქო ომის მონაწილე 

## ბიოგრაფია
სწავლობდა პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში და მოსკოვის უნივერსიტეტში ფიზკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე. მონაწილეობდა სტუდენთა რევოლუციურ გამოსვლებში. დაამთავრა ალექსის ქვეითთა სასწავლებელი. მსახურობდა ციმბირის ქვეითთა პოლკში პრაპორშჩიკად. იყო საპოლკო კომიტეტის წევრი. 1917 წლიდან იყო ირკუტსკის სამხედრო კომენდანტი. 1920 წელს პრიმორიეში დააპატიმრეს და მოკლეს იაპონელებმა. მის სახელს ატარებს კიშინიოვის ერთ-ერთი ცენტრალური ქუჩა და ასევე ქუჩა თბილისში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მოლდაველები
კატეგორია:ბოლშევიკები
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:დაბადებული 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ადამიანები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის მონაწილეები
ლაზიენკი

250პქ|მინი|სასახლე წყალზე
250პქ|მინი|თეთრი სახლი
250პქ|მინი|მიშლევიცეს სასახლე
**ლაზიენკი** () — XVII-XVIII საუკუნეების სასახლე-პარკის ანსამბლი ვარშავაში, პოლონური კლასიციზმის ძეგლი. მდებარეობს უიაზდოვის ციხე-დარბაზის (XVII ს.) ყოფილი სანადირო მამულების ტერიტორიაზე, რომელიც 1674 წელს შეიძინა გვირგვინის მარშალმა ს. ლუბომირსკიმ. მის დროს 1683–1694 წლებში არქიტექტორ ტილმან გამერსკის პროექტით ბაროკოს სტილში აშენდა პავილიონები „ერმიტაჟი“ (გადაკეთდა 1770-იან წლებში, არქ. დ. მერლინი) და „ლაზიენკა“ („საბანაო“), რომლის სახელი ეწოდა მამულების მიმდებარე ნაწილს.

1764 წელს ლაზიენკი შეიძინა მეფე სტანისლავ ავგუსტ პონიატოვსკიმ; საბანაოს შენობა ადრეული კლასიციზმის სტილში გადაკეთდა მის საზაფხულო რეზიდენციად (ე.წ. სასახლე წყალზე; 1775-93; არქიტექტორები დ. მერლინი და ი. კ. კამზეცერი, მხატვრები მ. ბაჩარელი და ი. ბ. პლერში), რომელსაც გარს ერტყა 2 ტბა. ჩრდილოეთი ტბა სრულდება ხიდით, რომელსაც ამშვენებს იან III სობესკის ძეგლი (1788, მოქანდაკეები ა. ლებრენი, ფ. პინკი), სამხრეთ ტბას აქვს კუნძული ახალბერძნული სტილის ამფითეატრით (1790–1791, არქ. ი. კამზეცერი). ირგვლივ გაშენდა პეიზაჟური პარკი (1784-93, არქ. ი. ხ. შუხი) ანდრე ლებრენის, იაკუბ მონალდისა და სხვათა ქანდაკებებით. სასახლის დასავლეთით მდებარეობს „თეთრი სახლი“ (1774–1777; ი. პლერშის მოხატულობა), აღმოსავლეთით — მიშლევიცეს სასახლე (1775–1778, ორივეს არქ. დ. მერლინი), რომელიც ეკუთვნოდა მეფის ძმისწულს თავად იოზეფ პონიატოვსკის. 1767 წელს ლაზიენკის ანსამბლში შევიდა ბელვედერის სასახლე (1659; გადაკეთდა კლასიციზმის სტილში 1819–1820 წლებში, არქ. ი. კუბიცკი; ამჟამად მთავრობის მიღებების სახლი).

ლაზიენკის პარკში ასევე მდებარეობს ძველი ორანჟერეა (1784–1788, არქ. დ. მერლინი; ერთ-ერთ ფრთაში თეატრია), სივილას (დიანას) ტაძარი, ეგვიპტური ტაძარი (ორივე 1822, არქ. ი. კუბიცკი). 1863 წლის პოლონეთის აჯანყების შემდეგ პარკი გაიხსნა საზოგადოებისთვის. 1926 წელს ვარშავის მუსიკალური საზოგადოების ინიციატივით ლაზიენკიში დაიდგა ფრედერიკ შოპენის ძეგლი (მოქანდაკე ვ. შიმანოვსკი; აღდგენილია 1958 წელს). ლაზიენკის შენობების უმეტესობა დაინგრა მეორე მსოფლიო ომის დროს; აღდგენილია 1950-იან წლებში. ამჟამად შენობებში გახსნილია მუზეუმები, მათ შორის ეროვნული მუზეუმის ფილიალი (სასახლე წყალზე, 1960 წლიდან).

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ვარშავა
კატეგორია:პოლონეთის პარკები
ლათინთა კავშირი

**ლათინთა კავშირი** — ლათინური ქალაქების გაერთიანება ძველ იტალიაში. ჩამოყალიბდა ძველი წელთაღრიცხვის I საუკუნეში ქალაქ ალბა ლონგას მეთაურობით. აერთიანებდა 30 თემს. ეს იყო ლაციუმის თემების სუსტი პოლიტიკური გაერთიანება, მასში შედიოდა რომიც, რომელიც მაშინ უმნიშვნელო დასახლება იყო. კავშირს ჰქონდა საერთო საკულტო დღესასწაულები. ყოველ ლათინს შეეძლო უძრავი ქონების შეძენა და ვაჭრობა მთელს ლაციუმში. სადავო საკითხებს წყვეტდა სამოკავშირეო საბჭო. ძვ. წ. VII საუკუნეში რომმა ალბალონგა დაანგრია და სათავეში ჩაუდგა ლათინთა კავშირს. რომში რესპუბლიკის გამოცხადების პერიოდში არსებული სიტუაციის ისარგებლა ზოგმა ლათინურმა ქალაქმა და რომისგან განთავისუფლდნენ. ძვ. წ. 496 წელს რომმა დაამარცხა ლათინები რეგილის ტბასთან, ხოლო ძვ. წ. 493 წელს რომის კონსულმა სპურიუს კასიუსმა დადო ხელშეკრულება ლათინებთან. გალების შემოსევების დროს ლათინთა კავშირი დაიშალა, მაგრამ აღდგა ძვ. წ. 358 წელს რომისთვის ხელსაყრელი პირობებით. იარსება ლათინთა მეორე ომამდე, ძვ. წ. 340-338 წლებამდე, რის შემდეგადაც გაუქმდა და ლაციუმი საბოლოოდ დამორჩლდა რომს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყოფილი ფედერაციები
კატეგორია:რომაელთა მეტოქეები
ლათინურამერიკული კომუნისტური კონფერენცია

**ლათინურამერიკული კომუნისტური კონფერენცია** — ლათინური ამერიკის ქვეყნების კომუნისტების პირველი კონფერენცია, რომელიც გაიმართა 1929 წლის 1-12 ივნისს ბუენოს-აირესში. მონაწილეობდნენ არგენტინის, ბოლივიის, ბრაზილიის, ვენესუელის, გვატემალის, კოლუმბიის, კუბის, მექსიკის, პანამის, პარაგვაის, პერუს, სალვადორის, ურუგვაის და ეკვადორის კომპარტიები, ასევე საფრანგეთის და აშშ-ის კომპარტიების და კომინტერნის წარმომადგენლები. ჩილეს კომპარტია მონაწილეობდა კონფერენციის მომზადებაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კომუნიზმი სამხრეთ ამერიკაში
კატეგორია:კომუნიზმი ჩრდილოეთ ამერიკაში
მაირა კლარო

**მაირა კლარო** (დ. 7 მარტი, 1995) — ბრაზილიელი ფრენბურთელი. თამაშობს ბრაზილიის ფრენბურთელ ქალთა ნაკრებში. მონაწილეობა მიიღო 2013 წლის ფრენბურთის პან-ამერიკულ თასზე, 2016 წლის მონტრეს მასტერსზე, 2016 წელს 22 წლამდე ქალთა სამხრეთ ამერიკის ჩემპიონატზე, 2017 წელს 23 წლამდელთა მსოფლიო ჩემპიონატზე და  2019 წლის ქალთა ფრენბურთის ერთა ლიგაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიელი ქალი ფრენბურთელები
ლათინთა სამონეტო კავშირი

**ლათინთა სამონეტო კავშირი** — საერთაშორისო ეკონომიკური გაერთიანება. დაიდო საფრანგეთს, ბელგიას, იტალიას და შვეიცარიას შორის 1865 წელს. 1868 წელს შეუერთდა საბერძნეთი. კავშირი დაიდო ოქროს და ვერცხლის მონეტების მოჭრის უნიფიკაციის და ბიმეტალიზმის ბაზაზე, მყარი ფულადი მიმოქცევის შენარჩუნების მიზნით. სამონეტო კავშირის ტერიტორიაზე ნებადართული იყო ოქროს და ვერცხლის მონეტების თავისუფალი მოჭრა 15,5:1 შეფარდებისას. თითოეული წევრი ქვეყნის სალაროები იღებდნენ სხვა წევრი ქვეყნის მონეტებს გადასახადების ამოღებისას. XIX საუკუნის 70-იან წლებში ვერცხლის გაუფასურებამ და ევროპის მრავალ ქვეყანაში ოქროს მონომეტალიზმზე გადასვლამ გამოიწვია კავშირის წევრ ქვეყნებში ვერცხლის 5-ფრანკიანების სიუხვე და ამ ქვეყნებოდან ოქროს გატანის საშიშროება. ამან აიძულა კავშირის ქვეყნები ჯერ შეეზღუდათ, ხოლო შემდეგ შეეწყვიტათ ვერცხლის მონეტების მოჭრა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ქაღალდის ფულის მიმოქცევის დაწყებამ აზრი დაუკარგა სამონეტო კავშირს და მან არსებობა შეწყვიტა 1927 წელს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციები
ნიკოლოზ ბარათაშვილის ძეგლი (გორი)

**ნიკოლოზ ბარათაშვილის ძეგლი** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ გორში, ილია ჭავჭავაძისა და სამეფოს ქუჩების გადაკვეთაზე, სკვერში. მოქანდაკე თ. ღვინიაშვილი, არქიტექტორი კ. ნახუცრიშვილი. გაიხსნა 1970 წელს.

ნიკოლოზ ბარათაშვილის ბრინჯაოს ოთხმეტრიანი ქანდაკება დგას მუქი რუხი გრანიტის კვარცხლბეკზე (სიმაღლე 3,62 მეტრი). მგოსანი მთელი ტანით არის წარმოდგენილი. ძეგლი შემოსაზღვრულია დაბალი პარაპეტით, რომელსაც აწერი პოეტის დაბადებისა და გარდაცვალების წლები (1818-1845) და მისი ლექსის („ფიქრნი მტკვის პირას“) ფრაგმენტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის ძეგლები
ამილახვრების სახლი

**ამილახვრების სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ გორში, სამეფო ქუჩა № 47-ში. აგებულია XIX საუკუნის მიწურულში. 

სახეშეცვლილია: აივანი შემინულია, დაქუცმაცებულია ტიხრებით, აღარ არსებობს სადარბაზოს შესასვლელზე მიდგმული ლითონის პორტიკი, აგრეთვე ფასადის მარცხენა მხარეს ადრე არსებული ფართო შეისრული თაღი, რომელშიც ლითონის ორნამენტირებული ალაყაფის კარი ეკიდა. ამილახვრების სახლი ერთსართულიანია, დგას ცოკოლზე. გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია (36 × 8 მეტრი), ნაშენია აგურით. შესასვლელი ორი აქვს — ქუჩიდან (სადარბაზო) და ეზოდან (ხისსვეტიანი აივნიდან). გეგმა კორიდორული სისტემისაა. ერთმანეთისაგან  იზოლირებული საცხოვრებელი ოთახების გრძელი დერეფნიის ბოლოში დამხმარე სათავსებია. ეზოს მხარეს, შუაში — წაგრძელებული სადარბაზო ოთახია (დაახლოებით 90 კვ მეტრი), რომელიც აივნზე გადის. აივნის ორივე მხარეს, ერთმანეთის სიმეტრიულად თითო მეოთხედწრიული კიბეა. 

ინტერიერში საყურადღებოა შორენკეცებითა და თაბაშირის ორნამენტული დეტალებით მორთული ბუხარი (სადარბაზოში) და 3 ღუმელი. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფის კიბის ორფერდა სახურავი ლითონის სხმულ, ორნამენტიან სვეტებს ეყრდნობაშენობის მთავარი ფასადი არქიტექტურული დეკორით (რთული პროფილები, ლავგარდანი, მაღალი პარაპეტი, შვერილი პილასტრები და ასე შემდეგ) მდიდრულადაა მორთული. პილასტრები ფასადს არათანაბარ მონაკვეთებად ყოფს. შენობის ცენტრი მკვეთრად არის გამოყოფილი. მისი არე განიერია. პარაპეტზე დადგმულია ქონგურისებრი დეტალი, რომელშიც ადრე ჩასმული იყო საგვარეულო გერბის რელიეფური გამოსახულება. შენობის კედელი რუსტირებულია. ნალესობაში გამოყვანილი ღარებით. პილასტრები დანაწევრებულია ცოკოლის, სარკმლების, ლავგარდნისა და პარაპეტის დონეზე. სარკმლებს მსგავსი მოჩარჩოება აქვს. მთელ ფასადს გასდევს ძლიერი შვერილი ლავგარდანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მირიან ებრალიძე

**მირიან ებრალიძე** (დ. 14 სექტემბერი,  1905, ლანჩხუთი, ოზურგეთის მაზრა, რუსეთის იმპერია — გ. 22 დეკემბერი, 1987) — ქართველი ინჟინერ-ჰიდროტექნიკოსი, საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინერი (1960).

## ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტი. 1933-1973 წლებში მუშაობდა ხრამჰესის, სამგორჰესის, ენგურჰესის მშენებლობებზე; „საქჰიდროენერგომშენისა“ და „თბილმშენის“ ტრესტებში ხელმძღვანელ თანამდებობებზე; 1973 წლიდან გარდაცვალებამდე იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოების განყოფილების უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი ჰიდროტექნიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:ლანჩხუთში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს საინჟინრო-სამშენებლო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1932)
ივანე ბურცოვის საფლავი

**ივანე ბურცოვის საფლავი** — ისტორიული ძეგლი გორში, აკაკი წერეთლის სახელობის სკვერში. რუსი დეკაბრისტი, რუსეთ-ირანის 1826-1828 წლებისა და რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 წლების ომების სტრატეგიული გეგმების ავტორი, გენერალ-მაიორი ივანე გრიგორის ძე ბურცოვი (1795-1829 წწ.) 1829 წელს დაასაფლავეს გორის ტაძარში (დაინგრა XIX საუკუნეში, მიწისძვრის დროს). საფლავის ქვაზე შემორჩენილია ივანე ბურცოვის ბიოგრაფიული ცნობების შემცვლელი ვრცელი წარწერა და ეპიტაფია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის ძეგლები
გიორგი ერისთავის ძეგლი (გორი)

**გიორგი ერისთავის ძეგლი** — მონუმენტური ხელოვნის ძეგლი ქალაქ გორში, გიორგი ერისთავის სახელობის სახელმწიფო დრამის თეატრის ეზოში. მოქანდაკე კონსტანტინე მერაბიშვილი, არქიტექტორი მიხეილ ჩხიკვაძე. დაიდგა 1950 წელს.

ბრინჯაოს ქანდაკების სიმაღლე 93 სანტიმეტრია. გრანიტის კვარცხლბეკი წარმოადგენს ბაზისზე დაყრდნობილ მრგვალ სვეტს (სიმაღლე 1,96 მეტრი). მწერალი გამოსახულია წელზევით, მხრებში გამართული წიგნით ხელში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის ძეგლები
ბრემ სტოკერის პრემია რომანისთვის

**ბრემ სტოკერის პრემია რომანისთვის** — ლიტერატურული ჯილდო, რომელიც 1987 წლიდან ყოველწლიურად გაიცემა საშინელებათა ჟანრის მწერალთა ასოციაციის მიერ „უმაღლესი მიღწევისთვის“ საშინელებათა ჟანრის რომანებში.  

## გამარჯვებულები
პრემიის ლაურეატ ავტორებს შორის სტივენ კინგი ლიდერობს, რომელმაც 6 გამარჯვება და 7 ნომინაცია მოიპოვა. მას მცირედით ჩამორჩება პიტერ სტრაუბი, რომელიც 5 გამარჯვებასა და ასევე 7 ნომინაციას ფლობს. მესამე ადგილს იკავებს რობერტ რ. მაკკამონი, რომელმაც 8 ნომინაციიდან 3-ჯერ მოახერხა პრემიის მოპოვება. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Stoker Award on the HWA web page
* ბრემ სტოკერის პრემიის გამარჯვებულთა და ნომინანტთა სია

კატეგორია:ბრემ სტოკერის პრემია
ჩინეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

მარჯვნივ|frameless|350x350პქ
დიდი ფართობისა და მოსახლეობის გამო **ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა ადმინისტრაციულად დაყოფილია** 5 დონისაგან შემდგარი სისტემით. ქვეყნის კონსტიტუციის მიხედვით (დე იურე), მთელი ტერიტორია იყოფა 3 დონის ადმინისტრაციულ ერთეულებად, თუმცა რეალურად (დე ფაქტო) 5-დონიან დაყოფას ვხვდებით: პროვინციის, ოლქის, მაზრის, თემისა და სოფლის.

## ცხრილი 
## პროვინციის დონე 
### პროვინციები 
### ავტონომიური რაიონები 
### მუნიციპალიტეტები 
### სპეციალური ადმინისტრაციული რაიონები 
## სქოლიო 
*
ჩიჩი

**ჩიჩი** ()  (ასევე, **დარე-ჩიჩი** და **დერა-ჩიჩი**) — სოფელი აზერბაიჯანში ყუბის რაიონში. 2009 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 814 კაცი.

მდებარეობს მთისწინეთში. ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ტოპონიმი კომპონენტებისაგან შედგება ჩუ (ხე) თათრულ ენაზე და – ჩი (ნახ. პროფესიის აღმნიშვნელი) აზერბაიჯანულ ენაზე, რაც ნიშნავს „ხისმჭრელს, ხის დამუშავებას“.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
შორული ენა

**შორული ენა** — ალთაური ენების ოჯახის თურქული ენების ჩრდილო-აღმოსავლური ჯგუფის ხაკასური ქვეჯგუფის ენა. გავრცელებულია რუსეთში, კემეროვოს ოლქში. შორულ ენაზე საუბრობს 2800-მდე ადამიანი. დამწერლობა 1927 წლიდან ეფუძნებოდა რუსულ გრაფიკას, 1931-1938 წლებში ლათინურ ანბანს, 1938 წლიდან შეიქმნა ახალი ანბანი რუსული გრაფიკის საფუძველზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ენები
კატეგორია:თურქული ენები
ხოშბახტ იუსუფ-ზადე

**ხოშაბხტ ბაღირ-ოღლუ იუსუფ-ზადე (იუსუფზადე)** (; დ. 14 იანვარი 1930, ბაქო — გ. 3 ოქტომბერი, 2023) — მენავთობე, აზერბაიჯანის სახნავთკომპანია SOCAR-ის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, სსრკ-ს საპატიო მენავთობე, აზერბაინის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი, საქართველოს ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის საზღვარგარეთელი წევრი, რუსეთის ინჟინერთა საერთაშორისო აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, „ნაციონალური ატლასის“ რედაქციის წევრი, „მე — აზერბაიჯანელი!“-ის პრემიის ლაურეატი, აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერიტეტის საპატიო პროფესორი, აზერბაიჯანის დამსახურებული ინჟინერი (2005).

ხოშბახტ იუსიფზადე დაიბადა 1930 წლის 14 იანვარს ბაქოში, პირშაგშის დასახლებაში. 1947 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა, შემდეგ კი ჩააბარა მ. აზიზბეკოვის სახელობის აზერბაინის მრეწველობის ინსტიტუტის (ამჟამად აზერბაიჯანის ნავთობისა და მრეწველობის სახელმწიფო უნივერსიტეტის) გეოლოგიური დაზვერვის ფაკულტეტზე.

## კარიერა 
1954 წლის მარტში დაინიშნა „გიურგნავთობის“ ტრესტის პირველი შახტის მთავარი გეოლოგის თანამდებობაზე.

1960 წლის სექტემბერში ხოშბახტ იუსიფზადე დაინიშნა სკკპ XXII ყრილობის სახელობის გეოლოგიური შახტის უფროსის მოადგილედ დაინიშნა.

1970–1992 წლებში დაკავებული ჰქონდა თანამდებობები უფროსი გეოლოგიდან გაერთიანება „კასპმორნეფტის“, საკავშირო გაერთიანება „კასპმორნეფტგაზპრომის“, საწარმოო გაერთიანება „კასპმორნეფტგაზის“ და საწარმოო გაეერთიანება „კასპმორნეფტის“ გენერალურ დირექტორამდე.

1992–1994 წლებში იყო სახელმწიფო კონცერნ „აზერნეფტის“ პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ასევე გნკარ-ის პრეზიდენტის მრჩეველი. 2004 წელს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის განკარგულებით დანიშნული იყო აზერბაიჯანის ნავთობის კომპანიის პირველი ვიცე-პრეზიდენტის თანამდებობაზე გეოლოგიაში, გეოფიზიკაში და ადგილმდებარეობის დამუშავებაში. 2019 წელს ქალაქ ბაქოს საბუნჩინის რაიონის პირშაგის დასახლებაში მდებარე № 112 სრულ საშუალო სკოლას მიენიჭა ხოშბახტა იუსიფზადეს სახელი.

გარდაიცვალა 2023 წლის 3 ოქტომბერს, 93 წლის ასაკში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:საბჭოთა გეოლოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი გეოლოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომითი მამაცობისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
შუა ქალაქში და 10 წლის შემდეგ (ტელესერიალების პერსონაჟები)

სიაში წარმოდგენილია პერსონაჟები ტელესერიალიებიდან „შუა ქალაქში“,  „10 წლის შემდეგ“ და ფილმიდან „ერთხელ შუა ქალაქში“.
## ძირითადი მსახიობები 
#### შუა ქალაქში 
* დათო ალექსიძე — მარიკას ბიძაშვილი, მხატვარი.
*ირაკლი ჩხეიძე —  ექიმი და ჯანდაცვის მინისტრის მოადგილე .  „10 წლის შემდეგ“- ში საკუთარი "ირაკლი ჩხეიძის სახელობის" კლინიკა აქვს გახსნილი.
*სანდრო მახარაძე — მსახიობი და სალომეს ქმარი, სწავლობდა ლონდონში.
* ანანო — მარიკას სკოლის ამხანაგი და დათოს ძველი შეყვარებული, ფლორისა და ფაუნის პირველი დამცველი.
* მარიკა ჩხეიძე —  ირაკლის ცოლი და დათოს მამიდაშვილი. დიასახლისი, ცოტა ხნით მუშაობდა პარლამენტში.
* ეკა — ბორტგამცილებელი, გმირების კლასელი და მეგობარი, ჰყავდა მრავალი ქმარი.
*ქეთევან ღლონტი — ლაშას ცოლი და თამარის და.
* თამარ ღლონტი — ვახოს ცოლი და ქეთევანის და.
* სალომე მინაშვილი — ბარის მიმტანი და სანდროს ცოლი.
* ლაშა ტორონჯაძე — ქეთევანის ქმარი, სტომატოლოგი.
* თიკა — მარიკას მეგობარი და გმირების ახალი მეზობელი, მუშაობს ბანკში, შემდგომ ბარში.
* ვახო კვარაცხელია — მეგობრების ახალი მეზობელი და თამარის ქმარი.
* პაატა ფერაძე — ლაშა მეგობარი და მეზობელი, მიმტანი ბარში . 
*თეკლა  — ელენეს მეგობარი.
*გუგა — ლაშას, ელენეს და პაატას მეზობელი. 
* ნუცა — ლაშას, ელენეს და პაატას მეზობელი.
*შეგირდი —ფიზიკოსის მეგობარი და დამხმარე. 
*ფიზიკოსი  — ლაშას, ელენეს და პაატას მეზობელი. 
*ბაბუა — პაატას ბაბუა. 
* ნიკა  —ელენეს შვილი, ლაშას დისშვილი.
* ელენე — ლაშას და, ნიკას დედა.
* ნუნუ — ლაშას, ელენეს და პაატას მეზობელი.
* ფრიდონი — ლაშას, ელენეს და პაატას მეზობელი. 
* რატი — პაატას ნათესავი.
* სოფი — ელენეს მეგობარი.
* მარინა — ახალი მეზობელი და გიას ცოლი.  
* გია — ახალი მეზობელი და მარინას ქმარი.
* ბექუნა —მარინას და გიას შვილი.

#### 10 წლის შემდეგ 
* გიორგი აფხაზავა — დიდი გოგის შვილიშვილი, პედიატრი ირაკლის კლინიკაში.
* ნონა ხომერიკი — ირაკლის მოადგილე.

#### ეპიზოდურ როლებში 
პირველი ეტაპის ეპიზოდურ როლებში მონაწილეობენ:
* გია მუჯირი — საშა, ჩხეიძეების მეზობელი.
* სანდრო მარგალიტაშვილი — ჯიბო, დათოს მეგობარი.
* რეზო ბაღაშვილი — მამა #1.
* მერაბ დევიძე — მამა #2.
* ნინო ხომასურიძე — მიმტანი #1.
* ეკა ლობჟანიძე — მიმტანი #2.
* თამარ სხირტლაძე — ბებია.
* ქეთევან გეგეშიძე — ირაკლის დედა.
* ნინო კობერიძე — ცისანა, მარიკას დედა, ირაკლის სიდედრი.
* გოგა ჩხეიძე — მთხრობელი.
* მაია ტატიშვილი — ნათელა.
* ტატო ჭოხონელიძე.
* თიკო სოხაძე — ნინი, დათოს მეგობარი.
* თემურ კილაძე — სოლომონი.
* მარიამ კაკაბაძე — ჟურნალისტი.
* დათო მაჭავარიანი — გოჩა.
* სოფია მაიერი — გვანცა ღლონტი.
* ვასილ ქართველიშვილი — ფოტოგრაფი.
* ნინო გუდავაძე — გიდი.
* გიგი გოგოლაძე — დიმიტრი.
* ნიკა გარსენიშვილი — მოთამაშე.
* ჯუკა წიკლაური — ჯადოქარი.
* ბაქარ გელაშვილი — ჯაფარიძე.
* კახა კეპულაძე — ექიმი.
* ეკა კიკვაძე — ექთანი ნათია.
* ვანო ჭელიძე.
* ირაკლი შენგელია.
* კახა მიქიაშვილი — რეზო.
* თორნიკე ფრანგიშვილი.
* ცისია მეტრეველი — ირინკა.
* ეჯა ჯამაგიძე —ვიკა.
* ნანუკა ბაკურაძე.
* ანი ბეშიტაიშვილი.
* ანი თოფურიძე.
* ანი ჭუმბურიძე.

კატეგორია:ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:2000-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:2010-იანი წლების ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:2014 წლის ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:იმედი (ტელეკომპანია)
მაჩალო

**მაჩალო** () — საჭმელი სოკო ხეთამხალისებრთა ოჯახისა. ფართოდაა გავრცელებული ევროპაში, ასევე დაფიქსირებულია აშშ-სა და მექსიკაში.

იზრდება დამპალ ხეებზე ზაფხულ შემოდგომით, საჭმელად გამოიყენება ახალი. მეტად წააგავს კალმახა-სოკოს და მის მსგავსად მისდევენ ხელოვნურად მოყვანას საწარმოო მასშტაბით.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა ჟან-ჟაკ პოლემ 1793 წელს როგორც *Dendrosarcos cornucopiae*.

**სამეცნიერო სინონიმები**:
* *Agaricus dimidiatus*  Bull. (1791)
* *Dendrosarcus cornucopiae*  Paulet (1793)
* *Agaricus cornucopiae* (Paulet) Pers. (1828)
* *Pleurotus sapidus* (Paulet) Sacc. (1887)
* *Dendrosarcus sapidus*  Kuntze (1898)

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 4-10 სმ-მდე აღწევს, თავდაპირველად ამობურცული, შემდეგ ძაბრისებრი, სადა, დასაწყისში მოთეთროა, შემდეგ მკრთალ ჟანგმიწისფერი ან მკრთალ-ყავისფერი.

ფეხის სიგრძე — 2-5 სმ, სისქე —1,5-2 სმ. ცენტრალური ან ექსცენტრული, სადა, მიმაგრების ადგილას ქეჩისებრი, მოთეთრო.

ფირფიტები დაღმავალი, ვიწრო, მოთეთრო-კრემისფერი.

რბილობი მოთეთროა, ფქვილის სუნითა და გემოთი.

სპორები — ცილინდრული ან წაგრძელებული, კვერცხისებრი, ზოგჯერ ოდნავ მოღუნული, უფერული, მოიისფრო, ან მოთეთრო ელფერით, 8-11X3,5-5 მკმ.

## მსგავსი სახეობები

ფაილი:Lentinellus cochleatus a2 (2).JPG|*Lentinellus cochleatus*
ფაილი:Gelbstielige Muschelseitling Panellus serotinus.jpg|*Panellus serotinus*
ფაილი:2011-08-25 Panellus stipticus (Bull.) P. Karst 166165.jpg|*Panellus stipticus*
ფაილი:Pleurocybella 050919low.jpg|*Pleurocybella porrigens*
ფაილი:Pleurotus citrinopileatus at Chatama's home.jpg|*Pleurotus citrinopileatus*
ფაილი:Berindeter Seitling Pleurotus dryinus.jpg|*Pleurotus dryinus*

ფაილი:Pleurotus eryngii (DC.) Gillet 208868 2011-11-11.jpg|*Pleurotus eryngii*
ფაილი:Pleurotus ostreatus.R.H. 07.jpg|*Pleurotus ostreatus*
ფაილი::Austernseitling 02.jpg|*Pleurotus ostreatus*
ფაილი:Paderborn - 2016-05-21 - PB-024 Egge-Nord (019).jpg|*Pleurotus pulmonarius*
Rhodotus palmatus (37120864033).jpg|*Rhodotus palmatus* 

## გავრცელება და ეკოლოგია
საპროტროფია. იზრდება დამპალ და გამხმარ ხეებზე, მათ შორის მუხაზე, წიფელსა და თელაზე. ველურ ბუნებაში სოკო აგრეთვე იზრდება ფოთლოვან ხეებზე.

## გალერეა 

ფაილი:2011-06-30 Pleurotus cornucopiae 5 70824 cropped.jpg
ფაილი:2011-06-30_Pleurotus_cornucopiae_3_70824.jpg
ფაილი:Pleurotus cornucopiae, Branching Oyster, UK.JPG
ფაილი:2011-06-30 Pleurotus cornucopiae 2 70824 cropped.jpg
ფაილი:2011-06-30 Pleurotus cornucopiae 4 70824.jpg
ფაილი:Branching Oyster Mushroom (Pleurotus cornucopiae) - geograph.org.uk - 1151726.jpg
ფაილი:Pleurotus cornucopiae. Oyster Mushroom sp. (39367302981).jpg
ფაილი:Branching Oyster Mushroom, Pleurotus conucopiae.jpg

## ლიტერატურა 
*
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*მაჩალო  — Fungi.Biodiversity-Georgia.net 

## სქოლიო
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ხეთამხალისებრნი
იარქენდი

**იარქენდი** (), *შაჩე* () — ქალაქი და მაზრა ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთში, სინძიან-უიღურეთის ავტონომიურ რაიონში, მდინარე იარქენდის ხეობაში, უდაბნო ტაკლა-მაკანის დასავლეთ განაპირა მხარეს. 851 374 მცხოვრები (2015). ჩრდილოეთ კუნლუნის ავტოსაჭაპანო გზის სატრანსპორტო პუნქტი. სამიწათმოქმედო ოაზისის ცენტრი (სარწყავ მიწებზე მოჰყავთ ხორბალი და ბამბა; განვითარებულია მეხილეობა და მეაბრეშუმეობა). მისდევენ შინამრეწველობას (ხალიჩების, ჩესუჩების, აბრეშუმისა და ბამბეულის ნაკეთობების წარმოება).

## ჰავა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
ჯიმი (ყუბის რაიონი)

**ჯიმი** () — სოფელი   აზერბაიჯანში  ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბის რაიონში.    2009  წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1209 კაცი.  .      

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის 2018 წლის 2 თებერვლის  ბრძანებით  სოფელმა 80 მოსწავლეზე გათვლილი თანამედროვე ტიპის საშუალო სკოლის მშენებლობისათვის მიიღო 390 000 მანეთის დაფინანსება.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti
## სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
ხოთანი (მდინარე)

**ხოთანი** (), *ხეთიენი* () — მდინარე დასავლეთ ჩინეთში, ტარიმის მარჯვენა შენაკადი. წარმოიქმნება მდინარეების კარაკაშისა და იურუნკაშის შერწყმის შედეგად, რომლებიც, თავის მხრივ, სათავეს იღებენ დასავლეთ კუნლუნზე. სიგრძე კარკაშის სათავიდან 1035 კმ, წყალშემკრები აუზის ფართობი 43,6 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი მთებიდან გამოსვლისას 120 მ³/წმ. მდინარისპირა ტყით გარშემორტყმული ფართო ხეობით კვეთს ტაკლა-მაკანის უდაბნოს. დინების დიდ ნაწილზე იყენებენ ხოთანის ოაზისის მოსარწყავად, კალაპოტი უდაბნოს საზღვრებში წყლით მხოლოდ წყალდიდობის დროს (ივლის-აგვისტო) არის სავსე. გვალვიან წლებში ხოთანი ვერ აღწევს ტარიმამდე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
ჯიმი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჯიმი ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჯიმი  — სოფელი აზერბაიჯანში, ყუბის რაიონში
*ჯიმი — ნასოფლარი ჩრდილოეთ  ოსეთში, ალაგირის რაიონში
ხოთანი

**ხოთანი** (), *ხეთიენი* () — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ჩინეთში, სინძიან-უიღურეთის ავტონომიურ რაიონში. მდებარეობს მდინარე იურუნკაშზე (ტარიმის აუზი). 322 330 მცხოვრები (2010).

## ჰავა 
## სქოლიო 
{{სქოლიო | refs = 

}}

კატეგორია:ჩინეთის ქალაქები
ნამიგ მამედოვი

**ნამიგ ზაჰიდ ოღლუ მამედოვი** (; დ. 23 დეკემბერი, 1957, კიროვაბადი) — აზერბაიჯანელი მხატვარი. ცხოვრობს და მუშაობს ბაქოში, აზერბაიჯანი.

## ბიოგრაფია 
ნამიგ ზაჰიდ ოღლუ მამედოვი დაიბადა 1957 წელს ქ. განჯაში, აზერბაიჯანი. 1983 წელს დაამთავრა აზიმზადეს სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო სასწავლებელი, 1988 წელს — ლიტვის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის (ვინიუსი) დაზგური ფერწერის განყოფილება. 2001–2006 წლებში და 2010 წლიდან — აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის ფერწერის კათედრის გამგე.

შემოქმედებითი საქმიანობა დაიწყო 1982 წელს „ახალგაზრდობის შემოქმედებითი კვირეულის“ გამოფენაზე ორი ნაშრომის გამოფენით: „ჩვენი ბაღი“ და „გიმნასტიკა“. 1997 წლიდან აზერბაიჯანის მხატვართა საბჭოს წევრი. ნამუშევრები იმყოფება სახელმწიფო და კერძო კოლექციებში — თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმში (ბაქო),რ. მუსტაფაევის სახელობის ხელოვნების მუზეუმში (ბაქო), თურქულ გალერეაში (ანკარა), ისლამური კულტურის ცენტრში (მოსკოვი), ნორვეგიაში, დანიაში, აშშ-ში, იტალიაში, თურქეთში, გერმანიაში, დიდ ბრიტანეთში და სხვ.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
დომინიკა სობოლსკა

**დომინიკა სობოლსკა** (დ. 3 დეკემბერი, 1991) — ბელგიელი ფრენბურთელი. 2011 წლიდან თამაშობს ბელგიის ქალ ფრენბურთელთა ნაკრებში. 2019 წელს ითამაშა ქალ ფრენბურთელთა ევროპის ჩემპიონატზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* cev.eu

კატეგორია:დაბადებული 3 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:ბელგიელი ქალი ფრენბურთელები
დაღლი (ყუბის რაიონი)

**დაღლი** () — სოფელი   აზერბაიჯანში  ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ყუბას რაიონში.  2009 წლის აღწერის მონაცემებით, მოსახლეობის რაოდენობა — 1915 კაცი.  

სოფელი დაღლი ყუბის ერთ-ერთი ახალი, თანამედროვე სოფელია, ქალაქის ცენტრთან ყველაზე ახლოს. ადგილობრივ მოსახლეობას ადვილად შეუძლია მოხვდეს ქალაქის ცენტრში 10-12 წუთში სპეციალური სატრანსპორტო საშუალების გამოყენების გარეშე. მიუხედავად იმისა, რომ სოფელი აშენდა თანამედროვე დროში, მიმდებარე ტერიტორიების დასახლებების ისტორია მინიმუმ 5 000 წლით იწყება. 

სოფლის ნაწილი მდებარეობს მდინარე გუდიალის ნაპირას, კლდეზე, ამიტომ იგი შედარებით მეწყერ ზონად ითვლება. საჭიროა სანაპირო ზოლის გამაგრება, განსაკუთრებით მდინარე გუდიალის შუა დინებაში. ვინაიდან მდინარეში წყლის დინება არც ისე ძლიერია, ამის გაკეთება შესაძლებელია ნაპირის გასწვრივ ბეტონებით და ხეების ზოლის დაგებით.   მოსახლეობის აბსოლუტური უმრავლესობა აზერბაიჯანელია. ამავდროულად, აქ ცხოვრობენ ლეზგები, ეთნოკულტურულად, ხინალუღის, ბუდუხის, გრიზ-ჯეკლის ხალხი და მცირე რაოდენობით თათრები, რომლებიც შაჰდაღის ქვეჯგუფს მიეკუთვნებიან. ეს არის ერთ-ერთი სტრატეგიულად ხელსაყრელი სოფელი მთიან რეგიონში. 
## რესურსები ინტერნეტში
*Azərbaycan Respublikası Quba Rayon İcra Hakimiyyəti
## სქოლიო
კატეგორია:ყუბის რაიონის სოფლები
თეობრომინი

**თეობრომინი** — ალკალოიდი, რომელიც მიიღება კაკაოს მარცვლების ჩენჩოსგან, ასევე მზადდება სინთეზურადაც. თეობრომინი თეთრი, უსუნო, მწარე ფხვნილია. წყალში ცუდად იხსნება, ტუტეებსა დ მჟავებში იხსნება კარგად. არის სპაზმოლიზური საშუალება. ასტიმულირებს გულის მოქმედებას, აფართოებს გულის გვირგვინოვან სისხლძარღვებს და ბრონქების კუნთებს, აძლიერებს შარდის გამოყოფას. ძირითადად იყენებენ ჰიპერტონიული დაავადების და გვირგვინოვანი სისხლძარღვების სპაზმების დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ალკალოიდები
თეოგნიდე მეგარელი

**თეოგნიდე მეგარელი** — ძველი ბერძენი პოეტი, მოღვაწეობდა ძვ. წ. VI საუკუნეში მეგარაში. მიეკუთვნებოდა წარჩინებულთა ფენას. როგორც არისტოკრატიული პარტიის წარმომადგენელი, მონაწილეობდა პოლიტიკურ ბრძოლებში. დემოკრატიის გამარჯვების შემდეგ დიდი ხნით გააძევეს. მისი პოეზია პოლიტიკური ხასიათისაა, გამსჭვალულია პესიმიზმით და გნომური ხასიათით. ჩვენამდე მოაღწია ელეგიური დისტიქით გამართულმა 1389 კარედის შემცველმა კრებულმა, რომლის პირველი ნაწილი წარმოადგენს ზნეობრივი ხასიათის დარიგებებს, ხოლო მეორე ნაწილი სატრფიალო შინაარსისაა. თეოგნიდეს პოპულარობა განაპირობა „ბრძნულმა ნაკვესებმა“, რომლებიც მომდევნო პერიოდების ბერძენი და რომაელი პოეტების შთაგონების წყარო გახდა.

## ლიტერატურა
**ყაუხჩიშვილი, ს.*, ბერძნული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბილისი, 1946
**წერეთელი, გრ*. ბერძნული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, ტფილისი, 1927

კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები
კატეგორია:ძველი ბერძენი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ძვ. წ. VI საუკუნის ბერძნები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
თეოგონია

**თეოგონია** — სხვადასხვა მითოლოგიური წარმოდგენების ერთობლიობა ღმერთების წარმოშობის შესახებ. თეოგონიის პირველი სისტემატიზატორი იყო ჰესიოდე, რომლის ეპიკურ პოემაში „თეოგონია“ აისახა მატრიარქატის პერიოდის უძველესი შეხედულებანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მითოლოგია
კატეგორია:რკინის ხანის საბერძნეთი
თეოდიცეა

**თეოდიცეა** — რელიგიურ-ფილოსოფიური მოძღვრება, რომელიც მიხედვითაც ღვთის სიკეთე, სამართლიანობა და ყოვლისშემძლეობა თრგუნავს და ამარცხებს ქვეყნად არსებულ ბოროტებასა და უსამართლობას. ტერმინ თეოდიცეას იყენებენ სხვადასხვა რელიგიაში, თითქმის ყველა თეოლოგიურ სისტემაში და ზოგიერთ რელიგიურ-ფილოსოფიურ მოძღვრებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რელიგია
უფლისციხის დასავლეთის ეკლესია

**უფლისციხის დასავლეთის ეკლესია**  — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში, ნაქალაქარის დასავლეთით, ქარაფის შუაწელზე. ეკლესია უშუალოდ არ უკავშირდება ნაქალაქარს. ნაგებობასთან მისასვლელი ბილიკი კლდის მასივის დასავლეთით, სოფელ უფლისციხიდანაა. დასავლეთის ეკლესია თარიღდება გვიანდელი  ფეოდალური  ხანით (სავარაუდოა, რომ ეკლესიად გადაკეთებულია ელინისტური ხანის ნაგებობა).

კლდეში ნაკვეთი მცირე ზომის ეკლესია გარედან არ არის გამოვლენილი, ოთხკუთხა, თაღოვანი კარი დასავლეთითაა. კარის თავზე მრგვალი სარკმელია. დარბაზი  განიერი და მოკლეა. აფსიდები  აღმოსავლეთისაკენ ფართოვდება. აფსიდის აღმოსავლეთ კედელი სწორხაზოვანია, კუთხეები  მომრგვალებული. კედელიც და კუთხეებიც გაფორმებულია სწორ ხაზოვანი, სადა ბაზისებით და კაპიტელებით. კარის პირდაპირ, აფსიდის აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში ამოკვეთილია მაღალი (1,25 მეტრი) სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის იატაკი დარბაზის იატაკიდან ამაღლებულია 0,75 მეტრით. საკურთხევლის ზემოთ, მთელი საკურთხევლის სიგანეზე, თაღოვანი ნიშია. მეორე ნიში ჩრდილოეთ კედელშია, საკურთხეველი, აფსიდის იატაკი, მისი საფეხურები, ბაზისები და თახჩები კარგად არის დამუშავებული, მათი ზედაპირი გლუვია. კაპიტელები და ეკლესიის დანარჩენი ნაწილები არასწორხაზოვანია. ზედაპირი უხეშადაა დამუშავებული. ეკლესია გადახურულია ბრტყელი კამარით. ნაგებობის წინ კლდის უსწორმასწორო, ვიწრო ბაქანია, რომელიც XX საუკუნის დასაწყისში გადაუხურავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
თეოდორე აბუკურა

**თეოდორე აბუკურა** — (; დ. დაახლ. 750, ედესა — გ. დაახლ. 820) — ბიზანტიელი საეკლესიო მწერალი, თეოლოგი, ფილოსოფოსი და მოპაექრე. 

## ბიოგრაფია
დაწყებითი განათლება მიიღო ედესაში. ბერად აღიკვეცა საბაწმიდის ლავრაში, სადაც წლების განმავლობაში იყო წინამძღვარი. იქ გაეცნო იოანე დამასკელის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას და გახდა მისი ტანამოაზრე. დიდი პოპულარობა მოიპოვა მწვალებელთა წინააღმდეგ პოლემიკით. შეურიგებლად ებრძოდა ისლამს, იუდაიზმს და ქრისტიან ერეტიკოსებს. 

VIII საუკუნის ბოლოს აკურთხეს ჰარანის ეპისკოპოსად. IX საუკუნის დასაწყისში მიიწვიეს სომხეთში ანტიქალკედონელებთან გამართულ საჯარო დებატებში მონაწილეობისთვის. 813-833 წლებში მონაწილეობდა ხალიფა ალ-მამნუნის კარზე გამართულ რელიგიურ დისკუსიებში. მისი შრომებია „ეპისტოლე სასომხეთოისა მწვალებელთა მიმართ, წარზავნილი ნეტარისა თომაის მიერ იერუსალიმისა პატრიარხისა“ და „თუ ვითარ სათანადო არს გულისხმის-ყოფაი საღმრთოისა და გარეშისა ფილოსოფოსობისა სიტყუათაი“. 

წერდა არაბულად, მაგრამ მისი ნაშრომები ქრისტიანულმა სამყარომ გაიცნო ბერძნული თარგმანების მეშვეობით. XI-XII საუკუნეებში მისი შრომები ქართულად თარგმნა არსენ იყალთოელმა. ეს თარგმანები დაცულია „დოგმატიკონში“.

## იხილეთ აგრეთვე
*აბუკურა

## ლიტერატურა
**კეკელიძე კ.*, „ეტიუდები ძველ ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან“, ტ. 5, თბილისი, 1957

## რესურსები ინტერნეტში
* Феодор Абу Курра: забытый богослов.
* Ю. Максимов. Феодор Абу Курра и его место в истории ранней православной полемики с исламом
* епископ Феодор Карский (Абу Курра)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 740
კატეგორია:გარდაცვლილი 820
კატეგორია:შუასაუკუნეების ქრისტიანები
კატეგორია:ქრისტიანი სწავლულები
კატეგორია:ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:არაბი ქრისტიანები
კატეგორია:ეპისკოპოსები
თეოდორე ბალსამონი

**თეოდორე ბალსამონი** — XII საუკუნის ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწე, იურისტი, 1185-1199 წლებში ანტიოქიის პატრიარქი. დაიბადა კონსტანტინოპოლში. ერთხანს იყო პატრიარქის მთავარი იურიდიული მრჩეველი. მისი მთავარი ნაშრომია XIV ტიტულის „სჯულის კანონის“ კომენტარი. გამოყენებული აქვს მრავალი ისეთი ისტორიული საბუთი, რაც სხვაგან არ მოიძებნება. კონსტანტინოპოლის მეორე საეკლესიო კრების მეორე კანონის განმარტებისას საუბრობს იბერიის ეკლესიის ავტოკეფალიაზე.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:XII საუკუნის ადამიანები
კატეგორია:ანტიოქიის პატრიარქები
კატეგორია:შუასაუკუნეების ქრისტიანები
კატეგორია:ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
უფლისციხის დიდი ნაგებობა

**უფლისციხის დიდი ნაგებობა**  — არიქტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხეში. თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. მასში გაორკეცებულია ამ დროს მიღებული არქიტექტურული  კომპოზიცია (ფასადის მხარეს გახსნილი დარბაზია, მის სამივე მხარეს კი უფრო მცირე და დაბალი დახურული ოთახები).

უფლისციხის ნაგებობათა შორის დიდი ნაგებობა გეგმით ყველაზე რთულია. კომპლექსი სიმეტრიულადაა განვითარებული. შენობის გარეთა მასები მხოლოდ სამხრეთ ფასადითა და ბანით არის გამოვლენილი. გეგმის გაორკეცების გარდა, ამ ნაგებობის თავისებურებას წარმოადგენს მის წინ მდებარე ბაქანი, რომელიც გვერდებიდან შემოსაზღვრულია კლდეში ნაკვეთი განივი კედლებით. ნაგებობაც მთლიანად ამოკვეთილია კლდეში. შენობა გამოფიტული და დაზიანებულია, შემორჩენილი გვიანდელი  ქვის კედლები, საავარიო ბზარებია გაჩენილი გვერდის ოთახების გადახურვაში, დანგრეულია ნაგებობის ფასადი, მთავარი დარბაზის გადახურვა; დარბაზის სამივე მხარეს განლაგებული ოთახების წინა კედლებს, უკანა ოთახების შესასვლელებს დაკარგული აქვთ პირვანდელი სახე, კედლების ქვედა ნაწილი განზრახ ამოტეხილია. 

შემორჩენილია ელინისტურ ხანაში დამუშავებული კედლებისა და ჭერის მცირე ფრაგმენტები. დიდი ნაგებობა  ფეოდალურ ხანაში  მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: შენობაში ჩაშენებული სხვადასხვა წყობის ქვის კედლები ნაგებობას პატარა ოთახებად ყოფს. კლდის კედლები ჩათლილი და შეღრმავებულია. გაჭრილია ბუხრის საკვამლე მილები, თახჩები და გადახურვის კოჭების ბუდეები. იატაკი გაცვეთილია. მასში ამოკვეთილია თონეების, ქვევრებისა და დაზგების ჩასადგმელი ორმოები. დიდი ნაგებობის  ცენტრს წარმოადგენს სწორკუთხა ღია დარბაზი. დარბაზის ფასადისაგან შემორჩენილი რამდენიმე დეტალი ადასტურებს, რომ იგი გახსნილი იყო გრძელი და დაბალი არქიტრავით გადახურული ღიადით, რომელსაც უთუოდ ექნებოდა შენობის ღერძის მიმართ სიმეტრიულად განლაგებული ორი საყრდენი. ფასადის ასეთი გადაწყვეტაც ამ ნაგებობის თავისებურებას წარმოადგენს. დარბაზის განივი ღერძის დასავლეთ  ბოლოში, მოგვიანებით აშენებული ქვის კედლის ქვეშ, გამოჩნდა იატაკიდან ამოწეული კლდის მასივი, რომელიც გადახურვის საყრდენის ძირი უნდა იყოს.

დარბაზის განივი ღერძის დასავლეთ  ბოლოში, მოგვიანებით აშენებული ქვის კედლის ქვეშ, გამოჩნდა იატაკიდან ამოწეული კლდის მასივი, რომელიც გადახურვის საყრდენის ძირი უნდა იყოს. უნდა ვიფიქროთ, რომ ღერძის აღმოსავლეთ ბოლოშიც ასეთივე საყრდენი იყო. ფასადის განაპირა კუთხეებთან, კედელში ერთიმეორის პირდაპირ ამოკვეთილია ღრმა, ოთხკუთხა, ბრტყელჭერიანი ნიშები. ღია დარბაზში გადახურვის შემორჩენილი ნაწილების მიხედვით შეიძლება ითქვას, რომ მისი დახურვაც ბრტყელი ყოფილა. აღმოსავლეთ ოთახის ჭერის ვიწრო მალის მიმართულებით ჩანს ერთმანეთთან ახლოს განლაგებული ბრტყელი, ორსაფეხურიანი „კოჭები“ და კედლის შემკვრელი ლავგარდანი. სწორკუთხა პროფილის ლავგარდანს შუა ნაწილში გასდევს ლილვა.

ფასადის წინ, კლდეში, ჩაკვეთილი  განიერი ღრმული (ამჟამად სახეშეცვლილია); შესაძლებელია აქ ქუჩიდან ნაგებობასთან მისასვლელი საფეხურები იყო. 
ღია დარბაზის სამივე მხარეს უფრო მცირე და დაბალი სწორკუთხა ოთახებია. უკანა ოთახის სამივე მხარესაც მცირე და დაბალი სათავსებია. მათ შორის დასავლეთისას ნახევარსფერული ჭერი აქვს და გეგმით წრიულია. დანარჩენი ოთახების ჭერი ბრტყელია. დიდი ნაგებობის ბანი წარმოადგენს შიდა ნაქალაქარის ზედა უბნის ტერასას, რომელზეც კლდეშივე ნაკვეთი სახლის ნაწილებია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
თეოდორე პროდრომე

**თეოდორე პროდრომე** — (დ. 1100 — გ. 1170) — ბიზანტიელი მწერალი. წერდა თეოლოგიურ, ფილოსოფიურ, ფოლოლოგიურ თხზულებებს. დატოვა მრავალი ნაშრომი ბიზანტიური ლიტერატურის თითქმის ყველა ჟანრში. მისი ლექსად გარითმული რომანი „როდანთე და დოსიკლე“ ელინისტური სატრფიალო რომანის იმიტაციაა. „კატამიომაქია“ არის საგმირო ეპოსის პაროდია. ავტორია ასტროლოგიური პოემისა მნათობთა ძალასა და მნიშვნელობაზე. ჰყავდა მრავალი მიმდევარი და მიმბაძველი. 

## ლიტერატურა
**ყაუხჩიშვილი ს.*, „ბიზანტიული ლიტერატურის ისტორია“, თბილისი, 1963

კატეგორია:დაბადებული 1100
კატეგორია:გარდაცვლილი 1170
კატეგორია:XII საუკუნის ადამიანები
კატეგორია:ბიზანტიელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
თეოდორე სტუდიტე

**თეოდორე სტუდიტე** (დ. 759 — გ. 826) — ბიზანტიელი მწერალი, თეოლოგი, საეკლესიო მოღვაწე. მოღვაწეობდა კონსტანტინოპოლის სტუდიონის მონასტერში, რომელიც აქცია მნიშვნელოვან რელიგიურ და კულტურულ კერად, ხელნაწერთა გამრავლების ცენტრად. ხელი შეუწყო ბიზანტიურ დამწერლობაში მინუსკულის დამკვიდრებას. 808-815 წლებში ის კონსტანტინოპოლიდან განდევნეს ხატმებრძოლეებმა. იყო ბასილი კესარიელის მიმდევარი. ავტორია თხზულებებისა სამონასტრო ცხოვრების ორგანიზაციის შესახებ, ასევე დოგმატური და ასკეტური „საუბრებისა“ და იამბური ლექსებისა, რომლებშიც სადად და უშუალოდაა აღწერილი სამონასტრო ცხოვრება. შერაცხულია წმინადანად.

## ლიტერატურა
**ყაუხჩიშვილი ს.*, „ბიზანტიული ლიტერატურის ისტორია“, თბილისი, 1963

კატეგორია:დაბადებული 759
კატეგორია:გარდაცვლილი 826
კატეგორია:ბიზანტიელი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
თეოდორე მეტოქიტე

**თეოდორე მეტოქიტე** — (დ. 1270 — გ. 13 მარტი, 1332) — ბიზანტიელი მწერალი, მეცნიერი და სახელმწიფო მოღვაწე, დიდი ლოგოთეტი. იყო იმპერატორ ანდრონიკე II პალეოლოგოსი-ის ფავორიტი. 1328 წელს შერისხეს და იძულებული გახდა მონასტერში წასულიყო. მონასტრის ეკლესიაში (ამჟამინდელი კაჰრიე-ჯამი სტამბოლში) მისი დაკვეთითაა შესრულებული მოზაიკა, რომელიც პალეოლოგოსების რენესანსის ცნობილი ძეგლია. ავტორია ფილოსოფიური, ასტრონომიული, პოლიტიკური, პოეტური თხზულებებისა. ჰქონდა ენციკლოპედიური განათლება, კარგად იცნობდა ანტიკურ ავტორებს. იყო არისტოტელეს და პტოლემეოსის კომენტატორი.

## ლიტერატურა
**Beck, H.G*. Theodoros Metochites: Die Krise des byzantinischen Weltbildes im 14. Jahrhundert. Munich, 1952 

კატეგორია:დაბადებული 1270
კატეგორია:გარდაცვლილი 1332
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:ბიზანტიელი მწერლები
კატეგორია:შუასაუკუნეების ქრისტიანები
უფლისციხის კოხტა სახლი

**უფლისციხის კოხტა სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის შუა უბანში, ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეში, ქარაფისპირა ტერასაზე. თარიღდება ადრინდელი ანტიკური და ელინისტური ხანის მიჯნით. 1967 წელს სპეციალურმა სამეცნიერო-სარესტავრაციო საწარმო სახელოსნომ კლდის გადახურვის ჩამოგლეჯილი და დაცურებული წინა ნაწილი კრინა-ბეტონის უწყვეტი კოჭით გაამაგრა.

კოხტა სახლი მთლიანად კედელშია ამოკვეთილი. შენობა უფლისციხის კლდეში ნაკვეთი ანსამბლის თვალსაჩინო ნაგებობაა. კომპლექსში დაცულია ანსამბლის ძირითადი ნაგებობისთვის დამახასიათებელი ყველა მხატვრული და აქტიქეტრული-გეგმარებითი პრინციპი. ნაგებობა დაზიანებულია. შემორჩენილია ღია დარბაზის გვერდითი კედლების ქვედა ნაწილები, გადახურვის კამარის ჩრდილოეთ-დასავლეთ კუთხე, წინა ოთახის ფასადის კედლის ზედა კუთხეები; კედლები ჩამოტეხილი და გამოფიტულია. შემორჩენილი ფრაგმენტებიც დაზიანებულია. კოხტა სახლი მრავალჯერ გადაუკეთებიათ: ოთახის კედლებში ამოუკვეთიათ უსწორო თახჩები, ოთახების იატაკისა და ეზოში ამოუთხრიათ სხვადასხვა დანიშნულების ორმოები და ხის ბოძებისა და ღობის ჩასადგმელი ბუდეები.

კოხტა სახლი შედგება ღია დარბაზისა და ორი ოთახისაგან. სამივე სათავსი განლაგებულია ერთ ღერძზე, ერთმანეთის უკან. კლდის ზედაპირი დამუშავებულია კარგად. დეკორად გამოყენებულია ხის და ქვის კონსტრუქციების იმიტაცია. შენობა უფლისციხის ანსამბლის ნაგაბობათა შორის გამოირჩევა გარეგანი იერით. იგი მარტივი კუბის ფორმისაა, რასაც ქმნის მთავარი ფასადის თაღის ღიობი, დანარჩენი ფასადების სადა სიბრტყეები და ბანური გადახურვა.

ღია დარბაზი უკანა ოთახებზე ბევრად მაღალი, სწორკუთხა, წაგრძელებული მოხაზულობის ყოფილა, რაზეც მიგვითითებს შემორჩენილი ნაწილები. დარბაზის თაღის ღიობი საზეიმო იერს აძლევს წინა ხედს. შენობის დანარჩენი ფასადები დამუშავებულია გლუვად. დარბაზის უკან მდებარე ორივე ოთახი ერთმანეთს შენობის ღურძზე გაჭრილი კარით უკავშირდება. შინა ოთახი მოგრძო სწორკუთხედია, უკანა კი თითქმის კვადრატი. ორივე ოთახის ჭერი ბრტყელია. წინა ოთახის ჭერი კლდეში ამოკვეთილი ხის კოჭოვანი გადახურვის კონსტრუქციის იმიტაციაა. კედლებს ზემოდან გასდევს პროფილირებული ლავგარდანი, რომელზედაც  ორსაფეხურიანი „კოჭებია“ „დალაგებული“. ოთახის აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში ამოყვანილია თახჩები. ჩამონგრეულ სამხრეთ კედლის ზედა ნაწილზე შემორჩენილია ღია დარბაზიდან ოთახში შესასვლელის წირთხლის კვალი. კოხტა სახლის წინ კედელში ჩაწრილი მოსწორებული მოზრდილი ეზოა, რომელიც ქარაფის პირას შემოსაზღვრული იყო პარაპეტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
პირველი საბჭოთა ელმავალი

მინი|250პქ|მარჯვნივ
**პირველი საბჭოთა ელმავალი** — ისტორიული ძეგლი ქალაქ ხაშურის რკინიგზის სადგურის დასავლეთით, ქვით მოპირკეთებულ კვარცხლბეკზე, დამზადდა 1932 წელს. იგი მოსკოვის კიროვის სახელოსნო ქარხანა „დინამოსა“ და ქალაქ კოლომნის კუიბეშევის სახელოსნო ქარხნის მუშებმა და ინჟინერ-ტექნიკურმა პერსონალმა მიუძღვნეს დიდი ოქტომბრის რევოლუციის XV წლისთავს. ელმავალი ამიერკავკასიის რკინიგზის პარკში 1933 წლის მაისში ჩაირიცხა. ჩამოიწერა 1972 წლის 23 ნოემბერს. წონა 11 ტონა, მაქსიმალური სიჩქარე 85 კმ/სთ. ელმავალს აქვს მემორიალური დაფა რუსულ ენაზე. 1935 წლის 16 ივნისს პირველმა საბჭოთა ელმავალმა თბილისიდან წაიყვანა სახალხო მატარებელი №52, რომელიც ხაშურში გრაფიკით დადგენილ დროზე ადრე ჩავიდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ლადო კეცხოველის სახლ-მუზეუმი

**ლადო კეცხოველის სახლ-მუზეუმი** — ისტორიული ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყვიავის ცენტრში, საკრებულოს მახლობლად. სახლ-მუზეუმი გაიხსნა 1972 წლის 20 მაისს. იგი XIX საუკუნის დასასრულს აუშენებია ლადო კეცხოველის მამას, ზაქარია კეცხოველს. შენობა დღესაც პირვანდელი სახით არის შემორჩენილი. სახლ-მუზეუმის მემორიალურ დაფაზე წარწერაა: „აქ 1878 წლის აგვისტოდან 1883 წლის დეკემბრამდე მუდმივად, ხოლო 1883-1899 წლებში დროგამოშვებით ცხოვრობდა ვლადიმერ (ლადო) ზაქარიას ძე კეცხოველი“.

მუზეუმის შენობა ერთსართულიანია. სართულზე ოთხი ოთახია მთელ სიგრძეზე აივნით. მარცხნივ ადმინისტრაციის ოთახია, დანარჩენ სამ ოთახში კი მუზეუმის ექსპონატებია მოთავსებული. ამ სამი ოთახიდან ორი ნაწილობრივ აღდგენილია ისე, როგორც ლადო კეცხოველის ბავშვობის დროს იყო. ერთ ოთახში, კედელთან, მთელ სიგრძეზე დიდი ტახტია, აქვეა ლადოს ბავშვობის დროინდელი, შინ დამზადებული ჭურჭლის კარადა, მაგიდა, დასაკიდი სარკე, საწერი მაგიდა, ლამფა, კიდობანი, სკამები, კედლებში დატანებულია განჯინა და წალო. საექსპოზიციო განყოფილების მასალა მოგვითხრობს რევოლუციონერის ცხოვრებასა და მოღვაწეობაზე თბილისში, კიევსა და ბაქოში. ცალკე ვიტრინაშია გამოფენილი ლადოს მიერ თარგმნილი და დაბეჭდილი რევოლუციური ბროშურები. ექსპოზიციაში აგრეთვე წარმოდგენილია უნიკალური ექსპონატი – რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის კავკასიის კავშირის მიერ 1903 წლის 17 აგვისტოს, ლ. კეცხოველის მკვლელობასთან დაკავშირებით არალეგალურად გამოცემული ბროშურა: „ლადო კეცხოველი. მისი ცხოვრება და რევოლუციური მოღვაწეობა“.

სახლ-მუზეუმის სარდაფში მარანი და დამხმარე სათავსებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
უფლისციხის მაყვლიანი

**უფლისციხის მაყვლიანი** (*წარამრთული ტაძარი*) — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შუა უბანში. თარიღდება ელინისტური ხანით, გამოკვეთილია კლდეში. სამხრეთ კედლის ერთი ნაწილი უხეშად დაკუთხული ნატეხი ქვისაა. შემორჩენილი აქვს თავდაპირველი ნალესობის ფრაგმენტები. მაყვლიანი შედგება მთლიან ორგანიზმად გაერთიანებული 10 უჯრედისაგან. გამოირჩევა სირთულით და მათალი ხუროთმოძღვრული ღირსებით. შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ მონაკვეთშია. კარი საგანგებოდაა აცდენილი კედლის სიმეტრიის ღერძიდან. გადის მოზრდილ მოედანზე, რომელიც თავდაპირველად გვერდზე მდებარე ამავე ტიპის, მცირე ტაძართან ყოფილა საზიარო. მაყვლიანის მთავარი ნაწილია მაღალ ბაქანზე აღმართული კამაროვანი პორტიკი. პორტიკს აღმოსავლეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით უკავშირდება ორ-ორი ოთახი. მათგან ჩრდილოეთ პირველი ოთახის ჭერი კვადრატული კესონებითაა მორთული. აღმოსავლეთ და დასავლეთ ოთახების ჩრდილოეთ კედლების სიღრმეში ორი სამალავი-სალაროა წრიული შესასვლელებით. პორტიკებიდან 8-საფეხურიანი საზეიმო კიბე ჩადის ვრცელ თავგადახსნილ გვირაბში, რომელსაც აღმოსავლეთით და დასავლეთით ორსაფეხურიანი ჩამოსაჯდომი გასდევს. სარიტუალო დანიშნულებისაა ტაძრის ახლოს, მოედნის კელდებში გამოკაფული სათავსებიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე
გორგოტის ძირეები

**გორგოტის ძირეები** — არქეოლოგიური ძეგლი ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტკოცის ჩრდილო-დასავლეთით, გორანამოსახლარ გორგოტის სამხრეთ-დასავლეთით, 100 მეტრზე. თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. აკრეფილი არქეოლოგიური მასალიდან აღსანიშნავია წიწვოვანი ორნამენტით შემკული ბრინჯაოს მასრაგახსნილი შუბისპირი და ბოლოებგახსნილი მასიური სამაჯურები. მასალა დაცულია სოფელ ფლევის რვაწლიანი სკოლის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
უფლისციხის მიუვალი ნაგებობა

**უფლისციხის მიუვალი ნაგებობა** — არქტიქერტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი გორის მუნიციპალიტეტის ნაქალაქარ უფლისციხის შიდა ქალაქის სამხრეთ-დასავლეთის მიუვალ ქარაფზე. კომპლექსში მოხვედრა მხოლოდ ალპინისტური ჩაშვების წესითაა შესაძლებელი. ნაგებობა თარიღდება ელინისტური ხანის დასაწყისით. მართალია, მიუვალი ნაგებობის კომპლექსი დამხობილა სამხრეთისკენ. შედგება ფასადის მრიდან თაღით გახსნილი, კამაროვანი დარბაზის, მის წინ არსებული ეზოსა და დარბაზის უკან მოთავსებული ოფრო დაბალი, სწორკუთხა, ბრტყელჭერიანი ოთახისგან. კომპლექსი კლდეშია ამოკვეთილი, ძეგლი დაზიანებულია: გამოფიტულია ნაგებობის კლდის ზედაპირი, აკლია ეზოს დიდი მონაკვეთი და ღია დარბაზის ეზოს დიდი მონაკვეთი და ღია დარბაზის ეზოს მხრის ნაწილი, დანგრეულია ოთახის წინა კედლის შუა ნაწილი, ჩამოცვენილია ოთახის ჭერის დეკორის უმეტესი ნაწილი, მთლიანად ჩამონგრეულია ნაგებობასთან მისასვლელი გზა. უგზოობამ კომპლექსს პირვანდელი სახე შეუნარჩუნა.

მიუვალი ნაგებობის სათავსებიდან საყურადღებოა უკანა ოთახი, რომელსაც შესასვლელი დარბაზიდან აქვს. კარი გაჭრილია ნაგებობის გრძივ ღერძზე. ოთახის იატაკი ღია დარბაზის იატაკის დონესთან შედარებით 0,15 მეტრით მაღალია. ჭერზე ამოკვეთილია ხის კოჭებით გადახურვის იმიტაცია. განივი ღერძის მიმართულებით ამოყვანილი „მზიდავი ჯოჭი“ ორად ყოფს გადახურვის მალს. კოჭზე და კედლებზე, გრძივი ღერძის მიმართულებით, „გადიდებულია“ მცირე კვეთის „კოჭები“. ოთახის ჩრდილოეთ კედელში ამოჭრილია ორი თახჩა. ნაგებობის თავისებურებას წარმოადგენს შესასვლელის პირდაპირ, ოთახის უკანა კედელთან, თითქმის მთელს სიგანეზე, კედელში ამოკვეთილი ორსაფეხურიანი, განიერი სავარძლის მსგავსი გაურკვეველი დანიშნულების „ტახტი“. „ტახტის“ ზედა საფეხურზე მცირედი ღრმულია ამოკვეთილი.

კომპლექსის კონტური და სიბრტყეები გეომეტრიულად ზუსტია. კედლის ზედაპირიც გლუვად არის დამუშავებული. ცხადია, რომ მიუვალი ნაგებობის თავდაპირველი ანსამბლის განაშენიანებაში იყო ჩართული, ამიტომ სავარაუდოა, რომ შიდა ქალაქი, ჩადაბლებული ტერასებით და ქუჩებით დასავლეთისაკენ ვრცელდებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უფლისციხე