open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კაკნატელა

**კაკნატელა**, *კნოცუნა* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში გურიიდან.

ვაზის მარცვალი ხორციანია, ნაკლებწვნიანი და კნატუნა. როგორც ჩანს, ამის გამო მას „კაკნატელა“ უწოდეს.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, გულისებრი ფორმის, ხუთ-სამნაკვთიანია. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა დაფარული მოკლე და ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, იშვიათად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება თხელი და კუმსი მტევნებით. მარცვალი მსხვილია, ოვალური, ზოგჯერ მომრგვალო და წაგრძელებული. ქარვისფერია, მზის მხარეს მოწითალო ელფერით. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანია, ნაკლებწვნიანი, კნატუნა, სასიამოვნო ოდნავ მომწკლარტო გემოთი.

კაკნატელა ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში 16-20 სექტემბერს შედის. მტევნის წონა 120-220 გრამს შორის მერყეობს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-6 გ/ლ-ს.

კაკნატელა სასუფრე ყურძნის ჯიშია. ყურძენი კარგად ინახება და უძლებს ტრანსპორტირებას.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 171

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ჩხინკილოური

**ჩხინკილოური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან.

ჩხინკილოური წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 573

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
ნუნუ თეთრაძე

**ნუნუ თეთრაძე** (დ. 23 ნოემბერი, 1911, თბილისი — გ. 2 მაისი, 1986) — ქართველი მსახიობი, გამოდიოდა ესტრადაზეც. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1957).

## ბიოგრაფია 
1937 წელს დაამთავრა დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრთან არსებული თეატრალური სტუდია. იმავე წელს ახალგაზრდა სტუდიელებთან ერთად გაემგზავრა ბათუმში და დაიწყო სამსახიობო მოღვაწეობა. ბათუმის თეატრში მას განსახიერებული აქვს 200-ზე მეტი როლი, მათ შორის აღსანიშნავია: ჰორტენზია (კ. გოლდონის „სასტუმროს დიასახლისი“), ნინო (გ. მდივნის „ბრმა“), ქეთევანი (დ. ერისთავის „სამშობლო“), ელიზავეტა პავლოვნა (ა. შერვაშიძის „ბაგრატიონი“), ლიზა (ლ. ტოლსტოის „ცოცხალი ლეში“), ვარდო (დ. ჭონქაძის „სურამის ციხე“), ლიუბოვ იაროვაია (კ. ტრენიოვის „ლიუბოვ იაროვაია“), ბეატრიჩე (კ. გოლდონის „ორი ბატონის მსახური“), რუქაია (ა. სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), კორინკინა (ა. ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშვენი“), გვირისტინე (პ. კაკაბაძის „კოლმეურნის ქორწინება“), იოკასტა (სოფოკლეს „ოიდიპოს მეფე“), ხანუმა (აქვ. ცაგარელის „ხანუმა“), ლიზა (კ. სიმონოვის „მელოდე“), ფოფია (კ. ბუაჩიძის „ეზოში ავი ძაღლია“), სოფიო (შ. როყვას „დედა“), საბედო (მ. მრევლიშვილის „ზვავი“), ნუნუ (ა. ყაზბეგის „მამის მკვლელი“), ეთერი (ი. მოსაშვილის „მისი ვარსკვლავი“), ჯესი (კ. მინონოვის „რუსეთის საკითხი“). თითქმის ნახეარი საუკუნის მანძილზე აქტიურად მონაწილეობდა ბათუმის თეატრის შემოქმედებით ცხოვრებაში.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1949 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1957 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
*საიუბილეო თარიღები: თეატრი, მუსიკა, კინო, თბ., 1991, გვ. 48

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1986
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კამური შავი

**კამური შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. მიიღება სუფრის წითელი ღვინო.

## გავრცელებული
XX საუკუნის დასაწყისში შავი კამური გავრცელებული იყო საჯავახოს მხარესა და ამაღლების თემში. მოსახლეობა ყურძენს ვაზზე ტოვებდა იანვრამდე და საჭიროების მიხედვით კრეფდა ან დაკრეფილს აკიდოების სახით გვიან გაზაფხულამდე ინახავდა. გურიაში მას სასუფრე ყურძნადაც მოიხმარდნენ და განსაკუთრებული გემოვნების ხალისიან ღვინოსაც წურავდნენ. 

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მსხვილი და საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მოგრძო ფორმის, შავი ფერის. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი, მკვრივი და წვნიანი აქვს.

კამური შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 167 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლო რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 80-125 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 5.6-7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-6 გ/ლ-ს.

## იხილეთ აგრეთვე
*კამური თეთრი

## ლიტერატურა 
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 173

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
როსტომ აბრამიშვილი

**როსტომ აბრამიშვილი**(დ. 1925 — გ. 1996) — ქართველი არქეოლოგი.

## ბიოგრაფია
იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის შექმნის ერთ–ერთი ინიციატორი. 1977 წლიდან ამავე დაწესებულების გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანის არქეოლოგიის განყოფილების გამგე. 1988 წელს დააარსა თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი. 1969 წლიდან დაიწყო თბილისისა და მისი შემოგარენის სისტემური არქეოლოგიის შესწავლა. თბილისში გათხარა და შეისწავლა ბრინჯაო–რკინის ხანის ძეგლები. შეიმუშავა საქართველოს და კავკასიის გვიანდელი ბრინჯაოს და რკინის ხანის ქრონოლოგია, მუშაობდა რკინის მეტალურგიის ისტორიის საკითხებზე. იყო არქეოლოგიური გამოფენების მოწყობის ერთ–ერთი ინიციატორი და მონაწილე: 1961 წელს აკად. ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, 1988 წელს თბილისის არქეოლოგიის მუზეუმში, 1995 წელს საქართველოს არქეოლოგიური გამოფენისა გერმანიაში. არქეოლოგი, კავკასიისა და ახლო აღმოსავლეთის ბრინჯაოსა და რკინის ხანის სპეციალისტი. ისტორიის მეცნიერებათა კანდიდატი.

## ლიტერატურა
* თბილისი — ენციკლოპედია, თბ., 2002, გვ. 265

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები
გრეგორ კლეგენი

**გრეგორ კლეგენი** () — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში“ და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და  „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა ისლანდიელმა სტრონგმენმა ჰაფთორ ბიორნსონმა. 

სერ გრეგორ კლეგენი არის კლეგენების სახლის მმართველი და სანდორ კლეგენის უფროსი ძმა. ის არის უკიდურესად საშინელი და მომაკვდინებელი მეომარი. სიმაღლის გამო მას უწოდებენ „მოსიარულე მთას“ ან უბრალოდ „მთას“.

## ბიოგრაფია 
გრეგორი თავიდან, სანამ ლორდი გახდებოდა, მიწათმოქმედი რაინდი იყო. გრეგორი მთელ ვესტეროსში საოცრად უზარმაზარი, ძლიერი და საშიში, ერთ-ერთი საუკეთესოდ გაწვრთნილი რაინდი იყო. მას აგრეთვე სახელი განთქმული ჰქონდა თავისი სისასტიკის გამო, ჩაიდინა რა ისეთი საშინელი დანაშაულები, როგორიცაა გაუპატიურება, ძარცვა და წამება. 

რობერტის აჯანყების დროს, გრეგორი  მონაწილეობდა მეფის საბიჯელის ალყაში, წითელ ციტადელში შესვლის შემდეგ კი მოკლა რეიგარ ტარგარიენის და ელია მარტელის ორი შვილი — რეინისი და ჩვილი ეიგონი (რომელიც კედელზე მიახეთქა). როდესაც ხელები ჯერ სისხლში ჰქონდა გასვრილი, საათობის განმავლობაში აუპატიურებდა და აწამებდა ელია მარტელს. უამრავი ჭორის თანახმად მან ელია ხმლის ერთი მოქნევით შუაზე გადაჭრა. მიუხედავად ამ დანაშაულისა, რობერტ ბარათეონს სერ გრეგორი არ დაუსჯია. 

## რესურსები ინტერნეტში
*გრეგორ კლეგენი „სატახტოთა თამაშის“ ვიკიში 

კატეგორია:სატახტოთა თამაში
კატეგორია:ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის პერსონაჟები
ყუბანი (საფეხბურთო კლუბი, 2018)

**ყუბანი** () — რუსული პროფესიონალური საფეხბურთო კლუბი კრასნოდარში. ის დაარსდა 2018 წლის 4 ივნისს.

## ისტორია 
შპს საფეხბურთო კლუბი უროჟაი ოფიციალურად დარეგისტრირდა 2018 წლის 4 ივნისს. თავდაპირველად კლუბს ეწოდებოდა „ეკატერინოდარი“, მაგრამ საბოლოოდ, „ბოლო მომენტში, გარკვეული გარემოებების გამო“ დაერქვა „უროჟაი“, ხოლო იმავე წლის 5 ივნისიდან 14 ივნისამდე ადგილობრივ პორტალ Yuga.ru-ზე ჩატარდა გამოკითხვა გუნდის სახელთან დაკავშირებით, რომლის შედეგების მიხედვით, „უროჟაის" ვარიანტმა ბოლო ადგილი დაიკავა. 

2018 წლის 22 ივნისს FC Urozhay-მა მიიღო ლიცენზია 2018/19 წლების სეზონის PFL ჩემპიონატში მონაწილეობის უფლებისთვის. 26 ივნისს ცნობილი გახდა, რომ გუნდს ვლადიმერ გაზზაევი უხელმძღვანელებდა, ხოლო ალექსეი ზინინი, რომელიც ადრე კრასნოდარის კლუბში სპორტული დირექტორის თანამდებობას იკავებდა, გენერალური დირექტორი გახდა. 27 ივნისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ნიკოლაი ლატიში და ვლადიმერ შევჩუკი შეუერთდებოდნენ გაზზაევის სამწვრთნელო შტაბს. 29 ივნისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ უროჟაის სპორტული დირექტორის თანამდებობაზე დაინიშნა ნიკოლაი ხლისტუნოვი, რომელიც ოდესღაც მუშაობდა ყუბანის კლუბში, ხოლო 2017 წლის დეკემბრიდან მუშაობდა კრასნოდარში სელექციონერად. 

2018 წლის 2 ივლისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ გუნდი შეიცვლიდა სახელს და დაირქმევდა - FC Yug-ს, ხოლო 7 ივლისს ცნობილი გახდა, რომ ახლად შექმნილ კლუბს შესაძლებელია Нефтяники Кубани დარქმეოდა. კლუბის შესაძლო სახელის შეცვლამ გამოიწვია საზოგადოების ორაზროვანი რეაქცია. სიტუაციის ასეთი განვითარება გააკრიტიკა, დიმიტრი ბეზრუჩენკომ, რომელიც ადგილობრივ სოციალურ ქსელებში პოპულარული აქტივისტი და „რეჟიმის“ მოწინააღმდეგეა. ამავდროულად, გავრცელდა ინფორმაციაა, რომ ბელგიელი ბიზნესმენი მიშელ ლიტვაკი გახდა კლუბის მფლობელი. 2018 წლის 14 ივლისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ჰარვესტს, რომელსაც იმ დროს კონტრაქტზე არც ერთი მოთამაშე და მწვრთნელი არ ჰყავდა და ვერ დაადასტურა PFL ტურნირში მონაწილეობის გარანტიები, შესაძლოა დაეკარგა ლიტვაკის დაფინანსება და კლუბის საქმიანობაზე კონტროლი. როგორც 17 ივლისს გახდა ცნობილი, რომ გუნდის მთავარი მწვრთნელი ევგენი კალეშინი გახდა, რომელიც ადრე მუშაობდა ყუბანში. პარალელურად, 16 ივლისს გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ახლადშექმნილმა გუნდმა შესაძლოა საერთოდ არ მიიღოს მონაწილეობა PFL-ის ჩემპიონატში სამხარეო ადმინისტრაციის წარმომადგენლებსა და მიშელ ლიტვაკს შორის გაუგებრობის გამო.

18-19 ივლისს ცნობილი გახდა, რომ გენერალურმა დირექტორმა ალექსეი ზინინმა, ასევე მთავარმა მწვრთნელმა ვლადიმერ გაზზაევმა, მისმა ასისტენტებმა და მის მიერ მოწვეულმა მოთამაშეთა ჯგუფმა დატოვეს კლუბი. 19 ივლისის საღამოს, ინფორმაცია ჩემპიონატიდან კლუბის ამოღების შესახებ უარყო PFL-ის პრეზიდენტმა ანდრეი სოკოლოვმა. 

2020 წლის ივლისში კლუბს ოფიციალურად დაერქვა PFC Kuban. 2020 წლის 24 ივლისს რუსეთის საფეხბურთო კავშირმა დაამტკიცა სახელის შეცვლა, იმ პირობით, რომ კლუბი არ არის ყოფილი FC Kuban-ის კანონიერი მემკვიდრე და არ შეუძლია მოითხოვოს მათი სპორტული ისტორია.

2021 წლის 15 ივნისს კლუბმა მოიპოვა პირველი ადგილი PFL ზონაში და დაწინაურება რუსეთის ფეხბურთის ეროვნულ ლიგაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის საფეხბურთო კლუბები
Jedi Mind Tricks

**Jedi Mind Tricks (JMT)** — ამერიკული ანდერგრაუნდული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფი, დაარსებული ორი სკოლის მეგობრის — რეპერ ვინი პაზის (ვინჩენზო ლუვინერი) და პროდიუსერ Stoupe the Enemy of Mankind-ის (კევინ ბოლდუინი) — მიერ. 1999 წელს რეპერი ჯას ალა შეუერთდა ჯგუფს მეორე სტუდიური ალბომის, *Violent by Design*-ის ჩასაწერად. მან მალევე დატოვა ჯგუფი, მაგრამ 2006 წელს დაბრუნდა და დაიწყო მუშაობა ჯგუფის მეექვსე სტუდიურ ალბომზე *A History of Violence*. 2011 წელს სტუპმა დატოვა ჯგუფი, რადგან „Jedi Mind Tricks-ს გულს ვეღარ უდებდა“.  2013 წელს ჯასი კვლავ წავიდა ჯგუფიდან, ხოლო სტუპი 2015-ში დაბრუნდა. 

Jedi Mind Tricks-ს აქვს ნამუშევარი როგორც ადგილობრივ რეპერებთან, ისე ვეტერანებთან, როგორებიცაა GZA, Kool G Rap, 7L & Esoteric, შონ პრაისი, რას კასი, Canibus, Percee P, Killah Priest, Immortal Technique, Block McCloud, Virtuoso, Louis Logic, R.A. the Rugged Man, Tragedy Khadafi, Chief Kamachi, Necro და Ill Bill. ჯგუფს გაყიდული აქვს 250&nbsp;000 ალბომზე მეტი აშშ-ში და 450&nbsp;000 ალბომზე მეტი — მსოფლიოს მასშტაბით.

## დისკოგრაფია
* *The Psycho-Social, Chemical, Biological & Electro-Magnetic Manipulation of Human Consciousness* (1997)
* *Violent by Design* (2000)
* *Visions of Gandhi* (2003)
* *Legacy of Blood* (2004)
* *Servants in Heaven, Kings in Hell* (2006)
* *A History of Violence* (2008)
* *Violence Begets Violence* (2011)
* *The Thief and the Fallen* (2015)
* *The Bridge and the Abyss* (2018)
* *The Funeral and the Raven* (2021)

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯგუფის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ანდერგრაუნდული ჰიპ-ჰოპ ჯგუფები
წყაროთუბანი (მრავალმნიშვნელოვნება)

საკუთარი სახელი **წყაროთუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს შემდეგს:

*წყაროთუბანი — საცხოვრებელი უბანი გლდანის რაიონში;
*წყაროთუბანი — სოფელი თიანეთის მუნიციპალიტეტში;
*წყაროთუბანი — ნასოფლარი სოფელ წყაროთუბანთან.
ოპერაცია „ვუნდერლანდი“

**ოპერაცია „ვუნდერლანდი“** — სს „ქართული ფილმის“ 1988 წლის ფილმი. რეჟისორი ოთარ კობერიძე.

## ისტორია
ფილმს საფუძვლად უდევს ყინულმჭრელ „ალექსანდრე სიბირიაკოვის" ტრაგედია, მისი კაპიტნის — ანატოლი კაჭარავასა და ეკიპაჟის გმირობა. 1942 წლის 25 აგვისტოს ყინულმჭრელს ჩრდილოეთის მიწაზე, ახალი პოლარული სადგურისთვის აღჭურვილობა და პერსონალი გადაჰყავდა. კარის ზღვაში კი გერმანელების მრისხანე კრეისერს — „ადმირალ შეერს“ შეეჩეხა. გერმანელებმა კაპიტანს დროშის დაშვება და დანებება მოსთხოვეს. ეს უკანასკნელი კი მათ არ დაემორჩილა და მტერს ცეცხლი გაუხსნა. პატარა გემმა დარტყმა საკუთარ თავზე აიღო, თვითონ შეებრძოლა უზარმაზარ, შესანიშნავად აღჭურვილ მრისხანე კრეისერს. ამით მან უკან მომავალი 25 საბჭოთა გემისგან შემდგარი ქარავანი განადგურებას გადაარჩინა — გემები სამშვიდობოს გავიდნენ. გემი „ალექსანდრე სიბირიაკოვი“ კი ჩაიძირა. მის გემბანზე მყოფი ასობით ადამიანიდან ცოცხალი მხოლოდ 19 გადარჩა.

## სიუჟეტი
მეორე მსოფლიო ომის დროს ჩრდილოეთის ზღვის რაიონში საბჭოთა ყინულმჭრელის შეტაკება გერმანელ ფაშისტთა საბრძოლო კრეისერთან ქართველი კაპიტნის გამჭრიახობის წყალობით მტრის სრული განადგურებით დასრულდა.

## როლებში
* გიორგი (გია) ბურჯანაძე — ყინულმჭრელის კაპიტანი
* ალბერტ ფილოზოვი — კონრად ბიუხნერი
* ვიქტორ პავლოვი — უფროსი მექანიკოსი
* გენო წულაია — კომიკოსი
* რუსუდან კიკნაძე — თარჯიმანი
* ნატო წულაია — ლოტა (ბარონესა)
* რუდოლფ ჩელიშჩევი — უფროსი დამხმარე
* ანდრეი აფონკო — იური, იუნგა
* ტატიანა გოვოროვა — ტასია, კოკი
* ვალერი კრავჩენკო — ვარგინი
* პავლე რემეზოვი — თანაშემწე
* ტატიანა გონჩაროვა — იურის დედა
* ვიაჩესლავ ცოი — მიძუკი
* ია ნინიძე — მოცეკვავე
* ოთარ კობერიძე — ბიუხნერის მსახური
* ანდრეი შეპოჩკინი — ზიქსი
* ალექსანდრე კავალეროვი — გრაბოვსკი, ბიუხნერის ადიუტანტი
* ბადრი კობახიძე — ერიხ რედერი
* იოსებ (სოსო) ჯაჭვლიანი
* გენადი ნილოვი — სერგეი, დაზვერვის უფროსი
* გივი თოხაძე — თავდაცვის კომიტეტის წარმომადგენელი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ლეგენდარული ქართველი კაპიტნის ცხოვრება, გმირობა და დიდი სიყვარული

## სქოლიო
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:1988 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:რეალურ მოვლენებზე დაფუძნებული ფილმები
შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა

**შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა** — ფუნქციონირებდა შუშაში 1982 წლიდან 1992 წლამდე.. ის ბაქოში 1992 წლიდან ფუნქციონირებს. ოკუპაციის შემდეგ მუზეუმის ექსპონატები გაძარცვეს. თავად შენობაც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მიტოვებული იყო.

## ისტორია 
სამხატვრო გალერეის ფონდში 50 ფერწერული და 30 გრაფიკული ნამუშევარია გამოფენილი. გალერეის ინიციატივით ნახატებში ასახულია შუშის ისტორიული ძეგლები და პეიზაჟები. გალერეის ქვეშ მოქმედებს ახალგაზრდა ნიჭიერთა ჯგუფი. მოსწავლეთა ხელნაკეთი ნამუშევრები რესპუბლიკისა და გაერთიანებულ გამოფენებზე დაჯილდოვებულია უმაღლესი წოდებითა და ჯილდოებით. ყოველწლიურად რეგულარულად ეწყობა გამოფენები. 2013 წელს შუშას სამხატვრო გალერეის მიერ მომზადებული გამოფენა იტალიაში გამოიფინა. შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეა მუდმივად ინახავს შუშას კულტურას და ამდიდრებს მას ახალი ნამუშევრებით.

1992 წელს შუშას ოკუპაციის შემდეგ გალერეიდან მხოლოდ 8 ნამუშევრის ამოღება იყო შესაძლებელი. შუშას ოკუპაციის 28 წლის განმავლობაში შუშას სახელმწიფო სამხატვრო გალერეის კოლექციაში ნამუშევრების რაოდენობამ 600-ს მიაღწია.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახვითი ხელოვნება
კატეგორია:1982 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ყუბანი (სტადიონი)

**ყუბანი** () — მრავალფუნქციური სტადიონი ქალაქ კრასნოდარში, ყუბანის საფეხბურთო კლუბის საშინაო არენა 2018 წლიდან. სტადიონი 35200 მაყურებელს იტევს. ის გაიხსნა 1960 წლის 30 ოქტომბერს, ხოლო პირველი საფეხბურთო მატჩი გაიმართა 1961 წლის 14 მაისს.

## ისტორია 
სტადიონი აშენდა 1960 წელს, ხოლო საზეიმოდ გაიხსნა იმავე წლის 30 ოქტომბერს, მშენებლობის დროს იგი ოფიციალურად იტევდა 20000 მაყურებელს. 1980 წელს რეკონსტრუქციის შემდეგ (დაემატა იარუსების ზედანაშენი) სტადიონის მაქსიმალური ტევადობა 50 ათას ადამიანამდე გაიზარდა. 2004 წელს სტადიონმა უმასპინძლა მატჩს რუსეთისა და ესტონეთის ნაკრებებს შორის 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის შესარჩევი ეტაპის ფარგლებში, რომელიც დასრულდა ანგარიშით 4:0 რუსეთის ნაკრების სასარგებლოდ. ერთი წლის შემდეგ, ყუბანის სტადიონზე, გაიმართა ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატის პლეი-ოფის მატჩი რუსეთის ეროვნულ გუნდსა და დანიის ნაკრებებს შორის.

2005 წლის დასაწყისში ყუბანის არენა გახდა უეფას თასის მომავალი მფლობელის - ცსკა-ს საშინაო არენა, რომელმაც ორი მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვა თავის მოედანზე: 2:0 ლისაბონის „ბენფიკასთან" პირველ მატჩში 1/16 ფინალში და 2:0 ბელგრადის პარტიზანთან მერვედფინალის განმეორებით მატჩში. სწორედ ამიტომ, კრასნოდარი გახდა პირველი რუსული ქალაქი მოსკოვის შემდეგ, სადაც ცსკა-მ უეფას თასი მოიგო.

2008 წლის დასაწყისში სტადიონზე მორიგი რემონტი განხორციელდა, ჩრდილოეთ, დასავლეთ და აღმოსავლეთ ტრიბუნებზე დამონტაჟდა ახალი პლასტმასის სავარძლები, ასევე დამონტაჟდა ახალი სკორბოტა. 2009 წლის მარტში დასრულდა სტადიონის განახლების შემდეგი ეტაპი, რომლის დროსაც სამხრეთ ტრიბუნაზე დამონტაჟდა პლასტმასის სავარძლები და მოედნის ირგვლივ სარბენი ბილიკები შეიცვალა. 2011 წლის 6 მარტს ყუბანის სტადიონზე გაიმართა მატჩი რუსეთის სუპერთასისთვის, რომელშიც სანქტ-პეტერბურგის ზენიტმა მოსკოვის ცსკა 1:0 დაამარცხა.

დაგეგმილი იყო არენის შემდეგი რეკონსტრუქცია 2015 წლის მეორე ნახევარში, მაგრამ რეგიონის ხელმძღვანელობამ გადაწყვიტა რეკონსტრუქცია დაეწყო 2018 წლის FIFA-ს მსოფლიო ჩემპიონატის შემდეგ.

## ტევადობა 
სტადიონზე ადგილების რაოდენობის სხვადასხვა ვერსია არსებობს. სტადიონის ვებსაიტზე და RFU-ს ვებსაიტზე მითითებულია 35,200 მაყურებლის ადგილი, FC Kuban-ის ვებსაიტზე კი 31,654. 2008 და 2009 წლებში სამხრეთ და ჩრდილოეთ ტრიბუნებზე პლასტმასის სავარძლების დამონტაჟების გამო, სტადიონის ტევადობა (მაშინდელი რაოდენობა 28000) 6000-ით გაიზარდა, თუმცა სტადიონის ხელმძღვანელობის განცხადებით სტადიონზე მაყურებლის ადგილების ტევადობა 32000 იყო, რომელიც შემდგომ შემცირდა 31654-მდე. კლუბის ოფიციალურ ვებგვერდზე სტადიონის სქემის მიხედვით, სტადიონს აქვს 31,221 მაყურებლის ადგილი, მაგრამ ეს სქემა არ ითვალისწინებს VIP ადგილებს. ამავდროულად, კლუბის ინფორმაციით, ევროპის ლიგის პლეი ოფის მატჩს ყუბანსა და ფეიენოორდს შორის 32 275 მაყურებელი ესწრებოდა, რაც არ შეესაბამება კლუბის მონაცემებს სტადიონის მთლიანი ტევადობის შესახებ.

## ვიდეორეფერი 
2011 წელს სტადიონზე რუსეთის სუპერთასისთვის მატჩის ჩატარების მიზნით, ყუბანში ვიდეორეფერის ფუნქცია და მისთვის საჭირო აღჭურვილობა გააუმჯობესეს და გაზარდეს. ამრიგად, ვიდეო აღჭურვილობის რაოდენობის მიხედვით, სტადიონი გახდა მეორე რუსეთში, ლუჟნიკის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ყუბანის სტადიონი ძველ ფოტოებსა და ღია ბარათებზე
* FC Kuban-ის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის სტადიონები
კატეგორია:სტადიონები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სტადიონები
შუშის ხალიჩის მუზეუმი

**შუშას ხალიჩების მუზეუმი** () — აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის შუშის ფილიალი. მუზეუმი ხალიჩების ქსოვის ხელოვნების ტრადიციების შესწავლის, შენარჩუნებისა და შენარჩუნების მიზნით დაარსდა. დაარსებულია აზერბაიჯანის სსრ კულტურის სამინისტროს 1985 წლის 26 სექტემბრის #502 ბრძანებით. ფილიალმა თავისი საქმიანობა 1987 წლის 19 მაისს დაიწყო გენერალ სამად ბეი მეჰმანდაროვის მე-18 საუკუნის სასახლეში.
ყარაბაღის უძველესი ისტორიის, მათ შორის შუშას ხალიჩების კვლევის, პოპულარიზაციისა და შენარჩუნების მიზნით, აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან - ხალიჩები და ხალიჩების ნაწარმი, რომლებიც ინარჩუნებენ ეროვნულ ხელოვნების ღირებულებებს, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული ტანსაცმლისა და სამკაულების ნიმუშები გამოფენისთვის გაიგზავნა შუშის ფილიალში.

შუშას ფილიალში გამოიფინა აზერბაიჯანის ხალიჩისა და ხალხური გამოყენებითი ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმის ძირითადი ფონდიდან შერჩეული წყობილი და უწყობადი ხალიჩები, ხალიჩების ნაწარმი, მხატვრული ნაქარგები, ეროვნული სამოსი, სამკაულები და მხატვრული ლითონის ნიმუშები.

შუშაში მოქმედი 8 მუზეუმიდან მხოლოდ აზერბაიჯანის ხალიჩების მუზეუმმა შეძლო მისი ნივთების ნახევარზე მეტის გადარჩენა, ხოლო გენიალური კომპოზიტორის უზეირ ჰაჯიბეილის სახლ-მუზეუმმა ნაწილობრივ გადაარჩინა მისი ნივთები. შემონახულ ექსპონატებს შორისაა ყარაბაღის ტრადიციული ხალიჩები.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახვითი ხელოვნება
კატეგორია:1987 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კაპიტა

**კაპიტა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოდნავ წაგრძელებული, ზოგჯერ მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდია, ცილინდრულ-კონუსური, დატოტვილი ან უფორმო, საშუალო სიმკვრივის. მტევანში წვრილმარცვლიანობა ხშირად 20%-ს აღწევს. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მოშავო-მოწითალო ფერის. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, წვენი შეფერილი.

კაპიტა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 160-200 გრამია, ხოლო საჰექტარო მოსავლიანობა — 9.0-11.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-8 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის წითელი ღვინო, რომელიც ხასიათდება სიხალისითა და სისრულით, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით და კარგი ალუბლისფერი შეფერვით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 178-179

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
შეიხ ჰეიდარის საფლავი

**შეიხ ჰეიდარის საფლავი** () — ხიზის რაიონის სოფელ თიხლში სეფევიეს ორდენის ერთ-ერთი ლიდერის შეიხ ჰეიდარი საფლავი

## ისტორია 
შეიხ ჰეიდარი, რომელიც დამარცხდა შირვანშაჰ ფარუხ იასართან ბრძოლაში, დაკრძალეს იმავე ადგილას, სადაც გარდაიცვალა. რუზბიჰან ფაზლულას ცნობით, ბრძოლა ორივე ლაშქარს შორის ელბრუსის (კავკასიონის) მთების ძირში გაიმართა. ვ.ფ. მინორისკის მიხედვით ელბრუსი შაჰდაღია. შეიხ ჰეიდარი 1488 წლის 9 ივლისს ბრძოლაში დამარცხდა, გმირულად დაიღუპა ბრძოლის ველზე და იქვე დაკრძალეს მისმა მიმდევრებმა. მისი მავზოლეუმი მდებარეობს ხიზის რაიონის სოფელ თიხლის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ში, ბეშბარმაღის მთის უკან. საფლავზე აღმოჩენილ ქვის ფილაზე სამსტრიქონიანი სპარსული წარწერა (1,21x0,67 მ) ამოტვიფრულია სულუსის ელემენტით. წარწერის პირველი სტრიქონი დაწერილია დიდი, მკაფიო საშლელი ხაზით, მეორე და მესამე სტრიქონებში სიტყვები 5-6 სტრიქონად არის დაწერილი, აწეული და ზედ გადატანილი მცირე საშლელი ხაზებით. ტექსტის თარგმანი ასეთია:

1.	„დიდი საფლავი არის ღვთის გზაზე მიმავალის წმინდა მოწამეობა, ჭეშმარიტების გზის მიმავალის, ბრძენი ყურანის რელიგიის შეიხი, ჭეშმარიტების მაძიებელი, შეიხ სულთან ჯუნეიდის ძე შეიხ სულთან ჰეიდარი.

2.	დაიღუპა ირანის შირვანის, რუმანის ომში (იგულისხმება აყ-ყოიუნლუს სახელმწიფო - მაშადიხანიმ ნემათი). (მავზოლეუმი) ათას ოცდათერთმეტ წლამდე ნანგრევებში იყო. სანდო იმამი ამირ ალ-მომინინი ალი იბნ აბუ თალიბი მივიდა თავის ნამდვილ მსახურთან შაჰ ისმაილთან, რათა გაეძლიერებინა საფლავის სიკაშკაშე და თქვა, რომ დიდი ხნის განმავლობაში ეს კურთხეული, დიდი საფლავი იყო მთა შირვანის მთებში.

3.	განკარგულება (გასცა) მისი გადარჩენა ამ ტანჯვითა და დამცირებით სავსე ორმოდან, გამოავლინოს იგი და ააშენოს შენობა მის საფლავზე. გადალახეს მთის ძირი, სადაც იმ მაღალი და ამაღლებული ჭაბუკის განძი იყო დამარხული, 50 კამათელი სიგანით (1 კამათელი 107 სმ - მ.ნ.) და ღრმად ჩავიდნენ. მათ აღმოაჩინეს უძველესი საფლავის ადგილი და თაყვანი სცეს მას. შაჰ საფი ბაჰადურ ხან ალ-ჰუსეინის მეფობის დროს ამ საფლავზე არსებული შენობა გარემონტდა და ხელახლა აღადგინეს. ამ დარგაში, რომელიც ანგელოზთა ზღურბლზე იყო, დიდი ხნის განმავლობაში მრავალი ადამიანი განიკურნა. რაჯაბის თვე ათას ორმოცდამეცხრე წელს.

წარწერის ტექსტში ცნობილია, რომ ერთ-ერთი სეფიანელი შეიხის შაჰ ისმაილ ხატაის მამა შეიხ ჰეიდარი „ფარულად იყო დაკრძალული შირვანის ერთ-ერთ მთაში და მისი საფლავი დიდხანს დარჩა მიმალული“. მოგვიანებით, ყიზილბაშების შირვანის მიდამოებში ლაშქრობების დროს შაჰ ისმაილ საფავიმ მამამისის, შეიხ ჰეიდარის საფლავი მოძებნა, მასზე მავზოლეუმი ააგო, მიმდევრების მიერ სოფელ თაქალისა და შიხლარს შეუტია და მავზოლეუმი წმინდა სალოცავად გამოაცხადა. ამჟამად სოფლების ნანგრევებია შემორჩენილი. მოგვიანებით სოფლის მოსახლეობამ დატოვა ეს ადგილი და გადავიდა სამრეწველო ცენტრებში.

შეიხ ჰეიდარის საფლავზე გამომცხვარი აგურით აგებული მავზოლეუმის შენობა ორი ოთახისგან შედგება, სახურავი ჩამონგრეულია. მოჩანს თაღოვანი სავარძლები, რომლებზეც გუმბათი იდგა და გუმბათის წრის ნაშთები. შენობის დეკორაციისას გამოყენებული იყო მწვანე, შავი, ყავისფერი და ლურჯი ფერის ფილები, რომელიც ნახიჩევან-მარაგას ხუროთმოძღვრების სკოლისთვის დამახასიათებელი სტილით იყო აგებული.

კატეგორია:აზერბაიჯანის არქიტექტურა
კაპისტონი თეთრი

**კაპისტონი თეთრი**, *კაპისტონა*, *ზეკროულა კაპისტონა* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, სამ, ზოგჯერ ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ სქლად არის დაფარული მონაცრისფრო აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად უვითარდება მხარი, საშუალო სიკუმსისაა, თუმცა კუმსი და ძლიერ კუმსი მტევნებიც გვსვდება. მარცვალი მცირე ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური ფორმის, მომწვანო-ყვითელი, მზის მხარეს მოქარვისფრო-ყვითელი. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ნაფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, ძალიან სასიამოვნო მოტკბო-მომჟავო გემოთი და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

კაპისტონი თეთრის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-169 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 100-250 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 6.0-7.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 21-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.2-9 გ/ლ-ს.

მიიღება მაღალხარისხიანი სუფრის თეთრი ღვინო. ევროპული და იმერული წესით დაყენებული მისი ღვინო ხასიათდება ლამაზი შეფერვიო, კარგი სხეულით, სიხალისით, მაღალი გემური თვისებებით. ასევე მაღალი ღირსებით გამოირჩევა მისგან დამზადებული ცქრიალა ღვინოც, რომელსაც ახასიათებს: მდიდარი ბუკეტი, ნაზი გემო, ვარგი სხეული და სასიამოვნო მჟავიანობა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 176

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კახის თეთრი

**კახის თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და საკმაოდ სქელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, განივკონუსური ფორმის, გვხვდება ძლიერ დატოტვილი უფორმო მტევნებიც. საშუალო სიკუმსისაა. მარცვალი საშუალოზე მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი მკვრივი და კნატუნაა, გემო — ოდნავ მომჟავო-მოტკბო.

ვაზი საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და მცირემოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა 143-145 დღეა. მტევნის წონა 155-200 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.3-6.6 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 181

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კვაწახურა

**კვაწახურა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, მკვრივია ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო ან მცირედ ოვალური, თეთრი ფერის. კანი საკმაოდ სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით თხლად დაფარული. რბილობი წვნიანია ან ხორციან-წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

კვაწახურა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 196-198 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შე-დის. მტევნის წონა 148 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.8-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკმაოდ ჰარმონიული სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 185

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კეთილური

**კეთილური** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან. ასევე გავრცელებული იყო გურიაში, სოფელ ჩოჩხათში. გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი ფერის. კანი თხელი და ნაკლებად მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი უფერულია, გემო — ტკბილი.

ვაზი საშუალო ზრდისაა. კეთილურის სავეგეტაციო პერიოდი 176 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 140-150 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 7.0-7.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1 გ/ლ-ს.

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 184
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ხარისთვალა კოლხური

**ხარისთვალა კოლხური**, *ცანაფითა*, *კერთოლი*, *ხოჯისთოლი*, *ხარისთვალა შავი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში დასავლეთ საქართველოდან.

მიეკუთვნება საქართველოს ვაზის უძველეს ჯიშთა ჯგუფს. მცირე ნარგავებადაა გავრცელებული როგორც მთელ დასავლეთ საქართველოში: იმერეთში, სამეგრელოში, გურიაში და რაჭა-ლეჩხუმში (ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, გავრცელებული იყო მესხეთშიც), ასევე საფრანგეთში, ინგლისში, ბელგიაში და სხვაგან.

ხარისთვალა კოლხური მსოფლიოში გავრცელებულია სხვადასხვა სახელწოდებით:

Gros Colman (ინგლისი), Donbrelabi (საფრანგეთი), Ochsenauge (გერმანია), Eichcugeltraube (ავსტრია), Vovoko, Volovijak (ავსტრიის ფედერალური მიწა შტაიერმარკი), Okrudi, Boe nero (სარ-დინია), Ökörzem Kek, Borjuszemo (უნგრეთი) და სხვა.

არსებობს რაედენიმე ახალი სელექციური ჯიში, როელებიც ხარისთვალასთან (დონდრელაბთან) სხვა ჯიშების შეჯვარებით გამოიყვანეს:

„ალფონ ლავალლე“ (საფრანგეთი), „გუზალ ყარა“ (უზბეკეთი), „მოლდოვა“ (მოლდავეთი), „პოზდნი ვირა“ (უზბეკეთი), „რეკორდ“ (ყაზახეთი), „სტრაშენსკი“ (მოლდოვა), „ფრუმოისა ალბე“ (მოლდავეთი) და სხვა.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი და მომრგვალოა ან განივოვალური, სამნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ სქლადაა დაფარული მონაცრისფრო აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ხანდახან ფრთიანი, ძლიერ კუმსი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი მსხვილი ან მეტად მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ შებრტყელებული, მუქი ვარდისფერი შეფერვით. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანია, ჰარმონიული გემოთი.

ჯიში ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია, სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 165-175 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16.5-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-7 გ/ლ-ს.

კოლხური ხარისთვალა ერთ-ერთი საუკეთესო სასუფრე ჯიშია. საშუალოდ უძლებს ტრანს-პორტირებას, მაგრამ შენახვის კარგი უნარი გააჩნია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 515

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
კიბურა

**კიბურა** — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალოზე მცირე ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმისა და საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქიო უხვად დაფარული. რბილობი საკმაოდ წვნიანი და ხორციანია, წვენი შეუფერავი, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

იბურა საშუალო ზრდით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 188 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 90 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი — 5.5-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.8 გ/ლ-ს.

კიბურა გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის მსუბუქი ვარდისფერი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 185-186

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
კიმპალა

**კიმპალა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, თხელი და მრგვალი ფორმის. მტევანი მცირე ზომისაა. მარცვალი მრგვალი, წვრილი, მუქი წითელი. რბილობი წვნიანია და ძალიან ტკბილი. მისი ღვინო დიდხანს არ ძლებს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 187

კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კირწმაგარა

**კირწმაგარა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი ყუნწის (იმერ. კირწი) გამძლეობას გამოხატავს. იმერეთში უძველესი დროიდან კულტივირებული ჯიშია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ზოგჯერ მხრიანი, კუმსი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო, მუქი წითელი. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია.

კირწმაგარა საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის წონა 175-250 გრამია, საჰექტარო მოსავლინობა კი 6.5-8.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმ-წიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს. 

კირწმაგარასგან მზადდება ნაკლებად ჰარმონიული სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 187-188

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კირწწითელა

**კირწწითელა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი ყუნწის (იმერ. კირწი) შეფერილობას გამოხატავს.

უძველეს დროში იგი წმინდა ნარგავების სახით მხოლოდ რაჭაში ყოფილა გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად ისეა შებუსული, რომ ფოთლის მწვანე შეფერვა ძლივს მოჩანს. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ძლიერ კუმსი. მარცვალი - საშუალო ზომის, ოვალური, მუქი წითელი ან შავი. კანი საშუალო სისქის და მკვრივი აქვს, ვარგად ემჩნევა ცვილისებრი ფიფქი. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ვაზი საშუალო ზრდისაა. კირწწითელას სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. რაჭის პირობებში სექტემბრის ბოლოს მწიფდება. მტევნის წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-12 გ/ლ-ს.

კირწწითელასგან დამზადებული სუფრის წითელი ღვინო ნაკლებად ჰარმონიულია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 189

კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კეხვა

**კეხვა**  — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საკმაოდ სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის. მუქი ვარდისფერია, რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — შეფერილი.

კეხვა ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის ვარდისფერი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 185

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კლერტმაგარა

**კლერტმაგარა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ვაზის სახელწოდება მისი კლერტის გამძლეობას გამოხატავს. 

ცალკეული ეგზემპლარებია ასპინძის, საროს, ტოლოშისა (ასპინძის მუნიციპალიტეტი) და აწყურის ბაღებში. 

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისა და მომრგვალო ფორმისაა. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. ახასიათებს დატოტვა. საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-წითელი, დაფარული სქელი ნაცრისფერი ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვნიანი, სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

კლერტმაგარა სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 192

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კორტნულა

**კორტნულა**, *სეურა* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

თავდაპირველად გავრცელებული იყო მდინარე სეურას ნაპირებთან (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი), საიდანაც მიღებული აქვს სახელწოდება.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან კვერცხისებური ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი, საშუალო, ძლიერ დანაკვთული ან იშვიათად სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან პატარა ზომისაა, მუქი წითელი. კანი საშუალო სისქის აქვს, მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — მომჟავო-მოტკბო.

კორტნულა საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 162 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს-ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 120-130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი დაახლოებით 7.5-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-7.3 გ/ლ-ს.

კორტნულას ყურძნისგან მზადდება ევროპული ტიპის სუფრის წითელი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 196

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კორძალა

**კორძალა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-აჭარიდან. XX საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო მაკვანეთი-ლიხაურის მიდამოებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სიმეტრიული, მუქი წითელი. კანი მკვრივი აქვს ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი უფერულია, გემო ტკბილი და სასიამოვნო.

კორძალა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 198 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 145 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა — 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა 
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 196
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კიკაჩა თეთრი

**კიკაჩა თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. XX საუკუნის დასაწყისში კიკაჩაას გავრცელების არეალი იყო სოფლები ლიხაური, მაკვანეთი, შემოქმედი, გურიანთა, ჩოჩხათი, ჯურუყვეთი, ჩიბათი, ნიგოითი და სხვა.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალო ზომის, ცილინდრული ფორმის, თხელი, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. თეთრი ფერისაა, კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია ან ხორციანი და წვნიანი, ტკბილი გემოთი.

კიკაჩა თეთრი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანი ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 192-195 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 145 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.
## იხილეთ აგრეთვე
*კიკაჩა წითელი
## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 187
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კლდის წითელი

**კლდის წითელი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ამ ვაზის სახელწოდება ადგილმდებარეობის მაუწყებელია, რადგან ოდითგანვე გავრცელებუ-ლი იყო მესხეთში, სოფელ კლდეში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური ან კვერცხისებური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი, ოდნავ შებრტყელებული, მუქი წიოელი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია, მდნარი, სასიამოვნო, ჰარმონიული გემოთი. წვენი შეუფერავია.

კლდის წითელი საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 120-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 6.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის კარგი ხარისხის მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 192

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კუმსი თეთრი

**კუმსი თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სახელწოდება მიღებული აქვს ჯიშისთვის დამახასიათებელი კუმსი მტევნების მიხედვით. კუმსი თეთრი უძველესი დროიდან კახეთის რეგიონში იყო გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალური, ხუთ, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეზე მთავარი ძარღვები შებუსულია თხელ აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად დატოტვილი. კუმსია ან ძალიან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად ოვალური, ღია-მოყვითალო ფერის, კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს, დაფარულია ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, წვენი უფერულია და ტკბილი.

კუმსი თეთრი საშუალო ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 85-დან 220 გრამამდე მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-დან 7.0 ტონამდეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის ღვინო, რომელიც ღია ჩალისფერია, ხასიათდება მცირე ალკოპოლითა და სხეულით, აქვს სასიამოვნო გემო და სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 201-202

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კუტალა

**კუტალა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ვაზის სახელწოდება „მოკლეს“ ნიშნავს.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომის და ცილინდრულ-კონუსური ფორმისაა, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი უფერულია, გემო — სასიამოვნო.

კუტალა საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 195-198 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 170 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.7 გ/ლ-ს. გამოიყენება ალკოპოლის ნორმალური შემცველობის ჰარმონიული და ხარისხიანი სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 208-209

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ლეკური ყურძენი

**ლეკური ყურძენი**, *ლაკი (ლაყი)* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

სულხან-საბას განმარტებით: ლეკი ეწოდების „თხლესა ქვე დალეკებულსა“.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი, საშუალო ან სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, ფართო კონუსური ფორმის, დატოტვილი, ხშირად უფორმო, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური, კუმსი, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მუქი ლურჯია, თითქმის შავი ფერის, საშუალო სიდიდის, მომრგვალო, იშვიათად მცირედ ოვალური და სქლად დაფარული ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი უხეში და მკვრივი აქვს. რბილობი — ხორციანი, წვენი — შეუფერავი.

ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. ყურძენი სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 250-300 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 7.8-8.5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8.0 გ/ლ-ს.

ლეკური ყურძენი გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო დაბალექსტრაქტული და სუსტად შეფერილია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 211

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კუპრაშვილისეული

**კუპრაშვილისეული** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომის და მომრგვალო, ხშირად გულისმაგვარი ფორმისაა. სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი ქეჩისებრ-აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომის და კონუსურია, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, კუმსია ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური, მუქი-ლურჯი. კანი სქელი და უხეში აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო სასიამოვნო, წიპწები გარსშია მოქცეული.

კუპრაშვილისეული ვაზი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-12 გ/ლ-ს.

მიიღება ბროწეულისფერი, საშუალო ექსტრაქტულობისა და სასიამოვნო გემოს სუფრის ღვინო.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 207-208

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები