არყისძირა

**არყისძირა** () — სოკოს სახეობა ლექცინუმის გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ ამერიკას, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, იხმარება თითქმის ყველა სახით. იზრდება ფოთლოვან ან შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, ივნისიდან ოქტომბრამდე. მიკორიზას ქმნის მხოლოდ არყთან.

სოკო პირველად აღწერა ფრანგმა მიკოლოგმა პიერ ბიულიარმა 1783 წელს როგორც  *Boletus scaber*. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ბრიტანელმა მიკოლოგმა სემიუელ ფრედერიკ გრეიმ 1821 წელს.

**სამეცნიერო სინონიმები**:
* *Boletus scaber* Bull. (1783) 
* *Boletus albus* Gillet (1881)
* *Boletus giletii*  Sacc. & Cub.) (1888)
* *Krombholzia scabra* (Bull.) P.Karst. (1881)
* *Gyroporus scaber*  (Bull.) Quél. (1886)
* *Suillus giletii*  (Sacc. & Cub.) O.Kuntze (1898)
* *Krombholzia rotundifoliae* (Bull.) Singer (1938)
* *Trachypus scaber* (Bull.) Romagn. (1939)

## აღწერა
ქუდის დიამეტრი 20 სმ-მდე აღწევს. თავიდან ნახევარსფეროსებრია, შემდეგ ამოზნექილი და ბოლოს მეტ-ნაკლებად ბრტყელი. ზედაპირი, გლუვი, ხავერდოვანი ან წვრილქეჩისებრი, მშრალი. ნესტიან ამინდში სრიალაა, ოდნავ ლორწოვანი.
სხვადასხვა შეფერილობის, მოთეთრო-კრემისფერი, ჩალისფერი და ღია მდოგვიფერი-ქვიშისფერიდან მონაცრისფრო-მოყავისფრომდე და მურა-მოყვითალო-წაბლისფერამდე, ზოგჯერ თხილისფერი, ზეთისხილისფერი, მოწითალო-მეწამული ან აგურისფერი შეფერილობის.

ჰიმენოფორი — ფეხის მიმართ თავისუფალი, მილები გრძელი — 10-25 მმ, წვრილი, მრგვალი ფორებით. თავიდან მოთეთროა, შემდეგ — მონაცრისფრო-ყავისფერი. დაზიანებისას ფერს არ იცვლის.

ფეხის სიგრძე  — 4-17 სმ, სისქე — 1-3-5 სმ, მთლიანი, ხშირად ძირისკენ გამსხვილებული,   მონაცრისფრო-მოთეთრო, ზოგჯერ ღია ზეთისხილისფერი ან მდოგვისფერი ელფერით, მუქი, ზედაპირი დაფარულია მურა-მოყავისფრო წვრილი ქერცლებით.

რბილობი — მოთეთრო, მოგვიანებით მოთეთრო-ნარცისფერი. ფეხში ყვითელია. ნორჩობაში რბილობი მკვრივია, შემდეგ რბილდება. სუსტად გამოხატული სასიამოვნო სუნითა და გემოთი. დაზიანებისას ფერს არ იცვლის.

სპორების ფხვნილი — ყავისფერიდან ზეთისხილისფერ-ყავისფრამდე. სპორები — გლუვი, თითისტარისებრი, 14-20×4,5-6,5 მკმ.

ფაილი:2007-10-13 Leccinum scabrum (Bull.) Gray 12300 crop.jpg
ფაილი:Birch Bolete. Leccinum species (40116917082).jpg
ფაილი:Birkenpilz (11).jpg
ფაილი:Birkenpilz (21).jpg
ფაილი:Boletaceae Haukipudas Oulu 20130824.JPG
ფაილი:Nature of Ryazan Oblast.Leccinum scabrum.JPG
ფაილი:Leccinum scabrum R.H. (5).jpg
ფაილი:Leccinum Karmėlava.jpg

## ეკოლოგია და გავრცელება
გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებს: ევროპა, აზია და ჩრდილოეთ ამერიკა. სამხრეთ ნახევარსფეროში გავრცელებულია მხოლოდ ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. არსებობს ცნობები, რომ სოკო დაფიქსირებულია სამხრეთ ამერიკაში, კერძოდ არგენტინაში. საქართველოში სოკო ყველა რეგიონშია გავრცელებული.

იზრდება ფოთლოვან ან შერეულ ტყეებში, ზოგჯერ ტყეებს გარეთაც, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას ქმნის მხოლოდ არყთან.

**სეზონი** — ივნისიდან ოქტომბრამდე.

## კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა. გამოიყენება ახალი, შემწვარი, გამხმარი, დამარილებული, დამარინადებული და დამუჟუჟებული. მოხარშვისას შავდება. როგორც წესი ფეხი უხეშია და საჭმელად არ ხმარობენ. საჭმელად უმჯობესია ნორჩი ეგზემპლარები, რადგანაც ასაკთან ერთად რბილდება, წყალწყალაა და არასასიამოვნო გემოს იღებს.
იშვიათად ჭიანდება.

ბავშვებში ან მგრძნობიარე საჭმლის მომნელებელი სისტემის მქონე ადამიანებში შესაძლოა გამოიწვიოს მცირე მოწამვლა. ამიტომაც, ამ კატეგორიის სოკოები მოხმარებამდე სათანადო მომზადებას საჭიროებენ.

## მსგავსი სახეობები 

ფაილი:2010-09-13 Leccinum aurantiacum 6555643513.jpg|*Leccinum aurantiacum*
ფაილი:Leccinum crocipodium.JPG|*Leccinellum crocipodium*
2009-07-04 Leccinum pseudoscabrum.jpg|*Leccinellum pseudoscabrum*
ფაილი:Nyarfaerdestinoru.jpg|*Leccinum duriusculum*
Подберёзовики 4604.jpg|*Leccinum holopus*
Leccinum melaneum (Smotl.) Pilát & Dermek 708657.jpg|*Leccinum melaneum*
ფაილი:Leccinum piceinum.jpg|*Leccinum piceinum*
ფაილი:Luční - Leccinum quercinum 01.jpg|*Leccinum quercinum*
ფაილი:Leccinum variicolor G4.2.jpg|*Leccinum variicolor*
ფაილი:Leccinum versipelle, Orange Birch Bolete, UK.jpg|*Leccinum versipelle*
ფაილი:Leccinum vulpinum 517473.jpg|*Leccinum vulpinum*
ფაილი:2006-09-03 Tylopilus porphyrosporus 1.jpg|*Porphyrellus pseudoscaber*

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*არყისძირა  — საქართველოს სოკოებისა და ლიქენების ეთნობიოლოგია

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლეტუსისებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები