open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დაბაწვრილის ციხე

**დაბაწვრილის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს სოფელ მეშელის ტერიტორიაზე, პატარა გორაკზე. თავისი მდებარეობიდან გამომდინარე ციხე შავშეთიდან სამცხე-აჭარისკენ მიმავალ გზებს აკონტროლებდა. 

## ტოპონიმი 
ტოპონიმ „დაბაწვრილში“ მსაზღვრელია გეოგრაფიული ობიექტის სახელი „დაბა“. 

## შესწავლის ისტორია 
XIX-XX საუკუნეების მკვლევართა მიერ დაბაწვრილის ციხე თითქმის არ იყო შესწავლილი. 2007 წელს თ. ხუციშვილმა შეისწავლა ძეგლი და იგი მოკლედ აღწერა. ციხესიმაგრე ადგილზე შეისწავლეს შოთა რუსთაველის ეროვნული სამეცნიერო ფონდის მიერ დაფინანსებული პროექტის - „თურქეთში მდებარე ქართული ისტორიული მხარეების ტაო-კლარჯეთისა და კოლა-არტაანის ქართული მატერიალური კულტურის ძეგლების კატალოგის“ სამუშაო ჯგუფის წევრებმა. ექსპედიციის ანგარიშში ციხე ნახსენებია, როგორც „კოპაძეების ციხე“.ამასთანავე აღნიშნულია, რომ „ნაგებობიდან ამოწვდილია ერთი ვიწრო, მაღალი კედელი, მომცრო, მონაცრისფრო კვადრებით მოპირკეთებული“.

## ციხის გარემო 
დაბაწვრილის ციხე პატარა გორაკზეა აღმართული. ეს იყო ადგილობრივი შავშელი აზნაურის ადგილსამყოფელი. დღემდე შემონახულია სამხრეთ გალავნის ერთი ფრაგმენტი, ასევე რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი და სამხრეთ-აღმოსავლეთი გალავნის საძირკველი. ციხე ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ იყო განვრცობილი. სამხრეთ ნაწილში აღმართულია თითქმის 7 მეტრიანი გალავნის ნაწილი, რომელიც გარედან თლილი, დამუშავებული პატარა კვადრებითაა მოპირკეთებული. გალავანი გორაკის თავზე კოშკის ფორმის ნაგებობით გვირგვინდებოდა. 

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
კანელო ალვარესი

**კანელო ალვარესი** (18 ივლისი, 1990) — მექსიკელი პროფესიონალი მოკრივე. მან ჩაატარა მრავალი მსოფლიო ჩემპიონატი ოთხ წონით კატეგორიაში, ქვესაშუალო წონით დაწყებული ქვემძიმე წონამდე, მათ შორის ერთიანი ტიტულები სამ წონით კატეგორიაში და ხაზოვანი ტიტულები ორში. 2021 წელს, ალვარესი გახდა ისტორიაში პირველი და ერთადერთი მოკრივე, რომელიც გახდა უდავო ჩემპიონი სუპერ საშუალო წონაში, ამ გამორჩეულობით სარგებლობდა 2024 წლის ივლისამდე. მას ასევე აქვს ჟურნალ Ring-ის სუპერ საშუალო წონაში ტიტული 2020 წლიდან. მან პროფესიონალური კრივის კარიერა დაიწყო 15 წლის ასაკში და მოიგო თავისი პირველი მსოფლიო ჩემპიონატი - *World Boxing Council (WBC)* მსუბუქი საშუალო წონის ტიტული - 2011 წელს, 20 წლის ასაკში, გახდა ყველაზე ახალგაზრდა ჩემპიონი ამ წონით კლასის ისტორიაში. განმეორებით მატჩში 2018 წელს ალვარესმა დაამარცხა გოლოვკინი და გახდა WBA, WBC და Ring საშუალო წონის ჩემპიონი. მომდევნო წელს მან დაამარცხა როკი ფილდინგი WBA სუპერ საშუალო წონაში ტიტულისთვის და მოიგო კრივის საერთაშორისო ფედერაციის (IBF) ტიტული საშუალო წონაში დენიელ ჯეიკობსისგან 2019 წელს. იმავე წელს, ალვარესმა დებიუტი შეასრულა მსუბუქ წონაში, სადაც დაამარცხა ყოფილი ჩემპიონი სერგეი კოვალევი და მოიპოვა WBO-ს ტიტული.

## რესურსები ინტერნეტში
*ESPN

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:დაბადებული 18 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები (1856)

**1856 წლის აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში** დემოკრატიული პარტიის კანდიდატმა და აშშ-ის ყოფილმა სახელმწიფო მდივანმა ჯეიმს ბიუკნენმა რესპუბლიკური პარტიის კანდიდატი ჯონ ფრემონი დაამარცხა.
## წინაპირობები
1854 წელს დაარსდა რესპუბლიკური პარტია, რომელიც მკვეთრად დაუპირისპირდა პრეზიდენტ ფრანკლინ პირსს. რესპუბლიკური პარტია ეწინააღმდეგებოდა მონობას და თვლიდა, რომ აშშ-ს ახალ ტერიტორიებზე არ უნდა გავრცელებულიყო მონობა. რესპუბლიკური და დემოკრატიული პარტიების გარდა არჩევნებში მონაწილეობდა ამერიკული პარტია, რომელიც უპირისპირდებოდა მიგრანტთა მძლავრ ნაკადს, რომელიც საფრთხეს უქმნიდა აშშ-ის მოსახლეობას. მიგრანტები ძირითადად ირლანდიიდან და გერმანიიდან იყვნენ. დემოკრატიულმა პარტიამ საპრეზიდენტო კანდიდატად აშშ-ის ყოფილი სახელმწიფო მდივანი ჯეიმს ბიუკენენი დაასახელა. რესპუბლიკური პარტიის საპრეზიდენტო კანდიდატი იყო კალიფორნიელი სენატორი ჯონ ფრემონი. ამერიკული პარტიის სახელით არჩევნებში მონაწილეობდა აშშ-ის მე-13 პრეზიდენტი მილარდ ფილმორი.
## შედეგები
 დანარჩენებმა ხმა სხვა კანდიდატებს მისცეს.
## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნები
ვარლამ ბახტაძე

**ვარლამ კონსტანტინეს ძე ბახტაძე ** (დ. 1891, ხონი — გ. უცნობია) — ქართველი ისტორიკოსი, მთარგმნელი, პედაგოგი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
ვარლამ ბახტაძე დაიბადა 1891 წლის 19 იანვარს ქალაქ ხონში, გლეხის ოჯახში. 1911 წელს დაამთავრა ქუთაისის სამასწავლებლო სემინარია და სწავლა განაგრძო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში.
 
1911-1916 წლებში ჯერ ონის, ხოლო შემდგომ სადმელის ორკლასიანი სკოლის გამგედ მუშაობდა. მისი თაოსნობით სადმელის ქალთა პროფესიული სკოლა დაარსდა, ხოლო ვაჟთა ორკლასიანი სკოლისთვის ახალი შენობა აიგო და მოეწყო. 1912 წლიდან თანამშრომლობდა პერიოდულ პრესასთან და სხვადასხვა ფსევდონიმით, მათ შორის: "ვ. ბანიძე", "პედაგოგი", აქვეყნებდა კორესპონდენციებსა და ბიბლიოგრაფიებს.

1918 წლიდან ვარლამ ბახტაძე თბილისის პოლიტექნიკურ, ხოლო შემდეგ ინდუსტრიულ ტექნიკუმში ისტორიის მასწავლებლად მუშაობდა. იგი 1929 წლიდან  სასწავლო ნაწილის გამგედ გადაიყვანეს. შეთავსებით ლექციებს კითხულობდა საავიაციო ტექნიკუმში, მასწავლებელთა კვალიფიკაციის ამაღლების და დაუსწრებელ პედაგოგიურ ინსტიტუტებში, თბილისის თეატრალურ ინსტიტუტში და რკინიგზის მუშფაკში.

1930 წლიდან ვარლამ ბახტაძე თბილისის ინდუსტრიულ ტექნიკუმში ტექნიკური ლიტერატურის გამოცემის საქმეს ხელმძღვანელობდა. მისი თაოსნობით რამდენიმე ტექნიკური სახელმძღვანელო მომზადდა, ითარგმნა და ქართულ ენაზე გამოიცა: „საავიაციო ტერმინოლოგიური ლექსიკონი“, „საავიაციო ცნობარი“ და სხვა. ამ სახელმძღვანელოებს თავად გაუკეთა სტილისტური რედაქცია და წინასიტყვაობა. ვარლამ ბახტაძემ რუსულიდან თარგმნა ისტორიის რამდენიმე სახელმძღვანელო საშუალო სკოლებისათვის, მათ შორის: „ძველი აღმოსავლეთი“, „შუა და ახალი საუკუნეები“ და სხვა.

ვარლამ ბახტაძე  აქტიურად მონაწილეობდა სხვადასხვა საზოგადოებრივ საქმიანობაში. 1914 წლიდან იყო „ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების“ ონის განყოფილების ნამდვილი წევრი. უმაღლეს სასწავლებელში ყოფნის დროს, ახლად გახსნილ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მისი თაოსნობით საისტორიო-სამეცნიერო წრე დაარსდა, რომლის პირველი თავმჯდომარედ თავად დაინიშნა. იგი იყო საქართველოს განათლების მუშაკთა კავშირის ცენტრალური გამგეობის წევრი, ბავშვთა მეგობრობის საზოგადოების საქართველოს საბჭოთა პრეზიდიუმის წევრი და ლენრაისაბჭოს თავმჯდომარე, საქართველოს რემედასის ცეკას აგიტკოლეგიის წევრი, მშრომელთა დეპუტატების საარჩევნო კომისიის მდივანი.

1932 წლიდან იგი იყო საქართველოს მეცნიერ-მუშაკთა სექციის და საქართველოს სამეცნიერო მეთოდური საბჭოს წევრი.
ვარლამ ბახტაძის ჯილდოებია : 1946 - ”მამაცური შრომისათვის დიდ სამამულო ომში 1941-1945 წწ.” ; 1945 - საპატიო ნიშნის ორდენი; საკავშირო საავიაციო სამინისტროს წარჩინებულის მედალი ; რესპუბლიკის დამსახურებული მასწავლებელი.

ვარლამ ბახტაძის გარდაცვალების თარიღი უცნობია.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ვარლამ ბახტაძე — ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები

კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
იფხრევლის ციხე

**იფხრევლის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს სოფელ იფხრევლში. იგი ისტორიული შავშეთის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრეა. მას „თამარის ციხეს“ უწოდებენ. 

## შესწავლის ისტორია 
იფხრევლის ციხეზე, „ტაო-კლარჯეთის ქართული ციხესიმაგრეების“ რიგით მესამე ექსპედიციის წევრებმა მოიპოვეს ინფორმაცია, დააფიქსირეს მისი პერიმეტრი, გადაუღეს ფოტოები, აიღეს ზომები, შეადგინეს გეგმები, გააკეთეს ჩანახატები და სხვა. 

## ისტორიული გეოგრაფია 
იფხრევლის ციხე, იგივე თამარის ციხე, ისტორიული შავშეთის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს და იმერხევის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ციხესიმაგრეა. იფხრევლში მდებარე ციხე მდინარე იმერხევისწყლის ზემო დინების მარცხენა სანაპიროსთან არის გაშენებული. იგი კლდოვანი ბორცვიდან ხეობის ჩრდილოეთ ნაწილს დაჰყურებს თავზე. ციხე მდინარე იმერხევისწყლის ჩრდილოეთ მონაკვეთს აკონტროლებდა. ციხესიმაგრე ფეოდალურ ციხეთა კატეგორიას განეკუთვნება, რომლის მეშვეობითაც ადგილობრივი აზნაური სოფლის ირგვლივ არსებულ ინფრასტრუქტურას იცავდა და ციხეს გლეხების დაყმევების მიზნით იყენებდა. მასზე ერთადერთი მისასვლელი გზა სოფელ იფხრევლიდანაა, რომელიც სამხრეთით მდებარე მდინარე იმერხევისწყლის ჩაყოლებაზე შავშეთისწყლის გავლით შავშეთის ცენტრამდე, სათლეს ციხემდე, მიემართემა, ხოლო იქიდან საეპისკოპოსო ცენტრამდე, ტბეთში ადის.

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
მიკირტუმ ჰოვნათანიანი

**მიკირტუმ ჰოვნათანიანი** (დ. 1779, ქუთაისი — გ. 1845) სომეხი მხატვარი. 

## ბიოგრაფია 
მიკირტუმ ჰოვნათანიანი არის სომეხ მხატვართა ოჯახის წარმომადგენელი, ჰოვნათან ჰოვნათანიანის შვილი. ხატავდა სურათებს ეკლესიებისათვის. შექმნა სომეხი მეფეებისა და მხედართმთავრების გამოსახულებათა სერია ("მეფე თრდატი", 1836, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი). ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა თბილისში.

## ლიტერატურა 
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია: ტ. 11. -თბ., 1987. - გვ. 677.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 1779
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1845
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:სომეხი მხატვრები
ივანე ხაბულიანი

**ივანე ხაბულიანი** (დ. 15 ნოემბერი, 1922, მუწდი — გ. 2008) —ქართველი ისტორიკოსი.

## ბიოგრაფია 
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის, ისტორიის ფაკულტეტი, პარტიული სკოლა 1950 წელს.

1940 წლიდან მუშაობდა ლენტეხის რაიონის სხვადასხვა ორგანიზაციებში; ლენტეხის სამხედრო განყოფილებაში; ლენტეხის პარტიის რაიკომში განყოფილების გამგედ; 1950 წელს დანიშნეს ლენტეხის რაისაბჭოს აღმასკომის თავმჯდომარის მოადგილედ; 1955-1971 წლებში მუშაობდა ლენტეხის რაიკომის პირველ მდივნად; 1972 წელს დაინიშნა საქართველოს შრომის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარის პირველ მოადგილედ; 1983 წლიდან მუშაობდა სახაზინო საწარმო "საქმშენორგმეტექსის" დირექტორის მოადგილედ. სხვადასხვა დროს არჩეული იყო საქართველოს უმაღლესი საბჭოს დეპუტატად. 

## ლიტერტურა 
* სვანეთი და სვანები / ირაკლი დვალი, გივი ქურდიანი. -თბ., 2014. -გვ.460.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 15 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ლენტეხში დაბადებულები
ფათაჰი

**ფათაჰი** (, ფათჰ), ფორმალურად **პალესტინის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა** — პალესტინის ნაციონალისტური და სოციალ-დემოკრატიული პოლიტიკური პარტია. კონფედერაციული მრავალპარტიული პალესტინის განმათავისუფლებელი ორგანიზაციის (PLO) უდიდესი ფრაქცია და პალესტინის საკანონმდებლო საბჭოს (PLC) სიდიდით მეორე პარტია. ფათაჰის თავმჯდომარეა მაჰმუდ აბასი, პალესტინის თვითმმართველობის პრეზიდენტი.

ფათაჰი ისტორიულად მონაწილეობდა ბრძოლაში ისრაელის  წინააღმდეგ (ისევე, როგორც იორდანია 1970-1971 წლებში შავი სექტემბრის კონფლიქტის დროს) და ინარჩუნებდა მებრძოლთა უამრავ დაჯგუფებას, რომლებიც თავს ესხმოდნენ როგორც სამხედრო ობიექტებს, ასევე ისრაელის მოქალაქეებს. ერთ-ერთი ასეთი ინციდენტი იყო  1978 წლის სანაპირო გზის ხოცვა-ჟლეტა, თუმცა ჯგუფი გათავისუფლდა შეიარაღებული კონფლიქტისგან ისრაელის წინააღმდეგ ოსლოს შეთანხმების დროს, როდესაც აღიარა ისრაელი, რის სანაცვლოდაც მიიღო შეზღუდული კონტროლი ოკუპირებულ პალესტინის ტერიტორიებზე. მეორე ინტიფადას დროს (2000–2005), ფათაჰმა გააძლიერა შეიარაღებული კონფლიქტი ისრაელის წინააღმდეგ, აიღო პასუხისმგებლობა რამდენიმე თავდასხმაზე. ფათაჰის დამფუძნებლისა და თავმჯდომარის, იასერ არაფატის გარდაცვალების შემდეგ 2004 წელს, ფარუქ ქადუმი გახდა თავმჯდომარე 2009 წლამდე, აბასის არჩევამდე. არაფატის გარდაცვალების შემდეგ, იდეოლოგიურად მრავალფეროვან მოძრაობაში ფრაქციების არსებობა უფრო აშკარა გახდა.

2006 წლის პალესტინის საკანონმდებლო საბჭოს არჩევნებში პარტიამ დაკარგა უმრავლესობა ჰამასთან დამარცხებით. ჰამასის არჩევნებში გამარჯვებამ გამოიწვია კონფლიქტი ფათაჰსა და ჰამასს შორის. ფათაჰმა შეინარჩუნა კონტროლი პალესტინის ეროვნულ ადმინისტრაციაზე დასავლეთ სანაპიროზე. ფათაჰი ასევე აქტიურად აკონტროლებს პალესტინელ ლტოლვილთა ბანაკებს.

## სქოლიო 
კატეგორია:წინააღმდეგობის მოძრაობები
კატეგორია:ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
ვიკარიუსი

**ვიკარიუსი** () — ისტორიულ ეკლესიებში, ეპისკოპოსი ეპარქიის გარეშე, რომელიც დახმარებას უწევს სხვა ეპისკოპოსებს ეპარქიის მართვა-გამგეობაში. ის შეიძლება იყოს, როგორც ეპარქიალური ეპისკოპოსის მოვალეობის დროებითი შემსრულებელი ან სხვადასხვა გარიგებებში გააჩნდეს წარმომადგენლის სტატუსი.

კანონიკური სამართლის კოდექსი ვიკარიუსთა სხვადასხვა ტიპებს განასხვავებს:
* სამოციქულო ვიკარიუსი: პაპის სახელით მართავს ღმრთის ხალხის განსაზღვრულ ნაწილს, რომელიც ჯერ არ არის ჩამოყალიბებული დიოცეზად (CIC, კან. 371);
* გენერალური ვიკარიუსი: ეპისკოპოსის მიერ დანიშნული პირი, რომელიც ეხმარება მას დიოცეზის მართვაში (CIC, კან. 475). გენერალური ვიკარიუსის განსაკუთრებული ტიპია პაპის მიერ დანიშნული კარდინალი ვიკარიუსი, რომელიც მისი სახელით მართავს რომის დიოცეზს; თავის მხრივ, კარდინალ ვიკარიუსს ეხმარებიან (პაპის მიერ დანიშნული და მთავარეპისკოპოსის წოდების მქონე) ვიცეგერენტი და დამხმარე ეპისკოპოსები, რომლებიც მასთან ერთად ქმნიან დიოცეზის საეპისკოპოსო საბჭოს;
* საეპისკოპოსო ვიკარიუსი: ინიშნება ეპისკოპოსის მიერ და მას ეხმარება დიოცეზის განსაზღვრული ნაწილის ან განსაზღვრული ტიპის საქმეთა მართვაში (CIC, კან. 476);
* სასამართლო ვიკარიუსი: ინიშნება ეპისკოპოსის მიერ თანამდებობრივად ძალაუფლების მქონე განმსჯელად (CIC, კან 1420);
* ადგილობრივი ვიკარიუსი: ეწოდება, აგრეთვე, დეკანოზს ან მთავარხუცესს, რომელიც ინიშნება ეპისკოპოსის მიერ და ადგილობრივ ვიკარიატს უძღვება (CIC, კან. 553;
* საკრებულოს ვიკარიუსი: საკრებულოს წინამძღვრის თანაშემწე (CIC, კან. 545).

## იხილეთ აგრეთვე
*სავიკარო (ვიკარიატი ან სავიკარიუსო)

## ლიტერატურა
*პეტროზილო, პიერო. ქრისტიანობის ლექსიკონი/პიერო პეტროზილო; [იტალ. თარგმნა მარიკა სააკაშვილმა; რედ. მერაბ ღაღანიძე; სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტი, ქრისტ. თეოლოგიისა და კულტ. ცენტრი]. - თბ.: სულხან-საბა ორბელიანის სასწ. უნ-ტის გამოც., 2011. - 434გვ.; 24სმ.. - ყდაზე: ბერნარდო დადი „ნეტარი ქალწული მარიამის გვირგვინით შემკობა“. - ISBN: 978-9941-0-3408-4

## რესურსები ინტერნეტში
*ვიკარიუსი

კატეგორია:ქრისტიანობა
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
იამანდუ ორსი

**იამანდუ ორსი** () — ურუგვაელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2024 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად. თანამდებობას დაიკავებს 2025 წლის 1 მარტს. იგი არის მემარცხენე სახალხო მონაწილეობის მოძრაობის წევრი, რომელიც ფართო ფრონტის შემადგენელი პარტიაა. იგი იყო კანელონესის დეპარტამენტის 22-ე და 24-ე ინტენდანტი 2015 წლიდან 2020 წლის თებერვლამდე და 2020 წლის ნოემბრიდან 2024 წლამდე.

1991 წელს დაამთავრა არტიგის პედაგოგიური ინსტიტუტი ისტორიის მასწავლებლის სპეციალობით, იგი ასწავლიდა სხვადასხვა ლიცეუმებში (საშუალო სკოლებში) კანელონესის, ფლორიდასა და მალდონადოს დეპარტამენტებში. მოზარდობის ასაკიდან დაიწყო პოლიტიკური აქტივობა, იყო სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ვერტიენტე არტიგუისტის წევრი 1990 წლამდე, შემდეგ გაერთიანდა სახალხო მონაწილეობის მოძრაობასთან (MPP), რომელიც ერთი წლით ადრე დაარსდა. 2015 წელს აირჩიეს კანელონესის ინტენდანტად, ხოლო 2020 წელს ხელახლა აირჩიეს იგივე პოზიციაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ურუგვაელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ურუგვაის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვეტარის სრუტე

**ვეტარის სრუტე** (; ; ) ― საერთაშორისო სრუტე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. იგი გამოყოფს კუნძულ ვეტარს კუნძულ ტიმორის აღმოსავლეთ ნაწილისგან. სრუტე არის საერთაშორისო სრუტეების წყვილის აღმოსავლეთი ნაწილი. პირველ ომბაის სრუტე წარმოადგენს. ეს ორი სრუტე ინდოეთის ოკეანეს წყნარ ოკეანესთან აკავშირებს.

## ეტიმოლოგია
*ვეტარი* ინდონეზიის კუნძულის სახელია, რომელიც სრუტის ჩრდილოეთ სანაპიროს მეორე მხარეს მდებარეობს.

ტეტუმში ომბაი-ვეტარის სრუტის აღსაწერად ხშირად გამოიყენება *tasi feto* (ითარგმნება როგორც „მდედრობითი/ქალი ზღვა“). სრუტეები კუნძულ ტიმორის ჩრდილოეთით მდებარეობს, ხოლო სამხრეთით მდებარე ტიმორის ზღვა, რომელიც უფრო დიდი ტალღებით ხასიათდება, ტეტუმზე *tasi mane* (ითარგმნება როგორც „მამრი/მამაკაცი ზღვა“) ეწოდება.

## გეოგრაფია
 წელი.]]
სრუტე კუნძულ ვეტარს კუნძულ ტიმორი აღმოსავლეთ ნაწილისგან გამოყოფს. ამრიგად, იგი ინდონეზიასა და აღმოსავლეთ ტიმორს შორის მდებარეობს.

## ეკოლოგია
 წელი.]]
აღმოსავლეთ ტიმორის ჩრდილოეთ ლიტორალის გასწვრივ მდებარე წყალმარჩხ სანაპირო წყლებში ზღვის ბალახის საფარი დომინირებს რომლის ფართობიც დაახლოებით 2,200 ჰექტარია (5,400 აკრი). ზღვის ბალახის საფარი მარჯნის რიფებს დალექვისგან იცავს და წარმოადგენს გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობისთვის, დიუგონისთვის (Dugong dugon) საკვებ ადგილს წარმოადგენს. აღმოსავლეთ ტიმორის სანაპიროს გასწვრივ ზღვის ბალახის შვიდი გვარი ფიქსირდება.

## ნავიგაცია
 წელი.]]
გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის საზღვაო სამართლის კონვენციის მიხედვით, კომერციულ გემებსა და თვითმფრინავებს საერთაშორისო წყლებსა და ექსკლუზიურ ეკონომიკურ ზონებში თავისუფალი ნავიგაციის უფლება აქვთ. ტრანზიტული გასასვლელის პრინციპი მოქმედებს ომბაისა და ვეტარის სრუტეებისთვისაც, რომლებიც ორ ოკეანეს ერთმანეთთან აკავშირებენ.

ომბაი-ვეტარის მარშრუტი უფრო გრძელია, ვიდრე მალაკა-სინგაპურის სრუტის მარშრუტი. სწორედ ამიტომ, ომბაი-ვეტარის სრუტეების მარშრუტი დასავლეთ-აღმოსავლეთს შორის კომერციული ვაჭრობის უკეთეს ალტერნატივას არ წარმოადგენს. მალაკა-სინგაპურის სრუტეების მეშვეობით კომერციული გადაზიდვების შეფერხების შემთხვევაში ომბაი-ვეტარის მარშრუტს გლობალურ ვაჭრობაში გადამწვყეტი მნიშვნელობა ექნება, განსაკუთრებით აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონისთვის.

## ეკონომიკა
 წელი.]]
### თევზჭერა
სხვა პატარა კუნძულოვან ქვეყნებთან შედარებით აღმოსავლეთ ტიმორში თევზჭერაში ჩართულობა დაბალია. კუნძულის ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ და ატაუროს გარშემო, მათ შორის სრუტეშიც, თევზჭერის დონე უფრო მაღალია, ვიდრე ქვეყნის სხვა ნაწილებში, გარდა სამხრეთ სანაპიროს ზოგიერთი ნაწილისა. ბევრი მეთევზე ნახევარ განაკვეთზე ან სეზონურად თევზაობს და სხვა დროს დამატებითი საქმიანობითაა დაკავებული, როგორიცაა ხუროობა, დაქირავებით მუშაობა ან დაცვის სამსახური. თევზის ნადავლის უმეტესობა მცირე პელაგიური სახეობებისაა, მათ შორის სკუმბრია, სარდინები (Clupeidae), ნახევარნისკარტები და სტავრიდები (Carangidae).

## დამატებითი საკითხავი
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის სრუტეები
კატეგორია:აღმოსავლეთ ტიმორის სრუტეები
კატეგორია:საერთაშორისო სრუტეები
კატეგორია:მოლუკის კუნძულები
კავკასიური ყვითელა

**კავკასიური ყვითელა** () — პეპელა თეთრულების (Pieridae) ოჯახიდან. კავკასიური წარმოშობის, იშვიათი და ნაკლებშესწავლილი ენდემია. 

## აღწერა
მინი|მარცხნივ|კავკასიური ყვითელას მამრი
მინი|მარცხნივ|ქვესახეობა Colias caucasica olga-ს მდედრი
წინა ფრთების სიგრძე 25-30 მმ-ია. გამოირჩევა სქესობრივი დიმორფიზმით. მამრის ფრთები მოწითალო-ნარინჯისფერია, გარეთა ბრტყელი არშიით. წინა ფრთების ცენტრალური უჯრედის ბოლოში შავი წერტილია, ხოლო უკანა ფრთების ცენტრში — მრგვალი ნარინჯისფერი ლაქა, ასეთივე ტყუპი ლაქაა უკანა ფრთების ქვედა მხრის შუაში. მამრს აქვს მოწითალო-ნარინჯისფერი, ხოლო მდედრს — მოთეთრო-ყვითელი გვერდითი ზოლი. სახეობის გავრცელების არეალია კავკასია. გვხვდება როგორც დიდი კავკასიონის აღმოსავლეთ ნაწილში, ისე მცირე კავკასიონსა და ჯავახეთში, ქვემო ქართლის სამხრეთ ნაწილში, მთიანეთში. ბინადრობს მთებისა და მთაგორიანი ადგილების ქსეროფიტულ მცენარეულ დაჯგუფებებში. დღის პეპელაა. წელიწადში ერთ თაობას იძლევა. ფრენს ივნის-ივლისში. იკვებება ყვავილებით. კვერცხდება და მატლის კვება მიმდინარეობს გლერძზე (Astragalus marshallianus, A. caucasicus და სხვ.). მატლი მწვანეა. იზამთრებს ჭუპრი, რომელიც თხელი ძაფით ემაგრება გლერძის ტოტს.

სახეობა წარსულში არცთუ იშვიათი იყო. ბოლო წლებში მისმა რაოდენობამ საგრძნობლად იკლო, რაც გამოიწვია ანთროპოგენულმა ფაქტორმა (ძოვება, გატყიანება, გზებისა და სხვადასხვა ობიექტის მშენებლობა და სხვ.), 1976 წლიდან შეტანილია საქართველოს ტერიტორიაზე დასაცავ მწერთა სიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრულასებრნი
ნანა ათუაშვილი

**ნანა ათუაშვილი** (დ. 21 სექტემბერი, 1947, თელავი, საქართველო) — ქართველი მეცნიერი და ექიმი.

## ბიოგრაფია 
1971 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის პედიატრიული ფაკულტეტი. 1971–1977 წლებში იყო ბავშვთა მე–2 პოლიკლინიკის უბნის პედიატრი, მოგვიანებით ონკოლოგიური სამეცნიერო ცენტრის სხივური თერაპიის განყოფილების უმცროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1982–1985 წლებში ლენინგრადის, პეტროვის სახელობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის ასპირანტი. მომდევნო 5 წლის განმავლობაში ონკოლოგიური სამეცნიერო ცენტრის სხივური თერაპიის განყოფილების უფროსი მეცნიერ–თანამშრომელი. 1989 წლიდან ამავე ცენტრის რადიოლოგიური განყოფილების ხელმძღვანელი. ავტორია 42 სამეცნიერო ნაშრომის, სამეცნიერო რადიოლოგიის საკითხებზე გამოცემული აქვს მეთოდური რეკომენდაციები. ექიმი–რადიოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა კანდიდატი. 1988 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა - "ოპერაციამდელი კონცენტრირებული დასხივების ეფექტურობის შეფასება საყლაპავი მილის კიბოს დროს".

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში, თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია, თბ., 2000, გვ. 14

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1947
ანგლო-მაისურული ომები

**ანგლო-მაისურული ომები** — ომების ოთხი სერია, რომელიც მე-18 საუკუნის უკანასკნელი სამი ათწლეულის განმავლობაში, ერთი მხრივ, მაისურის სასულთნოს, ხოლო, მეორე მხრივ, ბრიტანეთის ოსტინდოეთის კომპანიას (უმთავრესად წარმოდგენილი, როგორც მეზობლად მდებარე მადრასის საპრეზიდენტო), მარათების იმპერიას, ტრავანკორის სამეფოს და ჰაიდერაბადის სამეფოს შორის. ჰაიდარ ალი და მისი მემკვიდრე ვაჟი ტიპუ ოთხ ფრონტზე იბრძოდნენ: დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და აღმოსავლეთიდან უტევდნენ ბრიტანელები, ხოლო ჩრდილოეთიდან ნაზიმის ძალები. ანგლო-მაისურის მეოთხე ომმა ჰაიდარ ალისა და ტიფუს (ეს უკანასკნელი მოკლეს მეოთხე ომში 1799 წელს) ჩამოგდება და მაისურის მმართველობის დემონტაჟი გამოიწვია, რითაც ისარგებლა აღმოსავლეთ ინდოეთის კომპანიამ და კონტროლი დაამყარა ინდოეთის ნახევარკუნძულის უმეტეს ნაწილზე.
## ოთხი ომი 
მარჯვნივ|მინი|348x348პქ| ჰაიდერ ალი 1762 წელს, არასწორად აღწერილი, როგორც: „მარათების მთავარსარდალი. მისი არმიის სათავეში მყოფი ბრიტანელების წინააღმდეგ ინდოეთის ომში“ (ფრანგული ნახატი).

### პირველი ანგლო-მაისურული ომი 
პირველი ანგლო-მაისურული ომში (1767-1769 წწ.) ჰაიდერ ალიმ გარკვეულ წარმატებას მიაღწია ბრიტანელების წინააღმდეგ და ცოტა დააკლდა მადრასის დაპყრობისგან. ბრიტანელებმა ნიზამ მირ ნიზამ ალი ხანი დაარწმუნეს იმაში, რომ ალისთვის შეეტია. თუმცა, ეს დროებითი აღმოჩნდა და 1768 წლის თებერვალში ნიზამმა ბრიტანელებთან ახალ ხელშეკრულებას მოაწერეს ხელი. ალი უნდა შებრძოლებოდა ბრიტანული ბომბეის არმიას, რომელიც დასავლეთიდან უტევდა და ასევე მადრასის არმიას, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან მოიწევდა. მიუხედავად ამისა, ალის მხრიდან მადრასზე შეტევა აისახა მადრასის საზავო ხელშეკრულებაში, რომელიც საკმაოდ შედეგიანი აღმოჩნდა.

## სქოლიო 
## დამატებითი ლიტერატურა 
* Brittlebank, Kate (1997). ''Tipu Sultan's Search for Legitimacy: Islam and Kingship in a Hindu Domain.* Delhi: Oxford University Press.
* Cooper, Randolf G. S. (September 2005). "Culture, Combat, and Colonialism in Eighteenth- and Nineteenth-Century India". *The International History Review.* 27 (3): 534–549. doi:10.1080/07075332.2005.9641071. S2CID 154707328.
* Jaim, H. M. Iftekhar; Jaim, Jasmine (Autumn 2011). "The Decisive Nature of the Indian War Rocket in the Anglo-Mysore Wars of the Eighteenth Century". *Arms & Armour.* 8 (2): 131–138. doi:10.1179/174962611X13097916223244. S2CID 161374846.
* Kaliamurthy, G. (1987). *Second Anglo-Mysore War (1780–1884).* Mittal Publications.
* Roy, Kaushik (2011). *War, Culture and Society in Early Modern South Asia, 1740–1849.* Taylor & Francis.
* Gidwani, Regan S. (2014). *The Sword of Tipu Sultan.'' – a novel linked to TV series.

კატეგორია:ბრიტანული ინდოეთის სამხედრო ისტორია
კატეგორია:კარნატაკის ისტორია
კატეგორია:XVIII საუკუნე ინდოეთში
მარტინ მაზმანიანი

**მარტინ მაზმანიანი** (დ. 6 იანვარი, 1900, თბილისი — გ. 8 მაისი, 1987) — სომეხი კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია 
1921-1925 წლებში სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიაში, 1926-1930 წლებში თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. არის სომხეთში კომპოზიტორთა კავშირის ერთ-ერთი დამაარსებელი; 1937-1943 წლებში იყო ერევნის ა. სპენდიაროვის სახელობის მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი, 1942-1949 წლებში ერევნის პ. ჩაიკოვსკის სახელობის მუსიკალური სასწავლებლის დირექტორი, 1950-1954 წლებში სომხეთის სახელმწიფო ფილარმონიის დერექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი, 1962-1978 წლებში ერევნის კონსერვატორიის პედაგოგი; მისი თხზულებები: ოპერა "ჩუტიკ"("წიწილა"), 2 სიმფონიური პოემა, 2 საცეკვაო სიუიტა, კამერულ-ინსტრუმენტული, კამერულ-ვოკალური, საგუნდო ნაწარმოებები, რომანსები, სიმღერები, საბავშვო მუსიკა. 

## ლიტერატურა 
*ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 292

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 6 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
სეთ გილიამი

**სეთ გილიამი** (დ. 5 ნოემბერი, 1968) — ამერიკელი მსახიობი. ცნობილია ელის კარვერის როლით The Wire-ში, კლეიტონ ჰიუზის როლით Oz-ში, დოქტორი ალან დიტონის როლით თინეიჯერ მგელში და მამა გაბრიელ სტოუკსის როლით მოსიარულე მკვდრებში. 

## ადრეული ცხოვრება 
გილიამმა 1990 წელს დაამთავრა ნიუ-იორკის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 
 
## კარიერა 
გილიამის კინოკარიერა 1990-იანი წლების დასაწყისში დაიწყო.

გილიამს ჰქონდა არაერთი განმეორებადი როლი ტელესერიალებში, მათ შორის The Cosby Show-ის მეშვიდე სეზონში, როგორც აარონ დექსტერი და როგორც ალან დიტონი თინეიჯერ მგელში. მისი ყველაზე გამორჩეული როლი იყო The Wire-ში. 2014 წლის მაისში, გილიამი გადაიყვანეს მამა გაბრიელ სტოკსის როლში AMC-ის მოსიარულე მკვდრების მეხუთე სეზონში.

გილიამმა შეასრულა პრინც ედუარდის როლი 1993 წელს რიჩარდ III-ის სპექტაკლში. მან შეასრულა მთავარი როლი ოტელოში, ჯერ 2010 წელს ბოსტონის თანამეგობრობის შექსპირის კომპანიაში, შემდეგ კი მომდევნო წელს ჰიუსტონის შექსპირის ფესტივალზე, მისი მეუღლის, ლეა სი გარდინერის რეჟისორობით. წყვილი დაბრუნდა ჰიუსტონში 2013 წელს ანტონისა და კლეოპატრას სპექტაკლისთვის, სადაც გილიამი თამაშობდა ანტონის როლს, გარდინერის (მისი ცოლის) რეჟისორობით. გილიამმა განაცხადა, რომ სცენაზე მსახიობობა ურჩევნია, მიუხედავად იმისა რომ უყვარს მისი საქმიანობა კინოსა და ტელევიზიაში: "სცენაზე მსახიობობა ბევრად უფრო სახალისოა რადგან არის მყისიერი კომუნიკაცია მაყურებელთან. 

## პირადი ცხოვრება 
2015 წლის 3 მაისს, გილიამი დააკავეს პიჩტრი სიტიში, ჯორჯიაში, გადაჭარბებული სიჩქარით მოძრაობის გამო. პოლიციამ მის მანქანაში მარიხუანას სიგარეტი იპოვა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ტომ ასპინალი

**ტომას პოლ ასპინალი** (დ. 11 აპრილი, 1993) — ინგლისელი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი. იგი მაჟამად ასპარეზობს მძიმეწონით დივიზიონში (UFC). 2024 წლის 27 აგვისტოს მდგომარეობით, იგი იკავებს მერვე ადგილს ''UFC men's pound-for-pound*-ის რეიტინგში. ასპინალი ცნობილია ვადამდელი გამარჯვებებით. 

ასპინალის დებიუტი თავდაპირველად დაგეგმილი იყო რაფაელ პესოას წინააღმდეგ UFC Fight Night, 2020 წლის 21 მარტს. თუმცა, პესოამ დატოვა ბრძოლა ტრავმის გამო და შეცვალა ჯეიკ კოლიერმა, მაგრამ ღონისძიება გაუქმდა COVID-19 პანდემიის გამო. შემდგომში, დაწყვილება ხელუხლებელი დარჩა და შედგა 2020 წლის 25 ივლისს, UFC-ში ESPN 14-ზე. მან ბრძოლა ტექნიკური ნოკაუტით მოიგო პირველ რაუნდში. მისი სტატისტიკა დღესდღეობით ასე გამოიყურება: *15-3-0''.

## რესურსები ინტერნეტში
*ESPN

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ოქრობაგეთის ციხე

**ოქრობაგეთის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ისტორიულ შავშეთში თანამედროვე შავშეთის ილჩეს სოფელ ქოფრულუს რაბათის უბანში, შემაღლებულ ადგილზე. ციხე არის ოთხკუთხა ფორმის. ადგილობრივი მოსახლეობა ამ ნაგებობას დიდგვაროვანთა საცხოვრებელს, სასახლეს უწოდებს. მის სიახლოვეს შემორჩენილია ძველი აბანოსა და თურბეს (სამარხი) ფრაგმენტები. 

## ისტორიული გეოგრაფია 
გიორგი ყაზბეგის დაკვირვებით, ოქრობაგეთი შავშეთის რეგიონის ერთ-ერთი ნაყოფიერი დასახლებაა, რადგან შავშეთის სოფელთა უმეტესობის მსგავსად ხევის ფერდობზე კი არ არის განფენილი, არამედ ზეგანზეა დასახლებული და მეურნეობის განვითარების მეტი საშუალება აქვს. 

## ტოპონიმი 
ბრუნო ბაუმგარტნერის ცნობით ადგილობრივი სომხური მოსახლეობა ოქრობაგეთს უწოდებს წინობას ან შინდობას. ნიკო მარი ოქრობაგეთის სიახლოვეს ასახელებს მიკროტოპონიმებს: კოლოთათის მთა, მახარობისხევი, სათიბი ჯორის ქულა. 

## ციხის აღწერა 
ციხე ნაგებია რიყის ქვითა და დუღაბით, გარღვეულია ნაგებობის სამხრეთ-აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კედლის კუთხეები. პირველი სართული (სარდაფი) ჩამონანგრევი ქვებით და მიწითაა დაფარული. ამჟამად ციხეში არის 4 სართული (სარდაფის ჩათვლით). ამ ციხის, როგორც რეზიდენციის დანიშნულებაზე მიანიშნებს ციხის ინტერიერში არსებული შუა საუკუნეებისთვის კომფორტული პირობები. მის ინტერიერში კარგად ჩანს სართულებს შორის გამყოფი, იატაკის ძელურისთვის არსებული ხვრელები. 

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
დურსადაფ კერიმოვა

**დურსადაფ კერიმოვა** (; დაიბადა 1985 წლის 23 აგვისტო, ბაქო) — აზერბაიჯანელი პარაჯუდოკა, 2020 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიური თამაშების გამარჯვებული ტოკიოში, ვერცხლის მედალოსანი 2019 წლის უსინათლოთა ევროპის ჩემპიონატში. ევროპის 2022 წლის ჩემპიონატი უსინათლოთა და უსინათლოთა შორის ტოკიოს პარაოლიმპიური თამაშების გამარჯვებულის, ხანიმ ჰუსეინოვას და.

## ბიოგრაფია 
დურსადაფ ქერიმოვა დაიბადა 1985 წლის 23 აგვისტოს ქალაქ ბაქოში. 2000 წელს დაამთავრა ბაქოს 115-ე საშუალო სკოლა.

2007 წელს დაამთავრა აზერბაიჯანის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო აკადემია.
2019 წელს კერიმოვამ უსინათლოთა და მხედველობადაქვეითებულთა ევროპის ჩემპიონატზე ვერცხლი მოიპოვა, ასევე გახდა ევროპის ჩემპიონი აზერბაიჯანის შერეული გუნდის შემადგენლობაში. იმავე წელს მან მოიპოვა ბრინჯაოს მედალი ტაშკენტში გამართულ გრან პრიზე.

2021 წლის ტოკიოს პარაოლიმპიურ თამაშებზე დურსადაფ ქერიმოვამ მეოთხედფინალში მოიგო უკრაინელი ანასტასია გარნიკი, ხოლო ნახევარფინალში ბრაზილიელი მეგ ემერიხი. ფინალში ქერიმოვამ ყაზახი ზარინა ბაიბატინა დაამარცხა და სადებიუტო პარაოლიმპიურ თამაშებზე ოქროს მედალი მოიპოვა.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2021 წლის 6 სექტემბრის ბრძანებით, დურსადაფ კერიმოვას დაჯილდოვდა ორდენით „სამშობლოსათვის სამსახურისათვის, I ხარისხი“ ტოკიოს XVI ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებზე მაღალი მიღწევებისა და  აზერბაიჯანული სპორტის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის.

2024 წლის 7 სექტემბერს მან მონაწილეობა მიიღო პარიზში 2024 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებში 70 კგ-ზე მეტი წონით კატეგორიაში (კლასი J2). მეოთხედფინალში წააგო ბრაზილიელ რებეკა დე სოუზა სილვასთან. მესამე ადგილისთვის ბრძოლაში წააგო ჩინელ ძიუდოისტ ვანგ ჰონგიუსთან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.azerisport.com/paralympics/20231205001247286.html
* https://oxu.az/idman/paralimpiya-cempionu-olan-bacilar-xanim-bu-sac-uslubu-ile-reqiblerini-qorxudur-musahibe-foto
* https://president.az/ru/articles/view/52970

## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ქვათეთრისის ციხე

**ქვათეთრისის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს ართვინის ილის, შავშეთის ილჩეში. ქალაქ შავშეთიდან 32 კმ. დაშორებით. ზღვის დონიდან 1985 მ.. ციხე აგებულია შავშეთის მხარეში, სათლელის წყლის მარცხენა მხარეს, ფიქალთას წყლის ხეობაში, სოფ. ქვათეთრისთან, სოფლის თანამედროვე თურქული სახელწოდებაა - ქირეჩლი (თურქ. Kireçli). 

ქვათეთრისის ციხე მდებარეობს სოფლის თავზე არსებულ ბორცვზე. ციხე ჩრდილო-დასავლეთით წეფთის (უსტამისის) ციხეს უყურებს, ხოლო მის სამხრეთით ხანთუშეთია. ისინი თავდაცვის ერთ ზოლზე არიან განლაგებულნი, და ამის გამო, ქვათეთრისი შავშეთ-კლარჯეთის თავდაცვის სისტემაშია ჩართული. ქვათეთრისის ციხე მთისა და ბარის გასაყარზეა აშენებული, ამიტომ მისი ფუნქციაც მთისა და ბარის დამაკავშირებელი გზების და იქ არსებული სამეურნეო სავარგულების კონტროლი იყო. 

## ტოპონიმი 
ქვათეთრისი - სახელიდან კარგად ჩანს, რომ სახელწოდება მომდინარეობს თეთრი ქვიდან, რომელიც ადგილობრივ მოიპოვებოდა. ციხის მშენებლობაში თეთრი ფერის ქვა და უხვად გამოყენებული კირიც ამის დასტურია. ამ ადგილს თურქული სახელწოდებაც, ქირეჩლი, სწორედ, კირიან, ამ შემთხვევაში, თეთრ ადგილზე მიუთითებს და დღევანდელი ტოპონიმი ქართული სახელწოდების თურქულ თარგმანს წარმოადგენს, რომელიც 1927 წლიდან შეიცვალა. 

## ციხის აღწერა 
ქვათეთრისის ციხე შედგება ერთი მაღალი, დიდი, მყარად ნაგები რამდენიმესართულიანი კოშკისგან, გალავნის ნაშთებისგან, რომლის კვალიც ზოგიერთ მონაკვეთზე ფრაგმენტულია, ან საძირკვლის დონემდე მორღვეულია. ციხი მშენებლობაში იკვეთება რამდენიმე სამშენებლო ფენა. მოცემული ციხე ოთხივე მხრიდან, ბუნებრივად არის დაცული. ციხის აღმოსავლეთი მხარე ციხის მიდამოებიდან მკვეთრად დახრილი ფერდობით ქვემოთ მდ. ფიქალთასკენ არის დაშვებული. შედარებით სუსტად არის დაცული ციხის სამხრეთ მონაკვეთი. ქედი ამ მონაკვეთში მკვეთრ დახრილობას თანდათანობით კარგავს და ტერარისებულად დაბლდება, შემაღლებულ ბორცვთან, რომელზედაც ციხეა აშენებული, ვიწრო ყელს ქმნის. 

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები, ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
წეფთის ციხე

**წეფთის ციხე** — ციხესიმაგრე თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე. მდებარეობს იმერხევში სოფ. უსტამისის იალას სიახლოვეს. მას წერეფთის ციხესაც უწოდებენ.

## ტოპონიმი 
„მატიანე ქართლისას“ ხელნაწერებში გამოიყენება ორივე ფორმა - წეფთი/წერეფთი. XIX-XX საუკუნეებში გამოიყენებოდა ფორმა „წეფთა“. თანამედროვე რუკებზეც „წეფთის ციხეა“. 

## შესწავლის ისტორია 
XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ქართველ მოგზაურთაგან პირველად წეფთის ციხის ლოკალიზება მოგვცა გიორგი ყაზბეგმა. წეფთის ნანგრევები მხოლოდ შორიდან დაათვარიელა ნ. მარმა. 2008 წელს ციხე მოინახულა დ. ბერძენიშვილმა. წეფთის ციხე აღწერა შ. მამულაძემ თავის ნაშრომში - „შავშეთის მატერიალური კულტურის ძეგლები“, რომელიც შევიდა კრებულში „შავშეთი“. ავტორი მიმოიხილავს ციხის ადგილმდებარეობას და აღწერს საფორტიფიკაციო ნაგებობას დაწვრილებით. 

## ციხის გარემო 
წეფთის საფორტიფიკაციო ნაგებობა კლდოვან თხემზეა აგებული და შავშეთისწყლისა და იმერხევისწყლის ხეობებს გადაჰყურებს. ციხე აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ არის განვრცობილი და უკიდურეს წერტილთა შორის 32 მეტრია. ციხეში მოხვედრა შესაძლებელია ჩრდილო-დასავლეთიდან. იგი საკმაოდ დანგრეულია, მხოლოდ ფუნდამენტის დონეზე განირჩევა შენობების ნაშთები.

## ლიტერატურა
* ტაო-კლარჯეთის ციხე-სიმაგრეები, ტ. 2, თბ., 2020 ISBN 978-9941-9738-1-9

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
აფაგ სულთანოვა

**აფაგ სულთანოვა** () — აზერბაიჯანელი პარაოლიმპიელი ძიუდოისტი, რომელიც მონაწილეობს წონით კატეგორიაში 57 კილოგრამამდე და სიბრმავე კატეგორიაში B3. მსოფლიო ჩემპიონი 2010 და 2011 წლის მსოფლიო თამაშების გამარჯვებული. მან წარმოადგინა აზერბაიჯანი 2012 წლის ზაფხულის პარაოლიმპიურ თამაშებზე ლონდონში, როგორც მსოფლიოს მოქმედი ჩემპიონი და ოქროს მედალი მოიპოვა.

## ბიოგრაფია 
აფაგ სულთანოვა დაიბადა 1987 წლის 20 თებერვალს ბაქოში. ძიუდომდე აფაგ სულთანოვა კარატეში ვარჯიშობდა. 13 წლისამ დაიწყო ძიუდოში ვარჯიში. 2008 წელს მან გაიმარჯვა მსოფლიოსა და ევროპის ახალგაზრდულ ჩემპიონატებზე. თუმცა, ტრავმამ, რამაც გამოიწვია მისი მხედველობის გაუარესება, აიძულა იგი პენსიაზე წასულიყო. მისი თანამემამულე ილჰამ ზაკიევის შთაგონებით, მოახერხა პარალიმპიის ორგზის ჩემპიონი გამხდარიყო, აფაგმა განაგრძო ვარჯიში.

2010 წელს გახდა მსოფლიო ჩემპიონი, 2012 წელს კი ლონდონის პარაოლიმპიურ თამაშებზე ოქრო მოიპოვა, ფინალში ბრაზილიელი ლუსია და სილვა ტეიშეირა იპონით დაამარცხა. აფაგ სულთანოვა გახდა პირველი აზერბაიჯანელი ქალი, რომელმაც მოიპოვა ოქრო პარაოლიმპიურ თამაშებზე.

2015 წლის ნოემბერში სულთანოვამ მოიპოვა ბრინჯაო ევროპის ჩემპიონატზე, რომელიც გაიმართა პორტუგალიაში, ქალაქ ოდიველასში. იმავე წელს მან ბრინჯაო მოიპოვა სეულის მსოფლიო თამაშებზე.
აზერბაიჯანის პრეზიდენტის 2012 წლის 14 სექტემბრის ბრძანებით სულთანოვა დაჯილდოვდა შოჰრატის (დიდების) ორდენით და მიენიჭა ოლიმპიური სტიპენდია. ცხოვრობს ბაქოს სოფელ ამირჯანში.

2016 წელს, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ეროვნული პარაოლიმპიური კომიტეტის შექმნის 20 წლის იუბილესთან დაკავშირებით და აზერბაიჯანში პარაოლიმპიური მოძრაობის განვითარებაში გაწეული სამსახურისთვის, სულთანოვა, აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ბრძანების შესაბამისად, დაჯილდოვდა „აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის საპატიო სიგელით“.

2017 წელს ბაქოში გამართული ისლამური სოლიდარობის თამაშების გამარჯვებული გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://president.az/ru/articles/view/6200
* https://vestikavkaza.ru/news/Azerbaydzhan-vyigral-turnir-po-dzyudo-Islamskikh-igr-2017.html
* https://www.azerisport.com/paralympics/20130912122541850.html

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დიდების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კით კელოგი

**ჯოზეფ კით კელოგ უმცროსი** (დ. 12 მაისი, 1944 წელი) — შეერთებული შტატების მთავრობის ყოფილი თანამდებობის პირი და შეერთებული შტატების არმიის გადამდგარი გენერალ-ლეიტენანტი. 

კელოგს წარსულში ეკავა ვიცე-პრეზიდენტ მაიკ პენსის ეროვნული უსაფრთხოების საკითხებში მრჩევლის თანამდებობა და ტრამპის პირველ ადმინისტრაციაში შეერთებული შტატების ეროვნული უშიშროების საბჭოს აღმასრულებელი მდივნისა და აპარატის უფროსის თანამდებობა. მაიკლ ფლინის თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ კელოგი ეროვნული უსაფრთხოების მრჩევლის მოვალეობის შემსრულებლად მუშაობდა. 

ამერიკის არჩეულმა პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა გადამდგარი გენერალი კით კელოგი უკრაინის საკითხებში სპეციალურ წარმომადგენლად შეარჩია.

## სქოლიო
კატეგორია:კანზასის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აშშ-ის არმიის გენერლები
კატეგორია:ლეგიონის ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პიოტრ იანი

**პიოტრ ევგენიევიჩ იანი** (; დ. 11 თებერვალი, 1993) — რუსი შერეული საბრძოლო ხელოვნების მებრძოლი. დაიბადა ჩინურ-ქართული წარმოშობის მამისა და რუსი დედის ოჯახში. ამჟამად ასპარეზობს აბსოლუტურ საბრძოლო ჩემპიონატის (UFC) ზემსუბუქ წონაში, სადაც იგი მოქმედი ჩემპიონია.

მან 2023 წლის 12 მარტს, იბრძოლა მერაბ დვალიშვილთან. ბრძოლამ 5 რაუნდს გასტანა, საბოლოოდ კი მსაჯთა ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით იანი დამარცხდა. მისი სატისტიკა დღესდღეობით ასე გამოიყურება: *19-5-0*.

2025 წლის 6 დეკემბერს, 323-ზე, UFC-ის ზემსუბუქი წონითი კატეგორიის ჩემპიონის ტიტულისთვის პიოტრ იანის და მერაბ დვალიშვილის განმეორებითი შეხვედრა გაიმართა. იანმა ჩემპიონის ტიტული მსაჯების ერთსულოვანი გადაწყვეტილებით მოიპოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
*პიოტრ იანი — ESPN
*პეტრ იანის პროფესიონალური MMA რეკორდი — Sherdog

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნორა იკსტენა

**ნორა იკსტენა** (დ. 15 ოქტომბერი, 1969 — გ. 4 იანვარი, 2026) — ლატვიელი მწერალი და კულტურის მენეჯერი. დაიბადა რიგაში და სწავლობდა ფილოლოგიასა და ინგლისურ ენასა და ლიტერატურას ლატვიის უნივერსიტეტში . სწავლა გააგრძელა ნიუ-იორკში და ლატვიაში დაბრუნების შემდეგ მუშაობდა ლატვიური ლიტერატურის ცენტრის დასაარსებლად.

მისი სადებიუტო რომანი *სიცოცხლის ზეიმი* გამოჩნდა 1998 წელს და მას შემდეგ დაწერა ოცზე მეტი წიგნი, რამდენიმე რომანი, მოთხრობების კრებული, ბიოგრაფიები და ესეები . მისი ბოლო რომანი  *დედის რძე*  ითარგმნა ინგლისურად და გამოიცა 2018 წელს ლონდონში.  მან  წარმოადგინა ლატვია ლონდონის წიგნის ბაზრობაზე 2018 წელს, როგორც გამორჩეულმა ავტორმა და ოფიციალურად მიიწვიეს 2016 წელს ვაშინგტონის კონგრესის ბიბლიოთეკის წიგნის ეროვნული ფესტივალის მონაწილედ.

2008 წელს დაჯილდოვდა ლატვიის რესპუბლიკის სამი ვარსკვლავის ორდენით (ოფიცერი).  2018 წელს მას მიენიჭა კიდევ ერთი ეროვნული *პრემია კულტურის ბრწყინვალებაში,*  როგორც 21-ე საუკუნის საერთაშორისოდ ყველაზე ცნობილ ლატვიელ მწერალს. 

## სქოლიო 
კატეგორია:XXI საუკუნის რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის რომანისტები
კატეგორია:ლატვიის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:დაბადებული 1969
კატეგორია:XX საუკუნის ლატვიელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის ლატვიელი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ლატვიელი ქალი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ლატვიელი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი რომანისტები
კატეგორია:ლატვიელი ქალი რომანისტები
აფშერონის სრუტე

**აფშერონის სრუტე** () — სრუტე აზერბაიჯანში, რომელიც აფშერონის ნახევარკუნძულსა და პირალაჰის კუნძულს შორის მდებარეობს. მისი სიგრძე 12 კილომეტრზე მეტია, ხოლო სიგანე ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ თანდათან მცირდება. სრუტე აფშერონის ყურის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებს აკავშირებს.

ადმინისტრაციულად, სრუტე პირალაჰის რაიონის ტერიტორიას ეკუთვნის.

აფშერონის სრუტე ნაოსნობისთვისაა ვარგისი. 1939 წელს, მოსკოვის ნავთობის მრეწველობის სამინისტრომ წარმოადგინა პროექტი, რომლის მიზანიც იყო პირალაჰის კუნძულის მატერიკთან დაკავშირება. გეგმის მიხედვით, კაშხლის მშენებლობა 1941 წელს დაიწყო და 1944 წელს დასრულდა. ამ პროექტის შედეგად, სრუტეში გაჩნდა ყელი, რომლის გასწვრივაც აშენდა რკინიგზა და მაგისტრალები.

2016 წელს კაშხლის ადგილზე აშენდა თანამედროვე საგზაო ხიდი. ეს ხიდი უზრუნველყოფს გემების მოძრაობას, რაც სრუტეს ნაოსნობადობის ფუნქციას უნარჩუნებს.

ისტორიულად, პირალაჰის ნახევარკუნძულზე, სრუტის გასწვრივ, სამი ციხე იყო განლაგებული. თუმცა, დროის გასვლასთან ერთად, ეს ისტორიული ძეგლები დაკარგული და განადგურებულია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Xəzər dənizi
* SAHİLLƏRİN QURULUŞU VƏ ADALARI
* Pirallahı adasını sahillə birləşdirən yeni körpü hərəkət üçün açılıb VİDEO

კატეგორია:ბაქოს გეოგრაფია
ჯესიკა ფილიპსი

**ჯესიკა ფილიფსი** (დ. 1971 წლის 3 ნოემბერი) — ამერიკელი მსახიობი, რომელიც ყველაზე ცნობილია ბროდვეის მრავალ შოუში შესრულებული როლებით და პიპა კოქსის როლით ფილმში „კანონი და წესრიგი.“

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
ფილიფსი არის დოქტორ გარი ფილიფსის, რელიგიური ისტორიკოსისა და მწერლის უფროსი ქალიშვილი. ჯესიკა დაიბადა ნეშვილში, ტენესის შტატში, მაგრამ გაიზარდა სატონში, მასაჩუსეტსი. ფილიფსი იყო კონკურენტუნარიანი მოცეკვავე, სანამ მსახიობობას მიმართავდა, თინეიჯერობისას სწავლობდა „Linklater“-ის ტექნიკას და მოგვიანებით ვარჯიშობდა თავად კრისტინ ლინკლატერის ხელმძღვანელობით. ფილიფსი დაესწრო *Worcester Academy-ს Worcester-ში,* მასაჩუსეტსი, სადაც დაამთავრა 1989 წელს. შემდეგ მან მიიღო BFA მუსიკალური თეატრის 1994 წელს ემერსონის კოლეჯში, სადაც სწავლობდა რეჟისორ ლეო ნიკოლთან.

## კარიერა
მისმა პირველმა მოსმენამ, კოლეჯის შემდეგ მიიღო ქალბატონი უოკერის როლი ბროდვეის ტურნე კომპანიაში „The Who's Tommy“.  1999 წელს ის დაბრუნდა ნეშვილში ხუთი წლით, სადაც გამოჩნდა მიუზიკლში „Joseph and Amazing Technicolor Dreamcoat“ და გამოვიდა რადიოში, როგორც დემო მომღერალი..ფილიფსმა ითამაშა ბროდვეის მრავალ შოუში, მათ შორის სამივე ვერსია: ალისფერი პიმპერნელი (მარგარიტა), ნორმალურის გვერდით (დიანა), პრისცილა, უდაბნოს დედოფალი (მარიონი) და ბოლო დროს რწმენის ნახტომი (მარლა).   ფილიფსი გამოვიდა „Radio City Music Hall“-ის გრანდიოზულ  გახსნაზე, რომელსაც მასპინძლობდა ბილი კრისტალი. ფილიფსი სცენაზე ავიდა ბილი პორტერთან, ესტელ პარსონსთან, მარკ კუდიშთან, ლესლი ოდომ უმცროსთან და ალის რიპლისთან. ფილიფსმა ითამაშა ელენის როლში უცნობი ჯარისკაცის მსოფლიო პრემიერაში უილიამსთაუნის თეატრალურ ფესტივალზე 2015 წელს. როგორც მიქელე სერლინგი ზაკ ზადეკის „Deathless“-ში „Goodspeed Musicals“-ში 2017 წელს.

**ტელევიზია** — მან მიიღო მონაწილეობა რამდენიმე სატელევიზიო სერიალში, მათ შორის „დაუვიწყარი“, „სამეფო ტკივილი და ელემენტარული“. 2013 და 2016 წლებში ფილიპსმა ითამაშა ადვოკატ პიპა კოქსის შვიდ ეპიზოდში „კანონი და წესრიგი“: სპეციალური მსხვერპლის განყოფილება NBC. NBC-მა ის 2016 წლის „Emmy Awards“-ზე დრამატულ სერიალში გამოჩენილი სტუმარი მსახიობის ნომინაციაში დაასახელა, მაგრამ ის ფინალურ რაუნდში არ გავიდა.

**მსოფლიო სიმღერა** — ტედ უილსონთან, ყოფილ მსახიობთან (და მის მომავალ მეუღლესთან), ერთად ფილიფსი მღეროდა ქანთრის დუეტში, „10th & Carlisle“."  

**პირადი ცხოვრება**— ჯესიკას ჰყავს ორი შვილი ჯონა და მალკოლმი, ნიკოლას როჰლინგთან პირველი ქორწინებიდან.. ჯესიკა  დაქორწინდა ტედ უილსონზე 2017 წლის 15 ივლისს მაგრამ დაშორდნენ 2021 წელს. ფილიპსი საჯაროდ გამოვიდა, როგორც ქვირი 2022 წლის თებერვალში...  ჯესიკა ფილიფსი და ჩელსი ნაჩმანი დაინიშნენ 2024 წლის აპრილში. წყვილი, რომელსაც აქვს ბროდვეის დიდი კრედიტები თეატრის ინდუსტრიაში მუშაობისთვის. ფილიფსმა, როგორც მსახიობმა, და ნაჩმანმა, როგორც პუბლიცისტი.

## სქოლიო
კატეგორია: ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გაზმას მღვიმე

**გაზმას მღვიმე** () — პალეოლითური ეპოქის მნიშვნელოვანი არქეოლოგიური ადგილი, რომელიც მდებარეობს დარალაგიოზის ქედის ტერიტორიაზე, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, აზერბაიჯანში. მღვიმე 1983 წელს აღმოაჩინეს, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის ორგანიზებული არქეოლოგიური ექსპედიციის ფარგლებში, რომელიც მიმდინარეობდა ორდუბადისა და შარურის რეგიონებში.

2008-2009 წლებში გაზმას მღვიმეში კვლევები განახლდა არქეოლოგ ა.ზეინალოვის ხელმძღვანელობით. ამ გათხრების შედეგად გამოიკვლიეს დაახლოებით 30 კვადრატული მეტრის ფართობი და გაამყარეს მღვიმის კულტურულ-ისტორიული მნიშვნელობა.

მღვიმე 26 მეტრი სიგრძისაა, სიგანე კი 1-დან 6,5 მეტრამდე მერყეობს.

## კვლევები და აღმოჩენები 
გაზმას მღვიმის ტერიტორიაზე პირველი არქეოლოგიური გათხრები 1987-1990 წლებში ა.გ. ჯაფაროვის ხელმძღვანელობით ჩატარდა. გათხრების შედეგად დაახლოებით 3 მეტრის სისქის კულტურული ფენა გამოვლინდა, რომელიც ექვს ისტორიულ საფეხურს მოიცავს.

გამოქვაბულში 874 ქვის იარაღია აღმოჩენილია, რომელიც ობსიდიანის, სილიკონისა და ტუფისგანაა დამზადებული. მათი ფორმები ჰგავს იმ იარაღებს, რომლებიც ადრე აზიხისა და თაგლარის მღვიმეებში იპოვეს.

მღვიმის სხვადასხვა კულტურული ფენები ისტორიულად განსხვავებულ პერიოდებს ასახავს. ზედა ფენები ეკუთვნის გვიან ჰოლოცენს, ენეოლითსა და შუა საუკუნეებს, ხოლო ქვედა ფენებში აღმოჩენილია პალეოლითის ეპოქის ნიმუშები, მათ შორის მუსტიეს კულტურის წარმომადგენელი ნივთები.

## კულტურული ფენები 
**პირველი ფენა** გვიან ჰოლოცენის პერიოდი, სადაც აღმოჩენილია ქალკოლითის, ბრინჯაოს ხანისა და შუა საუკუნეების კერამიკული ნაშთები. ფენის საფუძველია შავმიწა ნიადაგი, რომლის ფენა 15-20 სმ სისქისაა.

**მეორე ფენა** მოიცავს ღია ყვითელი თიხის ნიადაგს, რომლის საერთო სისქეა 20-25 სმ. ამ ფენაში აღმოჩენილია მცირე ფრაგმენტები.

**მესამე** ფენა შედგება მუქი ყვითელი თიხისგან და შეიცავს ცხოველთა ნაშთებს. ფენის საერთო სისქეა 35-40 სმ.

**მეოთხე, მეხუთე და მეექვსე ფენები** აღმოჩენილია მუსტიეს კულტურასთან დაკავშირებული არტეფაქტები, მათ შორის ქვისა და ობსიდიანის იარაღები, კერის კვალი და ოსტეოლოგიური მასალები. **მეოთხე ფენა:** სქელი მოყვითალო თიხის ფენა, 25-30 სმ სისქით, რომელშიც სტალაქტიტებისა და კლდის ფრაგმენტებია ნაპოვნი. **მეხუთე ფენა:** მუქი ყვითელი და ღია ნაცრისფერი თიხისგან შედგება. ნაპოვნია ობსიდიანისა     და სილიკონის 13 იარაღი. **მეექვსე ფენა:** მუქი ყავისფერი თიხის ფენა, სადაც აღმოჩენილია ობსიდიანის იარაღები, კერის კვალი და გაშავებული ძვლები.

## ფაუნა 
მღვიმის სამ მუსტიეს ფენაში ჯამში 353 არტეფაქტია ნაპოვნი, რომელთაგან 54 იარაღია. მღვიმეში ასევე აღმოჩენილია 15 ათასზე მეტი ცხოველის ძვალი, რომლებიც 24 სახეობას განეკუთვნება. მათ შორის არის ირემი, ქურციკი, თხა და პლეისტოცენური ვირი.

არქეოლოგიური მასალებიდან და ფაუნის ნაშთებიდან გამომდინარე ასკვნიან, რომ გაზმას მღვიმის მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა ნადირობა იყო.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მღვიმეები
გილის კუნძული

**გილის კუნძული** () — კუნძული კასპიის ზღვაში, აზერბაიჯანის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. ის ბაქოს არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულს წარმოადგენს. კუნძულის ტერიტორია სახელმწიფო ნაკრძალის სტატუსს ატარებს.

## გეოგრაფია 
გილი მდებარეობს ბაქოს არქიპელაგის ცენტრალურ ნაწილში, ალიათის კონცხიდან სამხრეთით 6 კილომეტრში.

კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს ტალახის ვულკანი, რომლის ბოლო ამოფრქვევა 1860 წელს დაფიქსირდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
დაშლის კუნძული

**დაშლის კუნძული** () — დაუსახლებელი კუნძული კასპიის ზღვაში, აზერბაიჯანის აღმოსავლეთ სანაპიროზე. იგი ბაქოს არქიპელაგის ერთ-ერთ კუნძულს წარმოადგენს. წარსულში კუნძულს *იგნატიუსის ქვა* ეწოდებოდა.

## გეოგრაფია 
1922 წლამდე დაშლი წყალქვეშა ბანკს წარმოადგენდა. კუნძული გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით. 1980 წლის მონაცემებით, მისი სიგრძე 350 მეტრი, ხოლო სიგანე 250 მეტრი იყო.

დაშლი მდებარეობს ბიანდოვანის კონცხის აღმოსავლეთით 32,2 კილომეტრში. მისი უახლოესი მეზობელი უსახელო კუნძულია, რომელიც დაშლის ჩრდილოეთით 13,9 კილომეტრში მდებარეობს.

კუნძულზე მდებარეობს ტალახის ვულკანი, რომელიც გამოიმუშავებს გაზს, წყალს და ტალახს.

2021 წლის 4 ივლისს, ბაქოს დროით 21:50 საათზე, კუნძულზე მოხდა ახალი ამოფრქვევა, რომელსაც თან ახლდა ძლიერი აფეთქება და ხანძარი. ამოფრქვევამდე დაფიქსირდა 2,2 მაგნიტუდის მიწისძვრა 1,5 კილომეტრის სიღრმეზე. ვულკანური აქტივობა რვა წუთს გაგრძელდა. ამ დროის განმავლობაში, ვულკანმა ცეცხლის სვეტი 500 მეტრის სიმაღლეზე დაახლოებით 30 წამით გაისროლა. აფეთქების შედეგად წარმოქმნილი ცეცხლი თვალსაჩინო იყო ქალაქ ბაქოში, რომელიც კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით 75 კილომეტრში მდებარეობს. ვულკანოლოგი საიმონ კარნი აღნიშნავდა, რომ ამოფრქვევა დისტანციური ზონდირების მოწყობილობებითაც დაფიქსირდა, რომლებიც თერმულ ანომალიას აფიქსირებდნენ. აზერბაიჯანის საგანგებო სიტუაციების სამინისტროს ინფორმაციით, დილით ვულკანის კრატერში კვლავ შენიშნეს მცირე ალი.

2021 წლის ამოფრქვევის შედეგად კუნძულის ფართობი 8,55 ჰექტარიდან 21,8 ჰექტარამდე გაიზარდა. კვლევებმა აჩვენა, რომ ამოფრქვევამ კუნძულის ტერიტორიას 62 ათასი მ³ ტალახი დაამატა. ყველაზე დიდი ზრდა დაფიქსირდა კუნძულის დასავლეთ ნაწილში, სადაც ვულკანი მდებარეობს. სპეციალისტების აზრით, ეს მიანიშნებს, რომ დაშლის კუნძული ტალახის ვულკანური აქტივობის შედეგად ჩამოყალიბდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით