open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბასილი ხანძთელი

**ბასილი ხანძთელი** — IX საუკუნის ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, ჰიმნოგრაფი. 

მოხსენიებულია გიორგი მერჩულის „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“. ყოფილა გრიგოლ ხანძთელის დედის მსახურის შვილი. აღიზარდა ხანძთაში, სადაც ერთხანს გრიგოლს მეჯინობეობას უწევდა („კარაულსა მამისა გრიგოლისსა ხედვიდა“), შემდეგ კი ხანძთის წინამძღვარი გახდა. გარდაიცვალა პარეხში, მიქელ პარეხელის სავანეში. ბასილი ხანძთელის აკროსტიქული საგალობლები შესულია მიქელ მოდრეკილის ჰიმნოგრაფიულ კრებულში.
## ლიტერატურა
**ლოლაშვილი ი.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 221-222, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ჰიმნოგრაფები
ფრედერიკსბურგი (ვირჯინია)

**ფრედერიკსბურგი** — დამოუკიდებელი ქალაქი, ვირჯინიის შტატში. ის დედაქალაქიდან დაშორიებულია — 50, ხოლო რიჩმონდიდან 55 მილით. 2000 წლის აღწერის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეაგდენს 19, 278. ეკონომიკური ანალიზის ბიურო ფრედერიკსბურგს და მის მეზობლად მდებარე სპოტსილვანიის ოლქს აერთიანებს სტატისტიკური მონაცემების შეგროვებისას. ეს ქალაქი არის ვაშინგტონ-ბალტიმორის მეგაპოლისის ნაწილი.

## ისტორია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე რაპაჰანოკთან. 1714 წელს გუბერნატორმა ალექსანდრ სპოტსვუდმა დაასპონსორა გერმანელთა სამოსახლოს, გერმანას, აგება. შემდგომი გაფართოების მიზნით კოლონიუალურმა ასამბლეამ, 1720 წელს შექმნა ახალი ოლქი რომელსაც ეწოდა სპოტსილვანია (გუბერნატორის პატივსაცემად), ხოლო 1728 წელს დაარსდა ფრედერიკსბურგი. ქალაქს სახელი ეწოდა უელსის პრინცი ფრედერიკის პატივსაცემად.  1732 წელს, 1780 წლამდე, საოლქო სასამართლო გადატანილ იქნა ფრედერიკსბურგში.  1781 წელს ფრედერიკსბურგი საბოლოოდ ჩამოყალიბდა როგორც ქალაქი, მას ჰყავდა თავისი მერი, საბჭო და სასამართლო. 1879 წელს მას ოფიციალურად მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

1738 წელს ქალაქთან ახლოს დასახლდა ჯორჯ ვაშინგტონის ოჯახი. ვაშინგტნის დედა მერი მოგვიანებით ცხოვრობდა ფრედერიკსბურგში, ხოლო მისი და ბეთი ქალაქ გარეთ მდებარე პლანტაციაში. ამ ქალაქში ასევე ცხოვრობდნენ ამერიკის რევოლუციის გენერლები ჰიუ მერსერი და ჯორჯ უიდონი. ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი ჯეიმზ მონრო.

ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს ფრედერიკსბურგმა, მისი ადგილმდებარეობის გამო შეიძინა სტრატეგიული მნიშვნელობა. 1862 წლი 11–15 დეკემბერს, ფრედერიკსბურგის ბრძოლის დროს, ქალაქმა ძალიან დიდი ზიანი მიიღო. 1863 წლის 3 მაისს კიდევ ერთი ბრძლოა გაიმართა ქალაქთან ახლოს.

1908 წელს ქალაქში დაარსდა მერი ვაშინგტონის სახელობის უნივერსიტეტი.

## გეოგრაფია
აშშ-ის სტატისტიკის დეპარტამენტის მონაცემების მიხედვით ქალაქის საერთო ფართობი შეადგენს 27.2 კვ² (10.5 მი.²). ქალაქს აღმოსავლეთით და სამხრეთით გარს არტყავს მდინარე რაპაჰანოკი; მდინარის გადაღმა არის სტრაფორდის ოლქი. ჩრდილოეთით და დასავლეთით მდებარეობს სპოტსილვანიის ოლქი.

## დემოგრაფია
2000 წლის აღწერის მიხედვით ფრედერიკსბურგში ცხოვრობს 19 279 ადამიანი, 8 102 კომლი და 3 921 ოჯახი. მოსახლეობის 73.18% არის თეთრკანიანი მოსახლეობა, 20.41 შავკანიანი, 0.34% ადგილობრივი ამერიკელი (ე.წ. ინდიელები), 1.51% აზიელები, 4.57% სხვა რასის წარმომადგენლები, ხოლო 4.90% ლათინო ამერიკელები.

## მედია
ფრედერიკსბურგის ყოველდღიური გაზეთი არის ფრი ლენს სტარი (). გაზეთის პირველი ნომერი 1885 წელს გამოვიდა. არსებობს ასევე რამდენიმე ადგილობრივი რადიოსადგური.

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
გეტიზბერგის მიმართვა

მინი|მიმართვის შავი ვარიანტი, ლინკოლნის ჩასწორებებით
**გეტიზბერგის მიმართვა** () — აშშ-ის პრეზიდენტი აბრაჰამ ლინკოლნის ყველაზე ცნობილი სიტყვა და ერთ-ერთი ყველაზე ციტირებადი პოლიტიკური გამოსვლა აშშ-ის ისტორიაში. სიტყვა წარმოთქვა 1863 წლის 19 ნოემბერს პენსილვანიის შტატის ქალაქ გეტიზბერგში,  ჯარისკაცთა ეროვნული მემორიალი-სასაფლაოს გახსნასთან დაკავშირებით, ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს, ოთხ-ნახევარ თვეში გეტიზბერგის ბრძოლიდან.

ლინკოლნის ფრთხილად აწონილი სიტყვა, რომელიც იმ დღის ცერემონიალზე თავდაპირველად მეორეხარისხოვნად ითვლებოდა, მყისვე გახდა ამერიკის ისტორიაში ყველაზე მნიშვნელოვანი მიმართვა. საკმაოდ მცირე, 300 სიტყვიან, მიმართვაში, რომელიც 3 წუთზე ნაკლებ ხანს გაგრძელდა, ლინკოლნმა წამოწია ადამიანთა თანასწორუფლებიანობის პრინციპები, დაუკავშირა რა ის დამოუკიდებლობის დეკლარაციას და განსაზღვრა სამოქალაქო ომი, როგორც არა ბრძოლა ამერიკის გაერთიანებისთვის, არამედ, როგორც „თავისუფლების ხელახალი დაბადება“, რომელიც მის ყოველ მოქალაქეს ნამდვილ თანასწორობას მოუტანდა.

დაიწყო რა სიტყვა ფრაზით „ოთხმოცდაშვიდი წლის წინ,“ ლინკოლნმა მიუთითა ამერიკის რევოლუციაზე და გეტიზბერგის სასაფლაო განსაზღვრა, როგორც არა მხოლოდ ომში დაღუპულთა დაკრძალვისთვის განკუთვნილი მიწის ნაკვეთი, არამედ წმინდა ამაღლების ადგილი ათასობით ადამიანთა ტანჯული სიცოცხლისა, გაწეული „მთავრობის ხალხის მიერ, ხალხით და ხალხისთვის“ გადასარჩენად.

მიუხედავად მიმართვის წარმოთქმის მნიშვნელობისა აშშ-ის ისტორიისა და პოპულარული კულტურისთვის, ამ სიტყვის ზუსტი ვარიანტი ჩვენამდე არ მოღწეულა. გეტიზბერგის მიმართვის ჩვენამდე მოღწეული ხუთი მანუსკირპტი განსხვავდება რამდენიმე დეტალში და ასევე მნიშვნელოვნად შორდება ამ სიტყვის თანამდეროვე საგაზეთო გადმოცემებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*გეტიზბერგის მიმართვის გამოფენა კონგრესის ბიბლიოთეკაში, ვაშინგტონი, კოლუმბიის ოლქი
*კარლ კროხის ბიბლიოთეკა მანუსკრიპთა კოლექციის განყოფილება, კორნელის უნივერსიტეტი ითაკა, ნიუ-იორკის შტატი.

კატეგორია:ამერიკის სამოქალაქო ომი
კატეგორია:აშშ-ის დოკუმენტები
აბენსბერგის ბრძოლა

მინი|ნაპოლეონი მიმართავს ბავარიელ ჯარისკაცებს.
**აბენბერგის ბრძოლა** გაიმართა 1809 წლის 20 აპრილს, ნაპოლეონის ფრანგების, ვიურტენბერგელების და ბავარიელებისაგან შემდგარ 42 ათასიანსა და ერცჰერცოგ კარლის ავსტრიელთა 55 ათასიან კაცი დაიღუპა ან დაიჭრა, 4 ათასი კი ტყვედ ჩავარდა. ფრანგების და მათი მოკავშირეების დანაკარგებმა 1,107 დაღუპული და დაჭრილი შეადგინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* napoleon-series.org *Austrian Generals: 1792-1815* by Digby Smith, compiled by Leopold Kudrna

## სქოლიო 
კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1809 წლის ბრძოლები
აიათოლა

მინი|330x330პქ
**აიათოლა** (, ) — უმაღლესი რანგი, რომელსაც შიიტ კლერკებს ანიჭებენ. ტერმინი ნიშნავს „ღვთის ნიშანი“ და ისინი, ვისაც ეს ტიტული ენიჭება, ისლამური სწავლების ექსპერტები არიან იურისპრუდენციაში, ეთიკაში, ფილოსოფიასა და მისტიციზმში. აიათოლები, როგორც წესი, სასწავლო დაწესებულებებში ასწავლიან ისლამურ მეცნიერებებს. რანგით ერთი საფეხურით დაბლა დგას ჰოჯათ-ოლ-ისლამი (ისლამის ავტორიტეტი).

## იხილეთ აგრეთვე 
* აიათოლათა სია
* ანტი-აიათოლა
* რუჰოლა ხომეინი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Al-Shia 
* Towards an Understanding of the Shiite Authoritative Sources
ასპერნ-ესლინგის ბრძოლა

მინი|ასპერნ-ესლინგის ბრძოლა
**ასპერნ-ესლინგის ბრძოლა** — საფრანგეთისა და ავსტრიის ჯარებს შორის. 1809 წლის 22 მაისს ვენის გარეუბანში გამართულმა ამ დაპირისპირებამ ორივე მხრიდან 45 ათასი მებრძოლის, მათ შორის ნაპოლეონის ერთ-ერთი საუკეთესო მხედართმთავრის, მარშალი ლანის სიცოცხლე შეიწირა.

ფრანგები სასტიკად დამარცხდნენ, თუმცა იმავე წლის ივლისში, ვაგრამთან ბრწყინვალე გამარჯვებით, მეხუთე კოალიციასთან ომი თავიანთ სასარგებლოდ დაასრულეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Battle of Aspern-Essling 

კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1809 წლის ბრძოლები
ეკმიულის ბრძოლა

**ეკმიულის ბრძოლა** 1809 წლის 22 აპრილს, ბავარიაში გაიმართა. ფრანგებმა და მათმა მოკავშირეებმა, რომელთაც ნაპოლეონ I სარდლობდა, მნიშვნელოვანი გამარჯვება მოიპოვეს ავსტრიელებზე, თუმცა იმპერატორის ჩანაფიქრი, გადამწყვეტი მარცხი მიეყენებინა ერცჰერცოგი კარლის არმიისათვის, განუხორციელებელი დარჩა.

თავიდან ავსტრიელები მედგრად იცავდნენ თავს, მაგრამ მარშალი დავუს კირასირების, აგრეთვე ფრანგთა მოკავშირეების, ვიურტენბერგელებისა და ბავარიელების მძლავრი შეტევის მოგერიება შეუძლებელი იყო. მოწინააღმდეგის დევნა ღამესღა შეწყდა.

ავსტრიელებმა საკმაოდ დიდი დანაკარგები განიცადეს – 6 ათასი კაცი დაიღუპა ან დაიჭრა და 4 ათასი ტყვედ ჩავარდა. ფრანგების დანაკარგებმა 3 500-ს მიაღწია.

მარშალმა დავუმ ამ ბრძოლისთვის ეკმიულის ჰერცოგის წოდება მიიღო. 

## ლიტერატურა
*
*
*

 

კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1809 წლის ბრძოლები
იულიუს-კლავდიუსების დინასტია

იულიუსების გენეალოგიური ხე

1000px

კლავდიუსების გენეალოგიური ხე

1000px

წითელ ჩარჩოებში იმპერატორები არიან წარმოდგენილნი.

## იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის იმპერატორები
* ოქტავიანე ავგუსტუსი (ძვ. წ. 27 - 14)
* ტიბერიუსი (14 - 37)
* კალიგულა (37 - 41)
* კლავდიუსი (41 - 54)
* ნერონი (54 - 68)

სურათი:Timeline.png

კატეგორია:რომის იმპერატორები
სანტიაგო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სანტიაგო** ( [santjaɰo]) — ერთ-ერთი სახელი, რომლითაც წმინდა იაკობს მოიხსენიებენ ესპანურენოვან სამყაროში. ეს სახელი მსოფლიოში რამდენიმე ადგილს ჰქვია.

## მნიშვნელოვანი ადგილები სახელწოდებით **სანტიაგო** 
* სანტიაგო, ჩილეს დედაქალაქი
* სანტიაგო-დე-კომპოსტელა, გალისიის დედაქალაქი, ესპანეთი
* სანტიაგო-დე-გუაიაკილი, ეკვადორის უდიდესი ქალაქი
* სანტიაგო-დე-კალი, სიდიდით მეორე ქალაქი კოლუმბიაში
* სანტიაგო-დე-კუბა, სიდიდით მეორე ქალაქი კუბაში
* სანტიაგო-დე-ლეონ-დე-კარაკასი, ვენესუელის დედაქალაქი

## დანარჩენი ადგილები ამავე სახელწოდებით (ქვეყნის მიხედვით) 
* არგენტინა
** სანტიაგო-დელ-ესტერო
** სანტიაგო-დელ-ესტერო (პროვინცია)
* ბრაზილია
** სანტიაგო, რიო გრანდე დო დულ
* კაბო-ვერდე:
** სანტიაგო-დე-კაბო-ვერდე, მუნიციპალური ეპარქია სანტა-კრუზში, კაბო-ვერდეს კუნზულზე
* ჩილე
** სანტიაგოს რეგიონი
** სანტიაგოს პროვინცია
** სანტიაგოს კომუნა
** სანტიაგო
* დომინიკელთა რესპუბლიკა
** სანტიაგო-დე-ლოს-კაბაიეროსი
** სანტიაგოს პროვინცია, დომინიკელთა რესპუბლიკა
* ეკვადორი
** სანტიაგოს კუნძული (გალაპაგოსი)
* მექსიკა
** სანტიაგო დე ქერეტარო (ადრე "ქერეტარო")
** სანტიაგო დე ნუევო ლეონ
* პანამა
** სანტიაგო-დე-ვერაგასი
* პერუ
** სანტიაგო-დე-სურკო უბანი ლიმაში
** სანტიაგო-დე-ჩუკო, უბანი ლა-ლიბერტადში, სადაც პოეტი სეზარ ვალეხო დაიბადა.
* ფილიპინები
** სანტიაგო დე აგუსან დელ ნორტე
** სანტიაგო დე ილოკოს სურ
** სანტიაგო-სიტი, იზაბელა
** სანტიაგოს კუნძული (ფილიპინები)

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ძვ. წ. 716

## მოვლენები
* რომის მეფედ ნუმა პომპილიუსი აირჩიეს

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 715

## მოვლენები
*ნუმა პომპილიუსი რომის მეფე გახდა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ახაზი - იუდეის მეფე.

*
ძვ. წ. 674

## მოვლენები
### მდებარეობის მიხედვით
#### ძველი ახლო აღმოსავლეთი
* ასურელები ეგვიპტეში შეიჭრნენ, თუმცა ეგვიპტელებმა უკან დაახევინეს.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* რომის მეფე ნუმა პომპილიუსი

*
ძვ. წ. 673

## მოვლენები
### მდებარეობის მიხედვით
#### რომი
* რომის მეფედ ტულუს ჰოსტილიუსი აირჩიეს

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 642

## მოვლენები
*642—640 — იუდეის მეფე ამონის მმართველობა. მოგვიანებით იგი მოკლეს კერპთაყვანისმცემლობის გამო.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* ვუკუი — ცის სამეფოს მმართველი

*
ძვ. წ. 617

## მოვლენები
## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
* რომის მეფე ანკუს მარციუსი

*
ძვ. წ. 616

## მოვლენები
* რომის მეფედ ლუციუს ტარკვინიუს პრისკუსი აირჩიეს
* მილეტში ხელისუფლება ხელში ჩაიგდო ფრასიბულმა.

## დაიბადნენ
*  ლუციუს პრისკუს ტარკვინიუსი    —  რომის მეფე  გ. ძვ. წ. 579)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 510

## მოვლენები
* რომის მეფე ლუციუს ტარკვინიუს სუპერბუსი დაამხეს. რომი გახდა რესპუბლიკა

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ქაიხოსრო ბაღსარაშვილი

**ქაიხოსრო ბაღსარაშვილი** (XVII საუკუნის II ნახევარი) — ანანურის დიდი ტაძრის (1689) მშენებლობის ხელმძღვანელი (სარქარი). ტაძარი აშენდა არაგვის ერისთავის შვილის ბარძიმ მდივანბეგის ბრძანებით. სამხრეთ კედლის წარწერაში ქაიხოსროს თავისთავს ბარძიმის "ბოქაულთუხუცესს" უწოდებს. ბარძიმმს, ნათქვამია წარწერაში, - "დამადგინა წმინდა ამას მონასტერსა ზედან სარქრადა. უწყის ღმერთმან რაც შეძლება მქონდა დღივ და ღამ მოუსვენებლად ვშვებოდი, არ ვეც ძილი თვალთა ჩემთა ვიდრემდის განასრილებდენ მონასტერსა მასო".

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ძვ. წ. 509

## მოვლენები 
* 13 სექტემბერი : საფუძველი ჩაუყარეს იუპიტერის ტაძარს. 
* დასრულდა რომის სამეფოს ისტორია, დაიწყო რესპუბლიკური ხანა. 
* რომში კონსულების პირველი არჩევნები გაიმართა. გაიმარჯვეს ლუციუს იუნიუს ბრუტუსმა და ლუციუს ტარკვინიუს კოლატინუსმა
* რომის კონსულები: პ. ვალერიუს ვოლუსი ფ. პუბლიკოლა, სპ. ლუკრეციუს ტრიციპიტინუს, მარკუს ჰორაციუს პულნუსი.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* ლუციუს იუნიუს ბრუტუსი — რომის კონსული და რომის რესპუბლიკის დამაარსებელი.
* არუნს ტარკვინიუსი — რომის სამეფოს უკანასკნელი მეფის ლუციუს სუპერბუს ტარკვინიუსის შვილი.
* სპურიუს ლუკრეციუს ტრიციპიტინუსი — რომის კონსულ-სუფექტი.

*
ბარძიმ არაგვის ერისთავი

**ბარძიმ არაგვის ერისთავი** (გ. 1739) — არაგვის ერისთავი 1731-1739, ძე გიორგი არაგვის ერისთავისა. 1724 წელს ვახტანგ VI-ს წაჰყვა რუსეთში. 1729-1730 დაბრუნდა. 1731 ქართლის მმართველმა ისაყ-ფაშამ არაგვის ერისთავად დანიშნა. 1736 ქართლში ირანის წინააღმდეგ აჯანყების დროს მტრის მხარეზე იყო. ებრძოდა შანშე ქსნის ერისთავს. შანშეს ძმის იასეს ცოლ-შვილი ყიზილბაშებს ჩაუგდო ხელში. 1739 ივლისში შანშე თავს დაესხა ანანურის ციხეს და ბარძიმ არაგვის ერისთავი თავისი სახლიკაცებით ამოხოცა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არაგვის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1739
ივანე კრამსკოი

**ივანე ნიკოლოზის ძე კრამსკოი** ( დ. 27 მაისი [ძვ. სტ. 8 ივნისი], 1837, ოსტროგოჟსკი, ახლანდელი ვორონეჟის ოლქი — გ. 5 აპრილი [ძვ. სტ. 24 მარტი ], 1887, პეტერბურგი) — რუსი ფერმწერი, გრაფიკოსი და სამხატვრო კრიტიკოსი.

სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში (1857–1863). რუს რევოლუციონერ-დემოკრატთა იდეების გავლენით კრამსკოი იბრძოდა ხელოვნების იდეურობისა და ხალხურისათვის, რეალიზმის პრინციპისათვის. კრამსკოი მოძრავი მხატვრული გამოფენების ამხანაგობის „პერედვიჟნიკების“ ერთ-ერთი მთავარი შემქმნელია. ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობა. შექმნა დიდი რუსი მწერლების, მეცნიერებისა და მხატვრების პორტრეტები (ლევ ტოლსტოი, 1873; ივანე შიშკინი, 1873; პავლე ტრეტიაკოვი, 1876; მიხეილ სალტიკოვ-შჩედრინი, 1879 — ყველა ტრეტიაკოვის გალერეა), რომლებიც გამოირჩევიან კომპოზიციის უბრალოებით, მკაფიო ნახატით, ფსიქოლოგიური სიღრმით. კრამსკოის პორტრეტები გამსჭვალულია მხატვრის ამაღლებული მორალურ-ეთიკური და ესთეტიკური იდეალებით, დემოკრატიული შეხედულებებით, რაც შერწყმულია მოდელის სახისა და შინაგანი სამყაროს ზუსტ და ოსტატურ გამოსახვასთან. ყოველივე ამან განსაკუთრებით იჩინა თავი რუსი გლეხების, უბრალო ადამიანების პორტრეტებში („მინა მოისეევი“, 1882, რუსული მუზეუმი, სანქტ-პეტერბურგი და სხვა). კრამსკოის შემოქმედებაში ერთ-ერთი მთავარი ნამუშევარია: „ქრისტე უდაბნოში“, 1872. კრამსკოიმ შექმნა აგრეთვე ნაწარმოებები, რომლებშიც შერწყმულია პორტრეტისა და თემატური სურათის ნიშნები („ნეკრასოვი „უკანასკნელი სიმღერების“ პერიოდში“, 1877–1878; „უცნობი ქალი“, 1883; „უნუგეშო მწუხარება“, 1884 — ყველა ტრეტიაკოვის გალერეა). ისინი გამოირჩევიან ადამიანის რთული სულიერი სამყაროს ხასიათისა და ბედის ამოკითხისადმი ინტერესით. კრამსკოის გვიანდელი პერიოდის ნაწარმოებებში თავი იჩინა სალონური სილამაზის ნიშნებმა.

## გალერეა 

ფაილი:Iwan Nikolajewitsch Kramskoj 002.jpg|*ქალთევზები*, 1871
ფაილი:Kramskoi vanamees karguga.jpg|*მოხუცი კაცი ყავარჯნით*, 1872
ფაილი:Kramskoi Christ dans le désert.jpg|*ქრისტე უდაბნოში*, 1872
ფაილი:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1873.jpg|მხატვარი ივანე შიშკინის პორტრეტი, 1873.
ფაილი:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Leo Tolstoy.jpg|ლევ ტოლსტოი, 1873
ფაილი:Ivan Nikolayevich Kramskoi - Portrait of Ivan Ivanovich Shishkin, 1880.jpg|ივანე შიშკინი, 1880
ფაილი:Maria Feodorovna by Kramskoj.jpg|მარია, 1880-იანები
ფაილი:Dostoyevsky on his Bier, Kramskoy.jpg|ფიოდორ დოსტოევსკი განსასვენებელში, 1881
ფაილი:Kramskoy Portrait of a Woman.jpg|*უცნობი ქალის პორტრეტი*, 1883
ფაილი:Vladimir-Solovyov.jpg|ვლადიმერ სოლოვიოვი, 1885
ფაილი:Kramskoy Alexander III.jpg|ალექსანდრე III, 1886 

## ლიტერატურა 
* **Долгополов, Игорь Викторович** *Мастера и шедевры: В 3 т.* Т.2 — მოსკოვი: Изобраз. искусство, 1987.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Ivan Kramskoi's gallery and biography 
*Ivan Kramskoi Gallery at MuseumSyndicate 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 27 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1887
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ძვ. წ. 275

|ძვ. წ. 280 | ძვ. წ. 279 | ძვ. წ. 278 | ძვ. წ. 277 | ძვ. წ. 276 | **ძვ.წ. 275** | ძვ. წ. 274 | ძვ. წ. 273 | ძვ. წ. 272 | ძვ. წ. 271 |ძვ. წ. 270

## მოვლენები
*რომის კონსულები: მანიუს კურიუს დენტატუსი II, კორნელიუსი ტი. ლენტულუს კაუდინუსის ძე
* ქალაქ ბენევეტუმთან მოხდა რომაელებსა და პიროსს შორის გადამწყვეტი ბრძოლა, სადაც პიროსი სასტიკად დამარცხდა და მოუწია იტალიიდან გაქცევა.

## დაიბადნენ
*კვინტუს ფაბიუს მაქსიმუსი - რომაელი პოლიტიკური მოღვაწე და მხედართმთავარი.

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 267

|ძვ. წ. 272 | ძვ. წ. 271 | ძვ. წ. 270 | ძვ. წ. 269 | ძვ. წ. 268 | **ძვ.წ. 267** | ძვ. წ. 266 | ძვ. წ. 265 | ძვ. წ. 264 | ძვ. წ. 263 |ძვ. წ. 262

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: მარკუს ატილუს რეგულუსი, ლ. ლულიუსი ლ. ლიბოს ძე
* რომაელებმა დაასრულეს იტალიის დაპყრობა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 264

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: აპიუს კლავდიუს კაუდექსი, მ. ფულვუსი კ. ფლაკუსი
* პირველი პუნიკური ომი დაიწყო. რომაელებმა და კართაგენელებმა სიცილიისთვის დაიწყეს ომი.
* პირველი პუნიკური ომი - მესინას ბრძოლა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ზენონ კიტიონელი — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. დაახ. ძვ. წ. 336)

*
ძვ. წ. 260

## მოვლენები
*რომის კონსულები: გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინა, გაიუს დუილიუსი
*პირველი პუნიკური ომი. ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლა, რომაელები დამარცხდნენ.
*პირველი პუნიკური ომი. მილაის ბრძოლა - რომის გამარჯვება

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*ჰანიბალ გისკო - კართაგენელი მხედართმთავარი.

*
ძვ. წ. 241

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: აულუს მანლიუს ტორკვატუს ატიკუსი, გაიუს ლუტატიუს კატულუს ცერკო.
* 10 მარტი : პირველი პუნიკური ომი. ეგატის კუნძულებთან ბრძოლა, რომის გამარჯვება.
* პირველი პუნიკური ომი რომაელების გამარჯვებით დასრულება.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*არკესილაე — ძველი ბერძენი ფილოსოფოსი (დ. ძვ. წ. 315)

*
ძვ. წ. 262

|ძვ. წ. 267 | ძვ. წ. 266 | ძვ. წ. 265 | ძვ. წ. 264 | ძვ. წ. 263 | **ძვ.წ. 262** | ძვ. წ. 261 |ძვ. წ. 260 | ძვ. წ. 259 | ძვ. წ. 258 | ძვ. წ. 257 

## მოვლენები
*რომის კონსულები: ლუციუს პოსტუმიუსი (ალბინუსი) მ. მეგელუსის ძე, კვინტუს მამილიუს კ. ვიტულუსის ძე
* პირველი პუნიკური ომი. რომაელებმა სიცილიაზე კართაგენელების უმნიშვნელოვანესი ქალაქი აგათოკლი დაიკავეს.
* რომაელებმა ფლოტის მშენებლობა დაიწყეს.

## დაიბადნენ
* აპოლონიუს პერგელი - ბერძენი მათემატიკოსი, ალექსანდრიის სკოლის გეომეტრიისა და ასტრონომიის მასწავლებელი. ცნობილია თავისი ნაშრომებით კონუსების განყოფილებაში. (გ. ძვ. წ. 190)

## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 218

|ძვ. წ. 223 | ძვ. წ. 222 | ძვ. წ. 221 | ძვ. წ. 220 | ძვ. წ. 219 | **ძვ.წ. 218** | ძვ. წ. 217 | ძვ. წ. 216 | ძვ. წ. 215 | ძვ. წ. 214 |ძვ. წ. 213

## მოვლენები 
* რომის კონსულები: პ. კორნელიუსი ლ. სციპიონის ძე, ტ. სემპრონიუსი კ. ლონგუსის ძე
* მეორე პუნიკური ომი დაიწყო.
* დაარსდა ქალაქი პიაჩენცა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 209

|ძვ. წ. 214 | ძვ. წ. 213 | ძვ. წ. 212 | ძვ. წ. 211 | ძვ. წ. 210 | **ძვ.წ. 209**  | ძვ. წ. 208 | ძვ. წ. 207 | ძვ. წ. 206 | ძვ. წ. 205 |ძვ. წ. 204

## მოვლენები
* მეორე პუნიკური ომი სციპონ აფრიკელმა დაიკავა ახალი კართაგენი ესპანეთში
*რომის კონსულები: კ. ფაბიუსი კ. მაქსიმუს ვერუკოსუსის ძე VI, კ. ფულვუსი მ. ფლაკუსის ძე IV

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ
*
ძვ. წ. 202

|ძვ. წ. 207 | ძვ. წ. 206 | ძვ. წ. 205 | ძვ. წ. 204 | ძვ. წ. 203 | **ძვ.წ. 202** | ძვ. წ. 201 | ძვ. წ. 200 | ძვ. წ. 199 | ძვ. წ. 198 |ძვ. წ. 197

## მოვლენები 
* 19 ოქტომბერი – გაიმართა ზამის ბრძოლა.
* მეორე პუნიკური ომი დასრულდა რომაელების გამარჯვებით.
* რომის კონსულები: ტი. კლაუდიუსი პ. ნერონის ძე, მ. სერვილიუსი კ. პულექს გემინუსის ძე

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ფილადელფია (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ფილადელფია** შეიძლება იყოს:

* ფილადელფია — ქალაქი აშშ-ში
* ფილადელფია — ქალაქი პარაგვაიში
* ფილადელფია — ამჟამად ამანი, იორდანია
* ფილადელფია — ამჟამად ალასეჰირი, თურქეთი
* ფილადელფია — ქალაქი ეგვიპტეში, რომელსაც ამჟამად დარბ-გერზა ჰქვია
პაპა ბებურიშვილი-ვაჩნაძე

**პაპა ბებურიშვილი-ვაჩნაძე** — ერეკლე II-ის თანამებრძოლი. კახელი თავადიშვილი. 1751 წელს, აგრის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ, ბებურიშვილმა ერეკლე II მდინარე ალაზანში დახრჩობას გადაარჩინა. 1755 წელს იგი მეთაურობდა 206 მოხალისე თავადს, აზნაურსა და გლეხს, რომლებმაც გაარღვიეს ყვარლის ალყა (ყვარლის ბრძოლა 1755) და მეციხოვენეებს სურსათი და ტყვია-წამალი მიაწოდეს.

## ლიტერატურა
* თეიმურაზ პეტრიაშვილი, კრწანისს ნაბრძოლი ხმალი და ბატის ფრთის კალამი იოანე ბატონიშვილისა, თბ., 2006.
* თეიმურაზ პეტრიაშვილი, ყვარლის ბრძოლა ანუ მაშინ კიდევ ერთხელ გადარჩა საქართველო, თბ., 2008.
* საქართველოს ისტორიის ქრონიკები, მე–17—მე–19 სს. ტექსტი მოამზადა ა.იოსელიანმა, თბ., 1980.
* პაპუნა ორბელიანი, „ამბავნი ქართლისანი“, ტექსტი დაადგინა ე.ცაგარეიშვილმა, თბ., 1981.
* ომან ხერხეულიძე, მეფობა ირაკლი მეორისა, ტექსტი მოამზადა, გამოკვლევა ,ლექსიკონი და საძიებელი დაურთო ლელა მიქიაშვილმა, თბ., 1989.
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი მეოთხე, თბ., 1973.

კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი თავადები
ძვ. წ. 205

|ძვ. წ. 210 | ძვ. წ. 209 | ძვ. წ. 208 | ძვ. წ. 207 | ძვ. წ. 206 | **ძვ.წ. 205** | ძვ. წ. 204 | ძვ. წ. 203 | ძვ. წ. 202 | ძვ. წ. 201 |ძვ. წ. 200

## მოვლენები 
* მეორე პუნიკური ომი სციპონ აფრიკელმა ჯარები აფრიკაში გადასხა.
* რომის კონსულები: პ. კორნელიუსი პ. სციპიონ აფრიკელის ძე, პ. ლიცინიუსი პ. კრასუს დივესის ძე

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ბედისმწერლიშვილები

**ბედისმწერლიშვილები**, ქართველი კალიგრაფები. მოღვაწეობდნენ XVII საუკუნის II ნახევარში. **იასე** (ზოგჯერ ბაღდაშვილად ან ბაჲღდიშვილად წოდებული), **ფარემუზი** და **ნათანაილი**. მღვდელმა - იასემ და მისმა ძმამ ფარემუზმა 1664 გადაწერეს კურთხევანი (ეს წიგნი და სხვა ქვემოთ მოხსენიებული ხელნაწერები დაცულია საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, H-1742); ნაწერია მტკიცე, თანაბარი, კუთხოვანი ნუსხურით, 1667 მათვე გადაწერეს მარხვანი (A-663). 1669 იესემ გადაწერა სასულიერო თხზულებათა კრებული (A-179), 1673 კი - ე. წ. ქვეშის სახარება (A-517), რომლის ტექსტიც მორთულია მცენარეული ორნამენტიანი ჩარჩოებით. წიგნს თავში დართული აქვს 15 მინიატიურა. იასესვე გადაუწერია ოთხთავი (S-1247). ნათანაილი, ალბათ უმცროსი ძმა იყო. 1672 გადაწერილი წიგნის (ჟამნი, H-1755) ანდერძში იგი თავისთავს "ახლად მოსწავლეს" უწოდებს. წიგნს დართული აქვს მინიატურული სახარების სცენებით, მხატვარი უცნობია. ნათაინაილს 1691 გადაუწერია დავითნი (H-16). ხელნაწერი მორთულია თავსამკაულით და ნაწერიც მაღალმხატვრულ დონეზეა შესრულებული. მისივე გადაწერილია ბიბლია (H-1207), რომელიც მსხვილი, სქელხაზოვანი, კუთხოვანი ნუსხურით არის შესრულებული.

## ლიტერატურა 
* ბერიძე ვ., ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967;
* ქსე, ტ. 2, გვ. 266, თბ., 1977

კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
ბეჟან I დადიანი

**ბეჟან I დადიანი** (გ. 1728, გეგუთი) — ოდიშის მთავარი 1715-1728, გიორგი II ლიპარტიანის ძე. 1704-იდან ითვლებოდა "ლეჩხუმის ბატონად". 1714 მამა დააპატიმრა, მისი "მისანდონი" ამოხოცა და დადიანი გახდა. თავიდანვე ცდილობდა განემტკიცებინა თავისი ხელისუფლება, გაეფართოებინა ოდიშის სამთავრო, ლიხთიმერეთში პირველობა მოეპოვებინა და განედევნა ოსმალო დამპყრობლები. 1717 წელს მონაწილეობდა გურიის სამთავროში გიორგი IV გურიელის ტახტიდან ჩამოგდებასა და ქაიხოსრო III გურიელის გამთავრებში. განსაკუთრებით გაძლიერდა 1720-1721-იდან, როდესაც იმერეთში ახლად გამეფებული ალექსანდრე V-ის მეურვეობა ჩაიგდო ხელში. ახალგაზრდა მეფეს მან ცოლად შერთო თავისი ასული მარიამი და 1721-1728 ფაქტობრივად განაგებდა იმერეთის სამეფოს. ბევრჯერ მეფის მოკვლაც დააპირა, მაგრამ ვერ მოახერხა. ალექსანდრე V ცდილობდა აღეკვეთა მისი ძლიერება. არც ოსმალეთის ხელისუფალთ მოსწონდათ გაძლიერებული ვასალი, რომელსაც რუსეთის მომხრეობას აბრალებდნენ. ბეჟან I დადიანი მოკლეს ოსმალებმა გეგუთში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1728
კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) მთავრები
კატეგორია:მოკლული მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბეჟან-ხანი

**ბეჟან-ხანი** — კახეთის გამგებელი 1677-1683. ირანის შაჰის მიერ დანიშნული მოხელე (ფარსადან გორგიჯანიძის მიხედვით, გამაჰმადიანებული ქართველი გორჯასპი კახაბრიშვილი). ეყრდნობოდა აღმოსავლეთ კახეთის ველებში ჩამოსახლებულ ელებს (თურქმანულ ტომებს). თავის რეზიდენციად აქცია ქ. ყარაღაჯი (ახლანდელი სიღნაღის მუნიციპალიტეტი), სადაც სპარსული ყაიდის სასახლე ააგო. უნდოდა აქვე დაესახლებინა კახელი დიდებულები, მაგრამ ვერ შეუთანხმა მათ. კახეთის ურჩი ფეოდალების წინააღმდეგ ბეჟან-ხანი ფარულ და აშკარა ტერორს მიმართავდა. ხელს უწყობდა კახეთის მშვიდობიან სოფლებზე ლეკებისა და მომთაბარე ყიზილბაშების ავაზაკურ თავდასხმებს, განსაკუთრებით - ტყვეების მოტაცებას, რითაც კიდევ უფრო აიმხედრა ადგილობრივი მოსახლეობა. მის მოსაკლავად ქართლის მეფე გიორგი XI-ის ინიციატივით შეთქმულება მოეწყო, მაგრამ უშედეგოდ. ბოლოს (1683) კახეთის თავკაცთა მოთხოვნით ირანის შაჰი იძულებული გახდა იგი სხვა მოხელით შეეცვალა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ბეჟან არაგვის ერისთავი

**ბეჟან არაგვის ერისთავი** (გ. ივნისი, 1743) — ერისთავი 1741-1743 წლებში. 1742 მიემხრო გივი ამილახვარის აჯანყებას. იმავე წელს აუჯანყდნენ და თავს დაესხნენ მისივე ყმები, მაგრამ სიკვდილს გადარჩა. 1743 გლეხთა მორიგი გამოსვლების დროს მოკლეს (არაგვის საერისთავოს გლეხთა აჯანყება 1742-1746).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:არაგვის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1743
ბერი ხორნაბუჯელი

**ბერი ხორნაბუჯელი** — კამბეჩოვნის (ხორნაბუჯის) ერისთავი  XIII საუკუნის 40-50-იან წლებში. საქართველოს მეფის დავით VII ულუს კარის ერთგული მოხელე. როდესაც მეფეს კახეთის მმართველი თორღვა პანკელი გადაუდგა, მასთან მესტუმრე ჯიქურის დავალებით გაიგზავნა ბერი ხორნაბუჯელი, რომელმაც თორღვას უვნებლობა ფიცი მისცა და სასახლეში მოიყვანა. დედოფალ ჯიგდა-ხათუნის ჩაგონებით ჯიქურმა დაარღვია ბერი ხორნაბუჯელის მიერ თორღვასათვის მიცემული ფიცი და მეფის დაუკითხავად თორღვა სიკვდილით დასაჯეს. ისტორიული წყაროების მიხედვით, ფიცის დარღვევით განრისხებულმა „ალავერდის მთავარმოწამემ“ შური იძია ბერი ხორნაბუჯელზე—"უმკვიდრო იქნა სახლი მისი"—მონღოლებმა მოუკლეს შვილი შალვა და დაეხოცა შვილიშვილები. ხორნაბუჯელთა (მახატლისძეთა) ფეოდალური სახლის გადაშენება დაკავშირებული იყო მონღოლთა ბატონობის მძიმე შედეგებთან. ბერი ხორნაბუჯელი დარდისგან გარდაცვლილა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
ამირეჯიბი (თანამდებობა)

**ამირეჯიბი** (არაბ. ამირ ჰაჯიბ — კარისკაცთა ამირა) — გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს ცენტრალური სახელმწიფო აპარატის მოხელე - მანდატურთუხუცესის თანაშემწე და ეჯიბთა უფროსი. სათათბირო ხმით სავაზიროს წევრი. ევალებოდა სამეფოში წესრიგის დაცვა, შეთქმულებათა აღკვეთა და სხვა, ამიტომ უფლება ჰქონდა ყოველ ჟამს წარმდგარიყო მეფის წინაშე. სამეფო კარზე ამირეჯიბი განაგებდა დარბაზობისა და პურობის ცერემონიას. როგორც საპატიო მოხელეს, ჰყავდა საგანგებო მხლებელი — ზედამდგომელი. ამირეჯიბის თანამდებობისაგან წარმოდგა გვარი ამირეჯიბი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ბერეკაშვილები

**ბერეკაშვილები** — ქართველი მშენებელი ოსტატები, ქუთაისის მახლობლად მდებარე სოფ. კურსებიდან. ცნობილნი არიან: *ლევან*, *მოსე*, *ისიდორე*, *კალისტრატე* და *იოსებ* ბერეკაშვილები.

მათ XIX საუკუნის 60-იან წლებიდან რამდენიმე ეკლესია ააგეს დასავლეთ საქართველოში: 1867, იმერეთის ეპისკოპოსის გაბრიელის დავალებით, სოფ. ბახვში (ახლანდელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი; ლევან და მოსე ბერეკაშვილები), 1873 სოფ. გოდოგანში (ისიდორე ბერეკაშვილი), 1883 სოფ. ნაგარევში (იოსებ ბერეკაშვილი, ორივე თერჯოლის რაიონი), 1905 სოფ. კოკაში (ახლანდელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტი; იოსებ და კალისტრატე ბერეკაშვილები). ბერეკაშვილების აშენებული ეკლესიები ყურადღებას იპყრობს ტექნიკური შესრულების მაღალი დონით. კედლები მოპირკეთებულია თლილი ქვით. ბერეკაშვილები ცდილობდნენ გაეგრძელებინათ ეროვნული ტრადიციები და იყენებდნენ ძველი ქართული საეკლესიო ხუროთმოძღვრების ცალკეულ დეტალებს (დეკორაციულ თაღებსა და ლილვებს, ბურთულებიან სამკაულებს და სხვა).

ამ მხრივ ბერეკაშვილების ნაგები ეკლესიები თვალსაჩინოდ განსხვავდება იმ ეკლესიებისაგან, რომლებსაც XIX საუკუნის მანძილზე საქართველოში მომუშავე ბერძენი ოსტატები აშენებდნენ.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ქართველი მშენებლები
ბექა I

**ბექა I** *ჯაყელი* (დ. დაახლ. 1240 ― გ. 1306) ― სამცხის მმართველი 1285-1306 წლებში. 

ბექა I-ის სამფლობელო-საგამგეო (სამცხე, აჭარა, შავშეთი, ჭანეთი, კლარჯეთი, ტაოს უდიდესი ნაწილი, კოლა, არტაანი და ჯავახეთის მრავალი სოფელი) გადაჭიმული იყო ტაშისკარიდან (ახლანდელი ხაშურის მუნიციპალიტეტი) კარნუ-ქალაქსა (ახლანდელი ერზერუმი) და შავ ზღვამდე. 1266-1334 წწ. ეს მხარე გამოყოფილი იყო ერთიანი საქართველოს სამეფოსაგან და ცალკე პოლიტიკური ერთეულს წარმოადგენდა. ბექა I ილხანთა სახელმწიფოს ვასალი იყო. ყაენებს ხარკს უხდიდა და თავისი ჯარით მათს ლაშქრობებში მონაწილეობდა. მიუხედავად ამისა, სამხრეთ საქართველოს პოლიტიკური კავშირი დანარჩენ საქართველოსთან მაინც არსებობდა. ბექა I საქართველოს მეფეთა მანდატურთუხუცესის სამოხელეო ტიტულს ატარებდა. მის დროს საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთ საზღვრებთან მომძლავრებულმა თურქებმა განაახლეს აგრესია საქართველოს მიმართ, მაგრამ ბექა I-მა დაამარცხა და განდევნა ისინი (აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში). ბექა I იყო ქართული პოლიტიკური გავლენის აქტიური დამცველი ტრაპიზონის სამეფოში, რომელსაც იმხანად საქართველოს მეფის ხელისუფლების დასუსტების გამო შეიძლებოდა ბიზანტია დაუფლებოდა. თვით ტრაპიზონშიც ერთმანეთს ებრძოდა ორი პოლიტიკური დაჯგუფება - ქართული და ბიზანტიური. გაიმარჯვა ქართულმა პოლიტიკურმა დასმა. ამისი ერთგვარი გამოხატულება  იყო კეისარ ალექსი II-ის (1297-1330) დაქორწინება ბექა I-ის ასულზე. ბექა I-ის მეორე ასული ნათელა იყო დემეტრე II თავდადებულის მეუღლე. მათი ვაჟი გიორგი (შემდგომში გიორგი V ბრწყინვალე) ბექა I-ის ოჯახში აღიზარდა.

ბექა I ენერგიული მმართველი იყო. მის დროს შედგა სამართლის წიგნი, რომელიც ბატონყმური წყობილების განმტკიცებას ემსახურებოდა („წიგნი სამართლისა კაცთა შეცოდებისა ყოვლისავე“), აშენდა წმ. საბას ტაძარი საფარში.

## ოჯახი
ბექა მანდატურთუხუცესის პირველი ცოლი ვახახი მოხსენიებულია მატიანესა და სინას მთის აღაპებში, ხოლო მეორე ცოლი — მარინე, ანჩისხატის კარედის წარწერებსა და სინოდალურ კანტორის აღაპთა ნუსხაში №507.

ანჩისხატის წარწერებში ასევე მოხსენიებულნი არიან შვილები: საგრის, ყვარყვარე და შალვასთან ერთად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:დაბადებული 1240
კატეგორია:გარდაცვლილი 1306
კატეგორია:ჯაყელები
ძვ. წ. 200

| ძვ. წ. 205 | ძვ. წ. 204 | ძვ. წ. 203 |ძვ. წ. 202 | ძვ. წ. 201 | **ძვ.წ. 200** | ძვ. წ. 199 | ძვ. წ. 198 | ძვ. წ. 197 | ძვ. წ. 196 |ძვ. წ. 195

## მოვლენები 
* რომაელების მცირე აზიაში ექსპანსიის დასაწყისი.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 168

| ძვ. წ. 173 | ძვ. წ. 172 | ძვ. წ. 171 |ძვ. წ. 170 | ძვ. წ. 169 | **ძვ.წ. 168** | ძვ. წ. 167 | ძვ. წ. 166 | ძვ. წ. 165 | ძვ. წ. 164 |ძვ. წ. 163

## მოვლენები
* რომაელებმა პიდნასთან ბრძოლაში დაამარცხეს მაკედონიის ჯარი, რის შემდეგაც მაკედონიის სახელმწიფომ შეწყვიტა არსებობა.

## დაიბადნენ
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 149

| ძვ. წ. 154 | ძვ. წ. 153 | ძვ. წ. 152 |ძვ. წ. 151 | ძვ. წ. 150 | **ძვ.წ. 149** | ძვ. წ. 148 | ძვ. წ. 147 | ძვ. წ. 146 | ძვ. წ. 145 |ძვ. წ. 144

## მოვლენები 
* მესამე პუნიკური ომი დაიწყო. რომაელებმა კართაგენს ალყა შემოარტყეს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* მარკუს პორციუს კატონი (უფროსი) - რომაელი სახელმწიფო მოღვაწე და მწერალი.

*
ძვ. წ. 146

| ძვ. წ. 151 | ძვ. წ. 150 | ძვ. წ. 149 |ძვ. წ. 148 | ძვ. წ. 147 | **ძვ.წ. 146** | ძვ. წ. 145 | ძვ. წ. 144 | ძვ. წ. 143 | ძვ. წ. 142 |ძვ. წ. 141

## მოვლენები 
* მესამე პუნიკური ომი. რომაელებმა კართაგენის შტურმი დაიწყეს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ძვ. წ. 133

| ძვ. წ. 138 | ძვ. წ. 137 | ძვ. წ. 136 |ძვ. წ. 135 | ძვ. წ. 134 | **ძვ.წ. 133** | ძვ. წ. 132 | ძვ. წ. 131 | ძვ. წ. 130 | ძვ. წ. 129 |ძვ. წ. 128

## მოვლენები 
* რომაელებმა კართაგენის ესპანური კოლონიები რომის პროვინციებად აქციეს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*ტიბერიუს გრაკქუსი — რომის სახალხო ტრიბუნი (დ. ძვ. წ. 162)

*
ძვ. წ. 44

| ძვ. წ. 49 | ძვ. წ. 48 | ძვ. წ. 47 |ძვ. წ. 46 | ძვ. წ. 45 | **ძვ.წ. 44** | ძვ. წ. 43 | ძვ. წ. 42 | ძვ. წ. 41 | ძვ. წ. 40 |ძვ. წ. 39

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
* 15 მარტს რომის სენატში მოკლეს გაიუს იულიუს კეისარი

*
ბექა II

**ბექა II**, *ჯაყელი* (გ. 1391), სამცხის გამგებელი, ათაბაგი 1361-1391 (ვახუშტის მიხედვით) — ყვარყვარე I-ის უფროსი ძე. 1334 წელს გიორგი V ბრწყინვალემ შემოიერთა სამცხე და ამ დროიდან მის მმართველებს, რომლებიც ათაბაგის საპატიო ტიტულს ატარებდნენ, საქართველოს მეფეები ნიშნავდნენ. თემურლენგის პირველი შემოსევის დროს ბექა II განუდგა საქართველოს მეფე ბაგრატ V-ს და მტერს დანებდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1391
კატეგორია:ჯაყელები
ანდრია სახაროვი

**ანდრია (ანდრეი) დიმიტრის ძე სახაროვი** ( დ. 21 მაისი, 1921, მოსკოვი — გ. 14 დეკემბერი, 1989, მოსკოვი) — საბჭოთა ფიზიკოსი, დისიდენტი და ადამიანთა უფლებების აქტივისტი. 1975 წლის ნობელის პრემიის ლაურეატი მშვიდობის დარგში.

## ბიოგრაფია და სამეცნიერო მოღვაწეობა 
ანდრია სახაროვი დაიბადა მოსკოვში 1921 წლის 21 მაისს. 1938 წელს ჩააბარა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1941 წლის ევაკუაციის შემდეგ, სამამულო ომის პერიოდში აშხაბადში გადავიდა და სწავლაც იქვე დაამთავრა. უნივერსიტეტის შემდეგ ის ულიანოვსკის ლაბორატორიაში გაამწესეს სამუშაოდ. 1945 წელს მოსკოვში ბრუნდება სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკის ინსტიტუტში თეორიულ ფაკულტეტზე სწავლის გასაგრძელებლად. 1947 წელს დაიცვა სადოქტორო ხარისხი.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ სახაროვი კოსმოსურ გამოსხივებას სწავლობს. 1948 წელს ის მონაწილეობს საბჭოთა ატომური ბომბის პროექტზე იგორ კურჩატოვის ხელმძღვანელობით. პირველი საბჭოთა ატომური მოწყობილობის ტესტირება განხორციელდა 1949 წლის 29 აგვისტოს.

1950 წელს საროვში გადასვლის შემდეგ სახაროვი აქტიურ როლს ასრულებს შემდეგ ეტაპზე - წყალბადის ბომბის დამუშავებაზე. ამ მოწყობილობის პირველი ტესტირება 1953 წლის 12 აგვისტოს მოხდა. ამავე წელს სახაროვი მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხს იღებს და მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი ხდება. ამავე წელსვე ენიჭება პირველი სოციალისტური შრომის გმირის ორდენი.

სახაროვი განაგრძობს მუშაობას საროვში, წყალბადის ბომბის დამუშავების დასრულებაზე, რომლის ტესტირება 1955 წელს მოეწყო. მასვე ეკუთვნის იდეა კონტროლირებადი ატომური რეაქტორისა „ტოკამაკი“, რომელიც დღემდე რჩება ამ სფეროში ნამუშევრების უმრავლესობის ბაზისად.

## სახაროვი და მისი საბჭოთა კავშირის ახალი კონსტიტუცია 
სახაროვმა შეიმუშავა საბჭოთა კავშირის „ახალი კონსტიტუცია“ - რომელიც მიმართული იყო საბჭოთა კავშირის „გარდაქმნისა“ და მისი განახლებულ საკანონმდებლო ბაზაზე შენარჩუნებისათვის

ამონაწერი ჟურნალ „ოგონიოკის“ 1989 წლის #31 გამოცემიდან:

კიდევ ერთი ამონაწერი ჟურნალ „ოგონიოკის“ 1989 წლის #31 გამოცემიდან:

## სახაროვი საქართველოზე 
სახაროვს ეკუთვნის 1989 წელს მის ინტერვიუში წარმოთქმული ფრაზა: 

კიდევ ერთი ამონაწერი „ოგონიოკიდან“: 

## რესურსები ინტერნეტში 
* სახაროვის არქივი — სტატიები, წიგნები, ინტერვიუ, ფოტოსურათები და სხვა მასალები
* სახაროვის სახელობის საზოგადოებრივი ცენტრისა და მუზეუმის საიტი (სარკე  საიტი)
* *როი მედვედევი* სოლჟენიცინი და სახაროვი

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ბექა III

**ბექა III** *ჯაყელი*, იგივე *საფარ-ფაშა* (დ. დაახლ.1564  — გ. 1635) — სამცხის ათაბაგი (1625-1635) წლებში, ქაიხოსრო II-ის ძე. ათაბაგობის დასაუფლებლად, მოაკვლევინა თავისი ძმისწული მანუჩარ III, სტამბოლში სულთანს ეახლა, მაჰმადიანობა მიიღო, საფარ-ფაშა დაირქვა და 1625 წელს ათაბაგი გახდა. სამცხე-საათაბაგოს ბექა III-ის შემდეგდროინდელი გამგებლები ახალციხის ფაშებად იწოდებოდნენ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
კატეგორია:დაბადებული 1560-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1635
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:მკვლელები
ბექა ოპიზარი

**ბექა ოპიზარი** — XII საუკუნის II ნახევრის — XIII საუკუნის დასაწყისის ქართველი ოქრომქანდაკებელი. წარმოშობით ან შემოქმედებითი მოღვაწეობით ოპიზასთან (კლარჯეთი) უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული. თავისი დროისათვის და შემდეგაც სახელგანთქმული ხელოვანი. ჩვენს დრომდე მოაღწია ბექა ოპიზარის მხოლოდ ორმა ნამუშევარმა — ანჩის ხატის ჩარჩოსა და წყაროსთავის სახარების გარეკანის მოჭედილობამ. წყაროსთავის სახარების გარეკანის ერთ მხარეს, ვერცხლის მოჭედილობაზე (20 სმ x 17 სმ), „ვედრების“ კომპოზიციაა გამოსახული, მეორეზე — „ჯვარცმისა“. გლუვ ფონზე ფიგურები და კუთხეების მცენარეული ორნამენტი მაღალი რელიეფითაა გადმოცემული, ტახტზე მჯდომი ქრისტეს თავთან და ფეხებთან მოჭედილობის საერთო კომპოზიციასთან შერწყმული, ჩარჩოშემოვლებული რელიეფური ასომთავრული წარწერებია, რომელთა მიხედვით წყაროსთავის სახარების დამკვეთია („... წერით და მოჭედით:“) ტბეთის ეპისკოპოსი იოანე მტბევარი. მაცხოვრისა და ღვთისმშობლის გამოსახულებათა შორის კი ასეთი წარწერაა: „ქრისტე, შეიწყალე ოქრომჭედელი ბექაჲ ოპიზარი“. ხელნაწერის ერთ-ერთი მინაწერის თანახმად, ეს სახარება გადაიწერა 1195, გარეკანის მოჭედვის თარიღიც იგივე ან მომდევნო წელი უნდა იყოს.

სახელგანთქმული ანჩის ხატის მოოქრული ვერცხლის ჩარჩოს მოჭედილობა თამარ მეფის ბრძანებითა და ანჩის ეპისკოპოსის, ჰიმნოგრაფ იოანე ანჩელის რკინაელის შეკვეთით შესრულდა. ხატის წარწერაში ნათქვამია: „ქ. ბრძანებითა და ნივთისა ბოძებითა ღმრთივ გვირგვინოსნისა დიდისა დედოფალთ დედოფლისა თამარისაითა, მე იოანე ანჩელმან რკინაელმან ჴელვზავ საშინელისა, ამის ხატისა პატივით მოჭედად მფარველმცა არს მეფობისა მათისა აქა და საუკუნესა მოიჭედა ჴე(ლი)თა ბექასითა, ქრისტე შეიწყალე“. ხატის ჩარჩო (145 სმ x 71 სმ) შემკულია „ვედრების“ კომპოზიციით მარჯვნივ და მარცხნივ შვეული არშიების შუაში მოთავსებულია მაღალი რელიეფით შესრულებული ღვთისმშობლისა და იოანე ნათლისმცემლის მთლიანი, ოდნავ დაგრძელებული ფიგურები, ორი ზემოთა კუთხე მიქელ და გაბრიელ მთავარანგელოზებს უჭირავთ, ხოლო მათ შორის, ცენტრში, ე.წ. „საყდრის“ ალეგორიული გამოსახულებაა — სამეფო ტახტი ზედ ამართული ჯვრით. ქვემო არშიის შესაბამის ადგილებზე პეტრე და პავლე მოციქულებისა (კუთხეებში) და იოანე მახარებლის გამოსახულებებია.

ბექა ოპიზარს შეუსრულებია აგრეთვე ანჩის სახარების გარეკანის მოჭედილობაც, რომელსაც ჩვენამდე არ მოუღწევია. 1895, როდესაც ეს სახარება ე. თაყაიშვილმა პირველად ნახა წალკის რაიონის სოფელ წინწყაროში, მას მხოლოდ ხის ყდა ჰქონდა. ხელნაწერის ბოლოს დართულ ანდერძში ნათქვამია, რომ სოფრომ მწიგნობარმა წიგნის ყდა მოაჭედინა „... ღმრთისა მიერ კურთხეულსა ღირსსა ოქროჲსმქანდაკებელსა ბექასა“.

ბექა ოპიზრის ვირტუოზულად შესრულებული ჩუქურთმები, მაღალმხატვრულად დამუშავებული ფიგურები მოწმოს პროფესიული დახელოვნების მაღალ დონეს. ბექა ოპიზარის ნამუშევრები დამახასიათებელია ქართული ოქრომჭედლობის განვითარების იმ ეტაპისათვის, როდესაც დეკორატიულმა ტენდეციებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
ბეშქენ ოპიზარი

**ბეშქენ ოპიზარი** — XII საუკუნის ოქრომჭედელი, ბექა ოპიზარის უფროსი თანამედროვე. წარმოშობითა და მოღვაწეობით ოპიზასთან (კლარჯეთი) უნდა ყოფილიყო დაკავშირებული.

ბიოგრაფიული ცნობები ბეშქენ ოპიზარის შესახებ არ დარჩენილა. შემორჩენილია მისი ერთადერთი ნამუშევარი — ბერთის სახარების ვერცხლის გარეკანის მოჭედილობა (ინახებოდა გელათში, ამჟამად საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტში, Q-906). გარეკანის წარწერაში ნათქვამია: „მოიჭედა ჴელითა ბეშქენ ოპიზარისაითა“. გარეკანის ერთ მხარეს გამოსახულია „ჯვარცმის“, მეორე მხარეს „ვედრების“ კომპოზიციები. კუთხეები მოჩუქურთმებულია არშიებით, რომელთა ინტერვალები „ჯვარცმის“ მხარეს ძვირფასი ქვებისათვის იყო განკუთვნილი, „ვედრების“ მხარეს კი შევსებულია წარწერებით. განსაკუთრებით მეტყველია ტახტზე მჯდომი ქრისტეს მძლავრი ფიგურა. ქრისტეს სამოსელის ნაოჭები, ტახტის ჩუქურთმები, არშიების ორნამენტაცია მოწმობს ბეშქენ ოპიზარის მაღალ ოსტატობას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
ალექსანდრე ბუჭყიაშვილი

მინი|ალექსანდრე ბუჭყიაშვილი
**ალექსანდრე ბეჟანის** (ბორისის) **ძე ბუჭყიაშვილი** (*ბუჩქიევი*) (დ. 24 აგვისტო, 1825 ― გ. 28 თებერვალი, 1902, თბილისი) — რუსეთის არმიის არტილერიის გენერალ-ლეიტენანტი (1893), ერეკლე II-ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილის შვილიშვილი; რუსეთის არმიის ოფიცრების ივანე, ვახტანგ და მიხეილ ბუჭყიაშვილების ძმა. 

სწავლობდა ჯერ თბილისის გიმნაზიაში, 1837-1844 პეტერბურგის კადეტთა კორპუსში. მსახურობდა ცარსკოე-სელოს საარტილერიო ბატარეაში, ბესარაბიაში. 1851-იდან ბუჭყიაშვილი ჩრდილოეთ კავკასიაში გადაიყვანეს. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის (1853-1856; 1877-1878) ომებში. მსახურობდა ფინეთში (1887-1892) საარტილერიო ბრიგადის მეთაურად. 1893 გადადგა სამხედრო სამსახურიდან. იყო მრავალი ორდენის კავალერი. დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში.

## ლიტერატურა 
* *შონია მ.,* მოგონება და სინამდვილე, «ცისკარი», 1966, № 3;
* *Потто В.,* Фамилия Бучкиевых в столетнем служении её России, Тфл., 1901;

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:დაბადებული   24 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1825
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1902
ა
ერწუხის ბრძოლა

**ერწუხის ბრძოლა** — 1104 წელს გამართული ბრძოლა ერწუხთან (ახლანდელი საინგილო) საქართველოს ლაშქარსა და განძის ათაბაგს შორის.

1104 წელს, მას შემდეგ, რაც კახელმა დიდებულებმა არიშიანმა, ბარამმა და მათმა ბიძამ (დედის ძმა) ქავთარ ბარამის ძემ შეიპყრეს და დავით აღმაშენებელს გადასცეს კახთა მეფე აღსართან II, საქართველოს მეფემ კახეთ-ჰერეთი დაიკავა, თუმცა ყველა კახელი დიდებული როდი იყო კახეთ-ჰერეთის ერთიან ქართულ სახელმწიფოში შესვლის მომხრე — დავით IV-ს მოწინააღმდეგეებიც გამოუჩნდნენ. კახელ წარჩინებულთა ეს ნაწილი დახმარების სათხოვნელად ეახლა განძის ათაბაგს, რომელიც თურქეთის სულთნის მოხელე იყო. სულთნისთვის, ბუნებრივია, ძნელად ასატანი იქნებოდა საქართველოს ასეთი მომძლავრება-გაფართოება და ქართული ტერიტორიების ერთ მთლიან ერთეულად გაერთიანება. იგი, ცხადია, უკმაყოფილო იქნებოდა იმითაც, რომ დავითმა მტკიცედ ამოუკვეთა ფეხი საქართველოდან სელჩუკებს და ხარკსაც აღარ აძლევდა. დავითმა აქტიური საშინაო თუ საგარეო პოლიტიკით საქართველოს სამეფო კარი მთელს მახლობელ აღმოსავლეთში გამოკვეთა. პრაქტიკულად, იგი უკვე მზად იყო კავკასიის გაერთიანების დიდი პროგრესული საქმე მოეგვარებინა, ამიტომ სულთნისათვის თუ განძის ათაბაგისათვის, რომელიც, ფაქტობრივად, სულთნის გავლენას ემორჩილებოდა, ეს მომენტი ხელიდან გასაშვები არ იყო. მუსლიმმა მმართველებმა დიდძალ ლაშქარს მოუყარეს თავი და კახეთ-ჰერეთის დასაპყრობად დასძრეს. დავით აღმაშენებელმა მტერს მცირე, თუმცა კარგად გაწვრთნილი ლაშქარი დაუპირისპირა. 

ბრძოლა 1104 წელს ერწუხის ველზე გაიმართა. საქართველოს მეფემ ახალი ტაქტიკური ხერხი შესთავაზა მტერს და მძლავრი ფლანგური დარტყმები განახორციელა. „ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი“ თვალნათლივ და შესაშური ხატოვანებით აღწერს დავით აღმაშენებლის უშუალო მონაწილეობას ერწუხის ბრძოლაში. მემატიანის სიტყვებით, დავითი არ ჰგავდა სხვა მხედართმთავრებს, რომლებიც ლაშქარს უკან უდგანან და იქიდან აძლევენ განკარგულებებს მეომრებს. დავითი წინ მიუძღოდა მებრძოლებს, ლომივით შეუძახებდა თავისი მაღალი ხმით და ამხნევებდა მათ. იგი გრიგალივით ატყდებოდა თავს მოწინააღმდეგეებს სხვადასხვა ფრთებზე, გოლიათივით წინ მიემართებოდა და თავისი ძლიერი, მტკიცე მკლავით მუსრს ავლებდა მტერს. მისი ხმლის ღარებიდან უკუმომდინარე სისხლმა უბე აუვსო ისე, რომ ომის დამთავრების შემდეგ, როცა სარტყელი შემოიხსნა და ეს დაგუბებული სისხლი გადმოიღვარა, მხილველები თავიდან შეეჭვებულან მეფე ხომ არ დაჭრილაო. იმ დღეს დავით აღმაშენებელს სამი ცხენი მოუკლეს და „*მეოთხესაღა ზედა მჯდომმან სრულ ყო მის დღისა ომი*“.

ერწუხის ბრძოლაში დავითმა გაიმარჯვა. ბრძოლის შედეგი მეტად მძიმე იყო მოწინააღმდეგისათვის, მან სრული განადგურება იგემა. ამ გამარჯვებას უდიდესი მნიშვნელობა ჰქონდა საქართველოსთვის. ფაქტობრივად, ეს იყო სელჩუკთა მრავალრიცხოვან არმიასთნ პირისპირ სამხედრო შეტაკებაში მოპოვებული პირველი სერიოზული გამარჯვება, რომელმაც ხალხს ნათლად დაანახა, რომ სელჩუკები სულაც არ წარმოადგენდნენ დაუძლეველ ძალას. სოსო მარგიშვილის აზრით კი ერწუხის ბრძოლაში განძის საამიროს მონაწილეობა არ უნდა იქნას განხილული, როგორც ბრძოლა უშუალოდ სელჩუკთა სახელმწიფოსთან, რადგან ამ დროისთვის განძის საამირო თავად იყო დაპირისპირებული სელჩუკთა ცენტრალურ ხელისუფლებასთან და ერწუხის ბრძოლაში მოქმედებდა დამოუკიდებლად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1104 წლის ბრძოლები
ჰაინრიხ V (საქსონია)

[thumb|ჰაინრიხ V [კრანახი, ლუკა (უფროსი)|ლუკა კრანახის (უფროსი) მიერ შესრულებილი]]
**ჰაინრიხ V** მორწმუნე (გერმ.: Heinrich V. der Fromme) (დ. 16 მარტი, 1473, დრეზდენი, საქსონია — გ. 18 აგვისტო, 1541, *იქვე*) — საქსონიის ჰერცოგი 1536–1541 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ჰაინრიხმა მამისაგან, ალბრეხტისაგან მემკვიდრეობით მიიღო ფრისლანდია. თუმცა 1505 წლის 30 მაისს მისი მმართველობით უკაყოფილო ფრიზებმა მის მორჩილებაზე უარი განაცხადეს და ჰაინრიხი იძულებული გახდა სამფლობელოები ძმისთვის გადაეცა. თვითონ კომპენსაციის სახით მიიღო ციხე-ქლაქები ფრეიბერგი და ვოლკენშტაინი.

1536 წელს ჰაინრიხ V ლუთერანობა მიიღო და იმავე წელს კათოლიკე ძმის გეორგ I-ის გარდაცვალების შემდეგ საქსონიის ჰერცოგი გახდა. მისი ჰერცოგობის დროს პროტესტანტიზმი სახელმწიფო რელიგია გახდა, რასაც შედეგად უამრავი ადამიანის იძულებით რწმენის შეცვლა, ქვეყნიდან განდევნა ან საპყრობილეში ჩასმა მოჰყვა.

ჰაინრიხს ცოლად ჰყავდა კატარინა ფონ მეკლენბურგი, ჰერცოგ მაგნუს II ფონ მეკლენბურგ-შვერინის ასული.

კატეგორია:საქსონიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 16 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1473
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1541
დიმიტრი ბუჭყიაშვილი

**დიმიტრი ივანეს ძე ბუჭყიაშვილი** (*ბუჩქიევი*) (დ. 1789 ― გ. 1849) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. ერეკლე II-ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილი შვილი, პოდპოლკოვნიკ გედეონ ბუჭყიაშვილის ძმა. 

მსახურობდა შირვანის პოლკში. რუსეთ-ოსმალეთის ომის (1828-1829) დროს მონაწილეობდა ახალციხის აღებაში. იყო ალექსანდროპოლის (ახლანდელი გიუმრი) ციხესიმაგრის კომენდანტი. დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში.
## ლიტერატურა
*
 
## რესურსები ინტერნეტში
*

 
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
დიმიტრი
იოთამ ბოლქვაძე

**იოთამ ბოლქვაძე** (დ. 1804 — გ. 1820) — ერთ-ერთი მეთაური იმერეთის აჯანყებისა 1819-1820 წლებში. 1820 წლის 13 აპრილს მოკლა აჯანყების დასათრგუნავად გურიაში ჩასული იმერეთის მმართველი პოლკოვნიკი პუზირევსკი. იგი შეიპყრეს, გაასამართლეს და სიკვდილით დასაჯეს. მის გმირობაზე შეიქმნა ხალხური ბალადა-სიმღერა.

## ისტორია
1820 წლის 13 ივლისს შემოქმედის ციხესთან მისულ იმერეთის მმართველ პოლკოვნიკ პუზირევსკის ციხე დაცლილი დახვდა. ამ დროს ქაიხოსრო ბატონიშვილი მეზობელ სოფელში იმყოფებოდა და სამი ადამიანი გაგზავნა სოფლის მოსახლეობის გასაფრთხილებლად, მათ შორის იყო მისი ნათლული, აზნაური იოთამ ბოლქვაძე. ეს სამი ადამიანი უკან გამობრუნებული პუზირევსკის გადააწყდა. პუზირევკიმ იკითხა „სადაა ძაღლიშვილი ქაოხოსრო“ და ბოლქვაძეს მათრახი გადაჰკრა. ბოლქვაძემ პუზირევსკის გასროლით უპასუხა და ერთი ვერსიით იქვე მოკლა, სხვა ვერსიით კი ცხენიდან გადმოვარდნილი დაჭრილი პუზირევსკი სხვა გურულმა მოკლა. სხვებმა მისი მხლებელი კაზაკი მოკლეს, ხოლო პრაპორშჩიკი ტატიშვილი და თარჯიმანი, ვინმე მერაბი დაატყვევეს. იოთამ ბოლქვაძე ქაიხოსრო გურიელმა ივან პუზირევსკის თოფითა და ხმლით დააჯილდოვა. 

მას შემდეგ, რაც ველიამინოვის ჯარმა შემოქმედის ციხე დაანგრია და გურია დაიკავა, გურიის მთავარმა მამია გურიელმა იოთამ ბოლქვაძე შეეპყრო და რუსებს გადასცა. ბოლქვაძე ჯარისკაცთა მწყობრში გაატარეს და ზუმბების ცემით მოკლეს

## პოპულარულ კულტურაში
პუზირევსკის მკვლელობიდან გურულები წელს ითვლიდნენ, „კუზურინსკი“ რომ მოკლეს მას აქეთ ამდენი წელიაო. თარიღის ათვლა აისახა ლექსში:
არშიყობას ვერ გიბედავ, დადიანის ქალი ხარო,
კუდირინსკი რომმ ოუკვლენ, მაშნ დაბადებულხარო,
ძლიერ მიკვირს ქალბატონო უჯოხოდ რომ დადიხარო

## ლიტერატურა
*
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1820
კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
იოთამ
კატეგორია:მოკლული ქართველები
ვახტანგ ბუჭყიაშვილი

**ვახტანგ ბეჟანის** (*ბორისის*) **ძე ბუჭყიაშვილი** (*ბუჩქიევი*) (დ. 18? — გ. 1901) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი. ერეკლე II-ის მინბაშის ივანე ბუჭყიაშვილის შვილიშვილი; რუსეთის არმიის ოფიცრების ივანე, ალექსანდრე და მიხეილ ბუჭყიაშვილების ძმა. 

მსახურობდა ტვერის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობას იღებდა რუსეთის მიერ დასავლეთ კავკასიის მთიელების დამორჩილებაში, რუსეთ-ოსმალეთის ომში (1877-1878). დაკრძალულია ანჩისხატის ეკლესიაში. 
## ლიტერატურა
*Потто В., Фамилия Бучкиевых в столетнем служении её России, Тфл., 1901;
*
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
ვახტანგ
ოსე გაბაშვილი

**ოსე გაბაშვილი** (დ. 19 მარტი, 1761 – გ. ?) — XVIII-XIX საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი და კალიგრაფი. ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი და ბესიკის ძმა. სიცოცხლის ბოლო წლები რუსეთში გაატარა. 1822 გადაწერა საეკლესიო კრებული (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-301). იყო მხედრული წერის საუკეთესო ოსტატი. ნამუშევრები: ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნი (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ხელნაწერთა ინსტიტუტი, Q-233), სადღესასწაულოები 1792,1793,1794 წლებისა (იქვე, Q-624,  638, 639) და სხვა.

## ბიოგრაფია 
ოსე გაბაშვილი ქართული კალიგრაფიული ხელოვნების ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელია. იგი განათლებული მწიგნობარი, კალიგრაფი, კრებულების შემდგენელი, ხელნაწერთა მომხატავი, მწერალი და ამასთან იმერეთის სტამბის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო. ის არის მწიგნობარ გაბაშვილთა ოჯახის შესანიშნავი ტრადიციების საუკეთესო გამგრძელებელი, იგი მამისა და უფროსი ძმების კვალს გაჰყვა, გაბაშვილთა კალიგრაფიული სკოლის შესანიშნავი ტრადიციები კიდევ უფრო დახვეწა. ოსე არის ზაქარია გაბაშვილის უმცროსი ვაჟი. სამეცნიერო ლიტერატურაში ერთ ხანს უცნობი იყო მისი დაბადების თარიღი. ეს თარიღი დადგინდა ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში დაცული გაბაშვილთა საოჯახო ხელნაწერებისა (ვახტანგVI-ის კვინკლოსი) და (ხელნაწერი კრებული) მინაწერების საშუალებით. ამათგან პირველის გადამწერია იოსებ გაბაშვილი, მეორის  შემდგენელ-დამწერია ოსე გაბაშვილი. ორივე ხელნაწერს ერთვის ქრონიკები გაბაშვილთა ოჯახის წევრთა შესახებ. ამ ცნობების მიხედვით, ოსეს დაბადების თარიღია 1761 წლის 19 მარტი.  XVIII საუკუნის 80-იანი წლების შუა ხანებიდან მან არქიმანდრიტ ზაქარია გურგენიძესთან ერთად დაიწყო იმერეთის მეფის კარზე მდივან-მწიგნობრობა. დავით II მეფობის პერიოდში ოსე ხშირად ასრულებდა სამეფო კარის მწიგნობრის ფუნქციებს. ის, როგორც მდივან-მწიგნობარი, ქვეყნის საგარეო თუ საშინაო პოლიტიკის საქმის კურსში იყო. ზედმიწევნით ახლოს იცნობდა დავით მეფის მიერ რუსეთში გაგზავნილი ელჩობის ამოცანებსა და მიზნებს. როგორც ცნობილია, ელჩობის შემადგენლობაში შედიოდნენ მისი ბიძაშვილები სვიმონ და ანტონ გაბაშვილები, ხოლო ელჩობას ხელმძღვანელობდა ბესიკი – ოსეს ძმა. ის მდივან-მწიგნობრობას თავს ანებებს XVIII საუკუნის 80-იანი წლებისათვის და სასულიერო პირი ხდება. 1793 წელს აკურთხეს დიაკვნად: ოსეს ბიოგრაფიული ცნობების დასაზუსტებლად დიდი მნიშვნელობა აქვს მის ავტობიოგრაფიულ მოთხრობას „თავგადასავალი“. ნუსხურად დაწერილი ეს ნაწარმოები ბევრ საინტერესო დეტალს გვაცნობს გამოჩენილი კალიგრაფის ცხოვრებიდან. 1814-15 წლებში იგი გელათის მიტროპოლიტმა ეფთვიმემ აკურთხა წინამძღვრად. აქ ეწევა ინტენსიურ მწიგნობრულ მოღვაწეობას. ოსე დააპატიმრეს ყალბი საბუთის შედგენისათვის. ამის შემდგომ ის საკათალიკოსო კარის მდივან-მწიგნობარი ხდება, სადაც დაჰყო 1812 წლამდე. ჩვენამდე მოღწეულია ოსე გაბაშვილის მიერ გადაწერილი 52 ხელნაწერი, ასევე ისტორიული დოკუმენტები.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ოსე გაბაშვილი — საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
ოსე