open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ზუთხისებრნი

**ზუთხისებრნი** () — თევზების ოჯახი ხრტილიანი განოიდების ჯგუფისა. აქვთ მეტ-ნაკლებად წაგრძელებული დინგი. უკბილოები არიან, პირთან 4 ულვაში აქვთ. შიგა ჩონჩხი ხრტილოვანია, შერჩეულია ქორდა, მალები არა აქვთ. სხეულზე ფარეკლების 5 მწკვრივია, რომელთა შორის ძვლოვანი მარცვლები და ფირფიტებია განლაგებული. ზუთხისებრთა შორის ყველაზე დიდები (მაგ., სვია) სიგრძით 9 მ-მდე აღწევენ. გავრცელებული არიან ევროპაში, ჩრდილოეთ აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის წყლებში. ზუთხისებრნი მხოლოდ მტკნარ წყალში მრავლდებიან. ტოფობენ გაზაფხულზე და ზაფხულში. ზუთხისებრნთა ნაწილი მტკნარი წყლის ბინადარია, ნაწილი კი ნახევრად გამსვლელი ან გამსვლელი. იკვებებიან ფსკერის უხერხემლოებით, გვხვდებიან მტაცებლებიც. ითვლებიან ყველაზე ნოყიერ და გემრიელ თევზებად. ამ მხრივ განსაკუთრებით კარგ თევზად მიიჩნევა ციმბირული ზუთხი, რომელიც ობში, კოლიმასა და ციმბირის სხვა მდინარეებში მოიპოვება; შეიცავს 30%-მდე ცხიმს, მაშინ როდესად კასპიის, შავი და აზოვის ზღვების ზუთხები ამ მხრივ აღწევენ არაუმეტეს 15%-ს, იწონის 100 კგ-ზე მეტს. მას მოსდევს ტარაღანა (8–15% ცხიმი და 7–8 კგ), სვია (7–9% და 50 კგ), კალუგა, ფორეჯი, ცქვრინი. იყენებენ მათ ხორცს, თავს და (განსაკუთრებით) ქვირითს (იხ. ხიზილალა). დამუშავებისას ზუთხისებრნი იძლევიან ნაკლებ ნარჩენებს. მათი თავები მაღაზიებში ცალკე იყიდება, ამზადებენ ლაბას, უხას და სხვ.

საქართველოს წყლებში გავრცელებული სახეობები:
* ატლანტური ზუთხი (Acipenser sturio) — შავი ზღვა
* სვია (Huso huso) — შავი ზღვა
* სპარსული ზუთხი (Acipenser persicus) — ბინადრობს შავ და კასპიის ზღვებში
** თართი (Acipenser persicus colchicus) — შავი ზღვა 
* ფორეჯი (Acipenser nudiventris) — ბინადრობს შავ და კასპიის ზღვებში და მათ შენაკად მდინარეებში, სადაც ქვირითის დასაყრელად შედის.
* ტარაღანა (Acipenser stellatus) — კასპიის, შავი და აზოვის ზღვა (შედის რიონში, ჭოროხში)
* რუსული ზუთხი (Acipenser gueldenstaedtii) — კასპიის, შავი და აზოვის ზღვები

## გვარები 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო 
*
შაურმა

thumb

**შაურმა** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც **შავერმა**, **შვარმა**, **შოარმა** თურქული სიტყვიდან çevirme (იკითხ. „ჩევირმე“) რაც ნიშნავს „მოტრიალეს“, დროთა განმავლობაში, არაბული ზეგავლენით „შავერმე“-დ გადაკეთდა — ახლო აღმოსავლეთიდან წამოსული კერძი, რომელიც მზადდება ცეცხლზე ვერტიკალურად მოტრიალე, შამფურზე აცმული, სანელებლებით გაჯერებული, ხორცის წვრილი ნაჭრებისგან (როგორც წესი, ცხვრის, ქათმის ან ვირის). ემსგავსება ბერძნულ გიროს და მექსიკურ „ტაკო-ალ-პასტორს“. გემოვნების მიხედვით ამატებენ ღვინის ძმარს, პილპილსა და ხმელ სანელებლებს. მას აგრეთვე ამატებენ პომიდორს, ხახვს, სალათის ფურცლებს და წიწაკას, ბოლოს — კეტჩუპს ან მაიონეზს და ახვევენ ლავაშში.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:თურქული სამზარეულო
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთის სამზარეულო
ტოლმა

მინი|ტოლმის მომზადება ბერძნულად
**ტოლმა** (თურქ. dolma; ბერძ. ντολμαδες; სპარსულად Dolme (دلمه); სომხ. tolma (տոլմա); რუმინ. sarma) — ტოლმა მრავალი მეზობელი ქვეყნის სამზარეულოს განუყოფელი ნაწილია. მათ შორის: სომხურის, აზერბაიჯანულის, თურქული, ბერძნულის, ბანგლადეშურის და ა.შ. ის ძირითადად ვაზის ფოთლებში გახვეული ბრინჯის, ხახვის, გატარებული ხორცისა და სხვა ინგრედიენტთა ნარევია. პოპულარული წასახემსებელი კერძია აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირა ქვეყნებში. ითვლება, რომ კერძი წარმოშობით თანამედროვე აღმოსავლეთი თურქეთიდანაა და შემდეგ გავრცელდა ოსმალეთის იმპერიის სივრცეში.

თურქეთსა და სომხეთში ტოლმას უწოდებენ ნებისმიერ შეჭამადს, რომელიც კომბოსტოს, ყურძნის ფოთლებში, ბადრიჯანში, ან ბულგარულ წიწაკაშია გახვეული.

ტრადიციული ტოლმა ვაზის ფოთლებში გახვეული ცხვრის ხორცისა და ბრინჯის ნაზავია (სომხ. თფოვ ტოლმა - թփով տոլմա), ან იგივე კომბოსტოს ფურცლებში (კაღამბი ტოლმა - կաղամբի տոլմա). ხორცისა და ბრინჯის გარდა ტოლმას ამატებენ კორიანდრს, ქინძს, ნიახურს, პიტნას, ცხარე პილპილს და დამდნარ კარაქს. სუფრასთან როგორც წესი არაჟანთან მიართმევენ.

## ლიტერატურა 
* Alan Davidson, *The Oxford Companion to Food*.  ISBN 0-19-211579-0.
*

კატეგორია:თურქული სამზარეულო
კატეგორია:ბალკანური სამზარეულო
კატეგორია:არაბული სამზარეულო
შუამთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შუამთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*შუამთა — მთა თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე
*შუამთა — მთა ნიალისყურის ქედის თხემზე
*შუამთა — ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი
*შუამთა — ქართული ხუროთმოძღვრული ძეგლი
*შუამთა — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
*შუამთა — სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში
ტყემლის საწებელი

**ტყემლის საწებელი** — ტრადიციული ქართული სანელებლებით დამზადებული სოუსი. ამზადებენ ტყემლის () ნაყოფისგან, რომელიც ფართოდ არის გავრცელებული საქართველოში. ტყემლის გარდა, საწებელის ძირითადი ინგრედიენტებია: ქინძი (ყვავილი და თესლი), ცერეცო (ყვავილი და თესლი), ნიორი, წყალი, ხმელი სუნელები: ქინძი, ცერეცო, ომბალო, წითელი წიწაკა, მარილი.

გაზაფხულზე, ზაფხულსა და შემოდგომაზე ხშირად ამზადებენ ე.წ. „ახალ“ ტყემალს. 

საწებელი მდიდარია ნუტრიელემენტებით: ორგანული მჟავებით, შაქრებით, ჰიდროკარბონატებით, მიკრო და მაკრო ელემენტებით, პოლიფენოლებით, პექტინებითა და ვიტამინებით С, B1, B2, РР, E.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტყემალი: ქართული კულინარიის სავიზიტო ბარათი — გაზეთი "24 საათი" 
* **The Georgian feast**: the vibrant culture and savory food of the Republic of Georgia by *Darra Goldstein*, University of California Press (1999) - ISBN 0520219295
* Plum Sauce Tkemali
* Georgische Wildpflaumensauce Tkemali 

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული სოუსები
ძველი შუამთა

**ძველი შუამთა** — ქართული მართლმადიდებლური მონასტერი თელავის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს ტყეში, თელავიდან 7 კმ-ზე. სამონასტრო კომპლექსში შედის: V საუკუნის ბაზილიკა, ქრისტიანული არქიტექტურის ერთ-ერთი საყურადღებო ნიმუში საქართველოში; VII საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია, მცხეთის ჯვრის ტიპისა, თუმცა უფრო პატარა (შემცირებულია აფსიდებისა და ბემების სიღრმე, გუმბათის ყელის მნიშვნელობა გაზრდილია, ტრომპების კონსტრუქცია ნათლად არის გამოვლენილი); VII საუკუნის მცირე გუმბათოვანი ეკლესია. გეგმით ისიც ჯვრის ტიპისაა, მაგრამ აქ უკვე აღარ არის კუთხის ოთახები და ბემები. ორივე ღერძი ტოლია.

სამივე ეკლესია რიყის ქვით არის ნაგები, კუთხეებისათვის გამოყენებულია შირიმი. XVI საუკუნეში ძველი შუამთის მონასტერი დაცარიელდა. მის მახლობლად კახთა მეფის ლევან II-ის (1520-1570) მეუღლემ თინათინ გურიელის ასულმა დააარსა შუამთის ახალი მონასტერი. ახალი შუამთის მთავარი ტაძარი, აგურით ნაგები ეკლესია გეგმით ჯვაროვან-გუმბათოვანია, შიგნით — მოხატული. შემონახულია ქტიტორთა პორტრეტები. ეკლესია განაახლა ერეკლე II-მ. კომპლექსში შედის სამრეკლო და სხვა ნაგებობანი.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი შუამთა

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ძველი და ახალი შუამთა
*შუამთა (თელავის რ-ნი) |  საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი
*ძველი შუამთა | ქართველოლოგიური წიგნებისა და კრებულების ფოტომასალის აღწერილობა

## სქოლიო
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის მონასტრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები კახეთის მხარეში
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
ზღვის ეშმაკი

მინი|მარცხნივ| *Lophius piscatorius*
**ზღვის ეშმაკი**, *ლოფიუსი* () — თევზი, ზღვის ეშმაკისებრთა (Lophiidae) ოჯახისა. მისი სიგრძე 1,5 მ აღწევს, წონა 20 კგ-მდე. ზღვის წყლის ბინადარია. გვხვდება ძირითადად ზღვის დიდ სიღრმეებში. სხეული შიშველია, ზემოდან მუქი, ქვემოდან მოთეთრო, თავი დიდი, განიერი და ბრტყელი. აქვს დიდი პირი, სასაზე — ძლიერი კბილები. მტაცებელია. იკვებება როგორც მსხვილი, ასევე წვრილი თევზებით, ზოგჯერ წყლის ფრინველებითაც, რომელთაც წყლის ზედაპირიდან იტაცებს. გავრცელებულია ევროპის სანაპიროებთან ბარენცის ზღვიდან შავ ზღვამდე. იყენებენ ნედლსა და შებოლილს. მისი კუჭქვეშა ჯირკვლისაგან ამზადებენ ინსულინს. შავ ზღვაში ზღვის ეშმაკის ეგზემპლარი ნაპოვნია ბათუმთან, 1955 და 2008 წლებში. მცირე სამეურნეო მნიშვნელობისაა. შავი ზღვისათვის უიშვიათესი სახეობაა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ზღვის ეშმაკისებრნი
მაჩაბელა

**მაჩაბელა** (გ. 11 სექტემბერი, 1795) — ქართული კულტურის მოღვაწე XVIII საუკუნის II ნახევარში. მაჩაბელას ნამდვილი სახელი გვარი ცნობილი არაა (მაჩაბელა ანუ აჩაბეთელი ზედწოდებაა). თეიმურაზ ბატონიშვილის ცნობით, მაჩაბელა „იყო ერთი წარჩინებული მესაკრავეთა და მსახიობთაგან მეფისათა, მუსიყი და კომედიანტი და ესე იყო უფროსი მსახიობთა და ცნობილი იყო სამეფოსა სახლსა შინა. ესე იყო გვარეულებითა და სარწმუნოებითა ქართველი, რომელსაცა სახელსა სდებენ მაჩაბელად“.

დაბალი ფენებიდან გამოსული მაჩაბელა თავისი შესანიშნავი ოსტატობით სამეფო კარზე ცნობილი პიროვნება გახდა და მას თბილისის თეატრის „მსახიობთა უფროსობა“ (დასის ხელმძღვანელობა) მიანდვეს. 1795 წლის 11 სექტემბერს, როდესაც კრწანისის ბრძოლის დროს ქართველთა ლაშქარი დამარცხების საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა, თბილისის მცხოვრებლებმა შეიარაღებული რაზმი შექმნეს, სათავეში მაჩაბელა ჩაუყენეს და ბრძოლის ველზე გაგზავნეს. მაჩაბელა დაიარაზე სალხინო ჰანგის — „შადიანის“ დაკვრით გაუძღვა წინ თბილისელთა, ქიზიყელთა და არაგველთა (300 არაგველი) რაზმს და გმირულად დაიღუპა.

ხშირად, შეცდომით, მაჩაბელას მაგივრად, მოიხსენიებენ კრწანისის ბრძოლაში გმირულად მებრძოლ თავად დავით მაჩაბელს, რაც სწორი არ არის და როგორც წყაროებიდან ჩანს, მაჩაბელა ზედმეტსახელია თბილისის თეატრალური დასის უფროსისა, ის ქართველია, მისი გვარი უცნობია და გმირულად, სიმღერით შეხვდა სიკვდილს თავის დასთან ერთად მტრისაგან თბილისის დაცვისას.

მაჩაბელა და მისი სიმღერა მოხსენიებულია ლადო ასათიანის ლექსში „სალაღობო“:

## ლიტერატურა 
* * თეიმურაზ ბაგრატიონი*, დავით ბაგრატიონის ისტორია, ტექსტი გამოსაცემად მოამზადა თ.ენუქიძემ,თბ., 1972.

* *თეიმურაზ პეტრიაშვილი*, კრწანისის ბრძოლა, გამომცემლობა ინტელექტი, თბ., 2016.

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1795
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
ფერნანდო მაგელანი

**ფერნანდო მაგელანი**, *ფერნან მაგალიაინში* (, ; დ. გაზაფხული 1480, ტრაზ-უჟ-მონტიში, პორტუგალიის სამეფო — გ. 27 აპრილი, 1521, კ. მაქტანი, ფილიპინები) — პორტუგალიელი მეზღვაური-მკვლევარი, რომლის მეთაურობით მოხერხდა პირველი წარმატებული მოგზაურობა დედამიწის ირგვლივ. მაგელანმა თავად მოგზაურობის დასრულება ვერ მოახერხა; სასიკვდილოდ დაიჭრა მაქტანის ბრძოლაში ფილიპინებზე. თუმცა ის გარდაიცვალა მოლუკის კუნძულების დასავლეთით და შესაბამისად ითვლება, რომ პირველი ადამიანი იყო, რომელმაც დედამიწის ყველა განედი გადაჭრა. ევროპიდან აზიაში დასავლეთის მიმართულებით მიმავალმა ექსპედიციამ მისი მეთაურობით პირველმა გადაჭრა წყნარი ოკეანე, რომელიც ნაოსნობის პერიოდში იმდენად მშვიდი იყო, რომ მას წყნარი შეარქვა.

1519 წლის 20 სექტემბერს, ხუთი ხომალდი: „ტრინიდადი“, „სან-ანტონიოსი“, „სანტიაგო“, „კონსეფსიონი“ და „ვიქტორია“ სან-პახულიანოს უბეში შევიდნენ. სამი ხომალდის - „ვიქტორიას“, „კონსეფსიონის“ და „სან-ანტონიოსის“ კაპიტნებს უცნობ მიწაზე დაზამთრების შეეშინდათ და აჯანყდნენ. მაგელანმა „ვიქტორიასა“ და „კონსეფსიონის“ კაპიტნები სიკვდილით დასაჯა, ხოლო „სანტიაგოს“ კაპიტანი და მღვდელი უდაბურ ნაპირზე გადასვა. გემი „სანტიაგო“ კლდეზე დაიმსხვრა, ერთი ხომალდი კი უკან გამოეპარა.

1520 წელს მეზღვაურებმა აღმოაჩინეს წყნარ ოკეანში გასასვლელი ვიწრო და დაკლაკნილი სრუტე, რომელსაც შემდგომში მაგელანის სრუტე ეწოდა. ექსპედიციამ შემოუარა სამხრეთ ამერიკას და გავიდა „უცნობ დიდ ზღვაში“, რომელსაც წყნარი ოკეანე უწოდეს. 1521 წელს ექსპედიციამ მარიანას და ფილიპინის კუნძულებს მიაღწია. სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ნაპირებთან მდებარე კუნძულ მაკ-ტანთან ფერნანდო მაგელანი შინა ომში ჩაება და დაიღუპა. 
ექსპედიციის 250 წევრიდან მხოლოდ 18-მა მოახერხა ესპანეთში დაბრუნება და შესაბამისად დედამიწის ირგვლივ შემოვლა. მათ მეთაურობდა ბასკი ხუან სებასტიან ელ-კანო, რომელმაც ექსპედიციის წინამძღოლობა მაგელანის სიკვდილის შემდეგ ითავა. ამ მოგზაურობით დადგინდა დედამიწის სფერულობა, ერთიანი მსოფლიო ოკეანის არსებობა და ისიც, რომ დედამიწაზე ოკეანეებს უფრო მეტი ფართობი უკავიათ, ვიდრე ხმელეთს.

[1000x1000px|thumb|center|მაგელანის მოგზაურობა, მოგზაურობა დაიწყო ხუთი გემით და *[ვიქტორია (ხომალდი)|ვიქტორია* იყო ერთადერთი რომელმაც შეძლო მაგელანის გარდაცვალებიდან 16 თვის შემდეგ უკან დაბრუნება.]]

## რესურსები ინტერნეტში 
* მაგელანის ნაადრევი გარდაცვალება ფილიპინებზე  from History House.
* EXPEDICIÓN MAGALLANES - JUAN SEBASTIAN ELCANO
* ფერნანდო მაგელანი - ბრიტანიკა

კატეგორია:დაბადებული 1480
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1521
კატეგორია:პორტუგალიელი მოგზაურები
კატეგორია:დედამიწის გარშემო მოგზაურობის მონაწილეები
ილია რეპინი

**ილია ეფიმის ძე რეპინი** (; დ. 5 აგვისტო [ძვ. სტ. 24 ივლისი], 1844, ჩუგუევი, ახლანდელი ხარკოვის ოლქი, უკრაინა — გ. 29 სექტემბერი, 1930, კუოკალა, ფინეთი, ახლანდელი რეპინო, ლენინგრადის ოლქი, რუსეთი) — წამყვანი რუსი მხატვარი და სკულპტორი უკრაინიდან, პერედვიჟნიკის სამხატვრო სკოლის მიმდევარი. მისი რეალისტური ნამუშევრები ხშირად არსებული სოციალური წყობის მწვავე კრიტიკას ასახავს.

## ბიოგრაფია
დაიბადა სამხედრო ოფიცრის ოჯახში. 1866 წელს სანქტ-პეტერბურგში მიემგზავრება და საიმპერატორო სამხატვრო აკადემიაში ირიცხება. 1873-1876 წლებში აკადემიის სტიპენდიით იტალიასა და პარიზში მოგზაურობს. მის ნახატთა უმრავლესობა გლეხობას, მეთევზეებსა და ვაჭართა ცხოვრებას აღწერს.

რეპინი პერედვიჟნიკების ასოციაციას 1878 წელს უერთდება. 1882 წლიდან ის სანქტ-პეტერბურგში ცხოვრობს, თუმცა ხშირად მოგზაურობს საზღვარგარეთ. რემბრანდტის ხანშიშესული ადამიანების პორტრეტებით მოხიბლული რეპინი ხატავდა ცნობილ თანამემამულეებს ლევ ტოლსტოის, მენდელეევს, პობედონოსცევს და მუსორგსკის. 1903 წელს რუსეთის მთავრობის დავალებით ხატავს მის ყველაზე გრანდიოზულ ტილოს (400x877 სმ), რომელზეც სახელმწიფო საბჭოს ცერემონიალური სხდომაა აღბეჭდილი.

1917 წლის ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ქალაქი, სადაც მისი სახლი მდებარეობდა, სანქტ-პეტერბურგიდან ჩრდილოეთით, ფინეთის ტერიტორია გახდა. ლენინმა მოიწვია რუსეთში დაბრუნებულიყო, თუმცა მხატვარი უკვე ძალზე მოხუცი იყო მოგზაურობისთვის. რეპინი გარდაიცვალა კუოკალაში, ფინეთი (ამჟ. რეპინო, ლენინგრადის ოლქი), 1930 წელს.

რეპინის ყველაზე ცნობილი ნამუშევრებია „ივანე მრისხანე ჰკლავს საკუთარ ვაჟს“ (1885), „ბურლაკები ვოლგაზე“ (1870-1873), და „ზაპოროჟიელ კაზაკთა პასუხი თურქეთის სულთნის წერილზე“ (1880-1891).

## ნახატების გალერეა

ფაილი:REPIN Ivan Terrible&Ivan.jpg|ივანე მრისხანე და მისი ძე ივანე 1870-1873
ფაილი:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project.jpg|სადკო წყლისქვეშა სამეფოში 1876
ფაილი:Ilja Jefimowitsch Repin 002.jpg|ვაშლები და ფოთლები 1879
ფაილი:Ilja Jefimowitsch Repin 001.jpg|ქეიფი 1883
ფაილი:Grand Duke's bride by Repin.jpg|დიდი თავადი ირჩევს საცოლეს 1885

## რესურსები ინტერნეტში
*IlyaRepin.org  - 102 ნაშრომი

კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:უკრაინელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1844
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
იასე მაჩაბელი

**იასე  მაჩაბელი**, XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე. 1752 ერეკლე II-მ ელჩად გაგზავნა ყაბარდოში სამხედრო დახმარების მიღების მიზნით.  მაჩაბელის ელჩობის შედეგად ერეკლეს 1500 მებრძოლი გამოუგზავნეს. ამ რაზმთან ერთად ქართველებმა ყაზახ-შამშადილუს საზღვარზე განჯისა და შაქის სახანოთა ჯარი დაამარცხეს.

## ლიტერატურა
**ბოცვაძე თ.,* საქართველო-ყაბარდოს ურთიერთობის ისტორიიდან (XVI-XVIII სს.), თბ., 1963;
**გვასალია ჯ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 508, თბ., 1983

კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ჟუან ჟილბერტუ

thumb|250px|ჟუან გილბერტო
**ჟუან ჟილბერტო პრადუ დე ოლივეირა** (; დ. 10 ივნისი, 1931, ჟუაზეირუ, ბაია) — ბრაზილიელი მომღერალი და გიტარისტი. ტომ ჟობიმთან ერთად ბოსა-ნოვას დამფუძნებელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*João Gilberto Web Site  by ShowBras, current agent
*Plain João—The Man Who Invented Bossa Nova, a biographical profile by Daniella Thompson
*João Gilberto Discography  by Laura Pelner McCarthy
*Nos bastidores do legendario concerto da bossa nova 1962
*The Brazilian Sound: Brazilian Music & Culture Website 
*Bossa Nova Guitar Transcriptions (Mostly of songs performed by João Gilberto) 
*João Gilberto Discography on Slipcue.com
*Joao Gilberto: The Early Records a special on Gilberto at the blog *Worlds of Wanwood*

კატეგორია:ბრაზილიელი მუსიკოსები
კატეგორია:ბოსა-ნოვა
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:დაბადებული 10 ივნისი
მერჩულე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მერჩულე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*მერჩულე — ღვთისმეტყველი
*მერჩულე  — ქართველი მწერალი
ბოსა-ნოვა

[მინი|[ჟუან ჟილბერტო]]
**ბოსა-ნოვა** () — ბრაზილიური მუსიკის სტილი, რომელიც 1950-იან წლებში შეიქმნა რიო-დე-ჟანეიროს კოპაკაბანისა და იპანემის ზღვისპირა უბნებში მცხოვრები სტუდენტებისა და მუსიკოსების მიერ. სახელი დაახლოებით ნიშნავს: „ახალი რითმი“ ან „ახალი გზა“. ბრაზილიაში თავდაპირველად ეს ჟანრი ცნობილი გახდა ჟუან ჟილბერტოს შესრულებული ანტონიო კარლოს ჟობიმისა და ცინისიუს დე მორაესის კომპოზიციით „ჩეგა დე სოდადე“ (), რომლის ჩანაწერი 1958 წელს გამოვიდა.

## წარმოშობა და ისტორია 
მუსიკას ფესვები სამბაში აქვს თუმცა იფრო კომპლექსურია ჰარმონიის მხრივ და ნაკლებად პერკუსიული. ჟანრზე დიდი ზეგავლენა იქონია ქულ-ჯაზმა და მასიურად პოპულარული გახდა ბრაზილიასა და მთელს ლათინურ ამერიკაში. ჟანრს ასევე საკმაოდ ვრცელი საერთაშორისო წარმატება ჰქონდა 1959 წელს კინოფილმი „შავი ორფეუსი“-ს და 1960 წელს სტენ გეტსის ჩანაწერების გამოსვლის შემდეგ.

შეიძლება თუ არა ბოსა-ნოვას დაერქვას მიმდინარეობა დიდი დებატების საგანია. თუმცა, საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ ამ ჟანრის წარმოშობა დიდი მოვლენა იყო ბრაზილიის მუსიკის ისტორიაში. მან შემოიტანა მუსიკაში კომპლექსური ჰარმონიები, დააახლოვა ლირიკა მუსიკასთან, ხოლო არანჟირება - მუსიკალურ ფორმასთან. მან თავის მხრივ ზეგავლენა იქონია შედარებით გვიანდელ მიმდინარეობაზე ტროპიკალია. ბოსა ნოვას რეპერტუარი ძირითადად შედგება სიმღერებისგან, მაშინ როცა მსგავსი ხმოვანების ინსტრუმენტალური მუსიკა სამბა-ჯაზის ჟანრს მიეკუთვნება.

უეჭველად ბოსა ნოვას ყველაზე ცნობილი სიმღერა არის ანტონიო კარლოს ჟობიმის „გოგონა იპანემადან“ (*A Garota de Ipanema*), პორტუგალიურ და ინგლისურ ვარიანტებში.

## ბოსა-ნოვას მიმდევრები
*ანტონიო კარლოს ჟობიმი
*ჟუან ჟილბერტო
*ელის რეგინა

## ლიტერატურა
* Castro, Ruy (transl. by Lysa Salsbury). *Bossa Nova: The Story of the Brazilian Music That Seduced the World.* 2000. 1st English language edition. A Capella Books, an imprint of Chicago Review Press, Inc. ISBN 1-55652-409-9 First published in Brasil by Companhia das Letras. 1990.
* McGowan, Chris and Pessanha, Ricardo. *The Brazilian Sound: Samba, Bossa Nova and the Popular Music of Brazil.* 1998. 2nd edition. Temple University Press. ISBN 1-56639-545-3
* Perrone, Charles A. *Masters of Contemporary Brazilian Song:  MPB 1965&ndash;1985*.  Austin:  University of Texas Press, 1989.
* Mei, Giancarlo. *Canto Latino: Origine, Evoluzione e Protagonisti della Musica Popolare del Brasile.* 2004. Stampa Alternativa-Nuovi Equilibri. Preface by Sergio Bardotti; afterword by Milton Nascimento.

## რესურსები ინტერნეტში
* "History of the Bossa Nova"
* "It's 20 years ago bossa nova was released to the world at Carnegie Hall in New York"
* "João Gilberto: The Man Who Invented Bossa Nova" 

კატეგორია:ბოსა-ნოვა
კატეგორია:ბრაზილიური მუსიკა
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
როკი

სახელს **„როკი“** აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა:

*როკი — ქართლის (იბერიის) მეფე დაახ. ძვ. წ. II საუკუნის I ნახევარში;
*როკი — პოპულარული მუსიკის ჟანრი XX საუკუნის მე-2 ნახევრიდან;
*როკი — 1976 წლის ფილმი.

იხ. აგრეთვე:
*როკ-ენ-როლი — მუსიკალური მიმართულება.
*დუეინ ჯონსონი —  რესლერი, რომლის მეტსახელიცაა როკი (The Rock).
*როკა
გრემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **გრემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გრემი — ალკოჰოლური სასმელი;
* გრემი — სოფელი ყვარლის მუნიციპალიტეტში;
* გრემი — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სოფელ გრემთან;
* გრემი — მუსიკალური ჯილდო აშშ-ში.
სამურაი

thumb|300px|სამურაი საომარი აღჭურვილობით, 1860-იანები
**სამურაი** (იაპ. 侍 ან 武士) იყო იაპონიის ინდუსტრიამდელ პერიოდში წარჩინებულ სამხედროთა (მეომართა) აღმნიშვნელი ტერმინი. სამურაი იაპონურად ნიშნავს „სამსახურს“. სამურაი წვრილი მიწათმფლობელი (აზნაური) იყო, რომლის მთავარ მოვალეობას ბრძოლაში სამსახური წარმოადგენდა. მისი მთავარი იარაღი იყო ხმალი (კატანა), თუმცა იყენებდა შუბს (ნაგინატა) და მშვილდს (იუმი).

## მითი და რეალობა 
ედოს პერიოდის სამურაების უმრავლესობა პატივის იერარქიულ კოდექსს „ბუშიდო“ (武士道 ბუში-მეომარი დო-გზა ) ემორჩილებოდა, რითაც მათ მოეთხოვებოდათ რანგით უფრო მაღლა მყოფთათვის მაგალითი ყოფილიყვნენ. ბუშიდოს კოდის მნიშვნელოვანი ნაწილი იყო „სეპუკუ“ (切腹), რითაც დამნაშავე სამურაის შეეძლო დანაშაულის გამოსყიდვა და პატივის აღდგენა სიკვდილის მეშვეობით და ამგვარად ბუშიდოს კოდით სამურაის სახელის აღდგენა. თუმცა ბუშიდოს კოდექსი მშვიდობიანობის პერიოდში დაიწერა და ამგვარად სამურაის როგორც მეომრის შესაძლებლობებს სრულად არ ასახავს.

## ცნობილი სამურაები 
*ოდა ნობუნაგა
*ტოკუგავა იეიასუ
*ტოიოტომი ჰიდეიოსი

## ლიტერატურა 
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Samurai Archives Japanese History page
* Samurai Swords and Samurai Culture 
* History of the Samurai

კატეგორია:იაპონიის ისტორია
კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
სეპუკუ

thumb|გენერალი აკაში გიდაუ ემზადება სეპუკუსთვის 1582 წელს ბატონისთვის ომის წაგების გამო. სეპუკუმდე სასიკვდილო პოემას წერს.
**სეპუკუ** (იაპ. 切腹, „მუცლის-ჭრა“) — იაპონური თვითმკვლელობის რიტუალია მუცლის გამოფატვრით. ასევე ცნობილია ტერმინით **ჰარაკირი** (腹切り) და იწერება სეპუკუს შებრუნებული კანჯით. ჰარაკირი იაპონურში უფრო სასაუბრო და ვულგარულ ფორმად ითვლება. სეპუკუს მეშვეობით თვითმკვლელობის პრაქტიკა ბატონის (იერარქიით მაღლა მდგომის) თანდასწრებით ცნობილია, როგორც **ოიბარა** (追腹 ან 追い腹); რიტუალი იგივეა.

სეპუკუ აღმოცენდა შუა საუკუნეებში სამურაებს შორის შინაბრძოლების დროს. ამ ფორმით თვითმკვლელობას მიმართავდნენ დამარცხებული ფეოდალები, რომლებიც სიკვდილს ამჯობინებდნენ ტყვეობას. დროთა განმავლობაში სეპუკუ ჩვეულებად იქცა. განარჩევდნენ ორი სახეობის ჰარაკირს: იძულებითს და ნებაყოფლობითს. იძულებითი 1500-იანი წლებიდან ითვლებოდა სამურაების პრივილეგიად, რაც ჯალათის ხელით დასჯის აცილების საშუალება იყო. ასეთ დროს დამნაშავეს დათქმულ დროსა და ადგილზე, მოხელეების თანდასწრებით უნდა შეესრულებინა რიტუალი. 

## სეპუკუს ცნობილი შემთხვევები 
*ოდა ნობუნაგა (1534–1582)
*ანამი კორეჩიკა (1887–1945)
*იუკიო მიშიმა (1925–1970)

## იხილეთ აგრეთვე 
*კამიკაძე

## ლიტერატურა 
* 
* 

კატეგორია:თვითმკვლელობის მეთოდები
კატეგორია:იაპონური კულტურა
კატეგორია:იაპონური სიტყვები და ფრაზები
პეპუ მეუნარგია

**პეპუ მეუნარგია** (დ. უცნობია ―   გ. 1851, სოფ.ცაიში, ახლანდელი ზუგდიდის რაიონი) — ქართველი ოქრომჭედელი. ძველი ქართული ჭედური ხელოვნების უკანასკნელი წარმომადგენელი.
## ბიოგრაფია
მიიღო თუ არა სპეციალური განათლება, არ არის ცნობილი. 1839 წელს იგი მეფის მთავრობამ ოქრომჭედლობის დარგში განსაკუთრებული დამსახურებისათვის მედლით დააჯილდოვა. ქართული ჭედური ხელოვნების ტრადიციებზე დაყრდნობით შექმნა თავისი დროისათვის მნიშვნელოვანი ჭედური ძეგლები. მეუნარგიას ნამუშევრებიდან ცნობილია მის მიერ ხელმოწერილი მარტვილის მაცხოვრის დიდი ჭედური ხატი და  სოფ. აიას წმ. გიორგის შედარებით პატარა ხატი. 

გარდა ამისა, მეუნარგიას აკუთვნებენ წალენჯიხის, ცაიშის (1843) ჭედურ ხატებს, რომელზეც გამოსახულია ღვთისმშობელი ყრმა იესოთი. აგრეთვე სოფ.ორბელის მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ხატს (1837). ამ ნამუშევრებს გარდა, ცაიშის ეკლესიაში ინახებოდა მეუნარგიას ხელმოწერილი ჯვარი და 2 სამწერობელი. ყველაზე მნიშვნელოვანია მარტვილის მაცხოვრის ხატი (ინახება საქართველოს ხელოვნების მუზეუმში), რომელიც მეუნარგიას 1849 წელს შეუქმნია. ხატზე მოცემულ ფიგურათა პროპორციები მძიმეა, შედარებით მსუბუქად და ლამაზადაა დამუშავებყლი სამოსლის ნაოჭები. ხატს ეტყობა გამოცდილი ოსტატის ხელი.

## ლიტერატურა
* *ქარუმიძე ნ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 621-622, თბ., 1983

კატეგორია:გარდაცვლილი 1851
კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მიქაელი (XII-XIII სს.)

**მიქაელი** — XII-XIII საუკუნეების ქართველი მინიატიურისტი, ე. წ. ჯრუჭის II სახარების ერთ-ერთი დამსურათებელი. 

სახარება (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, H-1667) XII-XIII საუკუნეების ქართული ხელოვნების შესანიშნავი ძეგლია. იგი შემკულია 334 მინიატურით. ხელნაწერის დასურათებაზე რამდენიმე მხატვარს უმუშავია. უმეტესობის ვინაობა უცნობია, მაგრამ ერთ-ერთ ფურცელზე (გვერდი 180) ამოიკითეს (ს. ბარნაველი) მხატვრის სახელი „მიქაელ“. მას რამდენიმე მინიატიურას აკუთვნებენ. მიქაელი ამ ხელნაწერის დამსურათებლებს შორის საუკეთესო ოსტატია. იგი სხვა მხატვრებისაგან გამოირჩევა ნათელი, მხიარული, ფერადოვანი გამით. კოლორიტი სუფთა და გამჭვირვალეა (შეფარდებები ოქრო - შავთან ან შოკოლადისფერთან, მკრთალი ოქროსფერი - წაბლისფერთან). კოლორიტის აქცენტს ქმნის სინგურის ოდნავ მოვარდისფრო ლაქა. მინიატიურების ფონი ოქროსფერია, ნიადაგი - მომწვანო-ცისფერი, ბალახი გადმოცემულია პატარა ბუჩქების სახით. მხატვარი დიდი ოსტატია ორნამენტისა, რომელიც გამოირჩევა არა მარტო ხაზების სილამაზით, არამედ ფერების დახვეწილი ჰარმონიით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მინიატიურისტები
მიქაელ მაღლაკელი

**მიქაელ მაღლაკელი** — XII საუკუნის I ნახევრის ქართველი მხატვარი. როგორც სახელწოდებიდან ჩანს, იგი სოფელ მაღლაკიდან (წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი) უნდა ყოფილიყო. მიქაელ მაღლაკელს მოუხატავს ზემო სვანეთის სოფ. მაცხვარიშის ეკლესია. ეკლესიაში შემონახულია რამდენიმე საქტიტორო წარწერა. ერთ-ერთ მათგანში ნათქვამია, რომ ეკლესია მოიხატა დემეტრე I-ის მეფობის მე-15 წელს, ე. ი. 1140 წელს „ჴელითა მიქაელ მაღლაკელისათა“.

მაცხვარიშის ეკლესია ერთნავიანი ნაგებობაა. მას თავდაპირველად სამმხრივ გარშემოსავლელი ჰქონდა, ახლა მხოლოდ სამხრეთი ნაწილია დარჩენილი. საკურთხეველში გამოსახულია „ვედრება“, მის ქვემო რიგში მოციქულთა ფიგურებია, ნავის კედლები და კამარა ქრისტეს ცხოვრების სცენებს უჭირავს (3 რეგისტრად). განსაკუთრებით საინტერესოა ქვედა რეგისტრი, სადაც გამოსახული არიან სვანეთის კედლის მხატვრობისათვის დამახასიათებელი წმინდა მხედრები. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დემეტრე I-ის მეფედ კურთხევის ცერემონიალის გამოსახულება. ჩრდილოეთ კედლის მარცხენა თაღში დემეტრე მეფის ფიგურაა, მეფეს გვირგვინს ადგამს ანგელოზი, ქრისტე კი აკურთხებს, 2 ფეოდალი მას წელზე ხმალს არტყამს.

მხატვრულ-სტილისტიკური თვალსაზრისით მიქაელ მაღლაკელის მხატვრობა XI-XII საუკუნეების გარდატეხის ეპოქას განეკუთვნება. არსებითად იგი XI საუკუნის მონუმენტური კედლის მხატვრობის ტრადიციებს აგრძელებს. შენარჩუნებულია ცალკეული კომპოზიციის დიდი ზომა, მხატვარი ფიგურებს მონიმენტური, განზოგადებული ფორმებით გადმოსცემს, მათი მოძრაობა დინჯი და თავდაჭერილია, დგომა მყარი და ბუნებრივი. იგრძნობა შინაგანი დინამიკა, თუმცა ეს უკანასკნელი ხაზგასმული არ არის. ამასთან ერთად საყურადღებოა XII-XIII საუკუნეების დეკორ-მონიმენტური ფერწერის სტილის ნიშნები. მხატვრობა, ერთი მხრივ, ატენის სიონის, მეორე მხრივ კი ყინწვის-ტიმოთესუბან-ბეთანიის მოხატულობის ნიშნებს ამჟღავნებს. კოლორიტის თვალსაზრისით მხატვარი თავდაჭერილია, იყენებს ორი ძირითადი ფერის — რუხისა და მოწითალო ყავისფერის ნიუანსებს. ნახატები გრაფიკულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მიქაელ მწერალი

**მიქაელ მწერალი** — XI საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. 1054 წელს გადაუწერია ოთხთავი (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, S-962), რომელიც XI საუკუნის ერთ-ერთი საუკეთესო წიგნია. ხელნაწერი ძალიან იყო დაზიანებული, ამჟამად აღდგენილია. ეტრატზე ყავისფერი მელნით, ასომთავრულით ორ სვეტად ნაწერი ტექსტი ოსტატის დახვეწილ ხელოვნებაზე მიუთითებს. ნაწერი ლამაზია, ასოები პროპორციული და მკაფიო, სვეტებს შორის ოქროსფერი წერტილებია, ზოგი საზედაო ასო მორთულია. ტექსტს ამკობს მაღალი გემოვნებით შესრულებული თავსამკაულები. 

მიქაელ მწერალი გამოირჩევა კოლორიტის ფაქიზი გრძნობით. წყვილი  სვეტებით გაფორმებული კამარები, რომლითაც პირველი 6 გვერდი უჭირავს, მხატვრულად დასრულებული კომპოზიციებია.
## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 7, გვ. 25, თბ., 1984

კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
უტუ მიქავა

250პქ|მინი|უტუ მიქავას ძეგლი წალენჯიხის ცენტრში
**უტუ ჯოტოს ძე მიქავა** (დ. 1812, სოფ. ფუქი, ახლანდელი სოფ. მიქავა, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტი ― გ. დაახლოებით 1878) — სამეგრელოს გლეხთა აჯანყების (1856-1857) მეთაური.

15 წლისა დაეუფლა ზეინკლისა და მჭედლის ხელობას. დაახლოებით 50-იან წლებში საჩიჩუეში (წალენჯიხის რაიონი) გადასახლდა, სადაც ისევ მჭედლობას მისდევდა. გლეხთა აჯანყების დაწყებისთანავე მიემხრო აჯანყებულებს. მაისში გლეხებმა მიქავა საერთო ხელმძღვანელად აირჩიეს. 12 მაისს აჯანყებულებმა ზუგდიდი აიღეს. სამეგრელოს დედოფალმა ეკატერინე დადიანმა დახმარებისათვის რუსეთის ხელისუფლებას მიმართა. 20 მაისს გენერალ ნ. კოლიუბაკინი აჯანყებულებს შეხვდა. მიქავამ გენერალს გლეხთა მძიმე მდგომარეობა და აჯანყების ნამდვილი მიზეზი მოახსენა. ამასთან 8 მუხლისაგან შემდგარი მოთხოვნა გადასცა. კოლიუბაკინის მოთხოვნით გლეხები დაიშალნენ, მაგრამ იარაღი არ დაყარეს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ, 1857 წლის ნოემბერში მიქავა რუსეთის ხელისუფლებამ არხანგელსკის გუბერნიაში გადაასახლა. 1867 წლის იანვარში სასჯელმოხდილი თბილისში ჩამოიყვანეს, როდესაც ბატონყმობა გაუქმდა, თავის სოფელში დაბრუნების ნება დართეს. თანასოფლელებმა მიქავა მამასახლისად აირჩიეს. შემდეგში ისევ მჭედლობასა და მეურნეობას მისდევდა.

## ლიტერატურა
* *ლემონჯავა დ.,* გლეხთა აჯანყება სამეგრელოში 1856-1857, თბ., 1957;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 5, თბ., 1970;

კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
კატეგორია:დაბადებული 1812
კატეგორია:გარდაცვლილი 1878
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
სამხრეთის ოკეანე

**სამხრეთის ოკეანე** (ასევე **ანტარქტიკის ოკეანე**) — წყლის აუზი, რომელიც ანტარქტიდას აკრავს გარს. ის მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე ოკეანეა, მისი საზღვრები ყველაზე გვიან განისაზღვრა და ოკეანედ მსოფლიო ჰიდროგრაფიულმა ორგანიზაციამ (მჰო) ოფიციალურად მხოლოდ 2000 წელს სცნო, მიუხედავად იმისა, რომ მეზღვაური-მკვლევრები მას დიდი ხანია ამ სახელით მოიხსენიებდნენ (მიუხედავად თავად ტერმინ „ოკეანის“ მნიშვნელობისა, რომელიც აღნიშნავს კონტინენტთაშორისო წყლის მასივს). სამხრეთის ოკეანეს მხოლოდ სამხრეთ ამერიკასთან აქვს სრუტე, წყნარი და ატლანტის ოკეანეებისგან გამოყოფილია წარმოსახვითი მე-60 პარალელის სამხრეთით მდებარე ნაწილია.

გადაწყვეტილებაზე იმოქმედა ოკეანოგრაფების მიერ ოკეანის დინებათა მნიშვნელობის ბოლო დროინდელმა აღმოჩენებმა. სხვა წყაროები, მათ შორის აშშ-ის ეროვნული გეოგრაფიული საზოგადოება, ატლანტის, წყნარი და ინდოეთის ოკეანეების საზღვრებს დღემდე ანტარქტიკამდე მიიჩნევენ. ფართობი — 20327000 კმ². ყველაზე ღრმა ადგილი სამხრეთ სანდვიჩის ღრმული — 7235 მ.
right|300px|სამხრეთის ოკეანე

## რესურსები ინტერნეტში 
* Oceanography Image of the Day, ვუდს-ჰოლის ოკეანოგრაფიული ინსტიტუტისგან
* The CIA World Factbook's  სტატია სამხრეთ ოკეანეზე
* The Fifth Ocean  from Geography.About.com
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer  Plot and download ocean observations
* NOAA FAQ about the number of oceans 


კატეგორია:ანტარქტიკა
ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე

**ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე** აგრეთვე **არქტიკის ოკეანე** („ჩრდილოეთის პოლარული ზღვა“ 1935 წლამდე) — ძირითადად ჩრდილოეთ პოლარულ რეგიონში მდებარე ოკეანე. იგი მსოფლიოს ხუთი ოკეანიდან უმცირესია სიდიდითა და სიღრმით. მიუხედავად იმისა, რომ საერთაშორისო ჰიდროგრაფიული ორგანიზაცია მას ოკეანედ ცნობს, ოკეანოგრაფები მას *არქტიკის ხმელთაშუა ზღვას* შემოკლებით *არქტიკის ზღვას* უწოდებენ და ატლანტის ერთ-ერთ ხმელთაშუა ზღვად განიხილავენ. ოკეანის ზედაპირის უდიდესი ნაწილი ყინულით არის დაფარული წლის ყველაზე ცივ თვეებში ან მთელი წლის განმავლობაში.

ოკეანის ტერიტორია შეადგენს 14.75 მილიონი კმ², წყლის მოცულობა შეადგენს 18.07 მილიონ კმ. ოკეანის საშუალო სიღრმე 1225 მეტრია, მაქსიმალური სიღრმე 5527 მეტრი.

## ზღვები
ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანის აუზში შედის: ბარენცის, კარის, ლაპტევების, აღმოსავლეთ ციმბირის, ჩუკოტკის, ბოფორტის, ლინკოლნის, გრენლანდიის, ნორვეგიის, თეთრი და ბაფინის ზღვები. 

უდიდესი ყურეა ჰუდსონის ყურე.

## კუნძულები
თავისი კუნძულების რაოდენობით ჩრდილოეთის ყინულოვანი ოკეანე მეორე ადგილს იკავებს წყნარი ოკეანის შემდეგ. ეს კუნძულებია: იან-მაიენი, ისლანდია, გრენლანდია, კანადის არქტიკული არქიპელაგი, ვრანგელის კუნძული, ნოვოსიბირსკის კუნძულები, ჩრდილოეთის მიწა, ახალი მიწა, ფრანც-იოსების მიწა, შპიცბერგენი.

## ლიტერატურა
* Neatby, Leslie H., *Discovery in Russian and Siberian Waters* 1973 ISBN 0-8214-0124-6
* Ray, L., and bacon, B., eds., *The Arctic Ocean* 1982 ISBN 0-333-31017-9
* Thorén, Ragnar V. A., *Picture Atlas of the Arctic* 1969 ISBN 0-8214-0124-6

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
ინდოეთის ოკეანე

250px|right|ინდოეთის ოკეანე
**ინდოეთის ოკეანე** — სიდიდით მესამე ოკეანე მსოფლიოში, რომელიც დედამიწის ზედაპირის დაახლოებით 20%-ს ფარავს. ჩრდილოეთით ესაზღვრება სამხრეთ აზიას (ინდოეთის სუბკონტინენტს); დასავლეთით არაბეთის ნახევარკუნძულსა და აღმოსავლეთ აფრიკას; აღმოსავლეთით ინდონეზიის კუნძულებსა და ავსტრალიას; სამხრეთით კი სამხრეთის ოკეანეს. ატლანტის ოკეანისგან 20° აღმოსავლეთის მერიდიანი ჰყოფს, რომელიც აგულას კონცხიდან სამხრეთით მიემართება, ხოლო წყნარი ოკეანისგან 147° აღმოსავლეთის მერიდიანი. ინდოეთის ოკეანის ყველაზე ჩრდილოეთი წერტილი სპარსეთის ყურეში დაახ. 30° ჩრდილოეთის განედზე იმყოფება.

ინდოეთის ოკეანე თითქმის 10.000 კმ-ია სიგანეში აფრიკის სამხრეთ წერტილსა და ავსტრალიას შორის; მისი ფართობია 73.556.000 კმ², წითელი ზღვისა და სპარსეთის ყურის ჩათვლით. ოკეანის მოცულობა გამოთვლით 292,131,000 კმ³ უნდა იყოს. კუნძულები ძირითადად გარშემო მდებარე კონტინენტების სიახლოვესაა. ოკეანის კუნძული-ქვეყნებია: მადაგასკარი (მსოფლიოს სიდიდით მეოთხე კუნძული), კომორის კუნძულები, სეიშელის კუნძულები, მალდივის რესპუბლიკა, მავრიკი და შრი-ლანკა. ინდონეზია ოკეანეს ესაზღვრება. ოკეანის როგორც სატრანზიტო გზის მნიშვნელობამ ის მრავალი კონფლიქტის მომსწრე გახადა. მისი სიდიდის გამო ვერცერთმა ქვეყანამ მასზე ერთპიროვნული კონტროლი ვერ მოახდინა მე-19 საუკუნემდე, როდესაც დიდი ბრიტანეთი გახდა თითქმის მთელი მოსაზღვრე მიწების განმგებელი. ინდოეთის ოკეანის სამხრეთ ნაწილში ბევრი აისბერგი დაცურავს. განსაკუთრებით დიდი აისბერგები ს. გ. 40°-მდეც აღწევენ, რაც მოქმედებს წყლის ტემპერატურაზე და მარილიანობაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Indian Ocean and the Superpowers. Routledge. 1986. ISBN 0-7099-4241-9, 9780709942412
* NOAA In-situ Ocean Data Viewer  
* The Indian Ocean in World History: Educational Website, Interactive resource from the Sultan Qaboos Cultural Center
* The Regional Tuna Tagging Project-Indian Ocean with details of the importance of Tuna in the Indian Ocean.. 
* Detailed maps of the Indian Ocean 
* The Indian Ocean Trade: A Classroom Simulation 

*
პავლე ტრეტიაკოვი

[thumb|200px|ტრეტიაკოვის პორტრეტი [რეპინი, ილია|რეპინის შესრულებით]]
**პავლე მიხეილის ძე ტრეტიაკოვი** ( დ. 27 დეკემბერი, 1832 — გ. 16 დეკემბერი, 1898) — რუსი მეწარმე, კოლექციონერი, ხელოვნების წამახალისებელი და ფილანთროპი, რომლის სახელი ჰქვია ტრეტიაკოვის გალერეას მოსკოვში.

ტრეტიაკოვმა განათლება შინ მიიღო. 1850-იანი წლების დასაწყისში მემკვიდრეობით მამამისის საწარმო ერგო, რის საფუძველზეც მოგვიანებით მომგებიანი ტექსტილის ბიზნესი შექმნა. მოსკოვის სხვა ბიზნესმენებთან ერთად დააარსა მოსკოვის სამეწარმეო ბანკი (მისი მეთაური იყო), მოსკოვის კომეციული და ინდუსტრიული კომპანია და რამდენიმე სხვა მსხვილი ფირმა. ცხოვრების განმავლობაში დიდი ქონება მოაგროვა (4,4 მილიონი რუბლი), რომელიც უძრავი ქონების, ფასიანი ქაღალდებისა და ნაღდი ფულისგან შედგებოდა.

ტრეტიაკოვი ხელოვნები ნიმუშების შეგროვებას 24 წლის ასაკიდან 1854 წელს იწყებს; მისი პირველი შენაძენი იყო ძველ ჰოლანდიელ ხელოვანთა 10 ფერწერული ტილო. მას შემდეგ მოწოდებად იხდის რუსული ეროვნული გალერეის შექმნას. მის კოლექციაში მრავალი უნიკალური ნიმუშია.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუსი ფილანთროპები
კატეგორია:რუსი მეწარმეები
კატეგორია:რუსული კულტურა
კატეგორია:დაბადებული 1832 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1898
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ოლივერ უოლკოტი

მინი|220პქ|ოლივერ უოლკოტ უმცროსი
**ოლივერ უოლკოტ უმცროსი** (; დ. 11 იანვარი, 1760 — გ. 1 ივნისი, 1833) — აშშ-ის ხაზინის მდივანი 1795–1800 წლებში, კონექტიკუტის გუბერნატორი 1817–1827 წლებში. 

დაიბადა კონექტიკუტში, ქალაქ ლიჩფილდში, 1778 წელს დაამთავრა იელის უნივერსიტეტი.

1795 წელს დაინიშნა აშშ-ის ხაზინის მდივნად, ალეგზანდერ ჰამილტონის ადგილზე, მაგრამ 1800 წელს გადადგა საზოგადოების მხრიდან უარყოფითი დამოკიდებულების გამო. პრესამ ის დაადანაშაულა აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის შენობაში ხანძრის გაჩენაში. 

1803–1815 წლებში უოლკოტი კერძო ბიზნესით იყო დაკავებული ქალაქ ნიუ-იორკში, შემდგომში დაბრუნდა ლიჩფილდში. 1817 წელს აირჩიეს გუბერნატორად, მან 10 წელი დაჰყო ამ პოსტზე. მისი მმართველობის პერიოდში კონექტიკუტის შტატის ეკონომიკა შესამჩნევად განვითარდა.

ოლივერ უოლკოტი გარდაიცვალა ნიუ-იორკში. დაკრძალულია ლიჩფილდში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 11 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1760
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1833
კატეგორია:აშშ-ის ხაზინის მდივნები
კატეგორია:კონექტიკუტის გუბერნატორები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ჰარპერ ლი

**ნელ ჰარპერ ლი** (; დ. 28 აპრილი, 1926, მონროვილი, ალაბამა, — გ. 19 თებერვალი, 2016, იქვე) — ამერიკელი მწერალი, ცნობილი მისი 1960 წლის პულიცერის პრიზით დაჯილდოებული რომანით „ნუ მოკლავ ჯაფარას“ („To Kill a Mockingbird“). მიუხედავად იმისა რომ მას მხოლოდ ერთი წიგნი ჰქონდა გამოქვეყნებული, ის 2007 წელს ლიტერატურირის განვითარებაში შეტანილი წვლილისთვის  დააჯილდოვეს თავისუფლების საპრეზიდენტო მედლით. 

ჰარპერ ლი ფრენსის ფინჩისა და ამასა ლის ოთხი შვილიდან ყველაზე უმცროსი იყო. მამამისი ადვოკატი და გაზეთის რედაქტორი იყო მონროვილში და 1926-38 წლებში შტატის სენატორად მსახურობდა. წიგნებზე შეყვარებული ცელქი და მოუსვენარი ჰარპერი მის და-ძმებთან და მეგობრებთან ერთად მუდამ თავგადასავლების იმპროვიზაციით იყო დაკავებული. მონროვილის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ ჰარპერი ჰანტინგტონის ქალთა კოლეჯში აბარებს მონტგომერიში, სადაც მხოლოდ ერთი წელი სწავლობს ალაბამას უნივერსიტეტში გადასვლამდე 1945 წელს. აქ ის რამდენიმე სტუდენტურ პუბლიკაციას წერს და კამპუსის იუმორისტულ ჟურნალში Rammer-Jammer რედაქტორად მუშაობს. იურისტის ხარისხის მისაღებად საკმარისი საგნები არ ჩაუბარებია, თუმცა ერთი წლით ოქსფორდში, ინგლისი, მიემგზავრება სწავლის გასაგრძელებლად, სანამ 1950 წელს ნიუ-იორკში გადავიდოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სოჭი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **სოჭი** შეიძლება ნიშნავდეს:

* სოჭი — ქალაქი შავი ზღვის პირას, რუსეთის ტერიტორიაზე.
* სოჭი — კავკასიური ჯიშის წიწვოვანი ხე.
შატილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შატილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*შატილი - სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
*შატილი - ძეგლი
შატილი

** შატილი** — ქართული სამშენებლო ხელოვნების ერთ-ერთი უნიკალური ძეგლია. კლდეზე შეფენილი სოფელი ერთდროულად საცხოვრებელიც იყო და ციხესიმაგრეც. იგი საუკუნეთა მანძილზე დარაჯობდა საქართველოს ჩრდილოეთ გადმოსასვლელებს (ამჟამად აღდგენილია).

სოფლის კიდეებს მიუყვება ერთმანეთთან მიჯნით ნაგები ციხე-სახლების რიგი და იქმნება ერთიანი, მიუვალი დამცველი კედელი, რომელიც საიმედოდ კეტავს სოფელს. გარე სამყაროსთან შატილს არღუნის ხეობაში გამავალი ერთადერთი ვიწრო გზა აკავშირებს. შატილის განაშენიანება ტერასულია, შენობათა ძირითადი ტიპია ბრტყელსახურავიანი სახლი და კოშკური საცხოვრებელი. სოფელს შენობებს შორის მთელ სიმაღლეზე აუდის ვიწრო ქვის კიბე, აქა-იქ შემორჩენილია ძვლებისაგან შეკრული ფიცარნაგები — გადასასვლელები, რომელთა მეშვეობით მტრის შემოსევის შემთხვევაში შესაძლებელი იყო მთელი სოფლის შემორბენა ქუჩაში გამოუსვლელად.

1970-იანი წლებში დაიწყო შატილის რესტავრაცია-ადაპტაცია (არქიტექტორები თ. აბრამიშვილი, ნ. მინდორაძე, ი. შარაშენიძე).

2007 წლის 24 ოქტომბრიდან შატილი შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელ სიაში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მცხეთა-მთიანეთის მხარეში
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
არღუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არღუნი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არღუნი — მდინარე ჩრდილოეთ კავკასიაში
* არღუნი — ქალაქი რუსეთში
* არღუნი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
ფორდ მუსტანგი

thumb|300px|2011 წლის ფორდ მუსტანგი
**ფორდ მუსტანგი** () — პოპულარული ამერიკული ავტომანქანა. თავდაპირველი დიზაინი ფალკონის ბაზაზე შეიქმნა და პირველი მუსტანგის სერია — თეთრი კაბრიოლეტი შავი ინტერიერით ფორდის ამწყობი საამქორდან 1964 წლის 9 მარტს გამოვიდა დიარბორნში, მიჩიგანი. ფორდმა საზოგადოებას ეს მოდელი ნიუ-იორკის მსოფლიო ავტო-გამოფენაზე 1964 წლის 17 აპრილს, ხოლო 19 აპრილს კი სამივე ამერიკული სატელევიზიო არხით გააცნო. ეს იყო ავტოინდუსტრიის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული პროდუქციის წამოწყება, რომელმაც ფორდის დილერებს ამერიკის მთელ კონტინეტზე შეკვეთებისგან გასაქანი არ მისცა. ორიგინალმა მუსტანგმა ინდუსტრიაში მრავალ იმიტაციას მისცა დასაბამი. მოდელის არსებობის ადრეულ წლებში ის სპორტულობის, ფასისა და წარმადობის ერთ-ერთ საუკეთესო შეხამებად ითვლებოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*
*American Classic: Ford Mustang  – slideshow by *Life magazine*

კატეგორია:ფორდის ავტომობილები
დართლო

**დართლო** — დაცარიელებული სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული თუშეთი). 

მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში, პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე დიდხევის (პირიქითი ალაზნის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა მხარეს, ზღვის დონიდან 2000 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 102 კილომეტრით. მიმოსვლა შესაძლებელია როგორც სამანქანო, ისე საჰაერო გზით.

## დემოგრაფია
საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 9 ადამიანი, ეროვნებით ქართველები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არაა. 2000-იან წლებიდან სოფელში გაიხსნა სასტუმროები ტურისტებისათვის.

## კულტურული მემკვიდრეობა
thumb|left|
სოფელში შემონახულია შუა საუკუნეების კოშკები. გარეგნულად ისინი ბევრად არ განსხვავდება თუშეთის სხვა სიმაგრეებისაგან, მათაც აქვთ სარკმლების ნაცვლად ვიწრო სამზერები, სათოფურები. ერთ-ერთი კოშკის ფასადში ჩაყოლებულია სამი, განსხვავებული ფერის მოზრდილი ქვა. ისინი ერთ ჰორიზონტალურ ზოლს ქმნიან ისე, რომ შუა ქვა კედლის ღერძს ემთხვევა, დანარჩენი ორი ნაპირებზეა. ქვებზე გამოსახულია წრეებში ჩასმული კვადრები, ზოგს გარშემო სხივები აქვს შემოყოლებული. დართლოში სხვა ნაგებობებზეც არის მსგავსი გამოსახულებანი. წრე არის გამოსახული სოფლის განაპირას მდებარე აკლდამის დასავლეთ კედელზეც, როგორც ჩანს, მიცვალებულთა მზის სიმბოლოდ. ეს გამოსახულებანი ასტრალურ შინაარსს ატარებს და ქართველთა უძველეს რწმენა-წარმოდგენებთანაა დაკავშირებული. 

სოფლის ტერიტორიაზე არაერთი არქიტექტურული თუ არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს, მათ შორისაა: დართლოს აკლდამები, იახსრის ხატი, იდოიძეების საცხოვრებელი კომპლექსი, დართლოს კოშკი, დართლოს სამაროვანი, დართლოს საქვაბე, დართლოს ციხე-სახლები, დართლოს საბჭეო, მარიამწმინდის სალოცავი, მაღალოელის სალოცავი. სოფლის სამხრეთით დგას XIX საუკუნის დარბაზული ეკლესია.

### პეტროგლიფები
დართლოს ტერიტორიაზე არსებულ შენობებზე შემორჩენილია 18-მდე პეტროგლიფი, რომელთა მოძიება და ნახვა შესაძლებელია, სოფლის ცენტრში დამონტაჟებული საინფორმაციო დაფის საშუალებით.

## გალერეა

Dartlo-2400.jpg|დართლო, 1892.
Adolf Dirr - Dartlo church and graves.jpg|ადოლფ დირის ფოტო. 1913 წ.
Dartlo's sabtcheo.jpg|დართლოს საბჭეო - ტრადიციული სასამართლო
Maghaloelis salotsavi.jpg|მაღალოელის სალოცავი
Mariamtsmindis salotsavi.jpg|მარიამწმინდის სალოცავი
Dartlos petrogliphebi.jpg|პიქტოგრამები დართლოდან

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 2, თბ., 2004; 
* სურგულაძე ი., მთა-თუშეთის ციხე-ნაგებობათა ორნამენტები, «ძეგლის მეგობარი», 1966, №7;
;

## სქოლიო
მიქაძეები (კალიგრაფების ოჯახი)

**მიქაძეები** — XVI-XVIII საუკუნეების ქართველ კალიგრაფთა საგვარეულო. სამეგრელოს თავადების მიქაძეების შტო. იყვნენ სასულიერო სამსახურში, ეწეოდნენ ლიტერატურულ მოღვაწეობას. 

**გაბრიელს**  (გ.1687) გადაუწერია გულანი (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-910), განსაკუთრებით ცნობილი იყვნენ გაბრიელის შვილები:
*ნიკოლაოზ სიონის დეკანოზი
*ამბროსი ნეკრესელი

## ლიტერატურა
*სტატია „მიქაძეები“, ქსე, ტ. 7, გვ. 26, თბ., 1984

კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1687
კატეგორია:მიქაძეები
დავით ოძელაშვილი

thumb|„ოძელა“

**დავით ოძელაშვილი**, „ოძელა“ (დ. 30 ივნისი, 1974, თბილისი ― გ. 20 სექტემბერი, 2002, ვენა, ავსტრია) — ქართველი მუსიკოსი (ფლეიტისტი).

დაამთავრა 62-ე საშუალო სკოლა; 21-ე მუსიკალური სასწავლებელი; მე-5 მუსიკალური ტექნიკუმი; თბილისის კონსერვატორია; მოცარტის აკადემია.

1999 წლიდან ოძელა იყო ჯაზ-კვარტეტის „თბილისი“ წევრი (ფლეიტა) ოთარ მაღრაძესთან (ფორტეპიანო), ოთარ საგანელიძესთან (კონტრაბასი) და ვალერი ფაილოძესთან (დასარტყმელი საკრავები). დათოს თანამშრომლობა ოთარ მაღრაძესთან დაიწყო 1998 წლიდან ალმბომზე მუშაობის დროს სადაც მათ ერთად ორი კომპოზიცია ჩაწერეს - „თათრის მოედანი“ და „გურული ჩანახატები“.

ჯგუფში ვალერი ფაილოძის შემოერთებამდე ოძელა ტრიოში მონაწილეობს ზაარბრიუკენის 1000 წლისთავისადმი მიძღვნილ მუსიკალურ ფესტივალში, სადაც სპეციალური მედლით დაჯილდოვდნენ წარმატებული შესრულებისთვის.

შემდგომში დათო ჯაზ-კვარტეტთან ერთად გამოდის საერთაშორისო ჯაზ-ფესტივალზე ნანტში 2000 წლის სექტემბერში  და თბილისში იმავე წელს გამართულ ჯეოსელის ჯაზ-ფესტივალში.

გარდაიცვალა 2002 წლის 20 სექტემბერს ვენაში.

ოძელა ავსტრიაში საქართველოს კულტურის დღეებში მონაწილეობდა.

დარჩა მეუღლე - ლალი და ორი პატარა შვილი: ანანო და ლაზარე.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯაზ-კვარტეტი „თბილისი“

კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:ფლეიტისტები
კატეგორია:დაბადებული 30 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1974
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
ბერთოლდი (ბადენი)

მარკგრაფი **ბერთოლდ ფრიდრიხ ვილჰელმ ერნსტ აუგუსტ ჰაინრიხ კარლ ფონ ბადენი** ( ) (დ.24 თებერვალი 1906, კარლსრუე — გ. 27 ოქტომბერი 1963, შპაიხინგენი) — ბადენის საგვარეულოს მეთაური.

## ბიოგრაფია 
ბერთოლდი იყო მაქსიმილან ფონ ბადენისა და მისი მეუღლის მარია-ლუიზე ფონ ჰანოვერ-ქამბერლენდის ერთადერთი ვაჟი.

1931 წლის 17 აგვისტოს მან იქორწინა ბერძენ პრინცესა თეოდორაზე, რომელთანაც შეეძინა შვილები:
* მარგარეტე (* 14 ივლისი 1932)
* მაქსიმილიანი (* 3 ივლისი 1933
* ლუდვიგი (* 16 მარტი 1937)

კატეგორია:დაბადებული  24 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
კატეგორია:ბადენის მმართველები
ნიკოლოზ აარონი

**ნიკოლაი აარონი** (; დ. 17 აგვისტო, 1956, სმოლენსკი, სსრკ) — ბელარუსელი  მხატვარი და მწერალი.

## ბიოგრაფია
ნიკოლაი აარონი ბავშვი იყო, როცა მისი ოჯახი ავსტრიაში, ვენაში გადასახლდა. XX საუკუნის 90-იან წლებში იგი ჯერ პარიზში, შემდეგ კი აშშ-ში გადასახლდა, სადაც მოღვაწეობს, როგორც მხატვარი, მწერალი და ხელოვნებათმცოდნე.

## ლიტერატურა
• Nikolaj Aaron, Marc Chagall., (rororo-Monographie) Reinbek 2003, ISBN 3499506564

კატეგორია:ბელარუსი მწერლები
კატეგორია:ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 1956
ტუსცია

**ტუსციის საგრაფო** (*იტალ.*: Tuscia; *გერმ.*: Tuscien / Tuszien) მოიცავდა დაახლოებით დღევანდელი ტოსკანას რეგიონს და მდებარეობდა იმჟამინდელი ლომბარდიისა და პაპის ოლქს შორის. შტაუფენების მმართველობის პერიოდში ტუსცია ლომბარდიასა და ვერონას მარკიზატთან ერთად შეადგენდა იტალიის სამეფოს, რომელიც თავის მხრივ გერმანელი ერის წმინდა რომის იმპერიის შემადგენელი ნაწილი იყო.

შტაუფენების ბატონობის ხანის შემდგომ საგრაფო დაიყო შემდეგ ქალაქ-სახელმწიფოებად: ლუკა, პიზა, ფლორენცია და სიენა.

კატეგორია:იტალია
ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენები

მინი|right|ჰოენცოლერნის სასახლე ზიგმარინგენის სამხრეთი მხარე
მინი|ზიგმარინგენების სასახლე
**ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი** — ჰოენცოლერნთა დინასტიის შვაბიური და კათოლიკე შტო. იგი ერთ-ერთი უძველესი გერმანული არისტოკრატული საგვარეულოა, რომელიც პირველად XI საუკუნეში მოიხსენიება გრაფების ტიტულით. დინასტია სავარაუდოდ ბურხარდინგების საჰერცოგო საგვარულოდან წარმომავალი ცოლერნების ერთ-ერთი შტოა. XIII საუკუნის დასაწყისში ჰოენცოლერნები ორ შტო გაიყვნენ: შვაბიური შტო და ფრანკონიული შტო. ფრანკი ჰოენცოლერნები შემდგომში ბრანდენბურგის კურფიურსტები და პრუსიის მეფეები გახდნენ.

1576 წელს შვაბი ჰოენცოლერნები ორ შტოდ გაიყვნენ: ჰოენცოლერნ-ჰეხინგენი და ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენი. ჰეხინგენის შტო 1869 წელს ამოწყდა, ზიგმარინგენის კი დღემდე განაგრძობს არსებობას. დინასტიის საგვარეულო სასახლე ქალაქ ზიგმარინგენში მდებარეობს. 
დღევანდელ ბადენ-ვიურტემბერგში მდებარე ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის სათავადო 1849 პრუსიის სამეფომ შეიერთა, თუმცა დინასტია განაგრძობდა მნიშვნელოვანი როლის თამაშა გერმანიის და საერთოდ ევროპის ისტორიაში. ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის საგვარულო 1866-1947 წლებში მეფობდა რუმინეთში.

## ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის გრაფები, 1576-1623 
* კარლ II (1576-1606)
* იოჰანი (1606-1623)

## ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის ფიურსტები, 1623-1849 
* იოჰანი (1623-1638)
* მაინრად I (1638-1681)
* მაქსიმილიანი (1681-1689)
* მაინრად II (1689-1715)
* იოზეფ-ფრანც-ერნსტი (1715-1769)
* კარლ-ფრიდრიხი (1769-1785)
* ანტონი (1785-1831)
* კარლი (1831-1848)
* კარლ-ანტონი (1848-1849) 

## ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნის ფიურსტები 
* კარლ-ანტონი (1849-1885) 
* ლეოპოლდი (1885-1905)
* ვილჰელმი (1905-1927)

## ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენის და ჰოენცოლერნთა საგვარეულოს მეთაურები 
* ფრიდრიხი (1927-1965)
* ფრიდრიხ-ვილჰელმი (1965- დღემდე)

კატეგორია:გერმანული არისტოკრატთა საგვარეულოები
*