open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვლადიმერ სოლოვიოვი

**ვლადიმერ სოლოვიოვი** (; დ. 28 იანვარი   [ძვ. სტ. 16 იანვარი], 1853 — გ. 13 აგვისტო, 1900) — რუსი ფილოსოფოსი, პოეტი, ლიტერატურათმცოდე; მნიშვნელოვანი წვლილი მიუძღვის XIX საუკუნის  ბოლოს რუსული ფილოსოფიის განვითარებაში.

დაიბადა მოსკოვში რუსი ისტორიკოსი სერგეი სოლოვიოვის ოჯახში. დედამისი, პოლიქსენა ვლადიმიროვნა, წარმოშობით უკრაინელ-პოლონელი იყო, ჰრიჰორი სკოვოროდას შთამომავალი. ყმაწვილკაცობაში სოლოვიოვმა მართლმადიდებლური (ორთოდოქსული) ქრისტიანობა უარყო და ნიჰილისტი გახდა, თუმცა მოგვიანებით ის ისევ უბრუნდება (ნაწილობრივ მაინც) რუსულ მართლმადიდებლურ ეკლესიას. სოლოვიოვი ასევე ფიოდორ დოსტოევსკის ახლო მეგობარი იყო. მიუხედავად დოსტოევსკის შეხედულებისა რომაული კათოლიკური ეკლესიის შესახებ, სოლოვიოვი გარდაცვალებამდე ოთხი წლით ადრე კათოლიკე გახდა, თუმცა საკუთარი განცხადებით მას რუსული მართლმადიდებლური ეკლესიისადმი რწმენა არასდროს დაუკარგავს.

## ბიბლიოგრაფია 
**The Crisis of Western Philosophy: Against the Postivists*, 1996, Lindisfarne Books, ISBN 0-940262-73-8 ISBN 978-0-940262-73-7
*The Justification of the Good, 2010, Cosimo Classics, ISBN 1-61640-281-4 ISBN 978-1-61640-281-5
**The Meaning of Love*, 1985, Lindisfarne Books, ISBN 0-89281-068-8 ISBN 978-0-89281-068-0
**War, Progress, and the End of History: Three Conversations, Including a Short Story of the Anti-Christ*, 1990, Lindisfarne Books, ISBN 0-940262-35-5 ISBN 978-0-940262-35-5
**Russia and the Universal Church* ,   http://books.google.com/books?id=QcVrAAAAIAAJ&q=%22Russia+and+the+Universal+Church%22&dq=%22Russia+and+the+Universal+Church%22&hl=en&ei=tZrVTJHcAoSs8AbNz7T9DA&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCUQ6AEwAA, 1948, G. Bles.  (Abridged version: *The Russian Church and the Papacy*, 2002, Catholic Answers, ISBN 1-888992-29-8 ISBN 978-1-888992-29-8)

## ლიტერატურა 
* Kornblatt, Judith Deutsch. *"Vladimir Sergeevich Solov’ev,"* Dictionary of Literary Bibliography, v295 (2004), pp. 377–386.
* Gerrard, Thomas J. *"Vladimir Soloviev – The Russian Newman,"* The Catholic World, Vol. CV, April/September, 1917.
* Groberg, Kristi. *"Vladimir Sergeevich Solov’ev: a Bibliography,"* Modern Greek Studies Yearbook, vol.14–15, 1998.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Vladimir Solovyov (1853–1900)  – entry on Solovyov at *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* The Russian Church and the Papacy
* Dostoevsky and Soloviev
* http://www.orthodoxphotos.com/readings/end/antichrist.shtml
* ALEXANDER II AND HIS TIMES: A Narrative History of Russia in the Age of Alexander II, Tolstoy, and Dostoevsky 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი ფილოსოფოსები
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1853
კატეგორია:გარდაცვლილი 1900
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კუპე

thumb|110px|ხეზე ნაკვეთ ამ სურათზე გამოსახულია კუპე ნიჩბით ხელში. მის ფერხთით ორი ზღვის არსებაა განთხმული.
**კუპე** () — მაორის მითოლოგიის წარმოდგენით, პოლინეზიელი მეზღვაური-მკვლევარი, რომელმაც ახალი ზელანდია აღმოაჩინა.

ლეგენდის მრავალრიცხოვანი ინტერპრეტაცია არსებობს, თუმცა „ორთოდოქსული“ ვერსიით კუპე იყო ჰავაიკის ტომის დიდი ბელადი, რომელიც ახალ ზელანდიაში ახალი წელთაღრიცხვის 925 წელს ჩამოვიდა. მას საკუთარი ბიძაშვილი ზღვაში სათევზაოდ გასულ ექსპედიციაში მიუტოვებია დასახრჩობად, შემდეგ კი მისი ცოლი კურამაროტინი მოუტაცია და მასთან ერთად დიდი კანოეთი გაქცეულა. მოგზაურობისას მათ მრავალი თავგადასავალი შეხვედრიათ, მრავალი მონსტრი და ზღვის ეშმაკი, მათ შორის დიდი ოქტოპუსი ტე ვეკე-ა-მუტურანგი, ბოლოს კი ახალი ზელანდია აღმოუჩენიათ. ჰავაიკიში დაბრუნებულ კუპეს თანამემამულეებისთვის მოუყოლია საკუთარი თავგადასავლების შესახებ და დაუყოლებია ისინი მასთან ერთად ახალ მიწაზე გადასახლებაზე.

## ლიტერატურა
*B.G. Biggs, ‘Kupe, Na Himiona Kaamira, o Te Rarawa’ *Journal of the Polynesian Society*, 66, (1957), 217–248.
*R.D. Craig, *Dictionary of Polynesian Mythology* (Greenwood Press: New York, 1989).
*D.R. Simmons, *The Great New Zealand Myth: a study of the discovery and origin traditions of the Maori* (Reed: Wellington) 1976.
*D.R. Simmons, 'The Great New Zealand Myth' *Art New Zealand* No.4 (February–March 1977). URL: www.art-newzealand.com/Issues1to40/myth.htm , accessed 11 May 2006.

კატეგორია:მაორის მითოლოგია
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ისტორია
Yes-ის დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია პროგრესული როკ-ჯგუფ Yes-ის დისკოგრაფია. მას გამოცემული აქვს 21 სტუდიური ალბომი, 14 საკონცერტო ალბომი, 32 კომპილაციური ალბომი, 34 სინგლი და 19 ვიდეო ალბომი.

## ალბომები 
### სტუდიური ალბომები
### საკონცერტო ალბომები
### კომპილაციური ალბომები
## სინგლები
## ფილმები 
## რესურსები ინტერნეტში
* დისკოგრაფია

## სქოლიო 
დისკოგრაფია
კატეგორია:როკ-ჯგუფების დისკოგრაფიები
ბოულინგი

**ბოულინგი** () — სპორტული ბურთით თამაში, რომელიც კეგლიდან წარმოიშვა. მისი არსი მდგომარეობს სწორ ზედაპირზე ბურთის ისე გაგორებით, რომ რაც შეიძლება მეტი კეგლი წაიქცეს ათიდან, რომლებიც პირამიდას ქმნიან.

ათკეგლიან ბოულინგში მძიმე ბურთებს ხის გაპრიალებული ბილიკის, ანუ კეგელბანის ერთი ბოლოდან აგორებენ მეორე ბოლოში, სამკუთხედად დალაგებული 10 კეგლის მიმართულებით. ყოველ მოთამაშეს ორი ბურთი აქვს, რომლითაც, რაც შეიძლება, მეტი კეგლი უნდა წააქციოს. პირველივე ბურთით ათივე ბურთის წაქცევას სტრაიკი ჰქვია.

ბოულინგი ჩრდილოეთ ამერიკაში წარმოიშვა ჰოლანდიელი კოლონისტების მიერ ჩატანილი ცხრაკეგლიანი თამაშისაგან.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სპორტის სახეობები
კატეგორია:გართობის საშუალებები
სენტ-ჯეიმზის კლუბი

**სენტ-ჯეიმზის კლუბი** (ინგლ. St James's Club) — ლონდონის ჯენტლმენთა კლუბი 1857-1978 წლებში.

კლუბი 1857 წელს დააარსა ლიბერალმა სახელმწიფო მოღვაწემ ჰერცოგმა გრანვილმა და მარჩეზ დ'აძეგლიომ, სენტ-ჯეიმზის კარზე სარდინიის მინისტრმა, მოგზაურთა კლუბში უთანხმოების შემდეგ. დიპლომატიური კორპუსის წევრთა უმრავლესობა მოგზაურთა კლუბიდან წამოვიდა და სენტ-ჯეიმზის კლუბის წევრი გახდა. კლუბის წევრების უმეტეს ნაწილს დიპლომატები და მწერლები შეადგენდნენ. მალე აქ დაიდო ბინა დილეტანტის საზოგადოებამ.

სახელს "სენტ-ჯეიმზის კლუბი" ადრე მოგზაურთა კლუბიც იყენებდა. ფოტოგრაფიის პიონერის უილიამ ფოქს ტალბოტის 1825 წელს კლუბის წევრად არჩევისას #106 პალ-მალზე, ლონდონი, კლუბის ეს სახელი ერქვა. ბრიტანეთის ენციკლოპედიის სტატიის თანახმად 1902 წელს კლუბი ლონდონის ჯენტლმენთა კლუბთა შორის ყველა მცირე იყო წევრთა რაოდენობის მიხედვით და ის 475-ს შეადგენდა.

კატეგორია:ლონდონის ჯენტლმენთა კლუბები
ჯენტლმენთა კლუბი

მინი|300პქ|კლუბი „Athenaeum“-ის ჰოლის გრავიურა, 1845
**ჯენტლმენთა კლუბი** () — წევრებისთვის ექსკლუზიური კლუბი განკუთვნილი თავდაპირველად მხოლოდ ინგლისის მაღალი საზოგადოების მამაკაცთათვის. ამჟამად, ეს კლუბები უფრო ღიაა და ლიბერალურია წევრების სქესისა და სოციალური სტატუსის მიმართ. ასევე ამგვარი, საკმაოდ გავლენიანი, კლუბები არსებობს დიდი ბრიტანეთის საზღვრებს გარეთაც.

იაპონიაში და აშშ-ში ტერმინი „ჯენტლმენთა კლუბი“ ხშირად გამოიყენება, როგორც ევფემიზმი სტრიპ-კლუბისთვის. ეს მიმართულება საკმაოდ გავრცელდა ბრიტანეთშიც და ისეთი გავრცელებული სტრიპ-კლუბების ქსელები, როგორიცაა სტრინგფელოუს და სპირმინტ რაინოც კი ამ ტერმინს ამ განსაზღვრებით იყენებენ.

## ლიტერატურა
* Colin Mackenzie, *The Clubs of London* (Volumes 1 & 2), H. Colburn, 1828.
* "Club men of New York: their occupations, and business and home addresses", New York : The Republic press [etc.], 1893. Cf. starting at p.&nbsp;39.

კატეგორია:კლუბები და საზოგადოებები
კატეგორია:კერძო კლუბები
*
საქართველოს სახალხო ფრონტი

**საქართველოს სახალხო ფრონტი** — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის მონაწილე, ცენტრისტული მიმართულების პოლიტიკური პარტია საქართველოში.

## ისტორია
ოფიციალურად დაფუძნდა 1989 წლის ივნისში. თავმჯდომარედ აირჩიეს ნოდარ ნათაძე. საქმიანობა  შთამბეჭდავად დაიწყო. მასში გაერთიანებული იყო 100 ათასამდე წევრი. გააჩნდა პირველადი და რეგიონული ორგანიზაციები. დაარსებიდან ძალიან მალე საქართველოს სახალხო ფრონტთან შეიქმნა ერის ღირსების დამცველთა ასოციაცია „იმედი“, რომელმაც მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა პირველი ოფიციალური სამხედრო ერთეულის — საქართველოს ეროვნული გვარდიის ფორმირებაში. სახალხო ფრონტი გამოდიოდა საბაზრო ეკონომიკაზე სწრაფი გადასვლის წინააღმდეგ, რადგან შიშობდა, რომ უცხოური კაპიტალი დაიტაცებდა საქართველოს ბუნებრივ სიმდიდრეებს. 1990 წელს სახალხო ფრონტთან ჩამოყალიბდა საქართველოს ზღვისპირეთის დამცველთა ასოციაცია "აიეტი" (თავმჯდომარე ჰენრი კუპრაშვილი), რომელიც 1991 წლიდან არის დამოუკიდებლად არსებული ეკოლოგიური, არასამთავრობო, საზოგადოებრივი ორგანიზაცია.
 
სახალხო ფრონტს ჰქონდა პრეტენზია გაეერთიანებინა ეროვნული მოძრაობა, მაგრამ ეს მისია ვერ შეასრულა. წინასაარჩევნო პერიოდში პარტია დატოვა მრავალმა ადამიანმა. სახალხო ფრონტიდან წასულმა წევრებმა დააფუძნეს პარტია „ეროვნული ფრონტი-რადიკალური კავშირი“ და „მრგვალი მაგიდა - თავისუფალი საქართველოს“ შემადგენლობაში გადავიდნენ. საბოლოოდ, სახალხო ფრონტი რიგით პოლიტიკურ ორგანიზაციად იქცა. 

1990 წლის უზენაესი საბჭოს არჩევნებში სახალხო ფრონტი მონაწილეობდა დამოუკიდებლად. პარტიამ საარჩევნო ბარიერი ვერ გადალახა, მაგრამ უზენაეს საბჭოში 12 მაჟორიტარი შეიყვანა. სახალხო ფრონტის დეპუტატებმა რესპუბლიკური პარტიის სამ წევრთან და კომუნისტური პარტიის სიით გასულ თედო ნინიძესთან ერთად ჩამოაყალიბეს  ფრაქცია „დემოკრატიული ცენტრი“. ფრაქციის თავმჯდომარე იყო სახალხო ფრონტის ლიდერი ნოდარ ნათაძე. 

## ლიტერატურა 
*საქართველოს ისტორია. XX საუკუნე. რედ. ვ.გურული. – თბილისი, გამომც.თსუ, „არტანუჯი“, 2003. გვ.222.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:1988 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
იტალიის სენატი

thumb|250px
**იტალიის სენატი** (იტალ. Senato della Repubblica, რესპუბლიკის სენატი) იტალიის პარლამენტის ზედა პალატაა. ამჟამინდელ ფორმაში ის 1948 წლის 8 მაისს დაარსდა, თუმცა ის მონარქიის დროსაც არსებობდა, როგორც **Senato del Regno**, (სამეფოს სენატი), მოყოლებული პიემონტის 1848 წლის 8 მაისს დაარსებული სუბალპური პარლმანტიდან. განთავსებულია რომში, პალაცო მადამაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:იტალიის მთავრობა
კატეგორია:პარლამენტის ზედა პალატები ქვეყნების მიხედვით
ტანვარჯიში

[მინი|250px|ბიჭი [პომელის ცხენი|პომელის ცხენზე]]
**ტანვარჯიში** — სპორტის სახეობაა, რომელიც მოითხოვს ვარჯიშების შესრულებას, ფიზიკურ სიძლიერეს, მოქნილობას და კოორდინაციას. ის წარმოიშვა იმ ძველი ბერძნების ვარჯიშებიდან, რომლებიც ითვალისწინებდა ცხენზე შემოჯდომას და შემდეგ ცხენიდან გადმოხტომას, ასევე საცირკო წარმოდგენებიდან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* International Federation of Gymnastics (FIG) official website
* International Federation of Aesthetic Group Gymnastics official website

კატეგორია:სპორტის ოლიმპიური სახეობები
კატეგორია:სპორტის სახეობები
ნარდი

მინი|300პქ|მოწინააღმდეგეთა ქვების მოძრაობის მიმართულება
**ნარდი** — სამაგიდო თამაში ორი მოთამაშისათვის სპეციალურ დაფაზე, რომელიც ორ ნაწილადაა გაყოფილი და რომელზეც მოთამაშეები შაშებს გადაანაცვლებენ გაგორებულ კამათელზე ამოსული ქულის მიხედვით. მოთამაშე იგებს დაფიდან ყველა შაშის ამოღებით. ნარდის თამაშის მრავალი ვარიანტი არსებობს, თუმცა ყველა მათგანს საერთო ნიშნები აქვს. ნარდი ერთ-ერთი უძველესი სამაგიდო თამაშია მსოფლიოში.

მიუხედავად იმისა, რომ თამაშის მსვლელობაში გაგორებული კამათლის გამართლებას დიდი მნიშვნელობა აქვს, არანაკლებ მნიშვნელოვანია სტრატეგიაც. კამათლის ყოველ გაგორებაზე მოთამაშემ უნდა აირჩიოს შაშების გადათამაშების მრავალი ვარიანტიდან ერთი და გაითვალისწინოს მოწინააღმდეგის საპასუხო სვლებიც. მოთამაშეებს თამაშის დროს შეუძლიათ ფსონის ჩამოსვლაც. არსებობს გავრცელებული ტაქტიკების და კომბინაციების ცნობილი რეპერტუარიც.

ჭადრაკის მსგავსად კომპიუტერული მეცნიერები ნარდსაც დიდი ინტერესით სწავლობენ. ამ კვლევების წყალობით დამუშავებულია ნარდის სათამაშო პროგრამები, რომელთაც მსოფლიო კლასის მოთამაშე ადამიანების დამარცხება შეუძლიათ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნარდი  Open Directory Project-ზე. 

კატეგორია:თამაშები
The Yes Album

***The Yes Album*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ Yes-ის მესამე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1971 წელს. ეს არის პირველ ალბომი, რომელზეც უკრავს გიტარისტი სტივ ჰაუ. ალბომი გამოიცა ლეიბლზე Atlantic Records, 1971 წლის თებერვალში, ბრიტანეთში, ერთი თვის შემდეგ კი - აშშ-ში. ამ ალბომით ჯგუფის კარიერა გამყარდა და იგი უკვე #4 ადგილზე მოხვდა ბრიტანეთის, ხოლო #40 ადგილზე - აშშ ჩარტებში. ამ ალბომზე ტონი კეი უკრავდა საბოლოოდ, სანამ არ დაბრუნდა 1983 წლის დისკზე *90125*.

როგორც წესი, *The Yes Album* ითვლება 1970 წლის კლასიკურ როკ ალბომად და ჯგუფის კარიერის ერთ-ერთ უმაღლეს მწვერვალად.

## სიმღერების სია
## პერსონალი 
* ჯონ ანდერსონი: ვოკალი, პერკუსია
* კრის სკუაირი: ბასი, ვოკალი
* სტივ ჰაუ: გიტარა, ვოკალი
* ტონი კეი: კლავიშები, ორგანი, მუგის სინთეზატორი
* ბილ ბრუფორდი: დასარტყმელი საკრავები, პერკუსია

## სქოლიო 
კატეგორია:Yes-ის ალბომები
კატეგორია:1971 წლის ალბომები
კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ედი ოფორდის პროდიუსერობით
კატეგორია:პროგრესული როკ-ალბომები
კატეგორია:პროტო-პროგ ალბომები
Fragile (Yes-ის ალბომი)

***Fragile*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ Yes-ის მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1971 წელს. ეს იყო კოლექტივის პირველი ალბომი, რომლის ჩაწერაში რიკ უეიკმენი მონაწილეობდა, ტონი კეის წასვლის შემდეგ. *Fragile* უფრო გვიან გამოვიდა შტატებში, მაგრამ *ბილბორდის* 200 საუკეთესო ალბომის ჩარტში 46 კვირის განმავლობაში #4 ადგილი ეკავა. ინგლისში მას ასევე მნიშვნელოვანი წარმატება ხვდა წილად, ჩარტში #7 ადგილის სახით.

## სიმღერების სია
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები 
### წლის საბოლოო ჩარტი
## სერტიფიცირება
## სქოლიო 
კატეგორია:Yes-ის ალბომები
კატეგორია:1971 წლის ალბომები
კატეგორია:Atlantic Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები როჯერ დინის გარეკანის დიზაინით
კატეგორია:ალბომები ედი ოფორდის პროდიუსერობით
ფიფა-ს კონფედერაციის თასი

**კონფედერაციის თასი** — მამაკაცთა ეროვნული საფეხბურთო გუნდების საერთაშორისო ტურნირი ფეხბურთში, რომელიც ტარდებოდა ფიფა-ს ეგიდით 1997-2017 წლებში.

ტურნირში მონაწილეობას იღებედა ექვსივე კონტინენტის ჩემპიონატებში გამარჯვებული ეროვნული გუნდები, მოქმედი მსოფლიო ჩემპიონი და იმ ქვეყნის ეროვნული გუნდი, სადაც იმართებოდა ტურნირი.

## მეფე ფაჰდის თასი 
## კონფედერაციის თასი 
კონფედერაციის თასი
კურდანაი

**კურდანაი** (*კურდანაჲ*) — X საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფი, მესხეთის ლიტერატურული სკოლის წარმომადგენელი. 70-იანიწლებიდან მოღვაწეობდა საზღვარგარეთ, სინის მთაზე. ჩვენამდე მოღწეულია კურდანაის ერთადერთი აკროსტიქული საგალობელი (კიდურწერილობა „თავნი იტყჳნ კორდანაი“), რომელიც შესულია მიქაელ მოდრეკილის „იადგარში“ (978-988).

## ლიტერატურა 
* *ინგოროყვა პ.,* თხზ. კრ. შვიდ ტომად, ტ. 3, თბ., 1965;
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
* *ჯღამაია ლ.,* მეათე საუკუნის ქართველი ჰიმნოგრაფები (ეზრა, კურდანაჲ), «მაცნე, ენისა და ლიტერატურის სერია», 1973, № 4;

## რესურსები ინტერნეტში
* კურდანაჲ - დასდებელნი წმიდისა აღდგომისანი

კატეგორია:ქართველი ჰიმნოგრაფები
კურდღლის ბალახი

**კურდღლის ბალახი** ( ) — მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. ბალახები, ბუჩქბალახები და იშვიათად ბუჩქებია, აერთიანებს 50-მდე სახეობას, რომლებიც უმეტესად გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და დასავლეთ აზიაში. საქართველოში იზრდება 3 სახეობა. მათგან  გვხვდება მხოლოდ აფხაზეთში მთის შუა სარტყლამდე მდელოებსა და ბუჩქნარებში. დანარჩენი 2 სახეობა () მთელ საქართველოშია გავრცელებული სუბალპურ და ალპურ მდელოებსა და ჩამონაზვავებზე, აგრეთვე მთის შუა და ზედა სარტყელში. 

კურდღლის ბალახის ყველა სახეობა კარგი საკვები მცენარეა. განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მაღალმთის საძოვრებისა და სათიბებისათვის. ბევრი სახეობა შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პარკოსნები
კურდღლისფრჩხილა

**კურდღლისფრჩხილა** (Lotus), მცენარეთა გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. მწავალწლოვანი, იშვიათად ორწლოვანი ან ერთწლოვანი ბალახები ან ბუჩქბალახებია. 

აერთიანებს 100-ზე მეტ სახეობას, რომელიც გავრცელებულია ევრაზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში. საქართველოში გვხვდება 5 სახეობა. Lotus corniculatus კარგი საძოვარი (ყვავილობამდე) და სათიბი ბალახია. 

ყვავილი უმნიშვნელო რაოდენობით შეიცავს მწარე შხამიან გლიკოზიდს (თივასა და სილოსში ეს შხამი იშლება). იგი საქართველოში ყველგან იზრდება. ნიადაგის მიმართ ნაკლებმომთხოვნია. თივის მოსავალი 20-30 ც/ჰა. გათიბვის შემდეგ კარგად წამოიზრდება ხოლმე. ხშირად მოჰყავთ სხვა ბალახებთან ერთად კულტურულ სათიბ-საძოვრებში, რაც მნიშვნელოვნად ადიდებს ბალახნარის მოსავლიანობას და აუმჯობესებს მის საკვებ ღირსებას. კურდღლისფრჩხილა თაფლოვანია.

## ლიტერატურა
* *მიქელაძე ი.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 80, თბ., 1983

კატეგორია:პარკოსნები
კურთხევანი

**კურთხევანი** — ქართული ლიტურგიკული კრებული, რომელშიც თავმოყრილია სხვადასხვა ლოცვათა ან კურთხევათა საშუალებით განწმენდის წესები. კურთხევანის მიხედვით სრულდება ნათვლა, საეკლესიო ქორწინება, მიცვალებულის წესის აგება და სხვა. მისი უძველესი რედაქცია ჩვენამდე X საუკუნის ნუსხითაა მოღწეული (ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრი, Sin - 66). X საუკუნის, ახალი, შემოკლებული რედაქციის შექმნას ექვთიმე მთაწმიდელის სახელს უკავშირებენ. XI საუკუნეში გიორგი მთაწმიდელმა იმდროინდელი ლიტურგიკულ-საღვთისმსახურებო მოთხოვნების შესაბამისად თარგმნა კურთხევანის ახალი, უფრო ვრცელი რედაქცია (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, Sin - 73), რომელმაც რუის-ურბნისის საეკლესიო კრების (1103) გადაწყვეტილებით კანონიკური უფლება მიიღო.

ქართული კურთხევანის საბოლოო რედაქტირება მოხდა XVIII ს-ში, როდესაც კვიპრიანე სამთავნელმა ეპისკოპოსმა ბერძნულიდან გადმოიღო კურთხევანის ახალი, შესწორებული ტექსტი.

## ლიტერატურა 
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
* *მისივე,* Иерусалимский канонарь VII века (Грузинская версия), Тфл., 1912;
* *ჯღამაია ლ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 80-81, თბ., 1983
* მენაბდე ლევან, ძველი ქართული კულტურის კერები   

კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
კატეგორია:ქრისტიანული ლიტერატურა
კურკიანა

**კურკიანა** — მცენარის ხორცოვანი ნაყოფი, რომელიც შედგება მაგარი, განსხვავებული კურკისა და წვნიანი (ქლიავი, ალუბალი) ან მეტ-ნაკლებად მშრალი (ნუში) და ბოჭკოვანი (ქოქოსის პალმა) გარეთა შრისაგან. კურკიანა ორგვარია: ერთკურკიანა (ქლიავი, ნუში და მისთანები) და მრავალკურკიანა (ჟოლო და მისთანები).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაყოფის მორფოლოგია
სულორი

საკუთარი სახელი **სულორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სულორი — ბალნეოლოგიური კურორტი და სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში
* სულორი — მდინარე ვანის მუნიციპალიტეტში
* სულორი — საფეხბურთო კლუბი ქალაქ ვანში
კურკოვანი კულტურები

**კურკოვანი კულტურები** — მცენარეები ვარდისებრთა ოჯახის ქლიავისებრთა ქვეოჯახისა. მათ განეკუთვნება ატამი, ქლიავი, გარგარი, ბალი, ალუბალი, ტყემალი, ალუჩა, ნუში, ღოღნოშო და სხვა. ნაყოფი ერთბუდიანი კურკიანაა, ნაყოფსაფარი წვნიანია, რომლის შიდა შრე (ენდოკარპიუმი) გადაქცეულა კურკად, რომელშიც თესლია მოთავსებული. საჭმელად იყენებენ ნაყოფსაფარს (გარდა ნუშისა) როგორც ნედლად, ისე გადამუშავებულს (მურაბა, კომპოტი, ჯემი და სხვა).

კურკოვანი კულტურები განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან სიცოცხლის ხანგრძლივობით, ზრდით, მსხმოიარობის დაწყებით, ეკოლოგიურ პირობებზე დამოკიდებულებით, მოსავლიანობით და სხვა. გამრავლების ძირითადი წესია მყნობა.ზოგიერთი კულტურა (ქლიავი, ალუბალი) ფესვის ამონაყრითაც მრავლდება. საქართველოში კურკოვანი კულტურებს 30 ათასი ჰა ფართობი უკავია, რაც ხეხილის ბაღების მთელი ფართობის 18%-ს შეადგენს. ჩვენში კურკოვანი კულტურებიდან ყველაზე მეტი ფართობი უჭირავს ატამს (55%), შემდეგ ქლიავს (20%), ბალს (6%), ალუბალს (5%), გარგარს (4%) და სხვა.

## ლიტერატურა
კურო

მინი|ჩაროლაზიური კურო
**კურო** — მამალი მსხვილი რქოსანი საქონელი. მწარმოებელი კურო ფურზე მაღალია, აქვს მასიური ტანი (წინა ნაწილი უფრო განვითარებულია, ვიდრე უკანა). სქელი კისერი, ფართო და ღრმა მკერდი, მომრგვალებული მხრები, დიდთავიანია. სარძევე ჯიშის კუროს ცოცხალი მასა 750-850 კგ, სახორცისა — 700-1200 და მეტი კგ. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევს 6-8 თვისა. ადრეული ჯიშის კუროს დასაგრილებლად უშვებენ 14-16 თვისას, საგვიანოს — 16-18 თვისას. სანაშენედ არჩევენ საუკეთესო კუროებს. ამისათვის ითვალისწინებენ ჯიშიანობას, წარმოშობას, ექსტერიერს, კონსტიტუციას, ჯანმრთელობის მდგომარეობას, სქესობრივ აქტივობას, შთამომავლობის ხარისხს. მეურნეობაში კუროს იყენებენ 6-8 წლის განმავლობაში, ზოგიერთი კურო პოტენციას 12-14 წლამდე ინარჩუნებს. თავისუფალი დაგრილების დროს თითოეული კუროს დატვირთვაა 50-70 ფური, მიყვანით დაგრილებისას — 150—200.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მსხვილი რქოსანი საქონელი

## ლიტერატურა
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონელი
კურსები (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კურსები** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კურსები — კვალიფიკაციის ამაღლების ერთ-ერთი ფორმა;
* კურსები — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში.
კურაპალატი

**კურაპალატი** (ბიზანტ. ბერძნ. kuropalates < ლათ. cura Palatiae — სასახლის დაცვა) — IV-V საუკუნეების ბიზანტიის კარის მოხელე, სასახლის დაცვის უფროსი. ითვლებოდა სახელმწიფოს ერთ-ერთ უმაღლეს პირად (იმპერატორის შემდეგ) კეისარსა და ნოველისიმოსთან ერთად. კურაპალატობას თავდაპირველად ანიჭებდნენ იმპერატორის ოჯახის წევრებს, ხშირად — ტახტის მემკვიდრეებს. ამ დროს კურაპალატი ჯერ კიდევ რეალურ სამოხელეო მოვალეობას ასრულებდა. VIII საუკუნეში საპატიო ტიტული გახდა, რომელსაც უმაღლეს არისტოკრატიულ წარმომადგენლებს ანიჭებდნენ. IX საუკუნიდან უცხოელი ხელისუფლებიც და ბიზანტიელებიც კურაპალატობას გარკვეული დამსახურებისათვის იღებდნენ. XI-XII საუკუნეებში თანდათან დაკარგა მნიშვნელობა. XIII-XIV საუკუნეებში მეორეხარისხოვან ტიტულად იქცა, XV საუკუნეში საერთოდ აღარ მოიხსენიებოდა. 

კურაპალატის ტიტული IX საუკუნიდან ენიჭებოდათ იბერიის (თავდაპირველად ტაო-კლარჯეთის, შემდეგ გაერთიანებული საქართველოს) მეფე-მთავრებს. პირველი კურაპალატი მათ შორის იყვნენ აშოტ I (IX ს.), შემდეგ კურაპალატობა მუდმივად ეძლეოდათ ბაგრატიონთა გვარის წარმომადგენლებს, XI საუკუნიდან — საქართველოს მეფეებს (ბაგრატ III, ბაგრატ IV, გიორგი II). დავით აღმაშენებელმა უარყო ბიზანტიის ტიტული და მას შემდეგ ისინი ქართველ მეფეებს აღარ უტარებიათ.

## ლიტერატურა
**Guilland R.,* Études sur l'histoire administrative de l'Empire Byzantin. Le curapalate, «Byzantina», 1970, t. 2;
** ლომოური ნ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 78, თბ., 1983

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერია
კატეგორია:წოდებები
ლინდონ ჯონსონი

**ლინდონ ბეინს ჯონსონი** ( დ. 27 აგვისტო, 1908 — გ. 22 იანვარი, 1973) — აშშ-ის 36-ე პრეზიდენტი (1963–1969) დემოკრატიული პარტიიდან. ჯონ კენედის პრეზიდენტობის დროს 1961-1963 წლებში აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი იყო.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ფერმერის ოჯახში. 1930 წელს დაამთავრა პედაგოგიური კოლეჯი და მუშაობდა მასწავლებლად. ჯონსონი პრეზიდენტობამდე აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის (1937–1949) და სენატის (1949–1961) წევრი იყო ტეხასიდან. სენატში მოღვაწეობის დროს იგი ორი წელი უმცირესობის და ექვსი წელი უმრავლესობის ლიდერი იყო. 1960 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მან წარუმატებლად სცადა დემოკრატთა ნომინაციის მოპოვება. ამის შემდეგ ჯონ კენედიმ მას ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატობა შესთავაზა. არჩევნებში გამარჯვების შემდეგ ჯონსონი ვიცე-პრეზიდენტი გახდა.

1963 წელს პრეზიდენტი კენედი მოკლეს. კონსტიტუციის მიხედვით პრეზიდენტის თანამდებობა ჯონსონმა დაიკავა. კენედის ვადის დასრულების შემდეგ მან 1964 წლის არჩევნებში დიდი უპირატესობით გაიმარჯვა. ჯონსონის ინიციატივით შეიქმნა პროგრამა „დიდი საზოგადოება“, რისი მიხედვითაც სიღარიბე და რასობრივი უსამართლობა უნდა დაძლეულიყო. მისი პრეზიდენტობისას სამოქალაქო უფლებების აქტით აიკრძალა რასობრივი სეგრეგაცია, დამტკიცდა სახელმწიფო დაზღვევის (Medicare) და გაჭირვებულ ოჯახთა ჯანმრთელობის დაცვის (Medicaid) პროგრამები, გატარდა განათლების რეფორმა და მიღებულ იქნა ზომები გარემოს დაბინძურებისგან დასაცავად. ჯონსონის პრეზიდენტობის მთავარი საგარეო პოლიტიკური მოვლენა ვიეტნამის ომი იყო. მისმა პოლიტიკამ ომის ესკალაცია მოახდინა, რამაც მისი როგორც პრეზიდენტის რეპუტაცია ძალიან დააზარალა. ჯონსონმა ჩრდილოეთ ვიეტნამის დაბომბვა 1965 წელს დაიწყო, რაც შემდეგი 7 წელი, ნიქსონის პრეზიდენტობის პირველი წლების ჩათვლით, გრძელდებოდა. დროთა განმავლობაში აშშ-ის ჯარის რიცხოვნობა ვიეტნამში 20 ათასიდან 550 ათასამდე გაზარდა, რასაც გარდაცვლილი ამერიკელი ჯარისკაცების რიცხვის მნიშვნელოვნად გაზრდა მოყვა. დაბალი რეიტინგის გამო მან 1968 წლის არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი თქვა. ჯონსონი 1973 წელს, 64 წლის ასაკში, გულის შეტევით გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:ცივი ომის ლიდერები
კატეგორია:დაბადებული 27 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კურფუტა

**კურფუტა** — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის ქედზე, მდინარე სბის სათავესთან (მდინარე ლიახვის სისტემა). სიმაღლე ზღვის დონიდან 3264 მ. კურფუტა აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
სბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სბა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სბა — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი სახელწოდება;
* სბა — მდინარე ჯავის მუნიციპალიტეტში.
სბა

**სბა** — ჯავის მუნიციპალიტეტის სოფლების ქვემო სბისა და შუა სბის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
კურცხანა

**კურცხანა** — მდინარე საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარეში, ადიგენის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2175 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 16 კმ, აუზის ფართობი 72,3 კმ². ერთვის მდინარე ოცხეს მარჯვნიდან. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა ზამთარსა და ზაფხულში, შემოდგომაზე იცის წყალმოვარდნა. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 0,88 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ოცხის შენაკადები
ლიგატურა (პოლიგრაფია)

300px|thumb|ლიგატურები ლათინურ ანბანში

**ლიგატურა** — ასო-ნიშანი, რომლითაც გადმოცემულია ორი, ან ორზე მეტი ბგერა. ლიგატურები პირველად, ჯერ კიდევ ადრე შუა საუკუნეებში გაჩნდა თითქმის ყველა ევროპულ დამწერლობაში, მათ შორის ქართულშიც.

## ქართული ლიგატურები
შუა საუკუნეებში საქართველოში ხელნაწერებს ეტრატზე, ან იშვიათად ქაღალდზე წერდნენ. ეს საწერი მასალა ძნელად იშოვებოდა და ტექსტის შემოკლების მიზნით შეიქმნა პირველი ქართული ლიგატურები. ერთ-ერთი უძველეს ქართულ ლიგატურას იგივე მნიშვნელობა ჰქონდა რაც ლათინურ &-ს. იყო ასევე ორნიშნიანი უ-ს (ოჳ) ერთი ნიშნით გადმოსაცემი ლიგატურა, და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლიგატურები Typolexikon–ში  
* ბევრი ლამაზი ლიგატურა, შესრულებული ფანქარში  
* ლიგატურები
* სტატია ლიგატურის შესახებ, Typografie.info 

კატეგორია:წერა
კურცჰაარი

**კურცჰაარი** (,   — „მოკლე“ და   - „ბეწვი“) — მოკლებეწვიანი მეძებარი ძაღლის ჯიში. კონტინენტურ მეძებართა შორის ფართოდაა გავრცელებული. გამოყვანილია გერმანიაში XIX საუკუნის დამლევს ადგილობრივი, ფრანგული და ესპანური მეძებრების შეჯვარებით. ექსტერიერისა და საველე თვისებების გასაუმჯობესებლად აჯვარებდნენ ინგლისურ პოინტერთან. ამავე პერიოდში მცირე რაოდენობით საქართველოშიც გავრცელდა. 

კურცჰაარისთვის დამახასიათებელია მაგარი მშრალი ტიპის კონსტიტუცია, გაწონასწორებული და მოძრავი ტემპერამენტი, კარგად განვითარებული ძვალ-კუნთოვანი სისტემა. ძებნის დროს მოძრაობს ზომიერი ოთხით ან სწრაფი ჩორთით. აქვს უნივერსალური ყნოსვა, კარგად მოაქვს მოკლული ფრინველი. ხვადის სიმაღლეა 62-66 სმ, ძუსი 58-64 სმ. ყავისფერია, ზოგჯერ ყავისფერლაქებიანი ან კოპლებიანი თეთრი. 
საშუალოდ კურცჰაარი ცხოვრობს 12-14 წელს. 

კუდის 2/3-ს დაბადენიდან მე-3 დღეს აჭრიან.

## იხილეთ აგრეთვე
* დრატჰაარი
* ლანგჰაარი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანული წარმოშობის ძაღლის ჯიშები
კურული

**კურული** — კუროსთან, ხართან ჭიდაობა, თამაშად ქცეული რიტუალი, რომელიც დიდი ღმერთის სახელობაზე იმართებოდა. ძირითადად დამოწმებული დასავლეთ საქართველოს მთისა და ბარის მოსახლეობაში, სამეგრელოში იმართებოდა კვირა დღეს, სოფლის ახლოს მოედანზე. გამოჰყავდათ საგანგებოდ გაწვრთნილი ხარი, მიაბამდნენ მოედნის ცენტრში ჩასობილ პალოზე და 2 კაცი, გარკვეული წესების დაცვით აღიზიანებდა. შემდგომ გახელებულ ხარს აუშვებდნენ და ერთ-ერთი იწყებდა მასთან ბრძოლას. კურულის მიზეზი იყო ხარის და დაძლევა, შეკვრა და წაქცევა. საღამოს იმავე ადგილას იმართებოდა ფალავანთა ჭიდაობა. სვანეთში ასეთი ხარების ჭიდაობით იწყებოდა დიდი ღმერთის სახელობის დღესასწაულთა ციკლი „უფლიშიერი“, რომელიც თომას კვირას (აღდგომის მომდევნო კვირა, კვირაცხოველობა) დგებოდა და 5-6 კვირა გრძელდებოდა. ამ დღეს „ლასკარებს“ (სამეზობლოებს) ან ცალკეულ თემებს გამოჰყავდათ დიდი ღმერთის სახელზე შეწირული კუროები ან რჩეული ხარები, არაყს დაალევინებდნენ, გაახელებდნენ  და რიგ-რიგობით მიუშვებდნენ ერთმანეთზე. ხარების ჭიდაობა გურიასა და რაჭაშიც სცოდნიათ, მაგრამ რელიგიურ-საკულტო მნიშვნელობით მხოლოდ სვანეთში იყო შემორჩენილი.

ამ თამაშობებში არეკლილია ხართან დაკავშირებული უძველესი რწმენა-წარმოდგენები, რომლებიც გავრცელებული ყოფილა აღმოსავლეთში, კავკასიაში, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვის აუზებში. ყურადღებას იქცევს ძველი კრეტის მხატვრობა, სადაც გამოსახულია ხართან ბრძოლა, რაც მეტად პოპულარული ყოფილა და რელიგიურ-საკულტო ცერემონიალში ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს რიტუალად შედიოდა. მომდევნო ხანებში ხართან ბრძოლამ თანდათან დაკარგა პირვანდელი შინარსი და შუა საუკუნეებში ფეოდალთა საყვარელ გასართობად იქცა. მისი  თანამედროვე ფორმებია სამხრეთ ევროპისა და ლათინური ამერიკის ქვეყნებში გავრცელებული კორიდა.

## ლიტერატურა
**Бадравелидзе В. В.,* Главниое божество древнегрузинского пантеона Гверти,  კრ.:Вопросы этнографии Кавкаяа, Тб., 1952;

კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
გლაგოლიცა

**გლაგოლიცა** (Ⰳⰾⰰⰳⱁⰾⰹⱌⰰ) — ძველი სლავური დამწერლობა.

## ცხრილი
კატეგორია:დამწერლობები
მფრინავი მელა

**მფრინავი მელა** — მსოფლიოში უდიდესი ხელფრთიანების გვარი ხილიჭამიათა ქვერიგისა. ბინადრობენ აზიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში (ინდოეთის სუბკონტინენტის ჩათვლით), ავსტრალიაში, აღმოსავლეთ აფრიკის კუნძულებზე (მაგრამ არა კონტინენტურ აფრიკაში) და ინდოეთისა და წყნარი ოკეანის მრავალ სხვა კუნძულზე. მინიმუმ 60 დღეს არსებულ სახეობას აერთიანებს ეს გვარი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* მფრინავი მელა - სახელმძღვანელო , დაწერილი ავსტრალიელი ველური ბუნების გულშემატკივრის დეივ პინსონის მიერ
* 12 პქ|ვიკიწყაროს ლოგო Chisholm, Hugh, ed. (1911).„მფრინავი მელა“ — *ენციკლოპედია ბრიტანიკა*. Cambridge University Press. მე-11 გამოცემა, ტ. 10. გვ. 586
## სქოლიო 
კატეგორია:ხელფრთიანები
კუსებურასებრნი

**კუსებურასებრნი** () — მწერების ოჯახი ნახევრადხეშეშფრთიანების რიგისა. აქვს მრავალგვარი ფორმის 3-41 მმ სიგრძის სხეული, 5-, იშვიათად 6-ნაწევრიანი ულვაში, რომელიც თავის ქვედა მხარეზეა მიმაგრებული. მწერების საკმაოდ დიდი ოჯახია და მოიცავს 900-მდე გვარის 4700-ზე მეტ სახეობას. საქართველოში ამ ოჯახიდან გვხვდება აზიური ფაროსანა (2015 წლიდან), აგრეთვე ადრე ამ ოჯახში შემავალი 3 სახეობა: მავნე კუსებურა (Eurygaster integriceps), ავსტრალიური კუსებურა (Eurygaster austriaca) და მავრული კუსებურა (Eurygaster maurus). კუსებურასებრთა შორის ბევრი სოფლის მეურნეობის მავნებელია. მავნე კუსებურა აზიანებს მარცვლოვანებს, *Nezara viridula* — ბამბის ბუჩქს, *Eurydema*-ს გვარის სახეობები — ბოსტნის ჯვაროსან მცენარეებს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კუსკუსები

**კუსკუსები** () — ჩანთოსანი ძუძუმწოვრების ქვეოჯახი. ტანად მომცრო და საშუალო ზომის ცხოველებია. სხეულის სიგრძე 14-90 სმ აღწევს. აქვთ ბალნით დაფარული გრძელი კუდი. ზოგიერთ სახეობას საფრენი აპკი აქვს. აერთიანბეს 10-მდე გვარს. გავრცელებულია ავსტრალიასა და მისი მოსაზღვრე კუნძულებზე. მეხეური ცხოველებია. ხეებზე ცოცვისას იყენებენ ბრჭყალებსა და კუდს. აქტიური არიან ღამით იკვებებიან მცენარეულობით (ნაყოფები, ფოთლები), აგრეთვე მწერებით, პატარ-პატარა ფრინველებით და მათი კვერცხებით. შობენ 1-2 ნაჭიერს. ზოგიერთი კუსკუსები სანადირო ობოექტია (იყენებენ ხორცსა და ტყავს).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთოსნები
კუს ტბა

**კუს ტბა** ან **ქორქის ტბა** — ტბა საქართველოში, ქალაქ თბილისში. მდებარეობს ქალაქის ცენტრიდან სამხრეთ-დასავლეთით, მთაწმინდის ქედის ჩრდილო კალთაზე, ზღვის დონიდან 686,7 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,034 კმ², აუზის ფართობი 0,4 კმ², უდიდესი სიღრმე 2,6 მ, საშუალო სიღრმე 1,7 მ. ტბის სიგრძე 180 მ-ია, ხოლო სიგანე 50 მ. მოთავსებულია მცირე ტაფობში. წარმოქმნილია ეგზოტექტონიკური — ძირითადად ქანების მეწყრული დაცოცების შედეგად.

ტბაში გადაგდებულია ვარაზისხევის წყალი. გარდა ამისა, კუს ტბა იკვებება წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. თევზით ღარიბია. ვაკის პარკი უერთდება კუს ტბის მწვანე მასივს და შემდგომში ტბის გამწვანებული ტერიტორია ერთიანდება მთაწმინდის პარკთან ერთად ერთობლივ მწვანე მასივში. დამახასიათებელია ბორცვიანი პლატო რელიეფი.

ბაგირგზა, რომელიც კუს ტბის მიდამოებს ქალაქის ცენტრთან აკავშირებდა, XX საუკუნის მეორე ნახევარში აშენდა და 2009 წლამდე ფუნქციონირებდა.

აღსანიშნავია, რომ 2016 წელს ზიკას ვირუსის გამავრცელებელი კოღოს გასანადგურებლად კუს ტბაში გამბუზიის ჯიშის თევზი გაუშვეს. სამინისტროსა და „საქართველოს მეთევზეთა კლუბს“ შორის გაფორმებული მემორანდუმის ფარგლებში კლუბის წევრებმა გამბუზია დასავლეთ საქართველოდან, კერძოდ კი აბაშიდან გადმოასახლეს და კუს ტბაში ჩაუშვეს.

## გალერეა 

ფაილი:Turtle Lake, Tbilisi (1).jpg
ფაილი:Kus Tba (Tbilisi, Georiga).jpg
ფაილი:Turtle Lake, Tbilisi, Jan 2013 04.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
კუტაისსკაია პრავდა

**„კუტაისსკაია პრავდა“** — საქალაქო გაზეთი, საქართველოს კპ ქუთაისის საქალაქო კომიტეტისა და სახალხო დეპუტატების საქალაქო საბჭოს ორგანო. დაარსდა 1953 წელს. პირველი ნომერი გამოიცა 1954 წლის 1 იანვარს. გამოდიოდა ქუთაისში კვირაში სამჯერ, რუსულ ენაზე, ტირაჟი 6,48 ათასი (1981).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
კუტი ბალახი

**კუტი ბალახი**, *ჭარელა* (Teucrium), მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. აერთიანებს 100-მდე სახეობას. მრავალწლოვანი ბალახი ან ბუჩქბალახია. უმეტესობა გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში. 

კავკასიაში 11 სახეობა იზრდება, საქართველოში — 5. Teucrium polium, Teucrium orientale და  Teucrium nuchense საქართველოში უფრო ფართოდ გავრცელებული სახეობებია. იზრდებიან მთის ქვედა და შუა სარტყლის მშრალ ქვიან ფერდობებზე, ნაზვავებზე, კლდოვან ადგილებსა და ბუჩქნარებში. ესენი მთის ქსეროფიტული მცენარეულობის (ე. წ. ტომილარიების) ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტებია. Teucrium polium იხმარება საკმაზად, Teucrium orientale დეკორატიულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
კუტკალიები

**კუტკალიები** () — მწერების ზეოჯახი სწორფრთიანთა რიგისა.ნაირჭამია მავნებლებია. გავრცელებულია თბილ და ზომიერ სარტყელში. მსოფლიოში ცნობილია 7 ათასამდე სახეობა. ამათგან  ყოფილ სსრკ-ში 200-ზე მეტი სახეობაა. გვხვდება ძირითადად სამხრეთ რაიონებში. კერძოდ, ყირიმში, კავკასიასა და შუა აზიაში. 

საქართველოში კუტკალიები იზამთრებენ ნიადაგში კვერცხის ფაზაში. მატლი იჩეკება გაზაფხულზე, 5-8-ჯერ იცვლის კანს და 1-2 თვის (სახეობების მიხედვით) შემდეგ გადაიქცევა იმაგოდ. კუტკალიები დიდ ზიანს აყენებენ მარცვლოვანებს, თამბაქოს, ვაზს. არსებობს მტაცებელი კუტკალიებიც, რომლებიც მწერებით იკვებებიან. საქართველოში მავნეობით გამოირჩევა მწვანე კუტკალიები (Tettigonia viridissima), გრძელკუდა კუტკალიები (Tettigonia caudata), მავნე ანუ უფრთო კუტკალიები (Parapholidoptera noxia), თეთრშუბლა კუტკალიები (Decticus albifrons),ამიერკავკასიური რუხი ანუ ლაქებიანი კუტკალიები (Decticus annelisae), კოლხური იზოფია (Isophya redtenbacheri) და სხვა.

## ლიტერატურა
* *აბაშიძე ე.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 89-90, თბ., 1983

კატეგორია:სწორფრთიანები
აღმოსავლეთსლავური ენები

thumb|right|300px|
** აღმოსავლეთსლავური ენები** სამხრეთ- და დასავლეთსლავური ენების გვერდით წარმოადგენს სლავური ენების ერთ-ერთ შტოს, რომელიც თავის მხრივ ინდოევროპულ ენების ჯგუფში შედის. 
: **აღმოსავლეთსლავური ენებია**
:: 1.) რუსული, იგივე ველიკორუსული (დიდრუსული) ენა, 
:: 2.) უკრაინული, იგივე რუთენ(ი)ული ენა, თუმცა აქვე შემდეგი უნდა აღინიშნოს: 
:::::: სახელწოდება **რუთენ(ი)ულ ენას** კიდევ ერთი, ნაკლებად ცნობილი აღმოსავლეთ სლავური ენის, **რუსინული ენის** მეორე სახელწოდებადაც ვხვდებით როგორც პერიოდიკაში, ასევე პოპულარულ და სამეცნიერო ლიტერატურაში. 
:::::: უკრაინულ ენას თავად უკრაინელები უწინ **მალოროსიულს** უკრაინული ლიტერატურის კლასიკოსები ტარას შევჩენკო, ივან ფრანკო და ა.შ.,
:: 3.) ბელარუსული ენა.

უკრაინა და განსაკუთრებით ბელარუსი დამოუკიდებლობის პირობებშიც ვერ ახერხებს რუსული ენის ექსპანსიიდან გამოსვლას. 
ორივე ქვეყანაში ორენოვნება სუფევს, რომელიც ხშირად რუსულის სასარგებლოდ უფრო იხრება. მიუხედავად ამისა უკრაინაში არის მცდელობები მდგომარეობა ქვეყნის სახელმწიფო ენის სასარგებლოდ შემოაბრუნონ. საამისოდ ხელისშემშლელ ფაქტორს უკრაინის აღმოსავლეთ ნაწილში რუსულენოვანი მოსახლეობა წარმოადგენს, რომელიც ამ რეგიონში ერთენოვანია და უკრაინის ერთი კუთხიდან ამ კუთხეში საცხოვრებლად გადასული უკრაინელი ყოველთვის ვერ მოახერხებს შეინარჩუნოს საკუთარი ენა, რასაც ვერ ვიტყვით რუსული ენის მდგომარეობაზე მთელი უკრაინის მასშტაბით – რუსები ქვეყნის მასშტაბით თავს შინ გრძნობენ. ბელარუსში ენობრივი საკითხი არც კი დგას დღის წესრიგში.

## აღმოსავლეთსლავისტიკა, როგორც დარგი 
'*აღმოსავლეთსლავისტიკა არის სლავთმცოდნეობის (*სლავისტიკის*) ერთ-ერთი ქვედარგი*', რომელიც აღმოსავლეთსლავური ქვეყნების (უპირველეს ყოვლისა მათი ენებისა და კულტურების) შესწავლითაა დაკავებული. 
აღმოსავლეთსლავისტიკა თავის მხრივ ძირითადი აღმოსავლეთსლავური ენების მიხედვით დაიყოფა რუსისტიკად, ბელარუსისტიკად და უკრაინისტიკად. 

: *საქართველოში აღმოსავლეთსლავისტიკა ძირითადად მაინც რუსული ენის მცოდნეების ყოლით თუ შემოიფარგლება*.

## იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:სლავური ენები
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
მილი (ერთეული)

**მილი** ( < ) — სიგრძის საზომი ერთეული, რომელიც გავრცელდა ერთეულთა ნაციონალურ არამეტრულ სისტემებში და რომელსაც ახლა უმთავრესად საზღვაო საქმეში იყენებენ. მრავალ ქვეყანაში იყენებენ საზღვაო მილს, რომელიც საერთაშორისო ჰიდროგრაფიული კონფერენციის თანახმად (1929) უდრის 1,852 კმ - მერიდიანის 1’-იანი რკალის საშუალო სიგრძეს.  1მილი (საზღვაო) = 10 კაბელტოვს.

მილის სიგრძე მერყეობს სხვადასხვა ქვეყანაში 0.59 კმ-დან (ეგვიპტე) 11.2 კმ-მდე (ძველჩეხური მილი).

*დიდ ბრიტანეთში 1 საზღვაო მილი = 1.853184 კმ
*1 სახმელეთო საწესდებო მილი = 1.609344 კმ (იყენებენ აშშ-შიც)
*გეოგრაფიული მილი (გერმანული) = 1/15° ეკვატორისა = 7,4204 კმ
*ძველი რუსული  მილი = 7 ვერსტს = 7.46760 კმ 
*ძველი რომაული მილი = 1,698 კმ (ზოგიერთი მონაცემებით 1.481 კმ)
*ბრიტანულ-ამერიკული: 1 მილი = 8 ფარლონგს = 1.6093 კმ
*საზღვაო: 1 მილი = 1.852 კმ

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
სვენ ფიშერი

**სვენ ფიშერი** (გერ. Sven Fischer) (დ. 16 აპრილი 1971, შმალკალდენი, გდრ) — გერმანელი სპორტსმენი. 1994 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე სვენ ფიშერმა ინდივიდუალურ შეჯიბრში ბრინჯაო, ხოლო ესტაფეტაში ოქრო მოიპოვა. 1998 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე მან კვლავ შესძლო ესტაფეტაში გამარჯვების მოპოვება. 2002 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე სპრინტში და ესტაფეტაში მოიპოვა ვერცხლი. 2006 წლის ზამთრის ოლიმპიადაზე მან შესძლო მოეპოვებინა 2 ოქრო სპრინტში და ესტაფეტაში, ასევე ბრინჯაო დადევნების რბოლაში.
ფიშერი მსოფლიო ჩემპიონატებზე დღეისათვის 7 ოქროს მედლის მფლობელია. აქედან 4 მოიპოვა ესტაფეტაში (1995, 1997, 2003, 2004) და თითო ინდივიდუალურ რბოლაში და მას-სტარტში (ორივე 1999). 8-ჯერ გახდა ვიცე-ჩემპიონი და 7-ჯერ ბრინჯაოს პრიზიორი.
მსოფლიო თასის ეტაპებზე მან 34-ჯერ გაიმარჯვა და ორჯერ გახდა საერთო ჩათვლის გამარჯვებული (1997-99).

 

კატეგორია:ბიატლონი
კატეგორია:გერმანელი ბიატლონისტები
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:დაბადებული 16 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გერმანიის პრეზიდენტების სია

## რაიხსპრეზიდენტები (1919-1945)
## ბუნდესპრეზიდენტები (1949-დღემდე)
## იხილეთ აგრეთვე
* ბუნდესპრეზიდენტი (გერმანია)
* რაიხსპრეზიდენტი


კატეგორია:ევროპის ქვეყნების პრეზიდენტები
კუფია

**კუფია** — შხამიანი ქვეწარმავლების 2 გვარი ჩხრიალა გველისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 60 სმ-დან 2,5 მ აღწევს. გავრცელებული არიან სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზიასა (გვარი Trimeresurus) და სამხრეთ ამერიკაში (გვარი Bothrops). ცნობილია 80-მდე სახეობა. ჩხრიალა აპარატი არ გააცნიათ. ზოგი სახეობა ხეებსა და ბუჩქებზე ცხოვრობს. კვერცხმდებელი და კვერცხცოცხლადმშობი ფორმებია. უმრავლესობის ნაკბენი საშიშია ადამიანისათვის. ფართოდაა გავრცელებული ლაბარია (Bothrops atrox), რომელიც ტანად ყველაზე დიდია. გვხვდება ცენტრალურ ამერიკაში. ტაძრის კუფია (Trimeresurus wagleri) გავრცელებულია მალაკის ნახევარკუნძულსა და მალაის არქიპელაგზე. 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩხრიალა გველისებრნი
მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1950

**მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატი 1950** — ფიფა-ს მსოფლიო თასის მე-4 გათამაშება, რომელიც ბრაზილიაში ჩატარდა. ტურნირის ფინალური ეტაპი 24 ივნისიდან 16 ივლისამდე გრძელდებოდა და მასში 13 ეროვნული ნაკრები მონაწილეობდა. ბრაზილიამ პირველად უმასპინძლა ფიფა-ს მსოფლიო თასის გათამაშებას, ხოლო ურუგვაის ეროვნულმა ნაკრებმა, ხუან ლოპეს ფონტანას თავკაცობით, მეორედ მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული.

## შედეგები 
### ჯგუფი А 
### ჯგუფი B 
### ჯგუფი C 
### ჯგუფი D 
## ფინალური ჯგუფი 
## მსოფლიო თასის მფლობელი 1950 
## ბომბარდირები 
;8 გოლი
*  ადემირი

;5 გოლი
*  ოსკარ მიგესი

;4 გოლი
*  შიკო
*  ესტანისლაო ბასორა
*  ტელმო სარა
*  ალსიდეს გიჯა

;3 გოლი
*  კარლ-ერიკ პალმერი
*  სტიგ სუნდკვისტი
*  ხუან ალბერტო სკიაფინო

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* World Cup 1950 (Brazil, June 24-July 16)
* Brazil 1950 · Бразилия  1950

## სქოლიო
1950
კატეგორია:1950 წელი ფეხბურთში
კუშჩი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კუშჩი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კუშჩი — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში;
* კუშჩი — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში.
კუხოსი

**კუხოსი** — ლეონტი მროველისეული ქართლის ცხოვრების მიხედვით, თარგამოსის ძის — ქართლოსის ძე. ქართველი ხალხის ერთ-ერთი ეთნარქი. მას ქართლოსისაგან გადაეცა ტერიტორია, რომელსაც შემდგომ კუხეთი ეწოდა. 

ლეონტი მროველი ქართლის ცხოვრებაში წერს: 

## კუხოსის წილი
თავდაპირველად კუხოსის წილი გადმოცემის თანახმად მოიცავდა ტერიტორიას, რომელიც მდებარეობდა მტკვრისა და არაგვის მარცხენა სანაპიროზე, მოქცეულს ბოსტან-ქალაქიდან ჟინვალამდე.

ვახუშტი ბატონიშვილი კუხეთის აღწერისას იუწყება, რომ კუხეთს სახელი ეწოდა კუხოსის გამო, მაგრამ აწ მოიცავს ტერიტორიებს ყარაიის ჩათვლით.

და იქვე დასძენს რომ ნაგებს (რუსთავი) ქვემოთ წილი ჰეროსისაა, ხოლო ნაგებს ზემოთ კუხოსის.

დავით მუსხელიშვილი ეთანხმება ვახუშტისეულ მოსაზრებას და დასძენს: „...უფრო ძველად, ნაგებს ქვეითი მხარე — ყარაია და გარეჯის მთა ჰერეთს ეკუთვნოდა; უფრო გვიან კი ყარაია კუხეთს შეუერთდა, რუსთავ-ნაგების „ქვეყნის“ ერთ ნაწილად იქცა, ხოლო გარეჯის მთა — მის აღმოსავლეთ საზღვრად“.

შემდგომ, იმავე ლეონტი მროველის „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით მისმა ძმამ კახოსმა დაუთმო თავისი წილი ერწოში და კუხოსის დროსვე მისი წილი ჩრდილო-აღმოსავლეთით გაფართოვდა ივრის ხეობაში.

## ლიტერატურა
*მუსხელიშვილი დ., „ციხე-ქალაქი უჯარმა“, თბ., 1966

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველთა ეთნარქები
ბეჭდების მბრძანებელი (ფილმების სერია)

***ბეჭდების მბრძანებელი*** () — რეჟისორ პიტერ ჯექსონის კინოტრილოგია, რომელიც გადაღებულია ჯ. რ. რ. ტოლკინის ამავე სახელწოდების რომანის მიხედვით. ფილმი გამოვიდა 2001-2003 წლებში და იქცა ერთ-ერთ მთავარ მოვლენად კინოსამყაროში.

ფილმის მოქმედებას ადგილი აქვს გამოგონილ ქვეყანაში, შუახმელეთში. სიუჟეტის მიხედვით, ახალგაზრდა ჰობიტი, ფროდო ბეგინსი მიემგზავრება მორდორის ქვეყანაში საურონის ბეჭდით, რომელიც საურონს წაართვეს მრავალი წლის წინ. იგი ცდილობს ბეჭდის დაბრუნებას, რადგანაც სწორედ ამის შემდეგ შეძლებს მთელი სამყაროს დაპყრობას. მეგობრებთან და შუახმელეთის არსებებისა და ხალხის წარმომადგენლებთან ერთად ფროდო საბოლოოდ მიაღწევს მორდორამდე და ანადგურებს ბეჭედს, თუმცა მას ამაში ხელს უშლის ბოროტი არსება გოლუმი. საბოლოოდ ბოროტება განდევნილია შუახმელეთიდან.

ფილმი მიჰყვება ჯ. რ. რ. ტოლკინის წიგნის სიუჟეტს, თუმცა, გამომდინარე იქიდან, რომ იგი გადაღებული იქნა კინოთეატრებისთვის, წიგნის ბევრი ეპიზოდი შემოკლებულია ან ამოღებულია სცენარიდან. მიუხედავად ამისა, მასში ასევე დამატებულია ზოგიერთი სცენა, რომელიც არც არის ნახსენები წიგნში ან სცენები, რომლებიც წიგნში მცირე ადგილს იკავებენ (მაგალითად, ვარგების, ველური მგლების გამოჩენა მეორე წიგნში, „ორი ციხე-კოშკი“).

ფილმის სამი ნაწილი გამოვიდა ერთმანეთის შემდეგ - 2001, 2002 და 2003 წლის შობის დღესასწაულის პერიოდში. მისი ბიუჯეტი საერთო ჯამში შეადგენდა 280 მილიონ დოლარს, პროექტზე მუშაობამ 8 წელი გასტანა. პიტერ ჯექსონი ერთდროულად მუშაობდა სამივე ფილმზე. სამივე გადაღებული იქნა ახალ ზელანდიაში, რადგან შემქმნელების მტკიცებით, ლანდშაფტების მხრივ იქ არის ყველაფერი, რაც საჭიროა ტოლკინის სამყაროს იდეალურად ვიზუალიზაციისთვის.

ტრილოგიას წილად ხვდა დიდი კომერციული წარმატება, ისევე, როგორც აღიარება ვიზუალური ეფექტებისთვის. მან მიიღო 17 *ოსკარი* (ნომინირებული იყო 30-ზე). ყოველი ფილმი გამოსვლიდან რამდენიმე თვის შემდეგ გამოვიდა როგორც ჩვეულებრივი, კინოვერსიის სახით, ასევე უფრო ვრცელი სცენებით, სპეციალურ DVD ფორმატში. პირველ და მეორე სერიას დაემატა გამოუყენებელი მასალის 30 წუთი, ხოლო მესამეს - 1 საათი. 2011 წლის ივნისში გამოვიდა ფილმის გამოცემა Blu-Ray დისკის ფორმატში.

## სიუჟეტი 
იხილეთ დაწვრილებითი ინფორმაცია შემდეგ სტატიებში: *ბეჭდის საძმო*, *ორი ციხე-კოშკი* და *მეფის დაბრუნება*.

## როლებში
## იხილეთ აგრეთვე
* *ჰობიტი* (ფილმების სერია)
* *ჰობიტი* (1977 წლის ფილმი)
* *ბეჭდების მბრძანებელი* (1978 წლის ფილმი)
* *მეფის დაბრუნება* (1980 წლის ფილმი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფილმის ოფიციალური საიტი
* TheOneRing.net
* ფროდოს ფრენჩაიზი

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ეპიკური ფილმები
კატეგორია:ფენტეზი ფილმები
კატეგორია:პიტერ ჯექსონის ფილმები
კატეგორია:ფილმები-ტრილოგიები
კატეგორია:2000-იანი წლების ფენტეზი ფილმები
კატეგორია: ამერიკული ფილმების სერიები
კატეგორია:ბეჭდების მბრძანებელი (ფილმების სერია)
კატეგორია:ბეჭდების მბრძანებელზე დაფუძნებული ფილმები
ლაბა

**ლაბა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლაბა — მაღალმოლეკულურ ნივთიერებათა ხსნარი
* ლაბა — უღელტეხილი აფხაზეთის კავკასიონზე
* ლაბა — მდინარე რუსეთში
* **ლაბა** — ელბის სახელწოდება ჩეხურად
* **ლაბა** — რქებდახრილი ხარი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ლაბის უღელტეხილი

**ლაბა** () — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის საზღვარზე. გაწოლილია აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტისა და რუსეთის ყარაჩაი-ჩერქეზეთის საზღვარზე. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე დიდი ლაბის (ყუბანის მარცხენა შენაკადი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2575 მ. აგებულია პალეოზოური გნაისებით და კრისტალური ფიქლებით. ახასიათებს ალპური ლანდშაფტი. ლაბის უღელტეხილზე გადადის საცალფეხო გზა მდინარე ბზიფის ხეობიდან ყარაჩაი-ჩერქეზეთში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის უღელტეხილები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის უღელტეხილები
კატეგორია:რუსეთის უღელტეხილები
ლაბა (მდინარე)

**ლაბა** () — მდინარე რუსეთში კრასნოდარის მხარეში, მდინარე ყუბანის მარცხენა შენაკადი. წარმოიქმნება დიდი ლაბისა და პატარა ლაბის შეერთებით, რომელთაც სათავე აქვთ კავკასიონის მთავარი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. სიგრძე დიდი ლაბასთან ერთად 347 კმ, საკუთრივ ლაბისა 214 კმ. აუზის ფართობი 12,5 ათასი კმ². ზემოთ მთის მდინარეა. საზრდოობა შერეული აქვს. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან ახლოს 95,7 მ³/წმ. იყინება (არა ყოველ წელს) დეკემბრის ბოლოს, ყინულძვრაა თებერვლის ბოლოს. იყენებენ სარწყავად, ხე-ტყის დასაცურებლად. ლაბის ნაპირზეა ქ. ლაბინსკი. შესართავის მახლობლად, მდინარე ყუბანის მარჯვენა ნაპირზე — ქ. უსტ-ლაბინსკი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მდინარეები
კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ადიღეს მდინარეები
გეოგრაფიული კოორდინატები

thumb|330px|კოორდინატთა სფერო
**გეოგრაფიული კოორდინატები** — გრძედი და განედი, განსაზღვრავს წერტილის (პუნქტის) მდებარეობას დედამიწის ზედაპირზე.

* განედი — კუთხე, პლანეტის ცენტრიდან მოცემულ წერტილამდე გავლებულ ხაზსა და ეკვატორის სიბრტყეს შორის, რომელიც ითვლება 0-დან 90°-მდე ეკვატორის ორივე მხარეს. გეოგრაფიული განედი, რომელიც ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში მდებარეობს (ჩრდილოეთის განედი) დადებითად ითვლება, სამხრეთ ნახევარსფეროში კი — უარყოფითად.

* გრძედი — კუთხე, მოცემულ წერტილში გამავალი მერიდიანის სიბრტყესა და საწყისი ნულოვანი მერიდიანის სიბრტყეს შორის, საიდანაც იწყება გრძედის ათვლა. 1884 წლიდან ნულოვან მერიდიანად ითვლება ის, რომელიც გადის ქალაქ გრინვიჩში მდებარე ძველ ობსერვატორიაზე, და ამიტომ მას გრინვიჩის მერიდიანს უწოდებენ. გრძედი 0-დან 180°-მდე ნულოვანი მერიდიანიდან აღმოსავლეთით უწოდებენ აღმოსავლეთისას, ხოლო დასავლეთით — დასავლეთისას. აღმოსავლეთის გრძედს დადებითს უწოდებენ, დასავლეთისას კი — უარყოფითს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კარტოგრაფია
კატეგორია:ნავიგაცია
*
ბოვერი

thumb|300px|ხედი ჰიუსტონ-სტრიტიდან.

**ბოვერი**, ასევე **ბავრი** (; ) — ქუჩისა და მცირე უბნის სახელი მანჰეტენის სამხრეთ ნაწილში, ქალაქ ნიუ-იორკში. უბნის საზღვრებია აღმოსავლეთის მე-4 ქუჩა და ისტ-ვილიჯი ჩრდილოეთით, კანალის ქუჩა და ჩაინატაუნი სამხრეთით, ალენის ქუჩა და ქვემო ისტ-საიდი აღმოსავლეთით და ბოვერი (ქუჩა) და პატარა იტალია დასავლეთით.

1807 წლამდე, როგორც ქუჩა, ბოვერი ცნობილი იყო სახელით "ბოვერი ლეინი" (Bowery Lane) და პიტერ სტაივეზანის ფერმისკენ (ან ბუვერიჯი - bouwerij) მისასვლელი გზის როლს ასრულებდა. ამჟამად ის ჩეთამის ქუჩიდან იწყება სამხრეთით და კუპერის მოედანზე მთავრდება ჩრდილოეთით. მნიშვნელოვანი ქუჩები, რომლებიც ბოვერის კვეთს, არის კანალის ქუჩა, დელანსის ქუჩა, ჰაუსტონის ქუჩა და ბლიკერის ქუჩა. ნიუ-იორკის მეტროს სადგური სახელად "ბოვერი" (J, M და Z ხახები) მდებარეობს ბოვერისა და დელანსის ქუჩების გადაკვეთაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:მანჰეტენის უბნები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
ლაბადა

**ლაბადა** — მოკლე, წელში გამოყვანილი სამოსელი ქალისა (კახეთი). იგივეა, რაც ყაბაჩა ანუ ყაბარჩა, რომელსაც რუსთაველის ეპოქაში საქართველოში მამაკაციც ხმარობდა და ქალიც. ლაბადა ფერადი ქსოვილისაგან იკერებოდა, ზოგს სარჩულად თახვის ბეწვი ჰქონდა დადებული და ზამთარშიც ეცვათ. ქალის ლაბადა საინგილოში XX საუკუნის დასაწყისამდე იხმარებოდა. მას ყოშებთან ახალუხზე იცვამდნენ. კერავდნენ სხვადასხვა ქსოვილისაგან. გვერდებზე ჩაქები ჰქონდა, ირგვლივ კი ფერადი არშია და ქობა, გულისპირებზე ღილი. აგრეთვე ლაბადა ეწოდება წვიმის დროს წამოსასხამს, საწვიმარს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტანსაცმელი
ლაბირინთოდონტები

**ლაბირინთოდონტები** () — დიდი ზომის (5 მ სიგრძის) ნამარხი ამფიბიების ზერიგი. კბილის ჰორიზონტალურ კვეთში დენტინის შრე ლაბირინთის მსგავსად იყო დანაოჭებული. ცხოვრობდნენ დაჭაობებულ ტყეებში, ტბებსა და მდინარეებში, ზოგიერთი — ნაპირებზე. გავრცელებული იყვნენ გვიანდელი დევონურიდან ადრინდელი იურულ ეპოქამდე. ცნობილია ევროპიდან, აზიიდან, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკიდან. ყველაზე პრიმიტიული წარმომადგენლები აგებულებით ახლოს დგანან ქვეწარმავლების წინაპარ ფორმებთან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გადაშენებული ამფიბიები
ლაბოდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლაბოდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლაბოდა — მწვერვალი რაჭის კავკასიონზე;
* ლაბოდა — მყინვარი რაჭის კავკასიონზე.
ლაბოდა

**ლაბოდა** () — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონზე, მდინარე რიონის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4314 მ. აგებულია გრანიტოიდებით. ლაბოდის კალთები დანაწევრებულია ღრმა ნაპრალებით. ახასიათებს ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები