open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბულანჩოსწვერი

**ბულანჩოსწვერი** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, თელავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, აბანოს უღელტეხილთან, მდინარეების თუშეთის ალაზნისა და სტორის შენაკადთა სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3256 მ. აგებულია ქვედაიურული კვარციანი ქვიშაქვებითა და თიხაფიქლებით: აქვს კლდოვანი რელიეფი, განიცდის ინტენსიურ დენუდაციას. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
სათავადაზნაურო ბანკი

მინი|300პქ|ახლანდელი საჯარო ბიბლიოთეკის I კორპუსის ფრაგმენტი
**სათავადაზნაურო ბანკი** — სახელმწიფო და საფინანსო ინსტიტუცია რუსეთის იმპერიაში. სათავადაზნაურო ბანკი იყო რუსეთში შექმნილი პირველი ბანკი, ფუნქციონირებდა მემამულეთა დაკრედიტების მიზნით, სახელმწიფო ხაზინის ხარჯზე. ბანკი მემამულეებს აძლებდა სესხს წლიური 6%-ის ოდენობით. სესხის მოცულობა დამოკიდებული იყო მსესხებლის ყმების რაოდენობაზე. 1885 წელს დაარსდა სახელმწიფო სათავადაზნაურო-საადგილმამულო ბანკი. ბანკს უფლება ჰქონდა მიმოქცევაში გაეშვა გირავნობის ფურცლები, რომლითაც სესხს აძლევდა კლიენტებს. გირავნობის ფურცლები უზრუნველყოფილი იყო მთავრობის მიერ, რაც საზღვარგარეთ მისი რეალიზაციის საშუალებას იძლეოდა. 1917 წლის 1 იანვრისთვის ბანკის ბალანსი შეადგენდა 1117 მლნ. მანეთს, ხოლო მიმოქცევაში გაშვებული გირავნობის ფურცლების თანხა იყო 952 მლნ. მანეთი. ამავე დროისთვის ბანკში დაგირავებული იყო 1937 ათასი ჰექტარი მიწა, სულ 29 237 მამული, რაც 1543 მლნ. მანეთად იყო შეფასებული. ბანკი ლიკვიდირებულ იქნა 1917 წლის ოქტომბრის გადატრიალების შემდეგ.

## თბილისის ბანკი
1890 წელს თბილისში გაიხსნა სათავაზნაურო ბანკის ამიერკავკასიის განყოფილება. შენობა, რომელშიც ბანკი მდებარეობდა ამჟამად საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის I კორპუსია მოთავსებული (ლ. გუდიაშვილის N3).

ბანკის შენობა 1913-16 წლებში აშენდა არქიტექტორ ანატოლი კალგინისა და მხატვარ ჰენრიხ ჰრინევსკის პროექტით, ფასადის დეკორი ნეოფიტე, ვლადიმერ და ლავრენტი აგლაძეების მიერ არის შესრულებული. ნაგებობა ძველი ქართული ხუროთმოძვრული მოტივების გამოყენების ერთ-ერთი ყველაზე სრულყოფილი ნიმუშია, რომელმაც დიდი როლი შეასრულა მომდევნო პერიოდის ქართული არქიტექტურის განვითარებაში.

მსხვილ ბურჯებზე დაყრდნობილი ღრმა გალერეა-ლოჯია, ლ. გუდიაშვილის ქუჩის მხარეს, ისევე, როგორც გვერდითი გალერეა და კუთხეში აღმართული კოშკი, მოჩუქურთმებული სარკმლები და ორნამენტული რომბები ნაგებობის საზეიმო ხასიათს განაპირობებს. აღსანიშნავია ინტერიერიც: ვესტბიულისა და ყოფილი საოპერაციო დარბაზის (დღეს სამკითხველო დარბაზი) კამარათა მოხატულობა, ქვის მოაჯირის მოდერნის სტილისათვის დამახასიათებელი დენადი ფორმები და სხვ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბანკები
კატეგორია:რუსეთის იმპერია
კატეგორია:თბილისის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:დიმიტრი ყიფიანი
ნორაშენი

**ნორაშენი** () — ღვთისმშობლის სახელობის სომხური ეკლესია თბილისში. მდებარეობს ქვემო კალაში, კოტე აფხაზის ქუჩაზე, ჯვარის მამის გვერდით. პირველი ეკლესია აქ აშენდა 1740 წელს. ამჟამად მდგომი ეკლესია ძირითადად აგებულია 1790-96 წლებში (ცალკეული სამუშაოები 1830-იან წლებამდე გრძელდებოდა).

ნორაშენი აგურით ნაგები, „ჩახაზული ჯვრის“ ტიპის ეკლესიაა. გუმბათი ეყრდნობა ორ მსხვილ მრგვალ ბურჯსა და აფსიდის კედლების შვერილებს. ეკლესიას სამი შესასვლელი აქვს. სამრეთის კარის წინ არის XIX ს-ის I ნახევარში მიშენებული, თლილი ქვით მოპირკეთებული და უხვად მოჩუქურთმებული ასიმეტრიული კარიბჭე. ამავე დროისაა დასავლეთ მკლავის კეხზე აღმართული მომცრო აჟურული სამრეკლო. ეკლესიის ფასადებს ამკობს დეკორატიული თაღნარი. იერით ნორაშენის ეკლესია გვიანი შუა საუკუნეების სომხურ და ქართულ არქიტექტურას უკავშირდება, თუმცა ფასადთა გაფორმებაში თავს იჩენს კლასიციზმის ელემენტებიც (ფრონტონები თაღოვანი ნიშების თავზე).

შიგნით ეკლესიის კედლებში ჩადგმულია XVII საუკუნის ხაჩკარები. ეკლესიას ამკობს თბილისელი სომეხი მხატვრის მკრტუმ ოვნათანიანის მიერ 1834-35 წლებში შესრულებული მოხატულობა.

ეკლესიის დასავლეთ კედელთან, კარის მარჯვნივ თბილისელი სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ თამამშევის (1852-1908) საფლავია.

## ლიტერატურა 
*საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
*ნორაშენი 3D განზომილებაში

კატეგორია:თბილისის ეკლესიები
კატეგორია:სომხური სამოციქულო ეკლესია საქართველოში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი

**ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი** მდებარეობს თბილისში ჩახრუხაძის ქ. N17-ში ორსართულიანი სახლის პირველ სართულზე. მუზეუმი 1982 წელს გაიხსნა.

საცხოვრებელი სახლი დღევანდელი სახით XIX ს-ის ბოლო მეოთხედში ჩამოყალიბდა. ფასადს კლასიცისტური ელემენტები ამჯობს, ეზოსკენ კი ნაგებობა ორ სართულად განლაგებული ხის აივნებით არის მიმართული. მოგრძო ეზოს სივრცეს შავთელის ქუჩისგან აგურის ზღუდე გამოჰყოფს. 

გადმოცემა ამ ადგილს ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელს უკავშირებს. ვარაუდობენ, რომ სახლის სარდაფში და პირველ სართულზე შემორჩენილი ძველი აგურის წყობა იმ ბანიანი სახლის ნაწილი უნდა იყოს, რომელშიც პოეტი ცხოვრობდა.

მუზეუმში დაცულია 2000-მდე ექსპონატი, პოეტთან დაკავშირებული პიროვნებების ფოტო-მასალა, ბარათაშვილთა საგვარეულო გერბი, ფერწერული და გრაფიკული ნამუშევრები, სხვადასხვა დოკუმენტაცია, ნივთები.

მუზეუმი აქტიურადაა ჩართული საზოგადოების ცხოვრებაში. ცალკე გამოყოფილ დარბაზში ხშირად იმართება მუსიკალური და პოეზიის საღამოები, გამოფენები, წიგნის პრეზენტაციები, შეხვედრები სხვადასხვა ქვეყნის წარმომადგენელ დიასპორებთან სახელწოდებით „კულტურათა დიალოგი“.

მინი|მარცხნივ|სახლ-მუზეუმის საერთო ხედი
გაერთიანებული ერების განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაციამ (UNESCO) – ნიკოლოზ ბარათაშვილის საიუბილეო თარიღი – დაბადებიდან 200 წლისთავი 2017 წლის საერთაშორისო მნიშვნელობის კულტურული მოვლენების ნუსხაში შეიტანა.

2017 წელს თბილისის მუზეუმების გაერთიანებამ ნიკოლოზ ბარათაშვილის 200 წლის იუბილესთან დაკავშირებით ნიკოლოზ ბარათაშვილის მემორიალური სახლ-მუზეუმის საზეიმო გახსნითი ღონისძიება გამართა.

საგამოფენო სივრცეში პირველადაა გამოყენებული თანამედროვე მუზეოგრაფიის შესაბამისი კრეატიული ინდუსტრია და 3D ანიმაცია. რეექსპოზიციის პროექტის მიზანია, კულტურის სხვადასხვა ინდუსტრიული საშუალებებით – ანიმაციური მეთოდებით – ფართო საზოგადოებას წარუდგინოს და პოპულარიზაცია გაუწიოს ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელსა და შემოქმედებას თანამედროვე მუზეოგრაფიის შესაბამისად და მიმზიდველი აქციოს დამთვალიერებლისათვის.

## ლიტერატურა
*„საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახლ-მუზეუმი

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სახლ-მუზეუმები
კატეგორია:1982 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მემორიალური მუზეუმები
ბამბის რიგი

**ბამბის რიგი** — ქუჩა კრწანისის რაიონში. ძველ თბილისში ბამბით, მატყლითა და ჩითით მოვაჭრეთა ქუჩა (ბაზაზხანა); ჩაისახა გვიან შუა საუკუნეებში. მელიქის ქარვასლის ადგილას, რომელიც სიონის ქუჩის დასაწყისში მდებარე დიდი ჩორსუსკენ (გადახურული ბაზარი) იყო მიმართული, 1904 წელს თბილისელმა არქიტექტორმა ღაზარ სარქისიანმა მანთაშევის რიგი ააშენა.

სავაჭრო რიგი მოდერნის სტილის ორი ნაგებობისგან შედგება. ერთი ყოფილ არწრუნის ქარვასლას ემიჯნება, მეორე კი ბამბის რიგისა და შარდენის ქუჩის, ყოფილი ბნელი რიგის, გამყოფ ზღუდედ აღიქმება. ორივე ნაგებობა ქუჩის მრუდ მოხაზულობას მიჰყვება. ფასადებს ყოფილი დუქნების ღიობები ანაწევრებს. სავაჭრო რიგის მთავარ მხატვრულ აქცენტს არწრუნის ქრვასლის მომიჯნავე შენობის ფასადზე არაცენტრალურად მოთავსებული რიზალიტი წარმოადგენს. რიზალიტს ამკობს კარის სამცენტრიანთაღოვანი თავსართი, ადამიანის სახის სიმბოლურგამოსახულებიანი საჭექი ქვით. თავსართი რუსტრირებულ სიბრტყეზეა მოთავსეული, მის ზემოთ კი ფართო ნალისებული სარკმელია. განაშენიანების აღქმისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს სიონის ქუჩისკენ მიმართულ ვიწრო ფასადებსაც. ბამბის რიგისა და შარდენის ქუჩის რეკონტრუქცია 1981 წელს განხორციელდა (არქიტექტორი გიორგი ბათიაშვილი).

## ლიტერატურა 
* საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0.
* 

კატეგორია:ძველი თბილისი
კატეგორია:კრწანისის რაიონის ქუჩები
როსტომ მეფის აბანო

მინი|როსტომის აბანო ძველ თბილისში
**როსტომ მეფის აბანო** ან **ზარაფხანა** — 1795 წელს აღა მაჰმად ხანის შემოსევისას დანგრეული სასახლის კომპლექსის ერთადერთი შემორჩენილი ნაწილი. აგურის ნაგებობა გუმბათით არის გადახურული და ზემოდან ნათდება. ინტერიერს ოთხკუთხა ნიშებში ჩასმული შეისრული თაღები ამშვენებს. XIX ს-ში შენობაში ზარაფხანა იყო მოთავსებული. XX ს-ის 50-იან წლებში აქ მცირე გათხრების შედეგად ლითონის სადნობი ტიგელები და სამონეტო სიქები აღმოჩნდა.

თბილისში ზარაფხანა, როგორც ჩანს, VI საუკუნის 80-იანი წლებიდან მოქმედებდა. სწორედ აქ უნდა მოეჭრათ ქართლის ერისთმავრებს- გურგენს, ჯუანშერს და სტეფანოზს პირველი ქართულწარწერიანი მონეტები. პირველად თბილისის ზარაფხანა მოხსენიებულია 704 წელს აქ მოჭრილ არაბულ დირჰემზე. IX-X სს-ში ზარაფხანა რეგულარულად ჭრიდა ვერცხლის ფულს, ჯერ არაბთა ხალიფის, მოგვიანებით კი თბილისის ჯაფარიან ამირთა სახელით. ერთიანი საქართველოს მეფეებიც XII-XIII სს-ში ფულს უთუოდ დედაქალაქში ჭრიდნენ, მაგრამ მათ მონეტებზე თბილისის სახელი არ არის აღბეჭდილი. 

თბილისის ზარაფხანის აღნიშვნა მონეტებზე განახლდა XIII ს-ის 40-იან წლებში. დოკუმენტურად ცნობილია, რომ ზარაფხანა მდებარეობდა სიონის ტაძრის მახლობლად. ვახტანგ VI-ის "დასტურლამაში" ამ ზარაფხანის წესდებაც არის შეტანილი. რუსეთის მიერ ქართლ-კახეთის დაპყრობისთანავე ზარაფხანა დაიხურა. 

1804 წელს თბილისში ზარაფხანა აღდგა. იგი მოთავსებული იყო როსტომ მეფის აბანოს შენობაში და 1834 წლამდე უშვებდა სამი ნომინალის ვერცხლისა და სპილენძის ფულს, რომლებზეც ქართული წარწერებია ამოტვიფრული. თანამედროვე ზარაფხანა მდებარეობს დიღმის მასივში, ყოფილი საიუველირო ფაბრიკის შენობაში.

## ლიტერატურა
*"საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
მშრალი ხიდი

მინი|230პქ|მშრალი ხიდი, 2007
**მშრალი ხიდი** (ყოფილი *მიხეილის მცირე ხიდი*)  — ხიდი ქალაქ თბილისში. მშრალი ხიდი ცნობილია თავისი „საბროკერო ბირჟით“, ძველმანების ბაზრობითა და სურათების გამოფენა–გაყიდვით.

## ისტორია
ამ ადგილზე ხიდის აგება 1830-იან წლებში გადაწყდა, რათა გადაეჭრათ მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე ახლად აღმოცენებულ უბნებთან (ჩუღურეთი, კუკია, გერმანელთა დასახლება) დაკავშირების პრობლემა. შემუშავდა კაპიტალური ხიდის პროექტი. სამუშაო უნდა დაფინანსებულიყო ხიდის იჯარით გაცემით, მაგრამ საჯარო ვაჭრობა არ შედგა მსურველთა გამოუცხადებლობის გამო. მშენებლობისთვის გამოყოფილი თანხა სამხედრო მიზნებს მოხმარდა. კაპიტალური ხიდის ნაცვლად 1840-იან წლებში ამ ადგილზე მესანგრეები აშენებდნენ დროებით ხის ხიდებს, რომელსაც რეგულარულად იტაცებდა ადიდებული მდინარე.

1840-იან წლებში მეფისნაცვალ მიხეილ ვორონცოვის დავალებით არქიტექტორმა ჯოვანი სკუდიერიმ შეადგინა ხიდის ახალი პროექტი. ნაგებობა ორი, დიდი და მცირე ხიდებისაგან შედგებოდა, მტკვრის ძირითად კალაპოტსა და მის მარჯვენა ტოტზე. მშენებლობა 1848 წელს დაიწყო, თუმცა რამდენიმეჯერ შეფერხდა, იცვლებოდნენ მოიჯარადეები. 1848 წლის 26 ნოემბერს ვორონცოვმა საზეიმო ვითარებაში ჩაუყარა საძირკველი ახალი ხიდის ბურჯებს. 1849 წელს მდინარემ წაიღო ხის ხიდი. სკუდიერიმ მხოლოდ მტკვრის მარჯვენა ტოტზე ერთმალიანი ხიდის აგება მოასწრო, ის 1851 წელს ტაძრის მშენებლობისას დაიღუპა.

თავიდან მას „მიხეილის მცირე ხიდი“ ერქვა, მოგვიანებით ეწოდა „ნიკოლოზის ხიდი“. თლილი ქვით ამოყვანილი ხიდის ქვეშ XX ს-ის 30-იანი წლებამდე მტკვრის ტოტი მიედინებოდა, რომელიც ორბელიანთა, მოგვიანებით კი მადათოვის კუთვნილ კუნძულს გამოყოფდა. ორი ხიდის შესაერთებლად ადგილი რომ აეწიათ, კუნძულის შესაბამის ნაწილში უზარმაზარი მიწაყრილი გაკეთდა. სანაპიროს გზის გაყვანამდე გაჩნდა ახალი ქუჩა, რომლის გაყოლებაზე დაიდგა სავაჭრო დუქნები და ფარდულები. 1930-იან წლებში ტოტის დაშრობის გამო  კუნძული გაქრა, ხიდი კი შემორჩა და მას „მშრალი ხიდი" დაერქვა.

[thumb|230px|"მშრალი ხიდი", [მტკვარი|მტკვრის დინებით ქვეშ,  XIX ს. ბოლო]]

ქვის თაღოვანი ხიდის მალის სიგრძეა 32 მ (ამ მხრივ ის ერთ-ერთი უდიდესი იყო რუსეთის იმპერიაში), სავალი ნაწილის სიგანე - 11 მ. ხიდს დღემდე თითქმის უცვლელად აქვს შენარჩუნებული პირვანდელი სახე. მშრალი ხიდი განუყოფელია მტკვრის მარჯვენა ნაპირის მიმდებარე განაშენიანებისგან. ამ მხრივ უმნიშვნელოვანესია ხიდის თავში, ერთმანეთის პირდაპირ მდგომი ორი ნაგებობა - ყოფილი სასტუმროები „გრანდ-ოტელი" და „ლონდონი". კლასიცისტური ელემენტების მქონე შენობები ხის და რკინის აივნებით არის შემკული. საყურადღებოა სასტუმრო „ლონდონის" მთავარი ფოიეს სივრცითი გადაწყვეტა და არქიტექტურული მორთულობა. მშრალი ხიდის პარაპეტზე გაკრულია სამახსოვრო დაფა ჯოვანი სკუდიერის სახელით - წარწერით ქართულ და იტალიურ ენებზე. მოკლე ქუჩას, რომელიც ხიდს ალექსანდრეს ბაღთან აკავშირებს, 2006 წელს „იტალიის ქუჩა“ ეწოდა. 

## ლიტერატურა
**სარალიძე, ა.,* „თბილისის ხიდები“, გვ. 14-17, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012
*"საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის ხიდები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ბურდუხანი

**ბურდუხანი**, *ბორდოხანი*, საქართველოს მეფის გიორგი III-ის მეუღლე, თამარ მეფისა და რუსუდანის დედა, ოსთა მეფის ხუდდანის ასული. გიორგისა და ბურდუხანის ქორწინება (1150-იანი წლები) მიზნად ისახავდა ჩრდილოეთის ძლიერ მეზობლებთან კავშირის განმტკიცებას. ბურდუხანი გარდაიცვალა 1180-იანი წლების დასაწყისში.

## რესურსები ინტერნეტში
*„ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი“ , ბასილი ეზოსმოძღვარი
## ლიტერატურა
*ჩიჩუა (კალისტრატე). ბურდუხან დედოფლის ხატის გამო. : (1156-1172 წ.) // ივერია. - 1894.-9 ივლისი. - N145. - გვ.2-3
* ჩიჩუა (კალისტრატე). ისევ ბურდუხან დედოფლის ხატის გამო : (თ. ჟორდანიას პასუხად) // ივერია. - 1894.-30 ივლისი. - N162. - გვ.3-4

კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ჯამპალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჯამპალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჯამპალი — მდინარე აფხაზეთში
* ჯამპალი — სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
ბურთაობა

**ბურთაობა** — ძველი ქართული მოძრავ თამაშობათა ერთი ჯგუფის — ლელო, ცხენბურთი, გაკვრაბურთი, ღორობია, გაქცევა-ბურთაობა, საყებურთი, შახლაბურთი, ბინაბურთი, წრებურთი, ხაზბურთი და სხვათა ზოგადი სახელწოდება. ცნობები ბურთაობის შესახებ დაცულია „ვეფხისტყაოსანში“ და მომდევნო ხანის წერილობით წყაროებში.

ბურთაობა ქართველ ხალხში ძველთაგანვე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა. ხალხური თქმით, „ყველა თამაშობაში ბურთაობა მეფეა და ჯირითი დედოფალიო“. ბურთს უმთავრესად ხელით თამაშობდნენ, ბურთით თამაშის ვარიანტებს შორის დიდი ადგილი ეჭირა ბურთის მიზანში ტყორცნას. წარჩინებულთა შორის გავრცელებული იყო ბურთაობის მხედრული სახეობანი, უმთავრესად ცხენბურთი. მოთამაშეთა ასაკის გათვალისწინებით საქართველოში ბურთაობის სხვადასხვა სახეობას იყენებდნენ. ბურთაობა იმართებოდა სხვადასხვა თავყრილობის, დღესასწაულისა და ქორწილის დროს. ძველ საქართველოში ბურთაობას სახელმწიფოებრივ მნიშვნელობას ანიჭებდნენ და ახალგაზრდების ფიზიკურ მომზადების ერთ-ერთ ეფექტურ საშუალებად მიაჩნდათ.

ქართველი ხალხის ყოფაში ბურთაობის დიდ მნიშვნელობაზე მეტყველებს ძველ საქართველოში სპეციალური სათამაშო მოედნების (ასპარეზი, მერე და სხვა) არსებობა, თბილისის ერთ-ერთი უბნის სახელწოდება — „საბურთალო“. ისტორიული-ეთნოგრაფიული წყაროების მიხედვით აღდგენილი და გადამუშავებულ-რეგლამენტირებული ზოგი სახეობა (მაგ., ლელო, ცხენბურთი) ახლაც გავრცელებულია.

## ლიტერატურა 
* მერკვილაძე გ., ქართული მოძრავი თამაშობანი, ტფ., 1922;
* რობაქიძე ა., ცხენბურთი, თბ., 1952;
* შიშნიაშვილი ნ., ქართული ხალხური მოძრავი თამაშობანი, თბ., 1958;

კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
მერანი (გამომცემლობა)

მინი|გამომცემლობის შენობა.
**„მერანი“** — როგორც საქართველოს სსრ მწერალთა კავშირის გამომცემლობა დაარსდა 1921 წელს თბილისში. 1925-1931 წლებში გამომცემლობას ეწოდებოდა „ქართული წიგნი“, 1932-1942 — „ფედერაცია“, 1943-1962 — „საბჭოთა მწერალი“. 1963 წელს გამომცემლობები „საბჭოთა მწერალი“, „ზარია ვოსტოკა“ და „ხელოვნება“ გაერთიადნენ ერთ დიდ გამომცემლობად და ეწოდა „ლიტერატურა და ხელოვნება“, რომელსაც 1968 წელს, გამომცემლობა „ხელოვნების“ გამოყოფის შემდეგ, დაერქვა „მერანი“. გამომცემლობას ჰქონდა ქართული და რუსული რედაქციები. „მერანის“ პერიოდული გამოცემები იყო ალმანახები  „კრიტიკა“ და „საუნჯე“. 

## შენობა
გამომცემლობა „მერანი“ თბილისში, რუსთაველის გამზირის N42-ში მდებარეობს.

შენობა, რომელშიც უწინ გაზეთის „ზარია ვოსტოკა“ რედაქცია იყო მოთავსებული 1926-30 წლებში აიგო არქიტექტორ დავით ჩისლიევის პროექტით და კონსტრუქტივიზმის ნიმუშს წარმოადგენს.

შოთა რუსთაველის გამზირზე ნაგებობის ოთხსართულიანი ნაწილი გამოდის, რომელიც ერთიანი დიდი ჰორიზონტალური სარკმლებით არის განხსნილი. რუსთაველის შესახვევისკენ შენობა ხუთსართულიანი ნაწილით არის მიმართული, მისი ფართო სწორკუთხა ღიობების რიტმს ბოლო სართულის შეისრული თაღები ასრულებს.

## ლიტერატურა
*„საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

კატეგორია:თბილისის სტამბები
კატეგორია:საქართველოს გამომცემლობები
აპოლო (კინოთეატრი)

**კინოთეატრი „აპოლო“** (დავით აღმაშენებლის N135)  — თბილისში კინოთეატრისთვის აგებული ერთ-ერთი პირველი შენობა. გაიხსნა 1909 წელს და მოდერნის სტილის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ნიმუშია.

## ისტორია
ს ქუჩის მხრიდან.]]
„აპოლო“ აშენდა 1909 წელს, როგორც კერძო კინოთეატრი. დადასტურებულად უცნობია, თუ ვინ იყო ამ შენობის არქიტექტორი, თუმცა ერთ-ერთი ვერსიით ეს შეიძლება არქიტექტორი კოლჩინი ყოფილიყო. შენობის გაფორმება ა. ნოვაკმა და კარლ სოუჩეკმა შეასრულეს.

„აპოლო“ თბილისში პირველი ელექტრონული კინოთეატრი იყო, რომელიც 1909 წლის 12 აპრილს გაიხსნა მიხეილის პროსპექტზე (დღეს - დავით აღმაშენებლის გამზირი). შენობა მოდერნის სტილში აშენდა და მსოფლიოში ამ სტილით აგებული სულ რამდენიმე კინოთეატრი არსებობს. ის იყო იმ დროის ევროპაში და, კერძოდ, რუსეთის იმპერიაში ერთ-ერთი უდიდესი კინოთეატრი. მოდერნის მრავალ ნიშანს შეიცავდა ნაგებობის ინტერიერიც.

კინოთეატრი „აპოლო“ თბილისის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი და ცნობილი შენობაა. ეს იყო გასაბჭოებამდელი თბილისის ყველაზე დიდი კინოთეატრი. ნაგებობა მოდერნის სტილის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია თბილისში.

2023 წლის აგვისტოს მონაცემებით, აღმაშენებლის N135-ში მდებარე ძეგლის თანამესაკუთრეა შპს „კონფიდენს გრუპი“, რომელსაც „ელიტ პრო“ ფლობს. თავის მხრივ, „ელიტ პროს“ მფლობელი აზერბაიჯანის მოქალაქე რაუფ ალიევია. ძეგლის მეორე თანამესაკუთრეა შპს „თეატრები აპოლო“. მის 10%-იან წილს ქართული ოცნების დეპუტატი ვასილ ჩიგოგიძე ფლობს (წილის მმართველი ამჟამად მისი შვილი, გიორგი ჩიგოგიძეა). ამავე შპს-ს 80%-იან წილს „კონფიდენს გრუპი“ ფლობს. 7%-ს – პორტუგალიის მოქალაქე მანანა გეტაშვილი; 3%-იან წილს კი – თინათინ სვანიძე.

## არქიტექტურა
შენობა სამსართულიანია. აღმაშენებლის გამზირისა და ია კარგარეთელის ქუჩის შესაყარისკენ იგი გუმბათიანი ცილინდრული მოცულობით არის მიმართული. ფასადები სწორკუთხა და თაღოვანი დიდი ფანჯრებით და გიგანტური იონიური პილასტრებით არის დანაწევრებული. ძირითად სამკაულს მოდერნის სტილისთვის დამასახიათებელი ნაძერწი გირლანდებისა და გვირგვინებისგან შემდგარი კიმპოზიციები და სიმბოლური ფიგურული რელიეფები წარმოადგენს. შენობას ნაძერწი კრატერებით აქცენტირებული არასწორხაზოვანი უკარნიზო კონტური ასრულებს. მოდერნის სტილის მრავალ ნიშანს შეიცავს ნაგებობის ინტერიერიც.

ფოიედან დაწყებული, დარბაზის გარეთ არსებულ სივრცეებში უამრავი დეკორატიული ელემენტი – ნალესი რელიეფები, სვეტების კაპიტელებისა და ბაზების ქვის ჩუქურთმა, კედლის მხატვრობის ფრაგმენტები, იატაკის მოზაიკა და ლითონის ჭედურობა მოდერნის სტილის კინოთეატრის უმდიდრესი შიდა კაზმულობის დამადასტურებელია და გაოცებას იწვევს როგორც თავისი მხატვრული ხარისხით, ასევე ფანტაზიის გაქანებით.

## ლიტერატურა 
* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის კინოთეატრები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
ბურსა (მდინარე)

**ბურსა** — მდინარე საქართველოში, კახეთის მხარეში (ყვარლის მუნიციპალიტეტში), ალაზნის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 27 კმ. სათავე აქვს დიდგორის მთის კალთაზე. ვაკეზე გამოდის ქალაქ ყვარელთან. საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლებით. საშუალო წლის ხარჯი 1,4 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
თბილისი მარიოტი

**სასტუმრო „თბილისი მარიოტი“**, ყოფილი სასტუმრო „მაჟესტიკი“ — შოთა რუსთაველის გამზირზე N13-ში მდებარე სომეხი ვაჭრისა და მეცენატის მიხეილ არამიანცის დაკვეთით აშენებული სასტუმრო.

## ისტორია
მშენებლობა 1911 წელს დაიწყო თბილისში მოღვაწე რუსი არქიტექტორის ალექსანდრ ოზეროვის პროექტით. შენობის საბოლოო ვარიანტი თბილისელმა არქიტექტორმა გაბრიელ ტერ-მიქელოვმა შექმნა 1915 წელს. სწორედ ტერ-მიქელოვისეულია ნაგებობის „შეზნექილი“ ფასადი და გიორგი ჭანტურიას ქუჩის კუთხისკენ მიმართული სიმრგვალე, რომელიც დღესაც განსაზღვრავს რუსთაველის გამზირის ამ მონაკვეთის პლასტიკურ ხასიათს.

## არქიტექტურა
ხუთსართულიანი ნაგებობის ფასადთა მორთულობის საფუძველს რენესანსულ-ბაროკული ფორმები წარმოადგენს (რუსტიკა, კორინთულკაპიტელიანი, ნახევრადწრიული და ბრტყელი გიგანტური პილასტრები, ქვის კრონშტეინებზე დაყრდნობილი სამკუთხა და რკალური ფრონტონები და სხვ.). გამზირისპირა ფასადის განაპირა ნაწილში მსხვილი კოლონებით აქცენტირებული მთავარი შესასვლელია მოთავსებული. შენობას ასრულებს მეოთხე სართულის მძლავრი ანტაბლემენტი და ატიკის სართული, რომელსაც ნაძერწრიკულებიანი პარაპეტი აგვირგვინებს.

## რესტავრაცია
ნაგებობა მნიშვნელოვნად დაზიანდა 1991-92 წლების თბილისის ომის დროს. ომის დროსვე განადგურდა მისი არქივი. 2002 წელს მოხდა შენობის რესტავრაცია. მასში განთავსდა Marriott-ის ქსელის სასტუმრო „თბილისი მარიოტი“.

## ლიტერატურა 
*„საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*სასტუმრო მაჟესტიკი 

კატეგორია:თბილისის სასტუმროები
კატეგორია:რუსთაველის გამზირი
კატეგორია:თბილისის არქიტექტურული ძეგლები
ბურსაჭირი

საკუთარი სახელი **ბურსაჭირი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბურსაჭირი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* ბურსაჭირი — მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* ბურსაჭირის ჩანჩქერი — ჩანჩქერი დუშეთის მუნიციპალიტეტში;
* ბურსაჭირის (გუდამაყრის) უღელტეხილი — უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე.
გუდამაყრის უღელტეხილი

**გუდამაყრის უღელტეხილი**, **ბურსაჭირის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ჭაუხისა და სადუციას მთებს შორის, მდინარეების გუდამაყრის არაგვისა და სნოსწყლის (თერგის მარჯვენა შენაკადი) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2347 მ. აგებულია შუაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. პლეისტოცენში უღელტეხილზე ხდებოდა ჭაუხის სამხრეთული მყინვარის გადაცოცება ჩრდილოეთისაკენ, თერგის აუზში. გუდამაყრის უღელტეხილზე გადადის ბილიკი სოფელ ბურსაჭირიდან (დუშეთის მუნიციპალიტეტი) სოფელ კარკუჩაში (ყაზბეგის მუნიციპალიტეტი). უღელტეხილზე სუბალპური ლანდშაფტია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი

**თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი** — მუზეუმი საქართველოში. მდებარეობს თბილისში დიღმის მასივის თრელიგორების ნასახლარის ერთ-ერთ ბორცვზე. დაარსდა არქეოლოგ როსტომ აბრამიშვილის ინიციატივით 1988 წელს. მუზეუმში დაცულია თანამედროვე თბილისის ტერიტორიაზე მოპოვებული არქეოლოგიური მასალის უმეტესობა. ქალაქის ტერიტორიაზე გამოვლენილი 200-ზე მეტი არქეოლოგიური ძეგლი 6000-წლოვანი უწყვეტი დასახლების ისტორიას ასახავს.

უძველესია დელისის ენეოლოგიური ნასახლარი (ძვ. წ. V ათასწლ. ბოლო - IV ათასწლ. I ნახევარი), სადაც, დღევანდელი მონაცემებით, მსოფლიოში უადრესი ბრინჯაოს ნივთები აღმოჩნდა.

თრელიგორები IV ათასწლ. შუა ხანიდან (მტკვარ-არაქსის კულტურა) ადრეფეოდალურ ხანამდე იყო დასახლებული. ნასახლარის ახლოს მდებარეობს თრელის სამაროვანი, სადაც 200-მდე სამარხი იქნა გათხრილი. სამაროვნის შუაბრინჯაოს ხანის სამარხებში აღმოჩენილი კერამიკა და იქ დადასტურებული დაკრძალვის წეს-ჩვეულება ნათელყოფს ამიერკავკასიის მჭიდრო უერთიერთობას წინა აზიასა და ეგეოსურ სამყაროსთან ძვ. წ. II ათასწლ. I ნახევარში. 
მინი|თრელის მხედარი (ბრინჯაოს აბზინდა ცხენოსანი მამაკაცის გამოსახულებით)
გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანაში (ძვ. წ. XV-VI სს) თრელიგორები ყველაზე დიდი დასახლება იყო კავკასიაში. თრელის სამაროვნის გვიანბრინჯაოს ხანის სამარხთა შორის განსაკუთრებული მნიშვნელობისააა ძვ. წ. XIII ს-ის წარჩინებული მეომრის სამარხი, სადაც აღმოჩნდა ბრინჯაოს აბზინდა ცხენზე ამხედრებული მამაკაცის გამოსახულებით. ეს მხედრის უადრესი გამოსახულებაა კავკასიაში. ამავე სამარხში აღმოჩენილი ფოლადის დანა ჯერ კიდევ გვიანბრინჯაოს ხანაში რკინის მეტალურგიისა და ფოლადის წრთობის არსებობის მაუწყებელია. განსაკუთრებული სიმდიდრით გამოირჩევა თრელის სამაროვნის ძვ. წ. VIII-VII სს-ის „სამეფო“ სამარხები, რომლებიც საქართველოს თანადროული ძეგლებისგან განსხვავდება და გარკვეულ მსგავსებას აზერბაიჯანისა და ჩრდილო-დასავლეთი ირანის ძეგლებთან იჩენს. ერთ-ერთი ასეთი სამარხის დასაკრძალავი დარბაზის ფართობი 70 კვ. მ-ს აღწევდა. სამარხში აღმოჩნდა 100-ზე მეტი კერამიკული და რამდენიმე ათეული ბრინჯაოსა და რკინის ნივთი: ცხენის 14 კალავმი და საკისრე რგოლები ზარაკებით, ბრინჯაოს სკულპტურული გამოსახულებები, ღვინის ზოომორფული და მოჭიქული ჭურჭელი და სხვ. თრელის სამაროვნის III ს-ის წარჩინებული მეომრის სამარხში ოქროს და ვერხლის ნივთებთან ერთად აღმოჩნდა რკინის ბეჭდები სარდიონის ინტალიებით ათენა პალადასა და მარადიული ცეცხლის გამოსახულებით.

დიდ დიღომში მდებარე საჯოგეს ნასახლარი (ძვ. წ. XV-XIII სს.), სავარაუდოდ, უადრესი ქალაქური ტიპის დასახლებაა კავკასიაში. მას 2 მ-მდე სიგანის დამცავი კედელი ზღუდავს, დარბაზული ნაგებობები დიდი ზომის ქვებითაა ნაშენი. ნასახლარზე თიხის სხვადდასხვაგვარი ჭურჭელი და სამეურნეო იარაღია აღმოჩენილი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ეროვნული მუზეუმი

## ლიტერატურა
*"საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
*თბილისის არქეოლოგიური მუზეუმი 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის მუზეუმები
კატეგორია:არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული მუზეუმის გაერთიანება
ბურსაჭირის ჩანჩქერი

**ბურსაჭირის ჩანჩქერი** — ჩანჩქერი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ბურსაჭირის (გუდამაყრის არაგვის ერთ-ერთი მდგენელი სათავე) შუა დინებაში. ზღვის დონიდან 2170 მ, სოფელ ბურსაჭირიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 3 კმ. ფლატეს (საჩქეფეს) წარმოშობს ქვიშაქვების შრეების მძლავრი წყება ზედა ლიასის თიხაფიქლებში. ჩანჩქერის საერთო სიმაღლე 20 მ აღწევს. გადმოედინება ორ საფეხურად. ზედა — პატარა საფეხურის სიმაღლე 3—4 მ. ქვედა — დიდი საფეხურისა — 16—17 მ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჩანჩქერები
ბურტყლა ბუგრი

**ბურტყლა ბუგრი** () — მწერი ბუგრების ოჯახისა. ვაშლის საშიში მავნებელი. გავრცელებულია ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, სამხრეთ აფრიკაში, ევროპაში, ახალი ზელანდიისა და ტასმანიის კუნძულებზე. ევროპაში შემოყვანილია ამერიკიდან. საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული, განსაკუთრებით დაბლობ რაიონებში. ევროპული ბურტყლა ბუგრი გაუნაყოფიერებლად მრავლდება და ზაფხულში იძლევა 19-მდე თაობას. იზამთრებს ვაშლის ღეროებსა და ფესვებზე. ბურტყლა ბუგრის კოლონიები გამოყოფენ თეთრ ცვილისებრ ძაფს. იკვებებიან ღეროების, ტოტებისა და ფესვების წვენით, რის გამოც მცენარეს უჩნდება ბზარები და კოჟრები. ფერხდება ხის ზრდა, იკლებს მოსავლიანობა. ბურტყლა ბუგრი განსაკუთრებით აზიანებს ნათესარს, ზოგჯერ უმნიშვნელოდ - მსხალსაც. *ბრძოლის ღონისძიებანი:* მკაცრი კარანტინი, ნერგის გაუსნებოვნება, დაზიანებულ ბაღებში აფელინუსის გაშვება, ხეებზე ინსექტიციდების შესხურება, ფესვის ამონაყრის მოცილება და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუგრისებრნი
რუსთაველი (კინოთეატრი)

thumb|350px|კინოთეატრის შენობა
**კინოთეატრი „რუსთაველი“** მდებარეობს რუსთაველის გამზირის № 5-ში, არქიტექტორ ნიკოლოზ სევეროვის პროექტით 1939 წელს აგებულ შენობაში. ოთხსართულიან ნაგებობას კუბური მოცულობა აქვს. ფასადთა პირველი სართული რუსტირებულია, ზედა სართულები კი გიგანტური კორინთული პილასტრებით არის დანაწევრებული. მეორე სართულის განაპირა თაღოვან ნიშებში ვ. თოფურიძისა (რუსთაველის გამზ. მხარეს) და შ. მიქატაძის (ა. ფურცელაძის ქ. მხარეს) მიერ შესრულებული ქანდაკებებია მოთავსებული.

## ლიტერატურა 
* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
კატეგორია:თბილისის კინოთეატრები
კატეგორია:რუსთაველის გამზირი
თბილისის ბოტანიკური ბაღი

[მინი|300პქ|ბოტანიკური ბაღი [ნარიყალადან.]]
მინი|300პქ
**თბილისის ბოტანიკური ბაღი**, ყოფილი **სამეფო ბაღი**, ოფიციალურად: **საქართველოს ეროვნული ბოტანიკური ბაღი** — ისტორიული ბაღი თბილისში, სოლოლაკის ქედის სამხრეთით, მდინარე წავკისისწყლის (ლეღვთახევის) ხეობაში. რუსეთის მიერ საქართველოს მიერთების შემდეგ ბაღი სახელმწიფო საკუთრება გახდა. 1845 წელს მას ბოტანიკური ბაღი ეწოდა.

1896–1904 წლებში ბაღი დასავლეთისკენ გაფართოვდა. 1932–58 წლებში მას მიემატა ყოფილი მუსლიმური სასაფლაოს ტერიტორია წავკისისწყლის მარჯვენა ნაპირზე და თაბორის მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ფერდზე. აქ შემორჩენილ საფლავებს შორის აზერბაიჯანელი მწერლის მირზა ფათალი ახუნდოვის (1812–1878) საფლავია.

ბოტანიკურ ბაღში წარმოდგენილია საქართველოსა და მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონების ფლორის მდიდარი კოლექციები. ბაღის ფარგლებში წავკისისწყალზე რამდენიმე ხიდია გადებული. მათ შორის გამოირჩევა 1914 წელს აშენებული თაღოვანი ხიდი ჩანჩქერის თავზე. ასევე ინახება საქართველოსა და კავკასიაში უნიკალურ მცენარეთა ნაკვეთები, ტროპიკული ორანჟერეა და წითელ წიგნში შეტანილი მცენარეები. ბოტანიკური ბაღის ფართობია 97 ჰექტარი.

ბაღის მთავარი შესასვლელი ბოტანიკური ქუჩის ბოლოსაა, ნარიყალას ძირას. 1909–14 წლებში სოლოლაკის ქედში გაიჭრა გვირაბი და გაკეთდა მეორე შესასვლელი ლ. ასათიანის ქუჩიდან.

## ლიტერატურა 
* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წ. მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

* ბოტანიკური ბაღი

## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის ბაღები და პარკები
კატეგორია:საქართველოს ბოტანიკური ბაღები
მუშთაიდის ბაღი

მინი|300პქ|მარჯვნივ|მუშთაიდის ბაღი
**მუშთაიდის ბაღი** — ბაღი საქართველოს დედაქალაქ თბილისში. 

## ისტორია
გააშენა 1830-იან წლებში ირანიდან გამოქცეულმა მირ ფეთეაღა სეიდ თავრიზმა, რომელიც აზერბაიჯანში ირანის შიიტების რელიგიური ლიდერი — მუჯთაჰიდი იყო. გადმოცემით, მუჯთაჰიდმა დასასახლებლად თბილისი ქართველი ცოლის გამო აირჩია, რომელიც ადრე გარდაიცვალა და ამავე ბაღშია დაკრძალული.

1853 წლიდან ბაღი სახაზინო საკუთრება გახდა. აქ სისტემატურად ეწყობოდა სახალხო სეირნობები, გამოფენები, სპექტაკლები. XIX საუკუნის ბოლოს ბაღში გამართული იყო სასოფლო-სამეურნეო გამოფენა. მეფის რუსეთის დროს ბაღი ეკუთვნოდა ვინმე ვაჭარ გორგიჯანოვს.

1935 წელს 24 ივნისს პარკი განახლდა და ეწოდა სერგო ორჯინიკიძის სახელობის კულტურისა და დასავენების ცენტრალური პარკი. მასში მოქმედებდა მსოფლიოში პირველი საბავშვო რკინიგზა. ბაღის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნაობაა რელიქტური ხის, ძელქვის კორომი.

1887 წელს ბუნებისმეტყველის, ნიკოლოზ შავროვის თაოსნობით ბაღის ტერიტორიაზე დაარსდა კავკასიის მეაბრეშუმეობის სადგური. სადგურის მთავარი შენობა 1892 წელს აიგო (არქ. ალექსანდრე შიმკევიჩი, ნ. შავროვის მონაწილეობით). კომპლექსის დიდი ნაწილი (გრენის დასამზადებელი, აბრეშუმის ძაფის ამოსახვევი და საგრეხი კორპუსი, ე. წ. საჭიე ბინა და სხვ.) დროთა განმავლობაში დაინგრა. მთავარი შენობა კი, სადაც დღეს აბრეშუმის სახელმწიფო მუზეუმია მოთავსებული, თავდაპირველი სახით არის მოღწეული (გ. ცაბაძის ქ. N6).

ორსართულიანი შენობა ეკლექტური სტილისაა. შეულესავი აგურის ნაგებობას ქვის მაღალი ცოკოლი აქვს; სიმეტრიული ფასადი ორი განაპირა და ცენტრალური ფართო რიზალიტით არის დაყოფილი. მთავარი შესასვლელის პორტიკის ბრტყელი გადახურვა ბალუსტრადით არის დასრულებული. პირველი სართულის ღიობები სამყურათაღოვანია, მეორე სართულისა კი — თაღოვანი. მათი ალათები მედალიონებით, ვარდულებითა და რომბებით შედგენილ გეომეტრიულ ნახატს ქმნის.

ინტერიერის მორთულობის უჩვეულო დეტალები ნაგებობის დანიშნულებას ესადაგება. აქ კლასიკური არქიტექტურის ელემენტების ერთიან თეთრ ფონზე (ფრიზი, კარნიზი, პილასტრი და სხვ.) მკაფიოდ გამოიყოფოდა აბრეშუმის თემაზე შესრულებული სხვადასხვა ფერის ნაძერწი ფორმები (თუთის ფოთოლი, ჭია, პარკი, ჭუპრი, გრენა). მუზეუმის დარბაზსა და ბიბლიოთეკაში შემონახულია ა. შიმკევიჩის ესკიზებით დამზადებული ავეჯი.

სადგურის თანამშრომელთათვის აგებული სახლი (დ. აღმაშენებლის გამზ. N184) ძველთბილისური საცხოვრებლის ერთ-ერთი საყურადღებო ნიმუშია.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი, 2006, მეორე გამოცემა. ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*
*მუშთაიდის ბაღი

## სქოლიო 
კატეგორია:თბილისის ბაღები და პარკები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
პიონერთა სასახლე

thumb|350px|ახალგაზრდობის სასახლე
**პიონერთა სასახლე**, (იგივე ***ახალგაზრდობის სასახლე*** და ყოფილი **მეფისნაცვლის სასახლე**) — XIX საუკუნის თბილისის ოფიციალური დანიშნულების შენობათა შორის გამორჩეული შენობა, მდებარეობს შ. რუსთაველის გამზ. N6-ში. სასახლე მთავარი ფასადით რუსთაველის გამზირზე გამოდის, დასავლეთიდან და სამხრეთიდან კი ვრცელი ბაღი აკრავს.

სასახლის მშენებლობის უმთავრესი ეტაპები თბილისში მოღვაწე გერმანელი ხუროთმოძღვრის *ოტო იაკობ სიმონსონს* უკავშირდება. მისი მონაწილეობით 1858-59 წლებში შენობის არასრული გადაკეთება მოხდა, 1865-69 წლებში კი - საფუძვლიანი რეკონსტრუქცია. *სიმონსონმა* საგრძნობლად გაზარდა მთავარმართებლის ძველი, 1845-47 წლებში *ი. სემიონოვის* მიერ აშენებული სასახლე და მას სრულიად ახლებური იერი მიანიჭა: კლასიცისტური ფასადი რენესანსული ელემენტებით ჰარმონიულმა ერთობლიობამ შეცვალა (წახნაგოვანი და ხორკლიანი რუსტიკა, კორინთულკაპიტელიანი პილასტრებისა და თაღოვანი ღიობების მონაცვლეობით შედგენილი მწკრივი, გელერეების თაღედი, მედალიონები, რკალური ფრონტონები).

შენობის ფასადები მკაცრი და ოფიციალურია. განსხვავებული, ინტიმური და ამავე დროს საზეიმო იერი აქვს მხოლოდ სამხრეთ ფასადს, რომელიც ელეგანტური რკინის სვეტების მქონე მორკალულმარშიანი ღია კიბე-აივნით არის მიმართული ბაღისკენ. ინტერიერი, XIX საუკუნის თბილისური სასახლეების ტრადიციისამებრ, კლასიცისტურ ორდერთან ერთად (დიდ ფოიეში, მეფისნაცვლის მისაღებსა და კაბინეტებში) გვიანირანული არქიტექტურისთვის დამახასიათებელ მორთულობასაც შეიცავს (სტუკოს ორნამენტები და სარკეები, სტალაქტიტებიანი ნიშები და ფრიზები, მუშარაბიანი სარკმლები მთავარ დარბაზში).

1917-1921 წლებში სასახლეში (მეფისნაცვლის ყოფილ რეზიდენციაში) საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელმა კრებამ და მთავრობამ დაიდო ბინა. საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ 1921 წლიდან, ამ შენობაში მოთავსდა საქართველოს სსრ ცაკი და ეწოდა საბჭოთა საქართველოს მთავრობის სასახლე. 1937 საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გადაწყვეტილებით  სასახლეში უნდა მოწყობილიყო თბილისის პიონერთა და ოქტომბრელთა სასახლე (რეკონსტრუქცია ჩატარდა არქიტექტორ  არჩილ ქურდიანის  ხელმძღვანელობით). 1941 წლის 2 მაისს შენობა ხელახლა გაიხსნა, როგორც პიონერთა და მოსწავლეთა რესპუბლიკური სასახლე, რომელსაც 1959 წელს ბორის ძნელაძის სახელი მიენიჭა. ამჟამად, შენობაში განთავსებულია საქართველოს მოსწავლე-ახალგაზრდობის ეროვნული სასახლე.

## გალერეა

Montabone, Luigi - Palazzo del governatore generale del Caucaso in Tiflis.jpg|მეფისნაცვლის სასახლე 1862 წელი
Westly (Вестли) E. Дворец в Тифлисе. Обнародование в Тифлисской губернии Указа о прекращении крестьянской зависимости.jpg|ბატონყმობის გაუქმება ტფილისში, 1864 წლის 8 ნოემბერი
Palace of Caucasian Viceroy, Tiflis 16.jpg|მეფისნაცვლის სასახლე 1865 წლის შემდგომ

## ლიტერატურა 
* "საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი", 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0

## რესურსები ინტერნეტში 
* მეფისნაცვლის (მთავარმართებლის)სასახლე
*

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თბილისში
კატეგორია:საქართველოს სასახლეები
კატეგორია:რუსთაველის გამზირი
კატეგორია:XIX საუკუნის არქიტექტურა
ოფიცერთა სახლი

მინი|ოფიცერთა სახლი
მინი|დიდი დარბაზი
**ოფიცერთა სახლი** — თბილისის არტისტული წრისათვის („კრუუჟოკი“) (რუსთაველის გამზირი N16) 1916 წელს აიგო არქიტექტორ დავით ჩისლიევის პროექტით. შენობა ევროპული ნეოკლასიციზმის ნიმუშია.

შენობა გრძივად მიჰყვება გამზირს, ბესიკის ქუჩის კუთხესთან კი მომრგვალებულია. პირველი სართული რუსტირებულია და ფართო სწორკუთხა ღიობებით არის დანაწევრებული. ვარდისფერი ქვით მოპირკეთებულ გამზირისპირა ფასადზე სამკუთხა ფრონტონით დაგვირგვინებული ფართო რიზალიტი გამოიყოფა. ფასადს რუხი ქვის გიგანტური სადა პილასტრები ანაწევრებს. ქვის გიგანტური პილასტრებით არის გამოყოფილი ნაგებობის მომრგვალებული კუთხეც, რომლის აივნების შემკულობა (დორიული სვეტები II სართულზე; მოქანდაკე იაკობ ნიკოლაძის შესრულებული კარიატიდები III სართულზე) და მძლავრი ანტაბლემენტი არსებითია შენობის მხატვრული ხასიათისთვის.

1918 წლიდან ნაგებობის სარდაფში გამართული იყო კეფე „არგონავტთა ნავი“, რომელიც მხატვრებმა კირილ ზდანევიჩმა, ლადო გუდიაშვილმა და ალექსანდრე ბაჟბეუქ-მელიქოვმა მოხატეს.

ამჟამად შენობაში განთავსებულია: გალარეა TMS, საქართველოს ხალხური სიმღერისა და ცეკვის სახელმწიფო აკადემიური ანსამბლი „ერისიონი“ და სხვ.

## ლიტერატურა
* „საქართველოს ძველი ქალაქები: თბილისი“, 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0. 

კატეგორია:თბილისის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:რუსთაველის გამზირი
ანციკლოპედია

**ანციკლოპედია** (Uncyclopedia) — „უშინაარსო ენციკლოპედია, რომელიც ნებისმიერს შეუძლია არედაქტიროს“ — სატირიული პაროდია ვიკიპედიაზე, თუმცა თვით ანციკლოპედია საპირისპირო მოსაზრებას გამოთქვამს. საიტი 2005 წლის იანვარში გაიხსნა ჯონათან ჰუანისა და ანონიმური კოლეგის (მეტსახელით "'Stillwaters" ან "Euniana") მიერ და მათი მტკიცებით ეს არის ფონდი ანციკლოპედიის პროექტი, პაროდია ფონდ ვიკიმედიაზე.

მათი ლოგო კარტოფილის ფორმისაა, სახელით "სოფია", რომელიც ასევე ვიკიპედიის გლობუსის ლოგოს პაროდიაა. ანციკლოპედიის თავდაპირველი მისია სატირიული მოსაზრების გამოთქმა იყო ვიკი ფორმატში. თუმცა, საზოგადოების ზრდასთან ერთად, მისი შინაარსი გაიზარდა და იუმორის მრავალ სხვა ფორმასაც მოიცავს. აქ დაშვებული იუმორის ფორმებზე რაიმე შეზღუდვა არ არსებობს; თუმცა, ყველა სტატია ექვემდებარება სტანდატულ გრამატიკულ წესებს და ადამიანთა მცირე ჯგუფზე უფრო მეტი აუდიენციისთვის უნდა იყოს საინტერესო. ამასთან ანციკლოპედია არ აწესებს სანქციებს სტატიებზე ან კომენტარზე, რომელიც უბრალოდ სისულელეა ან ვინმეზე "ანგარიშსწორებას" ისახავს მიზნად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანციკლოპედია
* ქართული ანციკლოპედია 

კატეგორია:სატირა
კატეგორია:იუმორი
კატეგორია:ენციკლოპედიები
კატეგორია:მედიავიკი ვებგვერდები
ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია

**ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია** — ისტორიული სასწავლებელი ქალაქ ქუთაისში.

## ისტორია
შეიქმნა 1878 წელს, საგუბერნიო გიმნაზიის ბაზაზე, რომელიც თავის მხრივ 1830 წელს დაარსდა როგორც სამაზრო სასწავლებელი. სასწავლებელი თავდაპირველად პოლკოვნიკ წერეთლის სახლში იყო განთავსებული. 1850 წელს სასწავლებელი საგუბერნიო ვაჟთა გიმნაზიად გადააკეთეს და 1851-54 წლებში მისთვის არქ. ენფიაჯიევის პროექტით, ოქროს ჩარდახის სიახლოვეს დიდი ორსართულიანი შენობა ააგეს (დღევანდელი რუსთაველის ქუჩისპირა კორპუსი).

გაზრდილი სასწავლებლისთვის 1901-03 წლებში არქ. ი. ლუკაშევის (პიატიგორსკისა და ნოვოროსიისკის გიმნაზიების ნაგებობათა ავტორი) პროექტით კიდევ ერთი დიდი შენობა აიგო (დღევანდელი ცისფერყანწელთა ქუჩისპირა კორპუსი). 1918 წელს კლასიკური გიმნაზიის გაუქმების შემდეგაც შენობებს ფუნქცია არ შეუცვლია.

გიმნაზიის ძველი კორპუსი დღეს ძლიერ სახეცვლილია: 1960-იან წლებში მას მესამე სართული დააშენეს და იმპოზანტური, კლასიცისტური პორტიკიანი ფასადი მოარღვიეს.

## არქიტექტურა
გიმნაზიის ახალი, ძირითადი კორპუსი ხაზგასმული მონუმენტურობით გამოირჩევა და კლასიცისტური ელემენტებითაა შემკული. ღიობთა თანაბარი რიტმით დანაწევრებული ფასადის შუა ნაწილს მძლავრი რიზალიტები ემიჯნება. ნაგებობის დომინანტს მარჯვენა, განიერი და მაღალი, პორტიკიანი რიზალიტი წარმოადგენს. მისი მეორე სართული გიგანტური (დიდი თაღოვანი და მცირე სწორკუთხა) სარკმლებითაა გახსნილი. ფასადს გიგანტური კორინთულკაპიტელიანი პილასტრები, მეანდრის სალტე და ნიშაში ჩადგმული კრატერი ამშვენებს. აღსანიშნავია კიდეში მოთავსებული პორტიკის რუსტირებული ბურჯები, ზედა სართულის გიგანტური კორინთული სვეტები და უხვად მორთული, რთული ფორმის ფრონტონი, სადაც გირლანდამოვლებულ ფარზე ნაგებობის თარიღია გამოკვეთილი.

## გიმნაზიის მოსწავლეები
სხვადასხვა დროს კლასიკურ გიმნაზიაში სწავლობდნენ: კირილე ლორთქიფანიძე, მამია გურიელი, აკაკი წერეთელი, გიორგი წერეთელი, ნიკო ნიკოლაძე, სერგეი მესხი, ვასო აბაშიძე, კოტე მესხი, სილოვან ხუნდაძე, ექვთიმე თაყაიშვილი, ნიკო მარი, იოსებ ოცხელი, დუტუ მეგრელი, კიტა აბაშიძე, ნიკო ლორთქიფანიძე, ლეო ქიაჩელი, კოლაუ ნადირაძე, სარგის კაკაბაძე, დიმიტრი უზნაძე, შალვა ნუცუბიძე, დავით კაკაბაძე, ვლადიმერ მაიაკოვსკი, პაოლო იაშვილი, ტიციან ტაბიძე, ვალერიან გაფრინდაშვილი და სხვ.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ძველი ქალაქები: ქუთაისი, 2006 წელი, ISBN 99940-0-923-0

## სქოლიო
კატეგორია:ქუთაისის არქიტექტურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:ქუთაისის განათლების ცენტრები
კატეგორია:ქუთაისის ისტორია
ლათინუსი

**ლათინი** - ლავრენტიუმის ლეგენდარული მეფე, რომელმაც შეიფარა ტროადან დევნილი ენეოსი და მისი ხალხი, და გააყოლა ენეოსს ცოლად თავისი ქალიშვილი.

კატეგორია:რომაული მითოლოგია
ბურუნდუკი

**ბურუნდუკი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ციყვისებრთა ოჯახისა. სახეულის სიგრძეა 17 სმ, კუდისა 12 სმ. ბინადრობს აზიისა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ევროპის ტყეებში. იკვებება წიწვოვანი და ფოთლოვანი მცენარეების თესლით, სოკოებით და სხვა. აზიანებს მარცვლეულის ნათესებსა და ბოსტნეულს. ბურუნდუკი ზამთარში ძილქუშს ეძლევა. რეწვის ობიექტია (იყენებენ ბეწვს).

## ქვესახეობები 
მოიცავს შემდეგ ქვესახეობებს:
* *Tamias sibiricus sibiricus*
* *Tamias sibiricus asiaticus*
* *Tamias sibiricus lineatus*
* *Tamias sibiricus okadae*
* *Tamias sibiricus ordinalis*
* *Tamias sibiricus orientalis*
* *Tamias sibiricus pallasi*
* *Tamias sibiricus senescens*
* *Tamias sibiricus umbrosus*

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ბურუნდუკი
კატეგორია:აზიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:იაპონიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:რუსეთის ძუძუმწოვრები
ბურჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბურჯი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბურჯი — ნაგებობის საყრდენი;
* ბურჯი — ქართული ჟურნალი;
* ბურჯი — მოთამაშის პოზიცია რაგბიში.
ბურჯი (არქიტექტურა)

thumb|right|ხიდის ბურჯის დიაგრამა
**ბურჯი** — ქვითკირის მაღალი, მრგვალი ნაგებობა, რომელიც სიმტკიცისათვის ციხესიმაგრის გალავანში ადგილ-ადგილ არის დატანებული. აგრეთვე ხიდისა და წყალსაშვები ჰიდროტექნიკური ნაგებობის (კაშხალის, წყალსაგდების, წყალსაღებისა და სხვა) საყრდენი. ბურჯს გადაეცემა ხიდის მალის ნაშენის დატვირთვა (განაპირა ბურჯს კი - მიწაყრილის დაწოლაც), ჰიდროტექნიკურ ნაგებობებში - წყლის წნევა (საკეტების მეშვეობით), საკეტების ამწევ მექანიზმთა დატვირთვა და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ბურჭულა

**ბურჭულა**, **ყარაუგომი** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4364,5 მ. აგებულია ქვედაპალეოზოური და კაბმრიულისწინა გრანიტოიდებით. ბურჭულა თოვლიან-ყინულიანი და კლდოვანი მწვერვალია. დასავლეთ კალთაზე ეშვება მყინვარი ნოწარულა, საიდანაც გამოედინება მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი — ნოწარულა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით ბოყოს მყინვარია, სადაც სათავე აქვს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადს — ბოყოსწყალს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ლავინიუმი

**ლავინიუმი** — ძველი რომაული ქალაქი ლაციუმში.

ლეგენდის თანახმად იგი დააარსა ენეოსმა და სახელი თავისი მეუღლის ლავინიას პატივსაცემად დაარქვა.

ლავინიუმი მდებარეობდა ტირენიუმის ზღვის პირას. არქეოლოგიური გათხრებისას აქ ნაპოვნია ძვ. წ. VII საუკუნის სამარხები. ლავინიუმში ჩამოდიოდნენ რომის უმაღლესი მაგისტრატუსები თანამდებობის დაკავებისას, ღმერთებისთვის მსხვერპლშესაწირად.

კატეგორია:ძველი რომის ქალაქები
ბურჯი (ჟურნალი)

„**ბურჯი**“ — ქართული დასურათებული ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს, გამომცემელი — ნ. გუნია. გამოიცა ორი 16-გვერდიანი ნომერი. წარმოადგენდა ჟურნალ „ერთობის“ გაგრძელებას. ნახატები და კარიკატურები ეკუთვნის ა. გოგიაშვილს. „ბურჯის“ შემდეგ, როგორც მისი გაგრძელება, გამოვიდა ჟურნალი „ძალა“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:ლიტერატურული ჟურნალები
ლავინია

მინი|მარჯვნივ|200პქ|*ლავინია საკურთხეველთან*, მირაბელო კავალორი
**ლავინია** — რომაულ მითოლოგიაში ლათინთა მეფის ლათინუსის ქალიშვილი. იგი ცოლად ენეოსს გაჰყვა, რომელმაც დაარსებულ ქალაქს მის პატივსაცემად ლავინიუმი უწოდა. მათ შეეძინათ ვაჟი ასკანიუსი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:რომაული მითოლოგია
ბუღა თურქის შემოსევა

**ბუღა თურქის შემოსევა 853-854** — არაბთა ლაშქრობა თბილისის საამიროს დასამორჩილებლად და ამიერკავკასიაში ხალიფის ძალაუფლების აღსადგენად. ხალიფა მუთავაქილმა (847-861) თბილისის ამირა საჰაკ ისმაილის ძის წინააღმდეგ ლაშქრობა მოაწყო ბუღა თურქის სარდლობით. სომეხი ისტორიკოსის თომა არწრუნის ცნობით ბუღას ლაშქარში 200 ათასი მეომარი ითვლებოდა. სომხეთისა და აზერბაიჯანის დალაშქვრის შემდეგ 853 წლის ზაფხულში ბუღა საქართველოს შემოესია. მას შეუკავშირდნენ ტაო-კლარჯეთის მთავარი ბაგრატ I კურაპალატი და კახეთ-ჰერეთის სამთავრო. აფხაზთა სამეფო კი საჰაკს მიემხრო. ბუღა თურქი ისანში დაბანაკდა და საჰაკის წინააღმდეგ სარდალი ზირაქი გაგზავნა. ზირაქი 5 აგვისტოს მდინარე მტკვარზე გავიდა და თბილისში შეიჭრა. არაბები ანთებულ კუპრს ისროდნენ, ქალაქში ხანძარი გაჩნდა. საჰაკი შეიპყრეს და ბუღას ბრძანებით თავი მოჰკვეთეს. შემდეგ ზირაქმა და ბაგრატ I-მა აფხაზთა მეფეც დაამარცხეს. 

აღნიშნული ლაშქრობის შესახებ საუბარია ატენის სიონის წარწერაში: 

ამის შემდეგ ბუღას ლაშქარი კახეთის დაბლობიდან მთიანეთში შეიჭრა. მთიელებმა მედგარი წინააღმდეგობა გაუწიეს მტერს. ამასობაში დიდი თოვლი მოვიდა. არაბებს ცხენები იელის ჭამით დაეხოცათ და დიდი ზარალი ნახეს. ბუღა საქართველოს გაეცალა და ბარდავში დაბანაკდა. მაგრამ 854 წელს ისევ შემოესია საქართველოს და გარდაბანი ააოხრა. ბუღას ლაშქრობამ დიდი ზიანი მიაყენა ქვეყანას. არაბი ისტორიკოსის ალ-ტაბარის ცნობით მარტო თბილისში 853 წელს დაიღუპა 50 ათასი კაცი, ქალაქი თითქმის მთლიანად გადაიწვა. მაგრამ ბუღას ლაშქრობათა მიზანი მაინც მიუღწეველი დარჩა — არაბთა ბატონობის განმტკიცება ვერ მოხერხდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბუღა თურქი
* მუჰამად იბნ ხალიდის შემოსევა

## ლიტერატურა
**გუჩუა ვ.* გადავხედოთ წარსულს, თბ., 1967;
**ჯავახიშვილი ივ.* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;
;
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის საამირო
კატეგორია:IX საუკუნის ომები
კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
კატეგორია:არაბობა საქართველოში
ასკანიუსი

[მინი|right|280პქ|[ენეასი გარბის ცეცხლ მოდებული ტროადან და თან მიჰყავს ანხისი, ასკანიუსსა და მისი ცოლი. ქრისტეშობამდე 470 წ. ბერძნული ამფორა]]

**ასკანიუსი** (ილუსი) — რომაულ მითოლოგიაში ტროას პრინცის ენეოსის და პრიამის ქალიშვილის ლავინიას (ან კრეუსას) ვაჟი. იულიუსების ლეგენდარული წინაპარი. ტროას ომის შემდეგ, როდესაც ქალაქი დაიწვა, ენეოსი გაიქცა ლაციუმში, იტალიაში. თან წაიყვანა მამა ანხისი, შვილი ასკანიუსი და მეუღლე.

## რესურსები ინტერნეტში
* [ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%91%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%99%E1%83%B0%E1%83%90%E1%83%A3%E1%83%96%E1%83%98%E1%83%A1%E1%83%90_%E1%83%93%E1%83%90_%E1%83%94%E1%83%A4%E1%83%A0%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A1_%E1%83%94%E1%83%9C%E1%83%AA%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9A%E1%83%9D%E1%83%9E%E1%83%94%E1%83%93%E1%83%98%E1%83%A3%E1%83%A0%E1%83%98_%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%A5%E1%83%A1%E1%83%98%E1%83%99%E1%83%9D%E1%83%9C%E1%83%98)]

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:რომაული მითოლოგია
ბუჩქი

[მინი|[როდოდენდრონის ბუჩქები, შერინგემის პარკში]]
**ბუჩქი** — ტანდაბალი მრავალწლოვანი მერქნიანი მცენარე. ხეებისაგან განსხვავებით ნიადაგის ზედაპირიდანვე ძლიერად იტოტება და მკვეთრად გამოხატული მთავარი ღერო არ აქვს. 

ბუჩქები უმეტესად ფოთლოვანი ჯიშების სახეობები და სახესხვაობებია. ერთი და იმავე სახეობის მცენარე ხშირად შეიძლება ბუჩქიც იყოს და ხეც, მაგ., ხეჭრელი, ცირცელი და სხვა. მრავალ მათგანს საკვები, ტექნიკისა, სამკურნალო და დეკორატიული მნიშვნელობა აქვს. იყენებენ ტყის მინდორსაცავი ზოლებისა და ცოცხალი ღობეესათვის. ტყეში ბუჩქები ქვეტყეს ქმნიან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოტანიკა
ბუჩქისებრი ხურხუმო

**ბუჩქისებრი ხურხუმო** () — ბუჩბალახი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. 20-100 სმ სიმაღლე მცენარეა ვიწროხაზური ხორცოვანი ფოთლებითა და თავთავისებრი ან საგველა ყვავილედებით. 

გვხვდება ცენტრალურ და წინა აზიაში. უმეტესად უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოების ქვიშიან და ღორღიან დამლაშებულ ნიადაგებზე იზრდება. 

ზამთარში კარგი საკვებია ცხვრისა და ცხენებისათვის. აქლემი ჭამს მთელი წლის განმავლობაში. ადგილობრივი მოსახლეობ იყენებს სათბობად და ტყავის მოსაქმნელად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჯიჯლაყასებრნი
ბუჩქისძირა

**ბუჩქისძირა** (Corydalis) — მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი ყაყაჩოსებრთა ოჯახისა. აქვს გორგლისებრ გამსხვილებული ფესვები და კენწრულ მტევნებად შეკრებილი თეთრი, ყვითელი, მოწითალო ან იისფერი ყვავილები. 

ცნობილია 100-მდე სახეობა. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. აგრეთვე გვხვდება ციმბირსა და შუა აზიის მთებში. 

საქართველოს ტყეებში და ალპურ მდელოებზე იზრდება 9 სახეობა, მათგან ერთი საქართველოს ენდემია (Corydalis vittae), ორი კავკასიისა (Corydalis alexeenkoana, Corydalis emanueli). ბუჩქისძირა თაფლოვანი მცენარეა. მრავალი სახეობა დეკორატიულია.

## გალერეა

ფაილი:ბუჩქისძირა Corydalis ochroleuca blassgelber Lerchensporn.JPG|ბუჩქისძირა
ფაილი:ბუჩქისძირა თეთრი Corydalis vittae weißer Lerchensporn.JPG|ბუჩქისძირა თეთრი
ფაილი:ბუჩქისძირა მოწითალო Corydalis cava hohler Lerchensporn.JPG|ბუჩქისძირა მოწითალო

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყაყაჩოსებრნი
ბუღდაშენის ტბა

**ბუღდაშენის ტბა** — ვულკანური წარმოშობის ტბა საქართველოში, ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში. მდებარეობს ჯავახეთის ზეგანზე, მდინარე ფარავნის აუზში, ზღვის დონიდან 2040 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 0,39 კმ², აუზის ფართობი 69,3 კმ².

ბუღდაშენის ტბის წყლის ყველაზე მაღალი დონე მაისში, თოვლის დნობის დროს და ძლიერი წვიმების პერიოდში აღინიშნება. წყლის დონე ყველაზე დაბალია თებერვალში. ბუღდაშენის ტბას აქვს შედარებით მაღალი მიწისქვეშა-შედენა. ტბის ჩრდილო-დასავლეთი მხრიდან გამოედინება მდინარე ფარავნის მარცხენა შენაკადი ბუღდაშენი.

წყლის დონის მერყეობა/ცვალებადობა შეადგენს 80 სმ-ს. ზამთარში ტბა იყინება, რაც ხუთ თვეს გრძელდება. ტბის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაფარულია წყლის მცენარეულობით. სამხრეთ ნაწილში გაბატონებულია ჭარბტენიანი ტერიტორიები. ფსკერი დაფარულია ჰიდროფილური მცენარეებითა და მათი ინტენსიური ზრდის და კვდომის შედეგად ჩამოყალიბებული ორგანული მასალით. ბუღდაშენის ტბა ჭაობისაკენ გარდამავალ სტადიაში იმყოფება.

დასავლეთ და აღმოსავლეთ ნაპირები დაბალია, რაც განაპირობებს ჭაობების წარმოქმნას. ბუღდაშენის ტბაზე გავრცელებულია ენდემურ მცენარეთა 19-მდე სახეობა. ჯავახეთის დაცულ ტერიტორიებში შემავალ ტბებს შორის ბუღდაშენის ტბა ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და მიმზიდველ ტბად ითვლება ფრინველთა მდიდარი ფაუნის და გადამფრენ ფრინველებზე დაკვირვების შესაძლებლობების მხრივ, განსაკუთრებით გაზაფხულსა და შემოდგომაზე ფრინველთა მიგრაციის დროს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბუღდაშენის ტბის აღკვეთილი

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის ტბები
კატეგორია:რამსარის ძეგლები საქართველოში
ბუჯა

**ბუჯა** — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ზემო იმერეთში, მდინარე ჩოლაბურის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მდგენელი. სიგრძე 41 კმ, აუზის ფართობი 184 კმ². სათავე აქვს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1194 მ. სიმაღლეზე. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი 9,76 მ³/წმ. წყალდიდობა გაზაფხულზე იცის. წყალმცირეა ზამთარსა და ზაფხულში. ერთვის მდინარე ძუსას და წარმოქმნის ჩოლაბურს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები