ოვიმბუნდუ

**ოვიმბუნდუ** — ბანტუს ჯგუფის ხალხი ანგოლის დასავლეთში. ძირითადად სახლობენ ბენგელის, უამბოს და ბიეს პროვინციებში ბიეს პლატოზე. ძირითადი ქალაქებია: ბენგელა, უამბო, კუიტო და სხვა. მათ შორის ქალაქი უამბო ანგოლის სამოქალაქო ომის წლებში იყო ორგანიზაცია უნიტას ბრძოლის ცენტრი, რომლის ხელმძღვანელი — ჟონას სავიმბი — იყო ოვიმბუნდუს ხალხის წარმომადგენელი.

2000 წლის შეფასებით მათი რაოდენობა იყო დაახლოებით 4 — 5 მილიონი ადამიანი. ეთნიკურად ახლო დგანან ამბუნდუს ხალხთან.

უმბუნდუს ენა — ბანტუს ენების ერთ-ერთი ენაა, ასევე გავრცელებულია პორტუგალიური ენა. ოვიმბუნდუს ხალხი ძირითადად ქრისტიანია (კათოლიკები, მეთოდისტები, ადგილობრივი აფრიკული ეკლესიების წარმომადგენლები), მოსახლეობის ნაწილი ტრადიციული კულტების მიმდევარია.

## იდენტიფიკაცია და ადგილმდებარეობა 
მინი|ანგოლის ეთნიკური რუკა
ოვიმბუნდუები ცხოვრობენ ბენგუელას მთიანეთში (ბიეს პლატოზე) ანგოლაში, ტყიანი სანავა, რომელიც მდებარეობს 2000 მეტრზე 100 კილომეტრით არის მოშორებული სანაპირო ზოლს. მთიელები ცხოვრობენ მუდმივ გაზაფხულში სადაც ნოემბერში საშუალო თვიური ტემპერატურა 12 °C-ია, აგვისტოში კი - 25 °C. ეს ადგილი საკმაოდ ნალექიანია, აქ წვიმის სეზონი სექტემბერში იწყება და აპრილამდე გრძელდება. საშუალო წლიური ნალექების რაოდენობა კი 1400 მმ-ია.

მემკვიდრეობითი საკითხებიც ძალიან მნიშვნელოვანი იყო მოსახლეობისთვის და მათ ქონების გადანაწილების ხერხები ჰქონდათ, მაგალითად: მოძრავი ქონება მემკვიდრეობით დედობრივი ხაზით დედის ძმიდან დისშვილებს გადაეცემოდა, ხოლო უძრავი ქონება მამის ხაზს გადაეცემოდა.

სოციალიზაცია ადამიანის პიროვნებად ჩამოალიბების, მოცემული საზოგადოებისთვის დამახასიათებელი ცოდნის, ღირებულებების და ნორმების შეთვისების პროცესია, რომელიც მნიშვნელოვანია ყველა კულტურისთვის. ოვიმბუნდუს კულტურაც დიდი მნიშვნელობას ანიჭებდა სოციალიზაციას და ცდილობდა იმ ყველა ასპექტის შესრულებას, რაც ამ ტერმინს ახასიათებდა.

თავდაპირველად განათლებას მხოლოდ მაღალი ფენის ბიჭი შვილები მამაკაცების სახლში (onjango) ეუფლებოდნენ. ისინი ისტორიას, ფასეულობებს, ანდაზებს და ეტიკეტს სწავლობდნენ. Onjango იყო სახლი, რომელიც სპეციალურად განათლებისთვის იყო შექმნილი, ჰქონდა ერთი კედლის პრინციპის ოთახები, სადაც 8 წლის და ზემოთ ბიჭები იყრიდნენ თავს. სკოლაში მამაკაცს სტუმრების მიღება, კვების საკითხები და დავების მოგვარება ევალებოდა, ხოლო ქალების მოვალეობა ზღაპრებისა და გამოცანების წაკითხვა იყო. მოსწავლები, ბიჭებიც და გოგოებიც, ვალდებულები იყვნენ გაეთავისებინათ და დაეცვათ სკოლის წესები. კოლონიურ პერიოდში ამ მიწაზე კათოლიკემ და პროტესტანტმა მისიონერებმა დააარსეს სკოლები. ბრიტანელმა, კანადელმა და ამერიკელმა პრტესტანტებმა 26 სხვადასხვა დანიშნულების პუნქტიდა 215 სოფლის სკოლა დააარსეს და მისი განვითარება ითავეს. ყველაზე პოპულარული 9000 ჰექტრიანი Dondi კომპლექსი იყო, რომელიც მოიცავდა გოგონების სკოლა-ლიცეუმს და ბიჭების საშუალო სკოლას, ეს კომპლექსი იყო ოვიმბუნდუს განათლების განვითარების მთავარი განმაპირობე

## დასახლების ტიპები 
სახლები აქ ორი სახისაა. წრიული და მართკუთხა ფორმის, ჩალის (ლერწმის) სახურავებით, კედლები კი მოწნული და მობათქაშებული. ყველა სახლს აქვს თავისი საკუთარი ეზო, ბეღელი, საქათმე და ბოსელი თხების, ცხვრების და ღორებისთვის. სოფლები შენდება როგორც ვაკე, ასევე ფერდობ ადგილებზეც. ბარში სოფლები გავრცელდა და ალყაში მოაქცია ცენტრალური საცეკვაო ადგილი (ოსილა) და მამაკაცების სახლი (ონჯანგო). როდესაც მიმდებარე ტერიტორიაზე ამოიწურა სოფლის მეურნეობის ყველანაირი რესურსი, მოსახლეობამ დაიწყო ახალი საცხოვრებელი ადგილების ძიება. თავდაპირველად აშენდა ფერდობის სოფლები (მმართველების მიერ, თავდაცვითი მიზნებისთვის). ასეთ სოფლებში დასახლების წყობა კომპაქტური და სწორხაზოვანი იყო.

## მედიცინა 
ძირითადი დაავადებები იმ პერიოდისთვის იყო კუჭ–ნაწლავის ჭიები, მალარია, ძილის დარღვევები, კეთრი, ყივანახველა და წითელა. აქვთ ისეთი მკურნალობის სახეები, როგორიცაა საუნა და მცენარეულით მკურნალობა. მედიკოსი ქალები ძირითადად ეხმარებოდნენ ხალხს მშობიარობაში.

### ხელოვნება 
ცეკვა ჩანერგილი იყო ყველა სოფლის სოციალურ და რეკრეაციულ ცხოვრებაში. ყველა სოფლის ცენტრში მდებარეობდა საცეკვავო მოედანი. ოვიმბუნდუ ასევე მდიდარია ხალხური ზღაპრებითა და სიმღერის ტრადიციით. სხვადასხვა ზომის და ფორმის მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, მათ შორის დასარტყამ ინსტრუმენტებს, ფლეიტებს და რკინის კლავიშებიან საკრავებს ეძახდნენ ocisanji-ს და sansas-ს. ხის ფიგურებს იყენებდნენ წინასწარმეტყველების კალათებში.

## სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები