ანა აპოსტოლაკი

**ანა აპოსტოლაკი** (, დ. 1880, მარგარიტესი, კრეტა — გ. 1958) — ბერძენი არქეოლოგი და მუზეუმის კურატორი. ის იყო პირველი ბერძენი ქალი, რომელმაც პროფესიონალი არქეოლოგის სტატუსით იმუშავა. ასევე, იგი დეკორატიული ხელოვნების ეროვნული მუზეუმის კურატორი და შემდგომში დირექტორი გახდა. ის ერთ-ერთი პირველი ქალია, რომელმაც დოქტორის ხარისხი მიიღო, ათენის არქეოლოგიური საზოგადოების პირველი ქალი წევრი და ქრისტიანული არქეოლოგიის საზოგადოების ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი გახდა.

ანა აპოსტოლაკი უძველესი ქსოვილების ექსპერტი იყო და მიაჩნდა, რომ ძველი ორნამენტებისა და ბერძნული ტრადიციული ქსოვის შენარჩუნება არა მხოლოდ ქალთა ტრადიციული საქმიანობის მხარდაჭერის საშუალება იყო, არამედ ბერძნული ნაციონალიზმის განმტკიცების მექანიზმიც — ბერძნული ისტორიის ომისშუა პერიოდში.

## ადრეული წლები
ანა აპოსტოლაკი დაიბადა 1880 წელს მარგარიტესში, რეთიმნოს პროვინციაში, კუნძულ კრეტაზე, რომელიც იმ დროს ოსმალეთის იმპერიაში შედიოდა, ხოლო დღეს — საბერძნეთის ნაწილია.  ოსმალური ბატონობის წინააღმდეგ რეგიონალურმა აჯანყებებმა აიძულა მისი ოჯახი ჯერ პირეაში, ხოლო შემდეგ ათენში გადახვეწილიყო. ანა სწავლობდა არსაკიონში — ქალებისთვის განკუთვნილ სასწავლებელში, რომელსაც „განათლების მეგობართა საზოგადოება“ მართავდა. მან სკოლა 1899 წელს დაამთავრა და მასწავლებლად მუშაობა დაიწყო — ეს იმ დროისთვის ქალებისთვის ერთ-ერთ მცირერიცხოვან ხელმისაწვდომ პროფესიას წარმოადგენდა.

## კარიერა
აპოსტოლაკიმ კარიერა დაიწყო როგორც მასწავლებელმა — ასწავლიდა სტუდენტებს, მაშინ როცა თავადაც მისდევდა საკუთარ საგანმანათლებლო მისწრაფებებს. 1903 წელს ის შევიდა ათენის უნივერსიტეტში ფილოსოფიის ფაკულტეტზე სასწავლებლად. ამავე დროს დაიწყო მუშაობა ათენის ნუმიზმატიკურ მუზეუმში, იოანის სვორონოსის ასისტენტად, რომელიც მისი მენტორი იყო და დაეხმარა მას სამეცნიერო კვლევებისადმი ერთგულების განვითარებაში. სვორონოსის ხელმძღვანელობით ის გახდა პირველი ქალი, რომელიც 1906 წელს მიიღეს ათენის არქეოლოგიურ საზოგადოებაში და ასევე იყო პირველი ბერძენი ქალი, რომელიც პროფესიულად საქმიანობდა არქეოლოგად. 1909 წელს ის გახდა ერთ-ერთი პირველი იმ ათი ქალიდან, რომელმაც დაამთავრა ათენის უნივერსიტეტი, და პირველი ქალი კრეტადან, რომელმაც მიიღო სამეცნიერო ხარისხი. სათაურები ქალთა გაზეთებში, როგორიც იყო „Ladies' Gazette“, სადაც აპოსტოლაკი ასევე რეგულარულად წერდა სტატიებს, იუწყებოდნენ მისი სადოქტორო დისერტაციის დასრულების შესახებ და აცხადებდნენ: „ქალებმა გაიმარჯვეს. გუშინდელი დღიდან ბერძნულ სამყაროში ახალი ქალი-ექიმი გამოჩნდა...“ იმავე წელს ის გახდა პირველი ქალი, რომელიც გაწევრიანდა ბერძნულ ფოლკლორულ საზოგადოებაში, რომელიც დააარსა ნიკოლაოს პოლიტისმა, და დაიწყო ლექციების წაკითხვა ხალხური კულტურის შესახებ. მე-20 საუკუნის პირველი ნახევრის შოკმა და პირველმა მსოფლიო ომმა საფრთხე შეუქმნა მრავალ ისტორიულ ძეგლს. აპოსტოლაკი, რომელიც შეშფოთებული იყო მათი დეგრადაციითა და დაცვით, შეუერთდა ქრისტიანული არქეოლოგიურ საზოგადოებას და გახდა მისი ერთ-ერთი პირველი წევრი. ის ასევე იყო ლიკეიონის ბერძენი ქალების კლუბის თანადამფუძნებელი და მმართველი საბჭოს წევრი — ეს ორგანიზაცია 1911 წელს დააფუძნა ბერძენმა ფემინისტმა კალიროი პარენმა. იმავე წელს მან კლუბის წევრებისთვის წაიკითხა ლექცია კნოსოსის სასახლის შესახებ. გაგრძელებული რეპეტიტორობის პარალელურად, მან აიღო დამატებითი მოვალეობები ეროვნულ ტანსაცმელთა დეპარტამენტის მრჩევლის რანგში. ამ პოზიციაზე ის პასუხისმგებელი იყო ეროვნული ტრადიციების დაცვის შესახებ ინფორმაციის გავრცელებაზე, რამაც საშუალება მისცა დაემყარებინა კონტაქტი ისეთ ადამიანებთან, როგორებიც იყვნენ პოეტი გეორგიოს დროსინისი და არქეოლოგი გეორგიოს კურუნიოტისი — ისინი ასევე დაინტერესებულნი იყვნენ კულტურული მემკვიდრეობის დაცვით. ამგვარი ინტელექტუალები ცდილობდნენ ეროვნული სიამაყის გაძლიერებას, თანამედროვე კულტურული პრაქტიკების დაკავშირებით ძველბერძნულ კულტურასთან — არქეოლოგიური მონაცემების შეფასებისა და ძველი, შუასაუკუნეებისა და თანამედროვე არტეფაქტების შედარების გზით. კერძოდ, აპოსტოლაკი (სხვა ქალებთან ერთად, როგორებიც იყვნენ ანგელიკი ხაციმიხალი, ელენი ევკლიდი და ლუსია ზიგომალა) დაინტერესებული იყო ქალების მონაწილეობა საზოგადოებაში უფრო თვალსაჩინო ყოფილიყო ქალთა ხელნაკეთი ნივთების შეგროვებისა და გამოფენის გზით.

იმ დროს საბერძნეთში ქალთა კლუბები შეძლებული ქალაქელების მიერ იყო ორგანიზებული, რომლებმაც დააფუძნეს რეგიონული სკოლები ღარიბებისა და ლტოლვილებისთვის. ამ სკოლების ნაწილი ორიენტირებული იყო გოგონებისთვის ხელობის სწავლებაზე. აპოსტოლაკი აქტიურად მონაწილეობდა ამ კლუბების საქმიანობაში და განივითარა ინტერესი სხვადასხვა ნიმუშებისადმი, რომლებიც აჩვენებდა მხატვრული მოტივების უწყვეტ გამოყენებას ბიზანტიური პერიოდიდან დღემდე. მან იმუშავა პროექტებზე ლიცეუმის კლუბთან ერთად, რათა ყურადღება გაემახვილებინა ბერძნულ წვლილზე ხელოვნებასა და ტექსტილის დარგში, ასევე — მოდაში არსებული იმ მიმბაძველი ტენდენციებისგან დაშორებაზე, რომლებმაც ბერძნული დიზაინი უცხოური ელემენტებით ჩაანაცვლა. ქსოვილებისა და მაქმანების შეგროვებით მან ხელი შეუწყო სამი გამოფენის ორგანიზებას — 1921, 1922 და 1924 წლებში.

მეორე მცირე აზიური კატასტროფების დასრულების შემდეგ, დროსსინისმა — ბერძნული ხელნაკეთობების მუზეუმის მმართველი საბჭოს წევრმა — ხელი შეუწყო მუზეუმის რეორგანიზაციას და მის გარდაქმნას ეროვნულ დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმად, რომელიც ცნობილია თავისი კოლექციებზე ზრუნვით და ძველი ქსოვილების, ქსოვის ტრადიციებისა და ხალხური ხელოვნების კვლევებით. 1923 წელს მან დანიშნა აპოსტოლაკი თავის ასისტენტად, რითაც იგი გახდა სულ რაღაც მეოთხე ქალი, რომელიც შეუერთდა ბერძნულ არქეოლოგიურ სამსახურს.{{sfn|Allman|2021} თავდაპირველად, მან დაიწყო მუშაობა ყველა ქსოვილის ხელით რეცხვით, ჩრჩილების მოცილებით და ტექსტილის კოლექციის კატალოგიზაციით — კოლექციის, რომელიც მოიცავდა ქსოვილებს IV-დან VII საუკუნემდე. შემდეგ მან გააგრძელა მუშაობა როგორც თანამედროვე, ისე ძველი არქეოლოგიური არტეფაქტების შეგროვებაზე — მოგზაურობდა კრეტის შორეულ სოფლებში და სხვა ადგილებში ჯორებით, რათა შეეგროვებინა ნიმუშები ნაქარგობებისა და ტრადიციული კოსტიუმების სახით. აპოსტოლაკი ასევე დაეხმარა ლიკეიონის კლუბს ბერძნული ტექსტილის გამოფენის ორგანიზებაში 1925 წლის მცირე ქალთა ანტანტის შეხვედრის ფარგლებში. 1926 წელს იგი დაინიშნა მუზეუმის კურატორად და მოაწყო მინოსური ტანსაცმლის გამოფენა, რომელიც წარმოადგინეს ლიცეუმის კლუბის ახალგაზრდა წევრებმა სამდღიან კულტურულ ფესტივალზე, რომელიც იმავე წელს გაიმართა პანათინაიკოსის სტადიონზე. 1927 წელს აპოსტოლაკიმ კიდევ ერთი გამოფენა მოაწყო ლიცეუმის კლუბისთვის. მოწვევაში, რომელიც მან გამოფენაში მონაწილეობის მსურველებს გაუგზავნა, ხაზი გაუსვა ბერძნული თემატიკის მნიშვნელობას, თუმცა აღნიშნა, რომ განაცხადები შეიძლება მოიცავდეს მძივებით ნაქარგობას, მუსიკალურ ინსტრუმენტებს, კერამიკას, ხის არტეფაქტებსა და ქსოვის ნიმუშებს.

1932 წელს აპოსტოლაკი დაინიშნა ეროვნულ დეკორატიული ხელოვნების მუზეუმის დირექტორად და იმავე წელს გამოაქვეყნა თავისი კატალოგი კოპტური ტექსტილის შესახებ — კოპტური ქსოვილები ათენის ბერძნული ხელნაკეთობების მუზეუმში () — სადაც შეაფასა ქსოვის ტექნიკების გზა ძველი დროიდან თანამედროვე პროცესებამდე. ეს წიგნი იყო ერთ-ერთი პირველი ტექსტი ქსოვის შესახებ, რომელიც საერთაშორისო დონეზე გამოქვეყნდა და იმ დროს ამ თემატიკაზე ერთადერთი წიგნი იყო ბერძნულ ენაზე. მისი გამოცდილება ქსოვილების შეღებვის ტექნიკებში, ტექსტილის ისტორიასა და ქსოვის მეთოდებში იმდენად ფასეული იყო, რომ ანტონის ბენაკისმა, ბენაკის მუზეუმის დირექტორმა, სთხოვა მას ბენაკის ტექსტილის კოლექციის შეფასება და გამოქვეყნება. აპოსტოლაკის მიერ ჩატარებული ამ კოლექციის ანალიზი გამოქვეყნდა 1937 წელს არქეოლოგიური ჟურნალის „Archaiologiki Ephimeris“-ის საიუბილეო გამოცემაში. მეორე მსოფლიო ომის დროს, რათა თავიდან აეცილებინათ ნაცისტების მიერ მუზეუმის ძარცვა, ბერძნული ხელნაკეთობების მუზეუმის ექსპონატები გადამალეს ეროვნულ არქეოლოგიურ მუზეუმში. 1944 წელს აპოსტოლაკის სახლს ჩაუტარდა ჩხრეკა და მისი ხელნაწერები კონფისკებული იქნა. მისგან შემორჩენილი ნაშრომი მხოლოდ სამ წიგნს და თერთმეტ სტატიას მოიცავს, რომლებიც გამოქვეყნდა და მოიცავს ანალიზებს სპარსულ და სასანიდურ ხალხურ ხელოვნებაზე.
მისმა შრომამ საერთაშორისო აღიარება მოიპოვა, და 1950 წელს თომას უიტტიმორმა დაარწმუნა, რომ დაეწერა ესე „ანარეკლი ქსოვილზე“ () კოპტური ტექსტილის შესახებ ამერიკის ბიზანტიური ინსტიტუტისთვის. მან მუზეუმი 1954 წელს დატოვა, თუმცა სიცოცხლის ბოლომდე განაგრძობდა მუშაობას კრეტული ნაქარგობისადმი მიძღვნილ ტექსტებზე.

## სიკვდილი და მემკვიდრეობა
აპოსტოლაკი გარდაიცვალა 1958 წლის ზაფხულში და დარჩა მეხსიერებაში როგორც ერთ-ერთი პირველი მეცნიერი, რომელმაც შეაფასა და დაახარისხა ბერძნული ტექსტილის ისტორია, ასევე როგორც ფემინისტი, რომელიც მუშაობდა ქალთა განათლებაზე და ხელობის პოპულარიზაციაზე. 2015 წელს რეთიმნონის საჯარო ბიბლიოთეკამ, ბერძენ ქალთა ლიცეუმის კლუბთან და ბენაკის მუზეუმთან თანამშრომლობით, გამართა სემინარი, რომელიც მიეძღვნა აპოსტოლაკის და მის შემოქმედებას. პარალელურად გამოიფინა მისი ზოგიერთი ნამუშევარიც. სემინარის მიზანი იყო აპოსტოლაკის პოპულარიზაცია და მისი ხელნაწერის – კრეტული ნაქარგების შესახებ – გამოსაცემად სახსრების შეგროვება.

## ლიტერატურა
**Τα κοπτικά υφάσματα του εν Αθήναις Μουσείου Κοσμητικών Τεχνών* (*Coptic textiles in the Museum of Decorative Arts in Athens*) (Athens, 1932)
* ''Εικών του Αράτου επί υφάσματος (Aratos' image on fabric)* (Athens, 1938)
* *Κεντήματα μάλλινα 4ου–9ου αιώνος εξ αιγυπτιακών τάφων ('Woollen embroidery of the 4th–9th centuries from Egyptian tombs')'' (Athens, 1956)
* 'Διόνυσος Δενδρίτης' ('Dionysos of the trees'), *Αρχαιολογική Εφημερίς,* 1942/44, Τόμος 81–83, pp.&nbsp;73–91 (1948)
* **'Κατοπριζομένη επί Υφάσματος' ('Mirrored in Fabric'), in *Coptic Studies in Honor of Walter Ewing Crum* (Boston, 1950)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბერძნები საუკუნისა და საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:ბერძენი ქალები საქმიანობის მიხედვით
კატეგორია:ბერძენი არქეოლოგები