open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯარისკაცის სინაგოგა (ტომსკი)

300px|მინი|ტომსკის სინაგოგა 1910 წელს
**ჯარისკაცის სინაგოგა** () — სინაგოგა ტომსკში. იგი ჯარისკაცის პირველი სინაგოგაა რუსეთში და ერთადერთი ხის მსგავსი ტიპის ნაგებობაა მსოფლიოში. წარმოადგენს რეგიონული მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლს.

## ისტორია
1865 წელს შეიძინეს თორის გრაგნილი და ზატეევის შესახვევში იჯარით აღებულ სახლში გახსნეს სამლოცველო სახლი, რომელიც ქორალური და კამინერის სინაგოგების შემდეგ მესამე იყო ქალაქში. 1872 წელს ნეჩაევის ქუჩაზე (ამჟამად ფრუნზეს პროსპექტი, 15) ააგეს ახალი ხის შენობა. შენობის სარდაფის სამხრეთ ნაწილში განათავსეს რელიგიური პურის — მაცის საცხობი. 

1906 წელს მეზობელი ვაჭრის სახლში გაჩნდა ხანძარი და სინაგოგის შენობა ძალიან დაზიანდა. სინაგოგა საკუთარი თანხით აღადგინეს და გადააკეთეს ჯარისკაცებმა. მშენებლობას ხელმძღვანელობდა გადამდგარი კაპიტანი გ. ი. ცამი, მშენებლობის კომისიის შემადგენლობაში შედიოდა არქიტექტორი ტ. ლ. ფიშელი. მშენებლობის პროექტი მავრიტანული სკოლის სტილში შეასრულა საგუბერნიო არქიტექტორმა ანდრეი ლანგერმა. 1907 წელს სინაგოგა ხელახლა გახსნეს. 

საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ, 1920-იან წლებში სინაგოგის შენობა გადაეცა უსახლკაროთა სკოლას. შენობის სახურავზე მდებარე სამივე გუმბათი მოანგრიეს. 1930-იან წლებში კი შენობაში განათავსეს ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის თანამშრომელთა საერთო საცხოვრებელი, რომელიც არსებობდა 1990-იან წლებამდე. შემდეგ მასში ცხოვრობდნენ ტომსკის რიგითი მოქალაქეები. 

2018 წლის დასაწყისში ქალაქის ადმინისტრაციამ მიიღო გადაწყვეტილება არქიტექტურის ძეგლი, ჯარისკაცის სინაგოგა, გადაეცა ებრაული თემისთვის. შეთანხმება ქალაქის მერს ივან კლიაინსა და რუსეთის მთავარ რაბინ ბერლ ლაზარს შორის გაფორმდა ამავე წლის 1 თებერვალს.

## ლიტერატურა
* Сибирская старина : краеведческий альманах. - 2003. - № 21 стр. 25.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Солдатская синагога  
* Проект «Томские кружева»

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის სინაგოგები
კატეგორია:ტომსკის ღირსშესანიშნაობები
ტრანსფერაზები

**ტრანსფერაზები** ( — *გადამაქვს*) — ფერმენტების კლასი, რომლებსაც ცოცხალ უჯრედებში სხვადასხვა ქიმიური ჯგუფი ერთი ნაერთიდან (ჯგუფის დონორი) მეორეზე (ჯგუფის აქცეპტორი) გადააქვთ. ფართოდაა გავრცელებული მცენარეულ და ცხოველურ ქსოვილებში, აგრეთვე მიკროორგანიზმებში; წამყვან როლს თამაშობენ შუალედურ ნივთიერებათა ცვლაში, რადგან მონაწილეობენ ნახშირწყლების, ამინომჟავების, ნუკლეინის მჟავების, ლიპიდების და სხვა ბიოლოგიურად მნიშვნელოვანი ნაერთების გარდაქმნაში. ტრანსფერაზების კლასი მოიცავს 450-ზე მეტ ფერმენტს და დაყოფილია ქვეკლასებად იმ ჯგუფების ქიმიური ბუნების მიხედვით, რომლის გადატანის კატალიზსაც აწარმოებენ. მაგალითად, ერთნახშირბადიანი ჯგუფის გადამტანი ტრანსფერაზები (მეთილტრანსფერაზები), შაქრების ნაშთის გადამტანი ტრანსფერაზები (გლიკოზილტრანსფერაზები) და სხვა. სხვადასხვა ქვეკლასის ტრანსფერაზებს სხვადასხვა კოფერმენტი აქვთ. ზოგიერთი ტრანსფერაზი მიღებულია კრისტალის სახით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფერმენტები
ორიბი

**ორიბი** () — ჯუჯა ანტილოპა ძროხისებრთა ოჯახისა. მოხდენილი ცხოველია მაღალ წვრილ ფეხებზე. სხეულის სიგრძეა დაახლოებით 1 მ, სიმაღლე მინდაოში 70 სმ-მდე, მასა 14–21 კგ. თავი წაგრძელებულია, ყურები დიდი. მამლებს სწორი რქები აქვთ, სიგრძით 8–12 სმ; დედალი ურქოა. ბეწვი აბრეშუმოვანია. კუდი მოკლე და ფაფუკია. სხეულის ზედა ნაწილი და გვერდები ქვიშისფერ-წითელია, კინკრიხოზე მუქი ლაქა აქვს, ყურის შიდა ნაწილი მოტიტვლებულია; სხეულის ქვედა მხარე თეთრია; კუდი შავი. გავრცელებულია აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით. ბინადრობს სტეპებსა და სავანებში. იმალება მაღალ ბალახში. დევნის დროს ასკეთებს მაღალ ნახტომებს. ცხოვრობს მარტო ან მცირე ჯგუფებად. იკვებება ბალახითა და ფოთლებით. მრავლდება მთელი წლის განმავლობაში. ნადირობის ობიექტია, იყენებენ მის ხორცს. შედარებით მრავალრიცხოვანია.

## ლიტერატურა 
* Жизнь животных, т. 6, М., 1971.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ორიბი
რობერტ გოგოლაშვილი

**რობერტ ალექსანდრეს ძე გოგოლაშვილი** (დ. 30 ივლისი, 1939, კურსები, ახლანდ. ტყიბულის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მომღერალი, ლოტბარი; საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1983). 

## ბიოგრაფია
1969 წელს დაამთავრა თბილისის ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორია ვოკალის განხრით შოთა ქუთათელაძის ხელმძღვანელობით. მღეროდა სხვადასხვა ხალხურ ანსამბლში. 1976 წლიდან ძირითადად მოღვაწეობს როგორც ლოტბარი, დირიჟორი. ხელმძღვანელობდა საქართვლოს მეცნიერებათა აკადემიის ხალხურ  სიმღერის ანსამბლ „ფაზისს“ (1976–83), ვაჟთა ვოკალურ ანსამბლებს: „თბილისს“ (1980–2010), „ქართულ ხმებს“ (1992 წლიდან, დაარსდა 1985 წელს „ჟურნალისტის“ სახელწოდებით), „უნივერსიტეტს“ (1998–2007); ხალხური სიმღერის ანსამბლ „იმერს“ (2006 წლიდან). ამ ანსამბლების რეპერტუარი მოიცავს უძველეს ქართულ ხალხურ სიმღერებსა და საგალობლებს, ქართულ ქალაქურ სიმღერებს, ქართველ კომპოზიტორთა საგუნდო ნაწარმოებებსა და სასიმღერო შემოქმედებას. ანსამბლებთან ერთად გოგოლაშვილი სხვადასხვა დროს იმყოფებოდა გასტროლებზე საზღვარგარეთ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998), მინიჭებული აქვს თბილისის საპატიო მოქალაქის წოდება (2016).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:დაბადებული 30 ივლისი
კატეგორია:ტყიბულის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2016)
კატეგორია:გოგოლაშვილები
ძროხისებრი ანტილოპა

**ძროხისებრი ანტილოპა**, **ანტილოპა ბუბალი**, **ჩვეულებრივი ბუბალი** ან უბრალოდ **ბუბალი**
*  ანტილოპა ბუბალი (*Alcelaphus buselaphus buselaphus*) — ნომინალური სახეობა
* კონგონი (*Alcelaphus buselaphus cokii*)
* ლელვილის ბუბალი (*Alcelaphus buselaphus lelwel*)
* დასავლეთაფრიკული ბუბალი (*Alcelaphus buselaphus major*)
* სვეინის ბუბალი (*Alcelaphus buselaphus swaynei*)
* ანტილოპა ტორა (*Alcelaphus buselaphus tora*)

ორი სახეობა ზოგიერთი წყაროს მიერ განიხილება ძროხისებრი ანტილოპის ქვესახეობად:
* კაამა [*Alcelaphus caama* (*Alcelaphus buselaphus caama*)]
* ლიხტენშტეინის ბუბალი [*Alcelaphus lichtensteinii* (*Alcelaphus buselaphus lichtensteinii*)]

## ლიტერატურა 
* Chris & Tilde Stuart: Field Guide to the Larger Mammals of Afrika. Struik, 2000, ISBN 1-86872-534-0
* Jean Dorst и Pierre Dandelot: Säugetiere Afrikas, Paul Parey Verlag, 1970. ISBN 3-490-01018-3
* Don E. Wilson, DeeAnn M. Reeder (Hrsg.): Mammal Species of the World. 3-е издание. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 2005, ISBN 0-8018-8221-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბუბალი
კატეგორია:აფრიკის ძუძუმწოვრები
ანრი ჟიული (კონდეს პრინცი)

**ანრი ჟიულ დე ბურბონ-კონდე** (; დ. 29 ივლისი, 1643 — გ. 1 აპრილი, 1709) — ბურბონთა დინასტიის კონდეს შტოს წარმომადგენელი. კონდეს პრინც ლუი II-ის ვაჟი. კონდეს პრინცი 1686-1709 წლებში. ჰქონდა კლინიკური ლიქანთროპია და ახასიათებდა შეშლილის თვიბები. 

## ბიოგრაფია 
ანრი ჟიული დაიბადა 1643 წლის 29 ივლისს პარიზში. იგი იყო კონდეს პრინც ლუი II-ისა და მისი მეუღლის, კლარა კლემენს დე მაილე-ბრეზის უფროსი და ერთადერთი გადარჩენილი შვილი. იგი საფრანგეთის მეფე ლუი XIV-ის ბიძაშვილი და მასზე ხუთი წლით უმცროსი იყო. იგი მშობლებთან ერთად იზრდებოდა ჯერ ოტელ დე კონდეში, შემდეგ კი შატო დე შანტილში. დედამისი იყო გამოჩენილ კარდინალ რიშელიეს დის შვილი. იგი მოინათლა სენ-სალპის ეკლესიაში, დაბადების დღესვე. 

1646 წელს მისი ბაბუის, ანრი II-ის გარდაცვალების შემდეგ მამამისი ლუი II კონდეს პრინცი ხდება, თავად ანრი ჟიულს კი ენგიენის ჰერცოგობა მიენიჭა. 
მარცხნივ|მინი|327x327პქ|ანრი ჟიულის მეუღლე, ანა ჰენრიეტა კურპფალცელი
მთელი ცხოვრების მანძილზე ანრი ჟიული ფსიქიკურად არასტაბილური იყო. იგი იყო დაბალი, შეუხედავი, დაჩაგრული და ბუნებით სასტიკი. 

1673 წლიდან ანრი ჟიული ფრანგულ არმიაში წევრიანდება და მამასთან ერთად იბრძვის ჰაბსბურგების წინააღმდეგ რაინის ფრონტზე. მან ბრძოლაში თავი ისახელა და მამაც გადაარჩინა, რომელიც გერმანელებმა ცხენიდან ჩამოაგდეს. 

თავდაპირველად მის საცოლედ განიხილებოდა მეფე ლუი XIII-ის ძმის, ორლეანის ჰერცოგ გასტონ დე ბურბონის შუათანა ასული ელიზაბეტ მარგარიტა ორლეანელი, თუმცა საპატარძლომ უარი თქვა ქორწინებაზე სასიძოს ცნობილი გამოხტომების გამო. მალევე იგი დანიშნეს ინგლისის, ირლანდიისა და შოტლანდიის მეფე ჯეიმზ VI-ის ასულ ელიზაბეთ სტიუარტისა და მისი ქმრის, ბოჰემიის მეფე ფრიდრიხ V-ის ვაჟის, პფალცის კურფიურსტ ედუარდისა და მისი ცოლის, ანა გონძაგას ასულ ანა ჰენრიეტა კურპფალცელზე. ახალგაზრდა პრინცესა დიდი სილამაზით არ გამოირჩეოდა და ბევრი მთხოვნელიც არ ჰყავდა, ამიტომაც მისმა მშობლებმა სასიძოს ხასიათის მიუხედავად მისი ანრი ჟიულზე დაქორწინება გადაწყვიტეს. ანა ჰენრიეტასა და ანრი ჟიულის ქორწინება 1663 წლის 11 დეკემბერს შედგა პარიზში. მრავალწლიანი და არც ისე ბედნიერი ქორწინებიდან წყვილს ათი შვილი შეეძინა. ცნობილია, რომ ანრი ჟიული, რომელსაც საშინელი ბრაზისაკენ მიდრეკილება ჰქონდა, ხშირად სცემდა თავის ჩუმ მეუღლეს. 

1686 წლიდან ანრი ჟიული კონდეს პრინცი ხდება. მან საყვარელიც კი გაიჩინა, რომელთანაც შეეძინა ერთი უკანონო ქალიშვილი, სახელად ფრანსუაზ შარლოტი, რომლის ლეგიტიმაციაც 1693 წელს მოხდა. 

ანრი ჟიული გარდაიცვალა 1709 წლის 1 აპრილს, 65 წლის ასაკში. 

## შვილები 
## ტიტულატურა 
* 29 ივლისი 1643 - 26 დეკემბერი 1646: ალბრეს ჰერცოგი;
* 26 დეკემბერი 1646 - 11 ნოემბერი 1686: ენგიენის ჰერცოგი;
* 11 ნოემბერი 1686 - 1 აპრილი 1709: კონდეს პრინცი;

## რესურსები ინტერნეტში 
* https://www.britannica.com/biography/Henri-Jules-de-Bourbon-5e-prince-de-Conde

კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1643
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1709
კატეგორია:ბურბონები
კატეგორია:კონდეს პრინცები
უჩა კორძაია

**უჩა კორძაია** (დ. 10 დეკემბერი, 1953, ქუთაისი — გ. 10 იანვარი, 2019, თბილისი) — ქართველი მუსიკოსი.

## ბიოგრაფია 
1979 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის საორკესტრო ფაკულტეტი.

1974–1975 წლებში იყო ანსამბლების — „ორერა“, 1975–1985 წლებში „ვია 75“, 1985–1990 წლებში „ნატვრისხე“, 1997–2005 წლებში „ბიგ-ბენდი“ სოლისტი. 1997 წლიდან იყო რესტორან „ოვაციოს“, „მარკო პოლოს“, „ქართული სახლის“ მუსიკოსი. ჩაწერილი აქვს მრავალი დისკი. არის სსრკ-ის საესტრადო სიმღერების ფესტივალის ლაურეატი (1978, 1980 და 1982 წლებში).

მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2000).

## ლიტერატურა 
* ვინ ვინ არის საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, თბ., 2006, გვ. 270.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 10 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
უჩა
ტომსკის მეცნიერთა სახლი

**ტომსკის მეცნიერთა სახლი** () — ქალაქ ტომსკის ღირსშესანიშნაობა, კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრი. მდებარეობს მისამართზე: 634029, ქალაქი ტომსკი, საბჭოთა ქუჩა, სახლი 45.

## ისტორია
ტომსკის მეცნიერთა სახლის შენობა არის ტომსკის გუბერნატორის ყოფილი რეზიდენცია. რეზდენციის აგების გადაწყვეტილება მიიღეს 1887 წელს. დაპროექტებაში მონაწილეობა მიიღეს ცნობილმა არქიტექტორებმა ვიქტორ ვასილის ძე ხაბაროვმა და პავლე პეტრეს ძე ნარანოვიჩმა. არქიტექტურული სტილის თვალსაზრისით შენობა ხასიათდება როგორც გვიანი რენესანსის ნაგებობა. 

მშენებლობა გაჭიანურდა და სასწრაფოდ მოხდა მისი დასრულება, მას შემდეგ, რაც 1891 წლის გაზაფხულზე ტომსკის ხელისუფლებამ მიიღო შეტყობინება, რომ ტომსკზე გაივლიდა მსოფლიო მოგზაურობიდან დაბრუნებული ტახტის მემკვიდრე უფლისწული ნიკოლოზ რომანოვი. სახლის გადაკეთების მთავარი ორგანიზატორი იყო პეტრე ვასილის ძე მიხაილოვი — იმ დროისათვის ქალაქის თავი. სამთავრობო დაფინანსების არქონის გამო სახლის მშენებლობის დასრულება საკუთარი ფულით მოუხდათ.

იმ შემთხვევისათვის, თუკი უფლისწული მოისურვებდა ხალხს დანახებოდა, ნოვო-სობორნის მოედნის მხრიდან მიაშენეს აივანი. უფლისწული ტომსკს ესტუმრა 1891 წლის ივლისში და გუბერნატორის სახლში დარჩა ორი დღე (5-6 ივლისი). 5 ივლისის საღამოს იგი სასახლის აივნიდან მიესალმა შეგროვილ ხალხს. 

1917 წელს, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, გუბერნატორის სახლს უწოდეს თავისუფლების სახლი. 1920-იან წლებში მასში განათავსეს საბჭოთა ხელისუფლების სხვადასხვა ორგანოები: ტომსკის გუბერნიის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმი და სამხარეო აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმი. 

1927 წელს შენობაში ჩამოყალიბდა მეცნიერთა სახლი, როგორც კულტურის ცენტრი და შემოქმედებითი ინტელიგენციის თავშეყრის ადგილი. ტომსკის მეცნიერთა სახლი პირველი მსგავსი ტიპის დაწესებულება იყო ციმბირში. სახლს 1947-1973 წლებში ხელმძღვანელობდა ნ. ს. პოიზნერი. 

1995 წლიდან წარმოადგენს ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რადიოელექტრონიკისა და მართვის სისტემის სტრუქტურულ ქვედანაყოფს. 2005-2006 წლებში მიმდინარეობდა მეცნიერთა სახლის კაპიტალური რემონტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт Дома учёных
* История застройки Томска. Дом учёных 
* Старое фото. Ново-Соборная площадь Томска. Справа на переднем плане губернаторский дом (сейчас Дом учёных)
* Старое фото. Дом губернатора.
* История Томска и области, достопримечательности. Дом губернатора (дом ученых)
* Фото 1977 года

კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ტომსკში
სამოქალაქო მშენებლობა

[მინი|მრავალდონიანი სტეკი, შენობები, სახლები და პარკი [შანხაი|შანხაიში, ჩინეთში.]]
**სამოქალაქო მშენებლობა** — პროფესიული საინჟინრო დისციპლინა, რომელიც ეხება ფიზიკურად და ბუნებრივად შექმნილი გარემოს პროექტირებას, მშენებლობასა და მოვლა-შენახვას, მათ შორის: რეზიდენციების, ინსტიტუციონალური შენობების, გზების, ხიდების, არხების, კაშხლების, აეროპორტების, საკანალიზაციო სისტემების, მილსადენების და რკინიგზის. სამოქალაქო მშენებლობა იყოფა ბევრ დისციპლინად (მიმართულებად). იგი ითვლება მეორე უძველეს საინჟინრო დისციპლინად სამხედრო ინჟინერიის შემდეგ, და განსხვავდება მისგან. სამოქალაქო მშენებლობა გვხვდება ყველგან, როგორც საჯარო სექტორში, დაწყებული მუნიციპალიტეტებიდან, დამთავრებული აღმასრულებელი ორგანოებით, ასევე კერძო სექტორში, იქნება ეს ინდივიდუალური მშენებლობა (კერძო სახლი, რეაბილიტაცია/რეკონსტრუქცია და ა.შ) თუ ეროვნული ან საერთაშორისო კომპანიების მშენებლობა.

## სქოლიო 
კატეგორია:საინჟინრო დისციპლინები
კატეგორია:სამოქალაქო ინჟინერია
ტომსკის ისტორიის მუზეუმი

**ტომსკის ისტორიის მუზეუმი** () — მუზეუმი ქალაქ ტომსკში. დაარსდა 1997 წლის 16 ივლისს ტომსკის საქალაქო ადმინისტრაციის გადაწყვეტილების საფუძველზე.

## ისტორია 
ტომსკის ისტორიის მუზეუმი შეიქმნა 1997 წელს. 6 წლის განმავლობაში მიმდინარეობდა მოსამზადებელი სამუშაოები: შენობის რეკონსტრუქცია, კოლექციის ფორმირება და ა. შ. 2003 წლის 7 ივნისს საზეიმო ღონისძიების შემდეგ მუზეუმი გაიხსნა დამთვალიერებლებისათვის. სტუმრების ყურადღება მიიპყრობ პირველმა დროებითმა გამოფენამ „ძველი ტომსკის პორტრეტი“, ერთი წლის შემდეგ მუზეუმში გაიხსნა მუდმივი ექსპოზიცია „ტომსკის პირველი საუკუნე“.

ამჟამად მუზეუმში განთავსებულია ექსპონატების ფართო კოლექცია, სულ 4 206 ერთეული. მუზეუმი სტუმრებისთვის გახსნლია ყოველდღე 10:00-დან 19:00-მდე, გარდა ორშაბათისა. ბილეთის ღირებულებაა 15-დან 105 რუბლამდე.

## ტომსკის ციხესიმაგრე 
ტომსკის ციხესიმაგრე დაარსდა 1604 წელს რუსეთის მეფე ბორის გოდუნოვის ბრძანებით, რამდენჯერმე გადააკეთეს და XVIII საუკუნეში დაანგრიეს საჭრიოების არ ქონის გამო. 2004 წელს მუზეუმის ტერიტორიაზე ააგეს ტომსკის ციხესიმაგრის სპასკის კოშკის რეკონსტრუქცია და ასევე კედლის ნაწილი.

## შენობა 
მუზეუმის შენობა აგებულია 1856 წელს ინჟინერ ვ. კ. ფადეევის პროექტის მიხედვით. თავდაპირველად შენობაში განთავსებული იყო პოლიციის სამმართველო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт 
* Музей истории Томска на официальном портале МО «Город Томск» 
* Музей истории Томска на Яндекс Афише
* Музей истории Томска сайте http://relax.ngs70.ru
* Музей истории Томска на сайте http://gorod70.ru/ 
* Музей истории Томска на портале http://tomsk.ru/ 

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ტომსკის საოლქო სამხატვრო მუზეუმი

**ტომსკის საოლქო სამხატვრო მუზეუმი** () — კულტურული დაწესებულება ტომსკის ტერიტორიაზე, დაარსებულია 1979 წელს. მუზეუმის დირექტორია ელენა იანინა.

## ისტორია 
ტომსკის საოლქო სამხატვრო მუზეუმი დაარსდა 1979 წლის 1 ოქტომბერს ტომსკის ოლქის აღმასრულებელი კომიტეტის გადაწყვეტლების საფუძველზე. მუზეუმის ძირითად ექსპოზიციას შეადგენდა ტომსკის საოლქო მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის სამხატვრო განყოფილების ექსპონატები. 1982 წელს მუზეუმს გადაეცა ვაჭარ ნატალია ივანეს ასული ორლოვას ყოფილი საშემოსავლო სახლი (არქიტექტორი კ. კ. ლიგინი, 1903 წელი).  

მუზეუმის კოლექციის ფორმირება დაიწყო 1920-იანი წლებიდან. იმ პირველ 50 ნახატს შორის, რომელიც მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის  კულტურისა და ხელოვნების დაცვის სექციიდან მიიღო ახალმა მუზეუმმა, იყო ვასილი სურიკოვის ნახატი „გოგონას თავი“ და პეტრე კონჩალოვსკის „ნატურმორტი ბეგონიებით“. 1929 წელს სახელმწიფო სამუზეუმო ფონდიდან და ტრეტიაკოვის გალერეიდან გადაეცა ვასილი ტროპინინის „მაზურინების პორტრეტები“, ვ. ა. სეროვის „ა. ვ. კასიანოვის პორტრეტი“, ორესტ კიპრენსკის „ა. ი. კორსაკოვის პორტრეტი“, ვასილი პოლენოვის, ლევ კამენევის და ასევე XVIII–XIX საუკუნეების ფერმწერთა პეიზაჟები. ასევე მიიღეს სურათები და აკვარელი, მათ შორის ფილიპ მალიავინისა და არისტარხ ლენტულოვის ნამუშევრები. 1940-იან წლებში ტომსკში შეიძინეს პავლე სვედომსკისა და მიხაილ კლოდტის ნამუშევრები. საჩუქრად მიღეს პავლე პლეშჩანოვის პორტრეტული ნამუშევრები. მუზეუმების ფონდებში არის აგრეთვე მაქსიმილიან ვოლოშინის ექვსი აკვარელი.

## ფილიალები 
საოლქო სამხატვრო მუზეუმის ფილიალებია ტომსკის ხის ხუროთმოძღვრების მუზეუმი (კიროვის პროსპექტი, სახლი 7), ჩაინსკის სურათების გალერეა (სოფელი პოდგორნოე, ჩაინსკის რაიონი) და ჩრდილოეთის ხალხთა ხელოვნების მუზეუმი (სოფელი კარგასოკი, კარგასოკის რაიონი).

## ლიტერატურა
*Томский областной художественный музей // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 370—371. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт музея
* Каталог собрания Томского областного художественного музея. - Томск, 2012
* Художественный мир Сибири. Томский областной художественный музей
* Страница на сайте museum.ru

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის მუზეუმები
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ტომსკში
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
სპუტნიკი (საინფორმაციო სააგენტო)

**სპუტნიკი** (*შექმნილია რუსეთის საერთაშორისო რადიო „რუსეთის ხმა“-სა და საერთაშორისო ინფორმაციის რუსული სააგენტოს რია ნოვოსტის ბაზაზე*) — საინფორმაციო სააგენტო, საინფორმაციო ონლაინ პლატფორმა და რადიოსამსახური, რომელიც ეკუთვნის რუსეთის მთავრობის დადგენილებით შექმნილ საინფორმაციო სააგენტოს  რასია სეგოდნა.   

სათაო ოფისი განთავსებულია მოსკოვში. რეგიონალური რედაქციები მდებარეობს ვაშინგტონში, კაიროში, პეკინში, სინგაპურში, ლონდონსა და ედინბურგში.  „სპუტნიკი“ ყურადღებას ამახვილებს გლობალურ პოლიტიკასა და ეკონომიკაში მიმდინარე პროცესებზე. მისი აუდიტორია, როგორც წესი, რუსეთის გარეთ მცხოვრები ადამიანებია.  *ნიუ-იორკ ტაიმსის შეფასებით*, სპუტნიკი მიკერძოებულობისა და დეზინფორმაციის მაღალი დოზით ხასიათდება და ხშირად ავრცელებს რუსულ პროპაგანდას. 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის საინფორმაციო სააგენტოები
თბილისის ძველი სამების ეკლესია

მინი|თბილისის წმინდა სამების სახელობის ეკლესია
**თბილისის წმიდა სამების სახელობის ეკლესია** — XVIII-XIX საუკუნეების ქართული მართლმადიდებლური ეკლესია თბილისში, ქალაქის ძველ ნაწილში (კალოუბანი). მდებარეობს ეროსი მანჯგალაძის ქუჩაზე (№6), საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის შენობის უკან. სახელწოდება „ძველი სამების ეკლესია“ გავრცელდა თბილისის წმინდა სამების საკათედრო ტაძრის აგების (1995–2004 წლები) შემდეგ.

ეკლესია რამდენჯერმე არის მნიშვნელოვნად გადაკეთებული. ამ ადგილზე ტაძარი XVIII საუკუნეშიც მდგარა; თბილისის გეგმაზე ვახუშტის აღნიშნული აქვს „ქართული ეკლესია კალოუბანი“. დღევანდელი ტაძრის წინამორბედი ეკლესიის მშენებლობა 1790 წელს დასრულდა. პლატონ იოსელიანის მიხედვით, მისი აგება პეტრე „ყარაულას“ — პეტრე აღნიაშვილს მიეწერება (აღნიაშვილი მეფე ერეკლე II-ის მიერ ღართისკარის დარაჯად იყო დანიშნული). პეტრეს შვილმა, მღვდელმა შიო აღნიაშვილმა 1836 წელს ტაძარს დასავლეთის მხრიდან სვეტებიანი კარიბჭე და სამრეკლო მიუშენა, ხოლო 1850 წელს კარიბჭეზე სამრეკლო დააშენეს; მცირე ხნის შემდეგ ეკლესიის შენობა ისევ განაახლეს. ტაძარი 1863 წელს აკურთხეს. 1863 წლის 10 აპრილს აქ ჯვარი დაიწერეს ილია ჭავჭავაძემ და ოლღა გურამიშვილმა. XIX საუკუნის 60-იან წლებში კი შემოწირულობითა და საკუთარი სახსრებით დეკანოზმა პეტრე არდაზიანმა (მწერალ ლავრენტი არდაზიანის მამა) ტაძარი არქიტექტურულად განაახლა და ჯვარ-გუმბათოვანი ეკლესიის სახე მისცა. 1988 წელს სამრეკლოს გუმბათი ქართული ხურმოთმოძღვრული ტრადიციების მიხედვით გადააკეთეს.   

სამების ეკლესია „ჩახაზული ჯვრის ტიპის“ ნაგებობაა. აგურით ნაშენი ეკლესიის ფასადების გაფორმება სადაა. ზოგადი ფორმები და სამრეკლო შუა საუკუნეების ქართული საეკლესიო არქიტექტურის ტრადიციებს მიჰყვება, კარიბჭეს კი კლასიცისტური სტილის გავლენა ემჩნევა. ინტერიერის მხატვრობა 1890-იან წლებში იტალიელმა მხატვარმა ლუდვიგ ლონგომ შეასრულა.
## წყაროები 
* სამების პატარა ტაძრის სარეკონსტრუქციო სამუშაოები წლის ბოლომდე დასრულდება. ინტერპრესნიუსი, 29.06.2010.
## ლიტერატურა 
* მცხეთა-თბილისის ეპარქიის ტაძრები: ენციკლოპედიური ცნობარი / ირაკლი გუნია; რედ.: გ. კოპლატაძე. თბილისი: საქართველოს საპატრიარქოს გამომცემლობა, 2002. — გვ. 150–151.
* კვირკველია, თ. ძველთბილისური დასახელებანი. - თბ. : საბჭ. საქართველო, 1985. — გვ. 

კატეგორია:თბილისის ეკლესიები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ქალაქის ბაღი (ტომსკი)

300px|მინი
**ქალაქის ბაღი** () — პარკი და გასართობი კომპლექსი ქალაქ ტომსკის ცენტრში, ნოვოსობორნის მოედნის აღმოსავლეთით, რომლისგანაც ჰყოფს საბჭოთა ქუჩა. სამხრეთიდან ესაზღვრება გერცენის ქუჩა, აღმოსავლეთიდან — ტომსკის სტადიონი, ხოლო ჩრდილოეთიდან — „ტომსკის გაზპრომ-ტრანსგაზის“ საავტომობილო პარკი. 

## ისტორია 
თანამედროვე ტომსკის ქალაქის ბაღი დაარსდა 1886 წელს ნოვოსობორნის მოედნის დაჭაობებული ტერიტორიის ადგილზე (ადრე ქალაქის ბაღები მოქმედებდა ტომსკის სხვა რაიონებში). ბაღის შექმნის ინიციატივით გამოვიდა ტომსკის გუბერნატორი გერმან ტობიზენი. გეგმა შეიმუშავა „ტომსკის მთავარმა ბოტანიკოსმა“ პორფირი კრილოვმა. ბაღის ფართობი იყო 2 ჰა. 

ტერიტორია მოაწყვეს ტრადიციული ინგლისური პეიზაჟური ბაღის სტილში. მოგვიანებით ბაღში დადგეს ჯიხური, სადაც იყიდებოდა ჩაი და გამაგრილებელი სასმელები. ასევე გახსნეს ბავშვთა სატანვარჯიშო მოედანი და სცენა. 1907 წელს ტომსკის წყალსადენის ამშენებელმა ძმები ბრომლეების ფირმამ უსასყიდლოდ ააგო შადრევანი. გარკვეულ დღეებში უკრავდა ორკესტრი, ბაღი გამოიყენებოდა დღესასწაულების გასამართად და სასეირნოდ. ბაღის ცენტრალური შესასვლელი არის ყოფილი ლუთერანების შესახვევის მხრიდან. 

1917 წლის რევოლუციების შემდეგ ბაღში გაიმართა რევოლუციურად განწყობილი ხალხის მიტინგი. 

1936 წლისათვის ადრე აქ მდგარი ლუთერანული ეკლესია დაანგრიეს და მოაწყეს ატრაქციონები, მუშაობდა რესტორანი, უკრავდა სიმფონიური ორკესტრი. დიდი სამამულო ომის დროს ქალაქის ბაღში ტომსკელებს მოჰყავდათ კარტოფილი.

1954 წელს ბარში მიმდინარეობდა სამი საერთაშორისო კონკურსისა და სტალინური პრემიის ლაურეატის ვიოლონჩელისტ მსტისლავ როსტროპოვიჩის გასტროლები. 1959 წელს დაამონტაჟეს ახალი ატრქაციონები. ამჟამად ბაღის დიდი ნაწილი უკავია ფოთლოვანი მცენარეების კორომებს. 

2016 წლის 19-20 ნოემბრის ღამეს დაანგრიეს ავარიულ მდგომარეობაში მყოფი პარკში შესასვლელი აგურის თაღი.

## ლიტერატურა
*Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* Ледяная сказка Городского сада 
* Статья *Городской сад* в «Товики»

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის ბაღები და პარკები
კატეგორია:ტომსკის ოლქის ბუნების ძეგლები
ბანაკის ბაღი

300px|მინი|ბაღის ცენტრალური ხეივანი
**ბანაკის ბაღი** () — ბაღი ტომსკის კიროვის რაიონში. მდებარეობს მდინარე ტომის შემაღლებულ სანაპიროზე, მეწყერულ ზონაში. ბაღის ფართობია დაახლოებით 40 ჰა, ზომები 1 300 X 300 მეტრზე.

## ისტორია 
ბანაკის ბაღში ადამიანის პირველი დასახლების კვალი ჩნდება პალეოლითის ეპოქაში, 20 ათასი წლის წინ, რაზეც მიუთითებს 1896 წელს აღმოჩენილი ქვის იარაღი და მამონტის ჩონჩხი. ეს აღმოჩენები ამჟამად ინახება ტომსკის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მუზეუმში. ბაღის ტერიტორიაზე ასევე განთავსებული იყო ძვ. წ. I ათასწლეულის ნაქალაქარი, XV-XVI საუკუნეების ყორღანული ტიპისა და ძვ. წ. VII-V საუკუნეების მომთაბარეების საფლავები (აღმოჩენები მეცნიერებს ბოლომდე არ გამოუკვლევიათ, რადგან ხალხის სამეურნეო საქმიანობის შედეგად, ჩამოთვლილი ყველა არქეოლოგიური ძეგლი განადგურდა).

ბაღმა სახელწოდება მიიღო XVIII-XIX საუკუნეებში აქ განთავსებული ტომსკის 39-ე ქვეითი პოლკის საზაფხულო ბანაკის გამო. ამ პერიოდისათვის აქ იმართებოდა სამხედრო სწავლებები, მათ შორის ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენებით. მაგრამ მოგვიანებით, 1883 წელს ტომსკს განვითარების გეგმის შედგენის შემდეგ, ქალაქი გაიზარდა სამხრეთის მიამრთულებით და ბაღთან ახლოს ააგეს საცხოვრებელი სახლები, ხოლო XIX საუკუნის დასასრულისათვის ბაღი პოპულარული ადგილი გახდა სასეირნოდ და დასვენებისათვის. 

თანამედროვე ბაღის აღმოსავლეთ ნაწილში, 1950-იან წლების შუა პერიოდამდე შემორჩენილი იყო სამხედრო საწყობი, მისი ლიკვიდაციის შემდეგ მის ადგილზე ხეები დარგეს. 

2010 წლის ზაფხულში, ბაღის ქვემო ტერასაზე მოაწყეს საკონცერტო მოედანი.

## ლიტერატურა 
*Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* Лагерный сад 
* А. Г. Караваева. Лагерный сад — место памяти, место любви. Архив Томской области.
* Лагерный сад. Фото-ретроспектива

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის ბაღები და პარკები
კატეგორია:ტომსკის ოლქის ბუნების ძეგლები
მიხაილოვის კორომი

400px|მინი
**მიხაილოვის კორომი** () — კორომი ტომსკის ოქტომბრის რაიონში. წარმოადგენს ბუნების ძეგლს. კორომის ტერიტორია სამხრეთიდან და სამხრეთ-დასავლეთიდან მდინარე უშაიკის მარჯვენა სანაპიროთია შემოსაზღვრული, დასავლეთიდან ესაზღვრება კომკავშირის პროსპექტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთიდან — დასახლება ბლიჟნი, ჩრდილოეთიდან — ტომსკის ყოფილი საკისარების ქარხანა. კორომის ფართობია 53,7 ჰა. 

ადგილობრივ პრესაში კორომს ზოგჯერ „ტომსკის ბულონის ტყეს“ უწოდებენ. განსაკუთრებით ორიგინალური იყო კედრის ხისაგან დამზადებული შადრევანი. კორომმა თავისი სახელი მიიღო ვაჭრის, მეცენატისა და ქალაქის თავის (1883-1887 და 1891-1894 წლებში), პეტრე მიხაილოვის პატივისცემის ნიშნად.

კორომის ტერიტორიაზე ხარობს ისეთი მცენარეები, როგორიცაა ნეკერჩხალი, მუხა, თელა, ცაცხვი, ვაშლი და მანჯურიული კაკალი.

## ლიტერატურა
*Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.
*Привалихина, Л. Памятные уголки / Л. Привалихина // Мой Томск / София Привалихина. — Томск, 2000. — С. 20-26.
*Привалихина, С. Михайловская роща / С. Привалихина // Красное знамя (Выходной, спецвыпуск). — 1999. — 28 авг. — С.3.
*Недоговоров, Ю. Д. Михайловская роща: её прошлое, настоящее и будущее / Ю. Д. Недоговоров; [беседовала] Е. Маланина // Муравейник. — 2004 .— № 27. — С. 4, 5 : фото.
*История названий томских улиц. Томск, Изд-во Д-Принт. 2012. 368 с. ISBN 978-5-902514-51-0

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის ბაღები და პარკები
კატეგორია:ტომსკის ოლქის ბუნების ძეგლები
უნივერსიტეტის კორომი

300px|მინი
**უნივერსიტეტის კორომი** () — ტომსკის ერთ-ერთი მთავარი ღირსშესანიშნაობა, ბუნების ძეგლი, უნივერსიტეტის ძველი ისტორიულ-არქიტექტურული კომპლექსის ნაწილი. 1885 წელს დააარსა ციმბირის საიმპერატორო უნივერსიტეტის მეცნიერმა პორფირი კრილოვმა.

## ისტორია 
1819 წელს ინჟინერმა გავრილ ბატენიკოვმა შეადგინა ქალაქის კორომის პირველი გეგმა, რომელიც XIX საუკუნის შუა წლებში ტომსკელების დასვენების ადგილად იქცეოდა. 

1877 წელს მომავალში უნივერსიტეტს ასაშენებლად გამოიყო ადგილი, რომელსაც ეწოდებოდა ელანი. მშენებლობის დასაწყისისთვის ეს მიწა გადაეცა უნივერსიტეტს სრულ საკუთრებაში. ტერიტორია თითქმის მთლიანად ტყით იყო დაფარული და ეწოდებოდა „ქალაქის არყის ხის კორომი“.

1884 წლისათვის ააგეს მეტალის მოაჯირების ღობე, რომლებიც იდგა აგურის ბოძებზე. ხეების დარგვის შემდეგ ჩამოყალიბდა ალექსანდრეს ბულვარი, იმ სამი იმპერატორის პატივისცემის ნიშნად, რომელთა წყალობითაც დაარსდა ტომსკის უნივერსიტეტი: ალექსანდრე I (1803 წელს დაფუძნდა), ალექსანდრე II (1878 წელს დაარსდა), ალექსანდრე III (1888 წელს გაიხსნა). 

1909 წელს ააშენეს ციმბირში პირველი რკინა-ბეტონის ხიდი არქიტექტორ ანდრეი კრიაჩკოვის პროექტის მიხედვით. 

პ. ნ. კრილოვის მიერ შემოთავაზებული კორომების შემდეგი პროექტი იმდენად წარმატებული იყო, რომ უნივერსიტეტის კორომი ბაღებისა და პარკების ხელოვნების ნიმუში გახდა.

უნივერსიტეტის კორომში უამრავი ძეგლია შემონახული. მათ შორის აღსანიშნავია უნივერსიტეტის სტუდენტებისა და თანამშრომლების ძეგლები, დიდი სამამულო ომის დროს დაღუპულთა ძეგლები, პოტანინის, კრილოვისა და სერგიევსკის ბიუსტები, ყორღანებში აღმოჩენილი ქვის ანთროპომორფული სტელების ნიმუშები. თავად კორომი ბუნების ძეგლს წარმოადგენს.

## ლიტერატურა
*Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.

## რესურსები ინტერნეტში
* Мои знакомые белки. Университетская роща 
* Alma mater. Газета Томского государственного университета
* Томский государственный университет
* Телевизионный вещательный центр ТГУ. Память на века, или аллея победы в университетской роще
* Сайт Бориса Ослина. Томск. Фотографии 1965—1980 годов и современные. Университетская роща 
* Alma mater. Загадка каменных баб 

კატეგორია:ტომსკის ბაღები და პარკები
კატეგორია:ტომსკის ოლქის ბუნების ძეგლები
ბუფ-ბაღი

300px|მინი
**ბუფ-ბაღი** () — ქალაქის პარკი ტომსკში, კიროვის რაიონში. მდებარეობს გოგოლის, გერცენის, ვერშინინისა და კარტაშოვის ქუჩებს შორის. 

## ისტორია 
ბაღი მოწყობილია 1907 წელს, ვაჭარ ვ. პ. მოროზოვის მიერ შეძენილ მიწის ნაკვეთზე. ბაღის მოწყობამდე ქალაქის ამ ტერიტორიაზე შემონახული იყო ტაიგის აბორიგენული მცენარეულობა. 

ბაღში 1908 წლიდან მუშაობდა საზაფხულო თეატრი „ფარსი“ და რესტორანი კავკასიური სამზარეულოთი. ბაღი განათებული იყო. დღისით ბაღში შესვლა თავისუფალი იყო, ხოლო ღამით შესასვლელი ბილეთი 30 კაპიკი ღირდა. 

საბჭოთა პერიოდში ბაღს პროფილი შეუცვალეს და ბავშვთა პარკი უწოდეს, 1930-იან წლებში კი — გოგოლის პარკი. 

1949 წლის 30 მაისს, ალექსანდრე პუშკინის დაბადებიდან 150-ე წლისთავთან დაკავშირებით ბაღს უწოდეს „ალექსანდრე პუშკინის სახელობის ბავშვთა დასვენებისა და კულტურის პარკი“. 1930-იანი წლებიდან პარკში იყო ლენინის, სტალინის, მარქსისა და ენგელსის ბიუსტები, რომლებიც პარკის კუთხეებში იყო განთავსებული. შემდეგ დაამატეს პუშკინის ბიუსტიც. 

2003 წელს ტომსკის 400 წლისთავთან დაკავშირებით ბაღის კურატორი გახდა „ტომსკნავთობქიმია“, რომლის ფინანსებითაც მოხდა ბაღის რეკონსტრუქცია, აღადგინეს გაზონები, გაარემონტეს ბილიკები, დააყენეს სკამები, განაახლეს ხის ქანდაკებები, მოაწყვეს შადრევნები და კასკადური ჩანჩქერი. 

2006 წელს გერმანულ-რუსულ სამიტთან დაკავშირებით ბაღის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხეში ააშენეს ლუთერანული ეკლესია, რომელსაც სამიტის პერიოდში ესტუმრა გერმანიის კანცლერი ანგელა მერკელი.

2011 წელს დაიგეგმა, რომ პარკში დადგმულიყო ალექსანდრე პუშკინის ძიძის, არინა როდიონოვნას ძეგლი.

## ლიტერატურა 
*Сад // Томск от А до Я: Краткая энциклопедия города. / Под ред. д-ра ист. наук Н. М. Дмитриенко. — 1-е изд. — Томск: Изд-во НТЛ, 2004. — С. 302-303. — 440 с. — 3 000 экз. — ISBN 5-89503-211-7.
*Старикова Г. Н., Захарова Л. А., Иванцова Е. В., Нестерова Н. Г., Мороз Е. В., Банкова Т. Б. История названий томских улиц / Старикова Г. Н.. — 3-е дополненное и исправленное. — Томск: «D'Print», 2012. — С. 69-71. — 367 с. ISBN 978-5-902514-51-0
*Виктор Юшковский Эскиз сюжета. Томск: Изд-во НТЛ, 2003. ISBN 5-89503-175-7

## რესურსები ინტერნეტში
* Парк Буфф-сад в центре Томска
* Томск. Часть 3. Буфф-сад, Городской сад и Университетская роща
* Буфф-сад
* В Буфф-саду срубили тополя, которые хранили историю

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის ბაღები და პარკები
კატეგორია:ტომსკის ოლქის ბუნების ძეგლები
ანატოლი ბიბილოვი

**ანატოლი  ბიბილოვი** (, ) — ცხინვალის რეგიონში არსებული რუსეთის ფედერაციის მიერ შექმნილი საოკუპაციო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი (ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მეოთხე პრეზიდენტი) 2017 წლის 21 აპრილიდან.

## ბიოგრაფია
ანატოლი ბიბილოვი დაიბადა 1970 წლის 6 თებერვალს ცხინვალში, მუშების ოჯახში. რვა კლასის დასრულების შემდეგ იგი გადავიდა თბილისში და შევიდა სპეციალიზებულ სკოლა-პანსიონში, სადაც შეისწავლა რუსული ენა  და მიიღო გაძლიერებული სამხედრო ფიზიკური განათლება, რაშიც მოამზადა გენერალ-პოლკოვნიკმა ლესელიძემ. ამის შემდეგ კი იგი შეუერთდა რიზანის უმაღლეს საჰაერო სადესანტო სკოლას. მისი დანაყოფი შედიოდა სამხრეთ ოსეთის კონსოლიდირებულ სამშვიდობო ბატალიონში. მოგვიანებით იგი შეუერთდა სამხრეთ ოსეთის არმიას.

1998-2008 წლებში იგი სამშვიდობო ძალებში დაბრუნდა, ამჯერად ოკუპირებული ჩრდილოეთ ოსეთის ბატალიონში. ბიბილოვი მონაწილეობდა 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომში. 

2008 წლის ოქტომბერში ბიბილოვი დაინიშნა სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო რესპუბლიკის საგანგებო სიტუაციების მინისტრად.

2011 წლის 13 ნოემბერს იგი იყო „ერთიანობის პარტიის“ კანდიდატი სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებზე, სადაც არჩევნების მეორე ტურზე წარმატებით გადავიდა, მან აიღო ხმების 25.44%, თუმცა მალევე სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პარლამენტმა არჩევნები ბათილად სცნო. 

საბოლოო ჯამში 2012 წლის სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებში ლეონიდ თიბილოვმა გაიმარჯვა, ხოლო ანატოლი ბიბილოვს მონაწილეობა არ მიუღია. 2014 წელს ის აირჩიეს სამხრეთ ოსეთის დე-ფაქტო პარლამენტის  ლიდერად და ამჟამად არის პარტია „გაერთიანებული ოსეთის“ ხელმძღვანელი, რომელმაც თავისი კანდიდატურა წარადგინა 2017 წლის დე ფაქტო საპრეზიდენტო არჩევნებზე. ბიბილოვმა პირველივე ტურში გაიმარჯვა და მიიღო ხმების 54.8%,.  შედეგად 2017 წლის 21 აპრილს დაიკავა სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მე-4 პრეზიდენტის პოსტი. 

მის ე.წ. ინაუგურაციას ესწრებოდნენ რუსეთის, მთიანი ყარაბაღის, არაღიარებული დონეცკისა და არაღიარებული ლუგანსკის რესპუბლიკების დელეგაციები.

ანატოლი ბიბილოვი ღიად უჭერს მხარს სამხრეთ ოსეთის რუსეთთან გაერთიანებას.

2015 წლის სექტემბრის შემდეგ ანატოლი ბიბილოვი უკრაინის სანქციების სიაში შედის, უკრაინის მთავრობის მიერ იგი  აღიარებულია, როგორც ნაციონალური უსაფრთხოების რეალურ ან პოტენციურ საფრთხედ, ისევე როგორც უკრაინის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტისთვის. უკრაინის მთავრობის მხრიდან კი მსგავსი ეჭვი გაჩნდა მას შემდეგ რაც არაერთხელ დაფიქსირდა ბიბილოვის ვიზიტი არაღიარებულ დონეცკის, ლუგანსკისა და ყირიმის რესპუბლიკებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანატოლი ბიბილოვი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1970
კატეგორია:დაბადებული 6 თებერვალი
კატეგორია:ცხინვალში დაბადებულები
კატეგორია:რუსეთის მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოში დაბადებული ოსები
კატეგორია:ოსი სეპარატისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დაურ ახვლედიანის სტადიონი

მინი|350პქ
**დაურ ახვლედიანის სტადიონი** — გაგრის ცენტრალური სტადიონი. მდებარეობს ნარტაას ქუჩაზე. 1993 წელს, აფხაზეთის ომის შემდეგ, სტადიონი სერიოზულად დაზიანდა, 2007 წელს იგი აღადგინეს, დამონტაჟდა 1 500 სკამი. 1997 წლის 10 ივლისს სტადიონს დაურ ახვლედიანის სახელი ეწოდა. 

## 2016 წლის კონიფას მსოფლიო თასი 
2016 წლის კონიფას მსოფლიო საფეხბურთო თასის გათამაშებისას, სტადიონმა უმასპინძლა 12 თამაშს, აქედან 6 იყო ჯგუფური ეტაპის და 6 პლეიოფის შეხვედრა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Abkhazia2016.org 

კატეგორია:საქართველოს საფეხბურთო სტადიონები
ქერის უბანი

**ქერის უბანი** — სატირულ-იუმორისტული ანიმაციური სერიალი, გადიოდა ქართულ ტელესივრცეში, არხ რუსთავი 2-ზე, 2013–2017 წლებში, მისი მთავარი პერსონაჟი იყო ბიძინა ივანიშვილი. შექმნა სტუდია „ველოსიპედმა“. სხვა პერსონაჟებია: მიხეილ სააკაშვილი, გიორგი მარგველაშვილი, დავით ნარმანია, სუხო, სოსო ჯაჭვლიანი, ეკა ბესელია, გიორგი კვირიკაშვილი, მიხეილ ჯანელიძე, ალექსანდრე ჯეჯელავა, გიგი უგულავა, ემზარ კვიციანი, შალვა ნათელაშვილი, ნოდარ ხადური, პინგვინი რეზიკო, ლემური ლეიმურაზი, ზებრა ზახარიჩი, ირაკლი ღარიბაშვილი, კახა კალაძე და სხვ. თითოეულ სერიას დამოუკიდებელი იუმორისტული სიუჟეტი ჰქონდა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქერის უბანი — „რუსთავი 2“-ის ოფიციალური საიტი.

კატეგორია:ანიმაციური სერიალები
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ქართული ანიმაციური ტელესერიალები
იოჟეფ საბო

**იოჟეფ საბო** (; ;  დ. 29 თებერვალი, 1940, უნგვარი, უნგრეთი) — უნგრული წარმოშობის უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და მწვრთნელი. თამაშობდა ნახევარმცველის პოზიციაზე. სხვადასხვა დროს იცავდა უჟჰოროდის „სპარტაკის“, კიევის „დინამოს“, ვოროშილოვგრადის „ზარიას“, მოსკოვის „დინამოსა“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ოთხგზის (1961, 1966, 1967, 1968) ჩემპიონი და სამგზის (1960, 1965, 1969) ვიცე-ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ორგზის (1964, 1966) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში. 1962 წლის ჩილეს და 1966 წლის ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1967), უკრაინის დამსახურებული მწვრთნელი.

### სანაკრებო კარიერა
1965–1972 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 40 შეხვედრას ატარებს და 8 ბურთი გააქვს. 

### მსოფლიო ჩემპიონატებზე 
იოჟეფ საბომ ინგლისის მსოფლიო ჩემპიონატის 4 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა.

## მიღწევები 
### საკლუბო 
;  დინამო კიევი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი
* ჩემპიონი: 1961, 1966, 1967, 1968
* ვიცე-ჩემპიონი: 1960, 1965, 1969
; საბჭოთა კავშირის თასი
* თასის მფლობელი: 1964, 1966
;  დინამო მოსკოვი
; თასების მფლობელთა თასი
* ფინალისტი: 1972
### სანაკრებო 
; საბჭოთა კავშირი
; მსოფლიო ჩემპიონატი
* ბრინჯაოს პრიზიორი: 1966
; ოლიმპიური თამაშების საფეხბურთო ტურნირი
* ბრინჯაოს პრიზიორი: 1972

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## ბიბლიოგრაფია 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:დაბადებული 29 თებერვალი
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უჟჰოროდის ჰოვერლას ფეხბურთელები
კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:მოსკოვის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:1962 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1966 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მედალოსნები
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტომსკის მეცნიერების სახლი

**ტომსკის მეცნიერების სახლი** () — ქალაქ ტომსკის ღირსშესანიშნაობა, განათლებისა და კულტურის დაწესებულება. XX საუკუნის დასაწყისის არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს მარილის მოედანზე (აღდგომის მთაზე). 1998 წლიდან შენობაში განთავსებულია თოჯინების თეატრი „Скоморох“.

## ისტორია
მეცნიერების სახლის მშენებლობა დაიწყეს 1911 წლის 1 მაისს და დაასრულეს 1912 წელს. საზეიმო გახსნა გაიმართა 1912 წლის 7 ოქტომბერს. ანდრეი კრიაჩკოვის მიერ შედგენილი შენობის პროექტი აღიარეს გამარჯვებულად სპეციალურად გამართული კონკურსის ფარგლებში, ხოლო პროექტი სისრულეში მოიყვანეს არქიტექტრებმა ტოვი ფიშელმა და ანდრეი ლანგერმა. შენობაში იყო 57 ოთახი, რომლის საერთო ფართობიც იყო 612 კვადრატული საჟენი.

მშენებლობის ინიციატორისა და მისი მთავარი დამფინანსებლის პეტრე მაკუშინის  ჩანაფიქრის მიხედვით შენობაში უნდა გახსნილიყო სახალხო უნივერსიტეტი ალფონს შანიავსკის მოსკოვის სახალხო უნივერსიტეტის მაგალითზე. ახალი უნივერსიტეტის წესდების დამტკიცება შესაძლებელი გახდა მხოლოდ 1916 წლისათვის. მსოფლიოში საომარი მოქმედება არ იძლეოდა სრულმასშტაბიანი სწავლის პირობებს. შენობაში განათავსეს ციმბირის ქალთა უმაღლესი  კურსები, 1912-1914 წლებში ზოგადსაგანმანათლებლო საღამოს კლასები (კურსები), ხოლო 1918 წლის აგვისტოში განათავსეს რუსეთის არმიის გენერალური შტაბის ევაკუირებული აკადემია, 1920 წელს — წითელ მეთაურთა სკოლა, 1923 წელს — ციმბირის პოლიტექნიკუმი. 

საჯარო უნივერსიტეტი კი გაიხსნა 1925 წლის 13 დეკემბერს. 

1941 წელს შენობა გადაეცა ქარხანა „ტომკაბელს“, ხოლო 1960 წელს შენობაში განათავსეს ქარხანა „ტომკაბელის“ კულტურის სახლი, ხოლო 1998 წლიდან განთავსებულია თოჯინების თეატრი „Скоморох“.

## ლიტერატურა
* История названий томских улиц. Томск, Изд-во Д-Принт. 2012. 368 с. ISBN 978-5-902514-51-0

კატეგორია:ტომსკის ღირსშესანიშნაობები
შიხბაღი

**შიხბაღი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, არანის რეგიონში, ზარდაბის  რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 	396  კაცი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
 
 

 
კატეგორია:ზარდაბის რაიონის სოფლები
ანდრეი ბალი

**ანდრეი ბალი** (, ; დ. 16 თებერვალი, 1958, როზდოლი, ნიკოლაევის რაიონი, უკრაინის სსრ — გ. 9 აგვისტო, 2014, კიევი, უკრაინა) — უკრაინელი და საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა მცველის და ნახევარმცველის პოზიციაზე. იცავდა ლვოვის „კარპატის“, კიევის „დინამოს“, თელ-ავივის „მაკაბის“, თელ-ავივის „ბნეი იეჰუდას“ და საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას. საბჭოთა კავშირის ოთხგზის (1981, 1985, 1986, 1990) ჩემპიონი, საბჭოთა კავშირის თასის ოთხგზის (1982, 1985, 1987, 1990), საბჭოთა კავშირის სუპერთასის სამგზის (1981, 1986, 1987) და ევროპის თასების მფლობელთა თასის (1986) მფლობელი კიევის „დინამოს“ შემადგენლობაში. 1982 წლის ესპანეთისა და 1986 წლის მექსიკის მსოფლიო ჩემპიონატების მონაწილე საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში. საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1986).

### სანაკრებო კარიერა
1981–1989 წლებში საბჭოთა კავშირის ეროვნული ნაკრების ღირსებას იცავს, რომლის შემადგენლობაში 20 შეხვედრას ატარებს და ერთი ბურთი გააქვს.

### მსოფლიო ჩემპიონატებზე 
ბალმა მსოფლიო ჩემპიონატების 6 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობა და ერთი გოლი გაიტანა.

## მიღწევები 
### საკლუბო 
;  დინამო კიევი
; საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატი 
* ჩემპიონი: 1981, 1985, 1986, 1990
; საბჭოთა კავშირის თასი
* თასის მფლობელი: 1982, 1985, 1987, 1990
; საბჭოთა კავშირის სუპერთასი
* თასის მფლობელი: 1981, 1986, 1987
; თასების მფლობელთა თასი
* თასის მფლობელი: 1986
;  ბნეი იეჰუდა
; ისრაელის ჩემპიონატი
* ვიცე-ჩემპიონი: 1992
* ბრინჯაოს პრიზიორი: 1993
; ტოტოს თასი
* თასის მფლობელი: 1993
### სანაკრებო 
;  სსრ კავშირის ახალგაზრდული ნაკრები
; ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი
* ჩემპიონი: 1976
### ინდივიდუალური 
* საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი: 1986  № 3209
; 
* №1: 1989 
* №2: 1981, 1982

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* FootballFacts.ru
* Rusteam.Permian.ru 
* Sport-Express.ru
* Dynamo.kiev.ua

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:დაბადებული 16 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 აგვისტო
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლვივის კარპატის ფეხბურთელები
კატეგორია:კიევის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:1982 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1986 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
აფრიკული სპილო

**აფრიკული სპილო** () — ძუძუმწოვართა გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა. აერთიანებს ორ სახეობას: სავანის (L. africana) და ტყის სპილოს (L. cyclotis). ზოგიერთი სისტემატიკა ტყის სპილოს სავანის სპილოს ქვესახეობად თვლის. მამალი სავანის სპილოს სიმაღლეა 3,5 მ, დედალისა — 3 მ-მდე, ტყის სპილოები რამდენადმე მცირე ზომისანი არიან. თავის ქალის შუბლის ნაწილი ამოზნექილია, ყურები დიდი, ხორთუმის ბოლოზე ორი თითისებური ამონაზარდია. შუანი კარგადაა განვითარებული როგორც მამლებში, ისე — დედლებში (სიგრძე 3 მ-მდე, მასა 100 კგ-მდე). გავრცელებული არიან აფრიკაში. ბინადრობენ ტყეებში, ტყესტეპსა და სტეპებში. იკვებებიან უმთავრესად ხეების ტოტებითა და ფოთლებით. ადვილად შინაურდებიან, მაგრამ იშვიათად გამოიყენება სამუშაო ცხოველად.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
კატეგორია:სპილოსებრნი
აზიური სპილო (გვარი)

**აზიური სპილო** () — ძუძუმწოვართა გვარი სპილოსებრთა ოჯახისა. მოიცავს ერთადერთ სახეობას — აზიურ სპილოს (Е. maximus). მამლის სიმაღლეა 3,2 მ, დედლის — 2,7 მ, იწონის 5 ტონას. თავის ქალის შუბლის ნაწილი მცირედ შეზნექილია, ყურები პატარა. ხორთუმის ბოლოზე ერთი თითისებური გამონაზარდი აქვს. შუანი მამლებს კარგად აქვს გაზრდილი (სიგრძით 2,5 მ-მდე, მასა 75 კგ თითოეული), დედლებს ზოგჯერ არ აქვს. ვხვდებით სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ტყიან მხარეებში (ინდოეთი, პაკისტანი, მიანმარი, ტაილანდი, ვიეტნამი, კუნძულები შრი-ლანკა და სუმატრა). კალიმანტანზე ადამიანის მიერაა შეყვანილი. იკვებება უპირატესად ბალახოვანი მცენარეებით. ადვილად შინაურდება და გამოიყენება სხვადასხვა სამუშაოზე, ძირითადად ტყიან ადგილებში; შეუძლია 600 კგ-მდე ტვირთის გადატანა ზურგით ან 500 კგ-მდე ხის ტანის გადაზიდვა ხორთუმით (მცირე მანძილზე).

## რესურსები ინტერნეტში 
*
კატეგორია:სპილოსებრნი
ლეონიდ თიბილოვი

**ლეონიდ თიბილოვი** ( დ. 28 მარტი, 1951, ზემო დვანი) — რუსეთის ფედერაციის მიერ შექმნილი საოკუპაციო ადმინისტრაციის ხელმძღვანელი, ე.წ. სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო მე-3 პრეზიდენტი 2012-2017 წლებში.

## ბიოგრაფია
ლეონიდ თიბილოვი დაიბადა ეროვნებით ოსი გლეხის ოჯახში. 1969 წელს დაამთავრა ავნევის საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩააბარა სამხრეთ ოსეთის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა 1974 წელს. 1974 წლის ნოემბრიდან 1975 წლის ნოემბრამდე იგი საბჭოთა არმიის რიგებში მსახურობდა. 1975 წლიდან 1981 წლამდე მუშაობდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის სახალხო განათლების სისტემაში. იყო ფიზიკისა და მათემატიკის მასწავლებელი სკოლაში, ზნაურის საშუალო სკოლის დირექტორი.

1981 წელს ლეონიდ თიბილოვი საბჭოთა კავშირის სახელმწიფო უშიშროების კომიტეტის („სუკი“) თანამშრომელი გახდა. დაამთავრა საბჭოთა კავშირის სუკ-ის აკადემია ქალაქ მინსკში.

რუსეთის კონტრდაზვერვის ფედერალური სამსახურის დავალებით, 1992 წლის 14 ივლისიდან 1995 წლის 1 იანვრამდე, ასრულებდა ქართულ-ოსური კონფლიქტის ზონაში მყოფი შერეული სამშვიდობო ძალების უსაფრთხოების სამსახურის ხელმძღვანელის ფუნქციას.  
	
1998 წლის თებერვალში  დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის პირველმა პრეზიდენტმა ლუდვიგ ჩიბიროვმა მიანიჭა გენერალ-მაიორის წოდება.

ამავე დროს, 2002 წლის თებერვლამდე იგი შერეული საკონტროლო კომისიას თანათავმჯდომარეობდა ქართულ-ოსური კონფლიქტისდარეგულირების მიზნით.

თიბილობი დე ფაქტო სამხრეთ ოსეთის მეორე მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი იყო. 2006 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში „სამედიცინო საზოგადოების საინიციატივო ჯგუფმა“ ლეონიდ თიბილოვის კანდიდატურა წამოაყენა. თიბილოვმა ხმების 0.9%-ი აიღო,  მეორე ადგილზე გავიდა და ედუარდ კოკოითთან დამარცხდა, რომელიც დე ფაქტო პრეზიდენტი მეორე ვადით გახდა. 

2007 წლის ივლისიდან 2009 წლის სექტემბრამდე მართავდა „პირველ რესპუბლიკურ ბანკს“, რომელიც ედუარდ კოკოითთან დაპირისპირებულ ბიზნესმენს ალბერტ ჯუსოევს ეკუთვნოდა. 2009 წელს ხელისუფლების ზეწოლის შედეგად ბანკი დაიხურა. 	

2012 წლის დასაწყისში იგი იყო სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პრეზიდენტის სრულუფლებიანი წარმომადგენლის მრჩეველი  ქართულ-ოსური ურთიერთობის პოსტკონფლიქტური დარეგულირების საკითხებში.	

2012 წლის თებერვალში თიბილოვი განმეორებითი საპრეზიდენტო არჩევნების კანდიდატად დარეგისტრირდა. 25 მარტს ხმების 42.58% აიღო და მეორე ტურში გავიდა. 9 აპრილს ჩატარებულ მეორე ტურში თიბილოვმა ხმების 54,12%-ით მისი კონკურენტი დავით სანაკოევი დაამარცხა (43%) და სამხრეთ ოსეთის რიგით მესამე დე ფაქტო პრეზიდენტი გახდა.  

2017 წლის თებერვალში ადგილობრივი საინიციატივო ჯგუფის მიერ დასახელდა ახალი ვადით სამხრეთ ოსეთის დე ფაქტო პრეზიდენტობის კანდიდატად. 2017 წლის 9 აპრილს ანატოლი ბიბილოვთან დამარცხდა ე.წ. საპრეზიდენტო არჩევნებში.

ლეონიდ თიბილოვს ჰყავს მეუღლე, ორი ქალიშვილი და ოთხი შვილიშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ლეონიდ თიბილოვი — Civil.ge
* ლეონიდ თიბილოვის ბიოგრაფია — „რია-ნოვოსტი“

კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოში დაბადებული ოსები
კატეგორია:ოსი სეპარატისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შუანი

250px|მინი|მარჯვნივ|სპილოს შუანი
**შუანი** — ზოგი ძუძუმწოვრის (სპილოს, ბეჰემოთის, ტახის და სხვ.) ძლიერ განვითარებული კბილების (ორივე ყბის ეშვებისა და საჭრელებისა) ზოგადი სახელწოდება. ყველაზე დიდი ზომის შუანი (სიგრძე 2–2,5 მ, მასა 30–50 კგ, იშვიათად 90 კგ) აქვს აფრიკულ სპილოს, კიდევ უფრო დიდი ჰქონდათ მამონტებს. ცხოველებისათვის შუანი თავდასხმის და თავდაცვის საშალებაა, ხოლო ზოგიერთი ნამარხი ცხოველის (მაგ., პლატიბელოდონი) ნიჩბისებრი გაბრტყელებული შუანი საკვების მოპოვების საშუალებაც იყო. შუანს მხატვრული ნაკეთობების დასამზადებლად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კბილები
კატეგორია:ძუძუმწოვრების ანატომია
კატეგორია:ძვლის პროდუქტები
კატეგორია:სპილოს ძვალი
სპილოს ძვალი

[200px|მინი|მარჯვნივ|სპილოს ძვლისგან დამზადებული [მარიამ ღვთისმშობელი|მარიამისა და იესოს გამოსახულება]]
**სპილოს ძვალი** — სპილოს შუანის (აფრიკულის, აზიურის და მამონტის) კბილისმიერი ნივთიერება (დენტინი). ძვირფასი სანაკეთო მასალა. გამოირჩევა გამძლეობით, ერთგვაროვნებით; დამახასიათებელი ფერი — თეთრი მოყვითალო ელფერით. კარგად უძლებს დამუშავებას ჭრისას, ხეხვისას, გაპრიალებისას, და პლასტიფიკაციის შემდეგ — მოღუნვას, რაც 0,4 მ-ის სისქის ფირფიტების დამზადების საშუალებას იძლევა. საუკეთესო სპილოს ძვალი ექსპორტირდება აფრიკიდან (3 მ-მდე სიგრძის და 100 კგ-მდე მასის შუანი) და აგრეთვე ინდოეთიდან (2,5 მ-მდე სიგრძის და 75 კგ-მდე მასის შუანი). სპილოს ძვალი ძვირად ფასობს საერთაშორისო ბაზრობაზე. სპილოს ძვალი უძველესი დროიდან გამოიყენება ყოველდღიური საგნების, აგრეთვე სამკაულების დასამზადებლად, იყენებენ ტექნიკური დანიშნულებისთვისაც. სპილოს ძვლის შემცვლელად გამოიყენება კაშალოტის, ნარვალისა და მორჟის კბილები.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:სპილოს ძვალი
კომუნალური ხიდი (ტომსკი)

**კომუნალური ხიდი** () —  საავტომობილო  ხიდი ტომსკში,  მდინარე ტომზე. აგებულია 1973 წელს. ასევე ცნობილია **სამხრეთის** ან **ძველი ხიდის** სახელწოდებით.

ხიდის საერთი სიგრძეა 640 მეტრი. სავალი ნაწლის სიგანეა 15,6 მეტრი, ასევე აქვს ორი ტროტურარი, რომლის სიგანეებია 1,5 მეტრი.

## ისტორია 
ხიდის მშენებლობა დაიწყო 1969 წელს და გაგრძელდა 1973 წლამდე, რომელსაც აწარმოებდა ხიდმშენებელი საწარმო Мостоотряд-101. ადრე, ამჟამინდელი კაპიტალური ხიდის ადგილზე მდებარეობდა პონტონებიანი ხიდი. ორ ათეულ წელზე მეტხანს, სანამ ააშენებდნენ ახალ (ჩრდილოეთის) ხიდს მდინარე ტომზე, კომუნალური ხიდი იყო ერთადერთი დამაკავშირებელი არტერია ტომსკსა და ტომსკის ოლქის დასავლეთის რაიონებს შორის.

მარჯვენა სანაპირზე დინების ზემო მიმართულებით მდებარეობს ტომსკის წყალკანალის სატუმბ-საფილტრი სადგური. ხიდიდან ეგრევე იწყება ნახიმოვის ქუჩა, ხოლო თავად ხიდი გადის მოსკოვის ტრაქტის ქუჩაზე. მარცხენა სანაპიროზე კი მდებარეობს რუსეთის შსს სახელმწიფო ავტოინსპექციის სტაციონარული პუნქტი, რომელსაც კოშკის სახე აქვს. 

ხიდის ახლოს ორივე სანაპიროზე მდებარეობს საზაფხულო დასვენების მოსახლეობაში პოპულარული ადგილები. დინების ზემო მიმართულებით მარცხენა სანაპიროზე მდებარეობს ტბა სენაია-კურია. ტბა ძალიან დაბინძურებულია და მასში ბანაობა კატეგორიულად აკრძალულია.

ხიდი ქალაქის მუნიციპალური საკუთრებაა. 2008 წელს მიმდინარეობდა მისი რეკონსტრუქცია. ხიდის კაპიტალური რემონტი, სავარაუდოდ, უნდა დაიწყოს 2019 წელს

## რესურსები ინტერნეტში
* Коммунальный мост

## სქოლიო
კატეგორია:ტომსკის ხიდები