open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნატბორი

**ნატბორი** — წყლის დონის მომატება კალაპოტის გადაღობვის ან შევიწროების შედეგად, ხელოვნური ნაგებობების აღმართვის ან ბუნებრივი დაბრკოლებების წარმოქმნისას. ნატბორი წარმოიქმნება კალაპოტის ვიწრობებში; ჩამონაქცევებთან, მკვეთრ მოსახვევებთან, თოშხერგილებთან და ყინულხერგილებთან წარმოქმნილ ქვების გროვებთან; ქვენა ქარისას და ა.შ. ძირითად მდინარეზე წყალდიდობის ან წყალმოვარდნის ტალღის გასვლისას ნატბორი წარმოიქმნება მის შენაკადებზე. განასხვავებენ ძირითად (მაგ., დამბით შექმნილი) და დროებით ნატბორებს. ყველაზე მაღალი ნატბორები წარმოიქმნება წყალსაცავთა კაშხლებით.

ნატბორს შეუძლია გამოიწვიოს წყალდიდობები, ზოგჯერ კატასტროფული. ისინი წარმოიქმნება, მაგალითად, ადგილებში, სადაც მდინარეები ყინულოვანი საფრის დიდი სისქისა და სიმტკიცის გამო ყოვნდება, ყინულხერგილებთან ზოგჯერ წყალი რამდენიმე მეტრითაც იწევს მაღლა. განსაკუთრებით ხშირად ამგვარი მოვლენები შეიმჩნევა სამხრეთიდან ჩრდილოეთისკენ მიმავალი დიდი მდინარეების (მაგ., ენისეი, ლენა, ობი, ჩრდილოეთის დვინა) გაზაფხულ-ზაფხულის ყინულსვლის დროს, ასევე ისეთ მდინარეებზე, რომელთა ზემო წელი მთებში მდებარეობს, ქვემო წელი კი — ვაკეებზე (ყუბანი) და ა.შ.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჰიდროტექნიკა
წყალდიდობა (წყლის რეჟიმი)

**წყალდიდობა** — მდინარის წყლის რეჟიმის ფაზა, რომელიც ყოველწლიურად მეორდება მოცემულ კლიმატურ პირობებში ერთსა და იმავე სეზონზე და ხასიათდება ყველაზე მეტი წყალუხვობით, წყლის დონის მაღალი და ხანგრძლივი მომატებით. ხშირად თან ახლავს ჭალებში წყლის გადასვლა და მიწების დატბორვა. წარმოიქმნება მდინარის კვების ძირითადი წყაროთი. ვაკეებზე თოვლის დნობა ყველაზე ხშირად იწვევს გაზაფხულის წყალდიდობებს; მაღალმთის თოვლებისა და მყინვარების დნობა, აგრეთვე ხანგრძლივი და ძლიერი წვიმების მოსვლა (მაგ., მუსონური კლიმატის პირობებში) — წყალდიდობებს წლის თბილ პერიოდში (ე.ი. გაზაფხულ-ზაფხულის ან ზაფხულის წყალდიდობებს). თოვლის დნობით გამოწვეული წყალდიდობები ყველაზე მეტად გავრცელებულია ზომიერი და სუბარქტიკული კლიმატის პირობებში, დამახასიათებელია ვაკის მრავალი მდინარისათვის, რომლებიც ორ ჯგუფად იყოფა: მდინარეები გაზაფხულის (მაგ., ვოლგა, ურალი) და ზაფხულის (მაგ., ანადირი, იუკონი, მაკენზი) ჩამონადენის სიჭარბით. მთის თოვლისა და მყინვარების ზაფხულში დნობით განპირობებული წყალდიდობები ახასიათებს ისეთ მდინარეებს, რომელთა ზემო წელი მდებარეობს მაღალმთიან ალპებში, შუა აზიაში, კავკასიაში; ზაფხულის მუსონური წვიმებით გამოწვეული წყალდიდობები იცის სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მდინარეებზე (მაგ., იანძი, მეკონგი).

## სქოლიო 
კატეგორია:ჰიდროლოგია
თენგიზ გაჩეჩილაძე

**თენგიზ გაჩეჩილაძე** — ქართველი პედაგოგი, საქართველოს დამსახურებული სპორტული ჟურნალისტი, სპორტის დამსახურებული მოღვაწე, ასოცირებული პროფესორი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1939 წლის 28 აპრილს ზესტაფონის რაიონის სოფელ წევაში.

1963 წელს დაამთავრა საქართველოს ფიზიკური კულტურის ინსტიტუტი, 1968 წელს — თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

თენგიზ გაჩეჩილაძე 1958 წლიდან ჟურნალისტიკაში მოღვაწეობს. იყო ჟურნალ „მართვეს“ რედაქტორი, 30 წლის მანძილზე (1985-2015) კი ქართული სპორტული გაზეთის „ლელოს“ მთავარი რედაქტორი (ამჟამად საპატიო რედაქტორი). „სპორტი ყველასათვის“ საქართველოს ეროვნული ფედერაციის პრეზიდენტი (2005-2013). არის საქართველოს ეროვნული ოლიმპიური კომიტეტის ერთ-ერთი დამფუძნებელი, ვიცე-პრეზიდენტი. საერთაშორისო ჯილდოების მფლობელი, არაერთი წიგნისა და გამოცემის ავტორი.

თენგიზ გაჩეჩილაძე ერთადერთი ქართველი ჟურნალისტია, რომელიც აკრედიტირებული იყო ზაფხულისა და ზამთრის 14 ოლიმპიურ თამაშებზე, რაც უნიკალური და სარეკორდო მაჩვენებელია. 1994 წელს საქართველოს პირველი ოლიმპიური მისიის ხელმძღვანელი იყო ლილეჰამერის (ნორვეგია) ზამთრის ოლიმპიურ თამაშებზე.

ეწევა პედაგოგიურ და ჟურნალისტურ მოღვაწეობას. 2014 წელს გამოსცა წიგნი „ლელო“-80 — გაზეთ „ლელოს“ დაარსებიდან 80 წლის საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით. 

## ჯილდოები და აღიარება
* 2024 — თბილისის საპატიო მოქალაქე
* 2020 — ქართული სპორტის რაინდის წოდება — საქართველოს განათლების, მეცნიერების, კულტურისა და სპორტის  სამინისტროს უმაღლესი ჯილდო სპორტის დარგში
* 1998 — ღირსების ორდენი საქართველოში სპორტის განვითარების, მაღალკვალიფიციურ სპორტსმენთა აღზრდის საქმეში შეტანილი პირადი დიდი წვლილისა და ნაყოფიერი ჟურნალისტური მოღვაწეობისათვის
* სეოკის მედალი
* ნიკო ნიკოლაძის სახელობის პრემია
* საქართველოს დამსახურებული ჟურნალისტი
* განათლების წარჩინებული მუშაკის წოდება
* საქართველოს სპორტის დამსახურებული მუშაკი
* მიხეილ კაკაბაძის სახელობის პრემია

## ლიტერატურა
# ლელო 80. გაზეთი მემატიანე. დრო, მოვლენები და ფაქტები (ავტორი) — თბილისი. 2014. 94გვ.
# საქართველოს ოლიმპიური უღელტეხილი (ავტორი) — თბილისი. 2004. 168გვ.
# პირველი ქართველი ქალი ოლიმპზე (ავტორი) — თბილისი. 2002. 232გვ.
# წიგნი ღირსებისა. საცნობარო (თანაავტორი) — 2000. 496გვ. ISBN-99928-0-154-9
# ოლიმპიური შემოდგომის თექვსმეტი გაელვება (ავტორი) — თბილისი. საბჭ. საქართველო. 1989. 80გვ.
# 10 დამოუკიდებელი ნაბიჯი ოლიმპიურ მოძრაობაში (ავტორი) — თბილისი. სამშობლო. 1989. 169გვ.
# ცხენოსნობა. საცნობარო (ავტორი) — თბილისი. განათლება. 1982. 63გვ.
# ოცი სხივი (ავტორი) — თბილისი. საბჭ. საქართველო. 1980. 74გვ.
# მშდ კომპლექსის სოციალური მნიშვნელობა. — თბილისი. საქ. სსრ. საზ- ბა „ცოდნა“. 1978. 31გვ.

## რესურსები ინტერნეტში
*  
* თენგიზ გაჩეჩილაძე facebook-ზე
* თენგიზ გაჩეჩილაძეს სპორტის რაინდის წოდება მიენიჭა
* მთელი ცხოვრება ლელოს და სპორტის სამსახურში

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი სპორტსმენები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 1939
თენგიზ
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2024)
ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმი

**ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმი** — ვლადიმერ მაიაკოვსკის მემორიალური მუზეუმი მის მშობლიურ სახლში, ბაღდათის მუნიციპალიტეტში, ბაღდათის ქ. 51.

მუზეუმი დაარსდა 1940 წელს, პოეტის გარდაცვალებიდან 10 წლის თავზე. ის შენობის II სართულზეა განთავსებული. აქ გამოფენილია ვლადიმერ მაიაკოვსკისა და მისი ოჯახის წევრების მემორიალური ნივთები: XIX–XX საუკუნეების საოჯახო მასალა, პირადი ნივთები, XIX ს-ისა და XX ს-ის ლიტერატურული კოლექციების გამოცემები, პოეტის შემოქმედების სხვადასხვა პერიოდთან დაკავშირებული ფოტო და დოკუმენტური მასალა. 

პოეტის დედა  ღრმა მოხუცებული გარდაიცვალა და სიცოცხლეში საკმაოდ ხშირად სტუმრობდა მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმს. ბაღდათიდან გადასვლის წინ სახლიდან ნივთების უმრავლესობა გაყიდა. რამდენიმე წლის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და რაღაც ნაწილი უკან გამოისყიდა. დღეს ეს ნივთები მეტ-ნაკლებად შენარჩუნებულია. ოთხმოცდაათიან წლებში მუზეუმი გაძარცვეს და დაიკარგა ისეთი მნიშვნელოვანი ექსპონატები, როგორიცაა ფატეფონი, ფოტოაპარატი და სხვა. 

მუზეუმთან მუშაობს ლიტერატურული სალონი, სადაც გაერთიანებულია მაიაკოვსკის შემოქმედებით დაინტერესებული რაიონის საზოგადოება, ქუთაისელი პოეტები.

მუზეუმის ბაზაზე არსებობს ბაღდათის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი, რომელიც I სართულზეა ექსპონირებული. აქ გამოფენილია რაიონის ტერიტორიაზე ჩატარებული გათხრების შედეგად მოპოვებული მასალები, რომელთა ქრონოლოგია მოიცავს პერიოდებს ადრე ქვის ხანიდან XIX ს-ის ბოლომდე. კერძოდ, ნუმიზმატიკის, ბონისტიკის, ეთნოგრაფიისა და არქეოლოგიურ კოლექციებს. 

2018 წელს მუზეუმმა ვლადიმერ მაიაკოვსკის 125 წლის იუბილე აღნიშნა. იუბილესთან დაკავშირებით, მის სახლ-მუზეუმს რეაბილიტაცია ჩაუტარდა.

## გალერეა

სურათი:Mayakovsky House Museum 3.jpg|
სურათი:Mayakovsky House Museum 1.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში
* ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ-მუზეუმი
* სახლ-მუზეუმი facebook-ზე
* მუზეუმების საერთაშორისო დღე, ბაღდათის მუნიციპალიტეტში ვლადიმერ მაიაკოვსკის სახლ- მუზეუმში აღინიშნა
* ვლადიმერ მაიაკოვსკის მუზეუმი

## სქოლიო
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1940 წელს დაარსებული მუზეუმები
ქეთევან ღამბაშიძე

**ქეთევან ღამბაშიძე** (დ. 5 მაისი, 1929) — ქართველი რეჟისორი.

## ბიოგრაფია
1947-1949 წლებში სწავლობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მათემატიკის ფაკულტეტზე, 1953 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის თეატრმცოდნეობის ფაკულტეტი.

მუშაობდა კორესპონდენტად საქართველოს რადიოს საბავშვო გადაცემათა რედაქციაში, 1955-1970 წლებში — რეჟისორის ასისტენტად ქდსპფ სტუდიაში, 1970 წლიდან ამავე სტუდიის რეჟისორია. მუშაობდა კინოპერიოდიკაზე („საბჭოთა საქართველო“, „პიონერი“, „საბჭოთა ამიერკავკასია“). გადაიღო ფილმები: „გაზაფხული მინის სახურავის ქვეშ“ (1972), „ჩაის კრეფს“საქართველო“ (1972), „დიმიტრი გულია“, „გაუფრთხილდით სიცოცხლეს“ (1974), „ინიციატორი“, „სოფელი ღონიერია“ (1975) „რაჭა“ (1977), „შავი ოქროს მარცვლები“ (1981), „ყვავიან ბაღები“ (1985), „ქართლისა და კახეთის მთიანი რაიონების შესახებ“ (1987) და სხვა კინორეჟისორი.

## ლიტერატურა
*ქართული კინო, 1896-2011, თბ., 2011, გვ. 181

## რესურესბი ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
სინგაპურული დოლარი

**სინგაპურული დოლარი** — სინგაპურის ოფიციალური ვალუტა. დაყოფილია 100 ცენტებად. ჩვეულებრივ, შემოკლებით არის დოლარის ნიშანი $, ან S$, რათა განასხვავოს იგი სხვა დოლარში დენომინირებული ვალუტებისგან. სინგაპურის სავალუტო ორგანო (MAS) გამოსცემს სინგაპურის დოლარის ბანკნოტებსა და მონეტებს. 

2019 წლის მონაცემებით, სინგაპურის დოლარი ღირებულებით მსოფლიოში მე-13 ყველაზე დიდი სავაჭრო ვალუტაა. სინგაპურში გამოყენების გარდა, სინგაპურის დოლარი ასევე მიიღება ბრუნეის ყოველდღიურ სავაჭრო ურთიერთობებში. შეთანხმება სავალუტო თანამშრომლობის შესახებ გაფორმებულია სინგაპურის სავალუტო ორგანოსა და ბრუნეი დარუსალამის სავალუტო ორგანოს შორის. ანალოგიურად, ბრუნეის დოლარი ასევე ჩვეულებრივ მიიღება სინგაპურში.

## ისტორია
მანილას გალეონებით შემოტანილი ესპანურ-ამერიკული ვერცხლის დოლარი ფართო მიმოქცევაში იყო აზიასა და ამერიკაში მე-16-მე-19 საუკუნეებში. 1845 წლიდან 1939 წლამდე ბრიტანული მალაი (რომლის ნაწილი იყო სინგაპური) გამოსცემდა ადგილობრივ ეკვივალენტს, სრუტის დოლარს. ეს შეიცვალა მალაიური დოლარით  მიმოქცევაში არსებული სინგაპურის ყველა გამოშვებული ვალუტა (კუპიურები და მონეტები) სრულად არის მხარდაჭერილი გარე აქტივებით მის სავალუტო ფონდში საზოგადოების ნდობის შესანარჩუნებლად. ასეთი გარე აქტივები შედგება ყველა ან რომელიმე ქვემოთ ჩამოთვლილისაგან: (ა) ოქრო და ვერცხლი ნებისმიერი ფორმით; ბ) ვალუტა ვადიანი დეპოზიტების სახით; საბანკო ნაშთები; სახაზინო ვალდებულებები; ბანკნოტები ან მონეტები; (c) ფასიანი ქაღალდები; (დ) აქციები; (ე) კორპორატიული ობლიგაციები; ვ) ვალუტა და ფინანსური ფიუჩერსები(საბირჟო კონტრაქტები); (ზ) ნებისმიერი სხვა აქტივი, რომელსაც ხელისუფლება, სინგაპურის პრეზიდენტის თანხმობით, ჩათვლის საჭიროდ.

2017 წელს, მთავრობამ, სინგაპურის სავალუტო ორგანოს 2017 წლის კანონპროექტის მეორე მოსმენით (შესწორება) გამოაცხადა, რომ სავალუტო ფონდი გაერთიანდება სხვა ფონდებთან, რადგან მიმოქცევაში არსებული ვალუტა ფინანსურად სრულად მხარდაჭერილი ყოფილიყო.

სინგაპურის სავალუტო ორგანოს მიხედვით, 2022 წლის ივლისისთვის, სინგაპურის საგარეო რეზერვები ოფიციალურად შეადგენდა 288,2 მილიარდ აშშ დოლარს. 

## სქოლიო
კატეგორია:სინგაპურული დოლარი
კატეგორია:ვალუტა
კატეგორია:დოლარი
კატეგორია:სინგაპური
ზაქარია შავაძე

**ზაქარია შავაძე** (დ. 28 იანვარი, 1948, თბილისი) — ქართველი  არქიტექტორი, პედაგოგი, იყო სსი „თბილქალაქპროექტის“ პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი. 

## ბიოგრაფია
1971 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით.

1971 წლიდან მუშაობადა სსი  „თბილქალაქპროექტში“ ქალაქის დაგეგმარების სახელოსნოში ტექნიკოსის, არქიტექტორის, ჯგუფის ხელმძღვანელის თანამდებობაზე; 1972 წლიდან სსი  „კურორტპროექტის“ საქართველოს ფილიალში ჯგუფის ხელმძღვანელად; 1975-1978 წლებში იყო სსი „საქქალაქმშენსახპროექტში“ ჯგუფის ხელმძღვანელი; 1978 წლიდან ძეგლთა დაცვის მთავარი სამმართველოს ადაპტაციის განყოფილების ხელმძღვანელად 1978-2012 წლებში. იყო სსი „თბილქალაქპროექტის“ პროექტის მთავარი არქიტექტორი, სახელოსნოს ხელმძღვანელი. 

1997 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი-ს არქიტექტურის ფაკულტეტზე. მის მიერ ძირითადი ნამუშევრებია: სანატორიუმი „კოლხეთი“ კურორტ მენჯში 500 ადგილზე. მრავალბინიანი საცხოვრებელი და მრავალფუნქციური სახლები თბილისში. სავაჭრო დანიშნულების ობიექტი თბილისში. 270-ბინიანი საცხოვრებელი კომპლექსი თბილისში. 64-ბინიანი საცხოვრებელი სახლი ვაზისუბნის დასახლებაში. 200 მოსწავლეზე საჯარო სკოლები სოფელ ნოქალაქევში და სოფელ ხაჟალიაში. საქალაქო სასამართლოს შენობის რეკონსტრუქცია. საცხოვრებელი კომპლექსი სამტრედიის ქუჩაზე და სხვა მის მიერ დაპროექტებულია სხვადასხვა ფუნქციონალური დანიშნულების ობიექტები.  

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია,  თბ., 2017, გვ. 600-601

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ბუდას კბილის ტაძარი

**ბუდას კბილის ტაძარი** — ბუდისტური ტაძარი შრი-ლანკის ქალაქ კანდიში, კუნძულის ერთ-ერთი მთავარი სალოცავი. ის იუნესკოს დაცვის ქვეშ იმყოფება, როგორც მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი „ძველი ქალაქი კანდი“ (ობიექტი №450).

## ისტორია
ლეგენდის თანახმად, ბუდას კრემაციის შემდეგ ცეცხლიდან ოთხი კბილი ამოიღეს, რომლებიც მთელს მსოფლიოში გადაიტანეს. ერთი კბილი, სავარაუდოდ, ცეილონში 371 წელს წაიღეს. ინდოეთში ყოფნის რამდენიმე საუკუნის შემდეგ, სალოცავი ცეილონში გაგზავნა კალინგას მეოთხე მმართველმა, რომელიც დამარცხდა ომებში და ეშინოდა თავისი სახელმწიფოს ბედის გამო. რელიქვია კუნძულზე გადაასვენა მმართველის ასულმა, თმაში დამალა.

მაგიურ ძალას დიდი ხანია მიაწერენ ამ კბილს: ის, ვინც მას ფლობს, ასევე ფლობდა ძალაუფლების მთელ სისავსეს. ამიტომ ბუდას კბილი სამეფო დინასტიის საკუთრება გახდა. მისი შენახვის თავდაპირველ ადგილად ქალაქი ანურადჰაპურა აირჩიეს, შემდეგ კბილი გადაიტანეს ქალაქ პოლონარუვაში და უკვე  XVIII საუკუნის დასაწყისში გადაიტანეს კანდიში. შემდეგ, სპეციალურად ამ სალოცავის შესანახად, დალადა მალიგავას ტაძარი აღმართეს. კბილი ჩამალულია შვიდ, ერთმანეთში ჩასმულ ყუთში. საკმარისია კბილის გაქრობა, რომ. შრი-ლანკის ბუდისტური რწმენას წერტილი დაესვას. კბილის განადგურებას ბევრჯერ ეცადნენ.

1998 წელს, ინდუსებმა ტამილის ინდუისტური ფრაქციის, ტამილის ვეფხვებმა, სცადეს კბილის განადგურება დალადა მალიგავას ტაძარში ბომბის დადებით. ბომბი ამოქმედდა, ტაძარი დაზიანდა, მაგრამ რელიქვია ხელუხლებელი დარჩა. თავად კბილი ძალიან ცოტამ ნახა. იყო დრო, როდესაც მხოლოდ მეფეს, მის გარემოცვას და ზოგიერთ ბერს ჰქონდათ წვდომა სიწმინდესთან. ახლა ბუდას კბილის ტაძარი ღიაა გამთენიიდან დაღამებამდე. ასე რომ, ყველას, ვისაც შეუძლია ამ სალოცავთან გრძელ რიგში დგომა შეუძლია სიწმინდის ნახვა. ძალიან იშვიათ შემთხვევებში, როდესაც თავად კბილია გამოაქვთ საჩვენებლად, მას ათავსებენ ოქროს ლოტოსის ცენტრიდან გამოსულ სპეციალურ ოქროს მარყუჟში.

## გალერეა

SL Kandy asv2020-01 img12 Arthurs Seat view.jpg|ტაძრის კომპლექსის ხედი
SL Kandy asv2020-01 img39 Sacred Tooth Temple.jpg|შესასვლელი პორტალი
Sri Lanka, Kandy, Temple of the Tooth, Sri Dalada Maligawa.jpg|ბუდას ქანდაკება
SL Kandy asv2020-01 img37 Sacred Tooth Temple.jpg|ზედა სართულის ინტერიერი
SL Kandy asv2020-01 img38 Sacred Tooth Temple.jpg|ერთ-ერთი საკურთხეველი
Temple of the tooth.jpg|ტაძარი XX საუკუნის დასაწყისში

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ბუდიზმი
კატეგორია:ბუდისტური ტაძრები შრი-ლანკაში
ალექსანდრე შაბალინი

**ალექსანდრე შაბალინი** (; დ. 22 ოქტომბერი, 1914 — გ. 1982) — რუსი სამხედრო პირი, კონტრადმირალი (1968), საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი. იყო სსრკ-ფინეთის და დიდი სამამულო ომის მონაწილე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:დაბადებული 22 ოქტომბერი
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
კატეგორია:დიდი სამამულო ომის მონაწილეები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
შაბთარი

**შაბთარი** () — ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს ოდნავ დატოტვილი წამოწეული ან გართხმული ღერო. გავრცელებულია ევროპაში, ხმეთაშუაზღვისპირეთში, შუა აზიაში, კავკასიასა და ყირიმში. საქართველოში იზრდება აჭარასა და აფხაზეთში მთის შუა სარტყლამდე, დაჭაობებულ მდელოებზე, მდინარეთა ნაპირებზე და როგორც სარეველა - ნათესებში. საქონლის საკვები და თაფლოვანი მცენარეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პარკოსნები
ბოსტონის უნივერსიტეტი

**ბოსტონის უნივერსიტეტი** () — აშშ-ის ერთ-ერთი უდიდესი კერძო კვლევითი უმაღლესი სასწავლებელი. დაარსდა 1839 წელს ნიუბერიში (ვერმონტის შტატი) როგორც ბიბლიის ინსტიტუტი, 1847 წლიდან იყო ქალაქ კონკორდში (ნიუ-ჰემფშირის შტატი), 1867 წლიდან — ბოსტონში (მასაჩუსეტსის შტატი), როგორც თეოლოგიის ინსტიტუტი, 1869 წლიდან აქვს თანამედროვე სახელი და სტატუსი. უნივერსიტეტის დამაარსებლები არიან ბიზნესმენები ა. რიჩი (1801–1872), ლ. კლაფინი (1791–1871) და ჯ. სლიპერი (1802–1889). ბოსტონის უნივერსიტეტი მონაწილეობს 400-ზე მეტ ცალკეულ სამეცნიერო პროექტში მსოფლიოს მასშტაბით. კვლევითი საქმიანობის მთავარი მიმართულებაა მედიცინა და მისი მომიჯნავე მეცნიერებები. უნივერსიტეტის მედიცინის ფაკულტეტი ფლობს სიმსივნის (კიბოს) კვლევის აშშ-ში საუკეთესო კომბინირებულ ლაბორატორიას. სახელდობრ ბოსტონის უნივერსიტეტმა დაიწყო 1965 წელს კიბოს უჯრედების შესახებ კვლევების ჩატარება. სხვადასხვა დროს აქ სწავლობდნენ ან ასწავლიდნენ ნობელის პრემიის ლაურეატები: სოლ ბელოუ, ელი ვიზელი, შელდონ ლი გლეშოუ, მარტინ ლუთერ კინგი, ოსამუ შიმომურა, დერეკ უოლკოტი, დენიელ ცუი, ასევე აშშ-ის თავდაცვის მინისტრი უილიამ კოენი, დნმ-ის ახალი სამსპირალიანი სტრუქტურის ერთ-ერთი აღმომჩენი მაქსიმ ფრანკ-კამენეცკი და სხვ.

2016 წლისთვის, უნივერსიტეტის შემადგენლობაშია: 17 სკოლა და კოლეში, 19 სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, 79 სამეცნიერო ცენტრი, ბიბლიოთეკების სისტემა, ჰოვარდ გოტლიბის სახელობის კვლევითი ცენტრი მუგარის მემორიალურ ბიბლიოთეკაში. კამპუსები მდებარეობს ბრიუსელში (ბელგია), ვაშინგტონში (კოლუმბიის ოლქი), დუბაიში (აგს), ლონდონში (დიდი ბრიტანეთი), ლოს-ანჯელესში (კალიფორნიის შტატი), სიდნეიში (ავსტრალია). სწავლობს 30 ათასზე მეტი სტუდენტი მსოფლიოს 130-ზე მეტი ქვეყნიდან.

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ივანე შადრი

**ივანე შადრი** (; დ. 30 იანვარი, 1887 — გ. 1941) — რუსი მოქანდაკე. სწვლობდა მოსკოვსა და სანქტ-პეტერბურგში, ასევე პარიზსა და რომში. მონაწილეობდა მონუმენტური პროპაგანდის ლენინური გეგმის განხორციელებაში. 1927 წელს საქართველოს სსრ-ში ზემო ავჭალის ჰიდროელექტროსადგურში დადგა საბჭოთა კავშირში პირველი ლენინის ძეგლი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:დაბადებული 30 იანვარი
კატეგორია:რუსი მოქანდაკეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
შადრინსკი

**შადრინსკი** – ქალაქი რუსეთში, კურგანის ოლქში. მდებარეობს მდინარე ისეტის მარცხენა ნაპირზე. განვითარებულია მსუბუქი მრეწველობა.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ქალაქები
ვასილი გურკო

**ვასილი გურკო** (; დ. 8 მაისი, 1864 — გ. 11 ნოემბერი, 1937, რომი) — რუსი სამხედრო პირი, კავალერიის გენერალი (1916). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის ომში 1905 წელს. მონაწილეობდა პირველ მსოფლიო ომში. 1917 წლის ივლისში დააპატიმრეს ნიკოლოზ II-სთან მიმოწერის გამო და აგვისტოში საზღვაგარეთ გაასახლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
იოჰან ბაპტისტ შადი

**ოჰან ბაპტისტ შადი** (; დ. 1758 — გ. 1834, იენა) — გერმანელი ფილოსოფოსი, იდეალისტი. 1799 წელს ფიხტე შეცვალა იენის უნივერსიტეტში, ხოლო 1804 წლიდან იყო ფილოსოფიის პროფესორი ხარკოვის უნივერსიტეტში. 1816 წელს გაასახლეს რუსეთის იმპერიიდან.  1904 წელს გ. ვოზნესენსკიმ გამოთქვა მოსაზრება შადისა და სოლომონ დოდაშვილის მოძღვრებათა შორის კავშირის შესახებ.

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1758
კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1834
შადრევანი

**შადრევანი** – ნაგებობა, რომელსაც იყენებენ ზევით მიმრთული წყლის ჭავლის ან ქვევით მიმდინარე ნაკადის ფუძედ ან შემოსაზღუდად. თავდაპირველად შადრევნებს აგებდნენ სასმელი წყლისთვის, შემდეგ კი იყენებდნენ დეკორატიული მიზნით საბაღე-საპარკე ხელოვნებაში. დეკორატიულ შადრევნებს აგებდნენ ანტიკურ, შუა საუკუნეების დასავლეთ ევროპის, ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ინდოეთში. შადრევნებს ამკობდნენ ქანდაკებებით, სვეტებით, ფილაებით და სხვა. შადრევნებს აშენებდნენ ქალაქის მოედნებზე, ვილებში, სასახლეთა კომპლექსებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლანდშაფტური არქიტექტურა
ჩემი მეგობარი ჰიტლერი

***ჩემი მეგობარი ჰიტლერი*** *()* — იაპონელი მწერლისა და დრამატურგის, იუკიო მიშიმას 1968 წლის ნეოკლასიკური პიესა, რომელიც სცენაზე პირველად გამოცემიდან ერთი წლის შემდეგ, 1969 წლის იანვარში დაიდგა. საინტერესოა, რომ ერთ-ერთ სპექტაკლში ადოლფ ჰიტლერის როლი თავად მიშიმამ მოირგო. 

## ინსპირაცია 
მიშიმა შთაგონებული იყო ცნობილი გერმანელი სამხედრო მოღვაწისა და ნაცისტური პარტიის ერთ-ერთი დამაარსებლის, ერნსტ რემის მკვლელობით, ე.წ. გრძელი დანების ღამის ინციდენტისას. მიუხედავად ამისა, გავლენის ძირითად წყაროს მისი სხვა პიესა წარმოადგენდა. გამომდინარე იქიდან, რომ მიშიმას სხვა პიესის - *მადამ დე სადი (1965) -* როლებში მხოლოდ ქალი მსახიობები იღებდნენ მონაწილეობას, ავტორმა ისურვა, რომ ზემოხსენებულ პიესაში მხოლოდ კაცი მსახიობები ეთამაშა. მისივე თქმით, მას სურდა დაემსხვრია ის მცდარი შეხედულება, რომ თითქოს მას არ შეეძლო ორივე სქესის მქონე პერსონაჟების შექმნა.

## დადგმის შესახებ 
პიესაში ვხვდებით ოთხ მთავარ პერსონაჟს - ადოლფ ჰიტლერს, გუსტავ კრუპს, გრეგორ შტრასერსა და ერნსტ რემს (რომლის ხელნაწერიდანაც პიესის სათაურია აღებული). სიუჟეტის ვითარდება 1934 წლის ზაფხულში, ბერლინის კანცელარიაში. სპექტაკლის მიმოხილვები და კრიტიკა განსხვავებულია - ზოგი მას მკვეთრად ფაშისტურ, ზოგიც ანტიფაშისტურ ნიმუშად აღიქვამს.

## სიუჟეტი 
დადგმა იწყება იმით, რომ ჰიტლერი სიტყვით გამოდის გერმანელი ხალხის წინაშე, რა დროსაც მისი ორი კოლეგა - კრუპი და რემი - შემოდიან შეხვედრაზე დასასწრებად. ისინი ჩუმად ესაუბრებიან ერთმანეთს და განიხილავენ ე.წ. „რკინის თაიგულის“ თემას, რაც წარმოადგენს ერთგვარ მეტაფორას კაცობრიობის ისტორიაში დაწყებული დიდი წინსვლისა, ასევე ჰიტლერის ლიდერის თვისებების უკეთ გამოვლენისა და ა.შ.

მოგვიანებით, ყრილობაზე შემოდის შტრასერი, რომელსაც დაძაბული ურთიერთობა აქვს რემთან. კრუპი მათ ურთიერთობას აღწერს, როგორც „კატა-თაგვობანას“. შტრასერი ამბობს, რომ ქვეყანას ომის შედეგად მიღებული მოგება უნდა გადაეცეს, რაზეც რემს მწვავე რეაქცია აქვს და შტრასერს სოციალისტად მოიხსენიებს. სიტყვით გამოსვლის დასრულების შემდეგ ჰიტლერი თავის გუნდელებთან მიდის და იღებს შეტყობინებას იმის შესახებ, რომ მოსახლეობა აღფრთოვანებული იყო მისი გამოსვლით და, მეტიც, მას ხელოვანიც კი უწოდეს. 

ამის შემდეგ მიდის დიალოგი ჰიტლერსა და რემს შორის, თუ რამდენად ახლოს იყვნენ ისინი ერთმანეთთან, თუმცა ახლა, როცა ისინი სახელმწიფო საქმეში ერთობლივად არიან ჩართულნი, აღარ აქვთ ძველი დღეების გახსენების დრო. ჰიტლერი გადაწყვეტს, ერთი დღით ჩამოშორდეს პოლიტიკურ სამსახურს, შედეგად, რემი იწყებს მისთვის ყოველივე იმის სწავლებას, რასაც კარგი სამხედრო ლიდერი საჭიროებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ადოლფ ჰიტლერი
* ერნსტ რემი
* გრძელი დანების ღამე
* იუკიო მიშიმა

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ლიტერატურა
კატეგორია:XX საუკუნის პიესები
კატეგორია:იუკიო მიშიმას ნაწარმოებები
ადელაიდა რისტორი

**ადელაიდა რისტორი** (; დ. 29 იანვარი, 1822, ჩივიდალე დელ–ფრიული — გ. 8 ოქტომბერი, 1906, ტურინი) — იტალიელი მსახიობი. დაიბადა მსახიობთა ოჯახში. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1837 წელს. მოიპოვა საერთაშორისო აღიარება.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:დაბადებული 29 იანვარი
კატეგორია:იტალიელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ოქტომბერი
მურთაბეკ რისყულოვი

**მურთაბეკ რისყულოვი** (; დ. 23 ნოემბერი, 1909 — გ. 1 თებერვალი, 1974, ფრუნზე) — ყირგიზი მსახიობი, საბჭოთა კავშირის სახალხო არტისტი (1958). სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1936 წელს ყირგიზეთის მუსიკალურ-დრამატულ თეატრში. 1941 წლიდან გამოდიოდა ყირგიზეთის დრამატული თეატრის სცენაზე. 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
კატეგორია:ყირგიზი მსახიობები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
რიტონი

დან]]
**რიტონი** — ძველებური ღვინის სასმისი. ჰქონდა რქის ფორმა, ქვედა ვიწრო ნაწილში ხვრელი. ამზადებდნენ ლითონის, თიხისა და რქისგან.  ამკობდნენ რელიეფებით და გრავიურებით. ძველი ბერძნული რიტონი მოკლე და ფართოტანიანი ჭურჭელია, რომლის დაბოლოება შემკულია ცხოველის გამოსახულებებით. აზიურ რიტონს აქვს მოგრძო ტანი, ძირზე კი ცხოველის ან ადამიანის მსგავსი არსების რელიეფური გამოსახულება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ანტიკური კულტურა
კატეგორია:ჭურჭელი
რიუ-გრანდი

**რიუ-გრანდი** — ქალაქი ბრაზილიაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, რიუ-გრანდი-დუ-სულის შტატში. არის ნავსადგური ტბა-ლაგუნა პატუსის შესასვლელთან. ეს ტბა პორტუგალიელებმა შეცდომით დიდ მდინარედ მიიჩნიეს, აქედან მოდის ქალაქის სახელწოდებაც. დაარსდა 1737 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის ქალაქები
ტყისყურძენა

**ტყისყურძენა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

სახელწოდება იმის მიხედვით შეერქვა, რომ ძალიან ჰგავს გარეულ ყურძენს. გავრცელებულია აჭარაში, ხულოს ტყეებში და გზების პირას.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია და მხოლოდ უმნიშვნელო შებუსვა გასდევს ძარღვების გასწვრივ. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ განტოტვილი და ფრთიანი, კუმსიცაა და თხელიც. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან რამდენადმე შებრტყელებული, მუქი ლურჯი, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. კანი სქელი და უხეში აქვს. მარცვლები მტევანში არათანაბრად მწიფდება. რბილობი წვნიანი და ხორციანია. გემო — სასიამოვნო, წვენი — შეფერილი.

ტყისყურძენა საშუალო ან ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 155-163 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 88-136 გრამია. დაბალმოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.0-12.3 გ/ლ-ს.

მოსავლიანობისა და გემური თვისებების მიხედვით სამეურნეო ღირებულებას მოკლებულია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ტკბილი ყურძენი

**ტკბილი ყურძენი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სისქის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი ააშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, იშვიათად უმხრო, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი წვრილი ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ შებრტყელებული, მომწვანო-მოყვითალო, მზის მხარეზე ყავისფერი ლაქებით. რბილობი წვნიანია.

ტკბილი ყურძენი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საკუპაჟე ღვინომასალად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ფრიდრიხ რიუკერტი

**ფრიდრიხ რიუკერტი** (; დ. 16 მაისი, 1788, ფრანკფურტი — გ. 31 იანვარი, 1866, ნოიზესი) — გერმანელი პოეტი, დრამატურგი და მთარგმნელი. 

## რიუკერტი ქართულად
1859 წელს ილია ჭავჭავაძემ თარგმნა მისი „მგზავრის მწუხრისეული სიმღერა“ (1833). იმავე წელს მისი მეორე ლექსი ერთდროულად თარგმნეს გ. ერისთავმა სათაურით „კარებთან“ და ილია ჭავჭავაძემ სათაურით „კართა თანა“ თორმეტმარცვლიანი ლექსით.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*ფრიდრიხ რიუკერტი, მათრობდა ნაზი სურნელი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1788
კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 იანვარი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტყუპკვირტა

**ტყუპკვირტა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ხუთნაკვთიანი, მომრგვალო ფორმის. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, უმხრო, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. გვხვდება მეჩხერი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი ფერის, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი და ხორციანი, წვენი — მეუფერავი. ტყუპკვირტა მიეკუთვნება სიმწიფის საგვიანო პერიოდის საღვინე ვაზის ჯიშს. ვაზი ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 359-360

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ვალერიან რიუმინი

**ვალერიან რიუმინი** (; დ. 16 აგვისტო, 1939 — გ. 2002) — რუსი კოსმონავტი მფრინავი, საბჭოთა კავშირის ორგზის გმირი (1979, 1980). კოსმოსში იფრინა 1977 წლის ოქტომბერსა და 1979 წელს, ასევე 1980 წელს. 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო
კატეგორია:რუსი კოსმონავტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
უხვმოსავლიანი

**უხვმოსავლიანი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

სამეურნეო თვისებებიდან გამომდინარე ჯიშს „უხვმოსავლიანი“ უწოდეს.

ერთეული ძირებია შემორჩენილი სამგორისა და მცხეთის მიმდებარე ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული აბლაბუდისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, იშვიათად ფრთიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი, იისფერი ელფერით. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის წონა 150-300 გრამია. ერთი ძირის საშუალო მოსავალი 10-12 კილოგრამს შეადგენს.

იძლევა სუფრის წითელ ღვინოს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 367

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
უცნობი წითელი

**უცნობი წითელი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასული ფოთოლი მცირე ზომისაა, ღრმად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის, კუმსი. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოწითალო-იისფერი.

სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია. გამოიყენება სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
უცნობი შავი

**უცნობი შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ძალიან სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი ფერის. კანი სქელი და უხეში აქვს.

სიმწიფის ძალიან საგვიანო პერიოდის ჯიშია.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
უცნობი ყვითელი

**უცნობი ყვითელი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ძლიერ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ევავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, მოყვითალო ფერის. ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი სქელი და ნაკლებად მკვრივი აქვს, რბილობი — საშუალო სიმკვრივის, ხორციანი და წვნიანი, გემო — სასიამოვნო.

სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
უცნობი თეთრი

**უცნობი თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სუსტად ან საშუალოდ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო-ოვალური ფორმის, მოთეთრო ფერის, ოდნავ დაპკრავს მოვარდისფრო ელფერი. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ხორციანი და ნაკლებწვნიანი.

სიმწიფის საშუალო პერიოდის ჯიშია.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 366

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
უსახელო (ვაზის ჯიში)

**უსახელო** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში.

## ბოტანიკური აღწერა 
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის.

უსახელო ვაზი საკმაოდ ძლიერი ზრდისაა, საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 364

კატეგორია:ქართული ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
უჯიშო

**უჯიშო** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.

გორული მწვანეს ერთ-ერთი ვარიაციაა.

## ბოტანიკური აღწერა
გორული მწვანესგან განსხვავდება არა მხოლოდ ფოთლების ზომით, არამედ განიცდის ძლიერ ყვავილცვენას და მარცვალცვენას, რის შედეგადაც მის მტევანზე რჩება განუვითარებელი (პართენოკარპიული) მარცვლები.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 367

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
კახეთი. ზამთარი

**„კახეთი. ზამთარი“** — ქართველი მხატვრის, ელენე ახვლედიანის ფერწერული ტილო (ზეთი, 57x69,5სმ).

ელენე ახვლედიანი პეიზაჟური ჟანრის ოსტატია. მხატვრის ძირითადი გატაცება პეიზაჟების, ქალაქის ხედებისა და ურბანული ნიუანსების აღბეჭდვა იყო. მის შემოქმედებაში წელიწადის დროებიდან ყველაზე ხშირად ზამთარი გვხვდება. თოვლიანი პეიზაჟებიდან გამორჩეული სურათი „კახეთი. ზამთარი“ მხატვარმა 1924 წელს, პარიზში ყოფნისას, პიტერ ბრეიგელის სურათების ხილვის შემდეგ შთაბჭდილებების ქვეშ მყოფმა დახატა. სურათზე კარგად იგრძნობა ბრეიგელის ხედვის გავლენა, მისი მანერა და სტილი. 1924-1927 წლებში, ელენე ახვლედიანს პარიზში, კოლაროსის თავისუფალი სამხატვრო აკადემიის საგამოფენო სივრცეში გაუმართავს რამდენიმე გამოფენა და პერსონალურ გამოფენაზე ცნობილი ტილო „კახეთი. ზამთარი“ ჰქონია წარმოდგენილი. ეს ნახატი მნახველის ყურადღების ცენტრში მოექცა. ცნობილია, რომ ელენე ახვლედიანის პერსონალური გამოფენა ბევრ სხვა დამთვალიერებელთან  ერთად პაბლო პიკასომაც ნახა. მას განსაკუთრებით მოეწონა „კახეთი. ზამთარი“ და მისი შეძენა მოუსურვებია. ელენე ახვლედიანმა გაყიდვაზე უარი თქვა.

კახეთის ეთნოგრაფიისთვის დამახასიათებელი ყოფა: თიხის კოკებით მიმავალი ქალი, რომელიც გრძელ კაბასა და წელზე მოკრულ შალშია გახვეული, თონე, რომელშიც პურს აკრავენ და ურემი — სოფლური ყოფის განუშორებელი ატრიბუტი, გარემოს ყოველდღიური ელემენტებით ავსებს. ნახატის მარჯვენა კუთხეში ნახევრად ჩანს გლეხის სახლი, რომლის ფანჯრიდან მომავალი სითბო და სინათლე მთელ ნახატს უცვლის განწყობას. პატარა ცეცხლისფერი დეტალი — ფარდა ფანჯარაზე — ერთდროულად დედობრივი სიყვარულისა და ოჯახური მყუდროების გამომხატველია. მაღალი, ძლიერი, დატოტვილი ხეები, როგორც სალოცავად მომზადებული, ხელაპყრობილი ადამიანები, ისე დგანან თოვლში.

## ლიტერატურა
* დიდი მხატვრები — „ელენე ახვლედიანი“, გამომცემლობა პალიტრა L, 2011

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართული ხელოვნების დიდოსტატები — ელენე ახვლედიანი 

კატეგორია:1924 წლის ნახატები
კატეგორია:ელენე ახვლედიანის ნახატები
კატეგორია:ნახატები ანბანის მიხედვით
გრიგოლ თაბაგარი

**გრიგოლ თაბაგარი** (დ. 10 თებერვალი, 1942, ზესტაფონი) — ქართველი ინჟინერი. 

## ბიოგრაფია
1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი ინჟინერ-ჰიდრომშენებლის კვალიფიკაციით.

1965 წელს მუშაობა დაიწყო სამშენებლო ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენის“ სისტემაში. მუშაობდა ინჟინრად „ენგურჰესის“ ძალოვანი კვანძის სამშენებლო სამმართველოში. იმავე წელს გაწვეულ იქნა სავალდებულო სამხედრო სამსახურში 1967-1981 წლებში. მუშაობდა „ენგურჰესის“ ძალოვანი კვანძის სამშენებლო სამმართველოში სხვადასხვა უბნებზე ოსტატისა და უბნის უფროსის თანამდებობაზე 1981-1987წლებში. „ჟინვალჰესის“ სამშენებლო სამმართველოს მთავარი ინჟინრის მოადგილე 1987-1999 წლებში. სამშენებლო ტრესტ „კავკასგვირაბმშენში“ ჯერ საგვირაბო რაზმის და შემდეგ სამონტაჟო სამმართველოს უფროსი იყო.

## ლიტერატურა
* საქართველოს არქიტექტორთა და მშენებელთა ენციკლოპედია, თბ., 2017, გვ. 239

## ჯილდოები
* საპატიო ნიშნის ორდენი
* შრომის წითელი დროშის ორდენი

## რესურესბი ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები
ჯანდიერები

[მინი|220პქ|პოლკოვნიკი [გიორგი ჯანდიერი]]
**ჯანდიერები** (მხ.რ ჯანდიერი) *ჯანდიერი(ს)შვილები* — კახეთის თავადთა საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილი თავის ნაშრომში „შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა“ წერს, რომ  თავდაპირველად, ისინი ცხოვრობდნენ სოფელ გლდანში, როდესაც თურქებმა თბილისი აიღეს და იქვე დამკვიდრდნენ. იმ დროს ვინმე „ლეონის“ შვილმა ჯანდიერმა, რომელიც მაშინ იწოდებოდა აზნაურად, თეიმურაზ I სთხოვა ჯარი და დაუფიცა, რომ ის ტფილისს აიღებდა. კახეთის მეფემ მისცა ჯარი. „ლეონის შვილმა“ ჯარი ღამით, ფარულად მიიყვანა თბილისთან, ხოლო ქვეითი რაზმი ბაღში დამალა; თვით ჯანდიერმა და მისმა სახლიკარებმა ვირს აჰკიდეს ფიჩხი და შიგნით დამალეს თოფ-იარაღი. მივიდნენ კოჯრის კარში და ქალაქის მცველებმა გაუღეს კარი, ვინაიდან ეგონათ, რომ ფიჩხის გაყიდვა სურდათ, მაგრამ „ლეონის შვილმა“ და მისმა სახლისკარებმა მალევე ამოიღეს ხმალი და მოკლეს კარისკაცები. თვითონ გაამაგრეს და დამალულ ჯარს მისცეს ნიშანი, რომლებიც შეესიენ ტფილისს და გაანადგურების შიგნით მყოფი მცველები. ამის გამო, თეიმურაზ I ჯანდიერებს მიანიჭა თავადობა 1628 წელს და სახასოს შორის კახეთში, იმათ, დაუმტკიცა მიწა, გადასცა ყმები. აქედან მოყოლებული აქ ცხოვრობდნენ:

*ზაალის შვილები 
*ფრიდონის შვილები
*ნიკოლაოზის შვილები
*ომანის შვილები (ასევე მისი ძმები)
*თარხანის შვილები (ესენი არიან ლურასაბისა და ბიძინას შვილები)

ახმეტაში ვინც ცხოვრობდა, ჩოკაშვილებად იწოდებიან (ისინი „ამავე ჯანდიერთა გვარისა და აზნაურები არიან“).

როდესაც ქართლ-კახეთის სამეფო შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში 1801 წელს, იმპერიის ბრძანებით, 1829 წელს, მათ მიანიჭეს აზნაურის სტატუსი და გვარი გადაარქვეს  ჯანდიეროვებად (), ზოგს დაუტოვეს  (, რუს. Джандиери).

ჯანდიერთა ოჯახის ერთ-ერთი წევრი, იოსები, მსახურობდა როგორც საქართველოს კათალიკოსი 1755-1764 წლამდე და წმინდანად შერაცხა საქართველოს მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ.

## ლიტერატურა
*
*Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 272. Georgetown University Press.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
ლაბირინთი

**ლაბირინთი** — ასე ეწოდებოდა ძველად სასახლეებს, საიდანაც მრავალი და არეული გამოსასვლელების გამო მეტად ძნელდებოდა გარეთ გამოსვლა. ძველი მწერლები და ისტორიკოსები იცნობენ 4 ლაბირინთს: 

# კრეტის ლაბირინთი, რომელიც, გადმოცემის თანახმად, დედალოსმა ააგო მინოტავრისთვის;
# ეგვიპტის ლაბირინთი ფაიუმის ოაზისში, რომელიც სამი ათასამდე ოთახს ითვლიდა;
# სამოსის ლაბირინთი, რომელიც პოლიკრატეს ბრძანებით უნდა აეგოთ;
# იტალიის ლაბირინთი, რომელიც ეტრუსკების მეფის, პორსენის სამარხი უნდა იყოს.

არქეოლოგიური გათხრები ცხადად მეტყველებს იმაზე, რომ მითებს ლაბირინთების შესახებ რეალური საფუძვლები უნდა ჰქონდეს. მაგალითად, კრეტის ლაბირინთზე არსებული მითი კრეტის სახელმწიფოს აყვავების პერიოდში უნდა იყოს შექმნილი (ძვ. წ. მეორე ათასწლეულში). სიტყვა ლაბირინთის წარმომავლობაზე მეცნიერებაში ორი აზრი არსებობს. ერთი ვარაუდობენ, რომ ეს სიტყვა წარმოსდგება ორმაგი ცულის — ლაბიროსის სახელწოდებიდან, რომლის გამოსახულებანი მრავლად გვხვდება კრეტის ლაბირინთის კედლებზე. ხოლო მეორენი ფიქრობენ, რომ ეს სიტყვა ეგვიპტის ფარაონის, ამენემჰეტ III-ის მეორე სახელიდან (ლამარესი) უნდა მომდინარეობდეს, რომლის ბრძანებითაც ააგეს ეგვიპტის ლაბირინთი. 

თანამედროვე გაგებით, სიტყვა ლაბირინთი გამოხატავს არა მარტო ძნელად გასასვლელ ოთახებსა თუ მიწისქვეშა დარბაზებს, არამედ აგრეთვე არეულ, გამოუვალ მდგომარეობას, ძნელ სიტუაციას, საიდანაც ძნელია თავის დაღწევა.

## ლიტერატურა
*მითოლოგიური ლექსიკონი, თბ., 1972, გვ. 171

კატეგორია:მითოლოგიური ადგილები
მარიამ ცისკაძე

**მარიამ ცისკაძე** (დ. 19 ნოემბერი, 1960, თბილისი) — ქართველი თანამდებობის პირი, იურისტი, პედაგოგი, მეცნიერი.

1982 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი.

1982-1991 წლებში იყო სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტის მეცნიერ-თანამშრომელი, უფროსი მეცნიერ-თანამშრომელი. 1989-2005 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტის დოცენტი. 1991-1998 წლებში თბილისის საქალაქო სასამართლოს მოსამართლე. 1998-1999 წლებში სააპელაციო სასამართლოს მოსამართლე 1999-2009 წლებში საქართველოს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლე. 2009-2010 წლებში საქართველოს ეროვნული ბანკის იურიდიული დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე. 2005-2013 წლებში საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი სკოლის ლექტორი. 2010-2012 წლებში გაეროს განვითარების პროგრამის ფარგლებში მართლმსაჯულების ხელმისაწვდოომობისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის ექსპერტი. 2005 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერისტეტის ასოცირებული პროფესორი. 2013 წლიდან არასამეწარმეო იურიდიული პირი „სამართლის დარგებში და ფსიქო-სოციალურ აღზრდაში ცოდნის გაღრმავების მარიამ ცისკაძის ცენტრი“ს დამფუძნებელი და დირექტორი. ქართულ და გერმანულ ჟურნალებში გამოქვეყნებულია მისი სტატიები სამოქალაქო სამართლის საკითხებზე.

## ჯილდოები
* 2013 — ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, 1998-1999, გვ. 383

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 19 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1960
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
ურის ციხე

**ურის ციხე** — საფორტიფიკაციო ნაგებობა არდაჰანის რაიონში, ისტორიული არტაანის სოფელ ურში, თანამედროვე სოფელ ალტაშში (). მდებარეობს მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, სოფლის განაპირას, მაღალ ბორცვზე. 

ციხის წრიული ფორმის გალავანი ნაგებია უხეში, საშუალო ზომის ქვების მშრალი წყობით, ხოლო შიგნით მდებარე გალავანს შერწყმული კოშკი დუღაბითა და მსგავსი ქვებითაა ნაგები, გალავანში ჩართულია სამი ნახევარწრიული გოდოლი, შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა მოწყობილი. ციხე კარგად მოჩანს ავტომაგისტრალიდან. ური და ურის ციხე მრავალჯერაა მოხსენიებული წერილობით წყაროებში.

## ლიტერატურა
*ხუციშვილი თ. (ხელმძღვანელი), „ტაო-კლარჯეთის ძეგლების 2014 წლის საკვლევი ექსპედიციების ანგარიშები“, თბილისი, 2015, გვ. 37

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
კატეგორია:ისტორიული სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს ციხე-ქალაქები
ქართლური ჭროღა

**ქართლური ჭროღა**, *ვირა ყურძენი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ძალიან იშვიათი ჯიშია. ერთეული ძირები შემორჩა ბოლნისის, მარნეულისა და მცხეთის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ან საშუალო ზომისაა, გულისებრი ფორმის ან მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური. სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სუსტად გართხმული აბლაბუდისებრი და მოკლე ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ კონუსური ფორმის, მეჩხერი ან საშუალო სიკუმსის, ფრთიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. სრულ სიმწიფეში მუქი იისფერია, თითქმის შავი, საშუალო სისქის ცვილისებრი ნაფიფქით დაფარული, თხელკანიანი. რბილობი წვნიანი აქვს, წვენი შეუფერავია ხილის სასიამოვნო გემოთი, შაქრისა და სიმჟავის ჰარმონიული შემცველობით. მტევანში მარცვალი არათანაბრად მწიფდება.

ქართლური ჭროღა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსვლიანია. სავეგეტაციო პერი-ოდი დაახლოებით 150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 140-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-25%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-7.5 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. აგრეთვე საბრენდე სპირტისა და ყურძნის წვენის მისაღებად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 375-376

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ქართულა

**ქართულა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან მცირე ზომისაა, ცილინ-დრულ-კონუსური ფორმის, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი სქელია და საშუალო სიმკვრივის. რბილობი ხორციანი და წვნიანი აქვს, კნატუნა.

ქართულა ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 140-170 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-9 გ/ლ-ს.

იძლევა საშუალო ღირსების სასუფრე ყურძენს და სუფრის თეთრ მშრალ ღვინოს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 377

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ქველოური

**ქველოური** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ჯიში მცირე რაოდენობით გვხვდება ზემო იმერეთში, ხარაგოულისა და საჩხერის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალო ფორმისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ქეჩისებრი და საკმაოდ ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე და საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, შავი. კანი სქელი და ნაკლებმკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი შეუფერავია, გემო — ტკბილი.

ქველოური საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 176 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.8-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 381

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ქისტაურული შავი

**ქისტაურული შავი**, *ქისტაურული საღვინე*, *ქისტაურული ღვინის*, *ქისტაურული წითელი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ხუთნაკვთიანი, ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა დაფარული აბლაბუდისებრი და თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო, მუქი ლურჯი შეფერილობის, თითქმის შავი ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი თხელი აქვს, რბილობი ხორციანი და წვნიანი, წვენი ღია-ვარდისფრად შეფერილი. გემო — სასიამოვნო და ჰარმონიული.

ქისტაურული შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმ-წიფემდე 138-150 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 160-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.7-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-7.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის ხარისხიანი წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად და ადგილობრივ წითელყურძნიან ჯიშებთან საკუპაჟედ.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 384

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ქურთას ვარდისფერი

**ქურთას ვარდისფერი**  — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ჯიშის სახელწოდება სამაჩაბლოს სოფელ ქურთას უკავშირდება.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალურისკენ გადახრილი, სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია, მხოლოდ მთავარი ძარღვების გასწვრივ გასდევს სუსტი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმ-სის, მხრიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, წითელი იერით, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, ხორციანი და წვნიანი. 

ჯიში სიმწიფის საგვიანო პერიოდისაა.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 388

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები