ირანის ეკონომიკა

**ირანის ეკონომიკა** შერეული ეკონომიკაა. მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით იგი მსოფლიოს მასშტაბით 23-ე ადგილზეა. ირანის ეკონომიკის თითქმის 60% გეგმიური ეკონომიკაა. ეკონომიკის წამყვანი დარგები ნავთობისა და ბუნებრივი აირის წარმოებაა, თუმცა თეირანის საფონდო ბირჟაზე 40-ზე მეტი ინდუსტრიაა პირდაპირ ჩართული. ბოლო წლებში თეირანის საფონდო ბირჟა ერთ-ერთი საუკეთესო ბირჟა იყო მსოფლიოს მასშტაბით. ირანი მსოფლიოში დადასტურებული ნავთობის რეზერვები 10%-ს და ბუნებრივი აირის რეზერვების 15%-ს ფლობს, რის გამოც „ენერგიის სუპერძალადაა“ მიჩნეული. 

ირანის ეკონომიკის უნიკალური დამახასიათებელი ნიშანია დიდი რელიგიური ფონდების არსებობა, რომელთაც ბონიადებს უწოდებენ. მათი საერთო ბიუჯეტი ცენტრალური სამთავრობო დანახარჯების 30%-ს უტოლდება.

ირანის მთლიანი შიდა პროდუქტი შემცირდა 2018 და 2019 წლებში. 2018 წლის შუა ხანებში აშშ-ის მიერ ხელახლა შემოღებული სანქციებისა გაიზარდა, მოიშალა „ქრონიკულად სუსტი და არაკაპიტალიზირებული“ საბანკო სისტემა და „ანემიური“ კერძო სექტორი. ბანკმა საქმიანობა ახალი სახელით, *ირანის ბანკი*, განაგრძო 1933 წლამდე, რის შემდეგაც ახლად დაფუძნებულ *Keshvarzi Bank*-ს შეუერთდა.

სპარსეთის საიმპერიო ბანკი 1885 წელს დაარსდა, რომელსაც ოფისები სპარსეთის სხვადასხვა ქალაქში ჰქონდა განთავსებული. ეკონომიკის ზრდა მნიშვნელოვნად შემცირდა კაპიტალის გადინების გამო, რომელმაც 1978 წელს, რევოლუციამდე 30-40 მლრდ აშშ დოლარი შეადგინა.

File:Provinces of Iran by contribution to national GDP.svg|ირანის ოსტანები მთლიანი შიდა პროდუქტის წილის მიხედვით (2014)
File:Socio-eco expenditures IRAN.jpg|ირანის მთავრობის სოციოეკონომიკური ხარჯები (2004)
File:GDP_per_capita_development_in_Iran.svg|ერთ სულ მოსახლეზე მშპ-ის დინამიკა ირანში (1820–2018)
File:Irecosector.gif|ეკონომიკის სექტორები (2002)
File:Inflation Iran CPI.jpg|ინფლაციის დონის დინამიკა (1980–2010)
File:Iran market liquidity.png|ბაზრის ლიკვიდურობა (2012)
File:IRAN CPI broad money FXreserves.jpg|სამომხმარებლო ფასების ინდექსი, „ფართო ფული“ და უცხოური გაცვლითი რეზერვები (2000–2011)
File:USD-IRR exchange rate.JPG|ამერიკული დოლარი/ირანული რიალის გაცვლითი კურსი (2003–2014)
File:TEPIXvsDJIA.png|თეირანის საფონდო ბირჟა, დოუ-ჯონსის სამრეწველო ინდექსი და ნავთობის ფასები] (2000–2009)
File:Oil Production and Consumption.gif|ნავთობის წარმოება და მოხმარება (1977–2010)
File:IRAN oil&gas production.jpg|ნავთობისა და ბუნებრივი აირის წარმოება (1970–2030 (მიახლ.))

## სტატისტიკა
მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის გლობალური კონკურენტუნარიანობის 2018 წლის ანგარიშის მიხედვით, ირანს მსოფლიოს 140 სახელმწიფოს შორის 89-ე ადგილი ეკავა, ხოლო 2019 წლის ანგარიშის მიხედვით მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის 99-ე ადგილი უკავია. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის 2019 წლის მონაცემებით, ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 5 491.4 ამერიკულ დოლარს შეადგენს. ქვეყნის მთლიანი შიდა პროდუქტი მსოფლიოს მშპ-ის 1.19%-ია. ათწლიანი საშუალო წლიური მშპ-ის ზრდის მაჩვენებელი 1.3%-ს უდრის. უმუშევრობის დონე 12%-ია, გლობალური გენდერული სხვაობის ინდექსი - 0.6, ხოლო განახლებადი ენერგიის მოხმარების წილი 0.9%-ია. ჯინის კოეფიციენტი 40-ის ტოლია. 
 
ინსტიტუტების მაჩვენებლებით ირანი 120-ე ადგილზეა: უსაფრთხოების დონით ქვეყანას 82-ე ადგილი უკავია, სოციალური კაპიტალის დონით ― 56-ე, ჩეკებისა და ბალანსების დონით ― 138-ე, საჯარო სექტორის საქმიანობით ― 124-ე, გამჭვირვალობით ― 116-ე, საკუთრების უფლებებით ― 115-ე, კორპორატიული მმართველობით ― 137-ე, მთავრობის სამომავლო ორიენტაციით ― 87-ე.
 
ინფრასტრუქტურის მაჩვენებლებით ირანი მსოფლიოს 141 სახელმწიფოს შორის მე-80 ადგილი უკავია: სატრანსპორტო ინფრასტრუქტურის მიხედვით ― 82-ე, ხოლო კომუნალური ინსფრასტრუქტურით ― 76-ე. საინფორმაციო და საკომუნიკაციო ტექნოლოგიების ათვისების მიხედვით ირანი 84-ე ადგილზეა. ქვეყანა მაკროეკონომიკურად არასტაბილურია, 134-ე ადგილზეა: ინფლაციის დონე 20.4%-ია, ხოლო ვალების დინამიკის ინდექსი 50-ს უტოლდება.
 
სასაქონლო ბაზრის მიხედვით ირანი 133-ე ადგილზეა: შიდა კონკურენციით 119-ე ადგილს იკავებს, ხოლო ვაჭრობის ღიაობით ― 139-ს; შრომის ბაზრის მიხედვით ― 140-ე ადგილზე: მოქნილობის ინდექსით 135-ე ადგილს იკავებს, ხოლო მერიტოკრატიისა და ინიციატივების მხარდაჭერით ― 139-ს.
 
ირანში ცუდადაა განვითარებული საფინანსო სისტემა (123-ე ადგილი): სიღრმით 88-ე, ხოლო სტაბილურობით 137-ე ადგილზეა. ბაზრის ზომით ქვეყანა 21-ე ადგილს იკავებს. ირანში ცუდადაა განვითარებული ბიზნესის დინამიკის მაჩვენებლები (132-ე ადგილი): ადმინისტრაციული მოთხოვნილებებით 127-ე ადგილს იკავებს, ხოლო სამეწარმეო კულტურით ― 131-ს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ირანის ტურიზმი

## ბიბლიოგრაფია
;*ენციკლოპედია ირანიკა*

* 
* 
* 

;სტატიები

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;წიგნები

* 
* 
* 
*  
*  
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;სამთავრობო წყაროები

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

;სტატიები

* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
;ზოგადი
* BBC Iran in Maps (Population, land and infrastructure)
* DMOZ  Business and Economy of Iran (Open Directory)
* *Financial Tribune*  Iran's economic and business newspaper (in English)
* Pars Times Iran Business Resources (Comprehensive list of resources on the Internet relating to Iran and its economy)

;სამთავრობო
*Ministry of Economic Affairs and Finance Of Iran  Official Website
*Ministry of Industry, Mine & Trade of Iran  Official Website
*Central Bank of Iran  Detailed statistics about Iran's economy and sectors, including national accounts and annual reviews
* High Council of Iran Free Trade-Industrial Zone  Official site with information on Iran's Free Trade Zones
* Organization For Investment, Economic and Technical Assistance of Iran  Government "one-stop institution" for foreign direct investment in Iran (Including information on labor laws, taxation and customs)
* Trade Promotion Organization of Iran  Many useful information about trade, FDI, economic reports, customs, laws, statistics, links and opportunities for investors in Iran (Affiliated to Iran's Ministry of Commerce)
* Austrade  Iran Profile (Many practical information and sector specific reports, with useful websites and resources. Login required for sector reports)
*U.K. Department for International Trade Doing business in Iran (Trade and export guide)
* U.S. Central Intelligence Agency: Iran's entry The World Factbook
* U.S. Department of Energy: Iran's entry Oil, gas, electricity, data, profile, analysis and resources

;სტატიები და სტატისტიკა
* American Enterprise Institute Global Investment in Iran (Indicative list of major international companies investing in Iran broken down by their nationality, sector of activity and amount invested)
* Business Monitor International  Iran Business Forecast Report (Login required for sector reports)
* Business Year – Iran (VIP interviews, economic data, sector reports, investment opportunities)
* Economist Intelligence Unit: Iran's entry Forecast, factsheet, regulation, economic data & structure (Login required for some reports)
* International Monetary Fund Analysis, reports and recommendations for Iran
* Statistical Center of Iran Statistics by topic, database and metadata
* Turquoise Partners  *Iran Investment Monthly* (Reports on the Tehran Stock Exchange and Iran's economy)
* World Bank Social and economic indicators for Iran

## სქოლიო
კატეგორია:ირანის ეკონომიკა