open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ინდოეთის არქივი

thumb|300px|სევილიის კათედრალი და არქივი

**ინდოეთის არქივი** (ესპ. Archivo General de Indias) — არქივი ქალაქ სევილიაში (ანდალუსია, ესპანეთი). შეიცავს ძვირფას დოკუმენტებს, რომელიც ესპანეთის იმპერიის ისტორიას აღწერს ამერიკასა და ფილიპინებზე. არქივის შენობა, რომლის ავტორია არქიტექტორი ხუან დე ერერა, აღორძინების ეპოქის არქიტექტურის ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია. 1987 წელს არქივის შენობა და მისი არქივები იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიტანეს.

შენობა 1572 წელს ააგეს ფილიპ II-ის დავალებით, ვაჭართა სევილიის გილდიისთვის "კონსულადო-დე-მერკადეს" (Casa Lonja de Mercaderes). მანამდე სევილიელი ვაჭრები ვაჭრობას საკათედრო ტაძრის გრილ გალერეებში ამჯობინებდნენ. შენობის ცენტრში მდებარეობს დიდი პატიო. სახურავს გარშემორტყმული აქვს ბალუსტრადა, ხოლო მის კიდეებზე დაყენებულია ობელისკები. შენობას სკულპტურული მორთულობები არ აქვს.

კატეგორია:სევილია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ესპანეთში
ჩარლსტონი

[thumb|[ჯოზეფინ ბეიკერი ჩარლსტონის ცეკვისას]]
**ჩარლსტონი** (), ცეკვა, რომელსაც სახელი სამხრეთ კაროლინის ქალაქი ჩარლსტონის პატივსაცემად დაერქვა. ამ რიტმმა აშშ-ის მუსიკალურ მეინსტრიმში გავრცელება ჰპოვა ბროდვეის შოუს „Runnin' Wild“ პრემიერის შემდეგ. ამ შოუში ჯეიმზ ჯონსონის დაწერილი სიმღერის „ჩარლსტონი“ პრემიერა გაიმართა, რომელიც მყისვე ჰიტი გახდა.

მიუხედავად აფროამერიკული წარმოშობისა ჩარლსტონი თავბრუდამხვევი წარმატებით სარგებლობდა ამერიკული საზოგადოების ფართო წრეებში 1920-იან წლებში. თუმცა დასაწყისში ჩარლსტონი პროვოკაციულ, ამორალურ ცეკვად ითვლებოდა.

კატეგორია:ცეკვები
საურონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვას **საურონი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

*საურონი - პერსონაჟი ჯ.რ.რ. ტოლკინის რომანებიდან.
*საურონი - Marvel Comics-ის პერსონაჟი
* საურონი, პოლონური მეტალ-ჯგუფის Decapitated ყოფილი ვოკალისტი
წარმოების ფუნქცია

**წარმოების ფუნქცია** გამოხატავს კავშირს მოხმარებული საწარმო ფაქტორებისა და მისგან მიღებული პროდუქტის შორის.

:q = f(x1, x2, ........., xn)

(**q** — რაოდენობა, **n** — საწსარმო ფაქტორები, **xi** — საწსარმო ფაქტორების რაოდენობა)
შუ

thumb|შუ

**შუ** (ეგვ. „სიცარიელე“, იგივეა, რაც ბერძნული - ეოსი, აპოლონი) — მზით გასხივოსნებული სივრცის ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში, ქალღღმერთ ნეფთისის ძმა, ტეფნუტის ქმარი, მზის ღმერთ რას (რეს) ან ატუმის ძე.

## დახასიათება 
ატუმ-რამ (გაიგივებული შემქმნელი ღმერთების ერთსახეობა) ეს და-ძმა შექმნა უშუალოდ თავისი თავიდან, ქალის გარეშე, როგორც ზევსმა ათენა. შემდეგ შუმ ეგვიპტურ კოსმოგონიაში შეასრულა ძალზე დიდი საქმე, რაც სხვა დროსა და რეგიონში სრულქმნა პოლინეზიელთა ღმერთმა ტანე-მახუტამ (იხ. პოლინეზიური მითოლოგია): პირველმა გაყო დედ-მამა, ცა და მიწა. მხრებით აზიდა ცის თაღი, ხელ-ფეხით მიწას (დედას) დაებჯინა და გააჩერა. ცა იყო ნუტი, მიწა - გები (კები). ცათა მეუფე ხელებით აკავებდა ციურ ძროხას, რომელზედაც მეფობის დასარულს მზის ღმერთი რა დაჯდა. შუ განსახიერებაა შუქის, უფრო შუადღის მზისა, მტერთა შემმუსვრელია სხივთა შუბით. რას შემდეგ შუ მიიჩნეოდა ცისა და მიწის, ზღვათა და ქვესკნელის ჩინებულ ღმერთად, რომელიც მრავალათასწლოვანი მეუფების შემდეგ ცად ამაღლდა. 

## ხელოვნებაში 
გამოსახულებებში დამჯდარი კაცი, ხელები მაღლა აუწევია, ცის თაღს აკავებს ან ლომისთავიანი კაცია ან მთლიანად ლომი, ომის ღმერთ ანხურის თანხლებით დგას ან ლომებს მოჰყავთ ეტლით, რასაც ტახის სახე აქვს. სარკოფაგზე ცას ეჭიდება, რომ ასწიოს დედამიწიდან. ქანდაკებებზეც იგივე მოტივია, ცას შესდგომია, როგორც შემდეგ ბერძენთა ატლანტი. ტინისში ბერძენ თოთთან და ხონსთან ერთად სცემდნენ თაყვანს. ასევე ნილოსის დელტასთან. შუს ორეულია ომის ღმერთ ანხური ("ცის შემკავებელი"). შუ ცხრა ჰელიოპოლისელ ღმერთთა პანთეონის წევრია. ღმერთების დინასტიის ჟამს ეგვიპტესაც განაგებდა. საერთოდ, ჰაერის, შუქისა და სუნთქვის ღმერთიცაა, ე.ი. სიცოცხლის წყარო. შეერია სხვა ღმერთებს (ჰოროსს, ხონსს).

## ლიტერატურა
* Hans Bonnet: *Lexikon der ägyptischen Religionsgeschichte*, Berlin 2000, ISBN 3-937872-08-6, S. 685-689 → Shu
* Adolf Erman: *Die Aegyptische Religion*, Verlag Georg Reimer, Berlin 1909
* Wolfgang Helck: *Kleines Lexikon der Ägyptologie*, 1999 ISBN 3-447-04027-0, S. 269f. → Shu

კატეგორია:ეგვიპტური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
გები

[მინი|ცის ქალღმერთი [ნუტი და გველის თავიანი გები]]

**გები**  (ეგვ. *Geb* — მიწა) — დედამიწის ღმერთი ეგვიპტურ მითოლოგიაში. ბერძენი ქალღმერთის, გეას ანალოგი, ნუტის ("ცის") ქმარი, რომლის წიაღიდანაც ადიან მზე და ვარსკვლავები, შემდეგ კი ისევ მას უბრუნდებიან დასავლეთში. გების ზურგზე დგას "შესანიშნავი ღმერთი" (მაგიური პაპირუსი ჰარისი) შუ და ხელებით აკავებს ცის თაღს "ღმერთების მეფეთა პანთეონშია, დასაბამს აძლევს ფარაონთა მეუფებას ("გების მემკვიდრეები"). 

გების და ნუტის შვილებია სეთი, ოსირისი, ისიდა და ნეფთისი (ვერსია:ჰოროსიც).

კატეგორია:ეგვიპტური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ხონსუ

thumb|right|160px|ხონსუ

**ხონსუ**, ხონსი (ეგვ. „მოარული“) — ეგვიპტელთა მთვარის ღმერთი, სამების მესამე წევრი.: მამა — ამონი, დედა — მუტი, შვილი ხონსი. ესაა ქალაქ თებეს დიდი სამება, განსაკუთრებით დიდი თაყვანისცემის საგანი იყო რამზეს III-ს დროს (მე-20 დინასტია). 

## ხელოვნებაში 
ხატავდნენ და აქანდაკებდნენ ზეზე მდგარი მამაკაცის სახით, შუბლზე მთვარის დისკო ჰქონდა. ამონის-ძე სხვა ღმერთბეშიც გათქვიფეს (ჰოროსი, თოთი, შუ), როგორც ღმერთთა შემწე და მრჩეველი, ბოროტების მტერი.  მისი დიდი ტაძარი კარნაკში (ძვე. წ. აღ-ით 1290 წ.). ჩინებულად გადაურჩა საუკუნეთა ქარტეხილს, და თუმცა, სიდიდით იმდენად არ გამოირჩევა (52 მეტრი სიგრძის დარბაზი), შესანიშნავია მისი „სხივოსანი არქიტექტურა, კედლებისა და სვეტების რელიეფური სამკაულები, ქანდაკებათა რიგის ძალა და ღირსება“.

## წარმოდგენები 
შუმერულ მითოლოგიაში ენლილისა და ნინლილის ძე ნანარი, შუქის ღმერთი, ციურ საძოვრებზე დადის, თანავარსკვლავედები დაჰყვებიან როგორც საძოვარზე გაშვებული ხატები, წვრილი ვარსკვლავები კი ტატნობზე მიმოფანტული მარცვლებია. ეს წარმოდგენები საფუძვლად  უდევს შუმერ-აქადური კოსმოგონიის  საოცარი კალენდრისა და ზოდიაქოს უძველეს ნიმუშებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ეგვიპტური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
შრი-ლანკის სამოქალაქო ომი

**შრი-ლანკის სამოქალაქო ომი** — შეიარაღებული კონფლიქტი შრი-ლანკის ცენტრალურ მთავრობასა და ტერიტორიულ დაჯგუფება „თამილის ვეფხვებს“ შორის. სამხედრო მოქმედებები გარკვეული შესვენებებით 1983 წლიდან მიმდინარეობდა და დაახლოებით 80 ათასი ადამიანი იმსხვერპლა. დიდი ბრიტანეთისაგან დამოუკიდებლობის მიღების (1948) შემდეგ შრი-ლანკის პოლიტიკურ ცხოვრებაში წამყვანი ადგილი ეთნიკურმა სინგალელებმა დაიკავეს და დაიწყო ტამილების უმცირესობის დისკრიმინაცია. ამ ორ ეთნიკურ ჯგუფს შორის დაპირისპირება საბოლოოდ 1977 წელს სისხლისღვრაში გადაიზარდა. 1976 წლიდან არსებობს ტამილების სამხედრო ორგანიზაცია „**თამილ ილამის განთავისუფლების ვეფხვები**“, რომელიც თამილის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს შექმნისთვის იბრძვის. 1983 წლის ივლისში თამილის მებრძოლებმა ქ. ჯაფნაში სახელმწიფო პატრულზე იერიში მიტანეს, რამაც საპასუხო რეაქცია გამოიწვია ტამილების ხოცვა-ჟლეტის სახით. 

2009 წლის 18 მაისს თამილის ვეფხვების ლიდერი ველუპილაი პრაბჰაკარანი მოკლეს საავადმყოფოდან გაქცევისას. თამილის ვეფხვები დათანხმდნენ ცეცხლის შეწყვეტას და ჩაბარდნენ ხელისუფლებას რითაც ამ ქვეყნის 25-წლიანი სამოქალაქო ომი დასრულდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* სამოქალაქო ომების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*Ministry of Defence, Sri Lanka
*Government of Sri Lanka Peace Secretariat 

კატეგორია:სამოქალაქო ომები
კატეგორია:შრი-ლანკის ისტორია
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
კატეგორია:XXI საუკუნის ომები
სტარა-პლანინა

**სტარა-პლანინა**, **ბალკანეთის მთები** (ბულგარ. და სერბ. — Стара планина, ძველი მთები) — მთები ბულგარეთში (დასავლეთი შტოქედები სერბეთშია). სიგრძე 555 კმ, სიმაღლე 2376 მ-მდე (მთა ბოტევი). უმთავრესად აგებულია კამბრიულისწინა და პალეოზოური კრისტალური ფიქლებითა და გრანიტით, მეზოზოური კირქვებით, ქვიშაქვებითა და კონგლომერატებით. შედგება პარალელური ქედებისაგან. სტარა-პლანინაზე არის უღელტეხილები: პეტროხანის, ჩურეკის, შეპკის. დასავლეთით განვითარებულია კარსტი. არის სპილენძის, ტყვია-თუთიის, რკინის, ქვანახშირისა და მურა ნახშირის საბადოები, ბევრია მინერალური წყარო და კურორტი.

სტარა-პლანინა ჩრდილოეთი და სამხრეთი ბულგარეთის კლიმატგამყოფია. თხემურ ნაწილში ნალექები 800—1000 მმ-ა წელიწადში. ჩრდილოეთი ნოტიო კალთები 1700—1800 მ-მდე შემოსილია მუხის, წიფლის, რცხილისა და წიწვოვანი ტყით. თხემურ ნაწილში მდელოა. სტარა-პლანინას აღმოსავლეთ ნაწილში არის ფართოფოთლოვანი ტყე, მარადმწვანე ქვეტყე და ლიანები. სტარა-პლანინა იყოფა დასავლეთ, შუა და აღმოსავლეთ ნაწილებად. მდებარეობს ეროვნული პარკი სტენეტო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბულგარეთის ქედები
კატეგორია:სერბეთის ქედები
ნიჟნი-ნოვგოროდი

**ნიჟნი-ნოვგოროდი** () — ქალაქი რუსეთში, ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი, ვოლგისპირეთის ფედერალური ოკრუგის ცენტრი. 1932-1990 წლებში ქალაქს ეწოდებოდა „გორკი“ (რუსი საბჭოთა მწერლის მაქსიმ გორკის პატივსაცემად).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный сайт городской администрации  

კატეგორია:ნიჟნი-ნოვგოროდი
კატეგორია:რუსეთის ოლქების დედაქალაქები
გორკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გორკი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მაქსიმ გორკი — რუსი მწერალი
***გორკი** — ნიჟნი-ნოვგოროდის სახელი 1932-1990 წლებში.
* გორკი — მაქსიმ გორკის სახელობის პარკი მოსკოვსა და სხვა ქალაქებში
ჯუდი ვაისი

[thumb|right|ჯუდი ვაისი & [ანდრეა ბოჩელი]]

**ჯუდი ვაისი** (დ. 31 მაისი, 1972) — პოპულარული გერმანელი მომღერალი არა მარტო გერმანიის, არამედ ევროპის მასშტაბითაც. იგი ცნობილი გახდა 1996 წელს ანდრეა ბოჩელთან ერთად შესრულებულ სინგლით „Vivo per lei“ (სიცოცხლე შენთვის).

ჯუდიმ 5 წლის ასაკში დაიწყო ფორტეპიანოზე დაკვრა. 8 წლის ასაკში კი კონსერვატორიაში ჩაბარება ჰქონდა გადაწყვეტილი და ზრდასრულობის ასაკში ასეც მოიქცა. დაამთავრა ბერლინის კონსერვატორია სასიმღერო ინსტრუმენტალური განხრით. ასევე დაამთავრა ჰანს ეისლერის მუსიკის აკადემია. ჰყავს ქალიშვილი რომელიც დაიბადა 2000 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჯუდი ვაისის საიტი

კატეგორია:გერმანელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:დაბადებული 31 მაისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კონუნგი

[მინი|წარწერა *kunungi* [ჰოვგორდენის რუნიკული ქვაზე]]
**კონუნგი** — ძველსკანდინავიური ტერმინი, რომელიც პრაგერმანული kuning-az-დან (თემის თავი) წარმოსდგება, (ამავე წარმომავლობისაა სლავური სიტყვა „князь“ (თავადი), რაც, თავის მხრივ, ნასესხობაა გერმანულიდან). ჩვეულებრივ, მონარქ-კონუნგს ეკუთვნოდა ერთი ან რამდენიმე ხომალდი, მეომრების რაზმი და მიწის მოზრდილი ნაკვეთი. ზოგიერთ შემთხვევაში, კონუნგს მიწა არ გააჩნდა, ამიტომაც, ხომალდზე ცხოვრობდა და მოგზაურ ცხოვრებას ეწეოდა. ასეთ კონუნგებს სეკონუნგს (ზღვის კონუნგს) უწოდებდნენ.  როდესაც საქმე შუასაუკუნეების სკანდინავიას ეხება, ტერმინი კონუნგი, როგორც წესი, ქართულად „მეფედ“ ითარგმნება. მაგალითად შვედეთის მეფე მაგნუს ლადულოსი.

## ლიტერატურა 
*William A. Chaney, *The Cult of Kingship in Anglo-Saxon England: The Transition from Paganism to Christianity*, University of California Press (1970).
*Joseph H. Lynch, *Christianizing Kinship: Ritual Sponsorship in Anglo-Saxon England*, Cornell University Press (1998), ISBN 0-8014-3527-7.
*Painter, Sidney. *A History of the Middle Ages 284−1500*. New York, 1953.

კატეგორია:სკანდინავიის ისტორია
ანდრეი კობილა

**ანდრეი კობილა** (; დ. ? - გ. 1351) — ივანე კალიტას პერიოდის მოსკოველი ბოიარი, რომანოვების დინასტიის პირველი ისტორიული დამოწმებული წინაპარი.

XIV საუკუნეში, როდესაც მრავალი მოსკოველი ბოიარი საკუთარ წარმომავლობას დასავლურ ფესვებს უკავშირებდნენ, გაჩნდა ვარაუდი ივანე კალიტას სამსახურში პრუსიიდან კობილას ჩამოსვლაზე. გვიანდელი გენეალოგიები კობილას საგვარეულოს უფრო აზვიადებენ და მას განთქმული პრუსიელი მიწათმფლობელი გლანდ კამბილას შვილად იხსენიებენ. შემდგომ გამოკვლევათა მთელი რიგი დიდი ან მცირე ვარაუდით კობილას წარმოშობას ნოვგოროდს მიაწერენ, პრუსიული ფესვებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* დიდი რუსული ენციკლოპედია 
* „Брокгауза и Ефрона“
* Русский биографический

კატეგორია:რომანოვების დინასტია
კატეგორია:გარდაცვლილი 1351
ვილჰელმ ოსტვალდი

**ვილჰელმ ფრიდრიხ ოსტვალდი** (დ. 2 სექტემბერი, 1853, რიგა — გ. 4 აპრილი, 1932, ლაიფციგი) — გერმანელი ქიმიკოსი და ფილოსოფოს-იდეალისტი. 1875 წელს დაამთავრა დერპტის (ტარტუს) უნივერსიტეტი. რიგის პოლიტექნიკური სასწავლებლისა (1882–1887) და ლაიფციგის უნივერსიტეტის (1887–1906) პროფესორი, პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1896).

ოსტვალდის შრომებმა დიდი როლი ითამაშა ელექტროლიტური დისოციაციის თეორიის განვითარებაში. მან დაადგინა ოსტვალდის განზავების კანონი (1888), მან ანალიზურ ქიმიაში რეაქციები განიხილა როგორც იონებს შორის ურთიერთქმედება (1894). სწავლობდა აგრეთვე ქიმიური კინეტიკისა და კატალიზის საკითხებს; შეიმუშავა ამიაკის კატალიზური ჟანგვის საფუძვლები. 1887 ოსტვალდმა იაკობ ჰენდრიკ ვანტ-ჰოფთან ერთად დააარსა „ფიზიკური ქიმიის ჟურნალი“. ოსტვალდი ენერგეტიზმის ფუძემდებელია. ნობელის პრემია ქიმიის დარგში (1909).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1853
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:გერმანელი ქიმიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:რიგაში დაბადებულები
ვიქტორ გრინიარი

**ფრანსუა ოგიუსტ ვიქტორ გრინიარი** (; დ. 6 მაისი, 1871 — გ. 13 დეკემბერი, 1935) — ფრანგი ქიმიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1926). გრინიარმა თავის მასწავლებელ ფ. ბარბიესთან ერთად მიიღო შერეული მაგნიუმ-ჰალოგენორგანული ნაერთები (ეთერების გარემოში) და გამოიყენა ისინი პრგანული ნაერთების მრავალი კლასის სინთეზისათვის. ამ მეთოდმა მალე ფართო გამოყენება ჰპოვა ქიმიის პრაქტიკაში (გრინიარის რეაქცია).  

გრინიარი დიდ ყურადღებას აქცევდა ორგანულ ნაერთთა ნომენკლატურის საკითხების დამუშავებას. ნობელის პრემია  პოლ საბატიესთან ერთად (1912).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1871
კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ფიოდორ კოშკა

**ფედორ კობილინი**, მეტსახელად **კოშკა** (კატა) (რუს.: Фёдор Андреевич Кобылин (Кошка)) (დ. ? - გ. 1407), ანდრეი კობილას უმცროსი ვაჟი, რომანოვების დინასტიისა და შერემეტევის გვარის წინაპარი. ის იყო დმიტრი კონსკოისა და მისი ვაჟის ვასილი I-ის დუმას უხუცესი ბოიარი. ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, კოშკა მოსკოვს მართავდა დიმიტრის კულიკოვოს ბრძოლაში ყოფნისას. 1393 წელს, წერილობითი ცნობების თანახმად, ის იყო წარგზავნილი ნოვგოროდთან სამშვიდობო ხელშეკრულების მოსალაპარაკებლად. 

ფედორის ქალიშვილი ანა როსტოვის მთავარს, ხოლო აკულინა კი მიკულინის მთავარს მისთხოვდა, მისი შვილიშვილი მარია იაროსლავ ვოროვსკიზე გათხოვდა, რუსეთის მეფე ვასილი II-ის სიმამრზე. ფედორს სამი ვაჟი ჰყავდა: ივანე კოშკინი, ფედორ კოშკინი და ალექსანდრე კოშკინი.

კატეგორია:რომანოვების დინასტია
კატეგორია:გარდაცვლილი 1407
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სებეკი

thumb|130px|სებეკი

**სებეკი** (სობეკი) — ნიანგის თავით გამოსახული წყლის ძველეგვიპტური ღმერთი. მისი თანხვედრა ხდება მიწის ღმერთ გებთან, მზის ღმერთ რასთან სებეკ-რას ფორმით და ოსირისთან. სებეკს  თაყვანს ძირითადად ფაიმში და მერიდის ტბის ნაპირებზე, კომ-ომბოში (ომბოსი) სცემდნენ. ასევე კროკოდილოპოლსა (ნიანგთქალაქი) და წყალთან ახლომდებარე ადგილებში. მისი კულტი განსაკუთრებით გავრცელებული იყო შუა სამეფოს დროს. ზოგიერთი ფარაონი, რომელსაც რეზიდენცია ფაიუმში ჰქონდა, სებეკთან დაკავშირებულ სახელს ატარებდა, მაგალითად, სებეკჰოტეპი ან ნეფრუსებეკი.

კატეგორია:ეგვიპტური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ღვთისმშობლის სარტყელი

**ყოვლადწმინდა ღვთისმშობლის სარტყელი** –  ჩამოტანილი იყო ბიზანტიის სამეფო ქალაქში.ეს უდიდესი სიწმიდე, რომელიც თავად ყოვლადწმიდა ღვთისმშობელმა გადასცა წმიდა მოციქულ თომას,  იერუსალიმში, კეთილმორწმუნე ქრისტიანთა ოჯახებში ინახებოდა შთამომავლობით.ძვირფას კიდობანში მოთავსებული სიწმინდე დააბრძანეს ყოვლადწმინდა ვლაქერნის ღვთისმშობლის სახელობის ტაძარში, რომელიც მდებარეობს ე.წ. "ხალკოპრატიის" ადგილას, ანუ სპილენძის სავაჭრო ადგილას.მონასტერი თეოდეოსი მცირემ დააფუძნა. მრავალი წლის შემდეგ, ლევ ბრძენის მეფობის დროს, დედოფალი ზოია შეეპყრო ბოროტ სულს. იგი ღვთისმშობლის სარტყელთან შეხებით განიკურნა.გამოცხადებით ეუწყა მას ღვთისმშობლისაგან, რომ როგორც კი შეეხებოდა სარტყელს განიკურნებოდა.ამის შემდეგ წმინდა სარტყელის დიდების დღე აღინიშნება 31 აგვისტოს. სამეფო ქალაქში სარტყელი ზუსტად როდის მოიტანეს უცნობია. ერთ სვინაქსარში აღნიშნულია, რომ იუსტინეს მეფობის დროს ილიას საეპისკოპოსოდან არის მოტანილი, მეორეში კი – იერუსალიმიდან იმპერატორ არკადიის (395-408) მეფობის დროს.სარტყლის ნაწილები ინახება ათონის ვატოპედის მონასტერში, ტრირის მონასტერში და საქართველოში, კერძოდ სამეგრელოში, ზუგდიდის ისტორიულ–არქიტექტურულ მუზეუმში.

კატეგორია:ღვთისმშობელი
ხოლმის ღვთისმშობლის ხატი

thumb|300px|ხოლმის ღვთისმშობლის ხატი**ხოლმის ღვთისმშობლის ხატი**  (8 სექტემბერი) – ბრძანდება ფსკოვის გუბერნიის ქალაქ ხოლმში. ხატს აქვს ჭრილობის ნიშნები: ერთი მარცხენა მხარეზე, მეორე ღვთისმშობლის მარჯვენა ხელზე. პირველი მშვილდისრის შედეგია, რომელიც თათარმა ესროლა. თათარი მყისვე დაბრმავდა. მეორე კი შუბის კვალია, რომელიც ურწმუნო მეომარმა სტყორცნა, რის გამოც თავი გვერდზე მოექცა.როდესაც ხოლმს შემოესია თათართა ხანი და ერთი შეტევით უნდა აეღო იგი, მაშინ თავადებმა ცრემლებითა და ვედრებით გამოაბრძანეს ხოლმის ღვთისმშობელი და პირით თათრებისაკენ დააბრძანეს. თათრები შეძრწუნდნენ. ხოლმის მთა ამაღლდა ღრუბლამდე და შეშინებულები უკუიქცნენ.ერთხელ მნათემ შენიშნა ტაძრიდან გამომავალი სინათლე და მიუახლოვდა მას. იქიდან მოისმოდა ანგელოზთა გალობა, რომლებიც ადიდებდნენ ღვთისმშობელს. გახსნა ტაძრის კარები და იხილა, რომ ნათელს გამოსცემდა ღვთისმშობლის ხატი.

## ლიტერატურა 
**ახალი ცა ახალი ვარსკვლავებით, ანუ ჰომილიები ღვთიმშობლის სასწაულებზე, ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედ ხატებზე* – იღუმენი იოანიკ გალიატოვსკი, თარგმანი მონაზონი ელისაბედი (ზედგენიძე). თბილისი.2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ხოლმის ღვთისმშობლის ხატის ისტორია  

კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
ფინეთის დიდი სამთავრო

thumb|320px|ფინეთის დიდი სამთავრო
**ფინეთის დიდი სამთავრო** — ტერიტორია, რომელიც 1809 წლიდან 1917 წლამდე რუსეთის იმპერიაში შედიოდა. ფინეთის დასახელება (თავდაპირველად შვედეთის, ხოლო 1809 წლიდან რუსეთის შემადგენლობაში) 1581 წლიდან 1917 წლამდე.

## ისტორია 
* (1809-1862): 50 წლიანი ერთობის პერიოდი, როდესაც ფინეთის მმართველებმა შეძლეს რუსეთის დარწმუნება როგორც საკუთარ ასევე ხალხის ერთგულებაში.
* (1863-1898): ეროვნული თვით შეგნების ზრდის 35 წლიანი პერიოდი. როდესაც აღდგა ფინეთის პარლამენტი და ფინური ენა უბრალო ადამიანების ენიდან ეროვნულ, შვედურის ტოლფასოვან ენად იქცა.
* (1899-1917): რუსიფიკაციის 20 წლიანი პერიოდი, რამაც საბოლოოდ გააფუჭა ურთიერთობა რუსეთის იმპერიასა (შემდგომში საბჭოთა კავშირთან) და ფინეთს შორის.

## მოსახლეობის რაოდენობა ფინეთის დიდი სამთავროში 
:1810: 863,000 
:1830: 1,372,000
:1850: 1,637,000
:1870: 1,769,000
:1890: 2,380,000
:1910: 2,943,000
:1920: 3,148,000

## ჰერალდიკა 
:*ძირითადი სტატიები: ფინეთის დროშა, ფინეთის გერბი*

გერბი თავიდან დაახლოებით 1580 წელს გუსტავ ვაზას სარკოფაგისთვის შეიქმნა. ეს გერბი იყო მიღებული ფინეთის დიდი სამთავროსთვისაც. გერბის საბოლოო სახე შემუშვდა IXX საუკეუნეში (შეიცვალა აღმოსავლური ხმალის მდებარეობა).

1860-იან წლებში, ფენომანურ მოძრაობაში დაიწყო ფინურ დროშაზე საუბარი. 1863 წელს ეროვნული დროშის კანდიდატად რამდენიმე ვარიანტი იყო წარდგენილი. (იხ: http://flagspot.net/flags/fi!prop1.html). ორი ძირითადი ვარიანტი იყო დროშები წეთელი-ყვითელით და ცისფერი-თეთრით. თუმცა არც ერთი კანდიდატი ფინეთის პარლამენტში დასამტკიცებლად არ გატანილა, შესაბამისად 1918 წელს, რუსეთისგან თავისუფლების მოპოვებამდე (როდესაც მიღებული იქნა ფინეთის თანამედროვე დროშა) ხალხი იყენებდა ნებისმიერ მათგანს მათი შეხედულების მიხედვით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ლიტვის დიდი სამთავრო
* რუსიფიკაცია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 1811 წლის იმპერიული მანიფესტის გერმანული და ფინური ტექსტი

## სქოლიო 
კატეგორია:ფინეთი
კატეგორია:სკანდინავია
კატეგორია:ევროპის ისტორია
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გუბერნიები
კატეგორია:ფინეთის ისტორია
ცხოვრება ვარდისფერ ფერებში (ფილმი)

"**ცხოვრება ვარდისფერ ფერებში**" (ფრანგ. საერთაშორისო სახელწოდება: La Vie en rose) (ორიგინალი, ფრანგული სახელწოდება: La Môme, ქართულად: ბავშვი) — 2007 წლის ფრანგული ფილმი, რომელიც გადაღებულია სეზარის ჯილდოს ნომინანტი რეჟისორის – ოლივიე დაჰანის მიერ. ფილმი მოგვითხრობს ფრანგი მომღერლის – ედიტ პიაფის შესახებ.

## ჯილდოები
ილმმა მიიღო ხუთი სეზარი, მათ შორის საუკეთესო ქალი მსახიობისათვის. ასევე მარიონ კოტიარმა დაიმსახურა ოსკარი საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის. ეს იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც ოსკარი გადაეცა მსახიობს ფრანგულენოვანი როლისათვის. ის ასევე არის პირველი ფრანგი მსახიობი, რომელმაც აიღო ბაფტა ქალის როლის საუკეთესო შესრულებისათვის და ასევე პირველია, რომელმაც მიიღო ოქროს გლობუსი კომედიაში ან მიუზიკლში უცხოენოვანი ფილმისათვის. ეს ფილმი ასევე გახდა პირველი ფრანგული ფილმი, რომელმაც აიღო ორი ოსკარი.

**ოსკარი**
*საუკეთესო მსახიობი ქალი: მარიონ კოტიარი
*საუკეთესო გრიმი

**BAFTA**
*საუკეთესო მსახიობი ქალი: მარიონ კოტიარი
*საუკეთესო გრიმი და ვარცხნილობა: ჟან არჩიბალდი, დიდიე ლორენი
*საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: მარიტ ალენი
*საუკეთესო მუსიკა: კრისტოფერ განინგი

**ოქროს გლობუსი**
*საუკეთესო მსახიობი ქალი მიუზიკლსა და კომედიაში: მარიონ კოტიარი

**სეზარი**
*საუკეთესო მსახიობი ქალი: მარიონ კოტიარი
*საუკეთესო დიზაინი: ოლივიე რაუ
*საუკეთესო ოპერატურა: ტეცუო ნაგატა 
*საუკეთესო ხმა: ლორენ ცაილინგი, პასკალ ვილარი, მარკ დოსნი, ჟან-პიერ ურიე
*საუკეთესო კოსტუმების დიზაინი: მარიტ ალენი

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 
* Interview with Olivier Dahan
* Interview with Marion Cotillard

კატეგორია:2007 წლის ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:ფრანგულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ბიოგრაფიული ფილმები
დონის ღვთისმშობლის ხატი

thumb|დონის ღვთისმშობელი
**დონის ღვთისმშობლის ხატი** — ღვთისმშობლის ხატი, დაბრძანებულია მოსკოვში, დონის მონასტერში. მართლმადიდებელთა რწმენით, კულიკოვოს ბრძოლაში დიმიტრი დონელმა დიდი გამარჯვება მოიპოვა თათართა ხანზე, ამ ხატის შემწეობით. ამის შემდეგ ხატი თან ახლდათ რუს მეომრებს. ყოველ წელს ხატის ხსენების დღესასწაულს აღნიშნავენ ქალაქის ქუჩაბში ამ ხატის მსვლელობითა და გალობით.

## ლიტერატურა 
**ახალი ცა ახალი ვარსკვლავებით, ანუ ჰომილიები ღვთიმშობლის სასწაულებზე, ღვთისმშობლის სასწაულმოქმედ ხატებზე* – იღუმენი იოანიკ გალიატოვსკი, თარგმანი მონაზონი ელისაბედი (ზედგენიძე). თბილისი.2001 წ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* დონის ღვთისმშობელი 

კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
საქართველოს საპატრიარქო

**სრულიად საქართველოს საპატრიარქო** — დაწესებულებათა ერთობლიობა საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ფარგლებში, რომლებიც თავისი განყოფილებებითა და სამსახურებით ეხმარებიან სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქს   აღმასრულებელი ხელისუფლების განხორციელებაში. შესაბამისად, ექვემდებარებიან და ანგარიშვალდებულნი არიან მის წინაშე.  საპატრიარქო კოორდინაციას უწევს ეპარქიებში მოქმედ მსგავს  დაწესებულებებს. საქართველოს საპატრიარქო, საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად, არის საჯარო სამართლის იურიდიული პირი.

საპატრიარქოს გააჩნია თავისი გამომცემლობა, რადიო და ტელემაუწყებლობა. საპატრიარქო, პატრიარქის რეზიდენციასთან ერთად, მდებარეობს დედაქალაქ თბილისში, ერეკლე II-ის მოედანი №　1.

სურათი:Patriarchate of Georgia.JPG|წარწერა საქართველოს საპატრიარქოს შესასვლელთან
სურათი:saqartvelos sapatriarqos zveli shenoba.JPG|საქართველოს საპატრიარქოს ძველი შენობა

## იხილეთ აგრეთვე 
*საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
*საქართველოს ეპარქიები

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*
*

## სქოლიო 
*
ალთაის მხარე

**ალთაის მხარე** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ციმბირის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დედაქალაქი — ბარნაული. დაარსდა 1937 წლის 28 სექტემბერს.

## გეოგრაფია 
სამხრეთიდან და დასავლეთიდან ესაზღვრება ყაზახეთი, ჩრდილოეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით ნოვოსიბირსკისა და კემეროვოს ოლქები, სამხრეთ-აღმოსავლეთით კი ალთაის რესპუბლიკა.

## მოსახლეობა 
2010 წლის აღწერის მიხედვით ალთაიში ცხოვრობს:

## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный сайт органов власти 
* Законодательные и нормативные акты Алтайского края
* Алтайский край в справочнике-каталоге "Вся Россия" 
* Алтайский краевой портал 

კატეგორია:ალთაის მხარე
კუნლის პეპელა

thumb|კუნელის პეპელა
**კუნლის პეპელა** () — პეპელა თეთრულასებრთა ოჯახისა. დღის პეპელათა ჯგუფი. ხეხილის მავნებელია. ადრე მას უფრო დიდი ზიანი მოჰქონდა ბაღებში, ვიდრე კომბოსტოს თეთრულას ბაღჩებში. დაწყვილებისას არახელსაყრელი ამინდების დადგომის გამო,  ბოლო წლებში, კუნელის პეპელა იშვიათად შეინიშნება.

(MHNT) Aporia crataegi- Foret de Soreze Tarn France - male dorsal.jpg|*Aporia crataegi* ♂  
(MHNT) Aporia crataegi- Prapic, Parc des Ecrins, Hautes-Alpes, France - female dorsal.jpg| *Aporia crataegi*  ♀ 	
 

## რესურსები ინტერნეტში
* Lepiforum.de
* Pyrgus.de

კატეგორია:თეთრულასებრნი
აბსტრაქციონიზმი

[მინი|300პქ|[კაზიმირ მალევიჩი, „შავი კვადრატი“, დაახ. 1915 წ.]]
[მინი|300პქ|[ვასილი კანდინსკი, კანდინსკის პირველი აბსტრაქტული აკვარელი, 1910.]]
**აბსტრაქციონიზმი**, *აბსტრაქციონიზმი*, *უსაგნო ხელოვნება*, *ნონფიგურაციული ხელოვნება* — XX საუკუნის დასაწყისში წარმოიშვა. ამ მხატვრული მიმდინარეობის მიმდევართა აზრით, ახალი ხელოვნება მხოლოდ მაშინ შეძლებდა მაყურებელზე ზეგავლენის მოხდენას, თუ ფერებს და ფორმებს სრული თავისუფლება მიეცემოდა, ანუ ისინი კონკრეტულ საგნებს არ გამოსახავდნენ. ამ დროს წარმოშობილი ფერების და ფორმების კომბინაციათა რაოდენობა უსაზღვროდ ბევრი შეიძლება იყოს, ისევე, როგორც ადამიანში წარმოშობილი ემოციებისა და განცდების სიმრავლე. აბსტრაქციონიზმი მთლიანად უგულვებელყოფს მხატვრობის საზოგადო და შემეცნებით ამოცანებს, ამის ნაცვლად მიზნად ისახავს „რეალობისაგან განწმენდილი“ სულიერი არსის, სუბიექტური ემოციისა და ქვეშეცნეული იმპულსების გამოხატვას. ის ეფუძნება მხატვრული ფორმის განყენებული ელემენტების (ფერის, ხაზის, მოცულობის) საშუალებით არასახვითი კომპოზიციების შექმნას. ეს კომპოზიციები ან რაციონალისტურად მოწესრიგებულია, ანდა ავტორის სტიქიურ გრძნობებსა და ფანტაზიას გამოხატავს.

აბსტრაქციონისტული ხელოვნების პირველი ფერწერული ნიმუშები შექმნეს გერმანიაში მომუშავე ექსპრესიონისტებმა: ვასილი კანდინსკიმ, პაულ კლეემ. პარიზელმა ორფისტებმა: რობერ დელონემ, ფრანსის პიკაბიამ, ფრანტიკეშ კუპკამ. იტალიელმა ფუტურისტებმა: ჯაკომო ბალამ, უმბერტო ბოჩინიმ და სხვ.

მეორე მსოფლიო ომის წლებში აშშ–ში შეიქმნა აბსტრაქტული ექსპრესიონიზმის სკოლა (ჯექსონ პოლოკი, მ. ტობი), რომელიც ომის შემდეგ ბევრ ქვეყანაში გავრცელდა.მან თავის მეთოდად გამოაცხადა შემოქმედების ავტომატიზმი და შეუცნობლობა, ეფექტის გაუთვალისწინებლობა. ფერწერასა და გრაფიკაში დაინერგა ფერთა და ფაქტურის მოულოდნელი შეხამებანი, ქანდაკებაში–კომპოზიციისა და მასალის დამუშავების პარადოქსული უცნაურობა.

ვასილი კანდინსკი თვლიდა, რომ მთავარია არა სიუჟეტის, არამედ ერთგვარი სულიერი მდგომარეობის გამოხატვა. მხატვარი წერდა: „*ახალმა ფერწერამ ხილულად უნდა აქციოს ის, რაც უხილავია*“.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*The term *"Abstraction"* spoken about at Museum of Modern Art by Nelson Goodman of Grove Art Online
*American Abstract Artists
*Non Figurative Art explained 

კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
საული

მინი|საული
**საული** (, *შაული*; ; ისლამში *ტალუთი* ) — გაერთიანებული ისრაელის სამეფოს პირველი მეფე, ზეობდა დაახლ. ძვ. წ. 1050—1030 წლებში. საულის გამეფების დროს ებრაელები ფილისტიმელების გავლენის ქვეშ იყვნენ. მათ დაკავებული ჰქონდათ ებრაელთა რიგი ქალაქი, მათ შორის საულის მშობლიური ქალაქი — გიბეა. საული წარმოშობით იყო ბენიამინის ტომიდან და გამეფებისთანავე დიდი პოპულარობა მოიპოვა. ქალაქ იაშბეს ალყის დროს მან დაამარცხა ამონელები და ებრაელებმა ის მეფედ გამოაცხადეს. მეფე საულმა გამეფებისთანავე 3000-იანი მუდმივი ჯარი შექმნა, რომელსაც ომის დროს სახალხო ლაშქარიც უერთდებოდა. მან და მისმა უფროსმა ვაჟმა — იონათანმა ქვეყანა ფილისტიმელთაგან გაწმინდეს. ჩრდილოელ ტომთა დასამარცხებლად ებრძოდა ამორეელ ტომებს, სამხრეთის ტომთა შემოსაერთებლად კი დაამარცხა ამალექიტების ტომები. საული და მის ვაჟებთან ერთად გილბეას მთასთან ბრძოლაში დაიღუპა. ტახტზე მისი სიძე, დავითი (1030-990), ავიდა.

## ლიტერატურა 
* Wellhausen, Julius, *Der Text der Bücher Samuelis*
* Budde, *Die Bücher Richter und Samuel*, 1890, pp.&nbsp;167–276
* Driver, S. R., *Notes on the Hebrew Text of the Books of Samuel*, 1890
* Cheyne, T. K., *Aids to the Devout Study of Criticism*, 1892, pp.&nbsp;1–126
* Smith, H. P., *Old Testament History*, 1903, ch. vii.

## სქოლიო
კატეგორია:იუდეის მეფეები
კატეგორია:ისრაელის მეფეები
კატეგორია:ძველი აღთქმის ხალხი
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
ჩუვაშეთი

**ჩუვაშეთი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, არის საპრეზიდენტო, უნიტარული და დემოკრატიული რესპუბლიკა. აქვს თავისი კონსტიტუცია და კანონმდებლობა. სახელმწიფო ენებია ჩუვაშური და რუსული. დედაქალაქია ჩებოქსარი. 

## გეოგრაფია 
მდებარეობს აღმოსავლეთ ევროპის მაღლობის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ვოლგის მარჯვენა სანაპიროზე. რესპუბლიკას დასავლეთიდან ესაზღვრება ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი, ჩრდილოეთიდან რესპუბლიკა მარეთი ელ, არმოსავლეთიდან თათრეთი, სამხრეთიდან მორდვეთი და ულიანოვსკის ოლქი.

## ისტორია 
ჩუვაშეთის ავტონომიური ოლქი დაარსდა 1920 წლის 24 ივნისს. 1925 წლის 21 თებერვალს ეწოდა ჩუვაშეთის ასსრ, ხოლო 1992 წლიდან - ჩუვაშეთის რესპუბლიკა.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ჩუვაშეთის რესპუბლიკის შემადგენლობაში შედის 21 რაიონი, 9 ქალაქი, 8 დაბა და დაახლოებით 1700 სოფელი. უდიდესი ქალაქებია: ჩებოქსარი (441,6 ათ. კაცი), ნოვოჩებოქსარსკი (126,3 ათ. კაცი), კანაში (47,3 ათ. კაცი).

## მოსახლეობა 
2002 წლის აღწერის მიხედვით ჩუვაშეთში ცხოვრობს 106 ეროვნების ადამიანი, მათი 3/4 ჩუვაშია, ხოლო 1/4 მეტი რუსი:

## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный портал органов власти Чувашской Республики ;
* Карта Чувашии на «Карты Google»;
* Краткая чувашская энциклопедия .
* Все сайты, ресурсы Чувашии 
* Все образовательные и социально-политические сайты Чувашии 
* Все развлекательные сайты Чувашии 
* Все коммерческие сайты Чувашии 

კატეგორია:ჩუვაშეთი
მალთაყვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მალთაყვას** აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა:
* მალთაყვა — ფოთის უბანი
* მალთაყვა — მდინარე ფოთში
* მალთაყვა — პირველი ქართული ბალეტი
ღრმაღელე (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

**ღრმაღელე** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ღრმაღელე, ომფარეთი, ორმეთი, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 25 მ., ლანჩხუთიდან 20 კმ, სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

## ისტორია
VI საუკუნის I ნახევარს განეკუთვნება სოფელ ღრმაღელეში აღმოჩენილი ბაზილიკის ტიპის ეკლესია წითლად მოშანდაკებული იატაკით  და ჯვრის ფორმის სანათლავით. ეკლესიის ნანგრევებში აღმოჩნდა ბრინჯაოს ჯვარი ჯაჭვით და ქვის ფილა ბოლნური ჯვრის გამოსახულებით, ასევე კოლხური და იმპორტული ამფორების ნატეხები. არქეოლოგიური მასალა ლანჩხუთის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმშია დაცული.

1930 წლამდე სოფელი შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეციტრუსეობა.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხაკასეთი

**ხაკასეთი** () — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ციმბირის ფედერალური ოკრუგის შემადგენლობაში. დედაქალაქი - აბაკანი. დაარსდა 1992 წელს. შედგება 5 საქალაქო ოკრუგისა და 8 რაიონისაგან.

## გეოგრაფია 
მდებარეობს აღმოსავლეთ ციმბირის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ენისეის მარცხენა სანაპიროზე. უკავია მინუსინსკისა და ჩულიმ-ენისეის ქვაბულების ნაწილი. რესპუბლიკას ესაზღვრება ტუვა, კრასნოიარსკის მხარე, კემეროვის ოლქი და ალთაის რესპუბლიკა. 

## ისტორია
თანამედროვე ხაკასეთის ტერიტორია დასახლებული იყო პალეოლითის დროიდან. XIII საუკუნეში მონღოლების შემოსევებმა მოსპო ტომობრივი კავშირები, დაანგრია სარწყავი არხების ქსელი, რის გამოც მოსახლეობა მიწათმოქმედებიდან კვლავ მესაქონლეობას და ნადირობას დაუბრუნდა. XVII საუკუნეში ჩამოყალიბდა ფეოდალური სამთავროები, რომლებიც XVIII საუკუნეში რუსეთის იმპერიაში შევიდნენ. გაძლიერდა მოსახლეობის ჩაგვრა, მაგრამ შეწყდა მონღოლი და ჯუნღარიელი ფეოდალების თავდასხმები. XIX საუკუნის შუა ხნებში ჩაისახა კაპიტალისტური ურთიერთობები, დაიწყო ოქროს მოპოვება. XX საუკუნის დასაწყისში განვითარდა ქვანახშირის მრეწველობა. 1918-1923 წლებში ხაკასეთის ტერიტორია რუსეთის სამოქალაქო ომმა მოიცვა. 923 წელს შეიქმნა ხაკასეთის ეროვნული მაზრა, რომელიც 1925 წელს ოკრუგად გადაკეთდა, ხოლო 1930 წელს შეიქმნა ხაკასეთის ავტონომიური ოლქი კრასნოიარსკის მხარეში. საბჭოთა პერიოდში განვითარდა ქვანახშირის და რკინის მოპოვება, ხე-ტყის დამუშავება, მეცხვარეობა. 1992 წელს შეიქმნა ხაკასეთის რესპუბლიკა, რომელიც რუსეთის ფედერაციის სუბიექტია.

## მოსახლეობა 
ხაკასეთის რესპულიკის ეროვნული შემადგენლობა 2002 წლის აღწერის მიხედვით არის ასეთი:

## კულტურა
ხაკასები საუბრობენ ხაკასურ ენაზე. ხაკასური ფოლკლორის მნიშვნელოვანი ძეგლებია „ალთინ არიგი“, „ალბინჟი“ და სხვა. VI-VIII საუკუნეებში აქ არსებობდა დამწერლობა. ხაკასურ ენაზე დამწერლობა შეიქმნა 1926 წელს. 1927 წელს გამოიცა პირველი ხაკასური წიგნი. ხაკასების ტრადიციული საცხოვრებელია მრგვალი ფორმის კარვები. განვითარებულია ხეზე კვეთა და ქარგვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ხაკასეთის რესპუბლიკის უზენაესი საბჭო 
* ხაკასეთის რესპუბლიკის კანონმდებლობა 
* ახალი ამბების სააგენტო «Хакасия-Информ»
* Путешествие по Хакасии (фотоальбом и карта)
* Саяногорский городской сайт
* Этнографические экспедиции в Хакасию
* GlobalSib.com -Хакасия
ტაბანათი

**ტაბანათი** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, გრიგოლეთი, სუფსა, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 5 მ. სოფელში გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩქუნი

**ჩქუნი** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, გრიგოლეთი, სუფსა, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა). მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 20 მ. ლანჩხუთიდან 23 კმ., სუფსა-გულიანის საავტომობილო გზაზე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხიდმაღალა

**ხიდმაღალა** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, სუფსა თემში. მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარე სუფსის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 3 მ., ლანჩხუთიდან 20 კმ., სუფსიდან 3 კმ. ხიდმაღალა ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის ყველაზე უხვნალექიანი ადგილია (2400 მმ წელიწადში). სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12, მოქმედებს საბავშვო ბაღი. სოფლის ტერიტორიაზეა ტყე გუძუბაი. საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა საავადმყოფო და ლიმონარიუმი.

## მოსახლეობა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
წყალწმინდა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

**წყალწმინდა** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ღრმაღელის თემში (სოფლები: ომფარეთი, ორმეთი, ღრმაღელე, წყალწმინდა). მდებარეობს მდინარე სუფსის მარცხენა ნაპირზე, მდინარის შავ ზღვაში შესართავის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 2 მ., ლანჩხუთიდან 25 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 1 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა, სტადიონი, ეკლესია, ურეკის პოლიციის განყოფილება, საქართველოს ტერიტორიული მთლიანობისთვის დაღუპულ გმირთა მემორიალი, რესტორნები, თევზის ბაზარი.

## ისტორია
შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. 1897 წელს სოფელში დაარსდა ერთკლასიანი სკოლა. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეციტრუსეობა. მოქმედებდა ბავშვთა რესპუბლიკური კარდიოლოგიური სანატორიუმი „ყვავილნარი“. 1999 წლის 17 აპრილს წყალწმინდაში გაიხსნა სუფსის ტერმინალი, ბაქო-სუფსის ნავთობსადენის ბოლო წერტილი. ტერმინალის შემადგენლობაში შედის 4 რეზერვუარი, თითო 40 000 ტონა ნავთობის ტევადობით.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტვიროსი

**ტვიროსი** (), **სური** (;  *სორ*) — ერთ-ერთი უძველესი სავაჭრო ფინიკიური ქალაქი ლიბანში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 60 000 კაცს. 

## ისტორია 
ძვ. წ. III–II ათასწლეულში იყო მსხვილი სახელოსნო-სავაჭრო ცენტრი. განთქმული იყო მეწამული ფერის შალის ნაწარმით, სპილოს ძვლისა და მინის ნაკეთობებით, აგრეთვე სავაჭრო ექსპედიციებით. ძვ. წ. II ათასწლეულში ეგვიპტის გავლენის ქვეშ იყო. ძვ. წ. II ათასწლეულის ბოლოს — ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისში ტვიროსმა დააარსა კოლონიები ხმელთაშუა ზღვის კუნძულებზე (კვიპროსი, სიცილია და სხვ.), ჩრდილოეთ და დასავლეთ აფრიკასა (უტიკა, კართაგენი და სხვ.) და ესპანეთში. ძვ. წ. VI საუკუნის მეორე ნახევრიდან აქემენიდების სახელმწიფოს შემადგენლობაში იყო ავტონომიური უფლებით. ძვ. წ. 332 წელს ალექსანდრე მაკედონელმა 7-თვიანი ალყის შემდეგ შეძლო ტვიროსის აღება. ახ. წ. 64 წლიდან რომის პროვინციაში — სირიაში შედიოდა (ისევ ავტონომიური უფლებებით).
*  პერპინიანი, საფრანგეთი
*  ტუნისი, ტუნისი

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## ლიტერატურა
* მელიქიშვილი, გ. ძველი აღმოსავლეთის ხალხთა ისტორია, „მეცნიერება", თბილისი, 1988.
* Bikai, Patricia Maynor. The Pottery of Tyre. Warminster: Aris and Phillips, 1978.
* Bullitt, Orville H. Phoenicia and Carthage: A Thousand Years to Oblivion. Philadelphia: Dorrance, 1978.
* Joukowsky, Martha, and Camille Asmar. The Heritage of Tyre: Essays On the History, Archaeology, and Preservation of Tyre. Dubuque, Iowa: Kendall/Hunt Pub. Co., 1992.
* Woolmer, Mark. Ancient Phoenicia: An Introduction. London: Bristol Classical Press, 2011.

## რესურსები ინტერნეტში
*360 Panorama of Tyre's Archeological Site 
* Lebanon, the Cedars' Land: Tyre
* ტირი  
* Alexander's Siege of Tyre at Ancient History Encyclopedia 

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ლიბანში
კატეგორია:ლიბანის ქალაქები
კატეგორია:ფინიკიის ქალაქები
შრომისუბანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

**შრომისუბანი** — სოფელი საქართველოში, ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში. მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, მდინარე შუთის პირას. ზღვის დონიდან 35 მ., ლანჩხუთიდან 26 კმ, სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 6 კმ. სუფსა-გულიანის საავტომობილო გზაზე.

სოფლის ძველი სახელი მომდინარეობს ამავე სახელწოდების მდინარიდან, რომელიც სოფელში მოედინება. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა და მესიმინდეობა. სოფელში დგას ნავთობის მომპოვებელი ჭაბურღილი. სოფელში არის საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი. სოფელში დგას XX საუკუნის დასაწყისში აშენებული ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. შემორჩენილია ძველი ეკლესიის არქიტრავი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 350 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხორეთი

**ხორეთი** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის მთისწინეთში, ზღვის დონიდან 80 მ. ლანჩხუთიდან 30 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 9 კმ., ჩოჩხათიდან 3 კმ.

## სახელწოდება
სახელწოდება ხორეთი ნაწარმოებია ყორეთიდან, ყორე ქვებისგან აშენებულ ღობეს ნიშანვს.

## გამოქვაბული
სოფელში არის ორი ხელოვნური გამოქვაბული ზღვის დონიდან 230 მეტრზე. ერთ-ერთი ბერების საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენდა. აქ არის მაგიდა სამი მხრიდან საჯდომით და ბუხარი ნაცეცხლარის კვალით. მეორე მცირე გამოქვაბული სადარაჯოს წარმოადგენდა. მტრის შემოსევისას აქ თავს აფარებდნენ ქალები, ბავშვები და მოხუცები.

ლეგენდის თანახმად მონადირე, რომელსაც ჰყავდა ცოლი და ერთადერთი ვაჟი, ხშირად უგებდა ნადირს ხაფანგს. ერთ დღესაც შვილი ცდილობდა დაესწრო მამისთვის ხაფანგის შემოწმება და თავად გაება მასში. როდესაც ის მამამ იპოვა, უკვე ცოცხალ-მკვდარი იყო. სახლში მიყვანილი ვაჟი გარდაიცვალა და მის დარდს გადაჰყვა დედაც. მარტო დარჩენილმა მონადირემ გამოთხარა გამოქვაბული ხორეთის მთის კალთაზე და აღიკვეცა ბერად. მოგვიანებით მას შეუერთდნენ ბედისგან დაჩაგრული სხვა ადამიანები და ასე წარმოიშვა ხორეთის ეკლესია-მონასტერი.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოკათი

**კოკათი** — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 160 მ. ჩოჩხათიდან 4 კმ., ლანჩხუთიდან 32 კმ., სუფსის რკინიგზის სადგურიდან 10 კმ. სოფელში იდგა მთავარანგელოზის ხის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა.

## ეტიმოლოგია
ლეგენდის თაახმად, როცა სოფელში საყდარს აშენებდნენ, აზნაურებმა ერთ გლეხს დაავალეს კოშკის ძირიდან, სადაც ამჟამად საგირგოლო ღელე ჩამოდის, წყალი კოკით აეტანა და თან ეთვალა, რამდენ ხანში ავიდოდა მშენებარე ეკლესიამდე. გლეხს წყლით სავსე კოკა მხარზე შემოუდგამს და თვლა დაუწყია: კოკ-ერთი, კოკ-ორი, კოკ-სამი . . . კოკ-ათი. ამ დროს წაქცეულა და კიდეც მომკვდარა.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფელში არის ხელოვნური გამოქვაბული. ის მდებარეობს ზღვის დონიდან 230 მეტრ სიმაღლეზე, მთის ძირიდან გამოქვაბულამდე 150 მეტრია. შესასვლელის სიმაღლეა 90 სმ, უდიდესი სიგანე 4,1 მეტრი, სიღრმე 4,7 მეტრი. მარცხენა მხრიდან გამოქვაბულისკენ მიდის პატარა საცალფეხო ბილიკი. შორიახლოს წყაროს წყალია. გამოქვაბულში ნაპოვნია თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, ნახშირი, კეცის ნატეხი. გამოქვაბულში ასვლა დღეს შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მოედანი (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

**მოედანი** — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის თემში (სოფლები: გულიანი, კოკათი, მოედანი, შრომისუბანი, ჩოჩხათი, ხორეთი, ჯიხანჯირი). მდებარეობს მდინარე სუფსის ნაპირას, ზღვის დონიდან 10 მ, ლანჩხუთიდან 28 კმ., სუფსიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 7 კმ., შრომისუბნიდან (უახლოესი სკოლა) 1,5 კმ. სოფელში მდებარეობს ორკარის კანიონი.

## ისტორია
კათოლიკე მისიონერებს სოფლის ტერიტორიაზე ძველად ხეხილის ბაღები ჰქონდათ გაშენებული. აქ იმართებოდა რელიგიური დღესასწაული - „ღვთისმშობლობა“ და ბაზრობა. ამ ადგილს მოედანს უწოდებდნენ, შემდეგ სახელწოდება აქ გაშენებულ სოფელსაც შერჩა. საბჭოთა პერიოდში სოფელში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მესიმინდეობა, მეციტრუსეობა, მეხილეობა.

## მოედნის ეკლესია
სოფლის ცენტრში იდგა ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია. ეკლესია გეგმით ჯვარ-გუმბათოვანი იყო და ჰქონდა სამი მრგვალი აბსიდი აღმოსავლეთ მხარეს და ოთხი თავისუფლად მდგომი გუმბათქვეშა ბურჯი. მკვლევარების ვარაუდით ის X-XI საუკუნეებს უნდა მიეკუთვნებოდეს. ეკლესია დაანგრიეს 1921 წელს. ეკლესიის ავთენტური დეტალები აღარ არის შემორჩენილი. 2016 წელს დაიწყო ახალი ეკლესიის მშენებლობა.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სლავეთი

**სლავეთი**, ან **სლავია** წარმოადგენს ერთ-ერთ სამეცნიერო ცნება-ტერმინს კულტურის ისტორიაში და აღნიშნავს სლავი ხალხების სამკვიდრო გეოგრაფიულ, კულტურულ და ისტორიულ არეალს. 

## სლავეთის კულტურულ-ისტორიული ტიპოლოგია 
კულტურის ისტორიაში სლავეთს ტიპოლოგიურად დაჰყოფენ  ერთი მთავარი კრიტერიუმის მიხედვით, კერძოდ კი იმისდა მიხედვით, თუ სლავ ხალხთაგან, რომლებმა გამოვლო, ან რომლებს არ გამოუვლია კულტურის ისტორიის განვითარების ისეთი ეპოქები, როგორიცაა ჰუმანიზმისა და რენესანსი. 

კულტურულ-ისტორიული თვალსაზრისით სლავეთს ორ ნაწილად დაჰყოფენ, ესენია;
# **რომის**, ან **რომანული სლავეთი** და
# **მართლმადიდებლური სლავეთი**

შესაბამისად ლათინური სამეცნიერო ტერმინოლოგიის მიხედვით ამ ორ ნაწილს ეწოდება **სლავია რომანა** (**Slavia romana**) და  **სლავია ორთოდოქსა** (**Slavia orthodoxa**).

:::;ბოლო წლებში არის მცდელობა დამკვიდრდეს კიდევ ერთი კულტურულ-ისტორიული ცნება ისლამური სლავეთი, ანუ **სლავია ისლამიკა** (**Slavia islamica**)

### კულტურულად განსხვავებული სლავური ჯგუფები 
ამ ქვეყნების დასახელებისას გასათვალისწინებელია ის, რომ ამ ქვეყნებს უმრავლესობას ცვალებადი ისტორიული ბედი ჰქონდა. ზოგიერთ მათგანის სახელმწიფოებრივი, ზოგჯერ კი ეთნიკური ჩამოყალიბება პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ გახდა შესაძლებელი, როგორც ეს მაკედონიელების შემთხვევაში მოხდა. მანამდე მაკედონიელები თავს ბულგარელებს მიაკუთვნებდენ, ხოლო მაკედონურ ენას – ბულგარულის ერთ-ერთ დიალექტს.  

#### რომანული სლავეთი 
**რომანული სლავეთის** მთავარ მახასათებლებად მიიჩნევა აგრეთვე ის, რომ 

# ქრისტიანობა რომიდან გავრცელდა.
# ლათინური ენის ხანგრძლივი კონკურენცია სალიტერატურო ენასთან მიმდინარეობდა.
# სადამწერლო სისტემად გამოიყენებენ დიაკრიტიკულ ნიშნებით განვრცობილ ლათინური ანბანს, რომელსაც **ლატინიცა** ეწოდება.

ამ სივრცეს მიეკუთვნებიან: ჩეხები, სლოვაკები, პოლონელები, სორბები, სლოვენები, ხორვატები.  

#### მართლმადიდებლური სლავეთი 
**მართლმადიდებლური სლავეთის** მთავარ მახასათებლებად მიიჩნევა აგრეთვე ის, რომ : 

# ქრისტიანობა ბიზანტიიდან გავრცელდა.
# ძველი საეკლესიო სლავური საგანმანათლებლო ენა შუა საუკუნეებში.
# სადამწერლო სისტემად ძირითადად კირილიცას გამოიყენებენ, რომელსაც აღმოსავლეთ სლავეთში **კირილიცა**, ხოლო სამხრეთ სლავეთში **ჩირილიცა** ეწოდება. 

ამ სივრცეს მიეკუთვნებიან: რუსები, ბელარუსები, უკრაინელები, ბულგარელები, მაკედონელები, სერბები. 

#### ისლამური სლავეთი 
სლავია ისლამიკა შედარებითი ახალი ტერმინია და აქ, ძირითადად მაჰმადიანი ბოსნიელები იგულისხმება, რომლებიც საკმაოდ დიდი ხნის განმავლობაში დამატებითი დიაკრიტიკული ნიშნებით განვრცობილ არაბულ სადამწერლო სისტემას გამოიყენებდნენ. არაბული ანბანის ბოსნიურ ვარიანტს სამსხრეთ სლავები **არებიცა**ს უწოდებენ.

## სლავეთის გეოგრაფიული და ენათმეცნიერული კლასიფიკაცია 
**სლავეთი** ენობრივი, ან ენათმეცნიერული თვალსაზრისით სამ ჯგუფად, – აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ სლავეთად. 
სლავეთის გეოგრაფიულ-კულტურული, კულტურულ-ისტორიული და სხვა ასპექტით შემსწავლელ მეცნიერებას სლავისტიკა ჰქვია. სლავისტიკა კი თავის მხრივ სხვადასხვა დარგებად და მიმართულებებად დაიყოფა კონკრეტული სახელმწიფოების (ქვეყანათმცოდნეობა) და ენების (ფილოლოგია) მიხედვით.

## იხილეთ აგრეთვე
კატეგორია:კულტუროლოგია
კატეგორია:სლავები
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
ნიგვზიანი

**ნიგვზიანი** — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი: (სოფლები: ნიგვზიანი, არჩეული, ჩანჩეთი, ხაჯალია). მდებარეობს მდინარე სვიანას მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 35 მ., ლანჩხუთიდან 12 კმ. სოფელში გადის საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12, არის რკინიგზის სადგური „ჯუმათი“, საჯარო სკოლა და საბავშვო ბაღი.

## ისტორია
სოფელში გვხვდება ადრინდელი რკინის ხანის 10 კოლექტიური კრემაციული სამარხი და სარიტუალო მოედანი. სამარხებში აღმოჩენილია კერამიკული ნაწარმი, საბრძოლო და სამეურნეო იარაღები, სამკაული. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის ფაბრიკა.

## დემოგრაფია
სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას მუსლიმი აჭარლები შეადგენენ.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ
* ნიკოლოზ გოგიჩაიშვილი — საბჭოთა კავშირის გმირი
* ილია აფხაზავა — გეოგრაფი
* ვლადიმერ აფხაზავა — მასწავლებლის ეროვნული ჯილდოს მფლობელი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გულიანი

**გულიანი** — სოფელი გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ჩოჩხათის ადმინისტრაციულ ერთეულში. 

მდებარეობს გურიის ქედის მთისწინეთში, მთა გულიანის ძირას, მდინარე შუთის (სუფსის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 100 მ., ლანჩხუთიდან 17 კმ. საავტომობილო გზით უკავშირდება ლანჩხუთს, ოზურგეთსა და სუფსას. სოფლის სახელწოდება მომდინარეობს გულიანის მთიდან, რომელსაც გულის ფორმის გამო შეერქვა ეს სახელი. ამავე მთაზე იდგა ციხე. სოფელში მოდის გოგირდოვანი წყალი. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ქვის ეკლესია.

## მოსახლეობა
## ღვედი
სოფელი ღვედი და ღვედის ეკლესია იხსენიება 1820 წელს, როდესაც იმერეთის აჯანყების ჩახშობის დროს ის ააოხრა რუსეთის იმპერიის ჯარმა. ღვედის წმინდა ანდრია მოციქულის ქვის ეკლესია იხსენიება არქიმანდრიტ არსენ მგალობლიშვილის მიერ 1828 წელს შედგენილ ჯუმათის საეპისკოპოსოს ეკლესიების სიაში. მის სამრევლოში შედიოდა 78 კომლი. 

ეკლესია თითქმის საძირკვლის დონემდეა დანგრეული. ნაეკლესიარი ორგვლივ გალავნის ფრაგმენტები იკითხება. ირგვლივ მიმოფანტულია ეკლესიის საპირე ქვები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩანჩეთი

**ჩანჩეთი** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ნიგვზიანის თემში (სოფლები: არჩეული, ნიგვზიანი, ჩანჩეთი, ხაჯალია). მდებარეობს გურიის ქედის ძირას, ზღვის დონიდან 120 მ. ნიგვზიანიდან 5 კმ., ლანჩხუთიდან 19 კმ. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის ხის ეკლესია. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეჩაიეობა, მესიმინდეობა.

## მოსახლეობა
## გამოქვაბული
მდინარე უკანღელის ხეობაში, ზღვის დონიდან 75 მ სიმაღლეზე არის გამოქვაბულების ორი ჯგუფი. ერთი ჯგუფი ქანების დაშლა-გამოფიტვის გამო თითქმის განადგურებულია, ხოლო მეორე ჯგუფის გამოქვაბულებში ასვლა უთოკოდ შეუძლებელია.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადა მწერალი და პოეტი გრიგოლ ცეცხლაძე. სოფელში დაკრძალულია მწერალი ეგნატე ნინოშვილი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხაჯალია

**ხაჯალია** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, ნიგვზიანის თემში. სოფელში არის რკინიგზის სადგური, მოქმედებს საბავშვო ბაღი და საჯარო სკოლა. სოფლის სახელწოდება უკავშირდება ფრინველ ღაჟოს.

## გეოგრაფია
მდებარეობს გურიის დაბლობზე, მდინარეების სვიანის და უსკუბანის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 40 მ., ლანჩხუთიდან 17 კმ., ნიგვზიანიდან 3 კმ. სოფლის დაბლობ ნაწილს თაღარა ჰქვია. გორაკ-ბორცვიან ზოლში გამოიყოფა ნასტეფნარის, წიაღუბნის და ჯიხანჯირის წყალგამყოფი სერები. მათ შორის მდებარეობს მდინარეების სვიანას, ფეხსაბანას და ხირხილას ხეობები. აღნიშნული მდინარეები მიეკუთვნებიან მდინარე ფიჩორის აუზს. სოფლის ტერიტორია აგებულია ნეოგენისა და მეოთხეულის დანალექი ქანებით.

სოფლის ტერიტორიის დიდი ნაწილი კოლხეთის დაბლობის ტყის და ანთროპოგენურ ლანდშაფტებს უჭირავს დამახასიათებელი ყვითელმიწა, ალუვიური და ტყის ყომრალი ნიადაგებით. პოლიდომინანტური ტყეები ძირითადად გვხვდება გორაკბორცვიან ზოლში. 1990-2003 წლებში ადგილი ჰქონდა ტყის მასობრივ გაჩეხვას, რის გამოც გაძლიერდა მეწყრული პროცესები.

### კლიმატი
სოფლის ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. მიკროკლიმატური განსხვავება შეიმჩნევა სოფლის დაბლობ და გორაკბორცვიან ზოლს შორის. ზაფხული ზომიერად ცხელია, ზამთარი - თბილი. ნალექების საშუალო რაოდენობა 1800-2000 მმ-ია. უხვნალექიანი თვეა ოქტომბერი. მცირე ნალექებით გამოირჩევა მაისი. თოვლის საფარი არის მცირე და რამდენიმე დღის შემდეგ ქრება.

### სასარგებლო წიაღისეული
სოფლის სასარგებლო წიაღისეული სიმდიდრეებით ღარიბია. მცირე რაოდენობით ამოდის ბუნებრივი აირი, რომელიც არ გამოიყენება. სოფელში არის წყალი, რომელსაც მოსახლეობა სამკურნალოდ იყენებს. მდინარეებში მოიპოვება საკმაო რაოდენობით ღორჯო, კიბორჩხალა, ქაშაყი.

## ისტორია
ხაჯალია გურიელების საბატონიშვილო მამულს წარმოადგენდა. შედიოდა ჯურუყვეთის სასოფლო საზოგადოებაში. სოფელში რკინიგზის ხაზის გაყვანამ გაზარდა სოფლის მოსახლეობის რაოდენობა. 1898 წელს სოფელში მოქმედებდა სამრევლო სკოლა. 

სოფელი ხაჯალია მოიცავს ისტორიულ ხაჯალიასა და წიაღობანს., წიაღობანში კი 684 – გურულები.  1911 წელს ხაჯალიაში 799 ადამიანი, წიაღობანში კი ― 1077. 

1920 წელს შეიქმნა ნიგვზიანის თემი, რომელშიც შევიდა სოფლები ებალაური და ხაჯალია. სოფელი იყო დაფარული ბუჩქნარით, უვარგისი გზებით, იდგა ისლითა და ჭილით დაფარული ქოხები. სოფელში მოჰყავდათ ერთწლიანი კულტურები: სიმინდი, ლობიო, ბრინჯი, ღომი. 

საბჭოთა მმართველობის დროს სოფელში დაიწყო ტექნიკური კულტურების მოყვანა: ჩაი, ციტრუსები, ტუნგი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები