open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალკენი

მინი|ეთილენის 3D მოდელი
**ალკენი** — უჯერი ნახშირწყალბადი, რომელიც ერთ ორმაგ ბმას შეიცავს ორ ნახშირბადს შორის. ალკენების ზოგადი ფორმულაა  CnH2n. ჰიბრიდიზაციის ტიპია sp². ჰომოლოგიური რიგის პირველი წარმომადგენელია ეთილენი (C2H4). ალკენებს ახასიათებთ ჩონჩხის, ორმაგი ბმის მდებარეობის და გეომეტრიული(ცის–ტრანს) იზომერია. მაგალითად, ბუტენს(C4H8) აქვს ორი იზომერი ბუტენ-1 და იზობუტენი, ალკენებისთვის დამახასიათებელია ცის და ტრანს იზომერია. ალკენები შეიცავენ მარტივ C-C ბმებს და ერთ ორმაგ C=C ბმას. ორმაგი ბმიდან ერთი "სიგმა" ბმაა, ერთი კი "პი "ბმა. ნახშირბადის ატომებს შორის მანძილი არის 0,134 ნმ, სავალენტო კუთხე — 120°.

## ფიზიკური თვისებები
ალკენები უფერული ნივთიერებებია. ჰომოლოგიური რიგის პირველი სამი წევრი აირია, C16H32–მდე სითხეები, უმაღლესი წევრები – მყარი ნივთიერებები. აირად და მყარ ალკენებს სუნი არ აქვთ, ხოლო თხევადს აქვს ნავთის სუნი. ალკენების დუღილის ტემპერატურა შესაბამისი ალკანების დუღილის ტემპერატურაზე მაღალია.

## ალკენების მიღება
არსებობს ალკენების მიღების სხვადასხვა ხერხი, მაგალითად:
*ალკანების დეჰიდრირება — დეჰიდრირება მიმდინარეობს 300℃-ზე კატალიზატორად გამოყენებულა ქრომის ოქსიდი:
:CH_3 - CH_3 -> CH_2=CH_2 + H_2

*სპირტების დეჰიდრატაია — სპირტების დეჰიდრატაციისას წყალწამრთმევ საშუალებად გამოიყენება ალუმინის ოქსიდი (Al_2O_3). ალკენის მიღება ხდება სინჯარაში სპირტის და ოქსიდის გაცხელებით, მაგრამ აუცილებელია ალუმინის ოქსიდი არ ეხებოდეს სპირტს:
:CH_3 - CH_2 - OH  -> CH_2=CH_2 + H_2O

*შიგამოლეკულური დეჰიდრატაციით ალკენის მიღება ასევე შესაძლებელია კონცენტრირებული გოგირდმჟავას თანაობიასას 170℃-ზე.

*ჰალოგენნაწარმის დეჰიდროჰალოგენირება — რეაქცია მიმდინარეობს ფხვიერი კალიუმის ტუტის თანაობისას
:CH_3 - CH_2 - Cl -> CH_2=CH_2 + HCl

*დიჰალოგენნაწარმების დეჰალოგენირება — რეაქცია მიმდინარეობს თუთიის ფხვნილის მეშვეობით. აუცილებელია ჰალოგნის ატომები განთავსებულნი იყვნენ სხვადასხვა ნახშირბად ატომზე.
:Cl - CH_2 - CH_2 - Cl + Zn -> ZnCl_2  + CH_2=CH_2

## ნომენკლატურა 
ალკენების კლასის პირველი ათი წარმომადგენელი:

## ქიმიური თვისებები
ალკენებს ახასიათებთ მიერთების რეაქცია:
*ჰიდრირება ანუ წყალბადის მიერთება:
:CH2=CH2 + H2 → CH3–CH3

*ჰიდრატაცია ანუ წყლის მიერთება:
:CH2=CH2 + H2O → CH3–CH2OH

*ჰალოგენირება ანუ ჰალოგენების მიერთება:
:CH2=CH2 + Br2 → BrCH2–CH2Br

*ჰიდროჰალოგენირება ჰალოგენწყალბადმჟავის მიერთება:
:CH3–CH= + HI → CH3–CH**I**&minus;–**H**

მარკოვნიკოვის წესის თანახმად ჰიდროჰალოგენირების დროს წყალბადი მიუერთდება ნახშირბადატომს, რომელიც უფრო მეტ წყალბადთან არის დაკავშირებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*ალკადიენები
*ალკანი

## ლიტერატურა
*საყმაწვილო ენციკლოპედია: ქიმია, თბ., 2006.

## სქოლიო
კატეგორია:ნახშირწყალბადები
კატეგორია:ორგანული ქიმია
ბერძენაული

**ბერძენაული** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (აბისის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ქარელიდან 20 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 511 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბერძენაულის ნასოფლარი

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 335, თბილისი, 1977 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯუზეპე ტარტინი

მინი|150პქ|ჯუზეპე ტარტინი.
**ჯუზეპე ტარტინი** (დ. 8 აპრილი, 1692 — გ. 26 თებერვალი, 1770) — იტალიელი კომპოზიტორი და მევიოლინე.

## ბიოგრაფია 
მინი|150პქ|მარცხნივ|ტარტინის ძეგლი პირანში, სლოვენია.
thumb|ძეგლთა ბაზილიკა პადუა.
ტარტინი დაიბადა პირანში, ქალაქ ვენეციაში. იურისპრუდენციას პადუას უნივერსიტეტში სწავლობდა. ასევე იყო ძლიერი მოფარიკავე. 1710 წელს, მამის სიკვდილის შემდეგ, ჯუზეპემ ცოლად შეირთო ელიზაბეტა პრემაზონე. მამა ჯუზეპეს პრემაზონეზე ქორწილს უკრძალავდა სოციალური კლასისა და ასაკში დიდი განსხვავების გამო.

არსებობს ლეგენდა, რომ 1716 წელს ჯუზეპემ ფრანჩესკო მარია ვერანჩინის შესრულება მოისმინა. ჯუზეპე გაოცდა ვერანჩინის ტექნიკით და თავისი ტექნიკის გასაძლიერებლად ოთახში ჩაიკეტა სავარჯიშოდ. შედეგად, ტარტინის ტექნიკა საგრძნობლად გაძლიერდა. ის აირჩიეს კაპელმაისტერად პადუას კათედრალში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯუზეპე ტარტინი, ენციკლოპედია ბრიტანიკა.

კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 8 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1692
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1770
ზემო დვანი

**ზემო დვანი** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტიში (ავნევის თემი). მდებარეობს მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 800 მეტრი, ყორნისიდან 23 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დიდმუხა

**დიდმუხა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ავნევის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირას, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე. ყორნისიდან დაშორებულია 23 კმ-ით, ცხინვალიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 12 კილომეტრით. 

სოფელი 1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონში, ოლქის გაუქმების შემდეგ, 1990-2006 წლებში — ქარელის რაიონში, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 224 მცხოვრები (ძირითადად ოსები). 1990-იანი წლების კონფლიქტის შედეგად დიდმუხა არ ექვემდებარება საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს; 2008 წლიდან, საქართველოს კანონმდებლობით, რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიაა. სოფლის ოსური სახელია თულძითა ().

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ფცა (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

**ფცა** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი (სოფლები: თამარაშენი, ქვემო შაქშაქეთი, ღოღეთი). მდებარეობს მდინარე ფცის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 660 მეტრი, ქარელიდან 16 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 853 ადამიანი.

## წმინდა გიორგის ეკლესია და წმინდა გიორგის სარკის ნიში
*ფცის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ფცის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია
*ფცის კოშკი
*ფცის ნასახლარი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კუდატყე

**კუდატყე** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ახალსოფლის თემი). მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, სკრა-ქარელის არხის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 650 მეტრი, ქარელიდან 9 კილომეტრი.

1949 წლის 2 აგვისტოს სოფელ კუდატყეს შეუერთდა მუხილეთის სასოფლო საბჭოს სოფელი ქვემო შვანო.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბზისხევი

**ბზისხევი** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი). მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ლოპანისწყლის ნაპირას. ზღვის დონიდან 920 მეტრი, ყორნისიდან 30 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყორნისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ყორნისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყორნისი — დაბა თიღვის მუნიციპალიტეტში;
* ზემო ყორნისი — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში;
* ყორნისი (ქვემო ყორნისი) — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში.
გვირგვინა (ბალთის თემი)

**გვირგვინა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი). 

მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ  კალთაზე, მდინარე ლოპანისწყლის ნაპირას, ზღვის დონიდან 920 მ-ზე. ქარელიდან დაშორებულია 32 კმ-ით, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) — 22 კმ-ით. ოსები დიდინჯინს () უწოდებენ.

1922-1990 წლებში შედიოდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ზნაურის რაიონის შემადგენლობაში, 1990-2006 წლებში — ქარელის რაიონში, 2006 წლიდან — თიღვის მუნიციპალიტეტში. ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ. 1989 წლის აღწერით ცხოვრობდა 45 ადამიანი, ეთნიკურად ოსები. ამჟამად მუდმივი მოსახლე არ არის.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ტეტრაკონქი

**ტეტრაკონქი** (ტეტრა... და კონქი) — ოთხაფსიდიანი ცენტრული ეკლესია ან სხვა რაიმე შენობა, რომელშიც ნახევრად წრიული აფსიდები სიმეტრიულ-ჯვრისებრ არის განლაგებული ცენტრალური (ჩვეულებრივ, გუმბათქვეშა) სივრცის ირგვლივ. ტეტრაკონქი გავრცელებული იყო ადრინდელ ქრისტიანულ არქიტექტურაში (VI ს.), განსაკუთრებით კი — საქართველოსა და სომხეთში (ავანი, რიფსიმეს ეკლესია, ზვართნოცი). საქართველო  ტეტრაკონქს უპირატესად VI-VII საუკუნეებში აშენებდნენ: ძველი გავაზის (ახალსოფელი), მანგლისის, თბილისის ქაშვეთის, ნინოწმინდის ეკლესიები, მცხეთის ჯვრისა და ბანის ტიპის ტაძრები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქრისტიანული არქიტექტურა
ჩუქურთმა

**ჩუქურთმა** — მხატვრული სამკაული, რომლითაც ამშვენებენ არქიტექტურულ ნაგებობათა ფასადებსა და ინტერიერებს, გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებს ან სხვადასხვა საგანს. შედგება რიტმულად განმეორებული სკულპტურული, გრაფიკული, ფერწერული, ჭედური, ამოტვიფრული, ქარგული, ნაძერწი და ა. შ. ელემენტებისაგან. ეს ან რეალური სამყაროს — ცხოველთა, მცენარეთა და სხვა მკვეთრად სტილიზებული გამოსახულებებია, ან ურთიერთშეუღლებული გეომეტრიული ფიგურები. ჩუქურთმაში თავს იჩენს როგორც სტილისტური თავისებურებები, ასევე ეროვნული კოლორიტი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ორნამენტი

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
მიხეილ ნანობაშვილი

**მიხეილ იროდიონის ძე ნანობაშვილი** (მიშელ დარიალი) (დ. 1878, თელავი, საქართველო — გ. 13 სექტემბერი, 1941, პარიზი, საფრანგეთი) — უცხოეთში მოღვაწე ქართველი მომღერალი (ტენორი).

## ბიოგრაფია
ახალგაზრდობაში თბილისში ეგზარქოსის გუნდში მღეროდა. 1896 წელს შევიდა პეტერბურგის კონსერვატორიაში, შემდეგ კი მეცადინეობდა პროფესორ გაბელთან.1900 წელს გაემგზავრა იტალიაში სწავლის გასაგრძელებლად, სწავლობდა მილანში. 1908-1924 წლებში ნანობაშვილი პარიზის „გრანდ ოპერის“ მომღერალი იყო. გასტროლებს მართავდა  იტალიაში, აშშ-ში, თურქეთში, ესპანეთში, რუსეთში; ეწვია თბილისსაც (1911, 1920). ნანობაშვილს ჰქონდა ლამაზი ტემბრის ხავერდოვანი ხმა, ვირტუოზული ტექნიკა, აღსანიშნავია მის მიერ მაღალი ოსტატობით შესრულებული პარტიები; რაული (მეიერბერის „ჰუგენოტები“), ფაუსტი (ბოიტოს „მეფისტოფელი“), დონ ხოზე (ბიზეს „კარმენი“), ვერთერი (მასნეს „ვერთერი“) და სხვა. გარდაიცვალა პარიზში. დაკრძალულია იქვე, მონმარტრის წმინდა ვერსალის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
**ცამციშვილი ა.*, უცხოეთში მოღვაწე ქართველი ხელოვანნი, თბ., 1962

* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 361.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული  1878
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ქართველები საფრანგეთში
ვასილ ნანობაშვილი

**ვასილ ივანეს ძე ნანობაშვილი** (დ. 15 ივნისი, 1906, სოფ. ვაქირი, სიღნაღის რაიონი  — გ. 1989) — ქართველი ექიმ-ვეტერინარი. ვეტერინარიის მეცნიერებათა დოქტორი (1971), პროფესორი (1974), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1983).
## ბიოგრაფია
1932 წელს დაამთავრა ერევნის საკავშირო ზოოტექნიკური-სავეტერინარო ინსტიტუტი. 1957-1959 წლებში საქართველოს მეცხოველეობისა და ვენეტინარიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის, ხოლო 1959 წლიდან საქართველოს ზოოტექნიკური-სავეტერინარო სასწავლო-კვლევითი ინსტიტუტის ტოქსიკოლოგიის განყოფილების გამგე.   ნანობაშვილი  უმთავრესად იკვლევდა ვეტერინარიის ტოქსიკოლოგიის საკითხებს, რაც დაკავშირებული იყო მინერალური, მინერალურ-ორგანული, ორგანულ-სინთეზური და მცენარეული წარმოშობის შხამების ტოქსიკოლოგიურ შესწავლასთან. საქართველოში პირველად  ნანობაშვილმა შეისწავლა ვეტერინარიის ფოტოტოქსიკოლოგიის  საკითხები. მას ეკუთვნის ვეტერინარიის როქსიკოლოგიის სახელმძღვანელო და სხვა ნაშრომები.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1906
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1989
კატეგორია:ქართველი ვეტერინარები
ანათემა

**ანათემა** ( — დაწყევლა) — საეკლესიო განკვეთა, დაწყევლა, შეჩვენება, უდიდესი სასჯელი ქრისტიანულ ეკლესიაში. ქართულ ეკლესიაში ანათემის შესატყვისად ზოგჯერ იხმარება „შერისხვა“. 

ანათემის გამოტანის უფლება ჰქონდა საეკლესიო კრებას, კათოლიკურ სამყაროში — პაპს. იყო დაშინების საშუალება. ანათემა გამოუცხადეს ბარუხ სპინოზას, სტეფანე რაზინს, ემელიან პუგაჩოვს, მრავალ მეცნიერსა თუ მოღვაწეს. 1918 წელს პატრიარქმა ტიხონმა ანათემა გამოუცხადა საბჭოთა კავშირს. ამჟამად ანათემას მიმართავს ვატიკანი.

## ლიტერატურა
* აკაკი გელოვანი, რწმენა ღმერთები ადამიანები, რელიგიურ ტერმინთა ლექსიკონი, თბ. 1990

კატეგორია:რელიგიური ფილოსოფია და დოქტრინა
კლიო (მუზა)

thumb
**კლიო** () — ისტორიის მუზა ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში. გამოსახავდნენ პაპირუსით ხელში. ზევსისა და მნემოსინეს ქალიშვილი. პიერისგან ერთი ვაჟი ჰიაცინტი ეყოლა.

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:მუზები
ხევისბერი გოჩა (ფილმი)

**„ხევისბერი გოჩა“** — 1964 წლის ქართული ფილმი, რომელიც გადაღებულია ალექსანდრე ყაზბეგის ამავე სახელწოდების მოთხრობის მიხედვით.

## სიუჟეტი
გუგუა თავის ქორწილში ხელისმომკიდედ ძმადნაფიც ონისეს აირჩევს, მაგრამ ონისეს და პატარძალს, ძიძიას ერთმანეთი დანახვისთანავე შეუყვარდებათ. ხევი დამპყრობელი ფეოდალის, ნუგზარ ერისთავის წინააღმდეგ საბრძოლველად ემზადება. ონისეს დავალებული აქვს მოძმეებს მტრის გამოჩენა ამცნოს, მაგრამ ძიძიასთან ალერსი გაიტაცებს და მტრის შემოსევას ვერ შენიშნავს. ბრძოლის დამთავრების შემდეგ, ხალხი მოღალატის დასჯას მოითხოვს. გუგუა ოჯახის შერცხვენის გამხელას, სიკვდილს არჩევს, ონისე მზად არის დანაშაულისთვის პასუხი აგოს. შვილის უპასუხისმგებლობით გამწარებული ხევისბერი გოჩა ონისეს ხანჯლით განგმირავს. თავსდამტყდარი უბედურება ხევისბერს ჭკუიდან შეშლის.

კატეგორია:1964 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ნიკოლოზ სანიშვილის ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია ქართული ფილმი
კატეგორია:ალექსანდრე ყაზბეგის რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია

საკუთარი სახელი **ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია - ცნობილი თურქული რომანი
* ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია - ცნობილი თურქული ტელესერიალი
* ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია - ტრიადა ტელესერიალიდან
სატილია

**სატილია** (Pedicularis) — მრავალწლოვან, იშვიათად ერთ- ან ორწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი შავწამალასებრთა ოჯახისა. ნახევრად პარაზიტებია. აქვთ ფრთისებრ დაყოფილი ან განკვეთილი ფოთლები და თავთავისებრ ან მტევნისებრ ყვავილედებად შეკრებილი მოვარდისფრო-იისფერი, მეწამული, ყვითელი ან თეთრი ყვავილები. 

600-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში, უმთავრესად ჰიმალაიზე და ჩინეთში; მხოლოდ ერთი სახეობაა სამხრეთ ამერიკაში. საქართველოში გვხვდება 12 სახეობა, რომლებიც იზრდებიან მთის ქვედა სარტყლიდან სუბალპურ და ალპურ სარტყლამდე, მდელოებსა და ჩამონაზვავებზე, ტყისპირებზე, ბუჩქნარებში.

ჭაობის სატილია (Pedicularis palustris) იზრდება ჭაობებსა და ტენიან მდელოებზე. მისი ყველა ნაწილი შხამიანია. შეიცავს გლიკოზიდ აუკუბინს (რინანტინს). სატილიის ზოგიერთი სახეობა დეკორატიულია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Flora Europaea: *Pedicularis*
*Flora of China: *Pedicularis*
*Jepson Manual Treatment: *Pedicularis*

კატეგორია:შავწამალასებრნი
ომი და მშვიდობა

„**ომი და მშვიდობა**“ (იმდროინდელი რუსული ორთოგრაფიით: Война и миръ) — ლევ ტოლსტოის რომანი, რომელსაც 1865 წლიდან 1868 წლამდე წერდა. რომანში აღწერილია 1812 წლის რუსეთის სამამულო ომი. უკვე 1865 წელს რომანმა დიდი წარმატება მოიპოვა და მისი ნაწყვეტი ჟურნალ „რუსსკი ვესტნიკში“ დაიბეჭდა სათაურით „1805“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ომი და მშვიდობა, სრული ტექსტი (ინგლ.) და აუდიო ვერსია .
* რომანის სრული ტექსტი თანამედროვე რუსული მართლწერით.

კატეგორია:რუსული რომანები
კატეგორია:ლევ ტოლსტოის ნაწარმოებები
კატეგორია:ფილმებად ადაპტირებული რომანები
კატეგორია:სოციალური რომანები
კატეგორია:საომარი რომანები
ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია (ტელესერიალი)

**ნარჩიტა მომღერალი ჩიტია** () — თურქული მინისერიალი, რომელიც  გადაღებულია რეშად ნური გიუნთექინის რომანის მიხედვით. ფილმი ეკრანებზე 1986 წელს გამოვიდა.   სიუჟეტი  მე-19 საუკუნის თურქეთში,  60-იან წლებში ვითარდება. მისი მთავარი გმირია ფერიდე (აიდან შენერი) (მის თურქეთი 1981 და მის მსოფლიო 1981-ს მონაწილე).  

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:თურქული ტელესერიალები
კატეგორია:1980-იანი წლების ტელესერიალები
კატეგორია:ტელესერიალები ანბანის მიხედვით
დოღლაური

**დოღლაური** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეთის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 645 მ-ზე, ქარელიდან 8 კმ-ში, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 6 კმ-ში. სოფლის მიდამოებში, „დედოფლის მინდვრის“ სამხრეთ ნაწილში, ე. წ. ორგორაზე გათხრილია დედოფლის გორის მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 75 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლაშებალთა

**ლაშებალთა** — სოფელი საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში (ბალთის თემი). მდებარეობს მდინარე დასავლეთ ფრონის ნაპირზე. ზღვის დონიდან 700 მეტრი, ყორნისიდან 6 კილომეტრი. სოფელში აღმოჩენილია აშელის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოდა (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

**კოდა** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეძის თემი). მდებარეობს მდინარე ლოპანისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 780 მეტრი, ქარელიდან 30 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 181 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოდას წმინდა ელიას ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გულიკაანთუბანი

**გულიკაანთუბანი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ბრეძის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარცხენა მხარე, ზღვის დონიდან 800 მ-ზე, ქარელიდან დაშორებულია 34 კმ-ით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 100 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანა კარენინა

**„ანა კარენინა“** () — ლევ ტოლსტოის რომანი, რომელზეც ავტორი 1873-1877 წლებში მუშაობდა. 1875 წლიდან დაიწყო რომანის ბეჭდვა მოსკოვის ჟურნალში „Русский вестник“-ში.

რომანში აღწერილია ახალგაზრდა დიდგვაროვანი ქალის ცხოვრება, რომელსაც თითქოს ყველაფერი აქვს - ჰყავს გავლენიანი ქმარი და მოსიყვარულე შვილი, მაღალ საზოგადოებაში ტრიალებს და არც თაყვანისმცემლები აკლებენ ყურადღებას. მაგრამ თავი მაინც უბედური ჰგონია,ვიდრე მის ცხოვრებაში არ გამოჩნდება ბრწყინვალე ოფიცერი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტექსტი საიტზე LitPortal.ru 

კატეგორია:ლევ ტოლსტოის ნაწარმოებები
კატეგორია:რუსული რომანები
კატეგორია:1877 წლის რომანები
კატეგორია:სოციალური რომანები
კატეგორია:რეალისტური რომანები
კოდმანი

**კოდმანი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე აბუხალოსღელეს (ძამის აუზი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 1030 მეტრი. ქარელიდან 24 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*კოდმანის კოშკი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნაოთხალი

**ნაოთხალი** — მარცვლეულის საწყაო დასავლეთ საქართველოში, კოდის 1/4. დამოწმებულია XVI საუკუნიდან. XVI-XVIII საუკუნეებში იტევდა 4,5-6 კგ მარცვლეულს, XIX საუკუნეში რაჭაში - 8-10 კგ-ს.
## ლიტერატურა
კატეგორია: მასის საზომი ერთეულები
ელბაქიანთკარი

**ელბაქიანთკარი** (ყოფ. *ელბაქიანი*) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდრის ადმინისტრაციული ერთეული). 

მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ძამის მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 860 მეტრზე, ქარელიდან 18 კმ-ის დაშორებით. 

ელბაქიანთკარსა და მის შემოგარენში შემორჩენილია რამდენიმე ისტორიული ძეგლი. სოფლის შუაში დგას ძლიერ დაზიანებული გვიანდელი შუა საუკუნეების ღვთისმშობლის ერთნავიანი ეკლესია. სოფლის სამხრეთით, 0,5 კმ-ზე, მდ. ორთუბნისწყლის აყოლებით, მთის ფერდობზე აღმართულია XVIII–XIX საუკუნეების იოანე მახარებლის ერთნავიანი ეკლესია, ასევე სამხრეთით, მდ. ძამის ხეობაში, მთის ფერდობზე, განვითარებული შუა საუკეების მაცხოვრის ერთნავიანი ეკლესია და გვიანდელი შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის ერთნავიანი ეკლესია.   

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 68 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ველისციხე (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

**ველისციხე** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის ადმინისტრაციული ერთეული).

სოფელი მდებარეობს საცხენისის ქედის (თრიალეთის ქედის განშტოება) ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1510 მ-ზე, ქარელიდან 21 კმ-ში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ველისციხეში მუდმივი მოსახლეობა არაა. 2002 წლის აღწერაში სოფლად შეტანილი არ ყოფილა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იმერხევი (ქარელის მუნიციპალიტეტი)

**იმერხევი** (ყოფილი ***ხევა***) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ მთისწინეთზე, მდინარე ღვანანის ხეობაში. ზღვის დონიდან 960 მეტრი. ქარელიდან 18 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ძაძვის კომპლექსი
*ძაძვის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დირბი

**დირბი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დირბი). 

მდებარეობს დოღლაურის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 750 მ-ზე, ქარელიდან 14 კმ-ში.

## ისტორია 
საისტორიო წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVIII საუკუნეში. ვახუშტი ბაგრატიონის ცნობით დირბის მონასტერი იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის არქიმანდრიტის (ირჩევდნენ ქართლის მეფეები) რეზიდენცია იყო. დირბი მოხსენიებულია 1715 წელს რუისის სამწყსოს დავთარში, იოანე ბაგრატიონის 1794–1799 წლების აღწერაში.

1650 წელს როსტომ მეფემ განუახლა დირბის მონასტერს შეუვალობის წიგნი, გაათავისუფლა სამეფო გადასახადებისგან (გარდა ლაშქრობა-ნადირობის მოვალეობისა) და დაუტოვა იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის გადასახადი- 6000 თეთრი გასაგზავნი „ვერცხლად იერუსალიმს“. დირბის ქვეყანა შედიოდა მროველის (რუისის საეპისკოპოსოს) სამწყსოში, ხოლო მამულების მმართველი იყო ჯვარის მამა ნიქოზელი (ნიქოზის ეპისკოპოსი). 1785 წელს მეფე ერეკლე II ბრძანებით დირბის კვლავ განუახლა შეუვალობა. მანვე, როდესაც ლეკთა წინააღმდეგ საბრძოლველად ქართლის სამეფო ოლქებად, სამდევროებად დაყო, სოფელ დირბის მიმდებარე სოფლებით მეოთხე ადგილი მიაკუთვნა, რაც იქ არსებული ციხესიმაგრის დიდ სტრატეგიულ მნიშვნელობაზე მეტყველებს.

1745 წელს დირბის ციხეს, რომელიც იოანე ხერხეულიძეს გაუმაგრებია, ლეკების ჯარი შემოერტყა. დირბელებს მიეშველნენ თეიმურაზ II და ერეკლე II გაერთიანებული ჯარით. ქართველთა ლაშქარმა გაიმარჯვა და დირბი გაანთავისუფლა. დირბის ციხესიმაგრემ იხსნა მოსახლეობა ტყვეობისა და გაძარცვისაგან 1753 წელს ლეკებთან ბრძოლის დროს. 1902 წლის 6 აგვისტოს და 1903 წლის გაზაფხულზე დირბში მოხდა აგრარულ-რევოლუციური ხასიათის გამოსვლები. მემამულეებმა მოითხოვეს გლეხებს მოუსავლობიანობის გამო ღალა ფულით გადაეხადათ. ამან გამოიწვია გლეხების უკმაყოფილება. მდგომარეობა გაამწვავა გზის დაკეტვამ და საძოვრების სახნავად გადაქცევამ. გლეხები თავს დაესხნენ მონასტერს, იერიში მიიტანეს კანცელარიაზე და გამოიხსნეს იქ დაკავებული თანასოფლელები. სოფელში შეიარაღებული რაზმის თანხლებით ჩავიდა მაზრის უფროსი, დააპატიმრეს 17 გლეხი.

1921 წელს დირბის თემს შეუერთდა სოფლები დვანი და ავნევი. დირბის თემი შედიოდა გორის მაზრის რუისის რაიონში.

## დემოგრაფია
1804 წლისათვის დირბში ცხოვრობდა 64 კომლი. ყმა-მამულები ეკუთვნოდა მროველს და მაჩაბელს. მოზრდილი სოფელია. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 2569 ადამიანი.

### ცნობილი ადამიანები 
დირბში დაიბადნენ:
* გიორგი ერაძე — პოლიტიკური მოღვაწე
* სოსო იორამაშვილი — მთარგმნელი, მწერალი
* სოფრომ მგალობლიშვილი — მწერალი

## ღირსშესანიშნაობები 
სოფელში მრავალი არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლია. მათ შორისაა გვიანი ბრინჯაოს – ადრინდელი რკინის ხანის ზენაჯვრის გორა, ფეოდალური ხანის სამარხი, ღვთისმშობლის სახელობის სამნავიანი ბაზილიკა და მისი კომპლექსი (მ.შ. ნასოფლარი), XIX საუკუნის ყველაწმინდის ეკლესია, XVII–XVIII საუკუნის ციხე-დარბაზი, გვიანი ფეოდალური ხანის წმინდა გიორგის ეკლესია, X საუკუნის წმინდა გიორგის ზედაჯვრის ეკლესია, XIX საუკუნის წმინდა თევდორეს ეკლესია. შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ დირბში მიაკვლია გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორას.

## იხილეთ აგრეთვე
*დირბის ნასოფლარი
*დირბის სამარხი
*დირბის ციხე-დარბაზი
*ზენაჯვრის გორა

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კლდისთავი

**კლდისთავი** — ნასოფლარი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზღუდერის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 1600 მეტრი. ქარელიდან 25 კილომეტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი

მინი|ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი
**ჯიგმე ხესარ ნამგიელ ვანგჩუკი** (ბუტ. 130px; Jigme Khesar Namgyel Wangchuck; დ. 21 თებერვალი, 1980) — ვანგჩუკების დინასტიის მეხუთე მეფეა ბჰუტანში. მეფე გახდა 2006 წლის 14 დეკემბერს, ხოლო ოფიციალურად აკურთხეს 2008 წლის 6 ნოემბერს. ამჟამად იგი მსოფლიოს ყველაზე ახალგაზრდა მონარქი და ქვეყნის მეთაურია.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ვანგჩუკების დინასტია

## რესურსები ინტერნეტში 
*Bhutan's Royal Family
*More Royal Family Background 
*Tim Fischer: Wise heads prevail in capital of happiness 
*Bhutan 2008 Coronation of the Fifth King (Official Website) 
*BBC, In pictures: Bhutan coronation
*Bhutan crowns a new King (gallery)
*Of Rainbows and Clouds: The Life of Yab Ugyen Dorji As Told to His Daughter

## სქოლიო 
კატეგორია:ბჰუტანელები
კატეგორია:ბჰუტანის მონარქები
კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ზემო ხვედურეთი

**ზემო ხვედურეთი** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქარელის მუნიციპალიტეტში (შიდა ქართლის მხარე), ზემო ხვედურეთის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ზემო ხვედურეთი, თრეხვი, მეხეთი, ტყემალა, ქვემო ხვედურეთი, ქვენაფლავი, ღვლევი, ჭანდრები, ხეობა). 

მდებარეობს მტკვრის შუა ხეობის ვაკეზე, მდინარე ხვედრულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ქარელიდან 6 კმ-ში.

## ისტორია 
ზემო ხვედურეთის და ქვემო ხვედურეთის ძველი საერთო სახელწოდებაა ხვედურეთი. ხვედურეთი და ხვედურეთის ხევი პირველად იხსენიება სვეტიცხოვლისადმი დავით მეფის 1355 წლის სიგელში. გვიანდელ შუა საუკუნეებში ის ციციშვილების ერთ-ერთი რეზიდენცია იყო.

სოფლის სამხრეთით დაახლ. 1,5 კმ-ზე, მთის ფერდობზე გვიანდელი შუა საუკუნეების წმ. გიორგის დარბაზული ეკლესიაა. ზემო ხვედურეთში ციციაანთ ეკლესიიდან თითქმის აღარაფერია შემორჩენილი. სოფელში არის ასევე XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე აგებული ელბაქიანის წისქვილი და საბჭოთა პერიოდის II მსოფლიო ომში დაღუპულთა მემორიალი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1188 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
წითელი

**წითელი** — ფერი მინიმალური სიხშირით, აღიქმება ადამიანის თვალით, აღქმის ზღვარი დამოკიდებულია ასაკზე. სინათლის სპექტრში წითელი ფერის ტალღის სიგრძის დიაპაზონია დაახლოებით 625-740 ნმ — მუქი წითელი.

**მარჯნისფერი** — ის რაც ფერით მარჯანს მოგვაგონებს.

## სქოლიო
კატეგორია:წითელი ფერის ტონალობები
წითელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**წითელი**:
* წითელი - ფერი;
* წითელი არმია
* წითელი დროშის ორდენი
* წითელი ვარსკვლავის ორდენი
* წითელი ზღვა
* წითელი ქმერები
* წითელი მარჯანი
* წითელი მგელი
* წითელი მჭამელი
ლიტრი

**ლიტრი** (აღნიშვნა: '***, ***') — მოცულობის სისტემგარეშე საზომი ერთეული. 1 ლ = 10−3 მ3 (*ერთი კუბური მეტრის მეათასედი*) = 1 დმ3 (* ერთი კუბური დეციმეტრი*) = 103 სმ3 (*ათასი კუბური სანტიმეტრი*).

ერთეულთა საერთაშორისო სისტემის ერთეულებთან ერთად, ლიტრის გამოყენება დაშვებულია შეუზღუდავად, მსგავსად ზოგიერთი სხვა სისტემგარეშე ერთეულისა (მაგ., საათი – სთ, დღე-ღამე – დღ-ღ და სხვ.). 

1901 წლიდან ლიტრს განმარტავდნენ როგორც 1 კგ სუფთა წყლის მოცულობას ნორმალური (760 მმ ვწყ. სვ.) წნევისა და 3.98°C ტემპერატურის პირობებში. შემდგომ გამოირკვა, რომ ეს მოცულობა 28 მემილიონედი ნაწილით აღემატება 1 დმ3-ს, ამასთანავე, დამოკიდებულია გარემოს ტენიანობასა და წყლის იზოტოპურ შედგენილობაზე. შედეგად ზომათა და წონათა XII გენერალურმა კონფერენციამ 1964 წელს მიიღო ლიტრის თანამედროვე განმარტება. ისტორიულად ტერმინი ლიტრი უკავშირდება მოცულობისა და მასის ერთეულს ლიტრას, რომელიც გავრცელებული იყო ბერძნულ-რომაულ კულტურაში და ასევე საქართველოში. 

ფართოდ გამოიყენება ლიტრის წარმოებული ერთეულები — სანტილიტრი (სლ, არ გამოიყენებოდა სსრკ-ში), მილილიტრი (მლ, ml), მიკროლიტრი, დეკალიტრი (დალ, dal) და ჰექტალიტრი (ჰლ).

1 მლ = 10−3 ლ = 10−6 მ3 = 1 სმ3

1 დალ = 10 ლ = 10−2 მ3

1 ჰეკტალიტრი = 100 ლ

კატეგორია:მოცულობის საზომი ერთეულები
დვანი

**დვანი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: დვანი, ტახტისძირი).

## გეოგრაფია 
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე აღმოსავლეთის ფრონის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 780 მ-ზე, ქარელიდან 20 კმ-ში.

## ისტორია
ივარაუდება, რომ დვანი ფრონის ხეობის ცენტრი იყო გვიანდელ ბრინჯაოს ხანაში. წინა- და ადრეფეოდალურ ხანაში მის დაწინაურებაზე უნდა მიუთითებდეს VII საუკუნის სომხური გეოგრაფია, რომელიც „დვანის ველად“ მოიხსენიებს ფრონისპირეთს. მოსახლეობა ადრე მაღლობზე ყოფილა, თუმცა უწყლოობის გამო შემდეგ დაბლობზე, ფრონის ნაპირზე გადასულა. 

ფეოდალური საქართველოს ერთიანობის ხანაში დვანი ქართლის საერისთავთერისთავოში შედიოდა, ხოლო ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური დაშლის შემდეგ (XVI საუკუნიდან) — ქსნის ერისთავთა სათავადოში. 1804 წლისათვის დვანში 8 კომლი ცხოვრობდა, რომელიც ფავლენიშვილებს ეკუთვნოდა. 1921 წლამდე შედიოდა წუნარის თემში. 1921 წელს შევიდა დირბის თემში. 

სოფელი მდებარეობს ე. წ. სამხრეთ ოსეთის ადმინისტრაციულ გამყოფ ხაზზე. 2008 წლის რუსეთ-საქართველოს ომის დროს დვანი იყო ერთ-ერთი პირველი სოფელი, რომელიც ცხინვალიდან ინტენსიურად დაიბომბა 6-7 აგვისტოს. 2013 წელს სოფელი დააზარალა რუსეთის საოკუპაციო ძალების მიერ განხორციელებულმა ე. წ. ბორდერიზაციამ — საზღვრის უკანონო მონიშვნამ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში ცხოვრობს 763 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით, 1 კმ-ზე, კონუსური მთის წვერზე, მდებარეობს კუპელჰალეს სტილის კოხიჯვრის წმინდა გიორგის ეკლესია. იგი სტილისტური ნიშნებით თარიღდება VI საუკუნის III მეოთხედით. ეკლესიაში იმართებოდა რიტუალური დღესასწაული — ხატობა, ე.წ. კვართობა.

აღმოჩენილი არქეოლოგიური მასალით დასტურდება აქ სკვითებისა და კიმერიელების კვალი (იხ. აგრ. სკვითებისა და კიმერიელების შემოსევები). შიდა ქართლის 1955 წლის დაზვერვითმა ექსპედიციამ დვანში მიაკვლია ადრეული და გვიანი ბრინჯაოს ხანის სამოსახლო გორებს.

დვანთან ახლოს გაითხარა სატაძრო კომპლექსი „დედოფლის მინდორი“, რომელიც ძვ. წ. I საუკუნით თარიღდება. ივარაუდება, რომ გვიანბრინჯაოს ხანაში ფრონის ხეობის ცენტრი იყო დვანი, ანტიკურ ხანაში კი დედოფლის მინდორი.

## იხილეთ აგრეთვე
*გორა სამნიფერდა
*დვანის ნასოფლარი
*დვანის პირველი ნასოფლარი
*დვანის მეორე ნასოფლარი
*დვანის მესამე ნასოფლარი
*დვანის მეოთხე ნასოფლარი
*დვანის მეხუთე ნასოფლარი
*დვანის მეექვსე ნასოფლარი
*დვანის მეშვიდე ნასოფლარი
*დვანის მერვე ნასოფლარი
*დვანის ნამოსახლარი
*დვანის ნამოსახლარი და სამაროვანი
*დვანის ნამოსახლარი და სამარხი
*დვანის სამაროვანი
*დვანის მეორე სამაროვანი
*დვანის ქვევრსამარხი
*დვანის პირველი ქვევრსამარხი
*დვანის მეორე ქვევრსამარხი
*დვანის ქვაყუთი

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯინ ჰარლოუ

**ჯინ ჰარლოუ** (ინგლ. Jean Harlow) იყო ამერიკელი კინომსახიობი და 1930-იანი წლების სექს-სიმბოლო. თავისი ოქროსფერი ქერა თმების გამო, ის ასევე ცნობილია, როგორც "პლატინის ქერა" და "ქერა ბომბა". ჰარლოუს სახელი შესულია "ყველა დროის უდიდესი მსახიობების სიაში", რომელიც შედგენილია ამერიკული ფილმების ინსტიტუტის მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კოკა-კოლა

**კოკა-კოლა** () — უალკოჰოლო გაზირებული სასმელი, რომელსაც კომპანია „კოკა-კოლა“ უშვებს.

## ისტორია 
სასმელი „კოკა-კოლა“ შეიქმნა აშშ-ში, ქალაქ ატლანტაში 1886 წლის 8 მაისს ჯონ სტიტ პემბერტონის მიერ. სახელი პემბერტონის ბუღალტერმა მოიგონა. მას თავისი კალიგრაფია ჰქონდა და ლამაზად გამოყვანილი ასოებით დაწერა სიტყვა „Coca-Cola“, რაც დღემდე კოკა-კოლას ლოგოტიპია.

კოკა-კოლას უმთავრესი ინგრედიენტი იყო კოკაინის ფოთლების სამი მილიგრამი მცენარე კოლას თხილის ერთ ნაწილზე.

თავიდან კოკა-კოლას ყოველდღე ყიდულობდა საშუალოდ სულ 9 ადამიანი. პირველი წლის ზარალი სულ 20 დოლარი აღმოჩნდა. თანდათან კოკა-კოლა პოპულარული გახდა. 1888 წელს პემბერტონმა ბრენდი გაყიდა, ოთხი წლის შემდეგ, 1892 წელს, ასა გრიგს კენდლერმა დააარსა კომპანია „კოკა-კოლა“.

## რესურსები ინტერნეტში
* CocaCola.com 
* Kinescope of a live 1954 TV commercial for Coca-Cola (Internet Archive)
* Coca-Cola Advertising History 
* Coca-Cola loud Ad. Cardboard Whistles and Bottles 1910 – 1920 

## სქოლიო
კატეგორია:კოლა
კატეგორია:უალკოჰოლო სასმელები
ლუდი

[right|200px|thumb|[ბავარია|ბავარიული ლუდი]]
**ლუდი** — მცირეალკოჰოლიანი არომატული სასმელი, რომელსაც სვიის მომწარო გემო დაჰკრავს; იღებენ ქერის ალაოს,სვიისა და წყლისაგან მიღებული ტკბილის ალკოჰოლური დუღილით. ზოგიერთი ხარისხის ლუდის მისაღებად ქერის ალაოს ნაწილობრივ ცვლიან ბრინჯის, სიმინდის ან ქერის ფხვნილით, აგრეთვე შაქრით. ლუდის მიღების ტექნოლოგიური პროცესის ძირითადი სტადიებია: ქერის, ალაოსა და ლუდის ტკბილის დუღილი ლუდის საფუვრით; დადუღება (დამწიფება); გაფილტვრა და ჩამოსხმა. ალაოს მისაღებად ქერს წმენდენ, ახარისხებენ, ალბობენ, აღივებენ. შემდეგ მწვანე ალაოს აშრობენ, აცლიან ღივებს და აყოვნებენ. ლუდის ტკბილის მისაღებად ალაოს აპრიალებენ, აქუცმაცებენ და წყალში ურევენ, მიღებულ მასალაში განსაზღვრულ ტემპერატურაზე მიმდინარეობს ფერმენტაციული პროცესები, რომელთაგან ძირითადია სახამებლის დაშაქრება, რომლის დამთავრების შემდეგ მასალას ფილტრავენ და გამჭვირვალე ტკბილის სვიასთან ადუღებენ საჭირო სიმკვრივის ნარევის მიღებამდე. შემდეგ ტკბილს აცლიან სვიას, წმენდენ და აცივებენ. ტკბილს ადუღებენ ლუდის სპეციალური საფუვრით. სადუღარ აპარატებში (ტემპერატურა 5-9&nbsp;°C, დროის ხანგრძლივობა -7-8 დღე-ღღამე), რის შედეგად მიიღება მჭვანე ლუდი, რომელსაც დასადუღებლად და დასამწიფებლად გადიტანენ დახურულ ცილინდრულ ჭურჭელში, ე.წ. ტანკში (დროის ხანგრძლივობა 21-90 დღე-ღამე, ტემპერატურა 0-2&nbsp;°C). აქ ლუდი გაჯერდება ნახშირორჟანგით, იწმინდება და იღებს საჭირო გემოს. საბოლოოდ ლუდს ფილტრავენ, შემდეგ კი ჩამოასხამენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ლუდი — ქართული მატერიალური კულტურის ეთნოგრაფიული ლექსიკონი
* ლუდი — ენციკლოპედია ბრიტანიკა
ლორენ ბეკოლი

**ლორენ ბეკოლი** (; დ. 16 სექტემბერი, 1924 — გ. 12 აგვისტო, 2014) — ამერიკელი კინოს, სცენის მსახიობი და მოდელი. ის ცნობილი იყო თავისი ჩახლეჩილი ხმითა და მძლავრი, გამომწვევი გამოხედვით. ბეკოლი გახდა მოდის ერთგვარი კერპი 1940-იან წლებში.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 16 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:ნიუ-იორკელები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
ნაოჭა-ლოდა მთები

**ნაოჭა-ლოდა მთები** — მთები, რომლებიც აგებულია ახალგაზრდა რღვევების გასწვრივ ბელტებად დატეხილი და სხვადასხვა სიმაღლეზე აიდული დანაოჭებული შრეებით. ნაოჭა-ლოდა მთები გავრცელებულია გეოსინკლინიკური და აქტივიზირებული ბაქნური ზონების ფარგლებში. ნაოჭა-ლოდა მთებია მაგ., ტიან-შანი, ალთაი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მთები
კატეგორია:გეოლოგია
სერიცინი

**სერიცინი**  ( - აბრეშუმი)  — აბრეშუმის წებო, ბუნებრივი აბრეშუმის წებოვანი ცილა. დიდი რაოდენობით (40%-მდე) შეიცავს სერინს. აკავშირებს აბრეშუმის მეორე ცილის - ფიბრინის ძაფებს. სერიცინი იხსნება ცხელ წყალსა და ტუტიან ხსნარებში.

კატეგორია:ცილები
The Offspring

**The Offspring** — ამერიკული პანკ როკ-ჯგუფი, რომელიც 1984 წელს ჩამოყალიბდა კალიფორნიაში. ჯგუფის ახლანდელი შემადგენლობაა: დექსტერ ჰოლანდი — ვოკალი, გიტარა, ნუდლსი — გიტარა, რითმ გიტარა, ბექ ვოკალი, გრეგ კეი — ბასი, ბექ ვოკალი, პიტ პარადი — დასარტყმელი საკრავები. ჯგუფს 8 სტუდიური ალბომი აქვს გამოშვებული, რომელთა 40 მილიონი ასლი არის გაყიდული და ის ერთ-ერთ ყველაზე წარმატებულ პანკ ჯგუფად ითვლება.

## დისკოგრაფია 
* *The Offspring* (1989)
* *Ignition* (1992)
* *Smash* (1994)
* *Ixnay on the Hombre* (1997)
* *Americana* (1998)
* *Conspiracy of One* (2000)
* *Splinter* (2003)
* *Rise and Fall, Rage and Grace* (2008)
* *Days Go By* (2012)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ამერიკული ჯგუფები
კატეგორია:1980-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:1990-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:ამერიკული როკ-ჯგუფები
კატეგორია:ამერიკული პანკ-ჯგუფები
კატეგორია:1984 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კომპიენის ზავი

[მინი|220პქ|მოკავშირეთა წარმომადგენლები ზავის ხელმოწერისას კომპიენის ტყეში. მარჯვნიდან მეორე [ფერდინან ფოში]]
**კომპიენის ზავი**  () — ზავი, რომელიც დაიდო კომპიენის ტყეში (ქალაქ კომპიენთან, საფრანგეთი) 1918 წლის 11 ნოემბერს ანტანტის წევრებსა და გერმანიას შორის, რამაც ბოლო მოუღო პირველ მსოფლიო ომს.

შეთანხმების ხელმოწერა მოხდა მარშალი ფერდინანდ ფოშის სარკინიგზო ვაგონში კომპიენის ტყეში. ინგლისელმა ადმირალმა როსლინ უიმისმა და ანტანტის ჯარების მთავარსარდალმა მარშალმა ფოშმა გერმანიის დელეგაცია მიიღეს გენერალ-მაიორ დეტლეფ ფონ ვინტერფელდტის მეთაურობით. დილის 5 საათსა და 10 წუთზე ხელი მოეწერა საზავო ხელშეკრულებას. ზავი ამოქმედდა დილის 11 საათიდან, რომლის აღსანიშნავად 101 ზალპი გაისროლეს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* La convention d'armistice du 11 novembre 1918  (in French)
* The Armistice Demands, translated into English from German Government statement The World War I Document Archive, Brigham Young University Library, accessed 27 July 2006

კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომი
კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ბატიური

**ბატიური** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში, (ზღუდერის თემში). მდებარეობს საცხენისის ქედის (თრიალეთის ქედი) ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ორბოძალისწყლის მარჯვენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 1120 მეტრი. ქარელიდან 17 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

2002 წლის მონაცემებით მოსახლეობის 80 %-ს წარმოადგენდნენ ოსები, 20 %-ს კი ქართველები.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 2, გვ. 228, თბილისი, 1977 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დიკლო

**დიკლო** — სოფელი (ნასოფლარი) საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული თუშეთი). 

მდებარეობს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარე თუშეთში, პირიქითის (თუშეთის) ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე თუშეთის ალაზნის ხეობაში, ზღვის დონიდან 2150 მეტრზე. ახმეტიდან დაშორებულია 100 კმ-ით.

## დემოგრაფია
საქართველოს მოსახლეობის 2002 წლის საყოველთაო აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 16 ადამიანი, ძირითადად ქართველები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში მუდმივი მოსახლეობა არ არის.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სვანური კოშკი

მინიატიურა|300პქ|სვანური კოშკები მესტიაში
**სვანური კოშკი** — სვანეთში გავრცელებული თავდაცვითი ნაგებობა, ჩვეულებრივ 20-25 მეტრი სიმაღლისა. შედგებოდა 4-5, ან იშვიათად 6 სართულისგან. ქვედა სართული, რომლის კედლები 1,5 მეტრამდე სისქისაა, მეტწილად ყრუა, შესასვლელი მეორე სართულის დონეზეა მოწყობილი. სიმაღლეში კოშკი ვიწროვდება და კედლების სისქეც 0.7 - 0.8 მეტრამდე მცირდება. სართულები შიგნით ერთმანეთთან გადასატანი ხის კიბეებითაა დაკავშირებული. გვირგვინით დასრულებული კოშკის უკანასკნელ სართულზე მოწყობილია საბრძოლო ბაქანი. გადახურულია ორფერდა სახურავით. აღჭურვილია სათოფურებით. სვანურ კოშკს აგებდნენ რიყის ქვითა და ლოდებით, იყენებდნენ ფიქალსაც (უშგულის თემი). კოშკებს გარედან ლესავდნენ იშვიათი სიმტკიცის ბათქაშით. სვანური კოშკი ან საცხოვრებელ სახლთანაა დაკავშირებული (მურყვამი ანუ კოშკიანი სახლი), ან ცალკე დგას (ქურდიანების კოშკი, სოფელ ბოგრეშის მიდამოები).

უშგულის თემის სვანური კოშკები იუნესკო-ს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლებს წარმოადგენს. გარდა ამისა, 2011 წელს ქვის არქიტექტურის საერთაშორისო კონკურსზე (International Award Architecture in Stone) დაჯილდოვდა პრემიით „ხალხური არქიტექტურა“.

## იხილეთ აგრეთვე 
*სვანური ციხე-სახლი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურა
კატეგორია:სვანეთი
სიმდი

**სიმდი** () — ოსური რიტუალური ცეკვა. ასრულებდნენ ვაჟები. ჩვენს დროში წყვილთა (ქალ-ვაჟი) ჯგუფური ცეკვაა, რომელიც იწყება ნელა და გადადის სწრაფ ტემპში. მუსიკის ზომა — 6/8.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
;ვიდეოჩანაწერები
* ოსური სიმდი, ანსამბლი „ალანი“, 2011
* ოსური სიმდი, ანსამბლი „სიმდი“, 1989
* ოსური სიმდი, ფილმი „ფატიმა“, 1958
* „ნართური სიმდი“ რექოში, 19.07.2010

კატეგორია:ქართული ცეკვები
სერინი

**სერინი** - α-ამინო-β-ოქსიპროპიონმჟავა, HOCH2CH(NH2)CÓÓH, ბუნებრივი ამინომჟავა. არსებობს ოპტიკურად აქტიური L-, D- და რაცემული DL-ფორმების სახით. უჯრედში სერინი მონაწილეობს გლიცინის, გოგირდშემცველი ამინომჟავების (მეთიონინი, ცისტეინი), ტრიპტოფანის, ეთანოლამინის, სფინგოლიპიდების ბიოსინთეზში. იძლევა ერთნახშირბადიან ფრაგმენტს ქოლინის, პურინული ფუძეებისა და სხვა ნაერთების წარმოქმნისას. ორგანიზმში სერინის დაშლისას წარმოიქმნება პიროყურძენმჟავა, რომელიც A კოენზიმის მეშვეობით ერთვება ტრიკარბომჟავების ციკლში. მთელი რიგი ფერმენტების კატალიზური ფუნქცია განპირობებულია სერინის ჰიდროქსილური ჯგუფის რეაქციულობით. სერინის წარმოებული ანტიბიოტიკებია ციკლოსერინი აასერინი

კატეგორია:ამინომჟავები
ნაოჭა მთები

**ნაოჭა მთები** — მთები, რომელთა ძირითადი ოროგრაფიული ელემენტები განვითარების ადრეულ სტადიაზე შეესაბამება ნაოჭა დისლოკაციებს. ნაოჭა მთებია მაგ., დაღესტნის მთები, ცენტრალური ქოფეთდაღი, საფრანგეთ-შვეიცარიის იურა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია
კატეგორია:მთები
ნაოჭა სისტემა

**ნაოჭა სისტემა** — დედამიწის ქერქის უბანი, სადაც შრეები და ფენობრივი გეოლოგიური სხეულები დანაოჭებულია. ნაოჭა სისტემის ჩამოყალიბება გეოსინკლინის განვითარების კანონზომიერი სტადიაა. დედამიწის ქერქის განვითარებაში ტექტონიკური პროცესების არათანაბარი ინტენსიურობის გამო ნაოჭა სისტემების წარმოქმნა უმთავრესად დანაოჭების ეპოქებს უკავშირდება. დანაოჭების ასაკის მიხედვით გამოყოფენ ბაიკალურ, კალედონიურ, ჰერცონულ, კიმერიულ, ალპურ ნაოჭა სისტემებს. ნაოჭა სისტემები სივრცეში შედარებით ვიწრო ზოლების სახით არის წარმოდგენილი; მათი გამაპირობებელი ტექტონიკური მოძრაობები მკაფიოდ გამოტოფილ დროის მონაკვეთს მოიცავს. ზოგიერთი ნაოჭა სისტემა განვითარებულია ბაქნების ცალკეული უბნების აქტივიზაციის შედეგად ან ბაქნების პერიფერიებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია
ანტონიო სალიერი

**ანტონიო სალიერი** (; დ. 18 აგვისტო, 1750 — გ. 7 მაისი, 1825) — იტალიელი კომპოზიტორი და დირიჟორი. იყო ავსტრიის სამეფო კაპელმეისტერი 1788 წლიდან 1824 წლამდე. იყო თავისი დროის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული მუსიკოსი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა ლეგნაგოში. გაიზარდა ვაჭრების ოჯახში. ვიოლინოსა და კლავესინზე დაკვრას ძმა ფრანჩესკო ასწავლიდა. ფრანჩესკო ჯუზეპე ტარტინის მოსწავლე იყო. სალიერი მშობლების სიკვდილის შემდეგ საცხოვრებლად გადავიდა პადუაში, შემდეგ კი ვენეციაში, სადაც მუსიკას ჯოვანი ბატისტა პესცეტოსთან სწავლობდა. იგი იყო ფრანც შუბერტის (მუსიკალური მიმდინარეობის — რომანტიზმის პირველი წარმომადგენელი) კომპოზიციის მასწავლებელი. მაგრამ მათი მუსიკალური გაკვეთილები დიდ ხანს არ გაგრძელდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*სალიერი: სიმართლე თუ გამოგონილი

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1750
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1825
ნაოჭა სოკოები

**ნაოჭა სოკოები** () — ჩანთიანი სოკოების ჯგუფი ჰელველასებრთა () ოჯახისა. მათი ნაყოფსხეული შედგება ქუდისა და ფეხისაგან. ქუდი დანაოჭებული ან ტალღოვანია. ნაოჭა სოკოებს შორის უფრო ცნობილია უნაგირა სოკო (), რომლის ნაცრისფერი ქუდი უნაგირს წააგავს. გვხვდება წიფლნარში გაზაფხულიდან შემოდგომამდე; კონუსური ხარისფაშვა (), რომლის მოყვითალო-მურა ქუდის ზედაპირი დაფარულია მოგრძო ფიჭისებური უჯრედებით. იზრდება წიწვოვან და შერეულ ტყეში გაზაფხულზე; ნაოჭა სოკოს () — მომრგვალო, არასწორი ფორმის მურა ქუდის ზედაპირი ტვინისებურად აქვს დანაოჭებული. იზრდება გაზაფხულობით ფიჭვნარში, გზის პირსა და ნაცეცხლარ ადგილებში. ყველა სახეობა შეიცავს შხამიან ნივთიერებებს; ამიტომ საჭმელად მათი გამოყენება შეიძლება, თუ წვრილად დაჭრილ სოკოს 10 წთ ვადუღებთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები
ნაპირი

მინი|ოკეანის სანაპირო ავსტრალიაში
[მინი|მდინარის ნაპირი ([ავსტრია)]]
**ნაპირი** — ვიწრო ზოლი, სადაც ვლინდება ხმელეთისა და წყალსატევის (ზღვა, ტბა, წყალსაცავი) ან ხმელეთისა და წყლის ნაკადის (მდინარე, დროებითი კალაპოტური ნაკადი) ურთიერთმოქმედება.

*ზღვის ნაპირი* წარმოიქმნება ძირითადად ზღვის აბრაზული მოქმედების, ნატანის გადაადგილებისა და აკუმულაციის შედეგად. განარჩევენ აბრაზიულ და აკუმულაციურ (ბარი, ცელა) ნაპირებს, რომელთა ჩამოყალიბება მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ოკეანისა და ზღვის ნაპირის ზონაში ტალღების ენერგიის ხარჯვის ინტენსიურობაზე, რაც, თავის მხრივ, მჭიდროდაა დაკავშირებული ტალღების სიდიდესთან, წყალქვეშა კალთის დახრილობასა და ნატანის ბალანსთან. ზღვის ტრანსგრესიის შედეგად წარმოიქმნება ინგრესიული ნაპირები, რომელთა შორის განირჩევა მყინვარული (ფიორდული, შხერული), ეროზიული (რიასული, ლიმანური), ეოლური (არალის ტიპის ნაპირი), სტრუქტურულ-დენუდაციური (დალმაციური) ტიპის ნაპირები და სხვა. 

აბრაზიისა და აკუმულაციის ზემოქმედების შედეგად ინგრესიული ნაპირების მოხაზულობა სწორდება: კონცხები ჩამოიჭრება, უბეები ივსება ნატანით. ზღვის ნაპირების წარმოქმნაში მონაწილეობს სხვა ფაქტორებიც — დიდი მდინარეების შესართავებში ყალიბდენა დელტური ნაპირი, ტროპიკული ზღვების სანაპიროებზე რიფების წარმომქმნელი ორგანიზმები ქმნიან მარჯნის ნაპირებს (რიფები), პოლარული ზღვების სანაპირო ზოლის მზრალ ქანებზე ზღვის წყლის თერმული ზემოქმედების შედეგად წარმოიქმნება თერმოაბრაზიული ნაპირები და სხვა.  ზღვის ნაპირების ჩამოყალიბებაზე გავლენას ახდენს აგრეთვე თანამედროვე ტექტონიკური მოძრაობები.

*მდინარის ნაპირები* ყალიბდება მდინარის ეროზიული და აკუმულაციური მოქმედებისა და გრავიტაციული პროცესების (მეწყერი, ჩამონაზვავი, ჩამონაშალი)  შედეგად. ნაპირების წარეცხვისა და მოლექვის ხასიათს განსაზღვრავს კალაპოტის მორფოლოგიისა და დინამიკის თავისებურებები (მეანდრირება, დატოტვა, ჩქერების გადანაცვლება). განარჩევენ ჭალის (რომელიც პერიოდულად იტბორება) და მკვიდრ (რომელიც არ იტბორება) ნაპირებს.

## ლიტერატურა
* Зенкович В. П., Основы учения о развитии морских берегов, М., 1962;
* Леонтьев О. К., Никифоров Л. Г., Сафьянов Г. А., Феоморфология морских берегов., М., 1975.

კატეგორია:ფიზიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ჰიდროლოგია
კატეგორია:რელიეფის ფორმები
სერაფიტი

**სერაფიტი** — ქართველი დიდებულის პიტიახშ ზევახის ასული (II საუკუნე). ცოლად ჰყავდა ქართლის (იბერია) მეფის ხსეფარნუგის ეზოსმოძღვარს - იოდმანგანს. გარდაიცვალა 21 წლისა. მის შესახებ ცნობას გვაწვდის არმაზის ბილინგვა.

## იხილეთ აგრეთვე
*არმაზის ბილინგვა

## ლიტერატურა
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970;
**წერეთელი გ.* არმაზის ბილინგვა, «ენიმკის მოამბე», ტ.13, 1942.

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ნარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ნარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ნარა – ხევი ისტორიულ დვალეთში
*ნარა – ქალაქი იაპონიაში
*ნარა – პრეფექტურა იაპონიაში
კოლაგი

**კოლაგი** — სოფელი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 440 მეტრი. გურჯაანიდან 7 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1046 კაცი.

## ისტორია
მინი|კოლაგის წმინდა მარიამის ეკლესია
სოფელ კოლაგის განვითარებაში დიდი წვლილი ჰქონდა მის მდებარეობას თბილისი-გურჯაანი-თელავის გზაზე, კახეთის უძველესი ქალაქისა და ციხესიმაგრის ვეჯინის მეზობლად. სოფლის ყმა-მამულებზე ანდრონიკაშვილების და ვაჩნაძეების გავლენა ვრცელდებოდა. ისინი ხშირად დავობდნენ კოლაგსა და ვეჯინს შორის არსებულ მიწებზე. დავის გადასაწყვეტად კოლაგში თავად ერეკლე II ჩასულა. მეფის გადაწყვეტილებით, საქმე დაფიცებით უნდა გადაწყვეტილიყო. როგორც ჩანს აქ მეფეს ვაჩნაძეების სიმართლის სჯეროდა, რადგან ისტორიულად კოლაგსა და ვეჯინს შორის ტერიტორია ვეჯინისაკენ ანდრონიკაშვილებს, ხოლო კოლაგისაკენ ვაჩნაძეებს ეკუთნოდათ.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ვაჩნაძიანთ ციხე
*კოლაგის კოშკი
*კოლაგის მთავარანგელოზის ეკლესია
*კოლაგის მთვარანგელოზთა ეკლესია
*კოლაგის წმინდა მარიამის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნარგიზი

thumb|250px|*Narcissus poeticus*
**ნარგიზი**  () — ბალახოვან მცენარეთა გვარი ამარილისისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 60-მდე სახეობას, რომელიც იზრდება ევროპაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, წინა და შუა აზიაში. 

ნარგიზი ადრემოყვავილე მრავალწლოვანი ბოლქვიანი მცენარეა. ბოლქვი დაფარულია მოყავისფრო ქერქლებით. უფოთლო საყვავილე ღეროზე ერთი ან რამდენიმე თეთრი ან ყვითელი ყვავილი აქვს. ყვავილის რაოდენობის, ყვავილისაფრის სიგრძისა და შეფერვის მიხედვით იყოფა რამდენიმე საბაღო ჯიშად. დეკორატიულია, იყენებენ ბაღ-პარკების გასაფორმებლად და ასაჭრელ მასალად. ნარგიზის ზოგიერთი სახეობის ყვავილი შეიცავს ეთეროვან ზეთს, ბოლქვი — ალკალოიდებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამარილისისებრნი
ნარცისი

**ნარცისი**, *ნარკისე* (, ) — ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში მშვენიერი ჭაბუკი, მდინარე კეფისეს ღვთაებისა და ნიმფა ლეირიოპეს ძე. ნარცისზე ლეგენდის მრავალი ვარიანტი არსებობს. ყველაზე პოპულარულია ოვიდიუსის „მეტამორფოზებში“ გამოყენებული მითი: ჭაბუკმა უარყო ფერია ექოს სიყვარული, რის გამოც ღმერთებმა დასაჯეს — ნარცისს ისე შეაყვარეს თავისი გამოსახულება წყალში, რომ თვალი ვერ მოსწყვიტა და გაუზიარებელი სიყვარულისგან მალე კიდეც გარდაიცვალა. ნარცისის სხეული ყვავილად იქცა. გადატანითი მნიშვნელობით — თავის თავზე შეყვარებული ადამიანი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ნარის ხევი

მინიატიურა|ნარას ხეობა სოფელი ნარი
**ნარის ხევი**, *ნარა*, *ნარი* () — ხევი ისტორიულ დვალეთში, კავკასიონის ქედის ცენტრალურ ნაწილში, ახლანდელი ჩრდილოეთ ოსეთის ალაგირის რაიონში. ქართული საისტორიო ტრადიციის თანახმად, იბერიის სახელმწიფოს წარმოშობის (ძვ. IV-III სს.) დროიდან ნარა დვალეთთან ერთად საქართველოს შემადგენლობაში შედიოდა. მასზე გადიოდა ისტორიული „გზა დვალეთისა“, რომელიც შიდა ქართლს ჩრდილოეთ კავკასიასთან აკავშირებდა.

## გეოგრაფია
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დვალეთი
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის ხეობები
კატეგორია:იბერიის სამეფო
გირჩა

მინი|გირჩა
**გირჩა**  (ფორმალურ ბოტანიკურ გამოყენებაში: სტრობილი) — შიშველთესლოვანი მცენარეების სქესობრივი გამრავლების ორგანო. შედგება წაგრძელებული ღერძისა და მასზე სპირალურად განლაგებული ქერქისებრი სასპორე ფოთლების — მიკრო- და მეგასპოროფილებისაგან. მდედრობით გირჩს თესლის მომწიფების პერიოდში ქერქლი უხევდება.

„გირჩა“ ეწოდება აგრეთვე მურყნისა და სვიის მდედრობით ყვავილედსა და ნაყოფედს, რომელთა წაფრძელებულ ღერძზე მფარავი ფოთლებია განლაგებული. მფარავი ფოთლის იღლიაში ყვავილები სხედან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
სეშსეშეტი

thumb|300px|პირამიდის ნანგრევები, სადაც, სავარაუდოდ, სეშეშეტი უნდა ყოფილიყო დაკრძალული
**დედოფალი სეშსეშეტი** — ეგვიპტის მეექვსე დინასტიის პირველი მეფე ტეტის დედა. მას გადამწყვეტი წვლილი მიუძღვის მისი შვილის ტახტზე ასვლასა და სამეფო ოჯახის ორი მიქიშპე განშტოების შერიგებაში. ის ბოლო დედოფალი იყო მისი დინასტიიდან, რომლის სარკოფაგი აქამდე აღმოჩენილი არ ყოფილა. 2008 წლის ნოემბერში არქეოლოგებმა აღმოაჩინეს პირამიდის ნანგრევები, რომელშიც მათი აზრით სეშეშეტი უნდა ყოფილიყო დაკრძალული.

## რესურსები ინტერნეტში
*BBC, In pictures: New pyramid found

კატეგორია:ძველი ეგვიპტის დედოფლები