გრეპლინგი

**გრეპლინგი** (ინგლ. *grappling*) — ორთაბრძოლის ტექნიკათა სისტემა, რომლის ბირთვსაც ქმნის მეტოქის გდებები, ფეხის წამოდებები, ფეხის წაღებები, კლინჩში მოქმედება, მიწაზე ბრძოლა და დამორჩილების ილეთები.
იგი უმთავრესად მიმართულია პოზიციის მოპოვებაზე, კონტროლზე და ტექნიკური გზით უპირატესობის დადასტურებაზე; შესაბამისად, აქ გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენს არა მხოლოდ შეტევა, არამედ მეტოქის მოძრაობისა და სივრცის შეზღუდვაც.

## შეჯიბრებები
გრეპლინგის შეჯიბრებითი ფორმატი, წესით, აერთიანებს გდება  (მეტოქის მიწაზე გდება) და მიწაზე კონტროლის დამყარებას; ორთაბრძოლა კი შეიძლება დასრულდეს იმ მომენტში, როდესაც რომელიმე მონაწილე დამარცხებას აღიარებს (ჩაბარდება).
თუ დროის ლიმიტის ამოწურვის შემდეგ გამარჯვებული ვერ გამოვლინდა, გადაწყვეტილებას იღებენ შეჯიბრების მსაჯები და, როგორც წესი, აფასებენ იმას, ვინ შეძლო უფრო მეტად და სტაბილურად კონტროლის განხორციელება.

## დარტყმები და იარაღი
გრეპლინგი ყველაზე ხშირად არ მოიცავს დარტყმებს ან იარაღის გამოყენებას. თუმცა არსებობს საბრძოლო სტილები და საბრძოლო ხელოვნებები, რომლებიც გრეპლინგის ტექნიკებს ასწავლიან დარტყმებისა და იარაღის ელემენტებთან ერთად — ან პარალელურად, ან შერწყმული ტაქტიკის ფარგლებში.

ბერძნებმა ჩაჭიდება სპორტულ ჩარჩოში მოაქციეს: ოლიმპიური პენტათლონის მნიშვნელოვან კომპონენტად ჩამოყალიბდა ჭიდაობის დისციპლინა, ხოლო დარტყმა-ჩაჭიდების შერეული სახით განვითარდა პანკრატიონი. რომაელებმა აღნიშნული ტრადიცია აითვისეს და, თავიანთი პრაქტიკის შესაბამისად, გადაამუშავეს, რის შედეგადაც ჩამოყალიბდა მათთვის დამახასიათებელი ჭიდაობითი სტილები.

ინდოეთში ტრადიციული ჭიდაობის მიმართულებები ათასწლეულების განმავლობაში არსებობდა და სოციალური-სპორტული ცხოვრების ნაწილად იქცა. აღმოსავლეთ აზიაში კი ისეთი სისტემები, როგორებიცაა *shuai jiao*, *jujutsu* და მოგვიანებით ძიუდო (XIX საუკუნის 1880-იან წლებში), განსაკუთრებულ ყურადღებას უთმობდა ბერკეტს, გდებასა და დამორჩილების ილეთებს.

შუა საუკუნეებში ჩაჭიდება ევროპული რაინდული ბრძოლის შემადგენელ ნაწილს წარმოადგენდა და აღწერილი იყო ისტორიული ევროპული საბრძოლო ხელოვნებების სახელმძღვანელოებში; იგი გამოიყენებოდა როგორც ჯავშნით, ისე უჯავშნოდ ბრძოლაში, განსხვავებული ამოცანებისა და ტაქტიკის შესაბამისად.

დროთა განმავლობაში გრეპლინგი გადაიზარდა კონკურენტულ სპორტულ ფორმატებში — მათ შორის თავისუფალ ჭიდაობაში, ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობასა ბრაზილიურ ჯიუ-ჯიცუში. თანამედროვე ეპოქაში ჩაჭიდებითი უნარები ცენტრალურ ადგილს იკავებს შერეულ ორთაბრძოლებში (MMA), აგრეთვე სამართალდამცავი სტრუქტურების მომზადების პრაქტიკაში, სადაც კონტროლი და უსაფრთხო ნეიტრალიზაცია ხშირად გადამწყვეტია.

## ტექნიკის ტიპები
 წლის აგვისტო.]]

. მდგომი მებრძოლი იყენებს ხელის ბერკეტს (დამორჩილების ილეთი). მიუნხენის *Staatliche Antikensammlungen*.]]
 (IX საუკუნე), ინდონეზია.]]

გრეპლინგის ტექნიკები, ფართო გაგებით, შეიძლება დაიყოს შემდეგ მიმართულებებად: კლინჩში ბრძოლა; მიწაზე გადაყვანა და გდება; დამორჩილების ილეთები და პინით ფიქსაცია/კონტროლი; აგრეთვე — სვიპები, რევერსალები, გადაბრუნებები და „გაქცევები“ (escape).

* **კლინჩი** — მიმდინარეობს მაშინ, როდესაც ორივე მონაწილე დგას და იყენებს ჩაჭიდების სხვადასხვა სახეს მეტოქის ზედა ტანზე. კლინჩის სამუშაო, როგორც წესი, ან ამზადებს გდებას/მიწაზე გადაყვანას, ან — პირიქით — მისგან თავდაცვას ემსახურება.
* **მიწაზე გადაყვანა** — მიზნად ისახავს მეტოქის მდგომი პოზიციიდან მიწაზე გადაყვანას ისე, რომ შემსრულებელმა შეძლოს დომინანტური პოზიციის დაკავება და კონტროლის დამყარება.
* **გდება** — ტექნიკა, რომლის დროსაც მებრძოლი მეტოქეს „წონასწორობიდან გამოიყვანს“ ან ნაწილობრივ/სრულად ასწევს და შემდეგ ძალით გადაადგილებს ჰაერში ან მიწაზე. სხვადასხვა დისციპლინაში გდების მიზანი სხვადასხვაა: ზოგგან პრიორიტეტია შეზღუდვის/გაუვნებლების პოტენციალი, ზოგგან — პოზიციური უპირატესობის მოპოვება და კონტროლი.
* **სპროლი** — თავდაცვითი მოძრაობაა, რომელიც ყველაზე ხშირად გამოიყენება მეტოქის მიწაზე გადაყვანის მცდელობისას: ფეხები სწრაფად გადადის უკან და ფართოდ „იშლება“, რის შედეგადაც დაცვამ შეიძლება მოიპოვოს ზემოდან კონტროლის შესაძლებლობა.
* **დამორჩილების ილეთები** — ჩვეულებრივ იყოფა ორ ჯგუფად: (ა) ილეთები, რომლებიც მეტოქეს ახრჩობს ან სუნთქვას უზღუდავს (choke), და (ბ) ილეთები, რომლებიც სახსარს ან სხვა ნაწილს ზიანის რისკის ქვეშ აყენებს (joint lock). სპორტულ გრეპლინგში მონაწილე დამორჩილებას, როგორც წესი, აფიქსირებს სიტყვიერად ან „დატაპვით“ (მეტოქეს ხელით დარტყმით), როდესაც ილეთიდან გამოსვლას ვეღარ ახერხებს; „ტაპზე“ უარის თქმას შესაძლოა მოჰყვეს გონების დაკარგვა ან სერიოზული ტრავმა.
* **პინი და კონტროლი** — პინი გულისხმობს მეტოქის ზურგზე ფიქსაციას ისეთ მდგომარეობაში, სადაც მას შეტევის შესაძლებლობა პრაქტიკულად არ აქვს. ზოგიერთ წესებში პინი მყისიერი გამარჯვებაა, სხვაგან კი — დომინანტურ პოზიციად ითვლება და ქულებით ფასდება. კონტროლის სხვა ხერხები მეტოქის სახით ქვემოთ ან „ოთხზე“ (all fours) დაჭერასაც მოიცავს, რათა შეიზღუდოს გაქცევა ან კონტრშეტევა; ხშირად ეს მდგომარეობები დამორჩილების ილეთის წინაპირობადაც გამოიყენება.
* **გაქცევები** — მოიაზრებს არასასურველი, დამცირებული პოზიციიდან უსაფრთხოდ გამოსვლას: მაგალითად, როდესაც ქვემოდან მყოფი მებრძოლი „საიდ-კონტროლიდან“ გადადის დგომში ან უბრუნდება ნეიტრალურ მდგომ პოზიციას; ან მაშინ, როდესაც დამორჩილების მცდელობას გაურბის და დაუყოვნებელი საფრთხის ზონას ტოვებს.
* **გადაბრუნებები** — გამოიყენება იმისათვის, რომ მეტოქე, რომელიც „ოთხზე“ დგას ან მუცელზეა გაწოლილი, გადაყვანილ იქნეს ზურგზე: ეს შეიძლება ემსახურებოდეს ქულის აღებას, პინის მომზადებას ან უფრო დომინანტური პოზიციის მოპოვებას.
* **რევერსალები და სვიპები** — ადგილი აქვს მაშინ, როდესაც მიწაზე ქვემოდან მყოფი მებრძოლი მანევრით ცვლის მდგომარეობას და ზედა პოზიციას იკავებს, ანუ პოზიციურ უპირატესობას „აბრუნებს“ თავის სასარგებლოდ.
## გამოყენება
გრეპლინგის გამოყენების ინტენსივობა სხვადასხვა საბრძოლო სისტემაში განსხვავებულია. ზოგიერთი სისტემა — მაგალითად, ამატორული ჭიდაობა, *pehlwani*, ძიუდო და ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ         — არსებითად ჩაჭიდებით დისციპლინებს წარმოადგენს და დარტყმებს არ უშვებს. სხვა ჩაჭიდებითი ხელოვნებები კი გარკვეულად ზღუდავენ, მაგრამ მაინც რთავენ დარტყმის ზოგიერთ ფორმას; მაგალითად, სუმოსა და combat jiu jitsu-ში დასაშვებია ღია ხელით დარტყმა (გალაწვა).
ბევრი საბრძოლო სპორტი — მათ შორის shooto და შერეული ორთაბრძოლები — სპორტის წესებისა და ტაქტიკის ფარგლებში ფართოდ იყენებს როგორც ჩაჭიდებას, ისე დარტყმებს.

ზოგიერთ საბრძოლო ხელოვნებასა და საბრძოლო სპორტში გრეპლინგი საერთოდ აკრძალულია; ეს, როგორც წესი, სხვა კომპონენტებზე — მაგალითად, ხელის დარტყმებზე, kick-ებზე ან მელიის ტიპის იარაღზე — კონცენტრაციის მიზნით კეთდება. მიუხედავად ამისა, მსგავს ორთაბრძოლებშიც კი მოწინააღმდეგეები ზოგჯერ მაინც გადადიან ჩაჭიდებაზე, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც დაღლილობა ან ტკივილი იჩენს თავს; ასეთ შემთხვევებში მსაჯი ჩაერევა და ორთაბრძოლას თავიდან აახლებს, ზოგჯერ კი ერთ ან ორივე მებრძოლს აფრთხილებს. ასეთ დისციპლინებს მიეკუთვნება ბოქსი, კიკბოქსინგი, ტაეკვონდო, კარატე და ფარიკაობა. Muay Thai-ში ხანგრძლივი ჩაჭიდება, წესით, იწვევს მებრძოლების დაშორებას, თუმცა თავად დისციპლინა აქტიურად იყენებს კლინჩის ერთ-ერთ საკვანძო ფორმას — ორმაგ საყელოს ჩაჭიდებას.

გრეპლინგის ტექნიკები და გრეპლინგისგან დაცვის ხერხები მნიშვნელოვნად ითვლება როგორც თვითდაცვაში, ისე სამართალდამცავი სტრუქტურების პრაქტიკაში. თვითდაცვისთვის ყველაზე გავრცელებულად მიიჩნევა ჩაჭიდებიდან „გამოსვლის“ (escape) ტექნიკები და ტკივილის გზით დამორჩილების ილეთების გამოყენება.

გრეპლინგის ვარჯიში შესაძლებელია თვითდაცვისთვის, სპორტული მიზნებისთვის და შერეული ორთაბრძოლების (შერეული ორთაბრძოლები) კონკურენტული ფორმატისთვის.

## მდგომარე გრეპლინგი
**მდგომარე გრეპლინგი** (stand-up grappling) ხშირად მიიჩნევა გრეპლინგისა და კლინჩში ბრძოლის პრაქტიკათა განუყოფელ ნაწილად, რადგან ორთაბრძოლა, როგორც წესი, იწყება მდგომი პოზიციიდან. ამ მიმართულების მიზანი იცვლება იმ საბრძოლო ხელოვნებისა თუ საბრძოლო სპორტის მიხედვით, რომლის კონტექსტშიც იგი გამოიყენება. თავდაცვითი მდომარე გრეპლინგი პირველ რიგში ყურადღებას ამახვილებს ტკივილის გზით დამორჩილების ჩაჭიდებებზე და მეტოქის მიერ შესრულებული შესაძლო ჩაჭიდებებიდან გამოსვლაზე, მაშინ როდესაც შეტევითი მოქმედებები მოიცავს დამორჩილების ილეთებს, ტრეპინგს, მიწაზე გადაყვანებს და გდებებს. ეს ტექნიკა შეიძლება გამოყენებულ იქნეს როგორც სერიოზული ზიანის მისაყენებლად, ისე ბრძოლაში ინიციატივის მოსაპოვებლად და ორთაბრძოლის მიწაზე გადასატანად.

მდგომარე გრეპლინგი ხშირად ერთდროულად უკავშირდება როგორც შეტევას, ისე თავდაცვას დარტყმებთან ერთად: მაგალითად, შესაძლებელია მოწინააღმდეგის ხელების „ჩაკეტვა“ დარტყმის პარალელურად, მეტოქისთვის ეფექტიანი დისტანციის შენარჩუნების ხელის შეშლა, ან მისი დაახლოება ისეთი მოქმედებების შესასრულებლად, როგორიცაა მუხლის დარტყმები.

საბრძოლო სპორტში მდომარე გრეპლინგი, ჩვეულებრივ, ტრიალებს ეფექტიან ტეიკდაუნებსა და გდებებს סביב. გრეპლინგი ასევე მნიშვნელოვანი კომპონენტია საბრძოლო glima-სა და Løse-tak sport glima-ში; თუ ორივე მონაწილე მიწაზე აღმოჩნდა, ბრძოლა იქვე გრძელდება. სხვა დისციპლინებში, როგორიცაა MMA, ბრძოლა მიწაზე გადასვლის შემდეგაც შეიძლება გაგრძელდეს.
## მიწაზე გრეპლინგი
ძიუდოში მიწაზე ტექნიკების (*ნე-ვაზა*) მიზანია დახრჩობის ილეთის, სახსრის ბერკეტის ან მეტოქის |პინით ფიქსაციის შესრულება.]]

**მიწაზე გრეპლინგი** მოიცავს გრეპლინგის ყველა იმ ტექნიკას, რომელიც გამოიყენება მაშინ, როდესაც მებრძოლები აღარ იმყოფებიან მდგომ პოზიციაში. საბრძოლო ხელოვნებებისა და საბრძოლო სპორტების უმეტეს ნაწილში, სადაც მიწაზე გრეპლინგი გამოიყენება, მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია პოზიციონირებას და დომინანტური პოზიციის მოპოვებას. დომინანტური პოზიცია (ხშირად — ზედა) მებრძოლს სთავაზობს მოქმედების მრავალ ვარიანტს: შეუძლია სცადოს მდგომარეობიდან გამოსვლა დგომაში დაბრუნებით, განახორციელოს პინი ან ფიქსაცია მეტოქის გასაკონტროლებლად და დასაღლელად, შეასრულოს დამორჩილების ილეთი ან მეტოქეს დარტყმებით შეუტიოს.

ქვედა პოზიციაში მყოფი მებრძოლი, თავის მხრივ, ორიენტირებულია მდგომარეობიდან უსაფრთხოდ გამოსვლასა და პოზიციის გაუმჯობესებაზე; ამას, როგორც წესი, აღწევს სვიპით ან რევერსალით. ზოგიერთ დისციპლინაში, განსაკუთრებით იქ, სადაც გამოიყენება გარდი, ქვედა პოზიციიდან მყოფ მებრძოლს შეუძლია ორთაბრძოლის დასრულებაც დამორჩილების ილეთით. ზოგიერთ მონაწილეს ქვედა პოზიცია უფრო თავდაჯერებულადაც ეჩვენება, რადგან „სრულ გარდში“ მეტოქის მოქცევა მრავალფეროვანი დამორჩილების ილეთების შესრულების შესაძლებლობას იძლევა.

გრეპლინგის ელემენტები გვხვდება ყველაზე ადრეულ საბრძოლო სისტემებშიც. მესოპოტამიასა და ძველ ეგვიპტეში საფლავებსა და სხვადასხვა არტეფაქტზე შემორჩენილია მოჭიდავეების გამოსახულებები, სადაც ისინი ჩაჭიდების პოზებში არიან წარმოდგენილნი; ასეთი მასალა, ზოგადი თვალსაზრისით, ძვ. წ. II ათასწლეულით თარიღდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჭიდაობა
* ძიუდო
* ბრაზილიური ჯიუ-ჯიცუ

## სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო სპეციალობები