ბუკურა დუმბრავა

**ბუკურა დუმბრავა** (დ. 28 დეკემბერი, 1868 — გ. 26 იანვარი, 1926) — უნგრული წარმოშობის რუმინელი რომანისტი, კულტურის პროპაგანდისტი, მოგზაური და თეოსოფისტი. იყენებდა შემდეგ სახელებს: სტეფანია „ფენი“ შეკულიკს, შეკულიკზ, სეკულიჩი. მისი ლიტერატურული შემოქმედება, რომელიც ძირითადად შესრულებულია გერმანულ ენაზე, მოიცავს რომანტიკულ ისტორიებს ჰაიდუკების ლეგენდარული გმირობებისა. ამან მას მოუტანა კომერციული წარმატება როგორც გერმანულენოვან ევროპაში, ასევე რუმინეთში.

დუმბრავა წარმოაჩენდა ბევრ პრობლემას და მონაწილეობდა რამდენიმე კულტურულ პროექტშიც, მაგრამ ის ძირითადად ახსოვთ რუმინეთში ტურიზმისა და ინვაირონმენტალიზმის პროპაგანდისტური აქტივობების გამო.  ის იყო თავგამოდებული მოგზაური და ალპინისტი, რომელმაც დააარსა ქვეყნის ზოგიერთი სალაშქრო კლუბი. მისი მოგზაურობის ჩანაწერები რჩება სტანდარტად რუმინულ ლიტერატურაში, მაშინ როდესაც მისი მხატვრული ლიტერატურა ზოგადად დავიწყეუბლია.

მისი კარიერის განმავლობაში შეკულიკი ხაზს უსვამდა და ცდილობდა ქალების ჩართვას რუმინულ მასონობაში. ხანში შესვლისას, მისი ესეები კონცენტრირებულია სპირიტუალიზმის გარშემო და როგორც ჯიდუ კრიშნამურტის მოწაფემ, მან დააარსა რუმინული ლოჟა თეოსოფისტური საზოგადოებისათვის. ის გარდაიცვალა ბრიტანეთის ინდოეთიდან დაბრუნებისას, იგი იმყოფებოდა თეოსოფისტურ კონფერენციაზე ადიარში.

## ბიოგრაფია 
### ადრეული ცხოვრება 
მომავალი მწერალი დაიბადა ბრატისლავაში (პრესბურგი). მამამისი იყო უნგრელ-სლოვაკი ან სლოვაკ-უნგრელი. დედამისის მხრიდან, ეთნიკურად, ის იყო გერმანელი. ფენიმ თავისი ადრეული ბავშვობა გაატარა ავსტრია-უნგრეთის ერთი ნაწილიდან მეორეში გასავლაში, რომლის დროსაც მოინახულა ვიენა 4 წლის ასაკში. სინაიას სასახლეში ის გახდა ნდობით აღჭურვილი პირი და სეფე ქალი. 1905 წელს მან დააარსა, პოლიტიკოს ვინტილა ბრატიანუსთან ერთად, ჩინდიას საზოგადოება რუმინული ფოლკლორის, კონკრეტულად რუმინული ცეკვების, კულტივაციისა და შენარჩუნებისათვის. მას შეურთდა საზოგადოებაში ცნობილი ფროზი ნენიტესკუ, რომელმაც განაცხადა, რომ საზოგადოებას იბრძოდა ორიენტალისტური გავლენის წინააღმდეგ რუმინულ კოსტიუმებზე და ერიდებოდა „ხმაურიან“ ტარაფს, ამიტომაც აკრიტიკებდნენ მისი „ექსკლუზიურობის“ გამო. მათი ნამუშევარი აისახა ნიკოლაი ბარბელიანის 1913 წლის ფილმში, რომელიც ეძღვნება კოლტურულ მეხსიერებას ათ ინდივიდის, რომელთაც ეროვნული ცეკვები ისწავლეს ჩინდიაში.

ფენი გაჰყვა მამამისის მასონურ რწმენებს და შეუერთდა საკამათო შერეულ მასონობას. ის ეთანხმებოდა ანი ბესანტსა და Le Droit Humain-ის, ამიტომაც გახდა ვარდისფერი ჯვრის მე-9 ხარისხის დივა. სავარაუდოდ, ჩინდიას ჯგუფი გამოიყენა ახალი წევრების მისაღებად.

### ლიტერატურული დებიუტი 
შეკულიკის პირველი პირველი გამოქვეყნებული ნამუშევარია *Der Haiduck-ი* (ჰაიდუკი), დაბეჭდილი 1908 წელს რეგენსბურგში დაბეჭდილი ვ. ვუნდერლინგის მიერ. იმავე წელს ის ითარგმნა თეოდორ ნიკას მიერ და დაიბეჭდა ბუქარესტის კაროლ სფეტეაში, როგორც *Haiducul-ი* (მეორე და მესამე გამოცემა, 1911 წელს; მეოთხე - 1914 წელს). ფსევდონიმით, წიგნი იტყუებდა მკითხველს თავისი საიდუმლოებით, ხოლო ზოგიერთის აზრით ეს დედოფალი ელისაბეტის სალიტერატურო მცდელობაც კი იყო. ნაწერი კი იყო შეკულიკის კალამი, რომლის ექოშიც გაისმოდა სინაიას მთიან შემოგარენს: ბუკურას ტბა და ცნობილი *dumbravă* (ჭალა).

ისტორიული ნოველა - *Der Haiduck* აღწერილია *Mercure de France-ში,* როგორც ფრესკა „რუმინეთის პირველი პატრიოტებისა“ „ჩამთრეველი სიუჟეტითა“ და ტონის „სრულიად ადეკვატური გონიერებით“. ტრანსილვანიაში, კრიტიკოსი ილარიე ჩენდი აცხადებდა, რომ სასიამოვნოდ გააოცა ორივემ წიგნმაც და გერმანულმაც. ჩენდის თანახმად, ნაწარმოები გამოირჩეოდა აღსანიშნავი სასიამოვნო აღწერით რუმინელი გლეხებისა, მათი „სუფთა და უძველესი ცხოვრების სტილით“. კრიტიკოსები ჩაიძირნენ შეკულიკის წუთიერ ისტორიულ კვლევაში, რომელიც მოიცავდა ჰურმუზახის კოლექციის ისტორიული ჩანაწერების მტკიცებულებებს, მაგრამ ასევე გავლენას პოპულარული რომანებისა ნიკოლას პოპესქიუ-ოიონედეასი. ამას გარდა, მას აკრიტიკებდნენ ნიკოლა აბრას (ან „იაბრას“), ჯიანუს მთავარი მოკავშირის, ჰაიდუკების მოძრაობის გამყიდველის ნეგატიური მითის უკვდავყოფისათვის.

*Der Haiduck-ი* 1912 წელს გამოვიდა მეორეჯერ ელისაბეტის წინასიტყვაობით (ხელმოწერილი მისი კალმის სახელით, *კარმენ სილვა*). ამავე წელს ბუმბრავამ დაამთავრა თავისი „ისტორია ვალანჩინების 1821 წლის აღზევებისა“, როგორც *Der Pandur-ი.* ისიც გამოქვეყნდა ვუნდერლინგის მიერ გერმანიაში და ელიზა ბრატიანუს თარგმანი კვლავ კაროლ სფეტეაში.

*Der Pandur-ი* პირდაპირი გაგრძელებაა *Der Haiduck-ისა*. ბოლო ნაწილი ამ ტრილოგიისა, ფოკუსირებული 1848 წლის ვალანჩიანურ რევოლუციაზე გამოქვეყნებამდე შემთხვევით დაიწვა. დუმბრავა კი მას არასოდეს დაბრუნებია, მაგრამ 1918 წლისთვის განიხილებოდა ახალი რომანი, რომელსაც, სავარაუდოდ, ერქვა სიბილას წიგნი.

### მთამსვლელი და ფილანტროპი 
დუმბრავასა და დედოფალ ელისაბეტს შორის მეგობრობა კონცენტრირდებოდა მათ საერთო ინტერესზე სინაიადან სამხრეთ კარპატებში სამთო მოგზაურობასა და უკან დაბრუნებაზე. დუმბრავასთვის მოგზაურობა იყო ყოველკვირეული სიამოვნება. როგორც იმდროინდელი მოწმეები იხსენებენ, ფიზიკურად არამიმზიდველი და ახლომხედველი დუმბრავათი ძალიან იყვნენ აღფრთოვანებულნი მისი მხიარული და თავგადასავალისმაძიებელი სულის გამო. მას ეცვა მთლიელების ტანსაცმელი, მგზავნრობდა „ცნობილ მდედრ ცხენზე“, ლიზაზე და მთავარ ბანაკებს ყოველთვის ლალომიტეის მღვიმეებთან განალაგებდა ხოლმე. ფრონზი ნენიტესკუს თანახმად, დუმბრავა ასევე პოლიტიკურ რისკებზეც მიდიოდა, ავსტრიულ-უნგრული საზღვრის გადაკვეთითა და უნგრეთის სასაზღვრო დაცვის გაღიზიანებით მისი იქ ყოფნით.

ამ გატაცების აღმოჩენის შემდეგ, შეკულიკმა თავისი ყურადღება მიაპყრო სამოგზაურო ლიტერატურას. ლუიზა მარინესკუს თანახმად, მისი მომდევნო ნამუშევარი უნდა განვიხილოთ მცდელობად „აღწერით, რომანტიკულ, ლიტერატურულ“ რუმინულ ტრადიციასთან შერწყმისა (ალექსანდრე ოდობესკუ, ალექსანდრუ ვლაჰუტა, კალისტრატ ჰოგასი, ნიკოალი იოგა), მაგრამ ასევე ცნობად გერმანელი საზოგადოებისათვის „რუმინული სპეციფიკურობების“ შესახებ. კონკრეტულად, კრიტიკოსი მიხაილ დრაგომირესკუ გვთავაზობს, რომ შეკულიკი იყო მოწაფე *ჯუნიმეას* საზოგადოებისა. თავად დრაგომირესკუ, წევრი ჯინუმეასი, ათავსებს ამ ქალბატონ რომანისტს იმ ავტორების გვერდით, რომლებიც წარმოსახავდნენ ნეორომანტიკული „ეროვნული იდეალის“ ლიტერატურულ პროპაგანდას.

1914 წლისთვის ფენი შეკულისი ეხმარებოდა დედოფალ ელისაბეტის ქველმოქმედებას და იყო წევრი „ქალბატონთა კომიტეტისა“ დედოფალი ელისაბეტის პოლიკლინიკაში, ბუქარესტში და თანა-მენეჯერი Țesătoarea-ს კარიერული სკოლისა. მარგარიტა მილერ ვერგისა, იზაბელა სადოვეანუ-ევანსა და სხვა ქალ მწერლებთან ერთად დუმბრავასც იყო დამფუძნებელი წევრი *Româncele Cercetașe-ის*  ასოციაციისა, რაც იყო ადრეული განშტოება რუმინული სკაუტინგისა და საპატიო ორგანიზაცია მისი წინაპრის *Asociația Ghidelor și Ghizilor din România-სი**.*

მალე, კაროლ I დაიღუპა, ელისაბეტი კი დაქვრივდა. შესაბამისად, დუმბრავას შეეძლო აღორძინება საკუთარი მეგობრის ინტერესებისა მთამსვლელობასა და ლიტერატურაში და ამ შემთხვევის შემდეგ დედოფალთან ერთად დაიწყო სამედიტაციო წიგნზე მუშაობა და არასდროს დაუმთავრებია *Cartea Îngerilor* ("ანგელოზების წიგნი"). მან ასევე წაიკითხა ელისაბეტის დაკრძალვის სიტყვა მის დაღუპვასთან დაკავშირებით 1916 წლის ნოემბერში. ტრადიციონალისტურ მიმოხილვაში *ტრანსილვანია,* ლიტერატურის მემატიანემ, იონ გეორგესკუმ ძალაში დატოვა *Ceasuri sfinte,* როგორც ანტითეზისი თანამედროვე ლიტერატურისა და როგორც „კურთხევა რუმინული სულისა“.

ახალმა ნაწერებმა შეურია კულტურული აქტივიზმი, სოციალური იდეალები და ფიქრები ბუნებრივ სილამაზეზე. შესაბამისად, *Cartea munților* არის პროპაგანდა ბუნების დაცვისა მოწოდებით: „მოითხოვე, თითოეულისთვის და ყველასთვის, უფლება რომ დაისვენო ბუნების წიაღში, უფლება მზის სინათლისა, სუფთა სუფთა ჰაერისა, მწვანე საფარისა, მღელვარებისა მთებზე ასვლის სურვილისას“. ის მიესალმებოდა დასავლური სპირიტუალიზმიდან მომდინარე გავლენებს და ზუსტად ციტირებდა ემანუელ სვედენბორგის ხედვას მთების გაწმენდილი და გამწმენდი ენერგიის შესახებ, რომელიც ასკვნიდა: „ალპური სილამაზის აღმოჩენა იყო სულის გამარჯვება მატერიაზე“.

შეკულიკის ლიტერატურული ფრაგმენტები და ქრონიკები გამოქვეყნდა მაშინდელ სხვადასხვა ჟურნალში, *Convorbiri Literare*, *Ideea Europeană*, *Cuget Românesc*, ჰენრიკ სანიელევიჩის *Curentul Nou*, გალა გალაქტიონის *Cultul Eroilor Noștri* და ჯორჯ ბაქალოგლუს *Cele Trei Crișuri*.  მსგავსი ესეები მოიცავდა 1919 წლის შესავალსაც ალექსანდრე სეინთ-იევეს დ'ალვეიდრეს სინარქისტულ იდეებში, რომელიც ხსნიდა მათ როგორც უმაღლეს შეზავებას „ნაციონალიზმისა“ და „ჰუმანიტარიანიზმის“.

დუმბრავას აქტივიზმი დაგვირგვინდა თანამედროვე ეროვნული ტურიზმის ასოციაციიების შექმნით: 1921 წელს *Hanul Drumeților (მოგზაურების სასტუმრო),* 1925 წელს რუმინეთის ტურისტული კლუბი. მან მოიწვია სხვა ცნობილი ადგილობრივი მთამსვლელები: ფიზიკოსი ნესტორ ურეჩია, რომელიც მის ნაწერებში ასახულია როგორც „დიადი დათვი“, გეოგრაფი მიჰაი ჰარეტი და  *Boabe de Grâu* ჟურნალის მწერალი ემანოილ ბუკუტა, რომელმაც აღიარა ბუკურაში ერთ-ერთი დამფუძნებელი რუმინული „კარპატიანიზმისა“. ბუკუტას თანახმად, დუმბრავა თავჯდომარეობდა მთამსვლელობის სკოლას, რომელიც ნაკლებად გამბედავი და უფრო ხელმისაწვდომი ვიდრე ალპინიზმი პროპაგანდირებული მისი კაცი კოლეგების მიერ.

თავისი აყვავების ხანაში ტურისტული კლუბი მოიცავდა 4 000 წევრს, რომლებიც დაყოფილნი იყვნენ 12 რეგიონალურ სუბსექციად. ისინი აქვეყნებდნენ სპეციალურ ტოპოგრაფიულ რუკებს, აკეთებდნენ ტურისტულ ბილიკებს და აქტიურად იცავდნენ გარემოს და მირკეა ელიადე, მომავალი რომანისტი და რელიგიების ისტორიკოსი.

დიდი ასაკის მიუხედავად შეკულიკი განაგრძობდა თავის აქტიურ ცხოვრების სტილს. 1923 წელს ის იმყოფებოდა შვეიცარიაში, სადაც ის ავიდა მატერჰორნზე, აქ კვლავ დაბრუნდა 1925 წელს, რათა ასულიყო მონბლანის ერთ-ერთ მყინვარზე. უკან რუმინეთში მან ჩამოაყალიბა რეგიონალური სტანდარტი ქალი მთამსვლელებისთვის, ომუს მწვერვალზე.

### თეოსოფია და უკანასკნელი წლები 
მისი ცხოვრების ბოლო ნაწილის განმავლობაში შეკულიკი გახდა მოყვარული წევრი თეოსოფიისა, თანამედროვე სპირიტუალური მოძრაობა ჰელენა ბლავატსკის სწავლებაზე დაფუძნებული. ბუკუტას თანახმად, ეს იყო ბუნებრივი ნაბიჯი მისი „კრედოდან“, მოგზაურობის, როგორც ფიზიკური ვარჯიშის, სიყვარულიდან, მისი რწმენიდან შინაგანი გარდამავლობისა და რეინკარნაციისა.

მისი წრე რუმინელებს აცნობდა ჯიდუ კრიშნამურტის ნაწერებს 1924 წლის *La picioarele învățătorului-ის* ("მასწავლებლის ფეხებით") კოლექციასთან ერთად, რომელიც თავად თარგმნა. მან ჩაატარა სპირიტუალისუტირ სესიები მარმოროსჩის ბლენქ ჰოლში, ლუკას ძმასთან, მეტეიუ კარაგიალესთან და ფემინისტ ეუგია დე რეუზ ლანკულესკუსთან ერთად, სადაც ისინი იყვნენ მოწმეები (ნაკლებად ჩართულები პროცესში)*.* ის ასევე ჩარტული იყო მსმენელად და მიმომხილველად ფემინისტი რუმინელი ქალი მწერლების საზოგადოებაში, სოფია ნაძეჟდესა და ლაურა ვამპასთან ერთად.

როგორც შედეგი მისი თეოსოფიური საუბრისა, შეკულიკი გაოცდა ინდური ფილოსოფიის კონცეპტებით და ოცნებობდა რომ ემოგზაურა ბრიტანეთის ინდოეთიში. მას ეს შანსი გაუჩნდა 1925 წელს, როდესაც ის მიიწვიეს თეოსოფისტური საზოგადოების კონფერენციაზე ადიარში, ფროზი ნენისეკუ, რომელმაც ის მიაცილა ბუქარესიტს ჩრდილოეთ სარკინიგზო სადგურამდე, იხსენებს, რომ დუმბრავა იყო ემოციებსი „ოცნების ქვეყანაში“ მოგზაურობის გამო. ადიარში ის შეხვდა კრიშნამურტის. ბუკურა ბუმრავას მწვერვალს, რომელიც მდებარეობს ბუცედჟში და ზოგიერთი მას ამსგავსევს წმინდა კოგაიონონს, სახელი მიენიჭა მწერლის სავატივსაცემოდ. „ბუკურა დუმბრავას“ მეგობრების წრე კვლავ იკრიბებოდა პერიოდულად მისი გარდაცვალების ცერემონიალიზაციისთვის და 1934 წელს გამოაქვეყნეს საპატიოვსაცემო გამოცემა *Când trec anii* („როცა წლები გადის“).

მისი წიგნები რამდენიმეჯერ გამოიცა ხელახლა მეორე მსოფლიო ომამდე, ომის დროსა და მას შემდეგაც და ქალ ხელოვან ოლგა გრეცეანუს შთააგონა ილუსტრაციები. 1942 წელს *Der Haiduck-ი* გამოიყენეს ც.ნ.მიჰაილესკუმ და იონ საჰიგჰიანმა, როგროც ბაზისი ახალი ფილმისა *Iancu Jianul*. 1935 წელს ესეისტი პეტრუ ცომარნესკუ მიიჩევდა, რომ ბუკურა დუმბრავას შემოქმედებას ჰქონდა ლოკალური თვისებები და იყო ნაკლებად მნიშვნელოვანი ვიდრე მისი თანამედროვე თანამეკალმეები - ჰორტენსია პაპადატ-ბენგესკუ, ჰენრიეტე იავონე სტაჰლი.

ავტორები უფრო ხშირად ინტერესდებოდნენ მისი სათავგადასავლო ცხოვრებითა და თეოსოფისტური იდეებით. მისი გარდაცვაების შემდეგ მალევე დასრულებული მატიუ კარაგიალეს რომანი *Craii de Curtea-Veche*  ქმნის მის სარკასტულ შესაბამისობას მასთან, როგორც „თეოსოფისტ პაპურა ჯილავასთან“, მოკლედ შემჩნუელად ანტაგონისტთან ცეკვისას*.*

კომუნისტური რეჟიმის დაარსების შემდეგ დუმბრავას ნამუშევრები მისი მონარქისტული კონტექსტიდან გამომდინარე იქნა უგულებელყოფილი ლიტერატურული კრებულებიდან. თუმცა, რუმინულ დიასპორაში კიდევ მეტი გამოცემა გამოქვეყნდა მისი ნამუშევრებისა (1954 და 1956 წლებში). სახლში კი ასეთი აღიარება 1969 წელს ხვდა წილად, როდესაც ისტორიკოსმა დუმიტრუ ალმასმა და ედიტურა ტინერეტულუიმ გამოაქვეყნეს ბრატიანუს 1912 წლის თარგმანი; ლიტერატურულმა კრიტიკოსმა მირცეა ჰანდოკამ ასევე ამოსწია ზედაპირზე 1970 წლის *Cartea munților-ის* ახალი გამოცემა.

## ლიტერატურა
*"Cronica", *Boabe de Grâu-ში*, 1934 წლის ოქტომბერი, p.&nbsp;632-640
* Mihail Dragomirescu, *Semănătorism, poporanism, criticism*, Editura Noului Institut de Literatură, Bucharest, 1934
* Ion Georgescu, "Cărți românești", *Transilvania-ში*, Nr. 4/1921, p.&nbsp;295-299 (ციფრული ვერსია შეიქმნა ბაბეს-ბოლაიას უნივერსიტეტში - Transsylvanica Online Library)
* Luiza Marinescu, "Bucura Dumbravă: escalade et littérature" , რუმინულ აკადემიაში - *Philologica Jassyensia*, Nr. 1/2012, p.&nbsp;27-36
* Marcel Montandon, "Lettres roumaines", *Mercure de France*, Nr. 270, 1908 წლის სექტემბერი, p.&nbsp;350-355 (ციფრული ვერსია შეიქმნა Bibliothèque nationale de France-ის მიერ - *Gallica* digital library)
* Octavian Tăslăuanu, "Dări de seamă", *Luceafărul-ში*, Nr. 10/1913, p.&nbsp;326-329 (ციფრული ვერსია შექმნა Transsylvanica-მ)

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1868
კატეგორია:გარდაცვლილი 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი
კატეგორია:რუმინელი ბიოგრაფები
კატეგორია:რუმინელი ესეისტები
კატეგორია:რუმინელი ფოლკლორისტები
კატეგორია:რუმინელი ისტორიული რომანისტები
კატეგორია:რუმინელი მუსიკის კრიტიკოსები
კატეგორია:რუმინელი მოგზაური მწერლები
კატეგორია:გერმანულენოვანი მწერლები
კატეგორია:რუმინელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:რუმინელი ქალი ჟურნალისტები
კატეგორია:რუმინელი ქალი ესეისტები
კატეგორია:რუმინელი რელიგური ლიდერები
კატეგორია:რუმინელი თეოსოფისტები
კატეგორია:რუმინელი გარემოს დამცველები
კატეგორია:რუმინელი სპორტსმენი ქალები
კატეგორია:რუმინელი მთამსვლელები
კატეგორია:სკაუტობის პიონერები
კატეგორია:რუმინელი კლასიკოსი პიანისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის კლასიკური პიანისტები
კატეგორია:რუმინელი ფილანთროპები
კატეგორია:რუმინელი კეთილშობილები
კატეგორია:ბრატისლაველები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით