open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აფონსუ (პორტუგალიის პრინცი)

**აფონსუ პორტუგალიელი** (; დ. 18 მაისი, 1475 — გ. 13 ივლისი, 1491) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან II-ისა და დედოფალ ელეანორ ვიზეუელის ერთადერთი შვილი. პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე 1481-1491 წლებში. დედოფალ ისაბელა არაგონელის პირველი ქმარი. 

## ბიოგრაფია 
აფონსუ დაიბადა 1475 წლის 18 მაისს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან II-ისა და მისი ცოლის, დედოფალ ელეანორ ვიზეუელის პირველი და ერთადერთი შვილი. მას სახელი პაპის, მეფე აფონსუ V-ის პატივსაცემად დაარქვეს. 1481 წელს მამამისი ტახტზე ავიდა და აფონსუ ტახტის პირველი მემკვიდრე გახდა. 1490 წელს აფონსუ დააქორწინეს ესპანეთის მეფე ფერდინანდ II-ისა და დედოფალ ისაბელ I-ის უფროს ქალიშვილზე, ასტურიის პრინცესა ისაბელა არაგონელზე. როდესაც ისაბელას მშობლები დაიღუპებოდნენ, აფონსუ და ისაბელი პორტუგალიისა და ესპანეთის მეფე-დედოფალი გახდებოდნენ, რითაც ეს ორი სამეფო გაერთიანდებოდა. ახალგაზრდა წყვილი ცდილობდა მემკვიდრე გაეჩინათ, მაგრამ არ გამოუვიდათ. 

1491 წლის 13 ივლისს, აფონსუ, რომელიც გამოცდილი მხედარი იყო, მოულოდნელად ჯირითისას ცხენიდან გადმოვარდა და ისე დაშავდა, რომ იმავე დღეს გარდაიცვალა, 16 წლის ასაკში. ამის შემდეგ გავრცელდა ჭორები, რომ აფონსუ შემთხვევით კი არ მოკვდა, არამედ მოკლეს, რათა თავიდან აეცილებინათ ესპანეთ-პორტუგალიის გაერთიანება, რაც ბევრს არ სურდა. ამის შემდეგ მამამისმა თავის მემკვიდრედ თავისი ბიძაშვილი მანუელი დაასახელა, რომელმაც მალევე იქორწინა აფონსუს ქვრივ ისაბელა არაგონელზე. 

## ლიტერატურა 
* Álvarez Palenzuela, Vicente Ángel (2006). "Paz con Portugal". La guerra civil castellana y el enfrentamiento con Portugal. (1475–1479) (in Spanish). Alicante: Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes.
* Carabias Torres, Ana María (1994). Las relaciones entre Portugal y Castilla en la época de los descubrimientos y la expansión colonial (in Spanish). Universidad de Salamanca. ISBN 9788474817928.
* Fernández Álvarez, Manuel (2003). Isabel la Católica (in Spanish). Madrid: Espasa-Calpe, S.A. ISBN 84-670-1260-9.
* Rodrigues Oliveira, Ana (2010). Rainhas medievais de Portugal. Dezassete mulheres, duas dinastias, quatro séculos de História (in Portuguese). Lisbon: A esfera dos livros. ISBN 978-989-626-261-7.

კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1475
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1491
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
აფონსუ პორტუგალიელი (კარდინალი)

**კარდინალ-ინფანტი აფონსუ პორტუგალიელი** (; დ. 29 აპრილი, 1509 — გ. 21 აპრილი, 1540) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, მარია არაგონელის უმცროსი ვაჟი. კათოლიკე კარდინალი, ლისაბონის არქიეპისკოპოსი, გუარდას, ევორას, ვიზეუს, სან-ხოსეს, სან-პაულოსა და სანტა-ლუსიას ეპისკოპოსი. იგი გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო, ლისაბონში. 

## ლიტერატურა 
* Afonso de Portugal. In: Salvador Miranda: The Cardinals of the Holy Roman Church. fiu.edu, Website der Florida International University.

კატეგორია:დაბადებული 29 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1509
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1540
კატეგორია:ავისები
ბილოპილიის რაიონი

**ბილოპილიის რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, სუმის ოლქში. მისი ფართობია 1 500 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 50 587 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 35,5 კაცს კმ²-ზე. ბილოპილიის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბილოპილია.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:სუმის ოლქის რაიონები
იზაბელ დე ბრაგანსა

**იზაბელ დე ბრაგანსა** (; დ. 1514 — გ. 16 სექტემბერი, 1576) — ბრაგანსას დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის რძალი როგორც მისი ვაჟის, ხიმარესის ჰერცოგ დუარტე პორტუგალიელის მეუღლე და მისი სამი შვილის დედა. 

## ბიოგრაფია 
იზაბელი დაიბადა 1514 წელს. იგი იყო ბრაგანსას ჰერცოგ ჟაიმესა და მისი პირველი ცოლის, ლეონორ პერეს დე გუსმანის ქალიშვილი. 1537 წელს იგი ცოლად გაჰყვა საკუთარ ბიძაშვილს, ხიმარესის ჰერცოგ დუარტე პორტუგალიელს, რომელიც იყო პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ისა და დედოფალ მარია არაგონელის ნაბოლარა ვაჟი. აღსანიშნავია, რომ ხიმარესის ჰერცოგობა დუარტემ იზაბელის მზითვიდან მიიღო, რომელიც მისმა ძმამ, თეოდუშიუ I-მა გაატანა. 

1540 წელს დუარტე გარდაიცვალა, რა დროსაც იზაბელი მესამე ბავშვზე იყო ორსულად. მისი შუათანა ქალიშვილი კატარინა, შემდგომში იზაბელის ძმის შვილს გაჰყვა ცოლად და ბრაგანსას ჰერცოგინია გახდა. იგი გარდაიცვალა 1576 წლის 16 სექტემბერს. 

## შვილები 
# მარია (1538-1577), ცოლად გაჰყვა პრინც ალექსანდრე პარმელს;
# კატარინა (1540-1614), ცოლად გაჰყვა ბრაგანსას ჰერცოგ ჟუანს;
# დუარტე (1541-1576), ხიმარესის ჰერცოგი, გარდაიცვალა უცოლ-შვილოდ;

## ლიტერატურა 
* "Nobreza de Portugal e Brasil" - Vol. II, pages 29 and 30. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989;
* "O Marquês de Montemor e a sua vida pública" de Anastásia Mestrinho Salgado, Edições Cosmos, Lisbon 1997.

კატეგორია:დაბადებული 1514
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1576
კატეგორია:ბრაგანსები
ჟუან ფელიში

**ჟუან ფელიში სეკეირა** (; დ. 10 ნოემბერი, 1999, ვიზეუ, პორტუგალია) — პორტუგალიელი ფეხბურთელი, ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის კლუბ „ატლეტიკო მადრიდისა“ და პორტუგალიის ეროვნული ნაკრების თავდამსხმელი. თამაში შეუძლია, გრეთვე გარემარბისა და შემტევი ნახევარმცველის პოზიციაზე.

ფელიშმა პროფესიული კარიერა დაიწყო „ბენფიკა B“-ში. 2018 წელს იგი ძირითად გუნდში მოხვდა. 2018–19 წლის სეზონზე დაეხმარა კლუბს პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის მოგებაში, რისთვისაც დასახელდა ჩემპიონატის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელად. იგი აგრეთვე გახდა ყველაზე ახალგაზრდა ფეხბურთელი, რომელმაც შეასრულა ჰეთრიკი უეფა-ს ევროპა ლიგაზე, 19 წლის ასაკში.

ფელიშის ტალანტმა მიიპყრო რამდენიმე ევროპული კლუბის ყურადღება. საბოლოოდ, 2019 წელს, იგი 126 მილიონი ევროს სანაცვლოდ გადავიდა ესპანურ კლუბ „ატლეტიკო მადრიდში“, რითაც იქცა მესამე ყველაზე ძვირადღირებულ ფეხბურთელად ისტორიაში.  

მისი დებიუტი პორტუგალიის ეროვნულ ნაკრებში შედგა უეფას ერთა ლიგის ფინალში შვეიცარიის ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში, სადაც პორტუგალიის ნაკრებმა გაიმარჯვა ანგარიშით 3-0.

## მიღწევები
### საკლუბო
**ბენფიკა**
* პრიმეირა ლიგა: 2018–19
* უეფა-ს ახალგაზრდული ლიგა, მეორე ადგილი: 2016–17
* SJPF-ის თვის ახალგაზრდა ფეხბურთელი: იანვარი, 2019
* უეფა-ს ევროპა ლიგის სეზონის საუკეთესო შემადგენლობა: 2018–19
* პრიმეირა ლიგის წლის საუკეთესო ახალგაზრდა ფეხბურთელი: 2018–19

## რესურსები ინტერნეტში
* ატლეტიკო მადრიდის პროფილი
* ეროვნული ნაკრების მონაცემები 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:დაბადებული 10 ნოემბერი
კატეგორია:პორტუგალიელი ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუგალიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუგალიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუს ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგაპროს ფეხბურთელები
კატეგორია:ბენფიკა B-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:პორტუგალიის პრიმეირა ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლისაბონის ბენფიკას ფეხბურთელები
კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები
კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები
კატეგორია:2024 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჰექსატრიინილის რადიკალი

**ჰექსატრიინილის რადიკალი** — ორგანული ნაერთი და თავისუფალი რადიკალი. მისი ქიმიური ფორმულაა C6H. მოლეკულაში ნახშირბად ატომები ერთმანეთს და ერთ წყალბადს მონაცვლეობით უკავშირდებიან ერთმაგი და სამმაგი ბმებით. ჰექსატრიინილის რადიკალი არის პირველი უარყოითად დამუხტული ნაწილაკი რომელიც აღმოაჩინეს ვარსკვლავთშორის სივრცეში GBT-ტელესკოპის საშუალებით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
კატეგორია:თავისუფალი რადიკალები
მარია პორტუგალიელი (1538-1577)

**მარია პორტუგალიელი** (, ; 12 აგვისტო, 1538 — გ. 9 ივლისი, 1577) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის ნაბოლარა ვაჟის, ხიმარესის ჰერცოგ დუარტე პორტუგალიელისა და მისი მეუღლის, იზაბელ დე ბრაგანსას პირველი შვილი. საღვთო რომის იმპერატორ კარლ V-ის შვილიშვილ ალექსანდრე პარმელის მეუღლე 1565 წლის 11 ნოემბრიდან და მისი სამი შვილის დედა. პარმისა და პიაჩენცის ჰერცოგ რანუციო ფარნეზეს დედა. 

## შვილები 
# მარგერიტა (1567-1643), ცოლად გაჰყვა მანტუას ჰერცოგ ვინჩენცო I-ს;
# რანუციო (1569-1622), პარმის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო მარგერიტა ალდობრანდინი, მაგრამ შვილები არ ჰყავდა;
# ოდოარდო (1573-1626), კარდინალი;

## ლიტერატურა 
* Portugal - Dicionário Histórico, Corográfico, Heráldico, Biográfico, Bibliográfico, Numismático e Artístico (en portugués) IV. p. 827. Consultado el 9 de diciembre de 2012.

კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1538
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1577
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:პორტუგალიის ინფანტები
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
ოიდონკის ციხე

მინი|ოიდონკის ციხე 
**ოიდონკის ციხე** — ციხესიმაგრე ბელგიის სოფელ სინტ-მარია-ლეერნეში. ისტორიკოსების ცნობით ის XIII-XIV საუკუნეებში აშენდა. თავდაპირველად ციხესიმაგრე ფრანგ ჰერცოგებს, მონტმორენსებს, ეკუთვნოდათ. ოიდონკის ციხეს თავისი ისტორიის მანძილზე ბევრი სოციალური კონფლიქტი უკავშირდება, აქედან გამოირჩევა XVI საუკუნის რელიგიური ომი, რომელიც ციხის სიახლოვეს მოხდა. ამ პერიოდში ციხესიმაგრე გაეხვა ცეცხლის ალში და 1579 წელს განადგურდა კიდეც. ამ ამბის შემდეგ ციხე შეიძინა ბელგიელმა და იმ დროს ევროპაში სიმდიდრით მეოთხე ადამიანმა მარტენ დელა ფაიმ და საკუთარი გმოვნებით აღადგინა რენესანსის სტილში. 

1864 წელს ციხის შემდეგი მფლობელი გახდა ბელგიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდგვაროვანი ადამიანი ჰენრი კინტ დე როდენბეკე და ამის შემდეგ ციხესიმაგრე მის შთამომავლობას გადაეცემა. ამჟამად სასახლეში ცხოვრობენ კინტ დე როდენბეკეთა შთამომავლები: გრაფი ჰენრი III კინტ დე როდენბეკე, მისი მეუღლე გრაფინია კორალი ვასკეზი და მათი სამი ვაჟი. ციხე 1944 წლიდან დაცულია როგორც ძეგლი და 1958 წლიდან დღემდე ღიაა მნახველებისათვის წელიწადის გარკვეულ დროებში და სპეციალურ საათებში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Ooidonk Castle official website

კატეგორია:ბელგიის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
ჟუან მანუელ პორტუგალიელი

**ჟუან მანუელ პორტუგალიელი** (; დ.  3 ივნისი, 1537 — გ. 2 იანვარი, 1554) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე ჟუან III-ისა და დედოფალ ეკატერინე ავსტრიელის ვაჟი. პორტუგალიის ტახტის მემკვიდრე. პორტუგალიის მეფე სებასტიან I-ის მამა. 

## ბიოგრაფია 
ჟუან მანუელი დაიბადა 1537 წლის 3 ივნისს ევორას სასახლეში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან III-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ ეკატერინე ავსტრიელის მეორე შვილი და პირველი ვაჟი. ამის გამო, იგი დაბადებიდანვე პორტუგალიის ტახტის პირველი მემკვიდრე იყო. მართალია მისი ძმებისგან განსხვავებით, რომლებიც ჩვილობაშივე დაიღუპნენ ჟუან მანუელი ბავშვობაში ჯანმრთელი იყო, მაგრამ გარდატეხის ასაკში შესვლასთან ერთად ავადმყოფობები დაეწყო. 1552 წელს იგი დააქორწინეს მის მამიდაშვილ ხუანა ავსტრიელზე, რომელიც იყო ესპანეთისა და საღვთო რომის იმპერატორ კარლ V-ისა და დედოფალ ისაბელ პორტუგალიელის ნაბოლარა ასული. 

ჟუან მანუელი გარდაიცვალა 1554 წლის 2 იანვარს, 16 წლის ასაკში, ტუბერკულოზით. ამ დროს, მისი ახალგაზრდა ცოლი უკვე ორსული იყო. 1554 წლის 20 იანვარს ხუანამ ვაჟი გააჩინა, რომელსაც სებასტიანი დაარქვეს. იგი პორტუგალიის მომავალი მეფე იყო, თუმცა ხუანამ მალევე დატოვა პორტუგალია და მშობლიურ ესპანეთში გადასახლდა. მართალია იგი მეორედ აღარ გათხოვილა, მაგრამ შვილი აღარასდროს უნახავს. პატარა სებასტიანის აღზრდა ჟუან მანუელის დედამ, დედოფალმა ეკატერინე ავსტრიელმა იკისრა. 

## ლიტერატურა 
* Stephens, Henry Morse (1903). The Story of Portugal. G.P. Putnam's Sons. pp. 139, 279. Retrieved 17 September 2018.
*  Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Emanuel I." . Encyclopædia Britannica. 9 (11th ed.). Cambridge University Press.
*  Liss, Peggy K. (10 November 2015). Isabel the Queen: Life and Times. University of Pennsylvania Press. p. 11. ISBN 9780812293203.

კატეგორია:დაბადებული 3 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1537
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1554
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:ტახტის მემკვიდრეები რომლებმაც ვერ შეძლეს ტახტზე ასვლა
კატეგორია:ტუბერკულოზით გარდაცვლილები
პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი

[მინი|200პქ|[1989 წელს გამოცემულმა Nintendo Game Boy-მ საფუძველი ჩაუყარა პორტატიული კონსოლების ბაზარს]] 
**პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი**, **პორტატიული სათამაშო კონსოლი**, ან უბრალოდ **პორტატიული კონსოლი** — მცირე ზომის სათამაშო მოწყობილობა, რომელშიც ჩაშენებულია ყველა ის კომპონენტი (ეკრანი, დინამიკი სათამაშო ღილაკები და ა.შ), რომელიც საჭიროა ვიდეო თამაშის ფუნქციონირებისთვის. როგორც წესი, ასეთი ტიპის მოწყობილობა ზომაში გაცილებით მცირეა, ვიდრე სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლი და შესაბამისად, სატარებლადაც მარტივია.
 
1976 წელს, კომპანია Mattel-მა წარმოადგინა პირველი პორტატიული ელექტრონული თამაში „Auto Race“. მოგვიანებით, რამდენიმე კომპანიამ, მათ შორის — Coleco და Milton Bradley, შექმნა საკუთარი ელექტრონული თამაშები და მოწყობილობები. პირველი ნამდვილი პორტატიული კონსოლი სახელწოდებით Microvision (ცვლადი სათამაშო კარტრიჯებით) გამოუშვა კომპანია Milton Bradley-მ 1979 წელს.

პორტატიული კონსოლების პუპულარიზაციაში დიდი წვლილი მიუძღვის Nintendo-ს. 1989 წელს კომპანიამ შექმნა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული კონსოლი Game Boy, 2004 წელს გამოვიდა Nintendo DS, რომელმაც სენსორული მართვის სისტემა და უსადენო ონლაინ თამაშები ფართო აუდიტორიას გააცნო. ის გახდა ყველაზე გაყიდვადი პორტატიული კონსოლი მსოფლიოში 150 მილიონზე მეტი გაიყიდული ასლით.

## გალერეა

ფაილი:Milton-Bradley-Microvision-Handheld-FL.jpg|Microvision
ფაილი:Game-Gear-Handheld.jpg|Sega Game Gear
ფაილი:Sega-Nomad-Front.jpg|Sega Nomad
ფაილი:Nintendo-Game-Boy-Color-FL.jpg|Game Boy Color
ფაილი:Neo-Geo-Pocket-Color-Blue-Left.jpg|Neo Geo Pocket Color
ფაილი:Nintendo-DS-Fat-Blue.jpg|Nintendo DS
ფაილი:Nintendo-3DS-AquaOpen.jpg|Nintendo 3DS
ფაილი:Nintendo-Switch-wJoyCons-BlRd-Standing-FL.jpg|Nintendo Switch
ფაილი:PSP-2000.jpg|PlayStation Portable
ფაილი:PlayStation-Vita-1101-FL.jpg|PlayStation Vita
ფაილი:Game Pass.png|ROG Xbox Ally

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშის ტერმინოლოგია
კატეგორია:პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლები
ნანა კიზირია

**ნანა ანტონის ასული კიზირია** (დ. 17 ივნისი, 1941, თბილისი — გ. 2 თებერვალი, 1994) — ქართველი ენათმეცნიერი, ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში. 1958-1963 წელს დაასრულა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტი. 1965-1969 წლებში ნანა კიზირია ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ასპირანტი იყო. 1970 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია („ჭანურის ბგვერითი შედგენილობა. ექსპერიმენტული გამოკვლვეა“). 1971 წლიდან მუშაობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ექსპერიმენტული ფონეტიკის ლაბორატორიაში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1982 წლიდან  ნანა კიზირია უფროსი მეცნიერ თანამშრომელია, 1990 წლიდან — წამყვანი მეცნიერ თანამშრომელი. 1989 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია თემაზე: „თანამედროვე სალიტერატურო ქართული ინტონაცია (ექპერიმენტული გამოკვლევა)“.

ნანა კიზირია ორი მონოგრაფიისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო წერილის ავტორია. იგი, აგრეთვე იყო ფონეტიკოს-ექსპერიმენტატორი, რომელიც იყენებდა ექსპერიმეტული კვლევის უახლეს მეთოდებს.

## მონოგრაფიები 
* ჭანურის ბგერითი შედგენილობა (ექსპერიმენტული გამოკვლევა სოფელ სარფის მეტყველების მიხედვით) 1980 წელი.
* სალიტერატურო ქართულის ინტონაციის საკითხები 1987 წელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნანა კიზირია

კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ფილოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
მიკროკონსოლი

**მიკროკონსოლი** — ვიდეო თამაშების კონსოლის სახეობა. მიკროკონსოლთა უმეტესობა არის დაბალბიუჯეტიანი Android-ზე დაფუძნებული მოწყობილობა, რომელიც უერთდება სტანდარტულ ტელევიზორს, ხოლო თამაშის გადმოწერა შესაძლებელია Google Play-ის მსგავსი აპლიკაციების მაღაზიებიდან.

პირველი მიკროკონსოლი სახელწოდებით „MicroConsole TV Adapter“ შეიმუშავა ღრუბლოვანი სათამაშო სერვისების პროვაიდერმა OnLive-მა 2010 წელს. ფართო საზოგადოების დაინტერესება მიკროკონსოლებისადმი გამოიწვია სათამაშო მოწყობილობა OUYA-ს გამოსვლამ, რამაც ხელი შეუწყო მობილური თამაშების ინდუსტრიის ზრდას. ამას მოჰყვა რამდენიმე კონსოლის გამოშვება, მათ შორის — PlayStation TV (2013), Amazon Fire TV (2014), Nvidia Shield (2015), Apple TV (მე-4 თაობა, 2015) და სხვა.

## გალერეა

ფაილი:OUYA-Console-set-h.png|OUYA
ფაილი:Amazon_Fire_TV_with_remote.JPG|Amazon Fire TV
ფაილი:PlayStation-TV-FL.jpg|PlayStation TV
ფაილი:PlayStation-TV-FL.jpg|PlayStation TV
ფაილი:Apple TV (მე-4 თაობა)
ფაილი:NVIDIA_SHIELD_TV_main_console.jpg|Nvidia Shield

## სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშის ტერმინოლოგია
კატეგორია:მიკროკონსოლები
მანგანიზმი

**მანგანიზმი** — მოწამლის ერთ-ერთი სახე, რომლის გამომწვევი მიზეზი მანგანუმის ტოქსიკური ზემოქმედებაა. მცირე დოზით მაგანუმი შედის ადამიანის ორგანიზმში და ევალება ორგანულ ნივთიერებათა მიმოცვლის რეაქციების მაკატალიზირებელი ენზიმების გააქტიურება. პირველად ეს დაავადება აღწერა ჯეიმზ კუპერმა 1837 წელს.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაავადებები
დიდი ტბების ქვაბული

მინი|დიდი ტბების ქვაბული 
**დიდი ტბების ქვაბული** ( ) — ფართო ტექტონიკური დადაბლება მონღოლეთსა და რუსეთში. განლაგებულია მონღოლეთის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო ჩრდილოეთი კიდე რუსეთის ტუვის ტერიტორიაზეა. ვრცელდება მონღოლეთის ალთაის, ხანგაისა და ტანუ-ოლის ქედებს შორის. ფართობი 100 ათ. კმ²-ზე მეტი. რელიეფში ჭარბობს დამრეცად დახრილი ღორღნარი და თიხოვანი ვაკეები, წვრილგორაკების მონკვეთების, იზოლირებული გრანიტული მოწმეებისა და მასივების მონაცვლეობით. სიმაღლე 750-800 მ-იდან 1500-2000 მ-მდე. 

დიდი ტბების ქვაბულში განლაგებულია მრავალრიცხოვანი ტბები, რომელთაგან უდიდესია უბსუ-ნური, ხირგის-ნური, ხოიდ-დალაი-ნური და ხარა-ნური. აგებულია უმეტესწილად ალუვიური, ტბიური და ეოლური დანალექებით. კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია. ჰაერის ტემპერატურა ირყევა –50°C-იდან 35°C-მდე. ნალექების რაოდენობა 100-150 მმ, მთებში და ჩრდილოეთით წელიწადში 350 მმ ნალექი მოდის. ძირითადი მდინარეებია კობდო, ზაბხანი და ტესიინ-გოლი. დიდი ფართობი უკავია მლაშობებს, ქვიშის მასივებს, მშრალ კალაპოტებს. ქვაბულის აღმოსავლეთ ნაწილში გავრცელებულია ბარხანულ-სერებიანი ქვიშები, რომლებიც წარმოქმნილია მდინარეთა ალუვიურ-დელტური ნატანის ეოლური გადამუშავების შედეგად. 

ცენტრალურ რაიონში გვხვდება ნახევარბუჩქნარი მლაშობურა უდაბნოები, რომლებიც პერიფერიებზე იცვლება გაუდაბნოებული სტეპებითა და ნახევარუდაბნოებით (ვაციწვერა, ასფურცელა, ავშანი და სხვა). მდინარეთა ხეობების გასწვრივ ადგილ-ადგილ არყისა და ვერხვის კორომებია, ტბების სანაპიროებზე — ლერწმის რაყები. განვითარებულია მეცხოველეობა და ოაზისური მიწათმოქმედება. ქვაბულზე გადის დასავლეთ და შუა ციმბირის წყლის ფრინველთა მიგრაციის ცენტრალური აზიის გზა. აგრეთვე ქვაბულის ტერიტორიაზე გვხვდება რამდენიმე გლობალურად იშვიათი სახეობა, მათ შორის ირბისი და ალთაის მთის ცხვარი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დიდი ტბების ქვაბული
აფონსუ I (ბრაგანსის ჰერცოგი)

**აფონსუ I** (; დ. 10 აგვისტო, 1377 — გ. 15 დეკემბერი, 1461) — პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის უკანონო ვაჟი. ავისის დინასტიის წარმომადგენელი და ბრაგანსის დინასტიის დამაარსებელი, რომელიც შემდგომში მართავდა პორტუგალიასა და ბრაზილიას. ბრაგანსის ჰერცოგი 1442-1461 წლებში და ბარსელოს გრაფი 1401-1461 წლებში.

## ბიოგრაფია 
აფონსუ დაიბადა 1377 წლის 10 აგვისტოს. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ისა და მისი საყვარლის, ინეს პერესის უკანონო ვაჟი. იგი თავის ღვიძლ დასთან, ბეატრიზთან ერთად იზრდებოდა პორტუგალიის სამეფო კარზე, სადაც მათ აღზრდა-განათლებაზე ჟუან I-ის ინგლისელი ცოლი, დედოფალი ფილიპა ლანკასტერი ზრუნავდა. 

1415 წელს, სეუტას დაპყრობისას აფონსუს ევალებოდა ესტრემადურას პროვინციის მომზადება ბრძოლისთვის. სეუტადან დაბრუნების შემდეგ, გმირობისათვის მამამისმა მას გარკვეული პრივილეგიები მიანიჭა. 1433 წელს, ჟუან I-ის გარდაცვალების შემდეგ მეფე აფონსუს ნახევარ-ძმა, დუარტე I გახდა, რომელთანაც მართალია მას კარგი ურთიერთობა ჰქონდა, მაგრამ მეფემ აფონსუს ნება არ დართო ტანჟერის ალყაში მიეღო მონაწილეობა. 

1438 წელს, დუარტეს გარდაცვალების შემდეგ მეფე მისი მცირეწლოვანი ვაჟი აფონსუ V გახდა. ტრადიციის მიხედვით მეფის რეგენტი დედამისი, ამ შემთხვევაში დედოფალი ელეანორ არაგონელი უნდა გამხდარიყო, მაგრამ დუარტემ დატოვა ანდერძი, რის გამოც რეგენტი მისი ძმა, პედრუ გახდა. აფონსუსა და პედრუს ერთმანეთთან ცუდი ურთიერთობა ჰქონდათ, ამიტომაც რეგენტობისათვის დაწყებულ ბრძოლაში იგი ელეანორს მიემხრო. 1442 წლის 30 დეკემბერს, შერიგებისა და დაახლოვების მიზნით პედრუმ აფონსუს ბრაგანსის ჰერცოგობა უბოძა, რითაც იგი არა მხოლოდ პორტუგალიაში, არამედ ევროპის ერთ-ერთ უმდიდრეს კაცად აქცია. ამან ძმები მაინც ვერ დააახლოვა. აფონსუ ახლოს იყო მეფე აფონსუ V-თან, რომელსაც იგი ძალიან უყვარდა. 

1448 წელს აფონსუ V სრულწლოვანი გახდა და პედრუს რეგენტობა ჩამოართვა. სულ მალე პედრუსა და მეფეს შორის ომი დაიწყო, სადაც აფონსუცა და მისი ნახევარ-ძმებიც მეფის მხარეს დადგნენ და 1449 წელს ბრძოლაში მოკლეს პედრუ, მიუხედავად იმისა, რომ აფონსუ V პედრუს ასულ იზაბელ კოიმბრელზე იყო დაქორწინებული. 

ბრძოლის შემდეგ აფონსუ V-მ ბრაგანსის ჰერცოგს ახალი ტიტულები და პრივილეგიები მიანიჭა, აფრიკული კამპანიისას კი მთელი სამეფო ხელისუფლება მას ჩააბარა. აფონსუ გარდაიცვალა 1461 წლის 15 დეკემბერს, 84 წლის ასაკში. 

## შვილები 
აფონსუს შვილები მხოლოდ პირველი ცოლის, ბეატრიზ პერეირასგან ჰყავდა:
# აფონსუ (1401-1460), ვალენცას პირველი მარკიზი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
# იზაბელა (1402-1466), ცოლად გაჰყვა პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის ვაჟ ჟუან პორტუგალიელს;
# ფერნანდუ (1403-1478), ბრაგანსის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ხუანა დე კასტრო, რომელთანაც ექვსი შვილი შეეძინა;

## ლიტერატურა 
* Nobreza de Portugal e Brasil, Vol. II pages 437 to 439. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989.
*  Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188

კატეგორია:დაბადებული 10 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1377
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1461
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:ბრაგანსები
ციკლური ნახშირბადი

**ციკლური ნახშირბადი** —  ნახშირბადის ნაერთი, რომლის მოლეკულაც მხოლოდ ნახშირბადის ატომებისგან შედგება. მეორენაირად მას უწოდებენ ციკლო[n]ნახშირბადს. „[n]“ აღნიშნავს იმ ნახშირბადის ატომების რაოდენობას, რომლებიც შედიან ციკლში. რადგანაც ნაერთი მხოლოდ ნახშირბადისგან შედგება, ის ნახშირბადის ალოტროპიაა. ციკლში ნახშირბადატომები ერთმანეთს ერთმაგი და სამმაგი ბმებით უკავშირდებიან ერთმანეთის მონაცვლეობით.

## ციკლო[6]ნახშირბადი
ციკლო[6]ნახშირბადი — ციკლი, რომელიც შეიცავს 6 ნახშირბადს და მისი ფორმულაა C6. სხვაგვარად ამ ციკლს ბენზოტრიინს უწოდებენ. მისი სინთეზი ვერ მოხერხდა და არაერთი წარუმატებელი შემთხვევა არსებობს მის სინთეზთან დაკავშირებით.

## [[ციკლო(18)ნახშირბადი|ციკლო[18]ნახშირბადი]]
მისი ფორმულაა C18. 2019 წელს IBM/ოქსფორდის გუნდმა გამოაცხადა, რომ მისი სინთეზი მოახდინეს მყარ მდგომარეობაში.

მათი აზრით ციკლურ ნახშირბადს აქვს ალტერნატიული ერთმაგი და სამმაგი ბმები, რაც სავარაუდოდ მოლეკულას ნახევრად გამტარად აქცევს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქიმიური შენაერთები
კატეგორია:ნახშირბადის ალორტოპიები
კატეგორია:მარტივი ნივთიერებები
მიკროკონსოლების სია

ეს არის **მიკროკონსოლების სია**, დალაგებული ქრონოლოგიურად. სია შესაძლოა არ იყოს სრულად შევსებული.

მიკროკონსოლები პირველად გამოჩნდა მეშვიდე თაობის კონსოლების პერიოდში. ეს სია არ მოიცავს სხვა სახის ვიდეო თამაშების კონსოლებს, როგორიც არის პორტატიული კონსოლები და სახლის სათამაშო კონსოლებს.

## სია 

ფაილი:OnLive MicroConsole TV Adapter top.jpg| OnLive (2010)
ფაილი:OUYA-Console-set-h.png| Ouya (2013)
ფაილი:PlayStation-TV-FL.jpg| PlayStation TV (2013)
ფაილი:Amazon Fire TV with remote.JPG| Fire TV (2014)
ფაილი:NVIDIA SHIELD TV main console.jpg| Nvidia Shield (2015)
| (4th Gen) Apple TV (2015)

## იხილეთ აგრეთვე
* პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლების სია
* სახლის ვიდეო თამაშების კონსოლების სია

კატეგორია:ვიდეო თამაშების კონსოლების სია
კატეგორია:მიკროკონსოლები
კატეგორია:ტექნოლოგიასთან დაკავშირებული სიები
ფერნანდუ I (ბრაგანსის ჰერცოგი)

**ფერნანდუ I** (; დ. 1403 — გ. 1 აპრილი, 1478) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ აფონსუ I-ის ნაბოლარა ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1461-1478 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ფერნანდუ დაიბადა 1403 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე ჟუან I-ის უკანონო ვაჟის, ბრაგანსის ჰერცოგ აფონსუ I-ისა და მისი პირველი ცოლის, ბეატრიზ პერეირა დე ალვიმის ნაბოლარა ვაჟი. 1460 წელს მისი უფროსი ძმა, აფონსუ გარდაიცვალა, რის გამოც მემკვიდრე ფერნანდუ გახდა, რომელმაც ბრაგანსის ჰერცოგობა 1461 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ მიიღო. 

ვინაიდან დედამისი ერთ-ერთი უმდიდრესი პორტუგალიელი დიდებულის, ნუნო ალვერეს პერეირას ერთადერთი შვილი იყო, მისი გარდაცვალების შემდეგ პერეირების უზარმაზარი ქონება ფერნანდუს დარჩა. იგი გახდა ბარსელოს გრაფი, არაიოლოს გრაფი, ვილა-ვიკოზას მარკიზი, ნეივას გრაფი და ურემის გრაფი. იგი მონაწილეობდა ტანჟერის ალყაში, რის შემდეგაც მეფემ იგი დააჯილდოვა და სეუტას გუბერნატორად დანიშნა. 

იგი თავის ბიძაშვილთან, პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-თან ერთად მონაწილეობდა ჩრდილო აფრიკის კამპანიაში. 1471 წელს, როდესაც მეფე ასილას დასაპყრობად გაემგზავრა, პორტუგალიას ფერნანდუ მართავდა, როგორც რეგენტი. იგი გარდაიცვალა 1478 წლის 1 აპრილს, ვილა-ვიკოზაში. 

## ქორწინება და შვილები 
1429 წლის 28 დეკემბერს ფერნანდუმ ცოლად შეირთო ესპანელი დიდგვაროვანი ხუანა დე კასტრო, რომელთანაც ცხრა შვილი შეეძინა:
# ფერნანდუ II (1430-1483), ბრაგანსის ჰერცოგი. ცოლად შეირთო იზაბელა ვიზეუელი;
# ჟუანი (1430-1484), მონტემორ-ო-ნოვუს მარკიზი, გარდაიცვალა უშვილოდ;
# აფონსუ (1435-?), ფარუს გრაფი;
# ალვარუ (1440-1504), ფერეირას ბატონი;
# ანტონიუ (?-?), დაიბადა მკვდარი;
# იზაბელა (?-?), დაიბადა მკვდარი;
# ბეატრიზი (1440-?), ცოლად გაჰყვა ვილა-რეალის მარკიზ პედრუ დე მენეზესს;
# გვიდომარა (1450-?), ცოლად გაჰყვა ვიანა დო ალენტეჟუს მარკიზ ენრიკე დე მენეზესს;
# კატარინა (?-?), დაიბადა მკვდარი;

## ლიტერატურა 
* Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188
* ”Nobreza de Portugal e do Brasil” – Vol. II, page 439. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989.

კატეგორია:დაბადებული 1403
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1478
კატეგორია:ბრაგანსები
მანგანუმის(II) კარბონატი

**მანგანუმის(II) კარბონატი** — არაორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით MnCO3. ჩვეულებრივ გვხვდება ბუნებაში, მინერალ როდოქროზიტის სახით, მაგრამ ინდუსტრიულად იწარმოება. არის ღია ვარდისფერი, წყალში უხსნადი ნივთიერება. 2005 წლისთვის დაახლოებით 20 000 ტონა აწარმოეს.

## სტრუქტურა და წარმოება
მანგანუმის მოლეკულის გეომეტრიული ფორმა ჰგავს კალციტისას, რომელიც შედგება მანგანუმის(II) იონებისგან და აქვს ოქტაედრული მოლეკულურ-გეომეტრიული ფორმა.

მისი მიღება ხდება მანგანუმის(II) ნიტრატის წყალხსნარზე ნახშირორჟანგის და ამიაკის მოქმედებით, რის შედეგადაც ღია ვარდისფერი ნალექი ფსკერზე ილექება. გვერდით პროდუქტს, ამონიუმის ნიტრატს კი იყენებენ სასუქად.

## რეაქციები და გამოყენება
*მანგანუმის კარბონატი იშლება და გამოიყოფა ნახშირორჟანგი. პროცესი მიმდინარეობს 200&nbsp;°C-ზე და მიიღება MnO1.88:
:MnCO3 + 0.44 O2  →   MnO1.8  +  CO2
ამ მეთოდით ზოგჯერ იღებენ მანგანუმის დიოქსიდს, რომელიც გამოიყენება მშრალი ბატარეების დასამზადებლად

## უსაფრთხოება
მანგანუმით მოწამვლას რომელსაც მანგანიზმი ეწოდება შეიძლება გამოიწვიოს მანგანუმის მტვერმა.

## სქოლიო 
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:კარბონატები
მელქიორი

**მელქიორი**  — სპილენძის შენადნობი ძირითადად ნიკელთან (5-30%). 

მელქიორი ერთფაზიანი შენადნობია, კარგად მუშავდება წნევით ცხელსა და ცივ მდგომარეობაში. იმის გამო, რომ მელქიორი დიდი რაოდენობით შეიცავს ნიკელს, აგრეთვე რკინისა და მანგანუმის დანამატებს, უზრუნველყოფილია მისი შედარებითი დიდი კოროზიული და კავიტაციური მედეგობა. მელქიორს იყენებენ საკონდენსაციო მილების (საზღვაო გემთმშენებლობაში), ჭურჭლისა და სხვა მასობრიცი მოხმარების საგნების დასამზადებლად. უწინ მელქიორს უწოდებდნენ როგორც სპილენძ-ნიკლის, ისე სპილენძ-ნიკელ-თუთიის შენადნობებსა და მოვერცხლილ თითბერს. ამ შენადნობს ეწოდება ნიკელის ვერცხლი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შენადნობები
დურგენ-ნური

**დურგენ-ნური** () — გაუდინარი ტბა მონღოლეთში, ქალაქ ხოვდიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 145 კმ-ში. მდებარეობს დიდი ტბების ქვაბულის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 1132 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 311 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 27 მ. წყლის მინერალიზაცია 4 გრ/ლ. ფშანით შეერთებულია ტბა ხარა-ნურთან. ნაპირები დაბალია, დაკლაკნილი, წარმოდგენილია ბარხანებითა და მლაშობებით. ტბა და მასზე მიბჯენილი ტერიტორია 1997 წლიდან განსაკუთრებულად დაცულ ტერიტორიათა რიცხვს მიეკუთვნება.

## რესურსები ინტერნეტში
* დურგენ-ნური

კატეგორია:მონღოლეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ნიკელის ვერცხლი

**ნიკელის ვერცხლი**, ასევე ცნობილი როგორც **გერმანული ვერცხლი**, **ახალი ვერცხლი**, ან **ალპაკა** — სპილენძისა და ნიკელის შენადნობი, რომელიც ხშირად შეიცავს თუთიას. ჩვეულებრივ ამ შენადნობის ფორმულაცია მდგომარეობს შემდეგში: 60% სპილენძი, 20% ნიკელი და 20% თუთია.. სახელი „ვერცხლი“ შენადნობს ეწოდა, რადგან გარეგნულად ჰგავს ვერცხლს, როგორც შენადნობი კი საერთოდ არშეიცავს მას.

## სქოლიო
კატეგორია:შენადნობები
ფერნანდუ II (ბრაგანსის ჰერცოგი)

**ფერნანდუ II** (; დ. 1430 — გ. 20 ივნისი, 1483) — ბრაგანსის დინასტიის წარმომადგენელი. ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ის უფროსი ვაჟი. ბრაგანსის ჰერცოგი 1478-1483 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ფერნანდუ დაიბადა 1430 წელს პორტუგალიაში. იგი იყო ბრაგანსის ჰერცოგ ფერნანდუ I-ისა და მისი ცოლის, ხუანა დე კასტროს პირველი შვილი. იგი ბავშვობიდანვე ძალიან ახლოს იყო თავის ბიძაშვილთან, პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-თან, რომელსაც თან ახლდა მაროკოში ლაშქრობისას. 1464 წელს მეფე აფონსუმ მას ხიმარესის გრაფობა უბოძა, 1475 წელს კი ხიმარესის ჰერცოგის რანკში აამაღლა. 

ფერნანდუ ასევე მონაწილეობდა 1474 წელს დაწყებულ კასტილიის მემკვიდრეობის ომში, სადაც ერთმანეთს არაგონის მეფე ფერდინანდ II-ის ცოლი ისაბელ კასტილიელი და პორტუგალიის მეფე აფონსუ V-ის ცოლი ხუანა ლა ბელტრანეხა ებრძოდნენ. საბოლოოდ ბრძოლა ისაბელ კასტილიელის ტრიუმფითა და ხუანასთან განქორწინებით დასრულდა, მაგრამ გადასახლებულ დედოფალზე ზრუნვა ფერნანდუს დაეკისრა. 

1478 წელს, მამამისის გარდაცვალების შემდეგ ფერნანდუ ბრაგანსის ჰერცოგი გახდა. ამ დროისათვის ბრაგანსას დინასტის პორტუგალიაში ყველაზე დიდი და ძლიერი სახლი იყო ავისის სამეფო დინასტიის შემდეგ. ფერნანდუმ ბრაგანსის ჰერცოგთა რეზიდენცია მალევე გადაიტანა ვილა-ვიკოზას სასახლეში. 

მას შემდეგ, რაც ტახტზე აფონსუს ვაჟი ჟუან II ავიდა, მან ისეთი რეფორმების გატარება დაიწყო, რომლითაც შეძლებდა პორტუგალიელი თავად-აზნაურობისათვის ძალაუფლების შემცირებას. ჟუან II განსაკუთრებით დიდ ყურადღებას უთმობდა ბეჟას, ბრაგანსისა და ვიზეუს დინასტიების ძალაუფლების შემცირებაზე. 

ჟუანმა ბეჟას ჰერცოგი დიუგუ, რომელიც ბიძაშვილად ერგებოდა, უაზროდ დაადანაშაულა ღალატში და სიკვდილით დასაჯა. იგივე ბედი ეწია ფერნანდუ II-საც, რომელიც 1483 წლის 20 ივნისს, ევორაში სიკვდილით დასაჯეს. მეფემ მის ოჯახს მთელი ქონება წაართვა, რის გამოც ბრაგანსები იძულებული გახდნენ კასტილიაში გაქცეულიყვნენ, საიდანაც 1498 წელს დაბრუნდნენ და დაიბრუნეს წართმეული ტიტულები. 

## ქორწინებები და შვილები 
ფერნანდუ ორჯერ დაქორწინდა. იგი პირველად დაქორწინდა ლეონორ დე მენეზესზე, თუმცა იგი მალევე უშვილოდ დაიღუპა. 1472 წელს, ფერნანდუმ ცოლად შეირთო პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ის უფროსი და, იზაბელა ვიზეუელი, რომელთანაც ოთხი შვილი შეეძინა:
# ფილიპე (?-?), დაიბადა მკვდარი;
# ჟაიმე I (1479-1532), ბრაგანსის ჰერცოგი, ცოლად შეირთო ლეონორ პერესი, მისი გარდაცვალების შემდეგ კი ხუანა მენდოსა. ორივე ცოლთან სულ ათი შვილი შეეძინა;
# დინიში (1481-1516), ლემოს გრაფი, გარდაიცვალა დაუქორწინებელი და უშვილო;
# მარგარიდა (?-?), დაიბადა მკვდარი;

## ლიტერატურა 
* ”Nobreza de Portugal e do Brasil” – Vol. II, page 440/442. Published by Zairol Lda., Lisbon 1989.
*  Gerli, E. Michael, and Armistead Samuel G., Medieval Iberia, p. 182, Taylor & Francis, 2003 ISBN 9780415939188

კატეგორია:დაბადებული 1430
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1483
კატეგორია:ბრაგანსები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი მონარქები
ციკლო(18)ნახშირბადი

**ციკლო[18]ნახშირბადი** ან **ციკლოოქტადეკა-1,3,5,7,9,11,13,15,17-ნონაინი** — ქიმიური ნაერთი და ნახშირბადის ალოტროპია ქიმიური ფორმულით . ციკლში მყოფი თვრამეტი ნახშირბადის ატომი ერთმანეთს მონაცვლეობით უკავშირდება ერთმაგი და სამმაგი ბმებით, ამრიგად ციკლო[18]ნახშირბადი არის ციკლური ნახშირბადი.

ციკლო[18]ნახშირბადი არის ყველაზე პატარა ციკლო[n]ნახშირბადი, რომელიც თერმოდინამიკულად სტაბილურია. გამოთველბით ენერგიის დაძაბულობა 72 კილოკალორიაა თითო მოლზე.
IBM-სა და ოქსფორდის უნივერსიტეტის გუნდის წევრებმა განაცხადეს, რომ იგი 2019 წელს მყარ მდგომარეობაში სინთეზირდა. 

IBM-ის ამ მკვლევარების თანახმად, მათი პროდუქციის ელექტრონული სტრუქტურა შედგება სამმაგი და ერთმაგი ბმების მონაცვლეობისაგან, სავარაუდოდ ამ მოლეკულას ნახევრად გამტარად გამოიყენებენ. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქიმიური შენაერთები
კატეგორია:ნახშირბადის ალორტოპიები
კატეგორია:მარტივი ნივთიერებები
აკროლეინი

**აკროლეინი** ან **პროპენალი** —  ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით C3H4O. არის უმარტივესი უჯერი ალდეჰიდი, უფერო, მჟავე სუნის მქონე სითხე, დაახლოებით ისეთი სუნის, როგორიც აქვს საჭმლის ზეთს, როდესაც ძლიერ გაცხელდება და კვამლის (აირად) ფაზაში გადადის, ამას იწვევს გლიცერინის დაწვა და აკროლეინის წარმოქმნა. აკროლეინი იწარმოება პროპილენისგან.

## წარმოება
*აკროლეინის ინდუსტრიული წარმოება მდგომარეობს პროპილენის ჰაერზე დაჟანგვაში (როგორც ჟანგბადის წყაროში) მეტალის ოქსიდების თანაობისას (როგორც ჰეტეროგენული კატალიზატორების)::
:CH2CHCH3 + O2 → CH2CHCHO + H2O

*გლიცერინის გაცხელებით 280 °C-ზე მიიღება აკროლეინი:
:(CH2OH)2CHOH → CH2=CHCHO + 2 H2O

*აკროლეინის სინთეზი ფორმალდეჰიდის და აცეტალდეჰიდისგან:
:HCHO + CH3CHO → CH2=CHCHO + H2O

*ლაბორატორიული მეთოდით ასევე შესაძლებელია აკროლეინის მიღება გლიცერინის კალიუმის ბისულფატთან რეაქციით.

## სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
კალიუმის ბისულფატი

**კალიუმის ბისულფატი** — არაორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით KHSO4. არის კალიუმის მჟავა მარილი, რომელიც შეიცავს გოგირდმჟავის მჟავურ ნაშთს, აქვს თეთრი ფერი. არის წყალში კარგად ხსნადი მყარი ნივთიერება.

## მიღება
*1985 წლისთვის მანჰეიმის პროცესით 1 მილიონი ტონა კალიუმის ბისულფატი იქნა წარმოებული. მთავარი პროდუქტებია გოგირდმჟავა და კალიუმის ქლორიდი, ეს რეაქცია ეგზოთერმულია (ანუ მის დროს გამოიყოფა სითბო):
:KCl + H2SO4 → HCl + KHSO4

*კალიუმის ბისულფატი ასევე მიიღება კალიუმის ნიტრატზე გოგირდმჟავას მოქმედებით:
: KNO3 + H2SO4 → KHSO4 + HNO3

## ქიმიური თვისებები
*თერმული დეკომპოზიციის დროს კალიუმის ბისულფატი გადაგის სხვა მდგომარეობაში, მიიღება კალიუმის პიროსულფატი და გამოიყოფა წყალი:
:K2S2O7 → K2SO4 + SO3

## გამოყენება
კალიუმის ბისულფატი ძირითადად გამოიყენება კალიუმის ბიტარტარატის დასამზადებლად, რომელიც გამოიყენება მეღვინეობაში. ასევე გამოიყენება, როგორც დეზინტეგრაციული აგენტი ანალიზურ ქიმიაში ან წინამორბედი ნივთიერება კალიუმის პერსულფატის ძლიერი მჟანგავის მისაღებად.

## სქოლიო 
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:სულფატები
ფლუორენონი

**ფლუორენონი** — არომატული ორგანული ნივთიერება ქიმიური ფორმულით C13H8O. გამოიყენება ოდორანტად სანთლებში და მალარიის საწინააღმდეგო მედიკამენტების დასამზადებლად. მისი მიღება ხდება ფლუორენისგან, მასზე ძმარმჟავისა და ნატრიუმის ჰიპოქლორიტის ხსნარის დამატებით. არის ყვითელი, ოთახის ტემპერატურაზე მყარი ნივთიერება.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნაერთები
კატეგორია:ჰეტეროციკლური ნაერთები
კალიუმის პერსულფატი

**კალიუმის პერსულფატი** — არაორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით K2S2O8. ასევე ცნობილია როგორც **კალიუმის პეროქსიდისულფატი**. არის თეთრი, მყარი ნივთიერება, ცივ წყალში იხსნება ცუდად, თბილ წყალში — უკეთ. კალიუმის პერსულფატი არის ძლიერი ოქსიდანტი და ხშირად იყენებენ პოლიმერიზაციის დასაწყებად.

## სინთეზი
*კალიუმის პერსულფატი მიიღება კალიუმის ბისულფატის ცივი წყალხსნარის ელექტროლიზით.
: 2 KHSO4 → K2S2O8 + H2

*მისი მიღება ასევე შესაძლებელია კალიუმის სულფატის ქიმიური დაჟანგვით ფთორის გამოყენებით.

## უსაფრთხოება
კალიუმის პერსულფატი ძლიერი ოქსიდანტია და შეუთავსებელია ორგანულ ნაერთებთან. კანზე ხანგრძლივმა კონტაქტმა შეიძლება გამოიწვიოს კანის გაღიზიანება.

## სქოლიო 
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
გამოყოფილი კონსოლების სია

ეს არის **გამოყოფილი კონსოლების სია**, დალაგებული ქრონოლოგიურად. სია შესაძლოა არ იყოს სრულად შევსებული.

ამგვარი ტიპის კონსოლს არ გააჩნია სათამაშო კარტრიჯის ან დისკის მიმღები მოწყობილობა და შეუძლია მხოლოდ მასში ჩაშენებული ერთი ან რამდენიმე თამაშის გაშვება. გამოყოფილი კონსოლები ძირითადად გამოიცემოდა პირველი თაობის ეპოქაში. 2000-იან წლებში რეტროგეიმინგისადმი ინტერესი გაიზარდა. შედეგად სხვადასხვა კომპანიებმა დაიწყეს გამოყოფილი კონსოლების გამოშვება.

## ადრეული პორტატიული ელექტრონული თამაშები

ფაილი:MAutoRace.jpg|Mattel Auto Race (1976)
ფაილი:Blip the Digital Game by Tomy, Model No. 7018, Requires 2 "AA" Batteries, Made in Japan, Copyright 1977 (Handheld Electro-Mechanical Game).jpg|Blip (1977)

## რესტრო სტილის გამოყოფილი სახლის კონსოლები

ფაილი:Atari Adventure Easter Egg on Atari (Jakks Pacific) Port.jpg|Atari 10 in 1 TV Games (2002)
ფაილი:AtariFlashback.jpg|Atari Flashback სერია (2004-2011)
ფაილი:NCM Konsole mit Controller.jpg|Nintendo Entertainment System: NES Classic Edition (2016)
ფაილი:Super NES Classic Edition.jpg|Super Nintendo Entertainment System: Super NES Classic Edition (2017)

## რეტრო სტილის გამოყოფილი პორტატიული კონსოლები
## სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კონსოლების სია
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კონსოლების სია
კატეგორია:ტექნოლოგიასთან დაკავშირებული სიები
გამოყოფილი კონსოლი

**გამოყოფილი კონსოლი** — ვიდეო თამაშების კონსოლის სახეობა. ამგვარი ტიპის კონსოლს არ გააჩნია სათამაშო კარტრიჯის ან დისკის მიმღები მოწყობილობა და შეუძლია მხოლოდ მასში ჩაშენებული ერთი ან რამდენიმე თამაშის გაშვება, აგრეთვე შეუძლებელია მასში რაიმე სახის ციფრული მედიის ჩამოტვირთვა ინტერნეტიდან. 

გამოყოფილი კონსოლები მეტად პოპულარული იყო პირველი თაობის ვიდეო თამაშების კონსოლების ერაში, მანამდე სანამ არ ჩაანაცვლა მეორე თაობის კონსოლებმა, რომლებსაც ჰქონდათ სათამაშო კარტრიჯის გამშვები მოწყობილობა.

2000-იან წლებში რეტროგეიმინგისადმი ინტერესი გაიზარდა. შედეგად სხვადასხვა კომპანიებმა დაიწყეს გამოყოფილი კონსოლების გამოშვება. 2010-იან წლებში, Nintendo-მ, Sony-მ, Sega-მ და SNK-მ გამოსცეს თავიანთი ისტორიული კონსოლების მინიატურული ვერსიები: NES Classic Edition, Super NES Classic Edition, Neo Geo Mini, PlayStation Classic და Sega Genesis Mini, რომლებშიც ჩაშენებულია რამდენიმე პოპულარული თამაში.

## გალერეა

ფაილი:APF-TV-Fun-402C-Console-01.jpg|APF TV Fun
ფაილი:Ctelstar.jpg|Coleco Telstar
ფაილი:NCM_Konsole_mit_Controller.jpg|NES Classic Edition
ფაილი:Super_NES_Classic_Edition.jpg|Super NES Classic Edition
ფაილი:PlayStation Classic Konsole + Controller (weißer Hintergrund).jpg|PlayStation Classic

## რესურსები ინტერნეტში
* გამოყოფილი კონსოლი

## სქოლიო
კატეგორია:გამოყოფილი კონსოლები
კატეგორია:ვიდეო თამაშის ტერმინოლოგია
დიაცეტილის პეროქსიდი

**დიაცეტილის პეროქსიდი** — ორგანული პეროქსიდი ქიმიური ფორმულით (CH3CO2)2. არის მყარი ან ბლანტი და მკვეთრი სუნის მქონე ჰაერზე. რადგან სუფთა სახით დიაცეტილის პეროქსიდი ფეთქებადია, ამიტომაც იყენებენ ხსნარის სახით, გამხსნელად გამოიყენება, მაგალითად, დიმეთილის ფთალატი.

## მიღება
დიაცეტილის პეროქსიდი ფორმირდება წყალბადის პეროქსიდის და ძმარმჟავას ანჰიდრიდის ურთიერთქმედებით. რეაქციის ინტერმედიატი (შუალედური პროდუქტი) არის პეროქსიძმარმჟავა.

## უსაფრთხოება
არის შოკისმომგვრელად ფეთქებადი ნივთიერება. კრისტალური დიაცეტილის პეროქსიდი ძლიერ არასტაბილურია და გააჩნია აფეთქების დიდი რისკები.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
დუარტე პორტუგალიელი

**დუარტე პორტუგალიელი** (; დ. 7 ოქტომბერი, 1515 — გ. 20 სექტემბერი, 1540) — ავისის დინასტიის წარმომადგენელი. პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ისა და დედოფალ მარია არაგონელის ნაბოლარა ვაჟი. 

## ბიოგრაფია 
დუარტე დაიბადა 1515 წლის 7 ოქტომბერს ლისაბონში. იგი იყო პორტუგალიის მეფე მანუელ I-ისა და მისი მეორე ცოლის, დედოფალ მარია არაგონელის ნაბოლარა შვილი. მისი დაბადებიდან ორ წელიწადში დედამისი გარდაიცვალა და მამამისი მესამედ დაქორწინდა, ამიტომაც მამის მხრიდან კიდევ ერთი ნახევარ-და ჰყავდა. მის აღზრდა-განათლებაზე ანდრე დე რეზენდე ზრუნავდა, რომელმაც დაწერა შემდგომში მისი ბიოგრაფია. დუარტეს უყვარდა ნადირობა და ჩუმი კლასიკური მუსიკა. 

1537 წელს ცოლად შეირთო ბრაგანსას ჰერცოგ ჟაიმეს ასული იზაბელ დე ბრაგანსა, რომლის მზითვითაც იგი ხიმარესის ჰერცოგი გახდა. ქორწილიდან სამ წელიწადში დუარტე გარდაიცვალა, 24 წლის ასაკში. მას სამი შვილი დარჩა, მისი მეუღლე კი მეორედ აღარ გათხოვილა და მონაზვნად აღიკვეცა. 

## შვილები 
# მარია (1538-1577), ცოლად გაჰყვა პრინც ალექსანდრე პარმელს;
# კატარინა (1540-1614), ცოლად გაჰყვა ბრაგანსას ჰერცოგ ჟუანს;
# დუარტე (1541-1576), ხიმარესის ჰერცოგი, გარდაიცვალა უცოლ-შვილოდ;

## ლიტერატურა 
* Chisholm, Hugh, ed. (1911). "Emanuel I." . Encyclopædia Britannica. 9 (11th ed.). Cambridge University Press.
*  Liss, Peggy K. (10 November 2015). Isabel the Queen: Life and Times. University of Pennsylvania Press. p. 11. ISBN 9780812293203.
*  Stephens, Henry Morse (1903). The Story of Portugal. G.P. Putnam's Sons. p. 139. Retrieved 17 September 2018.

კატეგორია:დაბადებული 7 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1515
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1540
კატეგორია:ავისები
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
ბალაბური

**ბალაბური** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
ჯანრი გოგეშვილი

**ჯანრი გოგეშვილი** (დ. 31 იანვარი, 1946, სოფ. ნიგოითი, ახლ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი მწერალი და ფილოლოგი .

## ბიოგრაფია 
1981 წელს დაამთავრა ალექსანდრე პუშკინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის ბიბლიოთეკათმცოდნეობის და ბიბლიოგრაფიის ფაკულტეტი.

ავტორია ფსიქოლოგიურ-სოციალურ თემებზე დაწერილი მოთხრობების, იუმორესკების, ზღაპრების, რომანების, პიესების, პუბლიცისტური წერილების და ლექსებისა; პირველად მისი მოთხრობა „მესხური ყაყაჩოები“ 1968 წელს დაიბაჭდა ადიგენის რაიონულ გაზეთ „განახლებულ მესხეთში“; ხელმძღვანელობდა სცენისმოყვარეთა დასს, მართავდა თეატრალურ წარმოდგენებს. დააარსა გამომცემლობა „კიდევაც დაიზრდებიან“. სხვადასხვა დროს მუშაობდა უსაფრთხოების ტექნიკის ინჟინრად, უფროს ტექნოლოგად, საზღვაო ნავსადგურში ელექტროამწეს მემანქანედ, სტამბაში მბეჭდავად, სასოფლო კლუბის გამგედ, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დირექტორად, დრამატულ თეატრში დასის გამგედ, სარეკლამო სააგენტოში უფროს რედაქტორად, დარაჯად, გამომცემლობის რედაქტორად. დააარსა ჟურნალი „ხატოვანი მოტივაციები“, რომლის გამომცემელი და რედაქტორი თავადაა. ბოლო წლებში, თავისუფალი „ბლოგერის სტატუსით“ (სახელწოდებით „ლიტერატურულ-შემეცნებითი სივრცე“ ვებ-საიტების ერთობლიობა), ინტერნეტსივრცეში აქვეყნებს ლიტერატურულ ნაწარმოებებსა და პუბლიცისტურ შენიშვნებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
სპილენძის(II) აზიდი

**სპილენძ(II)-ის აზიდი** — არაორგანული და ძლიერ ფეთქებადი ნივთიერება. მისი ფორმულაა Cu(N3)2.

## გამოყენება
რადგან სპილენძის აზიდი ძლიერ ფეთქებადია და მგრძნობიარეა ყველანაირი პრაქტიკული გამოყენებისთვის, აქტიურობის შესამცირებლად ისახავენ ხსნარის სახით.

## სინთეზი
სპილენძის აზიდის მიღება ხდება მეტათეზიზის რეაქციით Cu2+ და აზიდის იონის ურთიერთქმედებით.
:Cu2+ + 2 N3− → Cu(N3)2

განადგურება ხდება კონცენტრირებულ აზოტმჟავასთან ურთიერთქმედებით. რეაქციის პროდუქტები არაფეთქებადი ნივთიერებებია: აზოტი, აზოტის ოქსიდები და სპილენძის ნიტრატი.

## სქოლიო 
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
თარგიმის ეკლესია

**თარგიმის ეკლესია** — შუა საუკუნეების ქართული წარმომავლობის ქრისტიანული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ინგუშეთში. მდებარეობს მდინარე ასას მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ თარგიმიდან 4 კმ-ში. 

წარმოადგენს მცირე ზომის ერთნავიან ნაგებობას, რომლის ქვეშაც საძვალეა მოწყობილი. ნაგებია ფიქლით, მცირედ დამუშავებული რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. კედლები შელესილია, შესაძლებელია ეკლესია მოხატული ყოფილიყო. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. საკურთხევლის აფსიდში ტრაპეზის ნაშთები შეინიშნება. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ინგუშეთი
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული  ძეგლები საზღვარგარეთ
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ჩრდილოეთ კავკასიაში
ბოლადი

**ბოლადი** () — სოფელი აზერბაიჯანში,  ლენქორანის რეგიონის ლენქორანის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  7,940 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

 
კატეგორია:ლენქორანის რაიონის სოფლები
ოქტააზაკუბანი

**ოქტააზაკუბანი** — აზოტის ჰიპოთეტური ფეთქებადი ალოტროპია. მისი ქიმიური ფორმულაა N8. მოლეკულაში შემავალი აზოტის ატომები უკავშირდებიან ერთმანეთს და წარმოქმნიან კუბს; თვითონ განთავსებულები არიან კუბის წვეროებზე (ჩვეულებრივ აზოტი ბუნებაში გავრცელებულია დიატომური მოლეკულის სახით N2-ით).

## იხილეთ აგრეთვე
*ჰექსაზინი

## სქოლიო
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
ჰექსაზინი

**ჰექსაზინი**,  ასევე ცნობილი როგორც **ჰექსააზაბენზოლი** — ჰიპოთეტური აზოტის ალოტროპია ფორმულით N6. მოლეკულაში აზოტის ატომები ერთმანეთს მონაცვლეობით უკავშირდებიან ერთმაგი და ორმაგი ბმებით, რითაც ეს მოლეკულა ემსგავსება ბენზოლის ბირთვს. ეს ნაერთი იქნებოდა აზაბენზოლების საბოლოო წევრი, სადაც ბენზოლის ბირთვში ყველა მეთინის ჯგუფს აზოტი ჩაანაცვლებდა.

## სტაბილურობა
ჰექსაზინის მოლეკულა სტრუქტურულად ჰგავს  ძალიან სტაბილურ ბენზოლის მოლეკულას. ბენზოლის მსგავსად, სავარაუდოდ, ჰექსაზინიც უნდა იყვეს არომატული მოლეკულა. გარდა ამისა, გამოთვლებით იქნა დადგენილი, რომ ჰექსაზინის მოლეკულა ძალზე არასტაბილურია, შესაძლოა ამის გამომწვევი მიზეზი აზოტის ატომებზე მყოფი ელექტრონული წყვილი იყვეს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ოქტააზაკუბანი

## სქოლიო
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
ქსენონის ტეტროქსიდი

**ქსენონის ტეტროქსიდი** —  არაორგანული ნაერთი. შედგება ქსენონისა და ჟანგბადისგან. მისი ქიმიური ფორმულაა XeO4. არის ყვითელი, კრისტალური, მყარი ნივთიერება, რომელიც სტაბილურია −35.9 °C-ის ქვემოთ. ამ ტემპერატურის ზემოთ ქსენონის ტეტროქსიდი ფეთქდება და გამოიყოფა ქსენონი და ჟანგბადი (O2)..

ნაერთში ქსენონის რვავე ვალენტური ელექტრონი მონაწილეობს და მისი ჟანგვის რიცხვი არის +8. ჟანგბადი ერთადერთი ელემენტია, რომელსაც შეუძლია ქსენონი მის უმაღლეს ჟანგვის მდგომარეობამდე დაჟანგოს. მაგალითისთვის, ფთორს ქსენონის დაჟანგვა მხოლოდ ქსენონის ჰექსაფტორიდამდე (XeF6; +6 ჟანგვის ხარისხამდე) შეუძლია.

## რეაქციები
−35.9 °C-ზე ზევით ქსენონის ტეტროქსიდი ხდება ფეთქებადი ნივთიერება. აფეთქებისას გამოიყოფა აირადი ქსენონი და ჟანგბადი:
:XeO4 → Xe + 2 O2

წყალში გახსნისას ქსენონის ტეტროქსიდი წარმოქმნის პერსენატის მჟავას, ტუტე ლითონებთად კი — პერქსენატის მარილებს:
:XeO4 + 2 H2O → H4XeO6
:XeO4 + 4 NaOH → Na4XeO6 + 2 H2O

ქსენონის ტეტროქსიდი რეაქციაში შედის ქსენონის ჰექსაფტორიდთან და მიიღება ქსენონის ჟანგბადფთორიდები:
:XeO4 + XeF6 → XeOF4 + XeO3F2
:XeO4 + 2XeF6 → XeO2F4 + 2 XeOF4

## სინთეზი
ყველა სახის სინთეზი იწყება პერქსენატებიდან:
: 2 HXeO4− + 2 OH− → XeO64− + Xe + O2 + 2 H2O

სხვა ხერხით დაჟანგვა შესაძლებელია პერქსენატის ოზონაციით ხსნარში:
: HXeO4− + O3 + 3 OH− → XeO64− + O2 + 2 H2O

ბარიუმის პერქსენატი რეაქციაში შედის გოგირდმჟავასთან და მიიღება ბერქსენატის მჟავა, მჟავა რადგან არასტაბილურია განიცდის დეჰიდრატაციას დამიიღება ქსენონის ტეტროქსიდი და გამოიყოფა წყალი.
:  + 2  → 2  + 
:  → 2  + 

## იხილეთ აგრეთვე
*ქსენონის ტრიოქსიდი

## სქოლიო
კატეგორია:არაორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
ტერტ-ბუტილ ჰიდროპეროქსიდი

**ტერტ-ბუტილ ჰიდროპეროქსიდი** (**tBuOOH**) — ორგანული პეროქსიდი, რომელიც ფართოდ გამოიყენება სხვადასხვა დაჟანგვის პროცესებში, მაგალითად შარპლესის ეპოქსიდაციის დროს. ჩვეულებრივ ინახავენ  69–70%-იან წყალხსნარში.

## სინთეზი
სინთეზის სხვადასხვა ხერხებიდან გამოსარჩევია:
*წყალბადის პეროქსიდის რეაქცია იზობუტილენთან ან ტერტ-ბუტილის სპირტთან გოგირდმჟავის თანობისას;
*იზობუტანის ავტო-ოქსიდაცია ჟანგბადით.

## უსაფრთხოება
ტერტ-ბუტილ ჰიდროპეროქსიდი არის ძლიერ არასტაბილური, ცეცხლსაშიში და მომწამლავი ნივთიერება. მისი კოროზიული თვისებებიდან გამომდინარე იწვევს კანის, ლორწოვანი გარსისა და სასუნთქი გზების დაზიანებას.

ტერტ-ბუტილ ჰიდროპეროქსიდი შედის აშშ-ში ტრანსპორტირებისთვის აკრძალულ ნივთიერებათა სიაში. NFPA 704-ის ჯანმრთელობის, ცეცხლსაშიშობისა და არასტაბილურობის ცხრილში მას უკავია ყველგან უმაღლესი, მე-4 ადგილი. თუმცა სხვა წყაროები ამტკიცებენ, რომ ცხრილში ეს ნიშნულები უფრო დაბალია და არის 3-2-2 ან 1-4-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:ფეთქებადი ნივთიერებები
კატეგორია:ტერტ-ბუტილის ნაერთები
პეროქსიძმარმჟავა

**პეროქსიძმარმჟავა** — ორგანული ნაერთი ქიმიური ფორმულით CH3CO3H. არის უფერო სითხე დამახასიათებელი მჟავე სუნით, ჰგავს ძმარმჟავას სუნს, არის ძალიან კოროზიული ნივთიერება. პეროქსიძმარმჟავა უფრო სუსტი მჟავაა ვიდრე ძმარმჟავა, რომლის p*K*a არის 8,2
:O2 + CH3CHO → CH3CO3H
ის წარმოქმნის ძმარმჟავას წყალბადის პეროქსიდით და ძლიერი მჟავა კატალიზატორით:
:H2O2 + CH3CO2H ⇌  CH3CO3H + H2O

## უსაფრთხოება
პეროქსიძმარმჟავას აქვს ძლიერი კოროზიული თვისება, ამიტომაც ის იწვევს კანის, თვალების და სასუნთქი სისტემის გაღიზიანებას.

## სქოლიო 
კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:მჟავები