ელენ ლანჟევინ-ჟოლიო

**ელენ ლანჟევინ-ჟოლიო** (დაბადებიდან  **ჟოლიო-კიური** ; დ. 19 სექტემბერი 1927, პარიზი) —  ფრანგი ბირთვული ფიზიკოსი. მის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენდა საფრანგეთის ლაბორატორიებში ბირთვული რეაქციების გამოკვლევა. პიერ კიურის და მარი სკლოდოვსკა-კიურის შვილიშვილი, ირინე ჟოლიო-კიურისა და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურის ქალიშვილი;  მას შემდეგ, რაც დაასრულა კვლევითი კარიერა, აქტიურად ჩაერთო  ქალებისა და გოგონების წახალისების კამპანიაში  მონაწილეობა მიიღონ STEM (*science, technology, engineering and mathematics — მეცნიერება, ტექნოლოგია, ინჟინერია და მათემატიკა)* სფეროებში. მისი საქმიანობა ასევე მიმართულია მოსახლეობის ფართო მასების მეცნიერული განათლების დონის ამაღლებისკენ. 

## ადრეული წლები და განათლება 
ელენ ლანჟევინ-ჟოლიო დაიბადა პარიზში 1927 წლის 19 სექტემბერს. მეცნიერებამ ჯერ კიდევ ადრეულ ასაკში გაიტაცა, ხოლო ინტერესი კიდევ უფრო გაუმძაფრდა, როდესაც  მისმა მშობლებმა ჟან-ფრედერიკ ჟოლიო-კიურიმ და ირინე ჟოლიო-კიურიმ 1935 წელს ნობელის პრემია მიიღეს ქიმიაში. ბავშვობაში და მოზარდობისას ადვილად ითვისებდა მათემატიკას, ამიტომ მშობლებმა  ფიზიკისკენ უბიძგეს.   სწავლობდა პარიზის ქიმიის და ბიოლოგიის ეროვნულ სკოლაში, სადაც წარჩინებული მოსწავლე იყო.   მოგვიანებით მან განათლება მიიღო ()&nbsp;*ბირთვული ფიზიკისა და ნაწილაკების ფიზიკის ინსტიტუტი* ორსეში, მისი მშობლების მიერ შექმნილ ლაბორატორიაში. ბაკალავრის ხარისხის მიღების შემდეგ  დაიწყო მუშაობა სადოქტორო დისერტაციაზე  ბირთვული ფიზიკის მიმართულებით. ფოკუსირება მოახდინა   ავტოიონიზაციასა და შინაგანი ბრემსტრაჰლუნგის ფენომენებზე. ხსენებულ თემაზე *კოლეჯ დე ფრანსიდან* მიიღო დოქტორის ხარისხი ბირთვულ ფიზიკაში.    

## კარიერა 
1956 წელს სადოქტორო დისერტაციის დაცვის შემდეგ ლანჟევინ-ჟოლიომ განაგრძო მუშაობა სამეცნიერო კვლევების ეროვნულ ცენტრში (CNRS). ძირითადად დაკავებული იყო ბირთვული რეაქციებით.   1969 წელს იგი გახდა ინსტიტუტის კვლევების დირექტორი და განაგრძო კვლევების ჩატარება CNRS-ისთვის ვიდრე პენსიაზე გავიდოდა 1992 წელს.  პენსიაზე გასვლის შემდეგ მას მიენიჭა CNRS-ის საპატიო კვლევის დირექტორის წოდება ამ ორგანიზაციაში კვლევითი მუშაობისთვის და დირექტორის რანგში კვლევითი საქმიანობისთვის. პროფესიული კარიერის განმავლობაში ასევე ატარებდა კვლევებს *კოლეჯ დე ფრანსის* ქიმიისა და ბირთვული ფიზიკის ლაბორატორიაში 1949 წლიდან 1957 წლამდე.   იქიდან გადავიდა  ბირთვული და ნაწილაკების ფიზიკის ეროვნულ ინსტიტუტში ბირთვულ რეაქციებზე  სამუშაოდ 2008 წლამდე.   პროფესიული კარიერის ბოლოს იგი მსახურობდა საფრანგეთის მთავრობის მრჩეველთა კომიტეტში.   ლანჟევინ-ჟოლიო ასევე მუშაობდა საფრანგეთის მთავრობაში 1985 წლიდან 1992 წლამდე, როგორც პარლამენტის სამეცნიერო და ტექნოლოგიური შესაძლებლობების დირექტორატის სამეცნიერო მრჩეველთა ჯგუფის წევრი და 1996 წლიდან 1998 წლამდე, როგორც რადიოაქტიურობისა და რადიოს აღმოჩენის ასი წლისთავის აღმნიშვნელი კომისიის წევრი.     ელენე კომისიის თავმჯდომარეა, რომელიც ანიჭებს მარი კიურის პრემიას გამოჩენილ ევროპელ მკვლევარებს.  2004 წლიდან 2012 წლამდე იყო ფრანგ რაციონალისტთა კავშირის პრეზიდენტი.   ამ თანამდებობაზე ლანჟვინ-ჟოლიოტი ატარებდა მოლაპარაკებებს და პრეზენტაციებს მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების შესახებ და წერდა სტატიებს რაციონალისტური კავშირის მიმოხილვებისთვის.    

## აქტივიზმი 
ელენ ლანჟვინ-ჟოლიო ასევე აქტიურ კამპანიას ეწევა ქალების წასახალისებლად მეცნიერების, ტექნოლოგიების, ინჟინერიის და მათემატიკის მიმართულებით. ის იძლევა ინტერვიუებს და ყვება ისტორიებს დედასა და ბებიაზე.       ელენი იმედოვნებს, რომ მისი ოჯახ იშთაგონებას მისცემს უფრო მეტ გოგონას გააგრძელონ კარიერა სამეცნიერო სფეროში   ინტერვიუებით და ოჯახზე საუბრით ის ასევე მუშაობს მოსახლეობის სამეცნიერო დონის ამაღლებაზე.     კვარტალურ გამოცემაში *Raison Presente* მხარს უჭერს ბირთვული და ატომური ენერგიის მშვიდობიან გამოყენებას.    

## ოჯახი 
ელენ ლანჟევინ-კიური პიერ კიურის და მარი სკლოდოვსკა-კიურის შვილიშვილია, ირინე ჟოლიო-კიურისა და ფრედერიკ ჟოლიო-კიურის ქალიშვილი; ამ მეცნიერთაგან ყველა ნობელის პრემიის ლაურეატია — ფიზიკაში (პიერ კიური და მარი სკლოდოვსკა-კური)   და ქიმიაში (მარი სკლოდოვსკა-კიური და ჯოლიო-კიურის წყვილი).

ელენეს ძმა ჟოლიო პიერი  ასევე იყო მეცნიერი, ცნობილი ბიოფიზიკოსი, რომელმაც წვლილი შეიტანა ფოტოსინთეზის შესწავლაში. ელენეს მეუღლე, მიშელ ლანჟევინი  იყო ცნობილი ფიზიკოსის პოლ ლანჟევინის შვილიშვილი (რომელსაც 1910 წელს ჰქონდა რომანი ელენეს ბებიასთან, დაქვრივებულ მარი კიურისთან) და ასევე იყო ბირთვული ფიზიკოსი; მისი ვაჟი ივი (დაიბადა 1951 წელს) ასტროფიზიკოსია.  
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:ფრანგი ფიზიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები