ცრუმანჭკვალა

**ცრუმანჭკვალა** (, ადრე — ) — ჰიფოლომას გვარის სოკო სტროფარიასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას, აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, სამხრეთ, ცენტრალურ და ჩრდილოეთ ამერიკას.

ერთი წყარო მას სჭმელ სოკოდ მიიჩნევს, მეორე წყარო — შხამიანად, მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე.

სოკო პირველად აღწერა გერმანელმა მიკოლოგმა იაკობ კრისტიან შეფერმა 1774 წელს როგორც *Agaricus lateritius*. მიმდინარე ბინომიანლური სახელწოდება მიანიჭა პაულ კუმერმა 1871 წელს.

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 2—7,5(10) სმ, ნორჩობაში კონუსური ან ზარისებრი, შემდეგ ამოზნექილი, ბრტყლად ამოზნექილი ან თითქმის ბრტყელი. იშვიათად ბორცვაკით ცენტრში, გლუვი, ჩაზრდილბიჭკოვანი. ზედაპირი ზოგჯერ დაფარულია თეთრი ფიფქებით. აგურისფერ-წითელ-ყავისფერი, ყვითელ-ყავისფრამდე. კიდეებთან ყვითელ-ნარინჯისფერი ან მკრთალ-ყვითელი, ზოგჯერ მთლიანად თეთრი ფერის. 

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები სკმაოდ ხშირი, შეზრდილი, ღია-მონაცრისფრო ან მოყვითალო-ნაცრისფერი, შემდეგ ზეთისხილისფერ-ნაცრისფერი, ხშირად იასამნისფერი ელფერით, ზოგჯერ მკრთალი.

ფეხის სიგრძე — 3-10(12) სმ, სისქე — 1,2-1,5 სმ, სწორი, ხშირად ძირში შევიწროებული, ასაკთან ერთად ფუყე, ზედა ნაწილი ღია-ყვითელი, ქვედა ნაწილი — მოყავისფრო და წითელ-ყავისფერი. ზედაპირი ბოჭკოვანი, ზედა მხარეს შეიმჩნევა საყელოსმაგვარი ზონა.

რბილობი — ტალახისფერ-ყვითელი ან ყვითელ-ყავისფერი, განსაკუთრებული სუნის გარეშე, ნორჩობაში ახასიათებს მომწარო გემო, სიმწიფეში კიდევ უფრო მწარდება.

სპორები — 6-7,5×1,4-4,5 მკმ, მოგრძო-ელიფსისებრი. ბაზიდიუმი — ოთხსპორიანი, ცილინდრული, 15-24×4-7 მკმ.

## გამოყენება 
ერთი წყარო მას შხამიან სოკოდ მიიჩნევს, რომელიც იწვევს კუჭ-ნაწლავის მომნელებელი სისტემის მოშლას. მეორე წყარო საკვებ სოკოდ თვლის, რომელიც საგულდაგულოდ მომზადებას საჭიროებს, ხოლო მესამე წყარო კი — არასაჭმელ სოკოდ, მწარე გემოს გამო. ცრუმანჭკვალა პოპულარულია აშშ-სა და იაპონიაში.

ცრუმანჭკვალა მეტად წააგავს რამდენიმე მომაკვდინებლად შხამიან სახეობას, ამიტომაც გამოუცდელი მესოკოვეებისათვის მისი შეგროვება რეკომენდირებული არაა.

ხალხურ მედიცინაში გამოიყენება რევმატული დაავადებების სამკურნალოდ, თუმცა აღნიშნული ფაქტი მეცნიერულად დადასტურებული არაა.

## მსგავსი სახეობები

Armillaria mellea Sochi 14112015.JPG|*Armillaria mellea* 
Pholiota.alnicola.-.lindsey.jpg|*Flammula alnicola*
Flammulina velutipes 02.jpg|*Flammulina velutipes*
Galerina marginata 051106Cmed.jpg|*Galerina marginata*
2008-12-08 Hypholoma capnoides (Fr.) P. Kumm 31447 crop.jpg|*Hypholoma capnoides* 
Hypholoma spec. - Lindsey 3b.jpg|*Hypholoma ericaeoides*
Hypholoma fasciculare J1.jpg|*Hypholoma fasciculare*
2011-12-24 Hypholoma marginatum (Pers.) J. Schröt 191080.jpg|*Hypholoma marginatum*
Hypholoma a1.JPG|*Hypholoma radicosum*
Kuehneromyces mutabilis.jpg|*Kuehneromyces mutabilis*
Blockhausen, Pappelschüppling 012.jpg|*Pholiota populnea*
Psathyrella piluliformis.-.lindsey.jpg|*Psathyrella piluliformis*
Leratiomyces ceres (2004).jpg|*Stropharia aurantiaca*

## ეკოლოგია და გავრცელება 
ფართოდ გავრცელებული სახეობაა. გავრცელების არეალი მოიცავს ევროპას (მათ შორის კანარის კუნძულებს), აზიას, ჩრდილოეთ აფრიკას, ჩრდილოეთ, ცენტრალურ (მექსიკა) და სამხრეთ ამერიკას (ვენესუელა, ტრინიდადი).

საპროტროფია. იზრდება დიდ ჯგუფებად გამხმარ და დამპალ ფოთლოვან ხეებზე (იშვიათად წიწვივან ხეებზე) და ძირნაყარ ტოტებზე, აგრეთვე ტყისა და გზის პირებზე, პარკებსა და ბაღებში.

**სეზონი** — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

## სამეცნიერო სინონიმები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## გალერეა

ფაილი:Hypholoma lateritium BS14.1.jpg|
ფაილი:Hypholoma lateritium Kiev2.jpg|
ფაილი:Hypholoma sublateritium 44169.jpg|
ფაილი:Hypholoma sublateritium 3.JPG|
ფაილი:Hypholoma sublateritium.jpg|
ფაილი:Ziegelroter Schwefelkopf Wiese.jpg|
ფაილი:Hypholoma lateritium G2.JPG|
ფაილი:Ziegelrote Schwefelkopf Hypholoma lateritium.jpg|

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:არასაჭმელი სოკოები
კატეგორია:ჰიფოლომა