open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მწოველი ინფუზორიები

**მწოველი ინფუზორიები** () —  უმარტივესთა ქვეკლასი ინფუზორიების კლასისა. ცნობილია 500-მდე  სახეობა. მჯდომარე ფორმებია. ცხოვრობენ მტკნარ წყლებსა და ზღვაში. საკვებს მოიპოვებენ განსაკუთრებული საწოვარი საცეცებით — შიგაარხიანი ციტოპლაზმური მილაკებით. გვხვდება პარაზიტული ფორმებიც. მწოველი ინფუზორიების უსქესო გამრავლება შინაგანი და გარეგანი დაკვირტვით ხდება, სქესობრივი კი კონიუგაციის გზით მიმდინარეობს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უმარტივესები
ჩხვინდღულა

**ჩხვინდღულა** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ასხის მასივის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე ტეხურის მარცხენა შენაკადის — შაკვის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1949 მეტრი. აგებულია ცარცული კირქვებით; შემოსილია სუბალპური მდელოს ბალახეულით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
მწყობრი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მწყობრი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მწყობრი - მესაკრავეტა და მომღერალ-მგალობელთა ჯგუფის ძვ. ქართული სახელწოდება
*მწყობრი - სამხედრო წესდებით დადგენილი განლაგება
მწყემსი (ჟურნალი)

**„მწყემსი“** — ქართული სასულიერო ჟურნალი, გამოდიოდა 1883–1910 წლებში ყვირილაში (ახლანდელი ზესტაფონი), თვეში 2-ჯერ, 1885–1887 წლებში — თვეში 5-ჯერ. ჟურნალი სასულიერო თემატიკის გარდა დიდ ადგილს უთმობდა ქართული სკოლის, საქართველოს ისტორიისა და ლიტერატურის საკითხებს. 1885–1905 წლებში რუსულ ენაზე გამოდიოდა „მწყემსი“ დამატება „პასტირი“ რედაქტორ-გამომცემელი — დავითი (ღამბაშიძე).

სულ გამოვიდა ჟურნალის შემდეგი ნომრები:

* 1885 წ. № 1 (1.I) — № 24 (17.XII)
* 1886 წ. № 1 (?) — № 26-27 (?)
* 1887 წ. № 1 (1.I) — № 26 (15.XII)
* 1888 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 ((20.XII)
* 1889 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (15.XII)
* 1890 წ. № 1 (?) — № 23-24
* 1891 წ. № 1 (?) — № 24 (?)
* 1892 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (30.XII)
* 1893 წ. № 1 (15.I) — № 24 (30.XII)
* 1894 წ. № 1 (15/1) — № 23-24 (3.XII)
* 1895 წ. № 1 (15.I) — № 23-24 (30.XII)
* 1896 წ. № 1-2 (30.I) — № 23-24 (30.XII)
* 1897 წ. № 1-2 (30.I) — № 4 (28.II)…?
* 1898 წ. № 1 (?) — № 23-24 (30.XII)
* 1899 წ. № 1 (?) — № 22 (30/XI)…?
* 1900 წ. № 1-2 (30.I) — № 21 (15/XI)…?
* 1901 წ. № 1-2 (30.I) — № 22-24 (30.XII)
* 1902 წ . № 1-2 (30.I) — № 22-24 (30.XII)
* 1903 წ. № 1 (?) — № 15-16 (30.VIII)…?
* 1904 წ. № 1 (?) — № 23-24 (31.XI)
* 1905 წ. № 1-2 (30.I) — № 22 (30.XI)…?
* 1906 წ. № 1 (?) — № 23-24 (30.XII)
* 1907 წ. № 1 (?) — № 22 (?)
* 1908 წ. № 1-2 (30.I) — N 23 (15.XII)
* 1909 წ. № 1 (30.I) — № 15-16 (30.VIII)…?
* 1910 წ. № 1-2 (30.I) — № 17-18 (2.XII)
* 1911 წ ….?

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
მჭადა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მჭადა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მჭადა — მცენარეთა გვარი;
*მჭადა — ყვავილედის ერთ-ერთი სახე;
*მჭადა — სოკოს სახეობა.
მჭადა (გვარი)

**მჭადა** () — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 15-მდე სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევასფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 

საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა: *Oplismenus burmannii* და *Oplismenus undulatifolius*. პირველი გზადმოყოლილია და იზრდება ჩაის პლანტაციებში, მეორე — დაბურულ და ტენიან ტყეებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მარცვლოვანნი
მწყობრი (მუსიკა)

**მწყობრი** — მუსიკაში მესაკრავეთა და მომღერალ-მგალობელთა ჯგუფის ძვ. ქართული სახელწოდება. პარალელურად იხმარებოდა გუნდი, დასი, ძნობა, კრებული. ტერმინი განსაკუთრებით XI-XII საუკუნეებში ყოფილა გავრცელებული. მოგვიანებით იხმარებოდა „შეწყობილის“ მნიშვნელობითაც (სულხან-საბა ორბელიანის ლექსიკონი).

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.* ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
მჭადა (ყვავილედი)

[220პქ|მინი|მარჯვნივ|[ჩვეულებრივი თხილის მჭადა ყვავილედი]]
**მჭადა** () — თავთავისებური, ხშირად დაკიდებული ყვავილედი. შედგება ერთსქესიანი ყვავილისაგან. დაყვავილების ან ნაყოფის მომწიფების შემდეგ მთლიანად ჩამოცვივდება, თუმცა არის შემთხვევები, როდესაც ყვავილები მაინც რჩება მცენარეზე (მაგალითად, არყის, მურყნის, და სხვა). 

მჭადა ყვავილედი აქვს ტირიფს, ვერხვს, არყს, თხილს, წაბლს, მუხას, კაკალს და სხვა. ზოგს მიაჩნია, რომ უფრო მართებულია ტირიფისა და ვერხვის ყვავილედს ეწოდოს მარტივი თავთავი, ხოლო არყისას — დიქაზიუმებისაგან შემდგარი თავთავი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
კლონირება

მინი|ბევრი ორგანიზმი, მათ შორის ვერხვი მრავლდება კლონირებით.
**კლონირება** — ბიოლოგიაში რამდენიმე იდენტური ორგანიზმის მიღების მეთოდი უსქესო (მათ შორის ვეგეტატიური) გამრავლების გზით.

ისევე როგორც ბევრ სხვა ენაში, ქართულშიც, ტერმინი „კლონირება“ ინგლისურიდან შემოვიდა, იგი სიტყვების — clone, cloning კალკია. თვით ინგლისურ ენაში კი ამ სიტყვის, როგორც ბიოლოგიური ტერმინის, ხმარება 100 წელზე ნაკლები ხნის წინ დაიწყეს. მიუხედავად სიტყვის არსებობის მოკლე პერიოდის, მან უკვე მოასწრო რამდენიმეჯერ მნიშვნელობის შეცვლა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Cloning Fact Sheet 
* 'Cloning'

კატეგორია:გენეტიკა

კატეგორია:მოლეკულური ბიოლოგია
არჩიბალდ სეისი

**არჩიბალდ ჰენრი სეისი** (; დ. 25 სექტემბერი, 1846, შირჰემპტონი, ბრისტოლი, ინგლისი — გ. 4 თებერვალი, 1933) — ასირიოლოგიის პიონერი, ენათმეცნიერი, 1891–1919 წლებში ასირიოლოგიის პროფესორი ოქსფორდის უნივერსიტეტში. ცნობილია აგრეთვე ძველი ეგვიპტის და მცირე აზიის ცივილიზაციების (ხეთების, კარიელების, ლიდიელების და სხვ.) შესწავლით. სეისმა საფუძველი დაუდო ლუვიური იეროგლიფების გაშიფრვაზე მუშაობის დაწყებას, რომლებსაც, ენის წინასწარ არცოდნის გამო, შეცდომით „ხეთური“ უწოდა. მიუხედავად ამისა, ამ დამწერლობის გაშიფრვრის შემდეგაც, ტრადიციულად, მათ „ხეთურს“ უწოდებდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
*
* 
* 
*  
*

კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1846
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
კატეგორია:ინგლისელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ინგლისელი არქეოლოგები
შირინ ებადი

thumb|შირინ ებადი 2005 წელს
**შირინ ებადი** (; დ. 21 ივლისი, 1947) — ირანელი იურისტი და ადამიანის უფლებათა დამცველი, დამაარსებელი ბავშვთა უფლებების დამცველი ასოციაციისა ირანში. 

2003 წლის 10 ოქტომბერს მას ნობელის პრემია გადასცეს მშვიდობის, დემოკრატიისა და ადამიანის უფლებათა დაცვის დარგში, განსაკუთრებით კი დევნილების, ქალებისა და ბავშვების საკითხში. შირინი პირველი ირანელია, რომელსაც ასეთი პრემია ხვდა წილად.

## ბიოგრაფია 
შირინი გამოჩენილი ირანელი იურისტის მოჰამედ ალი ებადის ქალიშვილია. მან თეირანის უნივერსიტეტში 1969 წელს იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა და ნახევარწლიანი პრაქტიკის შემდეგ მოსამართლე გახდა. 1971 წელს შირინმა დისერტაცია დაიცვა და პირველი ირანელი ქალი გახდა, რომელიც ადგილობრივი სასამართლოს (თეირანის საქალაქო სასამართლოს) თავმჯდომარედ დაინიშნა. თუმცაღა ირანში ისლამური რევოლუციის შემდეგ ის ჩამოაქვეითეს და სასამართლოს მდივნად დანიშნეს, იმ მოსაზრებით, რომ ისლამის მიხედვით, ქალი არ უნდა ყოფილიყო უფლებამოსილი მამაკაცისთვის მსჯავრი დაეკისრებინა ანდაც რაიმე დამავალდებულებელი განაჩენი გამოეტანა. ებადიმ გადადგომის შესახებ განცხადება დაწერა და თითქმის ათი წლის მანძილზე იურიდიული განხრით მუშაობას ვეღარ ახერხებდა. 1993 წელს მან, როგორც იქნა, შესძლო იურიდიული კონსულტაციების კანტორა გაეხსნა. 1980-იან წლებში ძირითადად წიგნებსა და სტატიებს წერდა, რითიც გაითქვა კიდეც სახელი სამშობლოში.

## რესურსები ინტერნეტში
* შირინ ებადი „ნობელის პრემიის“ საიტზე

კატეგორია:ირანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები მშვიდობის განმტკიცებაში
კატეგორია:დაბადებული 21 ივლისი
კატეგორია:თეირანის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ციფრული სისტემა

thumb
**ციფრული სისტემა** მართვისა — მართვის ავტომატური სისტემა, რომელშიც ხდება სიგნალების დაკვანტვა დონისა და დროის მიხედვით. ზემოქმედების უწყვეტი სიგნალები წარმოიქმნება სისტემის ანალოგურ ნაწილში (რომელიც შედგება მართვის ობიექტისგან, შემსრულებელი მექანიზმისა და საზომი გარდამქმნელისაგან) და გარდაიქმნება ანალოგურ-ციფრულ გარდამქმნელში, აქედან კი ციფრების სახით მოხვდება ციფრულ გამომთვლელ მანქანაში. აქ დამუშავებული მონაცემები კვლავ გარდაიქმნება ზემოქმედების უწყვეტ სიგნალებად და გადაეცემა სამართი ობიექტის შემსრულებელ მექანიზმს. ციფრული სისტემის მაგალითია ტექნოლოგიური პროცესების მართვის ავტომატიზებული სისტემა.

## ლიტერატურა 
*ქსე

კატეგორია:ტექნიკა
მჭადიჯვარი

**მჭადიჯვარი** — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ნარეკვავის (არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 700 მ, დუშეთიდან 14 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 944 ადამიანი. სოფლის ტერიტორიაზე ადამიანს ჯერ კიდევ ადრინდელი და გვიანდელი ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია (რამდენიმე გორანამოსახლარი). ვარაუდობენ, რომ მჭადიჯვარი უძველესი დროიდან გრემისხევის ცენტრი იყო.

სოფლის შუაში, მდინარე ნარეკვავის მარჯვენა მხარეს დგას ხუროთმოძღვრული ანსამბლი — ეკლესია და ციხე. სამხრეთი და დასავლეთი კარის წარწერების მიხედვით ეკლესია 1668 წელს აუგია დომენტი კათოლიკოსს. ეს ცენტრალურ გუმბათოვანი ნაგებობა ერთ-ერთი უდიდესია გვიანდელი შუა საუკუნეების ტაძართა შორის. ნაგებია ძირითადად აგურით. ეკლესიას აღმოსავლეთი და სამხრეთი მხრიდან ეკვრის ციხე, რომელიც სამხრეთი კარის თავის წარწერის მიხედვით, სოფლის მოშენების მიზნით სახლთუხუცეს კონსტანტინე მუხრანბატონს აუშენებია 1746 წელს. ციხის კუთხეებში აღმართულია მასიური კოშკები, რომელთაგან ერთ-ერთი ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთ კუთხეზეა მიდგმული. კოშკებსა და გალავანს დატანებული აქვს სათოფურები, სალოდეები და საზარბაზნეები. შემდგომში დაღესტნელი ფეოდალების გამუდმებული თავდასხმების შედეგად სოფელი გაპარტახდა. 1754 წელს მჭადიჯვრის ციხესთან ქართველთა და დაღესტნელთა ლაშქრებს შორის დიდი ბრძოლა გაიმართა.

## ისტორია
მჭადიჯვარში 1754 წლის 16 აგვისტოს ქართლ-კახეთის ლაშქარმა დაამარცხა ხუნძახის მფლობელი ნურსალ-ბეგის ხელქვეით გაერთიანებული დაღესტნელ ფეოდალთა მრავალრიცხოვანი ლაშქარი, რომელმაც კახეთისა და არაგვის ხეობის სოფლების დარბევის შემდეგ, მჭადიჯვარის ციხე-სიმაგრეს შემოარტყა ალყა. ციხის გარემოცვა ექვს დღეს გაგრძელდა. ქართლ-კახეთის გაერთიანებულ ლაშქარს სათავეში ედგნენ თეიმურაზ II და ერეკლე II. ქართველთა გამარჯვებაში გადამწყვეტი როლი ითამაშა გლეხთა რაზმების თავგანწირვამ და ერეკლე II-ის სამხედრო ხელოვნებამ. მჭადიჯვრის ბრძოლას ისტორიული მნიშვნელობა ჰქონდა. ეს იყო პირველი დიდი გამარჯვება, რომელმაც საგრძნობლად შეასუსტა დაღესტნელ ფეოდალთა თარეში საქართველოში.

1905 წლის 3 აგვისტოს სოფელში მოხდა შეტაკება გლეხებსა და კაზაკებს შორის. გლეხები მემამულე გ. ბაგრატიონ-მუხრანელს აუჯანყდნენ. გამოსვლაში მონაწილეობდა 14 სოფლის სამი ათასამდე გლეხი. კაზაკთა დამსჯელმა რაზმმა აჯანყებულები განდევდა.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მჭამელი

**მჭამელი**, *მგლურა* () — კანის ტუბერკულოზის ყველაზე მძიმე და ხშირი ფორმა. იწვევს ტუბერკულოზის მიკობაქტერია, რომელიც ხვდება გაკაწრულს ან დაზიანებილ კანში გარედან, უფრო ხშირად კი ტებერკულოზით დაზიანებული შინაგანი ორგანოებიდან ან ლიმფური კვანძებიდან. მჭამელი ხანგრძლივი დაავადებაა. მისი სიმპტომები და მიმდინარეობა დამოკიდებულია გამომწვევის აქტივობაზე, პროცესის ლოკალიზაციაზე და ორგანიზმის საერთო მდგომარეობაზე, უფრო ხშირად ბავშვები ავადდებიან. დასაწყისში კანზე ჩნდება ფეტვის მარცვლის ოდენა მოვარდისფრო-მოწითალო ლაქა, რომელიც თითის დაჭერისას ქრება. მალე ლაქა კვანძად იქცევა, თანდათანობით იზრდება და კანის ზედაპირზე ბორცვისებრად ამოიწევს; იგი ცომივით რბილია, არავითარ სუბიექტურ შეგრძნებება არ იქვევს, ადვილად ზიანდება. დროთა განმავლობაში ბორცვები ერთიანდება და წარმოქმნის ბალთებს, რომლებიც შეიძლება დაიფაროს ქერცლით ან ქერქით, მოიმატოს მოცულობაში სიმსივნისებრად, დაწყლულდეს, დაიშალოს. მჭამელი უმეტესად ჩნდება სახეზე (ცხვირი, ტუჩები, ლოყები, ყურის ნიჟარები), კიდურებზე, უფრო იშვიათად — სხეულზე. ხშირად ზიანდება ცხვირისა და პირის ლორწოვანი გარსი. მჭამელი ზოგჯერ კანზე გამოუსწორებელ დეფექტს ტოვებს.

*მკურნალობა:* ტუბერკულოზის საწინააღმდეგო პრეპარატები (სტრეპტომივინი, ფთივაზიდი, ტუბაზიდი და სხვა), D2ვიტამინი, პოლივიტამინები; ზოგადგამაჯანსაღებელი მკურნალობა, ფიზიოთერაპია, მზით მკურნალობა, კლიმატოთერაპია და სხვა. დროზე დაწყებული მკურნალობა კარგ შედეგს იძლევა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაავადებები
მჭადიჯვრის გორანამოსახლარები

**მჭადიჯვრის გორანამოსახლარები** — მრავალფენიანი 2 ნამოსახლარი ბორცვი დუშეთის ჩრდილო-დასავლეთით, დაახლოებით 17 კმ-ზე, მდინარე ნარეკვავის ხეობაში. საძიებო სამუშაოები ჩატარდა 1953, 1955 (ხელმძღვანელი აკად. ნ. ბერძენიშვილი), გაითხარა 1969, 1974-1977 წლებში (ხელმძღვანელი ლ. წითლანაძე). გორები დასახლებული ყოფილა ადრინდელი ბრინჯაოს ხანიდან ადრინდელი ფეოდალურ ხანამდე. შესწავლილია ქვედა გორა. ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოვლინდა სარ-ლასტზე ნაგები ოთხკუთხა შენობის ნაშთები, კეტები (ან საკურთზევლები), იატაკში ჩაჭრილი ორმოები, თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ქვისა და ძვლის იარაღი, ცულის ყალიბი. 

შუა ბრინჯაოს ხანის ფენაში გამოირჩევა 2 ჰორიზონტი: ქვედაში იყო მიწური შენობის ნაშთები, სამეურნეო ორმოები. შავად გამომწვარი კერამიკა, ზედაში — ხის მორებით ნაგები, ორმხრივ შელესილი შენობები, მოწითალო ფერის კერამიკა, სარიტუალო დანიშნულების ნივთები, ანთროპომორფული ქანდაკებანი, ძვლისა და ლითონის ნივთები. გვიანდელ ანტიკურ-ადრინდელ ფეოდალური ხანის ფენაში გამოვლინდა დიდი ქვებით ნაგები და კრამიტით გადახურული შენობის, სამეურნეო სათავსისა და ქვევრებიანი მარნის საძირკვლის ნაშთები.

მასალა დაცულია დუშეთის მრეთმცოდნეობის მუზეუმში და საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის, არქეოლოგიური კვლევის ცენტრში.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი ნ.,* ერთი ფურცელი ისტორიულ-გეოგრაფიული დღიურიდან, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1;
**მუსხელიშვილი დ., ცქიტიშვილი გ.,* შიდა ქართლის 1955 წ. დაზვერვითი ექსპედიციის შედეგები, იქვე;
**წითლანაძე ლ., მირცხულავა გ., გოჩიაშვილი მ.,* არქეოლოგიური კვლევა სოფ. მჭადიჯვარში, «ძეგლის მეგობარი», 1975, №　39;
**Цитлинадяе Л., Менабде М. А.,* Исследование в ущелье р. Нареквани, კრ. Археологические открытия 1975 г., М., 1976;
**წითლანაძე ლ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 268, თბ., 1984

კატეგორია:დუშეთის  მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო ბარღები

**ზემო ბარღები** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, ზღვის დონიდან 20 მ., გალიდან 12 კმ. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ჩაის მეურნეობა და ჩაის ფაბრიკა. იყო სასოფლო საბჭოს ცენტრი, რომელშიც შედიოდა სოფლები საშამუგიო და საბუთბაიო. 

## ისტორია
1992-1993 აფხაზეთის ომის დროს სოფელი დაზარალდა. სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას სახლ-კარი გადაუწვეს. 1998 წელს ეს სოფელი აფხაზმა სეპარატისტებმა ხელახლა გადაწვეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მარის პაციფიკი

მინი|300პქ|წყნარი ოკეანის რუკა
**მარის პაციფიკი** (Maris Pacifici) — წყნარი ოკეანის პირველი ნაბეჭდი რუკა. მისი ავტორია აბრაჰამ ორტელიუსი და გამოიცა 1589 წელს. რუკა ეფუძნება ფრანს ჰოგენბერგის ამერიკის რუკას, რომელიც იმ წელს გამოიცა და ვაზ დურადოს 1568 წლის იაპონიის აღწერას. წყნარი ოკეანე რუკაზე გადაჭიმულია ჩრდილო-დასავლეთიდან სამხრეთ აღმოსავლეთისაკენ და სამხრეთიდან შემოზღუდულია ფართო სამხრეთი მიწის ტერიტორიით, რომელიც თითქმის ებჯინება ამერიკის სამხრეთ დაბოლოებას.  

## რესურსები ინტერნეტში
* მარის პაციფიკი – რუკის აღწერა 
* მარის პაციფიკი – რუკა მაღალი გარჩევადობით  

კატეგორია:რუკები
კატეგორია:წყნარი ოკეანე
ლოძის სავოევოდო

**ლოძის სავოევოდო** () — სავოევოდო  პოლონეთის ცენტრალურ ნაწილში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი ლოძი. 

კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
ლუბლინის სავოევოდო

**ლუბლინის სავოევოდო** () — სავოევოდო, რომელიც მდებარეობს პოლონეთის აღმოსავლეთზე. ესაზღვრება ბელარუსსა და უკრაინას. სავოევოდოს ცენტრი ქალაქი ლუბლინი. 

კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
სილეზიის სავოევოდო

**სილეზიის სავოევოდო** () — სავოევოდო პოლონეთში. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი კატოვიცე.

## გალერეა 

File:In der Mitte der Siedlung Nikischschacht steht die Hl.-Anna-Kirche. - Pośrodku Nikiszowca stoi kościół św. Anny.jpg|კატოვიცე
File:Image-Bielsko-Biala Patria 2.jpg|ბელსკო-ბიალა

კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
მჭექარები

**მჭექარები** (), ხოჭოების ქვეოჯახი ბზუალა ხოჭოების ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 1 სმ აღწევს. ცნობილია მჭექარების 447 სახეობა. თავდაცვისას მჭექარები სხეულის უკანა ბოლოდან აფრქვევენ განსაკუთრებულ ჯირკვლებში გამომუშავებულ მწვავე სითხეს, რომელიც ჰაერთან შეხებისას ხმამაღლა ფეთქდება და უსიამოვნო სუნის ორთქლად გარდაიქმნება. მჭექარების მატლები ხოჭოების ჭუპრებზე პარაზიტობენ.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 7, გვ. 269, თბ., 1984

კატეგორია:ბზუალა ხოჭოები
მჭედლიშვილის სტუდია

**მჭედლიშვილის სტუდია** — ქართული დრამატული სტუდია მოსკოვში. დააარსა ვახტანგ მჭედლიშვილმა 1923 წელს საქართველოს განათლების სახალხო კომისარიატის ბიუჯეტით. მჭედლიშვილის სტუდია ქართული თეატრისათვის ამზადებდა რეჟისორებს, მსახიობებს, მომღერლებს, მხატვრებს. პედაგოგებად მუშაობდნენ ე. სარიჩევა, ნ. დემიდოვი, ა. ჯიველეგოვი, შ. დადიანი და სხვები. ვახტანგ მჭედლიშვილის გარდაცვალების შემდეგ (1924) სტუდიას მისი სახელი ეწოდა და სათავეში ჩაუდგა შ. დადიანი. 1926 წელს გამოსაშვებ საღამოზე წარმოადგინეს ვ. ყიფიანის „სამეგრელოს მთავარი ლევანი“ (რეჟისორი დ. ვოლკოვი); ამავე წელს სტუდია დაიხურა. მჭედლიშვილის სტუდიის აღზრდილები ი. თუმანიშვილი, გ. ჟურული, შ. აღსაბაძე, შ. სოსლანი, ნ. გოძიაშვილი, გ. სულიაშვილი, ვახტანგ აბაშიძე, გ. როსება, ა. მიქელაძე, თ. თვალიაშვილი და სხვები წარმატებით მოღვაწეობდნენ და მოღვაწეობენ საქართველოს სხვადასხვა თეატრებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული კულტურა
ლუბუშის სავოევოდო

**ლუბუშის სავოევოდო** () — სავოევოდო, რომელიც მდებარეობს პოლონეთის დასავლეთ ნაწილში. სავოევოდოს ცენტრია ქალაქი გოჟუვ-ვიელკოპოლსკი. 

კატეგორია:პოლონეთის სავოევოდოები
მჭრეულასებრნი

** მჭრეულასებრნი** (), ხოჭოების ოჯახი. ოჯახში 30-მდე სახეობაა. გავრცელებული არიან მთელ მსოფლიოში. მჭრეულასებრთა მატლები ბინადრობენ მერქანში, სადაც იკეთებენ 1-2 მმ დიამეტრიან სავალებს. აზიანებენ როგორც ფოთლოვან, ისე წიწვოვან ხეებს.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 7, გვ. 270, თბ., 1984

კატეგორია:ხოჭოები
ჭანისწყალი

**ჭანისწყალი** (მეგრ. წენწყარი) — მდინარე დასავლეთ საქართველოში. სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის, ჩხოროწყუსა და ხობის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიაზე. ხობისწყალის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1960 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 63 კმ, აუზის ფართობი 315 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.

მარჯვენა შენაკადებიდან აღსანიშნავია მდინარე ინწრა, ხოლო მარცხენა შენაკადებიდან — მდინარე აბანოსღელე. ამ უკანასკნელის ხეობაში მდებარეობს სულფატურ-ქლორიდული ნატრიუმ-კალციუმიანი სამკურნალო მინერალური წყალი სქური. ჭანისწყალის ნაპირებზე გაშენებულია მრავალი დასახლებული პუნქტი, მათ შორის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი წალენჯიხა. ჭანისწყლის მარცხენა ნაპირზე მდებარეობს შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე სკურის ციხე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 14,5 მ³/წმ.

## გალერეა 

ფაილი:Chanisckali6.jpg
ფაილი:Tsalenjixa,chanistskali4.jpg
ფაილი:Chanistskali, Jgali.JPG

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
შალვა ჭანიშვილი

**შალვა თომას ძე ჭანიშვილი** (დ. 20 მარტი, 1900, ქუთაისი — გ. 13 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი აგრონომი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1959), საქართველოს სსრ მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე.

1923 წელს დაამთავრა მილანის სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1923–1926 წწ. აგრონომად მუშაობდა საფრანგეთში. 1926–1942 წლებში საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო პროფილის სამეცნიერო დაწესებულებებში სხვადასხვა თანამდებობებზე იყო და სამეცნიერო-კვლევით მუშაობას ეწეოდა. 1942–1952 წლებში იყო მეცნიერებათა აკადემიის სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა განყოფილების სწავლული მდივანი. 1952–1958 წლებში საქართველოს ნიადაგმცოდნეობის, აგროქიმიისა და მელიორაციის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის აგროქიმიის განყოფილების გამგე. 1958 წლიდან საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ზოგადი მიწათმოქმედების კათედრის პროფესორი. ჭანიშვილმა შეისწავლა საქართველოს მინდვრის კულტურების აგროტექნიკის საკითხები, დაამუშავა სანაწვერალო კულტურების თესვა-მოყვანის მეცნიერული საფუძვლები, გამოიკვლია თესლბრუნვისა და ნიადაგის დამუშავების საკითხები. დაჯილდოებულია არაერთი სახელმწიფო ჯილდოთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1986
კატეგორია:ქართველი აგრონომები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
შალვა
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
მხარდავედრა

**მხარდავედრა** — მაღალ ხტომებზე აგებული ქართული ხალხური ცეკვა. ასრულებდნენ მამაკაცები. გავრცელებული იყო ძველ საქართველოში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ცეკვები
მხარე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მხარე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მხარე -  ქვეყანა, ოლქი, მიწა-წყალი, ადგილი
*მხარე -  პროცესის მონაწილე

## იხილეთ აგრეთვე
*გერმანიის ფედერალური მხარეები
მხარი (ერთეული)

**მხარი** — სიგრძის საზომი ერთეული X–XIX საუკუნეების საქართველოში. უდრიდა 4 წყრთას, დაახლოებით 2 მეტრს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები ძველ საქართველოში
ვახტანგ ჭანკოტაძე

**ვახტანგ ლავრენტის ძე ჭანკოტაძე** (დ. 12 აგვისტო, 1904, სოფ. კვალითი, ზესტაფონის რაიონი — გ. 30 იანვარი, 1976, თბილისი) — ქართველი ინჟინერ-ელექტროტექნიკოსი, საქართველოს სსრ დამსახურებული ინჟინერი (1961).

სკკპ წევრი 1927 წლიდან. დაამთავრა ლენინგრადის პოლიტექნიკური ინსტიტუტი (1930). მუშაობდა ხელმძღვანელ თანამდებობებზე ამიერკავკასიის რკინიგზის სამმართველოში, ხრამჰესის მშენებლობაზე, ტრესტ „საქჰიდროენერგომშენში“ (1930-57), ტრესტ „ინჟმშენში“ (1957-70). 1951 წ. ხრამჰესის მშენებელთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა სსრკ სახელმწიფო პრემია. დაჯილდოებული იყო ასევე ორდენებითა და მედლებით. იყო საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს I-IV მოწვევის დეპუტატი (1938-1959 წწ.)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი  30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:ქართველი ელექტროტექნიკოსები
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
მხარული

** მხარული** — ქართული ხალხური ცეკვა. ძირითადი ელემენტია მხრებისა და ხელების ოსტატური გათამაშება. მხარული ვაჟკაცური ცეკვაა. მას ხშირად ასრულებენ როგორც „განდაგანის“ მეორე, სწრაფ ნაწილს. მუსიკალური ზომა 4/4.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
ჭანკოტაძე

საკუთარი სახელი **ჭანკოტაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გიორგი ჭანკოტაძე — ფეხბურთელი
* დევი ჭანკოტაძე — საქართველოს არმიის გენერალი
* ვახტანგ ჭანკოტაძე — ინჟინერი
* შალვა ჭანკოტაძე — საბჭოთა ავიაციის გენერალი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მხარფეხიანები

**მხარფეხიანები** () — უხერხემლო ცხოველთა ტიპი. ბინადრობენ ზღვაში. მჯდომარე ცხოველებია. აქვთ ორსადგულიანი ნიჟარა, რომლის სიგრძე 10 სმ აღწევს. საგდული ამოფენილია მანტიით და ერთმანეთთან დაკავშირებულია კუნთებით. მხარფეხიანებს სხეულზე წყვილი გრძელი გამონაზარდი, ე. წ. ხელები აქვთ, რომელზედაც განლაგებულია ნაზი წამწამებით დაფარული საცეცები. პირი „ხელების“ ფუძესთანაა მოთავსებული. მხარფეხიანებს აქვთ სხეულის მეორეული ღრუ, გული, სისხლძარღვები, ხახისირგვლივი ნერვული რგოლი და ნერვები. ცალსქესიანი ცხოველები არიან. განვითარება ხდება მეტამორფოზით. ცნობილია მხარფეხიანების 200-მდე თანამედროვე სახეობა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:უხერხემლოები
შალვა ჭანკოტაძე

**შალვა ლავრენტის ძე ჭანკოტაძე** (დ. 24 იანვარი, 1902, გორი — გ. 21 თებერვალი, 1965, თბილისი) — ქართველი სამხედრო-საჰაერო მოღვაწე, საბჭოთა ავიაციის გენერალ-მაიორი (1944). 

დაამთავრა სერპუხოვის საჰაერო სროლისა და ბომბდაშენის უმაღლესი სამხედრო სკოლა (1927). იმავე წელს გაწევრიანდა სკკპ-ში. 1927-1931  წლებში მსახურობდა კიევის სამხედრო ოლქში. 1938-1941 და 1951-1965 იყო საქართველოს სსრ სამოქალაქო ავიაციის სამმართველოს უფროსი. მეორე მსოფლიო ომის დროს მეთაურობდა განსაკუთრებული დანიშნულების ავიაესკადრილიას, ავიაჯგუფს, პოლკს, დივიზიას; მონაწილეობდა სტალინგრადის საჰაერო ბრძოლებში. 1946 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის სამოქალაქო ავიაციის მთავარი სამმართველოს უფროსის მოადგილე. საქართველოს სსრ III-V მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი (1951-1962). დაჯილდოებულია 7 ორდენით, მათ შორის გრიუნვალდის ჯვრის ორდენით და მედლებით. 
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (III მოწვევა)
*შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (IV მოწვევა)
*შალვა ჭანკოტაძის ბიოგრაფია (V მოწვევა)
 
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი  გენერლები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის  V მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:გორში დაბადებულები
შ
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:ქართველი მფრინავები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ტერენტი ჭანტურია

**ტერენტი ჭანტურია** (დ. 14 ივლისი, 1908, ნოღოხაში, დღეს აბაშის ნაწილი — გ. 19 იანვარი 1973, ბათუმი) — ქართველი მოქანდაკე, აჭარის ასსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1957). 

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. იყო იაკობ ნიკოლაძის მოწაფე. მისი ძირითადი ნამუშევრები დაცულია აჭარის სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული  14 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:აბაშის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
მხატვართუხუცესი

**მხატვართუხუცესი** — მხატვართა უფროსი, მთავარი მხატვარი ძველ საქართველოში. სამთავროს ნეკროპოლში 1938 წელს აღმოჩენილ ბერძნულ წარწერა-ეპიტაფიაში (IV-V საუკუნეები) მოხსენიებულია მხატვართუხუცესი (არქიძოგრაფოსი) და ხუროთმოძრვარი ავრეულიუს აქოლისი. როგორც ჩანს, იმ დროს მცხეთაში არსებობდა მხატვართუხუცესისა და არქიტექტორის თანამდებობა, რაც ქართლში (იბერიაში) ადრიდანვე საქალაქო ცხოვრების მაღალ განვითარებაზე მოუთითებს. ამასთან დაკავშირებით დამახასიათებელია სტრაბონის ცნობა იბერიის ქალაქებში არქიტექტურული წესით აგებული სახლების არსებობის შესახებ ძვ. წ. I საუკუნეში. ეპიტაფიის პირველი გამომცემლის სიმონ ყაუხჩიშვილის გამოკვლევით, ტერმინი „არქიძოგრაფოს“ ბერძნული მწერლობაში XII საუკუნემდე არ გვხვდება. ის ქართული ტერმინის ბერძნული თარგმანი უნდა იყოს ადგილობრივ არსებული სალოს (თანამდებობის) გამოსახატავად.

## ლიტერატურა
* *აფაქიძე ა.*, ანტიკური ხანის საქართველოს კულტურა, წგნ.: საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970;
**ყაუხჩიშვილი ს.*, მცხეთასამთავროს ახლად აღმოჩენილი ბერძნული წარწერა, «საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე», 1973, ტ. 4, №　6;
**ყაუხჩიშვილი თ.*, ბერძნული წარწერები საქართველოში, თბ., 1951.

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მხედრები (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მხედრები** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მხედრები — ერთ-ერთი პრივილეგიური სოციალური ფენა ძველ ათენსა და რომში
*მხედრები —  მწერების ოჯახი
დევი ჭანკოტაძე

**დევი ჭანკოტაძე** (დ. 1 სექტემბერი, 1961, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსის მოადგილე 2000–2004 წლებში და 2008-2009 წლებში. 2009-2012 წლებში გენშტაბის უფროსი. აშშ-ის ლეგიონის ღირსებისა და საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენების კავალერი.

## ბიოგრაფია
1982 წელს დაამთავრა თბილისის უმაღლესი საარტილერო სამეთაურო სამხედრო სასწავლებელი. 1982-1990 წლებში მსახურობდა საბჭოთა კავშირის შეიარაღებულ ძალებში. 1991–1992 წლებში იყო ქ. გორის მე-11 ბატალიონის შტაბის უფროსი, 1992–1994 წლებში — ეროვნული გვარდიის საარტილერიო პოლკის მეთაური, 1994–1995 — ეროვნული გვარდიის მთავარი სამმართველოს შტაბის უფროსი. მეთაურობდა პირველი საარტილერიო ბრიგადას (1995), მთავარსარდლის რეზერვის საარტილერიო ბრიგადას (1996–1999), არტილერიას (1999-2000). 2000–2004 წლებში იყო საქართველოს შეიაღებული ძალების გენერალური შტაბის უფროსის პირველი მოადგილე, 2004-2005 — სამხედრო წარმომადგენელი დსთ ქვეყნების სამხედრო თანამშრომლობის საკოორდინაციო შტაბში, თავდაცვის ატაშე. 2005  წელს  დაითხოვეს სამხედრო სამსახურიდან, ხოლო 2007  წელს დაინიშნა სახმელეთო ჯარების საარტილერიო ბრიგადის მეთაურად. 2008 წლის აგვისტოს რუსეთ-საქართველოს ომის შემდეგ დაინიშნა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გაერთიანებული შტაბის უფროსის მოადგილედ. 2009 წლის 5 მარტიდან 2012 წლის 8 ოქტომბრამდე იყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების, გაერთიანებული შტაბის უფროსი.

2020 წელს დაიწყო პოლიტიკური საქმიანობა. გაწევრიანდა „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობაში“. ამა წლის საქართველოს საპარლამენტო არჩევნებში პარტიამ წარადგინა წყალტუბო-სამტრედია-ვანი-ხონის საარჩევნო ოლქის მაჟორიტარობის კანდიდატად. თუმცა მაჟორიტარული სიის ოფიციალურ წარდგენაზე ამ ოლქში ნანუკა ჟორჟოლიანის კანდიდატურა დასახელდა. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“.

## რესურსები ინტერნეტში
*დევი ჭანკოტაძე დევი ჭანკოტაძე — ბიბლიოვიკი
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:საქართველოს ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ვახტანგ გორგასლის I ხარისხის ორდენის კავალრები
დევი
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მხედრები (ოჯახი)

**მხედრები** () —  პარაზიტული მწერების ოჯახი სიფრიფანაფრთიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 0,4-5 სმ აღწევს. უმრავლესობას ფრთები კარგად აქვს განვითარებული. მხედრების მატლები მწერების მატლებისა და ჭუპრების შინაგანი ან გარეგანი პარაზიტები არიან. მხედრებსშორის ზეპარაზიტებიც გვხვდება, ისინი ვითარდებიან სხვა პარაზიტი მწერების ხარჯზე და საგრძნობლად ამცირებენ მათ რაოდენობას, მხედრების მრავალი სახეობა გამოყენებულია მავნე მწერების წინააღმდეგ ბიოლოგიური ბრძოლის დროს. მხედრები მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. ოჯახში 1250 გვარის 60000 სახეობაა.  საქართველოში 140-ზე მეტი სახეობაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიფრიფანაფრთიანები
მხედრული (სიმღერა)

**მხედრული** — ქართული (იმერული) ხალხური სამხმიანი სალაშქრო სიმღერა. ახასიათენს ენერგიული, ხალისიანი რიტმი, მზარდი დინამიკა. მხედრულს ასრულებს ტეოცეტი დაგუნდი შენაცვლებით. დიდ შთაბეჭდილებას ტოვებს მხედრულის სტრუქტურის თავისებურება და პოლიფონიურად გაწყობილ ხმათა ოსტატური შეხამება. გამოირჩევა ფართო დიაპაზონით, მდიდარი, ნაირსახოვანი რიტმით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
მხევალი

**მხევალი** — მონა ქალის აღმნიშვნელი ტერმინი (შეიძლება მხევალი უცხო სამყაროდანაც იყოს შეთვისებული). არსებობს მოსაზრება (გ. მელიქიშვილი), რომ ეს ტერმინი უნდა ჩამოყალიბებულიყო პატრიარქალური მონობის ხანაში, როდესაც შინაური მონების, „სახლის წულების“ მსგავსად მონა ქალებიც სახლის ქალიშვილებად ითვლებოდნენ. ბიბლიის ძვ. ქართული თარგმანებში მხევალის მნიშვნელობით იხმარება შიმუნვარიც.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 1, თბ., 1970.

კატეგორია:ინტიმური ურთიერთობები
მხედრული (ცეკვა)

**მხედრული** — ქართული ხალხური სალაშქრო ხასიათის ცეკვა. ასრულებენ ვაჟები. ძირითადი ელემენტებია დავლა, გასმა და მუხლკეცილი. მუსიკალური ზომა 6/8. გვხვდება ზაქარია ფალიაშვილის ოპერა „აბესალომ და ეთერში“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
მხერხავები

**მხერხავები** — სიფრიფანაფრთიანების მჯდომმუცლიანთა ქვერიგის 3 ოჯახის ზოგადი სახელწოდება.  დედალს აქვს მუცელში ჩამალული ხერხისებრი კვერცხსადები, რომელთაც მცენარის ქსოვილს ხერხავს კვერცხის ჩასადებად. მსოფლიოში ცნობილია 5 ათასზე მეტი სახეობა. ძირითადად ტყის ზონაში არიან გავრცელებული საქართველოში მხერხავების რამდენიმე სახეობაა, მათ შორის ალუბლის ხერხია, მსხლის ხერხია, ვაშლის ხერხია. დიდ ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას. ხორბლის ხერხიას მატლები აზიანებენ ყველა თავთავიან კულტურას. ბოსტანში დიდი ზიანი მოაქვს რაფსის ხერხიას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიფრიფანაფრთიანები
მჯდომთვალიანები

**მჯდომთვალიანები** (Basommatophora), ფილტვიანი მოლუსკების რიგი, რომლის წამომადგენლებს თვალები საცეცების ძირში აქვთ. კარგად განვითარებული ნიჟარა სპირალურადაა დახვეული. უმთავრესად მტკნარი წყლის ფორმებია. მჯდომთვალიანების რიგშია გაერთიანებული საქართველოს მტკნარი წყლის მოლუსკების უმრავლესობა (Limnaea, Planorbis, Physa, Ancylus და სხვა).

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 7, გვ. 278, თბ., 1984

კატეგორია:მუცელფეხიანები
ნაა

**ნაა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნაა -  სოფელი გულრიფშის მუნიციპალიტეტში
*ნაა - სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
მხრეულა

**მხრეულა** () — მწერების გვარი ნემსიყლაპიების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 7 სმ, ფრთების შლილი — 10 ამ აღწევს. კაშკაშა ფერისაა. აქვთ დიდი, პრიალა თვალები, რომლებიც კეფაზე ერთმანეთს ეხება. გავრცელებული არიან თითქმის ყველგან, საკმაოდ ფართოდ — საქართველოშიც. დაფრინავენ ძალიან სწრაფად. მტაცებლებია, იკვებებიან მწერებით, მათ შორის მავნებლებითაც. მხრეულას მატლი ზოგჯერ თევზების ლიფსიტებსაც ჭამს. თვითონ კი თევზების საკვებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნემსიყლაპიები
ინფუზორიები

მინიატიურა|Paramecium aurelia, ერთ-ერთი ინფუზორია
[მინიატიურა|280პქ|მარჯვნივ|[ქალამანას (*Paramecium caudatum*) აგებულება]]
**ინფუზორიები** () — უმარტივესთა კლასი. აქვთ ორი, განსხვავებული სტრუქტურისა და ფუნქციის მქონე ბირთვი, მრავალრიცხოვანი წამწამებით დაფარული სხეული. ზომა მერყეობს 12 მკმ-იდან 3 მმ-მდე. განასხვავებენ მოძრავ, ფსკერულ, წყლის წყალმცენარეებზე მცხოვრებ, ცალად, კოლონიურ, კუმშვად, დატოტვილ, დაუტოტავ და ჯავშნიან ინფუზორიებს. ზოგ ინფუზორიას აქვს ნიჟარა. ინფუზორიების სხეული შედგება ექტოპლაზმისა და ენდოპლაზმისაგან, დაფარულია თხელი და ელასტიკური გარსით (პელიკულით). ექტოპლაზმა შეიცავს საწამწამე აპარატს, ტრიქოცისტებს, მიონემებს, ნეიროფანებს და საყრდენ ბოჭკოებს, ენდოპლაზმას ბირთვებით, ვაკუოლებს და სხვადასხვა ტიპის გრანულებს. საჭმელი პირის ხვრელით (ციტოსტომით) გადადოს ხახაში. საკვების გადასამუშავებლად ენდოპლაზმაში წარმოიქმნება მონელებული საკვები შეიწოვება ენდოპლაზმაში, მოუნელებელი კი — სპეციალური ხვრელით გამოიდევნება. ზოგი ოსმოსურად იკვებება, უმეტესობა კი — ბაქტერიებით, წვრილი წყალმცენარეებით და სოკოებით, ზოგიერთი მათგანი მტაცებელია.

ინფუზორიების უმეტესობას აქვს უჯრედის ოსმოსური წნევის მარეგულირებელი ერთი ან რამდენიმე  მფეთქი ვაკუოლი. ინფუზორიები მრავლდებიან უსქესოდ — ორად, განმეორებითი გაყოფით, ერთდროულად მრავალგზის გაყოფით, დაკვირტვით. სქესობრივი პროცესი სახეცვლილია და გამრავლებასთან არ არის დაკავშირებული, ზოგიერთი ინფუზორიის ბირთვი იშლება ინდივიდების კონტაქტის გარეშე, ავტოგამიისა და  ენდომიქსიის გზით. ინფუზორიების კლასის 6 ათასამდე სახეობა გაერთიანებულია 5 ქვეკლასში. ინფუზორიები ბინადრობენ მტკნარ წყალსა და ზღვაში, შედის ბენთოსისა და პლანქტონის შემადგენლობაში, გვხვდება ნიადაგში, ხავსში და სხვაგან. მჯდომარე ინფუზორიები უმეტესად შეგუებული არიან ექტო-, ენდოკომენსალიზმსა და პარაზიტიზმს. პარაზიტობენ პრაქტიკულად წყლის ყველა და ხმელეთის მრავალ ცხოველზე (გარდა ფრინველებისა). ზოგიერთი პარაზიტული ინფუზორიები პათოგენურია: ტრიქოდინები, იქთიოპთირიუსი, ქილოდონელა თევზებისათვის, ბალანტიდიუმი — შინაური ცხოველებისა (ღორი) და ადამიანისათვის. ინფუზორიების გავრცელებას ხელს უწყობს ინცისტირების უნარი. ვარაუდობენ, რომ ინფუზორიები წარმოიშვნენ უფერული ჰეტეროტროფული შოლტოსნებისაგან.

## ლიტერატურა 
* *ყურაშვილი ბ.,* უხერხემლოთა ზოოლოგია, თბ., 1973;
* *Догель В. А., Полянский Ю. И., Хейсин Е. М.,* Общая протозоология, М.—Л., 1962;

კატეგორია:უმარტივესები
დიგენეზური მწოველები

[მინი|[Botulus microporus]]
**დიგენეზური მწოველები**, *დიგენეზური ტრემატოდები* (Trematoda, Digenea) — ბრტყელი ჭიების კლასი. 0,1-იდან 10 მმ-მდე (ზოგჯერ 1,5 მ-მდე) სიგრძის, ზურგ-მუცლის მიმართულებით გაბრტყელებული სხეული ქმნის კან-კუნთოვან პარკს. დიგენეზური მწოველებს აქვთ მისაწოვარი. მომნელებელი სისტემა მარტივადაა აგებული. სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არა აქვთ. ნერვული სისტემა შედგება 1 წყვილი თავის კვანძისა და 1-3 წყვილი გვერდითი ღეროსაგან. მცირე გამონაკლისის გარდა დიგენეზური მწოველები ჰერმაფროდიტებია. როგორც წესი, ენდოპარაზიტები პარაზიტობენ ცხოველისა და ადამიანის თითქმის ყველა ორგანოში. მრავლდებიან თვითგანაყოფიერებითა და ჯვარედინი განაყოფიერებით. სქესმწიფე ფორმა საბოლოო — დეფინიტიური მასპინძლის სხეულში ცხოვრობს, ლარვა — შუამავალი მასპინძლის (ძირითადად მოლუსკის) ორგანიზმში. დიგენეზური მწოველები განვითარების მეტად რთულ ციკლს გადიან: კვერცხიდან იჩეკება მირაციდიუმი, რომელიც რამდენიმე ხანს თავისუფლად ცურავს წყალში, შემდეგ იჭრება შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმში და გარდაიქმნება სპოროცისტად. პართენოგენეზული გამრავლებით იგი იძლევა რედიებს, რედიები კი ცერკარიებს. ცერკარიები შუამავალი მასპინძლის ორგანიზმიდან გამოდიან წყალში, ინცისტირებენ და გარდაიქმნებიან ადოლესკარიებად, რომლებიც სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ დეფინიტიური მასპინძლის ორგანიზმში. ამრიგად, დიგენეზური მწოველების განვითარებისათვის დამახასიათებელია თაობათა მორიგეობა, კერძოდ, ჰეტეროგონია, მასპინძლის ცვლა. დიგენეზური მწოველების უმთავრესი წარმომადგენლებია: ღვიძლის პეპელა, ლანცეტისებრი ორპირა, კატის ანუ ციმბირული ორპირა, ჩინური ორპირა, სისხლის ორპირა და სხვა.

## ლიტერატურა 
* *ყურაშვილი ბ.,* ქსე, ტ. 3, გვ. 505, თბ., 1978

კატეგორია:ბრტყელი ჭიები
ხეთები

[მინი|ხეთური ხარის თავი, [მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი (ნიუ-იორკი)|მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმი, ნიუ-იორკი]]
**ხეთები** — უძველესი ანატოლიელი ხალხი, რომლებიც ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ანატოლურ განშტოებას მიკუთვნებულ ხეთურ ენაზე საუბრობდნენ და ძვ. წ. XVIII საუკუნეში ანატოლიაში შექმნეს ხეთების სამეფო (ცენტრალური ანატოლიის პლატოზე). ხეთების იმპერიამ ძლიერების მწვერვალს ძვ. წ. XIV საუკუნეში მიაღწია და ამ დროისთვის მათ უკვე დაპყრობილი ჰქონდათ ანატოლიის დიდი ნაწილი, ჩრდილო-დასავლეთი სირია ლიტანის მდინარემდე და ზემო მესოპოტამია (შუამდინარეთი). ძვ. წ. 1180 წლის შემდეგ იმპერია დაიშალა რამდენიმე დამოუკიდებელ სამთავროდ, ზოგიერთი მათგანი ძვ. წ. VIII საუკუნემდე შემორჩა.

ტერმინი „ხეთები“ წარმოებული ძველი აღთქმის სიტყვიდან „ხჲვ“ (חתי ხტჲ, ან בני-חת ბნჲ-ხტ, „ხეთის შვილები“ (ხეთი ქანაანის ძე იყო)). არქეოლოგებმა, რომლებმაც ანატოლიის ხეთების კულტურა XIX საუკუნეში აღმოაჩინეს, თავდაპირველად ისინი ამ ბიბლიურ ხეთებს მიაკუთვნეს. ამჟამად ეს ჰიპოთეზა კამათის საგანია. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ვიდეო ლექცია - ხეთების იმპერია 
*ხეთები 
* მნიშვნელოვანი ალაქები
*Hittites.info
*ხეთების პერიოდი ანატოლიაში

*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
გლობალური ფინანსური კრიზისი (2008)

thumb|300px|
**გლობალური ფინანსური კრიზისი** 2008 წელს გამოწვეული იყო ეკონომიკური ვარდნის რამდენიმე მნიშვნელოვანი ინდიკატორით მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. ეს ინდიკატორები იყო მაღალი ფასები ენერგომატარებლებზე, რომელმაც თავის მხრივ სასურსათო საქონელზე ფასების მომატება გამოიწვია, და გლობალური ინფლაცია; მნიშვნელოვანი საკრედიტო კრიზისი, რომელმაც რამდენიმე უმსხვილესი ბანკის გაკოტრება ან ნაციონალიზაცია გამოიწვია მსოფლიოს რამდენიმე ინდუსტრიულ ქვეყანაში; უმუშევრობის ზრდა და გლობალური რეცესიის ალბათობა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Assessing the Costs and Consequences of the 2007–09 Financial Crisis and Its Aftermath , September 2013, Federal Reserve Bank of Dallas
* Tracking the Global Recession accurate and useful information from the Federal Reserve Bank of St. Louis
* Federal Reserve Bank of St. Louis, "What Caused the Crisis", collection of papers
* Global Outlook, Uri Dadush, "International Economics Bulletin", June 2009.
* Global Recession  ongoing coverage from BBC News
* Global Recession ongoing coverage from The Guardian
* ILO Job Crisis Observatory
* Financial Transmission of the Crisis: What's the Lesson? Shimelse Ali, Uri Dadush, Lauren Falcao, "International Economics Bulletin, June 2009.
* A Spectral Analysis of World GDP Dynamics: Kondratieff Waves, Kuznets Swings, Juglar and Kitchin Cycles in Global Economic Development, and the 2008–2009 Economic Crisis.
* The Second Wave of the Global Crisis? On mathematical analyses of some dynamic series
* Recession 'link' with over 10,000 suicides in the West. University of Oxford, June 2014.

კატეგორია:გლობალური ეკონომიკა
კატეგორია:ფინანსური კრიზისები
მხუჯიში

**მხუჯიში** — უძველესი ქართული ხალხური ცეკვა. სართულიანი ფერხული. გავრცელებული იყო ლაზეთში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ოსხაპუე

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
ბრიტპოპი

**ბრიტპოპი** — ალტერნატიული როკის ქვეჟანრი, რომელიც გაერთიანებულ სამეფოში წარმოიშვა. აღმოცენდა ბრიტანული დამოუკიდებელი მუსიკის სცენაზე ადრეულ 1990-იან წლებში. ახასიათებდა 1960-იანი და 1970-იანი წლების ბრიტანული გიტარის პოპ მუსიკის გავლენა.

## რესურსები ინტერნეტში
* BBC News-ის სტატია ჟანრის იუბილესთან დაკავშირებით


კატეგორია:როკ-მუსიკის ჟანრები
I Am... Sasha Fierce

***I Am... Sasha Fierce*** — ამერიკელი საცეკვაო პოპ მომღერლის - ბიონსე ნოულსის მესამე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა 2008 წელს. დისკი გამოსცა ლეიბლმა Columbia Records.

## სიმღერების სია 
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
### ათწლეულის საბოლოო ჩარტი
### ყველა დროის ჩარტები
## სერტიფიცირებები
!colspan="3"|შეჯამება
|-

## სქოლიო
კატეგორია:ბიონსე ნოულსის ალბომები
კატეგორია:2008 წლის ალბომები
კატეგორია:კონცეპტუალური ალბომები
რუსული მარში

**რუსული მარში** აღნიშნავს რუსული ნაციონალისტური ორგანიზაციების მოწყობილ მსვლელობასა და მიტინგს სახალხო ერთობის დღეს, 2005 წლის 4 ნოემბერს რუსეთის დედაქალაქის, მოსკოვის ქუჩებში. 2005 წლის 4 ნოემბერს მოწყობილი ეს აქცია იყო რუსეთის ისტორიაში ნაციონალისტთა პირველი ყველაზე მასობრივი და სანქციონირებული გამოსვლა. მოგვიანებით ამ აქციის ჩატარება ყოველწლიურ ტრადიციად იქცა, ამასთანავე მან გეოგრაფიაც გაიფართოვა. რუსული მარში დღესდღეობით რუსეთის 10-ზე მეტ ქალაქში ტარდება და ნაციონალისტთა ყველაზე მასშტაბურ აქციას წარმოადგენს. 

კატეგორია:რუსული მარში
ჭანჭათი

**ჭანჭათი** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, აკეთის თემში (სოფლები: გაგური, ზემო აკეთი, ქვემო აკეთი, ჭანჭათი). მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 130 მ, ლანჩხუთიდან 16 კმ. სოფელში არის საჯარო სკოლა

## ისტორია
ადამიანის ცხოვრების კვალი ქვის ხანიდან დასტურდება. სოფელში დგას ნაეკლესიარი. მთავარანგელოზის ეკლესია ნაგები იყო ხით. 1958 წელს ჭანჭათში აღმოჩნდა ვერცხლის ორი პოლონური მონეტა. მონეტები ადასტურებენ რეჩ პოსპოლიტასთან გურიის სამთავროს ურთიერთობას XVII საუკუნის დასაწყისში. გურიაში პოლონური მონეტების გავრცელების კიდევ ორი შემთხვევაა დაფიქსირებული. 1900 წელს ზედუბანში აღმოჩნდა ორი, ხოლო 1979 წელს მაკვანეთში ოთხი მონეტა. 1920 წელს შეიქმნა ჭანჭათის თემი. საბჭოთა პერიოდიდან ჭანჭათი შევიდა კვლავ აკეთის სასოფლო საბჭოში.

## მოსახლეობა
## ქვის სვეტი
სოფლიდან დაახლოებით 5 კმ. მოშორებით გორის თავზე აღმოჩენილია ქვის სვეტი (სტელა) რომელსაც აქვს ქვისავე საძირკველი. წინა მხარეს და ირგვლივ აქვს მარტივი ორნამენტები.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
*ლავრენტი წულაძე — პედაგოგი
*ვლადიმერ გოგუაძე — სამხედრო მოღვაწე
*სოლომონ ვადაჭკორია — საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი
*ვასილ წულაძე — საქართველოს ეროვნული საბჭოსა და დამფუძნებელი კრების წევრი
*აპოლონ წულაძე — მეფუტკრე და ეთნოგრაფი
*შოთა ვადაჭკორია ― ისტორიკოსი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭანჭახა

**ჭანჭახა** — ნასოფლარი აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორის მუნიციპალიტეტში (მღებრიანის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე თეძმის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 1680 მეტრი, გორიდან 42 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
ჭანჭახი

გეოგრაფიული სახელი **ჭანჭახი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჭანჭახი — მწვერვალი რაჭაში
* ჭანჭახი — მყინვარი რაჭაში
* ჭანჭახი — მთა არსიანის ქედზე, აჭარაში
* ჭანჭახი — მდინარე რაჭაში
ჭანჭახისწვერი

**ჭანჭახისწვერი**, **ჭანჭახი** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადის — ჭანჭახის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4462 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. კლდოვანი, ციცაბოკალთებიანია. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. მწვერვალის სამხრეთ კალთაზე განლაგებულია ჭანჭახის მყინვარი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ჭანჭახის მყინვარი

**ჭანჭახის მყინვარი** — ხეობის ტიპის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ ჭანჭახისწვერის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 2,0 კმ, ფართობი 2,0 კმ². მყინვარის ენა ოთხი ნაკადისაგან შედგება და მთავრდება ზღვის დონიდან 3000 მ სიმაღლეზე. ჭანჭახის მყინვარის ფირნის ხაზის სიმაღლე 3450 მ. მყინვარიდან გამოედინება მდინარე რიონის მარცხენა შენაკადი — ჭანჭახი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჭანჭახისწვერი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მყინვარები
თბილისის თოჯინების მუზეუმი

**თბილისის თოჯინებისა და სათამაშოების მუზეუმი** — თბილისში მდებარე მუზეუმი, რომელიც 1937 წელს საბავშვო მწერლისა და პედაგოგის თინათინ თუმანიშვილის თაოსნობით და საქართველოს მთავრობის სპეციალური გადაწყვეტილებით დაარსდა.

## ისტორია
საბავშვო მწერლისა და პედაგოგის თინათინ თუმანიშვილის თაოსნობით, 1937 წელს ყოფილი ათარბეგოვის (ამჟამად ძმები ზუბალაშვილების) ქუჩაზე, პირველი საბავშვო ბაღის შენობაში დაარსდა საბავშვო სათამაშოების მუზეუმი. მუზეუმს საფუძვლად დაედო მისი დამფუძნებლის თინათინ თუმანიშვილის თოჯინებისა და სათამაშოების კოლექცია, საგვარეულო ნივთები და ბიბლიოთეკა, რომელიც მან სახელმწიფოს უსასყიდლოდ გადასცა.

1958 წელს მუზეუმი გადავიდა პიონერთა სასახლეში, ხოლო 1986 წლიდან ბინა დაიდო შავთელის ქუჩაზე მდებარე შენობაში.

თინათინ თუმანიშვილმა აღმოაჩინა და ერთი იდეის ქვეშ გააერთიანა იმ პერიოდის ახალგაზრდა ნიჭიერი მხატვრები და ინჟინერ-მექანიკოსები. იმ დროს, როდესაც საქართველოში ფიზიკურად არ არსებობდა არც ერთი ქართული თოჯინა, საფუძველი ჩაეყარა ეროვნული ხასიათის დედოფალას, რაც დღემდე მუზეუმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი და წამყვანი თემაა.

ნინო ბრაილაშვილი, ნ. ბელიაევა, ნ. გილჩევსკაია, ი. ფრანგულოვი, რ. ბეგთაბეგიშვილი, გ. ალექსანდროვი, ნ. ანთაძე და დ. ჭუბაბრია ის მხატვრებია, რომელთა მიერაც შეიქმნა თოჯინური ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუშები, რომლებიც დღეს თბილისის თოჯინების მუზეუმის ექსპონატებს წარმოადგენენ.

მუზეუმის დაარსებას და მის არსებობას მხარს უჭერდნენ ისეთი ხელოვანები და საზოგადო მოღვაწეები როგორებიც არიან: ლადო გუდიაშვილი, ელენე ახვლედიანი, ვალერიან სიდამონ-ერისთავი, მოსე თოიძე, უჩა ჯაფარიძე, ნიკო მუსხელიშვილი, ილია ვეკუა, გიორგი ჩუბინაშვილი, სიმონ ყაუხჩიშვილი, დიმიტრი უზნაძე, სიმონ ჯანაშია, ვერა ბარდაველიძე, ევგენი ხარაძე, შ. დადიანი, ი. გრიშაშვილი. ლეო ქიაჩელი და საზოგადოების სხვა თვალსაჩინო წარმომადგენლები.

## ექსპონატები
წლების განმავლობაში მუზეუმის ფონდებში თავი მოიყარა 2000-ზე მეტმა უნიკალურმა ექსპონატმა:  ქართულმა ხალხურმა და მხატვრულმა დედოფალამ, სათამაშომ, მოძრავ-მუსიკალურმა სათამაშოებმა, ლიტერატურული პერსონაჟების მიხედვით შექმნილმა თოჯინებმა. მუზეუმში წარმოებული მეცნიერული კვლევების შედეგად დაგროვდა მნიშვნელოვანი ეთნოგრაფიული მასალები, ბავშვთა ესთეტიკური კუთხით აღზრდის, სათამაშოს განვითარების ისტორიულ გზებსა და ქართული ხელოვნების ისტორიის საკითხებთან დაკავშირებული მეცნიერული ნაშრომები. ფონდში განსაკუთრებული ადგილი უკავია საზღვარგარეთის 40 ქვეყნიდან ჩამოტანილ და შეძენილ მხატვრულ ორიგინალურ ექსპონატს, სახსოვარ-შემოწირულობებს.

## გაძარცვა
საქართველოში, 1990-იან წლებში მიმდინარე უარყოფითი მოვლენები მტკივნეულად აისახა მუზეუმის ისტორიაშიც. 1996 წელს მუზეუმის გაძარცვისას დაიკარგა მე-18 და მე-19 საუკუნეების უნიკალური ფრანგული მოძრავი-მუსიკალური სათამაშოები და მათთან ერთად ბევრი ძვირადღირებული ექსპონატი, რაც მუზეუმისთვის მძიმე დანაკლისი გამოდგა.

## ლიტერატურა
* ნელი კალანდარიშვილი. პორტრეტები შტრიხებში, სათამაშოების მუზეუმის დამაარსებელი და პირველი დირექტორი - თინათინ თუმანიშვილი. თბილისი, 1998, გვ. 7-10.

## რესურსები ინტერნეტში
* თბილისის თოჯინებისა და სათამაშოების მუზეუმი 

კატეგორია:თბილისის მუზეუმები
კატეგორია:თოჯინების მუზეუმები
კატეგორია:თბილისის მუზეუმების გაერთიანება
კატეგორია:1937 წელს დაარსებული მუზეუმები
ფულის მუზეუმი

**საქართველოს ეროვნული ბანკის ფულის მუზეუმი** მდებარეობს ქალაქ ყვარელში, ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრის შენობაში, რუსთაველის ქ. N10-ში. 

მუზეუმი დაარსდა 2001 წელს, იგი 1981-1989 წლებში მოქმედი „ბანკის მუზეუმის“ ბაზაზე აღმოცენდა და საქართველოს ისტორიასა და თანამედროვე მსოფლიოში ფულის, როგორც სახელმწიფოებრიობის აუცილებელი ატრიბუტიკისა და მისი განვითარების დონის წარმოჩენას, საქართველოში ნუმიზმატური და ბონისტური მოძრაობის პროპაგანდასა და ამ სფეროში კავშირების განმტკიცებას ემსახურება. 

ეროვნულ ბანკთან არსებული ფულის მუზეუმი საქართველოში ერთადერთია, რომელიც მთლიანად მხოლოდ ფულს ეძღვნება და, თანაც, ფულს არა მხოლოდ ისტორიულ ჭრილში. მუზეუმის გამოფენაზე თვალსაჩინოდ არის წარმოდგენილი საქართველოში ფულის მიმოქცევის მრავალსაუკუნოვანი ისტორია ძველი წელთაღრიცხვის VI საუკუნიდან დღემდე და აქვეა წარმოდგენილი თანამედროვე მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ვალუტა.

კატეგორია:2001 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ჭანჭახი (მთა)

**ჭანჭახი** — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არსიანის ქედის ჩრდილოეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2506 მ. აგებულია შუაეოცენის ზედა სერიის უხეშმარცვლოვანი ტუფ-ბრექჩიებით, ტუფებითა და ანდეზიტური ლავების განფენებით. მთა და მისი მიდამოები შემოსილია სუბალპური და ალპური მცენარეულობით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ჭანჭახი (მდინარე)

**ჭანჭახი** — მდინარე საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში, რიონის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს რაჭის კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, მყინვარ ჭანჭახზე, ზღვის დონიდან 3025 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 21,6 კმ, აუზის ფართობი 185 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. დამახასიათებელია წყალდიდობა აპრილიდან ოქტომბრამდე და წყალმცირობა ნოემბრიდან აპრილამდე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 7,77 მ³/წმ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რიონის შენაკადები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
ფოსფორის ციკლი

მინერალებისა და ცხოველთა ძვლების შედგენილობაში ფოსფორი ძირითადად კალციუმის ფოსფატის სახით შედის. ფოსფატური ქანებიდან ფოსფორს მცენარე მხოლოდ მჟავა ნიადაგებიდან იტვისებს. მჟავას მოქმედებით ნიადაგში არსებული წყალში უხსნადი ფოსფატები წყალში ხსნად დიჰიდროფოსფატებად გარდაიქმნება და მცენარის ფესვებით შეიწოვება. კვებითი ჯაჭვით მცენარეთა ორგანიზმებიდან ორგანული ფოსფორი ცხოველთა ორგანიზმებში გადაადგილდება. მოხმარებისა და ორგანიზმების სიკვდილის შემდეგ ფოსფორი ისევ მთის ქანებსი დაილექება ან გრუნტის წყლით წყალსატევებში ჩაედინება. წყალმცენარეების მიერ შთანთქმული ფოსფორი ისევ კვებით ჯაჭვში ერთვება და ილექება.

კატეგორია:ეკოლოგია
კატეგორია:ბიოგეოგრაფია