open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მოედანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მოედანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მოედანი - არქიტექტურულად ორგანიზებული სივრცე, რომელიც შედის ქალაქის სივრცეთა საერთო სისტემაში
* მოედანი - სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში
მოზაზავრები

**მოზაზავრები** () — ნამარხი ზღვის ქვეწარმავლების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 12 მ აღწევდა. კბილები სასაზეც ჰქონდათ. ტანი ქერცლებით იყო დაფარული. ჰქონდათ მოკლე, ფარფლისმაგვარი კიდურები. მოზაზავრებისთვის კუდი ძირითადი მამოძრავებელი ორგანო იყო. აქტიური მტაცებლები იყვნენ, რომელთაც იქთიოზავრები და პლეზიოზავრები შეცვალეს. იკვებებოდნენ თევზებით, მოლუსკებით, კანეკლიანებით. ცნობილი არიან თითქმის ყველა მატერიკის (ავსტრალიის გარდა) ზედაცარცული ნალექებიდან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მოზაზავრები
კატეგორია:გადაშენებული ქვეწარმავლები
ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი (ფილმი)

***ჰარი პოტერი და საიდუმლო ოთახი*** () — რეჟისორ კრის კოლამბუსის ფილმი, რომელიც გადაღებულია ჯოან როულინგის მიერ დაწერილი ჰარი პოტერის თავგადასავლების მეორე წიგნის მიხედვით.

ამ ფილმში ჰარი და მისი მეგობრები ბრუნდებიან ჰოგვორტსში. იქ ცნობილი ხდება, რომ მოსწავლეებს თავს ესხმის უცნობი არსება. იბადება ეჭვი, რომ იგი იმალება საიდუმლო ოთახში, რომელიც ოდესღაც სამუდამოდ დალუქული იქნა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:2002 წლის ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
Just Be: Train Tour

**Just Be: Train Tour** არის ტიესტოს ალბომის, Just Be-ს მხარდასაჭერი ტურნე. ტურნე დაიწყო ბრედაში, 20 მაისს, ამაღლების დღეს, როდესაც ტიესტომ ნიდერლანდების სამეფო კარის მიერ ორანჯ-ნასაუს ორდენის ოფიცრის წოდება მიიღო. ტიესტოს გაეშურა თავისი სპეციალური მატარებლით. მან ჩაატარა კონცერტები შემდეგ ქალაქებში: ბრედა, ეინდჰოვენი, ამსტერდამი და უტრეხტი.

კატეგორია:ტიესტოს ტურნეები
მოთენას მღვიმე

**მოთენას მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ტაბაკელის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე აბაშის ხეობის მარცხენა მხარეს, სოფელ პირველი ბალდის მიდამოებში, ზღვის დონიდან 570 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ეოცენურ შრეებრივ კირქვებში. ჯამური სიგრძე 95 მ. ორსართულიანია.

მოთენას მღვიმე ჰორიზონტალურია, აღმავალი. მისი წინა ნაწილი ჩამონგრეულია და ღია ხეობას წარმოადგენს. აქვე ამოყვანილია ქვითკირის კედელი, დატანილია სათოფურები. მღვიმე ორი დიდი დარბაზისაგან შედგება, რომლებიც ერთმანეთს ვიწრო, მაგრამ მაღალი გასასვლელებით უკავშირდებიან. ბოლო დარბაზის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში 10 მ-ნი საფეხურია, რომლითაც მღვიმის მეორე სართულზე შეიძლება მოხვედრა. მღვიმეში მრავლადა სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, ტრავერტინის კასკადები, გურები, ფარდები, ასევე დიდი ზომის ლოდები, გამოფიტვის ადგილობრივი მასალა.

ჰავა დინამიურია. მღვიმიდან გამოდის წყლის ნაკადი, რომლის დებიტია 105 ლ/წმ. ნაკადი აჩენს კალციტის ქერქით გარშემოზღუდულ ტბებს. მღვიმური ნაკადი მდინარე აბაშას უერთდება. მღვიმური ნაკადი გამოიყენებოდა სოფელ პირველი ბალდის კოლმეურნეობის ფერმისათვის. მოთენას მღვიმეშია ისტორიული ნაგებობა, რომელიც შუა საუკუნეებში გამოყენებული იყო ციხესიმაგრედ. მღვიმეში ბინადრობენ ღამურები, ობობები, მწერები და სხვა.

მოთენას მღვიმე ადვილი მისადგომია და გასავლელი. შედგენილია გეგმა და ჭრილები. ბუნების ძეგლია.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბუნების ძეგლები

## სქოლიო
კატეგორია:IUCN კატეგორია III
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მღვიმეები
კატეგორია:საქართველოს ბუნების ძეგლები
მოთქმა

**მოთქმა** — ქართული სამგლოვიარო რიტუალის შემადგენელი ნაწილი, ზეპირსიტყვიერების იმპროვიზაციული სახეობა. ასრულებს მოტირალი (იგივეა, რაც  „ხმით მოტირალი“, „გლოვის მგოსანი“, „გოდების შემსხმელი“, „მომთქმელი“) გლოვის გამოსახატავად და მიცვალებულის ღირსებათა წარმოსაჩენად, ზოგჯერ ლექსადაც. მოთქმის ზოგიერთი ფორმა ახლაც გვხვდება საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში (მოთქმის ნიმუშები იხილეთ  წიგნებში: „ხალხური სიბრძნე“, ტ. 4, თბ., 1965; „ქართული ხალხური პოეზია“, ტ. 5, 1976).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ადათ-წესები
მოკვეთა

**მოკვეთა** — სასჯელის სახე ძველ საქართველოში — დამნაშავის გაძევება საცხოვრებელი ადგილიდან კორპორაციიდან. საკორპორაციო მართლმსაჯულებით მოკვეთა გათვალისწინებული იყო ღალატის, ამბოხების, მევახშეობისა და სხვა დანაშაულისათვის. მთიელთა ჩვეულებითი სამართალი თემიდან მოკვეთას ითვალისწინებდა. შეიძლებოდა, რომ მონანიებულ-გამოსწორებული დამნაშავე კორპორაციას, თემს კვლავ თავის წევრად მიეღო.

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ., 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929;

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:სასჯელები
მოკაზმული

**მოკაზმული** — ქართული ჰიმნოგრაფიული ტერმინი. გულისხმობს თავისუფალ, გადამუშავებულ თარგმანს, დედნის პერიფრაზს. მოკაზმულის უძველესი წერილობითი დადასტურება მიქაელ მოდრეკილის  „იადგარში“ (978-988) გვხვდება. უკანასკნელი დროის გამოკვლევების მიხედვით მოკაზმული, ძველი თარგმანის გადაკეთება-გადამუშავებასთან ერთად, ძლისპირის მიხედვით მის ზუსტად გამართვა-შეწყობასაც უნდა ნიშნავდეს.

## ლიტერატურა
**ინგოროყვა პ.,* თხზ. კრ. შვიდ ტომად, ტ. 3, 1965;
**ჯღამაია ც.,* ტერმინი „მოკაზმული“ მიქაელ მოდრეკილის იადგარში, კრ.: ხელნაწერთა ინსტიტუტის XIV სამეცნიერო სესიის თეზისები, თბ., 1972;
**ჯღამაია ლ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 69, თბ., 1984

კატეგორია:ქართული ჰიმნოგრაფია
მარია ესტელა მარტინეს დე პერონი

**მარია ესტელა (ისაბელ) მარტინეს დე პერონი** (დ. 4 თებერვალი,  1931, ლა-რიოხა, არგენტინა) — პირველი ქალი პრეზიდენტი არგენტინასა და დასავლეთ ნახევარსფეროში.

პანამის ღამის კლუბის მოცეკვავე, სადაც გაიცნო თავისი მომავალი მეუღლე, არგენტინის ყოფილი დიქტატორი, ხუან პერონი, რომელსაც ცოლად გაჰყვა 1960 წელს. 1972 წელს მეუღლესთან ერთად დაბრუნდა სამშობლოში და ფაქტობრივად დაიწყეს საპრეზიდენტო კამპანია. 1973 წლის  23 სექტემბრის ვადამდელ არჩევნებში გაიმარჯვა მისმა მეუღლემ, რომელმაც 12 ოქტომბერს მარია ესტელა დანიშნა ვიცე-პრეზიდენტად. 1974 წლის 1 ივლისს პრეზიდენტის გარდაცვალების გამო, კონსტიტუციის საფუძველზე პრეზიდენტის პოსტი მისმა ქვრივმა მარია ესტელა მარტინესმა დაიკავა. ქვეყანას კი ფაქტობრივად მართავდა მარტინესის მთავრობის საზოგადოებრივი კეთილდღეობის მინისტრი, ცნობილი ასტრონომი, ხოსე ლოპეს რეგა. 1976 წლის 24 მარტს გენერლების ჯგუფმა მოახდინა სამხედრო გადატრიალება. ქალბატონი პრეზიდენტი დააპატიმრეს, თუმცა მალევე პატიმრობა შინაპატიმრობით შეუცვალეს, ხოლო სულ მალე სამშობლოს დატოვების ნებართვაც მისცეს და საცხოვრებლად ესპანეთში გადავიდა. იგი არგენტინაში დაბრუნდა 1983 წელს და დღეს ბუენოს-აირესის გარეუბანში ცხოვრობს. პოლიტიკური აქტივობა მთლიანად შეწყვიტა.

2024 წელს პრეზიდენტმა ხავიერ მილეიმ მოუწოდა ყველა ცოცხალ ყოფილ პრეზიდენტს, დასწრებოდნენ 2024 წლის 25 მაისის პაქტის ხელმოწერას ტუკუმანში, 9 ივლისს. პერონმა გადაწყვიტა არ დასწრებოდა არნიშნულ ღონისიებას.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალი პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* არგენტინის პირველი პრეზიდენტი ქალი
* A photo of Mrs. Isabel Perón, making the Roman salute when she took oath to Office (following to Perón's death)

## სქოლიო
კატეგორია:არგენტინის პრეზიდენტები
კატეგორია:არგენტინელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:ქალი ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ლიდია გეილერ ტეხადა

**ლიდია გეილერ ტეხადა** (; დ. 28 აგვისტო, 1921, კოჩაბამბა — გ. 9 მაისი, 2011, ლა-პასი) — ბოლივიის ქალი პრეზიდენტი (17 ნოემბერი, 1979 – 18 ივლისი, 1980).

## კარიერა 
1948 წლიდან აქტიურად ჩაება პოლიტიკაში და გაერთიანდა ნაციონალურ-რევოლუციურ მოძრაობაში, რომელმაც აქტიური მონაწილეობა მიიღო 1952 წლის რევოლუციაში. 1956-1964 წლებში იყო დეპუტატთა პალატის წევრი. 1964 წელს პოლიტიკური ზეწოლის გამო წავიდა ემიგრაციაში. 15 წლის შემდეგ დაბრუნდა სამშობლოში და გახდა ახლადარჩეული დეპუტატთა პალატის პრეზიდენტი. 1979 წლის სამხედრო გადატრიალების შემდეგ დეპუტატთა პალატამ აირჩია დროებით პრეზიდენტად. 1980 წლის ახალი სამხედრო გადატრიალების შემდეგ კი დატოვა თანამდებობა და საცხოვრებლად საფრანგეთში წავიდა, სადაც ცხოვრობდა 1981 წლის 4 აგვისტომდე. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ აქტიურად ჩაება დიპლომატიურ სამსახურში: იყო ბოლივიის ელჩი საფრანგეთში, ვენესუელასა და გერმანიის ფედერაციულ რესპუბლიკაში.

დაწერილი აქვს ორი ავტობიოგრაფიული წიგნი „ქალი და რევოლუცია“ (1960) და „ჩემი ლიდერობის სურვილი“ (2000).

მისი ინიციატივით დაარსდა და დღესაც აღინიშნება ბოლივიელ ქალთა დღე —  11 ოქტომბერი.

მეუღლეს გაშორებულია, ჰყავს ერთი ქალიშვილი — ტერეზა.

გარდაიცვალა  2011 წლის 9 მაისს, ხანგრძლივი ავადმყოფობის შემდეგ 89 წლის ასაკში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალი პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* *"The New York Times": Elección de Bachelet es un avance de las mujeres en el mundo*, EMOL, Jueves 19 de enero de 2006 
* ლიდია: ქალი ისტორიაში
* ფოტო

## სქოლიო
კატეგორია:ბოლივიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
კატეგორია:ბოლივიელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:სამხრეთ ამერიკის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
მოკიდებული

** მოკიდებული**, *მოკიდული* — ფეოდალური დაჯგუფების სახეობა ძველ საქართველოში. ამ სახის დაჯგუფებაში ერთიანდებოდნენ ერთი მრწამსისა და მიზანდასახულობის თანამოაზრე ფეოდალთა საგვარეულოები.

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ., 3, თბ., 1966;

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
მოკლეზედაფრთიანი ხოჭოები

**მოკლეზედაფრთიანი ხოჭოები**, *სტაფილინები* () — მწერების ოჯახი ხეშეშფრთიანთა რიგისა. აქვთ ვიწრო და წაგრძელებული (1,5-40 მმ) სხეული. მათი მატლები მოძრავია. ოჯახში 30 ათასი სახეობაზე მეტია. იკვებებიან მწერებით, მატლებით, პატარა ტკიპებითა და სხვა. ზოგი სასოფლო-სამეურნეო კულტურების მეორეხარისხოვანი მავნებელია. Paedurus-ის გვარის მოკლეზედაფრთიანი ხოჭოების სისხლი შხამიანია და კანზე მოხვედრისას ადგილობრივ ანთებას იწვევს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
მოკლეთავა ბაყაყისებრნი

**მოკლეთავა ბაყაყისებრნი** () — უკუდო ამფიბიების ოჯახი. სხეულის სიგრძე 4 სმ-მდეა. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკაში. ხმელეთის ან მეხეური ფორმებია. ოჯახში 2 გვარია გაერთიანებული: მეხეური  ბაყაყები (*Ischnocnema*) და საკუთრივ მოკლეთავა ბაყაყები (*Brachycephalus*). კანის ჯირკვლების სეკრეტი შხამიანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უკუდო ამფიბიები
სურამულა

**სურამულა** — მდინარე საქართველოში, ხაშურის და ქარელის მუნიციპალიტეტებში. ფცის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1200 მეტრზე. სიგრძე 42 კილომერტი. აუზის ფართობი 719 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯია 12,5 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
მოლარე

**მოლარე** — სალაროს დაბალი მოხელე ძველ საქართველოში. ერთდროულად რამდენიმე მოლარე არსებობდა. მოლარეები მოლარეთუხუცესს ემორჩილებოდნენ. მოლარე სალაროს რომელიმე განყოფილებას განაგებდა. მეფის საჩუქარი სტუმრისათვის მოლარეებს უნდა მიერთმიათ. მოლარეების სარგოს შეადგენდა სტუმართაგან მიღებული საჩუქარი („რაც სტუმარს ენამუსებოდეს“), სალაროში შესული საჩუქრებისა და სალაროდან გაცემული ჯამაგირის წილი. მოლარეები ჰყავდათ როგორც მეფეს, ისე დედოფალსა და ფეოდალებს.

თანამედროვე ქართულში „მოლარე“ ეწოდება პირს, რომელიც განაგებს სალაროს, ფულის გამცემა-მიღებას.

## ლიტერატურა
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოს და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952, გვ. 188-192;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ., 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928, გვ. 183-186.

კატეგორია:პროფესიები
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მოლარეთუხუცესი

**მოლარეთუხუცესი** — მოლარეთა უფროსი, სალაროს მაღალი მოხელე ძველ საქართველოში. ფეოდალური საქართველოს გაერთიანების ხანაში მოლარეთუხუცესი სალაროს განაგებდა და მსახურთუხუცესს ექვემდებარებოდა. გვიანდელი ფეოდალურ პერიოდში მოლარეთუხუცესს სალაროს ძირითადი განყოფილება, მთავარი ყუთი ებარა (სალაროს კი სალაროს ნაზირი განაგებდა); ცალ-ცალკე არსებობდა მეფის მოლარეთუხუცესისა და დედოფლის მოლარეთუხუცესის თანამდებობები.

## ლიტერატურა 
* *სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოს და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952, გვ. 188-192;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ., 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928, გვ. 183-186.

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მოლითი

**მოლითი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მოლითი – სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში;
* მოლითი – სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში.
ბრედა

**ბრედა** — ქალაქი ნიდერლანდებში, ჩრდილოეთ ბრაბანტის პროვინციაში. მდებარეობს მდინარე მარკზე, მარკისა და აარეს შესართავთან. არის დიდი სარკინიგზო კვანძი, სამდინარო ნავსადგური. განვითარებულია ლითონდამუშავება და მანქანათმშენებლობა, ელექტროტექნიკის, საფეიქრო, სამკერვალო, ტრიკოტაჟის, ტყავ-ფეხსაცმლის, კვების მრეწველობა, სიგარებისა და ხელოვნური აბრეშუმის წარმოება. მოქმედებს სამეფო სამხედრო აკადემია.

## მოსახლეობა
* 1974 წ. — 119 ათასი
* 2007 წ. — 170 491

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
Magik (სერია)

**Magik** — ტიესტოს ტრანს მიქსების კრებულების სერია. ამ სერიის გამოშვება, რომელშიც შედის 7 კომპილაციური ალბომი, დაიწყო 1997 და დასრულდა 2001 წელს. სერიებში შესულ ალბომებს იგი უშვებდა საკუთარი ლეიბლზე, Black Hole Recordings.

## ალბომები
* *Magik One: First Flight* (15 სექტემბერი, 1997)
* *Magik Two: Story of the Fall* (8 მაისი, 1998)
* *Magik Three: Far from Earth* (14 ოქტომბერი, 1998)
* *Magik Four: A New Adventure* (6 ივნისი, 1999)‎ 
* *Magik Five: Heaven Beyond* (3 თებერვალი, 2000)‎ 
* *Magik Six: Live in Amsterdam* (17 ივნისი, 2000)‎ 
* *Magik Seven: Live in Los Angeles* (17 მაისი, 2001)‎

კატეგორია:ტიესტო
კატეგორია:კომპილაციური ალბომები
მოლოდიოჟ გრუზიი

**„მოლოდიოჟ გრუზიი“** () — ახალგაზრდული გაზეთი საქართველოს სსრ-ში, საქართველოს ახალგაზრდა ლენინური კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის ორგანო, გამოდიოდა 1921 წლის 31 მაისიდან თბილისში, კვირაში 3-ჯერ, რუსულ ენაზე.

„მოლოდიოჟ გრუზიის“ წინამორბედია ამიერკავკასიის პირველი ახალგაზრდული გაზეთი „მოლოდოი რაბოჩი“, რომელიც 1919 დაარსდა ბაქოში, საქართველოში (თბილისში) გამოვიდა საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ (1921) და ამიერკავკასიის კომკავშირის სამხარეო კომიტეტის ორგანო იყო. 1937 წლიდან „მოლოდოი სტალინეცი“ ერქვა, ხოლო 1961 წლის 18 ნოემბრიდან — „მოლოდიოჟ გრუზიი“. აშუქებდა კომკავშირული ცხოვრების აქტუალურ პრობლემებს, ქვეყნის პოლიტიკურ-ეკონომიკურ საკითხებს. ბეჭდავდა სტატიებს ახალგაზრდობის აღზრდის, შრომისა და განათლების შესახებ. აქვეყნებდა წერილებს ლიტერატურაზე, ხელოვნებაზე, სპორტზე და სხვა თემებზე. ტირაჟი 70 ათასი ცალი (1981 წლის მონაცემები).

საქართველოს დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ გამოდიოდა Новая Газета-ს სახელით. დაიხურა 1991 წლის შემოდგომაზე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:კომკავშირი
მოლოზანა

**მოლოზანა** () — ბუჩქი ადოქსასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 2 მ აღწევს. ზედა ნაწილში 3-ნაკვთიანი კვერცხისებრი ფოთლები და ნორჩი ყლორტები აქვს. თეთრი ძაბრისებრი ყვავილები შეკრებილია ფარისებრ ყვავილებად. ნაყოფი წითელია, ოვალური და შეიცავს მცირე რაოდენობით წვენსა და ფქვილოვან რბილობს. 

გავრცელებულია სომხეთსა და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიაში. ჩვენში უმთავრესად დასავლეთ საქართველოს მთის ქვედა და შუა სარტყელის ტყეებში იზრდება. კარგი თაფლოვანი მცენარეა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ძახველი
მოლოქი

**მოლოქი** () — ხვლიკი ჯოჯოსებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 22 სმ აღწევს. პატარა თავი და განიერი სხეული აქვს. დაფარულია მოღუნული ეკლებით, რომლებიც თვალებს ზემოთ და კეფაზე რქებს წააგავს. მოლოქი ფერს იცვლის განათებისა და ტემპერატურის მიხედვით. გავრცელებულია ავსტრალიის ქვიშიან უდაბნოებში. იკვებება ჭიანჭველებით. მრავლდება კვერცხებით. წვიმის დროს კანით შეიწოვს წყალს, რომელსაც მარაგად ინახავს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჯოჯოსებრნი
მოთემე

**მოთემე** — თემის კაცი, რომელსაც ძველ საქართველოში სასამართლო იყენებდა რაიმე გარემოების გამოსაღკვევად. მოთემეს ევალებოდა აგრეთვე ნაკლებმნიშვნელოვანი დავა-საჩივრების „გარიგება“. საფიქრებელია, რომ მოთემე იგივე ადგილობრივი (უპირატესად მომრიგებელი) მოსამართლე იყო, რომელსაც სოფელი გარკვეული ვადით ირჩევდა. ასეთ მოსამართლეს „სოფლის კაცს“, „ხევის კაცს“ და „ბჭესაც“ უწოდებდნენ.
## ლიტერატურა
* *კეკელია მ.,* სასამართლო ორგანიზაცია და პროცესი საქართველოში რუსეთთან შეერთების წინ, ტ. 1, თბ., 1970, გვ. 243-252;
**კეცხოველი ნ.,* ხევისკაცობა, «საბჭოთა სამართალი», 1975, № 2;

კატეგორია: ძველი ქართული სამართალი
მომავალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მომავალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მომავალი — ქართული გაზეთი
* მომავალი — ქართული ჟურნალი
მომავალი (გაზეთი)

**„მომავალი“** — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი, სოციალ-დემოკრატიული მიმართულების ორგანო. გამოდიოდა გაზეთი „ჩანგის“ ნაცვლად 1909–1910 წლებში თბილისში. რედაქტორი-გამომცემელი — ნ. მელიქ-შახნაზარიანცი, ფაქტობრივი – გრიგოლ ურატაძე. გაზეთი აშუქებდა მიმდინარე პოლიტიკურ და ლიტერატურულ საკითხებს, ჰქონდა პოლემიკა გაზეთ „ივერიასთან“. „მომავალი“ დაიხურა მთავრობის განკარგულებით. სულ გამოვიდა 111 ნომერი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:სოციალისტური გაზეთები
მომავალი (ჟურნალი)

**„მომავალი“** — ქართული სამეცნიერო პოლიტიკური და ლიტერატურული ჟურნალი, საქართველოს ახალგაზრდა ლენინური კომუნისტური კავშირის ცენტრალური კომიტეტის ორგანო. გამოდიოდა 1921–1924 წლებში თბილისში. აშუქებდა მარქსისტული ფილოსოფიას, პარტიის ისტორიას, მიმდინარე პოლიტიკის, იმდროინდელი ქართული ლიტერატურის ისტორიის, ლიტერატურათმცოდნეობისა და სხვა საკითხებს. თანამშრომლობდნენ დ. აროშიძე, კ. გორდელაძე, დ. გვაზავა, კ. ორაგველიძე და სხვანი. 1924 წლის თებერვლიდან ჟურნალი გამოდიოდა „ახალგაზრდა ლენინელის“ სახელწოდებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ტრირის ამფითეატრი

[thumb|240px|[ტრირის ამფითეატრი]]
[thumb|240px|ამფითეატრი და ცირკი [რომაელები|რომაელთა დროს]]

**ტრირის ამფითეატრი** — რომაელთა დროიდან შემორჩენილი ამფითეატრი ტრირში. მშენებლობა დასრულდა ჩვ. წელთაღრიცხვის დაახლოებით 100 წელს და 20 000 მაყურებელს იტევდა.

## ძეგლის არქიტექტურული აგებულება და მდებარეობა 
არენას ქვევით სარდაფული სივრცე ჰქონდა, რომელიც დღესაც შემონახულია. აქვე იყო მექანიკური სახის კონსტრუქცია, რომელიც ძალიან ჰგავდა თანამედროვე ლიფტებს. ამ ლიფტის მეშვეობით სანახაობის მონაწილეები პირდაპირ მოხვდებოდნენ არენაზე. ამფითეატრი იყო ნაწილი რომაული ქალაქის კედლისა და მდებარეობდა პეტრისბერგის მთის ძირას. ერთ–ერთი მიზეზი, რის გამო ეს ნაგებობა ტრირის ამ ნაწილში ააშენეს და არა სხვაგან, იყო ის, რომ არ იყო საჭირო მიწის საგანგებოდ მოზიდვა, ანუ ძეგლი თავისი დანიშნულებით ზუსტად ერგებოდა აქაურ არქიტექტონიკას და თან ნაკლებ სამშენებლო ხარჯებსაც მოითხოვდა. ტრირის ამფითეატრი მიმართულია ჩრდილოეთისაკენ და ჩრდილოეთითა და სამხრეთით ორი გასავალი აქვს.

## ისტორია 
ძეგლის (დაახლოებით ჩვ. წელთაღრიცხვის 100 წ.) აშენებისთანავე იგი გადაიქცა ქალაქ ტრირის მცხოვრებთათვის თავშეყრის ერთ–ერთ მთავარ ადგილად.
აქ ადგილობრივი ღირსეულნი, კეისრის ადგილობრივი მოხელეები (ასევე მოგვიანებით პირადად კეისარი მოქალაქეებს) სთავაზობდნენ პურსა და გართობას. ცხოველებისა (*venationes*) და გლადიატორების ბრძოლებისას სიკვდილ–სიცოცხლის ამბები წყდებოდა. გარდა ამისა, ამ ადგილას აცხადებდნენ ყველა მნიშვნელოვან გადაწყვეტილებას.

ტრირის ამფითეატრს ჰქონდა ასევე უჩვეულო დანიშნულება – იგი ასრულებდა ქალაქ ტრირის აღმოსავლეთ კარიბჭის ფუნქციასაც.

V საუკუნიდან ამფითეატრის ისევე როგორც ქალაქ ტრირის სხვა ძეგლების დაშლასა და არსებული ქვის სხვა სამშენებლო მიზნებით გამოყენებას შეუდგნენ.

1986 წელს ტრირის რომაული ამფითეატრი ქალაქი სხვა ღირსშესანიშნაობებთან ერთად იუნესკოს მსოფლიო კულტურის საგანძურთა სიაში შეიტანეს.

## ღონისძიებები 
გაზაფხულობით აქ ექსკურსიები იმართება, სადაც მსახიობები გლადიატორ ვალერიუსის ამბებს მოუთხრობენ მაყურებელს. გარდა ამისა, 
ყოველწლიურად აგვისტოს თვეში აქ იმართება გერმანიის ერთ–ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ხელოვნების ფესტივალი.

სურათი:Amphitheater Trier Brot und Spiele.jpg|პური და თამაშები: გლადიატორთა შოუ ამფითეატრში დღისით...
სურათი:Trier Amphitheatre at night.jpg|...და ღამით

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
(*გერმანულ ენაზე*)
* რომაული ტრირი
* ამფითეატრის ოფიციალური საიტი
* ექსკურსია გლადიატორ ვალერიუსთან ერთად – სათავგადასავლო მონათხრობი 
* რომაულთა დროინდელი ამფითეატრის სურათები 

კატეგორია:ტრირი
კატეგორია:გერმანიის შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
მომთაბარე მეცხოველეობა

**მომთაბარე მეცხოველეობა** — მეცხოველეობის ორგანიზაციის ფორმა, რომლის დროსაც ცხოველები მთელი წლის განმავლობაში ან წლის უმეტეს დროს ერთი სეზონური საძოვრებიდან მეორე გადაჰყავთ იმ პერიოდში, როდესაც ამ სავარგულზე უხვი და ყუათიანი საკვებია.  მომთაბარე მეცხოველეობა განსაკუთრებით ხელსაყრელია მთაგორიან ქვეყნებში, სადაც ბუნებრივი სავარგულები წლის სხვადასხვა დროს შეიძლება რაციონალურად გამოვიყენოთ.

მომთაბარე მეცხოველეობა მკვეთრად განსხვავდება მოხეტიალე (ქოჩადმავლური) მეცხოველეობისაგან, რომლის დროსაც მოსახლეობას არ აქვს ძირითადი სადგომი თავისი განვითარებული მიწათმოქმედებით, მრეწველობით და ცხოველებთან ერთად მთელი ოჯახები იცვლიან ბინას.

მომთაბარე მეცხოველეობა განსხვავდება სტაციონარულ მეურნეობაში ცხოველების მთელი წლის განმავლობაში საძოვრული შენახვისაგანაც, როდესაც მხოლოდ საძოვრების მონაცვლება ხდება ერთსა და იმავე ტერიტორიაზე. მომთაბარე მეცხოველეობის სისტემა ითვალისწინებს ცხვრის, თხის, ღორის, ძროხის შენახვას. მომთაბარე მეცხოველეობის ეკონომიკური მნიშვნელობა დიდია, რადგან ამ სისტემის გამოყენებით მკვეთრად მცირდება ხარჯები საკვების დამზადებაზე, შრომაზე და სხვა, რაც საგრძნობლად ამცირებს პროდუქციის თვითღირებულებას. თავისუფლდება ბევრი სახნავი ფართობი მეურნეობის ძირითად ტერიტორიაზე სხვა სასოფლო-სამეურნეო დარგების განვითარებისათვის.

## ლიტერატურა
*ლეონიძე ლ., მეღორეობა, ტფ., 1924;
*Рчеулишвили М. Д., Отгонное овцеводство и пути его улучшения, Тб., 1957;
*რჩეულიშვილი მ., ქსე, ტ. 7, გვ. 86-87, თბ., 1984

კატეგორია:მეცხოველეობა
მონადირე

მინი|ნადირობა ყარაიაზში
**მონადირე** — სამონადირეო უწყების დაბალი მოხელე ძველ საქართველოში. მონადირეები მონადირეთუხუცესს ექვემდებარებოდნენ. მათ ევალებოდათ სამონადირეო ძაღლების გამოკვება და შესაფერისად გაწვრთნა, აგრეთვე ყოველწლიურად „ძაღლთა აღწერა“.
## ლიტერატურა
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952, გვ. 221-222;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1926, გვ. 195-196;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მონადირე ძაღლები

** მონადირე ძაღლები**, ნადირობისათვის განკუთვნილი სპეციალიზებული ძაღლების ჯიშური ჯგუფი. მსოფლიოში  მონადირე ძაღლების 100—მდე ჯიშია ცნობილი.  მონადირე ძაღლების საშუალებით მოიპოვებენ ძვირფასი ბეწვეულის 60%-ზე  მეტს და დიდი რაოდენობით ხორცის მომცემ ნადირ-ფრინველს. განასხვავებენ თანამედროვე  მონადირე ძაღლების რამდენიმე ჯგუფს: 
**ყეფიები* (რუსულ-ევროპული, დასავლეთციმბირული, აღმოსავლეთციმბირული, კარელიურ-ფინური), რომლებსაც იყენებენ ტყიან და ტყე-ველიან ზონებში ნადირ-ფრინველის მოსაპოვებლად. მოძებნის შემდეგ ისინი ყეფით აჩერებენ ნადირს მონადირის მისვლამდე. საქართველოს დასავლეთ რაიონებში (აჭარა, გურია) არსებობს ყეფიას მსგავსი ძაღლი - „მეკვერნე“ ანუ „ჩაქირი“, იგი ტანად პატარაა, ყურებაცქვეტილი, აქვს მოწითალო თვალები. უხეში წაბლისფერი ბეწვი, თეთრი კისერი, ყელი, კიდურები და კუდის ბოლო. გამოირჩევა უნდობლობით, სიავითა და შეუპოვრობით, საკავშირო სტანდარტს არ განეკუთვნება მცირერიცხოვრების გამო;
**მადევრები* (რუსული, ინგლისურ-რუსული, ანუ ჭრელი, ესტონური, ჰანოვერული, ბავარიული, ფიქსჰაუნდი, ბიგლი, ბასეტი და სხვა), რომლებსაც იყენებენ ტყიან და ტყე-ველიან ზონებში კურდღეზე, მელაზე, მგელზე, ტურასა და ჩლიქოსნებზე სანადიროდ. ისინი  ყეფით სდევენ ნადირს კვალზე, სანამ მონადირე არ გადაუჭრის გზას;
**მწევრები* (რუსული გრძელბანჯგვლიანები, რუსული ველის, მოკლებეწვიანი, შუაზიური თაზი, ყირგიზული თაიღანი, ინგლისური, ავღანური, ირანული და სხვა), რომლებსაც იყენებენ კურდღელზე, მელაზე, მგელზე, წვრილფეხა ჩლიქოსნებზე სანადიროდ ღია, გაშლილ ადგილებში. სპეციფიკური აღნაგობა, სწრაფი სირბილი (დაახლოებით 20 მ/წმ) , მახვილი მხედველობა საშუალებას აძლევს ადვილად დაეწიოს და შეიპყროს ნადირი (ეს ძაღლი საქართველოში გადაშენდა);
**სოროს ძაღლები* (ტაქსა, ტერიერი, ფოქსტერიერი), რომლებსაც იყენებენ მელაზე, მაჩვზე, ენოტისებურ ძაღლზე სანადიროდ, სოროში ებრძვიან ნადირს, გარეთ დევნიან ან სოროშივე ახრჩობენ (საქართველოში მცირერიცხოვანია);
**მეძებრები* (სეტერი, პოინტერი, კურცჰაარი, დრატჰაარი და სხვა), იყენებენ ჭაობის, ტყის, ველისა და წყალში მცურავ ფრინველზე სანადიროდ, ეძებენ ყნოსვით, აქვთ დამახასიათებელი ნაბული, უჩვენებენ ფრინველის ადგილსამყოფელს (საქართველოში დიდი პოპულარობით სარგებლობენ და ყველაზე მრავალრიცხოვანი ჯგუფია);
**სპანიელები* (ინგლისური კოკერი და სხვა), ანუ ფრინველების მადევრები. ეძებენ ყნოსვით, ამოაფრენენ ნაბულის გარეშე, მოკლული ფრინველი თვითონვე მიაქვთ პატრონთან. საქართველოში საკმაოდ გავრცელებული ძაღლია.

## ლიტერატურა
**გუნიავა ლ., სააკაძე გ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 89, თბ., 1984

კატეგორია:ძაღლები
კატეგორია:ნადირობა
მონაპირე

**მონაპირე** — საქართველოს ფეოდალური მონარქიის საზღვრისპირა ოლქის (სანაპიროს) გამგებელი ფეოდალი (ერისთავი ან ერისთავთერისთავი) XII საუკუნისა და XIII საუკუნის I მესამედში. მონაპირე თავისი ფუნქციებით იგივე იყო, რაც მარკგრაფი ფეოდალურ დასავლეთ ევროპაში. სანაპიროები შეიქმნა აღმოსავლეთ საქართველოს თურქ-სელჩუკთაგან განთავისუფლების შემდეგ დავით აღმაშენებლის დროს. მაშინ მონაპირე მეფის მოხელე იყო, მის სრულ მორჩილებაში მყოფი ვასალი. მომდევნო ხანაში იყო თანდათან სანაპიროს მემკვიდრე პატრონად („მემამულე“) იქცა, რომელსაც საკუთარი სუბვასალები ჰყავდა  და ფაქტობრივად მეფის ყმადნაფიცი „ხელმწიფის“ როლში გამოდიოდა. მონაპირეთა ინსტიტუტმა დიდი როლი ითამაშა საქართველოს სამხედრო საქმის ორგანიზაციაში, ქვეყნის თავდაცვის სისტემაში. 

XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე არსებობდა შემდეგო სანაპიროები: ჰერეთის, კამბეჩოვანის, გაგის, ტაშირის, ძორაგეტის, თმოგვის, თორის, სამცხის (არტაანის), შავშეთ-სპერისა (ფანასკერტის) და ყარსის. დავით აღმაშენებელმა სანაპიროთა ნაწილში ჩაასახლა ჩრდილოეთ კავკასიიდან გადმოყვანილი ყივჩაღები. მონაპირე ვალდებული იყოთვალყური ედევნებინა მოსაზღვრე ქვეყნებისათვის და დაეცვა საზღვარი მტრის მოულოდნელი შემოსევებისაგან. იგი სამხედრო დავით ოპერაციებს დამოუკიდებლად აწარმოებდა, შეტევითს კი - მხოლოდ მეფის განკარგულებით. მონაპირე (და სანაპიროს მოსახლეობაც) გარკვეული პრივილეგიებით სარგებლობდა, რის გამოც ფეოდალები და რიგითი მოლაშქრენი „რომელნი შიგნით იყვნეს, იგინი სანაპიროთა იაჯდეს“. მონაპირის მოვალეობა კარგადაა ნაჩვენები ვეფხისტყაოსანში. ავთანდილს, როგორც მონაპირეს, ევალება: დაიცვას საზღვარი, ებრძოლოს მეფის ურჩ მეზებლებს, დროდადრო მეფეს ეახლოს, ძღვენი მიართვას და ანგარიში ჩააბაროს. მონაპირეთა ინსტიტუტი გაუქმდა მონღოლების ბატონობის დაწყებისთანავე.

## ლიტერატურა
**ბარამიძე ა.,* შოთა რუსთველი და მისი პოემა, თბ., 1966;
**ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხი, წგნ. 7, თბ., 1974;
**ჩხატარაიშვილი ქ.,* უცხოელები XII საუკუნის საქართველოს ლაშქარში, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ., 1966;
**ჩხატარაიშვილი ქ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 91, თბ., 1984

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მონასპა

**მონასპა** — სამეფო გვარდია ფეოდალურ საქართველოში. დააარსა დავით აღმაშენებელმა. მონასპაში 5000 მხედარი „მონა“ ანუ მეფის პირად სამსახურში მყოფი რჩეული პროფესიონალი მეომარი შედიოდა. მონასპა მეფის მცველი კორპუსი იყო, რომელიც ხშირად  საგარეო  მტრების წინააღმდეგ საპასუხისმგებლო სამხედრო ოპერაციებსაც ატარებდა. მონასპაში შედიოდნენ სხვადასხვა ეროვნებისა და სარწმუნოების მოლაშქრეები, ძირითადად, როგორც ჩანს, ქართველი და ჩრდილოეთ კავკასიის მთიელები და თურქთა შემოსევების გამო უმამულოდ დარჩენილი აღმოსავლეთ საქართველოს ფეოდალები. არაქრისტიან „მონათა“ დიდი უმრავლესობა თანდათან გაქრისტიანდა. მოლაშქრეები მუდამ მეფესთან ან სასახლესთან იმყოფებოდნენ და მეფის წყალობით ცხოვრობდნენ. დავით აღმაშენებელი დიდად აფასებდა „მონებს“, რომლებიც მისი ხელისუფლების ძირითად დასაყრდენს წარმოადგენდნენ ფეოდალურ ოპოზოციასთან ბრძოლაში. 

მონასპა არსებობდა დავით აღმაშენებლის მემკვიდრეთა დროსაც. მონასპის მოლაშქრეები, ცხადია, მონები არ იყვნენ (ამ სიტყვის ჩვეულებრივი გაგებით), ისინი იყვნენ ან თავისუფალი მოთემეები ან მეფის ყმა მცირე აზნაურები. XII საუკუნის განმავლობაში „მონათა“ უმრავლესობა ყმა-მამულით იქნა შეწყალებული და ქართველ ფეოდალთა რიგებს შეერია. 1184 წლის შემდეგ მონასპა აღარ იხსენიება. მონასპის მოლაშქრეთაგან იყვნენ გამოსული გიორგი III-ისა და თამარის დროს მაღალსახელმწიფოებრივ თანამდებობაზე დაწინაურებული „უგვარო“ მოხელეები: მხარგრძელები, აფრიდონი, და სხვანი. 

მონასპა გამოცდილი და სანდო მეომრებისაგან შედგებოდა, იყო უაღრესად მობილური და საქართველოს სამხედრო წარმატებებში დიდი როლი ითამაშა.

## ლიტერატურა
**ბარამიძე ა.,* შოთა რუსთველი და მისი პოემა, თბ., 1966;
**ბერძენიშვილი ნ.,* საქართველოს ისტორიის საკითხი, წგნ. 7, თბ., 1974;
**ჩხატარაიშვილი ქ.,* უცხოელები XII საუკუნის საქართველოს ლაშქარში, კრ.: საქართველო რუსთაველის ხანაში, თბ., 1966;
**ჩხატარაიშვილი ქ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 91-92, თბ., 1984

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
კატეგორია:საქართველოს სამხედრო ერთეულები და ფორმირებები
გიორგი აგიაშვილი

**გიორგი თეიმურაზის ძე აგიაშვილი** (დ. 1836 — გ. 1901) — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, ქუთაისის გუბერნიის თავადაზნაურობის მარშალი 1870-1876 წლებში. სწავლობდა ქუთაისის უეზდის სასწავლებელში. მონაწილეობდა რუსეთ-თურქეთის ომებში. 1877 წელს რუსეთ-თურქეთის ომში დაიჭრა. 1854 წელს დაჯილდოვდა იუნკერის ჩინით, რაც გამოცხადდა 1855 წლის 13 სექტემბერს კავკასიის კორპუსის ბრძანებულობაში; პრაპორშჩიკი (1861), პოდპორუჩიკი (1868), კაზაკთა პოლკის ლეიბ-გვარდიაში გადაიყვანეს კორნეტად (1871), შემდეგ ხდება პორუჩიკი (1874), შტაბ-როტმისტრი (1879), როტმისტრი (1884), პოლკოვნიკი (1891); ამ უკანასკნელ ჩინში მოიხსენიება 1901 წლის მაისამდე, მოგვიანებით გახდა გენერალ-მაიორი. დაჯილდოებულია ორდენებით, მედლებითა და სხვა. მისი მეუღლე იყო თავადის ასული ნატალია დადიანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* გენერალ-მაიორი გიორგი აგიაშვილი

კატეგორია:დაბადებული 1836
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
კატეგორია:ქართველი გენერალ-მაიორები
გ
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
მონასტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მონასტერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მონასტერი — ერთი და იმავე წესდებით მცხოვრები რელიგიური თემი;
*მონასტერი — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, გდუს თემში, ალეურის ხეობაში;
*მონასტერი — სოფელი ახალგორის მუნიციპალიტეტში, წინაგრის თემში, ლეხურის ხეობაში;
*მონასტერი — ქურთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძველი დასახელება;
**ზემო მონასტერი — სოფელი ქურთის მუნიციპალიტეტში;
**ქვემო მონასტერი — სოფელი ქურთის მუნიციპალიტეტში;
*მონასტერი — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.
მონაცვლე კაცი

**მონაცვლე კაცი** — დავით ბატონიშვილის „საქართველოს სამართლისა და კანონთმცოდნეობის მიმოხილვის“ მიხედვით (მუხლები 750-753), მომჩივნის ან მოპასუხის წარმომადგენელი, რწმუნებული სასამართლოში. სხვა საისტორიო წყაროებში მონაცვლე კაცის ანუ ვექილობის ინსტიტუტი დამოწმებული არ არის.
## იხილეთ აგრეთვე
*ვექილი
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
მონასტერი

[მინი|მარჯვნივ|250პქ|[ჯვარი (მცხეთა)|ჯვრის მონასტერი მცხეთაში (საქართველო).]]
**მონასტერი** ( — განდეგილის სენაკი) — ბუდიზმისა და ქრისტიანობაში ერთი და იმავე წესდებით მცხოვრები რელიგიური თემი. ქრისტიანობაში ცნობილია მამაკაცთა და ქალთა მონასტრები. უძველესი მონასტერი წარმოიქმნა ინდოეთში ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანაში. პირველი ქრისტიანული მონასტერი ჩამოყალიბდა IV საუკუნეში ტაბენისში (ეგვიპტე).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sumela Monastery
* Public Domain photographs and texts, and information regarding medieval monasteries.
* Monastery Italy
აბაშა (მდინარე)

[მინი|300პქ|მდინარე აბაშა ქალაქ [აბაშასთან]]
**აბაშა**, *აბაშისწყალი* — მდინარე საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მარტვილისა და აბაშის მუნიციპალიტეტებში, მდინარე ტეხურის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 66 კმ, აუზის ფართობი 370 კმ². იწყებს ასხის კირქვული მასივის სამხრეთი კალთებიდან. მის სათავეს ქმნის მდინარეები რაჩხისწყალი და ტობა, რომლებიც ერთდება სოფელ ბალდის ზემოთ (ზღვის დონე 325 მ). აბაშა საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. ჩამონადენი შედარებით თანაბრად ნაწილდება წლის განმავლობაში.

## კანიონი 
ასხის მასივის სამხრეთ-დასავლეთ ფერდობსა და აბედათის მთის ჩრდილო-აღმოსავლეთის ბოლოს შორის, სოფელ  გაჭედილთან, აბაშა აჩენს 50-70 მ სიღრმის ვიწრო (სიგანე 5-6 მ) კანიონს, ამ ადგილზე აგებულია აბაშის ჰესი. კანიონში ინახება 75 მილიონი წლის წინ დედამიწაზე მცხოვრები ცხოველების გაქვავებული ძვლები. ეს აღმოჩენა 2010 წლის ივლისში ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტის ექსპედიციამ გააკეთა. კანიონის ზოგიერთ მღვიმეში აღმოჩნდა უძველესი ადამიანის არსებობის ნაშთები, მათი ძვლები, ნასუფრალი. გარდა ამისა, ნაპოვნია ცხოველთა გადაშენებული სახეობების ძვლებიც, მათ შორის მღვიმის დათვისა და ბიზონის ნაშთები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ტეხურის შენაკადები
მონოკარპული მცენარეები

**მონოკარპული მცენარეები** (მონო... და   — ნაყოფი) — მცენარეები, რომლებიც მთელი სიცოცხლის განმავლობაში მხოლოდ ერთხელ ყვავილობენ და ნაყოფმსხმოიარობის შემდეგ იღუპებიან.  მონოკარპულია თითქმის ყველა ერთწლოვანი და ორწლოვანი, აგრეთვე ზოგიერთი მრავალწლოვანი (აგავა, ბამბუკი, ზოგიერთი პალმა და სხვა) მცენარე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
Magnum opus

**Magnum opus** (ზოგჯერ **Opus magnum**;  „უდიდესი ნამუშევარი“) — მწერლის, მხატვრის ან კომპოზიტორის საუკეთესო, ყველაზე ცნობილი ნამუშევარი. მაგალითად, ლეონარდო და ვინჩის მაგნუმ ოპუსია „მონა ლიზა“. ტერმინი აგრეთვე გამოიყენება გამოჩენილ ლიტერატურულ, მხატვრულ ან მუსიკალურ შედევრებთან მიმართებაში, როგორიცაა, მაგალითად, ბეთჰოვენის მეცხრე სიმფონია.

## სქოლიო
მონოგენეზური მწოველები

[მინი|[Diplozoon paradoxum]]
**მონოგენეზური მწოველები** (Monogenoidea), პარაზიტული ბრტყელი ჭიების კლასი. აქვთ ბრტყელი სხეული, რომლის სიგრძე 1 მმ, იშვიათად 40-50 მმ აღწევს. დაფარულია კუტიკულით. სხეულის ღრუ არ აქვთ, ყველა სივრცე პარენქიმითაა ამოვსებული. საჭმლის მომნელებელი სისტემა კარგად აქვთ განვითარებული. სისხლის მიმოქცევისა და სუნთქვის ორგანოები არ აქვთ. გამომყოფი სისტემა წარმოდგენილია პროტონეფრინდიებით. საშვილოსნო მოკლეა. ჩვეულებრივ ერთ კვერცხს შეიცავს. გრძნობის ორგანოებია მგრძნობიარე პაპილები და 1-2 წყვილი თვალი. ჰერმაფროდიტებია. კვერცხმდები, იშვიათად კვერცხცოცხლადმშობნი ან ცოცხლადმშობებია. მონოგენეზური მწოველები პარაზიტობენ თევზების ლაყუჩებსა და კანზე, იშვიათად — ამფიბიებისა და ქვეწარმავლების საშარდე ბუშტში. 1 სახეობა (Oculotrema hippopotami) პარაზიტობს ბეჰემოთის თვალებში. ონოგენეზური მწოველების კლასში 2000-მდე სახეობაა. საქართველოს მტკნარ წყლის თვზებში რეგისტრირებულია  Dactylogyrus vastator, Gyrodactylus elegans, Diplozoon paradoxum და სხვა. ბაყაყის საშარდე ბუშტში პარაზიტობს ბაყაყის მრავალპირა (Polystomum integerrimum).

## ლიტერატურა
**ყურაშვილი ბ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 97, თბ., 1984

კატეგორია:ბრტყელი ჭიები
კატეგორია:პარაზიტები
მონოპლაკოფორები

**მონოპლაკოფორები**, *ერთფირფიტიანები* (Monoplacophora) — უხერხემლოთა კლასი მოლუსკების ტიპისა. ცნობილი იყო მხოლოდ ქვედა პალეოზოური პერიოდის ნამარხი ფორმები. 1952 წელს წყნარი ოკეანის აღმოსავლეთ ნაწილში 3950 მ სიღრმიდან მოიპოვეს მონოპლაკოფორების რამდენიმე  ცოცხალი ეგზემპლარი, რომელსაც უწოდეს Neopilina galatheae. აქვს კონუსისებრი ნიჟარა (3 სმ დიამეტრისაა). სხეული შედგება თავისაგან, ტანისა და ფეხისაგან. თვალები არ აქვს. საჭმლის მომნელებელი სისტემა შეიცავს ხახას, საყლაპავს, კუჭს, შუა და უკანა ნაწლავს. პირზე აქვს საფხეკი, გული შედგება 2 პარკუჭისა და 4 წინაგულისაგან. გამოყოფას 6 წყვილი თირკმელი ემსახურება. ნერვული სისტემა მოიცავს ხახისირგვლივ ნერვულ რკალს, ორ წყვილ პედალურ და პლევროვისცერალურ ნერვულ წარმონაქმნს. გაყოფილსქესიანებია. კლასში 60 სახეობამდეა, მათგან 6 თანამედროვეა და გაერთიანებულია ნეოპილიანას გვარში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Anatomy 
* DiscoverLife: Taxonomy of Monoplacophora
* Animal Diversity Web: Monoplacophora

კატეგორია:მოლუსკები
მორდალი

**მორდალი**, *მორდარი*, *მურდარი* (<სპარს. მოჰრდარ — ბეჭდის მცველი) — მეფის ბეჭდის მცველი XVII-XVIII საუკუნეების საქართველოში. მორდალი მეფის „მისანდო და ხვაშიადის შემნახავი“ იყო. მას ევალებოდა მეფის მიერ გაცემულ საბუთზე ბეჭდის დასმა და პატრონისათვის ჩაბარება. ამისათვის მორდალი საბუთის პატრონისგან გასამჯელოს იღებდა. მორდალი სახლთუხუცესს ექვემდებარებოდა. XVIII საუკუნის II ნახევარში 2 სამეფო მორდალი იყო (ქართლისა და კახეთისა). მორდალი დედოფალსაც ჰყავდა.

## ლიტერატურა
* *გაბაშვილი ვ.,* დარბაზის რიგის მოხელენი დასტურლამალის მიხედვით, «ენიმკის მოამბე», 1942, ტ. 13, ვ. 177-179;
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, თბ., 1952, გვ. 241-245.

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მორდე

**მორდე** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3850 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. ხასიათდება ნივალური ლანდშაფტით. აკავშირებს მდინარეების საკენისა (კოდორის სისტემა) და ნენსკრის (ენგურის მარჯვენა შენაკადი) ხეობებს მდინარე უზუნქოლის ხეობასთან (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
აბერდურის ციხესიმაგრე

მინი|300px|აბერდურის ციხესიმაგრე სამხრეთიდან.
**აბერდურის ციხესიმაგრე** () — მდებარეობს სოფელ ეასტერ აბერდურში, ფაიფი, შოტლანდია. ციხესიმაგრის ნაწილი XIII საუკუნით თარიღდება, რის გამოც ის ერთ-ერთი უძველესი დღემდე შემორჩენილი ციხესიმაგრეა შოტლანდიაში სუიინის ციხესთან ერთად (არგილი), რომელიც დაახლოებით იმავე დროს აიგო.

ციხის ყველაზე ადრეული ნაწილი შედგებოდა მოკრძალებული სანადიმო სახლისგან, ადგილას, რომელიც დურ-ბარნს გადაჰყურებს. შემდგომი 400 წლის განმავლობაში ციხესიმაგრე მნიშვნელოვნად განავრცეს. სანადიმო სახლი XV საუკუნეში კოშკის სახლად იქცა, ხოლო XVI საუკუნეში ორმაგად გაიზარდა. ბოლო დამატება 1635 წელს განხორციელდა. ამ პერიოდში დაიხვეწა რენესანსის დეტალები, მთელ კომპლექსს დაემატა გალავნით შემოკისრული ბაღი აღმოსავლეთით და ტერასული ბაღი სამხრეთით. ეს ტერასები, რომლებიც 1548 წლით თარიღდება, უძველესი ბაღებია შოტლანდიაში,  და შესანიშნავ ხედს შლის ედინბურგის ფირთსა და ფორთზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Images from RCAHMS

## სქოლიო
კატეგორია:შოტლანდია
კატეგორია:შოტლანდიის ციხესიმაგრეები
ბალატონი

thumb|300px|ბალატონის ტბა
**ბალატონი** (, , , , )  — ტბა უნგრეთის დასავლეთში, უდიდესი ცენტრალურ ევროპაში. ბალატონის სანაპირო უნგრეთის უმნიშვნელოვანესი საკურორტო რაიონია მინერალური და თერმალური წყლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Information and pictures 
* A picture gallery 
* Balaton - World Lake Database   
* Pictures of Balatongyörök 

კატეგორია:უნგრეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ჭერათხევი

**ჭერათხევი** — მდინარე ხაშურის მუნიციპალიტეტში. მდინარე სურამულას მარცხენა შენაკადი. სათავეს იღებს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე ზღვის დონიდან 1078 მეტრზე. სიგრძე 27 კმ. აუზის ფართობი 128 კმ². წყალდიდობა გაზაფხულზეა. წყალმცირობა წლის დანარჩენ პერიოდში. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 2,23 მ³/წმ. ზოგიერთი ავტორს (ჯ. გვასალია, ს. მაკალათია) და ისტორიულ წყაროს (ვახუშტი) ჭერათხევი მოხსენიებული აქვს, როგორც **ალის ფრონე** ან **ალის წყალი**.

## სქოლიო 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
ძამა

**ძამა** — მდინარე ქარელისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტებში, სათავე აქვს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2140 მეტრ სიმაღლეზე, ერთვის მტკვარს მარჯვნიდან აგარაში. სიგრძე 42 კმ. აუზის ფართობი 342 კმ². მთავარი შენაკადებია: ტყემლოვანისწყალი, სათიბე და ღვანანა. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. ახასიათებს წყალმოვარდნები ზაფხულ-შემოდგომაზე.

საშუალო წლიური ხარჯი სოფელ ზღუდერთან 3,23 მ³/წმ (1987 წლის მონაცემები). იყენებენ სარწყავად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:მტკვრის შენაკადები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ჯგუფი A

**უეფა ევრო 2008: A ჯგუფი** არის ევრო 2008-ის პირველი ჯგუფი, სადაც იასპარეზეს შემდეგმა ეროვნულმა გუნდებმა: 

## სატურნირო მდგომარეობა

## შვეიცარია VS ჩეხეთის რესპუბლიკა
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## პორტუგალია VS თურქეთი
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## ჩეხეთის რესპუბლიკა VS პორტუგალია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## შვეიცარია VS თურქეთი
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## შვეიცარია VS პორტუგალია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## თურქეთი VS ჩეხეთის რესპუბლიკა
|
|valign="top" width="50%"|

|}

კატეგორია:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008
სპეციალური უმაღლესი სკოლა

**სპეციალური უმაღლესი სკოლა** () იშვიათად აგრეთვე **ფახჰოხშულე** — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულების ერთ-ერთი ფორმა გერმანიაში. „ფახჰოხშულე“ ქართულად შეიძლება ითარგმნოს როგორც სპეციალური უმაღლესი სასწავლებელი. სპეციალურ უმაღლეს სასწავლებლებში დიდი ყურადღება ეთმობა გამოყენებით საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა შესწავლას. ამ ტიპის სასწავლებლებში სწავლების ძირითადი აქცენტი გადატანილია მეცნიერებათა გამოყენებითობაზე, ანუ  სტუდენტებისათვის მომავალ პროფესიულ საქმიანობისათვის საჭირო პრაქტიკული ცოდნისა და უნარ-ჩვევების გამომუშავებაზე. სწორედ ამით განსხვავდება გერმანიაში „ფახჰოხშულედ“ წოდებული სპეციალური უმაღლესი სკოლა უნივერსიტეტისაგან, რომელშიც გადამწყვეტი მნიშვნელობა თეორიული, სამეცნიერო მუშაობის შესწავლას უთმობენ. 

ინგლისურ ენაზე აღნიშნული სპეციფიკის სახელწოდების გადატანა ფონეტიკური ადაპტაციით, მას თარგმნიან როგორც „University of Applied Sciences“, ანუ გამოყენებით მეცნიერებათა უნივერსიტეტი. 

დღესდღეობით გერმანიაში, ამ სპეციალიზებული ტიპის უმაღლესი სასწავლებლები სწავლის მსურველთ სთავაზობს არა მხოლოდ საბუნებისმეტყველო, სოციალურ და ტექნიკურ, არამედ სახელოვნებო დარგების დაუფლებასაც.   

ბოლონიის პროცესის კვალდაკვალ უმაღლეს სკოლებს უფლება აქვთ მომავალ სტუდენტებს აკრედიტებული დარგების ფარგლებში შესთავაზონ ბაკალავრისა და მაგისტრის  ხარისხის მოპოვება.

სპეციალურ უმაღლეს სკოლაში სტუდენტები შეისწავლიან როგორც მინიმუმ ერთ სპეციალობას — ტექნიკას, მეურნეობას, აგრიკულტურას, ადმინისტრირებას. 

სწავლებაზე დასტურის მისაღებად საჭიროა 12-წლიანი სასკოლო განათლების სიმწიფის ატესტატი. სწავლის ხანგრძლივობა 6 სემესტრიანია და ნაწილობრივ განივრცობა 2 საპრაქტიკო სემესტრით. უნივერსიტეტში სასწავლებლად გადასვლის მსურველებს შეიძლება გარკვეული სემეტრების რაოდენობა ჩაეთვალოთ. 

სპეციალურ უმაღლეს სკოლებს რანგით საქართველოში უთანაბრდება სასწავლო უნივერსიტეტად წოდებული დაწესებულებები, რომელთაც არ გააჩნიათ სადისერტაციო უფლება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ტრირის უმაღლესი სკოლა

კატეგორია:უმაღლესი სასწავლებლები
კატეგორია:გერმანიის უმაღლესი სასწავლებლები
დავით კირკიტაძე

**დავით კირკიტაძე** (დ. 2 აგვისტო, 1978, ჭიათურა) — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი, ფინანსისტი.

## ბიოგრაფია 
2000 წელს დაამთავრა საქართველოს სპორტისა და ფიზაღზრდის აკადემია და  თბილისის იურიდიული ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი. 2001 წელს იყო „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ აღმასრულებელი მდივანი. 2003–2004 წლებში თბილისის მერიის სპორტისა და ტურიზმის საქალაქო სამსახურის უფროსის მოადგილე. თავდაცვისა და უშიშროების კომიტეტის თავმჯდომარის მოადგილე.

2004–2008 წლებში იყო საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის დეპუტატი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკიდან „ნაციონალური მოძრაობა — დემოკრატები“. 2006 წელს მისი ბიოგრაფია შევიდა ცნობარში „საქართველოს პარლამენტი“.

2020 წლის საპარლამენტო არჩევნებზე „ერთიანმა ნაციონალურმა მოძრაობამ“ და გაერთიანებულმა ოპოზიციამ „ძალა ერთობაშია“ №12 საარჩევნო ოლქის (რუსთავი და გარდაბნის მუნიციპალიტეტის სოფლების ნაწილი) მაჟორიტარობის კანდიდატად წარადგინა. მან ხმების 32,61% (24418) მიიღო და მეორე ადგილი დაიკავა. მეორე ტურში მონაწილეობაზე და პარლამენტში პარტიული სიით შესვლაზეც უარი განაცხადა (მთლიანად ოპოზიციასთან ერთად, გაყალბებული არჩევნების მოტივით). ოფიციალურად 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობა — გაერთიანებული ოპოზიცია „ძალა ერთობაშია“. 2021 წელს იყო ქალაქ რუსთავის მუნიციპალიტეტის მერობის კანდიდატი „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობიდან“. პირველ ტურში მიიღო ხმათა 43,54% (21 706 ხმა). მეორე ტურში ხმათა 46,28%-ით (23 523 ხმა) მეორე ადგილი დაიკავა.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 2 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ჭიათურაში დაბადებულები
დავით
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Nokia N95

**ნოკია N95 8Gb** — მულტიმედიური სმარტფონი კომპანია ნოკია-სგან. თავისი წინამორბედის ყველა საკვანძო თავისებურების შენარჩუნებით, მათ შორის, 5-მეგაპიქსელიანი კამერა Carl Zeiss-ის ოპტიკით, A-GPS-ის ჩადგმული მხარდაჭერით, WLAN-ით, HSDPA-ით, ორმხრივ გასაწევი მექანიზმით, Nokia N95 8Gb ახლა უკვე გვთავაზობს რვა გიგაბაიტიან ჩაყენებულ მეხსიერებას. გარდა ამისა,  Nokia N95 8Gb განსხვავდება ახალი, მკაფიო, 2,8-დიუმიანი QVGA-დისპლეით, რომლის მეშვეობითაც ვიდეოს ყურება, ინტერნეტში მუშაობა და ნავიგაცია გაიოლებულია. გაზრდილი მეხსიერების წყალობით, Nokia N95 8Gb საშუალებას გვაძლევს შევინახოთ 20 საათი ვიდეო ან  6000-მდე სიმღერა.

## ტექნიკური მახასიათებლები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.mymobile.ge/phonedetails.php?lang=geo&phone_id=1609
* Описание на сайте NOKIA
* Interstar.ua
* Smart60.ru 
* Обзор на сайте Smape.com

კატეგორია:Nokia
მორევის ნაფოტა

**მორევის ნაფოტა** (), *კუდმერცხალა* — თევზი კობრისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ-მდეა, მასა 6 კგ აღწევს. გავრცელებულია აზოვისა და შავი ზღვის აუზში. კასპიის ზღვაში გვხვდება ქვესახეობა — კუტუმი. შავი ზღვის საქართველოს სანაპიროებთან მცირე რაოდენობით მოიპოვება. ნაპოვნია პალიასტომის ტბაში, მდინარე რიონის შესართავში და სხვა ადგილებში. მრავლდება მდინარეებში. ძვირფასი სარეწი თევზია. დიდი რაოდენობით იჭერენ აზოვის ზღვაში. საქართველოში სიმცირის გამო მცირე სარეწი მნიშვნელობა აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კობრისებრნი
კატეგორია:ევროპის თევზები
მონტაჟი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მონტაჟი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* მონტაჟი — მზა ნაწილებისა და ელემენრებისაგან აწყობა და დაყენება
*მონტაჟი — შემოქმედებითი და ამავე დროს ტექნიკური პროცესი ფილმის შექმნისას.
ცედანი

**ცედანი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (ცოცხნარის თემი), მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. ზღვის დონიდან 850 მეტრ სიმაღლეზე, ხაშურიდან 16 კმ, სურამიდან 11 კმ. სოფლის განაპირას დგას სამების ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 59 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სოფელი ცედანი სატელიტიდან

## ლიტერატურა
* *ლაბაძე ჯ.,* ტილიანას ხეობის სოფლების ისტორია, მასალები საქართველოს სოფლების ისტორიისათვის, ტ. IV, თბილისი, 2022

## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოძისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ოძისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ოძისი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
*ოძისი — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში
*ოძისი —  ნასოფლარი კასპის მუნიციპალიტეტში
*ზემო ოძისი — ისტორიული სოფელი ქვემო ქართლში
ცივწყარო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ცივწყარო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ცივწყარო — მთა არსიანის ქედზე, ხულოს მუნიციპალიტეტში;
*ცივწყარო — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში;
*ცივწყარო — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
ცოცხნარა

**ცოცხნარა** (ყოფილი *ცოცნარა*) — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ოძისი, ქემფერი, ცედანი, ცივწყარო, წაბლოვანა). მდებარეობს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 800 მეტრ სიმაღლეზე, ხაშურიდან 13 კმ, სურამიდან 8 კმ. სოფელში დგას კვირაცხოვლისა და წმინდა მარინეს ეკლესიები.

გავრცელებული გვარებია: გოგალაძე, ლომიძე, ნოზაძე, ხაჩიძე, გრიგალაშვილი, შუბითიძე, გელაშვილი, ჩადუნელი, ტაბატაძე და სხვა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 294 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სოფელ ცოცხნარის ხედი სატელაიტიდან

## ლიტერატურა
* *ლაბაძე ჯ.,* ტილიანას ხეობის სოფლების ისტორია, მასალები საქართველოს სოფლების ისტორიისათვის, ტ. IV, თბილისი, 2022

## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008: ჯგუფი B

**უეფა ევრო 2008: B ჯგუფი** არის უეფა ევრო 2008–ის მეორე ჯგუფი, რომელშიც შედიან შემდეგი გუნდები: , ,  და .

## ავსტრია VS ხორვატია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## გერმანია VS პოლონეთი
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## ხორვატია VS გერმანია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## ავსტრია VS პოლონეთი
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## პოლონეთი VS ხორვატია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

## ავსტრია VS გერმანია
|
|valign="top" width="50%"|

|}

კატეგორია:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2008
მორვილი

**მორვილი** — მთა საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქობულეთ-ჩაქვის ქედის უკიდურეს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1728 მ. კალთები დანაწევრებულია მდინარეების ჩაქვისწყლის, კინტრიშისა და აჭარისწყლის შენაკადთა სათავეებით. აგებულია შუაეოცენური ტუფ-ბრექჩიებითა და ტუფებით. შემოსილია ფართოფოთლოვანი (რცხილნარ-წიფნარი) ტყით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
ვიგდის ფინბოგადოტირი

**ვიგდის ფინბოგადოტირი**  (; დ. 15 აპრილი, 1930, რეიკიავიკი) — ისლანდიელი პოლიტიკოსი, ისლანდიის, ევროპისა და მსოფლიოს პირველი არჩეული ქალი პრეზიდენტი (1980-1996).
 
## ბიოგრაფია 
მამა — ფინბოგი რუთ ტორვალდსონი ინჟინერ-მექანიკოსი, პროფესორი. დედა — სიგოდურ ერიკსდოტირი 36 წლის განმავლობაში იყო მოწყალების დების ეროვნული ასოციაციის პრეზიდენტი.

## განათლება და კარიერა 
განათლებით ფილოლოგია. სწავლობდა გრენობილისა და სორბონის უნივერსიტეტებში. სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ დაიწყო პედაგოგიური მოღვაწეობა, პარალელურად კი  ისლანდიის ტელევიზიით მიჰყავდა ფრანგული ენის შემსწავლელი გაკვეთილები.

1972-1980 წლებში რეიკიავიკის საქალაქო თეატრის დირექტორი.

1980 წელს აირჩიეს ისლანდიის პრეზიდენტად. ამ თანამდებობაზე აირჩიეს კიდევ სამჯერ 1984, 1988 და 1992 წლებში.

1998 წლიდან იუნესკოს კეთილი ნების ელჩია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალი პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური CV 
*Vigdís Finnbogadóttir Institute of Foreign Languages

კატეგორია:ისლანდიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ისლანდიელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 15 აპრილი
კატეგორია:ევროპის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები