ფორბს ბურნჰემი

**ლინდენ ფორბს სემპსონ ბურნჰემი** (; დ. 20 თებერვალი 1923 – გ. 6 აგვისტო 1985) რომელიც სოციალიზმის საკუთარ ვერსიას უჭერდა მხარს.

განათლებით იურისტი, ბურნჰემი მონაწილეობდა ორი პოლიტიკური პარტიის (სახალხო ეროვნული კონგრესის რეფორმა და სახალხო პროგრესული პარტია) დაარსებაში, რომლებიც შემდგომში გაიანის პოლიტიკაში დომინირებდნენ. მისი მმართველობა ხასიათდებოდა უცხოური კერძო ინდუსტრიების ნაციონალიზაციით, მის პრეზიდენტობას ჩრდილს აყენებს ბრალდებები აფროცენტრიზმში, და საარჩევნო თაღლითობაში.

ბურნჰემის დის, ჯესის თანახმად, ოჯახი გაიზარდა კიტში, პაიკ სტრიტის 4 ნომერში. ჯესი ასევე ადასტურებს, რომ მათი მამა იყო კიტის მეთოდისტური სკოლის დირექტორი 37 წლის განმავლობაში და იყო სოფლის საბჭოს წევრი. ფორბს ბურნჰემი სწავლობდა კიტის მეთოდისტურ სკოლაში და ცენტრალურ საშუალო სკოლაში,

ლონდონში ბურნჰემმა მოიგო „საუკეთესო ორატორის თასი“, რომელიც იურიდიულმა ფაკულტეტმა დააწესა. ის ასევე დაესწრო სტუდენტურ კონგრესებს პრაღასა და პარიზში და იყო ფერადკანიან ხალხთა ლიგის წევრი. ასევე 1949 წელს, ბურნჰემი გახდა ბრიტანეთის გვინეის ლეიბორისტული პარტიის (BGLP) ლიდერი, რომელიც 1946 წელს ჩამოყალიბდა. 1947 წლის არჩევნებში ლეიბორისტულმა პარტიამ მოიპოვა 14-დან 5 ადგილი ეროვნულ საკანონმდებლო საბჭოში, რითაც ყველაზე დიდ პარტიად იქცა.

გაერთიანებული სამეფოდან დაბრუნებიდან ერთ წელზე ნაკლებ დროში, ბურნჰემი იყო სახალხო პროგრესული პარტიის (PPP) ერთ-ერთი დამფუძნებელი, რომელიც 1950 წლის 1 იანვარს შეიქმნა. ჩედი ჯაგანი გახდა PPP-ის ლიდერი, ჯაგანის ცოლი ჯანეტ ჯაგანი გახდა მდივანი, ხოლო ბურნჰემი გახდა პარტიის პირველი თავმჯდომარე. ჯაგანი მანამდე ხელმძღვანელობდა პოლიტიკურ საქმეთა კომიტეტს, რომელიც BGLP-ს შეუერთდა PPP-ის ჩამოყალიბებისთვის. ახალი პარტიის სახელი ბურნჰემმა შეარჩია. თავდაპირველად ბურნჰემი პარტიის გაყოფით იმუქრებოდა, თუ მას PPP-ის ერთპიროვნულ ლიდერად არ დანიშნავდნენ, თუმცა მიღწეულ იქნა კომპრომისი, რომლის მიხედვითაც ბურნჰემმა და მისმა მოკავშირეებმა პარტიაში მინისტრების პოსტები მიიღეს. ახლად ჩამოყალიბებულმა მთავრობამ დაიწყო წინააღმდეგობა კოლონიური მმართველობის წინააღმდეგ: უარი თქვეს დელეგაციის გაგზავნაზე დედოფალ ელისაბედ II-ის კორონაციაზე, მოუწოდებდნენ გაფიცვებისკენ და გააუქმეს რამდენიმე კანონი, რომელთა შენარჩუნებაც კოლონიურ ხელისუფლებას სურდა. ეს დაპირისპირება ხდებოდა „წითელი შიშის“ პერიოდში და ბრიტანელი სახელმწიფო მოღვაწეები შეშფოთებულნი იყვნენ გაიანაში შესაძლო კომუნისტური რევოლუციით; უინსტონ ჩერჩილმა აღნიშნა: „ჩვენ აუცილებლად უნდა მივიღოთ ამერიკელების მხარდაჭერა, რათა ყველაფერი გავაკეთოთ ბრიტანეთის გვინეაში კომუნისტების გასანეიტრალებლად... შესაძლოა მათ სენატორი მაკკარტიც კი გაგზავნონ იქ“.

1953 წლის 9 ოქტომბერს ბრიტანეთის ადმინისტრაციამ შეაჩერა ბრიტანეთის გვინეის კონსტიტუცია და გაგზავნა შეიარაღებული ჯარები მას შემდეგ, რაც წინა დღეს PPP-ის მთავრობამ მიიღო შრომითი ურთიერთობების აქტი ვაგნერის აქტის მოდელით ამის შემდეგ ბურნჰემი და ჯაგანი ეწვივნენ ინდოეთს, რათა მოეპოვებინათ მხარდაჭერა ბრიტანელების წინააღმდეგ, თუმცა უშედეგოდ. ბრიტანელების მიერ დანიშნულმა დროებითმა მთავრობამ 1957 წლამდე გასტანა.

კონსტიტუციის შეჩერების დროს, დროებითმა მთავრობამ ბურნჰემს უფრო ნაკლები შეზღუდვები დაუწესა, ვიდრე პარტიის სხვა მაღალჩინოსნებს; ის არ დაუპატიმრებიათ, მაშინ როცა სხვები ციხეში ჩასვეს. მას ასევე ფარულად აქეზებდნენ, რომ პარტიის შიგნით ცალკე ფრაქცია ჩამოეყალიბებინა, რაც მან ორი წლის შემდეგ გააკეთა. ჯაგანი მხარს უჭერდა სოციალისტურ საშინაო პოლიტიკას, ხოლო ბურნჰემის ფრაქცია უფრო ზომიერი იყო. 1957 წლის არჩევნების შემდეგ, სადაც ჯაგანის ფრაქციამ 9 ადგილი მოიპოვა, ბურნჰემისამ კი მხოლოდ 3, ბურნჰემმა ჩამოაყალიბა სახალხო ეროვნული კონგრესი (PNC)

პოლიტიკურმა განხეთქილებამ გააღრმავა რასობრივი დაპირისპირება აფრო-გაიანელებსა და ინდო-გაიანელებს შორის. ეს ასევე ემთხვევა სოფლისა და ქალაქის დაყოფას: აფრო-გაიანელები მეტწილად სანაპირო-ურბანულ ზონებში ცხოვრობენ, ხოლო ინდო-გაიანელები ცხოვრობენ სასოფლებში და გარე რაიონებში.

### 1961 წლის საყოველთაო არჩევნები 
1961 წლის არჩევნებში ბურნჰემის PNC-მ მოიპოვა 11 ადგილი საკანონმდებლო ასამბლეაში ხმების 41%-ით. მიუხედავად იმისა, რომ PPP-მ PNC-ზე მხოლოდ 1.64%-ით მეტი ხმა მიიღო, მათ 20 ადგილი ერგოთ. ამას მოჰყვა მასობრივი დემონსტრაციები, რასობრივი დაძაბულობა და საყოველთაო გაფიცვა. გაიანის გუბერნატორმა საგანგებო მდგომარეობა გამოაცხადა და გაიანაში ბრიტანული ჯარები იქნა მობილიზებული. მასობრივი აქციების კულმინაცია იყო 1962 წლის 16 თებერვალი, რომელსაც მოგვიანებით „შავი პარასკევი“ ეწოდა. განადგურდა 56 ბიზნესი, 87 დაზიანდა ხანძრის შედეგად, ხოლო 66 გაიძარცვა. მოკლეს ერთი პოლიციის უფროსი და დაშავდა 39, ხოლო ოთხი მძარცველი სასიკვდილოდ დაიჭრა და 41 დაშავდა. მომიტინგეები ასევე თავს დაესხნენ ელექტროსადგურს, წყალმომარაგების სისტემას, პარლამენტს და ჯაგანის რეზიდენციას.

### საერთაშორისო ჩარევა ბრიტანეთის გვინეაში 
გასაიდუმლოებული დოკუმენტების თანახმად, 1960-იანი წლების დასაწყისში აშშ-ის მთავრობა ჯონ ფ. კენედის მეთაურობით დარწმუნდა, რომ ჯაგანის PPP-ის მთავრობას კომუნისტური იდეალები ჰქონდა. ჩედი ჯაგანის რადიკალური შეხედულებებისა და საბჭოთა კავშირთან და კუბასთან კავშრების გამო, ბურნჰემს მხარი დაუჭირეს დასავლურმა ქვეყნებმა. 1962 წლის მაისში კენედიმ პირდაპირი მოლაპარაკებები გამართა გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრ ჰაროლდ მაკმილანთან, ხოლო ბურნჰემი ეწვია ვაშინგტონს. აშშ-ის მაღალჩინოსნებმა გადაწყვიტეს, რომ ბურნჰემის შემოთავაზებული სოციალიზმი ჯაგანის იდეოლოგიას სჯობდა და ასევე დაასკვნეს, რომ აშშ-ის ჩარევის გარეშე ჯაგანი დამოუკიდებელი გაიანის მთავრობის მეთაური გახდებოდა. ბურნჰემი სიხარულით დათანხმდა აშშ-ის მოქმედებას ჯაგანის წინააღმდეგ. 1962 წელს კენედიმ დაამტკიცა ინტერვენცია. გაიანის დამოუკიდებლობის გამოცხადება გაერთიანებულმა სამეფომ გადაავადა, რათა ცენტრალურ სადაზვერვო სააგენტოს (CIA) ფარული ოპერაციისთვის დრო ჰქონოდა. როგორც პიტერ დ’აგუიარმა (სიდიდით მესამე პარტიის, გაერთიანებული ძალის ლიდერმა), ისე ბურნჰემმა პირობა დადეს, რომ მხარს დაუჭერდნენ პროპორციული წარმომადგენლობის იდეას (რასაც ჯაგანი ეწინააღმდეგებოდა), და ბურნჰემმა დაიწყო ფინანსური დახმარების მიღება CIA-სგან.

ბურნჰემი 1963 წელს გაიანის ლეიბორისტული კავშირის პრეზიდენტად დაინიშნა. ერთ-ერთი ინციდენტის დროს, 1964 წლის აგვისტოში, როდესაც ჯაგანი, ბურნჰემი და დ’აგუიარი ძალადობის შემცირებაზე მსჯელობდნენ, იქვე მდებარე PPP-ის შტაბ-ბინა ააფეთქეს.

1966 წლის 26 მაისს ბრიტანეთის გვინეა დამოუკიდებელი სახელმწიფო გახდა და ეწოდა „გაიანა“. დამოუკიდებლობის შემდგომი კონსტიტუციით, გაერთიანებული სამეფოს დედოფალი ელისაბედ II, რომელიც უკვე გაიანის დედოფლის ტიტულს ატარებდა, დარჩა ნომინალურ სახელმწიფოს მეთაურად, რომელსაც გაიანაში გენერალ-გუბერნატორი წარმოადგენდა ცერემონიული ფუნქციით. ფორბს ბურნჰემი კი, უკვე როგორც პრემიერ-მინისტრი, იყო მთავრობის მეთაური, რომელიც ეროვნული ასამბლეის უმრავლესობამ დანიშნა.

## 1966–1980: გაიანის პრემიერ-მინისტრი 
დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ ბურნჰემის ერთ-ერთი პირველი ნაბიჯი იყო მკაცრი „ეროვნული უშიშროების აქტის“ მიღება, რომელიც იძლეოდა შეუზღუდავი ჩხრეკისა და ამოღების უფლებას და ადამიანების 90 დღემდე დაკავების შესაძლებლობას. აშშ-ის ელჩის დეპეშაში აღნიშნული იყო, რომ „ის აპირებს ხელისუფლებაში განუსაზღვრელი ვადით დარჩენას“ და „საჭიროების შემთხვევაში, მზად არის გამოიყენოს არატრადიციული მეთოდები თავისი მიზნების მისაღწევად“.

### 1968 წლის საყოველთაო არჩევნები 
PNC-მ მოიპოვა საპარლამენტო უმრავლესობა 1968 წლის საყოველთაო არჩევნებში საარჩევნო თაღლითობის გზით, კერძოდ, ხელოვნურად გაზრდილი „საზღვარგარეთის ხმების“ გამოყენებით. PNC-მ მიიღო 36 745 ხმა უცხოეთიდან, რაც საზღვარგარეთის ბიულეტენების 93.7%-ს წარმოადგენდა და რამაც ბურნჰემს აბსოლუტური უმრავლესობის გამოცხადების საშუალება მისცა. ლონდონის აზრის კვლევის ცენტრის დამოუკიდებელმა ექსპერტიზამ საზღვარგარეთის სიაში მყოფთა მხოლოდ 15%-ის ვერიფიკაცია შეძლო. სოფლის მეურნეობის მინისტრმა განაცხადა, რომ მაცხოვრებლების მიწის საკუთრების სერტიფიკატები აღარ იქნებოდა აღიარებული და ზონა დაკავებული იქნებოდა აფრო-გაიანელი მოსახლეობის მიერ. გამოცხადდა სეპარატისტული მთავრობა და დაიწყო თავდასხმები ლეთემზე. აჯანყება საბოლოოდ ჩახშობილ იქნა გაიანის თავდაცვის ძალების (GDF) მიერ.

1969 წელს, სურინამის ხელისუფლების მიერ ტიგრის ბანაკის დაარსების შემდეგ, გაიანის თავდაცვის ძალებმა დაიკავა ბანაკი და დაამყარა კონტროლი ტიგრის რეგიონზე. გაიანა აგრძელებს ბანაკის კონტროლს სამხედრო ძალების გაყვანის შესახებ 1970 წლის შეთანხმების მიუხედავად.

### გაიანის კოოპერატიული რესპუბლიკის ჩამოყალიბება 
1970 წლამდე ბურნჰემი ძირითადად ზომიერ პოლიტიკურ კურსს ატარებდა. და საბჭოთა კავშირთან, 1970 წლის 17 დეკემბერს, ასევე მჭიდრო ურთიერთობა ჩრდილოეთ კორეასთან. 1969 წელს, როგორც ერთ-ერთ კვლევაშია აღნიშნული, ბურნჰემმა „გამოხატა უკმაყოფილება თავისუფალი სამეწარმეო სისტემის მიმართ და მზადყოფნა მარქსიზმ-ლენინიზმის მისაღებად“. 1970 წლის 23 თებერვალს მან გაიანა „კოოპერაციულ რესპუბლიკად“ გამოაცხადა. პროტოკოლი 12 წლის შემდეგ აღარ განახლებულა.

### მიუმხრობლობის მოძრაობის წევრობა 
ბურნჰემი, 1970 წელს ლუსაკაში, ზამბიაში, მიუმხრობლობის მოძრაობის სამიტზე დასწრების შემდეგ, ოფიციალური ვიზიტებით ეწვია აფრიკის რამდენიმე ქვეყანას: ზამბიას, უგანდას, კენიას, ტანზანიასა და ეთიოპიას. გაიანის მთავრობა სრულად იყო ჩართული აფრიკის განთავისუფლების მოძრაობაში 1970-იანი წლების განმავლობაში. 2014 წელს ჯოზეფ ჰამილტონმა, „ისრაელის სახლის“ ყოფილმა მღვდელმა, დაადასტურა, რომ „ისრაელის სახლი“ სჩადიოდა „მჩაგვრელ და ტერორისტულ აქტებს PNC-ის სახელით“.

### 1973 წლის საყოველთაო არჩევნები 
1973 წლის საყოველთაო არჩევნებში ბურნჰემმა მიიღო ხმების 70% და ეროვნული ასამბლეის 53 ადგილიდან 37. საყოველთაოდ აღიარებულია, რომ ბურნჰემს ჰქონდა მნიშვნელოვანი არაკეთილსინდისიერი გავლენა არჩევნების შედეგებზე.

### სოფიას დეკლარაცია 
1974 წლის 14 დეკემბერს ბურნჰემმა გამოსცა სოფიას დეკლარაცია, სადაც აცხადებდა, რომ „პარტიამ ყოველგვარი ბოდიშის მოხდის გარეშე უნდა აიღოს თავისი უპირატესობა მთავრობაზე“. დეკლარაცია ასევე მოუწოდებდა სოციალისტურ სახელმწიფოზე გადასვლასა და ეკონომიკის ნაციონალიზაციას. დეკლარაციამ ასევე გამოიწვია გაიანის ეროვნული სამსახურის დაარსება, რომელიც პარტიის კონტროლის ქვეშ მყოფი გასამხედროებული ფორმირება იყო.

### 1978 წლის რეფერენდუმი 
PNC-ის მთავრობის ხუთწლიანი ვადა 1978 წელს იწურებოდა, რაც ახალ არჩევნებს აუცილებელს ხდიდა. 1978 წლის 1 აპრილს ბურნჰემმა გამოაცხადა რეფერენდუმი, რათა კონსტიტუციის შეცვლა შესაძლებელი ყოფილიყო პარლამენტში 2/3-ის უმრავლესობით (რაც PNC-ს ჰქონდა) ნაცვლად რეფერენდუმისა. ოპოზიციამ ერთიანი ფრონტი შექმნა რეფერენდუმის წინააღმდეგ. კამპანიის დროს, PNC-მ სახელმწიფო სტამბასთან დადებული კონტრაქტი გაუწყვიტა კრიტიკულ გაზეთს "the Catholic Standard", რითაც ხელი შეუშალა კრიტიკული მასალის გავრცელებას. ოპოზიციური პარტიების რეკლამები აიკრძალა სახელმწიფო მედიაში, ოპოზიციის შეხვედრებისა და შეკრებების დასაშლელად კი ძალადობა გამოიყენებოდა. საჯარო მოხელეებს აიძულებდნენ ხელი მოეწერათ ცარიელ მინდობილობებზე, რაც სხვებს მათი სახელით ხმის მიცემის საშუალებას აძლევდა. ასევე აღინიშნა, რომ საარჩევნო სიაში 10%-ით (65 000) მეტი ადამიანი იყო, ვიდრე გაეროს შეფასებით ხმის უფლების მქონე მოქალაქეები გაიანაში. ოპოზიციურმა ჯგუფებმა საბოლოოდ მოუწოდეს გაიანის მოსახლეობას რეფერენდუმის ბოიკოტირებისკენ.

ბურნჰემმა გაიმარჯვა 1978 წლის რეფერენდუმში. არსებობს ასობით PPP-ის მხარდამჭერის ჩვენება, რომ PNC-ის წარმომადგენლები აგრესიულად, ხშირად ძალადობით, უარს ეუბნებოდნენ PPP-ის მხარდამჭერებს ხმის მიცემის შესაძლებლობაზე. ოფიციალურმა ციფრებმა აჩვენა რეფერენდუმის გატანა ხმების 97.9 პროცენტით.

### ჯონსტაუნის ტრაგედია 
1978 წლის 18 ნოემბერს, სულ 909 სახალხო ტაძრის კულტის წევრი დაიღუპა მასობრივი თვითმკვლელობისას ჯონსტაუნში. ბურნჰემმა ტრაგედიამდე ჯგუფს, ჯიმ ჯონსის ხელმძღვანელობით, ნება დართო სან-ფრანცისკოდან, აშშ-დან გადასულიყვნენ გაიანაში.

არსებობს ვარაუდები, რომ ბურნჰემის მთავრობა მონაწილეობდა საქმის მიჩუმათებაში. ბურნჰემის მეუღლე ვიოლა ბურნჰემი და მისი მოადგილე, პტოლემე რეიდი, ერთ-ერთი პირველები იყვნენ შემთხვევის ადგილზე მისულებს შორის და დაბრუნდნენ ხოცვა-ჟლეტის ადგილიდან თითქმის 1 მილიონი აშშ დოლარის ღირებულების ნაღდი ფულის, ოქროსა და სამკაულებით. ბურნჰემის ერთ-ერთი მდივანი შესაძლოა ასევე ეწვია კულტის სახლს ტრაგედიამდე მხოლოდ რამდენიმე საათით ადრე, თუმცა ეს ვიზიტი არასოდეს ახსნილა.

### 1979 წლის ხანძარი და ბერნარდ დარკის მკვლელობა 
1979 წელს ხანძარმა გაანადგურა მრავალი ოფიციალური სამთავრობო ჩანაწერი, მათ შორის ოფიციალური კომუნიკაციები „სახალხო ტაძართან“. არსებობს ვარაუდი, რომ ხანძარი განზრახ იქნა გაჩენილი ბურნჰემის მთავრობის მიერ და არსებობს ცნობები, რომ გაიანის თავდაცვის ძალების ფორმაში გამოწყობილი მამაკაცები დაინახეს, რომლებიც ხანძრის ადგილიდან გარბოდნენ.

ხანძრისა და დაპატიმრების შემდეგ დაწყებული სამოქალაქო არეულობის დროს, იეზუიტი მღვდელი ბერნარდ დარკი სასიკვდილოდ დაჭრეს „ისრაელის სახლის“ წევრებმა, რომელიც იყო ბურნჰემთან და მის PNC პარტიასთან მჭიდროდ დაკავშირებული რელიგიური კულტი. დარკი დაკავშირებული იყო *Catholic Standard*-თან, გაზეთთან, რომელსაც ახასიათებდნენ, როგორც PNC-ის მიმართ „უკიდურესად კრიტიკული“.

## 1980–1985: გაიანის პრეზიდენტი 
. ბურნჰემი არის უკანა რიგში მარცხნიდან მეხუთე პიროვნება.]] 
 
, 1983 წელი (მეოთხე მარცხნიდან)]] 
1980 წელს კონსტიტუცია შეიცვალა, და პრეზიდენტი გახდა ხელისუფლების აღმსარულებელი შტოს მეთაური; ამ დრომდე პრეზიდნეტის პოსტს იკავებდა არტურ ჩჟუნი ცერემონიულ სახელმწიფოს მეთაურის როლში. ბურნჰემმა გაიმარჯვა იმავე წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, ოფიციალური შედეგების მიხედვით მიიღო ხმების 76% მიიღო, ჯაგანის 20%-ის წინააღმდეგ. საერთაშორისო დამკვირვებლებმა გააპროტესტეს ის ფაქტი, რომ ინდო-გაიანელ ამომრჩევლებს ხელი შეეშალათ ხმის მიცემაში რამდენიმე საარჩევნო უბანზე და ადგილი ჰქონდა ფართომასშტაბიან გაყალბების ბრალდებებს.

ბურნჰემმა გაიანაში შემოიღო მასობრივი თამაშები. ისინი პირველად ჩატარდა 1980 წლის თებერვალში გაიანის კოოპერაციული რესპუბლიკის დაარსების აღსანიშნავად.

### უოლტერ როდნის მკვლელობა
უოლტერ როდნი დაიღუპა 1980 წლის 13 ივნისს ჯორჯტაუნში ავტომობილის აფეთქების შედეგად. მისმა ძმამ დონალდმა, რომელიც აფეთქებისას დაშავდა, თქვა, რომ გაიანის შეიარაღებული ძალების სერჟანტმა და ისრაელის სახლის წევრმა, გრეგორი სმიტმა, მისცა როდნის ბომბი, რომელმაც ის მოკლა.

2014 წელს დონალდ რამოტარმა წამოიწყო როდნის მკვლელობის გამოძიება PNC-ის მხრიდან წინააღმდეგობის მიუხედავად. 2016 წელს საგამოძიებო კომისიამ გამოაქვეყნა დასკვნები, სადაც ნათქვამია, რომ პრეზიდენტი ფორბს ბურნჰემი, გაიანის შეიარაღებული ძალების და გაიანის პოლიციის დახმარებით, მონაწილეობდა როდნის მკვლელობაში, რადგან მუშა ხალხთა ალიანსი (WPA), რომლის ლიდერიც როდნი იყო, საფრთხეს უქმნიდა ბურნჰემს. როდნის WPA თვლიდა, რომ კოლონიალიზმის მიერ ისტორიულად უფლებამოსილებაწართმეულ სხვადასხვა ეთნიკურ ჯგუფს (მათ შორის აფრო-გაიანელებსა და ინდო-გაიანელებს) უნდა ჰქონოდა წილი გაიანის მართვაში.

### პრეზიდენტობის ბოლო წლები 
ბერნჰემის პრეზიდენტობის ბოლო წლებში მისმა კვაზი-სოციალისტურმა პოლიტიკამ ეკონომიკური სტაგნაცია გამოიწვია. გაიანამ ვერ შეძლო საკმარისი საქონლის ექსპორტი, განსაკუთრებით ქვეყნის ძირითადი საექსპორტო პროდუქტების: ბოქსიტის, ბრინჯისა და შაქრის, რათა მიეღო უცხოური ვალუტა სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი პროდუქტის იმპორტისთვის, რამაც გამოიწვია სავაჭრო დეფიციტი

ბერნჰემის სახელმწიფო კონტროლირებად ეკონომიკაში აფრო-გაიანელებს ეკავათ სამუშაო ადგილების უმეტესობა და მედია კონტროლდებოდა მთავრობის მიერ. ჩედი ჯაგანი ამტკიცებდა, რომ ადგილი ჰქონდა ასევე ეკონომიკურ ჩაგვრას, რადგან ხალხი პოლიტიკურად არააქტიური რჩებოდა სამუშაოს დაკარგვის შიშის გამო.

როდნი ბერნჰემის პოლიტიკურ ფილოსოფიას „ფსევდო-სოციალიზმს“ უწოდებდა.) და წევრობას ერთა თანამეგობრობაში. ბერნჰემი ასევე მხარს უჭერდა რეგიონალიზმს.

პრემიერ-მინისტრობის დროს ოპოზიციური პარტიები ბერნჰემს კორუფციაში ადანაშაულებდნენ.

### აფროცენტრიზმი და ბრალდებები რასიზმში 
ბერნჰემის ადმინისტრაციას ადანაშაულებდნენ აფროცენტრისტულ პოლიტიკასა ბერნჰემის ადმინისტრაცია ძირითადად აფრო-გაიანელებისგან შედგებოდა. სახელმწიფო კონტროლირებადი ეკონომიკის პირობებში აფრო-გაიანელებს ეკავათ სამუშაო ადგილების უმრავლესობა,

უოლტერ როდნი თავის ესეში წერდა, რომ ჯესი ბერნჰემის პამფლეტი

ბერნჰემის პირველი ქორწინება იყო ტრინიდადელ შეილა ბერნის ლატასტ-ბერნჰემთან, რომელიც მან ლონდონში გაიცნო, როდესაც ორივე სტუდენტი იყო. ლატასტი დაიბადა ვუდბრუკში. ისინი დაქორწინდნენ პორტ-ოვ-სპეინში

1967 წლის თებერვალში რომელიც ასევე ჩაება პოლიტიკაში და მსახურობდა გაიანის ვიცე-პრეზიდენტად დესმონდ ჰოიტის პრეზიდენტობისას. ვიოლა გარდაიცვალა 2003 წელს 72 წლის ასაკში. ბერნჰემს ვიოლასთან ორი ქალიშვილი ჰყავდა, მელანი და ულელე, და აყვანილი ვაჟი, კამანა.

ბერნჰემი რელიგიით მეთოდისტი იყო. მისი ჰობი მოიცავდა ცურვას, ცხენოსნობასა და თევზაობას, ის ასევე თამაშობდა ჭადრაკს, ბილიარდს, პასიანსს,

### ხასიათი 
1962 წელს გამართული შეხვედრის შემდეგ, თომას დოდმა ბერნჰემი დაახასიათა, როგორც „ინტელექტუალური, კარგად განათლებული ჯენტლმენი“. არტურ შლეზინგერ უმცროსმა, ასევე 1962 წელს, თქვა, რომ ბერნჰემი ითვლებოდა „უპრინციპო ოპორტუნისტად, რასისტად და დემაგოგად, რომელიც მხოლოდ პირადი ძალაუფლებით იყო დაინტერესებული“. ჯესი ბერნჰემმა თავისი ძმა აღწერა, როგორც ამბიციური და მანიპულატორი. რამდენიმე წყარო მიუთითებს, რომ ფორბსს გარდაცვალებამდე წლების განმავლობაში ჰქონდა გულის პრობლემები და შესაძლოა აწუხებდა დიაბეტი. ადამიანი, რომელიც ბერნჰემთან მუშაობდა, ამბობდა, რომ სმენოდა, თითქოს პრეზიდენტს გარდაცვალებამდე სამნახევარი წლით ადრე გულთან დაკავშირებული პრობლემა ჰქონდა. იგი რამდენიმე დღის შემდეგ ბოტანიკურ ბაღში დაკრძალეს. მოგვიანებით მისი ცხედარი ამოასვენეს და გადაასვენეს საბჭოთა კავშირში მუდმივი საჯარო ჩვენებისთვის (მუმიფიკაციისთვის) შესანარჩუნებლად. იგი ერთი წლის შემდეგ საბოლოო დაკრძალვისთვის გაიანაში დააბრუნეს. არ განმარტებულა, რატომ იტარებდა ბერნჰემი ყელის ოპერაციას; ვარაუდობდნენ, რომ მას შესაძლოა ჰქონოდა პოლიპი

## მემკვიდრეობა 
ბერნჰემი მიჩნეულია საკამათო ფიგურად. ინდირა განდიმ ბერნჰემი მეოცე საუკუნის ერთ-ერთ გამოჩენილ ფიგურად დაასახელა. მხარდაჭერა კვლავ მკვეთრად მიჰყვება რასობრივ დაყოფას: ინდო-გაიანელები: მოსახლეობის დაახლოებით 39.8%-ს შეადგენენ და ძირითადად მხარს უჭერენ სახალხო პროგრესულ პარტიას (PPP); აფრო-გაიანელები: მოსახლეობის დაახლოებით 29.3%-ს შეადგენენ და წარმოადგენენ PCR-ის ძირითად ელექტორატს.

ბერნჰემის ადმინისტრაციამ დაამკვიდრა გაიანის მრავალი ეროვნული სიმბოლო, მათ შორის დროშა, გერბი, ჰიმნი, ეროვნული ყვავილი, ეროვნული ფრინველი და ეროვნული დევიზი. მისი მმართველობისას აღიმართა 1763 წლის მონუმენტი (ბერბისის მონების აჯანყების აღსანიშნავად) და მიუმხრობლობის მოძრაობის მონუმენტი ნასერის, ნკრუმას, ნერუს და ტიტოს ბიუსტებით. ბერნჰემმა დააწესა სახალხო დღესასწაულები: ჰოლი, დივალი და მაშრამანი. მის მიერ დასრულებული პროექტები მოიცავს სოზდაიკ-ლინდენის გზატკეცილს, დემერარას ნავსადგურის ხიდსა და ჩედი ჯაგანის საერთაშორისო აეროპორტს.

მისი მმართველობისას ქვეყანამ დააგროვა უზარმაზარი ვალები. 1973-დან 1993 წლამდე გაიანას ფაქტობრივად არ ჰქონია მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდა, ხოლო წლიური ინფლაცია საშუალოდ 10%-ს შეადგენდა.

ბერნჰემის გარდაცვალების შემდეგ პრეზიდენტი გახდა დესმონდ ჰოიტი. 1985 წლის საყოველთაო არჩევნები გაყალბებულად იქნა მიჩნეული; პირველი სამართლიანი არჩევნები მხოლოდ 1992 წელს ჩატარდა, სადაც ჩედი ჯაგანი აირჩიეს გაიანის პრეზიდენტად.

## ჯილდოები 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1923
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აგვისტო
კატეგორია:გაიანის პრეზიდენტები
კატეგორია:გაიანის პრემიერ-მინისტრები