open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სერგო ფარაჯანოვი

**სერგეი (სერგო) ფარაჯანოვი** (; დ. 9 იანვარი, 1924, თბილისი, საქართველო  — გ. 20 ივლისი, 1990, ერევანი, სომხეთი) — XX საუკუნის სომეხი კინორეჟისორი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა და გაიზარდა თბილისში, სომხურ ოჯახში; მისი ნამუშევრები ძირითადად კავკასიის ეთნიკურ მრავალფეროვნებას ასახავს.

ფარაჯანოვის პირველი მნიშვნელოვანი ნამუშევარი იყო „მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები“ (1964), რომელმაც საერთაშორისო აღიარება ჰპოვა მისი ფერადოვნებით, კოლორიტული კოსტიუმებითა და სოფლის ცხოვრების უცნაური აღწერით. მისი ნამუშევარი „ბროწეულის ფერი“ (1969) თბილისელ პოეტ საიათნოვას ცხოვრებას ასახავს. ფილმმა საბჭოთა მთავრობა განარისხა, რომლის აზრით იგი დელიკატურ ნაციონალურ საკითხებს ეხებოდა. ჰომოსექსუალობის ბრალდებით საბჭოთა მთავრობამ ფარაჯანოვი 1973 წელს დააპატიმრა და შრომით გამოსასწორებელ ბანაკში ხუთწლიანი პატიმრობა მიუსაჯა.

მინი|250პქ|ფარაჯანოვის ძეგლი თბილისში
ფარაჯანოვის დაპატიმრება მრავალმა ცნობილმა ადამიანმა, ხელოვანმა, მწერალმა თუ რეჟისორმა გააპროტესტა, თუმცა იგი მხოლოდ ოთხი წლის შემდეგ გაათავისუფლეს, ფრანგი სიურრეალისტი ლუი არაგონის მეოხებით. ფილმების გადაღება მას აკრძალული ჰქონდა მრავალი წლის განმავლობაში, სანამ თბილისში ცხოვრობდა, თუმცა 80-იან წლებში მას ნება დართეს გადაეღო „ამბავი სურამის ციხისა“ (1984), რომელიც მისი ადრეული ნამუშევრების ფერადოვნების გამოძახილია, ასევე „აშიკი ქერიბი“ (1988) და დაუმთავრებელი ავტობიოგრაფიული სერია „აღიარებისა“, რომელიც შემდგომში მიხეილ ვართანოვის ფილმის „ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული“ ნაწილი გახდა.

ფარაჯანოვი 1990 წლის ივლისში გარდაიცვალა ერევანში, კიბოს დაავადებით.

## ფილმოგრაფია 
* ფარაჯანოვი: ბოლო გაზაფხული (1992) (სეგმენტი „აღიარება“) 
* აშუღი ქერიბი (1988) ... აგრეთვე ცნობილი როგორც „აშიკ-ქერიბი“ (1988) (აზერბაიჯანულ ენაზე)
* არაბესკები ფიროსმანის თემაზე (1985)
* ამბავი სურამის ციხისა (1984) 
* ბროწეულის ფერი (1968); თავდაპირველად გამოვიდა სახელით „საიათ-ნოვა“
* ჰაკობ ჰოვნატანიანი (1967)
* მივიწყებულ წინაპართა აჩრდილები (1964) ... ინგლ. Shadows of Forgotten Ancestors (1967) (USA)
* ყვავილი ქვაზე (1962) 
* უკრაინული რაფსოდია (1961) 
* პერვი პარენ (1959)
* დუმკა (1957)
* ნატალია უშვიჰ (1957)
* ოქროს ხელები (1957)
* ანდრიუშა (1954)
* მოლდავური ზღაპარი (1951)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფარაჯანოვისადმი მიძღვნილი საიტი
* ფარაჯანოვის მუზეუმი 
* ფარაჯანოვის ცხოვრება, შემოქმედება, სურათების გალერეა

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი კინორეჟისორები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:დაბადებული 9 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ივლისი
სულხან თუმანიშვილი

**სულხან გორჯასპის ძე თუმანიშვილი** — XVIII საუკუნის II ნახევრის ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, დიპლომატი.

1787-1793 იყო საქართველოს წარმომადგენელი რუსეთის სამეფო კარზე. ცდილობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1787-1792 ომის შემდეგ დადებულ საზავო ხელშეკრულებაში გაეთვალისწინებინათ ქართლ-კახეთის სამეფოს ინტერესები. მომავალ საზავო ხელშეკრულებაში გაეთვალისწინებინათ ქართლ-კახეთის სამეფოს ინტერესებიც. მართლაც იასის ზავით (1791) ოსმალეთი პირობას დებდა, რომ ახალციხის საფაშოს ქართული მოსახლეობას თურქეთის მხრიდან არავითარი საშიშროება არ ელოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
ს
იარალი და ზაქარია

**იარალი და ზაქარია**,ქართველი სამხედრო მოღვაწეები. თავი გამოიჩინეს ოსმალებისა და ყირიმელი თათრების წინააღმდეგ 1609 სოფ. ნიაბთან, სხერტის ჭალაში (ახლანდელი კასპის რაიონი) მომხდარ ბრძოლაში. გმირულად დაიღუპნენ ბრძოლის ველზე.
## ლიტერატურა
**აკოფაშვილი გ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 59, თბ., 1980

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
იესე ქსნის ერისთავი

**იესე ქსნის ერისთავი** — XVII საუკუნის I ნახევრის პოლიტიკური მოღვაწე, გიორგი სააკაძის თანამებრძოლი. შემდეგ თეიმურაზ I-ს მიემხრო როსტომ მეფის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ბოლოს როსტომ მეფესთან შერიგება არჩია და ირანს გაემგზავრა, სადაც მის მიერ დაღუპული პაპუნა ამილახვრის შვილებმა მოკლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქსნის ერისთავები
თორნიკე ერისთავი

**თორნიკე ერისთავი** (გ. 985) — ქართველი სახელმწიფო და სასულიერო მოღვაწე ჩორდვანელთა საგვარეულოდან. ზოგიერთი მკვლევარი ცდილობს მისი წარმომავლობა დაუკავშიროს ბიზანტიის იმპერიაში მოღვაწე თორნიკის საგვარეულოს, თუმცა უცნობია არსებობს თუ არა თორნიკე ერისთავის კავშირი თორნიკის საგვარეულოსთან. ქართლის სპასპეტი, დავით III დიდი კურაპალატის სახელგანთქმული სარდალი, ათონის ივერთა მონასტრის ერთ-ერთი მაშენებელი, ტაოელი დიდებულის ჩორდვანელის ძე. ერისკაცობაში კარინის (სამხრეთი ტაო) მხარეს განაგებდა, რა დროსაც მისი ინიციატივით კარინის მონასტერში ქართული სკრიპტორიუმი შეიქმნა.

ბერად აღკვეცის შემდეგ ეწეოდა იოანე (მწვანეს, ბაბულიკურად). ერთხანს ათონის მთაზე, ათანასეს დიდ ლავრაში მოღვაწეობდა. 979 წელს თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის სამეფო კარმა შუამდგომლობა სთხოვა დავით კურაპალატთან, რათა დახმარებოდა ბარდა სკლიაროსის აჯანყების ჩახშობაში. თორნიკე ერისთავი თავდაპირველად ბერობას იმიზეზებდა და უარობდა, მაგრამ შემდეგ ხელისუფლებისაგან მოსალოდნელი რისხვის თავიდან ასაცილებლად დათანხმდა.

დავით კურაპალატმა თორნიკე ერისთავის სარდლობით ბიზანტიაში გაგზავნა 12 ათასი მხედარი, რომელმაც სძლია სკლიაროსს და ხელთ იგდო დიდი ნადავლი. ბიზანტიის ხელისუფლების დაპირების თანახმად, ნადავლი თორნიკე ერისთავს ეკუთვნოდა. ნაწილი ამ სიმდიდრისა მან ათანასეს ლავრას და ბერძენთა სხვა მონასტრებს შესწირა, ხოლო უდიდესი ნაწილი ათონის ივერთა მონასტრის აგებას მოახმარა. 980 წლის ახლო ხანებში თორნიკე ერისთავს ბიზანტიის კეისარმა სვინგელოზის (პატრიარქის თანაშემწე ბერი) წოდება უბოძა. თორნიკე ერისთავის შეკვეთით გადაწერილია ოშკის ბიბლია (978) და კირილე I-ის თხზულების — „განძის“ 981 წლის ნუსხა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი 985
კატეგორია:ქართველი ბერები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართლის სპასპეტები
კატეგორია:ქართული წარმოშობის ბიზანტიელები
კატეგორია:თორნიკი
კატეგორია:ერისთავები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მოსკოვის დიდი თეატრი

thumb|270px|მოსკოვის დიდი თეატრი
**რუსეთის სახელმწიფო აკადემიური დიდი თეატრი** (რუს.: Государственный академический Большой театр России) — თეატრისა და თეატრალური დასის სახელწოდება მოსკოვში, რუსეთი. თეატრის დიდსა და მცირე დარბაზებში სრულდება სპექტაკლები, ბალეტისა და ოპერის წარმოდგენები.

## ისტორია 
thumb|300px|ბოლშოის დიდი დარბაზი
კომპანია დაფუძნდა 1776 წელს პიოტრ ურუსოვისა და მიხაილ მედოკსის მიერ. თავადპირველად წარმოდგენები კერძო სახლში იმართებოდა, ხოლო 1780 წლიდან მათ პეტროვსკის თეატრი შეიძინეს და სპექტაკლებისა და ოპერების დადგმა დაიწყეს.

თეატრის თანამედროვე ბინა 1825 წელს აშენდა პეტროვსკის თეატრის ადგილას, რომელიც 1805 წლის ხანძარმა დაანგრია. შენობის პროექტი ჯოზეფ ბოუვს ეკუთვნის, რომელმაც 1824 წელს ასევე იქვე მყოფი მცირე თეატრი ააშენა. ამ პერიოდში რუსეთის ყველა თეატრი იმპერატორის კუთვნილება იყო. მოსკოვსა და პეტერბურგში მხოლოდ ორი თეატრი არსებობდა, ერთის დანიშნულება ოპერა და ბალეტი იყო, მეორისა კი ტრაგედიები და კომედიები. ვინაიდან ოპერა და ბალეტი დრამაზე უფრო არისტოკრატიულად მიიჩნეოდა, ოპერის სახლს „გრანდ თეატრი“ (ბოლშოი გრანდის რუსული ვარიანტია) შეარქვეს, ხოლო დრამის თეატრს კი „მცირე თეატრი“ (მალი - რუსულად მცირეს ნიშნავს).

თეატრის ინაუგურაცია 1825 წლის 18 იანვარს მოხდა. თავდაპირველად აქ მხოლოდ რუსული წარმოდგენები იმართებოდა, უცხოელი კომპოზიტორების რეპერტუარი პირველად 1840 წელს გაჟღერდა. 1853 წლის ხანძარმა დიდი ზარალი მოუტანა თეატრს; რეკონსტრუქცია წარიმართა ალბერტ კავოსის, საოპერო კომპოზიტორი კატერინო კავოსის ვაჟი, მიერ და ხელახლა გაიხსნა 1856 წელს. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში თეატრი სერიოზულად დაზიანდა საჰაერო დაბომბის შედეგად, თუმცა ის მალევე აღადგინეს.

ბოლშოი მრავალი ისტორიული პრემიერის ადგილი იყო, მათ შორის ჩაიკოვსკის „La Voyavoda und Mazeppa“, და რახმანინოვის „Aleko“ და „Francesca da Rimini“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბოლშოი თეატრის საიტი  (ინგლისურად და რუსულად)
* Google Maps სატელიტური ფოტო

კატეგორია:რუსეთის თეატრები
კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
მარიინსკის თეატრი

მინი|300პქ|მარიინსკის თეატრი
მინი|300პქ|მარიინსკის თეატრი 1890-იანებში
**მარიინსკის თეატრი** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც **კიროვის ოპერისა და ბალეტის თეატრი** 1934-1992 წლებში, სანქტ-პეტერბურგის, რუსეთი, ოპერისა და ბალეტის ისტორიული თეატრია. 1988 წელს კონსტანტინ სერგეევის პენსიაზე გასვლის შემდეგ თეატრის გენერალური დირექტორია ვალერი გერგიევი.

იმპერიული ოპერისა და ბალეტის თეატრი 1783 წელს დაარსდა ეკატერინე დიდის სურვილით. განთქმული ნეო-ბიზანტიური სტილის შენობის პროექტი ალბერტ კავოსს ეკუთვნის და 1859 წელს იქნა დასრულებული. მომდევნო წელს იმპერიულ თეატრს *მარიინსკი* დაარქვეს მმართველი იმპერატრიცა მარია ალექსანდროვას სახელზე.

თეატრში დაიდგა მიხაილ გლინკას, მოდესტ მუსორგსკისა და პეტრე ჩაიკოვსკის ყველა ოპერის მსოფლიო პრემიერები. სწორედ აქ შექმნა სახელგანთქმულმა ქორეოგრაფმა მარიუს პეტიპამ მისი ხელოვნების ნიმუშები, როგორიცაა „გედების ტბა“ და „მძინარე მზეთუნახავი“. „La forza del destino“, „Boris Godunov“, „Golden Cockerel“, და „Spartacus“-ის მსოფლიო პრემიერები მარიინსკის თეატრში გაიმართა.

იმპერიულ, მოგვიანებით საბჭოთა, თეატრში ჰქონდა ბინა უდიდეს იმპრესარიოებს, დირიჟორებსა და მუსიკოსებს. თეატრის საბალეტო სკოლამ აღზარდა უნიჭიერესი ტალანტები: მატილდა კშესინსკა, ანა პავლოვა, ტამარა კარსავინა, ვასლავ ნიჟინსკი, გიორგი ბალანჩივაძე, გალინა ულანოვა, რუდოლფ ნურიევი და მიხაილ ბარიშნიკოვი.

2003 წელს პოსტმოდერნისტმა არქიტექტორმა დომინიკ პერომ გაიმარჯვა თეატრისთვის ახალი შენობის პროექტისთვის გამართულ კონკურში. ახალი შენობა ძველის გვერდით უნდა აღიმართოს.

## რესურსები ინტერნეტში
*თეატრის ოფიციალური საიტი
*მარიინსკის თეატრის ახალი შენობის პროექტი 
*მარიინსკის თეატრის ისტორია 
*თეატრის სატელიტური ფოტო

კატეგორია:ოპერის თეატრები
კატეგორია:ბალეტი
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგის არქიტექტურა
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
იულონ ბატონიშვილი

250px|thumb|იულონ ბატონიშვილი
**იულონ ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*; დ. , პეტერბურგი — გ. ) — ერეკლე II-ისა და დარეჯან დედოფლის შვილი, ქართლ-კახეთის სამეფო ტახტის პრეტენდენტი. 

რუსეთისგან მოითხოვდა გეორგიევსკის ტრაქტატის თანახმად აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური დამოუკიდებლობის აღდგენას. მალე სოლომონ II-თან გაიქცა იმერეთში და ახალციხის ფაშის მეოხებით მოლაპარაკება გამართა ოსმალეთთან ცარიზმის წინააღმდეგ დახმარების თაობაზე. 1805 რუსეთში გადაასახლეს. ცხოვრობდა პეტერბურგში. დასაფლავებულია ალექსანდრე ნეველის ლავრაში სხვა ქართველ ბატონიშვილთა გვერდით.

## ოჯახი
1785 წელს ცოლად შეირთო სალომე რევაზის ასული ამილახვარი (1766-1827). ქორწინებაში შეეძინათ 9 შვილი (5 ვაჟი და 4 ქალიშვილი), რომელთაგან ხლოდ ოთხმა მიაღწია ზრდასრულ ასაკს:

*ლევანი (1786-1812)
*ლუარსაბი (1789-1850)
*თამარი (1791-1857)
*დიმიტრი (1803-1845)

## ლიტერატურა
**ბარამიძე ა.,* შინაპოლიტიკური ბრძოლის ერთი მაგალითი XVIII საუკუნის დასასრულისა და XIX საუკუნის დასაწყისის ქართულ ეპისტოლარულ წყაროებში, კრ.,: ძიებანი საქართველოს და კავკასიის ისტორიიდან, თბ., 1976,
* *ჯავახიშვილი ივ.,* საქართველოს სამეფო ტახტის მემკვიდრეები მეფის ძე დავით და ბატონიშვილი იულონ, «მოამბე», 1900, № 4, განყ. 2

კატეგორია:დაბადებული 15 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1760
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1827
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ისა-ხანი

**ისა-ხანი** (გ. 1615) — კახეთის მეფის ალექსანდრე II-ის ძის, გიორგის ძე. აღიზარდა ირანში, შაჰის კარზე. აბას I-მა 1614, საქართველოში ლაშქრობის დროს, კახეთის მმართველად დანიშნა. ისა-ხანმა კახეთში ფეხი ვერ მოიკიდა და იძულებული გახდა საქართველოს გასცლოდა. შემდეგში შაჰმა თავის ამალაში ჩარიცხა. 1625 წლის 1 ივლისს გამართულ ბრძოლაში მარაბდის ველზე, ისა-ხანს დაუქვემდებარეს შირვანის მმართველის ყაზან-ხან ჩერქეზისა და ერევნის ბეგლარბეგის შაჰ-ბენდე-ხანის ლაშქარი. ისა-ხანმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა ბრძოლაში ქართველთა დამარცხებაში, მაშინ როდესაც ქართველთა გამარჯვება თითქმის გარდაუვალი იყო, ისა-ხანი ბრძოლის ველს არ თმობდა და უკანასკნელ ძალებს იკრებდა. ამ დროს ყიზილბაშებს აზერბაიჯანის ბეგლარბეგის შაჰ-ბენდე-ხანის მეთაურობით ახალი ძალებიც მოუვიდათ. ქართველთა ჰარმა მტრის ახალი რაზმების დარტყმას ვეღარ გაუძლო და გატყდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის სამეფო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1615
კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
უფლისციხე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**უფლისციხე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* უფლისციხე — კლდეში ნაკვეთი ქალაქი გორის მუნიციპალიტეტში;
* უფლისციხე — ნასოფლარი გორის მუნიციპალიტეტში;
* უფლისციხე — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში.
რუმელია

thumb|300px|რუმელიის რუკა 1801 წლის მდგომარეობით.
**რუმელია** (, ) — XV საუკუნიდან ოსმალეთის იმპერიის მფლობელობაში მყოფი ბალკანეთის ნახევარკუნძულის ნაწილი. თუმცა თავად სიტყვა „რუმელი“ ნიშნავს „რომაელთა მიწას“ და მიანიშნებს აღმოსავლეთ რომის იმპერიაზე; შესაბამისად XI და XII საუკუნეების განმავლობაში ამ სახელით მოიხსენიებოდა ანატოლიაც, ვინაიდან ეს მიწაც აღმოსავლეთ რომისგან იქნა წართმეული.

რუმელიას ჩრდილოეთით ესაზღვრებოდა ბულგარეთი, დასავლეთით ალბანეთი და სამხრეთით მორეა, ანუ უძველესი პროვინციები, კონსტანტინეპოლისა და თესალონიკის ჩათვლით, თრაკეასა და მაკედონიაში. სახელწოდება უფრო ზუსტად აღნიშნავდა ცენტრალური ალბანეთისა და დასავლეთ მაკედონიისგან შემდგარ პროვინციას, რომლის მთავარი ქალაქი მონასტირი იყო. 1864-1866 წლებში რუმელიის საფაშო დაიყო რამდენიმე საფაშოდ და სახელწოდება რუმელია ოფიციალურად აღარ გამოიყენებოდა. 1878 წელს დადებული ბერლინის ზავის მიხედვით აღმოსავლეთი რუმელია დარჩა ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში ავტონომიური სტატუსით, თუმცა 1885 წლის 18 სექტემბერს უსისხლო რევოლუციის შედეგად ის ბულგარეთს შეუერთდა.

ამჟამად სიტყვა „რუმელია“ გამოიყენება თურქეთის ევროპული ნაწილის აღსანიშნავად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფა
ანატოლია

250px|მინიატიურა|ანატოლიის ტრადიციული დეფინიცია თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე
**ანატოლია**,** მცირე აზია** (;  — „მზის ამოსვლა“ ან „აღმოსავლეთი“) — რეგიონი ჩრდილო-დასავლეთ აზიაში, რომელიც ამჟამად თურქეთის აზიურ ნაწილს ჰქვია. (თურქეთის ევროპულ ნაწილს რუმელია ჰქვია). თურქული სიტყვა *Anadolu* ბერძნული ვერსიიდან არის გადმოღებული. ქვეყნის ამ ნაწილს ასევე ლათინურად უწოდებენ Asia Minor-ს.

## გეოგრაფია 
გარშემორტყმულია შავი, მარმარილოს, ეგეოსისა და ხმელთაშუა ზღვებით, ასევე ბოსფორისა და დარდანელის სრუტეებით. მისი აღმოსავლეთი საზღვარი გადის სომხეთის მთიანეთსა და მდინარე ევფრატზე, რომელიც სამხრეთ-აღმოსავლეთით იცვლის მიმართულებას და მესოპოტამიაში ჩაედინება. ანატოლია ისტორიულად მნიშვნელოვანი მაკავშირებელი იყო ევროპასა და აზიას შორის და წარმოადგენდა კულტურათა გადაკვეთის წერტილს.

რეგიონი გამოირჩევა რთული რელიეფით, სადაც დომინირებს ანატოლიის ზეგანი, რომელიც ჩრდილოეთით პონტოს და სამხრეთით ტავრის მთებითაა შემოფარგლული. გეოლოგიურად, ანატოლია გამოეყო ბალკანეთის ნახევარკუნძულს, რამაც მარმარილოსა და ეგეოსის ზღვების წარმოქმნა გამოიწვია. რეგიონი სეისმურად აქტიურია, განსაკუთრებით აღმოსავლეთ ნაწილში.

1941 წელს თურქეთის პირველ გეოგრაფიულ კონგრესზე, ანატოლიის აღმოსავლეთ ნაწილს „აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონი“ ეწოდა. ეს ნაბიჯი მიზნად ისახავდა დასავლეთ სომხეთის ისტორიული სახელწოდების და კულტურული კავშირის გაქრობას, რაც სომხების გენოციდის შემდეგ თურქეთის ნაციონალისტური პოლიტიკის ნაწილს წარმოადგენდა. მთა არარატი, რომელიც ამ რეგიონში მდებარეობს, სომხური კულტურის სიმბოლოა და ანატოლიისა და სომხეთის ზეგანის უმაღლეს წერტილს წარმოადგენს.

## ის
## .
## იხილეთ აგრეთვე
* ბიზანტიის იმპერია
* კაპადოკია
* ტრაპიზონის იმპერია
* პონტოს სამეფო
* ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედი
* სელჩუკთა სახელმწიფო
* რუმის სასულთნო
* თურქეთი
* ურარტუ

## ლიტერატურა
* Badisches Landesmuseum Karlsruhe (Hrsg.): *Die ältesten Monumente der Menschheit. Vor 12.000 Jahren in Anatolien*. Konrad Theiss, Stuttgart 2007, ISBN 978-3-8062-2072-8.
* Volker Eid: *Im Land des Ararat. Völker und Kulturen im Osten Anatoliens*. Wissenschaftliche Buchgesellschaft , Darmstadt 2006, ISBN 3-534-18206-5.
* Michael Zick: *Türkei. Wiege der Zivilisation*, Konrad Theiss, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-8062-2110-7.
* Media-Cultura (Hrsg.), in Zusammenarbeit mit dem Badischen Landesmuseum Karlsruhe: *Die ältesten Monumente der Menschheit. Vor 12.000 Jahren in Anatolien*. Konrad Theiss, Stuttgart 2007, DVD-ROM.
* Johann Gustav Droysen, Geschichte Alexanders des Großen, DVA 1955

## სქოლიო 
კატეგორია:მცირე აზია
კატეგორია:ახლო აღმოსავლეთი
კატეგორია:თურქეთი
ჰომეროსი

**ჰომეროსი** (; ძვ.წ VIII საუკუნე) — ლეგენდარული ბერძენი პოეტი, რომელსაც მიაკუთვნებენ ილიადისა (Ἰλιάς) და ოდისეის (Ὀδύσσεια) შექმნას. ერთ დროს ჰომეროსს მიაკუთვნებდნენ მთელ ეპიკურ ციკლს, რომელშიც შედიოდა პოემები ტროას ომზე და ასევე თებეური პოემები ოიდიპოსსა და მის ვაჟებზე. მასვე მიაკუთვნებდნენ ჰომერიკულ ჰიმნთა ტომებს, კომიკურ მინი-ეპოსს ბატრაქომიომაქია (Βατραχομυομαχία, „ბაყაყთა და თაგვთა ომი“) და მარგიტებს, თუმცა ამჟამად ამ მტკიცებას ეჭვქვეშ აყენებენ.

გადმოცემის თანახმად ჰომეროსი ბრმა იყო. დაბადების ადგილად რამდენიმე იონიის ქალაქს მიიჩნევენ, (საბერძნეთის შვიდი ქალაქი ეცილებოდა ერთმანეთს ჰომეროსის სამშობლოს საპატიო ტიტულს), თუმცა სხვაგვარად მისი ბიოგრაფიული მონაცემები თითქმის არ არსებობს. ზოგიერთი მკვლევარი ეჭვობს, რომ ჰომეროსი შესაძლოა ნამდვილი ადამიანი არ ყოფილიყო და რომ ეს სახელი შესაძლოა რამდენიმე ზეპირი პოეტისთვის მიეკუთვნებინათ, ტრადიციული ეპოსის გადმოცემისთვის. ასევე საკამათოა ილიადისა და ოდისეის ერთ პიროვნებაზე მიკუთვნება. სხვა ზემოთ აღნიშნულ პოემებს კი უფრო გვიანდელ პერიოდს მიაწერენ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* 
*ილიადას ორენოვანი რედაქცია 1-12 წიგ. 
*SORGLL: Homer, Iliad, Bk I, 1-52; read by Stephen Daitz 

## სქოლიო
კატეგორია:ძველი ბერძენი პოეტები
კატეგორია:ბერძნული ლიტერატურა
კატეგორია:გაღმერთებული ადამიანები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
თრაკია

მინი|კლასიკური თრაკია და მისი შემოგარენი, ალექსანდრე ფინდლეის ძველი გეოგრაფიის ატლასი, 1849.
**თრაკეა** ან **თრაკია** (*ბერძნ.*: Θρᾴκη, Thrákē, *ბულგ.*: Тракия, *თურქ.*: Trakya; *ლათ.*: Thracia ან Threcia) — ისტორიულ-გეოგრაფიული არეა სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში. ამჟამად ისტორიული თრაკიის რეგიონი მოიცავს სამხრეთ ბულგარეთს (ჩრდ. თრაკეა), ჩრდილო-აღმოსავლეთ საბერძნეთს (დასავლეთ თრაკეა), და თურქეთის ევროპულ ნაწილს (აღმ. თრაკია). თრაკიას სამი ზღვა აკრავს: შავი, ეგეოსისა და მარმარილოსი. თურქეთში მას რუმელიასაც უწოდებენ. ძველი თრაკიაში ცხოვრობდნენ თრაკიელები. ის ასევე მოიცავდა ჩრდილოეთ ბულგარეთს და აღმოსავლეთ სერბეთსა და მაკედონიის ნაწილებს.

## ისტორია
46 წელს გამოცხადდა რომის პროვინციად. აღმოცენდა მრავალი ბერძნულ-რომაული ქალაქი. IV საუკუნეში თრაკიას თავს ესხმოდნენ გუთები, V საუკუნეში კი ჰუნები. VI საუკუნეში თრაკიაში დასახლდნენ სლავები. ის იქცა სადავო ტერიტორიად ბიზანტიის იმპერიასა და ბულგარეთის იმპერიას შორის. ბიზანტიის იმპერიაში არსებობდა თრაკიის თემის სახით. XV საუკუნეში დაიპყრო ოსმალეთის იმპერიამ. 1878 წელს ოსმალეთის იმპერიამ თრაკიის ნაწილი დათმო აღმოსავლეთ რუმელიის სასარგებლოდ, მაგრამ დიდი ნაწილი მაინც მას დარჩა. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ, 1920 წელს, თრაკიის დასავლეთ ნაწილი ბულგარეთს გამოეყო და საბერძნეთს შეუერთდა. ამით ბულგარეთმა დაკარგა გასასვლელი ეგეოსის ზღვაზე. სევრის ხელშეკრულებით საბერძნეთს რჩებოდა აღმოსავლეთ თრაკიაც, მაგრამ 1923 წლის ლოზანის ხელშეკრულებით აღმოსავლეთ თრაკია მდინარე მარიცამდე თურქეთს გადაეცა, დასავლეთი თრაკია დარჩა საბერძნეთს, ბულგარეთს ერგო შიდა თრაკიის ნაწილი. აღნიშნული საზღვრები დღემდე უცვლელია.

## იხილეთ აგრეთვე 
*თრაკიელები

## ლიტერატურა 
*Hoddinott, R.F., *The Thracians*, 1981.
*Ilieva, Sonya,  *Thracology*, 2001

კატეგორია:თრაკია
ვალერი გერგიევი

thumb|ვალერი გერგიევი
**ვალერი გერგიევი** (დ. 2 მაისი, 1953, მოსკოვი) — რუსი დირიჟორი, მარიინსკის თეატრის გენერალური დირექტორი; ასევე ასოცირებული მეტროპოლიტენ ოპერასთან, როტერდამის ფილარმონიულ ორკესტრთან და ლონდონის სიმფონიურ ორკესტრთან.

დაიბადა მოსკოვში ოსურ ოჯახში; გაიზარდა ვლადიკავკაზში, ოსეთი, ჩრდილო კავკასია. ბავშვობაში განსაკუთრებული ნიჭით არ გამოირჩეოდა, ფორტეპიანოზე დაკვრა საშუალო სკოლაში ისწავლა. შემდეგ სანქტ-პეტერბურგში (იმჟამად ლენინგრადი) მიენგზავრება კონსერვატორიაში სასწავლებლად.

1978 წელს ის კიროვის ოპერის დირიჟორის ასისტენტი ხდება იური ტემირკანოვის ხელმძღვანელობით. აქვე იმართება მისი დებიუტი, სადაც ის სერგეი პროკოფიევის "ომსა და მშვიდობას" დირიჟორობს. 1981-1985 წლებში სომხეთის სახელმწიფო ორკესტრის მთავარი დირიჟორი იყო.

1991 წელს გერგიევი პირველად მართავს კონცერტს დასავლეთ გერმანიაში ბავარიის სახელმწიფო ოპერაში მიუნხენში მოდესტ მუსორგსკის ბორის გოდუნოვის შესრულებით. ამავე წელს იმართება მისი ამერიკული დებიუტი - სან-ფრანცისკოს ოპერაში ასრულებს "ომი და მშვიდობა"-ს. მას შემდეგ ის საოპერო და საორკესტრო რეპერტუარს მთელი მსოფლიოს მასშტაბით ასრულებს. გერგიევი დაკავშირებული მრავალ მუსიკალურ ფესტივალთან. მას ჩაწერილი აქვს მრავალი შესრულება როტერდამისა და მარიინსკის გუნდებთან. ამჟამად მუშაობს შოსტაკოვიჩის სიმფონიების სერიაზე.

1988 წელს ხდება კიროვის მთავარი დირიჟორი და სამხატვრო დირექტორი. 1996 წელს უკვე გადარქმეული მარიინსკის თეატრის გენერალური დირექტორი ხდება, რუსეთის მთავრობის დანიშვნით. პარალელურად, 1995 წელს როტერდამის ფილარმონიული ორკესტრის მთავარი დირიჟორი ხდება, ხოლო 1997 წელს ნიუ-იორკის მეტროპოლიტენ ოპერის მთავარი მოწვეული დირიჟორი.

2005 წელს ის დასახელდა ლონდონის სიმფონიური ორკესტრის მომდევნო მთავარ დირიჟორად, შეცვლის რა ამ პოსტზე სერ კოლინ დეივისს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გერგიევის ოფიციალური საიტი 
* გერგიევის ფესტივალი
* კონცერტი კალენდარი

კატეგორია:რუსი დირიჟორები
კატეგორია:ოსი დირიჟორები
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
ვლადიკავკაზი

**ვლადიკავკაზი**, **კავკავი** (;  1931-1944 და 1954-1990 წლებში ერქვა *ორჯონიკიძე*, ხოლო 1944-1954 წლებში — *ძაუჯიყაუ*) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტის, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის  დედაქალაქი ჩრდილო კავკასიაში. მდებარეობს რესპუბლიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთში კავკასიის მთების ძირას, მდინარე თერგის სანაპიროზე. მოსახლეობა 311 635 (2010) ათ. ადამიანია და შედგება ძირითადად ოსების, რუსების, სომხებისა და ქართველებისგან.

ქალაქი დაარსდა 1784 წელს, სოფელ ძაუჯიყაუს ახლოს როგორც ციხესიმაგრე რუსების მიერ კავკასიის დაპყრობის ომების პერიოდში და მრავალი წლის განმავლობაში რუსების სამხედრო ბაზის მთავარი დასაყრდენი იყო რეგიონში. საქართველოს სამხედრო გზა, კავკასიონის გადაჭრით, გაყვანილ იქნა 1799 წელს და ის ქალაქს საქართველოსთან აერთებს სამხრეთში. 1875 წელს გაიყვანეს რკინიგზა, რომელიც მას დონის როსტოვთან და ბაქოსთან აერთებს. მას შემდეგ ვლადიკავკაზი რეგიონისთვის მნიშვნელოვანი ინდუსტრიული ცენტრი გახდა, რკინის შენადნობთა, ნავთობგადამმუშავებელი, ქიმიური და საინჟინრო-საამწყობო ინდუსტრიებით.

1931-1944 და 1954-1990 წლებში ქალაქს *ორჯონიკიძე* (სერგო ორჯონიკიძის, ქართველი ბოლშევიკი, პატივსაცემად), ხოლო 1944-1954 წლებში მას *ძაუჯიყაუ* ერქვა. ვლადიკავკაზმა დაიბრუნდა მისი „კავკასიის მფლობელის“ უწინდელი სახელი საბჭოთა კავშირის დაშლამდე ცოტა ხნით ადრე.

ვლადიკავკაზს ორი ომის გადახდა მოუწია — რუსეთის სამოქალაქო და მეორე მსოფლიო ომების. 1919 წლის თებერვალში ანტი-კომუნისტ მოხალისეთა არმია გენერალ ანტონ დენიკინის მეთაურობით ქალაქს იგდებს ხელთ, თუმცა 1920 წლის მარტში წითელი არმიის მიერ განდევნილ იქნა. 1942 წლის ნოემბერში ნაცისტური გერმანიის ჯარებმა წარუმატებლად სცადეს ქალაქის აღება, შედეგად ეს უკიდურესი აღმოსავლეთის წერტილი გახდა, რომელსაც ნაცისტებმა მიაღწიეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ჩრდილოეთი ოსეთის ქალაქები
ინგუშეთი

thumb|180px|right|ინგუშეთი
**ინგუშეთის რესპუბლიკა** (; ) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში. რესპუბლიკის დედაქალაქია მაგასი, უდიდესი ქალაქი კი — ნაზრანი.

ესაზღვრება ჩეჩნეთის, საქართველოს, ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკებს. შეიქმნა 1992 წლის 4 ივნისს.

## ისტორია 
ინგუშეთი რუსეთის ნაწილია 1810 წლიდან. 1921-24 წლებში ის საბჭოთა მთიანი რესპუბლიკის ნაწილია, რომელიც კავკასიაში დაარსდა. ინგუშთა ავტონომიური ოლქი 1924 წელს შეიქმნა. 1934-1992 წლებში ის მეზობელ ჩეჩნეთს შეუერთეს ჩეჩენო-ინგუშეთის ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში, მეორე მსოფლიო ომის დროს მცირე პერიოდის გარდა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სტალინმა ინგუშებს ნაცისტებთან თანამშრომლობა დააბრალა და მთელი მოსახლეობა ცენტრალურ აზიაში გადაასახლა. მათი ავტონომიური რესპუბლიკა გაუქმდა და პრიგოროდნი რაიონი მეზობელ ოსეთს მიუერთდა. 1950-იან წლებში ინგუშებს ამნისტია გამოუცხადეს და დაბრუნების უფლება მისცეს, თუმცა პრიგოროდნი რაიონი ისევ ოსეთის ნაწილად რჩებოდა და იქ გადმოსახლებული ოსები დაბრუნება-მოწადინებულ ინგუშებს ალმაცერად უყურებდნენ.

დაძაბულობა კონფლიქტში გადაიზარდა საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ; ჩრდილო კავკასია პირველი იყო სადაც მწვავე ინტერეთნიკური კონფლიქტები წამოიწყო რუსეთის ფედერაციაში. 1992 წლის ოქტომბრის ბოლოს ათობით ათასი ინგუში აიძულეს საკუთარი სახლებიდან აყრილიყვნენ პრიგოროდნი რაიონიდან, ერთ დღეში, მას შემდეგ რაც არაკონტროლირებადი ინგუშთა არაფორმალური შეიარაღებული დაჯგუფება ნაზრანიდან ოსეთის ტერიტორიაზე აგრესიულ თავდასხმას ახორციელებს.

მას შემდეგ ლტოლვილთა განსახლება მწვავე პრობლემად აწევს ინგუშეთის მთავრობას, რომელსაც კიდევ უფრო ამწვავებს უკიდურესად მაღალი (50%) უმუშევრობა, ეკოლოგიური კრიზისი, რუსეთის ჯარების მაღალი კონცენტრაცია მეზობელ ჩეჩნეთში მიმდინარე ომის გამო და ყოველივე ამას დამატებული მეზობელი რაიონებიდან შემოხიზნული ჩეჩენი ლტოლვილები. ოსეთთან ლტოლვილების დაბრუნების საკითზე რაიმე მნიშვნელოვანი შეთანხმების მიღწევა ჯერჯერობით ვერ მოხერხდა.

2002 წელს დედაქალაქი ნაზრანიდან მაგასში გადაიტანეს.

2004 წლის ივნისში შეიარაღებული დაჯგუფების 570 წევრი შეიჭრა ინგუშეთში და ნაზრანის აღება მოინდომა, შედეგად მოკლულ იქნა 90-მდე მოქალაქე. რუსეთმა თავდახმის ორგანიზაციაში ჩეჩენთა სამხედრო ლიდერი შამილ ბასაევი დაადანაშაულა.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ინგუშეთი ადმინისტრაციულად იყოფა ოთხ რაიონად და ხუთ საქალაქო ოლქად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* News from Ingushetia 
* News and History of Ingushetia 

## სქოლიო
*
ტროა

მინი|260პქ|გათხრებით აღმოჩენილი ქალაქის გალავნის ფრაგმენტები.

**ტროა** ( ან , ასევე ; ) — ლეგენდარული ქალაქი, აღწერილი ტროის ომის ციკლში, ილიადაში, ჰომეროსის ძველ ბერძნულ ეპოსში.

ტროა (Truva, Hissarlik 39°58′N 26°13′E) ასევე არქეოლოგიური მიდამოა ანატოლიაში, ჰომეროსის მიერ აღწერილ ადგილას ზღვის პირას დარდანელის სრუტის სამხრეთ დასავლეთში მთა იდას ქვეშ.

ახალი ქალაქი ილიუმი დაფუძნდა ლეგენდარული ილიონის (ტროა) ადგილას რომის იმპერატორ ავგუსტუსის მმართველობის პერიოდში. ხელსაყრელი მდებარეობის წყალობით ქალაქი საკმაოდ მდიდარი იყო, თუმცა კონსტანტინეპოლის დაარსების შემდეგ, ბიზანტიის პერიოდში, ის თანდათან დაკნინდა.

1870 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა ჰაინრიხ შლიმანმა ამ ადგილას არქეოლოგიური გათხრები წამოიწყო. გათხრების შედეგად აღმოჩენილ იქნა ერთი მეორის შემდეგ აშენებული რამდენიმე ქალაქი. ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული ქალაქი ჰომეროსის ტროად იქნა მიჩნეული. მიუხედავად იმისა, რომ ამგვარი დასკვნა საკამოთოა, ამ ადგილის იდენტიფიკაცია შესაძლებელი გახდა ჰიტიტურ ტექსტებში ქალაქ ვილუსად; ილიონი (ანუ ვილიონი) ამ სახელის ბერძნული ვარიანტი უნდა ყოფილიყო.

1998 წელს ტროა შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
*Troy on the Internet, Educational website, University of Cincinnati 
**Project Troia - The new excavations at Troy 
*digital reconstructions of the city 
*Greek, Roman and Byzantine Pottery at Ilion (Troia) 
*Coins from Ilion (Troia)
*Troy VII and the Historicity of the Trojan War 

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:არქეოლოგია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
ისააკ მცირე

**ისააკ მცირე** (გ. 1799, თბილისი) — XVIII საუკუნის ქართველი სასულიერო მოღვაწე, მწიგნობარი, კალიგრაფი, მესტამბე.

მოღვაწეობდა ერეკლე II-ის სტამბაში, სადაც 1751 მისი უშუალო მონაწილეობით დაიბეჭდა „კონდაკი“. ისააკ მცირის სასტამბო მოღვაწეობა მალე შეწყდა. კათოლიკოს ანტონ I-სა და ზაქარია გაბაშვილს შორის უთანხმოების დროს  ისააკ მცირე უკანასკნელს მიემხრო, რისთვისაც სასტიკად დასაჯეს.  ისააკ მცირეს გადაწერილი აქვს ბევრი წიგნი. მასვე ეკუთვნის რამდენიმე ორიგინალი და თარგმნილი სატირული ნაწარმოები, სამეცნიერო ლიტერატურაში ცნობილი „თაგვებისა და კატის ომის“ სახელწოდებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:ქართველი მესტამბეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1799
ალან გრინსპენი

**ალან გრინსპენი** (დ. 6 მარტი, 1926, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი ეკონომისტი, მეცნიერებათა დოქტორი, ბრიტანეთის სამეფო ორდენის მფლობელი და 1987 წლის 11 აგვისტოდან 2006 წლის 31 იანვრამდე ამერიკის ფედერალური რეზერვის (ამერიკის ცენტრალური ბანკი, შემოკლ. *ფედი*) მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარე. ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარის თანამდებობიდან გადადგომის შემდეგ ბრიტანეთის ხაზინის მეთაურის საპატიო (გასამრჯელოს გარეშე) პოსტზე დათანხმდა.

## კარიერა 
თავდაპირველად ფედის თავმჯდომარის პოსტზე რონალდ რეიგანმა დანიშნა 1987 წელს და მას შემდეგ რამდენიმე ოთხწლიანი ინტერვალებით ხელახლა იქნა დანიშნული 2006 წლის 31 იანვარს პენსიაზე გასვლამდე. ამჟამად პოსტი ბენ ბერნანკემ დაიჭირა. გრინსპენის პირველი წარმატება პოსტზე მისი დანიშვნიდან მცირე ხანში მომხდარი სააქციო ბირჟის კრახის (შავი ორშაბათი) შედეგების შემსუბუქება და 1990-იან წლებში ინტერნეტის სწრაფი გავრცელებით შექმნილი "დოტ-კომ" ეკონომიკური ბუმის (რომლის კულმინაცია 2000 წლის მარტში სააქციო ბაზრის კრახი გახდა) მართვა იყო.

2001 წლიდან მას მწვავედ აკრიტიკებდნენ ფედის ტრადიციული მონეტარული პოლიტიკიდან გადახრისა და პრეზიდენტ ჯორჯ ბუშის გადამეტებული მხარდაჭერისთვის. მიუხედავად ამისა, გრინსპენი მაინც ითვლება წამყვან ავტორიტეტად ამერიკის შიდა ეკონომიკასა და მონეტარულ პოლიტიკაში.

გრინსპენი დაიბადა ებრაულ ოჯახში ნიუ-იორკში. სწავლობდა კლარნეტს ჯულიარდის სკოლაში 1943–1944 წლებში და ცნობილია, როგორც ნიჭიერი საქსოფონისტი. შემდეგ ის ნიუ-იორკის უნივერსიტეტში სწავლობს, ბაკალავრის ხარისხს იღებს ეკონომიკაში (summa cum laude) 1948 წელს, ხოლო მაგისტრისას კი 1950 წელს. მოგვიანებით, 1977 წელს, იგივე უნივერსიტეტი მას ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხს ანიჭებს. 2005 წლის 14 დეკემბერს მას ნიუ-იორკის უნივერსიტეტმა კომერციულ მეცნიერებათა საპატიო დოქტორის ხარისხი მიანიჭა, რომელიც მისი მეოთხე ხარისხი გახდა ამ უნივერსიტეტისგან.

გრინსპენი 1997 წლიდან დაქორწინებულია ენ-ბი-სი-ს სატელევიზიო ჟურნალისტ ანდრეა მიჩელზე.

1950-1960-იან წლებში გრინსპენი მეგობრობდა მწერალ-ფილოსოფოს ეინ რანდთან და მისი ობიექტივისტური მოძრაობის პროპონენტი იყო. ამ მოძრაობის ეფუძნებოდა თავისუფალ კაპიტალიზმს, როგორც სოციალურ და ეკონომიკურ ფილოსოფიას. ის წერდა სტატიებს ობიექტივისტური გამოცემებისთვის, ასევე რამდენიმე ესსე აქვს დაწერილი რანდის 1966 წლის წიგნისთვის: "კაპიტალიზმი: უცნობი იდეალი". თუმცა მოგვიანებით ის თავად ობიექტივისტთა კრიტიკის ქვეშ ექცევა.

1948–1953 წლებში გრინსპენი ეკონომიკურ ანალისტად მუშაობს Conference Board-სთვის - ბიზნეს-ინდუსტრიული ორიენტაციის კვლევითი გუნდი ნიუ-იორკში. 1955–2005 წლებში გრინსპენი ნიუ-იორკის ეკონომიკურ-საკონსულტაციო ფირმის "ტაუნსენდ-გრინსპენ და კომპანიის" თავმჯდომარე და შემდეგ პრეზიდენტი ხდება. ამავე დროს 1974–1977 წლებში გრინსპენი ეკონომიკურ მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარეა პრეზიდენტ ჯერალდ ფორდთან. ასევე მას კორპორაციულ დირექტორად უმსახურია შემდეგ კერძო დაწესებულებებში: Aluminum Company of America (Alcoa); Automatic Data Processing, Inc.; Capital Cities/ABC, Inc.; General Foods, Inc.; J.P. Morgan & Co., Inc.; Morgan Guaranty Trust Company of New York; Mobil Corporation; და The Pittston Company.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:აშშ-ის ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარეები
კატეგორია:დაბადებული  6 მარტი
კატეგორია:დაბადებული  1926
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი

thumb|უნივერსიტეტის ბეჭედი
**ნიუ-იორკის უნივერსიტეტი** (, შემოკ.: NYU) — მნიშვნელოვანი კერძო კვლევითი უნივერსიტეტი ნიუ-იორკში. მისი მთავარი კამპუსი, მანჰეტენის გრინვიჩ-ვილიჯის რაიონშია. დაარსდა 1831 წელს, ალბერტ გალატინისა და გავლენიანი ნიუ-იორკელების ჯგუფის მიერ. მსოფლიოს უნივერსიტეტების აკადემიურ რეიტინგში, იგი მსოფლიოს 32 საუკეთესო უნივერსიტეტს შორისაა. NYU მსოფლიო კლასის უნივერსიტეტია, რომელიც 11 აკადემიურ ცენტრს მოიცავს შემდეგ ქალაქებში: აკრა, ბერლინი, ბუენოს-აირესი, ფლორენცია, ლონდონი, მადრიდი, პარიზი, პრაღა, სიდნეი, თელ-ავივი და ვაშინგტონი. 

ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის ლექტორებსა და კურსდამთავრებულებს შორის, 37 ნობელის პრემიის ლაურეატი, 30 პულიცერის პრემიის ლაურეატი, 30-ზე მეტი ოსკაროსანი და ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიების ასობით წევრია. კურსდამთავრებულთა შორის აგრეთვე არიან სახელმწიფოს მეთაურები, სამეფო ოჯახის წევრები, გამოჩენილი მათემატიკოსები, გამომგონებლები, მედიის წარმომადგენლები, ოლიმპიური მედალოსნები და ასტრონავტებიც.  

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* NYU Athletics website

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ილარიონი (კათოლიკოსი)

**ილარიონი** — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი დაახლოებით IX საუკუნის I ნახევარში. მოღვაწეობდა გრიგოლ ხანძთელის დროს მიძნაძორის მონასტერში (ისტორიული კლარჯეთი). იყო წყაროსთავის მონასტრის მაშენებელი და წინამძღვარი.

## ლიტერატურა
*
* 

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
ბენ ბერნანკე

**ბენ შალომ ბერნანკე** ( დ. 13 დეკემბერი, 1953) — ამერიკელი მაკროეკონომისტი, აშშ-ის ფედერალურის რეზერვის მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარე 2006 წლის თებერვლიდან 2014 წლის თებერვლამდე. მანამდე აშშ-ის პრეზიდენტის ეკონომიკის მრჩეველთა საბჭოს თავმჯდომარე, ფედერალური რეზერვის მმართველთა საბჭოს წევრი 2002-2005 წლებში. ასევე პრინსტონის უნივერსიტეტის ეკონომიკის დეპარტამენტის ყოფილი თავმჯდომარე. 2005 წლის 24 ოქტომბერს პრეზიდენტმა ბუშმა იგი ალან გრინსპენის შემცვლელად დაასახელა ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარის პოსტზე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა აუგუსტაში, ჯორჯიაში, საშუალო სკოლა უმაღლესი ქულებით დაამთავრა 1971 წელს დილონში, სამხრეთ კაროლინაში; ჰარვარდის უნივერსიტეტი 1975 წელს (summa cum laude); ფილოსოფიის დოქტორის ხარისხი მიიღო მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში 1979 წელს. ასწავლიდა სტენფორდის უნივერსიტეტში 1979-1985 წლებში, შემდეგ კი პრინსტონის უნივერსიტეტის ეკონომიკის დეპარტამენტში პროფესორი ხდება. 1996-2002 წლებში ამ დეპარტამენტის თავმჯდომარეა, რის შემდეგაც სახელმწიფო სამსახურში გადადის. მას რამდენიმე მნიშვნელოვანი ლექცია აქვს წაკითხული ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში მონეტარულ თეორიასა და პოლიტიკაზე და დაწერილი აქვს სამი სახელმძღვანელო მაკროეკონომიკაში.

იყო ეკონომიკური კვლევების ეროვნული ბიუროს მონეტარული ეკონომიკის პროგრამის დირექტორი და ჟურნალი ამერიკის ეკონომიკური მიმომხილველის რედაქტორი. მისი ინტერესთა საგანია დიდი დეპრესიის მიზეზები - აშშ-ის ისტორიის პერიოდი, რომელსაც განსაკუთრებული მონეტარული დეფლაცია ახლდა თან. არის ეკონომეტრიკის საზოგადოების სტიპენდიატი.

ბენ ბერნანკე დაქორწინებულია პროფესიით ესპანური ენის მასწავლებელ ანა ბერნანკეზე, რომელიც პრინსტონის დღის სკოლაში ასწავლის. ჰყავთ ორი შვილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბერნანკეს ბიო თეთრი სახლის საიტზე
* ბერნანკეს გვერდი პრინსტონის უნივერსიტეტის საიტზე 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:აშშ-ის ფედერალური რეზერვის თავმჯდომარეები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ფედერალური სარეზერვო სისტემა

thumb|300px|ფედერალური რეზერვის შტაბ-ბინა მდებარეობს კონსტიტუციის გამზირზე ვაშინგტონში.
**ფედერალური სარეზერვო სისტემა** (ინგ.: Federal Reserve System ან **ფედერალური რეზერვი**, the Federal Reserve; არაფორმ.: The Fed) ცენტრაული საბანკო სისტემაა აშშ-ში.

ფედერალური სარეზერვო სისტემა შედგება ცენტრალური მმართველთა საბჭოსგან ვაშინგტონში (კოლუმბიის ოლქი), თორმეტი ფედერალური სარეზერვო ბანკისგან მდებარე ქვეყნის უდიდეს ქალაქებში, მრავალრიცხოვანი წევრი ბანკებისა და სხვა დაწესებულებებისგან. ამჟამად ფედერალური რეზერვის მმართველთა საბჭოს თავმჯდომარეა ჯერომ პაუელი.

ფედერალური სარეზერვო სისტემა დაარსდა 1913 წელს აშშ-ის სენატის *ფედერალური რეზერვის აქტით*. ის შეიცავს რვიდან თორმეტამდე რეგიონულ სარეზერვო ბანკების სისტემას, რომლებიც მისი კომერციული წევრი ბანკების მფლობელობაშია და იმართება ფედერალური რეზერვის საბჭოს მიერ. საბჭო და მისი თავმჯდომარე პრეზიდენტის მიერ ინიშნება და მათ სენატი ამტკიცებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფედერალური რეზერვის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ცენტრალური ბანკები
კატეგორია:აშშ-ის მთავრობა
იროდიონ სონღულაშვილი

** იროდიონ  თომას ძე სონღულაშვილი** (დ. 22 დეკემბერი, 1880, დიღომი ―   გ.  7 იანვარი, 1958,თბილისი) —  ქართველი ხელოვნებათმცოდნე, საზოგადო მოღვაწე, მწერალი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1944).
## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. საშუალო განათლება მიიღო თბილისში, სათავადაზნაურო გიმნაზიაში. 1903 წლის აგვისტოში გაემგზავრა ოდესაში, სადაც დაამთავრა ნოვოროსიის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტის ბუნებისმეტყველების განყოფილება (ტექნიკური ქიმიის სპეციალობით). უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ დაბრუნდა თბილისში. მთელი ცხოვრება ხელოვნების სამსახურში გაატარა. 1909 წლის ოქტომბერში მუშაობა დაიწყო საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოებაში. 1910 წელს გახდა საზოგადოების საბჭოს წევრი. იყო საზოგადოების მდივანი. მეგობრობდა საზოგადოების თავმჯდომარე ექვთიმე თაყაიშვილთან. 1917 წლის 4-20 ივნისს მონაწილეობდა ეროვნულ-დემოკრატიული პარტიის დაფუძნებაში, არჩეულ იქნა მის პრეზიდიუმში და იყო პარტიის ხაზინადარი. 

1929 მუშაობდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის საისტორიო და საეთნოგრაფიო განყოფილების გამგედ, 1931-იდან - ძველი ქართული ხელოვნების და ისტორიის განყოფილების გამგის თანაშემწედ, 1934-იდან - ხელოვნების მუზეუმის ("მეტეხი") მცირე ხელოვნების განყოფილების გამგედ. 1953-იდან - საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის სეიფის გამგედ. მისი შრომები, რომელთა მხოლოდ ნაწილია გამოქვეყნებული, ეხება უმეტესად ქართული მცირე და დეკორატიული ხელოვნების ნიმუშებს (კერძოდ, ტიხრული მინანქარი), ეთნოგრაფიის საკითხებს. სონღულაშვილის გარდაცვალების შემდეგ გამოქვეყნდა მისი ისტორიული რომანი "მირანდუხტ იადხმობილი".

## ლიტერატურა
**სონღულაშვილი ვ*. „სონღულაშვილები“ — თბილისი, 2007

კატეგორია:ქართველი ხელოვნებათმცოდნეები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 22 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1880 
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ი
სტენფორდის უნივერსიტეტი

**ლელანდ სტენფორდ უმცროსის სახელობის უნივერსიტეტი** (), შემოკლებით **სტენფორდის უნივერსიტეტი** () — კერძო დაფინანსების ამერიკული უნივერსიტეტი სტენფორდში, კალიფორნიის შტატში. სან-ფრანცისკოდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 60 კმ-ში სანტა-კლარას ქაუნთიში ქალაქ პალო-ალტოსთან მდებარე უნივერსიტეტი სილიკონის ველის შუაგულშია, გეოგრაფიულად და ისტორიულადაც.

ვრცელ კამპუსზე განლაგებული უნივერსიტეტი საბაკალავრო კოლეჯებთან ერთად სტუდენტებს სთავაზობს საინჟინრო, იურიდიულ, სამედიცინო, განათლების, ბიზნესის, ბუნებისმეტყველებისა და ჰუმანიტარული მეცნიერების სკოლებს. სტენფორდს საკუთარი საავადმყოფო აქვს სამედიცინო პრაქტიკისთვის. ის ასევე ხშირად მასპინძლობს სხვადასხვა საზოგადოებრივ და მოხალისეთა წამოწყებებს. კვლევები მრავალ დარგში ტარდება, მათ შორის ანთროპოლოგიაში, რობოტიკაში, გეოფიზიკასა და ენტომოლოგიაში.

სტენფორდის უნივერსიტეტი 2016 მეოთხეა ამერიკულ უნივერსიტეტებს შორის U.S. News and World Report-ის კვლევის მიხედვით. იგი პირველ ადგილს იკავებს ჟურნალ Slate-ის რეიტინგში "21-ე საუკუნის ჰარვარდი". The New York Times-მა 2014 წელს სტენფორდის შესახებ დაწერა: "სტენფორდის უნივერსიტეტი ამერიკისთვის გახდა სასწავლებელი, როგორიც ერთ დროს ჰარვარდი იყო". 2013, 2014, 2015 და 2016 წლებში The Princeton Review-ს გამოკითხვით თანახმად სტენფორდში სწავლაზე ყველაზე ბევრი ბავშვი ოცნებობდა, იგი პოპულარული იყო მშობლებს შორისაც.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტენფორდის ოფიციალური საიტი.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:სან-ფრანცისკო
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
პრინსტონის უნივერსიტეტი

**პრინსტონის უნივერსიტეტი** (Princeton University) — მდებარეობს პრინსტონში, ნიუ-ჯერსიში და სიძველით მეოთხე უმაღლესი სასწავლებელია აშშ-ში. პრინსტონი ასევე ერთ-ერთია აივი ლიგის რვა უნივერსიტეტთაგან. დაარსდა, როგორც *ნიუ-ჯერსის კოლეჯი* 1746 წელს და თავდაპირველად მდებარეობდა ელიზაბეთში, ნიუ-ჯერსი, შემდეგ 1747 წელს გადავიდა ნიუარკში. სკოლამ პრინსტონში გადაინაცვლა 1756 წელს. მისი სახელი ოფიციალურად გადაკეთდა „პრინსტონის უნივერსიტეტად“ 1896 წელს. თავდაპირველად პრესბიტერიანელთა დაწესებულება იყო, თუმცა ნებისმიერი რელიგიური დენომინაციის სტუდენტებს შეეძლოთ დასწრება. ამჟამად უნივერსიტეტი არასექტარულია. აუცილებელი სალიტურგიო დასწრება შემცირდა ორამდე დღეში 1882 წელს, ხოლო 1964 წელს კი ეს მოთხოვნა საერთოდ გაუქმდა. უნივერსიტეტს მჭიდრო კავშირი აქვს პრინსტონის თეოლოგიურ სემინარიასთან (უწინ სკოლის ნაწილი) და უესტმინსტერის ქორის კოლეჯთან რაიდერის უნივერსიტეტში.

მდებარეობს რა ვრცელ კამპუსზე ნიუ-ჯერსის ერთ-ერთ გარეუბანში, პრინსტონი ხშირად მასპინძლობს სხვადასხვა საზოგადოებრივ და მოხალისეთა წამოწყებებს. კვლევები მრავალ დარგში ტარდება, მათ შორის ანთროპოლოგიაში, რობოტიკაში, გეოფიზიკასა და ენტომოლოგიაში. საბაკალავრო კოლეჯთან ერთად პრინსტონს აქვს არქიტექტურის, საინჟინრო, საზოგადო და საერთაშორისო ურთიერთობათა სკოლები. მის ფორესტალ კამპუსზე პლაზმური ფიზიკისა და მეტეოროლოგიური კვლევის ლაბორატორიებია. 1948 წელს გაიხსნა ჰარვი ფაირსტოუნის მემორიალური ბიბლიოთეკა, რომელშიც უნივერსიტეტის ხელოვნების მუზეუმთან ერთად მრავალი უნიკალური კოლექციაა გამოფენილი.

პრინსტონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები არიან: მიშელ ობამა, ჯეიმზ მედისონი, ვუდრო უილსონი, ფრენსის სკოტ ფიცჯერალდი. უნივერსიტეტში ლექციებს კითხულობდა ალბერტ აინშტაინი.

2001-დან 2016 წლამდე პრინსტონის უნივერსიტეტი საუკეთესო ორს შორის იყო U.S. News & World Report-ის მიერ გამოქვეყნებულ რეიტინგში (14-ჯერ პირველი ადგილი, ორჯერ მეორე). U.S. News-მა 2016 წელს პრინსტონის უნივერსიტეტი საუკეთესოდ დაასახელა აშშ-ში. 2014-2015 წელს Times Higher Education-ის მიერ გამოქვეყნებულ რეიტინგში პრინსტონმა მეშვიდე ადგილი დაიკავა მსოფლიოს საუკეთესო უნივერსიტეტებს შორის. QS World University Rankings-ის მიხედვით პრინსტონი მეცხრეა მსოფლიოს და მეხუთე აშშ-ის უნივერსიტეტებს შორის.

## რესურსები ინტერნეტში 
*.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:ნიუ-ჯერსი
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ილარიონი (ვაჩნაძე)

**ილარიონი** (გვარად *ვაჩნაძე*) (დ. 1767 — გ. 1823 წლის შემდეგ) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი 1801-1820-იან წლებში. 

1808-1810 წლებში ხელმძღვანელობდა დავითგარეჯის მონასტრის კაპიტალურ რემონტს, რომელიც წამოიწყო საკუთარი სახსრებით იოანე ბატონიშვილმა. 1811 წელს განაახლეს ფერისცვალების ეკლესიის სამხრეთი კედელი. ილარიონის დროს მონასტერი ეკონომიურად დაწინაურდა. 1812 წლის კახეთის აჯანყების დროს ცდილობდა ამბოხებულების დაშოშმინებას. 1813 წლიდან მართავდა ნეკრესის ეპარქიას. 1817 წელს ბრალი დასდეს საეკლესიო ქონების დატაცებაში, თუმცა 1820 წელს გაამართლეს და აღადგინეს მის სამწყსოში. 1823 წლის 7 სექტემბერს განმარტოვდა კარდანახის წმ. საბას მონასტერში, სადაც გარდაიცვალა. 
## ლიტერატურა
* Русский биографический словарь: В 25 т. /А.А. Половцов. - М., 1896-1918. Том: 11, Стр.: 79.

კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1767
ილარიონ სამთავნელი

**ილარიონ სამთავნელი** (*ვაჩე ყანჩაელის ძე*), სამთავისის ეპისკოპოსი. ცხოვრობდა XI საუკუნეში, მის სახელთან არის დაკავშირებული სამთავისის ტაძრისა და აშურიანის ეკლესიის აგება.

აშურიანის ეკლესიის ერთ-ერთ წარწერაში ნათქვამია, რომ ილარიონ სამთავნელი თვით ყოფილა მშენებელი ოსტატი. იგი მოხსენიებულია აგრეთვე სამთავისის ტაძრის აღმოსავლეთ ფასადის წარწერაში. სამტავისის ტაძარს შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების განვითარებაში დიდი წილი უდევს თავისი მხატვრული ღირსებითა და ისტორიული მნიშვნელობით. მისი მშენებელი მომწიფებული ოსტატი და გაბედული შემოქმედი ჩანს. შენობის ფასადთა რთული დინამიკური კომპოზიცია, დიდი გემოვნებით შერჩეული მოსაპირკეტებელი ქვის ფერები, შენობის პროპორციები ხუროთმოძღვრის მაღალის ოსტატობის მაჩვენებელია. ილარიონ სამთავნელის მიერ შემოტანილი დეკორატიული სისტემა ფართოდ გავრცელდა და XIII საუკუნის I ნახევრამდე არსებობდა.

## ლიტერატურა
**ბერიძე ვ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 105, თბ., 1980

კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ილარიონ ქართველი

**ილარიონ ქართველი**, (დ. 822 — გ. 882) — ქართველი სასულიერო მოღვაწე. მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე არის ძველი სტილით 19 ნოემბერი, ახალი სტილით - 2 დეკემბერი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა კახეთში, კახელი აზნაურის შვილი იყო, შესაძლოა დონაურთა გვარიდან. ექვსი წლის ყრმა სასწავლებლად ღირსეულ და ღმრთისმოყვარე ბერს მიაბარეს. ილარიონი განსაკუთრებული ნიჭიერებით გამოირჩეოდა. როცა მამამ იხილა შვილის გულმოდგინება და ღვთის სიყვარული, იქვე, სოფელში, ააშენა მონასტერი.

თოთხმეტი წლის ილარიონმა გადაწყვიტა, განრიდებოდა მამის ზედმეტ ყურადღებას, დატოვა მონასტერი, გარეჯის უდაბნოს მიაშურა, ჰპოვა პატარა გამოქვაბული და იქ დაეყუდა. დიდი ღვაწლი მიუძღვის საქართველოში სამონასტრო ცხოვრებისა და მშენებლობის განვითარებაში. ილარიონ ქართველის ქტიტორული მოღვაწეობა დაკავშირებულია კახეთის 3 ძეგლთან, ესენია ფერისცვალების ეკლესია დავითგარეჯის ლავრაში, ე. წ. ილარიონ ქართველის ფილიალი იმავე ლავრაში და აკურის მამადავითის დედათა მონასტერი.

ილარიონ ქართველმა ცხოვრების უდიდესი ნაწილი საზღვარგარეთ გაატარა. მოიარა პალესტინა (იერუსალიმი, თაბორის მთა, გოლგოთა, ბეთლემი, იორდანიის უდაბნო, საბაწმინდის ლავრა), ბითინია (ოლიმპი), რომი ბიზანტია (კონსტანტინოპოლი, თესალონიკე), სადაც ეცნობოდა ქრისტიანულ სამყაროს კულტურის უდიდეს კერებს, ლიტერატურულ მიღწევებს, სამონასტრო ცხოვრების წესსა და რიგს. ილარიონ ქართველის სახელზე თხზულებების მთელი ციკლია შექმნილი — ცხოვრებები და საგალობლები, სადაც ილარიონ ქართველი წარმოგვიდგება როგორც მონასტერთა მაშენებელი, წინამძღვარი, კახეთში დედათა და მამათა მონასტრების წესის და კანონის დამდები. დაკრძალულია კონსტანტინოპოლის მახლობლად ჰრომანის (რომანის) ქართველთა მონასტერში.

## ტროპარი
## კონდაკი
## ლიტერატურა
*„ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 822
კატეგორია:გარდაცვლილი 875
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:IX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
გურდი

**გურდი** — ჰაიტის ფულის ერთეული. ISO 4217 კოდია HTG და იყოფა 100 სანტიმად.

პირველი გურდი ბრუნვაში შემოტანილ იქნა 1813 წელს. მან შეცვალა ლივრი კურსით 1 გურდი = 8 ლივრი და 5 სუ. 1870 და 1872 წლებში გურდის კურსის გადახედვა მოხდა, პირველად 10/1-თან, შემდეგ კი 300/1-თან. ამ პერიოდში, როდესაც მხოლოდ ბანკნოტები იბეჭდებოდა ვალუტას ხშირად გურდის ნაცვლად *პიასტრს* უწოდებდნენ, განსაკუთრებით 1875 წელს გამოცემული ბანკნოტებისთვის. 1881 წელს გურდის კურსი მიბმულ იქნა ფრანგულ ფრანკთან 5 ფრანკ = 1 გურდი და ლითონის მონეტების გამოშვება განახლდა.
260px|მინიატიურა|მარჯვნივ|2 სენტიმის მონეტა 1881.

ფრანკთან პეგი დიდგანს არ გაგრძელებულა, და 1912 წელს გურდის კურსი აშშ-ის დოლარს მიება წონით 5 გურდი = 1 აშშ-ის დოლარი. 1989 წელს ეს პეგიც გაუქმებულ იქნა და მას შემდეგ ჰაიტის ვალუტა მცოცავი კურსითაა. თუმცა ძველი ტრადიციით ხუთ გურდიანს ჰაიტის დოლარს უწოდებენ, 5 სანტიმს კი ჰაიტის პენის. ამჟამად სავაჭრო ობიექტებში ფასები გურდის ნაცვლად მოცემულია *ჰაიტიურ დოლარში*, რომელიც ხუთზე უნდა გამრავლდეს გურდის ექვივალენტის მისაღებად. 2005 წლის ივლისში გურდის კურსი იყო 40 გურდი 1 დოლართან, ან 49 გურდი 1 ევროსთან.

მიმოქცევაში შემდეგი წონის სანტიმებია:
*5 სანტიმი
*10 სანტიმი
*20 სანტიმი
*50 სანტიმი
*1 გურდი
*5 გურდი
(შენიშვნა: მიმოქცევაში მყოფ მონეტათა უმრავლესობა 2005 წლის ბოლოსთვის იყო 50 სანტიმი, 1 და 5 გურდიანები)

მიმოქცევაში არსებული ბანკნოტები:
*1 გურდი
*2 გურდი
*5 გურდი
*10 გურდი
*25 გურდი
*50 გურდი
*100 გურდი
*250 გურდი
*500 გურდი
*1000 გურდი (ჯერ არ გამოსულა)

1, 2 და 5-გურდიან ბანკნოტებს აღარ ბეჭდავენ, და ცირკულაციაშიც თითქმის აღარაა.

## რესურსები ინტერნეტში
*გურდის ბანკნოტების გამოსახულების ასლები 

კატეგორია:ჰაიტი
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
ილია ბატონიშვილი

**ილია ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*) (დ. 1790, თბილისი  — გ.  1854, მოსკოვი) — მეფე გიორგი XII-ის ძე. 1808 დედასთან, დედოფალ მარიამთან ერთად ადმინისტრაციული წესით რუსეთში გადაასახლეს. სწავლობდა პაჟთა კორპუსში. 1812-1823 წლებში მსახურობდა რუსეთის არმიაში. მონაწილეობდა 1812 წლის ომში ნაპოლეონის არმიის წინააღმდეგ. 1823 წელს პოლკოვნიკის წოდებით გადადგა სამხედრო სამსახურიდან. დასახლდა მოსკოვში. 

1843 წლის 18 ივნისს, საქართველოს სამეფო ოჯახის წევრებს (ფარნაოზი ერეკლეს ძე; გიორგის ძეები: თეიმურაზი, მიხეილი, ილია, ოქროპირი, ერეკლე; იულონის ძეები: ლუარსაბი და დიმიტრი; იოანეს შვილიშვილი - იოანე; ბაგრატ გიორგის ძის შვილები: დავითი და ალექსანდრე; კონსტანტინე დავითის ძე; იმერეთის მეფის გიორგი ალექსანდრეს ძის შვილები: ალექსანდრე და დიმიტრი), რუსეთის იმპერატორის ბრძანებით „უვადო“ პენსიაზე დაემატათ „შთამომავლობითი“ პენსიაც.

აქ 1844 ფრანგულიდან ქართულად თარგმნა ინგლისელი ფილოსოფოსის ს. კლარკის (1675-1729) მიმოწერა გერმანელ ფილოსოფოს გ. ლაიბნიცთან (1646-1716): „ბაასი ორთა უჩინებულესთა ფილოსოფთა ევროპიისათა კლარკ და ლეიბნიცისა“.

## ოჯახი
ილია ბატონიშვილი დაქორწინდა მოსკოვში 1827 წელს, ანასტასია გრიგორიევნა ობოლენსკაიაზე. მას და ანასტასიას ეყოლათ 13 შვილი:

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული  1790
კატეგორია:გარდაცვლილი 1854
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
იოანე II (კათოლიკოსი)

**იოანე** — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი დაახლოებით VII საუკუნის დასაწყისში, ადარნასე ბაკურის ძის ერისმთავრობაში. „ქართლის ცხოვრების“ ჩანართი ტექსტის ცნობა შეცდომით ამ იოანეს მიაწერს იოანე გუთელის ეპისკოპოსად კურთხევას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
**ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 187, თბ., 1980
* 

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
იოანე III (კათოლიკოსი)

**იოანე** — ეფრემ მცირის ცნობით საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი დაახლოებით VIII საუკუნის შუა წლებში. ქართული საისტორიო წყაროები მას არ იცნობენ და საფიქრებელია ანტიოქიელებმა გამოიგონეს საკუთარი იურისდიქციული პრეტენზიების დასამტკიცებლად ქართული ეკლესიის მიმართ. იგი თითქოს კათოლიკოსად უკურთხებია ანტიოქიის პატრიარქს თეოფილაქტეს (744-751). იოანეს შესახებ ცნობა დაცულია მხოლოდ ბერძნულ, ანტიოქიურ ქრონოგრაფში, საიდანაც შეტანილია ეფრემ მცირის (XI საუკუნის II ნახევარი) საისტორიო თხზულებაში. იოანეს დროს უნდა კურთხეულიყო მცხეთაში ეპისკოპოსად იოანე გუთელი.

ეფრემ მცირე იხსენიებს ანტიოქიის პატრიარქს თეოფილაქტეს, ანტიოქიაში უკანასკნელად ნაკურთხი საქართველოს კათალიკოზის — იოანეს კურთხევის გამო და წერს: 

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 5, გვ. 187, თბ., 1980
* 

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები