open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მესტია

**მესტია** (ყოფილი *სეტი*) — დაბა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია
მდებარეობს მესტიის ქვაბულში, მდინარეების მესტიაჭალასა და მულხრის ნაპირებზე ზღვის დონიდან 1500 მ., თბილისიდან 456 კმ, ზუგდიდიდან 128 კმ.

მესტიაში ნოტიო ჰავაა, იცის ცივი ზამთარი და ხანმოკლე ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურა 5,7&nbsp;°C, იანვრის 6,4&nbsp;°C, ივლისის 16,4&nbsp;°C. აბსოლუტური მინიმალური - 35&nbsp;°C, აბსოლუტური მაქსიმალური 35&nbsp;°C. ნალექები 1035 მმ წელიწადში.

## ისტორია
1968 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. 1971 წელს შემუშავდა მესტიის გენერალური გეგმა. 1974 წელს დაიდგა მიხეილ ხერგიანის ძეგლი (მოქანდაკე ვ. ონიანი, არქიტექტორი ვ. ცინცაძე), 1977 წელს აშენდა კინოთეატრი, ტურბაზა, სასტუმრო „უშბა“. 2010 წელს გაიხსნა აეროპორტი და ჰაწვალის საბაგირო გზა, ხოლო 2017 წელს ზურულდის საბაგირო გზა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1973 ადამიანი.

## ტრანსპორტი 
მესტიას ემსახურება ადგილობრივი მნიშვნელობის თამარ მეფის სახელობის აეროპორტი. მესტიის აეროპორტის მშენებლობა სახელმწიფოს დაახლოებით 8 მლნ ლარი დაუჯდა. უახლოესი რკინიგზის სადგური მდებარეობს ზუგდიდში. ზუგდიდთან მესტია დაკავშირებულია საავტომობილო გზით.

## ღირსშესანიშნაობები
მესტია ქართული ხუროთმოძღვრებისა და ეთნოგრაფიის ერთ-ერთი ღირსშესანიშნავი ძეგლია. აქ კარგადაა შემონახული შუა საუკუნეების საერო, საკულტო და თავდაცვითი ნაგებობები. საკულტო ნაგებობათაგან აღსანიშნავია: მაცხოვრის (მაცხვარიშ) ქვით ნაგები ორსართულიანი ეკლესია (XIII-XIV სს.), რომლის კედლებსაც მაღალოსტატურად მოხატული ფრესკები ამკობს; ღვთისმშობლის (ლამარია) ეკლესია (განვითარებული შუა საუკუნეები) მოხატულობითა და წარწერეით; სეტის მთავარანგელოზთა (თარნგზელ) და ფუსტის ეკლესიები. შემონახულია აგრეთვე სვანური სახლ-სიმაგრეები - გალავნით შემოზღუდული ერთიანი კომპლექსი, რომელშიც შედის კოშკი, მასზე მიდგმული საცხოვრებელი (მაჩუბი) და სამეურნეო დანიშნულების სხვა შენობები.

მესტია მდიდარია მატერიალური კულტურის ძეგლებით. მათგან აღსანიშნავია სვიმონ მესვეტის ხატი (XI ს., მაცხოვრის ეკლესია), საკურთხევლის წინა ჯვარი და მაცხოვრის ხატი (მთავარანგელოზთა ეკლესია). მესტიის სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ მუზეუმში დაცულია ქართული ჭედური ხელოვნების მრავალი ღირსშესანიშნავი ნიმუში, ძველი ქართული ენისა და მწერლობის უძველესი ძეგლები (ადიშის ოთხთავი, 897, და სხვა).

მესტიაში არის სვანეთის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი და მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი.

## ცნობილი მესტიელები 
* მაქსიმე გვარლიანი  — ალპინისტი, მეგზური.
* მურზაყან დადეშქელიანი — მომღერალი, ლოტბირი.
* ვიქტორ ჯაფარიძე — ეკონომისტი, პოლიტიკოსი.
* სოსო ჯაჭვლიანი — მსახიობი, რეჟისორი.

## ფოტოგალერეა 

 სურათი:Welcome to Mestia მესტიაში.jpg|მესტიის შესასვლელი
 სურათი:ხედი ზურულდის მთიდან (G.N. 2008).jpg|მესტიის ხედი ზურულდის მთიდან
 სურათი:A bishop's seat in Mestia (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg|ეპისკოპოსის რეზიდენცია
 ფაილი:M. Khergiani Museum.JPG|მიხეილ ხერგიანის სახლ-მუზეუმი
 ფაილი:Laghami Church.JPG|ლაღამის ეკლესია
 სურათი:Mestia.jpg|მესტია 1890-იან წლებში
 ფაილი:Mestia1.jpg|
 ფაილი:Mestia3.jpg|
 ფაილი:Mestia6.jpg|
 ფაილი:Mestia4.jpg|
ფაილი:Mestia Cathedral.jpg|მესტიის საკათედრო ტაძარი

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის დაბები
ოჩხამური (დაბა)

**ოჩხამური** — დაბა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქობულეთის დაბლობზე, მდინარე ოჩხამურის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 12 მ., ქობულეთიდან 10 კმ. დაბაში არის რკინიგზის სადგური ბათუმ-სამტრედიის ხაზზე. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 5355 კაცი. განვითარებული იყო მეჩაიეობა. დაბაში არის საჯარო სკოლა. დაბის შემადგენლობაში შედის დასახლება ცეცხლაური.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის დაბები
ლენტეხი

**ლენტეხი** — დაბა საქართველოში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. ლენტეხის ადმინისტრაციული ერთეულში შედის სოფლები: ბაბილი, გულიდა, კახურა, ლასკადურა, ლექსურა, მაცხვარლამეზური, მელურა და ყარიში. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები, საზოგადოებრივი ცენტრი.

## გეოგრაფია
მდებარეობს სვანეთის ქედის სამხრეთ კალთებზე, ცხენისწყლის შენაკადის მდინარე ლასკადურაზე, ზღვის დონიდან 760 მ, ქალაქ ქუთაისიდან 102 კმ-ის, თბილისიდან 323 კმ-ის დაშორებით. ლენტეხში ნოტიო ჰავაა, იცის ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი, გრილი ზაფხული, საშუალო წლიური ტემპერატურაა 9,4 °C, იანვრისა -1,8 °C, ივლისის 20 °C. ნალექები 1240 მმ წელიწადში.

## ისტორია
ლენტეხი წარმოადგენდა ქვემო სვანეთის ერთ-ერთ თემს. მასში შედიოდა სოფლები: ლენტეხი, ფაყი, ლექსურა, გულიდა. 1930 წელს გახდა რაიონული ცენტრი. 1953 წლამდე ეწოდებოდა ლექსურა. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1969 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა, სამკერვალო ფაბრიკა, კინოთეატრი, ტურბაზა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 947 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის დაბები
სიონი (დაბა)

**სიონი** — დაბა თიანეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ივრის ხეობაში, სიონის წყალსაცავის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 1000 მეტრზე, თიანეთიდან 32 კილომეტრის დაშორებით. სიონი ადგილობრივი მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1960 წელს.

სიონის წყალსაცავის შექმნამდე (1951-1963) სიონში იდგა V საუკუნის II ნახევრის ბაზილიკა — სიონის წყალსაცავის ტაძარი, ხოლო მის შემოგარენში იყო შუა საუკუნეების რამდენიმე ძეგლი. მათი დიდი ნაწილი წყალმა დაფარა, ხოლო ბაზილიკა დაშალეს და გადმოიტანეს თბილისში, ხალხური ყოფისა და ხუროთმოძღვრების მუზეუმში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 371 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის კურორტები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის დაბები
სიონი

ტერმინით **სიონი** შეიძლება აღნიშნულის იყოს:

* სიონი – ბორცვი იერუსალიმში.
* სიონი – წმინდა ჭურჭელი

## დასახლებული პუნქტები
* სიონი – ქალაქი შვეიცარიაში.
* სიონი – ერეც ისრაელში ებრაელებისთვის.
* მვასერეთ სიონი – ქალაქი იერუსალიმის რაიონი ისრაელში

; საქართველოში:
* სიონი – დაბა თიანეთის მუნიციპალიტეტში.
* სიონი – სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში.
* სიონი – სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.

## ტაძრები 
; საქართველოში:
* სიონი — საკათედრო ტაძარი თბილისში.
* სიონი — ტაძარი ატენის ხეობაში.
* სიონი — ტაძარი ბოლნისის რაიონში.
* სიონი — ტაძარი დმანისის რაიონში.
* სიონი — ტაძარი ნადოკრაში.
* სიონი — ტაძარი თეთრიწყაროს რაიონში.
* სიონი — ტაძარი მანგლისში.
* სიონი — ტაძარი რუსთავში.
* სიონი — ტაძარი ურბნისში.
* სიონი — ტაძარი უწერაში.
* სიონი — ტაძარი ქობულეთში.
* სიონი — ტაძარი ყაზბეგში.
* სიონი — ტაძარი შილდაში.

; ქართული ტაძრები საზღვარგარეთ:
* სიონი – ტაძარი ზაქათალაში.
ქედა

**ქედა** — დაბა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ქედის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყალის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 256 მ-ზე. ბათუმიდან 41 კმ-ზე მის აღმოსავლეთით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1510 კაცი. დაბაში არის ადმინისტრაციული, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები, მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. დაბაში მოდის მინერალური წყალი.

## ისტორია
ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით ქედა იყო მცირე ქალაქის მსგავსი დაბა, სადაც სახლობდნენ ვაჭრები. 1874 წელს ქედა მოინახულა და აღწერა დიმიტრი ბაქრაძემ. ამ დროს ქედა სავაჭრო პუნქტს წარმოადგენდა და შედგებოდა ოთხი უბნისგან: ქედა, ასანური, ორცვა და გულები. ორცვა აჭარისწყლის მარცხენა, ხოლო გულები მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დაბები
შაუმიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შაუმიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სტეფანე შაუმიანი - პოლიტიკური მოღვაწე
*შაუმიანი - სოფელი საქართველოში 
*შაუმიანი (ლორე) — სოფელი სომხეთში
*შაუმიანი (არარატი) — სოფელი სომხეთში
*შაუმიანი (არმავირი)  — სოფელი სომხეთში
*შაუმიანის პროვინცია — პროვინცია დე-ფაქტო მთიანი ყარაბაღის რესპუბლიკაში
*შუმიანის რაიონი — რაიონი სომხეთის სსრ-ში
ფასანაური

**ფასანაური** — დაბა დუშეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (ვეშაგურნი, ზემო ამირნი, მეჯილაურნი, უკანამხარი, ჩირიკი, ცხვედიეთი, წინამხარი, წინკობანი, წიფორი, ჭიკანი, ხევშა). 

## გეოგრაფია
მდებარეობს მდინარეების მთიულეთის და გუდამაყრის არაგვის შესაყართან, საქართველოს სამხედრო გზაზე, ზღვის დონიდან 1050 მ, დუშეთიდან 47 კმ. ჰავა ზომიერად ნოტიოა, იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი გრილი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 7,8°C, ინავრისა -4,1°C, ივლისის 18,5°C; აბსოლუტური მინიმუმი -30°C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 36°C. ნალექები 1000 მმ წელიწადში. 

## ისტორია
ფასანაური ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარის, მთიულეთის ცენტრია.  გადმოცემის მიხედვით ეს ადგილი ძველად წარმოადგენდა ვაჭრობის ერთ–ერთ ცენტრს. მისი სახელწოდებაც სწორედ ამ ფაქტმა განაპირობა, სავარაუდოდ ის დაკავშირებული სიტყვასთან „ფასი“. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1966 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეცხოველეობის მეურნეობა, საშუალო და სამუსიკო სკოლა, საავადმყოფო, აფთიაქი (მეცხრამეტე საუკუნის 80-იანი წლებიდან), 2 ბიბლიოთეკა, მატყლის შეგროვებისა და პირველადი დამუშავების საწარმო, ტურბაზა და ორი სასტუმრო „ინტურისტი“ და „არაგვი“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1148 ადამიანი.

## ტურიზმი
ფასანაური ადგილობრივი მნიშვნელობის კურორტია და წარმოადგენს ტურისტული მიზიდულობის ცენტრს. მოქმედებს სასტუმრო „არაგვი“. ფასანაური ცნობილია მთიულური სამზარეულოთი და ფასანაურული ხინკლით. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის დაბები
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტი
შუახევი

**შუახევი** — დაბა, შუახევის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარეების აჭარისწყლის და ჩირუხისწყლის შესართავთან, ზღვის დონიდან 420 მ, ბათუმიდან 67 კმ. დაბის სტატუსი მიიღო 1974 წელს. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 797 კაცი. დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დაბები
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტი
შორაპანი

**შორაპანი** — დაბა საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში. დაბაში ფუნქციონირებდა ქარხანა „ელექტროელემენტი“. დაბაში მოქმედებს საჯარო სკოლა.

## მდებარეობა
მდებარეობს იმერეთის დაბლობის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ყვირილისა და ძირულას ხეობაში (ზღვის დონიდან 170 მ, ზესტაფონიდან 5 კმ), საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალ ს1-სა და ხაშური-სამტრედიის სარკინიგზო ხაზზე. დაბაში არის საჯარო სკოლა. დაბაში არის საექიმო ამბულატორია.

## ისტორია
შორაპანი დასახლებულია ანტიკური ხანიდან. უძველესი წერილობითი ცნობა ეკუთვნის სტრაბონს (ძვ. წ. I — ახ. წ. I სს). ციხე-ქალაქი შორაპანი — სარაპანისი ცნობილია კოლხეთის ისტორიაში, როგორც დიდი ნავსადგური, რომელიც მდებარეობდა მდინარე ყვირილაზე. იგი წარმოადგენდა სავაჭრო საქონელის საწყობს. აქვე იკრიბებოდნენ ვაჭრები, რომლებიც აღებ-მიცემობას აწარმოებდნენ აღმოსავლეთისა და დასავლეთის ქვეყნებს შორის. სტრაბონის მოწმობით, მდინარე ფაზისში დადიოდნენ გემები სარაპნის ციხემდე, რომელსაც თავისი სიდიდით შეეძლო მთელი ქალაქის მცხოვრებთა დატევა. ვახუშტი ბაგრატიონის მიხედვით VIII ს-ის დასასრულს იგი არგვეთის საერისთავოს ცენტრს წარმოადგენდა. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში იყო მცირე ქალაქი განვითარებული ვაჭრობით. შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — შორაპნის ციხე. შორაპნის ციხესიმაგრე ლეონტი მროველის (XI ს) ცნობით აგებულია ძველი წელთაღრიცხვის III საუკუნეში ქართლის მეფე ფარნავაზ I-ის მიერ.

thumb|შორაპნის მაზრის რუკა
1846-1930 წლებში იყო შორაპნის მაზრის ცენტრი. შორაპნის მაზრა მოიცავდა დღევანდელი საჩხერის, ზესტაფონისა და ხარაგაულის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიებს. XIX საუკუნის მიწურულს აშენდა რკინიგზის სადგურის შენობა და რკნიგზელთა საცხოვრებელი კორპუსი. ამ პერიოდშია გაშენებული რკინიგზის თანამშრომელთა საცხოვრებელი უბანი. ის სადგურის სიახლოვესაა განლაგებული და შენარჩუნებული აქვს პირვანდელი გეგმარება. უბანი აერთიანებს საცხოვრებელ და საზოგადოებრივი დანიშნულების შენობებს: სკოლა (1909), ამბულატორია, საბავშვო ბაღი და დრამატული წრის შენობა. საცხოვრებელი კორპუსები XIX საუკუნის მიწურულს სადგურის შენობასთან ერთად რკინიგზის მომსახურე პერსონალისთვის უნდა ყოფილიყო აშენებული. 1906 წლის იანვარში რუსეთის რევოლუციის დროს მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციამ გაძარცვა და გადაწვა დასახლების ყველა დუქანი და სახლი.

1938 წელს შორაპანს მიენიჭა დაბის სტატუსი. 2014 წელს დასახლებას შეეცვალა სტატუსი და გახდა სოფელი. 2017 წლიდან კვლავ დაბაა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1258 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის დაბები
ჩაქვი

**ჩაქვი** — დაბა საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქობულეთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (დაბა ჩაქვი, სოფლები: ბუკნარი, სახალვაშო). ჩაქვში არის სასოფლო-სამეურნეო დანიშნულების, აგრეთვე კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის ობიექტები. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 6720 კაცი. ჩაქვი შავი ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. დაბაში ფუნქციონირებს საზოგადოებრივი ცენტრი.

## გეოგრაფია
მდებარეობს შავი ზღვის სანაპიროზე, მდინარე ჩაქვისწყლის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 30 მ, ქობულეთიდან 12 კმ. დაბაში არის რკინიგზის სადგური სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე. დაბაში გამოვლენილია გოგირდწყალბადიანი ქლორიდულ-ჰიდროკარბონატული და ნატრიუმიან-კალციუმიანი მინერალური წყალი, დებეტი 12 000 ლ/დ.

## ისტორია
ადამიანს ჩაქვში ჯერ კიდევ ქვის ხანაში უცხოვრია, აღმოჩენილია ბრინჯაოს ხანის განძი. ჩაქვი შედიოდა გურიის სამთავროში 1720-იან წლებამდე. XVII საუკუნის შუიდან XVIII საუკუნის 20-იან წლებამდე წარმოადგენდა თავდგირიძეების საკუთრებას.

1878 წლიდან შეიერთა რუსეთის იმპერიამ. ჩაქვი ქართული მეჩაიეობის ერთ-ერთი პირველი ცენტრი იყო. 1885 წელს ინჟინერ-პოლკოვნიკმა ალექსანდრე სოლოვცოვმა (Александр Александрович Соловцов, გ. 1896) გამოიწერა ჩაქვის სადგურის ახლოს, 1,5 ჰექტარზე გააშენა ჩაის პლანტაცია. 1890-იან წლებში რუსმა მეწარმე პოპოვმა ჩაქვში, კაპრეშუმსა და სალიბაურში 14 ჰექტარზე გააშენა ჩინური ჩაის ჯიშები. მანვე 1899 წელს ააშენა ინგლისური მანქანებით აღჭურვილი ქარხანა. 1895 წელს საუფლისწულო საზოგადოებამ ჩაქვში 16 ჰექტარზე გააშენა პლანტაცია. ჩაის სამეთვალყურეოდ ჩინეთიდან მიწვეულ იქნა 23 წლის ჩინელი ახალგაზრდა ლაო ჯონჯაო. ჯონჯაო და ჩაქვის პლანტაცია ფოტოებზე აღბეჭდა იმპერატორის კარის ფოტოგრაფმა სერგეი პროკუდინ-გორსკიმ. ფოტოები ამჟამად ამერიკის კონგრესის ბიბლიოთეკაშია შენახული.

დაბის სტატუსი მიიღო 1954 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა მეჩაიეობის და მეციტრუსეობის მეურნეობები, ჩაის ოთხი ფაბრიკა, ციტრუსების შემფუთავი ქარხანა, პოლიკლინიკა და საავადმყოფო.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის დაბები
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტის კურორტები
კატეგორია:შავიზღვისპირა კურორტები
ჩხოროწყუ

**ჩხოროწყუ** — ქალაქი საქართველოში, ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოიცავს სოფელ გარახას. მდებარეობს მდინარე ხობისწყალზე, ზღვის დონიდან 180 მ-ზე, თბილისიდან 344 კმ, რკინიგზის სადგურ სენაკიდან 36 კმ-ის მანძილზე მის ჩრდილოეთით. ქალაქში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

## ეტიმოლოგია 
მეგრული სიტყვა „ჩხოროწყუ“ ქართულად ცხრა წყაროს ნიშნავს. გადმოცემის თანახმად, ნიკო დადიანის სახლის მახლობლად ერთი მჟავე, ერთი ცხელი, ერთი მარილიანი და ექვსი ცივი, ანკარა წყარო ჩამოდიოდა და ადგილმაც სახელწოდება აქედან მიიღო.

გივი ფარულავას და გრიგოლ შენგელიას თავიანთ წიგნში „ჩხოროწყუს რაიონის ტოპონიმიკა“ მოყავთ ხალხური თქმულება, რომლის მიხედვითაც ოსმალებს ცხრიდან ოთხი წყარო დაუშრიათ.

## ისტორია
1930 წელს გახდა ჩხოროწყუს რაიონის ცენტრი. 1960 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო კვების მრეწველობა, მოქმედებდა ჩაის ორი ფაბრიკა, საკონსერვო, ლიმონათის, პურისა და რძის ქარხნები. 2018 წლის ნოემბერში მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 3141 ადამიანი.

## ლიტერატურა
* საიტი ჩხოროწყუს შესახებ
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქალაქები
წაღვერი

**წაღვერი** — დაბა ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დაბა, ტიმოთესუბანი, მზეთამზე). დაბის სტატუსი მიიღო 1926 წელს. მოსახლეობა 799 ადამიანი (2014).

## მდებარეობა
წაღვერი მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე, ზღვის დონიდან 1020-1130 მ-ის სიმაღლეზე, ბორჯომიდან 14 კმ-ზე მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. წაღვერზე გადის ბორჯომი-ახალქალაქის საავტომობილო გზა.

## დემოგრაფია
## ისტორია
ვახუშტისთან ფიგურირებს „წაღველი“. ფიქრობენ, რომ ეს ისეთივე ტოპონიმია, როგორც წაღვლი (მდებარეობს შიდა ქართლში). მათი პირველსახე წიაღველი უნდა იყოს, რაც ნიშნავს იქითა ანუ გაღმა მდებარე ველს. XIX ს-ის 30-იან წლებში მეფის მთავრობამ პოლტავის გუბერნიიდან გადმოსახლებულთა ნაწილი აქ ჩამოასახლა. წაღვერში ნაპოვნია გვიან ბრინჯაოს ხანის სახელოსნოს ნაშთები.

## კურორტი
წაღვერი კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. მოიპოვება მინერალური წყლები.

## გალერეა

ფაილი:წაღვერი.2008.jpg|წაღვერის საერთო ხედი
ფაილი:Tsagveri, 1917.jpeg|წაღვერი 1917 წელს
ფაილი:Cagveris-sadguri-xedi-rkinigzidan.jpg|წაღვერის რკინიგზის სადგური
ფაილი:Tsagvery and First Mineral Gorge in the background.jpg|წაღვერის მინერალური წყარო

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის დაბები
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის კურორტები
წყნეთი

**წყნეთი** — დაბა თბილისის შემადგენლობაში, ვაკის რაიონში.

## გეოგრაფია
მდებარეობს თბილისის ცენტრიდან 8 კმ-ზე, თრიალეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე ვერის ხეობაში. ზღვის დონიდან 950 მ-ზე, მანგლისის საავტომობილო გზაზე. წყნეთი ადგილობრივი მნიშვნელობის მთის კლიმატური კურორტია. სამკურნალო ფაქტორია მთის ჰავა. სამედიცინო ჩვენება: ლიმფადენიტი, ქრონიკული ბრონქიტი, მშრალი პლევრიტი, რაქიტი, მეორეული სისხლნაკლებობა. სეზონი მაისი-ნოემბერი. აქ იცის თბილი ზაფხული (ივლისის საშუალო ტემპერატურა 20 °C) და რბილი ზამთარი.

## ისტორია
წყნეთის მიდამოებში მიკვლეულია გვიანდელი ბრინჯაოს ხანის კერამიკული ნაკეთობები და სამარხები. იგი ძველთაგანვე ცნობილია როგორც სააგარაკო ადგილი. ინტენსიური სააგარაკო განაშენიანება ქვემო წყნეთში დაიწყო XIX ს-ის II ნახევარში, ზემო წყნეთში - XX ს-ში. შემორჩენილია XVII-XIX სს სამი მცირე ეკლესია. დაბის სტატუსი მიიღო 1967 წელს. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა სამკერვალო ფაბრიკა, კინოთეატრი, ბავშვთა სანატორიუმი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის დაბები
კატეგორია:საქართველოს კურორტები
კატეგორია:ვაკის რაიონი
ხარისთვალა

**ხარისთვალა** — დაბა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში, ნიკორწმინდის თემში. მდებარეობს შაორის წყალსაცავთან, ტყიბული-ამბროლაურის საავტომობილო გზაზე. დაბის სტატუსი მიიღო 1956 წელს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში არავინ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის დაბები
ჩოხატაური

**ჩოხატაური** — დაბა გურიის მხარეში, ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბაში არის ადმინისტრაციული და ჯანდაცვის დაწესებულებები, ერთი საჯარო და ერთი სამრევლო სკოლა, მცირე საწარმოები, საფეხბურთო კლუბი „ბახმარო“. დაბაში შემორჩენილია ტრადიციული გურული ოდა-სახლები.

## გეოგრაფია
მდებარეობს გურიის ქედის სამხრეთ კალთის ძირას, მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ზღვის დონიდან 150 მ., თბილისიდან 310 კმ., რკინიგზის სადგურ საჯავახოდან 20 კმ-ის მანძილზე, საჯავახო-ოზურგეთი-ქობულეთის საავტომობილო გზაზე.

## ისტორია
სახელწოდება „ჩოხატაურის“ ადრინდელი ფორმაა „ჩახატაური“, რომელიც ნაწარმოებია საგვარეულო სახელიდან — ჩახატარაშვილი, ჩხატარაშვილი. XIX საუკუნის 70-იან წლებამდე ჩახატაურად იწოდებოდა ამჟამინდელი ჩოხატაურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე დასახლება მდინარე სუფსის მარჯვნივ, თეთრიღელის ხერთვისში. 

1810 წელს გურიის სამთავროსა და რუსეთის იმპერიას შორის დადებული შეთანხმების მიხედვით ჩოხატაურში დაწესდა რუსეთის ჯარის სადგომი პუნქტი.1820 წლის აპრილიდან აგვისტომდე იმერეთის აჯანყების დროს ჩახატაური წარმოადგენდა რუსეთის იმპერიის ჯარებისა და აჯანყებულ გურულებს შორის ბრძოლების ერთ-ერთ ადგილს. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ჩახატაურში დაანგრიეს გამაგრებული კოშკები, დარჩა მხოლოდ რუსული საგუშაგო.

სამხედრო გზის გაყვანის შემდეგ ჩოხატაური ეწოდა ადგილს მდინარე სუფსის მარჯვნივ, ოსკოჯურის ღელის შესართავთან. მალე მან მოიცვა ყოფილი სოფელი ბირკნალიც, რომელიც 1873 წლის მონაცემებით ცალკე სოფლად ფიქსირდებოდა. ჩოხატაური შედიოდა ფარცხმის საზოგადოებაში. 1884 წელს სოფელში გაიხსნა ორკლასიანი სასწავლებელი, ხოლო შემდეგ ბიბლიოთეკა. XIX საუკუნის ბოლოსთვის ჩოხატაური წარმოადგენდა ქუთაისი-ოზურგეთის გზისპირა სოფელს, სადაც მდებარეობდა კანცელარია, ფოსტა, სასამართლო, საავადმყოფო, სკოლა, აფთიაქი, დუქნები და სხვ. იყო საპოლიციო უბნის ცენტრში, სადაც იჯდა ბოქაული და მოსახლეობის აქტიური მისვლა-მოსვლის ადგილი. მოსახლეობა უჩიოდა უსუფთაობას, სიბინძურეს, ანტისანიტარიას. 1896 წლიდან ჩოხატაურის სოფლის ექიმი იყო გრიგოლ ქუთათელაძე, 1900 წლიდან — გალაქტიონ ნადირაძე. 1906 წლის თებერვალში გურიის რესპუბლიკის ჩახშობის შემდეგ კონსტანტინე კრილოვმა დაარბია აკეთი, გადაწვა 20 სახლი და ნალია.

1930 წელს გახდა ჩოხატაურის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბის სტატუსი მიენიჭა 1947 წელს. ჩოატაურის სადაბო საბჭოში შევიდა აგრეთვე სოფელი გუთური. 1958 წელს გაიხსნა აკადემიკოს ნიკოლოზ ბერძენიშვილის სახელობის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. პირველი ექსპოზიცია მოეწყო 1961 წელს. საბჭოთა პერიოდში დაბაში მოქმედებდა ქუთაისის ავტოქარხნის ფილიალი, საგრენაჟო ქარხანა, მანქანა-ტრაქტორთა სარემონტო საწარმო, ჩაის 4 ფაბრიკა, ღვინის ქარხანა, სასურსათო და პურკომბინატები, კინოთეატრი, 3 საავადმყოფო, პოლიკლინიკა.

## მოსახლეობა
## ცნობილი ადამიანები
*ივანე სიხარულიძე (1896-1964) — ექიმი, ოფთალმოლოგი

## გალერეა 

Nodar Dumbadze in Chokhatauri.jpg|ნოდარ დუმბაძის ბიუსტი ცენტრალურ სკვერში
Chokhatauri.jpg|დაბის ცენტრი
Chokhatauri - Cinema.jpg|კინოთეატრის შენობა
Chokhatauri Museum5.jpg|მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი
Boris Paichadze Stadium Chokhatauri.jpg|ბორის პაიჭაძის სახელობის სტადიონი

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის დაბები
ჯავა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჯავა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჯავა — პროგრამირების ენა;
* ჯავა — დაბა საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.
ხელვაჩაური (ბათუმი)

**ხელვაჩაური** — დასახლება ქალაქ ბათუმში, ყოფილი დაბა. მდებარეობს კახაბრის ვაკეზე, მდინარე ჭოროხის მარჯვენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 80 მ., ბათუმის რკინიგზის სადგურიდან 8 კმ. ხელვაჩაურში არის 2 საჯარო სკოლა.

## ისტორია
ხელვაჩაური და მისი მიდამოები ადამიანს ახალი ქვის ხანიდან ჰქონდა ათვისებული. სახელწოდება ხელვაჩაძეების გვარიდან მომდინარეობს. 1948 წელს კაპანდიბის სასოფლო საბჭოს ეწოდა ხელვაჩაურის სასოფლო საბჭო. 1968 წელს მიიღო დაბის სტატუსი და გახდა ხელვაჩაურის რაიონის ადმინისტრაციულ ცენტრი. ამავდროულად იყო სადაბო საბჭოს ცენტრი, რომელშიც შედიოდნენ სოფლები ერგე, ზანაქიძეები, ზედა ერგე, ზემო ჯოჭო, მახვილაური, ქვემო ჯოჭო, შავლიძეები, შარაბიძეები. მოქმედებდა ჩაის და ციტრუსების შემფუთავი ფაბრიკები, სამშენებლო მასალების, პურის და ლიმონათის ქარხნები. 2011 წელს დაბა ხელვაჩაური  შევიდა თვითმმართველი ქალაქ ბათუმის შემადგენლობაში. დაბის მცირე ნაწილი სოფელ ხელვაჩაურის სახით დარჩენილია ხელვაჩაურის მუნციპალიტეტში. 2013 წლის 1 იანვრიდან დაბის ტერიტორია შეერწყა ქალაქ ბათუმს.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ბათუმის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ხარაგაული

**ხარაგაული** (*დაბა ორჯონიკიძე* — 1949-1989 წლებში) — დაბა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## გეოგრაფია
ხარაგაული მდებარეობს მდინარე ჩხერიმელას ორივე ნაპირზე, ვიწრო და ღრმა ხეობაში, ზღვის დონიდან 280―400 მეტრზე. თბილისიდან დაშორებულია 198 კილომეტრით (რკინიგზით 160 კმ).

ხარაგაულში ზღვის სუბტროპიკული ნოტიო ჰავაა, იცის ზომერიად ცივი ზამთარი და შედარებით მშრალი ცხელი ზაფხული. საშუალო წლიური ტემპერატურაა 13,2 °C, იანვარში 3,2 °C, ივლისში 22,6 °C, აბსოლუტური მინიმუმია -22 °C, აბსოლუტური მაქსიმუმი 40 °C. ნალექები 1360 მმ წელიწადში.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობს 1965 ადამიანი.

## ისტორია
ხარაგაულის მახლობლად ხელი მოეწერა ელაზნაურის შეთანხმებასა და გაიმართა რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ იმერეთის ყველაზე დიდი ბრძოლა სოლომონ II-ის ჯარებსა და რუსეთის იმპერიის ჯარებს შორის ჩხერის ციხის მახლობლად.

ხარაგაული ჩაისახა როგორც რკინიგზის სადგური XIX ს. 70-იან წლებში ფოთი-თბილისის რკინიგზის გაყვანასთან დაკავშირებით და შეიძინა ადმინისტრაციული, ხოლო შემდგომ სამეურნეო ფუნქცია. ერქვა ბელაგორი, შემდეგ მიიღო სახელი ხარაგაული. იყო თემის ცენტრი, რომელშიც შედიოდა სოფლები საკუთრივ ხარაგაული, პატარა ხარაგაული, ჯაფარაული, ჩხერი, თეთრაწყარო. 

1906 წლის იანვარში რუსეთის რევოლუციის დროს მაქსუდ ალიხანოვ-ავარსკის სადამსჯელო ექსპედიციამ გადაწვა დასახლების ცენტრი და 30 მაღაზია.

დაბის სტატუსი მიიღო 1944 წელს. 1949 წლის 21 ივლისიდან ეწოდა დაბა ორჯონიკიძე. 1976 წელს მოსახლეობა შეადგენდა 3,2 ათას ადამიანს. 1989 წელს დაუბრუნდა სახელი ხარაგაული.

## ეკონომიკა
ხარაგაულში მოქმედებდა ყველ-კარაქის, ღვინისა და ხილ-კენკრული ღვინის ქარხნები. დაბაში არის კულტურისა და დასვენების პარკი, საჯარო სკოლა, 2 საბავშვო ბაღი,  მოსწავლეთა სახლი, საავადმყოფო, პოლიკლინიკა, ბიბლიოთეკა, კულტურის სახლი, სამუსიკო სკოლა, პოლიციის განყოფილება, ავტოსატრანსპორტო საწარმო, არქივი, კინოთეატრი. ხარაგაულში გადის რკინიგზის ცენტრალური მაგისტრალი და არის რკინიგზის სადგური.

## სპორტი
ხარაგაულში არის საფეხბურთო კლუბი „ჩხერიმელა“, რომელიც დაარსდა 1983 წელს. 2010 წლიდან ასპარეზობს საქართველოს ჩემპიონატის პირველ ლიგაში, რაც გუნდისთვის თავისი ისტორიის მანძილზე საუკეთესო შედეგია. „ჩხერიმელას“ საშინაო არენაა ხარაგაულის საფეხბურთო მოედანი.

## ღირსშესანიშნაობები
ხარაგაულში მდებარეობს ხუროთმოძღვრების ძეგლი კახორი. დაბაში მდებარეობს ხარაგაულის ისტორიული მუზეუმი, რომელიც დაარსდა 1978 წელს.

## გალერეა

ფაილი:Kharagauli.jpg|ხარაგაულის ხედი
ფაილი:Kharagauli square.jpg|ხარაგაულის ცენტრალური მოედანი
ფაილი:Kharagauli 3.jpg|ხარაგაულის სკვერი
ფაილი:Kharagauli 2.jpg|დევების მონუმენტი
ფაილი:Kharagauli Station.JPG|რკინიგზის სადგური
ფაილი:Kharagauli railway station.jpg|რკინიგზის სადგური

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის დაბები
მიუსერა

**მიუსერა** () — დაბა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. დაბა მდებარეობს ბიჭვინთიდან სამხრეთით 8 კმ-ში, შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთა-მიუსერის სახელმწიფო ნაკრძალის ტერიტორიაზე.

## ისტორია
1921–1949 წლებში „მისრას“ სახელწოდებით შედიოდა გუდაუთის რაიონის მგუძირხვის თემში. აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1987 წლის 20 ნოემბრის ბრძანებულებით (დამტკიცდა საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 30 დეკემბრის ბრძანებულებით), გუდაუთის რაიონის სოფელ მუგუძირხვიდან გამოიყო მიუსერა და ის გარდაქმნა დაბად, ასევე შეიქმნა მიუსერის სადაბო საბჭო.

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება სვანურია და „თოვლიანს“ ნიშნავს (). მიუსერა გორაკზე მდებარეობს, სადაც დაბლობზე უფრო ხანგრძლივად იდო თოვლი. აქედან მომდინარეობს სახელწოდებაც.

## სქოლიო 
კატეგორია:გუდაუთის მუნიციპალიტეტის დაბები
ხულო

**ხულო** — დაბა აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე აჭარისწყლის ხეობაში, ახალციხე-ბათუმის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 923 მ, ბათუმიდან 88 კმ., თბილისიდან 438 კმ. მოსახლეობა 1007 ადამიანი (2014). დაბაში არის ადმინისტრაციული, კულტურის, განათლების და ჯანდაცვის დაწესებულებები, მცირე საწარმოები.

## ისტორია
სახელწოდება „ხულოს“ ძველი ფორმაა „ხულა“ და ნიშნავს სავაჭრო სახლს. შუა საუკუნეებში აქ გადიოდა სავაჭრო-საქარავნო გზა, რომელიც სამცხე-ჯავახეთს გოდერძის უღელტეხილით აჭარა-შავიზღვისპირეთთან აკავშირებდა. ოსმალთა ბატონობის ხანაში ზემო აჭარის პოლიტიკურმა ცენტრმა სხალთიდან ხულოში გადაინაცვლა. 1874 წელს მისი მოსახლეობა 100 კომლზე მეტი არ იქნებოდა ხულოში იდგა ეკლესია, რომლის ქვები ხიმშიაშვილებმა ჯამესა და სხვა შენობებზე გამოიყენეს. რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომისა და შემდგომი მუჰაჯირობის გამო ხულოს მოსახლეობა მნიშვნელოვნად შემცირდა. 1892 წელს სოფელში გაიხსნა სასწავლებელი

1924 წლიდან გახდა ხულას მაზრის ცენტრი. დაბის სტატუსი მიიღო 1964 წელს. ხულოს სადაბო საბჭო მოიცავდა სოფლებს განახლება, გოდგაძეები, გუდასახო, დეკანაშვილები, დიაკონიძეები, დუაძეები, ელელიძეები, კურცხალი, ოქრუაშვილები, უჩხო, ქედლები, ძირკვაძეები. საბჭოთა პერიოდში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა, მოქმედებდა სამკერვალო, ელექტრომექანიკური და ლიმონათის საწარმოები. 1984 წელს დადგეს ლენინის ძეგლი.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის დაბები
კატეგორია:ხულოს მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
1064

## მოვლენები 
* ახალქალაქს მიენიჭა ქალაქის სტატუსი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ყორნისი

**ყორნისი** (1931-91 წლებში ეწოდებოდა **ზნაური**) — დაბა საქართველოში, თიღვის მუნიციპალიტეტში. ოკუპირებულია რუსეთის მიერ. XVIII საუკუნეში ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ დასახლება მოხსენიებულია, როგორც **ტყისუბანი**. 

## გეოგრაფია
მდებარეობს შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე შუა ფრონის (დასავლეთის ფრონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 790 მეტრი, ცხინვალიდან 25 კილომეტრი, აგარიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 22 კმ.

## ისტორია
1933 წელს სახელი ეწოდა ოსი რევოლუციონერის, საბჭოთა ხელისუფლებისათვის მებრძოლი ზნაურ აიდაროვის პატივსაცემად. 1936-1991 წლებში იყო ზნაურის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1972 წელს მიენიჭა დაბის სტატუსი და იყო ყოფილი სადაბო საბჭოს ცენტრი (შედიოდა: ალიბარი, ახალსოფელი, ზემო ოქონა, თიღვა, ისაკყაუ, ნაბაკევი, ნედლათი, სუნისი, ქვემო ოქონა, შინდარა, ხუნდისუბანი). 1991 წელს ეწოდა ყორნისი და დაკარგა რაიონული ცენტრის სტატუსი, რადგან ზნაურის რაიონი შეუერთდა ქარელის რაიონს.. 1990-იანი წლების დასაწყისიდან ოკუპირებულია რუსეთის მიერ და დე-ფაქტო აკონტროლებს სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკა. სამხრეთ ოსეთის რესპუბლიკის ადმინისტრაციული დაყოფით შედის ზნაურის რაიონში, არის ამავე რაიონის და სადაბო საბჭოს (12 სოფელი) ცენტრი. საქართველოს კანონმდებლობით ყორნისი შედის თიღვის მუნიციპალიტეტის თიღვის ადმინისტრაციულ ერთეულში.

## მოსახლეობა
## სქოლიო
კატეგორია:თიღვის მუნიციპალიტეტის დასახლებული პუნქტები
კატეგორია:საქართველოს დაბები
რაზაყ ჰამრაევი

**რაზაყ ჰამრაევი ** (დ. 2 მაისი, 15 მაისი, 1910, პეროვსკი, ახლანდელი ყიზილ-ორდა — გ. 5 მაისი, 1981, ტაშკენტი) — უზბეკი მსახიობი და რეჟისორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1969).

1954 წელს დაამთავრა ტაშკენტის თეატრალური-სამხატვრო ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი. 1934-იდან უზბეკეთის მ. მუყიმის სახელობის მუსიკალური დრამისა და კომედიის თეატრის (ტაშკენტი) რეჟისორი და მსახიობი (1959-იდან მთავარი რეჟისორი). დადგა სპექტაკლები: იაშენის „ორი კომუნისტი“ (1932), შილერის „ვერაგობა და სიყვარული“ (1939), ფათჰულინის და საგდულას „სამშობლოს სიყვარული“ (1957), ჰამიდ ღულამის „შეყვარებული თაშბოლთა“ (1961, ითამაშა მელიბაის როლი) და სხვა. 1945-იდან იღებდნენ კინოში. 1954-იდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. სსრკ სახეკმწიფო პრემიის ლაურეატი (1948), უზბეკეთის სსრ ჰამზას სახელობის სახელმწიფო პრემია (1972). დაჯილდოებულია 4 ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:უზბეკი მსახიობები
კატეგორია:უზბეკი რეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 2 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1910 
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1981
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:უზბეკეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
დავიდ ჰანზემანი

thumb
**დავიდ იუსტუს  ლუდვიგ  ჰანზემანი**   (დ. 12 ივლისი, 1790, ფინკენვერდერი  — გ. 4 აგვისტო, 1864, შლანგენბადი), პრუსიის პოლიტიკური მოღვაწე. XIX საუკუნის 30-40 წლებში გერმანიის ლიბერალური ბურჟუაზიის ერთ-ერთი ლიდერი. ჩამოაყალიბა გერმანიის ლიბერალური ბურჟიაზიის პოლიტიკური პროგრამა: საერთოპრუსიული წარმომადგენლობითი კრების მოწვევა, გერმანიის საბაჟო კავშირის გაფართოება და განმტკიცება, იუნკერთა პრივილეგიების გაუქმება. გერმანიის 1848 რევოლუციის დროს, მარტი-ივნისი, პრუსიის ლიბერალური  ბურჟუაზიის მთავრობის ფინანსთა მინისტრი, 1848 ივლისი-სექტემბერი მინისტრ-პრეზიდენტი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი სახელმწიფო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 12 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1790
კატეგორია:გარდაცვლილი  4 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1864
რეგიონის საერთაშორისო კოდი

**რეგიონის საერთაშორისო კოდი** — სტანდარტიზაციის საერთაშორისო ორგანიზაციის (ISO) მიერ გეოგრაფიული ობიექტების (ქვეყნები, რეგიონები, ქალაქები და ა.შ.) ცალსახა იდენტიფიცირების მიზნით შემუშავებული კოდირებულ სახელწოდებათა სისტემა (ISO 3166), რომლის ერთ-ერთი ცხრილი (ISO 3166-2:GE) შეეხება საქართველოს მხარეებს. კოდის პირველი კომპონენტი აღნიშნავს ქვეყანას (GE), ხოლო მეორე — უშუალოდ მხარეს.

*
შაუმიანი

**შაუმიანი** (1932 წლამდე *შულავერი*) — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში, ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი (სოფლები: ახყულა, ყუდრო, ხიხანი). მდებარეობს რკინიგზის სადგურ შულავერიდან 7 კილომეტრის დაშორებით (თბილისი-გიუმრის ხაზი). ვრცელდება მდინარე შულავრის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. სახელი ეწოდა სტეფანე შაუმიანის პატივსაცემად.

## ისტორია 
1929 წლამდე ის იყო ტფილისის გუბერნიის ბორჩალის მაზრის ადმინისტრაციული ცენტრი, ხოლო 1947 წლამდე ბორჩალოს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაბის სტატუსი მიიღო 1932 წელს. 2014 წლის 1 იანვრიდან შეეცვალა სტატუსი და გახდა სოფელი. მარნეულის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს 2021 წლის 9 თებერვლის დადგენილებით (№02) და შემდგომ, 2023 წლის 27 ივლისის რედაქციით (დადგენილება №19) შაუმიანის სტატუსი განისაზღვრება, როგორც შაუმიანის ადმინისტრაციულ ერთეულში შემავალი სოფელი **შაუმიანი**.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 3107 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის დაბები
ალვინ ჰანსენი

**ალვინ (ელვინ) ჰანსენი**, *ჰენსენი* ( დ. 27 აგვისტო, 1887, ვიბორგი, აშშ — გ. 6 ივნისი, 1976, ალექსანდრია, ვირჯინია, აშშ) — ამერიკელი ეკონომისტი, ნეოკეიზიანელი. 

ლექციებს კითხულობდა უისკონსინის (1915-1916), ბრაუნის (1916-1919), მინესოტის (1919-1937), ჰარვარდისა (1937) და ბომბეის (1957-1958) უნივერსიტეტებში. ჰანსენი ავტორია „სტაგნაციის თეორიისა“, რომელიც აშშ-ში გავრცელდა XX საუკუნის 30-40-იან წლებში. ამ თეორიის მიხედვით ეკონომიურ კრიზისებს განაპირობებს მოსახლეობის ზრდის ტემპების დაცემა, საგარეო ბაზრების შეკვეცა, კაპიტალის დაგროვების მასშტაბის შემცირება. ჰანსენის აზრით, კრიზისებიდან თავის დაღწევა შეიძლება ეკონომიკაში სახელმწიფოს აქტიური ჩარევით, კერძოდ, სახელმწიფოს ხარჯების სისტემატური ზრდით. ჰანსენი იზიარებდა ე. წ. „ორმაგი ეკონომიკის თეორიას“ და „მსოფლიო დაგეგმვის“ კონცეფციის აპოლოგეტურ იდეას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული  27 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
ლარს ჰანსონი

**ლარს ჰანსონი** ( დ. 26 ივლისი, 1886, გეტებორგი — გ. 8 აპრილი, 1965, სტოკჰოლმი, შვედეთი) — შვედი მსახიობი. 1909 დაამთავრა სამეფო დრამატულ თეატრთან არსებული სკოლა (სტოკჰოლმი), 1922-იდან ამ თეატრის დასშია. საუკეთესო როლები შექმნა უილიამ შექსპირის ტრაგედიებში (რომეო — „რომეო და ჯულიეტა“, ჰამლეტი — „ჰამლეტი“, რიჩარდ III — „რიჩარდ III“, იაგო — „ოტელო“, ლირი — „მეფე ლირი“ და სხვა) და იუჰან სტრინდბერგის დრამებში (მამა — „მამა“, იუნასი — „ერიკ XIV“, კარლ XII — „კარლ XII“). იყო აგრეთვე შვედური კინოს წამყვანი მსახიობი, გადაღებულია ძირითადად რეჟისორ მორიც სტილერის ფილმებში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

## ლიტერატურა
კატეგორია:შვედი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული   26 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული  1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1965
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ფრანც ჰანჩარი

**ფრანც ჰანჩარი, ** (დ.  8 თებერვალი, 1893, ვენა — გ. 10 ივლისი, 1968, იქვე), ავსტრიელი არქეოლოგი, ფართო პროფილის სპეციალისტი. იკვლევდა ევროპის და განსაკუთრებით სსრკ ტერიტორიაზე პალეოლითის, ნეოლითის, ბრინჯაოსა და რკინის ხანის ძეგლებს.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 11, გვ. 601, თბ., 1987

კატეგორია:ავსტრიელი არქეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1968
აბვერი

[მინი|აბვერის რადისტი მუშაობის პროცესში. [1939, მესამე რაიხი]]
**აბვერი** () — მესამე რაიხის ვერმახტის სამხედრო სადაზვევრო განყოფილება. დაარსდა 1938 წლის 4 თებერვალს. ექვემდებარებოდა ვერმახტის მთავარსარდლობას.

## ისტორია 
1920-1944 წლებში აბვერი ეწოდებოდა რაიხსვერის და ვერმახტის ყველა დანაყოფს, რომელსაც ევალებოდა კონტრდაზვერვა, ჯაშუშობა და დივერსიული აქტების მოწყობა.

შეიქმნა 1919 წელს, ვაიმარის რესპუბლიკის მთავრობის მიერ. რადგანაც ვერსალის ზავის თანახმად, გერმანიას არ ჰქონდა სადაზვერვო ორგანოების შექმნის უფლება, აბვერს, ფორმალურად, დაკისრებული ჰქონდა შეიარაღებულ ძალებში კონტრდაზვერვის წარმოების ფუნქცია. სინამდვილეში, აბვერი მოქმედებდა სსრკ-ში, პოლონეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, საფრანგეთში, დიდ ბრიტანეთში და სხვა ქვეყნებში.

1944 წელს, სსრკ-სთან ბრძოლაში წარუმატებლობის გამო, აბვერის ნაწილები შევიდა „იმპერიული უსაფრთხოების მთავარ სამმართველოში“, რომლის უფროსიც ჰაინრიხ ჰიმლერი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*  на сайте bundesarchiv.de
* 
* , Department of the Navy — Naval Historical Center

კატეგორია:გერმანია
კატეგორია:მესამე რაიხი
სენაკის მუნიციპალიტეტი

**სენაკის მუნიციპალიტეტი** — მუნიციპალიტეტი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში. შეიქმნა 1930 წელს სენაკის მაზრის დაშლის შემდეგ. 1935-1989 წლებში ეწოდებოდა ცხაკაიას რაიონი. 2006 წლიდან ეწოდა სენაკის მუნიციპალიტეტი. ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი სენაკი.

## გეოგრაფია
სენაკის მუნიციპალიტეტს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ჩხოროწყუს მუნიციპალიტეტი, ჩრდილო-აღმოსავლეთით მარტვილის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთით ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი, სამხრეთ-აღმოსავლეთით აბაშის მუნიციპალიტეტი, ხოლო დასავლეთით ხობის მუნიციპალიტეტი. სენაკის მუნიციპალიტეტის ფართობია 520,7 კმ².

სენაკის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია კოლხეთის დაბლობსა და მთისწინეთს მოიცავს. მთისწინეთის გორაკ-ბორცვიანი ტერიტორია დაფარულია ტყეებით. სენაკის მუნიციპალიტეტი იშლება რიონისპირეთიდან და უნაგირას მთის ორივე კალთაზეა გადაჭიმული.

სენაკის ტერიტორია რელიეფის თავისებურების მიხედვით იყოფა ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებად. ჩრდილოეთი ნაწილი უჭირავს მაღლობებს და სერებს. ეკის მთის საშუალო სიმაღლე ზღვის დონიდან 270 მ-მდეა. ჩრდილოეთით და დასავლეთით ეკის მთა დანაწევრებულია მდ. ცივისა და მისი შენაკადების მიერ სერებად და გორაკ-ბორცვებად.

ქალაქის მახლობლად არის შხეფის, კიკაჩონას, ხაბაზეთის, ზისხირის, სახარბედიოსა და საკირის მთები, შუშანიას სერი (მას კუნძულ მთას ეძახიან მკვიდრნი) და სხვა.

კირქვითა და ცარცით აგებულ ადგილებში მდინარეებმა და ნიაღვრის წყლებმა რელიეფის ჩამოთვლილ ფორმებთან ერთად შექმნეს ღრმა ხევები და ხეობები.

მუნიციპალიტეტის სამხრეთი ნაწილი არის კოლხეთის დაბლობის მნიშვნელოვანი უბანი, რომელიც დასერილია მდ. ცივისა და მდ. ტეხურის შენაკადებით. დაბლობის მაქსიმალური სიმაღლე 30 მ-ს აღემატება. იგი ჩრდილოეთისკენ მაღლდება და წყდება ეკის, შხეფის და ნოქალაქევის გორაკების სამხრეთ კიდესთან.

რელიეფის მრავალფეროვნება და ჰაერის ტენიანობა ხელს უწყობს მდინარეთა ქსელის სიხშირეს.

სენაკის მუნიციპალიტეტი მდიდარია მიწისქვეშა წყლებით, რომელთაგან აღასანიშნავია მინერალური და კარსტული მტკნარი წყაროები. თერმული მინერალური წყაროები გვხვდება სახარბედიოში, ლეძაძამეში, ზანაში, ნოქალაქევში, ფოცხოში, ახალსოფელში და სხვაგან.

მუნიციპალიტეტის ჰავა ზღვის ნოტიო სუბტროპიკულია, თბილი ზამთრითა და ცხელი ზაფხულით. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურაა +13,8 °C. წლის ყველაზე ცივი თვის, იანვრის, საშუალო ტემპერატურა +4,9 °C-ია, ხოლო ყველაზე თბილი თვის, აგვისტოსი, კი +23 °C. წელიწადში აქ საშუალოდ 1620 მმ ნალექი მოდის, აქედან მაქსიმუმი — სექტემბერში ხოლო მინიმუმი იანვარში.

## პოლიტიკა 
### საკრებულო 
## მოსახლეობა
მუნიციპალიტეტში 62 დასახლებული პუნქტია, აქედან 1 ქალაქია და 61 სოფელი. მუნიციპალიტეტის ადგილობრივი მოსახლეობა 2014 წლის მონაცემებით შეადგენს 39 652 კაცს, აქედან ქალაქად დასახლებულია 21 596 კაცი, მათ შორის 7120 დევნილია. სოფლად ცხოვრობს 18 056 კაცი. მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 76,15 კაცი/კმ², რაც ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელს (67 კაცი/კმ²) აღემატება. და ნოქალაქევის წმინდა ელენეს ეკლესიას ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლის სტატუსი აქვს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*

## შენიშვნები
## სქოლიო
*
გალის მუნიციპალიტეტი

**გალის მუნიციპალიტეტი** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში, კერძოდ, აფხაზეთის  სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, შავი ზღვის სანაპიროზე. 

1917 წლამდე გალის რაიონი შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის  სოხუმის ოკრუგში სამურზაყანოს მაზრის სახელწოდებით, 1925 წლის 1 აპრილიდან — გალის მაზრა, ხოლო 1939 წლიდან — გალის რაიონის სახელწოდებით.

გალის რაიონს ჩრდილოეთით ესაზღვრება ოჩამჩირის, აღმოსავლეთით — წალენჯიხის, სამხრეთით — ზუგდიდის რაიონები, დასავლეთით — შავი ზღვა. ფართობი 1003 კმ2.  რაიონული ცენტრი — ქ. გალი. 

## ბუნება 
### რელიეფი 
გალის ჩრდილო-აღმოსავლეთი მთიანია, სამხრეთ-დასავლეთი — ვაკე-დაბლობი. მთიანი ნაწილი აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებით; უკიდურესი ჩრდილოეთი ზოლი — იურული პორფირიტებით, ტუფ-ქვიშაქვებით, ტუფ-ბრექჩიებით; გორაკ-ბორცვიანი ზონის აგებულებაში მონაწილეობს პალეოცენ-ეოცენური, მიოცენ-პლიოცენური კირქვები, მერგელები, თიხები, კონგლომერატები და ქვიშაქვები. სამურზაყანოს ვაკე-დაბლობი აგებულია მეოთხეული ასაკის რიყნარით, ქვიშებითა და თიხებით. რაიონის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს საშუალო სიმაღლის ინტენსიურად დაკარსტული ოხაჩქუის და ოისირედ ქედები, აგრეთვე აკიბის ქედი, სამხრეთით მოსდევს გორაკ-ბორცვიანი ზონა. ქ. გალის სამხრეთ-აღმოსავლეთით აღმართულია ანტიკლინური სერი სატანჯო (506 მ), კიდევ უფრო სამხრეთით, მდინარე ენგურამდე, გადაჭიმულია 20-30 მ სიმაღლის სამურზაყანოს ვაკე-დაბლობი. ზღვის ნაპირის გასწვრივ განვითარებულია დიუნები, მათ მიღმა სანაპირო ალაგ-ალაგ დაჭაობებულია. სასარგებლო წიაღისეულიდან აღსანიშნავია თაბაშირის (ოქუმი) საბადო.

### ჰავა 
გალის რაიონში ზღვის ნოტიო სუბტროპიკული ჰავაა. სამურზაყანოს დაბლობსა და გორაკ-ბორცვიან მთისწინეთში იცის რბილი ზამთარი და ცხელი ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 4-6°C, ივლისი 24°C, აბსოლუტური მინიმალური — 10-12°C, აბსოლუტური მაქსიმალური 34-36°C. ნალექები 1646-1760 მმ წელიწადში. ნალექების მაქსიმუმი მოდის ზაფხულსა და შემოდგომაზე. მუსონური ხასიათის ქარები. მთიან ზონაში იცის ზომიერად ცივი ზამთარი და ხანგრძლივი თბილი ზაფხული. იანვრის საშუალო  ტემპერატურა 2-იდან 0°C-მდეა, ივლისის 18-20°C, აბსოლუტური მინიმალური — 12-14°C. აბსოლუტური მაქსიმალური 32-34°C. ნალექები 1600-1800 მმ წელიწადში. აკიბისა და ოხაჩქუის ქედების თხემურ ნაწილში ჰაერის ტემპერატურა კიდევ უფრო დაბალია: იანვრის საშუალო ტემპერატურა 0-იდან — 2°C-მდეა, ივლისის 16°C; აბსოლუტური მინიმალური 14,-16°C, აბსოლუტური მაქსიმალური 32°C. ნალექები 1800-2000 მმ წელიწადში.

## მოსახლეობა 
## მმართველობა
## ეკონომიკა 
## კულტურა
## ცნობილი ადამიანები 
* ილია ვეკუა (დ. 1907, პირველი შეშელეთი — გ. 1977, თბილისი) — ქართველი მათემატიკოსი და მექანიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდენტი.
* აკაკი ჩხენკელი (დ. 1874, ოქუმი — გ. 1959, პარიზი) — ქართველი პოლიტიკოსი და დიპლომატი, დამოუკიდებელი საქართველოს პირველი საგარეო საქმეთა მინისტრი

## ღირსშესანიშნაობანი 
## სქოლიო
ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი

**ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის შემადგენლობაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ოჩამჩირე.

## ისტორია
1930 წლის 28 აგვისტომდე კოდორის მაზრა. 1930-1931 წლებში კოდორის რაიონი. 1931 წლის 17 დეკემბერს კოდორის რაიონს დაერქვა ოჩამჩირის რაიონი.

## ბუნება
## მოსახლეობა
## მმართველობა
## ეკონომიკა
## კულტურა
## ღირსშესანიშნაობანი
*ილორის წმინდა გიორგის ეკლესია
*მოქვის ტაძარი
*ბედიის მონასტერი

## იხილეთ აგრეთვე
*აფხაზეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## სქოლიო
*
ონის მუნიციპალიტეტი

**ონის მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში. ონის მუნიციპალიტეტს აღმოსავლეთით ეკვრის ჯავის, დასავლეთით ამბროლაურისა და ლენტეხის, სამხრეთით საჩხერის მუნიციპალიტეტები, ჩრდილოეთით ყაბარდო-ბალყარეთისა და ჩრდილოეთი ოსეთის რესპუბლიკები. ფართობი 1326,3 კმ². ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ონი. მუნიციპალიტეტში 1 ქალაქი და 60 სოფელია.

## ისტორია
1917 წლამდე ახლანდელი ონის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია შედიოდა ქუთაისის გუბერნიის რაჭის მაზრაში, 1917 წლიდან 1928 წლამდე — რაჭის მაზრაში, 1929 წლიდან — რაჭა-ლეჩხუმის მაზრაში, 1930 წლის მარტის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით — ქუთაისის ოლქში, 1930 წლის ოქტომბრიდან — იყო დამოუკიდებელი რაიონი. 1963-1964 წლებში შედიოდა ამბროლაურის რაიონში. 1965 წლიდან გამოიყო დღევანდელი საზღვრებით და იყო დამოუკიდებელი რაიონი. 1991 წელს მას შეუერთდა ჯავის რაიონის ტერიტორიის ნაწილი, 36 კვადრატული კილომეტრი, კიროვისა და ჩასავლის სასოფლო საბჭოები.

## პოლიტიკა 
### საკრებულო 
## მოსახლეობა
## რესურსები ინტერნეტში
*ონის მუნიციპალიტეტის სივრცითი მოწყობის დოკუმენტები საქართველოს რეგიონული განვითარებისა და ინფრასტრუქტურის სამინისტრო

## სქოლიო
*
ხობის მუნიციპალიტეტი

**ხობის მუნიციპალიტეტი** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული რაიონი სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში.

## გეოგრაფია
მუნიციპალიტეტის ტერიტორია 676 კმ²-ს შეადგენს და განთავსებულია ზღვის დონიდან 2470 მ-მდე სიმაღლეზე. განეკუთვნება კოლხეთის დაბლობის სუბტროპიკულ ნოტიო კლიმატურ ზონას და ხასიათდება თბილი ზამთრითა და ცხელი ნოტიო ზაფხულით. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა +14 °C-ია. მდიდარია ჰიდრორესურსებით, უხვადაა დაქსელილი მიწის ზედა წყლებით, ასევე შიგა წყლებით, ბევრია ჭაობი, მცირე ტბა და თერმული (გოგირდოვანი) წყლები. მუნიციპალიტეტის ტერიტორიის 22 % უკავია ტყეს (ძირითადად ფოთლოვანი ჯიშები). ბუნებრივი მცენარეულობა უმთავრესად შეცვლილია კულტურული მცენარეულობით.

## მოსახლეობა
სულ 30 548 (დევნილთა ჩათვლით). 99,59 % ქართველი (2014).

## მმართველობა
### ადმინისტრაციული ერთეულები
მუნიციპალიტეტში არის 1 ქალაქი და 21 ადმინისტრაციული ერთეული 56 სოფლით.

* 1 ქალაქი — ხობი;
* 15 თემი — ახალსოფელი, ახალი ხიბულა, ბია, გურიფული, ზემო ქვალონი, თორსა-დღვაბა, ნოჯიხევი, პირველი მაისი, საჯიჯაო, ქარიატა, ქვემო ქვალონი, შუა ხორგა, ჭალადიდი, ხამისკური, ხეთა;
* 6 სასოფლო თემი — პატარა ფოთი, პირველი ხორგა, საგვიჩიო, ყულევი, შავღელე, ძველი ხიბულა.

### საკრებულო
## რესურსები ინტერნეტში
## შენიშვნები
## სქოლიო
*
ჰარალდ I

**ჰარალდ I ჰორფაგერი** (Hárfagr - სიტყვასიტყვით - მშვენიერთმიანი) — ნორვეგიის კონუნგი (მეფე) დაახლოებით 970-975 (ან 986). დაიმორჩილა და გაანადგურა ნორვეგიის ცალკეული ოლქების მმართველები და პირველად გააერთიანა ნორვეგია. მაგრამ გაერთიანება არამყარი აღმოჩნდა. თავისი მმართველობის ბოლო წლებში ჰარალდ I-მა ნორვეგია თავის ვაჟებს გაუნაწილა და ერთ-ერთი მათგანი (ეირიკ სისხლიანი ჩუგლუგუ) მთავარ კონუნგად დანიშნა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნორვეგიის მეფეები
კატეგორია:დანიის მეფეები
ჰარა ტაკაში

thumb|ჰარა ტაკასი
**ჰარა ტაკაში** (დ. 2 სექტემბერი, 1856, მორიოკა — გ. 4 ნოემბერი, 1921, ტოკიო) — იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე, ადვოკატი. 1900–1901 სამიმოსვლო გზების მინისტრი. 1906–1908, 1911–1912 და 1913–1914 — შინაგან საქმეთა მინისტრი. 1914-იდან სეიიუკაის (იაპონიის მსხვილი ბურჟუაზიისა და მემამულეთა) პარტიის პრეზიდენტი. 1918 მეთაურობდა იაპონიაში პირველ საპარლამენტო პარტიულ მთავრობას. დემოკრატიული მოძრაობის აღმავლობის პირობებში ჰარას მთავრობამ 1919 საარჩევნო უფლებები რამდენადმე გააფართოვა. ამასთან ერთად აქტიურად განაგრძობდა ინტერვენციას საბჭოთა შორეულ აღმოსავლეთში და ჩინეთის წინააღმდეგ აგრესიულ მოქმედებას, მოკლა მემარჯვენე ტერორისტმა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იაპონიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1856
კატეგორია:გარდაცვლილი  4 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
ჯეიმზ ჰარგრივზი

thumb|right|სართავი მანქანა „ჯენი“
**ჯეიმზ ჰარგრივზი** ( დ. 1720 — გ. 22 აპრილი, 1778, ნოტინგემი) — ინგლისელი გამომგონებელი, ფეიქარი. 1762-იდან მუშაობდა კარდულსაჩეჩი მანქანების სრულყოფაზე. 1765 ააგო თავის მიერ გამოგონებული პერიოდული ქმედების სართავი მანქანა „ჯენი“. 1777 წლის 22 ივნისს მიიღო პატენტი ამ მანქანაზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ინგლისელი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 1720
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1778
ჰარაბა

**ჰარაბა** — XI საუკუნის  ქართველი ხუროთმოძღვარი. ააგო სავანის წმინდა გიორგის ეკლესია, (სოფელი სავანე, საჩხერის მუნიციპალიტეტი).

მიუხედავად სიმცირისა, ეკლესია მომწიფებული შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ერთი საუკეთესო ნიმუშთაგანია და მორთულობის მხრივ იმ წრეში ექცევა, რომელსაც განეკუთვნება კაცხის ტაძრის გარსშემოსავლელი, პატარა ონის (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი) წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია, ნიკორწმინდის აღმოსავლეთი ფასადი და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
უორენ გამალიელ ჰარდინგი

**უორენ გამალიელ ჰარდინგი** ( დ. 2 ნოემბერი, 1865 — გ. 2 აგვისტო, 1923) — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე. 1921-1923 წლებში აშშ-ის 29-ე პრეზიდენტი რესპუბლიკური პარტიიდან. გავლენიანი გაზეთის გამომცემელი. 1900-1904 წლებში ოჰაიოს შტატის სენატის წევრი, 1904-1906 წლებში ოჰაიოს შტატის ლეიტენანტ-გუბერნატორი. 1914 წელს წამოაყენა თავი აშშ-ის სენატორობის კანდიდატად და ნოემბრის არჩევნებში დაამარცხა თავისი მოწინააღმდეგე დემოკრატიული პარტიიდან. ერთა ლიგაში აშშ-ის შესვლის წინააღმდეგი იყო.  არ დაუშვა საბჭოთა წარმომადგენლები ვაშინგტონის კონფერენციაზე (1921-1922). 1923 წელს გულის შეტევით ან ინსულტით გარდაიცვალა. ამის შემდეგ პრეზიდენტის პოსტი კალვინ კულიჯმა დაიკავა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 აგვისტო
ართურ ჰარდენი

**ართურ ჰარდენი** (დ. 12 ოქტომბერი, 1865, მანჩესტერი — გ. 17 ივნისი, 1940, ბორნენდი, ბაკინგემშირი) — ინგლისელი ბიოქიმიკოსი. ლონდონის სამეფოს საზოგადოების წევრი (1909-იდან). ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი. 1902-იდან იკვლევდა სპირტული დუღილის ბიოქიმიას და ფერმენტებს, რომლებიც მონაწილეობენ ამ პროცესში. ნობელის პრემია (1929 წელს ჰ. ეილერ-კელპინთან ერთად).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით