open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბაზალეთის ტბა

**ბაზალეთის ტბა** — ტბა საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ დუშეთის სამხრეთით 5 კმ-ზე. ზღვის დონიდან 879 მ. ზედაპირის ფართობი 1,22 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7 მ, წყლის მოცულობა 5,55 მლნ. მ³. ტბის ქვაბული წარმოიშვა ბაზალეთის პლატოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილის მულდისებრი გაღუნვის შედეგად.

გამოირჩევა სამკურნალო თვისებებით. ტბის თვითგაწმენდისა და შევსების პროცესს მიწის წიაღიდან წარმოქმნილი წყლები ახდენენ, ხოლო წყალმცენარეები, რომლებიც ტბაში იზრდებიან უამრავ გამაჯანსაღებელ თვისებას ფლობენ. ბაზალეთის ტბის წყალი სამკურნალოა დერმატოლოგიური და გინეკოლოგიური დაავადებებისთვის, ასევე რევმატიული და ძვალ-სახსროვანი პათოლოგიებისთვისაც. ბაზალეთის ჰაერი კი სასარგებლოა გულ-სისხლძარღვთა და იშემიური დაავადებებისათვის.

ბაზალეთის სასტუმრო კომპლექსი 27 ჰექტარზეა გაშენებული, სადაც ულამაზესი ხეივნები სასტუმროს კოტეჯებსა და კორპუსებს ერთმანეთისაგან ჰყოფს და ჰარმონიულად აკავშირებს მათ. კომპლექსს განსაკუთრებულ ლაზათს ტერიტორიის შუაგულში მდებარე შადრევანი და ხეივნის პირას გაშენებული თეთრსვეტებიანი კოლონადა ანიჭებს, რომელიც სიმბოლურად ქართველი და ებრაელი ხალხის 2500 წლოვან მეგობრობასა და სიყვარულს მიეძღვნა.

## მითი
ბაზალეთის ტბა მნიშვნელოვანი ადგილია ქართულ მითოლოგიაში. მითის მიხედვით ტბის ძირას დაკარგული სამოთხეა, მის შუაგულში კი დგას ოქროს აკვანი, რომელშიც წევს მძინარე ყრმა. როდესაც ის ადგება, მხსნელად მოევლინება ქვეყანას. ბაზალეთის ტბის მითი ასახულია ილია ჭავჭავაძის ლექსში „ბაზალეთის ტბა“.

## გალერეა 

ფაილი:Bazaleti Lake, Georgia (F).jpg
ფაილი:Lake Bazaleti in Dusheti.jpg
ფაილი:Bazaleti resort (Photo A. Muhranoff, 2011).jpg
ფაილი:Bazaleti lake, georgia.jpg

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ბაზიდიუმი

მინი|ბაზიდიუმიანი სოკოების სპორების სქემა 
**ბაზიდიუმი** ( — ფუძე, საძირკველი) — ბაზიდიუმიანი სოკოების სასპორე ორგანო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სოკოების მორფოლოგია
ბაზი (გვარი)

**ბაზი** () — ბუდის მშენებელი საზოგადო მწერების გვარი ფუტკრისებრთა ოჯახისა. საკმაოდ მსხვილი, 3,5 სმ-მდე სიგრძის სხეული ხშირი ბუსუსით აქვს დაფარული. ამჟამად ცნობილია ბაზის 300-მდე სახეობა, რომლებიც ფართოდაა გავრცელებული ზომიერსა და ცივ სარტყელში. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში ბაზი შეყვანილია ევროპიდან წითელი სამყურას დამტვერვის მიზნით. ბუდეს აშენებს დედალი ბაზი, კვერცხების დაყრიდან 20-25 დღის შემდეგ იჩეკებიან პირველი „მუშები“, ზაფხულის მიწურულში კი — დედლები და მამლები. განაყოფიერება შემოდგომაზე ხდება, რის შემდეგ მამლები იღუპებიან, დედლები კი მყუდრო ადგილებში იზამთრებენ. ბაზი სასარგებლო მწერია, ითვლება მრავალი მცენარის (მაგ., წითელი სამყურას) საუკეთესო დამმტვერავად (ამის გამო ბოლო დროს ცდილობენ მის მოშინაურებას). ზოგი ბაზი ფაკულტატური პარაზიტია საკუთარ და მონათესავე სახეობის ბუდეში.

## ლიტერატურა 
*
ბაზიდიუმიანი სოკოები

**ბაზიდიუმიანი სოკოები**, *ბაზიდიომიცეტები* () ( „ფუძე, ძირი“ და mykēs „სოკო“) — უმაღლესი სოკოების კლასი, რომელთა გამრავლების ორგანოა ბაზიდიუმი. ტიპობრივ მომწიფებულ ბაზიდიუმს 4 ერთუჯრედიანი  სპორა  (ბაზიდიოსპორა) აქვს, რომლებიც განსაკუთრებულ გამონაზარდებზე — სტერიგმებზე სხედან. გაღივების დროს თითოეული ბაზიდიოსპორა იძლევა პირველად ჰაპლოიდურ მიცელიუმს, რომელიც ჩვეულებრივ მალე იცვლება დიპლოიდურით, რასაც ბაზიდიუმიანი სოკოების უმრავლესობაში წინ უძღვის ერთი და იმავე ან სხვადასხვა (ჰეტეროთალიზმი) მიცელიუმის უჯრედების შერწყმა. მიცელიუმზე ვითარდება ნაყოფსხეულები. შემდეგ მიმდინარეობს მეიოზი, რაც უმეტესად 4 ბირთვის წარმოქმნით მთავრდება. თითოეული ბირთვი ამ დროისთვის უკვე ჩამოყალიბებულ ბაზიდიოსპორებში გადადის.

ბაზიდიუმიანი სოკოების კლასი 15 ათასზე მეტ სახეობას შეიცავს. მრავალი მათგანი იჭმება (ბებერასოკო, დათვისსოკო, არყასოკო და სხვები), ზოგი შხამიანია (შხამასოკო, თეთრი შხამასოკო და სხვა); ზოგიერთი იწვევს მერქნის ლპობას, ზოგიც აზიანებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს. ნაყოფსხეულებისა და სასპორე სხეულების მიხედვით ბაზიდიუმიანი სოკოები ორ ქვეკლასად იყოფა: ჰოლობაზიდიომიცეტებად (Holobasidiomycetes) და ფრაგმობაზიდიომიცეტებად ().

## ლიტერატურა 
*
ბაზიერი

**ბაზიერი**, *ბაზიარი* (სპარს.) — ქორ-შავარდენთა სანადიროდ დამგეშავ-მწვრთნელი და მეთვალყურე ფეოდალურ საქართველოში. ევალებოდა აგრეთვე შავარდნის ბუდის დაცვა და საშავარდნო გადასახადის აკრეფის თვალყურის დევნება. ვახტანგ მეფის დასტურლამალის მიხედვით (კარი 59, პ. 193-195), იყვნენ ქორის, შავარდნისა და გავაზის ბაზიერები. სამეფო კარის ბაზიერი სანადირო უწყებას ეკუთვნოდა და ბაზიერთუხუცესს ემორჩილებოდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაზი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ათასწლეულის ხიდი

[thumb|350px|ხედი ხიდზე [ტეიტ მოდერნის რესტორნიდან.]]
**ლონდონის ათასწლეულის ხიდი** () — რკინის დაკიდებული საცალფეხო ხიდი მდინარე თემზაზე ლონდონში, ინგლისი, საუზუარკისა და ბლაფრაირსის ხიდებს შორის და ლონდონის ბენკსაიდს სიტისთან აერთებს. ეს იყო პირველი ახალი ხიდი თემზაზე ლონდონში 1894 წელს ტაუერის ხიდის აგების შემდეგ.

ხიდის სამხრეთი ბოლო ახლოა გლოუბ თეატრთან, ბენკსაიდ გალერეასა და ტეიტ მოდერნთან; ჩრდილოეთი ბოლო კი სიტი ოვ ლონდონ სქულთან არის წმინდა პავლეს ტაძრის ქვეშ. ხიდი იმგვარად არის განლაგებული, რომ მდინარის მოპირდაპირე მხრიდან წმ. პავლეს ტაძრის სამხრეთის ფასადი იხსნება და მისი ყველაზე ფოტოგენური ხედია მთელს ქალაქში.

კატეგორია:დაკიდული ხიდები
კატეგორია:ლონდონის არქიტექტურა
კატეგორია:ნორმან ფოსტერის პროექტები
ენტონი კარო

thumb|272პქ|კაროს „ოცნების ქალაქი“, იორკშირის სკულპტურათა ბაღი.
სერ **ენტონი კარო** (Sir Anthony Caro; დ. 8 მარტი, 1924, ნიუ-მალდენი, ინგლისი — გ. 23 ოქტომბერი, 2013, ლონდონი, ინგლისი) — ინგლისელი აბსტრაქტული სტილის მოქანდაკე, რომელიც ძირითადად „ნაპოვნი“ ინდუსტრიული ობიექტების ლითონის კონსტრუქციებზე მუშაობდა.

კარომ მოდერნიზმი აღმოაჩინა ჰენრი მურის თანაშემწედ მუშაობისას 1950-იან წლებში. ამერიკელ მოქანდაკე დევიდ სმითთან შეხვედრის შემდეგ ადრეულ 1960-იან წლებში კარო მის ადრეული ფიგურულ სტილს თავს ანებებს და იწყებს სკულპტურების შექმნას მზა ლითონის ნაწილების კოლექციების შედუღებითა და ჭანჭიკებით აწყობით. აწყობილ, დასრულებულ ნახელავს შემდგომში იგი ერთ მკვეთრ ფერში ღებავდა.

კარო საერთაშორისო ასპარეზზე პოპულარული 1950-იან წლების ბოლოს გახდა. ამ პერიოდში ის ასევე ასწავლიდა სენტ-მარტინის ხელოვნების სკოლაში (ამჟამად სენტ-მარტინის ხელოვნებისა და დიზაინის კოლეჯი ლონდონში), სადაც შთაგონების წყარო გახდა ბრიტანეთის აბსტრაქციონისტ სკულპტორთა მთელი თაობისთვის, რომელთა შორის იყვნენ ბრიუს მაკლინი, ბარი ფლანაგანი, რიჩარდ ლონგი და გილბერტ ენდ ჯორჯი.

მას ხშირად მიაწერენ პირველად ქანდაკებისთვის კვარცხლბეკის გამოცლას, თუმცა სმითი და ბრინკუში ორივე გაცილებით ადრე იმავე მიმართულებით მოღვაწეობდნენ. კაროს სკულპტურები როგორც წესი საკუთარ თავს ეყრდნობა და პირდაპირ იატაკზე და მიწაზე დევს. ამგვარად ისინი ხსნიან ბარიერს ნამუშევარსა და მაყურებელს შორის, იწვევს რა ამ უკანასკნელს მიუახლოვდეს სკულპტურას და გაეცნოს მას ყველა მხრიდან.

კაროს დაბადების 80 წლისთავის აღსანიშნავად მის ნამუშევართა რეტროსპექტივა მოეწყო ლონდონის ტეიტ მოდერნში 2005 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენტონი კაროს ოფიციალური საიტი
* Anthony Caro Exhibition  — Tate Gallery

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 8 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:ინგლისელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მოდერნისტი მოქანდაკეები
კატეგორია:ებრაელი მხატვრები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის კომანდორები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ივანე არგუნოვი

**ივანე პეტრეს ძე არგუნოვი** (; დ. 1727 — გ. 1802) — რუსი ფერმწერი, რუსული პორტრეტული მხატვრობის სკოლის ერთ-ერთი დამფუძნებელი.

## ბიოგრაფია
ივანე არგუნოვი გრაფი შერემეტიევის ყმა იყო და გაიზარდა მისი ბიძის, სემიონ არგუნოვის ოჯახში, რომელიც თავადის ასული ჩერკასკაიას პირადი მოსამსახურე იყო, მოგვიანებით კი გრაფი შერემეტიევის სახლთუხუცესი. მრავალი წლის განმავლობაში სემიონი შერემეტიევის სახლს უვლიდა მილიონნაიას ქუჩაზე სანქტ-პეტერბურგში და სწორედ ამ სახლში გაიზარდა ივანე.

1746-1749 წლებში არგუნოვი ფერწერას სწავლობდა გერმანელ მხატვართან სახელად გეორგ გროოთი, რომელიც იმხანად დედოფალი ელისაბედის კარზე მსახურობდა. ივანე პარალელურად მხატვრულ ტექნიკას სწავლობდა მისი ბიძაშვილებისგან — ფიოდორ ლეონტიევიჩ და ფიოდორ სემიონოვიჩ არგუნოვებთან, რომლებიც სანქტ-პეტერბურგის საიმპერატორო რეზიდენციების დეკორაციებზე მუშაობდნენ. 

არგუნოვის პირველი ნამუშევრები იყო ხატები სასახლის ეკლესიისთვის ცარსკოე-სელოში (1753) და ახალი იერუსალიმის მონასტრისთვის (1749). ამავე პერიოდში შექმნა მისი ერთადერთი ისტორიული ფერწერული ტილო `მომაკვდავი კლეოპატრა~. მის ადრეულ პორტრეტთა შორის იყო თავადი ივანე ლობანოვ-როსტოვსკის (1752) და თავადის ქალი ეკატერინა ალექსანდროვნა ლობანოვა-როსტოვსკაიას (1754). ამ ნამუშევრებში შეიმჩნევა ტრადიციული რუსული პარსუნას ხელოვნების შერწყმა ახალი ბაროკოს გავლენასთან.

## გალერეა

ფაილი:Grand Duchess Catherine Alexeevna by I.P. Argunov after Rotari (1762, Kuskovo museum).jpg|ეკატერინა ალექსევნას პროტრეტი
ფაილი:ArgunovIP PtELobanovRostGRM.jpg|ეკატერინა ალექსანდროვნა, 1754
ფაილი:Catherine II by I.Argunov (1762, Russian museum).jpg|ეკატერინე II, 1762
ფაილი:Ivan Argunov - Портрет неизвестной в русском костюме - Google Art Project.jpg|უცნობი გლეხის ქალის პორტრეტი, 1784

## რესურსები ინტერნეტში
* ივანე არგუნოვის ბიოგრაფია და ნამუშევრები  

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1727
კატეგორია:გარდაცვლილი 1802
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
გრან პალე

სასახლის ერთობლივი ხედი ეიფელის კოშკიდან]]

**გრან პალე** ( — დიდი სასახლე) მდებარეობს პარიზში, მე-8 ოლქში, შანზ-ელიზეს განაპირას. მისი ფართობია 40 000 მ2 მუდმივი დარბაზების გარდა მუზეუმში ეწყობა დროებითი გამოფენები.

## ისტორია 
„ხელოვნების დიდი დარბაზი“ აიგო 1897 წელს ფართო, მაგრამ არაკომფორტული ინდუსტრიის სასახლის ადგილას. იგი გამიზნული იყო 1900 წლის 15 აპრილიდან 12 ნოემბრამდე ჩატარებული  მსოფლიო უნივერსალური ექსპოზიციისთვის. შენობის ერთ-ერთ ფრონტონზე არსებული წარწერა გვამცნობს, რომ ამ ძეგლს რესპუბლიკა უძღვნის ფრანგული ხელოვნების სიდიადეს. თავიდან იგი განკუთვნილი  იყო დედაქალაქში გამართული დიდი ოფიციალური მანიფესტაციებისთვის.

1975 წელს შენობის ნეფი მიჩნეულ იქნა ისტორიულ მონუმენტად, 2000 წელს კი მთლიანად შენობა ჩაითვალა ისტორიულ ძეგლად.

## რესურსები ინტერნეტში 
*გრან პალეს ოფიციალური საიტი 
*გრან პალეს გახსნასთან დაკავშირებული პრესკომფერენცია
*გრან პალეს გახსნასთან დაკავშირებით გადაღებული ფოტოები
*გრან პალეს ეროვნული გალერეების ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:პარიზი
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
კატეგორია:საფრანგეთის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
პალე დე ლა დეკუვერტი

**პალე დე ლა დეკუვერტი** (ფრანგ. Palais de la découverte - აღმოჩენის სასახლე), პარიზის მუზეუმი და კულტურულ-სამეცნიერო ცენტრი. მდებარეობს მე-8 ოლქში, ფრანკლინ დელანო რუზველტის გამზირზე. იგი შეიქმნა 1937 წელს ჟან პერენის მიერ ხელოვნებისა და ტექნიკის საერთაშორისო გამოფენისათვის. 

აქ იმართება სამეცნიერო კონფერენციები, ექსპერიმენტების ჩვენება . მთავარი მიზანია არა მეცნიერების ვულგარიზება, არამედ მისადმი ინტერესის გაღვივება.

სასახლეში არსებობს რამდენიმე თემისადმი მიძღვნილი დარბაზი, ეს თემებია:
* ასტრონომია და ასტროფიზიკა
* ქიმია
* მათემატიკა
* ფიზიკა
* ბუნებისმეტყველება

არსებობს ასევე:
* ფსიქოტექნიკური ტესტების დარბაზი
* მათემატიკასა და ფიზიკაში მცირე სამუშაოებისათვის განკუთვნილი ოთახები.
* კიპერმეტროპოლის დარბაზი, რომელმაც ფუნქციონირება შეწყვიტა 2003 წელს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* პალე დე ლა დეკუვერტის საიტი
* გრან პალეს ოფიციალური საიტი 
* პალე დე ლა დეკუვერტის გადასარჩენად შექმნილი პეტიცია

კატეგორია:პარიზი
კატეგორია:საფრანგეთის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
უნივერსალური ექსპოზიცია (1900)

მინი|350პქ|ალექსანდრე III-ის ხიდი
**1900 წლის მსოფლიოს უნივერსალური ექსპოზიცია** (Exposition Universelle) — საფრანგეთის დედაქალაქ პარიზში ჩატარებული მსოფლიო გამოფენა XIX საუკუნის უმნიშვნელოვანესი მიღწევების აღსანიშნავად და მომავალი საუკუნის განვითარების დასაჩქარებლად. ექსპოზიცია 50 მილიონზე მეტმა ადამიანმა მოინახულა (იმ დროის მსოფლიო რეკორდი), თუმცა ორგანიზატორებისთვის მომგებიანი არ ყოფილა და საფრანგეთის მთავრობას 2 მილიონი ფრანკი დაუჯდა. ექსპოზიციაზე 76&nbsp;000 საგამოფენო სტენდი იყო და 1,12 კვ. კმ ფართობი ეჭირა.

ამ ექსპოზიციაზე მოხდა პირველად ხმოვანი კინოსა და ესკალატორის პრეზენტაცია. აქვე გამოფენილი იყო პანორამების და პანორამული ტექნოლოგიების დიდი რაოდენობა, როგორიცაა სინეორამა, მარეორამა და ტრანს-ციმბირული რკინიგზის პანორამა.

ექსპოზიცია გრძელდებოდა 14 აპრილიდან 10 ნოემბრამდე. სპეციალურმა კომიტეტმა გუსტავ ეიფელის ხელმძღვანელობით ოქროს მედალი მიანიჭა ლავრ პროსკურიაკოვის პროექტს ენისეის ხიდისთვის კრასნოიარსკში.

სპეციალურად ექსპოზიციისთვის აგებულ იქნა პარიზის მრავალი დღეისთვის ღირსშესანიშნავი შენობა-ნაგებობა, მათ შორის ლიონის სადგური, ორსეს სადგური (ამჟამად ორსეის მუზეუმი), ალექსანდრე III-ის ხიდი, გრან პალე, ლა რუში, და პეტი პალე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*პარიზის უნივერსალური ექსპოზიცია (1900) სურათები.
*პარიზის უნივერსალური ექსპოზიცია, 1900  უილიამ ჰენრი გოდიერის (1846–1923) სურათები, ბრუკლინის მუზეუმიდან.
*1900 წლის პარიზის ექსპოზიცია.

კატეგორია:პარიზის ისტორია
კატეგორია:მსოფლიო გამოფენები
მიხეილ მაჭავარიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **მიხეილ მაჭავარიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

*მიხეილ მაჭავარიანი — მფრინავი 
*მიხეილ მაჭავარიანი — არქიტექტორი 
*მიხეილ მაჭავარიანი — პოლიტიკოსი
ენდი უორჰოლი

**ენდი უორჰოლი** ( დ. 6 აგვისტო, 1928 — გ. 22 თებერვალი, 1987) — ამერიკელი მხატვარი, ავანგარდისტი კინოხელოვანი, მწერალი და საზოგადო მოღვაწე. ასევე მოღვაწეობდა როგორც გამომცემელი, მუსიკის პროდიუსერი და მსახიობი. პოპ-არტის მიმდინარეობის ერთ-ერთი დამფუძნებელი აშშ-ში 1950-იან წლებში.

ენდი უორჰოლი იყო პირველი მხატვარი, რომელმაც აღიარა ტრაფარეტული ბეჭდვის შემოქმედებითი პოტენციალი, რომელიც ადრე მხოლოდ სამრეწველო შეფუთვებზე გამოიყენებოდა.

უორჰოლი ყველაზე უკეთ ცნობილია მისი სავაჭრო პროდუქტების შეფუთვების გაფორმებით, ყოველდღიური ობიექტების, როგორიცაა კემპბელის სუპის ქილების, ყაყაჩოს ყვავილების გამოსახულებებით და ბანანით ჯგუფ ველვეტ ანდეგრაუნდის როკ-ალბომზე, ასევე XX საუკუნის პოპულარული ვარსკვლავების მერილინ მონროს, ელვის პრესლის, ჟაკლინ კენედის, ჯუდი გარლანდისა და ელისაბედ ტეილორი მისი სტილიზებული პორტრეტებით. უორჰოლის ეკუთვნის აგრეთვე ცნობილი სასმელის Coca-Cola-ს ეტიკეტის დიზაინი.

ხელოვნების სამყაროს გარეთ უორჰოლი ცნობილია ციტატით „მომავალში ყველა გახდება მსოფლიოში ცნობილი 15 წუთით“. მოგვიანებით რეპორტიორებს მან განუცხადა: „ჩემი ახალი ფრაზაა: თხუთმეტ წუთში ყველა ცნობილი გახდება“.

ენდი უორჰოლი არა მარტო თავისი ნახატებით და ფილმებით არის ცნობილი, არამედ თავისი სტუდიით „Factory“, რომელიც ნიუ-იორკის ბომონდის თავშეყრის ადგილი და 70-იანი წლების ცხოვრების სტილის განსახიერება გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* თვითმარქვია&გენიოსი 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი კინორეჟისორები
კატეგორია:პოპ-არტი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
კიევ-პეჩერის ლავრა

thumb|240px|უსპენსკის ტაძარი.

**კიევ-პეჩერის ლავრა** (, ), აგრეთვე ცნობილი როგორც **კიევის ქვაბულთა ლავრა** — უძველესი ქვაბულთა მონასტერი კიევში, უკრაინა. დაფუძნდა 1051 წელს ბერების ანტონი და თეოდოსიუსის მიერ და კიევის რუსეთის მართლმადიდებელი ქრისტიანობის უმნიშვნელოვანესი ცენტრი გახდა.

ამჟამად, კიევ-პეჩერის ლავრა, ასევე უკრაინის მართლმადიდებელი ეკლესიის მთავარის მიტროპოლიტ ვოლოდიმირის რეზიდენციის დანიშნულებას ასრულებს.

პირველადი ქრონიკების მიხედვით, ადრეულ მე-11 საუკუნეში, ანტონი, ბერძენი ორთოდოქსი ბერი, მთა ათოს ესფიგმენონის მონასტრიდან, რომელიც წარმოშობით ჩერნიგოვის სამთავროდან იყო, რუსეთში დაბრუნდა და კიევში დაფუძნდა, როგორც კიევის რუსეთის სამონასტრო ტრადიციის მისიონერი. საცხოვრებლად მან მერესტოვის მთის ქვაბულის საკანი აირჩია, რომელიც მდ. დნეპრს გადმოჰყურებდა. მის მოწაფეთა რაოდენობა მალე გაიზარდა. მცირე ხანში კიევის კნიაზმა იზიასლავმა მთელი მთა დაუთმო ანტონის ბერებს, რომელთაც აქ მონასტერი დააარსეს. კომპლექსი კონსტანტინოპოლიდან მოწვეულმა ხუროთმოძღვრებმა ააგეს.

კიევ-პეჩერის ლავრაში მსახურობდა და იქვეა დაკრძალული ქართველი ეპისკოპოსი ანტონი (აბაშიძე).

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 

* Virtual reality tour of the Kiev-Pechersk Lavra of 360 (3D Photointeravtive) 

კატეგორია:კიევის არქიტექტურა
კატეგორია:უკრაინის მონასტრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები უკრაინაში
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
ბაზისი (არქიტექტურა)

[thumb|250px|სამსაფეხურიანი [ცოკოლი სტილობატით დორიულ ტაძარში.]]
**ბაზისი** (ბერძნ. basis - ფუძე, საფუძველი) არქიტექტურაში, სვეტის, ბოძის ქვედა საყრდენი ნაწილი. ბაზისი სხვადასხვაგვარია სიმაღლითა და პროფილის მიხედვით.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 2, გვ. 145, თბ., 1977

კატეგორია:არქიტექტურა
ბათიბიონტები

**ბათიბიონტები** — ზღვის ცხოველები, რომლებიც ბინადრობენ წყლის სიღრმეში (500 მ-ს ქვემოთ).

## იხილეთ აგრეთვე 
* აბისალის ცხოველები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხოველები
ფუძე ქანები

**ფუძე ქანები** — მაგმური ქანები, რომლებიც საშუალო ქანებთან შედარებით ღარიბია კაჟმიწით (45-55%) და მდიდარია მაგნიუმით, კალციუმითა და რკინით. ფუძე ქანების მინერალური შედგენილობისათვის დამახასიათებელია ფუძე პლაგიოკლაზები და კაჟმიწით უჯერი მინერალები (მაგ., ოლივინი), აგრეთვე პიროქსენები და სხვა. ინტრუზიულ (სიღრმულ) ფუძე ქანებს განეკუთვნება გაბრო, ნორიტი და სხვა. ეფუზიურს (ამონთხეულს) — ბაზალტი, დიაბაზი და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მაგმური ქანები
ბათილამა

**ბათილამა**, *ბათილამის წიგნი* (არაბ. - სპარს. ბათილნამე - გაუქმების წიგნი, ხელწერილი), ვალდებულების რაიმე გზით განაღდების საბუთი. კრედიტორი ან ცალკე, საგანგებო ხელწერილად გასცემდა ბათილამას, ან ვალდებულების საბუთსვე წააწერდა. ტერმინი ფართოდ იყო გავრცელებული XVIII საუკუნის საქართველოში.
## ლიტერატურა 
* *ფურცელაძე დ.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 147, თბ., 1977

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ბათმანი

**ბათმანი**, საწყაო და წონის ერთეული ირანში, ოსმალეთში, რუსეთსა და კავკასიაში, კერძოდ საქართველოში. შემოიღო აყ-ყოიუნლუს თურქმანთა ტომების გამგებელმა უზუნ-ჰასანმა (XV საუკუნის II ნახევარში). იყენებდნენ აბრეშუმის, მარცვლეულისა და სხვა ასაწონად და საწყაოდ. XVIII საუკუნეში საქართველოში გავრცელებული იყო ირანული ბათმანი (საშუალო 3 კგ) და ოსმალური ბათმანი (საშუალო 7,3 კგ). ოსმალურ ბათმანს აღმოსავლეთ საქართველოში თილანის ბათმანი ან თილანი ეწოდებოდა. XIX საუკუნეში საქართველოში ბათმანის წონა ცვალებადი იყო.

## ლიტერატურა 
* *ჯაფარიძე გ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 148, თბ., 1977

კატეგორია:მასის საზომი ერთეულები
ლეტრიზმი

**ლეტრიზმი** — ლიტერატურული მიმდინარეობა, რომელიც ჩამოყალიბდა 1945 წელს საფრანგეთში. მის ფუძემდებლად ითვლება იზიდორ იზუ. 

ლეტრიზმი ინტერესდება ბგერების პოეტიკით, ონომატოპეებით, ბგერათა შემთხვევითი, მაგრამ მუსიკალური განლაგებით. მისთვის მეორეხარისხოვანია აზრი. 
ლეტრიზმი არ უპირისპირდება სიურეალიზმს, არამედ მიზნად ისახავს გააგრძელოს ის, რაც სიურეალისტებმა წამოიწყეს: კაპიტალიზმის წყალობით დამკვიდრებული ცხოვრების წესისადმი გათავისუფლებული მეტყველების მთელი შესაძლებლობების დაპირისპირება. 

ლეტრიზმმა ხელოვნების ყველა დარგში შეაღწია, მათ შორის კინემატოგრაფიაში, ცეკვასა და მხატვრობაში. 
ლეტრიზმი უარყოფს მეტყველების ორგანიზაციის ყველანაირ კრიტერიუმს, რამაც გამოიწვია ფორმალური ჩიხი, ერთგვარი ელიტიზმი, რომელსაც ზოგჯერ დიქტატორულსაც კი ეწოდებდნენ. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*ლეტრისტული ტექსტები 
*ოფიციალური ლეტრისტული საიტი 
*ლეტრიზმის, ხმოვანი და გრაფიკული პოეზიის ხერხები 

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
აბისალის ცხოველები

**აბისალის ცხოველები** — ზღვაში 2000 მ-ზე მეტ სიღრმეზე გავრცელებული ცხოველები, რომლებიც სხვადასხვა სისტემატიკურ კატეგორიას განეკუთვნებიან, მაგრამ სხეულის აგებულების მრავალი საერთო ნიშანი აქვთ. არახელსაყრელი საარსებო პირობების გამო აბისალის ცხოველების სახეობათა რაოდენობა მცირეა. ყველაზე გავრცელებული ჯგუფია კანეკლიანები, შემდეგ კიბოსნაირნი და ნაწილობრივ თევზები. მრავლად არიან აგრეთვე ნაწლავღრუიანები, ღრუბლები, ასციდიები, მოლუსკები. საბჭოთა ბიოლოგებმა წყნარ ოკეანეში (1949) ამ ფაუნის წარმომადგენლები მოიპოვეს 8 ათას მ სიღრმეზე. მაღალი წნევისადმი ორგანიზმთა ადაპტაციის მანიშნებელია კიროვან და ძვლოვან ჩონჩხს მოკლებული რბილი და მოქნილი სხეული. მუდმივი წყვდიადისადმი შეგუების შედეგია ტელესკოპური თვალები, რომლებიც ორგანიზმების ფოსფორულ ნათებას აღიქვამენ. ზოგი სახეობა სრულიად ბრმაა, ზოგისათვის მანათობელი ორგანოებია დამახასიათებელი. აბისალის ცხოველების ბევრი სახეობა სუბსტრატზეა მიმაგრებული, ხოლო მოძრავ ფორმებს კიდურები საგრძნობლად აქვთ წაგრძელებული. აბისალის ცხოველები იკვებებიან წყლის ზედა ფენებიდან ჩამოცვენილ ცხოველთა მძორითა და დეტრიტით, ზოგი ბაქტერიებით. აბისალის ცხოველები გვხვდება ოხოტისა და ბერინგის ზღვებში, შავი ზღვის ფსკერზე გოგირდწზალბადის დიდი შემცველობია გამო სიცოცხლე არ არის.

აბისალის ცხოველებია: ნიჩაბფეხიანი კიბო (Copepoda), მანათობელი თევზი (Myctophum punctatum), მედუზა (Periphilla regina), ღრმა ზღვის გველთევზა (Synaphobranchus pinnatus), გარნელი (Notostomus), ზღვის ობობა (Colossendeis macerimma), საოცარი ლამპარი (Lycoteuthis diadema), ღრუბელი ფერონემა (Pheronema carpenteri), თევზი (Myctophum affine), თევზი ვარხვი (Gastrostomus bairdii), ზრვის შროშანი ბათიკრინუსი (Bathisrinus sp.), ზღვის ნაკრტენი (Scytalium splendens), ექიურისი (Talassema sp.), თევზი მეანკესე (Melanocetus krechi), მარჯნები პარაგორია (Paragorgia sp.), ჰოლოთურია (Deima), ზღვის ვარსკვლავა ბრიზინგიდა (Brisingidae), თევზი ტელესკოპი (Opisoproctus soleatus), ჰოლოთურია სფეროტურია (Spaeroturia sp.), ზღვის ზღარბი (Salenia) და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მანათობელი ცხოველები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხოველები
ბათო-ყაენი

**ბათო-ყაენი**, *ბათუ*, *საინ-ხანი* (დ. 1208 — გ. 1255) — მონღოლი ხანი (ყაენი), ჯუჩის ძე, ჩინგიზ-ყაენის შვილიშვილი. 

მამის სიკვდილის შემდეგ (1227) სათავეში ჩაუდგა ჯუჩის ულუსს. 1236 წელს დაიპყრო დეშთი-ყივჩაყი (ყივჩაყთა ველები), 1237-1243 წლებში მეთაურობდა აღმოსავლეთ ევროპაში ლაშქრობას, რომლის დროსაც უკიდურესი სისასტიკით გაითქვა სახელი. რუსი ხალხის წინააღმდეგობამ, რიაზანის, მოსკოვის, ვლადიმირის, კოზელსკის, კიევისა და სხვა ქალაქების გმირულმა დაცვამ საგრძნობლად დაასუსტა მისი ლაშქარი. 1240 წელს ბათო-ყაენმა აღმოსავლეთ ევროპაში — პოლონეთში, ჩეხიაში, უნგრეთსა და დალმაციაში ილაშქრა. ამ ქვეყნების ხალხთა წინააღმდეგობამ და ზურგში დარჩენილი რუსეთის შიშმა აიძულა იგი 1242 წლის გაზაფხულზე უკან გაბრუნებულიყო. მონღოლთა დიდი ხანის უგედეის სიკვდილის (1241 წლის დეკემბერი) შემდეგ ბათო-ყაენი თავისი მდგომარეობის განსამტკიცებლად ჯუჩის ულუსში დაბრუნდა. 1243 წელს მდ. ვოლგის ქვემოწელზე მან დააარსა ფეოდალური სახელმწიფო ოქროს ურდო (სატახტო ქალაქი სარაი-ბათუ). 1251 წელს მისი მხარდაჭერით ყურულთაიმ იმპერიის დიდ ხანად მუნქე აირჩია. ბათო-ყაენთან ურთიერთობა ჰქონდა საქართველოს, რომელიც ამ დროს მონღოლთა დიდ ყაენს ემორჩილებოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მონღოლი ყაენები
კატეგორია:ოქროს ურდოს ხანები
კატეგორია:დაბადებული 1205
კატეგორია:გარდაცვლილი 1255
კატეგორია:ჩინგიზიდები
ბათუმის აკვარიუმი

**ბათუმის აკვარიუმი**, შეიქმნა 1966 წელს ყოფილი თევზის საზღვაო მეურნეობისა და ოკეანოგრაფიის სრულიად საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს განყოფილების ბაზაზე (ამჟამად - შავი ზღვის ეკოლოგიისა და თევზის მეურნეობის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი).

ბათუმის აკვარიუმი რთული ტექნიკური კომპლექსია, რომელიც შედგება სადემონსტრაციო და ექსპერიმენტული ნაწილებისაგან. აკვარიუმში, რომლის ტევადობა 600 მ3, ბინადრობს შავი ზღვის, მტკნარი წყლის, აგრეთვე სხვა ზღვებისა და ოკეანეების ცხოველთა 60-მდე სახეობა. შავი ზღვის ფაუნიდან აღსანიშნავია: შავი ზღვის ზვიგენი - კატრანი, სკაროსისებრნი, ორაგული, კეფალი, სვია, კოლხური ზუთხი, ზღვის მამალი, ცხენთევზა და სხვა. მტკნარი წყლის თევზებიდან - გველთევზა, კალმახი, კობრი, წერი, ლოქო და ა. შ. აკვარიუმში თავმოყრილია შავი ზღვისა და წყნარი ოკეანის უხერხემლოთა ფაუნის წარმომადგენლები:აქტინიები, მიტილუსები, კიბორჩხალები, სავარცლურები, ზღვის ვარსკვლავები, ზღვის ზღარბები, ჰოლოთურიები და სხვა.

წყალმომარაგების რთული სისტემა, რომელიც აერაციისა და ტემპერატურის რეგულირების საშუალებას ილევა, 1400 მ3 წყალს იტევს. სპეციალური ფილტრები უზრუნველყოფს წყლის ხანგრძლივ წრებრუნვას, რის გამოც აკვარეუმის წყლით მომარაგება დამოკიდებული არ არის სანაპირო ზოლში შედგენილობის ცვლილებებსა და მეტერეოლოგიურ პირობებზე. ბათუმის აკვარიუმის ექსპერიმენტული ნაწილი მრავალფეროვან სამეცნიერო მუშობას ემსახურება. შავი ზღვის ბიოლოგიური რესურსების ამაღლებისა და ხარისხობრივი გაუმჯობესების მიზნით იკვლევენ ამ წყალსატევის ფაუნის სხვადასხვა ობიექტს. აქვე ატარებენ მუშობას წყლის ორგანიზმების ტოქსიკოლოგიის საკითხებზე და ადგენენ მთელი რიგი ტოქსიკური ნივთიერებების (უპირველეს ყოვლისა ნავთობის) ზღვრულ კონცენტრაციებს. ბათუმის აკვარიუმის მნიშვნელოვანი ნაწილია დელფინარიუმი, სადაც იკვლევენ შავი და აზოვის ზღვების დელფინთა ბიოლოგიასთან დაკავშირებულ საკითხებს.

ყოფილ სსრკ-ში იგი ითვლებოდა ერთ-ერთ უდიდეს აკვარიუმად.
## ლიტერატურა 
* *ცხომელიძე ო.*, ქსე, ტ. 2, გვ. 149-150, თბ., 1977

აკვარიუმი
ბათუმის გაზეთი

**„ბათუმის გაზეთი“** — ქართული პოლიტიკურ-ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა ბათუმში 1911 წლის ივლისიდან ყოველდღიურად. 1913 წლის ივნისიდან - კვირაში ორჯერ. 1914 წლის ივლისში ადგილობრივი ხელისოფლების განკარგულებით დაიხურა. სხვადასხვა დროს გაზეთის რედაქტორებად იყვნენ: ნოე ხომერიკი, ა. ჭელიძე, ლ. გეგენავა.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:ბათუმის გაზეთები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
პიტ მონდრიანი

**პიტერ კორნელი (პიტ) მონდრიანი**, 1912 წლიდან მას ეძახიან **მონდრიანი**-ს (Pieter Cornelis (Piet) Mondriaan, IPA: [pit 'mɔndɹiɔn]) (დ. 7 მარტი, 1872, ამერსფორტი, ნიდერლანდები; — გ. 1 თებერვალი, 1944, ნიუ იორკი, აშშ) — ჰოლანდიელი მხატვარი; დე შტეილის მიმდინარეობის მნიშვნელოვანი წევრი. ცნობილია მისი არარეპრეზენტაციული ფერწერული ტილოებით, რომელსაც თავად კომპოზიციებს უწოდებდა და რომლებიც ერთმანეთისგან შავი მართხკუთხა მონაკვეთებით განცალაკევებული წითელი, ყვითელი, ლურჯი ან შავი ოთხკუთხა ფორმებისგან შედგებოდა. ეს იყო თითქმის 30-წლიანი სტილისტური ევოლუციის შედეგი და მას თითქმის სიცოცხლის ბოლომდე გაჰყვა.

## რესურსები ინტერნეტში
*პიტ მონდრიანის ბიოგრაფია

## სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდელი მხატვრები
კატეგორია:დე სტიილი
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ყივჩაყები

მინი|350პქ|ყივჩაღების გავრცლების არეალი მონღოლების შემოსვლამდე.
**ყივჩაყები**, ასევე **ყივჩაღები** — თურქულენოვანი ტომი შუა საუკუნეებში (რუსეთში „პოლოვცებს“ უწოდებენ, ხოლო ევროპაში — „კუმანებს“). პირველსაცხოვრისი ვოლგის აღმოსავლეთით ჰქონდათ, XI საუკუნეში შავიზღვისპირეთში გადასახლდნენ. მისდევდნენ მომთაბარე მესაქონლეობას, ცხოვრობდნენ კარვებში (იურტები). ჰქონდათ წარმართული რწმენები. გავრცელებული იყო სისხლის აღების წესი. 

XI საუკუნეში პირველყოფილი თემური წყობილება დაიშალა და ფეოდალური საზოგადოება ჩამოყალიბდა. ფეოდალურ ზედაფენას ბაებს უწოდებდნენ. ცხოვრობდნენ ოჯახებად. ოჯახები ერთიანდებოდნენ გვარებად. გვარები  ურდოებად, რომელთაც სულთნები ედგნენ სათავეში. რამდენიმე ურდო ქმნიდა ტომს, რომელსაც ხანი მართავდა. ჰყავდათ ცხენოსანი ჯარი. ლაშქრობებში ქალებიც მონაწილეობდნენ. ყივჩაყებმა გაილაშქრეს კიევის რუსეთზე (1068, 1092, 1093, 1096), უნგრეთზე (1070, 1091, 1094), ბიზანტიაზე (1087, 1095). მშვიდობიანობის დროს რუსი მთავრები უნათესავდებოდნენ ყივჩაყ მთავრებს. რუსეთის ბრძოლა ყივჩაყებთან დამთავრდა მათი დიდი ნაწილის განადგურებით (1103-1116). ამის შემდეგ დონის ნაპირებზე დარჩა მხოლოდ სარჩაქ-ხანის პატარა ურდო, რომელსაც მისი ძმა ათრაქა მართავდა. დავით IV აღმაშენებელმა 1118 წელს საქართველოში 40 ათასი ყივჩაყი გადმოასახლა. აღმაშენებელმა ცოლად შეირთო ყოვჩაყთა ერთ-ერთი მთავრის, ათრაქა შარაღანის ძის ასული გურანდუხტი.

XII საუკუნის 80-იან წლებში ყივჩაყები მომძლავრდნენ და რუსეთს შეუტიეს, მაგრამ რუსეთის მთავრების ლაშქრისგან, ხოლო 1223 წელს კალკასთან ბრძოლაში მონღოლებისაგან განცდილი მარცხის (რუსებთან ერთად) შემდეგ დაკარგეს ძალა და გავლენა. ყივჩაყების ნაწილი უნგრეთში გადასახლდა, სხვები ოქროს ურდოს შემადგენლობაში გაითქვიფნენ. რუსების ბრძოლას ყივჩაყებთან აღწერს „ამბავი იგორის ლაშქრობისა“.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ცენტრალური აზიის ხალხები
ტანიგუჩი იოშიო

thumb|300px|მომას ტანიგუჩისეული ახალი შენობა ბაღით.
**იოშიო ტანიგუჩი** (; დ. 1937) — იაპონელი არქიტექტორი, ყველაზე უკეთ ცნობილი მისი ერთ-ერთი ბოლო ნამუშევრით – ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შენობის დიზაინის განახლებით, რომელიც 2004 წლის 20 ნოემბერს გაიხსნა.

ტანიგუჩი არის არქიტექტორ იოშირო ტანიგუჩის (1904-1979) ვაჟი. სწავლობდა კეიოს უნივერსიტეტში (1960), შემდეგ კი ჰარვარდის უნივერსიტეტის დიზაინის ფაკულტეტზე, რომელიც 1964 წელს დაამთავრა. შემდგომში მცირე ხნით არქიტექტორ უოლტერ გროპიუსთან მუშაობდა, რომელმაც დიდი ზეგავლენა იქონია ახალგაზრდა არქიტექტორზე.

1964-1972 წლებში ტანიგუჩი მუშაობდა არქიტექტორ კენძო ტანგეს სტუდიაში, რომელიც სავარაუდოდ ყველაზე მნიშვნელოვანი იაპონელი მოდერნისტი არქიტექტორი იყო ტოკიოს უნივერსიტეტში. მნიშვნელოვან გვიანდელ თანამშრომლობათა შორის იყო ისამუ ნოგუჩი, ამერიკელი პანორამული არქიტექტორი პიტერ უოლკერი, და მხატვარი გენიჩირო ინოკუმა. ტანიგუჩი ცნობილია რამდენიმე იაპონური მუზეუმის პროექტებით, მათ შორისაა ნაგანოს პრეფექტურის მუზეუმი, მარუგამე გენიჩირო-ინოკუმას თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი, ტოიოტას მუნიციპალური ხელოვნების მუზეუმი და ჰორიუძის საგანძურის გალერეა ტოკიოს ეროვნულ მუზეუმში.

1997 წელს ტანიგუჩიმ გაიმარჯვა დიზაინის კონკურსში ნიუ-იორკის თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმის შენობისთვის, დაამარცხა რა 10 სხვა საერთაშორისო მნიშვნელობის არქიტექტორი, მათ შორის რემ კოოლჰაასი, ბერნარდ ჩუმი, ჟაკ ჰერცოგი და პიერ დე მიურონი. მომა ტანიგუჩის პირველი ნაშრომი იყო იაპონიის გარეთ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Yoshio Taniguchi, MoMA BUILDS.

კატეგორია:იაპონელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1937
ბათუმის ოლქი

**ბათუმის ოლქი** () — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთული რუსეთის იმპერიაში,  1878-1883 და 1903-1917 წლებში. 

## ისტორია
### 1878-1883 წლები
მინი|1878 წლის რუსეთ ოსმალეთის საზღვარი ბერლინის კონგრესის მიხედვით
შეიქმნა 1878 წელს, საქართველოს იმ ისტორიულ ტერიტორიაზე, რომელიც რუსეთმა შეიერთა ბერლინის 1878 წლის ტრაქტატით. ბათუმის ოლქი ადმინისტრაციულად დაიყო  ბათუმის, ართვინისა და აჭარის ოკრუგებად და სანაოსნო ქალაქ ბათუმად, რომელსაც პორტო-ფრანკო სტატუსი მიენიჭა. სამხედრო და ადმინისტრაციულ საქმეებში კავკასიის არმიის მთავარსარდალს ექვემდებარებოდა. ადგილობრივი მმართველობას სათავეში ედგა ბათუმის სამხედრო გუბერნატორი. 1878 წლის 12 ოქტომბერს ქალაქებში არტაანსა, ბათუმსა და ყარსში მოეწყო სახელმწიფო ხაზინა. 1878 წლის 21 ოქტომბერს დაიგეგმა სატრანსპორტო გზების მოწყობა. 1878 წლის 11 დეკემბერს ბათუმისა და ყარსის ოლქებში გაიმართა მთელს კავკასიაში მოწყობილი სასამართლო სისტემა.

რუსეთის მიერ „სამუსლიმანო საქართველოს“ უდიდესი ნაწილის ანექსირებას საქართველოს ინტელექტუალური ელიტა ენთუზიაზმითა და ეიფორიით შეხვდა. თუმცა ამას დიდი იმედგაცრუება მოჰყვა, რადგან რუსეთის იმპერიულმა ხელისუფლებამ მხარი არ დაუჭირა მუსლიმი ქართველების ხელახალ გაქრისტიანებას და აღკვეთა ქართული სამღვდელოების მცდელობა, რომ შემოერთებულ რაიონებში წირვა- ლოცვა აღევლინათ.

ბათუმის პორტო-ფრანკო სტატუსის გამო ქალაქით დიდი ნავთობწარმოებლები დაინტერესდნენ: ლუდვიგ ნობელი, ძმები როტშილდები, ალექსანდრე მანთაშევი და სხვები. 9 წელი მოქმედებდა პორტო-ფრანკოს სტატუსი ბათუმში, რომელმაც თავისი ეკონომიკური კვალი დატოვა ქალაქზე. რკინიგზის დასრულებით ბათუმი კიდევ უფრო მჭიდროდ დაუკავშირდა დანარჩენ იმპერიას. 1883 წლის 12 ივლისს ბათუმის ოლქი გაუქმდა და ქუთაისის გუბერნიას შეუერთდა ბათუმისა და ართვინის ოკრუგების სახით. 

### 1903-1917 წლები
1903 წლის 17 მარტის დადგენილებით ბათუმის ოლქი ისევ დამოუკიდებელ ერთეულად გამოეყო ქუთაისის გუბერნიას
მინი|ბათუმის ოლქი

### 1918-1921 წლები
1918 წელს ოსმალეთის იმპერიასა და ამიერკვაკასიის ფედერაციას შორის მიმდინარეობდა ომი ბათუმის ოლქის დასაკავებლად. 1920 წლიდან შევიდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკის შემადგენლობაში 1921 წელს ყოფილ ბათუმის ოლქს მიენიჭა ავტონომია სამუსლიმანო საქართველოს სახელწოდებით.

## დემოგრაფია
1897 წლის აღწერით ბათუმის ოლქში ცხოვრობდა 144 584 მცხოვრები. 1917 წლის მონაცემებით ოლქის მოსახლეობა შეადგენდა 82 ათას ადამიანს, მათ შორის 74 ათასი ქართველი იყო.

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში
*БАТУМСКАЯ ОБЛАСТЬ

## სქოლიო
Outlook Express

**Outlook Express** — ელექტრონული ფოსტისა და ახალი ამბების მისაღები კლიენტი, რომელიც თანდართული იყო Internet Explorer-ის  4.0 ვერსიიდან მოყოლებული ყველა ვერსიაში Windows Vista-ს გამოსვლამდე. იგი სტანდარტულად იგი თანდართული  Microsoft Windows-ის წინა ვერსიებაში, Windows 98-იდან Windows Server 2003-ამდე, ისევე, როგორც Windows 3.x, Windows NT 3.51, Windows 95 და Mac OS 9 სისტემებში. Windows Vista-დან მოყოლებული, იგი შეცვალა Windows Mail-მა. Windows 7-იდან ყველა სახის საფოსტო კლიენტი ამოიღეს, თუმცა Windows Mail გარდაიქმნა Windows Live Mail პროგრამულ დანამატად, რომლის გააქტიურება ცალკე ჩამოტვირთვის შემდეგ გახდა შესაძლებელი.

## რესურსები ინტერნეტში
*დახმარება 
*Microsoft - დახმარება 
*Microsoft - Outlook და Outlook Express 
*Outlook Express - dbx ფორმატი  - ნაწილობრივი დოკუმენტაცია DBX ფაილის ფორმატის შესახებ; ნიმუშის კოდი. 
*UnDBX - კომპიუტერული პროგრამა - კონვერსიას მონაცემთა წარმოდგენის მიზნით (dbx ფორმატი > eml), ლიცენზია: GPL, ვებ-სერვისი  

კატეგორია:Internet Explorer
კატეგორია:Windows-ის ელექტრონული ფოსტის კლიენტები
ბათუმის ყურე

**ბათუმის ყურე** — ყურე საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. მდებარეობს შავი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ბათუმის კონცხით დაცულია აქ გაბატონებული სამხრეთ-დასავლეთი დინებისა და დასავლეთ ქარისაგან. ყურის დასავლეთ ნაწილში გაშენებულია ბათუმის ნავსადგური და საზღვაო ვაგზალი. მაქსიმალური სიღრმე 58 მ. ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში სიღრმე 10 მ-დე ეცემა. ფსკერი ლამიან-ქვიშიანია. სოხუმისა და ბიჭვინთის ყურეებთან ერთად წარმოადგენს აღმოსავლეთ შავიზღვისპირეთის უდიდეს ყურეს. პლაჟი მოსწორებულია და განიერი. ღიაა ჩრდილოეთისაკენ. ბათუმის ყურეს ერთვის მდინარეები ყოროლისწყალი და ბარცხანა. დასავლეთიდან შემოსაზღვრულია ბათუმის კონცხით. ბათუმის ყურის ნაპირას გაშენებულია ქალაქი ბათუმი.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ყურეები
კატეგორია:შავი ზღვის ყურეები
ნეორეალიზმი

::მიმდინარეობისთვის კინემატოგრაფიაში იხილეთ: **იტალიური ნეორეალიზმი**.

**ნეორეალიზმი**, ლიტერატურული და კინემატოგრაფიული მიმდინარეობა, რომელიც განვითარდა იტალიაში 1940-1950-იან წლებში.

ნეორეალიზმის მიზანია ასახოს რეალობა ისეთად, როგორიცაა, ყველანაირი შელამაზების, პრობლემათა მიჩქმალვის გარეშე. ეს მიმდინარეობა გამოჩენას იწყებს 1930-იანი წლებიდან ერთი მხრივ ფაშისტური კულტურის, მეორე მხრივ კი დეკადენტური თემების  წინააღმდეგ. 

ნეორეალისტები მიიჩნევენ, რომ მათი ვალია შეულამაზებლად გადმოსცენ ისტორიული ვითარება, ხალხის მგდომარეობა და ცხოვრება. ისინი ირჩევენ უბრალო, პირდაპირ, ყოველდღიურ სალამაპარკო ენას. თემატიკაში დომინირებს პარტიზანთა ბრძოლის, მშრომელთა მოთხოვნებისა და მოქალაქეების ამბოხების თემები. 

ტერმინი ნეორეალიზმი პირველად ამ ეპოქის კინემატოგრაფიას უკავშირდებოდა. ეს იყო ფილმები, რომლებიც იტალიაში არსებულ რეალობასა და სოციალურ პრობლემებს გამოხატავდა. ნეორეალისტური კინოს ყველაზე ცნობილი რეჟისორები არიან: რობერტო როსელინი, ვიტორიო დე სიკა, ლუკინო ვისკონტი. მოგვიანებით ტერმინი გავრცელდა ლიტერატურაშიც.

## ნეორეალისტი მწერლები 
* ელიო ვიტორინი
* ჩეზარე პავეზე
* ბეპე ფონოლიო
* იტალო კალვინო
* ალბერტო მორავია
* ვასკო პრატოლინი
* ფრანჩესკო ჯოვინე
* დომენიკო რეა
* კარლო ლევი
* მარიო ტობინო
* კარლო კასოლა

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
ეპიროსი

* ეპიროსი (რეგიონი) — სამხრეთ ბალკანეთში ისტორიული რეგიონი, თანამედროვე საბერძნეთის და ალბანეთის ტერიტორიაზე.
* ჩრდილოეთი ეპიროსი — სამხრეთ ალბანეთის რეგიონის ბერძნული სახელი
* ეპირი — საბერძნეთის ადმინისტრაციული ოლქი
* ეპიროს ვეტუსი და ეპიროს ნოვა — რომაული პროვინციები
პიროსი ეპიროსელი

[მინი|პიროსი, [ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი (ნეაპოლი)|ნეაპოლის ეროვნული არქეოლოგიური მუზეუმი]]
**პიროსი** (ძვ. წ. 318 - ძვ. წ. 272) (ბერძ. Πύρρος) მოლოსიანსის, (ძვ. წ. 297 წლიდან) ეპიროსის (ძვ. წ. 306 - ძვ. წ. 301, ძვ. წ. 297 - ძვ. წ. 272) და მაკედონიის (ძვ. წ. 288 - ძვ. წ. 284, ძვ. წ. 273 - ძვ. წ. 272) მეფე. ერთ-ერთი ყველაზე გამოჩენილი, მაგრამ წარუმატებელი ბერძენი მხედართმთავარი. იგი იბრძოდა რომის რესპუბლიკის წინააღმდეგ და მიუხედავად ბრძოლების მოგებისა, ომი წააგო. მასზეა გამოთქმა *პიროსის გამარჯვება*.

## ლიტერატურა
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* პლუტარქე, პარალელური ბიოგრაფიები, პიროსი

კატეგორია:ძველი ბერძენი მეფეები
კატეგორია:ძველი ბერძენი მხედართმთავრები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 318
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 272
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბერძნები
დიდი საბერძნეთი

მინი|250პქ|
**დიდი საბერძნეთი** (, ) — სამხრეთ იტალიაში მდებარე ძველბერძნული ქალაქების ჯგუფი. მათი აქ დაარსება დაიწყო ძვ. წ. VIII საუკუნეში (იხ. ბერძნული კოლონიზაცია), უძველესი ქალაქი იყო კუმე, ყველაზე მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს ტარენტმა, სიბარისმა, კროტონმა, რეგიუმმა, პოსიდონიამ, ნეაპოლმა. სამხრეთ იტალიის შიდა ნაწილი დასახლებული იყო იტალიური ტომებით, რომლებთანაც ახალმოსახლე ბერძნებს მალევე მოუვიდათ სამხედრო კონფლიქტები, ამას დაემატა ცალკეულ ქალაქთა შორის ომები. კოლონიები თავდაპირველად დაარსდა როგორც მიწათმოქმედების დასახლებები, მაგრამ მალევე მათი მოსახლეობის ძირითადი საქმიანობა სავაჭრო საქმე გახდა. მას შემდეგ, რაც კროტონმა ძვ. წ. 510 წელს გაანადგურა მდიდარი და მასთან კონკურენციაში მყოფი სიბარისი, დაიწყო საერთო დაკნინება, რომელიც არ შეეხო მხოლოდ სიცილიას.

ძვ. წ. 474 წელს სირაკუზის ტირანმა ჰიერონ I-მა ეტრუსკები კუმეს ბრძოლაში დაამარცხა. კართაგენელები დაამარცხეს 480 წელს ჰიმერის ბრძოლაში. ამ თავდაცვითი ომების წარმოებით, სირაკუზა თავისი ტირანების მმართველობის დროს დასავლეთ საბერძნეთის წამყვანი მებრძოლი ძალა გახდა. კართაგენელებთან მრავალსაუკუნოვანი ბრძოლის შედეგად სიცილიაზე მრავალი ქალაქი გაუკაცრიელდა. კონტინენტზე კი ერთი მეორის მიყოლებით დაიპყრო რომმა.

ყველაზე ბოლოს, მედგარი ბრძოლის შემდეგ (282–272) დაეცა ტარენტი. დიდ საბერძნეთში ბერძნული ელემენტი იმპერიის ეპოქამდე შემორჩა. ადგილობრივი კულტურის მაღალ დონეზე მიუთითებს, მაგალითად, ელეისა და პითაგორეიზმის სკოლები. ძალიან ძლიერი იყო ბერძნული გავლენა რომზე. ბიზანტიურ ეპოქაში დიდი საბერძნეთის ბერძნული მოსახლეობა კვლავ გაიზარდა, მისი ნაშთები სამხრეთ იტალიაში ახლაცაა შემორჩენილი.

## ციტატა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* რუკა

## სქოლიო 
კატეგორია:ძველი იტალიის ისტორია
კატეგორია:ისტორიული რეგიონები
დიდი საბერძნეთი
ბაი

საკუთარი სახელი **ბაი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაი, ამურ — ფრანგი არქეოლოგი
* ბაი — იუნანის პროვინციის (ჩინეთი) დასავლეთ ნაწილში მცხოვრები ხალხი
* ბაი — მიწათმფლობელი, მესაქონლე, მევახშე

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჰერაკლიუმი

ჰერაკლიუმი (, ) — მთელი რიგი ქალაქების სახელწოდება ძველ საბერძნეთში. 

* პონტოს ჰერაკლიუმი
* ლინკესტისის ჰერაკლიუმი
* სინტიკის ჰერაკლიუმი
* ტრაკიის ჰერაკლიუმი
ჰერაკლიუმის ბრძოლა

**ჰერაკლიუმის ბრძოლა** იყო რომაელებსა და პიროსის მეთაურობით ბერძნებს შორის პირველი ბრძოლა. ამ ბრძოლაში რომაელებმა პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები და თავისი დამარცხებაც სწორედ ამ ცხოველებისადმი შიშს მიაწერეს.

## წინარეისტორია 
ძვ. წ. III საუკუნისთვის რომს უკვე დამორჩილებული ჰყავდა იტალიის ერების უმეტესობა. თავისუფლება შეინარჩუნეს მხოლოდ აპენინის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთით გალებმა და სამხრეთით დიდმა საბერძნეთმა. ძვ. წ. 280ან წლებში კი რომსა და ტარენტიუმს შორის კონფლიქტი მომწიფდა. ტარენტიუმელებმა დახმარებისთვის ეპიროსის მეფეს პიროსს მიმართეს, რომელიც მალევე ჩამოვიდა იტალიაში. პიროსის და რომაელების ჯარებს შორის პირველი შეტაკება ჰერაკლიუმთან მოხდა.

ეს ბრძოლა ორივე მხარისთვის რთული იყო, რადგან მოწინააღმდეგეები ერთმანეთს სრულიად არ იცნობდნენ. პიროსის წარმოდგენაში რომაელები კარგი მეომრები, თუმცა ველური ბარბაროსები იყვნენ, ხოლო რომაელებისთვის ეს პირველი შეტაკება იყო ბერძნებთან და მათ პირველად ნახეს საბრძოლო სპილოები.

## ბრძოლის მიმდინარეობა 
პიროსი დაბანაკდა პანდოსიუმსა და ჰერაკლიუმს შორის, რომაელთა ბანაკის მახლობლად. პიროსმა ღამით დაზვერა რომაელთა ბანაკი და როდესაც ნახა თუ რა წესრიგი სუფევდა იქ გადაწყვიტა დალოდებოდა მოკავშირეებს და მხოლოდ შემდეგ დაეწო ბრძოლა, მაგრამ რომაელებმა არ აცალეს მას და მალევე გადმოკვეთეს მდინარე.

thumb|left|250px|ბრძოლის დასაწყისი
რომაელებსა და ბერძნებს შორის გაიმართა ბრძოლა, პიროსი გამოირჩეოდა თავისი სამოსით და იარაღით, იგი ყველგან ასწრებდა მისვლას და ხელმძღვანელობდა ბრძოლას. ბრძოლის დროს ერთ-ერთი იტალიელი დაედევნა პიროს და სცადა მისი მოკვლა, მაგრამ დროულად იქნა შემჩნეული ბერძნების მიერ და მოკლული. ამის შემდეგ პიროსმა თავის მიახლოვებულ პირს მეგაკლოსს გაუცვალა ტანსაცმელი და იარაღი, თვითონ კი შეუტია რომაელებს.

რომაელებსა და ბერძნებს შორის სასტიკი ბრძოლა გაიმართა, ამბობდნენ რომ მათ ერთმანეთს შვიდჯერ დაახევინეს უკან. იარაღის გაცვლამ კი კინაღამ დაღუპა პიროსი. რომაელები გაეკიდნენ მეგაკლოსს და მოკლეს იგი. პიროსის მუზარადი ხელიდან ხელში გადადიოდა, რომაელებმა ხმამაღალი ყვირილით აღნიშნეს მეფის სიკვდილი, ბერძნები კი დაითრგუნნენ. პიროსს მოუწია მეომართა რიგებში გავლა რათა მათ დაეჯერებინათ რომ იგი ცოცხალია.

thumb|250px|ბრძოლის მეორე ფაზა
ასე პიროსმა შეძლო მდგომარეობის გამოსწორება. ბრძოლის ბოლოს რომაელები შეავიწროვეს სპილოებმა. რომაელებს არ ჰყავდათ მანამდე ნანახი ეს ცხოველები და უცნობმა ცხოველებმა ისინი ძალიან შეაშინა, ცხენები კი სპილოების დანახვისას გიჟებივით გარბოდნენ და აღარ ემორჩილებოდნენ მხედრებს. პიროსი თესალიელ მხედრებთან ერთად თავს დაესხა არეულ რომაულ ჯარს და გააქცია ისინი.

იერონიმეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს 7 000 მეომარი და ბერძნებმა 4 000, ხოლო დიონისეს ცნობებით რომაელებმა დაკარგეს თითქმის 15 000, ხოლო ბერძნებმა 30 000. ისტორიკოსების მიერ იერონიმეს ცნობები უფრო სანდოა.

## შედეგები 
ამ ბრძოლის შედეგად მიუხედავად რომაელთა დამარცხებისა, პიროსმა სწორად შეაფასა მათი ბრძოლისუნარიანობა და ხანგრძლივი დიპლომატიური მოლაპარაკებებით სცადა კონფლიქტის მშვიდობიანი გზით მოგვარება. მაგრამ რომაელები არ გატეხა ბრძოლაში წაგებამ და ისინი არ დათანხვდნენ მშვიდობაზე სანამ პიროსი არ დატოვებდა იტალიას.

## რესურსები ინტერნეტში
* პლუტარქე, "პარალელური ბიოგრაფიები" პიროსი 16-17

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ბათქაში

**ბათქაში** — კედლის, ტიხრის, ჭერისა და სხვა ზედაპირის მოსაპირკეთებელი შრე. ბათქაშს ხმარობენ გლუვი ან რელიეფური ზედაპირის მისაღებად. მისი დანიშნულებაა კონსტრუქციების დაცვა ტენის, გამოფიტვისა და ცეცხლისაგან, მათი ჰაერშეღწევადობისა და ბგერათგამტარობის შემცირება. ბათქაში ორგვარია: სველი (ზედაპირი შელესილია საბათქაშე ხსნარით) და მშრალი (ზედაპირზე აკრავენ ქარხანაში წინასწარ დამზადებულ მოსაპირკეთებელ ფილებს).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამშენებლო მასალები
პუბლიუს ვალერიუს ლევინუსი

**პუბლიუს ვალერიუს ლევინუსი** () — რომის კონსული ძვ. წ. 280 წელს.

პუბლიუს ვალერიუსი მონაწილეობდა პიროსის წინააღმდეგ ომში. იგი მეთაურობდა რომაელებს ჰერაკლიუმის ბრძოლაში, რომელშიც მიუხედავად ღირსეული ბრძოლისა, რომაელები დამარცხდნენ.

## ლიტერატურა
* Hans Volkmann: *Valerius 213)*. In: *Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft*. Zweite Reihe. Band 8.1: Valerius Fabrianus bis P. Vergilius Maro (RE VIII A, 1). Druckenmüller, Stuttgart 1955, Sp. 50f

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:ვალერიუსები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
ბაი (სოციალური ფენა)

**ბაი** () — ოქტომბრის რევოლუციამდელ შუა აზიაში, ყაზახეთში, ალთაისა და ნაწილობრივ კავკასიაში მდიდარი, მსხვილი მიწათმფლობელი, მესაქონლე, მევახშე. ბაების სოციალური კატეგორია წარმოიქმნა კაპიტალიზმამდელ პერიოდში. XX საუკუნის დამდეგისათვის გაიზარდა იმ ბაების ფენა, რომლებიც ქალაქის სავაჭრო და სამრეწველო ბურჟუაზიას განეკუთვნებოდნენ.

## ლიტერატურა
## იხილეთ აგრეთვე 
* ათაბაგი

## წყაროები 
* *Encyclopaedia of the Orient* 
* Westermann *Großer Atlas zur Weltgeschichte* 
*WorldStatesmen - click on each present country
**ACROSS THREE CENTURIES: The Life and Legacies of Mohammed Shitta-Bey (1824-1895)* by Doctor Siyan Oyeweso 

კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერია
კატეგორია:წოდებები
აპიუს კლავდიუსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

რომის რესპუბლიკაში კლავდიუსების გვარის რამდენიმე აპიუსი იყო კონსული და მხედართმთავარი.

* აპიუს კლავდიუსი (დეცემვირი)
* აპიუს კლავდიუსი (ცენზორი)
* აპიუს კლავდიუსი (კონსული)
ბაია (გვარი)

**ბაია** () — მცენარეთა გვარი ბაიასებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, იშვიათად ერთწლოვანი ბალახია, რომელსაც ფუნჯა ფესვები (ხშირად ფესურები) და მორიგეობით განლაგებული თათისებრ დაყოფილი ფოთლები აქვს. ყვავილები ცალადია ან შეკრებილია მეჩხერ ყვავილედებად. ყვავილსაფარი ორმაგია. ხუთწვერიანი. გვირგვინის ფურცელი ყვითელია, იშვიათად თეთრი; თითოეული ფურცლის ძირში სანექტრეებია. ნაყოფი კაკლიჭაა.  

ცნობილია 600-მდე სახეობა, საქართველოში 50-მდე, რომელთაგანაც 11 — საქართველოს ენდემია ( და სხვა), 9 კი — კავკასიისა. ბაია გავრცელებულია ყველა სარტყელში — დაბლობიდან მაღალმთამდე. 

უყვარს ტენიანი ადგილები, თუმცა ზოგიერთი სახეობა ველებსა და ხრიოკებზეც გვხვდება. საქართველოში სახეობათა უმრავლესობა სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე იზრდება, მცირე რაოდენობით გვხვდება ტყეებში, ბუჩქნარებსა და ველობებზე, თითო-ოროლა სახეობა კი () ნახევრად უდაბნოებში და ველებზე. 

ბევრი მათგანი შხამიანია ( და სხვა). შეიცავს ანემონოლს, რომელიც იწვევს საქონლის მოწამვლას, თივა კი უვნებელია. ბაიათა საკმაოდ დიდი ნაწილი სარეველაა (ყანის ბაია — ), ზოგი მეტნაკლებად დეკორატიული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბაიასებრნი
ბაიათი

**ბაიათი** — ლირიკულ-სატრფიალო ხასიათის აზერბაიჯანული რომანსი-სიმღერა. ბაიათს, როგორც წესი, საფუძველი უდევს რვა ტაეპისაგან შემდგარი შვიდმარცვლიანი ლექსი, გარითმული ასეთი სქემით: *ააბა*. მღერიან ხმის მაღალ რეგისტრში, აქვს ფართო დიაპაზონის მელოდიური ქარგა, ელეგიური, სევდიანი, მღერადი ჰანგი. მდიდარია მელიზმებით. ბაიათს უპირატესად აშუღები ასრულებდნენ მუსიკალური საკრავების (საზი, თარი, ქამანჩა) თანხლებით. 

ბაიათი XVIII-XIX საუკუნეებში აღმოსავლეთ საქართველოშიც, განსაკუთრებით თბილისში იყო გავრცელებული, სადაც მან ქართული ქალაქური სასიმღერო ლირიკის ზემოქმედება განიცადა. ქართული ბაიათის ტიპური ნიმუშია „ორთავ თვალის სინათლევ“. საქართველოში ბაიათს ასრულებდნენ თბილისელი აშუღები: ჰაზირა, საგინაშვილი, მაჩაბელი, ჭიპრ-დალაქიშვილი და სხვები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანული ფოლკლორი
კატეგორია:სიმღერის ფორმები
კატეგორია:აზერბაიჯანული კულტურა
ასკულუმის ბრძოლა

* ასკულუმის ბრძოლა (ძვ. წ. 279) — პიროსთან ომისას
* ასკულუმის ბრძოლა (ძვ. წ. 209) — ჰანიბალთან ომისას
ბაიანი

მინი
**ბაიანი** (ლეგენდარული რუსი მომღერალ-მთქმელის ბაიანის ან ბოიანის სახელის მიხედვით), ენაკიანი პნევმატური მუსიკალური საკრავი, ხელის ღილაკებიანი გარმონი, რომლის მარჯვენა კლავიატურაზე სრული ქრომატული ბგერათა რიგია განლაგებული (დიაპაზონი: დიდი ოქტავის სი-ბემოლი—მეოთხე ოქტავის დო-დიეზი), ხოლო მარცხენაზე ბანები და მზა აკორდული აკომპანემენტი. ბანების დიაპაზონი ერთი ოქტავის ფარგლებშია, მაგრამ თითოეული ნოტი ერთდროულად ხუთ (ოთხ) ოქტავაში ჟღერს. ბაიანს აქვს მზა აკორდები ყველა ტონალობაში — მაჟორული და მინორული სამხმოვანებები და მათი შებრუნებები, სეპტაკორდები (ზოგჯერ შემცირებულიც).

ბაიანის წინამორბედია ოთხრიგიანი პეტერბურგული გარმონიკა და სამრიგიანი „ველური“. სახელწოდება „ბაიანი“ პირველად უწოდეს (1907) სრულყოფილ ოთხრიგიან გარმონს მისმა კონსტრუქტორმა პ. სტერლიგოვმა და გარმონზე დამკვრელმა ი. ორლოვსკიმ.

ბაიანი არის არა მარტო ხალხური, არამედ საორკესტრო საკრავიც. საზღვარგარეთ იგი ცნობილია კნოპიანი (ან ქრომატული) აკორდეონის სახელით.
## იხილეთ აგრეთვე 
* გარმონი
## ლიტერატურა 
კატეგორია:კლავიშებიანი საკრავები
ასკულუმის ბრძოლა (ძვ. წ. 279)

**ასკულუმის ბრძოლა** — მეორე ბრძოლა პიროსსა და რომს შორის. ბრძოლამ ორი დღე გასტანა, საბოლოოდ პიროსმა გაიმარჯვა, თუმცა დაკარგა თავისი ძალების დიდი ნაწილი. სწორად ამ ბრძოლიდან წარმოიშვა გამოთქმა „პიროსის გამარჯვება“

## წინარეისტორია 
ჰერაკლიუმის ბრძოლის შემდეგ მეტოქეებმა უკვე საკმარისად კარგად გაიცნეს ერთმანეთი. რომაელებმა იცნოდნენ პიროსის ყველაზე საშიში იარაღის — საბრძოლო სპილოების შესახებ, პიროსმა კი სათანადოდ შეაფასა რომაელთა ბრძოლისუნარიანობა. პიროსში, როგორც კარგ მხედართმთავარში, მებრძოლმა რომაელებმა დიდი სიმპატია გამოიწვიეს და მან ყველა ხერხით სცადა თავიდან აეცილებინა შემდგომი სისხლისღვრა, დაესრულებინა ომი და გამხდარიყო ამ ხალხის მოკავშირე, მაგრამ რომაელებმა მიუხედავად წაგებისა არ ისურვეს დანებება და ფარხმალის დაყრა, სანამ პიროსი იტალიის მიწაზე რჩება. ამრიგად მეორე ბრძოლა მეტოქეებს შორის გარდაუვალი გახდა.

## ბრძოლის მიმდინარეობა 
მეორე ბრძოლა ქალაქ ასკულუმთან გაიმართა. რომაელებმა პიროსი აიძულეს დაბლობიდან მდინარის ტყიან ნაპირზე გადასულიყო, საიდანაც სპილოები ვერ მოახერხებდნენ თავდასხმას. ბრძოლა ღამემდე გაგრძელდა და გაურკვეველი იყო გამარჯვებული.

მეორე დღეს პიროსმა შეძლო დაბლობზე გადმონაცვლება. ყველაზე სუსტ ადგილებში ყარაული დააყენა, სპილოებს შორის მან შუბოსნები და მშვილდოსნები ჩააყენა, და სწრაფად შეუტია რომაელებს. რომაელებმა ვერ შეძლეს ფლანგიდან შეტევა, როგორც წინა ბრძოლაში, პირისპირ შეხვდნენ მეტოქეს და სცადეს მძიმე ქვეითების დამარცხება, სანამ მათ სპილოები არ მოეშველებოდნენ. პიროსმა კი სპილოებით შეუტია რომაელებს და უკუაქცია ისინი. რომაელები გაიქცნენ ბანაკში. ამ დღეს დაიღუპა 6000 რომაელი და 3500 ბერძენი.

მიუხედავად გამარჯვებისა, პიროსს ისეთი დანაკარგები ჰქონდა, რომ ომის ასე გაგრძელებას იგი ვეღარ შეძლებდა. ისტორიაში შევიდა მის მიერ წარმოთქმული ფრაზა „თუ კიდევ ერთხელ ასე გავიმარჯვებთ რომაელებთან, საბოლოოდ დავიღუპებით“. დაიღუპა მის მიერ ჩამოყვანილი ჯარების დიდი ნაწილი და მისი მიახლოვებული მხედართმთავრები.

## შედეგები 
ბრძოლაში პიროსის გმარჯვების მიუხედავად, მას ომის გაგრძელების საშუალება აღარ ჰქონდა. მისთვის ცხადი იყო, რომ იტალია უნდა დაეტოვებინა. პიროსისთვის საბედნიეროდ ამ დროს მას სიცილიელმა ბერძნებმა სთხოვეს დახმარება კართაგენის წინააღმდეგ, რითაც პიროსს საშუალება მიეცა იძულებითი დახევა სიცილიისთვის დახმარების მოტივით აეხსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* პლუტარქე, "პარალელური ბიოგრაფიები", პიროსი

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის ბრძოლები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
Afraid of Sunlight

***Afraid of Sunlight*** — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის მერვე სტუდიური ალბომი. იგი გამოვიდა ბრიტანეთში 1995 წელს და იქცა უკანასკნელ ალბომად, რომელიც ჩაიწერა EMI-სთან დადებული კონტრაქტის ფარგლებში.

## ისტორია 
ალბომი არ არის კონცეპტუალური, მაგრამ განიხილავს ცნობილი პიროვნების ცხოვრების უარყოფით ნაწილს. კონკრეტულად, სიმღერა „Afraid of Sunlight“ ჯეიმზ დინზეა, „Out Of This World“ კი სპორტსმენ დონალდ კემპბელზეა, რომელიც 1967 წელს მოკლეს. „King“ უფრო ელვის პრესლიზე, კურტ კობეინზე და, ჯგუფის თქმით, მაიკლ ჯექსონზეა.

ალბომის პირველი ნახევარი უფრო სატირულ ტონს ატარებს. სიმღერა „Gazpacho“ ჰოლივუდის ცხოვრების სტილს დასცინის, „Cannibal Surf Babe“ კი ჯგუფ The Beach Boys-ის პაროდიაა. საგულისხმოა, რომ „Cannibal Surf Babe“ აშშ-ში გავრცელდა პრომო-სინგლის სახით.

## სიმღერების სია
*სიმღერები 3-9 1999 წლის გამოცემის დამატებიდან მანამდე არსად გამოცემულა.

## ჩარტები
## პერსონალი 
* სტივ ჰოგართი – ვოკალი
* სტივ როზერი - გიტარა
* მარკ კელი - კლავიშები
* პიტ ტრევავასი - ბას-გიტარა
* იენ მოსლი - დასარტყმელი საკრავები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინფორმაცია ჯგუფის ოფიციალურ საიტზე 

## სქოლიო 
კატეგორია:Marillion-ის ალბომები
კატეგორია:1995 წლის ალბომები
კატეგორია:ალბომები დეივ მიგენის პროდიუსერობით