მჭადა სოკო

**მჭადა სოკო** () — ქუდიანი სოკო რძიანა სოკოების გვარისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს დედამიწის ყველა კონტინენტს, გარდა ანტარქტიდისა.

კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, იხმარება ახალი, დამწნილებული, დამუჟუჟებული და დამარილებული. იზრდება წიწვოვან ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად, გაზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ფიჭვთან და ნაძვთან.

სოკო პირველად აღწერა შვედმა ბუნებისმეტყველმა კარლ ლინემ 1753 წელს როგორც *Agaricus deliciosus*. მიმდინარე ბინომიალური სახელწოდება მიანიჭა ბრიტანელმა მიკოლოგმა სემიუელ ფრედერიკ გრეიმ 1821 წელს.

**სამეცნიერო სინონიმები**:
*
*
* (1871)
*

## აღწერა
ქუდის დიამეტრი — 4-18 სმ, მრგვლად ამობურცული, შემდეგ გაშლილი და ძაბრისებურად ჩაღრმავებული, შეკეცილი კიდეებით, მოგვიანებით გასწორებული კიდეებით, ზოგჯერ მცირე ზომის ბორცვაკით ცენტრში, გლუვი, მბზინავი, წვიამიან ამინდში წებოვანი, ნარინჯისფერი, მოყვითალო-ჟანგმიწისფერი ან მუქი ნარინჯისფერი. უფრო მუქი კონცენტრული რგოლებითა და ლაქებით.

რბილობი — მკვრივი, მოყვითალო-ნარინჯისფერი, გადატეხვისას ჯერ სწრაფად წითლდება და შემდეგ მწვანდება. გადატეხვისას სოკო გამოყოფს ღია ნარინჯისფერ, რძისმაგვარ სქელ სითხეს (ხილის არომატით), რომელიც რამდენიმე საათის შემდეგ ნაცრისფერ-მწვანე ფერს იღებს.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ხშირი, თხელი, სუსტად დაღმავალი ფეხთან, ნარინჯისფერ-წითელი, დაჭერისას მწვანდება.

ფეხის სიგრძე — 3-7, სისქე — 1,5-2, ქუდის ფერის ან უფრო ღია, ცილინდრული, თანაბარი, ძირისკენ გასქელებული, ფუყე. ზედაპირზე ახასიათებს მცირე ზომის ჩაღრმავებები. ფეხი ზოგჯერ დაფარულია ბუსუსებით.

სპორების ფხვნილი — ყვითელი. სპორები — წაგრძელებულ-ოვალური, 7,1–9,1×6–7,5 მკმ.

## ეკოლოგია და გავრცელება 
იზრდება წიწვოვან ტყეებში, მჟავე ნიადაგზე, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას უპირატესად წარმოქმნის ფიჭვთან და ნაძვთან.

ფართოდაა გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყლებში — ჩრდილოეთი ამერიკა, ევროპა, ჩრდილოეთი აფრიკა, აზია (ისრაელი, სომხეთი, აღმოსავლეთი ციმბირი და ჩინეთი). საქართველოში გავრცელებულია ყველგან. სახეობა შეტანილია ჩილეში, ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში.

მისი სამშობლოა სამხრეთ პირინეის ნახევარკუნძული, სადაც ხმელთაშუა ზღვის ნაძვნარის ქვეშ იზრდება. ასევე გვხვდება ხმელთაშუა ზღვის აუზში, პორტუგალიაში, ბულგარეთში, ესპანეთში, საბერძნეთში, იტალიაში, კვიპროსში, საფრანგეთში და ა.შ.

მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნებში შეგროვებული ნიმუშების დნმ-ის ანალიზით დადგინდა, რომ მჭადა სოკო ცალკეულ ევროპულ სახეობას მიეკუთვნება და ჩრდილოეთ და ცენტრალური ამერიკის სახეობებისგან გენეტიკურად, მორფოლოგიურად და ეკოლოგიურად განსხვავდება.

**სეზონი** — აგვისტოდან ოქტომბრამდე.

## მსგავსი სახეობები

Weinroter Kiefern-Reizker Lactarius sanguifluus.jpg|*Lactarius sanguifluus*
Lactarius semisanguifluus1597.jpg|*Lactarius semisanguifluus*
Lactarius torminosus (cropped).jpg|*Lactarius torminosus*
Lactarius salmonicolor cropped.jpg||*Lactarius salmonicolor* 
Reizker- Fichten (3).JPG|*Lactarius deterrimus*
2007-09-12 Lactarius quieticolor 2.jpg|*Lactarius quieticolor*
Lactarius rubrilacteus 65786.jpg|*Lactarius rubrilacteus*

## კვებითი ღირებულება
კარგი ხარისხის საჭმელი სოკოა, რომელიც იხმარება ახალი შემწვარი, დამარილებული, დამწნილებული და დამუჟუჟებული სახით. ხშირად ჭიანდება.

გავრცელებული აზრის საწინააღმდეგოდ, მჭადა გამოიყენება გამშრალი სახითაც, რა დროსაც სოკო მის არომატსა და გემოს ინარჩუნებს. გამშრალ მჭადას სუნელადაც ხმარობემ.

მჭადა სოკოსგან გამოყვანილია ანტიბიოტიკი  ლეკტარიოვიოლინი, რომელიც აფერხებს მრავალი ბაქტერიის განვითარებას ორგანიზმში, მათ შორის ტუბერკულიოზის გამომწვევ ბაქტერიას.

## ადგილობრივი სახელწოდებები
საქართველოს ყველა რეგიონში მჭადას სხვადასხვა სახელით იცნობენ:
*იმერეთი — **მჭადა, მჭადიო, მჭადო, ჭადო** 
*რაჭა — **ჭადო**
*სამეგრელო — **მაჭკიდია**
*გურია —  **სოკომჭადა, ჭადა-ჭადაი**
*ზემო აჭარა — **ჭადობაი**
*სვანეთი — **ჭადუაი, გუზ**

## გალერეა

ფაილი:Lactarius deliciosus.jpg
ფაილი:2011-11-26 Lactarius deliciosus (L.) Gray 187160.jpg
ფაილი:Lactarius deliciosus (32280934474).jpg
ფაილი:Lactarius deliciosus 96019215.jpg
ფაილი:LACTARIUS DELICIOSUS (L. Fr.) S.F. Gray. (5830470879).jpg
ფაილი:2011-11-26 Lactarius deliciosus (L.) Gray 187161.jpg
ფაილი:Lactarius deliciosus 1 (1).jpg
ფაილი:Lactarius_deliciosus_20100928w.JPG

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ხრაშუნასოკოსებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები