open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დიკასტერია (საქართველო)

**დიკასტერია** — საეკლესიო მმართველობის ორგანო, რომელიც სასამართლოს ფუნქციებს ახორციელებდა. იგი დააარსა კათალიკოს ანტონ I-მა და მოქმედებდა XVIII საუკუნის 70-იანი წლებიდან. დიკასტერია ექვემდებარებოდა კათალიკოსს და გადაწყვეტილებებს იღებდა მისი სახელით. აქ განიხილებოდა სასულიერო ხასიათის დავები, მაგრამ ეს საკითხები მხოლოდ დიკასტერიას არ ექვემდებარებოდა — ისინი ასევე შედიოდა მეფის, კათალიკოსის, ბატონიშვილებისა და მდივანბეგთა კომპეტენციაშიც.

## შემადგენლობა 
დიკასტერიის შემადგენლობა საქმის განხილვისას განისაზღვრებოდა სამი წევრით, თუმცა, ზოგიერთ შემთხვევაში, წევრთა რაოდენობას შეიძლება ხუთამდეც მიეღწია. სხდომას თამვჯდომარეობდა დამსწრეთაგან ყველაზე უფრო მაღალი რანგის სასულიერო პირი. კათალიკოს-პატრიარქი იშვიათად მონაწილეობდა დიკასტერიის მუშაობაში, თუმცა იგი ამტკიცებდა მის განაჩენებსა და გადაწყვეტილებებს. დიკასტერია საქმეს განიხილავდა კათალიკოსის რეზიდენციაში.

## კომპეტენცია 
დიკასტერია განიხილავდა ყოველგვარ დავას მონასტრებსა და ეკლესიებს შორის; ეკლესიებისა და მონასტრების ყმათა ქონების ხელყოფის საკითხებს; საჩივრებს ეკლესია-მონასტრების მიწებისა და ყმების მიმტაცებელთა წინააღმდეგ; სასულიერო პირების ყოველგვარ უღირს საქციელს როგორც ყოფაში, ისე მღვდელთმსახურებაში; სასულიერო პირთა მიერ ჩადენილ დანაშაულებს; შვილად აყვანისა და განქორწინების საკითხებს; უკანონო ქორწინებასთან დაკავშირებულ საკითხებს; ყოფით დავებს ოჯახის წევრთა შორის.

საჩივარი იწერებოდა დიკასტერიის სახელზე, ხანდახან, დიკასტერიას საქმეთა განხილვას ავალებდა მეფე, კათალიკოსი, იშვიათად, დედოფალიცა და ბატონიშვილიც.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მდივანბეგთა სასამართლო

## ლიტერატურა 
* ვ. მეტრეველი, ქართული სამართლის ისტორია, თბ., 2004
* მ. კეკელია, სასამრთლო ორგანიზაცია და პროცესი საქართველოში რუსეთთან შეერთების წინ, ტ. 1
* ივ. სურგულაძე, სასამართლო ორგანიზაცია გვიანფეოდალურ საქართველოში, თსუ შრომები, ტ. 47, 1947

## სქოლიო 
კატეგორია:ძველი ქართული სასამართლოები
სან-კრისტობალი (ვენესუელა)

**სან-კრისტობალი** () — ქალაქი ვენესუელაში, ტაჩირის შტატის დედაქალაქი. 2010 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა შეადგენს 645 925 ადამიანს. მდებარეობს დასავლეთ ვენესუელის მთიან რეგიონში, ზღვის დონიდან 818 მეტრზე, ჩრდილოეთ ანდებში, რომელიც გადაჰყურებს მდინარე ტორბესს. კოლუმბიის საზღვრიდან დაშორებულია 56 კმ-ით. ქალაქი 1561 წელს დააარსა ხუან დე მალდონადომ. დაარსებისთანავე, ქალაქმა სწრაფი ზრდა იწყო და გადაიქცა ქვეყნის ვაჭრობის ერთ-ერთ ყველაზე მზარდ და მნიშვნელოვან ცენტრად, რაც უპირველესად გამოწვეულია მისი ნაყოფიერი ნაიდაგითა და კოლუმბიასთან სიახლოვით.

ქალაქი მძიმედ დაზიანდა კუკუტას მიძისძვრისას (აგრეთვე ცნობილი როგორც ანდების მიწისძვრა) 1875 წელს. სან-კრისტობალზე გაივლის პანამერიკული გზატკეცილი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
სან-კრისტობალი დაძმობილებულია შემდეგ ქალაქებთან და მუნიციპალიტეტებთან:

## იხილეთ აგრეთვე 
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* სან-კრისტობალის ურბანული ისტორია
* სან-კრისტობალის პორტალი  

კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
გუახირა

სახელი **გუახირა** შესაძლოა აღნიშნავდეს:

*გუახირა — დეპატრამენტი კოლუმბიაში
*გუახირა — უდაბნო გუახირის ნახევარკუნძულზე, კოლუმბიისა და ვენესუელის ტერიტორიებზე
*გუახირა — ნახევარკუნძული სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, კოლუმბიისა და ვენესუელის ტერიტორიებზე
*გუახირა (ვაიუ) — ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოლუმბიასა და ჩრდილო-დასავლეთ ვენესუელაში მცხოვრებ ინდიელთა ეთნიკური ჯგუფი
*გუახირა — კუბური მუსიკის, სიმღერის ან ცეკვის სტილი
*გუახირა — კოლუმბიური ტელენოველა

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი
საღვთო ივეოსი

**საღვთო ივეოსი** () — ტანად დიდი ფრინველი ლაკლაკისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 75 სმ. დებს 2-3 კვერცხს. ბუდეს იკეთებს წყალსატევების ნაპირებზე, ხეებზე, ბუჩქებსა და მიწაზე. აქვს ქვემოთ მოღუნული ნისკარტი, გრძელი ფეხები. გავრცელებულია აფრიკაში (საჰარის სამხრეთით, არაბეთის ნახევარკუნძულის სამხრეთით, მადაგასკარზე). სუდანში გადამფრენი ფრინველია. რეგისტრირებულია
საღვთო ივეოსის შემოფრება კასპიის ზღვაზე. XIX საუკუნემდე გვხვდებოდა ეგვიპტის ტერიტორიაზე. იგი შეყვანილი იყო საფრანგეთში, იტალიაში, ესპანეთში, ტაივანსა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში. 

იკვებება თევზით, ქვეწარმავლებით, მოლუსკებით, მწერებით. ხშირად სწავლობს ნიადაგს, რის საფუძველზე იჭერს უხერხემლოებს. 
ძველ ეგვიპტეში საღვთო ფრინველად ითვლებოდა (აქედან მოდის სახელწოდებაც), რადგანაც მისი მოფრენა ნილოსის ადიდებას ემთხვეოდა, და ამდენად, მოსავლის ბედ-იღბალს განსაზღვრავდა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Sacred Ibis videos, photos & sounds  on the Internet Bird Collection
* Invasive Species Factsheet African Sacred Ibis  on DAISIE European Invasive Alien Species Gateway

 

კატეგორია:შავკისრიანი ივეოსები
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
ახალის ველაიათი

**ახალის ველაიათი** () – თურქმენეთის ადმინისტრაციული ერთეული. დაარსდა 1992 წელს ყოფილი აშხაბადის ოლქის ტერიტორიაზე. ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრია ანაუ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალის ველაიათი 
* ახალის ველაიათი 

კატეგორია:თურქმენეთის ველაიათები
არგონი

**არგონი** (; ქიმიური სიმბოლო — Ar) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მესამე პერიოდის, მეთვრამეტე ჯგუფის (მოძველებული კლასიფიკაციით — მერვე ჯგუფის მთავარი ქვეჯგუფის, VIIIა) ქიმიური ელემენტი. ატომური ნომერია — 18, ატომური მასა — 39.948. დედამიწის ატმოსფეროში მესამე ელემენტია თავისი გავრცელებით (აზოტის და ჟანგბადის შემდეგ) — 0,93 % მოცულობის მიხედვით. არგონი ინერტული ერთ ატომიანი, უფერო, უსუნო და უგემო აირია.

## ისტორია 
არგონის აღმოჩენის ისტორია იწყება 1785 წელს, როდესაც ინგლისელმა ფიზიკოსმ,ა და ქიმიკოსმაჰენრი კავენდიშმა, ჰაერის შემადგენლობის კვლევისას, გადაწყვიტა დაედგინა მთლიანად იჟანგებოდა თუ არა ჰაერში მყოფი აზოტი სრულად. რამდენიმე კვირის განმავლობაში U-ს მაგვარ მილაკში ჰაერისა და ჟანგბადის ნარევზე დრო და დრო ზემოქმედებდა  ელექტრო განმუხტვით, რის შედეგადაც წარმოიქმნებოდა რუხი ფერის აზოტის ოქსიდის სულ ახალი და ახალი პორციები, რომელსაც მკვლევარი პერიოდულად ხსნიდა ტუტეში. რამდენიმე ხნის შემდეგ ჟანგების წარმოქმნა შეწყდა, მაგრამ დარჩენილი ჟანგბადის დაკავშირების შემდეგ დარჩა აირის ბუშტი რომლის მოცულობა დიდი ხნის განმავლობაში არ იცვლებოდა ჟანგბადის გარემოში ელ. განმუხტვის ზემოქმედების მიუხედავად. კავენდიშმა ბუშტის მოცულობა შეაფასა თავდაპირველი ჰაერის მოცულობის 1/120-ად. ბუშტის გამოცნობა კავენდიშმა ვერ მოახერხა, ამიტომაც მიატოვა თავისი კვლევები, და არც გამოუქვეყნებია მისი შედეგები. მხოლოდ დიდი ხნის შემდეგ ინგლისელმა ფიზიკოსმა ჯეიმზ კლერკ მაკსველმა შეაგროვა და გამოაქვეყნა კავენდიშის ხელნაწერები და ლაბორატორიული ჩანაწერები.

არგონის აღმოჩენის შემდგომი ისტორია დაკავშირებულია ჯონ უილიამ სტრეტის სახელთან, რომელმაც რამდენიმე წელი დაუთმო აირების სიმკვრივეების კვლევას, განსაკუთრებით აზოტისას. გაირკვა, რომ ლიტრი აზოტი, რომელიც მიღებულია ჰაერისაგან უფრო მეტს იწონის, ვიდრე ლიტრი «ქიმიური» აზოტი (რომელიც მიიღება რომელიმე აზოტშემცველი ნაერთის დაშლით, მაგალითად, აზოტის ზეჟანგი, აზოტის ოქსიდები, ამიაკი, შარდი ან სელიტრა) განსხვავდება - 1,6 მგ-ით (პირველის წონა იყო 1,2521 გრ, ხოლო მეორესი 1,2505 გრ). ეს სხვაობა არც თუ ისე ცოტაა, ცდის შეცდომად რომ ჩაითვალოს. ამასთან ის ყოველთვის მეორდება მიუხედავად წყაროსი თუ საიდან მიიღებოდა ქიმიური აზოტი.

არგონი (ნეონთან ერთად) შეიმჩნევა ზოგ ვარსკვლავზე და პლანეტურ ნისლებში. საერთოდ  ის კოსმოსში უფრო მეტია, ვიდრე კალციუმი, ფოსფორი, ქლორი, ამ დროს დედამიწაზე არის უკუ დამოკიდებულება.

### დედამიწის ქერქი 
არგონი — ჰაერში მესამე ელემენტია შემადგენლობით აზოტის და ჟანგბადის შემდეგ, დედამიწის ატმოსფეროში საშუალოსტატისტიკური შემცველობა შეადგენს მოცულობის 0,934 % და მასის 1,288 %. შესაძლოა ნაერთების არსებობა კავშირებით Ar-Si და Ar-C: FArSiF3 და FArCCH.

## იზოტოპები 
არგონი დედამიწის ატმოსფეროში წარმოდგენილია სამი სტაბილური იზოტოპით: 36Ar (0,337 %), 38Ar (0,063 %), 40Ar (99,600 %).

ჩასასუნთქი ჰაერში არგონის დიდმა კონცენტრაციამ შეიძლება გამოიწვიოს თავბუსხვევა, გულის რევა, ღებინება, გონების დაკარგვა და სიკვდილი ასფიქსიით (ჟანგბადური შიმშილის შედეგად).

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტრატი (Strutt), ჯ. უ., ლორდი რელეი (Lord Rayleigh)
* არგონი Webelements-ზე
* არგონი ქიმიური ელემენტების პოპულარულ ბიბლიოთეკაში
* ინერტული აირების ქიმია — ჟურნალის სტატიების ბიბლიოთეკა «ვსიაკაია ვსიაჩინა» 

## სქოლიო
ანაუ

**ანაუ** () — ქალაქი თურქმენეთში, ახალის ველაიათში. აკ-ბუგდაის ეტრაპისა და ახალის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი. წარმოადგენს აშხაბადის გარეუბანს. ეტრაპის ქალაქის სტატუსი მიიღო 2008 წლის 3 თებერვალს..

## იხილეთ აგრეთვე
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*Article at the University of Pennsylvania on discovery of bronze age stamp seal 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
ქულბაქი (ცაგერის მუნიციპალიტეტი)

**ქულბაქი** — სოფელი საქართველოში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ჩქუმის თემში. მდებარეობს მდინარე ჯონოულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 17 კილომეტრით, ჩქუმიდან 3 კმ. საბჭოთა პერიოდში შედიოდა წიფერჩის სასოფლო საბჭოში, განვითარებული იყო მეცხოველეობა, მემცენარეობა, მეხილეობა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 131 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კუმანა

**კუმანა** () — ქალაქი ვენესუელაში, სუკრეს შტატის დედაქალაქი. მდებარეობს კარაკასიდან 402 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს პირველ ევროპულ დასახლებას ამერიკის კონტინენტზე, რომელიც 1501 წელს ფრანცისკანელთა საძმომ დააარსა, მაგრამ ადგილობრივი ხალხის წარმატებული შეტევების გამო იგი მრვალგზის ხელახლა დაარსდა. მაგალითად, 1521 წელს ევროპელთა ჯგუფმა გონსალო დე ოკამპოს მეთაურობით იგი ხელახლა დააარსა, 1569 წელს კი იგი დიეგო ერნანდეს სერპამ კვლავ აღადგინა. როდესაც ინდიელთა შემოტევები ნაკლებ საფრთხის მომტანი გახდა, ქალაქი ამჯერად მიწისძვრებმა დაანგრია რამდენიმეჯერ. ამიტომაა, რომ კუმანას ყველაზე ძველი ნაწილი გვიანდელ XVII საუკუნესა და XVIII საუკუნეს მიეკუთვნება. თითქმის აღარაფერია გადარჩენილი XVI საუკუნის არქიტექტურიდან.

ქალაქი მდებარეობს კარიბის ზღვის სანაპიროზე, მდინარე მანსანარესის შესართავთან. აქ მდებარეობს ვენესუელის აღმოსავლეთის უნივერსიტეტის () ერთი კორპუსი (სულ არსებული ხუთიდან) და დატვირთული საწყლოსნო პორტი, სადაც განლაგაბეულია ვენესეულაში უდიდესი ტუნას (თევზის სახეობა) მჭერი ფლოტი. ქალაქის სიახლოვეს მდებარეობს მოჩიმას ეროვნული პარკი, რომელიც განთქმულია ნავებითა და ვენესუელის ერთ-ერთი ულამაზესი სანაპიროები.

კუმანაში დაიბადა ანტონიო ხოსე დე სუკრე — მთელი სამხრეთ ამერიკის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის ერთ-ერთი უმაღლესი ლიდერი, ასევე ანდრეს ელოი ბლანკო — ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ვენესუელელი პოეტი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
შუა აღვი

**შუა აღვი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, აღვის თემში. მდებარეობს ცაგერის ქვაბულის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 600 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 10 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 43 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩქუმი

**ჩქუმი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ქულბაქი). მდებარეობს მდინარე ჯონოულის (ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 650 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 15 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 86 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჩხუტელი

**ჩხუტელი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: დოღურაში, ლასხანა). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 580 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 1 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 591 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კაბიმასი

**კაბიმასი** () — ქალაქი ჩრდილო-დასავლეთ ვენესუელაში, სულიას შტატში. მდებარეობს მარაკაიბოს ტბის სანაპიროზე. 2007 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 268 006 ადამიანს შეადგენს.

1900-იან წლებამდე, ცნობილი იყო რომ ვენესუელა ფლობდა კომერციული რაოდენობის ნავთობს. ერთ-ერთი უმთავრესი აღმოჩენა იყო „სუმაკე 1“-ის საბადო 1914 წელს,  მანე-გრანდეს არეალში, კაბიმასიდან 80 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. 1922  წელს ქალაქში გაბურღეს საბადო „ბაროსო 2“, რითაც ვენესუელის თანამედროვე ისტორიაში ნავთობის უდიდესი საბადოს ფუნქციონირება დაიწყო.

კაბიმასი დღემდე რჩება ქვეყნის მნიშვნელოვან ნავთობგადამამუშავებლად, რომელიც აქ ქვეყნის უდიდესი — მარაკაიბოს ტბის გარშემო ტერიტორიებიდან და ფსკერზე არსებული საბადოებიდან შემოდის. ასევე იზრდება სხვა საბადოების მნიშვნელობაც, რომლებიც ძირითადად ვენესუელის აღმოსავლეთშია განლაგებული.

კაბიმასი 1758 წელს ცისტერიენელმა ბერებმა დააარსეს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ცხუკუშერი

**ცხუკუშერი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ნაკურალეშის თემში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლისა და რიონის წყალგამყოფზე. ზღვის დონიდან 900 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 33 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 53 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ცაგერა (ცაგერის მუნიციპალიტეტი)

**ცაგერა** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ალპანის თემში. მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 920 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 25 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
თურქმენეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

მინი|250px|მარჯვნივ|თურქმენეთის ველაიათები: 1 — ახალის; 2 — ბალკანის; 3 — დაშოგუზის; 4 — ლებაპის; 5 — მარის.
**თურქმენეთის ადმინისტრაციული დაყოფა** — თანამედროვე თურქმენეთის ტერიტორია ტერიტორიულ-ადმინისტრაციულად იყოფ თურქმენეთის კანონით ადმინისტრაციული დაყოფის შესახებ, რომელიც მიღებულია 2009 წლის 18 აპრილს.

აღნიშნული კანონის თანახმად ქვეყნის დასახლებული პუნქტები იყოფა ქალაქებად, დაბებად და სოფლებად. ამჟამად თურქმენეთში 25 ქალაქი, 77 - დაბა და 1928  სოფელია.

ადმნისტრაციულად თურქმენეთი იყოფა ველაიათებად, რომლებიც თავის მხრივ იყოფიან ეტრაპებად და გენგეშლიკებად.

* ველაიათი (5); 
* ველაიეთთან გათანაბრებული ქალაქი  (ქალაქი რომლის მოსახლეობაც  500 ათ. ადამიანზე მეტია; ფაქტობრივად ერთი  აშხაბადი); 
* ეტრაპი (50 ველაიეთში და 7 ქალაქში — 5 აშხაბადში და 2 თურქმენაბადში); 
* ეტრაპთან გათანაბრებული ქალაქი (ქალაქი რომლის მოსახლეობაც  30 ათ. ადამიანზე მეტია; ასეთი ქალაქია 15); 
* ეტრაპის ქალაქები (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც  8 ათ. ადამიანზე მეტია; სულ 9); 
* დაბა (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც  2 ათ. ადამიანზე მეტია; სულ 77 დაბა);
* სოფელი (დასახლება, რომლის მოსახლეობაც 50 ადამიანზე მეტია; სულ 1928 სოფელი);
* გენგეშლიკი (565; გენგეშლიკში გაერთიანებულია ერთი ან რამდენიმე სოფელი).

## ისტორია
### საბჭოთა პერიოდი 
1917 წელს თანამედროვე თურქმენეთის ტერიტორია შედიოდა კასპიისპირეთის ოლქში (დედაქალაქი - აშხაბადი) და ბუხარის საემიროში. 1919 დაარსდა თურქმენეთის საბჭოთა ფედერაციული რესპუბლიკა ცენტრით  ტაშკენტში, რომლის შემადგენლობაშიც შევიდა თურქმენეთის უდიდესი ტერიტორია. თურქმენეთი, როგორც ცალკე ადმინისტრაციული დანაყოფი დაარსდა 1921 წელს. 1924 წელს, ბუხარის რესპუბლიკის ლიკვიდაციის შემდეგ ქვეყნის დასავლეთი ტერიტორიები გაერთიანდნენ და ჩამოყალიბდა თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკა.

თავდაპირველად თურქმენეთის სსრ იყოფოდა კერკინის, ლენინის (მოგვიანებით  - ჩარჯუის), მერვის, პოლტორაცკის (მოგვიანებით  - აშხაბადის) და ტაშაუზის ოკრუგებად.   1939 წელს შემოიღეს საოლქო დაყოფა და შეიქმნა აშხაბადის, კრასნოვოდის, მარის, ტაშაუზის და ჩარჯოუს ოლქები.

1943 წელს დაარსდა კერკინის ოლქი, არსებობდა 1947 წლამდე. ამ წელსვე ლიკვიდირებულ იქნა კრასნოვოდის ოლქიც (ოლქი აღადგინეს  და არსებობდა 1952-1955 წწ.).

1959 წელს გაუქმდა აშხაბადის ოლქი.

1963 გაუქმდა მარის, ტაშაუზის და ჩარჯოუს ოლქები, რომლებიც 1970 წელს აღადგინეს. 1973 წელს აღდგა აშხაბადის და კრასნოვოდის ოლქიც, რომლებიც კვლავ გააუქმეს 1988 წელს.

1991 წელს ყოფილი კრასნოვოდის ოლქის ტერიტორიაზე დაარსდა ბალკანის ოლქი, რომლის დედაქალაქიც გახდა ნებიტ-დაღი

### პოსტსაბჭოთა პერიოდი 
1992 ყოფილი აშხაბადის ოლქის ტერიტორიაზე დაარსდა  ახალის ველაიათი (დედაქალაქი - აშხაბადი, მოგვიანებით ანაუ და ბოლოს რუხაბადი). ბალკანისა და მარის ოლქებს ეწოდათ შესაბამისად ბალკანისა და მარის ველაიათი. ტაშაუზის ოლქს ეწოდა დაშოგუზის ველაიათი, ჩარჯოუს ოლქს — ლებაპის ველაიათი .

## რესურსები ინტერნეტში
* Кратко о Туркменистане 
* Туркмения-визитная карточка 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
დიკასტერია

**დიკასტერია** *( — კანონიერი სასამართლო)* — ჰეილეისტთა სასამართლო დანაყოფი ძველ ათენში, რომელსაც მიიჩნევენ ნაფიც მსაჯულთა სასამართლოს წინაპრად. დიკასტერია ერქვა მთავარ სასამართლო ადგილს, რომელიც მდებარეობდა ქალაქის მოედანზე. სახალხო მოსამართლეებს დიკასტებსა და ჰელეასტებს უწოდებდნენ. ათენის დიკასტერია გამოირჩეოდა მოსამართლეთა სიმრავლით, სხდომათა საჯაროობითა და უაპელაციო გადაწყვეტილებებით.

დიკასტერია ჰეილეისტთა სასამართლოს დანაყოფია კლისთენეს დემოკრატიული რეფორმებიდან მოყოლებული (ძვ. წ. 508–507), როდესაც ჰეილეია გარდაიქმნა სააპელაციო სასამართლოდ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰეილეია
* დიკასტერია (საქართველო)

## რესურსები ინტერნეტში 
* დიკასტერია , ნაფიც მსაჯულთა სასამართლო
* Dicastery 

კატეგორია:ძველი სასამართლოები
ესეკიბო

**ესეკიბო** () — მდინარე სამხრეთ ამერიკაში, გაიანაში. სათავე აქვს გვიანის ზეგანზე. მიედინება ტყეებით და სავანებით გარშემორტყმულ ტერიტორიაზე და შეერთვის ატლანტის ოკეანეს. სიგრძე 1010 კმ. აჩენს 25 კმ-მდე სიგანის ესტუარს, სადაც მრავალი მომცრო კუნძულია. ატლანტის ოკეანეს ერთვის გაიანის დედაქალაქ ჯორჯტაუნიდან 21 კილომეტრის მოშორებით. აქვს მრავალი შენაკადი: რუპუნუნი, პოტარო, მასარუნი, სიპარუნი, კუიუნი და სხვ. შესართავთან დაახლოებით 30 კმ-ში მდებარეობს კუნძულები ლეგუანი (ფართობი 28 კმ²), ვაკენაამი (ფართობი 44 კმ²) და ჰოგი (ფართობი 60 კმ²). წყალუხვია. მდინარეზე ბევრი ჭორომი და ჩანჩქერია. სანაოსნოა შესართავიდან 80 კილომეტრამდე. მდინარის ქვემოთში არის ქალაქი ბარტიკა. მდინარე ესეკიბოზე მდებარეობს სახელგანთქმული წყალვარდნილი — კაიეტური, რომლის სიმაღლეა 226 მ.

პირველი ევროპული კოლონია გაიანაში აშენდა მდინარის დაბალ ნაწილებში 1615 წელს. კოლონისტები ინდიელებთან მეგობრულ ურთიერთობაში იმყოფებოდნენ, სადაც სანაპიროსთან ახლოს გაშენებული ჰქონდათ შაქრისა და კაკაოს პლანტაციები. 1995 წელს მდინარეზე დაიღვარა მჟავის შხეფები. დაახლოებით 4 000 000 მ³ მოცულობის ციანიტი მდინარეში იყო გაშვებული, რამაც ზარალი გამოიწვია.

მდინარის სახელწოდება მომდინარეობს ძველი ჰოლანდიური კოლონიის — ესეკიბოს სახელწოდებიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
* მდინარე ესეკიბო – ენციკლოპედია ბრიტანიკა
* მდინარე ესეკიბო – ინფორმაცია

## ლიტერატურა
კატეგორია:გაიანის მდინარეები
სამწუბი

**სამწუბი**, *სანძობი, ზანზობი* — ისტორიული სოფელი სამხრეთ საქართველოში. მოხსენიებულია „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდ დავთარში“  (XVI საუკუნე).

## ლიტერატურა
* ჯიქია ს., გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთარი, წგნ. 3, თბ., 1958

კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები
სამწიფარასებრნი

**სამწიფარასებრნი**  () — ხოჭოების ოჯახი.  ჩვეულებრივ კაშკაშა ფერის სხეული აქვთ, ჰემოლიმფა შეიცავს შხამიან ნივთიერებას — კანტარიდინს, რომელიც ადამიანის კანზე მოხვედრისას წყლულებს აჩენს.  ოჯახში 2500-მდე სახეობაა. ყოფილ სსრკ-ში 200-მდე სახეობა გვხვდება, რომელთაგან საქართველოში აღსანიშნავია თავწითელა ესპანურა (Epicauta erythrocephala). ოთხწერტილა სამწიფარა     (Mylabris  quadripunctata), ცვალებადი სამწიფარა      (Meloidae variabilis)    ყვავილის სამწიფარა (Meloidae  polymorpha)  და სხვა. სამწიფარასებრთა ზოგი სახეობა მცენარეთა მავნებელია; ზოგის მატლი სასარგებლოა (კალიის კვერცხებს ანადგურებს), ზოფი კი ფუტკრის ბუდეში პარაზიტებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
წიფერჩი

**წიფერჩი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი (სოფლები: ბარდნალა, ლარჩვალი). მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში. ზღვის დონიდან 760 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 6 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 242 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
საღრძე

**საღრძე** — სოფელი სამხრეთ საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ადიგენის მუნიციპალიტეტში, ვარხანის თემში. მდებარეობს მდინარე ოცხის (ქვაბლიანის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 1240 მეტრზე. დაბა ადიგენიდან დაშორებულია 19 კილომეტრით, ახალციხიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 24 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 275 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბალკანაბადი

**ბალკანაბადი** () - ქალაქი თურქმენეთში, ბალკანის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი. 
მოსახლეობა 87 822 კაცი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში დიდი ბალკანის მთისწინეთში. აშხაბადიდან ჩრდილო-დასავლეთით 400 კმ.-ზე. ქალაქი დაარსდა 1933 წელს ტრანსკასპიური რკინიგზის ხაზზე, ქალაქის სტატუსი მიიღო 1946 წელს. 

მოიპოვება ბუნებრივი გაზი და ნავთობი.  

## ღირსშესანიშნაობა
ბალკანაბადში მდებარეობს ღვთისმშობლის შობის ტაძარი.

## საინტერესო ფაქტები
ქალაქის მახლობლად 1983 წელს გადაირეს ფილმი ქინ-ძა-ძა.

## იხილეთ აგრეთვე
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Небит-Даг
* Земляки Туркменистана. Школы Небит-Дага. Фотографии города 
* Фото Балканабада 

## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
თურქმენაბადი

**თურქმენაბადი** () - ქალაქი თურქმენეთში, ლებაპის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი. 
მოსახლეობა 253 000 კაცი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ამუდარიის მარცხენა სანაპიროზე. აშხაბადიდან აღმოსავლეთით 470 კმ.-ზე. 

## იხილეთ აგრეთვე
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Фотографии Чарджоу. Школы Чарджоу 
* Сайт города Чарджоу 
* Городище Амуль
* Амуль-Чарджуй на трассе Великого шёлкового пути

კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
ღუ

**ღუ** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ლაილაშის თემში. მდებარეობს მდინარე ლაჯანურის (რიონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 710 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 23 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 34 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იური იარვეტი

**იური ევგენის ძე იარვეტი** (; დ. 18 ივნისი 1919, ტალინი — გ. 5 ივლისი 1995, იქვე) — ესტონელი თეატრისა და კინოს მსახიობი. ესტონეთის დამსახურებული არტისტი (1964), სსრკ სახალხო არტისტი (1975). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1981).

## ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა ტალინის თეატრალური ინსტიტუტი. 1952 წლიდან იყო ტალინის კინგისეპის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი (1965-1967 წლებში მოსკოვის ახალგაზრდულ თეატრში მოღვაწეობდა). იარვეტის მიერ შექმნილი სცენური სახეებიდან აღსანიშნავია: მასხარა, ვოიტინსკი (აანტონ ტამსაარეს „მეფეს სცივა“, „ადამიანი და ღმერთი“), კლავდიუსი (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა. გადაღებულია ფილმებში: „მკვდარი სეზონი“ (1968), „მეფე ლირი“ (1971), „სოლარისი“ (1972) და სხვა. ითამაშა ქართულ სატელევიზიო მრავალსერიან მხატვრულ ფილმში „დათა თუთაშხია“ (1979), სადაც შეასრულა გრაფი სეგედის როლი. იური იარვეტის შვილი აგრეთვე მსახიობია, რომელიც გადაღებულია რამდენიმე ფილმში.

დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით, აგრეთვე მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* იური იარვეტის პროფილი ეროვნული ფილმოგრაფიის საიტზე  
* იური იარვეტი – ცნობები
*
* იური იარვეტი – ბიოგრაფია
* იური ევგენის ძე იარვეტი 

## ლიტერატურა
* Eesti NSV rahvakunstnik Jüri Järvet, Koost. К. Kask, [Tallinn, 1974].

კატეგორია:ესტონელი მსახიობები
კატეგორია:ესტონელი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული  18 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1919
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1995
კატეგორია:სსრკ-ის XI მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ტალინში დაბადებულები
მარი (თურქმენეთი)

**მარი** () — ქალაქი თურქმენეთში, მარის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი. თავდაპირველი სახელი ეწოდა ძველი ქალაქის მერვის სახელწოდების მიხედვით. მოსახლეობა 100 000 კაცი. მდებარეობს ქვეყნის აღმოსავლეთ ნაწილში.

## იხილეთ აგრეთვე
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Mary city  

## სქოლიო
კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
დემარში

**დემარში** (ფრ. démarche სიტყვასიტყვით — „გამოსვლა“) — დიპლომატიურ პრაქტიკაში სახელმწიფოს მთავრობის, საგარეო საქმეთა უწყების ან დიპლომატიური წარმომადგენლობის მიმართვა მეორე სახელმწიფოს მთავრობისადმი. დემარში შეიძლება სხვადასხვანაირი იყოს როგორც ფორმით (ნოტა, მემორანდუმი, განცხადება და სხვა), ისე შინაარსით (თხოვნა, პროტესტი, გაფრთხილება, მუქარა — გარდა ძალისმიერი მუქარისა, რაც საერთაშორისო სამართლით აკრძალულია). 2023 წლის 27 თებერვალს საქართველოში ევროკავშირის ელჩმა პაველ ჰერჩინსკიმ, შვედეთის ელჩთან, ულრიკ ტიდესტრომთან, ერთად (რომელიც ევროკავშირის თავმჯდომარე ქვეყანას წარმოადგენდა) იუსტიციის მინისტრ რატი ბრეგაძეს მიხეილ სააკაშვილთან დაკავშირებით ევროკავშირის სახელით დემარში გამოუცხადა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დიპლომატია
დაშოგუზი

**დაშოგუზი** () - ქალაქი თურქმენეთში, დაშოგუზის ველაიათის ადმინისტრაციული ცენტრი. 
მოსახლეობა 227 184 კაცი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. აშხაბადიდან ჩრდილოეთით 546 კმ.-ზე. ქალაქი დაარსდა 1631 წელს. 

## იხილეთ აგრეთვე
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* დაშოგუზი

კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
დელფოს ორაკული

220px|მინიატიურა|დელფოს პითია
**დელფოს ორაკული** — აპოლონის ტაძრის სამისნო დელფოში, ძველი საბერძნეთის ერთ-ერთ უძველეს რელიგიურ ცენტრში. ესქილეს მიხედვით, დელფოს ორაკული თავდაპირველად უძველეს წინასწარმეტყველს ქალღმერთ გეას ეკუთვნოდა.

გეამ იგი თავის ასულს თემიდას გადასცა, თემიდამ  —  თავის დას, მან კი თავის შვილიშვილს — აპოლონს. ჰომეროსის ეპოსში დელფოს ორაკული აპოლონმა მას შემდეგ მოიპოვა, რაც ისრით განგმირა გეას შვილი, დელფოს ორაკულის მცველი — გველი პითონი. დელფოს ორაკული დიდი პოპულარობით და გავლენით სარგებლობდა როგორც ბერძნებში, ისე სხვა ხალხებში. ძვ. წ. VI საუკუნეში იგი დაიწვა, მაგრამ მაშინვე ააშენეს ძველზე გაცილებით ბრწყინვალე ტაძარი. სალოცავის წინ ოქროს სამფეხა სკამზე, ექსტაზში მყოფი ქალი პითია ორაზროვანი და ბუნდოვანი სიტყვებით აპოლონის ნება-სურვილს ამცნობდა შემკითხველებს. ჯერ კიდევ პისისტრატეს (ძვ. წ. 600-527) დროს არსებობდა დელფოს სამისნოს წინასწარმეტყველებათა კრებულები. ზოგიერთმა წინასწარმეტყველებამ ჩვენამდე მოაღწია ჰეროდოტეს ნაშრომებითა და სხვა ძველი წყაროებით. პელოპონესის ომის (431-404) შემდეგ დელფოსის სამისნომ საგრძნობლად დაკარგა გავლენა (მფარველობდა გარკვეულ პოლიტიკურ პარტიებს და ქრთამის აღებასაც არ ერიდებოდა). ახ. წ. 390 წელს იმპერატორმა თეოდოსიუს I-მა დელფოს ორაკული სამუდამოდ გაანადგურა.
220px|მინიატიურა|მარცხნივ|ათენის მეფე რჩევას იღებს ქალღმერთ თემიდასგან

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნაციონალური გეოგრაფიული საზოგადოების ინფორმაცია
* გეოლოგები დელფოს ორაკულის შესახებ
* დელფო 
* დელფოს არქეოლოგიური მუზეუმი 

კატეგორია:ძველი საბერძნეთი
კატეგორია:მისნობა
დედანი

**დედანი** — თავდაპირველი, ავტორისეული ნაწარმოები, რომლის პირი გადააქვთ გადაწერით ან გადაბეჭდვით; სახვითი ხელოვნების ნაწარმოების ან დოკუმენტის ორიგინალი; სტამბური წესით გასამრავლებელი დედანი შეიძლება იყოს ტექსტი, ფოტოსურათი, გრაფიკული გამოსახულება და მისთ., რასაც ამზადებენ გამომცემლობაში — კითხულობენ რედაქტირების თვალსაზრისით, შემდეგ მიუთითებენ, რა შრიფტით უნდა აიწყოს ტექსტი, სათაურები, გამყოფები და სხვ.; რა ზომაზე დაკაბადონდეს გვერდები და როგორ განლაგდეს ოლუსტრაციები, ადგენენ სპეციფიკაციას ბეჭდვის ტექნოლოგიისა და აკინძვის სახეობის შესახებ და გადასცემენ სტამბას. შეიძლება დედნის კოდირება მაგნიტზე ან პერფოლენტზე. ამ თვალსაზრისით დედანს შეესატყვისება ლათინური სიტყვა-ტერმინი „ორიგინალი“ (originalis).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი ტერმინები
ტეპუი

მინი|ტეპუი კუკენანი
**ტეპუი** — მაგიდა მთები, რომელიც ვრცელდება გვიანის ზეგანზე, მეტწილად ვენესუელასა და დასავლეთ გაიანაში. სიტყვა „ტეპუი“ პემონის ადგილობრივ ენაზე აღნიშნავს „ღმერთების სახლს“. პემონის ტომი უმთავრესად გრან-საბანის ტერიტორიაზე სახლობს. ტეპუი რელიეფში გვხვდება როგორც იზოლირებული ობიექტი, სადაც ფართოდ არის გავრცელებული ენდემური მცენარეულობა და ცხოველთა ნაირსახეობა. აღსანიშნავია მაგიდა მთები: სერო-დე-ლა-ნებლინა, სერო-აუტანა, აუიან-ტეპუი და რორაიმა. 

ჩვეულებრივ, აგებულია კამბრიუმამდელი კვარციანი ქვიშაქვებით, რომლებიც მკვეთრად არის აზიდული ჯუნგლების თავზე, რითაც თვალწარმტაც ბუნებრივ ლანდშაფტებს ქმნის. აუიან-ტეპუი დასაბამს აძლევს მსოფლიოში ყველაზე მაღალ ჩანჩქერს — ანხელს. 

## მორფოლოგია
მინი|კარსტული ძაბრი 
ტეპუი წარმოადგენს ვრცელი ქვიშაქვიანი პლატოს რელიქტს, რომელიც ოდესღაც ფარავდა გრანიტული ფუნდამენტის კომპლექსს ამაზონის აუზისა და ორინოკოს ჩრდილოეთ საზღვრებსა და ატლანტის სანაპიროსა და რიო-ნეგროს შორის. ეს ტერიტორია სუპერკონტინენტ გონდვანის კვალის ნაწილია. დედამიწის ისტორიის მთელი დროის განმავლობაში პლატო ეროზირებული იყო, ხოლო მონადნოკების რელიქტებიდან ჩამოყალიბდა ტეპუი. 

სამხრეთ-აღმოსავლეთ ვენესუელაში, გაიანისა და ბრაზილიის საზღვართან, გრან-საბანის ტერიტორიაზე გვხვდება 115 ტეპუი, რომლებიც გარემომცველი ტერიტორიებიდან 1000-3000 მ-მდეა ამაღლებული. ამ 115 ტეპუის საერთო ფართობია დაახლოებით 5000 კმ². დიდი ასაკის გამო, ტეპუისთვის დამახასიათებელია კირქვებში გამომუშავებული კარსტული რელიეფი. აქვე გვხვდება მსოფლიოს უღრმესი კვარციტული მღვიმე აბისმუ-გუი-კოლეტი. ზოგიერთი ტეპუისთვის ნიშანდობლივია დიდი კარსტული ძაბრები.

## ფლორა და ფაუნა
მინი|რორაიმა
ტეპუი მთლიანად არის იზოლირებული ტყისგან, რის გამოც ისინი „ეკოლოგიურ კუნძულებად“ გვევლინებიან. დიდი სიმაღლეების გამო განვითარებულია კლიმატის სხვადასხვაგვარობა. მაღალ ადგილებში განვითარებულია გრილი ჰავა, ხშირი კოკისპირული წვიმით, ქვემო ნაწილში არის ტროპიკული, თბილი და ნოტიო კლიმატი. საშუალო ტემპერატურა უდრის 8-20°C-ს, ყველაზე მაღალ ადგილებში ტემპერატურა ეცემა 0°C-მდე. ნიადაგი ოლიგოტროფულია.
მთების იზოლირებამ განაპირობა ადგილობრივი ფლორისა და ფაუნის განვითარება. ხშირად ტეპუის მოიხსენიებენ როგორც გალაპაგოსის კუნძულებს, რამეთუ ტეპუიზე იზრდება დიდი რაოდენობით უნიკალური მცენარეულობა, ხოლო ფაუნის ზოგიერთი წარმომადგენელი მხოლოდ ტეპუიზეა გავრცელებული. 

ტეპუის უმრავლესობა მდებარეობს კანაიმის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე, რომელიც შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* The Making of: "The Lost World: Tepuis" 

## სქოლიო
კატეგორია:რელიეფის ფორმები
კატეგორია:ვენესუელის მთები
კატეგორია:ბრაზილიის მთები
კატეგორია:გაიანის მთები
სსრკ-ის სამხატვრო აკადემია

**სსრკ-ის სამხატვრო აკადემია** — უმაღლესი სამეცნიერო დაწესებულება სსრკ-ში. დაარსდა 1947 წელს მოსკოვში სრულიად რუსეთის სამხატვრო აკადემიის რეორგანიზაციის შესახებ სსრკ-ის მინისტრთა საბჭოს 1947 წლის 5 აგვისტოს დადგენილების საფუძველზე. აკადემიის შემადგენლობაში (1983 წლის მონაცემებით) შედიოდა 12 საპატიო აკადემიკოსი, 56 ნამდვილი წევრი, 86 წევრ-კორესპონდენტი. აკადემიის დაწესებულებები მოსკოვში: სახვითი ხელოვნების თეორიისა და ისტორიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი,  სამეცნიერო ბიბლიოთეკის ფილიალი, სამეცნიერო კვლევითი მუზეუმის ს. კონიონკოვის ბინა-მუზეუმის ფილიალი, ვ. სურიკოვის სახელობის მოსკოვის სახელმწიფო სამხატვრო ინსტიტუტთან არსებული მოსკოვის საშუალო სამხატვრო სკოლა, „ცარიცინოს“ ანსამბლის აღდგენისა და კეთილმოწყობის კაპიტალური მშენებლობის სამმართველო. აკადემიური დაწესებულებები სანქტ-პეტერბურგში: ი. რეპინის სახელობის ფერწერის, ქანდაკებისა და არქიტექტურის ინსტიტუტი, ბ. იოგანსონის სახელობის სანქტ-პეტერბურგის საშუალო სამხატვრო სკოლა, სამეცნიერო-კვლევითი მუზეუმი, სახლ-მუზეუმი „პენატები“ დაბა რეპინოში, ი. ბროდსკის ბინა-მუზეუმის ფილიალი, სამეცნიერო ბიბლიოთეკა, სამეცნიერო-ბიბლიოგრაფიული არქივი, სამხატვროსამმრთველო, სახელოსნოებისა და ლაბორატორიების სამმართველო.

სსრკ სამხატვრო აკადემიას ჰქონდა შემოქმედებითი სახელოსნოები, მოსკოვში, სანქტ-პეტერბურგში, კიევში, თბილისში, ბაქოში. დაჯილდოებული იყო ლენინის ორდენით (1975).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სსრკ-ის აკადემიები
კატეგორია:განათლება სსრკ-ში
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
დეაერატორი

**დეაერატორი** — მოწყობილობა, რომლის დანიშნულებაა წყლის დეაერაცია (ე.ი. წყლისგან მასში გახსნილი აირების მოცილება). დეაერაციას აყენებენ თბოელექტროსადგურებში მოსაწოდებელი საკვები წყლის დეაერაციისათვის. დეაერაციის გარეშე ორთქლგენერატორში ან თბურ ქსელში გამოყოფილ წყალში გახსნილი კოროზიულ-აქტიური აირები (ჟანგბადი და თავისუფალი ნახშირორჟანგი) ლითონის კოროზიას იწვევს. 

მოქმედების პრინციპის მიხედვით დეაერატორი არის თერმული (ყველაზე მეტად გავრცელებული), დესორბციული, ქიმიური და სხვა.

## ლიტერატურა 
*ქსე, ტ.3. გვ.416, თბ. 1978

კატეგორია:თბოტექნიკა
კატეგორია:ქიმიური ინჟინერია
თურქმენეთის ქალაქების სია

სიაში წარმოდგენილია **თურქმენეთის ქალაქები**. 

## თურქმენეთის ქალაქების სია 
## გალერეა

ფაილი:Turkmenbashi3.jpg|თურქმენბაში
ფაილი:Turkmenabat Airport.jpg|თურქმენაბადის აეროპორტი
ფაილი:Turkmenbashi2.jpg|თურქმენბაში - საპორტო ქალაქი
|ბალკანაბადი
|მეჩეთი აშხაბადში
ფაილი:Tekinka-mary-01.jpg| მარი 
|აშხაბადი ახალი ნაგებობები
|პრეზიდენტის სასახლე აშხაბადში
|აშხაბადი

## სქოლიო
*
გუარენასი

**გუარენასი** () — ქალაქი ვენესუელაში, მირანდას შტატში. დაარსდა 1621 წელს სახელით *ნუესტრა-სენიორა-დე-კოპაკაბანა-დე-ლოს-გუარენასი*. 1989 წლის 27 თებერვალს, ქალაქში დაწყებული სახალხო პროტესტი ავტობუსის მგზავრობის ფასის გაზრდასთან დაკავშირებით, მოედო ქვეყნის დედაქალაქ კარაკასსაც, რომელმაც რამდენიმედღიანი აჯანყება გამოიწვია. დღეს ეს მოვლენები კარაკასოს სახელითაა ცნობილი. ამჟამად, გუარენასი ვირტუალურად შერწყმულია მის მეზობელ ქალაქ გუატირესთან. 2006 წლის მონაცემებით მისი მოსახლეობა 185 010 ადამიანს შეადგენს. 

ორივე ქალაქს ელექტროენერგიით დღემდე 1933 წელს გახსნილი ელექტროსადგური უზრუნველყოფს. 

გუარენასში დაიბადა ბეისბოლის პროფესიანალი მოთამაშე ხუან რივერა.

ქალაქში მდებარეობს მირანდას შტატის კინოწარმოება ვილია-დელ-სინე.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*guarenasonline.com

კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ნაურუული ენა

**ნაურუული ენა** — 7000 კაცის მშობლიური ენაა, მოლაპარაკეთა აბსოლუტური უმრავლესობა ნაურუში ცხოვრობს, სადაც ამ ენას ოფიციალური სტატუსი აქვს. ნაურუ ოკუპირებული იყო გერმანიის მიერ, რამაც ენაზე გარკვეული ზეგავლენა მოახდინა, ნაურუულ ენაში შესაძლებელია სიტყვების პოვნა რომელსაც კავშირი აქვს ინდო-ევროპულთან. დამწერლობა — ლათინური.

**სიტყვები**

Anubumin-ღამე

arian-დღე

dott-კარგი

low-მშვიდობა

კატეგორია:ნაურუული ენა
დავით აღმაშენებლის სამხედრო რეფორმები

**სამხედრო რეფორმები** —  XII საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოში დავით აღმაშენებლის მიერ გატარებული ღონისძიებების კომპლექსი, რომელიც მიზნად ისახავდა საქართველოს ლაშქრის გაწვრთნა-ორგანიზებას და საომარ მოქმედებათა ტაქტიკისა და სტრატეგიის გარდაქმნა-გაუმჯობესებას.  დავით აღმაშენებელმა მკაცრი სამხედრო დისციპლინა შემოიღო ჯარში. განსაკუთრებული ყურადღება მიექცა ლაშქრის კარგად გაწვრთნას, ამ მიზნით მან არსებულ წესებში საგრძნობი ცვლილებები შემოიტანა. მოქმედების სისწრაფისათვის ქვეითი ჯარი შეიცვალა ცხენოსანი რაზმებით. ფართოდ იქნა გამოყენებული მტრის შემოტყუებისა და მასზე მოულოდნელად თავდასხმის ხერხი. შეიქმნა მზვერავების (მსტოვრები) ფართო ქსელი. საქართველოს ლაშქრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თვისება იყო სწრაფი მანევრირების უნარი, რასაც ხელი შეუწყო დავითის მიერ აგებულმა ხიდებმა და მოწესრიგებულმა გზებმა. დიდი ყურადღება მიექცა წინამბრძოლებს, რომელთა მოვალეობა იყო პირველნი შებრძოდნენ მტერს. თვით დავით აღმაშენებელი „უმსგავსო სპასპეტი და წინამბრძოლი“ ყოფილა. საქართველოში მუდმივი ლაშქრის შექმნისათვის არსებითი მნიშვნელობა ჰქონდა ყივჩაყთა ჩამოსახლებას საქართველოში 1118—1120 წლებში. დავით აღმაშენებელმა „წყობად განმავალი რჩეული ორმოცი ათასი“ ყივჩაყი უზრუნველყო საჭურვლითა და ცხენებით და კარგად გაწვრთნა. ყივჩაყთა ვალდებულება საქართველოს ფეოდალური სახელმწიფოს მიმართ მხოლოდ სამხედრო სამსახური იყო, ამდენად ისინი მუდმივ ლაშქარს წარმოადგენენ. საჭიროების შემთხვევაში მეფეს შეეძლო შეეყარა „თვისისა სამეფოსა სპანი, რჩეულნი და მოკაზმულნი, ცხენ-კეთილნი და პირშეუქცეველნი“, რომლებსაც, როგორც ჩანს, გადამწყვეტ მომენტებში იყენებდა მეფე. 

მაგ., დიდგორის ბრძოლაში საქართველოს ლაშქარი ასე გამოიყურებოდა:  
*ქართველთა ლაშქარი — ქართველი მოსახლეობისაგან შედგენილი, ომის წინ საგანგებოდ შეკრებილი ლაშქარი;
*„მონა-სპა“ — მეფის თანმხლები 5 ათასი მხედრისაგან შემდგარი ლაშქარი;
*ყივჩაყთა ლაშქარი — მუდმივი ლაშქარი;
*„როქის სპა“ — დაქირავებული ლაშქარი.

ეროვნების მიხედვით: 40 ათასი ქართველი, 15 ათასი ყივჩაყი, 500 ალანი და 100 ევროპელი რაინდი.

საქართველოს სამეფო კარის მიერ გატარებულმა სამხედრო ღონისძიებებმა ქვეყანა გაამაგრა და გააძლიერა, შექმნა მტკიცე საფუძველი ფეოდალური საქართველოს ერთიანობის აღდგენისათვის.

## წყარო
*ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955

## ლიტერატურა
**მესხია შ.,* ძლევაჲ საკვირველი, თბ., 1972;
**მეტრეველი რ.,* დიდნი საქმენი (XI საუკუნის მეორე ნახევრისა და XII საუკუნის პირველი მეოთხედის საქართველოს ისტორიის ზოგიერთი საკითხი), თბ., 1978;

კატეგორია:საქართველოს სამხედრო ისტორია
კატეგორია:დავით IV აღმაშენებელი
აკდეპე

**აკდეპე** () – ქალაქი თურქმენეთში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, შავათის არხის ნაპირზე. მოსახლეობა 15 580 კაცი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* თურქმენეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Akdepe City Guide & Information

კატეგორია:თურქმენეთის ქალაქები
პუერტო-კაბელიო

**პუერტო-კაბელიო** () — ქალაქი ჩრდილოეთ ვენესუელაში, კარიბის ზღვის სანაპიროზე. მდებარეობს კარაბობოს შტატში, კარაკასიდან 75 კმ-ით დასავლეთით. 2001 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა  154 000 ადამიანს შეადგენდა. ქალაქში მდებარეობს ქვეყნის უდიდესი საზღვაო პორტი, რომელიც სასიცოცხლო ფუნქციას ასრულებს ქვეყნის ვრცელ ნავთობინდუსტრიაში. 

მისი მდებარეობსი გამო, პუერტო-კაბელიო ხშირად ხდებოდა მეკობრეების თავდასხმის ობიექტი, ამავე დროს XVII საუკუნეში წარმოადგენდა ჰოლანდიელი კონტრაბანდისტების პოპულარულ ბაზარს. კონტრაბანდისტული საქმიანობის უმეტესი ნაწილი მოიცავდა კაკაოთი ვაჭრობას მეზობელ კუნძულ კურასაოსთან, რომელიც ჰოლანდიის მიერ იყო კოლონიზებული. ამ პერიოდში პუერტო-კაბელიოც ჰოლანდიელთა კონტროლის ქვეშ ომყოფებოდა. 

1730 წელს პორტი ესპანელებმა აიღეს და აქ გადმოიტანეს სავაჭრო კომპანია რეალ კომპანია *გიპუსკოანა დე კარაკასი* (). ეს კომპანია აშენებდა საწყობებს, ნავმისადგომებსა და ფორტების სიმაგრეებს ნავსადგურის დაცვის მიზნით. 1770-იან წლებში პუერტო-კაბელიო ვენესუელის სანაპირო ზოლის ყველაზე დაცული ქალაქი იყო, ისე რომ 1743 წელს გაუძლო ბრიტანეთის ძალების შემოტევას პუერტო-კაბელიოს ბრძოლისას. შემორჩენილია ამ პერიოდის ორი ფორტი. ვენესუელის დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლაში, იგი იყო ესპანელი როიალისტების უკანანსკნელი დასაყრდენი, რომელიც 1823 წელს ხოსე ანტონიო პაესმა აიღო. 

1962 წელს პუერტო-კაბელიოში მიმდინარეობდა ფიდელ კასტროს მომხრე საზღვაო ოფიცრების აჯანყება.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* World Press Photo of the Year award winner from 1962 rebellion. 

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
გუაკარა

**გუაკარა** () — ქალაქი ვენესუელაში, კარაბობოს შტატში, გუაკარის მუნიციპალიტეტის ცენტრი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 438 მეტრზე, ვალენსიის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, კარაკას-ვალენსიის ავტომაგისტრალზე, ვალენსიიდან 12 კმ-ში. 

ქალაქი დაარსდა 1624 წელს სახელით — *სან-აგუსტინოდე გუაკარა* (*San Agustín de Guacara*), თუმცა მის ტერიტორიაზე უძველესი დასახლებები 4500 წლის წინანდელია. 2011 წლის მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 197 523  ადამიანს შეადგენს. წარმოადგენს კარაბობოს შტატის სიდიდით მესამე ქალაქს მოსახლეობის მხრივ, ვალენსიისა და პუერტო-კაბელიოს შემდეგ, მთელი ქვეყნის მასშტაბით კი ამ მაჩვენებლით ოცდამესამეა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Página oficial de la Alcaldía de Guacara.
* http://guacara-carabobo.gov.ve/portal-alcaldias/mapa.html 
* Página de la Empresa TORCAR (Tornillos Carabobo C.A.) 

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
სახსარი

**სახსარი** — ძვლების მოძრავად შეერთების  ადგილი. ასეთი შეერთებისას, როგორც წესი, ერთ-ერთ ძვალს აქვს ღრმული — ფოსო, რომელშიც ზუსტად ჯდება მეორე ძვლის გაფართოებული ნაწილი — თავი. ფოსოს ზედაპირი და ძვლის თავი ხრტილითაა დაფარული. ძვლებს ერთმანეთთან მტკიცე იოგები აერთებს. სახსარი სასახსრე ჩანთაშია მოთავსებული, რომელიც სასახსრე სითხეს შეიცავს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Illustration of synovial joints at shockfamily.net
* Synovial joints Illustrations and Classification

კატეგორია:ანატომია
ელ-ტიგრე

**ელ-ტიგრე** () — ქალაქი აღმოსავლეთ ვენესუელაში, ანსოატეგის შტატში. წარმოადგენს სიმონ-როდრიგესის მუნიციპალიტეტის ცენტრს. მდებარეობს შტატის სამხრეთ ნაწილში, მდინარე ორინოკოსა და კარიბის ზღვას შორის, ზღვის დონიდან 285 მეტრზე. ქალაქს კვეთს მდინარე ტიგრე. საშუალო წლიური ტემპერატურა 26,5°C-ია, ნალექების რაოდენობა 1 200 მმ. ვენესუელის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მიხედვით, ელ-ტიგრეს მოსახლეობა 147 800 ადამიანს შეადგენს. 

ქალაქი დაარსდა 1933 წლის 3 თებერვალს, როდესაც ნავთობკომპანიებმა აქ ნავთობის საბადოები აღმოაჩინეს. მას შემდეგ, რაც დადასტურდა, რომ ორინოკოს ნავთობის სარტყელი მსოფლიოს ერთ-ერთ უდიდეს მარაგებს მოიცავს, ელ-ტიგრე ვენესუელის უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ხდება. ამავე მიზეზით, ქალაქის ზრდა დღემდე გრძელდება.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Ciudad El Tigre su Gente Guía de la Zona  
* Guanipaweb Sus Pueblos y su Gente Guía de la Zona  
* Guanipanoticias todo el tiempo sobre la región sur de Anzoátegui
* Tigrevision 
* Diario Antorcha 
* Descubriendo la Ciudad de El Tigre

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
შუშანი

**შუშანი** — „მატიანე ქართლისაჲს“ მიხედვით, წმინდა მოწამე არჩილის უმცროსი ქალიშვილი; იოვანესა და ჯუანშერის და. 

არჩილის სიკვდილის შემდეგ ჯუანშერთან ერთად კახეთში ცხოვრობდა. მის ხელს ითხოვდა ხაზართა ხაკანი და სანაცვლოდ ქართველებს არაბთა წინააღმდეგ დახმარებას აღუთქვამდა, თუმცა უარი მიიღო. ხაზართა ლაშქარი ბლუჩანის სარდლობით კახეთს შეესია, დაატყვევა ჯუანშერი და შუშანი და ტფილისი დაარბია. ხაზარეთის გზაზე, დარიალთან, შუშანმა ბეჭდის თვალში დამალული საწამლავით დაასრულა სიცოცხლე. ხაკანმა ქალის გარეშე დაბრუნებული ბლუჩანი სიკვდილით დასაჯა, ხოლო ჯუანშერი შვიდწლიანი ტყვეობის შემდეგ გაათავისუფლა.

## ლიტერატურა
*„ქართლის ცხოვრება“, რ. მეტრეველის რედაქციით, საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია, თბ., 2008: გვ. 253-254

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ლატავრი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლატავრი**, ამ სახელით შუა საუკუნეების ქართულ წყაროებში ცნობილია ორი დიდგვაროვანი ქალი:

* ლატავრი ბაგრატიონი — ჯუანშერ II-ის მეუღლე
* ლატავრი ჩორჩანელი — VIII საუკუნის ფეოდალი
დელფინარიუმი

მინი|220პქ|შოუ ბათუმის დელფინარიუმში
[მინი||220პქ|[ცელნამგალა ვეშაპი|ცელნამგალა ვეშაპების წარმოდგენა ორლანდოს დელფინარიუმში]]
**დელფინარიუმი** — ზღვის წყლით სავსე დიდი აკვარიუმი (ოკეანარიუმი), რომელშიც ჰყავთ დელფინები მათი ბიოლოგიის შესასწავლად, გასაწრთვნელად და სადემონსტრაციოდ. პირველი დელფინარიუმი ააგეს 1938 წელს სენტ-ოგასტინში, აშშ-ში (დიამეტრი 23 მ, სიგრძე 3,7 მ). დელფინარიუმები  1970 წლის მონაცემებით 14 ქვეყანას ჰქონდა: აშშ-ს, (მათ შორის უდიდესი „მერილენდი“, ლოს-ანჯელესის მახლობლად, 3 ათ. მ3-მდე მოცულობისა), იაპონიაში 10, ინგლისში 3, სამხრეთ აფრიკაში, კანადაში, ავსტრალიაში  — ორ-ორი, ჰავაის კუნძულებზე, ახალ ზელანდიაში, ნიდერლანდებში, გერმანიაში, დანიაში, ნორვეგიაში, მონაკოში  — თითო. მსოფლიოს დელფინარიუმებში ბინადრობს ვეშაპისნაირთა 26 სახეობა, მათ შორის 20 სახეობის დელფინი, რომელთაგან დელფინარიუმის პირობებს ყველაზე უკეთ აფალინა ეგუება და მრავლდება კიდეც.

აღმოსავლეთ ევროპაში არის ორი დელფინარიუმი: ყირიმში, ყარადაღის ბიოსადგურთან, სადაც ჰყავთ შავი ზღვის სამივე სახეობის დელფინი და აქვთ სამეცნიერო-სადემონსტრაციო დელფინარიუმი, და ბათუმის დელფინარიუმი, რომელიც შეიქმნა 1974 წელს თევზის საზღვაო მეურნეობისა ოკეანოგრაფიის საკავშირო სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის საქართველოს განყოფილების ბაზაზე, მისი სიგრძეა 36 მ, სიგანე 14 მ, ხოლო სიღრმე 5 მ. აქვეა საწვრთნელი აუზები, რომელთა დიამეტრია 9 მ. ყველა აუზის მოცულობა 3 ათ. მ3 აღემატება. ბათუმის დელფინარიუმი მსოფლიოს უდიდესი დელფინარიუმების რიცხვში შედის. ზღვის სუფთა წყლით უწყვეტი მომარაგება უზრუნველყოფს აუზებში წყლის ხუთჯერად დღეღამურ ცვლას. ბათუმის დელფინარიუმში მთელი წლის განმავლობაში ჰყავთ აფალინა. დელფინარიუმის საერთო მოცულობა საშუალებას იძლევა მასში ერთდროულად იყოლიონ 15-მდე დელფინი. აქ ტარდება სისტემატური მეცნიერული დაკვირვებანი დელფინების მოსათვინიერებლად და გასაწვრთნელად, მათი ქცევების შესასწავლად; რისთვისაც შექმნილია ზღვის ცხოველთა ბიოლოგიური შემსწავლელი ლაბორატორია, რომლის თემატიკა ითვალისწინებს როგორც თეორიული, ისე პრაქტიკული ხასიათის კვლევას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დელფინარიუმები
ბოლივარის პიკი

**ბოლივარის პიკი** () — ვენესუელის უმაღლესი მწვერვალი. სიმაღლე 4981 მ. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ ნაწილში, კორდილიერა-დე-მერიდის ქედზე, მერიდის შტატის ტერიტორიაზე. მწვერვალი დაფარულია თოვლითა და სამი პატარა მყინვარით. 
მწვერვალამდე მისასვლელი გზა მიდის მერიდის საბაგირო გზით, რომელიც მწვერვალ ესპეხომდე ადის. აქედან შესაძლებელია ასვლა ბოლივარის პიკზე.

მწვერვალს სახელი ეწოდა ვენესუელის ეროვნული გმირის სიმონ ბოლივარის პატივსაცემად. 1934 წლის 30 დეკემბრამდე ბოლივარის პიკს ეწოდებოდა ლა-კოლუმნა. ახალი სახელწოდება შემოთავაზებული იყო მიგელ ფებრეს კორდეროს მიერ 1925 წელს. ამჟამად მწვერვალის ოფიციალური სიმაღლე უდრის 4981 მ-ს, რაც დადასტურებულია GPS გაზომვით. მანამდე მწვერვალის სიმაღლე (ლიტერატურაში) განისაზღვრებოდა 5007 მეტრით.

ბოლივარის პიკზე მდებარე მყინვარები წარმოიქმნენ პლეისტოცენში, მერიდის ტერიტორიაზე არსებული გამყინვარების დროს. XX საუკუნის შუა წლებში მიმდინარეობდა ბოლივარის პიკის მყინვარების შესწავლა, რომლებმაც გლობალური დათბობის პერიოდში ფართობის შემცირება განიცადეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჰუმბოლდტის პიკი
* ბონპლანის პიკი 

## რესურსები ინტერნეტში
* ბოლივარის პიკი — ინფორმაცია 

## სქოლიო
კატეგორია:ვენესუელის მთები
მაკგილის უნივერსიტეტი

მინი|250პქ|უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის შენობა
მინი|250პქ|უნივერსიტეტის ერთ-ერთი კორპუსის ხედი
**მაკგილის უნივერსიტეტი** () — უნივერსიტეტი კანადაში, კვებეკის პროვინციაში, მონრეალის ცენტრში.

## ისტორია
მაკგილის უნივერსიტეტი წარმოადგენს უძველეს უნივერსიტეტს მონრეალში. იგი დააარსა ჯეიმზ მაკგილმა, შოტლანდიელმა ქურქით მოვაჭრემ 1821 წელს. იგი გახდათ ფილანტროპი, რომელმაც დატოვა 10 000£ და 46 აკრა მიწის ნაკვეთი, სადაც მდებარეობს უნივერსიტეტი ამჟამად. სწორედ იმ წლიდან მოყოლებული, უნივერსიტეტი პატარა კოლეჯიდან ერთ–ერთ ყველაზე დატვირთულ და ხალხმრაავალ საგანმანათლებლო დაწესებულებად იქცა, რომელიც აერთიანებს ორ კამპუსს, 11 ფაკულტეტს, საერთო ჯამში 300 სასწავლო პროგრამასა და 36 000 სტუდენტს 150 ქვეყნიდან.

1821 წელს დაარსებულმა „მაკგილის კოლეჯმა“ სწავლება 1829 წლის 27 იანვრიდან დაიწყო ვაჭრის ყოფილ აგარაკზე, რომელიც შემდეგ კოლეჯის შენობად გადაკეთდა. 4 წლის შემდეგ, კოლეჯმა პირველად გასცა მედიცინისა და ქირურგიის დოქტორის დიპლომი, რომელიც უილიამ ლესლი ლოჟმა მიიღო. ხელოვნების ფაკულტეტის ნაგებობის მშენებლობა დაიწყო 1839 წელს, რომელიც რამდენიმე წელიწადში დასრულდა კიდეც და ახლაც ფუნქციონირებს.

დამაარსებელმა მომდევნო წლებშიც განაგრძო საუნივერსიტეტო საქმიანობა. გეოლოგი სერ უილიამ დოუსონის რექტორად არჩევის შემდეგ, რომელიც სწორედ ჯეიმზ მაკგილმა მოიწვია, უნივერსიტეტის ფაკულტეტების რაოდენობა თითქმის გაორმაგდა და პრესტიჟიც მოემატა მას.

უნივერსიტეტის ისტორიაში აღსანიშნავია 1884 წელი, როდესაც პირველად მიიღეს ქალი სასწავლებელში, რადგანაც მანამდე მაკგილი წარმოადგენდა მხოლოდ მამაკაცთა სასწავლებელს.

უნივერსიტეტისთვის გარდამტეხი აღმოჩნდა მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდი, როდესაც განათლების მიღების სურვილის მაჩვენებელმა რეკორდუს ნიშნულს მიაღწია კანადაში. სწორედ 1946–1948 წლებიდან იწყება უნივერსიტეტის გაფართოება.

ამჯერად მაკგილი აღიარებულია კანადის ერთ–ერთ წამყვან უნივერსიტეტად კვლევების დარგში. 2003 წელს, ჰეტერ მონრო–ბლუმი გახდა უნივერსიტეტის მე–16 რექტორი. მის პერიოდში გამყარდა უნივერსიტეტის რეპუტაცია მთელ მსოფლიოში განათლების, კვლევებისა და მომსახურების სფეროში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*რეიტინგი „ვებომეტრიკსის“ მიხედვით 
*რეიტინგი ჟურნალ „თაიმსის“ მიხედვით 
*რეიტინგი „ქიუესის“ მიხედვით
## სქოლიო
კატეგორია:კანადის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
კუა

**კუა** () — პატარა ქალაქი ვენესუელაში, მირანდას შტატში, ურდანეტის მუნიციპალიტეტის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 490 მეტრზე. ქალაქი გამოირჩევა თბილი და კარგი ამინდით, წელიწადის განმავლობაში მხოლოდ 60 დღეა ნალექიანი. საშუალი წლიური ტემპერატურა 18 °C — 28 °C შორის მერყეობს. ტენიანობა შედარებით დაბალია. გავრცელებულია ფოთლოვანი ტყეები და მდელოები. 

2009 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა 127 900 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უმრავლესობაც მიწათმოქმედებას (კაკაო, ყავა, შაქრის ლერწამი) და შინაურ ცხოველთა (ღორი, მსხვილფეხა საქონელი) მოშენებას მისდევს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* FallingRain Map - elevation = 227 (Red dots are railways as at 2000) (Estado Miranda)
* Urdaneta Municipality website 

კატეგორია:ვენესუელის ქალაქები
ჭეჭკეტასოკო

**ჭეჭკეტასოკო** () — ხორცოვანი ქუდიანი სოკო. ქუდის დიამეტრია 15 სმ, მოწითალო-ყავისფერი, ნარინჯისფერი-ყავისფერი ან მოყვითალოა; ჯერ ამობურცულია, მომწიფებისას შუაში ჩაღრმავდება და ხშირად დახეთქილი ზედაპირი აქვს. ნაყოფსხეულის (განსაკუთრებით ფირფიტების) დაზიანებისას გამოიყოფა თეთრი, რძისმაგვარი სითხე, რომელიც ჰაერზე წენგოსფერი და წებოვანი ხდება, გაშრობისას მის ადგილას ჩნდება მურა ლაქა. იზრდება ფოთლოვან წიწვოვან ტყეებში ზაფხულში (აგვისტო) და შემოდგომით (ოქტომბერი). საჭმელად იხმარება ახალი — შემწვარი, ზოგჯერ უმიც. დასავლეთში იგი დელიკატესად მიიჩნევა.

მოიპოვება თბილ ზომიერ მხარეებში, ასევე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს სუბტროპიკულ და ტროპიკულ მხარეებში. იზრდება განცალკევებით, ზოგჯერ პატარა ჯგუფებით. ჭეჭკეტასოკო ფართოდ არის გავრცელებული მთელი ევროპის ტერიტორიაზე. მცირე რაოდენობით არის შემორჩენილი ნიდერლანდების (და ფლანდრიის) ტერიტორიაზე.

ამერიკის კონტინენტზე გავრცელების ჩრდილოეთ საზღვარი აღწევს სამხრეთ კანადას დიდი დაბლობების აღმოსავლეთით,, სადაც სახეობა ვრცელდება აშშ-ის აღმოსავლეთ სანაპირომდე, მექსიკასა და გვატემალაში.

ჭეჭკეტასოკო აზიაშიც არის ცნობილი. აქ მისი გავრცელების არეალია ჩინეთი, იაპონია, ინდოეთი, კორეა, ნეპალი და ვიეტნამი. მისი კოლექციები შეგროვებულია ირანსა და თურქეთში.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
კატეგორია:ბაზიდიუმიანი სოკოები