ტორაჰიკო ტერადა

**ტერადა ტორაჰიკო** (, *ტერადა ტორაჰიკო*; დ. 28 ნოემბერი, 1878, ტოკიო — გ. 31 დეკემბერი, 1935) — იაპონელი ფიზიკოსი, სეისმოლოგი, სამეცნიერო ესეისტი და მწერალი; ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტის პროფესორი, მკვლევარი *RIKEN-*ში და სეისმოლოგიური კვლევითი ინსტიტუტის ხელმძღვანელი.  

სამწერლო საქმიანობას სწავლობდა ნაცუმე სოსეკის ხელმძღვანელობით. ლიტერატურულ-შემოქმედებითი საქმიანობის დროს იყენებდა ფსევდონიმს *ფუიუჰიკო იოშიმურა*. წერდა თემებზე, რომლებიც გაერთიანებულია მეცნიერების, სეისმოლოგიის, კულტურისა და ყოველდღიური ცხოვრების დაკვირვებებით.

## ბიოგრაფია
### ადრეული ცხოვრება და განათლება
ტერადა დაიბადა 1878 წელს ტოკიოს კოჯიმაჩის უბანში. სახელი „ტორაჰიკო" მიენიჭა ვეფხვის წლის მიხედვით. საშუალო სკოლაში კუმამოტოში სწავლობდა ნაცუმე სოსეკისა და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების მასწავლებლის, ტაკურო ტამარუს ხელმძღვანელობით, რაც საფუძველი გახდა მისი ღრმა ინტერესისა მეცნიერებისა და ლიტერატურის მიმართ.

1897 წელს გაიცნო თავისი პირველი მეუღლე, ნაცუკო საკაი, თუმცა ის გარდაიცვალა 1902 წელს. 1899 წელს მიიღო დოქტორის ხარისხი ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში, დისერტაცია შეეხებოდა ბამბუკის ფლეიტა შაკუჰაჩის აკუსტიკას.  1903 წელს დაამთავრა ექსპერიმენტული ფიზიკის დეპარტამენტი საპატიო ნიშნით. მოგვიანებით დაქორწინდა იუტაკო ჰამაგუჩიზე და შემდეგ — შინ საკაიზე.

### აკადემიური კარიერა
1908 წელს ტერადამ მიიღო მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი და გახდა ასოცირებული პროფესორი ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში. სწავლა განაგრძო ბერლინის უნივერსიტეტში,  ხოლო სტოკჰოლმში მიმოწერა ჰქონდა შვედ ფიზიკოს სვანტე არენიუსთან. 1911 წელს დაბრუნდა იაპონიაში. 

ტერადა აქტიურად ჩაერთო ოკეანოგრაფიულ კვლევებში, რომლებიც გამოაქვეყნა წიგნში *უმი ნო ბუცურიგაკუ* 1913 წელს. აგრეთვე ხელმძღვანელობდა რენტგენის დიფრაქციის ექსპერიმენტებს, თუმცა დროულად ვერ შეძლო შედეგების გამოქვეყნება, რის გამოც 1915 წელს ნობელის პრემია მიენიჭა უილიამ ჰენრი ბრეგსა და უილიამ ლოურენს ბრეგს. 1917 წელს მიიღო იაპონიის აკადემიის მე-7 საიმპერატორო პრემია. 1922 წელს დაესწრო ალბერტ აინშტაინის სამადლობელ წვეულებას იაპონიაში.  

1923 წლის დიდი კანტოს მიწისძვრის შემდეგ ტერადამ საფუძვლიანად შეისწავლა სეისმოლოგიური მოვლენები და 1924 წელს გახდა RIKEN-ის უფროსი მკვლევარი. 1926 წელს დააარსა სეისმოლოგიური კვლევითი ინსტიტუტი ტოკიოს საიმპერატორო უნივერსიტეტში. 1928 წელს აირჩიეს იაპონიის საიმპერატორო აკადემიის უფროს თანამშრომლად. 

### სიკვდილი და მემკვიდრეობა
1935 წელს დაუდგინდა ძვლის სიმსივნე. გარდაიცვალა 31 დეკემბერს, 57 წლის ასაკში. ფერფლი დაკრძალეს კოჩიში, ხოლო სახლი მოგვიანებით გადაიქცა ტერადას მემორიალურ მუზეუმად. პატარა პლანეტა 6514 *Torahiko* იწოდა მის პატივსაცემად.

## სამეცნიერო და კულტურული გავლენა
ტერადას ესეები და სამეცნიერო ნაშრომები აერთიანებდა ფიზიკის, სეისმოლოგიის, ფილოსოფიისა და ყოველდღიური ცხოვრების დაკვირვებებს. იგი ცდილობდა, შეეერთებინა მეცნიერება ლიტერატურასთან, ახლებური გზებით ხსნიდა ბუნების მოვლენებს საზოგადოებისთვის. მისი ანალიზი მიწისძვრების შესახებ გამორჩეული იყო სეისმოლოგიაში და საფუძვლად დაედო იაპონური სეისმოლოგიური კვლევების განვითარებას.  

ტერადას საფუძვლიანი გავლენა ჰქონდა იაპონური კულტურის აღწერაზე. პერსონაჟი კანგეცუ მიზუშიმა, ნაცუმე სოსეკის რომანიდან „მე ვარ კატა“, სავარაუდოდ, შექმნილია ტერადას მიხედვით. მისი ცხოვრება იქცა ინსპირაციად ლიტერატურული და თეატრალური ნამუშევრებისთვის, მათ შორის პიესაში '„ფუიუჰიკო და იღბლიანი კატა“ (1987), რომელმაც მოიპოვა იომიური თეატრის ჯილდო 1998 წელს.

## თემატური ესეები და სტატიები
ტერადა ტორაჰიკოს ესეები და სტატიები მოიცავს ფართო თემებს: ფიზიკას, სეისმოლოგიას, დაკვირვებებს ბუნებაზე, ტექნოლოგიას, კულტურასა და ყოველდღიურ ცხოვრებას. მისი ნაშრომები გამოირჩევა მაღალი ანალიტიკური სიღრმით, შემოქმედებითი მიდგომითა და მკითხველთან უშუალო კომუნიკაციით.  

მისი მნიშვნელოვანი ესეები მოიცავს:

*ფინიკის თესლი ({{lang-ja|柿の種,) – ესე, რომელიც აღწერს მიწისძვრების კვლევის დროს მის დაკვირვებებს, ფიზიკური კანონებისა და ადამიანის ბუნების ურთიერთქმედებას. ეს ნაშრომი ფართოდ ითვლება ტერადას კლასიკურ შედევრად, რომელიც აერთიანებს მეცნიერულ დაკვირვებასა და ესთეტიკას.  
*ზღვის ფიზიკა (*Umi no Butsurigaku*, {{lang-ja|海の物理学,) – სწავლულმა ტერადამ აღწერა ოკეანოგრაფიული კვლევები, ტალღების მოძრაობა, ტენდენციები და ოკეანის ფიზიკური კანონები. ამ ნაშრომმა დიდი გავლენა იქონია იაპონიის საზღვაო და კლიმატური კვლევების განვითარებაზე.  
*„ესეები ყოველდღიური მოვლენების შესახებ“ ({{lang-ja|日常現象に関する随筆) – ტერადა აკვირდება ყოველდღიურ მოვლენებს, დაწყებული ბუნების მცირე დეტალებით, როგორიცაა წვიმის წვეთები, ქარი და ბალახის მოძრაობა, დამთავრებული ყოველდღიური ტექნიკური პროცედურებით. მისი ესეები აჩვენებს მეცნიერებისა და ლიტერატურის თანხვედრას.  
*„სეისმოლოგია და მიწისძვრის ფენომენი“ ({{lang-ja|地震と地震現象) — სეისმოლოგიურ ნაშრომებში ტერადა სისტემატურად ავლენს მიწისძვრების მიზეზებს, სეისმური ტალღების გავრცელების მეთოდებს და ადამიანის საქმიანობის გავლენას მიწისძვრებზე.  

ტერადას ესეები ხასიათდება, როგორც მეცნიერულად ზუსტი და ლიტერატურული სტილის ნაზავი. ის ცდილობდა, მოკლედ და მარტივად აეხსნა რთული ფიზიკური პროცესები, ადვილად გასაგები გაეხადა საზოგადოებისათვის, ხოლო პარალელურად აძლევდა ნაშრომებს ესთეტიკურ ღირებულებას.  

ტერადას ნაწერები თარგმნილია მრავალ ენაზე, მათ შორის ინგლისურად.

## ნაშრომები
*Terada, Torahiko (1985). *Scientific Papers*. Iwanami Shoten. ISBN 4-00-200467-8  
*Terada, Torahiko; translated by Yoshiyuki Suito (1988). *Persimmon Seeds*. Fukuoka: Yoshiyuki Saito  

## სქოლიო და წყაროები
* [1] „寺田寅彦先生の栞のご紹介". ტოკიოს უნივერსიტეტი, მეცნიერებათა დეპარტამენტი  
* [2] About Torahiko Terada (დაარქივებულია 2013-12-07, Wayback Machine)  
* [3] „terada". www.smips.jp  
* [4] Terada, Torahiko (2009). *Terada Torahiko zenshū*. ტოკიო: Iwanami Shoten. ISBN 978-4-00-092071-1  
* [5] Coleman, Samuel. *Japanese Science: From the Inside*. Psychology Press, 1999  
* [6] „Terada Torahiko", Nihon Jinmei Daijiten, Japan Knowledge (Online Database)  
* [7] RIKEN Trivia: Scientist and Scholar in Life and Fiction  
* [8] Cody, Gabriel L. *The Columbia Encyclopedia of Modern Drama: M-Z*. Columbia University Press, 2007  

## იხილეთ აგრეთვე
* იაპონელი ფიზიკოსები  
* ტოკიოს უნივერსიტეტი  
* სეისმოლოგია იაპონიაში  
* მეიჯის ხანის მეცნიერება

კატეგორია:იაპონელი მეცნიერები
კატეგორია:იაპონელი ფიზიკოსები
კატეგორია:იაპონელი ესეისტები
კატეგორია:იაპონელი მწერლები