open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ხოშვანი

**ხოშვანი** () — ისტორიული ტაოს მხარეში, დღეს ერზურუმის ოლქის ოლურის რაიონის სოფელ იეშილბაღლარის საზღვრებში გამქრალი სოფელი.

## ისტორია
ხოშვანი სახელი ქართული ხოშ-ოვანი-დან მოდის.  ქართულ ენაში „ხიში“ სპარსულიდან შემოსული სიტყვაა.

სოფელი ხოშვანი შუა საუკუნეებში საქართველოს ნაწილი ყოფილ ტაოს მხარეში მდებარეობდა. ოსმალებმა ეს მხარე XVI საუკუნეში, 1549 წლის საქართველოს ლაშქრობის შემდეგ ქართველებისგან ჩამოართვეს. სოფლის ეკლესია - ხოშვანის ეკლესია - ასევე ამ პერიოდიდან უნდა იყოს დარჩენილი.

სოფელი ხოშვანი 1574 წლის ოსმალურ დეტალურ რეესტრში საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის ფანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა 3 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა.  1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეესტრში ხოშვან-ის სახით ჩაწერილი სოფელი ამ დროს ფენექის ლივის ფანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. სოფლის მოსახლეობა იგივე იყო. სოფელში ხორბლის, ქერისა და ფეტვის მეურნეობა აგრეთვე მეღვინეობა იყო განვითარებული, მისდევდნენ მეცხვარეობას.

სოფელი ხოშვანი შემდეგ წყაროებში აღარ გვხვდება. ქართველი ისტორიკოსი და არქეოლოგი ექვთიმე თაყაიშვილი 1907 წელს „ხოშევანქი“-ს სახელით მხოლოდ სოფლის ძველ ეკლესიას ახსენებს. თაყაიშვილი წერს, რომ ხოშევანქის ეკლესია სოფლელ ნორპეტიდან სამი კილომეტრის მანძილზე პატარა ხეობაში მდებარეობდა, ნორპეტის ეკლესია სრულად დანგრეული ყოფილა, ხოლო აქ ძველი ეკლესია უკეთ ყოფილა შენარჩუნებული.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
წმინდა რელიქვიების მუზეუმი

მინი
**წმინდა რელიქვიების მუზეუმი** () — დაწესებულება აზერბაიჯანის დედაქალაქ ბაქოში, სადაც ისლამური რელიგიის წმინდა რელიქვიები, ყურანის ნიმუშები, სხვადასხვა პერიოდის უძველესი წიგნები და გამოყენებითი ხელოვნების ნიმუშებია გამოფენილი. მუზეუმი იჩერი-შეჰერის ბეგლარის მეჩეთში მდებარეობს.

მუზეუმის ფუნქციონირება 2016 წელს ბეგლარის მეჩეთის რესტავრაციისა და კონსერვაციის შემდეგ დაიწყო. 

მუზეუმში წარმოდგენილია ყურანის 73 გამოცემა, 7 რელიგიური წიგნი, 19 რელიგიური ატრიბუტი - სულ 99 ექსპონატი, რომლებიც სხვადასხვა პერიოდისა და წარმოშობისაა. ექსპონატებს შორისაა ხანძრისგან გადარჩენილი წიგნების გვერდები, დერბენტის მეჩეთის ყურანი.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
გობუსტანის პეტროგლიფების მუზეუმი

**გობუსტანის პეტროგლიფების მუზეუმი** — მუზეუმი, გობუსტანში, აზერბაიჯანი.

## ისტორია 
2010 წელს მუზეუმის მშენებლობა აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტრომ დააფინანსა. მუზეუმი დააპროექტა და ააშენა ლატვიურმა კომპანია El Studio LLC-მ. 2011 წლის 26 დეკემბერს მუზეუმი აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა გახსნა.

მუზეუმის საგამოფენო დარბაზი სხვადასხვა სექციისგან შედგება, მათ შორის განყოფილება „გობუსტანი: იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობა“ შეიცავს ინფორმაციას მსოფლიოს მასშტაბით 200 მსგავსი ძეგლის შესახებ.

მუზეუმს გააჩნია თანამედროვე ტექნოლოგიური აღჭურვილობა — 45 ადგილიანი 3D კინოთეატრი, რომელიც აღჭურვილია 7 ხმის გამაძლიერებლით, მონიტორებითა და პროექტორებით. საკონფერენციო დარბაზს აქვს ყველა პირობა სხვადასხვა კონფერენციების, ეროვნული და საერთაშორისო მნიშვნელობის ღონისძიებების ჩასატარებლად.

მუზეუმის ექსპოზიცია მოიცავს 12 ოთახს, რომლებიც აჩვენებს და ხაზს უსვამს გობუსტანის პეტროგლიფების ისტორიის მნიშვნელობას.

2013 წელს მუზეუმმა მიიღო სპეციალური ჯილდო ევროპის მუზეუმების ფორუმისგან, რაც მისი კულტურული მნიშვნელობის საერთაშორისო აღიარებას ნიშნავს.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:2011 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ესპანური ენის სამეფო აკადემია

**ესპანური ენის სამეფო აკადემია** () — აკადემიური დაწესებულება მადრიდში, რომელიც ესპანური ენისა და ლიტერატურის შესწავლასა და თანამედროვე ესპანური ენის ენობრივი და ლიტერატურული ნორმის მარეგულირებას უზრუნველყოფს. აკადემიის დღევანდელი ხელმძღვანელია პროფესორი სანტიაგო მუნიოს მაჩადო.

## ისტორია 
დაწესებულება 1713 წელს დაარსდა. 1780 წლიდან აკადემიამ გამოაქვეყნა ესპანური ენის სრული განმარტებითი და ეტიმოლოგიური ლექსიკონი, რომელიც ამჟამად ონლაინ რეჟიმშიც არის ხელმისაწვდომი.

ყველა ესპანურენოვან ქვეყანასთან ურთიერთობების გამარტივების მიზნით, 1951 წელს შეიქმნა ესპანური ენის აკადემიების ასოციაცია, რომელიც 21 ქვეყანას აერთიანებს.

წესდების თანახმად, აკადემია შედგება 46 აკადემიური პერსონალისგან, 60-მდე ესპანელი წევრ-კორესპონდენტისგან, უცხოელი წევრები-კორესპონდენტებისგან, ამერიკელი აკადემიკოსებისგან და საპატიო აკადემიკოსებისგან. მმართველთა საბჭო ახორციელებს კონტროლსა და ხელმძღვანელობას, მათ შორის დირექტორი, მოადგილე, მდივანი, ცენზორი, ბიბლიოთეკარი, ხაზინადარი, სახელმწიფო მდივნის თანაშემწის მოადგილე და ორი წევრი.

აკადემია მოქმედებს პლენარულ სხდომებში და კომიტეტებში, რომლებიც ყოველკვირეულად იკრიბებიან. სასწავლო წლის განმავლობაში ხუთშაბათობით შუადღისას იკრიბება ყველა მეცნიერის მიერ შექმნილი პლენარული სესია. არსებობს რამდენიმე კომიტეტი: მიმდინარე ლექსიკონი, გრამატიკის ისტორიული ლექსიკონი, ენობრივი ინფორმაცია, სამეცნიერო და ტექნიკური ლექსიკა, ჰუმანიტარული მეცნიერებები, პუბლიკაციები და ჯილდოები. ასევე არსებობს ლოპე დე ვეგას სახლ-მუზეუმის შენარჩუნების კომისია.

აკადემია მუშაობს პლენარულ სხდომაზე ან ლექსიკოგრაფიის ინსტიტუტში, რომელიც შედგება ფილოლოგებისა და ლექსიკოგრაფებისგან, რომლებიც ასრულებენ დამხმარე ამოცანებს აკადემიური ლექსიკონების შემუშავებისთვის. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ესპანური ენა
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
განჯის ციხესიმაგრის კარიბჭე (მონუმენტური კომპლექსი)

მინი|302x302პქ
**მონუმენტური კომპლექსი „განჯის ციხესიმაგრის კარიბჭე“** — არქეოლოგიური და ეთნოგრაფიული მუზეუმის კომპლექსი აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში.

## ისტორია და აღწერა 
მუზეუმის მშენებობა 2012 წლის იანვარში დაიწყო და 2014 წელს კომპლექსმა ფუნქციონირება დაიწყო. აღდგენილი მონუმენტური კომპლექსი წარმოადგენს ისტორიული განჯის ყოფილი ხუთი კარიბჭისგან მხოლოდ ერთის - „მაგბარას კარიბჭის" რეკონსტრუქციას.

განჯა-ბაქოს გზატკეცილის ორივე მხარეს აშენებული ციხესიმაგრის ძირითადი ნაწილი 50 მეტრის სიგრძისაა, ხოლო კოშკი 22 მეტრის სიმაღლეს აღწევს. ნაგებობა ხუთსართულიანია, მთავარი სვეტიანი ნაწილი კი შვიდსართულიანი. მონუმენტური კომპლექსის წინ აღმართულია აზერბაიჯანის ეროვნული დროშა 75 მეტრის სიმაღლით, ხოლო მის გარშემო პარკია გაშენებული.

პირველ ციხესიმაგრეზე გამოსახულია განჯის გერბი და ლომები - სიმამაცის სიმბოლოები, ხოლო მეორე ციხის თანავარსკვლავედზე განჯის სახელის წარწერაა. კოშკებიდან ქალაქის ხედი იშლება. ორივე კარიბჭეს 62 მეტრის სიგრძის მიწისქვეშა გვირაბი აკავშირებს.

კომპლექსში შეიქმნა მუზეუმი, სადაც განთავსებულია ნიზამი განჯევის წინამორბედებისა და მემკვიდრეების ფოტოების გალერეა, განჯის სამხედრო ისტორიის მუზეუმი, განჯელთა ცხოვრება და კულტურა.

შენობის მარჯვენა მხარეს განთავსებულ პანელებზე, რომლებიც ირან-თურანის ომის ქრონოლოგიურ თანმიმდევრობას ასახავს, ნაჩვენებია შემდეგი სცენები: სპარსეთის მმართველი ქაიხოსროს დამარცხება თურქი სარდლის, აფროსიაბის მიერ; რომაელების თავდასხმა განჯაზე; ხალხის გმირული ბრძოლა ხორეზმელებისა და ჯავად ხანის წინააღმდეგ, აგრეთვე ბრძოლები რუსული აგრესიის წინააღმდეგ. ციხესიმაგრის მარცხენა მხარეს ასახულია კავკასიის ისლამური არმიის განჯაში ნური ფაშას ხელმძღვანელობით ჩასვლა; 1920 წლის მაისში ბოლშევიზმის წინააღმდეგ განჯის ისტორიული აჯანყება და ბოლოს, ჰეიდარ ალიევის მიერ განჯაში სამოქალაქო ომის თავიდან აცილება.

მემორიალური კომპლექსის მეორე სართულზე მდებარეობს სამხედრო ისტორიის მუზეუმი, სადაც წარმოდგენილია საბრძოლო იარაღი, ბრძოლებში გამოყენებული ტანსაცმელი, საფლავის ქვები და განჯის სახანოს დროშა. ციხის მეორე სართულზე განთავსებულ არქეოლოგიურ მუზეუმში კი გამოფენილია 120-ზე მეტი არქეოლოგიური ექსპონატი — მათ შორის კერამიკის ნიმუშები, საყოფაცხოვრებო და დეკორატიული ქვის ნივთები, შავი გაპრიალებული ჭურჭელი, სასანთლეები, ნათურები და სუნამოების კონტეინერები.

ეთნოგრაფიული მუზეუმი მესამე სართულზე გამოფენილია ექსპონატები, რომლებიც დაკავშირებულია განჯაში განვითარებულ სხვადასხვა ხელნაკეთობებთან, მათ შორის სპილენძთან და კერამიკასთან. 

მეოთხე სართულზეა გამოფენა „აზერბაიჯანის ეროვნული სამოსი“, სადაც წარმოდგენილია აზერბაიჯანის სხვადასხვა რეგიონის ტანსაცმელი და სამკაულები.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
სობა

**სობა** () — იაპონური კერძი, რომელიც წიწიბურას ფქვილისგან მზადდება. ლაფშის ისტორია 1574 წელს იწყება, როცა იგი ჩინეთიდან იაპონიაში შემოვიდა.

## ისტორია 
სობის ისტორია დაკავშირებულია იაპონიის მთიან რეგიონებთან, სადაც ფერმერები წიწიბურას აგროვებდნენ იმ ადგილებში, სადაც ბრინჯის მოსავლისთვის ძალიან ციოდა ან ნიადაგი საკმარისად ნაყოფიერი არ იყო. კამაკურას პერიოდში წიწიბურა ღარიბი ადამიანის საკვებად ითვლებოდა, და 1254 წლის ანთოლოგიაში ფუძივარას კლანის ბერი დომიო ზიზღით საუბრობდა წიწიბურას კერძებზე.

ტოკუგავას ეპოქაში სობას ლაფშამ ნამდვილი პოპულარობა მოიპოვა. ედოს ყველა რაიონში იაფი დაწესებულებები გაიხსნა, სადაც სობას გასინჯვა შეიძლებოდა. საინტერესო ის, რომ ედოს მოსახლეობა, რომელიც სიღარიბის გამო ძირითადად თეთრ ბრინჯს მიირთმევდა, ბერიბერის დაავადებისკენ მეტად მიდრეკილი იყო, ვინაიდან თეთრი ბრინჯი ცოტა თიამინს შეიცავდა. სობა კი მდიდარია თიამინითა და B1, B2 ვიტამინებით, ამით კი დაავადების რისკი მცირდებოდა. ამან კიდევ უფრო გაზარდა წიწიბურას ლაფშის პოპულარობა.

## მომზადების წესი 
მინი|სობა
სობის მომზადება საკმაოდ რთული პროცესია. ვინაიდან წიწიბურას ფქვილი გლუტენს არ შეიცავს, მისი ლაფშად გარდაქმნისთვის ხორბლის ფქვილი უნდა დაემატოს, რათა ის არ დაიშალოს. ალტერნატიულად, ბრინჯის ფქვილიც შეიძლება გამოიყენოს. ცომს აბრტყელებენ და სპეციალური დანით ვიწრო ზოლებად ჭრიან, შემდეგ კი ადუღებენ.

დროთა განმავლობაში სობას მრავალი ვარიანტი განვითარდა. ჩა სობას მომზადებისას ინგრედიენტები მწვანე ჩაის ფხვნილით იღებება, ხოლო ჰეგი სობას მომზადებისას ზღვის მცენარეებს იყენებენ. ინაკა სობა „სოფლის სობაა“ - სქელი ვარიანტი, რომელიც მთლიანი წიწიბურას მარცვლებისგან მზადდება. ნი-ჰაჩი სობა სპეციალური თანაფარდობით - 20% ხორბლისა და 80% წიწიბურისგან - იქმნება. ჯუვარის სობა კი 100% წიწიბურის ფქვილისგან მზადდება.

დღეს სობა განსაკუთრებით პოპულარულია როგორც სწრაფი კვების კერძი, თუმცა მას სახლში და ძვირადღირებულ რესტორნებშიც ამზადებენ. ყველაზე ხშირად მას გაცივებულ მდგომარეობაში მიირთმევენ ცუიუს სოუსთან ერთად, ან ცხელ ბულიონთან ერთად წვნიანის სახით. ასი გრამი მოხარშული სობა შეიცავს 99 კკალ ენერგიას და რვავე აუცილებელ ამინომჟავას, ანტიოქსიდანტებსა და მნიშვნელოვან საკვებ ნივთიერებებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Soba Noodles
* [The story of Soba and Udon](https://web-japan.org/kidsweb/cook/soba/soba01.html#:~:text=Soba%20is%20said%20to%20have,period%20(710%20to%20794).)
* An Insiders's Guide to Soba 

კატეგორია:იაპონური სამზარეულო
ქამრასორი

**ქამრასორი** () — ისტორიული სოფელია ტაოს მხარეში, დღეს ერზურუმის ოლქის ოლურის რაიონში გამქრალი სოფელი.

## ისტორია
ქამრასორი სახელი 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრში ქამრასორ-ის სახით გვხვდება. იმავე რეგისტრში არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის ჩრდილოეთ ნაჰიეში ქამრასორ-ი ულია (ზემო ქამრასორი) და ქამრასორ-ი სუფლა (ქვემო ქამრასორი) სახელით ორი სოფელი იყო.

ქამრასორის სოფლის მდებარე ტაოს მხარე შუა საუკუნეებში საქართველოს ნაწილი იყო. ოსმალებმა ეს მხარე 1549 წლის საქართველოს ლაშქრობის შემდეგ ქართველებისგან ჩამოართვეს.

სოფელი ქამრასორი 1574 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრში საქართველოს ვილაიეთში, არდაჰან-ი ბიუზურგის ლივის პანასკერტის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. მოსახლეობა 35 ქრისტიანი ოჯახისგან შედგებოდა. 1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრის თანახმად, სოფელში 18 ქრისტიანი ოჯახი რჩებოდა. ამ თარიღით ქამრასორი პენეკის ლივის პენეკის ნაჰიეს ექვემდებარებოდა. სოფელში ხორბლის, ქერისა და ფეტვის მეურნეობა აგრეთვე ფუტკრის მეშენეობა ეწარმოებოდა, ცხვრები და ღორები იშენებოდა. ერთი წყლის წისქვილი იყო.

სოფელი ქამრასორი ჩილდირის საფაშოს 1694-1732 წლების ოსმალურ ჯამურ რეგისტრში ქამრასორ-ის სახით ჩაწერილა. იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობაში მყოფი სოფლისთვის ჰიჯრი 1126 (1714/1715) წელს 10.000 აქჩეს გადასახადი განისაზღვრა.

1595 წლის ოსმალურ დეტალურ რეგისტრს გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ცაგარეიშვილი აღნიშნავს, რომ გვიან პერიოდის რუსულ რუკაზე სოფლის სახელი კიამრასორ-ის სახით გვხვდება.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
ბობასტროს ციხესიმაგრე

მინი|ბობასტროს ციხესიმაგრის ნანგრევები
**ბობასტროს ციხესიმაგრე —** ესპანეთის მალაგის პროვინციაში, ისტორიული არდალესის მახლობლად, ძველი ციხესიმაგრის ნანგრევები. ადგილმა IX საუკუნეში განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა, როდესაც კორდოვის სახალიფოს წინააღმდეგ აჯანყდნენ.

880 წელს ციხესიმაგრეში უმარ იბნ ჰაფსუნი დასახლდა, რომელმაც მისი ნანგრევები მუვალადებისა და მოსარაბებისთვის წინააღმდეგობის სიმბოლოდ აქცია. იგი მოსახლეობას აბდ ალ-რაჰმან II-ისა და მისი მემკვიდრეების მხრიდან უსამართლო, მძიმე გადასახადებისა და დამამცირებელი მოპყრობის წინააღმდეგ ბრძოლისკენ მოუწოდებდა. ამ აჯანყების დროს, 888 წელს კორდოვის ამირი ალ-მუნზირი საკუთარმა ძმამ აბდულა იბნ მუჰამედ ალ-უმავიმნა მოკლა. აჯანყებულებმა ციხესიმაგრეში ეკლესია ააშენეს, რაც მათი ავტონომიის სიმბოლოდ იქცა. ეს ავტონომია 928 წლის 19 იანვრამდე გაგრძელდა. ციხესიმაგრე 1147 წლამდე ფუნქციონირებდა. XIII საუკუნისთვის უკვე ნანგრევებად იყო ქცეული.

## რესურსეიბ ინტერნეტში 
* Bubas̲h̲tru (Bobastro)

კატეგორია:ესპანეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ესპანეთის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ესპანეთის ისტორია
ყარა ყარაევის სახლ-მუზეუმი

მინი
**ყარა ყარაევის სახლ-მუზეუმი** — მუზეუმი, რომელიც ცნობილ აზერბაიჯანელ კომპოზიტორს, პედაგოგსა და საზოგადო მოღვაწეს ყარა ყარაევს, მის ცხოვრებასა და შემოქმედებას ეძღვნება.

მუზეუმი აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტროს დაქვემდებარებაშია. მდებარეობს დედაქალაქ ბაქოში.

## ისტორია 
ყარა ყარაევის სახლ-მუზეუმი ოფიციალურად 2018 წლის 1 ოქტომბერს გაიხსნა, კომპოზიტორის 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით. მუზეუმი მდებარეობს იმ სახლში, სადაც ყარაევმა ახალგაზრდობა და სტუდენტური წლები გაატარა. სწორედ ამ ადგილას შეიქმნა მისი პირველი მუსიკალური ნაწარმოებები, მათ შორის ბალეტი „შვიდი მზეთუნახავი“. გახსნის ცერემონიაში მონაწილეობა მიიღო აზერბაიჯანის ოფიციალურმა წარმომადგენლებმა და საზოგადო მოღვაწეებმა.

გახსნის ცერემონიაზე წარმოადგინეს კულტურის სამინისტროსა და ეროვნული ბიბლიოთეკის მიერ ერთობლივად აზერბაიჯანულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე გამოცემული პუბლიკაცია, რომელიც ყარა ყარაევის ცხოვრებისა და შემოქმედების ისტორიას ეძღვნება.

მუზეუმისთვის მასალების მნიშვნელოვანი ნაწილი შეგროვდა კომპოზიტორის ქვეყნის ფარგლებს გარეთ არსებული მემკვიდრეობის კვლევის შედეგად. ყარა ყარაევის დოკუმენტები, ზოგიერთი ხელნაწერი და ფოტოსურათი აზერბაიჯანში მოსკოვის ლიტერატურისა და ხელოვნების სახელმწიფო არქივიდან ჩამოიტანეს.

## ექსპოზიცია 
მინი|ყარა ყარაევის როიალი
სახლ-მუზეუმი მოიცავს კომპოზიტორის შემოქმედებისა და ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპების ამსახველ მასალას. ვიზიტორებს შეუძლიათ გაეცნონ: ყარა ყარაევის პირადი ბიბლიოთეკის წიგნებს; სხვადასხვა ქალაქში წარმოდგენების პლაკატებს; პირად ნივთებს; ხელნაწერების ასლებს; ხმის ჩანაწერებს; ბალეტებისთვის განკუთვნილ ესკიზებს

ექსპოზიციის ცენტრალურ ნაწილში განთავსებულია როიალი, რომელიც კომპოზიტორის ბინაში იდგა.

მუზეუმი მთლიანად შეიცავს 300-ზე მეტ ექსპონატს. კომპოზიტორის ნაწარმოებების ძირითადი ასლები კედლების თაროებზეა განთავსებული. 

ყარა ყარაევის სახლ-მუზეუმი გამოირჩევა სრული ტექნიკური აღჭურვილობით მონიტორებითა და დისპლეებით, რაც ვიზიტორებს საშუალებას აძლევს მოუსმინონ კომპოზიტორის მუსიკას.

მუზეუმი მუდმივად ივსება ახალი ექსპონატებით ყარაევის პირადი ნივთებიდან.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:ბაქოს მუზეუმები
კატეგორია:2018 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კოპრინოპსისი

**კოპრინოპსისი** () — სოკოების გვარი ფსათირელასებრთა ოჯახისა, რომელშიც გაართიანებულია დაახლოებით 165 სახეობა. მოლეკულურ მონაცემებზე დაყრდნობით კოპრინოპსისი გამოყოფილი იქნა კოპრინუსის გვარიდან.

გვარი 1881 წელს ფინელმა მიკოლოგმა პიტერ ადოლფ კარსტენმა აღწერა. ტიპური სახეობაა *Coprinopsis friesii*, რომელიც მანამდე კოპრინუსის გვარში ერთიანდებოდა.

## გალერეა

Coprinopsis_picacea_2024_G1.jpg|*Coprinopsis picacea*
Coprinopsis acuminata (Romagn.) Redhead, Vilgalys &amp; Moncalvo 268614.jpg|*Coprinopsis acuminata*
Coprinopsis candidata 469567.jpg|*Coprinopsis candidata*
Coprinopsis spec. - Lindsey 2a.jpg|*Coprinopsis cinerea*
Coprinopsis ephemeroides 509482.jpg|*Coprinopsis ephemeroides*

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:სოკოების გვარები
კატეგორია:კოპრინოპსისი
აზერბაიჯანის სახელმწიფო ისტორიული არქივი

**აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახელმწიფო ისტორიული არქივი** —  აზერბაიჯანის შვიდ სახელმწიფო არქივთაგან ერთ-ერთი. მისი ფონდები მოიცავს დოკუმენტურ მასალებს, რომლებიც ასახავს რუსეთის იმპერიის პერიოდში აზერბაიჯანში მოქმედი ადგილობრივი მმართველობისა და ადმინისტრაციული სტრუქტურების საქმიანობას XIX საუკუნის დასაწყისიდან 1917 წლამდე. არქივში ასევე დაცულია რევოლუციამდელი პერიოდის საზოგადოებრივი ორგანიზაციების, სხვადასხვა დაწესებულებებისა და ცალკეული პირების დოკუმენტაცია.

## ისტორია 
არქივი დაფუძნდა 1930 წელს, როგორც დამოუკიდებელი ისტორიული არქივი. აზერბაიჯანის სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის 1938 წლის 8 სექტემბრის დადგენილებით, რომელიც რესპუბლიკის საარქივო ორგანოების რეორგანიზაციას ითვალისწინებდა, დაწესებულებას მიენიჭა ცენტრალური ისტორიული არქივის სტატუსი. შემდგომ, 1941 წელს, საბჭოთა კავშირის მიერ სახელმწიფო არქივთა ქსელის ჩამოყალიბების შემდეგ, არქივს აზერბაიჯანის სსრ ცენტრალური სახელმწიფო ისტორიული არქივი ეწოდა.

2023 წლის დეკემბერში არქივის ბაზაზე მოეწყო დოკუმენტური მასალის ვირტუალური გამოფენა სახელწოდებით „პოლონელები აზერბაიჯანში“, რომელიც წარმოადგენს ისტორიულ-დოკუმენტურ წყაროებს ბაქოში პოლონელი სპეციალისტების მონაწილეობაზე XIX საუკუნის ბოლოსა და XX საუკუნის დასაწყისში. მასალები ასახავს მათ საქმიანობას ქალაქის ისტორიული და არქიტექტურული ძეგლების აგებისა და სხვა სფეროების განვითარების კონტექსტში.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის არქივები
მლაშეთი

**მლაშეთი** () — ისტორიული სოფელი თურქეთის მხარეს სამცხის დარჩენილ ნაწილში, დღეს არდაჰანის პროვინციის პოსოფის რაიონთან დაკავშირებული სოფელ ულუჩამის (ვარხანა) მახლობლად გამქრალი სოფელია.

## ისტორია
ქართული ტოპონიმი მლაშეთი მარილიანი წყალი ან მწარე წყლის მნიშვნელობის „მლაშე“ სიტყვისგან მომდინარეობს და მარილიან ადგილს ნიშნავს. მარილიანი წყლის შემცველობის გამო თურქულად მარილის ტბად (tuz gölü) წოდებულ ტბის ტიპსაც ქართულად „მლაშე ტბა“ ეწოდება.

სოფელი მლაშეთი მდებარეობდა ისტორიული სამცხის მხარეს და დღესაც საქართველოს საზღვრებშია. ოსმალებმა ეს მხარე და სოფელი 1578 წელს სრულად ჩაიგდეს ხელში.

სოფელი მლაშეთი, 1595 წლის ოსმალური მუფასალ რეესტრში მლაშეთის (ملاشیت) სახით არის გადმოცემული. ამ დროს ეს დასახლება საქართველოს ვილაიეთის შიგნით, პოსოფის ლივას სამხრეთ ნაჰიეს ეკუთვნოდა. ხსენებულ რეესტრში აღნიშნულია, რომ მლაშეთი სოფელ ვარხანას (ულუჩამი) მახლობლად მდებარეობდა. ამ დროს სოფელი ცარიელად იყო აღრიცხული, მიუხედავად ამისა, 4000 აქჩე გადასახადი იყო განსაზღვრული.

სოფელი მლაშეთი ჩილდირის ეალეთის 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერში იგივე სახელით იყო რეგისტრირებული და იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობა ჰქონდა. ჰიჯრით 1141 (1728/1729) წელს სოფელი იდრის სახელის მქონე პიროვნებას ჰქონდა მინიჭებული და 4000 აქჩე გადასახადი იყო განსაზღვრული.

ოსმალური რეესტრის გამომცემელი ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია წერდა, რომ სოფელი მლაშეთი რუსულ წყაროებში მულაშეთის (Мулашеть) სახით გვხვდება. ირკვევა, რომ მლაშეთი და მულაშეთი ამ თარიღისთვის უკვე აღარ იყო სოფელი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
მირ-ჯალალ ფაშაევის სახლ-მუზეუმი

**მირ-ჯალალ ფაშაევის სახლ-მუზეუმი** — კულტურულ-მემორიალური დაწესებულება აზერბაიჯანის ქალაქ განჯაში, რომელიც აზერბაიჯანელი მწერლისა და მეცნიერის მირ ჯალალ ფაშაევის ცხოვრებისა და შემოქმედებითი მოღვაწეობისადმია მიძღვნილი.

## ისტორია და ექსპოზიცია 
მირ-ჯალალ ფაშაევის სახლ-მუზეუმი შეიქმნა მწერლის მემკვიდრეობის პატივისცემისა და მისი მემორიალური მნიშვნელობის ხაზგასმის მიზნით. მუზეუმის გახსნას წინ უძღოდა მწერლის 100 წლის იუბილე და ის ოფიციალურად 2007 წლის 29 სექტემბერს გაიხსნა. ორ წელიწადში, 2009 წლის აპრილში, მუზეუმის სტრუქტურაში ჩამოყალიბდა სამეცნიერო და ლიტერატურული კვლევის განყოფილება, რომელმაც მალევე დაიწყო აქტიური და ნაყოფიერი საქმიანობა.

მუზეუმის დაარსების მომენტში კოლექცია შედგებოდა მხოლოდ 150 ექსპონატისგან, თუმცა დროთა განმავლობაში ის საგრძნობლად გაიზარდა და დღეს უკვე 300-ზე მეტ უნიკალურ და ღირებულ საგანს მოიცავს.

ექსპოზიცია აგებულია ქრონოლოგიური პრინციპით და ეძღვნება როგორც მირ-ჯალალ ფაშაევს, ისე მის ოჯახს. მუზეუმის ექსპოზიცია მწერლის ცხოვრების სხვადასხვა ეტაპს ასახავს — ბავშვობას, ახალგაზრდობას, სტუდენტურ წლებს, პედაგოგიურ მოღვაწეობასა და ლიტერატურულ შემოქმედებას. მუზეუმის ფონდებში ინახება ოფიციალური დოკუმენტები, მათ შორის მირ ჯალალის პასპორტი, სამხედრო და სამოქალაქო ორდენები, მედლები და სხვა მნიშვნელოვანი პირადი ნივთები.

მუზეუმის კოლექციაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია მწერლის ორდენებსა და სამკერდე ნიშნებს, მისადმი მიწერილ კორესპონდენციასა და ოჯახური არქივის მასალებს. წარმოდგენილია ექსპონატებიც, რომლებიც სპეციალურად მას ეძღვნება. განსაკუთრებულ შთაბეჭდილებას ახდენს ხელოვნების ნიმუშები — ზეთის საღებავებით შესრულებული პორტრეტები, ბიუსტები, ხელით ნაქსოვი ხალიჩები და სხვადასხვა მხატვრული ნამუშევარი, რომლებიც მუზეუმის სივრცეს განსაკუთრებულ ატმოსფეროს სძენს.

მუზეუმის მნიშვნელოვანი განყოფილებაა მწერლის ლიტერატურული მემკვიდრეობა, რომელიც წარმოდგენილია მრავალ ენაზე გამოცემული მისი ნაწარმოებების სახით. კოლექციაში დაცულია მწერლის აზერბაიჯანულ, რუსულ, ქართულ, ინგლისურ, ყირგიზულ და ესპანურ ენებზე გამოცემული მოთხრობები, წიგნები და სახელმძღვანელოები. მათგან ბევრი ცალკე პუბლიკაციებადაა გამოცემული და მკითხველისთვის ღირებული რესურსია.

დიდი ყურადღება ექცევა შემოწირულ ლიტერატურასაც. მუზეუმისთვის გადაცემულ წიგნებს შორის გვხვდება როგორც სამეცნიერო ნაშრომები, ისე მხატვრული ტექსტები, მემუარები და კვლევები. კოლექციაში თავმოყრილია ისეთი გამორჩეული ავტორების ნამუშევრები, როგორებიც არიან ნარიმან ჰასანზადე, ელჩინ ეფენდიევი და სახალხო პოეტი სამედ ვურგუნი. აქვეა „ყურანი“ და „ქაბუს-ნამე“, ასევე მირ ჯალალ ფაშაევის ბიბლიოგრაფია და პროფესორ ჰაფიზ ფაშაევის სამეცნიერო ნაშრომები.

მუზეუმი მხოლოდ ნივთებისა და დოკუმენტების საცავი არ არის — ის აქტიური კულტურული სივრცეა. აქ რეგულარულად იმართება წიგნების პრეზენტაციები, შეხვედრები ინტელექტუალურ საზოგადოებასთან, ლიტერატურული ლექციები, კონცერტები და საგანმანათლებლო ექსკურსიები. მირ ჯალალ ფაშაევის სახლ-მუზეუმი დღეს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი კულტურულ-საგანმანათლებლო ცენტრია.

## სქოლიო 
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ფალოტოქსინი

მინი|250პქ|ფალოიდინის სტრუქტურული ფორმულა, რომელიც ფალოტოქსინებიდან ყველაზე გავრცელებულია
**ფალოტოქსინები**, ასევე **ფალოიდინები** — ორგანული ნაერთების ჯგუფი, წარმოადგენს ციკლურ ჰეპტაპეპტიდებს, რომლებიც შედგებიან 7 ამინომჟავური ნარჩენისგან, დაკავშირებული ტრიპტოფანისა და ცისტეინის ნარჩენების გვერდითი ჯაჭვების ხიდებით. მითითებული ნარჩენების გარდა, ყველა ამინომჟავას აქვს L-კონფიგურაცია. ისინი უკიდურესად ტოქსიკურია, ავლენენ ჰეპატოტოქსიკურ მოქმედებას, იწვევენ ღვიძლის პარენქიმის უჯრედების დაზიანებას (ნეკროზს). გვხვდება ამატოქსინებთან ერთად ამანიტას გვარის სოკოების ნაყოფსხეულებში.

ფაილი:2009-05 Amanita phalloides crop.jpg|შხამა, ყველაზე გავრცელებული მომაკვდინებელი სოკო, რომელიც შეიცავს ფალოტოქსინებს, სადაც ისინი პირველად იქნა აღმოჩენილი
ფაილი:Amanita verna-02.jpg|გაზაფხულის შხამა, მომაკვდინებელად შხამიანი სოკო, რომელიც შეიცავს დიდი რაოდენობით ფალოტოქსინებს.
ფაილი:Destroying Angel 02.jpg|*Amanita virosa*, მომაკვდინებელად შხამიანი სოკო, რომელიც აგრეთვე შეიცავს დიდი რაოდენობით ფალოტოქსინებს.

## სტრუქტურა
ფალოტოქსინების ცნობილი სახეობები წარმოდგენილია ცხრილის სახით:

## სქოლიო
კატეგორია:მიკოტოქსინები
რაშიდ-ბეგ ეფენდიევი

**რაშიდ-ბეგ ისმაილ ოღლუ ეფენდიევი** (; დ. 24 მაისი [ძვ.სტილით 5 ივნისი], 1863, ნუხა, ბაქოს გუბერნია – გ. 31 აგვისტო, 1942, ნუხა) — აზერბაიჯანული პედაგოგიკის, ლიტერატურისა და ეთნოგრაფიის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, რომლის მოღვაწეობა მნიშვნელოვანი იყო ახალი ტიპის განათლების სისტემის ჩამოყალიბებისა და მშობლიური ენის სწავლებისათვის.

## ბიოგრაფია 
რაშიდ ბეგ ეფენდიევი 1863 წლის 24 მაისს, ნუხაში (ახლანდელი შაქი), სასულიერო პირის ოჯახში დაიბადა. მან 1882 წელს გორის სამასწავლებლო სემინარია დაამთავრა. 1900 წელს კი ტფილისის ალექსანდროვის სახელობის პედაგოგთა ინსტიტუტი. ჯერ კიდევ სტუდენტობისას გამოირჩეოდა სწავლებისა და წერითი მუშაობისადმი ინტერესით. 1900–1917 წლებში ეწეოდა პედაგოგიურ საქმიანობას გორის სემინარიაში, სადაც ასწავლიდა აზერბაიჯანულ ენასა და ლიტერატურას. 1918 წელს ბაქოში დაარსებული პედაგოგიური სემინარიის დირექტორად დაინიშნა, რაც მისი ავტორიტეტისა და გამოცდილების აღიარების დასტურად შეიძლება ჩაითვალოს.

იგი ფართოდ იყო ჩართული სასწავლო ლიტერატურის შექმნაში. 1898 წელს გამოაქვეყნა სახელმძღვანელო „უშაგ ბახჩასი“, ხოლო 1901 წელს – „ბესირატულ-ატფალი“, რომლებიც აზერბაიჯანულ პედაგოგიკაში ერთ-ერთ პირველ საგანმანათლებლო ტექსტებს წარმოადგენდნენ. 1920 წელს რაშიდ-ბეი ნუხაში დაარსებული პედაგოგიური ინსტიტუტის დირექტორად დაინიშნა, სადაც ხელმძღვანელობდა განათლების განვითარებისა და პროფესიონალი კადრების მომზადების პროცესს.

1926–1933 წლებში იგი კვლავ აქტიურად იყო ჩართული სწავლების პროცესში და რუსულ ენას ასწავლიდა. მისი ავტორობით შეიქმნა მშობლიური ენის სახელმძღვანელო – „ვათან დილის“ – პირველი ნაწილი, რომელშიც შეტანილია ივან კრილოვის ცნობილი იგავის – „მელა და ყურძნის“ – თარგმანი. ამ გზით ეფენდიევი ცდილობდა, მოსწავლეთა ენობრივი კომპეტენციის გაღრმავებასა და აზერბაიჯანული სწავლების მეთოდური ბაზის გამდიდრებას. პედაგოგიური ტრადიცია მის ოჯახშიც გაგრძელდა — მისი ვაჟი, მამედ ეფენდიევი, ასევე მასწავლებელი გახდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 24 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
რატასანი

**რატასანი** () — ისტორიული სოფელია ჯავახეთის მხარეში, დღევანდელი არდაჰანის ოლქის ჩილდირის რაიონის სოფელ (ჰამაში) აღილის საზღვრებში გამქრალი სოფელია.

## ისტორია
სოფელი რატასანი მდებარეობდა ისტორიული ჯავახეთის მხარეში, ერთი ნაწილის გარდა, დღესაც საქართველოს საზღვრებშია მოქცეული.

სოფელი რატასანი ჩილდირის ეიალეთოს 1694-1732 წლების პერიოდის ოსმალურ ჯებე დეფთერში რადასანის (رداسن) სახელით იყო რეგისტრირებული და იგივე ადმინისტრაციული მდგომარეობა ჰქონდა. სოფელი ჰიჯრი 1134 (1721/1722) წელს მეჰმედ სახელის მქონე პიროვნებას ჰქონდა მინიჭებული და 9498 აქჩე გადასახადი იყო განსაზღვრული. 1886 წლის მოსახლეობის აღწერაში ჩილდირის მაზრაში სოფლად არ ფიგურირება რაც იმას აჩვენებს, რომ რატასანი უკვე აღარ იყო სოფელი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
ფომა

**ფომა** () — ისტორიული ადგილი სამცხის მხარეში, დღეს არდაჰანის ვილაიეთის ფოსოფის რაიონთან მიკუთვნებული ბინბაშიემინბეის (ჩილვანა) სოფლის საზღვრებში მდებარე ძველი სოფელია.

## ისტორია
ფომას სოფლის განლაგების ადგილი ისტორიული სამცხის რეგიონი, ერთი ნაწილის გარდა, დღესაც საქართველოს საზღვრებშია. 

ფომას სოფელი ჩილდირის ეიალეთის 1694-1732 პერიოდის ოსმალური ჯიბის რეესტრშიც ფომას (پومە) ფორმით არის რეგისტრირებული და იგივე ადმინისტრაციულ მდგომარეობას ფლობდა. ჰიჯრი 1126 (1714-1715) წელს სოფელი ჰასანის სახელის მქონე ერთ პირს მიეცა და 500 აქჩე გადასახადი განისაზღვრა.

ეს დეტალური რეესტრი რომელიც გამოაქვეყნა ქართველმა თურქოლოგმა სერგი ცქიამ, აღნიშნავს, რომ ფომას სახელი რუსულ წყაროებშიც ფომას (Пома) ფორმით მოიხსენიება. თუმცა 1886 წლის მოსახლეობის აღწერაში ფოშოვის მაზრაში სოფლად რომ არ მოიხსენიება, ეს აჩვენებს რომ ფომამ სოფლის სტატუსი დაკარგა. ამდენად, ფომა დღეს ბინბაშიემინბეის (ჩილვანა) სოფლის უბანია და ფუმას და დერინსუს სახელებითაც არის ცნობილი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
სლავიჩინი

**სლავიჩინი** () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ზლინის რაიონში. სლავიჩინი ოთხ ადმინისტრაციულ ერთეულად იყოფა.
 
## სახელწოდება
სახელის წარმოშობის შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს. შესაძლოა სახელი სიტყვა „slavík“-იდან მომდინარეობდეს, რაც „ბულბულს“ ნიშნავს. მეორე ვერსიით ის შესაძლოა დაკავშირებული იყოს სლავნიკების გვარის თავადებთან. ადგილობრივი ლეგენდის მიხედვით, სახელი მომდინარეობს სიტყვიდან „slavný čin“ („სლავნი ჩინ“), რაც „დიდებულ საქმეს“ ნიშნავს.

## გეოგრაფია
სლავიჩინი ქალაქ ზლინის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 24 კილომეტრში, ვიზოვიცეს მთიანეთში მდებარეობს. მის მუნიციპალურ ტერიტორიაზე ყველაზე მაღლა მდებარე ადგილი 532 მეტრია ზღვის დონიდან. ქალაქში მიედინება პატარა მდინარე რჟიკა. სლავიჩინის მთელი ტერიტორია ბილე-კარპატის დაცული ლანდშაფტის ტერიტორიაზე მდებარეობს.

## ისტორია
სლავიჩინი პირველად ოლომოუცის ეპისკოპოს ინდრჟიხ ზდიკის სიგელში 1141 წელსაა მოხსენიებული. საუკუნეების განმავლობაში სლავიჩინი პატარა სოფელი იყო, სადაც სოფლის მეურნეობა იყო განვითარებული. 1860 წელს აქ დაარსდა ტყავის საწარმო, რომელიც მოგვიანებით ფეხსაცმლის ქარხანად იქცა. 1936 წელს სლავიჩინში დაარსდა პირველი სამრეწველო კომპანია და აქ მრეწველობის განვითარება დაიწყო. მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სლავიჩინის მოსახლეობა სწრაფად გაიზარდა და 1964 წელს ის ქალაქად გამოცხადდა.

## ღირსშესანიშნაობები
მინი|სლავიჩინის ციხესიმაგრე
სლავიჩინის წმინდა ვოიტეხის ეკლესია ქალაქის უძველესი ნაგებობაა. თავდაპირველად აქ ეკლესია XIII საუკუნეში ააგეს და მოგვიანებით ხანძრით განადგურდა. ქალაქის სასაფლაოზე მდგარი დამწვარი ეკლესია 1897 წელს ბაროკოს სტილში აღადგინეს.
სლავიჩინის ციხეც ბაროკოს არქიტექტურის ნიმუშია, ის 1750 წელსაა აგებული.
 
## ცნობილი ადამიანები
*ლუმირ კრეიჩი (დაბ. 1972), ბიოქიმიკოსი
*ტომაშ რჟეპკა (დაბ. 1974), ფეხბურთელი
*ტომაშ პოლახი (დაბ. 1977), ფეხბურთელი
*ლენი ტრჩკოვა (დაბ. 1978), მოდელი
*პეტრა პოლაშკოვა (დაბ. 1979), ფეხბურთელი
*სტანისლავ პოლჩაკი (დაბ. 1980), პოლიტიკოსი
*ალეშ ურბანეკი (დაბ. 1980), ფეხბურთელი
*ზდენეკ ჰრჟიბი (დაბ. 1981), პოლიტიკოსი, პრაღის ყოფილი მერი

## დაძმობილებული ქალაქები
* ჰორნა-სუჩა, სლოვაკეთი
* ჰორნე-სრნიე, სლოვაკეთი
* ნოვა-დუბნიცა, სლოვაკეთი
* უჰროვეცი, სლოვაკეთი

მინი|მარჯვნივ|წმინდა ვოიტეხის ეკლესია

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ზლინის მხარის ქალაქები
საკველახევი

**საკველახევი** () — ისტორიული სოფელი ჯავახეთის რეგიონში, არდაჰანის ოლქის ჩილდირის რაიონის ქაიაბეის (ჩაისის) სოფლის საზღვრებში.

## ისტორია
ქართველი თურქოლოგი სერგი ჯიქია საკველახევის სახელს რუსულ რუკაზე ამავე ფორმით (Саквелахеви) მოიხსენიებს. სოფლის სახელი 1595 წლის გურჯისტანის ვალაიეთის დიდ დავთარში კი მოიხსენიება სახელით „საკელახევ“ (ساكلەخو).

ის ფაქტი, რომ სოფელი საკველახევი არ შედიოდა ოსმალურ ჯებე დავთარში, რომელიც მოიცავს 1694-1732 წლების პროვინციის პერიოდს, აჩვენებს, რომ ეს დასახლება ხელახლა დასახლებული არ გამხდარა. 1595 წლის ოსმალური დავთარის გამომცემელი სერგი ჯიქია წერს, რომ XIX საუკუნეში რუსულ რუკაზე სახელით „საკველახევი“ მხოლოდ ციხის ნანგრევები იყო ნაჩვენები. ამ რუკაზე ციხე კოკორთასა და უღუზის სოფლებს შორის მდებარეობდა.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
აჰმედ ჩელებიზადე

**აჰმედ ეფენდი აბდულრაჰიმ ოღლუ ჩელებიზადე** () — ქალაქ ყუბას ჯუმას მეჩეთის ახუნდი (იმამი), ყუბის ისტორიისა და მხარეთმცოდნეობის მუზეუმის დამფუძნებელი, მწერალი, ეთნოგრაფი და პოლიტიკური რეპრესიების მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია 
აჰმედ ჩელებიზადე 1892 წელს ყუბაში დაიბადა. დაწყებითი განათლება მამამისის მიერ დაარსებულ მედრესეში მიიღო. აქ არაბულსა და სპარსულ ენებს დაეუფლა. 1912 წელს სწავლა ტფილისის სუნიცკის სახელობის სამხრეთ კავკასიის სასულიერო სასწავლებელში გააგრძელა, ხოლო 1913 წელს დაბრუნდა ყუბაში და გახდა ჯუმა მეჩეთის იმამის თანაშემწე. 1922 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ აირჩიეს ჯუმას მეჩეთის ახუნდად. საბჭოთა ხელისუფლების პირობებში, 1930 წელს სასულიერო სტატუსზე ოფიციალურად უარი თქვა, რაც მან ერთ-ერთ გაზეთში გამოაცხადა. 1956 წლის 6 ნოემბერს იგი რეაბილიტირდა.

მისი ეთნოგრაფიული მემკვიდრეობა დღესაც წარმოადგენს ღირებულ წყაროს აზერბაიჯანული კულტურის, ყოფისა და ტრადიციული რელიგიური პრაქტიკების შესწავლისათვის.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მწერლები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ლიმანი (ფინდიქლის რაიონი)

**ლიმანი** () — უბანი რომელიც არის რიზეს პროვინციის, ფინდიქილის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## ისტორია
ლიმანის უბნის ძველი სახელი ლაზურად არის „თოროსი“. ნიკო მარიმაც 1910 წელს თოროსის ფორმით დაწერა. ეს სახელი ასევე ცნიბილია, როგორც „თოროცი“.

ენათმეცნიერი ნიკო მარი 1910 წელს ლაზისტანში ჩატარებული კვლევითი მოგზაურობის ჩანაწერებში, „თოროსის“ ფორმით დაწერილი დასახლების შესახებ აღნიშნავს, რომ ეს ლაზური სოფელი იყო. მარი წერს, რომ თოროსი ზუსტად ნაპირზე მდებარეობდა და სულ ათი სახლისგან შემდგარი პატარა სოფელი იყო, სადაც ყველაზე ქარიშხლიან დღეებშიც კი გემებისთვის უსაფრთხო ნავსადგური არსებობდა.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ისტორიული ქართული სოფლები
სტარე-მნესტო (უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონი)

**სტარე-მნესტო** () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. ქალაქი უჰერსკე-ჰრადიშტეს რაიონში მდებარეობს. 

## სახელწოდება
ქართულად ქალაქის სახელწოდება „ძველ ქალაქს“ ნიშნავს. იგივე სახელწოდების ქალაქი სტარე-მნესტო აგრეთვე მდებარეობს ჩეხეთის ოლომოუცის მხარის შუმპერკის რაიონში.

## გეოგრაფია
სტარე-მნესტო ქალაქ ზლინიდან სამხრეთ-დასავლეთით დაახლოებით 22 კილომეტრში მდებარეობს. ის ქალაქ უჰერსკე-ჰრადიშტესთან ერთად ერთობლივ ურბანულ სივრცეს ჰქმნის. ქალაქის მუნიციპალური ტერიტორიის ძირითადი ნაწილი ქვემო მორავის ხეობაშია. დასავლეთით მდებარე მცირე ტერიტორია კი კიიოვის ბორცვებზე მდებარეობს.
სტარე-მნესტო მდინარე მორავის მარჯვენა სანაპიროზეა გაშენებული. ქალაქის აღმოსავლეთ ნაწილში მიედინება ბატას არხი.

## ისტორია
IX საუკუნეში სტარე-მნესტოს ტერიტორია ქალაქ ველიგრადის ნაწილი იყო, ქალაქი ველიგრადი დიდი მორავიის იმპერიის ორი დედაქალაქიდან ერთ-ერთი გახლდათ. დიდი მორავიის სახელმწიფოს დაშლის შემდეგ ამ ქალაქმა დაკარგა თავისი მნიშვნელობა და მცირე დასახლებად იქცა. ველიგრადი წერილობითი წყაროებში პირველად 1141 წელსაა მოხსენიებული.

1205 წელს ცისტერციანელმა ბერებმა აქ მონასტერი დააარსეს და მას ველეჰრადი უწოდეს. ველიგრადის სავაჭრო სოფელი მათი საკუთრება გახდა. ქალაქის ტერიტორიაზე მდგარი დიდი მორავიის როტონდა 1250 წელს წმინდა მიქაელ მთავარანგელოზის ტაძრად აღადგინეს. 1321 წელს ველიგრადს სტარე-მნესტო ეწოდა.
1841 წელს სტარე-მნესტოში რკინიგზა აშენდა.

## ღირსშესანიშნაობები
სტარე-მნესტოში მდებარეობს ცნობილი დიდი მორავიის მონუმენტი, რომელშიც მუზეუმია განთავსებული. იგი აშენდა ჩეხეთის ტერიტორიაზე პირველად აღმოჩენილი დიდი მორავიის სახელმწიფოსთან დაკავშირებული „ნა ვალახის“ ეკლესიის საძირკველზე. მუზეუმში წარმოდგენილია დიდი მორავიის იმპერიაში IX საუკუნის ცხოვრებისადმი მიძღვნილი ნიმუშები.
წმინდა მიქაელ მთავარანგელოზის ეკლესია XIII საუკუნის პირველი ნახევრით თარიღდება. სტარე-მნესტოს სულიწმინდის ეკლესია თანამედროვე ეკლესიაა და 2002 წელს ააგეს.
სტარე-მნესტოში მდებარე კოვოზოო უნიკალური „ზოოპარკია“, სადაც ცხოველები ლითონისგანაა შექმნილი. ეს გასართობი კომპლექსია, რომელიც ასევე გარემოსდაცვით განათლებას ემსახურება. 

## ცნობილი ადამიანები
*იოზეფ პანაჩეკი (1937–2022), სპორტული მსროლელი, ოლიმპიური ჩემპიონი
*მიროსლავ გრებენიჩეკი (დაბ. 1947), პოლიტიკოსი

## დაძმობილებული ქალაქები
* სე, საფრანგეთი
* ტენისვორსტი, გერმანია

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ზლინის მხარის ქალაქები
ჯანი მორანდი

**ჯანი მორანდი** (; დ. 11 დეკემბერი, 1944, მონგიდორო, იტალიის სოციალური რესპუბლიკა) — იტალიელი მომღერალი, მსახიობი და პროდიუსერი. სან-რემოს მუსიკალური ფესტივალის გამარჯვებული (1987). იტალიის რესპუბლიკის წინაშე დამსახურების ორდენის კომანდორი (2005).

ჯანი მორანდი იტალიური პოპ-მუსიკის ერთ-ერთ საყრდენადაა მიჩნეული, მსოფლიოში 50 მილიონზე მეტი ჩანაწერით, ის ასევე ზოგჯერ სხვა შემსრულებლებისთვის სიმღერების ავტორი და კომპოზიტორიც იყო.

ის შვიდჯერ მონაწილეობდა სან-რემოს მუსიკალურ ფესტივალზე, გაიმარჯვა 1987 წელს, ენრიკო რუჯერისთან და უმბერტო ტოცისთან ერთად სიმღერით „Si può dare di più“. სამჯერ კი ფესტივალის წამყვანი იყო (2011, 2012 და 2023 წლებში) ამადეუსთან ერთად.

მორანდი საფეხბურთო კლუბ „ბოლონიის“ საპატიო პრეზიდენტი იყო 2010-2014 წლებში.

გადაღებულია ფილმებში და სატელევიზიო გადაცემებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 

*ოფიციალური facebook-გვერდი
*დისკოგრაფია
*Archivio di Rai Uno

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 11 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:იტალიელი მომღერლები
კატეგორია:იტალიელი მსახიობები
კატეგორია:სან-რემოს მუსიკალური ფესტივალის გამარჯვებულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გრეის ელიოტი

**გრეის დალრიმპლ ელიოტი** (დ.  1754 — გ. 16 მაისი, 1823) — შოტლანდიელი კურტიზანი, მწერალი და პარიზში მცხოვრები აგენტი საფრანგეთის რევოლუციის დროს. 1859 წელს, მისი გარდაცვალების შემდეგ, გამოქვეყნდა მისი მემუარი - *„ჩემი ცხოვრების ჩანაწერები საფრანგეთის რევოლუციის დროს“* (*„Ma Vie sous la Révolution“*). ჯერ იყო მომავალი ჯორჯ IV-ის საყვარელი, რომელთანაც არალეგიტიმური ქალიშვილი უნდა შესძენოდა, შემდეგ კი ჰერცოგ ორლეანელზე გადაერთო. ელიოტს საიდუმლო მიმოწერა გადაჰქონდა საფრანგეთში და როიალისტებსა და საფრანგეთის არისტოკრატიას ტერორის მმართველობისას ქვეყნიდან გაქცევაში ეხმარებოდა. ის რამდენჯერმე დაკავებულ იქნა, მაგრამ გილიოტინა თავიდან აიცილა და რობესპიერის სიკვდილით დასჯის შემდეგ განთავისუფლდა. 

2001 წლის დიდი დავისა და კამათის გამომწვევ ახალი ტალღის ფილმში „ლედი და ჰერცოგი“ (ერიკ რომერი) გრეის ელიოტის როლი ინგლისელმა მსახიობმა, ლუსი რასელმა შეასრულა.
## რესურსები ინტერნეტში
*Grace Elliott's portrait by Thomas Gainsborough at the New York Metropolitan Museum of Art
*Aimee Ng's online talk about the Frick portrait, in the Cocktails with a Curator series, released 19 June 2020
**During the Reign of Terror: Journal of My Life During the French Revolution*, გრეის დარიმპლ ელიოტის ავტობიოგრაფიის სრული ტექსტი, 1910 წლის გამოცემა (ინგლ.).
**An Infamous Mistress: The Life, Loves and Family of the Celebrated Grace Dalrymple Elliott*, Biography of Grace Dalrymple Elliott (2016) by Joanne Major and Sarah Murden
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1750-იანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1823
კატეგორია:ედინბურგელი მწერლები
კატეგორია:საფრანგეთის რევოლუციის ფიგურები
კატეგორია:შოტლანდიელი კურტიზანები
კატეგორია:ედინბურგში დაბადებულები
ნიკოპოლი (კურტიზანი)

**ნიკოპოლი** (დ.  ძვ. წ. 150) — სავარაუდოდ ბერძნული წარმოშობის რომაელი ჰეტერა. 

დიდი ალბათობით განთავისუფლებული ბერძენი მონა, რომელმაც პროსტიტუციით დიდი ქონება მოიპოვა.  ერნსტ ბადიანის მიხედვით ნიკოპოლი მისი ნამდვილი სახელი არ უნდა ყოფილიყო.

ცნობილია როგორც ახალგაზრდა სულას სავარაუდო საყვარელი და ფინანსურად მხარდამჭერი. იმ პერიოდისათვის, როდესაც ის მომავალი მხედართმთავრის საყვარელი გახდა, ნიკოპოლი უკვე დამოუკიდებელი და მდიდარი ქალი იყო. სიკვდილის შემდეგ საკუთარი ქონება სულას დაუტოვა. მათი ურთიერთობა და მისი სიმდიდრის სულას კარიერაზე გავლენა ამ უკანასკნელზე საუბრისას ხშირად განიხილება. ნიკოპოლისა და სულას დედინაცვლის ქონება იყო ის, რამაც სულას პოლიტიკური წარმატებისაკენ გაუკაფა გზა. 

ნიკოპოლი პერსონაჟია მწერალ კოლინ მაკ-კალოის ნოველაში - *„რომის პირველი ადამიანი“*.
## სქოლიო
კატეგორია:ძველი დროის კურტიზანები
ჰეუ დარიმპლი (ადვოკატი)

კაპიტანი **ჰეუ დარიმპლი** (ხანდახან მოიხსენიება როგორც **ჰიუ**; დ. 12 ივლისი, 1727 — გ. 1774) — შოტლანდიელი ადვოკატი და პოეტი, რომელიც 1771 წლიდან გრენადის გენერალურ პროკურორად მუშაობდა. დაიბადა 1727 წლის 12 ივლისს, რობერტ დარიმპლისა და ანა კენედის ოჯახში. ცოლად მოიყვანა გრისელი, კოლონელ რობერტ ბრაუნის ქალიშვილი, რომელთანაც გაშორებამდე ორი ვაჟი და ორი ქალიშვილი შეეძინა. მისი უმცროსი ქალიშვილი კურტიზანი გრეის ელიოტი იყო. 

დარიმპლმა იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი 1771 წელს მიიღო. ის აქტიურად მონაწილეობდა ცნობილ დუგლასის საქმეში.
## ნაშრომები
*  – ელეგია ჩარლზ სპენსერის, მარლბოროს მესამე ჰერცოგისათვის (1706—1758) რომელმაც 1758 წელს სენ-მალოს ძარცვა განახორციელა. (ინგლ.)
*  – შოტლანდიის დაცვითი ნაშრომი ბუტის ადმინისტრაციის დროს. (ინგლ.)
## ლიტერატურა
* Eliott, Grace, in *Journal of my Life* (1859)
* Forster, Harold, Supplements to Dodsley's Collection of Poems (1980) 102
* Notes Queries 1st Series 9:589
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1727
კატეგორია:გარდაცვლილი 1774
კატეგორია:ედინბურგელი მწერლები
ვალაშსკე-კლობოუკი

**ვალაშსკე-კლობოუკი** () — ქალაქი ჩეხეთის რესპუბლიკის ზლინის მხარეში. მდებარეობს ზლინის რაიონში. ის ოთხ ადმინისტრაციულ ერთეულად იყოფა. ქალაქის გარშემო მდებარე ლიპინას, მიროშოვის და სმოლინას დასახლებებიც ვალაშსკე-კლობოუკის ეკუთვნის.

## სახელწოდება
საინტერესო წარმოშობა აქვს ქალაქის დასახელებას, ქართულად ქალაქის სახელი „ვლახეთის ქუდებად" ითაგმნება. სიტყვა „ქუდები" სახელწოდებაში სავარაუდოდ აქაური ლანდშაფტის გამო გაჩნდა, ქალაქის გარშემო არსებული ბორცვები ქუდებს მოგაგონებს. სახელწოდებას სიტყვა „ვალაშსკე" ანუ „ვლახეთის" 1885 წელს დაამატეს.
## გეოგრაფია
ვალაშსკე-კლობოუკი ქალაქ ზლინიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 25 კილომეტრში მდებარეობს. ქალაქის ტერიტორია თეთრი კარპატებისა და ვიზოვიცეს მთიანეთის საზღვარზეა. ვალაშსკე-კლობოუკის ყველაზე მაღალი წერტილია სტრანეს გორა, რომელიც ზღვის დონიდან 664 მეტრზე მდებარეობს. ვალაშსკე-კლობოუკი მდინარე ბრუმოვკის ხეობაშია გაშენებული.

## ისტორია
ვალაშსკე-კლობოუკი პირველად წერილობით წყაროებში 1341 წელს იხსენიება. ამ დროისთვის ის ბრუმოვის ფეოდალურ მამულს ეკუთვნოდა. XIV–XV საუკუნეებში კლობოუკი ეკონომიკურად გაძლიერდა. 1356 წელს სოფელს სავაჭრო დასახლების სტატუსი მიენიჭა, ხოლო XVI საუკუნეში ქალაქის სტატუსი მიიღო. XVII საუკუნეში ამ ტერიტორიაზე ვლახები დასახლდნენ.
სოფელი ლიპინა ისტორიულ წყაროებში პირველად 1407 წელსაა მოხსენიებული, 1976 წელს იგი ვალაშსკე-კლობოუკის შეუერთდა. სოფელი მიროშოვის სახელიც იმავე საუკუნეში, 1460 წელს ჩნდება  ისტორიულ წყაროებში. მიროშოვი შედარებით ადრე, 1964 წელს გახდა ქალაქის ნაწილი. სოფელი სმოლინა პირველად 1503 წელსაა მოხსენებული და ვალაშსკე-კლობოუკის ყველაზე გვიან, 1980 წელს შეუერთდა.

## ღირსშესანიშნაობები
მინი|ქალაქის ძველი მერია
ქალაქის მერიის ძველი შენობა ისტორიულ წყაროებში პირველად  1567 წელსაა მოხსენებული. ის ვალაშსკე-კლობოუკის ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული ნაგებობაა. დღეს შენობაში  ქალაქის მუზეუმი ფუნქციონირებს. შენობის წინ მდებარეობს XVI საუკუნის საჯარო დასჯის ბოძი, რომელიც ერთ-ერთი უძველესია ქვეყანაში ამ ტიპის ძეგლებს შორის. ქვიშაქვის ქვის ბოძზე დამნაშავეებს აბამდნენ და ქალაქის წინ საჯაროდ არცხვენდნენ. კლობოუკიმ ადგილზე მართლმსაჯულების აღსრულების უფლება 1356 წელს მოიპოვა. 
ქალაქის მუზეუმის ექსპოზიციების მეორე ნაწილი განთავსებულია 1781 წელს აშენებულ ისტორიულ შენობაში, რომელიც ცნობილია როგორც „წითელი სახლი“. აქ წარმოდგენილია ტრადიციული ადგილობრივი წარმოების ქსოვილები. 
მინი|წმინდა ჯვრის ამაღლების ეკლესია
წმინდა ჯვრის ამაღლების ტაძარი 1763 წელს  აშენდა. მას რენესანსის სტილის კოშკი ამშვენებს. კრალოვეცის ბორცვზე მდებარეობს ამავე სახელწოდების ხის გადმოსახედი კოშკი, რომლის სიმაღლე 21,5 მეტრია.

## ცნობილი ადამიანები
*იან მარცალ ტროსკა (1881–1961), მწერალი
*იოზეფ ვალჩიკი (1914–1942), ჯარისკაცი
*ლადისლავ მნაჩკო (1919–1994), სლოვაკი მწერალი და ჟურნალისტი
*ბედრჟიხ ჰავლიჩეკი (1922–1994), ისტორიკოსი და ეთნოგრაფი

## დაძმობულებული ქალაქები
* ზელუვის გმინა, პოლონეთი

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ზლინის მხარის ქალაქები
გრენადის გენერალური პროკურორი

**გრენადის გენერალური პროკურორი** — გრენადის მთავარი კანონდამცველი პირი.
## გრენადის გენერალურ პროკურორთა სია
1763 წელს გრენადა ბრიტანეთის კოლონია ხდება.
*ჰეუ დარიმპლი;
*ედვარდ ჰორნე —  1770;
*სერ ჯორჯ სტაუნტონი, პირველი ბარონეტი — 1779—1784;
*სერ ართურ ლეარი პიგოტი — <1784;
*აშტონ ვარნერ ბიამი — 1783—1789;
*კენით ფრანცის მაკენზი — 1793—?;
*ჯონ შარპე —  1810;
*ვილიამ დარნელ დევისი —  1840;
*ჰენრი ჯეიმს როსი — 1856—1857;
*არჩიბალდ პიგუენიტ ბურტი  — 1868—? (გ. 1871);
*ვილიამ ანტონი მუსგრეივ შერიფი — 1872—1880;
*ჰენრი რაულინს პიპონ შულე — ?—1896;
*ლესლი პრობინი — 1896—?;
*ჩარლზ ჰენრი მაჯორი — 1901—1902;
*დანიელ ტომას ტიუდორი — 1908—1911;
*ნიკოლას ჯულიან პატერსონი — 1920-იანები;
*ჯეიმს ჰენრი ჯარეტი — 1929—1930;
*კით ჰენესი კონრად ალეინი — 1968—1971;
*ერნესტ ვ. ჯონი — 1970-იანები;
1974 წელს გრენადა დამოუკიდებლობას იბრუნებს.
*დესმონდ კრისტიანი — ?—1976 (დეპორტირებული);
*ლოიდ ნოელი — 1979—1980;
*კენდრიკ რადისი — 1981;
*რიჩარდ ჰარტი — 1982—1983;
*ანტონი რაშფორდი — 1983;
*ფრანცის ალექსისი — 1984—1987;
*დანიელ ვილიამსი — 1987(?)—1989 (მოგვიანებით გრენადას გენერალ-გუბერნატორი, 1996);
*ფრანცის ალექსისი — 1990—1995;
*ეროლ ტომასი — 1996—2001;
*ლორენს ალბერტ ჯოზეფი — 2001;
*რეიმონდ ანტონი — 2001—?;
*ჯეიმს ა. ლ. ბრისტოლი — 2008—2009;
*როჰან ფილიპი — 2009—?;
*ელვინ ნიმროდი — 2013;
*კაჯეტონ ჰუდი — 2013—2019;
*დარშამ რამდანი — 2019—2020;
*დია ფორესტერი — 2021—2022;
*კლოდეტ ჯოზეფი — 2022—დღემდე;
## სქოლიო
კატეგორია:გრენადის სამართალი
კატეგორია:გრენადის გენერალური პროკურორები
კატეგორია:იუსტიციის სამინისტროები
მერი რობინსონი (პოეტი)

**მერი რობინსონი** (ქალიშვილობის გვარით **დარბი**; დ. 27 ნოემბერი, 1757 — გ. 26 დეკემბერი, 1800) — ინგლისელი მსახიობი, პოეტი, დრამატურგი, მწერალი და ცნობადი ფიგურა. ცხოვრობდა ინგლისში - ბრისტოლსა და ლონდონში; ცოტა ხნის განმავლობაში ასევე ცხოვრობდა საფრანგეთსა და გერმანიაში. პოეზია მას შვიდი წლის ასაკიდან იტაცებდა და 14 წლიდან მასწავლებლად, შემდეგ კი მსახიობად მუშაობდა. დაწერა მრავალი პიესა, პოემა და თხზულება. იყო თავისი დროის მაღალი საზოგადოების მნიშვნელოვანი პირი, რომლის პირადი ცხოვრებაც გაზეთებში ხშირად განიხილებოდა. სიცოცხლეშივე შეარქვეს „ინგლისელი საფო“, ხოლო შექსპირის *„ზამთრის ზღაპარში“* პერდიტას როლის 1779 წელს შესრულების შედეგად მას ამ პერსონაჟის სახელი მეტსახელად შერჩა. იყო მომავალი მეფე ჯორჯ IV-ის პირველი საზოგადოებაში ცნობილი საყვარელი.
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1757
კატეგორია:გარდაცვლილი 1800
კატეგორია:ინგლისელი ფემინისტები
კატეგორია:ინგლისელი ქალი დრამატურგები
კატეგორია:ინგლისელი ქალი რომანისტები
კატეგორია:ინგლისელი ქალი პოეტები
კატეგორია:სონეტისტები
კატეგორია:ჰანოვერის დინასტია
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ღვიძლის უკმარისობა

**ღვიძლის უკმარისობა** — სიმპტომების კომპლექსი, რომელიც ხასიათდება ღვიძლის ერთი ან რამდენიმე ფუნქციის დარღვევით, რაც მისი პარენქიმას დაზიანების შედეგად ვლინდება.

პორტოსისტემური ანუ ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათია — ცენტრალური ნერვული სისტემის დარღვევების სიმპტომოკომპლექსი, რომელიც ღვიძლის უკმარისობის დროს ვითარდება.

პორტოსისტემური ანუ ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათია წარმოიქმნება მწვავე მეტაბოლური სტრესის შედეგად (მაგალითად, ვარიკოზული ვენებიდან სისხლდენის, ინფექციების, ელექტროლიტური ცვლის დარღვევების დროს) პაციენტებში, რომლებსაც ღვიძლის ქრონიკული დაავადებები და პორტოსისტემური შუნტები აქვთ. კლინიკურად ვლინდება ცნობიერებისა და კოგნიტური ფუნქციების შექცევადი მოშლილობით, ძილიანობით, მონოტონური მეტყველებით, ტრემორით, მოძრაობების დისკოორდინაციით.

მკურნალობა მოიცავს ცილის რაოდენობის შეზღუდვას საკვებ რაციონში და ლაქტულოზის დანიშვნას. პაციენტები ღვიძლისმიერი ენცეფალოპათიით ღვიძლის ტრანსპლანტაციის კანდიდატები არიან.

## რესურსები ინტერნეტში
*ღვიძლის უკმარისობა 

## სქოლიო
კატეგორია:ღვიძლის დაავადებები
ეუგენიო ტორე

**ეუგენიო ტორე** (დ. 4 ნოემბერი, 1951, მანილა, ფილიპინები) — ფილიპინელი მოჭადრაკე, აზიის საერთაშორისო დიდოსტატი (1974).

ეუგენიო ტორე რამდენიმე ზონათაშორისი ტურნირის მონაწილეა. 1982 წლის ტურნირის შედეგების მიხედვით, მან მოიპოვა კანდიდატთა შეჯიბრში თამაშის უფლება, მაგრამ 1983 წელს მეოთხედფინალში ზოლტან რიბლისთან დამარცხდა. 1970 წლიდან მოყოლებული, ის არაერთხელ თამაშობდა პირველ დაფაზე ფილიპინების ნაკრების შემადგენლობაში ჭადრაკის ოლიმპიადებზე. მან მოიგო (ან გაიყო პირველი ადგილი) საერთაშორისო ტურნირებში: ტორემოლინოსი (1974), მანილა (1976 და 1979), ჯაკარტა (1978 და 1979), ბაგუიო (1980).

14 ივლისს მანილაში (1976) გამართულ ტურნირზე ევგენიო ტორემ დაამარცხა მსოფლიო ჩემპიონი ანატოლი კარპოვი. ამ გამარჯვებამ მას საშუალება მისცა გამხდარიყო მიხაილ ჩიგორინის სიმბოლური კლუბის წევრი.

კარპოვი - ტორე:

1.e4 c5 2.Nf3 Nc6 3.d4 cxd4 4.Nxd4 Nf6 5.Nc3 d6 6.Bg5 e6 7.Qd2 a6 8.O-O-O Bd7 9.f4 b5 10.Qe1 Nxd4 11.Rxd4 Qb6 12.Rd2 Be7 13.Bd3 b4 14.Nd1 Bb5 15.Nf2 h6 16.Bh4 g5 17.fxg5 hxg5 18.Bg3 Nh5 19.Ng4 Nxg3 20.hxg3 Rxh1 21.Qxh1 Rc8 22.Kb1 Bxd3 23.cxd3 Qd4 24.Qd1 a5 25.Nh2 g4 26.Nxg4 Bg5 27.Rc2 Rxc2 28.Kxc2 a4 29.a3 b3 30.Kb1 d5 31.exd5 Qxd5 32.Nf2 Qxg2 33.Ne4 Be3 34.Nc3 Qc6 35.d4 Qc4 36.d5 e5 37.Qh1 Qd3+ 38.Ka1 Bd4 39.Qh8+ Kd7 40.Qa8 Qf1+ 41.Nb1 Qc4 42.Qb7+ Kd6 43.Qb8+ Kxd5 44.Qd8+ Ke6 45.Qe8+ Kf5 46.Qd7+ Kg6 47.Qg4+ Kf6 48.Nc3 Qf1+ 0-1

ევგენიო ტორეს მიერ პირველი ადგილის დაკავება ამ ტურნირში, მსოფლიო ჩემპიონის მონაწილეობით, მასზე გამარჯვებასთან ერთად  ჭადრაკის ისტორიაში პირველი ასეთი მიღწევა იყო. საერთაშორისო ტურნირებზე ასეთი ორმაგი წარმატების შემდგომ განმეორებებს მოჭადრაკეები ევგენიო ტორეს სიმბოლურ კლუბში შეჰყავს.

ცნობილია, რომ რობერტ ფიშერის მეგობარი ტორე იუგოსლავიაში ბორის სპასკისთან მატჩის დროს მის შტაბში იყო (1992).

მსოფლიო ოლიმპიადაზე (ბაქო, 2016), 64 წლის ასაკში, მან ყველა მონაწილეს შორის აბსოლუტურად საუკეთესო შედეგი აჩვენა (+9 -0 =2), ძალიან მაღალი შედეგით (2836).

## ლიტერატურა
*Торре (Torre) Эугенио // Шахматы: энциклопедический словарь / гл. ред. А. Е. Карпов. — М.: Советская энциклопедия, 1990. — С. 402. — 621 с. — 100 000 экз. — ISBN 5-85270-005-3.
*Линдер И. М. Торре (Torre) Эугенио // Шахматная энциклопедия / И. М. Линдер, В. И. Линдер. — М. : ООО «Издательство АСТ» : ООО «Издательство Астрель», 2004. — С. 256—257. — 320 с. — ISBN 5-17-006939-1. — ISBN 5-271-06492-1.

## რესურსები ინტერნეტში
*[ეუგენიო ტორეს გვერდი FIDE(https://ka.wikipedia.org/wiki/FIDE)-ს საიტზე] 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:ფილიპინელი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
თირკმლის უკმარისობა

**თირკმლის უკმარისობა** — თირკმელების ყველა ფუნქციის დარღვევის სინდრომი, რაც იწვევს წყლის, ელექტროლიტური, აზოტოვანი და სხვა სახის ცვლის მოშლას. ეს არის სამედიცინო მდგომარეობა, რომლის დროსაც თირკმელებს აღარ შეუძლიათ სისხლიდან ნარჩენი პროდუქტების ეფექტურად გაფილტვრა. განასხვავებენ თირკმლის მწვავე და ქრონიკულ უკმარისობას:

***თირკმლის მწვავე უკმარისობა**, რომელიც სწრაფად ვითარდება და შესაძლოა გაქრეს;
***თირკმლის ქრონიკული უკმარისობა**, რომელიც ნელა ვითარდება და ხშირად შეუქცევადია.

გამოყოფენ თირკმლის უკმარისობის სიმძიმის ზრდის 3 სტადიას (რისკი, დაზიანება, უკმარისობა) და 2 შედეგს (თირკმლის ფუნქციის დაკარგვა, თირკმლის ტერმინალური უკმარისობა).

სიმპტომები შეიძლება მოიცავდეს ფეხების შეშუპებას, დაღლილობის შეგრძნებას, ღებინებას, მადის დაკარგვასა და ცნობიერების დაბნევას. მწვავე და ქრონიკული უკმარისობის გართულებებია: ურემია, ჰიპერკალიემია და მოცულობითი გადატვირთვა.  ქრონიკული უკმარისობის გართულებები ასევე მოიცავს გულის დაავადებას, მაღალ არტერიულ წნევასა და ანემიას.

## სქოლიო
კატეგორია:თირკმლის დაავადებები