open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თბილისის კურორტების ჯგუფი

**თბილისის კურორტების ჯგუფი** – თბილისის მიდამოებში არსებული კლიმატური კურორტების ჯგუფი. კურორტები განლაგებულია მთის ფერდობებზე, დაბალი მთის ზონაში მდებარეობენ წყნეთი და კარსანი, საშუალო მთის ზონაში კოჯორი, მანგლისი და კიკეთი. 

თბილისის კურორტები ძირითადად ფოთლოვანი ტყითაა დაფარული. ჰავა ზომიერად რბილია. ზამთარი თოვლიანია, ზომიერად რბილი, ზაფხული კი – ზომიერად თბილი. ჰაერთის ტემპერატურა თბილისთან შედარებით დაბალია, რასაც ზაფხულში კლომატოთერაპიული და კლიმატოპროფილაქტიკური მნიშვნელობა აქვს. 

სამედიცინო ჩვენება: სუნთქვის ორგანოთა სპეციფიკური და არასპეციფიკური დაავადებანი, სისხლნაკლებობა, ძვალსახსართა და ლიმფური კვანძების ტუბერკულოზი. სეზონი ძირითადად მაისიდან ოქტომბრამდეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კურორტები
კატეგორია:თბილისის გეოგრაფია
ვილანუვის სასახლე

**ვილანუვის სასახლე** — ისტორიული ძეგლი პოლონეთშ, ვარშავაში. სასახლე ააშენა  1677 წელს იან III სობესკის მაშინდელი ძველი ვარშავიდან სამხრეეთით, 10 კმ-ის დაშორებით. სასახლე უნდა ყოფილიყო ვერსალის მსგავსი რეზიდენცია. ყოფილი სამეფო რეზიდენცია ამჟამად მუზეუმის როლს ასრულებს. გარშემორტყმულია ეზოთი და ტბით.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პოლონეთის მუზეუმები
კატეგორია:ვარშავის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
ბოგდან აურესკუ

**ბოგდან ლუჩიან აურესკუ** (დ. 9 სექტემბერი, 1973) — რუმინელი დიპლომატი. რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2021 წლის 25 ნოემბრიდან.

რუმინეთის პრეზიდენტის მრჩეველი საგარეო საკითხებში 2016-2019 წლებში. 2014 წლის ნოემბრიდან 2015 წლის ნოემბრამდე იკავებდა რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის თანამდებობას. მანამდე ეკავა სახელმწიფო მდივნის თანამდებობა რუმინეთის საგარეო საქმეთა სამინისტროში - სახელმწიფო მდივანი სტრატეგიულ საკითხებში (2009–2010, 2012–2014), სახელმწიფო მდივნის ევროპულ საკითხებში (2004–2005, 2010–2012) და სახელმწიფო მდივანი. გლობალურ საკითხებში (2012).
-ის სახელმწიფო მდივან მაიკ პომპეოს; 20 ნოემბერი, 2019]]

## სქოლიო
კატეგორია:რუმინეთის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბუქარესტში დაბადებულები
ლოგიკური პოზიტივიზმი

[ალტ=პლატონი,კანტი,ნიცშე,ბუდა,კონფუცი,იბნ რუშდი|მინი|[პლატონი, კანტი, ნიცშე, ბუდა, კონფუცი, იბნ რუშდი]]
**ლოგიკური პოზიტივიზმი**, იგივე **ლოგიკური ემპირიზმი** — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, ნეოპოზიტივიზმის ნაირსახეობა, რომელიც მის საფუძველსაც წარმოადგენს. მისი მიხედვით, ცოდნა ეფუძნება ლოგიკურ მსჯელობასა და ემპირულ გამოცდილებას. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, მეცნიერული ცოდნა არის ფაქტობრივი ცოდნის ერთადერთი ფორმა. უწოდებს რა არა მცდარს არამედ უაზროს, ლოგიკური პოზიტივიზმი უარყოფს მეტაფიზიკურ დოქტრინას. რადგან მასში რჩება პასუხგაუცემელი კითხვები, მიზეზობრიობასთან, ღმერთთან, სუბსტანციასთან დაკავშირებით. ლოგიკური პოზიტივიზმის მიხედვით, ეს კითხვები არა არის ნამდვილი.

ლოგიკური პოზიტივიზმი განსხვავდება ემპირიზმისა და პოზიტივიზმის ადრეული ფორმებისაგან და ცოდნის საბოლოო საფუძვლად, ექსპერიმენტულ დადასტურებას მიიჩნევს. მისი მიხედვით საჭიროა მეცნიერული ცოდნის აღნაგობის ლოგიკური ანალიზის გაკეთება, რომლის მიზანია მეცნიერული ცოდნისა და მისი სხვადასხვა მიმართულებების რეორგანიზაცია და ამ სამყაროს ერთიანი სახის მოცემა. ამასთან, ლოგიკა და მათემატიკა განიხილება, როგორც ფორმალური მიმდინარეობები, რომლებიც წარმოადგენენ ანალიზური მტკიცებების ერთობლიობას.

## ისტორია 
ლოგიკური პოზიტივიზმი ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 20-იან წლებში, ე.წ. ვენის წრეში. 1930-იან წლებში ლოგიკური პოზიტივიზმის წარმომადგენლები, აშშ-ში ემიგრაციაში წავიდნენ და ამერიკულ ფილოსოფიაზე დიდი გავლენა მოახდინეს. 1950-წლამდე ლოგიკური პოზიტივიზმი იყო მეცნიერების წამყვანი ფილოსოფია. დღეს მისი გავლენა შენარჩუნებულია, მეცნიერული აზროვნების ანალიზზე და ფორმალური ლოგიკისა და ალბათობის თეორიაში.

## ლიტერატურა 
* რჩეული ფილოსოფიური მოთხრობები, გამომცემლობა საბჭოთა საქართველო, თბილისი, 1982.
* http://people.loyno.edu/~folse/logpos.htm 

კატეგორია:დასავლური ფილოსოფია
კატეგორია:მეცნიერების ფილოსოფია
კატეგორია:პოზიტივიზმი
კატეგორია:ემპირიზმი
მირზა ასადულაევი

**მირზა ასადულაევი** (; 1875―1938) ― რუსი და აზერბაიჯანელი მეწარმე, მეცენატი და სახელმწიფო მოღვაწე. აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის მინისტრთა მესამე კაბინეტის მრეწველობისა და ვაჭრობის მინისტრი.

## ადრეული წლები და სამეწარმეო საქმიანობა 
მირზა ასადულაევი 1875 წელს ბაქოში დაიბადა (სხვა მონაცემებით ― ბაქოს გუბერნიის ბაქოს მაზრის სოფელ ამირაჯანში). ცნობილი ნავთობის მწარმოებლის შამსი ასადულაევის შვილი იყო. ბაქოს გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ თავისი მამის სანავთობო კომპანიაში „შამსი ასადულაევის ბაქოს კანტორა“ დაიწყო მუშაობა. ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ცხოვრობდა მოსკოვში და სანქტ-პეტერბურგში, სადაც კომპანიის საქმეებით იყო დაკავებული დაკრძალულია პარიზის სიახლოვეში მდებარე ქალაქ ბობინის მუსულმანურ სასაფლაოზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მეწარმეები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
არსლან გირეი

**არსლან გირეი** (; დ. 1692  — გ. 1768, კეუშენი, მოლდავეთი) — ყირიმის ხანი 2-ჯერ: 1748–1756 წ.წ და 1767 წელს, დევლეთ II გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.

## ბიოგრაფია
არსლანი დევლეთ II გირეის ვაჟი იყო. მამის გარდაცვალების შემდეგ 20 წლის მანძილზე ცხოვრობდა სტამბოლში. ბიძამისის, ყაფლან I-ის მმართველობისას ნურედინად იყო დანიშნული. 1748 წელს, ოსმალებმა დაამტკიცეს ყირიმის ხანად. 

არსლან გირეიმ ხანის ტიტულის მიღებისთანავე ყურადღება გაამახვილა სახანოს შიდა მდგომარეობაზე. მან განაგრძო რუსების შემოსევების შედეგად დანგრეული ბახჩისარაის აღდგენა და ასევე მოაწყო აღდგენითი სამუშაოები სხვადასხვა ქალაქებში. მან შეაკეთა სასაზღვრო ციხე-სიმაგრეები პერეკოფსა და არაბატში. აღადგინა მინიხის მიერ განადგურებული დევლეთ I გირეის მეჩეთი ევპატორიაში, დაიწყო სკოლებისა და მედრესეების მშენებლობა მთლიანი სახანოს ტერიტორიაზე. წინამორბედების მსგავსად მოუწია ყუბანისა და ბუჯაკის ნოღაელების, ასევე ჩერქეზების დაშოშმინება. არსლან გირეიმ საგარეო პოლიტიკაში თავისი წვლილი შეიტანა ოსმალეთის იმპერიას, რეჩპოსპოლიტასა და რუსეთის იმპერიას შორის მშვიდობის შენარჩუნებაში. მიუხედავად პოპულარული და ხალხის მოყვარული მმართველის სახელისა, 1756 წელს მის მიმართ მტრულად განწყობილი ყირიმისა და სულთნის ქვეშევრდომების ინტრიგების გამო მან სახანოს ტახტი დაკარგა. 

1767 წელს, 75 წლის არსლანმა სტამბოლში კვლავ მიიღო ხანის წოდება, მაგრამ სამი თვის შემდეგ მგზავრობისას გარდაიცვალა კეუშენში, მოლდავეთში. გადაასვენეს ბახჩისარაიში და დაკრძალეს ხანთა სასაფლაოზე. მისი ვაჟი, დევლეთი მოგვიანებით გახდა ყირიმის ხანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1692
კატეგორია:გარდაცვლილი 1768
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
არპინო

**არპინო** ― ქალაქი იტალიაში. ისტორიული არპინუმი. მდებარეობს მდინარე ლირისის ნაპირზე. იყო ვოლსკების ქალაქი. მდებარეობდა მაღლობზე და გარშემორტყმული იყო ციკლოპურ კედლით. ძვ. წ. 305 წელს დაიპყრო რომის რესპუბლიკამ. ძვ. წ. 188 წელს გამოცხადდა მუნიციპიუმად. არპინუმი იყო ციცერონის, გაიუს მარიუსის და აგრიპას სამშობლო.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის ქალაქები
რენე ლუი არჟანსონი

**რენე ლუი არჟანსონი** (დ. 18 ოქტომბერი, 1694 ― გ. 26 იანვარი, 1757) — ფრანგი სახელმწიფო მოღვაწე და ეკონომისტი, ლიბერალიზმის ერთ-ერთი წინამორბედი. ლუდოვიკო XV-ის დროს იყო საგარეო საქმეთა მინისტრი. შემდეგ მთავრობას ჩაუდგა ოპოზიციაში. მოითხოვდა მთავრობის ძალაუფლების შეზღუდვას, საზოგადოებრივ ცხოვრებაში სახელმწიფოს ჩაურევლობას, პრივილეგიური ფენების ლიკვიდაციას. გამოდიოდა მერკანტილიზმის წინააღმდეგ, იცავდა ვაჭრობის თავისუფლებას. მეურნეობაში უპირატესობას ანიჭებდა მიწათმოქმედებას. მისი შეხედულებები უახლოვდებოდა ფიზიოკრატების იდეებს. მისი მთავარი ნაშრომია „ფიქრები საფრანგეთის მართვის წარსულსა და აწმყოზე“ (1737).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1694
კატეგორია:გარდაცვლილი 1757
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 18 ოქტომბერი
კატეგორია:საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:ფრანგი ლიბერალები
აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირი

**აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირი** () — საზოგადოებრივი ორგანიზაცია, აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა გაერთიანება. კავშირის თავმჯდომარე არის აზერბაიჯანის სახალხო არტისტი აზერპაშა ნემატი.

## ისტორია 
აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირი 1897 წელს შეიქმნა. ორგანიზაციის პირველადი სახელწოდება იყო „მსახიობთა კავშირი“, რომელიც თავის შემადგენლობაში აერთიანებდა დაახლოებით 300 მსახიობს. ორგანიზაცია, რომელიც საკუთარ საქმიანობას 1917 წლიდან ეწოდა როგორც „მუსულმან მსახიობთა კავშირი“, 1920 წლიდან — როგორც „თურქ მსახიობთა კავშირი“, 1948 წლიდან — როგორც „აზერბაიჯანული თეატრალური საზოგადოება“, დამფუძნებელთა 1987 წლის 27 თებერვალს ჩატარებული კონფერენციის გადაწყვეტილებით გადარქმეულ იქნა აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირად.

თეატრალურ მოღვაწეთა ძირითად მიზანს ქვეყანაში თეატრალური პროცესების აღორძინება წარმოადგენს.

## თანამედროვე პერიოდი 
აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირმა დამოუკიდებლობის წლებში სხვადასხვა ფორმატის თეატრალური ფესტივალების ორგანიზება შეძლო: „მონოტმაშა“, „ხიმ-ჯიმ“ (პანტომიმა), „ექსპერიმენტული სპექტაკლები“, „ფესტივალების ფესტივალი“, „ეროვნული კლასიკა“, ახალგაზრდა რეჟისორების რესპუბლიკური ფესტივალი, საბავშვო სპექტაკლების ფესტივალი, საერთაშორისო ჩეხური ფესტივალის ეტაპი „აბრეშუმის გზა“ და სხვ.

აზერბაიჯანის თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირი იუნესკოს საერთაშორისო თეატრალური ინსტიტუტისა და თეატრალურ მოღვაწეთა კავშირების საერთაშორისო კონფერენციის ნამდვილი წევრია. კავშირს თავისი განყოფილებები აქვს ნახიჩევანში, განჯაში, ლენქორანში, სუმგაითში.

## სქოლიო
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
არსენიევი

**არსენიევი** ― ქალაქი რუსეთში, პრიმორიეს მხარეში. მდებარეობს მდინარე დაუბიხეს მარჯვენა ნაპირზე. ეწოდა შორეული აღმოსავლეთის მკვლევრის, ვლადიმერ არსენიევის პატივსაცემად.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:პრიმორიეს მხარის ქალაქები
ვლადიმერ არსენიევი

**ვლადიმერ არსენიევი** (დ. 29 აგვისტო, 1872, სანქტ-პეტერბურგი ― გ. 4 სექტემბერი, 1930, ვლადივოსტოკი) — რუსი მოგზაური, ეთნოგრაფი და მწერალი, შორეული აღმოსავლეთის მკვლევარი. 

## ბიოგრრაფია
1902-1903 წლებში ტოპოგრაფიული, გეოგრაფიული და სამხედრო-სტატისტიკური თავსაზრისით შეისწავლა სამხრეთ ზღვისპირეთი. 1906-1910 წლებში გამოიკვლია სიხოტე-ალინის მთები, რომელიც მანამდე თეთრ ლაქად მიიჩნეოდა. 1918 წელს იმოგზაურა კამჩატკაზე, 1923 წელს კი კომანდორის კუნძულებზე. 1926 წელს შეისწავლა ამურის მარჯვენა ნაპირი. მუშაობდა პედაგოგად შორეული აღმოსავლეთის უნივერსიტეტში. მონაწილეობდა იქაური მუზეუმების შექმნაში. მისი ნაშრომებია „უსურის მხარეში“, „დერსუ უზალა,“ „სიხოტე ალინის მთებში“ და სხვა. მის ნაწარმოებს ეფუძნება აკირა კუროსავას ფილმი „დერსუ უზალა“.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:რუსი მოგზაურები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
ჰიროში კაგავა

**ჰიროში კაგავა** (დ. 29 დეკემბერი, 1924) — ვეტერანი იაპონელი ფეხბურთელი და ჟურნალისტი. მისი ჟურნალისტური კარიერა 1951 წელს დაიწყო. 2015 წელს ფიფა-ს პრეზიდენტმა ზეპ ბლატერმა დააჯილდოვა ფიფა-ს საპრეზიდენტო ჯილდოთი.

## რესურსები ინტერნეტში
* იაპონური ფეხბურთის დიდების ხეივანი

კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:დაბადებული 29 დეკემბერი
კატეგორია:იაპონელი ფეხბურთელები
ანდრეა პალადიო

**ანდრეა პალადიო** (ნამდვილი გვარი — **დი პიეტრო**; დ. 1508 — გ. 1580) — იტალიელი არქიექტორი. გვიანი აღორძინების წარმომადგენელი. ანტიკურ და რენენასნულ ტრადიციებზე დაყრდნობით შეიმუშავა ქალაქის სასახლეების (პალაცო კიერიკატი, 1550, ვიჩენცა), ქალაქგარე ვილების („როტონდა“ ვიჩენცის სიახლოვეს, 1551–1567), ეკლესიის შენობის (ილ რედენტორე ვენეციაში, დასრულდა 1592 წელს) ახალი ტიპები. შემოქმედებითად გაიაზრა ორდერული სისტემა. პალადიოს შემოქმედებამ და ტრაქტატმა „ოთხი წიგნი არქიტექტურის შესახებ“ (1570) გამოიწვია პალადიანიზმის განვითარება.

## ბიოგრაფია 
ქვისმთლელის შვილი იყო.

აზომა და ღრმად შეისწავლა ანტიკური ხუროთმოძღვრული ძეგლები. განიცადა ვენეციური რენესანსული არქიტექტურის გავლენა. მისი შემოქმედება გვიანდელი რენესანსის კულტურის ერთ-ერთი მწვერვალია.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1508
კატეგორია:იტალიელი არქიტექტორები
კატეგორია:არქიტექტურის თეორეტიკოსები
ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის ხატი

[მინი|ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის ხატი. [საქართველოს ეროვნული მუზეუმი.]]
მინი|ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის ხატის უკანა მხარე, 44 სანაწილეთი
**ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის ხატი** — ოდიგიტრიის ტიპის ღვთისმშობლის ოქროს ჭედური ხატი ახალი შუამთის მონასტრიდან. 

## ხატის აღწერა
ახალი შუამთის მონასტრის ერთ-ერთი უმთავრესი სალოცავი ხახულის ღვთისმშობლის ხატია. იგი დაბრძანებული ყოფილა ტაძრის კანკელის წინ, მარჯვენა მხარეს. ოდიგიტრიის ტიპის ჩვილედი ღვთისმშობლის ფერწერული სახე ოქროთი და ძვირფასი ქვებითაა მოოჭვილი. ხატს ზურგზე 44 სანაწილე აქვს. 

ხატი დღესდღეობით ინახება საქართველოს ეროვნული მუზეუმის შალვა ამირანაშვილის ხელოვნების მუზეუმში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ახალი შუამთის ხახულის ღვთისმშობლის ხატი

კატეგორია:ქართული ხატები
კატეგორია:ღვთისმშობლის ხატები
ივანე ანანოვი

**ივანე (ოვანეს) სტეფანეს ძე ანანოვი** (დ. 1812, თბილისი — გ. 1888, მოსკოვი) — რუსეთის იმპერიის პირველი გილდიის ვაჭარი, მეცენატი და ფინანსისტი. XIX საუკუნის დასავლეთ საქართველოში ყველაზე მსხვილი მიწათმფლობელი და ცნობილი მეურნე.

## ბიოგრაფია 
ივანე ანანოვი 1812 წელს თბილისში დაიბადა და აქვე დაამთავრა ნერსესის სემინარია. მისი წინაპრები თბილისში ვასპურაკანიდან ჩამოსახლდნენ. მისი ბიოგრაფიის შესახებ ცნობები მწირია. იგი მეუღლესთან ერთად მოსკოვში დასახლდა და ძირითადად იქ საქმიანობდა. გარდაიცვალა 1888 წელს.

### საქმიანობა 
მოსკოვში გადასახლების შემდეგ აქტიურად ჩაერთო ჯერ კომერციულ, შემდეგ საფინანსო-საკრედიტო საქმიანობაში, რომელიც ცოტა მოგვიანებით საქართველოშიც თბილისისა და ქუთაისის კომერციულ ბანკებში განაგრძო. გაზეთ „ივერიის“ ცნობით მას აღებ-მიცემობა თხუთმეტი თუმნით დაუწყია და ისე გამდიდრებულა, მილიონის პატრონად ასახელებდნენ. მინიჭებული ჰქონდა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩეველის წოდება. ის იყო იმპერატორ ალექსანდრე II-ის ძეგლის მშენებლის ხაზინადარი. იგი ფლობდა აჯამეთის ტყეს და მასთან დაკავშირებულ ხე-ტყის წარმოებას, მრავალ ჰექტარ სახნავ-სათეს მიწასა და ზვრებს.

### მრეწველობა 
ანანოვის ღვინის რეალიზაციის მთავარი კანტორა თბილისში მდებარეობა, საბითუმო საწყობები და მაღაზიები კი გახსნილი იყო პეტერბურგში, მოსკოვში, ვარშავაში, ბაქოსა და ბათუმში, რომლებშიც ყოველწლიურად სარეალიზაციოდ 29-30 ათასი ვედრო სუფრის ღვინო, 30-40 ათასი ბოთლი შამპანური და 60 ათასი ბოთლი კონიაკი იგზავნებოდა, ანანოვის სასმელები ფართოდ იყო ცნობილი არა მხოლოდ კავკასიაში, არამედ რუსეთის იმპერიის სხვა მხარეებშიც.

### მეცენატი 
მისი ყველაზე მასშტაბური საქველმოქმედო პროექტი იყო თბილისის წმინდა სტეფანეს სახელობის მონასტერთან სომეხ ქალთა შვიდწლიანი სკოლის დაარსება, რომელიც მან მეუღლის მარინე ანანოვის ხსოვნას მიუძღვნა.
1881 წელს ძმასთან (ალექსანდრე ანანოვი) ერთად დააფუძნა ფონდი 16 ათასი მანეთის კაპიტალით, რომლის პროცენტებით ყოველწლიურად მოსკოვის ლაზარევის ინსტიტუტში ორ-ორი სომეხი სტუდენტის სწავლა ფინანსდებოდა.

## ლიტერატურა 
* ოთარ ჯანელიძე, „ზუბალაშვილები, დავით სარაჯიშვილი, აკაკი ხოშტარი, მიტროფონე ლაღიძე და სხვანი…“, თბ., 2020, გვ. 403–408.

კატეგორია:დაბადებული 1812
კატეგორია:გარდაცვლილი 1888
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:სომეხი მეცენატები
კატეგორია:სომეხი ვაჭრები
სახდელის ხევის სამების ეკლესია

**სახდელის ხევის სამების ეკლესია**— არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაჭარწყლიდან დაახლოებით 1,5 კილომეტრზე. აგებულია ადრე ფეოდალურ ხანაში.

ეკლესია დარბაზულია (5,40×3,90 მ). ტაძრის სამხრეთ-აღმოსავლეთით ნასახლარის კვალი შეინიშნება, ხოლო აღმოსავლეთით პატარა ბორცვზე კოშკი მცირე ნაშთი და გალავნის (10 მ სიმაღლის) ნაწილია შემორჩენილი. აქედან ძველი გზა მიდიოდა სარბიელასა და ალეწის ციხისაკენ. ეკლესიის საშენ მასალად გამოყენებულია უხეშად დამუშავებული უსწორო სხვადასხვა ზომის ქვები. ტაძარს ერთადერთი შესავლელი სამხრეთიდან აქვს. ძეგლს ორი სარკმელი აქვს: ერთი თაღოვანი მოხაზულობის სარკმელი აღმოსავლეთითაა გაჭრილი, მეორე კი დასავლეთ კედელშია. ტაძარში ალაგ-ალაგ შემორჩენილია შელესილობის კვალი, რის საფუძველზეც დევი ბერძენიშვილი ფიქრობდა, რომ ეკლესიის ინტერიერი მთლიანად მოხატული უნდა ყოფილიყო.  

## ლიტერატურა 
*ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 
*მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957 
*გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 99-100

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალეწის ციხე

**ალეწის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ წინუბნის ზევით. აქედან გადასავლელებია: ხცისის გავლით — ხაშურისკენ და ძამის ხეობის გავლით — ქარელში. აქედან გამომდინარე, აღნიშნულ ციხეს დიდი სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა. სწავლული ბატონიშვილი ალეწის ციხის შესახებ წერს  ციხე აშენებულია ვიწრო თხემზე. ჩრდილოეთისა და აღმოსავლეთის მხარეს ფრიალო კლდეა. დასავლეთისა და სამხრეთის ფერდობები ნაკლებად დამრეცია, საიდანაც სიმაგრე მაღალი კედლებითაა შემოზღუდული. კედლები ბევრ ადგილას წაქცეულია. წაგრძელებულ მხარეებს ორი მრგვალი ბურჯი ასრულებს. აღმოსავლეთის ბურჯის მხოლოდ ფუძეა შემორჩენილი, დასავლეთისა კვალი ჩანს. ციხეს სამხრეთი მხრიდან სამზერი ხვრელი აქვს დატანებული, რომელიც წინუბნიდან მომავალ გზას აკონტროლებს. მას განვითარებული გვიანი შუა საუკუნეებით ათარიღებენ.

## ლიტერატურა 
*ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი თბ., 1987 
*გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში თბ., 2013 
*მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი თბ., 1957
*გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014, გვ. 96-97

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
თონეთის ეკლესია

**თონეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ დიდ თონეთში. იგი წარმოადგენს დარბაზული ეკლესიის ტიპს.

ძეგლს სახურავი ჩამონგრეული აქვს. ადგილზეა აღმოსავლეთი ფასადის სახურავის სამხრეთი ქანობი კარნიზით, ხოლო დასავლეთ ფასადზე კეხი და კარნიზის ერთი ქვა. შენობის ირგვლივ შემორჩენილია ძველი ნასახლარის კედლები და გელაზის დიდი ქვა. ეკლესია საშუალო ზომისაა (7.5 მ×7 მ), ნაგებია დამუშავებული რუხი და ღვინისფერი ქვით, კირ-ხსნარის დუღაბზე.

ეკლესიას აქვს მინაშენი, რომელიც საკმაოდ განიერია და თითქმის ეკლესიის სიგანეს უტოლდება. აღსანიშნავია, რომ ეკლესია ნაწილობრივ მიწით არის დაფარული. ეკლესიის ფასადები სადაა. ერთადერთ გამონაკლისს წარმოადგენს დასავლეთით, ვიწრო სარკმლის ზევით გამოსახული რელიეფური ჯვარი. ეკლესიის მინაშენი იმდენად არის ჩახერგილი, რომ მის შიდა სივრცეზე რაიმეს თქმა ძნელია. მინაშენის სწორკუთხა, მაღალი შესასვლელი გარედან გადახურულია სადა და ვიწრო ზედანის ქვით. ეკლესიაში ვხვდებით სამხრეთ ფასადზე გაჭრილი კარით, რომლის თავზე დევს მუზარადისებრი ფორმის მოზრდილი არქიტრავის ქვა. თონეთის ეკლესიის აშენებას, არქიტექტურული მონაცემების საფუძველზე XIV-XV საუკუნეებით ათარიღებენ.

## ლიტერატურა
*ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 
*მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957 
 
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზედა თმოგვის ნამოსახლარი

**ზედა თმოგვის ნამოსახლარი** — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზედა თმოგვში.
ზედა თმოგვის ნამოსახლარზე რამდენიმე ნაგებობა სრულად არის შემორჩენილი. აქ წარმოდგენილია მესხური ტიპის სახლები, თავისი სამურნეო დანიშნულების ნაგებობებით. ნაგებობები განლაგებული არის ტერასულად და მათი უმეტესობა ნახევრად მიწურია. მათი კედლები ნაგები არის ქვით და გადახურვა არის ბანური, რომელიც ებჯინება ხის მორებს. ნამოსახლარის სამხრეთით, ჩრდილოეთით და აღმიოსავლეთით მდებარეობს ქვის სტელები ხოლო დასავლეთით თანამედროვე ქვის ჯვარი. გადმოცემის თანახმად ზედა თმოგვის ოთხივე მხრიდან იცავდა სტელები და ქვაჯვარები, ამიტომ აღუმართავთ ახალი ქვაჯვარი იმ ადგილას, სადაც ნავარაუდებია ისტორიული ქვაჯვარი არსებობს. ნამოსახლარზე ასევე მდებარეობს ეკლესია VIII-XI საუკუნეების სამნავიანი ბაზილიკა და მის აღმოსავლეთით სამაროვანი, სადაც დღემდე კარგად ჩანს ქვის სამარხები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მომწვარას ციხე

**მომწვარას ციხე** — არქეოლოგიური ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში. სახდელის ხევის სამების ეკლესიიდან 2-3 კილომეტრზე, მაღალ კლდოვან თხემზე. 

დევი ბერძენიშვილი ფიქრობს, რომ აღნიშნული ციხის სახელწოდება უნდა უკავშირდებოდეს ტყის ხანძარს. ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნული სიმაგრის შესახებ წერს:  დღეისათვის ციხე თითქმის დანგრეულია. იგი შემორჩენილია მხოლოდ გალავნის არასრული სიმაღლითა და მის შიგნით არსებული ნაგებობის ნაშთით. ციხესთან ყველაზე ადვილი მისადგომი არის აღმოსავლეთის მხრიდან. სიმაგრის ფართი, რომელიც კლდოვანი თხემის მთელ ზედაპირს მოიცავს (დაახლ. 50×30 მ) მოზღუდულია. ციხე მოზრდილი ქვებითაა ნაგები. ციხის აღმოსავლეთ ნაწილში არასრული სიმაღლის სწორკუთხა კოშკი დგას. ციხის გალავანს ჩრდილოეთის მხრიდან წრიული ბურჯი ახლავს. სიმაგრეში შეიმჩნევა მრგვალი წყალსაცავის ნაშთი. ციხეში ეკლესიის გეგმა აღარ იკითხება. მომწვარას ციხე თავისი სტრატეგიული მდებარეობის გამო, გუჯარეთის ორივე სანაპიროს სოფლებს უზნარიანის საციხისთავომდე გადასწვდებოდა. 

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987
* გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ., 2013
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ტენესი (მდინარე)

**ტენესი** () — მდინარე აშშ-ის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ოჰაიოს (მისისიპის აუზი) ყველაზე გრძელი და წყალუხვი მარცხენა შენაკადი. წარმოიქმნება ქალაქ ნოქსვილთან მდინარეების ჰოლსტონისა და ფრენჩ-ბროდის შეერთების შედეგად. ისინი სათავეს იღებენ აპალაჩების დასავლეთ კალთებზე. სიგრძე შემდგენელი მდინარეების შეერთების ადგილიდან — 1050 კმ, მდ. ჰოლსტონის სათავიდან — 1470 კმ. აუზის ფართობი 104 ათ. კმ². წყალდიდობა იცის ზამთრის ბოლოს და გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 1800 მ³/წმ შეადგენს. ჩამონადენი თითქმის მთლიანადაა დარეგულირებული მრავალმხრივი დანიშნულების წყალსაცავთა სისტემით, მათგან 10 საკუთრივ ტენესიზე მდებარეობს (მ.შ. ყველაზე დიდი — კენტუკი, ფართობი 1100 კმ²), ხოლო 22 — შენაკადებზე. შემოვლითი არხებისა (ქალაქ ჩატანუგასა და ფლორენსთან არსებულ ჭორომებთან) და რაბების წყალობით, სანაოსნოა შემდგენელი მდინარეების შეერთების ადგილიდან მთელ სიგრძეზე. ტენესიზე მდებარეობს ქალაქები: ნოქსვილი, ჩატანუგა, ფლორენსი.

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის მდინარეები
აგარის სტელა

**აგარის სტელა** — მონუმენტური სახვითი ხელოვნების ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაქალაქევთან.

სტელა არის ბაზისში ჩასმული, თავზე ადგას ქვის ჯვარი, რომელზეც ერთი მხრიდან წრეში ჩასმული ჯვარია გამოსახული. ქვის ჯვარის სამი ფრთა მომრგვალებული ფორმისაა, ხოლო მეოთხე წაგრძელებული ფეხით ჩასმული არის სტელის ფოსოში. სტელის ზედა ნაწილზე, სამი მხრიდან გამოსახული არის რელიეფური ორნამენტი, ვარდულები. ხოლო მეოთხე მხარე, სამხრეთ მხრიდან დაზიანებული არის და სავარაუდოდ იმ მხარესაც მსგავსი ორნამენტი უნდა ყოფილიყო. ბაზისი რომელიც ნაწილობრივ მიწაში არის ჩასმული მართკუთხა ფორმისაა და ცენტრში ასევე მართკუთხა ფორმის ფოსო აქვს, სადაც სტელა არის ჩასმული. სამხრეთ-დასავლეთის მხრიდან მასზე ამოკვეთილი არის ჯვარი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
შოლოშეთის ციხე

**შოლოშეთის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტოლოშში.
შედგება ორი ძირითადი ნაწილისგან შიდა ციხისგან და მის სამხრეთით მიშენებული სივრცისგან. შიდა ციხე სიგრძეში 50 და სიგანეში 25 მეტრია, ხოლო სამხრეთის ნაწილი სიგრძეში 53 და სიგანეში 18 მეტრია. ციხის კედლები ჩამოშლილია და ცრდილოეთის მხრიდან, საიდანაც ყველაზე კარგად არის შემორჩენილი წყობა, აღწევს 1-1.5 მეტრს სიმაღლეში. კედლები ნაგები არის ფლეთილი ქვით მშრალი წყობის ტექნიკით. ციხეს შესასვლელი უნდა ქონოდა სამხრეთ დასავლეთის მხრიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
სომატური მარკერების ჰიპოთეზა

**სომატური მარკერების ჰიპოთეზა** () — ანტონიო დამასიოს და მასთან დაკავშირებული მკვლევარების მიერ შემუშავებული ჰიპოთეზა, რომლის მიხედვითაც ემოციური პროცესები წარმართავს ქცევას, განსაკუთრებით, გადაწყვეტილების მიღებას ან გავლენას ახდენს მასზე.

„სომატური მარკერები“ წარმოადგენენ ისეთ გრძნობებს, რომლებიც ასოცირებული არიან ემოციებთან, როგორიცაა გულის აჩქარება შფოთის, გულისრევის და ზიზღის შეგრძნების თანაობისას. 

## სქოლიო
მაქსიმ სტეპანოვი

**მაქსიმ სტეპანოვი** (დ. 18 აგვისტო, 1975) — უკრაინელი პოლიტიკოსი. 2017-2019 წლებში ოდესის ოლქის გუბერნატორი. 2020 წლის 30 მარტიდან 2021 წლის 18 მაისამდე უკრაინის ჯანდაცვის მინისტრი. 2008-2010 წლებში იყო ოდესის ოლქის გუბერნატორის მოადგილე.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოდესის გუბერნატორის ოფიციალური საიტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:XXI საუკუნის უკრაინელი პოლიტიკოსები
ვაგინიზმი

**ვაგინიზმი** — სქესობრივი დარღვევა, რომელიც ხელს უშლის ვაგინალურ სექსსა და სხვა ტიპის პენეტრაციას ვაგინაში. ეს ხშირად სექსის მცდელობას მტკივნეულს ან შეუძლებელს ხდის. უცნობია, ზუსტად რამდენ ქალს აწუხებს ვაგინიზმი, თუმცა მიიჩნევა, რომ ის საკმაოდ იშვიათი დარღვევაა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვაგინიზმი — მისი გავლენა, სიმპტომები და მკურნალობა

## შენიშვნები 
კატეგორია:სქესობრივი ჯანმრთელობა
კატეგორია:ქალების ჯანმრთელობა
კატეგორია:სქესობრივი დარღვევები
კატეგორია:ვაგინა
სენტ-ამან ბაზარი

**სენტ-ამან ბაზარი** (დ. 19 სექტემბერი, 1791, პარიზი ― გ. 29 ივლისი, 1832, კურტრი) — ფრანგი უტოპისტი, სოციალისტი, სენ-სიმონის მიმდევარი. ბურბონების რესტავრაციის პერიოდში იყო კარბონარების და ჭეშმარიტების მეგობრების საიდუმლო ორგანიზაციების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1828-1829 წლებში სენ-სიმონისტების სკოლის დავალებით დაწერა შრომა მასწავლებლის მოძღვრების შესახებ. ხელს უწყობდა სენ სიმონიზმის სოციალური ტენდენციების განვითარებას. სენ სიმონისტების სკოლის რელიგიურ თემად გადაკეთების შემდეგ იგი ანფანტენთან ერთად თემის უზენაეს მამად გამოაცხადეს. 1831 წელს გავიდა თემიდან რელიგიის, ქოწინების და ოჯახის საკითხებზე უთანხმოების გამო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1791
კატეგორია:გარდაცვლილი 1832
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:ფრანგი სოციალისტები
ბაზარი (სავაჭრო)

**ბაზარი** ― საგნებით და პროდუქტებით ვაჭრობისთვის სპეციალურად განკუთვნილი ადგილი, მოედანი ან შენობა. ბაზარში უმეტესად იყიდება სასოფლო-სამეურნეო პროდუქცია. არსებობს სპეციალიზებული ბაზრები კონკრეტული პროდუქტისთვის ან სახეობებისთვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვაჭრობა
კატეგორია:ურბანული გეოგრაფია
იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი

**იოჰან ბერნჰარდ ბაზედოვი** (დ. 11 სექტემბერი, 1724, ჰამბურგი ― გ. 25 ივლისი, 1790, მაგდებურგი) — გერმანელი პედაგოგი. გამოხატავდა ახალგაზრდა გერმანული ბურჟუაზიის ინტერესებს. აკრიტიკებდა იმდროინდელ სკოლას სქოლასტიკისა და ცხოვრებისგან მოწყვეტისთვის, მოითხოვდა საბუნებისმეტყველო დისციპლინების და ახალი ენების შესწავლას. ცდილობდა თავიდან აერიდებინა ეკლესიის ჩარევა სასწავლო საქმეებში და მხარს უჭერდა რელიგიურ ტოლერანტობას.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 1724
კატეგორია:გარდაცვლილი 1790
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 11 სექტემბერი
კატეგორია:გერმანელი პედაგოგები
ლომჯარია

საკუთარი სახელი **ლომჯარია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გოგია ლომჯარია — ფირალი;
* ნინო ლომჯარია — იურისტი, უფლებადამცველი;
* სილიბისტრო ლომჯარია — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ლომჯარიები — გვარი საქართველოში

კატეგორია:ლომჯარიები
კატეგორია:ქართული გვარები
აგარის ნამოსახლარი

**აგარის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ასპინძის მუნიციპალიტეტის სოფელ თმოგვთან. 
ნამოსახლარზე დიდი რაოდენობის კერამიკის ფრაგმენტი დაფიქსირდა. ბორცვებს აკავშირებს ჩრდილო-აღმოსავლეთის მხრიდან გზა, რომლის ზედაპირზე კარგად ჩანს სპეციალურად ნათალი კლდე, იმისათვის რომ ზედაპირი მოსწორებული ყოფილიყო. ბორცვებს შორის მდებარე უნაგირზე ჩანს მშრალად ნაგები ნაგებობების კვალი, ხოლო სამხრეთ უკიდურეს ბორცვზე ჩანს სათავდაცვო კედლის ფრაგმენტი, რომელიც ბორცვს შემოუყვებოდა კიდეზე. შიდა სივრცეში ორ დონეზე ტერასულად არის მშრალად ნაგები შენობების კედლის ნაშთები. ბორცვი არის მტკვრისა და დუმეილას, არდაგანკი ხეობების კიდეში და აქვს საკმაოდ დომინანტური მდებარეობა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ოჰაიო (მდინარე)

**ოჰაიო** () — მდინარე აშშ-ში; მდ. მისისიპის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 1580 კმ, აუზის ფართობი 528,1 ათ. კმ². წარმოიქმნება ქალაქ პიტსბურგთან მდინარეების ალეგეინისა და მონოგლაჰილის შეერთების შედეგად. ქალაქ ლუისვილამდე მიედინება აპალაჩების პლატოზე, შემდეგ — ცენტრალურ ვაკეებზე. ქალაქ კეიროსთან ჩაედინება მდინარე მისისიპიში. ძირითადი შენაკადებია: მასკინგემი, ჰოკინგი, საიოტო, გრეიტ-მაიამი, უაიტუოტერი, უობაში, სალინი (მარჯვენა); ლიტლ-კანოვა, კანოვა, გაიანდოტი, ბიგ-სანდი, ლიკინგი, კენტუკი, გრინ-რივერი, ტრეიდუოტერი, კამბერლენდი, ტენესი (მარცხენა). ოჰაიოს აუზი ძირითადად მდებარეობს ზომიერი კლიმატის სარტყელში, ქვემო წელი — სუბტროპიკულში. იკვებება შერეულად, უპირატესად თოვლისა და წვიმის წყლებით. მისისიპის ყველაზე წყალუხვი შენაკადია, მასზე მოდის მთელი მდინარის წყლის დაახლოებით 42%. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი ქვემო წელზე (ქალაქ მეტროპოლისთან) 7750 მ³/წმ-ია (ჩამონადენის წლიური მოცულობა — 244 კმ³). წყალდიდობა ახასიათებს დეკემბრიდან მაისამდე (წლიური ჩამონადენის 74%), წყალმცირობა — ივნის-ნოემბერში (26%). ყველაზე უხვწყლიანი თვეა მარტი (წლიური ჩამონადენის 16%), მცირეწყლიანი — სექტემბერი (3%). პერიოდულად იცის ძლიერი წყალმოვარდნები; 1884, 1913, 1933, 1937, 1945, 1964, 1977 წლებში მათ კატასტროფული ხასიათი ჰქონდათ. 1937 წლის ექსტრემალური წყალმოვარდნის შემდეგ ოჰაიოზე აშენდა მისგან დამცავი ჯებირები.

მდინარეზე აგებულია რაბები, სანაოსნოა მთელ სიგრძეზე. ოჰაიოს აუზში წყლის გზების საერთო სიგრძე დაახლოებით 4000 კმ-ია. ქალაქ ლუისვილის მიმდებარე რაიონში არსებული ჭორომების გამო გაყვანილია შემოვლითი არხები. მდინარის აუზში მდებარეობს დიდი წყალსაცავები, რომელთა დიდი ნაწილი არის ტენესიზე, კამბერლენდზე, გრინ-რივერის შენაკადებზე. წყალი დაბინძურებულია საწარმოთა ჩანადენებით. ოჰაიოზეა დიდი ქალაქები (სათავიდან ქვემოთ): პიტსბურგი, ამბრიჯი, სტიუბენვილი, უილინგი, მარიეტა, პარკერსბერგი, ჰანინგტონი, პორტსმუთი, ცინცინატი, მადისონი, ლუისვილი, ოუენსბორო, ევანსვილი, პადიუკა. მდინარე აღმოაჩინა და თითქმის მთელ სიგრძეზე გამოიკვლია ფრანგმა მოგზაურმა რენე-რობერ კავალიე დე ლა სალმა 1669 წელს.

## გალერეა 

ფაილი:LouisvilleNightSkyline2-small.jpg|ლუისვილი
ფაილი:Cincinnati-skyline-from-kentucky-shore-night.jpg|ცინცინატი

ფაილი:Ohio fg01.jpg|კეიროსთან ახლოს
ფაილი:Ohio River.jpg|მდინარის ყველაზე ფართო მონაკვეთი (1,6 კმ) და ხიდი (ლუისვილი)

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის მდინარეები
კატეგორია:მისისიპის შენაკადები
ტერეზინის დეკლარაცია

**ტერეზინის დეკლარაცია** – არასავალდებულო (ფაკულტატური) სახის დეკლარაცია, რომელიც გამოიცა 47 ქვეყნის მიერ 2009 წლის ივნისში, რომელიც ათანხმებს ზომებს ეკონომიკური ზიანების გამოსასწორებლად, რაც თან ახლდა ჰოლოკოსტს ევროპაში, ნაცისტების მიერ ებრაელებისა და სხვა ხალხების დევნის დროს. დეკლარაცია არ წარმოადგენს ხელშეკრულებას ან იურიდიულად სავალდებულო საერთაშორისო შეთანხმებას. *ჰოლოკოსტის ეპოქის აქტივების კონფერენცია* გაიმართა ქალაქ ტერეზინში, ჩეხეთში, ტერეზინის გეტოს ადგილზე. ერთი წლის შემდეგ 43 ხელმომწერმა ქვეყანამ (ბელარუსის, მალტას, რუსეთისა და პოლონეთის გარდა) მხარი დაუჭირა თანმხლებ დოკუმენტს, კერძოდ *„2010 წლის ხელმძღვანელი პრინციპების და უძრავი ქონების დაბრუნებისა და კომპენსაციის საუკეთესო პრაქტიკის“* შესახებ დოკუმენტს, რომელიც ადგენს უძრავი ქონების დაბრუნების საუკეთესო პრაქტიკას. სახელმძღვანელოს თანახმად, უპირატესობა ენიჭება თვით ქონების დაბრუნებას (მიმართებაში), თუმცა, როდესაც ეს ფაქტობრივად შეუძლებელია, შესაძლებელია გადახდილი იყოს საფასური ან გადაეცეს სხვა ქონება, რომელიც არის „ნამდვილად სამართლიანი და ადეკვატური“. დეკლარაციას არ აქვს იურიდიული ძალა და ის არ განსაზღვრავს, თუ როგორ უნდა იმოქმედონ ჩართულმა ქვეყნებმა მისი განხორციელება (შესრულება).

ჰოლოკოსტის დროს, ებრაელთა ქონების ძარცვა ორგანიზებულად და ყოვლისმომცველი მასშტაბით მოხდა. ომის შემდეგ, როდესაც ზოგიერთმა ებრაელმა ქონება უკან დაიბრუნა, ეს გამონაკლისის სახეს ატარებდა. პირები, რომლებიც მიითვისეს გაძარცვული ქონება, თვლიდნენ მას საკუთარ ქონებად და წყინდათ, რომ გადარჩენილ ებრაელება უკან სურდათ თავიანთი ქონება. მიუხედავად იმისა, რომ ბევრმა ქვეყანამ მიიღო შესაბამისი კანონები ქონების დაბრუნების შესახებ, ხშირ შემთხვევაში ეს მხოლოდ ქაღალდზე მოქმედ კანონად რჩებოდა, ხოლო აღმოსავლეთ ევროპაში ხშირად მხოლოდ რამდენიმე წლის განმავლობაში მოქმედებდა. ტერეზინის დეკლარაცია 2009 წელს მიიღეს, მას შედეგად, რაც აშშ-ის ელჩი სტუარტ ეიზენსტატმა მას „მეორე მსოფლიო ომის დაუმთავრებელ საქმედ“ უწოდა.

2017 წლის აქტი „სამართალი უკომპენსაციოდ დარჩენილი მსხვერპლთათვის“, მოითხოვს შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტს წარუდგინოს კონგრესს ტერეზინის დეკლარაციის ხელმომწერების მიერ გადადგმული ნაბიჯების შესახებ ინფორმაცია.

## ხელმომწერი სახელმწიფოები 
*ავსტრია
*ავსტრალია
*ალბანეთი
*არგენტინა
*აშშ
*ბელარუსი
*ბელგია
*ბულგარეთი
*ბოსნია და ჰერცეგოვინა
*ბრაზილია
*დანია
*დიდი ბრიტანეთი
*გერმანია
*საბერძნეთი
*საფრანგეთი
*ისრაელი
*ირლანდია
*იტალია
*ესპანეთი
*კანადა
*კვიპროსი
*ლატვია
*ლიეტუვა
*ლუქსემბურგი
*მალტა
*მოლდოვა
*მონტენეგრო
*ნიდერლანდები
*ნორვეგია
*პოლონეთი
*პორტუგალია
*რუსეთი
*რუმინეთი
*სლოვაკეთი
*სლოვენია
*თურქეთი
*უკრაინა
*ურუგვაი
*უნგრეთი
*ფინეთი
*ხორვატია
*ჩეხეთი
*შვედეთი
*შვეიცარია
*ესტონეთი
*სერბეთი (დამკვირვებელი)

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:2009 წლის დეკლარაციები
კატეგორია:ჰოლოკოსტი
ნუგზარ გოგიბედაშვილი

**ნუგზარ ვლადიმერის ძე გოგიბედაშვილი** (დ. 9 თებერვალი, 1939, თბილისი — გ. 26 თებერვალი, 2021, იქვე) — ქართველი სპორტსმენი (თავისუფალი ჭიდაობა) და ექიმი, ენდოკრინოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატი (1957).

### ბიოგრაფია 
დაიბადა 1939 წლის 9 თებერვალს თბილისში. მამა — ვლადიმერ (ლადო) გოგიბედაშვილი იყო საქართველოს მრავალგზის ჩემპიონი ქართულ ჭიდაობაში, სსრკ-ის სპორტის ოსტატი, რესპუბლიკის დამსახურებული მსაჯი. დედა ნინო წულაძე — ეკონომისტი.

ნუგზარ გოგიბედაშვილმა 1953 წელს დაიწყო ვარჯიში თავისუფალ ჭიდაობაში შალვა ნოზაძესთან. 1957 წელს დაამთავრა თბილისის მე-18 საშუალო სკოლა. იმავე წელს ჩაირიცხა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტში.

1956-1964 წლებში გახდა საქართველოს 10-გზის ჩემპიონი სხვადასხვა ასაკობრივ ჯგუფში. 1957 და 1958 წელს გახდა სსრკ-ის ჩემპიონი ჭაბუკებში. სსრკ-ის და საქართველოს ნაკრების წევრი თავისუფალ ჭიდაობაში. 1962 წელს გახდა სსრკ მე-3 პრიზიორი 97კგ. წონით კატეგორიაში (რიგა), 1964 წელს — სსრკ-ის ჩემპიონი 97 კგ. წონით კატეგორიაში (ბაქო), ხოლო 1966 წელს „აზიის მცირე ოლიმპიური თამაშების“ ჩემპიონი (ჯაკარტა).

იგი არის 20-მდე სამეცნიერო ნაშრომის ავტორი. 1982 წლიდან მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი. 1968-1982 წლებში იყო თბილისის ენდოკრინოლოგიური დისპანსერის მთავარი ექიმი. 1970-1982 წლამდე პარალელურად თბილისის მთავარი ენდოკრინოლოგი. 1982-2010 წლამდე კასპის რაიონის და რაიონული საავადმყოფოს მთავარი ექიმი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 9 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები თავისუფალ სტილში
კატეგორია:ქართველი ექიმები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის ოსტატები
კატეგორია:ქართველი ენ­დოკ­რი­ნო­ლოგები
იგორ პალიცა

**იგორ პალიცა** (დ. 10 დეკემბერი, 1972) — უკრაინელი ბიზნესმენი და პოლიტიკოსი. 2014-2015 წლებში ოდესის ოლქის გუბერნატორი. თანამდებობაზე შეცვალა მიხეილ სააკაშვილმა. 2019 წლიდან უკრაინის უმაღლესი რადის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Довідник «Хто є хто в Україні», видавництво «К. І. С.»
* Доходи Ігоря Палиці за 2015 рік

კატეგორია:უკრაინის მე-9 მოწვევის უმაღლესი რადის წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პეტრე ჟღენტი

**პეტრე ჟღენტი** (დ. 4 აპრილი, 1903, ბახვი, ოზურგეთის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი საბჭოთა ეკონომისტი, სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1958), საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961).

## ბიოგრაფია
1930 წელს დაამთავრა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1948-1950 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის მებაღეობა-მევენახეობის ფაკულტეტის დეკანი, 1958 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის პროფესორი. 1960 წლიდან იყო საქართველოს სსრ-ის სოფლის მეურნეობის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი. იყო საქართველოს სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს VIII მოწვევის დეპუტატი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბახვში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი გარდაცვალების თარიღით
კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1903
პ
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები
კატეგორია:სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის VIII მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
ციმბირული ზუთხი

**ციმბირული ზუთხი** () — მტკნარი წყლის თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 2 მეტრამდე, მასა 200 კგ-მდე. ბინადრობს ციმბირის ყველა დიდ მდინარეში ობიდან კოლიმამდე. ყველაზე დიდი თავშეყრის ადგილები მდინარეთა დელტებია (აქ სუქდებიან). სელენგაში, ქვირითობის მთავარ მდინარეში, შედის 1000 კმ სიგრძეზე. ყველაზე გრძელი მიგრაცია (3000 კმ-ზე მეტი) აღწერილია ობსა და ირტიშში, რაც დაკავშირებულია ზამთარში თევზების ყოველწლიურ გაწყდომასთან ამ მდინარეების შუა და ქვემო წელზე. ხელოვნური მოშენების ობიექტია.

## სქოლიო 
კატეგორია:ზუთხი
კატეგორია:აზიის თევზები
იუჯინ ორმანდი

**უჯინ ორმანდი** (დ. 18 ნოემბერი, 1899, ბუდაპეშტი ― გ. 12 მარტი, 1985, ფილადელფია) — უნგრული წარმოშობის ამერიკელი დირიჟორი.

## ბიოგრაფია
1917 წელს დაამთავრა ბუდაპეშტის მუსიკის აკადემია ვიოლინოს განხრით. 1921 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. იყო კონცერტმაისტერი, 1924 წლიდან – დირიჟორი. 1931 წლიდან გამოდიოდა ფილადელფიის ორკესტრთან ერთად, შეცვალა ა. ტოსკანინი. 1931-1936 წლებში იყო მინეაპოლისის სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირჟორი. 1936 წლიდან იყო ფილადელფიის ორკესტრის მეორე დირიჟორი, ხოლო 1938 წლიდან – მთავარი დირიჟორი. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 18 ნოემბერი
კატეგორია:ამერიკელი დირიჟორები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები
პიერ ლესკო

**პიერ ლესკო** (; დ. 1515, პარიზი ― გ. 10 ოქტომბერი, 1578, პარიზი) — ფრანგი არქიტექტორი, მუშაობდა პარიზში. ლესკოს ნამუშევრები მოასწავებდა ფრანგული აღორძინების აყვავებას. ლესკოს ნამუშევრებია სენ-ჟერმენ ლ’ოქსერუას ეკლესიის ამბიონი (1542–1544), ფრაგმენტები ლუვრში და ლუვრის სამეფო სასახლე. მას ასევე მიაწერენ ოტელ ლინერის აშენებას (1544) და უმანკოთა შადრევნის (1547–1549) მშენებლობაში მონაწილეობას.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1515
კატეგორია:გარდაცვლილი 1578
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ოქტომბერი
კატეგორია:ფრანგი არქიტექტორები
ლესკოვაცი

**ლესკოვაცი** () ― ქალაქი სერბეთში. მდებარეობს მდინარე ვეტერნიცის ნაპირზე. არის ლესკოვაცის თემის და იაბლანიჩის ოლქის ცენტრი. მოსახლეობა 126 883 ადამიანი (2011). 1910–1912 წლებში იყო სერბეთის სამეფოს ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ქალაქი 14 300 მოსახლეობით. ქალაქში დაიბადა მსახიობი სლობოდა მიჩალოვიჩი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* ტურისტული პორტალი

კატეგორია:სერბეთის ქალაქები
ნიკოლოზ ლესკოვი

**ნიკოლოზ ლესკოვი** (დ. 4 თებერვალი, 1831, გოროხოვო ― გ. 21 თებერვალი, 1895, სანქტ-პეტერბურგი) — რუსი მწერალი.

## ბიოგრაფია 
ერთხანს მუშაობდა ორიოლში, შემდეგ კიევში. მოგზაურობდა ბევრს, შეისწავლა უბრალო ხალხის ყოფა. მოღვაწეობა დაიწყო ეთნოგრაფიული და პუბლიცისტური სტატიებით. 1861 წლიდან დასახლდა სანქტ-პეტერბურგში. 1860-იანებში გამოაქვეყნა პირველი მნიშვნელოვანი მოთხრობები. მძაფრად აპროტესტებდა რუსეთის ცარისტულ რეჟიმს. მისი ნაწარმოებებია: „ერთი დიაცის ცხოვრება“ (1863), „ხარ-ვერძი“ (1863), „არსაითკენ“ (რომანი, 1864) „მცენსკის მაზრის ლედი მაკბეტი“ (1865), „მეომარი ქალი“ (1866), „დანასისხლად“ (რომანი, 1870–1871), „აღბეჭდილი ანგელოზი“, „მოჯადოებული ყარიბი“, (1873) „თქმულება ტულელ ელამ ლევაშსა და ფოლადის რწყილზე“ (1881), „მღამიობები“ (1891), „ზამთრის დღე“ (1894), „კურდღლის რემიზი“ (1891–1894).

## ლიტერატურა 
{{ქსე|6|201}|ბაისოგოლოვა მ.}}
* *ქორქია რ.*, „ლესკოვი ქართულ ენაზე“, „ცისკარი“ N3, 1960

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1831
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ბოლესლავ ლესმიანი

**ბოლესლავ ლესმიანი** (დ. 22 იანვარი, 1877, ვარშავა ― გ. 5 ნოემბერი, 1937, ვარშავა) — პოლონელი პოეტი, პოლონეთის ლიტერატურის აკადემიის წევრი (1933).

## ბიოგრაფია 
1899 წლიდან აქვეყნებდა ლექსებს, რომლებსაც ეტყობათ სიმბოლიზმის გავლენა. 1903 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1911 წელს ჩამოაყალიბა ვარშავის ექსპერიმენტული მხატვრული თეატრი. იყო ლოძის თეატრის მხატვრული ხელმძღვანელი. მისი კრებულებია „ბაღი გზაჯვარედინზე“ (1912), „მდელო“ (1920), „ტყის საქმენი“ (1938). გადაამუშავა ხალხური ზღაპრები „თქმულება სეზამზე“ (1913) და „სინდბად მეზღვაურის თავგადასავალი“ (1914).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:პოლონელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ვარშავაში დაბადებულები
ლესოზავოდსკი

**ლესოზავოდსკი** () ― ქალაქი რუსეთში, პრიმორიეს მხარეში. მდებარეობს მდინარე უსურის ნაპირზე. არის რკინიგზის სადგური ხაბაროვსკ–უსურიისკის ხაზზე. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1938 წელს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:პრიმორიეს მხარის ქალაქები
სელიმ III გირეი

**სელიმ III გირეი** (; დ. 1713  — გ. 1786, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1764–1767 და 1770–1771 წლებში, ფეთიჰ II გირეის ვაჟი.

## ბიოგრაფია
სელიმ გირეი იყო ფეთიჰ II-ის შვილი. ბიძამისის, არსლან გირეის მმართველობისას, 1748–1756 წლებში ეკავა კალგის თანამდებობა. 1764 წელს თავისი მეორე ბიძა ყირიმ გირეი ოსმალეთის სულთნის დივანმა ტახტიდან გადააყენა და სელიმ III დაამტკიცა ყირიმის ხანად. 1767 წელს სელიმი შეეცადა სულთნის დარწმუნებას  რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ ჰაბსბურგთა ავსტრიასთან სამხედრო ალიანსის შექმნაში, რაზეც მტკიცე უარი მიიღო და ყირიმის ტახტიც დაკარგა.

სელიმ III გირეი ოსმალებმა სახანოს მმართველად 1770 წელს აღადგინეს, მაშინ როცა გამძაფრებული ომი მიდიოდა რუსეთთან. ყირიმის სახანომ ვერ შეძლო თავისი მიწების დაცვა ჩრდილოეთ შავი ზღვის რეგიონში. ადგილობრივი ნოღაელები ჩამოშორდნენ ხანისა და ოსმალთა მორჩილებას და გადავიდნენ რუსეთის მხარეს. ოსმალეთის მფარველობიდან გასვლის წინადადება პეტერბურგიდან ბახჩისარაიში მივიდა. სელიმ III გირეიმ უარი თქვა რუსეთის ვასალობაზე და შეწყვიტა ყველანაირი მოლაპარაკება ამ საკითხზე, რის საპასუხოდაც, 1771 წლის ივნისში რუსული არმია შემოიჭრა ყირიმის ნახევარკუნძულზე. რუსებმა გენერალ დოლგორუკოვის მეთაურობით გაანადგურეს ყირიმის ხანის 70 ათას კაციანი ჯარი, დაიპყრეს პერეკოფი, ხოლო ორი კვირის შემდეგ, კაფას ბრძოლაში, სასტიკად დაამარცხეს ოსმალებისა და თათრების  95 ათას კაციანი  არმია. მათ ასევე ხელში ჩაიგდეს ქალაქები არაბატი, ქერჩი, იენიკალე და ბალაკლავა.

ყირიმელ დიდებულებსა და გირეის დინასტიის წევრებს შორის შეიქმნა პრორუსული დაჯგუფება, რომელმაც მოიწვია კრება და რუსეთის იმპერიასთან დაამყარა კავშირი. ყირიმელებმა გადაწყვიტეს ხანის დამოუკიდებლად არჩევა, რაც პირდაპირ ნიშნავდა სახანოს გამოსვლას ოსმალეთის იმპერიის მმართველობიდან და დამოუკიდებლობის დამყარებას. სელიმ III გირეიმ თავისი უძლურება გაანალიზა, დატოვა ყირიმის ტახტი და საცხოვრებლად ოსმალეთში გადავიდა. სელიმ გირეი 1786 წელს, მამისა და ბაბუის მსგავსად, ქალაქ ვიზეში გარდაიცვალა, დაკრძალეს იქვე.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* *Гайворонский О.* Созвездие Гераев.
* *Гайворонский О.* Повелители двух материков. — Т. 1—2.

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1713
კატეგორია:გარდაცვლილი 1786
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
ჟან ფრანსუა ლესიუერი

**ჟან ფრანსუა ლესიუერი** (; დ. 15 თებერვალი, 1760, დრიუკა-პლესიელი ― გ. 6 ოქტომბერი, 1837, პარიზი) — ფრანგი კომპოზიტორი, საგუნდო დირიჟორი, საფრანგეთის ინსტიტუტის წევრი (1813).

## ბიოგრაფია 
1786 წლიდან ხელმძღვანელობდა პარიზის ღვთისმშობლის ტაძრის კაპელას. 1793 წლიდან იყო პროფესორი და ეროვნული მუსიკის ინსტიტუტის ინსპექტორი. საფრანგეთის რევოლუციის წლებში მასობრივი დღესასწაულებისთვის შექმნა მრავალი საგუნდო სიმღერა და ჰიმნი, მათ შორის „საფრანგეთის რესპუბლიკის ტრიუმფების სიმღერა“. მისი მოწაფეები იყვნენ ჰექტორ ბერლიოზი, შარლ გუნო, შარლ ლუი ამბრუაზ ტომა. ეკუთვნის 9 ოპერა, მათ შორის გამოქვაბული (1793). ავტორია თხზულებებისა მუსიკალური თეორიის, ესთეტიკისა და განათლების ჟანრში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1760
კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი
კატეგორია:ფრანგი კომპოზიტორები
მაქსუდ გირეი

**მაქსუდ გირეი** (; დ. 1720  — გ. 1780, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი  1767–1768 წლებში, სელამეთ II გირეის ვაჟი, სელიმ I გირეის შვილიშვილი.

## ბიოგრაფია
მაქსუდი იყო სელიმ I გირეის ნაბოლარა ვაჟის, სელამეთ II-ის შვილი. მაქსუდ გირეი 1748–1756 წლებში ყირიმის ხანის არსლან გირეის ნურედინად იყო დანიშნული. 1762–1764 წლებში კი ყირიმ გირეის კალგა იყო.1767 წელს მაქსუდი დაინიშნა სახანოს მმართველად არსლან გირეის ნაცვლად, რომელიც გარდაიცვალა ყირიმისკენ მიმავალ გზაზე. მაქსუდის მმართველობამ მხოლოდ წელიწადსა და ორ თვეს გასტანა. მისი უმოქმედობითა და რუსეთ-ოსმალეთის ომში განცდილი მარცხებით უკმაყოფილო სულთან მუსტაფა III-მ მას 1768 წელს ხანის ტიტული ჩამოართვა და მცირე აზიაში გადაასახლა. მაქსუდის შემდეგ ყირიმის ხანად ოსმალებმა აღადგინეს ყირიმ გირეი.

მაქსუდ გირეი 60 წლის ასაკში გარდაიცვალა საკუთარ მამულში, 1780 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* О. Гайворонский «Повелители двух материков» тома 1-2
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1720
კატეგორია:გარდაცვლილი 1780
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
დევლეთ IV გირეი

**დევლეთ IV გირეი** (; დ. 1730  — გ. 1780, ვიზე, ოსმალეთის იმპერია) — ყირიმის ხანი ორჯერ: 1769–1770 და 1775–1777 წლებში, არსლან გირეის ვაჟი.

## ბიოგრაფია
დევლეთ გირეი 1750 წლიდან 1756 წლამდე ბუჯაკის ურდოს გამგებელი იყო. 1767 წელს მიიღო კალგის წოდება. 1769 წელს თავისი ბიძის, ყირიმ გირეის ლაშქრობაში მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ, დევლეთს ოსმალებმა უბოძეს ყირიმის ხანის ტიტული.
დევლეთ IV-ს დაევალა ჯარის შეკრება რუსეთ-ოსმალეთის ომში სახანოს დასაცავად. ხანმა არმიის მობილიზება ვერ შეძლო, რადგან ყირიმელებში გამოიკვეთა ახალი ფენა, რომელიც რუსეთის იმპერიასთან ფარულ მოლაპარაკებებს აწარმოებდა. შედეგად დევლეთ გირეიმ ვერ შეძლო ოსმალთათვის სათანადო დახმარების გაწევა და ყირიმის ტახტი დაატოვებინეს უმოქმედობის ბრალდებით. 

ტახტიდან გადადგომის შემდეგ დევლეთმა გააგრძელა ოსმალების მსახურება. აქტიურად იბრძოდა რუსების წინააღდმეგ. 1773 წელს ის სულთანმა გაგზავნა დოლგორუკოვის მიერ ოკუპირებული მიწების გასათავისუფლებლად, თუმცა უშედეგოდ. 1774 წელს დაიდო ქუჩუქ-კაინარჯის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც ყირიმის სახანო რუსეთის მმართველობის ქვეშ მოექცა.

1775 წელს დევლეთ IV ქერჩის გავლით ყირიმში შევიდა, ნოღაელებისა და რუსი კაზაკების  მხარდაჭერით საჰიბ II გირეი ტახტიდან ჩამოაგდო და ხანის ტიტული დაიბრუნა. 1776 წელს მან მოსთხოვა სულთან აბდულჰამიდ I-ს რუსებთან დადებული ხელშეკრულების დარღვევა და სახანოს თავის მმართველობაში დაბრუნება. სულთნის დივანმა რუსეთის იმპერიასთან ახალი ომის შიშით, ვერ გაბედა დევლეთ IV-ის მოთხოვნის შესრულება. დევლეთი 1777  წელს თავისმა ბიძაშვილმა შაჰინ გირეიმ ნოღაელთა და რუსული არმიის დახმარებით ტახტიდან გადააყენა. დევლეთ IV გირეიმ დატოვა ყირიმი და დასახლდა ოსმალეთის ქალაქ ვიზეში, სადაც 1780 წელს გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა
* О. Гайворонский «Созвездие Гераев»
* Халим Гирай «Розовый куст ханов» (история крымских ханов)

კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1730
კატეგორია:გარდაცვლილი 1780
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
ინეზა აბესაძე

**ინეზა აბესაძე** (დ. 1940, თბილისი — გ. 7 მარტი, 2024, იქვე) — ქართველი და საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი და პედაგოგი. დაამთავრა თბილისის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 

## ოჯახი
მეუღლე — ელგუჯა ბურდული, შვილები — ლადო, მაკა (დ. 1965, მსახიობი და კინოდოკუმენტალისტი) და ბაკური (დ. 1975, მუსიკოსი).

## ფილმოგრაფია 
* 1981: „მოცურავე“ (ეპიზოდი) რეჟ. ირაკლი კვირიკაძე
* 1989: „დღესასწაულის მოლოდინის დღესასწაული“ (ეპიზოდი) რეჟ. ლეილა გორდელაძე

## რესურსები ინტერნეტში
* სიყვარულის ამბავი —  გუჯა ბურდული და ინეზა აბესაძე
* Инесса Абесадзе // КиноПоиск 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
სახალინური ზუთხი

**სახალინური ზუთხი** () — თევზი ზუთხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 2 მეტრზე მეტია, მასა 60 კგ-ს აღემატება. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში, აზიის სანაპიროებზე — მდინარე ამურის შესართავიდან კორეის ნახევარკუნძულის ქალაქ ვონდანამდე და კუნძულ ჰოკაიდომდე. გამოირჩევა დაბალი ბუნებრივი რიცხოვნობით. ნაკლებად შესწავილი სახეობაა. გამსვლელი თევზია. ქვირითობის ერთადერთი ცნობილი ადგილი არის მდინარე ტუმნინი. მორფოლოგიურად და ეკოლოგიურად ძალიან ახლოს დგას მწვანე ზუთხთან (*A. medirostris*). ადრე ისინი ერთ სახეობად განიხილებოდნენ.

## სქოლიო 
კატეგორია:ზუთხი