გიორგი ზდანოვიჩი

**გიორგი (მაიაშვილი) ზდანოვიჩი** (დ. 4 ნოემბერი, 1854 ან 14 იანვარი, 1855, ქუთაისი, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია - 31 ივლისი, 1917, იქვე) — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი, პოლიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე. იყო საქართველოში გადასახლებული პოლონელი ემიგრანტების შთამომავალი, სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1864-1871 წლებში სწავლობდა ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, 1871-1873 წლებში — სანქტ-პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. სტუდენტობის დროს იყო რამდენიმე არალეგალური რევოლუციური ორგანიზაციის წევრი. 

1875 წელს დააპატიმრეს და ბრალდებულის სტატუსით მონაწილეობდა მთელი იმპერიის მასშტაბით ცნობილ ორმოცდაათის პროცესში. სასამართლომ მას შვიდი წლით გადასახლება მიუსაჯა.

1882 წლიდან ზდანოვიჩი თანამშრომლობდა იწყებს ქართულ პრესასთან და გამოაქვეყნა არაერთი საპოლემიკო სტატია. მან პუბლიცისტური საქმიანობა სიცოცხლის ბოლომდე გააგრძელა. აღსანიშნავია: „წერილი ჩვენ საზოგადოებრივ მოღვაწეთა მიმართ“ (1882), „ძველი და ახალი თაობა და მათ გამო ლაპარაკი ჩვენში“ (1899), "სტატია ბელინსკიზე" (1888). "ჩვენი დედაკაცები და ახალი დრო“ (1891). 1882 წელს გაეცნო კარლ მარქსის ნაშრომებს. 1886 წელს რუსულ ენაზე თარგმნა მარქსის „ფილოსოფიის სიღატაკე“., რომელიც არ გამოცემულა. 1890-იან წლებში ეწეოდა მარქსიზმის პროპაგანდას.  

1896 წლიდან ზდანოვიჩი ჭიათურის მრეწველთა საბჭოს თავმჯდომარედ მუშაობდა. 1907 წელს აირჩიეს „სოციალისტ-ფედერალისტთა“ მთავარი კომიტეტის თავმჯდომარედ. 

## ოჯახი 
გიორგი ზდანოვიჩის დაბადების თარიღად ლიტერატურაში უმათვრესად მითითებულია 1855 წელი. გიორგის დედის სახელზე შედგენილ მოწმობაში გიორგი ზდანოვიჩის დაბადებისა და მონათვლის თარიღებად შესაბამისად ნაჩვენებია 1855 წლის 14 და 29 იანვარი, გიორგი ზდანოვიჩის ნამსახურობის წიგნში კი მითითებულია 1854 წლის 4 ნოემბერი.

პოლონეთის 1830 წლის აჯანყების მონაწილობის გამო გიორგის პაპა თავის ოჯახთან ერთად, რუსეთის მეფის მთავრობას, დასჯის მიზნით საქართველოში გადმოუსახლებია. გიორგის მამაც, სამხედრო ექიმი ფელიქს ზდანოვიჩი, შერისხული იყო ხელისუფლების მიერ ანტისამთავრობო სტუდენტურ მოძრაობაში მონაწილეობისთვის, რის გამოც გაურიცხავთ პეტერბურგის სამედიცინო ქირურგიული აკადემიიდან. გიორგის დედა მარიამ (მაია) მიქელაძე იყო განათლებული და კარგად აღზრდილი ქალი, თავად რევაზ მიქელაძის ძის, მანუჩარის შვილი. გიორგი ლასხიშვილი თავის მოგონებაში წერს: „იმერეთში, რასაკვირველია, დღესაც ბევრს ახსოვს აწ განსვენებული მარიამი ანუ, როგორც ყველანი ეძახდნენ, მაია მიქელაძის ქალი ქორქაშვილისა. იგი თავის დროზე განთქმული იყო სილამაზით, დარბაისლობითა და ჭკუით. მიუხედავად იმისა, რომ ევროპული განათლება არ ჰქონდა მიღებული, შედარებით განვითარებული ადამიანი იყო და ესმოდა ახალი დროის მისწრაფება - მოთხოვნანი“. ზდანოვიჩის ლიტერატურული ფსევდონიმი *მაიაშვილი* სწორედ დედის სახელიდან წარმოდგება.

გიორგის ჰყავდა ერთი და ოლგა (ოლღა) მიქელაძე. გიორგის დის მიერ მამის და მამინაცვლის გვარის მაგივრად დედის გვარის, მიქელაძის აღების მიზეზები უცნობია.

1857 წლის 20 ოქტომბერს, 39 წლის წლის ასაკში, ფელიქს ზდანოვიჩი გარდაიცვალა. გიორგი ჯერ კიდევ პატარა ყოფილა, 4 წლის და უმამულოდ და უსახსროდ დარჩენილი მაია იძულებული გახდა მალევე მეორედ გათხოვილიყო. ის ცოლად გაჰყვა ქუთაისის სასამართლო პალატის პროკურორს, ხანდაზმულ, მაგრამ შეძლებულ ლევან ქორქაშვილს. ლევან ქორქაშვილთან მაიას შეეძინა ოთხი ვაჟიშვილი: ნიკოლოზი, მიხეილი, კონსტანტინე და ვასილი. გიორგი ზდანოვიჩი, დედის ხაზით, ძმებს შორის ყველაზე უფროსი იყო. გიორგი ზდანოვიჩსა და მის ძმებს შორის ყოველთვის კარგი და გულთბილი დამოკიდებულება იყო. დედა არც ერთს არ აკლებდა თავის ყურადღებას, მისთვის ბავშვების სიყვარული და მათ მომავალ ბედზე ზრუნვა ყველაზე მაღლა იდგა. დაწყებითი განათლება გიორგი ზდანოვიჩმა მიიღო ოჯახში დედის ხელმძღვანელობით. მანვე შეასწავლა მას ქართული წერა - კითხვა; უკითხავდა ისტორიულ მითხრობებს, აცნობდა „ვეფხისტყაოსნის“ ზოგადსაკაცობრიო იდეებს, მის ჰუმანიზმს. გიორგი ზდანოვიჩმა ოჯახში შეისწავლა რუსული ენაც.

გიორგი ზდანოვჩი გუბერნიის პროკურორის ლევან ქორქაშვილის ოჯახში კარგ პირობებში იზრდებოდა, რადგან მამინაცვალი ფრიად განათლებული და მორწმუნე ადამიანი იყო. იგი დიდ მზრუნველობას იჩენდა შვილების მიმართ და გარჯას თუ ფინანსებს არ იშურებდა შვილების განათლებისთვის, გიორგის კი თავის ღვიძლ ოთხ შვილში არ არჩევდა, ზრუნვასა და ამაგს არ აკლებდა მას. ქორქაშვილების ოჯახი ასევე ეწეოდა ქველმოქმედებას და აქტიურად იყო ჩართული ქალაქ ქუთაისის აღმშენებლობით საკითხებში. საფიჩხიაზე მდებარე მაცხოვრის ამაღლების სახელობის ეკლესიის მშენებლობის დოკუმენტში, ტაძრის აშენების ორგანიზატორად მითითებულია ლევან ქორქაშვილი და ასევე 400 მანეთის შემომწირველებად მოხსენიებულია მემკვიდრეებიც. 

ლევან ქორქაშვილი მტრულად იყო განწყობილი იმპერიული რუსეთის კოლონიური პოლიტიკის მიმართ და რაც გიორგი ზდანოვიჩის რადიკალურად აღზრდას უწყობდა ხელს. ქორქაშვილების ოჯახში ხშირად იკრიბებოდნენ ქუთაისის ინტელიგენციის წარმომადგენლები, რომლებიც კამათობდნენ როგორც მიმდინარე საჭირბოროტო საკითხებზე, ასევე - ისტორიულ თემებზედაც. ამ საუბრებს პატარა გიორგი მთელი გულისყურით ისმენდა და იგებდა თავისი ხალხისა და ქვეყნის მდგომარეობას, მათს თავზე დატეხილ ისტორიულ უსამართლობას. ასეთი შეხვედრები და საუბრები წარუშლელ შთაბეჭდილებას ახდენდა პატარა ზდანოვიჩზე და ბავშვობიდანვე განაწყობდა მას არსებული წყობისადმი შეურიგებელი დამოკიდებულების სულისკვეთებით.

## ბიოგრაფია
### განათლება 
1860 წელს გიორგი შეიყვანეს ქუთაისის გიმნაზიის პანსიონში, 1864 წელს იგი ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის მოსამზადებელ კლასში ჩარიცხეს. გიმნაზიაში გიორგი ბეჯითად სწავლობდა, გიმნაზიის საზოგადოებრივი ცხოვრების აქტიური მონაწილე იყო, გამოირჩეოდა ორატორული და ორგანიზატორული ნიჭით, კითხულობდა უმთავრესად ისტორიულ და სოციალურ - ეკონომიკური ხასიათის ლიტერატურას, ჩართული იყო მოსწავლეთა ხალხოსნურ წრეებში. 1871 წელს ფრიადზე დაასრულა გიმნაზიის სრული კურსი. 17 წლის გიორგი ზდანოვიჩი გატაცებული იყო უმაღლესი განათლების მიღების სურვილით, რომ უკეთ გამოსდგომოდა თავის ხალხს და ემსახურა ქვეყნის ინტერესებისათვის. ბევრი ფიქრისა და კამათის შემდეგ ოჯახში გადაწყდა, რომ უმაღლესი განათლების მისაღებად გაეგზავნათ იგი რუსეთში. დედა დაჟინებით ურჩევდა, რომ გაჰყოლოდა მამის კვალს და შესულიყო პეტერბურგის სამხედრო - სამედიცინო აკადემიაში, თუმცა გიორგი ზდანოვიჩს უფრო ისტორიული და ფილოლოგიური მეცნიერებების სწავლა იზიდავდა, მაგრამ მოხდა ისე, რომ იგი უმაღლესი განათლების მისაღებად მაშინდელი რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის ცენტრში - პეტერბურგში გაემგზავრება. 1871 წელს სანქტ-პეტერბურგის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის სტუდენტად ჩაირიცხა, როგორც მუდმივი მსმენელი. იგი ტექნოლოგიური ინსტიტუტიდან თავისი სურვილით გამოვიდა 1873 წელს.

### რევოლუციური საქმიანობა და დაპატიმრება 
1874 წელს გადავიდა მოსკოვში, იქ იყო „სრულიად რუსეთის სოციალურ-რევოლუციური ორგანიზაციის“ ერთ-ერთი შემქმნელი და ხელმძღვანელი პ. ალექსეევთან, ს. ბარდინასთან, ი. ჯაბადართან და სხვებთან ერთად. ის საკმაოდ აქტიურად ეწეოდა აკრძალული ლიტერატურის გავრცელებას და პოლიტიკური მეტსახელი „რიჟაც“ ჰქონდა, ამ სახელს ზოგჯერ თვითონაც ხმარობდა. ასე, მაგალითად, ივანე ჯაბადარმა პარიზში ჩვენი ყოფნისას ზდანოვიჩის წერილი მიიღო, სადაც გვარის ნაცვლად „გიორგი რიჟა“ იყო ხელმოწერილი. როდესაც იგი პეტერბურგში სწავლობდა და რევოლუციურ საქმიანობას ეწეოდა, შეჰყვარებია ერთი რევოლუციონერი ქალიშვილი. გიორგის გრძნობები მის მიმართ სერიოზული ყოფილა და მის ცოლად შერთვას აპირებდა. სამწუხაროდ, ამ ქორწინებას გიორგის დაპატიმრებამ შეუშალა ხელი. შემდეგ ის ქალიშვილი სხვას გაჰყოლია ცოლად. ამას გიორგი ზდანოვიჩზე წარუშლელი შთაბეჭდილება მოუხდენია. მეგობრები გიორგი ზდანოვიჩის უცოლობას ამ ფაქტით ხსნიდნენ. 
მინი|გიორგი ზდანოვიჩი სხვა საზოგადო მოღვაწეებთან ერთად.

1875 წელს მეფის ოხრანკამ „მოსკოველთა წრის“ ხელმძღვანელები დააპატიმრა. ზდანოვიჩი შემთხვევით გადაურჩა დაპატიმრებას

1889 წელს ზდანოვიჩს აღუდგინეს სამოქალაქო უფლებები, მას საქართველოში დაბრუნების უფლება მიეცა და მშობლიურ ქალაქ ქუთაისში დასახლდა. ქართველი მწერალი შალვა დადიანის მოგონებებიდან ვიგებთ რომ კატორღიდან ახლად დაბრუნებულ გიორგის ქუთაისის ინტელიგენციამ სადილი გაუმართა. ეს სადილი შედგა რიონის გადაღმა მხარეს, ქუთათური მოღვაწის კოტე ბაქრაძის სახლში და ღონისძიებაზე ბევრი ადამიანი შეკრებილა. 

დაბრუნების შედმეგ გიორგი ცხოვრობდა, ყოფილი ქართული გიმნაზიის (დღევანდელი მე-2 საჯარო სკოლა) გვერდით, გეგუთის ქუჩაზე, ამჟამად (ასათიანის ქუჩა) თავის მოხუც დედასთან ერთად. თავიდან ცოტა ხანი მუშაობდა ქუთაისის სამიწათმოქმედო ბანკშიც. გიორგი ზდანოვიჩს (მაიაშვილს) მძიმე პერიოდი დაუდგა. მართალია, ისარ კარგავდა იმედს და თხოვნას თხოვნაზე აგზავნიდა, გარდა იმისა, რომ ყველა უფლება ჩამორთმეული ჰქონდა და არც ერთი მისი შუამდგომლობა არ დაკმაყოფილებულა, მის ცხოვრებაში კიდევ ერთი უდიდესი ტკივილის მატარებელი ფაქტის წინაშე აღმოჩნდა. გაუარესდა მისთვის უსაყვარლესი დედის ჯანმრთელობის მდგომარეობაც. დედა-შვილს ერთად დიდხანს არ უცხოვრიათ, მაია მიქელაძე მალევე 1891 წელს გარდაიცვალა. გიორგი ზდანოვიჩი აგრძელებდა ბრძოლას და 1892 წელს 15 ივლისს მან მიაღწია იმდენს, რომ მოეხსნა პოლიციის აშკარა მეთვალყურეობა, მაგრამ სასამართლოს მიერ წართმეული უფლებები არ აღუდგინეს და ამასთან, პოლიციის ფარულ მეთვალყურეობას დაუქვემდებარეს 

1890 წელს გიორგი ზდანოვიჩმა გაზეთ „ნოვოე ობოზრენიეში“ დაბეჭდა სტატია - „კარლ ვებერი და სასოფლი - სამეურნეო სკოლები კავკასიაში“ (გაზეთი „ნოვოე ობოზრენიე“, 1890 წ, # 2168). ამ სტატიის დაწერის საბაბი გამხდარა ინჟინერ - ტექნოლოგ კარლ ვებერის მიერ სოფლის მეურნეობის კავკასიის საზოგადოების 1889 წლის 30 დეკემბრის სხდომაზე წაკითხული მოხსენება. მის ნაშრომებში იყო მოცემული მცდარი აზრი კავკასიელი ხალხის ინტელექტუალური შესაძლებლობების შესახებ. იგი ამბობს, რომ თითქოსდა სამხრეთელებს უმაღლესი განათლების მიღების უნარი არ შესწევთ. გიორგი ზდანოვიჩი ააღელვა კარლ ვებერის ამგვარმა თავხედურმა გამოხტომამ, მისმა აბდაუბდა და ბოროტმა აზრებმა, რის გამოც გიორგი მას ირონულ ტონში მოიხსენიებს  ჭიათურაში თავისუფლების ქუჩის პირველ შესახვევში დღესაც დგას სახლი სადაც გიორგი ზდანოვიჩი ცხოვრობდა. 2019 წელს სახლზე განთავსდა მემორიალური დაფა შესაბამისი ინფორმაციით.

### ზდანოვიჩის მკვლელობის მცდელობა 
1905 წელს ქუთაისის თეატრის ძველ შენობაში ლადო ალექსი-მესხიშვილის თაოსნობით დიდი შეხვედრა ჩატარდა, სადაც საზოგადოება ქალაქებისთვის დამატებითი თვითმმართველობის ფუნქციების მინიჭების მოითხოვდა. სიტყვა გიორგი ჟდანოვიჩმაც ითხოვა, დინჯად გავიდა კათედრასთან - წარმოსადეგი, შავ სერთუკში, ოქროს სათვალით და ისე დამაჯერებლად დაიწყო სიტყვის წარმოთქმა, რომ დარბაზი გაირინდა. იდგა და არჩევდა - „იმ მიზნით, რომ ხალხის ფართო მასებმა მიიღონ მონაწილეობა მართვა - გამგეობაში, მოითხოვს - შემოღებულ იქნას წვრილი საერობო ერთეულები - სათემო ერთობა, ამას ის დადებითი მხარეები აქვს, რომ...“ ამ დროს მეფისნაცვლის მომხრეები აჩოჩქოლდნენ, ჟდანოვიჩმა ამას ყურადღება არ მიაქცია და დინჯადვე განაგრძო, მაგრამ დარბაზში უცებ გასროლის ხმა გაისმა. ტყვია ჟდანოვიჩს ასცდა, მაგრამ ისე ახლოს ჩაუარა, რომ მისი სერთუკის კალთა გახვრიტა. სიტუაცია აირ-დაირია, ზოგმა გაქცევა დააპირა, პოლიციამ ხმა არ ამოიღო - სავარაუდოდ წინასწარ იცოდა, რაც მოხდებოდა 1911-1912 წლებში განყოფილებამ 18 სკოლას აღმოუჩინა დახმარება წიგნებით, ჟურნალებით და სასწავლო ნივთებით. გიორგის უშუალო ხელმძღვანელობით 1914 წლისათვის განყოფილებას გახსნილი ჰქონდა ბიბლიოთეკა-სამკითხველოები ქუთაისში, სიმონეთში, ბურსებში, ხრესილში, სვირში, ქვიტირში, ამბროლაურში, სადმელში, ლაილაშში, ალპანაში და სხვ. ამ დროისათვის ქუთაისის გუბერნიაში სულ 18 ბიბლიოთეკა-სამკითხველო მოქმედებდა. მისი ხელმძღვანელობითა და მელანია გველესიანი ორგანიზებით 1913 წლის 14 ნოემბერს გაიხსნა უახლესი მანქანა-დანადგარებით შეიარაღებული სტამბა. აღნიშნული მიზნის თბილისში განხორციელება, ხანგრძლივი დროის განმავლობაში ვერ განხორციელდა, რაც მნიშვნელოვან შეფერხებას უქმნიდა საზოგადოების საგამომცემლო საქმიანობას. ქუთაისში გახსნილმა სტამბამ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელ საზოგადოებას შეუქმნა პოლიგრაფიული ბაზა და მისცა საგამომცემლო საქმიანობის გაფართოების შესაძლებლობა.  

გიორგის ინიციატივით, ქუთაისის ბანკიდან საზოგადოებისთვის გამოყოფილი თანხიდან, 8 ათასი მანეთი გადანახულ იქნა ქუთაისში ქართული სათავადაზნაურო სკოლის მოსაწყობად. ამ საზოგადოებამ ფასდაუდებელი ამაგი დასდო ქუთაისს ქართული ეროვნული პედაგოგიური აზრისა და განათლების ეროვნული სისტემის ჩამოყალიბება-განვითარების, აგრეთვე, ქალაქის საზოგადოებაში ეროვნული სულისკვეთების გაღვივების საქმეში

### სოციალისტ-ფედერალისტების პარტია 
1895 წლიდან ეტაპობრივად დაიწყო „ახალგაზრდა ივერიელების“ გარდაქმნა ცალკე ეროვნულ-რადიკალური ჯგუფად. 1901 ყოფილმა „ახალგაზრდა ივერიელებმა“ შექმნეს პარტიის საინიციატივო ჯგუფი - მთავარი კომიტეტი, რომელმაც 1903 პარიზში გამოსცა გაზეთი „საქართველო“. 1904 საბოლოოდ გაფორმდა საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტია (ჟენევის კონფერენციაზე). პარტიამ წამოაყენა ეროვნული სახელმწიფოს აღდგენის მოთხოვნა საქართველოს ეროვნულ-ტერიტორიული ავტონომიის ფორმით. პარტიის დამაარსებლები და ლიდერები იყვნენ: გ. ლასხიშვილი, გ. ზდანოვიჩი-მაიაშვილი, ა. ჯორჯაძე, გ. დეკანოზიშვილი, კ. აბაშიძე, ს. ფირცხალავა, გრ. რცხილაძე და სხვ. სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტია (საქართველოს სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტია). პირველი ეროვნული მიმართულების პოლიტიკური პარტია საქართველოში. ეროვნულთან ერთად პარტია იყო სოციალისტური ხასიათის და იდგა დემოკრატიული სოციალიზმის პოზიციაზე. გიორგი ზდანოვიჩი აქტიურად მონაწილეობდა სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის მოღვაწეობაში და იყო მისი მემარცხენე-ხალხოსნური მიმართულების ლიდერი.

1907 წელს, მეორე და მესამე კონფერენციებზე პარტიის რეორგანიზაციის შემდეგ, სოციალისტ-ფედერალისტების პარტიის ცენტრალური კომიტეტის შემადგენლობა შემდეგნაირი იყო: გ. ზდანოვიჩი (თავმჯდომარე), გრ. რცხილაძე (თავმჯდომარის მოადგილე), ს. ფირცხალავა (თავმჯდომარის მოადგილე), ვ. ლორთქიფანიძე, ა. მდივანი, ა. ჯაბადარი, გ. ლასხიშვილი, კ. აბაშიძე, ე. ავალიშვილი, ი. მჭედლიშვილი. პ. სურგულაძე და ვ. რცხილაძე არჩეულ იქნენ კომიტეტის მდივნებად. გ. ზდანოვიჩისა და კ. აბაშიძის ფედერალური ცენტრალური კომიტეტიდან ქუთაისის პარტიული კომიტეტის შექმნასთან დაკავშირებით წასვლის შემდეგ, ისინი შეცვალეს ა. ჯაბადარმა თავმჯდომარის პოსტზე და ი. გულაძემ კომიტეტის წევრის პოსტზე.

1917 წლის 7-12 მაისს სოციალისტ-ფედერალისტთა პარტიის IV (I) კონფერენციაზე აირჩიეს კონფერენციის საპატიო თავმჯდომარედ კიტა აბაშიძესთან ერთად.

### საზოგადოება "კავკასიური" 
მინი|გიორგი ზდანოვიჩი, ელენა ნაზარიშვილი, კიტა აბაშიძე და იასონ ბაქრაძე
გიორგი ზდანოვიჩი ევგენი გეგეჭკორთან და ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძესთან ერთად აარსებს საზოგადოება „კავკასიურს“, რომელსაც დაფუძნების შემდეგ უერთდებიან კიტა აბაშიძე, იასონ ბაქრაძე, ალექსანდრე დიასამიძე, პეტრე ყიფიანი და სხვები. გიორგი თვითონვე ხელმძღვანელობს ამ საპატიო გაერთიანებას, რომელიც აგებული იყო წევრების ძმობაზე, ერთგულებაზე და მოშურნეობაზე და მისი ზოგადი მიზნები იყო საზოგადოებაში ჰუმანურობის, მოთმენის, ადამიანის სიყვარულისა და მოწიწების პრინციპების დანერგვა. მიზნების პარალელურად საზოგადოება ცდილობდა შემოკრიბა ქვეყნისთვის სასარგებლო ადამიანები და პირდაპირი თუ არაპირდაპირი ზემოქმედება ჰქონოდა ქვეყანაში მიმდინარე პროცესებზე. 1928 წლის, ბრიუსელში ჩაწერილ მოგონებებში ევგენი გეგეჭკორი საზოგადოების შექმნის თარიღად 1915 ან 1916 წელს მიიჩნევს. ნიკოლოზ (კარლო) ჩხეიძე, 1925 წელს მარსელში ჩაწერილ ინტერვიუში კავკასიურის დაფუძნების წლად 1911 წელს ასახელებს. ამავე ინტერვიუში კარლო ჩხეიძე იხსენებს რომ საზოგადოების შეკრების ოქმები და სხვა დოკუმენტაცია შეკრების დასრულებისთანავე ნადგურდებოდა, რის გამოც საზოგადოების და მათი წევრების მიერ გაწეული საქმიანობის შესახებ დეტალურმა ინფორმაციამ ნაკლებად მოაღწია. მხოლოდ წევრების მიერ ერთმანეთს მიმართ გაგზავნილი პირადი წერილებით თუ ვიგებთ ცალკეულ ინფორმაციებს, თუ როგორ ცდილობენ სხვადასხვა ქალაქში აღმშენებლობით საქმიანობას, წარჩინებული ახალგაზრდების დახმარებას და ქვეყნის სიყვარულისთვის დევნილი ადამიანების დახმარებას. გიორგი ზდანოვიჩის არქივში მოიპოვება საარქივო ნომრით N 6416 / 420 სადაც საზოგადოების წევრი იასონ ბაქრაძე, მეორე წევრის, კიტა აბაშიძეს თანხმობით წერს გიორგი ზდანოვიჩს, რომ ყველაფერი უნდა იღონონ, რათა მოხდეს საეკლესიო მოღვაწისა და შემდგომ პატრიარქის კირიონ I-ის და სასჯელის შემსუბუქება, წერილში საუბარია ასევე ეკლესიის შევიწროების აცდენის აუცილებლობაზე. წერილის შემდეგ გაერთიანება კავკასიურის წევრების მიერ ჩატარებული ქმედებების შესახებ ინფორმაცია არ იძებნება, თუმცა ისტორიული ფაქტის სახით ცნობილია, რომ რუსეთის ჟანდარმერიამ 1915 წელს კირიონის დევნა-შევიწროება შეწყვიტა და მას მღვდელმოქმედების უფლება დაუბრუნეს თუმცა საქართველოში ჩამოსვლის ნება არ დართეს. ასევე ითვლება რომ გიორგი უშუალოდ იყო ჩართული ქალაქ ჭიათურის ეკლესიის მშენებლობის საკითხშიც. ზდანოვიჩი რომ მორწმუნე ადამიანი იყო და ამას ყოველთვის უსვამდა ხაზს, 1876 წლის 23 მარტს, დაკითხვის ოქმში, საკუთარი თავის დახასიათებას ასე იწყებს: „გახლავართ გიორგი ფელიქსის ძე ზდანოვიჩი; განათლება მივიღე ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, ვარ მართლმადიდებელი აღმსარებლობის.” პირად წერილებში აქტიურად განიხილავს მეგობრებთან ეკლესიის მსახურთა დევნის პრობლემებს და მათზე რეაგირების აუცილებლობას. ამავე არქივში არსებული წერილიდან ირკვევა რომ იყო კიტა აბაშიძის და თეკლე ჯამბაკურ-ორბელიანის შვილის, 1924 წლის აჯანყებაში მონაწილეობისთვის დახვრეტილი, გიორგი აბაშიძის ნათლია.

## პირადი არქივი და სხვა მასალები 
მისი პირადი არქივი მოიცავს 1000 ზე მეტ წერილს, სტატიას თუ პირად ნივთს და ძირითადი ნაწილი დაცულია ქუთაისის სახელმწიფო ისტორიული მუზეუმი არქივში ფონდი№ 6416. არქივის მასალები შეაგროვა და მუზეუმში ჩააბარა დიმიტრი ნაზარაშვილის ქალიშვილმა - ელენე (ელეონორა, ელო) ნაზარიშვილმა. ეს ქალბატონი პირადად იცნობდა ყველა დოკუმენტს და მათ ავტორებს, რის გამოც ეს მასალები სამუზეუმო წესით თვითონვე აღწერა და საკატალოგო სისტემაშიც მოაქცია. სავარაუდოა, რომ გიორგი ზდანოვიჩის არქივის მნიშვნელოვანი ნაწილი ვინმე კერძო პირის პირად არქივშია მოხვედრილი. რაც შეეხება მისი ნაწერების დედნებს, იგი შეიძლება გადაეცა გაზეთ „ჩვენი მეგობრის“ რედაქციას, რადგან 1916 წლის პირველი ნომრიდან გაზეთი იუწყებოდა, რომ „წლიური ხელის მომწერნი მიიღებენ გ. მაიაშვილის კრებულს“. ეს ცნობა სისტემატურად მეორდება. გაზეთის უკანასკნელ ნომერში კი გამოჩნდა განცხადება 1916 წლის ხელისმომწერთა საყურადღებოდ: ჩვენდა დამოუკიდებელი მიზეზების გამო გიორგი მაიაშვილის ნაწერების კრებულის, როგორც დაპირებული ვიყავით წლიურ ხელმომწერებზე, გამოცემა დაგვიგვიანდა. ეს უკანასკნელი ხელის მომწერებს დაურიგდებათ აპრილის პირველ რიცხვებში. ეს კრებული შემდეგში არ გამოცემულა და არც გაზეთ „ჩვენი მეგობრის“ არქივი არ შემონახულა. გაზეთის გამოცემიდან არ ჩანს, თუ რა სახის ნაწერები უნდა შესულიყო კრებულში. არქივის შესწავლისას აღმოჩნდა, რომ გიორგი მაიაშვილი თავის წერილების უმრავლესობას ხელმოწერის გარეშე აქვეყნებდა.
[[ფაილი:გიორგი_ზდანოვიჩის_არქივის_კატალოგი.jpg|მინი|ელენე (ელო) ნაზარიშვილის მიერ შედგენილი გიორგი ზდანოვიჩის არქივის აღწერილობა.]]
გარდა ამის მასალები დაცულია, ქუთაისის ცენტრალურ არქივში, საქართველოს ეროვნულ არქივში, საქართველოს გიორგი ლეონიძის სახელობის ქართული ლიტერატურის სახელმწიფო მუზეუმის სერგო მესხის, ეგნატე იოსელიანის, სერგო გერსამიას ფონდებში. ზუგდიდის დადიანების სასახლის ისტორიულ - არქიტექტურული მუზეუმის არქივის იონა მეუნარგიას ფონდში. ასევე მოსკოვის ოქტომბრის რევოლუციის არქივში, სანკტ - პეტერბურგის სახელმწიფო ისტორიულ არქივში. არქივში დაცული გიორგი ზდანოვიჩის (მაიაშვილის) პირადი წერილები, რომლებიც გამოგზავნილია იმდროინდელ საზოგადო მოღვაწეთა და კერძო პირთა მიერ. ასევე გიორგი ზდანოვიჩის მიერ მიწერილი წერილები რუს და ქართველ მოღვაწეებისადმი. იქ გვხვდება კ. აბაშიძე, ს. აბაშიძე, ი. ჯავახიშვილის, ი. გომართელის, გ. ლასხიშვილის, ი. ბაქრაძის, ი. ეკალაძის, ი. გომელაურის, პ. გოთუას, დ. ბაქრაძის, გ. ვოლსკის, ი. ნაკაშიძის, ი. ოცხელის, რ. ფანცხავას, ს. ქვარიანის, ნ. დადიანის, გ. დიასამიძის, გ. რობაქიძის, გ. ჭიჭინაძის, სამ. ფირცხალავას, ალ. ჭიჭინაძის, ს. ხუნდაძის, ა. ჩხეიძის, მიხ. ყიფიანის, ქ. ქავთარაძის, კონს. ფოცხვერაშვილის, კიტა აბაშიძისა და სხვათა წერილები.

საქართველოს ეროვნულ არქივს ფონდი № 481-ში ინახება მასალა, რომელიც იმით იმსახურებს ყურადღებას, რომ 1919 წლის 25 იანვრის ქართველთა შორის წერა - კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების მთავარი გამგეობის სხდომამ განიხილა - ანასტასია ელიავას თხოვნა, რომელიც საზოგადოება დახმარებოდა ზდანოვიჩის უკანონო შვილს გიორგი ვორობიოვს (8 წლის ბავშვს). საზოგადოების გამგეობამ უარი უთხარა აღნიშნულის დაკმაყოფილებაზე, რის გამოც უკანონო შვილის ყოლის ფაქტი, შესაძლებელია მიჩნეულ იქნეს მცდარად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 აგვისტო
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1854
კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი სოციალისტები