open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დაფარნა

მინი|მარჯვნივ|150 პპქ|დიდი დაფარნა
მინი|მარჯვნივ|150 პპქ|პატარა დაფარნა
**დაფარნა**, *პერექლი* — საგანგებოდ გამოჭრილი და შეკერილი გადასაფარებელი. 

დაფარნა სამია: ერთი დიდი და ორი პატარა. პატარებით იბურება ბარძიმი და ფეშხუმი ცალ-ცალკე, დიდით – ორივე ერთად. დაფარნა სიმბოლურად აღნიშნავს სახვევლებს, რომელშიც ღვთისმშობელმა შეახვია ახალშობილი ქრისტე და სუდრებს, რომელშიც შეგრაგნეს მიცვალებული ქრისტე.

საღმრთო ლიტურგიის დამკვიდრებისთანავე ხმარებაში პირველად პატარა დაფარნები შემოვიდა, რომლებსაც XIX საუკუნემდე ოთხკუთხა ფორმა ჰქონდა, რომ უფლის წმიდა სისხლი და წმიდა ხორცი დაცული ყოფილიყო. მესამე, დიდი დაფარნა (იგივე პერექელი) V საუკუნიდანაა ხმარებაში და მისი დამკვიდრება ღვთისმსახურებაში წმ. საბა განწმედელს უკავშირდება.

პირველად ტერმინი „დაფარნა“ მოხსენიებული აქვს წმ. იოანე მმარხველს (VI ს). იგი მას ქრისტეს „საფლავის საბეჭდავს“ უწოდებს. წმ. გერმანე კონსტანტინოპოლელი აღწერს რა ლიტურგიას, დაფარნის შესახებ ამბობს, რომ ისინი ისე ფარავენ ფეშხუმსა და ბარძიმში მოთავსებულ წმიდა ნაწილებს, როგორც ჰაერი დედამიწას.

ქართველები დიდ დაფარნას „ცაი“-ს უწოდებდნენ. სვიმეონ თესალონიკელი მას იმ ლოდის სიმბოლოდ მიიჩნევს, რომელიც ქრისტეს საფლავს მიაფარეს.

XVII საუკუნემდე დაფარნისა და გარდამოხსნის ფუნქცია გაყოფილი არ იყო და გარეგნულადაც ისინი არ განირჩეოდა ერთმანეთისაგან როგორც ზომით, ისე მათზე ამოქარგული იკონოგრაფიული სიუჟეტითაც და ერთმანეთის ფუნქციას ასრულებდნენ. ორივეზე კლასიკური ფორმის „დატირების“ კომპოზიცია დომინირებდა.

XVI საუკუნიდან დაფარნა და გარდამოხსნა ნელ-ნელა ემიჯნება ერთმანეთს. გარდამოხსნაზე დარჩა დატირების კომპოზიცია, ხოლო დიდ დაფარნებზე ჯერ ჯვრები დაჩნდა, ხოლო შემდეგ მისი სახე დაიხვეწა და შემოვიდა შემდეგი სიუჟეტები: „ნუ მტირ მე დედაო“, „კუბოთდება“, „დიდისა ზრახვისა ანგელოზი“.

ლიტურგიის პირველ ნაწილში, კვეთის დროს, როცა ხდება პურისა და ღვინის საზიარებლად შემზადება, დაფარნები იმ სახვევების სიმბოლური სახეა, რომლებშიც ღვთისმშობელმა ახალშობილი მაცხოვარი შეახვია და ბაგაზე მიაწვინა, დიდი დაფარნა კი ის ქსოვილია, რომელშიც ჯვრიდან გარდამოხსნილი მაცხოვრის სხეული წაგრაგნეს.

წირვის მეორე ნაწილში, კათაკმეველთა ლიტურგიისას, დაფარნათა ხმარება შეჩერებულია.

წირვის მესამე ნაწილში (მართალთა ლიტურგია), დიდი გამოსვლის დროს, ფეშხუმის დაფარნა ნიშნავს სუდარას, რომელშიც მაცხოვარი შეახვიეს, ბარძიმის დაფარნა-არდაგს, რითაც მაცხოვრის ჯვრიდან გარდამოხსნილი სხეული შეგრაგნეს. დიდი დაფარნა კი ის ლოდია, რითაც მაცხოვრის საფლავი დაბეჭდეს. „მრწამსის“ გალობისას ბარძიმ-ფეშხუმის თავზე მღვდლის დიდი დაფარნის რხევა სულიწმიდის ძალისა და მადლის ფრქვევას და მაცხოვრის აღდგომას მოასწავებს.

თითოეული დაფარნის ხმარებისას ლიტურგიაზე მღვდლის მიერ განსხვავებული ლოცვები წარმო ითქმება.

საქართველოში არსებობდა უძველესი ტრადიცია დაფარნების შეწირვისა ეკლესია-მონასტრებისათვის. როგორც ამ მდიდრულად შემკული დაფარნების წარწერები გვამცნობენ: ისინი „ცოდვილი სულის საოხად“, ორსავე შიგან ცხოვრებასა წარმართებისათვის“ ან „ძეთა და ასულთა აღსაზრდელად“ გაუკეთებიათ. ქართული დაფარნები ქარგულობის უბრწყინვალეს ნიმუშს წარმოადგენენ.

## ლიტერატურა
* *აკაკი მეგრელიშვილი*, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003

## რესურსები ინტერნეტში
*დაფარნა — nplg.gov.ge

კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
დავით გუნცაძე

მინი|დ. გუნცაძე
**დავით კონსტანტინეს ძე გუნცაძე** (დ. 8 სექტემბერი, 1861, სოფ. შუა კვალითი, ახლანდ. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1922, იუგოსლავია) — რუსეთის არმიის გენერალ-ლეიტენანტი (1917), ქართველ აზნაურთა გვარიდან.

დაამთავრა ელიზავეტგრადის (უკრაინა) სამხედრო პროგიმნაზია, კიევის ქვეით იუნკერთა სასწავლებელი (1880). მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიისა (1904–1905) და I მსოფლიო (1914–1918) ომებში, გენერალ-მაიორი (1914). მეთაურობდა ტამანის (1890 წლიდან), ლაპლანდიის 97-ე ქვეით პოლკს (1912 წლიდან), 53-ე ქვეით დივიზიას (1915 წლიდან). 1917 წლის ნოემბერ-დეკემბერში იყო მე-12 არმიის სარდლის მოვალეობის შემსრულებელი. რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იყო თეთრი მოძრაობის მონაწილე სამხრეთ რუსეთში. 1920 წლიდან ემიგრაციაში იყო. დაჯილდოებული იყო წმ. გიორგის, წმ. ანას, წმ. სტანისლავის, წმ. ვლადიმირის სხვადასხვა ხარისხის ორდენებითა და მედლებით. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1861
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-ლეიტენანტები
კატეგორია:ქართველი აზნაურები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
სანაწილე

[მინი|მარჯვნივ|150 პქ|დიდი სანაწილე. წმინდა მარტინის ეკლესია, [ბელგია.]]
მინი|მარჯვნივ|150 პქ|მცირე სანაწილე.
**სანაწილე** — ვერცხლის ან სხვა რომელიმე ლითონის ყუთი, ფორმით წააგავს პატარა ეკლესიას, რომელშიც ინახება წმინდა ნაწილები; ამ ნაწილებით მღვდელი სხვადასხვა შემთხვევის დროს აზიარებს მომაკვდავს, ავადმყოფს. ამ ნაწილებს მღვდელი ამზადებს დიდ ხუთშაბათს და მთელი წლის მანძილზე იყენებს. სანაწილე წმინდა ნაწილებით დაბრძანებულია ტრაპეზზე. წმინდა ნაწილების სნეულთა სახლში ზიარებისათვის გამოიყენება მცირე სანაწილე.

## ლიტერატურა
* *აკაკი მეგრელიშვილი*, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003

კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
აბოლიცია

**აბოლიცია** () — სამართლებრივი აქტის (კანონის, გადაწყვეტილების და ა. შ.) ან თანამდებობის გაუქმება, თანამდებობიდან გადადგომა ან გადაყენება. ტერმინი „აბოლიცია“ ცნობილი იყო ჯერ კიდევ რომის სამართალში. ამჟამად აბოლიცია ჩვეულებრივ ნიშნავს სისხლის-სამართლებრივი დევნის შეწყვეტას სასამართლო განაჩენის გამოტანამდე (სახელმწიფო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოები ადგენენ, არ აღიძრას, ხოლო აღძრული საქმე შეწყდეს განსაზღვრული კატეგორიის დანაშაულთა ან ცალკეულ პირთა მიმართ). საბჭოთა კანონმდებლობაში აბოლიცია არ იხმარებოდა, მაგრამ აბოლიციის შემთხვევები გათვალისწინებული იყო ამნისტიისა და შეწყალების აქტებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია
ოსიტა იჰემე

**ოსიტა იჰემე** (დ. 20 თებერვალი, 1982) — ნიგერიელი მსახიობი. ძირითადად იცნობებ „Pawpaw“-ს როლით, ფილმიდან „Aki na Ukwa“, მასთან ერთად მონაწილეობდა ჩინედუ იკედიეზე. მსახიობმა ცოტა ხნის წინ ინდოეთშიც მოიპოვა პოპულარობა, მასზე გავრცელებული მიმების გამო. 2007 წელს მან მიიღო აფრიკის კინოაკადემიისაგან ჯილდო. იგი ითვლება ნიგერიის ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ მსახიობად. 2011 წელს პრეზიდენტმა გუდლაკ ჯონათანმა აღიარა ფედერალური რესპუბლიკის ორდენის (MFR-ს) წევრად.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ნიგერიელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1982
კატეგორია:დაბადებული 20 თებერვალი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კიკვაძე

საკუთარი სახელი **კიკვაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* თედორე კიკვაძე — პოლიტიკოსი, პედაგოგი
* იოსები (კიკვაძე) — საეკლესიო პირი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კანდელი

მინი|მარჯვნივ|150 პქ|კანდელი
**კანდელი** *(სანათი, ლამპარი)* — ქრისტიანულ ეკლესიაში მსახურების ერთ-ერთი აუცილებელი ნივთი. კედელზე, ხატთან ჩამოკიდებული სანათი, ლამპარი, ჩვეულებრივ მინისა. ჩასმული ლითონის ბუდეში, რომელიც დაფანჯრულია და ჯვრით ბოლოვდება. კანდელში ასხია ზეთი და ლითონის უღელში ჩამაგრებული ბამბის ძაფის პატრუქი ანთია. მსახურებისას ანთებენ ტაძრის ყველა კანდელს, კანკელის ხატებთან აუცილებელია თითო კანდელი. ტრაპეზის უკან კი დგას შვიდსანთელა, ანუ შვიდტოტა, რომელიც შვიდი კანდელის ერთობლიობას წარმოადგენს. კანდელი სიმბოლოა თვალშეუდგამი საღმრთო ნათელის.

**დაუშრეტელი კანდელი** — კანდელი რომელიც განსაკუთრებით დიდი სიწმინდეების წინაშე მუდმივად ანთია.

## ლიტერატურა
* *მეგრელიშვილი ა.*, „მწუხრისა და ცისკრის ლოცვათა და წირვის განმარტებანი“, თბ. 2003

კატეგორია:საეკლესიო ნივთები
აჟანის უნგრულა

250პქ|მინი|მარჯვნივ|ნაყოფი (არამწიფე)
**აჟანის უნგრულა**, *აჟანის ვენგერკა*, *აჟანკა*, *დ’ანტი* — ქლიავის ჯიში. მიეკუთვნება უნგრულების ჯგუფს. სახელწოდება წარმოშობილია საფრანგეთის ქალაქ აჟანის (აჟენის) სახელისაგან, სადაც ეს ჯიში ფართოდაა გავრცელებული. საფრანგეთიდან აჟანის უნგრულა გავრცელდა ევროპაში და ჩრდილო ამერიკაში.

საქართველოს პირობებში აჟანის უნგრულა გვხვდება მხოლოდ შავი ზღვის სანაპიროზე და ისიც ცალკეულ ხეებად. კარგ მაჩვენებლებს იძლევა მოსავლიანობის მხრივ (40–45 ცენტნერს ერთი ჰექტარიდან), მაგრამ მისი მოსავლიდან დამზადებული ჩირი ბევრად ჩამოუვარდება იტალიური უნგრულისგან დამზადებულ „შავქლიავის“ ჩირს; ამ მიზეზის გამო იტალიურმა უნგრულამ აფხაზეთიდან განდევნა ერთ დროს გავრცელებული აჟანის უნგრულა.

ხე ხასიათდება მაღალი აგებულობის მომრგვალო ვარჯით, დატოტვა საშუალო სიხშირისა აქვს. ფოთოლი უკუკვერცხისებრი ფორმისაა, მუქი მწვანე ფერის, ნაკლებად შებუსვილი. ყვავილობა საშუალო პერიოდისა აქვს. თვითსტერილია. ნაყოფი მწიფდება აგვისტოს შუა რიცხვებში. საშუალო სიდიდისაა (4,1🞩3,4 სმ). საშუალო მასა 25,6 გრამს უდრის. ფორმა ოვალურია, ღარი სუსტად ემჩნევა. ნაყოფის კანი მოშავო-ლურჯია, ზევიდან გადაჰკრავს ცვილისებრი ნაფიფქი. რბილობი მოყვითალო–მწვანე ფერისაა, მკვრივი, მომჟავო–ტკბილი გემოსი, საკმაოდ წვნიანი. კურკა რბილობს კარგად სცილდება; იგი ნაყოფის წონის 3,2%-ს შეადგენს. ნაყოფჭამია ნაკლებად აზიანებს აჟანის მოსავალს (ნაყოფს).

## ლიტერატურა 
* *ხომეზურიშვილი ნ.*, *ერისთავი ელ.*, საქართველოს კულტურული ფლორის ატლასები; ტ. 2 : საქართველოს სამრეწველო ხილის ჯიშები, საქართველოს სსრ მიწსახკომი, ლ. პ. ბერიას სახელ. სას.-სამ. ინსტიტუტი, თბ.: „ტექნიკა და შრომა“, 1941.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
ჩინუა აჩებე

**ჩინუა აჩებე** (; სრული სახელი და გვარი — ალბერტ ჩინუალუმოგუ აჩებე, Albert Chinualumogu Achebe; დ. 16 ნოემბერი, 1930, ოგიდი, ნიგერია, — გ. 21 მარტი, 2013, ბოსტონი, მასაჩუსეტსი, აშშ) — ნიგერიელი (იგბო) მწერალი, თანამედროვე აფრიკული ლიტერატურის ერთ-ერთი გამორჩეული წარმომადგენელი.

დაამთავრა იბადანის უნივერსიტეტი (ნიგერია) ინგლისური ენისა და ლიტერატურის სპეციალობით. ნიგერიის სამოქალაქო ომის დროს (1967-1970) მხარს უჭერდა ბიაფრანის რეგიონის დამოუკიდებლობას, შემდეგ მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. იყო ნიგერიის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1970-იან წლებში ნიგერიის პოლიტიკური ცხოვრებით და კორუფციით იმედგაცრუებული აჩებე ძირითადად აშშ-ში ცხოვრობდა, 1990 წელს კი სამუდამოდ გადასახლდა იქ. ლექციებს კითხულობდა ბარდის კოლეჯში, შემდეგ იყო ბრაუნის უნივერსიტეტის აფრიკანისტიკის პროფესორი. მწერალმა სახელი გაითქვა რომანებით, რომელიც რეალისტურად აღწერს ტრადიციულ აფრიკულ საზოგადოებაში დასავლური წეს-ჩვეულებებისა და ღირებულებების შეღწევით გამოწვეულ საზოგადოებრივ და ფსიქოლოგიურ დეზორიენტაციას და კრიზისს. აჩუბეს საუკეთესო ნაწარმოებად ითვლება მისი პირველი რომანი „ყველაფერი ნაცარტუტად იქცევა ბოლოს“ (Things Fall Apart, 1958), რომელშიც იგბოს ხალხის ცხოვრებისა და კოლონიალიზმის შეჯახებაა დახატული. იმავე თემას ეძღვნება „ღმერთის ისარი“ (Arrow of God, 1964). აფრიკაში გავრცელებული კორუფცია და პოსტკოლონიური პერიოდის საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვა ასპექტები აისახა რომანებში: „მოსვენება დაიკარგა“ (No Longer at Ease, 1960), „კაცი ხალხიდან“ (A Man of the People, 1966), „ჭიანჭველების ბუდეები სავანაში“ (Anthills of the Savannah, 1988). აჩებეს ასევე ეკუთვნის პუბლიცისტური ხასიათის „შინ და დევნილობაში“ (Home and Exile, 2000) და „ბავშვის განათლება ბრიტანელთა მფარველობის ქვეშ“ (The Education of a British-Protected Child, 2009), ავტობიოგრაფიული „იყო ასეთი ქვეყანა: ბიაფრას ცხოვრების ისტორია“ (There Was a Country: A Personal History of Biafra, 2012). მიღებული აქვს მენ-ბუკერის საერთაშორისო პრემია (2007).

## ბიბლიოგრაფია
* აჩებე, ჩინუა, „ყველაფერი ნაცარტუტად იქცევა ბოლოს“ — ინგლისურიდან თარგმნა გვანცა ჯობავამ. თბ., ინტელექტი. 2018. ISBN 9789941482403.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 16 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:ნიგერიელი მწერლები
კატეგორია:ბუკერის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ხელოვნებისა და მეცნიერების ამერიკული აკადემიის წევრები
კატეგორია:ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ნიგერიელი საბავშვო მწერლები
კატეგორია:ნიგერიელი ესეისტები
კატეგორია:ნიგერიელი ლიტერატურის კრიტიკოსები
კატეგორია:ნიგერიელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ნიგერიელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:იბადანის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:XX საუკუნის ნიგერიელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ნიგერიელი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის ესეისტები
კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აქილევსის ლარნაკმწერი

მინი|„ოიდიპოსი და სფინქსი“. ამფორა, ძვ. წ. 440–430 (ანტიკური ხელოვნების სახელმწიფო კოლექცია, ბერლინი).
**აქილევსის ლარნაკმწერი** — ძვ. წ. V საუკუნის უცნობი ძველბერძენი ლარნაკმწერი. მხატვარს ეს პირობითი სახელი ეწოდა ამჟამად ვატიკანის მუზეუმში დაცული ამფორის მიხედვით, რომელზეც გამოსახულია აქილევსი და ბრიზეიდა. მას 200-ზე მეტი მხატვრობა მიეწერება. 

მოღვაწეობდა ათენში პერიკლეს დროს (დაახლ. ძვ. წ. 461-429), იყო ფიდიასის თანამედროვე. მისი სახელობითი ლარნაკი (დაახლ. ძვ. წ. 450) ანტიკური წითელფიგურებიანი კერამიკის ჩვენამდე მოღწეული ერთ-ერთი საუკეთესო ნიმუშია. „აქილევსის ლარნაკმწერს“ მიაკუთვნებენ ასევე ლეკითოსებს — დაკრძალვის სარიტუალო ჭურჭლებს ფერადი ფიგურებით თეთრ ფონზე — რომლებიც ძველბერძნული მონუმენტური მხატვრობის ყველაზე სარწმუნო წყაროდ ითვლება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ბერძენი მხატვრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კაკაო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კაკაო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## მცენარეები
*კაკაო — მცენარე.
*კაკაო — ნაყოფი, რომელსაც კრეფენ კაკაოს ხეზე და ამზადებენ შოკოლადს.

## ადგილმდებარეობა
*კაკაო — ქალაქი საფრანგეთის გვიანაში.
*კაკაო — ოლქი (ბარიო) კაროლინაში, პუერტო-რიკოში.

## სხვა
*CACAO — პროგრამირების ენა, რომელიც ჰგავს ჯავას.
აჩეჰები

[მინი|აჩეჰი გოგონები ტრადიციულ სამოსში, [2011.]]
**აჩეჰები**, *აჩე*, — ინდონეზიის კუნძულ სუმატრაზე მცხოვრები ერთ-ერთი ძირითადი ეთნიკური ჯგუფი, საუბრობენ მალაიურ-პოლინეზიურ ენათა ჯგუფის აჩეჰურ ენაზე. საერთო რაოდენობა: 3,5-4 მლნ., მ.შ. 3 484 000 ინდონეზიაში (2015). მორწმუნეთა უმრავლესობა სუნიტი მუსლიმია. 

აჩეჰებს ახ. წ. პირველ საუკუნეებში ინდოელი მთავრები მართავდნენ. XIII საუკუნეში ინდონეზიის კუნძულებზე მცხოვრებ ხალხთაგან პირველებმა მიიღეს ისლამი. მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა გაუწიეს პორტუგალიელ კოლონიზატორებს და მოახერხეს მათი განდევნა XVII საუკუნეში, რის შემდეგაც აჩეჰის (აჩეს) სასულთნო სამხრეთ სუმატრაზე გაბატონდა. 1904 წელს ჰოლანდიელებმა სასულთნო ომში დაამარცხეს და დაიპყრეს. 1949 წლიდან აჩე დამოუკიდებელი ინდონეზიის ნაწილია, სარგებლობს ავტონომიური ტერიტორიული ერთეულის სტატუსით, ძლიერია სეპარატისტული განწყობები. აჩეჰები საკუთარ წარმომავლობას როგორც მამის, ასევე დედის ხაზით განსაზღვრავენ. ქალები მაღალი სოციალური სტატუსით სარგებლობენ და, რელიგიის მიუხედავად, არ იფარავენ სახეს.         

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინდონეზიის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
აკომა

მინი|აკომას პუებლო
**აკომა** () — ინდიელთა პუებლო („დაბა“) ამერიკის შეერთებულ შტატებში, ნიუ-მექსიკოს შტატის დასავლეთ-ცენტრალურ ნაწილში. მდებარეობს რეზერვაციის ტერიტორიაზე ქალაქ ალბუკერკეს დასავლეთით, 89 კმ-ზე (). ასევე ცნობილია სკაი-სიტის („Sky City“) სახელწოდებით. მოსახლეობა: 3 011 (2010). 

აკომას პუებლო შედგება ქვიშაქვის ციცაბო გორაკზე (სიმაღლე — 109 მ) ტერასებად განლაგებული ქვითა და ალიზით ნაშენები ტრადიციული სახლებისგან. პირველი დასახლება აქ X საუკუნეში გაჩნდა და აშშ-ის ტერიტორიაზე უძველეს უწყვეტად დასახლებულ ადგილად ითვლება. 1540 წელს ესპანელი ფრანცისკო ვასკეს დე კორონადო მას მსოფლიოში ყველაზე კარგად გამაგრებულ თავდაცვით ადგილად მოიხსენიებდა. 1629-1641 წლებში მისიონერებმა სან-ესტებან-დელ-რეის სახელით ცნობილი ეკლესია ააგეს. პუებლო აშშ-ის ეროვნული ისტორიული ძეგლების ნუსხაშია შეტანილი.

Aerial View of Acoma Sky City.jpg|აკომას საერთო ხედი
St Stephens Church at Acoma Pueblo.jpg|სან-ესტებან-დელ-რეის ეკლესია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნიუ-მექსიკო
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ბრონი (პერსონაჟი)

**ბრონი** — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ და მისი სატელევიზიო ადაპტაციის, „სატახტოთა თამაშის“ პერსონაჟი.

HBO-ს სატელევიზიო ადაპტაციაში ბრონის როლს ჯერომ ფლინი ასრულებს.

## სქოლიო
კატეგორია:ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის პერსონაჟები
ვახტანგ გურამიშვილი

**ვახტანგ გურამის ძე გურამიშვილი** (გურამოვი; დ. 1821 — გ. წ. უცნობია) — რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე. ვახტანგ VI-თან ერთად რუსეთს გადასახლებული გურამიშვილების შთამომავალი. 1872 წელს მიენიჭა ნამდვილი სახელმწიფო მრჩევლის წოდება, იყო ელიზავეტპოლის გუბერნიის ვიცე-გუბერნატორი და მრავალი საიმპერიო ჯილდოს კავალერი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1821
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:გურამიშვილები
კლარა გურამიშვილი

**კლარა ფრანცის ასული ტიტელი** (გურამიშვილი-ტიტელი; დ. 25 აგვისტო, 1866, თბილისი, — გ. 21 სექტემბერი, 1956) — ქართველი მომღერალი (კოლორატურული სოპრანო), წარმოშობით იტალიელი. მხატვარ დავით გურამიშვილის ცოლი.

პირველდაწყებითი მუსიკალური განათლება მიიღო თბილისში იოსებ რატილთან, შემდეგ ერთხანს სწავლობდა პეტერბურგში. დაამთავრა ვენის კონსერვატორია (პედაგოგი პროფ. ი. ფუქსი). 1897–1898 წლებში უმაღლეს სამსახიობო ხელოვნებას ეუფლებოდა პარიზში მომღერლებთან მარკეზსა და დ. არტოსთან. პარიზის მუსიკალურ სალონებში წარმატების შემდეგ, 1899 წლის მაისში, გურამიშვილი საქართველოში დაბრუნდა და გამოდიოდა საქველმოქმედო საღამოებსა და კონცერტებზე თბილისში, ასევე ბაქოში, ქუთაისსა და ბათუმში; ჰქონდა დიდი დიაპაზონის, ლამაზი ტემბრის მოქნილი და თბილი ხმა. ასრულებდა ა. ალიაბიევის რომანსს „ბულბული“, არიებს ოპერებიდან: მოცარტის „ჯადოსნური ფლეიტა“, ვერდის „ტრავიატა“, ლეო დელიბის „ლაკმე“, ჯაკომო მეიერბერის „ჰუგენოტები“ და სხვ. დაკრძალულია თბილისში, დიდუბის პანთეონში. 

## ლიტერატურა
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 131

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი

**ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის დიანჰიდრიდი** — ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით . არის ნახშირბადის ოქსიდი, რომლის მიღებაც შესაძლებელია, როდესაც ბენზოქინონტეტრაკარბოქსილის მჟავას წაერთმევა ორი მოლეკულა წყალი.

არის წითელი ფერის, მყარი, სტაბილური ნივთიერება. უხსნადია ეთერში, ნახშირბადის ტეტრაქლორიდში, დიქლორმეთანსა და ნახშირბადის დისულფიდში. რეაქციაში შედის აცეტონთან, ეთილ აცეტატთან, ტეტრაჰიდროფურანთან, ეთანოლთან და წყალთან. როდესაც მოლეკულა აფეთქდება, აირის დიდი ნაწილი მყისიერად გადადის ლურჯ ფერში.

ნივთიერება პირველად ასინთეზა პ. რ. ჰამონდმა 1963 წელს. იგი ამტკიცებდა, რომ „ნაერთი იყო ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი  π (პი) ელექტრონის აქცეპტორი, რაც მანამდე იყო აღმოჩენილი“. 

## სქოლიო
კატეგორია:ნახშირბადის ოქსიდები
კატეგორია:ნახშირბადის ნაერთები
დინ აჩესონი

მინი|დინ აჩესონი
**დინ გუდერჰემ აჩესონი** (; დ. 11 აპრილი, 1893, მიდლტაუნი, კონექტიკუტი, აშშ, — გ. 12 ოქტომბერი, 1971, სენდი-სპრინგი, მერილენდი, აშშ) — ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე და იურისტი, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი (1949-1953).

დაამთავრა იელის და ჰარვარდის უნივერსიტეტები. ადვოკატად მუშაობდა ვაშინგტონში. 1941 წლიდან იყო აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის თანამშრომელი, 1945-1947 წლებში — სახელმწიფო მდივნის მოადგილე. 1947 წელს აქტიურად მონაწილეობდა ტრუმენის დოქტრინისა და მარშალის გეგმის შემუშავებაში. ჰარი ტრუმენის ადმინისტრაციაში ეჭირა სახელმწიფო მდივნის პოსტი (1949-1953). ხელი შეუწყო ნატოს შექმნას, იყო ამერიკის საგარეო პოლიტიკის მთავარი შემოქმედი ცივი ომის პირველ წლებში. კონგრესში სენატორ ჯოზეფ მაკკარტის მიერ მოწყობილი მოსმენების დროს აჩესონმა უარი განაცხადა დაეთხოვა სახელმწიფო დეპარტამენტის საბოტაჟში ეჭვმიტანილი თანამშრომლები (მ.შ. ცნობილი ელჯერ ჰისი). 1950 წელს აჩესონმა დაარწმუნა ტრუმენი ჩაბმულიყო კორეის ომში, შემდეგ დაამკვიდრა კომუნისტური ჩინეთის არაღიარების, ტაივანში ჩან კაიშის მთავრობისა და ინდოჩინეთში საფრანგეთის კოლონიური რეჟიმის მხარდაჭერის პოლიტიკა. თანამდებობის დატოვების შემდეგ მუშაობდა ამერიკის შემდგომი პრეზიდენტების მრჩევლად. დაწერილი აქვს მემუარული ხასიათის „ვესწრებოდი დაბადებას“ (Present at the Creation), რომელმაც 1970 წელს პულიცერის პრემია მიიღო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 11 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1971
კატეგორია:ამერიკელი იურისტები
კატეგორია:აშშ-ის სახელმწიფო მდივნები
კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები
გურამ გურასპაშვილი

**გურამ ნიკოლოზის ძე გურასპაშვილი** (დ. 8 თებერვალი, 1933, თბილისი) — ქართველი  მოქანდაკე, გრაფიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1976).

დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია 1960 წელს. მისი პედაგოგები იყვნენ ნიკოლოზ კანდელაკი, შოთა მიქატაძე, ვალენტინ თოფურიძე. 1963 წლდან იქვე ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1994 წლიდან — პროფესორი. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობდა 1961 წლიდან. შექმნილი აქვს პორტრეტები და ჟანრული ხასიათის კომპოზიციები: „მოკრივე“ (1961), „ჩემპიონი“ (1962), „წყაროსთან“ (1962), „ქალიშვილის პორტრეტი“ (1965), „მწველავი“ (1967), „მოჭიდავე“ (1970), გრაფიკული სერიები: „ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება“ (1973–74), „შორეული აღმოსავლეთი“ (1975), „ბალტიისპირეთი“ (1978) და სხვ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოქანდაკეები
კატეგორია:ქართველი გრაფიკოსები
ქრისტეფორე გურამიშვილი

**ქრისტეფორე ნაუმის ძე გურამიშვილი** (დ. 1697, საგურამო, — გ. 4 მარტი, 1750) — მოსკოვის ქართული ახალშენის მოღვაწე, მისიონერი.

XVIII ს. 30-იან წლებში იგი რუსეთში, იოსებ სამებელის ამალაში იმყოფებოდა. მიიღო ნოვგოროდის იოანე ნათლისმცემლის მონასტრის იღუმენობა. მოსკოვში ბატონიშვილ ბაქარისა და იოანე სამებელის დავალებით გურამიშვილმა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიაში მოამზადებინა ქართული შრიფტისა და სტამბის მოწყობილობა. პირველი ქართული სტამბა მოსკოვში მოეწყო 1737 წლის შემოდგომაზე. ანტონ I-თან ერთად ხელმძღვანელობდა ქართველ ემიგრანტთა საგამომცემლო საქმიანობას. 1744 წელს „ბიბლიის“ გამოცემის თაობაზე ამტყდარი უსიამოვნების გამო მოსკოვის სტამბა დაიხურა. შემდგომში მისიონერული მოღვაწეობა გაშალა ჩრდილოეთ კავკასიაში. იყო „ოსეთის სასულიერო კომისიის“ აქტიური წევრი.

## ლიტერატურა
* კასრაძე ო., ძველი ქართული ნაბეჭდი წიგნი, თბ., 1973; 
* სიხარულიძე ფ., რუსეთ-საქართველოს კულტურული ურთიერთობის ისტორიიდან, კრ.: მეგობრობა, თბ., 1979; 
* შარაშიძე ქ., ქართული ანბანი XIX საუკუნემდე, წგ.: ქართული საანბანო წიგნის ბიბლიოგრაფია (1629–1955), თბ., 1957; 
* Абрамишвили А. З., Из истории грузинского книгопечатания за пределами Грузии, კრ.: Книга. Исследования и материалы, сб. 3, М., 1960;

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართველები უცხოეთში: ქრისტეფორე გურამიშვილი. საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.

კატეგორია:დაბადებული 1697
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1750
კატეგორია:ქართველები რუსეთში
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
აგარ-აგარი

thumb|აგარ-აგარისაგან დამზადებული იაპონური ტკბილეულობა „იოკანი“
**აგარ-აგარი** — ძოწეული და წაბლა მცენარეების ლაბა. უმთავრესად ნახშირწყლებს შეიცავს. იყენებენ საკვებ არედ ბაქტერიების, სოკოებისა და სხვა კულტივირების დროს, აგრეთვე საკონდიტრო მრეწველობაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საკვები დანამატები
პირ-პანჯალი

**პირ-პანჯალი**, **პანჩალადევა** () — ქედი ინდოეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილსა და პაკისტანის ჩრდილოეთში. აგებულია კირქვებით, ანდეზიტებითა და ბაზალტებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. თხემი ბასრად დაკბილულია, მწვერვალები თოვლიანი. ბევრია მყინვარული ტბა, კარული მყინვარები უმეტესად ჩრდილოეთ კალთაზეა. შემოსილია ხშირი, უმთავრესად წიწვოვანი ტყით.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ქედები
კატეგორია:პაკისტანის ქედები
კონრად ერნსტ აკერმანი

**კონრად ერნსტ აკერმანი** (; დ. 1712 [მოინათლა 4 თებ.], შვერინი, მეკლენბურგი, — გ. 13 ნოემბერი, 1771, ჰამბურგი) — გერმანელი მსახიობი და თეატრის მმართველი.

1730-იან წლებში თან ახლდა რუსეთის სამსახურში მყოფ გენერალ მინიხს ოსმალებთან ომში. 1740 წლიდან აქტიურ თეატრალურ მოღვაწეობას შეუდგა. მსახიობობას სწავლობდა ლიუნებურგის თეატრში, რომელიც ფრანგული პიესების გერმანულად ადაპტირებაზე მუშაობდა. შემდგომში ჩამოაყალიბა საკუთარი დასი და 1750-იან წლებში გასტროლებით ევროპის ბევრი ქვეყანა მოიარა. 1755 წელს გახსნა თეატრი კენიგსბერგში — პირველი კერძო თეატრი გერმანიაში. ცნობილი გახდა ე.წ. ბიურგერული დრამებით და როლებით, რომლებშიც ერთმანეთს კომიკურ და სენტიმენტურ ხასიათს უზავებდა. 1765 წელს ჰამბურგში გახსნა გერმანიის პირველი ეროვნული თეატრი, რომლის მმართველობაც გარდაცვალებამდე მცირე ხნით ადრე საკუთარ გერს — ფრიდრიხ შრედერს (1744-1816) გადააბარა, ამ უკანასკნელმა კი გერმანულ სცენაზე პირველად შეიტანა შექსპირი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1712
კატეგორია:გარდაცვლილი 1771
კატეგორია:გერმანელი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
საქართველოს პარლამენტის მეექვსე მოწვევის დეპუტატები

**საქართველოს პარლამენტის მეექვსე მოწვევის დეპუტატები** — საქართველოს პარლამენტის წევრები 2004-2008 წლებში.

## დეპუტატების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს პარლამენტის მეექვსე მოწვევის წევრები

*
გურგენიძეები

მინი|გურგენიძეების გერბი
**გურგენიძეები** — კახეთის თავადების საგვარეულო. იოანე ბატონიშვილის მიხედვით საგვარეულოს წინაპარს — სოლომონს, აზნაურსა და „მორდლის შვილს“, თავადობა და გურგენიძეობა ძველ „შილდისან“ გურგენისძეთა ამოწყდომის შემდეგ მიუღია 1740-იან წლებში. მოღწეულია თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე ბატონიშვილის გურგენიძეთადმი ბოძებული წყალობის სიგელი, რომელიც 1740 წლითაა დათარიღებული. სოლომონის შვილი — მორდალი გიორგი (გოგია) აღა-მაჰმად-ხანის თბილისზე ლაშქრობის დროს დაიღუპა 1795 წელს. გიორგი XII-ის მეფობაში მორდლობა და თელავის მოურავობა ჰქონდა ასევე გიორგის ძეს — იროდიონს. გურგენიძეების საგვარეულო თავადთა შორის ნაჩვენებია გეორგიევსკის ტრაქტატზე (1783) დართულ თავადაზნაურთა ნუსხაში და 1850 წლის 6 დეკემბრის საიმპერატორო დადგენილებაში. მამული შილდაში ჰქონდათ. თავადური შტოს მამრობითი ხაზი XIX საუკუნეში შეწყდა. ცნობილია გურგენიძეების საგვარეულო გერბის გამოსახულება, თუმცა ის ოფიციალურად დამტკიცებული არ ყოფილა.  

## ლიტერატურა
* იოანე ბატონიშვილი, შემოკლებით აღწერა საქართველოსა შინა მცხოვრებთა თავადთა და აზნაურთა გვარებისა. თბ., 1997, – გვ. 46;
* Думин С. В., Чиковани Ю. К. Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского / Под ред. С. В. Думина. – М.: Линкоминвест, 1998. – გვ. 144-145.

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
აივენგო რიკაძე

**აივენგო რიკაძე** (დ. 12 აპრილი, 1998, გარდაბანი) — ქართველი სპორტსმენი (ბერძნულ-რომაული ჭიდაობა), საქართველოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს პრიზიორი (2019, 82 კგ), ახალგაზრდებს შორის საქართველოს ჩემპიონი (2018, 82 კგ), ჭაბუკებს შორის მსოფლიოს და ევროპის ჩემპიონი (2015, 63 კგ).

## ძირითადი შედეგები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* აივენგო რიკაძე  — ქართული სპორტი

კატეგორია:დაბადებული 12 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:ქართველი მოჭიდავეები ბერძნულ-რომაულ სახეობაში
კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ალექსანდრე გურგენიძე

მინი|ა. გურგენიძე (1944)
**ალექსანდრე ერმალოზის ძე გურგენიძე** (დ. 8 ივლისი, 1916, სოფ. ხოტევი, ახლანდ. ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი, — გ. 20 მარტი, 1975, თბილისი) — ქართველი სამხედრო მფრინავი, მაიორი (1945), საბჭოთა კავშირის გმირი (6 მარტი, 1945).

დაამთავრა თბილისის სასოფლო–სამეურნეო ტექნიკუმი (1934) და სწავლობდა ქ. სვერდლოვსკის სამშენებლო ინსტიტუტში (1934-1937). 1937 წელს გაიწვიეს წითელ არმიაში. 1940 დაამთავრა ქ. ჩკალოვის სამხედრო-საჰაერო სასწავლებელი. მუშაობდა ჩკალოვის აეროკლუბში მფრინავ-ინსტრუქტორად. II მსოფლიო ომის დროს იბრძოდა ყირიმში, ლენინგრადთან, ვიბორგთან, შემდეგ — ესტონეთსა და ლატვიაში. მტრის გემების ჩაძირვისათვის მიენიჭა საბჭოთა კავშირის გმირის წოდება (1945).

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 8 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის გმირები საქართველოდან
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მფრინავები
კატეგორია:საბურთალოს პანთეონში დაკრძალულები
იჩქით გურგენისძე

**იჩქით გურგენისძე** — XII-XIII საუკუნეების ქართველი დიდგვაროვანი ჯავახეთიდან, წუნდის მშენებელი და ვაჰანის ქვაბთა განმაახლებელი, თამარ მეფის თანამედროვე.

იჩქითი შესაძლოა ბეშთაშენის ვახტანგ ერისთავის წარწერიდან ცნობილ გურგენისძეთა საგვარეულოს მიეკუთვნებოდა. გურგენისძე მოხსენიებულია წუნდის წმინდა იოანე ნათლისმცემლის ეკლესიის და ვაჰანის ქვაბთა ორ წარწერაში, ასევე იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის 76-ე აღაპში (იჩქით გურგენისძის აღაპი 23 ნოემბერს იყო დადგენილი).

## ლიტერატურა
* მეტრეველი ე. მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI-XVII სს.), თბ., 1962.
* გაფრინდაშვილი გ. ვანის ქვაბის განძი //ძეგლის მეგობარი.–1966.–№6.–გვ.3-9.
* სილოგავა ვ. სამცხე-ჯავახეთის ისტორიული მუზეუმის ქართული ეპიგრაფიული ძეგლები, ახალციხე. 2000.

კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
კატეგორია:XII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
მუონიუმის ქლორიდი

**მუონიუმის ქლორიდი** — არაორგანული ნივთიერება. შედგება ქლორიდისა და მუონიუმისგან. ნაერთის ქიმიური ფორმულაა MuCl. 2001 წელს მეცნიერებმა საბოლოოდ შეძლეს მისი სინთეზი. ნივთიერებას შეუძლია დისოცირდეს ქლორიდის ანიონებად და დადებით მუონებად.

## სქოლიო
კატეგორია:ქლორიდები
კატეგორია:ეგზოტიკური ატომები
აღმოსავლეთი გატები

**აღმოსავლეთი გატები** () — ერთმანეთისაგან განცალკევებული რამდენიმე საშუალო სიმაღლისა და დაბალმთიანი მთების საერთო სახელწოდება. გაწოლილია ინდოსტანის ნახევარკუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში. წარმოადგენს დეკანის ზეგანის აღმოსავლეთ კიდეს. გადაჭიმულია დაახლოებით 1500 კმ-ზე. მდინარეებს მაჰანადსა და გოდავარს შორის ვრცელდება ლოდა, ბრტყელთხემიანი და ვიწრო ხეობებით დანაწევრებული აღმოსავლეთის მთები, რომლის მაქსიმალური სიმაღლეა 1501 მ. მდინარე კრიშნიდან სამხრეთით განლაგებულია ძლიერ დანგრეული ლოდა მთები ნალამალაი (917 მ-მდე) და ველიკონდა (1105 მ), სამხრეთით ისინი ენაცვლებიან ცალკეულ ჭიუხებს, მათ შორის შევაროის ბორცვებს (1934 მ — აღმოსავლეთ გატების უმაღლესი წერტილი). აგებულია უმეტესწილად გნაისებითა და კრისტალური ფიქლებით. ინდოეთის ოკეანისაგან გამოყოფილია ვაკეების ზოლით (კორომანდელის სანაპირო). აღმოსავლეთის მთები დაფარულია ნახევრად მარადმწვანე და ნოტიო ფოთოლმცვივანი ტყეებით, ნალამალაი, ველიკონდა და შევაროი — მშრალი ფოთოლმცვივანი ტყეებით, რომლებსაც ადგილ-ადგილ მეორეული მეჩხერი ტყე და ბუჩქანრი ცვლის. გვხვდება ინდური სპილო, ჯიქი, ვეფხვი, პანგოლინი. მის ფარგლებშია სუნაბედის, კოტგარჰის, მაჰანადისა და ბაისიპალის რეზერვატები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოეთის ქედები
გიორგი თარგამაძე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გიორგი თარგამაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*გიორგი თარგამაძე — პოლიტიკოსი, ჟურნალისტი
*გიორგი თარგამაძე — საქართველოს პარლამენტის VI, VII,VIII მოწვევების წევრი
ციკლოტრონი

**ციკლოტრონი** — ნაწილაკების ამაჩქარებლის ერთ-ერთი ტიპი, რომელიც გამოიგონა მეცნიერმა ერნესტ ლოურენსმა 1929–1930 წლებში, კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში. დაპატენტდა 1932 წელს. ამ აღმოჩენისთვის ლოურენსი წარადგინეს ნობელის პრემიაზე, ფიზიკის დარგში.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკული გამოგონებები
კატეგორია:ნაწილაკების ამაჩქარებლები
კატეგორია:ბირთვული მედიცინა
კაჟი

250პქ|მინი
**კაჟი** — მინერალ კვარცის წვრილმარცვლოვანი, ფარულკრისტალური ფორმა, მცირე გარეშე მინარევებით. კაჟი რუხი ან შავია და თითქმის სრულად გაუმჭვირვალე, ყავისფრად შუქგამტარი თხელ ტკეჩებში. ქვის ხანაში ადამიანის იარაღის ძირითადი მასალა იყო. ამჟამად გამოიყენება როგორც აბრაზიული მასალა (ზუმფარა), ასევე კერამიკისა და საღებავის წარმოებაში ნედლეულის მასალის დასაფქვავ წისქვილებში.     

კატეგორია:კვარცის სახესხვაობები
აგნატები

საკუთარი სახელი **აგნატები** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აგნატები — გერმანელ ხალხთა სამართალში — მამის მხრივ ნათესავი მამაკაცები;
* აგნატები — რომის სამართალში — მამის მხრივ ნათესავი მამაკაცები.
ბურინის რაიონი

**ბურინის რაიონი** () — რაიონი უკრაინაში, სუმის ოლქში. მისი ფართობია 1 100 კმ². 2016 წლის აღწერის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 24 991 ადამიანს შეადგენდა, ხოლო სიმჭიდროვე 24,6 კაცს კმ²-ზე. ბურინის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბურინი.

## იხილეთ აგრეთვე
* უკრაინის ადმინისტრაციული დაყოფა
* უკრაინის რაიონები

## სქოლიო
კატეგორია:სუმის ოლქის რაიონები
სივალიკის მთები

**სივალიკი**, **ჩურიის მთები**, **ჰიმალაისწინეთი** () — ჰიმალაის მთისწინეთის სამხრეთი კიდე ინდოეთსა და ნეპალში. გაწოლილია პირ-პანჯალისა და მაჰაბჰარატის ქედებს შორის. მკვეთრად არის ამაღლებული ინდ-განგის ვაკეზე. წარმოადგენს პარალელური ქედებისა და სერების მთაგრეხილს. სივალიკს მიაკუთვნებენ აგრეთვე ჰიმალაის გეოლოგიურად მსგავს მთისწინეთს ასამაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 1700 კმ-ზე, სიგანე 8–50 კმ. აბსოლუტური სიმაღლე 3647 მ (მთა ჩაური). აგებულია დისლოცირებული მოლასებით, ჰიმალაისგან გამოყოფილია რღვევის ხაზით. კალთები ღრმად არის დასერილი. სამხრეთ კალთის დასავლეთ ნაწილში იცის სელური ღვარები, ხოლო სამხრეთი კალთის აღმოსავლეთ ძირში დაჭაობებული ჯუნგლებია ანუ ტერაი. კალთები შემოსილია ტროპიკული ფოთოლმცვივანი ტყით. გაშენებულია ჩაის პლანტაციები. სივალიკის მთების ფარგლებშია ჯიმ კორბეტის ეროვნული პარკი.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდოეთის ქედები
კატეგორია:ნეპალის ქედები
ლექსორის მონასტერი

**ლექსორის მონასტერი** — შუა საუკუნეების მონასტერი ტაოში, ბარდისის ხეობაში. 1907 წელს მოინახულა და აღწერა ექვთიმე თაყაიშვილმა. არ არის ამ სახელით მოხსენიებული ისტორიულ წყაროებში. სავარაუდოდ მცხეთის საბუთებში მოხსენიებული კოპასძეთა საკუთრებაში არსებული მონასტერია.

ექვთიმემ ადგილზე აღწერა 6 მცირე ეკლესია და ერთი მთავარი ტაძარი, რომელიც ეკვდერებმიშენებულ ერთნავიან ბაზილიკად მიიჩნია, თუმცა სხვა მოსაზრებით სამეკლესიანი ბაზილიკაა, ზომებით 12 მ. სიგრძეში, 13 მ. სიგანეში. ბაზილიკის ეს ტიპი უცნობია რეგიონის არქიტექტურისთვის და შეიძლება ძეგლზე საქართველოს იმ მხარეების გავლენაზე მიუთითებდეს, სადაც  ისტორიულად გავრცელებულია. მთავარ ტაძარს VIII-IX საუკუნეებით ათარიღებენ. ოდესღაც მოხატული იყო. მის კედლებზე დაფიქსირებულია ქართული, ბერძნული და სომხური ნაჩხაპნი წარწერები.

კომპლექსიდან ყველაზე უკეთ ერთ-ერთი მომცრო დარბაზული ტაძარია შემონახული. ათარიღებენ X საუკუნით.

## ლიტერატურა
* გივიაშვილი ი. ბარდუსის ხეობის არქიტექტურული მემკვიდრეობის წინასწარი მიმოხილვა // სამეცნიერო პარადიგმები.-თბ., 2009.-გვ.658-662.
* ე.თაყაიშვილი - არქეოლოგიური ექსპედიცია კოლა-ოლთისში და სოფელ ჩანგლში 1907 წელს // saunje.ge (დაარქივებული ვერსია)

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
გიორგი კანდელაკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გიორგი კანდელაკი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გიორგი კანდელაკი — სპორტსმენი
*გიორგი კანდელაკი — პოლიტიკოსი
*გიორგი კანდელაკი — ფეხბურთელი
საქართველოს პარლამენტის მეშვიდე მოწვევის დეპუტატები

**საქართველოს პარლამენტის მეშვიდე მოწვევის დეპუტატები** — საქართველოს პარლამენტის წევრები 2008-2012 წლებში.

## დეპუტატების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს პარლამენტის მეშვიდე მოწვევის წევრები

*
იერარქია

**იერარქია** ( — „წმინდა“ და  — „მმართველობა“) — თანამდებობათა, წოდებულებათა თანმიმდევრული სისტემა უდაბლესიდან უმაღლესისაკენ (დაქვემდებარების წესით); მთელი ნაწილების გაშლა ზემოდან ქვემოთ მიმავალი რიგით. ტერმინი პირველად გამოიყენებოდა ქრისტიანული ეკლესიის ორგანიზაციის დასახასიათებლად. თანამედროვე ლიტერატურაში ტერმინი იმავე მნიშვნელობით იხმარება სახელმწიფოს ბიუროკრატიული სტრუქტურის დასახასიათებლად. ტერმინი პირველად გამოიყენა დიონისე არეოპაგელმა.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:ტერმინები
ვულარი

**ვულარი** () — დიდი მტკნარწყლიანი ტბა ინდოეთში, ჯამუ და ქაშმირში. ტექტონიკური წარმოშობისაა. ზედაპირის ფართობი 31-259 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 14 მ. ტბის სიგრძეა 16 კმ, სიგანე 10 კმ. ტბა და მისი შემოგარენი დაფარულია მარშებით.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ინდოეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ინდოქტრინაცია

[მინი|[ჰიტლერიუგენდის წევრები ასრულებენ ნაცისტურ მისალმებას ბერლინში, 1933 წელს, ლუსგარტენზე გამართულ მიტინგზე]]
**ინდოქტრინაცია** ( — „შიგნით“ და doctrina — „სწავლება“, „თეორია“) — სახელმწიფოს ან პოლიტიკური ორგანიზაციის მიერ კომპლექსური რეკლამისა და პროპაგანდის მეშვეობით მოსახლეობის ცნობიერებაში შეხედულებათა გარკვეული სისტემისა და სტერეოტიპების ჩანერგვა და ჩამოყალიბება. ინდოქტრინაციის მიზნით, როგორც წესი, გამოიყენება მასმედია და განათლების სისტემის ინსტიტუტები — სკოლა, უმაღლესი სასწავლებლები და ა. შ.

საზოგადოების ინდოქტრინაციის ტიპური მაგალითია საბჭოთა კავშირი, როცა მთელი სახელმწიფო მანქანა იდეოლოგიზირებული იყო და ემსახურებოდა ადამიანის შეხედულებების ჩამოყალიბებას საბჭოთა სისტემისა და მმართველი პარტიისათვის სასურველი ფორმით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ტერმინები
ორჯოხის ტრიკონქი

**ორჯოხის ტრიკონქი** — ტაძარი ისტორიულ იმიერტაოში, ოლთისის ოლქში, სოფელ ორჯოხთან (თანამედროვე ორუჯუკი, ორჯუკი,  ). სოფლის სამხრეთით 900 მეტრზე, მცირე ბორცვზე. გეგმაში არის ტრიკონქი და ისტორიული საქართველოს ამ ტიპის ტაძრებიდან ჰგავს ორთულის, ურაველის, დორთ-ქილისასა და ბაღჩალო-ყიშლას ეკლესიებს. ძლიერ დანგრეულია. შემორჩენილია ჩრდილოეთის კედლის ნაწილი. დანარჩენი ნაწილები დიდი ზომის დუღაბის ფრაგმენტების სახითაა მიმობნეული, რის გამოც ვარაუდობენ, რომ ეკლესია აფეთქებულია. მიაკუთვნებენ X საუკუნეს. სავარაუდოდ აშენებიდან მოგვიანებით, ჯაყელების სააღმშენებლო აქტიურობისას ეკლესია შიგნიდან შელესეს და მოხატეს (სავარაუდოდ XIII-XIV სს.). ფასადზე შემორჩენილია ტაო-კლარჯეთის ქართული ხუროთმოძღვრებისათვის ტიპური, სინგურით შესრულებული მარაოსებრი დეკორი.

## ლიტერატურა
*სილაგაძე ნინო, ახლადაღმოჩენილი ეკლესია ისტორიულ იმიერტაოში // „სპეკალის“ X ნომერი (დაარქივებული ვერსია)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ღრიალა მაიმუნები

**ღრიალა მაიმუნები** () — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ობობასებრი მაიმუნების ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძეა 56–91,5 სმ, კუდისა — 58,5–91,5 მმ. წონა 4–11 კგ. შიშველი სახე და დიდი ეშვები აქვთ, ბეწვი უხეშია და მოკლე. ჩვეულებრივ, მოყვითალო-მურა, მოწითალო-მურა ან შავი ფერისაა. აქვთ მოსაჭიდი კუდი. გავრცელებულია ცენტრალური და სამხრეთი ამერიკის ტროპიკულ ტყეებში მექსიკიდან პარაგვაიმდე. აერთიანებს 15 სახეობას. მეტად ცნობილი სახეობებია: წითური ღრიალა () და ცენტრალურამერიკული ღრიალა (). პირველი გავრცელებულია ვენესუელასა და გვიანაში, ხოლო მეორე მექსიკასა და სამხრეთი ამერიკის ჩრდილო რაიონებში. ღრიალა მაიმუნები ბინადრობენ მაღალი ხეების ვარჯზე. იკვებებიან ნაყოფით, ფოთლებით, კაკლით, თესლით, წვრილი ხერხემლიანებითა და მწერებით. ჯგუფურად (4–17 ინდივიდი) ცხოვრობენ. მამრები ხმამაღლა ყვირიან და ლომების ღრიალს მოგვაგონებენ. მრავლდებიან მთელი წლის განმავლობაში. მაკეობა 140 დღემდე გრძელდება. ნაშიერი 10 თვემდე რძით იკვებება. სქესობრივ სიმწიფეს მდედრები 3–4, ხოლო მამრები 5 წლისა აღწევენ. ტყვეობაში ცოცხლობენ 23 წლამდე.    

## სქოლიო
კატეგორია:ობობასებრი მაიმუნები
კატეგორია:ამაზონის ფაუნა
ინკლუზიური განათლება

**ინკლუზიური განათლება** ან *ინკლუზიური სწავლება* — შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე მოსწავლეთა ჩართვა ზოგადსაგანმანათლებლო პროცესში სხვა მოსწავლეებთან ერთად. ინკლუზიური სწავლება ითვალისწინებს სასწავლო გეგმების, პროგრამებისა და შეფასების სისტემის შედგენას, რომელიც საშუალებას მისცემს სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე ბავშვებს, სრულფასოვნად იყვნენ ინტეგრირებული სასწავლო პროცესში და არ დასჭირდეთ სპეციალური კურსების გავლა. 

ბავშვის უფლებების კონვენციის თანახმად, განათლების მიღება ყველა ბავშვის ფუნდამენტური უფლებაა. კონვენციაში გამოკვეთილი თითოეული უფლება ეხება ყველა ბავშვს ყოველგვარი დისკრიმინაციული გამონაკლისის გარეშე.

ინკლუზიური განათლების მიზანია, ყველა ბავშვს მისცეს თანაბარი შესაძლებლობა თანატოლებთან ერთად სწავლისა და ხარისხიანი განათლების მიღებისა საცხოვრებელ ადგილთან ახლოს. 

ინკლუზიური განათლების საერთაშორისო მოდელის მიხედვით, სპეციალური საგანმანათლებლო საჭიროების მქონე მოსწავლე ზოგადსაგანმანათლებლო სკოლის და კლასის სრულუფლებიანი წევრია. ის სრულად უნდა მონაწილეობდეს სასკოლო და საკლასო აქტივობებში; სკოლაში მიმდინარე აკადემიურ (მაგ. წერა, კითხვა) და არააკადემიურ (მაგ. დასვენებებზე თანატოლებთან თამაში) პროცესებში. 

## ლიტერატურა 
**ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## სქოლიო 
კატეგორია:განათლება
5G

მინი|5G ლოგო
**5G** (*ხუთი ჯი*) - უსადენო კომუნიკაციის მეხუთე თაობის ტექნოლოგია, რომელიც მობილური კავშირისთვის გამოიყენება. 5G ტექნოლოგიის გამოსაყენებლად აუცილებელია ტექნოლოგიის მხარდამჭერი მოწყობილობის (მაგ. მობილური) ქონა. 5G სიხშირეები განსხვავებულია და მერყეობს 24 გჰც-დან 72 გჰც-მდე.

2020 წელს, კორონავირუსის პანდემიის დროს სოციალურ ქსელებში აქტიურად გავრცელდა დეზინფორმაცია იმის შესახებ, რომ 5G ინტერნეტი ადამიანების ჯანმრთელობას უქმნის საფრთხეს. ამ თემაზე განმარტება გააკეთა საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნულმა კომისიამ და საქართველოს დაავადებათა კონტროლისა და საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ეროვნულმა ცენტრმა. ორივე უწყებამ ხაზგასმით აღნიშნა, რომ COVID-19 ან სხვა ვირუსები 5G მობილური ქსელით არ ვრცელდება. 

ამ საკითხს გამოეხმაურა ასევე გაერთიანებული სამეფოს მაუწყებლობის, ტელეკომუნიკაციებისა და საფოსტო ინდუსტრიის მარეგულირებელი სააგენტო. მარეგულირებლის განცხადების თანახმად, „სიხშირის იმ დიაპაზონს, რომელში 5G მუშაობს, არ აქვს საკმარისი ენერგია იმისათვის, რათა ადამიანის სხეულის ქსოვილებთან კონტაქტისას მათში დაარღვიოს ქიმიური ბმები ან მოხდეს ელექტრონების ამოვარდნა.“

2023 წლის ბოლოს „სილქნეტმა“ და „სელფიმ“ (ყოფილმა „ბილაინმა“) საქართველოში პირველი 5G ქსელი გაუშვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ყველაფერი რაც 5G მობილური ინტერნეტის შესახებ უნდა ვიცოდეთ 5G მობილური კავშირი , ტელეკომპანია იმედი
* 5G კორონავირუსის გავრცელებასთან არანაირ კავშირში არ არის, საქართველოს პირველი არხი.

## სქოლიო
კატეგორია:მობილური ტელეკომუნიკაცია
ინფორმაციის თავისუფლება

**ინფორმაციის თავისუფლება** მოიცავს ინფორმაციის ძებნას, მოპოვებასა და მიღებას (*პასიური ინფორმაციის თავისუფლება*), ასევე, ინფორმაციის გადაცემასა და გავრცელებას (*აქტიური ინფორმაციის თავისუფლება*). ერთი მხრივ, ეს არის უფლება, მივიღოთ ინფორმაცია, მეორე მხრივ კი, ინფორმაციის თავისუფლება მოიაზრება, როგორც აზრის გამოხატვის უფლების ერთ-ერთი შემადგენელი კომპონენტი და გულისხმობს ინფორმაციის გავრცელების უფლებას. ინფორმაციის თავისუფლება არის აზრის გამოხატვის უფლების წინაპირობა. იმისათვის, რომ ადამიანს ჩამოუყალიბდეს ობიექტური ხედვა ამა თუ იმ საკითხის მიმართ, საჭიროა, მან, პირველ რიგში, მიიღოს შესაბამისი ინფორმაცია.

საქართველოს კანონმდებლობით ყოველ მოქალაქეს უფლება აქვს, კანონით დადგენილი წესით, გაეცნოს სახელმწიფო დაწესებულებებში მასზე არსებულ ინფორმაციას, იქ დაცულ ოფიციალურ დოკუმენტებს, თუ ისინი არ შეიცავს სახელმწიფო, პროფესიულ ან კომერციულ საიდუმლოებას. ინფორმაციის გაცნობაზე უკანონოდ უარის თქმა ან მცდარი ინფორმაციის წარდგენა დანაშაულია და ისჯება სისხლის სამართლის წესით.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კანონმდებლობისა და პრაქტიკის შედარებითი კვლევა ინფორმაციის თავისუფლების შესახებ — ინფორმაციის თავისუფლების განვითარების ინსტიტუტი

კატეგორია:უფლებები
კატეგორია:ადამიანის უფლებები მიმართულების მიხედვით
თვალთეთრასებრნი

**თვალთეთრასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 10–14 სმ, მასა 8–15 გ. შებუმბვლა ფაფუკია, ზურგის შეფერილობაში ჭარბობს მომწვანო და ყვითელი ტონები, მუცელი უფრო ღიაა. ოჯახის სახეობათა უმრავლესობას თვალის გარშემო წვრილი აბრეშუმისებრი ბუმბულებისგან შემდგარი თეთრი წრე ან ლაქა აქვთ (აქედან სახელწოდება). ფრთები მომრგვალებულია, ფეხები მოკლე, ბოლო სწორი ან ოდნავ ამოჭრილი. ნისკარტი წვრილი, მახვილი, პირის კუთხეებში ჯაგარია გაზრდილი; ენა ბოლოში გაყოფილია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ცნობილია 14 გვარი და 140-მდე სახეობა. გავრცელებული არიან აფრიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკულ ოლქებში, ზოგიერთი ჩრდილოეთით ზომიერ სარტყელშიც შედის. ტროპიკული განედების სახეობები მკვიდრი ფრინველები არიან, დანარჩენი — გადამფრენი. უპირატესობას ანიჭებენ ტყის ლანდშაფტებს, მთებში აღწევენ ხეებისა და ბუჩქნარის გავრცელების ზემო საზღვრებამდე. მისდევენ მეხეურ, ხშირად გუნდურ, ცხოვრების წესს. იკვებებიან მწერებით, ხილით, კენკრით, თესლებით და სხვ.; ზოგიერთ რაიონში მნიშვნელოვან ზიანს აყენებენ ბაღებს. მონოგამები არიან. ჯამისებრ ბუდეს აგებენ ტოტების განშტოებებზე, ღარებში აფენენ ცხოველების ბეწვს. დებენ 2–4 კვერცხს. ბუდის მშენებლობაში, კრუხობასა და ბარტყების გაზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს. ბევრი თვალთეთრა მჟღერი გალობით გამოირჩევა. რიგი სახეობები შეტანილია IUCN-ის წითელ ნუსხაში.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ისლამიზმი

[thumb|ისლამისტების პროტესტი ანტიისლამური ფილმის „მუსლიმების უმანკოების“ წინააღმდეგ [სიდნეიში, 2012 წლის 15 სექტემბერი. მომიტინგეებს თან აქვთ პლაკატები წარწერებით „თავები მოკვეთეთ ყველას, ვინც შეურაცხყოფს წინასწარმეტყველს“ და „ჩვენი მკვდრები სამოთხეში არიან. თქვენი მკვდრები ჯოჯოხეთში არიან!“]]
**ისლამიზმი** — სოციალ-პოლიტიკური მოძრაობა, ძირითადად გავრცელებულია იმ ქვეყნებში, რომლებიც ტრადიციულად ისლამის მიმდევრები არიან. გულისხმობს მმართველობის ისეთ სისტემასთან დაბრუნებას, რომელიც უშუალოდ და პირდაპირ იქნება დაფუძნებული ყურანის და შარიათის (ისლამური სამართალი) დებულებებზე.

ამ მოძრაობიდან გამოყოფენ ისლამურ ფუნდამენტალიზმს — ისლამიზმის ექსტრემისტულ მიმართულებას, რომელიც ცდილობს, იარაღის ძალით დაამყაროს ისლამური რეჟიმი, „წმინდა ომი“ (ჯიჰადი) გამოუცხადოს „ურწმუნოებს“ (არამუსლიმანებს) და ყველანაირად წინ აღუდგეს დასავლური, ანუ ევროპულ- ამერიკული, კულტურის გავლენას ისლამურ სამყაროზე. ისლამურ ფუნდამენტალიზმს საფუძველი XIX ს-ში ჩაეყარა, მაგრამ განსაკუთრებით ინტენსიური ხასიათი მან XX ს-ში მიიღო. თავდაპირველად იგი მიმართული იყო იმ რეფორმების წინააღმდეგ, რომლებიც ზოგიერთ მუსლიმურ ქვეყანაში განხორციელდა და აღქმულ იქნა ისლამური საზოგადოებისთვის უცხო და მიუღებელი ცხოვრების წესის დამკვიდრების მცდელობად. შემდგომ ისლამიზმმა უფრო ექსტრემისტული და აგრესიული ხასიათი მიიღო ყოველივე დასავლურის მიმართ. დღესდღეობით ისლამიზმის პრინციპებზე დაფუძნებულ სახელმწიფოდ შეიძლება მოვიაზროთ ირანი. ამ ქვეყანაში 1979 წელს ხელისუფლებას ჩამოაცილეს დასავლეთის მიერ აღიარებული შაჰი და ერთგვარი თეოკრატიული მმართველობა დამყარდა, სადაც მუსლიმანი სასულიერო პირები დომინირებენ.

## ლიტერატურა 
**ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

კატეგორია:ისლამიზმი
ლევან გურიელი (გენერალი)

**ლევან გურიელი** (დ. 29 თებერვალი, 1824, თბილისი — გ. 11 მაისი, 1888) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ–ლეიტენანტი.

## ბიოგრაფია
იყო გიორგი V გურიელის შვილიშვილი. დაამთავრა თბილისის პირველი კლასიკური გიმნაზია, შემდეგ ჩაირიცხა ლაიბგვარდიის კავკასიის ესკადრონში. 1844-1851 წლებში იყო ცალკე კავკასიის კორპუსში და იბრძოდა დაღესტანში, საკორდონო ხაზზე, რისთვისაც კაპიტნის ჩინი მიიღო. 1852-1853 წლებში იყო ქუთაისის გუბერნიის თავად–აზნაურთა წინამძღოლი. ყირიმის ომის დროს კავკასიის ფრონტზე შეკვეთილთან სასაზღვრო ხაზის დაცვის დროს, გამოავლინა პარტიზანული ბრძოლის ტაქტიკის შესანიშნავი ცოდნა, განსაკუთრებული სამხედრო საზრიანობა, რამაც მნიშვნელოვნად შეუწყო ხელი გენერალ ივანე ანდრონიკაშვილის გამარჯვებებს. ნიგოითისა და ჩოლოქის ბრძოლებში სარდლობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში შემავალ გურიისა და იმერეთის სახალხო რაზმებს. 1865 წელს მიიღო გენერალ-მაიორის წოდება. მონაწილეობდა 1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომში. ამ ომში ის მეთაურობდა იმერეთის რაზმს, რომელმაც თავი გამოიჩინა სამხრეთის მიმართულებით ბრძოლებში. 1879 წელს მიიღო გენერალ-ლეიტენანტის წოდება და დაინიშნა ბათუმის ოლქის უფროსის მოადგილედ; ნაყოფიერად მუშაობდა სამუზეუმო გამოფენებში, მატიანეთა მოძიებაში, მატერიალურად ეხმარებოდა შემოქმედ ახალგაზრდობას. დაკრძალულია ქაშვეთის ეკლესიაში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1824
კატეგორია:დაბადებული 29 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მაისი
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:გურიელები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
სტეფანე გურიელი

**სტეფანე გურიელი** (დ. 1730, მოგილიოვი — გ. 1812) — წარმოშობით ქართველი სამხედრო მოღვაწე, რუსეთის იმპერიის არმიის კავალერიის გენერალ–მაიორი.

## ბიოგრაფია
იყო შვილი გურიის მთავარ ქაიხოსრო III გურიელისა, რომელიც 1724 წელს წავიდა რუსეთში. 1754 წლიდან მსახურობდა ჯარში; იყო კავალერისტი. 1758 წლიდან მსახურობდა ნიჟეგოროდის დრაგუნთა პოლკში. მონაწილეობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1768-1774 წლების და 1787-1791 წლების ომებში. ამ ომში მან მიიღო წმინდა გიორგის ორდენი IV ხარისხის. 1800 წელს გახდა კავალერიის გენერალ–მაიორი. მისი შვილი, ივანე გურიელი იყო ასევე რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1730
კატეგორია:გარდაცვლილი 1812
სტეფანე
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერალ-მაიორები
კატეგორია:წმინდა გიორგის ორდენის კავალრები
ვლადიმერ გურგენიძე (სპორტსმენი)

მინი
**ვლადიმერ რობერტის ძე გურგენიძე** (დ. 30 აპრილი, 1957, თბილისი, — გ. 24 აგვისტო, 2017, მოსკოვის ოლქი) — სპორტსმენი (აკრობატიკა), საბჭოთა კავშირის დამსახურებული მწვრთნელი (1979).

1975-1990 წლებში იყო სსრკ ნაკრების მწვრთნელი, საერთაშორისო კატეგორიის მსაჯი. მისი აღზრდილები არიან ევროპისა და მსოფლიო ჩემპიონები: ინგა გიორგობიანი, მანანა მნათობაშვილი და სხვ. 1992 წლიდან სამწვრთნელო კარიერა გააგრძელა რუსეთში. 2006 წლიდან გარდაცვალებამდე რუსეთის ნაკრების მთავარი მწვრთნელი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 30 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1957
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
ევარისტე ნდაიშიმიე

**ევარისტე ნდაიშიმიე** (; დ. 1968, გიტეგის პროვინცია, ბურუნდი) — ბურუნდელი პოლიტიკოსი და სამხედრო მოღვაწე. მმართველი პარტიის, დემოკრატიის დაცვის ეროვნული საბჭო — ძალები დემოკრატიის დასაცავად ლიდერი. გაიმარჯვა 2020 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. თანამდებობას დაიკავა 2020 წლის 18 ივნისს.

## ბიოგრაფია 
ევარისტე ნდაიშიმიე დაიბადა 1968 წელს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში მდებარე გიტეგის პროვინციაში. ეკუთვნის ჰუტუს ეთნიკურ ჯგუფს. 1995 წელს ბურუნდის უნივერსიტეტის სტუდენტია და გადაურჩა ტუტსი სტუდენტების მიერ მოწყობილ ეთნიკურ წმენდას. იგი ქვეყნიდან გაიქცა და იყო ერთ-ერთი პირველი, რომელიც შეუერთდა შეიარაღებულ ოპოზიციურ თავდაცვის ძალებს, რომელიც შეიქმნა პრეზიდენტ მელშიორ ნდადაიეს მკვლელობის შემდეგ. 

2000 წელს გაფორმებული არუშის ხელშეკრულების მიხედვით თანდათანობით სრულდება ბურუნდის სამოქალაქო ომი, შეიარაღებული ოპოზიციური თავდაცვის ძალები ხელს აწერს ხელშეკრულებას და თანახმაა 2002 წლის ბოლოდან უარი თქვას შეიარაღებულ ბრძოლაზე. 2005 წელს ევარისტე ნდაიშიმიე დაინიშნა ახალი ეროვნული თავდაცვის ძალების შტაბის უფროსის მოადგილედ, გენერლის წოდებით.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1968
კატეგორია:ბურუნდელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბურუნდის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები