open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნიკოლოზ თოხაძე

**ნიკოლოზ გიორგის ძე თოხაძე** (დ. 13 თებერვალი, 1901, სოფ. აკეთი, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი — გ. 1 მარტი, 1975, პარიზი, დაკრძალულია ლევილში) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, იუნკერი, შემდეგ საფრანგეთის „უცხოური ლეგიონის“ ოფიცერი. 

სწავლობდა თბილისის გიმნაზიაში, შემდეგ იუნკერთა სკოლაში. მონაწილეობდა 1920 წლის მაისში იუნკერთა სასწავლებელზე ბოლშევიკების თავდასხმის მოგერიებაში და 1921 წლის თებერვალში წითელ არმიასთან ბრძოლებში კოჯორ-ტაბახმელას მიდამოებთან. საბჭოთა ჯარების მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, 1921 წლის მარტში, სხვა იუნკრებთან ერთად სამშობლო დატოვა. სწავლა განაგრძო საფრანგეთში, სენ-მაქსენის ქვეითთა სამხედრო სკოლაში და 1922 წელს უმცროსი ლეიტენანტის წოდებით ჩაირიცხა „უცხოური ლეგიონში“. როგორც ავიაციის ოფიცერი, თოხაძე მსახურობდა მაროკოსა და ალჟირში 1925–1931 და 1931–1940 წლებში; მონაწილეობდა ბრძოლებში მაროკოელ ამბოხებულებთან. მეორე მსოფლიო ომის დროს, 1941–1945 წლებში კაპიტანი თოხაძე საგანგებო მისიით იმყოფებოდა ინდოჩინეთში. 1945 წელს იაპონიის ინდოჩინეთის ფრანგულ გარნიზონებზე თავდასხმის დროს აქტიურად მონაწილეობდა გადარჩენილი ფრანგული ნაწილების ევაკუაციაში ჩინეთის ტერიტორიაზე. ომის შემდეგ, 1946–1958 წლებში მსახურობდა მაროკოში, ალჟირსა და მადაგასკარზე. 1957 წელს თადარიგში გავიდა პოლკოვნიკის წოდებით. დაჯილდოებული იყო საპატიო ლეგიონის ორდენით.

## ლიტერატურა 
* Mikaberidze, Alexander, "With Honor and Fidelity:” Life and Career of Colonel Nicolas Tokhadze (1901-1975) of the French Foreign Legionmore. Tbilisi, 2015. ISBN 978-1-312-89698-7

 
კატეგორია:დაბადებული 13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ნ
ზანდე (ხალხი)

მინი|ზანდელანდი (მწვანედ)
**ზანდეს ხალხი** — ცხოვრობს სამხრეთ სუდანში, კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასა და ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში, ისინი უბანგიური ენების ოჯახში შემავალ ზანდეს ენაზე საუბრობენ. სამხრეთ სუდანში ზანდეს ხალხის უმეტესობა დასავლეთ ეკვატორიის შტატში ცხოვრობს, იქ მათი რაოდენობა დაახლოებით 713 000 ადამიანს შეადგენს. ტრადიციულად ზანდეს ხალხი წარმოადგენდა დამპყრობელ მეომრებს, რომლებიც ტრადიციულ აფრიკულ რელიგიებს მისდევდნენ. დღეისთვის ზანდეს ხალხის უმეტოსობა ქრისტიანია.

ზანდეს ხალხს ხანდახან დამამაცირებლად ნიამ–ნიამ–ით მოიხსენიებენ. ეს დასახელება მოდის დინკას ენიდან და დიდ მჭამელს აღნიშნავს. ეს ზედმეტი სახელი კანიბალიზმისკენ მიდრეკილებაზე მიანიშნებს. ზანდები სამხრეთ სუდანში იმ იშვიათი ჯგუფის წარმომადგენლები არიან, რომლებიც საქორწილო გამოსასყიდად ძროხებს არ იყენებენ. დინკასა და ზანდეს შორის ისტორიული შუღლია.

## ლიტერატურა 
* Evans-Pritchard, E. E. (1979) "Witchcraft Explains Unfortunate Events" in William A. Lessa and Evon Z. Vogt (eds.) *Reader in Comparative Religion. An anthropological approach. Fourth Edition.* New York: Harper Collins Publishers. pp.&nbsp;362–366
* Evans-Pritchard, E. E. (1967) *The Zande Trickster*. Oxford: Clarendon Press.
* Evans-Pritchard, E. E.1937 *Witchcraft, Oracles and Magic Among the Azande*. Oxford University Press. 1976 abridged edition: ISBN 0-19-874029-8

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
შილუკები

**შილუკები** — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათ 1490–1865 წლებში სამხრეთ სუდანის ტერიტორიაზე ჰქონდათ შილუკების სამეფო. სამეფო 1800–იანი წლებიდან განიცდიდა ოსმალების თავდასხმებს, ხოლო მოგვიანებით ის გახდა ანგლო-ეგვიპტური სუდანის ნაწილი. მათი მეფე ტრადიციულად წინასწარმეტყველად მიიჩნეოდა, დღეს ის წარმოადგენს არაოფიციალურ ტომის ლიდერს როგორც სუდანში ასევე სამხრეთ სუდანის ზემო ნილოსის შტატში. შუუკების უმეტესობა ქტისტიანია. 381,000 ადამიანის რაოდენობით შილუკები მიიჩნევა სამხრეთ სუდანის სიდიდით V ეთნიკურ ჯგუფად.

ქალაქი კოდოკი წარმოადგენს შულუკების მეფის საცერემონიო ქალაქს სადაც მათი კურთხევა ხდება. კოდოკი მიიჩნევა დგილად სადაც ჯუოკის (შულუკების ტრადიციული ღმერთი), ნიიკანგოს (შულუკების სამეფოს დამაარსებელი და მათი სულიერი წანამძღოლი) ასევე გარდაცლილი და ცოცხალი მეფეების სულები იკრიბებიან მედიაციისთვის.

## ლიტერატურა 
*  This section discusses number systems in *Dhok-Chollo*.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Shilluk people, their language and folklore (1912) https://archive.org/details/shillukpeopleth02westgoog
* The Gateway to Shilluk Community 
* [Library of Congress Photo of two Shilluk men, dated 1936](http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/h?pp/matpc:@field(NUMBER+@band(matpc+00313)))
* Mayhem in Sudan's Shilluk Kingdom

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ტოპოზა (ხალხი)

მინი|ახალგაზრდა ტოპოზა მამაკაცი.
**ტოპოზა** — აფრიკაში მოსახლე ეთნიკური ჯგუფი. ისინი სამხრეთ სუდანის ტერიტორიაზე დღევანდელ აღმოსავლეთ ეკვატორიაში სავარაუდოდ XVI საუკუნეში გადასახლდნენ. ტოპოზები მუდმივად ჩართული იყვნენ მეზობლებთან წყლის და საძოვრების გამო წარმოქმნილ კონფლიქტებში.

ტოპოზების რაოდენობა შეადგენს დაახლოებით 207 000 ადამიანს და ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით VI ან VII ეთნიკური ჯგუფია. ტოპოზებს არ ჰყავთ გამოკვეთილი პოლიტიკური ლიდერი, ისინი პატივს უფროსებსა და ბელადებს სცემენ. გადაწყვეტილებებს იღებენ საერთო კრებებზე, რომლებსაც მხოლოდ კაცები ესწრებიან. ტოპოზებს სჯერავთ ერთი ზეძალის და ანცესტრალური სულის. სამოქალაქო ომების დროს ისინი მხარს უჭერდნენ ხან სამხრეთ სუდანის განმათავისუფლებელ მოძრაობას, ხან — სუდანის არმიას.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ლოტუკო (ხალხი)

**ლოტუკო** — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. მათი ძირითადი საქმიანობა არის მეცხოველეობა, ლოტუკო ხალხის რაოდენობა დაახლოებით 207 000 ადამიანს შეადგენს და ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით VI ან VII ეთნიკური ჯგუფს წარმოადგენენ. ისინი ძირითადად სახლობენ აღმოსავლეთ ეკვატორიის შტატში. სავარაუდოდ ისინი ამ რეგიონში 1700–იანებში გადმოსახლდნენ. საუბრობენ ლოტუკოს ენაზე.

მიწას განაგებს მთლიანი მოსახლეობა და არ ჰყავთ ერთი ლიდერი. შერჩეული ადამიანები წყვეტენ ბაღების გაშენების საკითხს და ასევე იმას თუ რომელ პიროვნებას რა რაოდენობის მიწა ექნება. ლოტუკოს ტომს ტრადიციულად კონფლიქტი აქვს მურლეს ხალხთან, რომლებიც მათ ნახირებს თავს ესხმიან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.gurtong.org/resourcecenter/people/profile_tribe.asp?TribeID=110 

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
მორუ (ხალხი)

**მორუ** — სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფი. მათი უმეტესობა ცხოვრობს დასავლეთ ეკვატორიის შტატში. იქ მათი რაოდენობა დაახლოებით 152 000 ადამიანს შეადგენს, რითიც ისინი სამხრეთ სუდანის სიდიდით მეათე ეთნიკური ჯგუფია. მორუს ხალხის გარკვეული ნაწილი ასევე ცხოვრობს უგანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაშიც. მორუს ხალხი გამოირჩევა განათლების მაღალი დონით, მათგან ბევრი იღებს სამედიცინო განათლებას.

ტრადიციულად მორუს ხალხი მისდევდა მიწათმოქმედებას და არ აქვთ ჩამოყალიბებული პოლიტიკური სისტემა. ტომის მართვას ახორციელებენ ბელადები. მათი მთავარი როლია კონფლიქტების მოგვარება როგორც ოჯახებს ასევე კლანებს შორის. ტრადიციულად მათ დაპირისპირება ჰქონდათ ზანდებთან და კონგოდან შემოჭრილ მონებზე მონადირეებთან.

## ლიტერატურა 
* ELIAS, Scopas Mägyä. (1996) Canon Ezra: My best friend in Sudan. Summer Institute of Linguistics
* EVANS-PRITCHARD, E. E. (1938) 'A note on rain makers of the Moro clan' - MAN XXXVIII
* FELKIN, W. (1883) 'Notes on the Madi or Moru Tribe.' Proceedings of the Royal Society of Edinburgh. 12. pp.&nbsp;303–353.
* FRASER, K. G. (1926) 'Witchcraft and Healing in the Moru Tribe.' in The Mission Hospital.

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
სოლომონ ცაიშვილი

**სოლომონ მაქსიმეს ძე ცაიშვილი** (დ. 26 თებერვალი, 1900, სოფ. ცაიში, (ზუგდიდის რაიონი) — გ. 21 ნოემბერი, 1957, თბილისი) — ქართველი პუბლიცისტი.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის პირველი გიმნაზია, უსახსრობის გამო სწვლის გაგრძელება ვერ შესძლო, დაბრუნდა მშობლიურ სოფელში და დაიწყო მასწავლებლობა.1926 წელს გაზეთ კომუნისტის თანამშრომელია, მალე გადადის მასწავლებლად სოფელ პატარძეულში. 1932 წლიდან მოღვაწეობას იწყებს პედაგოგიურ ჟურნალ-გაზეთების რედაქციებში, მოგვიანებით — ქართული ლიტერატურის მუზეუმში.

სოლომონ ცაიშვილი იკვლევდა მშობლიური მწერლობისა და პედაგოგიკის საკითხებს. მის კალამს ეკუთვნის მონოგრაფიები: „ნიკო ავალიშვილი“, „პეტრე ჭარაია“, „სახალხო განათლების მოღვაწეები“, „ნიკო დადიანი“, „უიარაღო“, „ეკატერინე გაბაშვილი“ და სხვა მრავალი. მკვლევარმა გამოავლინა მანამდე  უცნობი მასალები ს. დოდაშვილის, ი. ჭავჭავაძის, ა. წერეთლის, დ. ყიფიანის, ა. ლაისტის ლიტერატურლ მემკვიდრეობასა და მოღვაწეობაზე. აღსანიშნავია, რომ მისი რედაქციით, წინასიტყვაობით და შენიშვნებით გამოიცა იონა მეუნარგიას ქართველი მწერლობის ორი ტომი. საზოგადო მოღვაწეს იონა მეუნარგიას, რომელმაც დიდი გავლენა მოახდინა ს. ცაიშვილის, როგორც მკვლევარისა და მოქალაქის ფორმირებაზე, მადლიერმა მოსწავლემ საგანგებო მონოგრაფია მიუძღვნა.

ამის გარდა, ს. ცაიშვილი აქტიურად თანამშრომლობდა ქართულ პერიოდიკაში, სადაც დაიბეჭდა 600-ზე მეტი გამოკვლევა, წერილი, ნარკვევი, ლიტერატურის, პედაგოგიკისა თუ ჩვენი ეროვნული ფოლკლორის უმნიშვნელოვანეს საკითხებზე. მადლიერმა ქართველმა ხალხმა 1989 წელს ამადგარ მოღვაწეს მშობლიურ სოფელში სახლ-მუზეუმი გაუხსნა.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 393, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები 
კატეგორია:დაბადებული 26 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
მეტამორფოზი

მინი|მეტამორფოზი
[მინი|[კალიები|კალიის მეტამორფოზი]]
**მეტამორფოზი** ( — გარდაქმნა) — რისიმე ერთი ფორმის სხვა ფორმად გარდაქმნა, გადაქცევა.

## მცენარის მეტამორფოზი
მცენარეთა  ძირითადი ორგანოების სახეცვლილება, რომელიც დაკავშირებულია ამ ორგანოთა ფუნქციების შეცვლასთან.

მეტამორფოზი მიმდინარეობს ონტოგენეზში და გამოიხატება ორგანოთა ევოლუციურ პროცესში გამომუშავებული და განმტკიცებული ცვლილებებით. მეტამორფოზი დამახასიათებელია მცენარის ვეგეტატიური ორგანოსათვის.

ფართოდაა ცნობილი ყლორტისა და ფოთლის მეტამორფოზი. ტიპობრივი ყლორტის მეტამორფოზი გვხვდება მშრალი გარემოს მცენარეებში. მაგალითად, ღეროსუკულენტების ხორცოვანი ღერო გადაქცეულია ხოლმე წყლის დამაგროვებელ და მაფოტოსინთეზირებელ ორგანოდ. ყლორტის მეტამორფოზია აგრეთვე კუნელის დატოტვილი ეკლები, მარწყვის პწკალები, ფოთლის მეტამორფოზია კოწახურის ეკლები, პარკოსანთა ულვაშები და სხვა. უმეტეს შემთხვევაში მეტამორფოზს განიცდის მცენარეთა ორგანოების ჩანასახები.

## ცხოველის მეტამორფოზი
ორგანიზმის გარდაქმნა პოსტემბრიონული განვითარების პერიოდში. მეტამორფოზი დაკავშირებულია საარსებო პირობებისა და ცხოვრების ნირის მკვეთრ ცვლილებებთან ონტოგენეზში. მეტამორფოზი ხდება მხოლოდ არაპირდაპირი ანუ ლარვული განვითარებისას და გამოიხატება ლარვის გარდაქმნაში ცხოველის საბოლოო ფორმად.
ლარვა სრულასაკოვანი ცხოველებისაგან განსხვავდება თავისი ფუნქციებით და აგებულებით, რაც დროებითი ორგანოებისა და ნაწილების განვითარებით ვლინდება. მეტამორფოზის დროს ეს ორგანოები იცვლება საბოლოო (დეფინიტური) ორგანოებით, რაც უფრო ხშირად თანდათანობით ხდება. ზოგჯერ მოკლე დროში ხდება და თანაც ყველა ნაწილის მეტნაკლებად ერთდროულად და მკვეთრად გარდაქმნით (კატასტროფული მეტამორფოზი). ზოგჯერ კი თითქმის ყველა ქსოვილის სრული დაშლით (ნეკრობიოზული მეტამორფოზი).
მაგალითად, უმაღლესი მწერების (ბუზები, პეპლები, ხოჭოები) ე.წ. სრული გარდაქცევისას (ჰოლომეტაბოლია) ჭუპრის სტადიაზე იშლება თითქმის ყველა ორგანო, ახალი ორგანოები კი არადიფერენცირებული უჯრედების გროვებიდან ვითარდება.

ზოგჯერ ერთი და იმავე ცხოველის ონტეგენეზში რამდენიმე ლარვული ფორმაა და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც რამდენიმეჯერ ხდება (ჰიპერმეტამორფოზი). ზოგი ცხოველის ლარვას გამრავლების უნარი აქვს; ზოგჯერ კი ლარვა მეტამორფოზს აღარ განიცდის, იზრდება და განაყოფიერებით მრავლდება, რასაც ნეოტენია ეწოდება.

არაპირდაპირი განვითარება და, შესაბამისად, მეტამორფოზიც უმეტესად პირველადია, მაგრამ არის შემთხვევები, როდესაც იგი წარმოიქმნება პირდაპირი (ულარვო) განვითარებიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
ლუო (ხალხი)

[მინი|ლუო ხალხის წარმომადგენელი [ლუპიტა ნიონგ’ო.]]
**ლუო** — ძირითადად კენიასა და ტანზანიაში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ცხოვრობენ ასევე სამხრეთ სუდანის დასავლეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალის შტატში, სადაც მათი რაოდენობა დაახლოებით 171 000 ადამიანს შეადგენს. ზოგიერთი მონაცემის მიხედვით ლუო სამხრეთ სუდანის სიდიდით VIII ეთნიკური ჯგუფია.

## ლიტერატურა 
* Herbich, Ingrid. "The Luo." In *Encyclopedia of World Cultures Supplement*, C. Ember, M. Ember and I. Skoggard (eds.), pp.&nbsp;189–194. New York: Macmillan Reference, 2002
* Ogot, Bethwell A., *History of the Southern Luo: Volume I, Migration and Settlement, 1500-1900*, (Series: *Peoples of East Africa*), East African Publishing House, Nairobi, 1967
* Senogazake, George, *Folk Music of Kenya*, ISBN 9966-855-56-4

კატეგორია:კენიის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ტანზანიის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
დიდინგა (ხალხი)

**დიდინგა** — ხალხი, რომელიც სამხრეთ სუდანში, აღმოსავლეთი ეკვატორიის შტატში, დიდინგას მთებში ცხოვრობს. ისინი საუბრობენ დიდინგას ენაზე (რომელიც არის სურმიკული ენების ოჯახიდან), ამ ენაზე ასევე საუბრობენ სამხრეთ-დასავლეთ ეთიოპიაში მცხოვრები ხალხები საიდანაც ისინი სავარაუდოდ 1700–იანებში მიგრირდნენ. 1960–იანებში სამოქალაქო ომის დროს ბევრი გადასახლდა უგანდაში, თუმცა უმეტესობა 1970–იანებში ისევ უკან დაბრუნდა.

დიდნგას ხალხი ძირითადად მისდევს მეცხოველეობას. მათი უმეტესობა ტრადიციული რელიგიების მიმდევარია და დიდ პატივს მიაგებენ გარდაცვლილ წინაპრებს.

კატეგორია:სუდანი
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
ცაიშვილი

საკუთარი სახელი **ციციშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ცაიშვილი, სარგის — ლიტერატურათმცოდნე
* ცაიშვილი, სოლომონ — პუბლიცისტი
ბაგარები

[მინი|300პქ|ბაგარების უმეტესობა ცხოვრობს [ჩადიში და სუდანის დარფურის რეგიონში, მათგან ზოგიერთი სეზონურად მიგრირებს სამხრეთ სუდანში, ცენტრალური აფრიკის რესპუბლიკაში და ნიგერიაში.]]
**ბაგარები** — არაბული ტომები, რომელთა რაოდენობაც ჯამში დაახლოებით 1 მილიონს შეადგენს. მათი უმეტესობა ცხოვრობს ჩადიში და სუდანის დარფურის რეგიონში (ძირითადად ფურები, ნუბა და ფულბეები). ისინი პერიოდულად მიგრირებენ სამხრეთ სუდანსა და მიმდებარე რეგიონებში. დასავლეთი ბაჰრ-ელ-ღაზალის ჩრდილოეთ ნაწილი არის ბაგარების  სამხრეთ სუდანში გადმოსახლების ტრადიციული არეალი. მათი დასახელების არაბულიდან პირდაპირი თარგმანი არის მეძროხე, ისინი საუბრობენ ჩადის არაბულზე.

1880–იანი წლების მაჰდისტების აჯანყების მთავარი მონაწილეები იყვნენ დარფურის და კორდოფანის ბაგარები. 1985 წლიდან მათ სუდანის მთავრობა სამხრეთ სუდანის დინკების მიერ შექმნილი არმიის წინააღმდეგ საბრძოლველად აიარაღებდა.

## ლიტერატურა 
* Owens, Jonathan. 2003. Arabic dialect history and historical linguistic mythology. *Journal of the American Oriental Society*.
* Scheinfeldt, Laura B, et al. 2010. Working toward a synthesis of archaeological, linguistic, and genetic data for inferring African population history. In John C. Avise and Francisco J. Ayala, eds., *In the light of evolution. Volume IV: the human condition.* Washington, D.C.: National Academies Press. Series: Arthur M. Sackler Colloquia.
* United States Department of State. 2008-06-04. *Trafficking in Persons Report 2008—Sudan*.
* Adam, Biraima M. 2012. Baggara of Sudan: Culture and Environment, Amazon online Books *Baggara of Sudan: Culture and Environment*.

კატეგორია:ჩადის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ბარისანი

**ბარისანი** () — ქედი კუნძულ სუმატრის დასავლეთ ნაწილში, ინდონეზიაში. ჩრდილოეთიდან სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია დაახლოებით 1700 კმ-ზე. ქედის უმაღლესი წერტილია ვულკანი კერინჩი (3805 მ). აგებულია მეტწილად პალეოზოური ასაკის კრისტალური ფიქლებით, კვარციტებით, კირქვებით, გრანიტებით, აგრეთვე ვულკანური ქანებით. ფერდობები ძლიერაა დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით. შედგება ძირითადად ვულკანებისაგან, რომლებიც დაფარულია ხშირი ჯუნგლებით, მათ შორის სუმატრის ტროპიკული ფიჭვის ტყეებით. სულ 35 მოქმედი ვულკანია. ქედის ფარგლებშია ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნული პარკი. ზღვის დონიდან 905 მ სიმაღლეზე მდებარეობს მსოფლიოს უდიდესი ვულკანური ტბა ტობა. არის ჩანჩქერები, ცხელი წყაროები, ფუმაროლები, მღვიმური სისტემები. განვითარებულია ნოტიო ტროპიკული კლიმატი, დამახასიათებელია მარადმწვანე ტყეები. სახელწოდება ბუკიტ-ბარისანი ინდონეზიური ენიდან ნიშნავს „ბორცვების მწკრივს“ ან „ბორცვები, რომლებიც ქმნიან მწკრივს“.

## გალერეა 

ფაილი:Toba zoom.jpg
ფაილი:Monte Marapi.JPG

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ინდონეზიის ქედები
რონ ჯერემი

**რონ ჯერემი** ( დ. 12 მარტი, 1953, კუინზი, ნიუ-იორკი, აშშ) — ამერიკელი პორნო მსახიობი და პორნოგრაფიული ფილმების რეჟისორი. მას პირველი ადგილი უჭირავს ჟურნალ AVN-ს სიაში: „ყველა დროის TOP 50 პორნო მსახიობი“, პორნოინდუსტრიაშია 1979 წლიდან.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*

კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:ამერიკელი პორნო მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ივანე ჩხენკელი

**ივანე ნოეს ძე ჩხენკელი** (დ. 16 სექტემბერი, 1910, ბათუმი — გ. 7 ნოემბერი, 1991, თბილისი) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1961), შოთა რუსთაველის და საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი.

## ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტი. 1955–1958 წლებში საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანია. 1959 წელს დაინიაშნა თბილისის მთავარ არქიტექტორად, რომელიც 13 წლის მანძილზე ეკავა ააღნიშნული თანამდებობა. მისი ხელმძღვანელობით დამუშავდა და შეიქმნა საცხოვრებელი სახლების ტიპური სექციები. 1962–1980 წლებში საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის გამგეობის თავჯდომარეა.

ივანე ჩხენკელის პროექტით აშენებული შენობებია: დავით აღმაშენებლისა და მეგობრობის პროსპექტებზე, საქართველოს ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზი და სხვები. მისი პროექტით გაუკეთდა რეკონსტრუქცია რუსთაველის პროსპექტზე კავშირგაბმულობის სახლს. 1949 წელს კოლეგებთან ერთად შეისწავლა და დააფიქსირა კახეთის ხალხური ხუროთმოძღვრული ძეგლების ნიმუშები. მისი დაუღალავი შრომის შედეგია თბილისის გენერალური გეგმაც. 

1944 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის სამხატვრო აკადემიაში არქიტექტური ფაკულტეტზე. წლების მანძილზე იყო კათედრის გამგე და პროფესორი. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 390, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები 
კატეგორია:დაბადებული  16 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ბათუმში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის თავმჯდომარეები
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
ნოდარ ჩხეიძე (კრიტიკოსი)

**ნოდარ ბარნაბის ძე ჩხეიძე** (დ. 15 თებერვალი, 1928, ობჩა — გ.  9 იანვარი, 1968, თბილისი) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი. 

## ბიოგრაფია
1943 წელს დაამთავრა საშუალო სკოლა თბილისში. 1945 წელს შევიდა უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტზე, რომლის დასრულების შემდეგ სწავლა განაგრძო ასპირანტურაში კრიტიკისა და ესთეტიკის ისტორიის სპეციალობით. 1955 წლიდან თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ჟურნალისტიკის ფაკულტეტზე კითხულობდა ლექციებს. 1950 წლიდან ნიჭიერი კრიტიკოსი აქვეყნებდა თეორიული ხასიათის წერილებს ჟურნალ-გაზეთებში. სულ ოთხი წიგნისა და რამდენიმე ათეული სამეცნიერო თუ კრიტიკული წერილის შექმნა დასცალდა, მაგრამ ყველა ისინი გამოირჩევიან ღრმა ანალიზითა და პრინციპულობით, მათში კარგად ჩანს ავტორის ერუდიცია და ფართო ჰორიზონტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 387, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული   15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
აჩოლი (ხალხი)

მინი|აჩოლი ბავშვები.
**აჩოლი** — ხალხი რომელიც უგანდასა და სამხრეთ სუდანის აღმოსავლეთ ეკვატორიის შტატის დასავლეთ ნაწილში ცხოვრობს. ისინი აჩოლის ენაზე საუბრობენ. 2013 წლის მონაცემებით სამხრეთ სუდანში დაახლოებით 60 000 აჩოლი ცხოვრობს, ხოლო უგანდაში 1.6 მილიონი.

აჩოლების ხალხის ბელადებს ეწოდებათ *რვოდი*. ბელადი აერთიანებს რამდენიმე ნათესაურ კლანს. ტრადიციულად ითვლებოდა, რომ რვოდებს ზებუნებრივი ძალები ჰქონდათ, თუმცა გადაწყვეტილების მიღება უხუცესთა საბჭოზე ხდება. წარმომადგენელთა საბჭო განიხილავს კლანებს შორის წარმოქმნილ უთანხმოებებს.

საქორწილო რიტუალი ახალგაზრდა მამაკაცის მიერ გოგოს მხრიდან სიმპატიის მოპოვების მერე ნიშნობით გრძელდება. ნიშნობის დროს ახალგაზრდას გოგოს მამასთან მიაქვს მცირე გამოსასყიდ ხოლო ქორწილამდე მან მთლიანად უნდა გადაიხადოს პატარძლის ღირებულება, რომელიც როგორც წესი მსხვილფეხა ან წვრილფეხა საქონელია.

აჩოლის ხალხს სწამს ერთი უმაღლესი ძალის *ნიარუნბაგასი*, რომელიც ადამიანის მოკვლას კრძალავს. მკვლელობის შემთხვევაში მსხვერპლის ოჯახი აწარმოებს სისხლის გამოსასყიდის რაოდენობაზე მოლაპარაკებას. ამის შემდეგ ტარდება მკვლელთან შერიგების რიტუალი. დღეისთვის აჩოლების უმეტესობა ქრისტიანია.

აჩოლების მიწა *ნგომ კვარო* არ ეკუთვნის ინდივიდებს და ზოგადად კლანის საკუთრებად ითვლება. მიწა გამოიყენება როგორც სოფლის მეურნეობის ასევე ნადირობისთვის, კლანებს შორის უთანხმოებებს აგვარებენ რვოდები.

აჩოლები თავიდან ბაჰრ-ელ-გაზალში ცხოვრობდნენ, თუმცა XVII საუკუნეში სამხრეთით მიგრირდნენ და დღეისთვის უგანდის ერთ–ერთ უმსხვილეს ეთნიკურ ჯგუფს წარმოადგენენ.

## ლიტერატურა 
*Atkinson, Ronald Raymond (1994) *The roots of ethnicity: the origins of the Acholi of Uganda before 1800*. Kampala: Fountain Publishers. ISBN 9970-02-156-7.
* Dwyer, John Orr (1972) 'The Acholi of Uganda: adjustment to imperialism'. (unpublished thesis) Ann Arbor, Michigan: University Microfilms International .
* Girling, F.K. (1960) *The Acholi of Uganda* (Colonial Office / Colonial research studies vol. 30). London: Her majesty's stationery office.
*Latigo, James, "The Acholi Traditional Conflict Resolution in Light of Current Circumstances:" *National Conference on Reconciliation, Hotel Africana, Kampala*, *Law Reform Journal* (Uganda Law Reform Commission), 4 September 2006)
* Webster, J. (1970) 'State formation and fragmentation in Agago, Eastern Acholi', *Provisional council for the social sciences in East Africa; 1st annual conference*, vol 3., p.&nbsp;168-197.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Acholi Web Site The Acholi Business and Social Network Portal 
*South Sudanese Acholi community at Gurtong Peace Project 
*Rupiny 

## სქოლიო 
კატეგორია:უგანდის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ჩინჩეროს რაიონი

**ჩინჩეროს რაიონი** () — რაიონი  პერუში, კუსკოს რეგიონის ურუბამბის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 3 762 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 9 958 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 110 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 94,57 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პერუს რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში
* *2007 წლის აღწერის მონაცემები* 
* პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი 

კატეგორია:კუსკოს რეგიონის რაიონები
კატეგორია:ურუბამბის პროვინციის რაიონები
ლარვა

მინი|პეპლის ლარვა

**ლარვა** — ცხოველების ინდივიდუალური განვითარების სტადია. ლარვა დამოუკიდებლად ცხოვრობს, აღჭურვილია სპეციალური ორგანოებით და ჯერ არ აქვს სრულასაკოვანი ორგანიზმის მრავალი ნაწილი. ლარვის სტადიას გაივლიან ცხოველები, რომელთა კვერცხში არსებული საკვები ნივთიერებანი საკმარისი არ არის ჩანასახოვანი განვითარების დასრულებისათვის (მრავალი უხერხემლო, ხერხემლიანთაგან ზოგი თევზი, ამფიბია). მრავალი ცხოველის ლარვა მკვეთრად განსხვავდება სრულწლოვანი ორგანიზმისაგან, რაც განპირობებულია მათი ცხოვრებით განსხვავებულ გარემოში (მაგალითად, თავკომბალა ე.ი. ბაყაყის ლარვა წყალში ცხოვრობს, ბაყაყი კი ხმელეთზე). ნაკლებმოძრავი ცხოველების მცურავი ლარვა უზრუნველყოფს მათ განსახლებას. ლარვის სრულასაკოვან ცხოველად გადაქცევისას ხდება ორგანიზმის გარდაქმნა (მეტამორფოზი), რომელიც მით უფრო ღრმაა, რაც უფრო დიდია განსხვავება ლარვასა და სრულწლოვან ცხოველს შორის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:ცხოველის ინდივიდუალური განვითარების სტადია
ალექსანდრე ბენდიანიშვილი

**ალექსანდრე ბენდიანიშვილი** (დ. 1926 — გ. 2010) — ქართველი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. დისერტაცია დაიცვა 1968 წელს.

დაიბადა 1926 წელს ონის რაიონში.  1949 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში ისტორიის კათედრის უფროს მასწავლებლად, ისტორიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად, ისტორიის კათედრის გამგედ, განყოფილების გამგედ, ეწეოდა სამეცნიერო კვლევით მუშაობას, გამოქვეყნებული აქვს 13 წიგნი, 50 სამეცნიერო სტატია, საგაზეთო წერილები.

## შრომები 
*საქართველოს პირველი რესპუბლიკა, თბილისი, მემატიანე, 2001 
*საქართველოს ისტორია 1801 - 1921 წწ., თბილისი, განათლება, 1999 ISBN 99928-24-85-9
*გლეხთა კლასი და გლეხთა მოძრაობა საქართველოში, თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1989 
*საქალაქო თვითმმართველობა და ბრძოლა მისი დემოკრატიზაციისათვის საქართველოში 1875 - 1917 წლებში, თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1985 
*ეროვნული საკითხი საქართველოში 1801 - 1922წწ., თბილისი, მეცნიერება, 1980 
*სოციალისტური რევოლუციის წანამძღვრები საქართველოში, თბილისი, მეცნიერება, 1971 
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ.V, VI, თბილისი, საბჭოთა საქართველო, 1970 
*აგრარული ურთიერთობანი საქართველოში 1890 - 1917 წწ., თბილისი, მეცნიერება, 1965 
*თბილისის საქალაქო თვითმმართველობა 1875 - 1917 წწ., თბილისი, მეცნიერება, 1960

## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა, ბიოგრაფიული ლექსიკონი — ალექსანდრე ბენდიანიშვილი

კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
ჭუპრი

მინი|

**ჭუპრი** — მწერების განვითარების შუალედური სტადია მეტამორფოზის დროს. ჭუპრის სტადიაში მწერი უძრავია, არ იკვებება, მასში მიმდინარეობს ინტენსიური შინაგანი გარდაქმნა, რის შედეგადაც მწერი მატლიდან იმაგოდ გარდაიქმნება.

180px|მარჯვნივ|

არსებობს ჭუპრის 3 ფორმა:
* თავისუფალი ჭუპრი — კარგად ემჩნევა სხეულის დანაწევრება, კიდურები და დანამატები.

* დაფარული ჭუპრი — სხეულის დანამატები და კიდურები ისე მჭიდროდაა მიკრული კანზე, რომ ოდნავ შესამჩნევია და ჭუპრის სხეული გარედან გარსით დაფარულს ჰგავს.

* კასრისებრი ჭუპრი — მალული, ანუ ცრუ ჭუპრი. მატლს დაჭუპრების წინ კანი არ სძვრება, იგი გამოცვლილ და გახევებულ პარკშია მოთავსებული ისე, რომ გარეგნულად ჭუპრის შთაბეჭდილებას არ ტოვებს.

ჭუპრის შინაგანი ცვლილებები 2 პროცესად იყოფა: მატლის ქსოვილისა და ორგანოთა დაშლა და ზრდასრული მწერის ახალი ქსოვილებისა და ორგანოების წარმოქმნა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგიური განვითარება
კატეგორია:ენტომოლოგია
ტინეტი (ხალხი)

**ტინეტი** — ხალხი რომელიც სამხრეთ სუდანის აღმოსავლეთ ეკვატორიის შტატში ცხოვრობს და საუბრობს ტინეტზე. 

ისინი თვლიან, რომ ადრე იყვნენ უფრო დიდი ეთნიკური ჯგუფის წევრი რომელიც მოიცავდა სხვა სურმიკულ ენებზე მოსაუბრე ხალხებსაც. ისინი ძირითადად მისდევენ მიწათმოქმედებას და მეცხოველეობას. სიმდიდრის მთავარ საზომად ითვლება მსხვილფეხა საქონელის რაოდენობა. 

ტენეტის ხალხის მართვა ხდება გარკვეული ასაკის მქონე წევრების მიერ, რომლებსაც *მონიომიჯი* ეწოდებათ. მონიომიჯი შეიძლება იყოს მხოლოდ მამაკაცი რომელსაც შეუძლია იარაღის ხმარება და საქონელის მწყემსვა.

## ლიტერატურა 
* Arensen, Jonathan E. 1992. *Mice are men: Language and society among the Murle of Sudan*. International Museum of Cultures Publication, 27. Dallas: International Museum of Cultures.
* Arensen, Jonathan, Nicky de Jong, Scott Randal, Peter Unseth.  1997. "Interrogatives in Surmic Languages and Greenberg's Universals," *Occasional Papers in the Study of Sudanese Languages* 7:71–90. Nairobi: Summer Institute of Linguistics.
* Arensen, Jonathan E. 1998. "Murle categorization" in Gerrit Dimmendaal and Marco Last (eds.), *Surmic Languages and Cultures*. 181–218. Köln: Rüdiger Köppe Verlag.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Tennet
* Focus On South: Facts About Eastern Equatoria State 

კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
წოვაგიუღი

**წოვაგიუღი** () — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში.  2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 208 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 78 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 53.74 კმ²-ია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
წოვაკი

**წოვაკი** () — სოფელი სომხეთში, გეღარქუნიქის პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 920 მეტრზე. 2008 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 2 860 ადამიანს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სომხეთის მოსახლეობის 2001 წლის აღწერის მონაცემები

კატეგორია:გეღარქუნიქის პროვინციის სოფლები
ვახტანგ გოილაძე

**ვახტანგ გოილაძე** (დ. 11 მარტი, 1938, ყვიბისი, ბორჯომის რაიონი) — ქართველი ისტორიკოსი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი.

დაიბადა 1938 წელს ბორჯომის რაიონის სოფელ ყვიბისში. 1965 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი.

ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერი თანამშრომელი.

1966-1976 წლებში იყო ქართული საბჭოთა ენციკლოპედიის სპეციალური სამეცნიერო რედაქტორი.

სადოქტორო დისერტაციის თემა – „ქართლის სამეფო III ს. 50-იანი წლების დასასრულამდე (ურთიერთობა სასანიანთა ირანთან და რომ-ბიზანტიასთან)“, დაიცვა 1998 წელს.

## შრომები 
*ვახტანგ გორგასალი, თბილისი, 2009
*აბრეშუმის დიდი სავაჭრო გზა და საქართველო, თბილისი, თსუ, 1997
*ქართული ეკლესიის სათავეებთან, თბილისი, 1991, ISBN 5-529-00958-1
*ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბილისი,  1990

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:დაბადებული 11 მარტი
კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გოილაძეები
მურლე (ხალხი)

**მურლე** — ეთიოპიასა და სამხრეთ სუდანის ჯონგლის შტატში მცხოვრები ეთნიკური ჯგუფი. ისინი მისდევენ ტრადიციული აფრიკული რელიგიების და ქრისტიანობის შერეულ აღმსარებლობას. დაახლოებით 130 000 წარმომადგენლით მურლე სამხრეთ სუდანის სიდიდით XI ეთნიკური ჯგუფია. წარმოქმნილი პრობლემური საკითხების გადაწყვეტა ხდება მოხუცების და გრძნეულების დახმარებით. მურლეს ენა სურმიკული ენების ოჯახიდანაა.

მურლეს (დინკასა და ნუერის მსგავსად) წარმომადგენელს დაქორწინება შეუძლია მხოლოდ მას შემდეგ რაც ის ქალის მამას გადაუხდის რამდენიმე დუჟინ ძროხას. ამის გამო ხშირად ხდება მეზობელი ტომებისგან საქონლის მოპარვა. სუდანსა და ეთიოპიაში მიმდინარე სამოქალაქო ომებისგან თავდასაცავად მურლეს ხალხს აქვს საკუთარი შეიარაღებული დაჯგუფება.

## ლიტერატურა 
*Arensen, Jonathan E. 1998. Murle categorization. In Gerrit Dimmendaal and Marco Last (eds.), *Surmic languages and cultures*, 181-218. Nilo-Saharan, 13. Cologne: R. Köppe.
*Lewis, B.A. 1972. *The Murle: Red Chiefs and Black Commoners*. Oxford University at the Clarendon Press.
*Payne, Thomas. 2006. *Explaining Language Structures*. Cambridge: Cambridge University Press.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ეთიოპიის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სარგის ცაიშვილი

**სარგის სოლომონის ძე ცაიშვილი** (დ. 20 დეკემბერი, 1929, თბილისი — გ. 18 მაისი, 1992, იქვე) — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, პროფესორი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ქართული ლიტერატურის ცნობილი მკვლევრის, სოლომონ ცაიშვილის ოჯახში. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი და სწავლა გააგრძელა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტის ასპირანტურაში, რომლის დირექტორიც მოგვიანებით გახდა.

ფართოდაა ცნობილი ს. ცაიშვილის შრომები, როგორც ძველი ქართული მწერლობის შესახებ, ასევე რუსთველოლოგიაში, 1964 წლიდან იყო „ვეფხისტყაოსნის“ აკადემიური ტექსტის დამდგენი კომისიის ჯერ თავმჯდომარის მოადგილე, შემდეგ მეცნიერ-დირექტორი.

სარგის ცაიშვილის კალამს ეკუთვნის გამოკვლევები და ესეები იაკობ ცურტაველზე, დავით გურამიშვილზე, ვახტანგ VI-ზე, ბესიკზე, იოსებ ტფილელზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე, ილია ჭავჭავაძეზე, ვაჟა-ფშაველაზე, ნიკო ლორთქიფანიძეზე, გალაკტიონ ტაბიძეზე, გერონტი ქიქოძეზე, კონსტანტინე გამსახურდიაზე, სიმონ ჩიქოვანზე, ლევან გოთუაზე და სხვებზე. მისი მრავალი ნაშრომი თარგმნილია უცხო ენებზე. გამოჩენილი კრიტიკოსისა და მეცნიერის ღვაწლი აღინიშნა 1977 წელს საქართველოს მწერალთა კავშირისა და 1989 წელს კორნელი კეკელიძის პრემიებით.

სარგის ცაიშვილს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული ენციკლოპედიის შექმნაში. დააარსა ჟურნალი, „ლიტერატურა და ხელოვნება“, იყო მისი მთავარი რედაქტორი. კითხულობდა ლექციებს თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, თბილისის უცხო ენების ინსტიტუტში, საქართველოს ტექნიკურ უნივერსიტეტში, სადაც 1986 წლიდან გარდაცვალებამდე ქართული ენისა და ლიტერატურის კათედრას ხელმძღვანელობდა. ის ასევე იყო სპორტსმენ-ალპინისტი, სპორტის ოსტატი და საქართველოს ალპინისტთა ფედერაციის პრეზიდენტი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა 
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 392,  თბ., 1994

 
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:ქართველი რუსთველოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ქობალია

საკუთარი სახელი **ქობალია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალიო ქობალია — ფილოლოგი, პოეტი
* გრიგოლ ქობალია — იურისტი, პოლიტიკოსი 
* ვერა ქობალია — ეკონომისტი
* ზაურ ქობალია — პოლიტიკოსი
* ივანე ქობალია — ფილოსოფოსი
* ირაკლი ქობალია — სპორტსმენი (ფეხბურთელი)
* ლოთი ქობალია — სამხედრო მეთაური
* ხვიჩა ქობალია — სპორტსმენი (სუმო)

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კამიანსკე

**კამიანსკე** (; 2016 წლამდე - **დნიპროძერჟინსკი** ) — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს დნიპროპეტროვსკის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 241475 კაცს შეადგენდა.

## დაძმობილებული ქალაქები 
* , ხიმკი 
* , ბობრუისკი 
* , კელცე 
* , თემირთაუ

## რესურსები ინტერნეტში
* დნიპროძერჟინსკის ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:დნიპროპეტროვსკის ოლქის ქალაქები
აკაკი წერეთელი (მღვიმე)

**აკაკი წერეთელი** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფელ სარეკის ტერიტორიაზე. მდებარეობს მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. გამომუშავებულია ზედაცარცულ კირქვებში. მღვიმეში შესასვლელი არის კლდოვანი ფარდულით, დაღმავალფსკერიანი და კარსტული გვირაბებისგან შედგება. შემდეგ ეშვება ჩრდილო-დასავლეთით პალეო მდინარის მიმართულებით. მღვიმის შესასვლელის სიმაღლე ზღვის დონიდან 455 მეტრია, ხოლო შეფარდებითი კი მდინარე ყვირილის დონიდან 75 მეტრი. მღვიმის სიღრმე 12 მეტრია, ჯამური სიგრძე 45 მეტრი, სიგანე – მინიმალური 1 მ, მაქსიმალური 2,5 მ, სიმაღლე მინიმალური 0,5 მ, მაქსიმალური კი 5 მ. მღვიმე ოთხსართულიან სიღრუეს წარმოადგენს.

მღვიმეში ჰაერის ტემპერატურა 14 გრადუსია. გაედინება პატარა ნაკადული, გვირაბის გაფართოებაში დიდ როლს თამაშობს დროებითი ღვარების ჭარბი ნაკადები. ქიმიური ნალექებიდან გვხდება სტალაქტიტები, სტალაგმიტები, კალციტის მოფარდაგებანი, მექანიკურიდან – ნგრევის ადგილობრივი მასალა, გამოფიტვის პროდუქტები, დროებითი ნაკადების მიერ შემოტანილია ალუვიონი, აგრეთვე მღვიმეში გვხდება მდინარეული რიყნარი მასალა. ბინადრობენ ობობები, მცირეჯაგრიანი რგოლოვანი ჭიები, მრავალფეხიანები და სხვა ცოცხალი ორგანიზმები.

ჭიათურა-საჩხერის გზატკეცილიდან მღვიმისკენ მიმავალი გზა მიემართება სოფელ სარეკის მიმართულებით. სასოფლო გზიდან მღვიმისკენ 150 მეტრის მანძილზე გრუნტის გზა მიუყვება სოფელ სარეკის მაცხოვრებელ ბიძინა აბჟანდაძის საკარმიდამო ნაკვეთთან ახლოს არსებულ კლდოვან ფარდულში. მღვიმის ბოლომდე გასავლელად საჭიროა სპელეოლოგიური აღჭურვილობა. მღვიმე გამოკვლეული იქნა 2015 წლის 23 თებერვალს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეომორფოლოგია, კარტოგრაფიის კათედრის ასისტენტ პროფესორის გიორგი დვალაშვილის მიერ.

## სახელწოდება
ახალ აღმოჩენილ კარსტულ მღვიმეს სახელი აკაკი წერეთლის დაბადებიდან 175 და გარდაცვალებიდან 100 წლისთავთან დაკავშირებით ეწოდა.

## გალერეა

 ფაილი:Cave Akaki Tsereteli 2.jpg |
 ფაილი:Cave Akaki Tsereteli 3.jpg |
 ფაილი:Cave Akaki Tsereteli 4.jpg |
 ფაილი:Cave Akaki Tsereteli 5.jpg |
 ფაილი:Cave Akaki Tsereteli 6.jpg |

## რესურსები ინტერნეტში
*ახალ აღმოჩენლილი მღვიმე – აკაკი წერეთელი 
*საჩხერის სოფელში, კლდოვან ფარდულში მღვიმე აღმოაჩინეს 
*აკაკის მღვიმე - აღმოჩენა საჩხერის რაიონში 

კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
სამარი (უკრაინა)

**სამარი** () — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს დნიპროპეტროვსკის ოლქში. 2024 წელს ქალაქის მოსახლეობა 66973 კაცს შეადგენდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დნიპროპეტროვსკის ოლქის ქალაქები
ამარილისის რაიონი

**ამარილისის რაიონი** () — რაიონი  პერუში, უანუკოს რეგიონის უანუკოს პროვინციაში. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1 910 მეტრზე. 2007 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 67 617 ადამიანს შეადგენდა, სიმჭიდროვე 502,02 ადამიანი კმ²-ზე. ფართობი 1910 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* პერუს რაიონები

## რესურსები ინტერნეტში
* *2007 წლის აღწერის მონაცემები* 
* პერუს სტატისტიკისა და ინფორმაციის ეროვნული ინსტიტუტი 

კატეგორია:უანუკოს რეგიონის რაიონები
კატეგორია:უანუკოს პროვინციის რაიონები
დანაწილებული დიეტა

**დანაწილებული**, ან **დაყოფილი დიეტა** — დიეტის ერთ-ერთი სახეობა, რომლის დროსაც წონაში დაკლების მთავარ პრინციპს წარმოადგენს დღის განმავლობაში მისაღებ საკვები რაციონიდან ცილებისა და ნახშირწყლების დანაწილება და მათი ცალ-ცალკე მიღება.

დანაწილებულ დიეტას საფუძვლად დაედო ამერიკელი ექიმის დრ. ჰოვარდ ჰეის (Dr. Howard Hay) თეორია, რომლის მიხედვითაც ცილების მონელება ორგანიზმში სრულიად განსხვავებული სახით მიმდინარეობს, ვიდრე ნახშირწყლებისა. აქედან გამომდინარეობს კვების პროდუქტების მკაცრი დაყოფა-დანაწილება. დიეტის სახელიც, - დანაწილებული, ან დაყოფილი დიეტა სწორედ დრ. ჰეის ამ თეორიის მთავარ პრინციპს აღწერს.

## ლიტერატურა 
* დანაწილებული დიეტის ერთი-ერთი სახეობა
* ზოგადი ინფორმაცია დანაწილებული დიეტის შესახებ 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Michael Kindt: *Die Haysche Trennkost*
* Deutsche Gesellschaft für Ernährung: *Haysche Trennkost ist als langfristige Ernährungsform nicht zu empfehlen* im Internet Archive; aus: DGE-special 02/98 vom 21. April 1998
* Carolin Mann: *Diäten im Check: Das taugt die Trennkost*; auf stern.de, Artikel vom 22. Januar 2010.
* Magazin für gesundes Abnehmen: *Trennkost zum Abnehmen im Überblick *; auf gesundesabnehmen.at, Artikel vom 10. Juni 2010

კატეგორია:სასმელ-საჭმელი
მახუნცეთის ჩანჩქერი

**მახუნცეთის ჩანჩქერი** — ჩანჩქერი საქართველოში, ქედის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ზედა მახუნცეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 335 მეტრზე, მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა მხარეს. პატარა შენაკადზე გამოედინება 50 მეტრის სიმაღლის ჩანჩქერი, რომელიც საკმაოდ მოზრდილ მორევს აჩენს. პორფირიტული ტუფებისა და ტუფბრექჩიების წყებით აგებული, ქედის იმ ნაწილში გამომდინარე ჩანჩქერი ძალზე შთამბეჭდავია და ბევრ მნახველს იზიდავს. აქვეა განლაგებული რესტორნის ტიპის კვების ობიექტები და ასევე საპიკნიკე ადგილები.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჩანჩქერები
ბერთის ვოკლუზი

**ბერთის ვოკლუზი** — ვოკლუზი საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ბერთაში, ზღვის დონიდან 1600 მეტრ სიმაღლეზე. აქ სოფლის ცენტრში ძველი ეკლესიის ქვეშ, ვულკანური წყებიდან გამოედინება დიდდებიტიანი ანკარა წყარო. უხსოვარი დროიდან ამ წყააროზე მოწყობილ ქვის აუზში ბინადრობს კალმახი. დიდი, მსუქანი, ზურგდახავსებული კალმახები თავისი ჯიშისათვის უჩვეულო სიზანტით დაცურავენ აუზში. მიუხედავად იმისა, რომ აუზს მდინარესთან დიდი გასასვლელი აკავშირებს კალმახები არ ტოვებენ საბინადროს. ეს აიხსნება კალმახების ადამიანთან შეგუებით, დღემდე მსგავსი პრეცედენტი მსოფლიოში დაფიქსირებული არ არის. თავდაპირველად ეს აუზი მასზე დაშენებული ეკლესიითურთ ფეოდალთა საკუთრება უნდა ყოფილიყო. XVIII საუკუნის ბოლოს სოფელი იმ მხარეს სხვა დასახლებულ პუნქტებთან ერთად ნასოფლარად იქცა.

## ლიტერატურა
* ჩვენი ღირსებანი, წიგნი IV, გვ. 169.

კატეგორია:საქართველოს ვოკლუზები
ოპერაცია ტორჩი

**ოპერაცია ტორჩი** (საწყის ეტაპზე **ოპერაცია ჯიმნასტი**) — ბრიტანულ-ამერიკული ოპერაცია, რომელიც დაიწყო 1942 წლის 8 ნოემბერს მეორე მსოფლიო ომის ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანიის დროს და მიზნად ისახავდა ფრანგულ ჩრდილოეთ აფრიკაში შეჭრას.

საბჭოთა კავშირმა დაარწმუნა შეერთებული შტატები და გაერთიანებული სამეფო დაეწყოთ ოპერაცია ევროპაში და ასევე გაეხსნათ მეორე ფრონტი აფრიკაში, რაც წითელ არმიაზე მესამე რაიხის ზეწოლას შეამცირებდა. ამერიკელმა მეთაურებმა დაიწყეს ოპერაცია სლეჯჰამერისთვის მზადება, რომელიც მიზნად ისახავდა ოკუპირებულ ევროპაში რაც შეიძლება სწრაფად დესანტირებას, თუმცა ბრიტანელ მეთაურებს მიაჩნდათ, რომ ამგვარი კურსი საბოლოოდ კატასტროფას გამოიწვევდა.

ნაცვლად ამისა წარდგენილ იქნა ფრანგულ ჩრდილოეთ აფრიკაზე შეტევის გეგმა, მისი დახმარებით შესაძლებელი იყო სრულად გაენთავისუფლებინათ ჩრდილოეთი აფრიკა ღერძის სახელმწიფოებისაგან, ასევე უკეთ გაეკონტროლებინათ ხმელთაშუა ზღვა და მომზადებულიყვნენ 1943 წლისთვის სამხრეთ ევროპაში შეჭრისათვის. აშშ-ის პრეზიდენტი ფრანკლინ რუზველტი ფიქრობდა, რომ ეს ოპერაცია არ იზლეოდა 1943 წლისთვის ევროპაში შეჭრის საშუალებას, თუმცა საბოლოოდ გადაწყვიტა ბრიტანეთის პრემიერისთვის უინსტონ ჩერჩილისთვის დაეჭირა მხარი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანიის თაიმლაინი
* ოპერაცია კინგფინი (მეორე მსოფლიო ომი)
* მეორე მსოფლიო ომის ბრძოლების სია
* ოპერაცია ოვერლორდი
* ოპერაცია ბაგრატიონი
* ოპერაცია ფლაგპული
* ოპერაცია ბარბაროსა
* ოპერაცია ჰასკი

## რესურსები ინტერნეტში 
* 1942 წლის 8 ნოემბრის დეტალური ისტორია 
* სამეფო ინჟინრების მუზეუმი  სამეფო ინჟინრები და მეორე მსოფლიო ომი (ოპერაცია ტორჩი)
* ეიზენჰაუერის ანგარიში ოპერაცია ტორჩზე 
* ოპერაცის ტორჩი
* ოპერაცია ტორჩი (მეორე მსოფლიო ომი)

კატეგორია:1942 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის შეჭრები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები
კატეგორია:აშშ-ის არმიის რეინჯერები
კატეგორია:ჩრდილოეთ აფრიკის კამპანია
კატეგორია:ვიშის საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:გიბრალტარი მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:მაროკო მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:ალჟირი მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:ტუნისი მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:მაროკოს სამხედრო ისტორია
კატეგორია:ალჟირის სამხედრო ისტორია
კატეგორია:გიბრალტარი 1942 წელს
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები საფრანგეთის მონაწილეობით
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის საზღვაო ბრძოლები გერმანიის მონაწილეობით
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები აშშ-ის მონაწილეობით
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები გაერთიანებული სამეფოს მონაწილეობით
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები და ბრძოლები კანადის მონაწილეობით
კატეგორია:აშშ-ის შეჭრები
კატეგორია:კანადის შეჭრები
კატეგორია:ნიდერლანდების შეჭრები
კატეგორია:ავსტრალიის შეჭრები
ჰიდეჰიკო ნაკაძავა

**ჰიდეჰიკო ნაკაძავა** (იაპ. 中澤英彦 ნაკაძავა ჰიდეჰიკო) — იაპონელი ფილოლოგი, სლავისტი. ჰიდეჰიკო ნაკაძავას სამეცნიერო სფერო — რუსული ენა, აგრეთვე უკრაინული ენა. 

## ცხოვრება და კვლევითი საქმიანობა 
ჰიდეჰიკო ნაკაძავა დაიბადა გუმას პრეფექტურაში; 1973 წელს დაასრულა სწავლა ტოკიოს უნივერსიტეტში უცხოური ფილოლოგიის ფაკულტეტზე რუსული ენის განხრით; ორი წლის შემდეგ დაამთავრა მაგისტრატურა რუსული ენის სპეციალიზაციით და სლავურ ფილოლოგიაზე დაიკავა ასისტენტის ადგილი. 2009 წლიდან ნაკაძავას უჭირავს ამავე უნივერსიტეტის აპირანტურის პროფესორის ადგილი და ითვლება რუსული ენის სპეციალისტად. 

### კირილიზაცია 
იაპონელი ენათმეცნიერის ჰიდეჰიკო ნაკაძავას სახელი ცნობილია აგრეთვე როგორც პრაქტიკული იაპონურ-რუსული ტრანსკრიფციის შემქმნელისა. არსებობს იაპონურ-რუსული პრაქტიკული ტრანსკრიფციის სულ ოთხი ვარიანტი, მაგრამ ჰიდეჰიკო ნაკაძავასეული სატრანსკრიფციო სისტემა არის ერთადერთი და ჯერჯერობით პირველი, რომლის ავტორიც არის იაპონელი.

## ნაკაძავასეული სისტემა 
2009 წელს იაპონურ-რუსული პროექტის ფარგლებში, რომელიც მიზნად ისახავდა ორივე ენისთვის პრაქტიკული ტრანსკრიფციის შემუშავებას, ჰიდეჰიკო ნაკაძავამ შექმნა შემდეგი ნაშრომი ニューエクスプレス ウクライナ語 [Українська мова. Діалоги]. — 東京: 白水社, 2009. — 頁18—19. :

### იაპონური ენის საკირილიზაციო ცხრილი 
## შრომები 
# はじめてのロシア語 [Учим русский язык впервые]. — 東京: 講談社, 1991.
# ロシアの文字と言葉 [Русские буквы и слова]. — 東京: 小峰書店, 2005.
# 日本語から引く知っておきたいロシア語 [Русский язык вместе с японским]. — 東京: 小学館, 2005.
# 日露新時代の社会的・言語的現状に対応したロシア語教育文法構築に関する総合的研究 [Комплексное исследование структуры грамматики русского языка]. — 東京: 中澤英彦, 2005—2007.
# 一冊目のロシア語 [Первая книга по русскому языку]. — 東京: 東洋書店, 2006.
# 使える・話せる・ロシア語単語 [Словарик русского языка]. — 東京: 語研, 2008.
# ニューエクスプレス ウクライナ語 [Украинский язык. Диалоги]. — 東京: 白水社, 2009.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Накадзава Хідехіко // Токійський університет іноземних мов 

კატეგორია:იაპონელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:იაპონური დამწერლობა
კატეგორია:ტრანსკრიფცია
კატეგორია:კირილიცა

კატეგორია:ტრანსლიტერაცია
ბორის ნემცოვი

**ბორის ნემცოვი** (; დ. 9 ოქტომბერი, 1959 — გ. 27 თებერვალი, 2015) — რუსი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე.

ბორის ნემცოვი იყო ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქის პირველი გუბერნატორი (1991-97). მოგვიანებით მუშაობდა რუსეთის მთავრობაში, სადაც იყო საწვავისა და ენერგეტიკის მინისტრი (1997), რუსეთის ვიცე-პრემიერი და უშიშროების საბჭოს წევრი (1997-98). გუბერნატორად და ვიცე-პრემიერად მუშაობის მომენტში იყო ამ თანამდებობებზე მყოფი ყველაზე ახალგაზრდა რუსი პოლიტიკოსი. რამდენიმეჯერ იყო არჩეული ქვეყნის პარლამენტში, 1990 წელს აირჩიეს რსფსრ-ის სახალხო დეპუტატად, ხოლო 1993 წელს — რუსეთის ფედერალური კრების ფედერაციის საბჭოში, 1995-1997 წლებში იყო ფედერაციის საბჭოს წევრი გუბერნატორის თანამდებობაზე.

1998 წელს ჩამოაყალიბა მოძრაობა „ახალგაზრდა რუსეთი“. 1998 წელსვე იყო თანადამფუძნებელი ჯგუფისა „მარჯვენა საქმე“, ხოლო 1999 წელს — ჯგუფისა „მემარჯვენე ძალების კავშირი“. ამ ჯგუფის დაშლის შემდეგ, 2008 წელს, დააფუძნა ლიბერალური პოლიტიკური მოძრაობა „სოლიდარობა“ (Солидарность). 1999-2003 წლებში იყო რუსეთის ფედერაციის ფედერალური კრების სახელმწიფო დუმის დეპუტატი, სადაც ეკავა სახელმწიფო დუმის თავმჯდომარის მოადგილისა და ფრაქცია მემარჯვენე ძალების კავშირის ხელმძღვანელის თანამდებობები. 2003 წლის შემდეგ მუშაობდა ბიზნესის სფეროსა და უკრაინის პრეზიდენტის შტატგარეშე მრჩევლად.

ბორის ნემცოვი მოკლეს 2015 წლის 27 თებერვალს, მოსკოვის ცენტრში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* .
* ბორის ნემცოვი , სტატია „სოლიდარობის“ საიტზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 9 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2015
კატეგორია:მოკლული რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ტროეკუროვის სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჩანასახი

[მინი|მარცხნივ 4 კვირის, ხოლო მარჯვნივ 8 კვირის [ადამიანის ემბრიონი]]
**ჩანასახი** — ორგანიზმი განვითარების ადრეულ სტადიაზე.

## ადამიანისა და ცხოველების ჩანასახი
იგივე ემბრიონი, ორგანიზმი განვითარების ადრეულ სტადიაზე, განაყოფიერებული კვერცხიდან (ზიგოტა) დამოუკიდებელი კვებისა და მოძრაობის უნარის ჩამოყალიბებამდე. ჩანასახი ვითარდება დედის სპეციალურ ორგანოებში.

## მცენარის ჩანასახი
[მინი|[გინკგოს ჩანასახი]]
მცენარის ჩანასახი, იგივე ემბრიო, ახალი ინდივიდის ნასახი, რომელიც ზიგოტიდან ვითარდება. ყველაზე მარტივი ემბრიონული განვითარება მწვანე წყალმცენარეებს აქვთ, მაგალითად, სპიროგირას ზიგოტა სპოროფიტული ძაფის გარეშე იწყებს მეიოზურ გაყოფას. ხავსებში ჩანასახი ვითარდება დედა ორგანიზმზე – გამეტოფიტზე და აქვე წარმოქმნის სპორებს. ლიკოპოდიუმის ჩანასახს აქვს 2 სიმეტრიული ბორცვი (საიდანაც წარმოიქმნება ფოთლები), მათ შორის მოთავსებულია ზრდის წერტილი. შვიტებსა და გვიმრებში ზიგოტიდან წარმოიქმნება 4 ზონა, რომელთაგანაც შესაბამისად ვითარდება ყლორტი, პირველი ფოთოლი, ფესვი და ფეხი, შიშველთესლოვანებში ჩანასახის განვითარების საწყის (ე. წ. ცენოციტურ) სტადიაზე მეტნაკლები რაოდენობით ვითარდება თავისუფალი ბირთვები. მოგვიანებით ბირთვებს შორის ჩნდება უჯრედული ტიხარი, ჩაისახება ყლორტი, ფესვი და ლებნები. ფარულთესლოვანებში განვითარების საწყის ეტაპზე თავისუფალი ბირთვების წარმოქმნა (გამონაკლისია იორდასალამი) არ ხდება, ფარულთესლოვანთა უმეტესობაში ზიგოტა წარმოქმნის ორ უჯრედს; აპიკალურიდან ვითარდება საკუთრივ ჩანასახი, ხოლო ბაზალურიდან — საკიდარი ანუ სუსპენზორი. ზიგოტის პირველი დაყოფების თავისებურებანი საფუძვლად უდევს ფარულთესლოვანთა ემბრიონული ტიპების კლასიფიკაციას, ემბრიოგენეზის გვიანდელ სტადიებზე ერთლებნიანებში პროემბრის აპიკალური ზონა იძლევა მხოლოდ ერთ ბორცვს (საიდანაც ერთი ლებანი წარმოიქმნება), ხოლო ორლებნიანებში ასეთი ბორცვი ორი ან ორზე მეტია. ჩანასახის კვებასემსახურება ენდოსპერმი, მოგვიანებით თესლში სამარაგო საკვები ნივთიერებები გროვდება ენდოსპერმში ან ლებნებში. თესლში ზოგჯერ არის სამარაგო საკვები ნივთიერებების შემცველი სხვა ქსოვილიც — პერისპერმი (წარმოქმნილი მუცელუსისგან). ევოლუციურ პროცესში ფარულთესლოვანთა ზოგიერთ ჯგუფში (მაგ., პარაზიტებსა და საპროფიტებში) ჩანასახი რედუცირებულია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ემბრიოგენეზე
* ჩანასახოვანი გარსები

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:ორგანიზმი განვითარების სტადიების მიხედვით
ვერხივცევე

**ვერხივცევე** () — ქალაქი უკრაინაში. მდებარეობს დნიპროპეტროვსკის ოლქში. 2013 წელს ქალაქის მოსახლეობა 10086 კაცს შეადგენდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დნიპროპეტროვსკის ოლქის ქალაქები
რესპირატორი

მინი|
**რესპირატორი** ( — ვსუნთქავ) — ხელსაწყო, რომელიც მოწყობილია მტვრისა და მავნე მინარევებისაგნ ადამიანის სასუნთქი ორგანოების ინდივიდუალური დაცვისათვის. 

**საიზოლაციო რესპირატორს** იყენებენ ჟანგბადის უკმარისობისას, აგრეთვე ჰაერში მავნე მინარევების მაღალი კონცენტრაციისას.

**მფილტრავი რესპირატორი** მსუბუქი და პორტატულია, მაგრამ ძლიერ და გაბინძურებულ ჰაერში სიაიზოლაციო რესპირატორებთან შედარებით ნაკლებად საიმედოა. რადიოაქტიური მტვრისაგან დამცველი რესპირატორის ფილტრებად იყენებენ ბოჭკოვან მასალას (ფეტრი, ბამბა და სხვა). 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხელსაწყოები
კიელცე

**კიელცე** (პოლ. Kielce) — ქალაქი სამხრეთ პოლონეთში, სვიეტოკშის სავოევოდოს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქალაქის ფართობი შეადგენს 109,45 კმ2-ს. 2014 წლის 30 ივნისის მდგომარეობით ქალაქში ცხოვრობს 199 475 ადამიანი, სიმჭიდროვეა 1 833 ადამიანი კმ2-ზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Website of Korona Kielce
* Municipal website 
* WICI Portal of Culture in Kielce 
* Website about new constructions in Kielce 
* Historic gallery of Kielce - Old Kielce on photos  , 
* Trade Fair Kielce
* Kielce Travel Guide 
* XVII century historical re-enactment group: Kompania Wolontarska 
* Our Kielce - Information and Entertainment site 
* Kielce City  
* English guide to Kielce 

კატეგორია:პოლონეთის ქალაქები
კატეგორია:პოლონეთის პოვიატები