open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კაკბის ბალახი

მინი|მარჯვნივ
**კაკბის ბალახი**, *დრიადი* () — მარადმწვანე გართხმული ბუჩქოვანი მცენარეების გვარი ვარდისებრთა ოჯახისა. ათზე მეტი სახეობა გავრცელებულია არქტიკულ და სუბარქტიკულ რაიონებში, ჩრდილო ზომიერი სარტყლის მაღალმთიანეთში ევრაზიასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. 

საქართველოში ერთადერთი სახეობაა — კავკასიის ენდემი Dryas caucasica. კაკბის ბალახს იყენებენ „ალპური გორაკების“ მოსაწყობად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარდისებრნი
აუფშალკე არენა

thumb|250px|ფელტინს არენა
**აუფშალკე არენა** (), რომელიც ამჟამად ცნობილია როგორც **ფელტინს არენა** () — სტადიონი გელზენკირხენში, საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავს შალკე 04.

არენის მშენებლობა 1998-2001 წლებში მიმდინარეობდა და 192 მილიონი ევრო დაჯდა. იტევს 61,482 (53,951 დასაჯდომი) მაყურებელს, უეფას კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია. 

სტადიონზე გაიმართა 2006 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შეხვედრები, ასევე 2004 წლის ჩემპიონთა ლიგის ფინალური დაპირისპირება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:გელზენკირხენი
კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო სტადიონები
კახი

**კახი** () — ქალაქი (1967 წლამდე დაბა) აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონის ცენტრი. მოსახლეობის რაოდენობა — 11,415 კაცი. გაშენებულია კავკასიონის სამხრეთ კალთის ძირში, მდინარე ქურმუხისწყლის ნაპირას. 

## ისტორია
ისტორიულად კახი საქართველოს აღმოსავლეთ განაპირა პროვინციის ჰერეთის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო. 1607 წელს ოსმალეთის სულთანმა აჰმედ I-მა სოფელი კახი დაუმტკიცა ელისუს სულთანს ალი-სულთან ბეგს.

1918-1921 წლებში კახი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ზაქათალის ოკრუგში შედიოდა. 1920 წლის 7 მაისის ხელშეკრულებით რუსეთის ფედერაციამ ზაქათალის, კახის და ბელაქნის რაიონები საქართველოს განუყოფელ ნაწილად აღიარა. 1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ მითითებით კახის რაიონი ზაქათალის და ბელაქნის რაიონებთან ერთად აზერბაიჯანის სსრ-ს გადაეცა. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა ხის დასამუშავებელი და სამრეეწველო კომბინატები, საყოფაცხოვრებო მომსახურების საწარმოები, ხილსაკონსერვო და ყველ-კარაქის ქარხნები. ქალაქის მიდამოებში განვითარებული იყო მეთამბაქოეობა, მებაღჩეობა და მებაღეობა. 

## ცნობილი ადამიანები
*დიმიტრი ჯანაშვილი ― ქართველი სასულიერო პირი
*მიხეილ ყულოშვილი ― ქართველი სასულიერო პირი
*მოსე ჯანაშვილი ― ქართველი ისტორიკოსი
*რაფიელ ივანიცკი — ქართველი პოლიტიკოსი
*რაჟდენ ხუციშვილი — ქართველი ფიზიკოსი

## გალერეა 

ფაილი:Nizami Ganjevi.jpg|ნიზამი განჯევის ძეგლი კახშიჯაბა ლაბაძის ფოტო 

## იხილეთ აგრეთვე
* კაკი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:შაქი-ზაქათალის რეგიონის ქალაქები
კაკალი

**კაკალი**, **ნიგვზის ხე** () — ფოთოლმცვივანი ხე კაკლისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 20—30 მ აღწევს, დიამეტრი 1,5 მ. შვეულად მდგომს ვარჯი ფართოდ აქვს გადაშლილი, კორომში კი ვიწროდ არის აზიდული. აქვს ლეგა, დაშაშრული ქერქი, ერთსქესიანი და ერთსახლიანი ყვავილები, კენტფრთართული, პრიალა ფოთოლი, რომელიც ეთეროვან ზეთს შეიცავს. ნაყოფი კურკიანაა (ე. წ. „კაკალი“). ბუნებრივად გავრცელებულია მცირე აზიაში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, ირანში, ჩინეთში, კავკასიასა და შუა აზიაში. ამიერკავკასიაში ველურად იზრდება თითქმის ყველგან, ქმნის მცირე კორომებს, მეტწილად კი ერთეული ხეებია. მდინარისპირა ვაკეთა ტყეებში შერეულია მუხასთან, თელასა და რცხილასთან.

საქართველოში ველური კაკლის ყველაზე დიდი კორომია მდინარე ალაზნის ნაპირებზე — პანკისის ხეობაში (10 ჰა) და ჯუმას ყურეში (ალაზნის ველის ჭალაში, 40 ჰა). კაკალი სინათლისა და სითბოს მოყვარულია. მაღალ მთებში (1500 მ-ზე ზევით) სიცივე აზიანებს, უძლებს 20-22&nbsp;°C-მდე ყინვას. საკმაოდ გვალვაგამძლეა. ვერ ეგუება ჭარბტენიან და ეწერ ნიადაგს. კარგად ზარობს ნოყიერ ნიადაგზე, თიხნარ-კირნარზე. 

ყვავილობს ფოთლის გაშლასთან ერთად, ნაყოფი მწიფდება აგვისტო-სექტემბერში. ნაყოფმსხმოიარეა 12 წლიდან 200 წლამდე. მოსავლიანი ხე — 100-200 კგ ნაყოფს იძლევა. მძლავრი ფესვთა სისტემა აქვს. მისი მერქანი (მეტადრე ნუჟრები) ძვირფასი საავეჯე მასალაა. კაკლის გული შეიცავს ცხიმებს (45-77%), ცილებს (8-21%), B1 ვიტამინსა და A პროვიტამინს. მკვახე ნაყოფი მდიდარია C ვიტამინით, მისგან მურაბას ამზადებენ მწიფე კაკლის გულისაგან — ნიგვზისაგან — ხდიან ზეთს და ხმარობენ საკონდიტრო წარმოებაში. წენგოსაგან ამზადებენ ყავისფერ საღებავს. ფოთლები და წენგო იხმარება მედიცინაში. კაკალი კარგი საჩრდილობელი ხეა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კაკალი
ვესტფალიენშტადიონი

thumb|350px|სიგნალ იდუნა პარკი
**ვესტფალიენშტადიონი** (), ოფიციალურად **სიგნალ იდუნა პარკი** () — სტადიონი დორტმუნდში, საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავს დორტმუნდის ბორუსია. იტევს 80.708 (67.000 დასაჯდომი) მაყურებელს და არის ყველაზე დიდი საფეხბურთო არენა გერმანიაში. უეფას კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია. აშენებულია 1971-1974 წლებში 1974 წლის ფეხბურთის მსოფლიო ჩემპიონატისთვის. ბოლო მოდერნიზაცია ჩაუტარდა 2005 წელს. აქ გაიმართა 1974 და 2006 წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატების შეხვედრები. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Westfalenstadion 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო სტადიონები
კატეგორია:დორტმუნდი
კაკლისებრნი

**კაკლისებრნი** (Juglandaceae) — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ხეებია, იშვიათად ბუჩქები. მეტწილად ერთსახლიანი ქარითმტვერია მცენარეებია. ნაყოფი კურკიანაა. 

ოჯახი აერთიანებს 8 გვარის 70-მდე სახეობას. ძირითადად გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ზომიერ და სუბტროპიკულ სარტყლებში. საქართველოში ბუნებრივად ამ ოჯახის 2 გვარია გავრცელებული კაკალი და ლაფანი. 

კულტივირებულია პლატიკარია, ციკლოკარია და კარია. კაკლისებრთა ნაყოფს იყენებენ საჭმელში, მერქანს — ავეჯის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*
კალათა

[მინი|[მზესუმზირას (*Helianthus annuus*) კალათა]]
**კალათა** () — მცენარის მონოპოდიური ყვავილედი, რომლის გაფართოებულ ყვავილსაჯდომზე (ღერძზე) ერთმანეთთან მჭიდროდ მიჯრილი ბევრი პატარა ყვავილი (ენისებრი, მილისებრი და სხვა) ზის. ასეთი ყვავილედი აქვს რთულყვავილოვნებს (გვირილა, ბაბუაწვერა, მზესუმზირა), ზოგ ქოლგოსანს (ლურჯი ნარი) და მაჩიტასებს. კალათას გარშემო შემოხვეული აქვს მრავალფოთოლაკიანი საერთო საბურველი, რომელსაც ქმნის განაპირა ყვავილების მფარავი ფოთლები ან კიდევ კენწრული, სახეცვლილი ფოთლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ალმასანი

**ალმასანი** () —  მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების სორიის პროვინციის ალმასანის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 166,53 კმ². მოსახლეობა — 5477 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* სორიის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ალმასანის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:სორიის მუნიციპალიტეტები
კალამიტისნაირნი

**კალამიტისნაირნი** () — გადაშენებულ მცენარეთა რიგი. გარეგნულად წააგავდნენ გიგანტურ შვიტებს. მათგან განსხვავებით კალამიტისნაირთ მძლავრად განვითარებული მეორეული მერქანი ჰქონდათ, მაგრამ ადრეულად დაშლილი გულგულის ადგილას მათ ღეროშიც დიდი ღრუ იყო. 

კალამიტისნაირთა ძირითადი გვარი —  — 3 ქვეგვარისაგან შედგება. პრიმიტიული კალამიტისნაირნი (ოსტეროკალამიტები) წარმოიშვნენ დევონური პერიოდის ბოლოს დაკარბონულის შუა პერიოდში შეიცვალნენ ნამდვილი კალამიტისნაირით, რომლებიც შემდეგ პერმულ პერიოდში გადაშენდნენ. კალამიტისნაირნი ყველაზე ფართოდ იყო გავრცელებული ტროპიკული ზონის დაბლობებსა და დაჭაობებულ ადგილებში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული მცენარეები
კალანუსები

**კალანუსები** (), პლანქტონური უხერხემლოების ქვერიგი ნიჩაბფეხიანების რიგისა. მათი სიგრძე 0,5-14 მმ აღწევს. თავმკერდზე თვალი და 5 წყვილი დანამატი აქვთ, მკერდზე — ყბაფეხები და 4-5 წყვილი საცურაო ფეხი. სუნთქავენ სხეულის ზედაპირით. დედალი კვერცხებს წყალში დებს ან პარკით ატარებს. კალანუსები იკვებებიან ფიტოპლანქტონით, იშვიათად მტაცებლობენ. თავის მხრივ, კალანუსებსაც ლიფსიტები და პლანქტონის მჭამელი თევზები ანადგურებენ. ცნობილია კალანუსების 200 გვარის 2000-ზე მეტი სახეობა. ფართოდ არიან გავრცელებული. ზღვის კუნძულების უმრავლესობას ბიოლუმინესცენცია ახასიათებს.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 5, გვ. 327, თბ., 1980

კატეგორია:ნიჩაბფეხიანები
კალაპოტი

მინი|მცირე მდინარის კალაპოტი.
**კალაპოტი** — ხეობის ნაწილი, რომელიც წყლის ნაკადს უკავია. კალაპოტი შესაძლოა რამდენიმე მეტრიდან ათეული კილომეტრი სიგანის იყოს. ბარის მდინარეთა კალაპოტი მეტწილად დაკლაკნილი ან დატოტვილია, უმთავრესად ლამით, ქვიშითა და ხრეშით მოფენილი. მთის მდინარეთა კალაპოტი უფრო სწორი, ლოდნარიანი, ჭორომიანი და ჩანჩქერიანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეომორფოლოგია
სარგის კაკაბაძე

**სარგის ნესტორის ძე კაკაბაძე** (დ.  19 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 7 ოქტომბერი], 1886, სოფელი კუხი, ახლანდელი ხონის მუნიციპალიტეტი — გ. 2 აპრილი, 1967, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი და ფილოლოგი, პროფესორი (1949).

## ბიოგრაფია
სწავლობდა ვენის უნივერსიტეტში, დაამთავრა პეტერბურგის უნივერსიტეტის აღმოსავლური ენების ფაკულტეტი. 1911–1919 წლებში კითხულობდა ლექციებს თბილისის ქალთა უმაღლეს კურსებზე, ხოლო შემდეგ, 1952 წლამდე, საქართველოს სხვადასხვა უმაღლეს სასწავლებელში. 1918-1932 წლებში იყო სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის კავკასიის ისტორია-არქეოლოგიის ინსტიტუტის თანამშრომელი, 1921–1926 — საქართველოს ისტორიის არქივის გამგე, 1945–1961 — იმავე არქივის ძველი აქტების განყოფილების გამგე. 1924-1934 წლებში ხელმძღვანელობდა სიძველეთა დაცვის კომიტეტს.

გამოქვეყნებული აქვს შრომები საქართველოს სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური ისტორიის, დამხმარე ისტორიის დისციპლინების, ფილოლოგიისა და ტექსტოლოგიის საკითხებზე. შეისწავლა  და გამოაქვეყნა მრავალი ისტორიული დოკუმენტი. მისი რედაქტორობით გამოქვეყნდა ვეფხისტყაოსანი ვრცელი გამოკვლევებით (1913, 1927), ჩახრუხაძის „თამარიანი“ (1937), შავთელის „აბდულმესიანი“ (1913, 1937) და „ამირანდარეჯანიანი“ (1939). მუშაობდა ეთნოგენეზის, ისტორიული გეოგრაფიისა და დემოგრაფიის, ადმინისტრაციული დაყოფისა და მმართველობის საკითხებზე. იყო „საისტორიო მოამბის“ (1924–1925, 4 წიგნი), „საისტორიო კრებულის“ (1928–1929, 4 წიგნი) რედაქტორი.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მის გვერდით დასაფლავებულია მისი მეუღლე — **მარიამ ნიკოლოზის ასული ზუმბულიძე** (დ. 6 ნოემბერი, 1893, გურჯაანი — გ. 7 სექტემბერი, 1984, თბილისი). მისი ძმა იყო მხატვარი დავით კაკაბაძე. თბილისში არსებობს ძმების სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 198, თბ., 1994

**ტუხაშვილი ლ.,* ისტორიკოსი სარგის კაკაბაძე. «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1977, № 4;
* *Шота Бадридзе*, Саргис Несторович Какабадзе: Историк, филолог, 1886-1967 гг.; АН ГССР, Ин-т истории, археологии и этнографии им. Ив. Джавахишвили, Тбилиси Мецниереба, 1986.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* სარგის კაკაბაძე – ბიოგრაფია // ბურუსი

კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული  19 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი  2 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
სარგის
კაკი

**კაკი**, *კახი* — საქართველოს ისტორიულ პროვინციის ჰერეთის მნიშვნელოვანი პუნქტი და მხარე ახლანდელი აზერბაიჯანის ფარგლებში. მოიცავს კახის რაიონის ტერიტორიას. ისტორიული პუნქტი კახის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია. პირველად იხსენიება XI საუკუნის დასაწყისში, როგორც მნიშვნელოვანი სავაჭრო დაბა.

პოლიტიკურ ერთეულად ჩამოყალიბდა მას შემდეგ, რაც 1604 წელს ირანის შაჰმა აბას I-მა კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს ჰერეთის აღმოსავლეთი განაპირა თემი კაკი ჩამოართვა და წახურელ ლეკებს გადასცა. კაკი იყოფოდა 3 ნაწილად: კახ-ბაში, კახ-ინგილო და კახ-მუღალი. XVIII საუკუნის I მეოთხედში კაკში საბოლოოდ ჩამოყალიბდა წახურელ ლეკთა ე. წ. უბატონო თემები (ელისუს, ყარადულაკის, სუვაგილისა და წახურის), რომელთაც კახეთის სამეფოს საკმაოდ დიდი ნაწილი თავიანთი გავლენის ქვეშ მოაქციეს და დაიმორჩილეს. ასე ჩაეყარა საფუძველი შემდგომი დროის ელისუს სასულთნოს, რომელიც XIX საუკუნის შუა ხანებში რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კახის რაიონი

## ლიტერატურა 
* *პაპუაშვილი თ.,* ჭარ-ბელაქანი, თბ., 1973;
* *მისივე,* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970;
* *ბერძენიშვილი ნ.,* აღმოსავლეთ კახეთის წარსულიდან, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, ტ. 3, თბ., 1966

კატეგორია:ჰერეთი
კალიები

**კალიები** () — მწერების ზეოჯახი სწორფრთიანების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 9 სმ აღწევს. აქვთ 2 წყვილი ფრთა ან სულ უფრთოები არიან. ზოგჯერ ფრთები განვითარებადაუმთავრებელია. უკანა ფეხებს სახტომად იყენებენ. მოკლე კვერცხსადები აქვთ. კვერცხებს დებენ გროვებად, რომლებიც ქაფისებრი სითხის გარსშია გახვეული. გაცივებისას სითხე მკვრივდება. მატლები გაზაფხულზე იჩეკებიან. კანს 4—7-ჯერ იცვლიან. ზეოჯახში 10000-მდე სახეობაა. კალიების მრავალი სახეობა დიდ ზიანს აყენებს სოფლის მეურნეობას. 

ზოგიერთი სახეობის კალია ზედა ფრთების გამსხვილებულ ძარღვებზე უკანა კიდურების ხახუნით გამოსცემს ჭრიჭინა ბგერებს. მუცლის პირველი სეგმენტის გვერდებზე კარგად განვითარებული სმენის ორგანოები აქვთ. 
საქართველოში ყველაზე მავნე სახეობებია ეგვიპტური კალია (Anacridium aegypticum), იტალიური კალია (Caliliptamus italicus), მაროკოს კალია (Dociostaurus maroccanus), გადამფრენი ანუ აზიური კალია (Locusta migratoria).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სწორფრთიანები
კალიმა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კალიმა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კალიმა  — პეპლების გვარი
* კალიმა — ქალაქი კონგოს დემოკრატიულ  რესპუბლიკაში
კალიმა (გვარი)

**კალიმა** () — პეპლების გვარი ნიმფალიდისებრთა ოჯახისა. მათი ფრთების შლილი 6-8 სმ აღწევს. ტოტზე მჯდომი ფრთებაკეცილი პეპელა ფორმითა და შეფერვით გამხმარ ფოთოლს ჰგავს (მიმიკრიის კლასიკური მაგალითი). ფრთების ზედა მხარე კაშკაშა ფერებითაა მოხატული. გვარში რამდენიმე სახეობაა. გავრცელებულია ტროპიკულ აზიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნიმფალიდისებრნი
კალაური (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კალაური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კალაური — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
* კალაური — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში
კალინინო

**კალინინო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## აზერბაიჯანი
*კალინინო — სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში
## საქართველო
* კალინინო — სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში
* სამება — ყოფილი კალინინო, სოფელი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტში

## ჩუვაშეთი
*კალინინო  — სოფელი ჩუვაშეთში
კალიფორნია (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კალიფორნია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კალიფორნია — შტატი აშშ-ში
* კალიფორნია — ნახევარკუნძული მექსიკაში
* კალიფორნია — ყურე ჩრდილოეთ ამერიკის წყნარი ოკეანის სანაპიროზე
კალიფორნიის ფარიანა

**კალიფორნიის ფარიანა** () — მწერი ფარიანების ოჯახისა. საკარანტინო მავნებელია. მოზრდილი მწერი დაფარულია ფარით. დედლის ფარიც და ლიმონისფერი სხეულიც მრგვალია. მამალს მოგრძო ფარი, ღია ნარინჯისფერი სხეული, ფრთები, კიდურები და ულვაშები აქვს. კალიფორნიის ფარიანა გავრცელებულია ყველგან. აზიანებს 200-ზე მეტი სახეობის ხეხილს, დეკორატიულ მცენარეებსა და ტყის ფოთლოვან ჯიშებს. ძლიერ დაზიანებული ხე ხმება. დედალი კალიფორნიის ფარიანა 100-300 მატლს შობს. წელიწადში 1-4 თაობას იძლევა.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ჯანსაღი მცენარის დარგვა, შტამბსა და ტოტებზე მკვდარი ქერქის მოცილება, ვარჯის გამეჩხრება, ენტომოფაგებისა და ინსექტიციდების გამოყენება და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნახევრადხეშეშფრთიანები
კალმარები

**კალმარები** () — თავფეხიანი მოლუსკების ქვერიგი ათფეხიანთა რიგისა. მათი უმრავლესობის სხეულის სიგრძე 0,25-0,5 მ აღწევს. არიან გიგანტებიც. კალმარებს წაგრძელებული, ტორპედოსებრი სხეული აქვთ. სწრაფად მოძრაობენ. წყლიდან 7 მ სიმაღლემდე შეუძლიათ ამოხტომა. აქვთ კარგად განვითარებული ფარფლები, 10 საცეცი (ანუ „ხელები“), დიდი თვალები. ბინადრობენ წყლის სიღრმეში. განსაკუთრებით ბევრია ტროპიკულ ზღვებში. ბინადრობენ ჩრდილოეთის ყინულოვან ოკეანეში, ბერინგის სრუტეში, ოხოტისა და იაპონიის ზღვებში. იკვებებიან თევზით და უხერხემლო ცხოველებით. კვერცხებს დებენ მოცურავე საგნებზე. კალმარებს საკვებად იყენებენ როგორც ნედლად, ისე დაკონსერვებულს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თავფეხიანები
კალმახები

[მინი|[ყავისფერი კალმახი (Salmo trutta m. fario).]]
**კალმახები** — თევზები ორაგულისებრთა ოჯახისა. გამსვლელ ორაგულთა გვარის (Salmo და Oncorhynchus) მტკნარი წყლის ფორმებია. ბინადრობენ მთის ტბებსა და მდინარეებში. უყვართ ცივი, ჟანგბადით მდიდარი, სუფთა წყალი. ტბებში უფრო დიდი კალმახებია (ზოგჯერ 34 კგ აღწევს), მდინარეებში პატარებია (0,8 კგ, იშვიათად 2 კგ-მდე). სხეულზე ემჩნევათ წითელი, შავი, ნარინჯისფერი და სხვა ფერის  ხალები. ცნობილია ევროპული კალმახები და ჩრდილოამერიკული ანუ ცისარტყელოვანი კალმახები. ცისარტყელოვან კალმახებს სხეულის გვერდებზე გასდევს ცისარტყელასებრი ზოლები. მისი კვერცხი მსხვილია (დიამეტრი 5 მმ-მდე აღწევს), ნარინჯისფერი. სწრაფად იზრდება, კარგად უძლებს დაავადებებს და სითბოს. კალმახები საქართველოში გავრცელებულია ფარავნის, საღამოს, ტაბაწყურის, რიწის ტბებსა და მრავალ მდინარეში. იკვებებიან კიბოსნაირებით, მწერებით, თევზებით და სხვა. სარეწაო მნიშვნელობა აქვს დიდი ტბების, მდინარეებსი კალმახებს. აკლიმატიზაციისა და ტბორული მეთევზეობის ძვირფასი ობიექტია. საქართველოში ცისარტყელოვანი კალმახების მეურნეობაა აფხაზეთსა და რუისში (ქარელის რაიონი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორაგულისებრნი
კალდერა

[მინი|330პქ|მოზრდილი კალდერა ([ალასკა (შტატი)|ალასკა)]]
**კალდერა** ( — დიდი ქვაბი) — წრიული ან ოვალური ფორმის ვულკანური წარმოშობის ღრმული. აქვს ციცაბო ან საფეხურებიანი კედლები და თითქმის ბრტყელი ფსკერი. დიამეტრი 10-15 კმ, ზოგჯერ მეტიც, სიღრმე — რამდენიმე ასეული მ. 

განარჩევენ *აფეთქებითსა* და* ჩაქცევით* კალდერებს. პირველი წარმოიქმნება ვულკანურ ყელში დაგროვილი აირების აფეთქებით, მეორე — დაცარიელებული მაგმური კერის  სახურავზე გაჩენილი წრიული რღვევების გასწვრივ ხმელეთის ზედაპირის ჩაქცევით. ასეთი კალდერები უფრო დიდია და უფრო ხშირად გვხვდება. კალდერა ხშირად დაკავებულია ტბებით.

რელიეფის ასეთი ფორმები გვხვდება იაპონიაში, ფილიპინებში, ალასკაში და სხვ. 

მოზრდილი კალდერა გვხვდება სამხრეთ საქართველოშიც, მათ შორის აღსანიშნავია მთა სამსარის ვულკანური კონუსის შიგნით არსებული 3 კმ დიამეტრის კალდერა, რომლის ფსკერი სხვადასხვა მყინვარული მასალითაა მოფენილი, სადაც გაბნეულია წვრილ-წვრილი ტბები. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* მაარი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვულკანოლოგია
კატეგორია:ვულკანები
კაკლუჭა

**კაკლუჭა** () — ერთთესლიანი უხსნელი ნაყოფი, რომელიც შედის აპოკარპული ნაყოფის — ნაყოფედის შემადგენლობაში (მაგ., ბაია). ზოგჯერ კაკლუჭას უწოდებენ სხვა მცირე ზომის ერთთესლიან ნაყოფს (შავთარას „აპოკარპული კაკლუჭა“, წიწიბურას „ლიზიკარპული კაკლუჭა“), აგრეთვე შავწამალასებრთა და ტუჩოსანთა ერემებს და რძიანასებრთა მერიკარპიუმებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნაყოფის მორფოლოგია
კალმახი (ციხესიმაგრე)

**კალმახის ციხე**, *სოლომონისის ციხე* — საფორტიფიკაციო ნაგებობა ისტორიულ სამხრეთ საქართველოში — ტაოში, დღევანდელი თურქეთის ტერიტორიაზე, სოფელ ევბაკანის (ძველი სახელწოდება — სოლომონისი) სამხრეთით, კლდეზე შემორჩენილია წერილობითი წყაროებიდან ცნობილი ციხე. აგებულია VIII საუკუნეში. XI საუკუნემდე ტაოს ცენტრს წარმოადგენდა. XI საუკუნეში კალმახის გამგებლებს კალმახის ერისთავები ეწოდებოდათ. IX საუკუნეში გურგენ კურაპალატის რეზიდენცია იყო. კალმახის ციხეში ჩააბარეს მეფე ბაგრატ IV-ს  (XI ს.) დატყვევებული კლდეკარის მეამბოხე ერისთავი ლიპარიტ და მისი ძე ივანე.

კალმახის შესახებ ვახუშტი ბაგრატიონი გადმოგვცემს:

კალმახის ციხე (კამხის კალე) არქეოლოგიურად შეუსწავლელია. კამხის კალე აგებულია მთის წვერზე. მთის მასივი ხელოვნურადაა ჩაკვეთილი მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, სადაც ციხე იყო აღმართული. ჩრდილოეთ მხარეს დაახლ. 30 მ სიგრძეზე შემორჩენილია გალავნის ნაწილი, შუაში ორი წრიული კოშკით. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში განირჩევა მესამე კოშკის ფუნდამენტი. გალავანი აგებულია უხეში ფლეთილი ქვით დუღაბზე. გალავნის შიდა სივრცე შედგებოდა ორი თავდაცვითი ზონისაგან. სამხრეთის მხარე უფრო ცუდად იყო დაცული. იქ კლდე ჩამოშლილია. კარიბჭე უნდა ყოფილიყო შუამდებარე ორ კოშკს შორის. კალმახის ციხე XVII ს-ში მიატოვეს ქართველებმა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:თურქეთის ციხესიმაგრეები
კალოთანა

**კალოთანა**, **კალოთანისღელე** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მდინარე ხევსურეთის არაგვის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2978 მ. აგებულია ლიასური თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალოთანის მიდამოები შემოსილია ალპური მდელოებით. საცალფეხო გზა გადადის ხევსურეთის არაგვის ხეობიდან მდინარე არხოტისწყლის ხეობაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
კალოს მსხალი

**კალოს მსხალი** — ქართული მსხლის საზაფხულო ჯიშების საერთო სახელწოდება. გავრცელებულია სამრეწველო მეხილეობის რაიონებში, უმეტესად საკარმიდამო ნაკვეთებზე — სამარიობის, საელიობოს, ივლისის მსხლისა და სხვა სახელწოდებებით. ხე სწრაფად იზრდება, განიერ-პირამიდულია. მსხმოიარობას გვიან იწყებს. უხვმოსავლიანია. ნაყოფი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, უმეტესად ასიმეტრიული. მოყვითალო კანის ქვეშ უხვი მწვანე წერტილები აქვს. რბილობი მკვრივია, მუქი ყავისფერია, საკმაოდ წვნიანი. კარგი გემო და არომატი აქვს. ნაყოფი დიდხანს არ ინახება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული მსხლის ჯიშები
კალოუბანი

**კალოუბანი**, *კალობანი* — თბილისის ისტორიული გარეთუბნის ერთ-ერთი მიკროუბანი, ასე ეწოდებოდა თბილისის იმ ტერიტორიას, რომელიც ყოფილი პიონერთა სასახლისა და ისტორიის მუზეუმის ირგვლივაა. წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVI საუკუნეში. პლატონ იოსელიანი გადმოგვცემს ლეგენდას, რომლის მიხედვითაც, კალოზე, თემურ-ლენგის შემოსევისას, ბავშვები გაუთელავთ ცხენებით; ზოგიერთის აზრით კი ეს სახელი, ეს სიტყვა „კალაუბნიდან“, ანუ, „კალას უბნიდან“ არის ნაწარმოები. პლატონ იოსელიანი ამ დასახლებას სხვაგვარად განმარტავს: კალოუბნის ეკლესია უწინ მცხეთაშიც ყოფილა. იქ მოთავსებულ ხატზე გაკეთებული წარწერა მიუთითებს, რომ ეკლესია იმ ადგილზე იდგა, რომელიც მეფის კალოს ეკავა. კალოუბნის სახელწოდება სხვაგანაც ყოფილა. ასე რომ, თბილისის უბნისა და ეკლესიის დასახელება ძველად იმ მიდამოებში განლაგებული კალოებისგან უნდა მოდიოდეს. კალოუბანში (ახლანდელი კინოთეატრ „რუსთაველის“ ადგილას) იდგა ადრინდელი შუა საუკუნეების წმინდა გიორგის საყდარი.

## ლიტერატურა
* თ. კვირკველია, „ძველთბილისური დასახელებანი“ (გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბილისი, 1985)
* *Иоселиани П. И.,* Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866;

კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
ოლიმპიაშტადიონი (ბერლინი)

**ოლიმპიაშტადიონი** () — სტადიონი ბერლინში. საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავს საფეხბურთო კლუბი „ჰერტა“. იტევს 74 064 მაყურებელს. უეფა-ს კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია.

სპორტული კომპლექსი „ოლიმპიაპარკი“, რომლის ცენტრად ამჟამად ითვლება „ოლიმპიაშტადიონი“, აშენდა პირველ მსოფლიო ომამდე, როდესაც ბერლინმა 1916 წლის ზაფხულის ოლიმპიადის მასპინძლობის უფლება მოიპოვა.

1933 წელს გერმანიის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ ნაცისტებმა გადაწყვიტეს ზაფხულის ოლიმპიადა, რომელიც 1936 წელს ბერლინში იმართებოდა, პროპაგანდისთვის გამოეყენებინათ. ჰიტლერმა ახალი სპორტული კომპლექსის აშენების ბრძანება გასცა, რომელშიც შედიოდა სრულიად ახალი ოლიმპიაშტადიონის აგება. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1934-1936 წლებში, რის შემდეგაც სტადიონი 110,000 მაყურებელს იტევდა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს ოლიმპიაშტადიონი ნაწილობრივ  დაზიანდა, ამიტომ 1960-1962 წლებში ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია.

სტადიონს სრული რეკონსტრუქცია 2006 წლის  მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატისათვის ჩაუტარდა, რომელიც დასრულდა ჩემპიონატამდე ერთი წლით ადრე და 242 მილიონი ევრო დაჯდა. 
 
სტადიონზე გაიმართა 1974 და 2006 წლების მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატების შეხვედრები, მათ შორის 2006 წლის ჩემპიონატის ფინალური დაპირისპირება. აქ ყოველწლიურად იმართება გერმანიის საფეხბურთო თასის ფინალური შეხვედრა.

## გალერეა 

სურათი:Bundesarchiv Bild 183-R82532, Berlin, Olympia-Stadion (Luftaufnahme).jpg|ოლიმპიაშტადიონი 1936 წლის ოლიმპიადის დროს
სურათი:Berliner Olympiastadion innen.jpg|ოლიმპიაშტადიონი ბოლო რეკონსტრუქციამდე

სურათი:Berlin Olympiastadion nach Umbau.jpg|ოლიმპიაშტადიონი ბოლო რეკონსტრუქციის შემდეგ

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* სურათები ოლიმპიაშტადიონი (ბერლინი) 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბერლინის არქიტექტურა
კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო სტადიონები
კატეგორია:ნაცისტური არქიტექტურა
კატეგორია:ოლიმპიური სტადიონები
WordPress

**WordPress** — ბლოგის და საიტების მართვის სისტემა. დაწერილია PHP პროგრამირების ენაზე და იყენებს MySQL მონაცემთა ბაზას. ვრცელდება GNU GPL ლიცენზით.

2013 წლის აგვისტოსთვის WordPress იყენებდა 10 მილიონი საიტის 22 პროცენტი. იგი არის ბლოგინგის ყველაზე პოპულარული საშუალება ინტერნეტში.  ამჟამად გამოიყენება 60 მილიონზე მეტ საიტზე.

WordPress პირველად გამოქვეყნდა 2003 წლის 27 მაისს, დამაარსებლების, მეტ მალენვეგის  და მაიკ ლიტლის მიერ,, *b2/cafelog*-ის განშტოების სახით. სისტემის მუდმივი ლიცენზიაა GPLv2 (ან უფრო გვიანდელი).

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*WordPress-ის ფონდი

## სქოლიო 

კატეგორია:ბლოგის პროგრამული უზრუნველყოფა
კატეგორია:საიტის მართვის სისტემები
კალოური

**კალოური** — ქართული ფოლკლორული ლექს-სიმღერა, მიწათმოქმედებასთან დაკავშირებული შრომის პოეზიის ერთ-ერთი სახეობა. ასრულებს მამაკაცთა ჯგუფი კალოზე მუშაობის დროს. სიმღერა ერთხმიანია. ტექსტი უმთავრესად 5-მარცვლიანი შაირით არის გადმოცემული. კალოურის ტექსტებში გადმოცემულია ლეწვისა თუ ხორბლის განიავების პროცესი, სოციალური უთანასწორობის განცდა, კარგი ამინდის ნატვრა და სხვა. ლექს-სიმღერებს ზოგჯერ წამახალისებელი, სალაღობო ხასიათი აქვს. ისევე როგორც სხვა სამიწათმოქმედო სიმღერებში. კალოურშიც ხშირად იხსენიება ოროველა.

## ლიტერატურა
**მამალაძე თ.,* შრომის სიმღერები კახეთში, თბ., 1962;
**ოქროშიძე თ.,* ქართული ხალხური შრომის პოეზია, თბ., 1963;

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
კალცეფილები

**კალცეფილები** ( ნათესაობითი ბრუნვა calcis კირი და    — მიყვარს), *კალცეფიტები* — მცენარეები, რომლებიც უკეთ ხარობენ კალციუმით მდიდარ ნიადაგებზე, აგრეთვე კირქვიან, მერგელიან, ცარციან და სხვა ადგილებში. ეს დაკავშირებულია ნიადაგის ტუტე რეაქციასა და მის ზოგ ფიზიკურ თვისებებთან (კარგი წყალგამტარობა, გახურება და სხვა). კალცეფილებია ტყის ფრინტა, ციმბირის ლარიქსი, ბიჭვინთის ფიჭვი, ყვითელი იონჯა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
კალოუბნობა

**კალოუბნობა** — ქართული ხალხური რელიგიური დღეობა. იმართებოდა კალოუბნად წოდებულ საკულტო ცენტრში აღდგომის მე-5 კვირას, დღესაც იმართება ზემო ხანდაკში (ქართლი) და მცხეთის ზემოთ, წმ. გიორგის სახელობის კალოუბნის ეკლესიაში. მლოცველებს მიჰქონდათ შესაწირავი და ასრულებდნენ სათანადო რიტუალს, იმართებოდა პურობა.

## ლიტერატურა
* *ლუტიძე ბ.,* ადგილობრივი ქრისტიანული დღესასწაულები და მათი მავნე ხასიათი, თბ., 1958;
**სოხაძე ა.,* ქართველთა უძველესი სარწმუნოებისა და მის გადმონაშთებთან ბრძოლის ისტორიიდან, თბ., 1964;
**სოხაძე ა.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 341, თბ., 1980

კატეგორია:ქართული რიტუალები
კალცეფობები

**კალცეფობები** (  ნათესაობითი ბრუნვა calcis — კირი და   — შიში) — მცენარეები, რომლებიც გაურბიან კირით მდიდარ ნიადაგებს (თუ სხვა სუბსტრატს) და კარგად ხარობენ მჟავე ან ნეიტრალური რეაქციის მქონე ნიადაგებზე. როდესაც კალციუმის მოქმედება გაწონასწორებულია წყალბადიონების შესაბამისი კონცენტაციით (pH < 5,7), მაშინ კალცეფობებს კალციუმით მდიდარ ნიადაგებზეც შეუძლია არსებობა. კალცეფობებია ტორფის ხავსები, წყლის ბამბა, ბუერა, დროზერა და სხვა. შეადარეთ კალცეფილები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
თავისუფლების მოედანი

საკუთარი სახელი **თავისუფლების მოედანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

**საქალაქო მოედანს**:
* თავისუფლების მოედანი — ქ. თბილისის ცენტრალური მოედანი;
* თავისუფლების მოედანი — ქ. ხარკოვის ცენტრალური მოედანი;
* თავისუფლების მოედანი — ქ. ბაქო;
* თავისუფლების მოედანი — ქ. ერევანი;
* თავისუფლების მოედანი — ქ. რუსთავის ცენტრალური მოედანი;
* ნამესტიე სლობოდი — ქ. ბრატისლავას ცენტრალური მოედანი;

**თბილისის მეტროპოლიტენის სადგურს**:
* თავისუფლების მოედანი (თბილისის მეტრო)

## სხვა
*თავისუფლების მოედანი — პოლიტიკური პარტია საქართველოში.
კამპ ნოუ

**„კამპ ნოუ“** () — საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონას“ სტადიონი. ოფიციალური გახსნა შედგა 1957 წლის 24 სექტემბერს. გახნის მომენტიდან სტადიონი ეკუთვნოდა კატალონიურ საფეხბურთო კლუბს და თავდაპირველოდა ეწოდებოდა *Estadi del FC Barcelona* (*საფეხბურთო კლუბ „ბარსელონას“ სტადიონი*), თუმცა მაშინაც კი მას უწოდებდნენ „კამპ ნოუს“. თავისი ამჟამინდელი სახელწოდება ოფიციალურად სტადიონმა მიიღო 2000 წელს. „კამპ ნოუ“ ყველაზე ტევადი სტადიონია არა მარტო ესპანეთში, არამედ მთელ ევროპაშიც: ის იტევს 99 453 მაყურებელს.

„კამპ ნოუ“ ერთ-ერთია იმ მცირე ევროპული სტადიონებიდან, რომლებსაც უეფა ხუთი ვარსკვლავით აფასებს.

სტადიონის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბარსელონას თანამშრომლების ოფიციალური ცენტრი, ხელმძღვანელობის ოფისი და საფეხბურთო კლუბის მუზეუმი, რომელიც კატალონიაში ყველაზე ხშირად წვევადი მუზეუმია. გარდა ამისა „კამპ ნოუ“ წარმოადგენს მთავარ ნაწილს კომპლექსისა, რომელშიც ასევე შედის „მინი-ესტადი“ () — ოციათასიანი სტადიონი, რომელზეც ვარჯიშობენ კლუბის სპორტული სკოლის გუნდები; „ლა მასია“ () — შენობა, სადაც ცხოვრობენ კლუბის ყველაზე ახალგაზრდა აღზრდილები; და „პალაუ ბლაუგრანა“ () — 8 000 მაყურებელზე გათვლილი კორპუსი, სადაც გამოდიან კლუბის კალათბურთის, ჰენდბოლის, ჰოკეისა და მინი-ფეხბურთის გუნდები.

მინი|230px|მარცხნივ|კამპ ნოუ.
2007 წლის სექტემბერში კლუბმა მიიღო პროექტი სტადიონის რესტრუქტურიზაციის შესახებ, რაც დაკავშირებული იყო მისი გახსნის დღიდან 50 წლის იუბილესთან. გაკეთდა საერთაშორისო კონკურსი, რომლის დროსაც არქიტექტორებმა მთელი მსოფლიოდან წარმოადგინეს საკუთარი პროექტები. ჟიურის შემადგენლობაში შევიდნენ კლუბის წარმომადგენლები, სახელმწიფო ადმინისტრაციისა და კატალონიელი არქიტექტორების ასოციაციის წევრები. 2007 წლის 18 სექტემბერს გამოვლინდა გამარჯვებული — იგი გახდა ინგლისური ფირმა „ფოსტერსი და პარტნიორები“, რომელიც ცნობილი იყო ახალი სტადიონის, „უემბლის“ აგებით, ასევე მიიოს ვიადუკის, კოლსეროლის კოშკებისა და ნიო-იორკში ახალი სავაჭრო ცენტრის მშენებლობებით. პროექტის მოდელი პირველად პუბლიკას წარუდგინეს „ბარსელონასა“ და „სევილიას“ შორის მატჩის დაწყების წინ, რომელიც გაიმართა 2007 წლის 22 სექტემბერს. თავდაპირველი ბიუჯეტი შეადგენდა 250 მილიონ ევროს.

სურათი:Campnoumatch.jpg|
სურათი:Camp Nou més que un club.jpg|
სურათი:Camp Nou des de l'helicòpter.jpg|
სურათი:CampNouExterior.JPG|

## რესურსები ინტერნეტში 
* Footballmatch
* bcn.travel/camp-nou-stadium-barcelona 

## სქოლიო
კატეგორია:ბარსელონა
კატეგორია:ესპანეთის საფეხბურთო სტადიონები
კატეგორია:ბარსელონა (საფეხბურთო კლუბი)
ოლიმპიაშტადიონი (მიუნხენი)

thumb|250px|ოლიმპიაშტადიონი
**ოლიმპიაშტადიონი** () — სტადიონი მიუნხენში, აშენებულია 1968-1972 წლებში 1972 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშებისთვის, მდებარეობს მიუნხენის „ოლიმპიაპარკის“ ცენტრში. ეტევა 69,250 მაყურებელი. უეფას კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია.

ოლიმპიაშტადიონზე გაიმართა 1974 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის და 1988 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის შეხვედრები, მათ შორის ჩემპიონატების ფინალური დაპირისპირებები. სტადიონმა 1979, 1993 და 1997 წლებში  უმასპინძლა ევროპის ჩემპიონთა თასის/ჩემპიონთა ლიგის ფინალურ შეხვედრებს.

ალიანც არენის აშენებამდე აქ საშინაო მატჩებს მართავდნენ მიუნხენის ბაიერნი და საფეხბურთო კლუბი მიუნხენ 1860.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მიუნხენი
კატეგორია:გერმანიის საფეხბურთო სტადიონები
კატეგორია:ოლიმპიური სტადიონები
მოდური სიტყვები

**მოდური სიტყვები** — ახალი სიტყვების და მეტყველების კონსტრუქციების სახე, რომელიც ხშირად გამოიყენება კომერციაში, პროპაგანდირებისას და პროფესიულ საქმიანობაში. ასეთი სიტყვების და იდიომების მთავარი მიზანია მსმენელზე შთაბეჭდილების მოხდენა და რაიმესადმი მნიშვნელოვნების, უნიკალურობის და სიახლის ელფერის მინიჭება.

## ლიტერატურა
*Капанадзе, Л. А. Жаргоны и «модные» слова. // Наша речь: как мы говорим и пишем. М (1965).

კატეგორია:ლექსიკოლოგია
ასპარეზი

**ასპარეზი** ( — ცხენის სარბიელი), მოქმედების არე. ბრძოლის, სპორტული თუ საერთოდ ყოველგვარი შეჯიბრის ადგილი. 

ასპარეზი ერქვა მოედანს ფეოდალური თბილისის გარეუბანში, ახლანდელი დღევანდელი გ. ლეონიძის ბაღისა და მისი შემოგარენის ტერიტორიაზე. ასპარეზი XVIII საუკუნეში ქალაქის ჩრდილოეთი საზღვარი იყო. მოედნის ფართობი დაახლოებით 135,6 ათას მ2-ს შეადგენდა. აქ იმართებოდა სპორტული თამაშობანი, შეჯიბრებები (ჯირითი, ყაბახი, ბურთაობა) და სამხედრო ვარჯიში. მოგვიანებით ასპარეზს „ყაბახსაც“ უწოდებდნენ. 1820 წლიდან მოედნის ერთ ნაწილში დაიწყო მშენებლობა. დარჩენილ ნაწილს ალექსანდრეს მოედანი უწოდეს, აქ შემდეგ მეფისნაცვლის ა. ბარიატინსკის ბრძანებით ბაღი გაშენდა.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* *ბერიძე ვ.,* მე-18 საუკუნის თბილისი ვახუშტის გეგმის მიხედვით, «ანალები», 1947, ტ. 1;
* *Иоселиани П. И.,* Описание древностей города Тифлиса, Тфл., 1866;

კატეგორია:თბილისის ისტორია
ტორონტო

**ტორონტო** () — ქალაქი კანადაში. კანადის პროვინცია ონტარიოს დედაქალაქი. მდებარეობს გოლდენ-ჰორსშოეს ფარგლებში, სამხრეთ ონტარიოში და ონტარიოს ტბის ჩრდილოეთ სანაპიროზე.

## სქოლიო
კატეგორია:ტორონტო
კატეგორია:კანადის ქალაქები
წრფე

300px|thumb|წრფე 
**წრფე** — გეომეტრიის საწყისი ცნება, სწორი ხაზი, რომელიც დაუსრულებლად გრძელდება ორივე მხარეს და შეიცავს წერტილთა უსასრულო რაოდენობას. წრფის აღსანიშნავად საკმარისია მისი ორი წერტილის დასახელება, ანუ ორი დიდი ლათინური ასო. თუმცა, წრფის დასასახელებლად გამოიყენება ერთი პატარა ლათინური ასოც.
ყოველ ორ წერტილზე შეიძლება გაივლოს ერთადერთი წრფე. სიბრტყეზე ორი წრფე ან თანამკვეთია, ან პარალელური. თანამკვეთ წრფეებს გააჩნიათ ერთი, და მხოლოდ ერთი, საერთო წერტილი. პარალელურ წრფეებს საერთო წერტილი არ გააჩნიათ. სივრცეში წრფეების ურთიერთგანლაგების სამი შემთხვევა გვაქვს:
# პარალელური: წრფეებს არ გააჩნიათ საერთო წერტილი და მათზე შეიძლება ერთი სიბრტყის გავლება;
# გადამკვეთი: წრფეებს გააჩნიათ საერთო წერტილი;
# აცდენილი: წრფეებს არ გააჩნიათ საერთო წერტილი და არ არსებობს სიბრტყე, რომელიც ორივე მათგანზე გადის.

## წრფე საკოორდინატო სიბრტყეზე 
300px|thumb|სამი წრფივი ფუნქციის გრაფიკი. წითელ და ლურჯ წრფეებს გააჩნიათ ერთნაირი კუთხური კოეფიციენტი (*k*), წითელ და მწვანე წრფეებს კი – *y*–ღერძთან გადაკვეთის წერტილი (*b*).
საკოორდინატო სიბრტყეზე წრფეს წარმოადგენს წრფივი ფუნქციის გრაფიკი, რომლის ზოგადი ფორმულაა:
: y = kx + b \,
სადაც:
* *k* კუთხური კოეფიციენტი ანუ დახრის კუთხეა. რიცხვობრივად უდრის გრაფიკის *x*–ღერძთან შედგენილი მახვილი კუთხის ტანგენსს (როცა *k*>0) ან ბლაგვი კუთხის ტანგენსს (როცა *k*0), ან საწინააღმდეგო მიმართულებით (*b*<0).
რაც შეეხება *y*-ღერძის პარალელურ წრფეს, ის მოიცემა *x*=*a* სახით, სადაც *a* მოცემული წრფის *x*-ღერძთან გადაკვეთის წერტილის აბსიცაა. კონკრეტული შემთხვევაა *x*=0, რომელიც წარმოადგენს *y*–ღერძის განტოლებას.

## სხივი 
300px|thumb|*AB* სხივი
ყოველი წერტილი წრფეს ყოფს ორ სხივად ანუ ნახევარწრფედ. ასეთ სხივებს დამატებითი სხივები ჰქვია. წერტილს, რომლის ცალ მხარეს არის მოცემული სხივი, სხივის სათავე ეწოდება. სხივი ორი ასოთი აღინიშნება, რომელთაგან პირველი მისი სათავეა, მეორე კი მისი ნებისმიერი წერტილია. სხივის შეიძლება იყოს მოცემული როგორც ცალკე, ისე წრფეზე.
ჩიუაუის უდაბნო

**ჩიუაუის უდაბნო** ( ) — უდაბნო ჩრდილოეთ ამერიკაში. მდებარეობს აშშ–მექსიკის საზღვრის მიმდებარე რაიონში, აშშ-ის შტატების: ნიუ-მექსიკოს, ტეხასის და მექსიკის შტატების: ჩიუაუის და კოაუილის ტერიტორიაზე. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Chihuahuan desert. Terrestrial Ecoregions. World Wildlife Fund 

 

კატეგორია:მექსიკის უდაბნოები
კატეგორია:აშშ-ის უდაბნოები
კამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კამა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კამა — მცენარის გვარი
* კამა — ცნება ინდუიზმში
* კამა — მდინარე რუსეთის ევროპულ ნაწილში, ვოლგის მარცხენა შენაკადი
სტადიო ოლიმპიკო

**სტადიო ოლიმპიკო** — სტადიონი რომში, საშინაო მატჩებს სტადიონზე მართავენ საფეხბურთო კლუბები ლაციო და რომა. იტევს 72,481 მაყურებელს და სიდიდით მეორე საფეხბურთო არენაა იტალიაში. უეფა-ს კლასიფიკაციით ხუთვარსკვლავიანი სტადიონია. მშენებლობა დასრულდა 1937 წელს. აქ გაიმართა 1960 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები, 1990 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის შეხვედრები, მათ შორის ჩემპიონატის ფინალური დაპირისპირება. სტადიო ოლიმპიკომ 1977, 1984, 1996 და 2009 წლებში უმასპინძლა ევროპის ჩემპიონთა თასის/ჩემპიონთა ლიგის ფინალურ შეხვედრებს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* External view of the Olympic Stadium of Rome  
* Rome2009.net  
* Brief Guide to Olympic Stadium of Rome 

კატეგორია:რომი
კატეგორია:იტალიის საფეხბურთო სტადიონები
კატეგორია:ოლიმპიური სტადიონები
შაჰი (ალმასი)

[thumb|საფოსტო მარკა ალმას „შაჰის“ გამოსახულებით ([1971 წელი )]]
**„შაჰი“** — 90 კარატიანი (18 გ), 3-სანტიმეტრიანი, ყვითელი შეფერილობის ალმასი, რომელიც ცენტრალურ ინდოეთში, სავარაუდოდ 1450 წელს აღმოაჩინეს.

ალმასის თავდაპირველი მეპატრონე იყო ჰოლკონდის მმართველი, რომელმაც ქვა აჰმადნაგარის მმართველს, სულთან ბურხან II-ს მიჰყიდა. ახალმა მფლობელმა გადაწყვიტა ალმასზე თავისი სახელის უკვდავყოფა. ამ მიზნით, ოსტატს ნემსით ამოაკაწვრინა „შაჰი ბურხან–ნიზამ მეორე. 1000 წელი“. ეს წარწერა მეცნიერებს ქვის ისტორიის დადგენაში დაეხმარა. ალმასი 1591 წლამდე ბურხანის განძეულში ინახებოდა. ჩრდილოეთ ინდოეთის მმართველისა და მხედართმთავრის, დიდი მოგოლის აქბარის ლაშქარმა 1595 წელს აჰმადნაგარი დაიკავა და სხვა ძვირფასეულობასთან ერთად, ამ ქვასაც დაეპატრონა. ასე გახდა ალმასი დიდ მოგოლთა დინასტიის მთავარი რეგალია. ორმოცი წლის მანძილზე ის მათ საგანძურს ამშვენებდა, სანამ მისი მესაკუთრე გახდებოდა შაჰ–ჯაჰანი. მან უბრძანა გაეკეთებინათ ალმასზე წარწერა:„ჯეჰან–ანგირ შაჰის ძე – შაჰ ჯაჰანი. 1501 წელი“.

1665 წელს ალმასი პირველად ნახა ჟან ბატისტ ტავერნიემ. ალმასი ამშვენებდა დიდ მოგოლთა ტახტს. 1739 წელს ინდოეთის ქალაქ დელის თავს დაესხა ნადირ შაჰი და ალმასს დაეპატრონა. ის გაგზავნა ირანში, სადაც ქვაზე გაჩნდა მესამე წარწერა „მბრძანებელი ყაჯარ–ფაჰო–ალ–შაჰი. სულთანი.1242 წელი.“ 

1829 წელს ირანის დედაქალაქ თეირანში რუსი დიპლომატების (მათ შორის, ალექსანდრე გრიბოედოვის) დახოცვის შემდეგ, იგი რუსეთის იმპერიას კომპენსაციის მიზნით გადასცეს. იგი ამჟამად კრემლში არის დაცული. 

## სქოლიო 
კატეგორია:ალმასები
კამა

**კამა** () — მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახისა. თავის გვარში ერთადერთი სახეობა. ზოგიერთი წყაროს თანახმად, ***Anethum***-ის გვარში 4 სახეობა შედის. სიცივის ამტანი, სითბოსა და სინათლის მოყვარულია. თესლისგან მიღებული ეთეროვანი ზეთი მრეწველობის მრავალ დარგში გამოიყენება.

## სქოლიო
კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:სანელებელი მცენარეები
კატეგორია:სამკურნალო მცენარეები
კატეგორია:ბოსტნეული
კალოსმთა

**კალოსმთა**, **ჰარმანთაფა** — მთა საქართველოსა და თურქეთის საზღვარზე. მდებარეობს ერუშეთის ქედზე, მდინარეების ჯაყისწყლისა (ფოცხოვისწყლის მარჯვენა შენაკადი) და რაყისწყლის (ურაველის ზემო დინება) წყალგამყოფზე, ასპინძის მუნიციპალიტეტისა და არტაანის პროვინციის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2950 მ. აგებულია ნეოგენური ანდეზიტ-დაციტური ლავით, გუმბათისებრი ფორმისაა, შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
კატეგორია:თურქეთის მთები
კამარახევის სამაროვანი

**კამარახევის სამაროვანი** — ძვ. წ. V—III სს. სამაროვანი სოფელ წიწამურის (მცხეთის რაიონი) სამხრეთით, მდინარე არაგვისა და მისი შენაკადის დიდი კამარახევის მარცხენა ნაპირზე გაშლილ ვაკეზე. 1953, 1976-1977 გათხარეს (ანდრია აფაქიძე, რ. რამიშვილი, თ. ჯღარკავა) 111 სამარხი.

ორმოსამარხებიჩაჭრილია თიხნარში 1,25-2 მ სიღრმეზე. ოვალურ ან სწორკუთხა ორმოსამარხებში დაკრძალული იყო თითო, იშვიათად 2, ხელფეხმოკეცილი მიცვალებული. მამაკაცები დაკრძალული იყვნენ მარჯვენა გვერდზე, ქალები — მარცხენაზე. მიცვალებულს აფარებდნენ ქსოვილს ან ტყავს, იშვიათად ფოთლებიან ტოტენს, შემდეგ აყრიდნენ მცირეოდენ მიწას (50-70 სმ) და რიყის ქვებს, ქვაყრილს ისევ მიწით ფარავდნენ.

ქვის სამარხები გაჩნდა სამაროვნის არსებობის გვიანდელ საფეხურზე. კედლები ნაგები იყო ბრტყელი ლოდებით და ზოგჯერ ასეთივე ქვებით იყო გადახურული. მიცვალებულები ჩასვენებული იყვნენ ხელფეხმოკეცილ მდგომარეობაში. თავქვეშ ამოდებული ჰქონდათ ბრტყელი რიყის ქვა. სამარხებში აღმოჩნდა წითლად და ლეგამონაცრისფროდ გამომწვარი და წერნაქით მოხატული ჭურჭელი. ქალების სამარხებში — სამკაული (ბრინჯაოს სამაჯურები, ცილინდრულთავიანი საკინძები, ზარაკები, ძეწკვები, ილარი, მძივები და ბეჭდები). მამაკაცების სამარხებში — საბრძოლო იარაღი (რკინის შუბისწვერი, მოხრილი დანა, მახვილ-სატევარი და სხვა). კამარახევის სამაროვანში აღმოჩენილი სამტუჩა ხელადების, სამფეხა ჯამებისა და ტოლჩების მსგავსი მასალა მოგვიანებით გვხვდება ალაზან-იალოილუთეფეს კულტურაში.

## ლიტერატურა
*მცხეთა. არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგები, ტ. 2, თბ., 1978;
**რამიშვილი რ.,* კამარახევის სამაროვანი, «მასალები საქართველოს და კავკასიის არქეოლოგიისათვის», 1959, ტ. 2;
**რამიშვილი რ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 343, თბ., 1980

კატეგორია:მცხეთის  მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
როტერდამი

**როტერდამი** (ნიდერლ. Rotterdam) — ქალაქი ნიდერლანდებში, მდებარეობს სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციაში. იქ სადაც მდინარე მაასი უერთდება ჩრდილოეთის ზღვას. მოსახლეობა 641,326 კაცი (2018).

კატეგორია:როტერდამი
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
კამბალასნაირნი

**კამბალასნაირნი** () — თევზების რიგი. მათი სხეული გვერდებიდან გაბრტყელებულია, ამიტომ უმრავლესობა შედარებით განიერი და მოკლეა, სხეულის სიგრძე 5-470 სმ აღწევს. ზრდასრული კამბალასნაირნი ფსკერზე ცხოვრობდნენ და გვერდზე წვანან. ორივე თვალი ცალ მხარეზე აქვთ. სუბსტრატზე დაყრდნობილი მხარე ღია ფერისაა, მოპირდაპირე — პიგმენტირებული. რიგში 2 ქვერიგია: ფსეტოდისმაგვართა (Psettodoidei) ქვერიგიდან ცხნობილია 2 სახეობა აზიური ფსეტოდი (Psettodes erumei) გვხვდება ინდოეთის ოკეანეში, მეწამულ ზღვასა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის სანაპიროებზე. კამბალასმაგვართა (Pleuronestoidei) ქვერიგში 4 ოჯახია. რომბისებრთა (Bothidae) ოჯახიდან აღსანიშნავია კესლერის არნოგლოსი (Arnoglossus kessleri), გავრცელებულია ხმელთაშუა და შავ ზღვებში. კამბალასებრთა (Pleuronectidae) ოჯახიდან საყურადღებოა ჩვეულებრივი პალტუსი (Hippoglossus hippoglossus), გვხვდება წყნარი და ატლანტის ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილებში. ზღვის ენისებრთა (Soleidae) ოჯახიდან შავ ზღვაში ბინადრობს ჩვეულებრივი ზღვის ენა (Solea solea). ცინოგლოსებრთა (Cynoglossidae) ოჯახიდან აღსანიშნავია ორხაზიანი ცინოგლოსი (Cynoglossus billincatus).

კამბალასნაირნი ტიპობრივი ზღვის ფსკერის ბინადრები არიან. ზოგი სახეობა, მაგ., მდინარის, ვარსკვლავა და პოლარული კამბალები, შედის მდინარის შესართავში. კამბალასნაირთა ლარვას საცურავი ბუშტი აქვს, ცხოვრობს წყლის სიზრწეში და პლანქტონით იკვებება. ზრდასთან ერთად მისი ქალა ასიმეტრიული ხდება, საცურავი ბუშტი ქრება, სხეული ბრტყელდება და ლიფსიტა საცხოვრებლად ფსკერზე ეშვება.

კამბალასნაირთა უმრავლესობას სარეწაო მნიშვნელობა აქვს. ყველაზე მეტი რაოდენობით მზადდებაპალტუსი. შავ ზღვაში, კერძოდ, საქართველოს სანაპირო ზონაში, რეწვის ობიექტია შავი ზღვის კამბალა ანუ ლაკანი.

## ლიტერატურა 
*
კამბერლენდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კამბერლენდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კამბერლენდი — პლატო აშშ-ში
* კამბერლენდი — ყურე ატლანტის ოკეანეში
*კამბერლენდი — ქალაქი აშშ-ში

## იხილეთ აგრეთვე
* კამბერლენდის მთები — მთის მასივი დიდ ბრიტანეთში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კამბრიული სისტემა

**კამბრიული სისტემა (პერიოდი)** (< ლათ. Cambria — უელსის ძველი სახელწოდება) — პალეოზოური ჯგუფის პირველი სისტემა (გეოლოგიური წელთაღრიცხვის პალეოზოური ერის პირველი პერიოდი). აბსოლუტური გეოქრონოლოგიით კამბრიული სისტემა დაიწყო 570 მლნ. წლის წინათ და გრძელდებოდა 70 მლნ. წელიწადს. კამბრიული სისტემა დაადგინა ინგლისელმა გეოლოგმა ადამ სეჯუიკმა (1835) უელსში. იყოფა ქვედა, შუა და ზედა სექციად. ამ სისტემას საყოველთაოდ მიღებული სართულებად დანაწილება არ აქვს.

ადრინდელ კამბრიულ ეპოქას ახასიათებს ვრცელი ტრანსგრესიები. თანამედროვე კონტინენტების დიდი ნაწილი ამ დროს თბილი ზღვით დაიფარა, რომლის ფსკერზე კარბონატული ქანები და მარილები ილექებოდა. შუაკამბრიულში დაიწყო რეგრესიები, რომლებიც ზედაკამბრიულშიც გაგრძელდა. გაჩნდა ხმელეთის ახალი უბნები, რაც კალედონიურ დანაოჭებასთან იყო დაკავშირებული. ამაზე მიუთითებს გეოსინკკლინურ აუზებში ძლიერი მაგმატიზმის ნიშნები და გვიანდელ კამბრიულ ეპოქაში წარმოქმნილი ლაგუნური წითელი ფერის ნალექები.

კამბრიული სისტემაში დიდი რაოდენობით გვხვდება ლურჯ-მწვანე და წითელი წყალმცენარეები. კამბრიული სისტემაში 3 პალეოზოოგეოგრაფიული ოლქი ჩაისახა — ატლანტიკური, წყნაროკეანური და აღმოსავლეთ აზიის. ამ დროს, პირველად დედამიწის გეოლოგიის ისტორიაში, გაჩნდნენ ჩოჩხიანი ორგანიზმები და პერიოდის დასასრულისათვის ცხოველთა სამყაროს თითქმის ყველა ტიპი არსებობდა. ყველაზე მნიშვნელოვანი და გავრცელებული ცხოველები იყვნენ არქეოციათები და ტრილობიტები. გვიანდელ კამბრიულ ეპოქაში ჩნდება ტაბულატები და გრაფტოლითები. კამბრიული სისტემის ქანები ფართოდაა გავრცელებული. მათთანაა დაკავშირებული ფოსოფრიტების, ნავთობის, ტყვიის, მარმარილოს და სხვა საბადოები.

## კამბრიული სისტემის სტრატიგრაფიული დანაწილების სქემა 
## ლიტერატურა 
* *ჯანელიძე ა., * ისტორიული გეოლოგიის მოკლე კურსი, თბ., 1963;
* *ხუციშვილი ო., * ქსე, ტ. 5, გვ. 344-345, თბ., 1980

კატეგორია:გეოლოგიური პერიოდები
კამარა

[thumb|160px|წვეტიანი ცილინდრული კამარა, ნაჩვენებია [გამბრჯენი ძალები.]]
**კამარა** () — მრუდწრიული მოხაზულობის მზიდი სივრცული კონსტრუქცია, რომელსაც ახასიათებს განმბჯენი ძალვის წარმოქმნა და უმეტესად კუმშვაზე მუშაობა. განმჯენი ძალვა ჩვეულებრივ გადაეცემა შემკვრელს, კონტრფორსს, განივ კედელს და ა. შ. კამარის მასალად იყენებენ რკინაბეტონს, ბეტონს, ქვასა და ხეს. კამარის განივი კვეთი სწორხაზოვანი, დანაოჭებული ან მრუდწირულია. კამარა გვხვდება ცილინდრული, შეკრული, ჯვაროვანი, სარკული, აფრის ფორმის და გუმბათის სახით. კამარით ხშირად ხურავდნენ სამრეწველო, სასაწყობო და სასოფლო-სამეურნეო შენობებს.

ძველ ქართულ ხუროთმოძღვერებაში ყველაზე მეტად გავრცელებული იყო ცილინდრული კამარა, რომელიც 2 პარალალეურ კედელს ან სვეტების მწკრივს ეყრდნობოდა. იყო აგრეთვე ვარსკვლავისებრი, ისრული (XVI-XVIII სს.) და შეკრული კამარები. უკანასკნელი შედგება სამკუთხა ელემენტებისაგან, რომლებიც კამარის წვეროში იყრიან თავს. შეკრული კამარა ზოგჯერ გუმბათს ცვლიდა (XVI ს.; შიომღვიმის ძველი ეკლესია, ნინოწმინდის ტაძარი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
კამელია

**კამელია** (Camellia) — მარადმწვანე ხეებისა და ბუჩქების გვარი ჩაისებრთა ოჯახისა. მისი 80-ზე მეტი სახეობა გავრცელებულია აზიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. იაპონური კამელია (Camellia japonica) და მისი ჰიბრიდული ფორმები მოჰყავთ ოთახებსა და ორანჟერეებში (კავკასიასა და სამხრეთ ყირიმში — ღია გრუნტში).

ჩინური კამელიის ანუ ჩაის ბუჩქის (Camellia sinensis და Camellia assamica) ნორჩი ყლორტებისაგან ამზადებენ ჩაის. ზეთის ანუ ევგენოლის კამელიის (Camellia sasaqua) ფოთლებისაგან იღებენ ეთეროვან ზეთს. დეკორატიული მცენარეებია. მოშენებულია საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე ბაღებსა და პარკებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩაისებრნი
*
კამერალური აღწერა

საქართველოში XIX საუკუნის დამდეგიდან რუსეთის ხელისუფლება შეუდგა ქვეყნის ფისკალურ-ეკონომიკურ შესწავლას. ამ მიზნით ჩატარდა **კამერალური აღწერა** 1803, 1816-1818, 1821-1824, 1831-1832, 1842-1844 და სხვა წლებში. ამ აღწერებში მოცემულია კომლები და მათი სოციალურ-ეკონომიკური მდგომარეობა. თითოეული კომლის სულობრივი შემადგენლობა, ეროვნება, მათ მფლობელობაში მყოფი სახელმწიფო, საბატონო ან საეკლესიო სახნავი მიწების ფართობი. საკუთარი ნასყიდი მიწის ფართობი, მარცვლეულისა და პირუტყვის რაოდენობა, თითოეული კომლის წამყვანი საქმიანობა. მაგრამ ყველა აღწერის ცნობები ერთი პრინციპით არ არის შედგენილი. ზოგჯერ აღნიშნულია მხოლოდ კომლის რიცხობრივი შემადგენლობა, ეროვნება და ძირითადი საქმიანობა, გაპარულია მრავალი უხეში შეცდომა, გამოტოვებულია გლეხთა კომლები და სხვა. აღნიშნული ნაკლის მიუხედავად ეს აღწერები მნიშვნელოვანი წყაროა საქართველოს მწარმოებელი მოსახლეობის სოციალურ-ეკონომიკური ყოფის დასადგენად.

## ლიტერატურა
* *გუგუშვილი პ.,* საქართველოსა და ამიერკავკასიის ეკონომიკური განვითარება XIX-XX სს., ტ. 1, თბ., 1949;
**მისივე,* საქართველოს მოსახლეობა 160 წლის მანძილზე, «მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის», 1963, ტ. 12-13;

კატეგორია:სოციოლოგია
კამერუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კამერუნი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კამერუნი — სახელმწიფო ცენტრალურ აფრიკაში
* კამერუნი — ვულკანური მასივი აფრიკაში
კამეჩები

**კამეჩები** — მცოხნელი ძუძუმწოვარი წყვილჩლიქოსანთა რიგის ძროხისებრთა ოჯახისა. შეტანილია პლანეტის ყველაზე დიდტანიანი და ძლიერი ცხოველების ხუთეულში. აქვს მასიური სხეული, მოკლე კისერი, დაბალი და მძლავრი ფეხები, განიერი თავი, დინგის წვეროს ზედა ტიტველი ნაწილი, 4 ძუძუ, გრძელი კუდი გრძელბალნიანი ფუნჯით ბოლოვდება. არსებობს მოშინაურებული და გარეული. კამეჩები ველურ ბუნებაში გავრცელებული არიან სამხრეთ აზიასა და სამხრეთ აფრიკაში, ჯგუფურად ცხოვრობენ. მაკეობა 12 თვემდე გრძელდება. აფრიკული კამეჩი, რომელიც სავანებში ცხოვრობს, სპორტული ნადირობის ობიექტია და ბევრგან უკვე მოისპო. კავკასიური კამეჩის ცალკე ჯილაგია ქართული კამეჩი.

## კლასიფიკაცია 
ცნობილია კამეჩების ორი გვარი: აზიური (*Bubalus*) და აფრიკული (*Sincerus*).
* აზიური კამეჩი (*Bubalus*)
** აზიური გარეული კამეჩი, არნი (*Bubalus arnee*)
** აზიური შინაური კამეჩი, ინდური კამეჩი (*Bubalus bubalis*)
** ფილიპინური კამეჩი, მინდოროს კამეჩი, ტამაროუ (*Bubalus mindorensis*)
** ანოა (*Bubalus depressicornis*)
** მთის ანოა (*Bubalus quarlesi*)
* აფრიკული კამეჩი (*Sincerus*)
** აფრიკული კამეჩი, კაფრული კამეჩი, სავანის კამეჩი (*Sinserus caffer*)

## სქოლიო 
კატეგორია:ძროხისებრნი
*
კამო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კამო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კამო — პროფესიონალი რევოლუციონერი
* კამო  — ყოფილი სოფელი აზერბაიჯანში, გოიგოლის რაიონში
* კამო — სომხეთში ქალაქ გავარის ძველი სახელწოდება

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
კამური თეთრი

**კამური თეთრი**, *თეთრი კამურა*, *კამურა*, *კამურის ყურძენი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. 

## გავრცელება
სოკოვანი დაავადებებისა და ფილოქსერას გამოჩენამდე კამური თეთრი ფართოდ ყოფილა გავრცელებული მაღლარების სახით გურიაში და ქვემო იმერეთში. მას ხშირად აივნების გასალამაზებლად და მარნების თავზე დასაჩრდილებლად აშენებდნენ. XX საუკუნის დასაწყისში თეთრი კამური გავრცელებული იყო საჯავახოს მხარესა და ამაღლების თემში.XX საუკუნის შუა წლებში კამურის გავრცელების არეალი მკვეთრად იყო შემცირებული, დარჩენილი იყო მხოლოდ ერთეული მაღლარი ძირები და მოსახლეობა მას იყენებდა ყურძნად.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, ნორმალურად განვითარებული ბუტკოთი და მტვრიანებით. კამურის მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ განტოტვილი და თხელი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მსხვილია, მოგრძო-ოვალური. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. მარცვალი მომწვანოა, ხოლო მზის მხრიდან მოყვითალო-ქარვისფერი. რბილობი მკვრივხორციანია, ძალიან სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

## აგრობიოლოგიური დახასიათება
კამური თეთრი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მისი სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175 დღეა. ვაზის გამოღვიძება იწყება აპრილის დასაწყისიდან, კვირტების გაფურჩქვნა მიმდინარეობს აპრილში, ყვავილობა — ივნისში, ყურძნის შეთვალვა იწყება აგვისტოს ბოლოს და სრულ სიმწიფეში შედის ოქტომბრის ბოლოს. ფოთოლცვენა მიმდინარეობს ნოემბრის მეორე ნახევარში. ვაზზე დატოვებული ყურძენი ძლებს დეკემბრის ბოლომდე, ხოლო დაკრეფილი ინახება გაზახფულამდე.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა, ახასიათებს უხვი მოსავლიანობა. სუსტია სოკოვან დაავადებათა მიმართ. 

## სამეურნეო დახასიათება
მტევნის საშუალო წონა 170 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 5,5-7,5 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-23%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7,4-8,0 გ/ლ-ს.

თეთრი კამურისგან მიიღება სუფრის თეთრი ღვინო, რომელიც ალკოჰოლის ნორმალური შემცველობით, ხალისიანი მჟავიანობით, საკმაო ექსტრაქტულობით და მაღალი გემური თვისებებით ხასიათდება. ყურძენი გამოირჩევა სასიამოვნო გემოთი, კარგი შენახვისუნარიანობით და უძლებს ტრანსპორტირებას. წარმატებით შეიძლება მისი გამოყენება სასუფრე ყურძნად.

## იხილეთ აგრეთვე
*კამური შავი

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.*, „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბილისი, 2018, გვ. 171
*

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართული ვაზის ძველი ჯიშები

## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები