open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალექსანდრე კარტოზია

**ალექსანდრე (ალიკო) კარტოზია**  (დ. 	8 იანვარი, 1959, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი   ფილოლოგი, მეცნიერი.

1981 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დასავლეთ ევროპის ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი.

1981–1982 წლებში იყო საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის მთარგმნელი; 1985–1988 წლებში თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორის თანაშემწე; 1985–1988  ამავე უნივერსიტეტის ზოგადი ენათმეცნიერების კათედრის მეცნიერ-თანამშრომელი; 1989 წლიდან თსუ გერმანული ფილოლოგიის კათედრის გამგე; 1997–1998 წლებში საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორი; 1998–2004  საქართველოს განათლების მინისტრი. 2004 წლიდან ცხოვრობს ბერლინში, გერმანია. არის ოდერის ფრანფურტის იადრანის უნივერსიტეტის სოციალური ლინგვისტიკის კათედრის ლექტორი. ბერლინში თანამრომლობს ლიტერატურულ სახლებთან და ატარებს სემინარებს თარგმანის თეორიაში. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი.

2025 წლის 23 სექტემბერს დაინიშნა საქართველოს ელჩად გერმანიაში.
## ბიბლიოგრაფია
*სკოლის ბაზაზე მასწავლებელთა პროფესიული განვითარების ტრენინგ-პროგრამა I ეტაპი-სწავლებისა და სწავლის ახალი მიდგომები : სახელმძღვ. მასწავლებლებისათვის : საქ. განათლ. სისტემის გარდაქმნისა და განმტკიცების პროგრამა : განათლების მუშაკთა პროფ. განვითარება (წინასიტყ. ავტორი). - თბილისი, 2003. - 138გვ.
*გერმანული ენა უფროსკლასელთათვის = Deutsch für Fortgeschrittene. Lehrbuch zweite erweiterte Auflage : სახელმძღვანელო (რედაქტორი). - თბილისი, თბილ. უნ-ტის გამ-ბა, 2002. - 396გვ.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორები
კატეგორია:საქართველოს რესპუბლიკის განათლების მინისტრები
რუხი ყვავი

**რუხი ყვავი** () — ფრინველი ყორნისებრთა ოჯახისა.

მისი სხეულის სიგრძეა 44–51 სმ, მასა 440–740 გრამი, ფრთის შლილი 84–100 სმ. მამალი ზომით მცირედ აღემატება დედალს. თავი, ყელი, ჩიჩახვი, ფრთები და ბოლო შავია, დანარჩენი ადგილები ნაცარა-რუხი. ფრთებსა და ბოლოზე ლითონისებრი ბზინვარება დასდევს. ნისკარტი და ფეხები შავია. თვალები მუქი ყავისფერი. ბოლო მომრგვალებულია. სქესობრივი დიმორფიზმი არ არის გამოხატული. ზოგჯერ გვხვდება გარდამავალი შეფერილობის ნაჯვარი ინდივიდები რუხ და შავ ყვავს შორის. მიწაზე კარგად დადის; ფრენს მსუბუქად, ფრთების ხშირი მოქნევით. გამოირჩევა მაღალი ინტელექტით.

გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ევროპაში და აზიის ზოგიერთ რაიონში (მ. შ. დასავლეთ ციმბირში); საქართველოში ბინადრობს და ფართოდაა გავრცელებული. სხვადასხვა ადგილებში მკვიდრი და მომთაბარე ფრინველია, ჩრდილოეთში — გადამფრენი. ზამთარში ძირითადად ქალაქებსა და სოფლებში კონცენტრირდებიან. ბინადრობს სხვადასხვა ტიპის ტყისპირებში, მდინარეთა ხეობებში, ადამიანთა სამოსახლოებში. უპირატესობას ანიჭებს ჭალებსა და მოზაიკურ ლანდშაფტებს. გამრავლების პერიოდში წყვილებად არიან, დანარჩენ დროს — ჯგუფებად და გუნდებად.

სქესობრივ სიმწიფეს 2 წელში აღწევს. მონოგამური ფრინველია. ბუდეს ხეზე, კლდეზე, ელექტროგადამცემი ხაზის ბოძებზე ან ადამიანების ნაგებობებზე აგებს; სამშენებლო მასალად იყენებს ტოტებს, დასახლებულ პუნქტებში შესაძლოა სხვა მასალაც გამოიყენოს. დედალი დებს 3–7 მომწვანო-ცისფერ მურალაქებდაყრილ კვერცხს. ძირითადად დედალი კრუხობს 19–22 დღის განმავლობაში, ამ დროს მამალი მას კვებავს. ერთი თვის ბარტყები ბუდეს ტოვებენ. ამის შემდეგ ველებზე, მდელოებზე, ჭალებში იმყოფებიან, შემოდგომაზე იკრიბებიან გუნდებად. ყოვლისმჭამელია, იკვებება უხერხემლო და ხერხემლიანი ცხოველებით, თესლებით, კენკრით, ნაყოფებით, ლეშითა და საკვების ნარჩენებით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ყვავი

## სქოლიო 
კატეგორია:ყორანი
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
კურტ კობეინი: არეული მონტაჟი

**„კურტ კობეინი: არეული მონტაჟი“** () — დოკუმენტური ფილმი 1990-იანი წლების როკ-კულტის, ჯგუფ „ნირვანას“ სოლისტის, კურტ კობეინის ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე. რეჟისორი – ბრეტ მორგენი. ფილმის პრემიერა გაიმართა Sundance Film Festival-ზე 2015 წელს.

## წარმოება
ბრეტ მორგენს ფილმის შექმნის იდეა 2007 წელს კურტის ქვრივმა, კორტნი ლავმა მიაწოდა. რეჟისორი მასალების კვლევასა და დაფინანსების მოპოვებაზე რვა წელი მუშაობდა. ეს არის კურტ კობეინზე პირველი დოკუმენტური ფილმი, რომელიც მის ოჯახთან თანამშრომლობით შეიქმნა. ფილმისთის სპეციალური ინტერვიუები ჩაწერეს კურტის ახლობლებთან, ესენი იყვნენ: კორტნი ლავი, კრისტ ნოვოსელიჩი, ტრეისი მერენდერი, კურტის და — კიმ კობეინი, მისი მშობლები — ვენდი ფრადენბერგი და დონალდ კობეინი. მათ კურტის ცხოვრებიდან მრავალი საინტერესო დეტალი გაიხსენეს. რეჟისორმა ინტერვიუს მოდელად გამოიყენა ინტერვიუ ფილმიდან „ლენი“.  ფილმი შეიცავს კობეინის ბავშვობისდროინდელ ვიდეოებს, მის ნახატებს, ტექსტურ ჩანაწერებს, უცნობ კადრებს „ნირვანას“ ადრეული გამოსვლებიდან და რეპეტიციებიდან, გამოუქვეყნებელ სიმღერებს, ასევე კურტის ოჯახური ურთიერთობის ამსახველ კადრებს მის ცოლთან და შვილთან. ფილმისთვის ანიმაციები შექმნეს ცნობილმა ანიმატორებმა: სტეფან ნადელმენმა და ჰისკო ჰალსინგმა. ფილმის სათაური, „არეული მონტაჟი“, მოდის მუსიკალური კოლაჟის სახელწოდებიდან, რომელიც კურტმა 1988 წელს კასეტის ჩანაწერზე შექმნა.

## კრიტიკული გამოხმაურება
დევიდ ფიარი „როლინგ სტოუნიდან“ ფილმს ასე ახასიათებს: „კურტ კობეინის შეულამაზებელი გამოცდილება. ამ ფილმში კურტი არაა ნაჩვენები როგორც თაობის სპიკერი, არამედ როგორც უბრალო ადამიანი, როგორც მეუღლე, როგორც მამა.“  ქეითი უელში Indiewire-დან: „ჭეშმარიტი წარმატება, როგორც დოკუმენტური ფილმების წარმოებაში, ასევე კურტის მემკვიდრეობის შენარჩუნებაში. ოდრი ადლერი NME-დან: „როკის კულტის ყველაზე ჰოლისტური პორტრეტი, რაც კი ოდესმე შექმნილა.“

## რესურსები ინტერნეტში
*Official U.S. website 
*Official international website 
*
*
*კობეინი კადრს მიღმა, ახალი ფილმი უნიკალური კადრებით

## სქოლიო
კატეგორია:დოკუმენტური ფილმები მუსიკისა და მუსიკოსების შესახებ
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:2015 წლის ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:2010-იანი წლების დოკუმენტური ფილმები
კატეგორია:ამერიკული დოკუმენტური ფილმები
კატეგორია:ბრეტ მორგენის ფილმები
კატეგორია:HBO-ს დოკუმენტური ფილმები
ფენოლფთალეინი

**ფენოლფთალეინი** ასევე ჩაიწერება, როგორც „**HIn**“ ან „**phph**“ — ორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით C20H14O4. იგი ძირითადად გამოიყენება ინდიკატორად, ტუტე გარემოში ჟოლოსფრად იფერება, ხოლო მჟავა გარემოში ფერს არ იცვლის. არის წყალში მცირედ ხნადი, უკეთ იხსნება სპირტებში. ფენოლფთალეინს აქვს სუსტი მჟავა თვისება, მისი მოლეკულა უფეროა, იონი კი ვარდისფერი, ტუტესთან ურთიერთქმედებისას წონასწორობა ირღვევა და სწორედ ეს განაპირობებს მის შეფერილობას ტუტის დამატებისას.

## თვისებები
ფენოლფთალეინის განხვავებული ფორმები pH-ის ცვალებადობისას:

## რესურსები ინტერნეტში
*Page on different titration indicators, including phenolphthalein

## სქოლიო
კატეგორია:ორგანული ნივთიერებები
კატეგორია:pH ინდიკატორები
ერნსტ გეორგ რავენშტაინი

**ერნსტ გეორგ რავენშტაინი** (ერნსტ გეორგი) (დ. 30 დეკემბერი, 1834 — გ. 13 მარტი, 1913) — გერმანელი-ინგლისელი გეოგრაფი და კარტოგრაფი. როგორც გეოგრაფი, ის შედარებით ნაკლებს მოგზაურობდა. მისი ნაშრომები ძირითადად კარტოგრაფიასა და გეოგრაფიის ისტორიას ეხება.

რავენშტაინი გერმანიაში, ფრანკფურტში კარტოგრაფების ოჯახში დაიბადა. ცხოვრების დიდი ნაწილი ლამბეთში (სამხრეთი ლონდონი) გაატარა, თუმცა გერმანიაში გარდაიცვალა 1913 წლის 13 მარტს.

## ტანვარჯიში
1861 წელს რავენშტაინმა ლონდონში ტანვარჯიშის გერმანული საზოგადოება დააარსა. სპორტული კლუბი ხელს უწყობდა ტანვარჯიშის განვითარებას და ყოველწიური შეჯიბრებები იმართებოდა წმინდა პანკრასში სპეციალურად აგებულ გერმანულ გიმნასიუმსა და შუშის სასახლეში. 1866 წლისთვის საზოგადოება 30 ეროვნების 1 100 წევრისგან შედგებოდა, რომელთაგანაც 650 ბრიტანელი, ძირითადად ვაჭარი იყო. 1866 წელს უილიამ პენი ბრუკსთან და ჯონ ჰალისთან ერთად დააფუძნა ბრიტანული ოლიმპიური ასოციაცია, რომელიც ყოველწლიურად სპორტულ ქვეყნის მასშტაბით ღონისძიებათა სერიებს მართავდა, რაც ვენლოკის ოლიმპიური თამაშებით იყო შთაგონებული. 1867 წელს რავენშტიანმა ტანვარჯიშის სახელმძღვანელო გამოსცა.

## რესურსები ინტერნეტში
* "Ernest George Ravenstein: The Laws of Migration, 1885" by John Corbett, Center for Spatially Integrated Social Science
* 
* 
* Ernst G. Ravenstein (1909) *Martin Behaim: his life and his globe*  - Linda Hall Library

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1834
კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:შოტლანდიის სამეფო გეოგრაფიული საზოგადოების წევრები
კატეგორია:გერმანელი ავტობიოგრაფები
კატეგორია:ინგლისელი ავტობიოგრაფები
კატეგორია:გერმანელი გეოგრაფები
კატეგორია:ინგლისელი გეოგრაფები
ვალენტინა ნაპი

**ვალენტინა ნაპი** (; დ. 6 ნოემბერი, 1990, სკაფატი, იტალია) — იტალიელი პორნომსახიობი და მოდელი. მან კარიერა დაიწყო 2010 წელს. იგი მუშაობდა სტუდიებისათვის:  Analized, Brazzers, Dark X, DDF Network, Digital Playground, Emerald Triangle Girls, Evil Angel, Girlfriends Films, Girlsway, Jacquie et Michel, Kink.com, LesbianX, Lets Doe It, Marc Dorcel, Mommy's girl, Naughty America, New Sensations, Penthouse, Reality Kings, SexArt, Sweetheart Video, Wicked Pictures.

## პირადი ცხოვრება
ის არის პანსექსუალი და ათეისტი.

## ფილმოგრაფია
მინი|ვალენტინა ნაპი 2016 წელს
2010 წლიდან მონაწილეობა მიიღო 631 ფილმში.
### სია
* *Anal Debauchery 3* (2012)
* *The Cult* (2012)
* *Hooked Up* (2012)
* *Lip Service* (2012)
* *Popolana* (2012)
* ''Rocco's Abbondanza 2: Big Boob Bonanza* (2012)
* *Whore Hotel* (2012)
* *Anal Buffet 8* (2013)
* *Ass Party 6* (2013)
* *Bitches in Uniform 2* (2013)
* *Christoph's Anal Attraction* (2013)
* *Club Pink Velvet: The Beginning* (2013)
* *Fuck My Ass* (2013)
* *Girl/Boy* (2013)
* *Pornstar First Encounters* (2013)
* *Private Gold 161: Sexy, Horny and Homeless* (2013)
* *Private Specials 75: 7 Anal Nympho Nurses* (2013)
* *Private Specials 78: Ass Hunting in Venice* (2013)
* *Rocco's World: Feet Obsession 2* (2013)
* *Soaking Wet* (2013)
* *Sweet Petite* (2013)
* *Women Seeking Women 96* (2013)
* *Young Harlots: Forbidden Fruit* (2013)
* *XXX Fucktory: The Auditions* (2014)
* *MILF Soup 31* (2014)
* *Members Only'' (2014)
და სხვ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

* 

კატეგორია:დაბადებული 1990
კატეგორია:დაბადებული 6 ნოემბერი
კატეგორია:იტალიელი პორნო მსახიობები
კატეგორია:იტალიელი მოდელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვაზისუბნის მეოთხე ნამოსახლარი

**ვაზისუბნის მეოთხე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბნის დასავლეთით, ძველ სასაფლაოზე, განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ნამოსახლარი მცენარეებითაა დაფარული. ერთ ნასახლარში შემორჩენილია მოზრდილი ქვევრები. მოგვიანებით ნამოსახლარზე სასაფლაოები მოუწყიათ აქა-იქ. ჩანს XX საუკუნის დასაწყისის საფლავის ქვები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გურჯაანის პირველი ეკლესია

**გურჯაანის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში, ძველ სასაფლაოზე. განეკუთვნება განვითარებულ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. საკურთხეველში შემორჩენილი ნალესობის კვალი ადასტურებს, რომ ეკლესია შიგნით შელესილი ყოფილა. დაზიანებულია, მთელს სიმაღლეზე შემორჩენილია მხოლოდ საკურთხეველი. კამარა ჩამონგრეულია, დანარჩენ კედლებს ზედა ნაწილები მონგრეული აქვთ. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. კარის გადახურვა ჩამონგრეულია. აღმოსავლეთით აფსიდია, რომელშიც მცირე ზომის ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშიაა. აფსიდის ჩრდილოეთით გვერდში მდებარე ნიშა გეგმით თითქმის ნახევარწრიულია, სამხრეთ ისაში კი ოთხკუთხა. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ტრაპეზია მიშენებული. აფსიდი დასრულებულია კონქით, რომლის თაღი ნახევარწრიული მოხაზულობისაა. სამხრეთ კედელში ერთი სარკმელია გაჭრილი. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გურჯაანის მეორე ეკლესია

**გურჯაანის მეორე ეკლესია** — არქიტექტორული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში, სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით 0.5 კილომეტრზე ყველა წმინდანის ეკლესისკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს მინდორში, განეკუთვნება შუა საუკუნეებს. ძეგლი თითქმის მთლიანად დანგრეულია და ეკლიანი მცენარეებითაა დაფარული. შემორჩენილია აღმოსავლეთი და დასავლეთი კედლების ნაშთები. ნაგები ყოფილა რიყის ქვის ლოდებითა და კირის ხსნარით. შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონია. აღმოსავლეთით დასრულებული იყო ნახევარწრიული მოხაზულიბის შვერილი აფსიდით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვაზისუბნის მეორე ნამოსახლარი

**ვაზისუბნის მეორე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტში სოფელ ვაზისუბნის სამხრეთ-დასავლეთით, მდინარე მცონარახევის მარჯვენა ნაპირზე, ლომიაურად წოდებულ ადგილზე. სავარაუდოდ განეკუთვნება გვიანდელ ანტიკურ ხანას.

XX საუკუნის 60-იან წლებში მიწის ხვნის დროს აღმოჩნდა მშრალი წყობით ნაგები კედლების ფრაგმენტები და წითლად შეღებილი ბრტყელი კრამიტის ნატეხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბაკურციხის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ბაკურციხის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტიის, სოფელი ბაკურციხის დასავლეთ ნაწილში. განეკუთვნება XIX საუკუნეს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. კედლები შიგნიდან შელესილი და შეთეთრებულია. შენობის გარეთა კედლები აგურისა და რიყის ქვის რიგების მონაცვლეობითაა ნაწყობი, ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია კირის ხსნარით, რომელიც მათი ზედაპირის უმეტეს ნაწილს ფარავს. შესასვლელი ორია: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი განიერი და მაღალია, გადახურულია ისრული თაღით. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რაიონშიც შეისრული თაღით გადახურული სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით ერთი შეისრულთაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო სამხრეთით- ერთი შეისრულთაღოვანი ნიშა. შეისრულია აფსიდის თაღიც და კამარაც, რომელიც აფსიდის თავის გარდა,კიდევ  სამ, ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაცილებულ, საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი დასავლეთ კედელთანაა, ხოლო ორი დარბაზის შუაში.თაღები გადაყვანილია პილასტრებზე, რომელთა შორის კედელი საფეხურითაა შეღრმავებული და დასრულებულია შეისრული თაღით. საკურთხევლის სარკმლის გარდა, ინტერიერს კიდევ ოთხი შეისრულთაღოვანი სარკმელი აშუქებს. მათგან ორი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი, თითო-თითოდ დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში. ეკლესიის ფასადები დანაწევრებულია აგურით ნაწყობი განიერი პილასტრებით. აღმოსავლეთ ფასადზე სამი პილასტრია თითო-თითო ფასადის კედლებში და ერთი შუაში. განაპირა პილასტრები ორსაფეხურიანია კაპიტელებითა დასრულებული, ხოლო შუა, რომლისაც ფასადის ღერძი უჭირავს და კედელს თითქმის მთელ სიმაღლეზე აუყვება, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით შემოფარგლული ფრონტონით. შუა პილასტრის ქვედა ნაწილში საკურთხევლის სარკმლის ღიობი გამოდის. სარკმლის ზემოთ, საკუთრივ პილასტრესზე, გამოსახულია მაღალი, რელიეფური ჯვარი, ხოლო გვერდებზე-საფეხურებიან ბაზისზე დადგმული თითო ჩაღრმავებული ჯვარი. ფასადის ფრონტონის არეში ორი მრგვალი სარკმელია, რომლებიც კონქის თავზე არსებულ სივრცეს აშუქებენ. 

დასავლეთის ფასადზე, შესასვლელის ორივე მხარეს, ფრონტონით დასრულებული თითო პილასტრია, რომლებიც ფასადს სამ ნაწილად ყოფენ. თითო პილასტრი ფასადის კიდეებშია. ისინი, ისევე როგორც აღმოსავლეთ ფასადის განაპირა პილასტრები, ორსაფეხურიანი კაპიტელით არის დასრულებული. ფასადის შუა ნაწილში, სარკმლის ზემოთ, გამოსახულია საკმაოდ დიდი რელიეფური ჯვარი, გვერდის ნაწილებში კი-თითო ბოლოებმომრგვალებული ტოლმკლავა ჯვარი, რომელსაც გარს უვლის აგურით გამოყვანილი ორსაფეხურიანი ჩარჩო. გრძივი ფასადები განივი ფასადებისგან განსხვავებით, მოურთველია. თითოეული მათგანი, ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაცილებული და ორსაფეხურიანი კაპიტელით დაგვირგვინებული სამ-სამი პილასტრით დაყოფილია ოთხ-ოთხ არედ. ფასადები დასრულებულია აგურის ოთხაფეხურიანი ლავგარდანით. ეკლესია გადახურულია თუნუქის სახურავით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
გურჯაანის მესამე ეკლესია

**გურჯაანის მესამე ეკლესია** — არქიტექტორული ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში, სოფლის დასავლეთით 2 კილომეტრზე სასაფლაოზე, ყველაწმინდის ორგუმბათიანი ეკლესიიდან 300 მეტრზე. ეკლესია ნაგები ყოფილა მსხვილი რიყის ქვით და კვადრატური აგურით. ნანგრევებიდან შემორჩენილია აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდის მცირე ნაწილი, რომლის სიმაღლე 1.2 მეტრია, და გრძივი კედლების კვალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თამარისის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**თამარისის თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*თამარისის თემი  — თემი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
*თამარისის თემი — თემი მარნეულის მუნიციპალიტეტში
გურჯაანის ყოვლადწმინდის ეკლესიის სადგომი

**გურჯაანის ყოვლადწმინდის ეკლესიის სადგომი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტში, გურჯაანის ყოვლადწმინიდის ეკლესიის ეზოში. შესასვლელიდან 20-25 მეტრის დაშორებით კახთუბნისხევის პირას. განეკუთვნება მუსტიეს ხანას. ძეგლი 1965 წელს გამოავლინა კაე-მ ფირცხელაურის ხელმძღვანელობით. სადგომზე აღმოჩნდა კაჟის დაბალი, ფართო და მოგრძო არასწორი ანატკეცები. მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში გურჯაანის ისტორიულ-ეთნოგრაფიულ საცავში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გურჯაანის საწნახელი

**გურჯაანის საწნახელი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ გურჯაანში. აღმოაჩინეს XX საუკუნის შუა წლებში, სოფლის დასავლეთით, წილიანხევის პირას მიწის სამუშაოების დროს. მოგვიანებით იგი სოფელში ჩამოუტანიათ. გადმოცემით საწნახელს ქვითა და დუღაბით ნაშენი აუზიც ჰქონია, რომელიც აღმოჩენის ადგილზე დაუტოვებიათ. საწნახელი გამოთლილია ქვიშაქვის ლოდში. იგი დაახლოებით ტოლფერდა სამკუთხედის ფორმისაა, რომელსაც ერთი წვერო წაკვეთილი აქვს (ფერდის სიგრძე-1.6 მეტრი, ქვის სისქე-0.33 მეტრი). ქვის ზედაპირი 8-10 სანტიმეტრით ჩაღრმავებულია ისე, რომ მთელ პერიმეტრზე დარჩენილი აქვს თანაბარი სიგანის (დაახლოებით 12 სანტიმეტრი) ნაპირი. ჩაღრმავებული ნაწილის შუაში ამოკვეთილია ოთხი ღარი (სიგანე და სიღრმე 6 სანტიმეტრი). მათი ერთობლიობა კვადრატს ქმნის, რომელიც დაკავშირებულია ერთ-ერთ ნაპირში მოწყობილ სადინართან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სალხინოს თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**სალხინოს თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*სალხინოს თემი — თემი ვანის მუნიციპალიტეტში
*სალხინოს თემი — თემი მარტვილის მუნიციპალიტეტში
გლდანი (ელექტროდეპო)

250პქ|მინი|მარჯვნივ|გლდანის დეპო

**„გლდანი“** (*ტჩ-2*) — თბილისის მეტროპოლიტენის დეპო. მდებარეობს გლდანის რაიონში (). ექსპლუატაციაში შევიდა 1985 წლის ოქტომბერში, დიდუბე-გურამიშვილის მონაკვეთის გახსნამდე.. ემსახურება ახმეტელი-ვარკეთილის ხაზს ოთხვაგონიანი შემადგენლობებით. ლიანდაგები 1–14 იტევს ორ ხუთვაგონიან შემადგენლობას. აქვს საბრუნი წრე ვაგონების მობრუნებისათვის და სამრეცხაო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის მეტროპოლიტენის დეპოები
კატეგორია:ახმეტელი-ვარკეთილის ხაზი
ვაზისუბნის მესამე სამაროვანი

**ვაზისუბნის მესამე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, სამხრეთ-დასავლეთით ლომიაურად წოდებულ ადგილზე. განეკუთვნება განვითარეუბულ შუა საუკუნეებს. მიწის ხვნის დროს აღმოჩნდა ქვის სამარხები. ინვენტარიდან გადარჩა დაბრტყელებულფარაკიანი ბრინჯაოს ბეჭედი. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სამურზაყანოს ქუჩა

**სამურზაყანოს ქუჩა** — ქუჩა თბილისში. მდებარეობს ჩუღურეთის რაიონში (ახალი კუკია); აფხაზეთის ქუჩიდან მთის ფერდობამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში. შეტანილია თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩუღურეთის რაიონის ქუჩები
ვაზისუბნის მეოთხე სამაროვანი

**ვაზისუბნის მეოთხე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, სოფლის თავში მეკოკიანთ უბანში. სახლის საძირკვლის თხრისას აღმოჩნდა ორმო-სამარხები. ინვენტარი დაიკარგა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ბემა

**ბემა** — ქრისტიანულ ბაზილიკაში ასე ეწოდება სკამს, რომელიც ეპისკოპოსის კათედრის გვერდით ორივე მხარეს, აფსიდის მრუდის გასწვრივ გრძელდება. აღმოსავლურ ეკლესიებში აღნიშნავს პრესბიტერიუმს — მღვდლის სამყოფელს შესაბამის აფსიდთან ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბემა - ქრისტიანობის ლექსიკონი

კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
ვაზისუბნის მეხუთე სამაროვანი

**ვაზისუბნის მეხუთე სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ ვაზისუბანში, სოფლის თავში, კანაანთ უბანში. 1950-იან წლებში მიწის სამოშაობის დროს აღმოჩნდა ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები ადამიანის ჩონჩხებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სამტრედიის ქუჩა

**სამტრედიის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მდებარეობს დიდუბის რაიონში (დიდუბე), აკაკი წერეთლის გამზირიდან კოსმონავტების სანაპირომდე. XIX საუკუნეში აქ იყო გერმანული მოახალშენეების დასახლება ალექსანდერდორფი (გერმანულად - ალექსანდრეს სოფელი). სახელწოდება მიიღო რუსეთის იმპერატორის ალექსანდრე I-ის პატივსაცემად. მოახალშენეები ძირითადად სოფლის მეურნეობას მისდევდნენ, რომლის პროდუქტიტაც (ხილი, ბოსტნეული და სხვ.) ამარაგებდნენ თბილისის ბაზარს. ქუჩად ჩამოყალიბდა XX საუკუნის 30-იან წლებში. დატანილია თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. შემორჩენილია ტიპური, სოფლური (ფერმერული) სახლები.
 
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დიდუბის რაიონის ქუჩები
გომარ სიხარულიძე

**გომარ სიხარულიძე** (დ. 4 მარტი,  1942, ქუთაისი, საქართველოს სსრ, სსრკ — გ. 27 იანვარი, 2020) — ქართველი კომპოზიტორი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1981). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2009).

1964 წელს დაამთავრა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორია (საგუნდო–სადირიჟორო), ხოლო 1976 წელს (საკომპოზიციო).

1957–1959 წლებში იყო ქ. ქუთაისის აბრეშუმის კომბინატთან არსებული გუნდისა და ხალხური ინსტრუმენტალური ანსამბლის ხელმძღვანელი; 1961–1975 წლებში ვოკალური ანსამბლი „გორდელას“ ხელმძღვანელი; 1966–1970 ასწავლიდა თბილისის I სამუსიკო სასწავლებელში, 1970–1977 თბილისის V სამუსიკო სკოლის დირექტორი; 1977 წლიდან იყო თბილისის პიონერთა სასახლის მუსიკალური ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი; 1984 წლიდან თბილისის ა. ს. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის მუსიკალური კათედრის გამგე.

დაწერილი აქვს: კამერულ–ინსტრუმენტული ნაწარმოებები – სონატა ფორტეპიანოსათვის (1969), ხუთი პიესა ფორტეპიანოსათვის (1970), ექსპრომტი ფორტეპიანოსათვის (1970), პრელუდია და ფუგა ფორტეპიანოსათვის (1970), კონცერტი სამი შემსრულებლისათვის, საბავშვო ხმა, ტენორი, ბანი (1984); კამერულ–ვოკალური ნაწარმოებები – 4 რომანსი ბარიტონისა და ფორტეპიანოსათვის (1964), რომანსი მაღალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის (1970), „ავე მარია“ არია მაღალი ხმისა და ფორტეპიანოსათვის (1974); საგუნდო ნაწარმოებები – დიდება N1 „რვაასი“ სოლისტებისა და ვაჟთა გუნდის ა კაპელასათვის (1966), დიდება N2  „გურამი“ სოლისტის, გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათვის (1968), „ოთხი გურული ჩანახატი“  ქალთა გუნდის ა კაპელასათვის (1972), დიდება N3 „ჯარჯი“ სოლისტების, გუნდისა და სიმფონიური ორკესტრისათის (1975); საესტრადო სიმღერები – „იმერული ბალადა“, „გურია“, „დონ კიხოტი ზურიკელა“, „გაზაფხული“. მუსიკა სპექტაკლების, ანიმაციური ფილმებისა და მხატვრული კინოფილმებისათვის. ვოკალურ ანსამბლ  „გორდელასთან“ ერთად, 1968 წელს გახდა ბულგარეთის სტუდენტური და ახალგაზრდული საერთაშორისო ფესტივალის გამარჯვებული.

გარდაიცვალა 2020 წლის 27 იანვარს. დაკრძალულია თბილისში, მახათას მთის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში.

## კომპოზიტორია ფილმებისა
*1972: „ჩარი რამა“ რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი
*1975: „გამინაწილე სითბო“ რეჟ. ირაკლი ასათიანი
*1980: „ზღაპარი“ რეჟ. კონსტანტინე (კოტე) სურმავა
*1985: „მედუზა“ რეჟ. გიორგი (გია) ბარაბაძე
*1985: „ყველაზე სწრაფები მსოფლიოში“  რეჟ. გიორგი (გია) მატარაძე
*1985: „მევლუდი“ რეჟ. ნიკოლოზ სანიშვილი

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
* 1969: საქართველოს ლენინური კომკავშირის პრემია
* 1972: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1981: საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
 
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2009)
კატეგორია:თბილისის მახათას მთის პანთეონში დაკრძალულები
ლავგარდანი

**ლავგარდანი** —  შენობის კედლის ზედა ნაწილში ან ჭერის კიდეზე შემოვლებული არშია. კედლის ან მისი ნაწილის დამაგვირგვინებელი, ჩვეულებრივ, პროფილირებული ელემენტი. მისი სინონიმია კარნიზი.

## ლიტერატურა 
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი, თბ., 2006 

## რესურსები ინტერნეტში
* ლავგარდანი — უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
აბანოს კოლექცია

**აბანოს კოლექცია** — ქარელის მუნიციპალიტეტში, სოფელ აბანოში აღმოჩენილი ნივთების ჯგუფი, რომელიც გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანას განეკუთვნება და დაცულია საქართველოს ეროვნული მუზეუმის სიმონ ჯანაშია სახელობის მუზეუმში.

კოლექცია შემთხვევით აღმოჩნდა სოფელ აბანოში 1961 წელს. მომდინარეობს სამარხიდან. მასში შედის ბრინჯაოს ნივთები, რომლებიც ძვ.წ. XIII-XII საუკუნეებით თარიღდება: მასრაგახსნილი შუბისპირები, ფოთლისებური სატევრის გვიანი ვარიანტი, სატევრის ტარის ნაწილი და კოლხური ტიპის ცული.

## რესურსები ინტერნეტში
* აბანოს კოლექცია . საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 29 იანვარი, 2020.

კატეგორია:საქართველოში აღმოჩენილი განძები
სურამის ღვთაების ეკლესიის წარწერა

300px|მინი|ღვთაების ეკლესიის წარწერა
300px|მინი|სურამის ღვთაების ეკლესიის წარწერის პალეოგრაფიული პირი (აღებულია სტატიიდან)
**სურამის ღვთაების ეკლესიის წარწერა** — წარწერა სურამის ღვთაების ეკლესიის ეზოში მდებარე არქიტრავის ქვაზე. 

არქიტრავის ქვა, რომელზეც წარწერაა ამოკვეთილი, დიდი ხნის განმავლობაში ღვთაების ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის ფასადში, კედლის აღმოსავლეთი მონაკვეთის ქვედა ნაწილში თავდაყირა იყო ჩადგმული და ბათქაშის სქელი ფენა ფარავდა. 2002-2004 წლებში, ტაძარში მიმდინარე სარესტავრაციო სამუშაოების დროს, ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის ფასადის ქვედა ნაწილს ბათქაში მოხსნეს და არქიტრავის ქვა, მასზე ამოკვეთილ წარწერასთან ერთად, სრულად გამოჩნდა. წარწერა ამოკვეთილია რუხი ფერის მასიური არქიტრავის ქვაზე, რომელიც ეკლესიაში შესასვლელი კარის თავზე უნდა ყოფილიყო დადებული. არქიტრავის ქვის ზომებია: სიგრძე – 350 სმ, წინა ანუ საფასადო წახნაგის სიმაღლე – 77 სმ, ზედა წახნაგის სიგანე – 36 სმ, ხოლო ქვედა წახნაგის სიგანე – 58 სმ. წარწერა არქიტრავის ქვის საფასადო წახნაგის, დაახლოებით, შუა ნაწილშია ამოკვეთილი. 

წარწერის ტექსტი ასე იკითხება:

:::::„† ს(ა)ხ(ე)ლითა ღ(მრ)თის(აჲ)თ[ა], [მ(ა)მი]სა, ძისა და ს(უ)ლისა წ(მი)დ(ი)ს(ა)ჲთა, წ(მი)დ(ი)სა ღ(მრ)თ(ი)სმშ(ო)ბ(ე)ლის(ა)ჲთა და წ(მი)დ(ი)სა ჲვ{ო}ვ{ა}ნე ნ[ათ]ლ{ი}სმ[ც]{ე}მ{ე}ლ{ი}ს{ა}ჲთ{ა}, ყ{ოვე}ლთა წ(მიდა)თა მ{ი}სთ{ა}ჲთა, მე, † რ(ა)ტი ერ(ი)სთ(ა)ვმ(ა)ნ, ძემ{ა}ნ † ბ(ე)გ(ა)ჲ  ერ(ი)სთ(ა)ვ(ი)ს(ა)მ(ა)ნ, ავ{ა}შენე წ(მიდა)ჲ ესე ეკლეს{ი}აჲ ს{ა}ლ{ო}ცველ[ა]დ ს(უ)ლ(ი)სა ჩ{ე}მისა და ს{ა}ლხინ{ე}ბელ{ა}დ ც{ო}დვ[ა]თა ჩ{ე}მთა. შ{ე}მდგ{ო}მითი შ{ე}მდგ{ო}მად მ(ო)გუ[ი]ჲს(ე)ნებდ(ე)თ და ლ{ო}ცვ{ა}თა თქ{უე}ნთა, გვედია, მღდ{ე}ლო, [----] ა [--] ო [----].“

წერილობით ძეგლებში სურამელთა ფეოდალური სახლის ათამდე წარმომადგენელია მოხსენიებული. მათ შორის სახელების – ბეგასა და რატის მატარებელი მამა-შვილის წყვილი სულ ორჯერ გვხვდება. ესენი არიან:

# XII საუკუნის შუახანებსა და II ნახევარში მოღვაწე ბეგა I და მისი ვაჟი, XII საუკუნის II ნახევარში მოღვაწე ქართლის ერისთავი რატი II სურამელი. 
# XIII საუკუნის შუახანებსა და II ნახევარში მოღვაწე ქართლის ერისთავი ბეგა II და მისი ვაჟი, XIII საუკუნის II ნახევარსა და XIV საუკუნის დასაწყისში მოღვაწე რატი III სურამელი.

თუმცა როგორც მეცნიერთა მიერ ჩატარებულმა პალეოგრაფიულმა ანალიზმა ცხადყო ტექსტში მოხსენიებულია პირველი წყვილი ბეგა I სურამელი და მისი ვაჟი რატი სურამელი. ბეგა I ქართლის ერისთავის სახელოს 1177 წლიდან დაახლოებით 1180-იანი წლების დასაწყისამდე ფლობდა, ხოლო რატი სურამელმა ქართლის ერისთავის სახელო მამის გარდაცვალების შემდეგ 1180-იანი წლების დასაწყისში მიიღო. 

წარწერიდან ირკვევა, რომ 1180-1210-იან წლებში სურამელთა საგვარეულოს ერთ-ერთმა წარმომადგენელმა, ქართლის ერისთავმა რატი II-მ ციხე-ქალაქ სურამის შემოგარენში ანუ საკუთარ ფეოდალურ მამულში ეკლესია ააგო და ამ ტაძრის კედელზე ზემოთ აღნიშნული ქტიტორული წარწერა ამოჰკვეთა.

## ლიტერატურა 
* ჯოჯუა თ., გოგოლაძე თ., 1180-1210-იანი წლების უცნობი სააღმშენებლო წარწერა სურამის გვერდისუბნის ღმრთაების ეკლესიიდან ქართლის ერისთავების ბეგა I და რატი II სურამელების მოხსენიებით, საისტორიო კრებული, ტომი 4 (2014), გვ., 273-322

კატეგორია:სურამის წარწერები
გომის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გომის თემი ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*გომის თემი  — თემი კასპის მუნიციპალიტეტში
*გომის თემი — თემი ონის მუნიციპალიტეტში
*გომის თემი — — თემი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში
*გომის თემი — თემი ხაშურის მუნიციპალიტეტში
სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა

300px|მინი|სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა
300px|მინი|სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერის პალეოგრაფიული პირი
**სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის წარწერა** — წარწერა სურამის ციხეზე მდებარე წმინდა გიორგის ეკლესიის კედელზე. აღმოჩენილია 2015 წელს სამეცნიერო ესქსპედიციის მიერ. წარწერა ლაპიდარულია. 

წარწერა ამოკვეთილია კვადრატული მოყვანილობის მქონე რუხი ფერის ქვაზე, რომელიც წმინდა გიორგის ეკლესიის ჩრდილოეთი კედლის დასავლეთი კიდის ზედა ნაწილში, მიწის დონიდან დაახლოებით, 2,5 მ-ის სიმაღლეზე იყო ჩადგმული. ქვის ზომებია: სიგრძე — 57 სმ., სიგანე — 57 სმ, სისქე — 27 სმ. ქვის საფასადო წახნაგი მთლიანად წარწერის ტექსტს უკავია. წარწერა ასომთავრულია და შვიდ სტრიქონს შეიცავს. სტრიქონები ერთმანეთისაგან წვრილად ამოღარული განივი სწორი ხაზებითაა გამოყოფილი. წარწერის დასაწყისში წარმოდგენილია ქანწილი, რომლის მკლავთაშორის არეებზეც თითო წერტილია დასმული. 

წარწერის თანახმად, ეკლესია გიორგი ღაღანიძისა და თამარ ქვაბულისძის, აგრეთვე, მათი მშობლებისა და შთამომავლების სულის სალოცველად იყო აღშენებული: 

სურამის ციხის წმინდა გიორგის ეკლესიის ლაპიდარული წარწერა, მისი პალეოგრაფიული მონაცემების გათვალისწინებით XV-XVI საუკუნეებით თარიღდება. 

## ლიტერატურა 
* გელაშვილი ი., გოგოლაძე თ., ჯოჯუა თ., სურამის ციხის წმ. გიორგის ეკლესიის უცნობი სააღმშენებლო წარწერა (XV-XVI სს.) მეჭურჭლეთუხუცესისა და პირის მწდის გიორგი ღაღანისძისა და მისი მეუღლის თამარ ქუაბულისძის მოხსენიებით (წარწერის მიკვლევისა და შესწავლის ისტორია; ტექსტის პუბლიკაცია), ისტორიისა და ეთნოლოგიის ინსტიტუტის შრომები XIV-XV, თბ., 2016-2017

კატეგორია:სურამის წარწერები
WOWCube

300px|მინი
**WOWCube** — რუბიკის კუბის მსგავსი პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლი, ასევე შეიძლება ითქვას, რომ ეს არის ელექტრონული თავსატეხი. შედგება რვა იდენტური ელემენტისაგან. მისი შემქმნელები არიან საბა და ილია ოსიპოვები.

## ისტორია 
თამაშის შექმნის წინადადება 2016 წელს წამოაყენა წარმოშობით ნიჟნი-ნოვგოროდელმა სკოლის მოსწავლემ საბა ოსიპოვმა, რომელიც 8 წლის ასაკში ოჯახთან ერთად საცხოვრებლად გადავიდა სან-ფრანცისკოში. ილია ოსიპოვი არის საბას მამა, იგი IT-სპეციალისტი და მეწარმეა, დასრულებული აქვს ლობაჩევსკის სახელობის ნიჟნი-ნოვგოროდის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. არის მრავალრიცხოვანი სტარტაპების მონაწილე. მათ მიერ შექმნილი თამაში წარმოებაში ჩაეშვა 2018 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:პორტატიული ვიდეო თამაშების კონსოლები
კატეგორია:თავსატეხები
აღაიანის სამარხი

**აღაიანის სამარხი** — გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის სამარხი, რომელიც აღმოჩნდა მიწის სამუშაოების დროს კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ აღაიანის ტერიტორიაზე 1961 წელს. სამუშაოების დროს სამარხი დაზიანდა, მის მიმდებარედ აკრეფილი მასალა შეისწავლა მალხაზ ბარამიძემ და ძვ.წ. XII ს. II ნახევრით დაათარიღა. აღაიანის კომპლექსში შედის მოშავო-მონაცრისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს ნივთები, მათ შორის, ბოლომომრგვალებული მახვილი. კოლექციის ნაწილი დაცულია საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში, ნაწილი კი — კასპის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
* მალხაზ ბარამიძე. შიდა ქართლის მატერიალური კულტურის ისტორიიდან, მსკა, VI, თბილისი, 1974 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
* აღაიანის სამარხი. საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 31 იანვარი, 2020.

კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ყვარლის ღვთაების ეკლესია

**ყვარლის ღვთაების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას ყვარელში ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე. თარიღდება XVII-XVIII საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (11,5x6,7 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით და აგურით. დაზიანებულია შესასვლელები. არ შემორჩენილა ლავგარდანი, ჩამოცვენილია სახურავის საფარი. ეკლესიას სამი თაღოვანი შესასვლელი აქვს. ერთი დასავლეთით (ამოშენებულია). თითო-თითო გრძივი კედლების შუაში. აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია. აფსიდის ღერძზე ფართო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. მსგავსი ერთი სარკმელი დასავლეთით კედელშია. თითო სარკმელი ყოფილა ამავე კედლების ღმოსავლეთ ნაწილშიც. აფსიდის მხრებთან ახლოს, რომელთა ნაცვლად, მოგვიანებით, განიერი, პარალელურწირთხლებიანი სარკმლები მოუწყვიათ აფსიდის სამხრეთ გვერდში ერთი ოთხკუთხა ნიშაა, ჩრდილოეთ გვერდში - ორი, აფსიდის იატაკი დარბაზის იატაკის მიმართ ორი საფეხურითაა შემაღლებული და შუაში ნახევარწრიული ფორმის ორსაფეხურიანი ამბიონი აქვს მოწყობილი. დარბაზი გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც ორ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათგან ერთი დარბაზის შუაშია, მეორე დასავლეთ კედეკთან, შუა თაღი კრონშტაინებზეა დაყრდნობილიდასავლეთისა კი პილასტრებზე. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი სათოფურია გაჭრილი ეკლესიის იატაკი ქართული აგურითაა მოგებული. დასავლეთ კედლის კეხზე შემორჩენილია სამრეკლოს საფუძვლის ნაშთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტი

**საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტი** **(IRI)** ('''') — არაკომერციული, უპარტიო საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომლის მიზანია ხელი შეუწყოს თავისუფლებისა და დემოკრატიის განვითარებას მსოფლიოში.

IRI მუშაობს პოლიტიკური პარტიების გაძლიერებისთვის, რათა ისინი გახდნენ კონკრეტულ საკითხებზე ორიენტირებულნი და ამომრჩეველთან ანგარიშვალდებულნი; ეხმარება მოქალაქეებს მონაწილეობა მიიღონ სახელმწიფო მართვაში; მუშაობს მოწყვლად ჯგუფებთან, ასევე ქალებთან და ახალგაზრდებთან, რათა ისინი ჩართული იყვნენ ქვეყნის პოლიტიკურ პროცესებში.

საქართველოში საერთაშორისო რესპუბლიკური ინსტიტუტი მუშაობს 1999 წლიდან. ორგანიზაცია ხელს უწყობს მრავალპარტიული პოლიტიკური სისტემის ჩამოყალიბებას ქვეყანაში.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის პოლიტიკა
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ეწერის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ეწერის თემი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ეწერის თემი  — თემი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში
*ეწერის თემი — თემი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში
*ეწერის თემი  — თემი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
ყვარლის სისონაანთ კოშკი

**ყვარლის სისონაანთ კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარელში, ვაჟა-ფშველას ქუჩაზე. თარიღდება XVIII საუკუნით. 

კოშკი ოხკუთხაა (9,3x9,3 მეტრი). ნაგებია ნატეხი ქვით. ზოგიერთი არქიტექტურული ელემენტის წყობაში გამოყენებულია აგური. დაზიანებულია თუმცა შემორჩენილია ორი სართული და მესამე სართულის მცირე ნაწილი. ჩამოშლილია სართულშუა გადახურვები, რომელიც ხის ყოფილა (ჩანს მხოლოდ კოჭის ბუდეები). 

შესასვლელი პირველ სართულზეა, სამხრეთ კედლის დასავლეთით. კიდეში კარი გარედან თაღით, ხოლო შიგნიდან თარაზულადაა გადახურული. კართან ახლოს აღმოსავლეთით სათოფურია. აღმოსავლეთ კედლის შუაში მოწყობილია ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს თითო ოთხკუთხა ნიშაა. მათ თავზე — თითო სათოფური. თითო სწორკუთხა ნიშა დანარჩენ კედლებშიცაა. მეორე სართულის ოთხივე კედელში ფართო სარკმლებია გაჭრილი. 

გარედან კოშკის აღმოსავლეთ კედლის ხაზზე, სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხესთან, შემორჩენილია კოშკზე მიდგმული კედლის ნაწილი (სისქე 1,6 მეტრი).

სისონაანთ კოშკს 2018 წლის 8 მაისს საქართველოს კულტურული მემკვიდრეობის დაცვის ეროვნული სააგენტოს დირექტორის ნიკოლოზ ანთიძის შესაბამისი ბრძანებით კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი მიენიჭა. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
რენატა კუერტენი

**რენატა კუერტენი** (დ. 14 სექტემბერი, 1988, ბრასუ-დუ-ნორტი, სანტა-კატარინა, ბრაზილია) — ბრაზილიელი მოდელი და ტელე-წამყვანი. იგი დაიბადა და გაიზარდა სანტა-კატარინაში. 10 წლის ასაკში გადაწყვიტა, რომ მოდელი გამხდარიყო და 16 წლის ასაკში თავისი ოცნება აისრულა. მას მიჰყავს გადაცემა „Conexão Models and Chega Mais“ RedeTV-ზე.

## პირადი ცხოვრება
აქვს დიდხნიანი სასიყვარულო ურთიერთობა ადვოკატ ბეტო სენასთან. იგი არის ჩოგბურთელი გუსტავო კუერტენის ბიძაშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ბრაზილიელი მოდელები
კატეგორია:ბრაზილიელი ტელეწამყვანები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არაშენდის სამლოცველო

**არაშენდის სამლოცველო** — გვიანბრინჯაო-ადრერკინის ხანის არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფელ არაშენდის ტერიტორიაზე. აღმოჩნდა 1969 წელს და შეისწავლა ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტის კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ კიაზო ფიცხელაურის ხელმძღვანელობით, რომელმაც ძეგლი წარმართულ სამლოცველოდ მიიჩნია.

ძეგლი წარმოადგენს ორ წრედ განლაგებულ რიყის დამწვარი ქვების ყრილს, რომელშიც დიდი რაოდენობით აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები და ბრინჯაოს საგნები. ის მნიშვნელოვნად დაზიანებულია ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ სამშენებლო ქვის ძიების დროს. მახლობლად ექსპედიციის დაზვერვითი სამუშაოების შედეგად მრავლად დადასტურდა ნამოსახლარებისა და სამაროვნების არსებობა. ძეგლი როგორც გარეგნულად, ისე აქ მოპოვებული ინვენტარით ემსგავსება მელი-ღელე II და მელაანის სამლოცველოებს. ძეგლზე აღმოჩენილი ბრინჯაოს მახვილის მიხედვით სამლოცველო ძვ.წ. VIII-VI საუკუნეებით განისაზღვრება.

## ლიტერატურა 
* კიაზო ფიცხელაური. აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები, თბილისი. 1973 წ.

## რესურსები ინტერნეტში
* არაშენდას სამლოცველო . საქართველოს არქეოლოგიური ძეგლების ორენოვანი (ქართულ-ინგლისური) ელექტრონული ენციკლოპედია (ძვ.წ. III-I ათასწლეულები). ნანახია 31 იანვარი 2020.

კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გრძელი ჭალის კოშკი

**გრძელი ჭალის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ გრძელი ჭალის ჩრდილო-დასავლეთით, ციხის ფერდად წოდებულ ადგილზე. კოშკი გეგმით სწორკუთხაა, შემორჩენილი კედლები (სიმაღლე 0,6 მეტრი) ნაგებია ნატეხი ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ენისელის პირველი ეკლესია

**ენისელის პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ენისელის განაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია (4,45x3,75მ).ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: აყრილია სახურავის საფარი, ჩამოშლილია ლავგარდანი და აქა-იქ კედლების ზედა ნაწილები. შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელიც დარბაზის გრძივ კედლებს მხრების გარეშე უერთდება.  აფსიდის ღერძზე გაჭრილია განიერი, სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდის ორივე ბოლოში თითო სწორკუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ენისელის მეორე ეკლესია

**ენისელის მეორე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელის სამხრეთ-დასავლეთით 2,5 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (5x3,8 მეტრი). ნაგებია რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. აქა-იქ გამოყენებულია აგური. ძლიერ დაზიანებულია, ჩამონგრეულია კამარა, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები. შესავლელი დასავლეთიდანაა; კარის გარეთ გადახურვა ჩამონგრეულია და მისი ფორმა არ დგინდება. შიგნიდან კი თარაზულად იყო გადახურული. (შემორჩენილია კვალი) ეკლესია უაფსიდოა სწორკუთხოვანი დარბაზის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ფართო, მაღალი სარკმელი. ერთი სარკმელი შენობის სამხრეთ კედელშიცაა ამ სარკმლის ქვემოთ ორი მცირე ნიშაა, რეებსაც ერთმანეთს კუთხით მიბჯენილი ორი აგურისგან შედგენილი გადახურვა აქვს. მსგავსი ერთი ნიშა აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ კიდესთანაცაა. შიგნით ეკლესია ერთიანი კამარით იყო გადახურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შილდის პირველი კოშკი

**შილდის პირველი კოშკი**— არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ შილდის თავში, ჩრდილოეთ განაპირას, მდინარე ჩელთის მარცხენა ნაპირას. თარიღდება გვიანდელი შუა სუკუნეებით. 

კოშკი გეგმით კვადრატულია (6.5 x 6.5 მეტრი), ოთხსართულიანი, ნაგებია ძირითადად წვრილი რიყის კვით. არქიტექტორულიი ელემენტების (ძირითადად თაღების) გამოსაყვანათ გამოყენებულია კვადრატული აგური. კოშკის გარეთა კედლების წყობაში აშკარად შესამჩნევია ქრონოლოგიურად განსხვავებული ორი სამშენებლო ფენა, რომლებიც ერთმანეთისგან, როგორც ფერით, ისე წყობის ხასიათითაც განსხვავდება. კოშკის ოთხივე კედლის ზედაპირი (დაახლოებით ორი სართულის სიმაღლეზე) გასწორებულია ბათქაშით, რის გამოც უფრო ღია ფერისა ჩანს. კედლების ზედა ნაწილები შეულესავია. აქ ქვა თითქმის იგივე ზომისაა, მაგრამ ქვედა ნაწილებისგან განსხვავებით,ფორმისა და ზომის მიხედვით შერჩეულია და დაწყობილია ჰორიზონტალურ რიგად.

შესასვლელი ორია - პირველ და მეორე სართულზე, ჩრდილოეთით, ორივე კარი თაღოვანია, გამოყვანილია აგურით. შიგნით კი, ფიცრული გადახურვა აქვთ. კოშკის პირველი სართულის შესასვლელის პირდაპირ, სამხრეთ კედელში, გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ბუხარია. რომლის ორივე მხარეს თითო, სწორკუთხა ნიშაა მოწყობილი. აღმოსავლეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში ორ-ორი ცალმაგი სათოფურია. ერთი შეწყვილებული სათოფურია სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში, ნიშის ქვემოთ.

მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში ორი ცალმაგი სათოფურია, დასავლეთისაში - ერთი, თითო შეწყვილებული სათოფური სამხრეთით და ჩრდილოეთითაა. აღმოსავლეთ კედლის სამხრეთ ნაწილში აგურით გამოყვანილი შეისრულთაღიანი ბუხარია. ბუხრის მარჯვნივ, ოდნავ ზემოთ, სწორკუთხა ნიშა. მსგავსი ნიშა დასავლეთითაცაა, სართულის სამხრეთ-დასავლეთ კუთხესთან, კედლებში, თიხის სამი მცირე ქოთანია ჩადგმული (ორი სამხრეთით, ერთი - დასავლეთით), რომლებსაც, სავარაუდოდ, ტყვიისა და თოფის წამლის შესანახად იყენებდნენ.

მესამე სართულის თითოეულ კედლებში თითო შეწყვილებული სათოფურია. აღმოსავლეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედლებში - თითო სწორკუთხა ნიშიც.
მეოთხე სართულის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო სწორკუთხა ღიობია (სიმაღლე - 80 სანტიმეტრამდე, სიგანე - 60 სანტიმეტრამდე). აღმოსავლეთ კედელი ყრუა, ხოლო დასავლეთისაში ერთი შეწყვილებული სათოფურია მოწყობილი. კოშკის სართულშუა გადახურვა ხის ყოფილა (შემორჩენილია კოჭების საყრდენი ბუდეები)

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის კოშკები
კარლ ფაბერჟე

**პეტერ კარლ გუსტავის ძე ფაბერჟე** (; დ. , სანქტ-პეტერბურგი — გ. 24 სექტემბერი, 1920, ლოზანა) — რუსი იუველირი. იუველირისა და ვაჭრის, წარმოშობით პიარნოველი (დღ. პიარნუ), ფრანგი ჰუგენოტების შთამომავლის, პეტერ გუსტავ ფაბერჟეს (1814–1894) ვაჟი. საიუველირო საქმეს მამისთან და მაინის ფრანკფურტში სწავლობდა, აგრეთვე შეისწავლა კომერცია და ხელოვნების ისტორია. 1872 წელს სათავეში ჩაუდგა საოჯახო საწარმოს; მისი ხელმძღვანელობით სავაჭრო სახლი „კ. ფაბერჟე“ რუსეთის იმპერიის ერთ-ერთი უმსხვილესი საიუველირო საწარმო გახდა. 1885 წლიდან იყო მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის მიმწოდებელი, 1890 წლიდან — მისი საიმპერატორო უდიდებულესობის კაბინეტის შემფასებელი, 1897 წლიდან — შვედეთისა და ნორვეგიის მეფეების მიმწოდებელი, 1910 წლიდან — საიმპერატორო კარის იუველირი. ფაბერჟეს ძირითადი საიუველირო წარმოება სანქტ-პეტერბურგში მდებარეობდა, სავაჭრო ფილიალები — მოსკოვში (1887-დან), ოდესაში (1900-დან), ლონდონში (1903-დან) და კიევში (1905–1910). 1918 წლის დასაწყისისათვის ფაბერჟეს ფირმამ არსებობა შეწყვიტა.

კარლ ფაბერჟესთან მუშაობდნენ იუველირები: მიხეილ პერხინი, ჰენრის ვიგსტრემი, იული რაპოპორტი, მხატვარი ფრანც ბირბაუმი. ფაბერჟეს სტილი დაფუძნებული იყო ისტორიულ სტილთა ხერხების შეხამებაზე (მოგვიანებით — მოდერნის სტილთა), ნამუშევრებს განსაკუთრებული ელეგანტურობა აქვთ: საგნები ოქროსი და ვერცხლისაა, დაფარულია ფერთა პალიტრის მხრივ უჩვეულოდ მრავალფეროვანი (100 ელფერზე მეტი) მინანქრით — საეკლესიო ნივთები, საიუველირო სამკაულები, საათები, მთის ბროლისაგან დამზადებულ ვაზაში ჩაწყობილი ყვავილის ფორმის ნაკეთობები („ბაბუაწვერა“, 1914 და 1917 წლებს შორის, მოსკოვის კრემლის მუზეუმი) და სხვ. 1885 წლიდან იმპერატორ ალექსანდრე III-ის შეკვეთით ამზადებდა საიუველირო სააღდგომო კვერცხებს, როგორც იმპერატორის მეუღლის, მარია თედორეს ასულის საჩუქრებს; 1894 წლიდან — იმპერატორ ნიკოლოზ II-ის შეკვეთით. დღეს ეს ნაკეთობები სხვადასხვა მუზეუმებსა და კერძო კოლექციებშია (ყველაზე დიდი კოლექცია 10 ნამუშევრისაგან შედგება, თავმოყრილია მოსკოვის კრემლის მუზეუმებში). 2013 წელს სანქტ-პეტერბურგში გაიხსნა ფაბერჟეს მუზეუმი (კოლექცია «Связь времён»-ის საფუძველზე).

## ლიტერატურა 
* *Snowman A. K.* C. Fabergé: Goldsmith to the Imperial Court of Russia. N. Y., 1983;
* *Habsburg G. von.* Fabergé. Hofjuwelier der Zaren. Münch., 1986;
* *Solodkoff A. von.* Fabergé: Juwelier des Zarenhofes. Hdlb., 1995;
* The world of Fabergé. (Cat.). Moscow, 1996;
* *Мунтян Т. Н.* Шедевры Фаберже из собрания фонда «Связь времен». М., 2009;
* 

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის იუველირები
კატეგორია:დაბადებული 30 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1846
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1920
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
ზურაბ ცქიტიშვილი

**ზურაბ ცქიტიშვილი** (დ. 31 იანვარი, 1941, თბილისი) — ქართველი ქიმიკოსი და პოლიტიკოსი. საქართველოს სამი მოწვევის პარლამენტის წევრი. ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი. საქართველოს სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრი (აკადემიკოსი). სსრკ ჩემპიონი ფარიკაობაში.

## ბიოგრაფია 
1965 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის ქიმიისა და სასურსათო პროდუქტების ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 1965–1970 წლებში იყო რძის კომბინატის ცვლის ოსტატი; 1971–1972 წლებში — გარდაბნის რძის ქარხნის წარმოების უფროსი; 1972–1976 წლებში — დირექტორი; 1976–1990 წლებში — საქართველოს რძის მრეწველობის გაერთიანების მთავარი ინჟინერი; 1990–1993 წლებში — თბილისის რძის კომბინატის გენერალური დირექტორი. 1993–1994 წლებში — ამავე ქარხნის ბაზაზე შექმნილ ს/ს „ამალთეა“-ს გენერალური დირექტორი.

1995-1999 წლებში იყო საქართველოს მე-4 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი “. 1999 -2004 წლებში იყო საქართველოს მე-5 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „საქართველოს მოქალაქეთა კავშირი“. 2004-2007 წლებში იყო საქართველოს მე-6 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი „ნაციონალური მოძრაობა - დემოკრატები “.

გამოქვეყნებული აქვს წიგნი, 30 სამეცნიერო ნაშრომი და 20 გამოგონება.

## ლიტერატურა 
* ვინ ვინაა საქართველოში: ქართული ბიოგრაფიული ცნობარი, გვ. 386, თბ., 1998–1999.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 31 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:ტექნიკურ მეცნირებათა დოქტორები
კატეგორია:საქართველოს IV მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს V მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს VI მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1965)
ზურაბ
ენისელის ზაქარდედა

**ენისელის ზაქარდედა** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (6,5x4,95 მეტრი) ნაგებია ნატეხი ქვით. დაზიანებულია: აყრილია საბურავი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი და ლავგარდანი. შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან-სწორკუთხაა. აფსიდი ნახევარწრიული ფორმისაა, რომლის ღერძზე გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ასეთივე სარკმელი შესასვლელის ზემოთაცაა. აფსიდის ორივე გვერდში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშაა. თითო მსგავსი ნიშა დარბაზის გრძივ კედლებშიცაა. შიგნით ეკლესია გადახურულია ქარგილზე სხმული უსწორმასწორო კამარით. დასავლეთ ფასადზე შესასვლელი გვერდებზე და ზემოთ მოწყობილია თითო ოთხკუთხა ნიშა.

## ლიტერატურა
კატეგორია: ყვარლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ენისელის სამაროვანი

**ენისელის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, მდებარეობს ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფელ ენისელის ცენტრში. თარიღდება ადრინდელი შუა საუკუნეებით. ძეგლს მიაკვლია არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის არქეოლოგიურ ძეგლთა ნუსხის ექსპედიციამ. სამაროვანი წარმოადგენს ქვაყუთის ტიპის სამარხებს და შედგენილია დიდი ზომის ქვის ფილებისაგან. მიცვალებულთან ერთად აღმოჩნდა ბრინჯაოს ბეჭდები.

## ლიტერატურა
კატეგორია: ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ალბერტ ზალცმანი

**ალბერტ ზალცმანი** (, ; დ. 10 სექტემბერი, 1833, თბილისი, — გ. 26 ივლისი, 1897) — თბილისელი არქიტექტორი, წარმოშობით გერმანელი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა თბილისში დამკვიდრებული გერმანელის ოჯახში. დაამთავრა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემია. 1861 წლიდან მოღვაწეობდა თბილისში. 1865–1866 წლებში იმოგზაურა გერმანიაში, საფრანგეთში, ბელგიასა და დიდ ბრიტანეთში, სადაც ეცნობოდა საავადმყოფოებისა და სატუსაღოების შენობებს. 1867 წელს პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიამ აკადემიკოსის წოდება მიანიჭა. 1876 წელს დანიშნეს კავკასიის სამხედრო ოლქის საოლქო-საინჟინრო სამმართველოს არქიტექტორად. 35 წლის განმავლობაში მისი პროექტით მრავალი სახაზინო, საზოგადოებრივი და კერძო სახლი აშენდა თბილისში. 

1865 წელს დაინიშნა მისივე პროექტით აგებული ქალაქის, ყოფილი მიხეილის საავადმყოფოს სამშენებლო კომისიის წევრად. სხვა ნამუშევართაგან აღსანიშნავია: კათოლიკეთა ეკლესია ივანე ჯავახიშვილის ქუჩაზე (1870), კავკასიის მუზეუმის შენობა (დამთავრდა 1870, იდგა სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმის ახლანდელი შენობის ადგილას), ქალთა გიმნაზიის შენობა (დამთავრდა 1874, ახლანდელი ლადო გუდიაშვილის ქუჩა №10). 1886–1893 წლებში ხელმძღვანელობდა თბილისის სახაზინო (ახლანდელი ოპერისა და ბალეტის) თეატრის მშენებლობას, მისი პროექტითაა აგრეთვე აგებული თბილისის არისტოკრატიული და ბურჟუაზიული ფენების წარმომადგენელთა მრავალი საცხოვრებელი სახლი. ალბერტ ზალცმანი ოტო სიმონსონთან ერთად იმ არქიტექტორთაგანი იყო, რომელმაც იმდროინდელი რენესანსულ-ბაროკული ფასადების გამოყენებით ქალაქის განაშენიანებას ახლებური ხასიათი შესძინა. მისი ნამუშევრებიდან ასევე აღსანიშნავია: ალბერტ ზალცმანის საკუთარი სახლი დავით აღმაშენებლის გამზირზე №115-ში (1872), სახლი რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩა №14-ში (1876), კავკასიის მუზეუმისა და ქალთა გიმნაზიის ფასადები, საცხოვრებელი სახლი გალაკტიონ ტაბიძის ქუჩა № 22-ში, რომლის ფასადი დამუშავებულია ქართული ისტორიული არქიტექტურული მოტივებით. მისი შვილი იყო მხატვარი, ფერმწერი, სცენოგრაფი და კარიკატურისტი ალექსანდრ ზალცმანი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:გერმანელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:დაბადებული 10 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივლისი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:კავკასიელი გერმანელები