open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კარლო ფელიჩე I (სარდინია)

thumb|კარლო ფელიჩე I
**კარლო ფელიჩე I ჯუზეპე მარია** (იტალ. Carlo Felice I Giuseppe Maria) (დ. 6 აპრილი 1765, ტურინი — გ. 27 აპრილი 1831, ტურინი) — სარდინიის მეფე, სალუცოს და მონფერატოს მარკიზი, აოსტას, მორიანას და ნიცას გრაფი, პიემონტის პრინჩიპე (თავადი) და სავოიის ჰერცოგი 1821–1831 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:სარდინიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 6 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1765
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1831
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კარლო ალბერტო I (სარდინია)

thumb|160px|კარლო ალბერტო I
**კარლო ალბერტო I ამადეო** (იტალ. Carlo Alberto I Amadeo) (დ. 2 ოქტომბერი, 1798, ტურინი — გ. 28 ივლისი, 1849, პორტუ) — სარდინიის მეფე, სალუცოს და მონფერატოს მარკიზი, აოსტას, მორიანას და ნიცას გრაფი, პიემონტის პრინჩიპე (თავადი) და სავოიის ჰერცოგი 1831–1849 წლებში.

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:სარდინიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 2 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1798
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
კატეგორია:სავოიელთა დინასტია
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ეშმაკის მახე

**„ეშმაკის მახე“** — ქართული ყოველკვირეული ლიტერატურულ-იუმორისტული ჟურნალი, გამოდიოდა თბილისში 1911 წელს. გამოვიდა 15 ნომერი. ჟურნალში თანამშრომლობდნენ ნ. კალანდაძე (ეშმაკი), გ. ქუჩიშვილი, შ. შარაშიძე (თაგუნა), ვ. მელაქიაშვილი, ა. ბრეგვაძე და სხვები. კარიკატურები ეკუთვნის ო. შმერლინგს. რედაქტორ-გამომცემელი — გ. ჯაჭვაძე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ეშმაკი (ალმანახი)

**„ეშმაკი“** — ქართული იუმორისტული ალმანახი, იუმორისტული ალმანახის „ხუმარის“ გაგრძელება. გამოდიოდა თბილისში 1907-1908 წლებში. გამოვიდა სულ 4 ნომერი. გამომცემლები — პ. გაჩეჩილაძე (1907), პ. კალანდაძე (1908). კარიკატურები ეკუთვნის ოსკარ შმერლინგს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ეშმაკის მათრახი

მინი|ეშმაკის მათრახის პირველი ნომრის ყდა.
**„ეშმაკის მათრახი“** — ქართული ყოველკვირეული იუმორისტული ჟურნალი, გამოდიოდა თბილისში 1907–1908, 1915–1917 და 1919–1921 წლებში. სხვადასხვა დროს რედაქტორები იყვნენ თ. ბოლქვაძე და ნესტორ კალანდაძე (ეშმაკი); გამომცემლები — თ. ბოლქვაძე, ა. ბუკია, ე. ლომთათიძე და ს. თავართქილაძე. ჟურნალში ორიგინალური ნაწარმოებებთან ერთად დაბეჭდილია თარგმანებიც. მათ შორის ანტონ ჩეხოვის მოთხრობები. ჟურნალში კარიკატურებთან ერთად იბეჭდებოდა პამფლეტები, ფელეტონები და პუბლიცისტური წერილები.

ჟურნალი დაიხურა თბილისის გენერალ-გუბეტნატორის განკარგულებით 1908 წლის 11 აგვისტოს. მისი გამოცემა განახლდა 1915 წლის 1 მარტს. გამოდიოდა 1917 წლის ბოლომდე. შემდეგ „ეშმაკის მათრახის“ გამოცემა კვლავ შეწყდა და განახლდა 1919 წლის დეკემბერს. გამოდიოდა 1921 წლის 14 თებერვლამდე. შუალედში „ეშმაკის მათრახი“ გამოდიოდა სხვადასხვა სახელწოდებით: „მათრახი“, „მათრახი და სალამური“, „სალამური“, „ეშმაკის სალამური“, „ჩვენი სალამური“ და სხვა.

„ეშმაკის მათხარის“ მხატვრული გაფორმება, კარიკატურები და ნახატები ეკუთვნით ოსკარ შმერლინგსა, შალვა ქიქოძეს და მიხეილ ჭიაურელს. წამყვანი ავტორები იყვნენ „თაგუნა“ (შალვა შარაშიძე), „ეშმაკი“ (ნ. კალანდაძე), „მორიელი“ (ლ. ალექსაშვილი), „ბუტუნა“ (ს. ორაგველიძე). 

**„ეშმაკის მათრახი“** ასევე ეწოდებოდა ქართულ იუმორისტულ ალმანახს, რომელიც გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს, გამოვიდა 2 ნომერი. გამომცემელი — ვ. ცქიტიშვილი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*„ეშმაკის მათრახი“ - ეროვნული ბიბლიოთეკის კოლექცია

კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ჰიუგ დე პეინი

**ჰიუგ დე პეინი** ( ან Hugues de Payens — **ჰიუგ დე პეიანი**; დ. დაახ. 1070, პეიანი, საფრანგეთი — გ. 24 მაისი, 1136) — ტამპლიერების ორდენის პირველი დიდი მაგისტრი.

ჰიუგ დე პეინი სავარაუდო დაბადების ადგილედ მიიჩნევენ ტრუადან ათიოდე კილომეტრით დაშორებულ დასახლებულ პუნქტ პეიანს. იგი იყო „ტამპლიერთა ორდენის“ დამაარსებელი. მის შესახებ ძალიან მწირი ცნობები მოგვეპოვება. ჰიუგი ფრანგული არისტოკრატიის საშუალო წრიდან უნდა იყოს გამოსული და მონტინი-ლაჟესის სენიორი იყო. მას მამულები ჰქონდა ტონერის მიდამოებშიც. ჰიუდ დე პეინმა მონაწილეობა მიიღო პირველ ჯვაროსნული ლაშქრობაში და დაახლოებით 1100 წელს საფრნაგეთში დაბრუნდა. 1104—1114 წლებში იყო გრაფ ჰიუგ დე შამპანს ახლდა პილიგრიმად იერუსალიმში, სადაც საბოლოოდ დამკვიდრდა კიდეც. 1118—1119 წლებს შორის მან დააარსა „ტამპლიერთა ორდენი“. ჰიუგ დე პეინს ჰყავდა ერთადერთი ვაჟი ტიბო, რომელიც მოგვიანებით სენ-კოლომბის აბატი გახდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტამპლიერთა ორდენის დიდი მაგისტრების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*The Crusades and the Knights Templar
*Helen Nicholson, translator, Contemporary reactions to the foundation of the Templars
*Hugues de Payns Museum  Payns, France

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი დიდებულები
კატეგორია:ტამპლიერთა ორდენის დიდი მაგისტრები
კატეგორია:დაბადებული   1070
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1136
ბრიუგე

**ბრიუგე** (, ) — ქალაქი ბელგიაში, დასავლეთ ფლანდრიის პროვინციის დედაქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში.

ქალაქის ფართობი ჯამში 13,840 ჰექტარს აჭარბებს, მხედველობაში თუ მივიღებთ 1,075 ჰექტარსაც, რომელსაც ზეებრუგე (სანაპირო ზოლი, ითარგმნება, როგორც „ბრიუგე ზღვაზე“) მოიცავს. ქალაქის ისტორიული ცენტრი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შედის, ოვალური ფორმისაა და 430 ჰექტარს მოიცავს. ქალაქის მოსახლეობა 117,073 (2008 წლის 1 იანვრის მონაცემებით) ადამიანს შეადგენს, საიდანაც დაახლოებით 20 000 ქალაქის ცენტრში ცხოვრობს. გარეუბნის ფართობი 616 კმ² მოიცავს და 2008 წლის 1 იანვრის მონაცემებით, 255 844 მოსახლეს ითვლის.

ბრიუგეს ხანდახან მოიხსენიებენ, როგორც „ჩრდილოეთის ვენეციას“. ქალაქს მნიშვნელოვანი წილი უკავია ქვეყნის ეკონომიკაში მისი პორტის გამო. ერთ დროს ის მიიჩნეოდა „მსოფლიოს კომერციულ ცენტრად“.

## სახელის წარმოშობა 
ბრიუგეს შესახებ პირველი ჩანაწერები 840-875 წლებში გვხვდება. თვითონ სახელი „ბრიუგე“ ისტორიულ წყაროებში 1116 წლიდან მოიხსენიება. სავარაუდოდ, სახელი უნდა მომდინარეობდეს ძველი ნიდერლანდური სიტყვიდან „ბრუგ“, რაც „ხიდს“ ნიშნავს. 

## ისტორია 
ადამიანის ქმედების პირველი ნაკვალევი ბრიუგეში გალების ეპოქაში გვხვდება. ძვ. წ. I საუკუნეში მენაპიში ლაშქრობის შემდეგ იულიუს კეისარმა აქ პირველი საფორტიფიკაციო ნაგებობები ააგო მეკობრეთა შემოტევებისაგან თავდასაცავად. დაახლოებით IV საუკუნეში მთელი რეგიონი ფრანკებმა დაიპყრეს და ამ ტერიტორიას „პაგუს ფლანდრესისის“ სახელწოდებით მართავდნენ. 

ბრიუგემ ქალაქის სახელწოდება 1128 წლის 27 ივლისს მიიღო და ამ პერიოდში აქ ახალი არხები და გალავანი აშენდა. დაახლოებით 1050 წლისათვის, ქალაქმა ზღვაზე პირდაპირი გასასვლელი დაკარგა, რადგან ეს სანაპირო ზოლი ნელ-ნელა შლამით დაიფარა. თუმცა 1134 წელს მომხდარმა შტორმისა და ცვინზე გაკეთებული არხის წყალობით ბრიუგემ ეს გასასვლელი აღიდგინა. ახალი საზღვაო ზოლი ქალაქ დამზე გადაიჭიმა.

საზღვაო ვაჭრობამ ბრიუგეში ფეხი მალევე მოიკიდა. ინგლისში ნორმანების გამარჯვების შემდეგ ამ ქვეყანასთან კავჭირი იმდენად მჭიდრო იყო, რომ ბრიუგელმა ვაჭრებმა ლონდონის ჰანზა დააარსეს. შუა საუკუნეებში ქალაქი ძალიან მდიდარი იყო, რაზეც მიუთითებს ამ პერიოდის არქიტექტურა. XVI საუკუნისათვის ბრიუგე მთელი ჩრდილოეთ ევროპის სავაჭრო ცენტრი იყო. ითვლება, რომ სწორედ აქ დაარსდა 1406 წელს პირველი ბირჟა. 

1708, 1745 და 1794 წლებში ბრიუგე სამჯერ მოექცა ფრანგთა მფლობელობის ქვეშ. სანამ ბელგია საფრანგეთს ეკუთვნოდა, ბრიუგე ლისის დეპარტამენტის მთავარი ქალაქი იყო. 1814 წელს ის ნიდერლანდების მფლობელობაში გადავიდა, ხოლო 1830 წელს - ბელგიის. პირველი მსოფლიო ომის დროს ქალაქი ძლიერ დაბომბვებს განიცდიდა.

თუმცა 1965 წლის შემდეგ ქალაქში აღორძინების ხანა დადგა - გარემონტდა საცხოვრებელი და კომერციული ნაგებობები, ისტორიული მონუმენტები და ეკლესიები. მთავრობის ამ ნაბიჯმა ქალაქში ტურისტთა ნაკადის მკვეთრი ზრდა გამოიწვია და 2002 წელს ის ევროპის კულტურულ დედაქალაქად დაასახელეს. ბრიუგეს ყოველწლიურად 2 მილიონზე მეტი ტურისტი სტუმრობს.

ზეებრუგეს პორტი 1907 წელს აშენდა. პირველი მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას გერმანელები მას თავისი გემებისათვის იყენებდნენ. 70-80-იან წლებში პორტს რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა და დღესდღეობით ის ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი და თანამედროვე პორტია.

კატეგორია:ბელგიის ქალაქები
კატეგორია:ევროპის კულტურული დედაქალაქები
რობერ დე კრაონი

**რობერ დე კრაონი** (, აგრეთვე ცნობილი როგორც **რობერტ ბურგუნდიელი**, , ) (გ. 13 იანვარი, 1149) — ტამპლიერების ორდენის მეორე დიდი მაგისტრი 1136–1149 წლებში.

## ბიოგრაფია 
რობერ დე კრაონი ისტორიაში პირველა 1193 წელს მოიხსენიება. იგი საფრანგეთის მაღალი არისტოკრატიიდან იყო და მეტსახელად "ბურგუნდიელად" მოიხსენიბა, რადგანაც კაპეტინგების დინასტიასთან დანათესავებული პირი იყო. 1126 წელს იგი პალესტინაში ტამპლიერთა ორდენის წევრი გახდა. 1132–1136 წლებში რობერ დე კრაონი ორდენის სენეშალი იყო ევროპაში და ესპანეთის საქმეების განკარგვა ევალებოდა. 1136 წელს რობერი კვალვ პალესტინაშია. ამ წელს თურქ-სელჯუკები თავს დაესხნენ ქალაქ ტეკოას. ტამპლიერებმა რობერის მეთაურობით შეძლეს ქალაქის დაცვა. გაქცეულმა თურქებმა გამოდევნებული ტამპლიერები ხაფანგში შეიტყუეს და უამრავი რაინდი ბრძოლის ვერზე დაეცა. მათ შორის ოდ დე მონფაკონი და მედროშე ბერნარ ვაშერი.

1139 წელს რობერმა პაპ ინოკენტი II-ისაგნ მიიღო ბულა „ომნე დატუმ ოპტიმუმ“, რომლითაც ეს უკანასკნელი ტამპლიერებს დიდ პრივილეგიებს ანიჭებდა. 1140 წელს რობერის მმართველობის დროს დიდი მაგისტრის ზალაუფლება შეზღუდულ იქნა კონვენტის მიერ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ტამპლიერთა ორდენის დიდი მაგისტრების სია

## ლიტერატურა
* Alain Demurger, Wolfgang Kaiser (Hrsg.): *Die Templer. Aufstieg und Untergang 1120—1314.* C.H.Beck, München 2004, ISBN 978-3-406-52367-0.

კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1147
კატეგორია:ტამპლიერთა ორდენის დიდი მაგისტრები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ექინოკოკი

**ექინოკოკი** (Echinococcus granulosus), ცხოველი თასმისებური ჭიების კლასისა. სქესმწიფე ექინოკოკის სიგრძეა 2-8 მმ. თავზე ორი წყება კაუჭებით შეიარაღებული ხორთუმი აქვს. სხეული შედგება 3-4 პროგლოტიდისაგან. ლარვას ბუშტის ფორმა აქვს და ამოვსებულია შუამავალი მასპინძლის სისხლიდან გამოყოფილი სითხით. ექინოკოკი სქესმწიფე სტადიის დროს პარაზიტობს მტაცებლების (ძაღლი, მგელი, ტურა) წვრილ ნაწლავში, ლარვული სტადიის დროს ძირითადად შუამავალი მასპინძლის (ჩლიქოსნები და ადამიანი) ღვიძლსა და ფილტვებში, შესაძლებელია ყველა შინაგან ორგანოსა და ქსოვილში, გარდა საჭმლის მომნელებელი ტრაქტისა. დეფინიტური (ძირითადი) მასპინძლის ექსკრემენტთან ერთად ექინოკოკის კვერცხებით ბინძურდება ნიადაგი, წყალი, მცენარეულობა და თვით ცხოველიც. კვერცხი სხვადასხვა გზით ხვდება შუამავალი მასპინძლის პირში და შემდეგ კუჭში, სადაც თავისუფლდება გარსისაგან. კვერცხიდან გამოსული ჩანასახი (ონკოსფერა) გადადის ნაწლავში, აქედან სისხლში ან ლიმფურ სისტემაში და სისხლის ნაკადით ამა თუ იმ ორგანოში ხვდება. ექინოკოკი იწვევს ექინიკოკოზს, რომელიც შუამავალ მასპინძელს უმთავრესად ძაღლისაგან, იშვიათად კი მგლისაგან შეეყრება.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 4, გვ. 250, თბ., 1979

კატეგორია:თასმისებური ჭიები
ეწერი (სამტრედიის მუნიციპალიტეტი)

**ეწერი** — ძველი სახელწოდება სამტრედიის  მუნიციპალიტეტის სოფლების პატარა ეწერისა და დიდი ეწერის, ასევე ძველი სახელწოდება სამტრედიის მუნიციპალიტეტის გომის თემის სოფლების ზედა ეწერის და ქვედა ეწერის.

1926 წლისთვის ეწერის თემი შედგებოდა ხუთი სოფლისგან და მისი მოსახლეობა შეადგენდა 2438 ადამიანს, ხოლო ფართობი 26,4 კმ²-ს. ამჟამად სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ეწერის თემი მოიცავს სოფლებს: ახალსოფელი, გვიმრალა, პატარა ეწერი (თემის ცენტრი), ჯიქთუბანი, კეჭინარი (დიდი ეწერი), ოჭოფა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:ქუთაისის მაზრა
ეწერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

გეოგრაფიული სახელი **ეწერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ეწერი — სოფელი აბაშის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი თერჯოლის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი მარტვილის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძვ. სახელწოდება
* ეწერი — სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლების ძვ. სახელწოდება
* ეწერი — სოფელი სენაკის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში
* ეწერი — სოფელი წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში
ეწერი (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

**ეწერი** — ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების მაღალი ეწრისა და დაბალი ეწრის ძველი სახელწოდება. ამჟამად დაბალი ეწერი შედის ასკანის თემის, ხოლო მაღალი ეწერი ნაგომრის თემის შემადგენლობაში. 1908 წელს სოფელ ეწერში ცხოვრობდა 165 ადამიანი.სოფლის სახელწოდება აღნიშნავს ბუჩქებით და ისლით დაფარულ დაბლობ ადგილს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ეხი

thumb|300px|გროტი
**ეხი**, *გროტი* () — ფართოშესასვლელიანი პატარა კარსტული მღვიმე ან გამოქვაბული თაღოვანი ჭერით; თითქმის ღია მღვიმე საჩრდილობელი. ეხში ქვის ხანაში ადამიანები ბინადრობდნენ. საქართველოში ცნობილია ეძანის, მღვიმევის, ჯრუჭულისა და სხვა ეძები. 

აქვს კარსტული ან ეროზიული გენეზისი. ეროზიული გროტები წარმოიქმნება ზედაპირული წყლების წარეცხვის შედეგად. გვხვდება მდინარისა და ზღვის სანაპიროზე, ამასთანავე მათ წარმოქმნას ხელს უწყობს ზვირთცემა. ასეთ შემთხვევაში დამსხვრევის მთავარი ფაქტორი მექანიკურია. უდაბურ ადგილებში, ზედაპირზე მყარი ქანების ამოსვლის შედეგად ქარისმიერი ეროზიის გავლენით იქმნება მცირე სიღრმის მღვიმეები. მათ ჩვეულებრივ გროტებს უწოდებენ.

კარსტული გროტები ხშირად ოდესღაც არსებული მსხვილი მღვიმური სისტემების რელიქტური ნარჩენებია. ასეთი გროტები გვხვდება კლდოვან-კირქვიან ჩამონაქცევებზე. არსებობს ასევე სხვა ტიპის კარსტული გროტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტები
კატეგორია:მღვიმეები
ეწერბაში

**ეწერბაში** — სამტრედიის მუნიციპალიტეტის სოფლების პირველი ეწერბაშისა და მეორე ეწერბაშის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ეჯიბი

**ეჯიბი** (არაბ. ჰაჯიბ - მეფის მეკარე, კარისკაცი), ორი მნიშვნელობა აქვს:

* ერთ-ერთი დიდმოხელე ქართველი მეფის სასახლეში, მეკარე, მეფისთვის მთხოვნელთა სურვილის მომხსენებელი. ამირეჯიბის ხელქვეითი. ჰქონდა დარბაზში შესვლის განსაკუთრებული უფლება. საქართველოში ეჯიბები ჰყავდათ დიდებულ ხელისუფლებსაც და მაღალი წრის მანდილოსნებსაც. სელჩუკთა სახელმწიფოში სასახლის მსახურთა უფროსი იყო საგანგებო მოხელე "დიდი ჰაჯიბი" ("ჰაჯიბთ-ჰაჯიბი").

* (ეთნოგრაფია) ქართულ საქორწინო ცერემონიალში ვაჟის მაყრების უფროსი, რომელიც მეფის (ნეფის) წარმომადგენელი და ნება-სურვილის აღმსრულებელი იყო. მთიულეთში ეჯიბი სასიძოს მკვიდრი ბიძაშვილი უნდა ყოფილიყო. მისი ერთ-ერთი მთავარი მოვალეობა ჯვარდაწერილი ნეფე-დედოფლისათვის გვირგვინის მოხდა იყო.

## ლიტერატურა
* *ითონიშვილი ვ.,* ქართველ მთიელთა საოჯახო ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1960;
**ჭყონია ი.,* ქორწინების ინსტიტუტი მთიულეთში, ნაწ., 1, თბ., 1955;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ., 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ვაზი და ღვინო

**„ვაზი და ღვინო“** — სამეცნიერო-პოპულარული ორკვირიანი ჟურნალი. საქართველოს მეღვინე-მევენახეთა ყრილობის საბჭოს ორგანო. გამოდიოდა 1920 თებერვლიდან დეკემბრამდე. გამომცემელი — მეღვინე-მევენახეთა ყრილობის საბჭო. იბეჭდებოდა მასალები ვაზის მოვლა-გაშენების, ღვინის დაყენებისა და გასაღების საკითხებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ვაზისებრნი

**ვაზისებრნი** () — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მერქნიანი ლიანებია, იშვიათად — სწორმდგომი ბუჩქები ან დაბალი ხეები. აქვთ მორიგეობით განლაგებული მთლიანი ან დანაკვეთული ფოთლები; უმრავლესობას ღეროსეული წარმოშობის პწკალები აქვს. ყვავილები ორსქესიანი ან ცალსქესიანია, ნაყოფი კენკრა. 

ოჯახი აერთიანებს 12-მდე გვარის 700-მდე სახეობას, რომლებიც ძირითადად ტროპიკული და სუბტროპიკულ ქვეყნებშია გავრცელებული. ყველაზე დიდია Cissus-ის გვარი (შეიცავს 350-ზე მეტ სახეობას). 

საქართველოში მხოლოდ ველური ვაზის ერთი სახეობა იზრდება. დიდი სამეურნეო მნიშვნელობა აქვს ვაზს. -ის გვარის რამდენიმე სახეობას ოთახის დეკორატიულ მცენარედ აშენებენ. -ის და -ის გვარების ზოგი სახეობა ხშირად მოშენებულია ბაღებში.

## ლიტერატურა
*
ვაზისუბანი

**ვაზისუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვაზისუბანი — სოფელი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში
* ვაზისუბანი — სოფელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში
* ვაზისუბანი — თბილისის ერთ-ერთი უბანი
* ვაზისუბანი — ქართული ღვინო
ვაზიანი

საკუთარი სახელი **ვაზიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვაზიანი — სოფელი გარდაბნის მუნიციპალიტეტში
* ვაზიანი — სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
* ვაზიანი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
პაულ კლეე

**პაულ კლეე** ( დ. 18 დეკემბერი, 1879 — გ. 29 ივნისი, 1940) — წარმოშობით გერმანელი შვეიცარიელი მხატვარი. მისი ნამუშევრები მრავალი სხვადასხვა მიმდინარეობის გავლენას განიცდის, მათ შორის ექსპრესიონიზმის, კუბიზმისა და სიურრეალიზმის. მის მეგობარ რუს მხატვარ ვასილი კანდინსკისთან ერთად ის ასევე ცნობილი იყო, როგორც ბაუჰაუზის ხელოვნებისა და არქიტექტურის სკოლის პროფესორი.
## რესურსები ინტერნეტში
* პაულ კლეეს ნახატები

კატეგორია:გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:შვეიცარიელი მხატვრები
კატეგორია:ბაუჰაუზი
კატეგორია:დაბადებული   18 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1879
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1940
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ეშმაკის სალამური

**„ეშმაკის სალამური“** — ქართული ყოველკვირეული იუმორისტული ალმანახი. გამოდიოდა თბილისში 1909 წელს ჟურნალ „სალამურის“ ნაცვლად. გამოვიდა 2 ნომერი. თანამშრომლობდნენ ნესტორ კალანდაძე (ეშმაკი), ვარლამ მალაქიაშვილი, გიორგი ქუჩიშვილი, ფონ-ტეფო (ა. სარაჯიშვილი) და სხვა. ჟურნალში დაბეჭდილია სარედაქციო სტატია „ნიკოლოზ ვასილის ძე გოგოლი“ (დაბადების 100 წლისთავის გამო) პორტრეტითურთ. კარიკატურები ეკუთვნით ოსკარ შმერლინგსა და შალვა ქიქოძეს. გამომცემელი — მ. კალანდაძე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ვაზის ფოთლიხვევია

**ვაზის ფოთლიხვევია** () — პეპელა ფოთოლხვევიების ოჯახისა. მუქი ყავისფერი, ლითონისებრი ბზინვარება დაჰკრავს და ზევიდან ორი განივი ზოლი გასდევს. ფრთების შლილია 20—24 მმ. მატლის სიგრძე — 25 მმ, ზურგი და მუცელი მწვანე აქვს, გვერდები — ყვითელი. გავრცელებულია ყველგან. საქართველოში ძირითადად დასავლეთ რაიონებშია, სადაც ვაზის გარდა აზიანებს ჩაის, ციტრუსებს, ლეღვს, ევკალიპტს და სხვა კულტურებს. პეპელა კვერცხს დებს ფოთლის ზედა მხარეზე ჯგუფ-ჯგუფად (200-მდე). მატლი აზიანებს ვაზის კვირტსა და ფოთოლს. მოზრდილი მატლი რამდენიმე ფოთოლს ერთად ახვევს აბლაბუდაში და ამით იკვებება. ზამთარს ატარებს ვაზის ქერქის ნაპრალებში. ვაზის ფოთლიხვევია წელიწადში იძლევა ერთ თაობას.

## ბრძოლის ღონისძიებანი
კვირტების დაბერვის პერიოდში და გაშლის შემდეგ ინსექტიციდების გამოყენება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფოთოლხვევიასებრნი
ვაზის ცრუფარიანები

**ვაზის ცრუფარიანები** — ვაზისა და სხვა ხეხილოვანი მცენარეების მავნებლები.  ვაზის ცრუფარიანებიდან დიდი ზიანი მოაქვს ვაზის ფქვილისებრ ცრუფარიანას, ბალიშა ცრუფარიანასა და იმერულ ბალიშა ცრუფარიანას.

*ვაზის ფქვილისებრ ცრუფარიანას () მამალი ფრთიანია, დედალი — უფრთო და ოვალური. სხეული დაფარული აქვთ ფქვილისებრი ფიფქით. გავრცელებულია ამიერკავკასიაში, დაღესტანსა და ყირიმში. საქართველოში გვხვდება მევენახეობის რაიონებში, სადაც ვაზის გარდა აზიანებს ლეღვს, ქლიავს, ჭადარსა და სხვა. წელიწადში იძლევა 3-4 თაობას.
*ვაზის ბალიშა ცრუფარიანას () დედალი მომრგვალო, ამობურცული, მოწითალო-ყავისფერი, 4-8 მმ სიგრძისაა. აზიანებს ვაზის მიწისზედა ორგანოებს. წელიწადში ერთი გენერაცია აქვს.
*იმერული ბალიშა ცრუფარიანას () დედალი მოგრძო-ოვალურია, 5-იდან 11 მმ-მდე, მოწითალო-ყავისფერი, ვაზის გარდა აზიანებს ხეხილოვან და კენკროვან მცენარეებს, ტყის ჯიშებს. ვაზის ცრუფარიანები წუწნით აზიანებენს ვაზის შტამპს, ყლორტს, ფოთოლსა და მტევანს. მცენარე სუსტდება, გაყვითლებული ფოთოლი სცვივა, მტევანი ჭკნება, მავნებლები გამოყოფებ ტკბილ წვენს, რომელზეც სოკო სახლდება და სიშავეს იწვევს.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* ინსექტიციდების შესხურება, მტაცებელი ხოჭო კრიპტოლემუსის გამოყენება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მევენახეობა
კატეგორია:მწერები
ვაკე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვაკე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვაკე — რელიეფის ერთ-ერთი მორფოგრაფიული ერთეული
* ვაკე — იმერეთის დაბლობის ისტორიული სახელწოდება
* ვაკე — თბილისის ერთ-ერთი უბანი
* ვაკე — სოფელი გაგრის მუნიციპალიტეტში
* ვაკე — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტში
* ვაკე — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
* ვაკე — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში
* ვაკე — სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
ჰოლანდიის გრაფების სია

125px|thumb|right|ნიდერლანდების ჰოლანდიის საგრაფოს გრაფების გერბი

**ჰოლანდიის საგრაფოს გრაფები** ნიდერლანდების ჰოლანდიის საგრაფოს მართავდნენ X-XVI საუკუნეებში.

## სია
### ჰოლანდიელთა დინასტია
* გერულფ I (839)
* გერულფ II (885–896)
* დიტრიხ I (916–939)
* დიტრიხ II (939–988)
* არნულფი (988–993)
* დიტრიხ III (993–1039)
* დიტრიხ IV (1039–1049) 
* ფლორენს I (1049–1061)
** რობერ I (1061–1071)
** გოტფრიდ ფონ ლოთარინგია
* დიტრიხ V (1061–1091)
* ფლორენს II (1091–1121)
* დიტრიხ VI (1121–1157) (1122-1133 წ.წ. რეგენტი-დედა პეტრონილა)
* ფლორენს III (1157–1190)
* დიტრიხ VII (1190–1203)
* ადა
* ვილჰელმ I (1203–1222)
* ფლორენს IV (1222–1234)
* ვილჰელმ II (1234–1256)
* ფლორენს V (1256–1296)
* იოჰან I (1296–1299)

### ენოს დინასტია
* იოჰან II (1299–1304)
* ვილჰელმ III (1304–1337)
* ვილჰელმ IV (1337–1345)
* მარგარეტე ბავარიელი (1346–1351)

### ბავარიული დინასტია
* ვილჰელმ V (1346–1358)
* ალბრეხტ I (1358–1404)
* ვილჰელმ VI (1404–1417)
* იოჰან III (1418–1425)
* იაკობეა ბავარიელი (1417–1433)

### ბურგუნდიული დინასტია
* ფილიპ I კეთილი (1433–1467)
* შარლ I მამაცი (1467–1477)
* მარია ბურგუნდიელი (1477–1482) 

### ჰაბსბურგები
* მაქსიმილიან I (1482–1494)
* ფელიპე II ლამაზი (1494–1506)
* მაქსიმილიან I (1506–1515)
* კარლ II (1515–1555)
* ფელიპე III (1555–1581)

## გალერეა

Arnould de Hollande.png|არნულფი (955–993) 
Ada de Hollande.png|ადა (1188–1223) 
Jean Ier de Hollande.png|იოჰან I (1284–1299) 
Jean Ier de Hainaut.png|იოჰან II (1248–1304) 
Guillaume Ier de Hainaut.png|ვილჰელმ III(1286–1337) 
Image:Guillaume II de Hainaut.png|ვილჰელმ IV (1307–1345)
Image:Marguerite II de Hainaut.png|მარგარეტე II (1311–1356)
Image:Guillaume IV de Hainaut.png|ვილჰელმ VI (1365–1417)
Image:Jacqueline de Bavière.png|იაკობეა ბავარიელი (1401–1436)

კატეგორია:ჰოლანდიის გრაფები
ადოლფ მაიერი

**ადოლფ მაიერი** (; დ. 17 ივნისი, 1881 — გ. 14 ივლისი,  1929) — გერმანელი არქიტქტორი. პეტერ ბეჰრენსის სტუდენტი და თანამშრომელი, მაიერი 1915 წელს ვალტერ გროპიუსის ოფისის ხელმძღვანელი გახდა, შემდეგ კი მისი პარტნიორი. 1919 წელს გროპიუსმა იგი ბაუჰაუზის დირექტორად დანიშნა, სადაც ის ხაზვასა და სამშენებლო ტექნიკას ასწავლიდა.
 
1925 წლიდან დამოუკიდებელ პრაქტიკას ეწეოდა მაინის ფრანკფურტში.

## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანელი არქიტექტორები
სვავი

**სვავი** (Aegipius monachus) — ფრინველი ქორისნაირთა რიგისა. ტანად დიდია. ს. 100-110 ცმ., ფ.ს. 250-295 სმ., წონა 7-12 კგ. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და აზიაში. ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 3300 მ-მდე ადის. ბინადრობს ყოფილი სსრკ-ს ტერიტორიაზე. საქართველოში ცხოვრობს მთებში, ზეგნებსა და ღია ადგილებში.

ევრაზიაში გავრეცელებულ მტაცებელ ფრინველებს შორის ყველაზე დიდია. ახალგაზრდა ფრინველის მოყავისფრო-მოშავო შეფერილობა ასაკის მატებასთან ერთად მუქი ყავისფერი ხდება. თავი და კისერი თითქმის მთლიანად ღია ფერის ღინღლით არის დაფარული. გამონაკლისს წარმოადგენს ყელი და არე თვალის გარშემო, რომელიც შავია.

ჰაერში ორბისგან განირჩევა შედარებით გრძელი, სოლისებური კუდით, მუქი შეფერილობით და ფრთების მდგომარეობით, რომლებიც სვავს თითქმის ერთ დონეზე უჭირავს, ორბს კი ოდნავ ზემოთ აქვს აწეული. 

მძორისმჭამელ ფრინველთა შორის სვავი ერთ-ერთი უიშვიათესია. ბინადრობს დაბლობში, თუმცა არც თუ იშვიათად მთაშიც გვხვდება. 

სვავები მუდმივ წყვილებს ქმნიან. ბუდეს იკეთებენ ძნელად მისასვლელ ადგილებში ხეებზე, იშვიათად კლდეებზე. ბუდეები გარკვეული მანძილითაა ერთმანეთისგან დაშორებული. დედალი სვავი მარტში ერთ კვერცხს დებს. ინკუბაცია 55 დღეს გრძელდება. კრუხობს ორივე „მშობელი“ მორიგეობით. სვავები მძორით იკვებებიან, დიდრონ ძვლებსაც ყლაპავენ და კარკად ინელებენ, იშვიათად ცოცხალ ცხოველებსაც (მღრღნელები, ხვლიკები, კუ, ბატკანი და მისთ.) ეტანებიან. გამაძღარ სვავს ფრენა უჭირს. დაბალი რეპროდუქციის გამო მეტად მცირერიცხოვანია. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვიდეო კადრები

კატეგორია:სვავები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
იოჰანეს იტენი

thumb|230px|"Farbkreis", 1961.
**იოჰანეს იტენი** (Johannes Itten; 11 ნოემბერი, 1888 - 27 მაისი, 1967) — შვეიცარიელი მხატვარი, დიზაინერი, მწერალი და ხელოვნებათმცოდნე, ასწავლიდა ბაუჰაუზის სკოლაში.

დაიბადა ზუდერნ-ლინდენში, შვეიცარია. 1904-08 წლებში სწავლობდა დაწყებითი სკოლის მასწავლებლის სპეციალობით. 1908 წელს ფრიდრიხ ფრობელის მეთოდებს გაეცნო და ფსიქოანალიზის იდეებს გაეზიარა. მოგვიანებით ჟენევის ნატიფი ხელოვნების სკოლაში სწავლობს, თუმცა მალევე ბერნში ბრუნდება, იქაური სწავლების მეთოდებით იმედგაცრუების გამო. მის დრო ბერნ-ჰოფვილის მასწავლებელთა აკადემიაში ერნსტ შნაიდერთან გაცილებით პროდუქტიული აღმოჩნდა, რამაც გავლენა იქონია შემდგომში ბაუჰაუზში მასწავლებლობის დროს.

კატეგორია:შვეიცარიელი მხატვრები
კატეგორია:ბაუჰაუზი
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
იოზეფ ალბერსი

thumb|right|267პქ|„კვადრატის პატივსაცემად“, აკრილი ტილოზე, 61x61 სმ, 1965
**იოზეფ ალბერსი** (; დ. 19 მარტი, 1888 — გ. 26 მარტი, 1976) — გერმანელ-ამერიკელი მხატვარი, მათემატიკოსი, მასწავლებელი, რომლის ნამუშევრებმა და მეთოდებმა ევროპასა და აშშ-ში ჩამოაყალიბა მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და ყოვლისმომცველი სწავლების პროგრამა.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ბოტროპში, ვესტფალია (გერმანია). სწავლობდა ბერლინში, ესენში და მიუნხენში, სანამ 1920 წელს ვაიმარში პრესტიჟულ ბაუჰაუზში შევიდოდა. 1922 წელს დაიწყო დიზაინის ფაკულტეტზე დამწყებთა კურსის სწავლება, ხოლო 1925 წელს პროფესორად დააწინაურეს, ამავე წელს ბაუჰაუზი დასაუში გადავიდა.

1933 წელს ნაცისტების ზეწოლით ბაუჰაუზის დახურვის შემდეგ ალბერსი აშშ-ში გადადის და ჩრდ. კაროლინაში ბლეკ მაუნტენ კოლეჯში იწყებს მასწავლებლობას, სადაც ის ხატვის პროგრამას ხელმძღვანელობდა 1949 წლამდე. აქ მის სტუდენტთა შორის იყვნენ რობერტ რაუშენბერგი, რობერტ მოზერუელი, რეი ჯონსონი და სუზან ვეილი. 1950 წელს ალბერსი  იელის უნივერსიტეტში გადადის, სადაც ის დიზაინის ფაკულტეტის ხელმძღვანელი ხდება 1958 წელს პენსიაზე გასვლამდე.

1963 წელს ალბერსმა გამოაქვეყნა „ფერთა ურთიერთქმედება“ (Interaction of Color), სადაც წარმოადგინა თეორია, რომელშიც ის ამტკიცებდა, რომ ფერებს მართავდა შინაგანი და თვალისამხვევი (deceptive) ლოგიკა. ალბერსი აგრძელებდა ხატვას და წერას ნიუ-ჰეივენში, კონექტიკუტი, გარდაცვალებამდე (1976).

მიუხედავად იმისარ, რომ ალბერსი დიზაინერი, ფოტოგრაფი, ტიპოგრაფი და პოეტიც იყო, ყველაზე მეტად ის ცნობილია მისი აბსტრაქტული ფერწერული ნამუშევრებით და თეორიებით. მის ნამუშევართა შორის ყველაზე განთქმულია სერია „კვადრატის პატივსაცემად“, რომელშიც ასობით ნახატი და ლითოგრაფიაა შესული. ამ სერიაში, რომელიც მან 1949 წელს დაიწყო, ალბერსი იკვლევდა თაბახზე კონცენტრირებულად განლაგებულ ბრტყელ ფერად კვადრატთან ქრომატულ ზემოქმედებას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Josef-Albers-Museum Quadrat, Bottrop 
* The Josef & Anni Albers Foundation, USA

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 19 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:გერმანელი ამერიკელები
კატეგორია:გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ვაკე (მხარე)

**ვაკე** — იმერეთის დაბლობის დასავლეთი ნაწილის ისტორიული სახელწოდება (წყაროებში იხსენიება XVII საუკუნიდან). ტერიტორიულად მოქცეულია მდინარეების ცხენისწყალსა და რიონს შორის. ადამიანის ცხოვრების კვალი აქ ზედა პალეოლითის ხანიდანაა დამოწმებული. შემორჩენილია ბრინჯაოს ხანის გორანამოსახლარები, ე. წ. „გორიკები“. ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში ვაკის ტერიტორია ეგრისის სამეფოში შედიოდა, ერთიანი საქართველოს დაშლის შემდეგ — იმერეთის სამეფოში. სამხედრო-ადმინისტრაციული დანაწილებით, ვაკე იმერეთის სამეფოს პირველი სადროშოს ნაწილი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მუხურისი (მხარე)

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გეოგრაფია
კატეგორია:იმერეთის სამეფო
ვალიორი

**ვალიორი** (ფრანგ. Valeur) — ფერწერასა და გრაფიკაში ტონის სხვადასხვა ელფერი, ან შუქისა და ჩრდილის თანამიმდევრული გრადაცია ერთი რომელიმე ფერის ფარგლებში. ვალიორული გრადაციის სისტემატური გამოყენების შედეგად საგნები ჰაერსა და სინათლესთან კავშირში გამოიხატება, ფერთა ერთიერთდამოკიდებულება და გადასვლებიც უფრო იხვეწება და საერთო კოლორიტიც ღრმა და მდიდრული ხდება (დ. ველასკესის, ი. ვერმეერის, ჟ. ბ. შარდენის, კამილ კოროს და სხვა ფერწერული ნაწარმოებები).
## ლიტერატურა
კატეგორია:მხატვრობა
ვალისნერია

მინი|*Vallisneria spiralis*
**ვალისნერია** (, სახელი ეწოდება ანტონიო ვალისნერის პატივსაცემად.) — ერთლებნიან მრავალწლოვან მცენარეთა გვარი წყლის სუროსებრთა ოჯახისა. წყალში ჩაყურსული ბალახია. 

ამ გვარის 6 სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერი სარტყლის წყალსატევებში ყველაზე მეტად ცნობილია Vallisneria spiralis, რომელიც გვხვდება დუნაის, დნეპრისა და ვოლგის შესართავში, კავკასიის, შუა აზიისა და შორეული აღმოსავლეთის ტბებში; საქართველოში - ბებესირის ტბა (აფხაზეთი). მისი ცალსქესიანი ყვავილები დასამტვერად წყლის ზედაპირზე ამოტივტივდება, შემდეგ კვლავ წყალში ჩაიძირება და ნაყოფიც იქ მწიფდება. 

ვალისნერიას ხშირად ამრავლებენ აკვარიუმებში. საკვები ბალახია თევზებისა და მცურავი ფრინველებისათვის.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ერთლებნიანები
ეძანი

**ეძანი** — ისტორიული სოფელი თრიალეთში, მდ. ქციის (ხრამის) მარჯვენა ნაპირზე; ამჟამად ქალაქ წალკის ნაწილი.

ეძანი და მისი შემოგარენი უძველესი დროიდან იყო დასახლებული. ამაზე მიუთითებს მეზოლითი ხანის ეძანის ნამოსახლარი. სოფელი ეძანი წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება 1392 წლით დათარიღებულ მცხეთის საკათოლიკოსო მამულების სითარხნის გუჯარში. 1412–1443 წლების ერთი საბუთის მიხედვით ალექსანდრე მეფეს მაღალაძეებისათვის უბოძებია თრიალეთის ეძანის მოურავობა, ქადაგობა და სამცხეთოს გამოსაღების ერთი ნაწილი. 1581 წელს ეძანი ისევ მცხეთის სვეტიცხოვლისა იყო, მაღალაძე კი — მისი მოურავი. 1707 წელს ვახტანგ VI-მ ეძანი ნათლისმცემლის მონასტერს შესწირა. XVIII საუკუნის ბოლოს თრიალეთის მხარე მოსახლეობისგან მთლიანად დაიცალა. XIX საუკუნის 30-იან წლებში აქ ოსმალეთიდან ლტოლვილი თურქულენოვანი ბერძნები დასახლდნენ და თრიალეთში თავიანთი ძველი სოფლების სახელწოდებები შემოიტანეს. ეძანს მაშინ ბარმაქსიზი დაერქვა, 1933 წელს კი მას თრიალეთის სხვა ისტორიული სოფლის სახელის მიხედვით უწოდეს წალკა.

ეძანში ორი ეკლესიის ნანგრევებია შემორჩენილი. ერთი, ღვთისმშობლის სახელობის, VI საუკუნისაა, ნაგებია სუფთად გათლილი, ქვის მსხვილი კვადრებით. აფსიდა ნახევარწრიულია. XIX საუკუნეში ბერძენ მოახალშენეებს ინტერიერი საფუძვლიანად გადაუკეთებიათ. ამ დროს დაიკარგა ეკლესიის წარწერაც, რომელიც თავის დროზე უნახავს ბარონ ნიკოლაის. მორთულობა ძუნწია. დასავლეთ ფასადზე გაფორმებულია მხოლოდ შესასვლელი და მის ზემოთ გაჭრილი სარკმელი. შესასვლელის თავზე მოთავსებულია ტიმპანი (დღეს მისი ზედაპირი ჩამომტვრეულია, ხოლო შესასვლელი — ამოქოლილი), რომლის ქვედა ნაწილში მოთავსებულ რელიეფურ კომპოზიციაში გამოსახულია ღვთისმშობელი ჩვილით, მის ორივე მხარეს კი (სიმეტრიულად) — მფრინავი ანგელოზები (ღვთისმშობლის განდიდების სცენა).

ეძანის მეორე ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, ნაგებია თლილი ქვით. თარიღდება X საუკუნით. სახურავი და დასავლეთი კედელი ჩამონგრეულია. საკურთხეველში ორი მცირე ნიშია, აქვეა მოხატულობის კვალი. წარწერიანი ქვა, რომელიც აქ ადრე ყოფილა, ახლა აღარ ჩანს. ეკლესიის ირგვლივ მდებარე სასაფლაოზე საფლავის ქვათა შორის ცხენისა და ყოჩის ქანდაკებებია. როგორც ჩანს, ეკლესია გვიანდელ შუა საუკუნეებშიც მოქმედებდა. 

ეძანთან, დღევანდელი წალკის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდ. ქციაზე გადებული ხიდის ჩრდილოეთ ბურჯში ჩაყოლებულია ჩუქურთმიანი და წარწერიანი ქვები. შესაძლოა, ეს ქვები აქ გადმოტანილია ძველი წალკის ეკლესიიდან XIX საუკუნეში, ხიდის მშენებლობის დროს. ასომთავრულ წარწერაში იხსენიებიან მირიან თარხონის ძე (ეკლესიის მაშენებელი) და მეფე ბაგრატ IV: „სახელითა ღმრთისათა მე მირიან თარხონის ძემან აღვაშენე და ღირს ვიქმენ წმინდაჲ ესე ეკლესიაჲ, საყოფელი წმინდისა დემეტერე მოწამისაჲ, სალოცავად, აცოცხლენ ღმერთმან, საგარეოს (?) შინ[ა] ჟამთას ბაგრატ მეფეთა მეფე სევასტოსი ამინ.“ თავის დროზე ხიდის ერთ-ერთ ქვაზე ექვთიმე თაყაიშვილს ამოუკითხავს წარწერა, რომელშიც მოხსენიებული იყო „მამადმთავარი წურწყაბელი ერისთავი გრიგოლ“.

## ლიტერატურა
* ალადაშვილი ნ., ეძანის ეკლესიის რელიეფი, «ძეგლის მეგობარი», 1972, №29. — გვ. 17-24.
* მასალები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიისა და ტოპონიმიკისათვის, [ტ]. I, თბ., 1964. 
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 3, თბ., 1970.

კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვამპირი (ცხოველი)

**ვამპირი** () — ძუძუმწოვრების გვარი ხელფრთიანების რიგისა. გავრცელებული არიან ტროპიკულ ამერიკასა და დიდი ანტილის კუნძულებზე. გვარში ერთი სახეობაა — **დიდი ვამპირი** (Vampyrum spectrum). სხეულის სიგრძე 13 სმ აღწევს, ფრთების შლილი — 70 სმ. აქვს დიდი ყურის ნიჟარები, ცხვირზე — დამახასიათებელი, ზემოთ შევიწროებული დანამატი. ღამის ცხოველია. იკვებება მწერებითა და ხილით. ბინადრობს ხშირ ტყეში, ზოგჯერ ადამიანის საცხოვრებელშიც. მიუხედავად სახელწოდებისა, ვამპირი არ მიეკუთვნება სისხლმწოვისებრთა ოჯახს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხელფრთიანები
კატეგორია:კოლომბიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ეკვადორის ძუძუმწოვრები
ვანათი

გეოგრაფიული სახელი **ვანათი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ვანათი — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
* ვანათი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში
* ვანათი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში
* ვანათის ტაძარი — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
* ვანათის ციხე — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ერედვის მუნიციპალიტეტში
ვანათის ტაძარი

**ვანათი**, *სარიქილისა* — V–VI საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, სამეკლესიიანი ბაზილიკა სოფელ ქვემო ბოლნისსა და ხატისსოფელს შორის, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. 

ამჟამად ძლიერ დანგრეულია. შედგება სამი მარტივი წაგრძელებული დარბაზისაგან, რომლებიც დამოუკიდებელ ეკლესიებს წარმოადგენენ და გარედან გეგმის სწორკუთხედში არიან მოქცეული. სამივე ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით. ბაზილიკის ერთადერთი სამთაღიანი შესასვლელი მოწყობილია ეკლესიის სამხრეთ კედელში. თვით სამხრეთი ეკლესია კი, შუა ეკლესიას ორი კარით უკავშირდება, ხოლო აქედან ჩრდილოეთ ეკლესიაში ერთი კარია გაჭრილი. ნაგებობაში არ შეინიშნება შინაგანი სივრცის პლასტიკური დანაწევრების ან დამატებითი სათავსების სხვა კვალი. 

შუა ეკლესია ნათდებოდა სარკმლებით, რომელთაგან ერთი საკურთხევლის აფსიდში იყო გაჭრილი, 2 — სამხრეთის და ერთიც — დასავლეთის კედლებში. გვერდითი ეკლესიების აფსიდებს სარკმლები არ ჰქონდა. საშენ მასალად გამოყენებულია ბოლნისის ყვითელი ტუფის შედარებით მსხვილი კვადრები, რომელთა სწორ წყობაში აქა-იქ ჩართულია წითელი, მწვანე და მოთეთრო–ქვიშისფერი გათლილი ქვები. კედლების ზედა ნაწილები მოთეთრო-მონაცრისფრო პატარ-პატარა ქვის ბლოკებითაა ამოყვანილი. გეგმით, ზომით, პროპორციებითა და საშენი მასალით ვანათი ქვემო ბოლნისის სამეკლესიიანი ბაზილიკის მსგავსია და მასთან ერთად ქართული ხუროთმოძღვრების ამ ორიგინალური ტიპის განვითარების ერთ-ერთი ადრინდელი ნიმუშია.

ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა 
* ბერძენიშვილი დ., ხევი ბოლნისისა, კრებ. დმანისი, წგ. IV, თბ., 2003. — გვ. 188-309.

* Чубинашвили Г. Н., Одна из древнейших трëхцерковных базилик Квемо Картли, წგ. Вопросы истории искусства, т. 1, Тб., 1970. — с. 108-114.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
ტარანტული

**ტარანტული** — ობობასნაირთა კლასის რამდენიმე სახეობის ზოგადი სახელწოდება. ტანად საკმაოდ დიდი (20-30 სმ სიგრძის), ფეხსახსრიანი ცხოველია. ბინადრობენ უდაბნოებში, ნახევრად უდაბნოებსა და ტყე-ველებში, სოროს იკეთებენ 60 სმ-მდე სიღრმეზე. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული Lycosidae-თა რამდენიმე სახეობა. ამათგან Lycosa singoriensis-ს საშიში შესახედაობის გამო „ობობა-მგელს“ უწოდებენ. ყველა ტარანტული მეტ-ნაკლებად შხამიანია, მაგრამ ადამიანისათვის საშიში არ არის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ობობები
გერულფ I (ჰოლანდია)

**გერულფ I** (, ) (დ. დაახ. 850 — გ. დაახ. 896) იყო გრაფი ფრისლანდიაში და ჰოლანდიის გრაფების დინასტიის დამაარსებელი.

## ბიოგრაფია
გერულფი ფრიზი გრაფის დიტრიხის ვაჟი იყო და ისტორიული წყროებით დადასტურებულია, რომ მას მამულები ჰქონდა შუა ფრისლანდიაში და გრაფის ტიტულს ატარებდა. 839 წლის 8 ივლისს ლუი I-მა მას მამულები უბოძა ვესტრიხგაუში. სავარაუდოდ გერულფი კორვაის მონასტრის დამაარსებლებთან უნდა ყოფილიყო დანათესავებული. მას ცოლად უნდა ჰყოლოდა კორვაის აბატის ვალა ფონ კორბის ასული. სიცოცხლის ბოლო წლებში გერულფი ბერად იყო აღკვეცილი კორვაის მონასტერში.

;შვილები
* გერულფ II ფონ კენემერლანდი
* გერჰარდი
* გუნთარი, კიოლნის არქიეპისკოპოსი (850-863)
* სახელით უცნობი ასული, უტრეხტის ეპისკოპოს რადბოდის დედა(899-917).

## იხილეთ აგრეთვე
* ჰოლანდიის გრაფების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*  შუასაუკუნეების გენეალოგია 

კატეგორია:ფრიზები
კატეგორია:ჰოლანდიის გრაფები
დიტრიხ III (ჰოლანდია)

thumb|right|160px|დიტრიხ III
**დიტრიხ III** (*გერმ.* Dietrich III. von Holland, *ნიდ.* Dirk III. van Holland) *მეტსახელად* **ჰიეროსელიმიტა** (Hieroselymita) (* დაახ. 981; † 27 მაისი 1039) - იყო ჰოლანდიის გრაფი 993-1039 წლებში.

## ბიოგრაფია 
1101 წლამდე ჰოლანდიის საგრაფოს ოფიციალურად "დასავლეთ ფრისლანდია" ეწოდებოდა. აქედან გამომდინარე დიტრიხის ტიტული იყო "გრაფი ფრისლანდიაში" (*გერმ.* Graf in Friesland). დიტრიხ III გეროლფინგების დიანსტიიდან იყო და თავისი მმართველობის პირველ წლებში ქვეყანას რეგენტი - დიტრიხის დედა (იმპერატორ ჰაინრიხ II-ის და) მართავდა. მისი მეტსახელი "ჰიეროსალიმიტა" იერუსალიმში ნამყოფს" ნიშნავს და აქედან გამომდინარე მეცნიერები ვარაუდობენ რომ იგი სალოცავად უნდა ყოფილიყო წმინდა მიწაზე.

## ლიტერატურა 
*Thimo de Nijs en Eelco Beukers, 'Geschiedenis van Holland', Part I: 'Tot 1572' (Hilversum 2002)
*Encyclopedia: Grote Winkler Prins
*Ancestral Roots of Certain American Colonists Who Came to America Before 1700 by Frederick Lewis Weis, Line 100A-21
*Cordfunke, 'Graven en Gravinnen van het Hollandse Huis' (1991)

## რესურსები ინტერნეტში 
*Count Holland and Frisia, Chapter 2. COUNTS OF HOLLAND (900)-1299

კატეგორია:ჰოლანდიის გრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1039
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ვანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ვანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ვანი — ძველი ჩინური ტერმინი
*ვანი — ტბა თურქეთში
*ვანი — პროვინცია თურქეთში
*ვანი — ქალაქი თურქეთში
*ვანი — ქალაქი საფრანგეთში
## საქართველო 
*ვანი — ქალაქი ვანის მუნიციპალიტეტში
*ვანი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში
*ვანი — სოფელი შუახევის მუნიციპალიტეტში
*ვანი — სოფელი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
*ვანი — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში
*ვანისჭალა, იგივე ვანი — სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში
*დიდივანი, იგივე ვანი ან ქვემო სურები — თემი ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში
ვანათის არხი

**ვანათის არხი** — სარწყავი არხი შიდა ქართლის მხარის ბარში. წყალს იღებს მდინარე პატარა ლიახვიდან, სოფ. საცხენეთთან. უერთდება მდინარე დიდ ლიახვს ქალაქ ცხინვალთან. ექსპლუატაციაშია 1953 წლიდან. სიგრძე 14 კმ. რწყავს ერედვისა და გორის მუნიციპალიტეტების სოფლების (საცხენეთი, ვანათი, კოხათი, ერედვი, არგვიცი, დისევი, დმენისი, ფრისი, არბო, დიცი) სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს (3,5 ათ. ჰა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არხები
ვამპირი

[thumb|right|250px||[ფილიპ ბერნ-ჯონსი, *ვამპირი*, 1897]]
**ვამპირები** — მითოლოგიური ან ფოლკლორული არსებები. ხშირად, გამოცოცხლებული ადამიანის ცხედრები, რომლებიც ადამიანისა და/ან ცხოველის სისხლით იკვებებიან. ამას გარდა, ვამპირები ხშირად არიან სხვადასხვა მხატვრული ფილმისა თუ ლიტერატურის გმირები. თუმცა, ვამპირები მხატვრულ ლიტერატურასა და მითოლოგიაში ოდნავ განსხვადებიან.

ფოლკლორში ეს ტერმინი, როგორც წესი, დასავლურევროპული ლეგენდების სისხლისმწოველა არსებების მიმართ გამოიყენება, თუმცა ხშირად ვამპირებს მათ მსგავს არსებებსაც უწოდებენ სხვა ქვეყნების კულტურებიდან. ყველა გადმოცემაში ვამპირის დამახასიათებელი თვისებები ძლიერ განსხვავებულია. ზოგიერთ კულტურაში გავრცელებულია ისტორიები არაადამიან ვამპირებზე, მაგალითად ღამურებზე, ძაღლებსა და ობობებზე.

თანამედროვე სამყაროში ვამპირი, ისევე, როგორც ადრე, ითვლება გამოგონილ არსებად, თუმცა არსებობს მტკიცე რწმენა ისეთი არსებების, როგორიც არის ჩუპაკაბრა. ხალხურ თქმულებებში ვამპირი ხშირად აღწერილია, როგორც გარდაცვლილი ადამიანის მდგომარეობას სიკვდილის შემდგომ, როდესაც იგი უარს ამბობდა სიცოცხლის დასრულებაზე. პორფირიას სახელი უკავშირდება 1985 წელს აგორებულ ვამპირულ ლეგენდებს, თუმცა მას შემდეგ მრავალმა მისი კავშირი ეჭვქვეშ დააყენა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მითური და ფოლკლორული ვამპირების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სლავური მითური არსებები
მარჯანი (ფრინველი)

**მარჯანი** () — მტაცებელი ფრინველი შავარდნისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 35 სმ აღწევს. ბინადრობს ევროპაში, აზიასა და ჩრდილოეთ აფრიკაში. საქართველოში გვხვდება როგორც დიდ, ისე მცირე კავკასიონზე. ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 2-6 (ჩვეულებრივ 2-4) კვერცხს. კრუხობა 28 დღე გრძელდება. საქართველოში მარჯანი აპრილში მოფრინავს, ხოლო სექტემბერში და ოქტომბერში მიფრინავს. იკვებება წვრილი ფრინველებითა და მსხვილი მწერებით, რომელთაც ჰაერში იჭერს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შავარდნები
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
კონდორი (მონეტა)

**კონდორი** (ესპ. condor) — ოქროსა და ვერცხლის მონეტა, რომელიც ოქროს სტანდარტის შეცვლამდე (XX საუკუნის 30-იან წწ.) სამხრეთ ამერიკის ქვეყნების (ჩილე, კოლუმბია, ეკვადორი) მიმოქცევაში იყო. 

პირველად **კონდორი** გამოუშვეს ჩილეში 1851 წელს. 1925 კანონით ჩილეს ორმაგი  კონდორი მონეტაა, რომელიც 3,661137 გ ხალას ოქროს შეიცავს.

კატეგორია:მონეტები
ალექსანდრე სააკოვი

**ალექსანდრე სააკოვი** (დ. 1941 — გ. 2007) — ქართველი ფოტოგრაფი, ეთნიკურად სომეხი.

დაიბადა 1941 წელს თბილისში. ფოტოგრაფიას ხელი მოკიდა 1965 წელს. მუშაობდა გაზეთებში „ახალგაზრდა კომუნისტი“, „მოლოდიოჟ გრუზიი“, „კომუნისტი“, აპნ-ის და ტასს-ის საქართველოს განყოფილებებში. თანამშრომლობდა გაზეთებში „პრავდა“, „კომსომოლსკაია პრავდა“, „სოვიეტსკი სპორტი“, „სოვეტსკაია კულტურა“, „არგუმენტი ი ფაქტი“, ჟურნალებში „სოვეტსკი სოიუზ“, „ოგონიოკი“, „ჟურნალისტი“, „სოვეტსკოე ფოტო“. იბეჭდებოდა თითქმის ყველა პროფესიულ ფოტოგრაფიულ ჟურნალებში „სოვიეტ ლაიფ“-ი, „კვიკ“-ი, „პარი-მატჩ“-ი. 120 რესპუბლიკური, სრულიად საკავშირო და საერთაშორისო ფოტოგამოფენებისა და ფოტოკონკურსების პრიზიორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

ცხოვრების ბოლო წლები მძიმე დეპრესიაში გაატარა. ცხოვრება თვითმკვლელობით დაასრულა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფოტოგრაფიის ქართული მუზეუმი - ალ. სააკოვი. 
* Эхо Москвы 
* მოგონება 

კატეგორია:ქართველი ფოტოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კალიფსო

[thumb|300px|"კალიფსო და ოდისევსი", [არნოლდ ბოკლინი, 1883.]]
**კალიფსო** (ბერძნ. Καλυψώ) — ძველბერძნული მითოლოგიური ფერია, მცხოვრები უკიდურეს დასავლეთში კუნძულ ოგიგიაზე, სადაც ხომალდის ნაფოტზე გადარჩენილი ოდისევსი მოხვდა. ატლანტოსის ქალიშვილი. მრავალი მითის მიხედვით კალიფსო კირკეს დაა. 

ითაკაში მიმავალი ოდისევსი მოხვდა კუნძულ ოგიგიაზე თავის თანამგზავრებთან ერთად. შვიდი წლის განმავლობაში ჰყავდა კალიფსოს ოდისევსი გამოქვაბულში. მეშვიდე წელს მას ჰერმესმა ღმერთების ბრძანება გადასცა ოდისევსის გაშვების შესახებ და კალიფსოც იძულებული შეიქმნა დამორჩილებოდა ღმერთების სურვილს.

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ოდისეის გმირები
კონდორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **კონდორი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* კონდორი — ფრინველი
* კონდორი — მონეტა
ვანილი

**ვანილი** () — ეპიფიტურ მცენარეთა გვარი ჯადვარისებრთა ოჯახისა. მცოცავი ლიანებია, აქვთ საჰაერო მისაკიდი ფესვები. 

ცნობილია 100-მდე სახეობა, რომლებიც გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებში. ზოგი სახეობის ნაყოფი შეიცავს სურნელოვან ნივთიერებებს (მაგ. ვანილინს) და იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში. 

საკონდიტრო წარმოებაში ვანილის სახელწოდებით უფრო მეტად ცნობილია -ს ნაყოფი. ამ მცენარეს ხორცოვანი ფოთლები და მომწვანო-მოთეთრო ყვავილები აქვს. 

მისი სამშობლოა მექსიკა. მოჰყავთ მრავალ ტროპიკულ ქვეყნებში. ვანილის მოუმწიფებელი და შემჭკნარი ნაყოფი ძვირფასი სუნელ-სანელებელია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჯადვარისებრნი
კატეგორია:ეთერზეთოვანი მცენარეები
ხაზვა

thumb|350px|ტექნიკური ნახაზის ნიმუში
**ხაზვა** — ხატვის ნაირსახეობა, ბუნებით ტექნიკური ხასიათის, რომელიც რაიმე ობიექტის, ფიგურის ტექნიკური მახასიათებლების განსაზღვრისთვის გამოიყენება და იქმნება წყობის, ნომენკლატურის, ინტერპრეტაციისა და ვიზუალიზაციის, ზომების სტანდარტული წესების მიხედვით. მისი დანიშნულებაა რაიმე პროდუქტის ან მისი კომპონენტის გეომეტრიული მახასიათებლების აკურატულად და ერთმნიშვნელოვნად გადმოცემა. ხაზვის საბოლოო მიზანი საჭირო ინფორმაციის ვიზუალური ფორმით გადმოცემაა, რათა მწარმოებელს ამ კომპონენტის შექმნის საშუალება მიეცეს.

## ლიტერატურა
* Peter J. Booker (1963). *A History of Engineering Drawing*. London: Northgate.
* Franz Maria Feldhaus (1963). *The History of Technical Drawing*
* Wolfgang Lefèvre ed. (2004). *Picturing Machines 1400-1700: How technical drawings shaped early engineering practice.* MIT Press, 2004. ISBN 0-262-12269-3

## რესურსები ინტერნეტში
* Historical technical diagrams and drawings at NASA.
* A history of CAD 
* Drafting Standards

კატეგორია:ხაზვა
Kongō Gumi

thumb|330px|კომპანიის რამდენიმე თანამშრომელი XX ს.-ის დასაწყისში.

**კონგო გუმი** (Kongō Gumi Co., Ltd; 株式会社金剛組; Kabushiki Gaisha Kongō Gumi) — მსოფლიოში უძველესი უწყვეტად მოქმედი საწარმო, რომელიც 1400 წლის განმავლობაში ფუნქციონირებდა.

სათავო ოფისით ოსაკაში, საოჯახო სამშენებლო კომპანია საწყისს 578 წელს იღებს, როდესაც პრინცმა შოტოკუმ კონგოს ოჯახის წევრები ბაეკიედან, კორეა, ჩამოიყვანა ბუდისტური შიტენოძის ტაძრის ასაგებად, რომელმაც დღემდე მოაღწია. საუკუნეების განმავლობაში კონგო გუმის მონაწილეობა მიღებული აქვს მრავალი განთქმული ნაგებობის მშენებლობაში, მათ შორისაა მე-16 საუკუნის ოსაკას ციხესიმაგრე, ჰორიუ-ძი ნარაში და შიტენო-ძი.

3 მეტრის სიგრძის მე-17 საუკუნის ხელნაწერში აღნუსხულია კომპანიის დაფუძნებიდან 40 თაობა. ისევე, როგორც მრავალ გამოჩენილ იაპონურ ოჯახში, ოჯახის კლანს უერთდებოდნენ სიძეებიც და კონგოს გვარს იღებდნენ. შედეგად, წლების განმავლობაში გვარი გრძელდებოდა ვაჟიშვილის ან ქალიშვილის ხაზით.

2006 წლის იანვარს კომპანია ბანკროტი გახდა და დაიხურა. მისი ქონება შეიძინა კორპორაცია ტაკამაცუმ. ლიკვიდაციამდე კომპანიას 100-ზე მეტი თანამშრომელი ჰყავდა და წლიური შემოსავალი $70 მილიონს აჭარბებდა (2005 წლის მონაცემებით). ბოლო დრომდე კომპანიის სპეციალიზაცია ბუდისტური ტაძრები იყო. კომპანიის ბოლო პრეზიდენტი იყო მასაკაძუ კონგო, მე-40 კონგო, რომელიც ფირმას ხელმძღვანელობდა. 2006 წლის დეკემბრამდე კონგო გუმი აგრძელებდა ვაჭრობას, როგორც ტაკამაცუს მფლობელობაში მყოფი შვილობილი კომპანია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კომაპნიის საიტი.

კატეგორია:იაპონიის ისტორია
კატეგორია:იაპონიის კომპანიები
კომეტსახის ნისლეული

**კომეტსახის ნისლეული** — კომეტის სახის გალაქტიკური ნისლეული, რომლის ზომა საშუალოდ 1 პარსეკის ტოლია. იგი ასხივებს უწყვეტ სპექტრს. კომეტსახის ნისლეულის თავი შეიცავს  ახალგაზრდა ვარსკვლავს (კურო (თანავარსკვლავედი)კუროს T ტიპისას), რაც იწვევს აღნიშნული ნისლეულის ნათებას. თუმცა აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ ეს არ არის ერთადერთი „კომეტსახის ნისლეული“ კოსმოსში. ზოგიერთ კომეტსახის ნისლეულს ვარსკვლავიდან სხვადასხვა მხარეს მიმართული, ორი კომეტის ფორმა აქვს, ზოგს კი გლობუსისა და ასე შემდეგ. ვარაუდობენ, რომ დღესაც მიმდინარეობს კომეტსახის ნისლეულების წარმოშობა.

კატეგორია:ნისლეულები
არსუფის ბრძოლა

thumb|250px|მარცხნივ
**არსუფის ბრძოლა** — მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობის ფარგლებში გამართული ბრძოლა სადაც 1191 წლის 7 სექტემბერს რიჩარდ ლომგულმა სძლია სალადინს.

1191 წელს რიჩარდის მიერ აკრის აღების შემდეგ, სალადინმა დაიწყო უკანდახევა იერუსალიმისაკენ. თავის მხრივ რიჩარდმა, ამავე წლის აგვისტოში დაიწყო სვლა წმინდა მიწის გასანთავისუფლებლად. რიჩარდ ლომგული პალესტინის უმნიშვნელოვანესი პორტის იაფას (დღესიათვის თელ-ავივი) გასანთავისუფლებლად მიიწევდა. სალადინმა გადაწყვიტა ჯვაროსანთა ძალები შეეჩერებინა იაფას ჩრდილოეთით პატარა დასახლება არსუფთან სადაც, მისი აზრით ბრძოლის წარმოება ჯვაროსნებს გაუჭირდებოდათ.

ჯვაროსანთა რაზმებმა არსუფს 7 სექტემბერს მიაღწიეს. აქ მათ დახვდათ სალადინის 53 ათასიანი ლაშქარი. ჯვაროსანთა არმია 49 ათას კაცს შეადგენდა, მათ შორის იყვნენ ჰოსპიტალიერთა და ტამპლიერთა რაზმებიც. ბრძოლა სალადინის გასაოცრად ჯვაროსანთა შეტევით დაიწყო და მათივე უპირატესობით გაგრძელდა. მეფე რიჩარდი თავდადებულად იბრძოდა. მისი ასეთი ქმედება აისახა ბრძოლის შედეგზეც. სალადინი დამარცხდა.

1191 წლის 10 სექტემბერს გამარჯვებული რიჩარდი პრაქტიკულად უბრძოლველად შევიდა იაფაში. სალადინმა კი დიდი დანაკარგებით იერუსალიმისკენ დაიხია.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Battle of Arsuf animated battle map 

კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:მესამე ჯვაროსნული ლაშქრობის ბრძოლები
კატეგორია:1191 წლის ბრძოლები
ვანთლიაშეთი

**ვანთლიაშეთი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (დაღესტანი) საზღვარზე, კახეთის მხარეში, ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე კაბალის მარჯვენა შენაკადის — ჩარასალდისხევის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2441 მ. 

ვანთლიაშეთის უღელტეხილის მიდამო აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. ბილიკით აკავშირებს მდინარეების კაბალისა (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) და სიმბირისხევის (ავარიის ყოისუს სისტემა) ხეობებს. ვანთლიაშეთის კალთებზე გავრცელებულია სუბალპური მდელოთა ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:კახეთის კავკასიონის უღელტეხილები
ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი

**ვაჟა-ფშაველას მწვერვალი** — მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კიდეგანის ქედზე, მდინარე არხოტისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4200 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. მწვერვალზე პირველად ავიდნენ 1943 წელს ალექსანდრე ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით და უწოდეს ვაჟა-ფშაველას სახელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ვანქი

thumb|ვანქის სამრეკლო
**ვანქის უბანი**, *ფაშა-ვანქის უბანი* — უბანი ძველ თბილისში, მდებარეობდა ისტორიული ქალაქის ჩრდილო-დასავლეთით, ორბელიანთუბანში, მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ავანაანთხევის (სალალაკისწყლის) მარცხენა სანაპიროსთან. 

სახელი უბანმა მიიღო აქ მდგარი ვანქის (ფაშა-ვანქის) სომხურ-სამოციქულო მონასტრის გამო. პორუჩიკ ჩუიკოს 1800 წლის თბილისის გეგმაზე რომაული ციფრით VII აღნიშნული აქვს „Предместье Ванкис Убани“ (გარეუბანი „ვანქის უბანი“), ხოლო ციფრით VIII — ვანქის ციხე — „Замок Ванк“, რაც შეცდომაა. თბილისის გარეთუბანში „ვანქის ციხე“ არ არსებობდა. ჩუიკომ, ჩანს, ვანქის ტაძრის გალავანი მიიჩნია ციხედ. 

ვანქის უბნის საზღვრები ამჟამად დაახლოებით ასე შეიძლება შემოიფარგლოს: აღმოსავლეთით — მტკვარი, სამხრეთით — ბარათაშვილის ქუჩა, დასავლეთით — გიორგი ათონელის ქუჩის მიდამოები და ჩრდილოეთით — მტკვრის ქუჩა.

## ლიტერატურა
* 
* *ბერიძე თ.,* ძველი თბილისის გარეუბნების ისტორია, თბ., 1977.

კატეგორია:თბილისის უბნები
კატეგორია:მთაწმინდის რაიონი