დელია გრიგორე

**დელია გრიგორე** (რომანი: *Deliya Grigore*; დ. 7 თებერვალი, 1972) — რუმინელი, რომაელი მწერალი, ფილოლოგი, აკადემიკოსი და აქტივისტი.

## ბიოგრაფია 
დელია გრიგორე დაიბადა 1972 წლის 7 თებერვალს ქალაქ გალაციაში, რუმინეთის სოციალისტურ რესპუბლიკაში. იგი გაიზარდა რუმინეთის კომუნისტური რეჟიმის პირობებში, როდესაც რომები ეთნიკურ უმცირესობად არ მიიჩნეოდნენ და ასიმილაციას ექვემდებარებოდნენ. დისკრიმინაციის თავიდან აცილების მიზნით, მისი ოჯახი მალავდა საკუთარ წარმომავლობას.

1989 წლის რუმინეთის რევოლუციის შემდეგ გრიგორემ შეძლო საკუთარი ეთნიკური იდენტობის ღიად აღიარება და რომანულის სწავლა. 1990 წელს დაამთავრა ზოია კოსმოდემიიანსკაიას სახელობის საშუალო სკოლა ბუქარესტში. 1992 წელს დაამთავრა ბუქარესტის უნივერსიტეტის ძველი ინდური ცივილიზაციისა და სანსკრიტის ენის კურსი. 1995 წელს მიიღო ხარისხი რუმინულ და ინგლისურ ფილოლოგიაში. 2000 წლიდან აქვეყნებს ნაშრომებს რომაული ენისა და კულტურის შესახებ.

2002 წელს დაიცვა დისერტაცია ანთროპოლოგიაში თემაზე: „ბოშათა ტრადიციული კულტურის საოჯახო რიტუალები სამხრეთ-აღმოსავლეთ რუმინეთში“, რის შემდეგაც გახდა ბუქარესტის უნივერსიტეტის უცხოურ ენათა და ლიტერატურის ფაკულტეტის ლექტორი. იგი არის რომების უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია ȘATRA/A.S.T.R.A. – „Amare Rromentza“-ს პრეზიდენტი.

2002 წლის თებერვალში დელია გრიგორემ მოითხოვა, რომ რუმინეთის სახელმწიფო ორგანოებმა და რუმინეთის მართლმადიდებლურმა ეკლესიამ აღიარონ საკუთარი პასუხისმგებლობა ვოლაქიასა და მოლდოვის სამთავროში რომების ხუთსაუკუნოვან მონობაზე.

## ეთნო-ფემინისტური პარადიგმა და რრომა ქალების ემანსიპაცია 
დელია გრიგორეს სამეცნიერო და საზოგადოებრივ საქმიანობაში მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია ეთნო-ფემინისტურ დისკურსს, რომელიც მიმართულია ბოშა ქალების ემანსიპაციისაკენ, მათი ხმების და გამოცდილებების სამეცნიერო და კულტურულ სივრცეში ინტეგრაციის გზით. გრიგორე ერთ-ერთია იმ მკვლევართაგან, ვინც XXI საუკუნეში დაიწყო რუმინეთში იმ სოციალური სტერეოტიპების გაშლა, რომლებიც საუკუნეების განმავლობაში აყალიბებდა რომა ქალების გამოკვეთილად მარგინალიზებულ როლს როგორც საკუთარ ეთნიკურ ჯგუფში, ისე ფართო საზოგადოებრივ კონტექსტში.

მისი ხედვით, რომა ქალის როლი ვერ გაიგება მხოლოდ გენდერული ან ეთნიკური ნიშნით. გრიგორე ანალიზში აერთიანებს კულტურულ ანთროპოლოგიასა და პოსტკოლონიურ თეორიებს, რაც საშუალებას იძლევა, რომ ბოშა ქალის გამოცდილება განვიხილოთ როგორც მრავალდონიანი იდენტობის შედეგი — ეთნიკური, სოციალური, კულტურული და რელიგიური ასპექტებით. მისი შეფასებით, ქალთა დამორჩილების ისტორიული პრაქტიკები რომა თემში ხშირად გამოხატავს უფრო ფართო, კოლონიალური დისკურსების გამეორებას.

გრიგორეს ინიციატივით, 2000-იან წლებში განხორციელდა რიგი საველე კვლევებისა სამხრეთ რუმინეთში, სადაც გამოიკვეთა რომა ქალების სოციალური სტრუქტურების ფარული მექანიზმები, მათ შორის ტრადიციული ქორწინების, განათლების ხელმისაწვდომობისა და საოჯახო ავტორიტეტის საკითხები. ამ პროცესების გაანალიზება გრიგორეს საშუალებას აძლევს გაამყაროს იდეა, რომ რეალური ემანსიპაცია მოითხოვს როგორც განათლებას, ისე კულტურულ თვითგარკვევას — რაც ხელოვნურად არ უნდა დაემყაროს გარე სტანდარტებზე.

გარდა თეორიული მუშაობისა, გრიგორემ აქტიური მონაწილეობა მიიღო არასამთავრობო ორგანიზაციების ფარგლებში შემუშავებულ სტრატეგიებში, რომელთა მიზანი იყო ადგილობრივ თემებში გოგონათა განათლების ხელშეწყობა, მათ შორის სტიპენდიებისა და ენისა და კულტურის სამოქალაქო ცენტრების დაფინანსების გზით. 2010-იან წლებში მისი ხელმძღვანელობით გაიხსნა პირველი საზოგადოებრივი ცენტრი ბუქარესტში, რომელიც სპეციალიზდება რომა ქალების საგანმანათლებლო გაძლიერებასა და ფსიქოსოციალურ დახმარებაზე.

გრიგორეს მიდგომა არ განიხილავს რომა ქალებს როგორც მხოლოდ მსხვერპლებს, არამედ აღიქვამს მათ როგორც კულტურის გადამცემებს, სოციალური ცვლილებების აგენტებსა და თანამონაწილე სუბიექტებს. ამ პოზიციით იგი ქმნის ახალ ეთნო-ფემინისტურ პარადიგმას, რომელიც თანაბრად აერთიანებს ტრადიციულობის პატივისცემას და პროგრესის სწრაფვას.

## კულტურულ-პოლიტიკური აქტივიზმი და რომაული თვითიდენტობა 
დელია გრიგორეს მოღვაწეობა გამორჩეულია არა მხოლოდ აკადემიური და ლიტერატურული საქმიანობით, არამედ კულტურულ-პოლიტიკური აქტივიზმითაც, რომელიც მიმართულია ბოშათა თვითიდენტობის აღდგენისა და განვითარებისკენ XXI საუკუნეში. 1989 წლის შემდეგ, რუმინეთის საზოგადოებრივ სივრცეში ბოშური თემის გაძლიერების პროცესში, გრიგორეს როლი გადამწყვეტი აღმოჩნდა. მან არა მხოლოდ გააფართოვა ბოშური ენისა და კულტურის კვლევის არეალი, არამედ მოახდინა მისი პოლიტიზირება, რაც პირველ რიგში გამოიხატა რომაული კულტურული თვითრეფლექსიისა და პოლიტიკური თვითგამოხატვის ხელშეწყობაში.

გრიგორე ერთ-ერთი პირველთაგანი იყო, ვინც 2000-იან წლებში საჯაროდ დაიწყო საუბარი ბოშური ტრადიციული ღირებულებებისა და "რრომანიპენის" კულტურული მექანიზმების შესახებ. მან რრომანიპე, როგორც ეთიკური და სოციოკულტურული კოდი, წარმოაჩინა არა უბრალოდ ფოლკლორულ-ეთნოგრაფიულად, არამედ როგორც პოლიტიკური წინააღმდეგობის ფორმა, რომელიც ეწინააღმდეგება ასიმილაციურ ნარატივებს და ხელს უწყობს რომაული საზოგადოების ავტონომიურობას რუმინეთში და ზოგადად აღმოსავლეთი ევროპის კონტექსტში. მისი ანთროპოლოგიური ხედვა ეფუძნება მულტიდისციპლინარულ მიდგომას, რაც ითვალისწინებს ლინგვისტიკას, ისტორიოგრაფიასა და კულტურათშორის დიალოგს.

გრიგორეს ორგანიზაციამ "შატრა/ამარე რრომენცა" მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბოშური თემის პოლიტიკურ მობილიზაციაში, რაც განსაკუთრებით თვალშისაცემი გახდა 2005 წლის შემდეგ, როდესაც დაიწყო საჯარო კამპანიები, მიმართული ბოშური თემის ისტორიული უფლებების აღიარებისა და მონობის ეპოქის სამოქალაქო აღიარებისკენ. აღნიშნულმა ინიციატივებმა ხელი შეუწყო, რომ რუმინეთის პარლამენტიში და ევროპის საბჭოში დამკვიდრებულიყო რომების საკითხების მიმართ მეტი სენსიტიურობა.

გარდა ამისა, დელია გრიგორეს ინიციატივით შეიქმნა "რომაული კულტურის და თვითიდენტობის კვლევის არქივი", რომელიც აკავშირებს თანამედროვე სამეცნიერო დისკურსს თემის შიდა გადმოცემებთან და მიზნად ისახავს კულტურული მეხსიერების კონსოლიდაციას. გრიგორეს მიერ წარმოებული ეს პარადიგმა აერთიანებს კრიტიკულ პედაგოგიკას, ეთნოგრაფიასა და კულტურის პოლიტიკას, რაც დღესაც განიხილება როგორც ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მიდგომა რომაული კვლევების დარგში ევროკავშირის სივრცეში.

## ნაწარმოებები 
**Siklioven i Rromani chib* — რომაული ენისა და კულტურის სახელმძღვანელო (2000, Aven Amentza, ბუქარესტი)
**Rromanipen-ul și mistica familiei* — რომაული დჰარმა და ოჯახური მისტიკა (2001, Salvați copiii)
**Introducere în studiul culturii tradiționale rromani* — კურსი რომაული ტრადიციული კულტურის ანთროპოლოგიაში (2001, ბუქარესტის უნივერსიტეტი)
**Rromii: tipuri și arhetipuri identitare* — რომების იდენტობის ტიპები და არქეტიპები, კრებულში: *Rromii și cultura populară română* (2002)
**Istoria și tradițiile minorității rromani* — რომაული უმცირესობის ისტორია და ტრადიციები (2005), პეტკუცისა და სანდუსთან ერთად

## იხილეთ აგრეთვე
*ბოშათა ისტორია რუმინეთში

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:ბოში აქტივისტები
კატეგორია:ბოშა მწერლები
კატეგორია:ფილოლოგები
კატეგორია:ბუქარესტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები