ესტონეთის დაცული ტერიტორიები

**ესტონეთის დაცული ტერიტორიები** რეგულირდება ბუნების დაცვის აქტით (: *Looduskaitseseadus*), რომელიც მიიღეს ესტონეთის პარლამენტის მიერ 2004 წლის 21 აპრილს და ძალაში შევიდა 2004 წლის 10 მაისს. მთლიანობაში ესტონეთში არის 15403 დაცული ტერიტორია, რომელიც მოიცავს ქვეყნის ტერიტორიის 21%-ს და მისი საზღვაო და სანაპირო ტერიტორიის 18%-ს,  მათ შორის 6 ეროვნული პარკი: ლაჰემაის ეროვნული პარკი, კარულის ეროვნული პარკი, სოომაის ეროვნული პარკი, ვილსანდის ეროვნული პარკი, მაცალუს ეროვნული პარკი და ალუტაგუზეს ეროვნული პარკი.

## დაცული ტერიტორიები
300px|მინი|მარჯვნივ|ენდლას ნაკრძალი

როგორც მითითებულია §10.1-ში: ტერიტორია დაცვის ქვეშ უნდა იქნას მოთავსებული როგორც დაცული ტერიტორია ან სპეციალური კონსერვაციის ზონა რესპუბლიკის მთავრობის რეგულაციით. კანონის თანახმად, დაცული ტერიტორიები არის ტერიტორიები, რომლებიც შენარჩუნებულია ადამიანის საქმიანობით შეუცვლელ მდგომარეობაში ან გამოიყენება სპეციალური მოთხოვნების გათვალისწინებით, სადაც ბუნებრივი გარემო შენარჩუნებულია, დაცულია, აღდგენილია, კვლეულია ან წარმოდგენილია. არსებობს სამი ტიპის დაცული ტერიტორია; ეროვნული პარკები, ბუნების დაცვის ტერიტორიები და ლანდშაფტის დაცვის ტერიტორიები (ბუნების პარკები).
კანონი აცხადებს შემდეგ 3 სპეციალურ დაცულ ტერიტორიას, რომლებიც განსაზღვრულია ჰაბიტატების კონსერვაციისთვის, რომელთა შესანარჩუნებლადაც შეფასებულია დაგეგმილი საქმიანობების ზეგავლენა და აკრძალულია საქმიანობები, რომლებმაც შესაძლოა დააზიანონ ჰაბიტატების შენარჩუნების სასურველი სტატუსი: მკაცრი ბუნების ნაკრძალი (§ 29), სპეციალური მართვის ზონა (§ 30) და შეზღუდული მართვის ზონა (§ 31).

ესტონეთის სსრ-ის დროს არსებობდა მხოლოდ ხუთი დაცული ტერიტორია, რომლებიც კატეგორიზებული იყო როგორც ნაკრძალები („სამეცნიერო ბუნების ნაკრძალი“): ვილსანდი, ვიიდუმაე, ენდლა, ნიგულა და მაცალუ.

### ეროვნული პარკები
300px|მინი|მარჯვნივ|ფრინველებზე დაკვირვების კოშკი მაცალუს ეროვნულ პარკში
ეროვნული პარკი დაცული ტერიტორიაა, რომელიც განკუთვნილია ბუნებრივი გარემოს, ლანდშაფტების, კულტურული მემკვიდრეობისა და დაცული ტერიტორიის გარემოს დაბალანსებული გამოყენების შენარჩუნების, დაცვის, აღდგენის, კვლევისა და გაცნობისთვის. ესტონეთის ეროვნული პარკებია:

#ლაჰემაის ეროვნული პარკი, განკუთვნილი ჩრდილოეთ ესტონეთის სანაპირო ლანდშაფტების ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად;
#კარულას ეროვნული პარკი, განკუთვნილი სამხრეთ ესტონეთის გორაკიანი მორენული ლანდშაფტების ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად;
#სოომაას ეროვნული პარკი, განკუთვნილი ესტონეთის გარდამავალი ზონის (Estonia intermedia) ჭაობიანი ლანდშაფტებისა და წყალდიდობის ლანდშაფტების ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად;
#ვილსანდის ეროვნული პარკი, განკუთვნილი დასავლეთ ესტონეთის არქიპელაგის სანაპირო ლანდშაფტების ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად;
#მაცალუს ეროვნული პარკი, განკუთვნილი დასავლეთ ესტონეთის დამახასიათებელი ბიოტური თანასაზოგადოებებისა და ვაინამერის ზღვის რეგიონის ბუნებრივი და კულტურული მემკვიდრეობის დასაცავად;
#ალუტაგუზეს ეროვნული პარკი, ყველაზე ახლად დაარსებული, 2018 წელს.

ეროვნული პარკი შეიძლება მოიცავდეს მკაცრ ბუნების ნაკრძალებს, სპეციალური მართვის ზონებსა და შეზღუდული მართვის ზონებს.

### ბუნების დაცვის ტერიტორია
ბუნების დაცვის ტერიტორია დაცული ტერიტორიაა, რომელიც განკუთვნილია ბუნებრივი გარემოს შენარჩუნების, დაცვის, აღდგენის, კვლევისა და გაცნობისთვის. ბუნების დაცვის ტერიტორიაზე შესაძლო ზონებია მკაცრი ბუნების ნაკრძალი, სპეციალური მართვის ზონა და შეზღუდული მართვის ზონა.

700px|მინი|ცენტრი|ხევი სანაპიროზე

### ლანდშაფტის დაცვის ტერიტორია
ლანდშაფტის დაცვის ტერიტორია არის ტერიტორია, რომელიც განკუთვნილია დაცული ტერიტორიის ლანდშაფტების შენარჩუნების, დაცვის, აღდგენის, კვლევის, გაცნობისა და გამოყენების რეგულირებისთვის. დენდროლოგიური პარკი და ტყის მასივი წარმოადგენს ლანდშაფტის დაცვის ტერიტორიის სპეციალურ ტიპებს. ლანდშაფტის დაცვის ტერიტორიაზე შესაძლო ზონებია სპეციალური მართვის ზონა და შეზღუდული მართვის ზონა.

### მკაცრი ბუნების ნაკრძალი
მკაცრი ბუნების ნაკრძალი დაცული ტერიტორიის მიწის ან წყლის ფართობია, რომლის ბუნებრივ სტატუსზე პირდაპირ გავლენას არ ახდენს ადამიანის საქმიანობა და სადაც ბუნებრივი ბიოტური თანასაზოგადოებების შენარჩუნება და განვითარება უზრუნველყოფილია მხოლოდ ბუნებრივი პროცესების მეშვეობით. მკაცრი ბუნების ნაკრძალის ფარგლებში აკრძალულია ადამიანის საქმიანობის ყველა სახეობა და აკრძალულია პირების ყოფნა ასეთ ნაკრძალებში, გარდა ამ მუხლის (3) და (4) პუნქტებში მითითებული შემთხვევებისა. პირებს შეუძლიათ მკაცრი ბუნების ნაკრძალში ყოფნა მხოლოდ ზედამხედველობის, სამაშველო სამუშაოების ან ბუნებრივი ობიექტის ადმინისტრირების მიზნით. ადამიანებს შეუძლიათ მკაცრი ბუნების ნაკრძალში ყოფნა ბუნებრივი ობიექტის სტატუსის მონიტორინგისა და შეფასების მიზნით მხოლოდ დაცული ტერიტორიის ადმინისტრატორის თანხმობით.

### სპეციალური მართვის ზონა
300px|მინი|მარჯვნივ|ესტონეთის ჩრდილო-დასავლეთი სანაპირო ნივასთან, ლაენეს საგრაფოში.
სპეციალური მართვის ზონა არის დაცული ტერიტორიის მიწის ან წყლის ფართობი, რომელიც განკუთვნილია იქ დამკვიდრებული ან განსავითარებელი ბუნებრივი და ნახევრად-ბუნებრივი ბიოტური თანასაზოგადოებების შესანარჩუნებლად. სპეციალური მართვის ზონაში არსებული მინერალური რესურსები არ მიიჩნევა ექსპლუატაციისთვის განკუთვნილ რესურსებად. თუ დაცვის წესებით სხვაგვარად არ არის გათვალისწინებული, სპეციალური მართვის ზონაში აკრძალულია:

#ეკონომიკური საქმიანობა;
#ბუნებრივი რესურსების გამოყენება;
#ახალი სამშენებლო ნაგებობების აღმართვა;
#პირების ყოფნა დაცული სახეობების ჰაბიტატებში და მიგრირებადი ფრინველების შესვენების ადგილებში;
#ავტომობილების, გზაგარეშე სატრანსპორტო საშუალებების ან მცურავი საშუალებების ტარება;
#ბანაკის გაშლა, ცეცხლის დანთება და საჯარო ღონისძიებების ორგანიზება.

ამ მუხლის (2) პუნქტის 4) და 5) ქვეპუნქტებით დადგენილი აკრძალვა არ ვრცელდება ზედამხედველობასა და სამაშველო სამუშაოებზე, ბუნებრივი ობიექტის ადმინისტრირებასთან დაკავშირებულ საქმიანობებზე და დაცული ტერიტორიის ადმინისტრატორის თანხმობით განხორციელებულ კვლევებზე. დაცვის წესებით სპეციალური მართვის ზონაში შეიძლება დაშვებულ იქნეს შემდეგი საქმიანობები, რომლებიც აუცილებელია ობიექტის შესანარჩუნებლად ან საქმიანობები, რომლებიც ზიანს არ აყენებენ ობიექტს:

#არსებული მიწის გაუმჯობესების სისტემების ტექნიკური მომსახურება და წყლის რეჟიმის აღდგენა;
#ბიოტური თანასაზოგადოებების განვითარება დაცვის მიზნის გათვალისწინებით;
#კენკრის, სოკოს და ტყის სხვა არამერქნული პროდუქტების შეგროვება;
#ნადირობა;
#თევზაობა;
#დაცული ტერიტორიის ფარგლებში მდებარე უძრავი ქონების ან დაცული ტერიტორიის მომსახურებისთვის გზების, კომუნალური ნაგებობების ან არასაწარმოო სამშენებლო ნაგებობების აღმართვა და არსებული სამშენებლო ნაგებობების ტექნიკური მომსახურება;
#საქმიანობები, რომლებიც აუცილებელია ნახევრად-ბუნებრივი ბიოტური თანასაზოგადოებების დამახასიათებელი ნიშნებისა და სახეობრივი შემადგენლობის შენარჩუნების უზრუნველსაყოფად, და საქმიანობები დაცული სახეობების საარსებო პირობების შესანარჩუნებლად;
#ლერწმის და ზღვის წყალმცენარეების შეგროვება.

700px|მინი|ცენტრი|ლაჰემაას ეროვნული პარკი

### შეზღუდული მართვის ზონა
შეზღუდული მართვის ზონა არის დაცული ტერიტორიის მიწის ან წყლის ფართობი, სადაც დაშვებულია ეკონომიკური საქმიანობა ამ კანონით გათვალისწინებული შეზღუდვების გათვალისწინებით. თუ დაცვის წესებით სხვაგვარად არ არის გათვალისწინებული, შეზღუდული მართვის ზონაში აკრძალულია:

#ახალი მიწის გაუმჯობესების სისტემების მშენებლობა;
წყალსატევების წყლის დონეებისა და სანაპირო ხაზების შეცვლა და #ახალი წყალსატევების შექმნა;
#მინერალური რესურსებისა და მიწის ნივთიერებების მოპოვება;
წმინდა ნარგავების დაპროექტება და ენერგეტიკული ტყეების დარგვა;
აღდგენითი ჭრა;
#ხეებისა და ბუჩქების ვარჯის ფორმირება და მერქნიანი მცენარეების ჭრა დაცული ტერიტორიის ადმინისტრატორის თანხმობის გარეშე;
#ბიოციდებისა და მცენარეთა დაცვის საშუალებების გამოყენება;
#სამშენებლო ნაგებობების აღმართვა, დროებითი სამშენებლო ნაგებობების ჩათვლით, და ეროვნულ პარკში მდებარე სამშენებლო ნაგებობების გარე სტრუქტურის შეცვლა;
#სანადირო და სათევზაო საქმიანობა;
#ავტომობილების, გზაგარეშე სატრანსპორტო საშუალებების ან მცურავი საშუალებების ტარება, გარდა ხაზობრივი ნაგებობების ტექნიკური მომსახურებისთვის აუცილებელი სამუშაოების შესრულებისა და სატყეო ან სასოფლო-სამეურნეო სამუშაოებისა მოგების მომტან მიწაზე;
#ბანაკის გაშლა, ცეცხლის დანთება და საჯარო ღონისძიებების ორგანიზება ისეთ ადგილებში, რომლებიც არ არის განკუთვნილი ასეთი მიზნებისთვის და არ არის აღნიშნული დაცული ტერიტორიის ადმინისტრატორის მიერ;
#ლერწმის შეგროვება გაუყინავ მიწაზე.

დაცვის წესებით შეიძლება დადგინდეს ბიოტური თანასაზოგადოებების ფარგლებში სახეობებისა და ასაკობრივი მრავალფეროვნების შენარჩუნების ვალდებულება და ზონიდან ხე-ტყის გამოზიდვისა და ტრანსპორტირების აკრძალვა, თუ მიწა არ არის გაყინული. შეზღუდული მართვის ზონაში დაცვის წესებით შეიძლება დადგინდეს სატყეო კანონით გათვალისწინებულისგან განსხვავებული შეზღუდვები ჭრის ტერიტორიების ზომისა და ფორმის და ზონაში ტყის შემადგენლობის შესახებ, რაც აუცილებელია ზონაში ბიოტური თანასაზოგადოების ან დაცული სახეობის შესანარჩუნებლად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Estonian Environment Agency
* Looduskaitseseadus / Закон об охране природы
*Eesti katisealade trükised.

## სქოლიო
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები ადგილმდებარეობის მიხედვით
კატეგორია:ესტონეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:ნაკრძალები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:ნაკრძალები