open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რკო თეთრი

მინი|მარჯვნივ|250პქ|რკო თეთრი
**რკო თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
რდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა, საკმაოდ ხშირად განივოვალური, ხუთ-სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ხშირად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური. მომწვანო-მოყვითალო ფერის. აქვს სქელი და მკვრივი კანი, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანია, ტკბილი გემოთი.

რკო თეთრი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 180-190 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 80-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 9.0-11.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო საკმაოდ ხარისხიანი და ჰარმონიულია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 309
*Ампеолграфия СССР, т. III. 1966 г. გვ. 28

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ნარაკურტის მღვიმის ეროვნული პარკი

**ნარაკურტის მღვიმე** – ეროვნული პარკი ავსტრალიაში. მდებარეობს კონტინენტის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპიროზე. ქალაქ ნარაკურტის მახლობლად, სამხრეთი ავსტრალიის შტატის ტურისტულ რეგიონში. ეროვნული პარკი 1994 წელს, რივერსლეისთან ერთად  შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში, აქ აღმოჩენილი გაქვავებული ნივთების რეკორდული მაჩვენებლების გამო. პარკის ფართობია 3.05 კმ², სადაც მდებარეობს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი 26 მღვიმე. 

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* World heritage listing for Naracoorte
*UNESCO site with information on Riversleigh, Australia
* Naracoorte Lucindale Tourism
* Photographs of the Naracoorte Caves by Andrew McMillan 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
ავსტრალიის საპატიმროები

**ავსტრალიის საპატიმროები** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში. 

## სასჯელაღსრულების დაწესებულებების სია 
იუნესკოს მემკვიდრეობის სიაში შეტანილი 11 სასჯელაღსრულების დაწესებულება

*  კოკატუს კუნძულის საპატიმრო (ახალი სამხრეთი უელსი)  
*  ჩრდილოეთის დიდი გზა (ახალი სამხრეთი უელსი) 
*  სიდნეის ჰაიდ-პარკი (ახალი სამხრეთი უელსი)  
*  პარამატის ძველი მთავრობის სახლი (ახალი სამხრეთი უელსი) 
*  კინგსტონისა და არტურის ხეობის ისტორიული ზონა (ნორფოლკი) 
*  ბრიკენდონის და ვულმერსის მამულები (ტასმანია)  
*  კასკადის ქალების ქარხანა (ტასმანია) 
*  ქვანახშირის მოპოვების ისტორიული ადგილი (ტასმანია)  
*  დარლინგტონის პრობაციის სადგური (ტასმანია)  
*  პორტ-არტური (ტასმანია)  
*  ფრემანტლის საპატიმრო (დასავლეთი ავსტრალია) 

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ავსტრალიაში
რკო შავი

**რკო შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

იმერეთში „მთის ვენახსაც“ უწოდებენ, რადგანაც მთიან სოფლებში ჩრდილიან და სხვა ჯიშებისთვის შეუფერებელ ადგილებში აშენებენ.

შერეული სახით გვხვდება. ხარაგოულის, ზესტაფონის, თერჯოლის, ტყიბულის და ჭიათურის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომის და მომრგვალოა, იშვიათად ოვალური ან განივოვალური ფორმის. ხუთი, ზოგჯერ სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს აბლაბუდისებრი და მის ქვემოიი სუსტი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან იშვიათად ცილინდრული, ან კონუსური ფორმის, ფრთიანი. ფრთა ზოგჯერ ძირითად მტევანს არ ჩამოუვარდება. კუმსი ან იშვიათად ძლიერ კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მცირედ ოვალური, მუქი-წითელი, თითქმის შავი ფერის. კანი სქელი და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

რკო შავი სუსტი ზრდა-განვითარებისა და მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი 164-174 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 125-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.5-15.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.4-20.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მუქი ვარდისფერია, დამახასიათებელი არომატით, თხელი და დაბალექსტრქატული.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 312
*Ампеолграфия СССР, т. III. , стр. 30, 1966 г.

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ტჰუნგიაის ველური ბუნების ნაკრძალი

**ტჰუნგიაის ველური ბუნება** (ტაილ. เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร) — დაცული ტერიტორია ჩრდილოეთ ტაილანდში. 1974 წელს იგი ნაკრძალად გამოცხადდა, ხოლო უკვე 1991 წელს, იუნესკომ ჰუაიკჰაკჰენდი  ნაკრძალთან ერთად მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. ამავე წელს, ტჰუნგიაის ფართობი გაიზარდა და 364.000 ჰა შეადგინა, რის შედეგადაც, აღნიშნული ორი პარკი ერთად, მთელს სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში უდიდეს დაცულ ტერიტორიას წარმოადგენს. 

ტაილანდის ეს ტყიანი ტერიტორია ყოველთვის სუსტად იყო დასახლებული, რის ერთ-ერთ მიზეზსაც ერთი მხრივ მალარიის გავრცელება წარმოადგენს. გავრცელებულია არაერთი გარეული ცხოველი, მათ შორისაა აზიური ვეფხვი. კლიმატი ტროპიკულია, საშუალო წლიური ტემპერატურით 15 - 35 °C, ნალექების წლიური მაჩვენებელი კი 2000 მმ-ია. 

ნაკრძალის ფაუნა წარმოდგენილია 120 სახეობის ძუძუმწოვრით, 400 სახეობის ფრინველით, 96 სახეობის რეპტილიით, 43 ამფიბიით და 113 თევზით. მათ შორის უამრავი უიშვიათესი სახეობაა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*UNESCO website for the Thungyai - Huai Kha Khaeng World Heritage Site
*Location and data for the Wildlife Sanctuary Thung Yai Naresuan in the World Database on Protected Areas of UNEP and IUCN
*Information regarding ethnic minority people living in the sanctuary
*Information on the Western Forest Complex
*Western Forest Conservation Club 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტაილანდში
დონგფაიაიენი

**დონგფაიაიენი** (ტაილ. ดงพญาเย็น) — მთათა სისტემა ცენტრალურ ტაილანდში. გადაჭიმულია ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ და მისი სიგრძე 230 კმ-ია, მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1 351 მ.

ერთ დროს, ეს ტერიტორია უღრანი ტყეებით იყო დაფარული, სადაც მალარია მძვინვარებდა და მისი გადაკვეთა ფაქტობრივად სიკვდილს ნიშნავდა. ტყის ძირითადი ნაწილი XX საუკუნის დასაწყისიდან გაიჩეხა.

დონგფაიაიენის მთებში რამდენიმე ეროვნული პარკი მდებარეობს. მათ შორის ყველაზე ცნობილია კჰაუიაის პარკი, რომელიც ტაილანდში შექმნილი პირველი ეროვნული პარკია. ყველა ამ დაცული ტერიტორიის საერთო ფართობი 6 155 კმ²-ია.

2005 წელს, დონგფაიაიენის მთებში მდებარე ტყეები იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Khao Yai National Park 
*New Liphistius species (Araneae, Mesothelae) from western and eastern Thailand

კატეგორია:ტაილანდის გეოგრაფია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტაილანდში
კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიული პარკი

**კამპჰაენგ-პჰეტის ისტორიული პარკი** — არქეოლოგიური ძეგლი ტაილანდში, კამპჰაენგ-პჰეტის პროვინციაში. სუხოტჰაისა და სი-სატჩანალაის ისტორიულ პარკებთან ერთად წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს საერთო სახელით — *ქალაქი სუხოტაი და მასთან დაკავშირებული ისტორიული ქალაქები*. პარკის მთავარი ღირებულება აქ წარმოდგენილი უძველესი ძეგლების არქეოლოგიური ნაშთებია. 

უძველეს ქალაქ კამპჰაენგ-პჰეტს, ზეომაღნიშნული ორი ქალაქის მსგავსად, გარკვეული დაგეგმარება ჰქონია, სადაც რელიგიური ძეგლები, ქალაქის ფარგლებშიც და მის გარეთაც, ერთგვარად გამოცალკევებულად მდებარეობდა. სტრუქტურები როგორც წესი, მოცულობით ფართოა და მინერალ ლატერიტით ნაგები. 

ქალაქს გარს შემორტყმული კედელი და სხვა თავდაცვითი ნაგებობები მართკუთხა ფორმას აძლევენ, რომლის სიგრძე 300-700 მ-ია, სიგანე 2 200 მ.

## გალერეა

File:Standing Buddha - Wat Phra Si Iriyabot.jpg|
Image:Wat Phra Kaeo2.jpg|
Image:Wat Phra Kaeo3.jpg|
Image:Wat Phra That.jpg|

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Kamphaeng Phet Historical Park 
*www.thailandsworld.com 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტაილანდში
ბრეტონელები

**ბრეტონელები** (, ) — ხალხი, ბრეტანის ოლქის ძირითადი მოსახლენი საფრანგეთის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილი (ყოფილი დამოუკიდებელი საჰერცოგო). ბტეტონელთა კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაკავშირებულია მათ კელტურ წარმოშობასთან: დაწყებული IV საუკუნიდან, ბრეტანში გადადიოდნენ კელტები ბრიტანეთიდან (ძირითადად სამხრეთ-დასავლეთ ინგლისიდან და სამხრეთ უელსიდან), საიდანაც ისინი განდევნეს ანგლოსაქსების დაწყებულმა დარბევებმა. ჯერ IX საუკუნეში ბრეტონელებს ეკავათ მთელი ნახევარკუნძული ლუარის შესართავიდან სამხრეთით მონ–სენ–მიშელის ბუხტამდე (Mont Saint-Michel) ჩრდილოეთით.

* **სახელები**: თვითწოდება Brezhoned; ფრანგულად — Bretons
* **საერთო მოსახლეობა**: დაახლოებით 6-7 მლნ. 
* **ენა**: ფრანგული, ბრეტონული.
* **მორწმუნეები**: ძირითადად კათოლიკები

## გალერეა

სურათი: Bretoneli.jpg|ქალის ტრადიციული სამოსი 
სურათი: William-Adolphe Bouguereau (1825-1905) - Breton Brother and Sister (1871).jpg|უილიამ ბუგერო. ბრეტონელი გოგონა პატარა ძმასთან

## ლიტერატურა
* *Жио Пьер-Ролан.* Бретонцы. Романтики моря / Пер. с англ. Т. Е. Любовской. — М.: ЗАО „Центрполиграф“, 2005. — 224 с. — Серия «Загадки древних цивилизаций». — ISBN 5-9524-1678-0.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ემანუელ სენიე

**ემანუელ სენიე** ( დ. 22 ივნისი, 1966, პარიზი) — ფრანგი კინომსახიობი, მოდელი და მომღერალი. ცნობილი ფრანგი მსახიობის ლუის სანიეს შვილიშვილი, მსახიობ მატილდა სენიეს ალალი და და ცნობილი პოლონელი კინორეჟისორის რომან პოლანსკის მეუღლეა. ემანუელ სენიე ორჯერ იყო ნომინირებული სეზარის პრემიაზე.

## ბიოგრაფია
ემანუელ სენიე დაიბადა ცნობილი ფოტოგრაფისა და ჟურნალისტის ოჯახში. 14 წლიდან დაიწყო სამოდელო კარიერა და სულ მალე, საკუთარი გარეგნობის ხარჯზე მოიპოვა საყოველთაო პოპულარობა. მისი ფოტოსურათები მრავალი ჟურნალის გარეკანზე გამოქვეყნდა. სენიეს დებიუტი კინოში შედგა 1984 წელს ფილმში „მედუზების წელი“. 1985 წელს ჟან-ლუკ გოდარმა სენიე გადაიღო ფილმში „დეტექტივი“, სადაც მასთან ერთად ითამაშა ჯონი ჰოლიდეიმ და ნატალი ბაიმ.

1988 წელს რომან პოლანსკიმ გადაიღო ცნობილი დეტექტიური თრილერი „მოუთვინიერებელი“, სადაც მთავარი როლი ჰარისონ ფორდმა შეასრულა. ამ ფილმში ეპიზოდში თამაში ხვდა წილად ემანუელ სენიესაც. 1992 წელს პოლანსკიმ ისევ გადაიღო თავის ფილმში სენიე, ამჯერად ფილმში „სასტიკი მთვარე“. მნიშვნელოვანი იყო ასევე მისტიკური ფილმი „მეცხრე კარიბჭე“, სადაც მთავარი როლი ჯონი დეპმა (დინ კორსო) შეასრულა. სენიე საკუთარ ამპლუას არ ღალატობს და ასრულებს იდუმალებით მოცული ქალის როლს, რომელიც ფილმის მთავარი გმირის (დინ კორსოს) თანამგზავრია. ფილმი მეტად ცნობილი გახდა მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. 2007 წელს ითამაშა ფილმებში „ცხოვრება ვარდისფერ ფერებში“ და „სკაფანდრი და პეპელა“, ხოლო 2010 წელს ფილმში „გარდაუვალი მკვლელობა“.

## ფილმოგრაფია 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ფრანგი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ავსტრიელები

**ავსტრიელები** (ან უფრო ზუსტად ავსტრიის გერმანელები; გერ. Österreicher) — გერმანულენოვანი ჯგუფის ხალხი, ქმნიან ავსტრიის ძირითად მოსახლეობას.

***სახელები**: თვითწოდება — Österreicher;
***საერთო რაოდენობა**: 10 მლნ
***ენა**: გერმანული, მისი ბავარიულ-ავსტრიული და ალემანური დიალექტები.
***მორწმუნეები**: 94 % — კათოლიკები, 6 % — პროტესტანტები.

ავსტრიელები დიდი მოყვარულნი არიან მუსიკის, ცეკვის, სიმღერის. მთელ მსოფლიოშია ცნობილი ტიროლური ხორხისმიერი სიმღერები. ავსტრია ვალსების სამშობლოა. საქვეყნოდ არიან ცნობილნი, როგორც ვალსების შემქმნელები, მამა-შვილი შტრაუსები. ვენა იყო არის და რჩება ევროპის ერთ-ერთ მუსიკალურ ცენტრად. მასთან არის დაკავშირებული არა მარტო ავსტრიელი დიდი კომპოზიტორების ჰაიდნის, მოცარტის, გლუკის, შუმბერტის, არამედ ბეთჰოვენის, ლისტის, ბრამსის შემოქმედებაც. ავსტრიელებმა დიდი წვლილი შეიტანეს მსოფლიო ლიტერატურასა და მეცნიერებაში.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ბან-ჩიანგი

**ბან-ჩიანგი** (ტაილ. แหล่งโบราณคดี บ้านเชียง) — არქეოლოგიური ძეგლი ტაილანდში. 1992 წლიდან წარმოადგენს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.

ტერიტორია აღმოჩენილ იქნა 1957 წელს და პირველი გათხრები 1967 წლიდან დაიწყო. აღმოჩენილია რამდენიმე ჩონჩხი, სამარხებში ჩატანებული ბრინჯაოს ნივთებით. ასევე აღმოჩნდა ბრინჯის ფრაგმენტები, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ აქ მოსახლე ბრინჯაოს ხანის ადამიანები სოფლის მეურნეობას მისდევდნენ. ყველაზე ძველ სამარხებში, ბრინჯაოს ნივთები არაა და ის ნეოლითურ კულტურას ეკუთვნის. ყველაზე ახალი სამარხები კი რკინის ხანისაა.

როგორც დათარიღების თერმოლუმინესცენციის მეთოდმა აჩვენა, აქ აღმოჩენილი უძველესი არტეფაქტები ძვ.წ. 4420 -  3400 წლებს მიეკუთვნება, შესაბამისად, ეს ტერიტორია მსოფლიოში უძველეს ბრინჯაოს ხანის კულტურას მიეკუთვნება.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*ბან-ჩიანგი იუნესკოს საიტზე
*http://www.udonthani.com/english/ 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ტაილანდში
ნორვეგიის საგრაფოები

მინი|300px|ნორვეგიის გეოპოლიტიკური რუკა.
**ნორვეგიის საგრაფოები** () — პირველი დონის ადმინისტრაციული დანაყოფები ნორვეგიაში. 2025 წლისთვის ნორვეგიაში 15 საგრაფოა, რომლებიც 357 მუნიციპალიტეტად იყოფა (). კუნძულოვანი ტერიტორიები, სვალბარდი და იან-მაიენი, საგრაფოების შემადგენლობაში არ შედის და პირდაპირ ეროვნულ ხელისუფლების მიერ იმართება. დედაქალაქ ოსლოს როგორც საგრაფოს, ისე მუნიციპალიტეტის სტატუსი აქვს.  

## ისტორია 
### XX საუკუნე
1919 წლის შემდეგ ამტებს ფილკები (Fylke, მრავლობითში ― Fylke(r)), ხოლო ამტმანებს ― ფილკესმანები.

### XXI საუკუნე 
2017 წელს ნორვეგიის მთავრობამ განაცხადა, რომ 2020 წლისთვის საგრაფოთა რიცხვი 19-დან 11-მდე შემცირდებოდა. შედეგად, სამთავრობო პასუხისმგებლობების ნაწილი ახალ რეგიონებზე გავრცელდა. 2017 წელს სოლბერგის კაბინეტმა საგრაფოების ნაწილი გააუქმა, ხოლო ნაწილი გააერთიანა, რის შემდეგაც საგრაფოების რიცხვი 19-დან 11-მდე შემცირდა. წინააღმდეგობის შემდეგ რეფორმის გადახედვა გახდა საჭირო. 2022 წლის 14 ივნისს სტორთინგმა რეფორმის ნაწილობრივ გაუქმებას დაუჭირა მხარი და 2024 წლის 1-ელი იანვრიდან ნორვეგიაში 15 საგრაფო ჩამოყალიბდება.

2020 წელს შექმნილი 11 საგრაფოა:
*ტრომს-ოგ-ფინმარკი ― შეიქმნა ფინმარკისა და ტრომსის საგრაფოების შერწყმის შედეგად (2020)
*ნურლანი ― ცვლილება არ შეხებია
*ტრენდელაგი ― შეიქმნა ნურ-ტრენდელაგისა და სერ-ტრონდელაგის შერწყმით (2018)
*მერე-ოგ-რუმსდალი ― ცვლილება არ შეხებია
*ვესტლანი ― შეიქმნა ჰურდალანისა და სოგნ-ოგ-ფიურანეს შერწყმით (2020)
*რუგალანი ― ცვლილება არ შეხებია
*აგდერი ― შეიქმნა ეუსტ-აგდერისა და ვესტ-აგდერის შერწყმით (2020)
*ვესტფოლდ-ოგ-ტელემარკი ― შეიქმნა ვესტფოლდისა და ტელემარკის შერწყმით (2020)
*ინლანდეტი ― შეიქმნა ჰედმარკისა და ოპლანის შერწყმით (2020)
*ვიკენი ― შეიქმნა აკერსჰუსის, ბუსკერუდისა და ესტფოლდის შერწყმით (2020)
*ოსლო ― ცვლილება არ შეხებია

2024 წლიდან ნორვეგიაში 15 საგრაფო ჩამოყალიბდა. უცვლელი დარჩა 7 საგრაფო: ოსლო, ინლანდეტი, აგდერი, რუგალანი, ვესტლანდი, მერე-ოგ-რუმსდალი და ტრენდელაგი. ტრომს-ოგ-ფინმარკი გაიყო ორ საგრაფოდ: ტრომსად და ფინმარკად. ვესტფოლდ-ორგ-ტელემარკი ვესტფოლდისა და ტელემარკის საგრაფოებად გაიყო. ვიკენიდან სამი საგრაფო: აკერსჰუსი, ბუსკერუდი და ესტფოლდი შეიქმნა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ნორვეგიის მუნიციპალიტეტები
*ნორვეგიის რეგიონები

## რესურსები ინტერნეტში
*ნორვეგიის ადგილობრივი და რეგიონული ხელისუფლებების ასოციაცია
*რეგიონები და განვითარება 

## სქოლიო
კატეგორია:ნორვეგიის საგრაფოები
ფილიპინების ბაროკოს სტილის ეკლესიები

**ფილიპინების ბაროკოს სტილის ეკლესიები** — ესპანეთის კოლონიური იმპერიის ოთხი ეკლესია ფილიპინებში. 1993 წლიდან შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. ეს ეკლესიებია:

*სან-ავგუსტინის ეკლესია, მანილა
*ნუესტრა-სენიორა-დე-ასუნსიონი, სანტა-მარია
*სან-ავგუსტინის ეკლესია, პაოაი
*სანტო-ტომასის ეკლესია, მიაგ-აო

ამ ეკლესიების როლი უდიდესია ფილიპინების ისტორიაში, ისინი არა მხოლოდ ქრისტიანობის გავრცელების ცენტრებს, არამედ ესპანეთის კოლონიური პოლიტიკის მძლავრ დასაყრდენს წარმოადგენდა. მონუმენტები უნიკალური, ესპანური არქიტექტურით გამოირჩევა.  

ეკლესიები არაერთხელ გამხდარა ადგილობრივი აჯანყებულების თავდასხმის ობიექტი, რა დროსაც ისინი თავდაცვითი ნაგებობების როლსაც ითავსებდნენ.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* World Heritage profile
* NCCA's 26 Churches' profile 
* Baroque Churches on Tourism Philippines 
* Nomination of Jesuit Churches of the Philippines as a World Heritage Site
* Nomination for the Extension of the Baroque Churches World Heritage Site

კატეგორია:ფილიპინების ისტორია
კატეგორია:ბაროკოს არქიტექტურა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფილიპინებში
ტუბატაჰის რიფი

**ტუბატაჰის რიფი** — მარჯნის რიფების ატოლი ფილიპინების ტერიტორიაზე, სულუს ზღვაში. წარმოადგენს წყლის ნაკრძალს და გაერთიანებულია ტუბატაჰის რიფის ეროვნულ პარკში, რომელიც 1988 წელს შეიქმნა. დასახელებულია მსოფლიოს ბუნების ახალი შვიდი საოცრების კანდიდატად. 

თავდაპირველად, პარკის ფართობი 332 კმ²-ს შეადგენდა, მაგრამ 2006  წელს, ფილიპინების პრეზიდენტმა გლორია მაკაპაგალ-აროიომ დაცული ტერიტორიის ფართობი 200 %-ით გაზარდა და ამჟამად მისი ფართობი 968,24 კმ²-ს შეადგენს. 

ამ ტერიტორიაზე თევზის ათასზე მეტი სახეობაა გავრცელებული, რომელთა უმრავლესობაც უიშვიათესია და საფრთხის ქვეშ მყოფად ითვლება. გარდა თევზებისა, ნაკრძალის შექმნის ერთ-ერთი მიზეზი ატოლებზე გავრცელებული  უამრავი უმნიშვნელოვანესი ფრინველია. 

ტუბატაჰა დაივინგის მოყვარულთა შორის უდიდესი პოპულარობით სარგებლობს. ყოველწლიურად, აქ ათასობით ტურისტი ჩამოდის.

1993 წელს, იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Tubbataha Reef Marine Park - UNESCO World Heritage Centre
*Tubbataha Reefs National Marine Park  
*Palawan Council for Sustainable Development 

კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფილიპინებში
ლეტოონი

**ლეტოონი**  —  ლიკიის ძველი ქალაქის ნანგრევები. მდებარეობს თურქეთის მუღლის პროვინციაში. ქსანფისთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* The official website of the French Archaeological Mission of Xanthos-Letoon 
* UNESCO World Heritage Centre: Xanthos-Letoon
* Canadian Epigraphic Mission at Xanthos-Letoon 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
პეტროლოგია

**პეტროლოგია** () — მეცნიერება მაგმური და მეტამორფული ქანების შესახებ. სწავლობს მათ ქიმიურ და მინერალოგიურ შედგენილობას, სტრუქტურასა და ტექსტურას,
განლაგების პირობებსა და გავრცელების კანონზომიერებებს. პეტროლოგია მჭიდროდაა დაკავშირებული მინერალოგიასთან, გეოქიმიასთან, კოსმოქიმიასთან, ვულკანოლოგიასთან, პლანეტოლოგიასთან, ტექტონიკასთან, სტრატიგრაფიასთან და სასარგებლო წიაღისეულის გეოლოგიასთან. 

განასხვავებენ: მაგმატურ პეტროლოგიას, რომელიც იკვლევს კრისტალურ ქანებს და მეტამორფულ პეტროლოგიას, რომელიც შეისწავლის ტექტონიკურ ქანებს.

ქანების კვლევის დროს იყენებენ კრისტალთოპტიკურ, რენტგენოსკოპიულ, ანალიზური ქიმიის კლასიკურ და თანამედროვე მეთოდებს. ყოფილ სსრკ-ში ზოგი მკვლევარი, მაგალითად, ფრანც ლევინსონ-ლესინგი თვლიდა, რომ პეტროლოგია და პეტროგრაფია როგორც ტერმინები ერთიმეორისათვის სინონიმებია. სხვები, მაგალითად, ალექსანდრე ზავარიცკი) მიიჩნევდა, რომ პეტროლოგია მხოლოდ ქანების აღმწერი მეცნიერებაა.

საბოლოოდ პეტროლოგია გამოეყო პეტროგრაფიას, როგორც მეცნიერება მაგმურ ქანების შესახებ. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* პეტროგრაფია

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:პეტროლოგია
კატეგორია:გეოლოგია
საფრანბოლუ

**საფრანბოლუ**  () —  ქალაქი და ყველაზე განვითარებული რაიონი თურქეთის ყარაბუქის პროვინციაში. მდებარეობს ანკარიდან ჩრდილოეთით 220 კმ-ში და შავი ზღვიდან სამხრეთით 90 კილომეტრზე.  1994 წელს ქალაქი კლასიკური ოსმალური არქიტექტურული ნიმუშების გამო შეიტანეს  იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## გალერეა

Image:Safranbolu general view-1.jpg| ქალაქის ხედი
Image:Safranbolu general view-2.jpg| ქალაქის ხედი
Image:Safranbolu general view-3.jpg| ქალაქის ხედი
Image:Safranbolu general view-4.jpg| ქალაქის ხედი
Image:Safranbolu kemerler.jpg| 
Image:Safranbolu street.jpg|ქუჩა ისტორიულ ცენტრში
Image:Safranbolu dere.jpg| 
Image:Safranbolu Pansiyon-Local pension in Safranbolu.jpg|სასტუმრო
Image:Safranbolu traditional houses-3.jpg|ტრადიციული სახლები
Image:Safranbolu traditional house 1.jpg|ტრადიციული სახლები
Image:Safranbolu traditional houses-2.jpg|ტრადიციული სახლები

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Safranbolu 
*Safranbolu Mansion
*Photos-Webshots 
*Governor's official web site
*Safranbolu Photos  
*Safranbolu Bus and Tourism 
*UNESCO World Heritage - Safranbolu
*Safranbolu from Google Earth
*Safranbolu Photos from Rasim Gul 
*Safranbolu VR Photography  

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
დივრიგის დიდი მეჩეთი

**დივრიგის დიდი მეჩეთი და ჰოსპიტალი**  () — ორნამენტებით მდიდარი მეჩეთი და სამედიცინო კომპლექსი. აგებულია 1299 წელს. მდებარეობს აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონში, სივასის პროვინციის  ქალაქ დივრიგში.  1985 წელს  შეიტანეს  იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში

*Divriği Great Mosque And Hospital 
* 
* 
* 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
პუერტო-პრინსესა (მიწისქვეშა მდინარე)

**მიწისქვეშა მდინარე პუერტო პრინსესას ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი ფილიპინების კუნძულ პალავანზე. მდებარეობს ქალაქ პუერტო-პრინსესადან 50 კმ-ით ჩრდილოეთით.

პარკის რელიეფი კირქვული კარსტისგან შედგება და მოიცავს 8,2 კმ სიგრძის სანაოსნო მიწისქვეშა მდინარეს, რომელიც სამხრეთ-ჩინეთის ზღვას უერთდება  და ექცევა მიქცევა-მოქცევის არეალში. წარმოდგენილია სტალაქტიტებისა და სტალაგმიტების ფართო მასივები.

2007 წლამდე, სანამ მექსიკაში, იუკატანის ნახევარკუნძულზე აღმოაჩენდნენ უფრო გრძელ მიწისქვეშა მდინარეს, პუერტო-პრინსესა მსოფლიოში უგრძესად ითვლებოდა.

ტერიტორია გამოირჩევა განსაკუთრებული ბიომრავალფეროვნებით, დაწყებული მთის და დამთავრებული ზღვის ეკოსისტემებით.

1999 წელს, იუნესკომ ობიექტი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფილიპინებში
ბანაუს ბრინჯის ტერასები

**ბანაუს ბრინჯის ტერასები** — 2000 წლოვანი ტერასები ფილიპინებში, კუნძულ ლუსონზე, იფუგაოს მთებში, რომელიც ადგილობრივმა უძველესმა მოსახლეობამ შექმნა. ფილიპინებში მას „*მსოფლიოს მერვე საოცრებას*“ უწოდებენ. ვარაუდობენ, რომ ტერასები მინიმალური აღწურვილობით, ძირითადად ცარიელი ხელებით იქნა გაჭრილი. მდებარეობს ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე და მოიცავს დაახლოებით 10 360 კმ² ტერიტორიას. ტერასები აღჭურვილია საირიგაციო სისტემით, რომელსაც წყალი მაღლა მდებარე ტროპიკული ტყეებიდან მოყავდა. ამბობენ, რომ თუ ამ ტერასების თითოეულ საფეხურს ერთმანეთს შევუერთებთ, დედამიწის ნახევარს შემოერტყმება გარს.
 
რეგიონის მოსახლეობა დღემდე იყენებს ამ ტერასებს ბრინჯისა და სხვა კულტურების მოსაყვანად, თუმცა ბოლო დროს ახალგაზრდა თაობა მუშაობას ტურიზმის სექტორში არჩევს, მით უმეტეს, გასათვალისწინებელია ის ფაქტიც, რომ ტერასები მთელი მსოფლიოდან უამრავ ტურისტს იზიდავს. 

1995 წელს, იუნესკომ ბანაუს ტერასები მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## საინტერესო ფაქტები 
ბანაუს ბრინჯის ტერასებს ხშირად მოიხსენიებენ როკ-ჯგუფ ლედ ზეპელინის ცნობილი სიმღერის სახელწოდებით „Stairway to Heaven“, რაც ქართულად ითარგმნება, როგორც „კიბე ზეცისაკენ“.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Banaue Photolog, Rishi Sankar (2011), Retrieved 2011-04-04 
*The seed keepers' treasure (YouTube)
*Preserving the vanishing culture of the Ifugao (YouTube)
*The seed keepers' treasure (Rice Today, International Rice Research Institute) 

## სქოლიო
მინი|ცენტრი|900px|პანორამა

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფილიპინებში
ნორვეგიის რეგიონები

მინი|ნორვეგიის გეოპოლიტიკური რუკა
მინი|ნორვეგიის რეგიონები
ნორვეგია დაყოფილია 5 გეოგრაფიულ რეგიონად, რომლებსაც არ გააჩნიათ ადმინისტრაციული ან პოლიტიკური სტატუსი და დანიშნულება.  

***ჩრდილოეთ ნორვეგია** (*ნურ-ნორგე*)
**ფინმარკი
**ტრომსი
**ნურლანი
***ტრიონდელაგი**
**ნურ-ტრიონდელაგი
**სიორ-ტრიონდელაგი
***დასავლეთ ნორვეგია** (*ვესტლანდეტი*)
**მიორე-ოგ-რუმსდალი
**სოგნ-ოგ-ფიურანე
**ჰორდალანი
**რუგალანი
***სამხრეთ ნორვეგია** (*სიორლანდეტი* ან *აგდერი*)
**ვესტ-აგდერი
**ეუსტ-აგდერი
***აღმოსავლეთ ნორვეგია** (*ესტლანდეტი*)
**ტელემარკი
**ბუსკერუდი
**ხედმარკი
**ოპლანი
**აკერსხუსი
**ოსლო
**ესტფოლდი
**ვესტფოლი

## რესურსები ინტერნეტში
*რეგიონალიზაცია 

კატეგორია:ნორვეგიის რეგიონები
ტრონჰეიმი

**ტრონჰეიმი** () — ფიულკე სიორ-ტრიონდელაგის დედაქალაქი და ნორვეგიის სიდიდით მესამე ქალაქი. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ჩრდილოეთის ზღვის სანაპიროზე. დასახლება დაარსდა 997 წელს.

## დაძმობილებული ქალაქები 
Trondheim is twinned with:

## სქოლიო 
კატეგორია:ნორვეგიის ქალაქები
კატეგორია:ნორვეგიის მუნიციპალიტეტები
დოდლანი

**დოდლანი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ბესლახუბის თემი).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის მარჯვენა ნაპირას, ოჩამჩირე-ტყვარჩელის სარკინიგზო და საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 20 მ-ზე, ოჩამჩირიდან 7 კმ-ში. 1989 წლის აღწერით ცხოვრობდა 1,1 ათასი მოსახლე (ქართველები და აფხაზები). 

აფხაზეთის ომის (1992-1993) დროს სოფელი კონტროლირდებოდა საქართველოს ხელისუფლების მიერ. 1993 წლის სექტემბერში სოფელი ქართული მოსახლეობისგან იძულებით დაიცალა. 2008 წლიდან საქართველოს კანონმდებლობით ითვლება რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიად და მასზე ვრცელდება შესაბამისი სამართლებრივი რეჟიმი..

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ზენი (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

**ზენი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (ილორის თემი).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე ღალიძგის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 10 მ-ში, ოჩამჩირიდან 2 კმ-ში. 1989 წლის აღწერით სოფელში იყო 386 მცხოვრები. 

## ეტიმოლოგია 
სახელწოდება ქართულია, „ზენი“ მეგრულად „ვაკეს“ ნიშნავს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დეპეგინძე

**დეპეგინძე** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (სომხური ათარის თემი), კოდორის ქედის სამხრეთ ბორცვიან მთისწინეთში, მდინარე თოუმიშის ნაპირას. ზღვის დონიდან 250 მ, ოჩამჩირიდან 38 კმ. 1989 წლის აღწერით მოსახლეობა შეადგენდა 73 მცხოვრებს. აფხაზეთში სამხედრო-პოლიტიკური კონფლიქტის გამო არ ექვემდებარება საქართველოს სახელმწიფოს კონტროლს. 2008 წლიდან გამოცხადებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ ოკუპირებულ ტერიტორიად.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დოპოუქითი

**დოპოუქითი** — სოფელი აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (აძიუბჟის თემი).

მდებარეობს სამურზაყანოს დაბლობზე, მდინარე კოდორის მარცხენა ნაპირას, ზღვის დონიდან 60 მ-ზე, ოჩამჩირიდან 34 კმ-ის დაშორებით.

## ისტორია 
თავდაპირველა მას ერქვა ამავე სახელწოდების ძველი ფორმა – *დოპუაქითი*. სახელწოდებები (დოპუაქითი // დოპოუქითი) აფხაზურია და ქართული გვარის, დოპუების სოფელს ნიშნავს. პირველად ფიქსირდება XIX საუკუნის 30-იან წლებში (ალექსანდერ ნორდმანი), დატანილია სამეგრელოს 1861 წლის რუკაზე. 1886 წელს შედიოდა აძიუბჟის (დღევანდელი აძიუბჟა) თემში. საქართველოს სსრ-ის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფის თანახმად, თავიდან ეწოდებოდა *დოპუაქითა* ან *დოპუაქითი*. 

1967 წლის 14 ივნისს ამოქმედდა ბრძანებულება საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმისა „აფხაზეთის ასსრ ზოგიერთი დასახლებული პუნქტის სახელწოდების ტრანსკრიფციის შესახებ“. მათ შორის შედიოდა დასახლება *დოპუაქითი*, რომელსაც ეწოდა *დოპოუქითი*. 1969 და 1977 წლების დაყოფაში ფიქსირდება *დოპოუქითა*. 1975 და 1987 წლებში — *დოპოუქითი*. 1989 წელს სოფელში იყო 199 მცხოვრები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბა

**სარიარკა — ჩრდილოეთ ყაზახეთის სტეპი და ტბა** — ყაზახეთის მთიანეთის ნაწილი, 2008 წლიდან, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესული ერთადერთი ბუნებრივი ძეგლი ყაზახეთიდან. 

ტერიტორია მოიცავს ნაურზუმისა და ქორღალჟინის ბუნებრივ ნაკრძალებს. ამ ორი ნაკრძალის ტერიტორიაზე მდებარეობს ვეთლენდები, რომლებიც აფრიკიდან, ევროპიდან  და სამხრეთ აზიიდან გადამფრენი ფრინველების მნიშვნელოვანი თავშეყრის ადგილებია. ამ ტერიტორიის წყლებს, დაახლოებით 15–16 მილიონი ფრინველი იყენებს, რომელთა შორის ბევრი საფრთხის ქვეშ მყოფად ითვლება.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* Saryarka – Steppe and Lakes of Northern Kazakhstan 
* Photos of Saryarka and other 2008 natural World Heritage sites

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ყაზახეთში
ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი

**ხოჯა აჰმედ იასავის მავზოლეუმი** (ყაზ. Қожа Ахмет Яссауи кесенесі) — დაუმთავრებელი მავზოლეუმი სამხრეთ ყაზახეთის ქალაქ თურქესტანში. მისი მშენებლობა 1389 წელს, თემურლენგის ბრძანებით დაიწყო, რათა ჩაენაცვლებინა XII საუკუნის პოეტის, აჰმედ იასავის (1093–1166) პატარა მავზოლეუმი, მაგრამ 1405 წელს, თემურლენგი გარდაიცვალა და მშენებლობა შეჩერდა. 

მიუხედავად მისი დაუსრულებელი სახისა, მავზოლეუმი თემურლენგის ეპოქის არქიტექტურის ერთ-ერთ საუკეთესოდ შემონახულ ნიმუშს წარმოადგენს. ექსპერიმენტული სივრცული დაგეგმარება, გუმბათის ინოვაციური კონსტრუქცია, ორნამენტებით მორთული მოჭიქული კრამიტი – ამ ყველაფერმა საფუძველი ჩაუყარა განსხვავებულ სტილს, რომელიც შემდეგ მთელს რეგიონში გავრცელდა. 

მავზოლეუმი დღეს მთელი ცენტრალური აზიიდან უამრავ პილიგრიმს იზიდავს და ყაზახებისთვის ეროვნულ იდენტობასთან ასოცირდება. წარმოადგენს ყაზახეთის დაცულ, ეროვნულ მუზეუმს და 2003 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლს.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Detailed information on the town and mausoleum 
*Square Kufic decoration on the Yasawi mausoleum
*Photos of the site and brief architectural description 
*Detailed 2003 UNESCO report
*Photo reportage  

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ყაზახეთში
კატეგორია:ყაზახეთის მავზოლეუმები
თოუმიში (ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი)

**თოუმიში** — სოფელი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში (კუტოლის თემი). მდებარეობს შავიზღვისპირა ვაკე-დაბლობზე, მდინარე თოუმიშის ნაპირას. ზღვის დონიდან 90 მ, ოჩამჩირიდან 25 კმ, ტამიშიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 13 კმ. 2008 წლიდან ოკუპირებულია რუსეთის ფედერაციის მიერ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის სოფლები
იჩინსკაია-სოპკა

**იჩინსკაია-სოპკა** ან **ხოაშენი** () — უმაღლესი სტრატოვულკანი კამჩატკის ნახევარკუნძულის ცენტრალურ ნაწილში, შუა ქედზე, რუსეთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3621 მეტრი. რთული აღნაგობისაა. აგებულია ანდეზიტური და დაციტური ლავებით. მწვერვალის 3 გუმბათი მარადი თოვლითა და მყინვარებით არის დაფარული. დაახლოებით 3000 მ სიმაღლეზე ფუმაროლები და სოლფატარებია; არის ბევრი გვერდითი და წიდის კონუსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Ichinsky at Global Volcanism Program  .
* Photo Ichinsky  

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ვულკანები
პეტროგრაფია

**პეტროგრაფია** () — პეტროლოგიის განშტოება, რომელიც ფოკუსირებას ახდენს ქანების დეტალურ დაკვირვებაზე. იკვლევს ქანთა მინერალოგიურ და ქიმიურ შედგენილობას, სტრუქტურას, განლაგების ფორმებს, გავრცელებისა და წარმოქმნის კანონზომიერებას. ქანების კვლევის დროს იყენებენ ოპტიკურ მიკროსკოპიას. 

პეტროგრაფიის დამოუკიდებელ მეცნიერებად ჩამოყალიბებისათვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა 1849 წელს ინგლისელი მეცნიერის ჰენრი სორბის მიერ ქანების გამოსაკვლევად პოლარიზაციული მიკროსკოპის გამოყენებას. 
XIX საუკუნის II ნახევარში და XX საუკუნის I მეოთხედში პეტროგრაფიის განვითარებას დიდად შეუწყო ხელი გერმანელ მეცნიერთა კარლ ჰაინრიხ როზენბუშის, ფერდინანდ ცირკელის; რუს — ალექსანდრე კარპინსკის, ევგრაფ ფიოდოროვის, ფრანც ლევინსონ-ლესინგის; ფრანგ — ოგიუსტ მიშელ-ლევის; ამერიკელ ე. ლარსენის; ფინელ — იაკობ სედერჰოლმისა და სხვათა შრომებმა.
1930-1950 წწ. პეტროგრაფიაში ახალი იდეების დანერგვა დაკავშირებულია ალექსანდრე ზავარიცკის, ნორმან ლევი ბოუენის, რეჯინალდ ოლდუორთ დეილის, შვედი ბაკლუნდის, ფინელი პენტი ესკოლას, შვეიცარიელი პაულ ნიგლისა და სხვ. სახელებთან.

საქართველოში პეტროგრაფიული კვლევის ფუძემდებელია ალექსანდრე თვალჭრელიძე. მისი ხელმძღვანელობით 1930-იანი წლებიდან საქართველოს ტერიტორიის პეტროგრაფიის შესწავლას მიეცა გეგმაზომიერი ხასიათი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პეტროლოგია

## ლიტერატურა 
* ზარიძე გ., მაგმური და მეტამორფული ქანების პეტროლოგია, თბ., 1972;
* სხირტლაძე ნ., პეტროგრაფია მინერალოგიის საფუძვლებით, თბ., 1970;
* Боуэн Н. Л., Эволюция изверженных пород, пер. с англ., М.— Л.— Новосиб., 1934;
* Винклер Г., Генезис метаморфических пород, пер. с нем., М., 1969;
* Уэиджер Л., Браун Г., Расслоенные изверженные породы, пер. с англ., М., 1970;
* Sander В., Einführung in die Gefügekunde der geologischen Körper, Tl 1—2, W.— Innsbruck, 1948—50.

კატეგორია:პეტროლოგია
კანტაკუზენები

**კანტაკუზენები** () — ფეოდალური საგვარეულო ბიზანტიაში. დაწინაურდა XI საუკუნის ბოლოს. ფლობდნენ უზარმაზარ მამულებს თრაკიასა და სამხრეთ საბერძნეთში. ეკავათ მაღალი სამოხელეო თანამდებობები. განსაკუთრებით გაძლიერდნენ XIV საუკუნეში.

## წარმომადგენლები 
* იოანე კანტაკუზენი (სევასტი) — მირიოკეფალეს ომის მონაწილე. 
** იოანე კანტაკუზენი (კესარი) — იოანეს შვილიშვილი, ისააკ II-ის სიძე
* მიხეილ კანტაკუზენი (გ. 1316)— პელოპონესის მმართველი
** იოანე VI კანტაკუზენი — მიხეილის შვილი, ბიზანტიის იმპერატორი
*** მათე კანტაკუზენი — იოანე  VI შვილი, ბიზანტიის იმპერატორი
**** იოანე კანტაკუზენი— მათეს შვილი, პელოპონესის მმართველი
**** დიმიტრი I კანტაკუზენი— მათეს შვილი, პელოპონესის მმართველი
****** ირინა კანტაკუზენი — გიორგი ბრანკოვიჩის ცოლი
***** ანდრონიკე კანტაკუზენი — უკანასკნელი დიდი დომესტიკოსი
***** თომა კანტაკუზენი— სერბეთის მმართველი
***** ელენა კანტაკუზენი — დავით I-ის ცოლი
*** მანუელ კანტაკუზენი — იოანე  VI-ის შვილი, პელოპონესის მმართველი
*** ელენა კანტაკუზენი — იოანე VI შვილი, იოანე V-ის ცოლი
*** მარია — იოანე VI შვილი, 
*** თეოდორა — იოანე VI შვილი, ორხან I–ის ცოლი

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერია
ფლოგისტონის თეორია

**ფლოგისტონის თეორია** () — XVIII საუკუნის ქიმიკოსთა წარმოდგენით, თეორია წვადობის ჰიპოთეზური საწყისის შესახებ. ფლოგისტონის შესახებ მოძღვრების თანახმად, ყოველი წვადი ნივთიერება (ხე, ზეთი) და არაკეთილშობილი ლითონები (სპილენძი, რკინა, ტყვია, კალა) შედგება ნაცრისა („ხენჯი“, „კირი“) და ფლოგისტონისაგან. იგი პირველად წარმოადგინა იოჰან იოახიმ ბეხერმა 1667 წელს. თეორია იყო ერთგვარი ცდა აღეწერა წვა და მეტალთა ჟანგვა, თანამედროვე ამ პროცესებს ხსნის წვის ჟანგბადოვანი თეორიით. მიუხედავად სიმცდარისა, წარმოდგენებმა ფლოგისტონის შესახებ დიდი როლი შეასრულა ქიმიის როგორც მეცნიერების ჩამოყალიბებაში. ამ მოძღვრების სიმცდარე დაამტკიცა ა. ლავუაზიემ XVIII საუკუნის დასასრულს.

## ლიტერატურა
*საყმაწვილო ენციკლოპედია, დილა, გვ. 11, თბილისი, 2006 წელი

კატეგორია:ქიმიის ისტორია
კაკლიანი (ყიზილქილისის თემი)

**კაკლიანი** (ყოფილი *კაკლიანი აზერბაიჯანული*) — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში (ყიზილქილისის თემი), მდებარეობს დმანისის პლატოზე. ზღვის დონიდან 1340 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 14 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 640 კაცი.

## ისტორია
სოფლის სახელწოდება „კაკლიანი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Каклiани“ სახით.

## გალერეა

ფაილი:დმანისის მუნიციპალიტეტი.jpg|სოფელი „კაკლიანი“ — „ქე“-ში (2014)

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი

**კოგურიოს აკლდამების კომპლექსი** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ჩრდილოეთ კორეაში, პირველი ამ ქვეყნიდან. კომპლექსი მოიცავს კორეის სამი სამეფოდან ერთ-ერთის, კოგურიეს პერიოდის  ინდივილუალურ სამარხებს. კოგურიე უძლიერესი კორეული სამეფო იყო, რომელიც ახ. წ. V-VII საუკუნეებში ჩინეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილსა და კორეის ნახევარკუნძულზე მდებარეობდა. 

ბევრი სამარხი კედლის მხატვრობას შეიცავს. მათი საერთო რაოდენობა დაახლოებით 10 000-ია, მაგრამ მხოლოდ 90 მათგანზეა წარმოდგენილი მოხატულობა. კომპლექსი ძირითადად მეფეების, დედოფლების და სამეფო ოჯახის სხვა წევრების დასამარხად იყო განკუთვნილი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* Preservation of the Koguryo Kingdom Tombs 
* Complex of Koguryo Tombs, UNESCO World Heritage
* Northeast Asia's intra-mural mural wars, 6th century Korean murals 
* Goguryeo controversies

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩრდილოეთ კორეაში
კაკლიანი

ტოპონიმი **კაკლიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კაკლიანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტის გომარეთის თემში.
* კაკლიანი — სოფელი დმანისის მუნიციპალიტეტის ყიზილქილისის თემში.
* კაკლიანი — მდინარე დმანისის მუნიციპალიტეტში.
* კაკლიანი — ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ დედისფერულის მეორენაირი სახელწოდება; ასე მას ადგილობრივები უწოდებენ.
სიგირიია

**სიგირიია** (ტამილ. சிகிரியா „ლომების კლდე“) — უძველესი კლდეში ნაკვეთი ციხესიმაგრე და სასახლის ნანგრევები შრი-ლანკაში. კომპლექსს გარს აკრავს ბაღების ქსელი და სხვადასხვა სტრუქტურები.  სიგირიია ტურისტებში უაღრესად პოპულარული ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს, რომელიც ასევე ცნობილია უძველესი ნახატებით (ფრესკებით), რომლებიც ინდოეთში მდებარე, აჯანტის მღვიმის მხატვრობას წააგავს. 

ეს ტერიტორია ჯერ კიდევ პრეისტორიულ ხანაში ყოფილა დასახლებული. კლდეში ნაკვეთი გამოქვაბულები ძვ. წ. V საუკუნეეში ბუდისტებმა ააგეს როგორც მონასტრები. 

1982 წელს, იუნესკომ სიგირიია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Official UNESCO website entry
*Department of Archaeology Sri Lanka 
*Mount of Remembrance

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შრი-ლანკაში
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
ჩრდილოეთი ნორვეგია

**ჩრდილოეთი ნორვეგია** ( (ბუკმოლის ენაზე) ან *Nord-Noreg* (ნიუნორსკზე), საამიურად: *Davvi-Norga*) — გეოგრაფიული რეგიონი ჩრდილოეთ ნორვეგიაში, რომელიც შედგება სამი საგრაფოსგან: ნურლანი, ტრომსი და ფინმარკი. ის მოიცავს ნორვეგიის ხმელეთის დაახლოებით 35%-ს. ჩრდილოეთ ნორვეგიის უმსხვილესი ქალაქებია: მუ-ი-რანა, ბუდიუ, ნარვიკი, ჰარსტადი, ტრომსიო და ალტა. ხშირად ჩრდილოეთ ნორვეგიას მზიანი შუაღამის ან ჩრდილოეთის ნათების ქვეყანას უწოდებენ.

რეგიონი გამოირჩევა კულტურული მრავალფეროვნებით. იქ ცხოვრობენ როგორც ნორვეგიელები ასევე მკვიდრი საამები, ნორვეგიელი ფინელები (რომლებსაც კვენებს უწოდებენ) და რუსები (ძირითადად კირკენესში). რეგიონში ძირითადად გავრცელებულია ნორვეგიული ენა. საამის ენაზე მოსაუბრე მოსახლეობა ძირითადად შიდა რაიონებსა და ჩრდილოეთის ზოგიერთ ფიორდებზე ცხოვრობენ. ფინურად მხოლოდ აღმოსავლეთით რამდენიმე მცირე საზოგადოებაში საუბრობენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* NACC MA: ჩრდილოეთი ნორვეგია 
* NorwayOnline: ჩრდილოეთი ნორვეგია 

კატეგორია:ნორვეგიის რეგიონები
ქსანფი

**ქსანფი** () – ძველი მსოფლიო ისტორიის უმსხვილესი ქალაქი და მცირე აზიის სამხრეთ-დასავლეთით მდებარე ქვეყნის – ლიკიის ცენტრი. ლეტოონის ნანგრევებთან ერთად შეტანილია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## ისტორია 
ქალაქი დაარსდა ძვ. წ. I ათასწლეულში. ძვ. წ. 546 წელს დაიკავეს სპარსელებმა და მთლიანად დაანგრიეს. ძვ. წ. IV საუკუნის ბოლოს შევიდა ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიაში, ხოლო ძვ. წ. 190 წლიდან ლიკიის დამოუკიდებელი ქალაქების გაერთიანების წევრია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* The official website of the French Archaeological Mission of Xanthos-Letoon 
* Canadian Epigraphic Mission at Xanthos-Letoon 
* French Archaeological Mission of Xanthos-Letoon 
* UNESCO: Xanthos-Letoon

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები თურქეთში
დედამიწის სტრუქტურა

მინი|320პქ|დედამიწის სტრუქტურა
მინი|320პქ|დედამიწის ჰიფსოგრაფიული რუკა 
**დედამიწის სტრუქტურა** — დედამიწის შინაგანი ნაწილი, რომელიც აერთიანებს ბირთვსა და მომიჯნავე გარსებს და ასევე მანტიას. მიუხედავად თანამედროვე ტექნიკური მიღწევებისა, დედამიწის სიღრმეთა შესახებ ცნობები მაინც მწირია. ყველაზე ღრმა ჭაბურღილი დაახლოებით ათასჯერ ნაკლებია დედამიწის რადიუსზე. თუკი დედამიწას წარმოვიდგენთ დიდი ვაშლის სახით, მაშინ ყველაზე ღრმა ჭაბურღილი მხოლოდ მის კანს გახვრეტდა.

დედამიწას გააჩნია ფენობრივი შიდა აგებულება. მყარი დედამიწის აღნაგობაზე მსჯელობენ გეოფიზიკური, უპირველეს ყოვლისა, სეისმური მეთოდების საფუძველზე. ამასთანავე დედამიწის ზედაპირზე ახდენენ აფეთქებას, რათა აღნიშნონ თუ რა სიჩქარით ვრცელდება აფეთქებით გამოწვეული რყევა. ამ მონაცემების მიღების შემდეგ, მკვლევრები საზღვრავენ, რომელი ქანები გაიარა სეისმურმა ტალღებმა. სხვადასხვა ქანში სეისმური ტალღების გავლის სიჩქარე სხვადასხვაგვარია.

უშუალო დაკვირვებისათვის ხელმისაწვდომია მხოლოდ დედამიწის გარსი — დედამიწის ქერქი (A). დადგენილია რომ დედამიწის ქერქი მკვეთრადაა გამოყოფილი მის ქვეშ მდებარე მანტიისაგან ე. წ. მოხოროვიჩიჩის ზედაპირით. განარჩევენ დედამიწის ქერქის ორ ძირითად ტიპს — *კონტინენტურსა* და *ოკეანურს*. კონტინენტური ქერქი შედგება ზედა — დანალექი ფენისაგან, შუა — „გრანიტული“ ფენისაგან და ქვედა — „ბაზალტური“ ფენისაგან. ოკეანურ ქერქში დანალექი ფენა თხელია, „გრანიტული“ — საერთოდ არ არის, ხოლო „ბაზალტური“ ფენის სისქე დაახლოებით 5 კმ უდრის.

მანტია შედგება 3 ფენისაგან და ვრცელდება მოხოროვიჩიჩის ზედაპირიდან 2900 კმ სიღრმეზე (დედამიწის ბირთვამდე). B ფენის ზედა ნაწილი, რომელიც უშუალოდ ქერქს მოსდევს, ცნობილია სუბსტრატის სახელწოდებით და ქერქთან ერთად შეადგენს ლითოსფეროს. დედამიწის ბირთვის საშუალო რადიუსი დაახლოებით 3,500 კმ უდრის და იყოფა გარეგან ბირთვად (E), გარდამავალ ზონად (F) და შიდა ბირთვად (G), რომლის რადიუსია 1,3 ათ. კმ. მანტია მოიცავს დედამიწის (ატმოსფეროს გარეშე) 83% და მასის 67%.

დედამიწის ბირთვი დედამიწის ცენტრალური ნაწილია, რომელიც შემოსაზღვრულია 3470 კმ საშუალო რადიუსის მქონე სფერული ზედაპირით. მდებარეობს 2900 კმ სიღრმეზე მანტიის ქვემოთ. დედამიწის ბირთვს ყოფენ გარეგან ბირთვად (E ფენა), გარდამავალ ზონად (F ზონა) და შიგაბირთვად (G ფენა). მის შესახებ ცოტა რამ არის ცნობილი. ყოველი ინფორმაცია მიღებულია არაპირდაპირი გეოფიზიკური და გეოქიმიური მეთოდებით.

აღსანიშნავია, რომ დედამიწის წიაღში ტემპერატურა სიღრმესთან ერთად მატულობს: კონტინენტური ქერქის ქვეშ იგი 600-700&nbsp;°C ტოლია, მანტიაში (C ფენაში) — 1500-1800&nbsp;°C, ბირთვში (სავარაუდოდ) 4000-5000&nbsp;°C არ აღემატება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დედამიწა
* გეოლოგია

## რესურსები ინტერნეტში 
* დედამიწის აგებულება  
* დედამიწის აგებულება 

## ლიტერატურა 
* Мильничук В.С, Арабаджи М. С., Общая геология, М., 1979.
* Kruglinski, Susan. "Journey to the Center of the Earth." Discover.

კატეგორია:დედამიწის აგებულება
ტრენდელაგი

**ტრენდელაგი** () — საგრაფო ნორვეგიაში. შეიქმნა 2018 წლის 1 იანვარს ნურ-ტრენდელაგისა და სერ-ტრენდელაგის გაერთიანების შედეგად. ფართობი 41,260 კმ², მოსახლეობა 454,596 ადამიანი. ადმინისტრაციული ცენტრი სტეინკიერი. ყველაზე დიდი ქალაქია ტრონჰეიმი. ტრენდელაგი შედგება 47 მუნიციპალიტეტისაგან. ადამიანს, რომელიც წარმოშობით არის ტრენდელაგიდან ეძახიან „ტრენდერს“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფაქტები ტრენდელაგის შესახებ 

კატეგორია:ნორვეგიის საგრაფოები
კატეგორია:ნორვეგიის რეგიონები
დიპანკარა

**დიპანკარა** ბუდა (სანს:, პალი: Dīpaṃkara „ჩირაღდნის მტარებელი“; ბენგ: দীপঙ্কর; ჩინ: 燃燈佛, ფინინი: Rándēng Fo; ტიბ: མར་མེ་མཛད།, ვაილი: mar me mdzad, მარმეძე; მონღ: ᠵᠣᠯᠠ ᠢᠢᠨ ᠵᠥᠬᠢᠶᠠᠭᠴᠢ᠂ ᠳᠢᠸᠠᠩ᠋ᠭᠠᠷ, Зулын Зохиогч, Дивангар; Zula yin Zohiyagci, Divangar; ნეპ:  दिपंखा Dīpankha) — ერთ-ერთი წარსულის ბუდა; გადმოცემით, დედამიწაზე 100 000-მდე წელი იცხოვრა.

თეორიულად, ბუდათა რიცხვი უამრავია და ამიტომ ერთად ცნობილი არიან სახელით „ათასი ბუდა“. თითოეული პასუხისმგებელი იყო ცხოვრების ციკლზე. ზოგ ბუდისტური ტრადიციის თანახმად, დიპანკარა იყო ბუდა, რომელმაც გასხივოსნებას მიაღწია გაუტამამდე (ისტორიული ბუდა) რამდენიმე ეონით ადრე. ბუდისტებს ჯერათ, რომ შორეულ წარსულში უამრავი ბუდა ცხოვრობდა და კიდევ ბევრი გამოჩნდება მომავალში. მაშინ, დიპანკარა იქნება ერთ-ერთი ყველაზე წინარე ბუდა, გაუტამა ყველაზე ახალი, ხოლო მაიტრეა კი მომავალი.

ჩინურ ბუდიზმში დიპანკარა, გაუტამა და მაიტრეა ქმნიან ტრიადას: დიპანკარა — წარსულის ბუდა, გაუტამა — აწმყოს ბუდა და მაიტრეა — მომავლის ბუდა, სამი დროის ბუდები.

## რესურსები ინტერნეტში
* სანგჰატა სუტრა

კატეგორია:ბუდები
ატომის რადიუსი

thumb|200px|ჰელიუმის ატომის სქემა, ნაჩვენებია სერი ფერით ელექტრონული სიმჭიდროვის ალბათობა
**ატომის რადიუსი** ეწოდება მანძილს ამ ატომის ბირთვსა და ელექტრონული გარსის  ყველაზე შორს მდებარე ელექტრინის სტაბილურ ორბიტას შორის. ახლა მიღებულია ამ პარამეტრის პიკომეტრებში (1 pm = 10−12m) გამოსახვა. ადრე ამ მიზნისათვის იყენებდნენ ანგსტრემს (1 Å = 10−10m).

## ატომის რადიუსის შეფასება 
კვანტური მექანიკის მიხედვით, ატომებს არ გააჩნიათ მკაფიო ზუსტი საზღვარები, მაგრამ ელექტრონის პოვნის შესაძლებლობა რომელიც დაკავშირებულია ამ ატომის ბირთვთან, მისგან გარკვეულ მანძილზე  მკვეთრად მცირდება მანძილის გაზრდასთან ერთად. ამიტომ ატომს მიაწერენ რაღაც რადიუსს, რომლის შიგნითაც მოიაზრება ელექტრონული სიმჭიდროვის უდიდესი ნაწილი (90%-ზე მეტი).

## ატომის რადიუსი და ბირთვებსშორისი მანძილი 
200px|thumb|ეთანოლის მოლეკულა, CH 3 CH 2 OH. ყოველი ატომი მოდელირებს სფეროში ვან-დერ-ვაალის რადიუსის ელემენტით
უმეტეს შემთხვევაში ორი ატომის ბირთვებს შორის უმოკლესი მანძილი მართლაც მიახლოებით ტოლია ამ ატომების რადიუსების ჯამს. ატომებს შორის კავშირების ტიპის მიხედვით განასხვავებენ ლითონურს (მეტალური), იონურს, კოვალენტურ და ზოგ სხვა ატომურ რადიუსებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბორის რადიუსი
* კოვალენტური რადიუსი
* ვან-დერ-ვაალსის რადიუსი
* იონური რადიუსი

## რესურსები ინტერნეტში 
http://www.xumuk.ru/encyklopedia/406.html

კატეგორია:ატომური ფიზიკა
კატეგორია:კრისტალოქიმია
კატეგორია:ატომები
გალე (შრი-ლანკა)

**გალე** (სინჰალ. ගාල්ල, ტამილ. காலி) — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ შრი-ლანკაში, დედაქალაქ კოლომბოდან 119 კმ-ის დაშორებით, სამხრეთი პროვინციის დედაქალაქი. ბოლო მონაცემებით, მისი მოსახლეობა 100 000 ადამიანს შეადგენს.

XVI საუკუნემდე, სანამ აქ პორტუგალიელები მოვიდოდნენ, გალე კუძნულის მთავარი საზღვაო პორტი იყო და მას *გიმჰატჰიტჰა* ერქვა. ქალაქმა თავის განვითარების ზენიტს XVIII საუკუნეში, ნიდერლანდელების კოლონიურ პერიოდში მიაღწია.

გალე ევროპელების მიერ აშენებული თავდაცვითი, გამაგრებული ქალაქის საუკეთესო მაგალითია მთელს სამხრეთ აზიაში, რომელშიც წარმოდგენილია ევროპული არქიტექტურისა და სამხრეთ აზიური ტრადიციების ურთიერთშერწყმა. გალეს ციხესიმაგრე 1988 წლიდან იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაშია შეტანილი, იგი ევროპელი ოკუპანტების მიერ აზიაში აშენებულ უდიდეს ციხესიმაგრეს წარმოადგენს.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* GalleLink, The Way of Galle - More information about Galle 
* Old Town of Galle and its Fortifications, UNESCO World Heritage
* Official website of the Sri Lanka Tourism Board 
* Maritime Archaeology & History of Sri Lanka 
* The Walled City - Galle 
* CPAmedia Historic Galle 
* Galle
* Corridors of Oceanic Heritage: The Maritime Archaeology Museum, Galle 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შრი-ლანკაში
კატეგორია:შრი-ლანკის ქალაქები
კატეგორია:შრი-ლანკის პროვინციების ადმინისტრაციული ცენტრები
Adore (ალბომი)

***Adore*** — ამერიკული ალტერნატიული როკ-ჯგუფ The Smashing Pumpkins-ის მეოთხე სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1998 წელს, ლეიბლზე Virgin. ალბომის Mellon Collie and the Infinite Sadness წარმატებისა და ერთწლიანი ტურნეს შემდეგ, Adore ითვლებოდა 1998 წლის ყველაზე სასურველ დისკად. მის ჩაწერას დაემთხვა შიდა პრობლემები ჯგუფში და ჯიმი ჩემბერლინის წასვლა. მოგვიანებით ბილი კორგენმა Adore-ს ჯგუფის დაშლა უწოდა.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორია ბილი კორგენი.

### 2014 წლის CD/DVD გამოცემა
Virgin/Universal Music-ის მიერ დაწყებული ხელმეორე გამოცემების კამპანიის ფარგლებში ალბომის სპეციალური გამოცემა გამოვიდა 2014 წლის 23 სექტემბერს. მასში შეტანილი იქნა 107 დამატებითი სიმღერა, მანამდე გამოუცემელი მასალით, დემო ჩანაწერებით და *Adore*-ს პერიოდის სიმღერების ალტერნატიული ვერსიებით. იგი გამოვიდა რამდენიმე სახით. ესენია: ფიზიკური ყუთი 107 სიმღერით, ჩამოსატვირთი დელუქს გამოცემა 90 დამატებითი სიმღერით, 1 დისკიანი CD ვერსია და ორმაგი გრამფირფიტა ალბომის სტერეო რემასტერით.

შეფუთვაში აგრეთვე წარმოდგენილია DVD ჯგუფის 1998 წლის 4 აგვისტოს ატლანტაში გამართული კონცერტის ჩანაწერით.

## ჩარტები
### ალბომი
### წლის შემაჯამებელი ჩარტი
## სქოლიო 
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:1998 წლის ალბომები
კატეგორია:The Smashing Pumpkins-ის ალბომები
დამბულის მღვიმე

**დამბულის მღვიმის ტაძარი** (სინჰალ. දඹුලු ලෙන් විහාරය, ტამილ. தம்புள்ளை பொற்கோவில்), აგრეთვე ცნობილი როგორც **დამბულის ოქროს ტაძარი** — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი შრი-ლანკაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში, ქალაქ კოლომბოდან 148 კმ-ით აღმოსავლეთით. წარმოადგენს მთელი შრი-ლანკის მასშტაბით საუკეთესოდ შემონახულ, მღვიმეში არსებულ სატაძრო კომპლექსს. კომპლექსში, 80 დადასტურებული მღვიმეა, მაგრამ მთავარი ღირსშესანიშნაობები - მონუმენტები და ნახატები განლაგებულია 5 მათგანში. ხელოვნების ეს ნიმუშები დაკავშირებულია ბუდასთან და მის ცხოვრებასთან. სულ წარმოდგენილია ბუდას 153 სტატუეტი, 3 შრი-ლანკის მეფის და 4 სხვადასხვა ღვთაების სტატუეტი, ასევე, მოგვიანებით დამატებული ინდუიზმის 2 ღმერთის - ვიშნუსა და განეშის თითო ქანდაკება. ფრესკები მოიცავს 2 100 მ² ფართობს.

როგორც ჩანს, ამ მღვიმეებში ბუდისტების მოსვლამდე სხვა, პრეისტორიული ადამიანები სახლობდნენ, რადგან აღმოჩენილია 2700 წლის ასაკის ადამიანის ჩონჩხები.

კომპლექსი ძვ. წ. I საუკუნით თარიღდება და მღვიმეში მდებარე ერთ-ერთ ყველაზე შთამბეჭდავ ტაძარს წარმოადგენს მთელს აზიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შრი-ლანკაში