open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Celeste

მინი|თამაშის ლოგო
**სელესტი** (ინგლ. Celeste) — Maddy Makes Games-ის გაკეთებული და გამოცემული პლატფორმერი ვიდეო თამაში, რომელიც გამოვიდა 2018 წელს. მოთამაშე აკონტროლებს მადელინს, ახალგაზრდა ქალს, რომელსაც შფოთვა და დეპრესია აწუხებს და ცდილობს ავიდეს სელესტის მთაზე. ასვლისას ხვდება სხვადასხვა პერსონაჟს, მათ შორის ბედლაინს — საკუთარი თვითეჭვის პერსონიფიკაციას, რომელიც ცდილობს მას მთის მწვერვალზე ასვლა აუკრძალოს.

თამაშის იდეა გაჩნდა 2015 წლის აგვისტოს, როდესაც დეველოპერები, მედი თორსონი და ნოელ ბერი მონაწილეობდნენ PICO-8-ისთვის განკუთვნილ გეიმ ჯემში. მათი პირვანდელი პროტოტიპი იმდენად პოპულარული გახდა, რომ გადაწყვიტეს მისი სრულფასოვან გამოშვება. თორსონის წინა თამაშმა, TowerFall-მა, და Super Mario Bros. 3-მა გავლენა მოახდინა მექანიკის დიზაინზე. თორსონის პირადი გამოცდილება დეპრესიასთან გახდა სიუჟეტის ძირითადი თემა, რაც თამაშს აძლევს ინტროსპექტიულ და ემპათიურ სახეს.

სელესტი გამოვიდა 2018 წლის 25 იანვარს Windows-ის, macOS-ის, Linux-ის, Nintendo Switch-ის და PlayStation 4-ის პლატფორმებზე. Xbox One-ის ვერსია გამოვიდა მომდევნო დღეს, ხოლო Google Stadia-ზე — 2020 წლის ივლისში. კრიტიკოსებმა თამაში დაახასიათეს როგორც "სრულყოფილი პლატფორმერი", ქებით აღნიშნეს მისი ნაკადის მსგავსი კონტროლი, მორიგებული სირთულე და ღრმა ემოციური ნარატივი. თამაშმა მიიღო მრავალი ჯილდო, მათ შორის The Game Awards-ის "ყველაზე გავლენიანი თამაში" (2018).

2019 წლის 9 სექტემბერს გამოვიდა უფასო გაფართოვება (DLC) Farewell, რომელიც თამაშს ამატებს ახალ თავს და ამთავრებს მადელინის ამბავს. დეველოპერებმა დაასახელეს, რომ თამაშის გაგრძელება არ გეგმავენ, თუმცა 2021 წელს გამოუშვეს ''Celeste 2: Lani's Trek* — პატარა თამაში PICO-8-ისთვის, ხოლო 2024 წელს *Celeste 64: Fragments of the Mountain'' — 3D პლატფორმერი, რომელიც აგრძელებს სიუჟეტს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* steam-ის გვერდი
* ოფიციალური გვერდი

კატეგორია:2018 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:Linux-ის თამაშები
კატეგორია:ერთმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები
კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები
კატეგორია:PlayStation 4-ის თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები სქესის არჩევის შესაძლებლობით
კატეგორია:Windows-ის თამაშები
კატეგორია:Xbox One-ის თამაშები
კატეგორია:Nintendo Switch-ის თამაშები
ლენარდ ბლუმფილდი

**ლენარდ ბლუმფილდი** (; დ. 1 აპრილი 1887, ჩიკაგო – გ. 18 აპრილი, 1949, ნიუ-ჰეივენი) — ამერიკელი ენათმეცნიერი, რომანულ-გერმანიკული და ზოგადი ენათმეცნიერბის სპეციალისტი, იკვლევდა აგრეთვე ჩრდილოეთ ამიერიკის ინდიელთა ენებს. ავტორია ენის შესახებ მექანიცისტური თეორიისა, რომელიც ემყარება ამერიკულ ბიჰევიორისტულ ფსიქოლოგიას

## ლიტერატურა
**ჩიქობავა ა.*, „ენის რაობის ბიჰევიორისტული გაგება“ // „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერება“, ტ. 9-10, 1958

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:აშშ-ში დაბადებულები
ნატალია გონჩაროვა

**ნატალია ნიკოლაის ასული გონჩაროვა**, პირველ ქორწინებაში **პუშკინა**, მეორე ქორწინებაში - **ლანსკაია** (რუს. Ната́лья Никола́евна Гончаро́ва; დ. 8 სექტემბერი [ძვ.სტ. 27 აგვისტო], 1812, კარიანი, ტამბოვის გუბერნია — 8 დეკემბერი [ძვ. სტ. 26 ნოემბერი] 1863 სანკტ-პეტერბურგი) — ალექსანდე პუშკინის მეუღლე. მისი გარდაცვალებიდან 7 წელში გათხოვდა გენერალ პეტრე ლანსკოიზე. მისი როლი პუშკინის ცხოვრებასა და მოვლენებში, მათ შორის მის ბოლო დუელში, ჯერ კიდევ ხდება დისკუსიის საგანი.

## ბავშვობა და ახალგაზრდობა
ნატალია გონჩაროვების 7 შვილიან ოჯახში მეხუთე შვილი იყო. ყველაზე უმცროსი ქალიშვილი - სოფია 1818 წელს დაიბადა და გარდაიცვალა. ნატალია დაიბადა სოფელ კარიანში, ტამბოვის გუბერნიაში, ზაგრიაჟსკების საგვარეულო მამულში, სადაც გონჩაროვები გადავიდნენ 1812 წლის საფრანგეთ-რუსეთის ომის დროს. ბავშვობა და ახალგაზრდობა ნატალიამ გაატარა “იაპოლეცის” მამულში მოსკოვში და “პოლოტნიანი ზავოდში” კალუგის გუბერნიაში.

ვითარება ოჯახში საკმაოდ დაძაბული იყო. "პოლოტნიანი ზავოდში" ყველაფერს განკარგავდა ნატალიას ბაბუა აფანასი. ნათესავებს უწევდათ აეტანათ სახლში მისი საყვარელი ფრანგი მადამ ბაბეტტი. ნატალიას მამა, ნიკოლოზი, ამაოდ ცდილობდა შეეჩერებინა მამის მფლანგველობა - 1815 წელს ნიკოლოზი მამამ საქმეების მართვას ჩამოაშორა. ნატალიას მშობლები გადავიდნენ მოსკოვში, უმცროსი ქალიშვილი კი ბაბუას დაუტოვეს, რომელიც მას ათამამებდა და ხელის გულზე ატარებდა. ამის შემდეგ გონჩაროვამ ბაბუასთან კიდევ 3 წელი დაჰყო..

განათლებულ და ნიჭიერ ნიკოლოზს 1814 წლის ბოლოს შემდეგ ფსიქიკური დაავადება სჭირდა. ნათესავების თქმით დაავადება გამოიწვია ცხენიდან ჩამოვარდნამ, თუმცა მოგვიანებით შეიტანეს ეჭვი დიაგნოზში მეუღლის წერილებში დახასიათებული მისი ალკოჰოლის პრობლემიდან გამომდინარე. ასევე შესაძლოა გამოწვეული ყოფილიყო მისი უეცრად საოჯახო საქმეებისა და ქონების განკარგვისგან ჩამოშორებასთან, რასაც იმის გააზრებაც მოჰყვებოდა, რომ აფანასი ოჯახს აკოტრებდა - 40 წლის განმავლობაში მან თითქმის 30 მილიონიანი ქონება გააკოტრა.

ნატალიას დედა - ნატალია ივანეს ასული მძიმე ხასიათის მქონე, მბრძანებლობის მოყვარული ქალბატონი იყო, რომელსაც კვალი დაამჩნია შეუმდგარმა ოჯახურმა ცხოვრებამ. როგორც ალექსანდრა არაპოვა - ნატალია ქალიშვილი მეორე ქორწინებიდან, იწერება, დედამისს არ უყვარდა საკუთარი ბავშვობის შესახებ საუბარი. ნატალია ივანეს ასული შვილებს მკაცრად ზრდიდა და მათგან უსიტყვოდ დამორჩილებას ითხოვდა.

გონჩაროვების არქივში შენახული სასწავლო რვეულებით თუ ვიმსჯელებთ, ნატალიამ და მისმა დებმა - ეკატერინემ და ალექსანდრამ, სახლში კარგი განათლება მიიღეს. ბავშვებს ასწავლიდნენ რუსულსა და მსოფლიო ისტორიას, გეოგრაფიას, რუსულ ენასა და ლიტერატურას. ფრანგულის გარდა, რომელსაც უმცროსი გონჩაროვები კარგად ფლობდნენ (მოგვიანებით ნატალია აღიარებდა, რომ ფრანგულად წერა მას რუსულად წერაზე მეტად უადვილდებოდა) ისინი ასევე შეისწავლიდნენ გერმანულ და ინგლისურ ენებს. უფროსმა ძმა დიმიტრიმ “მრავალი წარმატებით” დაასრულა მოსკოვის უნივერსიტი, ივანმა - კერძო პანსიონი, ხოლო სერგეიმ მიიღო განათლება სახლში. პუშკინისტი ლარისა ჩერკაშინას აზრით, ნატალიამ და მისმა უმცროსმა ძმა სერგეიმ ერთი და იმავე პროგრამით მიიღეს განათლება..

## ლიტერატურა 
### რუსულენოვანი
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 8 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1863
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ჰელმა ვან დენ ბერგი

**ჰელმა ევერდინა ვან დენ ბერგი** (; დ. 26 მაისი, 1965 — გ. 11 ნოემბერი, 2003) —  ჰოლანდიელი ენათმეცნიერი, კავკასიოლოგი, ნახურ-დაღესტნური  — ძირითადად ჰუნზიბური და დარგუული ენების სპეციალისტი. მისი უფროსი კოლეგების თქმით, ჰელმა ვან დენ ბერგი, რომელიც ადრე გარდაიცვალა, იყო „ამომავალი ვარსკვლავი და დასავლეთევროპული კავკასიოლოგიის იმედი“. 

## ბიოგრაფია 
ჰელმა ვან დენ ბერგი დაიბადა ნიდერლანდების ქალაქ ვენენდალში და გაიზარდა ქალაქ ლემერში. 1988 წელს დაამთავრა ლეიდენის უნივერსიტეტის სლავური ენებისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი რუსული და პოლონური ენების თარჯიმნის სპეციალობით. 1987 წლიდან 1989 წლამდე გაიარა დამატებითი გადამზადება კავკასიურ ენათმეცნიერებაში. დოქტორის ხარისხის მოპოვების შემდეგ 1995 წლიდან 2000 წლამდე იყო მკვლევარი ლეიდენში, დაიწყო კვლევითი სამუშაოები დაღესტნურ ენებზე: რიქს სმეტის რჩევით შეადგინა დიდოური ენების ლექსიკური მონაცემთა ბაზა.  

1990 წელს მან დაიწყო საველე სამუშაოები კავკასიაში დაღესტნის ერთ-ერთ ყველაზე ნაკლებად შესწავლილ დაუწერელ ენაზე - ჰუნზიბურზე. 1995 წელს მან დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია "ჰუნზიბური ენის გრამატიკა (ტექსტებითა და ლექსიკონით)", რომელიც წიგნად გამოიცა მიუნხენში და გახდა ამ ენის პირველი მონოგრაფიული აღწერა. ამავდროულად, მან დაიწყო დარგუული ლიტერატურული ენის საფუძვლის —  ახუშური დიალექტის გრამატიკის შესწავლა. 2001 წელს  გამოაქვეყნა გრამატიკული ესე და ტექსტები აკუშინურ დიალექტზე. მუშაობდა მონოგრაფიაზე „კვლევა დარგუული  ენის მორფოსინტაქსის დარგში“.

ასევე შქმნა დარგუული ხალხური ზღაპრების კრებული თანმხლები გრამატიკული ჩანახატებით.

1994 წლიდან 2000 წლამდე იყო კავკასიის კვლევების ევროპული საზოგადოების მდივანი. იყო ლინგვისტური ტიპოლოგიის ასოციაციის წევრი.

2000 წელს ჰელმა შეუერთდა მაქს პლანკის ევოლუციური ანთროპოლოგიის ინსტიტუტის ლინგვისტიკის განყოფილებას ლაიფციგში, გერმანია, სადაც იგი აღიარებული იქნა კავკასიური, განსაკუთრებით დაღესტნური ენების რეზიდენტ სპეციალისტად. 

გარდაცვალების დროს ვან დენ ბერგი მუშაობდა ხუნძური ენის გრამატიკაზე. მან ასევე მიიღო VIDI ინოვაციის სტიპენდია ნიდერლანდების სამეცნიერო-კვლევითი ორგანიზაციიდან, რაც საშუალებას მისცემდა შეექმნა საკუთარი კვლევითი ჯგუფი, რომელიც ჩაატარებდა კვლევით სამუშაოებს კავკასიურ ენებზე და 2004-2009 წლებში მოამზადებდა ამ ენების სპეციალისტების ახალი თაობას.

ჰელმა ვან დენ ბერგი  კოორდინაციას უწევდა ინგლისურენოვან პროექტს — „ავარიული ენის გრამატიკა“, რომელიც განხორციელდა დაღესტნელ მკვლევართა ჯგუფის მიერ და პროექტის შექმნას ელექტრონული დარგულ-რუსულ-ინგლისური ლექსიკონის გამოცემის შესახებ. 

მისმა ყოფილმა კოლეგებმა სცადეს გამოექვეყნებინათ ვან დენ ბერგის ნაშრომები, თუ ვერ მოხერხდებოდა მათი გამოქვეყნება  მისი მოულოდნელი გარდაცვალების შემდეგ. 

## პირადი ცხოვრება 
ვან დენ ბერგი დაქორწინებული იყო ლეო ვოგელენზანგზე. 

მიუხედავად იმისა, რომ 1996 წელს გაიკეთა გულის ოპერაცია, მცირე შესვენების შემდეგ მან განაახლა მოგზაურობები დაღესტანში. 2003 წლის 11 ნოემბერს, ერთ-ერთი მივლინების დროს,  იგი გარდაიცვალა დერბენტში, დაღესტანში, რუსეთში, 38 წლის ასაკში გულის შეტევით, როცა საველე სამუშაოს აწარმოებდა მშობლიურ ენაზე მოლაპარაკე კოლაბორატორებთან.    

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:ენათმეცნიერები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:კავკასიოლოგები ქვეყნების მიხედვით
მსოფლიო საფოსტო კავშირი

**მსოფლიო საფოსტო კავშირი** (UPU) — სამთავრობათშორისო საერთაშორისო ორგანიზაცია და 1947 წიდან გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულება. შეიქმნა 1874 წლის 9 ოქტომბერს. მუშაობდა დაიწყო 1975 წლის 1 ივლისს. გაერთიანებულია თითქმის ყველა სახელმწიფო და დამოკიდებული ტერიტორია. მისი მიზანია საფოსტო კავშირურთიერთობათა უზრუნველყოფა. მონაწილე ქვეყნები ერთიან საფოსტო ტერიტორად ცხადდება საფოსტო გზავნილებისთვის აწესებს ტრანზიტის თავისუფლებას და ერთიან კლასიფიკაციას,რის შედეგადაც საფოსტო გზავნილები იგზავნება უმოკლესი გზებით და წევრი ქვეყნებისთვის ერთიანი წესებით. კავშირის ორგანოებია კონგრესი, აღმასრულებელი საბჭო და სხვა. ადგილსამყოფელია ბერნი, ოფიციალური ენა ფრანგული ენა, ხოლო 1994 წლიდან ასევე ინგლისური.

## იხილეთ აგრეთცე 
* გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულებები

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:1874 წელს დაარსებულები
კატეგორია:გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულებები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ანა გოლდი

**ანა გოლდი** (**გოლდინი** ან **გოელდინი**, დ. 24 ოქტომბერი, 1734 — გ. 13 ივნისი, 1782) — XVIII საუკუნის შვეიცარიელი შინამოსამსახურე, ერთ-ერთი ბოლო ქალი, რომელიც ჯადოქრობისათვის ევროპაში სიკვდილით დასაჯეს. გოლდს, რომელსაც გლარუსში თავი მოჰკვეთეს, შვეიცარიის „უკანასკნელ კუდიანს“ უწოდებენ. 2008 წელს გლარუსის კანტონის მთავრობამ ის უდანაშაულოდ ცნო. 

## ბიოგრაფია 
გოლდი სენვალდში, დაბალ სოციალურ საფეხურზე, შვიდი დედმამიშვილის ოჯახში დაიბადა, რომელთაგან ის მეოთხე იყო. 18 წლის ასაკში შინამოსამსახურედ მუშაობა დაიწყო. 1762-1765 წლებში იგი მუშაობდა სენვალდის საეკლესიო სახლში. ანას ჩვილი დაბადების ღამეს გარდაიცვალა (რაც იმ ეპოქისათვის იშვიათი არ იყო, ჩვილთა მაღალი სიკვდილიანობის მაჩვენებლების გამო). რის გამოც გოლდიმ სექსუალური შევიწროვების (და შესაძლო გაუპატიურების) გამო იჩივლა, თუმცა კანტონის მმართველთა შორის ცჩუდის ოჯახის ერთ-ერთი წევრიც მოიაზრებოდა, რაც გოლდის საჩივრის გამართლების შანსებს თითქმის აბათილებდა. 

მისი სასამართლო პროცესის დროს ჯადოქრობის შესახებ ოფიციალური ბრალდებები თავიდან აირიდეს და სასამართლო ოქმები გაანადგურეს. ამის გამო, სასამართლო პირდაპირი მნიშვნელობით კუდიანობისათვის გასამართლებად ვერ ჩაითვლება. მიუხედავად ამისა, იმის გამო, რომ სასჯელი აშკარად კუდიანებზე ნადირობის მიზნებით იყო გამოწვეული, ამგვარმა მკვლელობამ შვეიცარიის საზოგადოება და საღვთო რომის იმპერია განარისხა. 

სასჯელი ისტორიკოსმა ავგუსტ ლუდვიგ ფონ შლოცერმა აღწერა, როგორც სასამართლო მკვლელობა („უდანაშაულო ადამიანის მკვლელობა, განზრახ და წმინდა მართლმსაჯულების მთელი პომპეზურობით“.)

## მემკვიდრეობა 
1982 წელს ეველინ ჰასლერმა გამოაქვეყნა რომანი ანა გოლდის შესახებ, რომელიც ინგლისურად ითარგმნა როგორც *„ანა გოლდინი - უკანასკნელი ჯადოქარი“*. 1991 წელს გერტრუდ პინკუსმა ჰასლერის წიგნის მიხედვით ფილმი გადაიღო. 

### გამართლება 
2007 წლის 20 სექტემბერს შვეიცარიის პარლამენტმა მიიღო გადაწყვეტილება ანა გოლდის საქმე მართლმსაჯულების შეცდომად ეღიარებინა. ფრიც შისერმა, როგორც გლარუსის წარმომადგენელმა შვეიცარიის პარლამენტში, მოითხოვა ანა გოლდის გამართლება, რომელიც მისი გარდაცვალებიდან 226 წლის შემდეგ, 2008 წლის 27 აგვისტოს, იმ მოტივით მიენიჭა, რომ მას „უკანონო სასამართლო პროცესი“ ჩაუტარდა.

2017 წლის 20 აგვისტოს, ჰანგიტურმის შენობაში, ანა გოლდის მუზეუმი გაიხსნა. 
## ლიტერატურა
* Hasler, E. (2013) *Anna Goeldin -- The Last Witch. A Novel* Trans. Mary Bryant. Ed. Waltraud Maierhofer. Lighthouse Christian Publishing. 
## რესურსები ინტერნეტში
* Anna Göldi, the last witch killed in Europe
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1734
კატეგორია:გარდაცვლილი 1782
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქალები
კატეგორია:დაბადებული 24 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 ივნისი
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ადამიანები
შტეფი ბაუმი

**შტეფი ბაუმი** (  ; დ. 11 დეკემბერი, 1958, ჩიკაგო, ილინოისი, აშშ ) — ამერიკელი ასტრონომი. 1993 წელს ამერიკის ასტრონომიულმა საზოგადოებამ  აღნიშნა მისი დამსახურება ენი კენონის ჯილდოთი.  ბაუმმმა დიდი წვლილი შეიტანა ჰაბლის ტელესკოპის განვითარებაში. იგი  2004 წლიდან გახდა როჩესტერის ტექნოლოგიური ინსტიტუტის  ჩესტერ ფ. კარლსონის წარმოსახვითი მეცნიერების ცენტრის დირექტორი. 

## ადრეული წლები 
შტეფი ბაუმი დაიბადა ჩიკაგოში, ილინოისში, 1958 წლის 11 დეკემბერს. მათემატიკოს ლეონარდ ბაუმის ოჯახში. გოგონა სწავლობდა პრინსტონის საჯარო სკოლაში პრინსტონში, ნიუ ჯერსი, რომელიც  დაამთავრა 1976 წელს.  შემდგომში სწავლა განაგრძო ჰარვარდის უნივერსიტეტში ფიზიკის ფაკულტეტზე, რომელიც დაამთავრა წარჩინებით და გახდა  ბაკალავრის ხარისხის მფლობელი ფიზიკაში.  ხოლო მერილენდის უნივერსიტეტში მიიღო ასტრონომიის დოქტორის ხარისხი.  ამჟამად იკავებს მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანის თანამდებობას, ასევე არის მანიტობის უნივერსიტეტის ფიზიკისა და ასტრონომიის პროფესორი.  

შტეფი ბაუმის  კვლევები ორ მიმართულებას მოიცავს: გალაქტიკების აქტივობის შესწავლა და მისი კავშირი გალაქტიკების ევოლუციასთან, ასევე გამოსახულების დამუშავების მეთოდების, სტატისტიკური ალგორითმების და ტვინის გამოსახულების კალიბრაციის ტექნიკის შემუშავება ფსიქიკური ჯანმრთელობისა და სწავლის უნარის დარღვევის დიაგნოსტიკისთვის.  

მეცნიერს გამოქვეყნებული აქვს 600-ზე მეტი სამეცნიერო სტატია.

## კარიერა 
ბაუმი არის მანიტობის უნივერსიტეტის მეცნიერებათა ფაკულტეტის დეკანი და ფიზიკისა და ასტრონომიის პროფესორი. 2011 წლის სექტემბრიდან 2012 წლის ივლისამდე მან მიიღო *კაშინის (Cashin)* სტიპენდია *რედკლიფის* (*Radcliffe) კვალიფიკაციის ამაღლების* ინსტიტუტში. 2002 წლიდან 2004 წლამდე შტეფი ბაუმი იყო აშშ-ს სახელმწიფო დეპარტამენტისა და ამერიკის ფიზიკის ინსტიტუტის უფროსი თანამშრომელი. 1999 წლიდან 2002 წლამდე ის იყო STScl-ის საინჟინრო და პროგრამული მომსახურების ხელმძღვანელი. 1999 წელს მას ასევე ეკავა მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების დირექტორის მოადგილის თანამდებობა. 1996 წლიდან 1998 წლამდე ბაუმი იყო სპექტროგრაფიის განყოფილების ხელმძღვანელი. 1991 წლიდან 1995 წლამდე — STScl-ს  საარქივო თანამშრომელი. 1990-1991 წლებში შტეფი ბაუმმა მიიღო ჯონს ჰოპკინზის  უნივერსიტეტის სტიპენდია. 1987 წლიდან 1990 წლამდე ატარებდა ასტრონომიულ კვლევებს ნიდერლანდების ასტრონომიის კვლევის ფონდში.

2020 წელს აირჩიეს ამერიკის ასტრონომიული საზოგადოების მემკვიდრეობის წევრად. 

2002/2003 წლებში იყო ამერიკის ფიზიკის ინსტიტუტის —  აშშ სახელმწიფო დეპარტამენტის სტიპენდიანტი. 

2023 წლის ნოემბრიდან  საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის წევრია.

## ჯილდოები 
ბაუმმა თავისი კარიერის განმავლობაში გახდა  მრავალი ჯილდოს მფლობელი,  მათ შორის აღსანიშნავია ენი კენონის სახელობის პრემია (1993), რომელიც ყოველწლიურად გადაეცემა ახალგაზრდა ქალ ასტრონომს სამეცნიერო მიღწევებისთვის, და NASA-ს ბრწყინვალების ჯილდო (1999).

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:დაბადებული 11 დეკემბერი
კატეგორია:ჰარვარდის კოლეჯის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ელიზაბეთ ელსტობი

**ელიზაბეთ ელსტობი** (დ. 29 სექტემბერი, 1683 — გ. 3 ივნისი, 1756) — „საქსონელი ნიმფა“, ანგლოსაქსების პიონერი მკვლევარი. პირველი ადამიანი, ვინც ძველი ინგლისური ენის გრამატიკა, თანამედროვე ინგლისურ ენაზე გადმოთარგმნილი გამოაქვეყნა. 

## ცხოვრება 
ელსტობი დაიბადა და გაიზარდა ნიუკასლში, ქუეისაიდში, და მერი ასტელ ნიუკასლელის მსგავსად, დღესდღეობით ერთ-ერთ პირველ ინგლისელ ფემინისტად მიიჩნევა. ის იყო ვაჭარი რალფისა და მისი მეუღლის, ჯეინ ელსტობის (ჰოლის) რვა შვილიდან ნაბოლარა.მამამისი რომ გარდაიცვალა, გოგონა ხუთი წლის იყო, დედა კი სამი წლის შემდეგ დაკარგა. დედამისი გარდაცვალებამდე მოუწოდებდა, რომ მეცნიერი გამხდარიყო, რადგან თავად ჯეინი ქალთა განათლების დიდი მხარდამჭერი გახლდათ. ორივე მშობლის გარდაცვალების შემდეგ დაობლებული ელსტობი დეიდამ და ბიძამ, კენტერბერის სასულიერო პირმა, გაზარდეს. ბიძამისი ქალების განათლებას ზიზღით უყურებდა, და თვლიდა, რომ "ქალისთვის ერთი ენაც საკმარისი იყო", მაგრამ დეიდამ მას ფრანგულის სწავლის უფლება მისცა. „როჩესტერის ტომის“ (*„Textus Roffensis“*) მის მიერ შედგენილი ფაქსიმილე ბრიტანეთის ბიბლიოთეკაში ინახება. ელსტობი ძველ-ინგლისურად დაწერილი პაულუს ოროზიუსის წიგნის „ისტორია პაგანების წინააღმდეგ“  (*„Historiae adversus paganos“*) პირველი რედაქტორი იყო, რომლის თარგმანიც ხშირად ალფრედ დიდს მიეწერება. 

ლონდონში, ელსტობმა, 1708 წელს მადლენ დე სკუდერის *„ესე დიდების შესახებ“* და 1709 წელს *„ინგლისურ-საქსონური ქადაგება წმინდა გრიგოლის შობის შესახებ“* თარგმნა. ორივე ნამუშევარი ეძღვნება დედოფალ ანას, რომელიც ფემინისტური მოძრაობის ერთ-ერთ წამომწყებად მიიჩნევა. 

1702 წლიდან ელსტობი, მერი ასტელის გრემოცვში მყოფ ინტელექტუალების წრეს მიეკუთვნებოდა. მათ მერის დამფინანსებლები მოუძებნეს „ინგლისურ-საქსონური ენის გრამატიკის საფუძვლების“ (1715) გამოსაქვეყნებლად. წინასიტყვაობამ, *„ბოდიში ჩრდილოეთის სიძველენის შესწავლისათვის“*, როგორც ჩანს მწერალი და სატირისტი ჯონათან სვიფტი შეაწუხა და დიდი როლი ითამაშა მისი შეხედულებების ცვლის პროცესში. 

1715 წელს, ძმის გარდაცვალების შემდეგ, ელიზაბეთი უილიამის მიერ აღებულ ვალებში ჩაფლული და უსახლკარო დარჩა.  მან სცადა ჩელსიში ქალთა სკოლის შექმნა, და მიუხედავად იმისა, რომ იმდენი მოსწავლე მიუვიდა, რომ „ჭამის დროც აღარ ჰქონდა“, მათ კვირაში ძალიან მცირე გადასახადს სთხოვდა, და სკოლა ექვს თვეში დაიხურა.  1718 წელს ის ლონდონსა და მევალეებს გაექცა, და თავისი წიგნები და ნახევრად-დასრულებული თარგმანები დატოვა, რომლებიც ახლა ბრიტანეთის ბიბლიოთეკაში ინახება. მან საკუთარი დოკუმენტები მეგობარს ანდო, რომელიც დასავლეთ ინდოეთში გაემგზავრა და დოკუმენტები დაკარგა.
## ლიტერატურა
*
*
*
*
* 
*
*
*
*
*
*
*
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1683
კატეგორია:გარდაცვლილი 1756
კატეგორია:ინგლისელი ფემინისტები
კატეგორია:ინგლისელი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
Stardew Valley

მინი|სტარდიუ nintendo switch-ზე
**სტარდიუ ველი** (ინგლ. Stardew Valley) — ერიკ „ConcernedApe“ ბარონის მიერ დამოუკიდებლად შექმნილი ფერმერობის სიმულატორი და როლური ინდი ვიდეო თამაშია, რომელიც გამოვიდა 2016 წელს. მოთამაშე იღებს პერსონაჟის როლს, რომელიც მემკვიდრეობით იღებს გარდაცვლილი ბაბუის დაზარალებულ ფერმას სტარდიუ ველის ხეობაში. თამაში პირველად გამოვიდა Windows-ისთვის 2016 წლის თებერვალში, შემდეგ კი პორტირებული იქნა PlayStation 4-ზე, Xbox One-ზე, Nintendo Switch-ზე, iOS-სა და Android-ზე.

ერიკ ბარონემ თამაში 4,5 წლიში მარტო შექმნა. იგი შთაგონებული იყო Story of Seasons-გან (ყოფილი Harvest Moon), მაგრამ მისი მიზანი იყო ჟანრის პრობლემების გადაჭრა, როგორიცაა შეზღუდული თავისუფლება ან განმეორებადობა. ბარონემ თამაში გამოიყენა როგორც პროგრამირებისა და დიზაინის უნარების გასავითარებლად. 2014 წელს ბრიტანულმა სტუდია Chucklefish-მა (მოგვიანებით Hollow Knight-ის გამომცემელი) შესთავაზა თამაშის პაბლიშინგი, რამაც ბარონეს საშუალება მისცა დაეთმო დრო დეტალების დასრულებას.
მინი|თამაშის შემქმნელი ერიკ ბარონე
Stardew Valley ღია სამყაროს პრინციპით მოთამაშეს სთავაზობს საშუალებას:
მოაშენოს კულტურები, გაზარდოს ცხოველები, დაიჭიროს თევზი, მოაგროვოს მინერალები მაღაროებში, დაამზადოს კერძები და დაამყაროს ურთიერთობა ქალაქის მაცხოვრებლებთან (მათ შორის, შეძლებს ქორწინებას და ბავშვების გაჩენას).
თამაში არ აწესებს დროის შეზღუდვას ან მთავარ მიზანს, რაც საშუალებას აძლევს მოთამაშეს საკუთარი ტემპით გაეცნოს სამყაროთი.ონლაინ რეჟიმში შესაძლებელია 8 მოთამაშესთან ერთად თამაში.

Stardew Valley აღიარებულია ყველა დროის ერთ-ერთ საუკეთესო თამაშად. კრიტიკოსებმა შეაქეს მისი რელაქსირებული ატმოსფერო, სიღრმისეული მექანიკა და ემოციური თავგადასავალი. Story of Seasons-ის შემქმნელმა, იასუჰირო ვადამ, განაცხადა, რომ Stardew Valley-მ აღადგინა ის თავისუფლება, რაც მის სერიას დაკარგული ჰქონდა. თამაშმა კომერციულად მოიპოვა უზარმაზარი წარმატება: 2024 წლისთვის გაიყიდა 41 მილიონზე მეტი ასლი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური გვერდი

კატეგორია:2016 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ერთმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები
კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები
კატეგორია:PlayStation 4-ის თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები სქესის არჩევის შესაძლებლობით
კატეგორია:Windows-ის თამაშები
კატეგორია:Xbox One-ის თამაშები
კატეგორია:Nintendo Switch-ის თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები სქესის არჩევის შესაძლებლობით
კატეგორია:ერთმოთამაშიანი და მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები
მარგარეტ კინი

**მარგარეტ კინი** (, ნამდვილი სახელი — პეგი დორის ჰოკინსი, დ. 15 სექტემბერი, 1927, ნეშვილი — გ. 26 ივნისი, 2022, ნაპა, კალიფორნია) — ამერიკელი მხატვარი ცნობილი თავისი ნახატებით, რომლებზეც გამოსახულია პერსონაჟები დიდი თვალებით. იგი ძირითადად ზეთში ან შერეულ ტექნიკაში ხატავდა ქალებს, ბავშვებს ან ცხოველებს. ნამუშევარმა კომერციულ წარმატებას მიაღწია პრინტებზე, თეფშებსა და თასებზე იაფფასიანი რეპროდუქციით. იგი მოწონებული იყო კრიტიკოსების მიერ.

1960-იან წლებში მან გაყიდა ნამუშევრები ქმრის, უოლტერ კინის სახელით. 1970 წელს მან ოფიციალურად გამოაცხადა თავისი ნამუშევრების ნამდვილი ავტორობა, რის შემდეგაც იგი იძულებული გახდა სასამართლოში გამოსულიყო ყოფილი მეუღლის წინააღმდეგ. სასამართლომ მხატვრის ავტორობა აღიარა.

მარგარეტ კინის ნამუშევრებისადმი ინტერესი 2014 წელს აღორძინდა ტიმ ბარტონის ბიოგრაფიული ფილმის „Big Eyes“ გამოსვლის შემდეგ. მან სან-ფრანცისკოში დააარსა გალერეეა მარგარეტ კინის ნამუშევრების უდიდესი კოლექციით მსოფლიოში.

## ბიოგრაფია
მარგარეტ კინი დაიბადა 1927 წელს ნეშვილში, ტენესის შტატში. მის შემოქმედებაზე გავლენა მოახდინა ბებიამ და ასევე ბიბლიის კითხვამ. 1970-იან წლებში იგი გახდა რელიგიური ორგანიზაცია „იეჰოვას მოწმეების“ წევრი, რამაც, მხატვრის თქმით, „მისი ცხოვრება უკეთესობისკენ შეცვალა“.

1960-იანი წლების დასაწყისში მარგარეტ კინის ნამუშევრებმა პოპულარობა მოიპოვა, მაგრამ გაიყიდა მისი მეორე მეუღლის, უოლტერ კინის სახელით, საზოგადოების ცრურწმენის გამო „ქალბატონის ხელოვნების“ მიმართ. 1964 წელს მარგარეტმა დატოვა სახლი და ჰავაიზე გაემგზავრა, სადაც 27 წელი ცხოვრობდა, 1965 წელს კი მეუღლეს, ვალტერს დაშორდა. 1970 წელს იგი მესამედ დაქორწინდა მწერალ დენ მაკგუაირზე.. იმავე წელს მარგარეტმა საჯაროდ განაცხადა, რომ მან შექმნა ყველა ნამუშევარი, რომელიც გაიყიდა ქმრის სახელით. სხდომაზე მოსამართლემ მარგარეტსა და ვალტერს მოსთხოვა დაეხატათ ბავშვის პორტრეტი მისი გამორჩეული დიდი თვალებით. უოლტერ კინმა უარი თქვა მხრის ტკივილის მოტივით და მარგარეტმა კი ნახატი  53 წუთში დაასრულა.

2014 წლის დეკემბერში (რუსეთში 2015 წლის იანვარში) გამოვიდა ტიმ ბარტონის ფილმი „Big Eyes“ („დიდი თვალები“), რომელიც მოგვითხრობს მარგარეტ კინის ცხოვრებაზე, მისი ნამუშევრების პოპულარობის პერიოდზე, რომელიც იყიდებოდა უოლტერის სახელით და შემდგომ განქორწინება. თავად ტიმ ბარტონი ფლობს მარგარეტ კინის ნამუშევრების კოლექციას და 1990-იან წლებში მხატვარს შეუკვეთა თავისი მეგობრის ლიზა მარის პორტრეტი.  მარგარეტ კინის როლს ფილმში ემი ადამსი ასრულებს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт Маргарет

## სქოლიო
კატეგორია:ქალები
კატეგორია:ქალები აშშ-ში
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ნაირა ბეპიევი

**ნაირა ბეპიევი** (დ. 29 ივლისი, 1948) — ქართველი მეცნიერი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე, ფილოლოგიის დოქტორი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქართულ-ოსურ ურთიერთობათა სამეცნიერო-კვლევითი ცენტრის ხელმძღვანელი და საქართველოს საზოგადოებრივი მაუწყებლის ოსურენოვანი მოამბის რედაქტორი.

აკადემიური და საზოგადოებრივი ცხოვრების პარალელურად, ადვოკატირებას უწევს ოსური თემისთვის მნიშვნელოვან საკითხებს, როგორიცაა განათლება, კულტურა, მედია, ადამიანის უფლებების დაცვა, ჯანდაცვა და სხვ. წარმოადგენს სახალხო დამ­ცველ­თან არ­სე­ბუ­ლი ერ­ოვ­ნულ უმ­ცი­რე­სო­ბა­თა საბ­ჭოს წევრს. 2021 წელს გახდა ღირსების ორდენის კავალერი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
გულ-ფილტვის რეანიმაცია

**გულ-ფილტვის რეანიმაცია** (რე... და ) — ღონისძიებათა ერთობლიობა, რომელიც ტერმინალური მდგომარეობის დროს მიმართულია ადამიანის სასიცოცხლო ფუნქციების აღსადგენად. რეანიმაციას შეისწავლის მედიცინის დარგი რეანიმატოლოგია. ტერმინალური მდგომარეობა შეიძლება განვითარდეს სხვადასხვა მიზეზის (მძიმე ტრავმა, მოწამვლა, დამწვრობა, სისხლდენა, დახრჩობა, გულის კუნთის ინფარქტი, თირკმლების მწვავე უკმარისობა, ტეტანუსი და სხვა) შედეგად. თანამედროვე რეანიმაციული ღონისძიებები, ორგანიზმის უშუალო გაცოცხლების გარდა, მიმართულია ნივთიერებათა ცვლის მწვავე დარღვევების (ელექტროლიტური, აიროვანი), სისხლის მიმოქცევის, სუნთქვის, თირკმლებისა და ღვიბლის მწვავე უკმარისობის წინააღმდეგ. ტერმინალური მდგომარეობიდან სრულყოფილად გამოყვანა დამოკიდებულია აგრეთვე ცენტრ. ნერვული-სისტემის უმაღლესი ნაწილების დროულ კომპენსაციაზე. რეანიმაციისათვის იყენებენ სხვადასხვა, „მ. შ. ელექტრონულ (კარდიომონიტორი, ექტროსტიმულატორი, დეფიბრილატორი) აპარატურას, ქირურგიულ ხერხებს (ტრაქეოსტომია, მსხვილი სისხლძარღვების პუნქცია და კათეტერიზაცია), ფარმაკოლოგიურ საშუალებებს (ადრენომიმეტიკური და ქოლინორეაქციული საშუალებანი, გლიკოზიდები, კორტიკოსტეროიდები და სხვა), ისეთ მეთოდებს, როგორიცაა გულის არაუშუალო (გულმკერდის გახსნის გარეშე) მასაჟი ხელოვნური სუნთქვა პირით — პირში, პირით — ცხვირში და სხვა. სასწრაფო რეანიმაცი მომსახურებას ავადმყოფს უწევს სასწრაფო დახმარება, რომელსაც აქვს სპეციალური დანადგარებით აღჭურვილი ავტომანქანები და ჰყავს სპეც ბრიგადები (შოკის, ინფარქტის, ტოქსიკოლოგიური და სხვა). რეანიმაციული ღონისძიებების მთლიანი კომპლექსი ტარდება რეანიმაციისა და ინტენსიური თერაპიის სპეციალიზებულ განყოფილებებში (ცენტრებში), რომლებიც შექმნილია კარდიოლოგიურ, ქირურგიულ, ნევროლოგიურ და სხვა ცენტრებთან ან ქალაქისა და საოლქო დიდ საავადმყოფოებთან. 

## ლიტერატურა
ვასილ თუმანიშვილი

**ვასილ მიხეილის ძე თუმანიშვილი** (დ. 27 სექტემბერი, 1857, თბილისი — გ. 27 იანვარი, 1912)  — ქართველი საზოგადო და თეატრალური მოღვაწე, პუბლიცისტი, ჟურნალისტი.

## ბიოგრაფია 
ვასილ თუმანიშვილი დაიბადა თბილისში ცნობილი ქართველ პოეტის, თეატრის კრიტიკოსისა და საზოგადო მოღვაწის, მიხეილ ბირთველის ძე თუმანიშვილის ოჯახში.

ვასილი, ჯერ კიდევ გიმნაზიაში სწავლისას, შევიდა სცენის მოყვარეთა წრეში. გიმნაზიელებისაგან შემდგარი წრე თავიდან კერძო სახლებში დგამდა პიესებს,  მერე კი — ძველი სახაზინო თეატრის სცენაზე. ვასილ თუმანიშვილი თამაშობდა როგორც სერიოზულ პიესებში, მაგალითად ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“, ისე კომედიური ჟანრის.

70-იანი წლების ბოლოს, თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, სწავლა განაგრძო მოსკოვის უმაღლესი ტექნიკური სასწავლებლის კურსებზე, შემდგომ გადავიდა პეტროვო-რაზუმოვსკის სატყეო-სამეურნეო აკადემიაში, რომელიც ავადმყოფობის გამო ვერ დაასრულა.

მოსკოვსა და პეტერბურგში ყოფნის დროს ვასილი იღებდა მონაწილეობას საქველმოქმედო ხასიათის „კავკასიის საღამოების“ გამართვაში. 

სამშობლოში დაბრუნების შემდგომ, 1886-1888 წლებში ვასილ თუმანიშვილი რეჟისორობდა თბილისი ქართულ თეატრს. 9 წლის განმავლობაში იყო ქართული დრამატული საზოგადოების გამგეობის წევრი.  

ვასილ თუმანიშვილი იყო თბილისის „არტისტული საზოგადოების“ ერთ-ერთი დამაარსებელი. 1905 წელს იგი აირჩიეს ამ საზოგადოების მამასახლისთა საბჭოს თავმჯდომარედ. მისი ხელმძღვანელობით იდგმებოდა რუსული კლასიკური პიესები, განსაკუთრებით გოგოლისა და ოსტროვსკის. ხშირად თვითონაც თამაშობდა. მას დიდი წვლილი მიუძღვის ქართული სასცენო საქმის მოწესრიგებისა და განვითარების საქმეში.

ვასილ თუმანიშვილი თეატრალური მოღვაწეობის პარალელურად აქტიურად თანამშრომლობდა კავკასიის რუსულენოვან პრესასთან, აქვეყნებდა სხვადასხვა სახის პუბლიცისტურ წერილებს.  80-იანი წლების ბოლოს თანამშრომლობა დაიწყო ნიკო ნიკოლაძის „ნოვოე ობოზრენიასთან“. აღნიშნული გაზეთი 1891 წელს გადავიდა მისი უფროსი ძმის, გიორგი თუმანიშვილის, ხელში. ვასილი  თავის ძმებთან, გიორგისთან და კონსტანტინესთან, ერთად რედაქტორობდა გაზეთს.

## ლიტერატურა
თავ. ვასილ თუმანიშვილი // თემი : საპოლიტიკო და სალიტერატურო გაზეთი. თბილისი, 1912. N 57 (6 თებერვალი). გვ.1-2.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ვასილ მიხეილის ძე თუმანიშვილი | ქართული ენციკლოპედია

კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1857
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი თეატრის რეჟისორები
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
რეანიმატოლოგია

**რეანიმატოლოგია** (რეანიმაცია და ) — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ტერმინალური მდგომარეობის პროფილაქტიკის, ადამიანის ორგანიზმის სასიცოცხლო ფუნქციების ჩაქრობისა და აღდეგენის ძირითად კანონზომიერებებს. რეანიმატოლოგიის თეორიული საფუძველია აგონიის, ე. წ. კლინიკური სიკვდილისა და დაკარგული ან შეცვლილი სასიცოცხლო ფუნქციების აღდგენის პროცესების პათოლოგიური ფიზიოლოგია. ორგანიზმის სასიცოცხლო ფუნქციების აღდგენის პრაქტიკული მეთოდების კომპლექსს აერთიანებს ცნება „რეანიმაცია". 

მომაკვდავი ადამიანის გაცოცხლების ცდები ცნობილია უძველესი დროიდან, როლდესაც სუნთქვისა და გულის მუშაობის აღსადგენად მიმართავდნენ სხვადასხვა გამღიაზიანებელ საშუალებას (სითბო, ტკივილი), სისხლის გამოშვებას, გულის გარეგან მასაჟს, ხელოვნური სუნთქვას (პირით-პირში) და სხვა. XVII საუკუნის დასასრულიდან დაიწყო ორგანიზმის კვდომისა და მისი ცხოიველმოქმედების აღდგენის პროცესების კანონზომიერებათა შესწავლა. 

რეანიმატოლოგია, როგორც მედიცინის დამოუკიდებელი სამეცნიერო-პრაქტიკული დარგი, ჩაისახა XX საუკუნის შუა წლეებში. ამას ხელი შეუწყო შოკის არსისა და II მსოფლიო ომის პერიოდში დაჭრილთა სუნთქვის უკმარისობის შესწავლამ, 50-იანი წლების დასაწყისში ევროპაში პოლიომიელიტის ეპიდემიების დროს სუნთქვითი უკმარისობის საწინააღმდეგო ზომების შემუშავებამ, პათოლოგიური ფიზიოლოგიის გულმკერდის ქირურგიული თერაპიის, ტრაანსპლანტოლოგიის, ანესთეზიოლოგიის, ფარმაკოლოგიისა და მედიცინის სხვა დარგების განვითარებამ. რომლის განვითარება დაკავშირებულისა აგრეთვე თანამედროვე ტექნიკური მიღწევებთან (ელექტრონული სასიგნალო აპარატაურის, სუნთქვის, სისხლის მიმოქცევის აღმადგენი, სისხლის წიდისაგან გამწმენდი და სხვა აპარატების შექმნა) და სხვა. 

რეანიმატოლოგია შეისწავლის გულ-სისხლძარღვთა, ცენტრალური ნერვული, სუნთქვისა და სხვა სისტემების ფუნქციებს, რომლის პრობლემებია სიცოცხლიდან ბიოლოგიურ სიკვდილში გარდამავალი და გაცოცხლების პერიოდებში მოფთხდარი შეუქცევადი ცვლილებების კრიტერიუმების შესწავლა; ტერმინალური მდგომარეობის მკურნალობისა და პროფილაქტიკური, აგრეთვე პოსტრეანიმაციული პერიოდის მკურნალობის რაციონალური და სრულყოფილი მეთოდების დამუშავება; კლინიკური სიკვდილის გახანგრძლივების (ანუ ბიოლოგიური სიკვდილის დაყოვნების) ახალი გზების ძიება, რისთვისაც იყენებენ ჰიპოთერმიას, ჰიპერბარულ ოქსიგენაციას, ხელოვნურ სუნთქვას, დამხმარე სისხლის მიმოქცევას, ახალ ფარმაკოლოგიურ პრეპარატებს და სხვა. რეანიმატოლოგია თავის მეთოდებს იყენებს არა მარტო ორგანიზმის ტრავმის შედეგად განვითარებული დარღვევების, აგრეთვე მოწამვლის ან ოპერაციის შემდგომი გართულებების დროს, არამედ ყველა იმ დაავადებისას, რომელიც შეიძლება ავადმყოფის სიცოცხლის საშიშროების უშუალო მიზეზი გახდეს. 

## ლიტერატურა
ოკინოშიმის წმინდა კუნძული და მასთან დაკავშირებული ადგილები

**ოკინოშიმის წმინდა კუნძული და მასთან დაკავშირებული ადგილები** () — იაპონიის კუნძულ კიუშუს ჩრდილო-დასავლეთში მდებარე ძეგლთა ჯგუფი, რომელიც 2017 წელს შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში ii და iii კრიტერიუმების მიხედვით.

## ისტორია
„კოჯიკისა“ და „ნიჰონ შოკის“ მიხედვით, მუნაკატის სამი ღვთაება ამატერასუს ქალიშვილებად ითვლება, რომლებიც მზის ქალღმერთის მიერ უზარმაზარი ხმლების შთანთქმის შედეგად გაჩნდნენ. ოკიცუ-მია კუნძულ ოკინოშიმაზე მუნაკატა ტაიშას სინტოისტური სამლოცველო კომპლექსის ნაწილია; კუნძულზე ოფიციალური სამლოცველო შენობები არ აუშენებიათ; ამის ნაცვლად, თაყვანისცემის ცენტრს ქვის გროვები ანუ იორიშირო წარმოადგენდა. IV-X საუკუნეებამდე ამ ადგილას 80 000-ზე მეტი არტეფაქტი განათავსეს. მათ შორისაა სარკეები და ბრინჯაოს დრაკონის თავის ფორმის ნივთები ვეის ეპოქის ჩინეთიდან; ოქროს ბეჭდები და ცხენის აღკაზმულობა, რომლებიც სილას სამარხებში კორეაში ნაპოვნი ნივთების მსგავსია და მინის თასის ფრაგმენტები სასანიდური სპარსეთიდან.. მუნაკატის კლანი (宗像氏), ძლიერი ადგილობრივი მმართველები, აკონტროლებდნენ გზას კონტინენტისკენ და „ხელმძღვანელობდნენ რიტუალებს“. ამ ტერიტორიაზე არსებული მრავალი კოფუნი ანუ ყორღანი, სავარაუდოდ, მათი სამარხებია.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იაპონიაში
რეაქტიული წევა

**რეაქტიული წევა**, *რეაქტიული ძალა* — რეაქტიული ძრავას საქშენიდან გამოდენილი აირების ან სხვა მუშა სხეულის ნაკადის რეაქციის (უკუცემის) ძალა. რეაქტიული წევა ძრავას მუშა ზედაპირებზე მოქმედი მუშა სხეულის წნევების ტოლქმედია; მიმართულია საქშენის ღერძის გასწვრივ მუშა სხეულის გამოდინების სიჩქარის ვექტორის საწინააღმდეგო მიმართულებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძალა
რეაქტიული ძრავა

**რეაქტიული ძრავა** — ძრავა, რომელიც მოძრაობისათვის აუცილებელი წევის ძალის წარმოსაქმნელად პირველად ენერგიას გარდაქმნის მუშა სხეულის რეაქტიული ჭავლის კინეტიკურ ენერგიად. ძრავას საქშენიდან მუშა სხეულის გამოდინების შედეგად იქმნება რეაქტიული ძალა ჭავლის რეაქციის (უკუცემის) სახით. ეს ძალა გადააადგილებს სივრცეში ძრავას და მასთან კონსტრუქციულად დაკავშირებულ აპარატს ჭავლის გამოდინების საწინააღმდეგო მიმართულებით. რეაქტიული ჭავლის კინეტიკურ ენერგიად რეაქტიულ ძრავაში შეიძლება გარდაიქმნას ენერგიის სხვადასხვა სახეობა (ქიმიური, ბირთვული, ელექტრული, მზისა). რეაქტიული ძრავა (პირდაპირი რეაქციის ძრავა) მოიცავს საკუთრივ ძრავას მაძრავთან ერთად. თანამედროვე რეაქტიულ ძრავაში პირველად ენერგიად უფრო ხშირად ქიმიურ ენერგიას იყენებენ. ამ შემთხვევაში მუშა სხეული წარმოადგენს, გავარვარებულ აირებს — ქიმიურ სათბობის წვის პროდუქტებს. რეაქტიული ძრავის მუშაობის დროს დამწვარ ნივთიერებათა ქიმიური ენერგია გარდაიქმნება წვის პროდუქტების სითბურ ენერგიად, ხოლო ცხელი აირების სითბური ენერგია – რეაქტიული ჭავლის (და, მაშასადამე, ძრავათი აღჭჯურვილი აპარატის) წინსვლითი მოძრაობის მექანიკურ ენერგიად. ნებისმიერი რეაქტიული ძრავის მთავარი ნაწილია წვის კამერა, რომელშიც წარმოიქმნება მუშა სხეული. კამერის ბოლო ნაწილს, რომლის დანიშნულებაა მუშა სხეულის აჩქარება და რეაქტიული ჭავლის მიღება, რეაქტიულ საქშენს უწოდებენ. 

გარემოს გამოყენების თვალსაზრისით განასხვავებენ რეაქტიული ძრავების 2 ძირითად კლასს: ჰაერრეაქტიულ ძრავებსა (ჰრძ) და რაკეტულ ძრავებს (რძ). პირველი კლასის რეაქტიული ძრავები (ჰრძ) მუშა სხეულის ძირითად მასას (ატმოსფერულ ჰაერს) გარემოდან იღებენ, მეორე კლასისა (რძ) კი მუშა სხეულის ყველა კომპონენტითაა აღჭჯურვილი, რაც აუცილებელია მათ კოსმოსში სამუშაოდ. არსებობს აგრეთვე კომბინირებული რძ-ები, რომლებიც 2 ძირითადი ტიპის ერთობლიობაა. 

რეაქტიული მოძრაობის პრინციპი ცნობილი იყო დაახლოებით I საუკუნეში ახ. წ. (ე. წ. ჰერონის სფერო). მყარსაწვავიანი რაკეტული ძრავები (დენთის რაკეტები) პირველად ჩინეთში გამოჩნდა ახ. წ. X საუკუნეში; ასეული წლების მანძილზე იყენებდნენ მათ ჯერ აღმოსავლეთში, მერე კი ევროპაში საფეიერვერკო, სასიგნალო და საბრძოლო მიზნებისათვის. 1903 წლიდან თხევადსაწვავიანი რაკეტული ძრავების (თრძ) შექმნაზე მუშაობდა კ. ციოლკოვსკი. პირველი საბჭოთა თრმ-ები (ორმ, ორმ-1, ორმ-2) შეიქმნა ვ. გლუშკოს ხელმძღვანელობით (1930-1931). 

რეაქტიული ძრავების გამოყენების სფერო მეტად ფართოა, უმთავრესად კი საფრენ აპარატებში (სამოქალაქო, სამხედრო და კოსმოსური თვითმფრინავები, შვეულმფრენები და სხვა) იყენებენ. რეაქტიული ძრავების ძირითადი მახასიათებლებია: რეაქტიული წევა, კუთრი იმპულსი (ან საწვავის კუთრი ხარჯი), ძრავას კუთრი მასა. რეაქტიული ძრავების მრავალი ტიპისათვის მნიშვნელოვანი მახასიათებლებია გაბარიტები და რესურსი. არსებული რეაქტიული ძრავების წევა მერყეობს კნ-ის ნაწილებიდან ასეულ კნ-მდე.

## ლიტერატურა
აბრერა

**აბრერა** (; ) — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კატალონიის ავტონომიური გაერთიანების ბარსელონის პროვინციის ბაშ-ლიობრეგატის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 19,90 კმ². მოსახლეობა — 12 538 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* ბარსელონის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* აბრერის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ბარსელონის მუნიციპალიტეტები
სონია ალკონინი

**სონია ალკონინი მუხიკა** (დაიბადა 1965 წელს) — ბოლივიელი ანთროპოლოგი და არქეოლოგი, რომელიც მუშაობს ანდების ადრეული სახელმწიფოებისა და იმპერიების სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკური განვითარების მიმართულებით. მან შეისწავლა უძველესი იმპერიული საზღვრების დინამიკა და  გუარანის ტროპიკული ტომების გავრცელების საშუალებები ამ ტერიტორიებზე. მან ასევე ჩაატარა არქეოლოგიური სამუშაოები აღმოსავლეთ ბოლივიის ხეობებში და ტიტიკაკას ტბის რეგიონში.

## ბიოგრაფია 
სონია ალკონინი მუხიკა დაიბადა 1965 წელს ბოლივიაში. ადრე გამოავლინა ინტერესი ადრეული ანდების საზოგადოებების პოლიტიკური ფორმირებების და არქეოლოგიის მიმართ კულტურული ურთიერთობების შესწავლის გასაუმჯობესებლად.  1992 წელს მან მონაწილეობა მიიღო კალიფორნიის უნივერსიტეტის ბერკლის ტარაკოს არქეოლოგიურ პროექტ ჩირიპაში, რომელიც მიზნად ისახავდა ტიტიკაკას ტბის აუზის ზონაში სოციალურ-ეკონომიკური და პოლიტიკური განვითარების დონის გამოვლენას. ამ ადგილებში გათხრების დროს აღმოჩენილია ტიუანაკუს ცივილიზაციის ჩირიპას, ჩირიპა-მამანის და III, IV და V ფაზების კულტურების  ჭურჭლის ნატეხები.მან ბაკალავრის ხარისხი მიიღო 1993 წელს Universidad Superior de San Andrés- ში ლა პაზში  და სწავლა განაგრძო პიტსბურგის უნივერსიტეტში, მიიღო მაგისტრის ხარისხი ანთროპოლოგიაში 2000 წელს და დოქტორის ხარისხი არქეოლოგიაში 2002 წელს. 2004 წელს ალკონინი დაიქირავეს ასისტენტ პროფესორად სან ანტონიოს ტეხასის უნივერსიტეტში, ხოლო 2010 წელს დააწინაურეს ასოცირებულ პროფესორად ანთროპოლოგიის კათედრაზე. 

მისი ადრეული კვლევა ფოკუსირებული იყო ინკების დასახლებების გაფართოებაზე  ბოლივიის მაღალმთიანეთში და მათ გავლენას რეგიონში არსებულ ცივილიზაციებზე.  . 2007 წელს მან მოიპოვა გრანტი აშშ-ს ეროვნული სამეცნიერო ფონდისგან ინკების ექსპანსიის საზღვრების შემდგომი შესწავლისთვის. პროექტის მიზანი იყო იმის დადგენა, თუ რა გავლენას ახდენდა ინკებთან კონტაქტი რეგიონის დასახლებების სტრუქტურასა და პოლიტიკურ ეკონომიკაზე.  

2009 წელს ალკონინის გათხრებმა ჩარასანის ველზე,  უძველეს კალავაიას საიმპერატორო ცენტრში *პატა კაატას სახელწოდებით*, ახალებურად წარმოაჩინა  ტერიტორიის ევოლუცია, მის წმინდა ადგილებზე განხორციელებული აქტივობები და ის პროცესები, რომლებიც გამოიყენებოდა პოლიტიკური ლეგიტიმურობისა და კულტურების იერარქიის   შესანარჩუნებლად ტიტიკაკას ტბის საზღვრებთან.  2013 წელს სონია ალკონინის თანამშრომლობით სარა ბეკერთან  (რივერსაიდის კალიფორნიის უნივერსიტეტიდან)   ვატა-ვატას ტერიტორიაზე აღმოჩენილი იქნა სამი თავის ქალა, რომელთაგან ორი ქალს ეკუთვნოდა. ექსპერტიზამ გამოავლინა ძალადობის რიტუალური ქმედებები, მათ შორის თავის მოკვეთა და თვალის ამოღება, საბრძოლო ჭრილობის ნიშნების გარეშე. აღმოჩენამ გაანადგურა დიდი ხნის რწმენა იმის შესახებ, რომ ძალადობრივი სურათები მხოლოდ  ილუსტრირებულ ხასიათს ატარებდა.  ალკონინის მიერ გაკეთებულმა შეფასებამ ნათელი გახადა, რომ ბოლივიის კალავაიას რეგიონში ტივანაკუს იმპერიის  ხალხი იყენებდა ვაჭრობას, რელიგიას და რიტუალურ ძალადობას, როგორც პოლიტიკურ სტრატეგიას საკუთარი ძალაუფლების შესანარჩუნებლად.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1965
კატეგორია:ბოლივიელი მეცნიერები
კატეგორია:ქალი მეცნიერები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ანთროპოლოგები ეროვნების მიხედვით
კატეგორია:ბოლივიელი არქეოლოგები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვერა ალვარესი

**ვერა ალეხანდრა ალვარესი** ( დ. 1971  ან 2 თებერვალი, 1976, მარ-დელ-პლატა, ბუენოს-აირესი)   — არგენტინელი ინჟინერი, მკვლევარი. სამეცნიერო და ტექნოლოგიური კვლევების ეროვნული საბჭოს (CONICET), მარ დელ პლატას სამეცნიერო და ტექნოლოგიური ცენტრის, INTEMA-სა და INQUISUR-ის წევრი.  ხელმძღვანელობს CONICET ოფისს მარ დელ პლატაში.  ამავე დროს, მუშაობს მარ დელ პლატას უნივერსიტეტის პროფესორად. 2020-2022 წლებში იკავებდა კომუნიკაციებისა და ტექნოლოგიების გადაცემის მინისტრის მოადგილის თანამდებობას.   

## კარიერა 
ვერა ალვარესი სწავლობდა მასალების ინჟინერიას მშობლიური ქალაქის უნივერსიტეტში.   დაკავებული იყო ბიოდეგრადირებადი და ეკოლოგიური მასალების დაბინძურების პრობლემების გადაჭრით. ინტერვიუში მან განაცხადა, რომ  ცდილობს ხელი შეუწყოს თავისი ქვეყნის „სოციალურ-ეკონომიკურ განვითარებას.“  

2019 წელს დაიკავა მესამე ადგილი InnovaT Prize-ში  *პროექტისთვის UNIBIO: ტექნოლოგიური პლატფორმა ბიო-სასოფლო-სამეურნეო რესურსების განვითარებისთვის*, რომელიც, მისი თქმით, მიზნად ისახავს „ ხანგრძლივი პერსპექტივით საზღვაო ნარჩენებიდან მაღალი ინდუსტრიული ღირებულების ნაერთების შემუშავებას  პოტენციური ადრეული ეტაპების გამოყენებით სოფლის მეურნეობაში და ისეთ სფეროებში, როგორიცაა ბიომედიცინა, კოსმეტიკა და ტექსტილი.“ პროექტი ასევე მიზნად ისახავს აგროქიმიკატების გამოყენების შემცირებას.    ალვარესი ხსენებულ პროექტს ხელმძღვანელობდა კლაუდია კაზალონგასთან ერთად. 

2020 წლის მაისიდან  დაწყებული COVID-19 პანდემიის დროს, ალვარესმა, ვერონიკა ლასალთან ერთად, დაიწყო ბუნებრივი პოლიმერის შემუშავება, რომელიც ხელს უშლის SARS-CoV-2- ის გავრცელებას კიბოს გარკვეული სახეობების ეგზოჩონჩხის ქსოვილებში. ეს სადეზინფექციო და ანტივირუსული აგენტი ასევე დაეხმარება ისეთი პათოგენების განადგურებას, როგორიცაა სოკოები ან ბაქტერიები  . ალვარესმა და ლასალმა ჩაატარეს საკუთარი კვლევები COVID-19-ის პრევენციაზე.  

სავარაუდოდ,  მათი პროდუქტის გამოყენება შესაძლებელი იქნება ყოველდღიურ ცხოვრებაში გრძელვადიანი პერსპექტივით, თუმცა თავდაპირველად ის მხოლოდ ჯანდაცვის მუშაკებისთვის იქნება განკუთვნილი. . 2020 წლის აგვისტოში, ვერა ალვარესის ხელმძღვანელობით  შეირჩა გუნდი არგენტინის საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დაწესებულებებში სამედიცინო პერსონალისთვის დამცავი აღჭურვილობის მიწოდებისა და წარმოებისთვის.  

2020 წლის ნოემბერში ალვარესმა მიიღო მეცნიერი ქალებისთვის განკუთვნილი  L'Oreal-UNESCO-ს ჯილდო  მატერიალურ მეცნიერებათა კატეგორიაში გელის პროექტისთვის *Desarrollo de geles, films y recubrimientos poliméricos para la elaboración de materiales de protección y de inactivación del COVID-19 de distintas superficies* (გელების, ფირების და პოლიმერული საფარის შემუშავება დამცავი მასალების წარმოებისთვის და COVID-19-ის ინაქტივაციისთვის სხვადასხვა ზედაპირზე ).  

2023 წლის აგვისტოდან ალვარესი ხელმძღვანელობს CONICET Mar del Plata-ს. იგი პირველი ქალია ხსენებულ თანამდებობაზე.  

2023 წელს მას მიენიჭა Konex Platinum Prize გასული ათწლეულის განმავლობაში ნანომეცნიერებისა და ანალიტიკური ქიმიის დარგში გაწეული სამუშაოსთვის.  

## ჯილდოები 
* 2010: ალვარო ბარბას პრემია მასალების ინჟინერიაში — ზუსტ, ფიზიკურ და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ეროვნული აკადემია (ANCEFN).  

## სქოლიო 
კატეგორია:ქალი მეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:არგენტინელი მეცნიერები
აგუდო

**აგუდო** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია-ლა-მანჩის ავტონომიური გაერთიანების სიუდად-რეალის პროვინციის ვალიე-დე-ალკუდიის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 227,31 კმ². მოსახლეობა — 1657 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* სიუდად-რეალის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* აგუდოს მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:სიუდად-რეალის მუნიციპალიტეტები
ფოტონური რაკეტული ძრავა

მინი|ზენგერის რაკეტული ძრავა
**ფოტონური რაკეტული ძრავა** (ფრძ), *კვანტური რაკეტული ძრავა*, *ლაზერული რაკეტული ძრავა* — ჰიპოთეზური რაკეტული ძრავა, რომელშიც წევა წარმოიქმნება მისგან სინათლის კვანტების — ფოტონების — მიმართული გამოდინების შედეგად. აქვს კუთრი იმპულსის ზღვრული მნიშვნელობა, რადგანაც ფოტონების გადინების სიჩქარე სინათლის სიჩქარის ტოლია. სავარაუდოა, რომ მისი გამოყენება შესაძლებელი გახდება განსაკუთრებით შორეულ კოსმოსში (ვარსკვლავთშორისი) ფრენისათვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კოსმოსის ათვისების პროექტები
კატეგორია:რაკეტული ძრავები
კოტორის თავდაცვითი სისტემა

**კოტორის თავდაცვითი სისტემა** — ინტეგრირებული ისტორიული თავდაცვითი სისტემა, რომელიც იცავდა შუა საუკუნეების ქალაქ კოტორს და მოიცავს გალავნებს, კოშკებს, ციტადელებს, კარიბჭეებს, ბასტიონებს, ციხესიმაგრეებს, წყალსაცავებს, ციხე-დარბაზს და დამხმარე შენობებსა და სტრუქტურებს. ისინი შეიცავს ილირიის, ბიზანტიის იმპერიის, ვენეციისა და ავსტრიის სამხედრო არქიტექტურას. ძველ ქალაქთან და მის ბუნებრივ გარემოსთან ერთად, ეს ციხესიმაგრეები შეტანილია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში 1979 წელს სახელწოდებით კოტორის ისტორიულ-კულტურული და ბუნებრივი რეგიონი და წარმოადგენს მონტენეგროში ერთადერთ მსგავს კულტურული მნიშვნელობის მქონე ძეგლს.

კოტორის თავდაცვითი სისტემა 2017 წელს ასევე შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში, როგორც XVI-XVII საუკუნეების ვენეციის თავდაცვითი ნაგებობების ნაწილი.

## ისტორია
წმინდა იოანეს მთის მწვერვალი უკვე გამაგრებული იყო ილირიელების დროს. VI საუკუნეში ბიზანტიის იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა გადააკეთა ციხესიმაგრე. ბიზანტიელების უკანდახევის შემდეგ, მიუხედავად მრავალი შემოსევისა, გარკვეულ დამოუკიდებლობას მიაღწიეს, თუმცა ამას მდგრადი გავლენა არ ჰქონია ციხესიმაგრეებზე. ეს ვიტარება შეიცვალა 1420 წელს, როდესაც მაშინ დამოუკიდებელი კატაროს რესპუბლიკა ვენეციის მმართველობის ქვეშ მოექცა. როგორც ალბანია ვენეტას ნაწილმა, ციხესიმაგრეებმა მიიღეს თავიანთი ამჟამინდელი სტრუქტურა. ამ პერიოდში მოხდა ორი ოსმალური ალყა, 1538-1571 და 1657-1699 წლებში. 1797 წელს ციხესიმაგრეები კამპოფორმიოს ხელშეკრულებით ჰაბსბურგების მონარქიას გადაეცა. 1805 წელს, პრესბურგის ხელშეკრულებით, კოტორი ფრანგული იმპერიის სატელიტ სახელმწიფოს, ნაპოლეონისეულ იტალიის სამეფოს გადაეცა, მაგრამ დიმიტრი სენიავინის მეთაურობით რუსული ჯარების მიერ იყო ოკუპირებული, სანამ ისინი 1807 წელს ტილზიტის ხელშეკრულების შემდეგ არ წავიდნენ. სამი წლის შემდეგ იგი ფრანგული იმპერიის ილირიულ პროვინციებში შევიდა. ციხესიმაგრეებს (მაშინდელი სახელით კატარო) თავს დაესხა ბრიტანელი საზღვაო კაპიტანი უილიამ ჰოსტი თავისი გემით და 38 ზარბაზანით. „არასამხედრო მანევრით“ მან თავისი გემების ზარბაზნები აიტანა ციხესიმაგრის ზემოთ პოზიციებზე ბლოკის და ტაკელაჟის გამოყენებით და დაიწყო დაბომბვა. ვენის კონგრესის შემდეგ კოტორი დაუბრუნდა ავსტრიის იმპერიას. პირველ მსოფლიო ომში დამარცხების შემდეგ ავსტრიელები წავიდნენ და ციხესიმაგრე აღარავის დაუკავებია. მეორე მსოფლიო ომის დროს კოტორი ღერძის ქვეყნების მიერ იყო ოკუპირებული და განთავისუფლდა 1944 წლის 21 ნოემბერს, ეს თარიღი აღნიშნულია ქალაქის კარიბჭის თავზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* UNESCO: Natural and Culturo-Historical Region of Kotor

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მონტენეგროში
კუიატაა

**კუიატაა** — სუბ-არქტიკული სასოფლო-სამეურნეო ლანდშაფტი გრენლანდიის სამხრეთ რეგიონში. ეს არის პირველი ცნობილი მაგალითი სოფლის მეურნეობისა არქტიკაში და უძველესი მტკიცებულება ძველი ნორდიკული კულტურის გავრცელებისა ევროპის ფარგლებს გარეთ. კუიატაის რეგიონში მიაგნეს რა სოფლის მეურნეობისთვის შესაფერის ღრმა ფიორდებს, მათ სწრაფად დააარსეს პატარა ფერმერული დასახლებები, ამ ტერიტორიას კი ეისტრიბიგდი (აღმოსავლეთის დასახლება) უწოდეს.

აყვავების პიკზე, XIII საუკუნეში, ეისტრიბიგდს ჰყავდა საკუთარი ეპისკოპოსი და მოიცავდა 200-300 ფერმას. ამ პერიოდში თულეს ხალხი მიგრირდა გრენლანდიაში და კონტაქტში შევიდა ნორმანებთან. თანაარსებობის ეს პერიოდი შესაძლოა 250 წელი გაგრძელებულიყო. XV საუკუნისთვის ნორმანების სოფლები კუიატააში გაქრა და გრენლანდიაში სოფლის მეურნეობის მცირე ნიშნები მომდევნო რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში აღარ შეინიშნებოდა, 1780-იან წლებამდე, როდესაც ინუიტმა ქალმა, ტუპერნამ და მისმა ნორვეგიელმა მეუღლემ, ანდერს ოლსენმა, დაიწყეს ფერმის მოწყობა იგალიკუში, შუა საუკუნეების ეპისკოპოსის ყოფილ რეზიდენციაში. ეს ტერიტორია მას შემდეგ უწყვეტად მუშავდება.

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები დანიაში
ვალონგოს ნავსადგური

**ვალონგოს ნავსადგური** — ძველი ნავსადგური, რომელიც მდებარეობს რიო-დე-ჟანეიროს პორტის ტერიტორიაზე, ამჟამინდელ კოელო-ე-კასტროსა და საკადურა-კაბრალის ქუჩებს შორის. აშენებულია 1811 წელს. ეს იყო აფრიკელი მონების გადმოსხმისა და ვაჭრობის ადგილი 1831 წლამდე, როდესაც აფრიკაში ბლოკადა დაწესდა, რომელმაც აკრძალა ატლანტიკური მონათვაჭრობა ბრაზილიაში (თუმცა, ბრაზილიის მთავრობა თვალს ხუჭავდა ამ ვაჭრობაზე 1850 წლამდე). 

მისი ფუნქციონირების ოცი წლის განმავლობაში ვალონგოში 500 ათასიდან ერთ მილიონამდე მონა გადმოსხეს. ბრაზილიამ ატლანტიკური ვაჭრობის მეშვეობით დაახლოებით 4,9 მილიონი მონა მიიღო.

1843 წელს ნავმისადგომი განაახლეს პრინცესა ტერეზა კრისტინა ბურბონის გადმოსვლისათვის, რომელიც უნდა გათხოვილიყო იმპერატორ პედრუ II-ზე. ნავმისადგომს მაშინ ეწოდებოდა „Cais da Imperatriz“ (იმპერატრიცას ნავმისადგომი).

1850 წლიდან 1920 წლამდე, ძველი ნავმისადგომის ირგვლივ ტერიტორია გახდა სივრცე, რომელსაც იკავებდნენ შავკანიანი მონები ან გათავისუფლებული ადამიანები სხვადასხვა ერებიდან, ტერიტორიას ეიტორ დოს პრაზერესმა უწოდა „Pequena África“ (პატარა აფრიკა).

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბრაზილიაში
სანსა (ტაძარი)

**სანსა** () — ნებისმიერი კორეული ბუდისტური ტაძრის სახელწოდება, რომელიც მთაზე მდებარეობს. ამ ტაძრებიდან შვიდი აღიარებულია იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლებად. ვინაიდან ქვეყანა ძირითადად მთიანია და ბუდიზმი ღრმად არის ფესვგადგმული მის ისტორიაში, ქვეყანაში მრავალი სანსა გვხვდება.

სიტყვა სანსა შედგება ორი სიტყვისგან, სან და სა, რომლებიც შესაბამისად ნიშნავენ მთას და მონასტერს/ტაძარს.

## იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ტაძრები
## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები სამხრეთ კორეაში
მყარსაწვავიანი რაკეტული ძრავა

**მყარსაწვავიანი რაკეტული ძრავა** (მრძ), *დენთის რაკეტული ძრავა* — მყარი სარაკეტო საწვავით მომუშავე რეაქტიული ძრავა. მრძ-ში მთელ საწვავს მუხტის სახით ათავსებენ წვის კამერაში; ძრავა მუშაობს განუწყვეტლივ, საწვავის მთლიანად დაწვამდე. მრძ-ს უმთავრესად იყენებენ რეაქტიულ არტილერიაში, აგრეთვე კოსმონავტიკაში კოსმოსური საფრენი აპარატების მამუხრუჭებელ ძრავებად და რაკეტა-მატარებლის პირველი საფეხურების ძრავებად. მრძ შედგება კორპუსისა (წვისკამერა) და რეაქტიული საქშენისაგან. ნახევრად ბლანტ მყარ რაკეტულ საწვავს ასხამენ მრძ-ს კორპუსში გამყარების შემდეგ საწვავი მჭიდროდ ეკვრება კედლებს და მათ იცავს ცხელი აირებისაგან ზოგჯერ კამერაში ათავსებენ დაწნეხილ მყარ საწვავს. საწვავს ანთებს მაალებელი მოწყობილობა. მრძ-ს წევას ცვლიან მუხტის წვის ზედაპირის ცვლილებით ან საქშენის კრიზისული ჭრილის ფართობის შეცვლით, წევის მიმართულებას კი — აირის საჭეებით, დეფლექტორით, ძირითადი ძრავას მოქანავე საქშენებით და სხვა; აქტიური უბნის ბოლოში მოცემული სიჩქარის შესანარჩუნებლად ძრავას კამერაში სწრაფად ამცირებენ წნევას, გადახრიან რეაქტიულ ჭავლს და სხვა. 

მრძ-ს წევის დიაპაზონი ნ-ის მეასედი ნაწილებიდან 10-15 მეგნ-მდე აღწევს.

## ლიტერატურა