McDonnell Douglas X-36

**McDonnell Douglas**-ის (მოგვიანებით **Boeing**-ის) **X-36** *Tailless Fighter Agility Research Aircraft* არის ამერიკული სტელს-კლასის შემცირებული მასშტაბის პროტოტიპული სარეაქტივო უპილოტო საჰაერო მანქანა. NASA-სთვის აშენებული და 1997 წელს პირველად ასაფრენი, ის შეიქმნა ტრადიციული კუდური გამართველის გარეშე, რომელიც გვხვდება უმეტეს თვითმფრინავებზე. ეს კონფიგურაცია გამიზნული იყო წონის, წინაღობისა და რადიოლოკაციური ეფექტური ფართობის შესამცირებლად, ასევე გაფრენის დიაპაზონის, მანევრულობისა და სიცოცხლისუნარიანობის გასაზრდელად.

## კონსტრუქცია და განვითარება 
X-36 აგებული იყო შესაძლო საბრძოლო თვითმფრინავის 28%-იანი მასშტაბით და მართვა ხდებოდა პილოტის მიერ — მიწაზე განლაგებული ვირტუალური კაბინიდან, სადაც გამოსახულება გადმოიცემოდა თვითმფრინავის კაბინაში დამონტაჟებული ვიდეოკამერის საშუალებით.

მართვისათვის გამოიყენებოდა ფრთის წინ განლაგებული კანარდი, ასევე გაყოფილი ეილერონები და მიმართულებითი კონტროლისათვის მოწინავე ვექტორული საქშენი. X-36 არასტაბილური იყო ტონაჟისა და ჩაწოლის ღერძებზე, ამიტომ სტაბილურობის უზრუნველსაყოფად გამოიყენებოდა მოწინავე ციფრული fly-by-wire მართვის სისტემა.

1997 წლის 17 მაისს პირველი გაფრენის შემდეგ განხორციელდა 31 წარმატებული სამეცნიერო-კვლევითი გაფრენა. თვითმფრინავი ძალიან კარგად იმართებოდა და გადმოცემის თანახმად, პროგრამამ მიაღწია ან გადააჭარბა ყველა დასახულ მიზანს. McDonnell Douglas-მა Boeing-თან შეერთება 1997 წლის აგვისტოში მოახდინა, საგამოცდო პროგრამის მიმდინარეობის დროს; თვითმფრინავს ზოგჯერ Boeing X-36-ს უწოდებენ.

X-36-ს გააჩნდა მაღალი მანევრულობა, რაც მას საბრძოლო თვითმფრინავად გამოყენებისათვის იდეალურს ხდიდა. მიუხედავად პოტენციური ვარგისიანობისა და უაღრესად წარმატებული საგამოცდო პროგრამისა, 2025 წლის მდგომარეობით არ არსებობს არანაირი ცნობა X-36-ის ან მისგან წარმოებული კონსტრუქციის შემდგომი განვითარების შესახებ.

## შენახვა 
* პირველი X-36 განთავსებულია National Museum of the United States Air Force-ში Wright-Patterson Air Force Base-ზე, დეიტონის მახლობლად, ოჰაიოს შტატი. ის მუზეუმში 2003 წლის 16 ივლისს ჩაბარდა, Boeing Bird of Prey-თან ერთად და გამოფენილია მუზეუმის კვლევა-განვითარების გალერეაში.
* მეორე X-36 გამოფენილია Air Force Test Flight Center Museum-ის გარეთ Edwards Air Force Base-ზე, კალიფორნიაში.

X-36 at the National Museum of the USAF left front view.jpg|X-36 შეერთებული შტატების სამხედრო-საჰაერო ძალების ეროვნულ მუზეუმში
X-36 head-on view at the National Museum of the USAF.jpg|
File:X-36 at the National Museum of the USAF right front view.jpg|

## მახასიათებლები (X-36) 
* სიგრძე: 5.53 მ. (pitot boom-ის ჩათვლით)
* ფრთებს შორის მანძილი: 3.20 მ.
* სიმაღლე: 0.94 მ.
* ცარიელის წონა: 494 კგ.
* მაქსიმალური ასაფრენი წონა: 576 კგ.
* საწვავის მოცულობა: 180 ლბ. (82 კგ.)
* ძრავების რაოდენობა და ტიპი: 1, Williams F112 ტურბოფანური ძრავა
** ძრავის წევა: 700 ლბძ. (3.1 კნ.)
* მაქსიმალური სიჩქარე: 160 კვ. (184 მილ/სთ; 296 კმ/სთ) — საწყისი საფრენი გამოცდის ლიმიტი
** შემდგომი ლიმიტი: 243 კვ. (280 მილ/სთ; 450 კმ/სთ)
* მიახლოების სიჩქარე: 110 კვ. (127 მილ/სთ; 204 კმ/სთ)
* პრაქტიკული ჭერი: 20 500 ფუტი (6 248 მ.)
* გ-ძალის ლიმიტი: +5 გ
* ძრავა/წონის თანაფარდობა: 0.56

## გალერეა 

Hoisting X-36.jpg|თვითმფრინავი ამწით გადაადგილების დროს NASA Dryden Flight Research Center-ში ჩასვლის შემდეგ, 1996 წლის ივლისი
X-36 Remote Cockpit.jpg|დისტანციური კაბინა
X-36 Rogers Dry Lake first flight.jpg|Dryden-ის ტექნიკოსი ამზადებს X-36-ს პირველი გაფრენისათვის
Takeoff of X-36 first flight.jpg|პირველი გაფრენა, 1997 წლის 17 მაისი
Vuelox36nasa.jpg|ფრენისას, 1997 წლის ივნისი

## სქოლიო 
## გარე ბმულები 
* NASA fact sheet on the X-36 Tailless Fighter Agility Research Aircraft 
* "X-36 Proving Its Agility In Flight Testing". Boeing, 1997.
* *Boeing X-36 (1997): Tailless Agility* Aviation Week & Space Technology

X-36, McDonnell Douglas
X-36
კატეგორია:1997 წელს პირველად ასაფრენი თვითმფრინავები
კატეგორია:საშუალოფრთიანი თვითმფრინავები
კატეგორია:ერთძრავიანი სარეაქტივო თვითმფრინავები
კატეგორია:ორგანზომილებიანი thrust vectoring-ის თვითმფრინავები
კატეგორია:მოზიდვადი სამრგოლიანი დასაჯდომი საჩარჩო სისტემის მქონე თვითმფრინავები