open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გერდ მიულერი

**გერჰარდ "გერდ" მიულერი** *(გერმ. Gerhard „Gerd“ Müller*; დ. 3 ნოემბერი 1945, ნერდლინგენი, გერმანია — გ. 15 აგვისტო, 2021) — გერმანელი სპორტსმენი; „მიუნხენის ბაიერნის“ და გერმანიის ნაკრების ყოფილი ფეხბურთელი. ლეგენდარული გოლეადორი; "ერის ბომბარდირი" *(გერმ. Bomber der Nation)*. მიულერმა 68 გოლი გაიტანა 62 სანაკრებო შეხვედრაში რაც საუკეთესო შედეგია. 1999 წელს Placar-ის ვერსიით XX საუკუნის 100 საუკეთესო ფეხბურთელს შორის 34-ე ადგილზე დასახელდა.

## კარიერა 
### საკლუბო კარიერა 
კარიერას მშობლიური ქალაქის საფეხბურთო კლუბ 1861 ნერდლინგენში იწყებს. 1964 წლიდან მიუნხენის ბაიერნის რიგებშია. ამ კლუბთან ერთად მიულერი ფაქტობრივად ყველა — ეროვნული თუ საერთაშორისო საფეხბურთო ტურნირის გამარჯვებული ხდება. მისი, როგორც გამორჩეულად შედეგიანი ბომბარდირის უნიკალური მიღწევების გამო აღიარებულია ყველა დროის ერთ-ერთ უდიდეს გერმანელ ფებურთელად.

### სანაკრებო კარიერა 
დასავლეთ გერმანიის ეროვნული გუნდის სახელით გერდ მიულერმა 62 შეხვედრაში დაიცვა თავისი ქვეყნის ღირსება და 68-ჯერ აიღო მეტოქეთა კარი.

## მიღწევები 
### საკლუბო 
#### ეროვნული ჩემპიონატები 
;  ბაიერნი 
; ბუნდესლიგა
* ჩემპიონი (4): 1968–69, 1971–72, 1972–73, 1973–74
; გერმანიის თასი
* თასის მფლობელი (4): 1965–66, 1966–67, 1968–69, 1970–71

#### საერთაშორისო ტურნირები 
;  ბაიერნი
; თასების მფლობელთა თასი 
* თასის მფლობელი: 1966–67
; ევროპის ჩემპიონთა თასი 
* თასის მფლობელი (3): 1973–74, 1974–75, 1975–76
; საკონტინენტთაშორისო თასი 
* თასის მფლობელი: 1976

### სანაკრებო 
;  გერმანია
* ევროპის ჩემპიონი: 1972
* მსოფლიო ჩემპიონი: 1974

### ინდივიდუალური 
* გერმანიის წლის ფეხბურთელი (2): 1967, 1969
* ევროპის ოქროს ბურთის მფლობელი: 1970 
* ევროპის ოქროს ბუცის მფლობელი: 1970 
* 1970 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის ოქროს ბუცის მფლობელი: 1970 
* 1972 წლის ევროპის ჩემპიონატის საუკეთესო ბომბარდირი: 1972
* 1972 წლის ევროპის ჩემპიონატის სიმბოლური ნაკრების წევრი: 1972
* ევროპის ჩემპიონთა თასის საუკეთესო ბომბარდირი (4): 1973, 1974, 1975, 1977
* ბუნდესლიგის საუკეთესო ბომბარდირი (7): 1967, 1969, 1970, 1972, 1973, 1974, 1978
* ფიფა-ს ასეული (FIFA 100): 2004

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
*  
*  
*  
*  
*  
*  

## რესურსები ინტერნეტში
* გერდ მიულერი  — ფიფას ჩანაწერი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2021
კატეგორია:გერმანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ბუნდესლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:მიუნხენის ბაიერნის ფეხბურთელები
კატეგორია:გერმანიის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:1970 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:1974 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:ოქროს ბურთის მფლობელები
კატეგორია:ფიფას 100-ეული
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ფეხბურთში
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:1972 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირები
გლისანდო

**გლისანდო** (*იტალ.* glissando, *ფრანგ.* glisser - სრიალი), მუსიკალური ნაწარმოების შესრულების განსაკუთრებული ხერხი; შემსრულებელი ასრიალებს თითს არფის ან სხვა ხემიანი საკრავის სიმებზე, ფორტეპიანოზე (ერთი ან რამდენიმე თითის ფრჩილს თეთრ კლავიშებზე). ტრომბონზე წარმოიშობა კულისის მოძრაობით. გლისანდო იძლევა კოლორიტულ ბგერით ეფექტს.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 188, თბ., 1978

კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
1856

## მოვლენები 
* 30 მარტი : ხელი მოეწერა პარიზის ხელშეკრულებას. ყირიმის ომი დასრულდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 21 თებერვალი  : ჰენდრიკ პეტრუს ბერლაგე — ჰოლანდიელი არქიტექტორი  (გ. 1934)

### მარტი 
* 9 მარტი : ედი ფოი — ამერიკელი მსახიობი  (გ. 1928)
* 17 მარტი : მიხეილ ვრუბელი — რუსი მხატვარი  (გ. 1910)

### აპრილი 
* 24 აპრილი : პეტენი, ანრი ფილიპ - ფრანგი სამხედრო მოღვაწე
### მაისი 
* 6 მაისი : ფროიდი, ზიგმუნდ - ავსტრიელი ფსიქიატრი და ფსიქოლოგი (გ.1939)
### ივნისი 
* 3 ივნისი : ბარნოვი, ვასილ - ქართველი მწერალი
* 22 ივნისი : ჰენრი რაიდერ ჰაგარდი - ინგლისელი მწერალი
### ივლისი 
* 26 ივლისი : შოუ, ჯორჯ ბერნარდ - ირლანდიელი მწერალი (გ.1950)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 2 სექტემბერი : ჰარა ტაკასი - იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1921)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 28 დეკემბერი : უილსონი, ვუდრო - აშშ-ის 28-ე პრეზიდენტი (1913 - 1921)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 17 თებერვალი : ჰაინე, ჰაინრიხ - გერმანელი პოეტი და კრიტიკოსი (დ.1797)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 9 ივლისი : ავოგადრო, ამედეო - იტალიელი მეცნიერი (დ.1776)
* 29 ივლისი : ჰავლიჩეკ-ბოროვსკი, კარელ - ჩეხი პოეტი, პუბლიცისტი (დ.1821)
* 29 ივლისი : შუმანი, რობერტ - გერმანელი კომპოზიტორი (დ.1810)
* 30 ივლისი : ბარათაშვილი, მიხეილ - ქართველი ისტორიკოსი
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 23 ნოემბერი : ჰამერ-პურგშტალი, იოზეფ ფონ - ავსტრიელი აღმოსავლეთმცოდნე და დიპლომატი (დ.1774)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1858

## მოვლენები 
* 29 ივლისი : იაპონიამ და აშშ-მა ხელი მოაწერეს სავაჭრო ხელშეკრულებას.
* 18 ნოემბერი - იმპერატორ ალექსანდრეს მეორის ბრძანებულებით, დამტკიცებულ იქნა დებულება "სანავსადგურო ქალაქ ფოთის დასახლებისა და მმართველობის შესახებ"

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 5 თებერვალი : ეკატერინე (კეკე) გიორგის ასული გელაძე–ჯუღაშვილი — იოსებ სტალინის დედა.  (გ. 1937)

### მარტი 
* 1 მარტი : გეორგ ზიმელი — გერმანელი სოციოლოგი, ფილოსოფოსი   (გ. 1918)
* 10 მარტი : კოკიჩი მიკიმოტო — იაპონელი მეწარმე.  (გ. 1954)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 16 ივნისი : გუსტავ V - შვედეთის მეფე (გ. 1950)
### ივლისი 
* 22 ივლისი : ჰეკი, ფილიპ - გერმანელი იურისტი (გ. 1943)
### აგვისტო 
* 27 აგვისტო : პეანო, ჯუზეპე - იტალიელი მათემატიკოსი (გ. 1932)
### სექტემბერი 
* სექტემბერი : თამარაშვილი, მიხეილ - ქართველი თეოლოგი, საზოგადო მოღვაწე (გ. 1911)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 20 ნოემბერი : ლაგერლეფი, სელმა - შვედი მწერალი (გ. 1940)
### დეკემბერი 
* 21 დეკემბერი : პუჩინი, ჯაკომო - იტალიელი კომპოზიტორი (გ. 1924)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 12 ოქტომბერი : ანდო ჰიროსიგე - იაპონელი მხატვარი (დ.1797)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ლარგეტო

**ლარგეტო** (*იტალ.* larghetto,  კნინობითი ლარგოდან) აღნიშნავს ზომიერად ნელ ტემპს, რომელიც უახლოვდება ანდანტეს. XVIII საუკუნის დასაწყისიდან იხმარება აგრეთვე ადაჯიოზე ნელი ტემპის აღსანიშნავად .
## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
1857

## მოვლენები 
* 3 მარტი : საფრანგეთმა და დიდმა ბრიტანეთმა ომი გამოუცხადეს ჩინეთს.
* 10 მაისი : დაიწყო ინდოელთა აჯანყება ბრიტანეთის წინააღმდეგ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი  :  ამანულაჰ მირზა ყაჯარი   — სპარსეთის ყაჯარების დინასტიის პრინცი  (გ. 1937)
* 23 იანვარი  : ანდრია მოხოროვიჩიჩი — ხორვატი გეოფიზიკოსი და სეისმოლოგი.  (გ. 1936)

### თებერვალი 
* 21 თებერვალი : ლუსიენ გალუა — ფრანგი გეოგრაფი.  (გ. 1941)
* 21 თებერვალი : ავქსენტი ცაგარელი — ქართველი დრამატურგი და მსახიობი.  (გ. 1902)
* 22 თებერვალი : ჰაინრიხ რუდოლფ ჰერცი — გერმანელი ფიზიკოსი (გ. 1894)
* 28 თებერვალი :ლადო ალექსი-მესხიშვილი —  ქართველი მსახიობი და რეჟისორი.  (გ. 1920)

### მარტი 
* 8 მარტი : რუჯერო ლეონკავალო —  იტალიელი კომპოზიტორი (გ. 1919)
* 11 მარტი : ანდრია ღულაძე — ქართველი პედაგოგი, ჟურნალისტი, საზოგადო მოღვაწე.  (გ. 1920)

### აპრილი 
### მაისი 
* 31 მაისი : პიუს XI - რომის პაპი (გ.1939)
### ივნისი 
* 2 ივნისი : ელგარი, ედუარდ – ინგლისელი კომპოზიტორი (გ.1934)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 26 ნოემბერი : სოსიური, ფერდინან დე - შვეიცარიელი ენათმეცნიერი (გ.1913)
* 28 ნოემბერი : ალფონსო XII - ესპანეთის მეფე (გ.1885)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 24 იანვარი : გულისაშვილი, ზაქარია - ქართველი მწერალი და პუბლიცისტი
### თებერვალი 
* 15 თებერვალი : გლინკა, მიხაილ - რუსი კომპოზიტორი (დ. 1804)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 2 მაისი : მიუსე, ალფრედ დე - ფრანგი პოეტი (დ. 1810)
* 23 მაისი : კოში, ოგიუსტენ ლუი - ფრანგი მათემატიკოსი (დ. 1789)
### ივნისი 
* 28 ივნისი : ჭავჭავაძე, ნინო - ალექსანდრე ჭავჭავაძის ქალიშვილი, ალექსანდრე გრიბოედოვის მეუღლე (დ. 1812)
### ივლისი 
* 15 ივლისი : ცერნი, კარლ - ავსტრიელი კომპოზიტორი (დ. 1791)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1855

## მოვლენები 
* 17 აპრილი : პრინც-ედუარდის კუნძულები შეუერთდა კანადის კონფედერაციას.
* 11 სექტემბერი : ბრიტანეთის ჯარებმა აიღეს სევასტოპოლი.
* სექტემბერი-ოქტომბერი : აჭარაში, გურიაში, სამეგრელოსა და აფხაზეთში თურქებმა ომერ-ფაშას საერთო სარდლობით ჯარები გადმოასხა.
* ნოემბერი : რუსეთის ჯარებმა ყარსი აიღეს.
* მიხეილ შერვაშიძე სოხუმში დაბრუნდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 16 იანვარი  :  ელეონორა მარქსი      — ინგლისისა და საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე.  (გ. 1898)
* 23 იანვარი  : ჯონ ბრაუნინგი — ცეცხლსასროლი იარაღების ამერიკელი დიზაინერი   (გ. 1926)
* 25 იანვარი  : ედუარდ მეიერი — გერმანელი ისტორიკოსი, ეგვიპტოლოგი, აღმოსავლეთმცოდნე.  (გ. 1930)

### თებერვალი 
* 14 თებერვალი  : ვსევოლოდ გარშინი — რუსი მწერალი  (გ. 1888)

### მარტი 
* 15 მარტი  : ვასილ ყიფიანი — ქართველი პედაგოგი  (გ. 1936)

### აპრილი 
### მაისი 
* 12 მაისი : ერმეს და ფონსეკა – ბრაზილიის პრეზიდენტი (გ. 1923)
* 21 მაისი : ვერჰარნი, ემილ - ბელგიელი პოეტი და დრამატურგი
### ივნისი 
* 25 ივნისი : ანდრონიკაშვილი, იოსებ - ქართველი ინჟინერი და საზოგადო მოღვაწე
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 10 ნოემბერი : კირიონ II - სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი 1917-1918 (გ.1918)
### დეკემბერი 
* 30 დეკემბერი : ჰარტი, ჰაინრიხ - გერმანელი მწერალი (გ.1906)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*26 იანვარი : ჟერარ დე ნერვალი — ფრანგი მწერალი და პოეტი (დ. 1808)
### თებერვალი 
*23 თებერვალი : კარლ ფრიდრიხ გაუსი — გერმანელი მათემატიკოსი (დ. 1777)
### მარტი 
*2 მარტი : ნიკოლოზ I — პოლონეთის ბოლო გვირგვინნაკურთხი მეფე და რუსეთის იმპერატორი (დ. 1796)
*31 მარტი : შარლოტ ბრონტე — ინგლისელი მწერალი (დ. 1816)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*7 აგვისტო : მარიანო არისტა — მექსიკის პრეზიდენტი 1851-1853 (დ. 1802)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*26 ნოემბერი : ადამ მიცკევიჩი — პოლონელი პოეტი (დ. 1798)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1852

## მოვლენები 
### მარტი
* 7 მარტი : გიორგი ერისთავის რედაქტორობით გამოვიდა ჟურნალ "ცისკარის" პირველი ნომერი.
### დეკემბერი
* 2 დეკემბერი : ნაპოლეონ III საფრანგეთის იმპერატორად გამოცხადდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 2 იანვარი   : აბდულჰაქ ჰამიდ თარჰანი — თურქი მწერალი  (გ. 1937)
* 11 იანვარი : კონსტანტინ ფერენბახი   — გერმანელი პოლიტიკოსი.  (გ. 1926)
* 12 იანვარი  : ჟოზეფ ჟაკ სეზერ ჟოფრი  — საფრანგეთის მარშალი.  (გ. 1931)
* 24 იანვარი : ვიქტორ ადლერი — ავსტრიის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი.  (გ. 1918)
* 24 იანვარი  : თამარ ჭავჭავაძე — ქართველი საზოგადო მოღვაწე.   (გ. 1933)

### თებერვალი 
* 19 თებერვალი : ნიკო ლომოური — ქართველი მწერალი  (გ. 1915)
* 24 თებერვალი :  ჯორჯ მური — ირლანდიელი მწერალი.  (გ. 1933)

### მარტი 
* 16 მარტი  : სესარ ვალიეხო — პერუელი პოეტი, მეამბოხე და ნოვატორი.  (გ. 1938)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 25 ივნისი : გაუდი, ანტონიო - კატალონიელი არქიტექტორი (გ.1926)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 3 ნოემბერი : მუცუჰიტო - იაპონიის 122-ე იმპერატორი (გ.1912)
### დეკემბერი 
* 14 დეკემბერი : ბენაშვილი, ანდრია - ქართველი პედაგოგი, გრამატიკოსი, მუსიკათმცოდნე
* 28 დეკემბერი : ჯაბადარი, ივანე - ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი (გ.1913)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 6 იანვარი : ბრაილი, ლუი - ფრანგი პედაგოგი (დ.1809)
### თებერვალი 
### მარტი 
* 4 მარტი : გოგოლი, ნიკოლაი - რუსი მწერალი (დ.1809)
### აპრილი 
### მაისი 
* 5 მაისი : ჰაჯი-მურატი - ჩრდილოკავკასიის მთიელთა გამათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილე, ავარიის სახანოს ერთ-ერთი მმართველი
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1854

## მოვლენები 
* 27 თებერვალი : ბრიტანეთმა რუსეთს წაუყენა ულტიმატუმი მოლდავეთისა და ვალახეთისაგან ჯარების გამოყვანის მოთხოვნით.
* 28 თებერვალი : დაარსდა აშშ-ის რესპუბლიკური პარტია.
* 27 მარტი : ყირიმის ომი - ბრიტანეთმა ომი გამოუცხადა რუსეთს.
* 28 მარტი : ყირიმის ომი - საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა რუსეთს.
* 20 მაისი : ბრძოლა ნიგოითთან, ქართველთა ჯარი ამარცხებს ოსმალებს.
* 13 ივლისი : ეგვიპტის ფაშა აბას I მოკლულ იქნა.
* ზაფხული : რუსეთის ჯარებმა და ქართველმა მოხალისეებმა მდ. ჩოლოყზე დაამარცხეს თურქები.

## დაიბადნენ 
### იანვარი
* 1 იანვარი :  ჯეიმზ ფრეიზერი  — ინგლისელი ანთროპოლოგი  (გ. 1941)

### თებერვალი
* 8 თებერვალი : გიორგი თუმანიშვილი — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პუბლიცისტი (გ. 1920)
* 8 თებერვალი : ივანე მაჩაბელი— ქართველი მწერალი და  პუბლიცისტი.  (გ. 1898)
*12 თებერვალი: სტეფან სტამბოლოვი   — ბულგარელი რევოლუციონერი, პოლიტიკური მოღვაწე, პოეტი და მწერალი (გ. 1895)

### მარტი
* 5 მარტი  : რუთ ბელვილი — ლონდონელი ბიზნესმენი ქალი.   (გ. 1943)
* 13 მარტი  : ადოლფ ნურენი — შვედი ლინგვისტი  (გ. 1925)
* 14 მარტი : ტომას მარშალი — ამერიკელი პოლიტიკოსი  (გ. 1925)
* 15 მარტი  : ემილ ადოლფ ბერინგი — გერმანელი ბაქტერიოლოგი.  (გ. 1917)

### აპრილი
### მაისი
* 2 მაისი : ჟორდანია, თევდორე — ქართველი ისტორიკოსი, პედაგოგი
### ივნისი
### ივლისი
* 3 ივლისი : იანაჩეკი, ლეოშ — ჩეხი კომპოზიტორი (გ.1928) 
* 8 ივლისი : ოტო კრიუმელი — გერმანელი გეოგრაფი
* 25 ივლისი : კეზელი, დავით — ქართველი მწერალი (გ.1907)
### აგვისტო
### სექტემბერი
### ოქტომბერი
* 16 ოქტომბერი : უაილდი, ოსკარ — ირლანდიელი მწერალი (გ.1900)
* 20 ოქტომბერი : რემბო, არტურ — ფრანგი პოეტი (გ.1891)
### ნოემბერი
* 21 ნოემბერი : ბენედიქტე XV — რომის პაპი (გ.1922)
### დეკემბერი
### თარიღი უცნობია 
### თარიღი უცნობია
* ბოსლეველი, ესტატე — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი (გ.1885)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 7 ივლისი : ომი, გეორგ - გერმანელი ფიზიკოსი (დ.1787)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
არფა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **არფა** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* არფა — უძველესი მუსიკალური საკრავი
* არფა — მდინარე სომხეთსა და ნახჭევანში
დინამიკა

ტერმინით **„დინამიკა“** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

*დინამიკა — მუსიკაში ხმის სიძლიერესთან დაკავშირებულ მოვლენათა ერთობლიობა
*დინამიკა — მექანიკის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის მატერიალურ სხეულთა მოძრაობას მათზე მოდებული ძალების ზეგავლენით
დინამიკა (მუსიკა)

**დინამიკა** მუსიკაში — ხმის სიძლიერესთან დაკავშირებულ მოვლენათა ერთობლიობა. ჟღერის სიძლიერის ძირითადი გრადაციები: piano  (ნოტებში შემოკლებით — p) — წყნარად, სუსტად და forte (f) — ხმამაღლა, ძლიერად. piano-დან იწარმოება (შესუსტებისკენ) pianissimo (pp) — ძალიან წყნარად.  piano-pianissimo (ppp) — მეტისმეტად წყნარად და ა.შ. (ppppp-მდე). forte-დან იწარმოება: (ხმის გაძლიერებისაკენ) — fortissimo (ff) — ძალიან ხმამაღლა, forte-fortissimo (fff) — მეტისმეტად ხმახმაღლა  და ა. შ.(fffff-მდე). იხმარება აგრეთვე აღნიშვნები mezo piano (mp) — ზომიერად წყნარი და mezzo forte (mf) — ზომიერად ძლიერი. ბგერის თანდათანობით გაძლიერებას ეწოდება crescendo (cresc. გრაფიკული ნიშანი ****). დინამიკის გრადაციები და მისი აღნიშვნები მუსიკაში შეფარდებითი ხასიათისაა, ხმის სიძლიერის აბსოლ. სიდიდე დაკავშირებულია მრავალ ფაქტორთან (ინსტრუმენტის ტიპი, ანსამბლური შესრულებისას — პარტიათა რაოდენობა, თითოეული პარტიის შემსრულებელთა რიცხვი, დარბაზის აკუსტიკური თვისებები და სხვ.). ხმის სიძლიერის აბსოლუტური სიდიდე გამოიხატება ფონებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ნოტაცია
1853

## მოვლენები 
* 31 მარტს კავკასიის კომიტეტს გამოაქვს დადგენილება ფოთის ნავსადგურის შესახებ, რომელსაც სამი დღის შემდეგ იმპერატორი ალექსანდრე ამტკიცებს.
* 2 ივლისი : რუსეთის ჯარები ოსმალეთის ტერიტორიაში შეიჭრნენ.
* 4 ოქტომბერი : ქ. ბუქარესტის მახლობლად ოსმალეთის ჯარი თავს დაესხა რუსებს. დაიწყო ყირიმის ომი.
* ოქტომბერი : თურქები თავს დაესხმნენ შეკვეთილის ციხე-სიმაგრეს

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი :სტეფანე (კარბელაშვილი)   — ქართველი საეკლესიო და საზოგადო მოღვაწე.  (გ. 1936)
* 9 იანვარი : ჰენინგ ფონ ჰოლცენდორფი — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე (გ.1919)
* 16 იანვარი : ანდრე მიშელენი — ფრანგი ბიზნესმენი (გ.1931)
* 28 იანვარი : ხოსე მარტი — კუბის ეროვნული გმირი (გ.1895)

### თებერვალი 
* 8 თებერვალი  : ზაქარია ჭიჭინაძე — ქართველი საზოგადო მოღვაწე  (გ. 1931)

### მარტი 
* 14 მარტი : ფერდინანდ ჰოდლერი — შვეიცარიელი ფერმწერი. (გ. 1918)
* 30 მარტი : ვინსენტ ვან გოგი — ჰოლანდიელი მხატვარი (გ. 1890)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 5 ივლისი : როდსი, სესილ - ინგლისელი პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1902)
* 18 ივლისი : ლორენცი, ჰენდრიკ - გერმანელი ფიზიკოსი (გ.1928)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 16 ნოემბერი : ალხაზიშვილი, ილია - ქართველი მწერალი, მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 17 მარტი : კრისტიან დოპლერი - ავსტრიელი მათემატიკოსი (დ.1803)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 15 ნოემბერი : მარია II - პორტუგალიის დედოფალი.
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1850

## მოვლენები 
* 2 იანვარი : გიორგი ერისთავის ხელმძღვანელობით დაარსდა ქართული თეატრი. პირველი წარმოდგენა გაიმართა თბილისის გიმნაზიის შენობაში, დაიდგა „მიხეილ და ქრისტინე“ ფრანგულ ენაზე და გ. ერისთავის „გაყრა“ ქართულად. წარმოდგენას ესწრებოდა მიხეილ ვორონცოვი.
* 27 ივლისი : დაარსდა კავკასიის განყოფილება (რუსეთის გეოგრაფიული საზოგადოება), ერთ-ერთი უძველესი გეოგრაფიული სამეცნიერო ორგანიზაცია. 
* 9 სექტემბერი : კალიფორნია გახდა აშშ 31-ე შტატი.
* 1 ოქტომბერი : დაფუძნდა სიდნეის უნივერსიტეტი, უძველესი ავსტრალიაში.
* თანამედროვე აკუსტიკური გიტარა შეიქმნა ესპანეთში.
* გაიხსნა ქუთაისის გიმნაზია

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 21 იანვარი  : ივანე მუშკეტოვი — რუსი გეოგრაფი და გეოლოგი.   (გ. 1902)
* 24 იანვარი : ჰერმან ებინგჰაუსი — გამოჩენილი გერმანელი ფსიქოლოგი.  (გ. 1909)
* 29 იანვარი : ებინიზერ ჰაუარდი — ინგლისელი ქალაქთმშენებლობის თეორიტიკოსი და სოციოლოგი (გ. 1928)

### თებერვალი 
* 12 თებერვალი : უილიამ მორის დეივისი — ამერიკელი გეოგრაფი და გეოლოგი.  (გ. 1934)
* 13 თებერვალი : იოსებ ბაქრაძე — ქართველი პოეტი, პუბლიცისტი, მთარგმნელი  (გ. 1904)

### მარტი 
* 7 მარტი : ტომაშ გარიგ მასარიკი — ჩეხოსლოვაკიის პირველი პრეზიდენტი (1918–1935)  (გ. 1937)

### აპრილი 
* 12 აპრილი : გოლიცინი, ნიკოლაი — რუსეთის პრემიერ-მინისტრი 1917 (გ.1925)
### მაისი 
* 18 მაისი : ჰევისაიდი, ოლივერ — ინგლისელი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი
### ივნისი 
### ივლისი 
* 1 ივლისი : დავითაშვილი, იოსებ — ქართველი პოეტი (გ.1887)

### აგვისტო 
* 5 აგვისტო : მოპასანი, გი დე — ფრანგი მწერალი (გ.1893)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 3 ნოემბერი : გივიშვილი, დავით — ძველი თბილისის ქალაქური პოეზიის წარმომადგენელი (გ.1916)

### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 31 მარტი : ჯუსტი, ჯუზეპე — იტალიელი პოეტი (დ.1809)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 9 ივლისი : ტეილორი, ზაქარი — აშშ-ის მე-12 პრეზიდენტი (დ.1784)

### აგვისტო 
* 18 აგვისტო : ბალზაკი, ონორე დე — ფრანგი მწერალი (დ.1799)
* 26 აგვისტო : ლუი-ფილიპი — საფრანგეთის მეფე

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1859

## მოვლენები 

1854 | 1855 | 1856 | 1857 | 1858 | **1859** | 1860 | 1861 | 1862 | 1863 | 1864

## მოვლენები 
* 1 იანვარი - ფოთი გამოცხადდა საპორტო ქალაქად და იწყება სამუშაოები ნავსადგურის შიდა აუზის შესაქმნელად.
* 21 მაისი : ლონდონში „ბიგ ბენის“ საათი ამუშავდა.
* 24 ივნისი : სოლფერინოს ბრძოლა — სარდინიის სამეფოსა და საფრანგეთის ჯარებმა დაამარცხეს ავსტრია.
* 24 ნოემბერი : დიდ ბრიტანეთში გამოიცა ჩ. დარვინის „სახეობათა წარმოშობა“ (The Origin of Species).

## დაიბადნენ 
### იანვარი
* 27 იანვარი : ვილჰელმ II —   პრუსიის მეფე (1888–1918) (გ. 1941)

### თებერვალი
* 17 თებერვალი : ეგნატე ნინოშვილი — ქართველი მწერალი  (გ. 1894)
* 19 თებერვალი  : სვანტე არენიუსი — შვედი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი.  (გ. 1927)

### მარტი
* 2 მარტი : შოლომ-ალეიხემი — ებრაელი მწერალი (გ. 1916)
* 8 მარტი  : კენეთ გრემი — ინგლისელი მწერალი (გ. 1932)
* 16 მარტი : ალექსანდრე პოპოვი — რუსი ფიზიკოსი  (გ. 1906)

### აპრილი
* 8 აპრილი : ედმუნდ ჰუსერლი — გერმანელი ფილოსოფოს-იდეალისტი (გ. 1938)
* 9 აპრილი : იულიუს ჰარტი — გერმანელი მწერალი (გ. 1930)
### მაისი
* 2 მაისი : ჯერომ ჯერომი  — ინგლისელი მწერალი (გ. 1927)
* 15 მაისი : პიერ კიური — ფრანგი ფიზიკოსი (გ. 1906)
* 22 მაისი : ართურ კონან დოილი  — ინგლისელი მწერალი (გ. 1930)
* 26 მაისი : ილია ბახტაძე  —  ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი (გ. 1900)
### ივნისი
### ივლისი
### აგვისტო
* 4 აგვისტო : კნუტ ჰამსუნი — ნორვეგიელი მწერალი (გ. 1952)
### სექტემბერი
### ოქტომბერი
* 18 ოქტომბერი : ანრი ბერგსონი  — ფრანგი ფილოსოფოსი (გ. 1941)
### ნოემბერი
* 19 ნოემბერი : მიხეილ იპოლიტოვ-ივანოვი  — რუსი კომპოზიტორი (გ. 1935)
### დეკემბერი
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 6 მაისი : ჰუმბოლდტი, ალექსანდერ - გერმანელი ბუნებისმეტყველი და მოგზაური (დ. 1769)
### ივნისი 
### ივლისი 
* 8 ივლისი : ოსკარ I - შვედეთისა და ნორვეგიის მეფე (დ. 1799)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ბემოლი (მუსიკა)

thumb
**ბემოლი** (), ნიშანი **\flat** , რომელიც მიუთითებს მუსიკალური ბგერის სიმაღლის ნახევარი ტონით დადაბლებას (ალტერაცია).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მუსიკალური ნოტაცია
ბეკარი (მუსიკა)

**ბეკარი** () — მუსიკალური ნიშანი \natural, რომელიც აუქმებს ბგერის ამა თუ იმ საფეხურის ალტერაციას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ნოტაცია
დიეზი (მუსიკა)

thumb|Cis
**დიეზი** (;  „ნახევარტონი“) — მუსიკალური ნიშანი \sharp, რომელიც მიუთითებს ბგერის სიმაღლის ნახევარტონით ამაღლებას.
## იხილეთ აგრეთვე
*ალტერაცია
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 543, თბ., 1978

კატეგორია:მუსიკალური ნოტაცია
ალტერაცია (მუსიკა)

**ალტერაცია** მუსიკაში — კილოს საფეხურების ან ბგერათრიგის ძირითადი საფეხურების სიმაღლის შეცვლა ნახევარი ან მთელი ტონით. ალტერაციის ნიშნებია \sharp (დიეზი) - ნახევარტონით ამაღლება, \flat (ბემოლი) - ნახევარტონით დადაბლება, \sharp\sharp (დუბლდიეზი)- მთელი ტონით ამაღლება და \flat\flat (დუბლბემოლი) - მთელი ტონით დადაბლება.

\natural (ბეკარი) ალტერაციის გაუქმების ნიშანია და კილოს საფეხურის ბუნებრივ სიმაღლეზე დაბრუნებას მიუთითებს. გარკვეული ტონალობის ალტერაციის ნიშნები დაისმის გასაღებთან და ძალაშია ოქტავისათვის ნაწარმოების დამთავრებამდე ან ნიშნების შეცვლამდე (ე. წ. გასაღების ნიშნები), ხოლო ქრომატიზმის შედეგად წარმოშობილი ალტერაციის ნიშნები (ე. წ. შემთხვევითი ნიშნები ) დაისმის სათანადო ნოტის წინ და ძალაშია მხოლოდ მოცემული ოქტავისთვის ტაქტის ბოლომდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკის თეორია
კატეგორია:ქრომატიზმი
მეტრონომი

thumbnail|right|მექანიკური მეტრონომი
**მეტრონომი** ( და ) — მუსიკალური ტემპის სიჩქარის გასაზომი ხელსაწყო. მეტრონომის ტიპის ხელსაწყოების შექმნა დაიწყო XVII საუკუნეში. თანამედროვე მეტრონომის (გააუმჯობესა ავსტრიელმა ოსტატმა ი. მელცელმა, 1816) აქვს პირამიდის ფორმის ხის კორპუსი, რომელზეც არის დანაყოფებიანი ხის სკალა, საათის ხრახნილი მექანიზმი და ქანქარა პატარა მოძრავი ტვირთით. ქანქარის რხევა თანაზომიერი კაკუნით აღინიშნება. ქანქარის რხევის რაოდენობა (რიცხვი) დროის ერთეულში დამოკიდებულია ტვირთის მდებარეობაზე. მეტრონომის ასაწყობად საჭიროა ტვირთის დაყენება სკალაზე საჭირო ციფრის პირდაპირ. მელცელს მეტრონომით ტემპი ნოტებში პირობითად აღინიშნება MM-ით (ნაწარმოების დასაწყისში ან შუაში). გამოიყენება აგრეთვე ფიზკულტურული ვარჯიშის, ლაბორატორიული სამუშაოების და სხვა დროს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ტემპი
კატეგორია:მუსიკალური ხელსაწყოები
1851

## მოვლენები 
* 15 მაისი : რამა IV ტაილანდის მეფის ტახტზე ავიდა.
* 18 სექტემბერი : აშშ-ში დაფუძნდა გაზეთი "The New York Times".

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 19 იანვარი  :  ივანე დუმბაძე  — რუსეთის არმიის გენერალი  (გ. 1916)
* 25 იანვარი : არნე გარბორგი — ნორვეგიელი მწერალი.  (გ. 1924)

### თებერვალი 
* 4 თებერვალი : სერგეი ნიკიტინი — რუსი გეოლოგი  (გ. 1909)

### მარტი 
* 4 მარტი : ალექსანდროს პაპადიამანტისი — ბერძენი მწერალი. (გ. 1911)
* 5 მარტი : ვახლავ ბროზიკი  — ჩეხი მხატვარი.  (გ. 1901)
* 19 მარტი  : როკე საენს პენია — არგენტინელი პოლიტიკოსი  (გ. 1914)
* 20 მარტი : ისმაილ გასპრინსკი — ყირიმელი თათარი ინტელექტუალი, განმანათლებელი, მწერალი და პოლიტიკოსი. (გ. 1914)

### აპრილი 
### მაისი 
* 7 მაისი : ჰარნაკი, ადოლფ - გერმანელი თეოლოგი (გ.1930)
### ივნისი 
* 24 ივნისი : ჯაბადარი, ალექსანდრე - ქართველი საზოგადო მოღვაწე (გ.1933)
### ივლისი 
* 8 ივლისი : ევანზი, ართურ - ინგლისელი არქეოლოგი (გ.1941)
### აგვისტო 
* 3 აგვისტო : ავალიშვილ-ხერხეულიძე, ბაბო - ქართველი მსახიობი
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 2 ოქტომბერი : ფოში, ფერდინან - ფრანგი სამხედრო მოღვაწე
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 18 თებერვალი : იაკობი, კარლ გუსტავ იაკობ - გერმანელი მათემატიკოსი (დ.1804)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 10 ივლისი : დაგერი, ლუი - ფრანგი გამომგონებელი (დ.1787)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
საბა (კათოლიკოსი)

**საბა** —  ქართლის კათოლიკოსი დაახლოებით V საუკუნის ბოლოს, VI საუკუნის დასაწყისში. ისტორიკოს ჯუანშერის ცნობით, იგი პირველი ქართველი კათოლიკოსი იყო (მანამდე კათოლიკოსები ბერძნები იყვნენ).

## ლიტერატურა 
**ჯუანშერი*, ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955

კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
საბა (თურქეთი)

**საბა**, *სავე* (გ. 589) — თურქთა დასავლეთ სახაკანოს მმართველი, უფლისწული აშინას დინასტიიდან. სარდლობდა 589 წელს შუა აზიიდან აღმოსავლეთ ირანში შეჭრილ თურქთა დასავლეთ სახაკანოს ლაშქარს. აგვისტოში ჰერათის ბრძოლაში ირანელმა სარდალმა ბაჰრამ ჩუბინმა თურქები დაამარცხა (საბა თვით ბაჰრამმა მოკლა), რის შემდეგაც თურქთა მოკავშირეებმა სასწრაფოდ დატოვეს ირანის ტერიტორია. ჯუანშერი საბას „თურქთა მეფედ“ იხსენიებს. საბას ძე იყო მოხო (ქართული წყაროებით — ჯიბღუ) იმპერატორ ჰერაკლეს მოკავშირე 626–628 წლებში ირანელთა წინააღმდეგ ომში.

## ლიტერატურა 
* *გოილაძე ვ.,* ჯუანშერის თხზულებაში მოხსენიებული „თურქთა მეფე საბა“ და „ჯიბღა ერისთავი“, «მაცნე, ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1977, № 2;
*Гутилев Л. Н., Война 589 г., и Гератская битва, «Известия отделения обшественных наук АН Таджикской ССР», 1960, № 2 (23);

კატეგორია:გარდაცვლილი 589
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
საბა მტბევარი

**საბა მტბევარი** — ქართველი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე ბაგრატ IV-ის (1027-1072) დროს, ტბეთის ეპისკოპისი. 

1028 წელს, როდესაც ბიზანტიელებმა მსხვილ საერო და სასულიერო ფეოდალთა ხელშეწყობით დაიკავეს ტაო-შავშეთის მნიშვნელოვანი ციხესიმაგრეები, საბა მტბევარმა იკისრა შავშეთის სამხედრო ხელმძღვანელობა, ააგო ციხე, სადაც გაამაგრა მოსახლეობა და ლაშქარი, განდევნა მტერი ქვეყნიდან. სამეცნიერო ლიტერატურაში გამოთქმულია ვარაუდი, რომ საბა მტბევარის ღვაწლის გამო მიენიჭათ ბაგრატ IV-ის დროიდან ტბეთის ეპისკოპოსებს შავშეთის ერისთავის თანამდებობაც.

"შავშეთის ერისთავის" საპატიო ტიტულს ისინი XIV საუკუნეშიც ატარებდნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მტბევარი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:ერისთავები
კლემენტ XI

მინი|250პქ|კლემენტ XI
**კლემენტ XI** () (ერიკაცობაში ჯოვანი ფრანჩესკო ალბანი, ; დ. 22 ივლისი 1649, ურბინო, იტალია — გ 19 მარტი 1721, რომი, იტალია) — ალბანური წარმოშობის იტალიელი რომის პაპი 1700-1721 წლებში.

## ბიოგრაფია 
სწავლული ძველ ენებსა და სამართალმცოდნეობაში. კარდინალი 1690 წლიდან, პაპად აირჩიეს 1700 წლის 23 ნოემბერს. დაგმო და მოკვეთა ეკლესიას იანსენისტების მოძრაობა და იყო ლუი XIV-ის მომხრე ესპანეთის ტახტის მემკვიდრეობისთვის ბრძოლაში ავსტრიის წინააღმდეგ. კლიმენტი XI-მ გულითადად მიიღო სულხან-საბა ორბელიანი, რაც ამ უკანასკნელს დაწვრილებით აქვს აღწერილი ნაწარმოებში „მოგზაურობა ევროპაში“.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
*კლემენტ XI  — Allvatican.ru

## სქოლიო
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1649
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1721
1849

### მოვლენები 
## მარტი
* 29 მარტი : პენჯაბი ანექსირებულ იქნა ბრიტანეთის მიერ.
## აპრილი
* 13 აპრილი : ლაიოშ კოშუტმა უნგრეთის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა ავსტრიისაგან.
## ივნისი
* 5 ივნისი : დანია კონსტიტუციურ მონარქიად გამოცხადდა.
## ივლისი
* 3 ივლისი : საფრანგეთის ჯარმა აიღო ქალაქი რომი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 11 იანვარი  : დავით ჩქოტუა  — ქართველი პუბლიცისტი და რუსთველოლოგი. (გ. 1929)
* 18 იანვარი :  ედმუნდ ბარტონი  — ავსტრალიელი მოსამართლე და პოლიტიკოსი. (გ. 1920)
* 22 იანვარი  : ავგუსტ სტრინდბერგი — შვედი მწერალი   (გ. 1912)

### თებერვალი 
* 13 თებერვალი  : რენდოლფ ჩერჩილი — ბრიტანელი პოლიტიკოსი  (გ. 1895)

### მარტი 
* 3 მარტი : კონსტანტინე ყიფიანი — ქართველი მსახიობი, დრამატურგი  (გ. 1921)
* 19 მარტი : ალფრედ ფონ ტირპიცი — გერმანელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე   (გ. 1930)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 14 სექტემბერი : ივანე პავლოვი — რუსი ფიზიოლოგი (გ.1936)

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 29 ნოემბერი : ფლემინგი, ჯონ — ინგლისელი ინჟინერი (გ.1945)

### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 28 მაისი : ბრონტე, ენ — ინგლისელი მწერალი (დ.1820)

### ივნისი 
### ივლისი 
* 31 ივლისი : პეტეფი, შანდორ — უნგრელი პოეტი, რევოლუცოინერი-დემოკრატი (დ.1823)

### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 7 ოქტომბერი : პო, ედგარ ალან — ამერიკელი მწერალი.
* 17 ოქტომბერი : შოპენი, ფრედერიკ — პოლონელი პიანისტი, კომპოზიტორი (დ. 1810)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1847

## მოვლენები 
* 13 იანვარი : კაუენგას ტრაქტატით დასრულდა მექსიკა-აშშ-ის ომი კალიფორნიაში.
* 1 ივნისი : ლონდონში გაიმართა კომუნისტთა პირველი კონგრესი.
* 26 ივლისი : ლიბერია დამოუკიდებელი გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 4 იანვარი  :  ნიკო   დადიანი   — სამეგრელოს უკანასკნელი მთავარი (გ. 1903)
* 7 იანვარი  : ალექსანდრე კარპინსკი  — რუსი გეოლოგი და საზოგადო მოღვაწე. (გ. 1936)

### თებერვალი 
* 11 თებერვალი :   ტომას ალვა ედისონი   — ამერიკელი გამომგონებელი (გ. 1931)

### მარტი 
* 3 მარტი  : ალექსანდერ გრეიამ ბელი — შოტლანდიელი, ტელეფონის გამომგონებელი    (გ. 1922) 
* 3 მარტი  : ალექსანდერ ზუპანი — ავსტრიელი გეოგრაფი და მეტეოროლოგი.   (გ. 1920)
* 10 მარტი : ქეით შეპარდი — ახალზელანდიელი ქალთა უფლებების დამცველი.  (გ. 1934)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 27 ივნისი : ჭალადიდელი, გიორგი — ქართველი პოეტი (გ. 1898)

### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 5 სექტემბერი : ჯეიმზი, ჯესი — ამერიკელი მძარცველი (გ. 1882)

### ოქტომბერი 
* 2 ოქტომბერი : ჰინდენბურგი, პაულ ფონ — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1934)

### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 14 მაისი : მენდელსზონი, ფანი — გერმანელი კომპოზიტორი, პიანისტი (დ.1805)

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1848

## მოვლენები 
* 21 თებერვალი : გამოიცა კარლ მარქსის „კომუნისტური პარტიის მანიფესტი“.
* 22 თებერვალი : პარიზში დაიწყო აჯანყება მეფე ლუი-ფილიპ I-ის წინააღმდეგ.
* 24 თებერვალი : ლუი-ფილიპ I საფრანგეთის მოფობიდან გადადგა. გამოცხადდა მეორე რესპუბლიკა.
* 15 მარტი : დაიწყო რევოლუცია უნგრეთში.
* 27 აპრილი : საფრანგეთმა ოფიციალურად აკრძალა მონათმფლობელობა თავის კოლონიებში.
* 7 ნოემბერი : აშშ-ის საპრეზიდენტო არჩევნებში გაიმარჯვა ზაქარი ტეილორმა.
* 2 დეკემბერი : ფერდინანდ I-მა ავსტრიის იმპერატორის ტახტი დაუთმო ფრანც იოზეფ I-ს.
* 10 დეკემბერი : ლუი-ნაპოლეონ ბონაპარტი საფრანგეთის მეორე რესპუბლიკის პირველ პრეზიდენტად იქნა არჩეული.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 4  იანვარი:   კაცურა ტარო —   იაპონიის სამგზის პრემიერ-მინისტრი. (გ. 1913)
* 6 იანვარი  : გიგო შარაშიძე — ქართველი პედაგოგი, ეთნოგრაფი, საზოგადო მოღვაწე. (გ. 1932)
* 20 იანვარი : ალექსანდრე ყაზბეგი — ქართველი რომანისტი (გ. 1893)
* 21 იანვარი  : ელიოდორო ვილიასონი — ბოლივიელი პოლიტიკოსი  (გ. 1939)
* 27 იანვარი : ტოგო ჰეიჰაჩირო — იაპონელი სამხედრო მოღვაწე (გ. 1934)

### თებერვალი 
* 16 თებერვალი  : ოქტავ მირბო — ფრანგი მწერალი  (გ. 1917)
* 18 თებერვალი : ლუის კომფორტ ტიფანი — ამერიკელი მხატვარი და დიზაინერი (გ. 1933)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 10 მაისი : ლიპტონი, თომას — შოტლანდიელი ბარონეტი. (გ.1931)
* 15 მაისი : ვასნეცოვი, ვიქტორ — რუსი მხატვარი (გ.1926)
* 23 მაისი : ლილიენტალი, ოტო — გერმანელი ინჟინერი (გ.1896)

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 9 დეკემბერი : ჰარისი, ჯოელ ჩანდლერ — ამერიკელი მწერალი (გ.1908)

### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 20 იანვარი : კრისტიან VIII — დანიის მეფე (დ.1786)

### თებერვალი 
* 23 თებერვალი : ადამსი, ჯონ კუინსი — აშშ-ის სახელმწიფო მოღვაწე (დ.1767)

### მარტი 
### აპრილი 
* 8 აპრილი : დონიცეტი, გაეტანო — იტალიელი კომპოზიტორი (დ.1797)

### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 1 დეკემბერი : ტაკიძავა ბაკინ — იაპონელი მწერალი (დ.1767)
* 18 დეკემბერი : ბოლცანო, ბერნარდ — ჩეხი მათემატიკოსი, ლოგიკოსი, ფილოსოფოსი და თეოლოგი
* 19 დეკემბერი : ემილი ბრონტე — ინგლისელი მწერალი (დ.1818)

### თარიღი უცნობია 
*
1845

**1845 წელი** (*„ჩყმე“* — ძველქართული აბრევიატურა) — წლების რაოდენობა ქრისტესშობიდან მოყოლებული.

* ქართული კალენდრით (ქორინიკონით) — XV  მოქცევის 1 (*„ა“* — ძველქართული აბრევიატურა) წელი.

## მოვლენები 
* 29 დეკემბერი : ტეხასი გახდა აშშ-ის 28-ე შტატი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 8 იანვარი : ნიკო ცხვედაძე —  ქართველი პედაგოგი (გ. 1911)
* 22 იანვარი  : პოლ ვიდალ დე ლა ბლაში — ფრანგი გეოგრაფი.   (გ. 1918)

### თებერვალი 
* 11 თებერვალი : აჰმეთ თევფიქ-ფაშა — ოსმალეთის იმპერიის სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1936)
* 16 თებერვალი : ჯორჯ კენანი  — ამერიკელი მოგზაური.  (გ. 1924)
* 24 თებერვალი : პავლე კოსტიჩევი — რუსი მეცნიერი  (გ. 1895)

### მარტი 
* 3 მარტი  : გეორგ კანტორი — გერმანელი მათემატიკოსი  (გ. 1918)
* 10 მარტი : ალექსანდრე III — რუსეთის იმპერატორი  (1881–1894)  (გ. 1894)
* 27 მარტი : ვილჰელმ კონრად რენტგენი — გერმანელი ფიზიკოსი (გ. 1923)

### აპრილი 
### მაისი 
* 12 მაისი : გაბრიელ ფორე — ფრანგი კომპოზიტორი (გ. 1924)
* 15 მაისი : ილია მეჩნიკოვი — რუსი ბიოლოგი და პათოლოგი (გ. 1916)
* 30 მაისი : ამადეუს I — ესპანეთის მეფე (გ. 1890)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 10 აგვისტო : აბაი კუნანბაევი — ყაზახი პოეტი-განმანათლებელი (გ. 1904)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* რაჟდენ ხუნდაძე — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1929)
* ჰაზირა — თბილისელი მგოსანი (გ. 1922)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 8 ივნისი : ენდრუ ჯექსონი — აშშ-ის მე-7 პრეზიდენტი (დ. 1767)

### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 21 ოქტომბერი : ნიკოლოზ ბარათაშვილი — ქართველი პოეტი.

### ნოემბერი 
* 6 ნოემბერი : დიმიტრი ბაგრატიონ-იმერეტინსკი — ქართველი სამხედრო მოღვაწე (დ. 1799 ან 1800)

### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1842

## მოვლენები 
* კახეთში, თელავის მაზრაში, ადგილი ჰქონდა გლეხთა მღელვარებას

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 5 იანვარი : კარლ ენგლერი — გერმანელი ქიმიკოსი (გ. 1925)
* 11 იანვარი :  უილიამ ჯემსი   – ამერიკელი ფილოსოფოსი და ფსიქოლოგი (გ. 1910)
* 18 იანვარი  : ლევ ლოპატინსკი  — უკრაინელი პედაგოგი, ლინგვისტი, ფილოლოგი (გ. 1922)

### თებერვალი 
* 23 თებერვალი : ედუარდ ჰარტმანი — გერმანელი ფილოსოფოს-იდეალისტი  (გ. 1906)

### მარტი 
* 4 მარტი : ვასილ პეტრიაშვილი — ქართველი ქიმიკოსი. (გ. 1908)
* 18 მარტი  : სტეფან მალარმე — ფრანგი პოეტი  (გ. 1898)

### აპრილი 
### მაისი 
* 26 მაისი : წერეთელი, გიორგი ექვთიმეს ძე — ქართველი მწერალი

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 6 მარტი : კონსტანცია მოცარტი - სოპრანო, ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტის ცოლი.
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1843

## მოვლენები 
* 14 მარტი : დაამხეს ჰაიტის პრეზიდენტი ჟან-პიერ ბუაიე
* 13 ოქტომბერი : ნიუ-იორკში დაარსდა ებრაული ორგანიზაცია ბნაი-ბრითი. 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 24 თებერვალი  : თეოფილუ ბრაგა — პორტუგალიელი მწერალი  (გ. 1924)

### მარტი 
*14 მარტი : უმბერტო I — იტალიის მეფე  (1878–1900) (გ. 1900)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1844

## მოვლენები 
* დაწესდა კავკასიის მეფისნაცვლობა
* პირველი კავკასიის მეფისნაცვალი იყო მიხეილ ვორონცოვი

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 12 თებერვალი : იოჰან ლაიდონერი — ესტონეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1953)

### მარტი 
* 18 მარტი  : ნიკოლოზ რიმსკი-კორსაკოვი — რუსი კომპოზიტორი  (გ. 1908)

### აპრილი 
* 16 აპრილი - ფრანსი, ანატოლ — ფრანგი რომანისტი და კრიტიკოსი.

### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
*27 იანვარი : შარლ ნოდიე — ფრანგი მწერალი (დ. 1780)
### თებერვალი 
*17 თებერვალი : დომინგო ნიეტო — პერუელი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე (დ. 1803)
### მარტი 
*8 მარტი : კარლ XIV — შვედეთისა და ნორვეგიის მეფე (დ. 1763)
### აპრილი 
### მაისი 
*3 მაისი : კონსტანტინე ბატონიშვილი —  იმერეთის მეფის დავით II-ის ძე, გენერალ-მაიორი (დ. 1789)
### ივნისი 
*19 ივნისი : ეტიენ ჟოფრუა სენტ-ილერი — ფრანგი ზოოლოგი (დ. 1772)
*29 ივნისი : ფრანც ქსავიერ ვოლფგანგ მოცარტი — ავსტრიელი კომპოზიტორი (დ. 1791)
### ივლისი 
*27 ივლისი : ჯონ დალტონი — ინგლისელი ფიზიკოსი და ქიმიკოსი (დ. 1766)
*28 ივლისი : ჟოზეფ ბონაპარტი — ნეაპოლისა და ესპანეთის მეფე (დ. 1768)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*21 ნოემბერი : ივანე კრილოვი —  რუსი იგავთმწერალი (დ. 1768)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ალექსანდრე ბატონიშვილი — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე (დ. 1770)

*
1841

## მოვლენები 
* შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნია და კასპიის ოლქი.
* მეორედ გამოიცა შოთა რუსთაველის „ვეფხისტყაოსანი“
### მაისი 
* გურიაში რუსეთის წინააღმდეგ დაიწყო აჯანყება
### აგვისტო 
* გოგორეთის ბრძოლა

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 14 იანვარი :  ბერტა მორიზო  — ფრანგული იმპრესიონიზმის წარმომადგენელი.  (გ. 1895)

### თებერვალი 
* 2 თებერვალი  : ფრანსუა ალფონს ფორელი — შვეიცარიელი ბუნებისმეტყველი და ექიმი.  (გ. 1912)
* 15 თებერვალი  : მანუელ კამპუს სალისი — ბრაზილიის მეოთხე პრეზიდენტი  (გ. 1913)
* 19 თებერვალი  : ფელიპე პედრელი — ესპანელი კომპოზიტორი  (გ. 1922)
* 25 თებერვალი  : პიერ ოგიუსტ რენუარი — ფრანგი მხატვარი და მოქანდაკე  (გ. 1919)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1838

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 20 იანვარი  : თეოდორ დიურე — ფრანგი ჟურნალისტი, მწერალი და ხელოვნების კრიტიკოსი.  (გ. 1927)

### თებერვალი 
* 16 თებერვალი : ოკუმა სიგენობუ — იაპონიის სახელმწიფო მოღვაწე   (გ. 1922)
* 17 თებერვალი  : თედორე ბაილშტაინი — გერმანელი ქიმიკოსი  (გ. 1906)

### მარტი 
### აპრილი 
* 2 აპრილი : საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრი ლეონ გამბეტა.
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1837

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 2 იანვარი : მილი ბალაკირევი — რუსი კომპოზიტორი (გ. 1910)
### თებერვალი 
* 24 თებერვალი  : როსალია დე კასტრო — გალისიელი მწერალი და პოეტი.  (გ. 1885)

### მარტი 
* 1 მარტი   : გეორგ ებერსი — გერმანელი მეცნიერ-ეგვიპტოლოგი და მწერალი  (გ. 1898)
* 1 მარტი  : უილიამ დინ ჰოუელზი — ამერიკელი მწერალი, კრიტიკოსი.   (გ. 1920)
* 18 მარტი : გროვერ კლივლენდი — ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტი (გ. 1908)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*16 სექტემბერი : პედრუ V — პორტუგალიის მეფე (გ. 1861)
### ოქტომბერი 
* 8 ნოემბერი (27 ოქტომბერი) : ილია ჭავჭავაძე — დიდი ქართველი მწერალი, პოეტი, პუბლიცისტი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1907)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
thumb|right|150px|ალექსანდრე პუშკინი
* 10 თებერვალი : ალექსანდრე პუშკინი, რუსი პოეტი (დ. 1799) 
* 23 თებერვალი : ჯონ ფილდი, ირლანდიელი კომპოზიტორი და პიანისტი. (დ. 1782) 
* 31 მარტი : ჯონ კონსტაბლი, ბრიტანელი მხატვარი (დ. 1776) 
* 20 ივნისი : მეფე უილიამ IV (დ. 1765)
* 19 ივლისი : აგუსტინ ეისაგირე – ჩილეს პრეზიდენტი (დ. 1768)

*
1835

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 8 თებერვალი   : ედუარდო პონდალი — გალისიელი პოეტი  (გ. 1917)

### მარტი 
* 15 მარტი : დიურინევ ქადინ ეფენდი — ოსმალეთის სულთნის, აბდულაზიზის პირველი ცოლი  (გ. 1895)

### აპრილი 
*9 აპრილი: ლეოპოლდ II — ბელგიის მეფე (გ. 1909)
### მაისი 
### ივნისი 
*2 ივნისი: პიუს X — რომის პაპი (გ. 1914)
*9 ივნისი: რამონ ბაროს ლუკო — ჩილეს პრეზიდენტი (გ. 1919) 
### ივლისი 
*27 ივლისი: ჯოზუე კარდუჩი — იტალიელი პოეტი (გ. 1907)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*9 ოქტომბერი: კამილ სენ-სანსი — ფრანგი კომპოზიტორი (გ. 1921)
*19 ოქტომბერი: მანუელ კინტანა — არგენტინის კონფედერაციის პრეზიდენტი (გ. 1906)
*23 ოქტომბერი: ედლაი სტივენსონი I — აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი (გ. 1914)
*31 ოქტომბერი: ადოლფ ბაიერი — გერმანელი ქიმიკოსი (გ. 1917)
### ნოემბერი 
*29 ნოემბერი: ცისი — ჩინეთის იმპერატორი ქალი (გ. 1908)
*30 ნოემბერი: მარკ ტვენი — ამერიკელი მწერალი (გ. 1910)
*30 ნოემბერი: ხოაკინ სავალა — ნიკარაგუის პრეზიდენტი (გ. 1906)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*სამსონ აბაშიძე — ქართველი პუბლიცისტი, კრიტიკოსი (გ.1894)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
=

== იანვარი ===
### თებერვალი
### მარტი 
*2 მარტი : ფრანც II — საღვთო რომის იმპერიის უკანასკნელი იმპერატორი (დ. 1768)

### აპრილი
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 28 ივლისი : მორტიე, ედუარ-ადოლფ-კაზიმირ-ჟოზეფ - ფრანგი სამხედრო მოღვაწე
### აგვისტო 
### სექტემბერი
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი
### დეკემბერი 
*
1834

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 18 იანვარი : იოაკიმ III   — კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაური.  (გ. 1912)

### თებერვალი 
* 8 თებერვალი   : დიმიტრი მენდელეევი — რუსი ქიმიკოსი. (გ. 1907)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*3 მაისი : ალექსი არაქჩეევი — რუსეთის სახელმწიფო მოღვაწე (დ. 1769)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*24 სექტემბერი : პედრუ I — ბრაზილიის იმპერატორი (გ. 1798)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1832

## მოვლენები 
* პოლონეთში მიმდინარეობდა აჯანყება რუსეთის წინააღმდეგ 1930 წლიდან 1932 წლამდე.
* სოლომონ დოდაშვილმა გამოსცა ჟურნალი „სალიტერატურონი ნაწილნი ტფილისის უწყებათანი“.
* ბარონმა როზენმა რედუტ-კალედან (ახლანდელი ყულევი) ფოთში გადმოიტანა სახელმწიფო და საბაჟო დაწესებულებები.
### ნოემბერი 
* 23 ნოემბერი - შეთქმულებს მზად ჰქონდათ აჯანყების გეგმა - „პირველი ღამის განკარგულება“.
### დეკემბერი 
* 9 დეკემბერი - იესე ფალავანდიშვილმა შეთქმულები გასცა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 23 იანვარი : ედუარ მანე — ფრანგი მხატვარი   (გ. 1883)
### თებერვალი 
* 6 თებერვალი : ჯონ ბრაუნ გორდონი — კონფედერაციული შტატების არმიის გენერალ-მაიორი.  (გ. 1904)
* 26 თებერვალი  : ჯონი კეში — ამერიკელი ქანთრი და როკ-მუსიკის შემსრულებელი   (გ. 2003)

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 15 დეკემბერი : გიუსტავ ეიფელი  —ფრანგი ინჟინერი (გ. 1923)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
* 31 მაისი : გალუა, ევარისტ - ფრანგი მათემატიკოსი.
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1836

## მოვლენები 
* გენერალ ესპესოს ხელმწღვანელობით ფოთში იწყება სამუშაო ქალაქისა და ნავსადგურის მოსაწყობად.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*1 იანვარი: ვასილი პოტო — რუსი სამხედრო ისტორიკოსი, გენერალ-ლეიტენანტი (გ. 1911)
*28 იანვარი: მამია გურიელი — ქართველი პოეტი (გ. 1891)
### თებერვალი 
* 9 თებერვალი  : მამია გურიელი — ქართველი პოეტი.  (გ. 1891)
* 24 თებერვალი  : უინზლოუ ჰომერი — ამერიკელი ფერმწერი და გრაფიკოსი.  (გ. 1910)
* 26 თებერვალი  : გუგული ტოგონიძე — ქართველი მწერალი და ფსიქოლოგი.

### მარტი 
*2 მარტი: თეოდორ ნელდეკე — გერმანელი აღმოსავლეთმცოდნე-სემიტოლოგი (გ. 1930)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*25 აგვისტო: ფრენსის ბრეტ ჰარტი — ამერიკელი მწერალი (გ. 1902)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*გიორგი აგიაშვილი  — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი (გ. 1901)
*ლუკა ასათიანი — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1901)
*ანტონ გიზეტი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი, კავკასიოლოგი (გ. 1911)
*ადან კარდენასი — ნიკარაგუის პრეზიდენტი (გ. 1916)
*პეტრე კონჭოშვილი — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე (გ. 1909)
*ივანე პოლტორაცკი — უკრაინული წარმოშობის ქართველი საზოგადო მოღვაწე (გ. 1892)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
*2 თებერვალი: ლეტიცია რამოლინო — ნაპოლეონ ბონაპარტის დედა (დ. 1750)
### მარტი 
### აპრილი 
*19 აპრილი: ლევან იაშვილი — არმიის არტილერიის გენერალი (დ. 1768)
### მაისი 
### ივნისი 
*10 ივნისი: ანდრე მარი ამპერი — ფრანგი ფიზიკოსი და მათემატიკოსი (დ. 1775)
*20 ივნისი: ემანუელ–ჟოზეფ სიიესი — საფრანგეთის რევოლუციის მოღვაწე (დ. 1748)
*26 ივნისი: კლოდ ჟოზეფ რუჟე დე ლილი — ფრანგი პოეტი და კომპოზიტორი (დ. 1760)
*28 ივნისი: ჯეიმზ მედისონი — აშშ-ის პრეზიდნეტი (დ. 1751)
### ივლისი 
### აგვისტო 
*20 აგვისტო: სოლომონ დოდაშვილი — ქართველი მეცნიერი და საზოგადო მოღვაწე (დ. 1805)
### სექტემბერი 
*14 სექტემბერი: აარონ ბური — აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტი (დ. 1756)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*6 ნოემბერი: შარლ X — საფრანგეთის მეფე (დ. 1757)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აჰმედ-ფაშა ― ყარს-ჩილდირის ფაშა

*
1839

## მოვლენები 
*2 იანვარი : ლუი დაგერმა პირველმა მთვარეს გადაუღო ფოტო.
*19 აპრილი : ხელი მოეწერა ლონდონის ხელშეკრულებას. ევროპის ქვეყნებმა ბელგიის დამოუკიდებლობა და ნეიტრალურობა სცნეს.
*1 ივლისი : ოსმალეთის ტახტზე ავიდა აბდულმეჯიდ I.
*17 ნოემბერი : მილანში დაიდგა ჯუზეპე ვერდის პირველი ოპერა „ობერტო, გრაფი ბონიფაჩო“.
*ნიკოლოზ ბარათაშვილმა დაწერა „ბედი ქართლისა“.
*სამეგრელოს მთავარმა დავით დადიანმა ცოლად შეირთო ეკატერინე ჭავჭავაძე.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 5 იანვარი :  ნიკოლას დე პიეროლა  — პერუელი პოლიტიკოსი (გ. 1913)
*19 იანვარი : პოლ სეზანი — ფრანგი მხატვარი (გ. 1906)

### თებერვალი 
### მარტი 
* 16 მარტი : სიული პრიუდომი — ფრანგი პოეტი.  (გ. 1907)
*21 მარტი : მოდესტ მუსორგსკი — რუსი კომპოზიტორი (გ. 1881)

### აპრილი 
*20 აპრილი : ფლორიანუ პეიშოტუ — ბრაზილიის მეორე პრეზიდენტი (გ. 1895)
*20 აპრილი : კაროლ I — რუმინეთის პირველი მეფე (გ. 1914)
### მაისი 
*16 მაისი : სიული პრიუდომი — ფრანგი პოეტი (გ. 1907)
### ივნისი 
*30 ივნისი : სიმონ გუგუნავა — ქართველი პოეტი (გ. 1909)
### ივლისი 
*8 ივლისი : ჯონ როკფელერი — ამერიკელი ბიზნესმენი (გ. 1937)
*24 ივლისი : პერიკლე არგიროპულო — რუსი რევოლუციონერი (გ. 1862)
### აგვისტო 
*4 აგვისტო : კალიქსტო გარსია — კუბელი გენერალი (გ. 1898)
*7 აგვისტო : მიხეილ ბოტკინი — რუსი მხატვარი (გ. 1914)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
*30 ოქტომბერი : ალფრედ სისლეი — ამერიკელი მხატვარი (გ. 1899)
### ნოემბერი 
*13 ნოემბერი : ალექსი ტილო — რუსი გეოგრაფი (გ. 1899)
### დეკემბერი 
*6 დეკემბერი : ანტონ ფურცელაძე — ქართველი მწერალი (გ. 1913)
*30 დეკემბერი : ალბერ ოგიუსტ ლაპარანი — ფრანგი გეოლოგი (გ. 1908)
### თარიღი უცნობია 
*გიორგი ყაზბეგი — ქართველი გეოგრაფი და სამხედრო მოღვაწე (გ. 1921)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*3 მაისი : ფერდინანდო პაერი — იტალიელი კომპოზიტორი (დ. 1771)
*13 მაისი : ჟოზეფ ფეში — ფრანგი კარდინალი (დ. 1764)
*18 მაისი : კაროლინ ბონაპარტი — ნაპოლეონ ბონაპარტის და (დ. 1782)
### ივნისი 
### ივლისი 
*1 ივლისი : მაჰმუდ II — ოსმალეთის სულთანი (დ. 1785)
### აგვისტო 
*28 აგვისტო : უილიამ სმითი — ინგლისელი გეოლოგი და გეოდეზისტი (დ. 1769)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
*3 დეკემბერი : ფრედერიკ VI — დანიის მეფე (დ. 1768)
### თარიღი უცნობია 
*
1833

## მოვლენები 
* რუსეთმა სვანეთის სამთავრო მფარველობაში აიყვანა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 4 თებერვალი  : ანდრეს აველინო კასერესი — პერუელი სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე. (გ. 1923)
* 6 თებერვალი  : ხოსე მარია დე პერედა — ესპანეთის ნოველისტი.  (გ. 1906)
* 28 თებერვალი : ალფრედ ფონ შლიფენი — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე  (გ. 1913)

### მარტი 
* 10 მარტი  : პედრო ანტონიო დე ალარკონი — ესპანელი ნოველისტი  (გ. 1891)

### აპრილი 
### მაისი 
* 7 მაისი : ბრამსი, იოჰანეს - გერმანელი კომპოზიტორი და პიანისტი.
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 10 იანვარი : ლეჟანდრი, ადრიან მარი - ფრანგი მათემატიკოსი
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*