open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სანდორ კლეგენი

250px|მინი|ალტ=სანდორ კლეგენის როლის შემსრულებელი რორი მაკკანი
**სანდორ კლეგენი** () — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“ პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. ის წარდგენილია 1996 წელს გამოცემულ წიგნ „სატახტოთა თამაშში“ და მოგვიანებით ჩნდება წიგნებში „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და „ნადიმი ყვავებისთვის“ (2005). ტელეადაპტაციისას მისი როლი შეასრულა შოტლანდიელმა მსახიობმა რორი მაკ-კანმა.

სანდორ კლეგენი, ასევე ცნობილი როგორც ქოფაკი, იყო სერ გრეგორ კლეგენის უმცროსი ძმა და მეფე ჯოფრი ბარათეონის პირადი მცველი. როდესაც ჯოფრი რკინის ტახტზე ავიდა, სანდორი დასახელდა მეფის ქეშიკთა წევრად, თუმცა შავი წყლის ბრძოლაში პოსტი მიატოვა. არია სტარკთან ერთად მოგზაურობისას ის შეებრძოლა ბრიანა ტართს, დამარცხდა და კინაღამ დაიღუპა. მოგვიანებით მან სცადა მშვიდი ცხოვრების დაწყება, თუმცა მრევლი, რომელთან ერთადაც ცხოვრობდა, ამოხოცეს და იგი შეურთდა უბაირაღო საძმოს, რომელსაც ბერიკ დონდარიონი ხელმძღვანელობდა. უინტერფელის ბრძოლაში ის კვდრების არმიის წინააღმდეგ ჯონ სნოუს მხარეს იბრძოდა, გამარჯვების შემდეგ კი მეფის საბიჯელში დაბრუნდა, რათა ძმა მოეკლა.

## ბიოგრაფია 
სანდორი არის დახელოვნებული მეომარი ლანისტერების სამსახურში. ის უმეტესად განთქმულია თავისი ნაიარევით, რომელიც სახის მარჯვენა მხარეს აქვს. ის არის ვესტეროსში ერთ-ერთი ყველაზე საშიში მეომრის, გრეგორ კლეგენის ძმა, რომელსაც ზედმეტსახელად „მთას“ უწოდებენ. როდესაც სანდორი პატარა იყო, თავისი ძმის სათამოშოთი თამაშობდა. როდესაც ეს გრეგორმა დაინახა, იფიქრა რომ სანდორმა ის მისგან მოიპარა, ამიტომაც „დასჯის“ მიზნით სახის მარჯვენა მხარე ცეცხლში ჩააყოფინა და მანამ არ გაუშვა ხელი, სანამ ძალით არ გააჩერეს. მიუხედავად ამისა, გრეგორი არ დაუსჯიათ და მამამისმა თქვა, რომ სანდორის ლოგინს ცეცხლი წაეკიდა. მას შემდეგ სანდორს თავისი ძმა სძულდა.

ის იყო დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლის და იწონიდა 140 კილოგრამს, როდესაც 12 წლის პირველად მოკლა კაცი (რობერტის აჯანყების დროს). სანდორი მიხვდა, რომ მოკვლა მას სიამოვნებას ანიჭებდა, მას შეეძლო ნებისმიერი ადამიანი მოეკლა სინანულის გარეშე — მათ შორის ძმაც კი. მან გადაწყვიტა, გამხდარიყო მეფის მცველი, რადგან შეეძლო ადამიანები მოეკლა და ამის გამო არავინ არ დასჯიდა. მან ნახა ის, თუ როგორ აკურთხა რაინდად მისი ძმა პრინცმა რეიგარ ტარგარიენმა, მიუხედავად იმისა, რომ ის იყო უღირსი ადამიანი. მას ეზიზღებოდა რაინდების შესახებ დაწერილი ნოველები და სიმღერები, რომლებიც მათ კეთილშობილ ადამიანებად წარმოაჩენდნენ, რაც ხშირ შემთხვევაში ასე არ იყო. ეს იყო მიზეზი იმისა, თუ რატომ არ გახდა რაინდი — მიუხედავად იმისა, რომ შესაძლებლობა ჰქონდა. ბრძოლისას სანდორი ატარებდა მძიმე ჯავშნის მუქი ფერის კომპლექტს და დამახასიათებელ მუზარადს, რომელსაც ძაღლის — მის საგვარეულო გერბის ნაწილის — თავის ფორმა ჰქონდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*სანდორ კლეგენი

კატეგორია:სატახტოთა თამაში
კატეგორია:ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის პერსონაჟები
თამარის ვაზი

**თამარის ვაზი**, *თამარის ყურძენი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ნაპოვნია მესხეთის ტერიტორიაზე და მისი სახელწოდებაც სიმბოლურია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს მთავარ ძარღვებზე შეინიშნება მცირე შებუსვა. ძარღვებს შორის შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრული ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი — საშუალო, ზოგჯერ მცირე ზომის, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. კანი საშუალო სისქისაა, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი საშუალოდ წვნიანია, მომჟაო-მოტკბო გემოთი, წვენი შეუფერავია.

თამარის ვაზი საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 157-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბერის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა 8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20%-ს, მჟავიანობა — 15 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 145

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ფრიდრიხ ზორგე

**ფრიდრიხ ზორგე** (; დ. 9 ნოემბერი, 1828, ბეტაუ, პრუსია — გ. 26 ოქტომბერი, 1906, ჰოუბოუკენი, აშშ) — გერმანელი მარქსისტი, ფრიდრიხ ენგელსისა და კარლ მარქსის მოწაფე და თანამებრძოლი. 1849 წელს მონაწილეობდა ბადენ-პფალცის აჯანყებაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ იყო ემიგრაციაში შშვეიცარიასა და აშშ-ში.  ეწეოდა აშშ-ში მარქსიზმის პროპაგანდას. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 9  ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1828
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:გერმანელი სოციალისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი
კატეგორია:მარქსისტები
სათადარიგო ბორბალი

**სათადარიგო ბორბალი** — 1978 წელს გადაღებული ქართული მოკლემეტრაჟიანი მხატვრული ფილმი. რეჟისორი ამირან დარსაველიძე.

## სიუჟეტი
პროვინციული ქალაქის მკერავი გოგი ახალი წლის შესახვედრად მიემგზავრება. თოვლიან გზაზე მშვენიერ ქალიშვილს გადააწყდება, რომელსაც მანქანა გაუფუჭდა. გოგი თავისი მანქანის საბურავს ქალიშვილს დაუთმობს, თვითონ კი ქალიშვილით და საკუთარი საქციელით მოხიბლული, ახალ წელს უკაცრიელ გზაზე, მანქანაში მარტოდმარტო შეხვდება.

## როლებს ასრულებენ
* ლიკა ქავჟარაძე — ლიკა
* გიორგი (გოგი) ქავთარაძე — გოგი
* ეთერ მოციქულაშვილი — მოხუცი ქალი
* შალვა გედევანიშვილი
* აბესალომ ლორია
* ლეილა შოთაძე
* შალვა ჯანიაშვილი
* არჩილ მაჩაბელი
* ნოდარ სოხაძე

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* ლიკა ქავჟარაძის და გოგი ქავთარაძის „საახალწლო ტანდემი“

კატეგორია:1978 წლის ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული მოკლემეტრაჟიანი ფილმები
თბილული

**თბილული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

რაჭაში მსგავსი სახელით (ტფილურა, თბილური) მოიხსენიებენ გორულ მწვანესაც და თვალდამწვრისოულსაც, თბილული კი სრულიად განსხვავებული ჯიშია. მისი მცირე ნარგავები გავრცელებულია ამბროლაურისა და ზესტაფონის მუნიციპალიტეტების სოფლებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან პატარა ზომისაა, ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალოდაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი ცილინდრულ-კონუსური ფორმისაა, გვხვდება ცილინდრულიც და კონუსურიც, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მოყვითალო-მომწვანო ელფერით. კანი სქელი აქვს, მვვრივი, ცვილისებრი ფიფქიო დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — სასიამოვნო.

ჯიში საშუალო ზრდით ხასიათდება. ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში თბილულის დამწიფებას 164 დღე სჭირდება, ხოლო სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.3 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19.6%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.1-7.2 გ/ლ-ს.

თბილულიდან მიიღება ჩალისფერი, მსუბუქი და სასიამოვნო სუფრის ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 145

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თეთრა ლაბილაძის

**თეთრა ლაბილაძის** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებურადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი — საშუალო ზომის, ცილინდრული ფორმის და საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო-ოვალური ფორმის, მომწვანო-მოყვითალო შეფერილობის. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი ოდნავ მკვრივი და ნაკლებ წვნიანია.

ვაზი საშუალო ზრდის და საშუალომოსავლიანია. მტევნის წონა 150-160 გრამია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-21 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-7.5 გ/ლ-ს. 

მიიღება სუფრის მშრალი თეთრი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 148

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თავკვერი საფერავისებური

**თავკვერი საფერავისებური** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ფოთლის საერთო ნიშნებით თავკვერს ჰგავს, მარცვლების ფორმითა და ფერით კი — საფერავს. სწორედ ამ ნიშნების გამო მიიღო სახელწოდება თავკვერი საფერავისებური. ეს ჯიში ძალიან მცირე რაოდენობითაა გავრცელებული გურჯაანის მუნიციპალიტეტში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ განივოვალური ფორმის, ხუთ-სამნაკვთიანი, იშვიათად სრულიად დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე თითქმის შიშველია, ოდნავაა შებუსული აბლაბუდისებრად, მათ ქვეშ თხლადაა მოფენილი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე დიდი და გრძელია, ვიწრო კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ უფორმო მტევნებიც გამოერევა. მტევნები თხელია, იშვიათად ძალიან თხელიც. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური ფორმის, მაგრამ მომრგვალო და მოგრძო მარცვლებიც შეინიშნება. მუქი იისფერია, კანი ოდნავ მკვრივია და უხვადაა დაფარული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, მდნარი. წვენი ღია ვარდისფრადაა შეფერილი, გემო სასიამოვნო და ჰარმონიული აქვს, ოდნავ ეტყობა ჯიშური არომატი.

ჯიში საშუალო ზრდისა და დაბალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 138 დღიდან 160 დღემდე მერყეობს. მტევნის წონა 150-დან 400 გრამამდეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 10-21%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.6-12 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის წითელი მშრალი ღვინო და გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 141

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მირზა ფატალი ახუნდოვის ქუჩა (შუშა)

**მირზა ფათალი ახუნდოვის ქუჩა** ან **რასტა ბაზარის ქუჩა** () — დივანხანასა და შუშას მეიდანს შორის დამაკავშირებელი ისტორიული ქუჩაა, რომელიც მდებარეობს შუშას ისტორიულ ცენტრში. XIX საუკუნის მეორე ნახევრიდან ის ასევე იყო მთავარი სავაჭრო ცენტრი.

## ისტორია 
ქვედა ბაზრის ქუჩისგან განსხვავებით, რასტას ბაზრის ქუჩას არ აქვს ზუსტი და კარგად დაგეგმილი ქალაქ შუშას ისტორიული გენერალური გეგმა. ამიტომ XIX საუკუნის შუა ხანებამდე რასტას ბაზრის ქუჩა, რომელიც მომავალში იქნება ქალაქის მთავარი კომერციული გზატკეცილი, მხოლოდ დამხმარე ქუჩის როლს ასრულებდა. იმ დროს ქალაქის მთავარი სავაჭრო გზატკეცილი იყო ქვედა ბაზრის ქუჩა. ყარაბაღის სახანოს რუსეთის იმპერიასთან შეერთების და ყაჯარებსა და რუსეთის იმპერიას შორის თურქმენჩაის ხელშეკრულების ხელმოწერის შემდეგ 1828 წელს, სამხედრო საფრთხის აღმოფხვრის შემდეგ, შუშამ, სხვა ციხე ქალაქების მსგავსად, დაკარგა თავდაცვითი მნიშვნელობა და ქალაქში დაიწყო ვაჭრობის განვითარება. ეს ქმნის ქალაქის ძველი სავაჭრო ქუჩის, ქვედა ბაზრის ქუჩის რეკონსტრუქციისა და რასტა ბაზრის მსგავსი ახალი და უფრო დიდი სავაჭრო ქუჩის შექმნის აუცილებლობას.

შუშაში სავაჭრო ცენტრის გაფართოების დროს ჩნდება სკვერები და ქუჩები რამდენიმე დიდი სავაჭრო-საბაზრო კომპლექსით, რომლებიც აშენებულია საზოგადოებრივი სავაჭრო შენობებით. ახალი არქიტექტურულ-გეგმარებითი ცენტრის ფორმირება 1855 წლის შუშას გენერალურ გეგმაშიც აისახა. ამ გეგმის მიხედვით, ქალაქის ცენტრი ქვედა მოედნიდან ჯუმას მეჩეთის წინ მდებარე მოედანზე გადადის. ურბანული განვითარების ამ პროცესის გათვალისწინებით, ბაჰარლი აცხადებს, რომ ქალაქის ქვედა ნაწილი, რომელიც ოდესღაც მდიდარი იყო საზოგადოებრივი და კომერციული შენობებით (ქარვასლები, სავაჭრო ცენტრები და აბანოები), თანდათან კარგავს თავის მნიშვნელობას, ხოლო ზედა ნაწილი გაუმჯობესებულია და ხდება ცენტრი.

სარეკონსტრუქციო სამუშაოების დროს 1837 წელს კეთილმოეწყო შუშას გენერალურ გეგმაში ნაჩვენები ყველაზე გრძელი გადასასვლელი ქუჩა, რაც ახალ დიდ სავაჭრო ცენტრად იქცა.

რასტას ბაზარი აშენებულია შუშას პლატოს ყველაზე გრძელ (დაახლოებით 300 მეტრზე) ბუნებრივ განიერ ვაკეზე. ქუჩის სახელიც - რასტა სპარსულად - სწორი - აქედან მოვიდა. რასტა ბაზრის ქუჩა აკავშირებს ხანის სასახლეს, რომელიც გარშემორტყმულია ციხის კედლებით და მის წინ დივანხანას მოედანთან.

ხისტი წითელი ხაზის გასწვრივ ქუჩის ორივე მხარეს აშენდა კომერციული რიგები. რასტას ბაზარი, ახალი კომერციული გზა, იწყებოდა დივანხანას მოედნის აღმოსავლეთ კუთხიდან, ქალაქის უდიდესი მოედნიდან და შუშას ციხის განჯის კარიბჭის მახლობლად და გრძელდებოდა მეიდანამდე.

შუშას 1837, 1844 და 1847 წლების გენერალური გეგმები აჩვენებდა რასტა ბაზრის ქუჩის ორივე მხარეს ერთსართულიანი მაღაზიების იდენტურ რიგებს, რომლებიც 300 მეტრამდე და დაახლოებით 15 მეტრ სიგანემდე იყო გადაჭიმული. 1855 წლის გენერალური გეგმის მიხედვით, როგორც ჩანს, ახალი ქარვასლები აშენდა რასტასა და შაიტანის ბაზრის ქუჩების დასავლეთ მხარეს, ასევე ახალი კომერციული ცენტრი. ქუჩის დასავლეთით ბოლოში ორივე მხარეს ორი ქარვასლა იყო. ჰქონდა კვადრატული გეგმა და შიდა ეზო. იმ ქარვასლათაგან ჩვენს დრომდე არც ერთი არ შემორჩენილა. ჰაჯი აბასის ქარვასლა, რომელიც მდებარეობს ქუჩის სამხრეთ ბოლოში, იყო ქალაქის უდიდესი ქარვასლა შუშას 1855 წლის გენერალური გეგმის მიხედვით.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
თეთრი კაპისტონი

**თეთრი კაპისტონი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

სრულიად განსხვავდება იმერული ამავე სახელწოდების ვაზისგან — კაპისტოწი თეთრი. მისი მცირე ნარგავები შემორჩენილია ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბუგეულში, ხოლო შენარევების სახითაა სოფელ საკეციაში, აბანოეთში და იწაში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ზომისაა, თითქმის ოვალური, სამნაკვთიანი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი — მცირე ზომის, ცილინდრული ფორმის, მეჩხერი, ზოგჯერ უფორმო. მარცვალი მცირე ან საშუალო ზომის, მომრგვალო, ქარვისფერი, სქელკანიანია. რბილობი თითქმის მკვრივი აქვს, წვენი — ტკბილი.

თეთრი კაპისტონის სავეგეტაციო პერიოდი 157 დღეა. იგი სექტემბრის მეორე ნახევარსა და ოქტომბრის ჰირველ ნახევარში მწიფდება. მტევნის წონა 40-133 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა 7.0-8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.5-8 გ/ლ-ს.

თეთრი კაპისტონი იძლევა მოყვითალო-მომწვანო ფერის ღვინოს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 150-151

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თეთრი ჩხავერი

**ზენათური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური ფორმისაა, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, რბილობი — წვნიანი და მცირეხორციანი, გემო — სასიამოვნო.

ჯიში სიმწიფის საგვიანო პერიოდისაა. გამოიყენება თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 152

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თეთრა (ვაზის ჯიში)

**თეთრა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად სუსტადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, მტევანი — საშუალო ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, ღია მწვანე, მზის მხარეზე მომწვანო-ქარვისფერი. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ჯიში ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 195 დღე სჭირდება. ერთი ძირი მაღლარი 50-60 კილოგრამ ყურძენს იძლევა. მტევნის საშუალო წონა 158 გრამამდეა, საჰექტარო მოსავლიანობა კი — 15.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ჰარმონიული, ხილის ტონებით გამოხატული თეთრი მშრალი ღვინო. ყურძენი გამოიყენება სასუფრედ, მთელი ზამთრის განმავლობაში ინახება და კარგად იტანს ტრანსპორტირებას.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 148

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
საათლის უბანი

**საათლის უბანი** () — ქალაქ შუშის 17 უბნიდან ერთ-ერთი.

## შესახებ 
საათლის უბანი აგებულია ციცაბო ფერდობზე. უბნის მთავარი ქუჩიდან ვიწრო ქვით მოპირკეთებული გზები ავსებენ ერთმანეთს მარცხენა და მარჯვენა მიმართულებებით. უბნის მეჩეთის წინ არის პატარა მოედანი. მეზობლად მდებარე ყველა საცხოვრებელი კორპუსი ერთი ან ორსართულიანია. სამეზობლო მოედნის ქვედა ნაწილში არის მტკნარი წყლის წყარო, ნაგები თეთრი სუფთა ქვით. წყაროს წყალი გაყვანილი იყო ხანის ასულის, ხურშიდბანუ ნათევას მიერ 1873 წელს შუშას ციხემდე აშენებული წყალსადენიდან. ამ წყლით მომარაგებული იყო მთლიანი უბანი. უბნის მოსახლეობა ჩამოყალიბდა ირმიდორდის რაიონის სოფელ საათლიდან, ასევე ქეშთაზლის სოფლის მოსახლეობიდან. საათლის უბნიდან ბევრი ცნობილი პიროვნება გამოვიდა. შუშას უბნებს შორის საათლის უბნის მარცხენა მხარეს ციცაბო ფერდობზე მდებარეობს ქოჩერლის უბანი. ქალაქის ცენტრამდე მიმავალი შედარებით ფართო გზის ორივე მხარეს იყო საცხოვრებელი კორპუსები, მეჩეთი, წყაროს აბანო, ხიდი და მოედანი. უბნის ხიდს „სამეფო ხიდი“ ეწოდა. მე-20 საუკუნის 40-იან წლებში ხიდი დაანგრიეს და მოედანი ოდნავ გაფართოვდა. უბნის საცხოვრებელი კორპუსები ერთმანეთისგან განსხვავდებოდა. ეს გამოწვეული იყო სოციალური უთანასწორობით. მეზობლად არის 6-მდე ორსართულიანი საცხოვრებელი კორპუსი, დანარჩენი შენობები კი ერთსართულიანია. საათლის უბანში XIX საუკუნეში იყო მეჩეთი, მედრესე და აბანო. საათლის უბნის ყველაზე ცნობილი მეჩეთია საათლის მეჩეთი, რომელიც აშენდა 1883 წელს არქიტექტორ კარბალაი საფიხან ყარაბაღის პროექტის საფუძველზე და აზერბაიჯანის რესპუბლიკის კულტურისა და ტურიზმის სამინისტრომ დაარეგისტრირა ეროვნული მნიშვნელობის ისტორიულ და კულტურულ ძეგლად. ამ უბანში ცხოვრობდა ყარაბაღის სახანოს პრემიერ-მინისტრი, პოეტი მოლა ფანაჰ ვაგიფი. ასწავლიდა მედრესეში. გაითხარა და აღადგინა „შირინ სუ“ აბანო. საათლის უბნის სახელწოდება საათლის ტომის სახელიდან არის აღებული. ამ ტომიდან ჩვიდმეტი ოჯახი გადმოსახლდა აქ პოეტ მოლა ფანაჰ ვაგიფთან ერთად. აქ მან გახსნა სკოლა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დასახლებული პუნქტები
თეთრიშა

**თეთრიშა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურია-სამეგრელოდან.

ვაზის სახელწოდება ქართულად „თეთრისა-ს“ ნიშნავს.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად ფრთიანი, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, თეთრი ფერის. კანი მკვრივია და თხელი ცვილისებრი ფიფქითაა დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, გემო — ტკბილი და სასიამოვნო.

თეთრიშა საშუალო ან საშუალოზე ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 165-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.1 გ/ლ-ს.

გამოიყენება როგორც სასუფრე ყურძნად, ისე სუფრის თეთრი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ჰარმონიული და სასიამოვნოა.

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 152
*

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მეჰმანდაროვების სახლი

**მეჰმანდაროვების სახლი** () — სასახლის სტილის ისტორიული საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც მდებარეობს შუშაში. ეს არის აზერბაიჯანის მე-18 საუკუნის სამოქალაქო არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო ნიმუში. საცხოვრებელი კომპლექსი, რომელიც ოდესღაც მეჰმანდაროვების ოჯახს ეკუთვნოდა, მოიცავს დიდ საცხოვრებელ კორპუსს, მცირე საცხოვრებელ კორპუსს და საოჯახო მეჩეთს. კომპლექსი გარშემორტყმულია ქვის კედლებით. მეჰმანდაროვების დიდი საცხოვრებელი კორპუსი საბჭოთა პერიოდში შუშას საქალაქო საავადმყოფოს ფუნქციას ასრულებდა. ოკუპაციის შემდეგ დიდი შენობა მთლიანად განადგურდა. მეჰმანდაროვების პატარა საცხოვრებელი კორპუსი დამპყრობლების მიერ შუშას ისტორიის მუზეუმად გამოიყენებოდა. კომპლექსში არსებული მეჩეთი სამეზობლო მეჩეთსაც ასრულებდა. შუშას ოკუპაციის შემდეგ მეჩეთი სომეხი დამპყრობლების მიერ გეოლოგიურ მუზეუმადაც გამოიყენებოდა. 2020 წელს შუშას ოკუპაციისგან განთავისუფლების შემდეგ მიმდინარეობს მეჰმანდაროვების მამულის კომპლექსის შეკეთება და აღდგენა.

## არქიტექტურული მახასიათებლები 
სახლს გეგმაში კვადრატული ფორმა აქვს. მეორე სართულის ოთხი ოთახიდან სამი სახლის გვერდით მდებარე ვერანდამდე გადის, ხოლო დიდი ოთახი სარკმლით, რომელიც მისაღები ოთახის ფუნქციას ასრულებს, ლაკონიური მთავარი ფასადისკენ იხსნება.

მიუხედავად სიმეტრიის ნაკლებობისა, სახლის მთავარი ფასადი ნაწილების ჰარმონიის შთაბეჭდილებას ტოვებს, ხოლო ფასადს ავსებს მსუბუქი სარკმელი და კარგად შემუშავებული შესასვლელი პორტალი. შენობის გვერდით ფასადზე განთავსებული კიბე და ხის ვერანდა არ ამძიმებს მის ზოგად იერსახეს. შენობის არქიტექტურაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია კარგად განათებულ და მდიდრულად მორთულ მისაღებ ოთახს.

დიდი საცხოვრებელი კორპუსისა და საოჯახო მეჩეთის ინტერიერი მოხატა უსტა გამბარმა და გააფორმა შაქის ხანის სასახლის ფრესკების მსგავსი ნახატებით. კომპლექსში შემავალ პატარა საცხოვრებელ კორპუსში სსრკ-ს დროს მდებარეობდა შუშას ისტორიის მუზეუმი.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
თვალდამწვრისეული

**თვალდამწვრისეული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი პატარა ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანი ან სრულიად დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა აბლაბუდისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა ან საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის, წვნიანი. შედარებით სქელი კანი აქვს, რომელსაც სუსტად ეტყობა ცვილისებრი ფიფქი.

თვალდამწვრისეული საშუალო ზრდით ხასიათდება. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 75 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა დაახლოებით 5.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 10-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის მშრალი მომწვანო-მოყვითალო ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 155

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თითა კახური

**თავკვერი თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განიერ ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ქვედა იარუსზე კი მთლიანი ფოთლებიც გვხვდება. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალო სიხშირის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ზომის, ცილინდრული ფორმისაა, დატოტვილი ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. მტევნები მეტწილად თხელია, აგრეთვე გვხვდება საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მსხვილი, მოგრძო ან გრძელია, სიმწიფის დროს ქარვისფერი. კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს^ თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი მკვრივია, კნატუნა, ნაკლებ წვნიანი. გემო სასიამოვნო და ჰარმონიული აქვს, სუსტად განვითარებული ჯიშური არომატით .

თითას სავეგეტაციო პერიოდი 143-დან 150 დღემდე მერყეობს. მტევნის წონა 100-350 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4.8-7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. აქვს შენახვისა და ტრანსპორტირების კარგი უნარი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 155

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
თქვაფუნა

**თქვაფუნა**, *თქვაფა რაჭული* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრ-ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი — საშუალო ზომის, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ტკბილია. წიპწები გარსშია მოქცეული.

თქვაფუნა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი 164 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა 8.0-10.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.6 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინისა და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 160

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თითა ქართლური

**თითა ქართლური**, *თითა ყურძენი*, *ატენის თითა*, *ატენური თითა*, *ყვითელი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ქართლში თითას სახელწოდებით ორი განსხვავებული ჯიში გვხვდება — თითა ქართლური, რომელიც ასევე ატენურისა და ყვითლის სახელებითაა ცნობილი და კიდევ ერთი სრულიად განსხვავებული ჯიში „რბილთითა“, რომლის მარცვლები რბილი და წვნიანია.

თითა ქართლურს აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოს ვაზის ჯიშთა შორის შუალედური ადგილი უჭირავს. აღმოსავლური თვისებებიდან მისთვის დამახასიათებელია მარცვლის ფორმა. დასავლეთის ჯგუფიდან კი — მტევნის ზომა, ახალგაზრდა ყლორტის შებუსვა და ა.შ. მისი მცირე ნარგავები ქართლის ცენტრალურ რაიონებში და მესხეთშია თავმოყრილი.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს ძარღვებს შორის არე შიშველია ან გასდევს უმნიშვნელო აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუ-სური ფორმის, ფრთიანი, კუმსი, გვხვდება საშუალო სიკუმსისა და თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მოგრძო-ოვალური. სიმწიფის პერიოდში აქვს მომწვანო-მოყვითალო ელფერი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნია-ნია ძალიან ტკბილი და სასიამოვნო გემოთი.

თითა ქართლური ძლიერი ზრდითა და საშუალომოსავლიანობით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდის ხანგრძლივობა კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 167 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 155-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.4-20%-ს, მჟავიანობა — 5.3-6 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. ხასითდება ლამაზი გარეგნობითა და სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 158

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თქლაფა იმერული

**თქლაფა იმერული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად თითქმის ოვალური, სამნაკვთიანი ან თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად საშუალოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად ცილინდრულ-კონუ-აური ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. კანი უხეში და მვვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი წვნიანია.

იმერული თქლაფას სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 175 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. ერთი ძირიდან დაახლოებით 1.5-1.8 კილოგრამი ყურძნის მოკრეფა შეიძლება. მტევნის წონა 125-150 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7 გ/ლ-ს.

თქლაფა იმერული გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ნაკლებად საინტერესოა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 163

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თქვლაფა შავი

**თქვლაფა შავი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ამ ჯიშის ყურძენი იმდენად წვნიანია, რომ კალათში ჩაწყობისთანავე წვენი გამოსდის. ამ თვისებებმა მისი სახელის შერჩევაზეც იმოქმედა და თეთრ თქვლაფასთან დიდი მსგავსების გამო მოსახლებამ შავი თქვლაფა უწოდა.

გორის, სამაჩაბლოს, კასპის, ახალგორისა და ბოლნისის მოსახლეობა შეცდომით შავ ჭყაპასაც ეძახის.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, გულისებრი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად თხლად ან საშუალოდ არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, მხრიანი, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. გვხვდება კუმსი და თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური, შავად შეფერილი. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, ადვილად სცილდება როგორც კანს, ისე წიპწას. გამოირჩევა შედარებით დაბალი სიმჟავითა და შაქრიანობით.

თქვლაფა ოქტომბრის პირველ ნახევარში მწიფდება. ვაზი ძლიერი ზრდისაა. მტევნის საშუალო წონა 140-170 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა — 18.0-15.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-10%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-11 გ/ლ-ს.

ცალკე დაწურული თქვლაფას ღვინო სუსტია და ნაკლებად საინტერესო, მაგრამ მაღალშაქრიან ღვინოებთან კუპაჟში მისი გამოყენება წარმატებით შეიძლება.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 161

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თქლაფა თეთრი

**თქლაფა თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ძალიან იშვიათი ჯიშია. ამპელოგრაფიული ნიშნებით (ფოთლის ფორმა, ზომა, შებუსვა, მტევნის, მარცვლისა და წიპწის ზომა და ა.შ.) ძალიან ახლოს დგას მელიკუდასთან.

სამაჩაბლოს სოფლებში შეცდომით ამ სახელით მოიხსენიებენ ჭყაპას.

ბოლნისის ზონაში პატარა ჯგუფების სახითაა, ხოლო ერთეული ძირები ქართლის მუნიციპალიტეტების ვენახებშია გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, გულისებრი ფორმის, შუა ნაკვთი წაგრძელებულია და მახვილი წვერით ბოლოვდება. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრად სუსტად შებუსულია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, კონუსური ან უფორმო, ძლიერ კუმსი. მარცვალი — დიდი ზომის, მომრგვალო, იშვიათად ოვალური და განივოვალური მარცვლებიც გვხვდება. ჩალისფერია, მზის მხარეს მოყვითალო მურა ლაქებით. კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ძალიან წვნიანია და ადვილად სცილდება კანს. შეხებისას ადვილად სკდება. დაბალშაქრიანია, მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

თქვლაფა თეთრი სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის და სავეგეტაციო პერიოდის დასასრულსაც მხოლოდ 70%-ია მომწიფებული. მტევნის წონა 250-800 გრამია. უხვმოსავლიანი ჯიშია, ერთ ძირზე დაახლოებით 7-10 კილოგრამი ყურძენი იკრიფება. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება საბრენდე სპირტის მისაღებად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 161

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ხევარდული

**ხევარდული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში შავშეთ-კლარჯეთიდან.

მარცვალი მოოქროსფეროა. გამოიყენებოდა სასუფრედ.

ხევარდული წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 574

კატეგორია:ქართული ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
თხმორულა

**თხმორულა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალურისკენ გადახრილი, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. გვხვდება ცილინდრულ-კონუსური ფორმის მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მოყვითალო-მომწვანო ფერის. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით თხლად დაფარული. რბილობი მდნარი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი.

ჯიში სიმწიფის საშუალო და საგვიანო პერიოდისაა.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 163

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
დაქცეული

**დაქცეული**, *დაქცეულა* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

დაქცეული წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 568

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი ქართული ჯიშები
კუმუშა

**კუმუშა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან. XX საუკუნის დასაწყისში გავრცელებული იყო სოფლებში ამაღლება, ორაგვე, ჩოჩხათი და სხვა. ამჟამად კუმუშა მოუძიებელია.

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 570
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ნაშენება

**ნაშენება** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან.

ნაშენება წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელ ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 572

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი ქართული ჯიშები
დორდღო

**დორდღო** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი ვაზის ჯიში გურიიდან. XX საუკუნის დასაწყისში გავრცელების არეალი იყო სოფლები გურიანთა, ლიხაური, მაკვანეთი, შემოქმედი და სხვა. ამჟამად მოუძიებელია.

## ლიტერატურა
**უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ.,* „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 568
## სქოლიო
კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი ქართული ჯიშები
მაისა

**მაისა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

მაისა წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.

ივანე ჯავახიშვილის გადმოცემით, მაისას წვრილი მარცვალი ჰქონია, სიცხისა და მშრალი ქარისაგან ძალიან ზიანდებოდა. მისგან თეთრი ღვინო დგებოდა, მაგრამ სუსტი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 570

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თამარ თეთრაძე

**თამარ თეთრაძე** (დ. 26 ივნისი, 1917, თბილისი — გ. 7 დეკემბერი, 1996) — ქართველი მსახიობი, გამოდიოდა ესტრადაზეც. საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1990)

## ბიოგრაფია 
1944 წელს დაამთავრა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. იმავე წელს ჩაირიცხა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური თეატრიში მსახიობად. ამ თეატრის სცენაზე განასახიერა მთელი რიგი საპასუხისმგებლო როლები, მათ შორის: ძიძია (ა. ყაზბეგის „ხევისბერი გოჩა“), მარინე (ი. მოსაშვილის „სადგურის უფროსი“), ცირა (გ. ქელბაქიანის „ახალგაზრდა მასწავლებელი“), ნატალია (მაქსიმ გორკის „ვასა ჟელეზნოვა“) გუსტინა (ი. ფუჩიკის „ადამიანებო, იყავით ფხიზლად!“), ესმა (გ. წერეთლის „პირველი ნაბიჯი“), ოდეტა (უ. დიუბუას „ჰაიტი“), შეილა (ჯ. პრისტლის „ინსპექტორი მოვიდა“), მაშო (ვ. პატარაიას „უჩა უჩარდია“), მედეა (ს. კლდიაშვილის „დღესასწაული საკრაულში“), მარიამი (ი. ვაკელის „საქმიანი კაცი“), ლენა (კ. სიმონოვის „სხვისი ჩრდილი“) და სხვ. 1962 წლიდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის მოსწავლე ახალგაზრდობის სასახლეში, სადაც ხელმძღვანელობდა დრამატულ წრეს.

დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე.

## ფილმოგრაფია
* 1958 : „ორი ოჯახი“ (რეჟისორი დ. კანდელაკი)
* 1962 : „თხუნელა“ - თეკლე (რეჟისორი შ. მარტაშვილი)
* 1973 : „წკიპურტები“ (რეჟისორი რ. ესაძე)
* 1984 : „ადამიანთა სევდა“ (რეჟისორი გოდერძი ჩოხელი)

## ჯილდოები და აღიარება
* 1958 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1990 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
*ხელოვნების კალენდარი თეატრი, მუსიკა, კინო. -თბ., 1992 .- გვ.75

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ელერდაშვილები

**ელერდაშვილი** — გარეკახური წარმოშობის ქართული გვარი, მომდინარეობს საკუთარი სახელიდან ***ელერდა***. გავრცელებულია ძირითადად კახეთის მხარეში.

## ისტორია 
ელერდაშვილების პირველი ფუძე-საცხოვრისი საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფელ პატარძეულში ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნეში. XX საუკუნის 90-იანი წლებისათვის ამ გვარის წარმომადგენელთა რაოდენობა ითვლიდა 294 სულს, აქედან თბილისში ცხოვრობდა 179 სული, საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში – 112, დანარჩენი რუსთავში და სხვაგან.

ელერდაშვილების საგვარეულოს ფუძემდებელი დოკუმენტურად დასტურდება ქართლ-კახეთის კამერალური აღწერის XVIII საუკუნის დავთრების ჩანაწერებით, სოფელ პატარძეულში იმ დროისთვის ერთ კომლ ელერდას უცხოვრია, როგორც სამეფო გააზატებულ ყმას. 

## ლეგენდა 
ელერდაშვილების წინაპრებს ლეგენდის თანახმად უცხოვრიათ ჩრდილო კავკასიაში, ჩეჩენ-ინგუშეთში და მათ ქრისტიანობა არ დაუთმიათ, მიუხედავად თურქ-ოსმალთა თუ სხვა დაპყრობთა მხრივ ისლამის ძალით თავსმოხვევისა. გარკვეული მიზეზეების გამო ორ ძმას ელერდას და ყუშიტას ინგუშეთი მიუტოვებიათ, კახეთში გადმოსულან და კახეთის მეფეების, ჯერ დავით იმამ-ყული ხანის, შემდეგ კი მისი ძმის მახმედ ყული-ხანის, სამსახურში ჩამდგარან. სამეფო კარის ერთგულებისა და რაინდული სულისკვეთების მქონე ორივე ძისთვის სოფელ პატარძეულში მიუჩენიათ ბინა, იქ ჩაუსახლებიათ და  ორივე ძმისთვის მეფის სამსახური დაუვალებიათ, მათ მოსახლეობა უნდა დაეცვათ გამუდმებით მოთარეშე ლეკთა შემოსევებისგან.

ელერდაშვილების უძველესი ნამოსახლარი ახლაც არის სოფლის ჩრდილოეთით მდებარე ტყიან ზოლში და მას დღემდე *ძნელაანი* ჰქვია. საკუთარი სახელი ელერდა ინგუშური ენის ერთ-ერთ დიალექტზე ნიშნავს არწივს.

## სტატისტიკა 
2022 წლის სამოქალაქო რეესტრის მონაცემებით საქართველოში ცხოვრობს 273 ელერდაშვილი. მათ შორის:
* თბილისი — 160
* საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი — 101
* ახმეტის მუნიციპალიტეტი — 2
* გარდაბნის მუნიციპალიტეტი — 2
* გულრიფში — 1
* გურჯაანის მუნიციპალიტეტი — 1
* რუსთავი — 2
* სოხუმი — 4

## ლიტერატურა 
* ელერდაშვილი ა., ელერდაშვილები, საგვარეულო წიგნი თბ., 2012

## სქოლიო 
*
იმერეთის სუფრის

**იმერეთის სუფრის**, *სასუფრე ყურძენი*, *საჭმელი ყურძენი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

1958 წელს მკვლევარმა პ. ბაბილაშვილმა ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხრაწყაროში, ილიკო წივწივაძის ეზოში აღმოაჩინა ვაზი, რომელიც მაღალი მოსავლიანობით, ძლიერი ზრდით, დიდი მტევნებით, მსხვილი მარცვლებით, გვიანი სიმწიფითა და შენახვის კარგი უნარით გამოირჩეოდა. ამ ჯიშის ნამდვილი სახელი ყველას დავიწყებოდა და ადგილობრივები მას „საჭმელ ყურძენს“ ან „შესანახ ყურძენს“ ეძახდნენ. მოგვიანებით ეს ჯიში შეისწავლეს, გაამრავლეს და სახელად უწოდეს „იმერეთის სუფრის“.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ძალიან თხელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზო-მისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი მსხვილია, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ფერის.

ვაზი ძლიერი ზრდისაა. იმერეთის სუფრის სრულ სიმწიფეში ნოემბრის შუა რიცხვებში შედის. ერთი ძირიდან 4-8 კილოგრამი ყურძნის მოკრეფა შეიძლება, ხეივნად გაშენებული კი უფრო მოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 4.2-5.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 165

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ინგილოური

**ინგილოური**, *ასანბეგურა*, *ხასანბეგურა* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

თავისი ამპელოგრაფიული ნიშნებით ძალიან ახლოს დგას კახეთის თეთრი ვაზის ჯიშებთან. ივანე ჯავახიშვილის ვარაუდით „ინგილოური“ სადაურობის მაუწყებელი სახელების ჯგუფს უნდა ეკუთვნოდეს. ამ მოსაზრებით ეს ჯიში საქართველოს ყოფილი ტერიტორიის, ჰერეთის (საინგილო) ვაზის ჯიშთა სიაშია შეტანილი. ინგილოური მცირე ნარგავების სახითაა თელავის, ახმეტის, იყალთოს, რუისპირის, ქისტაურის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, სამნაკვთიანი, იშვითად ხუთ-ნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალო სისქის აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან კონუსურ-ცილინდრული ფორმის, იშვიათად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ მეჩხერი. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდია, ოდნავ ოვალური, იშვიათად მომრგვალოც, მოქარვისფრო-მოყვითალო და ოდნავ მოვარდისფრო ელფერიო. თხელკანიანია და ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, ოდნავ მკვრივი. გემო ტკბილი და სასიამოვნო აქვს, კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

ინგილოური საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე დაახლოებით 146 დღეა. სრულ სიმწიფეში 10-დან 20 სექტემბრამდე შედის. მტევნის წონა 100-270 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.6-7.5 ტონამდე მერყეობს. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-9 გ/ლ-ს.

მიიღება საშუალო ღირსების ევროპული ტიპის სუფრის თეთრი ღვინო. იგი ქარვისფერია, გამჭვირვალე და ჰარმონიული. მისი გამოყენება შეიძლება საკუპაჟე მასალად, სხვა ჯიშური ღვინოების გემური თვისებების, არომატისა და სინაზის გასამდიდრებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 165-166

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კაბისტონი შავი

**კაბისტონი შავი**, *შავი კაპისტონი*, *კაბიშტონი*, *ძველი შავი კაბისტონი*, *მრგვალი (რგვალი) კაბისტონი*, *შავი რგვალი კაბისტონი*, *კაბისტონი ონური* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

ივანე ჯავახიშვილი „კაბისტონს“ სოფლის სახელწოდებად მიიჩნევს და აღნიშნავს, რომ „პროფესორ არნოლდ ჩიქობავას ცნობით, აფხაზეთში ეშერას თემში, სოფელ ფშალთელუღში გადმოსახლებული ლაზების სიტყვით კაბისტონა არქაფეს სანახებში მდებარე სოფელი ყოფილა. „კაბისტონელი“ ლაზურად „ვაპისტონარი“ იქნება და სწორედ ამის ბოლო მოკვეცილ ფორმას წარმოადგენს ყურძნის ჯიშის სახელი კაბისტონიც. ამგვარად, ეს ჭანური ჯიში ყოფილა.

შავი კაბისტონი ძირითადად შერეული სახითაა ამბროლაურის, ცაგერის, ონის, აგრეთვე საჩხერისა და ჭიათურის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე პატარა ზომისაა, მრგვალი ან ოდნავ განივოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია საკმაოდ სქელ აბლაბუდისებრად, ხოლო ძარღვებს გასდევს ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ან კონუსური ფორმის, ხშირად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური. მუქი წითელია და მკვრივკანიანი. კანი დაფარულია სქელი ცვილისებრი ფიფქიიი, რომელიც იისფერ ელფერს აძლევს. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი უფერულია, გემო — სასიამოვნოდ ტკბილი.

შავი კაბისტონი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი 146 დღეა. რაჭა-ლეჩხუმში სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 120-250 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა 6.0-8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის ღვინო, რომელიც ლამაზი წითელი ან მუქი ვარდისფერია. აქვს კარგად გამოხატული ჯიშური არომატი, სხეული და ჰარმონიული გემო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 169

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
იყალთოს წითელი

**იყალთოს წითელი**, *შავი ყურძენი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ გულისმაგვარი ფორმის, მცირედ ან საშუალოდ დანაკვეთული, სამ-ხუთნაკვთიანი, იშვიათად მთლიანი. ფოთოლი ქვედა მხრიდან დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრ-ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი პატარა და საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალებული ფორმის, მუქი ლურჯია, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. კანი თხელი აქვს, უხეში, რბილობი წვნიანია, ოდნავ ხრაშუნა, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

მტევნის წონა 150-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.4-21.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.7-7.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის მშრალი წითელი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო საშუალო ღირსებისაა. მიზანშეწონილია მისი გამოყენება საკუპაჟედ.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 166

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თავწითელა

**თავწითელა**, *თავწითელა დონდღლაბი*, *მწვანე დონდღლაბი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

მზისკენ მიმართული მხარე სრულ სიმწიფეში მოწითალო აქვს და აქედან მიიღო თავისი სახელწოდება.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან თითქმის ოვალური, სამ-ხუთნაკვ-თიანი, იშვიათად მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებურად არის შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ძირითადად კონუსური ფორმის, ფრთიანი. გვხვდება ცილინდრულ-კონუსური მტევნებიც, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი დიდი ზომის, მომ-რგვალო ან თითქმის ოვალურია. მომწვანო-მოყვითალო, ხოლო მზის მხარეს მოვარდისფრო ელფერით. კანი სქელი აქვს, მვვრივი, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანი და მკვრივია.

თავწითელას სავეგეტაციო პერიოდი 175 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. მოსავალი ძალიან არათანაბარი აქვს. მტევნის წონა 130-150 გრამს შორის მერყეობს, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 8.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, მჟავიანობა — 5.5-6.5 გ/ლ-ს.

მიიღება ვარგი ხარისხის სუფრის თეთრი ღვინო, ასევე გამოსადეგია სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 143

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კაიკაციშვილისეული თეთრი

**კაიკაციშვილისეული თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

წარსულში მხოლოდ ქობულეთის მთისპირა სოფლებში იყო გავრცელებული. გადმოცემის თანახმად, იგი ტყიდან კაიკაციშვილის გვარს გამოუტანია და გაუშენებია. ადგილობრივი მაცხოვრებლები მას „თეთრს“ უწოდებდნენ, მაგრამ ამ ვაზს არანაირი მსგავსება არ პქონდა ზემო აჭარაში გავრცელებული „თეთრის“ სახელით ცნობილ ვაზთან და ამიტომ მათ გასარჩევად ამ ჯიშისთვის შემომტანის გვარიც დაუმატებიათ.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, დატოტვილი, საშუალო სიმკვრივის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე მსხვილია, მომრგვალო, სქელკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით ოდ-ნავ დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანი და წვნიანია, ძალიან ტკბილი და სასიამოვნო გემოთი.

ჯიში ძლიერი ზრდისაა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 200-800 გრამია. ერთი ძირი მაღლარად გაშენებული ვაზიდან 40-50 კილოგრამი ყურძნის მოწევა შეიძლება. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.4 გ/ლ-ს.

კაიკაციშვილისეული თეთრი ხარისხიანი სასუფრე ყურძნის ჯიშია. იგი გამოირჩევა ლამაზი მტევანებით, საუკეთესო გემოთი, კარგი შენახვისა და ტრანსპორტირების უნარით. გარდა ამისა, მისგან წარმატებით შეიძლება ხარისხიანი სუფრის თეთრი ღვინის დამზადება.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 171

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
კაკო ვაშალომიძე

მინი|327x327px|როკ-ინსტრუმენტალისტი, ვირტუოზი გიტარისტი და კომპოზიტორი კაკო ვაშალომიძე
**კაკო ვაშალომიძე** (დ. 2 სექტემბერი, 1952) — ქართველი მუსიკოსი, როკ-ინსტრუმენტალისტი, ვირტუოზი გიტარისტი და კომპოზიტორი. 

## მუსიკალური კარიერა 
კაკო ვაშალომიძე სამოღვაწეო ასპარეზზე გამოჩნდა 1970-იანი წლების დასაწყისში. საშემსრულებლო მოღვაწეობას ეწეოდა მრავალ როკ-ჯგუფსა თუ ანსამბლში. მიიჩნევა ქართული როკის ერთ-ერთ პიონერად. გამოდიოდა უამრავ კონცერტსა და ფესტივალზე როგორც საბჭოთა კავშირის, ისე მთელი ევროპის მასშტაბით. ის დღემდე აგრძელებს შემოქმედებით მოღვაწეობას. გამოცემული აქვს არაერთი სოლო ალბომი.

## დისკოგრაფია 
### სოლო-ალბომები 
* *From Retro To Rock*, იგივე *Collection* (2003)

## ჯგუფები 
მინი|377x377პქ|კაკო ვაშალომიძე
* „ცისკარი“
* „გეპეის“ ჯაზ-ორკესტრი (ტექნიკური უნივერსიტეტის ორკესტრი)
* „ბეთლემი“
* „კოლხეთი“
* „ენგური“
* „ოკეანე“
* „ვია 75“
* „დიქსი ლენდი“
* „აკუსტიკური კვარტეტი“

## რესურსები ინტერნეტში 
*რადიო დუეტი - კაკო ვაშალომიძე, რადიო "არ დაიდარდო"
*როკმუსიკა საბჭოთა კავშირში (კაკო ვაშალომიძესთან ინტერვიუზე დაყრდნობით), თბილისის კონსერვატორიის სტუდენტთა სამეცნიერო საზოგადოების სტუდენტური ბლოგი „opus 2“
*ქართული როკის პიონერი, კაკო ვაშალომიძე დიდების შოუში
*მუსიკა xx საუკუნიდან, სტუმარი კაკო ვაშალომიძე
*ბლუზ ფესტივალზე კაკო ვაშალომიძესთან ერთად
*Kako Vashalomidze - From Retro To Rock (2003)
*„ბედისწერა“, როკ-ჯგუფი „ოკეანე“ 
*კაკო ვაშალომიძე - „ბალადა“ 
*კაკო ვაშალომიძე - „ვარსკვლავთცვენა“
*კაკო ვაშალომიძე - „ქალაქური“

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:ქართველი კომპოზიტორები
კატეგორია:ქართველი გიტარისტები
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები