open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უცნაური ომი

thumb|250px
**უცნაური ომი** — მეორე მსოფლიო ომის პერიოდი 1939 წლის ოქტომბრიდან 1940 წლის მაისამდე, როდესაც ოფიციალურად ნაცისტურმა გერმანიამ გამოუცხადა ომი ინგლისს და საფრანგეთს, მაგრამ საბრძოლო მოქმედებები არ მიმდინარეობდა. სახელწოდება შემოიღო ინგლისის პრემიერ-მინისტრმა უინსტონ ჩერჩილმა.

## რესურსები ინტერნეტში
* «The Phoney War» October 1939 — April 1940 — World War II Multimedia Database  
* The Phoney War 
* Battle of Atlantic, River Plate, Phoney war 
* BBC — WW2 People’s War — Phoney War  
* BBC — WW2 People’s War — Memories of the Phoney War-OCTOBER 1939 — JUNE 1940  
* De Gaulle, the "phoney war " and the French campaign, May-June 1940  
* WWII: Drole de Guerre (Phoney War), 1939—1940 
* Halford Mackinder’s Necessary War 
* «Sitzkrieg» an der deutsch-französischen Grenze  

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
კატეგორია:1939 წელი ევროპაში
კატეგორია:1939 წლის კონფლიქტები
ალექსანდრე I

**ალექსანდრე I** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექანდრე I — იმერეთის მეფე
* ალექსანდრე I დიდი — საქართველოს მეფე (1412-1442)
* ალექსანდრე I — კახეთის მეფე (1476-1511)
* ალექსანდრე I (რუსეთი) — რუსეთის იმპერატორი
* ალექსანდრე I იაგელონი — ლიტვის დიდი მთავარი
* ალექსანდრე I (შოტლანდია) — შოტლანდიის მეფე
* ალექსანდრე I კარაგეოგიევიჩი — იუგოსლავიის მეფე
აუსტერლიცის ბრძოლა

**აუსტერლიცის ბრძოლა** – 1805 წლის 23 სექტემბერს ნაპოლეონმა დაიწყო სამხედრო მოქმედებები რუსეთსა და ავსტრიის წინააღმდეგ. მან შეძლო სენატი ჯარში გაწვევის გამოცხადებაზე დაეთანხმებინა, შეკრიბა 65 000 ჯარისკაცი და მეორე დილას, 1 ოქტომბერს, ლაშქრით რაინზე გადავიდა. 6 რიცხვში ბავარია აიღო, 20-ში დაიკავა ულმი, 13-ში აიღო ვენა, ხოლო 2 დეკემბერს (ძვ.სტილით 20 ნოემბერს), თავისი გამეფების წლისთავზე რუსებსა და ავსტრიელებს აუსტერლიცის დაბლობზე შეხვდა. ავსტრიელების საჯარისო კორპუსს ფრანც იოსები ხელმძღვანელობდა, ხოლო რუსებისას ალექსანდრე I, მიხეილ კუტუზოვი და გენერალი პეტრე ბაგრატიონი.

ნაპოლეონმა კარგად შედგენილი სამოქმედო ოპერაციის მიხედვით კოალიციას მარჯვნიდან და მარცხიდან შეუტია და მალევე შეასუსტა ფალანგები. რამდენიმე საათიანი სასტიკი ბრძოლის შემდეგ დაბნეული მოწინააღმდეგები უკუიქცნენ. უკუგდებულ არიერგარდს ნაპოლეონის ჯარისკაცები უკან მისდევდნენ და ხოცავდნენ. მოკავშირეთა კოალიციამ ჯამში 36 000 ჯარისკაცი, 180 ქვემეხი დაკარგა და სრულიად დაშლილ მდგომარეობაში აღმოჩნდა. ხოლო ფრანგებმა - 9 000 კაცი. ამ ბრძოლის შედეგად საბოლოოდ დამარცხდა მე-3 ანტიფრანგული კოალიცია, ხოლო ავსტრიამ დეკემბერში ხელი მოაწერა პრესბურგის საზავო ხელშეკრულებას და ომიდან გამოვიდა.

ეს ბრძოლა, ასევე, ცნობილია, როგორც სამი იმპერატორის ბრძოლა.

## ლიტერატურა 
* ალ. დიუმა, ნაპოლეონი, თბ., 2011
* ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია. ტ. 2. თბ. 1977. გვ. 10

კატეგორია:ნაპოლეონის ომების ბრძოლები
კატეგორია:1805
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1805 წლის ბრძოლები
მეტრიკული სივრცე

**მეტრიკული სივრცე** — ობიექტების სიმრავლე, რომელშიც შემოტანილია მეტრიკა. ყოველი მეტრიკული სივრცე არის ტოპოლოგიური სივრცე. სხვადასხვა მეტრიკის საშუალებით ერთსა და იმავე სიმრავლეზე შეიძლება მივიღოთ სხვადასხვა ტოპოლოგია.

## რესურსები ინტერნეტში
* მეტრიკული სივრცე — Encyclopedia of Mathematics

კატეგორია:მათემატიკური თეორემები
ვერა ბარდაველიძე

**ვერა ვარდენის ასული ბარდაველიძე** (დ. 17 სექტემბერი, 1899, თბილისი — გ. 23 ოქტომბერი, 1970, იქვე) — ქართველი ეთნოგრაფი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1957), პროფესორი (1966), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1963). ეთნოგრაფ გიორგი ჩიტაიას მეუღლე. 

## ბიოგრაფია
თბილისის ქალთა გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ჩაირიცხა თსუ-ს სიბრძნისმეტყველების ფაკულტეტზე, რომლის 1923 წელს დამთავრების შემდეგ, სწავლობდა ლენინგრადში, მატერიალური კულტურის აკადემიის ასპირანტურაში (1926-1929). 1931 წლიდან საქართველოში დაბრუნების შემდეგ სამეცნიერო-პედაგიოგიურ მუშაობას ეწეოდა საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში, ენის, ისტორიისა და მატერიალური კულტურის ინსტიტუტში (ენიმკი), თსუ-ის ეთნოგრაფიის კათედრაზე და შემდგომ ი. ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტში. 1965 წლიდან იყო ამ ინსტიტუტის საქართველოს ეთნოგრაფიის განყოფილების გამგე. დიდი ამაგი დასდო ხალხური საკულტო ძეგლების მეცნიერულ შესწავლას. ბარდაველიძის შრომები მიძღვნილია ქართული ხალხური ადრინდელი სოციალურ-ეკონომიკური განვითარებისა და სულიერი კულტურის პრობლემებისადმი (ასტრალური რწმენა-წარმოდგენები, ღვთაებათა პანთეონი, ნაყოფიერება-გამრავლებასთან დაკავშირებული კულტები და რიტუალები, ქართული ხალხური დღეობათა კალენდარი, ხალხური ორნამენტი, საწესო გრაფიკული ხელოვნება და მრავალი სხვა). 

ბარდაველიძემ განსაკუთრებული ყურადღება დაუთმო ქართულ საწესო გრაფიკულ ხელოვნებას, რომელსაც უდიდესი მნიშვნელობა აქვს მრავალრიცხოვანი არქეოლოგიის  გრაფიკული მასალის გაშიფვრისა და გააზრებისათვის. საგანგებოდ აღსანიშნავია ბარდაველიძის მიერ აღმოსავლეთ საქართველოში მთიელთა თემის ადრეკლასობრივი საფეხურის სოციალურ-ეკონომიკური ორგანიზაციის (თეოკრატია) ბუნების დადგენა, რითაც საფუძველი გამოაცალა მთაში გვაროვნული წყობის მარადიულობის თეორიას. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, მედლებით.

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
**გეგეშიძე მ.,* ვ. ბარდაველიძის ცხოვრება და სამეცნიერო მოღვაწეობა «მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისთვის», 1972, ტ. 16-17;
**თოდუა რ.,* ვ. ბარდაველიძის შრომების ბიბლიოგრაფია, იქვე;

* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“,  გვ. 72, თბ., 1994

კატეგორია:ქართველი ეთნოგრაფები
კატეგორია: ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
ალექსანდრე I (რუსეთი)

**ალექსანდრე I** () (დ. 23 დეკემბერი, 1777, სანქტ-პეტერბურგი — გ. 1 დეკემბერი, 1825, ტაგანროგი) — რუსეთის იმპერატორი 1801–1825 წლებში, ასევე პოლონეთის მეფე (1815—1825) და ფინეთის პირველი რუსი დიდი მთავარი (1809–1825) რომანოვების დინასტიიდან. 

## წინაპრები 

**ალექსანდრე I-ის წინაპრები**

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 23 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1777
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1825
კატეგორია:რომანოვების დინასტია
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
ანრი ფილიპ პეტენი

**ანრი ფილიპ პეტენი** (; დ. 24 აპრილი, 1856, კოში-ა-ლა-ტური, პა-დე-კალე ― გ. 23 ივლისი, 1951, პორ-ჟუენვილი, ილ-დ-იე, ვანდეა) — საფრანგეთის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, მარშალი (1918). პირველ მსოფლიო ომში (1914-18) გენერლის ჩინით სარდლობდა ქვეითი ჯარის ბრიგადას, შემდეგ საარმიო კორპუსს, ხოლო 1915 წლის ივნისიდან 1916 წლის აპრილამდე – საფრანგეთის მე-2 არმიას. 1917 წლის მაისში დაინიშნა საფრანგეთის არმიის მთავარსარდლად. 1920-31 წლებში ეკავა უმაღლესი სამხედრო თანამდებობები, 1925-26 წლებში სარდლობდა არმიას, რომელიც იბრძოდა მაროკოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის ჩასახშობად. 1934 წელს სამხედრო მინისტრი. 1939-40 წლებში საფრანგეთის ელჩი ფრანკისტულ ესპანეთში. 1940 წლის 16 ივნისიდან პრემიერ-მინისტრი, 22 ივნისს ხელი მოაწერა კომპიენის დროებით ზავს ფაშისტურ გერმანიასთან. 1940 წლის ივლისიდან 1944 წლის აგვისტომდე „ვიშის“ ფაშისტური რეჟიმის მეთაური, 1945 წლის აგვისტოში უმაღლესმა სასამართლომ სიკვდილი მიუსაჯა (შეუცვალეს სამუდამო კატორღით).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:საფრანგეთის დიქტატორები
კატეგორია:დაბადებული  24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1856
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
მეტრიკა

საკუთარი სახელი **მეტრიკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მეტრიკა — პოეტიკის ნაწილი;
* მეტრიკა — წესი, რომელიც განსაზღვრავს მანძილს;
* მეტრიკა — მოძღვრება მეტრის შესახებ;
* მეტრიკა — დოკუმენტი.
ბარდა

**ბარდა** () — ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი მცენარის გვარი პარკოსანთა ოჯახისა. გვარში გაერთიანებულია 6-7 სახეობა. კულტურაში ფართოდ არის გავრცელებული ჩვეულებრივი ბარდა (), რომელიც ერთწლოვანი საგაზაფხულო ან საშემოდგომო მცენარეა. აქვს 30-180 სმ-მდე სიმაღლის ღერო, ფოთოლი წყვილფრთისებრია, ყვავილი თეთრი, თვითდამმტვერავი. 

ნასკვიდან განაყოფიერების შემდეგ ვითარდება პარკი, ყოველ პარკში 3-11 გლუვი ან ნაოჭიანი სხვადასხვა ფერის თესლია. კარგად ხარობს საკმაო აერაციისა და სუსტი მჟავე ან ნეიტრალური რეაქციის თიხნარ ნიადაგებზე. 

იყენებენ კულინარიაში, ამზადებენ ბურღულს, ფქვილს, კონსერვსა და სხვა. მისი საკვები ჯიშები ცხოველებისათვისაც მოჰყავთ. ბარდის სამშობლოდ აღმოსავლეთი ავღანეთი და ჩრდილო-დასავლეთი ინდოეთი ითვლება. საქართველოში მოჰყავთ უმეტესად მაღალმთიან რეგიონებში (ჯავახეთი, მესხეთი, თრიალეთი, ქვემო იმერეთის ზოგ ადგილას და სხვა). დარაიონებული ჯიშია ახალქალაქური ბარდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფარვანასებრნი
ბარდოსი

[thumb|300px|[თარგამოსი და მისი ძენი:ჰაოსი, ქართლოსი, ბარდოსი, მოვაკანოსი, ლეკოსი, ჰეროსი, კავკასოსი, ეგროსი. ქართული რეპროდუქცია. დაახ. 1700]]
**ბარდოსი**, *ბარად*, *ბარდო* — ლეონტი მროველის მიხედვით, კავკასიელ ხალხთა ერთ-ერთი ეთნარქი. კავკასიის ალბანეთის უძველესი ქალაქის ბარდას დამაარსებელი.

## ისტორია
მას შემდეგ რაც თარგამოსის მოდგმა გამრავლდა, გადაწყდა კავკასიის წილხვედრი მიწა განაწილებულიყო რვა ძმას შორის. ყველაზე უფროსი — ჰაოსი დარჩა მამის წიაღში (არარატსა და მასისის მთებს შორის გადაჭიმულ ტერიტორიაზე), ხოლო ქართლოსი დანარჩენ ექვს ძმასთან ერთად დასახლდა ჩრდილოეთით მდებარე მიწებზე. „ხოლო ბარდოსს მისცა მტკუარს სამჴრით, ბერდუჯის მდინარითგან ვიდრე სადა შეკრბებიან მტკუარი და რაჴსი. ამან ბარდოს აღაშენა ქალაქი ბარდავი და დაეშენა მუნ“.

## ისტორიული საზღვრები 
ლეონტი მროველის მიერ ბარდოსის ტერიტორიებზე მწირი ინფორმაცია მოიპოვება. ცნობილია მხოლოდ რომ ბარდოსის ტერიტორია მოიცავდა მდინარე მტკვრის მარჯვენა შენეკადების აუზს, მდინარე დებედას შემდგომი მდინარიდან მოყოლებული ვიდრე მტკვარ-არაქსის შესართვავამდე. 
* **ჩრდილოეთი საზღვარი** - *მდ. მტკვარი.* 
* **დასავლეთი საზღვარი** - *მდ. ბერდუჯი(დებედა) რომელიც აბოცის(აშტოცკ) მთიდან მოედინება და ჩაედინება მდ. მტკვარში.*
* **აღმოსავლეთი საზღვარი** - *ქართლის ცხოვრებაში ნახსენები მტკვარ-არაქსის შესართავი.*
* **სამხრეთი საზღვარი** - *მდინარე მტკვარში ჩამდინარე ხეობების მიერ წარმოქმნილი სასაზღვრო ზოლი რომელიც ემიჯნება მდინარე არაქსის აუზის ხეობას.* 

ხეობების სისტემა ყოველთვის კარგი საშუალება იყო, არის და იქნება ბუნებრივი საზღვრების დასადგენად. აქედან გამომდინარე თარგამოსმა თავის ძეებს დაუწესა ბუნებრივი საზღვრები როგორიცაა: ზღვა, მდინარე, ხეობა და მთის ქედი.

{{სურათის წარწერა დაიწყე|სურათი=Bardosis teritoria.JPG|width={}|float={}}} 
{{Image label small|x=0.4|y=1.91|scale={}|text=**არარატის მთა**}}
{{Image label small|x=2.9|y=2.05|scale={}|text=**მდ. არაქსი**}}
{{Image label small|x=0.5|y=0.55|scale={}|text=**მდ. დებედა (ბერდუჯი)**}}
{{Image label small|x=1.5|y=0.65|scale={}|text=**მდ. მტკვარი**}}
{{Image label small|x=0.1|y=0.7|scale={}|text=**აბოცის მთა**}}
{{Image label small|x=2.6|y=1.3|scale={}|text=** ქ.ბარდა**}}

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქართველთა ეთნარქები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
|}

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:ეპონიმები
კატეგორია:ეთნარქები
ბარდღალა

**ბარდღალა** () — უხერხემლო ცხოველი ორწყვილფეხიანების ქვეკლასისა. ბარდღალის სხეული თანაბარ სეგმენტებადაა დანაწევრებული. დაფარულია ქიტინით, რომელიც კირითაა ინკრუსტირებული. სეგმენტებზე (პირველის გარდა) განლაგებული აქვს მოკლე ფეხები. მრავლდება კვერცხით. ვითარდება ანამორფოზის გზით. გავრცელებულია მთელ ევროპაში. იკვებება მცენარეებით, უმთავრესად კი მათი ხრწნის პროდუქტებით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:უხერხემლოები
კაპიტალიზმი

]]
**კაპიტალიზმი** — ეკონომიკური სისტემა, რომლის დროს წარმოების საშუალებები კერძო საკუთრებაშია და ფართოდ გამოიყენება დაქირავებული მუშახელი. კაპიტალიზმის მთავარი მახასათებლებია: კერძო საკუთრება, კაპიტალის აკუმულაცია, დაქირავებული მუშახელი, საბაზრო კონკურეციის პრინციპი.

კაპიტალისტური ეკონომიკის პირობებში მხარეები ადგენენ ფასს, რომლის მიხედვითაც ხდება აქტივების, საქონლის, მომსახურების გადაცვლა.

პრაქტიკაში გვხვდება კაპიტალიზმის შემდეგი ფორმები:

* laissez-faire - დერეგულირებული ბაზარი, თავისუფალი ვაჭრობა;
* welfare capitalism - წყობილება, რომელიც სოციალურ კეთილდღეობაზეა დაფუძნებული (სკანდინავიის ქვეყნები);
* კრონი კაპიტალიზმი - ეკონომიკური მოდელი, სადაც ბიზნესის წარმატება დამოკიდებულია ბიზნესმენების კავშირებზე პოლიტიკურ კლასთან (ლიცენზიების, სახელმწიფო დაკვეთებისა, სუბსიდიების მიღება და სხვა).
* კორპორატივიზმი - პოლიტიკური თეორია, სადაც მმართველობა არის სოციალური ჯგუფების და არა ცალკეული სუბიექტების ხელში, ე.წ. „ქრისტიანული დემოკრატია“.

კაპიტალისტური წყობის პირობებში საზოგადოება იყოფა სოციალურ კლასებად. საზოგადოების იმ ნაწილს, რომლებსაც აქვთ საწარმოო საშუალებები კერძო საკუთრებაში ეწოდება ბურჟუაზია. ისინი მოსახლეობის მცირე ნაწილს შეადგნენ. კაპიტალისტურ საზოგადეობაში მეორე კლასს წარმოადგენს პროლეტარიატი, იგივე დაქირავებული მშრომელი, რომელსაც არ გააჩნია საკუთრებაში წარმოების საშუალებები და ამის გამო ბაზარზე თავის სამუშაო ძალისა და დროის გაყიდვა უხდება. ინდუსტრიული რევოლუციის შემდეგ პროლეტარიატის რაოდენობა დიდი მასშტაბებით იზრდებოდა და დღეს მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენს. კაპიტალისტი შეიძლება თითქმის არანაირ სამუშაოს არ ასრულებდეს, თუმცა მოგების დიდი ნაწილი სწორედ მის ხელში რჩება, რა დროსაც პროლეტარიატია წარმოების მთავარი მამოძრავებელი ძალა და სწორედ ის ქმნის დოვლათს.

## იხილეთ აგრეთვე
* კომუნიზმი
* სოციალიზმი

## რესურსები ინტერნეტში
* კაპიტალიზმი — სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი

კატეგორია:კაპიტალიზმი
კატეგორია:პოლიტიკური იდეოლოგიები
ბარეთელთა

** ბარეთელთა**, მონასტერი ისტორიულ საქართველოს კლარჯეთის პროვინციაში (ახლა თურქეთის ტერიტორია). დაარსებულია IX საუკუნის I ნახევარში ზაქარია ბარეთელთელის მიერ. თურქთა მფლობელობის დამყარების შემდეგ (XVI საუკუნის II ნახევარი) მონასტერი დაუნგრევიათ. დღეს მხოლოდ მცირეოდენი ნაშთია მოღწეული.

## ლიტერატურა 
* ბარეთელთა (თურქეთი). საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ბარელი

frame|right|«ცისფერი ბარელი»
**ბარელი** (ინგლ. barrel, ძირითადი მნიშვნელობა - კასრი), ტევადობისა და მოცულობის საზომი. იხმარება დიდ ბრიტანეთში, აშშ-ში და იმ ქვეყნებში, სადაც გამოიყენება საზომთა ინგლისური სისტემა. აშშ-ში განასხვავებენ მშრალ ბარელს, რომელიც 115,628 დმ3 ტოლია, და ნავთობის ბარელს - 158,988 დმ3. ინგლისური ბარელი (ფხვიერი ნივთიერების ტევადობის საზომი) 163,65 დმ3 ტოლია.

ამერიკული ბარელი—ნავთობის მოცულობის საზომი ერთეული, ტოლია 42 გალონის ან 158,988 ლ. ბარელის შემოკლებული დასახელება — bbl (blue barrel). 
ფერის წარმოშობის შესახებ არსებობს სხვა და სხვა ინფორმაცია - თითქოს თავდაპირველად ნედლი ნავთობი ცისფერი ფერის კასრებით გადაჰქონდათ განსხვავებით წითელი კასრისგან, რომლებშიც სხვა ნავთობ პროდუქტების გადაზიდვა ხდებოდა. ზოგიერთის აზრით კომპანია ”Standard Oil of California”-ის საფირმო ფერი შემოაპარეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საზომი ერთეულები
ბარელიეფი

[მინიატიურა|300პქ|ბარელიეფი [სამთავისის ტაძარი|სამთავისის საკათედრო ტაძარზე.]]
**ბარელიეფი** (, დაბალი რელიეფი) — ქანდაკების სახეობა, რელიეფი, რომელიც სიბრტყიდან თავისი მოცულობის ნახევარზე ნაკლებად არის გამოწეული. ბარელიეფს ფართოდ იყენებენ არქიტექტურულ ნაგებობებსა და დეკორატიულ ნაკეთობათა მორთულობისათვის. ბარელიეფურ გამოსახულებას ჩვეულებრივ აკეთებენ  ძეგლის კვარცხლბეკზე, კედლებზე, სტელაზე, მემორიალურ დაფაზე, მონეტაზე, მედალსა და გემაზე.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჰორელიეფი
* რელიეფი (სკულპტურა)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქანდაკება
ბარეთის ტბა

**ბარეთის ტბა**, **ბაშქოის ტბა** — ტბა საქართველოში, წალკის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს წალკის წყალსაცავის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ზღვის დონიდან 1612 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 1,34 კმ², აუზის ფართობი 9,3 კმ², საშუალო სიღრმე 0,82 მ, მაქსიმალური სიღრმე 1,3 მ. მოქცეულია სინკლინურ მულდაში. საზრდოობს ატმოსფერული ნალექებით. მუდმივი შენაკადი არ აქვს. მაქსიმალური დონეა გაზაფხულზე, მინიმალური ზაფხულის ბოლოს. ტბის სამხრეთ-დასავლეთ ნაპირიდან გაყვანილია არხი, რომელმაც მნიშვნელოვნად დაწია ტბის დონე და შეამცირა მისი ზედაპირის ფართობი.

## სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის ტბები
გემა

საკუთარი სახელი **გემა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გემა — ძვირფასი ქვა, ზედ ამოკვეთილი გამოსახულებით ან წარწერით
* გემა — აღმნიშვნელი α ჩრდილოეთის გვირგვინისა
სტელა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **სტელა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* სტელა - ვერტიკალურად მდგარი ქვის სვეტი
* სტელა -  უმაღლეს მცენარეთა ღეროსა და ფესვის ცენტრალური ნაწილი
ტრაგიკომედია

**ტრაგიკომედია** — დრამატული ჟანრის ერთ-ერთი სახე, რომელშიც წარმოდგენილია, როგორც ტრაგიკული, ასევე კომიკური სიტუაციები. პერსონაჟთა ბედი ასეთი ხასიათის ნაწარმოებში თანაგრძნობას იწვევს. ამავე დროს არის კომიკური სცენებიც, რაც სიცილს იწვევს. 

ტრაგიკომედიის ფორმა განსაკუთრებით აქტუალური ხდება კულტურული ეპოქების გარდამავალ პერიოდებში. იგი გამოხატულებაა ამ პერიოდებისთვის დამახასიათებელი სულიერი კრიზისებისა, როდესაც ცხოვრებისეული კრიტერიუმების გადაფასება ხდება. ტრაგიკულია ძველის, დრომორჭმულის შეუფერებლობა ცხოვრების ახალ მოთხოვნილებებთან. ტრაგიკომედიას ახასიათებს სერიოზული და სასაცილო მომენტების მონაცვლეობა, ამაღლებული და კომიკური ხასიათები. პერსონაჟებში ხაზგასმულია რომელიმე ტიპური თვისება. ავტორისეული განაჩენი არ ჩანს. 

ტრაგიკომედია ჩაისახა ანტიკურ ხანაში, ძლიერდება შუა საუკუნეების ბოლოსა და რენესანსის ეპოქაში, ცალკე ტიპად ყალიბდება XVI - XVII საუკუნეების მიჯნაზე. ხელახლა ძლიერდება ტრაგიკომედიური ელემენტი XIX საუკუნის ბოლოდან. 

თანამედროვე დრამატურგიაში არსებობს არა იმდენად ტრაგიკომედია თავისი გამოკვეთილი ნიშნებით, რამდენადაც უფრო ტრაგიკომედიური ეფექტი - პერსონაჟისა და სიტუაციის შეუსაბამობა. 

კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:თეატრი
კომედია

**კომედია** (ბერძ. komedia < komos „მხიარული ბრბო“ და ode „სიმღერა“) — დრამის ერთ-ერთი სახე, სადაც კოლიზია და ხასიათები გამსჭვალულია კომიზმით. 

## მახასიათებლები 
კომედიის ჟანრული თავისებურებაა მძლავრი სოციალური ჟღერადობა, სოციალურ-პოლიტიკური ტენდენციურობა. იუმორისა და სატირის საშუალებით კომედიაში მხილებულია ცხოვრებისეული მანკიერებანიდა სიმახინჯე (ოღონდ ისეთი, რომელსაც თან არ ახლავს ტანჯვა და უბედურება). მანკიერება აქ სიცილის დონეზეა. სიცილი კომედიაში გამარჯვებული გმირის როლში გამოდის, რომელიც ათავისუფალ მკითხველს წარმოდგენილი მანკიერებისაგან და ამეფებს ჯანსაღ ცხოვრებისეულ საწყისებს. 

განასხვავებენ კომედიის ორ სახეს: სიტუაციებისა და ხასიათების კომედიას. სიტუაციების კომედიაში კომიკურია შექმნილი მდგომარეობა, სასაცილოდ დაძაბულია ინტრიგა. ხასიათების კომედაში კომიზმს საფუძვლად უდევს არაჰარმონიული ხასიათები, მათი უცვლელი ცალმხრივობა, ხასიათი ერთი რომელიმე თვისების ჰიპერტროფია. ხასიათების კომედია კომედიის უფრო მაღალი ფორმაა, რადგან აქ ყოველთვის დიდი ადგილი ეთმობა ფსიქოლოგიას და მოითხოვს უფრო განათლებულ მაყურებელსა და მკითხველს.

## ისტორია 
განვითარების მთელი ისტორიის მანძილზე კომედიის ჟანრული მოდიფიკაცია წარიმართა ორი გზით: უხეში იუმორიდან და უწმაწური ხუმრობიდან ნატიფი ფსიქოლოგიური იუმორისა და ინტელექტუალური ირონიისაკენ; წმინდა სახის კომიზმიდან კომიკურისა და დრამატულის აღრევისაკენ, ცრემლნარევი სიცილისაკენ. 

კომედია, როგორც დრამატული ჟანრი ლიტერატურად გაფორმდა ძველ საბერძნეთში. მისი წარმოშობის სათავეები დაკავშირებულია ღვინისა და მხიარულების ღმერთის დიონისეს პატივსაცემად გამართულ დღესასწაულთან, კერძოდ კი დღესასწაულის იმ ნაწილთან, როდესაც წარმოდგენილი იყო დიონისეს აღდგომა და მას მოჰყვებოდა მხიარული სიმღერები, ცეკვები, კარნავალური სვლა, სრულდებოდა მცირე ჟანრის კომიკური სცენები და სასაცილო უწმაწურობაც ახლდა თან. 

შუა საუკუნეების დასასრულს ევროპულ ლიტერატურაში ჩნდება კომიკური პიესები, რომლებსაც ფარსი ეწოდა. რენესანსის ეპოქის კომედია უფრო რომანტიკული დრამის ხასიათს ატარებს. კლასიციზმის ეპოქისთვის დამახასიათებელია ე.წ. „სერიოზული“, „მაღალი“ კომედია (მოლიერი). 

XIX საუკუნის დასასრულისა და XX საუკუნის დასაწყისის კომედია ისევ ხასიათდება სოციალურობით, მაგრამ კომედიის კოლიზია უკვე მთლიანად არ არის გამსჭვალული კომიზმით, კომიკური ზოგჯერ ძნელად ამოსაკითხია. ამავე ხანებში ჩნდება ტრაგიკომედია, სადაც სხვადასხვა მანკიერებითა და ნაკლით გამოწვეულ სიცილს მოყვება მწარე ცრემლიც, რომელსაც იწვევს ადამიანისა და მისი ცხოვრების მოუწყობლობის შეგნების განცდა. 

საქართველოში კომედია ჩნდება XIX საუკუნის შუა ხანებში. მისი ფუძემდებელია გ. ერისთავი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ოპერეტა
* ოპერა-ბუფა

კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები
კატეგორია:თეატრი
თომას ბართოლინუსი

**თომას ბართოლინუსი** (; დ. 20 ოქტომბერი, 1616, კოპენჰაგენი  — გ. 4 დეკემბერი, 1680, იქვე) —
დანიელი ანატომი. აღმოაჩინა გულმკერდის სადინარი, შეისწავლა ადამიანის ლიმფური სისტემა, უარყო ღვიძლის სისხლის წარმომქმნელ ფუნქციაზე მანამდე არსებული შეხედულება.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* თომას ბართოლინუსი  „Whonamedit.com“-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:დანიელი ანატომები
კატეგორია:დანიელი მედიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1616
კატეგორია:გარდაცვლილი 1680
ოპერაცია ბარბაროსა

thumb|250px|right|ოპერაცია ბარბაროსა
**ოპერაცია „ბარბაროსა“** () — მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში გერმანია-სსრკ-ის ომის ოფიციალური გერმანული კოდური სახელწოდება („საღვთო რომის იმპერიის“ იმპერატორ ფრიდრიხ I ბარბაროსას სახელის მიხედვით). 1940 წლის 5 დეკემბერს დამტკიცდა სახმელეთო ჯარების გენერალური შტაბის უფროსის გენერალ ჰალდერის მიერ წარმოდგენილი გეგმის („გეგმა ოტო“) საბოლოო ვარიანტი. საერთო სტარატეგიული ამოცანა იყო საბჭოთა კავშირის დამარცხება უმოკლეს დროში (ინგლისთან ომის დამთავრებამდე). იგი დაიწყო 1941 წლის 22 ივნისს ვერმახტის მიერ სსრკ-ზე თავდასხმით და დასრულდა 1941 წლის 5 დეკემბერს, როდესაც მოსკოვისთვის გამართულ ბრძოლაში გერმანულმა ნაწილებმა შეაჩერეს წინსვლა მოსკოვისაკენ. ოპერაციის დასრულებას მაშინვე მოჰყვა წითელი არმიის კონტრშეტევა (1941 წლის 5 დეკემბრიდან 1942 წლის 7 იანვრამდე). მიუხედავად იმისა, რომ ოპერაცია საბოლოო ჯამში წარუმატებელი აღმოჩნდა, საბჭოთა წითელ არმიას კიდევ მრავალწლიანი ომი დასჭირდა ომში საბოლოო გამარჯვების მოსაპოვებლად. საბჭოთა კავშირში ამ ომს „დიდი სამამულო ომი“ () ეწოდა.

ოპერაცია მიზნად ისახავდა ნაცისტური იდეოლოგიის პრაქტიკაში განხორციელებას და საბჭოთა კავშირის დასავლეთი ნაწილის დაპყრობას, მისი ტერიტორიის გერმანელებით დასახლების მიზნით. ამ ტერიტორიების დაკავებით ნაცისტური გერმანია მიზნად ისახავდა ე. წ. სასიცოცხლო სივრცის შექმნას გერმანელი ერისათვის. 

ოპერაცია ბარბაროსამ გახსნა მეორე მსოფლიო ომის აღმოსავლეთის ფრონტი, რომელიც მთელი ომის განმავლობაში იყო ყველაზე დიდი თეატრი. სწორედ ამ მიმართულებაზე გაიმართა ომის და მსოფლიო ისტორიაში ყველაზე დიდი შეტაკებები, ბრძოლები, ომის დანაშაულები და დანაშაულები კაცობრიობის წინააღმდეგ. სწორედ აღმოსავლეთის ფრონტზე განიცადეს ომში მონაწილე მხარეებმა (როგორც ნაცისტურმა გერმანიამ, ისე საბჭოთა კავშირმა) ყველაზე დიდი დანაკარგები და სწორედ აქ გავნითარებულმა მოვლენებმა იქონია უდიდესი ზეგავლენა მთლიანი ომის მსვლელობაზე. 

ოპეარციის ჩავარდნამ უდიდესი ზეგავლენა მოახდინა ნაცისტური გერმანიის ბედზე მეორე მსოფლიო ომში. მიუხედავად იმისა, რომ ტაქტიკურ თუ სტრატეგიულ დონეზე ვერმახტმა მრავალ მნიშვნელოვან წარმატებას მიაღწია, ოპერაციის საბოლოო სტრატეგიული მიზანი მიუღწეველი დარჩა. ნაცისტური გერმანია, ომის სწრაფად დასრულების ნაცვლად, ჩართული აღმოჩნდა მსოფლიოს გიგანტების დაპისპირებაში, რამაც საბოლოოდ განაპირობა კიდეც ნაცისტური გერმანიის დასასრული. 

## სქოლიო 
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:კოდური სახელწოდებები
ბართქორთი

**ბართქორთი** — ქედი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მყინვარწვერის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, ყოფს დევდარაკისა და ჩათის მყინვარებს. სიგრძე 3 კმ-მდე, ეშვება ზღვის დონიდან 4000-დან 3000 მ-მდე. წარმოადგენს ანდეზიტის ვულკანურ ნაკადს. თხემი დაფარულია თოვლ-ყინულით და უმთავრესად ნივალურ ზონაშია. ადგილ-ადგილ დამახასიათებელი წვეტიანსვეტებიანი გაშიშვლებული კლდეებია.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ქედები
ვიტრას დიზაინის მუზეუმი

[მინი|300პქ|მუზეუმის შენობის ხედი გვერდიდან, [გერი, ფრენკ|ფრენკ გერის პროექტი.]]
[მინი|250პქ|[საარინენი, ეერო|ეერო საარინენნის "სკამი-ყაყაჩო".]]
**ვიტრას დიზაინის მუზეუმი** (Vitra Design Museum) — მდებარეობს ვეილ-ამ-რაინზე, გერმანია. დაარსდა 1989 წელს ვიტრას აღმასრულებელი ხელმძღვანელი როლფ ფელბაუმის მიერ როგორც დამოუკიდებელი კერძო ფონდი. კორპორაცია ვიტრა უზრუნველჰყოფს მას ფინანსური სუბსიდიებით, ვიტრას არქიტექტურით და ორგანიზაციული საკითხების გადაწყვეტით. მუზეუმის ბერლინის განყოფილების გახსნა დაგეგმილია 2007 წელს.

## კოლექცია და ღონისძიებები
მუზეუმის კოლექციის ფოკუსი ავეჯსა და ინტერიერის დიზაინზეა. მის ძირითად ბირთვს შეადგენს აშშ-ის დიზაინერების ჩარლზ და რეი იმსების დანატოვარი, ჯორჯ ნელსონის, ალვარ აალტოს, ვერნერ პანტონის, დიტერ რამსის, ჟან პრუვესა და მიქაელ თონეს მრავალრიცხოვანი ნამუშევრები. აქ თავმოყრილია თანამედროვე ავეჯის დიზაინის მსოფლიოში უდიდესი კოლექცია, რომელიც მოიცავს ნიმუშებს ყველა მნიშვნელოვანი პერიოდიდან და სტილიდან მე-19 საუკუნის დასაწყისიდან დღემდე.

ეს ნამუშევრები, რომლებიც თავდაპირველად როლფ ფელბაუმის საკუთრებას წარმოადგენდა, მუდმივად გამოფენილი არ არის, ზოგიერთი რჩეული დიზაინერული სკამის გარდა, რომელთა ნახვა ზაჰა ჰადიდის სახანძროს სადგურში შეიძლება ვიტრას ტერიტორიაზე. მათ ნაცვლად, მუზეუმი დროებით გამოფენებს აწყობს, რომელთა ფოკუსი ერთი რომელიმე დიზაინერია, ხშირად სხვა მუზეუმების კოლექციებიდან ნასესხები ექსპონატებით. შესაბამისად, კოლექციის დანარჩენი ნაწილი სხვა მუზეუმებზეა გასესხებული მსოფლიოს გარშემო დროებითი გამოფენებისთვის.

კატეგორია:გერმანიის მუზეუმები
კატეგორია:დიზაინი
ბარი (ხალხი)

thumb
**ბარი** — სამხრეთ სუდანში მცხოვრები ხალხი. განსახლების არეალი შეადგენს ქალაქ ჯუბის შემოგარენსა და ნილოსის ნაპირებს. სახლობენ აგრეთვე უგანდასა და კონგოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. ენა - ბარი, განეკუთვნება ნილოტურ ენებს. ბარი ინარჩუნებს ტრადიციულ რწმენებს. მთავარი საქმიანობაა მესაქონლეობა, განვითარებულია მიწათმოქმედება, ნადირობა, თევზჭერა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სუდანი
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
კასპარუს ბართოლინუსი

**კასპარუს ბართოლინუსი** (Bartholin, Bartholinus; დ. 10 სექტემბერი, 1655, კოპენჰაგენი — გ. 11 ივნისი, 1738) — მეცნიერ-ენციკლოპედისტი, ანატომი, ფიზიკოსი და ფილოსოფოსი იყო. თომას ბართოლინუსის შვილი. აღმოაჩინა ენისქვეშა სანერწყვე ჯირკვლის სადინარი და საშოს კარიბჭის ჯირკვლები, რომლებსაც მისი სახელი ეწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დანიელი ანატომები
კატეგორია:დაბადებული  10 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1655
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1738
ბარი (მცირე რესტორანი)

thumb|ბარი შვეიცარიაში
**ბარი** (ინგლ. bar) — მცირე რესტორანი (ან რესტორნის ნაწილი), სასაუზმე, სადაც მუშტარს დახლთან ემსახურებიან. *ბარმენი* — ბარის მფლობელი, მმართველი, ბარის მოსამსახურე, მებუფეტე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სასაუზმე დაწესებულებები
ბარი (ერთეული)

**ბარი** ( — სიმძიმე), წნევის სისტემგარეშე ერთეული, რომელიც 105 ნ/მ² ტოლია. ეს სიდიდე ეკვივალენტურია 750,08 მმ სიმაღლისა და 0 °C ტემპერატურის მქონე ვერცხლისწყლის სვეტის წნევისა ზღვის დონიდან 45° განედზე (g=980,629 სმ/წმ²). 1 ბარი=106დნ/სმ²=0,1 მეგნ/მ² (ზუსტად)=1,01972 ატ. მეტროლოგიაში ატმოსფერული წნევის გასაზომად ხშირად იხმარება წილობითი ერთეული — მილიბარი, რომელიც 0,001 ბარის ანუ 0,986923•10-3 ატმ ტოლია.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:წნევის საზომი ერთეულები
ივანე ბართოლომეი

**ივანე ალექსის ძე  ბართოლომეი** (დ. 28 ნოემბერი, 1813, პეტერბურგი ― გ. 5 ოქტომბერი, 1870, თბილისი) — რუსი არქეოლოგი და  ნუმიზმატი, გენერალ-ლეიტენანტი, პეტერბურგის აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1856). 

## ბიოგრაფია
1850 წლიდან მსახურობდა ჩაჩნეთში, აფხაზეთსა და თბილისში. ბართოლომეი 1853 წელს დიპლომატიური დავალებით სვანეთში გაიგზავნა. მან გარკვეული როლი ითამაშა სვანეთის რუსეთთან შეერთების საქმეში. შეაგროვა ქართული, ბაქტრიული, პართული და სასანური მონეტების მდიდარი კოლექცია, რომელიც შემდგომ ერმიტაჟს გადასცა. იკვლევდა ნუმიზმატიკას კავკასიის ეთნოგრაფიისა და ეპიგრაფიკის, აგრეთვე კავკასიური ენებისა და მათი ურთიერთდამოკიდებულების საკითხებს. 1855 წელს გაზეთ „კავკაზში“ (№ 70) გამოაქვეყნა ნაშრომი „ეგრეთ წოდებული მიძჯეგური ენების შესახებ, რომლებიც დღემდე ცნობილია მხოლოდ კლაპროთის შედარებების მეოხებით“. ბართოლომეიმ უარყო ტერმინი „მიძჯეგური ენები“ და მის ნაცვლად შემოიღო „ჩაჩნური ენები“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი არქეოლოგები
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1813
კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
კატეგორია:ოქროს იარაღი „მამაცობისთვის“-ის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
როზარის ღვთისმშობლის კაპელა

მინი|250პქ|როზარის ღვთისმშობლის კაპელა
**როზარის ღვთისმშობლის კაპელა** (Chapelle du Saint-Marie du Rosaire), ხშირად წოდებული როგორც **მატისის კაპელა** ან **ვენსის კაპელა** — მცირე ზომის კაპელა აგებული დომინიკელი მონაზვნებისთვის ფრანგული რივიერის მცირე ქალაქ ვენსში 1949-51 წლებში ანრი მატისის მიერ შემოთავაზებული არქიტექტურული პროექტის მიხედვით. მასში მოთავსებულია რამდენიმე მატისისეული ნამუშევარი და თავად მატისის მიერ მის საუკეთესო ხელოვნების ნიმუშად ითვლებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ნაგებობის უბრალო თეთრი ფასადი ჩვეულებრივ მნახველზე განსაკუთრებულ შთაბეჭდილებას არ ახდენს, მრავალი ხელოვნებათმცოდნე მას მე-20 საუკუნის უდიდეს რელიგიურ ნაგებობად თვლის.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:კაპელები
კატეგორია:საფრანგეთის არქიტექტურა
კატეგორია:XX საუკუნის არქიტექტურა
პამირისპირა ხალხები

**პამირისპირა ხალხები**, *პამირის ტაჯიკები* — ტაჯიკეთის მთიანი ბადახშანის ავტონომიურ ოლქში, ავღანეთის ბადახშანსა და ჩინეთში, სინძიანის უიღურთა ავტონომიურ რაიონში მცხოვრები ირანულენოვანი მოსახლეობის აღმნიშვნელი საერთო ტერმინი. ანთროპოლოგიურად განეკუთვნებიან პამირულ-ფერღანულ რასას. ლაპარაკობენ პამირულ ენებზე. ძველთაგანვე პამირისპირა ხალხებსა და ტაჯიკებს შორის საურთიერთო ენა ტაჯიკური იყო. მორწმუნე პამირისპირა ხალხები მუსლიმანი-ისმაილიტები არიან. მონათესავე პამირისპირა ხალხები ჩამოყალიბდნენ X საუკუნეში, ტაჯიკთა ეთნიკური ტერიტორიის პერიფერიაზე, ძველი საკებისა და შესაძლებელია დარდების ტომთა ბაზაზე, გარკვეულ სოციალურ-ეკონომიკურ და ბუნებრივ პირობებში. 1895 წელს ავღანეთსა და რუსეთს შორის საზღვრის დადების შემდეგ გაყოფილნი აღმოჩნდნენ ორ სახელმწიფოს შორის. პამირისპირა ხალხებისთვის დამახასიათებელია საერთო ნიშნები მეურნეობაში, მატერიალურ და სულიერ კულტურაში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*  1 დეკემბერი, 2009

კატეგორია:ტაჯიკეთის ხალხები
კატეგორია:ავღანეთის ხალხები
კატეგორია:ჩინეთის ეთნიკური ჯგუფები
კატეგორია:პაკისტანის ხალხები
კატეგორია:რუსეთის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
პროგრესი

**პროგრესი** (: „მოძრაობა წინ, წარმატება“) — განვითარება, წინსვლა; განვითარების უფრო დაბალი საფეხურებიდან უფრო მაღალ საფეხურებზე გადასვლა, მოძრაობა დახვეწილი, გაუმჯობესებული ან სხვაგვარად სასურველი მდგომარეობისკენ. პროგრესივიზმის კონტექსტში, ის გულისხმობს, რომ ტექნოლოგიების, მეცნიერებისა და სოციალური ორგანიზაციის წინსვლას მოჰყვა და შესაბამისად, მომავალშიც მოჰყვება, ადამიანის მდგომარეობის გაუმჯობესება. ეს უკანასკნელი შეიძლება მოხდეს ადამიანის პირდაპირი მოქმედების შედეგად, როგორც სოციალურ საწარმოში ან აქტივიზმის გზით, ან როგორც სოციოკულტურული ევოლუციის ბუნებრივი ნაწილი.

პროგრესის კონცეფცია პირველად გვხვდება მე-19 საუკუნის დასაწყისის სოციალურ თეორიებში, განსაკუთრებით სოციალურ ევოლუციაში, როგორც აღწერილია ოგიუსტ კონტისა და ჰერბერტ სპენსერის მიერ. იგი წარმოდგენილი იყო განმანათლებლობის ისტორიის ფილოსოფიებში. როგორც მიზანს, სოციალურ პროგრესს მხარს უჭერს პოლიტიკური იდეოლოგიების სხვადასხვა სფეროები სხვადასხვა თეორიებით იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მივაღწიოთ მას.

=სქოლიო=

კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
კატეგორია:ისტორიოგრაფია
კატეგორია:ფილოსოფიის ისტორია
ლაიფციგის უნივერსიტეტი

**ლაიფციგის უნივერსიტეტი** () — ევროპის ერთ-ერთი უძველესი უნივერსიტეტი, მდებარეობს ქ. ლაიფციგში, (საქსონია, გერმანია). დაარსდა 1409 წლის 2 დეკემბერს ფრედერიკ I-სა და მისი ძმა უილიამ II, მაისენის მარკგრაფის მიერ და თავდაპირველად ოთხი ფაკულტეტისგან შედგებოდა. ამჟამად უნივერსიტეტს 14 ფაკულტეტი და 29.000 სტუდენტი ჰყავს და საქსონიის სიდიდით მეორე უნივერსიტეტია. უნივერსიტეტი დაარსებიდან თითქმის 600 წელი შეუწყვეტლივ ფუნქციონირებს. აქვს 190 საბაკალავრო, სამაგისტრო და ტექნიკური კვალიფიკაციის პროგრამა. უნივერსიტეტის ყველაზე ძლიერ განხრად მედიცინა ითვლება.

1911-1914 წლებში ლაიფციგის უნივერსიტეტის სტუდენტი იყო შალვა ნუცუბიძე.

## რესურსები ინტერნეტში
*  University of Leipzig Website
*  *Leipziger Universitätsverlag* Publishing House
* American Studies Leipzig website
* History of the University of Leipzig (English, German) 
* History of the Library (German) 

## სქოლიო
კატეგორია:საქსონიის უმაღლესი სასწავლებლები
კატეგორია:ლაიფციგი
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
მოსარჩელე

**მოსარჩელე** — სამოქალაქო პროცესში ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც მიმართავს სასამართლოს, არბიტრაჟს ან სამედიატორო სასამართლოს მოპასუხის მიერ დარღვეული თუ სადავოდ ქცეული უფლების ან კანონიერი ინტერესის დასაცავად. თუ სასამართლო მიიღებს სარჩელს, აღიძვრება საქმე, რომელშიც მოსარჩელე  იქნება ერთ-ერთი მხარე. საქმის მეორე მხარეა მოპასუხე. საქმეში შეიძლება არსებობდეს მესამე მხარეც.

კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია
სარჩელი

**სარჩელი** — უფლების დაცვის პროცესუალური საშუალება. ყოველ დაინტერესებულ პირს შეუძლია კანონით დადგენილი წესით მიმართოს სასამართლოს, არბიტრაჟს, სამედიატორო სასამართლოს დარღვეული ან სადავო უფლების, ანდა კანონით გათვალისწინებული ინტერესების დასაცავად. სასამართლო ვალდებულია მიიღოს და განიხილოს სარჩელი სასარჩელო განცხადების მიღებაზე უარის თქმა დასაშვებია მხოლოდ კანონით  განსაზღვრულ შემთხვევებში. მოსარჩელეს უფლება აქვს შეცვალოს სარჩელის საფუძველი ან საგანი, გაადიდოს ან შეამციროს სასარჩელო მოთხოვნების ოდენობა ან უარი თქვას სარჩელზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სასამართლო სარჩელი
კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია
ბარი (ონის მუნიციპალიტეტი)

**ბარი** — ონის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ბარის და ქვემო ბარის ძველი სახელწოდება. პირველად იხსენიება XVI საუკუნის I ნახევარში შედგენილ ბიჭვინთის იადგარში. XVIII საუკუნეში ბარი უკვე ორ სოფლად იყო გაყოფილი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ონის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბარი (იარაღი)

thumb
**ბარი** — სამიწათმოქმედო იარაღი, შედგება რკინის პირის, ხის ტარისა და სატერფულისაგან. ძველად მაგარი ჯიშის ხისპირიან ბარსაც იყენებდნენ, ასეთი ბარის პირის კიდეებზე ლითონის, საქლეშის შემოვლებაც იცოდნენ. მთის ფერდა ადგილებზე მუშაობა ბარით მოუხერხებელია, ამიტომ ბარის პირის ტარს 90° კუთხით უგებდნენ და თოხივით ხმარობდნენ. ასეთ იარაღს ბართოხი ეწოდებოდა, ბარს ძველად მჭედლები ამზადებდნენ რკინის ცხელი ჭედვით, იგი ამიერკავკასიის ერთ-ერთი უძველესი სამიწათმოქმედო იარაღია, მისი გამოსახულება გვხვდება ზვარტნოცის (სომხეთი) რელიეფზე და დავით-გარეჯის მთავარი ეკლესიის კედლის თავდაპირველ მხატვრობაში (VI-IX სს). ბარვის პროცესი გამოხატულია ჯრუჭის XII საუკუნის მინიატურაზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სასოფლო-სამეურნეო იარაღები
ბარიბალი

**ბარიბალი**, *შავი დათვი* () — ძუძუმწოვარი ცხოველი დათვისებრთა ოჯახისა, შემოსილია შავი ბეწვით. სხეულის სიგრძე 1,8 მ-ს აღწევს. ბინადრობს ჩრდილოეთ ამერიკის ტყეებში. ზამთარს ატარებს ბუნაგში. იკვებება მცენარეებით, ზოგჯერ ცხოველებით, ლეშით, თავს ესხმის შინაურ ცხოველებსაც. ზოგან სანადირო ობიექტია (იყენებენ ტყავს, ზოგჯერ ხორცსაც).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დათვი
ბართლომე

**ბართლომე**, საქართველოს კათოლიკოსი VI საუკუნის დასასრულსა და VII საუკუნის დასაწყისში, ქართლის ერისმთავრების გვარამისა და სტეფანოზ I-ის დროს. 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართლის კათოლიკოსები
ბარი (გეოგრაფია)

**ბარი**, მთათაშუა დადაბლებული ადგილი, მოიცავს ვაკე-დაბლობსა და მიმდებარე მთისწინეთს. მაგ., კოლხეთის ბარი მოიცავს კოლხეთის დაბლობს კავკასიონისა და მესხეთის ქედის მთისწინებითურთ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოგრაფიული ობიექტები
ბარიტონი (ხმა)

**ბარიტონი** (  — მძიმე, დაბალი და ტონი) — მამაკაცის ხმა, საშუალო ბანსა და ტენორს შორის. განასხვავებენ ლირიკულ (ჟღერადობით უახლოვდება დრამატულ ტენორს) და უფრო ვაჟკაცურ, ძლიერ, დრამატულ (დაბალ რეგისტრებში უახლოვდება ბანს) ბარიტონებს. ბარიტონის დიაპაზონი დიდი ოქტავის ლადან პირველი ოქტავის ლამდეა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ალექსანდროპოლის ხელშეკრულება

[მინი|გენერალი [კაზიმ კარაბეკირი, ხელშეკრულებაზე თურქეთის მხრიდან ხლმომწერი. ალექსანდროპოლისკენ გზაზე.]]
**ალექსანდროპოლის ხელშეკრულება** — სამშვიდობო ხელშეკრულება დადებული ოსმალეთსა და სომხეთის დემოკრატიულ რესპუბლიკას შორის 1920 წლის 2 დეკემბერს, თურქეთის რესპუბლიკის გამოცხადებამდე, რომლითაც დასრულდა 1920 წლის სომხეთ-თურქეთის ომი. სომხეთის რესპუბლიკის მთავრობაში ამ პერიოდში იმყოფებოდა ნაციონალისტური პარტია "დაშნაკცუტიუნი". ამ ხელშეკრულებით სომხეთი იძულებული გახდა გაეუქმებინა სევრის ხელშეკრულება და დაეთმო ის ტერიტორიები, რომელიც სომხეთის დემოკრატიულმა რესპუბლიკამ სევრის ხელშეკრულებით მიიღო. ხელშეკრულების რატიფიცირება მთავრობას ერთ თვეში უნდა მოეხდინა, თუმცა ეს ვერ მოხერხდა სომხეთის წითელი არმიის მიერ ოკუპირების გამო და შეთანხმება 1921 წელს შეცვალა ყარსის ხელშეკრულებამ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 1920 წლის თურქეთ-სომხეთის ომი 
* ალექსანდროპოლის ხელშეკრულების ტექსტი

კატეგორია:სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:თურქეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:XX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
ბართლომეს ღამე

thumb|300px|„ბართლომეს ღამე“, ფრანსუა დიუბუას ნახატი
**ბართლომეს ღამე** — კათოლიკეების მიერ ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა პარიზში 1572 წლის 24 აგვისტოს, წმინდა ბართლომეს დღესასწაულის წინა ღამეს. 

ამ მსოფლიოში ცნობილი ხოცვის მოთავეები იყვნენ საფრანგეთის მეფის შარლ IX-ის დედა ეკატერინე მედიჩი და კათოლიკეთა ბელადები - ჰერცოგი გიზები, რომლებსაც აშინებდათ ჰუგენოტებისა და მათი ბელადის გასპარ დე კოლინის გავლენის ზრდა შარლ IX-ზე. მათ ისარგებლეს ჰუგენოტების ერთ-ერთი ბელადის, ანრი ნავარელის (შემდგომში ანრი IV) და შარლ IX-ის დის მარგარეტ ვალუას ქორწილზე (18 აგვისტო) მრავალი ჰუგენოტის ჩამოსვლით. კათოლიკობის მომხრეებმა 1572 წლის 24 აგვისტოს, ღამის 2 საათზე დაიწყეს ჰუგენოტების მასობრივი ჟლეტა, რის შედეგადაც უამრავი გამოჩენილი პერსონა იქნა ლიკვიდირებული, მათ შორის ჰუგენოტების წინამძღოლი გასპარ დე კოლინიც. ანრი ნავარელმა და პრინცმა კონდემ სასწრაფოდ აღიარეს თავიანთ კონფესიად კათოლიციზმი და ამით უშველეს თავს. ხოცვა-ჟლეტა ოქტომბრის დამდეგამდე გაგრძელდა და მოედო საფრანგეთის სხვა დიდ ქალაქებსაც, მაგ: ლიონს, ორლეანს, რუანს, მოს, ბორდოსა და სხვ. მიუხედავად ასეთი ბარბაროსული ძალადობრივი აქტისა ბართლომეს ღამემ ვერ გატეხა ჰუგენოტები და მათ გააგრძელეს ბრძოლა სარწმუნოებრივი თავისუფლებისთვის, რასაც მოჰყვა რელიგიური ომების განახლება (საფრანგეთის რელიგიური ომები). სწორედ, ამ ისტორიული მოვლენის შედეგად დამკვიდრდა მსოფლიოს ლიტერატურულ ლექსიკაში ტერმინი „ბართლომეს ღამე“, როგორც მასობრივი ძალადობრივი აქტის სიმბოლო. ამ ფაქტს მიუძღვნა გამოჩენილმა ფრანგმა მწერალმა ალექსანდრე დიუმამ თავისი ცნობილი რომანი დედოფალი მარგო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰუგენოტების ისტორია
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:რელიგიური ომები
კატეგორია:მასობრივი ჟლეტვები
კატეგორია:1572
ბარისტერი

**ბარისტერი** () — მაღალი რანგის ადვოკატი ინგლისში. ბარისტერის წოდება ენიჭება უმაღლესი იურიდიულ განათლების მქონე პირს, რომელიც სამი წელი ემზადებოდა ადვოკატთა რომელიმე კორპორაციაში (ე. წ. ინები) და ჩაბარებული აქვს გამოცდები სამართლის დისციპლინებში. ბარისტერს ყველა სასამართლოში გამოსვლის უფლება აქვს. საქმეებს საწარმოებლად იგი ჩვეულებრივ სოლისიტორთა მეშვეობით იღება, მხოლოდ სისხლის სამართლის საქმეებს იღებს პირადად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს სამართალი
ბარიტონი (საკრავი)

thumb
**ბარიტონი** — სიმებიან-ხემიანი მუსიკალური საკრავი. ხემით დასაკრავი 6-7 სიმის გარდა ჟღერადობის გასაძლიერებლად ჰქონდა 7-20 და მეტი სარეზონანსო სიმი. სარეზონანსო სიმებს აჟღერებდნენ აგრეთვე მარცხენა ხელის შუა თითის გამოკვრით. გავრცელებული იყო XVIII საუკუნის გერმანიასა და ავსტრიაში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სიმებიან-ხემიანი საკრავები
ბარიტონი (სასულე)

**ბარიტონი** — ამბუშიურული (უმეტესად სპილენძის) მუსიკალური საკრავი, რომელიც საყვირზე ოქტავით დაბლა ჟღერს. გამოიყენება სასულე ორკესტრში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
*United States Marine Band Euphonium-Tuba (სამხედრო-საზღვაო ძალები ჯგუფის) .

კატეგორია:ჩასაბერი საკრავები
ყელის ტბა

**ყელის ტბა** — ვულკანურ-მყინვარული გენეზისის ტბა საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ყელის ვულკანურ ზეგანზე, ზღვის დონიდან 2914 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი 1,28 კმ², საშუალო სიღრმე 24,7 მ, მაქსიმალური სიღრმე 63 მ, წყლის მოცულობა 31,6 მლნ მ³. წყალშემკრები აუზის ფართობი 7,8 კმ². მერიდიანულად გადაჭიმული ტბის ქვაბული შექმნილია დიდი მყინვარული ცირკის ლავური ნაკადის შეგუბებით, რომელიც შემდეგში მყინვარმა გადაამუშავა. უკავია ორი ქვაბული. ტბა საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. მაქსიმალური დონე ივნისშია, მინიმალური — თებერვალში. ტბიდან გამოედინება მდინარე ქსანი. ტბა 7–8 თვე ყინულითაა დაფარული. წყალი მტკნარია. თევზი არ არის. ტბა და მისი მიდამოები პერსპექტიულია ტურიზმისათვის.

## სქოლიო 
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
Barclays

**Barclays** (*ბარკლეიზ*; ) — ინგლისის უდიდესი კომერციული ბანკი. შედიოდა დიდ ხუთეულში. შეიქმნა 1896 წელს „ბარკლეი ენდ კომპანის“ სახელწოდებით XVII საუკუნეში დაარსებული საბანკირო სახლის ბაზაზე. ბანკის დაახლოებით 67% ეკუთვნის ინსტიტუციონალურ ინვესტორებს. Barclays-ი პრემიერ ლიგის გენერალური სპონსორია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბანკები
დიდი ხუთეული (ინგლისი)

**„დიდი ხუთეული“** (Big Five), გაერთიანებული სამეფოს ხუთი უდიდესი კერძო სააქციო კომერციული საბანკო მონოპოლია — „ბარკლეიზ ბენკი“, „მიდლენდ ბენკი“, „ლოიდზ ბენკი“, „უესტმინსტერ ბენკი“ და „ნეშნლ პროვინშლ ბენკი“. XX საუკუნის დასაწყისიდან ბანკების ეს ჯგუფი ინგლისის ფინანსური კაპიტალის ცენტრია. „დიდი ხუთეულის“ ბანკებში თავმოყრილია გაერთიანებული სამეფოს ბანკების მთელი ანაბრების დაახლოებით 90%. სხვა სახელმწიფოებში მათ 12 ათასამდე განყოფილება აქვთ. 1968 წელს გაერთიანდა ორი ბანკი „უესტმინსტერ ბენკი“ და „ნეშნლ პროვინშლ ბენკი“ და მიიღო „ნეშნლ უესტმინსტერ ბენკის“ სახელწოდება, ხოლო „ბარკლეიზ ბენკმა“ შეიერთა სიდიდით მეექვსე ბანკი ინგლისში „მარტინზ ბანკი“.
## ლიტერატურა
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ბანკები
ბარნარდის ვარსკვლავი

**ბარნარდის ვარსკვლავი** — ჯუჯა M 5 სპექტრული ტიპის ვარსკვლავი გველისმჭერის თანავარსკვლავედისა. ხილული სიდიდე 9,5, მანძილი მზიდან 1,83 პს. ვარსკვლავებს შორის უდიდესი საკუთარი მოძრაობით (ვარსკვლავის წლიური კუთხური გადაადგილება ცაზე) ხასიათდება, რაც განპირობებულია ვარსკვლავის შედარებითი სიახლოვითა და მისი დიდი სივრცული სიჩქარით. ამიტომ მას ბარნარდის მფრინავ ვარსკვლავსაც უწოდებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარსკვლავები
კატეგორია:გველისმჭერის თანავარსკვლავედი
ბარისპირა

**ბარისპირა** (Betonica), მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი, ჩვეულებრივ ფესურიანი ბალახია, რომელსაც ჩხროსებრ შეკრებილი ყვავილები აქვს. 

მოიცავს 15 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ევროპაში, ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიაში. საქართველოში ბარიდან მაღალმთის სარტყლამდე გავრცელებულია 6 სახეობა. ორი მათგანი ენდემურია: აფხაზეთის ბარისპირა (Betonica abchasica), რომელიც იზრდება სუბალპურსა და ალპურ სარტყელში კირქვიანებზე და ოსეთის ბარისპირა (Betonica ossetica), ხარობს იმავე სარტყელში ღორღიანებზე. 

საქართველოს სუბალპურ და ალპურ მდელოებზე ჩვეულებრივია მთის ბარისპირა (Betonica grandiflora). იგი ასპექტის (საერთო ელფერის) შემქმნელი დეკორატიული ბალახია. ძირითადად გავრცელებულია კავკასიაში, ნაწილობრივ მცირე აზიაში. ბარისპირას თითქმის ყველა სახეობა დეკორატიულია. ზოგი სამკურნალო მცენარეა - მაგ., სამკურნალო ბარისპირა (Betonica officinalis), რომელიც ხშირად სარეველია. ზოგიერთი შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, ცხიმოვან ზეთებს, ფისებს და სხვა.
## გალერეა

ფაილი:ბარისპირა Betonika officinalis Heilbetonie,Heilziest.jpg|ბარისპირა Betonika officinalis Heilbetonie,Heilziest
ფაილი:ბარისპირა დიდყვავილა Betonica macrantha großblütiger Ziest.JPG|ბარისპირა დიდყვავილა Betonica macrantha großblütiger Ziest

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
ბარონი

**ბარონი** (< გვიანდ. ლათ. baro — გერმანული წარმოშობის სიტყვა, რომლის თავდაპირველი მნიშვნელობაა: ადამიანი, მამაკაცი) — დასავლეთ ევროპაში მეფის უშუალო ვასალი. მოგვიანებით თავადაზნაურთა ტიტული. ინგლისის უმაღლეს თავადაზნაურობის იერარქიაში ბარონს უკანასკნელი ადგილი უჭირავს. უფრო ფართო გაგებით, ბარონს უწოდებენ ინგლისის თავადაზნაურობის ზედაფენას, ლორდთა პალატის მემკვიდრეობითს წევრებს. საფრანგეთსა და გერმანიაში ეს ტიტული უფრო დაბლა იდგა, ვიდრე გრაფისა. რუსეთში პეტრე I-მა შემოიღო ბალტიისპირეთის გერმანელ თავადაზნაურობის ზედაფენის წარმომადგენელთათვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არისტოკრატიული წოდებები
ავტოქორები

**ავტოქორები** ( — „თვით“,  — „მივდივარ“, „წინ მივიწევ“) — მცენარეები, რომლებიც ვრცელდება გარემო ფაქტორთა ზემოქმედების გარეშე: ან გახეთქილი მწიფე ნაყოფიდან თესლის გატყორცნით (მექანოქორია), ან ნიადაგში ნაყოფის თვითჩამარხვის გზით (გეოკარპია), ანდა სიმძიმის ძალის მეშვეობით ნაყოფისა და თესლის ჩამოცვენით (ბაროქორია).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
ბარსკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბარსკი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ვლადიმერ ბარსკი — რუსი კინორეჟისორი და მსახიობი
* ლევ ბარსკი — მოლდოველი მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იპოლიტ ბარტდინსკი

**იპოლიტ ბარტდინსკი** (დაბადებისა და გარდაცვალების წლები უცნობია) — XIX საუკუნის 30-40-იანი წლების რუსი პოეტი, მთარგმნელი. 

1841—1845 წლებში თეთრი ლექსით თარგმნა „ვეფხისტყაოსნის“ 142 სტროფი. ეს იყო რუსთაველის პოემის ერთ-ერთი პირველი თარგმანი. გამოქვეყნდა 1845 წელს პეტერბურგის ჟურნალ „ილლუსტრაციაში“ (№ 6, 7) სათაურით „Тариель - Барсова кожа“. „ვეფხისტყაოსანს“ რუსი მთარგმნელი გასცნობია პეტერბურგში მყოფი ქართველი პოეტის გრიგოლ დადიანის (კოლხიდელის) დახმარებით, ხოლო თარგმნისას უსარგებლია დავით ჩუბინაშვილისეული პწკარედით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი პოეტები
ბარტყობა (მცენარე)

**ბარტყობა** — მცენარის, მიწისზედა და გვერდითი ყლორტების განვითარების პროცესი მარცვლოვნებში. ერთწლოვან მცენარეებში ბარტყობა მიმდინარეობს მათი სიცოცხლის საწყის პერიოდში (საშემოდგომო ნათესებისა — შემოდგომისა და გაზაფხულზე, საგაზაფხულო ნათესებისა — გაზაფხულზე) და მთავრდება აღერების ფაზის დასაწყისში. 

მრავალწლოვანებში — აღერების ფაზის დაწყებამდე, შემდეგ კი — ყვავილობის ფაზის ბოლოს ან ნაყოფიანობის პერიოდში და გრძელდება ვეგეტაციის ბოლომდე. ბარტყობის მიხედვით განარჩევენ მეჩხერბუჩქოვან და მკვრივბუჩქოვან მცენარეებს. მეჩხერბუჩქოვან მარცვლოვნებში ბარტყობის მუხლი მიწაშია ჩაფლული და მისგან წარმოქმნილი ყლორტები ჯერ განზე იზრდება, შემდეგ კი ზევით მიიმართება. მკვრივბუჩქოვნებში — ნიადაგის ზედაპირზეა და მისგან ერთმანეთთან მჭიდროდ მიჯრილი ვერტიკალური ყლორტები ვითარდება. ბარტყობის მუხლის განლაგების სიღრმესთანაა ჩვეულებრივ დაკავშირებული მცენარის ყინვაგამძლეობა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ბარტყოვანი ფრინველები

**ბარტყოვანი ფრინველები** () — ფრინველები, რომელთა მართვეები გამოჩეკის შემდეგ დამოუკიდებელი ცხოვრების დაწყებამდე განვითარების გარკვეულ პერიოდს გადიან. ბარტყოვანი ფრინველების საპირისპიროა წიწილოვანი ფრინველები. ბარტყოვანი ფრინველების ახლად გამოჩეკილ მართვეს გრძნობათა ორგანოები და კიდურების კუნთები სუსტი აქვს, ყურთუკივანი საფარველი კი უმნიშვნელოა ან სულ არ გააჩნია. პირველ ხანებში მართვეს სხეულის ტემპერატურა მერყევია და დამოკიდებულია გარემოს ტემპერატურაზე. მართვეებს ბუდეში დიდხანს კვებავენ და ათბობენ მშობლები. ბარტყოვანი ფრინველებს განეკუთვნებიან ბეღურასნაირნი, ყაპყაპისნაირნი, ალკუნისებრნი, მტრედისნაირნი და სხვა. ბუსნაირთა და შავარდნისნაირთა მართვეები ყურთუკით შემოსილი იჩეკებიან. ამ ფრინველებს საშუალო ადგილი უკავიათ წიწილოვანსა და ბარტყოვან ფრინველებს შორის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრინველები
ბარღები

**ბარღები** — აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის რაიონის სოფლების ზემო ბარღების და ქვემო ბარღების ძველი სახელწოდება.

## დემოგრაფია 
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ისტორიული სოფლები
ბარრიკადი (გაზეთი)

** „ბარრიკადი“** — „ცისფერყანწელების“ ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა 1920 (№ 1-3), 1922 (№ 4-7), 1924 (№ 1) წლებში თბილისში. რედაქტორი იყო ტიციან ტაბიძე. გაზეთს ჰქონდა სამი ძირითადი განყოფილება — პოეზია, ესთეტიკა, პოლიტიკა. გაზეთის სახელწოდება აღებულია ფრანგული ანალოგიური სახელის ჟურნალიდან, რომელსაც შარლ ბოდლერი გამოსცემდა პარიზში 1848 წლის საფრანგეთის რევოლუციის დროს. თანამშრომლობდნენ ტიციან ტაბიძე, პაოლო იაშვილი, ვალერიან გაფრინდაშვილი, შალვა აფხაიძე, გრიგოლ ცეცხლაძე, გიორგი ლეონიძე, კოლაუ ნადირაძე, ნიკოლო მიწიშვილი, ალექსანდრე არსენიშვილი.

## ლიტერატურა 
* სიგუა, სოსო. „მოდერნიზმი“, თბ. „მწერლის გაზეთი“, 2008

კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
არღუნი (ქალაქი)

**არგუნი** (, ) — ქალაქი რუსეთში, ჩეჩნეთის რესპუბლიკის შალინის რაიონში. მოსახლეობა 28,1 ათ. მცხოვრები (2006). ქალაქი მდებარეობს ჩეჩნეთის (გროზნოს) მთისპირა გავაკებაზე, მდინარე არღუნის ხეობაში, თერგის აუზი, 16 კმ-ში გროზნოდან აღმოსავლეთით. ქალაქი თითქმის განადგურდა 1990-იან წლებში ჩეჩნეთის პირველი და მეორე ომების დროს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный сайт города Аргуна
* О городе Аргун

## სქოლიო
კატეგორია:ჩეჩნეთის ქალაქები