დაღესტნის აზერბაიჯანელები

**დაღესტნის აზერბაიჯანელები** — აზერბაიჯანელები, რომლებიც ცხოვრობენ რუსეთის ფედერაციის დაღესტნის რესპუბლიკაში. მათ აქვთ ეთნიკური უმცირესობის სტატუსი.

## განსახლება 
2010 წელს მონაცემებით, ოფიციალური რიცხვებია 130,919. არაოფიციალური შეფასებით, 200,000.. 
ოფიციალურად, ისინი დაღესტნის მოსახლეობის 4.50% -ს შეადგენენ.
* **დარუბანდის რეგიონი**: რეგიონში 38 სოფელი და 2 დასახლებული პუნქტია. აზერბაიჯანელები ცხოვრობენ თითოეულ მათგანში. სოფლებიდან 16 არის მთლიანად აზერბაიჯანული და აქვს მონო-ეთნიკური შემადგენლობა. ამ სოფლების გარდა, კიდევ რვა სოფელში მოსახლეობის ნახევარზე მეტი ეთნიკური აზერბაიჯანელია. 

* **ტაბასარანის რეგიონი**: რაიონის მოსახლეობა მთლიანად სოფლისაა, რადგან რაიონში არ არის ქალაქები. უბანში 74 სოფელია. აზერბაიჯანელები ტაბასარანის რაიონის შემადგენლობაში მყოფ ბევრ სოფელში ცხოვრობენ.

## რელიგია 
რელიგიის თანახმად, დაღესტნის აზერბაიჯანელები არიან შიიტი მუსულმანები, ნაწილი სუნიტი მუსულმანები. დაღესტნის ტერეკემი ასევე სუნიტებს ეკუთვნოდა. XIX საუკუნის დასასრულს ალკადარი, ჰასანმა აღნიშნა, რომ დერბენტის მოსახლეობის უმეტესი ნაწილი და ულუს მაგალის რამდენიმე სოფელი მიმდევარია შიიზმის, ხოლო თერეკემის რამდენიმე სოფლის მკვიდრი მიეკუთვნება სუნიზმის.

## კულტურა 
აზერბაიჯანის სახელმწიფო დრამატული თეატრი გაიხსნა 1935 წელს დერბენტში.

### ლიტერატურა 
დაღესტნის აზერბაიჯანელებს შორის განვითარდა ადგილობრივი მხატვრული შემოქმედება. შემონახულია ინფორმაცია მე-16-ე საუკუნის პოეტის ბაათ აბასის, ისევე როგორც მე-17-ე საუკუნის დერბენტ პოეტების მაჰსუმე დერბენდისა და დილიაფრუზ პერიის შესახებ. 
XVIII-XIX საუკუნეებში, წერილობითი ტრადიციები ტერეკლემში დაიწყეს.

### მუსიკა 
ქართველმა ისტორიკოსმა და არქეოლოგმა პ. იოსელიანმა, რომელიც 1861 წელს სამხრეთ დაღესტანში იმყოფებოდა ახტიანელებთან, ლეზგის აშუღების შესახებ შემდეგი ჩანაწერი დატოვა: „სიმღერაზე მონადირე, თან ახლავს ჩუნგურისა და ბალაბანის თამაში (კლარნეტის მსგავსი მილის). მომღერლები (აშუღი) ზოგჯერ აწყობენ კონკურსებს. სიმღერებს მღერიან ლეზგიში, უფრო ხშირად კი აზერბაიჯანულს. 

## ტრადიციული საქმიანობა 
დაღესტნის სანაპირო დაბლობზე მცხოვრები აზერბაიჯანელების წამყვანი საქმიანობა იყო სოფლის მეურნეობა, რომელსაც ჰქონდა დივერსიფიცირებული ხასიათი. ძირითადი მოსავალი იყო მარცვლეული და უპირველეს ყოვლისა, ხორბალი. ფართოდ გამოიყენებოდა ხელოვნური მორწყვა, მათ შორის ბრინჯის ველები. სოფლებში წყლის განაწილების განვითარებული სისტემა შეიქმნა  სარწყავი მოწყობილობებით. დაღესტნის ბრინჯისა და ხორბლის ჯიშებში შექმნილი ეროვნული შერჩევა. 
ცნობილი იყო მაღალხარისხოვანი ხორბალი ``ტერეკემე ბუდაი`` (თერეკემი ხორბალი). ფართოდ გაიზარდა ზაფრანა. ინტენსიურად განვითარდა მე-19-ე საუკუნის მეორე ნახევარში, მადნის საღებავი, რომელიც შედიოდა საღებავების წარმოებაში აბრეშუმის, მატყლისა და ბამბის ქსოვილები. აქ მეცხოველეობა და მეურნეობა იყო უძველესი პროფესიები, რომლებიც ამარაგებდა პროდუქციას საგარეო ვაჭრობისთვის.

მნიშვნელოვანი ინდუსტრია იყო აგრეთვე პირუტყვის მოშენება, ხორცისა და რძის ინდუსტრიები. ადგილობრივი სოფლის მეურნეობის თავისებურება იყო ბუფალო როგორც ძალის შემუშავება.

მნიშვნელოვანი იყო მათ მიერ მარილისა და ზეთის მოპოვება და რეალიზაცია, ძირითადად მაღალმთიან ადგილებზე.

ასევე დაღესტანში აზერბაიჯანელთა ტრადიციული საქმიანობაა ხალიჩის ქსოვა, ოქრომჭედლობის და სამკაულების წარმოება, ხის და ქვის დამუშავება და ა.შ.. 1920-იანი წლებიდან რეგიონის ინდუსტრიალიზაციამ დაღესტნის მოსახლეობისთვის ახალი შესაძლებლობები გახსნა.

**დაღესტნის ადმინისტრაციულ ერთეულებში აზერბაიჯანელთა რაოდენობა აღწერის მიხედვითვ**
''''

კატეგორია:ეთნიკური უმცირესობები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები