open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტანარო (მდინარე)

**ტანარო** () — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში, პოს მარჯვენა ყველაზე მნიშვნელოვანი შენაკადი. სათავეს იღებს ლიგურიის ალპებში, საფრანგეთთან საზღვრის სიახლოვეს. მისი სიგრძე 276 კმ-ია, აუზის ფართობი  8 234 კმ², წყლის საშუალო ხარჯი კი 123 მ³/წმ. 

წარმოიქმნება ორი პატარა ნაკადულის შერწყმის შედეგად, ლიგურიის რეგიონში. ძირითადად იკვებება მონტე-საკაელოს მთიდან. მთავარი შენაკადებია სტურა-დი-დემონტე მარცხნიდან და ბორმიდა და ბელბო მარჯვნიდან. 

ტანაროს გასწვრივ გაშენებულია ქალაქები: ჩევა, ალბა, ასტი და ალესანდრია, სანამ ის პოს შეერწყმება ბასინიანის კომუნის სიახლოვეს.

მინი|მარცხნივ|250პქ|ტანარო ქალაქ ალბასთან

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
*Portfolio - Tanaro River Imports 

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
კატეგორია:პოს აუზი
სიცილიის სრუტე

მინი|250პქ|სიცილიის სრუტის მდებარეობა
**სიცილიის სრუტე** — სრუტე კუნძულ სიცილიასა და ტუნისს შორის. მისი სიგანე დაახლოებით 145 კმ-ია და გამოჰყოფს ტირენიისა და დასავლეთ ხმელთაშუა ზღვას აღმოსავლეთ ხმელთაშუა ზღვისგან. მაქსიმალური სიღრმეა 316 მეტრი. 

სიღრმის დინებები სრუტეში აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ მიემართება, ხოლო ზედაპირის სიახლოვეს არსებული დინება საწინააღმდეგო მხარეს. წყლის ეს უჩვეულო დინება ოკეანოგრაფების ინტერესის საგანია. 

სრუტის შუაში მდებარეობს კუნძული პანტელერია. 

ინგლისურში ამ სრუტეს არ გააჩნია ერთი, შეთანხმებული სახელი. ზოგჯერ მას სიცილიის არხს ან პანტელერიის არხსაც უწოდებენ. იტალიურად კი კანალე-დი-სიცილიას (Canale di Sicilia) ან სტრეტო-დი-სიცილიას (Stretto di Sicilia). 

ფრანგულში მას კაპ ბონის არხს (Cap Bon Channel) ან კელიბიის არხს (Kélibia Channel) უწოდებენ. კებილია () ტუნისის რეგიონია, რომელიც სრუტის სამხრეთ კიდესთან მდებარეობს, კეიპ-ბონი კი ნახევარკუნძული, რომელიც ტუნისიდან ხმელთაშუა ზღვაში იჭრება სიცილიის მიმართულებით.

## სქოლიო
კატეგორია:ხმელთაშუა ზღვის სრუტეები
რენო (მდინარე)

**რენო** () — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში, ემილია-რომანიის რეგიონში. მისი სიგრძე 211,8 კმ-ია და წარმოადგენს იტალიის სიგრძით მეათე და რეგიონის ყველაზე მნიშვნელოვან მდინარეს პოს შემდეგ. მისი სახელის ეტიმოლოგია იგივეა, რაც გერმანიის მდინარე რაინისა, რადგან ორივე მათგანი კელტური სიტყვისგან მომდინარეობს და „გამდინარეს“ ნიშნავს, რაც თავის მხრივ ენათესავება ბერძნულ სიტყვას „რჰოია“ (ροήα — დინება).

აუზის ფართობი 5 000 კმ²-ია, საშუალო წლიური ხარჯი 95 მ³/წმ.

მდინარე სათავეს იღებს ლე-ლარის მასივში, ზღვის დონიდან 745 მეტრზე, პისტოიის პროვინციაში, ორი ნაკადულის შერწყმის შედეგად. მის ზედა დინებაზე გაივლის საზღვარი ტოსკანასა და ემილია-რომანიას შორის და მიემართება ტყიან არეალში. ზემო დინება გამოირჩევა რამდენიმე ხელოვნურად შეგუბებული წყალსაცავით, რომლებიც ელექტრო-ენერგიის საწარმოებლადაა აგებული. 

ქვედა დინებაში რენოს მრავალი ნაკადული ერწყმის, რომელთაგან ზოგიერთი სეზონურია. უერთდება ადრიატიკის ზღვას, ვალი-დი-კომაკიოს ლაგუნების სიახლოვეს. 

XVIII საუკუნის შუა წლებამდე, რენო პოს შენაკადი იყო, რომელსაც ხელოვნურად შეუცვალეს დინება გამანადგურებელი დატბორვების რისკების შესამცირებლად.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
*Autorità di bacino del Reno 
*Note storico-geografiche sul fiume Reno 
*La via del Reno 
*Associazione Amici delle Acque 
*Gruppo di Studi Pianura del Reno
*Vitruvio - Associazione per l'armonia e lo sviluppo del territorio

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის მდინარეები
ადა

**ადა** () — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში, პოს ერთ-ერთი შენაკადი. სათავეს იღებს ალპებში, შვეიცარია-იტალიის სახელმწიფო საზღვრის სიახლოვეს. მისი სიგრძე 313 კმ-ია. დინებისას ის გაივლის კომოს ტბას. პოს ერთვის ქალაქ კრემონადან რამდენიმე კილომეტრში. მდინარის აუზის უმაღლესი წერტილია მწვერვალი პუნტა-პურუკეტი (4 020 მ). 

ადას გასწვრივ გაშენებული მნიშვნელოვანი ქალაქებია ბრომიო, სონდრიო, ბეკაჯიო, ლეკო და ლოდი. ასევე გაშენებულია ორი პარკი — ჩრდილოეთ ადას და სამხრეთ ადას პარკები.

მდინარე ძირითადად მყინვარის წყლით საზრდოობს, რის გამოც ყველაზე წყალუხვი ზაფხულში, ივნის-ივლისშია. წყლის საშუალო ხარჯია 186,85 მ³/წმ.

[მინი|მარცხნივ|200პქ|მდინარე ადა [კრესპი-დ’ადასთან]]

## იხილეთ აგრეთვე 
* იტალიის მდინარეები
* ადის ბრძოლა

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ადა, ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
კატეგორია:პოს აუზი
სან-რემო

**სან-რემო** ან **სანრემო** () — იტალიის საკურორტო ქალაქი, ლიგურიის რეგიონში. 
* მოსახლეობის რაოდენობა — 57 ათასი კაცი. 
* ფართობი — 54 კმ²

1896 წელს სან-რემოში გარდაიცვალა ალფრედ ნობელი. 1920 წელს ქალაქში გაიმართა ერთა ლიგის კონფერენცია. 1951 წლიდან ქალაქში ტარდება პოპულარული სან-რემოს ფესტივალი. ქალაქის დღე აღინიშნება 13 ოქტომბერს.

## იხილეთ აგრეთვე 
*იტალიის ქალაქები

## რესურსები ინტერნეტში 
* სან-რემო
* სან-რემოს ფესტივალი
* სან-რემოს გზამკვლევი 

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
გრიგოლ პაპავა

**გრიგოლ პაპავა** (დ. 30 ოქტომბერი, 1914, ჩხოროწყუ — გ. 1998) — ქართველი საბჭოთა მექანიზატორი, ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1965). დაამთავრა თსუ-ის ფიზიკურ-მათემატიკური ფაკულტეტი (1940). 1956–1995 წლებში მუშაობდა საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტის სამეცნიერო-ექსპერტული სახელოსნოს გამგედ. ვაზის მყნობის პროცესების კომპლექსური მექანიზაციის ტექნიკური საშუალებების შემუშავება-შექმნისათვის, მისი ტექნოლოგიური პროცესების გამოკვლევისა და წარმოებაში დანერგვისათვის ვახტანგ  პაპავასთან (ყველაზე ახალგაზრდას 26 წლის ასაკში) ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია (1977). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენითა და მედლებით.

## თხზულებები 
* ვაზის მყნობის მექანიზაცია, თბ., 1960 წ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი მექანიზატორები
კატეგორია:დაბადებული   30 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 1998
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ჩხოროწყუში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
ჯო ფრეიზიერი

მარჯვნივ|მინი|ჯო ფრეიზერი (შუაში)
**ჯოზეფ უილიამ „ჯო“ ფრეიზიერი** (12 იანვარი, 1944 – 7 ნოემბერი, 2011) — ამერიკელი პროფესიონალი მოკრივე, ზაფხულის 1964 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი, მსოფლიოს ჩემპიონი მძიმე წინაში (1970-1973 წლებში WBC-ის ვერსიით, 1970-1973 წლებში WBA-ის ვერსიით).

ჯო ფრეიზიერის პროფესიონალური კარიერა მოიცავდა 1965-1976 წლებს, ასევე 1981 წელს, როდესაც მან ერთი ბრძოლა ჩაატარა. 1971 წელს ე.წ. „საუკუნის ბრძოლაში“ ფრეიზიერმა დაამარცხა მანამდე დაუმარცხებელი მუჰამედ ალი.

გარდაიცვალა 2011 წლის 7 ნოემბერს ღვიძლის კიბოთი, 67 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* .
* ჯო ფრეიზიერის პროფილი  BoxRec-ზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ამერიკელი მოკრივეები
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 2011
Assassin's Creed: Brotherhood

***Assassin’s Creed: Brotherhood*** — მოქმედებითი ჟანრის ვიდეო თამაში, რომელიც გამოუშვა Ubisoft-მა 2010 წლის19 ნოემბერს. ეს არის მესამე ნაწილი ''Assassin's Creed*-ის  სერიიდან. თამაშში ჩნდება ახალი შესაძლებლობა — ასასინების აყვანა.

## სიახლეები 
* მომხმარებელს აქვს საკუთარი ბიზნესი, ყიდის და ხსნის სამჭედლოებს, აფთიაქს, სამკერვალოებს და სამხატვრო მაღაზიებს. აქედან მას პერიოდულად შემოსავალი შესდის. მას შეუძლია კოლიზეუმის მსგავსი შენობების შეძენაც. 
* დამატებულია ხალხის გადარჩენა ჯარისკაცებისგან, ისევე, როგორც ეს Assassin Creed-ში იყო, ოღონდ იმ განსხვავებით რომ ეს ხალხი იქცევა ასასინებად და მომხმარებელს შეუძლია ბრძოლისას მათი დახმარების გამოყენება. შეიძლება მათი დავალებებზე გაგზავნაც, რის შედეგადა ემატებათ დონე, ხოლო დონის მატებასთან ერთად - იარაღები და ბრძოლისუნარიანობა. შესაძლებელი ხდება მათი ვიზუალური დეტალების შეცვლაც. 
* ზოგიერთი იარაღისა და აბჯრის შესაძენად აუცილებელია მისიების შესრულება და საჭირო პროდუქტის შოვნა, რომელსაც მომხმარებელი მკვდარი ჯარისკაცების გაჩხრეკით და ყუთების გახსნით პოულობს
* გაიზარდა დამატებითი მისიების რაოდენობა, სადაც მომხმარებელს ისეთ იარაღთან და გადასაადგილებელ საშუალებასთან აქვს საქმე, რაც ჩვეულებრივ თამაშში არ არის. 
* გაზრდილია იარაღის რაოდენობა და მისი გამოყენების საშუალება, დამატებულია არბალეტი, იარაღის გადაუცვლელად შეიძლება მეორე იარაღის გამოყენება, რამდენიმე ისრის ერთდროულად სროლა და ა.შ.

## იხილეთ აგრეთვე 
**Assassin's Creed*
**Assassin’s Creed II*
**Assassin's creed Revelations*
**Assassin’s Creed III''

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:Assassin's Creed
კატეგორია:2010 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ღია სამყაროს ვიდეო თამაშები
ავარიის ყოისუ

**ავარიის ყოისუ** () — მდინარე რუსეთში. მიედინება დაღესტნის ტერიტორიაზე, აღმოსავლეთ კავკასიონზე. მდინარე სულაკის მარჯვენა მდგენელი. ზემო დინებაში ეწოდება ჯურმუთი. სათავე აქვს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, მთა გუთნის დასავლეთ კალთაზე. მიედინება უმეტესად ჩრდილო-აღმოსავლური მიმართულებით, ბოღოზისა და ნუკატლის ქედებს შორის. გზადაგზა ქმნის ვიწრო ხეობებს, ზოგან კანიონებს. სიგრძე 178 კმ, აუზის ფართობი 7660 კმ². საერთო ვარდნა უდრის 2440 მ-ს. ავარიის ყოისუს აუზის საერთო გამყინვარების ფართობია 6,8 კმ². შერეული საზრდოობის მდინარეა. უერთდება მდინარე ანდის ყოისუს, რის შემდეგ წარმოიქმნება მდინარე სულაკი. 

მდინარის აუზის ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი შემოზღუდულია ბოღოზის ქედით, სამხრეთ-დასავლეთით საკუთრივ მთავარი წყალგამყოფი ქედით, სამხრეთით ამოწეულია დიულთიდაღის მასივი. წყალმოვარდნები იცის გაზაფხულ-ზაფხულში, წყალმცირეა ზამთარში. წყალდიდობა დამახასიათებელია მაის-აგვისტოს ჩათვლით. წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი 95,0 მ³/წმ, მაქსიმალური — 1350 მ³/წმ. მდინარეს მოაქვს დიდი რაოდენობით ნაყარი მასალა. ხე-ტყის დაცურება. იყენებენ სარწყავად. მთავარი შენაკადია ყარაყოისუ, რომელზედაც აგებულია ორი ჰესი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ანდის ყოისუ 
* ყარაყოისუ 
* ყაზიყუმუხის ყოისუ 

## რესურსები ინტერნეტში 
* «Вода России» - Аварское Койсу
* მდინარე ავარიის ყოისუ 

კატეგორია:დაღესტნის მდინარეები
პეისონელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

***პეისონელის*** გვარით ცნობილი არიან შემდეგი პიროვნებები:   

* შარლ პეისონელი, 1640-1720 – ფრანგი ექიმი
* ჟან ანდრე პეისონელი, 1694-1759 – ფრანგი ექიმი და ნატურალისტი
* კლოდ-შარლ პეისონელი, 1727-1790 – ფრანგი ექიმი და მწერალი
* შარლ პეისონელი, 1700-1757 – ფრანგი იურისტი
შარლ პეისონელი (იურისტი)

**შარლ პეისონელი** ( დ. 17 დეკემბერი, 1700, მარსელი, საფრანგეთი — გ. 16 მაისი, 1757, იზმირი, თურქეთი) — ფრანგი ადვოკატი. ექიმისა და ნატურალისტის ჟან-ანდრე პეისონელის (1694-1759) ძმა და მწერლისა და დიპლომატის კლოდ-შარლ დე პეისონელის (1727-1790) მამა. 
შარლ პეისონელის მამა პროფესიით იყო ექიმი – შარლ პეისონელი (1640-1720).

ქალაქ ექს-ან-პროვანსში სწავლობდა სამართალს, რის შემდეგაც გახდა ადვოკატი ქალაქ მარსელში. მონაწილეობდა მარსელის აკადემიის შექმნაში, სადაც წარმოსთქვა კლოდ ვილარის სიტყვები. კარიერის უდიდესი ნაწილი გაატარა ლევანტეში. 1746-1750 წწ. მოგზაურობდა თურქეთში. 1747 წელს დაინიშნა სმირნის კონსულად. ცნობები დაგვიტოვა გამოჩენილი ქართველი მეცნიერის ვახუშტი ბატონიშვილის შესახებ; შ. პეისონელის მიხედვით ვახუშტის დედა იყო ყმა გლეხის ქალი.

შარლ პეისონელი გარდაიცვალა 1757 წელს ინსულტით.

## ლიტერატურა
* Académie de Marseille, Dictionnaire des marseillais, Édisud, Marseille, 2001, p.&nbsp;265, ISBN 2-7449-0254-3
* Abbé Dassy, L’académie de Marseille, ses origines, ses publications, ses archives, ses membres, Barlatier-Feissat éditeur, Marseille, 1877, p.&nbsp;60-64

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი დიპლომატები
კატეგორია:ფრანგი მოგზაურები
კატეგორია:დაბადებული  17 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1700
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1757
კატეგორია:უცხოელი ავტორები საქართველოსა და ქართველების შესახებ
საჟენი

მინი|სიგრძის ძველებური რუსული ერთეულები.
**საჟენი** — ძველი რუსული სიგრძის საზომი ერთეული. ისტორიულ წყაროებში, XI–XVII საუკუნეებში საჟენის ზომა იყო 152 და 176 სმ. 

ეს იყო ე. წ. *სწორი საჟენი*, რომელიც განისაზღვრებოდა ადამიანის გაშლილი ხელების სიგრძით (ერთი ხელის თითების ბოლოებიდან მეორე ხელის თითების ბოლოებამდე).  

ე. წ. *ირიბი საჟენი* (ზომით 216 და 248 სმ) განისაზღვრებოდა სიგრძით ტერფის ძირიდან დიაგონალურად გაშლილი ხელის თითების ბოლოებამდე.

1835 წლის ბრძანებულებით  საჟენი განისაზღვრა  7 ინგლისური ფუტით ან 84 დუიმით. ეს უდრიდა 3 არშინს ან 48 ვერშოკს (213,36 სმ). საჟენისგან წარმოებულია კვადრატული საჟენი (უდრიდა 9 კვადრატულ არშინს) და კუბური საჟენი (უდრიდა 27 კუბურ არშინს). 

1918 წლიდან რსფსრ-ში საზომთა მეტრული სისტემის შემოღების შემდეგ — საჟენი საზომ ერთეულად აღარ იხმარება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:სიგრძის საზომი ერთეულები
კალდერონეს მყინვარი

**კალდერონეს მყინვარი** () — ამჟამად ევროპაში ყველაზე სამხრეთით მდებარე მყინვარი. მდებარეობს მთა კორნო-გრანდეს მყინვარულ ცირკში, აბრუცის რეგიონში, გრან-სასოს მთის მასივში.

დნობის გამო მყინვარის ზომები ყოველწლიურად მცირდება და არსებული ტემპების შენარჩუნების შემთხვევაში, ის გაქრება 2020 წლამდე. მყინვარის ქვემოთ 2678 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს ტბა სოფია, რომლის სიგრძე 60 მეტრია, სიგანე 8 მეტრი და სიღრმე 3 მ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მყინვარი კალდერონე  

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიის მყინვარები
ჯორჯ სოროსი

**ჯორჯ სოროსი** (დიერდ შოროში) (, , 1936 წლამდე *შვარცის* გვარს ატარებდა; დ. 12 აგვისტო 1930, ბუდაპეშტი, უნგრეთი) — უნგრელ-ამერიკელი ფინანსისტი, ინვესტორი და ფილანთროპი. ღია საზოგადოების თეორიის მომხრე და „საბაზრო ფუნდამენტალიზმის“ მოწინააღმდეგე (ამ მიმართულებით ახლოსაა კარლ პოპერის სოციალურ იდეებთან). ის ასევე დამფუძნებელია ისეთი ცნობილი საქველმოქმედო ორგანიზაციების ქსელებისა, როგორიცაა „სოროსის ფონდი“.

მისი  საქმიანობა ორაზროვან შეფასებას იწვევს სხვადასხვა ქვეყნებში და საზოგადოებრივ წრეებში. ხშირად მას ფინანსურ სპეკულანტს ეძახიან, და ასევე ნარკოტიკების ლობისტსაც. ითვლება „იმ ადამიანად, რომელმაც ინგლისის ბანკი გატეხა“.

სოროსი — აღმასრულებელი კომიტეტის წევრია International Crisis Group-ში (ICG).

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი
*Open Society Institute and Soros Foundations Network
*Institute for New Economic Thinking
*Column archives  at Project Syndicate
*Column archives at *The New York Review of Books*
*
*Soros Fund Management 13F filing and Portfolio Activities 
*List of articles and speeches by and about George Soros
*George Soros' Political Campaign Contributions
*Forbes.com: Forbes 400 Richest in America 
*George Soros in SEC Filings 
*The Money Man – New Yorker
*In depth review of The New Paradigm
*Why Does Soros Bite Hand That Feeds Him?  in Investor's Business Daily

## სქოლიო 

კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ამერიკელი მილიარდერები
კატეგორია:ამერიკელი ფინანსისტები
კატეგორია:ამერიკელი ინვესტორები
კატეგორია:ამერიკელი ფილანთროპები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბუდაპეშტში დაბადებულები
ორტლერი

**ორტლერი** () ან **ორტლესი** () — მთა იტალიაში, ორტლერის ალპებში. ორტლერი არის უმაღლესი (3905 მ) წერტილი ტრენტინო-ალტო-ადიჯე რეგიონში.

ისტორიულად მთა მდებარეობდა ტიროლის საგრაფოს შემადგენლობაში, მოგვიანებით მოექცა ავსტრია-უნგრეთის იმპერიის ტერიტორიაში. 1919 წლიდან მთა მდებარეობს იტალიის ტერიტორიაზე.

მასზე პირველი ასვლა განხორციელდა 1804 წლის 27 სექტემბერს, მას შემდეგ ეს მთა პოპულარულია მთამსვლელებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* პირველი მსოფლიო ომის სურათები ორტლერის ფრონტზე 

კატეგორია:იტალიის მთები
ვოლტურნო

**ვოლტურნო** () — მდინარე სამხრეთ-ცენტრალურ იტალიაში.

## გეოგრაფია
მდინარე სათევეს იღებს აბრუცის რეგიონში, ცენტრალურ აპენინებში. ამის შემდეგ ის მიემართება სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სადაც კაიაცოს კომუნასთან უერთდება მდინარე კალორე, შემდეგ სვლას აგრძელებს სამხრეთით, რის შემდეგაც ტრიალდება სამხრეთ-დასავლეთით და გაივლის ქალაქ კაპუას, ამის შემდეგ კი უერთდება ტირენიის ზღვას, კასტელ-ვოლტურნოოს კომუნასთან, ნეაპოლის ჩრდილო-დასავლეთით. მდინარის მთლიანი სიგრძე 175 კმ-ია. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი კი 82,1 მ³/წმ.

## ისტორია
მდინარეს ყოველთვის მნიშვნელოვანი სამხედრო დატვირთვა გააჩნდა. ძვ. წ. 194 წელს, მის შესართავთან რომაელებმა ვოლტურნუმის კოლონია დააარსეს. მათვე ააშენეს ციხესიმაგრე, ავგუსტუსმა კი აქ ვეტერანთა კოლონია დააარსა. ქალაქ სინუესადან პუტოელიში მიმავალი გზა ვია-დომიტანია ასევე კვეთდა ვოლტურნოს, ამ ხიდის ნარჩენების ხილვა დღესაცაა შესაძლებელი. ქალაქ კაპუამდე მდინარე სანაოსნო იყო.

554 წელს, ბიზანტიელმა გენერალმა ნარსესმა, გოთური ომების მიმდინარეობისას, მდინარის სიახლოვეს ფრანკ-ალემანთა არმია დაამარცხა.

1860 წელს სამხრეთ იტალიის ინვანსიისას რევოლუციური ძალების მიერ, რომელთაც ჯუზეპე გარიბალდი მეთაურობდა, ორი სიცილიის მეფე ფრანსიც II ნეაპოლიდან შემოიჭრა და კაპუასთან, ვოლტურნოს სამხრეთ ნაპირებზე თავდაცვითი პოზიციები აიღო. იმავე წლის 1-2 ოქრომბერს, პიედმონტელთა და გარიბალდის ძალები ვოლტურნოს ბრძოლაში ნეაპოლელებთან დაეცნენ, რამაც გამოიწვია კაპუის დაცემა.

მდინარისგან მიიღო ასევე სახელი ვოლტურნოს ხაზმა — გერმანელთა თავდაცვითმა პოზიციამ იტალიაში, მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
*მდინარე ვოლტურნო — ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
პანარო (მდინარე)

**პანარო** — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში, პოს ბოლო მარჯვენა შენაკადი. მისი სიგრძე 148 კმ-ია, აუზის ფართობი კი 2 292 კმ², წყლის საშუალო წლიური ხარჯი — 37 მ³/წმ. წყლის დონე იცვლება სეზონების მიხედვით, ზაფხულში თითქმის შრება, ყველაზე წყალუხვი კი გაზაფხულსა და შემოდგომაზეა. 

სათავეს იღებს მონტე-რონდინაიოს მთაზე, ტოსკანა - ემილია-რომანიის აპენინების უმაღლესი მწვრვალის, მონტე-სიმონესგან (2165 მ) 12 კმ-ით სამხრეთ დასავლეთით. ამის შემდეგ ის მიემართება დაბლა ხეობაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთის მიმართულებით. ქალაქ მოდენადან პოსთან შერწყმამდე, მდინარე სანაოსნოა. 

პავულო-ნელ-ფრინანოს კომუნაში, პატარა ქალაქ ოლინასთან, მდინარეზე გადებულია 1522 წელს აეგბული ამავე სახელწოდების ხიდი, რომლისადმიც დიდია ისტორიული ინტერესი.

მინი|მარცხნივ|250პქ|ოლინას ხიდი

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
*Battaglia del Fiume Panaro - Storia dei Longobardi - Google libri

კატეგორია:პოს აუზი
კატეგორია:იტალიის მდინარეები
დორა-ბალტეა

**დორა-ბალტეა** () — მდინარე ჩრდილოეთ იტალიაში, პოს მარცხენა შენაკადი. მისი სიგრძე 160 კმ-ია. წარმოიქმნება მონბლანის მთიდან და მიაჟეს მყინვარიდან წამოსული ნაკადულების შერწყმის შედეგად. 

ვალე-დ-აოსტის რეგიონის გადაკვეთისას, გაედინება ქალაქ აოსტაში და შემდეგ სენ-ვენსანში. ამის შემდეგ ის შედის პიემონტის რეგიონში და კვეთს ქალაქ ივრეიას და ერწყმის მდინარე პოს, კომუნა კრეშენტინოსთან. 

მდინარის წყლები პოპულარულია რაფტინგისა და კაიაკინგისათვის. ადრეულ ზაფხულში, მაისსა და ივნისში, მისი წყლის დონე მაღალია მთაში თოვლის დნობის გამო. ივლისში, აგვისტოსა და სექტემბერში კი დონე იკლებს და წყლის ტემპერატურა იმატებს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში 
* White Water Rafting Rivers of the World - Italy 

კატეგორია:პოს აუზი
კატეგორია:იტალიის მდინარეები
სურენ ერემიანი

**სურენ ტიგრანის ძე ერემიანი** ( დ. 10 აპრილი  [ ძვ. სტ. 28 მარტი], 1908, თბილისი — გ. 17 დეკემბერი, 1992, ერევანი) — სომეხი ისტორიკოსი. ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1953), პროფესორი (1955), სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1963), სომხეთის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961). სკკპ წევრი 1945 წლიდან.

1928 წელს დაამთავრა თბილისის 43-ე საშუალო სკოლა, 1931 წელს — ერევნის უნივერსიტეტის ისტორია-ეკონომიკის ფაკულტეტი, 1934 წელს სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ამიერკავკასიის ფილიალის კავკასიისმცოდნეობის ინსტიტუტის ასპირანტურა აკადემიკოს ნიკო მარის ხელმძღვანელობით (თბილისი). 1935–1941 წლებში მუშაობდა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში ლენინგრადში, 1941 წლიდან სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტშია. 1953-1958 წლებში ინსტიტუტის დირექტორია, 1963–1968 წლებში სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის საზოგადოებათმცოდნეობის განყოფილების აკადემიკოს-მდივანი.

იკვლევდა სომხეთის ეთნოგენეზს, ძველი სომხეთის ქალაქების ისტორიას, ამიერკავკასიის ხალხთა ისტორიის პერიოდიზაციას, სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ ისტორიას, ისტორიული გეოგრაფიისა და ისტორიული კარტოგრაფიის საკითხებს. მიღებული აქვს ჯილდოები და მედლები.

## თხზულებები
* Основные черты общественного строя Армении в эллинистическую эпоху. "Известия АН Армянской ССР. Общественные науки", 1948, № 11;
* К вопросу об этногенезе армян, "Вопросы истории", 1952, № 7;
* Развитие городов и городской жизни в Древней Армении, "Вестник древней истории", 1953, № 3; 
* Страна "Махелония" надписи Кааба-и-Зардушт, "Вестник Древней истории", 1967, №4;
* Армения по "Ашхарацуйц"-у, Ер., 1963 (на армянском языке).

## რესურსები ინტერნეტში
* სურენ ერემიანი – სომხეთის მეცნიერებათა აკადემიის საიტზე

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
მამხუტი

**მამხუტი** (ყოფ. ***სარაჩლო***) — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის ბოლნისის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდინარე საღზაღანისწყლის (ხრამის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირზე. ზღვის დონიდან 510 მ, ბოლნისიდან 22 კმ, შულავრიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კმ.

სოფლის მახლობლად ნასოფლარზე დგას VI–VIII საუკუნეების 2 დარბაზული ეკლესია. ქვედა ეკლესია ძარღვიანი ყვითელი ქვის სუფთად გათლილი დიდრონი კვადრებით არის ნაგები. შემკულია მოჩუქურთმებული სვეტისთავებით. ზედა უფრო სადაა, ორივე ეკლესიას, ისევე როგორც ბოლნისის სიონს, კარების თავზე ღია ლუნეტები აქვს გაკეთებული. მოშორებით დგას მესამე ეკლესია (X საუკუნე).

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2359 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ბრენტა

**ბრენტა** () — მდინარე იტალიაში, რომელიც სათავეს იღებს ტრენტოს პორვინციაში და ჩაედინება ადრიატიკის ზღვაში, ვენეციის ლაგუნის სიახლოვეს, ვენეტოს რეგიონში. მისი სიგრძე 174 კმ-ია. 

ძველ რომაულ ერაში მას მედოაკუსს უწოდებდნენ (ძვ. ბერძ. *Mediochos, Μηδειοχος*) და ქალაქ პადუასთან იგი ორ განშტოებად იყოფოდა — მედოაკუს მაიორად და მედოაკუს მინორად. შუა საუკუნეებში მდინარემ დინების მიმართულება შეიცვალა და პადუის შემდეგ, მისი კალაპოტი მდინარე ბაკილონემ დაიკავა. მისგან პირველი არხი XVI საუკუნეში გაიყვანეს, რომელიც საკმაოდ გრძელი იყო და სოფელ სტრადან ადრიატიკის ზღვამდე მიემართებოდა. მეორე არხი, რომელსაც ხშირად რივიერა-დელ-ბრენტას უწოდებენ, მისი მარცხენა ნაპირიდან გაიყვანეს და ერთმანეთთან დააკავშირა პადუა და ვენეცია. მართლაც, ბრენტა უმნიშვნელოვანეს სატრანსპორტო გზას წარმოადგენდა და სულ მალე მისი და რივიერა-დელ-ბრენტის გასწვრივ დიდი ვილები წამოიმართა. დღეისათვის, მხოლოდ სამი მათგანია დამთავალიერებელთათვის ღია. 

ქალაქ ბასანო-დელ-გრაპაში, ბრემტაზე გადებულია ხიდი პონტე-ვეკიო (ი). ეს სახურავიანი ხიდი 1569 წელს ანდრეა პალადიომ დააპროექტა. იგი პონტონის სტილისაა და მთლიანად ხითაა ნაგები.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
* მდინარე ბრენტა 
* Брента в Большой советской энциклопедии 

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
სარაცენიასებრნი

**სარაცენიასებრნი**  () — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. მწერიჭამია მრავალწლოვანი ბალახებია. მხოხავი ფესურა და დოქისებრი ან მილისებრი ფოთლები (ასციდიები) აქვთ, რითაც იჭერენ მწერებს და სხვა პატარ-პატარა ცხოველებს. 

კაშკაშად შეფერილი ფოთლები მოფენილია ჯირკვლებით, საიდანაც გამოიყოფა ნექტარი. მათი ყვავილები დიდია, მარტოული ან მტევნებად შეკრებილი. ნაყოფი კოლოფია, იხსნება საგდულებით. 

17-მდე სახეობას აერთიანებს 3 გვარი: სარაცენია (), დარლინგტონია და ჰელიამფორა (). სარაცენიასებრნი გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ამერიკის ტენიან ტყეებსა და ჭაობებში, ჰელიამფორა (6 სახეობა) — სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში.
## ლიტერატურა
*
კატეგორია:მწერიჭამია მცენარეები
აშხარჰაცუიცი

მინი|250პქ|სომხური გეოგრაფიული და კარტოგრაფიული ძეგლი — აშხარჰაცუიცი
**აშხარჰაცუიცი** () — სომხური გეოგრაფიული და კარტოგრაფიული ძეგლი, რომლის ავტორად დიდი ხნის განმავლობაში 
მიიჩნევდნენ ცნობილ სომეხ ისტორიკოსს მოვსეს ხორენაცს, თუმცა ბევრი თანამედროვე ისტორიკოსი-არმენოლოგი თვლის, 
რომ თხზულება დაწერილია VII საუკუნის მეცნიერის – ანანია შირაკაცის მიერ. 
აშხარჰაცუიცი წარმოადგენს ანტიკური გეოგრაფიული ტრადიციების გაგრძელებას, რომელიც ძირითადად ემყარება 
კლავდიოს პტოლემეს (87—165) გეოგრაფიას.

პირველ ნაწილში მოყვანილია საერთო ცნობები დედამიწის შესახებ, აღწერილია რელიეფი, კლიმატური ზონები, ზღვები და სხვ. მეორე ნაწილი შეიცავს იმ დროს ცნობილი კონტინენტების აღწერილობას, სახელდობრ: აღწერილია ევროპა, ლიბია (აფრიკა) და აზია. მითითებულია კონტინენტების განლაგება, დახასიათებულია საზოგადოება, აღნიშნულია მთავარი ზღვები, მთები, მდინარეები, სასარგებლო წიაღისეულები, ფლორა, ფაუნა და სხვ. 
განსაკუთრებული ყურადღება ექცევა აზიის ქვეყნებს. აღწერილია სომხეთი, იბერია, კავკასიის ალბანეთი, მცირე აზია, სირია, ირანი, მესოპოტამია და აზიის სარმატია. აღწერილია საქართველოს გეოგრაფიაც. 

ქერობე პატკანოვის მიხედვით პირველად აშხარჰაცუიცი ორიგინალში დაბეჭდეს 1683 წელს ქალაქ მარსელში. 1736 წელს წიგნი ლათინურ ენაზე გადათარგმნა უილიამ უისტონმა. ანტუან ჟან დე სენ-მარტენმა წიგნი ფრანგულ ენაზე გამოაქვეყნა. 
აკადემიკოს სურენ ერემიანის მიხედვით აშხარჰაცუიცი, შეიცავდა 15 რუკას, რომელიც თავის მხრივ, 
წარმოდგენილი იყო ერთიანი ატლასის სახით. სურენ ერემიანისა და რობერტ ჰეუსენის მიხედვით წიგნის ავტორია ანანია შირაკაცი. საპირისპირო აზრისაა ისტორიკოსი ბაბკენ არუთუნიანი, რომლის თანახმად წიგნის ავტორია მოვსეს ხორენაცი. 

წიგნის მიჩნეული ავტორი – ანანია შირაკაცი, იყო ცნობილი სომეხი გეოგრაფი,
ისტორიკოსი, კარტოგრაფი, ასტრონომი, ფილოსოფოსი, მათემატიკოსი და კოსმოგრაფი. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა 
VII საუკუნის შუა წლებში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* სომხური გეოგრაფია – აშხარჰაცუიცი
* აშხარჰაცუიცი
* The Geography, to witch is added a selection of Vardan's fables called Aluesagirk., 1668, Amsterdam

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია
კატეგორია:სომხური კულტურა
ქედის მუნიციპალიტეტის დროშა

**ქედის მუნიციპალიტეტის დროშა** — ქედის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია ქედის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ 2011 წლის 28 ოქტომბერს №30 დადგენილებით.

## აღწერილობა
დროშა ვერტიკალურადაა გაყოფილი მეწამულ და მწვანე ველებად. მეწამული ველის ზედა ნაწილში გამოსახულია ჰერალდიკური ოქროს ჯვარი, რომელიც ზომით დროშის სიმაღლის 2/7-ია და ზედა კიდეს დაშორებულია 1/7-ით.

დროშის პროპორციაა 2:3.

## რესურსები ინტერნეტში
* ქედის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტი
ქერობე პატკანოვი

**ქერობე პეტროსის ძე პატკანოვი** (; , ქერობე პატკანიანი) (დ. 16 მაისი [ძვ. სტ. 4 მაისი], 1833, დონის ნახიჩევანი — გ.  14 აპრილი [ძვ. სტ. 2 აპრილი] 1889, პეტერბურგი) — სომეხი აღმოსავლეთმცოდნე, სომხეთის ისტორიული წყაროებისა და ლიტერატურის ისტორიის მკვლევარი. პეტერბურგის უნივერსიტეტის პროფესორი 1871 წლიდან. 1885 წლიდან რუსეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი.

პატკანოვი ავტორია შრომებისა, მ.შ. პუბლიკაციებისა: „ქრონოლოგიური ისტორია, შედგენილია მამა მხითარის, აირივანელი ვარდაპეტის მიერ“ (1869), მალაქია ბერის (გრიგორ აკნერცის): „მონღოლთა ისტორია“ (1871), და „მონღოლთა ისტორია სომხური წყაროების მიხედვით“ (გამოც. I–II, 1873-1874) და სხვ. 

ქერობე პატკანოვი იკვლევდა „ქართლის ცხოვრებასთან“ დაკავშირებულ საკითხებს. მისი აზრით, „ქართლის ცხოვრება“ მეტადრე მისი პირველი ნაწილი, უმნიშვნელო ძეგლია. დაწერილია არა უადრეს XI საუკუნისა ვინმე სომეხი ბერის მიერ. „ქართლის ცხოვრების“ პატკანოვისეულმა შეფასებამ ილია ჭავჭავაძის, დიმიტრი ბაქრაძის და სხვათა გულისწყრომა გამოიწვია. 
## თხზულებები
* Опыт истории династии Сасанидов, по сведениям, сообщаемым армянскими писателями, СПБ, 1863;
* Армянская география VII в. по р. Х. (приписываемая Моисею Хоренскому), СПБ, 1877; 
* Исследование о составе армянского языка, СПБ, 1864;
* О месте, занимаемом армянским языком в кругу индоевропейских, "Изв. Кавказского отделения Русского географического общества", 1879, в. 6.

## ლიტერატურა
*Русский биографический словарь, т. 13, СПБ, 1902;
*Акопян Э.А. Керопэ Патканян (жизнь и творчество). Ер., 1975.

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:გარდაცვლილი 1889
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ქედის მუნიციპალიტეტის გერბი

**ქედის მუნიციპალიტეტის გერბი** — ქედის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია ქედის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ.

## აღწერილობა 
გერბის ფარი გაკვეთილია და იყოფა ორ ნაწილად. 
***I ნაწილი** — მეწამული ველის თავში მოთავსებულია ჰერალდიკური ოქროს ჯვარი, მის ქვემოთ ოქროს ხიდი, რომლის კიდეები ეხება ველის მარჯვენა და მარცხენა კიდეებს, ხიდის ქვემოთ სამი შემცირებული ოქროს სარტყელი. 
***II ნაწილი** — ზურმუხტოვან ველზე ოქროს ვაზი ფესვებით, სამი ნაყოფით (ყურძნის მტევნით) და სამი ფოთოლით. 

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-მეწამული ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია დევიზი — „**ქედა**“. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ქედის მუნიციპალიტეტის გერბი და დროშა

კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტი
გუდათუბანი

**გუდათუბანი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, წიფის ადმინისტრაციულ ერთეულში. 

მდებარეობს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ჩხერიმელის ხეობაში. ზღვის დონიდან 780 მეტრზე, ხარაგაულიდან დაშორებულია 30 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანანია შირაკაცი

**ანანია შირაკაცი** (**ანანია შირაკელი**,  VII საუკუნე) — სომეხი მეცნიერი და ფილოსოფოსი. იყო გეოგრაფი, კარტოგრაფი, ისტორიკოსი და ასტრონომი. ანანია შირაკაცს მიაწერენ სომხური გეოგრაფიული და კარტოგრაფული ძეგლის — აშხარჰაცუიცის ავტორობას. იგი სომხეთში საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების ფუძემდებელია. იყო ოვანეს შირაკაცის შვილი, რომელიც სავარაუდოდ მიეკუთვნებოდა კამსაკარანის ან არწრუნის საგვარეულოს. 
მიჩნეულია, რომ დაწყებითი განათლება ანანია შირაკაცმა მიიღო დპრევანკის მონასტერში, სადაც ადრეული წლებიდან დაეუფლა მათემატიკას. შემდეგ საზღვარგარეთ გაემგზავრა, სადაც გაიღრმავა ცოდნა. მოგვიანებით ანანია შირაკაცი გაემგზავრა ბიზანტიაში — ტრაპიზონში, სადაც 8 წლის განმავლობაში იყო ერთ-ერთი ბერძენი სწავლულის მოწაფე. დაახლოებით 651 წელს შირაკაცი დაბრუნდა სომხეთში. 

ანანია შირაკაცმა ბუნების გაგებას საფუძვლად დაუდო ანტიკური მატერიალისტური მოძღვრება ოთხი ელემენტის შესახებ. 
ავტორია მათემატიკური, კოსმოგრაფიული და გეოგრაფიული ნაშრომებისა. 
მის მიერ შედგენილი არითმეტიკის სახელმძღვანელო ერთ-ერთი უძველესია ჩვენამდე მოღწეული ასეთი ხასიათის ნაშრომებიდან. 
ანანია შირაკაცი იზიარებდა აზრს დედამიწის სფერულობის შესახებ. მისმა საბუნებისმეტყველო შეხედულებებმა დიდი გავლენა 
მოახდინა სომხური კულტურის განვითარებაზე. მასვე მიეწერება აშხარჰაცუიცის ავტორობა, რომელიც წარმოადგენს ანტიკური გეოგრაფიული ტრადიციების გაგრძელებას, რომელიც ძირითადად ემყარება კლავდიოს პტოლემეს (87—165) გეოგრაფიას.

## იხილეთ აგრეთვე
* აშხარჰაცუიცი

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
*Чалоян В. К., Естественнонаучные воззрения Анания Ширакаци, в сборнике: Византийский временник, т. 12, М., 1957.

## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:სომეხი გეოგრაფები
კატეგორია:სომეხი ასტრონომები
კატეგორია:სომეხი მათემატიკოსები
პატარა ვარძია

**პატარა ვარძია** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში, წყალაფორეთის თემში. მდებარეობს მდინარეების ძირულისა და საკრაულის წყალგამყოფის ჩრდილოეთ კალთაზე. მდინარე ბორიმელის მარცხენა ნაპირას. ზღვის დონიდან 720 მეტრზე, ხარაგაულიდან დაშორებულია 16 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 106 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფლები
დაშბაში

მინი|დაშბაშის ჩანჩქერი
**დაშბაში**, *ტაშბაში* — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში (ადმინისტრაციული ერთეული დაშბაში). მდებარეობს ჭოჭიანის პლატოზე, ზღვის დონიდან 1500 მეტრზე, წალკიდან 2,5 კმ დაშორებით. სოფლის მოსახლეობა — 295 მცხოვრები (2014).

## ისტორია და კულტურა
სოფლის ისტორიული სახელია ახალქალაქი. სოფლის სახელწოდება „ტაშბაში“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Ташбашъ“ სახით.

სოფელში არის ორი ეკლესია:
* ერთი — წმ. გიორგისა, „თავისუფალი ჯვრის“ ტიპის გუმბათოვანი ნაგებობაა. წარწერის მიხედვით, X-XI სს. მიჯნაზე თრიალეთის ერისთავთ-ერისთავის რატის დაკვეთით აუგიათ. ნაგებობა დაზიანებულია. გუმბათის ყელიდან მხოლოდ კარნიზის ფრაგმენტებია შემორჩენილი. შენობის დეკორატიულ სამკაულში გავრცელებულ სახეებთან ერთად გვხვდება ორიგინალური სკულპტურული კომპოზიციებიც.
* მეორე ეკლესია თლილი ქვით ნაგები უგუმბათო ერთკამარიანი შენობაა. საპირე ქვებზე ასომთავრულით ამოკვეთილი ლაპიდარული ტექსტების ფრაგმენტებიდან ირკვევა, რომ ისიც რატი ერისთავთ-ერისთავის მმართველობის დროს აუგიათ. დაშბაშის ძველი ქართული სახელწოდებაა ახალქალაქი. აქ სხვადასხვა დროს თრიალეთის ერისმთავართა, საბარათიანოს მმართველთა და სპასალართა საჯდომი იყო.

დაშბაშის მიდამოებში არის ლავებში ღრმად ჩაჭრილი კანიონი, რომლის მარჯვენა ქარაფოვან გვერდში გამოქვაბულთა ჯგუფია. ეს გამოქვაბულები ძირითადად ადამიანის მიერ არის გამოკვეთილი, მაგრამ ზოგიერთ მათგანს აშკარად ემჩნევა, რომ ბუნებრივი სიღრუისგან გაჩნდა (არის ლავური ნაღვენთები). დაშბაშის კანიონი შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 295 ადამიანი, უმრავლესობა (94%) ეთნიკურად სომეხია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თრიალეთის ახალქალაქი

## ლიტერატურა 
* ლ. მელიქსეთ-ბეგი, მეგალითური კულტურა საქართველოში, თბ., 1938
* ქართული წარწერების კორპუსი. I.: აღმოსავლეთ და სამხრეთი საქართველო (V-X სს.), თბ., 1980, გვ., 243-248

## სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გარდა (ტბა)

**გარდა** () — იტალიის უდიდესი ტბა. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში, ბრეშასა და ვერონას, ასევე ვენეციასა და მილანს შორის. ამ რეგიონში მყინვარები ბოლო გამყინვარების დასასრულს ჩამოყალიბდა. ტბა და მისი სანაპირო ზოლი ვერონის, ბრეშისა და ტრენტოს პროვინციებს შორის იყოფა. ტბა ადვილად მისაღწევია ჩრდილოეთიდან, ბრენერის უღელტეხილის გავლით, რის გამოც ის უმნიშვნელოვანესი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა და მის სანაპიროებზე განლაგებულია მრავალი პირველხარისხოვანი სასტუმრო და კურორტი.

## გეოგრაფია 
ტბის ჩრდილოეთი ნაწილი ყველაზე ვიწროა და გარსშემორტყმულია მთებით, რომელთა უმრავლესობას გრუპო-დელ-ბალდოს მასივს მიეკუთვნება. ტბის მოხაზულობა ტიპიურია მორენული ხეობისთვის და სავარაუდოდ ჩამოყალიბდა მყინვარების ზემოქმედებით პალეოლითის ხანაში. მიუხედავად იმისა, რომ მყინვართა ნაკვალების ხილვა დღეასაცაა შესაძლებელი, ბოლო წლებში განიხილავენ ჰიპოთეზას, რომლის მიხედვითაც მყინვარებს უფრო წინ არსებული დეპრესია ეკავათ, რომელიც დინების ეროზიამ შექმნა 5-6 მლნ წლის წინ.

ტბაში მრავალი პატარა კუნძული მდებარეობს, ამათგან უმთავრესი ხუთია, რომელთა შორისაც უდიდესია იზოლა-დელ-გარდა. მასთან ახლოს, სამხრეთით, მდებარეობს იზოლა-სან-ბიაჯო, იგივე იზოლა-დეე-კონიგლი (კურდღლების კუნძული). ორივე მათგანის სიახლოვეს, დასავლეთით მდებარეობს კუნძული სან-ფელიჩე-დელ-ბენაკო. ტბაში ჩამდინარე მთავარი მდინარეა სარკა, გამოსვლით კი მხოლოდ ერთი გამოდის — მინჩო.

## კურორტები და ღირსშესანიშნაობები 
ტბის სამხრეთით მდებარეობდა უძველესი თავდაცვითი ქალაქი სირმიონე, რომელიც დღეს განსაკუთრებით პოპულარულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. აქ განლაგებულია მრავალი სასტუმრო, რესტორანი, ბარი, მოდის სალონი თუ მაღაზია. თვალწარმტაცი სკალიგერის ციხესიმაგრე XIII საუკუნით თარიღდება. აქ ვილა ჰქონდა რომაელ პოეტ კატულს. მნახველებს საშუალება აქვთ დაათვალიერონ რომაული აბანოს ნანგრევები, რომელსაც გროტე-დი-კატულო ეწოდება, მიუხედავად იმისა, რომ არ არსებონს არანაირი მტკიცებულება, რომელიც ამ შენობას პოეტს დაუკავშირებდა. ტბაში შეჭრილი ნახევარუკუნძულის წვერზე გამოედინება გოგირდის წყაროები, რომელსაც ლორწოვანი გარსის ანთების სამკურნალოდ იყენებენ. მის სიახლოვეს მდებარეობს გარდალენდი — ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი თემატური პარკი იტალიაში.

## გალერეა 

File:Lake garda from space.jpg|ტბის ხედი კოსმოსიდან
File:TremosineSulGardaPieve.jpg|ტრემოზინე-სულ-გარდა
File:Lago di Garda 1 Giugno 2006.jpg|ვალ-დი-სონგო
File:Punta San Vigilio.jpg|პუნტა-სან-ვიჯილო
File:Lake_Garda_Italy_2005-08-16.jpg|ხედი კარნანოდან
File:Lake_Garda0001.JPG|ხედი მალკეზინედან
File:Riva del Garda.jpg|რივა-დელ-გარდა
File:Torri del Benaco-coucher-2.jpg|მზის ჩასვლა ტორი-დელ-ბენაკოდან
File:LaziseHafen.jpg|ლაციზეს პორტი
File:View salò at sunset.JPG|სალო მზის ჩასვლისას
File:Gardasee-1.jpg|კომუნა ნაგო-ტორბოლეს ხედი
File:Gardasee Panorama1.jpg|პანორამა პეშიერა-დელ-გარდადან
File:Toscolano001.jpg|ტოსკოლანო-მოდრენო
File:Old_port_of_Desenzano.JPG|დესენძანო-დელ-გარდას ძველი პორტი

## იხილეთ აგრეთვე 
*იტალიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Lake Garda at the Open Directory Project 
* Ferry Services on Italian Lakes - Lake Garda 

კატეგორია:იტალიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ვახტანგ პაპავა

**ვახტანგ გრიგოლის ძე პაპავა** (დ. 22 ივნისი, 1950, ჩხოროწყუ) — ქართველი მექანიზატორი. დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი (1967-1973) და სსსი მექანიზაციის და ელექტრიფიკაციის ფაკულტეტი (1977-1982). 1967 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მებაღეობის, მევენახეობისა და მეღვინეობის სამეცნიერო კვლევით ინსტიტუტის სამეცნიერო-ექსპერიმენტული მეცნიერ მუშაკად და ინსტიტუტის წარმოების მთავარ მენეჯერად. ვაზის მყნობის პროცესების კომპლექსური მექანიზაციის ტექნოლოგიური საშუალებების შემუშავება-შექმნისათვის, მისი ტექნოლოგიური პროცესების გამოკვლევისა და წარმოებაში დანერგვისათვის გრიგოლ პაპავასთან ერთად (26 წლის ასაკში ყველაზე ახალგაზრდას) მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია (1977). დაჯილდოებულია სსრკ სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენების მთავარი კომიტეტისგან ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლებით.  

## თხზულებები 
* ვაზის მყნობის მექანიზაცია, თბ., 1960 წ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მექანიზატორები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:დაბადებული 22 ივნისი
კატეგორია:ჩხოროწყუში დაბადებულები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1973)
კატეგორია:საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
რატი

საკუთარი სახელი **რატი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* რატი I სურამელი
* რატი II სურამელი
* რატი I
* რატი IV
* რატი თორდია
* რატი წინამძღვრიშვილი
პამელა ანდერსონი

**პამელა დენიზ ანდერსონი** (; დ. 1 ივლისი, 1967) — ამერიკელი მსახიობი, მოდელი, პროდიუსერი, მწერალი, აქტივისტი და ყოფილი მოცეკვავე. წარმოშობით კანადელი. ცნობილია თავისი როლებით ტელესერიალებში, როგორებიცაა: „დიდი რემონტი“, „მაშველები“, „V.I.P“.

## ბიოგრაფია
პამელა ანდერსონი დაიბადა კანადის ქალაქ ლედისმითში, მამამისის ღუმელის შემკეთებლის — ბარი ანდერსონისა და დედამისის — მოსამსახურის კეროლის ოჯახში. 
მისი დიდი პაპა უჰო ჰუუტიაინენი ეროვნებით ფინელი იყო, საარიიარვის მკვიდრი, რომელმაც დატოვა ფინეთის დიდი სამთავრო 1908 წელს. 
შემდეგ მან გვარი ანდერსონით შეიცვალა.

პამელა ანდერსონის წინაპრები დედის მხრიდან რუსები არიან. ჰაილენდის საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ 1985 წელს ანდერსონი საცხორებლად ვანკუვერში გადადის, სადაც მუშაობას იწყებს ფიტნეს ინსტრუქტორად. 1989 წელს პამელა ანდერსონი ჟურნალ პლეიბოის გარეკანზე გამოჩნდა. გადაწყვიტა სამოდელო კარიერის გაგრძელება და ლოს-ანჯელესში დაბინავდა. 1990 წელს იგი გახდა პლეიბოის პლეიმეიტი. შემდეგ გადაწყვიტა მკერდის გადიდება. 1990-2000 წლებში პამელა ანდერსონი რამდენიმეჯერ გამოჩნდა „პლეიბოის“ გარეკანზე. ტომი ლისთან დაქორწინების შემდეგ პამელა ანდერსონი გარკვეული დროის განმავლობაში ცნობილი იყო პამელა ანდერსონ ლი სახელით (პამელა ლი).

დიდი ხანია რაც ანდერსონი პროპაგანდას უწევს ვეგეტარიენელობას, ხოლო 1999 წელს აქტიური მოღვაწეობისათვის მიენიჭა ლინდა მაკ-კარტნის პრემია. 2001 წელს გამოვიდა „Kentucky Fried Chicken“-ის წინააღმდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* პამელა ანდერსონი – ოფიციალური საიტი  
* პამელა ანდერსონი 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მოდელები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კომოს ტბა

**კომო** (; ) — მყინვარული წარმოშობის ტბა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში. მისი ფართობი 146 კმ²-ია და წარმოადგენს იტალიის სიდიდით მესამე ტბას გარდასა და ლაგო-მაჯორეს შემდეგ. 400 მ სიღრმით, ის ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე ღრმა ტბაა და მისი ფსკერი ზღვის დონიდან თითქმის 200 მეტრით დაბლა მდებარეობს. 

Lierna, ადრე Varenna-ის ნაწილს წარმოადგენდა, დღეს ითვლება კომოს ერთ-ერთ ყველაზე ექსკლუზიურ ქალაქად, ცნობილია თავისი კონფიდენციალურობით და იზიდავს გართობის ინდუსტრიისა და ჯეტსეტის ცნობილ პირებს, ზოგი ვილა კი შეიძლება შეფასდეს 110 მილიონ ევრომდე.

კომოს ტბა ჯერ კიდევ რომაული ხანიდან პოპულარული ადგილი იყო არისტოკრატთა და დიდებულთა ოჯახებისთვის, დღეისათვის კი ის ძალზედ პოპულარულ ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს. მის ნაპირებთან განლაგებულია მრავალი ვილა და სასახლე, ბევრი ცნობილი ადამიანი აქ ფლობდა ან ფლობს საკუთარ სახლს, მათ შორის არიან მეთიუ ბელამი, მადონა, ჯორჯ კლუნი,  ჯანი ვერსაჩე, რონალდინიო, სილვესტერ სტალონე, რიჩარდ ბრენსონი და ბენ სპიზი. ფართოდ გავრცელებული შეხედულების თანახმად, კომო იტალიის ერთ-ერთ ულამაზეს ტბად მიიჩნევა.

## გეოგრაფია
ტბის მოყვანილობა Y-ის ფორმას იღებს. ჩრდილოეთი ნაწილი სრულდება ქალაქ კოლიკოსთან, ქალაქები — კომო და ლეკო კი მის სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ განშტოებების ბოლოებთან მდებარეობენ. ტბის სამი განშტოების გადაკვეთის წერტილში გაშენებულია პატარა ქალაქები — ბელაჯო, მენაჯო და ვარენა. 

ტბა ძირითადად მდინარე ადას წყლით იკვებება, რომელიც ტბაში ქალაქ კოლიკოსთან შედის და უკან ქალაქ ლეკოსთან გამოდის. ასეთი გეოლოგიური ფორმის გამო, სამხრეთ-დასავლეთი განშტოება მკვდარია, შესაბამისად, ქალაქი კომო ხშირად იტბორება, რასაც ვერ ვიტყვით ლეკოზე. 

კლიმატი ტბის მიდამოებში როგორც წესი რბილია და ის ხმელთაშუაზღვიურის მსგავსია, სადაც ტროპიკული და სუბტროპიკული მცენარეები მთელი წლის განმავლობაში იზრდება.  ტბის წყალობით, ზამთარში, მიმდებარე ტერიტორიებზე მაღალი ტემპერატურა ნარჩუნდება. საშუალი დღიური ტემპერატურა დეკემბერში 13 °C-ია, ივლისში კი 30 °C, ამავე თვეში წყლის ტემპერატურა 24 °C-ს აღწევს.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Ferry Services on Italian Lakes - Lake Como 
* Ferry-Go-Round Lake Como - VIDEO
* Lake Como at the Open Directory Project 

## სქოლიო
## გალერეა

კატეგორია:იტალიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ბოლსენის ტბა

**ბოლსენა** () — ვულკანური წარმოშობის კრატერული ტბა ცენტრალურ იტალიაში, რომელიც ჩამოყალიბდა 370 000 წლის წინ ვულზინის ვულკანურ კომპლექსში, წყალშემცველ ჰორიზონტში მომხდარი კალდერის კოლაფსის შედეგად. ძვ. წ. 104 წლისათვის, რომაული ჩანაწერები მიუთითებს ვულზინის ვულკანის აქტივობაზე, რის შემდეგაც მან დაიძინა. კალდერის კოლაფსის შემდეგ გამოწვეული წყალქვეშა ამოფრქვევების შედეგად ტბის სამხრეთ ნაწილში ორი კუნძული წარმოიშვა. 

ტბა მთლიანად იკვებება წყალშემცველი ჰორიზონტიდან, წვიმის წყლითა და ნიაღვრებით, მისგან კი მხოლოდ ერთი ნაკადი გამოედინება, სამხრეთი ნაწილის კიდიდან. მიმდებარე დასახლებებიდან, ბოლსენაში ჩაედინება დაბინძურებული წყლები, ძირითადად ჩარეცხილი სასუქები. მიუხედავად ამისა, ტბის ირგვლივ არსებული სადგურებიდან მკაცრად კონტროლდება წყლის ქიმიური შემადგენლობა. 

## გეოგრაფია
ტბას ოვალის ფორმა აქვს, რაც ტიპურია კრატერის ტბისათვის. ელიფსის გრძელი ღერძი გაწოლილია ჩრდილოეთი-სამხრეთის მიმართულებით. ფსკერი უხეში კონუსისებრია და მაქსიმალურ სიღრმეს შუაგულში აღწევს. მთლიანი ტბა გარსშემორტყმულია გორაკებით. აუზის ფარგლებში სახლობს 22 000 მუდმივი მცხოვრები (2004 წ), ზაფხულობით კი მათი რიცხვი 35 000-მდე ადის. 

სიმაღლე ზღვის დონიდან უფრო მეტია ჩრდილოეთ ნაწილში და 702 მეტრს აღწევს, მაშინ, როცა ტბის სიმაღლე ზოგადად 305 მეტრია.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* www.lagodibolsena.org 
* ტურუსტული ხასიათის ინფორმაცია და ფოტოები  
* სანავიგაციო მომსახურება ბოლსენის ტბაზე 
* ტარკვინიის კომუნა 
* ახალი ფანჯარა ბოლსენის ტბაზე 

## ლიტერატურა
* 
* 

კატეგორია:იტალიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ლაგო-მაჯორე

**ლაგო-მაჯორე** (; ) — დიდი ტბა ალპების სამხრეთ ნაწილში, შვეიცარია-იტალიის საზღვარზე. იგი იტალიის სიდიდით მეორე და სამხრეთ შვეიცარიის პირველი ტბაა. ლაგო-მაჯორე იტალიის ალპების მთისწინეთის სამი დიდი ტბიდან ყველაზე დასავლეთით მდებარეობს და იშლება 70 კმ-ზე ლოკარნოსა და არონას შორის. 

ზამთარშიც და ზაფხულშიც კლიმატი რბილია, რაც ხელს უწყობს ხმელთაშუაზღვიური მცენარეულობის გავრცელებას. ულამაზეს ბაღებში იზრდება იშვიათი და ეგზოტიკური მცენარეები. 

## გეოგრაფია 
[მინი|მარცხნივ|250პქ|ლაგო-მაჯორესა და [ალპების ხედი ლომბარდიის ლევანოს კომუნიდან]]
ტბის სიგრძე 68 კმ-ია, სიგანე კი 3-დან 5 კმ-მდე იცვლება, გარდა იმ ყურისა, რომელიც ქალაქ პალანცასა და სტრეზას შორის იშლება, აქ სიგანე 10 კმ-ს აღწევს. სიგრძით ლაგო-მაჯორე იტალიის ყველა სხვა ტბას აღემატება, მაგრამ ზედაპირის ფართობით მხოლოდ გარდას ტბას ჩამორჩება. ტბის სიღრმე მნიშვნელოვნად იცვლება, მაგრამ მისი ქვაბული თითქმის ყველა მონაკვეთში ზღვის დონეზე არანაკლებ 179 მეტრით დაბლა მდებარეობს. მას საკმაოდ დაკლაკნილი ფორმა აქვს, ამიტომ, მხოლოდ რამდენიმე წერტილიდანაა ტბის ყველა მნიშვნელოვანი ნაწილის ერთი თვალის გადავლებით დანახვა. საკმაოდ პეიზაჟურია ტბის მიდამოები. ზემო ნაწილში ჭარბობს ალპები, შუა ნაწილი ბორცვებს შორისაა გაწოლილი, ქვემო ნაწილში კი დომინირებს ლომბარდიის ვაკე. 

ტბის ქვაბული ტექტონიკურ-მყინვარული წარმოშობისაა და მისი ფართობი 37კმ³-ია, ზედაპირის ფართობი კი  213 კმ². ჩამდინარე მთავარი მდინარეებია ტიჩინო, მაჯია, ტოჩე და ტრეზა. გამოსვლით კი კვლავ გამოედინება მდინარე ტიჩინო, რომელიც შემდეგ პოს ერწყმის. 

ტბის დაკბილული სანაპირო გარშემორტყმულია ლეპონტის ალპებით. აღმოსავლეთ ნაპირი პიემონტის რეგიონს მიეკუთვნება, დასავლეთი — ლომბარდიას, უკიდურესი ჩრდილოეთი კი შვეიცარიის ტიჩინოს კანტონს, სადაც მოქცეულია ტბის ზღვის დონიდან მაქსიმალურად დაბლა მდებარე მონაკვეთი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*იტალიის ტბების სია
*შვეიცარიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*CIPAIS Commissione Internazionale per la Protezione delle Acque Italo-Svizzere   limnologic reports on the Lake Maggiore and Lake Lugano
*360° information Lake Maggiore 
*Informations over the lake
*Official Tourism Gateway Lake Maggiore Official Tourism Gateway
*Ferry Services on Italian Lakes - Lake Maggiore 
*Sacro Monte di Ghiffa  
*Magazzeno Storico Verbanese  Historical bibliography on the region
*Waterlevels at Brissago  from the Federal Office for the Environment
*Waterlevels at Locarno  from the Federal Office for the Environment
*Verbanofun  Luino Webcam Meteo News
*Monate's lake canned peaches  Le pesche del lago di Monate

## სქოლიო 
კატეგორია:იტალიის ტბები
კატეგორია:შვეიცარიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ტალიამენტო (მდინარე)

**ტალიამენტო** () — მდინარე ჩრდილო-აღმოსავლეთ იტალიაში. სათავეს იღებს ალპებში და ჩაედინება ადრიატიკის ზღვაში, ტრიესტსა და ვენეციას შორის. ზემო ნაწილში, ის გაივლის ისტორიულ რეგიონ კანრიას, უდინეს პროვინციის ჩრდილოეთ ნაწილს. შუა და ქვემო ნაწილებში, მასზე უდინესა და პორდენონეს პროვინციების საზღვარი გაივლის. 

აუზის ფართობი  2 916 კმ²-ს შეადგენს, სადაც დაახლოებით 165 000 ადამიანი ცხოვრობს და იგი თითქმის მთლიანად კარნიის რეგიონში მდებარეობს, კონკრეტულად კი მისი 86,5% უდინეს პროვინციაში. 

ტალიამენტოს სანაპიროზე გაშენებული ყველაზე მნიშვვნელოვანი ქალაქებია ლატიზანა და სან-მიკელე-ალ-ტალიამენტო.

მდინარის სიგრძე 178 კმ-ია, საშუალო წლიური ხარჯი კი 70 მ³/წმ.

მინი|მარცხნივ|ტალიამენტოს ხედი რაგონგას მთიდან

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
* Autorità di bacino Isonzo, Tagliamento, Livenza, Piave, Brenta-Bacchiglione
* Tagliamento.org 

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
სარალი

**სარალი** — მარნეულის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო სარალისა და ქვემო სარალის ძველი სახელწოდება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მარნეულის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
იზეოს ტბა

**იზეო** () ან **სებინო** — სიდიდით მეოთხე ტბა იტალიაში, ლომბარდიის რეგიონში, იკივებება მდინარე ოლოს წყლით, რომელიც შემდეგ კვლავ გამოედინება ამავე მდინარის სახელწოდებით.

მდებარეობს ჩრდილოეთ იტალიაში, ვალკამონიკის ხეობაში, ქალაქ ბრეშასა და ბერგამოს სიახლოვეს. ტბა თითქმის თანანრადაა გაყოფილი ბერგამოსა და ბრეშის პროვინციებს შორის. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არეალი ერთ-ერთი ყველაზე ინდუსტრიალიზებულია მთელ მსოფლიოში, ის მაინც ინარჩუნებს ბუნების თვალსაჩინო სიმშვენიერეს. ტბის სანაპიროს გასწვრივ მიემართება გზატკეცილი შვეიცარიისკენ.

ტბის შუაგულში მდებარეობს კუნძული მონტე-იზოლა, რომელიც უდიდესია მთელს ევროპაში ტბის კუნძულებს შორის.

## გეოლოგია
მინი|250პქ|მარცხნივ|ტბის ხედი
70 მლნ წლის წინ, ხმელეთის ზედაპირი უფრო მაღლა მდებარეობდა, რადგან არსებობდა ძირითადი ქანი, რომლიდანაც გამოიზიდებოდა 5000 მ სისქის დამატებითი შრე. მთები თითქმის სრულიად სხვანაირად გამოიყურებოდა და წარმოქმნიდა პარალელურ ქედებს, რომლებიც ერთმანეთისგან ღრმა ხეობებით იყო გამოყოფილი. კლდე, რომელიც წარმოქმნის ტბის მთიან სანაპიროებს, ჩამოყალიბდა მეორეულ პერიოდში, ჩვენამდე 230 — 70 მლნ წლებს შორის, შრეებში დანალექების გაერთიანების შედეგად, რომელიც აქ დარჩენილი იყო უძველესი ზღვისგან, რომელიც ერთ დროს ამ არეალში და ზოგადად ცენტრალურ ევროპასა და ცენტრალურ აფრიკას შორის სივრცეში მდებარეობდა. 

როდესაც კლდეებმა დღევანდელი პოზიცია დაიკავა, კვლავ გრძელდებოდა დეფორმაცია, რის შედეგადაც წარმოიშვებოდა უფრო სრულყოფილი ნაოჭები. ვალკამონიკა თავდაპირველად მდინარის ხეობა იყო. რამდენიმე მლნ წლის შემდეგ, კლიმატი უფრო ცივი გახდა, ცენტრალური ევროპა და ალპები სქელი ყინულის ფენით დაიფარა, რომლის სისქეც ზოგიერთ ადგილებში რამდენიმე ათას მეტრს აღწევდა. ამ მყინვარებმა ჩააღწია ხეობამდეც და მთიდან ჩატანილი უზარმაზარი რაოდენობის ქვებითა და თავისი წონით შეცვალა მისი ფორმა და ხეობის ფსკერზე ამოთხარა ჯამის ფორმის ქვაბული, რომელიც დღეს ზღვის დონიდან 65 მეტრით დაბლა მდებარეობს და რომელშიც იზეოს ტბაა შეგუბებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Gabriele Rosa, Guida al Lago d'Iseo ed alle Valli Camonica e di Scalve, Brescia, F. Apollonio, 1886.
* იზეოს ტბის პორტალი 
* Info Monte Isola 

კატეგორია:იტალიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
სარაჯული ცხვარი

**სარაჯული ცხვარი** — ნახევრად უხეშმატყლიანი, დუმიანი ცხვრის ჯიში. სახელი ეწოდა სამხრეთ-აღმოსავლეთ თურქმენეთში მდებარე აულის სარაჯის მიხედვით. გამოყვანილია ადგილობრივი დუმიანი ცხვრების ხანგრძლივი გადარჩევის გზით. აქვს საშუალო ზომის დუმა. ერკემალი 90-100 კგ-ზე მეტის, ნერბი კი — 50 — 75 კგ. კარგად ნასუქი ჭედილის ნაკლავის გამოსავალი 60%. სარაჯული ცხვრის მატყლი თეთრია, კანძი ძირითადად დაკულულებული. კულულის სიგრძეა 12-19 სმ, თივთიკისა 8 სმ. ერკემლის მატყლის წლიური ნაპარსი 3,7-4,5 კგ, ნერბისა 3,0-3,5 კგ შეადგენს. მატყლისაგან ქსოვენ ხალიცენს. 100 ნერბის ნაყოფიერება 110-115 ბატკანია. სარაჯული ცხვრის მოშენებას თურქმენეთში მისდევენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები