არუშა

**არუშა** — ქალაქი ტანზანიაში. არუშის რეგიონის დედაქალაქი. მოსახლეობა 617 631 ადამიანი. 

მერუ მთის ძირას, დიდი აფრიკული ნაპრალის აღმოსავლეთ განშტოების აღმოსავლეთ კიდეზე მდებარე არუშის რეგიონს ზომიერი კლიმატი აქვს. რეგიონი ახლოსაა სერენგეტის ეროვნულ პარკთან, ნგორონგოროს დაცულ ტერიტორიასთან, მანიარის ტბის ეროვნულ პარკთან, ოლდუვაის ხეობასთან, ტარანგირეს ეროვნულ პარკთან, კილიმანჯაროსთან და მერუს მთასთან არუშის ეროვნულ პარკში.

რეგიონი მნიშვნელოვანი საერთაშორისო დიპლომატიური ცენტრია. იგი მასპინძლობს აფრიკის კავშირის აფრიკულ სასამართლოს და არის აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობის დედაქალაქი. 1994 წლიდან 2015 წლამდე, რეგიონი ასევე მასპინძლობდა რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალს, თუმცა ეს ორგანო უკვე აღარ ფუნქციონირებს. ამჟამად, იგი მასპინძლობს გაეროს საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალების ნარჩენი მექანიზმის ერთ-ერთ განყოფილებას.

არუშა მულტიკულტურული რეგიონია, სადაც უმრავლესობას წარმოადგენს შერეული წარმოშობის ტანზანიელი მოსახლეობა: მკვიდრი აფრიკელები, არაბი-ტანზანიელები და ინდოელი-ტანზანიელები, ასევე მცირე რაოდენობით ევროპელი და ჩრდილოამერიკელი უმცირესობები. არუშის რეგიონის მოსახლეობის რელიგიებს შორისაა ქრისტიანობა, ისლამი, სიქიზმი და ინდუიზმი.

## ისტორია
კილიმანჯაროს მთის სამხრეთით მდებარე არუშის ტერიტორია პირველად 1830-იან წლებში დასახლდა აგრო-პასტორალური მასაის ტომის მიერ. ისინი ვაჭრობდნენ მარცვლეულით, თაფლით, ლუდით და თამბაქოთი კისონგოს მოსახლეობასთან საქონლის, რძის, ხორცის და ტყავის სანაცვლოდ. არუშის საკვებ პროდუქტებზე მოთხოვნა მნიშვნელოვნად გაიზარდა 1860-იან წლებში, როდესაც პანგანის ხეობის სავაჭრო მარშრუტი გაფართოვდა ძველი მოშის, არუშის გავლით დასავლეთ კენიამდე. მიუხედავად იმისა, რომ ჯერ ქალაქი არ იყო, ის წარმოადგენდა რეგიონულ ცენტრს ურბანული მახასიათებლებით.

გერმანელებმა არუშა დაიპყრეს 1896 წელს, ახლომდებარე მერუს მთაზე დასახლების მცდელობისას პირველი ორი მისიონერის მკვლელობის შემდეგ. გერმანელებმა მუდმივი წარმომადგენლობა დააარსეს 1900 წელს, როდესაც სამხედრო ფორტი (ე. წ. ბომა) ააშენეს და იქ ჯარისკაცები განალაგეს. „ბომა იყო მყარი განაცხადი, რომელიც მიზნად ისახავდა გერმანული მორალური და პოლიტიკური წესრიგის შთაბეჭდილების მოხდენას გარშემო სოფლებზე. აღმართული ბორცვზე, რომელიც გადაჰყურებდა ველებს, ციხესიმაგრის მსგავსი შენობა დომინირებდა გარემო ლანდშაფტზე“. ბევრი აფრიკელი იძულებით გადაასახლეს მათი წინაპრების მიწებიდან გერმანელებმა და აიძულეს კირქვის მოპოვება ან ქვების ზიდვა ფორტის მშენებლობისთვის.
250px|მინი|აღმოსავლეთ აფრიკის თანამეგობრობის პარლამენტი
არუშას მნიშვნელოვანი როლი ჰქონდა თანამედროვე ტანზანიის ისტორიაში. დამოუკიდებლობის მინიჭების ოფიციალურ დოკუმენტებს ტანგანიკისთვის ხელი მოაწერა გაერთიანებულმა სამეფომ არუშაში 1961 წელს. არუშის დეკლარაციას ხელი მოეწერა 1967 წელს არუშაში. არუშის შეთანხმებებს ხელი მოეწერა ქალაქ არუშაში 1993 წლის 4 აგვისტოს რუანდის სამოქალაქო ომში მონაწილე დაპირისპირებული ფრაქციების წარმომადგენლების მიერ. 

არუშის სამშვიდობო და შერიგების ხელშეკრულებას ბურუნდისთვის ხელი მოაწერეს 2000 წლის 28 აგვისტოს, როგორც ამ ქვეყანაში მშვიდობის დამყარების პროცესის ნაწილი, ძალაუფლების განაწილებისა და გარდამავალი მთავრობის შექმნის გზით. 

2015 წლის იანვრის არუშის შეთანხმებამ სამხრეთ სუდანისთვის შექმნა ჩარჩო სამხრეთ სუდანის მმართველი პარტიის ხელახალი გაერთიანებისთვის, რომელიც სამ ნაწილად გაიყო და ჰუმანიტარული კრიზისი გამოიწვია, რადგან დაპირისპირებულ ფრაქციებს შორის ბრძოლა გამძაფრდა. მან უზრუნველყო, რომ პარტიის ყველა გათავისუფლებული წევრი აღდგენილიყო თავის წინა პოზიციებზე და მიიღეს ფარული კენჭისყრის სისტემა.

1994 წელს გაეროს უშიშროების საბჭომ 1994 წლის 8 ნოემბრის 955-ე რეზოლუციით გადაწყვიტა, რომ არუშას უნდა ემასპინძლა რუანდის საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალისთვის. ტრიბუნალის დაარსებამ თავისი უცხოელი თანამშრომლებით გავლენა მოახდინა ქალაქის ადგილობრივ ეკონომიკაზე და გაზარდა მცხოვრებთა საცხოვრებელი ხარჯები. ტრიბუნალი შემცირდა 2014 წელს დახურვის გამო, მაგრამ მისი სამართლებრივი მემკვიდრე, გაეროს საერთაშორისო სისხლის სამართლის ტრიბუნალების ნარჩენი მექანიზმი, რომელიც დაარსდა გაეროს უშიშროების საბჭოს 1966-ე რეზოლუციით, განაგრძობს არუშაში განყოფილების შენარჩუნებას, რომელიც გაიხსნა 2012 წლის 1 ივლისს. ტრიბუნალმა ბრალი წაუყენა 93 პირს და განაჩენი გამოუტანა 62-ს.

ტანზანიის მთავრობა არუშის ქალაქად გამოცხადებას 2006 წლის 1 ივლისს აპირებდა, თუმცა მუნიციპალიტეტის საზღვრების ცვლილებების გამო ეს გადაიდო. არუშას ქალაქის სტატუსი 2012 წლის 15 აგვისტოს მიენიჭა, რაც ოფიციალურად ძალაში შევიდა 2012 წლის 2 ნოემბერს.
2013 წელს ძლიერი წვიმის შედეგად არუშაში მდებარე კარიერი ჩამოინგრა და 14 მაღაროელი იმსხვერპლა.

## გეოგრაფია
არუშა ეკვატორთან სიახლოვის მიუხედავად, მისი 1 400 მეტრზე  მდებარეობა მერუს მთის სამხრეთ ფერდობებზე ტემპერატურას შედარებით დაბალ დონეს ინარჩუნებს და ამცირებს ტენიანობას. გრილი მშრალი ჰაერი ქრის წლის უმეტესი პერიოდის განმავლობაში. ტემპერატურა ჩვეულებრივ მერყეობს 10-დან 30 °C-მდე, საშუალო წლიური მაღალი ტემპერატურით დაახლოებით 25 °C-ია. ქალაქს აქვს მკვეთრად გამოხატული წვიმიანი და მშრალი სეზონები და განიცდის აღმოსავლეთის გაბატონებულ ქარს ინდოეთის ოკეანიდან, რომელიც რამდენიმე ასეული კილომეტრით არის დაშორებული აღმოსავლეთით. კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაციის სისტემის მიხედვით, აქ არის სუბტროპიკული მთიანი კლიმატი. არუშის სამხრეთით და დასავლეთით მდებარე ტერიტორიები კლასიფიცირებულია როგორც ტროპიკული სავანის კლიმატი.

## ტრანსპორტი
### აეროპორტი
არუშას ემსახურება ორი აეროპორტი: კილიმანჯაროს საერთაშორისო აეროპორტი საერთაშორისო ავიამგზავრებისთვის, რომელიც მდებარეობს დაახლოებით 60 კილომეტრის  დაშორებით აღმოსავლეთით. აეროპორტი უზრუნველყოფს საერთაშორისო და შიდა ფრენებს. არუშის აეროპორტი არის რეგიონული საჰაერო ცენტრი ქალაქის დასავლეთში და ემსახურება წელიწადში 87 000-ზე მეტ მგზავრს.

## სალოცავი ადგილები
სალოცავ ადგილებს შორისაა ქრისტიანული უმრავლესობის ეკლესიები: არუშის არქიეპარქია, ტანზანიის ანგლიკანური ეკლესია, ტანზანიის ევანგელურ-ლუთერანული ეკლესია, ტანზანიის ბაპტისტური კონვენცია და ღვთის ასამბლეები. ასევე არის მუსლიმური მეჩეთები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Tanzania Safari Package
* David Marsh's Childhood Map of European Area of Arusha, ca. 1956

## სქოლიო
კატეგორია:ტანზანიის ქალაქები