open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
წოფის კულტურა

60-იანი წლების შუა ხანებამდე აღმოსავლეთ საქართველოს ენეოლითური კულტურა ხასიათდებოდა მტკვარ-არაქსის კულტურისგანვითარებული ეტაპის ძეგლებით, რომლის წარმომავლობისა და ჩამოყალიბების პრობლემა დღემდე არ არის საბოლოოდ გადაჭრილი, რასაც ნაწილობრივ ხელს უშლიდა წინარე კულტურების წყაროთმცოდნეობითი ბაზის არასრულფასოვნება.

აღნიშნული პრობლემის კვლევაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება აღმოსავლეთ საქართველოს, კერძოდ კი ქვემო ქართლის ენეოლითური კულტურების კვლევას. მით უმეტეს, რომ მტკვარ-არაქსის კულტურის ცნობილი მკვლევარების აზრით, ქვემო ქართლი უნდა ყოფილიყო ძირითადი კერა ამ კულტურის ჩამოყალიბებისა და მისი იქიდან ადრეული განფენისა.

60-იანი წლების შუა ხანებში ქვემო ქართლში (მარნეულის რ-ნი), ერთდროულად (1965 წ.) დაიწყო ორი სხვადასხვა ენეოლითური კულტურის ეპონიმური ძეგლების (წოფი, შულავრის გორა) არქეოლოგიური შესწავლა, რითაც საფუძველი ჩაეყარა მტკვარ-არაქსაამდელი ენეოლითური კულტურების კვლევას აღმოსავლეთ საქართველოში.

სადღეისოდ აღმოსავლეთ საქართველოში უკვე გამოვლენილია ერთმანეთისაგან სრულიად განსხვავებული ორი ენეოლითური: შულავერ-შომუთეფესი და წოფის კულტურები, მათი განვითარების სხვადასხვა ეტაპის ძეგლები, მონიშნულია მათი პერიოდიზაცია და ქრონოლოგია, კულტურული კავშირების ორიენტაცია, განვითარების დონე და სხვა საკითხები.

მტკვარ-არაქსის კულტურის ძირითადი პრობლემის, მისი წარმომავლობის კვლევის თვალსაზრისით ქვემო ქართლს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება, სადაც სადღეისოდ მეტნაკლები სიზუსტით შეიძლება თვალი გავადევნოთ წინამორბედი კულტურების განვითარებას მეზოლითიდან - ადრებრინჯაოს ხანამდე. სადღეისოდ ამ სუსტ ჯაჭვს ემატება მეტად მნიშვნელოვანი რგოლები: სიონისა და წოფის ნამოსახლარები, რომლებიც ენეოლითის ეპოქას ნეოლითთან და მეზოლითთან აკავშირებენ.

ქვემო ქართლის ადრესამიწათმოქმედო კულტურების შესწავლაში განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სიონისა და წოფის ნამოსახლარებს. სადღეისოდ ეს ძეგლები ფართოდაა შესული კავკასიის არქეოლოგიურ ლიტერატურაში. აღნიშნული ძეგლების (სიონი, წოფი) ფართო რეზონანსი ნათლად მეტყველებს მათ განსაკუთრებულ მნიშვნელობაზე და მოითხოვს მასალის გამოქვეყნებასა და ძეგლების სწორ ინტერპრეტაციას.

წოფის ნამოსახლარის მასალის მიმართ ინტერესი განსაკუთრებით გაიზარდა აღმოსავლეთ საქართველოში, შიდა ქართლში: არაგვისა და მტკვრის ხეობებში, კახეთში - იორ-ალაზნის ველზე და თვით ქვემო ქართლში წოფის ტიპის ნამოსახლარების გამოვლენის შემდეგ.

ახალმა აღმოჩენებმა ცხადყო, რომ საქმე გვაქვს აღმოსავლეთ საქართველოს სრულიად ახალ, შულავერ-შომუთეფეს კულტურისაგან განსხვავებულ, წოფის ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ძეგლებთან, რომლის შესწავლას სათავე დაუდო წოფის ნამოსახლარმა...
## ლიტერატურა 
კატეგორია:არქეოლოგიური კულტურები
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
დროება (XX საუკუნე)

„**დროება**“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი სოციალისტ-ფედერალისტური მიმართულებისა. გამოდიოდა თბილისში 1908-1910 წლებში გაზეთში დაბეჭდილია პოლიტიკურ-ეკონომიკური საერთაშორისო მიმოხილვები, წერილები, აგრეთვე არჩილ ჯორჯაძის, კიტა აბაშიძის, დარია ახვლედიანის, სანდრო შანშიაშვილის, იოსებ გედევანიშვილის, იოსებ გრიშაშვილის, დ. მეტრეველის, დუტუ მეგრელის,  ნიკო ლორთქიფანიძის და სხვა ქართველი მწერლების ნაწარმოებები. გაზეთი გამოსცემდა ყოველკვირეულ «„დროების“ სურათებიან დამატებას», 1908 წელს გამოსცა «„დროების“ კალენდარი». რედაქტორ-გამომცემლები იყვნენ **ი. სოზიაშვილი** (№ 1-24), **ილია აგლაძე** (№ 25-იდან).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
დროზერა

**დროზერა**, *ცვრიანა*   () —   მრავალწლოვანი (იშვიათად ერთწლოვანი)  მწერიჭამია მცენარეების გვარი დროზერასებრთა ოჯახისა. მისი ფესვთანური, როზეტად შეკრებილი ფოთლები მოფენილია ჯირკვლოვანი ბუსუსებით, მაგრამ გამოყოფილი წებოვანი სეკრეტის საშუალებით მცენარე იჭერს და ინელებს მწერს. დროზერა იზრდება ტორფიან ჭაობებში. 

დროზერას 90-მდე სახეობა არქტიკის გარდა, ყველგანაა გავრცელებული; სახეობათა უმრავლესობა ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაშია. საქართველოშიც გვხვდება დროზერას 3 სახეობა: მრგვალფოთოლა (D. rotundifolia), ინგლისური (D. anglica) და შუალედური (D. intermedia). უძველესი ბორეალური ფლორის სახეობებია. იზრდება მხოლოდ აჭარაში, მთის ქვედა და ალპური სარტყლის ტორფიან ჭაობებში. გვხვდება ერთეულებად ან ჯგუფებად. სამივე სახეობა შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დროზერასებრნი
კატეგორია:საქართველოს ფლორა
უკრაინის გერბი

**უკრაინის სახელმწიფო გერბი** () — უკრაინის დროშასთან, ჰიმნთან  და კონსტიტუციასთან ერთად, უკრაინის სახელმწიფო სიმბოლო. არსებობს დიდი და მცირე სახელმწიფო გერბების სახით, თუმცა ამჟამად იხმარება მხოლოდ მცირე გერბი, რომელიც შემოღებულია 1992 წლის 19 თებერვალს. დიდი სახელმწიფო გერბი მხოლოდ კანონპროექტის სახით არსებობს.

უკრაინის გერბი იმეორებს დროშის ფერებს: ლურჯ ფონზე ყვითლად არის გამოსახული უკრაინაში მცხოვრები ძველი სლავური ტომების, შემდეგ კი კიევის დიდი მთავრების სიმბოლო - სამკაპი ().

უფრო გვიანდელ პერიოდებში იგი ფიგურირებდა დასავლეთ-უკრაინულ და კაზაკურ სიმბოლიკაში.

ეროვნული სიმბოლოს როლი მიენიჭა 1917 წელს, უკრაინელი ისტორიკოსის მიხაილო ჰრუშევსკის შემოთავაზებით.

----

კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:უკრაინის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
დროული

„**დროული**“ — ქართული ორკვირეული ლიტერატურული გაზეთი. გამოდიოდა თბილისში 1925–1926 (№ 2-იდან "მემარცხენე ფრონტის" ყოველკვირეული ლიტერატურული ორგანო). გამოვიდა 3 ნომერი: 1925 — № 1; 1926 — № 2, 3; ტირაჟი 3 ათასი ცალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
დროზოფილა

მინი|დროზოფილა
**დროზოფილა** () — მწერების გვარი ორფრთიანთა რიგისა. აქვს 3,5 მმ-მდე სიგრძის სხეული, გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. ბინადრობს ყველგან, განსაკუთრებით მრავლადაა ხილბოსტნეულის საცავებში. ადვილად მრავლდება ლაბორატორიულ პირობებში, სწრაფად ვითარდება და ახასიათებს ნიშან-თვისებათა ზუსტი დათიშვა შთამომავლობაში, რის გამოც გენეტიკური გამოკვლევების საუკეთესო ობიექტია. დროზოფილზე დაკვირვებით შესწავლილია მუტაგენეზის პროცესი და მიღებულია პირველი ექსპერიმენტული მუტაციები. ბუნებრივ პირობებში დროზოფილა ავრცელებს საფუვრის სოკოებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორფრთიანები
დროშა (გაზეთი)

„**დროშა**“ — ქართული გაზეთი; გამოდიოდა პარიზში 1873 წლის 1 (13) აპრილიდან 11 (23) აპრილამდე. გამოიცა 10 ნომერი, დაბეჭდილია ჰექტოგრაფიული წესით. რედაქტორ-გამომცემელი — ნიკო ნიკოლაძე. გაზეთს ეპიგრაფად ჰქონდა გაშლილ დროშაზე წარწერილი ი. ჭავჭავაძის სიტყვები: „აწმყო თუ არა გვწყალობს, მომავალი ჩვენია“. „დროშა“ განკუთვნილი იყო ევროპაში მოსწავლე ქართველ ახალგაზრდობისათვის; ეხებოდა მუშათა კლასის, ეროვნული მოძრაობის, სოციალიზმის, საგარეო პოლიტიკის და სხვა პრობლემებს. „დროშაში“ დაბეჭდილია ნ. ნიკოლაძის, დ. მიქელაძის (მეველე), პ. იზმაილოვის და სხვათა წერილები. გაზეთის რამდენიმე ნომერი ინახება ბრიტანეთის მუზეუმში.

## ლიტერატურა
**გუგუშვილი პ.*, კარლ მარქსი ქართულ პუბლიცისტიკასა და საზოგადოებრიობაში 1898 წლამდე, გამოც. მე-4, თბ., 1971;
**ხუნდაძე ს.*, სოციალიზმის ისტორიისათვის საქართველოში ტ. 2, ტფ., 1927

კატეგორია:საფრანგეთის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
დროშა (ჟურნალი)

**„დროშა“** — ქართული ყოველდღიური საზოგადოებრივ-პოლიტიკური და ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი. გამოვიდა თბილისში 1923 წლის 7 ნოემბერს. პირველად გამოიცა როგორც გაზეთ „კომუნისტის” ორკვირეული სამხატვრო-ლიტერატურული დამატება; 1929–1935 წლებში გამოდიოდა როგორც მასობრივი ლიტერატურულ-მხატვრული ჟურნალი, გამოსცემდა სახელგამი; 1936–1950 წლებში ჟურნალი არ გამოდიოდა. 

„დროშის” გამოცემა განახლდა 1951 წელს. ჟურნალი ასახავდა საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ და კულტურულ ცხოვრებას. სხვადასხვა დროს „დროშის” რედაქტორები იყვნენ მ. კახიანი, ვ. მაჭავარიანი, გრ. აბაშიძე, ა. მირცხულავა, აკ. ძიძიგური, გ. ნატროშვილი, 1973 წლიდან — რ. მარგიანი. ტირაჟი 53 ათასი (1977).  „დროშის“  გამოცემა შეწყდა 2001  წელს (დაიბეჭდა უნომრო და 10/11 ნომრები)

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
დუაბი

**დუაბი** — მდინარე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მოქვის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს კოდორის ქედზე. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 114 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე. საშუალო წლიური ხარჯი 5,6 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
დუდუკი

დუდუკი|thumb|280px
**დუდუკი** — აღმოსავლური წარმოშობის ხის ჩასაბერი მუსიკალური საკრავი. შედგება ლულის, მილაკის, ხუფისა და რეგულატორისაგან. ამზადებენ უმთავრესად ჭერმის, აგრეთვე თუთისა და ბზის ხისაგან. 

ლულაზე ზემოდან ამოჭრილია 8, ხოლო ქვემოდან 1 ნახვრეტი (თვალი). ლულაში ჩადგმულია ლულის ან ლელქაშის ბრტყელი ორმაგი მილაკი. დუდუკის ბგერათა რიგი დიატონურია. ნახვრეტების ნაწილობრივ დახშვისას მიიღება ქრომატული ბგერათრიგიც. დუდუკი არის როგორც საანსამბლო, ისე სოლო საკრავი. აქვს ნაზი, რბილი ხმოვანება.

XIX საუკუნიდან ძალზე გავრცელებული იყო თბილისში. დროთა განმავლობაში მან რამდენადმე შეიცვალა პირვანდელი სახე და ორიგინალური თბილისური იერი მიიღო. დუდუკს უკრავდნენ გლოვის (მასრაფი, ხამუხრა) და ლხინის (დილის საარი) დროს. მედუდუკეებს იწვევდნენ „ბატონებით“ დაავადებული ბავშვების სამკურნალოდაც (იავნანას ჰანგის შესასრულებლად). სახელგანთქმული მედუდუკეები იყვნენ: არტემ კუპრიაშვილი (კუპრია, 1830–1916), პავლე მაისურაძე (1848–1917), დათა ზუბიაშვილი (1874–1933), ხაჩიკ ტალგაუკოვი (1907–1962), ქსოვრელები და სხვ.
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*დუდუკი
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა“, თბ., 1970 

კატეგორია:მუსიკალური ინსტრუმენტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ხალხური საკრავები
კატეგორია:აზიური მუსიკა
დუმალა

**დუმალა** — მდინარე საქართველოში, იმერეთის მაღლობზე, ძირულის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე. სიგრძე 38 კმ, აუზის ფართობი 124 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და გრუნტის წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 2,70 მ³/ წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძირულას შენაკადები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
დუმანი

**დუმანი** (თურქ.-მონღ. თუმენ — ათი ათასი) — სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული XIII-XV საუკუნეებში მონღოლეთსა და მათ მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში; მონღოლთა ფეოდალური ლაშქრის ძირითადი შენაერთი (შედგებოდა 10 ათასი მეომრისაგან და, თავის მხრივ, იყოფოდა ათასეულებად, ასეულებად და ათეულებად). დუმანი აღნიშნავდა აგრეთვე ტერიტორიას, რომლის მოსახლეობას 10 ათასი მოლაშქრის გამოყვანა შეეძლო.

XIII საუკუნის 40-იან წლებიდან მონღოლებმა საქართველო დუმნებად დაჰყვეს და მათ სათავეში ქართველი ერისთავები დააყენეს: ეგარსლან ბაკურციხელი (კახეთ-ჰერეთი და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), ვარამ გაგელი (ქვემო ქართლის და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები), შანშე მხარგრძელი (სომხეთის თემები), გრიგოლ სურამელი (შიდა ქართლი), გამრეკელ-თორელი (ჯავახეთი), ყვარყვარე ჯაყელი (მესხეთი), ცოტნე დადიანი და რაჭის ერისთავი (დასავლეთ საქართველო). საქართველოში დუმნები მალე გაუქმდა.

## ლიტერატურა 
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 3 თბ., 1966.
* *Владимиров Б. Я.*, Общественный строй монголов (Монгольский кочевой феодализм), Л., 1934.

## სქოლიო 
კატეგორია:მონღოლთა იმპერია
კატეგორია:ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეულები აზიაში
კატეგორია:საქართველოს სამეფო
დანიის გერბი

დანიის გერბის ფარის ყველაზე ძველი გამოსახულება ცნობილია მეფე კანუტ VI-ს ბეჭედიდან, რომელიც თარიღდება 1194 წლით.

გერბი შედგება ოქროსფერი ფარისაგან, რომელზეც გამოსახულია სამი დაგვირგვინებული ლომი, გარშემორტყმული გულებით, რომელთა რაოდენობა შეადგენს ცხრას.
ფარს ზემოთ გამოსახული გვირგვინი ცნობილია, როგორც მეფე კრისტიან V-ს (1670 - 1699 წწ.) გვირგვინი.
დანიის გერბის თანამედროვე ვერსია მიღებულ იქნა 1819 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე
*დანიის დროშა
*დანიის ჰიმნი

## რესურსები ინტერნეტში
* National-Royal Arms of Denmark 

კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:დანიის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:გერბები ლომის გამოსახულებით
კატეგორია:გერბები გვირგვინის გამოსახულებით
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
ნორვეგიის გერბი

**ნორვეგიის გერბი** — ერთ-ერთი უძველესია ევროპაში. გერბი ჩამოყალიბდა XIII საუკუნეში. თანამედროვე ვერსია 1937 წელს იქნა მიღებული.

## ისტორიული ვერსიები 

File:Løve-Scholeus.jpg|1580 წლის ვერსია
File:Løve1733.svg|1733 წლის ვერსია
File:Løve 1844.jpg|1844 წლის 10 ივლისს დამტკიცებული გერბი
File:Coat of Arms of the Union between Sweden and Norway.svg|გაერთიანებული ნორვეგიისა და შვედეთის გერბი, 1844 წლიდან 1905 წლამდე.
File:Unionsvåpen Oscarshall.jpg|გაერთიანებული ნორვეგიისა და შვედეთის გერბი
File:Coat of arms of Norway (1905).svg|ნორვეგიის გერბის 1905 წლის ვერსია
File:NS riksvåpen.jpg|გერმანიის მიერ ნორვეგიის ოკუპაციის დროს მიღებული გერბი. 1944 წელს გამოშვებული საფოსტო მარკიდან.

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Norwegian Government on the coat of arms
*On the general use of the arms (Norwegian) 
*Use on stamps (Norwegian) 
*Pictures of older versions of the arms (German) 
*The oldest preserved example (from 1292) (Norwegian)
*Penny issued 1285, the earliest known official use
*History of the arms (English)
*General information and legal definitions of the flag and coat of arms of Norway from the University of Oslo

კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:ნორვეგიის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
დუკატი

thumb|300px|ავსტრიული ოქროს დუკატი
**დუკატი** () — XII-XIX საუკუნეების ევროპული მონეტა. 

ვერცხლის დუკატი პირველად მოჭრა სიცილიის სამეფოს მეფემ როჯერ II-მ 1140 წელს. ვენეციაში 1283/1284 წლებში დოჟმა ჯოვანი დანდოლომ დაიწყო ოქროს დუკატის მოჭრა. მისი წონაა 3,559 გ. შუბლზე გამოსახულია ვენეციის რესპუბლიკის მფარველი წმ. მარკოზი, რომელიც მუხლმოყრილ დოჟს გადასცემს ალამს. გარშემო ლათინური ზედწერილია: მარცხნივ — „წმინდა მარკოზი ვენეციისა“, მარჯვნივ — დოჟის სახელი და გვარი, ალმის ტარის გასწვრივ — „ჰერცოგი“. ზურგზე გამოსახულია ვარსკვლავებით გარშემოვლებული ქრისტე და წრიული ზედწერილი: „ქრისტე! საჰერცოგო, რომელსაც განაგებ, დეე გებოძოს შენ“. 

ოქროს დუკატი სწრაფად გავრცელდა ევროპასა და აღმოსავლეთ ქვეყნებში და XIV საუკუნიდან საერთასრისო ფულადი ერთული გახდა. XIV საუკუნიდან ევროპის სხვადასხვა სახელმწიფოებში სხვადასხვა ტიპის დუკატი იჭრებოდა. რუსეთში დუკატს ჭრიდნენ 1701-1855 წლებში. ეწოდებოდა ჩერვონეცი, იწონიდა 3,6 გ. ვენეციაში დუკატს ცეხინიც ეწოდებოდა.

XV-XVIII საუკუნეებში საქართველოში ხმარობდნენ ვენეციურ, ჰოლანდიურ და უნგრულ დუკატებს, რომელთაც უწოდებდნენ ფლურს, ჰოლანდიურ დუკატებს კი — ასლანსაც. დუკატები აღმოჩენილია ლეხურის ხეობაში, ქუთაისში, ანანურში (დუშეთის მუნიციპალიტეტი), ახალსოფელსა (სოხუმის მუნიციპალიტეტი) და ირაგაში (თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).

## ლიტერატურა 
* *ქებულაძე რ.*, ევროპული მონეტების მიმოქცევა საქართველოში XV-XVIII სს., თბ. 1971

კატეგორია:მონეტები
დუმიანი ცხვარი

**დუმიანი ცხვარი** — სახორცე-საქონე ტიპის უხეშ და ნახევრად უხეშმატყლიან ცხვრის ჯიშთა ჯგუფი. დუმიან ცხვარს გავაზე ცხიმოვანი დანაგროვი (დუმა) აქვს. ეგუება უდაბნოსა და ნახევარუდაბნოს პირობებს, კარგად გამეჩხერებულ საძოვარს და იტანს ხანგრძლივ გადასვლებს. ჯიშისათვის დამახასიათებელია სახორცე პროდუქტიულობა. დუმიანი ცხვრის დიდტანიანი ჯიშებია: ჰისარული, სარაჯინული და ედელბაევის. ცოცხალი მასა ერკემლისა 110-130 კგ, მაქსიმალური 180 კგ-მდე, ნერბისა 60-65, მაქსიმალური 130 კგ-მდე. დუმა 5-7 კგ, ზოგიერთი ჯიშისა (ჰისარული) 20-30 კგ-მდე. დუმიანი ცხვარი ნაკლებპროდუქტიულია. უმეტესუ ჯიშების ნაპარსი მატყლი საშუალო 2,0-2,2 კგ. მატყლი არაერთგვაროვანია, ბლომად ურევია მკვდარი ბეწვი. იყენებენ უხეში მაუდის ხალიჩის და სხვა დასამზადებლად. დუმიანი ცხვრის ნაყოფიერებაა 105-120 ბატკანი 100 ნერბზე. გავრცელებულია ჩინეთში, ირანში, ავღანეთში, შუა აზიასა და ყაზახეთში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
დუმ-პალმა

**დუმ-პალმა** (Hyphaene) — მცენარეთა გვარი პალმების ოჯახისა. 12-15 მ სიმაღლის ორსახლიანი მცენარეა. 

შეიცავს 30-მდე სახეობას. გავრცელებულია ტროპიკულ აფრიკასა და ინდოეთში. უფრო მეტად ცნობილია პალმა Hyphaene thebaica, რომელიც ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში იზრდება. ნაყოფის ტბილობი იჭმება, სპილოს ძვლის მსგავს მაგარ თესლ სხვადასხვა ნაკეთობისათვის იყენებენ. მერქანი მძიმე და გამძლეა. 

ბოტანიკური ბაღების ორანჟერეებში ზოგჯერ აშენებენ სამხრეთაფრიკულ პალმა Hyphaene crinita-ს, რომლის სიმაღლე 6 მ აღწევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პალმები
ლუკას კრანახი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კრანახი, ლუკას** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*კრანახი, ლუკას (1472–1553) - გერმანელი მხატვარი
* კრანახი, ლუკას  (1515–1586)  - გერმანელი მხატვარი
დუნაის სკოლა

**დუნაის სკოლა**, მიმდინარეობა ფერწერასა და გრაფიკაში XVI საუკუნის I ნახევარში სამხრეთ გერმანიასა და ავსტრიაში. 

დუნაის სკოლას მიაკუთვნებენ ლ. კრანახის ადრეულ ნაწარმოებებს, ა. ალტდორფერისა და ვ. ჰუბერის შემოქმედებას, ჰ. ლაუტენზაკის, ა. ჰირშფოგელის, ი. ბროსა და სხვა ნამუშევრებს. დუნაის სკოლამ თავი დააღწია შუა საუკუნეთა ხელოსნურ ტრადიციებს, ახასიათებს თავისუფალი ფანტაზია, ემოციურობა, რომანტიკულობა, ზოგჯერ სახეთა ზღაპრულობა, ინტერესი ბუნებისადმი (განსაკუთრებით ტყისა და მდინარის პეიზაჟთა ასახვისადმი), სივრცისა და სინათლისადმი, შესრულების დინამიკური მანერა, მეტყველი ნახატი და ინტენსიური ფერი.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 3, გვ. 653, თბ., 1978

კატეგორია:რენესანსი
კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
კატეგორია:გერმანული ხელოვნება
დურიო

მინი|დურიოს ნაყოფი
**დურიო** () — დიდი ზომის (45 მ-მდე სიმაღლის) მარადმწვანე ხე ბომბაქსისებრთა (ბაობაბისებრთა) ოჯახისა. მისი ორსქესიანი ყვავილები შეკრებილია ფარისებრ ყვავილედად. ნაყოფი 3 კგ-მდე იწონის და დაფარულია მსხვილი, მაგარი ქაცვებით. 

ველურად იზრდება კალმანტანისა და სუმატრის ტყეებში, მალაკის ნახევარკუნძულზე. აშენებენ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ინდოეთის სამხრეთ ნაწილში. ნაყოფის ტბილობს ნივრის სუნი აქვს, ხმარობენ საჭმელად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბომბაქსისებრნი
დროებითვალდებული გლეხები

**დროებითვალდებული გლეხები** — კატეგორია ყოფილი საბატონო გლეხებისა, რომლებიც 1861 წლის 19 თებერვლის დებულებით გათავისუფლდნენ ბატონყმობისაგან, მაგრამ ჯერ არ ჰქონდათ მიწის გამოსყიდვის უფლება. დროებითვალდებული გლეხები მემამულის მიწით სარგებლობისათვის იხდიდნენ ფეოდალური გადასახადებს (ღალას ან ბეგარას). გამოსყიდვის ვადა არ იყო დადგენილი, მემამულეს მათ მიმართ დიდი უფლებები რჩებოდა. 1870 წლისთვის გამოსყიდვას შეუდგა დროებითვალდებული გლეხების 66,59%. 1881 წლის 1 იანვრისთვის 10169725 სარევიზიო სულიდან 1552403 დროებითვალდებული გლეხი იყო. 1881 წლის 28 დეკემბერს გამოვიდა კანონი მიწის აუცილებელი გამოსყიდვის შესახებ.

დროებითვალდებული გლეხების კატეგორია საქართველოში შეიქმნა 11864-1871 წლების რეფორმების შედეგად. დროებითვალდებულებაში მოექცა დაახლოებით 64 ათასი კომლი გლეხი. აღმოსავლეთ საქართველოში დროებითვალდებული გლეხები კომლზე საშუალოდ 3,7 ჰა მიწას ფლობდნენ, დასავლეთ საქართველოში - 2 ჰა. XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე მთელი შემოსავლის 25%-ს გლეხი მემამულეს აძლევდა.

გამოსასყიდი ფასი მეტად მაღალი იყო,რაც აფერხებდა დროებითვალდებული გლეხების მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადასვლის პროცესს. რეფორმიდან 1904 წლამდე მესაკუთრეთა კატეგორიაში გადავიდა 39 ათასი კომლი გლეხი, რომელთაც 165 ათასი ჰექტარი მიწის გამოსყიდვა  9 მლნ. მანეთი დაუჯდათ. 1910 წლისთვის დროებითვალდებულ მდგომარეობაში რჩებოდა 32 ათ. კომლი გლეხი. 1912 წლის 20 დეკემბერს გამოიცა კანონი დროებითვალდებულების გაუქმების შესახებ, გლეხებს მიწა უნდა გამოესყიდათ. გამოსასყიდი თანხა სახელმწიფო ხაზინამ მემამულეებს გადაუხადა და იგი სესხად გლეხობას დააწერა. ეს უკანასკნელნი, მართალია, გათავისუფლდნენ მემამულეებისათვის მისაცემი ღალა-კულუხისაგან, მაგრამ, სამაგიეროდ, ხაზინის მოვალეები გახდნენ, სესხისა და მისი სარგებლის დასაფარავად გლეხებს წოველწლიურად უნდა გაეღოთ გარკვეული თანხა, რომელიც ძველ ვალდებულებაზე არანაკლებ მძიმ ე იყო მათ ბიუჯეტისთვის. გამოსასყიდი გადასახადისაგან გლეხობა 1917 წლის თებერვლის რევოლუციამ გაათავისუფლა.

## ლიტერატურა
* *ავალიანი ს.*, დროებითვალდებულ გლეხთა განთავისუფლება საქართველოში, «ცხოვრება და მეცნიერება», 1914, № 1;
* *ანთელავა ი.*, გუჩუა ვ., საქართველოში სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (რეფორმის შემდეგდროინდელი ხანა). ნარკვევები, თ., 1967;
* *ბენდიანიშვილი ა.*, აგრარული ურთიერთობანი საქართველოში 1890-1917 წწ., თბ., 1965;
* *Гугушвили П. Б.* (составитель),  Сельское хозяйство и аграрные отношения. Источники и материалы, т. 4, Тб., 1955

კატეგორია:გლეხობა
კატეგორია:ბატონყმობა
ლ’ილ

**ლ’ილ** — ლიტერატურული ჟურნალი შექმნილი ლ’ილ-სინდიკატის (გიორგი კეკელიძე, ნათია ნაცვლიშვილი, ზაალ ჩხეიძე, დიანა ანფიმიადი, ზაქარია ქიტიაშვილი, არჩილ თალაკვაძე, ოქტაი ქაზუმოვი, ქეთი ნინიძე) მიერ. თარგმნილი და ორიგინალური ლიტერატურის ნიმუშები. რედაქტორები: გიორგი კეკელიძე და ზაალ ჩხეიძე. ამავე სინდიკატის მიერ განხორციელდა პროექტი ლიბ.ჯე.

კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
დურნუკი

**დურნუკი** — თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლების დიდი დურნუკისა და პატარა დურნუკის ძველი სახელწოდება.

## ისტორია
წყაროებში პირველად მოხსენიებულია XVII საუკუნეში, როგორც სამეფო სოფელი დურნუკი. სოფლის ტერიტორია დასახლებული ყოფილა წინაფეოდალური ხანიდან. აღმოჩენილია ციკლოპური ტიპის ლოდოვანი და გვიანდელი ანტიკური ხანის სამაროვანი ქვაყუთები, ფეოდალური ხანის ქვაჯვარები, გვიანდელი ფეოდალური ხანის ეკლესია, კერამიკული ნაწარმი. მოგვიანებით დურნუკი ორად გაიყო – დიდ დურნუკად და პატარა დურნუკად. 2014 წლის აღწერით დურნუკის თემში ცხოვრობს 70 ადამიანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
დურუჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)

** დურუჯი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*დურუჯი — მდინარე საქართველოში
*დურუჯი — უღელტეხილი საქართველოში
*დურუჯი — გადაადგილებული ლოდი საქართველოში
*დურუჯი —  მსახიობთა კორპორაცია
*დურუჯი — ჟურნალი
*დურუჯი — საფეხბურთო კლუბი
დურუჯი (ჟურნალი)

„**დურუჯი**“ — რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობთა კორპორაცია „დურუჯის“ ერთდროული ჟურნალი. ჟურნალის ერთადერთი ილუსტრირებული, 20-გვერდიანი სადღესასწაულო ნომერი გამოვიდა 1926 წლის 19 იანვარს კონსტანტინე მარჯანიშვილის პატივსაცემად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
დურუჯი (კორპორაცია)

**„დურუჯი“** — რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობთა კორპორაცია (სახელწოდება წარმოდგება მდინარე დურუჯისაგან). შეიქმნა 1924 წელს, მისი საპატიო წევრი იყო კონსტანტინე მარჯანიშვილი. „დურუჯი“ მიზნად ისახავდა თეატრის შემოქმედებითი და ორგანიზაციული ცხოვრების გარდაქმნას, ბრძოლას უცხადებდა ძველ, დრომოჭმულ თეატრალურ ფორმებს, დაბალი მხატვრული დონის სპექტაკლებსა და უდისციპლონობას. მაგრამ კორპორაციის საქმიანობაში თავი იჩინა ადმინისტრირების უარყოფითმა ფორმებმა. „დურუჯსა“ და კ. მარჯანიშვილს შორის გამწვავებული კონფლიქტის შედეგად კ. მარჯანიშვილმა 1926 წელს თეატრი დატოვა, ხოლო კორპორაცია „დურუჯი“ დაიშალა. არსებობის პირველ ეტაპზე „დურუჯი“ პროგრესული მოვლენა იყო და ქართული თეატრის ისტორიაში გარკვეული როლი ითამაშა. თეატრის ძირეული გარდაქმნის სურვილით, ახლისათვის უკომპრომისო ბრძოლით იყო გამოწვეული მისი შეცდომებიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ორგანიზაციები
დუმფარა

**დუმფარა** () — მრავალწლოვანი ბალახოვანი წყლის მცენარეების გვარი დუმფარასებრთა ოჯახისა. აქვთ ტყავისებრი, გრძელყუნწიანი, წყალზე მოტივტივე ფოთლები და დიდი ყვავილები. 

გვარში 40-ზე მეტი სახეობაა, გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. საქართველოში 2 სახეობაა   და . დუმფარა იზრდება ტბებში, გუბერებში და მდორე მდინარეებში. ნაყოფი კენკრაა, ხორცოვანი, წყლის ქვეშ მწიფდება. მათი ნორჩი ფესურა იჭმევა. აშენებენ დეკორატიულ მცენარედ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დუმფარასებრნი
კატეგორია:საქართველოს ფლორა
დუსენი

**დუსენი** — ტანდაბალი ვაშლის სახესხვაობა, რომელსაც იყენებენ საძირედ. საქართველოში დარაიონებულია დუსენი II, რომელიც გვალვაგამძლეა, ღრმად განვითარებული ძლიერი ფესვთა სისტემა აქვს. დუსენზე კარგად იმყნობა ვაშლის ყველა სამრეწველო ჯიში. ნამყენი საშუალო ზრდისაა. დუსენი მრავლდება ვეგეტატიურად — მიწის შემოყრით. ამონაყარს მცირე რაოდენობით იძლევა და ამიტომ სადედე პლანტაციაში მუდმივად უნდა იყოს დაცული ოპტიმალური ტენიანობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვაშლის ჯიშები
დუჟიანისებრნი

**დუჟიანისებრნი** () — მწერების ოჯახი თანაბარფრთიანისნაირთა რიგისა. აქვს 3-10 მმ სიგრძის ყავისფერი ან მწვანე, ზოგჯერ ლაქებიანი სხეული. ოჯახში 3 ათასამდე სახეობაა. გავრცელებულია ყველა მატერიკზე. საქართველოში 10 სახეობაა. ყველაზე ხშირად გვხვდება მურყნის დუჟიანა (Aphrophora alni) და ჩვეულებრივი დუჟიანა (Philaenus spumarius). ზრდასრული დუჟიანისებრნი კარგად ფრენენ და დახტიან; მატლი ნაკლებმოძრავია და თავისივე გამოყოფილ ქაფში ცხოვრობს. დუჟიანისებრნი იკვებებიან მცენარეთა წვენით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნახევრადხეშეშფრთიანები
დუშეთის მაზრა

**დუშეთის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში, ყოფილი თბილისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი. შეიქმნა 1802 წელს. მოიცავდა თანამედროვე დუშეთის რაიონის დიდ ნაწილს, მცხეთისა და ყაზბეგის რაიონების ტერიტორიას. 1803 წელს დუშეთიდან სამაზრო ცენტრი გადაიტანეს ანანურში და დუშეთის მაზრას ანანურის მაზრა ეწოდა.

1821 წელს დუშეთის მაზრა კვლავ აღდგა. 1840 წელს შეიქმნა საქართველო-იმერეთის გუბერნია, რამაც მხარის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დანაწილების რეორგანიზაცია გამოიწვია. იმავე წელს დუშეთის მაზრა გააუქმეს. 1867 წელს დუშეთის მაზრა კვლავ აღადგინეს, ამჯერად მის შემადგენლობაში შევიდა თბილისის მაზრის დუშეთის უბანი, გორის მაზრის ქსნის უბანი, გაუქმებული მთის ოკრუგი და გაუქმებული თიანეთის ოკრუგის ნაწილი. შემდგომში დუშეთის მაზრაში შედიოდა ოთხი უბანი: ახალგორის (1890 წლიდან ქსნის), ბაზალეთის, ქვეშისა და მცხეთის. 

1927 წლის მონაცემებით დუშეთის მაზრის მოსახლეობა შეადგენდა 61263 ადამიანს. მაზრაში შედიოდა 20 თემი: მისაქციელი, მუხრანი, მჭადიჯვარი, საგურამო, ჭოპორტი, ანანური, ჟინვალი, ბაზალეთი, ფასანაური, მლეთა, კობი, ყაზბეგი, მაღაროსკარი, ბარისახო.

დუშეთის მაზრა გაუქმდა 1929 წელს. დუშეთის მაზრის ტერიტორიაზე შეიქმნა ყაზბეგის, მცხეთის და დუშეთის რაიონები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ტფილისის გუბერნია
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
დურუჯი

**დურუჯი** — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი, გაედინება ქალაქ ყვარელზე. იქმნება შავი და თეთრი დურუჯის შეერთებით კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. შავი დურუჯი იწყება მთა შავი კლდიდან, თეთრი დურუჯი — მთა ნინიკასციხის სამხრეთ კალთაზე. სიგრძე 27 კმ, აუზის ფართობი 103 კმ².

ზემო დინებაში აუზი მარაოსებრია. ხეობის ძლიერ დახრილი ფერდობების ზედა ნაწილი და ფსკერი მოგებულია თიხაფიქლების დაქუცმაცებული პროდუქტების სქელი ნაყარით, კალაპოტი ნაყარშია ჩაჭრილი. შუაწელში ხეობა ყუთის ფორმის ვიწრობს წარმოადგენს და ტყით არის შემოსილი. კალაპოტი კლდოვანი, ჩანჩქერიანი და ჭორომიანი აქვს. ქვემო დინებაში აუზი შედარებით ფართოა. ქალაქ ყვარლის მიდამოებში ხეობის ფსკერი მთლიანად უკავია გამოზიდვის კონუსს, რაზედაც მდინარე იტოტება ყვარელს ქვემოთ და რამდენიმე ღელის სახით მიემართება ალაზნისკენ.

დურუჯი ძირითადად საზრდოობს თოვლის და წვიმის წყლით და წყალმცირეა. საშუალო წლიური ხარჯი შეადგენს 1,06 მ³/წმ-ს. ხასიათდება წყალმოვარდნის რეჟიმით. დურუჯის ზემო დინებაში პერიოდულად იქმნება ტიპური სტრუქტურული ღვარცოფი, რომლის დროს ხარჯმა შეიძლება 200 მ³/წმ და მეტს მიაღწიოს. მთებიდან გამოაქვს კოლოსალური რაოდენობით ტალახად ქცეული მყარი მასალა და დიდ საფრთხეს უქმნის ქალაქ ყვარელს. ჩატარებულია ღონისძიებანი ღვარცოფის გასაუვნებლად.

დურუჯის რიყეზე, ყვარლის თავში, ზღვის დონიდან 430 მ სიმაღლეზე, არის კატასტროფული ღვარცოფის მიერ 1899 წელს ჩამოტანილი გაფიქლებული ქვიშაქვის ლოდი — დურუჯის ლოდი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
დუცი

**დუცი** () — მცენარეთა გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი მაღალი ბალახოვანი მცენარეებია. აქვთ დიდი, რთული ფოთლები, რთულ ქოლგა ყვავილედებად შეკრებილი თეთრი ყვავილები, კავკასიის ენდემური მონოტიპური გვარია. მისი ერთადერთი სახეობა — *Agasyllis caucasica* (მოძვ. *Agasyllis latifolia*) საქართველოში თითქმის ყველგანაა გავრცელებული. იზრდება სუბალპურ სარტყლის მდელოებზე, მთის მდინარეების ნაპირებზე, ღარტაფებში, ტენიან ადგილებზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:საქართველოს ფლორა
დურღენი

**დურღენი** () — ბუჩქბალახი ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. 30—75 სმ სიმაღლისაა. მისი წვრილი, ქერქლისებრი ფოთლები მწვანე წვნიან ტოტებზე მოპირისპირედ არის განლაგებული. ყვავილები შეკრებილია თავთავისებრ ყვავილედებად. ყვავილსაფრის გარეთა ფურცლებს მოყვითალო ავ ვარდისფერი ფრთისებრი დანამატი აქვს. 

იზრდება წინა, შუა და ცენტრალური აზიის ბიცობიან და თიხიან უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში, აგრეთვე კავკასიასა (აღმოსავლეთი წინაკავკასია და აზერბაიჯანი) და სამხრეთ ციმბირში. ნორჩი მწვანე ყლორტები შეიცავს ალკალოიდ ანაბაზინს (ეფექტიანი ინსექტიციდი, აგრეთვე ნიკოტინმჟავას — PP ვიტამინის ნედლეული).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჯიჯლაყასებრნი
დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია

**დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია** — სამეცნიერო-კვლევითი დაწესებულება ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის მიხეილ ნოდიას გეოფიზიკის ინსტიტუტის შემადგენლობაში. მისი მთავარი ფუნქციაა დედამიწის მსოფლიოში მაგნიტური ველის ცვლილებების უწყვეტი რეგისტრაცია. განსაზღვრავს გეომაგნიტური ველის აბსოლუტური მნიშვნელობებს, აკვირდება გრძელ და მოკლეპერიოდიან მაგნიტურ ვარიაციებს, დედამიწის ელექტრულ ველს (1947 წლიდან), სეისმურ მოვლენებს (1953 წლიდან). 

დაარსდა 1836 წელს თბილისში, როგორც მაგნიტურ-მეტეოროლოგიური ობსერვატორია. ფაქტობრივად მუშაობა დაიწყო 1844 წელს. XIX საუკუნის 30-იან წლებში მსოფლიოში 30-მდე მაგნიტური ობსერვატორია იყო, მათ შორის თბილისში.

თბილისის მაგნიტური-მეტეოროლოგიური იბსერვატორია (შემდეგში წოდებული ფიზიკურ ობსერვატორიად, ხოლო 1926 წლიდან — გეოფიზიკურად) 1956 წლამდე ექვემდებარებოდა საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიურ სამსახურის სამმართველოს. 1904 წელს ქალაქში ელექტრიფიცირებული ტრანსპორტის ამუშავების გამო ობსერვატორია გადაიტანეს კარსანში (მცხეთის მახლობლად), ხოლო თბილისი—ხაშურის რკინიგზის ხაზის ელექტროფიცირების შემდეგ — დუშეთში (1935 წლიდან).

დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორიის ტერიტორიაზე მეტეოროლოგიურ დაკვირვებებს აწარმოებს საქართველოს ჰიდრომეტეოროლოგიურ სამსახურის სამმართველო (1931 წლიდან), ატმოსფეროს ელექტრობას აკვირდება ამიერკავკასიის სამეცნიერო-კვლევითი ჰიდრომეტეოროლოგიურ  ინსტიტუტი (1952 წლიდან). დუშეთის გეოფიზიკური ობსერვატორია აღჭურვილია თანამედროვე გეოფიზიკური ხელსაწყოებით; მონაწილეა საერთაშორისო გეოფიზიკური ღონისძიებებისა (I და II საერთაშორისო პოლარული წელი (1882-1883, 1932-1933); საერთაშორისო გეოფიზიკური წელი (1957-1959); წყნარი მზის საერთაშორისო წელი (1964-1965) და ყოფილი სსრკ-ის ტერიტორიაზე გენერალური მაგნიტური აგეგმვისა (1930-1932).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო დაწესებულებები
დღიური (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დღიური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დღიური — ავტორისეული ყოველდღიური ან პერიოდული ჩანაწერები
* დღიური — ფართობის საზომი ერთული
დღამში

**დღამში** — მდინარე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს კოდორის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 1003 მ-ზე. ერთვის შავ ზღვას სოფელ წკრიშთან. სიგრძე 31 კმ, აუზის ფართობი 120 კმ². წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 4,37 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
დღიური (ერთეული)

**დღიური** — ფართობის საზომი ერთეული აღმოსავლეთ საქართველოში; გულისხმობდა მიწის იმ რაოდენობას, რასაც გუთნეული ერთ დღეში მოხნავდა. დღიურის სიდიდეს განაპირობებდა სამუშაო დღის ხანგრძლივობა, გამწევი ძალა და ნიადაგის ხარისხი. ქართულ წყაროებში გვხვდება XVI საუკუნიდან. XIX საუკუნეში დღიური 0,39-0,5 ჰა უდრიდა. დღიურის ეკვივალენტური საზომი იყო „დღის მიწა“, რომელიც წყაროებში XIII საუკუნიდანაა დადასტურებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფართობის საზომი ერთეულები
ებანი

**ებანი** — უძველესი ქართული მრავალსიმიანი სამუსიკო საკრავი. სახელწოდება ებანი პირველად „დაბადების“ ქართულ რედაქციაში გვხვდება. როგორც ჩანს, იგი წარმართული დროიდანაა ცნობილი, რასაც აგრეთვე მოწმობს ექვთიმე ათონელის მიერ თარგმნილი სანახაობათა წინააღმდეგ მიმართული კანონის ერთ-ერთი მუხლი. თავდაპირველად ებანის დანიშნულება საკრავთა მწყობრში მონაწილეობა და სიმღერა-გალობის თანხლება იყო. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, ებანი, ჩანგი და ქნარი სინონიმებია. ებანი ფართოდ გავრცელდა XI-XIII საუკუნეებში. იგი ხშირად იხსენიება ლიტერატურულ წყაროებში (რუსთაველი, იოანე შავთელი, ჩახრუხაძე, არსენ ბერი, ბასილი ეზოსმოძღვარი). XIX საუკუნის დასაწყისიდან ებანი აღარ გვხვდება. 

## ლიტერატურა
* *ჩხიკვაძე გ.*, სამუსიკო საკრავი ებანი და მისი რაობა, «მასალები საქართველოს ეთნოგრაფიისათვის», 1955 ტ. 7;
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938

კატეგორია:სიმებიან-ჩამოსაკრავი საკრავები
კატეგორია:ქართული ხალხური საკრავები
ლადა ნივა

**ლადა ნივა** (), აგრეთვე **ლადა 4x4** ან **ვაზ 2121**, შეიქმნა 1977 წელს. იგი თავიდანვე გათვალისწინებული იყო უგზოობისთვის და იყო პირველი რუსული ყველგანმავალი.

ავსტრიაში ცნობილია, როგორც **Lada Taiga**.

## მოდიფიკაციები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* კომპანია ავტოვაზის ოფიციალური საიტი .
* За рулем.
* Авторевю.
* www.gde-vaz.ru .
* www.off-road-drive.ru.

კატეგორია:ავტომობილები
ეგარსლან ბაკურციხელი

**ეგარსლან ბაკურციხელი** — XIII საუკუნის ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, სამეფოს ფაქტობრივი მმართველი მონღოლთა ბატონობის დასაწყისში, უმეფობის პერიოდში (1245-1247). 
## ბიოგრაფია
ეგარსლანის წარმომავლობა უცნობია. ნ. შოშიაშვილი მას აბულეთისძე-ძაგანისძეთა სახლის შთამომავლად მიიჩნევს. რ. კიკნაძის მიხედვით მას კახეთის ერისთავობა უნდა ჰქონოდა. ჟამთააღმწერლის დახასიათებით ეგარსლან ბაკურციხელი იყო „არა ნიჭთა მქონებელი სამჴ[ედ]როთა“ და „მჴედრობის წესთაგან ცარიელი“. ამავე დროს იგი „ღრმად მოუბარი“ კაცი ყოფილა, რისი წყალობითაც მალე დაწინაურებულა და მონღოლთა ნდობაც მოუპოვებია. 1243 წელს, როდესაც მეფე რუსუდანი მონღოლებთან დასაზავებლად აღმოსავლეთ საქართველოში გადმოვიდა, მას სხვა დიდებულებთან ერთად ეგარსლანიც შეეგება. 

რუსუდანის გარდაცვალების (1245) შემდეგ, როცა დავით რუსუდანის ძე მონღოლეთში დიდი ყაენის კარზე იმყოფებოდა, ხოლო დავით ლაშას ძე რუმის სასულთნოში იყო დატყვევებული, მონღოლებმა ეგარსლანი ერთ-ერთ დუმნის (ჰერეთ-კახეთი და მის აღმოსავლეთით მდებარე თემები შემახიის მთებამდე) უფროსად დანიშნეს. მონაწილეობდა კოხტასთავის შეთქმულებაში (დაახლ. 1245), მაგრამ მონღოლებთან ურთიერთობის წყალობით ეგარსლანმა მალე დიდი გავლენა მოიპოვა: „კნინღადა სახელისდებადცა მეფისა იკადრა“, მას „ვითარცა მეფესა, მორჩილობდეს ყოველნი მთავარნი საქართველოსანი“. ამით უკმაყოფილო აღმოსავლეთ საქართველოს დიდებულებმა რუმიდან დავით ლაშას ძე დაიხსნეს და მეფობის საძიებლად დიდი ყაენის კარზე გაგზავნეს. თუმცა ორივე დავითზე ადრე მონღოლებმა საქართველოში ამირსპასალარი ავაგი დააბრუნეს, რომელმაც ბოლო მოუღო ეგარსლანის ძალაუფლებას. ჟამთააღმწერლის ცნობით საქართველოში ჩამოსულმა ავაგმა ეტიკეტის დარღვევის გამო მათრახი გადაარტყა ეგარსლანს, რომელიც ცხენიდან ჩამოუქვეითებლად მიეახლა ავაგს. ეგარსლანი ცხენიდან ჩამოაგდეს და საპატიო სამოსი გახადეს. ამით დასრულდა მისი კარიერაც. ეგარსლანის შემდგომი ბედი უცნობია.       

## ლიტერატურა
* კიკნაძე რ., რამდენიმე დაკვირვება ჟამთააღმწერლის თხზულების ტექსტზე, «მაცნე». ისტ., არქეოლ., ეთნოგრ. და ხელოვნების ისტ. სერია, 1976, № 2.
* ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 3, თბ., 1966.

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
დღამში (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დღამში** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დღამში — მდინარე საქართველოში
* დღამში — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
დურძუკები

**დურძუკები**, *ძურძუკები*, *ურძუკები*, *დროზკიტები* — თანამედროვე ვაინახთა წინაპრების საერთო სახელწოდება შუა საუკუნეების წყაროთა (ქართული, არაბული და სხვ.) მიხედვით. ეტიმოლოგია უცნობია (არსებობს რამდენიმე მოსაზრება).

დურძუკები და მათი ქვეყანა — დურძუკეთი (ძურძუკეთი) — ქართულ წყაროებში პირველად ლეონტი მროველთან („ცხოვრება ქართველთა მეფეთა“) ჩნდებიან. ს. ერემიანის მოსაზრებით, „დურც(კ)ის“ სახელით ამ ტომს VII საუკუნის სომხური გეოგრაფიაც („აშხარჰაცუიცი“) იხსენიებს (ამ მოსაზრებას არ იზიარებენ რ. ხარაძე, ა. რობაქიძე და სხვ.). არაბული წყაროებიდან დურძუკებს იცნობენ იბნ ალ-ფაქიჰი (IX-X სს.) და ალ-ბალაზური (IX ს.). დურძუკები ძირითადად ცენტრალური კავკასიონის ქედის ჩრდილოეთ კალთებზე სახლობდნენ. ისტორიულად დურძუკები მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებულნი საქართველოსთან.

ლეონტის მიხედვით დურძუკების ეპონიმია კავკასოსის შვილი დურძუკ, რომელიც დამკვიდრდა კავკასიის მთის ნაპრალში და ამ ქვეყანას უწოდა თავისი სახელი — დურძუკეთი. ქართლის პირველ მეფე ფარნავაზს დურძუკი ქალი ჰყოლია ცოლად. როდესაც ფარნავაზის შვილსა და მემკვიდრეს საურმაგს ქართლის ერისთავები აუჯანყდნენ, იგი დურძუკებთან გაიქცა და სამეფო ტახტი მათი დახმარებით დაიბრუნა. მირვანის მეფობაში (ძვ. წ. II ს.) დურძუკებმა ჭარელებთან ერთად ააოხრეს კახეთი და ბაზალეთი. მირვანმა საპასუხო ლაშქრობით დაამარცხა და დაიმორჩილა დურძუკები. ლეონტის ცნობით, აზორკისა და არმაზელის მეფობაში დურძუკები ლეკების მხარეს იბრძოდნენ ქართველების წინააღმდეგ. 

თამარის მეფობაში, დაახლოებით 1212 წელს, როდესაც მთიელი ტომები — ფხოველები და დიდოელები — აჯანყდნენ, დურძუკები სამეფო ხელისუფლების მხარეს დადგნენ. „ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი“ მოგვითხრობს, რომ თამარის მიერ აჯანყების ჩასახშობად გაგზავნილ ივანე ათაბაგს დურძუკთა მეფეები ძღვენითა და ლაშქრით ეახლნენ. ჟამთააღმწერლის მიხედვით, საქართველოს სამეფოს ჯარში იბრძოდნენ დურძუკები ასევე ხვარაზმელების შემოსევის დროს. 

ძურძუკეთის აღწერა მოცემულია ვახუშტი ბატონიშვილის (XVIII ს.) ნაშრომში: „ქისტეთს ზეით, არს ძურძუკი, შენობიანი, დაბნებიანი, კოშკოვანნი ორნივე. ამ წყობათა მზღვრის: აღმოსავლით კავკასი, ქისტ-ძურძუკსა და ღლიღუს შორისი; სამჴრით კავკასი, ფშავ-ჴევსურსა და ძურძუკს შორისი; დასავლით კავკასი, ქისტ-ძურძუკსა და ჴევს შორისი; ჩდილოთ მთა ჩერქეზსა და ქისტეთს შორისი. და გარდავლენან გზანი ქისტ-ძურძუკიდამ ამ კავკასებთა ზედა ჴევს ფშავ-ჴევსურეთს, ღლიღუეთს და ჩერქეზთა შინა“.   
## ლიტერატურა
* 
**Гамрекели В. Н.,* Двалы и Двалетия в  I-XV  вв. н. э., Тб., 1961.
**Шавхелишвили А. И.,* Из истории взаимоотношений между грузинским и чечено-ингушским народами (С древнейших времён до ХV века), Грозный, 1963.
* Волкова Н. Г. Этнонимы и племенные названия Северного Кавказа / Ответ. ред. Л. И. Лавров. — АН СССР. Ин-т этнографии им. Н. Н. Миклухо-Маклая. — М.: Наука (ГРВЛ), 1973.

კატეგორია:კავკასიის ხალხები
ეგრი

**ეგრი**, *ეგრისი*, ქართული წყაროების მიხედვით, ისტორიული ქალაქი დასავლეთ საქართველოში; ეგრისის პოლიტიკური ცენტრი. ეგრი დაუარსებია ლეგენდარულ ეთნარქს ეგროსს. მდებარეობდა შემდგომდროინდელი ქ. ბედიის (მისი ზუსტი ადგილმდებარეობაც გაურკვეველია) ადგილზე. მკვლევართა ნაწილი ეგრის არსებობას ვარაუდობს მდინარე ენგურის ქვემო წელზე, ახლანდელი ქ. ზუგდიდის მახლობლად. 

## ლიტერატურა
**ბერაძე თ.,* ოდიშის პოლიტიკური გეოგრაფიიდან «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967;
* *Иоселиани П. И.,* Города существующие в Грузии, Тфл., 1850;
  

კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
ზღვარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ზღვარი** შეიძლება ნიშნავდეს:

*ზღვარი — ცნებები მათემტიკაში:
**ფუნქციის ზღვარი
**მიმდევრობის ზღვარი
**ზღვარი (კატეგორიათა თეორია)
**ზღვარი (ფილმი) — ქართული ფილმი
**ზღვარი (სერიალი) — ამერიკული სერიალი
ეგზოასკები

**ეგზოასკები** () — სოკოების ოჯახი ჩანთიანების კლასისა, ძირითადად ვარდისებრთა და არყისებრთა ოჯახის მერზნიანი მცენარეების პარაზიტებია. იწვევენ მათი ორგანოების სხვადასხვა სახის დეფორმაციასა და ჰიპერტროფიას — ალუბლისა და ბლის, ე. წ. ქაჯისცოცხას, ატმის ფოთლების სიხუჭუჭეს, ქლიავის, ჭანჭურისა და სხვა. ფუყე ნაყოფების (ბოყის) განვითარებას. სახეობათა ერთი ნაწილის მიცელიუმი ერთლიანია, სხვების — მრავალწლიანი, მეზამთრე. ცნობილია 100 სახეობა, რომელიც გაერთიანებულია ერთ -ს გვარში. 

## ბრძოლის ღონისძიებები
დაზიანებული ტოტებისა და ნაყოფების მოცილება, ადრე გაზაფხულზე ფუნგიციდების შესხურება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები
ეგვტერი

**ეგვტერი**, *ეკვდერი* () — ორი მნიშვნელობა აქვს:  

*ეკლესიის მოშორებით ცალკე აგებული ან ეკლესიას მიშენებული მცირე ნაგებობა; სამლოცველო.
*ეკლესიას მიდგმული საგვარეულო სასაფლაო, საძვალე.

შუა საუკუნეების საქართველოში ეკლესიებზე მიშენებული ეგვტერები უმთავრესად დიდ ფეოდალთა კერძო სამწირველო-ეკლესიები და იმავე დროს ამ ფეოდალთა საგვარეულო სასაფლაო იყო. აღმოსავლეთის ქრისტიანულ ქვეყნებში საეკლესიო კანონმდებლობა კრძალავდა სალოცავ ეგვტერში წირვის (ლიტურგიის) შესრულებას. მთავარი მიზეზი ამ აკრძალვისა იყო ეკონომიკური კონკურენციის თავიდან აცილება, რასაც ამ შემთხვევაში ეგვტერები უწევდნენ საერთო-კათოლიკე ეკლესიებს (ეკლესიას აკლდებოდა მწირველზე დაკისრებული შესატანი). VI მსოფლიო საეკლესიო კრებამ (680-681) ნება დართო ეგვტერეში წირვა შეესრულებინათ, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ თანახმა იქნებოდა ადგილობრივი ეპისკოპოსი და ის ასეთ ეგვტერს ეკლესიად აკურთხებდა. 

საქართველოში ეს აკრძალვა IX-X საუკუნეებშიც იყო ძალაში. მაგ., ხანძთის მონასტერში წინამძღვარმა ბერებს წესად დაუდო ეგვტერები ააეგოთ სენაკებთან მხოლოდ სამლოცველოდ და არა საწირავად (ეკლესიად), მაგრამ XI საუკუნიდან საქართველოში ეგვტერები, როგორც სამწირველო-ეკლესიები, ფართოდ ვრცელდება, რასაც უკავშირდება ქართული ფეოდალიზმისათვის დამახასიათებელი საეკვდრო-საწინამძღვრო ფეოდალური მიწისმფლობელობის თავისებული ფორმის წარმოშობა. XV საუკუნიდან დიდ საეკლესიო სამონასტრო ცენტრებში — მცხეთაში, ალავერდში, შიომღვიმეში, გელათში, ბიჭვინთაში და სხვა. შეიქმნა რამდენიმე საეკვდრო ფეოდაური ორგანიზაცია მცირე სენიორიების სახით. თითოეულ ეგვტერს მთავარი დიდი ეკლესიისაგან დამოუკიდებლად ჰყავდა საკუთარი წინამძღვარი და სხვა მსახური, ეგვტერში პატრონის, დიდი ფეოდალის — შემწირველის, სახელზე სრულდებოდა სხვადასხვა სახის რიტუალი (წირვა-ლოცვა და სხვა). ეგვტერს დამოუკიდებლად ჰქონდა შეწირულება გლეხებისა და მამულების სახით, რომლის შემოსავალი მხოლოდ ეგვტერის საჭიროებას ხმარდებოდა. XV საუკუნიდან ეგვტერს ეწოდება აგრეთვე „საწინამძღვრო“.

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.,* სამწირველო XIII საუკუნეში «მიმომხილველი», 1949, ტ. 1;
**მისივე,* ფეოდალური მიწისმფლოვბელობის ისტორიიდან. „საწინამძღვრო“, «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31;

კატეგორია:საეკლესიო არქიტექტურა
ეგრისი

**ეგრისი**, *ეგრი*, *ეგური, შიდა ეგრი* — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში. წარმოდგება ეგრის ტომის სახელიდან. დღესდღეობით ფუძე „ეგრ“ შემორჩენილია დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარის „სა-მ-ეგრ-ელ-ო“-ს სახელში.

გააჩნია ორი მნიშვნელობა:

* ფართო მნიშვნელობით — დასავლეთ საქართველოს ძველი ქართული სახელწოდება. ეგრისი იგივეა, რაც კოლხეთი და ლაზიკა.
* ვიწრო მნიშვნელობით — ფეოდალური ხანის ეგრისის სამეფოს ერთ-ერთი პროვინცია. მოიცავდა მდინარე რიონსა და ეგრისწყალს (მოგვიანებით კოდორს) შორის მოქცეულ ტერიტორიას. 

ლეონტი მროველის სიტყვებით: ხოლოა მან ეგროს აღაშენა ქალაქი და უწოდა სახელი თჳსი **ეგრისი**. აწ მას ადგილსა ჰქჳან ბედია.

## ლიტერატურა 
**ბერაძე თ.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 25, თბ., 1979
* ქსე, ტ. 5, გვ. 597, თბ., 1980

## სქოლიო 
კატეგორია:კოლხეთი
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ეგრისის აჯანყებები

**ეგრისის აჯანყებები** ბიზანტიისა და ირანის წინააღმდეგ 541, 548 და 697 წლებში მოხდა. 

## 541 წლის აჯანყება 
532 წელს ირანსა და ბიზანტიას შორის „საუკუნო ზავის“ დადების შემდეგ იმპერატორმა იუსტინიანე I-მა ეგრისში ააგო ციხე-ქალაქი პეტრა (ბიზანტიის ადმინისტრაციის დასაყრდენი), დააწესა ვაჭრობის მონოპოლია და ეგრისის ციხე-ქალაქებში ბიზანტიის გარნიზონები ჩააყენა. ყოველივე ამან და ბიზანტიის მოხელეთა თვითნებობამ გამოიწვია მოსახლეობის უკმაყოფილება, რაც 541 წელს აჯანყებაში გადაიზარდა. აჯანყებულებმა დახმარება სთხოვეს ირანს. 542 წელს ირანის ლაშქარი ეგრისში შემოვიდა და დაიწყო ოცწლიანი (542-562) ომი ბიზანტიასა და ირანს შორის ეგრისში გაბატონებისათვის.

## 548 წლის აჯანყება 
542 წელს ირანის ჯარმა ეგრისი დაიკავა, მაგრამ ქვეყანას ირანალებიც მძიმე ტვირთად დააწვნენ, მალე კი ისიც გამომჟღავნდა, რომ მათ ეგრისის დაპყრობა ჰქონდათ განზრახული. გარდა ამისა, ბიზანტიასთან ვაჭრობის შეწყვეტა ეგრისისათვის ეკონომიკურად ძალზე საზიანო აღმოჩნდა. ეგრისელთა უკმაყოფილება თანდათან იზრდებოდა. შაჰი ხოსრო I შეეცადა მტკიცედ მოეკიდებინა ფეხი ეგრისში, ამ მიზნით გუბაზ II-სთან მოშუღლე ეგრისელ დიდებულს, ფარსანსს, დაავალა მეფე მოეკლა. ფარსანსმა ეს დავალება მეფეს შეატყობინა, ამას კი 548 წელს ეგრისელთა აჯანყება მოჰყვა.

## 697 წლის აჯანყება 
VII საუკუნის ბოლოს ეგრისი ბიზანტიელთა პროვინციად იქცა: ბიზანტიელებმა გააუქმეს მეფის ხელისუფლება, ხოლო ეგრისის მმართველს ბიზანტიის იმპერატორის მოხელის — პატრიკიოსის ტიტული უბოძეს. 697 წელს ეგრისის უკმაყოფილო მოსახლეობა და მმართველი წრეები პატრიკიოს სერგი ბარნუკის ძის ხელმძღვანელობით აუჯანყდნენ ბიზანტიელებს და დახმარებისათვის არაბებს მიმართეს. არაბებმა ეგრისის ციხეები დაიკავეს. მათი ჯარი ციხე-გოჯსა და კოდორის ხეობის ზოგიერთ ციხეში 705-711 წლამდე მდგარა.

## ლიტერატურა 
* *გოზალიშვილი გ.,* ბიზანტიასა და ირანს შორის ბრძოლა იბერია-ლაზიკისთვის VI საუკუნეში, «თსუ შრომები», 1944, ტ. 26 B;
**ჯანაშია ს.,* არაბობა საქართველოში, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952;

კატეგორია:ეგრისის სამეფო
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
ფუნქციის ზღვარი

**ზღვარი** — ცნება მათემატიკაში, კერძოდ მათემატიკურ ანალიზში.

**ფუნქციის ზღვრის** ცნების თვალსაჩინო აზრი XVII საუკუნის მათემატიკოსისათვის ნათელი იყო. მათ შეეძლოთ ზღვრების სწორად პოვნა, მაგრამ მიმდევრობის ზღვრისა და ფუნქციის ზღვრის ცნებების მკაცრი განსაზღვრებები, რომლებიც დღემდეა შენარჩუნებული მხოლოდ ფრანგი მატემატიკოსის ო. კოშის (1784-1857) მიერ იყო მოცემული და დიდხანს ყველასთვის არ იყო გასაგები.

## განმარტება
ოგიუსტენ ლუი კოშის თანახმად ფუნქციის ზღვრის განსაზღვრება ასე ჩამოყალიბდება: „A რიცხვს ეწოდება f(x) ფუნქციის ზღვარი, როდესაც x მიისწრაფვის a-სკენ, თუ ნებისმიერი ε>0 რიცხვისათვის მოიძებნება ისეთი γ>0 რიცხვი, რომ |f(x)-A|0 და ამიტომ :

1. f(x)→A, როდესაც x→a პირობიდან გამომდინარეობს, რომ შეიძლება შევარჩიოთ ისეთი γ1>0 რიცხვი, რომ

|f(x)-A|
ყველა იმ x-სათვის, რომლებიც  01 უტოლობას აკმაყოფილებს.

2. g(x)→B, როდესაც x→a, პირობიდან გამომდინარეობს,რომ შეიძლება შევარჩიოთ ისეთი γ2>0 რიცხვი, რომ 

|g(x)-B|

ყველა იმ x-სათვის, რომლებიც 02 უტოლობას აკმაყოფილებს.
γ1 და γ2 რიცხვებიდან უმცირესი ავღნიშნოთ γ-თი. მაშინ ნებისმიერი x-სათვის, რომელიც 0<|x-a|<γ უტოლობას აკმაყოფილებს, შესრულდება (1) და (2) უტოლობები. ამ x-ებისატვის გვაქვს :
|(f(x)+g(x))-(A+B)|=|(f(x)-A)+(g(x)-B)|<=(ნაკლები ან ტოლი)|f(x)-A|+|g(x)-B|<ε/2+ε/2=ε

ამით დამტკიცდა, რომ  f(x)+g(x)→A+B, როდესაც x→a. დანარჩენი წესები ანალოგიურად მტკიცდება.

XVII საუკუნეში მატემატიკაში მომხდარი ძირეული გადატრიალების მკაფიო დახასიათება მოგვცეს კარლ მარქსმა და ფრიდრიხ ენგელსმა. ენგელსი წერდა: "მათემატიკაში მობრუნების პუნქტი იყო დეკარტის ცვლადი სიდიდე. ამის წყალობით მათემატიკაში შევიდა მოძრაობა და დაიალექტიკა".

XVII საუკუნის ბევრი მათემატიკოსის ლოზუნგი ასეთი იყო : "იარეთ წინ და შედეგების სისწორის რწმენა თქვენთან მოვა".

მატემატიკური ანალიზის საწყისებმა მხოლოდ XIX საუკუნეში კოშის შრომების შემდეგ მიიღო ლოგიკური დასაბუთება. კერძოდ, ამისთვის აუცილებელი იყო ნამდვილ რიცხვთა მკაცრი თეორია. ეს თეორია კი მხოლოდ XIX საუკუნის მეორე ნახევარში განავითარეს ვაიერშტრასმა, დედეკინდმა და კანტორმა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* როგორ დავთვალოთ ზღვარი? მარტივად ამოხსნის ხელოვნება  

კატეგორია:ანალიზი
ეგრისის სახალხო კრება

**ეგრისის სახალხო კრება** — სახალხო კრება, რომელიც 555 წელს შეიკრიბა ბიზანტიელი სარდლების **მარტინეს**, **ბესასა** და **რუსტიკეს** მიერ ეგრისის მეფე გუბაზ II-ის ვერაგულად მოკვლის გამო. კრებაზე ქვეყნის პოლიტიკური ორიენტაციის საკითხი წყდებოდა. ეგრისის დიდებულთა ერთი ჯგუფი, რომელსაც აიეტი მეთაურობდა, მოითხოვდა ბიზანტიასთან კავშირის გაწყვეტას და ირანის მხარეზე გადასვლას; მეორე — ფარტაზის ჯგუფი, ირანთან კავშირის მოწინააღმდეგე იყო და საჭიროდ თვლიდა იმპერატორ იუსტინიანე I-ისათვის მოეთხოვათ გუბაზის მკვლელთა სასტიკი დასჯა და ეგრისის მეფედ გუბაზის უმცროსი ძმის, წათეს, დამტკიცება. 

ცხარე კამათის შემდეგ მეორე აზრმა გაიმარჯვა და კრებამ აირჩია დიდებულთა დეპუტაცია კონსტანტინეპოლში გასაგზავნად. იუსტინიანე I იძულებული გახდა დაეკმაყოფილებინა ეგრისელთა მოთხოვნა. ისტორიკოსმა აგათია სქოლასტიკოსმა შემოგვინახა ეგრისის საერთო კრებაზე აიეტისა და ფარტაზის სიტყვების ტექსტი. 

აიეტი ამტკიცებდა, რომ გუბაზის მოკვლა მხოლოდ დასაწყისია და „რომაელებს ჩვენი მოსპობა აქვთ განზრახულიო, სპარსელები კი უფრო სანდობნი არიან“.

ფარტაზი ურჩევდა, საქვეყნო საქმის გულისთვის დაევიწყათ ეს მწუხარება და წყენა და გონების ძალით საუკეთესო გზა აეირჩიათ. 

ეს გამოსვლები ქართული ორატორული ხელოვნების უძველეს ნიმუშად ითვლება.

## ლიტერატურა
* *გოზალიშვილი გ.,* ლაზიკის საგარეო ურთიერთობა მეექვსე საუკუნეში, თბ., 1973
* *კანდელაკი ნ.,* ქართული მჭევრმეტყველება, ტ. 1, თბ., 1975;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 1, თბ., 1960;
 

კატეგორია:ეგრისის სამეფო
კატეგორია:ეგრისის დიდი ომი
ეგრისწყალი

**ეგრისწყალი**, *ეგრისის წყალი* — ქართული ისტორიული წყაროების მიხედვით, მდინარე დასავლეთ საქართველოში. 

მოხსენიებულია „ქართლის ცხოვრებასა“ („ცხოვრება ქართველთა მეფეთა“, „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლია“) და „მოქცევაჲ ქართლისაჲში“. ქართულ ისტორიოგრაფიაში ეგრისწყალის ლოკალიზაციის ირგვლივ აზრთა სხვადასხვაობაა. ისტორიკოსთა ნაწილი მას აიგივებს ენგურთან, სხვები ოხოჯად ან ღალიძგად მიიჩნევენ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ტოპონიმები
ედელვაისი

**ედელვაისი** ( < edel — კეთილშობილი და weiß — თეთრი) (Leontopodium alpinum) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე რთულყავილოვანთა ოჯახისა. დაფარულია თეთრი, სქელი ბეწვით; ყვავილედი გარემოცულია გრძელი, ბეწვიანი მფარავი ფოთლებით და თეთრ ვარსკვლავს წააგავს. 

იზრდება უმთავრესად ალპებში ზღვის დონიდან 1700-2300 მ. ციმბირში გვხვდება მისი ახლო მონათესავე სახეობა - *ციმბირული ედელვაისი* (Leontopodium sibiricum), ხოლო ჰიმალაის მთებში — *ჰიმალაიური ედელვაისი* (Leontopodium himalaicum). ედელვაისს აშენებენ დეკორატიული მცენარედ ბაღჩის ქვიან კუთხეებში და „ალპურ გორაკებზე“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ედენა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ედენა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ედენა — მწვერვალი საქართველოში 
*ედენა — მყინვარი საქართველოში