open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მალთაყვის ბრძოლა

**მალთაყვის ბრძოლა 1809** — რუსეთ-ოსმალეთის ომის ნაწილი, რუს-ქართველთა ლაშქრის ბრძოლა ფოთის ციხის ასაღებად. რუსეთის სარდლობა დიდ მნიშვნელობას ანიჭებდა ფოთის აღებას, რამდენადაც ფოთი წარმოადგენდა დასავლეთ საქართველოში ოსმალეთის მთავარ დასაყრდენს. ბრძოლისა და შესაბამისად, ციხის აღების ბედი გადაწყვიტა გურიის სამთავროს მიმხრობამ რუსეთისადმი.

## წინაპირობა
რუსეთის იმპერიის ჯარის სარდალმა დიმიტრი ორბელიანმა 1809 წლის ივნისში ფოთის ციხის კომენდანტთან მოლაპარაკება სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ამის შემდეგ მან ციხის ძალით აღება გადაწყვიტა. 12 აგვისტოს რუსეთის ჯარი სამეგრელოსა და აფხაზეთის სამთავროების ლაშქართან ერთად ფოთისაკენ დაიძრა. ჯარის ერთი ნაწილი მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს გადავიდა და ციხიდან დაახლოებით 3 კმ-ზე დადგა. ნაწილი მდინარის ქვემო წელზე დაეშვა. მდინარის მარჯვენა მხარეს ქვემეხები დადგეს. 13 აგვისტოს, არტილერიის ცეცხლის შემდეგ ოსმალებმა გამაგრებული ადგილი დატოვეს და ციხეს მიაშურეს. მათი გარნიზონი, რომელიც 600 კაცისგან შედგებოდა, 3 მხრიდან იქნა გარშემორტყმული. არტილერიის ცეცხლმა ოსმალებს მნიშვნელოვანი ზარალი მიაყენა, მაგრამ შეტევა შეყოვნდა საომარი მასალის სიმცირის გამო. 

## მალთაყვის ბრძოლა
ოქტომბრის II ნახევარში ოსმალეთის გარნიზონის დასახმარებლად ფოთს მიუახლოვდა ტრაპიზონის შერიფ-ფაშა 9000 ჯარისკაცით. 30 ოქტომბერს შერიფ-ფაშას ჯარი ფოთიდან 12 ვერსით სამხრეთით, მდინარეების, მალთაყვის და გრიგოლეთისწყლის შორის დაბანაკდა. 2 ნოემბერს არტილერიის ცეცხლის საფარით სამეგრელოსა და აფხაზეთის ლაშქრის ნაწილები მდინარე მალთაყვისაკენ დაიძრნენ. ოსმალებმა  ცეცხლითვე უპასუხეს. ორმხრივი სროლა 12 დღის განმავლობაში გაგრძელდა.

ამასობაში მამია V გურიელი, რომელმაც ხელი არ შეუშალა ოსმალეთის რაზმს გურიის სამთავროს ტერიტორიაზე გავლაში, რუსეთის მხარეს გადაიბირა დიმიტრი ორბელიანმა ჯუმათელი ეპისკოპოსის ნიკოლოზის და ზურაბ წერეთლის დახმარებით. გურიის სამთავროს ლაშქარმა ვახტანგ ერისთავისა და სიმონ გუგუნავას მეთაურობით გრიგოლეთიდან მოულოდნელად შეუტია მტერს და სასტიკად დაამარცხა. ოსმალები ზურგიდან თავდასხმას არ ელოდნენ და პანიკაში ჩაცვივდნე. ზოგი ზღვით გაქცევას შეეცადა, ბევრი წყალში დაიხრჩო, ნაწილი ტყესა და ჭაობში გაიფანტა. მოკლულების და დაჭრილების სახით ოსმალებმა 1500 კაცი დაკარგეს, 283 ტყვედ ჩავარდა. შერიფ-ფაშა ტრაპიზონში 400 კაცით დაბრუნდა.

## შედეგები
შერიფ-ფაშას კორპუსის მარცხმა აიძულა ფოთის გარნიზონის უფროსი ქუჩუკ-ბეგი, რომ 14 ნოემბერს დაეტოვებინა ციხე. 15 ნოემბერს დაეუფლა გენერალი დიმიტრი ორბელიანი მეგრელ-აფხაზთა რაზმებით. 272 კაცს უფლება მიეცა, ნავებით დაეტოვებინათ ციხე. რუსეთს დარჩა 34 ზარბაზანი და დიდძალი ტყვია-წამალი.

1812 წლის ბუქარესტის ზავით რუსეთმა ფოთი ისევ ოსმალეთის დაუთმო.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
*
*„საქართველოს ისტორიის ნარკვევები“, ტ. 4, თბილისი, 1973
**დადიანი, ნ.* „ქართველთ ცხოვრება“, თბილისი, 1962

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XIX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:რუსეთ-ოსმალეთის ომები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:რუსეთის ბრძოლები
კატეგორია:გურიის ისტორია
კატეგორია:ფოთის ისტორია
კატეგორია:1809 წლის ბრძოლები
მოქვი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **მოქვი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მოქვი — მდინარე ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
* მოქვი — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში
* მოქვი — ტაძარი სოფელ მოქვში
მთისკალთა

საკუთარი სახელი **მთისკალთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მთისკალთა — ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ მრავალძალის ძველი სახელწოდება;
*მთისკალთა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში.
მუსტოფი

**მუსტოფი** — მოხელე გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, ისევე როგორც ვეზირი და მუნში, ქართლში განწესდა როსტომ მეფის დროს (XVII ს.). მუსტოფი ირანის მოხელე იყო ვასალური ქართლის მეფის კარზე და საკონტროლო ფუნქციები ეკისრებოდა. იგი ერთდროულად ქართლის მეფის მოხელედაც ითვლებოდა. მუსტოფი მონაწილეობდა სამეფოს მართვა-გამგეობაში შემოსავალ-გასავლის დარგში და სათანადო მოხსენებასაც წარადგენდა ირანში. მუსტოფის თანამდებობაზე ქართლის მეფე სპარსული წარმოშობის პირს ნიშნავდა.

## ლიტერატურა
* *გაბაშვილი ვ.*, ქართული ფეოდალური წყობილება XV-XVII საუკუნეებში, თბ., 1958.

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ოპერა-ბუფა

**ოპერა-ბუფა** (, კომიკური ოპერა) —  კომიკური ოპერის იტალიური ნაირსახეობა. ჩამოყალიბდა XVIII საუკუნის 30-იან წლებში ნეაპოლში, შემდეგ კი მისი პოპულარობა რომსა და დანარჩენ იტალიაშიც გავრცელდა.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 7, გვ. 540, თბ., 1984

კატეგორია:ოპერა
ზინგშპილი

**ზინგშპილი** (, სიტყვასიტყვით — სიმღერა-თამაში) — კომიკური ოპერის ნაირსახეობა, მუსიკალური ნომრებს შორის ჩართული სალაპარაკო დიალოგით. გავრცელებული იყო გერმანიასა და ავსტრიაში XVIII საუკუნეში.

## ლიტერატურა 
*ქსე, ტ. 4, გვ. 521, თბ., 1979

კატეგორია:ოპერა
მუხრანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი  **მუხრანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მუხრანი – ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი საქართველოში
* მუხრანი – სოფელი მცხეთის მუნიციპალიტეტში
მუხრანი (მხარე)

მინი|300პქ|მუხრანის ციხე
**მუხრანი**, *მუხნარი* — ისტორიულ-გეოგრაფიული რეგიონი აღმოსავლეთ საქართველოში, ქართლში (ახლანდელი მცხეთის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია).

სახელწოდება წარმოდაგება „მუხიდან“. მუხიანის ფიზიკურ-გეოგრაფიული პირობები და შედარებით ადვილად გასახორციელებელი ირიგაცია ხელს უწყობდა სოფლის მეურნეობის ინტენსიურ განვითარებას. აქვე ერთმანეთს კვეთდა მნიშვნელოვანი სავაჭრო-სამიმოსვლო გზები, რაც ზრდიდა რეგიონის ეკონომიკური სიმძლავრეს.

ანტიკურ ხანასა და განვითარებულ შუა საუკუნეებში მუხრანისა (ბარი) და თრიალეთის (მთა) კავშირმა დიდი როლი შეასრულა ქართლის (იბერიის) სამეფოს წარმოშობაში, შემდეგ კი — საქართველოს სახელმწიფოებრივ გაერთიანებაში. მუხრანი თავიდანვე ქართლის მეფეთა სანადირო ადგილი იყო. აქვე ჰქონდათ მათ რამდენიმე სასახლე-რეზიდენცია. II-IV საუკუნეებში მუხრანის ცენტრი იყო ქალაქი ძალისი. VIII-IX საუკუნეებში მუხრანის ძაგანისძეთა ფეოდალური საგვარეულო დაეუფლა. 1123 მეფე დავით აღმაშენებელმა მუხრანი კვლავ სამეფო დომენად აქცია. ამ პერიოდიდან მუხრანის მთავარი ციხე ვარაუდით ან ციხევდავია, ან კიდევ მტკვრის (ქსნის) ციხე. XVI საუკუნიდან სამეფო დინასტიის ქართლის ბაგრატიონთა ერთ-ერთი შტოს, საკუთრება-სათავადოა (სამუხრანბატონო). ეს ადმინისტრაციული სტატუსი ჰქონდა მას XIX საუკუნის 40-იან წლამდე.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი, ნ.* „საქართველოს ისტორიის საკითხები, წიგნი 8, თბილისი, 1975 გვ. 337-353
**გვასალია ჯ.* ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები „საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული“ ტ 3 1967

კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
ნეაპოლი

**ნეაპოლი** (, ნეაპ. Nàpule,  „ნეა პოლის“ — *ახალი ქალაქი*) — ისტორიული ქალაქი სამხრეთ იტალიაში, კამპანიის რეგიონისა და ნეაპოლის პროვინციის დედაქალაქი. ნეაპოლი ცნობილია მდიდარი ისტორიით, ხელოვნებითა და კულტურით. ქალაქი განლაგებულია ნეაპოლის ყურეში, ორ ვულკანურ ტერიტორიას შორის: ვეზუვის მთასა და ფელეგრინის ველებს შორის.

ნეაპოლი ძველმა ბერძნებმა დააარსეს და „ნეა პოლის“ (ახალი ქალაქი) უწოდეს. იგი საკმაოდ დიდ როლს თამაშობდა, როგორც რომის იმპერიის ცენტრალური პროვინცია. 1282-1816 წლებში ნეაპოლი ამავე სახელწოდების სამეფოს დედაქალაქი იყო, მოგვიანებით ის შედიოდა სიცილიის შემადგენლობაში.

დღეს ნეაპოლი მესამე ყველაზე დასახლებული ადგილია იტალიაში, რომისა და მილანის შემდეგ. 2025 წლის მონაცემებით, ნეაპოლის მოსახლეობა 908 082 ადამიანს შეადგენს. 

ნეაპოლთანაა დაკავშირებული პიცის წარმოშობა. ცნობილია ამ ქალაქის კულტურა: ნეაპოლთან აკავშირებენ მადოლინის (მუსიკალური საკრავის) წარმოშობას. ცნობილია ნეაპოლიტანური ფოლკლორული მუსიკაც. არსებობს უამრავი პოპულარული ფიგურა და ნიშანი, რომლებიც ცნობილია როგორც ნეაპოლის სიმბოლოები: მთავარი წმინდნის — Januarius-ის, Pulcinella-ს სიმბოლო და საყვირები.
thumb|center|600px|ნეაპოლის პანორამა

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ნეაპოლის ოფიციალური საიტი.

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი

**ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი** (; ალ-აზჰარ ალ-შარიფ, „ღირსეული აზჰარი“) — ერთ-ერთი უძველესი წამყვანი ეგვიპტური უნივერსიტეტი კაიროში, განთქმული მსოფლიოში მისი ისლამური კვლევისა და განათლების ცენტრის რეპუტაციით. მისი სახელი უკავშირდება ალ-აზჰარის მეჩეთს ძველ კაიროში, რომელსაც თავის მხრივ სახელი ფატიმა აზ-ზაჰრაას, წინასწარმეტყველი მუჰამედის ქალიშვილის (ფატიმიდთა დინასტიის წინაპარი), პატივსაცემად დაერქვა. მეჩეთი ორ წელიწადში აიგო (969-971). მედრესეს თეოლოგიის სკოლა დაფუძნდა 988 წელს, როგორც ისმაილი შიას სკოლა, თუმცა მოგვიანებით სუნიტური გახდა და ამ ორიენტაციას დღემდე ინარჩუნებს. ეს ერთ-ერთი უძველესი მოქმედი უნივერსიტეტთაგანია მსოფლიოში.

ალ-აზჰარი უმრავლესობა სუნიტ მუსლიმთა მიერ ისლამური სწავლების ყველაზე პრესტიჟულ სკოლად ითვლება და ამ სკოლის მეცნიერები მუსლიმანურ სამყაროში ყველაზე მაღალი რეპუტაციით სარგებლობენ. უნივერსიტეტის მიზანია ისლამური კულტურისა და არაბული ენის (ყურანის ენა) პროპაგანდა/პოპულარიზაცია.

## გალერეა

The Courtyard of Al-Azhar Mosque, Cairo, Egypt.jpg|
Egypt, Cairo, Islamic scholars in the courtyard of Al-Azhar University.jpg|
Egypt, Cairo, The courtyard of Al-Azhar.jpg|
Al-Azhar Mosque, Cairo, Egypt8.jpg|

## ლიტერატურა
*
* 
* Muhammad ʿAbdallāh ʿInān: *Tārīḫ al-Ǧāmiʿ al-Azhar*. 2. Aufl. Kairo 1958.

## რესურსები ინტერნეტში
* უნივერსიტეტის ისტორია (დაარქივებული)
* ალ-აზჰარის უნივერსიტეტი — ენციკლოპედია „კრუგოსვეტი“

## სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტის უნივერსიტეტები
კატეგორია:ეგვიპტის მეჩეთები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ჯამას მეჩეთი

thumb|250px|ჯამას მეჩეთი დელიში.
**მასჯიდ-ი-ჯაჰან ნუმა**, საყოველთაოდ ცნობილი როგორც **ჯამას მეჩეთი** — მთავარი მეჩეთი ძველ დელიში, ინდოეთი. აშენდა 1656 წელს მუღალის იმპერატორი შაჰ ჯაჰანის შეკვეთით და ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და საყოველთაოდ ცნობილია მეჩეთია ინდოეთში (ჯამას მეჩეთი არსებობს ბომბეიშიც).

## იხილეთ აგრეთვე 
*ისლამური არქიტექტურა

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official site 
* Short History of the Jama Masjid of Delhi and its Imams 
* Jama Masjid tourist info 

კატეგორია:ინდოეთის მეჩეთები
სამედიცინო ტურიზმი

**გამაჯანსაღებელი** ან **სამედიცინო ტურიზმი** — სხვა ქვეყნებში ან რეგიონებში მოგზაურობა სამედიცინო, სტომატოლოგიური ან ქირურგიული მომსახურებისთვის. ბოლო წლებში სამედიცინო ტურიზმის მზარდ პოპულარობაზე მრავალმა ფაქტორმა იქონია გავლენა: ინდუსტრიულ ქვეყნებში სამედიცინო მომსახურების ფასების ასტრონომიული ზრდა, საერთაშორისო მოგზაურობის გაადვილება და გაიაფება, მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში სწრაფად გაუმჯობესებული ტექნოლოგია და მომსახურების სტანდარტები. სამედიცინო ტურისტები ძირითადად განვითარებული ინდუსტრიული ქვეყნებიდან არიან და ქვეყნები, სადაც ისინი მიემგზავრებიან ნაკლებად განვითარებულია და შეღავათიანი ვალუტის გაცვლის კურსი აქვთ.

გამაჯანსაღებელი ტურიზმის პოპულარობამ განაპირობა მთელი რიგი სერვისისა და ეკონომიკის დარგების განვითარება, რომელიც ეხმარება პაციენტებს ამგვარი მოგზაურობის დაგეგმვასა და განხორციელებაში. ეს კომპანიები პარტნიორობენ გარკვეულ საავადმყოფოებთან ან კლინიკებთან, რაც მათ საშუალებას აძლევს გაცილებით ნაკლებ ფასში მოემსახურონ მომხმარებლებს, ვინემ ეს მათ ინდივიდუალურად დაუჯდებოდათ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ჯანმრთელობა
კატეგორია:ტურიზმის სახეობები
მუხრანის ბრძოლა

**მუხრანის ბრძოლა 1582** — ბრძოლა ქართლისა და ოსმალეთის ლაშქარს შორის. ქართლის მეფე სიმონ I სპარსელთა მხარდაჭერით იბრძოდა აღმოსავლეთ საქართველოდან ოსმალთა მთლიანად განდევნისათვის. ქართლისა და კახეთის სამეფოების ლაშქარმა ალყა შემოარტყა თბილისს. ოსმალეთის სულთანმა არზრუმისა, დიარბექირისა და ჩილდირის ბეგლარბეგებს დაავალა აღმოეჩინათ დახმარება თბილისის გარნიზონისათვის. აგვისტოს ბოლოს ოსმალთა 20 ათასიანი არმია ახალქალაქში ჩავიდა. აქ ოსმალებს ჩილდირის ბეგლარბეგი მანუჩარ II (იგივე *მუსტაფა*) შეუერთდა. ოსმალთა ლაშქარი მანუჩარ II-ის რჩევით ბორჯომის ხეობაზე გავლით მუხრანის ველზე დაბანაკდა. ამ დროს იმერეთის, ოდიშისა და გურიის ლაშქარმა ოსმალთა ბრძანებით ქართლის სამეფო დაარბია. სიმონ I თავს დაესხა მუხრანთან დაბანაკებულ მტერს და სასტიკად დაამარცხა იგი. გადარჩენილმა ოსმალებმა ძლივს მიაღწიეს თბილისამდე. ქართველთა ლაშქარს დიდძალი ნადავლი და თბილისისათვის გათვალისწინებული ხაზინა ჩაუვარდა ხელთ. სამცხეში დაბრუნებულმა ოსმალებმა მარცხი მანუჩარს დააბრალეს და მისი შეპყრობა დააპირეს, მაგრამ მანუჩარმა და მისმა მხლებლებმა ბრძოლით გააღწიეს ოსმალთა ბანაკიდან. სამცხის ათაბაგი ისევ გაქრისტიანდა და სამცხეში ოსმალთა წინააღმდეგ ბრძოლას ჩაუდგა სათავეში. 

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია
* ხატისოფლის ბრძოლა

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;
* *სვანიძე მ.,* საქართველოს-ოსმალეთის ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII სს., თბ., 1971;

* ისტორია - სრული კურსი აბიტურიენტთათვის, ნუგზარ მოლაშვილი, გვ. 108, თბ.: „ცის ნამი“, 2010, ISBN 978-9941-419-01-0.

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:მუხრანი
კატეგორია:1582 წლის ბრძოლები
მცხეთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **მცხეთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მცხეთა — მცხეთის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი;
* (2116) მცხეთა — ასტეროიდი.
შვიდი მთავარანგელოზი

thumb|შვიდი მთავარანგელოზის შვიდი ბეჭედი XVI საუკუნის ტრაქტატიდან "მაგიური მეცნიერების სრული წიგნი".
**შვიდ მთავარანგელოზთა სისტემა** ანგელოლოგიის ძველი ტრადიციიდან მომდინარეობს. სხვადასხვა წყაროებში შვიდ მთავარანგელოზთა განსაზღვრება ერთმანეთს ეწინააღმდეგება და ასევე განსხვავადება მათი პლანეტებზე - მზე, მთვარე, მერკური, ვენერა, მარსი, იუპიტერი და სატურნი - მფარველობა. ყველაზე ადრეული მინიშნება შვიდ მთავარანგელოზზე მოიპოვება ენოქის I წიგნში (ეთიოპიური ენოქი), რომლის მიხედვით ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, რაგელი, ზარახიელი და რემიელი. რამდენიმე საუკუნით გვიან ფსევდო-დიონისიუსი მათ ამგვარად აყალიბებს: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, ქამუელი, იოფიელი და ზადკიელი. რომის პაპი გრიგოლ I-ის კლასიფიკაციით კი ისინი იყვნენ: მიქაელი, გაბრიელი, რაფაელი, ურიელი, სიმიელი, ორიფიელი და ზახარიელი.

შვიდი მთავარანგელოზი განსაკუთრებით ფიგურერებს რიტუალურ მაგიურ ცერემონიებში, სადაც ყოველ მთავარანგელოზს გარკვეული ბეჭედი მიეკუთვნება.

მთავარანგელოზები არიან: მიქაელი, გაბრიელი,  რაფაელი, ურიელი, იეგუდიელი, სელაფიელი, ვარახიელი, იერომიელი.

კატეგორია:რელიგია
კატეგორია:მთავარანგელოზები
(2116) მცხეთა

**2116 მცხეთა** (), ადრე *1976 UM* — მთავარი სარტყლის ასტეროიდი. ორბიტის დიდი ნახევარღერძი ტოლია 2,59 ასტრონომიული ერთეულისა, გარემოქცევის პერიოდია 4,17 წ, ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო ოპოზიციაში — 13,5. აღმოაჩინა რიჩარდ ვესტმა ევროპის სამხრეთის ობსერვატორიაში 1976 წლის 24 ოქტომბერს. უწოდეს საქართველოს ძველი დედაქალაქის სახელი.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*JPL Small-Body Database Browser on 2116 Mtskheta

კატეგორია:ასტეროიდები
მცხეთიჯვრის ციხე

მინი
**მცხეთიჯვრის ციხე**, *ალის ციხე* – ფეოდალური ხანის სამეფო ციხესიმაგრე, სოფელ მცხეთისჯვარში, მდინარე ჭერათხევის მარჯვენა ნაპირზე (ხაშურის მუნიციპალიტეტი). ისტორიის ლიტერატურაში ალის ციხის სახელითაა ცნობილი. უძველეს საგზაო მაგისტრალზე იდგა და ჩრდილოეთიდან იცავდა ქ. ალს, რომელიც XIII საუკუნიდან ქართლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სავაჭრო-ეკონომიკურ ცენტრს წარმოადგენდა.

1972-1977 არქეოლოგიური გათხრების (ხელმძღვანელი ჯ. ნადირაძე) შედეგად ციხის სამხრეთ ფერდობზე გამოვლინდა სამფენიანი ნამოსახლარი. მეორე ფენაში (ძვ. წ. X-IV სს.) აღმოჩნდა ბათქაშით შელესილი ნაგებობის ნაშთები, ადრინდელი ანტიკური ხანის ნატიფად ნაძერწი სამეთუნეო ნაწარმი და წინა ანტიკური ხანის ცხოველსახოვანი კერამიკა.  ციხის სამხრეთით, ადგილ ნაურიებზე, გათხარეს ძვ. წ. VIII—IV საუკუნეების ორფენიანი სამაროვანი, სადაც აღმოჩნდა ბრინჯაოს ხარის ქანაკება, აგრეთვე ირმის, ძაღლის, ფანტასტური ცხოველისა და მამაკაცის  ითიფალური ქანდაკებები. აღსანიშნავია ძვ. წ. VII საუკუნის ბრინჯაოს ბალთა, რომელზეც ნაყოფიერების ხე და ლომებია ამოტვიფრული. ციხის შემოგარენა მჭიდროდ ყოფილა დასახლებული შუა ფეოდალურ ხანაში. აღმოჩნდა ძელით ნაგები საცხოვრებელი სახლები, მარნები და სათონეები. X-XII საუკუნეების მოჭიქული ჭურჭელი.

## ლიტერატურა
**ბერძენიშვილი ნ.*, გზები რუსთაველის ეპოქის საქართველოში, თბ., 1966;
**Иоселиани П. И.,* Города, существующие в Грузии, Тфл., 1850;
**Месхиа Ш. А.,* Города и городской строй феодальной Грузии XVII—XVIII вв., Тб., 1959;
**ნადირაძე ჯ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 259, თბ., 1984

კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
მძოვრეთი

thumb|200px|მძოვრეთის ციხე
**მძოვრეთი** — ისტორიული ქალაქი აღმოსავლეთ საქართველოში, ახლანდელი ქარელის რაიონში, ქარელის სამხრეთით 15 კმ-ზე, მდ. ძამის ხეობაში. მოიცავდა ახლანდელი სოფლების — ორთუბნის, წითელსოფლისა და სუქანაანთუბნის ტერიტორიას. 

მძოვრეთი ძამისხევის მნიშვნელოვანი პუნქტი იყო (წყაროებში ძამისხევი ზოგჯერ მძოვრეთისხევის სახელწოდებითაც მოიხსენიება). XIV საუკუნეში ფანასკერტელთა ფეოდალურ საგვარეულომ მძოვრეთისხევში მამულები მიიღო. ძამისციხის ქვემოთ, მთის ძირას იყო მათი სასახლე-რეზიდენცია. აქ გაჩაღებული იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მუშაობა. მძოვრეთში მოღვაწე მწიგნობართაგან აღსანიშნავია ზაზა ფანასკერტელ-ციციშვილი (XV ს.), ნოდარ ციციშვილი (XVII ს.), ვეფხისტყაოსნის ერთ-ერთი ინტერპოლატორი ნანუჩა (მანუჩარ) ციციშვილი (XVII ს.), ზაზა ციციშვილი (XVII ს.), რომლის სახელთანაც არის დაკავშირებული რუსთაველის პოემის ერთ-ერთი უძვირფასესი, ე. წ. „ზაზასეული“, ხელნაწერი, პოეტი ევსტათი ციციშვილი (XVIII-XIX სს) და სხვა.

მძოვრეთის ხუროთმოძღვრულ ანსამბლში შედის სასახლე, კოშკი, ეკლესია სამრეკლო და სხვა, რომლებიც ძირითადად XVII საუკუნეშია აგებული. სასახლე წარმოადგენდა საკმაოდ ვრცელ ერთსართულიან ნაგებობას. მეორე, ასეთივე ერთსართულიანი ნაგებობა მიდგმული იყო ჩრდილოეთის შვიდსართულიან კოშკზე, რომელიც განკუთვნილი იყო როგორც საცხოვრებლად, ისე თავდასაცავად. ანსამბლის სამხრეთ-დასავლეთით დგას საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია. მისთვის დასავლეთიდან მოგვიანებით მიუშენებიათ სამსართულიანი სამრეკლო, რომლის პირველი სართული ეკლესიის კარიბჭეს წარმოადგენს, მეორე - საცხოვრებელს, ხოლო მესამე - ღია თაღოვან ფანჩატურს. ანსამბლს გარს ერტყა გალავანი. გალავნის გარეთ, მდინარესთან, დგას ოთხი მხრივ თაღებით გახსნილი შენობა, როგორც ჩანს, საბჭო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტი
მჭადიჯვრის ბრძოლა

**მჭადიჯვრის ბრძოლა 1754** — ქართლ-კახეთის ლაშქრის ბრძოლა ხუნძახის ბატონის ნურსალ-ბეგის წინააღმდეგ. ნურსალ-ბეგმა გააერთიანა ავარიელთა დიდი ნაწილი და მრავალრიცხოვანი ლაშქრით კახეთს მიადგა. გაიარა იგი ძარცვა-რბევით, ააოხრა არაგვის საერისთავო, დაწვა ერისთავის სასახლე დუშეთში, მონასტერი და მჭადიჯვრის ციხე-გალავანს შემოერტყა. ციხის გარემოცვა და ბრძოლა 6 დღეს გაგრძელდა. თეიმურაზ II და ერეკლე II თავიანთი ჯარებით დუშეთში შეერთდნენ. 16 აგვისტოს ქართველთა ლაშქარმა ერეკლე II-ის ხელმძღვანელობით, მიუხედავად რიცხობრივი სიჭარბისა, დაამარცხა ლეკთა ლაშქარი, თუმცა ლეკთა თარეში შემდეგაც არ შეწყვეტილა.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
**გვასალია ჯ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 268, თბ., 1984

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1754 წლის ბრძოლები
ნაჭივჭავები

**ნაჭივჭავები** — XI–XVI საუკუნეების ნასოფლარი მდინარე ჭივჭავის მარჯვენა ნაპირას, თეთრიწყაროს მუნიციპალური ცენტრის დასავლეთით 3 კმ-ზე, არქეოლოგიური ძიება და გათხრები ჩატარდა 1949–1954 (ხელმძღვანელი ნ. ბერძენიშვილი, ი. გრძელიშვილი). ნასოფლარი მოიცავს ეზოს ირგვლივ განლაგებულ საცხოვრებელ და სამეურნეო ნაგებობათა კომპლექსებს. ერთსართულიანი, ნახევრად მიწური სახლები ნაგებია ქვის მშრალი წყობით, გადახურვა ბანური იყო. თითოეულ სახლს ჰქონდა ეზო და სხვადასხვა დანიშნულების რამდენიმე სათავსი: დარბაზი (ცენტრალურ ნაწილში შემორჩენილია კერიანად), საკუჭნაო (კერით, თონეებითა და სათბურებით), თავლა, სათონე, საბძელი და სხვა. ზოგ ნასახლარზე მარანიცაა. დარბაზების წინ ღია დერეფანს აწყობდნენ, რომლის ბანი ხის ბოძებს ეყრდნობოდა. ბოძები ხის ბალიშებზე იდგა. განათხარი მასალის მიხედვით, ნაჭივჭავების მოსახლეობის საქმიანობა მიწათმოქმედება და მეცხოველეობა იყო. ნაპოვნია თიხის საოჯახო ჭურჭელი (ერთფერი და  მრავალფერი ჭიქურით მოჭიქული, ანგობიანი და უანგობო, მოუჭიქავი), რკინისა და ძვლის სამეურნეო იარაღი, მინის სამკაული. იქვე დადასტურებულია სასაფლაო და ერთნავიანი ეკლესია (XIII ს.). დადგენილია, რომ ნაჭივჭავები შუა საუკუნეების ქვემო ქართლის ტიპური ქართული სოფელია. აღმოჩენილი მასალა იმავე დროის სხვა ნაქალაქარებზე ნაპოვნი მასალის მსგავსია.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*გ. ჯალაბაძე, „ჭივჭაველი გუთნისდედა“, saunje.ge

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნეკრესი

300პქ|მინი|აბიბო ნეკრესელის მიერ VI საუკუნეში დაარსებული სამონასტრო კომპლექსის ნანგრევები
**ნეკრესი** — ისტორიული ქალაქი კახეთში, კახეთის მხარის ახლანდელ ყვარლის მუნიციპალიტეტში, სოფ. შილდის მახლობლად, მთის ფერდობზე. დააარსა მეფე ფარნაჯომმა (ძვ. წ. II–I საუკუნეები). IV საუკუნეში იბერიის მეფე თრდატმა აქ ააგო ეკლესია, სადაც VI საუკუნეში დამკვიდრდა ერთი ასურელი მამათგანი — აბიბოსი. მის დროს დაარსდა ნეკრესის საეპისკოპოსო (იარსება XIX საუკუნამდე). ნეკრისს იმთავითვე მიეცა დიდი მნიშვნელობა. აქედან ვრცელდებოდა ქართლის პოლიტიკური და კულტურული გავლენა აღმოსავლეთ კავკასიონის მთიანეთზე. ნეკრესის საეპისკოპოსოს ეპარქიაში, შედიოდა არა მხოლოდ გაღმამხარი, არამედ დაღესტნის ნაწილიც (დიდოეთი). ნეკრესში გაჩაღებული იყო კულტურულ-საგანმანათლებლო მოღვაწეობა. ნეკრესელი მღვდელმთავრები (დოსითეოს ჩერქეზიშვილი, ზაქარია მიქაძე, XVIII ს., პოეტ-დიაკონი მოსე, XIX ს. და სხვა) იღვწოდნენ სამწერლო ასპარეზზეც.

## ნეკრესის მონასტერი
ნეკრესის სამონასტრო კომპლექსი ქართული ხუროთმოძღვრების რამდენიმე ძეგლს აერთიანებს, რომელთაგან IV საუკუნის II ნახევრის მცირე ზომის ბაზილიკა ერთ-ერთი უძველესია საქართველოში დღემდე მოღწეული ეკლესიათაგან. დიდი სამეკლესიიანი ბაზილიკა VII საუკუნის დასაწყისს განეკუთვნება. იგი გარედან გეგმით სწორკუთხაა. მთავარი ეკლესიის სამკუთხეველი სამნაწილინია. გვერდითი ეკლესიები ცენტრალურზე მოკლეა. დასავლეთით მთავარი, ხოლო ჩრდილოეთითა და სამხრეთით გვერდის შესასვლელებია. VIII–IX საუკუნების გუმბათოვანი ეკლესია გეგმის თავისებურებით გამოირჩევა. გიორგი ჩუბინაშვილი, ვაჩნაძიანის ყველაწმინდის მსგავსად, სამეკლესიიანი ბაზილიკის გუმბათოვან ვარიაციად მიიჩნევს. შუა კვადრატულ, გუმბათით დაგვირგვინებულ დარბაზს ერთი შვერილი — გარედან ხუთწახნაგა და შიგნით ნალისებრი ფორმის აფსიდი აქვს. ეკლესიას 3 მხრიდან გარსშემოსავლელი ეკვრის. სამხრეთით და დასავლეთით ორ-ორთაღიანი შესასვლელებია. ეპისკოპოსის ორსართულიანი სასახლისათვის (VIII–IX საუკუნეები, ახლა ნანგრევებია) XVI საუკუნეში კოშკი მიუშენებიათ. მონასტრის ტერიტორიაზე არის საცხოვრებელ და სამეურნეო შენობათა ნაშთები, მცირე სამლოცველოები და სხვა.

## გალერეა

სურათი:Dolochopi_basilica._Ruins_in_Kakheti,_Georgia_01.jpg|დოლოჭოპის ბაზილიკა
სურათი:Chabukauri_basilica._Altar_niche.jpg|ჭაბუკაურის ეკლესიის საკურთხეველი
სურათი:Nekresi (Archaeological site) 11.jpg|ცეცხლის ტაძარი

## იხილეთ აგრეთვე
* დოლოჭოპის ბაზილიკა
* ცეცხლის ტაძარი
* ჭაბუკაურის სატაძრო კომპლექსი
* ნეკრესის სამების ეკლესია
* ნაგებების კომპლექსი

## ლიტერატურა 
**ბერიძე ვ.*, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974
**ჩუბინაშვილი გ.*, ქართული ხელოვნების ისტორია, ტ. 1, ტფ., 1936
**ჩუბინაშვილი გ.*, Архитектура Кахетии, ტ. 1, თბ., 1959

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლევან ჭილაშვილი: „წინაქრისტიანული ხანის წარწერა ნეკრესიდან“ („ნეკრესის ნაქალაქარის გათხრებისას აღმოჩენილი წარწერებიანი ფილები მეცნიერთა მიერ თარიღდება I-III საუკუნეებით და წარმოადგენს უადრეს ქართულ წერილობით დოკუმენტებს“)

## სქოლიო
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:აბიბოს ნეკრესელი
ნიკორწმინდა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ნიკორწმინდა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნიკორწმინდა — სოფელი ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში
* ნიკორწმინდა — ტაძარი სოფელ ნიკორწმინდაში
მეტეხი

საკუთარი სახელი **მეტეხი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*მეტეხი — ისტორიული უბანი თბილისში.
*მეტეხი — სოფელი კასპის მუნიციპალიტეტში. XIII ს-ის არქიტექტურის ძეგლი.
*მეტეხი — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში.

## ეკლესია-მონასტრები
* მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ტაძარი – ტაძარი თბილისში. 
* მეტეხის ამაღლების ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში
* მეტეხის კვირაცხოვლის ეკლესია — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში
* მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარი — სამონასტრო კომპლექსი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ მეტეხში.

## სხვადასხვა
*მეტეხის თეატრი — საქართველოს ახალგაზრდული დრამატული თეატრ-სტუდია.
*შერატონ მეტეხი პალასი — სასტუმრო თბილისში. 
*მეტეხის ხიდი — ხიდი თბილისში.
მაჰმადი

**მაჰმადი**, **მუჰამადი** ( — მუჰამმად; დ. 20 აპრილი, 570, მექა — გ. 8 ივნისი, 632, მედინა) — ისლამის დამაარსებელი, რელიგიური მქადაგებელი და პოლიტიკური მოღვაწე. მუსლიმანური ტრადიციის და ყურანის მიხედვით, ალაჰის უკანასკნელი მოციქული, წინასწარმეტყველი.     

მაჰამადი დაიბადა 570 წელს მექაში და გარდაიცვალა 632 წლის 8 ივნისს მედინაში, თანამედროვე საუდის არაბეთის ჰეჯაზის რეგიონში. სახელი *მაჰმადი* არაბულად ნიშნავს "განდიდებულს". ისლამში მუჰამედი ცნობილია როგორც "წინასწარმეტყველი" და "მაცნე". ყურანი მას ასევე მოიხსენებს როგორც "წინასწარმეტყველთა ბეჭედს".

მაჰმადის შესახებ თანამედროვეთა ცნობები არ შემონახულა. პირველი ბიოგრაფია მხოლოდ VIII საუკუნეში დაწერა იბნისჰაკმა. მაჰმადი წარმოშობით იყო ღარიბი ვაჭრის ჰაშიმის გვარიდან, კურაიშთა ტომიდან. ის ადრე დაობლდა და აღზარდა ბიძამ, აბუ-ტალიბმა. ბავშვობა გაატარა მოჯამაგირეობაში, იყო მწყემსი, შემდეგ ქარავნის გამყოლი და აქლემთა გამრეკავი. მას შეარქვეს ალ-ამანი ანუ „სანდო“.

მაჰმადი არაბეთსა და მის ფარგლებს გარეთ გაეცნო იუდაისტურ, ქრისტიანულ მონოთეიზმს და სხვა რელიგიას, პოლიტიკურ მოძღვრებას. 595 წელს დაქორწინდა 40 წლის მდიდარი მექელი ვაჭრის ქვრივზე, ხადიჯაზე. მისი ვაჟები, კასიმი და აბდ ალაჰი ჩვილობის ასაკში გარდაიცვალნენ. დარჩა ოთხი ქალიშვილი: ზაინაბი, რუქია, უმ ქულსუმი და ფატიმა. ხელსაყრელმა დაქორწინებამ 25 წლის მაჰმადს საშუალება მისცა მთელი დრო დაეთმო თავისი რელიგიურ-ეთიკური პრობლემებისათვის, რაზე დაფიქრებაც პირადმა ტრაგედიამ აიძულა. 

მაჰმადი იყო ქააბას მომლოცველი, დადიოდა ებრაელთა სინაგოგებში და ქრისტიანულ ეკლესიებშიც. ხშირად განმარტოვდებოდა და ლოცვებს აღავლენდა. ყურანის თანახმად 610 ან 612 წელს რამადანის თვეში, ჰირის მთაზე მას გამოეცხადა მთავარანგელოზი ჯიბრაილი და მაჰმადს უკარნახა წმინდა წიგნი „ყურანი“. მაჰმადი გახდა წინასწარმეტყველი და ერთი ღმერთის ― ალაჰის ― მოციქული.   

მალე ხაჯიდა გარდაიცვალა და მაჰმადმა ორი ცოლი შეირთო. მათგან უმცროსი იყო თაანამორწმუნის, აბუ-ბაქრის ქალიშვილი.

მაჰმადი თავისი მოღვაწეობის პირველ ხანებში დიდ წინააღმდეგობებს წააწყდა და იძულებული გახდა მომხრეებითურთ 622 წელს გადასულიყო იასრიბში (მედინაში). ამ გადასახლებას შემდგომ **,,ჰიჯრა"** ეწოდა და ეს თარიღი მუსლიმური წელთაღრიცხვის დასაწყისად იქცა. 630–631 წლებში მუსლიმანებმა მაჰმადის მეთაურობით დაიმორჩილეს მექა. შემდეგ კი არაბეთის სხვა რაიონებზეც გაავრცელეს ძალაუფლება. მაჰმადი გახდა მისივე შექმნილი პირველი ისლამური თეოკრატიული სახელმწიფოს მეთაური.

მაჰმადი დასაფლავებულია მედინაში. მაჰმადის აკლდამა არის მუსლიმანთა მეორე წმინდა ადგილი ქააბას შემდეგ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
### არამუსლიმანი ბიოგრაფები 
* არა მუსლიმების შეხედულება მუჰამედზე
* მაჰმადი, ონლაინ ბრიტანიკას სტატია
* Muhammad: მოციქულის მემკვიდრეობა — PBS Site
* მაჰმადი: მოციქულის მემკვიდრეობა — UPF (Producer's Site) 

### მუსლიმი ბიოგრაფები 
* მაჰმადის ცხოვრება  [Muhammad Husayn Haykal]
* მოციქულ მაჰმადი შესახებ (MSA West) 


კატეგორია:დაბადებული  570
კატეგორია:დაბადებული  571
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 632
კატეგორია:რელიგიების დამაარსებლები
კატეგორია:ყურანის წინასწარმეტყველები
ვინჩენცო გონძაგა

thumb|170px|ვინჩენცო გონძაგა
**ვინჩენცო გონძაგა** (; დ. 1634 — გ. 28 აპრილი, 1714) —  სან-პაოლოს გრაფის ანდრეა გონძაგას ვაჟი და გუასტალას ჰერცოგის ფერანტე II გონძაგას შვილიშვილი.

მისი პირველი მეუღლე იყო ვინმე, სახელად პორცია, რომელთანაც ვინჩენცო გონძაგას შვილი არ შეძენია. მეორე მეუღლე იყო მარია ვიტორია გონძაგა, მისი ბიძაშვილის გუასტალას ჰერცოგ ფერანტე III გონძაგას ასული. როდესაც 1678 წელს ფერანტე III უმემკვიდრეოდ გარდაიცვალა გუასტალას საჰერცოგო დროებითი გარდამავალი მმართველობის შემდეგ 1692 წელს ვინჩენცოს გადაეცა.

ვინჩენცოს და მარია ვიტორიას სამი შვილი ჰყავდათ:

* ელეონორა ლუიზა (1686—1742)
:: ∞ 1709 ფრანჩესკო მარია დე’ მედიჩი
* ანტონიო ფერანტე (1687—1729) — გუასტალას ჰერცოგი 1714 წლიდან
:: ∞ 1) მარგერიტა ჩეზარინი
:: ∞ 2) თეოდორა ფონ ჰესენი, ლანდგრაფ ფილიპ ინ ჰესენის ასული.
* ჯუზეპე (1690—1746) — გუასტალას ჰერცოგი 1729 წლიდან.
:: ∞ 1731 — ელეონორე ფონ ჰოლშტაინი, ჰერცოგ ლეოპოლდ ინ ვიზენბურგის ასული.

1707 წელს გონძაგას დინასტიის გვერდითი შტოს უმემკვიდროს დასრულების შემდეგ ვინჩენცო გონძაგამ მემკვიდრეობით მიიღო ბოცოლოს და პომპონესკოს საჰერცოგოები, ხოლო 1710 წელს საბონეტას საგრაფო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გონძაგას დინასტია

კატეგორია:გონძაგა
კატეგორია:დაბადებული 1634
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1714
ნიგოითის ბრძოლა

**ნიგოითის ბრძოლა 1854**, *შუხუთფერდის ბრძოლა* — ბრძოლა რუსეთის იმპერიისა და ოსმალეთის იმპერიის ჯარებს შორის ყირიმის ომის (1853-1856) დროს. ბრძოლა გაიმართა 1854 წლის 20 მაისს, გურიის სოფლების ნიგოითისა და შუხუთის მიდამოებში და რუსეთის იმპერიის ძალების გამარჯვებით დასრულდა.

## წინაპირობა
1854 წელს ოსმალებმა ფართო ფრონტით დაიწყეს შეტევა ბათუმიდან, ანაკლიიდან და სოხუმიდან. ოსმალების ბათუმის კორპუსს, რომელსაც სელიმ-ფაშა მეთაურობდა, ოზურგეთ-ქუთაისის გავლით თბილისის მიმართულებით უნდა ემოქმედა. სელიმ-ფაშა 34 ათასი მებრძოლით მდინარე ჩოლოქს, რუსეთისა და ოსმალეთის იმპერიების საზღვარს მიადგა. სელიმ-ფაშას რაზმი შედგებოდა მოხალისეთაგან (ბაში-ბუზუკები), რომლებსაც ეთნიკურად ქართველი ჰასან-ბეგ თავდგირიძე მეთაურობდა. რუსეთის იმპერიის მხრიდან ახალციხე-გურიის რაზმის უფროსად დანიშნული იყო გენერალ-ლეიტენანტი ივანე ანდრონიკაშვილი. ნიგოითიდან ქუთაისისაკენ მიმავალ გზას იცავდა პოდპოლკოვნიკი ნიკოლოზ ერისთავი 2 ბატალიონითა და 4 ქვემეხით. ოსმალები შეიარაღებულნი იყვნენ ინგლისური იარაღით, ხოლო რუსების რეგულარული ჯარი და ქართველებით დაკომპლექტებული მილიცია — კაჟიანი თოფებით.

## ბრძოლა
სელიმ-ფაშას 12-ათასიანმა რაზმმა გადაკვეთა მდინარე ჩოლოქი და 11 აპრილს დაიკავა ოზურგეთი. იმავე წლის მაისში სელიმ-ფაშამ ჰასან ბეგ თავდგირიძეს, რომელიც თავისი ჯარით შეკვეთილში იდგა, უბრძანა განედევნა ნიგოიეთის ქედზე მდგომი გურიის რაზმი. თავდგირიძე დაიძრა შეკვეთილიდან ნიგოითისკენ. განვლო გურიანთა, ბაილეთი, აკეთი, მამათი და ლანჩხუთი. წინააღმდეგობა არსად შეხვედრა, გურიის ჯარი შეგნებულად იყო უკანდახეული. 

თავდგირიძემ შეუტია თავად მაჭუტაძეების სასახლეს ნიგოითში. 27 მაისს ნიკოლოზ ერისთავი მოულოდნელად თავს დაესხა მტერს და ხელჩართული ბრძოლა გაუმართა. ოსმალებმა რიცხობრივი უპირატესობა ვერ გამოიყენეს და უკუიქცნენ. რუსეთის იმპერიის რეგულარულმა ჯარმა და ქართველთა მილიციამ მტერს მძიმე მარცხი მიაყენა. ჰასან-ბეგ თავდგირიძე ბრძოლის ველზე აზნაურმა ერასტი ჭყონიამ მოკლა. ბრძოლაში თავი გამოიჩინეს აზნაურებმა გოგია კუპრაძემ, ერასტი ჭყონიამ და მისმა ძმებმა, ლანჩხუთის ღვთისმშობლის ეკლესიის მღვდლებმა სოფრომ ჯაშმა, ნიკოლოზ და გაბრიელ კანდელაკებმა. სელიმ-ფაშამ მოკლულთა და დაჭრილთა სახით 3 ათასი მებრძოლი დაკარგა, ერისთავის რაზმმა — 600.

ნიგოითის ბრძოლამ საშუალება მისცა გენერალ ანდრონიკაშვილს ოზურგეთისკენ დაძრულიყო. სელიმ-ფაშამ ქალაქი მიატოვა და ჩოლოქის მარცხენა მხარეს, გაღმა ქაქუთში დაბანაკდა, რასაც მოჰყვა ჩოლოქის ბრძოლა.

## ნიგოითის ბრძოლა ხალხურ კულტურაში
ნიგოითის ბრძოლა და ჰასან-ბეგ თავდგირიძის სიკვდილი ასახულია ხალხურ სიმღერაში „ხასანბეგურა“. ბრძოლაში მონაწილე თუშების და მათი ლიდერის, ივანე ელიზბარიძის შესახებ გამოთქმულია თუშური ხალხური ლექსი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩოლოქის ბრძოლა (1854)
*საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
*
* *მეგრელიძე შ.*, საქართველო აღმოსავლეთის ომებში, თბ., 1974
* *ბურჭულაძე ვ.*, ყირიმის ომი და საქართველო, თბ., 1960

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:გურიის ისტორია
კატეგორია:ყირიმის ომის ბრძოლები
კატეგორია:1854 წლის ბრძოლები
მიძინების ტაძარი (ვლადიმირი)

thumb|250px|ვლადიმირის ტაძარი 1912 წ.
thumb|250px|ვლადიმირის ტაძარი 2004 წ.
**მიძინების ტაძარი ვლადიმირში** (*რუს.* Успенский собор города Владимир) ვლადიმირ-სუზდალის რუსეთის მთავარი კათედრალური ეკლესიაა  და XII საუკუნის რუსეთის ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ძეგლი, რომელიც სანიმუშო გახდა უფრო გვიანდელი რუსეთის რელიგიური არქიტექტურისთვის.

ვლადიმირის ტაძარი წარმოადგენს სხვადასხვა დროს ნაგებ შენობათა რთულ კომპლექსს. თავდაპირველი თეთრი ქვის ტაძარი აგებულ იქნა კნიაზი ანდრია ბოგოლიუბსკის მიერ 1158-1160 წლებში. 32,3 მ. სიმაღლით ის ნოვგოროდისა და კიევის სოფიის ტაძრებს აღემატებოდა. 1185 წლის ხანძრის შემდეგ ვსევოლოდ III-მ ტაძარი მნიშვნელოვნად გააფართოვა. ხრამს გვერდითი გალერეები მიუშენდა და ის შედეგად თითქოსდა ახალი უფრო ვრცელი ტაძრის შიგნით მოექცა. გაფართოვდა ასევე საკურთხევლის ნაწილი და დაემატა თაღები, შედეგად ტაძარი ხუთ თაღიანი გახდა (სიგანე 30,8 მ, სიგრძე (აფსიდთა გარეშე) - 30 მ.).

ეკლესიის გარე კედლები რთული კვეთილი ორნამენტებითაა დაფარული. ინტერიერის კედლები თავდაპირველად მე-12 საუკუნეში მოიწერა, 1408 წელს კი ხელმეორედ მოიხატა ანდრია რუბლიოვისა და დანიელ ჩორნის მიერ. ნოვგოროდის საკათდერო ტაძარი არისტოტელე ფიორავანტიმ მოდელად გამოიყენა მოსკოვის კრემლის საკათედრო ტაძრის მშენებლობისას 1475-1479 წლებში. ვრცელი სამრეკლო, რომელიც რუსულ, გოთურ და ნეოკლასიკურ სტილთა ერთგვარი ნაზავია, 1810 წელს აღიმართა.

ვლადიმირის საკათედრო ტაძარი იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაშია შეტანილი.

კატეგორია:რუსეთის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები რუსეთში
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
შარლ I დე კოსე

**შარლ I დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი** (; დ. 1505  — გ. 31 დეკემბერი 1563, პარიზი) — ფრანგი მხედართმთავარი და დიპლომატი, საფრანგეთის მარშალი.

შარლ დე ბრისაკმა თავი მრავალ ბრძოლაში გამოიჩინა, როგორც მამაცმა მებრძოლმა და ჩინებულმა სარდალმა. 1542 წელს იგი ქვეითი ჯარის გენერალ-მაიორი გახდა, 1453 წელს პიემონტის წინააღმდეგ ომში სარდლობდა მსუბუქ კავალერიას. 1544-1546 წლებში შამპანსა და ფლანდრიაში იბრძოდა ინგლისელების და წმინდა რომის იმპერიის ჯარების წინააღმდეგ. 1547 წელს არტილერიის გრან-მეტრი გახდა.

საფრანგეთის მეფის ანრი II კარზე იგი მალე დაწინაურდა, როგორც ნიჭიერი დიპლომატი და მოქნილი სახელმწიფო მოღვაწე. მის დაწინაურებაში დიდი წვლილი შეიტანა მეფის ფავორიტმა დიანა დე პუატიემ. 1550 წელს იგი პიემონტის გუბერნატირად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1559 წელს პიკარდიის გუბერნატორად იქნა დანიშნული, 1562 წელს პარიზის სამხედრო კომენდანტად და 1563 წელს ნორმანდიის გუბერნატორად.

იგი გარდაიცვალა 1563 წლის 31 დეკემბერს პარიზში.

შარლ დე ბრისაკის ძმა, არტიუ-არნო დე კოსე, გრაფი დე სეკონდინიც საფრანგეთის მარშალი იყო. ერთი ვაჟი, ტიმოლეონ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი 1569 წელს დაიღუპა პერიგორში, მიუკიდანთან ბრძოლაში, მეორე ვაჟი შარლ II დე კოსე, ჰერცოგი დე ბრისაკი და საფრანგეთის მარშალი იყო. 

მარშალი ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი მისი შვილიშვილი იყო.

## ლიტერატურა
* Charles Marchand: *Charles Ier de Cossé, comte de Brissac et maréchal de France, 1507–1563.* E. Champion, Paris 1889.

## რესურსები ინტერნეტში
*შარლ I დე კოსე — ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 1505
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1563
ტიმოლეონ დ’ეპინე

**ტიმოლეონ დ’ეპინე, მარკიზი დე სენ-ლიუკი** ( დ. 1580 — გ. 1644, ბორდო) — ფრანგი მხედართმთავარი, საფრანგეთის მარშალი და სამეფო ორდენის რაინდი. 

ტიმოლეონ დ’ეპინე იყო საფრანგეთის არტილერიის გრან-მეტრის ფრანსუა დ’ეპინე, სენიორ დე სენ-ლიუკის და მისი მეუღლის ჟანა დე კოსეს, მარშალ შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ასულის უფროსი ვაჟი.

1603 წელს იგი ჰერცოგ დე სიუის ახლდა დიპლომატიურ კორპუსში ლონდონში. 1622 წელს როგორც საფრანგეთის ვიცე-ადმირალმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა ლა-როშელის დამცველებზე და აიძულა ჰუგენოტების მეთაური ბენჟამენ დე როჰანი, ბარონი დე სუბისი დაეტოვებინა კუნძულები რე და ოლერონი.

1627 წელს ტიმოლეონ დ’ეპინე გიენის პროვინციის გენერალ-შტატჰალტერად დაინიშნა და საფრანგეთის მარშლის წოდება მიენიჭა. 1644 წელს იგი ქალაქ ბორდოში გარდაიცვალა. მისი ცხედარი გადაასვენეს პარიზში და დაკრძალეს „ორლეანის კაპელაში“.

## ლიტერატურა
* Chronologie historique-militaire. T. II. — P.: Claud Herissant, 1760, pp.&nbsp;474–476
* *Courcelles*. Dictionnaire historique et biographique des généraux Francais depuis le onzième siècle jusqu'en 1820. T. V. — P., 1822, pp.&nbsp;454–455
* Dictionnaire de la noblesse. T. VII. — P.: Schlesinger frères, 1865, col. 110

კატეგორია:დაბადებული 1580
კატეგორია:გარდაცვლილი 1644
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
1472

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ვან იანმინი — ჩინელი ფილოსოფოსი (გ. 1529)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ტიმოლეონ დე კოსე

მინი|250პქ|ტიმოლეონ დე კოსე
**ტიმოლეონ დე კოსე, გრაფი დე ბრისაკი** (ფრანგ.: Timoléon de Cossé, comte de Brissac) (* 1543; † 1569) - იყო საფრანგეთის მარშლის შარლ I დე კოსე, გრაფ დე ბრისაკის ვაჟი. იგი დაიღუპა 1569 წელს პერიგორში, მიუკიდანთან ბრძოლაში. მისი ძმაც, შარლ II დე კოსე, ჰერცოგი დე ბრისაკი  საფრანგეთის მარშალი იყო.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ფრანგი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1543
კატეგორია:გარდაცვლილი 1569
მურჯახეთის ბრძოლა

**მურჯახეთის ბრძოლა** — ბრძოლა იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ისა და სამცხის ათაბაგის ყვარყვარე III-ის ლაშქარს შორის. გაიმართა 1535 წლის 12 აგვისტოს. ოსმალთა გავლენის დამყარება სამცხე-საათაბაგოში დიდ საფრთხეს უქმნიდა დასავლეთ საქართველოს დამოუკიდებლობას. სეპარატისტული მიზნების გამო ოსმალებს მხარს უჭერდა ათაბაგი ყვარყვარე III. ასეთი ვითარება ამწვავებდა ურთიერთობას იმერეთის სამეფოსა და სამცხე-საათაბაგოს შორის. ბაგრატ III-მ ოდიშისა და გურიის სამთავროს ლაშქართან ერთად სამცხე-საათაბაგოს დასამორჩილებლად გაილაშქრა. ბრძოლა მოხდა სოფ. მურჯახეთთან (ახალქალაქის რაიონი). მურჯახეთის ბრძოლაში ბაგრატ III-მ გაიმარჯვა და სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოს შეუერთა. ჭანეთი და აჭარა როსტომ გურიელს გადაეცა. თვით ყვარყვარე III დაატყვევეს და შემდეგში ტყვეობაში გარდაიცვალა. ამ დროიდან 1545-მდე სამცხე-საათაბაგო იმერეთის სამეფოში შედიოდა. მურჯახეთის ბრძოლის შემდეგ ოსმალეთი უფრო აგრესიული გახდა დასავლეთ საქართველოს მიმართ (სოხოისტის ბრძოლა 1545).

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:იმერეთის სამეფო
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგო
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1535 წლის ბრძოლები
ნინოწმინდის მონასტერი

**ნინოწმინდა** — გალავანშემოვლებული სამონასტრო კომპლექსი - ტაძარი, აგურის ოთხსართულიანი სამრეკლო (XVI ს.), მიტროპოლიტ საბა ტუსისშვილის ორსართულიანი სასახლე (1774-1777) და სხვა ნაგებობათა ნანგრევები, რომელიც  შემორჩენილია კახეთის მხარის საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის სოფ. ნინოწმინდაში.

ნინოწმინდის ტაძარი VI საუკუნის საყურადღებო ძეგლია. აშენებულია წმინდა ნინოს დროს ძველ საკერპო ადგილას. დიდი გუმბათქვეშა სივრცის შესაქმნელად ცენტრალური კვადრატის კუთხეებში ოთხ აფსიდს შორის დიაგონალურ ღერძებზე თითო დამატებითი მცირე სადგომია ჩასმული. გარედან ტაძარი გეგმით ვარსკვლავისებრი ნაგებობა იყო, სიდიდის მიხედვით მონაცვლეობით განლაგებული ნახევარწრიული მოხაზულობის შვერილი აფსიდებით. მხოლოდ საკურთხევლის აფსიდს შუა ნაწილში, სადაც სარკმლებია გაჭრილი, აქვს წახნაგოვანი ფორმა. შენობა წარმოადგენდა ტეტრაკონქის განვითარებულ სახეს და ჯვრის ტიპის ძეგლთა უშუალო წინამორბედს. ტაძარი მრავალჯერ შეუკეთებიათ საფუძვლიანად (XI-XII საუკუნეებში, XVI საუკუნეში). დაინგრა 1824 და 1848 წლების მიწისძვრების დროს.

## ძეგლის შესწავლა
მინი
1920 წლის 30 აგვისტოს ძეგლი მოინახულა გიორგი ჩუბინაშვილმა. ძეგლი აზომილ იქნა არქიტექტორ მ. გ. კალაშნიკოვის მიერ. ძეგლი თავიდან აიზომა 1922 წლის 22 ივნისს არქიტექტორ ნ. პ. სევეროვის მიერ. იმავე წელსვეა შესრულებული ფოტო გადაღებებიც შესრულებული მხატვარი ტ. კიუნეს მიერ, ხოლო ტაძრის წარერები შესწავლილ იქნა პროფესორ აკაკი შანიძის მიერ.

## სამრეკლო
მთავარი ტაძრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით აღმართულია XVI-XVIII საუკუნეების აგურის სამრეკლო. ნინოწმინდის სამრეკლო სიდიდით ერთ-ერთი პირველთაგანია საქართველოში. ქვემო სამ სართულში თითო კამაროვანი ოთახია ისრული სარკმლებით, ნიშებითა და ბუხრებით. მეოთხე სართული საკუთრივ სამრეკლოა — რვაბოძიანი თაღებით გახსნილია ფანჩატური. ფასადები დამუშავებულია აგურის წყობით გამოყვანილი და სიმეტრიულად განლაგებული ისრული თაღებით, რომბებით, ჯვრებით.

სამრეკლოს ჩრდილოეთიდან მიშენებული ჰქონდა ხის ორსართულიანი შენობა, რომელშიც ნინოწმინდელი ეპისკოპოსის რეზიდენცია იყო განთავსებული.

## გალავანი
მონასტრის ტერიტორიაზე განთავსებულ შენობებს გარშემორტყმული აქვს ქვის ფართო გალავანი.

მონასტერში მდიდარი წიგნთსაცავი ყოფილა, რასაც მოქმობს ჩვენს დრომდე მოღწეული ხელნაწერები. აქ მოღვაწეობდნენ მწიგნობრები და პოეტები: მღვდელმტავრები — ათონის ლიტერატურული სკოლის მოღვაწე ექვთიმე მთაწმიდლის ახლო თანამშრომელი არსენ ნინოწმინდელი (X-XI სს.), მიტროფანე ნინოწმინდელი, იოანე ნინოწმინდელი (XVIIIს.), საბა ტუსისშვილი (XVIII საუკუნის II ნახევარი), ანტონ II (1784-1784) და სხვა.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
* Г. Чубинашвили, «Архитектура Кахетии», 1959, გვ. 232-246

## სქოლიო
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
*
პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია

thumb|right|300px|აკადემიის ისტორიული შენობა
**პენსილვანიის სახვითი ხელოვნების აკადემია** (ინგ. Pennsylvania Academy of the Fine Arts, აკრ. PAFA) დაფუძნდა 1805 წელს ფილადელფიაში, პენსილვანია, მხატვარი და მეცნიერი ჩარლზ უილსონ პილის, სკულპტორი უილიამ რაშის და სხვა ხელოვანთა და ბიზნეს ლიდერთა მიერ. ეს უძველესი ხელოვნების მუზეუმი და სკოლაა აშშ-ში. აკადემიის მუზეუმი მსოფლიოში ცნობილია მე-19 და მე-20 საუკუნეების ამერიკული ფერწერის, სკულპტურისა და თაბახის ნამუშევრების უმდიდრესი კოლექციით. მის არქივებში დაცულია უმნიშვნელოვანესი მასალები ამერიკული ხელოვნების ისტორიის, მუზეუმებისა და ხელოვნების ტექნიკის შესასწავლად.

მუზეუმის ამჟამინდელი შენობა 1876 წელს გაიხსნა. შენობის პროექტი ეკუთვნით ამერიკელ არქიტექტორებს ფრენკ ფარნესსა და ჯორჯ ჰიუიტს და მას ეროვნული ისტორიული ლენდმარკის ტიტული აქვს მინიჭებული. შესაბამისად ის ამერიკისა და თავად ფილადელფიის არქიტექტურული მემკვიდრეობის უმნიშვნელოვანეს ნაწილად ითვლება. შენობას რესტავრაცია 1976 წელს ჩაუტარდა. მუზეუმის კოლექცია გამოფენილია ქრონოლოგიურ და თემატურ ფორმატში, და ამგვარად მნახველი ამერიკის ხელოვნების ისტორიას ეცნობა 1760 წლიდან დღემდე.

thumb|left|ჩარლზ უილსონ პილი (1741-1827)
დაფუძნებიდან აკადემია აგროვებდა წამყვან ამერიკელ ხელოვანთა, ისევე როგორც თავად სკოლის გამოჩენილ კურსდამთავრებულთა ნამუშევრებს. 1811-1969 წლებში აკადემია ორგანიზებას უწევდა მნიშვნელოვან ყოველწლიურ გამოფენებს საიდანაც მნიშვნელოვან ახალ ნიმუშებს იძენდა. ამ საქმეში დიდი წვლილი მიუძღვის აკადემიის მმართველ დირექტორს 1892-1905 წლებში ჰარისონ მორისს. მის პერიოდში შეძენილ ხელოვნების ქმნილებათა შორისაა სესილია ბოს, უილიამ მერიტ ჩეიზის, ფრენკ დუვენეკის, თომას იკინსის, უინსლოუ ჰომერის, ჩაილდ ჰასამია და ედმუნდ ტარბელის ნამუშევრები.

1876 წელს აკადემიის ყოფილი სტუდენტი თომას იკინსი ინსტიტუტში დაბრუნდა მასწავლებლის სახით და სრულიად განაახლა სასწავლო კურიკულუმი, რომელიც სკოლას დღემდე შემორჩა. სტუდენტები სერტიფიცირების პროგრამაში სწავლობენ ხატვის, ხაზვის, სკულპტურისა და ლითოგრაფიის საფუძვლებს ორი წლის განმავლობაში, რის შემდეგაც ორი წელი თავისუფალ სწავლებაზე გადადიან ფაკულტეტის კრიტიკოსთა და ხელოვნებათმცოდნეთა ხელმძღვანელობით.

აკადემია დღესაც ინარჩუნებს აგრესიული კოლექციონიზმის ტრადიციას და განაგრძობს თანამედროვე ამერიკელ ხელოვანთა ნამუშევრების შეძენას.

აკადემიის კვალიფიცირებულ სტუდენტებს შესაძლებლობა აქვთ პარალელურად სახვითი ხელოვნების ბაკალავრის ხარისხი მიიღონ პენსილვანიის უნივერსიტეტში. ეს ორი სასწავლო დაწესებულება მჭიდროდ თანამშრომლობს ერთმანეთთან, რაც საშუალებას აძლევს სტუდენტებს აივი ლიგის ხარისხი მიიღონ აკადემიის დიპლომთან ერთად. აკადემია ასევე ცნობილია ძლიერი სამაგისტრო პროგრამით, ინტენსიური სწავლისშემდგომი დახელოვნების კურსებითა და ასევე სპეციალური პროგრამებით ბავშვებისა და ოჯახებისთვის. ხელოვნების განვითარებისთვის საკუთარი წვლილისთვის აკადემია 2005 წელს ეროვნული ხელოვნების მედალით დაჯილდოვდა აკადემიის ორასი წლის იუბილესთან დაკავშირებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აკადემიის საიტი 

კატეგორია:ფილადელფია
კატეგორია:პენსილვანიის მუზეუმები
კატეგორია:აშშ-ის უმაღლესი სასწავლებლები
კატეგორია:1805 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ოდიშ-ოსმალეთის ხელშეკრულება

**ოდიშ-ოსმალეთის ხელშეკრულება 1615** — ხელშეკრულება, რომლითაც ოდიშის მთავარი ლევან II დადიანი ცნობდა ოსმალეთის ხონთქრის უზენაესობას და ხარკს კისრულობდა მის სასარგებლოდ. დაიდო გურია-ოსმალეთის შეთანხმების (1614) დადების შემდეგ.

## ლიტერატურა
* *როდონაია ს.,* რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან XVII საუკუნის პირველ ნახევარში, თბ., 1961;
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973

კატეგორია:სამეგრელოს (ოდიშის) სამთავრო
გურგენის აჯანყება (523)

**გურგენის აჯანყება** — ქართლის აჯანყება ირანელების წინააღმდეგ. აჯანყება გაიმართა 523 წელს. მის შესახებ ცნობები დაცული აქვს VI საუკუნის ბიზანტიელ ისტორიკოსს პროკოპი კესარიელს. აჯანყების მიზეზი გახდა შაჰის გადაწყვეტილება, საქართველოში ძალით გაევრცელებინა მაზდეანობა. ქართლის მეფე გურგენმა ფარული მოლაპარაკება გამართა იუსტინე კეისართან და მისი დახმარების იმედით აჯანყდა, მაგრამ ბიზანტიელები სათანადოდ ვერ დაეხმარნენ აჯანყებულებს, ქართლში კი ირანელების დიდძალი ჯარი შემოვიდა ვოის სარდლობით. გურგენმა დაინახა, რომ მისი და ბიზანტიის დამხმარე ძალები საკმაო არ იყო და ოჯახითა და აჯანყებაში მონაწილე დიდებულებითურთ ეგრისში გაიქცა, იქიდან კი ბიზანტიაში ჩავიდა. უმეთაუროდ დარჩენილი ქართველები დამარცხდნენ. ბევრი მათგანი ქართლიდან გადაიხვეწა. 532 წელს ირანელებსა და ბიზანტიელებს შორის დადებული ე. წ. „უვადო ზავის“ თანახმად გაქცეულებს ნება დართეს სამშობლოში დაბრუნებულიყვნენ. ბევრი დაბრუნდა, მაგრამ ზოგი ბიზანტიაში დარჩა. აჯანყების დამარცხების მიუხედავად, ირანმა ხელი აიღო საქართველოში თავის სარწმუნოებრივ პოლიტიკაზე. მაგრამ, პროკოპი კესარიელის სიტყვით, ქართველებს ძალიან უჭირდათ ასეთ მდგომარეობაში ყოფნა და შესაფერის დროს ელოდნენ ახალი აჯანყებისათვის.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
გურგენის აჯანყება

**გურგენის აჯანყება** — ქართლის აჯანყება ირანის წინააღმდეგ გურგენის წინამძღოლობით. გაიმართა VI საუკუნის 70-იანი წლებში. გურგენი მოხსენიებული ჰყავს ბიზანტიელ ჟამთააღმწერელს თეოფანეს (არის მოსაზრება, რომ გურგენი იგივე გუარამი უნდა იყოს).  აჯანყება დაიწყო 571 წელს სომხეთში. მალე მას ქართველებიც შეუერთდნენ. აჯანყების მეთაურებმა მფარველობა სთხოვეს კეისარ იუსტინე II-ს (565-578). კეისრის თანხმობის შემდეგ სომხებმა ქ. დვინში გაანადგურეს ირანის დამსჯელი ლაშქარი და მოკლეს მისი მეთაური მარზჰანი სურენი: ქართველებმა დაამარცხეს ირანელთა სარდალი გოლონ-მიჰრანი. აჯანყება ბიზანტია-ირანის ომში გადაიზარდა და ცვალებადი წარმატებით მიმდინარეობდა. 579 ირანის შაჰმა ჰორმიზდ IV-მ თავის მხარეზე გადაიბირა აჯანყების მეთაურები. მან გურგენი ირანზე დაკიდებულ ქართლის მთავრად ცნო. მართალია, იმხანად ქართლი ირანის მორჩილებისაგან ვერ გათავისუფლდა, მაგრამ აჯანყების პერიოდში წარმოიშვა ქართლის ერისმთავრის ხელისუფლება, რაც ადრინდელი ფეოდალური ქართული სახელმწიფოს შექმნას ნიშნავდა.

## ლიტერატურა
* ბოგვერაძე ა., ადრეფეოდალური ქართული სახელმწიფოები VI-VIII საუკუნეებში, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, თ., 2, თბ., 1973

კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
პროფიციტი

**პროფიციტი** — დადებითი სალდო. ბიუჯეტთან მიმართებით გულისხმობს ვითარებას, როდესაც ბიუჯეტის შემოსავლების ნაწილი ჭარბობს გასავლის ნაწილს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* პროფიციტი — ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია: ფინანსები
სალდო

**სალდო**  ( — ანგარიშსწორება, ნაშთი) — საბუღალტრო აღრიცხვაში გულისხმობს საბუღალტრო ანგარიშის ნაშთს და წარმოადგენს დებეტისა და კრედიტის ანგარიშების ჩანაწერების სხვაობას. მაგალითად: *დებეტური სალდო* (დებეტი აღემატება კრედიტს) გვიჩვენებს მოცემული საწარმოო საშუალებების მდგომარებას გარკვეული დროის მომენტში და ნაჩვენებია ბალანსის აქტივში. *საკრედიტო სალდო* (კრედიტი აღემატება დებეტს) გვიჩვენებს საწარმოო საშუალებების წარმომშობ (შეძენა და სხვა) წყაროებს და ასახულია ბალანსის პასივში. თუ საბუღალტრო ანგარიშს არ გააჩნია ნაშთი (სალდო უტოლდება ნულს), მაშინ ასეთ ანგარიშზე ითქმება *დახურული*.

საგარეო-სავაჭრო ურთიერთობებში სალდო გამოიყენება ექსპორტსა და იმპორტს შორის სხვაობის მნიშვნელობით, ან მოთხოვნათა და ვალდებულებების დამაჯამებელი მნიშვნელობის აზრით. *სავაჭრო ბალანსის დადებითი სალდო* აღნიშნავს, რომ ექსპორიტი აღემატება იმპორტს, *უარყოფითი*-ს შემთხვევაში იმპორტი აღემატება ექსპორტს. დადებითი სალდო, ქვეყნის გადახდების ბალანსში ნიშნავს ამ ქვეყნის შემოსავლების სიჭარბეს — სხვა ქვეყნების მისამართით განხორციელებულ გადახდებთან.
  
## რესურსები ინტერნეტში 
* სალდო — თანამედროვე ენციკლოპედია 

კატეგორია:საბუღალტრო აღრიცხვა
კატეგორია:ფინანსები
დებეტი

**დებეტი** — საბუღალტრო აღრიცხვის ტერმინი. მომდინარეობს ლათინური სიტყვისაგან debre „დარჩა“ (ინგლისური ვიკიპედიის თანახმად). სხვა წყაროს მიხედვით წარმოიშობა ლათინური სიტყვისაგან „debet“, რომელიც ნიშნავს „მას მართებს“ (დიდი საბჭოთა ენციკლოპედიის თანახმად).

საბუღალტრო ანგარიშის მარცხენა მხარე, რომელიც ასახავს (უტრირებულად) საწარმოს ქონებას ან საკუთრების უფლებას, ანგარიშზე აღრიცხული ფაქტების კონტექსტში. 
**დებეტური ნაშთი** - ანგარიში რომელემე თარიღით. **დებეტური ბრუნვა** ანგარიში რომელიმე დროის მონაკვეთში.
**დებეტური ნაშთი** - საწარმოს ქონების ან საკუთრების უფლების მდგომარეობა, რომელიც აღირიცხება ანგარიშზე, რომლის ნაშთსაც ვაკვირდებით, დროის რომელიმე მომენტში.
**დებეტური ბრუნვა** - დროის მონაკვეთში შესრულებული სამურნეო საქმიანობის ოპერაციები, რომლითაც გამოწვეულია ქონებრივი\საკუთრების უფლების ზრდა ან საწარმოს ვალდებულებების შემცირება, რომლებიც აღირიცხება განხილვად ანგარიშზე.
დებეტური ბრუნვა აქტივის ანგარიშებში, უფრო ზუსტად რომ განვმარტოთ, სამურნეო საქმიანობის ასახვისას,  ნიშნავს თანხების ზრდას (აქტივის ანგარიშებზე, როგორც წესი, აღირიცხება საწარმოს ქონება ან ქონებრივი უფლება და რეზერვები).
დებეტური ბრუნვა პასივის ანგარიშებში - ნიშნავს თანხების კლებას (პასივის ანგარიშებში, როგორც წესი, აღირიცხება ხელფასი და სხვადასხვა ვალდებულებები, ასევე საწარმოს კაპიტალი).
ხშირად იხმარება ტერმინი **დებეტური გატარება**, რომელსაც დამოუკიდებელი მნიშვნელობა არ გააჩნია. დებეტურ გატარებაში იგულისხმება იმ ანგარიშის დებეტირება, რომელსაც გატარება ეხება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ფინანსები

კატეგორია:საბუღალტრო აღრიცხვა