open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნოვუ-ორიზონტი-დუ-სული

**ნოვუ-ორიზონტი-დუ-სული** () — მუნიციპალიტეტი ბრაზილიაში, მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატში; მდებარეობს ზღვის დონიდან 320 მეტრზე. მიეკუთვნება მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის სამხრეთ-დასავლეთ მეზორეგიონს. შედის ეკონომიკურ-სტატისტიკურ მიკრორეგიონ იგუატემის შემადგენლობაში.

2010 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 4 940 ადამიანს შეადგენდა, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 5,82 კმ²-ზე. ფართობი 849 094 კმ²-ია.

## იხილეთ აგრეთვე
* მატუ-გროსუ-დუ-სული
* ბრაზილიის შტატები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრაზილიის სტატისტიკის ეროვნული ინსტიტუტი
* ბრაზილიის მოსახლეობის აღწერების მონაცემები

კატეგორია:მატუ-გროსუ-დუ-სულის შტატის მუნიციპალიტეტები
პანსიონი

**პანსიონი** () — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები.

## მიმოხილვა 
მისის მუნი ქმართან, ალკოჰოლიზმით დაავადებულ ყასაბთან, განქორწინების შემდეგ გახსნის პანსიონს კლერკებისთვის. მისი ქალიშვილი პოლი, რომელიც ამავე პანსიონში მუშაობს, სიმღერითა და მამაკაცებთან ფლირტით ირთობს თავს. მისის მუნი ხვდება მისი ქალიშვილის და ახალგაზრდა მამაკაცის, მისტერ დორანის ურთიერთობის შესახებ. ოცდათხუთმეტი წლის მისტერ დორანი ღვინით მოვაჭრე კათოლიკურ კომპანიაში მუშაობს უკვე დიდი ხანია კლერკად. შაბათობით, პოლი სტუმრებისთვის მღეროდა ხოლმე პანსიონში. მაშინ როცა ის მღეროდა სიმღერას „მე ვარ ურჩი გოგონა“, მისტერ ზაკ ბოუნი აღნიშნავს და მისტერ დორანს გადაულაპარაკებს რომ, ეს სწორედ მისი საქმეაო. მისის მუნი, მიზანმიმართულად და დიდი მონდომებით ცდილობს მახეში გააბას მისტერ დორანი. მან, ერთ კვირა დილას გადაწყვიტა ახალგაზრდა კაცს დალაპარაკებოდა და ეიძულებინა მისი ქალიშვილი პოლი მოეყვანა ცოლად ან დამუქრებოდა რომ ამხელდა მის უღირს საქციელს. მთხრობელი კარგად აღგვიწერს თუ როგორ  მერყეობს დორანი, ერთ მხარეს სამსახურის დაკარგვის საფრთხე, მეორე მხარეს კი ქორწინება დაბალი კლასის წარმომადგენელ, გაუნათლებელ და ვულგარულად მოსაუბრე გოგოზე. მას შემდეგ რაც პოლი ოთახში შემოდის და დორანს ეუბნება გავიდეს დედამისთან, რომელსაც ყმაწვილთან საქმე აქვს, მკითხველისთვის ნათელი ხდება ყმაწვილის ფიქრები და შეხედულებები მომავალ ქორწინებაზე. ამბავი კი იმით სრულდება, რომ მისის მუნი პოლის უხმობს, რადგან მისთვის რაღაც აქვს სათქმელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*სრული ტექსტი

## სქოლიო
კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობები
სომხეთის პოლიტიკური პარტიების სია

აქ მოცემულია **სომხეთის პოლიტიკური პარტიების სია.** სომხეთი მრავალპარტიული ქვეყანაა. პარლამენტის წევრი პარტიები უმეტეს შემთხვევაში შეთანხმებულად მოქმედებენ და იღებენ გადაწყვეტილებებს.

## საპარლამენტო პარტიები
## სხვა პარტიები
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პოლიტიკური პარტიები
მიწა (ნოველა)

**მიწა** () — ჯეიმზ ჯოისის ნოველა, რომელიც გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ ნოველათა კრებულში დუბლინელები.

## ნოველა 
მარია, შინაბერა ქალი უმნიშვნელო სამსახურით, ელის დასვენების დღეს რომ ესტუმროს ჯოს ოჯახს. ჯო, მისი აღსაზრდელი იყო ბავშვობაში და დღემდე ძალიან უყვარს. მარია ჯოს ოჯახში მიდის სტუმრად, მას შემდეგ რაც სამრეცხაოს მეგობრებთან ერთად ჩაის მიირთმევს, ის გზად ჰელოუინის წვეულებისთვის ნამცხვრის საყიდლად ჩერდება. საცხობში მას გამყიდველი ბოროტად გაეხუმრება და კითხავს ქორწილისთვის ხომ არ არჩევს ნამცხვარს. ტრამვაიში მარია ერთ მორიდებულ და ნასვამ მოხუცს ხვდება, რომელსაც გამოელაპარაკება. მარიას თბილად ხვდებია ჯო და მისი ოჯახი, მაგრამ ქალი დარცხვენილი და დამწუხრებულია რადგან საჩუქრად ნაყიდი ქლიავის ნამცხვარი დაკარგა ტრამვაიში მოხუცთან საუბრის დროს. მარია ცდუნებას აყვა და ჩაერთო ტრადიციულ თამაშში, რომელსაც დღესასწაულის წინ თამაშობენ ხოლმე. თამაშის აზრი ისაა, რომ თვალებახვეულმა მოთამაშემ უნდა აარჩიოს ნივთი, რომელსაც წინასწარმეტყველური მნიშვნელობა აქვს. ერთი ნივთი არის ბეჭედი, მოახლოებული ქორწილის მანიშნებლად. მსგავსი თამაში სამრეცხაოშიც ითამაშეს და მარიამ ბეჭდის აღება ვერ შეძლო, არც ამჯერად გაუმართლა მას და ბეჭდის ნაცვლად მიწის გროვა ამოარჩია. ყველა დუმდა, რადგან მიწა სიკვდილს მოასწავებდა. მარია დათანხმდა კიდევ ერთხელ გაეკეთებინა არჩევანი. ამჯერად ლოცვების წიგნი ერგო, იმის ნიშნად რომ მომავალში სასულიერო ცხოვრება დაიწყებდა. ცოტაოდენი ღვინის დალევის შემდეგ მარიამ სიმღერა დაიწყო, მიშელ ბელფის ოპერიდან ბოჰემური გოგონა — „სიზმრად ვიხილე: მარმარილოს სასახლე მედგა…“ მეორე სტროფთან რომ მივიდა ისევ თავიდან დაიწყო შეცდომით, თუმცა არავის შეუსწორებია მისთვის. ეს გამოტოვება თითქოს სიმბოლურად ახლოს იყოს მარიას ცხოვრებასთან.

სიზმრად ვიხილე: მარმარილოს სასახლე მედგა,

ვასალებთან და მსახურებთან ვცხოვრობდი ერთად,

ყველასთან ერთად ყველასაგან გაურიყავი

მე ერთადერთი სასოება მათი ვიყავი.

აურაცხელი თუმც მებადა დიდებულს განძი,

გვარის დიდების ვერ დამზაფრა ცთუნებამ კაცი,

რადგან სხვა სიზმრით გული ამოდ გარინდებულა,

რომ ისევ ისე გყვარებივარ კვლავინდებურად…

ამბავი მთავრდება ჯოს იმ ემოციების აღწერით, რომელიც მასში ამ სიმღერამ გამოიწვია.

## რესურსები ინტერნეტში 
*სრული ტექსტი

კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმი

**ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდიუმი** (, , ) — კოლექტიური უმაღლესი აღმასრულებელი ორგანო ბოსნია და ჰერცეგოვინაში.

## შემადგენლობა 
ბოსნია და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციის V მუხლის თანახმად პრეზიდიუმი შედგება ოთხი წლით არჩეული სამი წევრისაგან.

* ერთ ბოსნიელს და ხორვატს ირჩევენ ბოსნია და ჰერცეგოვინის ფედერაციიდან.
* ერთ სერბს ირჩევენ სერბთა რესპუბლიკიდან.

## ბოსნია და ჰერცეგოვინის პრეზიდენტი 
**პრეზიდენტი** (პრეზიდიუმის თავმჯდომარე) — პრეზიდიუმის წევრია, რომელიც იღებს ყველაზე მეტ ხმას. თუმცა, ყოველ 8 თვეში ხდება თანამდებობის გადაცემა ეროვნული თანასწორების ნიშნის მიხედვით.

## უფლებამოსილება 
პრეზიდიუმის უფლებამოსილებაში შედის:
* წარმართოს ბოსნია და ჰერცეგოვინის საშინაო პოლიტიკა;
* ნიშნავს ელჩებს;
* ასრულებს აღმასრულებელ ფუნქციებს;
* წარუდგენს პარლამენტს ბიუჯეტს.

## პრეზიდიუმის წევრები 
### 1996 
არჩევნები გაიმართა 1996 წლის 14 სექტემბერს.

* ალია იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)
* მომჩილო კრაიშნიკი (სერბი)
* კრეშემირ ზუბაკი (ხორვატი)

### 1998 
არჩევნები გაიმართა 1998 წლის 12-13  სექტემბერს.

* ალია იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი, 1998—2000)
* ხლიდ გენიაჩი (ბოსნიელი, 2000—2001)
* ბერიზ ბელკიჩი (ბოსნიელი, 2001—2002)
* ჟივკო რადიშიჩი (სერბი)
* ანტე იელავიჩი (ხორვატი, 1998—2001)
* იოზო კრიჟანოვიჩი (ხორვატი, 2001—2002)

### 2002 
არჩევნები გაიმართა 2002 წლის 5 ოქტომბერს.

* დრაგან ჩოვიჩი (ხორვატი). გადააყენეს კორუფციაში ბრალდების გამო. ჩაანაცვლა  ივო მირო იოვიჩმა.
* მირკო შაროვიჩი (სერბი). გადააყენეს ერაყში იარაღის გაყიდვის სკანდალტან დაკავშირებით. ჩაანაცვლა  ბორისლავ პარავაცმა.
* სულეიმან ტიჰიჩი (ბოსნიელი)

### 2006 
არჩევნები გაიმართა 2006 წლის 1 ოქტომბერს.

* ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
* ნებოიშა რადმანოვიჩი (სერბი)
* ჰარის სილაიჯიჩი (ბოსნიელი)

### 2010 
არჩევნები გაიმართა 2010 წლის 3 ოქტომბერს.

* ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
* ნებოიშა რადმანოვიჩი (სერბი)
* ბაკირ იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)

### 2014 
არჩევნები გაიმართა 2014 წლის 12 ოქტომბერს.

* დრაგან ჩოვიჩი (ხორვატი)
* მლადენ ივანიჩი (სერბი)
* ბაკირ იზეთბეგოვიჩი (ბოსნიელი)

### 2018 
არჩევნები გაიმართა 2018 წლის 7 ოქტომბერს.

* ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
* მილორად დოდიკი (სერბი)
* სეფიკ ჯაფეროვიჩი (ბოსნიელი)

### 2022 
არჩევნები გაიმართა 2022 წლის 2 ოქტომბერს.

* ჟელკო კომშიჩი (ხორვატი)
* ჟელკა ცვიჟანოვიჩი (სერბი)
* დენის ბეჩიროვიჩი (ბოსნიელი)

## რესურსები ინტერნეტში
* პრეზიდიუმის საიტი 
* ბოსნია და ჰერცეგოვინის კონსტიტუციის V მუხლი 

კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის პოლიტიკა
სატოსი ომურა

**სატოსი ომურა** (დ. 12 ივლისი, 1935, ნირასაკი, იაპონია) — იაპონელი ბიოქიმიკოსი. ფარმაცევტულ მეცნიერებათა დოქტორი (1968), ქიმიის მეცნიერებათა დოქტორი (1970). კიტასატოს უნივერსიტეტის პროფესორი (1975 წლიდან). ლეოპოლდინას (1992), ეროვნული მეცნიერებათა აკადემიის (1999), იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიისა (2001) და საფრანგეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (2002). სატოსი ომურას 2015 წელს უილიამ კემპბელთან და ტუ იუიუსთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში. მათ ჯილდო პარაზიტებთან წარმატებული ბრძოლისათვის მიენიჭათ. კემპბელი და ომურა პარაზიტი ჭიებით გამოწვეული დაავადებების მკურნალობის მეთოდებს იკვლევდნენ. ტუ იუიუმ, რომელსაც ჯილდოს ერთი მეორედი ერგო, მალარიის მკურნალობის ახალი მეთოდები აღმოაჩინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სატოსი ომურა ნობელის კომიტეტის საიტზე 
* Professor Satoshi Omura
* Satoshi Ōmura | People | THE KITASATO INSTITUTE 
* Nirasaki Omura Art Museum

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1935
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:იაპონელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სპეციალური ოპერაციების სარდლობა

**სპეციალური ოპერაციების სარდლობა** შეიძლება უკავშირდებოდეს ქვემოთ ჩამოთვლილთაგან რომელიმე საპოლიციო ან სამხედრო ორგანიზაციას:

* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ავსტრალია)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (მალდივი) — მალდივის პოლიციის ელიტარული შენაერთი
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (მალაიზია)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ახალი ზელანდია)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ფილიპინები)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (სინგაპური)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (აშშ)
** აშშ-ის საჰაერო ძალების სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
** აშშ-ის არმიის სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
** აშშ-ის საზღვაო ძალების სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
** აშშ-ის საზღვაო ქვეითთა კორპუსის სპეციალური ოპერაციების სარდლობა
** სპეციალური ოპერაციების გაერთიანებული სარდლობა
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (საფრანგეთი)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (ესპანეთი)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (კოლუმბია)
* სპეციალური ოპერაციების სარდლობა (კანადა)

## იხილეთ აგრეთვე 
* სპეციალური ოპერაციების ძალები
ტუ იუიუ

**ტუ იუიუ** (დ. 30 დეკემბერი, 1930) — ჩინელი ფარმაკოლოგი. ჩინური ტრადიციული მედიცინის სპეციალისტი. პეკინის უნივერსიტეტის ფარმაკოლოგიის კათედრის თანამშრომელი. არის პირველი ქალბატონი ეთნიკურად ჩინელი, რომელიც გახდა ნობელის პრემიის ლაურეატი. ტუ იუიუს 2015 წელს უილიამ კემპბელთან და სატოსი ომურასთან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში. მათ ჯილდო პარაზიტებთან წარმატებული ბრძოლისათვის მიენიჭათ. კემპბელი და ომურა პარაზიტი ჭიებით გამოწვეული დაავადებების მკურნალობის მეთოდებს იკვლევდნენ. ტუ იუიუმ, რომელსაც ჯილდოს ერთი მეორედი ერგო, მალარიის მკურნალობის ახალი მეთოდები აღმოაჩინა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ნობელის პრემია ფიზიოლოგიის ან მედიცინის დარგში
* 2015 წელს მალარიის დარგში მეოთხე ნობელის პრემია გაიცა 

## სქოლიო
კატეგორია:ჩინელი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნობელის პრემიის ქალი ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აბიეი

thumb|250პქ|აბეის რაიონი სამხრეთ სუდანის რუკაზე
**აბიეი** () — სადავო ტერიტორია სუდანის სამხრეთით, რომელსაც "სპეციალური ადმინისტრაციული სტატუსი" აქვს მინიჭებული გაეროს 2004 წლის აბიეის კონფლიქტის რეზოლუციის პროტოკოლით (აბიეის პროტოკოლი), რომელიც მიღებულ იქნა სამშვიდობო შეთანხმების ფარგლებში და რომლითაც სუდანის მეორე სამოქალაქო ომი დასრულდა. მისი ფართობი შეადგენს 10 546 კმ²-ს. აბიეის ტერიტორიის დედაქალაქია ამავე სახელწოდების ქალაქი. ამ ტერიტორიაზე პრეტენზიას აცხადებს სამხრეთი სუდანი, მაგრამ ამჟამად მას ჩრდილოეთ სუდანის მთავრობა აკონტროლებს.

## სქოლიო
კატეგორია:აფრიკის სადავო ტერიტორიები
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის გეოგრაფია
კატეგორია:სუდანის გეოგრაფია
ვლადიმირ მსრიანი

**ვლადიმირ მსრიანი** (; ; დ. 12 მარტი, 1938 — გ. 24 აგვისტო, 2010) — სომეხი მსახიობი.

## ბიოგრაფია
მსრიანი დაიბადა 1938 წლის 12 მარტს, ვლადიკავკაზში (ჩრდ. ოსეთი). 1958–1962 წლებში, იგი ერევნის სახვითი ხელოვნებისა და თეატრის ინსტიტუტში დრამის ფაკულტეტზე სწავლობდა, ხოლო როლებს ერევნის დრამის თეატრში 1966 წლიდან ასრულებდა. გარდა სომხური ფილმებისა, მან ასევე ითამაშა არასომხურ ფილმებშიც, მაგალითად:  *Sand-Storm* (ქვიშიანი შტორმი), *White Cloth* (თეთრი ტანსაცმელი), *Empire of Pirates* (მეკობრეების იმპერია) და *Unburied Corpses* (დაუკრძალავი გვამები).
მან ყველაზე დიდი ყურადღება ნიკოლო პაგანინის პორტრეტის საშუალებით მიიპყრო. მსრიანმა ასევე ითამაშა *Smerch*-ში, რომელიც ნაჩვენები იყო კანის ფილმების ფესტივალზე.

## ოჯახი
*მამა - ივან მსრიანი (რეჟისორი, სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი).
*დედა - არაქსია მსრიანი (მსახიობი, სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი)
*და - ჟასმინ მსრიანი (ერევნის ახალგაზრდული თეატრი ერევნის ახალგაზრდული თეატრის მსახიობი, სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი)
*ქალიშვილი - მარია მსრიანი (ერევნის რუსული დრამატული თეატრი ერევნის რუსული დრამატული თეატრის მსახიობი, სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი)

## გარდაცვალება
ვლადიმირ მსრიანი გარდაიცვალა 2010 წლის 24 აგვისტოს, 72 წლის ასაკში, ლეიკემიის დიაგნოზით. დაკრძალულია ერევნის პანთეონში.

## ფილმოგრაფია
**ციხესიმაგრე (1978)
**ნიკოლო პაგანინი* (სატელევიზიო მინი-სერიები, 1982)
**ვაშლის ბაღი* (1985)
**Gruz bez markirovki* (1986)
**Tayna zolotogo bregeta* (1988)
**Whirlwind (1988 film)|Smerch* (1988)
**Wind of Oblivion* (1990)
**Dzayn barbaro...* (1991)
**Belye odezhdy* (სატელევიზიო სერიები, 1991)
**უძველესი ღმერთები* (1993)
**Pierlequin* (2001)
**Khent hreshtak* (2001)
**სიჩუმის სიმფონია* (2001)
**ჰეროსტრატე'' (2003)

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Vladimir Msryan profile

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ენტებე

**ენტებე** () — ქალაქი ცენტრალურ უგანდაში. მდებარეობს ტბა ვიქტორიის ნახევარკუნძულზე, დაახლოებით 37 კმ-ში სამხრეთ-დასავლეთით უგანდის დედაქალაქ კამპალიდან. ქალაქში ერთ დროს, 1962 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადებამდე, უგანდის პროტექტორატის მთავრობა იყო განთავსებული. ენტებეში მდებარეობს ენტებეს საერთაშორისო აეროპორტი, უგანდის უმსხვილესი კომერციული და სამხედრო აეროპორტი. ენტებეში მდებარეობს უგანდის პრეზიდენტის ოფიციალური რეზიდენცია და ოფისი.

2002 წლის მოსახლეობის აღწერით ენტებეს მოსახლეობა დაახლოებით 55 100 ადამიანს შეადგენდა. 2010 წელს უგანდის სტატისტიკის ბიუროს მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობამ 76 500 ადამიანი შეადგინა, ხოლო 2014 წლის 27 აგვისტოს ეროვნული მოსახლეობის აღწერით ენტებეს მოსახლეობამ 69 958 ადამიანი შეადგინა.

## ისტორია 
"ენტებე" ადგილობრივ ლუგანდას ენაზე ნიშნავს "სკამს". ამ ადგილას განდას ტომის მეთაური მართლმსაჯულების საკითხებს განიხილავდა, რის გამოც დაერქვა სავარაუდოდ ეს სახელი. თავდაპირველად ის დიდი ბრიტანეთის კოლონიური ადმინისტრაციისა და კომერციული ცენტრი გახდა 1893 წელს, როდესაც აქ სერ ჯერალდ პორტალი დასახლდა. პორტ ბელი მალევე კამპალას ნავსადგომი გახდა. მიუხედავად იმისა, რომ ამჟამად აქ გემების მიმოსვლა არ ხდება, დღემდე შემორჩენილია ნავმისადგომი, რომელსაც საბორნედ იყენებენ. ენტებეს საერთაშორისო აეროპორტი 1929 წელს გაიხსნა. სწორედ ამ აეროპორტიდან დატოვა აფრიკა დედოფალმა ელისაბედ II-მ ინგლისში დასაბრუნებლად, როდესაც მამამისის გარდაცვალების ამბავი შეიტყო და დედოფალი გახდა.

## სქოლიო 
კატეგორია:უგანდის ქალაქები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის დროშა

**ბოსნია და ჰერცეგოვინის დროშა** — ბოსნია და ჰერცეგოვინის ერთ-ერთი ეროვნული სიმბოლო. მიღებულია 1998 წლის 4 თებერვალს.

დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ ქვეყანაში მიიღეს ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის სახელმწიფო დროშა, რომელიც წარმოადგენდა ვერცხლისფერ ნაჭერს ცენტრში ქვეყნის გერბით. ზუმუხტისფერ ფარზე გამოსახული იყო ექვსი ოქროსფერი შროშანი. ფარს დიაგონლზე კვეთდა ვერცხლისფერი ზოლი. ბოსნიის ომის დროს დროშას იყენებდნენ ბოსნიელი მუსულმანები და ბოსნიისა და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის მთავრობა თავის მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე.

ამჟამად ბოსნია და ჰერცეგოვინის რესპუბლიკის დროშას იყენებენ მუსულმანური ნაციონალური ორგანიზაციები, ბოსნიელი ეროვნების ფეხბურთის გულშემატკივრები, ასევე ბოსნიელი ნაციონალისტები.

თანამედროვე დროშაზე ლურჯი ფერი გაეროს ფერია. ვარსკვლავები ევროპას განასახიერებენ, ხოლო ოქროსფერი სამკუთხედი სამი ერის (ბოსნიელები, ხორვატები, სერბები)  სიმბოლოა.

## დროშის პროექტები 
დეიტონის შეთანხმების შემდეგ დადგა ქვეყნის ახალი დროშის მიღების საკითხი. აღნიშნული საკითხის წინა პლანზე წამოწევა განაპირობა სერბებისა და ხორვატების პრეტენზიებმა. აღნიშნული ერები არსებულ დროშას არ მიიჩნევდნენ საერთო ეროვნულად. განიხილებოდა დროშის შემდეგი ვარიანტები:

; პროექტი 1: „ჩეხური ვარიანტი“ — დროშაზე წარმოდგენილი იყო სამი ფერი, რომელიც განასახიერებდა ქვეყანაში მცხორებ სამ ეროვნებას.  
; პროექტი 2: დაფნის რტო, ცისფერ ფონზე, დაფნა და ცისფერი ფონი ასოცირდებოდა გაეროსთან.  
; პროექტი 3: ქვეყნის რუკის კონტური ცისფერ ფონზე.
; პროექტი 4: წითელ-თეთრ-ცისფერი დროშა, ქვეყნის რუკით, რომელიც ვარსკვლავებით იყო გარშემორტყმული. 
; პროექტი 5: პროექტი, რომელის საბოლოოდ გახდა ბოსნია და ჰერცეგოვინის ოფიციალური დროშა.  საპარლამენტო არჩევნების დროს წარმოდგენილი იყო  ალტრნატიული პროექტი 6 და პროექტი 7.

ფაილი:BiH_flag_proposal_(three_nations).svg|პროექტი 1
ფაილი:Flag of BiH (first set of proposals 2).svg|პროექტი 2
ფაილი:Flag of BiH (First set of proposal 3).svg|პროექტი 3
ფაილი:B&H First Alternative Flag of Second Proposal.svg|პროექტი 4
ფაილი:First Westendorp Proposal of BiH flag.svg|პროექტი 5
ფაილი:Second Westendorp Proposal of BiH flag.svg|პროექტი 6
ფაილი:Flag of BiH (third Westendorp proposal).svg|პროექტი 7

## რესურსები ინტერნეტში
* Flags of the World

კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები
კატეგორია:ვარსკვლავებიანი დროშები
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
სევანის ნახევარკუნძული

**სევანის ნახევარკუნძული** (), მანამდე ცნობილი როგორც **სევანის კუნძული** () — ნახევარკუნძული სომხეთში, სევანი ტბის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. თავდაპირველად წარმოადგენდა კუნძულს. თუმცა საბჭოთა კავშირის პერიოდში წყლის დონემ დაახლოებით 20 მეტრით დაიწია, რამაც კუნძული ნახევარკუნძულად აქცია. ახლადშექმნილი ნახევარკუნძულის სამხრეთ სანაპიროზე სომეხ მწერალთა კავშირის სასტუმრო აშენდა. აღმოსავლეთი სანაპირო სომხეთის პრეზიდენტის საზაფხულო რეზიდენციამ დაიკავა. ჩრდილოეთი ნაწილი სასულიერო სემინარიამ დაიკავა. ნახევარკუნძულზე IX საუკუნით დათარიღებული სევანის მონასტერიც მდებარეობს. ეს უკანასკნელი ერთ-ერთი ყველაზე სასურველი ადგილია ტურისტებისათვის. სევანის ნახევარკუნძულის 1.47 ჰა. პლაჟს უკავია. დღეს ნახევარკუნძულის ფართობი 0,95 კმ²-ია, თუმცა ის ინტენსიურად იზრდება წყლის,დონის დაწევის ხარჯზე.

## გალერეა 

 
File:Sevanakmonasterys.jpg| 1869 წელი

File:Sevan island 1937.jpg|1937 წელი

File:Sevan lake in Armenia 1974.jpg|1974 წელი

File:Sevanavanq 01.jpg|დღეს
  

## იხილეთ აგრეთვე
*სევანის ტბა 
*სევანის მონასტერი

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ნახევარკუნძულები
შაქის ჩანჩქერი

**შაქის ჩანჩქერი** () — ჩანჩქერი სომხეთში. მისი სიმაღლეა 18 მეტრი. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, მდინარე შაქზე, ქალაქ სისიანიდან ჩრდილოეთით 6 კმ-ზე, მდინარე ვოროტანის ხეობის მარცხენა ნაპირზე. ბაზალტური ლავის ნაკადებმა გაამყარეს 18 მეტრიანი შვერილი, საიდანაც ჩანჩქერის კასკადები ეშვება.

## გალერეა

File:Shaki waterfall.jpg
File:«Շաքի» ջրվեժ (10).JPG

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის წყლის რესურსები

## ლიტერატურა
* «100 тайн Армении», Альманах «Великая Армения»

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ჩანჩქერები
ქასაღის ჩანჩქერი

**ქასაღის ჩანჩქერი** () — სომხეთის ყველაზე მაღალი ჩანჩქერი. მისი სიმაღლეა 70 მეტრი. მდებარეობს არაგაწოტნის პროვინციაში, მდინარე ქასაღზე.

## გალერეა

File:Kasakh Waterfall2.jpg|
File:Kasakh Waterfall.jpg|
File:Kasakh Waterfall Calibrux 1.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ჩანჩქერები
ჯერმუკის ჩანჩქერი

**ჯერმუკის ჩანჩქერი** () — სომხეთის სიმაღლით მეორე ჩანჩქერი. მისი სიმაღლეა 68 მეტრი. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში.

## გალერეა

File:Jermuk Waterfall3.jpg|
File:Jermuk Waterfall.jpg|
File:Jermuk Waterfall2.jpg|
File:Jermuk Bridge.jpg|

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის წყლის რესურსები

## ლიტერატურა
* "100 тайн Армении", Альманах "Великая Армения"

კატეგორია:სომხეთის ჩანჩქერები
აღბიურაკის წყალსაცავი

**აღბიურაკის წყალსაცავი**, ასევე **რაზდანის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში, უშუალოდ ქალაქ რაზდანის სიახლოვეს, ზღვის დონიდან 1700 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია მდინარე რაზდანზე. წყალსაცავის მოცულობა 4 მილიონი მ³-ია. წყალსაცავზე მუშაობს გიუმუშის ჰესი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* აღბიურაკის წყალსაცავი 
* აღბიურაკის წყალსაცავი

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
მარმარიკის წყალსაცავი

**მარმარიკის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში. წყალსაცავი აგებულია მდინარე მარმარიკზე. წყალსაცავის მოცულობა 23 მილიონი მ³-ია. წყალსაცავის მშნებლობა 2010 წელს დასრულდა. მისი აშენების შემდეგ მნიშვნელოვნად შემცირდა წყლის ხარჯი სევანის ტბიდან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* მარმარიკის წყალსაცავი
* მარმარიკის წყალსაცავი civilnet.am-ზე

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
მაქრავანქი

**მაქრავანქი** () — სამონასტრო კომპლექსი სომხეთში. მდებარეობს სოფელ მაკრავანში, ქალაქ რაზდანის მახლობლად. კომპლექსი მოიცავს XI საუკუნის ნახევრად დანგრეულ სამლოცველოს.XIII საუკუნის სურბ აცვაცაცინის (ღვთისმშობლის) სახელობის გუმბათოვანი ეკლესია.კომპლექსში ასევე შედის გავითი და შუა საუკუნეების სასაფლაო.

## არქიტექურა
ღვთისმშობლის ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი სტილისაა. ჰორიზონტის ოთხივე მხარეს ვიწრო სარკმლებია განლაგებული. ტაძარზე ამოკვეთილია ბოლნისის ტიპის ჯვრები. ასეთ სტილს XI საუკუნის სამლოცველოზეც შევხვდებით. ტაძარზე არაერთი ბარელიეფია. ვხვდებით სომხურად შესრულებულ წარწერებსაც. საკურთხეველი დამზადებულია ხისგან და რამდენიმე სხვადასხვა ფერითაა შეღებილი (წითელი, მწვანე, ლურჯი და ა. შ.).

X-XI საუკუნეების პატარა სამლოცველო მარტივი ერთნავიანი ბაზილიკაა. წინა და უკანა კედელზე ვიწრო სარკმლებია. სამლოცველოს წინ გვერდი-გვერდ ორი მოზრდილი ხაჩქარი დგას. კომპლექსში ტაძრის მახლობლად მდებარე სასაფლაოც შედის. აქ ვხვდებით რამდენიმე საინტერესო ხაჩქარსა და საფლავის ქვას.

## გალერეა 
 
 
ფაილი:ՎԱՆԱԿԱՆ ՀԱՄԱԼԻՐ ՄԱՔՐԱՎԱՆՔ.JPG|მაქრავანქი და მისი დამთვარიელებელი
ფაილი:Makravank Monastery 2.JPG|ღვთისმშობლის ტაძარი
ფაილი:Makravank Monastery 1.JPG|ღვთისმშობლის ტაძარი (სამხრეთი ფასადი)
ფაილი:Makravank Monastery Dome.JPG|ტაძრის გუმბათი
ფაილი:Makravank Cross Tympanum.JPG|ბარელიეფი ტაძრის კარის თავზე
ფაილი:Makravank Chapel.JPG|XI საუკუნის სამლოცველოს დასავლეთი ფასადი
ფაილი:Makravank Large Khachkar.JPG| ხაჩქარი
ფაილი:Makravank Cemetery Khachkars 2.JPG|სასაფლაო
ფაილი:Makravank Cemetery Khachkars 1.JPG|სასაფლაო
ფაილი:Makravank Tombstone.JPG|საფლავის ქვა მუსიკოსების გამოსახულებით 
ფაილი:Makravank.JPG

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Makravank Monastery 
*

## ლიტერატურა
* Թ.Խ. Հակոբյան, Հայ ժողովրդի պատմության հիշարժան վայրերը, Երևան, 1990։ 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ტოლორსის წყალსაცავი

**ტოლორსის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, ქალაქ სისიანიდან სამხრეთით 3 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1650 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია მდინარე სისიანისა და აირიგეტის შეერთების ადგილას. წყალსაცავის მოცულობა 96,8 მილიონი მ³-ია, ფართობი – 4,7 კმ², საშუალო სიღრმე – 32 მეტრი. წყალსაცავში დაგროვილი წყალი გამოიყენება ენერგეტიკაში და ირიგაციისთვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* ტოლორის წყალსაცავი

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
ბოსნია და ჰერცეგოვინის გერბი

**ბოსნია და ჰერცეგოვინის გერბი** — ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული სიმბოლო. წარმოადგენს ციფერ ფარს ოქროსფერი სამკუთხედით. სამკუთხედი აღნიშნავს ქვეყნის სამ ძირითად ეთნიკურ ჯგუფს(ბოსნიელები, სერბები და ხორვატები). სამკუთხედი ასევე აღნიშნავს ქვეყნის მოხაზულობას რუკაზე. ვარსკვლავები კი განასახიერებენ ევროპას. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:ბოსნია და ჰერცეგოვინის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
კარნუტის წყალსაცავი

**კარნუტის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს შირაკის პროვინციაში, სოფელ კარნუტიდან სამხრეთით 1 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1704 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავის მშენებლობა დაიწყო 1968 წელს და დასრულდა 1975 წელს. წყალსაცავი აგებულია მდინარე სისიანისა და აირიგეტის შეერთების ადგილას. წყალსაცავის მოცულობა 22,6 მილიონი მ³-ია. ზამთრის განმავლობაში წყლის ზედაპირი ყინულით იფარება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* კარნუტის წყალსაცავი 

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
სისი

**სისი** () — კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქი. სისი მდებარეობს თურქეთის სამხრეთ ნაწილში, ადანის პროვინციაში და ამჟამად ეწოდება ქოზანი.

## ისტორია 
703 წლიდან სისი არაბების ხელში იყო. მათი მმართველობისას სისის მოსახლეობის ძირითად ნაწილს სომხები წარმოადგენდნენ. სისი კილიკიის სომეხთა სამეფოს არმიამ დაიპყრო ჰეთუმიანების პირველი წარმომადგენლის, ჰეთუმ I-ის მმართველობის პერიოდში. მანვე ააშენა ამ ქალაქში მონასტერი, რომელიც მომავალში რუბენიანების მავზოლეუმი გახდა. ის კილიკიის სომეხთა სამეფოს დედაქალაქად 1173 წელს, მლეჰმა აქცია. მეფეების, ლევონ III-ისა და ჰეთუმ II-ის მმართველობის პერიოდში, სისი სრულიად შეიცვალა და უფრო დიდი მნიშვნელობის მქონე ქალაქი გახდა. იქ მრავალი სასახლე, რელიგიური შენობა და ბაღი აშენდა.

შემდგომში სისი კათოლიკოსების რეზიდენციად იქცა. 1266 წელს ქალაქს მამლუქები შეესივნენ. მათ სისი ააოხრეს და გადაწვეს. 1275 წელს მამლუქებმა კიდევ ერთხელ სცადეს ქალაქის აღება, მაგრამ სომხებმა კვლავ დაამარცხეს ისინი. ერთი საუკუნის შემდეგ, 1369 წელს მამლუქებმა კვლავ სცადეს ქალაქის აღება, მაგრამ კვლავ დამარცხდნენ. საბოლოოდ, ქალაქი მამლუქებმა 1375 წელს აიღეს. სისის დაცემასთან ერთად, დაეცა კილიკიის სომეხთა სამეფოც.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სისი — კილიკიის სომეხთა სამეფო

## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
შამბის წყალსაცავი

**შამბის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ შამბთან, ზღვის დონიდან 1350 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი ექსპლუატაციაში 1970 წელს გაეშვა. წყალსაცავი აგებულია მდინარე ვოროტანზე. წყალსაცავის მოცულობა 13,6 მილიონი მ³-ია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* ვოროტანის კასკადი 

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
გეღის წყალსაცავი

**გეღის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს სიუნიქის პროვინციაში, სოფელ გეღიდან აღმოსავლეთით 6 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 1402 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავის მშენებლობა 1980 წელს დაიწყო და 1989 წელს დასრულდა. წყალსაცავი აგებულია მდინარე გეღიზე. წყალსაცავის მოცულობა 15 მილიონი მ³-ია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* გეღის წყალსაცავი

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
სომხეთის მთები

სომხეთის ტერიტორიაზე მრავალი მთა და ჩამქრალი ვულკანია, რომელთაგან უმაღლესია არაგაწი (4094 მ.).

## მთები 
## გალერეა

 
File:27 - Le mont Aragats.JPG|მთა არაგაწი
File:KapanGareginNzhdeh.jpg|ხუსტუპი
File:Mount Thezhler.jpg|ტეჟი
File:Artavaz (mount).jpg|არტავაზი
File:Mount ara.jpg|არა-ლერი
File:Achkasar3.jpg|აჩქასარი
File:Arteni Volcano2.jpg|არტენი

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის ქედები
* სომხეთის ვულკანები
* სომხეთის რელიეფი
* სომხეთის მღვიმეები
* სომხეთის ვაკეები
* სომხეთის მდინარეები
* სომხეთის გეოგრაფია

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:სომხეთის მთები
USS Pennsylvania (SSBN-735)

**USS Pennsylvania (SSBN-735)** — აშშ-ის საზღვაო ძალების ოჰაიოს კლასის ბირთვული წყალქვეშა ნავი ბალისტიკური რაკეტებით. საბრძოლო მწყობრშია 1989 წლიდან. იგი აშშ-ის საზღვაო ძალების მეოთხე გემია, რომელიც პენსილვანიის თანამეგობრობის სახელს ატარებს.

## აგება და მწყობრში ჩადგომა 
პენსილვანიის ასაგებად კონტრაქტი 1982 წლის 29 ნოემბერს მიიღო General Dynamics-ის გემთსაშენმა ქვედანაყოფმა Electric Boat, რომელიც კონექტიკუტის ქალაქ გროტონში მდებარეობს. სუბმარინის კილი ჩადებულ იქნა 1984 წლის 10 იანვარს. წყალში ჩაეშვა 1988 წლის 23 აპრილს, ხოლო საბრძოლო მწყობრში 1989 წლის 9 სექტემბერს ჩადგა, ლურჯი ეკიპაჟის მეთაურ კაპიტან რიჩარდ კემპთან და ოქროსფერი ეკიპაჟის მეთაურ ლი ედვარდსთან ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* -Pennsylvania (SSBN-735)
* US Carriers - USS PENNSYLVANIA
## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის წყალქვეშა ნავები
კატეგორია:ოჰაიოს კლასის წყალქვეშა ნავები
ტავუშის წყალსაცავი

**ტავუშის წყალსაცავი** () — წყალსაცავი სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, სოფელ ტავუშიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრში, ზღვის დონიდან 793 მეტრ სიმაღლეზე. წყალსაცავი აგებულია მდინარე ტავუშზე. წყალსაცავის მოცულობა 4,5 მილიონი მ³-ია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყალსაცავები

## რესურსები ინტერნეტში
* ტავუშის წყალსაცავი
* ტავუშის წყალსაცავი tavush.do.am-ზე

კატეგორია:სომხეთის წყალსაცავები
სომხეთის ვულკანები

სომხეთის მთელი ტერიტორია თანამედროვე ვულკანიზმის ერაში ჩამოყალიბდა. სომხეთის ყველა მთა რეალურად ჩამქრალი ვულკანია, თუმცა მხოლოდ 550 მათგანისთვისაა დამახასიათებელი ვულკანური გუმბათი, რომელთაგანაც 127 გეღამის ვულკანური ქედის ტერიტორიაზე მდებარეობს.

ქვემოთ ჩამოთვლილია სომხეთის ყველაზე ცნობილი ვულკანები:

 
File:Arakatz002.jpg|არაგაწი
File:Mount ara.jpg|არა-ლერი
File:PorakVolcano.jpg|ფორაკი
File:Arteni Volcano2.jpg|არტენი
File:Geghama Mountains.jpg|გეღამის ქედის ვულკანები
File:404 Ancien volcan vu du car au sud du lac Sevan.JPG|ვულკანი სევანის ტბის სამხრეთით

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის მთები
* სომხეთის რელიეფი
* სომხეთის მღვიმეები
* სომხეთის ბუნების ძეგლები
* ვულკანების სია

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ვულკანები
მართალი აბდულაჰ

**მართალი აბდულაჰ** — მიხეილ ჯავახიშვილის  მოთხრობა. პირველად გამოქვეყნდა 1925 წელს.მოთხრობაში ასახული ამბავი ჯავახიშვილს სანდრო შანშიაშვილისგან მოუსმენია. 

## სიუჟეტი 
ნაწარმოები უდანაშაულო აბდულაზე მოგვითხრობს, რომელიც მისი ბიძაშვილის გამო ციხეში მოხვდება.საბოლოოდ ის ციხიდან გამოიქცევა თუმცა ცოლ-შვილი გადასახლებული და სახლ-კარი დანგრეული დახვდება. ამის გამო თავის ბიძაშვილს, მუსტაფას და მის ოჯახს ამოხოცავს, დაბრუნდება ციხეში და მისდა გასაკვირად გაამართლებენ. 

## რეცეფცია 
ნაწარმოები თარგმნილია რუსულად, უკრაინულად და აზერბაიჯანულად. მოთხრობის ფრანგული თარგმანი დაიბეჭდა ჟურნალ „კანდიდში“ 1930 წელს.

ავტორის არქივში ინახება საქაღალდე „მეჩექმე გაბოსა“ და „მართალი აბდულაჰის“ ინგლისური თარგმანებით. თავად მწერალი ერთ-ერთ წერილში წერს, რომ ეს მოთხრობები ნიუ-იორკში გააგზავნა თუმცა უცნობია დაიბეჭდა თუ არა ისინი.

## სქოლიო
კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილის ნაწარმოებები
კატეგორია:ქართული მოთხრობები
კასრის-ხევი

**კასრის-ხევი** () — ისტორიული დვალეთის უკიდურესი ჩრდილოეთი ხეობა. 

## გეოგრაფია
არსებობს სხვადასხვა მოსაზრება დვალეთის ხეობის — კასრისხევის საზღვრებთან დაკავშირებით. ერთის აზრით მისი უკიდურესი ჩრდილოეთი საზღვარი კასრის კარი () იყო, ხოლო ვახუშტი ბატონიშვილი თავის აღწერაში კასრის-ხევად მოიაზრებს კასრისწყლის მაღალმთიან რეგიონს ვიდრე ჩერქეზეთის მთამდე, რომელიც შესაბამისად დატანილი აქვს მისივე გამოცემულ რუკაზე. 

## სქოლიო
კატეგორია:დვალეთი
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის ხეობები
ზაალ კოკაია

**ზაალ კოკაია** (დ. 29 მაისი, 1962) — ლუნდის ღეროვანი უჯრედების ცენტრის ერთ-ერთი დამფუძნებელი მკვლევარი (Founding PI) და დირექტორი (2011–2020), ლუნდის უნივერსიტეტის ექსპერიმენტული სამედიცინო კვლევის პროფესორი, ღეროვანი უჯრედების და აღდგენითი ნევროლოგიის ლაბორატორიის ხელმძღვანელი, ღეროვანი უჯრედების ბიოლოგიისა და რეგენერაციული მედიცინის „StemTherapy-ს“ სტრატეგიული კვლევითი პროგრამის კოორდინატორი (2011–2020).

## პირადი ცხოვრება და კარიერა
ზაალ კოკაია 1962 წლის 29 მაისს, ქალაქ თბილისში დაიბადა. ჰყავს მეუღლე, თამარ ჩიქოვანი და ორი შვილი: გიორგი და ლუკა.

1979 წელს წარჩინებით დაამთავრა ქალაქ თბილისის 24-ე საშუალო სკოლა და იმავე წელს სწავლა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბიოლოგიის ფაკულტეტზე განაგრძო.

1984 წელს წარჩინებით („წითელი დიპლომით“) დაამთავრა თსუ-ს ბიოლოგიის ფაკულტეტი სპეციალობით „ადამიანის და ცხოველთა ფიზიოლოგია. ამავე წელს სწავლა განაგრძო ივანე ბერიტაშვილის სახელობის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის ასპირანტურაში აკადემიკოს ვაჟა ოკუჯავას ხელმძღვანელობით. 3 წლის შემდეგ, 1987 წელს, დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია თემაზე: „კატის ქერქული ნეირონების ჰიპერპოლარიზაციული პონტეციალების იონური მექანიზმები“ და განაგრძო მუშაობა იმავე ინსტიტუტში უმცროსი მეცნიერ-თანამშრომლის თანამდებობაზე.

ზაალ კოკაიამ 1990 წელს მიიღო შვედეთის ინსტიტუტის სტიპენდია და სამცნიერო პროექტის შესასრულებლად რამდენიმე თვით ლუნდის უნივერისტეტში ჰისტოლოგიის კათედრაზე სამუშაოდ გაემგზავრა. 1992 წელს იგი კვლავ დაბრუნდა შვედეთში ლუნდის უნივერისტეტში, სადაც რამდენიმე წლის შემდეგ დაიცვა დისერტაცია და მიენიჭა ფილოსოფიის დოქტორის წოდება. ამის შემდეგ, 1997 წელს, ზაალ კოკაიას საქართველოში მიენიჭა ბიოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხი. 1999 წელს ქართველმა მეცნიერმა ლუნდის უნივერსიტეტის დოცენტის წოდებაც დაიმსახურა ექსპერიმენტული ნევროლოგიის დარგში, ხოლო 2002 წელს მოიპოვა ლუნდის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორის თანამდებობა (მუდმივი) ექსპერიმენტული მედიცინის დარგში. ერთი წლის შემდეგ ზაალ კოკაია სათავეში ჩაუდგა ლუნდის უნივერსიტეტში ახლად დაარსებული ღეროვანი უჯრედების და უჯრედული თერაპიის სტრატეგიული ცენტრის ნერვული ღეროვანი უჯრედების ბიოლოგიის ლაბორატორიას. რამდენიმე წელში კი ამავე ცენტრის დირექტორის მოადგილის თანამდებობა ჩააბარეს, ხოლო 2011 წლიდან გახდა დირექტორი და უხელმძღვანელა ცენტრს 2020-მდე. 2007–2011 წლებში ზაალ კოკაია იყო ევროკავშირის მიერ დაფინანსებული საერთაშორისო სამეცნიერო კონსორციუმის „StemStroke“-ის ხელმძღვანელი, ხოლო 2012–2015 წლებში კოორდინერებას უწევდა ევროკავშირის FP7 კონსორციუმს — „TargetBraIn“. 2008 წლიდან არის ლუნდის უნივერსიტეტის კლინიკური მეცნიერების კათედრის ნევროლოგიის განყოფილების პროფესორი (სრული, მუდმივი თანამდებობა) ექსპერიმენტული სამედიცინო კვლევის დარგში.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი ბიოლოგები
სონგაის იმპერია

**სონგაის იმპერია** — სონგაის სახელმწიფო, რომელიც დომინირებდა დასავლეთ საჰელში XV-XVI საუკუნეებში. ის აფრიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი იმპერია იყო. იმპერიას სახელი ეთნიკური ჯგუფის, სოგაიელების გამო დაერქვა, რომლებიც იყვნენ მმართველი ელიტა იმპერიაში. სონი ალიმ იმპერიის დედაქალაქი გაოში გადაიტანა, თუმცა სონგაის სახელმწიფო და გაო ჯერ კიდევ XI საუკუნეში არსებობდა. იმპერიის სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები იყო ტომბუქტუ და ჯენე, რომლებიც 1468 და 1475 წლებში დაიპრო. თავდაპირველად იმპერიას მართვადა სონის დინასტია (დაახ. 1464—1493), მაგრამ მოგვიანებით ის ასკიას დინასტიამ (1493—1591) ჩაანაცვლა.

XIII საუკუნის მეორე ნახებარში, გაო და მისი ახლომდებარე რეგიონი გახდა მნიშვნელოვანი სავაჭრო ცენტრი და მან მიიზიდა მალის იმპერიის გაფართოების ინტერესი. მალიმ დაიპყრო გაო XIII საუკუნის ბოლოს და XIV საუკუნის ბოლომდე მისი ჰეგემონიის ქვეშ იმყოფებოდა. მაგრამ როდესაც მალის იმპერიის დაშლა დაიწყო, სონგაიმ აღადგინა კონტროლი გაოზე. შედეგად სონგაის მმართველებმა დასუსტებული მალის იმპერიის ხარჯზე დაიწყო გაფართოება. სონი ალის მმართველობის დროს, სონგაიმ აჯობა მალის იმპერიას ტერიტორიით, სიმდიდრით და ძალაუფლებით. მან მიიტაცა მალის ტერიტორიები და მიაღწია უდიდეს წარმატებას. მის შვილი და მემკვიდრე, სონი ბარუ იყო ნაკლებად წარმატებული მმართველი, რის გამოც იგი მამამისის ერთ-ერთმა გენერალმა, მუჰამედ ტურემ ჩამოაგდო ტახტიდან. მას შემდგომში ეწოდა ასკია, რომელმაც დაიწყო პოლიტიკური და ეკონომიკური რეფორმების გატარება. 

მრავალი შეთქმულებისა და აჯანყების შედეგად, ასკიას მემკვიდრეების დროს ქვეყანა გაუარესების და არასტაბილურობისკენ მიდიოდა. ასკიას ნათესავებმა სცადეს იმპერიის მართვა, მაგრამ პოლიტიკურმა ქაოსმა და რამდენიმე სამოქალაქო ომმა იმპერია ძლიერ დაასუსტა. თუმცა ასკია დაუდის მმართველობის დროს, იმპერიამ გამოცადა სტაბილურობის და სამხედრო წარმატების პერიოდი.  

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:აფრიკის ისტორია
კატეგორია:იმპერიები
კატეგორია:აფრიკის ყოფილი იმპერიები
ეტიკი

**ეტიკი** () — ტბა სომხეთში. მდებარეობს ლორეს პროვინციაში, ლორის პლატოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში. ტბის ფართობი 87 მეტრია, სიგრძე 350 მეტრი, ხოლო სიგანე — 250 მეტრი. ტბის ახლოს მდებარეობს სოფლები პაღაღბიური, ძიუნაშოღი, დაშტადემი, მეწავანი და ქალაქი ტაშირი.

ტბაში ჩაედინება მდინარე აკჭალადერეს მცირე ნაწილი. ეტიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან მდებარეობს ხურდა-ჯალარის მთა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები

## სქოლიო
კატეგორია:გაუდინარი ტბები
კატეგორია:სომხეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
წაღკუნიაცის ტბა

**წაღკუნიაცი** (), ზოგჯერ **ნანაი** () — ტბა სომხეთში. მდებარეობს კოტაიქის პროვინციაში, წაღკუნიაცის ქედის შუა ნაწილში, ზღვის დონიდან 2450 მეტრ სიმაღლეზე. უახლოესი დასახლებული პუნქტია სამთო კურორტი აღვერანი. ტბა მხოლოდ წვიმის წყლით საზრდოობს, ზამთარში მისი ზედაპირი ყინულით იფარება. ქედის ნაწილი რომელზეც წაღკუნიაცის ტბა მდებარეობს, არზაკან-მეღრაძორის აღკვეთილის ტერიტორიაში შედის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები

## რესურსები ინტერნეტში
* წაღკუნიაცის ტბა

კატეგორია:სომხეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
აიღრი

**აიღრი** () — ტბა სომხეთში. მდებარეობს არმავირის პროვინციაში, არარატის ვაკეზე. აიღრის ტბა განლაგებულია მაღალი აორთქლების მქონე ნახევარუდაბნოს ზონაში და გააჩნია მიწისქვეშა საზრდოობა. ტბის ფართობი 600 მეტრია, მაგრამ ზაფხულში ის 160 მეტრამდე მცირდება. აიღრის ყველაზე ღრმა ადგილი 9,5 მეტრია, მოცულობა — 310 000 მ³, სანაპირო ხაზის სიგრძე — 1 კმ.

ჩრდილოეთის მხრიდან ტბასთან არაგაწის მშრალი მთისწინეთი ეშვება, რომლის კლდოვანი ნაპრალებიდანაც უხვად იღვრება სუფთა წყაროები. 

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:არაქსის აუზი
კატეგორია:სომხეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ბარძრუნის ტბა

**ბარძრუნი** () — ტბა სომხეთში. მდებარეობს ვაიოცძორის პროვინციაში, აზერბაიჯანის (ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკა) საზღვრის სიახლოვეს, აიოძორის ქედის დასავლეთ ფერდობზე, ზღვის დონიდან 2470 მეტრ სიმაღლეზე. უახლოესი დასახლებული პუნქტია - სოფელი ბარძრუნი, ხოლო ახლომდებარე სოფლებია სერსი და მარტიროსი.

ტბა მხოლოდ წვიმის წყლით საზრდოობს, ზამთარში მისი ზედაპირი ყინულით იფარება. ბარძრუნის უდიდესი სიგრძე 200 მეტრია, ხოლო სიგანე 120 მეტრი. სანაპირო ხაზის სიგრძე 0,5 კმ-ია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აიოძორის ქედი
* სომხეთის წყლის რესურსები
* სომხეთის ტბები

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ორი რაინდი (მოთხრობა)

**ორი რაინდი** () — ჯეიმზ ჯოისის მოთხრობა, რომელიც შევიდა, ირლანდიელი მწერლის მიერ 1914 წელს გამოქვეყნებულ მოთხრობათა კრებულში დუბლინელები. ავტორი მოგვითხრობს ორ მამაკაცზე, რომლებიც იმედგაცრუებულნი არიან საკუთარი ცხოვრებით და მიღწევებით და ცდილობენ სხვების ცხოვრებით მანიპულირებას. ჯოისი მიიჩნევდა რომ ეს მოთხრობა ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი იყო მთელ კრებულში.

## გამოცემის ისტორია
გრანდ რიჩარდსის „ლონდონ ჰაუსი“, 1905 წელს დათანხმდა დუბლინელების გამოცემაზე, მაგრამ კონკრეტული თავების გამო გამოცემა შეფერხდა. ერთ-ერთი ასეთი იყო „ორი რაინდი“. გრანდ რიჩარდსისთვის მიწერილ წერილში ჯოისი, ამ კონკრეტული ნოველის მიმართ, საკუთარ სიყვარულს უსვამდა ხაზს, „ამ ნოველის გამოტოვება ნამდვილად დამღუპველი იქნება. ის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თავია წიგნში. მე მირჩევნია ხუთი სხვა ნოველა ამოვიღო კრებულიდან, ვიდრე ეს ერთი.“

## რესურსები ინტერნეტში
*სრული ტექსტი

## სქოლიო
კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის ნაწარმოებები
კატეგორია:1914 წლის ლიტერატურული ნაწარმოებები
ზროგოს ხეობა

**ზროგოს ხეობა**, *ზროგო* () — ისტორიული დვალეთის ერთ-ერთი თემი, მდებარეობდა ცენტრალურ კავკასიონზე, მდ. არდონის მარჯვენა შენაკადის ზროგოსხევის მიდამოებში. 

XVIII საუკუნის ქართველი სწავლულის ვახუშტი ბატონიშვილი მიხედვით:

გვიან შუა საუკუნეებში ზროგო დანარჩენ დვალეთთან ერთად ემორჩილებოდა ქართლის მეფეებს. ვახუშტის რუკაზე თემში ხუთი დაბაა აღნიშნული. XVIII საუკუნესა და XIX საუკუნის დასაწყისში ზროგოს სოფლები — ბირეთი, ხოზიტა, თავგაზა, კოზიტა, საფადანა — თავად მაჩაბელთა მფლობელობაშია.   

რუსეთის იმპერიის მმართველობის დამყარების შემდეგ, 1859 წელს მეფისნაცვალმა ალექსანდრე ბარიატინსკიმ ზროგოს ხეობა გადასცა კავკასიის ხაზის მარცხენა ფრთის ოსეთის სამხედრო ოკრუგს. ეს უკანასკნელი შემდგომში შევიდა თერგის ოლქის, ხოლო 1924 წლიდან — ჩრდილოეთ ოსეთის შემადგენლობაში.

ზროგოს ხეობაში შემორჩენილია ქართული ხუროთმოძღვრების XI საუკუნის ნიმუში — ეკლესია „ხოზიტა-მარიამი“, რომელსაც XIX საუკუნეში ჯერ კიდევ ზროგოს ღვთისმშობლის ეკლესიას უწოდებდნენ.

## ლიტერატურა 
* გვასალია ჯ., აღმოსავლეთ საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის ნარკვევები, თბ., 1983.
* ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973.

კატეგორია:დვალეთი
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის ხეობები
ზახის ხევი

**ზახის ხევი**, *ზახა*, *ზაყა* () — ისტორიული დვალეთის ერთ-ერთი თემი (ხეობა), რომელიც მდებარეობდა ცენტრალურ კავკასიონზე, მდინარე არდონის სათავეებთან. 

XVII–XVIII საუკუნეებში ზახა არაგვის ერისთავებს ემორჩილებოდა. 1859 წელს რუსეთის მთავრობამ ზახა, დანარჩენ დვალეთთან ერთად, კავკასიის ხაზის მარცხენა ფრთის — ოსეთის სამხარეო ოკრუგში მოაქცია. დღეს ზახა ჩრდილოეთ ოსეთის რესპუბლიკის ტერიტორიაზე მდებარეობს. 

ზახადან გადის გზები თრუსოსა და ზეკარისა და სბის უღელტეხილების გავლით დიდი ლიახვის ხეობისკენ, ქართლის მხარეში. ვახუშტი ბატონიშვილის XVIII საუკუნის რუკაზე ზახაში ოთხი დაბაა აღნიშნული, ასევე მითითებულია მცირე ეკლესიაც. ზახის სოფელ ქესათი-ყაუში ამ ეკლესიის მხოლოდ საძირკველია შემორჩენილი. ვახუშტის მიხედვით:

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დვალეთი
კატეგორია:ჩრდილოეთ ოსეთის ხეობები
ღვთის წყალობა (ნოველა)

**ღვთის წყალობა** () — ჯეიმზ ჯოისის ნოველა, რომელიც 1905 წლის ბოლოს დაწერა და გამოქვეყნდა 1914 წელს გამოცემულ ნოველათა კრებულში დუბლინელები.

## ნოველა 
ნოველა იწყება, ერთი შეუგნებელი კაცით, რომელიც ბარის კიბეზე დაგორდა გადაჭარბებული სიმთვრალის გამო. მის მეგობარი, მისტერ პოვერი, იპოვნის მას და სახლში წაიყვანს ცოლთან. კერნანი გაყიდვებზე მუშაობდა, ძალიან მომხიბვლელიც იყო და დახვეწილი მანერებიც ჰქონდა, მაგრამ შემდეგ ალკოჰოლიზმით დაავადდა. ორი დღის შემდეგ ის მეგობებიის,მისტერ პოვერის, მაკკოის და კუნინგჰამის, მოსანახულებლად მიდის. მეგობრები ცდილობენ დააწყონ გეგმები და კერნანი ჭეშმარიტ კათოლიკედ აქციონ. ოთხნი ბევრს თათბირობენ, ბევრ დეტალს განიხილავენ და საბოლოოდ რელიგიაზე შეჩერდებიან. მეგობრები გადაწყვეტენ იეზუიტი მოძღვარი მოიწვიონ მეგობრისთვის, რომელიც თავდაპირველად არ დაეთანხმება ამ იდეას. ნოველაში ასახულია, როგორი ზედაპირული წარმოდგენა აქვთ მეგობრებს რწმენაზე და რამდენ კომიკურ შეცდომას უშვებენ ეკლესიასთან დაკავშირებით საუბრისას. შემდეგ მოქმედება გადადის იეზუიტთა ტაძარში, „გარდნერ სთრითზე“, სადაც ხალხი მღვდელის საქმიან ქადაგებას უსმენს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ტექსტი

## სქოლიო
კატეგორია:ჯეიმზ ჯოისის ნაწარმოებები
ენგუს დიტონი

**ენგუს სტიუარტ დიტონი** (; დ. 19 ოქტომბერი, 1945, ედინბურგი) — ანგლო-ამერიკელი ეკონომისტი. 2015 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია ეკონომიკაში „მოხმარების, სიღარიბისა და კეთილდღეობის ანალიზისთვის“. ვუდრო ვილსონის საჯარო და საერთაშორისო ურთიერთობების სკოლისა და პრინსტონის უნივერსიტეტის პროფესორი.

## ბიოგრაფია
დიტონი დაიბადა ედინბურგში, შოტლანდიაში, 1945 წლის 19 ოქტომბერს. სწავლობდა ფეტესის კოლეჯში. ბაკალავრის, მაგისტრისა და დოქტორის ხარისხები მოიპოვა კემბრიჯის უნივერსიტეტში. 1967-68 წლებში მუშაობდა ინგლისის ბანკში. 1976-1983 წლებში ბრისტოლის უნივერსიტეტის ეკონომეტრიკის პროფესორი. 1979-1980 წლებში პრინსტონის უნივერსიტეტის მიწვეული, ხოლო 1983 წლიდან სრული პროფესორი. ეკონომეტრიკული საზოგადოების წევრია. 1978 წელს მიიღო ფრიშის მედალი. 2009 წელს ამერიკის ეკონომიკური ასოციაციის პრეზიდენტი.

## წიგნები
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ენგუს დიტონი პრინსტონის უნივერსიტეტის საიტზე

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
კატეგორია:ბრიტანელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:დაბადებული 19 ოქტომბერი
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ეკონომისტები
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ედინბურგში დაბადებულები
ბიჯნისის ციხესიმაგრე

**ბიჯნისის ციხესიმაგრე** () — შუა საუკუნეების სომხური ციხესიმაგრე, სოფელ ბჯნიში, კოტაიქის პროვინციაში. ციხე განლაგებულია მთაზე, რომელიც სოფელს ორად ჰყოფს და მხოლოდ სოფლის დასავლეთ ნაწილიდან ჩანს. ციხესიმაგრე ზღვის დონიდან 1504 მეტრზე მდებარეობს.

## გალერეა

Image:Bjni Fortress Wall.JPG|ციხის კედლის ნარჩენები
Bjni berd.jpg

## ლიტერატურა
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Bjni Fortress 
* Bjni and Fortress
* Thomas of Metsoph: History of Timur and His Successors

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
მათოსავანქი

**მათოსავანქი** () — ზომით პატარა ეკლესია დილიჯანის ეროვნულ პარკში, ქალაქ დილიჯანიდან 3 კილომეტრში. ნაგგებობა სომხური ეკლესიის ნაწილია და ტავუშის პროვინციაში მდებარეობს. ეკლესია ჯუხტაკვანქიის მონასტრის მახლობლადაა ტყით დაფარულ ტერიტორიაზე. შენობა დანგრეულია და რთულია მისი გამოკვლევა და დასკვნების გაკეთება. 

მშენებლობას ავაგ ზაკარიანი ხელმძღვანელობდა. მოგვიანებით ეს ადამიანი ქართულ და სომხურ გაერთიანებულ არმიას ჩაუდგა სათავეში მუნქეს წინააღმდეგ.
## არქიტექტურა
პატარა სურბ აცვაცაცინის სახელობის ეკლესია 1247 წელს აშენდა და ორი ახლომდებარე ნაგებობას მოიცავს. აშენებულია ქვებით, რომლებსაც თაბაშირი ფარავდა, ეს უკანასკნელი კი თავის მხრივ, ტაძრის ინტერიერს ქმნიდა. მთავარი დარბაზი, წიგნთსაცავის ოთახი, ჭერის გარკვეული ნაწილი და პორტიკი თითქმის შეუცვლელადაა შემონახული. სამხრეთ კედელთან, საკურთხევლის მახლობლად წიგნთსაცავი უერთდება. ექსტერიერზე წარწერაა, რომელიც ეკლესიის აშენების ისტორიას მოგვითხრობს.

## გალერეა 
 

 Image:Dilijan-city-map.svg|რუკა გვიჩვენებს ეკლესიის მდებარეობას დილიჯანის მიმართ.

Image:Matosavank Inscription.JPG|ექსტერიერი 

Image:Matosavank Interior Inscription.JPG|წარწერები ტაძარზე

## ლიტერატურა
*  

*.Brady Kiesling, Rediscovering Armenia, p. 107; original archived atArchive.org, and current version online on Armeniapedia.org
## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia: მათოსავანქი

კატეგორია:სომხეთის მონასტრები
დაშტადემის ციხესიმაგრე

**დაშტადემის ციხესიმაგრე** () — სომხური ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობს სოფელ დაშტადემის სამხრეთ ნაწილში, არაგაწოტნის პროვინციაში. ციხიდან 1,7 კმ-ის დაშრებით მდებარეობს VII საუკუნის მონასტერი ქრისტაფორივანქი.

## გალერეა

Image:Դաշտադեմի ամրոց.jpg|ციხის შესასვლელი
Image:Dashtadem Fortress Gate.JPG|ლომის გამოსახულება ციხის კარზე
Image:Dashtadem Fortress Exterior Walls.JPG|ციხესიმაგრის გალავანი
Image:Fortress of Dashtadem 06.JPG|სამლოცველო

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ერგევანქი

**ერგევანქი** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე სომხეთში. მდებარეობს ტავუშის პროვინციაში, შემაღლებულ გორაკზე მდინარე ტავუშის მარცხენა შენაკად ახნჯის ნაპირზე. სოფელ აიგეძორიდან დასავლეთით. ციხესიმაგრე განეკუთვნება XI-XII საუკუნეებს.

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
პოლ მოდრიჩი

**პოლ ლოურენს მოდრიჩი** ( დ. 13 ივნისი, 1946) — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი. მეცნიერებათა დოქტორი (1973, სტენფორდის უნივერსიტეტი), დიუკის უნივერსიტეტის პროფესორი. პოლ მოდრიჩს 2015 წელს ტომას ლინდალსა და აზიზ სანჯართან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მეცნიერები დნმ-ის დაზიანებული მონაკვეთის აღდგენის (რეპარაციის) პროცესის შესწავლისთვის დაჯილდოვდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლ მოდრიჩი ნობელის კომიტეტის საიტზე  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:ამერიკელი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ერთიჯის ციხესიმაგრე

**ერთიჯის ციხესიმაგრე** — XIII საუკუნეში აშენებული სომხური ციხესიმაგრე. მდებარეობს სოფელ არფში, ვაიოცძორის პროვინციაში. ახლომდებარე მდინარე არფას ხეობაში მდებარეობს სალოცავი ჯროვანქი.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia: Areni Church & Ertij Fort

კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ვოროტნაბერდი

**ვოროტნაბერდი** () — სომხური ციხესიმაგრე, რომელიც გადმოყურებს მდინარე ვოროტანის ხეობას, სოფელ ვაღატინისა და ვოროტანის გასაყარზე, სიუნიქის პროვინციაში. ციხესიმაგრე ზღვის დონიდან 1365 მეტრზე მდებარეობს.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org: Որոտանաբերդ (Article in Armenian)

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ტომას ლინდალი

**ტომას რობერტ ლინდალი** (, დ. 28 იანვარი 1938, სტოკჰოლმი) — შვედი ბიოქიმიკოსი. მუშაობს კარცინომას შესწავლის მიმართულებით. 1964-1967 წლებში იყო პრინსტონის უნივერსიტეტის ასპირანტურაში (PhD, 1967); 1967-1969 წლებში — ნიუ-იორკში არსებულ როკფელერის უნივერსიტეტის პოსტდოქტორანტურაში; 1969-1977 წლებში — სტოკჰოლმის შვედეთის სამეფო ინსტიტუტში, სადაც 1971 წელს მიიღო ექიმის დიპლომი, ხოლო შემდეგ გახდა მეცნიერ-მუშაკი; 1977-1981 წლებში — გეტებორგის უნივერსიტეტის სამედიცინო ბიოქიმიის კათედრაზე. 1981 წლიდან არის დიდი ბრიტანეთის კიბოს კვლევის მეცნიერ-მუშაკი. პენსიაზე გასვლის შემდეგ, 2009 წელს სათავეში ჩაუდგა ამ ფონდის ლაბორატორიას ჰერტფორდშირში. დიდი ბრიტანეთის ნატურალიზებული მოქალაქე. მისი მეუღლე ელის ადამსი აგრეთვე ბიოქიმიკოსია. ტომას ლინდალს 2015 წელს პოლ მოდრიჩსა და აზიზ სანჯართან ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია ქიმიის დარგში. მეცნიერები დნმ-ის დაზიანებული მონაკვეთის აღდგენის (რეპარაციის) პროცესის შესწავლისთვის დაჯილდოვდნენ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ტომას ლინდალი ნობელის კომიტეტის საიტზე  

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:შვედი ბიოქიმიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კაკავაბერდი

**კაკავაბერდი** () — სომხური ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობს ხოსროვის სახელმწიფო ნაკრძალში, არარატის პროვინციაში და გადმოყურებს მდინარე აზატის ხეობას. ციხესიმაგრე ზღვის დონიდან 1516 მეტრზე მდებარეობს.

## ლიტერატურა
*
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* FindArmenia.com: Kakavaberd (Geghi Berd) 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
ოძაბერდი

**ოძაბერდი** () — სომხური ციხესიმაგრე, რომელიც მდებარეობს სოფელ წოვინარის აღმოსავლეთით და სევანის ტბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაპირზე, გეღარქუნიქის პროვინციაში. ციხესიმაგრე მდებარეობს ზღვის დონიდან 1921 მეტრზე.

## ლიტერატურა
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
არიჰის ნაჰია

**არიჰა** (არაბ. ناحية أريحا) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით არიჰის პროვინციაში დაახლოებით 83 487 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 274 90 კმ².

## სქოლიო 
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
იჰსიმის ნაჰია

**იჰსიმი** (არაბ. ناحيةإحسم‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით იჰსიმის პროვინციაში დაახლოებით 65 409 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 204 21 კმ².

## სქოლიო 
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
მუჰამბალის ნაჰია

**მუჰამბალი** (არაბ. ناحية محمبل‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით მუჰამბალის პროვინციაში დაახლოებით 27 098 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 124 16 კმ².

## სქოლიო 
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
იდლიბის ნაჰია

**იდლიბი** (არაბ. ناحية ادلب‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით იდლიბის პროვინციაში დაახლოებით 126 284 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 252 09 კმ².

## სქოლიო 
კატეგორია:სირიის ნაჰიები
აბუ-ალ-ზუჰურის ნაჰია

**აბუ-ალ-ზუჰური** (არაბ. ناحية أبو الظهور‎‎) — სირიის იდლიბის მუჰაფაზაში (რეგიონში) შემავალი ნაჰია (რაიონი). 2004 წლის მოსახლეობის საყოველთაო აღწერის მიხედვით აბუ-ალ-ზუჰურის პროვინციაში დაახლოებით 38 869 ადამიანი ცხოვრობს. პროვინციის ფართობია 328,68 კმ².

## სქოლიო 
კატეგორია:სირიის ნაჰიები