წინადადება

**წინადადება** — სიტყვა, ან სიტყვათა ჯგუფი, რომელიც დასრულებულ აზრს გამოხატავს.

ქართული ენის მორფოლოგიური აგებულებიდან გამომდინარე, წინადადება განისაზღვრება როგორც შესიტყვება, რომელსაც უმთავრესად ქმნის უღლებადი სიტყვა ზმნა და მასთან დაკავშირებული სახელები.

* წინადადებას,  წინადადების წევრებს და მათ ურთიერთკავშირს შეისწავლის სინტაქსი. სინტაქსი გრამატიკის ნაწილია, რომელიც შეისწავლის სიტყვათა შეკავშირების წესებს და არკვევს სიტყვა–ფორმის ფუნქციას წინადადებაში.

## წინადადების წევრი - სრულმნიშვნელოვანი სიტყვა 
წინადადებაში შემავალ სრულმნიშვნელოვან სიტყვას **წინადადების წევრი** ჰქვია.

## წინადადების წევრები 
ტრადიციული გრამატიკების (სინტაქსის) თანახმად, ქართულ ენაში წინადადების წევრებია:

* ქვემდებარე, 
* შემასმენელი, 
* პირდაპირი დამატება, 
* ირიბი დამატება, 
* უბრალო დამატება, 
* განსაზღვრება, 
* გარემოება.

### წინადადების მთავარი წევრები 
ქართულში წინადადების მთავარი წევრებია:

* ქვემდებარე, 
* შემასმენელი.
* პირდაპირი და ირიბი დამატებები.

### წინადადების არამთავარი წევრები 
მეორეხარისხოვანი წევრებია;

* უბრალო დამატება, 
* განსაზღვრება, 
* გარემოება.

## სინატაქსური რელაციები 
მთავარი და მეორეხარისხოვანი წევრები ერთმანეთთან სინტაქსურ წყვილებს (სინტაგმებს) ქმნიან. სინტაქსური ურთიერთობის ძირითადი სახეებია: **შეთანხმება**, **მართვა** და **მირთვა**.

### შეთანხმება 
შეთანხმება ჰქვია სიტყვათა სინტაქსური ურთიერთობის ისეთ სახეს, როდესაც დაქვემდებარებული სიტყვა იმ ფორმას იღებს, რომელიც აქვს მთავარ (დომინანტ) სიტყვას (ახალი წიგნი, ახალმა წიგნმა...).
### მართვა 
მართვა ეწოდება სინტაქსური ურთიერთობის ისეთ სახეს, რომლის დროსაც მთავარი სიტყვა დაქვემდებარებულისაგან იმ ფორმას მოითხოვს , რომელიც მას არ აქვს (საერთოდ ან მოცემულ შემთხვევაში). 
### მირთვა 
მირთვა ეწოდება შეკავშირების ისეთ სახეს, როდესაც ძირითადი სიტყვა დამოკიდებულს მხოლოდ აზრობრივად, შინაარსობრივად იკავშირებს. ამგვარი შეკავშირება მაშინაა შესაძლებელი, თუ დაქვემდებარებული სიტყვა ფორმაუცვლელია.

## წინადადების ტიპები 
### მოდალობის მიხედვით 
**მოდალობის**, ანუ შინაარსის მიხედვით წინადადება შეიძლება იყოს **თხრობითი**, **კითხვითი,** **ბრძანებითი,** **ძახილისა** და **კითხვა-ძახილის**.

#### თხრობითი წინადადება 
თხრობითია წინადადება რომელიც მოგვითხრობს რაიმე ამბავზე.

#### კითხვითი წინადადება 
კითხვითია წინადადება რომელიც კითხვას შეიცავს.

**ბრძანებითი წინადადება** 

ბრძანებითია წინადადება რომელიც მოითხოვს მთქმელის ნება–სურვილის შესრულებას.

#### ძახილის წინადადება 
ძახილისაა წინადადება რომელიც ადამიანის გრძნობას გამოხატავს.

#### კითხვა-ძახილის წინადადება 
კითხვა-ძახილისაა წინადადება, რომელის ადამიანის გრძნობას და კითხვას გამოხატავს.

### აგებულების მიხედვით 
**აგებულების** მიხედვით წინადადება ქართულში სამი სახისაა: **მარტივი, შერწყმული და რთული**.

* **მარტივია წინადადება**, რომელშიც მხოლოდ თითო მთავარი წევრია წარმოდგენილი. შემადგენელ მთავარ წევრთა მიხედვით ქართულში მარტივი წინადადება შეიძლება იყოს ერთ, ორ, სამ და ოთხშემადგენლიანი.
* **შერწყმულია წინადადება**, რომელშიც რამდენიმე ერთგვარი წევრი მოიპოვება (მაგ.: რამდენიმე ქვემდებარე, რამდენიმე შემასმენელი, რამდენიმე დამატება და ა.შ.) და ისინი ერთსა და იმავე წევრს მიემართებიან.
* **რთულია წინადადება**, რომელიც წარმოქმნილია ორი, ან მეტი მარტივი თუ შერწყმული წინადადების შეერთებით. რთული წინადადება ორგვარია: *თანწყობილი და ქვეწყობილი.* 
** **თანწყობილი წინადადება** შედგება სინტაქსურად თანასწორი წინადადებებისგან. 
** **ქვეწყობილი წინადადება** შედგება სინტაქსურად არათანასწორი წინადადებებისგან, რომელთაგან ერთი მთავარია, მეორე – დამოკიდებული.

რთული ქვეწყობილი წინადადების კომპონენტთა შეერთება შეიძლება საკავშირებელი სიტყვების მეშვეობითაც და უკავშიროდაც. კავშირიანი შეერთების დროს გამოიყენება:
* (1.) მაქვემდებარებელი კავშირები, 
* (2.) მიმართებითი ნაცვალსახელები, 
* (3.) მიმართებითი ზმნიზედები.
 
ფუნქციის მიხედვით დამოკიდებულ წინადადებათა კლასიფიკაცია ხდება იმის გათვალისწინებით, თუ რა როლს ასრულებს ის მთავართან მიმართებით, ფუნქციურად მიემართება ის მთლიანად მთავარს (მთავრის მიმართ დამოკიდებული: პირობითი, შედეგობითი...) თუ მთავრის რომელიმე წევრს (ქვემდებარული, პირდაპირდამატებითი, ირიბდამატებითი, განსაზღვრებითი, ადგილის გარემოებითი).

## ლიტერატურა 
* კვაჭაძე, ლეო: თანამედროვე ქართული ენის სინტაქსი. გამოც. მე-2. თბილისი, 1977.
* Bußmann, Hadumod: Lexikon der Sprachwissenschaft. Herausgegeben von Hadumod Bußmann. Dritte, aktualisierte und erweiterte Auflage. Stuttgart: Kröner 2002.

კატეგორია:წინადადება