open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კაუსტიკა (ოპტიკა)

**კაუსტიკა** (ლათ. causticus < ბერძნ. Καυστίκος, καυστός – *მწვავე*) ზედაპირი, რომელიც შემოვლებულია სინათლის კონის ირგვლივ — სხივების შეყრის ადგილას ლინზაში მათი გარდატეხის ან სარკეში არეკვლის შემდეგ. კაუსტიკა დაიკვირვება მცირე სიღრმის აუზების ფსკერზე, ბროლის ჭაღით განათებულ ოთახში, ან წყლით სავსე ჭიქის განათებისას. ცისარტყელა წვიმის წვეთებით შექმნილი კაუსტიკაა. კაუსტიკას იყენებენ სამეცნიერო კვლევებში.

კატეგორია:ოპტიკა
ლოპანისწყალი

**ლოპანისწყალი** — მდინარე თიღვისა და ქარელის მუნიციპალიტეტებში, დასავლეთის ფრონის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ლიხის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, 1340 მ სიმაღლეზე, სიგრძე 30 კმ, აუზის ფართობი 87 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე, საშუალო წლიური ხარჯი 0,74 მ³/წმ, იყენებენ სარწყავად.

## სქოლიო 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის მდინარეები
პერსეპოლისი (ანიმაციური ფილმი)

***პერსეპოლისი*** — 2007 წლის ანიმაციური ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია მარჯან სატრაპის ამავე სახელწოდების ავტობიოგრაფიულ კომიქსზე. ფილმში მოთხრობილია ირანელი მოზარდი გოგონა მარჯანის ისტორია, რომლის ცხოვრებაშიც ბევრი ცვლილება ხდება. მისი მოზარდობის პერიოდი ემთხვევა ირანულ რევოლუციას, ამასთან, გოგონაში იღვიძებს პროტესტი საზოგადო დოგმების მიმართ. ფილმის დასასრულს, 21 წლის ასაკში, გოგონა გარბის ქვეყნიდან.

ფილმმა 2007 წლის კანის კინოფესტივალის ფარგლებში მიიღო ჟიურის სპეციალური პრიზი. ფესტივალზე გამოსვლისას სატრაპიმ თქვა: „მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი მთელი მსოფლიოსათვის არის განკუთვნილი, მე ამ პრიზს ვუძღვნი ყველა ირანელს“. ფილმი აგრეთვე წარდგენილი იყო 2008 წლის *ოსკარზე*.

## ტექნიკა 
ფილმის დიდი ნაწილი შესრულებულია შავ-თეთრ ფერებში, ისევე როგორც კომიქსი. წარსულის ამბების თხრობისას გამოიყენება სილუეტები. ანიმაციაზე მუშაობდა ორი დიდი სტუდია Je Suis Bien Content და Pumpkin 3D.

## როლები 
ორიგინალურ ფრანგულ ვერსიაში როლებს ახმოვანებდნენ

* კიარა მასტროიანი - მარჯანი
* კატრინ დენევი - დედა
* დანიელ დარიე - ბებია
* სიმონ აბკარიანი - მამა

ინგლისურენოვან ვერსიაში პერსონაჟებს კვლავ მასტროიანი და დენევი ახმოვანებენ. მამას ახმოვანებს შონ პენი, ბიძია ანუშს - იგი პოპი, ხოლო ბებია - ჯინა როულენდსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* მარჯან სატრაპის ბლოგი 

კატეგორია:2007 წლის ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ფილმები
კატეგორია:ფრანგული ანიმაციური ფილმები
კატეგორია:კომიქსების ეკრანიზაციები
ლოპოტის მარმარილოს საბადო

**ლოპოტის მარმარილოს საბადო** — საბადო კახეთის კავკასიონზე, მდინარე ლოპოტის სათავეებში, ქ. თელავიდან 50 კმ-ზე. საბადოში 5 განცალკევებული უბანია. ლოპოტის მარმარილოს საბადო დაკავშირებულია ქვედა ლიასის წყებასთან, რომელიც აგებულია კვარც-სერიციტული მეტამორფული ფიქლებით და ქვიშაქვებით. ამ ნალექებში გვხვდება 1-იდან 40 მეტრამდე სისქის ციცაბოდ დაქანებული 500-700 მ სიგრძის მარმარილოს ლინზები. ლოპოტის მარმარილო ერთგვაროვანი, სუფთა, წვრილი და საშუალო მარვცლოვანია. ფერი: თეთრი, მონაცრისფრო ძარღვებით; ნაცრისფერი და მუქი ნაცრისფერი, თეთრი ძარღვებით. ადვილად მუშავდება და კარგად პრიალდება.
## ისტორია
საბადოს აღმოჩენა უკავშირდება სოფელ ლაფანყურის პირველი მცხოვრების ლეგა ნარუსლიშვილის სახელს. ერთხელ ნადირობის დროს ლეგა ნარუსლიშვილმა შეამჩნია, რომ ერთ ადგილას ხევში წყალი თეთრად გამოიყურებოდა. იგი ახლოს მივიდა და ნახა, რომ წყალი თეთრ კლდეზე (ტინზე) გადმოდიოდა. მოგვიანებით ამ ადგილით მეცნიერები დაინტერესდნენ. 1986 წელს მარმარილოს გატანა დაიწყო „თელავის ფილაქ-მარნარილოს კომბინატმა“, 1994 წლამდე კომბინატის საფქვავი იყო ლაფანყურში, ხოლო 1994 წლიდან გადაიტანეს თელავში. მისი მოპოვება ხდება კარიერული წესით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მარმარილო
კატეგორია:საქართველოს საბადოები
ლოპოტა

**ლოპოტა** — მდინარე თელავისა და ყვარლის მუნიციპალიტეტებში, ალაზნის მარცხენა შენაკადი. იწყება კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2560 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 33 კმ-ია, აუზის ფართობი კი 263 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, ზოგჯერ ბაღ-ვენახებსა და ნათესებს ტბორავს ლოპოტის წყალი გამოიყენება სარწყავად. მდინარე ლოპოტის შესახებ ინფორმაციას ვხვდებით ვახუშტი ბატონიშვილის ნაწარმოებში „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“:

ქართლის ცხოვრებაში კი ვკითხულობთ:

## გალერეა

მდინარე ლოპოტის ჭალა.jpg|მდინარე ლოპოტის ჭალა
მდინარე_ლოპოტა.jpg|მდინარე ლოპოტა

## იხილეთ აგრეთვე
*ლოპოტის ხევი
*ლაფანყური

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ალაზნის შენაკადები
კატეგორია:ლოპოტა
ადამიანის მსგავსი მაიმუნები

**ადამიანის მსგავსი მაიმუნები**, *ანთროპოიდები*, *ჰომინიდები* ( — ადამიანი და  — სახე), (Anthropomorphidae ანუ Pongidae) — ცხვირვიწრო მაიმუნების ოჯახი პრიმატების რიგისა. ადამიანის მსგავსი მაიმუნებია: ადამიანთან განსაკუთრებით ახლო მდგომი გორილა, შიმპანზე და ორანგუტანი. გორილა და შიმპანზე აფრიკის ბინადრებია, ორანგუტანი კი აზიაში (კალიმანტანსა ანუ ბორნეოსა და სუმატრაზე) გვხვდება. ადამიანის მსგავსი მაიმუნები ცხოვრობენ უღრან ტროპიკულ ტყეებში, მეტწილად ხეებზე; მათთვის დამახასიათებელია გრძელი ფეხები: როდესაც ვერტიკალურად დგანან, ხელები მუხლისთავს ქვემოთ სწვდებათ. მიწაზე დადიან ნახევრად ვერტიკალურად და ეყრდნობიან ხელის თითების ზურგის მხარეს. ლოყისუკანა პარკები, ტუჩების წითელი ლორწოვანი გარსი, საჯდომი კორძები და კუდი არა აქვთ, ცხოვრობენ ხროვად. გამრავლებისათვის გარკვეული დრო არა აქვთ, რადგან კვერცხუჯრედი თვედათვე მწიფდება. მაკეობა გრძელდება 9 თვემდე. შობენ ერთ, იშვიათად ორ ნაშიერს. სქესობრივ სიმწიფეს აღწევენ 9-10 წლის ასაკში. ცოცხლობენ 20-50 წლამდე. თავის ტვინი საკმაოდ რთული აგებულებისა აქვთ. სხეულის სიგრძე — 1,5-2 მ, წონა — 60-250 კგ აღწევს.

ანატომიური და ფიზიოლოგიური თავისებურებით ადამიანის მსგავსი მაიმუნები სხვა მაიმუნებთან შედარებით ყველაზე ახლო დგანან ადამიანებთან. მათ, როგორც ადამიანს, აქვთ ჭიაყელა ნაწლავი, კუდუსუნი, გავის 4-6 მალა, ფართო მკერდი, 12-13 წყვილი ნეკნი და სხვა. ადამიანის მსგავსი მაიმუნების უმაღლესი ნერვული მოქმედების შესწავლის შედეგად დადგენილია მათი მსგავსებაც და თვისებრივი განსხვავებაც ადამიანისაგან. მსგავსება განსაკუთრებით დიდია ემბრიონულ პერიოდში. ეს ერთხელ კიდევ მიუთითებს იმაზე, რომ ადამიანი და ადამიანის მსგავსი მაიმუნები წარმოშობილი არიან ერთი საერთო წინაპრისაგან, შემდეგ კი მათი ევოლუცია სცვადასხვა მიმართულებით წარმართულა.

## ლიტერატურა 
* *Дарвин ч.,* Происхождение человека и половой отбор, Соч., т. 5, М. – Л., 1953; 
* Жизнь животних, т. 6 – Млекопитающие, М., 1971

## რესურსები ინტერნეტში 
* Additional information on great apes  
* NPR News: Toumaï the Human Ancestor
* Hominid Species
* For more details on Hominid species, including excellent photos of fossil hominids 
* New Scientist 19 May 2003 - Chimps are human, gene study implies 
* Scientific American Magazine (April 2006 Issue) Why Are Some Animals So Smart?

*
კატეგორია:პრიმატები
ლოპოტის ხევი

მინი|მარჯვნივ|გონჯახევის (ლოპოტის) ციხე

**ლოპოტის ხევი** —  ადმინისტრაციული ერთეული ფეოდალური ხანის კახეთში, ისტორიული თემი, ტერიტორიულად თავსდება ახლანდელი თელავის რაიონში. ლოპოტის ხევი და მთები ბუნებრივად დაცული და ძნელად მისავალი მხარე იყო, ამიტომ მტრის შემოსევის დროს კახეთის მოსახლეობის ნაწილი აქ იხიზნებოდა. ლოპოტის ხევის ცენტრი იყო ლოპოტის ციხე (შემორჩენილია ნანგრევები მდინარეების გონჯასხევისა და ლოპოტის წყლის შესაყარში), რომელსაც V საუკუნის II ნახევარში თავი შეაფარა მეფე ვახტანგ გორგასალის ძე დაჩიმ. VI საუკუნეში ლოპოტის ხევის მოსახლეობაში ქრისტიანობას ქადაგებდა ანტონ მარტყოფელი. VIII საუკუნის დასაწყისში ლოპოტის ხევი დაარბია არაბმა სარდალმა მარვან იბნ მუჰამადმა (მურვან ყრუ), მაგრამ ლოპოტის ციხის აღება ვერ მოახერხა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთი
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
ლონდონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლონდონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლონდონი — დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს დედაქალაქი;
* ლონდონი — ქალაქი კანადაში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ლორე

**ლორე**, *ლორი* () — შუა საუკუნეების ციხე-ქალაქი და ისტორიული მხარე ტაშირში (ახლანდელი სომხეთი). ქალაქის ნანგრევები შემორჩენილია ქ. სტეფანავანის ახლოს. დაარსდა XI საუკუნის 20–იან წლებში ტაშირ ძორაგეტის მეფე დავით I უმიწაწყლოს მიერ, 1065 წლიდან კვირიკიდების დინასტიის მიერ ჩამოყალიბებული ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს ცენტრი. მდებარეობდა მაღალ სამკუთხა პლატოზე. ორი   მხრით ხეობები იცავდა, მესამე მხრით — ციხესიმაგრეთა კედლების სისტემა. 1118 წელს მეფე დავით IV აღმაშენებელმა ლორე მიმდებარე ტერიტორიებით საქართველოს სახელმწიფოს შემოუერთა. განსაკუთრებული სამხედრო მნიშვნელობის გამო იგი საქართველოს ამირსპასალართა სადგომი პუნქტი გახდა. განვითარებული ფეოდალიზმის ხანაში მთელ ტაშირს ლორე ეწოდა. 1177 წელს  ლორე მეფე გიორგი III-ის წინააღმდეგ აჯანყებული ივანე ორბელისა და დემნა უფლისწულის უკანასკნელი საყრდენი პუნქტი იყო. აჯანყების ჩახშობის შემდეგ ქალაქი ამირსპასალარ ყუბასარს გადაეცა. 1186 წლიდან ლორეს მხარგრძელთა ფეოდალური საგვარეულო ფლობდა და საქართველოს სანაპირო საერისთავოს ცენტრი იყო. მხარგრძელთა მმართველობის დროს ქალაქი აყვავდა. აშენდა სასახლეები, ეკლესიები, ხიდები. 1236 წელს ლორე მონღოლებმა აიღეს და სასტიკად დაარბიეს. XIV-XV საუკუნეებში ქალაქი მნიშვნელოვნად დაქვეითდა და ციხესიმაგრის ფუნქციაღა შერჩა. XVI-XVIII საუკუნეებში საბოლოოდ დააკნინა ირანელთა და ოსმალთა ლაშქრობებმა. 1918 წელს სომხეთი თავს დაესხა საქართველოს სადავო ტერიტორიების მითვისების მიზნით. სომხეთ-საქართველოს ომი დასრულდა ლორეს ტერიტორიის ნეიტრალურ ზონად გამოცხადებით. 1920 წელს საქართველოს შემადგენლობაში დაბრუნდა. 1921 წელს საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ, რეგიონი საქართველოს ჩამოეჭრა და სომხეთის სსრ-ს გადაეცა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ლორის მაზრა
* ლორეს პროვინცია

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ლორე.

კატეგორია:სომხეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
კატეგორია:ქართული არქიტექტურული ძეგლები საზღვარგარეთ
კვატროპოლი

**კვატროპოლი** – სახელწოდება ქალაქების ლუქსემბურგის, ტრირის, ზაარბრიუკენისა და მეცის უსაზღვრებო კოოპერაციისა ზაარ-ლორ-ლუქსის რეგიონის ფარგლებში.

ქალაქების ამ კოოპერაციის მიზანი არის სხვადასხვა ამოცანების ფარგლებში ერთობლივი პროექტების მომზადება, გამომუშავება და ჩატარება ინფრასტრუქტურისა და სამომსახურებო სფეროს უკეთ გამოყენება.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დიდი რეგიონი

## რესურსები ინტერნეტში 
* www.quattropole.org

კატეგორია:ლუქსემბურგი
კატეგორია:ზაარბრიუკენი
კატეგორია:ტრირი
კატეგორია:მეცი
ლორის განძი

**ლორის განძი** — ვერცხლის მონეტების განძი (2430 ც.), რომელიც აღმოჩენილია ლორის ციხის ნანგრევებთან. მონეტები დაზიანებულია. ლორის განძის 600 მონეტა ბიზანტიურია და სავარაუდოა ტრაპიზონის ასპრების იმიტაციას წარმოადგენდეს. 503 ცალი აღმოსავლური მონეტაა, მათ შორის ჯუჩიდური, ჰულაგუიდური, ჯალაერიდების, თემურლენგისა და მისი მარიონეტების (სიურღათმიშისა და მაჰმუდის), თემურიდების, მამლუქების, ყარა-ყოიუნლუსი, აყ-ჭოიუნლუსი.

ლორის განძში 67 ქართული მონეტა აღმოჩნდა, რომელთა უმრავლესობა მოჭრილია ალექსანდრე I-ის სახელით და დათარიღებულია 1412 (ქორონიკონით 100). რამდენიმე განეკუთვნება გიორგი VII-ს (ან VIII-ს)  და კონსტანტინე I-ს (ან II-ს). ლორის განძის ყველაზე გვიანდელი მონეტა მოჭრილია 1426 წელს, ე. ი. განძი ჩაფლულია 1426 წლის შემდეგ.

## ლიტერატურა
* *აბდალაძე ა.,* XV საუკუნის  პირველი ნახევრის საქართველოს ისტორიიდან «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1976, № 3;
** დუნდუა გ.,* სამონეტო მიმოქცევის საკითხებისათვის XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1964;
* *Пахомов Е. А.,* Монетные клады Азербайджана и других республик, областей и краев Кавказа, в. 1, Баку, 1926;
**დუნდუა გ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 296, თბ., 1983

კატეგორია:სომხეთში აღმოჩენილი განძები
ლორის მაზრა

**ლორის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1801 წელს. მაზრის ცენტრი თბილისი. 1802 წელს ქართლ-კახეთის მაზრებად დაყოფის საფუძველზე ლორის მაზრამ მოიცვა ქვემო ქართლის, შამშადილოს, ყაზახას, ბორჩალოსა და ბამბაკის ტერიტორიები. 1804 წელს ლორის მაზრას ეწოდა თბილისის მაზრა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ლორის მაზრა
ლორის პლატო

**ლორის პლატო**, **ლორის ვაკე**, **ლორის ქვაბული** () — პლატო სამხრეთ-დასავლეთ სომხეთში. გაწოლილია სამხრეთ კავკასიის ვულკანური მთიანეთის ჩრდილოეთ ნაწილში, მცირე კავკასიონის საზღვრის გასწვრივ. შექმნილია ლავური საფრით, რომელიც გარშემორტყმულია ლოქის, ჯავახეთისა და ბაზუმის ქედებით. სიმაღლე 1550-1700 მ-მდე, სიგრძე 30 კმ, სიგანე 18 კმ. ლორის პლატოს ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს პატარა ტბა ეტიკი. ქვაბულის ფარგლებშია ქალაქი ტაშირი. გაბატონებულია მთა-ველის ლანდშაფტი. მოჰყავთ მარცვლეული, შაქრის ჭარხალი, თამბაქო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის პლატოები
ოთარ ჯაფარიძე (ისტორიკოსი)

**ოთარ  მიხეილის ძე ჯაფარიძე**  (დ. 16 სექტემბერი, 1921, თბილისი, საქართველო — გ. 10 ივლისი, 2020) — ქართველი ისტორიკოსი და არქეოლოგი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი.

## ბიოგრაფია
ოთარ ჯაფარიძე დაიბადა 1921 წლის 16 სექტემბერს თბილისში. 1929 - 1939 წლებში სწავლობდა თბილისის 25-ე საშუალო სკოლაში. 1939 წელს შევიდა  და 1943 წელს წარჩინებით დაამთავრა თსუ-ის  ისტორიის ფაკულტეტი. იმავე წელს ჩაირიცხა ასპირანტურაში. პარალელურად, 1944 წელს, მუშაობა დაიწყო საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში უმცროს მეცნიერ-თანამშრომლად, სადაც 1950 წლამდე მუშაობდა. სწორედ ამ პერიოდში, 1948 წელს, დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია.

1950-1952 წლებში ოთარ ჯაფარიძე მუშაობდა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის ისტორიის ინსტიტუტში არქეოლოგიის განყოფილების უფროს მეცნიერ-თანამშრომლად. 1952 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე  ოთარ ჯაფარიძე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში მოღვაწეობდა. სხვადასხვა დროს იყო არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის კათედრის ასისტენტი, უფროსი მასწავლებელი. 1962 წელს დაიცვა  სადოქტორო დისერტაცია.

1964 წელს ოთარ ჯაფარიძეს მიენიჭა პროფესორის სამეცნიერო წოდება. 1967 წელს დაინიშნა არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის კათედრის გამგედ. მომდევნო წელს, არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის კათედრების გაყოფის შემდეგ, ოთარ ჯაფარიძე გახდა არქეოლოგიის კათედრის გამგე, რომელსაც თითქმის სამი ათეული წლის მანძილზე ხელმძღვანელობდა. 1997 წლის ნოემბრიდან ოთარ ჯაფარიძე არის თსუ-ის არქეოლოგიის კათედრის პროფესორი.

1979 წელს ოთარ ჯაფარიძე აირჩიეს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტად, ხოლო 1993 წელს – აკადემიის ნამდვილ წევრად.

1991 წლის 13 სექტემბრიდან 15 ოქტომბრამდე ოთარ ჯაფარიძე ასრულებდა თსუ-ის რექტორის მოვალეობას, რომლიდანაც პირადი განცხადების საფუძველზე გადადგა.

ოთარ ჯაფარიძე იყო საქართველოს ერთ – ერთი  წამყვანი არქეოლოგი, რომლის ნაშრომებმა  საერთაშორისო  გამოხმაურება ჰპოვა. მან დიდი წვლილი შეიტანა ქართველი ტომების ისტორიის კვლევაში ლითონის წარმოების ადრეულ  საფეხურზე, ქართველი ხალხის ეთნოგენეზისის კვლევის საქმეში. არის 120-ზე მეტი სამეცნიერო შრომის ავტორი. 1969 წელს ნაშრომისათვის - „არქეოლოგიური გათხრები თრიალეთში“  - მეცნიერთაგან პირველს მიენიჭა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის პრემია.

ოთარ ჯაფარიძე ათეული წლების განმავლობაში იყო ჟურნალის  *„საბჭოთა არქეოლოგია“* ('''')  რედკოლეგიის წევრი. არის საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, თბილისის საპატიო მოქალაქე.

## ბიბლიოგრაფია 
* ქართველური ტომების ისტორიისათის ლითონის წარმოების ადრეულ საფეხურზე, თბ., 1961
* არქეოლოგიური გათხრები თრიალეთში, ქართველი ტომების ისტორიისათის ძვ. წ. III ათასწლეულში, თბ., 1969
* ქართველ ტომთა ეთნიკური ისტორიის საკითხისათვის, თბ., 1966
* На заре этнокультурной истории Кавказа, Тбилиси, 1988.
* ქართველი ტომების ეთნოკულტურული ისტორიისათვის ძვ. წ. III ათასწლეულში, თბ., 1998
* საქართველოს ისტორიის სათავეებთან, თბ., 2003
* ქართველი ერის ეთნოგენეზის სათავეებთან, თბ., 2006
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (1997)
კატეგორია:ქართველი არქეოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 16 სექტემბერი
ოთარ
ლორწომის კლდე

**ლორწომის კლდე**, *ალევის კლდე*, *უნაგირა* — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ დაბოლოებაზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1973 მ. ორმაგი მასივია ქარაფოვანი მაღალი სამხრეთი კედლით. აგებულია ზედაიურული კირქვებით. შემოსილია სუბალპური ტყითა და მდელოებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ლოტკინის გორა

მინი|ხედი ნაძალადევის მხრიდან
**ლოტკინის გორა**, **ლოტკინი** — ძველი უბანი თბილისში, ქალაქის ჩრდილოეთ მხარეს, ახლანდელი „თბილისის ზღვის“ ახლოს. 1848 წელს შედგენილ თბილისის მიდამოების გეგმაზე აღნიშნულია „ლოტკინის თავის გორა“ და „ლოტკინის მთა“. სახელწოდება „ლოტკინი“, ისევე როგორც „ლოტიკი“, დაუდგენელი ქართული სიტყვის რუსული ტრანსკრიპციითაა ნაწარმოები. ლოტკინის გორას ადრევე იყენებდნენ საძოვრებად, აქ ცხვარი მოჰყავდათ გარეკახეთიდან და ქვემო ქართლიდან — გომარეთიდან; პირველი მოსახლენიც აქ სოფ. გომარეთიდან მივიდნენ XX საუკუნის 20-იან წლებში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
ლორი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლორი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლორი — შუა საუკუნეების ციხე-ქალაქი;
* ლორი — ნახევრად მაიმუნების 2 გვარი;
* ლორი — სოფელი სომხეთში, სიუნიქის პროვინციაში.
* ლორი — კუნძული ანტარქტიკაში
* ლორი — ბრიტანელი მსახიობი, რეჟისორი, ვოკალისტი, მუსიკოსი, კომიკოსი და მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მარიანას ღარი

thumb|200px|ჩელენჯერის უფსკრული (წითლად), მარიანას ღარი, წყნარი ოკეანე.
**მარიანას ღარი**, **მარიანას ღრმული** — ვიწრო დეპრესია წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში, ფილიპინის ზღვაში. გადაჭიმულია დაახლოებით 2500 კმ-ზე მარიანას კუნძულების გასწვრივ. აქვს V-სებრი პროფილი, ციცაბო (ქანობი 7-9°) კალთები, ბრტყელი ძირი (სიგანე 1-5 კმ). სიღრმე 11023 მ (სიღრმე გაზომა 1957 წელს სსრკ-ს საკვლევ გემ „ვიტიაზის“ ექსპედიციამ, პირველი გაზომვა — 11034 მ), რითაც ის მსოფლიო ოკეანის უღრმესი ადგილია. დაზუსტებით, რომელიც იაპონურმა ზონდმა აწარმოა 1995 წელს – 10920 მ–ს არ აღემატება. ბოლო გაზომვით კი, რომელიც 2011 წელს ამერიკულმა ოკეანოგრაფიულმა ექსპედიციამ ჩაატარა, დაფიქსირდა 10,994 მ (± 40 მ) სიღრმე.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Ocean Explorer (http://www.oceanexplorer.noaa.gov) 
* NOAA, Ocean Explorer Mariana Arc 
* NOAA, Ocean Explorer YouTube Ring of Fire Explorations Playlist 
* NOAA, Ocean Explorer Google Map
* [Mariana Trench on maps.google.com](http://maps.google.com/maps?q=11.317,+142.25(Mariana+Trench)&z=6)
* The Mariana Trench to scale 
* 50th anniversary recollection of bathyscaphe Trieste descent by retired Navy Captain Don Walsh. 

კატეგორია:წყნარი ოკეანე
ჰუსარი

**ჰუსარი** () — ცხვირვიწრო მაიმუნების გვარი ანთრისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 58-75 სმ, მასა 7,5-12,5 კგ აღწევს. აქვთ წაგრძელებული დინგი, ძლიერი ეშვები, წითურ-ყავისფერი ზურგის მხარე, ღია ყვითელი მუცელი. გავრცელებული არიან აფრიკაში ცხოვრობენ გაშლილ სავანებში და ტყის სტეპებში. აქტიური არიან დღისით. კარგად დარბიან ოთხ ფეხზე. ქმნიან ხროს, რომელიც 5-30 ინდივიდისაგან შედგება. ფრთხილი და მშიშარა ცხოველები არიან. იკვებებიან ბალახეულობით, ნაყოფით, თესლებით, მწერებით, ხვლიკებით, ფრინველებით და მათი კვერცხებით. ზოოპარკში დიდხანს ცხოვრობენ და მრავლდებიან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Erythrocebus – ჰუსარი 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანთრისებრნი
სფინქსი (ცხოველი)

**სფინქსი**, **გვინეური პავიანი** (Papio papio) — ცხვირვიწრო მაიმუნი პავიანის გვარისა. მისი სხეულის სიგრძე 70 სმ, კუდი — 55 სმ აღწევს. წითურ-მურა ფერისაა. გავრცელებული გვინეასა და სენეგალში. სფინქსები ცხოვრობენ ხროვებად — 20-40 ეზემპლარი ერთად. იკვებებიან მცენარეთა ნაყოფით, ფესვებით, პატარ-პატარა ცხოველებით, ფრინველებისა და ქვეწარმავლების კვერცხებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანთრისებრნი
ობერცენტრი

**ობერცენტრი** (*გერმან.* **Oberzentrum** – მთავარი ცენტრი, *სიტყვასიტყვით* ზედა დონის ცენტრი) ჰქვია სამხარეო დაგეგმარებასა და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ზედა საფეხურის ცენტრალურ ადგილს და წარმოადგენს გერმანელი გეოგრაფის ვალტერ კრისტალერის მიერ დამკვიდრებულ ერთ–ერთ ცნება–ტერმინს ცენტრალური ადგილების სისტემიდან.

ობერცენტრების, ანუ მთავარი ცენტრების და სხვა ცენტრალური ადგილების განსაზღვრა ხდება სამხარეო და რეგიონული დაგეგმარების პროგრამებში.

საერთოდ, ობერცენტრები ირგვლივ მოცულია სხვადასხვა საშუალო დონის ცენტრებით, ანუ ე.წ. მითელცენტრებით. **მითელცენტრები** თავის მხრივ გადამწყვეტ მნიშვნელობას იძენენ მესამე სეგმენტისათვის, რომელიც ქვედა დონის ცენტრებს წარმოადგენს. ქვედა დონის ცენტრებს **უნთერცენტრებს** უწოდებენ.

გარდა მთავარი და პერიოდული მოთხოვნილებისა ობერცენტრებში შეიძლება დაფარულ იქნას ასევე სპეციფიკური მოთხოვნილებები, რომელიც მოიცავს ინფრასტრუქტურულ და საყოფაცხოვრებო მომსახურებებს .
  
* განსაკუთრებული ტიპის მაღაზიები
* სპეციალური საწარმოები
* სპეციალიზებული კლინიკები
* თეატრი
* მუზეუმები
* (უმაღლესი აკადემიური) სასწავლებლები
* რეგიონალური უწყებები

ობერცენტრების უფრო ზუსტი ფუნქციური დატვირთვა გერმანიის მასშტაბით მხარიდან მხარეში განსხვავებულად განისაზღვრება. ასე მაგალითად არსებობს დაბალი და მაღალი საფეხურის ობერცენტრების გაგება, რომლის მიხედვითაც კიოლნი და დიუსელდორფი ნორდრაინ–ვესტფალიაში  *მაღალი საფეხურის* ობერცენტრებია, მაშინ როდესაც კრეფელდი *დაბალი საფეხურის* ობერცენტრადაა მიჩნეული. არსებობს მითელცენტრები, რომელთაც ობერცენტრის ფუნქცია აკისრიათ, რადგან მათ სავალდებულო დატვირთვის  მხოლოდ გარკვეული ნაწილი გააჩნიათ. გარდა ამისა, არსებობს ე.წ. ორმაგი ცენტრები, ანუ **დოპელცენტრები** და ქალაქების კავშირები, რომლებიც ფუნქციურად განავრცობენ ერთმანეთს, რათა ობერცენტრის მოთხოვნილებები ერთად დააკმაყოფილონ.

## იხილეთ აგრეთვე
: ცენტრალურ ადგილთა სისტემა
: მიტელცენტრი
: უნტერცენტრი
: კლაინცენტრი
: დოპელცენტრი
: ვალტერ კრისტალერი
: გერმანიის გამოყენებითი გეოგრაფიის კავშირი

კატეგორია:სამხარეო დაგეგმარება
კატეგორია:ეკონომიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ურბანიზაცია
ანუბისი (ცხოველი)

**ანუბისი** () — ცხვირვიწრო მაიმუნი პავიანის გვარისა. გავრცელებულია აფრიკაში. ბინადრობს სავანაში, სტეპებსა და ტყეში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Wisconsin National Primate Research Center 

კატეგორია:ანთრისებრნი
კატეგორია:სამხრეთ სუდანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:უგანდის ძუძუმწოვრები
ჩაკმა

**ჩაკმა** (Papio ursinus) — ცხვირვიწრო მაიმუნი პავიანის გვარისა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Cape Peninsula Baboon Research Unit

კატეგორია:ანთრისებრნი
კატეგორია:ანგოლის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ბოტსვანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ნამიბიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები
მიტელცენტრი

**მიტელცენტრი** ჰქვია სამხარეო დაგეგმარებასა და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ცენტრალურ ადგილთა სისტემის საშუალო საფეხურის ცენტრალურ ადგილს , რომელიც გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა შეიმუშავა 1950 წელს. ადგილის მნიშვნელობას ნაკლებად განაპირობებს მისი სიდიდე, არამედ ბევრად უფრო მეტად ამ ადგილის ინფრასტრუქტურა მის გარშემომდებარე ადგილებთან შედარებით. ეს სისტემა რამდენიმე საფეხურისაგან შედგება — ობერცენტრის, მიტელცენტრის, უნტერცენტრისა და კლაინცენტრისაგან.

## იხილეთ აგრეთვე
: ცენტრალურ ადგილთა სისტემა
: ობერცენტრი
: უნტერცენტრი
: კლაინცენტრი
: დოპელცენტრი
: ვალტერ კრისტალერი
: გერმანიის გამოყენებითი გეოგრაფიის კავშირი

კატეგორია:სამხარეო დაგეგმარება
კატეგორია:ეკონომიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ურბანიზაცია
ჰამადრილი

**ჰამადრილი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი პრიმატების რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 80 სმ, კუდისა 60 სმ, მასა 20-30 კგ აღწევს. დედალი მამალზე მომცროა. ჰამადრილს აქვს წაგრძელებული დინგი, კარგად განვითარებული წითელი ფერის საჯდომი კორძები. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ეთიოპიაში, აღმოსავლეთ სუდანში, ჩრდილოეთ სომალიში, არაბეთის ნახევარკუნძულზე. ცხოვრობს სავანებში, კლდიან ადგილებში. ყოვლისმჭამელი ცხოველია. მაკეობა გრძელდება 170 დღემდე. უმეტესად შობს 1 ნაშიერს. ცოცხლობს 30 წლამდე. აკლიმატიზებულია სოხუმის მიდამოებში. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:პავიანები
ლოსი

**ლოსი**, *ცხენირემი* (Alces alces) — წყვილჩლიქოსანი ცხოველი ირმისებრთა ოჯახისა. მამალი ლოსის სხეულის სიგრძე 3 მ, მასა 570 კგ აღწევს. დედალი უფრო პატარაა. ლოსს აქვს გრძელი ფეხები, ვიწრო, წვეტიანი ჩლიქები, მოგრძო თავი, ხორციანი ზედა ტუჩი, დიდი, მოძრავი ყურები, ყელის არეში კანოვანი გამონაზარდი, რომელიც ბალნითაა დაფარული. მამლის რქები ნიჩბისებურია და გვერდებისაკენ განზიდული; დედალი ურქოა. ლოსის სხეული უხეში ბეწვითაა დაფარული. კისრის ზედა ნაწილსა და მინდაოში ბეწვი გრძელია და ფაფარს წააგავს. ზამთრობით ლოსი ფერად მუქი მურაა, ზაფხულობით თითქმის შავი, ფეხები თეთრი აქვს. გავრცელებულია ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და აზიის ტყის ზონაში. იჭრება ტყე-ტუნდრაში, ტყე-ველსა და ველებზე. იკვებება ხის ყლორტებით, ქერქით, ბალახეულით, ხავსით, სოკოებით და სხვა. გვხვდება ერთეულებად ან ქმნის 5-8 (ზოგჯერ 20-მდე) სულისაგან შემდგარ ჯგუფებს. მაკეობა 8 თვემდე გრძელდება. შობს 1-2 ნაშიერს. ძვირფასი სარეწაო ცხოველია (იყენებენ ხორცს, ტყავს).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირმისებრნი
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზიის ძუძუმწოვრები
ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრი

მინი|ურელი კორელი ჰილი - ორკესტრის დამფუძნებელი.
**ნიუ-იორკის ფილარმონიული ორკესტრი** (New York Philharmonic) — უძველესი აქტიური სიმფონიური ორკესტრი შეერთებულ შტატებში, ჩამოყალიბდა 1842 წელს ქალაქ ნიუ-იორკში. ფილარმონიული ორკესტრი წარმოდგენებს ლინკოლნის ცენტრის ავერი ფიშერის დარბაზში მართავს და საყოველთაოდ მოიაზრება, როგორც ერთ-ერთი საუკუთესო ორკესტრი მსოფლიოში. ორკესტრმა საკუთარი რეკორდული მე-14.000 კონცერტი 2004 წლის დეკემბერში გამართა. 2002 წლიდან ორკესტრის მუსიკალური დირექტორია ლორინ მააზელი. 2009 წლიდან მის თანამდებობას ალან გილბერტი დაიჭერს.

კატეგორია:ამერიკული ორკესტრები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
პავიანი

**პავიანი** () — ცხვირვიწრო მაიმუნების გვარი ანთრისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 75-80 სმ, მასა 30 კგ აღწევს. აქვთ გრძელი ცხვირი, ძალზე განვითარებული ეშვები, ფართო ნესტოები, გრძელი ბეწვი, რომელიც ზოგჯერ ფაფარს წარმოქმნის, დიდი და კაშკაშა ფერის საჯდომი კორძები. წინა და უკანა კიდურები თითქმის თანაბარი ზომისაა, მტევანი და ტერფი მოკლეა, აერთიანებს 5 სახეობას: ჰამადრილი, სფინქსი, ბაბუინი, ანუბისი და ჩაკმა. გავრცელებული არიან აფრიკაში, საჰარის სამხრეთით, ბინადრობენ კლდეებზე დიდ ხროვებად. იკვებებიან მცენარეებით, მწერებით, ფრინველთა კვერცხებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Baboons: Wildlife summary from the African Wildlife Foundation
* Primate Info Net *Papio* Factsheets
* Stress and Coping What baboons can teach us
* BaboonsOnline.com

კატეგორია:ანთრისებრნი
რეზუსი

**რეზუსი** (Macaca mulatta) — ცხვირვიწრო მაიმუნი მაკაკის გვარისა. მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ აღწევს. შეფერილია მომწვანო-მოყვითალოდ. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ინდოსტანის ნახევარკუნძულის ჩათვლით; გვხვდება ჰიმალაებში, ნეპალიდან ჩრდილოეთ ბირმამდე. ბინადრობს ხეზე, თუმცა ხშირად ჩამოდის მიწაზე. კარგად ცურავს და ყვინთავს. ქმნის ხროვას, რომელიც 20-მდე სულისაგან შედგება. მაკეობა 164 დღე გრძელდება, შობს 1 ნაშიერს, რომელსაც დედალი წლამდე კვებავს. რეზუსს იყენებენ როგორც ლაბორატორიულ ცხოველს სამედიცინო და ბიოლოგიური ექსპერიმენტებისთვის.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ARKive - images and movies of the rhesus macaque *(Macaca mulatta)* 
* Brain Maps and Brain Atlases of Rhesus Macaque 
* Primate Info Net *Macaca mulatta* Factsheet
* *Macaca mulatta* Genome 

კატეგორია:მაკაკები
კატეგორია:ბანგლადეშის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ბჰუტანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ინდოეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ნეპალის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩინეთის ძუძუმწოვრები
ჰენრი უოლესი

**ჰენრი ეგარდ უოლესი** (; დ. 7 ოქტომბერი, 1888 ―  გ. 18 ნოემბერი, 1965) — აშშ-ის 33-ე ვიცე-პრეზიდენტი (1941–1945) დემოკრატიული პარტიიდან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://wgf.org/ The Wallace Global Fund. To promote an informed and engaged citizenry, to fight injustice, and to protect the diversity of nature and the natural systems upon which all life depends. 
* Mark O. Hatfield, with the Senate Historical Office. "Henry Agard Wallace, 33rd Vice President (1941-1945)". In *Senate History, Vice Presidents of the United States, 1789-1993*, Introduction by Mark O. Hatfield, pp. 399-406. Washington: U.S. Government Printing Office, 1997. United States Senate Website.
* Selected Works of Henry A. Wallace
* The text of Wallace's 1942 speech "The Century of the Common Man"
* As delivered transcript and complete audio of Wallace's 1942 "The Century of the Common Man" Address
* Papers of Henry Wallace Digital Collection 

კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვაჭრობის მდივნები
კატეგორია:აშშ-ის სოფლის მეურნეობის მდივნები
კატეგორია:დაბადებული  7 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
დიდი ქალაქი

[მინი|[შანხაი მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქალაქი (მის საზღვრებს შიგნით).]]
[მინი|[ტოკიო მსოფლიოს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული აგრლომერაცია]]
[მინი|[ტამპერე, ფინეთი]]

**დიდ ქალაქად** ითვლება ქალაქი, რომლის მცხოვრებთა რიცხვი 100.000 კაცს აღემატება. ცნება მიღებული იქნა 1887 წელს, საერთაშორისო სტატისტიკოსთა კონფერენციის მიერ.

## საქართველოს დიდი ქალაქები 
2020 წლის აღწერით საქართველოში 4 დიდი ქალაქია:

* თბილისი (1.184.800)
* ბათუმი (169.150)
* ქუთაისი (135.200)
* რუსთავი (128.700)

მეხუთე დიდი ქალაქი 2003 წლამდე სოხუმი იყო, მაგრამ მისი მოსახლეობა კონფლიქტის გამო შემცირებულია (43 700).

## გერმანიის დიდი ქალაქები 
2006 წლის ბოლოსთვის, გერმანიას 82 დიდი ქალაქი აქვს.

დანარჩენ 8 ქალაქში, XX და XXI საუკუნის გერმანიაში 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა ისე, რომ სულ 90 ქალაქი არსებობდა, რომელსაც დიდი ქალაქი ეწოდებოდა.

გერმანიის 82 დიდ ქალაქში 2006 წლისათვის სულ 25.449.822 კაცი ცხოვრობდა. რაც ნიშნავს გერმანიის საერთო მოსახლეობის 30,9 %–ს. (2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემები: 82.315.000 ).

*იხილე ასევე გერმანიის დიდი ქალაქების სია*

## ავსტრიის დიდი ქალაქები 
*2007 წლის 1. იანვარს ავსტრიის სტატისტიკის მიხედვით* 

* ვენა (1.664.146)
* გრაცი (247.698)
* ლინცი (188.894)
* ზალცბურგი (149.018)
* ინსბრუკი (117.693)

*იხილე ასევე ავსტრიის ქალაქების სია*

## შვეიცარიის დიდი ქალაქი 
*შვეიცარიის ფედერალური სამსახურის სტატისტიკის 2006 წლის 31 დეკემბრის მონაცემების მიხედვით*

* ციურიხი (350.125)
* ჟენევა (178.603)
* ბაზელი (163.081) 
* ბერნი (122.422)
* ლოზანა (118.049)

*იხილე ასევე შვეიცარიის ქალაქები*

## დიდი ქალაქები მსოფლიოს მასშტაბით 
2002 წლისათვის მსოფლიო მასშტაბით დაახლ. 1700 იყო, რომელშიც 100.000 მცხოვრებზე მეტი ცხოვრობდა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქალაქი
* დიდი ქალაქების სახელთა სია
* გერმანიის ქალაქების სია
* ავსტრიის ქალაქების სია
* შვეიცარიის ქალაქების სია
* ქალაქების სია ქვეყნების მიხედვით
* მსოფლიოს დიდი ქალაქების სია
* ევროკავშირის დიდი ქალაქების სია

## სქოლიო 
კატეგორია:დემოგრაფია
კატეგორია:ქალაქი
ცენტრალურ ადგილთა სისტემა

300px|thumb|right|კრისტალერის თეორიის მიხედვით შექმნილი ცენტრალურ ადგილთა სისტემა დინამიკაში. საბაზრო პრინციპების შესაბამისად შექმნილი ადგილების (გეოგრაფიულ–ეკონომიკური პუნქტების) დისტრიბუციის ანიმაციური მოდელი.

XX საუკუნის 30–იან წლებში გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა ცენტრალურ ადგილთა სისტემის (ან სხვაგვარად **ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტები**ს) თეორია შეიმუშავა. ამ სისტემის მოდელის რეალიზაცია შესაძლებელია იდეალური ტიპის ჰომოგენურ სივრცეებში ცენტრალურ ადგილთა, პუნქტთა იერარქიული სტრუქტურის საფეხურების შექმნით.

მაღალი (იერარქიული) საფეხურის ცენტრალური ადგილები (მაგ.; ქალაქები) თავიანთი (ფუნქციური) ჭარბ–დატვირთვის თვალსაზრისით ავლენენ ისეთ თვისებებს, რომლებიც დაბალი (იერარქიული) საფეხურის ცენტრალურ ადგილებს (როგორიცაა მაგ.; გარკვეული ადმინისტრაციული და კომუნალური მომსახურების ფუნქციები პატარა ქალაქებში) არა აქვთ. ცენტრალური ადგილი მისი მიმდებარე განვრცობითი ადგილის, ან სფეროს მიმართ უფრო მეტ მნიშვნელობითაა (მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა) დატვირთული. 

ვალტერ კრისტალერმა ადგილის ცენტრულობა, ან მისი მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა განსაზღვრა (ადგილისა და მისი განვრცობითი სფეროსათვის სამუშაო მზადყოფნაში) უკვე არსებული და (მხოლოდ ადგილის მოსახლეობისთვის) საჭირო სამსახურების ურთიერთმიმართებით (მაჩვენებელთა განსხვავება = მნიშვნელობითი ჭარბ–დატვირთვა). რამდენადაც მაღალია ადგილის ცენტრულობა, იმდენად მაღალია კომუნალურ მომსახურებათა ოდენობა მოსახლეზე.

ვალტერ კრისტალერმა ცენტრალურ ადგილთა სისტემის კონცეფცია განავითარა თავის მთავარ ნაშრომში, რომელიც წიგნად 1933 წელს გამოიცა სათაურით „ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტები გერმანიის სამხრეთში“. მან დაადგინა, რომ მრავალცენტრიანი რეგიონი მაღალი მაჩვენებლის კომუნალური მომსახურებითა და ტვირთბრუნვით გამოირჩევა. თავდაპირველად კრისტალერის მომარაგების პრინციპის მიხედვით შემუშავებული სისტემა ათი იერარქიული საფეხურისაგან ("დამხმარე ცენტრული პუნქტიდან" "სახელმწიფოს მთავარ პუნქტამდე") შედგებოდა. კრისტალერმა თავისი თეორია პრაქტიკაში გადაამოწმა იმ დროისათვის არსებული სატელეფონო კავშირების რაოდენობისა და განაწილების გადაამოწმა მაგალითის მოშველიებით. 
 
:: ZI = (nTel - N)\times MiTel

: **ZI** = (*გერმ.* Zentralitätsindex) **ცენტრულობის ინდექსი**
: **nTel** = (*გერმ.* Zahl der Telefonanschlüsse) **სატელეფონო კავშირების რიცხვი**
: **N** = (*გერმ.* Einwohnerzahl) **მოსახლეთა რაოდენობა**
: **MiTel** = (*გერმ.* Mittelwert der Zahl der Telefonanschlüsse je Einwohner im Ergänzungsgebiet) **საშუალო მაჩვენებელი განვრცობითი სფეროს ყოველ მოსახლეზე**

## იხილეთ აგრეთვე 
: ობერცენტრი
: მიტელცენტრი
: უნტერცენტრი
: კლაინცენტრი
: დოპელცენტრი
: ვალტერ კრისტალერი
: გერმანიის გამოყენებითი გეოგრაფიის კავშირი

კატეგორია:სამხარეო დაგეგმარება
კატეგორია:ეკონომიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ურბანიზაცია
უნტერცენტრი

**უნტერცენტრი** — სამხარეო და ეკონომიკურ გეოგრაფიაში ყველაზე დაბალი საფეხურის ცენტრალური გეოგრაფიული პუნქტი, ან ადგილი. ცნება „უნტერცენტრი“ შეიმუშავა და დაამკვიდრა გერმანელმა გეოგრაფმა ვალტერ კრისტალერმა თავის ცენტრალურ ადგილთა სისტემაში, რომელიც 1933 წელს გამოქვეყნდა.

**უნტერცენტრები** სასოფლო კომუნებისთვის წარმოადგენს კომუნალური, ტვირთმიმოქცევითი და ინფრასტრუქტურული დაწესებულებების საერთო მოთხოვნილებათა უზრუნველყოფის ადგილებს, რომელთა შორისაცაა:

* სათემო ადმინისტრაცია  
* ფოსტა
* ეკლესია
* საბაზისო და ძირითადი სკოლა
* ბანკი
* ექიმი და აფთიაქი
* ძირითადი მოთხოვნილებების  სავაჭრო პუნქტები (სუპემარკეტი, ბენზინგასამართი სადგური და ა.შ.) 

პერიოდული პროდუქტებითა და მომსახურებებით უზრუნველყოფა (ანუ იმით, რაც ყოველდღიური მოთხოვნილებებში არ შედის) ხდება მიმდებარე მიტელცენტრებში, ხოლო განსაკუთრებული, ან სპეციფიკური სახის მოთხოვნილებების დაფარვა უნტერცენტრებისაგან კიდევ უფრო მოშორებით (მიტელცენტრების მახლობლად) ობერცენტრებში ხდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ცენტრალურ ადგილთა სისტემა
* ობერცენტრი
* მიტელცენტრი
* კლაინცენტრი
* დოპელცენტრი
* ვალტერ კრისტალერი
* გერმანიის გამოყენებითი გეოგრაფიის კავშირი (DVAG)

კატეგორია:სამხარეო გეოგრაფია
კატეგორია:ეკონომიკური გეოგრაფია
კატეგორია:ურბანიზაცია
შამანიზმი

**შამანიზმი** (ქურუმი ტუნგისურად) ― რელიგიის უძველესი ფორმა მსოფლიოს მრავალ ხალხში. აღმოცენდა პრეისტორიულ ხანაში. მორწმუნეებს სწამდათ ექსტაზში შესული შამანისა და მასში ჩასახლებული სულის ურთიერთობა. შამანებს ეცვათ სპეციალური სამოსელი, რომელიც აღჭურვილი იყო სიმბოლური აქსესუარებით: ზოომორფული ნიშნებით, ცხოველების და ფრინველების ნაწილებით. თითოეულ მათგანს ჰქონდა კონკრეტული საკრალური მნიშვნელობა. შამანი იყენებდა სხვადასხვა ჟღარუნებს, ცეკვავდა, ტრაი;ლებდა, იყენებდა ჰიპნოზს. შამანიზმის ელემენტები შეითვისეს მაღალგანვითარებულმა რელიგიებმაც, მაგალითად გამოცხადებები და ხილვები ქრისტიანობაში, დერვიშთა ზოგიერთი მოქმედება ისლამში.

## ლიტერატურა
* საყვარელიძე რ. "მეტაფიზიკური პარადიგმა ფსიქოთერაპიაში"

კატეგორია:შამანიზმი
პუბლიუს კლავდიუს პულქერი

**პუბლიუს კლავდიუს პულქერი** - რომის კონსული ძვ. წ. 249 წელს. აპიუს კლავდიუს კაუდექსის შვილი. მონაწილეობა მიიღო პირველ პუნიკურ ომში, დრეპანასთან ბრძოლაში, რომელიც სასტიკად წააგო. მისი ვაჟი იყო აპიუს კლავდიუს პულქერი.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:კლავდიუსები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ზღვის დონე

[thumb|300px|23 გრძელი მოქცევის ჩანაწერის მიხედვით [მე-20 საუკუნე|მე-20 საუკუნის განმავლობაში ზღვის დონე 20 სმ-ით გაიზარდა (2 მმ-ით წლიურად)]]
**ზღვის დონე** — ზღვის საშუალო სიმაღლე, რომელიც ერთი განსაზღვრული ათვლის ზედაპირიდან იზომება. ათვლის ზედაპირის განსაზღვრა სიძნელეებთანაა დაკავშირებული და რთულ გაზომვებს ითვალისწინებს, რაც ზღვის დონის ზუსტ განსაზღვრას აძნელებს. განარჩევენ „მყისიერ“, მოქცევის, საშუალო დღე-ღამის, საშუალო თვიურ, საშუალო ნახევარწლიურ და საშუალო მრავალწლიურ ზღვის დონეებს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sea Level Rise:Understanding the past - Improving projections for the future
* Permanent Service for Mean Sea Level 
* Global sea level change: Determination and interpretation 
* Environment Protection Agency Sea level rise reports 
* Properties of isostasy and eustasy 

კატეგორია:კარტოგრაფია
კატეგორია:კლიმატის ცვლილება
კატეგორია:ოკეანოლოგია
ფიოდორ შალიაპინი

**ფიოდორ ივანეს ძე შალიაპინი** ( დ. 13 თებერვალი  [ ძვ. სტ. 1 თებერვალი]), 1873 — გ. 12 აპრილი, 1938) — მეოცე საუკუნის რუსი საოპერო მომღერალი. ძლიერი და მოქნილი ბასის და მომაჯადოვებელ სასცენო თამაშის წყალობით, ის ოპერის ისტორიაში ერთ-ერთ უდიდეს შემსრულებლად ითვლება. მას ხშირად მიეწერება ხელოვნების ამ დარგში ბუნებრივი თამაშის დამკვიდრება.

მისი კარიერის რუსული ფაზის დროს, შალიაპინს კონფრონტირება სხვა ორ დიდ რუს ბასებთან, ლევ სიბირიაკოვთან (1869-1942) და უფრო ლირიკულ ვლადიმერ კასტორსკისთან (1871-1948) უწევდა. ფაქტი, რომ ამ გამორჩეული ტრიოდან შალიაპინი დანარჩენ ორზე გაცილებით დასამახსოვრებელი გახდა, მისი სასცენო გამოსვლების მიმზიდველობის ძალითაა განპირობებული.

## ლიტერატურა 
* Страницы моей жизни (совместно с Максимом Горьким).
* Маска и Душа. Мои сорок лет на театрах (автобиография).
* Виктор Петелин «Восхождение, или Жизнь Шаляпина».
* «Этот гений-Фёдор Шаляпин. Воспоминания и статьи», ГЦММК им. М. И. Глинки , дом-музей Ф. И. Шаляпина, фортепианная школа «Клавир». Москва, 1995 год.
* Ал. Лесс, Рассказы о Шаляпине, М., «Советская россия», 1973
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Дом-музей Ф. И. Шаляпина в Москве  
* Коллекция фотографий Шаляпина в различных ролях
* Шаляпин декламирует стихотворение Семена Надсона «Грёзы», mp3
* 
* Шаляпсусы. Отрывок из книги И.Дарского «Народный Артист Его Величества… Шаляпин», в журнале «Чайка»
* «Вятский Шаляпин»  исследование Бориса Садырина о вятских корнях знаменитого певца. Отец и мать, посещение Вятской губернии, знакомство Шаляпина со многими известными людьми той эпохи.
* Документы, связанные с Шаляпиным, из фондов Национального архива РТ
* Влас Михайлович Дорошевич. «Шаляпин в „Мефистофеле“»
* Влас Михайлович Дорошевич. «Шаляпин»

კატეგორია:რუსი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული  13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
სულცის ბრძოლა

კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ტინდარისის ბრძოლა

**ტინდარისის ბრძოლა** — რომისა და კართაგენს შორის პირველი პუნიკური ომის დროს მომხდარი ერთ-ერთი საზღვაო ბრძოლა. იგი გაიმართა სიცილიის ჩრდილოეთ ნაპირებთან, ქალაქ ტინდარისთან.

გაიუს ატილიუსი რომაული ფლოტით ქალაქ ტინდარისის ნავთსადგურში იდგა. მან დაინახა უწესრიგოდ მიმავალი კართაგენული ფლოტი. იგი დაედევნა მტრის ფლოტს, თვითონ კი 10 გემით წინ წავიდა, სანამ დანარჩენი გემები ნავსადგურიდან გამოდიოდნენ. როდესაც ეს კართაგენელებმა დაინახეს, შემობრუნდნენ, გარს შემოეხვივნენ ათ გემს და თითქმის ყველა ჩაძირეს, კინაღამ კონსულის გემიც ხელში ჩაიგდეს, რომელმაც სასწაულებრივ დაახწია დაღუპვას თავი, სწრაფმავალობის და კარგი მენიჩბეების წყალობით. ამასობაში დანარჩენი რომაული ფლოტი მოვიდა შემთხვევის ადგილზე. რომაელებმა 8 გემი ჩაძირეს, 10 ტყვეთ ჩაიგდეს, კართაგენის დანარჩენმა ფლოტმა ლიპარებს შეაფარა თავი.

ამ ბრძოლაში წარმატებას ორივე მხარე ითვისებდა. ამის გარდა მეტოქეები კიდევ უფრო დააფიქრა ფლოტის სტრუქტურაზე, რომლითაც შეძლებდა ზღვაზე გაბატონებას. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*პოლიბიუსი. საყოველთაო ისტორია. წიგნი 1. 25

კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლა

**ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლა** — პირველი პუნიკური ომის პირველი საზღვო ბრძოლა, რომელიც გაიმართა ძვ. წ. 260 წელს.

## წინარეისტორია 
აგრიგენტუმის აღების შემდეგ, სიცილიაზე სახმელეთო უპირატესობა რომაელებს ჰქონდათ, ხოლო ფლოტი კი კართაგენის უფრო ძლიერი იყო. რომაელებმა დაიმორჩილეს სიცილიის შიდა ნაწილი, ხოლო ზღვისპირა ქალაქებში კართაგენელები ბატონობდნენ. ამ სიტუაციის შესაცვლელად რომისთვის აუცილებელი იყო ფლოტი. რომაელებმა ააშენეს 100 ხუთგემბანიანი და 20 სამგემბანიანი გემი. რომაელებს გემთა მშენბლობის არავითარი გამოცდილება არ ჰქონდათ, ისინი მესინას ბრძოლამდე დატყვევებული ერთადერთი კართაგენული გემის მაგალითზე აშენებდნენ გემებს.

ახალ აშენებულ ფლოტს სათავეში გნეუს კორნელიუს სციპიონი ჩაუდგა. მან მესინასკენ გასცურა 17 გემით, დანარჩენი ფლოტი რამდენიმე დღის შემდეგ უნდა მოსულიყო.

## ბრძოლა 
ამ დროს რომაელებს მიეცათ საშუალება ღალატის მეშვეობით ლიპარი ჩაეგდოთ ხელში. სციპიონმა გადაწყვიტა არ დალოდებოდა დანარჩენ ფლოტს და არსებული გემების მესვეობით აეღო ქალაქი. როდესაც პანორმაში მყოფნა ჰანიბალმა შეიტყო სციპიონის ლიპარში ჩასვლის ამბავი, მან გაგზავნა ბოოდესი 20 გემით. ბოოდესმა ღამით ჩაკეტა პორტში რომაული ფლოტი. დაბნეული ჯარისკაცები გამთენიისას ქალაქში გაიქცნენ, ხოლო სციპიონი ტყვედ ჩაბარდა. ამ მოვლენის შედეგად შეარქვეს სციპიონს *ასინა*, რაც ლათინურად ვირს ნიშნავს.

## რესურსები ინტერნეტში
*პოლიბიუსი, საყოველთაო ისტორია. წიგნი 1. 20 - 21

კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
ადისის ბრძოლა

**ადისის ბრძოლა** იყო პირველი პუნიკური ომის პირველი ბრძოლა აფრიკის ტერიტორიაზე.

ეკნომის კონცხის ბრძოლის შემდეგ, რომაელებისთვის აფრიკისკენ გზა ხსნილი იყო, მათ დაუპრყოლებლად მოახერხეს ლივიის სანაპიროებზე გადმოსხდომა. რომაულ არმიას კონსული მარკუს ატილიუს რეგულუსი მეთაურობდა. ამასთან დაკავშირებით კართაგენელბმა ჰამილკარი სასწრაფოდ გამოიწვიეს აფრიკაში. მის გარდა კართაგენულ არმიას ჰასდრუბალი და ბოსტარი ხელმძღვანელობდნენ. ჰამილკარი კართაგენში დაბრუნდა 5 000 ქვეითით და 500 მხედარით. 

რომაელები ამასობაში ლივიაში თარეშობდნენ. შემდეგ ადისს მიადგნენ და ალყა შემოარტყეს. კართაგენული არმიაც ადისისკენ დაიძრა. მათ ქალაქის მახლობლად გორა დაიკავეს და დაბანაკდნენ. გორა რთული ასასვლელი იყო, ხოლო კართაგენელებს უმეტესად საკუთარი მხედრობის იმედი ჰქონდათ. რომაელებმა გადაწყვიტეს უმოკლეს ვადებში შეტევა, სანამ კართაგენელები დაბანაკებულნი არიან მხედრებისთვის ასეთ მოუხერხებელ ადგილას. 

რომაელები გორას განთიადზე მიადგნენ ორი მხრიდან. კართაგენელი მხედრები და სპილოები ამ სიტუაციაში სრულიად გამოუდეგარნი აღმოჩნდნენ, სამაგიეროთ ქვეითები კარგად იბრძოდნენ და პირველი ლეგიონი უკან დახიეს. მაგრამ, როდესაც კართაგენელები წინ წამოიწივნენ, მათ გარს მეორე მხრიდან რომაელები შემოეხვივნენ და უკუ აქციეს. ამის შემდეგ ბანაკიდან ყველა კართაგენელი გაიქცა. როცა კი ცხენები და სპილოები დაბლობზე ჩამოვიდნენ, დახევა გარდაუვალი იყო. რომაელებმა ცოტა ხანი სდიეს ქვეითებს, ხოლო შემდეგ ადვილად აიღეს ტუნეტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლიბიუსი, საყოველთაო ისტორია. წ. 1. 30

კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
მილაის ბრძოლა

**მილაის ბრძოლა** — პირველი პუნიკური ომის მეორე საზღვაო ბრძოლა.

## წინარეისტორია 
ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლის წაგების შემდეგ ფლოტი გადაებარა გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინას კოლეგას გაიუს დუილიუსს, რომელსაც აქამდე სახმელეთო ჯარები ებარა. ხოლო სახმელეთი ჯარები სამხედრო ტრიბუნებს ჩააბარა. რომაელებმა გააცნობიერეს, რომ მათი გემები ბევრად ჩამოვარდებოდა კართაგენულებს სიჩქარეში და მოქნილობაში, ამიტომ მოიგონეს იარაღი, რომელსაც ყვავი შეარქვეს. გემის წინა ნაწილზე მაგრდებოდა მრგვალი ბოძი, რომელზეც მიმაგრებული იყო კიბე. კიბის აწევ დაწევა ბლოკებით ხდებოდა. ამ მოწყობილობით რომაელ ჯარისკაცებს საზღვაო ბრძოლის დროს შეეძლოთ მტრის გემზე გადასხვა და ხელჩართული ბრძოლა.

thumb|რომაულ გემებზე დამაგრებული ”ყვავი”, რომელსაც იგი გამოსდებდნენ მტრის გემს და აბორდაჟზე იღებდნენ.
## ბრძოლა 
გაიუს დუილიუსმა შეიტყო რომ კართაგენული ფლოტი ქალაქ მილაისთან დგას და ფლოტით მათკენ გასცურა. კართაგენელები რომაელებს მათი გამოუცდელობის გამო ზერელედ უყურებდნენ, მათ 130 გემი გამოუშვეს რომაელთა დასახვედრათ, იმედით რომ გამარჯვება ადვილი იქნებოდა და არ ჩათვალეს საჭიროდ საბრძოლო განაწესის დაცვა. მათ დაინახეს რომაულ გემებზე აღმართული ყვავები, მაგრამ ვერ მიხვდნენ რა შეიძლება ეს ყოფილიყო. როდესაც ფლოტები ერთმანეთს მიუახლოვდნენ, რომაელები ყვავების მეშვეობით კართაგენულ გემებზე გადავიდნენ და გემბანებზე ხელჩართული ბრძოლები იმართებოდა, რაშიც რომაელები უთუოდ უფრო ძლიერები იყვნენ.

ასე რომაელებმა დაამარცხეს კართაგენელები და ხელში ჩაიგდეს მეთი ფლოტი. კართაგენელთა მეთაურმა ჰანიბალმა ძლივს მოახერხა ნავით გაქცევა. წამოწეული კართაგენული გემები ცდილობდნენ რომაულ გემებს გვერდებიდან ან უკნიდან მიახლოვებულიყვნენ, მაგრამ ყვავები ტრიალის წყალობით ყველა მიმართულებით სახიფათო იყო. პოლიბიუსის თანახმად, ამ ბრძოლაში კართაგენელებმა 50 გემი დაკარგეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* პოლიბიუსი, საყოველთაო ისტორია, წიგნი 1. 22-23 

კატეგორია:პუნიკური ომები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის ბრძოლები
დენ ქუეილი

**ჯეიმზ დენფორთ „დენ“ ქუეილი** (; დ. 4 თებერვალი, 1947) —  ამერიკელი ადვოკატი და აშშ-ის 44-ე ვიცე-პრეზიდენტი (1989–1993) რესპუბლიკური პარტიიდან. ის აგრეთვე იყო აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრი 1977-1981 წლებში და აშშ-ის სენატორი 1981-1989 წლებში.

## რესურსები ინტერნეტში
* პროფილი  C-SPAN-ზე

კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 4 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აგათოკლე

მინი|250პქ|აგათოკლეს მონეტა
**აგათოკლე** (; დ. ძვ. წ. 361 — გ. ძვ. წ. 289) — სირაკუსეს ტირანი ძვ. წ. 317 წლიდან და სიცილიის მეფე ძვ. წ. 304 წლიდან.

სიყმაწვილეში მექოთნე იყო. ძლიერი ნებისყოფის, სიმამაცისა და მხედართმთავრული ნიჭის წყალობით თვალსაჩინო ადგილი დაიკავა რესპუბლიკელთა შორის. დაქირავებული ჯარისა და გაღარიბებული მოქალაქეების დახმარებით დაამხო ოლიგარქია და ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება. 313 წელს მას ემორჩილებოდა სიცილიის თითქმის ყველა ბერძნული ქალაქი. 312 წლიდან 306 წლამდე ეომებოდა კართაგენს სიცილიაში ბატონობისათვის. დაახლოებით 305 წელს მიიღო „სიცილიელთა მეფის“ ტიტული. 300-289 წლებში ებრძოდა სამხრეთ იტალიის ტომებს. 299 წელს დაიპყრო კუნძული კერკირა (კორფუ). აგათოკლეს მმართველობა სირაკუსეს სამხედრო გაძლიერებისა და კულტურის აყვავების ხანა იყო.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Coinage of Agathocles

კატეგორია:სიცილიელები
კატეგორია:სირაკუსეს ტირანები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 361
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 289
ჰიერონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვას **ჰიერონი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

*ჰიერონ I — სირაკუზის ტირანი ძვ. წ. 478-466 წლებში
*ჰიერონ II — სირაკუზის მეფე-ტირანი ძვ. წ. 270-215 წლებში
ჰიერონ II

thumb|Coin of Hiero II of Syracuse
**ჰიერონ სირაკუსელი უმცროსი**, *ჰიერონ II* — სირაკუსეს მეფე-ტირანი ძვ. წ. 270-215 წლებში. თავდაპირველად მსახურობდა პიროს ეპიროსელთან, ხოლო მისი გარდაცვალების შემდეგ დაიპყრო სირაკუსე და დაამყარა იქ ტირანია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჰიერონ II

## სქოლიო 
კატეგორია:სიცილიელები
კატეგორია:სირაკუსეს ტირანები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 215
მანიუს ოტაცილიუს კრასუსი

**მანიუს ოტაცილიუს კრასუსი** – რომაელი პოლიტიკოსი.  რომის კონსული ძვ. წ. 263 წელს. ძვ. წ. 264 წელს მონაწილეობდა სიცილიაში მეფე ჰიერონ II-ის წინააღმდეგ გამართულ მესინას ბრძოლაში.

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 246
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სირაკუზა

მინი|250პქ|ბერძნული თეატრი სირაკუზაში
**სირაკუზა** ( ; ; ; ) — ქალაქი და ნავსადგური იტალიაში, კუნძულ სიცილიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ნაწილობრივ კუნძულ ორტიჯაზე, არის სირაკუზის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა 121605 (2017).

## ისტორია
სირაკუზა იყო ერთ-ერთი პირველი ბერძნული კოლონია კუნძულ სიცილიაზე. დააარსეს კორინთელებმა ძვ. წ. 735 წელს. თავდაპირველად ქალაქს კუნძული ორტიგია ეკავა, მაგრამ თანდათაონით გაიზარდა და დროთა განმავლობაში იგი გახდა კუნძულზე ყველაზე დიდი და მდიდარი ქალაქი. კონტინენტს უკავშირდებოდა ხიდით. ქალაქი მძლავრი კედლებით იყო გარშემორტყმული და 5 ნაწილისგან შედგებოდა:

# ორტიგია ათენასა და არტემიდას ტაძრებით, მძლავრი აკროპოლისით
# აქრადინე ფორუმით, ზევსის ტაძრით, თეატრით და დიდი კატაკომბებით
# ტიქე, ქალაქის ყველაზე ხალხმრავალი ნაწილი გიმნასიონით
# ნეაპოლისი, სადაც იყო სიცილიაში ყველაზე დიდი თეატრი
# ეპიპოლე, ქალაქის ყველაზე მაღალი ნაწილი.

სირაკუზს ჰქონდა ორი ყურე, დიდი იკეტებოდა ჯაჭვით და მცირე, გარშემორტყმული გემთსაშენით და არსენალებით. ქალაქს დასავლეთით ჰქონდა დიდი წყალსადენი, რომელიც ათენელებმა ალყის დროს გადაჭრეს. ძვ. წ. v საუკუნეში არისტოკრატიისნაცვლად დამყარდა ტირანია, რომელიც მოკლე ხნით დემოკრატიამ შეცვალა, მაგრამ ძვ. წ. 406 წელს კვლავ ტირანიამ გაიმარჯვა. სირაკუზს ჰქონდა ომები ათენთან, რომლებიც სირაკუზის სრული გამარჯვეით დასრულდა და კართაგენთან. I და II პუნიკურ ომებში სირაკუზი რომის მოკავშირე იყო, მაგრამ III pპუნიკურ ომში კართაგენის მხარე დაიჭირა. ძვ. წ. 211 წელს ორწლიანი ალყის შემდეგ რომაელებმა აიღეს, დაანგრიეს და დაარბიეს. სირაკუზს იცავდა არქიმედე. იმპერატორი ოქტავიანე ავგუსტუსი შეეცადა სირაკუზის აღორძინებას რომაელების ჩასახლებით, მაგრამ ვერ შეძლო. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Coins from ancient Syracuse and Sicily

კატეგორია:იტალიის ქალაქები
კატეგორია:ბერძნული ქალაქ-სახელმწიფოები
გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინა

**გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინა** () — რომის კონსული ძვ. წ. 260 და ძვ. წ. 254 წლებში. მონაწილეობდა პირველ პუნიკურ ომში, დამარცხდა ლიპარის კუნძულებთან ბრძოლაში. მისი მეტსახელი ასინა ლათინურად ვირს ნიშნავს.

გნეუსი მიეკუთვნებოდა წარჩინებული კორნელიუსების გვარის სციპიონების შტოს. იგი იყო ლუციუს კორნელიუს სციპიონ ბარბატუსის ვაჟი და ლუციუს კორნელიუს სციპიონის ძმა. 

გნეუს კორნელიუსი ძვ. წ. 260 წელს იქნა კონსულად არჩეული და მიაბარეს რომის პირველი ფლოტი, რომლითაც სიცილიის ნაპირებს მიადგა. მან სცადა ლიპარის აღება, მაგრამ კართაგენელების ფლოტმა მისი ფლოტი დაამარცხა და ტყვედ ჩავარდა, რის შედეგადაც მიიღო მეტსახელი ასინა. მოგვიანებით ტყვეობიდან დაიხსნეს. ძვ. წ. 254 წელს ისევ აირჩიეს კონსულად, ამჯერად მან წარმატებას მიაღწია პანორმას ბრძოლაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* გნეუს კორნელიუს სციპიონ ასინა

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:კორნელიუსები
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ჰანიბალ გისკო

**ჰანიბალ გისკო** (დაახ. ძვ. წ. 300 - ძვ. წ. 260) - კართაგენელი მხედართმთავარი. პირველ პუნიკურ ომში ხელმძღვანელობდა როგორც სახმელეთო ჯარებს, ასევე ფლოტს.

კატეგორია:კართაგენელები
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 260
ლუციუს პოსტუმიუს მეგელუსი

**ლუციუს პოსტუმიუს მეგელუსი** (ლათ. Lucius Postumius Megellus).

ამ სახელით ორი პიროვნებაა ცნობილი:

**ლუციუს პოსტუმიუს მეგელუსი** რომის კონსული ძვ. წ. 305, ძვ. წ. 294 და ძვ. წ. 292 წლებში.

**ლუციუს პოსტუმიუს მეგელუსი** რომის კონსული ძვ. წ. 261 წელს. პირველი პუნიკური ომის მონაწილე. მხედართმთავრობდა აგრიგენტუმის ბრძოლას.

კატეგორია:რომაელები