იოსებ ცემპი

**იოსებ ცემპი** (დ. 2 სექტემბერი, 1834 – გ. 8 დეკემბერი, 1908) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი. იგი იყო ლუცერნის კანტონის დიდი საბჭოს დეპუტატი 1863-დან 1891 წლამდე და კანტონთა საბჭოს წევრი 1871-1872 წლებში. 1872-1876 და 1881-1891 წლებში იყო ეროვნული საბჭოს დეპუტატი.

1891 წლის დეკემბერში იგი აირჩიეს ფედერალურ მრჩევლად (Consejero Federal) და გახდა კათოლიკე კონსერვატორების (ამჟამინდელი „ცენტრის პარტია“) პირველი წარმომადგენელი. ის იყო შვეიცარიის მთავრობის პირველი წევრი, რომელიც არ ეკუთვნოდა რადიკალურ პარტიას, რომელიც მანამდე მარტო მართავდა ქვეყანას. მისი მანდატი აღინიშნა რამდენიმე კერძო სარკინიგზო კომპანიის შესყიდვითა და შვეიცარიის ფედერალური რკინიგზის (SBB/CFF/FFS) შექმნით.

## ბიოგრაფია
### ოჯახი, სწავლა და კანტონალური პოლიტიკა
იგი იყო ვაჭრისა და სასამართლო მოხელის, იოსტ ცემპისა და მარია იოზეფა მაიერის თერთმეტი შვილიდან უფროსი. ენტლებუხში დაწყებითი და საშუალო განათლების მიღების შემდეგ, სწავლობდა ლუცერნის გიმნაზიაში. შემდგომში ეუფლებოდა სამართალს ჰაიდელბერგისა და მიუნხენის უნივერსიტეტებში. იყო ლუცერნის კათოლიკურ-კონსერვატიული სტუდენტური საძმოს, „AV Semper Fidelis“-ის წევრი, ხოლო 1857-1858 წლებში იყო შვეიცარიის სტუდენტთა საზოგადოების ცენტრალური პრეზიდენტი. 1859 წელს დოქტორის ხარისხის მიღების შემდეგ, დაბრუნდა ენტლებუხში და გახსნა საადვოკატო ბიურო. 1860 წელს დაქორწინდა ფილომენა ვიდმერზე, წარმოშობით ემენიდან, რომელთანაც თხუთმეტი შვილი შეეძინა.

1863 წელს, 28 წლის ასაკში, იგი აირჩიეს ლუცერნის კანტონის დიდ საბჭოში, სადაც შეუერთდა კათოლიკურ-კონსერვატიულ საპარლამენტო ჯგუფს (მოგვიანებით კათოლიკური კონსერვატიული პარტია). ამ ორგანოს წევრი იყო 1891 წლამდე .

### ფედერალური პოლიტიკა
1865 წლის იანვარში ცემპმა პირველად იყარა კენჭი ეროვნულ საბჭოში შუალედურ არჩევნებზე, სადაც აშკარად დამარცხდა ლიბერალ იოზეფ ბუხერთან სამხრეთ ლუცერნის საარჩევნო ოლქში. 1871 წლის ივლისში დიდმა საბჭომ იგი დანიშნა ლუცერნისთვის განკუთვნილი ორი ადგილიდან ერთ-ერთზე კანტონთა საბჭოში, თუმცა ამ თანამდებობაზე წელიწადნახევარზე ნაკლები დაჰყო. 1872 წლის ეროვნული საბჭოს არჩევნებში იგი უალტერნატივოდ აირჩიეს სამხრეთ-დასავლეთ ლუცერნის ოლქში. იგი იყო ეროვნული საბჭოს დეპუტატი 1872 წლის დეკემბრიდან 1876 წლის ოქტომბრამდე, შემდეგ კი 1881 წლის დეკემბრიდან 1891 წლის დეკემბრამდე (იმ დროს ეროვნული საბჭოს დეპუტატობა უფრო დიდ პრესტიჟს ანიჭებდა ადამიანს).

მოკლე დროში მან შეძლო გამხდარიყო პარლამენტში კათოლიკურ-კონსერვატიული ოპოზიციის ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული ფიგურა და 1880-1885 წლებში ხელმძღვანელობდა თავის საპარლამენტო ჯგუფს. 1880-იანი წლების დასაწყისში მან წამოაყენა „კათოლიკური კავშირის“ შექმნის იდეა, რომელიც ეროვნულ დონეზე გააერთიანებდა თითოეული კანტონის კათოლიკურ და კონსერვატიულ ასოციაციებს, მაგრამ პროექტი ვერ განხორციელდა კანტონებს შორის ინტერესთა სხვადასხვაობის გამო (ეს მხოლოდ 1912 წელს მოხერხდა). 1884 წელს მან იოჰან იოზეფ კილთან და მარტინო პედრაზინისთან ერთად წარადგინა წინადადება ფედერალური კონსტიტუციის ნაწილობრივი რეფორმის შესახებ. ეს ნაბიჯი განიმარტა, როგორც საპარლამენტო ჯგუფის პოზიციის შეცვლა უფრო პრაგმატული მიმართულებით, რაც გულისხმობდა იმ ობსტრუქციული პოლიტიკის გვერდზე გადადებას ლიბერალური ფედერალური სახელმწიფოს წინააღმდეგ, რომელიც კულტურკამპფის (Kulturkampf) პერიოდიდან მოყოლებული ჭარბობდა.

ამ კურსის შეცვლამ აიძულა რადიკალურ-ლიბერალური კოალიცია, უარი ეთქვა სხვა პარტიების კანდიდატების გარიყვის პოლიტიკაზე ფედერალურ მაღალ თანამდებობებზე და ეძია კომპრომისები. ასე, 1887 წელს, ცემპი გახდა კათოლიკე კონსერვატორების პირველი წარმომადგენელი, რომელიც აირჩიეს ეროვნული საბჭოს პრეზიდენტად. მას შემდეგ, რაც ხალხმა და კანტონებმა 1891 წლის 6 დეკემბერს უარი თქვეს შვეიცარიის ცენტრალური რკინიგზის გამოსყიდვაზე, ფოსტისა და რკინიგზის მინისტრმა, ემილ ველტიმ, დაუყოვნებლივ წარადგინა გადადგომის შესახებ განცხადება. რადიკალებმა, რომლებიც მანამდე მარტო მართავდნენ, მოახერხეს სამთავრობო კრიზისის თავიდან აცილება იმით, რომ კათოლიკე კონსერვატორებს ფედერალურ საბჭოში ერთი ადგილი შესთავაზეს და ამით უარი თქვეს სამთავრობო თანამდებობების მონოპოლიზებაზე. საპარლამენტო ჯგუფი შეთანხმდა, რომ ცემპი იქნებოდა მათი ოფიციალური კანდიდატი. 17 დეკემბრის ფედერალური საბჭოს არჩევნებზე მან პირველივე ტურში 154 ვალიდური ხმიდან 129 მიიღო. ამით გაფორმდა ისტორიული კომპრომისი რადიკალურ, პროტესტანტულ და ურბანულ შვეიცარიას (ზონდერბუნდის ომში გამარჯვებულებს) და კათოლიკურ, სასოფლო შვეიცარიას შორის. ცემპის არჩევამ აიძულა კათოლიკე კონსერვატორები, უარი ეთქვათ „ფუნდამენტალისტურ“ ოპოზიციურ პოლიტიკაზე და აეღოთ სამთავრობო პასუხისმგებლობა. საპარლამენტო ჯგუფის ზოგიერთი სექტორი მკაცრად აკრიტიკებდა ამ ახალ კურსს.

### ფედერალური საბჭო
300px|მინი
1892 წლის დასაწყისში ცემპმა ჩაიბარა ფოსტისა და რკინიგზის დეპარტამენტი. მიუხედავად იმისა, რომ პარლამენტარობის პერიოდში იგი რკინიგზის ნაციონალიზაციის წინააღმდეგ გამოდიოდა, მთავრობაში შესვლის შემდეგ აზრი შეიცვალა. ერთ-ერთი მიზეზი იყო 1894 წელს კათოლიკე კონსერვატორების მიერ ინიცირებული სახალხო ინიციატივის ჩავარდნა, რომელიც საბაჟო შემოსავლების ნაწილის კანტონებს შორის განაწილებას ითვალისწინებდა. ცემპისთვის ეს მარცხი იყო იმის დასტური, რომ საჭირო იყო გამიჯვნა კათოლიკე კონსერვატორების მიერ წარმოებული მკაცრი ფედერალისტური პოლიტიკისგან. ცემპმა შეიმუშავა რკინიგზის საბუღალტრო აღრიცხვის მარეგულირებელი კანონი, რომელმაც 1896 წლის 4 ოქტომბრის რეფერენდუმზე ხალხის მხარდაჭერა მოიპოვა. კათოლიკურ-კონსერვატიული საპარლამენტო ჯგუფის ანტისახელმწიფოებრივი ფრთა სასტიკად შეეწინააღმდეგა მოგვიანებით მიღებულ გამოსყიდვის შესახებ კანონს და საკითხი კვლავ რეფერენდუმზე გაიტანა. თუმცა, აღნიშნული კანონი 1898 წლის 20 თებერვალს ხალხის დიდი უმრავლესობით იქნა დამტკიცებული. ცემპმა აღნიშნა: „ჩვენ ვრჩებით ფედერალისტებად, მაგრამ გავხდით რეალპოლიტიკის (Realpolitik) მომხრეები და ასეთებად დავრჩებით“.

ამგვარად გზა გაეხსნა ყველაზე მნიშვნელოვანი კერძო სარკინიგზო ხაზების ეტაპობრივ ნაციონალიზაციას. კასპარ დეკურტინსი წუხდა, რომ ცემპმა „დაივიწყა მთელი თავისი წარსული“ და „სრულად გადავიდა რადიკალების მხარეს“. თუმცა, მას კრიტიკის არ შეშინებია და გაატარა ყველა საჭირო ზომა, რათა სახელმწიფოს მფლობელობაში გადასულიყო შვეიცარიის ცენტრალური რკინიგზა, ჩრდილო-აღმოსავლეთის რკინიგზა, გაერთიანებული რკინიგზა და იურა-სიმპლონის რკინიგზა. საბოლოოდ, 1902 წლის 1 იანვარს დაარსდა შვეიცარიის ფედერალური რკინიგზა (SBB). ასევე 1902 წელს, ცემპმა მეორედ დაიკავა კონფედერაციის პრეზიდენტის თანამდებობა და ამავდროულად ერთი წლის ვადით სათავეში ჩაუდგა პოლიტიკურ დეპარტამენტს. მისი პრეზიდენტობის წელს დასრულდა ბერნის ფედერალური სასახლის მშენებლობა და მოხდა დიპლომატიური ინციდენტი იტალიასთან მას შემდეგ, რაც ჟენევის ერთ-ერთმა ანარქისტულმა გაზეთმა ანტიიტალიური სტატია გამოაქვეყნა.

250px|მინი
ცემპი ასევე პასუხისმგებელი იყო ფოსტის, ტელეფონისა და ტელეგრაფის სამსახურზე. ამ სფეროებში მიმდინარე ტექნოლოგიურმა პროგრესმა საჭირო გახადა ახალი საკანონმდებლო დებულებების დანერგვა. მიუხედავად იმისა, რომ 1894 წელს ცენტრალური ევროპის დროის მიღებამ აზრთა სხვადასხვაობა გამოიწვია, 1907 წელს მიღებულმა ფედერალურმა კანონმა სატელეფონო და სატელეგრაფო ადმინისტრაციის ორგანიზების შესახებ ფართო აღიარება მოიპოვა. მისი მანდატის პერიოდში აშენდა მრავალი პრესტიჟული საფოსტო შენობა. გარდა ამისა, იგი მუშაობდა საფოსტო კანონის რეფორმაზე, რომელიც მხოლოდ 1910 წელს დასრულდა მისი მემკვიდრის დროს. იგი ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო გადადგა 1908 წლის 17 ივნისს და გარდაიცვალა ოთხნახევარი თვის შემდეგ, 74 წლის ასაკში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Josef Zemp en la base de datos *Dodis* de los *Documentos Diplomáticos de Suiza*
* Perfil de Josef Zemp con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები