ლუვრის სასახლე

300px|მინი|ლუვრის სასახლე
300px|მინი|ლუვრი შარლ V-ის რეკონსტრუქციის შემდეგ
**ლუვრის სასახლე** (), ან უბრალოდ ლუვრი — პარიზის ძველი სამეფო ციხესიმაგრე, რომელიც მოგვიანებით სასახლედ გადაკეთდა. იგი მდებარეობს მდინარე სენას მარჯვენა სანაპიროზე, ტიუილრის ბაღსა და სენ-ჟერმენ-ლ’ოსერუას ეკლესიას შორის. სასახლის ძირითად საგამოფენო ნაწილს იკავებს ამავე სახელწოდების მუზეუმი — მსოფლიოს ერთ-ერთი უმდიდრესი სამხატვრო კოლექცია.

ლუვრის თანამედროვე შენობის მშენებლობა თითქმის ათასწლეულს გრძელდებოდა და იგი განუყოფელია თავად ქალაქ პარიზის ისტორიისგან.

## ლუვრის ისტორია
### სახელწოდების წარმოშობა 
ლუვრის პირველი ციხესიმაგრე აიგო ფილიპ-ოგიუსტის მმართველობისას ადგილზე, რომელსაც „ლუპარას“ (Lupara) უწოდებდნენ. სიტყვის ზუსტი წარმოშობა უცნობია. შესაძლოა, იგი ენათესავება ლათინურ სიტყვას „ლუპუს“ (lupus) და აღნიშნავდა მგლების საბინადრო ადგილს. სხვა ვერსიით, სიტყვა „ლუვრის“ წარმოშობა იმ ფრანკების ენას უკავშირდება, რომლებიც თანამედროვე ფრანგების წინაპრები იყვნენ: ძველფრანგულ ენაზე სიტყვა „lauer“ ან „lower“ ნიშნავდა „საგუშაგო კოშკს“. თუმცა, მსგავსი სიტყვა არსებობდა იმ გერმანული ტომების ენაშიც, რომელთა მეტყველებაც არალათინური წარმოშობისა იყო. ფრანგი ისტორიკოსი ანრი სოვალი (1623-1676) მიიჩნევდა, რომ სიტყვა „ლუვრი“ მომდინარეობდა ფორმებიდან „leovar, lovar, lover, leower ou lower“, რაც ნიშნავდა „ციხესიმაგრეს“ ან „გამაგრებულ ნაგებობას“.

### შუა საუკუნეების ლუვრი 
მეფე ფილიპ-ოგიუსტმა, რომელიც რიჩარდ ლომგულთან ერთად ჯვაროსნული ლაშქრობისთვის ემზადებოდა, გადაწყვიტა დაეცვა თავისი ქალაქი  ნებისმიერი გარე თავდასხმისგან, განსაკუთრებით კი მისი ნათესავებისა და საფრანგეთის ტახტის პრეტენდენტების — პლანტაგენეტებისგან. ახალი ციხე-გალავნის მშენებლობა 1190 წელს დაიწყო და 20 წელს გაგრძელდა. გალავნის ერთ-ერთ კოშკს, რომელიც მდინარე სენას ებჯინებოდა, „ლუვრის კოშკი“ ეწოდა, ხოლო მის მოპირდაპირე ნაპირზე მდგარ ტყუპ კოშკს — „ნელის კოშკი“.

ფილიპ-ოგიუსტის ბრძანებით, ლუვრის კოშკის წინ მდებარე მდელოზე აიგო ციხესიმაგრე, რომელიც მომავალში სამეფო სასახლედ, მოგვიანებით კი მსოფლიოს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ნაგებობად იქცა. ციხე-გალავანი კვეთდა ლუვრის თანამედროვე შიდა ეზოს (კვადრატული ეზო), რომელიც სასახლის კომპლექსის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს. პირველი ციხესიმაგრე სწორედ კვადრატული ეზოს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში იყო განთავსებული.

თავისი დროისთვის ციხესიმაგრე პრაქტიკულად აუღებელი იყო. მის ცენტრალურ ნაწილში იდგა 30 მეტრი სიმაღლის დონჟონი. სიმაგრეს იცავდა ათი კოშკი, 2,5 მეტრი სისქის ქონგურებიანი კედლები მაშიკულებით და წყლით სავსე თხრილი კონტრესკარპებით. ლუვრში განთავსებული იყო სამეფო ხაზინა, ციხე და არსენალი, თუმცა მეფის რეზიდენცია იმ პერიოდში კვლავ კუნძულ სიტეს დასავლეთ ნაწილში რჩებოდა.

XIV საუკუნეში, შარლ V-ის დროს, პარიზის გაფართოებასთან დაკავშირებით აიგო ახალი ციხე-გალავანი, რომელმაც ბევრად დიდი ტერიტორია მოიცვა, რის გამოც ლუვრმა ნაწილობრივ დაკარგა თავისი ადრინდელი თავდაცვითი მნიშვნელობა. შარლ V-მ თავისი რეზიდენცია კუნძულ სიტეს სასახლიდან ლუვრში გადაიტანა. ყოფილი ციხესიმაგრე მეფის აპარტამენტებად გადაკეთდა — აშენდა საცხოვრებელი კორპუსი, საზეიმო კიბე, არსებულ შენობაში გამოიჭრა ფანჯრები, ხოლო სახურავი საკვამლე მილებითა და პინაკლებით დაიფარა. ძველი სამეფო სასახლიდან ლუვრში გადაიტანეს 973 წიგნისგან შემდგარი ბიბლიოთეკა, რაც იმ დროისთვის უზარმაზარ კოლექციას წარმოადგენდა. იმდროინდელი ლუვრის გარეგნულ იერზე კარგ წარმოდგენას იძლევა გრავიურა, რომელიც მოთავსებულია „ბერის ჰერცოგის უმდიდრესი საათთწიგნზე“ (Très Riches Heures du Duc de Berry).

### ლუი XIII-ის მმართველობა (1610—1643) 
ცალკეული, ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად მომუშავე ოსტატთა კრებულიდან ლუვრის გალერეა თანდათანობით შრომის დანაწილებაზე დაფუძნებულ ვრცელ მანუფაქტურად გადაიქცა, რომელიც ფუფუნების საგნებს აწარმოებდა. ლუვრის გალერეაში საქმიანობა ნებისმიერი ეროვნების პირს შეეძლო. 210 მეტრის სიგრძის გალერეაში მოსეირნე პუბლიკა სახელოსნოების ზღურბლთან ბევრ იტალიელსა და ფლამანდიელს ხვდებოდა. აბრებზე ჰოლანდიელი გრანიტორებისა და თურქული ხალიჩების მწარმოებელთა სახელები იყო გამოსახული.

1620-იან წლებში, ლუი XIII-ის დროს, ჟან ლემერსიეს პროექტით აიგო მომავალი „კვადრატული ეზოს“ (Cour Carrée) ცენტრალური პავილიონი სამი თაღოვანი გასასვლელით (საათების პავილიონი), ხოლო მის ჩრდილოეთით აშენდა ლესკოს პავილიონის რეპლიკა.

ლუვრის აღმოსავლეთი ფასადი XVII საუკუნის ფრანგული არქიტექტურის შედევრია. დღეს, როდესაც სრულყოფილ ქვის წყობასა და კაპიტელების უთხელეს კვეთას აკვირდები, რთული დასაჯერებელია, რომ ეს დასავლეთევროპული კლასიციზმის საწყისი ეტაპის ნამუშევარია. პერომ გამოიგონა თლილი ქვების დუღაბის გარეშე წყობის განსაკუთრებული ტექნიკა, რომელიც კედლის გამორჩეულად გლუვი ზედაპირის შთაბეჭდილებას ქმნის. კოლონადის მშენებლობა დიდი სტილის ეპოქას განეკუთვნება, რომელიც ფრანგული კლასიციზმისა და იტალიური ბაროკოს ელემენტებს აერთიანებს. თუმცა, ამ კომპოზიციაში ბაროკოს ნიშნები მცირე დოზითაა წარმოდგენილი. ეს ნაწილობრივ განპირობებულია ახალი ფრანგული მოდელის დაპირისპირებით მოძველებულ იტალიურთან. 1665 წლის აპრილში პარიზში ჩამოვიდა ბაროკოს არქიტექტურის გენიოსი ჯოვანი ლორენცო ბერნინი. მეფის თხოვნით, მან საკუთარი პროექტი ჩამოიტანა (რამდენიმე ვარიანტად), თუმცა ის უარყოფილ იქნა (მეფემ კონკურსში მონაწილეობის მისაღებად ასევე მიიწვია კარლო რაინალდი და პიეტრო და კორტონა). ერთ-ერთი ვერსიით, ფრანგებისთვის კლასიციზმი უფრო ახლობელი აღმოჩნდა, ვიდრე პომპეზური იტალიური ბაროკო. სხვა ვერსიით კი, ჟან-ბატისტ კოლბერმა, რომელიც კონკურსს ხელმძღვანელობდა, დაჟინებით მოითხოვა უფრო იაფი კლასიცისტური პროექტის განხორციელება, ვიდრე ბერნინის ბაროკოსეული ვარიანტი იყო, ხოლო დაზოგილი თანხის მითვისება გადაწყვიტა.

ლევოს, დ’ორბეისა და პეროს პროექტში „დიდი ორდერის“ მძლავრი კოლონადა (ორი სართულის სიმაღლეზე), რომელიც კორინთული ორდერის წყვილი კანელირებული სვეტებისგან შედგება (რაც შენობას მსუბუქ ბაროკოსეულ ელფერს სძენს), აღმართულია პირველ, ცოკოლის სართულზე. ეს უკანასკნელი ნაგებია ღია ფერის, თითქმის თეთრი არდენის კირქვის გლუვი წყობით და გაფორმებულია დაგრძელებული ფრანგული ფანჯრებით. მეორე და მესამე სართულების კოლონადა ქმნის ტიპურ იტალიურ ლოჯიას. ფასადის მნიშვნელოვანი სიგრძე (173 მეტრი), ზუსტად შერჩეული პროპორციებისა და წყვილი სვეტების რიტმის წყალობით, რომელიც ოსტატურად არის დაყოფილი სამი რიზალიტით — ცენტრალური (სამკუთხა ფრონტონით) და ორი გვერდითი (გაფორმებული ნახევარსვეტებითა და პილასტრებით) — ჭეშმარიტი დიდებულების შთაბეჭდილებას ქმნის. ფასადის ცენტრალური გასასვლელი თაღი ხსნის სასახლის ორი შიდა ეზოს პერსპექტივას, რომლებიც თითქოს ერთ ღერძზეა აკინძული.

მშენებლობა 1668-1680 წლებში მიმდინარეობდა. თუმცა, ამ დროისთვის ლუი XIV-მ პარიზის მიმართ ინტერესი უკვე დაკარგა და 1680 წელს, აღმოსავლეთ კოლონადის მშენებლობის დასრულებიდან მალევე, სამეფო კარი საბოლოოდ გადავიდა ვერსალში. გრანდიოზული რეკონსტრუქცია შეჩერდა. აღმოსავლეთ ფასადის მძლავრი კოლონადის მიღმა იმალებოდა შიდა ეზოს დაუმთავრებელი ნაგებობები, რომელთა მშენებლობაც მხოლოდ XIX საუკუნეში დასრულდა.

200px|მინი|მარცხნივ|ჟან მარიეტის გრავიურა კლოდ პეროს ნახატის მიხედვით, წიგნიდან „Architecture françoise ou recueil des maisons royalles, de quelques églises de Paris et de châteaux et maisons de plaisance de France bâties nouvellement“ (1783).

### თანამედროვე ლუვრი 
ლუვრის სასახლის კომპლექსში ამჟამად განთავსებულია:
*მუზეუმი ლუვრი;
*დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ცენტრალური საბჭო (UCAD) და მისი კოლექციები (დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნება, მოდისა და ტექსტილის მუზეუმი, სარეკლამო ხელოვნება), ასევე მისი ბიბლიოთეკა და საგანმანათლებლო წრეები ბავშვებისა და მოზრდილებისთვის სასახლის იმ ნაწილში, რომელსაც „კარუსელი“ ეწოდება;
*ლუვრის უმაღლესი სკოლა (შესასვლელები Rohan და Flore);
*საფრანგეთის მუზეუმების რესტავრაციისა და კვლევითი ცენტრი (C2RMF), ლაბორატორია „კარუსელში“ და წრეები მოზრდილებისთვის „ფლორას“ დარბაზებში;
*ლუვრის კარუსელის სავაჭრო ნაწილი (Carrousel du Louvre): 16 000 მ², 50-ზე მეტი მაღაზია;
*ლუვრის კარუსელის საგამოფენო დარბაზები: 7100 მ², 4 დარბაზი პრესტიჟული ღონისძიებებისა და შეკრებების მოსაწყობად.

200px|მინი|მარცხნივ|ლუვრის კოლონადა

## ლუვრის კოლონადა
პარიზში მდებარე ლუვრის სამეფო სასახლის აღმოსავლეთი ფასადი, რომელიც ლუვრის მოედანს (Place du Louvre) გადაჰყურებს.

იგი აიგო 1667-1673 წლებში არქიტექტორ კლოდ პეროს — ცნობილი მეზღაპრის ძმის — მიერ, ლუი ლევოს პირვანდელ პროექტზე დაყრდნობით. კოლონადის სიგრძე 170 მეტრია. იგი ფრანგული კლასიციზმის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს შედევრად მიიჩნევა.

## ლიტერატურა
*Сомов А. И. Лувр // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1896. — Т. XVIII. — С. 65—66.
*Брунов Н. И. Архитектурная композиция главного фасада Лувра в Париже // Академия архитектуры : журнал. — 1937. — № 1. — С. 117—133.

## რესურსები ინტერნეტში
* A virtual visit of the Louvre
* Panoramic view of the pyramid and the Cour Napoléon

## სქოლიო
კატეგორია:რენესანსის არქიტექტურა