ვირუ (ჭაობი)

**ვირუს ჭაობი** მდებარეობს კუუსალუს თემში ჰარიუმაას პროვინციაში, ლაჰემაის ეროვნულ პარკში, ტალინი-ნარვას გზატკეცილის სიახლოვეს. ვირუს ჭაობის საფეხმავლო ბილიკი იწყება ლიიაპეკსი-ლოკსას გზატკეცილის სიახლოვეს და სრულდება იოელიაჰტმე-კემბას გზის გასწვრივ.
ვირუს ჭაობის ფართობი 235 ჰექტარია. წარმოდგენილია ჭაობისთვის დამახასიათებელი სქელი ტორფის ფენა, სახეობებით ღარიბი მცენარეულობა, ჭაობის ტბები და ღია წყლებით დაფარული ადგილები.

## წარმოშობა და სახელის ეტიმოლოგია
250px|მინი|მარჯვნივ|მზის ამოსვლა ვირუს ჭაობზე
ვირუს ჭაობი მდებარეობს ისეთ ადგილზე, სადაც მყინვარული ყინულის დნობისა და ყინულოვანი გუბურების უკან დახევის შემდეგ იყო ტბა, რომლის შლამის ნალექებიც დღემდე ჭაობის ფსკერზეა. ტბის ამოვსების პროცესში დაიწყო ჭაობის ფორმირება, რომლის გაფართოებას ზღუდავდა მის გარშემო არსებული ქვიშის დიუნები. თუ გავითვალისწინებთ, რომ ტორფის ყოველწლიური ზრდა საშუალოდ ერთი მილიმეტრია და ტორფის საფენის სისქე დაახლოებით სამი მეტრია, შეგვიძლია გამოვთვალოთ ვირუს ჭაობის ასაკი, რომელიც დაახლოებით 3000 წელია.
250px|მინი|მარჯვნივ|ვირუს ჭაობი
ვირუს ჭაობის სახელი უკავშირდება მის ადგილმდებარეობას. ის მდებარეობს ისტორიული ჰარიუმაას აღმოსავლეთ ნაწილში, ვირუმაას საზღვართან. მიუხედავად იმისა, რომ საზღვარი ამ ორ პროვინციას შორის გადიოდა ცოტა უფრო აღმოსავლეთით, ვალგეიოგეს გასწვრივ, შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ როგორც ჭაობმა, ასევე მის ჩრდილოეთით არსებულმა ქედმა, ვირუს მთამ, სახელი მიიღეს სასაზღვრო მდებარეობის გამო.
ახლო წარსულში ვირუს ჭაობში ფრეზირების მეთოდით მოიპოვებდნენ ტორფის მტვერს, მაგრამ ახლა ეძებენ მეთოდებს ფრეზირებული ტორფის ველების აღდგენისთვის. ამ მიზნით 2011 წელს დაიწყეს მიტოვებული ჭაობების აღდგენა: სურთ აღადგინონ ბუნებრივი წყლის რეჟიმი, მოაცილონ მერქნიანი მცენარეები და დათესონ ახალი ტორფის ხავსი. აღდგენა გაგრძელდა 2013 წლის ნოემბრამდე.

## მცენარეულობა
250px|მინი|მარჯვნივ|ვირუს ჭაობი მზის ამოსვლისას
250px|მინი|მარჯვნივ|ვირუს ჭაობის განახლებული სანაპირო
250px|მინი|მარჯვნივ|ვირუს ჭაობის „კუნძული“
საფეხმავლო ბილიკი კვეთს მრავალ ეკოსისტემას. ფიჭვის ტყის ქვეშ, მიწის ზედაპირზე გვხვდება ესტონეთისთვის ჩვეულებრივი ხავსები: *Ptilium crista-castrensis* და *Pleurozium schreberi*. ქვეტყე შედარებით მეჩხერია: გვხვდება ჩვეულებრივი მანანა, წითელი მოცვი, შავი მოცვი. შემოდგომით გვხვდება სხვადასხვა საკვები სოკოები. ფიჭვების გარდა ბუჩქები და სხვა ხეები არ არის.
კედრების ტყეები კარგი ადგილია ლიქენებისთვის. ამ ტყისთვის დამახასიათებელია იისფერი მანანა, სურნელოვანი ბეგქონდარა და ნათელი ირმის ხავსი ქვეტყეში.

გრძელ ჭაობის მაღლობებზე იზრდება ჭაობის ფიჭვები, ლედუმი, შავი მოცვი, მანანა და უელსური ისლი. ხეების გარეშე არსებულ მაღლობებზე კი უფრო მეტად იზრდება შავნაყოფა, მორუხო მოცვი, მანანა და ქინძისთავა. ჭაობის ღია წყლებით დაფარულ ადგილებში იზრდება ასევე ჭაობის მოცვი, სუნდიუ, ქრანჭა და სხვ. ვირუს ჭაობში გვხვდება მწერიჭამია სუნდიუს ორი სახეობა - როგორც მრგვალფოთლიანი, ასევე გრძელფოთლიანი.

## ფრინველები
ვირუს ჭაობში ბინადრობენ ფრინველები, რომლებიც ირჩევენ სიწყნარეს, სიმშვიდეს (მიუხედავად იმისა, რომ ფრენისას დაახლოებით ერთი კილომეტრის დაშორებით ტალინი-ნარვას გზატკეცილის ხმაური ძალიან კარგად ისმის) და სინესტეს. შემოდგომაზე ვირუს ჭაობში შეიძლება შეხვდეთ ნაცრისფერი ბუმბულის მქონე წეროებს, რომელთათვისაც ჭაობის ტბები შემოდგომის მიგრაციის დროს უსაფრთხო ღამის გასათევი ადგილებია. ფრინველის დამახასიათებელი ნიშნებია შავი სამჯდომი ბუმბული და ყელქვეშა უბანი, ასევე ქვემოთ ჩამოკიდული ბუჩქოვანი კუდი, ხოლო ზრდასრულ ფრინველს თავზე წითელი ლაქა აქვს. წეროები ჩვეულებრივ ცხოვრობენ ვირუს ჭაობის დაჭაობებულ ტყეკაფებზე. ვირუს ჭაობში შეიძლება ასევე შეხვდეთ კლდის არწივებს.
ბეღურისნაირთაგან ვირუს ჭაობში მრავლად არის წარმოდგენილი ტყის მწყერჩიტა და ნიბლია. ბევრი ფრინველი იყენებს ჭაობის ტბების არსებობას და ბუდობს ჭაობის კუნძულებზე. მაგალითად, იქ შეიძლება შეხვდეთ ვერცხლისფერ თოლიებს, იხვებს და ზღვის იხვებს.
250px|მინი|მარცხნივ|ვირუს ჭაობის სადამკვირვებლო კოშკი

## ცხოველები
ვირუს ჭაობი საკმაოდ შიშველი ჭაობია, რომელიც ცოტა თავშესაფარს სთავაზობს იქ გამრავლების მსურველ ცხოველებს, ამიტომ ცხოველებს უფრო მეტად ჭაობის კიდეებში და ქედებზე შეხვდებით, სადაც უფრო მეტი შესაძლებლობაა შეუმჩნევლად დარჩენისთვის. ცხოველები ცოტა გვხვდება ასევე ტურისტებისა და მოლაშქრეებისთვის ხელსაყრელი მდებარეობის გამო: ვირუს ჭაობი მდებარეობს ტალინი-ნარვას გზატკეცილიდან ერთი კილომეტრის დაშორებით და ჭაობში ადვილად შეიძლება მოხვედრა ფიცრის ბილიკით.
ვირუს ჭაობში შეიძლება სანადიროდ მოვიდნენ დათვი და მგელი, ზოგჯერ ფოცხვერიც. უფრო ხშირად ჩანს მელა. ენოტისებრი ძაღლი შეიძლება ვირუს ჭაობში შეგხვდეთ, როდესაც ის მოდის კენკრის, თაგვების და ფრინველების ბუდეების საძებნელად. გარეული ღორი გვხვდება ქედებზე გოჭების დაბადების პერიოდში. ზამთარში შეიძლება შენიშნოთ ირემი, რომელიც ტოვებს თოვლში ღრმა დასასვენებელ კვალს .

## საფეხმავლო ბილიკი
ვირუს ჭაობის საფეხმავლო ბილიკი 3,4 კილომეტრის სიგრძისაა, უმეტესად მიდის ფიცრის ბილიკის გასწვრივ და მონიშნულია თეთრი-მწვანე-თეთრი მარკირებით ხეებზე. ცალკე არის მონიშნული უფრო გრძელი ბილიკი, 5,5 კილომეტრის სიგრძის წრიული საგანმანათლებლო ბილიკი, რომელიც მიდის ფიცრის ბილიკის გასწვრივ და ჩრდილო-დასავლეთ კიდეზე არსებული ქვიშის დიუნის თხემზე. ჭაობის ეს მონაკვეთი აღნიშნულია ლურჯი მარკირებით ხეებზე. ბილიკის გასწვრივ არის დასასვენებელი და დაკვირვების პლატფორმები, ხოლო ბილიკის შუაში არის დიდი სათვალთვალო კოშკი, საიდანაც იშლება ხედი მთელ ჭაობზე. სიარულს უფრო ინფორმატიულს და მარტივს ხდის ბილიკის გასწვრივ განთავსებული მრავალი საინფორმაციო დაფა და მაჩვენებელი. ლიიაპეკსი-ლოკსას გზატკეცილის მხრიდან სათვალთვალო კოშკამდე მიმავალი ფიცრის ბილიკის ნაწილი განახლდა 2013 წელს და ახლა შესაძლებელია მასზე გავლა ინვალიდის ეტლითაც და საბავშვო ეტლითაც. ინვალიდის ეტლით შესაძლებელია მისვლა სათვალთვალო კოშკის პირველ პლატფორმამდე, სათვალთვალო კოშკზე ასვლის დროს საჭიროა დამხმარის გამოყენება. გარდა ამისა, ვირუს ჭაობის საფეხმავლო ბილიკი შედის RMK-ის 370 კილომეტრის სიგრძის ესტონეთის გამჭოლი საფეხმავლო ბილიკის შემადგენლობაში, რომელიც იწყება ჩრდილოეთ ესტონეთში ლაჰემაას ეროვნული პარკიდან და გადის კორვემაას ტყეებისა და სოომაის ეროვნული პარკის ჭაობიანი ლანდშაფტის გავლით. 2008 წლის 26 აპრილს გამართულ გიდისა და მხარეთმცოდნეობის კონკურსზე „ვირუს ჭაობის მთხრობელები“ საუკეთესო ჭაობის გიდად აღიარეს სირიე ლილემეტსი.

## გალერეა
### ვირუს ჭაობი

ფაილი:Viru Raba Aerofoto.jpg
ფაილი:DSC 6021 Viru raba.RRiiberg.jpg
ფაილი:Päikesetõus Viru rabas.jpg
ფაილი:Viru bog 0057.jpg
ფაილი:Viru bog - RRiiberg.jpg
ფაილი:Viru Bog, Parque Nacional Lahemaa, Estonia, 2012-08-12, DD 45.JPG
ფაილი:Viru bog4.jpg
ფაილი:Viru Bog, Parque Nacional Lahemaa, Estonia, 2012-08-12, DD 71.JPG
ფაილი:Viru Raba Laukad.jpg
ფაილი:Viru raba laukad.JPG

## რესურსები ინტერნეტში
*Viru boguselang=et
*Viru raba
*RMK metsafaev

## სქოლიო
კატეგორია:ნაკრძალები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ნაკრძალები
კატეგორია:ესტონეთის გეოგრაფია
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები ადგილმდებარეობის მიხედვით
კატეგორია:დაცული ტერიტორიები ქვეყნების მიხედვით