open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ზ. კიკვიძის 8)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ზაირა კიკვიძის ქუჩაზე (№ 8). აგებულია XIX საუკუნის მეორე ნახევარში. თავდაპირველი სახე ძირითადად შენარჩუნებული აქვს.

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. შენობის გეგმის სწორკუთხედი (12,3 X 9,1 მეტრი), რამდენადმე, მის წინ მდებარე ეზოს გასწვრივაა დაგრძელებული, ქუჩისკენ კი ვიწრო ფასადით გამოდის. ეზოს მხარეს, ორივე სართულის წინ, აივანია. პირველი სართულის აივანი მოგვიანებით წინიდან ამოუშენებიათ და ორი, დამხმარე სადგომი მოუწყვიათ, რომლებიც ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. შესასვლელი ორივე სართულზე ეზოს მხრიდანაა. პირველი სართული მიწიდან დაახლოებით 1 მეტრზეა, რის გამოც კარის  წინ მოწყობილია ხუთსაფეხურიანი, ვიწრო კიბე (გვიანდელია). გვიანდელია მეორე სართულზე ასასვლელი კიბეც. ორივე სართულზე, ერთმანეთთან თითო კარით დაკავშირებული, ორ-ორი ოთახია. თითოეულ ოთახს დამოუკიდებელი შესვლელი აივნიდან აქვს. პირველი სართულის ოთახები სხვადასხვა ფართობისაა, მეორე სართულის ოთახები კი თანაბარია. პირველი სართულის მცირე ოთახში სამი განჯინაა. მათ შორის ერთი — ოთახების გამმიჯნავ  კედელშია, ხოლო ორი — მოპირდაპირე კედელში. ეს კედელი გარედან ყრუა. ერთი განჯინა მცირე ზომის ოთახის წინ არსებულ დამხმარე სადგომშიცაა. მცირე ოთახი ორი სარკმლითაა განათებული, მოზრდილი ოთახი კი — შვიდით. მათგან ორი სარკმელი აივანზე გამოდის. 

მეორე სართულის ოთახები ერთმანეთისგან ტიხრით არის გამიჯნული. ქუჩის მხარეს მდებარე ოთახის თითოეულ კედელში ორ-ორი სარკმელია. მეორე ოთახი კი სამი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის ორი — ეზოს მხარეს მდებარე კედელშია გაჭრილი, ერთი — მის მოპირდაპირე კედელში. სარკმლების გარდა, ამ ოთახში ორი განჯინიცაა. კარ-სარკმლები ბრტყელი თაღითაა დასრულებული.  შენობის ფასადებიდან გაფორმებულია ქუჩისპირა ორივე ფასადი. დამუშავების ძირითადი საშუალებებია: ერთიანი, საფეხურით შეღრმავებული, სწორკუთხა არეები, რომლებიც დანაწევრებულია სადა საპირეში ჩასმული სარკმლებით. განივ ფასადზე ორი სარკმელი გამოდის, გრძივ ფასადზე კი — სამი. სარკმლებს შორის გამოყვანილია თითო, ცრუ სარკმელი. შენობის მეოთხე ფასადი ყრუა. განივი ფასადი დაგვირგვინებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით შემოფარგლული, სამკუთხა ფრონტონით, რომლის არე აგურის ფიგურული წყობითაა დეკორირებული და ფასადს საზეიმო იერს ანიჭებს. ფრონტონში, სხვენის ვენტილაციისათვის, ორი მრგვალი ხვრელია. ფრონტონის ქვემოთ დაბალი, საფეხურით შეღრმავებული, ოთხკუთხა არეებით დანაწევრებული ზოლია. ამ უკანასკნელის ქვემოთ კი, იგივე სიმაღლის, საფეხურით შეღრმავებული არე, რომლის ცენტრში წრიული რგოლია გამოყვანილი. მეორე სართულს, ეზოს მხარეს, ხის სვეტებზე დაყრდნობილი, გადახურული აივანი გასდევს — ფიცრული მოაჯირით და აჟურული დეკორით შემკული თაღებით.

სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის ჯვარპატიოსნის ეკლესია

**თელავის ჯვარპატიოსნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თელავის სამხრეთით, 2-3 კილომეტრზე, მდინარე მიწანწრის ხეობაში, მთაზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს,

## აღწერა 
ეკლესია დარბაზულია (8,3 x 5 მეტრი). შეიცავს სხვადასხვა პერიოდის სამ სამშენებლო ფენას, რომლებიც ერთმანეთისგან როგორც საშენი მასალით, ისე დუღაბის ფერითაც განსხვავდება. შენობის თავდაპირველი ნაწილი, რომელიც კედლების სიმაღლის ნახევარზე მეტს მოიცავს, რიყის ქვის ირეგულარული წყობითაა ნაგები. კარ-სარკმლების ღიობების გამოსაყვანად და, აქა-იქ, კუთხეებში, გამოყენებულია ტლანქად დამუშავებული შირიმი. მოგვიანებით განახლებული ნაწილებიცც რიყის ქვისაა. ამ დროისაა ეკლესიის შიდა გადახურვაც. სულ ბოლოს ორივე ფრონტონი რიყის წვრილი ქვით აღუდგენიათ.

ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან შეისრულთაღიანია, შიგნიდან ხის ბრტყელი გადახურვა აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, აფსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის ქვედა ნაწილი მოგვიანებით ამოუშენებიათ. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიშენებულია კუბური ფორმის ტრაპეზი ღრმა, სწორკუთხა ნიშით წინა მხარეს. მეორე, მსგავსი მოყვანილობის ნაგებობა აფსიდის კედლის ჩრდილოეთ ბოლოშია. აგებული და აფსიდის მხრების ხაზიდან ორიოდე მეტრით წინაა წამოწეული. 

ეკლესიის კედლებში კიდევ სამი სარკმელია: თითო-თითო გრძივი კედლების დასავლეთის ნაწილში, ხოლო მესამე - დასავლეთის კედლის ღერძზე, შესასვლელის ზემოთ. სამივე სარკმელს თარაზული გადახურვა აქვს. მათ შორის დასავლეთის სარკმლის ძირიც თარაზულია. ჩრდილოეთის კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში მოწყობილია მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის გრძივი კედლები მარტივი პილასტრების წყვილით ორ არათანაბარ ნაწილად იყოფა, რომელთაგანაც აღმოსავლეთის თითქმის ორჯერ მოკლეა დასავლეთისაზე. პილასტრებზე აგურით ნაწყობი, შეისრული ფორმის საბჯენი თაღია (გვიანდელია) დაყრდნობილი, მიუხედავად იმისა, რომ თაღი პალასტრის თანაბარი სიგანისაა, იგი მას ჩვეულებიამებრ კი არ უერთდება, არამედ აცდენილია. სამხრეთით, თაღის ძირი პილასტრის მიმართ ოდნავ აღმოსავლეთითაა გადაადგილებული, ჩრდილოეთით კი - დაშავლეთით, რაც დაუდევრობის შედეგს წარმოადგენს. დაუდევრადაა ნაწყობი კამარაც და კონქიც. კონქის თაღი შეისრულია. შეისრულია კამარაც. კედლები შიგნიდან და გარენად ტლანქადაა შელესილი. კედლებს ლავგარდანი არ გააჩნია, სახურავი დაბურულია კრამიტით.

ეკლესიას სამხრეთი მხრიდან მინაშენი ეკვროდა. ამჟამად იგი მთლიანად მიწითაა ამოვსებული და მხოლოდ აღმოსავლეთისა და სამხრეთის კედლების გარეთა ნაწილებიღაა შემორჩენილი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის აკლდამა

**თელავის აკლდამა** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავში, დავით რექტორის ქუჩაზე. თარიღდება XVII საუკუნით. ნაგებობა გეგმით შიგნიდან წრიულია, გარედან რვაწახნაგა. შესასვლელი აღმოსავლეთითაა, თაღიანი კარი შესასვლელის ძირიდან სამიოდე მეტრით ქვევითა. დარბაზის ირგვლივ საფეხური შემოუყვება, აკლდამის გადამხურავი გუმბათი, შიგნით და გარეთ, სეგმანტურია. გუმბათის წვეროში სასანთლოხვრელია. გარედან წიბოებზე გამოყვანილია ნახევარწრიული პილასტრები, მათზე დაყრდნობილი თაღებით. ყოველ წახნაგზე თაღოვანი არე იფარგლება, რაშიც აგურისწყობა ფიგურულია. აქიტექტურული ფორმებით შენობა XVII საუკუნის ისლამური სამყაროს აკლდამების მსგავსია იგი როგორც ჩანს განკუთვნილი იყო წარჩინებული პირებისთვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კონდოლის მთავარანგელოზის ეკლესია

**კონდოლის მთავარანგელოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ კონდოლის ჩრდილოეთით, ვენახებში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (6,2 x 4,7 მ). ნაგებია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. დაზიანებულია: მონგრეულია ოთხივე კუთხის ზედა ნაწილი, ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი. შენობოვა დაახლოებით 0,7 მეტრით მიწაშია ჩამჯდარი. 

შესასვლელი დასავლეთიდანაა, იგი აგურითაა გამოყვანილი. შემორჩენილია ორივე წირთხლი და თაღის ჩრდილოეთ ქუსლი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრშიც შეისრული სარკმელია გაჭრილი, ერთი სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშია, შესასვლელის ზემოთ. აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით, თითო, სწორკუთხა ნიშაა, ხოლო ქვემოთ კედელზე, აგურით ნაშენი ოთხწახნაგა ტრაპეზია მიყრდნობილი. დარბაზი გადახურულია ნახევარ წრიული კამარით, რომელიც, ალაგ-ალაგ, ჩამონგრეულია, იატაკზე კვადრატული აგურია დაგებული.

ეკლესიის ფასადებიდან, მთელ სიმაღლეზე, მხოლოდ დასავლეთ ფასადებიღაა შემორჩენილი. ფასადის ქვედა ნახევარი რიყის ქვისაა და შებათქაშებულია მოყვითალო ფერის  კირის წმინდა ხსნარით, რომლიტაც ქვებს შორის დარჩენილი არეებია ამოვსებული, ფასადის ზედა ნახევარი კი ფრონტონიანად მთლიანად აგურისაა, რომელშიც ვერტიკალურად დაყენებული ორ-ორი აგურის თანაბარზომიერი განლაგებით, კვადრული წყობის იმიტაციაა შექმნილი. ამ არეშია მოქცეული სარკმელი. სარკმლის თავზე ჩასმულია ფირუზისფრად მოჭიქული შორენკეცი, რომლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღმავებით, გამოყვანილია მცირე, ტოლმკლავა ჯვრის გამოსახულება. ფასადი დასრულებული იყო აგურის, ორსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის მცირე ნაწილი ფრონტონის წვერს შემორჩა. შემორჩენილია ასევე, სახურავის კეხის დასავლეთ კიდეში დადგმული სამრეკლოს აგურითნაწყობი, მრგვალი საფუძველი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვარდისუბნის ყველაწმინდის ეკლესია

**ვარდისუბნის ყველაწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვარდისუბნის სამხრეთით, 0,5 კმ-ზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ეკლესია დარბაზულია, გეგმით კვადრატს მიახლოებული სწორკუთხედი (4,55 x 4,3 მ) ნაგებია რიყის ქვით კირის ხსნარზე. დაზიანებულია. აღმოსავლეთ და დასავლეთი კედლები დაახლლოებით 3 მ სიმაღლეზეა შემორჩენილი, ხოლო დანარჩენი ორი — 1,5-2 მ სიმაღლეზე. შესასვლელი სამხრეთითაა. კარს გადახურვა და გარეთა გვერდები მონგრეული აქვს. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ოდნავ ფართო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. ერთი მცირე ზომის. სწორკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშიცაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხელოსანთა უბანი

**ხელოსანთა უბანი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, „ძველი გალავნის“ სახელწოდებით ცნობილ უბანში, ციხე-დარბაზის სამხრეთი. ქვედა ფენა თარიღდება VIII-X საუკუნეებით, ზედა XI-XIII საუკუნეებით.

## აღწერა 
სადაზვერვო თხრილში გამოვლინდა რამდენიმე საცხოვრებელი ნაგებობის ნაშთი, რომლის ერთ-ერთი კედლის ძირში დადასტურდა ადამიანის ჩონჩხი ბრინჯაოს სადა ბეჭდითა და რკინის სამაჯურით, კერამიკისა და მინის საგანთა მრავალი ნატეხი და კერამიკული საელოსნოს ნაშთი. სახელოსნო მოიცავდა 50-მდე მ2-ს, თხრილის ფართობი დაფარული იყო ღორღით. აღმოჩნდა რიყის ქვითა და კირით ნაშენი კედელი, ღარისებრი კრამიტების ნატეხები. კრამიტყრილის ქვეშ - ყვითელი, სქელი, კირქვიანი და  თიხანარევი ნიადაგი, ყვითელ, ოვალურბოლოიან ქანში, ამოჭრილი იყო მცირე ფოსოები, რომელშიც ორწმკრივად თიხის მოუჭიქავი ჭურჭელი იყო ჩადგმული. ნაგებობას გვერდიდან საბურველივით ჰქონდა დატანებული ქვით გადახურული კარი, ორი გვერდი კი რიყის ქვით ჰქონდა ამოშენებული. ტერიტორიაზე დადასტურდა დანახშირებული ძელები.

ქურის გათხრისას, კერამიკის მასალის მმიხედვით, გამოიყო ორი ფენა, პირველში, მიწის ზედაპირიდან 0,8-1 მეტრ სიღრმეზე, გამოვლინდა მოჭიქული და მოუჭიქავი, ერთფერი და მრავალფეროვანი ორნამენტითა და სხვადასხვა ტექნიკით შემკული ჯამეები, ლანგრები, სამტუნა და სწორპირიანი ხელადების, კოკების, ქოთნების, ჭინჭილების, საექველების, ქილების, ტუჩიანი, სადა ბადიის, წერნაქიანი თეფშების, თხელკედლიანი ჭურჭლის მთლი და ფრაგმენტული ნიმუშები, II ფენაში, რომლის იატაკი მიწის ზედაპირიდან 1,7 სმ სიმარლეზე იყო შემორჩენილი, გამოიკვეთა საბერვლის კარი. აღმოჩნდა 1 ფენისგან სრულიად განსხვავებული, ერთმანეთის გვერდით ჩალაგებული, თიხის მოუჭიქავი ჭურჭელი. აღმოჩენილი კერამიკა ადგილზევე უნდა იყოს ნაწარმოები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ლ. კორძაძის 2)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ლადო კორძაძის ქუჩაზე (№ 2). აგებულია XIX საუკუნის ბოლოს.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. შენობის გეგმა ერთმანეთზე სწორი კუთხით მიდგმული ორი ნაწილისგან შედგება. ქუჩის მხარეს სახლი სხვა სახლების მწკრივში დგას. რის გამოც მისი გარეგნული სახის განმსაზღვრელი — ქუჩის მხარეს მოქცეული ფასადია. ფასადზე ბრტყელი თაღით გადახურული ექვსი სარკმელი და სადარბაზო კარი გამოდის.  სარკმლების ღიობები მიწის დონიდან დაახლოებით 80 სანტიმეტრი სიმაღლეზეა. სარკმლები სადაა. მათ შორის რუსტირებული, პილასტრისებრი თითო შვერილია. სარკმლების ქვემოთ კი — იგივე სიგანის, შეღრმავებული არე, რომელშიც აგურის დეკორატიული წყობით გამოყვანილი რომბია. ჩასმული საფასადო კედელი საკმაოდ მაღალი პარაპეტით მთავრდება, რომელიც კედლის დანარჩენი ნაწილისგან მაღალი, პროფილირებული, ჰორიზონტალური სარტყლითაა გამოყოფილი. ფასადს განსაკუთრებულ იერს ანიჭებს სადარბაზო შესასვლელი — ხის, რელიეფურად დამუშავებული კარით და ამაღლებული პარაპეტით, რომლის შუაშიც წრიული ფორმის ჩაღრმავებაა. ამ არეში აგურის რელიეფური წყობით საათია გამოყვანილი. ეზოს მხარეს მოქცეული ფასადი ბევრჯერაა გადაკეთებული, მიდგმული აქვს გვიანდელი მინაშენებიც. მხოლოდ ერთგანაა შემორჩენილი ჭვირულფრიზიანი, ხის, ძველებური ჭვირული აივნის ფრაგმენტი. ეზოს მხარეს სახლს აქვს სარდაფი. შენობა გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ნაფარეულის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ნაფარეულის წმინდა გიორგის ეკლესია** —   არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ნაფარეულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1,5 კილომეტრზე, მთაზე. სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. ეკლესიის კორპუსი ორ ნაწილს შეიცავს: მოგრძო, დარბაზულ ეკლესიას (8,1x4,7 მ) და მასზე ჩრდილოეთიდან მიდგმულ, შედარებით უფრო მოკლე, დაბალ მინაშენს, რომელიც ეკლესიასთან წყობითაა დაკავშირებული. მინაშენი, როგორც ჩანს, ეკლესიას სამხრეთიდანაც ჰქონია. თუმცა ამ ფაქტის ზუსტად დადგენა გასუფთავების გარეშე შეუძლებელია.

შენობა ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით. წყობა ირეგულარულია. მოგვიანებით განახლებული ნაწილები (კამარა, კონქი, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი) აგურისაა. გარედან კედლების ზედა, აღდგენილ ნაწილებში, აგურთან ერთად რიყის ქვაცაა გამოყენებული, რომლებიც მოქცეულია აგურის თარაზულ რიგებს შორის. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილი და შეთეთრებულია. დაზიანებულია: ჩამოშლილია ეკლესიისა და ჩრდილოეთ მინაშენის სახურავის საფარი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილები და ლავგარდანი. ეკლესიის განივ კედლებს თითქმის მთელ სიმაღლეზე, ფართო ბზარები დაუყვება. 

ეკლესიას ორი, სწორკუთხა შესასვლელი აქვს, სამხრეთით და დასავლეთით. დარბაზი უპილასტროა, აღმოსავლეთით იგი დასრულებულია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდით, რის ღერძზე ნახევარწრიული თაღით გადახურული, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია გაჭრილი, მსგავსი თითო სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. აფსიდში, სარკმლის გვერდებზე, თითო, გეგმით ნახევარწრიული, ბრტყლად გადახურული ნიშაა (სიმაღლეში 1 მეტრია). სარკმლის ქვემოთ კი, კედელზე, ოთხკუთხა, ზემოთკენ შევიწროებული ტრაპეზია მიდგმული. შიგნით ეკლესია გადახურულია შეისრული კამარით, რომელიც ორ, შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. მათ შორის ერთი - დარბაზის შუაშია, ხოლო მეორე - დასავლეთ კედელთანაა შერწყმული. 

ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში განიერი, თარაზულად გადახურული კარია, რომელიც ჩრდილოეთ მინაშენში გადის. მინაშენი უაფსიდოა, გეგმით სწორკუთხა, განათებულია აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილი, თარაზულად გადახურული, დაბალი სარკმლით, რომლის თავი სადგომის ცილინდრული კამარის ქუსლის დონეზეა. 

გარედან საკურთხევლის სარკმელი მორთულია აგურით გამოყვანილი, რელიეფური თავსართით, რომელსაც ბოლოში ჰორიზონტული გადანაკეცი აქვს. ეკლესიის დასავლეთით ათიოდე მეტრზე რამდენიმე ქვევრია ჩაფლული. 

2009 წელს სოფლის მოსახლეობას ეკლესია ხის ნივნივებზე დაფენილი შიფერით გადაუხურავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
რუისპირის დედა მარიამის ეკლესია

**რუისპირის დედა მარიამის ეკლესია** — არიქტექტურული ძეგლი რუისპირის ჩხუბიაანთ უბანში. სავარაუდოდ თარიღდება XVIII საუკუნით. 

ეკლესია დარბაზულია (7,4 x 4,8 მ), ნაგებია რიყის ქვით. კარსარკმლები, საბჯენი თაღები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული (19 x 19 x 4.5 სმ) აგურით, შესასვლელი ორია: დასავლეთიდან და სამხრეთიდან. ორივე ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული და გარედან საფეხურით შეღარმავებულ, სწორკუთხა არუშია ჩასმული. აღმოსავლეთით, დარბაზის იატაკის მიმართ ორი საფუხურით შემაღლებული, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით გეგმით ნახევარწრიული, თაღოვანი ნიშაა. აფსიდის ზედა ნაწილში, სარკმლის ორივე მხარეს, კონქის ქუსლის დონეზე, თითო ვიწრო, სწორკუთხა ღიობია, რომელიც კედლის სიღმერში მოწყობილ სამალავებს უკავშირდება. საკურთხევლის ბაქანი აფისიდის მხრების ხაზიდან ოდნავ წინაა წამოწეული. პირველი საფეხურის შუა ნაწლში მას ნახევარწრიული ამბიონი აქვს მოწყობილი.

საკურთხევლის სარკმლის გარდა, შიდა სივრცეს სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების შუა ნაწილში გაჭრილი თითო, ნახევარწრიული თაღოვანი სარკმელიც აშუქებს. რათა ღიობები, საკურთხევლის სარკმლის მსგავსად, გარეთკენაა ახრილი. დარბაზი გადახურულია ცილინდრული კამარით, დასავლეთით იგი კედლის მიმდებარე თაღზეა დაყრდნობილი, თვით თაღი - კუთხის პილასტრებზე. შიგნიდან ეკლესია შელესილია, იატაკზე დაგებულია კვადრატული აგური.

ეკლესიის აღმოსავლეთ და დასავლეთ ფრონტონებზე, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან პოსტამენტაზე დაყრდნობილი, თითო ჯვარია გამოსახული. კედლები დასრულებულია საფეხუროგანი ლავგარდნით, რომელიც ჩვეულებრივად დალაგებული და კუთხით წინწამოწეული აგურის რიგების მონაცვლეობით არის გამოყვანილი. 

შენობის დასავლეთ კედელზე დაშენებულ აგურის კვადრატულ საფუძველზე (12 x 12 მ) დადგმულია ცილინდრული ფორმის, ოთხ მხარეს ნახევარწრიული თაღით გახსნილი აგურისავე სამრეკლო, რომელსაც შიგნით ნახევარსფერული კამარა ხურავს, გარედან კი, კონუსისებრი სახურავი ეხურა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
აკურის სამების ეკლესია

**აკურის სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურიდან სამხრეთით, 6 კილომეტრზე, მთის წვერზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დანგრეულია. შემორჩენილია ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი და კედლის ნაშთები. ეკლესია ნაგები იყო რიყის ქვით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია

**ბუშეტის ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, 1 კილომეტრზე. თარიღდება XV-XVI საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია (4,9x3,8 მეტრი). შეიცავს ქრონოლოგიურად განსხვავებულ ორ სამშენებლო ფენას. თავდაპირველი კედლები, ძირითადად, მოზრდილი ზომის რიყის ქვითაა ნაგები, წყობა ქაოსურია. ქვებს შორის დარჩენილი არეები ამოვსებულია ბათქაშით. მოგვიანებით აღდგენილ ნაწილებში, როყის ქვასთან ერთად, კვადრატული აგურიცაა გამოყენებული. აგურითაა ნაწყობი ლავგარდანიც.

შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეშია. კარის ღიობი აგურითაა გამოყვანილი და თარაზულადაა გადახურული ხის ძელით, რომელზეც შელეულად დაყენებული აგურები აწყვია. ეკლესიის დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ცენტრში ვიწრო, ოთხკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი ვიწრო, თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშია. აღმოსავლეთ სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით თითო ოთხკუთხა ნიშაა, ქვემოთ კი, კედელზე, ტრაპეზია მოდგმული. ეკლესიის დასავლეთ კედელში, მოწყობილია კიდევ ერთი ოთხკუთხა ნიშა. დარბაზი გადახურულია ქარგილზე სხმული, ნახევარცილინდრული კამარით.

2006 წელს, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების დროს, კედლების და ლავგარდნის დანგრეული ნაწილები განუახლებიათ და ეკლესია ღარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XV საუკუნის ეკლესიები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ლ. კორძაძის 5)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ლადო კორძაძის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის დასაწყისში.

სახლი ერთსართულიანია. ნაგებია აგურით. შენობა განივი ფასადით ქუჩისკენაა მიმართული. ფასადის სიბრტყე რიტმულად ნაწევრდება სამი განიერი, სწორკუთხა სარკმლით და ყრუ ნიშით. სარკმლებს შორის  და ფასადის კიდეებში სადა, მცირედშვერილი პილასტრებია გამოყვანილი. სარკმლებს ლითონის ცხაურები აქვს. თითოეული სარკმლის თავზე ორ-ორი, დაბალი, ზოლისებრი, შეღრმავებული არეა, რომლებიც ლაჟვარდისფრად არის დაფერილი. მსგავსი არე, სარკმლების ქვემოთაცაა, ოღონდ ისინი სარკმლის ქვემოთ გამოყვანილ, სწორკუთხა შეღრმავებაშია მოქცეული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც გაჭრილია ორი რომბისებური ღიობი. სახლს გააჩნია სარდაფი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
აკურის საწნახელი

**აკურის საწნახელი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სამხრეთით, 7 კილომეტრზე. ნასოფლარ ნაკალურში. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო რიყის ქვით კირის ხსნარზე. შემორჩენილია ნანგრევების სახით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის დაბახანა

**თელავის დაბახანა** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას თელავში ქ. ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 87), ხევის პირას. აგებულია XIX საუკუნის პირველ ნახევარში. 

ნაგებობა სამეურნეო დანიშნულების იყო, აქ ამუშავებდნენ ტყავს. შენობა ერთსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით და რიყის ქვით. შიდა სივრცე ერთ დიდ ოთახს ეკავა, რომლის ცალი ფრთა მსუბუქი ტიხრით იყო გამოყოფილი, ოთახის ქვემოთ, იგივე ზომის ერთიანი სარდაფია, რომლის კედლებშიც შვიდი ნახევარწრიული ნიშანია და ერთი განჯინაა. სარდაფი ოთხი სარკმლითაა განათებული, რომელთა შორის სამი მთავარი ფასადის მხარესა. ამავე მხრიდანა სარდაფის შესასვლელიც. ნაგებობა ჩოლოყაშვილის ქუჩის მხარეს მცირედ დეკორირებული ფასადი აქვს. ფასადი დანაწევრებულია ცრუ პილასტრებზე გადაყვანილი სამი განიერი თაღით, რომლებშიც კარ-ფანჯრების ღიობებია დატანებული. ფასადი ძველი აგურისაა, გარედან გალესილია. გვერდითი ფასადები ძირითადად რიყის ქვისაა, რომლებიც ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილით არის დაშორებული, დაბურული ღარისებრი კრამიტით. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
იყალთოს ღვთისმშობლის ეკლესია

**იყალთოს ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, ცაცხვების კორომში. წმინდა გიორგის ეკლესიის მახლობლად. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია ტლანქად, სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის დუღაბით. შესასვლელი ჩრდილოეთიდან აქვს. კარის გადახურვა ჩამონგრეულია, დარბაზი კვადრატულია. აღმოსავლეთიდან მას ერთვის არაწესიერი კონქით გადახურული, გეგმით ნახევარწრიული აფსადი, რის ცენტრშიც მოწყობილია მცირე ზომის ბრტყლად გადახურული სარკმელი, გვერდებში კი, თითო. სარკმლის ქვეშ დგას მოზრდილი ოთკუთხა ტრაპეზი. აფსიდის თაღი ოდნავ გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმისაა. მსგავსი ფორმა ჰქონდა კამარასაც, რის ნაწილები დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს შემორჩა ეკლესიის სამხრეთ კედელი კი 1,4- 1,6 მ სიმაღლეზეღა დგას.

ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდნის მცირე მონაკვეთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თეთრიწყლების ეკლესია

**თეთრიწყლების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ თეთრი წყლების  დასავლეთით, 1 კმ-ზე, ტყიან ბორცვზე საფშავლოდ წოდებულ ადგილში. სავარაუდოდ, თარიღდება განვით შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია (7,3 X 5,5 მ) ნაგებია მოზრდილი ზომის, სრულიდ დაუმუშავებელი ქვიშაქვითა და კირის დუღაბით. ქვების ნაწილი საკმად დიდი ზომისაა, რომლებიც ბრტყელი ზედაპირის ფასადის მხარეს არის მოქცეული. წყობა ქაოსურია. ძეგლი დაზიანებულია ამჟამად, მთელ სიმაღლეზე, მხოლოდ დასავლეთ კედელი დგას, თუმცა, მასაც სამხრეთი მხარე მონნგრეული აქვს. ჩრდილოეთი კედელი მთელ სიგრძეზეა შემორჩენილი აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები კი - ნაწილობრივ. ინტერიერი ნანგრევებითაა ამოვსებული  და დაფარულია მცენარეულობით. შესასვლელი სამხრეთითაა - შემორჩენილი წირთხლების ნაწილი. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია. მის ცენტრში სარკმლის ნაშთია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ვანთის ქვაბების კომპლექსი

**ვანთის ქვაბების კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ვანთიდან ოთხიოდე კილომეტრზე, მდინარე ვანთისხევის მარცხენა ნაპირას, საღანძილის ეკლესიის ჩრდილო-დასავლეთით, ოთხასიოდე მეტრზე. კომპლექსი შედგება გეგმით რთული მოხაზულობის და ერთმანეთთან ვიწრო, თაღოვანი გასასვლელით დაკავშირებული ორი ქვაბისგან, რომლებსაც სხვადასხვა სიღრმისა და ფორმის უბეები ერთვის.კედლებში ამოკვეთილია ნიშები. ქვაბებიდან ერთი, ჩრდილოეთით მდებარე, შედარებით მოზრდილია. მის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, შესასვლელთან ახლოს, გვერდიგვერდ, ორი, თაღოვანი გასასვლელია, რომლებითაც მცირე სათავსში ვხვდებით, ამ უკანასკნელიდან კი სამლოცველოში. სამლოცველო განათებულია აღმოსავლეთ მხარეს გაჭრილი სარკმლით. სამლოცველოდან ჩრდილოეთით დიობია, რომელიც გადის მცირე სათავსში. ქვაბის ჭერში გაჭრილია საკვამური.

მეორე ქვაბი ოდნავ მცირე ზომისაა. მას ორი, ოვალური, იზოლირებული სადგომი ეკვრის, სადაც დიდი ზომის ნიშებია, თაროები და ჩამოსაჯდომებია მოწყობილი. აღმოსავლეთით სამო სარკმელია გაჭრილი. როგორც ჩანს, მცირე ქვაბი ბერების საცხოვრებლად იყო განკუთვნილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
რუისპირის კვირაცხოვლის ეკლესია

**რუისპირის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი  რუისპირის ლაიბურაანთ უბანში. თარიღდება XVIII საუკუნით. 

ეკლესია დარბაზულია (9,5 x 6,5 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით. კონსტრუქციული ნაწილები (კამარა, კონქი) კარ-სარკმლების ღიობები და ლავგარდანი გამოყვანილია კვადრატული აგურით. გარდა ამისა, აგური, თარაზულად გამავალი შრეების სახით, კედლების წყობაშიცაა ჩართული. 

ეკლესიას ორი, ვიწრო შესასვლელი აქვს: სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე შესასვლელი ნახევარწრიულთაღოვანია და ორივე მხრიდან სწორკუთხა შეღრმავებაშია ჩასმული, რომელთა შორის გარეთა, ბევრად უფრო მცირე სიღრმისაა. ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, გეგმით კვადრატული (4,5 x 4,5 მეტრი). აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა,წესიერი ნახევარწრის ფორმის აფსიდი, რომელიც ცენტრში, შედარებით მაღლა (იატაკიდან დაახლოებით 2,5 მ სიმაღლეზე) ოდნავ შეისრული თაღიდან გადახურული სარკმელია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
აკურის ღვთისმშობლის ეკლესია

**აკურის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სასაფლაოზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

## აღწერა 
ეკლესია დარბაზულია (6,8 x 4,7 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და კირის ხსნარით. დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდნის დიდი ნაწილი. ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია. კარი გარედან თაღოვანია (დიდი ნაწილი ჩამოშლილია), შიგნიდან კი ხით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ერთი, ოთხკუთხა სარკმელი დასავლეთ კედელშია: აფსიდში, სარკმლის სამხრეთით და ჩრდილოეთით, თითო, ოთხკუთხა ნიშაა. სარკმლის ქვემოთ კი, კედელზე, რიყის ქვით ნაშენი, კუბური ტრაპეზია მიდგმული. შიგნით ეკლესია გადახურულია ოდნავ შეისრული ფორმის, სხმული კამარით. ფასადები სადაა. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილზე მასიური, ნახევარწრიული კონტრფორსია მიდგმული. სამხრეთ ფასადის წყობაში ჩატანებულია ასომთავრულწარწერიანი ქვიშაქვა. კედლები დასრულებული იყო რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდნით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ს. ლიონიძის შესახვევი 1)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს სოლომონ ლიონიძის შესახვევში (№ 1). აგებულია XIX საუკუნის შუა წლებში.

სახლი ორსართულიანია, აგურის. აქვს ხის, დიდი, სვეტებიანი აივანი და სარდაფი. ქუჩისპირა ფასადი ექვსი ვიწრო სარკმლით არის დანაწევრებული. სარკმლების თავსართები რკალისებრია. სარდაფის სივრცე სწორკუთხა სარკმლებით ნათდება. სახლის ნალესობაზე, ალაგ-ალაგ, შემორჩენილია ლურჯი ფერის შეფერილობა. შენობა გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ციხისჯვრის ეკლესია

**ციხისჯვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ იყალთოს სამხრეთით, მთის ფერდზე. თარიღდება შუა საუკუნეებით. ნაგები იყო რიყის ქვით და ქვიშაქვით კირის ხსნარზე. დანგრეულია, გეგმა მთლიანად არ იკითხება. შემორჩენილია აფსიდის ჩრდლოეთის გვერდის ფრაგმენტი, ერთი, ოთხკუთხა ნაშთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის ჭიშკარი (ბახტრიონის ქუჩა)

**თელავის ჭიშკარი** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს თელავის ცენტრალურ ნაწილში, ბახტრიონის ქუჩაზე (№ 21). სავარაუდოდ თარიღდება XVII საუკუნით.

ჭიშკარი აგურით ნაგები მოგრძო, მაღალი ნაგებობაა, ფართო, შეისრულთაღოვანი გასასვლელით ცენტრში. ეზოს მხრიდან იგი ბრტყელია, ქუჩის მხარეს კი ოთხი პილასტრით სამ ნაწილადაა დანაწევრებული, რომელთა შორის შუა თითქმის ოთხჯერ უფრო განიერია განაპირებზე. განაპირა ნაწილებში, მიწიდან ორმოცდაათიოდე სანტიმეტრის სიმაღლეზე, მოწყობილია თითო მაღალი, შეისრულთაღოვანი ნიშა, რომელთა ზემოთ კედლის ზედაპირი აგურის ფიგურული წყობითაა გამოყვანილი. ანალოგიურადაა ნაწყობი გასასვლელის თაღსა და პილასტრებს შორის დარჩენილი სიბრტყეც.  ჭიშკარი დაგვირგვინებულია ოდნავ გადმოშვერილი ლავგარდით, რომელიც ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის ორი რიგისგან შედგება. ნაგებობა გადახურულია ღარისებრი კრამიტის ორფერდა სახურავით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
რუისპირის ლომისას ეკლესია

**რუისპირის ლომისას ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის სამხრეთით, ტყეში, წმინდა შიოს მონასტრისკენ მიმავალი გზის პირას. სავარაუდოდ, თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული (4,7 x 3,8 მ). ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, XX საუკუნის 80-იან წლებში სოფლის მოსახლეობას კედლების დანგრეული ნაწილები თეთრი აგურით აღუდგენია და ეკლესია შიფერით გადაუხურავს. ერთადერთი სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდანაა. 

ერთადერთი, სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან ჩასმულია სწორკუთხა, კედლის სიბრტყეში ოდნავ შეღრმავებულ არეში, შიგნიდან კი — შეისრულთაღოვანია. აღმოსავლეთით, შებრტყელებული ნახევარწრის დორმის აფსიდის ცენტრში სარკმელია (ამჟამად ამოქოლილია) გაჭრილი. სარკმლის ორივე მხარეს კი თითო ოთხკუთხა ნიშაა მოწყობილი. დასავლეთ ფასადზე, შესასვლელის გვერდებზე, თითო, მცირე ზომის, სწორკუთხა ნიშაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ს. ლიონიძის შესახვევი 5)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექურული ძეგლი თელავში, რომელიც მდებარეობს სოლომონ ლიონიძის შესახვევში (№ 5). აგებულია XIX საუკუნის დასაწყისში.

სახლი ერთსართულიანია. ეზოს მხარეს აქვს ხის, სვეტებიანი აივანი და ნახევარსარდაფი. თავდაპირველი აივნიდან სამი სვეტი და ორი ფრიზიღაა შემორჩენილი. სვეტები რვაწახნაგოვანია, დასრულებულია დაბალი, რვაწახნაგონივე კაპიტელით. ფრიზი აჟურულია, შეიცავს რთული ნახატის სახეებს. სხვადასხვა სახეებითაა გაფორმებული სვეტების ზედა ნაწილებიც. ქუჩისპირა ფასადი შელესილი და შეთეთრებულია. ფასადზე ორი სწორკუთხა სარკმელი და კვეთილობით დამუშავებული, ხის ორფრთიანი კარია, რომლითაც აივანზე ვხვდებით. შენობის უკანა კედელი რიყის ქვისა და აგურის შერეული წყობით არის ნაგები. შენობა გადახურულია კრამიტით. სახურავი ორფერდაა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 39)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 39), აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში.

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით, სახლი ეზოს სიღრმეში დგას, ვიწრო ფასადით კი ქუჩისკენ გამოდის. ქუჩიდანვეა შესასვლელი, საიდანაც მოჭედილი, ორფრთიანი კარით შიდა ეზოში ვხვდებით. შესასვლელის აქეთ-იქით მაღაზიის შემინული ღიობებია. II სართულზე, ფასადის მთელ სიგრძეზე, ხის ჭვირულმოაჯირიანი აივანი. ამ სართულზე მოხვედრა, ხის ორი კიბით, ეზოდანაა შესაძლებელი. ორივე კიბე აივანზე ადის. აივნის სვეტებს შორის ჭვირული ფრიზია ჩადგმული, აივნის კედელი მოხატულია დეკორატიული მოტივებით, აივანზე გამოდის ოთახები სწორკუთხა კარფანჯრებით. ეზოს მხარეს სახლს თანამედროვე მინაშენი აქვს. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოვები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ.გივიშვილი) გამოიცვალა აივნები, განახლდა კედლის ნალესობა, გამოიკვეთა სავაჭრო რიგის ღიობების სისტემა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის ქუჩა)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ბიძინა ჩოლოყაშვილის და ორაგუბის ქუჩების კუთხეში. აშენებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე. 

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია აგურით. ორივე სართულზე ორ-ორი ოთახია. შესასვლელი პირველ სართულზე, ჩოლოყაშვილის ქუჩის მხრიდანაა. სადარბაზო კარისგარდა, ამ ფასადზე კიდევ ორი სარკმელია. მარცხენა სარკმლის ქვეშ სარდაფში შესასვლელი კარია, რომელშიც აგურის რამდენიმესაფეხურიანი კიბე ჩადის. ერისთავის ქუჩის მხარეს, სახლის I სართულის ფასადზე, სამი სარკმელი გამოდის.

მეორე სართულს ხის, სვეტებიანი აივანი გასდევს, ჭვირული მოაჯირით და ჭვირულივე ფრიზით. 1988 წელს ძველი აივანი პირვანდელი სახით აღადგინეს. აივანზე გამოდის მეორე სართულის კარ-სარკმლები. ეზოს მხარეს, სახლს ეკვრის, ძველი ორსართულიანი ნაგებობა, რომელიც სახლის ძირითად კორპუსს აივნით უერთდება. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი, მ. ბასილაძე)

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
რუისპირის მარიამწმინდის ეკლესია

**რუისპირის მარიამწმინდის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთით, 1 კილომეტრზე. სავარაუდოდ, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა (7 x 5,6 მ), ნაგებია რიყის ქვით, გარეთა კედლების წყობში ალაგ-ალაგ, მოზდილი, არაწესიერი ფორმის, ნატეხი ქვებია ჩართული. წყობა ირეგულარულია. დაზიანებულია: ჩაქცეულია კამარა, მონგრეულია კუთხეების დიდი ნაწილი და დასავლეთ კედლის ფრონტონის წვერი. ფასადებზე ალაგ-ალაგ ჩამოცვენილია საპირე ქვები. 

ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა, იგი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის დარბაზი შესამჩმევად მოკლეა. აღმოსავლეთით მას ერთვის ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდი, რისი სიღრმეც თითქმის დარბაზის სიგრძის ტოლია, შიდა სივრცე განათებული იყო ორი, სწორკუთხა სარკმლით, მათ შორის ერთი - აფსიდშია, ხოლო მეორე - დასავლეთ კედელში შესასვლელის ოდნავ ზემოთ. აფსიდში სამი, მცირე, სწორკუთხა ნიშაა: ჩრდილოეთით ორი, სამხრეთით - ერთი, აფსიდში სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, კუბური ფორმის ტრაპეზია მიბჯენილი. აფსიდი გადახურულია კონქით, რომლის თაღი ოდნავ დადაბლებული ნახევარწის ფორმისაა, მსგავსი მოხაზულობა ჰქონდა კამარასაც, მისი მცირე ნაწილები, გრძივი კედლების გარდა, კონქის თაღსაც და დასავლეთ კედელსაც შემორჩა. გარედან კედლები სადაა. გრძივ კედლებზე შემორჩენილია რიყის ქვით ნაწყობი, თაროსებრი ლავგარდბის ნაწილები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დედოფლის ნასახლარები

**დედოფლის ნასახლარები** — არქეოლოგიურ-არქიტექტურული ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ართანის მახლობლად. შემორჩენილია ნასახლარების კვალი. თარიღი დაუდგენელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია

**ბუშეტის სვეტიცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი დგას სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება XVIII-XIX საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. საბჯენი თაღები, კამარა, იმპოსტები, კარ-სარკმელების ღიობები და ლავგარდანი - აგურით. წყობაში, ალაგ-ალაგ, ორ რიგად ნაწყობი აგურის ჰორიზონტალური შრეები ჩართული, რომლებიც კედელს მთელ სიგრძეზე გასდევს. თითქმის მთლიანად აგურითაა ნაწყობი ფრონტები და გრძივი ედლების ზედა ნაწილი. კედლები გარედან შელესილი და შეთეთრებული ყოფილა. ნალესობა მხოლოდ აქა-იქაღაა შემორჩენილი. შესასვლელი ორია: სამხრიდან (ამჟამად ამოქოლილია) და დასავლეთიდან. ორივე კარი თარაზულად, ხის ძელითაა გადახურული. 

შიდა სივრცე დადაბლებული პოპორციების მქონეა. შენობის გრძივ კედლებზე ორსაფეხურიანი იმპოსტებით დასრულებული სამ-სამი პილასტრია,  რომლებზეც კამარის საბჯენი თაღებია გადაყვანილი. პილასტრებია გამოყვანილი ოთხივე კუთხეშიც. მათზე დაყრდნობილია აღმოსავლეთი და დასავლეთი ედლების მიმდებარე საბჯენი თაღები. პილასტრების აღმოსავლეთი წყვილით საკურთხეველი გამოყოფილია მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილისგან. საკურთხეველი დარბაზის იატაკის მიმართ შემაღლებულია ერთი საფეხურით (სიმაღლე დაახლოებით 22 სმ). პილასტრებს შორის ნახევარწრიულთავიანი, ყრუ თაღებია, რომლებიც პილასტრების დამაგვირგვინებელ კაპიტელს ეყრდნობა. საკურთხეველი სწორკუთხაა, უკონქო. საკურთხეველის ჩრდილოეთ კედელში სხვადასხვა ზომის ორი ნიშაა მოწყობილი. სამხრეთისაში- ერთი. სამივე ნიშა თაღოვანია. ჩრდილოეთ კედლის ნიშები გეგმით ნახევარწრიულია, სამხრეთ კედლისა კი - სწორკუთხა. ინტერიერი შვიდი ფართო, თაღოვანი სარკმლითაა განათებული. მათ შორის სამი ჩრდილოეთ, ორი სამხრეთ, თითო-თითო კი აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებშია გაჭრილი. ეკლესიის იატაკი აგურისაა. 

შენობის ფასადებიდან მხოლოდ აღმოსავლეთი და დასავლეთი ფასადებია მორთული. მორთულობის ელემენტებია კედლის სიბრტყეში შეღრმავებული, წითლად შეღებილი ჯვრები  და რომბები. სამხრეთ და დასავლეთ ფასადზე შესასვლელები ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნახევარწრიული თაღით დასრლებულ სიბრტყეში. ორივე შესასვლელის ზემოთ, თაღის არეში, თითო მცირე ზომის, თაღოვანი ნიშაა. ერთი ნიშა სამხრეთ შესასვლელის მარჯვნივაცაა, შეღრმავების თაღოვანი ნაწილის დონეზე- შეღრმავების ზემოთ კი, გურის რელიეფური ჯვარია. დასავლეთ ფასადზე ფრონტონი გაფორმებულია სამი შეღრმავებული ჯვრითა და ორი რომბით. ჯვრები თავმოყრილია სარკმელთან - ზემოთ და გვერდებზე, ხოლო რომბები - ფრონტონის ძირებთან. ფასადები დასრულებულია სპეციალური მოყვანილობის აგურით ნაწყობი ლავგარდნით (მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამოშლილია), რომლის პროფილს შეადგენს : თარო, შეზნექილი ზედაპირი და ლილეი. ეკლესია გადახურულია ღარისებრი  კრამიტით, რომლის დიდი ნაწილი ჩამოშლილია. 

დასავლეთ კედელზე დადგმულია მთლიანად აგურით ნაგები სამრეკლო - თაღებით გახსნილი ექვსკუთხა ფანჩატური, რომელიც მაღალი ლავგარდნითაა დასრულებული. სამრეკლოს სახურავი მონგრეული აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
რუისპირის ნაეკლესიარი

**რუისპირის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის სამხრეთით, ნასოფლარ არტოზანის მიდამოებში, ეკლესიებად წოდებულ ადგილში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დაფარულია ბუჩქებით. გეგმა არ იკითხება. სამშენებლო მასალად გამოყენებული ყოფილა რიყის ქვა კირის ხსნარზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
აკურის წმინდა გიორგის ეკლესია

**აკურის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ აკურის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 1 კილომეტრზე. სავარაუდოდ თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

## აღწერა
ეკლესია დარბაზულია (6,8 x 4,3 მეტრი), ნაგებია რიყის ქვით. გამოყენებულია შირიმიც. წყობა ქაოსურია. დაზიანებულია. ჩაქცეულია კონქის და კამარის დიდი ნაწილი, მონგრეულია კედლების ზედა ნაწილი და ლავგარდანი. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. მისი წირთხლები ამოყვანილია შირიმის ქვებით. აღმოსავლეთით ღრმა, გეგმით ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე განიერი, მაღალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმელი შიგნიდან შირიმის ქვით ნაწყობი, ნახევარწრიული თაღითაა დასრულებული. იგი გარედანაც თაღოვანი ყოფილა (შემორჩენილია თაღის ნაწილი). აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. აღმოსავლეთ კედლის გარდა, თითო, მსგავსი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ამავე კედლის გარდა. თითო, მსგავსი სარკმელი სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებშიცაა. ამავე კედლების შუა ნაწილში, შირიმის თაროსებრი კაპიტელით დასრულებული, თითომ ერთსაფეხურიანი პილასტრია, რომლებსაც კამარის საბჯენი თაღი (ჩამოშლილია) ეყრდნობოდა. შემორჩენილია, მხოლოდ დასავლეთ კედლის მიმდებარე, საბჯენი თაღი, რომელიც შირიმის ნათალი ქვითაა გამოყვანილი.

გარეთა შესასვლელი ჩასმულია საფეხურით შეღრმავებულ, ნახევარწრიული თაღით დასრულებულ არეში. შესასვლელის თავზე მცირე, ოთხკუთხა ნიშაა, არეს ზემოთ კი, შირიმის წყობით გამოყვანილი, ორსაფეხურიან ბაზისზე დაყრდნობილი, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულება. ადგილობრივ მოსახლეობას შენობა კოჭებზე დაკრული ფიცრებითა და მათზე დაწყობილი კრამიტით გადაუხურავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
რუისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი

**რუისპირის ნამოსახლარი და სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს რუისპირის ძამუკაანთ უბანში, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

გამოვლენილია კედლების ფრაგმენტები, მოჭიქული კერამიკის ნამტვრევები და ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თელავის ეკლესია (ქართველების სასაფლაო)

**თელავის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში დგას ე. წ. ქართველების სასაფლაოზე თარიღდება XIX საუკუნით. შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთ და დასავლეთ კედლები აღმოსავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები მიწის პირამდეა დანგრეული. 

დასავლეთის კედლის შუაში შესასვლელია, მას ზემოთ კი ფართო სარკმელი, ორივე ნახევარწრიული თაღითა დასრულებული. შიგნით შესასვლელი თარაზულად, ხის ძვლითა გადახურული, დასავლეთის სარკმლის გარდა, სამი მსგავსი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა. სამხრეთ კედელზე გამოყვანილია ოთხი მარტივი პილასტრი თითო-თითო კიდეებში, ხოლო ორი მათ შორის, რომლებიც კედლის სიბრტყეს სამ თანაბარ ნაწილად ყოფენ. პილასტრები დასრულებულია სწორხაზოვანი პროფილის კაპიტელებით. პილასტრებზე გადაყვანილი იყო საბჯენი თაღები. დასავლეთის კედლის მიმდებარე თაღის შემორჩენილი ნაწილიდან ჩანს, რომ თაღებსაც და კამარასაც ნახევარწრიული მოხაზულობა ჰქონდა. ეკლესიის შემორჩენილი კედლები, გარედან დანაწევრებულია საფეხურით შეღრმავებული, ვიწრო, მაღალი, ნახევარწრიულთავიანი თაღებით. სამხრეთ ფასადზე სამი ასეთი თაღია, დასავლეთ ფასადზე კი ორი. სამხრეთ ფასადის სამივე თაღში სარკმლის ღიობი გამოდის. დასავლეთ ფასადზე არსებული თაღები კი ყრუა ისინი, ვიწრო ზოლით, სიმაღლეში ორ არათანაბარ არის გაყოფილი. მათ შორის ზედა, რომელიც ქვედა ნაწილთან შედარებით უფრო დაბალია გლუვია, ქვედა ნაწილში კი ერთი საპირშემოვლებული, წრიული ნიშაა.ფასადის შუა ნაწილში, მთელ სიმაღლეზე, გამოყვანილია ფრონტონით დასრულებული მძლავრი, შვერილის ზედა ნაწილის ზედაპირი ერთიანია. ამ ნაწილს ცენტრში საფეხურებიან კვარცხლბეკზე აღმართული, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულებაა, რომლის სამივე მკლავის ბოლოსთან თითო საპირეშემოვლებული, წრიული ნიშაა ქვედა ნიშები მკლავის ქვემოთაა მოთავსებული, ხოლო ზედა მკლავის ასწვრივ, ფრონტონის წვერში ჯვარიც და ფასადის ყველა ნიშა წითლადა შეღებილი. ეკლესიის კედლები დასრულებული იყო სამსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის თითოეული საფეხური ჩვეულებრივად დაწყობილი აგურის თითო რიგითაა გამოყვანილი ლავგარდანი ყველაზე მეტად დასავლეთის ფასადს შემორჩა. 

სამრეკლო ხუთწახნაგა, დგას ოთხკუთხა, ორსაფეხურიან კვარცხლბეკზე. ხუთივე წახნაგი ნახევარწრიული თაღითაა გახსნილი, რომლებიც გადაყვანილია კუთხეებში მდგარ სვეტებზე. სამრეკლო დასრულებულია ხერხულა ლავგარდნით გადახურულია პირამიდული ფორმის ხუთწახნაგა სახურავით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ბ. ჩოლოყაშვილის 52)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტქტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ბიძინა ჩოლოყაშვილის ქუჩაზე (№ 52), თარიღდება XIX საუკუნის II ნახევრით. 

სახლი ორსართულიანი, საკმაოდ დიდი ზომის სახლი აგურით არის ნაშენი. ქუჩისპირა ფასადის I სართულზე სამი, მეორეზე - ორი ფანჯარა გამოდის. ფასადის ეს ნაწილი ფრონტონით გვირგვინდება, რომელიც მუქი და ღია წითელი აგურის რიგებითაა ამოყვანილი. სართულები ლავგარდინით არის გამოყოფილი. II სართულის ფანჯრების თავზე აგურითვე გამოყვანილი სანდრიკებია. კიდეებზე კედელს, მთელ სიმაღლეზე, აგურის რუსტირებული რიგები გასდევს. პირველი სართულის განაპირა, მარჯვნივ ფანჯრის თავზე ხის აივანი გამოდის, რომელიც სახლს, ეზოს მხარეს, მთელ სიგრძეზე გასდევს. აივანზე ასასვლელი კიბის უჯრედი ეზოს სიღრმეშია მოწყობილი. აივანს ხის მრგვალი სვეტები აქვს, რომლებზეც ჭვირული თაღები გადადის, მოაჯირი შეფიცრულია. აივნის კედელი ლურჯად იყო შეღებილი. მეორე სართულზე განლაგებულია სამი ანფილადური ოთახი კარ-სარკმელთა ღიობებით აივანზე გამოდის (ამჟამად აივნის ერთი კარი შეშინულია. აივანზე შემორჩენილია ხის, ძველი კარ-ფანჯარა, ბუხარი, კედლის ღუმელი და განჯინები. ერთ-ერთი ოთახის კედლებზე - მოხატულობაა. ეზოს მხარეს სახლის პირველი სართული გადაკეთებულია - ამოშენებულია და შუშაბანდებად არის ქცეული. ქუჩის მხარეს სახლს ებმის აგურით ამოყვანილი და კრამიტით გადახურული ალიყაფი, რომელშიც ხის კარია. ეზოში შემორჩენილია აგურის ძველი საჯინიბო, აქვეა ჭაც. 

2011-2012 წლებში სახლს ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი, არქიტექტორი დ. გივიშვილი) სახლი გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია

**იყალთოს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქტიქტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ იყალთოს სამხრეთით, ცაცხვების კორომში. თარიღდება გვიანადელი შუა საუკუნეებით.

მცირე ზომის, ნახევარწრიულააფსიდიანი, დარბაზული ეკლესიაა, რომელსაც დასავლეთიდან სამრეკლო აქვს მიდგმული. საშენ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა და ნატეხი ქვიშაქვა. კედლები შიგნიდან და გარედან შელესილია და შეთეთრებული.

შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარს გარედან ნახევარწრიული თავი აქვს. შიგნიდან კი თარაზულადაა გადახურული. ინტერიერი განათებულია ერთადერთი, აფსიდის ცენტრში გაჭრილი, მცირე ზომის, სწორკუთხა სარკმლით. აფსიდში სარკმლის აქეთ-იქით, ორი ნიშაცაა. მათ შორის სარკმლის ჩრდილოეთით მდებარე, შედარებით მოზრდილია და შეისრული თაღითაა გადახურული. მეორე მცირე ზომის, ღრმა, კვადრატული ხვრელია. აფსიდში დგას კუბური ფორმის ტრაპეზი. რაც სარკმლის ქვემოთ, კედელზეა მიყრდნობილი. აფსიდი გადახურულია დადაბლებული, არაწესიერი ფორმის კონქით.

დარბაზი შესამჩნევად მოკლეა, გადახურულია ცილინდრული კამარით. კედლები დასრულებულია აგურის, საფეხუროვანი ლავგარდნით. გრძიე ფასადებზე კედლების ზედა ნაწილი, რითიც ფასადის სიმაღლე 1/5 შეადგენს, ქვედა ნაწილების მიმართ ოდნავ გამოშვერილია და ფასადის მთელ სიგრძეზე, დაახლოებით 0,5 მ სიმაღლეზე ზოლს ქმნის.

ეკლესია გადახურულია ღარისებრი კრამიტით სამრეკლო ორსართულიანია, ნაშენია კვადრატული აგურით. ორივე სართული გეგმით ოთკუთხაა და ოთხივე მხარეს თაღოვანი მალითაა გახსნილი თაღები დაყრდნობილია კუთხეებში მდგარ, კვადრატულ ბოძებზე. მათ შორის ქვედა სართულის ბოძები აგურით გამოყვანილი, ორსაფეხურიანი კაპიტელებით არის დასრულებული. სართული გადახურულია ცილინდრული ფორმის კამარით.

სამრეკლოს მეორე სართული, რითიც ქვედა სართულის სახურავის შუაშია დადგმული, ქვედდასთან შუაშია დადგმული. ქვედასთან შედარებით. გაცილებით უფრო ვიწროა და კრამიტით დაბურული, პირამიდისებრი სახურავითაა გადახურული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ართანის ნასოფლარი და სამაროვანი

**ართანის ნასოფლარი და სამაროვანი** — არქიტექტურულ-არქეოლოგიური ძეგლი. მდებარეობს სოფელ ართანაში მდინარე დიდხევის მარცხენა ნაპირას. შემორჩენილია ნასახლარები და ქვის ფილებით შედგენილი სამარხები. თარიღი დაუდგენელია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ნადიკვრის 3)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში, რომელიც მდებარეობს ნადიკვრის ქუჩაზე (№ 5). აგებულია XX საუკუნის დასაწყისში. 

სახლი ორსართულიანია. ძირითადად ნაგებია „რუსული“ აგურით. შენობა ქუჩისკენ გრძივი ფასადით გამოდის. ფასადზე, ყველა ხუროთმოძღვრული დეტალი აგურითაა გამოყვანილი. კედლის სიბრტყე, სართულშუა გადახურვისა და სარკმელთა რაფის დონეზე გამოყოფილი ჰორიზონტალური ზოლებით, რიტმულადაა დანაწევრებული. ფასადის ქვედა ნაწილში სამი სარკმელი, სადარბაზო შესასვლელი და ჭიშკარია, ზედა ნაწილში — ექვსი სარკმელი. ყველა ღიობი სწორკუთხაა, საპირის გარეშე. თვით ღიობების პროპორცია — აზიდულია. პირველ სართულზე, ღიობებს შორის, რუსტირებული, პილასტრისებრი შვერილებია, ხოლო მეორე სართულზე — სადა პილასტრები. თითოეული სარკმლის ქვემოთ, ჩაღრმავებული, სწორკუთხა არეა, სწორკუთხავე შვერილი ზედაპირით შუაში. სარკმლებს ზემოთ — სიბრტყე გლუვია. 

ფასადი დაგვირგვინებულია პარაპეტით, რომელიც სადა პილასტრებითა და მათ შორის მოქცეული, სწორკუთხა ჩაღრმავებებითაა დანაწევრებული. პარაპეტი, კედლის დანარჩენი სიბრტყიდან გამიჯნულია ლავგარდნით, რომლის ძირი წვრილი კბილანებითაა მორთული. ალაყაფის კარით ღრმა შესასვლელში შევდიდავრთ, რომელიც ეზოს უკავშირდება ეზოს უკავშირდება. შენობის გვერდითი კედლები აგურისა და რიყის ქვის შერეული წყობითაა ამოყვანილი. ეზოს მხარეს სახლი ძლიერ არის დაზიანებული და გადაკეთებული. შერჩენილია ხის კიბეები (მძიმე მდგომარეობაში), ხის აივნები კი ჩამორღვეულია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ბუშეტის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ბუშეტის ღვთისმშობლის ეკლესი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ბუშეტის სამხრეთით, 2 კილომეტრზე. იგი თარიღდება XVI საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია (5,4x4 მ), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით, კირის სქელ დულაბზე. ერთა დერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. იგი გარედან დადაბლებული თაღითაა გადახურული, შიგნიდან კი სწორკუთხაა. თაღი თხელი, მოგრძო ნატეხი ქვითაა გამოყვანილი. ეკლესიის იატაკის დონე, მიწის დონესთან შედარებით, დაახლოებით 0,7 მეტრით დაბლაა, რის გამოც შესასვლელის წინ მოწყობილია კედელშემოვლებული, პატარა ბაქანი, რომელსაც წინა მხარე მომრგვალებული აქვს. ეკლესიის დარბაზი გეგმით თითქით კვადრატულია, შემაღლებული პროპორციებით. აღმოსავლეთით მას ერთვის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის რომლის ცენტრშიც სწორკუთხა, პარალელურწირთხლებიანი, დაბალი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ჩრდილოეთით და სამხრეთთ მოწყობილია თითო, ოთხკუთხა ნიშა. მსგავსი ერთი ნიშა ჩრდილოეთ კედელშიცაა. აფსიდის კედელზე, სარკმლის ქვემოთ, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. აფსიდის ჩრდილოეთ გვერდს გასდევს  ჩამოსაჯდომი საფეხური. დარბაზი გადახურულია ტლანქად სხმული, დადაბლებული პროპორციების კამარით.

ეკლესიის თავდაპირველი ლავგარდანი არ შემორჩა. 2000-იანი წლების დასაწყისში, ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ჩატარებული სარემონტო სამუშაოების დროს, იგი აგურით განუახლებით, კედლები შიგნიდან და გარედან მოუბათქაშებიათ, იატაკზე დაუგიათ კვადრატული აგური და შენოა ლარისებრი კრამიტით გადაუხურავთ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
ვანთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ვანთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, დგას სოფელ ვანთის თავში, ძველ სასაფლაოზე, სავარაუდოდ, თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით. 

ეკლესია დარბაზულია, გეგმით თითქმის კვადრატული. ნაგებია მოზრდილი ზომის, დაუმუშავებელი ქვიშაქვით. გამოყენებულია რიყის ქვაც. წყობა ირეგაულარულია. ერთადერთი შესასვლელი დასავლეთიდანაა. კარი თარაზულადაა გადახურული. ეკლესიის იატაკი კარისა ძირიდან დაახლოებით 60 სანტიმეტრით დაბლაა, რის გამოც, ეკლესიაში ჩასასვლელად, კარის წინ, მოწყობილია საფეხური.

შიდა სივრცე აზიდული პროპორციებისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიდით, რომელსაც გეგმით გაბრტყელებული ნახევარწრის ფორმა აქვს. აფსიდის ცენტრში გაჭრილია დაბალი, თაღოვანი სარკმელი. გვერდებში კი, ერთიმეორის ზემოთ, ორ-ორი მცირე, კვადრატული ნიშაა. აფსიდში, სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია კუბური ფორმის ტრაპეზი. ინტერიერის გასანათებლად, აღმოსავლეთ სარკმლის გარდა, პატარა, კვადრატული ხვრელია მოწყობილი დასავლეთ კედელში შესასვლელის ზემოთ.

2006 წელს სოფლის მკვიდრმა ივ. კირვალიძემ ეკლესიის დანგრეული ნაწილები აღადგინა. კედლები გარედან დუღაბით შელესეს და შენობა ღარისებრი კრამიტით გადახურეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები