open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნორბერტ ვინერი

right|მინი|ნორბერტ ვინერი

**ნორბერტ ვინერი** (; დ. 26 ნოემბერი, 1894, კოლუმბია, მისური — გ. 18 მარტი, 1964, სტოკჰოლმი) — ამერიკელი მათემატიკოსი. ფუნდამენტურ ნაშრომ „კიბერნეტიკაში“ მოახდინა ახალი მეცნიერების, კიბერნეტიკის ძირითადი ამოცანების ფორმულირება. იგი არის ავტორი სამეცნიერო შრომებისა მათემატიკურ ანალიზში, ალბათობის თეორიაში, ელექტრულ წრედებში და გამოთვლით ტექნიკაში. 

საწვლობდა ტაფტს–კოლეჯში, კორნუელის, ჰარვარდის, კემბრიჯის, გეტინგენისა და კოლუმბიის უნივერსიტეტებში. იყო გამორჩეული ნიჭით დაჯილდოებული მათემატიკოსი, 1919 წელს გახდა პროფესორის ასისტენტი მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში, 1932-1960 წლებში კი იქვე ეკავა პროფესორის თანამდებობა.

მეორე მსოფლიო ომის დროს დაკავებული იყო კვლევებით საჰაერო თავდაცვის სფეროში, იგი დაინტერესდა ავტომატური გათვლებით და უკუკავშირის თეორიით. საბოლოოდ ნორბერტ ვინერმა ჩამოაყალიბა ახალი მეცნიერების, კიბერნეტიკის ამოსავალი დებულებები, რომლის შესწავლის საგნადაც იგი განიხილავდა მართვას, კავშირს, ინფორმაციის გადაცემასა და დამუშავებას ტექნიკაში, ცოცხალ ორგანიზმებსა და ადამიანთა საზოგადოებაში.

## ლიტერატურა 
* Bluma, Lars: *Norbert Wiener und die Entstehung der Kybernetik im Zweiten Weltkrieg*, Münster 2005.
* Galison, Peter: *Die Ontologie des Feindes. Norbert Wiener und die Vision der Kybernetik*, in: Rheinberger, Hans-Jörg et. alt. (Hg.): Räume des Wissens. Repräsentation, Codierung, Spur, Berlin 1997, S. 281-324.
* Heims, Steve J.: *John von Neumann and Norbert Wiener: From Mathematics to the Technologies of Life and Death*, 3. Aufl., Cambridge 1980.
* Heims, Steve J.: Constructing a Social Science for Postwar America. The Cybernetics Group, 1946-1953, Cambridge/London 1993.
* Ilgauds, Hans Joachim: *Norbert Wiener*, Leipzig 1980.
* Masani, P. Rustom: *Norbert Wiener*, 1894-1964, Basel 1990.
* Bulletin AMS 1966 mit verschiedenen Aufsätzen von Wiener, u.a. Biographie von Norman Levinson

კატეგორია:ამერიკელი მათემატიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  26 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1964
კალიდასა

**კალიდასა** (IV-V სს.) ინდოელი პოეტი და დრამატურგი. გადმოცემით, იგი მდაბიო წარმოშობის ბრძენი კაცი იყო. მკვლევართა ვარაუდით, მოღვაწეობდა ინდური კულტურის ე. წ. „ოქროს ხანაში“, გუპტების დინასტიის მეფის ჩანდრაგუპტა II ვიკრამადიტიას კარზე. 30–ზე მეტი თხზულებიდან, რომლებსაც კალიდასას მიაწერენ, მეცნიერული კრიტიკა მას აკუთვნებს ეპიკურ პოემებს „რაგჰუს მოდგმას“ („რაგჰუვანშა“) და „ომის ღმერთის კუმარას დაბადებას“ („კუმარასამბჰავა“), ლირიკულ პოემას „ღრუბელი მაცნე“ („მეგჰადუტა“) და დრამებს „შაკუნტალა“ (ქართულად თარგმნილია 1966 წელს), რომლის სიუჟეტი აღებულია „მაჰაბჰარატიდან“, და „ვაჟკაცობით დაბრუნებული ურვაში“ („ვიკრამორვაში“), რომლის თემა ვედებიდან მომდინარეობს, რომანტიკული, ზღაპრულ–ფანტასტიკური შინაარსისაა. „მალავიკა და აგნიმიტრა“ (ქართულად თარგმნილია 1973 წელს), რომლის თემა აღებულის ინდოელ მეფეთა ცხოვრებიდან, მოგვაგონებს რთულ ინტრიგებზე აგებულ ახალ პიესებს. ეს ერთადერთი ნაწარმოებია, რომელშიც არ მოქმედებს ღვთიური და დემონური ძალები – მისი გმირები ისტორიული პირები არიან. წინა პლანზეა წამოწეული უბრალო ხალხი. იგი ავტორის სიცოცხლეშივე დაუდგამთ ქალაქ უჯაინში.

კალიდასას თხზულებები დაწერილია კლასიკურ სანსკრიტზე, რომელშიც ჩართულია პრაკრიტები – ხალხური სალაპარაკო ენები. კალიდასა დჰვანის ოსტატია, მისი პოეტური სახეებით აღძრული ასოციაციები და წარმოდგენები იწვევენ იდუმალ ფიქრებს, დაფარულ გრძნობებს. იგი იყენებს პოეტიკის სხვა ხერხებსაც (ალანკარა, რასა). კალიდასას შემოქმედებაში აისახა ინდური ადათები და ზნე–ჩვეულებანი. იგი აგებულია ინდურ ტრადიციულ რელიგიურ–ფილოსოფიურ მოძღვრებაზე (თეორიები მუდმივი ცხოვრებისეული ციკლისა და ცოცხალ არსებათა დაუსრულებელი გარდასახვისა, მიზეზისა და აუცილებელი შედეგისა), რომლის თანახმად, ადამიანისათვის არაფერი არ უნდა იყოს მოულოდნელი. ამიტომაც კალიდასას დრამებში ყველა განცდა წყნარი და მელანქოლიურია, არსად არ ირღვევა პოეტური ჰარმონია, არ იგრძნობა კონტრასტულობა, ბერძნული ტრაგედიისათვის დამახასიათებელი გრძნობებისა და განცდების ქარიშხალი. კალიდასას მთელი შემოქმედება მშვენიერებისა და ზომიერების გრძნობითაა გამსჭვალული. ევროპელი მკითხველი კალიდასას შემოქმედებას XVIII საუკუნეში გაეცნო.

## სქოლიო
კატეგორია:ინდოელი პოეტები
კატეგორია:სანსკრიტული ლიტერატურა
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კამიკაძე

[მინი|კამიკაძე მფრინავი [კიოში ოგავა, რომელმაც 1945 წელს მიიტანა იერიში ამერიკულ ავია მზიდ USS Bunker Hill (CV-17)-ზე]]
**კამიკაძე** ( — სიტყვასიტყვით „ღმერთების ქარი“) — სასიკვდილოდ გამიზნული მფრინავი იაპონიის შეიარაღებულ ძალებში მეორე მსოფლიო ომის დროს. კამიკაძე ერთჯერადი მოქმედების თვითმფრინავით ებრძოდა მოწინააღმდეგის ხომალდებს. 1945 წელს იაპონიის შეიარაღებულ ძალებში 5 ათასამდე ერთჯერადი მოქმედების თვითმფრინავი იყო. მას ჰქონდა მცირე რეაქტიული ძრავა და მოქმედების შეზღუდული რადიუსი. თვითმფრინავის თავში მოთავსებული იყო 1 ტონამდე ფეთქებადი ნივთიერება. კამიკაძის მიერ პილოტირებული თვითმფრინავი მიზანში შეჭრისთანავე ფეთქდებოდა. წყნარ ოკეანეში საომარი მოქმედების დროს 1944–1945 წლებში დაიღუპა დაახლოებით 2500–ზე მეტი კამიკაძე.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Kamikaze Images
* Personal website of Mr Nobu
* Dayofthekamikaze.com 
* An ex-kamikaze pilot creates a new world

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:იაპონიის ისტორია
ტომაზო კამპანელა

**ტომაზო კამპანელა** (დ. 5 სექტემბერი, 1568, სტილო, იტალია  —   გ. 21 მაისი, 1639, პარიზი) — იტალიელი ფილოსოფოსი, პოეტი და პოლიტიკური მოღვაწე.

1599 წელს დააპატიმრეს, 27 წელი გაატარა ციხეში, სადაც დაწერა თხზულებები: "გალილეის დაცვა", "მზის ქალაქი" და სხვა. სიცოცხლის ბოლო წლებში კამპანელა პარიზის დომინიკანელთა მონასტერში იყო.

ფილოსოფიური შეხედულებებით კამპანელა აღორძინების ეპოქის ნატურფილოსოფიის უკანასკნელი დიდი წარმომადგენელი იყო, გამოდიოდა სქოლასტიკის წინააღმდეგ, იცავდა გალილეის მოძღვრებას, ფილოსოფიისა და მეცნიერების ამოცანად მიიჩნევდა ბუნებაზე ადამიანის გაბატონებას, მაგრამ სქოლასტიკური ლიტერატურის გავლენის გამო ვერ შეძლო შეეფასებინა კოპერნიკის ჰელიოცენტრული სისტემა. ემხრობოდა პანთეისტურ მატერიალიზმს.

წიგნში "მზის ქალაქი" (1602, გამოქვეყნდა 1623) კამპანელა აღწერს იდეალურ ქალაქს, სადაც გონიერი და სრულყოფილი საზოგადოებრივი წყობილებაა. ყველა მოქალაქე ჩაბმულია წარმოებაში, უზრუნველყოფილია პროდუქციის განაწილება მოთხოვნილების მიხედვით. აქ არ არის არც კერძო საკუთრება და არც ოჯახი. წარმოებასთან და შრომასთან სწავლების საფუძველზე ხორციელდება თაობათა აღზრდა. ამ საზოგადოების მმართველი, არჩეული ხალხის მიერ, უნდა ეუფლებოდეს თავისი დროის ცოდნას. ამასთან, აუცილებელია იცნობდეს პრაქტიკული მოღვაწეობის ყველა სახეს. საზოგადოებრივი ცხოვრების სხვადასხვა სფეროს განაგებენ მმართველის თანაშემწეები, რომელთაც ასევე ხალხი ირჩევს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* ტომაზო კამპანელა
* Peter Forshaw (2010) 'Astrology, Ritual and Revolution in the Works of Tommaso Campanella (1568-1639).
* *The City of the Sun*; A Poetical Dialogue between a Grandmaster of the Knights Hospitallers and a Genoese Sea-Captain, his guest. Translated to English by editor Henry Morley, Project Gutenberg.
* City of the Sun  (text derived from Ideal Commonwealths, P.F. Collier & Son, New York. 1901. Displayed by eBooks@Adelaide University of Adelaide Library, South Australia)

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 1568
კატეგორია:გარდაცვლილი 1639
კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVI საუკუნის იტალიელი მწერლები
კატეგორია:XVI საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის იტალიელი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVII საუკუნის იტალიელი ფილოსოფოსები
ლუიშ დი კამოენსი

**ლუიშ დი კამოენსი** ( დ. 1524, ლისაბონი — გ. 10 ივნისი, 1580, ლისაბონი) — პორტუგალიელი პოეტი. პორტუგალიის აღორძინების უდიდესი წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა გაღარიბებული აზნაურის ოჯახში. ვარაუდობენ, რომ 15–16 წლისას დაუწყია ლექსების წერა. გზა გაუკვლევია სამეფო კარისკენ, სადაც შემდეგ დიდებულთა რისხვა გამოუწვევია და სასახლდან გაუძევებიათ. შორეულ ქვეყნებში 17 წლის უიღბლო ხეტიალისა და გაჭირვების შემდეგ, 1570 წელს სამშობლოში დაბრუნებულა. ამ პერიოდისათვის მისმა შემოქმედებამ ტრაგიკული ხასიათი მიიღო. მის სონეტებსა და კანცონებში მომძლავრდა ბედისწერის თემა, გამოვლინდა გაორება და სულიერი რღვევის ნიშნები, რაც შემდეგ დამახასიათებელი გახდა რენესანსის დასასრულის მწერლებისათვის. რენესანსული ბრწყინვალე ლექსის, სამყაროს, ადამიანისადმი რწმენის ნათელი იდეალების მიღმა უკვე იგრძნობოდა შინაგანი შიში და ურწმუნოება, ტრაგიზმის, სამყაროს ქაოსურობის ყრუ შეგრძნება. კამოენსი ხშირად სესხულობდა თემებსა და სახეებს ძველი და ახალი აღთქმიდან, დავითის ფსალმუნებიდან. გამომსახველობითი და ლექსიკური გართულებების მიუხედავად, მისი უბრალო და გასაგები ენით დაწერილი პოეტური ნაწარმოებები ხალხურ ტრადიციას უახლოვდება, ფეოდალურ–არისტოკრატულ ღვარჭნილ ლირიკას უპირისპირდება. მრავალპლანიანობა და სიუჟეტური ერთიანობა ახასიათებს კამოენსის მთავარ ქმნილებას "ლუზიადებს" (გამოქვეყნდა 1572 წელს), რომელიც მსოფლიო მნიშვნელობის რენესანსულ ეპიკურ ძეგლად არის მიჩნეული. ამ ნაწარმოებით კამოენსმა განიზრახა შეექმნა "ოდისეასა" და "ენეიდას" ბადალი ეროვნული ჰეროიკული პოემა, რომელი განადიდებდა პორტუგალიის ლეგენდარული მეფის ლუზას შთამომავლებს და სახავდა ვასკო და გამას მოგზაურობას. პოემის ცოცხალმა, მსუბუქმა ენამ განამტკიცა საერთო ეროვნული ენის ნორმები და დიდი როლი შეასრულა რენესანსული რეალისტური მიმართულების ჩამოყალიბებაში. თუმცა პოემის სიუჟეტი მითოლოგიურ ჩარჩოებშია მოქცეული, მას განუყოფელი კავშირი აქვს სინამდვილესთან და ეს გარემოება თხზულებას პოეტური დოკუმენტის სახეს აძლევს. მასში ბევრია ბიოგრაფიული ცნობაც. კამოენსს ეკუთვნის აგრეთვე პიესები, რომლებითაც ცდილობდა პორტუგალიურ თეატრში დაენერგა რენესანსული მეცნიერულ–ჰუმანისტური დრამა ("ამფიტრიონის აუტო", 1587; "მეფე სელევკე", გამოქვეყნდა 1645; "ფილოდემო", გამოქვეყნდა 1587). საყურადღებოსა, რომ კამოენსი თავის პოემაში "ლუზიადები" ხშირად ახსენებს კოლხეთსა და იბერიას, პარალელებს ავლებს პორტუგალიის ისტორიასა და არგონავტების მითში მოთხრობილ ამბავს შორის. მესამე თავში ლაპარაკობს პომპეუსის ლაშქრობის შესახებ კავკასიაში. მეშვიდე თავში ევროპის ქრისტიან ხალხს მოუწოდებს დაიცვან ქართველი ერი ოსმალო და სპარსი დამპყრობლებისაგან. მესამე თავში კი მედეას "იასონის გრძნეულ მეუღლეს" უწოდებს.

## სქოლიო 
კატეგორია:პორტუგალიელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ლისაბონში დაბადებულები
იუპიტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იუპიტერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იუპიტერი — უზეანესი ღვთაება ძვ. რომაულ მითოლოგიაში.
* იუპიტერი — მზის სისტემის ყველაზე დიდი პლანეტა.
ჯრია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჯრია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჯრია — სოფელი საჩხერის მუნიციპალიტეტში
* ჯრია — სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში
კანცონა

**კანცონა** ( — სიმღერა) — ლირიკული ლექსი რაინდულ სიყვარულზე შუა საუკუნეების პოეზიაში. თავდაპირველად წარმოიქმნა პროვანსში, შემდეგ გავრცელდა მთელ საფრანგეთსა და იტალიაში (XIII-XVII სს.), სადაც დადგინდა მისი საბოლოო სახელწოდება. კანონას ფორმა სტროფულია (5—7 სტროფი). მისი კლასიკური ნიმუშები შექმნეს დანტემ და პეტრარკამ, აგრეთვე ბოკაჩომ, გ. კავალკანტიმ, ჩინო დე პისტოიამ. კანცონა თავიდანვე მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მუსიკასთან. XVI-XVII სს. იტალიაში გაჩნდა საკრავიერი კანცონები. კანცონებს წერდნენ კომპოზიტორები ა. გაბრიელი, კ. მერულო, ჯ. ფრესკობალდი, დ. ბუქსტეჰუდე და იოჰან სებასტიან ბახი. კანცონას განვითარებამ გამოიწვია საანსამბლო ჟანრის — კონჩერტო გროსოს — წარმოშობა. კლავიშიანი საკრავების კანცონები თანდათანობით გადაიზარდა ფუგაში, ხოლო თანხლებიანი სოლო საკრავის კანცონამ განაპირობა სონატის წარმოშობა. XVIII-XIX სს–ში სახელწოდება „კანცონა“ იხმარება ვოკალური მუსიკალური პიესების აღსანიშნავად. XX საუკუნეში გვხვდება როგორც პოეტური სტილიზაცია.

## რესურსები ინტერნეტში
* კანცონა — მოკლე ლიტერატურული ენციკლოპედია

კატეგორია:პოეზია
დოროთი პარკერი

**დოროთი პარკერი** (; დ. 22 აგვისტო, 1893 — 7 ივნისი, 1967) — ამერიკელი მწერალი და პოეტი, იუმორისტი. აგრეთვე ცნობილი როგორც **დოტი**. ნამდვილი სახელი — დოროთი როტშილდი, დაიბადა ლონგ-ბიჩზე, ნიუ-ჯერსი. როგორც თავად ხუმრობით აღნიშნავდა, მშობლებმა მყისვე მანჰეტენის ბინაში გადაიყვანეს, ნამდვილი ნიუ-იორკელის ტიტული რომ არ დაეკარგა.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:მწერალი ქალები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ჯრუჭულა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჯრუჭულა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჯრუჭულა — მდინარე საჩხერისა და ჭიათურის მუნიციპალიტეტებში 
* ჯრუჭულა — მღვიმე ჭიათურის მუნიციპალიტეტში
ჰაქსლი

საკუთარი სახელი **ჰაქსლი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ჰაქსლი, ენდრუ ფილდინგ - ინგლისელი ფიზიოლოგი;
* ჰაქსლი, ოლდოს ლეონარდ - ინგლისელი მწერალი;
* ჰაქსლი, ტომას ჰენრი - ინგლისელი ბუნებისმეტყველი;
* ჰაქსლი, ჯულიან სორელ - ინგლისელი ბიოლოგი, ფილოსოფოსი.
ჰერცი

საკუთარი სახელი **ჰერცი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს:

* ჰერცი, გუსტავ — გერმანელი ფიზიკოსი
* ჰერცი, ფრიდრიხ ოტო — ავსტრიელი სოციალ-დემოკრატი
* ჰერცი, ჰაინრიხ რუდოლფ — გერმანელი ფიზიკოსი

## აგრეთვე 
* ჰერცი — რხევის სიხშირის ერთეული
თულუხი

**თულუხი** () — წყლის საზიდავი რუმბი. ამზადებდნენ ხარის ან კამეჩის ტყავისგან, რომელსაც ქვემოდან სახელოსავით ჰქონდა მიკერებული წყლის ჩამოსასხმელი. იტევდა 4–5 ფუთ წყალს და ყულფებით იყო დამაგრებული ცხენის ან სახედრის კეხზე. წყალს თულუხში პირიდან ასხამდნენ, ჩამოსხმა კი „სახელოს“ საშუალებით ხდებოდა. 1893 წლიდან ქალაქის თვითმმართველობამ თბილისში თულუხები ხის კასრებით შეცვალა, მაგრამ სახელწოდება მაინც ძველი შემორჩა. წყლის მზიდავს თულუხჩი ან მეთულუხჩე ერქვა.

## ლიტერატურა 
* გრიშაშვილი ი., ძველი ტფილისის ლიტერატურული ბოჰემა, თბ. 1927
* ნანობაშვილი ი., ტყავის დამუშავების ხალხური წესები საქართველოში, თბ. 1973

კატეგორია:ჭურჭელი
კატეგორია:ძველი თბილისი
ტრაიბეკა

thumb|right|250px|ჰადსონის ქუჩა ტრაიბეკაში.
**ტრაიბეკა** ( — **Tri**angle **Be**low **Ca**nal Street — სამკუთხედი არხის ქუჩის ქვემოთ) — უბანი ქვემო მანჰეტენზე, ნიუ-იორკი. იწყება კანალის ქუჩიდან და გრძელდება სამხრეთით პარკ-პლეისამდე, ხოლო მდ. ჰუდზონიდან აღმოსავლეთით ბროდვეიმდე.

თავდაპირველად განვითარდა როგორც ინდუსტრიული უბანი, ძირითადად სასაწყობე შენობებით, ბოლო ათწლეულში კი მნიშვნელოვანი გადახალისება განიცადა. მრავალი საწყობი საცხოვრებელ ლოფტად გადაკეთდა, უბანში გაჩენილმა ახალმა სავაჭრო და შემოქმედებითმა დაწესებულებებმა კი მას რადიკალურად შეუცვალა იერი. უბნის მცხოვრებლებს ეს არემარე მოსწონთ შერეული ზონირებით მიღებული სიმშვიდისა და ჰარმონიულობის გამო, რასაც მრავალრიცხოვან კაფეთა და რესტორანთა ცოცხალი ატმოსფერო ერწყმის.

ტრაიბეკა ამჟამად მოდური საცხოვრებელი უბანია, სადაც ძირითადად შეძლებული ნიუ-იორკელები ცხოვრობენ. ქუჩების უმრავლესობა ბუტიკებითა და ძვირფასი რესტორნებით (მათ შორის: ნობუ, შანტრელი და ბული) არის ჩამწკრივებული. ტრაიბეკა ყოველწლიურად მასპინძლობს ტრაიბეკას კინოფესტივალს. აქ ხშირად იღებენ კინოფილმებს, მათ შორის იყო 1984 წლის ჰიტი „მოჩვენებებზე მონადირეები“, რომელიც ამ უბნის სახანძროში გადაიღეს.

ტრაიბეკაში მრავალი ცნობილი პიროვნება ცხოვრობს, მათ შორის მერაია კერი, ჰარვი კეიტელი, ჯეიმზ განდოლფინი, მაიკლ იმპერიოლი და რობერტ დენირო (რომელიც ტრაიბეკას კინოფესტივალის ერთ-ერთი დამფუძნეველი იყო 2002 წელს). ჯონ კენედი უმცროსიც აქ ცხოვრობდა.

2001 წლის 11 სექტემბრის ტერაქტის შემდეგ ტრაიბეკამ მწვავე ფინანსური კრიზისი განიცადა. მიუხედავად ამისა, სამთავრობო გრანტების წყალობით უბანმა სული მალე მოითქვა. 2000-იანი წლების უძრავი ქონების ბუმის პერიოდში ტრაიბეკას ბინების ფასებმა მანჰეტენის ყველა სხვა უბანს გაუსწრო. 2006 წელს ჟურნალი ფორბსი საფოსტო კოდ 10013-ს ტრაიბეკაში აშშ-ის მე-12 ყველაზე ძვირ უბნად ასახელებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტრაიბეკას კინოფესტივალი 
* ტრაიბეკას საცალფეხო ტური 

კატეგორია:მანჰეტენის უბნები
კატეგორია:ნიუ-იორკი
ჯეიმზ განდოლფინი

**ჯეიმზ განდოლფინი** (; დ. 18 სექტემბერი, 1961, ვესტვუდი, ნიუ-ჯერსი — გ. 19 ივნისი, 2013, რომი, იტალია) — ამერიკელი კინოსა და თეატრის მსახიობი. ყველაზე უკეთ ცნობილია მაფიის ბოსისა და ოჯახის უფროსის ტონი სოპრანოს როლით HBO-ს მრავალგზის დაჯილდოებულ ტელესერიალში „სოპრანოს კლანი“ (*The Sopranos*), რომლის დებიუტი 1999 წელს შედგა. სოპრანოს კლანში მთავარი როლისთვის სამი ემით დაჯილდოვდა საუკეთესო შესრულებისთვის.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ვესტვუდში, ნიუ-ჯერსის შტატში, სწავლობდა პარკ-რიჯის საშუალო სკოლაში. კომუნიკაციების დარგით ბაკალავრის ხარისხი აქვს რატგერსის უნივერსიტეტიდან.

იტალიელი ემიგრანტების შთამომავალი, ჯეიმზ განდოლფინი პირველად გადასაღებ მოედანზე მეგობარს გაჰყვა გულშემატკივრობის გასაწევად. მას შემდეგ ისეთ ფილმებში მიიღო მონაწილეობა, როგორიცაა „8მმ“, „მექსიკელი“, „ბოლო ციხესიმაგრე“, „ადამიანი, რომელიც არ არსებობდა“ და მცირე, თუმცა თვალშისაცემი როლით მწვავე თრილერში „ნამდვილი რომანი“.

გარდაიცვალა 2013 წლის 19 ივნისს, იტალიის დედაქალაქ რომში.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
კატეგორია:დაბადებული 18 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი გამხმოვანებლები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი ტელემსახიობები
კატეგორია:რატგერსის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
დომინიკელები (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **დომინიკელები** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დომინიკელები — კათოლიკური „მათხოვრული“ მონაზვნური ორდენი
* დომინიკელები — დომინიკელთა რესპუბლიკის მოსახლეობა
ჰოლი

საკუთარი სახელი **ჰოლი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

*ჰოლი, გას — ამერიკისა და საერთაშორისო კომუნისტური მოძრაობის მოღვაწე 
*ჰოლი, ესაფ — ამერიკელი ასტრონომი
*ჰოლი, რობერტ — ამერიკელი ბიოქიმიკოსი
*ჰოლი, ჯეიმზ — ამერიკელი გეოლოგი და პალეონტოლოგი

## აგრეთვე 
*  ჰოლი — სახლის მთავარი, საერთო ოთახი
ჰორნი

საკუთარი სახელი **ჰორნი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ჰორნი, არვიდ ბერნჰარდ — შვედეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე
* ჰორნი, ფილიპ დე მონმორანსი — გრაფი, ნიდერლანდის ოპოზიციური თავადაზნაურობის ერთ-ერთი ლიდერი (XVI ს.)

## აგრეთვე 
* ჰორნი — ავსტრიის ერთ-ერთი ოლქი
* ჰორნი — კონცხი
* ჰორნი — კუნძული წყნარ ოკეანეში
ჰოფმანი

**ჰოფმანი** (; ) — გერმანული და ნიდერლანდური გვარი, რომელიც ასევე გვხვდება ნიდერლანდებში, როგორც ჰოფმანსი (Hofmans). გერმანული წარმომავლობის მქონე ამერიკელებში ასევე გვხვდება გვარის ანგლიკანიზირებული ფორმა — ჰაფმენი (), გერმანული წარმომავლობის რუსებში კი, რუსიფიცირებული ფორმა —  გოფმანი ().

საკუთარი სახელი **ჰოფმანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ჰოფმანი, ავგუსტ ვილჰელმ — გერმანელი ქიმიკოსი
* ჰოფმანი, ერნსტ თეოდორ — გერმანელი მწერალი და კომპოზიტორი
* ჰოფმანი, იოზეფ — ავსტრიელი არქიტექტორი
* ჰოფმანი, დასტინ — ამერიკელი მსახიობი
* ჰოფმანი, ფილიპ სეიმურ — ამერიკელი მსახიობი და რეჟისორი  

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჰუკერი

საკუთარი სახელი **ჰუკერი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* უილიამ ჯექსონ ჰუკერი — ინგლისელი ბოტანიკოსი
* ჯოზეფ დოლტონ ჰუკერი — ინგლისელი ბოტანიკოსი

## აგრეთვე 
* ჰუკერის კუნძული - კუნძული ჩრდილოეთ ყინულოვან ოკეანეში

## სხვა ენებზე 
* ჰუკერი - მსუბუქი ყოფაქცევის ქალი (კოლოქვ. ინგლ.).

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
თულქითეფეს ბრძოლა

** თულქითეფეს ბრძოლა** — ბრძოლა ქართლ-კახეთის ჯარსა და შაქის სახანოს ლაშქარს შორის თულქითეფეს ველზე, ყაზახ-შამშადილის საზღვარზე (ახლანდელი აზერბაიჯანი). 1752 წელს განჯის ბრძოლაში ქართლ-კახეთის ლაშქრის დამარცხებამ მნიშვნელოვნად შეარყია თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის გავლენა და ავტორიტეტი ამიერკავკასიაში. ამით ისარგებლეს ქართლ-კახეთის ვასალურმა სახანოებმა (შამშადილუ, ყაზახ-ბორჩალო, ბაიდარი და სხვ.) და შაქის მხარეზე გადავიდნენ, რომელმაც ქართველთა წინააღმდეგ ბრძოლა განაახლა. ქართველებმა დახმარებისათვის რუსეთს მიმართეს, მაგრამ უშედეგოდ. ბოლოს საკუთარი ძალებისა და ჩრდილოეთ კავკასიიდან დაქირავებული ჯარის დახმარებით 1 სექტემბერს თულქითეფეს ბრძოლაში მტერი დაამარცხეს. ამ ბრძოლის შემდეგ ქართველთა გავლენა განჯისა და ერევნის სახანოებზე აღდგა, ხოლო ავტორიტეტი ამიერკავკასიაში ისევ გაიზარდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:1752 წლის ბრძოლები
ჰოლი (ოთახი)

**ჰოლი** () — სახლის მთავარი, საერთო ოთახი. თანამედროვე მნიშვნელობით — მოსაცდელად ან დასასვენებლად განკუთვნილი ადგილი საზოგადო შენობაში (მაგ. სასტუმროში). თანამედროვე კოტეჯის წინა ოთახი. ზოგჯერ ჰოლს უწოდებენ საჯარო თავშეყრის, კონცერტისათვის განკუთვნილ დარბაზსაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოთახები
მეხუთე ავენიუ

thumbnail|right|250px

**მეხუთე ავენიუ** () — მთავარი გამჭოლი გზატკეცილი მანჰეტენის ცენტრში, ნიუ-იორკში. გადის მიდთაუნის შუაგულში ცენტრალური პარკის აღმოსავლეთ ზღვარის გასწვრივ და ძვირადღირებული პარკის ხედის უძრავი ქონებითა და მრავალი ისტორიული შენობის გამო მდიდარი ნიუ-იორკის სიმბოლოდ ითვლება. ის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი და ექსტრავაგანტური სავაჭრო ქუჩაა მსოფლიოში ლონდონის ოქსფორდის ქუჩისა და პარიზის შამს-ელიზესთან ერთად. ამასთანავე, მეხუთე ავენიუ ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული ქუჩაა მსოფლიოში, უტოლდება რა ლონდონისა და ტოკიოს ცენტრალური უბნების არენდის ფასებს.

გამზირს საფუძველი ჩაუყარა ჯოზეფ უინსტონ ჰერბერტ ჰოპკინზმა და ის მანჰეტენის ისტ-ვესტ ქუჩების გამყოფი ხაზია, ისევე როგორც ათვლის საწყისი წერტილი ქუჩების სამისამართო ნომრებისთვის ორივე მიმართულებით. მეხუთე ავენიუ ცალმხრივია სამანქანო ტრანსპორტისთვის და მოძრაობა სამხრეთისკენ (დაუნთაუნისკენ) მიედინება. 135-ე ქუჩიდან ზემოთ მოძრაობა ორმხრივია. გამზირი გადაჭიმულია ჩრდილოეთით ვაშინგტონ სქვეა პარკიდან გრინვიჩ ვილიჯს, მიდთაუნსა და ზემო ისტ საიდზე. 124-120-ე ქუჩებს შორის მეხუთე ავენიუს ჭრის მარკუს გარვის პარკი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ფოტოსურათები 
* დირექტორია და სურათები

კატეგორია:მანჰეტენი
ოლინდა

thumb|right|240px

**ოლინდა** (, ნიშნავს „ოჰ, მშვენიერი“) — ქალაქი პერნამბუკუში, ბრაზილია, ატლანტის ოკეანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროზე, რესიფის ჩრდილოეთით და პაოლისტას სამხრეთით. ერთ-ერთი ყველაზე კარგად შემონახული კოლონიური ქალაქია ქვეყანაში. ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 376&nbsp;800 (2005) ადამიანს.

ოლინდის მთავარ ღირსშესანიშნაობათა შორისაა: ისტორიული ცენტრი, მრავალრიცხოვანი ეკლესიები და კარნავალი. ოლინდის კარნავალი ტრადიციულ პორტუგალიურ კარნავალთა მსგავსია, აფრიკული ზეგავლენის ცეკვების დამატებით. რიო-დე-ჟანეიროსა და სალვადორისგან განსხვავებით საუკეთესო ადგილისთვის ფულის გადახდა საჭირო არ არის. მთელი ზეიმი ქუჩაში იმართება და წარმოდგენას ასობით მუსიკალური ჯგუფი უერთდება.

## ისტორია 
ოლინდის დასახლება 1535 წელს დააარსა დუარტე კოელიუ პერეირამ. 1537 წლის 12 მარტს სოფლის სტატუსი ჰქონდა. მოგვიანებით პერნამბუკოს რეგიონის დედაქალაქი გახდა, თუმცა ჰოლანდიელების ხშირი თავდასხმების გამო დედაქალაქი რესიფიში გადაიტანეს.

ბუნებრივი სილამაზის გარდა, ოლინდა ასევე ბრაზილიის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კულტურული ცენტრია. 1982 წელს იუნესკომ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლად გამოაცხადა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ბრაზილიის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ბრაზილიაში
ჯრუჭის მონასტერი

**ჯრუჭის მონასტერი** — XI საუკუნის ქართული მონასტერი. მდებარეობს საჩხერის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ყვირილის მარჯვენა შენაკადის — ჯრუჭულას სათავეში, სოფელ ცხომარეთის მიდამოებში.

სამონასტრო კომპლექსში შედის XI საუკუნის გუმბათოვანი ეკლესია (გადაკეთებულია XIX საუკუნეში), რომლის კედლებზე ლაპიდარული წარწერებია. მომდევნო ხანებში მონასტერი მოიშალა. განახლდა XVI-XVII საუკუნეებში. XVII საუკუნის დასასრულს ჯრუჭულის ხეობა რაჭის ერისთავებისა და წერეთელთა სატავადო სახლის საცილობელ ტერიტორიად იქცა, რის გამოც იგი უკვე ციხესიმაგრის დანიშნულებას ასრულებდა. XVIII საუკუნის 60-იან წლებში სოლომონ I-მა ჯრუჭის მონასტერი აღადგინა, ხოლო შემდეგ წერეთლების საგვარეულოს მისცა აქ დასაფლავების ნება. 1810 მონასტერი უკვე დიდძალ ყმა-მამულს ფლობდა ზემო იმერეთსა და რაჭაში. იმერეთის სამეფოს გაუქმების (1810) შემდეგ ჯრუჭის მონასტერი წერეთლების საგვარეულო საკუთრებად იქცა. მონასტრის ტერიტორიაზე შემორჩენილი  განვითარებული შუა საუკუნეების სხვა ნაგებობების ნაშთებიც.

ამჟამად იმას, რომ ოდესღაც ჯრუჭის მონასტერი არსებობდა, მასთან მიახლოებისას მთის მწვერვალზე ამოზრდილი ორი მაღალი კვიპაროზი მოწმობს. საქმე ისაა, რომ ქართული ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი გამორჩეული შედევრი და უდიდესი კულტურული ცენტრი 1991 წლის მიწისძვრამ მიწასთან გაასწორა. შემორჩენილია მხოლოდ ორი კედელი და ორივე მათგანი კატასტროფულ მდგომარეობაშია. შემორჩენილია მონასტრის ეზოში შესასვლელი კარიბჭის კედლებიც.

ჯრუჭის მონასტერს დიდი კვალი აქვს დატოვებული ქართულ კულტურაში. ის X საუკუნეშია დაარსებული და ერთ-ერთ გამორჩეულ კულტურულ და საგანმანათლებლო კერას წარმოადგენდა. საყოველთაოდაა  ცნობილი ჯრუჭის სახარება (ოთხთავი), რომელიც ქართული კალიგრაფიის უბრწყინვალეს ნიმუშს წარმოადგენს და დაცულია საქართველოს კორნელი კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა სახელმწიფო ინსტიტუტში. იმას, რომ ჯრუჭი ხუროთმოძღვრების ბრწყინვალე ნიმუშს წარმოადგენდა, მოწმობს ეზოში დაყრილი ჩუქურთმები და სვეტთა ნაწილები, რომლებიც ერთ დროს ტაძრის განუყოფელ ნაწილს წარმოადგენდნენ. ერთ-ერთ კედელზე დღესაც შემორჩენილი წმინდა გიორგის ბარეილიეფი, რომელზეც ორი წმინდა გიორგია გამოსახული, პირით ერთმანეთისაკენ. ერთ-ერთი მათგანი ებრძვის გველეშაპს ხოლო მეორე ბიზანტიის იმპერატორ დიოკლეტიანეს. ეს ბარელიეფი უნიკალურია თავისი შინაარსით და მსოფლიოში ანალოგი არ მოეპოვება.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XI საუკუნის ეკლესიები
აბადიტები

thumb|თანამედროვე მსახიობები მებრძოლი ხარიჯიტების როლში
**აბადიტები**, *იბადიტები* (არაბ.: الاباضية, *ალ-იბადია*) — ხარიჯიტების მუსლიმანური სექტის ზომიერი ფრთის მიმდევრები. აბადიტების სექტა აღმოცენდა ერაყში VII საუკუნეში, სახელწოდება მიიღო აბდ ალ-ლაჰ იბნ იბადისაგან, რომელმაც ჩამოაყალიბა აბადიტების მსოფლმხედველობა. აბადიტები ებრძოდნენ სახალიფოს, შექმნეს თავიანთი იმამატები, მათ შორის ჩრდილოეთ აფრიკაში - ტაჰირთის იმამატი (761-909). ამჟამად აბადიტები შემორჩნენ ომანში, კუნძულ ზანზიბარზე და ჩრდილოეთ აფრიკის ზოგიერთ ქვეყანაში (ალჟირი, ტუნისი, ლიბია).
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისლამი
აბაზასძენი

**აბაზასძენი** — აღმოსავლეთ საქართველოს ფეოდალური საგვარეულო. წარმომავლობით დაკავშირებული ჩანს IX-X საუკუნეების შიდა ქართლის ერისთავების – ტბელების –- ფეოდალური სახლთან. 

ვარაუდობენ, რომ აბაზასძენთა გვარის ფუძემდებელია ბორცვისჯვრის X საუკუნის წარწერაში მოხსენიებული ტბელი აბაზაჲ. XI საუკუნის I ნახევარში აბაზასძენთ ეპყრათ ქართლის ერისთავობა. „გიორგი მთაწმინდლის ცხოვრების“ მიხედვით, აბაზასძენი იყვნენ „ძლიერნი ახოანნი სიმდიდრესა ზედა, მკლავისა თჳსისასა, მოქადულნი და სიმრავლესა ზედა ერისასა აღზუავებულნი“. 

XI საუკუნის შუა წლებში აბაზასძენი ცენტრალური ხელისუფლების წინააღმდეგ მებრძოლ ფეოდალთა პირველ რიგებში იყვნენ. მათი განდგომა მარცხითა და ერისთავობის დაკარგვით დამთავრდა. ამის შემდეგ აბაზასძენი დაკნინდნენ და ისტორიულ წყაროებში იშვიათად იხსენიებიან. 1405 წლის დოკუმენტის ცნობით, აბაზასძენთა ერთი შტოსათვის მეფეს კახეთში აბულეთისძეთა მამული უბოძებია. XV-XVIII საუკუნეებში აბაზასძენი ზემო ქართლის სამეფო აზნაურები იყვნენ.

## ლიტერატურა 
* *გიორგი მცირე,* ცხოვრებაჲ გიორგი მთაწმინდელისაჲ, წგნ.; ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, წგნ. 2, ილ. აბულაძის რედ., თბ., 1967;
* მატიანე ქართლისა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955
* *ლორთქიფანიძე მ.,* "საქართველო XI-XII საუკუნეებში, გვ. 52. თბილისი. გამომცემლობა "განათლება".

კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
კატეგორია:აბაზასძენი
აარე

thumbnail|280px|აარე ქ. ბერნში
**აარე** () — მდინარე შვეიცარიაში, რაინის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 295 კმ, აუზის ფართობი დაახლოებით 17,8 ათ. კმ², სათავე ბერნის ალპების მყინვარებში აქვს. საშუალო წლიური ხარჯი დაახლოებით 560 მ³/წმ. სანაოსნოა თუნის ტბამდე. მდინარეზე რამდენიმე ჰესია. მასზე გაშენებულია ქალაქები ბერნი და აარაუ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შვეიცარიის მდინარეები
ჰუმბოლდტი

საკუთარი სახელი **ჰუმბოლდტი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ჰუმბოლდტი, ალექსანდერ — გერმანელი ბუნებისმეტყველი, გეოგრაფი და მოგზაური
* ჰუმბოლდტი, ვილჰელმ — გერმანელი ენათმეცნიერი, ფილოსოფოსი, ესთეტიკოსი
* ჰუმბოლდტი, კაროლინა — ვილჰელმ ჰუმბოლდტის მეუღლე

## აგრეთვე 
* ჰუმბოლდტი — მდინარე აშშ-ში
* ჰუმბოლდტი — ქალაქი უისკონსინში
* ჰუმბოლდტის დინება — იგივე პერუს დინება
* ჰუმბოლდტის ქედი — იგივე ულან-დაბანი
* ალექსანდრ ფონ ჰუმბოლდტი (გემი) — გერმანული საკრუიზო ლაინერი (იალქნიანი)
* ალექსანდრ ჰუმბოლდტის სახელობის ნაციონალური პარკი — იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტი კუბაში
* ჰუმბოლდტი — ყურე კალიფორნიის ყურეში

* ჰუმბოლდტი  — კრატერი მთვარეზე
აბაზი

thumb|ქართული აბაზი
**აბაზი** — ქართული ფულის ერთეული, ვერცხლის მონეტა. შემოიღო ირანში აბას I-მა (აქედან სახელწოდება). აბაზი სწრაფად გავრცელდა მეზობელ ქვეყნებში. კერძოდ, საქართველოში. აბას I-ის დროინდელი აბაზის წონა 7,8 გ–ს უდრიდა (XVIII საუკუნის ბოლოს 3 გ-მდე შემცირდა). შეიცავდა 2 მაჰმუდს (უზალთუნს). აბაზის შუბლზე წარწერილი იყო შაჰის სახელი, ტიტულატურა, მოჭრის ადგილი და დრო, ზურგზე — რელიგიის ფორმულა. საქართველოში აბაზს ჭრიდნენ XVII საუკუნის I მეოთხედიდან XVIII საუკუნის მიწერულამდე. რევოლუციამდელ და საბჭოთა საქართველოში „აბაზი“ ზოგჯერ ოცი კაპიკის აღმნიშვნელ სიტყვად იხმარებოდა. დღესაც აბაზი, არცთუ იშვიათად, 20 თეთრის აღმნიშვნელ ტერმინად იხმარება.

## იხილეთ აგრეთვე
*შაური
*თუმანი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფულის ერთეულები საქართველოში
კატეგორია:საქართველოს მონეტები
აბაკანი

საკუთარი სახელი **აბაკანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბაკანი — მდინარე რუსეთში;
* აბაკანი — ქალაქი რუსეთში.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აბაზგია

**აბაზგია** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც **აბაზგეთი** — აბაზგებით დასახლებული ისტორიული მხარე, ჩრდილო-დასავლეთ საქართველოში, დღევანდელი აფხაზეთის ტერიტორიაზე. ახ. წ. დასაწყისში ეკავა დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია. 

## ისტორია
I-II საუკუნეებში აქ წარმოიქმნა აბაზგების სამთავრო, რომელმაც VI-VII საუკუნეებში ჩრდილოეთით გადაინაცვლა მდ. გუმისთასა და ბზიფს შუა. აბაზგიაში ზღვისპირეთის მნიშვნელოვანი ცენტრები იყო: ჩრდილოეთით ბიჭვინთა, სამხრეთით ანაკოფია.

აბაზგია თავდაპირველად ეგრისის სამეფოში შედიოდა. VI საუკუნეში ეგრისის ტერიტორიაზე ირანსა და ბიზანტიას ომის შედეგად ეგრისის სამეფო თანდათან დასუსტდა. ეგრისის შემდეგი დასუსტება არაბთა თავდასხმებმაც განაპირობეს. საუკუნის დასასრულისათვის მას გამოეყო აბაზგეთი, რომელიც უშუალოდ ბიზანტიის იმპერიის ხელისუფლებას დაემორჩილა. ამ დროისთვის აბაზგიაში უკვე მიმდინარეობდა ფეოდალიზაციის პროცესი.  აბაზგიის ერისთავები, არქონტები („ერისთავი ბერძენთა“, როგორც მათ ქართული წყარო უწოდებს) იმპერატორის ვასალები იყვნენ. მათ მხარს უჭერდა ბიზანტიის საიმპერატორო კარი, რადგან მის ინტერესებში არ იყო ერთიანი და ძლიერი დასავლურქართული სახელმწიფოს არსებობა, რომელსაც ის ადვილად ვერ უმორჩილებდა თავის ხელისუფლებას.

550 წელს აბაზგები აუჯანყდა ბიზანტიას, რომლის უშუალო მიზეზი ბიზანტიელების მიერ ახალი მმართველობის წესის შემოღება და მათი აბაზგიის სრული დაქვემდებარების მცდელობა გახდა. აჯანყებულებმა კვლავ აირჩიეს საკუთარი მთავრები (დასავლეთ აბაზგიაში — სკეპარნა, აღმოსავლეთ აბაზგიაში — ოფსიტე) და ირანის შაჰს სთხოვეს დახმარება. ხოსრო ანუშირვანმა აჯანყებულებს ლაშქარი მიაშველა, მაგრამ ამ დახმარებას რეალური შედეგი არ მოჰყოლია. ბიზანტიის დამსჯელმა ლაშქარმა ალყა შემოართყა აბაზგებს, რომლებიც ტრაქეის მიუვალ ციხეში იყვნენ გამაგრებულები. თავგანწირული ბრძოლის შემდეგ აბაზგები იძულებული გახდნენ ციხე დაეთმოთ. მტერმა მოაოხრა დაპყრობილი მიწა-წყალი. აბაზგია უშუალოდ ბიზანტიას დაემორჩილა.

VII-VIII საუკუნეებში, ეგრისის დასუსტების პერიოდში, გაძლიერდა აბაზგიის სამთავრო, რომელშიც გაერთიანდნენ აბაზგები, აფშილები, სანიგები, მისიმიელები. ამ ტომთა ერთობლიობას ქართული წყაროები აფხაზეებს უწოდებენ, ხოლო აბაზგიის მთავარს - აფხაზთა მთავარს ან აფხაზთა ერისთავს. VIII საუკუნეში აფხაზი მთავრები გახდნენ არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლის ორგანიზატორები დასავლეთ საქართველოში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს სამეფო-სამთავროები
კატეგორია:ეგრისის სამეფო
აბანო

საკუთარი სახელი **აბანო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## ქალაქი
* აბანო-ტერმე — ქალაქი იტალიაში.

## სოფელები საქართველოში
* აბანო — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში;
* აბანო — სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
* აბანო — სოფელი ჯავის მუნიციპალიტეტში;
* აბანო — სოფელ კოხტას ძველი სახელწოდება.

## ასევე
* აბანო — მყინვარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
* აბანო — უღელტეხილი კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე;
* აბანო — მდინარე აღმოსავლეთ საქართველოში;
* აბანო — ტანის დასაბანად საგანგებოდ მოწყობილი შენობა;
* აბანოს ქუჩა — ქუჩა თბილისში, კრწანისის რაიონში.

## პიროვნება
* პიეტრო დ’აბანო — შუა საუკუნეების იტალიელი მოაზროვნე, ექიმი.
ნიკოლა აბანიანო

**ნიკოლა აბანიანო** (; დ. 15 ივლისი, 1901, სალერნო, იტალია — გ. 9 სექტემბერი, 1990, მილანი) —  იტალიელი ფილოსოფოსი, ტურინის უნივერსიტეტის პროფესორი, ე. წ. პოზიტიური ეგზისტენციალიზმის ფუძემდებელი. 

აბანიანო ცდილობს დაძლიოს ევროპული ეგზისტენციალიზმის პესიმისტური თვალსაზრისი და ადამიანს მოუნახოს მოქმედების პოზიტიური პროგრამა, რომელიც არსებობის მყარ და საიმედო საყრდენად იქცევა. ადამიანური სამყარო, აბანიანოს მიხედვით, არის შესაძლებლობათა სამყარო, სადაც ადამიანს მათი თავისუფალი არჩევის საშუალება აქვს. შესაძლებლობათა არჩევა, აბანიანოს მიხედვით, გულისხმობს როგორც ცალკეული ინდივიდის არსების, ისე, საერთოდ, ადამიანური სამყაროს ურთიერთობათა ანალიზს.

## ბიბლიოგრაფია
* Le sorgenti irrazionali del pensiero, Napoli, 1923
* Il problema dell’arte, Napoli, 1925
* Il nuovo idealismo inglese e americano, Napoli, 1927
* La filosofia di E. Meyerson e la logica dell’identità, Napoli-Città di Castello, 1929
* Guglielmo di Ockham, Lanciano, 1931
* La nozione del tempo secondo Aristotele, Lanciano, 1933
* La fisica nuova. Fondamenti di una nuova teoria della scienza, Napoli, 1934
* Il principio della metafisica, Napoli, 1936
* La struttura dell’esistenza, Torino, 1939
* Introduzione all’esistenzialismo, Milano, 1942
* Filosofia religione scienza, Torino, 1947
* L’esistenzialismo positivo, Torino, 1948
* Possibilità e libertà, Torino, 1956
* Storia della filosofia, Torino, 1966
* Per o contro l’uomo, Milano, 1968
* Fra il tutto e il nulla, Milano, 1973
* Questa pazza filosofia ovvero l’Io prigioniero, Milano, 1979
* La saggezza della filosofia. I problemi della nostra vita, Milano, 1987
* Dizionario di filosofia, Torino, 1987
* Ricordi di un filosofo, Milano, 1990
* Scritti neoilluministici, Torino, 2002

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ეგზისტენციალისტები
კატეგორია:XX საუკუნის იტალიელი ფილოსოფოსები
აბანოზი

[მინი|[მაკასარის აბანოზი]]
**აბანოზი** () — ძვირფასმერქნიანი ხე აბანოზისებრთა ოჯახისა. მის მაგარსა და შავ მერქანს იყენებენ ავეჯისა და მუსიკალურ საკრავთა წარმოებაში. ხარობს ტროპიკულ ქვეყნებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აბანოზისებრნი
პროლეტარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**პროლეტარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* პროლეტარი — პროლეტარიატის წევრი
* პროლეტარი — ქართული ყოველკვირეული ჟურნალი
* პროლეტარი — რუსული ყოველკვირეული გაზეთი
აბანოზის აკაცია

thumb|აბანოზის აკაცია
**აბანოზის აკაცია**, *შაცი აკაცია*, *შავი ხე*, *მერქანშავი აკაცია* () — ავსტრალიური მარადმწვანე ხე მიმოზისებრთა ოჯახისა. 

მის ქერქში 12%-მდე ტანინია. მერქანს იყენებენ საავაჯე მასალად (უმეტესად საინკრუსტაციოდ). კოლხეთსა და ზოგან აღმოსავლეთ ამიერკავკასიაში გაშენებულია დეკორატიულის მიზნით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მიმოზისებრნი
პროლეტარიატი

მინი|1911 წლის ილუსტრაცია - კაპიტალისტური სისტემა
**პროლეტარიატი** ( < ) — საზოგადოების დაბალი სოციალური ფენის აღმნიშვნელი ტერმინი; პროლეტარიატის წევრი არის **პროლეტარი**. 

ძველ რომში პროლეტარი იყო ადამიანი მატერიალური ქონების გარეშე (რომელსაც შთამომავლობის გარდა არაფერი გააჩნდა). ევროპაში სიტყვა ხმარებაში შემოვიდა ინდუსტრიული რევოლუციის პერიოდში. პოზიტიური მნიშვნელობით ტერმინი პროლეტარიატი გამოიყენა კარლ მარქსმა მუშათა კლასის აღსანიშნად.

## იხილეთ აგრეთვე
*მუშათა კლასი

## ლიტერატურა
*Hal Draper, ''Karl Marx's Theory of Revolution, Vol. 2; The Politics of Social Classes''. (New York: Monthly Review Press 1978).

კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:სოციალიზმი
კატეგორია:კაპიტალიზმი
კატეგორია:საზოგადოებრივი კლასები
ნაყოფი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ნაყოფი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნაყოფი — ფარულთესლოვან მცენარეთა ორგანო
* ნაყოფი — ადამიანის ჩანასახი
აბანოზისებრნი

**აბანოზისებრნი** () — ძვირფასმერქნიან მცენარეთა ოჯახი. ხარობს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. 

ცნობილია 325 სახეობა. აქვს მორიგეობით განლაგებულია კიდემთლიანი ფოთლები, უმეტესად ერთსქესიანი ორსახლიანი ყვავილები და კენკრა ნაყოფი. ბევრი სახეობა იძლევა ძვირფას მერქანს (აბანოზი). 

ზოგი სახეობის ნაყოფი იჭმება. აბანოზისებრნთა უმრავლესობა ხურმის გვარს განეკუთვნება.
## ლიტერატურა 
*
ყვავილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ყვავილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყვავილი – თესლოვანი მცენარეების გამრავლების ორგანო;
* ყვავილი – ადამიანისა და ცხოველების მწვავე ინფექციური ვირუსული დაავადება;
* ყვავილი – სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში.
აბაზგები

**აბაზგები** () — ძველი აფხაზური ტომი. პირველად იხსენიებს არიანე ფლავიუსი (II ს.). იმ დროს აბაზგები აფსილების ჩრდილოეთით ცხოვრობდნენ და დაახლოებით ახლანდელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ეკავათ. აბაზგებს ჰქონდათ თავიანთი სამთავრო — აბაზგია. ამ დროისათვის სახლობდნენ დაახლოებით სოხუმსა და მდინარე კოდორს შორის, აფშილების ჩრდილოეთით და ვასალურ დამოკიდებულებაში იყვნენ რომის იმპერიასთან. მათი ეთნიკური კუთვნილების შესახებ წყაროებში ცნობები არ მოგვეპოვება. სახელწოდების მიხედვით მკვლევართა ნაწილი მათ მიიჩნევს თანამედროვე აფხაზთა წინაპრებად, ხოლო ნაწილი ქართველურ ტომად. თვით სახელწოდება „აბაზგი“ ეთნონიმ „აფხაზის“ ბერძენთაგან შეცვლილი ფორმაა. სხვა შეხედულებით უკავშირდება ეთნონიმ „აბაზა“-ს. IV საუკუნისათვის აბაზგებმა უფრო ჩრდილოეთით გადაინაცვლეს და დაიკავეს ტერიტორია სოხუმის ჩრდილოეთით, რითაც შეავიწროეს მათ ჩრდილოეთით მცხოვრები სანიგების ტომი, ამასთან გახდნენ ეგრისის სამეფოს ქვეშევრდომნი. VI საუკუნის შუა წლებში, ბიზანტიის იმპერატორის იუსტინიანე I-ის დროს, მოხდა მათი გაქრისტიანება, თუმცა ბიზანტიელი ისტორიკოსის პროკოპი კესარიელის ცნობით, მათში ამ დროსაც ძლიერი იყო წარმართული რწმენა. ევაგრიოს სქოლასტიკოსის ცნობით იუსტინიანემ ააგო აბაზგიაში ღვთისმშობლის ტაძარი და დაუყენა მათ ღვთისმსახურები. 

VII საუკუნის I ნახევრიდან ეთნონიმი აბაზგები აერთიანებდა ამ მხარეში მოსახლე ყველა ტომს (როგორც საკუთრივ აბაზგებს, ისე აფშილებს, მეგრელ-ჭანებს, სვანებს) და შინაარსობრივად უდრიდა ქართულ ტომობრივ ტერმინს „აფხაზს“. VIII საუკუნის შემდეგ უცხოური წყაროები აბაზგებს უწოდებენ როგორც საკუთრივ აფხაზებს, ისე ზოგჯერ დასავლეთ საქართველოს (აფხაზთა სამეფოს) მთელ მოსახლეობასაც, ხან კი საერთოდ ქართველებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* აბაზგების აჯანყება
* აბაზგია

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ტომები
კატეგორია:აფხაზური ტომები
აბანოს ღრუბელი

**აბანოს ღრუბელი** (ლათ. Euspongia officinalis) — ცხოველი ღრუბლების ტიპისა. მისი ჩონჩხი შეიცავს განსაკუთრებულ რქოვან ნივთიერებას — სპონგინს, რომლის მაგარი და ელასტიკური ძაფებისაგან წარმოქმნილი ღრუბლოვანი მასა იხმარება ტანის დასაბანად, რაიმეს გასარეცხად და გასაწმენდად. გვხვდება ხმელთაშუა ზღვაში. ზოგან ხელოვნურადაც აშენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ღრუბლები
აბანოს მყინვარი

**აბანოს მყინვარი**, **აბანო** — მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მყინვარწვერის მასივის აღმოსავლეთ კალთაზე, დევდარაკის მყინვარის სამხრეთით. მიემართება სამხრეთ აღმოსავლეთისაკენ. სიგრძე 4,2 კმ, ფართობი 1,6 კმ², უდიდესი სიგანე 610 მ. ასაზრდოებს მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადს — ჩხერს. 1909–1910 წლებში ერთ-ერთი მთის ჩამოქცევის შედეგად მყინვარის ზედაპირზე წარმოიქმნა ოთხი კატასტროფული გლაციალური ღვარცოფი, რომელიც გაუყვა მდინარე ჩხერს და დაანგრია ჩხერის ხიდი, ხოლო საქართველოს სამხედრო გზის სიახლოვეს სასოფლო-სამეურნეო სავარგულებს ზიანი მიაყენა.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მყინვარები
აბრამადი

**აბრამადი**, *აბარმადი* — მეფის მოხელე ძველ საქართველოში. უმთავრესოდ სამეურნეო ფუნქციები ეკისრებოდა. ვახუშტის მიხედვით, სამეფო კარის ხელისუფალთაგანი, სახლთუხუცესი. „... ამისი ჴელისა იყო სამეფო შემოსავალი და გასავალი. ამან უწყოდა წესნი და რიგნი სახლისა მეფისანი და თათბირობა სამეფოსი, და სახასონი მეფისანი. და ამის ქუეითნი ჴელისუფალნი ამისი დასახედნი იყვნენ, არამედ უმეტეს ეჯიბს ქუემორენი“ (ქართლის ცხოვრება, ტ. 4, თბ., 1973, გვ. 20). საბას განმარტებით, აბრამადი შეესაბამება ეზოსმოძღვარს, უფრო ზუსტად - სალაროს ნაზირს. აბრამადად იწოდებოდა აგრეთვე მონასტრის ერთ-ერთი ხელისუფალი.

## ლიტერატურა 
* *სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952, გვ. 173;
* *შანიძე ა.,* ქართველთა მონასტერი ბულგარეთში და მისი ტიპიკონი, თბ., 1971, გვ. 147-148, 330;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ეტიმოლოგია

**ეტიმოლოგია** (ბერძნ. ἔτυμος, ჭეშმარიტება, სიტყვის ნამდვილი მნიშვნელობა, λόγος მოძღვრება) — ისტორიული ენათმეცნიერების დარგი ენაში სიტყვების წარმოშობის და ისტორიის შესახებ. **ეტიმოლოგია** ასევე ეწოდება ამა თუ იმ კონკრეტული სიტყვის პირველ მნიშვნელობას.

ეტიმოლოგია ემყარება ენის სტრუქტურის ენობრივი სისტემის ყველა რგოლის ჩამოყალიბებისა და ცვლის ცოდნას. მაგ., სიტყვის ნახშირი წარსულის კვლევის საფუძველს წარმოადგენს ქართული ბგერათა ჯგუფების შხ, ხშ ისტორიული შესწავლა, კილოების მონაცემთა გათვალისწინება სვანურ და მეგრულში შემორჩენილ ფუძეთა (შიხ, ნოშქვერი) შედარება (იხ. ).

სიტყვის ეტიმოლოგიამ ზოგჯერ საინტერესო ინფორმაცია შეიძლება მოგვაწოდოს ამა თუ იმ ენობრივი კოლექტივის ყოფის ან აზროვნების ისტორიული კვლევისთვის. მაგ., „ორი“, ივანე ჯავახიშვილის ვარაუდით, უკავშირდება სიტყვებს „ყური“, „ყევარი“, თავდაპირველად იგი წყვილობის აღმნიშვნელი სიტყვა იყო. ასევე, მიზეზობრივი კავშირისგამომხატველი სიტყვა „ვინაიდან“ ადრე გამოხატავდა დროში თანმიმდევრობას — „რა დროიდან“, თავდაპირველად კი გადმოსცემდა თანამიმდევრობას სივრცეში (დაახლ. „საიდან“). ამრიგად, ვინაიდან სიტყვის მნიშვნელობის ცვლაში უკუფენილია აზროვნების განვითარება კონკრეტულიდან აბსტრაქტულისკენ.

ენებისთვის, რომლებსაც დიდი სამწერლობო ისტორია აქვს, მეცნიერები იყენებენ მათ, სიტყვების შესახებ ცნობების შესაგროვებლად.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფილოლოგია
*ეტიმოლოგიური ლექსიკონი
*ხალხური ეტიმოლოგია

## სქოლიო
კატეგორია:ენათმეცნიერება
კატეგორია:ეტიმოლოგია
რევოლუციური კომუნიზმის პარტია

**რევოლუციური კომუნიზმის პარტია** (რუს.: Партия революционного коммунизма) — პოლიტიკური პარტია რუსეთში შექმნილი ნაროდნიკების ჯგუფის მიერ, რომელიც ჩამოშორდა მემარცხენე სოციალისტ-რევოლუციონერებს 1918 წლის ივლისში მომხდარი შიდა უთანხმოების გამო. 1918 წლის სექტემბერში მათ თავი პარტიად გამოაცხადეს მოსკოვში მოწყობილ კონგრესზე. პარტია რუსეთის კომუნისტურ პარტიასთან (ბოლშევიკებთან) თანამშრომლობის მომხრე იყო და საბჭოებს უჭერდა მხარს.

პარტიას საკუთარი ყოველდღიური გაზეთი Воля Труда (შრომის ნება) ჰქონდა, რომელიც 1918 წლის 14 სექტემბრიდან 4 დეკემბრამდე გამოდიოდა. შემდგომში გაზეთი პერიოდულმა გამოცემამ შეცვალა.

ლენინი ნაროდნიკების პლატფორმას უტოპიურს უწოდებდა. აღიარებდა რა რომ საბჭოთა მმართველობამ შექმნა წინაპირობა სოციალისტური წყობის შექმნისთვის, ახალი პარტია უარჰყოფდა პროლეტარიატის დიქტატურის აუცილებლობას კაპიტალიზმიდან სოციალიზმზე გადასვლის გარდამავალ პერიოდში. პარტიის არსებობის პერიოდში მას რამდენიმე დაჯგუფება ჩამოსცილდა. ზოგი მათგანი შემდეგ კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა (ა. კოლეგაევი, ა. ბიცენკო, მ დობროხოტოვი და სხვ.), ზოგი კი ისევ მემარცხენე სოციალ-რევოლუციონერებს დაუბრუნდა. რევოლუციური კომუნიზმის პარტიის ორ წარმომადგენელს უფლება მიეცა დასწრებოდნენ კომინტერნის მეორე კონგრესს, თუმცა ხმის უფლების გარეშე. 1920 წლის სექტემბერში კონგრესის გადაწყვეტილებით თითოეულ ქვეყანაში მხოლოდ ერთი კომუნისტური პარტია იყო დაშვებული და რევოლუციური კომუნიზმის პარტიამ გადაწყვიტა რუსეთის კომუნისტურ პარტიას შეერთებოდა. იმავე წლის ოქტომბერში რკპ-ის ცენტრალურმა კომიტეტმა ნება დართო პარტიულ ორგანიზაციებს მიეღოთ წევრები ყოფილი რევოლუციური კომუნიზმის პარტიიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ქვეორგანოებში.

კატეგორია:საბჭოთა კავშირის ისტორია
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:კომუნისტური პარტიები
კატეგორია:1918 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
აბას II

**აბას II** იგივე **სულთან მუჰამად მირზა** (; დ. 1632 — გ. 26 ოქტომბერი, 1666) — ირანის შაჰი (1642-1666) სეფიანთა დინასტიისა. სეფი I-ისა და ანა ხანუმის ვაჟი, აბას I-ის შვილთაშვილი.

ტახტზე ასვლა მამის გარდაცვალების შემდეგ, 10 წლის ასაკში მოუწია. მისი მმართველობის პირველ წლებში ირანს ფაქტობრივად განაგებდნენ  დედამისი- წარმოშობით ქართველი ანა ხანუმი, ბებიამისი- ქართველი დილარამ ხანუმი და დიდი ვეზირი - მირზა მუჰამად სარუ თაქი, თავად კი ყაზვინში ცხოვრობდა და  სწავლობდა ხელოვნებას, პოეზიას, ლიტერატურას, სხვადასხვა ენებს.1645 წელს სარუ თაქი ამბოხებულმა სპარსელებმა სიცოცხლეს გამოასალმეს, ხოლო 1647 წელს ანა ხანუმი მოულოდნელად გარდაიცვალა. სახელმწიფო მართვის სადავეები 15 წლის აბასმა აიღო ხელში. 

აბას მეორის დროს სეფიანთა ირანმა წარმატებული ლაშქრობები აწარმოა ავღანეთსა  და უზბეკეთში. ის ითვლება შაჰ-აბასის  ყველაზე  ძლიერ მემკვიდრედ და სეფიანთა ერთ-ერთ გამორჩეულ წარმომადგენლად. 1649 წელს დიდ მოგოლთაგან დაიბრუნა ყანდაარი. 1653 წელს მოგოლებმა აურანგზების სარდლობით სცადეს ქალაქის დაბრუნება, თუმცა აბასის სწორი სტრატეგიის წყალობით სპარსელებმა მოახერხეს მისი შენარჩუნება. შაჰმა ამ გამარჯვების აღსანიშნავად ისპაჰანში ააშენა ჩეჰელ სოთუნის სასახლე, რომელიც დღეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ერთ-ერთი ძეგლია.

შაჰ-აბას II-ის დროს სეფიანთა იმპერია ეკონომიკურად გაძლიერდა. ირანში ვითარდებოდა სავაჭრო და დიპლომატიური კონტაქტები ევროპასთან, საგარეო ვაჭრობაში პირველი ადგილი ჰოლანდიელებს ეჭირათ, რომლებმაც მიიღეს ქვეყნიდან აბრეშუმის უბაჟოდ გატანის უფლება. დაარსდა ფრანგული სავაჭრო სახლები ისპაჰანსა და ბანდარ აბასში. იმდროინდელი ევროპელი მოგზაურები ირანის ქალაქების კეთილდღეობასა და გზების უსაფრთხოებას. შაჰმა ხელი შეუწყო რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებთან ირანის სავაჭრო ურთიერთობის განვითარებას. ცდილობდა განეხორციელებინა აბას I-ის დამპყრობლური გეგმები კახეთის მიმართ, რამაც გამოიწვია სახალხო აჯანყება კახეთში (კახეთის აჯანყება 1659).

აბას II-ის დროს ირანის პოლიტიკური და კულტურულ სარბიელზე მრავალი ქართველი მოღვაწეობდა: სპასალარი როსტომ-ხან სააკაძე,  მარვის მმართველი ასლან-ხანი, დერუნის ოლქის (ხორასანი) მმართველი ქაიხოსრო-ხანი (როსტომ-ხან სააკაძის დისშვილი), ადამ ანდრონიკაშვილი, ისპაანის ტარუღა ხოსრო-მირზა (1618-1632; 1632-1658 წწ.), ტარუღას ნაიბები: ფარსადან გორგიჯანიძე, პაატა-ბეგ გურჯი და სხვ.

აბას II გარდაიცვალა 1666 წელს. მის შემდეგ შაჰის ტიტული მიიღო მისმა უფროსმა ვაჟმა, სულეიმან I-მა. აბასის ვაჟები 1668 წელს გამოკეტეს ჰარამხანაში.

## ლიტერატურა 
* *ფუთურიძე ვ.*, ქართველი მოღვაწენი ირანის კულტურულ ასპარეზზე, «ანალები», 1947, ტ. 1;

კატეგორია:სპარსეთის მონარქები
კატეგორია:სეფიანთა დინასტია
კატეგორია:დაბადებული 1633
კატეგორია:გარდაცვლილი 1666
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ოქტომბერი
აბას იბნ ალ-აჰნაფი

**აბას იბნ ალ-აჰნაფი** *აბულ-ფადლ* (; დ. 750, ბასრა — გ. 808, ბაღდადი) — არაბი პოეტი. ჰარუნ ალ-რაშიდის კარის მგოსანი და ფავორიტი. ემხრობოდა ე. წ. ახალ მიმართულებას, რომლის მიმდევრებმაც უარი თქვეს ისლამამდელი პოეზიის ნორმებზე და არაბულ პოეზიაში შემოიტანეს მანამდე უცნობი სახეები და შედარებები. მისმა ღაზალებმა დიდი გავლენა მოახდინა სატრფიალო-ელეგიური პოეზიის განვითარებაზე.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:არაბი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აბას მარვაზი

**აბას მარვაზი** (; გ. დაახლოებით 815) — სპარსულ-ტაჯიკური ლიტერატურის წარმომადგენელი, პოეტი. მისი შემოქმედებიდან ორიოდე ფრაგმენტია შემორჩენილი ლიტერატურულ წყაროებში. ავფის ანთოლოგიაში (1228) დამოწმებულია რვასტრიქონიანი კასიდა, რომელიც აბას მარვაზს თითქოს ხალიფა ალ-რაშიდის შვილის მამუნია მარვში შესვლასთან (809) დაკავშირებით შეუთხზავს. მეცნიერთა ნაწილი უნდობლად ეკიდება ავფის ცნობას. მიუხედავად ამისა, ეს კასიდა დღემდე ახალი სპარსული პოეზიის უძველეს ნიმუშად ითვლება.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ირანელი პოეტები
საჰარა

**საჰარა** — მსოფლიოში უდიდესი ქვიშიანი უდაბნო, ფართობით 9 მლნ კმ². მდებარეობს ჩრდილოეთ აფრიკაში. უდაბნოს ასაკი დაახლოებით 2,5 მილიონი წელია. სახელი „საჰარა“ მომდინარეობს არაბულიდან () და ნიშნავს *უდაბნოს*. მას აფრიკის ტერიტორიის დაახლოებით 1/4 უკავია, ანუ თითქმის ავსტრალიის ტოლი ფართობი. საჰარის ფარგლებში მთლიანად ან ნაწილობრივ მოქცეულია 11 სახელმწიფო: მაროკო, ალჟირი, ტუნისი, ლიბია, ეგვიპტე, დასავლეთი საჰარა, მავრიტანია, მალი, ნიგერი, ჩადი, სუდანი. საჰარის უდიდესი ნაწილი უწყლო და უსიცოცხლოა, რადგან მისთვის დამახასიათებელია მეტად მკაცრი და გაუსაძლისი ბუნებრივი პირობები: ზაფხულში გამორჩეულად დიდი სიცხე (ჩრდილში ტემპერატურა +40-50 გრადუსს აღწევს); დიდი სიმშრალე (წლიური ნალექი თითქმის ყველგან 100 მმ-ზე ნაკლებია, ხოლო ზოგან წვიმა წლობის განმავლობაში არ მოდის); ძლიერი ხანგრძლივი ქარები; ტემპერატურის დიდი დღე-ღამური რყევები (ამპლიტუდები), როდესაც დღისით პაპანაქებაა, ხოლო ღამით ყინავს. გაუდაბნოების უწყვეტი პროცესის გამო საჰარის ფართობი იზრდება. საჰარის რელიეფის დამახასიათებელი ფორმებია ბარხანი (თურქ.) და დიუნი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* About Sahara subsurface hydrology and planned usage of the aquifers 
* Tassili and Ahaggar National Parks

კატეგორია:საჰარა
კატეგორია:ალჟირის უდაბნოები
კატეგორია:ჩადის უდაბნოები
კატეგორია:ეგვიპტის უდაბნოები
კატეგორია:ერიტრეის უდაბნოები
კატეგორია:ლიბიის უდაბნოები
კატეგორია:მალის უდაბნოები
კატეგორია:მავრიტანიის უდაბნოები
კატეგორია:მაროკოს უდაბნოები
კატეგორია:ნიგერის უდაბნოები
კატეგორია:სუდანის უდაბნოები
კატეგორია:ტუნისის უდაბნოები
კატეგორია:დასავლეთ საჰარის უდაბნოები
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
აბატი

[მინი|კათოლიკური [მონაზვნური ორდენის, ცისტერციანელების აბატის სამოსი]]
**აბატი** ( <  <  — „მამა“) — საეკლესიო ტიტული, რომელიც VI საუკუნის დასაწყისში ენიჭებოდა რომის კათოლიკურ ეკლესიაში მამათა მონასტრის წინამძღვარს (დედათა მონასტრის წინამძღვარი – აბატისა, ). თავდაპირველად აბატს ირჩევდნენ ბერ-მონაზვნები, ამტკიცებდა ეპისკოპოსი. აბატი განაგებდა მონასტრსა და სამონასტრო მამულს. VII საუკუნიდან სააბატოს საქმეებში ეპისკოპოსები ერეოდნენ და ხშირად აბატად თავისთვის სასურველ პირს ნიშნავდნენ. ზოგი აბატი თავს აღწევდა ეპისკოპოსის გავლენას და უშუალოდ პაპს ემორჩილებოდა. VII-IX საუკუნებში სააბატოს ზოგჯერ სათავეში უდგნენ საერო პირები. უფრო გვიან აბატს უწოდებდნენ იმასაც, ვინც სააბატოს შემოსავლით სარგებლობდა. ზოგჯერ აბატად საერთოდ სასულიერო პირსაც მოიხსენიებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კათოლიკური სამღვდელოება
აბაშა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბაშა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბაშა — მდინარე აბაშისა და მარტვილის მუნიციპალიტეტებში;
* აბაშა — ქალაქი აბაშის მუნიციპალიტეტში;
* აბაშა — სოფლების ძველი სახელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტში.