open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბასკური ენა

", ბასკური ენა. Gure aita zerukoa, agertu santu zeure izena! Etorrarazi zeure erregetza, betearazi Lurrean zeure nahia, zeruan betetzen den bezala. Emaguzu gaur egun honetako ogia eta barkatu gure erruen zorra, guk ere geure zordunei barkatu diegunez gero. Ez utzi gu tentaldian erortzen eta gorde gaitzazu gaiztoarengandik]]

right|300px|Basque Country in Spain and France
thumb|290px|ბასკურის კილოები
**ბასკური ენა**, **ეუსკარული ენა** () — ბასკების ენა, იზოლირებული ენაა. მისი გავრცელების არეალია ესპანეთისა და საფრანგეთის პროვინციები, რომლებიც ესაზღვრებიან ბისკაის ყურეს. მოიცავს აგრეთვე პირენეის მთების დასავლეთ ნაწილს.

ბასკური ერთადერთი შემორჩენილი ენაა, რომელზეც ლაპარაკობდა სამხრეთ-დასავლეთ ევროპის მოსახლეობა ამ რეგიონის რომანიზაციამდე. ფიქრობენ, რომ ამ რეგიონში რომის ადმინისტრაციის არამყარმა მმართველობამ გადაარჩინა ბასკური დიალექტები ლათინურის ძალმომრეობისაგან. შუა საუკუნეებში, ბასკური, როგორც მეტწილად გლეხობის ენა, ვერ უწევდა კონკურენციას ლათინურს და მის მემკვიდრე სამწერლობო ენებს. X საუკუნიდან ბასკურმა ნელ-ნელა დაკარგა ძალა კასტილიურ ესპანურთან ჭიდილში. მიუხედავად ამისა, ჩრდილოეთში (ამჟამინდელი საფრანგეთი) ბასკურად მოლაპარაკე რეგიონი პრაქტიკულად ისეთივეა, როგორც XVI საუკუნეში იყო. უკანასკნელი ორი საუკუნის განმავლობაში, ბასკურ ენას უწევს ბრძოლა გადარჩენისათვის არა მარტო ინდუსტრიულ ქალაქებსა და ბასკეთის საზღვრებთან, არამედ მის შუაგულშიც.

## ენები და დიალექტები
* აკვიტანური ენა (აკვ.)
ბასკური ენის დიალექტებია:
# ბისკაიური დიალექტი (ბისკ.)
# გიპუსკოური დიალექტი (გიპუსკ.)
# ზემონავარული (სამხრეთული) დიალექტი (ზემ. ნავ. სამხ.)
# ზემონავარული (ჩრდილოური) დიალექტი (ზემ. ნავ. ჩრდ.)
# ლაბურდული დიალექტი (ლაბ.)
# სულეტური დიალექტი (სულ.)
# ქვემონავარული (აღმოსავლური) დიალექტი (ქვ. ნავ. აღმ.)
# ქვემონავარული (დასავლური) დიალექტი (ქვ. ნავ. დას.)

## ლიტერატურა
*მ. ქურდიანი, „იბერიულ-კავკასიური ენათმეცნიერების საფუძვლები“, თსუ, 2007

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბასკური ენა, ისტორია, წარმომავლობა

## სქოლიო
კატეგორია:ბასკური ენა
დავით II (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**დავით II** (გ. დაახლოებით 1429) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1425-1429 წლებში; საქართველოს მეფის ალექსანდრე I დიდის ძე.  

1417/19 წლებში მამამ ბერად შეაყენა მცხეთაში. დავითის პატრიარქად მომზადება და კურთხევა დაევალა კათოლიკოს-პატრიარქ მიქელ VI-ს. 1426 მეფის მიერ ზედგინიძეებისადმი მიცემულ წყალობის წიგნში უკვე მოიხსენიება როგორც ქართლის კათოლიკოსი. მოხსენიებულია ასევე საგარეჯოს სოფლების შეწირულობის წიგნში 1428 წელს. დავით II, როგორც სამეფო სახლის წევრი, ალექსანდრე I-ის ერთგული თანამშრომელი იყო. მონაწილეობდა მტრისაგან დაძაბუნებული ქვეყნის აღდგენაში. 1429 წელს მეფე ალექსანდრეს მიერ სვეტიცხოვლისადმი მიცემულ შეწირულობის წიგნში კათოლიკოსად უკვე თეოდორეა მოხსენიებული. 
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1429
კატეგორია:საქართველოს სამეფოს ბაგრატიონები
დავით IV (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**დავით IV** (ზოგჯერ დავით III; ერისკაცობაში დავით ჭავჭავასძე) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1443/47–1459 წლებში. 

დავით IV მოიხსენიება 1447 წლის დეკემბერში მეფე გიორგი VIII-ის მიერ შედგენილ ქართლ-კახეთის საკათოლიკოსო მამულების სითარხნის გუჯარში, სადაც მეფე ამტკიცებს ალექსანდრე I-ის მიერ სვეტიცხოვლისადმი ბოძებულ სიგელს, რომლის თანახმად სვეტიცხოვლის კუთვნილი მამულები კახეთსა და ქართლში თავისუფლდებოდა გადასახადებისაგან. მისი პატრიარქობის დროს მეფე გიორგი VIII-მ სვეტიცხოველს შესწირა ნიაბის ბოლოს მდებარე სოფ. გობნი და დაიწესა 6 აღაპი თავისთვის და თავის ძმის დიმიტრისათვის. 1454 წელს დავით IV-მ კულუხის გამოსაღების წიგნი გადასცა და საწყაოს ოდენობა განუსაზღვრა ჯვარში მცხოვრებ მეკულუხეებს.  

დავით IV-ის ზეობის დროს დაიწყო ერთიანი საქართვ. რღვევის პროცესი, რასაც თან დაერთო საეკლესიო სეპარატიზმი. კუმურდოელი მღვდელმთავრის იოანესა და ანჩელი არქიმანდრიტის ქერობინის დავით IV-სადმი მიცემული ფიცის წიგნებიდან ირკვევა, რომ მაწყვერელი და სამცხის სხვა ეპისკოპოსები კათოლიკოსისგან „უჯუარო და შეუნდობელნი იყუნეს საფარის თავზედა“ და ისინი მომავალში მცხეთის საყდრისადმი ერთგულების ფიცს სდებენ. პატრიარქის მტკიცე პოზიციამ აგრეთვე უკან დაახევინა ვარძიელ და საფარელ ბერებს, რომლებიც ბერძნული ეკლესიის მღვდელმთავრების წაქეზებით, ლოცვებში პატრიარქებს აღარ მოიხსენიებდნენ, თუმცა საბოლოოდ, ისევ მცხეთის საყდრის წიაღს დაუბრუნდნენ.

## ლიტერატურა 
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII–XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის, „მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის“, 1954, ნაკვ. 31;
**მისივე*, XV საუკუნის საქართველოს ქრონოლოგიიდან, კრ.: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966;

* 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
მიქელ V

**მიქაელი**, *მიქელი* — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი (დაახლოებით XIII საუკუნის 30-იანი წლები – 1241). ჩვენამდე მოუღწევია მიქაელის წყალობის წიგნს, რომლითაც იგი მცხეთის სვეტიცხოვლის ეკლესიის აზნაურს ვაჩე გუარამის ძეს სარჩო-მამულად აძლევს მცხეთის სოფელ ორომაშენს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
ეპიფანე კათოლიკოსი

**ეპიფანე**, *ეტიფანე* — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1210-20-იან წლებში. 

1218 წელს ეპიფანეს მიერ შედგენილი ანისის ხუცესთა სარგოს განწესების წიგნი და ანისის ქართული წარწერა გვამცნობს, რომ ეპიფანემ პირადად მოიარა და აკურთხა ანისის ეკლესიები, მოაწესრიგა ანელ სასულიერო პირებსა და ანისის მართლმადიდებელ მრევლს შორის დაწყებული დავა, რომელიც წარმოიშვა საეკლესიო საიდუმლოებათა (ნათლისღება, ჯვრისწერა) აღსრულებისათვის დაწესებული გადიდებული გადასახადის გამო. პატრიარქმა დაგმო ანელ ხუცესთა საქციელი და შეამცირა გადასახდელის ოდენობა. ახალი ნიხრი რომ მტკიცედ დაეცვათ, მან ანისის მართლმადიდებელი ეკლესიის კედელზე სათანადო ბრძანება ამოაკვეთინა. მასვე დაუკვეთია და სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავს ძვირფასი ქვებით შემკული სახარება (იენაშის ოთხთავი, რომლის ყდაზე გამოხატულია თვით ეპიფანე, თანმხლებ წარწერაზე კი მოხსენიებულია მისი ღვაწლი. 

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგნ., 3, თბ., 1966.
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 3, თბ., 1970.
* მაჭავარიანი ე., იონა გადამწერი — იენაშის ოთხთავის ორნამენტული მხატვრობის შემსრულებელი, ჟურნ. „ძეგლის მეგობარი“, № 36, 1974. — გვ. 10-16.
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, რედ.: ენრიკო გაბიძაშვილი, ექვთიმე კოჭლამაზაშვილი, თბ., 2007. — გვ. 307.

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
მარკოზი (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**მარკოზი** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1460-1465 წლებში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
დავით V (კათოლიკოს-პატრიარქი, XV საუკუნე)

**დავით V** (ზოგჯერ დავით IV) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1466-1479 წლებში. იბრძოდა ეკლესიური ერთიანობის შენარჩუნებისა და მცხეთის საპატრიარქო მფლობელობის აღდგენისათვის კახეთში. მისი კათოლიკოსობის დროს ბაგრატ მეფემ შესწირა სვეტიცხოველს სოფ. დიღომში მცხოვრები გლეხები თავ-თავიანთი მამულებით, კახეთის მეფე ალექსანდრემ კი 1479 წელს — ვეჟინისპირა სოფლები (ახალშენი და თორღიანი), ხოლო დავით ქაჩიბაძემ განუახლა სვეტიცხოველს სოფ. ყორანთის 1428 წლის შეწირულობა.

დავით V-ის პატრიარქობის დროს დასავლეთ საქართველოში მყოფმა ანტიოქიისა და იერუსალიმის პატრიარქმა მიქაელმა აფხაზეთის კათოლიკოსად აკურთხა ცაიშელ-ბედიელი მთავარეპისკოპოსი იოაკიმე და შექმნა ე. წ. „მცნებაჲ სასჯულოჲ“, რაც ხელს უწყობდა პოლიტიკურად დაშლილი საქართველოს ეკლესიურ გათიშვასაც. საეკლესიო სეპარატიზმმა, როგორც ჩანს, თავი იჩინა კახეთშიც, ვინაიდან პატრიარქს ერთგულების წიგნს აძლევენ ალავერდელი ეპისკოპოსი გაბრიელი და სხვა უცნობი პირები, რომლებიც პირობას დებენ, რომ არ უორგულებენ მას და არც სხვა ბერსა თუ მონაზონს ინდომებენ კათოლიკოსად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები
 
## ლიტერატურა 
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის, «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31;
**მისივე,* XV საუკუნის საქართველოს ქრონოლოგიიდან, კრ.: კავკასიის ხალხთა ისტორიის საკითხები, თბ., 1966;

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
ლეონიდე (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**ლეონიდე** (ერისკაცობაში **ლონგინოზ სოლომონის ძე ოქროპირიძე**; დ. 15 თებერვალი, 1861, დისევი (ახლანდელი ერედვის მუნიციპალიტეტი) — გ. 24 ივნისი  [ ძვ. სტ. 11 ივნისი], 1921) — ქართველი სასულიერო და საზოგადო მოღვაწე, სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი და მცხეთა-თბილისის მთავრეპისკოპოსი 1919–1921 წლებში. ეპისკოპოს ალექსანდრე ოქროპირიძის ძმისშვილი. იყო აღიარებული მქადაგებელი, დაბეჭდილია მისი ქადაგებანი. დაკრძალულია თბილისის სიონის საკათედრო ტაძარში.

დაიბადა 1861 წლის 15/28 თებერვლს გორის მაზრის სოფ. დისევში. პირველდაწყებითი განათლება მიიღო თბილისის სასულიერო სასწავლებელში, შემდეგ სწავლობდა თბილისისა და სტავროპოლის სემინარიებში. 1884 წელს ბიძის, წმ. ეპისკოპოს ალექსანდრეს რჩევით, სწავლა კიევის სასულიერო აკადემიაში განაგრძო.

1888 დაამთავრა კიევის სასულიერო აკადემია. 1888–1897 წლებში ეწეოდა მისიონერულ მოღვაწეობას. იგი იყო კავკასიაში მართლმადიდებლური ქრისტიანობის აღმდგენი საზოგადოების სკოლების ინსპექტორი, საქართველოს საეპარქიო სასწავლებელთა საბჭოს წევრი; ზედაზნის, ხირსის, იოანე ნათლისმცემლის მონასტერთა ზედამხედველი; ქართული ბიბლიის გამსწორებელი კომიტეტის თავმჯდომარე და საქართველოს იმერეთის სინოდის კანტორის წევრი. აქტიურად იბრძოდა საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ავტოკეფალიის (დამოუკიდებლობის) აღსადგენად. 1898 წლიდან 1918 წლამდე იყო გორის, იმერეთისა და გურია-სამეგრელოს ეპისკოპოსი, თბილისის მიტროპოლიტი.

1917 წლის 12 მარტიდან 1917 წლის 17 სექტემბრამდე იყო საქართველოს ეკლესიის დროებითი მმართველი. 1917 წლის სექტემბერში საქართველოს ეკლესიის I კრებაზე კენჭს იყრიდა კათოლიკოს-პატრიარქად, თუმცა 12 ხმით დამარცხდა კირიონ II-სთან. კირიონ II-ის გარდაცვალების შემდეგ, 1920 წელს, საქართველოს ეკლესიის II კრებაზე არჩევნების გარეშე დამტკიცებულ იქნა საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქად. 1921 წელს საბჭოთა ოკუპაციის დროს, ნოე ჟორდანიასა და ექვთიმე თაყაიშვილის მოწოდებების მიუხედავად, ლეონიდემ უარი განაცხადა თბილისის სიონისა და მცხეთის სცეტიცხოვლის საგანძურის ემიგრაციაში წაღებაზე და საგანძური ეპისკოპოს ნაზარს ქუთაისში დაამალვინა.

1921 წლის 11 ივლისს, ოთხშაბათს საღამოს 17:30 საათზე თბილისში საპატრიარქო რეზიდენციაში ქოლერით გარდაიცვალა. ზოგიერთი ცნობით, სენის მიზეზი მტკვრის წყლის სასმელად გამოყენება გახდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, „ნეკერი“, თბ., 2000

## რესურსები ინტერნეტში 
* სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის უწმინდესისა და უნეტარესის ლეონიდის (ოქროპირიძე) ბიბლიოგრაფია

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები
კატეგორია:დაბადებული 15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1860
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები

* ავაგრე — XV საუკუნის 80-იანი წწ. - 1488 
* ნიკოლოზ IV — 1488-1492	
* აბრაჰამ II — 1492-1497	
* ეფრემ I — 1497-1503		
* დოროთეოს II — 1503-1505; 1511-1516 
* იოანე VIII — დაახლოებით 1505-1509	
* დიონოსი — დაახლოებით 1510-1511	
* ბასილი — 1517-1528; 1529-1531	
* მელქისედეკ II — დაახლოებით 1528-1529, 1540-1542; 1548-1552 
* მალაქია — დაახლოებით 1532-1534 
* გერმანე — დაახლოებით 1534-1540	
* ნიკოლოზ V — დაახლოებით 1542-1547	
* სვიმონი — 1547-1548
* ზებედე I — 1552-1556
* დომენტი I — 1556-1560	
* ნიკოლოზ VI — 1561-1684	
* ნიკოლოზ VII — 1584-1589	
* დოროთეოს III — 1589- XVI საუკუნის დასასრული
* დომენტი II — XVI საუკუნის დასასრული - 1610	
* ზებედე II — 1610-1611
* იოანე — 1612-1616	
* ქრისტეფორე I — 1616-1622
* ზაქარია — 1623-1630
* ევდემოზ I — 1630-1638
* ქრისტეფორე II — 1638-1660
* დომენტი III — 1660-1676
* ნიკოლოზ VIII — 1678-1688 1691-1696
* იოანე — 1688-1691; 1696-1700
* ევდემოზ II — 1701-1705
* დომენტი IV — 1705-1741
* ბესარიონი — 1725-1737
* კირილე II — 1737-1739
* ნიკოლოზ IX — 1741-1744	
* ანტონ I — 1744-1755; 1764-1788
* იოსები — 1755-1764
* ანტონ II — 1788-1811

## ლიტერატურა
* 

*
ნიკოლოზ IV

**ნიკოლოზ IV** (დ. 1420 — გ. 1496) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1488-1492 წლებში. კათალიკოსობის ხარისხი მაას მიუღია კონსტანტინე მეფის დროს.

ანტონ კათალიკოზი მასზე წერდა: 

## ბიბლიოგრაფია
# „მოგება სულისა“.
# „ვენედიკტეს წიგნი ოქროპირის სინანულისათვის“.

 
## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* „ქართული მწერლობა მეცამეტე საუკუნიდამ მეთექვსმეტე საუკუნემდე“, თბ., 1855, გვ. 21

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
დიონოსი

**დიონოსი**, *დიონისე* — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლ. 1510-1511 წლებში. 

ის მოიხსენიება 1511 წლით დათარიღებულ კახთა მეფის ავ-გიორგის მიერ მცხეთისათვის გაცემულ საბუთში, რომელიც მეფეს მის მიერვე მოკლული მამის, ალექსანდრე I-ის სულის მოსახსენებლად — სააღაპედ გაუცია. ავ-გიორგის მიერ ჩადენილი ცოდვის გამო კათოლიკოსი დიონოსი, მთავარეპისკოპოსი მალაქია და ამბა-ალავერდელი იოვანე „რჯულისა წესითა გამოენახენ“, რის საპასუხოდაც კახთა მეფე „პაპათაგან გაჩენილ“, ე. ი. მცხეთისათვის კახ მეფეთა მიერ შეწირულ კახურ მამულებს სითარხნის პირობით უმტკიცებს მცხეთის საკათოლიკოსო საყდარს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
ბასილი (XVI საუკუნე)

**ბასილი** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1517-1528 და 1529-1531 წლებში. იბრძოდა ქვეყნის პოლიტიკური ერთიანობისათვის. ბასილმა ისარგებლა ქართლის მეფისა და სამცხის მთავარს შორის მშვიდობიანი ურთიერთობით, აგრეთვე გაერთიანების მომხრე ძალთა საყოველთაო მხარდაჭერით და 1518 წელს ყვარყვარე IV ათაბაგს (ქაიხოსროს ძე) სათანადო სიმტკიცის წიგნით აღადგინა სამცხის სამთავროს ეკლესიური დამოკიდებულება ქართლის საპატრიარქოსთან, რაც სამცხის მთავრების სეპარატისტულ მისწრაფებათა გამო დარღვეული იყო. ძველი საეკლესიო წყობილების აღდგენის მიზნით აღაწერინა სამთავროში მდებარე ქართლის საპატრიარქო ეკლესიის ყოფილი საყმო მამულები და დაამტკიცებინა სამცხის მთავრებს. თავისი მიზნის მისაღწევად ბასილი განდომილთა შეჩვენებასა და დაკრულვასაც მიმართავდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
მელქისედეკ II

**მელქისედეკ II** — აღმოსავლეთ  საქართველოს  კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1528-1529, 1540-1542 და 1548-1552 წლებში, ქართლის მეფის კონსტანტინე II-ის (1479-1505) ძე.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართლის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მალაქია (კათოლიკოს-პატრიარქი)

**მალაქია** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1532-1534 და 1550-იან წლებში. ადრე ქართლის მთავარეპისკოპოსი იყო. განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა კახეთის სამეფოში მცხეთის კუთვნილი მამულების შემომტკიცებას. 1532 კახთა მეფეს ლევანს (1520-1574) დააბრუნებინა მისაკუთრებული მამულები და დაამტკიცებინა კახეთის ტერიტორიაზე მცხეთის მამულების ერთიანი ახალი სიგელი. დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ ევდემონთან ერთად მეთაურობდა იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის (1510-1565) მიერ მოწვეულ საეკლესიო კრებას, რომელმაც მიიღო დადგენილებები ტყვეებით ვაჭრობის აღმოსაფხვრელად და მოსახლეობაში შერყეული ქრისტიანული წეს-ჩვეულებების აღსადგენად.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
გერმანე (აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი)

**გერმანე** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XVI საუკუნის 40-იან წლებში, ლუარსაბ I-ის მეფობის (1527–1556) პერიოდში. მის შესახებ ცნობები დაცული აქვთ XVIII საუკუნის ისტორიკოსებს ვახუშტი ბატონიშვილს და ბერ ეგნატაშვილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
დომენტი I

**დომენტი I** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1556-1560 წლებში. კათოლიკოსად დაადგინა ქართლის მეფე სიმონ I-მა.

ენერგიულად ზრუნავდა მცხეთის საპატრიარქოს ეკონომიკური მდგომარეობის გაუმჯობესებისთვის, მნიშვნელოვნად გააფართოვა მისი მამულები. მის სახელთან არის დაკავშირებული კახეთის სამეფოს ეკლესიური სეპარატიზმის მორიგი მცდელობის აღკვეთა, რასაც ადასტურებს 1556–1560 წლებით დათარიღებული ამბა ალავერდელისა და კახი ეპისკოპოსების ერთგულების წიგნები.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
ნიკოლოზ VII (ბარათაშვილი)

**ნიკოლოზ VII** (ერისკაცობაში **ბარათაშვილი**) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლოებით 1561-1584 წლებში. მცხეთის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრის სამეურნეო-ქონებრივი მდგომარეობის მოსაწესრიგებლად ქართლის სამეფოს ცენტრალურ ხელისუფლებას 1565 წელს დაამტკიცებინა მცხეთის ქართლური მამულების შეწირულობის სია. მისივე ინიციატივით ქართლისა და კახეთის სამეფო კარმა მცხეთას მრავალი სოფელი შესწირა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
დომენტი II

**დომენტი II** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლ. 1595-1610 წლებში. 

დომენტის ინიციატივით 1595 წელს მცხეთის საპატრიარქოს დაუბრუნდა მსხვილი მამულები, რომლებიც ადრე საერო ფეოდალებს ჰქონდათ მიტაცებული. მისი კათალიკოსობის დროს ქართლის მეფე ლუარსაბ II-ს სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავს სოფ. არბო გლეხებითურთ, კახთა მეფე ალექსანდრე II-ს — გარსევან ანდრონიკაშვილისათვის ჩამორთმეული სოფლები — ჯიბათი და ღანუხი გლეხებითურთ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
ნიკოლოზ VIII

**ნიკოლოზ VIII** (გვარად **ამილახვარი**) (გ. 1705) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1678-1688 და 1692-1695 წლებში. კახეთის მეფემ ერეკლე I-მა ორჯერ დაიკავა ქართლი, ორჯერვე გადააყენა ნიკოლოზ VIII და მის მაგიერ თავისი ბიძა იოანე დანიშნა. ვახტანგ VI-მ 1705 წელს სცადა ნიკოლოზ VIII აღდგენა, მაგრამ იგი საეკლესიო წრეებმა უარყვეს. 1687 წელს ნიკოლოზ VIII-ს შეუდგენია თავისი ნაშრომ-ნაღვაწის აღმნუსხველი დოკუმენტი, რომლიდანაც ირკვევა, რომ მას მცხეთის მეურნეობის აღდგენისა და სასოფლო ეკლესიების მშენებლობისათვის დიდი სამუშაო შეუსრულებია: აღუდგენია სასახლეები, აუშენებია მარნები, წისქვილები, გაუშენებია ზვრები, ბაღები, გაუყვანია სარწყავი არხები, აღუდგენია ნასოფლარები და სხვ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
ნიკოლოზ X (ხერხეულიძე)

**ნიკოლოზ X** (*ხერხეულიძე*) — აღმოსავლეთ საქართველოსკათოლიკოს-პატრიარქი 1741-1744 წლებში. დომენტი კათალიკოსის გარდაცვალების შემდეგ მისივე სურვილის გათვალისწინებით კათოლიკოსად დადგენილ იქნა ნიკოლოზ ხერხეულიძე. ვახუშტის ცნობით, 1744 წელს ნიკოლოზ X თბილისში ვინმე „უკეთურმან მაჰმადიანყოფილმან თაზისშვილმან ტარიელ მახვუილითა მოკლა.“ მკვლელს სატივეზე დაეწივნენ და ჩაქოლეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
*საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები
*ხერხეულიძეები

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:მოკლული ქართველები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1744
კატეგორია:თბილისში მოკლული ადამიანები
სვიმონი (XVI საუკუნე)

**სვიმონი** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1547-1548 წლებში. კახეთის მეფეს ლევანს 1548 წელს სამეფო გადასახადებისაგან გაათავისუფლებინა დავით-გარეჯის მონასტრის მამულები.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
ზებედე I

**ზებედე I** — ქართლის (აღმოსავლეთ საქართველოს) კათოლიკოს-პატრიარქი 1552-1556 წლებში. 1552 წელს თბილისიდან სპარსელ დამპყრობთა განდევნის შემდეგ (შაჰ-თამაზ I-მა თბილისი დაიკავა 1548 წელს), ზებედე I-მა „აიაზმით განწმინდა“ და ხელახლა აკურთხა სიონის ღვთისმშობლის საკათედრო ტაძარი, აგრეთვე ქალაქის ყველა დანარჩენი ეკლესია, რომელიც მტერმა შებილწა და გააუქმა. ხელი მოაწერა ლუარსაბ I-ის სიგელის (1552) სიონის ტაძარში მღვდელმსახურების აღდგენისა და მამულების შეწირვის შესახებ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* ჟორდანია თ., ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა, წგ. 2, ტფ., 1897.
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რედ. რ. მეტრეველი, თბ., 2000.

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
ზებედე II

**ზებედე** II — ქართლის (აღმოსავლეთ საქართველოს) კათოლიკოს-პატრიარქი 1610-1611 წლებში. ქართლის მეფის ლუარსაბ II-ის თანხმობით ზებედე II-მ საკათოლიკოსო მსახურ-აზნაურთა გასაძლიერებლად 1610 წელს მათ ყმა-მამულები უბოძა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
ზაქარია (ჯორჯაძე)

**ზაქარია** (გვარად *ჯორჯაძე*) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1623-1630 წლებში. მანამდე იყო ნეკრესის ეპისკოპოსი (ნეკრესელი) დაახლოებით 1613-1623 წლებში და სამეფო კარის ეკლესიის წინამძღვარი. 

1614 წელს, კახეთში შაჰ-აბას I-ის შემოსევის დროს, ზაქარია კახეთიდან ლტოლვილ თეიმურაზ I-ს ახლდა იმერეთში. მან ქართლის სამეფო ხელისუფლებას 1624 წელს განაახლებინა მცხეთის საკათალიკოსო მფლობელობა. მიმოწერა ჰქონდა რომის პაპთან ურბან VIII-თან, სთხოვდა საქართველოში გამოეგზავნა მკურნალები, მხატვრები და მტრისგან გაძარცვული ეკლესიებისათვის ინვენტარ-შესამოსელი, ბარძიმები. მფარველობდა იტალიელ მისიონერებს და ცდილობდა გამოეყენებინა ისინი ქვეყნის ინტერესებისათვის. მეფისა და კათოლიკოსის ურთიერთშეთანხმებით დასავლეთ ევროპაში ელჩად გაიგზავნა ნიკოლოზ ირუბაქიძე-ჩოლოყაშვილი. პაპმა ურბან VIII-მ საჩუქრად გამოუგზავნა თვალმარგალიტით შემკული მიტრა და ფალონი, მაგრამ იგი ლათინური ყაიდის იყო და ზაქარიამ თეიმურაზ I-ს გადასცა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* თამარაშვილი მ., ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის..., ტფ., 1902.
* ლომინაძე ბ., მასალები საქართველოს XVII–XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის, «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1951, ნაკვ. 29.
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რედ. რ. მეტრეველი, თბ., 2000.

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ჯორჯაძეები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
იოანე IX (ავალიშვილი)

**იოანე** (გვარად *ავალიშვილი*; გ. 1616) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1612-1616 წლებში, მწიგნობარი, კალიგრაფი, მხატვარი. 

ადრე საფარის მონასტრის წინამძღვარი იყო. ის და მისი ძმა ზაქარია დაახლოებული იყვნენ ქართლისა და კახეთის სამეფო ოჯახებთან. იოანეს ქვათახევის მონასტრის წინამძღვრობა უბოძეს, შემდეგ — ქართლის მთავარეპისკოპოსობა. 1609 წელს იოანეს გადაუწერია და აშიებით შეუმკია ლოცვან-დაუჯდომელი თეიმურაზ I-ის დედის, — ქეთევან დედოფლის დაკვეთით. იოანეს ერისკაცობის დროს გადაუწერია და მხატვრულად გაუფორმებია „ვეფხისტყაოსანი“.

1614 წელს შაჰ-აბას I-ის აღმოსავლეთ საქართველოში შემოსევის დროს, იოანე იმერეთში გაიხიზნა და დიდხანს ცხოვრობდა აფხაზეთის კათალიკოს მალაქიასთან სადაც 1616 წელს გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:ავალიშვილები
ქრისტეფორე I

**ქრისტეფორე I** — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1616-1622 წლებში.

არსებული საბუთების თანახმად ქრისტეფორე მოქმედ კათოლიკოსად 1617, 1618, 1619 და 1622 წლებში ჩანს. მისი მწყემსმთავრობის დროს ქართლს განაგებს ჯერ ბაგრატ VII (ბაგრატ–ხანი) (1616–1619), შემდეგ სიმონ II (1619–1631).

ქრისტეფორეს კათალიკოსობის დროს, 1618 წელს ბაგრატ VII–ს სვეტიცხოვლისათვის შეუწირავს სოფლები ახალციხე და აგარაკი. მასვე თავისი მოხელეებისათვის უბრძანებია სვეტიცხოვლის ყმებისათვის ბაჟი არ გამოერთმიათ: „მეფე ბაგრატ ... გიბრძანებ ... წყალობითა შააბასისათა ... ბაჟს ნუ სთხოვთ და რაც ბაშმალი აეღოთ, ისიც მიეცით“; ასევე ბაგრატი ქალაქის მელიქსა და მამასახლისს უბრძანებს სვეტიცხოვლის ყმებისათვის ქალაქში ბაშმალი არ მოეთხოვათ. 

მოგვეპოვება ქრისტეფორე I–ს მიერ ანთოკს ჩასახლებული გლეხების ფიცის სიგელი, რომლის თანახმადაც, ისინი აღუთქვამენ კათოლიკოსს, რომ სხვაგან არ გადასახლდებიან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
*საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., ნეკერი, 2000, გვ. 105–106.
*თ. ჟორდანია, ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა, წ. II, ტფ., 1897

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
დოროთეოზ II

**დოროთეოზ II**, *დოროთეოს II* — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1503-1505 და 1511-1516 წლებში. დოროთეოზ II-ემ მცხეთის საპატრიარქოს დაუბრუნა ფეოდალების მიერ მითვისებული სოფლები, შეიძინა ახალი მამულები. კახეთისა და ქართლის მეფეებს 1503-1505 წლებში ახალი სიგელებით დაამტკიცებინა და გადასახადებისაგან გაათავისუფლებინა მცხეთის საპატრიარქოს მამულები.

ამ დროისთვის ქართლის სამეფოში შექმნილმა მძიმე პოლიტიკურმა ვითარებამ დიდად იმოქმედა მცხეთის საპატრიარქო საყდრის ეკონომიკურ მდგომარეობაზე; კახეთის მეფე ალექსანდრე I საგანგებოდ აღნიშნავს, რომ დოროთეოზის კათოლიკოსად დადგენის დროისთვის „მცხეთისა საქმე შემცირებულ იყო“. კონსტანტინე II, თავის მხრივ, უმტკიცებს რა მამულს, აღუთქვამს, რომ „სხუა დაკლებულ რაც არის, მართლითა სიმართლითა მოვიკლოთ და დაუკლებლად მოგაჴსენოთ“-ო.

დოროთეოზ II-ის კათოლიკოსობის დროს მარცხი განიცადა მზეჭაბუკ ათაბაგის სეპარატისტულმა საეკლესიო პოლიტიკამ. ურჩი ათაბაგი საბოლოოდ დამარცხდა ცენტრალურ ხელისუფლებასა და კათოლიკოს-პატრიარქთან საეკლესიო განკერძოებისათვის ბრძოლაში, რამაც გამოიწვია მისი შემონაზვნება იაკობის სახელით.

დოროთეოზის კათოლიკოსობის დროს სვეტიცხოველს განუახლდა და შეემატა, რაც მეფე კონსტანტინეს „საპატრონო შიგა მცხეთის საყდრისა სოფელნი, აგარაკნი და მამულნი“ იყო, კახეთის მეფე ალექსანდრე I-საგან გარეჯის უდაბნოს მამულების შემოსავლის ნახევარი, სააღაპედ ახალშენი, ვაზისუბანი და სხვა მრავალი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
ქრისტეფორე II

**ქრისტოფორე II** (ერისკაცობაში *ურდუბეგისძე, ურდუბეგაშვილი, ამილახვარი*) — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1638-60. ქრისტოფორე II კათალიკოსად დასვა როსტომ მეფემ, რომელმაც ევდემოზ I დააპატიმრა შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის. ქრისტოფორე II-მ როსტომს ხელახლა დაამტკიცებინა მცხეთის სვეტიცხოვლის ძველად კუთვნილი მამულები: გარეჯის უდაბნოები, რამდენიმე სოფელი და თბილისში მეტეხის ღვთისმშობლის საყდარი, ამას გარდა შემოაწირვინა ახალი მამულებიც. ქრისტოფორე II მწიგნობარი იყო. ადრე წერდა მცხეთაში პატრიარქის წყალობის საბუთებს; მასვე დაურთავს კომენტარები იოანე პეტრიწის „განმარტების“ ტექსტისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
ქრისტეფორე
ევდემოზ I

250px|thumb|ევდემოზ I
**ევდემოზ I** (გვარად *დიასამიძე*; გ. 1643) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1630-1638 წლებში.

კახეთის მეფის თეიმურაზ I-ის ძის დათუნა ბატონიშვილის სიმამრი. ევდემოზ I მონაწილეობდა ქართლის მეფის როსტომის (მართავდა 1632-1658 წლებში) წინააღმდეგ შეთქმულებაში. შეთქმულების მიზანი იყო როსტომის გადაყენება და გაერთიანებული ქართლ-კახეთის ტახტზე თეიმურაზ I-ის მოწვევა. შეთქმულების დამარცხების შემდეგ ევდემოზ I სხვებთან ერთად დააპატიმრეს და როსტომისნბრძანებით სიკვდილით დასაჯეს: ციხეში დაახრჩვეს და მისი გვამი ნარიყალას ციხიდან გადააგდეს. დაკრძალულია ანჩისხატის ტაძარში. საქართველოს ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. მისი ხსენების დღეა 4 (17) ოქტომბერი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
ევდემოზ
კატეგორია:XVII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1643
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:დაბადების თარიღი უცნობია
იოანე X (დიასამიძე)

**იოანე X დიასამიძე** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1688-1692 და 1695-1700 წლებში. მხარს უჭერს ერეკლე I-ს გიორგი XI-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ზრუნავდა მცხეთის სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრის ეკონომიკურად გაძლიერებისათვის. 1692 წელს დავით-გარეჯის მონასტერს მცხეთის შემოსავლიდან დაუწესა ყოველწლიური ულუფა-ჯამაგირი სურსათის სახით.

კათოლიკოსად კურთხევამდე რუსთავის მიტროპოლიტი იყო. იოანეს კათოლიკოსად დადგინების ფაქტთან დაკავშირებით ვახუშტი ბატონიშვილი აღნიშნავს: „ამან (ერეკლე I-მა) შესცვალა და დასხნა თჳსნი, კათალიკოსად დიასამიძე იოანე, მთავარეპისკოპოზად ნაცვლიშვილი, ტფილელად ყაფლანისშვილი დომენტი, მანგლელად ჯავახიშვილი იოსებ“.

შემორჩა იოანე დიასამიძის მიერ 1689-1700 წლებში გაცემული რამდენიმე წყალობის წიგნი. გარდაიცვალა 1700 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1700
კატეგორია:დიასამიძეები
შიო II

**შიო** — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1435-1438 და 1440-1447 წლებში. საქართველოს მეფის ალექსანდრე I დიდის ერთგული თანამოაზრე. შიო მონაწილეობდა თემურლენგის შემოსევათა შედეგად გაპარტახებული ქვეყნის აღდგენით სამუშაოებში. მცხეთის სვეტიცხოვლის შემცირებული მიწისმფლობელობის გაზრდის მიზნით შიომ სამეფო ხელისუფლებისაგან შეწირულებად მიიღო მრავალი სოფელი და ციხე არმაზი მისი ეკლესიითურთ. 

მოხსნიებულია: 1440 წლის სიგელ (რკჱ)-ში; წმინდა დოდოს მონასტრის წინამძღვრის კათოლიკოს შიოსადმი წერილში; 1438 წლის ალექსანდრე მეფის კათოლიკოს შიოსადმი სიგელში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
იოსები (ჯანდიერიშვილი)

**კათოლიკოს-პატრიარქი იოსები** (გვარად **ჯანდიერიშვილი**/თავადი **ჯანდიერი**; გ. ძვ. სტ. 17 ოქტომბერი (28 ოქტომბერს), 1770) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1755-1764 წლებში. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღეა .

იოსები (ჯანდიერიშვილი) მოღვაწეობდა დოდოს მონასტერში. „მრავალთა მისთა სათნოებათათვის“ იგი მღვდელმთავრად იქნა დადგენილი რუსთავის კათედრაზე. წმინდა იოსებს სასწაულთქმედების ნიჭი ჰქონია მიმადლებული ღვთისგან: ერთხელ მისი დიაკონი მუცლის სიმსივნით დაავადდა. ავადმყოფობა ისე გართულდა, რომ სიკვდილი გარდაუვალი იყო. როდესაც მღვდელმთავარი სნეულთან შევიდა, ავადმყოფი ვეღარც სუნთქავდა და აღარც ლაპარაკი შეეძლო. წმინდა იოსებმა „იხილა სენი და შეელმა გულსა მის ლმობიერსა“, დაუტევა სნეული და სამლოცველოში განმარტოვდა ლოცვად. მხურვალე ლოცვის შემდეგ ის ავადმყოფთან დაბრუნდა და, რადგან კაცთაგან განდიდებას ერიდებოდა, ჩვეულებრივად თქვა, რომ ასეთი სნეულების დროს წამლად თხილის ჯოხის ნახშირის მიღება იყო საჭირო. ცეცხლში შეაგდო თავისი თხილის ჯოხიდან გამოთლილი კვერთხი, წყალში გალესა, ჯვარი გადასახა და სნეულს დაალევინა. სიმსივნე იმ წუთსვე დაუცხრა, მესამე დღეს კი ავადმყოფი საბოლოოდ გამოჯანმრთელდა. ასეთი სიმდაბლითა და სასწაულთქმედებით გამორჩეული მღვდელმთავარი 1755 წელს კათოლიკოსად იქნა არჩეული ანტონ I-ის მაგივრად. იოსები, კათოლიკოსობის ტვირთისა და პატივის მიუხედავად, მაინც უდიდეს ასკეტ ბერად რჩებოდა: „მამამთავრობასა შინა რაოდენ დაუგებდნენ ცხედარსა, ნიშანსა დასდებინ იდუმალ და იხილონ ხვალისად, რომელ ყოვლადვე არა დაწოლილ იყვის ცხედარსა, არამედ ღამე ყოველ ილოცვის მარტოებით ლმობიერად“. მან, როგორც იოანე ბატონიშვილი წერს, „კეთილად დამწყსო ეკლესია თვისი და მერმე დაუტევა საყდარი თვისი“.

1762 წელს იოსები ხელმძღვანელობდა ერეკლე II-ის ინიციატივით მოწვეულ საეკლესიო კრებას, რომელმაც შეიმუშავა დადგენილება საეპისკოპოსოებში მღვდელმსახურების წესების დარღვევათა აღმოსაფხვრელად. 1764 წელს წმინდა იოსებ კათოლიკოსმა, წმინდა გრიგოლი ღვთისმეტყველის მსგავსად, ეკლესიის მშვიდობისათვის, სიმდაბლით დაუტევა კათოლიკოსის ტახტი და ისევ რუსთავის ეპისკოპოსად განამწესეს. მალე ის შეუერთდა ანტონ I-ის მოწინააღმდეგეთა ბანაკს, რის გამოც სოფელ მეტეხში გადაასახლეს. 

წმინდა გაბრიელ მცირე (ხს. 17 მარტს) სიხარულით წერს, რომ მან „ერთგზის იხილა“ და „ორგზის ამბორს უყო ხელსა მას წმიდასა“.

წმინდა იოსები გარდაცივალა 1770 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქართველი წმინდანები

## ლიტერატურა
*
* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება“, თბილისი, 2004 წ.
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1951, ნაკვ. 29

## სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები

**დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები** — აფხაზეთის საკათალიკოსოს კათოლიკოს-პატრიარქების სია XI საუკუნიდან XIX საუკუნემდე.

* სვიმეონი – XI საუკუნის დამლევი, ან XII საუკუნის დასაწყისი
* ნიკოლოზი – XIII საუკუნის დამლევი
* არსენი – 1390–?
* დანიელი – XIV საუკუნის მიწურული – XV საუკუნის დამლევი
* იოაკიმე (იოვაკიმე) – XV საუკუნის 70-იანი წლები  
* სტეფანე – 1490–1516
* მალაქია I - 1519-XVI საუკუნის 40-იანი წწ.
* ევდემონ I - 1557-1578
* ეფთვიმე I - 1578-1616
* მალაქია II - 1616-1639
* გრიგოლ I – 1639
* მაქსიმე I - 1639-1657
* ზაქარია - 1657-1660
* სვიმონი - 1660-1666
* ევდემონ II - 1666-1669
* ეფთვიმე II - 1669-1673
* დავითი - 1673-1696
* გრიგოლ II - 1696-1742
* ბესარიონი - 1742-1769
* გერმანე - XVIII საუკუნის 40-იანი წწ.
* იოსები - 1769-1776
* მაქსიმე II - 1776-1795
* დოსითეოს ქუთათელი - მიტროპოლიტი, საკათოლიკოსოს გამგებელი - 1792-1814

## ლიტერატურა
* საქართველოს კათოლიკოს–პატრიარქები, რ. მეტრეველის რედაქციით, "ნეკერი", თბ., 2000, გვ. 134–172

*
დომენტი III

**დომენტი III** (გ. 22 სექტემბერი, 1676, მცხეთა) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1660-1676 წლებში, ქაიხოსრო მუხრანბატონის ძე. 

დომენტი იყო ქართლის მეფის ვახტანგ V-ის პოლიტიკის მიმდევარი. ენერგიულად იბრძოდა ტყვეებით მოვაჭრე თავადთა წინააღმდეგ. მუსლიმანურ წეს-ჩვეულებათა საპირისპიროდ ცდილობდა ქართული ქრისტიანული ჩვეულებების აღდგენას. 1664 წელს თბილისელი ვაჭრისაგან შეიძინა სამცხიდან ჩამოტანილი ანჩის ხატი და თბილისის ანჩისხატის ეკლესიაში დაასვენა, რომელიც შემდგომ შეაკეთა და განაახლა, ხოლო 1675 წელს ააგო ახალი სამრეკლოც. 

მინი|ანჩისხატის სამშენებლო წარწერა
ანჩისხატის სამრეკლოს ამშვენებს შემდეგი წარწერა:

დომენტის სახელს უკავშირდება ასევე მჭადიჯვრის ეკლესიის აგება. მანვე სვეტიცხოვლის საკათედრო ტაძრისთვის ნასყიდობით შეიძინა სახნავ-სათესი მიწები და რამდენიმე კომლი გლეხი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1676
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი
ევდემოზ II

**ევდემოზ II** (გვარად *დიასამიძე*) — აღმოსავლეთ  საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1701-1705 წლებში. კათოლიკოსად ქართლის მეფე ერეკლე I-მა დააყენა, როგორც თავისი ნათესავი და პოლიტიკის მომხრე.

1705 წელს ვახტანგ VI-ის ინიციატივით საეკლესიო კრებამ ევდემოზ II გადააყენა და მის ნაცვლად აირჩია ვახტანგის ძმა დამიანე ბაგრატიონი (საეკლესიო ტახტზე — დომენტი IV).

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:დიასამიძეები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
იაკობ

საკუთარი სახელი **იაკობ** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იაკობ ზებედესი — ქრისტეს მოციქული
* იაკობ შემოქმედელი — საეკლესიო მოღვაწე
* იაკობ ცურტაველი (ხუცესი) — მწერალი, ჰაგიოგრაფი
* იაკობ მთავარეპისკოპოსი — მცხეთის მეორე მთავრეპისკოპოსი
იესე

საკუთარი სახელი ** იესე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იესე — ქართლის მეფე
* იესე ქსნის ერისთავი — პოლიტიკური მოღვაწე
* იესე ქსნის ერისთავი — XVIII საუკუნის პოლიტიკური მოღვაწე
ივანე

საკუთარი სახელი **ივანე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ივანე I — პოლიტიკური მოღვაწე
* ივანე II — სამცხის გამგებელი
* ივანე დიაკონი — ოქრომჭედელი
* ივანე ლიპარიტის ძე — პოლიტიკური მოღვაწე
* ივანე მონისძე — ოქრომჭედელი
* ივანე მორჩაისძე — ხუროთმოძღვარი
ილარიონი

საკუთარი სახელი ** ილარიონი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ილარიონი — საქართველოს (ქართლის) კათალიკოსი
* ილარიონი (ვაჩნაძე) — დავითგარეჯის მონასტრის არქიმანდრიტი
* ილარიონ სამთავნელი — სამთავისის ეპისკოპოსი
* ილარიონ ქართველი — IX საუკუნის ქართველი წმინდანი
* ილარიონი —  რუსი საეკლესიო მოღვაწე და მწერალი
* „ილარიონ ქართველის ცხოვრება“ — ქართული აგიოგრაფიული თხზულება
* ილარონ ქართველი (ყანჩაველი) — XIX საუკუნის ქართველი წმინდანი
* ილარიონ ახალი — IX საუკუნის წმინდანი
* ილარიონ ახალი — VIII საუკუნის წმინდანი
* ილარიონ თუალელი — ქართველი წმინდანი
* ილარიონ დიდი — პალესტინელი წმინდანი
* ილარიონ მეგლინელი — ბერძენი წმინდანი
ილია

საკუთარი სახელი **ილია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ილია II — სრულიად საქართველოს კათალიკოს-პატრიარქი
* ილია ბატონიშვილი — მეფე გიორგი XII-ის ძე
* ილია ჭავჭავაძე — ქართველი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე
იმედაშვილი

საკუთარი სახელი **იმედაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე იმედაშვილი — მსახიობი
* გაიოზ იმედაშვილი — ლიტერატურათმცოდნე
*დავით იმედაშვილი — რეჟისორი
* იოსებ იმედაშვილი — მწერალი, საზოგადო მოღვაწე
* კობა იმედაშვილი — ლიტერატურათმცოდნე, კრიტიკოსი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იაშვილი

საკუთარი სახელი ** იაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აბელ იაშვილი — ექიმი, პუბლიცისტი
* ავთანდილ იაშვილი — ბიზნესმენი 
* ალექსანდრე იაშვილი — ფეხბურთელი
* არტემ იაშვილი — პუბლიცისტი, სამხედრო პირი
* ბესიკ იაშვილი — ქირურგი
* გიორგი იაშვილი — ექიმი
* დავით იაშვილი — მსახიობი
* დიმიტრი იაშვილი — ქართული წარმომავლობის ფრანგი მორაგბე
* დიმიტრი (იაშვილი) — სასულიერო პირი, პედაგოგი
* ვლადიმერ იაშვილი — ფსიქიატრი
* ვლადიმერ  იაშვილი — რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე საქართველოში
* ვლადიმერ  იაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
* ვლადიმერ  იაშვილი — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
* ზურაბ იაშვილი — საესტრადო მომღერალი (ტენორი), რეჟისორი და იმპრესარიო
* ირაკლი იაშვილი — ბიზნესის ადმინისტრატორი, პოლიტიკოსი
* ირინე იაშვილი — მევიოლინე, პედაგოგი
* ლევ იაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის არტილერიის გენერალი
* ლილი იაშვილი — კომპოზიტორი
* ლუარსაბ იაშვილი — მევიოლინე და ალტისტი, პედაგოგი
* მარინე იაშვილი — მევიოლინე
* მიხეილ იაშვილი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
* მურმან იაშვილი — პედიატრი
* ნანა იაშვილი — მევიოლინე
* ნიკოლოზ იაშვილი — ბიოლოგი, ნიადაგმცოდნე
* ნიკოლოზ იაშვილი — აგროეკონომისტი
* პავლე იაშვილი — საზოგადო მოღვაწე, მთარგმნელი
* პაოლო იაშვილი — პოეტი
* რევაზ იაშვილი — კერამიკოსი
* რევაზ იაშვილი — ქირურგი
* სანდრო იაშვილი — ფეხბურთელი
* სეით იაშვილი — ქართველი გეოგრაფი, პედაგოგი
* ქეთევან იაშვილი — ექიმი-კოსმეტოლოგი, ხელოვნების ნიმუშების კოლექციონერი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ინასარიძე

საკუთარი სახელი **ინასარიძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბორის ინასარიძე — ინჟინერი
* გიორგი ინასარიძე — ფთიზიატრ-უროლოგი
* გიორგი ინასარიძე — პოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი
* კარლო ინასარიძე — მწერალი, ჟურნალისტი, პოლიტიკური მოღვაწე
* ნიკოლოზ ინასარიძე — მწერალი
* შალვა ინასარიძე — რეჟისორი, პედა­გოგი
* ხვედრი ინასარიძე —  მათემატიკოსი, საზოგადო მოღვაწე

## იხილეთ აგრეთვე
* ინასარიძენი — ფეოდალური საგვარეულო რაჭაში

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ინწკირველი

საკუთარი სახელი **ინწკირველი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე ინწკირველი — არქიტექტორი
* ალექსანდრე ინწკირველი — ფეხბურთელი
* ამბროსი ინწკირველი — ეკონომისტი
* ბერდია ინწკირველი — მსახიობი
* ბესარიონ ინწკირველი — ლოტბარი
* გივი ინწკირველი — სამართალმცოდნე
* ვანო ინწკირველი — რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე საქართველოში
* ვიქტორ ინწკირველი — სამხედრო პირი
* ლევან ინწკირველი — კალათბურთელი, მწვრთნელი
* პავლე ინწკირველი — მსახიობი
* საბა (ინწკირველი) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი
* შოთა ინწკირველი — მოჭადრაკე, მწვრთნელი 

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
იოვანე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იოვანე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იოვანე (VIII ს.) — პოლიტიკური მოღვაწე
* იოვანე მელი — კალიგრაფი
* იოვანე ფუკარალისძე — კალიგრაფი
იოანე

საკუთარი სახელი ** იოანე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

## ქართველები
* იოანე — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი
* იოანე — საქართველოს (ქართლის) კათოლიკოსი
* იოანე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* იოანე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* იოანე — კალიგრაფი
* იოანე VIII — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1505-1509 წლებში.
* იოანე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* იოანე — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* იოანე — სასულიერო მოღვაწე
* იოანე ანჩელი — საეკლესიო მოღვაწე
* იოანე ბატონიშვილი — სახელმწიფო მოღვაწე
* იოანე ბედიელი — ბედიის მთავარ­ეპის­კო­პო­სი XI საუკუნის II ნახე­ვარში
* იოანე ბერაი — კალიგრაფი
* იოანე ბოლნელი — საეკლესიო მოღვაწე
* იოანე ზედაზნელი — ზედაზნის მონასტრის დამაარსებელი
* იოანე-ზოსიმე — სასულიერო მწერალი
* იოანე კუმურდოელი — კუმურდოს ეპისკოპოსი
* იოანე ლაზი — ფოლოსოფოს-თეოლოგი
* იოანე მანგლელი — სასულიერო მოღვაწე
* იოანე მესვეტე — კალიგრაფი
* იოანე მთავარეპისკოპოსი — ქართლის პირველი ეპისკოპოსი
* იოანე მთაწმიდელი — სასულიერო მოღვაწე
* იოანე მინჩხი — ჰიმნოგრაფი
* იოანე მტბევარი — საეკლესიო მოღვაწე
* იოანე ოქროპირი — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი
* იოანე პეტრიწი — ფილოსოფოსი
* იოანე საბანის ძე — მწერალი, ჰაგიოგრაფი
* იოანე ტარიჭისძე — მთარგმნელი
* იოანე ქონქოზის ძე — ჰიმნოგრაფი
* იოანე შავთელი — პოეტი
* იოანე ჭიმჭიმელი
* იოანე ჭყონდიდელი — ჭყონდიდის მთავარეპისკოპოსი

## სხვა ეთნოსის წარმომადგენლები
* იოანე გუთელი — გუთეთის ეპისკოპოსი
* იოანე დამასკელი — ბიზანტიელი ღვთისმეტყველი, ფილოსოფოსი და მწერალი
* იოანე ზონარა — ბიზანტიის პოლიტიკური მოღვაწე
* იოანე იტალოსი — ბიზანტიელი ფილოსოფოსი
* იოანე კინამოსი — ბიზანტიელი ქრონისტი
* იოანე მალალა — ბიზანტიელი ქრონისტი
* იოანე მოსხი — ბიზანტიელი მწერალი და საეკლესიო მოღვაწე
* იოანე ნათლისმცემელი — იესო ქრისტეს წინამორბედი
* იოანე ორფანოტროფოსი — ბიზანტიელი პოლიტიკური მოღვაწე
* იოანე ოძუნელი — სომხური სამოციქულო ეკლესიის კათოლიკოსი
* იოანე პრესბიტერი — ლეგენდარული მეფე-მღვდელმთავარი
* იოანე რუფუსი — ბიზანტიელი ისტორიკოსი
* იოანე სენექერიმი — ჰერეთის მეფე
* იოანე სკილიცე — ბიზანტიელი ისტორიკოსი
* იოანე ფლორენციელი — თბილისის კათოლიკური საეპისკოპოსოს პირველი ეპის­კო­პო­სი
* იოანე ღაზელი — ბიზანტიელი მწერალი
* იოანე ღვთისმეტყველი — იესო ქრისტეს მოციქული
* იოანე ცეცე — ბიზანტიელი პოეტი და ფილოსოფოსი
* იოანე წარეცი — სომეხი ისტორიკოსი
იმნაიშვილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იმნაიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გრიგოლ იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი
* დავით იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი, კავკასიოლიგი
* ვახტანგ იმნაიშვილი — ენათმეცნიერი, ტექსტოლოგი
* თამაზ იმნაიშვილი — სპორტსმენი (სასტენდო სროლა)
* ივანე იმნაიშვილი — ფილოლოგი
* მოსე იმნაიშვილი — ჟურნალისტი, პოლიტიკური ემიგრანტი
* ნიკიფორე იმნაიშვილი — პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
იუსუფ (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იუსუფ** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იუსუფ I — ახალციხის ფაშა
* იუსუფ II — ახალციხის ფაშა
* იუსუფ III — ახალციხის ფაშა
ზაქარია (ქვარიანი)

250px|thumb|ზაქარია, გელათის მონასტერი
**ზაქარია** (გვარად *ქვარიანი*) (გ. 1660) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1657-1660 წლებში, იმავდროულად იყო გელათის ეპისკოპოსი (გაენათელი) მიტროპოლიტის წოდებით. 

საგვარეულო მამულები და სასახლე ჰქონდა ქუთაისში მწვანეყვავილაზე, , სადაც 1637–1639 წლებში მთავარანგელოზის ეკლესია, ციხე და სახლ-კარი ააშენა. იმერეთის სამეფო კართან დაახლოებული პირი და ალექსანდრე III-ის პირადი მოძღვარი იყო. ზრუნავდა დასავლეთ საქართველოს ეკლესიის მთლიანობის განმტკიცებისათვის. 

დაახლოებით 1659 წელს ოდიშის მთავარს ვამეყ III დადიანს ფიცი დაადებინა ოდიშში საკათოლიკოსო მამულების მმართველობაში ჩაურევლობის შესახებ და სხვ., მისგანვე მიიღო საკათოლიკოსო სადგომად სენაკის საწინამძღვრო ეკლესია მამულებითა და სასახლით. ასევე საკათოლიკოსო სადგომად გურიის მთავრებისაგან მიიღო აკეთის ეკლესია მამულებით. ცნობილია მისი შეკვეთით 1652-1655 წლებში გადაწერილი „დიდი გულანი“, რომელიც 1705 წელს დავით-გარეჯის მონასტრისათვის შეუწირავთ. მისი მოღვაწეობა აღწერილი აქვთ რუსეთის ელჩებს — იევლიევსა და ტოლოჩანოვს, იტალიელ მისიონერებს — იოსებ ძამპის და ანდრეა ბორომეოს, რომლებიც პირადად იცნობდნენ ზაქარიას.  ზაქარია სიცოცხლეშივე გამოუხატავთ გელათის წმ. გიორგის ეკლესიის სამხრეთ სვეტზე. დაკრძალულია გელათში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* *ლომინაძე ბ.*, მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31
* *მისივე*, ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), [ტ.] 1., თბ., 1966

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გელათის მღვდელთმთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1660
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
იოსები (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იოსებ** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* იოსები (იაკობის ძე) — ბიბლიური პერსონაჟი
* იოსებ დამწინდველი — იესო ქრისტეს მიწიერი მამა
* იოსებ თბილელი — საეკლესიო მოღვაწე, პოეტი (1620–1688)
* იოსებ სამებელი — სასულიერო მოღვაწე (1676–1750)
* იოსები (ბაგრატიონი) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1769–1776 წლებში
* იოსები (ჯანდიერიშვილი) — აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1755–1764 წლებში
* იოსები (კიკვაძე) — შემოქმედის ეპარქიის მიტროპოლიტი (დ. 1959)

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მალაქია II

ს ნახატი, შესრულებული 1634-1639 წლებში]]
**მალაქია II** (გვარად *გურიელი*; დ. 1577 — გ. 1639) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1616-1639 წლებში, გურიის მთავრის გიორგი II გურიელის ძე. 1625-1639 წლებში იყო აგრეთვე გურიის მთავარი. 

## ბიოგრაფია
XVII საუკუნის დასაწყისში იყო ჯუმათის ეპისკოპოსი. 1612 წელს მიიღო ცაიშის ეპისკოპოსობა. ცაიშელ-ჯუმათელი მალაქია გახდა დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი. მალაქიას კათალიკოსად აღსაყრდების თარიღის შესახებ ლიტერატურაში სხვადასხვა აზრია გამოთქმული: 1605, 1616 და 1619 წელი. ვახუშტი ბატონიშვილისა და ბერი ეგნატაშვილის ცნობით მალაქია დასავლეთ საქართველოს კათალიკოსი იყო კახეთში შაჰ-აბასის პირველი ლაშქრობის დროს (1613-14). 1619-22 წლებში მალაქიმა ხონის ეპისკოპოსობა მიიღო. 1625 წელს გურიის მთავრის ტახტზე დასვა ლევან II დადიანმა, რომელმაც დაამარცხა მამის მკვლელი სიმონ II გურიელი. 1639 წელს მანვე ჩამოაგდო გურიელის ტახტიდან და მთავრად დასვა  ვახტანგ II გურიელი.  1658 წელს მალაქია რამდენიმე თვით შემოქმედისა და ჯუმათის ეპისკოპოსის ტახტებზე დაჯდა. 

მალაქიამ სახელი გაითქვა როგორც უნარიანმა სახელმწიფო და საეკლესიო მოღვაწემ: მოაწესრიგა დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო საქმეები, ააგო და შეამკო მრავალი ეკლესია-მონასტერი, მან მოახატინა ცაიშის ტაძარი, ააშენა ჯეგეთას ეკლესია. მისი ინიციატივით შედგა აფხაზეთის საკათალიკოსო გლეხების დიდი დავთარი. მოაწესრიგა საკათალიკოსოს სამეურნეო საქმე, გაზარდა სასახლეების, ყმებისა და მამულების რიცხვი. არქანჯელო ლამბერტის ცნობით სიმდიდრითა და გავლენით აღემატებოდა მთავრებს. ეხმარებოდა ირანის წინააღმდეგ მებრძოლ ქართლისა და კახეთის მეფეებს, აგრეთვე გიორგი სააკაძეს.

## ურთიერთობა კათოლიკეებთან
მალაქია მფარველობას უწევდა კათოლიკე მისიონერებსა და ქართველ კულტურის მოღვაწეებს. 1626 წელს მიიღო წერილი პაპ ურბან VIII-საგან. როცა გაიგო თეატინელ მისიონერთა აღმოსავლეთ საქართველოში ჩასვლის შესახებ, მიიწვია ისინი გურიაში. მალაქიამ მისიონერები დროებით საკუთარ სასახლეში მოათავსა, შემდეგ კი მისცა სახლი და ყველაფერი, რაც კი სჭირდებოდათ. მისიონერები თავიანთ წერილებში ხოტბას ასხამენ კათალიკოსს და თავიანთ მფარველს უწოდებენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები
* დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები

## ლიტერატურა
*
**თამარაშვილი მ.* „ქართული ეკლესია დასაბამიდან დღემდე“ გვ. 457-461 — „კანდელი“, თბილისი, 1995
*

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გურიის მთავრები
კატეგორია:დაბადებული 1577
კატეგორია:გარდაცვლილი 1639
მალაქია I

**მალაქია I** (ერისკაცობაში *აბაშიძე*) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1519 - 1540-იან წლებში. რეზიდენცია ჰქონდა ბიჭვინთის საკათედრო საყდარში. მალაქია I იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის (1510-1565) პოლიტიკის მომხრე იყო დასავლეთ საქართველოს ერთ სამეფოდ გაერთიანების საკითხში. ბაგრატ III-ის ბრძანებით მან 1529 ქუთაისის საეპისკოპოსო გაყო სამად და დააარსა ხონისა და გელათის ახალი საეპისკოპოსოები, რომელთა მეთაურები ბიჭვინთის საყდარში აკურთხა. როდესაც გაგრასთან ჯიქების წინააღმდეგ ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ, მალაქია I ბრძოლის ადგილას გაემგზავრა და ტყვეები ფულით დაიხსნა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.*, ქსე, ტ. 6, გვ. 384, თბ., 1983

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
იოსელიანი

საკუთარი სახელი **იოსელიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ავთანდილ იოსელიანი — უშიშროების სამსახურის გენერალი
* ავთანდილ იოსელიანი — ისტორიკოსი
* ავთანდილ იოსელიანი — გეოფიზიკოსი, საქართველოს ეროვნული გმირი
* ალექსანდრე იოსელიანი — მსახიობი
* აპოლონ იოსელიანი — სამხედრო მოღვაწე, პოლკოვნიკი
* არჩილ იოსელიანი — პოლიტიკოსი
* გივი იოსელიანი — ფეხბურთელი
* გიორგი იოსელიანი — საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი
* გიორგი  იოსელიანი — ქირურგი 
* გიორგი  იოსელიანი — რეჟისორი 
* დავით იოსელიანი — ქირურგი
* დავით იოსელიანი — კარდიოლოგი
* დიმიტრი იოსელიანი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
* დიმიტრი იოსელიანი — სპორტსმენი (მძლეოსნობა) 
* ეგნატე იოსელიანი — პროზაიკოსი
* ეგნატე იოსელიანი — რევოლუციონერ-ხალხოსანი
* ეგნატე იოსელიანი — კალიგრაფი, მთარგმნელი, სასულიერო პირი
* ზანდა იოსელიანი — ქართველი მსახიობი
* ზაქარია იოსელიანი — რუსეთის იმპერიის არმიის გენერალ-მაიორი
* თეიმურაზ იოსელიანი — ფიზიოლოგი
* იაროსლავ იოსელიანი — საბჭოთა კავშირის გმირი
* იასონ იოსელიანი — სამხედრო პირი
* ივანე იოსელიანი — სამხედრო პირი
* იოანე (იოსელიანი) — საეკლესიო მოღვაწე
* ლევან იოსელიანი — იურისტი, პოლიტიკოსი
* ლილი იოსელიანი — რეჟისორი, პედაგოგი
* მიხეილ იოსელიანი — გეოლოგი, გეოფიზიკოსი
* მიხეილ იოსელიანი — სამხედრო პირი
* ნანა იოსელიანი — მოჭადრაკე
* ნიკოლოზ იოსელიანი — ზოოტექნიკოსი
* ოთარ იოსელიანი — კინორეჟისორი
* ოთარ იოსელიანი — მეტალურგი
* ოტია იოსელიანი — მწერალი
* პლატონ იოსელიანი — ისტორიკოსი
* რამაზ იოსელიანი — პოლიტიკოსი
* როსტომ იოსელიანი — სამხედრო პირი
* შალვა იოსელიანი — სამხედრო პირი
* ხათუნა იოსელიანი — მსახიობი
* ჯაბა იოსელიანი — პოლიტიკოსი, სამხედრო მეთაური, მწერალი, კანონიერი ქურდი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით