პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგია

ესაა **პორტუგალიის ისტორიის ქრონოლოგიის** არასრული სია. 

## პორტუგალიის დამოუკიდებლობამდე მომხდარი მოვლენები
* ძვ. წ. I საუკუნე. — ლისაბონი (Olissipo) — რომის პროვინცია Hispania Ulterior-ის დედაქალაქი
* 711, 15 მარტი— მავრების შეჭრა პირენეს ნახევარკუნძულზე; მომდევნო წლებში მავრები ებრძვიან ნახევარკუნძულის ყოფილ მფლობელებს   — ვესტგუთებს — და გაბატონდნენ თითქმის მთელს ნახევარკუნძულზე, ასტურიის სამეფოს გარდა, რომელიც  ყველაზე  ჩრდილოეთით მდებარეობდა.  მავრების წინააღმდეგ ბრძოლა (რეკონკისტა) სწორედ ასტურიიდან დაიწყო და საბოლოოდ ჩამოყალიბდა სამი სამეფო: ლეონი, ასტურია და გალისია.
* 868 — ჩამოყალიბდა პორტუგალიის საგრაფო. პირველი გრაფი – ვიმარა პერეში.
* 1035 —  ნავარის, არაგონის და კასტილიის მეფე სანჩო III გარდაიცვალა და მისი სამფლობელო გაიყო მის სამ შვილს შორის მათ შორის ორი არაგონმა და კასტილიამ სამეფოს ტიტული შეინარჩუნეს.  
* 1037 — ფერდინანდ I დაქორწინდა და სამართავად მიიღო ლეონის სამეფო.
* 1095 — ჯვაროსნები ეხმარებიან ალფონსო VI კასტილიელს მავრებზე გამარჯვების მოპოვებაში. ენრიკე ბურგუნდიელი ქორწინდება მის ქალიშვილზე ტერეზა ლეონელზე და ხდება პორტუგალიის გრაფი. 
* 1109, 25 ივლისი — დაიბადა მომავალი მეფე  აფონსუ ენრიკეში.
* 1112 — აფონსუ სამართავად იღებს პორტუგალიის საგრაფოს
* 1123 — აფონსუ ამარცხებს საკუთარ დედას ტერეზას და ხდება პორტუგალიის ერთპიროვნული მმართველი.

## პირველი დინასტია: ბურგუნდიელები 
* 1139, 26 ივლისი — ორიკის ბრძოლის შემდეგ ცხადდება პორტუგალიის დამოუკიდებლობა: გრაფი აფონსუ ენრიკეში ხდება აფონსუ I, პორტუგალიის მეფე.
* 1147 — ლისაბონის დაპყრობა.
* 1174 — არაგონის სამეფო აღიარებს პორტუგალიის დამოუკიდებლობას.
* 1179 — რომის პაპი ალექსანდრე III  აფონსუ I ცნობს პორტუგალიის, როგორც დამოუკიდებელი ქვეყნის მეფედ.
* 1185 — სანშუ I გახდა პორტუგალიის მეფე.
* 1212 —  აფონსუ II მმართველობის დასაწყისი.
* 1233 — სანშუ II მმართველობის დასაწყისი.
* 1246 — რომის პაპი ინოკენტი IV სანშუს აცხადებს ერეტიკოსად და გასცემს მისი დამხობის ბრძანებას. 
* 1247 —  აფონსუ III მმართველობის დასაწყისი; სანშუ II გააძევეს ტოლედოში.
* 1254 — კორტესების, სამეფო გენერალური ასამბლეის,  პირველი ოფიციალური შეკრება.
* 1272 — აფონსუ III მავრებისაგან იბრუნებს ფარუს, ამით დასრულდა მავრების გაძევება პორტუგალიიდან.
* 1276 — იოანე XXI გახდა ისტორიაში პირველი და ერთადერთი პორტუგალიელი პაპი (გარდაიცვალა 1277 წელს)
* 1279 — დინიშ I მმართველობის დასაწყისი
* 1297 — დინიშ I ხელს აწერს შეთანხმებას ფერდინანდ IV კასტილიელთან საზღვრების განსაზღვრის შესახებ პორტუგალიასა და თანამედროვე ესპანეთს შორის; ეს შეთანხმება ძალაში რჩება დღესაც.
* 1308 — პორტუგალიამ პირველ კომერციულ ხელშეკრულებას მოაწერა ხელი ინგლისთან. 
* 1325 — აფონსუ IV მმართველობის დასაწყისი
* 1355 — მეფის ბრძანებით მოკლეს  ინეშ დე კაშტრუ, დაიწყო სამოქალაქო ომი აფონსუსა და მის მემკვიდრე  პედრუ I შორის. 
* 1357 — პედრუ I მმართველობის დასაწყისი; ინეშ დე კაშტრუს სხეულის ექსგუმაცია და კორონაცია.
* 1367 — ფერნანდუ I მმართველობის დასაწყისი.
* 1383—1385 — ლეონორ ტელეშის რეგენტობა. შემდეგ სამოქალაქო ომი და პოლიტიკური ანარქია: 1383—1385 წლები კრიზისი.

## მეორე დინასტია: ავისის 
* 1385
** აპრილი — ჟუან I კრიზისის შემდეგ იკავებს პორტუგალიის მეფის ტახტს; კასტილიელები არ დაეთანხმნენ ამ გადაწყვეტილებას
** 14 აგვისტო — ალჟუბაროტეს ბრძოლა: ჟუან I იმარჯვებს კასტილიელებზე და ინარჩუნებს სამეფო ხელისუფლებას.
* 1386 — უინძორის ხელშეკრულება, დაიდო კავშირი ინგლის-პორტუგალიას შორის;
* 1394 — დაიბადა ენრიკე ზღვაოსანი, ჟუან I შვილი.
* 1415 — ჟუან I დაიპყრო ქალაქი სეუტა აფრიკის სანაპიროზე. 
* 1419 — მადეირას კუნძულები აღმოაჩინეს ჟუან გოსალვიშ ზარკუმ და ტრიშტან ვაშ ტეშეირამ. 
* 1427 — აღმოაჩინეს აზორის კუნძულები, დიოგო სილვეში.
* 1433 — დუარტე I გახდა პორტუგალიის მეფე.
* 1434 — ზღვაოსანმა ჟილ ეანეშმა გადაკვეთა ბოხადორის კონცხი. დაიწყო აფრიკის სანაპიროების გამოკვლევა.
* 1438 — დაიწყო  აფონსუ V მმართველობა.
* 1444/1460 — აღმოაჩინეს მწვანე კონცხის კუნძულები.
* 1481 — ჟუან II ადის სამეფო ტახტზე.
* 1484 — დიოგუ კანმა აღმოაჩინა მდინარე კონგო.
* 1488 — ბარტოლომეუ დიაში გახდა პირველი ევროპელი კაპიტანი რომელმაც გაიარა კეთილი იმედის კონცხი და გავიდა ინდოეთის ოკეანეში.
* 1494 — ხელი მოეწერა ტორდესილასის ხელშეკრულებას ესპანეთ-პორტუგალიას შორის, რომლის ძალითაც მათ გაინაწილეს მსოფლიო. 
* 1495 — დაიწყო  მანუელ I მმართველობა. 
* 1498 — ვასკო და გამა აფრიკის სანაპიროს შემოვლის შედეგად მიადგა ინდოეთის სანაპიროს.
* 1500
** აღდგომა  — პედრუ კაბრალმა აღმოაჩინა ბრაზილია.
** მანუელ I გამოსცა კანონი პორტუგალიიდან ებრაელების განდევნის შესახებ.
* 1521 — დაიწყო  ჟუან  III მმართველობა.
* 1542 — პორტუგალიელი ზღვაოსნები არიან პირველი ევროპელები, რომლებიც იმყოფებოდნენ იაპონიაში. 
* 1557 — დაიწყო სებასტიან I მმართველობა.
* 1578 — კარდინალი ენრიკე I ავიდა სამეფო ტახტზე.

## მესამე დინასტია: ჰაბსბურგები
* 1580 — უშვილო კარდინალის გარაცვალების შემდეგ ესპანეთის მეფე ფილიპე II გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე I და ქვეყანამ დაკარგა დამოუკიდებლობა.
* 1598 — ფილიპე III ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე II.
* 1621 — ფილიპე IV ესპანელი გახდა პორტუგალიის მეფე ფილიპე III.

## მეოთხე დინასტია: ბრაგანსა 
* 1640, 1 დეკემბერი — ბრაგანსის ჰერცოგი ჟუან IV ხდება პორტუგალიის მეფე: ესპანეთის ბატონობის დასასრული.
* 1656 — აფონსუ VI ადის სამეფო ტახტზე
* 1668 — აფონსუ VI გამოცხადდა არაკომპეტენტურად და მისი ძმა პედრუ ხდება ერთპიროვნული მმართველი
* 1683 — პედრუ II ხდება მეფე
* 1703 — დაიდო მეტუენის ხელშეკრულება, რომლის მიხედვითაც პორტუგალია აღარ იყო დამოკიდებული ინგლისზე ეკონომიკურად. 
* 1706 —  ჟუან V მმართველობის დასაწყისი 
* 1750 — ჟუზე I მმართველობის დასაწყისი 
* 1755, 1 ნოემბერი— ლისაბონის მიწისძვრამ ძირფესვიანად დაანგრია ქალაქი.
* 1759, 13 იანვარი —ტავორის ოჯახის ყველა წევრი დაადანაშაულეს სახელმწიფოს ღალატში და მომზადდა თავდასხმა მეფეზე მარკიზ პომბალის ბრძანებით. 
* 1777 — დაიწყო  მარია I მმართველობა;  
* 1816 — დაიწყო ჟუან VI მმართველობა; 
* 1826 — დაიწყო პედრუ IV მმართველობა; 
* 1828 — კორონაციამიგელ I, პედრუ IV შემცვლელი: სამოქალაქო ომი
* 1834
** 24 ივლისი  –  ჰერცოგმა ტერსეირამ გაიმარჯვა ლისაბონთან ბრძოლაში  — დამტავრდა სამოქალაქო ომი: მიგელ I გაიქცა გერმანიაში
** მარია II გახდა დედოფალი.
* 1853 — დაიწყო პედრუ V მმართველობა; 
* 1861 — დაიწყო ლუიშ I მმართველობა; 
* 1889 — დაიწყო კარლუშ I მმართველობა; 
* 1908
** 1 თებერვალი, მეფე კარლუში და მისი შვილი ლუიშ-ფილიპი მოკლეს ლისაბონელმა რესპუბლიკელებმა. 
** მანუელ II გახდა პორტუგალიის მეფე

## ადრეული რესპუბლიკა 
* 1910, 5 ოქტომბერი— რევოლუციამ დაამხო მონარქიული მმართველობა: პორტუგალია გახდა რესპუბლიკა; მეფე მანუელ II გაიქცა ინგლისში
* 1917
** პორტუგალია შეუერთდა მოკავშირეებს პირველ მსოფლიო ომში.
** 5 დეკემბერი — მაიორ სიდინიო პაესის პუტჩი, როლის შედეგადაც ის ხელისუფლებაში მოვიდა.
* 1918
** 28 აპრილი — პაესი აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად.
** 14 დეკემბერი — პაესის მკვლელობა.

## ფაშისტური რეჟიმი 
* 1926 — გადატრიალება: დამყარდა ფაშისტური დიქატატურა ანტონიუ დი სალაზარის მეთაურობით.
** 28 მაისი — გენერალ გომიშ დუ კოშტას სამხედრო პუტჩი. დაითხოვეს პარლამენტი და შეცვალეს კონსტიტუცია. 
** 17 ივნისი — დუ კოშტა იძულებული იყო გადაეყენებინა პრემიერ-მინისტრი კაბესადესი და ჩამეყალიბებინა ახალი მთავრობა. 
** 9 ივლისი — გენერალი კარმონა, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, აპატიმრებს დუ კოშტას და თვითონ ახდენს მთავრობის ფორმირებას. 
* 1927, 3-9 თებერვალი— ჩაახშეს სამხედრო გამოსვლა ლისაბონში და პორტუში, რომელთა ლიდერები ცდილობდნენ კონსტიტუციის აღდგენას. 
* 1928
** 25 მარტი — გენერალი ანტონიო ოსკარ კარმონა აირჩიეს ქვეყნის პრეზიდენტად.
** 17 აპრილი — ანტონიუ სალაზარი გახდა ფინანსთა მინისტრი ახალ მთავრობაში. 
* 1934, 16 დეკემბერი — ეროვნული კრების არჩევნებზე მთავრობამ მოიპოვა 90 ადგილი. 
* 1935, 16 თებერვალი — კარმონა შემდეგი 7 წლით აირჩიეს პრეზიდენტად. 
* 1936, 9 სექტემბერი — პორტუგალიის სამხედრო-საზღვაო ძალებში აჯანყების მცდელობა იყო. 
* 1938, 11 მაისი —პორტუგალიამ ცნო ფრანკოს რეჟიმი ესპანეთში. 
* 1939, 17 მარტი — მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტი ესპანეთთან. 
* 1941, 12 ივნისი — სალაზარის მთავრობა  აცხადებს სწრაფი ნეიტრალიტეტის დაცვას. 
* 1942
** 8 თებერვალი — გენერალი კარმონა კვლავ აირჩიეს რესპუბლიკის პრეზიდენტად.
** 25 ივნისი — სალაზარი ხაზს უსვამს პორტუგალიის ნეიტრალიტეტს ინგლისთან ურთიერთობაში და ამავდროულად წინააღმდეგია ანტიჰიტლერული კოალიციის შექმნისა. 
** 18-20 დეკემბერი — ესპანეთის საგარეო საქმეთა მინისტრის გრაფ ხორდანის ვიზიტი ლისაბონში, იბერიის ბლოკის შექმნა. 
* 1943, 12 ოქტომბერი — გამოქვეყნდა ინგლის-პორტუგალიის შეტანხმება, საჭიროების შემთხვევაში აზორის კუნძულების სამხედრო ბაზების გამოყენების შესახებ.
* 1947, 8 ოქტომბერი — მონარქისტულად მოაზროვნეების წარუმატებელი გადატრიალება 
* 1948, 20 სექტემბერი —  ესპანეთთან მეგობრობისა და თავდაუსხმელობის პაქტის გაგრძელება 10 წლის ვადით.
* 1949
** 13 თებერვალი — პირველად სალაზარის მმართველობის პერიოდში საპრეზიდენტო არჩევნებზე მეორე კანდიდატიც იყრიდა კენჭს. რომელმაც არცევნების წინა დღეს უარი თქვა კანდიდატობაზე. კარმონა მეოთხე ვადით აირჩიეს პრეზიდენტად. 
** 4 აპრილი — პორტუგალია ნატოს წევრი გახდა.
* 1951
** 8 იანვარი — აშშ-სთან დაიდო  მეგობრობისა და ურთიერთგაგების ხელშეკრულება 
** 18 აპრილი — გარდაიცვალა პრეზიდენტი კარმონა. 
** 22 ივლისი — საპრეზიდენტო არჩევნები. ამ პოსტზე აირჩიეს გენერალი ფრანცისკო კრავეირო ლოპიში.
** 6 სექტემბერი— შეთანხმება აშშ-სტან აზორის ბაზების იჯარით გადაცემის შესახებ. 
* 1955, 15 დეკემბერი — პორტუგალია გაწევრიანდა გაეროში. 
* 1961
** 4 თებერვალი — 15 მარტი — ჩრდილოეთ ანგოლაში  დაიწყო პორტუგალიის კოლონიური ომი. 
** 18-20 დეკემბერი— ინდოეთთან  გოას, დიუსა და დამანის, პორტუგალიის ყოფილი კოლონიების შეერთება. 
* 1962 — იწყება სამხედრო მოქმედებები გვინეა-ბისაუში.
** 1 იანვარი — რესპუბლიკელების აჯანყების წარუმატებელი მცდელობა 
* 1964, 25 სექტემბერი — იწყება სამხედრო მოქმედებები მოზამბიკში.

## დემოკრატია
* 1974, 25 აპრილი — მიხაკების რევოლუციამ დაამხო პორტუგალიის ფაშისტური რეჟიმი , მარსელუ კაეტანუ გაიქცა ბრაზილიაში. 
* 1975
** აფრიკის ყველა პორტუგალიურმა კოლონიამ და აღმოსავლეთ ტიმორმა დამოუკიდებლობა მოიპოვეს. 
** 11 მარტი— კომუნისტური გადატრიალება: მსხვილი სამრეწველო საწარმოების და ეკონომიკური ობიექტების ნაციონალიზაცია მთავრობის მიერ. 
** 25 ნოემბერი — ახალმა გადატრიალებამ დაამხო ექსტრემალური-მემარცხენე პოლიტიკური ძალები. 
** 7 დეკემბერი — აღმოსავლეთი ტიმორის ანექსია ინდონეზიის მიერ ძალის გამოყენებით.
* 1981 —პრემიერი  სა კარნეირუ და თავდაცვის მინისტრი ამარუ და კოშტა დაიღუპნენ ავიაკატასტროფაში, როგორც ფიქრობენ ეს იყო ტერაქტი. 
* 1984 — კარლუშ ლოპეშმა მოიპოვა პირველი ოლიმპიური ოქროს მედალი პორტუგალიის ისტორიაში მარათონში ლოს-ანჟელესის ოლიმპიადაზე. 
* 1986, 1 იანვარი — პორტუგალია გახდა ევროკავშირის წევრი
* 1998 — ლისაბონში მოეწყო საერთაშორისო გამოფენა Expo '98
* 1999, 1 იანვარი, მაკაო, უკანასკნელი პორტუგალიური კოლონია გადაეცა ჩინეთს.
* 2002, 1 იანვარი — პორტუგალია გადავიდა ევროს მიმოქცევაზე.
* 2004, ზაფხული — პორტუგალიაში გაიმართა ევროპის ჩემპიონატი ფეხბურთში.
* 2004, 20 ნოემბერი ბელემში აღიმართა ევროპაში ყველაზე მაღალი საახალწლო ნაძვის ხე.

## იხილეთ აგრეთვე
* პორტუგალია
* პორტუგალიის ისტორია
* პორტუგალიის მეფეების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* პორტუგალიის ისტორიის საიტი 

კატეგორია:პორტუგალიის ისტორია
კატეგორია:ქვეყნების ისტორიის ქრონოლოგია