open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბროწეული

**ბროწეული** () — ბუჩქი ან ტანდაბალი ხე (სიმაღლით 5 მ-მდეა) ბროწეულისებრთა ოჯახისა. ფოთოლმცვივანი ეკლიანი მცენარე.

აქვს კიდემთლიანი ტყავისებრი ფოთლები, რომელთაგან ზოგი დიდია, სურისებრი; ნორმალურად განვითარებული ნასკვი, ბუტკო და სამტვრე აქვს, იძლევა ნაყოფს; ზოგი (85-95%) კი განუვითარებელი, მოკლებუტკოიანია და ცვივა. ყვავილობს მაის-აგვისტოში. დამტვერვა ჯვარედინია. დარგვიდან მესამე-მეოთხე წელს ისხამს ნაყოფს, სრულ მოსავალს მეშვიდე-მერვე წელს იძლევა. ნაყოფი კენკრასებრია, აქვს ყვითელი ან წითელი ნაყოფისაფარი, სფეროსებრნი მრავალი (400-700) წვნიანი თესლი, რომელიც მწიფდება სექტემბერ-ნოემბერში. კარგი მოვლისას ერთი ხის მოსავალი 50-60 კგ აღწევს.

ბროწეული ნიადაგისადმი ნაკლებმომთხოვნია, კარგად ხარობს ორგანული ნივთიერებებით მდიდარ ღრმა თიხნარ ნიადაგებზე. ყინვაგამძლეა (იტანს — 160C), ველურად იზრდება მცირე აზიის, ჩრდილო-დასავლეთ ინდოეთის, ირანის, ამიერკავკასიის მთიან რაიონებში; საქართველოში — ივრის, ალაზნისა და მტკვრის ნაპირებზე და დასავლეთის ზოგიერთ რაიონებში. კულტივირებულია სუბტროპიკულ ზონაში. ბროწეულის ნაყოფს ნედლად იყენებენ. წვნისაგან, რომელიც 8-19% შაქარს, 0,3-9% ლიმონის მჟავას, ტანინსა და C ვიტამინს შეიცავს, ამზადებენ სიროფს, სასმელებს („გრენადინი“, „მაშარაბი“ და სხვა), სანელებელს.

ბროწეულის ღეროს, ტოტებსა და ფესვების ალკალოიდებით მდიდარ გამხმარი ქერქის ნახარშსა და ექსტრატს სამკურნალოდ იყენებენ. ნაყოფს კანით ზოგჯერ კოლიტს მკურნალობენ. ფოთოლი, ფესვისა და ღეროს ქერქი, ნაყოფის კანი დიდი რაოდენობით (32%-მდე) შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს, რომლებიც იხმარება ტყავის წარმოებაში და საღებრების დასამზადებლად. წითელი, ყვითელი ან თეთრი ბითხუზაყვავილებიანი ბროწეული გამოყენებულია დეკორატიულ მებაღეობაში.

საქართველოში ბროწეული გაშენებულია უმთავრესად კახეთში, ქართლში, იმერეთსა და აჭარაში. ნარგაობის საერთო ფართობი საბჭოთა დროს იყო 400,17 ჰა. დარაიონებული ჯიშებია: „ვარდისფერი გულოშა“, „ყირმიზი-ყაბუხი“, „ვარდისფერი გულოშა“, „შაჰ-ნარი“, „სალავათური“. ბროწეულს აზიანებს ნაყოფჭამია, ბუგრი, ტკიპა; ავადდება ფომოფსისით (ტოტების კიბო), ბრძოლის ღონისძიებანი: გამხმარი ტოტებისა და მკვდარი ფესვების მოცილება და დაწვა; გაზაფხულზე 1%-იანი ბორდოს სითხის, შემოდგომაზე 5%-იანი სპილენძის აჯასპის შესხურება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბროწეულისებრნი
კატეგორია:ხილი
ბრტყელეკალა

** ბრტყელეკალა** (Onopordon), მცენარეების გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. დაახლოებით 20 სახეობას მოიცავს. უმრავლესობა ეკლიანებია. იზრდება კირიან ფერდობებზე, დანაგვიანებულ ადგილებსა და გზისპირებზე. 

*ბრძოლის ღონისძიება:* სარეველას მოსპობა თესლის წარმოქმნამდე, სათესი მასალის გაწმენდა და სხვა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ტრირის კურფიურსტ-არქიეპისკოპოსთა სია

**ტრირის კურფიურსტ-არქიეპისკოპოსთა სია**
 

* იოჰან I - Johann I. 1190-1212
* დიტრიხ II ფონ ვიდი - Dietrich II. von Wied  1212-1242
* არნოლდ II ფონ იზენბურგი - Arnold II. von Isenburg 1242-1259
* ჰაინრიხ II ფონ ფინსტინგენი - Heinrich II. von Finstingen 1260-1286
* ბოემუნდ I ფონ ვარნესბერგი - Bohemund I. von Warnesberg 1289-1299
* დითერ ფონ ნასაუ - Diether von Nassau 1300-1307
* ბალდუინ ფონ ლუქსემბურგი - Balduin von Luxemburg 1307-1354
* ბოემუნდ II ფონ ზაარბრიუკენი - Bohemund II. von Saarbrücken 1354-1361
* კუნო II ფონ ფალკენშტაინი - Kuno II. von Falkenstein 1362-1388
* ვერნერ ფონ ფალკენშტაინი - Werner von Falkenstein 1388-1418
* ოტო ფონ ციგენჰაინი - Otto von Ziegenhain 1418-1430
* ჰრჰაბანუს ფონ ჰელმშტადტი - Hrhabanus von Helmstadt 1430-1438
* იაკობ I ფონ ზირკი - Jakob I. von Sirk 1439-1456
* იოჰან II ფონ ბადენი - Johann II. von Baden 1456-1503
* იაკობ II ფონ ბადენი - Jakob II. von Baden 1503-1511
* რიხარდ ფონ გრაიფენკლაუ - Richard von Greiffenklau 1511-1531
* იოჰან III ფონ მეცენჰაუზენი - Johann III. von Metzenhausen 1531-1540
* იოჰან IV ლუდვიგ ფონ ჰაგენი - Johann IV. Ludwig von Hagen 1540-1547
* იოჰან V ფონ იზენბურგი - Johann V. von Isenburg 1547-1556
* იოჰან VI ფონ დერ ლაიენი - Johann VI. von der Leyen 1556-1567 
* იაკობ III ფონ ელცი - Jakob III. von Eltz 1567-1581
* იოჰან VII ფონ შიონენბერგი - Johann VII. von Schönenberg 1581-1599
* ლოთარ ფონ მეტერნიხი - Lothar von Metternich 1599-1623
* ფილიპ კრისტოფ ფონ ზიოტერნი - Philipp Christoph von Sötern 1623-1652
* კარლ კასპარ ფონ დერ ლაიენი - Karl Kaspar von der Leyen 1652-1676
* იოჰან VIII ჰუგო ფონ ორსბეკი - Johann VIII. Hugo von Orsbeck 1676-1711
* კარლ იოზეფ ლოთარინგიელი - Karl Joseph von Lothringen 1711-1715
* ფრანც ლუდვიგ ფონ ნოიბურგ-ბაი-რაინი - Franz Ludwig von Neuburg bei Rhein 1716-1729
* ფრანც გეორგ ფონ შიონბორნი - Franz Georg von Schönborn 1729-1756
* იოჰან IX ფილიპ ფონ ვალდერდორფი - Johann IX. Philipp von Walderdorff 1756-1768
* კლემენს ვენცესლაუს საქსონიელი - Clemens Wenzeslaus von Sachsen 1768

კატეგორია:გერმანიის ისტორია
კურფიურსტ-არქიეპისკოპოსთა სია
ბრტყელტანიანისებრნი

**ბრტყელტანიანისებრნი** () — ხოჭოების ოჯახი. აქვთ ბრტყელი, ჩვეულებრივ 1—3, ზოგჯერ 15 მმ-მდე სიგრძის სხეული. ულვაშები ძაფისებრი ან გურზისებრია. სხეული შავი, მურა, ყვითელი ან წითელი. მატლი წაგრძელებულია, კარგად განვითარებული ფეხები და ულვაშები აქვს. ბრტყელტანიანისებრნი ფართოდ არიან გავრცელებული. მოიცავენ 500-ზე მეტ სახეობას. ზოგი ბრტყელტანიანისებრნი მტაცებელია, ზოგი — პოლიფაგი. ცხოვრობენ ჭიანჭველების ბუდეში, ხის ქერქვეშ, ორგანულ ნარჩენებში, ზოგჯერ პროდუქტებში — ფქვილში, ხმელ ხილში და სხვაგან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
ბრუნვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბრუნვა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბრუნვა — მოძრაობის სახე
* ბრუნვა — სახელის გრამატიკული კატეგორია
ბრტყელი ჭიები

მინი|*Pseudobiceros bedfordi*
**ბრტყელი ჭიები** () — პარაზიტი ან თავისუფალი მცხოვრები უხერხემლო ცხოველების ტიპი. სიგრძე 0,1 მმ-იდან რამდენიმე მ აღწევს. სხეული ფოთლის ან ლენტისმაგვარია. ორგანოებს შორის არსებული შუალედები ამოვსებულია პარენქიმით, რის გამოც მათ *პარენქიმულ ჭიებს* უწოდებენ. ბრტყელ ჭიებს სხეულის ღრუ არა აქვთ, არც სისხლის მიმოქცევისა და სუნთწვის ორგანოები გააჩნიათ. გამოყოფის ორგანოები პროტონეფრიდიებია. ნერვული სისტემა განგლიური ტიპისაა. უმრავლეს შემთხვევაში ჰერმაფროდიტები არიან. პარაზიტული ფორმების განვითარების ციკლი მეტად რთულია და შუამავალი მასპინძლის მონაწილეობით მიმდინარეობს. თავისუფლად მცხოვრები ფორმები კი (წამწამიანი ჭიები) პირდაპირ ან მეტამორფოზით ვითარდებიან. ამ შემთხვევაში ჩნდება თავისუფლად მცურავი მიულერის ლარვა. ბრტყელ ჭიებს განეკუთვნება ოთხი კლასი: წამწამიანი ჭიები, დიგენეზური მწოველები, მონოგენეზური მწოველები, თასმისებური ჭიები. წამწამიანი ჭიები, ზოგი გამონაკლისის გარდა, თავისუფლად მცხოვრები ფორმებია, ხოლო დანარჩენი — ადამიანისა და ცხოველების პარაზიტები. საქართველოში ცნობილია სავეტერინარო და სამედიცინო მნიშვნელობის ბრტყელი ჭიები. ღვიძლის პეპელა, ღორის სოლიტერი, ხარის სოლიტერი, ექინოკოკი და სხვა.
## ლიტერატურა
*
ბრუტსაბძელი

**ბრუტსაბძელი** — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი ტოტის — ჯავის ქედის დასაწყისში, მდინარეების ფაწისა და ჯომაგდონის წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3670 მ. აგებულია ქვედაცარცული ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. წარმოადგენს მცირე მყინვარებიან კლდოვან პირამიდას. კალთები შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით. ბრუტსაბძელს შიდა ქართლის მოსახლეობა იალბუზსაც უწოდებს. იგი ძველი ქართლის საკულტო მწვერვალი იყო. მასზე აღმოჩენილია ხის ნაგებობა — ალბათ, განდეგილის თავშესაფარი. ბრუტსაბძელზე პირველი ალპინისტური ასვლა მოეწყო 1929 წელს.

## ისტორიული წყაროები
თეიმურაზ ბატონიშვილს ბრუტსაბძელის მთა შეჰყავს იმ შვიდი მთის სიაში, რომლებთანაც დაკავშირებულია ქართული მოდგმა. შესაბამისად ამ მთებს უკავშირებს ქართველთა მთავარი კერპის — ბოჩის შვიდ ხელს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
იალბუზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **იალბუზი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* იალბუზი — კავკასიონის ქედის უმაღლესი მწვერვალი
* იალბუზი — სოფელი ცხინვალის რაიონში
ბრუცა

**ბრუცა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი ბრუცასებრთა ოჯახისა. აქვთ 35 სმ-მდე სიგრძის მსხვილი სხეული, რუდიმენტული თვალები. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან სავალებს. იკვებებიან მცენარეთა მიწისქვეშა ნაწილებით. საქართველოში (წალკაში, ახალქალაქის ზეგანზე) გვხვდება ერთი სახეობა — თეთრკბილა ბრუცა (Spalax leucodon). გვარში გაერთიანებულია 13–15 სახეობა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბრუცასებრნი
ბრუცუნა

**ბრუცუნა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველების გვარი მღრღნელების რიგისა. სხეულის სიგრძე 15 სმ აღწევს. კუდისა - 10 მმ-მდე. ცხოვრობენ მიწაში, სადაც გრძელი საჭრელი კბილებით თხრიან რთულ სავალებს. მიწის ზედაპირზე იშვიათად ამოდიან. წელიწადში 2-ჯერ (ხან 4-ჯერ) ბრუცუნა ყრის 3-5 წრუწუნას. ბრუცუნა გავრცელებულია ევროპის და აზიის უდაბნოებსა და ნახევრად უდაბნოებში. ბრუცუნა იკვებება ბალახოვანი მცენარეების ფესვებით, ბოლქვებითა და ფესურებით. ზოგჯერ აზიანებს კულტურულ მცენარეების ფესვებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ზაზუნასებრნი
თედორე ბრუნი

**თედორე (ფიდელიო) ანტონის ძე ბრუნი** (); დ. 10 ივნისი, 1799, მილანი — გ. 11 სექტემბერი [ ძვ. სტ.  30 აგვისტო ], 1875, პეტერბურგი), რუსი მხატვარი, წარმოშობით იტალიელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 10 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1799
კატეგორია:გარდაცვლილი  11 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1875
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ბრძამი

**ბრძამი** (Calamagrostis) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე მარცვლოვანთა ოჯახის ქასრას გვარისა. აქვს 60—125 სმ სიმაღლის ღერო და მრავალთავთუხიანი საგველა ყვავილედი. 

გავრცელებულია ტყეებში და მდელოებზე. მთის შუა სარტყლიდან ალპურ სარტყლამდე. საქართველოს მთიან რაიონებში თითქმის ყველგან გვხვდება. განსაკუთრებით დამახასიათებელია სუბალპური სარტყლისთვის. ქმნის გარკვეულ ფორმაციას — ბრძამიანებს. ბრძამი კარგად ამაგრებს ღორღიანებსა და ნაშალებს. მაღალმოსავლიანია, თუმცა ცხოველთა საკვებად ხეშეში მიწისზედა ნაწილების გამო ნაკლებყუათიანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ბრძამიანი

**ბრძამიანი** —  მცენარეთა ფორმაცია, რომელსაც ქმნის ბრძამი. ბრძამიანი ვითარდება უმთავრესად მაღალმთის ტყისა და სუბალპურ სარტყელში, ზოგჯერ ალპურშიც. გვხვდება როგორც წმინდა შალდამების, ისე მრავალნაირი მდელოს სახით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
თოვლის პაპა

**თოვლის პაპა**, **თოვლის ბაბუა** — საქართველოში მითური ადამიანის სახის არსება, რომელიც ასოცირდება ახალ წელთან. წარმოადგენს ბავშვების ერთ-ერთ უსაყვარლეს ზღაპრისა და რეალურ გმირს. როგორც ბავშვებს სწამთ, ახალი წლის ღამეს კეთილი თოვლის პაპა ჩამოვა მთიდან და უამრავ საჩუქრებს, ტკბილეულს და სხვადასხვა სასუსნავს ჩამოუტანს.

თოვლის პაპის საცხოვრებლად მიიჩნევა სვანეთი, კერძოდ, საქართველოს და სრულიად ევროპის ყველაზე მაღალი დასახლება უშგულის თემი, საიდანაც ყოველ ახალ წელს მიემართება ბავშვებთან საჩუქრებით ხელდამშვენებული. როგორც წესი, თოვლის პაპას გამოსახავენ კეთილი მოხუცის სახით, რომელსაც აქვს გრძელი თეთრი წვერი, მოსხმული აქვს ნაბადი (შავი ან თეთრი ფერის), ახურავს სვანური ქუდი ან ყაბალახი, ცალ მხარზე კი საჩუქრებით სავსე ხურჯინი აქვს გადაკიდებული.

თოვლის პაპის კულტი უკავშირდება ქრისტიანულ წმინდან ნიკოლოზს, თავისი მნიშვნელობით თოვლის პაპას მეტად უახლოვდებიან სხვადასხვა ევროპულ კულტურებში არსებული საახალწლო და საშობაო არსებები, მაგალითად, სლავური დედ მოროზი, ფრანგული პერ ნოელი, გერმანული ვაინახტსმენი, იტალიური ბაბო ნატალე, ინგლისური ფაზერ ქრისმასი და ამერიკული სანტა კლაუსი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Just Don't Call Me Santa!"—A history of Ded Maroz in English 
* "Father Frost, the Red Nose" on Russia Info-Centre
* Reveling in Russian Santa’s fairytale home 
* Home page all of the Ded's Moroz  
* GLONASS Tracks Ded Moroz  
* Coat of arms of Ded Moroz

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული მითების პერსონაჟები
კატეგორია:ახალი წელი
ბრძოლა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბრძოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბრძოლა — შეიარაღებული შეტაკება
* ბრძოლა — ქართული გაზეთი 1901-1902 წლებში
* ბრძოლა — ქართული გაზეთი 1908 წელს
* ბრძოლა — ქართული გაზეთი 1917 წელს
* ბრძოლა — ქართული გაზეთი 1920-იან წლებში
ბრძოლა (მარქსისტული)

**„ბრძოლა“** — პირველი ქართული არალეგალური მარქსისტული გაზეთი, ქართველ სოციალ-დემოკრატების ორგანო. გამოდიოდა 1901 წლის სექტემბრიდან —1902 წლის დეკემბრამდე. გამოვიდა 4 ნომერი, №№ 1, 2, 3 დაიბეჭდა ბაქოს არალეგალურ სტამბა „ნინაში“, № 4 — რსდმპ თბილისის კომიტეტის სტამბაში. „ბრძოლა“ აშუქებდა რუსულ და ადგილობრივ სოციალ-დემოკრატთა ორგანიზაციების საქმიანობას, იბრძოდა „ლეგალური მარქსიზმის“, „ეკონომიზმის“, ამიერკავკასიის ნაციონალისტების წინააღმდეგ. „ ისკრამ“ (№ 13, 1901, 20 დეკემბერი) „ბრძოლის“ გამოსვლა აღნიშნა როგორც დიდმნიშვნელოვანი მოვლენა. 1903 წელს კავკასიის სოციალ-დემოკრატები ორგანიზაციების I ყრილობის გადაწყვეტილებით „ბრძოლა“ და გაზეთი „პროლეტარიატი“ ერთ ორგანოდ — „პროლეტარიატის ბრძოლად“ გაერთიანდა.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტია
ბრძოლა (ბოლშევიკური)

**„ბრძოლა“** — ქართული არალეგალური ბოლშევიკური გაზეთი. გამოდიოდა „თბილისის ბოლშევიკების ლიტერატურული ბიუროს“ ხელმძღვანელობით 1908 წელს, ქართულ და რუსულ ენებზე (გამოვიდა 4 ნომერი). გაზეთში ქვეყნდებოდა წერილები მიმდინარე მომენტის, პარტიული ცხოვრების, პროფკავშირთა საქმიანობის, „ლიკვიდატორების“ წინააღმდეგ ბრძოლისა და სხვა საკითხების შესახებ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
ბრძოლა რსდმპ (ბ)

**„ბრძოლა“** — ქართული გაზეთი, რსდმპ (ბ) თბილისის კომიტეტის ლეგალური ყოველკვირეული ორგანო. გამოვიდა 1917 წლის ნოემბრიდან — რსდმპ (ბ) კავკასიის სამხარეო და თბილისის კომიტეტების ყოველდღიური ორგანო. რედაქტორები — მ. ცხაკაია და ფ. მახარაძე. გამომცემელი — რკინიგზის მუშა-ბოლშევიკების კომისია. „ბრძოლამ“ დიდი როლი შეასრულა საქართველოს და ამიერკავკასიის პარტიული ორგანიზაციების საქმიანობაში. მის ფურცლებზე გამოქვეყნდა რსდმპ (ბ) VII (აპრილი) კონფერენციის, VI ყრილობის და რსდმპ (ბ) კავკასიის კავშირის პირველი სამხარეო ყრილობის თითქმის ყველა მნიშვნელოვანი დოკუმენტი. გაზეთი სისტემატურად აშუქებდა მუშათა და გლეხთა რევოლუციური მოძრაობის საკითხებს, ბეჭდავდა მასალებს მუშათა გაფიცვებისა და დემონსტრაციების, ჯარისკაცთა მიტინგებისა შესახებ. 1918 წლის 9 თებერვალს ამიერკავკასიის კომისარიატმა გაზეთი აკრძალა. გაიცა თანამშრომელთა დაპატიმრების ორდერები, სტამბა, სადაც იბეჭდებოდა „ბრძოლა“ დაარბიეს და დახურეს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ბრძოლია თევზი

მინი|250პქ
**ბრძოლია თევზი** () — ლაბირინთიანი თევზების ქვერიგის სახეობა. 8 სმ-მდე სიგრძის ლამაზი თევზია, განსაკუთრებით ლამაზია მამალი გამრავლების პერიოდში. გავრცელებულია სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის მტკნარ წყლებში. მამალი ბრძოლია თევზი მოჩხუბარია, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების მოსახლეობა მათ ორთაბრძოლასაც კი აწყობს ხოლმე. მამალი ბრძოლია თევზი ჰაერის ბუშტუკებისაგან (ქაფისაგან) წყლის ზედაპირზე აკეთებს ბუდეს, სადაც პირით გადააქვს დედლის მიერ ფსკერზე დაყრილი ქვირითი. ბრძოლია თევზი ადვილად მრავლდება აკვარიუმებში (t° — 25-30). გამოყვანილია მისი ფორმები: მარაოკუდა, წითელი, ლურჯი, მწვანე და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ლაბირინთიანები
ბრჭყალებიანი მაიმუნები

**ბრჭყალებიანი მაიმუნები** () — ამერიკული მაიმუნების ოჯახი. ყველა თითზე (ცერის გარდა) აქვთ ბრჭყალები (აქედანაა სახელწოდებაც). სხეულის სიგრძე 13-37 სმ, კუდისა — 15-42 სმ; იწონიან 70-1000 გ. ყურები და კუდი დაფარული აქვთ ხშირი ბალნით. სხვა პრიმატებისაგან განსხვავებით ყბების ორივე მხარეზე აქვთ 2-2 დიდი ძირითადი კბილი. ერთდროულად შობენ 3 ნაშიერს. თანამედროვე მაიმუნებს შორის ბრჭყალებიანი მაიმუნები ყველაზე პრიმიტიულებია. გავრცელებული არიან სამხრეთ ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილში, ცენტრალურ ამერიკაში. ოჯახში 7 გვარია და მოიცავს 45 სახეობას.

## გვარები 
* *Cebuella*
* *Callibella*
* *Callithrix*
* *Mico*
* *Leontopithecus*
* *Saguinus*
* *Callimico*

## ლიტერატურა
## სქოლიო
*
ბრჯენი

**ბრჯენი**, *კრონშტეინი*, კედელზე, სვეტზე და მისთანებზე მიმაგრებული და ჰორიზონტალური მიმართულებით გამოშვერილი დეტალი ან კონსტრუქცია. ბრჯენი შენობის ზოგიერთი ნაწილის (აივნის, კარნიზის), თაროების, მანქანათა ნაწილების, ამწეების, ჩარხებისა და სხვათა საყრდენია.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
კატეგორია:საფორტიფიკაციო ნაგებობები
ბუბა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბუბა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## გეოგრაფიული სახელი 
* ბუბა — მწვერვალი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში
* ბუბა — მყინვარი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში
* ბუბა — ნასოფლარი საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში

## ადამიანის საკუთარი სახელი 
* ბუბა კიკაბიძე — ქართველი კინომსახიობი, საესტრადო მომღერალი, სცენარისტი, კინორეჟისორი, სიმღერების ავტორი
* ბუბა კუდავა — ქართველი ისტორიკოსი
* რამაზ „ბუბა“ ხოტივარი — ქართველი კინორეჟისორი, კინოდრამატურგი, კინომსახიობი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბუბა

**ბუბა** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მამისონის უღელტეხილის ჩრდილო-დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4419 მ. აგებულია პალეოზოური კრისტალური ქანებით, უმთავრესად გრანიტოიდებით. აქვს კლდოვანი და მყინვარული რელიეფი. ბუბის სამხრეთ კალთაზეა მყინვარები: ბუბა, თბილისა და სხვა, საიდანაც სათავეს იღებს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადის — ბუბისწყლის მრავალი შენაკადი. ბუბის ქვემო კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით. ბუბის მთის კალთებზე შემორჩენილია შუა საუკუნეების ნასოფლარ ბუბის ნაშთები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ბუბის მყინვარი

**ბუბა** — ხეობის რთული ტიპის სამხრეთ-დასავლეთური ექსპოზიციის მყინვარი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მწვერვალ ბუბის სამხრეთ კალთაზე. ასაზრდოებს მდინარე ჭანჭახის მარჯვენა შენაკადს მდინარე ბუბისწყალს. მყინვარის სიგრძე 2,7 კმ, ფართობი 1,5 კმ². თოვლის ხაზის სიმაღლე ზღვის დონიდან 3350 მ-ია. მყინვარის ენის ბოლო 2765 მ-მდე ჩამოდის. იგი სამი ნაკადისაგან შედგება და ერთიანი განიერი ენით ხეობაში ზღვის დონიდან 3020 მეტრზე მთავრდება. შეცდომით მას თბილისას ეძახიან, რაც არასწორია. ყველა ადრეულ გამოცემებში და რაც მთავარია ადგილობრივი მოსახლეობა მას ბუბას უწოდებს.

## სქოლიო
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მყინვარები
ჯონ კოლტრეინი

**ჯონ უილიამ კოლტრეინი** (; დ. 23 სექტემბერი, 1926 — გ. 17 ივლისი, 1967) — ამერიკელი ჯაზ-საქსოფონისტი, კომპოზიტორი, ბენდის ლიდერი. XX საუკუნის მეორე ნახევარში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი ფიგურა ჯაზის ისტორიაში, რომელმაც წარუშლელი და განუმეორებელი კვალი დატოვა ჯაზში. მოღვაწეობდა 1955-1960 წლებში როგორც საიდმენი, შემდეგ — როგორც ჯაზ ბენდის ლიდერი. გარდაიცვალა 1967 წელს, 40 წლის ასაკში.

## დისკოგრაფია
* Africa/Brass (1961)
* "Live" at the Village Vanguard (1962)
* Coltrane (1962)
* Duke Ellington & John Coltrane (1963)
* Ballads (1963)
* John Coltrane and Johnny Hartman (1963)
* Impressions (1963)
* Live at Birdland (1964)
* Crescent (1964)
* A Love Supreme (1965)
* The John Coltrane Quartet Plays (1965)
* Ascension (1966)
* New Thing at Newport (1966)
* Meditations (1966)
* Live at the Village Vanguard Again! (1966)
* Kulu Sé Mama (1967)
* Expression (1967)

## რესურსები ინტერნეტში
*  
*
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 23 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:ამერიკელი ჯაზ-მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი საქსოფონისტები
კატეგორია:ჯაზის შემსრულებლები
კატეგორია:აფრო-ამერიკელი ჯაზ-მუსიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მუსიკოსები
კატეგორია:XX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:ABC Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Atlantic Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Pablo Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Grammy Lifetime Achievement Award-ის მფლობელები
კატეგორია:პულიცერის პრემიის ლაურეატები
ივ ტანგი

**რეიმონდ ჯორჯეს ივ ტანგი** (Yves Tanguy; დ. 5 იანვარი, 1900 — გ. 15 იანვარი, 1955) — სიურეალისტი მხატვარი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა პარიზში, საფრანგეთში. მისი ორივე მშობელი ბრეტონული წარმომავლობის იყვნენ.

1918 წელს ივ ტანგი შეუერთდა სავაჭრო ფლოტს მანამ, სანამ მას გაიწვევდნენ ჯარში, სადაც იგი მხარდაჭერას უცხადებდა ჟაკ პრევერს. მისი საჯარო მოღვაწეობის ბოლოს, 1922 წელს ივი დაბრუნდა პარიზში, სადაც იგი მუშაობდა შემთხვევით შემხვედრ სამუშაოებზე. სრულიად შემთხვევით ის გადაეყარა ჯორჯო დე კირიკოს ნამუშევარს და ისე იყო შთაბეჭდილებული, რომ მან გადაწყვიტა გამხდარიყო მხატვარი, მიუხედავად მისი არასათანადო განათლებისა.

ტანგის ჰქონდა ჩვეულება, სრულიად ყოფილიყო ჩაფლული მხატვრობის ტალღაში, რომელზედაც ის მოქმედებდა.

მისი მეგობრის, ჟაკ პრევერის მეშვეობით, დაახლოებით 1924 წელს იგი მოხვდა ანდრე ბრეტონის გარშემო მყოფი სიურეალისტი მხატვრების ჯგუფში. ტანგიმ მალევე შეძლო განევითარებინა საკუთარი უნიკალური მხატვრობის სტილი, რამაც მას 1927 წელს მისცა საშუალება პირველი გამოფენა ჩაეტარებინა პარიზში. ბრეტონმა კონტრაქტი დაუდო ტანგის, რათა მას 12 ნაწილი გაეკეთებინა წელიწადში, მაგრამ მისი შემოსავლების მიხედვით ტანგი უფრო ნაკლებს აკეთებდა და მან მხოლოდ 8ხელოვნების ნიმუში შექმნა ბრეტონისთვის.

1930-იანი წლების განმავლობაში, ტანგი ეწეოდა ბოჰემურ ცხოვრებას, რამაც მისი პირველი ქორწინება შეიწირა. 1928 წლიდან ტანგი მეთვალყურეობს მხატვარ კეი სეიჯს, რის შედეგადაც ტანგი მეორედ ქორწინდება.

მეორე მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ სეიჯი მიმეგზავრება მშობლიურ ქალაქ ნიუ-იორკში და ტანგი, რომელიც ბრძოლისთვის გამოუდეგარი აღმოჩნდა, მასთან ერთად მიდის. მათ გადააკეთეს სოფლის ერთ-ერთი სახლი მხატვრების სახლად ვუდბერში, კონეკტიკუტის შტატში. 1948 წელს ტანგი გახდა აშშ-ის მოქალაქე.

1955 წელს ტაგიმ გადაიტანა ფატალური დარტყმა ვუდბერში. მის სხეულს გაუკეთეს კრემაცია და შენახული იყო სეიჯის სიკვდილამდე, 1963 წლამდე. მისი ფერფლი გაფანტა მისმა მეგობარმა პიერ მატისმა დოუარნენნეზის სანაპიროზე, მის საყვარელ ბრეტონეთში, ტანგის ორივე მეუღლის ფერფლთან ერთად.

ტანგის სურათები ფლობენ უნიკალურ, ადვილად ამოსაცნობ სტილს, არწარდგენილი სიურეალიზმისა. დიდად შეზღუდული ფერების პალიტრაში მხოლოდ ხანდახან ფეთქდება კონტრასტული ფერადი მხარეები.

## რესურსები ინტერნეტში
* DoddsNet : ივ ტანგის არქივი
* ივ ტანგის გამოფენების სია
* ივ ტანგი ვებმუზეუმში
* ტეიტის კოლექციის გვერდი 
* მომას კოლექციის გვერდი

კატეგორია:ფრანგი მხატვრები
კატეგორია:მოდერნისტი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ბუბნოვი ვალეტი

მინი|250პქ|ალექსანდ ლენტულოვი, „ქალი გიტარით“, 1913.
**„ბუბნოვი ვალეტი“** () — მოსკოველ ფერმწერთა გაერთიანება. სახელი ეწოდა 1910 წელს გამართული ამავე სახელწოდების გამოფენის მიხედვით. 

„ბუბნოვი ვალეტის“ მხატვრები პეტრე კონჩალოვსკი, ა. კუპრინი, ა. ლენტულოვი, ილიამაშკოვი, ვასილი როჟდესტვენსკი, რობერტ ფალკი და სხვები უარყოფდნენ აკადემიზმსა და XIX საუკუნის რეალიზმს, უპირისპირდებოდნენ აგრეთვე XX საუკუნის I ათწლეულის რუსული ხელოვნების მისტიკურ სიმბოლიზმს. ისინი მუშაობდნენ სეზანის შემოქმედების, ფოვიზმისა და კუბიზმის ფერწერულ-პლასტიკური მანერით. ამას გარდა მიმართავდნენ რუსულ ლუბოკსა და ხალხურ სათამაშოს გამომსახველობითს ხერხებს. 

პრაქტიკულად „ბუბნოვი ვალეტი“ რევოლუციის წინა ათწლეულის კრიზისის გამოძახილი იყო. მისი წევრები ამტკიცებდნენ ფერწერის „თვითმიზნურობას“ — ფორმებს ისინი ფერების საშუალებით აგებდნენ, მოცულობებს კი სიბრტყობრივად გადმოსცემდნენ, მათი ნამუშევრებისათვის დამახასიათებელია მოცულობის ხაზგასმული დეფორმაცია და ფაქტურის თითქმის ლუბოკური ფერადოვნება. 

1912 წელს „ბუბნოვი ვალეტს“ გამოეყო ერთი ჯგუფი მხატვრებისა, რომლებიც პრიმიტივიზმის, კუბოფუტურიზმისა და აბსტრაქციონიზმისაკენ იხრებოდნენ (ვ. და დ. ბურლიუკები, ნ. გონაჩაროვა, მიხეილ ლარიონოვი, კაზიმირ მალევიჩი და სხვა). მათ მოაწყვეს გამოფენა „ვირის კუდის“ სახელწოდებით. 

1916 წელს „ბუბნოვი ვალეტის“ გაერთიანება ფაქტობრივად დაიშალა (1917 წელს მოწყობილ გამოფენაში მის წამყვან მხატვრებს მონაწილეობა არ მიუღიათ). 1925 წელს „ბუბნოვი ვალეტის“ ყოფილ წევრთა ინიციატივით შეიქმნა გაერთიანება „მოსკოველი ფერმწერები“, რომელიც შემდეგ „მოსკოველ მხატვართა საზოგადოებად“ გარდაიქმნა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ხელოვნება
კატეგორია:რუსი მხატვრები
კატეგორია:რუსული ავანგარდი
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ბუგრები

**ბუგრები** (), მცენარეთა პარაზიტი მწერების ქვერიგი ტოლფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 0,3-იდან 7,5 მმ აღწევს; შეფერილობა ჩვეულებრივ შეხამებულია იმ მცენარის ფერთან, რომელზედაც ბუგრები პარაზიტობენ. ხშირად დაფარული არიან ცვილისებრი მტვრით ან ღინღლით. 

ბუგრებს ახასიათებს პართენოგენეზისა და სქესობრივი გამრავლების მონაცვლეობა. პარაზიტობს გარკვეულ მცენარეზე და მცენარის გარკვეულ ნაწილებზეც კი. ზოგი ბუგრი კულტურული მცენარის საშიში მავნებელია (ვაზის ფილოქსერა, კომბოსტოსა და ბურტყლა ბუგრები), ზოგი - მცენარეთა ვირუსული დაავადებების სახეობა, რომლებიც უმთავრესად ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში არიან გავრცელებული.  

საქართველოში გავრცელებულია ბუგრების მრავალი სახეობა, ბუგრები ხშირად სიმბიოზურ დამოკიდებულებაშია ჭიანჭველებთან, რომლებსაც ბუგრების ტკბილი გამონადენი იზიდავს. ბუგრების მრავალი სახეობის უხვი გამონადენი მცენარეზე ქმნის ე. წ. ცვარტკბილს, რომელსაც ფუტკრები ღალის ნაკლებობის დროს იყენებენ. ზოგი ბუგრი სასარგებლოა - მათ მიერ მცენარეებზე (ფსტასა ან ბუსტუღზე) წარმოქმნილი გალებიდან იღებენ ძვირფას მღებავ და მთრიმლავ ნივთიერებებს. მავნე ბუგრებს ებრძვიან ქიმიური, აგროტექნიკური და ბიოლოგიური მეთოდებით.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტოლფრთიანები
ბუდიონური ცხენი

მინი|250პქ|ბუდიონური ცხენები 
**ბუდიონური ცხენი** — სამამულო ჯიშის საჯდომი ცხენი. გამოყვანილია 1921-1948 წლებში როსტოვის ოლქის ს. ბუდიონისა და პირველი ცხენოსანი არმიის სახელობის ცხენსაშენებში. ბუდიონურ ცხენში შერწყმულია დონური და ხალასსისხლიანი საჯდომი ჯიშების საუკეთესო თვისებები. ბუდიონური ცხენი ტანადია, მოხდენილი, ფერად თაფლაა, იშვიათად ქურანა. საშუალო განაზომები (სმ-ით) ულაყისა: სიმაღლე მინდაოში — 162,2; ტანის ირიბი სიგრძე — 163,5; გულმკერდის ირგვლივ — 186,0; ნების ირგვლივი — 20,5; ფაშატისა შესაბამისად: 161,8; 163,3; 189; 20,0 ულაყის ცოცხლი მასა საშუალოდ 550 კგ, ფაშატისა 500 კგ. 

იყენებენ შესაჯდომად, შესაბმელად (მსუბუქ სამუშაოზე) და საცხენოსნო სპორტში. გამოირჩევა დიდი შრომისუნარიანობითა და ამტანობით. დოღში სიმკვირცხლით ყველა სამამულო ჯიშს სჯობია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ცხენის ჯიშები
ბუენოს-აირესი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბუენოს-აირესი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბუენოს-აირესი — არგენტინის დედაქალაქი
* ბუენოს-აირესი — პროვინცია არგენტინაში
* ბუენოს-აირესი — ტბა ჩილესა და არგენტინის საზღვარზე
ბუერა

200პქ|thumb|ბუერა
**ბუერა** (Petasites) — მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარეების გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. 

ცნობილია 5-6 სახეობა, რომელიც გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში. იზრდება მდინარეებისა და ტბების ქვიშიან ნაპირებზე. აქვს მხოხავი ფესურები და ფესვთანური ფოთლები (ღეროსეული ფოთლები რედუცირებულია). ნორჩი ფოთლის ქვედა მხარე მოფენილია მოთეთრო ბეწვებით. 

ჩვენში იზრდება 4 სახეობა, რომელთაგან ერთი საქართველოს ენდემია (Petasites fomini) და ერთიც კავკასიისა (Petasites georgicus).

## ლიტერატურა
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ბუზარასებრნი

thumb|200px|*Crataerhina Pallida*
**ბუზარასებრნი** () — ბუზების ოჯახი. აქვთ ქიტინით დაფარული 3-12 მმ სიგრძის ბრტყელი სხეული, მჩხვლეტ-საწუწნი პირის აპარატი. უმრავლესობას ფრთები არ აქვს. ოჯახი აერთიანებს 20 გვარს, რომელშიც შედის 150 სახეობა. გავრცელებულია ყველა კონტინენტზე. ბუზარასებრნი, როგორც წესი, ცხოვრობენ პატრონის ბეწვსა და ბუმბულში. პარაზიტობენ როგორც შინაურ (ძროხა, ცხვარი, ცხენი, აქლემი, ძაღლი), ისე გარეულ (ირემი, შველი, ღორი) ძუძუმწოვრებსა და ფრინველებზე. ზოგჯერ მნიშვნელოვანი ზიანი მოაქვს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ორფრთიანები
ბუზები

მინი|*Musca domestica*
**ბუზები** () — მწერების ქვერიგი ორფრთიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე 1-იდან 55 მმ-მდე მერყეობს. პირის ორგანო დაუნაწევრებელი ხორთუმია. თათების ბოლოზე აქვთ 2-2 მისაწოვარი, რაც გლუვ ზედაპირზე ცოცვის საშუალებას აძლევთ. ბუზების მატლი უფეხოა, ტოვებს უთავოს შთაბეჭდილებას. ზრდასრული ბუზები იკვებებიან ყვავილის ნექტარით, ცხოველის სისხლით, ხრწნადი ნივთიერებებით, ნაკელითა და სხვა. მატლები იკვებებიან ფოთლებისა და ფესვების ქსოვილებით, ხრწნადი ნივთიერებებით. პარაზიტობენ ცხოველურ ქსოვილებსა და ორგანოებში. გვხვდება როგორც მავნე, ისე სასარგებლო სახეობები. მავნე სახეობებს შორის არიან შინაური ცხოველების (იშვიათად ადამიანის) პარაზიტები, სისხლისმწოვი ბუზარები, ბაქტერიების, ჰელმინთების კვერცხების გადამტანნი, პროდუქტებისა და კულტურული მცენარეთა მავნებლები. სასარგერგებლო სახეობებს შორის არიან მცენარეების დამმტვერავნი, მტაცებლები და პარაზიტები, რომლებიც მავნე მწერებს ანადგურებენ. ბუზები ფართოდ არიან გავრცელებული. ქვერიგში 70-მდე ოჯახია, რომელთა უმრავლესობა აგრეთვე საქართველოს ტერიტორიაზეც არიან გავრცელებული: მაწუხელასებრნი, ჯორაბუზისებრნი, ბზუალასებრნი, ბიძგიასებრნი, ჩუხჩუხელასებრნი, ზღარბაბუზისებრნი, მარცვლოვანთა ბუზები, მენაღმე ბუზისებრნი, ნამდვილი ბუზისებრნი, ბუზარასებრნი, ბორასებრნი და სხვა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ორფრთიანები
ბუზმარი

**ბუზმარი**, *ბუზმარიოსი*, *ბოზმარიოსი* — პოლიტიკური მოღვაწე ქართლში V საუკუნის 10-20-იან წლებში, პეტრე იბერის მამა. 

პეტრე იბერის ცხოვრების სირიული რედაქციის მიხედვით, ბუზმარი ქართლის (იბერიის) მეფე იყო. ქართულ ისტორიულ წყაროებში ამ სახელის მქონე მეფე არ იხსენიება. ქართველი ისტორიკოსების დიდ ნაწილს (მათ შორის, ივანე ჯავახიშვილს) ბუზმარის მეფობა ქართლში ან მის ერთ ნაწილში (ს. კაკაბაძე, ვ. დონდუა, გ. მელიქიშვილი) საეჭვოდ არ მიაჩნია. არსებობს მოსაზრება (ა. ბოგვერაძე), რომ ბუზმარი ქართლის სპასპეტი იყო და მოღვაწეობდა ბაკურსა და არჩილის მეფობის დროს. შესაძლოა ბუზმარი იყოს პალესტინის ერთ-ერთ ქართულ წარწერაში მოხსენიებული „ბუ-რზ[ე]ნ“. ბორის ვერცხლის თასის არმაზული წარწერიდან ცნობილია „ბუზმიჰრ, კეთილი პიტიახში“, რომელიც უფრო ადრინდელი, III საუკუნის მოღვაწე უნდა იყოს.

ირანისადმი ქართლის ვასალობის გამტკიცების მიზნით შაჰს ბუზმარისთვის შვილი უთხოვია მძევლად. ამასვე მოითხოვდა მისგან ბიზანტიის იმპერატორი თეოდოსი II (400–450). ბუზმარს ერთმორწმუნე ბიზანტიური ორიენტაცია უმჯობინებია და თავისი ერთადერთი ძე მურვანოსი (შემდგომ პეტრე იბერის სახელით ცნობილი) 421–424 წლების შუა ხანებში კონსტანტინოპოლს გაუგზავნია.

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., ქართველი ერის ისტორია, წგ. 1, თბ., 1989 (თხზ. თორმეტ ტომად. ტ. 1).

* გოილაძე ვახტანგ, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია, თბილისი: მეცნიერება, 1990.
* Rapp Jr, Stephen H, Sasanian World through Georgian Eyes, Caucasia and the Iranian Commonwealth in Late Antique Georgian Literature, Routledge, 2014.  

კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:V საუკუნის ქართველები
შატო ბოლიე-ბერჟეი

**შატო ბოლიე-ბერჟეი** () — ფრანგული ღვინის მარკა ბორდოს რეგიონიდან.

ვენახი დაახლოებით 100 წლის წინ იქნა ჩაყრილი. 

ღვინის შემადგენლობა: 
* 60% კაბერნე (40% კაბერნე სოვინიონი, 20% კაბერნე ფრანკი)
* 40% მერლო

კატეგორია:ფრანგული ღვინოები
შატო დე ბორეგარ-დიუკური

**შატო დე ბორეგარ-დიუკური** (ფრანგ.: Château de Beauregard-Ducourt) – ფრანგული ღვინის მარკა ბორდოს რეგიონიდან.

ღვინის შემადგენლობა: 
* 49% კაბერნე სოვინიონი
* 19% კაბერნე ფრანკი)
* 42% მერლო

კატეგორია:ფრანგული ღვინოები
ალბრეხტ I (ბრაუნშვაიგი)

thumb|ალბრეხტ I
**ალბრეხტ I** „დიდი” (გერმ.: Albrecht I. "der Große") (დ. 1236 —  გ. 15 აგვისტო, 1279) — ძმასთან, იოჰან I-თან ერთად ბრაუნშვაიგისა და ლიუნებურგის მეორე ჰერცოგი იყო, სანამ ეს საჰერცოგო ძმებმა 1269 წელს ერთმანეთში არ გაიყვეს. 

1252 წელს მამის ჰერცოგ ოტო ცუ ბრაუნშვაიგ უნდ ლიუნებურგის სიკვდილის შემდეგ ალბრეხტის ხელში გადავიდა საჰერცოგოს მმართველობა. ამასთან ერთად ის ძმის იოჰანის მეურვეც იყო. 1267 წელს ძმებმა საჰერცოგო გაიყვეს. ალბრეხტს მამის სამფლობელო შუაზე უნდა გაეყო, ხოლო იოჰანს უფლება ჰქონდა პირველს ამოერჩია, რომელი ნაწილიც სურდა. იოჰანმა თავისი არჩევანი ქალაქ ჰანოვერზე და ლიუნებურგის მიწაზე შეაჩერა, ალბრეხტს წილად ერგო ბრაუნშვაიგის მიმდებარე მიწები, რომლებშიც შედიოდნენ ქალაქები: ვოლფენბიუტელი, კალენბერგი და გეტინგენი.

1269 წელს გაყოფა ოფიციალურად იქნა დადასტურებული. ალბერეხტმა სათავე დაუდო „ბრაუნშვაიგის ძველ შტოის“, ხოლო იოჰანმა „ლიუნებურგის ძველ შტოის“ დინასტიას. 1254 წელს ალბრეხტ I-მა იქორწინა ელიზაბეთ ფონ ბრაბანტზე (გ.1261). მისი მეორე ცოლი იყო მარკიზა ადელაიდა დი მონფერატო, რომელთანაც შეეძინა შვილები:

* ჰაინრიხი 1267–1322
* ალბრეხტ სქელი 1268–1318
* ვილჰელმი 1270–1292

ალბრეხტ I დაიკრძალა ბრაუნშვაიგის კათედრალში.

კატეგორია:ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1236
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1279
ბუზმიჰრ პიტიახში

**ბუზმიჰრ პიტიახში**, ქართლის (იბერიის) სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე III საუკუნეში. მოხსენიებულია არამეულ (არმაზულ) წარწერაში, რომელიც სოფელ ბორში ნაპოვნ ვერცხლის თასზეა ამოკაწრული. წარწერა იკითხება: „ბუზმიჰრ, კეთილი პიტიახში, სული მარადი“. ფიქრობენ, რომ ბუზმიჰრ პიტიახში იბერიის მეფის მონაპირე პიტიახში (ერისთავი) იყო ლიხთ-იმერეთში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იბერიის სამეფო
ბუზმორიელები

**ბუზმორიელები** () — მწერების რიგი. სხეულის სიგრძე 30 მმ აღწევს. მამლის მუცელი ბოლოვდება მარწუხებით, რითაც მორიელის მუცელს მიემსგავსება (აქედანაა სახელწოდებაც). ბუზმორიელების 7 ოჯახი 300-მდე სახეობას აერთიანებს. გავრცელებულია ყველგან, უკიდურესი ჩრდილოეთის გარდა. საქართველოში 7-მდე სახეობაა. ბუზმორიელების უმრავლესობა იკვებება მცენარეული და ცხოველური ლპობადი ნარჩენებით, ზოგი კი მწერებით. ბუზმორიელები სრული გარდაქმნის უნარის მქონე მწერების უძველესი რიგია (ცნობილია კარბონული პერიოდიდან).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მწერები
მოსახლეობის აღწერა

[300px|მინი|აღმწერის ვიზიტი მოძრავ სახლში მცხოვრებ ოჯახთან, [ნიდერლანდები, 1925]]
**მოსახლეობის აღწერა** — ამა თუ იმ ქვეყნის მოსახლეობის სოციალური, ეკონომიკური, დემოგრაფიული ვითარების ამსახველი მონაცემების მოპოვება, მათი დამუშავება, ანალიზი და შეფასება. ტერმინი მოიცავს ზემოთ აღწერილ მთელ პროცესს, რომელიც მიმდინარეობს დროის განსაზღვრულ მონაკვეთში.

საქართველოში მოსახლეობის აღწერას აწარმოებს საქართველოს სტატისტიკის ეროვნული სამსახური. უკანასკნელი აღწერა ჩატარდა  2024 წელს.

## ცენზი ძველ რომში 
**ცენზი** — ხალხის დაყოფა ქონებრივი ან ასაკობრივი სტატუსის გათვალისწინებით.

რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა რომის მოსახლეობა ქონებრივი მდგომარეობის მიხედვით ცენზებად დაყო. იგი მიზნად ისახავდა მდიდარი პატრიციების და პლებეებისგან ერთიანი პოლიტიკური ერთეულის ჩამოყალიბებას. ამ ძალისხმევის შედეგად რომის მოსახლეობა ქონებრივი ცენზით 6 კლასად და 193 ცენტურიად დაიყო. თითო ცენტურია თითო კენჭსაყრელ ერთეულს წარმოადგენდა, მათი შეკრება კი ცენტურიალურ კომიციად იწოდებოდა.

ხალხი განიხილებოდა როგორც ჯარი და მთელი მოსახლეობა დაყოფილი იყო მხედრებად (equites) და ქვეითებად (pedites). ქვეითები იყოფოდნენ ზოგი ცნობით ხუთ და ზოგით კი — (დიონისიუს ჰალიკარნასელი) ექვს კლასად. მეექვსე კლასში ითვლებოდნენ ყველა, ვინც ქონებრივი ცენზით ვერ აღწევდა მეხუთე კლასს. იმის მიხედვით თუ რომელ კლასს მიეკუთვნებოდა ადამიანი, განისაზღვრებოდა თუ რა გადასახადი უნდა გადაეხადა და რა სახის სამხედრო სამსახური გაეწია.

## ლიტერატურა 
* *ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ირლანდიის აღწერა 1911.
* მოსახლეობის ზრდის ისტორიული ანგარიშების ინტერნეტპროექტი (OHPR).

## სქოლიო 
კატეგორია:დემოგრაფია
ცენტურია

**ცენტურია** () — ძველ რომში მოსახლეობის ქონებრივი და ასაკობრივი ნიშნით დაყოფის ერთეული. ასევე დანაყოფი რომაულ არმიაში.

რომის მეფემ სერვიუს ტულიუსმა (ძვ. წ. VI საუკუნე) რომის მოსახლეობა ქონებრივი მდგომარეობის მიხედვით ცენზებად დაყო. ცენზის მიზანი იყო მდიდარი პატრიციების და პლებეებისგან ერთიანი პოლიტიკური ერთეულის ჩამოყალიბება. მან რომის მოსახლეობა ქონებრივი ცენზით 6 კლასად და 193 ცენტურიად დაყო. თითო ცენტურია თითო კენჭისმყვრელ ერთეულს წარმოადგენდა, მათი შეკრება კი ცენტურიალური კომიცია გახდა.

ხალხი განიხილებიდა როგორც ჯარი და მთელი მოსახლეობა დაყოფილი იყო მხედრებად (equites) და ქვეითებად (pedites). ქვეითები იყოფოდნენ ზოგი ცნობებით ხუთ და ზოგით (დიონისიუს გალიკარნასელი) ექვს კლასად. მეექვსე კლასში ითვლებოდნენ ყველა, ვინც ქონებრივი ცენზით ვერ აღწევდა მეხუთე კლასს. იმის მიხედვით თუ რომელ კლასს მიეკუთვნებოდა ადამიანი, განისაზღვრებოდა თუ რა გადასახადი უნდა გადაეხადა და რა სახის სამხედრო სამსახური გაეწია.

კომიციებში კენჭის ყრისას ყოველი კლასი იყოფოდა ცენტურიებად. იგულისხმებოდა, რომ თითო ცენტურიაში 100 კაცი უნდა ყოფილიყო, თუმცა პრაქტიკაში ცენტურიებში ხალხის რაოდენობა განსხვავდებოდა. ცენტურიის წევრები იყოფოდნენ ასაკის მიხედვითაც, ნაწილი იყო უფროსი ნაწილი უმცროსი. უმცროსები იყვნენ კაცები 17-დან 46 წლამდე, 46-ს ზემოთ კი უფროსების ცენტურიაში გადადიოდნენ. ყოველ ცენტურიას ჰქონდა თითო ხმა, ამრიგად კლასს იმდენი ხმა ჰქონდა, რამდენი ცენტურიაც იყო მასში. ასევე იყვნენ მხედრებიც დაყოფილი ცენტურიებად. ჩვენამდე კლასებად და ცენტურიებად დაყოფის ორმა წყარომ მოაღწია, ესენი არიან დიონისიუსი და ტიტუს ლივიუსი, მათი მონაცემები ცოტა არ იყოს განსხვავდება, ქვემოთ ცხრილში ორივე ავტორის მონაცემებია მოყვანილი.

ამრიგად ლივიუსის მიხედვით გამოდის 194 ცენტურია ხოლო დიონისიუსის მიხედვით 193. ლუწი რიცხვი იმ პირობებში როდესაც უმრავლესობა წყვეტს საკითხს მოუხერხებელია, ამიტომ დიონისიუსის ცნობებს მიიჩნევენ მართებულად. ციცერონიც ამ საკითხში ემხრობა დიონისიუსის მონაცემებში, სხვა მხრივ კი მისი ცნობები განსხვავდება ზემოთ მოყვანილთაგან. სიმართლის დადგენას ისიც ართულებს რომ ჩვენამდე მოღწეული ტექსტები ძლიერ დაზიანებულია.

## ცენტურია - ლეგიონის დანაყოფი 
გაიუს მარიუსის სამხედრო რეფორმის შემდეგ ცენტურია გახდა ლეგიონის ტაქტიკური ერთეული. იგი შედგებოდა ჯერ 100 შემდეგ 80 და ბოლოს 60 მეომრისგან და ემორჩილებოდა ცენტურიონს. ცენტურიაში შედიოდა 10 კონტუბერნიუმი. ორი ცენტურია შეადგენდა ერთ მანიპულას.

## რესურსები ინტერნეტში 
*უილიამ სმიტი, რომაული და ბერძნული სიძველეების ლექსიკონი 1870 (რუსულად)

## სქოლიო 
კატეგორია:რომაული სამართალი
კატეგორია:რომაული სამხედრო სტრუქტურები
ოქროსფერი კვირიონი

**ოქროსფერი კვირიონი** () — ფრინველი კვირიონისებრთა ოჯახისა. სამხრეთ ევროპის, ჩრდილოეთ აფრიკისა და დასავლეთ აზიის ბინადარია. ძლიერ გადამფრენია, იზამთრებს ტროპიკულ აფრიკაში. მისი სხეულის სიგრძეა 27–29 სმ. ადვილად განირჩევა სხვა ფრინველებისაგან ნაირფერი ბუმბულის საფარველით. კეფა, თხემი, ფრთის ზედა მფარავები და ზურგი წაბლისფერი აქვს. მოლურჯო სხეულის ქვედა ნაწილის ფონზე თვალშისაცემია კაშკაშა ყვითელი ყელი. ნისკარტი და თვალზე გამავალი ზოლი შავია. იკვებება მწერებით, რომელსაც ჰაერში იჭერს. ბინადრობს კოლონიურად ხევებით დასერილ გაშლილ ადგილებში, სადაც სოროს თიხიან კედლებში თხრის. გავრცელებულია საქართველოშიც.

## სქოლიო
კატეგორია:კვირიონისებრნი
ბუკნა

**ბუკნა**, *კვირტის ჭია* (), პეპელა ჭრელურასებრთა ოჯახისა. ფრთების შლილი 22—25 მმ, მუქი ყავისფერია, ლითონისებრი ბზინვარება დაჰკრავს. გავრცელებულია ყირიმის სამხრეთ სანაპიროზე, კრასნოდარის მხარეში, დაღესტანსა და დასავლეთ საქართველოში (აღმოსავლეთ საქართველოში მცირე რაოდენობითაა). ბუკნა აზიანებს ვაზს. გამოზამთრებული მუხლუხი გაზაფხულზე იკვებება მცენარის კვირტებითა და ფოთლებით, ივნისში ჭუპრდება. ივლისის დასაწყისში პეპელა ფოთლის ქვედა მხარეზე გროვებად დებს კვერცხებს. მუხლუხები დაჩონჩხავენ ფოთოლს ქვედა მხრიდან. ძლიერი დაზიანებისას ვაზი სუსტდება და ხმება. ბუკნა წელიწადში ერთ თაობას იძლევა. დასავლეთ საქართველოში გვხვდება მეორე თაობის პეპლებიც. *ბრძოლის ღონისძიებანი:* ვაზის გაშენება შპალერზე, ნიადაგის სწორად დამუშავება, ინსექტიციდების გამოყენება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ჭრელურასებრნი
ჰელმუტ ლენტი

**ჰელმუტ ლენტი** (; დ. 13 ივნისი, 1918, პირენე, ბრანდენბურგი, გერმანიის იმპერია — გ. 9 ოქტომბერი, 1944, მესამე რაიხი) – გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, გერმანული ლუფტვაფეს ერთ-ერთი ცნობილი მფრინავი-ასი.

## ბიოგრაფია 
ჰელმუტ ლენტმა საშუალო განათლება გიმნაზიაში მიიღო და და 1937 წელს „ლუფტვაფეს“ რიგებში ჩაეწერა. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებისთანავე იგი ლეიტენანტის ჩინით ერთ-ერთ გერმანულ გამანადგურებელ შვადრონში იქნა გადაყვანილი. თავისი პირველი საჰაერო გამარჯვება მან ომის დაწყების მეორე დღესვე 2 სექტემბერს იზეიმა. იგი ამ დროს ჯერ კიდევ დღის ბრძოლებში იღებდა მონაწილეობას.

მცირე ხნის შემდეგ ლენტი მოხალისედ ჩაეწერა ღამის მფრინავ-გამანადგურებელთა რიგებში და თავის პირველსავე ღამის შეტაკებაში (1941 წლის მაისი) მტრის 2 თვითმფრინავი ჩამოაგდო. 1941 წლის 30 აგვისტოს 20 საჰაერო გამარჯვების შემდეგ ჰელმუტ ლენტი „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვრის“ ორდენით დაჯილდოვდა. 1942 წლის 6 ივლისს მტრის 36 ჩამოგდებული თვითმფრინავის შემდეგ მან „რაინდის ჯვარზე“ „მუხის ფოთოლი“ მიიღო და მაიორის სამხედრო წოდება მიენიჭა. 1943 წლის 3 აგვისტოს იგი დაჯილდოვდა „ხმლებით“ ორდენზე „რკინის ჯვრის რაინდის ჯვარი მუხის ფოთოლით“.

1944 წლის 31 ივლისს მას «ლუფტვაფეს» პილოტებიდან პირველს მიენიჭა „ბრილიანტები“ „რაინდის ჯვარზე“. წინა დღით ჰელმუტ ლენტმა თავისი მე-100 საჰაერო გამარჯვება იზეიმა. ჰელმუტ ლენტი 1944 წლის 5 ოქტომბერს ავარიაში მოჰყვა. დაჯდომამდე მცირე ხნით ადრე მის თვითმფრინავს ძრავა გაუფუჭდა და იგი 50 მ სიმაღლიდან მიწას დაასკდა. თვითმფრინავის მთელი ეკიპაჟი ადგილზევე გარდაიცვალა, ცოცოხალი მხოლოდ ლენტი იყო. იგი სასწრაფოდ სამხედრო ლაზარეთში გადაიყვანეს, სადაც 4 დღის შემდეგ ავარიის დროს მიღებული ტრავმების შედეგად გარდაიცვალა. სიკვდილის შემდეგ მას პოლკოვნიკის წოდება მიენიჭა, ხოლო 1964 წელს ბუნდესვერის ბაზას ქალაქ როტენბურგში მისი სახელი მიენიჭა.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ჰელმუტ ლენტი გერმანიის ნაციონალური ბიბლიოთეკის კატალოგში

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1918
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
ბუმბლიჭამიები

**ბუმბლიჭამიები** () — მწერების რიგი. ფრინველებისა და ძუძუმწოვრების გარეგანი პარაზიტები. მათი 1-10 მმ სიგრძის სხეული დაფარულია ჯაგრით, რითაც მასპინძლის ბუმბულსა და ბეწვს ემაგრებიან. აქვთ დიდი სამკუთხა თავი და მღრღნელი პირის აპარატი, რომელიც თავის ქვედა მხარესაა გადმონაცვლებული. იკვებებიან მასპინძლის ბეწვით, ბუმბულით ან ეპიდერმისით. ცნობილია, ბუმბლიჭამიების 2500-მდე სახეობა. გვხვდება ყველგან. საქართველოს ტერიტორიაზე გავრცელებული ბუმბლიჭამიების ფაუნისტური შედგენილობა მთლიანად შესწავლილი არ არის. ამ პარაზიტების არეალი მათი მასპინძელი ცხოველის გავრცელებას შეესაბამება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მწერები
ბუნება და ხელოვნება

**„ბუნება და ხელოვნება“** — ქართული ლიტერატურული-მხატვრული ჟურნალი. გამოვიდა 1920 წელს თბილისში ერთადერთი 16-გვერდიანი ნომერი. ჟურნალში დაბეჭდილია კონსტანტინე მაყაშვილის, ბ. ახოსპირელის, შიო მღვიმელისა და სხვა მწერალთა ლექსები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ბუნების კარი

**ბუნების კარი** — იაკობ გოგებაშვილის მიერ შედგენილი პირველი საკლასო საკითხავი წიგნი ქართულ ენაზე. მისივე „ქართული ანბანის“ (შემდგომში „დედა ენის“) გაგრძელება. გამოვიდა 1868 წლის ნოემბერში. „ბუნების კარი“ ელემენტარულ-ენციკლოპედიური ხასიათის საკითხავი წიგნია, სასარგებლო ცოდნას იძლევა ბუნებისა და საზოგადოების შესახებ. მასალა პედაგოგიურ-მეთოდური თანმიმდევრობითაა დალაგებული და დაწერილია გასაგები ენით. შედგება რამდენიმე თავისაგან („წინა სტატიები“, „მცენარეები“, „ფრინველები“, „ოთხფეხნი“, „ადამიანზედ“, „წელიწადის დრონი“, „ბუნების მოსლენანი“, „გეოგრაფიული სტატიები“, „საქართველოს მოკლე გეოგრაფია“, „კერძოობითი განხილვა“, „ლექსები“), დართული აქვს ამიერკავკასიის რუკა (ბოლო ვარიანტია 1912-ისა). „ბუნების კარი“ შედგენილია კონსტანტინე უშინსკის „ბავშვთა სამყაროსა“ და იან ამოს კომენსკის „Orbis sensualium pictus-ის“ ანალოგიით და იმავე პრინციპების საფუძველზე. ამ ეროვნულმა სახელმძღვანელომ თავის დროზე უდიდესი როლი შეასრულა ქართული ენისა და კულტურის დაცვისა და განვითარების საქმეში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ლიტერატურა
ბუნთურქები

**ბუნთურქები** — „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის (მტკვრის ხეობის) უძველესი მოსახლეობის სახელწოდება. რომლებთანაც ბრძოლა მოუხდა ვითომდა აქ მოსულ ალექსანდრე მაკედონელს. ქრონიკა მათ ახასიათებს, როგორც ველურ, მხეცური ბუნების ხალხს. „ბუნთურქი“ თავდაპირველ (ძველისძველ) თურქს აღნიშნავს (ძველი ქართული „ბუნი“ — „ნამდვილი“, „მკვიდრი“). ამით ქრონიკის ავტორს სურდა ისინი განესხვავებინა გვიანდელი, მისთვის ცნობილი თურქებისაგან. ქართული წყაროების ეს ცნობა ლეგენდარულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ბურბურა

** ბურბურა**, *გორგორა* — ველისა და უდაბნოს ბალახოვანი მცენარეები, რომლებიც თესლის მომწიფების პერიოდში, ზოგჯერ კი უფრო ადრე, ხშირი დატოტვის ან ტოტების გადაღუნვისა და გადახლართვის შედეგად ბურთივით მრგვალდებიან. უხვად ივითარებს ნაყოფს, რომლის მომწიფების შემდეგ ბურბურის ღერო ძირში ტყდება და ქარს ადვილად გადააქვს.

ამ დროს თესლი თანდათანობით ცვივა და მცენარე დიდ ფართობზე ვრცელდება. სახეობათა უმრავლესობას შინაური ცხოველი არ ჭამს, რის გამოც იგი მთელი ვეგეტაციის მანძილზე რჩება. ერთწლოვნებიდან ბურბურს განეკუთვნება რქანაყოფა (), მლაშობურა () და სხვა. მრავალწლოვნებიდან — წინწკალა (), ქარქვეტა (), შოროქანი ().
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ქუთაისის რეალური სასწავლებელი

**ქუთაისის რეალური სასწავლებელი** — ისტორიული სასწავლებელი ქუთაისში, ამჟამად შენობაში განთავსებულია ქუთაისის სახელმწფიო უნივერსიტეტი.

## ისტორია
სასწავლებელი 1897 წელს გაიხსნა (1874 წლიდან არსებული პროგიმნაზიის საფუძველზე). თავდაპირველად კერძო სახლებში განთავსებული სასწავლებლისთვის შენობა 1900-05 წლებში აიგო სამხედრო ინჟინრის, ფონ-შულცის პროექტით; ქვითხუროები, ძირითადად, ბერძნები ყოფილან. 1933 წლიდან შენობაში ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტი განთავსდა, 1988 წელს - ქუთაისის აკაკი წერეთლის სახელობის სახ. უნივერსიტეტი (თამარ მეფის ქ. #59).

## არქიტექტურა
სასწავლებლის შენობები ნეოკლასიცისტური სტილისაა. ცენტრალური შესასვლელი ტიციან ტაბიძის ქუჩისპირა ბაღში გამავალ კორპუსშია მოთავსებული. შენობის შუა, რიზალიტებით ფლანკირებულ ნაწილს პორტიკი, ფსევდორუსტიკით დანაწევრებული გიგანტური პილასტრები, მეორე სართულის გიგანტური, მეანტრის ზოლით გაყოფილი სარკმლები და კრონშტეინებითა და კბილანებით შემკული კარნიზი გამოარჩევს. კბილანები ამკობს რიზალიტების სართულშუა სალტესაც. ნაგებობას დისკოებით შემკული მაღალი პარაპეტი ასრულებს.

თამარ მეფის ქუჩისპირა სამსართულიანი კორპუსის ფასადის გაფორმებას ქალაქში პარალელი არ მოეძებნება. რელიეფური რუსტიკით შემკულ პირველ სართულს, მეორე სართულის გრაფიკული რუსტიკა და მესამეს გლუვი ზედაპრინი ენაცვლება. ორი ერთნაირი, მოდერნის ყაიდაზე ტრაპეციულად მოჩარჩოებული კიდურა კარი ფრონტონით დასრულებულ რიზალიტებშია გაჭრილი, რომელთა მესამე სართულის სარკმლები სამსვეტიან ლოჯიაშია მოქცეული. შენობას სამ-სამად დაჯგუფებული ვიწრო სწორკუთხა სარკმლების წყება მოუყვება. კედლის წითლად შეღებილი მონაკვეთები, წითელი და შავი, მოხატული და ინკრუსტირებული მეანდრისა და სხვადასახვაგვარი პალმეტების ზოლები ფასადს განსაკუთრებულ ცხოველხატულობას ანიჭებს. ეზოსკენ კორპუსები მხოლოდ ღიობთა რიგებითა და რუტიკითაა დანაწევრებული.

უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკის შენობა 1880-იან წლებშია აგებული. იგი ონისიმე მდივანმა აუშენა თავის ორ ქალიშვილს, მარიამ ერისთავისას (ნიკოლოზ ერისთავის ვაჟის, სევასტის მეუღლე) და ელისაბედ წულუკიძისას. 1890-იან წლებში შენობაში ვაჟთა პროგიმნაზია იყო განთავსებული, შემდეგ - რეალური სასწავლებელი.

ჰორიზონტალურად გაშლილი, ორსართულიანი შენობის ყვითელი ეკლარის ფასადზე არქიტექტურული ელემენტები ვარდისფერი ქვითაა გამოყოფილი. ნაგებობის კიდეებში მოთავსებულ, ფრონტონებით დასრულებულ, ძლიერად შვერილ რიზალიტებში სადარბაზო კარებია გაჭრილი. ფასადის ძირითად ნაწილზე სიმეტრიის ღერძი რუსტიკის ვერტიკალური ზოლით არის აღნიშნული. დიდი თაღოვანი ღიობებით გასხნილ მეორე სართულს მძლავრ კრონშტეინებზე დაყრდნობილი ქვის ორი აივანი ამკობს. ღიობთა პრფილირებული საპირეების არქივოლტები რუსტირებული ქვებით არის დაყოფილი. პირველი სართული პროფილირებული შეტეხილი მოჩარჩოების მქონე სწორკუთხა სარკმლებითაა დანაწევვრებული.

## რესურსები ინტერნეტში
*ქუთაისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის საიტი

## ლიტერატურა
*"საქართველოს უძველესი ქალაქები: ქუთაისი", 2006, ISBN 99940-0-923-0

კატეგორია:ქუთაისის არქიტექტურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:ქუთაისის განათლების ცენტრები
იუტა ჰაბსბურგი

**იუტა ფონ ჰაბსბურგი** (გერმ.: Jutta von Habsburg) (* 1300, ვენა; † მარტი 1329, ვენა) იყო ავსტრიის ჰერცოგინია.

## ოჯახი 
მშობლები:
* მამა: ალბრეხტ I – რომაელ-გერმანელთა მეფე.
* დედა: ელიზაბეთი (* 1262, მიუნხენი; † 28 ოქტომბერი 1313, ვენა), კერნტენის ჰერცოგისა და ტიროლისა და გიორცის გრაფის მაინჰარდ II-ის ასული.

მეუღლე:
* ∞ 26 აპრილი 1319, ვენა – გრაფი ლუდვიგ VII ფონ იოტინგენი.

და-ძმები:
* რუდოლფ I – ბოჰემიის მეფე.
* ფრიდრიხ III - რომელ-გერმანელთა მეფე.
* ლეოპოლდ I - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ალბრეხტ II - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ჰაინრიხი - ავსტრიის ჰერცოგი.
* მაინჰარდი
* ოტო I - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ანა - ბრანდენბურგის მარკგრაფინია.
* აგნესი - უნგრეთის დედოფალი.
* ელიზაბეთი - ლოთარინგიის ჰერცოგინია.
* კათარინა - კალაბრიის ჰერცოგინია.

იუტა ფონ ჰაბსბურგი დასაფლავებულია ლავენტტალის სანქტ-პაულის მონასტერში (კერნტენი).

კატეგორია:ჰაბსბურგები
კატეგორია:დაბადებული 1300
კატეგორია:გარდაცვლილი 1329
ელიზაბეთ ჰაბსბურგი (1285-1352)

**ელიზაბეთ ფონ ჰაბსბურგი** (გერმ.: Elisabeth von Habsburg; დ. 1285, ვენა — გ. 19 მაისი, 1352, ნანსი) — ავსტრიის ჰერცოგინია.

## ოჯახი 
მშობლები:
* მამა: ალბრეხტ I – რომაელ-გერმანელთა მეფე.
* დედა: ელიზაბეთი (დ. 1262, მიუნხენი – გ. 28 ოქტომბერი 1313, ვენა), კერნტენის ჰერცოგისა და ტიროლისა და გიორცის გრაფის მაინჰარდ II-ის ასული.

მეუღლე:
* ∞ ივლისი 1306, ნანსი – ლოთარინგიის ჰერცოგი ფრიდრიხ IV.

და-ძმები:
* რუდოლფ I – ბოჰემიის მეფე.
* ფრიდრიხ III - რომელ-გერმანელთა მეფე.
* ლეოპოლდ I - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ალბრეხტ II - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ჰაინრიხი - ავსტრიის ჰერცოგი.
* მაინჰარდი
* ოტო I - ავსტრიის ჰერცოგი.
* ანა - ბრანდენბურგის მარკგრაფინია.
* აგნესი - უნგრეთის დედოფალი.
* კათარინა - კალაბრიის ჰერცოგინია.
* იუტა - იოტინგენის გრაფინია.

ელიზაბეთ ფონ ჰაბსბურგი დასაფლავებულია კორდელიერების მონასტრის ჰერცოგთა კაპელაში (ნანსი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* [BLKÖ:Habsburg, Elisabeth von Oesterreich (Tochter des Kaisers Albrecht I.)](https://ru.wikisource.org/wiki/de:BLK%C3%96:Habsburg,_Elisabeth_von_Oesterreich_(Tochter_des_Kaisers_Albrecht_I.))

კატეგორია:ჰაბსბურგები
კატეგორია:დაბადებული 1285
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1352
კატეგორია:ლოთარინგიის ჰერცოგინიები
კატეგორია:XIII საუკუნის ფრანგი ქალები
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
აგნეს ავსტრიელი (1281-1364)

300px|მინიატიურა|აგნეს ავსტრიელი
**აგნეს ფონ ჰაბსბურგი** (;  დ. 18 მაისი, 1281, ვენა — გ. 24 ნოემბერი, 1364, კიონიგსფელდენი) — ავსტრიის ჰერცოგინია.

## ოჯახი 
მშობლები:
* მამა: ალბრეხტ I – რომაელ-გერმანელთა მეფე.
* დედა: ელიზაბეთი (დ. 1262, მიუნხენი — გ. 28 ოქტომბერი 1313, ვენა) — კერნტენის ჰერცოგისა და ტიროლისა და გიორცის გრაფის მაინჰარდ II-ის ასული.
* მეუღლე: ანდრაშ III

და-ძმები:
* რუდოლფ I – ბოჰემიის მეფე.
* ფრიდრიხ III — რომელ-გერმანელთა მეფე.
* ლეოპოლდ I — ავსტრიის ჰერცოგი.
* ალბრეხტ II — ავსტრიის ჰერცოგი.
* ჰაინრიხი — ავსტრიის ჰერცოგი.
* მაინჰარდი
* ოტო I — ავსტრიის ჰერცოგი.
* ანა — ბრანდენბურგის მარკგრაფინია.
* ელიზაბეთი — ლოთარინგიის ჰერცოგინია.
* კათარინა — კალაბრიის ჰერცოგინია.
* იუტა — იოტინგენის გრაფინია.

აგნეს ფონ ჰაბსბურგი დასაფლავებულია ლავენტალის სანქტ-პაულის მონასტერში (კერნტენი).

## რესურსები ინტერნეტში 
* აგნეს ავსტრიელი

კატეგორია:ჰაბსბურგები
კატეგორია:დაბადებული 1281
კატეგორია:დაბადებული 18 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1364
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 ნოემბერი
კატეგორია:უნგრეთის დედოფლები
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები