open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი (ვაგანკოვის სასაფლაო)

**აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი** () — მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვის ისტორიულ ცენტრში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში.  მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალურ ადმინისტრაციულ ოლქში პრესნენის რაიონში.   

ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელზე. ეგვტერები წმინდა თეოდორ სიკეოტის, იოანე V მოწყალეს, ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და წმინდა აკვილინას სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძრის საფუძველი ჩაყარეს 1819 წელს, ხის იოანე მოწყალის სახელობის ხის ეკლესიის ახლოს, რომელიც აგებული იყო 1773 წელს, რომლის ადგილზეც ამჟამად როტონდა მდებარეობს. პროექტზე მუშაობდა არქიტექტორი ათანასე გრიგორიევი. მშენებლობა მიმდინარეობდა 12 წლის მანძილზე.

1831 წლის 26 სექტემბერს მიტროპოლიტმა ფილარეტმა აკურთხა ახალი ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელზე.

მთავარი შენობა აგებულია ამპირის სტილში, რომელიც რუსული კლასიციზმის ნიმუშია არქიტექტურაში. ეკლესიის შესასვლელი გაფორმებულია ორსვეტიანი თეთრი ქვის პორტიკით. 

1864 წელს აღდგომის წმინდა ტაძრის განახლების სახელობის ტაძარი გააფართოვეს და მიაშენეს კიდევ ორი ეგვტერი. ჩრდილოეთისა აკურთხეს იოანე მოწყალის სახელზე, ხოლო სამხრეთის ეგვტერი თეოდორ სიკეოტის სახელზე. ტაძარში ასევე იყო ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელობის და მოწამე აკვილინას სახელობის ეგვტერებიც.

ტაძარი არასოდეს არ დახურულა, ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგაც კი იგი ღია იყო მორწმუნეებისათვის. 1922 წელს ბოლშევიკების მიერ საეკლესიო ფასეულობების დატაცების ფარგლებში, მოახდინეს დაახლოებით 18 ფუთი ოქროსა და ვერცხლის საეკლესიო ჭურჭლის ნაციონალიზაცია. 1925 წლიდან 1944 წლამდე ეკლესია ობნოველცების ხელში იყო. 1945 წელს ეკლესია გადაეცა მოსკოვის საპატრიარქოს.

2018 წლის თებერვალში ეკლესიის შენობა გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებლ ეკლესიას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт храма Воскресения Словущего на Ваганьковском кладбище
* Храм Воскресения Словущего на *sobory.ru*

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მოსკოვის ზოსიმესა და საბატის ტაძარი

**მოსკოვის ზოსიმესა და საბატის ტაძარი** () —   მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის აღმოსავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის გოლიანოვოს რაიონში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1842 წელს.   

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ზოსიმე და საბატი სოლოვკელების სახელზე. ეგვტერები კი წმიდა მოწამენის ადრიანეს და ნატალიას, ასევეა ღვთისმშობლის ხატის  ცხოველმყოფელი წყაროს სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
პირველი ხის ეკლესია სოფელ გოლიანოვოში ააშენეს XVII საუკუნის 60-იან წლებში. ამ პერიოდში სოფელი წარმოადგენდა მეფე ალექსი მიხეილის ძის სამემკვიდრეო მამულს. 

1811 წლიდან მოყოლებულია გოლიანოვო უკვე თავად ი. ტრუბეცკის ეკუთვნის, რომელიც ასევე ფლობდა ახლო მდებარე სხვა სოფლებსაც. 1842 წელს ხის ეკლესიის ადგილზე ტრუბეცკიმ წამოიწყო და ამპირის სტილში ააშენა ახალი აგურის ეკლესია. ეკლესია ორი ნაწილისაგან შედგებოდა - ცივი ტაძარი და თბილი, ზამთრის ეგვტერი, რომლის საკურთხეველიც ნაკურთხი იყო ადრიანესა და ნატალიას სახელზე. 1889 წელს არქიტექტორ ვასილი ბარანოვის პროექტის მიხედვით ეკლესია გადააკეთეს. 

XX საუკუნის 30-იან წლებში საბჭოთა ხელისუფლებამ ეკლესია დახურა, ხოლო შენობა გადასცეს მაკარონის ფაბრიკას. ახალმა მფლობელმა მოაშორა გუმბათი და მასში ქარხნის მილი ამოაყოფინა. დიდი ხნის განმავლობაში შენობის ერთ-ერთი მეიჯარე იყო ქიმიური ლაბორატორია, რის გამოც XX საუკუნის 90-იან წლებში ეკლესიის შენობა საშინელ მდგომარეობაში იყო. ტაძრის სამხრეთ და აღმოსავლეთ კედელთან ნაგვის გორები იდგა. მიუხედავად ამისა, ეკლესიის შენობა კვლავ რჩებოდა სოფელში XIX საუკუნის პირველი მეოთხედის ყველაზე ღირებულ ნაგებობად.

75 წლიანი უმოქმედობის შემდეგ ეკლესია დაუბრუნდა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. ეკლესია კვლავ გაიხსნა 1990 წლის 31 მარტს. აქედან იწყება ტაძრის აღდგენის პროცესიც. ეკლესიის ინტერერი მოხატეს XVII საუკუნის ფრესკების სტილში. ეკლესიაში მიმდინარე აღდგენითი სამუშაოები დასრულდა 2005 წელს. 

ტაძარში ყოველდღიურად მიმდინარეობს ღვთისმსახურება. კვირას და სადღესასწაულო დღეებში მიმდინარეობს საღვთო ლიტურგია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт храма Преподобных Зосимы и Савватия в Гольянове
* Храм Зосимы и Савватия на *patriarchia.ru*
* Храм Зосимы и Савватия на *sobory.ru*

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

**საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი** — უმსხვილესი ქართული ბიოგრაფიული მონაცემთა ბაზა, რომელიც ამუშავდა 2001 წელს. შეიცავს ინფორმაციას, საქართველოში და მის გარეთ მოღვაწე ცნობილი ქართველების შესახებ. პროექტს განაგებს საქართველოს პარლამენტის ბიბლიოთეკა.

პროექტს თემურ ჩხენკელის ხელმძღვანელობით საფუძველი ჩაეყარა 2001 წელს, როდესაც ამერიკის სახელმწიფო დეპარტამენტის განათლებისა და კულტურული ურთიერთობის ბიურომ დააფინანსა „ქართველი ავტორები ინტერნეტში“. ბაზა მოიცავდა საქართველოში მოღვაწე და უცხოეთში მცხოვრები ქართველი მეცნიერების, ავტორების, მწერლების, პოეტების ბიოგრაფიებს, აგრეთვე მათი წიგნების ანბანურ სიას საძიებლით. 2012 წელს საიტის ძრავი და ინტერფეისი შესამჩნევად დაიხვეწა.

2015 წელს სახელწოდება „ქართველი ავტორები ინტერნეტში“ შეიცვალა სახელით „საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი“.

## იხილეთ აგრეთვე
*
*
*
*
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონის ისტორია

## სქოლიო
კატეგორია:ონლაინ მონაცემთა ბაზები
კატეგორია:ქართული საიტები
კატეგორია:2001 წელს დაარსებული საიტები
უნგრეთის დედოფლების სია

**უნგრეთის დედოფლების სიაში** წარმოდგენილია იმ ქალების სია, რომლებიც დაქორწინებულნი იყვნენ უნგრეთის მონარქებზე. ეს ტიტული არსებობდა 1000-1918 წლებში. უნგრეთის პირველი დედოფალი იყო გიზელა ბავარიელი, ხოლო უკანასკნელი ზიტა დე ბურბონ-პარმა. უნგრეთის ისტორიაში თითქმის ყველა მონარქი კაცი იყო, თუმცა მხოლოდ ორმა ქალმა მარია I-მა და მარია ტერეზამ მოახერხეს და უნგრეთის მონარქები გახდნენ.

## არპადის დინასტია (1000-1038) 
## ორსელოს დინასტია (1038 - 1046) 
## არპადის დინასტია (1046-1301) 
## პრემისლიდების დინასტია (1301-1305) 
## ვიტელსბახების დინასტია (1305-1308) 
ვიტელსბახების დინასტიიდან უნგრეთს მხოლოდ ერთი მონარქი მართავდა, რომლის ცოლიც იყო კატერინა ჰაბსბურგი, რომელიც 23 წლის გარდაიცვალა, მანამ სანამ მისი ქმარი უნგრეთში გამეფდებოდა. თუმცა ამ მონარქს, ანუ ოტო I-ს ჰყავდა მეორე ცოლიც, რომელიც ტახტის დაკარგვიდან ორ წელიწადში გარდაიცვალა. სწორედ ამის გამო ვიტელსბახების დინასტიიდან უნგრეთს არც ერთი დედოფალი არ ჰყოლია.

## ანჟუს დინასტია (1308-1395) 
## ლუქსემბურგების დინასტია (1395-1437) 
## ჰაბსბურგების დინასტია (1437-1439) 
## იაგელონების დინასტია (1440-1444) 
ვლადისლავ I-ს არ ჰყოლია შვილები და არც დაქორწინებული ყოფილა (აქედან გამომდინარე დადიოდა ჭორები, რომ ჰომოსექსუალი იყო). 

## ჰაბსბურგების დინასტია (1444-1457) 
მეფე ლასლო პრაღაში ემზადებოდა რათა ცოლად შეერთო საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ის ასული, პრინცესა მაგდალენა ვალუა, თუმცა ლასლო მზადებისას გარდაიცვალა, მაგდალენა კი სამშობლოში დააბრუნეს.

## ჰუნიადების დინასტია (1458-1490) 
## იაგელონების დინასტია (1490-1526) 
## ჰაბსბურგების დინასტია (1526-1780) 
## ჰაბსბურგ-ლოთარინგიის დინასტია (1780-1918) 
კატეგორია:მმართველთა სიები
კატეგორია:უნგრეთის ისტორია
ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი (აქსინინო)

**ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილოეთის ადმინისტრაციული ოლქის ლევობერეჟნის რაიონში. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

20 წელზე მეტი ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა, რომელიც მოსწავლეებს ასწავლის საეკლესიო სიმღერას. 

## ისტორია 
პირველი ხის ეკლესია სოფელ აქსინინოში ააგეს 1708 წელს თავად მიხეილ გოლიცინის ფინანსებით. ტაძარი იყო ფიჭვისაგან აგებული, მუხის საფუძველზე, სატრაპეზოსთან და კოშკოვან სამრეკლოსთან ერთად. სამრეკლოზე ეკიდა ექვსი ზარი. ტაძრის კანკელი იყო ოთხიარუსიანი, მოოქროვილი, ხოლო ტაძრის მთავარი ხატი „ზეციური სასწაული“ ვერცხლის მოჭედილობით იყო გაფორმებული. 

1812 წელს ნაპოლეონის ჯარებმა სოფელი გაძარცვეს, მაგრამ ეკლესია გადარჩა.

1874 წელს ტაძარი დაიწვა. ახალი ტაძრის პროექტი დაუკვეთეს მოსკოველ არქიტექტორს ალექსანდრე ვეიდენბაუმს (1840-1909 წწ.). გეგმის მიხედვით მშენებლობისას უნდა გამოეყენებინათ ძველი ტაძრის საკურთხევლის კედელი, მაგრამ არქიტექტორის გადაწყვეტილებით გეგმა შეცვალეს და აგურის ეკლესია ააგეს მნიშვნელოვნად მარჯვნივ. დამწვარი ეკლესიის საკურთხევლის ადგილზე დააყენეს მცირე სამლოცველო კანდელით. 

ქვის ეკლესია ააგეს 1884 წელს, ტაძრის კანკელი დაასრულეს 1899 წელს, ხოლო ინტერიერის მოხატვა გაგრძელდა 1900 წლამდე. 

### XX საუკუნე 
საბჭოთა პერიოდში ეკლესია არ დახურულა. სავარაუდოდ ალბათ იმიტომ, რომ მდებარეობდა ქალაქგარეთ, პატარა სოფელში და ვერ მიიპყრო ხელისუფლების ყურადღება. 

1918 წლის 20 იანვარს ახალმა ხელისუფლებამ მიიღო დეკრეტი, სახელმწიფოსაგან ეკლესიის გამოყოფის შესახებ, რომლის ძალითაც ადგილობრივ მღვდელს სახლი ჩამოართვეს, რომელშიც განათავსეს სასოფლო საბჭო, კინოთეატრი და სამკითხველო (ეს სახლი დაიწვა 1960 წელს).

როდესაც დაიწყო ეკლესიების მასობრივი დანგრევა და დახურვა, ზეციური სასწაულის ტაძარში მეზობელმა სამრევლოებმა აქსინინში შეიტანეს მეტნაკლებად ღირებული ხატები და ჭურჭელი. ამჟამად თითქმის ყველა ხატი დაბრუნებულია კვლავ გახსნილ ეკლესიებში. 

1982 წელს ეკლესიას მიაშენეს ჩრდილოეთის ეგვტერი და სანათლავი სამხრეთის ეგვტერთან.

ტაძრის მთავარი სიწმინდეა ყაზანის ღვთისმშობლისა და ზეციური სასწაულის ხატი.

## არქიტექტურა 
ქვის ტაძარი თავდაპირველად დაგეგმეს ბიზანტიურ სტილში, მაგრამ შემვეგ ააშენეს ფსევდორუსულ სტილში. შენობა ასიმეტრიულია, აქვს მხოლოდ ერთი ეგვტერი (სამხრეთით), სატრაპეზო და სამრეკლო.
## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт храма иконы Божией Матери «Знамение» в Аксиньине
* Храм иконы Божией Матери «Знамение» в Аксиньине на сайте «Храмы России»

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი (პერეიასლავი)

**ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის მეშჩანის რაიონში. ტაძრის წინამძღვარია დეკანოზი ფიოდორ როჟიკი. ეკლესიასთან მოქმედებს საკვირაო სკოლა. 

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის „ზეციური სასწაულის“ სახელზე. ეგვტერები კი იოანე ნათლისმცემლის, ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის, მოწამე ტრიფონისა და ალექსანდრე ხოტოვიცკის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
XVII საუკუნეში თანამედროვე ტაძრის ადგილზე იდგა ხის ეკლესია, რომელიც ნაკურთხი იყო იოანე ნათლისმცემლის თავის კვეთის დღის პატივისცემის  ნიშნად (ივანე მრისხანეს მფარველი წმინდანი). ჩანაწერთა წიგნებში ეკლესია სწორედ ამ სახით მოიხსენიება. 

1712 წელს ეკლესია დაიწვა და ხელახლა ააგეს 1713 წელს მრევლის შემოწირულობების ხარჯზე. ახალი ეკლესია უკვე აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის „ზეციური სასწაულის“ სახელზე. ქვის ეკლესიის მშენებლობა კი დაიწყეს 1757 წელს პერეიასლავის სლობოდის მეეტლეების თხოვნით. ტაძარი აკურთხეს 1766 წელს. 

1888 წელს საეპარქიო არქიტექტორის სტეფან კრიგინის პროექტის მიხედვით ეკლესია გააფართოვეს. კუთხის ეგვტერები წინ წამოსწიეს და გაუსწორეს საკურთხევლის ხაზს. ააშენეს შესასვლელი, სამრეკლოს მეორე იარუსი დაუკავშირეს ქოროს. ამ ყველაფრის შესახებ მოგვითხრობს მემორიალური დაფა. ამავე პერიოდში კრიგინის პროექტის მიხედვით ეკლესია შემოღობეს. 

### XX საუკუნე 
XX საუკუნის დასაწყისში ეკლესიასთან მოქმედებდა თავშესაფარი და საეკლესიო-სამრევლო სკოლა. 1917 წლის შემდეგ საბჭოთა ხელისუფლების პირობებში ეკლესია არ დახურულა, მასში გადაიტანეს ხატები ახლოს მდებარე დაკეტილი ეკლესიებიდან და ტაძრებიდან. 

1929-1931 და 1950-იან წლებში ტაძარში მსახურობდა დიაკვანი ალექსანდრე მიხეილის ძე დერჟავინი (1871-1963 წწ.).

1979 წელს მიმდინარეობდა შენობის ფასადის რემონტი. 1980-იან წლებში ააგეს ახალი საეკლესიო სახლი. 1980 წლის ნოემბერში ახალი ეგვტერი აკურთხეს წმინდა მოწამე ტრიფონის სახელზე. 

1997 წელს აკურთხეს ქვის სანათლავი ტაძარი ალექსანდრე ხოტოვიცკის სახელზე. 

## არქიტექტურა 
ტაძარი ერთგუმბათიანია, კვადრატული, ზედა იარუსითა და გუმბათით. სატრაპეზოს აღმოსავლეთ ნაწილში, მეორე სართულზე განთავსებულია ქორო. სამრეკლო - ოთხკუთხა და სამიარუსიანია.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт храма иконы Божией Матери «Знамение» в Переяславской слободе
* Храм иконы Божией Матери «Знамение» в Переяславской слободе на сайте «Храмы России»

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატარის დემოგრაფია

კატარის მოსახლეობამ 2016 წელს შეადგინა 2,6 მილიონი ადამიანი, მათ შორის 80 % უცხოელია. უცხოელების უმრავლესობა არიან ინდოეთიდან, ირანიდან, პაკისტანიდან, ერაყიდან, ნეპალიდან, ბანგლადეშიდან და შრი ლანკიდან. ისინი მუშაობენ მშენებლობაზე და უფრო ცუდ გარემოში.

კატარელები არიან მუსლიმები და საკმაოდ ინარჩუნებენ ტრადიციებს.

ნავთობის აღმოჩენის შემდეგ ქვეყანაში იმატა ურბანიზაციამ და დღეს 90 % ცხოვრობს დოჰაში ან მის გარეუბნებში, რამაც ჩრდილოეთ ნაწილის მოსახლეობის დაცლა გამოიწვია.

## მოსახლეობის განვითარება (რაოდენობა) 
## რელიგიური ჯგუფები 
### ისლამი
[thumb|ჰამზას მეჩეთი [ალ ვაკრაში.]]
კატარი ერთ-ერთი პირველი ქვეყანაა, სადაც ისლამი შემოიტანეს მეშვიდე საუკუნიდან.

კატარის სახელმწიფო რელიგიაა - ისლამი. კატარელების უმრავლესობა სუნიტია და 10 % მუსლიმებისა შიიტი.

ცენტრალური მეჩეთი არის მოჰამედ ბინ აბდულ უაჰაბის სახელობის მეჩეთი, დაფნას უბანში.

ისლამური განათლების მიღება შესაძლებელია კატარის ყველა დიდ უნივერსიტეტში.

მოსახლეობის 67,7 % ამ რელიგიის მიმდევარია.

### ქრისტიანობა
[thumb|წმინდა როზარიას ეკლესია, [დოჰა.]]
ქრისტიანების უმეტესობა არის ევროპიდან, ამერიკიდან, აზიიდან, ახლო აღმოსავლეთიდან და აფრიკიდან ჩამოსულები. ისინი წარმოადგენენ მოსახლეობის 13,8 %-ს.

2005 წელს, კატარის მთავრობამ მიწის ნაკვეთი გადასცა ზოგ ქრისტიანულ ჯგუფებს დოჰას გარეუბანში, რომ აეშენათ ეკლესიები.

უმეტესობა კათოლიკეა ან პროტესტანტია.

### ინდუიზმი
მოსახლეობის 13,8 % ამ რელიგიის მიმდევარია და მათი უმეტესობა ნეპალიდან ან ინდოეთიდანაა.

## ეთნიკური ჯგუფები
## სქოლიო
კატეგორია:დემოგრაფია ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:კატარის დემოგრაფია
ევოლუე

**ევოლუე** () — ფრანგული იარლიყი, რომელიც კოლონიურ ეპოქაში, „განვითარებული“ აფრიკელი თუ აზიელი აბორიგენების აღსანიშნავად გამოიყენებოდა. „ევროპიზაციის“ ეს პროცესი, განათლების ამაღლებით თუ ასიმილაციით და ასევე მათში ევროპული ღირებულებების და ქცევის წესების დანერგვით ხდებოდა. ტერმინი ყველაზე ხშირად ბელგიურ და ფრანგულ კოლონიებში გამოიყენებოდა. ევოლუები საუბრობდნენ ფრანგულად, იცავდნენ ევროპულ კანონებს, ძირითადად მუშაობდნენ მომსახურების სფეროში და ცხოვრობდნენ კოლონიის ურბანულ ნაწილში.

## ლიტერატურა
*
*
* DeLancey, Mark W., and DeLancey, Mark Dike (2000): *Historical Dictionary of the Republic of Cameroon* (3rd ed.). Lanham, Maryland: The Scarecrow Press.
*

კატეგორია:სოციალური ჯგუფები
კატეგორია:ფრანგული სიტყვები და ფრაზები
ლაზისტანის ეიალეთი

**ლაზისტანის ეიალეთი** (ან **ლაზისტანი**; ) — თურქეთის პრეზიდენტის, რეჯეფ თაიფ ერდოღანის მიერ, ახალი ადმინისტრაციული რეფორმის გატარების სურვილის შედეგად შემოთავაზებული ერთ-ერთი ტერიტორიული ერთეულის სახელწოდება, რომელიც სავარაუდოდ თურქეთის შავი ზღვის რეგიონის ტერიტორიას უნდა მოიცავდეს და მის ალტერნატივად იქცეს. ახალი ტერიტორიულ-ადმინისტრაციული რეფორმის მიზანია უფრო მეტი ავტონომიის გადაცემა ადგილობრივი თვითმართველობისთვის, რაც ადმინისტრაციული მენეჯმენტის წახალისების წინაპირობად უნდა იქცეს.

2013 წელს, რეჯეფ თაიფ ერდოღანმა სატელევიზიო გამოსვლაში, მოიხსენია, რომ ოსმალეთის იმპერიში, შავი ზღვის რეგიონს — ლაზისტანი ეწოდებდა, ხოლო თურქეთის დამფუძნებელი პარლამენტი, სამხრეთ და აღმოსავლეთ ანატოლიის რეგიონს — ქურთისტანს უწოდებდა. მისი გამოსვლა, რომელიც ოსმალეთის პროვინციულ-ადმინისტრაციულ მოდელს ეხებოდა, მალევე კრიტიკის საგნად და სხვადასხვა ინტერპრეტაციების გავრცელების საშუალებად იქცა, საზოგადოების ნაწილის აზრით, ერდოღანის მსგავსი განცხადება, ფედერალური სისტემის დანერგვას გულისხმობდა. ერდოღანმა სცადა ნაციონალისტურად განწყობილ პუბლიკაში არსებული გაუგებრობის განმუხტვა და მათ შეახსენა ოსმალეთის იმპერიაში არსებული ავტონომიური პროვინციების არსებობის პრეცედენტი და დასძინა, რომ ოსმალეთის ეპოქაში არსებობდა ქურთისტანის და ლაზისტანის ეიალითები. მისი აზრით, „ძლიერ თურქეთს არ უნდა აფრთხობდეს შტატების სისტემა“, ავტონომიური თვითმართველობები თურქეთის შემადგენლობაში შესაძლებელია და ის თურქეთის სახელმწიფოს სიძლიერის წყაროდ უნდა იქცეს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჭანეთი
*ლაზისტანი

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ადმინისტრაციული დაყოფა
კატეგორია:შავი ზღვა
აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აქტი

**აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის (გამოცხადება) აქტი** () — აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია (აქტი) რუსეთის იმპერიისგან. აზერბაიჯანმა დამოუკიდებლობა 1918 წლის 28 მაისს, თბილისში გამოაცხადა.

აზერბიაჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა, 1918 წლის 28 მაისს, აზერბაიჯანელთა ეროვნულმა საბჭომ დააფუძნა, მას შემდეგ, რაც რუსეთის იმპერია დაიშალა, რომელიც 1917 წლის რევოლუციის შემდეგ დაიწყო. ამიერკავკასიის სეიმის მუსულმანური წარმომადგენლობა გადაკეთთა აზერბაიჯანელთა ეროვნულ საბჭოში და 1918 წლის 28 მაისს, გამოაცხადა ახალი ერის დაბადება. მანამდე მხოლოდ გეოგრაფიული ტერმინი, აზერბაიჯანი, ახალი სახელმწიფოს ოფიციალური სახელწოდება გახდა და დაახლოებით 2 მილიონი ადამიანი, რომლებსაც მანამდე სხვადასხვა სახელით ეწოდებოდა ამიერკავკასიელ მუსლიმებად და კავკასიელ თურქებად, ოფიციალურად აზერბაიჯანელები გახდნენ.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკა
კატეგორია:აზერბაიჯანის უახლესი ისტორია
კატეგორია:1918 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
ციხვარგა

**ციხვარგა** — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4138 მ. აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. ციხვარგა მყინვარის ზედაპირიდან აზიდული ხმელეთის ნაწილია, რომლიდანაც ჩრდილოეთით მიემართება ფასტაკსეტეს მყინვარი (ურუხის აუზი), ხოლო სამხრეთით ერთი მყივარი ეშვება მდინარე ციხვარგულის ხეობაში (რიონის აუზი). მთა შემოსილია ხავსებითა და ლიქენებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
მოსკოვის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია (კოლომენსკოე)

**მოსკოვის ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის ეკლესია** () —   მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის სამხრეთის ადმინისტრაციული ოლქის ნაგატინსკი-ზატონის რაიონში. ტაძრის მშენებლობა მიმდინარეობდა 1649-1653 წლებში.   

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ძლევამოსილი ღვთისმშობლის ხატის სახელზე. ეგვტერები კი ამბერკი იერაპოლელისა და დიმიტრი თესალონიკელის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
1649 წელს ტახტის მემკვიდრის დიმიტრი ალექსის ძის დაბადებასთან დაკავშირებით გაიმართა ყაზანის ღვთისმშობლის ხატის საერთოეკლესიური თაყვანისცემა. სწორედ ამ დროს ჩაეყარა საფუძველი ხატის სახელობის ეკლესიებს იაროსლავლსა და კოლომენსკოეს სამეფო სასახლის ეზოში. კოლომენსკოეს ეკლესიის მშენებლობა დასრულდა ოთხი წლის შემდეგ.

პეტრე პალამარჩუკი თავის წიგნში „ორმოცი კაჭკაჭი“ წერს, რომ არსებობს ლეგენდა თითქოს ეკლესია ააგეს ყაზანის აღების 100 წლისთავთან დაკავშირებით, ადრე მის ადგილზე არსებული ეკლესიის მაგივრად.

გვიანდელი გადმოცემის თანახმად, პირველი ყაზანის ეკლესია მეფის სასახლეში ააგეს მეფე მიხეილ თევდორეს ძის პერიოდში 1630-იან წლებში.

1910 წელს ეკლესიის კედლებზე ფერწერის ნიმუშები გაჩნდა. 1941-1942 წლებში ეკლესია არ მოქმედებდა, შემდეგ მსახურება აღსდგა და მას მერე არ შეწყვეტილა. 

ტაძარში ინახება შემდეგი სიწმინდეები: XVII საუკუნის  ყაზანის ღვთისმშობლის ხატი და სასწაულმოქმედი ღვთისმშობლის ხატი „ძლევამოსილი“. ჩრდილოეთის ეგვტერში ინახება იესო ქრისტეს ხის ქანდაკება. 1920-იან წლებში ქანდაკება მდებარეობდა მთავარ ტაძარში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კოლომენსკოეს ამაღლების ეკლესია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный сайт Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском
* Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском на официальном сайте РПЦ
* Храм Казанской иконы Божией Матери в Коломенском на сайте «Храмы России»

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
ცეკური

**ცეკური** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხისა და ცაგერის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ჯონოულის მარცხენა შენაკადის — ახალოურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3170 მ. აგებულია ინტენსიურად დანაოჭებული და მკვეთრად მეტამორფული იურული პორფირიტებითა და მათი ტუფებით. შემორჩენილია მეოთხეული გამყინვარების კვალი. დამახასიათებელია სუბალპური და ალპური ლანდშაფტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ცალგმილის ქედი

**ცალგმილის ქედი**, **ცალმაგის ქედი** — ქედი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტში. ცალგმილის ქედი გაწოლილია სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე. წარმოადგენს მდინარეების ნაკრისა და დოლრაჭალის წყალგამყოფს. უმაღლესი წერტილია მწვერვალი ცალგმილი (3993 მ). სხვა მწვერვალებიდან მნიშვნელოვანია ლედეშდვი (3826 მ), ლეირაყი (3755 მ) და ლახვრა (3720 მ). უღელტეხილებიდან მნიშვნელოვანია ბახის უღელტეხილი (3137 მ). ცალგმილის ქედი აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, კრისტალური ფიქლებით, იურული ფიქლებითა და ქვიშაქვებით. დამახასიათებელია ალპური, სუბნივალური და ნივალური ლანდშაფტები.

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ქედები
ძეხვის ხე

**ძეხვის ხე** () — მცენარე ბიგნონიასებრთა ოჯახისა. ლამაზი ხეა, ფართო ჩრდილიანი ვარჯი აქვს. განსაკუთრებით ორიგინალურია მსხმოიარე ხე — 30–60 სმ-მდე ნაყოფით, რომელიც ძალიან წააგავს ძეხვს; ხეზე გრძელი ყუნწით არის ჩამოკიდებული. 

ძეხვის ხის სამშობლოა ტროპიკული აფრიკა.

## ლიტერატურა 
*
ჯომაღისწყალი

**ჯომაღისწყალი** — მდინარე საქართველოში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2995 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს მდინარე დიდი ლიახვის მარჯვენა შენაკადს. სიგრძე 11,2 კმ, აუზის ფართობი 67,8 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობაა გაზაფხულზე და ზაფხულის პირველ ნახევარში, წყალმცირობა — ზამთარში, ადრე შემოდგომაზე იშვიათად იცის წყალმოვარდნა. მდინარე ჯომაღისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 2040 მ სიმაღლეზე მდებარეობს სოფელი მაღი. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,93 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:დიდი ლიახვის შენაკადები
ჯაყისწყალი

**ჯაყისწყალი** () — მდინარე საქართველოში, ახალციხის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს ფოცხოვისწყლის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს თურქეთში, არტაანის პროვინციის პოსოფის რაიონში, ერუშეთის მთიანეთის დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2775 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 26 კმ, აუზის ფართობი 126 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 1,5 მ³/წმ.

ჯაყისწყლის მარჯვენა ნაპირზე მდებარეობდა შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ჯაყის ციხე. მდინარე ჯაყისწყალი განიხილება როგორც სასაზღვრო მდინარე საქართველოსა და თურქეთს შორის.

აღსნიშნავია, რომ ბუნებრივი პირობების ზემოქმედების შედეგად, ჯაყისწყალმა შეიცვალა კალაპოტი, რის შედეგადაც ორ მონაკვეთზე შეცვლილი კალაპოტის პირვანდელ მდგომარეობაში მოყვანის მიზნით მასზე სამუშაოები განხორციელდა. მდინარის ბუნებრივი კალაპოტის აღდგენა მოხდა 1973 წლის საზღვრის რედემარკაციის მასალების მიხედვით.

## სქოლიო
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
ჯვარი (მთა)

**ჯვარი** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების ტეხურისა და ხობისწყლის წყალგამყოფზე, მდინარე ხობისწყლის მარცხენა შენაკადის — ოჩხომურის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1825 მ. აგებულია ქვედაცარცული კირქვებითა და დოლომიტებით. დამახასიათებელია რელიეფის კარსტული ფორმები. მთის ქვემო და შუა კალთები შემოსილია წიფლნარ-მუქწიწვიანებით, ზემო — სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ჯონოულა

**ჯონოულა** — მდინარე საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ცაგერის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2455 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 21 კმ, აუზის ფართობი 114 კმ². წარმოადგენს მდინარე ცხენისწყლის მარჯვენა შენაკადს. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში, წლის დანარჩენ დროს — წყალმოვარდნები. ჯონოულას მარცხნიდან ერთვის მდინარე ახალჭალა, ხოლო მარჯვნიდან თეთრი ღელე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 4,79 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ცხენისწყლის შენაკადები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
ღრამულა

**ღრამულა** — მდინარე საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე ჯეჯორის მარცხენა შენაკადს. სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2640 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 17 კმ, აუზის ფართობი 45,3 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა გაზაფხულზეა, წყალმცირობა — ზამთარში, წყალმოვარდნები — ზაფხულ-შემოდგომაზე. საშუალო წლიური ხარჯი 1,36 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
ღესქე

**ღესქე** — მწვერვალი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარეების ჭანჭახისა და ღარულის (რიონის სისტემა) წყალგამყოფ კედელას ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3426 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კირქვებით, მერგელებით, ქვიშაქვებითა და ფიქლებით. მთის კალთები ციცაბოა, ზოგან — ქარაფოვანი. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ღეროს ფარვანა

**ღეროს ფარვანა**, **სიმინდის ფარვანა** () — პეპელა Crambidae-ის ოჯახისა. სასოფლო-სამეურნეო მცენარეთა ნაირჭამია მავნებელია. ფრთების შლილი 23-32 მმ, სიცოცხლის ხანგრძლივობა 5-20 დღე. დამახასიათებელია სქესობრივი დიმორფიზმი. ნაყოფიერება მდედრისა — 200-700 კვერცხი, მაქსიმალური 1250-მდე. მუხლუხი ვითარდება 20-45 დღის განმავლობაში. ჭუპრის სტადია გრძელდება 20-45 დღე. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ და ცენტრალურ აზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკაში, შეყვანილია ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოს ტერიტორიაზე ძირითადად გავრცელებულია იმერეთსა და სამეგრელოში, თუმცა ეს მავნებელი მეტ-ნაკლები რაოდენობით გვხვდება თითქმის ყველგან, სადაც მოჰყავთ სიმინდის კულტურა. ღეროს ფარვანას მატლები 150-მდე სახეობის მცენარეს აზიანებს, განსაკუთრებით სიმინდს, კენაფს, სორგოს, ვაზს, ჩაის, ციტრუსებს და სხვა. მის ძირითად საკვებ კულტურას სიმინდი წარმოადგენს. ბრძოლის ღონისძიებათა შორისაა: კულტურათა მონაცვლეობა, ბრძოლა სარეველების წინააღმდეგ და მცენარეული ნარჩენების განადგურება.

## სქოლიო
კატეგორია:ქერცლფრთიანები
ღვადარაში

**ღვადარაში** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედზე, მწვერვალ ლაჰილსა და უღელტეხილ ლატფარს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3750 მ. აგებულია ზედაპალეოზოური და ტრიასული მეტამორფული თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, კვარციტებით, აგრეთვე ქვედაიურული ქანებით. ჩრდილო კალთაზე სათავე აქვს ენგურის სისტემის რამდენიმე მდინარეს. მთის კალთებზე არის ნაძვნარ-სოჭნარი, სუბალპური ტყე-მდელოები და ალპური მდელოები. მთის წვერი დაფარულია მარადი თოვლითა და მყინვარებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი (კუნცევო)

**ღვთისმშობლის ხატის ზეციური სასწაულის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVIII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის დასავლეთის ადმინისტრაციული ოლქის ფილი-დავიდკოვოს რაიონში. ამჟამინდელი ტაძარი აგებულია მოსკოვისათვის იაშვიათ ნეობიზანტიურ სტილში XX საუკუნის დასაწყისში. აქვს ფედერალური მნიშვნელობის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის სტატუსი.

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ღვთისმშობლის ხატის „ზეციური სასწაულის“ სახელზე. ეგვტერები კი წმინდა ბარბარესა და პარიის ეპისკოპოსის ბასილი აღმსარებლის სახელზე. 

ტაძარი მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ღვთისმშობლის ხატის „ზეციური სასწაულის“ ტაძარი კუნცოვოში აააგო ალექსანდრე ნარიშკინმა 1744 წელს. ალექსანდრე იყო იმპერატორ პეტრე I დიდის ბიძაშვილი. შენობა რამდენჯერმე გადააკეთეს და XX საუკუნისათვის უკვე მოძველებული იყო.  საიმპერატორო არქეოლოგიური კომისიის გადაწყვეტილებით შენობა დაშალეს. დატოვეს მხოლოდ დასავლეთის კედელი და სარძიკველი. 

ახალი ეკლესიის მშენებლობა წარიმართა კუნცოვოს მამულის მფლობელის ნადეჟდა სოლდატენკოვაიას (ვასილ სოლდატენკოვის ქვრივი) დაკვეთითა და ფინანსებით. 

ახალი ტაძრის მშენებლობა დაუკვეთეს სერგეი სოლოვიოვს, რომელსაც უნდა აეშენებინა ტაძარი VI საუკუნის რავენის სტილში. სამრეკლო კი ეკლესიისაგან მოშორებით უნდა მდგარიყო. მშენებლობა დაიწყო 1911 წელს და 1913 წელს, უკვე არქიტექტორის სიკვდილის შემდეგ, იგი აკურთხეს.  ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს ღვთისმშობლის ხატის „ზეციური სასწაულის“ სახელზე. ჩრდილოეთის ეგვტერი - წმინდა ბარბარეს (ვასილ სოლდატენკოვის პირველი ცოლის მფარველი ანგელოზი) და პარიის ეპისკოპოსის ბასილი აღმსარებლის (ვასილ სოლდატენკოვის  მფარველი ანგელოზი) სახელზე. ახალი ეკლესიის წინამძღვარი გახდა ვასილი გურიევი.

ეკლესიაში ღვთისმსახურება შეწყდა 1932 წელს. სამრეკლო დაანგრიეს. მარმარილოს კანკელიც ჩამოანგრიეს. გაანადგურეს ვასილი სოლდატენკოვისა და მისი პირველი ცოლის ბარბარეს აკლდამა. ეკლესია გადასცეს ფაბრიკას, ბიბლიოთეკას და სამხედრო-სპორტულ კლუბს. 

ამჟამად ეკლესიის ინტერიერი აღდგენილია. იატაკი შემონახულია 1913 წლიდან. ეკლესიის განახლება დაიწყო 1991 წლის 11 სექტემბრიდან. ეკლესია 2000 წელს აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ.

ტაძართან მოქმედებს საკვირაო სკოლა, ახალგაზრდების მართლმადიდებლური კლუბი „Знамение“ და ახალგაზრდული ქორო.

## ლიტერატურა 
*Печёнкин И. Е. Сергей Соловьёв. — Москва: Издательский дом Руденцовых, 2013. — 228 с. — (Архитектурное наследие России). — ISBN 978-5-902887-13-3.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт прихода
* Страница храма на сайте Георгиевского благочиния 

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:ნეობიზანტიური არქიტექტურა
მოსკოვის კოზმას და დამიანეს ტაძარი (კოსმოდემიანსკოე)

**მოსკოვის კოზმას და დამიანეს ეკლესია** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ჩრდილოეთის ადმინისტრაციული ოლქის ლევობერეჟნის რაიონში. აქვს რეგიონალური არქიტექტურული ძეგლის სტატუსი.

ეკლესიის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია კოზმა და დამიანეს სახელზე, ხოლო ეგვტერი ალექსანდრე ნეველის სახელზე.  

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
კოზმა და დამიანეს სახელობის ეკლესია სოფელ კოსმოდამიანსკოეში ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVI საუკუნეში. 1726 წელს დაიწყეს ახალი ქვის ეკლესიის მშენებლობა, მოძველებული ხის ეკლესიის ადგილზე. ახალი ტაძრის კურთხევა შედგა 1730 წელს.

1889 წელს კოსმოდამიანსკოეს ეკლესიის სამხრეთ ნაწილში ელენე ენალევაიას ქველმოქმედებითა და ალექსანდრე ნიკიფოროვის პროექტით, ააშენეს და აკურთხეს ალექსანდრე ნეველის სახელობის ეგვტერი. მოგვიანებით (1896 წელს) ააგეს საეკლესიო-სამრევლო სკოლის შენობა. 

1920-1930-იან წლებში ეკლესია მრევლის ძალისხმევით გადაურჩა მძიმე საბჭოთა წლებს. ამ პერიოდში ეკლესიის წინამძღვრად მსახურობდა მამა სერგი ვლადიჩენსკი, რომელიც 1931 წელს დააპატიმრეს და გადასახლებაში გარდაიცვალა. 1940 წლის 5 სექტემბერს ეკლესია დახურეს, ხოლო ეკლესიის შენობაში სტამბა განათავსეს. 

სტამბა ეკლესიის შენობაში განთავსებული იყო 1990-იან წლებამდე, შემდეგ სტამბა დახურეს და ეკლესია გადაეცა რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას.1994 წელს წმინდა ალექსანდრე ნეველის ეგვტერში შესრულდა პირველი ლიტურგია და დაიწყო ეკლესიის აღდგენა და რესტავრაცია. 1998 წელს ეკლესიას სტუმრობდა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი ალექსი II. 

2000 წელს ააგეს ეკლესიის სამრეკლო. 2002 წელს გუმბათზე ოქროს ჯვარი დაადგეს. 2003 წლიდან 2005 წლამდე ეკლესია სრულიად მოხატეს. 

ეკლესიასთან მოქმედებს საკვირაო სკოლა ბავშვებისათვის. ასევე მოქმედებს ახალგაზრდული წრე.

2015 წლის 11 ოქტომბერს პატრიარქმა კირილემ ტაძარი აკურთხა და აღასრულა საღვთო ლიტურგია ახლადაღდგენილ ეკლესიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* О храм бессребреников Космы и Дамиана в Космодемьянском на сайте ПРАВОСЛАВИЕ.RU

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (ტოლმაჩი)

**მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი-მუზეუმი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVII საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ზამოსკვორეჩიეს რაიონში.  

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულის სახელზე, რომელიც აღინიშნება 14 ოქტომბერს. ტაძარი არის ვლადიმირის ღვთისმშობლის ხატის მუდმივი ადგილსამყოფელი.

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
პირველი ხის ეკლესიის მშენებლობის შესახებ ისტორიული წყაოები მიუთითებენ 1625 წელს. ქვის ტაძარი კი ააგეს 1697 წელს, მისი ავტორია ლონგინ დობრინინი. ტაძრის მთავარი საკურთხეველი აკურთხეს სულიწმნდის სახელზე, ხოლო ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის საკურთხეველი ეგვტერში გადაიტანეს. ეკლესია 1697-1770 წლებში ეკლესიას სულიწმინდა ეწოდება, ხოლო შემდეგ მიიღო წმინდა ნიკოლოზის სახელი. 

1770 წელს სატრაპეზოში მიაშენეს ეგვტერი ღვთისმშობლის კვართის სახელზე. ეგვტერის მშენებლობა დააფინანსა პირველი გილდიის ვაჭრის დემიდოვის ქვრივმა. 1834 წელს სატრაპეზო გადააკეთეს ფიოდორ შესტაკოვის პროექტის მიხედვით.

1855 წელს ეკლესიის წინამძღვრად დანიშნეს ვასილი ნეჩაევი. 1889 წლიდან კი ეკლესიის მღვდელია დიმიტრი კოსიცინი. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი 1929 წელს დახურა. 1993 წელს აღსდგა ღვთისმსახურება. 1996 წლის 8 სექტემბერს მთავარი საკურთხეველი აკურთხა მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქმა ალექსი II-მ.

1997 წელს დასრულდა ტაძრის რეკონსტრუქცია.

## რესურსები ინტერნეტში
* На сайте ГТГ 
* Храм святителя Николая в Толмачах на *russian-church.ru*
* На православие.ру

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძრები რუსეთში
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
მიხეილ მუსხელიშვილი

**მიხეილ მუსხელიშვილი**, საფრანგეთში ცნობილი, როგორც **მიშელ მუსხელი** (; დ. 8 ივლისი, 1903, თბილისი, რუსეთის იმპერია — გ. 11 ივლისი, 1964, ვალე-დ’აოსტა, იტალია) — ქართული წარმოშობის ფრანგი პოლიტიკოსი, მეცნიერი და იურისტი. 

## ბიოგრაფია 
მიხეილ მუსხელიშვილი დაიბადა 1903 წელს, თბილისში, მაშინდელი რუსეთის იმპერიის ნაწილში. მიხელ მუსხელიშვილი მამამ 1918 წელს უმაღლესი განათლების მისაღებად გერმანიაში გააგზავნა. ახალგაზრდა მუსხელიშვილმა განათლება გიოტინგენის, მიუნხენის, ლიონისა და პარიზის უნივერსიტეტებში მიიღო. მუსხელიშვილი ემიგრაციაში წავიდა დასავლეთ ევროპაში, საქართველოში წითელი არმიის შეჭრის შემდეგ, 1921 წელს. 

მიშელ მუსხელს იურიდიულ მეცნიერებათა დოქტორის ხარისხი 1931 წელს მიენიჭა და პარიზის უნივერსიტეტის უმაღლესი საერთაშორისო ურთიერთობების კვლევითი ინსტიტუტის პროფესორად მუშაობდა. 1959 წელს საბჭოთა კავშირისა და აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების კვლევითი ცენტრი დააარსა და ამ ცენტრს ხელმძღვანელობდა სიცოცხლის ბოლომდე .

1953–1964 წლებში მიწვეული პროფესორის სტატუსით აშშ–ის უნივერსიტეტებში ლექციებს კითხულობდა. მას გერმანიაში, შვეიცარიასა და სკანდინავიის ქვეყნებშიც იწვევდნენ.

მიშელ მუსხელი, რომელიც ამავე დროს ალპინიზმით იყო გატაცებული, 1964 წლის 11 ივლისს ვალე-დ’აოსტში უბედური შემთხვევის შედეგად გარდაიცვალა. მუსხელი ფედერალისტური კვლევების საუნივერსიტეტო კოლეჯის სტუდენტების ექსპედიციას გაჰყვა მთაში, სადაც ფეხის დაცურების გამო რამდენიმე ათეული მეტრის სიღრმის ხევში გადაიჩეხა.

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი იურისტები
კატეგორია:ქართველები საფრანგეთში
კატეგორია:ქართველი კათოლიკეები
კატეგორია:ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
ღლაბუტა

**ღლაბუტა**, **ლოტა** () — თევზი Lotidae-ის ოჯახისა. მტკნარი წყლის თევზია. მისი სხეულის სიგრძეა 1,2 მ, მასა 32 კგ აღწევს. დაფარულია წვრილი ქერცლით. აქვს 2 ზურგის ფარფლი. გავრცელებულია ევროპაში, ციმბირში, აზიაში, ამერიკაში. ძირითადად მდინარეებში ბინადრობს. მტაცებელი თევზია, სარეწაო მნიშვნელობა აქვს: ღვიძლისაგან ამზადებენ კონსერვს, თევზის ქონს, მოზრდილი ღლაბუტას კანისაგან კი — ტომრებს, ტყალგაუმტარ ტანსაცმელს, უნაგირზე გადასაკრავ საფენს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვირთევზასნაირნი
ღორჯომისწყალი

**ღორჯომისწყალი**, **საციხური** — მდინარე საქართველოში, აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, ხულოს მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა შენაკადს. სათავე აქვს მესხეთის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2165 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 13,4 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 97 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულსა და ზამთარში, წვიმებით გამოწვეული წყალმოვარდნები — შემოდგომაზე. ღორჯომისწყლის საშუალო წლიური ხარჯია 3,6 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აჭარისწყლის შენაკადები
კატეგორია:აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (პოკროვსკოე)

**მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XVI საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ცენტრალური ადმინისტრაციული ოლქის ბასმანის რაიონში.  

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ხოლო ეგვტერები მოციქულების პეტრესა და პავლეს სახელზე, მეორე კი ღვთისმშობლის კვართის დღესასწაულის სახელზე, რომელიც აღინიშნება 14 ოქტომბერს. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
სოფელ რუბცოვო-პოკროვსკოეს, რომელშიც მდებარეობს ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედისა და ღვთისმშობლის კვართის ტაძრები, აქვს დიდი ხნის ისტორია. სახელწოდება რუბცოვო სოფელმა მიიღო 1586 წელს. აქედან გამომდინარე, ხის ნიკოლოზის სახელობის ეკლესია სოფელში უკვე უნდა არსებულიყო. XVII საუკუნის დასაწყისში სოფელ რუბცოვოს ახლოს, მდინარე იაუზის ნაპირზე მეფე მიხეილ თევდორეს ძემ ააშენა ქალაქგარე სასახლე, რომელშიც ცხოვრობდა მეფობის პირველი წლები, სანამ ააშენებდნენ კრემლს, მას შემდეგ, რაც იგი დაინგრა პოლონეთ-ლიტვის ჯარების შეჭრის შემდეგ. პოლონელების შეჭრის შემდეგ ნიკლოზ საკვურველთმოქმედის სახელობის ეკლესია აღადგინეს და კვლავ აკურთხეს 1615 წელს. მას შემდეგ, რაც სოფელში აშენდა მეორე, ღვთისმშობლის კვართის ეკლესია, სოფლის სახელწოდებას დაემატა მეორე სიტყვა - პოკროვსკოე. 

ახალი ქვის ეკლესია პეტრე და პავლე მოციქულებისა და ღვთისმშობლის კვართის ეგვტერებით ააგეს 1765-1766 წლებში. ამჟამინდელი სამრეკლოს მშენებლობა კი დაიწყეს XIX საუკუნეში. 1889-1893 წლებში ეკლესიას დააშენეს და გააფართოეს. 1740-1750-იან წლებში ტაძრის თემში ცხოვრობდა ალექსანდრე სუვოროვი.

1931 წელს ეკლესია დახურეს. შენობა გადაეცა პურის ქარხანას. 1984 წელს პურის ქარხანა დაიხურა შენობის ავარიული მდგომარეობის გამო. 1992 წელს გადაკეთებული და ნახევრად დანგრეული შენობა დაუბრუნეს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას. 1995 წელს შედგა პირველი ღვთისმსახურება. 

1992 წლიდან ეკლესიის წინამძღვარია არქიმანდრიტი დიონისე (შიშიგინი).

## რესურსები ინტერნეტში
* Храм Николая Чудотворца в Покровском на *russian-church.ru*
* Храм Николая Чудотворца в Покровском на *sobory.ru*
* Храм Николая Чудотворца в Покровском на *ruvr.ru*  Историю церкви рассказывает её клирик священник Павел Кондраков (аудиофайл).
* Храм Николая Чудотворца в Покровском на сайте Богоявленского благочиния г. Москвы, центром которого он является .

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძრები რუსეთში
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
ღუნიბის პლატო

**ღუნიბის პლატო** () — პლატო რუსეთში, დაღესტანში. წარმოადგენს რუსეთის ერთ-ერთ თვალწარმტაც მაღალმთიან პლატოს. გაწოლილია შიგა დაღესტანში, ავარიის ყოისუსა და ყარაყოისუს ქვემო დინებათა მდინარეთაშუეთში. სიმაღლე 2354 მ-მდე. უმთავრესად აგებულია კირქვებით. ციცაბო კირქვული ფლატეები ღუნიბის პლატოს ანიჭებს ძნელმისადგომი ბუნებრივი ციხესიმაგრის იერს. მზიანი დღეების რაოდენობა წელიწადში 310 დღეა. აქაურ მაღალმთიან კლიმატს ახასიათებს უქარო ამინდები და ნისლიანობის უქონლობა. არის ჩანჩქერები, ბევრია წყარო. ღუნიბის პლატოს ფარგლებში, ზღვის დონიდან დაახლოებით 1550 მ სიმაღლეზეა კლიმატური კურორტი ღუნიბი, სადაც არის მუზეუმი და ბოტანიკური ბაღი. ღუნიბის პლატოდან მოჩანს დაღესტნის დიდი ნაწილი და კავკასიონის მწვერვალები. პლატოს ფარგლებში გუსტავ რადემ აღმოაჩინა აქამდე უცნობი არყის რელიქტური სახეობა, რომელმაც შემდგომში მიიღო სახელწოდება „რადეს არყი“. აული ღუნიბი შამილის უკანასკნელი თავშესაფარი იყო ცარიზმის წინააღმდეგ ბრძოლის დროს. 1859 წლის 25 აგვისტოს შამილი აქ ჩაბარდა ტყვედ რუსეთის ჯარებს.
 
## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის პლატოები
ყადლასანისწყალი

**ყადლასანისწყალი** — მდინარე საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. წარმოადგენს მდინარე დიდი ლიახვის მდგენელს. სიგრძე 13,2 კმ, აუზის ფართობი 57,3 კმ². სათავე აქვს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 3218 მ სიმაღლეზე. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მყინვარული და მიწისქვეშა წყლებით. წყალდიდობა გაზაფხულ-ზაფხულშია, წყალმოვარდნები — ზაფხულ-შემოდგომაზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 1,1 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მდინარეები
კატეგორია:დიდი ლიახვის შენაკადები
Sony Interactive Entertainment

**Sony Interactive Entertainment** (აბრევიატურა **SIE**, ადრე ცნობილი როგორც **Sony Computer Entertainment** **(SCE)** და **Sony Network Entertainment**) — ამერიკული მრავალეროვნული ვიდეო თამაშებისა და ციფრული გასართობების მწარმოებელი კომპანია, რომელსაც სრულად ფლობს იაპონური კონგლომერატი Sony Corporation.

დაარსდა ტოკიოში 1993 წლის 16 ნოემბერს Sony Computer Entertainment-ის სახელწოდებით. ორიგინალი კონსოლის PlayStation-ის გამოცემის შემდეგ (1994), კომპანია ქმნის PlayStation-ის ხაზის ვიდეო თამაშების კონსოლებსა (PlayStation, PlayStation 2, PlayStation 3, PlayStation 4) და აქსესუარებს. კომპანია ჩრდილოეთ ამერიკასა და სხვა ქვეყნებში საქმიანობის გაფართოების ფარგლებში, იქცა Sony-ს ვიდეო თამაშების და ინტერაქტიული გასართობების კვლევისა და შექმნის მთავარ რესურსად. 

1994 წელს Sony Computer Entertainment America შეუდგა ორიგინალი კონსოლ PlayStation-ის გამოშვებას ჩრდილოეთ ამერიკაში. 2016 წლის აპრილში მოხდა SCE-ის და Sony Network Entertainment-ის რეორგანიზაცია და გაერთიანდნენ Sony Network Computer-ში, რომელმაც შეითავსა ორივე კომპანიის საქმიანობა. იმავე წელს SIE-ის შტაბ-ბინა ტოკიოდან გადავიდა სან-მატეოში, კალიფორნიაში. 

Sony Interactive Entertainment პასუხისმგებელია PlayStation-ის წარმოებაზე, აგრეთვე პროგრამული და აპარატული უზრუნველყოფის გაყიდვაზე. ამას გარდა, ის არის ვიდეო თამაშების დეველოპერი და გამომცემელი. მის შემადგენლობაში შედის რამდენიმე შვილობილი კომპანია განთავსებული ჩრდილოეთ ამერიკაში, ევროპასა და აზიაში. 2016 წლის სექტემბრის მონაცემით, მსოფლიოს მასშტაბით კომპანიას გაყიდული აქვს PlayStation-ის კონსოლების 486 მილიონი ასლი. 

## ვიდეო თამაშები
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:Sony Computer Entertainment
კატეგორია:ინტერაქტიული ხელოვნებისა და მეცნიერების აკადემიის წევრები
კატეგორია:1993 წელს დაარსებული კომპანიები
კატეგორია:1993 წელს დაარსებული ვიდეო თამაშების კომპანიები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების კომპანიები ამერიკის შეერთებულ შტატებში
კატეგორია:Entertainment Software Association
კატეგორია:ვიდეო თამაშების მწარმოებელი კომპანიები
კატეგორია:ვიდეო თამაშების გამომცემელი კომპანიები
მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი (ზელენოგრადი)

**მოსკოვის ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძარი** () —  მართლმადიდებლური ტაძარი-მუზეუმი მოსკოვში.  ტაძარი დაარსებულია XIX საუკუნეში. მდებარეობს მოსკოვის ზელენოგრადში.  

ტაძრის მთავარი საკურთხეველი ნაკურთხია ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის სახელზე, ეგვტერები კი ქრისტეს აღდგომის, ღვთისმშობლის კვართის, ეკატერინე დიდმოწამის, იოანე მხედრისა და მიტროფანე ვორონეჟელის სახელზე.

კომპლექსი შედგება საკუთრივ ეკლესიისაგან (ტაძარი), სამრეკლოსა და ბერების კელიებისაგან. ტაძარი და სამრეკლო არის ყველაზე ძველი ნაგებობა ქალაქის ტერიტორიაზე. ტაძრის სტილიზებული გამოსახულება გამოყენებულია სავიოლკის რაიონის დროშაზე და გერბზე. 

ეკლესია მიეკუთვნება რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის მოსკოვის საპატრიარქოს მოსკოვის ეპარქიას.

## ისტორია 
ტაძარი დგას ადგილზე, რომელიც ადრე ეკუთვნოდა მოსკოვის ნოვინის მონასტერს.  პირველი, ხის ეკლესია, აკურთხეს წმინდა ნიკოლოზ მირონ ლუკიის მტავარეპისკოპოსის სახელზე. იგი ააგეს 1756 წელს. ეკლესიასთან ახლოს მდებარეობდა წმინდა ნიკოლოზის სასაფლაო, რომელსაც ამავე წელსვე ჩაეყარა საფუძველი. 

1802 წელს მამულის ახალი მფლობელი გახდა ანდრეი ნიკოლოზის ძე დოლგორუკოვი, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ქვის ეკლესიის მშენებლობას. მისი მშენებლობა დასრულდა 1827 წელს. ქვედა (თბილი) ეკლესია აკურთხეს 1827 წელს, ზედა (ცივი) კი - 1828 წელს. მალე ძველი ხის ეკლესია დაანგრიეს. 

საბჭოთა ხელისუფლებამ ტაძარი დახურა 1930-იანი წლების შუა პერიოდში, სამრეკლო დაანგრიეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт Никольского храма и Зеленоградского благочиния
* Церковь Николая Чудотворца в Ржавках // Храмы России

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ტაძრები
კატეგორია:ნიკოლოზ საკვირველთმოქმედის ტაძრები რუსეთში
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
ყვითელლოყება

**ყვითელლოყება** () — მტაცებელი თევზი კობრისებთა ოჯახისა. აქვს წვრილი ქერცლით დაფარული და წაგრძელებული სხეული. მისი სიგრძე 2 მ, მასა — 30-40 კგ აღწევს. გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიაში, მდინარე ამურიდან დაწყებული, დამთავრებული ვიეტნამამდე, მდინარე კამდე. ლაყუჩის სახურავები ყვითელ-ოქროსფერია, საიდანაც წარმოსდგება თევზის სახელწოდება. დიდი პირი აქვს. იკვებება თევზით. ტოფობს ზაფხულში. ძვირფასი სარეწაო თევზია. ძალიან გემრიელი და მსუქანი ხორცი აქვს. იყენებენ ნედლს, დამარილებულს, შებოლილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყვითელლოყება
შავმუცელა

**შავმუცელა** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. მუცელი მუქი აქვს. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. ჩინეთში ცნობილია გვარის 4 სახეობა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ აზიის მტკნარ წყლებში. დიდი რაოდენობით გვხვდება მდინარე ამურში. შავმუცელა უხარისხო თევზია — მჭლე ხორცი ქვს, ძვლიანია და სწრაფად ფუჭდება. შავმუცელას დიდი მნიშვნელობა აქვს მდინარე ამურის მტაცებელ თევზთა კვებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კობრისებრნი
შავქლიავა

**შავქლიავა** — ქლიავის ქართული ჯიში. მიეკუთვნება უნგრულების ჯგუფს. ხე ძლიერ იზრდება, აქვს განიერი ვარჯი, მსხვილი კვერცხისებრი ნაყოფი, რომლის საშუალო მასაა 32,8 გ. მოლურჯო-შავი კანი, რომელიც დაფარულია მოცისფრო სანთლისებრი ფიფქით, საშუალო ზომის, ელიფსური, წვრილი კურკა. რბილობი მომწვანო-მოყვითალოა, წვნიანი, ტკბილი, საკმაოდ მკვრივი. ნაყოფის შაქრიანობა — 8,2%, მჟავიანობა — 0,91%. კრეფენ აგვისტოს II ნახევარში. იყენებენ ხილად, კომპოტად, ჩირად, მწიფდება ერთდროულად, ტრანსპორტირებულია, იძლევა საუკეთესო ხარისხის პროდუქციას. დარაიონებულია საქართველოს ყველა ზონაში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* საქართველოს აგრარული ბიომრავალფეროვნება
* შავქლიავა

## სქოლიო 
კატეგორია:ქლიავის ჯიშები
შამბიანი

**შამბიანი** — მთა საქართველოში, სამცხე-ჯავახეთის მხარის ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტისა და ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2882 მ. მდებარეობს ჯავახეთის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე. გუმბათისებრია. შამბიანი აგებულია ვულკანური ქანებით. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოს ბალახეულით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
ინტურისტის ავტოფარეხი

**ინტურისტის ავტოფარეხი** () — მრავალსართულიანი ავტოფარეხის შენობა მოსკოვში, სუშევსკის მაგისტრალზე, რომელიც 1934 წელს, არქიტექტორ კონსტანტინ მელნიკოვის პროექტით აშენდა, ვ. ი. კუროჩკინთან თანაავტორობით. ავტოფარეხი განკუთვნილი იყო სასტუმრო ინტურისტის ავტომობილებისთვის.

ინტურისტის ავტოფარეხის შენობა საბჭოთა ავანგარდული არქიტექტურის ძეგლია.

## ისტორია 
1929 წელს ჩამოყალიბებული სსრკ-ის საზღვარგარეთის ტურიზმის სახელმწიფო სააქციონერო საზოგადოება „ინტურისტი“, თავდაპირველად არ ფლობდა საკუთარ მატერიალურ ბაზას. 1933 წელს, „ინტურისტი“ და საკავშირო აქციონერთა საზოგადოება „ოტელი“ გაერთიანდა და ინტურისტმა თავის მართვაში რამდენიმე სასტუმრო, რესტორანი და ავტოტრანსპორტი მიიღო. ყოველწლიურად მზარდი მატერიალური ბაზით, „ინტურისტი“-სთვის საჭირო გახდა ახალი ავტოფარეხის აშენება, რომელიც მოემსახურებოდა საკავშირო საზოგადოების ავტომობილებს.

ავტოფარეხის პროექტის შემუშავება დაევალა მოსკოვის № 7 არქიტექტურულ-გეგმურ სახელოსნოს, რომელსაც კ. ს. მელნიკოვი ხელმძღვანელობდა. შენობის ნახაზების სამუშაო ვერსია შეასრულა სახელოსნოს არქიტექტორმა ვ. ი. კუროჩკინმა. ეს იყო ტიპური კონსტრუქტიული საწარმოო ნაგებობა, რომელსაც უხვად ბრტყელი შუშიანი ფასადი ჰქონდა. პროექტირების მხოლოდ ბოლო ეტაპზე ჩაერთო კ. ს. მელნიკოვი. ბახმეტიევისა და ნოვორიაზანსკის ქუჩაზე მდებარე ავტოფარეხისგან განსხვავებით, რომელიც სრულად მელნიკოვის მიერ შესრულებულია, ინტურისტის ავტოფარეხი მოითხოვდა მხოლოდ ფასადების „არქიტექტურულ გაფორმებას“ და ინჟინერ-ტექნოლოგების მიერ პროექტირებულ ტიპურ კონტრუქციულ გადაწყვეტილებებს. მელნიკოვი, საერთო მოცულობით-სივრცული კომპოზიციისა და შენობის გეგმის შეცვლის გარეშე, მკვეთრად შეცვალა ავტოფარეხის ფასადების კომპოზიცია, სადაც შეიტანა ხატოვნება, პლასტიკა და დინამიკა. 

ინტურისტის ავტოფარეხის მთავარი ფასადი, როგორც მელნიკოვის სხვა შენობა-ნაგებობების ფასადები, შემუშავებულია როგორც ერთიანი ხატოვანი კომპოზიცია სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურების, რომელიც იღებს წრის, ტრაპეციისა და მართკუთხედის ფორმას. ავტოფარეხის ფასადი არქიტექტორის მიერ გამოისახა, როგორც ეკრანი, რომლის ცენტრში (სპეციალურ წრიულ „ვიტრინაში“) გამუდმებით ციმციმებენ გამვლელი ავტომობილები. დიაგონალი, რომელსაც მელნიკოვი იყენებდა თავისი პროექტების უმეტესობაში (ბახმეტიევის ავტოფარეხი, რუსაკოვის მუზეუმი, ნოვო-სუხარევსკის ბაზარი), ინტურისტის ავტოფარეხის პროექტში, იღებს თავისთავზე კომპოზიციის დომინანტობას ფასადზე: უზარმაზარი წრიული ფანჯრის ქვევიდან დაწყებული, იგი ჭრის მთელ მთავარ ფასადს, გარსუვლის შენობას მარცხნიდან და მასზე უსასრულობის ნიშანს განასახიერებს.

1990 წელს, მელნიკოვის დაბადების 100 წლისთავზე, ინტურისტის ავტოფარეხი შეიტანეს მოსკოვის კულტურული მემკვიდრეობის რეგიონალური მნიშვნელობის ძეგლების სიაში. 

დღეისთვის, ავტოფარეხის შენობას იყენებს რუსეთის ფედერაციის ფედერალური უსაფრთხოების სამსახურის მატერიალურ-ტექნიკური უზრუნველყოფის ავტოტრანსპორტის სამსახური.

## ლიტერატურა
;რუსულად
* 
* 
* 
* 

; ინგლისურად
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები მოსკოვში
კატეგორია:მოსკოვის ავტოფარეხები
კატეგორია:მოსკოვის ღირსშესანიშნაობები