open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მდგარი ტალღა

thumb|250px|ორი ურთიერთსაწინააღმდეგო ტალღის კომბინაცია (სუპერპოზიცია) იძლევა მდგარ ტალღას.
**მდგარი ტალღა** (ზოგჯერ **სტაციონარულ ტალღას** უწოდებენ) — ტალღა, რომელსაც მუდმივი განლაგება (პოზიცია) აქვს. ეს მოვლენა შეიძლება განხორციელდეს ორი მიზეზის გამო — შესაძლოა გარემო მოძრაობდეს ტალღის გავრცლების საწინააღმდეგო მიმართულებით, ან, ასეთი ტალღა შეიძლება არსებობდეს სტაციონარულ გარემოში როგორც ორი საწინააღმდეგო მიმართულებით გავრცელებადი ტალღის სუპერპოზიციის შედეგი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Vibrations and Waves  - a chapter from an online textbook
* Standing Waves experiment Shows how the point moves with frequency change.
* Java applet of standing waves on a vibrating string. 
* Java applet of transverse standing wave
* Java applet showing the production of standing wave on a string by adjusting frequency
* Standing Wave Lessons  Includes helpful graphics, flash animations, YouTube videos etc 

კატეგორია:ტალღები
ტლალოკი

ში აღმოჩენილი ტლალოკის სპილენძის გამოსახულების ფრაგმენტი]]
**ტლალოკი** — უმნიშვნელოვანესი ღვთაება აცტეკების მითოლოგიაში. წვიმის, ნაყოფიერებისა და წყლის ღმერთი. იგი საკმაოდ მოწყალე ღმერთად ითვლებოდა. მან მისცა ადამიანებს სიცოცხლე და სხვა საარსებო საშუალებანი. მაგრამ ტლალოკი ხალხში შიშსაც იწვევდა, რადგან მას შეეძლო გამოეგზავნა სეტყვა, ჭექა-ქუხილი, წყალდიდობა. ეს ღმერთი ადამიანთა კეთილდღეობისათვის ბავშვების მსხვერპლშეწირვას მოითხოვდა. აცტეკურ იკონოგრაფიაში, როგორც წესი, ტლალოკს დაჭყეტილი თვალებითა და ეშვებით გამოსახავენ. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Tlaloc image at the Federation for the Advancement of Mesoamerican Studies
*მითოლოგიის ენციკლოპედია

კატეგორია:აცტეკების ღმერთები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
მანუელ დე ლა პენია ი პენია

**მანუელ დე ლა პენია ი პენია** (, დ. 10 მარტი, 1789 , ტაკუბა, მექსიკა  — გ. 2 იანვარი, 1850, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და იურისტი. მექსიკის 2-გზის პრეზიდენტი.  დროებითი პრეზიდენტი 1847 წლის 26 სექტემბრიდან 13 ნოემბრამდე და პრეზიდენტი 1848 წლის 8 იანვრიდან 3 ივნისამდე

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1789
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1850
კარლოს სალინას დე გორტარი

**კარლოს სალინას დე გორტარი** (, დ.3 აპრილი 1948 , მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და ეკონომისტი. მექსიკის პრეზიდენტი 1988-1994 წწ. იყო ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Extended biography and presidential tenure by CIDOB Foundation 
* Response  

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:დაბადებული 3 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია

**მექსიკის ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტია** () - პოლიტიკური პარტია მექსიკაში. მმართველი პარტია 1928-2000 წწ. მისდევს სოციალური დემოკრატიისა და სოციალური ლიბერალიზმის იდეებს. 2000 წელს საპრეზიდენტო არჩევნებში ვისენტე ფოქსის გამარჯვების შედეგად ქვეყანაში დაასრულა ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის 72-წლიანი მმართველობა და დაიწყო ეროვნული მოქმედების პარტიის მმართველობის ხანა. 

კატეგორია:მექსიკის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:1929 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
მიგელ დე ლა მადრიდი

**მიგელ დე ლა მადრიდ ურტადო** (, დ.12 დეკემბერი, 1934 , კოლიმა, მექსიკა — გ. 1 აპრილი, 2012, მეხიკო) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის  პრეზიდენტი 1982-1988 წწ.  იყო ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  12 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
ერნესტო სედილიო

**ერნესტო სედილიო პონსე დე ლეონი** (, დ.27 დეკემბერი 1951 , მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და ეკონომისტი. მექსიკის  პრეზიდენტი 1994-2000 წწ.  მისი პრეზიდენტობით დასრულდა ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის 70-წლიანი მმართველობა და ხელისუფლების სათავეში მოექცა ეროვნული მოქმედების პარტია. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Extended biography by CIDOB Foundation 
* The website of Ernesto Zedillo during his presidency 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:დაბადებული 27 დეკემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლუის ეჩევერია

**ლუის ეჩევერია** (, დ.  17 იანვარი 1922, მეხიკო, მექსიკა — გ. 8 ივლისი, 2022, კუერნავაკა, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის  პრეზიდენტი 1970-1976 წწ.  ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

2022 წლის 17 იანვარს გახდა 100 წლის და გარდაიცვალა კუერნავაკაში, საკუთარ სახლში 2022 წლის 8 ივლისს.
 
## ლიტერატურა 
*Werner, Michael. (Ed.) (1997). *Encyclopedia of Mexico: History, Society, and Culture.* Chicago: Fitzroy Dearborn.
*Schmidt, Samuel. (1972). El deterioro del presidencialismo mexicano. Mexico D.F.: EDAMEX

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:დაბადებული 17 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
მექსიკური პესო

**მექსიკური პესო** () – მექსიკის ფულის ერთეული. შედგება 100 სენტავოსაგან.

არსებობს 1000, 500, 200, 100, 50 და 20 ნომინალური ღირებულების პესო. გარდა ამისა, მიმოქცევაშია ასევე 100, 50, 20, 10, 5, 2, 1 პესო, 50, 20, 10 და 5 სენტავო.

2008 წლის 27 მაისს მექსიკური პესო შეიყვანეს თავისუფლად კონვერტირებადი ვალუტის სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Mexican Paper Money
*Notes and coins 
*Images of historic and modern Mexican coins

კატეგორია:მექსიკის ეკონომიკა
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კლავიკორდი

thumb|300px|კლავიკორდი
**კლავიკორდი** — სიმებიან-კლავიშებიანი საკრავი, ფორტეპიანოს ერთ-ერთი წინამორბედი ინსტრუმენტი.

შუა საუკუნეებში ევროპაში სიმებიან–კლავიშებიანი საკრავები გამოიგონეს, რომელთა აჟღერება დარტყმის შედეგად იყო შესაძლებელი. ამგვარი საკრავებიდან ყველაზე დიდი პოპულარობით სარგებლობდა კლავიკორდი და კლავესინი. კლავიკორდი ოთხკუთხა ყუთის ფორმის საკრავი იყო, რომლის სიმებსაც ქვემოდან ლითონის თხელი ფირფიტები ურტყამდა. იგი ძალიან დაბალ ხმას გამოსცემდა.

კლავესინი საკმაოდ დიდი ინსტრუმენტი იყო, გარეგნულად თანამედროვე როიალს ჰგავდა, რომლის გრძელი სიმების აჟღერება ფრინველის ფრთით იყო შესაძლებელი. კლავიკორდთან შედარებით კლავესინი მაღალ და მკვეთრ, ადვილად გასარჩევ ბგერებს გამოსცემდა.

ამ მუსიკალური ინსტრუმენტების გამოგონებას მრავალი ადამიანი იბრალებდა და დღემდე გაურკვეველია, რომელ მათგანს ეკუთვნის კლავესინისა და კლავიკორდის იდეა. ერთი რამ კი ცხადია — ორივე ინსტრუმენტი ერთსა და იმავე დროს შეიქმნა.

მე-18 საუკუნეში, როდესაც ახალი სახის (ექსპრესიული) ნაწარმოებები იქმნებოდა, საჭირო გახდა კლავიშებიანი ინსტრუმენტის გამოგონება, რომელსაც კლავესინივით მაღალი და ძლიერი ბგერები ექნებოდა. ახალი დავალების შესრულება იტალიელმა გამომგონებელმა და ოსტატმა ბართლომე კრისტოფორიმ ითავა. მან კლავესინს შეუერთა კლავიკორდის ჩაქუჩიანი მექანიზმი. მიღებულ ახალ ინსტრუმენტში პატარა ხის ჩაქუჩებს ტყავი გადააკრა.

კრისტოფორიმ თავის გამოგონებას უწოდა კლავესინი ჩუმი და მაღალი ხმით, შემოკლებით კი ფორტეპიანო (ფორტე – ხმამაღლა, პიანო – ჩუმად). მას, თავისი წინამორბედი საკრავებისაგან განსხვავებით, ძლიერი და სუსტი ბგერების გამოცემა შეეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Introduction of "The Clavichord" by Bernard Brauchli
* Clavichord International
* British Clavichord Society 
* Boston Clavichord Society

კატეგორია:კლავიშებიანი საკრავები
კატეგორია:სიმებიან-დასარტყმელი საკრავები
ბოლშევიკი (კუნძული)

**ბოლშევიკი** () — ყველაზე სამხრეთით მდებარე კუნძული, რომელიც შედის ჩრდილოეთის მიწის შემადგენლობაში, რუსეთი. კუნძული მდებარეობს არქტიკულ ნაწილში და ის მეორე უდიდესი კუნძულია ჩრდილოეთის მიწის კუნძულების ჯგუფში.

კუნძულის ფართობია 11 312 კმ². მისი ტერიტორია მთიანია, კუნძულის უმაღლესი მწვერვალის სიმაღლეა 935 მეტრი. კუნძულის 30% ყინულებს უკავია, სანაპირო ზოლი ძირითადად ვაკე ტერიტორიებს უკავია, აქ მეჩხრად არის აღმოცენებული მცენარეულობა ხავსი და ლიქენები. ბოლშევიკის ჩრდილო-დასავლეთ სანაპიროზე არის ფიორდები; აქ მნიშვნელოვანი ადგილი უკავია: ფიორდ ტემანს, ფიორდ სპარტაკს და ფიორდ პარტიზანს.

ბოლშევიკის კუნძული მოსაზღვრე კუნძულებისგან სრუტეების მეშვეობითაა გამოყოფილი, ვილკიცკის სრუტის მეშვეობით კუნძული რუსეთის კონტინენტური ნაწილისგანაა გამოყოფილი, ხოლო ჩრდილოეთით მდებარე ოქტომბრის რევოლუციის კუნძულისგან გამოყოფილია  შოკალსკის სრუტით. ბოლშევიკის კუნძულის უკიდურესი დასავლეთი წერტილია, ნეუპოკოევოს კონცხი. ბოლშევიკის კუნძულის სანაპიროებს დასავლეთიდან ესაზღვრება კარის ზღვა, ხოლო აღმოსავლეთიდან საზღვრავს ლაპტევების ზღვა. 

ამ კუნძულის პირველი სახელი იწყო, წმინდა ოლგა. მას შემდეგ რაც ქვეყნის სათავეში ბოლშევიკები მოვიდნენ მას ბოლშევიკი დაერქვა .

კატეგორია:ჩრდილოეთის მიწა
კატეგორია:რუსეთის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ხოსე ლოპეს პორტილიო

**ხოსე ლოპეს პორტილიო** (, დ. 16 ივნისი, 1920, მეხიკო, მექსიკა — გ. 17 თებერვალი, 2004, იქვე) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე და იურისტი. მექსიკის  პრეზიდენტი 1976-1982 წლებში ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 
thumb|left|ხოსე ლუის პორტილიო და აშშ-ის პრეზიდენტი ჯიმი კარტერი, მექსიკის ეროვნულ სასახლეში (1979).
## რესურსები ინტერნეტში
* GUNSON, P. José López Portillo: Mexico's most reviled president, *The Guardian*, February 20, 2004.
* ILIFF, L. Few mourn ex-Mexican leader, *Dallas Morning News*, February 18, 2004 reproduced here http://www.latinamericanstudies.org/mexico/mourn.htm
* DOYLE, Kate (ed.). Prelude to Disaster: José López Portillo and the Crash of 1976, National Security Archive Electronic Briefing Book No. 115.

    
კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  16 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
ხანია (ქალაქი)

**ხანია** (, ვენეციური *La Canea — კანეა*) – ქალაქი საბერძნეთში,  კუნძულ კრეტაზე. იგი მოსახლეობის რიცხვით მეორეა კუნძულზე (ირაკლიონის შემდეგ). ხანიას ნომის ადმინისტრაციული ცენტრი. ეგეოსის ზღვის პორტი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Municipality of Chania
* National Research Foundation "Eleftherios K. Venizelos"
* Hania Prefecture – Tourism Promotion Committee 

კატეგორია:საბერძნეთის ქალაქები
ლიგა (მუსიკა)

მინიატიურა|420პქ|ლიგით გადაბმული სხვადასხვა სიმაღლის ნოტები
**ლიგა** ( – კავშირი) — სანოტო დამწერლობის ნიშანი, რკალი. აერთებს ერთნაირი სიმაღლის ორ ნოტს ორმაგი გრძლივობის ერთ ნოტად. სხვადასხვა სიმაღლის ნოტებთან ლიგა მიუთითებს, რომ ისინი ერთდროულად უნდა შესრულდეს და გამოიყოს მეზობელი ბგერებისა და ჯგუფებისაგან. ვოკალურ მუსიკაში ლიგით გადაბმული ნოტები ერთ მარცვლად იმღერება.

კატეგორია:მუსიკალური ნოტაცია
გუსტავო დიას ორდასი

**გუსტავო დიას ორდას ბოლანიოსი** (, დ.  12 მარტი, 1911 , სიუდად-სერდანი, მექსიკა — გ. 15 ივლისი, 1979, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის  პრეზიდენტი 1964–1970 წლებში  ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## ლიტერატურა
*Smith, Peter H., "Mexico Since 1946: Dynamics of an Authoritarian Regime," in Bethell, Leslie, ed., *Mexico Since Independence.* Cambridge, UK.  Cambridge University Press. 1991.

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი  15 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კრეტა

**კრეტა** () — კუნძული ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ ნაწილში, ეკუთვნის საბერძნეთს. სიგრძე 260 კმ, სიგანე 12-იდან 55 კმ-მდე. ფართობი 8336 კმ². ჩრდილოეთი ნაპირი შეჭრილ-შემოჭრილია, სამხრეთი — ფლატოვანი. რელიეფი მთაგორიანია. მთები უმთავრესად აგებულია კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. ხშირია მიწისძვრა. ჰავა ხმელთაშუა ზღვისაა. სანაპიროზე იანვრის საშუალო ტემპერატურა 12&nbsp;°C, ივლისის 26&nbsp;°C. ნალექები 600-700 მმ (მთაში 1000-1600 მმ) წელიწადში. განვითარებულია მევენახეობა, მეციტრუსეობა, მესაქონლეობა; თევზჭერა, ზღვის ღრუბლის რეწვა. არის რკინის მადნისა და მურა ნახშირის საბადოები. კრეტაზეა ნავსადგურები ჰერაკლიონი და ხანია.

კრეტა ძველი წელთაღრიცხვის III-II ათასწლეულში ეგეოსის კულტურის მნიშვნელოვანი ცენტრი იყო. შუამავლის როლს ასრულებდა დასავლეთი (ბალკანეთის ნახევარკუნძულის) და აღმოსავლეთის ქვეყნების ურთიერთობაში. ძველი წელთაღრიცხვის III ათასწლეულის მიწურულში დაეცა კრეტის ძველი ცენტრები — ლოსი, ფსირა და პალეკასტრა, ძველი წელთაღრიცხვის XXI-XX საუკუნეებში დაწინაურდა ახალი ცენტრები (უძველესი სახელმწიფოები ევროპაში) — კნოსოსი, ფესტოსი და სხვა. კრეტა კნოსოსის მეთაურობით ხმელთაშუა ზღვის აუზის აღმოსავლეთ ნაწილში გაბატონდა, იგი ამ დროს ძლიერი სამხედრო-საზღვაო სახელმწიფო და კულტურულად დაწინაურებული ქვეყანა იყო. ჰომეროსი მას „ასქალაქიანს“ უწოდებდა. ძველი წელთაღრიცხვის XIV საუკუნეში კუნძულის ტერიტორიის ნაწილი აქაველებმა დაიპყრეს. დორიელები აქ პირველად ძველი წელთაღრიცხვის XII საუკუნის დასაწყისში შეიჭრნენ.

ძველი წელთაღრიცხვის VIII საუკუნეში მთელ კრეტაზე დორიელები გაბატონდნენ და მრავალი ქალაქი დააარსეს, მათ შორის გორტინაც. კრეტის ისტორიის შესწავლისათვის დიდი მნიშვნელობა აქვს გორტინის კანონებს. კრეტის პოლისები არისტოკრატიული რესპუბლიკები იყო. სათავეში ედგა 9 კაცისაგან შემდგარი კოლეგია და უხუცესთა საბჭო. იწვევდნენ სახალხო კრებას. ძველი წელთაღრიცხვის IV საუკუნიდან მოყოლებული კრეტის პოლისები აქტიურად მონაწილეობდნენ საერთო ელინურ ცხოვრებაში. ძველი წელთაღრიცხვის 67 წელს კრეტა რომმა დაიპყრო. ახალი წელთაღრიცხვის 395 წლიდან შედიოდა ბიზანტიის შემადგენლობაში, 823-961 წლებში არაბების ხელში მოექცა, 961-1204 წლებში კი მას კვლავ ბიზანტია დაეპატრონა. 1204 წელს იგი ჯვაროსნებმა დაიპყრეს და ვენეციას მიჰყიდეს. 1669 წელს, საბოლოოდ კი 1715 წელს, ოსმალთა იმპერიამ დაიმორჩილა. XIX საუკუნეში კრეტაზე თურქების საწინააღმდეგო ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლა გაიშალა. 1912-1913 წლებში ბალკანეთის ომების შემდეგ ლონდონის საზავო ხელშეკრულებით (1913) და საბერძნეთ-ოსმალეთის ხელშეკრულებით (1913) კრეტა საბერძნეთს შეუერთდა. 1941 წლის 20 მაისს — 1 ივნისს კრეტა დაიკავეს გერმანულმა ფაშისტთა ჯარებმა. 1944 წლის ნოემბერში კრეტა ოკუპანტებისაგან გათავისუფლდა.

## რესურსები ინტერნეტში 

კატეგორია:საბერძნეთის პერიფერიები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ჰერაკლე (ბიზანტია)

**ფლავიუს ჰერაკლე ავგუსტუსი** (, ლათ: Flavius Heraclius Augustus, ქართ: **ჰერაკლე**, ხშირად **ჰერაკლე კეისარი**; დ. 575 — გ. 11 თებერვალი, 641) — ბიზანტიის იმპერატორი 610–641.

ტახტზე 610 წელს ავიდა. მას დიდი წვილილი მიუძღვის იმპერიის ძლიერების განმტკიცებაში. ჰერაკლე კეისარმა, რომეების იმპერია, როგორც ბიზანტიელები უწოდებდნენ თავიანთ ქვეყანას, ბერძნულ სახელმწიფოდ შეცვალა. ამ პერიოდიდან იმპერატორები ბერძნული ტერმინით, ბასილევსებად იწოდებიან. თანდათან ლათინურის ნაცვლად მკვიდრდებოდა ბერძნული ენა.

614 წელს გაძლიერებულმა ირანელებმა იერუსალიმი აიღეს და სასტიკად დაარბიეს. შაჰმა გაიტაცა ჯვარი, რომელზედაც მაცხოვარი ევნო. ჰერაკლე კეისარმა, რომელსაც დაბეჩავებული იმპერია ერგო სამმართველოდ, დახმარებისთვის ეკლესიას მიმართა. კონსტანტინეპოლის პატრიარქმა ეკლესიიდან საგანძური გამოიტანა და გადასცა ჰერაკლეს. თან დიდი თანადგომა გამოუცხადა ირანელების წინააღმდეგ ბრძოლაში. ჰერაკლემ ეკლესიისგან მიღებული განძით შეკრიბა ჯარი და ირანელების წინააღმდეგ შეტევაზე გადავიდა. მას მოკავშირედ ჰყავდა ხაზარები და აღმოსავლეთის ქრისტიანული ხალხები. ჰერაკლემ ხაზარებთან ერთად 627 წელს ალყა შემოარტყა თბილისს, სადაც გამაგრებული იყო ირანული გარნიზონი. თბილისის მოსახლეობა თავს გმირულად იცავდა და ჰერაკლემ ვერ შეძლო ქალაქის აღება. 627 წელს 12 დეკემბერს ქალაქ ნინევიის ნანგრევებთან ირანელებზე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვეს. ეს ბრძოლა ცნობილია ნინევიის ბრძოლის სახელით.

ჰერაკლეს სახელთანაა დაკავშირებული ზარათუშტრას დაბადების ადგილზე მარადიული ცეცხლის ჩაქრობა. ჰერაკლემ ირანიდან ჩამოიტანა იქ გატაცებული ჯვარი და 629 წელს დიდი ზარზეიმით თვითონ ჩაიტანა იერუსალიმში.

## ადრეული ცხოვრება 
### წარმოშობა 
ჰერაკლე კეისარი იყო ჰერაკლე უფროსისა და ეპიფანიას უფროსი ვაჟი. მისი ოჯახი წარმოშობით კაპადოკიიდან იყო და ივარაუდება მათი სომხური წარმომავლობა, სპეკულაციურად — არშაკიდების შთამომავლობა. ამის მიუხედავად, მხოლოდ მცირე ინფორმაცია მოიპოვება ჰერაკლეს წარმომავლობის დასადასტურებლად. მამამისი 590 სასანიდების  უზურპატორ მაჰრამ ჩუბინთან ომის დროს იმპერატორ მავრიკიოსის გენერალი იყო. ომის შემდეგ იმპერატორმა იგი აფრიკის ეგზარქოსად დანიშნა. ჰერაკლეს ნათესავმა, ნიკიტამ დაიწყო ეგვიპტის კამპანია, 609 წელს დაამარცხა ფოკას გენერალი ბონოსი და მთლიანად დაიპყრო პროვინცია. ამავდროულად, ახალგაზრდა ჰერაკლე სხვა არმიით აღმოსავლეთისაკენ გაცურა სიცილიისა და კვიპროსის გავლით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* De Imperatoribus Romanis -online encyclopedia of Roman Emperors

## სქოლიო 
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 575
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 641
კატეგორია:VII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ადოლფო ლოპეს მატეოსი

**ადოლფო ლოპეს მატეოსი** (, დ. 26 მაისი 1909, სიუდად-ლოპეს-მატეოსი, მექსიკა — გ. 22 სექტემბერი, 1969, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის პრეზიდენტი 1958–1964  წლებში. ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Biography at Mexico Connect 
*Biography at Historical Text Archive
*Biography 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი  22 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
ადოლფო რუის კორტინესი

**ადოლფო რუის კორტინესი** (, დ. 30 დეკემბერი, 1890, ვერაკრუსი, მექსიკა—  გ. 3 დეკემბერი, 1973, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის პრეზიდენტი 1952-1958 წწ. ვერაკრუსის შტატის გუბერნატორი 1944-1948 წწ. ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 30 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
მიგელ ალემან ვალდესი

**მიგელ ალემან ვალდესი** (, დ. 29 სექტემბერი, 1902, საიულა, მექსიკა — გ. 14 მაისი, 1983, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის  პრეზიდენტი 1946-1952 წწ.  ვერაკრუსის შტატის გუბერნატორი 1936-1939 წწ. ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*მექსიკის პრეზიდენტების ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული  29 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1902
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
მექსიკის საპრეზიდენტო არჩევნები (2000)

**მექსიკის საპრეზიდენტო არჩევნები (2000)** – საპრეზიდენტო არჩევნები მექსიკაში. გაიმართა 2000 წლის 2 ივლისს.  ამ არჩევნებში ვისენტე ფოქსის გამარჯვების შედეგად დასრულდა ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის  72-წლიანი მმართველობა. 

კატეგორია:2000 წლის არჩევნები
კატეგორია:მექსიკის საპრეზიდენტო არჩევნები
მანუელ ავილა კამაჩო

**მანუელ ავილა კამაჩო** (, დ. 24 აპრილი, 1897, ტესიუტლანი, მექსიკა — გ. 13 ოქტომბერი, 1955, მეხიკო, მექსიკა) — მექსიკელი პოლიტიკური მოღვაწე. მექსიკის პრეზიდენტი 1940–1946  წლებში, სამხედრო მინისტრი 1937–1939 წლებში ინსტიტუციურ-რევოლუციური პარტიის წევრი. 

## ლიტერატურა
* Camp, Roderic Ai. *Mexican Political Biographies*. Tucson, Arizona: University of Arizona, 1982.
* Krauze, Enrique. *Mexico: Biography of Power*. New York: Harper Collins 1997, chapter 17: "Manuel Ávila Camacho: The Gentleman President", pp.&nbsp;491–525.

## რესურსები ინტერნეტში
* მანუელ ავილა კამაჩოს ბიოგრაფია

კატეგორია:მექსიკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
ლუიჯი ბოკერინი

thumb|ლუიჯი ბოკერინი უკრავს ვიოლონჩელზე, უცნობი მხატვარი
**ლუიჯი ბოკერინი** (; 19 თებერვალი 1743, ლუკა — 28 მაისი 1805, მადრიდი) — იტალიელი ვიოლონჩელისტი და კომპოზიტორი.

## ბიოგრაფია 
ცამეტი წლისას მშობლიურ ქალაქ ლუკაში გამოდიოდა კონცერტებზე, როგორც ვიოლონჩელისტი. მოგვიანებით უკრავდა ლუკას თეატრის ორკესტრში. თავისი ხელოვნების საჩვენებლად იმოგზაურა ევროპის ქვეყნებში. იყო ვენაში, პარიზში. ამავე დროს დაიწყო თავისი კომპოზიტორული მოღვაწეობა.

1769 წელს ბოკერინი მოხვდა მადრიდში. 1787 წელს პრუსიის მეფის ფრიდრიხ ვილჰელმ II-სგან მიიღო შეკვეთა დაეწერა ნაწარმოებები. მეფისადმი მიძღვნილი ნაწარმოებისათვის გახდა მეფის კარის კომპოზიტორი.

## შემოქმედება 
ბოკერინის აქვს დიდი შემოქმედება. მათ შორის რამდენიმე ორატორია, კანტატა, მესა და ოპერა. მთავარ ადგილს მის შემოქმედებაში იკავებს ინსტრუმენტალური მუსიკა (450-მდე ნაწარმოები).

ბოკერინის ნაწარმოებებმა იმოქმედა ვენის კლასიკოსებზე, მათ შორის მოცარტზე.

## მთავარი ნაწარმოებები 
*20 სიმფონია 
*7 კონცერტი 
*100-ზე მეტი ნაწარმოები სიმებიანი კვარტეტისათვის 
*125 სიმებიანი კვინტეტი
*60 სიმებიანი ტრიო
*60-მდე კამერული ნაწარმოები სხვადასხვა ინსტრუმენტებისათვის 
*ორატორიები, კანტატები, მესები

 
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 1743
კატეგორია:გარდაცვლილი 1805
ბრისტოლის უნივერსიტეტი

**ბრისტოლის უნივერსიტეტი** — უნივერსიტეტი ინგლისის ქალაქ ბრისტოლში. ბრისტოლის უნივერსიტეტი შედის ბრიტანეთის ყველაზე პრესტიჟული უნივერსიტეტების სიაში. გაზეთ „ტაიმსის“ 2010 წლის რეიტინგული შეფასების მიხედვით, ბრისტოლი შედის ბრიტანეთის მოწინავე 10 უნივერსიტეტის სიაში, ხოლო მსოფლიოს უნივერსიტეტების აკადემიური რეიტინგის მიხედვით (აღსანიშნავია, რომ ეს უკანასკნელი არის კერძო და ექვემდებარება საკუთარ კრიტერიუმებს) ბრისტოლი არის მსოფლიოს 61-ე უნივერსიტეტი; ამ სიაში ბრიტანეთის მხოლოდ 4 სხვა უნივერსიტეტი: ოქსფორდი, კემბრიჯი, ედინბურგი, უნივერსიტეტის კოლეჯი ლონდონი და მანჩესტერი შედის. 2011 წელს, QS World University Rankings-ის მიერ 2011 შემოთავაზებულ რეიტინგში, ბრისტოლი მსოფლიოს საუნივერსიტეტო რეიტინგში 30-ე ადგილს იკავებს.

ბრისტოლი არის რასელის ჯგუფის, კოიმბრას ჯგუფის და მსოფლიო უნივერსიტეტების ქსელის წევრი, რომლის ამჟამინდელი თავმჯდომარე ბრისტოლის უნივერსიტეტის ვიცე-კანცლერი, პროფესორი ერიკ თომასია. უნივერსიტეტში ამჟამად დაახლოებით 23,000 სტუდენტი სწავლობს. თითო ადგილზე აპლიკანტთა რაოდენობის გათვალისწინებით, ბრისტოლის უნივერსიტეტი ბრიტანეთის ყველაზე პოპულარული უნივერსიტეტია. 2005 წელს ჟურნალ „The Scientist“-ის მიერ ბრისტოლის უნივერსიტეტი დასახელდა ამერიკის გარეთ ნომერ მეხუთე და ბრიტანეთის ნომერ პირველ საუკეთესო დამსაქმებელ ადგილად მკვლევართათვის; ეს ნომინაცია 3,500 საერთაშორისო მკვლევარის აზრზე იყო დამყარებული.

## გამოჩენილი სტუდენტები 
* ალბერტ II, მონაკოს პრინცი 
* ჯონათან ევანზი, MI5-ის გენერალური დირექტორი
* პოლ დირაკი - ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში.

## ლიტერატურა 
* ჰაროლდ პინტერი - ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.
* ჟან-მარი გუსტავ ლეკლეზიო - ნობელის პრემიის ლაურეატი ლიტერატურის დარგში.
* მარკ რავენჰილი, გამოჩენილი ბრიტანელი დრამატურგი, ბრისტოლში სწავლობდა ინგლისურს და დრამას.
* სარა კეინი, გამოჩენილი ბრიტანელი დრამატურგი
* დეივიდ ნიკოლსი - მწერალი, დრამატურგი, სცენარისტი

## სქოლიო 
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს უნივერსიტეტები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს საგანმანათლებლო დაწესებულებები
კატეგორია:რასელის ჯგუფის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ჰან სოლო

**ჰან სოლო** — „ვარსკვლავური ომების“ პერსონაჟი. მის როლს ფილმის IV-VII ეპიზოდებში ასრულებს ჰარისონ ფორდი.

ფილმში ჰანი სკეპტიკოსია, არ სწამს ძალის არსებობის. ჩანს, რომ ფულის გამო ნებისმიერ რისკზე წამსვლელია, მაგრამ  IV-VII ეპიზოდების განმავლობაში მისი ხასიათი იცვლება.

ჰანს ჰყავს დამხმარე, ვუკი სახელად ჩუბაკა (იგივე ჩუი). ორივე მოგზაურობს გალაქტიკაში ჰანის ხომალდ ათასწლიანი შავარდენით. თუმცა ჰანის ძირითად საქმიანობას მაინც კონტრაბანდის გადაზიდვა წარმოადგენს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 

კატეგორია:ვარსკვლავური ომების პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
Wise After the Event

***Wise After the Event*** — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ ჯენესისის გიტარისტ ენტონი ფილიპსის მეორე სოლო-ალბომი, გამოცემული 1978 წელს.

## მიმოხილვა 
Wise After the Event არის ფილიპსის ერთადერთი დისკი, რომელზეც მისი ვოკალი ყველა სიმღერაში ჟღერს. დისკის გაფორმებაში გამოყენებულია პიტერ კროსის ნახატები. ამასთან დაკავშირებულია მცირე პრობლემა, რომელიც შეიქმნა სიმღერების ნამდვილი თანმიმდევრობისა და ამ გარეკანზე წარმოდგენილი მათი სიის შორის განსხვავების გამო.

1978 წელს გამოვიდა სინგლი We're All As We Lie, რომელშიც ასევე შევიდა ორი სიმღერა  Squirrel და Sitars and Nebulous, ჩაწერილი ამ ალბომის სესიების დროს.

დისკის რემასტერინგი 2007 წელს გამოუშვა იაპონურმა ლეიბლმა Arcangelo Records. 2008 წელს იგივე ვერსია გამოვიდა ბრიტანეთში, ლეიბლზე  Voiceprint Records,

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - ფილიპსი, გარდა მითითებულისა:

# We're All As We Lie – 4:37
# Birdsong and Reprise – 6:45
# Moonshooter – 5:58
# Wise After the Event – 10:28
# Pulling Faces – 4:37
# Regrets – 6:02
# Greenhouse (ფილიპსი / ჯერემი ჯილბერტი) – 3:03
# Paperchase – 5:34
# Now What (Are They Doing to my Little Friends?) – 8:23
# Squirrel – 4:30 (ბონუსი კომპაქტ-დისკზე)

### 2008 წლის გამოცემის დამატებითი დისკი 
# We're All As We Lie- 1:23
# Sleeping On An Interstellar Plane (Greenhouse - დემო) (ფილიპსი / ჯილბერტი) - 3:04)
# Paperchase (დემო) - 5:31
# Birdsong (დემო) - 5:33
# Moonshooter (დემო) - 5:37
# We're All As We Lie (დემო) - 3:53
# Pulling Faces (დემო) - 4:29
# Squirrel (ინსტრუმენტული) - 4:28
# Wise After The Event (ინსტრუმენტული) - 8:54
# Magic Garden (განსხვავებული მიქსი) - 1:55
# We're All As We Lie (7" სინგლის ვერსია) - 3:49
# Regrets (განსხვავებული მიქსი) - 6:00
# Chinaman (განსხვავებული მიქსი) - 0:44
# Now What (Are They Doing To My Little Friends)? (ინსტრუმენტული) - 8:14

## სქოლიო 
კატეგორია:ენტონი ფილიპსის ალბომები
კატეგორია:1978 წლის ალბომები
კატეგორია:ალბომები რუპერტ ჰაინის პროდიუსერობით
კატეგორია:Arista Records-ის ალბომები
კატეგორია:Passport Records-ის ალბომები
მოვლენა

**მოვლენას** აქვს ბევრი მნიშვნელობა:

## მოვლენა
სამყაროში ყველაფერი იცვლება. დედამიწა მოძრაობს მზის ირგვლივ, დღეს ცვლის ღამე, მდინარეები მიედინებიან, შრებიან ზღვები და ტბები, ლითონები იჟანგებიან, რძე იჭრება, მწიფდება ხორბლის თავთავი, ბერდება ადამიანი და ა.შ. უთუოდ, ჩვენს ირგვლივ და ჩვენშიც ხდება ცვლილებები. „ყველაფერი მიედინება, ყველაფერი იცვლება“ — ამბობდნენ ძველი ფილოსოფოსები.

*მოვლენა* ეწოდება სამყაროში მიმდინარე ყველანაირ ცვლილებას.

***მოვლენა (რელიგია)**
***ფიზიკური მოვლენა**, მოვლენა (ფიზიკა)
***ქიმიური მოვლენა**, მოვლენა (ქიმია)
***ბიოლოგიური მოვლენა**, მოვლენა (ბიოლოგია)
***საზოგადოებრივი მოვლენა**
***მოვლენა (ფილოსოფია)**
***მოვლენა (თეატრი)**
***მოვლენა (ფილმი)**
***ანომალური მოვლენა**, მოვლენა (ანომალია)
***ატმოსფერული მოვლენა**, მოვლენა (ატმოსფერო)
იოს-სუდარსო

მინი|მარჯვნივ|200პქ|კუნძული იოს-სუდარსო
**იოს-სუდარსო** - არის კუნძული პაპუას პროვინციაში, ინდონეზია. კუნძული ვიწრო არხითაა გამოყოფილი ახალი გვინეის კუნძულს. ეს კუნძული გაშენებულია არაფურის ზღვის სანაპირო ზოლში, კუნძულის სიგრძე შეადგენს 165 კილომეტრს. 

იოს-სუდარსოს ფართობი შეადგენს 11,600 კმ². მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მხრივ 67-ე ადგილი უკავია. 

კატეგორია:ინდონეზიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია

**ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური არმია** (, *EZLN*)  — ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა  მექსიკაში.

მოძრაობის სახელწოდება მომდინარეობს გენერალ ემილიანო საპატას, მექსიკის რევოლუციის გმირის სახელისაგან.  მოძრაობის სოციალური დასაყრდენი იყო ღარიბ-ღატაკი ინდიელი გლეხობა. 

1994 წლის 1 იანვარს დაიწყო საპატისტების შეიარაღებული აჯანყება. მისმა რაზმებმა ერთი გასროლის გარეშე დაიკავეს ჩიაპასის შტატის 7 მუნიციპალიტეტის ცენტრი. 

1995 წელს დაიწყო ხანგრძლივი მოლაპარაკება მექსიკის მთავრობასთან. ფედერალურმა მთავრობამ და საპატისტებმა ხელი მოაწერეს სან-ანდრესის ხელშეკრულებას, რომლის მიხედვითაც უნდა შესწორებულიყო მექსიკის კონსტიტუცია და მას უნდა ეღიარებინა ინდიელების უფლებები და კულტურა. ასევე პირდებოდა ავტონომიას და თვითმმართველობას ინდიელთა თემებსა და დასახლებულ პუნქტებს. მაგრამ ეს ყველაფერი დარჩა ქაღალდზე,  მექსიკის ახლნდელმა ხელისუფლებამ საერთოდ დაივიწყა მათი არსებობა. 

1996 წლის 1 იანვარს ჩამოყალიბდა ეროვნული განთავისუფლების საპატისტური ფრონტი – საერთოეროვნული სამოქალაქო ორგანიზაცია, რომელმაც წინა პლანზე  წამოსწია ის მოთხოვნები, რასაც  საპატისტური არმია მოითხოვდა, თუმცა ეს ყველაფერი ხდებოდა ლეგალურად და იარაღის გარეშე. 
მინი|მარცხნივ|250px|მოძრაობის დროშა
1996-2005 წწ. საპატისტურმა ფრონტმა მოაწყო უამრავი ანტისამთავრობო აქცია, რომლის მიზანიც სან-ანდრესის ხელშეკრულების დაცვის მოთხოვნა იყო. ერთ-ერთი ასეთი აქცია იყო 2006 წელს 32 ადმინისტრაციულ ერთეულში ერთდროულად დაწყებული საპატისტების საპროტესტო მსვლელობა.  

## რესურსები ინტერნეტში 
* საპატისტების საიტი

კატეგორია:მექსიკის ისტორია
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
მანიტობის ტბა

**მანიტობა** () — ტბა კანადის ცენტრალურ ნაწილში, მდინარე ნელსონის აუზში. ფართობი 4624 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 7 მ. წარმოადგენს დიდი მყინვარული ტბის — აგასისის ნაშთს. მდინარე დოფინით უკავშირდება უინიპეგის ტბას. მდიდარია თევზითა და წყლის ფრინველით. ტბის სამხრეთ ნაპირზე არის ორინთოლოგიური სადგური.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიოს უდიდესი ტბების სია

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კანადის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ბანგკა (კუნძული)

მინი|მარჯვნივ|200პქ|ბანგკას ტოპოგრაფიული რუკა
**ბანგკა** (ასევე ეძახიან **ბანკას**) — კუნძული სუმატრის აღმოსავლეთით, ინდონეზია. მოსახლეობა (1990) 626 955 ადამიანი. ფართობი: 11 910 კმ² (4600 კვ. მი).

## გეოგრაფია 
ბანგკა კუნძულ ბელიტუნგთან ერთად ქმნის პროვინციას. კუნძული ბანგკის სრუტის მეშვეობითაა გამოფილი სუმატრას. ამ ტერიტოიის ჩრდილოეთ ნაწილს საზღვრავს სამხრეთ ჩინეთის ზღვა, აღმოსავლეთით მდებარე ბელიტუნგის კუნძულისგან გამოყოფილია გასპარის სრუტით, ბანგკანის სამხრეთული ნაწილი გაშენებულია იავის ზღვის სანაპირო ზოლში. კუნძულის რელიეფის ძირითადი ნაწილი დაბლობებს უკავია, ქვეყნის სამხრეთულ ნაწილში მდებარეობს მცირე სიმაღლის მთები. აქ მოყავთა თეთრი პილპილი, კუნძულზე არის კალის მნიშვნელოვანი საბადოები.

აქ არსებული ქალაქებიდან, მოსახლეობით ყველაზე დიდია პანგკალ-პინანგი, ეს ქალაქი ბანგკა-ბელიტუნგის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრია. კუნძულის მეორე ქალაქია სუნგანპიატი. ბანგკას ყველაზე მნიშვნელოვანი პორტია, მუნტოკი, ეს პორტი კუნძულის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობს.

## ისტორია 
კუნძული ბანგკა, პალემბანგის სულთნის მიერ ბრიტანელებისთვის გადაცემული იქნა 1812 წელს. 1814 წელს მოხდა დიდ ბრიტანეთსა და ჰოლანდიას შორის გაცვლა, ბრიტანეთმა ჰოლანდიას ეს კუნძული დაუთმო, ხოლო ჰოლანდიამ ინდოეთში არსებული მისი ტერიტორია კოჩინი გადასცა ბრიტანეთს. 1942 წლის თებერვალში ეს ტერიტორია იაპონელების მიერ იქნა ოკუპირებული, აქ იაპონელები 1945 წლამდე დარჩნენ. ეს კუნძული, ბელიტუნგისთან ერთად შეუერთდა სამხრეთ სუმატრას პროვინციას. 2000 წელს ამ ორი კუნძულისგან შეიქმნა ახალი პროვინცია ბანგკა-ბელიტუნგი.

1930 წლისათვის ბანგკას მოსახლეობა შეადგენდა 205 363 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Дайвинг на острове Банка 
* Виды Банки
* Еще фото 

## სქოლიო 
კატეგორია:ინდონეზიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ელეფ-რინგნესი

**ელეფ-რინგნესი** (, ) — ერთ-ერთი კუნძული სვერდრუპის კუნძულების ჯგუფში, ეს კუნძული შედის ქიკიქთაალუკის რეგიონის შემადგენლობაში, ნუნავუტი, კანადა. ელეფ-რინგნესი ასევე შედის დედოფალ ელისაბედის კუნძულების და კანადის არქტიკული არქიპელაგის შემადგენლობაში. ელეფ-რინგნესი გაშენებულია ატლანტის ოკეანის სანაპირო ზოლში, კუნძულის ჩრდილოეთით მდებარეობს კუნძული ბორდენი, ხოლო აღმოსავლეთით მდებარეობს ამუნდ-რინგნესი. ფართობი შეადგენს 11 295 კმ², ელეფ-რინგნესს მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მხრივ 69-ე ადგილი უკავია (ფართობით ოდნავ აღემატება იამაიკას) და კანადაში მე-16 ადგილს იკავებს. კუნძულის უმაღლესი წერტილი შეადგენს 260 მეტრს.

ამ კუნძულს სახელი დაარქვა ნორვეგიელმა მკვლევარმა ოტო სვერდრუტიმ, ოსლოური ლუდის მწარმოებლის ელეფ-რინგნესის პატივსაცემად. სწორედ ამ კომპანიამ დაასპონსორა მისი ექსპედიცია. თავდაპირველად ეს კუნძული სწორედ ნორვეგიის შემადგენლობაში შედიოდა, 1930 წლისათვის უკვე ეს ტერიტორია კანადის შემადგენლობაში აღმოჩნდა.

კატეგორია:კანადის კუნძულები
კატეგორია:კანადის არქტიკული არქიპელაგი
კატეგორია:დედოფალ ელისაბედის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
პანაი

მინი|მარჯვნივ|200პქ|კუნძული პანაი.

**პანაი** — კუნძული ფილიპინებში, მდებარეობს ვისაიასის კუნძულების დასავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული დაყოფის თვალსაზრისით, კუნძული იყოფა ხუთ პროვინციად: აკლანი, ანტიკე, კაპისი, ილოილო, და გიმარასი. კუნძულზე არის ერთი რეგიონი, დასავლეთი ვისაიასი. პანაი მდებარეობს მინდოროს სამხრეთით და ნეგროსის ჩრდილო-დასავლეთით, ეს ორი კუნძული ერთმანეთისგან გამოყოფილია გუიმარის სრუტის მეშვეობით. ნეგროსსა და პანაის შორის მდებარეობს მცირე ზომის კუნძული გუიმარასი. პანაის ჩრდილოეთით მდებარეობს სიბუიანის ზღვა და რომბლონის კუნძულები, სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს სულუს ზღვა და პანაის ყურე. 

კუნძულის ფართობი შეადგენს 12,011 კმ², მას მსოფლიოს კუნძულებს შორის ფართობის მიხედვით 65-ე ადგილი უკავია. 2007 წლის აღწერის შედეგეგად, მოსახლეობა შეადგენს 3,973,877 ადამიანს. კუნძულზე მოსახლეობით უდიდესი ქალაქია ილოილო (მოსახლ. 418,710). 

კუნძული მოქცეულია სუბეკვატორულ სარტყელში. ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 3000 მმ-ს. კუნძულზე მიედინება მდინარეები: აკეანი, ბანისა, ილოილო და პანაი.

კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
კატეგორია:პანაი
კატეგორია:აკლანის კუნძულები
კატეგორია:ანტიკეს პროვინციის კუნძულები
კატეგორია:კაპისის კუნძულები
კატეგორია:ილოილოს კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ხინალუღური ენა

**ხინალუღური ენა** (თვითდასახელება: каьтш мицI / kätš micʼ) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ენა. გავრცელებულია აზერბაიჯანის რაიონულ ცენტრებში (ყუბაში, ხაჩმაზში) და სოფლებში (ხინალუღში, სუდათში). ხინალუღურ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 1500 კაცი. იგი აზერბაიჯანული ენის დიდ გავლენას განიცდის, რის გამოც ხმოვანთა სისტემა გართულებულია, გაჩენილია უმლაუტიზებული ხმოვნები ä, ü, ö და ირაციონალური ხმოვანი ə. არის აგრეთვე მოკლე, გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები. თანხმოვნები წარმოდგენილია ხშულთა ოთხეული და სპირანტთა მჟღერი აფრიკატები ძ, ჯ.

ხინალუღურ ენაში რთული გრამატიკულ კლასთა სისტემაა. მხოლობითში გარჩეულია 4 გრამატიკული კლასი, მრავლობითში — 2. კლასის ნიშნებად გამოყენებულია ბ, ფ, ზ, ს, ც, ჲ, ... ექსპონენტები. ამასთან ერთად ზმნა რთულდება ნაცვალსახელური ელემენტებით, რომლებითაც ასევე იცვლება გრამატიკული კლასების მიხედვით.

ძირითადი ბრუნვებია: სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი. ერგატივი გამოხატავს ინსრუმენტალისსაც. ნათესაობითში გარჩეულია ორგანული და არაორგანული კუთვნილების ფორმები. თანდებულიანი ბრუნვების სერიებში ორ-ორი ბრუნვაა: მიმართულებითი-ლოკატივი და დაშორებითი. უღვლილება კლასოვანია.

## დამწერლობა
**კირილიცას ვერსია:**

**ლათინური ვერსია:**

## ლიტერატურა 
* Дешериев, Ю. Д., Грамматика хиналугского языка, М., 1959.

## რესურსები ინტერნეტში 
* აზერბაიჯანის ენების რუკა
* Ethnologue

## სქოლიო
კატეგორია:ხინალუღური ენა
წახური ენა

**წახური ენა** (თვითდასახელება: цӀаӀхна миз / ts'əxna miz) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ლეზგიურ ენათა ჯგუფის ერთ-ერთი ენა. 

წახურ ენაზე ლაპარაკობს 23 000-მდე კაცი. გავრცელებულია დაღესტნის რესპუბლიკის რუთულის, აზერბაიჯანის ზაქათალისა და კახის რაიონებში. იყოფა 4 კილოდ (წახურული, მიშლეშური, მიქიქური, გილმიწურ-ყურდულური).

წახური ენისთვის დამახასიათებელია: რთული ვოკალიზმი (15 ხმოვანი) და რთული კონსონანტიზმი (40 თანხმოვანი); დინამიკური მახვილი; ლექსიკა — საკუთარი და ნასესხები; სახელთა მარტივი ნაწარმოები და რთული ფუძეები; მრავლობითი რიცხვის სხვადასხვაგვარი სუფიქსი; სიტყვაწარმომქმნელ აფიქსთა სიმცირე; ოთხი ძირითადი ბრუნვა — სახლობითი, ერგატივი, ნათესაობითი, მიცემითი და მრავალსერიიანი ერთ- და ორთანდებულიანი ბრუნვები; ზმნების ორგვარი მოდელი — მარტივი და რთული (მეშველზმნიანი); კლასოვანი უღვლილება; მხოლოობით რიცხვში განირჩევა 4 კლასი (მამაკაცის, ქალის, ცხოველის, ნივთის), მრავლობითში — 2 (პიროვნების — ადამიანისა და არაპიროვნების — არაადამიანისა); პიროვანი უღვლილების სუსტი ჩანასახები; ასპექტი, დრო, კილო; ინფინიტივი, ინფინიტივ-მასდარი, აბსოლუტივ-გერუნდიუმი, მიმღეობა; ადგილისა და დროის საგარემოებო სიტყვათა სერიები; ადგილ-მიმართულების აღმნიშვნელი წინდებულებიდა თანდებულები; უარყოფისა და კითხვის ნაწილაკიანი ფორმები (ზმნისა, სახელისა...); სხვათა სიტყვის, დადასტურებისა და მაკავშირებელი ნაწილაკები; სინტაქსური კონსტრუქციები — ნომინატიური, ერგატიული, დატიური, აფექტიური და ლოკატიური. 

სატომთაშორისო ენად იყენებენ აზერბაიჯანულსა და რუსულს.

## ლიტერატურა
*ჯეირანიშვილი, ე., *წახური და მუხადური (რუთულური) ენები*, 1-2, თბ., 1983.
*Дирр, А. М., *Цахурский язык*, Тфл., 1913.
*Талибов, Б. Б., Цахурский язык, წგნ.: *Языки народов СССР*, т. 4 — *Иберийско-кавказские языки*, М., 1967.

## სქოლიო
კატეგორია:წახური ენა
ნახურ-დაღესტნური ენები

thumb|400px|
**ნახურ-დაღესტნური ენები** — ენათა ოჯახი, რომელიც აერთიანებს ნახურ და დაღესტნურ ქვეჯგუფებს. გავრცელებულია რუსეთის ფედერაციის ჩეჩნეთის, ინგუშეთის, დაღესტნის რესპუბლიკებში და აგრეთვე საქართველოსა და აზერბაიჯანის ზოგ რაიონში. 

## კლასიფიკაცია
### ნახური ენები
* ვაინახური ენები
** ჩეჩნური (604 655)
** ინგუშური (153 483)
* ბაცბური (3 000)

### დაღესტნური ენები
* ხუნძურ-ანდიური ენები
** ხუნძური (385 043)
** ანდიური ენები
*** ანდიური (9 000)
*** ბოთლიხური (3 000)
*** ღოდობერიული (2 500)
*** კარატული (5 000)
*** ახვახური (5 000)
*** ბაგვალალური (4 000)
*** ტინდიური (5 000)
*** ჭამალალური (4 000)
* დიდოურ-ჰინუხური ენები
** დიდოური (7 000)
** ხვარშიული (1 000)
** ჰინუხური (200)
** ბეჟიტური (2 500)
** ჰუნზიბური (600)
* ლაკური (82 010)
* დარგუული (227 302)
* ხინალუღური (1 000)
* ლეზგიური ენები
** არჩიბული (1 000)
** თაბასარანული (54 574)
** აღულური (8 782)
** რუთულური (11 933)
** წახური (10 719)
** ბუდუხური (1 000)
** უდური (4 000)
** ლეზგიური (304 087)
** კრიწული (6 000)

## იხილეთ აგრეთვე
*კავკასიური ენები
*ქართველური ენები
*აფხაზურ-ადიღური ენები

## რესურსები ინტერნეტში
*კავკასიური ენების რუკა

## სქოლიო
პალავანი

**პალავანი** — უდიდესი კუნძული პალავანის პროვინციაში, ფილიპინები. პალავანი მნიშვნელოვნადაა დაშორებული ფილიპინების სხვა კუნძულებს. ეს ტერიტორია ნაკლებ განვითარებულია, მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი კვლავ ძველი ტრადიციებს მისდევს.

პალავანზე მცხოვრებთა რაოდენობა შეადგენს 430 000 ადამიანს. კუნძულის უმაღლესი წერტილია მთა მანტალინგაჯანი (2,085 მ). ფართობი შეადგენს 12,189 კმ²-ს და მსოფლიოს კუნძულებს შორის  64-ე ადგილი უკავია ფართობის მიხედვით.

## რესურსები ინტერნეტში
*http://www.palawan.com/(http://www.palawan.com/)
*http://www.palawaninfo.com/(http://www.palawaninfo.com/) 
*http://www.tourspalawan.com/(http://www.tourspalawan.com/) 
*http://www.islandpalawan.org/(http://www.islandpalawan.org/) 

კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
კატეგორია:პალავანის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ტუპინამბარანა

მინი|მარჯვნივ|200პქ|ოთხი კუნძულის ჯგუფი. ტუპინამბარანა

**ტუპინამბარანა** — კუნძული მდინარე ამაზონში, ბრაზილია. ტუპინამბარანა წარმოადგენს ოთხ მცირე კუნძულის ჯგუფს, რომლებიც ერთმანეთისგან ვიწრო არხებითაა გამოყოფილი. ტუპინამბარანის ფართობი შეადგენს 11,850 კმ², მას ბრაზილიაში ფართობის მიხედვით მესამე ადგილი უჭირავს. მას ფართობით უსწრებს ასევე მდინარის კუნძული ბანანალი. კუნძულის ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილი ტყეებს უკავია.

აქ არსებული ქალაქებიდან უდიდესია პარტინსი, 109,150 მცხოვრებით. 

კატეგორია:ბრაზილიის კუნძულები
კატეგორია:მდინარის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ნახური ენები

**ნახური ენები** — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ქვეჯგუფი, რომელიც აერთიანებს ჩეჩნურ, ინგუშურ და ბაცბურ ენებს. ნახური ენები გავრცელებულია ჩეჩნეთისა და ინგუშეთის რესპუბლიკებში და საქართველოს ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ალვანში და პანკისის ხეობაში.

ჩეჩნურისა და ინგუშურის ფონეტიკისათივს დამახასიათებელია თანხმოვანთა მარტივი და ხმოვანთა რთული სისტემა. ბაცბურ ენას მოეპოვება ყრუ ლატერალი. სპირანტი და ხმოვანთა სისტემა შედარებით მარტივია, სიტყვის ბოლოში შეიძლება ჰქონდეს მოკლე ხმოვნები ე, ი, ო, უ.

ნახური ენების მორგოლოფიაში გამოიყოფა 4 ძირითადი ბრუნვა (სახელობითი, ნათესაობითი, მიცემითი, ერგატივი) და ზოგიერთი თანდებულიანი ბრუნვა. ზმნას აქვს გრამატიკული კლასის კატეგორია, ასპექტი, დრო, კილო, მიმღეობა და აბსოლუტივები, ინფინიტივი, მასდარი და სხვ. ნახური ენების ზოგიერთ დიალექტში კლასოვანი უღვლილებაა, ზოგიერთში კი კლასოვანი უღვლილების საფუძველზე წარმოშობილი კლასოვან-პიროვანი უღვლილება; გარჩეულია სტატიკური და დინამიკური ზმნები; გამოიყოფა აწმყოსა და აორისტის ჯგუფის დროები.

სინტაქსში რთული დაქვემდებარებული წინადადების შინაარსის გადმოსაცემად მარტივი წინადადებაა გამოყენებული. ბაცბური და ჩეჩნური ენების ზოგ კილოში ქართული ენის გავლენით განვითარდა რთული დაქვემდებარებული წინადადება.

ნახური ენების ლექსიკაში გვხვდება საერთო ნახური და სხვა ენებიდან შესული სიტყვები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
ლაკები

[მინი|[მუსა მანაროვი, მფრინავი კოსმონავტი, საბჭოთა კავშირის გმირი]]
**ლაკები** (ან *ყაზიყუმუხები*) — დაღესტნის ერთ-ერთი მკვიდრი ხალხი. ძირითადად ცხოვრობენ დაღესტნის რესპუბლიკის მთიან ნაწილში (უმთავრესად ლაკისა და კულიკულის რაიონებში), ნაწილი — ჩრდილოეთ დაღესტნის დაბლობზე ნოვოლაქსკის რაიონი). საერთო რაოდენობა 156 545 კაცი (2002). ლაპარაკობენ ლაკურ ენაზე, უმრავლესობამ იცის რუსულიც. ძირითადად სუნიტი მუსლიმები არიან. მატერიალური და სულიერი კულტურით ახლოს დგანან დაღესტნის სხვა ხალხთან. ძირითადი საქმიანობა მთაში მეცხოველეობაა (უმთავრესად მომთაბარე მეცხვარეობა), დაბლობში — მიწათმოქმედება. განვითარებულია ხელოსნობა.

## სქოლიო 
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
*  www.narodru.ru: Лакцы 
*   www.lakia.net

კატეგორია:დაღესტანი
კატეგორია:კავკასიის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ხვარშიული ენა

**ხვარშიული ენა** (თვითდასახელება: анкьизас мыц) — ნახურ-დაღესტნურ ენათა ოჯახის ხუნძურ-ანდიურ-დიდოური ქვეჯგუფის ენა. მასზე მეტყველებენ დაღესტნის რესპუბლიკის წუმადის რაიონის აულებში (ხვარში, ინხოყვარი, კვანტლადა, სანტლადა, ხვაინი). მოიცავს 2 დიალექტს: საკუთრივ ხვარშიულსა და ინხოყვარულს. ხვარშიულ ენაზე ლაპარაკობს 1870 კაცი (2002).

ხვარშიული ენისთვის დამახასიათებელია მარტივი ხმოვნები: ა, ე, ი, ო, უ და მათი გრძელი და ნაზალიზებული ვარიანტები. ინხოყვარულსა და სანტლადურში არის ირაციონალური ხმოვანი (ჷ). მახვილი სუსტი, დინამიკური და ძირითადად მოძრავია. თანხმოვნებს ახასიათებს ხშულა სამეულების, სპირანტთა წყვილეულებისა და ცალეულების ნაკლული სისტემა. ფუძეებისათვის დამახასიათებელია სრულხმოვანება. გრამატიკული კატეგორიები უმთავრესად ნაწარმოებია სუფიქსებით. სახელისა და ზმნის საერთო კატეგორიებია გრამატიკული კლასი და რიცხვი მხოლოობოთ რიცხვში გარჩეულია 4 კლასი. ძირითადი ბრუნვები: სახელობითი, ერგატივი, მიცემითი, ნათესაობითი და მოქმედებითი. დამახასიათებელია ლოკატიური ბრუნვების სერიათა რთული სისტემა. ბრუნება ერთფუძიანიცაა და ორფუძიანიც.

ზმნას გრამატიკული კლასისა და რიცხვის გარდა ახასიათებს დროის, კილოს, კაუზატივის, ხანგრძლივობითბისა და უნახაობის კატეგორიები. გარჩეულია ინფინიტივი და მასდარი, დროთა მიხედვით ნაწარმოები მიმღეობები და აბსოლუტივები, დადებითი და უარყოფითი ფორმები, გარდამავალი და გარდაუვალი ზმნები. გარდაუვალ ზმნებში კლასნიშნით აღინიშნება სუბიექტი, ხოლო გარდამავალ ზმნებში — პირდაპირი ობიექტი. გარდამავალი ზმნა ერგატიული კონსტრუქციისაა, გარდაუვალი — ნომინატიურისა, გრძნობა-აღქმის ზმნები კი დატიურისა. ხვარშიულ ენაში წინადადებები მხოლოდ მარტივი, შერწყმული და რთული თანწყობილი კონსტრუქციისაა. სინტაქსური კავშირის მთავარი სახეებია შეთანხმება, მართვა, მირთვა.

ხვარშიული ენა ღარიბია სიტყვაწარმოების აფიქსებით. თვლის სისტემა საკუთრივ ხვარშიულ დიალექტში ოცობითია, ინხოყვარულში — ათობით-ოცობითი. უხვია ხუნძურიდან და ხუნძურის მეშვეობით არაბულ-სპარსულ-თურქულიდან შეთვისებული ლექსიკა. ბევრია რუსულიდან ნასესხები სიტყვებიც.

ხვარშიული ენა უდამწერლობოა. სამწერლობო ენად გამოიყენება ხუნძური.

## ლიტერატურა
*Бокарев, Е. А., Хваршинский язык (говор с Ничокари).

## სქოლიო
კატეგორია:ხვარშიული ენა
სამარი (კუნძული)

მინი|მარჯვნივ|200პქ|კუნძული სამარი.
**სამარი** — კუნძული ფილიპინებში, მდებარეობს ვისაიასის კუნძულების აღმოსავლეთ ნაწილში. ადმინისტრაციული დაყოფის თვალსაზრისით ეს ტერიტორია იყოფა სამ პროვინციად: სამარი, ჩრდილოეთი სამარი და აღმოსავლეთი სამარი. კუნძული სამარი სრუტეებითაა გამოყოფილი სხვა მცირე ზომის კუნძულებს: ლაიტეს და ბილირანის, ეს კუნძული განეკუთვენაბ აღმოსავლეთ ვისაიასის რეგიონს. სამარი ფილიპინების სიდიდით მეოთხე კუნძულია ლუსონის, მინდანაოს და ნეგროსის შემდეგ.

კუნძულის ფართობი შეადგენს 13 080 კმ². აქ განვითარებულია სოფლის მეურნეობა. სოფლის მეორნეობიდან განსაკუთრებით განვითარებულია მემეცენარეობა, კუნძულზე მოჰყავთ: ბრინჯი, სიმინდი, ბანანი, ციტრუსი, მანგო, ყავა, კაკაო, აბაკა, შაქრის ლერწამი. აქ აგრეთვე მისდევენ მეცხოველეობას. კუნძულზე არის ტყის დიდი საფარი.

მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ამ ტერიტორიაზე იმართებოდა მნიშვნელოვანი ბრძოლები ამერიკელებსა და იაპონელებს შორის. 1944 წელს აქ გაიმართა ლაიტეს ყურის ბრძოლა.

კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
კატეგორია:ვისაიასის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კალიშტლაუაკა

thumb|right|300px|სტრუქტურა 3, ქარის ღმერთის ტაძარი
**კალიშტლაუაკა** – მესოამერიკული არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, მეხიკოს შტატში, ქალაქ ტოლუკას მახლობლად. მისი ნამდვილი სახელია „მატლაცინკო“. იგი იყო ძლევამოსილი დედაქალაქი, რომლის მეფეებიც აკონტროლებდნენ საკმაოდ დიდ ტერიტორიას ტოლუკას ხეობაში.

1930 წელს, არქეოლოგმა ხოსე გარსია პაიონმა გათხარა კალიშტლაუაკას მონუმენტური არქიტექტურა და უამრავი სხვა ტაძარი და ნაგებობა აღმოაჩინა. მათ შორის ყველაზე მნიშვნელოვანია სტრუქტურა 3, აცტეკთა ქარის ღმერთის — ეჰეკატლის მრგვალი ტაძარი. ასევე სტრუქტურა 17 —  დიდი სამეფო სასახლე. არქიტექტურა და ქვის სკულპტურები მიეკუთვნება გვიან პოსტკლასიკურ აცტეკურ ძეგლებს (ახ. წ. 1100-1520 წ.წ.)

## რესურსები ინტერნეტში
* Calixtlahuaca Web Site
* Calixtlahuaca Archaeological Project Blog
* Calixtlahuaca: A brief Guide to the site. Dr. Michael E. Smith, Arizona State University. 2006.

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
გუაჩიმონტონესი

**გუაჩიმონტონესი** – კოლუმბამდელი არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, ხალისკოს შტატში. მდებარეობს გვადალახარას დასავლეთით, დაახლოებით ერთი საათის სავალ მანძილზე. იგი მთავარი ძეგლია კულტურული საზოგადოებისა, რომელსაც „ტეუჩიტლანის ტრადიციას“ ეძახიან. ეს საზოგადოება, რომელიც არსებობდა ჯერ კიდევ  ძვ. წ. 300 წელზე ადრიდან ჩვ. წ. 900-იანი წლების შუამდე.

გუაჩიმონტესის კომპლექსის მთავარ ნაგებობებს წარმოადგენს წრიული, საფეხურებიანი პირამიდები. 18 მეტრი სიმაღლის პირამიდა შედგება 13 საფეხურისაგან, ხოლო ზემოთ, ადგას კიდევ 4 საფეხურიანი ასეთივე პირამიდა.

თითოეული პირამიდა შემოფარგლულია მოსწორებული მოედნით, ხოლო ეს მოედნები თავის მხრივ – დაბალი მიწაყრილებით. ამ მიწაყრილების მწვერვალზე დგას ხის ნაგებობები.

კომპლექსი შედგება 10 წრიული პირამიდის, 4 მართკუთხა მოედნისა და 2 ბურთის სათამშო მოედნისაგან.

ტეკილას არყის სახდელებთან ერთად, მთლიანი ეს რეგიონი იუნესკომ მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა. აქ განხორციელებული არაერთი ძარცვის შედეგად, 2008 წელს კომპლექსი ასევე მოხვდა “მსოფლიოს ძეგლების ზედამხედველობის” მიერ შედგენილ 100 ყველაზე საფრთხეში მყოფი ძეგლის სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Teuchitlán, Jalisco. ოფიციალური საიტი  
* 360-degree Panoramic photos of the Guachimontones site 
* More information on Teuchitlán and Guachimontones  
* Galería de Fotos de Guachimontones  

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ტოლტეკები

[thumb|250px|right|ტოლტეკების ფიგურები. [ტულა, იდალგო]]
**ტოლტეკები** — მესოამერიკული კულტურა, რომელიც დომინირებდა თანამედროვე მექსიკის ტერიტორიაზე, იდალგოს, მორელოსის, მეხიკოს და პუებლას შტატების ტერიტორიაზე. მესოამერიკული ქრონოლოგიით ახ. წ. 800-1000 წლებში. მოგვიანებით, აცტეკების კულტურა ტოლტეკებს მათ ინტელექტუალურ და კულტურულ წინამორბედებად მიიჩნევდა. აცტეკების ენაზე „ტოლტეკი“ ხელოსანს ნიშნავდა. აცტეკები ასევე აღწერდნენ ტოლტეკების ისტორიას, მათ მმართველებს და საგმირო საქმეებს. მაგრამ თანამედროვე მეცნიერებაში ხშირად დავობენ, არის თუ არა სარწმუნო აცტეკების მიერ ტოლტეკების ისტორიაზე მოწოდებული ფაქტები.

ტოლტეკები ახ. წ. VIII საუკუნეში ცენტრალური მექსიკის ტერიტორიაზე დასახლდნენ და საკმაოდ დიდი სახელმწიფო შექმნეს. მათი დედაქალაქი ტულა, ძალზე ახლოს მდებარეობდა ტეოტიუკანთან. თავიანთ კულტურაში, მათ განავითარეს ტეოტიუაკანის და შოჩიკალკოს ტრადიციები. 
 
[მინი|250px|მარჯვნივ|ტოლტეკების პირამიდა. [ტულა, იდალგო]]

ტოლტეკების რელიგია სხვა მესოამერიკული ცივილიზაციების რელიგიების მსგავსი იყო. მათ ჰყავდათ ცის, მიწის წყლის და ა. შ. ღმერთები. მთავარი ღმერთი იყო კეცალკოატლი, რომელიც ლეგენდის თანახმად დაამარცხა სხვა ღმერთმა ტესკატლიპოკამ. ამის შემდეგ კეცალკოატლი გველებისგან დაწნული ნავით გაემგზავრა და დაიბარა, რომ მალე დაბრუნდებოდა.

1168 წელს, ტულა ჩიჩიმალკებმა დაიპყრეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტოლტეკების სახელმწიფო 
* ტოლტეკები  
* Толтек Инфо. ტოლტეკები  

კატეგორია:ინდიელები
კატეგორია:ამერიკის ხალხები
კაკაშტლა

**კაკაშტლა** – არქეოლოგიური ძეგლი მექსიკაში, ტლასკალას შტატში. 

კაკაშტლა ოლმეკ-შიკალანკებით დასახლებული რეგიონის დედაქალაქი იყო. ოლმეკ-შიკალანკების არსებობა არ არის დადასტურებული რაიმე უტყუარი საბუთით, შესაძლოა ეს იყვნენ მაიას მოსახლეები, რომლებიც აქ ჩვ.წ. 400 წელს ცენტრალური მექსიკის ტერიტორიიდან მოვიდნენ.

ტერმინი ოლმეკ-შიკამალკა პირველად მე-16 საუკუნეში იხმარა ისტორიკოსმა დიეგო მუნიოს კამარგომ, თუმცა როგორც ჩვენ დღეს ვიცით, ოლმეკების კულტურა მოისპო ჯერ კიდევ ძვ.წ. 400 წელს, ანუ 800 წლით ადრე.

ჩვ.წ. 600-750 წლებში, ქალაქ ჩოლულას დაცემის შემდეგ, კაკაშტლა ჩაერთო ტლასკალა-პუებლის ხეობის ჰეგემონობისათვის ბრძოლაში. ჩვ.წ. 900 წელს, მისი ძალაუფლება საკმაოდ დიდი იყო, მაგრამ სადღაც 1000 წელს, ქალაქი მიტოვებულ იქნა.
ცენტრი|მინი|1000x1000პქ|კაკაშტლას კედლის მხატვრობა, მარცხენა მხარეს
ცენტრი|მინი|1000x1000პქ|კაკაშტლას კედლის მხატვრობა, მარჯვენა მხარეს

## რესურსები ინტერნეტში
*Cacaxtla at INAH  
*Proyecto La pintura mural prehispánica en México, UNAM
*Tour by Mexico 
*INAOEP 

კატეგორია:მექსიკის არქეოლოგიური ძეგლები
ნეგროსი

მინი|მარჯვნივ|200პქ|კუნძული ნეგროსი.
**ნეგროსი** — კუნძული ფილიპინებში, მდებარეობს ვისაიასის კუნძულების დასავლეთ ნაწილში. კუნძულის ფართობი შეადგენს 13,328 კმ², მას ფილიპინების კუნძულებს შორის მესამე ადგილი უკავია, ფართობის მხრივ. აქ ცხოვრობს 3,7 მილიონი ადამიანი (2000 წელი).

ადმინისტრაციული დაყოფის თვალსაზრისით ეს ტერიტორია იყოფა ორ პროვინციად: აღმოსავლეთი ნეგროსი და დასავლეთი ნეგროსი, ნეგროსი შედის აღმოსავლეთ ვისაიას რეგიონში. კუნძულს ესაზღვრება: ვისაიანის და სიბუიანის ზღვები, სამხრეთიდან კი სულუს ზღვა. კუნძულის უმაღლესი წერტილია ვულკანი კალპონი (2460 მ). უდიდესი ქალაქი — ბალკოდო. კუნძულზე ვრცელდება სუბეკვატორული კლიმატური სარტყელი, აქ ყოველწლიური ნალექების რაოდენობა შეადგენს 1600—2000 მმ. კუნძულზე განვითარებულია სოფლის მეურნეობა, აქ მოჰყავთ შაქარი. 

ნეგროსზე მოსახლეობა უძველესი დროიდან სახლობდა. ესპანელებისგან გათავისუფლების შემდეგ აქ შეიქმნა ნეგროსის რესპუბლიკა, რომელმაც 1898 წლიდან 1901 წლამდე იარსება

კატეგორია:ფილიპინების კუნძულები
კატეგორია:ვისაიასის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით