open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სენატი

[მინი|[კურია იულია რომის ფორუმში]]
**სენატი** — თანამედროვე მნიშვნელობით საკანონმდებლო ორგანოს ნიშნავს, ხშირად მის ზედა პალატას. სიტყვა *სენატი* მომდინარეობს ლათინური senex-დან (უხუცესი მამაკაცი), რომლისგანაც მოდის სიტყვა senatus (სენატი). სენატის კანონმდებლებს ან წევრებს *სენატორებს* უწოდებენ. ამ სიტყვის მნიშვნელობა უძველესი მარტივი სოციალური ორგანიზაციიდან მოდის, სადაც გადაწყვეტილების მიღების ძალაუფლება უხუცესი მამაკაცის პრეროგატივა იყო. თავდაპირველი სენატი რომაელებმა შექმნეს, რომელმაც 580 წლამდე იარსება.

თანამედროვე დემოკრატიული სახელმწიფოები ორ-პალატიანი საპარლამენტო სისტემით ხშირად ზემო პალატას სენატს უწოდებენ. მას, როგორც წესი, ნაკლები წევრი ჰყავს, ვიდრე ქვემო, თემთა პალატას.

## იხილეთ აგრეთვე 
*რომის სენატი
*იტალიის სენატი
*აშშ-ის სენატი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Livius.org: Roman Senate 

კატეგორია:პარლამენტი
კატეგორია:პარლამენტის ზედა პალატები ქვეყნების მიხედვით
Intel

thumb|ინტელის ლოგო
კორპორაცია **ინტელი** (ნასდაქი: INTC), დაფუძნდა 1968 წელს, როგორც **ინტ**ეგრირებული **ელ**ექტორნიკის კორპორაცია, ამერიკაში მდებარე მულტინაციონალური კორპორაცია, კარგად ცნობილი მიკროპროცესორებისა და ინტეგრირებული ლოგიკური პანელების დიზაინითა და წარმოებით. ინტელი ასევე აწარმოებს ქსელურ კარტებს, მეინბორდის ჩიპსეტებს, კომპონენტებსა და სხვა მოწყობილობებს. ინტელს მოწინავე კვლევითი პროექტები აქვს ნახევარგამტართა წარმოების ყველა სფეროში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინტელის ოფიციალური საიტი

**ვიდეო კლიპები**
* ინტელის არხი YouTube-ზე

კატეგორია:ინტელი
კატეგორია:კომპიუტერული კომპანიები
კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები
კატეგორია:NASDAQ-ზე აღრიცხული კომპანიები
NASDAQ

[thumb|ნასდაქის რეკლამა [ტაიმს სქვერი|ტაიმს სქვერზე.]]
**ნასდაქი** (NASDAQ, მომდინარეობს აკრონიმიდან National Association of Securities Dealers Automated Quotations — ფასიან ქაღალდთა დილერების ავტომატური კოტირებების ეროვნული ასოციაცია) — აშშ-ის ელექტრონული სააქციო ბირჟა. დაფუძნდა ფასიან ქაღალდთა დილერების ეროვნული ასოციაციის (NASD) მიერ, რომელმაც იგი შემდგომში 2000-2001 წლებში გაყიდვათა სერიებით გაასხვისა. ამჟამად იგი კორპორაცია *ნასდაქის სააქციო ბაზრის* მფლობელობაშია. ნასდაქი უდიდესი ელექტრონული კომპიუტერული ფასიან ქაღალდთა ბაზარია აშშ-ში. დაახ. 3300 კომპანიით მის სიაში საშუალოდ უფრო მეტი კომპანია და უფრო მეტ აქციათა გაყიდვის ოპერაცია ტარდება ყოველდღიურად ვიდრე ნებისმიერ სხვა ამერიკულ აქციათა ბაზარზე. კორპორაციის ამჟამინდელი აღმასრულებელი დირექტორია რობერტ გრიფილდი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:NASDAQ
კატეგორია:აშშ-ის საფონდო ბირჟები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ზაქარია ფანასკერტელი

**ზაქარია ფანასკერტელი** — XII-XIII საუკუნეების სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი. შავშეთის ფეოდალური საგვარეულოს - ასპანისძეთა წარმომადგენელი. ფანასკერტელთა ფეოდალური სახლის ფუძემდებელი. XII საუკუნის 80-იან წლებში, როგორც ჩანს, იგი ტაოს გამგებლის და შავშეთ-კლარჯეთის დიდი ფეოდალის გუზან აბულასანისძე ტაოსკარელის ყმა-ვასალი იყო. ფანასკერტელი აღზევდა მას შემდეგ, რაც დიდი სამსახური გაუწია თამარ მეფეს მეამბოხე გუზანის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ლაშა-გიორგის დროინდელი მემატიანის ცნობით, ზაქარიამ შეიპყრო გუზანი და მიჰგვარა მეფეს. როგორც ჩანს, სწორედ ამ დროს უწყალობა თამარმა ფანასკერტელს სამამულედ ციხე-ქალაქი ფანასკერტი, რის შემდეგადაც ასპანისძეთა ეს განშტოება იწოდა ფანასკერტელებად.  თამარის მეორე ისტორიკოსის ცნობით, ფანასკერტელი მონაპირეობდა შავშეთიდან სპერამდე, ე.ი. მისი საერისთავო ხელისუფლება ვრცელდებოდა შავშეთ-კლარჯეთ-ტაო-სპერზე. იმავე ისტორიკოსის ცნობით, ფანასკერტელი იყო სახელოვანი მოლაშქრე. მას აუღია ბანა, ხახული და სხვა მრავალი ციხე და ადგილი. ფანასკერტელის არც წინაპრებზე და არც შთამომავლობაზე წყაროებში არ შემოგვრჩენია ცნობები. გამოთქმულია მოსაზრება, რომ შესაძლებელია მისი მშობლები იყვნენ XII საუკუნის ერთი ხელნაწერის მინაწერში მოხსენიებულია „პატრონი ასპან და მისი მეუღლე ელენე“ (დ. ბერძენიშვილი). ასევე შესაძლებელია მისი შვილი (ან შვილიშვილი) იყოს XIII საუკუნის II ნახევრის მოღვაწე გრიგოლ ფანასკერტელი.
## წყარო
**ბასილი ეზოს მოძღუარი*, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2 თბ.1959;
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდელთანი, იქვე;
*ჟამთააღმწერელი, იქვე
*ქართლის ცხოვრების გაგრძელებები, იქვე;
*იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, წგნ.: მეტრეველი ე., მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI—XVII სს.), თბ., 1962;
*სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV—XVI სს.), ქრ. შარაშიძის გამოც., თბ., 1961
## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი დ.,* ფანასკერტელთა ფეოდალური საგვარეულოს ისტორიიდან (წერაქვის უცნობ წარწერასთან დაკავშირებით), «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
თაყა ფანასკერტელი

**თაყა ფანასკერტელი** — XIII-XIV საუკუნეების სამხრეთ საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი, შავშეთისა და ტაოს მემამულე. ტაოს ერისთავი. თაყას წინ ფანასკერტელად ჩანს გრიგოლი, რომელიც შესაძლებელია თაყას მამა იყო. ფანასკერტელს ცოლად ჰყოლია დემეტრე II თავდადებულის ქალიშვილი რუსუდანი. ფანასკერტელს 1306 წელს თორთომის ციხესთან ბრძოლა გაუმართავს სამხრეთ საქართველოში აზატ მოსეს ხელმძღვანელობით შემოჭრილ რუმის თურქთა მრავალრიცხოვანი ლაშქრისათვის. მან დიდი ზიანი მიაყენა მტერს, მაგრამ მრავალრიცხოვნობის გამო ვერ სძლია და ვერ განდევნა. თორთომის ციხესთან ფანასკერტელის ბრძოლა, მკვლევართა აზრით (დ. ბერძენიშვილი), მოწმობს, რომ ეს ციხე მას ეკუთვნოდა. ფანასკერტელი სამცხის მთავრის ბექა I ჯაყელის თანამედროვეა და შესაძლებელია მისი ყმა-ვასალიც იყო - მასთან ერთად ებრძოდა თურქებს. თაყას მომდევნო ფანასკერტელი ამირღამბარი, რომელიც, როგორც ჩანს, თაყას შვილი იყო.

## წყაროები
**ბასილი ეზოს მოძღუარი*, ცხოვრება მეფეთ-მეფისა თამარისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2 თბ.1959;
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდელთანი, იქვე;
*ჟამთააღმწერელი, იქვე
*ქართლის ცხოვრების გაგრძელებები, იქვე;
*იერუსალიმის ჯვრის მონასტრის აღაპები, წგნ.: მეტრეველი ე., მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის ისტორიისათვის (XI—XVII სს.), თბ., 1962;
*სამხრეთ საქართველოს ისტორიის მასალები (XV—XVI სს.), ქრ. შარაშიძის გამოც., თბ., 1961

## ლიტერატურა
* *ბერძენიშვილი დ.,* ფანასკერტელთა ფეოდალური საგვარეულოს ისტორიიდან (წერაქვის უცნობ წარწერასთან დაკავშირებით),  «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1960, ტ. 1;
**შოშიაშვილი ნ.,* ქსე, ტ. 10, გვ. 217, თბ., 1986

კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
ფარეზასძე

** ფარეზასძე** — XIII საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი. სამცხის მფლობელის, ბექა I მანდატურთუხუცესის ბრძანებით XIII საუკუნის 80-იან წლებში ააგო საფარის წმ. საბას ტაძარი. მისი სახელი მოხსენიებულია ტაძრის დასავლეთ კარიბჭის სარკმლის წარწერაში. საფარაშივეა შემონახული რელიეფი - მამაკაცი გონიოთი და ჩაქუჩით ხელში. წარწერაში მოხსენიებულია ფარეზა. სავარაუდოა, რომ იგი ხუროთმოძღვარ  ფარეზასძის მამაა და თავადაც ხუროთმოძღვარი იყო.  ფარეზასძის ქმნილება წმ. საბას ტაძარი - ტიპური გარდამავალი ხასიათის ძეგლია. ძვ. ტრადიციებზე აღზრდილი ოსტატი დაკავშირებულია XII-XIII საუკუნეების მიჯნის დამახასიათებელ ფორმებსა და ელემენტებთან, მაგრამ უკვე საგრძნობია ამ ტრადიციებისაგან მოწყვეტის ნიშნებიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ფარსმან V

**ფარსმან V** — ჯუანშერის მიხედვით, ქართლის (იბერიის) ოცდამეთექვსმეტე მეფე. არსებობს მოსაზრება, რომ ფარსმან V მეფობდა VI საუკუნის 50-იან წლებში.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 10, გვ. 233, თბ., 1986

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
მოცეკვავე სახლი

thumb|შენობის ფასადი
**მოცეკვავე სახლი** (ჩეხ.: Tančící dům) ან **ფრედი და ჯინჯერი** საოფისე შენობის მეტსახელია პრაღის ცენტრში, ჩეხეთის რესპუბლიკა. აიგო ვაკანტურ მდინარისპირა ნაკვეთზე ჩეხი სცენარისტისა და ყოფილი პრეზიდენტის ვაცლავ ჰაველის სახლის გვერდით 1997 წელს ხორვატიაში დაბადებული ჩეხი არქიტექტორი ვლადო მილუნიჩის მიერ ამერიკელ არქიტექტორ ფრენკ გერისთან თანამშრომლობით. ვაცლავ ჰაველის ავანგარდული არქიტექტურის ძლიერმა მხარდაჭერამ განაპირობა ამ საკამათო დიზაინის შენობის პროექტის დამტკიცება და აგება. მეტსახელი ’’ფრედი და ჯინჯერი’’ მომდინარეობს ფრედ ასტერისა და ჯინჯერ როჯერსისგან, ვინაიდან შენობა მოცეკვავე წყვილს ჰგავს და საკმაოდ გამოირჩევა გვერდით მდგომი ნეო-ბაროკოს, ნეო-გოთიკისა და არტ-ნუვოს სტილის შენობებისგან, რომლითაც პრაღა განთქმულია, თუმცა ეს შენობა მათთან კონფლიქტში არ მოდის. შენობის სახურავზე განთქმული ფრანგული რესტორანია.

## რესურსები ინტერნეტში 
მოცეკვავე სახლი პრაღაში ფრენკ გერის მიერ 
thumb|center|400px|ხედი მდინარის მოპირადაპირე მხრიდან.

კატეგორია:პრაღის არქიტექტურა
კატეგორია:დეკონსტრუქტივიზმი
ფარსმან თმოგველი

**ფარსმან თმოგველი** — ჯავახეთის დიდი ფეოდალი XI საუკუნის შუა წლებში, თმოგვის მემამულე, ჯავახეთის ერისთავთერისთავი, სათხის ეკლესიის (ახლანდელი ნინოწმინდის რაიონი) ამშენებელი. ეკუთვნოდა ახალი ჩორჩანელთა საგვარეულოს, რომელიც წარმოიქმნა IX საუკუნეში, ჩორჩანელებისა და ბაჰლაუნდების დანათესავების შედეგად (უშუალოდ გარდაცვლილი გიორგი ჩორჩანელის მამულს და საგვარეულო სახელწოდებას დაეუფლა მისი დის — მირიან ბაჰლაუნდის ცოლის თეკლას შთამომავლობა). 

ფარსმან თმოგველი სულას შვილი ყოფილა. შეიძლება ვივარაუდოთ, რომ სულა იყო შვილი ივანე სულას ძისა, რომელმაც X საუკუნის 70-იან წლებში მონაწილეობა მიიღო დავით კურაპალატის ლაშქრობაში ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ და რომელიც მოხსენიებულია ზარზმის სამრეკლოში ჩატანებულ წარწერაში ეგვტერის ამშენებლად.

XI საუკუნის 50-იან წლებში ფარსმან თმოგველმა, ბეშქენ ჯაყელთან ერთად, მხარი დაუჭირა ლიპარიტ ბაღვაშს ბაგრატ IV-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. მესხეთის აზნაურთა მეორე ჯგუფი გამოვიდა ლიპარიტის წინააღმდეგ. ლიპარიტის დამარცხებას მოჰყვა მისი მომხრე მესხი ფეოდალების დამცრობა. როგორც ჩანს, ფარსმან თმოგველს მეფემ ჩამოართვა თმოგვი. ფარსმან თმოგველი (ისევე როგორც ლიპარიტი) ათონის ივერთა მონასტერში არსენის სახელით შედგა ბერად. „ათონის კრებულში“ შეტანილია ფარსმან თმოგველისა და მისი ძმის გიორგი ჩორჩანელის რამდენიმე აღაპი, საიდანაც ჩანს, რომ ფარსმან თმოგველმა დიდი ღვაწლი დასდო მონასტერს, რის გამოც ის მისი წინამძღვარის გახდა.

პირველ თმოგველთა გვარის ისტორია ფარსმან თმოგველით იწყება და ფარსმანითვე მთავრდება: გიორგი II-მ (1072-1089) თმოგვი უბოძა ნიანია ქუაბულისძეს, ბოლოს თამარ მეფემ ის გადასცა სარგის მხარგრძელს, რომელმაც საფუძველი ჩაუყარა ახალ თმოგველების საგვარეულოს (XIII-XIV საუკუნეები).

## წყარო
*ათონის ივერიის მონასტრის 1074 წლის ხელნაწერი აღაპებით, [ტფ.], 1901;
*მატიანე ქართლისა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955;
*სათხის ეკლესიის წარწერა, წგნ.: ცისკარიშვილი ვ., ჯავახეთის ეპიგრაფიკა როგორც საისტორიო წყარო, თბ., 1959;
*ცხოვრებაჲ სერაპიონ ზარზმელისაჲ, წგნ.: ძველი ქართული აგიოგრაფიული ლიტერატურის ძეგლები, ილ. აბულაძის რედ., წგნ. 1, თბ. 1963
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
გოდერძი ფირალიშვილი

**გოდერძი პავლეს ძე ფირალიშვილი** (დ. 1768 ―  გ. 1823) — ქართველი მწიგნობარი, პოეტი, მთარგმნელი. 

## ბიოგრაფია
მოღვაწეობდა ერეკლე II-ის კარზე. 1801 წლიდან მსახურობდა პეტერბურგის საგარეო საქმეთა კოლეგიაში როგორც მტარგმნელი და კალიგრაფი. ფირალიშვილს ეკუთვნის „თვითმასწავლებელი ორთა ენათა, ესე იგი რუსთა ქართულისა და ქართველთა რუსულისა“ (პეტერბურგი, 1820), „საზოგადო მდივნობა“ (პეტერბურგი, 1821), რომელშიც თავმოყრილია ოფიციალური და კერძო მიმოწერის ნიმუშები. 

ფირალიშვილის მიერ ვეფხისტყაოსნის სიუჟეტზე შექმნილი ტრაგედია, რომელიც არ შეესაბამებოდა კლასიცისტური დრამის კანონებს, არ გამოქვეყბებულა. ლექსებში „გლოვა მეფისა ირაკლისა“ და „ტირუასა და ნიბლიას გაბაასება“ ალეგორიულად არის გამოხატული ავტორის თავგადასავალი, აგრეთვე ერეკლე მეფისა და სოლომონ ლიონიძის კონფლიქტი.

## ლიტერატურა
* *კეკელიძე კ.,* ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958;
**მახათაძე ნ.,* გ. ფირალიშვილის ლექსი "გლოვა ირაკლი მეორისა", კრ.: ძველი ქართული ლიტერატურა, თბ., 1977;
**მისივე,* გ. ფირალიშვილის დრამა „ინდოეთის მემკვიდრე და სამშობლოსადმი სიყვარული“, კრ.: ლიტერატურული ძიებანი, თბ., 1983;
**რუხაძე ტ.,* ძველი ქართული თეატრი და დრამატურგია, თბ., 1949;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:დაბადებული  1768
კატეგორია:გარდაცვლილი 1823
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
ქავთარ ბარამის ძე

**ქავთარ ბარამის ძე** — ჰერეთის დიდებული XI-XII საუკუნეების მიჯნაზე. მან თავის დისშვილებთან - არიშიანთან და ბარამთან ერთად XII საუკუნის დასაწყისში შეიპყრო კახეთ-ჰერეთის მეფე აღსართან II და მიჰგვარა დავით აღმაშენებელს, რასაც მოჰყვა კახეთ-ჰერეთის შეერთება საქართველოს სამეფოსთან.

## წყარო
*ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ქავთარ ივანეს ძე

**ქავთარ ივანეს ძე** — XII საუკუნის II ნახევრის ქართველი დიდებული. საქართველოს მეფის გიორგი III-ის (1156—1184) მეჯინიბეთუხუცესი 1177 წლამდე. პავლე ინგოროყვას აზრით, ის იყო აბულეთისძეთა საგვარეულოდან და გიორგი III-მ შეიყვანა სავაზიროში. ეს თვალსაზრისი წყაროებით არ დასტურდება. შოთა მესხიას აზრით, ქავთარ ივანეს ძე იყო გიორგი III-ის ამირსპასალარ ივანე ორბელისა და ამირახორ ლიპარიტ ორბელის ძმა. სახელისა და მამის სახელის მიხედვით ქავთარ ივანეს ძე მართლაც ან ორბელი უნდა იყოს, ან ტბელი. მან უღალატა გიორგი III-ს და მონაწილეობა მიიღო მეფის წინააღმდეგ დემნა უფლისწულისა და ორბელთა აჯანყებაში 1177 წელს. აჯანყებულებმა ის ქართლის ერისთავ ლიპარიტ სუმბატის ძე ორბელთან და ანანია დვინელთან ერთად გაგზავნეს დახმარების სათხოვნელად საქართველოს მეზობელ მაჰმადიანურ სახელმწიფოებში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ქავთარ ივანეს ძე აღარ იხსენიება წყაროებში. 1177 წელს მეჯინიბეთუხუცესობა გიორგი III-მ ჭიაბერს უწყალობა.

## ლიტერატურა
*ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, წგნ.; ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 2, თბ., 1959;
**ინგოროყვა პ.,* რუსთაველიანას ეპილოგი, თხზულებათა კრებული, ტ. 1, თბ., 1963;
**მესხია შ.,* საშინაო პოლიტიკური ვითარება და სამოხელეო წყობა XII საუკუნის საქართველოში, თბ., 1979;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
უოლტ დისნეის საკონცერტო დარბაზი

thumb|250px|ჰოლის მთავარი შესასვლელი
thumb|250px|შენობის პროფილი გრანდ ავენიუდან
**უოლტ დისნეის საკონცერტო ჰოლი** ლოს-ანჟელესში, კალიფორნია, ლოს-ანჟელესისი მუსიკის ცენტრის მეოთხე ჰოლია. შენობას მთელი ბლოკი უჭირავს ჰოუპ სტრიტის, გრანდ ავენიუსა და პირველ და მეორე ქუჩებს შორის. დიდი საკონცერტო დარბაზის ტევადობა 2.265 მსმენელია. ჰოლი ლოს-ანჟელესის ფილარმონიული ორკესტრისა და მასტერ ქორალის რეზიდენციაა.

ფრენკ გერის პროექტის ლითონის ფირფიტებით შემოსილი შენობა 2003 წლის 23 ოქტომბერს გაიხსნა. მიუხედავად იმისა, რომ შენობის არქიტექტურამ ურთიერთგამომრიცხავი მოსაზრებები გამოიწვია, საკონცერტო ჰოლის აკუსტიკამ საყოველთაო მოწონება დაიმსახურა.

კატეგორია:ლოს-ანჯელესი
კატეგორია:დეკონსტრუქტივიზმი
კატეგორია:ფრენკ გერის პროექტები
ბარათა ქაჩიბასძე

**ბარათა ქაჩიბასძე** (ჩანს 1425-1461) — ქაჩიბასძეთა ფეოდალური საგვარეულოს წარმომადგენელი, „დიდ ბარათად“ წოდებული. საქართველოს მეფის ალექსანდრე I-ის სალაროს მოლარე. მისი შთამომავლები ბარათას სახელის მიხედვით ბარათაშვილებად იწოდებოდნენ. 

ცნობილია XV საუკუნის რამდენიმე საბუთიდან. ჰყოლია თანამეცხედრე თინათინი და შვილები: დავითი, ლაპა, გერმანოზი. ბარათა ქაჩიბასძეს კათოლიკოს დავითის დროს სვეტიცხოველისთვის სოფლები ყორანთა და დისველი შეუწირავს (მოგვიანებით ყორანთას შეწირულობა განაახლა დავით ბარათას ძემ). ზევდგინისძეთა საჩივრის წიგნის მიხედვით მას აღუზრდია თაყა ზევდგინისძე, შემდგომში ამილახორი. 

## ლიტერატურა 
*პირთა ანოტირებული ლექსიკონი : IV / რედ.: ელენე ცაგარეიშვილი. თბილისი : არტანუჯი, 2007, გვ. 360.

კატეგორია:ქართველი დიდებულები
კატეგორია:XV საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ბარათაშვილები
ლოს-ანჯელესი

**ლოს-ანჯელესი**, შემოკლებით **ელ-ეი** (LA), *ანგელოზთა ქალაქი* — მოსახლეობით რაოდენობის მიხედვით აშშ-ის მეორე ქალაქი ნიუ-იორკის შემდეგ. ქალაქის სტატუსი მიენიჭა 1850 წლის 4 აპრილს და ამავე სახელწოდების ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია. 2000 წლის ცენზის მიხედვით მისი მოსახლეობა შეადგენდა 3,69 მილიონს, 2004 წლის 1 ივლისის აღწერით ქალაქის მოსახლეობამ 3,85 მილიონს მიაღწია, ხოლო 2016 წელს 4 მილიონს გადააჭარბა. ქალაქი სამხრეთ კალიფორნიის ურბანული აგლომერაციების ცენტრი და უმნიშვნელოვანესი ნაწილია. მისი ფართობია 1300 კმ², რითაც ის ნიუ-იორკს და ჩიკაგოს აღემატება.

ლოს-ანჯელესი ქვეყნის მთავარი კულტურული, ეკონომიკური, სამეცნიერო და გართობის ცენტრია. ქალაქი ასევე მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე კოსმოპოლიტი ადგილია, სადაც თავს იყრის დედამიწის ფაქტობრივად ყველა ერის წარმომადგენელი. 

1932 და 1984 წლებში ლოს-ანჯელესი ოლიმპიურ თამაშებს მასპინძლობდა. ლოს-ანჯელესის ყველაზე კრიმინალური უბნებია: Compton-ი,  Watts-ი და Inglewood-ი.

## ისტორია 
ისტორიული კუთვნილება:

## რესურსები ინტერნეტში 
* Los Angeles Then and Now *Life magazine*-ის სლაიდშოუ.

## სქოლიო 
კატეგორია:ლოს-ანჯელესი
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების მასპინძელი ქალაქები
დათუნა ქვარიანი

**დათუნა ქვარიანი** — XVII საუკუნის ქართველი პოეტი. მოხსენიებული ჰყავს არჩილ II-ს „თეიმურაზისა და რუსთველის გაბაასებაში“. ჩვენამდე მოღწეულია ქვარიანის ერთი თხზულება — გალექსილი „წამება წმიდისა მთავარ მოწამისა გიორგისი“, რომელსაც საფუძვლად უდევს ამავე სათაურის ქართული პროზაული ძეგლი. თძზულება დაწერილია 16-მარცვლიანი შაირით, მასში უხვად არის გამოყენებული რუსთველური სიტყვა-თქმანი. ტექსტი გამოუცემელია.

## ლიტერატურა
* *ჩიქოვანი მ.,* უცნობი პოეტი დათუნა ქვარიანი, მის წგნ.: ბერძნული და ქართული მითოლოგიის საკითხები, თბ., 1971;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
ვირშელ ქვენიფნეველი

საკუთარი სახელი **ვირშელ ქვენიფნეველი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ვირშელ I ქვენიფნეველი — ცხრაზმის ერისთავი XIII საუკუნის 50-60-იან წლებში
* ვირშელ II ქვენიფნეველი — ცხრაზმის ერისთავი XIV საუკუნის I ნახევარში
* ვირშელ III ქვენიფნეველი — ცხრაზმის ერისთავი XIV-XV საუკუნეების მიჯნაზე
შალვა ქვენიფნეველი

საკუთარი სახელი **შალვა ქვენიფნეველი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* შალვა I ქვენიფნეველი — ცხრაზმის ერისთავი XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე
* შალვა II ქვენიფნეველი — ცხრაზმის ერისთავი XIV საუკუნის II ნახევარში
ქეთევან ბატონიშვილი

**ქეთევან ბატონიშვილი** (*ბაგრატიონი*; დ. 1764 — გ. 5 ივლისი, 1840) — ქართველი პოეტი. ერეკლე II-ის ასული. ჩვენამდე მოღწეულია მისი ერთი ლექსი „ჰოი, ვითარ ვსთქუა“ (ლექსი დაწერილია დაახლოებით 1805, პოეტის პატიმრობის დროს). ქეთევან ბაგრატიონი ალეგორიულ ფორმაში გადმოგვცემს რუსეთის თვითმპყრობელობის დამკვიდრებას საქართველოში, სამეფო ოჯახის რღვევას, მწარედ უჩივის თავის ხვედრს.

## ლიტერატურა
* *ასათიანი ლ.,* ძველი საქართველოს პოეტი ქალები,  თბ., 1936;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1764
კატეგორია:გარდაცვლილი 1840
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
ნიანია ქუაბულისძე

**ნიანია ქუაბულისძე** — დიდგვაროვანი ფეოდალი XI საუკუნის II ნახევრის საქართველოში. იგი ივანე ლიპარიტის ძესთან და ყუელის ერისთავთან მურვან ჯაყელთან ერთად სათავეში ედგა ქართველთა ლაშქარს, რომელიც 1068 განძის მფლობელის ფადლონის (მას თბილისი და რუსთავი სელჩუკთა სულთანმა ალფ-არსლანმა მისცა) წინააღმდეგ იბრძოდა, მტერი დაამარცხა და საქართველოდან განდევნა. 1073 სხვა ფეოდალებთან ერთად ქუაბულისძე აუჯანყდა გიორგი II-ს, დაიჭირა სამეფო ქალაქი ქუთაისი და საჭურჭლე გაძარცვა. მეფემ აჯანყებული ფეოდალები დაამარცხა, მაგრამ არ დასაჯა. ქუაბულისძეს თმოგვი უბოძა, მოჯანყეები დააშოშმინა და გარკვეული დროით "დაიწყნარა" მეფობა.

## ლიტერატურა
* *მეტრეველი რ.,* შინაკლასობრივი ბრძოლა ფეოდალურ საქართველოში (XII ს.), თბ., 1973;
*საქართველოს ისტორიული ნარკვევები, ტ. 3, თბ., 1979;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;
* *მეტრეველი რ.,* ქსე, ტ. 10, გვ. 566, თბ., 1986

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
მემფისი

**მემფისი** იყო მეუღლე ეპაფუსის, ქალაქ მემფისის, ეგვიპტე, დამფუძნებელი ბერძნულ მითოლოგიაში. ის იყო ლიბიის დედა.

შესაბამისად, **მემფისი** რამდენიმე ქალაქს ჰქვია:

*მემფისი - უძველესი ქალაქი ეგვიპტეში.
*მემფისი - ქალაქი აშშ-ში, ტენესის შტატში.
*მემფისი - მცირე ქალაქი ნიუ-იორკის შტატში.

**მემფისი** ასევე ნაწილია შემდეგ ორგანიზაციათა სახელების:

*მემფის კონსალტინგი - შვედური კომპანია კომპიუტერულ პროგრამათა ხარისხის კონსულტაციებში.
*მემფისის ჯგუფი - იტალიელ დიზაინერთა და არქიტექტორთა გავლენიანი ჯგუფი 1980-იან წლებში.
ყუბასარი

**ყუბასარი** — XII საუკუნის II ნახევრის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, სამეფო კარზე „გაზრდილი“, გაქრისტიანებული „ნაყივჩაღარი“. დემნა (დემეტრე) უფლისწულის აჯანყების დროს ყუბასარი ყივჩაღთა რაზმით გიორგი III-ის მხარეზე დადგა და მნიშვნელოვნად განაპირობა მეფის გამარჯვება, რისთვისაც ამირსპასალარისა და მანდატურთუხუცესის სახელოები მიიღო. მასვე ებოძა აჯანყებულთათვის ჩამორთმეული მამულების ნაწილი, მათ შორის სახელო მამულად — ივანე ორბელის ნაქონი ლორე. თამარის გამეფებისთანავე გიორგი III-ის მიერ დამცრობილ ფეოდალთა მოთხოვნით მეფე იძულებული გახდა დაავადებული ყუბასარისთვის სახელოები და ლორე ჩამოერთმია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:ყივჩაყები
შავ-ზაქარია

**შავ-ზაქარია**, XI საუკუნის ქართველი კალიგრაფი. მოღვაწეობდა პალესტინაში, შავი მთის ქართულ მონასტერში. გადაწერა სახარება ნიკოლაოს ხუცესის დედნიდან, რომელიც შესრულებულია გიორგი მთაწმიდლის  ორიგინალიდან. წიგნი ნაწერია ლამაზი ნუსხურით, ორ სვეტად, ყავისფერი მელნით, დიდი სიყვარულით არის მორთული: არშიებზე ასევე ლამაზი, შედარებით წვრილხაზოვანი, სასიამოვნო პროპორციის მთავრული საზედაო ასოებია. ზოგი სინგურით შესრულებული, ზოგი - მელნით. სინგურით ნაწერ საზედაო ასოებს ზემოდან და ქვემოდან უზის წვრილი მრგლოვანი ასოები - სტრიქონების სათვალავი: ყოველი ასეთი "ანსამბლი" მოფიქრებულია როგორც დეკორატიული ელემენტი. წიგნს თავში დართული აქვს კამარები - 14 გვერდი. სახარებაში ჩართულია ანანიას მიერ შესრულებული ორი მინიატიურა.
## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 10, გვ. 670, თბ., 1986

კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
შალვა ქსნის ერისთავი

[მინი|წმინდა ბიძინა, ელიზბარ და შალვა ერისთავები, [მიხეილ საბინინი|*მ. საბინინი*]]
**შალვა შანშეს ძე ქსნის ერისთავი** (გ. 18 სექტემბერი, 1662) — კახეთის აჯანყების (1660) ერთ-ერთი მეთაური. 

შალვა იყო ქსნის ერისთავთა საგვარეულოს წარმომადგენელი, ძე შანშესი, რომელიც საკუთარმა ძმამ იესემ მოაკვლევინა. შალვას ცოლი იყო ზაალ არაგვის ერისთავის ასული ქეთევანი, შვილები — ლარგველი (ჩანს 1683-1690) და დათუნა (ჩანს 1683 — გ. 1717).

1660 წელს იყო კახეთში ირანის ბატონობის წინააღმდეგ მიმართული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. აჯანყების ჩაქრობის შემდეგ, ქვეყნისთვის მტრის ახალი შემოსევა რომ აეცილებინა,  შალვა ქსნის ერისთავი ბიძინა ჩოლოყაშვილთან და თავის ბიძაშვილ ელიზბარ ერისთვისშვილთან ერთად სპარსეთის შაჰს ეახლა. შაჰმა ისინი განჯის ხანს გადასცა, ხოლო განჯის ხანმა კი იმ თურქმანულ ტომებს, რომლებიც კახეთის აჯანყების დროს ამოწყვიტეს. ქართველი დიდგვაროვნები წამებით დახოცეს. რამდენიმე ხნის შემდეგ ელიზბარ ქსნის ერისთავი ჩამოასვენეს და იკორთაში, ერისთავების საგვარეულო მონასტერში დაკრძალეს. ქართულმა ეკლესიამ ისინი წმინდანებად შერაცხა. მათი ხსენების დღეა 18 სექტემბერი (ახ. სტ. 1 ოქტომბერი). 

## ლიტერატურა
* ჩიქოვანი, ი., ქსნის ერისთავები, თბ., 2010.

კატეგორია:ქსნის ერისთავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1662
კატეგორია:XVII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
შოთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

*შოთა (სახელი)
*შოთა ძე ართავაჩოსძისა
*შოთა კუპრი
*შოთა რუსთაველი
სვიმეონ შოთაძე

** სვიმეონ შოთაძე** — XVI საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი. ათაბაგ ყვარყვარე III-ის (1516-1535) თანამედროვე. სადგერის წმ. გიორგის ეკლესიის დეკანოზი. მას ეკუთვნის 16-მარცვლიანი შაირით დაწერილი, წმ. გიორგისადმი მიძღვნილი 25-სტროფიანი ოდა, რომელიც აღმოაჩინეს ილ. აბულაძემ და ქრ. შარაშიძემ. მათი ვარაუდით, შოთაძის გვარი შოთა რუსთაველიდან უნდა მომდინარეობდეს.

## ლიტერატურა
* *თაყაიშვილი ე.,* ჩხარის ეკლესიის სიძველენი, «საქართველოს მუზეუმის მოამბე», 1951, ტ. 15 B;
* *კეკელიძე კ.,* პოეტი შოთასძე, მის წგნ.: ეტიუდები ძველი ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 4, თბ., 1957;
**რუხაძე ტ.,* პოეტი სვიმეონ დეკანოზი შოთას-ძე (შოთაშვილი), «ლიტერატურული ძიებანი», 1944, ტ. 3;
* *ჩხარტიშვილი ა.,* მამნე ოქრომჭედელი, თბ., 1978;
**Абуладзе И. В., Шарашидзе Х. Г.,* К вопросу об имени и родине Руставели, «საქ. სსრ მეცნ. აკადემიის მოამბე», 1941, ტ. 2, № 7;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
ოთარ შალიკაშვილი

**ოთარ  შალიკაშვილი** — XVI საუკუნის შუა წლების მესხეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი. ყვარყვარე III ათაბაგის პირველი ვეზირი. მურჯახეთის ბრძოლის (1535) შემდეგ ცდილობდა სამცხე-საათაბაგოს გაუქმებული სამთავროს აღდგენას და მცირეწლოვანი ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძის ათაბაგად დამტკიცება. ამ მიზნით შალიკაშვილი ოსმალეთში გაემგზავრა და სულთანს დახმარება სთხოვა ბაგრატ იმერთა მეფის წინააღმდეგ. 1543 წელს შალიკაშვილი და ქაიხოსრო ყვარყვარეს ძე ქარაღაქის ბრძოლაში ოსმალებს უჭერდნენ მხარს. ქართველთა გამარჯვების შემდეგ ისევ სულთანთან ჩავიდნენ. სოხოისტის 1545 წლის ბრძოლაში ქართველები დამარცხდნენ. შალიკაშვილის რჩევით სამცხე-საათაბაგოს ციხეებში ოსმალთა ჯარი ჩააყენეს, ქაიხოსრო ათაბაგად დაამტკიცეს და მეურვედ შალიკაშვილი დაუნიშნეს. შემდეგ შალიკაშვილის ასული ცოლად შეირთო შაჰ-თამაზმა. შალიკაშვილის სიკვდილის შემდეგ შალიკაშვილებსა და ათაბაგებს შორის მტრული ურთიერთობა დამყარდა.

## ლიტერატურა
* *სვანიძე მ.,* საქართველო-ოსმალეთის ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII სს., თბ., 1971;
**ლომსაძე შ.,* ქსე, ტ. 10, გვ. 678, თბ., 1986

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
შოთა კუპრი

**შოთა კუპრი**, *კუპარი* — ქართველი ფეოდალი. ჰერეთის ერისთავი XIII საუკუნის 30-40-იან წლებში. ზოგიერთი მოსაზრებით "კუპრი" მას ეწოდა სახის კანის სიშავის გამო, ზოგით იმის გამო, რომ მის სამფლობელოში კუპრი მოიპოვებოდა. უარყოფილია შეხედულება, თითქოს შოთა კუპრი მანის მოძღვრების მიმდევარი და, ამდენად, ქრისტიანული სარწმუნოებისაგან განდგომილი ("კუპარი") იყო (პ. ინგოროყვა).

ზოგიერთი მკვლევარი შოთა კუპრს ვეფხისტყაოსნის ავტორად მიიჩნევდა (თეიმურაზ ბატონიშვილი, მ. ბროსე, პ. ინგოროყვა). შოთა კუპრი აქტიურად მონაწილეობდა ქვეყნის პოლიტიკურ ცხოვრებაში. როდესაც დასავლეთ საქართველოში გადასულმა მეფე რუსუდანმა მონღოლებთან შეთანხმება გადაწყვიტა, შანშე და ავაგ მხარგრძელებთან და ვარამ გაგელთან ერთად შოთა კუპრიც გაგზავნა მათთან მოსალაპარაკებლადე. აღმოსავლეთ საქართველოში დაბრუნებულ რუსუდანს და მის ვაჟს - დავითს სხვა დიდებულებთან ერთად მიეგება შოთა კუპრი. მან მონაწილეობა მიიღო კოხტასთავის შეთქმულებაში. სხვა ქართველ მთავრებთან ერთად ის შეეგება პატიმრობის შემდეგ მცირე აზიიდან დაბრუნებულ ლაშა-გიორგის ძეს დავითს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:ჰერეთი
კატეგორია:XIII საუკუნის ქართველები
ჩაჩიკაშვილები

**ჩაჩიკაშვილები** — ქართველ კალიგრაფ-მწერალთა ოჯახი. მოღვაწეობდნენ XVIII-XIX საუკუნეებში.

**ნიკოლოზ მღვდელი** (დ. უცნობია — გ.  1810), მისი ვაჟები **კორნილიე ანუ კორნილიოსი** და **თომა**. 

ნიკოლოზი თავის დროზე ცნობილი „მწერალთაგანი“ იყო. გადაწერილი აქვს უმეტესად სასულიერო შინაარსის წიგნები: კურთხევანი 1758 წლისა (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, A-1465), თვეთა მეტყველება 1802 წლისა (A-1321), კურთხევანი 1760 წლისა (A-465), აგრეთვე  საერო შინაარსის წიგნები: მსოფლიო ისტორია 1769 წლისა (A-657), წიგნი ისტორია — ზნეობრივი არაკების კრებული, 1793 წლისა (A-1168).

1774-1779 წლებში შეადგინა და თავისი ხელით გადაწერა სადევგმირო და სამიჯნურო თხზულებების (შაჰნამე, ბაამიანი, ყარამანიანი, ბარამიანი, ბარამგურიანი, ჩარდარვიშიანი, თამარიანი და სხვა) დიდი კრებული (A-858,
860, 999). წერდა მხედრულად და ნუსხურად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი კალიგრაფები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1810
ბიძინა ჩოლოყაშვილი

**ბიძინა ჩოლოყაშვილი** — კახეთის 1659 წლის სახალხო აჯანყების ერთ-ერთი მეთაური. საქართველოს მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის წმინდანი, ხსენების დღე — ახალი სტილით 1 ოქტომბერი (18 სექტემბერი).

XVII საუკუნის 30-იან წლებში კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი, შემდეგ სუფრაჯი. ქართლის მეფე როსტომსა და კახეთის მეფე თეიმურაზ I-ს შორის გამართულ ბრძოლაში ამ უკანასკნელის მხარეზე იყო. 1648 წელს თეიმურაზის დავალებით მან ერწო დალაშქრა, რათა თიანეთი მეფისათვის დაემორჩილებინა. კახეთის აჯანყების (1659) შემდეგ შაჰმა შალვა და ელიზბარ ერისთავებთან ერთად ჩოლოყაშვილი ირანში გაიწვია და გამაჰმადიანება მოსთხოვა, მაგრამ, მტკიცე უარი მიიღო. მაშინ შაჰმა ის გადასცა იმ თურქმანებს, რომელთა მეტომეებიც კახეთის აჯანყების დროს გაწყვიტეს. ჩოლოყაშვილი წამებით მოკლეს.

დაკრძალულია იკორთის ტაძარში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ქართველი წმინდანები

## ლიტერატურა 
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973

* დეკანოზი ზაქარია (მაჩიტაძე), მანანა ბუკია, მაკა ბულია. „ქართველ წმიდანთა ცხოვრება“, თბილისი, 2004

## სქოლიო
კატეგორია:XVII საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
ბიძინა
კატეგორია:სახლთუხუცესები
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
ეკონომისტი (ჟურნალი)

**„ეკონომისტი“** () — ლონდონის *ეკონომისტ ნიუსპეიპერ ლიმიტედის* ყოველკვირეული ახალი ამბებისა და საერთაშორისო ურთიერთობათა მიმოხილვის პუბლიკაციაა. იბეჭდება 1843 წლის სექტემბრიდან. 2004 წლიდან მისმა ტირაჟმა ერთ მილიონს გადააჭარბა, რომლის უმრავლესობა ჩრდილოეთ ამერიკაში იყიდება.

ჟურნალის სარჩევის სლოგანის მიხედვით, მისი მიზანია მონაწილეობა მიიღოს „მკაცრ კონკურსში ცოდნასა, რომელიც პროგრესულია, და ემეცრებას, რომელიც პროგრესს ობსტრუქციას უწევს, შორის“. ძირითადი თემებია საერთაშორისო სიახლეები, ეკონომიკა, პოლიტიკა, ბიზნესი, ფინანსები, მეცნიერება, ტექნოლოგია და ხელოვნება. პუბლიკაცია გამიზნულია ბაზრის მაღალ „პრესტიჟულ“ სეგმენტზე და მის აუდიენციად გავლენიანი ბიზნეს და სამთავრობო გადაწყვეტილებათა მიმღები წრეები ითვლება.

მას, როგორც წესი, უჭირავს მკაცრად სარედკოლეგიო შეხედულება მრავალ საკითხზე, განსაკუთრებით თავისუფალ ვაჭრობასა და ფისკალურ კონსევატივიზმთან მიმართებაში; შესაბამისად, ის ადვოკაციურ ჟურნალიზმს მიჰყვება.

ეკონომისტი საკუთარ თავს გაზეთს უწოდებს, რაც მის ლეგალურ სტატუსს ასახავს ამ ფორმით მშობლიურ ტერიტორიაზე, ინგლისში, რეგისტრაციის გამო. თუმცა სხვა გაზეთებისგან განსხვავებით ის ჟურნალის ფორმით იბეჭდება პრიალა ქაღალდზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Economist.com — გამოცემის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს ჟურნალები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ჟურნალები
გარსევან ჩოლოყაშვილი

**გარსევან ჩოლოყაშვილი** — XVI საუკუნის ქართველი პოეტი და სახელმწიფო მოღვაწე, სახლთუხუცესი. დიდი გავლენით სარგებლობდა ლევან კახთა მეფის (1520—1574) კარზე. არჩილ II-ის ცნობით, ჩოლოყაშვილს ეკუთვნის „ხილთა ქება“ და სატრფიალო ლექსები. იოანე ბაგრატიონი მას „ნარგიზიანი წიგნის“ გამლექსავად მიიჩნევდა. „ნარგიზოვანს“ ჩოლოყაშვილს მიაკუთვნებდა კ. კეკელიძეც, მაგრამ ა. ბარამიძემ დაასაბუთა, რომ კრებული დაწერილია XVIII საუკუნის შუა წლების შემდეგ. ჩოლოყაშვილის პოეტური მომკვიდრეობიდან ჩვენამდე მოღწეულია მხოლოდ „ზილთა ქება“. ზოგი მკვლევარი ჩოლოყაშვილს XVII საუკუნის მოღვაწედ მიიჩნევს.

## ლიტერატურა 
* *ბარამიძე ა.,* ნარკვევები ქართული ლიტერატურის ისტორიიდან, ტ. 2, თბ., 1940;
* *გაბაშვილი ტ.,* მიმოსვლა, ე. მეტრეველის გამოც., თბ., 1956;
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1958;
* მეორე უწყებანი ქართველთა მწერალთათვის (XVI-XIX სს.), ი. ლოლაშვილის გამოც., თბ., 1982;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ფეოდალური საქართველოს მოხელეები
გ
კონსული

**კონსული** (*ლათ. **consules***) — რომის რესპუბლიკაში ერთ-ერთი უმაღლესი მაგისტრატურა.

ლათინურად კონსული ნიშნავს „ვინც ერთად ლაპარაკობს“.

კონსულების ინსტიტუტი რომში ჩამოყალიბდა მეფე ტარკვინიუსის დამხობის შემდეგ. ძვ. წ. 509 წელს აირჩიეს პირველი კონსულები. კონსულის არჩევა ხდებოდა ცენტურიების კომიციაზე.

კონსულების ხელისუფლება ემყარებოდა ორ მთავარ პრინციპს კოლეგიალობას და მოკლევადიანობას. ანუ ერთდროულად ირჩეოდა ორი კონსული თითო წლის ვადით. თუ კი კონსული მოკვდებოდა მაშინ ტარდებოდა ხელახალი არჩევნები და მის ადგილზე ირჩევდნენ ახალ კონსულს. ასე არჩეულ კონსულს **suffect consul** ეწოდებოდა.

თავდაპირველად კონსულად მხოლოდ პატრიციუსი შეიძლებოდა არჩეულიყო, ხოლო ძვ. წ. 367 წლიდან პლებეებსაც შეეძლოთ კონსულობა. პატრიციუსი კონსულად ასარჩევად მინიმუმ 40 წლის უნდა ყოფილიყო, ხოლო პლებეი 42 წლის.

კონსულები წარმოადგენდნენ უმაღლეს აღმასრულებელ ხელისუფლებას, მათ შეეძლოთ ლეგიონების შეგროვება და მხედართმთავრობა, სენატის და კომიციების სხდომების გამართვა, ძვ. წ. 367 წლამდე კონსულები სასამართლო პროცესებსაც უძღვებოდნენ, ხოლო შემდეგ ეს ფუნქცია პრეტორებს დაეკისრად. კონსულების თანაშემწეები კვესტორები იყვნენ.

thumb|left|Sella curulis
კონსულის ძალაუფლების სიმბოლო იყო ტოგა განიერი მეწამული კანტით, მეწამული ფერის სპილოსძლით მოჭედილი სავარძელი (**Sella curulis**) და თითო კონსულს თან 12 ლიქტორი ახლდა ფასცებით რომლებშიც ქალაქიდან გასვლისას იდებოდა ნაჯახები.

რესპუბლიკის პერიოდში წელთაღრიცხვა წარმოებდა კონსულების მიხედვით, ანუ წლებს კონსულების სახელები ერქვა (**consules ordinarii**).

გვიან რესპუბლიკის პერიოდში ყოფილი კონსული როგორც წესი ინიშნებოდა პროვინციის მმართველად - პროკონსულად.

იმპერიის ჩამოყალიბების შემდეგ კონსულებმა რეალური ძალაუფლება დაკარგეს, ხოლო მოგვიანებით ეს თანამდებობა არჩევითისგან იქცა დანიშვნადათ. კონსტანტინოპოლის დაარსების შემდეგ ერთი კონსული რომში იყო მეორე კი კონსტანტინოპოლში. კონსულობის ინსტიტუტი საბოლოოდ მოიშალას უკვე რომის იმპერიის დაცემის შემდეგ, ბიზაინტიის იმპერიაში 541 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* რომაელ კონსულთა სია

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
რევაზ ჩოლოყაშვილი (XVII ს.)

**რევაზ ჩოლოყაშვილი** (გ. 1648) — კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი XVII საუკუნის 40-იან წლებში. თეიმურაზ I-ის ერთგული თანამებრძოლი. მისი რჩევით თეიმურაზ I-მა 1648 წელს თავისი ჯარის ნაწილი ბიძინა  ჩოლოყაშვილის მეთაურობით ერწოს დასარბევად გაგზავნა. ამის შედეგად დასუსტებული თეიმურზის ლაშქარი ქართლის მეფე როსტომმა უღლისთან ბრძოლაში დაამარცხა. ჩოლოყაშვილი გმირულად დაიღუპა ამ ბრძოლაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1648
რევაზ ჩოლოყაშვილი

**რევაზ ჩოლოყაშვილი** — კახეთის სამეფოს სახლთუხუცესი XVII საუკუნის II ნახევარში. იბრძოდა არჩილ II-ის იმერეთში გასამეფებლად. იყო გიორგი XI-ის მოწინააღმდეგე. როდესაც გიორგი XI კახეთში შეიჭრა, ჩოლოყაშვილი ხელმძღვანელობდა ნინოწმინდის დაცვას მისი შემოტევისაგან.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:ქართველი დიდებულები
რევაზ
შერმაზან ჩოლოყაშვილი

**შერმაზან ჩოლოყაშვილი** — კახეთის თავადი, სახლთუხუცესი. კახეთის მეფეების დავითისა და თეიმურაზ I-ის ერთგული ვასალი.

მოღვაწეობდა XVI საუკუნის ბოლოსა და XVII საუკუნის დასაწყისში. 1604 ქეთევან დედოფლის თხოვნით ირანში გაჰყვა თეიმურაზ ბატონიშვილს. მასთან ერთადვე დაბრუნდა 1606 წელს. 

ანტონ ფურცელაძის ცნობით, როდესაც შაჰ-აბასი ლუარსაბისა და თეიმურაზის გადაკიდებას ცდილობდა და ცალ-ცალკე სწერდა მათ ერთმანეთზე მოკვლას გიპირებსო, ამ ამბავს შერმაზანისაგან იგებენ და, როცა შაჰი მეფეებს მაზანდარანს მიიწვევს, „გონიერი და გამოცდილი გამზრდელი თეიმურაზისა და ამორჩეული კაცი ქეთევან დედოფლისა არ გაუშვებს და გადაარჩენს“. ამ ცნობას ადასტურებს ისკანდერ მუნშიც. იგი მოგვითხრობს, რომ, როდესაც ლუარსაბი და თეიმურაზი შაჰმა მაზანდარანს მიიწვია, „შერმაზანის წაქეზებით დასდვეს მათ პირობა და პაემანი, რომ ამიერიდან ერთმანეთთან თანხმობით ყოფილიყვნენ, იმის საწინააღმდეგოდ, როგორც მათი მამები იქცეოდნენ და სანამ შესაძლებელი იქნებოდა, თავის საცხოვრებლიდან არ დაძრულიყვნენდა ყიზილბაშებისათვის არ ჩაეგდოთ თავი ხელში“.

ჩოლოყაშვილის ინიციატივით 1612 თეიმურაზ I-მა და ლუარსაბ II-მ ხელშეკრულება დადეს და გადაწყვიტეს ერთობლივად ებრძოლათ ირანის აგრესიის წინააღმდეგ.

## ლიტერატურა
* *არჩილი*, თხზ. სრ. კრებ. ორ ტომად, ალ. ბარამიძისა და ნ. ბერძენიშვილის რედ., ტ. 2, თბ., 1937;
* *ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის სამეფო
დავით ჩოლოყაშვილი

**დავით ჯიმშერის ძე ჩოლოყაშვილი** (დ. 1735 ― გ. 1810) ― ქართველი პოეტი, დრამატურგი, მთარგმნელი. ერეკლე II-ის მდივანბეგი. 

განათლება რუსეთში მიიღო. გატაცებული იყო ბერძნული მითოლოგიით. ავტორია ლირიკული და სატირული ლექსებისა. 1787 თურქეთზე რუსეთის გამარჯვების აღსანიშნავად დაწერა „ივერიის მუზათა საბრძოლო სიმღერები“ (რუსული თარგმანი გამოქვეყნდა 1791), რომელშიც შეაქო რუსთა ლაშქარი და მისი მხედართმთავრები სუვოროვი და გრიგოლ პოტიომკინი. ჩოლოყაშვილმა თარგმნა მიხეილ ლომონოსოვის სასულიერო ლექსები „საწინასწარმეტყველო წიგნი იობისა“ და „145 ფსალმუნი ლექსად“, ჟან რასინის ტრაგედის „იფიგენია ავლიდაში“ სათაურით „ეფიღენია“ (წარმოადგინეს თბილისში 1795) და სხვა.

## ლიტერატურა
** რუხაძე ტ.,* ძველი ქართული თეატრი და დრამატურგია, თბ., 1949;
**მისივე,* ძველი ქართული ლირიკის ისტორიიდან, თბ., 1954;
*ქართული ლიტერატურის ისტორია; ტ. 2, თბ., 1966;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:მდივანბეგები
კატეგორია:დაბადებული 1735 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1810
დ
გაბრიელ ჩხეიძე

**გაბრიელ ეგორის ძე ჩხეიძე**, XVII–XVIII საუკუნეების ქართველი მწიგნობარი, მთარგმნელი. მოღვაწეობდა მოსკოვში. თავის თავს „იმერეთის, არჩილის, ვახტანგის შვილის, სახლში გაზრდილსა და დაბერებულს“ უწოდებდა. არჩილ II-ის, ვახტანგ VI-ისა და არჩილის ასულის, დარეჯანის დავალებით გაბრიელ ჩხეიძეს რუსულიდან უთარგმნია „დაუჯდომელი“, დიმიტრი როსტოველის „წვერთა პარსვათათვის“, ესაია კოპინსკის „კიბე სულიერი“, კვინტუს რუფუს კურციუსის „საქმენი ალექსანდრე მაკედონელისა“, თეოფანე პროკოპოვიჩის „პირველი სასწავლო ყრმათა“ და სხვა.

## ლიტერატურა 
* *რუხაძე, ტ.,* ქართულ-რუსული ლიტერატურული ურთიერთობის ისტორიიდან (XV–XVIII) სს.), თბ., 1960

კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
სეხნია ჩხეიძე

**სეხნია ჩხეიძე** (გ.  1669) — იმერეთის სამეფოს სახლთუხუცესი, ჩხეიძეთა ფეოდალური სახლის მეთაური. დაწინაურდა ალექსანდრე III-ის (1639-1660) და განსაკუთრებით ბაგრატ IV-ის მეფობაში (1660-1681).  ჩხეიძის პირადი ინტერესების შესაბამისად წყდებოდა ბაგრატის ტახტზე ყოფნა-არყოფნის საკითხი. 1663 წელს ჩხეიძისა და მისი მომხრე თავადების დახმარებით ბაგრატმა ტახტი დაიბრუნა. 1666 წელს ჩხეიძის ინიციატივით ქუთაისის ციხე ოსმალებმა დაიკავეს. 1668 მან კვლავ გაამეფა ბაგრატ IV, მაგრამ მალე ისევ  განუდგა მას და ქუთაისის ციხე ისევ ოსმალებს ჩააბარა. ჩხეიძე დაიღუპა ბაგრატ IV-სა და მის მომხრეებთან ბრძოლაში ჩხართან.

## ლიტერატურა
** სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1, თბ., 1973;
**სოსელია I.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 175, თბ., 1987

კატეგორია:იმერეთის სამეფო
სეხნია
კატეგორია:გარდაცვლილი 1669
აქსიომა

**აქსიომა** (*ბერძ.* tà tôn progónon axiómata = აღიარებული დებულება) — ეპისტემოლოგიაში დებულებაა, რომლის ჭეშმარიტება თავისთავად ცხადია, უეჭველია და დასაბუთება არ სჭირდება. ტერმინი „აქსიომა“ არისტოტელეს მიეწერება. მის დროს ეს ტერმინი მეცნიერებიდან სასაუბრო ენაშიც შევიდა, როგორც *თავისთავად ცხადი დებულების* სინონიმი.

დედუქციურ მეცნიერებაში აქსიომას დისციპლინის საწყის დებულებას უწოდებენ. სიცხადისა და სიმარტივის გამო ამ დისციპლინაში იგი მართებულობის დაუმტკიცებლად ჭეშმარიტადაა მიჩნეული.

ლოგიკასა და მათემატიკაში აქსიომა უეჭველი სიმართლე შესაძლოა არ იყოს, არამედ უფრო ფორმალური ლოგიკური გამოხატულებაა დედუქციური მტკიცებისა, რომელიც გარკვეულ შედეგს იწვევს. მათემატიკაში ანსხვავებენ ორის სახის აქსიომას: ლოგიკურ აქსიომას და არა-ლოგიკურ აქსიომას.

## იხილეთ აგრეთვე 
*თეორემა

## ლიტერატურა 
* Mendelson, Elliot (1987). *Introduction to mathematical logic.* Belmont, California: Wadsworth & Brooks. ISBN 0-534-06624-0

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Metamath* axioms page

კატეგორია:ლოგიკა
კატეგორია:მათემატიკური აქსიომები
ჯიმშერ ჩოლოყაშვილი

**ჯიმშერ ჩოლოყაშვილი** (გ. 1756) — არაგვის საერისთავოს გამგებელი 1743-1756 წლებში. 1743 წელს თეიმურაზ II-მ არაგვის საერისთავო სამეფო მამულად გამოაცხადა და ერეკლე II-ის ვაჟს, ვახტანგს, საუფლისწულოდ მისცა. ბატონიშვილის მცირეწლოვანების გამო  ჩოლოყაშვილი მოურავის უფლებით განაგებდა არაგვის საერისთავოს, თუმცა ზოგჯერ წყაროებში იგი ერისთავად იხსენიება. 1746 წელს ჩოლოყაშვილი მონაწილეობდა გამდგარი ოსებისა და აჯანყებული ქსან-არაგვის მოსახლეობის წინააღმდეგ ბრძოლებში. 1747 წელს ერეკლეს მხარეზე იბრძოდა აჯანყებული აბდულა-ბეგის წინააღმდეგ. 1748 წელს მონაწილეობდა თბილისის ციხეებიდან ყიზილბაშთა გარნიზონების განდევნაში. თავი გამოიჩინა, როგორც მამაცმა მებრძოლმა და ნიჭიერმა სარდალმა. მოკლეს საერისთავოში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1756
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
ფარსადან ციციშვილი

**ფარსადან ციციშვილი** —  XVII საუკუნის I ნახევრის აღმოსავლეთ საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ქართლის დიდებული, საციციანოს მეთაური, გ. სააკაძის მოწინააღმდეგე, დიდ თავადთა ერთ-ერთი მეთაური შადიმან ბარათაშვილთან ერთად. 1615 ციციშვილი ქართლის გამგებლად დანიშნა შაჰ-აბას I-მა. 1625 ქართლ-კახეთის აჯანყების წინ შეურიგდა გიორგი სააკაძეს.
## ლიტერატურა
* *ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ფ
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ცხრა ძმა ხერხეულიძე

**ცხრა ძმა ხერხეულიძე** (გ. 1625 წლის 1 ივლისი) — მარაბდის ბრძოლაში გმირულად დაღუპული მებრძოლები. გადმოცემით, დაკრძალული არიან იქვე, სოფელი ძველი მარაბდის განაპირას წმინდა მარინეს ეკლესიის მახლობლად. ცხრა ძმა ხერხეულიძის მამაცური თავდადების ამბავი ფართოდ არის ასახული ქართულ ზეპირსიტყვიერებაში.

მცირერიცხოვან ქართველთა სიმამაცემ ყიზილბაშები უკუაქცია, მაგრამ გამოცდილმა მთავარსარდალმა ისა-ხან ყორჩიბაშმა არ დათმო ბრძოლა. ამასობაში აზერბაიჯანის ბეგლარბეგი შაჰ-ბენდე-ხანიც მივიდა მაშველი რაზმით. ქართველები შედრკნენ. ამას ზედ დაემატა ერთი საბედისწერო შემთხვევაც: მტრის ხელით მკერდშელეწილი დაეცა თეიმურაზ მუხრანბატონი. „განჴდა ჴამდა ჰგონეს ყოველთა კახთ-ბატონის სიკუდილი და ივლტოდენ კახნი და ქართველნი“,მეფის სიკვდილი ხომ ომის დასასრულს ნიშნავდა. გვიან მიხვდნენ ქართველები საბედისწერო შეცდომას. შეთხელდა ივერიელთა რიგები. გულგანგმირულნი დაეცნენ: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსნი — რუსთველი და ხარჭაშნელი.

ცხრა ძმა ხერხეულიძის ხელში გადაინაცვლა ქართულმა დროშამ, ცხრა ძმა გმირულად დაეცა მარაბდის ველზე, შემდეგ ნაბოლარამ - ერთადერთმა დამ იპყრა ხელთ დიდგორსა და ბასიანში გამოვლილი დროშა და როდესაც იმანაც ჩაიმუხლა, დედამ აღმართა ქართველთა უკვდავების სიმბოლო.

გარიჟრაჟზე დაწყებული ბრძოლა გვიან ღამით ქართველთა მარცხით დამთავრდა.

ბრძოლის ველზე მკერდგანგმირული იწვა ქრისტეს და მამულისთვის თავდადებული ცხრა ათასი ქართველი, მათ შორის: დავით ჯანდიერი, აღათანგ ხერხეულიძე, თეიმურაზ მუხრანბატონი, ბაადურ ციციშვილი, ეპისკოპოსები — რუსთველი და ხარჭაშნლი, ცხრა ძმა ხერხეულიძე, დედა მათი  და ერთადერთი და, ცხრა მაჩაბელი, შვიდი ჩოლოყაშვილი. საქართველოს ეკლესიამ წმიდანებად შერაცხა რჯულისა და მამულისათვის თავდადებული მამულიშვილები.

ცხრა ძმა ხერხეულიძე დედითა და დით და მათ თანა ცხრაათასი ქართველნი, მარაბდას ბრძოლის ველზე მომწყდარნი (ჩვ.წ აღ–ით 1625) ხსენების დღე 3 (16) აგვისტო.

## გალერეა 

File:The grave of st. 9 brothers Kherkheulidze.jpg|ცხრა ძმა ხერხეულიძის საფლავი
File:Church in Marabda.jpg|ეკლესია მარაბდაში, სადაც, გადმოცემის თანახმად, დაკრძალულია ცხრა ძმა ხერხეულიძე

## იხილეთ აგრეთვე
*ხერხეულიძეები
*ხერხეულიძეების დედა

## რესურსები ინტერნეტში
*[ლადო ასათიანი(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%93%E1%83%9D_%E1%83%90%E1%83%A1%E1%83%90%E1%83%97%E1%83%98%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98) ცხრა ძმა ხერხეულიძე, კითხულობს ტარიელ საყვარელიძე]
*ცხრა ძმა ხერხეულიძე
*ცხრა ძმა ხერხეულიძე 
*ცხრა ძმა ხერხეულიძე
*ცხრა ძმა ხერხეულიძე

## ლიტერატურა
*„ქართველ წმიდანთა ცხოვრებანი“, თბილისი, 2004 წ.

კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:ქართველი სახალხო გმირები
ბაადურ ციციშვილი

**ბაადურ ციციშვილი** (გ. 1 ივლისი, 1625) —  ქართლის დიდებული, თავადი, სარდალი, გ. სააკაძის თანამებრძოლი XVII საუკუნის 20-იან წლებში. სპარსელთა წინააღმდეგ ქართლ-კახეთის აჯანყების აქტიური მონაწილე. დაიღუპა მარაბდის ბრძოლაში. 
## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ბ
გნოსეოლოგია

**გნოსეოლოგია** ― ფილოსოფიის ნაწილი, რომელიც შეისწავლის შემეცნების კანონზომიერებებს, სუბიექტის და ობიექტის ურთიერთდამოკიდებულებას შემეცნების პროცესში, ცოდნის მიმართებას სინამდვილესთან და ადამიანის მიერ სამყაროს შემეცნების შესაძლებლობას.

## იხილეთ აგრეთვე
*შემეცნების თეორია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეპისტემოლოგია
პაპუნა წერეთელი

**პაპუნა ქაიხოსროს ძე წერეთელი** (დ. 1740 ―   გ. 1790) — იმერეთის სამეფოს სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე. ზემო ქვეყნის სარდალი, მოლარეთუხუცესი. სოლომონ I-ის პოლიტიკური მიმდევარი და მისი ერთგული თავადი. მონაწილეობდა სოლომონის მიერ როსტომ რაჭის ერისთავის დამარცხებასა და მისი ოჯახის სასტიკად დასჯაში. 1779 წელს იყო იმერთა ჯარის „სპასალარი“ რუხის ბრძოლაში. დიდი როლი შეასრულა დავით II გიორგის ძის გამეფებაში, შემდეგ ბერი წულუკიძესთან ერთად მეთაურობდა თავადთა იმ ჯგუფს, რომელმაც დავით გიორგის ძე ტახტიდან ჩამოაგდო და სოლომონ II-ის სახელით გაამეფა ტახტის პრედენდენტი დავით არჩილის ძე. პაპუნა წერეთლის სახელთანაა დაკავშირებული მოდინახეს ციხის აშენება.

## ლიტერატურა
**სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;
**ბურჯანაძე შ.,* იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური ისტორიისათვის 1784-1789 წწ., «ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე», 1960;

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1740
კატეგორია:გარდაცვლილი 1790
პ
კატეგორია:ქართველი თავადები
სიმონ წერეთელი

**სიმონ ზურაბის ძე წერეთელი** (დ. 1773) — წერეთელთა სათავადო სახლის ერთ-ერთი თვალსაჩინო წარმომადგენელი. სოლომონ II-ის პოლიტიკის მიმდევარი, მისი ამალის წევრი. 1810 წელს თბილისიდან გაქცეულ მეფეს ახალციხის საფაშოში გაჰყვა, შემდეგ კი — ემიგრაციაში თურქეთში. სამშობლოში დაბრუნდა მეფის გარდაცვალების შემდეგ (1816) და შეურიგდა რუსეთის მთავრობას. 1819–1820 წლებში იმერეთის აჯანყების დროს რუსეთის მთავრობის ერთგულებისათვის კაპიტნის ჩინი უბოძეს.

## ლიტერატურა 
* *სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;
* *Гиилосаров П.,* О царе Соломоне II и бывшем при нем управлении, Кавказский календарь на 1859 год, Тфл. 1858;

 
კატეგორია:დაბადებული  1773
ს
კატეგორია:ქართველი თავადები
ქაიხოსრო წერეთელი

**ქაიხოსრო პაპუნას ძე წერეთელი** ( გ.   28 ივლისი, 1828) —  იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, XVIII საუკუნის 90-იანი წლებისა და XIX საუკუნის I მეოთხედის „ზემო ქვეყნის“, „ზემო მხარის“, ანუ ზემო იმერეთის უკანასკნელი სარდალი. 

სოლომონ II-ის პოლიტიკის მიმდევარი. 1810 რუსი მოხელეების მიერ დაპატიმრებული სოლომონ II წერეთლის ინიციატივით თბილისიდან ახალციხის საფაშოში გააპარეს. იმერეთის  აჯანყების დამარცხების შემდეგ თვით წერეთელიც ემიგრაციაში გაჰყვა მეფეს. კონსტანტინეპოლში მან საფრანგეთის საქმეთა რწმუნებულს გადასცა სოლომონ II-ის წერილი ნაპოლეონისადმი, რომლითაც მეფე მას მფარველობას სთხოვდა. ეს ცდა უშედეგოდ დამტავრდა. 1816 წერეთელი სამშობლოში დაბრუნდა და მალე რუსეთის მთავრობას შეურიგდა. აქტიური მონაწილეობა მიიღო ცარიზმის კოლონიური რეჟიმის წინააღმდეგ მოწყობილ 1819–1820 იმერეთის აჯანყების ჩაქრობაში. ერთგული სამსახურისათვის 1821 იმპერატორმა პოლკოვნიკობა უბოძა.
## ლიტერატურა
**სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;
**Махарадзе Н. Б.,* Восстание в Имеретии 1819-1820 гг., «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვუს», 1942, ნაკვ. 3;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი  28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1828
ქ
ბერი წულუკიძე

**ბერი კაციას ძე წულუკიძე**, ასევე **წულიკიძე** (გ. 1789) —  იმერეთის სამეფოს XVIII საუკუნის II ნახევრის სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე, სოლომონ I-ის პირველი ვეზირი, ვაკის (ქვემო იმერეთი) სადროშოს სარდალი, ქუთაისის მოურავი და ბოქაულთუხუცესი.

## ლიტერატურა 
* *ბურჯანაძე შ.,* იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური ისტორიისათვის 1784-1789 წწ., „ხელნაწერთა ინსტიტუტის მოამბე“, 1960, ტ. 2;
* *კაკაბაძე ს.,* საქართველოს მოკლე ისტორია, ახალი საუკუნეების ეპოქა, ტფ., 1920;
* *სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1789
კატეგორია:მოურავები
ბ
ჭიჭაფორისძე

**ჭიჭაფორისძე** – XIII საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი, გუდარეხის მონასტრის ამშენებელი. მოხსენიებულია სამხრეთის კარის წარწერაში. ტაძარი XIII საუკუნის შუა წლების დამახასიათებელი ძეგლია. იგი ჩუქურთმებით უხვად შემკული ერთნავიანი შენობაა. აღმოსავლეთ ფასადზე ოსტატს გამოუყენებია იმ დროის გუმბათოვან ეკლესიებში გავრცელებული სქემა - დიდი მოჩუქურთმებული ჯვარი შუა სარკმლის თავზე, მასთან გადაბმული სარკმლის საპირე და მოჩუქურთმებულივე კვადრატები სარკმლის ქვეშ. გუმბათოვანი არქიტექტურული "გავლენას" მოქმობს სამკუთხა ნიშების მოტივი, რომელიც ერთნავიანი ეკლესიებისათვის უცხოა - სულ ორიოდე შემთხვევაში თუ გვხვდება. ძეგლი კარგ პროფესიულ დონეზეა შესრულებული.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჭიჭაფორისძე XIII-XIV სს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
სეხნია წულუკიძე

**სეხნია წულუკიძე** (გ. 1846) — იმერეთის სამეფოს XVIII საუკუნის მიწურულისა და XIX საუკუნის დასაწყისში პოლიტიკური მოღვაწე. ერთ ხანს სოლომონ II-ის ერთ-ერთი უახლოესი ვეზირი, მდივანბეგი. 1795 იმერეთის იმ ლაშქარში იმყოფებოდა, რომელიც აღა-მაჰმად-ხანთან ბრძოლის დროს ერეკლე II-ს მიეშველა. შემდეგ, 1819-1820, მონაწილეობდა მეფის რუსეთის კოლონიური რეჟიმის წინააღმდეგ მოწყობილ იმერეთის აჯანყებაში. 1820 რუსეთს გადაასახლეს. 1821 იმერეთში დაბრუნდა. 1829 რუსეთ-თურქეთის ომში უფროსობდა იმერეთის მილიციას. მონაწილეობდა 1841 გურიის აჯანყების ჩაქრობაში.

## ლიტერატურა
**სოსელია ო.,* ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;
**Махарадзе Н. Б.,* Восстание в Имеретии 1819-1820 гг., «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1942, ნაკვ. 3.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1846
კატეგორია:მდივანბეგები
კატეგორია:იმერეთის სამეფო
ს
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის სამხედრო პირები
კატეგორია:ქართველი მეამბოხეები
პაატა წულუკიძე

**პაატა წულუკიძე** (გ. 1656) — იმერეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, „წუწკად“ წოდებული. იმერთა მეფის გიორგი III-ისა და ლევან II დადიანის თანამედროვე. 1610-იან წლებში, მეფისაგან შერისხული, ოდიშის სამთავროში გადაიხვეწა. დადიანმა ზუგდიდის მახლობლად ადგილ-მამული უბოძა, რომელსაც შემდეგ „ნაწულუკუ“ (წულუკუძის ნაქონი) ეწოდა. წულუკიძე დადიანის პირველი ვეზირი გახდა. იგი უფრო მეტად ამწვავებდა ურთიერთობას გიორგი III-სა და ლევან II დადიანს  შორის და დადიანს იმერეთის სამეფოს მიმართ აგრესიისაკენ აქეზებდა. წულუკიძე ქართველ პოლიტიკოსთა იმ ჯგუფში იყო, რომელიც კახთა მეფე თეიმურაზ I-ისა და მისი მომხრე გიორგი III-ის წინააღმდეგ იბრძოდა.

დიდი ღვაწლი მიუძღვის იერუსალიმის ქართველთა ჯვრის მონასტრის მატერიალური უზრუნველყოფაში, რის გამოც ის გამოსახულია ამ მონასტრის კედელზე. ბოლოს კათოლიკობა მიიღო.

მონაწილეობდა ლევან II დადიანის წინააღმდეგ შეთქმულებაში, რის გამოც დადიანმა ზარბაზნიდან გასროლით მოაკვლევინა.

## ლიტერატურა
* *კაკაბაძე ს.,* ქართლის ისტორია. ახალი საუკუნეების ეპოქა (1500-1810), ტფ., 1922;
**მისივე,* ისტორიულ პირთა პორტრეტები ჯვრის მონასტერში, «საბჭოთა ხელოვნება», 1958, № 8;
**მეტრეველი ე.,* მასალები იერუსალიმის ქართული კოლონიის  ისტორიისათვის, თბ., 1962;
**სოსელია ო.,*  ნარკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 2, თბ., 1981;

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 1656
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
პ