open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არქტომესამეული ფლორა

**არქტომესამეული ფლორა** — მესამეული პერიოდის ფლორა, რომელიც გავრცელებული იყო არქტიკის კუნძულებიდან სუბტროპიკული ტყეების საზღვრამდე ჩრდილოეთ ამერიკის, აზიისა და ნაწილობრივ ჩრდილოეთ ევროპის ტერიტორიაზე. არქტომესამეული ფლორასთვის, თანამედროვე ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერი სარტყლის ტყეების ანალოგიურად, დამახასიათებელი იყო ფოთოლმცვივანი (მუხა, წიფელი, ვერხვი და სხვა). მარადმწვანე ფოთლოვანი (ევკალიპტი, ფიკუსი და სხვა) და მთავარი წიწვოვანი (ჭაობის კვიპაროსი, სეკვოია და სხვა) ტყის სახეობები.

არქტომესამეული ფლორას დასაბამი მისცა იმავე ტერიტორიაზე არსებულმა ზედა ცარცულმა ზომიერმა ფლორამ. ამჟამად არქტომესამეული ფლორის წარმომადგენლები გვხვდება იმ ფლორაში, რომელსაც მეოთხეული გამყინვარება არ შეხებია: სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთში, იაპონიაში, ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-აღმოსავლეთ შტატებში, ნაკლებად ჩრდილოეთ ამერიკის სამხრეთ-დასავლეთ შტატებში, კავკასიაში და სამხრეთ-დასავლეთ ევროპაში. ტერმინი „არქტომესამეული ფლორა“ შემოიღო ო. ჰეერმა XIX საუკუნის 70-იან წლებში, როდესაც მან არქტიკული ქვეყნების ფლორა შეისწავლა და მესამეულად დაათარიღა.

არქტომესამეული ფლორის შესწავლის დიდი მნიშვნელობა აქვს ჰოლარქტიკული ოლქის ფლორის წარმოშობისა, გავრცელების დასადგენად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფლორა
არღავანი

**არღავანი**, *იუდას ხე* () — ფოთოლმცვივანი ხე ან ბუჩქი ცეზალპინიისებრთა ქვეოჯახისა. სიმაღლე - 7-8 მ-მდე, ქერქი მურა-ყავისფერი, ფოთლები — მომრგვალო-თირკმლისებრი, ძირში ღრმად გულისებრი, 8-10 სმ სიგრძე-სიგანისა. ახასიათებს კაულიფლორია. აპრილში, ფოთლის გამოტანამდე გამოაქვს მოვარდისფრო ყვავილი.  

10-12 სმ სიგრძის პარკი სექტემბერში მწიფდება. გავრცელებულია მცირე აზიაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპასა და ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში ქვა-ღორღიან და კირიან ნიადაგებზე. გვხვდება აგრეთვე კავკასიაში, ყირიმსა და შუა აზიაში გაველურებული სახით. 

საქართველოში ხარობს მთის ქვედა სარტყელში აფხაზეთში, აჭარასა და ქართლ-კახეთში. იტანს ჰაერის სიმშრალეს, სითბომომთხოვნია, ნელა იზრდება, ეფექტიანი დეკორატიული მცენარეა, მეტადრე ყვავილობის დროს. არღავანის მერქანს იყენებენ სადურგლო საქმეში. ზოგიერთ კუთხეში უწოდებენ ატმიყვავილას.

#### საინტერესო ფაქტები 
*ბიბლიურ მითოლოგიაში **იუდას ხე** ეწოდება ვერხვს, რომელზეც ლეგენდის მიხედვით თავი ჩამოიხრჩო იუდამ, რის შემდეგაც ამ ხეზე მუდამ თრთის ფოთოლი, ქერქის ქვეშ კი ხე სისხლივით წითელია.

## გალერეა

არღავანი Cercis siliquastrum Judasbaum 2.JPG|არღავანი *Cercis siliquastrum Judasbaum*
არღავანი Cercis siliquastrum Judasbaum 4.JPG|არღავანი *Cercis siliquastrum Judasbaum*
Cercis siliquastrum Ecorse.jpg|*Cercis siliquastrum Judasbaum*

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ცეზალპინიისებრნი
არყა

**არყა** () — საჭმელი სოკო რძიანა სოკოების გვარისა. ქუდი 5-20 სმ დიამეტრისაა, ძაბრისებრი, თეთრი, ქვედა მხარეზე ვიწრო, მჭიდროდ განლაგებული ფირფიტებია. რბილობი ძალიან მწარე და ცხარეა, რის გამოც „სოკო-პიმპილასაც“ უწოდებენ. გადატეხისას გამოყოფს თეთრ რძისმაგვარ სითხეს, რომელიც ჰაერზე მომწვანო-მოცისფრო ხდება. იზრდება ფოთლოვან ტყეებში, გვხვდება ზაფხულ-შემოდგომით. საჭმელად იხმარება ახალიცა და დამწნილებულიც.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:რძიანა სოკოები
კატეგორია:საჭმელი სოკოები
არყი

**არყი**, **არყის ხე** () — ფოთოლმცვივანი ხეებისა და ბუჩქების გვარი არყისებრთა ოჯახისა, რომელიც 20 მ სიმაღლემდე იზრდება. ქერქი თეთრია ან ყომრალი. მორიგეობით განლაგებული მომრგვალო მარტივი ფოთლები კიდემთლიანია. ყვავილები შეკრებილია მჭადა ყვავილებად. ნაყოფი ბრტყელი კაკალია, რომელსაც ორი აპკისებრი ფრთა აქვს. მრავლდება თესლითა და ძირკვის ამონაყარით. ცნობილია 130-მდე პოლიმორფული სახეობა, რომლებიც გვხვდება ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და ცივ სარტყელში აგრეთვე სუბტროპიკულ მთებში.

საქართველოში 5 სახეობაა. აჭარა-გურიაში მთის ზედა სარტყელსა და სუბალპურ ტანბრეცილ ტყეებში გვხვდება მედვედევის არყი (*Betula medwedewii*); კოლხეთის ენდემი მეგრული არყი (*Betula megrelica*) გავრცელებულია სამეგრელოსა და სვანეთის მთებში; რადეს არყი (*Betula raddeana*) — კავკასიონის ჩრდილოეთ კალთების ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში; თეთრი (ლიტვინოვის) არყი (*Betula pubescens*) ყველაზე გავრცელებული სახეობაა, დიდი რაოდენობითაა კავკასიონის და სამხრეთ მთიანეთის კალთებზე, ხოლო მეჭეჭიანი ანუ მტირალა არყი (*Betula pendula*) კავკასიაში ყველგან გვხვდება.

არყი სინათლის მოყვარული და ტენის მომთხოვნია. ზოგი სახეობა შედარებით მშრალ პირობებს ეგუება, სიცივისა და ყინვის ამტანია. ცოცხლობს 150 წელზე მეტს. ქმნის წმინდა კორომებს (არყნარებს) ან შერეულია სხვა მერქნიან მცენარეებთან. მერქანს იყენებენ საფანერო და საავეჯო წარმოებაში, მანქანათმშენებლობაში ზოგიერთი დეტალისათვის. არყის წვენი შეიცავს შაქარს და იყენებენ ბურახისა და სიროფის დასამზადებლად. კვირტები და ფოთლები იხმარება მედიცინაში.

არყის ფოთლები შეიცავს ეთერზეთს, საპონინებს, C-ვიტამინს. კვირტები შეიცავს ეთეროვან ზეთებს, რომელიც წარმოადგენს ყვითელ სითხეს სასიამოვნო ბალზამური სუნით.

ნედლეულს გააჩნია ძლიერი ბაქტერიოციდური, ანტისეპტიკური, ნაღველმდენი და შარდმდენი მოქმედება, ხალხში არყის ფოთლებს იყენებენ აბაზანებისათვის რადიკულიტისა და რევმატიზმის დროს, თმის ზრდის დასაჩქარებლად ფოთლების ნახარშით იბანენ თავს. დადგენილია არყის ახალი ფოთლების ანთების საწინააღმდეგო მოქმედება სიყვითლის და თირკმლების კოლიტისას. ფოთლების გამონახარშს იყენებენ გულსისხლძარღვთა დაავადებით გამოწვეული შეშუპებისას.

არყის მერქნის აქტივირებულ ნახშირს ხმარობენ როგორც აბსორბენტ საშუალებას მუცლის შებერვისას და სხვადასხვა მოწამვლებისას. არყის ხის წვენი საუკეთესო ვიტამინური საშუალებაა. ადამიანები, რომლებიც მუდმივად მოიხმარენ წვენს, არ უჩივიან მარილების დაგროვებასა და ქოლესტერინს.

არყის ხის სოკოს იყენებენ კუჭნაწლავის დაავადებების დროს ნაყენების და ექსტრაქტების სახით, აგრეთვე ავთვისებიანი ახალწარმონაქმნებისას.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა 
*
ოქტობერფესტი

მინი|350პქ|ოქტობერფესტი 2003 წელს.
**ოქტობერფესტი** () — ყოველწლიური ორ-კვირიანი სახალხო დღესასწაული გერმანიაში, ბავარიის დედაქალაქ მიუნხენში. ტარდება სექტემბრის ბოლოსა და ოქტომბრის დასაწყისში. ოქტობერფესტი ქალაქის ერთ-ერთი ყველაზე განთქმული დღესასწაული და მსოფლიოს უდიდესი გამოფენაა, რომელსაც ყოველწლიურად 6 მილიონამდე ადამიანი ესწრება. დღესასწაული მსგავსი სახელით სხვა ქალაქებშიც ტარდება, თუმცა ტრადიცია დასაბამს მიუნხენში იღებს სადაც 1810 წელს ლუდვიგ I-მა ცოლად შეირთო გერმანელი პრინცესა ტერეზა საქსენ-ჰილდბურგჰაუზენელი. მათი ქორწილი ერთობ პომპეზური იყო და დიდხანს გაგრძელდა. სწორედ ეს ზეიმი ითვლება ბავარიული ოქტობერფესტის დაარსებად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pოქტობერფესტიs სურათები  
* [ოქტობერფესტი -Live](http://www.oktoberfest-live.de/#googtrans(de|en)) 
* ოქტობერფესტის საიტი 
* ოქტობერფესტის ინგლისურ-გერმანული ლექსიკონი  
* ოქტობერფესტის ინფორმაცია 

კატეგორია:ბავარია
კატეგორია:გერმანიის დღესასწაულები
კატეგორია:ლუდი
კატეგორია:ფესტივალები ანბანის მიხედვით
არყის სოკო

**არყის სოკო** () — სახეობა აბედოვანთა ოჯახისა. იზრდება მხოლოდ არყზე. ნაყოფსხეული ერთწლიანი, ბალიშის ან ცხენის ფლოქვის ფორმა აქვს, ზოგჯერ ცილინდრს ან ზარს წააგავს. გამხმარი რბილობი კორპის კონსისტენციისაა. ძველად საქართველოში მისგან სათამაშო ბურთებს თლიდნენ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:აბედოვანნი
კატეგორია:ბაზიდიუმიანი სოკოები
არყისებრნი

**არყისებრნი** (Betulaceae) — ერთსახლიანი, ორლებნიანი მცენარეების ოჯახი წიფლისნაირთა რიგისა. ფოთოლმცვივანი ხეებია, იშვიათად ბუჩქები. მორიგეობით განლაგებული ფოთლები მარტივია, ყუნწიანი, უფრო ხშირად დაკბილული, იშვიათად დანაკვთული. ერთსქესიანი ყვავილები შეკრებილია მჭადა ან თავთავისებრ რთულ ყვავილედებად. 

მამრობითი ყვავილების ყვავილსაფარი მარტივია, თხელი. მდედრობითი ყვავილები უყვავილსაფროა. ნაყოფი კაკალია, ზოგჯერ აპკისებრ ფრთიანათი აღჭურვილი.

არყისებრთა ოჯახს განეკუთვნება არყისა და მურყნის გვარები. ცნობილია დაახლოებით 200 სახეობა, რომელიც ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელში — აზიაში, ევროპაში, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ამერიკაში, ზოგიერთი სახეობა ჩრდილოეთით ტუნდრამდე აღწევს. 

საქართველოში 9 სახეობაა, მათგან 5 სახეობის არყი და 4 სახეობის მურყანი. არყისებრნი ტყის შემქმნელი ხეებია და აქვთ დიდი სატყეო სამეურნეო მნიშვნელობა. არყისებრთა მერქანსა და ქერქს იყენებენ მრეწველობაში. ზოგიერთი სახეობა დეკორატიულია.

## ლიტერატურა 
*
არყნარი

მინი|250პქ|არყნარი
**არყნარი** — არყის ტყე. ჩვეულებრივ ვითარდება მეორეული ტყის სახით წიწვოვანი ან შერეული ტყეების გაჩეხვის ადგილებსა და ნახანძრალებზე. შექმნილია ბუსუსიანი (მშრალსა და დრენირებულ ნიადაგზე) და მეჭეჭიანი (ტენიან ნიადაგზე) არყით. 

საქართველოში არყნარი უფრო ხშირად პირველადია. გავრცელებულია მაღალ მთებში და ძირითადად სუბალპურ ტყეებს ქმნის. არყნარი ორი ტიპისაა — სუბალპური მეჩხერი და სუბალპური ტანბრეცილი. ტანბრეცილობის მიზეზი თოვლის ხანგრძლივი მექანიკური მოქმედებაა. ზღვის დონიდან 1300-2600 მ ფარგლებშია გავრცელებული, უმთავრესად ჩრდილოეთ და დასავლეთ კალთებზე. კავკასიაში გვხვდება ლიტვინოვის, მეჭეჭიანი, რიდეს, მედვედევისა და მეგრული არყისაგან შექმნილი არყნარი. აღნიშნული სახეობების უმრავლესობა ენდემურია და მესამეული პერიოდის რელიქტებს განეკუთვნება. ნიადაგდაცვისა და წყალშენახვის თვისებების გამო არყნარს დიდი მნიშვნელობა აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტყეები
სოკრატ არშბა

**სოკრატ იაკობის ძე არშბა** (დ. 18 თებერვალი [ძვ. სტ. 5 თებერვალი], 1905, ოჩამჩირე, სოხუმის ოკრუგი — გ. 4 იანვარი, 1985, თბილისი, საქართველოს სსრ) — აფხაზი ქირურგ-უროლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1961), საქართველოს სსრ (1961) და აფხაზეთის ასსრ (1961) მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე, აფხაზეთის სამედიცინო საზოგადოების (1965), თბილისის უროლოგთა სამეცნიერო საზოგადოებისა (1968) და სსრკ უროლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების (1972) საპატიო წევრი. იყო საქართველოს კპ აფხაზეთის საოლქო კომიტეტის წევრი და აფხაზეთის ასსრ უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

## ბიოგრაფია 
1930 წელს დაამთავრა თსუ-ის სამკურნალო ფაკულტეტი. სტალინის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის დამთავრების შემდეგ არშბა მთელი რიგი წლების განმავლობაში მუშაობდა ქალაქ თბილისის სამკურნალო დაწესებულებებში, 1945 წლიდან კი — სოხუმის მეორე საავადმყოფოს ქირურგიული განყოფილების გამგედ. 1949 წლიდან მუშაობდა აფხაზეთის ასსრ ჯანმრთელობის დაცვის სამინისტროს მთავარ ქირურგად.

1964 წლიდან განაგებდა საქართველოს ჯანდაცვის სამინისტროს ა. წულუკიძის სახელობის უროლოგიისა და ნევროლოგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს. შეისწავლიდა საქართველოს მინერალური წყლების უროლოგიურ დაავადებათა სამკურნალოდ გამოყენების, შარდკენჭოვანი დაავადებისა და თირკმლის უკმარისობის საკითხებს. იყო საქართველოს სსრ დამსახურებული ექიმი. აქტიურად მონაწილეობდა საზოგადოებრივ მუშაობაში. იგი მშვიდობის დაცვის აფხაზეთის რესპუბლიკური კომიტეტის თავმჯდომარე, არაერთხელ იყო არჩეული სოხუმის საქალაქო საბჭოს დეპუტატად. სკკპ წევრია 1944 წლიდან. დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენით და მედლებით.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:აფხაზი ქირურგები
კატეგორია:ქართველი უროლოგები
სოკრატ
არშიისებრნი

**არშიისებრნი** () — მწერების ოჯახი ნახევრადხეშეშფრთიანების რიგისა. აქვთ ბადისებრ-უჯრედული აგებულიბისა და არშიის მსგავსი ზედა ფრთები (აქედაა ოჯახის სახელწოდებაც). სხეულის სიგრძე 1,5–5 მმ. თათები ორწილაკოვანია. ცნობილია 300-ზე მეტი სახეობა, მათგან საქართველოში — 26. უფრო ხშირად გვხვდება მსხლის ბაღლინჯო (Stephanitis pyri), რომელიც გავრცელებულია მთელ საქართველოში და აზიანებს ვაშლის, მსხლისა და კურკოვანი მცენარეების ფოთლებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ნახევრადხეშეშფრთიანები
არყისციხე

**არყისციხე** ― ციხე ისტორიულ სოფ. არყისციხეში (ახლანდელი ყულალისი, ახალციხის მუნიციპალიტეტი).

## ისტორია
არყისციხე მდგარა ბორბოლისხევის მაღალ, კლდოვან ნაპირზე. ციხის აქ აშენებას დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან აქ გადადიოდა გზა ბორბოლისხევით ფოცხოვისა და არტაანისკენ. არყისციხე, როგორც ჩანს, ფეოდალურ ხანაში მუდამ მოქმედი იყო. „მატიანე ქართლისა“ მოგვითხრობს, რომ XI საუკუნეში ბაგრატ IV-ის ერთგულმა სულა კალმახის ერისთავმა და გრიგოლ არტანუჯის ერისთავმა მეფეს ლიპარიტ ბაღვაშის წინააღმდეგ მოუხმეს. მათ მიემხრნენ სხვა მესხი აზნაურებიც. ბაგრატმა გადმოიარა რკინის ჯვრის უღელტეხილი (ზეკარი) იმერეთ-სამცხის საზღვრებზე და არყისციხეში შეხვდა მოკავშირეებს. 1047 წელს კახელებისა და ბერძენ-სომეხთა დამხმარე ლაშქრით ლიპარიტი მოულოდნელად თავს დაესხა მეფეს და არყისციხესთან ბრძოლაში დაამარცხა იგი. სულა კალმახის ერისთავი და გრიგოლ აბუსერისძე ტყვედ ჩაცვივდნენ. ამ გამარჯვებით ლიპარიტმა ზემო ქართლის დაპატრონება შეძლო. XII-XIII საუკუნეებში ერთი ხელნაწერის ანდერძი გვამცნობს, რომ წიგნი, თქმული გრიგოლ ღვთისმეტყველის მიერ, წარმოუგზავნია მესხ აზნაურს, არყისციხელ გაბას, რომელიც არყისციხის პატრონი უნდა ყოფილიყო ამ დროს. წიგნი აღუწერია გაბას მამის ბიძას, საფარის წინამძღვარს ეფრემს. სოფ. არყისციხე „გურჯისტანის ვილაიეთის დიდი დავთრის“ (XVI ს.) მიხედვით, იხსენიება ახალციხის ლივის ჩილდირის რაიონში. ამ დროს ციხე აღარ ფუნქციონირებდა, ხოლო ბორბოლისხევის გზას ხევის ზედა წელში ჩადგმული ორალის ციხე აკონტროლებდა.

## ლიტერატურა 
* *სიხარულიძე ი.,* ყულალისი-არყისციხე, კრ.: სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოს არქიტექტურული ძეგლები, ნაწ., 1, ბათ., 1980

## რესურსები ინტერნეტში
*ქართლის ცხოვრების ტოპოარქეოლოგიური ლექსიკონი

კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
არშუშა

**არშუშა**, *არშუშა II* — ქვემო ქართლის (კალანკატუელი - ქართველთა, კორიუნი - ტაშირის) პიტიახში V საუკუნის შუა წლებში.   

## ბიოგრაფია 
დაახლოებით 450 წელს, ამიერკავკასიაში მაზდეანობა რომ გაევრცელებინათ, არშუშა ქართლის, სომხეთისა და ალბანეთის დიდებულებთან ერთად ირანში შაჰ იეზდიგერდ II-ის კარზე გაიწვიეს. აქ მისი რჩევით ამ სამი ქვეყნის თავკაცებმა ფორმალურად უარყვეს ქრისტიანობა და აღიარეს მაზდეანობა, რათა თავიანთი ქვეყნები აოხრებისაგან ეხსნათ. შაჰმა ქართლის პიტიახში თავისთან დაიტოვა, სომეხთა მხედართმთავარი ვარდან მამიკონიანი (შუშანიკის მამა) კი გამოუშვა. 450-451 წლებში ირანის წინააღმდეგ მოეწყო დიდი აჯანყება, რომელსაც სახალხო ხასიათი ჰქონდა. მას ხელმძრღვანელობდა ვარდან მამიკონიანი. დაიდო სამოკავშირეო ხელშეკრულება იბერიასა და ალბანეთთან. 451 წლის 26 მაისს ავარაირის ველზე გაიმართა გადამწყვეტი ბრძოლა, რა დროსაც დაიღუპა ვარდან მამიკონიანი, ხოლო მისი ოჯახი დაატყვევეს. არშუშას დიდი ძალისხმევა დასჭირდა მათ გამოსახსნელად და თავის საპიტიახშოში გამოსამგზავრებლად. აი, ამ ვითარებაში შეხვდნენ ერთმანეთს და იზრდებოდნენ ერთად არშუშასა და ვარდანის შვილები.

მოგვიანებით არშუშა ჩამოშორდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას და ქრისტიანული ეკლესია-მონასტრების აშენება დაიწყო, მათ შორის აღსანიშნავია ბოლნისის სიონი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:სპარსელები
კატეგორია:მიჰრანიდები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
არჩვების ტბა

**არჩვების ტბა** — ტბა საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ყელის ზეგანზე, ზღვის დონიდან 3078 მ. ზედაპირის ფართობი 0,13 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 5,5 მ აუზის ფართობი 4,9 კმ². წარმოქმნილია მყინვარული ცირკის ლავებით გადაკეტვის შედეგად. საზრდოობს თოვლისა და წვიმის წყლით. უმაღლესი დონეა ივნისში, დაბალი ზამთარში. გაედინება ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს მიწისქვეშა გზით კარბონატულ ქანებში. იყინება დიდი ხნით. თევზი არ იცის.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
არცევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არცევი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არცევი — სოფელი ქარელის მუნიციპალიტეტში;
* არცევი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში.
არცოდნის ცოდნა

**არცოდნის ცოდნა** — ცოდნა ცოდნის არარსებობის შესახებ. სოკრატე ამ ცოდნას შემეცნების აუცილებელ პირობად თვლიდა. წარმოდგენებში განხორციელებული კერძოა და პირობითი, ამიტომ ის ნამდვილი ცოდნა არ არის, -არცოდნაა. ნამდვილი ცოდნა ზოგადი და აბსოლუტური ხასიათისაა და ცნებებით გამოიხატება. დებულება „მე ვიცი, რომ არაფერი არ ვიცი“, რომელსაც სოკრატეს მიაწერენ, გამოხატავს შუალედურ მდგომარეობას არცოდნასა და ნამდვილ ცოდნას შორის. ამ ცნების მეორე ვარიანტია *Docta ignorantia* (სწავლული არცოდნა). იგი გვხვდება ავგუსტინე ნეტარის, ბონავენტურას, ნიკოლოზ კუზანელის მოძღვრებაში. კუზანელის მიხედვით, ღმერთი უსასრულოა, მას არ აქვს დადებითი თვისებები და თავის თავში აერთიანებს წინააღმდეგობებს, ამიტომ ღმერთის დახასიათება ცნებებით შეუძლებელია. ერთადერთი ცოდნა ღმერთის შესახებ ის არის, რომ ღმერთის ცოდნა არის სწავლული არცოდნა ანუ არცოდნის ცოდნა. ახალ ფილოსოფიაში, ამ ცნებას დიდი მნიშვნელობა მიანიჭა ნ. ჰარტმანმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფია
მონტე-კასინოს ბრძოლა

[thumb|250px|განადგურებული ქალაქი [კასინო]]
**მონტე-კასინოს ბრძოლა** (17 იანვარი - 18 მარტი 1944) — ერთ-ერთი ყველაზე ხანგრძლივი და სისხლისმღვრელი ბრძოლა მეორე მსოფლიო ომის განმავლობაში. მოკავშირეების მხარე მებრძოლი სხვადასხვა ეროვნების შენაერთების ბრძოლაში მონაწილეობის გამო ამ ბრძოლა მეორე მსოფლიო ომის "ხალხთა ბრძოლსაც" უწოდებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*SMU's Frank J. Davis World War II Photographs contain 95 images of Italy, including 28 photographs taken just after the Italian battle of Cassino
*Illustrated article on the Battle of Monte Cassino at Battlefields Europe 
*Richard Hartinger's Monte Cassino Foundation 
*Masters of Monte Cassino 

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1944 წლის ბრძოლები
ოპერაცია ოვერლორდი

მინი|ნორმანდიაში თავდასხმის მარშრუტები.
სამხედრო ოპერაცია **„ოვერლორდი“** (, ასევე **ნორმანდიის ოპერაცია**) — დასავლელი მოკავშირეების მიერ ჩატარებულ ოპერაცია, რომელიც მიზნად ისახავდა გერმანელთა განდევნას ჩრდილოეთ საფრანგეთიდან და იქ მომდევნო ოპერაციებისათვის მყარი ბაზისის შექმნას. „ოვერლორდის“ ოპერაციას განეკუთვნებიან მოკავშირეთა ჯარების გადასხმა ნორმანდიაში (ოპერაცია ნეპტუნი) და მისი მომდევნო სამხედრო ოპერაციები. „ოვერლორდი“ მიმდინარეობდა 1944 წლის 6 ივნისიდან (დი-დეი) 1944 წლის 25 აგვისტომდე (მოკავშირეთა ჯარების მიერ პარიზის აღება).

## რესურსები ინტერნეტში
*აშშ-ს არმიის ოფიციალური, ინტერაქტიული საიტი
*ნორმანდიაში შეჭრა  ამერიკის შეერთებული შტატების საბრძოლო ისტორიის ცენტრისგან
*აშშ-ს საძღვაო ძალების ონლაინ ენციკლოპედია: ნორმანდიაში შეჭრა 
*პორსმუთის მუზეუმი 

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის ოპერაციები
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1944 წლის ბრძოლები
არწივი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არწივი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

* არწივი — ფრინველების გვარი
* არწივი — თანავარსკვლავედი
* არწივი — საეკლესიო ნივთი.
არხანგელსკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **არხანგელსკი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არხანგელსკი, ალექსანდრე — რუსი პოეტი
* არხანგელსკი, ანდრია — რუსი გეოლოგი

## აგრეთვე 
* არხანგელსკი — ქალაქი რუსეთში
არხანგელსკოე

მინი
**არხანგელსკოე** —  XVIII-XIX საუკუნეების რუსული საკარმიდამო ანსამბლი მოსკოვიდან 20 კმ-ზე. 1703-1810 წლებში არხანგელსკოე თავად გოლიცინების საკუთრება იყო, 1810-1917 - თავად იუსუპოვებისა. ამჟამად მუზეუმია. კლასიციზმის სტილით ნაგებ ანსამბლში (1813-იდან მშენებლობაში მონაწილეობდნენ: არქიტექტორები ო. ბოვე, ე. ტიურინი, ს. მელნიკოვი და სხვა) შედის სვეტებიანი სასახლე (1780, შევალიე დე გერნის პროექტი), პარკი ქანდაკებებით, შადრევნებითა და საპარკო ნაგებობებით, თეატრი, შემონახულია ძვ. დეკორაციები, ავეჯი, კერამიკა, აგრეთვე მდიდარი ბიბლიოთეკა, სურათები (ვან დეიკის, ტიეპოლოს, ბუშესა და სხვა ტილოები), ანტიკური ქანდაკების ორიგინალები, ფალკონესა და ე. ბუშარდონის ქანდაკებები და სხვა.

არხანგელსკოეს ანსამბლში შედის აგრეთვე მიქელ მთავარანგელოზის ეკლესია (1646) და ორანჟერეების ადგილას აშენებული ორი სანატორიუმი (1934 - 1937, სამხედრო ინჟინერი ვ. აპიშკოვი. 1965 არხანგელსკოეში ჩატარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის არქიტექტურა
არხარი

მინიატიურა|არხარი
**არხარი**, *არგალი*, *არკალი*, *კაჩკარი* (Ovis ammon) — გარეული ცხვარი. ბინადრობს შუა და ცენტრალურ აზიაში. განარჩევენ რამდენიმე გეოგრაფიულ რასას, რომლებიც განსხვავდებიან ზომით, რქების ფორმითა და მატყლის ფერით. ზოგი მათგანის წონა 200 კილოგრამამდეა. არხარის მაკეობა გრძელდება ხუთი თვე. გაზაფხულზე შობს ერთ (იშვიათად ორ) კრავს. ძვირფასი სანადირო-სარეწაო ობიექტია. მერინოსთან არხარის ჰიბრიდაციით ყაზახეთში მიღებულია დიდი ზომისა და მთამაღლის საარსებო პირობებთან კარგად შეგუებული შინაური ცხვრის მაღალპროდუქტული ჯიში — არხარმერინოსი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძუძუმწოვრები
კატეგორია:პაკისტანის ძუძუმწოვრები
არხაჯის ბალახი

მინი|არხაჯის ბალახი
**არხაჯის ბალახი** () — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ჯიჯლაყასებრთა ოჯახისა. აქვს წვნიანი ფოთლები და 2 მ-მდე სიმაღლის ღერო, რომელიც ხშირად ხევდება. 

მლაშობურაა, იზრდება უმეტესად უდაბნოსა და ნახევრად უდაბნოში დამლაშებულ ადგილებში (ბიცობიან ნიადაგზე). გავრცელებულია ხმელთაშუა ზღვის ქვეყნებში, ირანში, შუა აზიასა და მონღოლეთში. 

საქართველოში იზრდება მესხეთში, შიდა და ქვემო ქართლში მტკვრისპირა ვაკესა და მთისწინებზე. მრავლდება ვეგეტატიურად. ვითარდება არხაჯებზე (საქონლის საყარი), სარწყავი არხების პირას და დანაგვიანებულ ადგილებში. 

არხაჯის ბალახი გამოიყენება სოდის მისაღებად. ყლორტებისა და ფოთლებისაგან ზოგან მხალს ამზადებენ. თესლი შეიცავს 16% ზეთს. მოყონვის შემდეგ არხაჯის ბალახს საქონელი ჭამს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ჯიჯლაყასებრნი
არხილოსკალოს პირველი სამაროვანი

**არხილოსკალოს პირველი სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში, მდ. ალაზნის მარჯვენა ნაპირზე, სოფელ არხილოსკალოდან 5 კმ-ზე მდებარე ადგილ „პატარა ყურეში“. განეკუთვნება ძვ. წ. I საუკუნის და ახ. წ. I საუკუნებს.

ძეგლი 1937 წელს შეისწავლა გ. ნიორაძემ. სამაროვანი დაზიანებული იყო სარწყავი არხის მშენებლობის გამო. სამაროვანზე აღმოჩნდა ინდივიდუალური ორმოსამარხები (სიღრმე 0,7-1,5 მ). გამოვლინდა ქვევრის გვერდით ანატკეცზე დაკრძალული ბავშვის ჩონჩხიც. ორმოსამარხებში მიცვალებულები ესვენა კიდურებში კეცილი, იშვიათად გაშოტილი, ჩატანებული ჰქონდათ თიხის ჭურჭელი, სხვადასხვა სახის სამკაული და იარაღიც. თიხის ჭურჭელი ღია მოწითალო და მუქი მოშავოა. ორივე ფერის ჭურჭელი ერთად ყოფილა სამარხებში. ჭურჭლის უმთავრესი სახეებია: თუნგულები, ხელადები, მათარები, თასები, ჩაფები, ბარძიმები, თეფშები და სხვა. განსაკუთრებული მოხდენილობით გამოირჩევა გრძელნისკარტიანი, საწურიანი ცალყურა და სამყურას ფოთლისებრი პირის მქონე ტანდაბალი, გვერდზე ყურმიძერწილი ხელადები, დაბალი ორყურა თასები, სამფეხა თეფში, ტანდაბალი ჭინჭილა მუცელზე მოკლე და წვრილი მილით და სხვა. სამკაულთა შორისაა მინის, პასტის, გიშრის, ბრინჯაოს, სარდიონისა და ტოპაზის მძივები: ბრინჯაოს სამაჯურები, რომელთაც ერთიმეორეზე გადასული თავები აქვს. აღმოჩნდა აგრეთვე მოღუნული და გრძელი დანები, რკინის სასხლავი და ა. შ.

სამაროვანზე წარმოებული გათხრებით საფუძველი ჩაეყარა ალაზნის ველის კულტურის (ტერმინი ეკუთვნის გ. ნიორაძეს) შესწავლას. არქეოლოგიურმა კვლევამ ცხადყო, რომ ალაზნის ველისა და იალოილუთეფეს კულტურები (ძვ. წ. I ათასწლეულის დასასრული და ახ. წ. I საუკუნე), რომლითაც გავრცელებული იყო თანამედროვე აზერბაიჯანის ჩრდილო-დასავლეთით და საქართველოს აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარეების ალაზნისა და ივრის შუა და ქვემო წელზე, ერთი მთლიანი მოვლენაა და დამახასიათებელია ცენტრალური და აღმოსავლეთ ამიერკავკასიისათვის.

## ლიტერატურა
**ნიორაძე გ.*, ალაზნის ველის გათხრები, თბ., 1940

კატეგორია:დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
არხიპოვი

საკუთარი სახელი **არხიპოვი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* არხიპოვა, ირინა — რუსი მომღერალი
* არხიპოვი, აბრამ — რუსი ფერმწერი
* არხიპოვი,ვასილი — სატანკო ჯარების გენერალ-პოლკოვნიკი
* არხიპოვი, ივანე — რუსი სახელმწიფო მოღვაწე
არხოტი

საკუთარი სახელი **არხოტი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* არხოტი — სოფელი თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში;
* არხოტისთავისღელე — უღელტეხილი აღმოსავლეთ კავკასიონზე, დუშეთისა და ყაზბეგის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
* არხოტის ხეობა — ხეობა პირიქითა ხევსურეთში.
არხოტისთავი

**არხოტისთავი**, **არხოტი** — მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონზე, მდინარეების არხოტისწყლისა და ჯუთისწყლის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3147 მ. აგებულია ქვედაიურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. მწვერვალის ჩრდილო-დასავლეთით არის უღელტეხილი არხოტისთავისღელე.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
არხოტისწყალი

**არხოტისწყალი**, *ცირცლოვანისწყალი* — მდინარე საქართველოში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე; მდინარე ასის ზემო მონაკვეთი. სათავე აქვს არხოტისთავისღელის უღელტეხილთან. სიგრძე — 23 კმ, აუზის ფართობი — 242 კმ², სოფელ ახიელთან მარცხნიდან უერთდება მდინარე ახიელისწყალი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ხევსურეთის მდინარეები
არხოტის ჯვარი

**არხოტის ჯვარი**, არხოტის ხეობის (პირიქითა ხევსურეთი) მთავარი სათემო ღვთაება (ჯვარი), რომელსაც ქრისტიანობის გავლენით მიქელ მთავარანგელოზსაც უწოდებენ. არხოტის ჯვარი თემის მფარველ, მოლაშქრე ღვთაებად ითვლებოდა, მორწმუნეთა წარმოდგენით, ღვთაების დამხმარე ზებუნებრივ არსებებთან - ლაშქარ-მწვერვალებთან ერთად უშუალოდ მონაწილეობდა ბრძოლებში და თავის საყმოს ამარჯვებინებდა. მის ძირითად (უნჯ) ყმებად სოფ. ახიელში მცხოვრები ჯაბუშანურები ითვლებოდნენ. ამავე გვარისა იყო ჯვრის ხელოსანიც (ხევისბერი). არხოტის ჯვრის მოძმე ღვთაებებად მიაჩნდათ ანატორის ჯვარი და ხონეს მთავარანგელოზი.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 619, თბ., 1975

კატეგორია:ხევსურეთი
კატეგორია:ქართული მითოლოგია
არჩვი

**არჩვი**, *ფსიტი* () — ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიმაღლე მინდაოში 65-70 სმ, მენჯთან — 75-85 სმ. წონა 40 კგ-მდე. 20 სმ-მდე სიგრძის, სწორად აღმართული, ბოლოში მოკაუჭებული რქები აქვთ ვაცებსაც და ნეზვებსაც. ვაცი უფრო დიდია და მურა. რქების უკან აქვთ ჯირკვლები, საიდანაც ხურაობის პერიოდში (ოქტომბრიდან დეკემბრამდე) გამოიყოფა სპეციფიკური სუნის სეკრეტი. გავრცელებულია სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიის აღმოსავლეთ ნაწილსა და კავკასიის მთებში, საქართველოში — კავკასიონზე, თრიალეთის, გურია-აჭარისა და ლიხის ქედებზე. ცნობილი ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება კავკასიური არჩვი (Rupicapra rupicapra caucasica), იკვებება ბალახით, ზოგჯერ ბუჩქნარის ყლორტებითა და ნეკერით. მაკეობა 6 თვემდე გრძელდება. ჩვეულებრივ მაისში ერთ (იშვიათად ორ) თიკანს შობს. სქესობრივ სიმწიფეს 2 წლისა აღწევს, ზრდას 3 წლისა ამთავრებს, ცოცხლობს 25 წლამდე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არჩვი
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
კატეგორია:ევროპის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:რუსეთის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:საქართველოს ძუძუმწოვრები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძუძუმწოვრები
პან გი მუნი

**პან გი მუნი** (ჰანგული 반기문 ჰანჯა 潘基文 დ. 13 ივნისი, 1944, ჩხუნჯუ, სამხრეთი კორეა) — სამხრეთ კორეის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2004-2006 წლებში. 2006 წლის 13 ოქტომბერს აირჩიეს გაეროს გენერალურ მდივნად და თანამდებობაზე შეცვალა კოფი ანანი 2007 წლის 1 იანვარს. 2011 წლის ივნისში იგი მეორე ვადით აირჩიეს მდივნად. მეორე ვადა 2012 წლის 1 იანვარს დაიწყო და დასრულდა 2016 წლის 31 დეკემბერს. მისი მემკვიდრე გახდა პორტუგალიელი პოლიტიკოსი ანტონიუ გუტერეში.

## ბიოგრაფია 
1970 წელს პან გი მუნმა სეულის ეროვნულ უნივერსიტეტში მიიღო საერთაშორისო ურთიერთობებში ბაკალავრის ხარისხი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Secretary-General Ban Ki-moon
* Column archive

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 13 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:სამხრეთკორეელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გაეროს გენერალური მდივნები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
არხანგელსკი

**არხანგელსკი** () — ქალაქი რუსეთის ფედერაციაში, არხანგელსკის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი.
მდებარეობს ჩრდილოეთ დვინის ორივე ნაპირსა და დელტის კუნძულებზე. დიდი საზღვაო და სამდინარო ნავსადგური და სარკინიგზო კვანძი. 
2010 წლის მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 355,7 ათ. ადამიანს.

არხანგელსკი დაარსდა ივანე IV-ის ბრძანებით 1584 წელს უკაცრიელ, ჭაობიან ადგილზე. 1613 წლამდე ცნობილია როგორც ნოვოხოლმოგორი. არხანგელსკი ეწოდა მიქელ მთავარანგელოზის (Архангел) მონასტრის (XII ს.) მიხედვით.

1693 წელს პეტრე I-მა კუნძულ სოლომბალზე ააგო ნავსაშენი და დააარსა საადმირალო. 1708 წელს შეიქმნა არხანგელსკის გუბერნია. მეფის რუსეთის დროს არხანგელსკი და არხანგელსკის გუბერნია პოლიტიკურ დამნაშავეთა გადასახლების ადგილი იყო. 
არხანგელსკმა დიდი როლი შეასრულა არქტიკისა და ჩრდილოეთ საზღვაო გზის ათვისებაში. 
სამეცნიერო და კულტურული ცენტრია. არქიტექტურულ ნაგებობათაგან აღსანიშნავია ქარვასლა (1668-1684, არქიტექტორი დ. სტარცევი), ახალი დვინის ციხესიმაგრე და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი
* [არხანგელსკის გუბერნია— ქალაქი(https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A5%E1%83%90%E1%83%9A%E1%83%90%E1%83%A5%E1%83%98) და უეზდი] 
* ქალაქი არხანგელსკი Google Maps

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:არხანგელსკის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:რუსეთის ოლქების დედაქალაქები
ვლადიმერ კრამნიკი

thumb|ვლადიმერ კრამნიკი
**ვლადიმერ კრამნიკი** (; დ. 25 ივნისი, 1975) — რუსი მოჭადრაკე, მსოფლიოს ჩემპიონი, საერთაშორისო დიდოსტატი (1991 წლიდან).

## ბიოგრაფია 
* 1991 წელს 16-18 წლის ჭაბუკებს შორის მსოფლიო ჩემპიონი.
* 1992, 1994 და 1996 წლებში რუსეთის ნაკრების შემადგენლობაში საჭადრაკო ოლიმპიადებში გაიმარჯვა.
* 1993 წლიდან მსოფლიო ჩემპიონობის პრეტენდენტობაზე თამაშობდა.
* 2000 წელს დაამარცხა გარი კასპაროვი კლასიკური სტილის ჭადრაკის ჩემპიონატში და ჩემპიონის ტიტული მოიპოვა.
* 2006 წელს კი გახდა მსოფლიო ფილეს მსოფლიო ჩემპიონი ვესელინ ტოპალოვის დამარცხების შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.kramnik.com/ 
* http://www.peoples.ru/sport/chees_player/kramnik/

კატეგორია:რუსი მოჭადრაკეები
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:დაბადებული 25 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვესელინ ტოპალოვი

thumb|ვესელინ ტოპალოვი
**ვესელინ ტოპალოვი** (ბულგ. Веселин Топалов) (დ. 15 მარტი, 1975) — ბულგარელი მოჭადრაკე, ფიდეს ჩემპიონი 2005 წლიდან 2006 წლის 13 ოქტომბერამდე

## ბიოგრაფია 
კატეგორია:ბულგარელი მოჭადრაკეები
კატეგორია:მსოფლიო ჩემპიონები ჭადრაკში
კატეგორია:ჭადრაკის დიდოსტატები
კატეგორია:დაბადებული 1975
კატეგორია:დაბადებული 15 მარტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აჰმად ჯამალი

**აჰმად ჯამალი** (დაბ. ფრედერიკ რასელ ჯოუნსი; დ. 2 ივლისი, 1930- გ. 16 აპრილი, 2023) — ამერიკელი ჯაზის პიანისტი პიტსბურგიდან, პენსილვანია. აჰმად ჯამალს, 1952 წელს, ისლამზე მოქცევის შემდეგ იყენებს.

ჯამალი მაილზ დეივისის ერთ-ერთი ფავორიტი პიანისტი იყო და ამგვარად მნიშვნელოვანი გავლენა იქონია მის პირველ კლასიკურ კვინტეტზე (მონაწილეობენ ჯონ კოლტრენი ტენორი-საქსოფონი, რედ გარლანდი ფორტეპიანო, პოლ ჩემპერსი ბასი, ფილი ჯო ჯონსი დასარტყმელი ინსტრ.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* აჰმად ჯამალის ოფიც. საიტი. 

## სქოლიო
კატეგორია:ჯაზის შემსრულებლები
კატეგორია:დაბადებული  2 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ამერიკელი ჯაზ-მომღერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 2023
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 აპრილი
არჯაკელი

**არჯაკელი** () —  მრავალწლოვანი ბალახოვანი მცენარე პარკოსანთა ოჯახისა. აქვს მტევნებად შეკრებილი ვარდისფერი  ყვავილები და გამსხვილებული ფესურა, 30—100 სმ სიგრძის წახნაგოვანი ღერო და წყვილფოთოლაკიანი ფოთლები . გავრცელებულია მცირე აზიაში, ყირიმსა და კავკასიაში. საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება ტყისპირებსა და ბუჩქნარებში. დეკორატიული მცენარეა. არჯაკელის ნორჩი ყლორტებისაგან მხალს ამზადებენ.
## ლიტერატურა
კატეგორია:პარკოსნები
კატეგორია:მხალი
არჯევანი

**არჯევანი** — მწვერვალი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის გორისა და ქვემო ქართლის მხარის წალკის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს თრიალეთის ქედზე, მდინარე თეძმის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2757 მ. აგებულია შუაეოცენური ვულკანოგენური ქანებით. არჯევანის კალთები შემოსილია (მცირედ) ალპური და სუბალპური მდელოებით. უფრო ქვევით წიფლის ტყეა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის მთები
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
მარიამ არჯევნიშვილი

**მარიამ (მარო) ალექსის ასული არჯევნიშვილი** (დ. 13 სექტემბერი, 1918, სოფ. ენისელი, ახლანდელი ყვარლის რაიონი ― გ. 25 დეკემბერი, 1958, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, ხალხური სიმღერების შემსრულებელი, ლოტბარი და ფანდურზე დაკვრის ვირტუოზი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1951). ხელმძღვანელობდა თვითმოქმედ გუნდებსა და ხალხურ საკრავთა ანსამბლებს.

დაკრძალულია	ყვარელის მუნიციპალიტეტის გრემის მთავარანგელოზის ეკლესიის ეზოში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1918
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მ
ასაბია

**ასაბია** ( საჰიბ, მრავლობითი რიცხვი اصحاب ასჰაბ — მეგობარ-ამხანაგები) — ამხანაგი, თანამდგომი, მახლობელი, გულშემატკივარი (მაგ., მიცვალებულის დაკრძალვაზე შორიდან მოსული ჭირისუფლის მხლებელი).

ძველ ქართულ სამართალში ასაბია ეწოდება თავდამსხმელის დამხმარეს, პიროვნების მიმართ ჩადენილი ძალადობის თანამონაწილეს. „წამყვანი კაცის“ (მთავარი დამნაშავის) და მისი ასაბიის პასუხისმგებლობა თანაბარი იყო. იმ პირს, ვისაც თავს დაესხნენ, ჰქონდა აუცილებელი მოგერიების უფლება როგორც „წამყვანელი კაცის“, ასევე ასაბიის მიმართ, პასუხს არ აგებდა მათი მოკვლისა თუ დაჭრისათვის. ასაბიის სისხლის საზღაურის გადახდა, როგორც წესი, „წამყვანელ კაცს“ ეკისრებოდა. ზოგიერთი საკანონმდებლო ძეგლი ითვალისწინებს ასაბიის თანამონაწილეობის ცალკეულ შემთხვევებს და სხვადასხვაგვარად აწესრიგებს „წამყვანელი კაცის“ პასუხისმგებლობას ასაბიის წინაშე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:არაბული სიტყვები და ფრაზები
ასაგაი

**ასაგაი** — რკინისპირიანი სატყორცნი შუბი, დაახლოებით 2 მ სიგრძისა. მრავალი აფრიკის ტომის (ძირითადად სამხრეთ-აღმოსავლეთის ბანტუს) სანადირო და საბრძოლო იარაღი. XIX საუკუნის I ნახევარში ზულუს ტომების ბელადებმა ჩაკამ და დინგაანმა თავიანთ ჯარში საბრძოლო იარაღად გამოიყენეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საბრძოლო იარაღები
ასამბლაჟი

**ასამბლაჟი** () — ზვრის სხვადასხვა ნაკვეთზე დაკრეფილი ერთი ან რამდენიმე ჯიშის ყურძნისაგან მიღებული ახალი ღვინის მასალების ურთიერთშერევა ცქრიალა ღვინოების დამზადებისას. ასამბლაჟის მიზანია ღვინის მასალის პატარ-პატარა პარტიების გაერთიანება დიდ ერთგვაროვან პარტიებად (წყნარი ღვინოების წარმოებაში ამ პროცესს ეგალიზაცია ეწოდება). ასამბლაჟს ხშირად უთავსებენ ტანიზაციისა და გაწებოიანების ოპერაციებს. ასამბლაჟი აადვილებს შემდგომ ტექნოლოგიურ ოპერაციას — კუპაჟს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეღვინეობა
ასათ I გრიგოლისძე

**ასათ (ასამ) გრიგოლისძე** — ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალი, გრიგოლისძეთა (გიშელთა) გვარის პირველი ცნობილი წარმომადგენელი. XII საუკუნის დასაწყისში ფლობდა ციხე გიშს. 1117 წლიდან, დავით აღმაშენებლის მიერ გიშის აღების შემდეგ, მეფის ვასალი გახდა და, როგორც ჩანს, მისგან ჰერეთის ერისთავობა მიიღო. XII-XIII საუკუნეებში ჰერეთის ცნობილი ერისთავები (გრიგოლისძენი) ასათის შთამომავლები იყვნენ.

## წყარო
*ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ერისთავები
კატეგორია:გრიგოლისძენი
კატეგორია:XII საუკუნის ქართველები
ასათ მოქმედი

**ასათ მოქმედი** - X საუკუნის ქართველი ოქრომქანდაკებელი, ავტორი სოფ. ბრილში 1898 წელს აღმოჩენილი ჯვრისა (27,7×16,2 სმ, საქართველოს ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმი). 

მხატვრულ-ისტორიული ღირებულებით ბრილის ჯვარი მნიშვნელოვანი ნიმუშია ქართულ ოქრომჭედლობის განვითარების იმ ეტაპისა, როდესაც თავი იჩინა ინტერესმა ფიგურის სკულპტურული გადმოცემისადმი. ამასთანავე ნაწარმოებში ჯერ კიდევ ცოცხლობს ძვ. ტრადიციები: სიუჟეტის ემოციურობისა და ექსპრესიის გაძლიერების მიზნით ფიგურების ცალკეული ნაწილების ხაზგასმა. ასათ მოქმედის ჯვრის წინა პირზე გამოსახულია ჯვარცმული ქრისტესა და წმინდანთა ფიგურები. ფონი და ზურგი მთლიანად დაფარულია გრავირებული ფოთლოვანი ორნამენტით. წინა პირის ქვედა მკლავზე დამკვეთის, ტაოს მფლობელის დავით კურაპალატის სახელია ამოკვეთილი, ზურგზე - შემსრულებლის სახელი - "ასათ მოქმედი". ქრისტეს ტანჯვით აღბეჭდილი მეტყველი სახე, იოანეს მოკრძალებული ფიგურა და იოანესა და მარიამის სამოსლის ოსტატურად მოდელირებული ნაკეცები ოქრომქანდაკებლის ნიჭიერებაზე მეტყველებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბრილის ჯვარი

## რესურსები ინტერნეტში
* ასათ მოქმედი – X საუკუნის ქართველი ოქრომჭედელი, ავტორი ბრილის ჯვარისა

## ლიტერატურა
*შ. ამირანაშვილი, ქართული ხელოვნების ისტორია, თბილისი, 1961, გვ.221-223. 
* ქსე, ტ. I, გვ. 622,თ., 1975. 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, ავტორ-შემდგენლები: ე.გაბიძაშვილი, მ. მამაცაშვილი, ა. ღამბაშიძე, თბილისი, 2007. 

კატეგორია:ქართველი ოქრომჭედლები
კატეგორია:ქართველი ოსტატები
ასამური ენა

thumb|266x266px|ასამეური ენის გავრცელების არეალი მონიშნულია ყვითლად
**ასამური ენა** ( অসমীয়া ) — ასამელთა ენა, ასამის შტატის (ინდოეთი) ოფიციალური ენა. განეკუთვნება ინდოევროპულ ენათა ინდურ შტოს. ლაპარაკობს 8 მილიონამდე ადამიანი, აქვს ორი ძირითადი დიალექტი - დასავლური და აღმოსავლური. სალიტერატურო ენას საფუძვლად აღმოსავლური დიალექტი უდევს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Candrakānta abhidhāna : Asamiyi sabdara butpatti aru udaharanere Asamiya-Ingraji dui bhashara artha thaka abhidhana.

კატეგორია:ინდოარიული ენები
ასან-მირზა

**ასან-მირზა** ( გ. თებერვალი, 1750) —  კახეთის მეფის დავით II-ის (იმამყული-ხანის) მესამე ვაჟი, ირანული ორიენტაციის მომხრე. მხარს უჭერდა თავის ძმას ალექსანდრე ბატონიშვილს (ალი-მირზას) თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის წინააღმდეგ ბრძოლაში. ალექსანდრეს დაღუპვის შემდეგ ასან-მირზამ მეფეთა მიმართ ლოიალურ პოლიტიკას დაადგა. შემდეგში ადილ-შაჰმა ირანში გაიწვია, სადაც მეთაურობდა შაჰის გვარდიის ქართულ რაზმებს. 1748 წელს თავისი რაზმებით საქართველოში დაბრუნდა. მონაწილეობდა თეიმურაზ II-ისა და ერეკლე II-ის საგარეო ომებში. გარდაიცვალა ყარაბაღზე ლაშქრობის დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1750
აგრას ციხე

**აგრას ციხესიმაგრე**, ასევე **ლალ-ქილა**, **აგრა-ფორტი**, **ფორტ-რუჟი** (წითელი ციხე) — გალავნიანი სამეფო ქალაქი აგრაში, ინდოეთი, თაჯ-მაჰალიდან ორ-ნახევარ კილომეტრში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
*Agra Fort in UNESCO List
*ASI website 
*World Heritage Online Tour 
*Diwan-e-am panorama pictures

კატეგორია:ინდოეთის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
ბრიჰადეშვარას ტაძარი

thumb|300px|ტაძრის წინა ფასადი.
**ბრიჰადეშვარას ტაძარი**, ასევე **ბრიჰადეესვარარის ტაძარი** () — X საუკუნის ინდუისტური ტაძარი თანჯავურთან, ტამილნადუს შტატში, ინდოეთი; დრავიდული სტილის ტაძრების არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუში; იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში. 

ცენტრალური ტაძარი პერია კოვილი (დიდი ტაძარი) გალავნის შეგნით დგას, ამ უკანასკნელის კედლები მოგვიანებით, XVI საუკუნეში დაამატეს. სახელი მომდინარეობს ძველი „პერია აავუდაიარ კოვილისგან“, რაც მეფე შივას დიდ ტაძარს ნიშნავს ადგილობრივ დიალექტზე. ტაძრის ვიმანა (მთავარი კოშკი) 70 მ-ია სიმაღლეში და ინდუისტურ ტაძრებში ყველაზე მაღალია. კოშკი იმგვარად არის ნაგები, რომ მისგან ჩრდილი არასდროს დაეცეს მიწას შუადღეს წლის ნებისმიერ დროს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Tanjavur Brihadisvara Temple, Indira Gandhi National Centre for the Arts, Government of India
* Brihadeeswara Temple , Tamil Nadu tourism
* Dakshina Meru: The Brihadeswara Temple, Government of India
* Photos on art-and-archaeology web site
* Unesco Great Living Chola Temples

კატეგორია:ინდუისტური ტაძრები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ისრაელის თავდაცვის ძალები

მინი|200პქ|ცაჰალის ქალი ჯარისკაცები
**ისრაელის თავდაცვის ძალები** (**IDF**;   ასევე ცნობილი, როგორც **ცაჰალი** () — ისრაელის ოფიციალური არმია.

იგი დაარსებულ იქნა 1948 წლის 31 მაისს ებრაული იატაკქვეშა ორგანიზაციებისაგან, რომელთა შორის ყველაზე ცნობილი და გავლენიანი იყო ჰაგანა. ჰაგანასთან ერთად „ცაჰალში“ გაერთიანდნენ მისი მოწინააღმდეგე ორგანიზაციები ირგუნი და პალმახი. 1987 წელს დაწყებული ინტიფადის შემდეგ „ცაჰალის“ მეომრების ძირითადი საქმიანობა დასავლეთ სანაპიროსა და ღაზის სექტორის გაკონტროლებაა.

მინი|center|550px|ისრაელის არმიის სტრუქტურა

## ლიტერატურა 
* 
*  (ებრაული)
*  (ებრაული)
*  (ებრაული)
* 
* Country Briefing: Israel, Jane's Defence Weekly, June 19, 1996

კატეგორია:ისრაელის შეიარაღებული ძალები
სენტინელ R1

thumb|250px|სენტინელ რ1
**„სენტინელ რ1“** () — სამეფო სამხედრო-საჰაერო ძალების მზვერავი თვითმფრინავი. 2005 წლის სექტემბრიდან იგი მე-5 ესკადრილიის (უედინგტონი) შეიარაღებაში შევიდა. მისი დავალებაა მცირე ზომის მოძრავი სახმელეთო სამიზნეების (მაგ. ტანკი) მოძებნა და ამ უკანასკნელის მოძრაობის კოორდინატების გადაცემა. "სენტინელ რ1" შექმნილ იქნა სამოქალაქო თვითმფრინავის "ბომბარდიერ გლობალ ბიზნეს ჯეტის" საფუძველზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Raytheon UK: ASTOR
* Raytheon: ASTOR 
* ASTOR is born
* RAF – Sentinel R1/ASTOR

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს შეიარაღებული ძალები
ბრიტანეთის არმია

right|150px|thumb|ბრიტანეთის არმიის დროშა
**ბრიტანეთის არმია** () — წარმოადგენს გაერთიანებული სამეფოს სახმელეთო შეიარაღებულ ძალებს. განსხვავებით „სამეფო საჰაერო ძალებისა“ და „სამეფო საზღვაო ძალებისაგან“ ბრიტანეთის არმია თავის სახელწოდებაში არ ატარებს ნაწილს „სამეფოს“, რაც მისი ისტორიული ტრადიციიდან მომდინარეობს.

„ბრიტანეთის არმია“ ემორჩილება ბრიტანეთის მონარქს, რომელიც არის ყველა შეიარაღებული ძალების უმაღლესი მთავარსარდალი. 1962 წლიდან „ბრიტანეთის არმია“ მხოლოდ მოხალისეებისაგან კომპლექტდება. უკანასკნელი 50 წლის მანძილზე „ბრიტანეთის არმია“ მონაწილეობას იღებდა შემდეგ დიდ სამხედრო კონფლიქტებში: ფოლკლენდის ომი, კოსოსვოს ომი, ავღანეთის ომი, ერაყის ომი და ჩრდილოეთ ირლანდიის კონფლიქტი.

კატეგორია:გაერთიანებული სამეფოს შეიარაღებული ძალები
კატეგორია:გაერთიანებული სამეფო
ჰუმანიზმი

[thumb|right|200px| [და ვინჩი, ლეონარდო|ლეონარდო და ვინჩის ანატომიური ნახაზები]]
**ჰუმანიზმი** (, ადამიანისეული, ადამიანური, განათლებული) — მიმდინარეობა ფილოსოფიაში, ხელოვნებასა და ლიტერატურაში რენესანსის პერიოდში, რომელიც ყველაფერზე მაღლა ადამიანსა და ადამიანურ ფასეულობებს აყენებს. იგი მოიცავს XIV-XVI საუკუნეებს და ხასიათდება ანტიკური ტექსტებით დაინტერესებით, ცხოვრების, წერის, აზროვნების სტილის შეცვლით.

ჰუმანიზმი ვიწრო გაგებით — რენესანსის კულტურული მიმართულება, რომელმაც შუა საუკუნეების მისტიკურად გაგებულ ადამიანის კულტს მიწიერი, ამქვეყნიური ადამიანის იდეალი დაუპირისპირა და მისთვის ზრუნვა საყოველთაო მიზნად გამოაცხადა. ფართო გაგებით — ისტორიულად ცვალებად შეხედულებათა სისტემა, რომელიც ძირითად ღირებულებად თვლის ადამიანის პიროვნებას, აღიარებს მის უფლებას ბედნიერებაზე, თავისუფლებაზე, თანასწორობასა და ყოველგვარი უნარის გამოვლენაზე. მისი აზრით, ადამიანის კეთილდღეობა სოციალური ინსტიტუტების ავკარგიანობის შეფასების საზომია, ხოლო თავისუფლების, თანასწორობის, სამართლიანობისა და კაცთმოყვარეობის პრინციპი — ადამიანთა შორის ურთიერთობის ნორმები. 

ადამიანურობისა და კაცთმოყვარეობის მოტივები უძველესი დროიდან იჩენდა თავს ფოლკლორულ, მხატვრულ-ლიტერატურულ მასალაში, ეთიკურ-ფილოსოფიურ და რელიგიურ კონცეფციებში. ჰუმანიზმი როგორც სისტემური მიმდინარეობა, წარმოიშვა რენესანსის ეპოქაში და წამყვან მსოფლმხედველობრივ და კულტურულ ნაკადად იქცა.

ჰუმანიზმის ისტორიაში ახალი თვისობრივი ეტაპი შექმნეს XVII-XVIII საუკუნეებში რევოლუციურ-ბურჟუაზიულმა იდეოლოგებმა, რომლებიც ავითარებდნენ ადამიანის „ბუნებრივ უფლებებთან“ საზოგადოების წყობის შესატყვისობის იდეას, ე. ი. ყოველგვარ წყობილებას აფასებდნენ ადამიანის აბსტრაქტულ „ბუნებასთან“ მისი შესატყვისეობის თვალსაზრისით. მათ შორის განსაკუთრებული როლი შეასრულეს XVIII საუკუნის ფრანგმა მატერიალისტებმა, რომლებმაც ჰუმანიზმი მატერიალიზმსა და ათეიზმს დაუკავშირეს და ადამიანის განთავისუფლების პირობად ფეოდალური დესპოტიზმის ლიკვიდაცია მიიჩნიეს. ჰუმანისტური მსოფლმხედველობის განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა აგრეთვე ი. კანტის შეხედულებას, რომლის მიხედვით, ადამიანი სხვა ადამიანისათვის შეიძლება იყოს მხოლოდ მიზანი და არა საშუალება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ბურჟუაზიული ჰუმანიზმი
* მარქსისტული ჰუმანიზმი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* არტისტული და ჰუმანისტური რენესანსი საფრანგეთში 
* ჰუმანიზმი: ლიტერატურული და კულტურული მოვლენა
* ბელგიური ჰუმანისტური მიმდინარეობა 
* კვებეკის ჰუმანისტური ასოციაცია (AHQ)
* საერთაშორისო ჰუმანიზმი და ეთიკური გაერთიანება
* ჰუმანისტური კვლევების ინსტიტუტი 

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
კატეგორია:ფილოსოფიური მიმდინარეობები
იტალიური ლიტერატურა

საუკუნეების განმავლობაში ევროპის ტერიტორიის უმეტეს ნაწილში და მათ შორის დღევანდელი იტალიის ტერიტორიაზე ლათინურ ენას იყენებდნენ. 813 წლიდან კი ტურსის შეთანხმება უფლებას იძლევა დაბალი წრის ხალხისათვის გასაგებ, ვულგარულ ენაზე წარიმართოს ქადაგებები. თუმცა ამ ენას ძირითადად ზეპირმეტყველებაში იყენებდნენ, ამიტომ ამ ეპოქიდან მხოლოდ რამდენიმე იურიდიული სახის ტექსტი და ხელშეკრულებაა შემორჩენილი. ამ პერიოდში იტალია ჯერ კიდევ არ არის განსაზღვრული საზღვრების მქონე ქვეყანა, ეს არის დანაწევრებული, სხვადასხვა სამეფოსგან შექმნილი ტერიტორია. 

XIII საუკუნიდან ჩნდება  პირველი სახალხო ლექსები, რასაც მფარველობენ შეძლებული სასახლის კარები და რელიგიური ორდენები. თავიდან ახალი პოეტური ფორმები ძირითადად ფლორენციასა და ტოსკანიაში ვითარდებოდა და წმინდა სიყვარულს, ქალის მშვენიერებასა და სათნოებას ეძღვნებოდა.

## პირველი დიდი ფიგურები: დანტე, პეტრარკა, ბოკაჩო 
იტალიური პოეზიისა და ლიტერატურის ფუძემდებლად  დანტე ალიგიერია მიჩნეული. თავის ნაწარმოებში *ვულგარულ ენაზე მჭერმეტყველების შესახებ*, იგი იკვლევს იტალიური ენის შესაძლებლობებს. 1304 წელს  წერს *ბანკეტს*, რაც ვულგარულ იტალიურზე დაწერილი პირველი ფილოსოფიური ნაწარმოებია. *ღვთაებრივ კომედიაში* კი, რომელიც დღესაც ინარჩუნებს თავის მნიშვნელობას,  დანტე  ადამიანის თავისუფლებასა და ღვთაებრივ სამართალს ეხება.

ამ პერიოდში კიდევ ორ ტოსკანელს შეაქვს ფასდაუდებელი წვლილი იტალიური ლიტერატურის განვითარებაში, პეტრარკასა და ბოკაჩოს.

პეტრარკა ანტიკურ ტრადიციებსა და ლათინურ ენას ეტრფის. მისი შემოქმედება დიდი გავლენას ახდენს იტალიურ რენესანსზე. თავის *კანცონიერებში*, რომლებიც ლირიკული პოეზიის ჭეშმარიტ ნიმუშებად იქცა,  პეტრარკა  იყენებს დახვეწილ და მდიდარ ლათინურს.

ბოკაჩო კი ზოგჯერ იტალიურად წერს, ზოგჯერ კი ლათინურად. *დეკამერონში* იგი ხოტბას ასხამს ბურჟუაზიის ცხოვრების წესს. ამასთან, პირველად იტალიურ ლიტერატურაში, იყენებს პროზაულ თხრობას, რომელზეც იგრძნობა პოპულარული ზღაპრების თხრობის მანერის გავლენა. ზეპირმეტყველებიდან წარმოშობილი თხრობის ამგვარი ტიპი შემდგომში მთელს ევროპაში ვრცელდება. 

*იტალიელი მწერლები

*იტალიელი პოეტები

*

კატეგორია:იტალიური ლიტერატურა
ასასი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ასასი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ასასი — აფხაზეთში გლეხთა კატეგორია
* ასასი — მოხელე ფეოდალურ საქართველოში
ასასი (აფხაზური)

**ასასი** (აფხ. სიტყვასიტყვით — სტუმარი) — აფხაზეთში გლეხთა კატეგორია, უდრის ქართულ ხიზანს, „მინდობილს“. ასასებს აფხაზეთში უწოდებდნენ ფეოდალური კლასის იმ წარმომადგენლებსაც, რომლებიც სხვა რომელიმე ფეოდალის მიწა-წყალზე სახლდებოდნენ და მისი ქვეშევრდომნი ხდებოდნენ.
## ლიტერატურა
* *ანჩაბაძე ზ.*, ქსე, ტ. 1, გვ. 625, თბ., 1975

კატეგორია:აფხაზეთი
ასასი (არაბული)

**ასასი** (არაბ. ასას — დარაჯი, მოთვალთვალე) — საპოლიციო ფუნქციების მქონე მოხელე ფეოდალურ საქართველოში. თვალყურს ადევნებდა წესრიგს ქალაქში, დარაჯობდა ღამით, მომხდარი ბოროტმოქმედების შესახებ მოახსენებდა ქალაქის მოურავს, რომელსაც უშუალოდ ემორჩილებოდა. მოურავი და ქალაქის მოხელეები ასასებისა და მათი უფროსების — ასასბაშების მეშვეობით ახორციელებდნენ თავიანთ ხელისუფლებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ა სეკო

**ა სეკო** (იტალ. a secco - მშრალზე), კედლის მხატვრობის ერთგვარი ტექნიკა. ფრესკისგან განსხვავებით ა სეკოს ხერხით ფერწერა შემშრალ ბათქაშზე ხდება მცენარეულ წებოში ან კვერცხში (იშვიათად კირში) გაზავებული საღებავებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მხატვრობა
ასელარელი ადამიანი

**ასელარელი ადამიანი** — უძველესი ადამიანის პირობითი სახელწოდება. მამაკაცის თითქმის მთლიანი ჩონჩხი ნაპოვნია 1927 წელს საჰარაში, ფორტ ასელარის მახლობლად (მალის რესპუბლიკა). ასელარელი ადამიანი ანთროპოლოგიურად სამხრეთ აფრიკის თანამედროვე ნეგროიდების მსაგავსია. მისი არსებობის საორიენტაციო პერიოდად მეზოლითის ბოლოს მიიჩნევენ.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 629, თბ., 1975

კატეგორია:ანთროპოლოგია
კატეგორია:მალი
კატეგორია:ჰოლოცენი
კატეგორია:მალის ისტორია
ასთავის კრება

**ასთავის კრება** (რუს. Стоглавный собор), უმაღლესი საეკლესიო იერარქიის წარმომადგენელთა კრება რუსეთში მეფე ივანე IV-ისა და ბოიართა სათათბიროს მონაწილეობით (კრების გადაწყვეტილებებმა 100 თავი - "ასთავი" - შეადგინა და სახელწოდებაც აქედან მიიღო). მოიწვიეს 1551 წელს, საქალაქო აჯანყებების შემდეგ, კლასობრივი ბრძოლის გამძაფრების პირობებში. მთავრობის მიერ კრებისათვის წარდგენილი რეფორმათა პროექტი ითვალისწინებდა ეკლესიის ორგანიზაციისა და სასულიერო ფეოდალური მიწათმფლობელობის შეზღუდვას. კრების იოსიფლიანურმა უმრავლესობამ უარყო წინადადება სამონასტრო მიწათმფლობელობის აკრძალვის შესახებ, თუმცა იძულებული გახდა ზოგიერთ დათმობაზე წასულიყო (მონასტრებს აეკრძალათ ახალი დასახლებათა შექმნა ქალაქებში და სხვა). 

ასთავის კრების გადაწყვეტილებებით გატარდა ღონისძიებები ოფიციალური ეკლესიის საქმიანობის მოსაწესრიგებლად - დადგინდა ზოგი საეკლესიო რიტუალის აღსრულების ნორმები და ა. შ. კრებამ დაგმო სასულიერო წოდების წარმომადგენელთა მიერ საეკლესიო ცხოვრების წესების დარღვევები. XVI საუკუნის II ნახევარსა და XVII საუკუნეში "ასთავი" ნომოკანონთან ერთად ითვლებოდა რუსული ეკლესიის სამართლებრივ ნორმათა ძირითად კოდექსად, რომელიც განსაზღვრავდა სასულიერო წოდების შინაგან ცხოვრებას და მის ურთიერთობას საზოგადოებასა და სახელმწიფოსთან (შემორჩენილია "ასთავის" რამდენიმე ხელნაწერი რედაქცია).
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ.  629, თბ., 1975
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
ასი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ასი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ასი — რიცხვი და რაოდენობა 
* ასი — რომაული მონეტა
* ასი — საჰაერო ბრძოლის ოსტატი
ასი ახალი ნოველა

thumb|200px|ჩანახატი 54-ე ნოველიდან, 1899 წლის ინგლისურ გამოცემაში
**"ასი ახალი ნოველა"** ("Cent Nouvelles Nouvelles"), ნოველების კრებული, ფრანგული პრერენესანსის ძეგლი. გამოიცა დაახლოებით 1462 წელს. ავტორად დიდი ხნის განმავლობაში ითვლებოდა მეფე ლუი XI ვალუა, რომელმაც თითქოს ავტორობა ანტუან დე ლა სალს დაუთმო. ძეგლი ემყარება ზეპირ ხალხურ ტრადიციასა და ფაბლიოს, გამსჭვალულია დემოკრატიული სულისკვეთებით, ასახავს ეროვნულ ფრანგულ ხასიათსა და ყოფა-ცხოვრებას. მასში გამოყენებულია ცალკეული სიუჟეტები ბოკაჩოს "დეკამერონიდან", ფ. საკეტის, ჯ. ფ. ბრაჩოლინისა და სხვების თხზულებებიდან. "ასი ახალი ნოველა" ფრანგული პროზაული ნოველის სათავეა. იგი აღორძინების ეპოქის ბევრი ფრანგი მწერლის (ფ. რაბლეს, ბ. დეპერიესა და სხვა) შთაგონების წყარო გახდა.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 630, თბ., 1975

კატეგორია:ფრანგული ლიტერატურა
ასიმილაცია

**ასიმილაცია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ასიმილაცია — გარედან მიღებული მარტივი ელემენტებისაგან ორგანიზმის შემადგენელ რთულ ნივთიერებათა შექმნა
* ასიმილაცია — ერთი ხალხის მეორესთან შერწყმა
* ასიმილაცია — ბგერათა დამსგავსება
* ასიმილაცია — მაგმის მიერ სხვადასხვა ქანების ჩადნობის ან გახსნის პროცესი
ასისთავი

**ასისთავი**:

* (სამხედრო) ასეულის მეთაური გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში უზბაში ეწოდებოდა;

* ქალაქის პოლიციის მოხელე კვარტალის ზედამხედველი (საქართველოში ეს თანამდებობა XIX საუკუნის დასაწყისში დამკვიდრდა),

* არჩევითი თანამდებობა სოფლად 1905 წლის რევოლუციის დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში