open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რაჟდენ ხუნდაძე

**რაჟდენ ხუნდაძე** (დ. 1845, კალაგონი ―  გ. 1929, ქუთაისი) —  ქართველი სასულიერო მოღვაწე, ქართული საეკლესიო საგალობლების ცნობილი შემკრები და შემსრულებელი, ლიტერატორი, დეკანოზი, გამოჩენილი პედაგოგის სილოვან ხუნდაძის (1860-1928) უფროსი ძმა.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ოზურგეთის მაზრის სოფელ კალაგონში, მღვდელ თომა ხუნდაძის ოჯახში. დაამთავრა თბილისის სასულიერო სემინარია. ცხოვრობდა და მოღვაწეობდა ქუთაისში, სადაც 1901-1907 წლებში იყო წმინდა გიორგის ეკლესიის მღვდელი.	

რაჟდენ ხუნდაძეს დიდი დამსახურება მიუძღვის ქართული საეკლესიო საგალობლების და ხალხური სიმღერების შეკრებასა და პოპულარიზაციაში. მისი საგალობლები შევიდა 1896 წელს ფილიმონ ქორიძის მიერ გამოცემულ „ქართულ გალობაში“. იყო ცნობილი ლოტბარი. საღვთო სჯულს და საეკლესიო გალობას ასწავლიდა ქუთაისის გიმნაზიებში. 1885-1912 წლებში ქუთაისში გამოსცა ქართული საეკლესიო საგალობლების 10-ზე მეტი მნიშვნელოვანი კრებული. მათგან აღსანიშნავია: „შემოკლებული საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1887), „ღვთისმშობლის მიძინების სვინაქსარი“ (ქუთაისი, 1894), „ქართული საეკლესიო გალობა გურულ-იმერულ კილოზე“ (ქუთაისი, 1902), „ქართული გალობა (ლიტურღია იოანე ოქროპირისა, ვასილ დიდისა და გრიგოლ ღვთის-მეტყველისა. პარტიტურა, ნოტებზე გადაღებული გურულ-იმერულ სადა კილოზე)“ (ტფილისი, 1911), „საეკლესიო ტიბიკონი“ (ქუთაისი, 1910) და სხვა. რ. ხუნდაძე არჩეული იყო იმერეთის ეპარქიის სარწმუნოებრივ-საგანმანათლებლო ძმობის წევრად.

ეწეოდა აქტიურ ლიტერატურულ და პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. „საჯავახოელის“, „საჯაოხელის“, „ქართველიშვილის“ ფსევდონიმებით ლექსებს და პუბლიცისტურ წერილებს აქვეყნებდა ქართულ პერიოდულ პრესაში („ივერია“, „მწყემსი“, „კოლხიდა“, „განათლება“, „ჩვენი ქვეყანა“ და ა.შ.). 1905 წელს ქუთაისში გამოიცა მისი ლექსების კრებული.

ხუნდაძეს ეკუთვნის, აგრეთვე, რამდენიმე მუსიკალური ნაწარმოები, მათ შორის ოპერა „უცნაური ქორწილი“.

რაჟდენ ხუნდაძე ეწეოდა აქტიურ საზოგადოებრივ მოღვაწეობას: არჩეული იყო ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების და საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრად. მას ახლო მეგობრობა აკავშირებდა ილია ჭავჭავაძესთან, აკაკი წერეთელთან, ნიკო ნიკოლაძესთან, იმერეთის ეპისკოპოს გაბრიელთან (ქიქოძე), ვასილ წერეთელთან, მამია გურიელთან და სხვა გამოჩენილ მოღვაწეებთან.

ხუნდაძე გარდაიცვალა 84 წლის ასაკში, დაკრძალულია ქუთაისში.

## რესურსები ინტერნეტში
*როდის არის ქვეყანა ბედნიერი, რაჟდენ ხუნდაძე

კატეგორია:დაბადებული 1845
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ნიკოლოზ I გულაბერისძე

**ნიკოლოზ I** გულაბერისძე — საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი დაახლ. 1149-1178 წლებში, გიორგი III-ის დროს; მწერალი და ფილოსოფოსი. იყო კათოლიკოს-პატრიარქის სვიმონ IV-ს ძმისწული.

მისი პატრიარქად კურთხევა უნდა მომხდარიყო 1149 წელს. ნიკოლოზ I პროგრესულად მოაზროვნე იყო და სამეფო ხელისუფლების ცენტრალიზაციას ემხრობოდა. დაახლოებით 1178 იგი კათალიკოსობოდან გადამდგარა და იერუსალიმში წავიდა. 1184 წელს ნიკოლოზ I თამარ მეფემ იერუსალიმიდან მოიწვია საქართველოში საეკლესიო საქმეების მოსაგვარებლად. იგი თამარის თხოვნით ანტონ ქუთათელთან ერთად ხელმძღვანელობდა საეკლესიო კრებას, რომელიც მიქელ მირიანის ძის მღვდელთმთავრობის მიზანშეწონილობას იხილავდა.

ნიკოლოზ I მიჩნეულია ავტორად თხზულებისა "საკითხავი სუეტისა ცხოველისაჲ, კუართისა საუფლოჲსა და კათოლიკე ეკლესიისა". მასში აღწერილია საუფლო კვართისა და წმინდა ნინოს მიერ ქართველთა გაქრისტიანების ამბავი, აგრეთვე სვეტიცხოვლის ძველი და ახალი სასწაულთმოქმედება, რომელსაც ბოლოში დართული აქვს შესხმა "გიხაროდენ".

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* პ. კარბელაშვილი, „იერარქია საქართველოს ეკლესიისა“ : კათალიკოსნი და მღვდელ-მთავარნი - თბილისი : ალექსანდრე ეპისკოპოსის გამოცემა, 1900 (მ. შარაძის და ამხ. სტ.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნიკოლოზ გულაბერიძე

კატეგორია:საქართველოს კათოლიკოსები
ესპირიტუ-სანტუ

**ესპირიტუ-სანტუ** () — ბრაზილიის შტატი ქვეყნის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, ბრაზილიის ზეგანის განაპირას.

* **ფართობი** – 46 ათასი კმ².
* **მოსახლეობა** – 3,885,049 (2014)
* **ქალაქები** (ათ.) – ვიტორია (306), ვილა-ველია (366), სერა (346).

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბრაზილიის შტატები
ნახუცრიშვილი

საკუთარი სახელი **ნახუცრიშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გაგა ნახუცრიშვილი — პოეტი
* გიორგი ნახუცრიშვილი — მწერალი
* გიორგი ნახუცრიშვილი — ბოტანიკოსი
* დავით ნახუცრიშვილი — მწერალი, მთარგმნელი
* ივანე ნახუცრიშვილი — მიკოლოგი
* კიაზო ნახუცრიშვილი — არქიტექტორი
* შალვა ნახუცრიშვილი — ბოტანიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჰადესი

მინი|250პქ|ჰადესი - ქვესკნელის მბრძანებელი
**ჰადესი** ( ან , ) — ქთონური ღვთაება ძველ ბერძნულ მითოლოგიაში, ქვესკნელის მბრძანებელი, მცენარის ძირთა და წიაღის სიმდიდრეთა უხილავი მეუფე. კრონოსის და რეას ძე, (ჰესიოდე, თეოგონია), ზევსის და პოსეიდონის ძმა. ტიტანების დამხობის შემდეგ ძმებმა ძალაუფლება გაიყვეს და ქვესკნელი ჰადესს ერგო. მიცვალებულთა სულების სამეფოს განაგებდა თავის ცოლთან პერსეფონესთან ერთად. ჰადესის წმინდა მცენარეებია კვიპაროზი და ნარგიზი. მსხვერპლად სწირავდნენ შავ ცხვარს. გამოსახავდნენ ზევსისა და პოსეიდონის მსგავსად, ოღონდ პირქუში სახისას, შუბლზე თმებჩამოყრილს და განიერ სამოსში, ხელში სულეთის გასაღებით და გვერდით ცერბერის გამოსახულებით. მეორე მნიშვნელობით: ქვესკნელის, მიცვალებულთა სამყოფელის სახელი. მას ჰყავდა სამთავიანი ძაღლი, რომელსაც გველის კუდი ჰქონდა და კარიბჭეს იცავდა, რათა სულები არ გაქცეულიყვნენ. ჰადესის სამეფოში იყო მდინარე მლეთე, რომელზეც იყო ნავით ადამიანი და სულები მდინარეზე გადაყავდა.. ამის გამო იგი გასამრჯელოს ითხოვდა და ამიტომ ბერძნები მიცვალებულებს თვალის გუგებზე მონეტას ადებდნენ.

## მითოლოგია 
ჰესიოდეს მოსაზრებით, როდესაც ჰადესი დაიბადა იგი მამამ შთანთქა როგორც დანარჩენი შვილები. სამი ძმის ტიტანებზე გამარჯვების შემდეგ მსოფლიო გაიყო სამ ნაწილად. ჰადესს წილად შეხვდა ქვესკნელი და ძალაუფლება მკვდართა ჩრდილებზე და სულებზე. ჰადესი ითვლებოდა მიწისქვეშა სიმდიდრის, ნაყოფიერების ასევე დედამიწაზე მოსავლის ღვთაებად. ჰომეროსის გადმოცემით, ჰადესი თვითონ იცავს თავის სამეფოს. ჰომეროსი მოიხსენიებს ჰადესს, როგორც გონიერს და სტუმართმოყვარეს. ოლიმპიურ მითოლოგიაში, ჰადესი არის ერთ-ერთი თორმეტ ოლიმპიელს შორის, ასევე შედის იმ მეფეთა სამეულში, რომლებმაც გაიყვეს მსოფლიო ტიტანებთან გამარჯვების შემდეგ. ჰომეროსი გვაცნობს მას, როგორც სიკვდილის ღმერთს, დამცველს თავისი ქვესკნელის სამეფოსი. როგორც სიკვდილის ღმერთი, იგი იყო საშინელი, რომლის ხსენებისაც კი ეშინოდათ და მის სახელს ანაცვლებდნენ სხვადასხვა ეპითეტებით, მათ შორის სახელი პლუტონით, რომელიც მეხუთე საუკუნის ბოლოს გამოიყენებოდა. საბოლოოდ ამან შეცვალა მისი ორიგინალური დასახელება, რომლითაც ჰომეროსი მოიხსენიებდა. ასეთი მეთოდით ჰადესმა პლუტონში გააერთიანა დამოუკიდებელი ღვთაების სიმდიდრე და ნაყოფიერება. სახელის შეცვლასთან ერთად, მოხდა ჰადესზე წარმოდგენის შეცვლა და ასევე მის სისასტიკეზე შეიცვალა წარმოდგენა. ჰადესის მეუღლეს პერსეფონეს ასევე მოიხნეიებენ, ნაყოფიერების და ქვესკნელის ქალღმერთად. სხვადასხვა თქმულებებში აღნიშნულია ჯადოსნური ქუდი, რომელსაც ჰქონდა თვისება გამხდარიყავი უხილავი. ეს ქუდი, რომელსაც ზევსი იყენებდა ტიტანებთან შერკინების დროს, ციკლოპებმა ჰადესს აჩუქეს მათი ტყვეობიდან განთავისუფლების სანაცვლოდ. პლუტონი გამოსახულია სამ თავიან ძაღლში. ჰადესი გაიგივებულია დიონისესთან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ვერნერ ჰაიზენბერგი

**ვერნერ კარლ ჰაიზენბერგი** (; დ.5 დეკემბერი, 1901, ვიურცბურგი — გ. 1 თებერვალი, 1976,მიუნხენი) — გერმანელი ფიზიკოსი, კვანტური მექანიკის ერთ-ერთი შემქმნელი. 1923 დაამთავრა მიუნხენის უნივერსიტეტი, სადაც ისმენდა ა. ზომერფელდის ლექციებს. 1923-1927 იყო მ. ბორნის ასისტენტი, 1927-1941 - ლაიფციგისა და ბერლინის უნივერსიტეტების პროფესორი, 1941-იდან - მაქს პლანკის ინსტიტუტის პროფესორი და დირექტორი ბერლინსა და გეტინგენში, ხოლო 1955-იდან - მიუნხენში.

1925 ნ. ბორთან ერთად დაამუშავა ე. წ. მატრიცული მექანიკა (კვანტური მექანიკის პირველი ვარიანტი), რომელმაც შასაძლებელი გახადა ჰელიუმის ატომის მახასიათებლების კვანტურ-მექანიკური გამოთვლა. 1927 ჩამოაყალიბა განუზღვრელობის პრინციპი. კვანტური მექანიკის საკითხებზე შექმნილი შრომებისათვის მიენიჭა ნობელის პრემია (1932). დაამუშავა ფერომაგნეტიკების სპონტანური დამაგნიტებისა და გაცვლითი ურთიერთქმედების თეორია. შრომები აქვს ატომბირთვის თეორიის, რელატივისტური კვანტური მექანიკისა და ველის ერთიანი თეორიის საკითხებზე.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 5 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
გეორგ ჰაიმი

**გეორგ ჰაიმი** (; დ. 30 ოქტომბერი, 1887, ჰირშბერგი — გ. 16 იანვარი, 1912, ბერლინი) — გერმანელი მწერალი; ადრეული ექსპრესიონისტული ლირიკის მნიშვნელოვანი წარმომადგენელი. თავის შემოქმედებაში ჰაიმმა ვიზიონერულად იწინასწარმეტყველა მომავალი ომების საშინელებანი და გამოსახა დიდი ქალაქების გამანადგურებელი ზემოქმედება ადამიანის სულზე ლირიკული კრებული „მარადიული დღე“ 1911, „Vitae“ („ცხოვრების ჩრდილი“), 1912; ნოველების კრებული „ქურდი“, 1913 და სხვა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1912
კატეგორია:ექსპრესიონისტი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი დრამატურგები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი დრამატურგები
კატეგორია:გერმანულენოვანი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
ალი-ყული ჯაბადარი

thumb|left|150px|ევროპელის პორტრეტი. ავტორი ალი-ყული ჯაბადარი
thumb|შაჰი სულეიმან I და მისი კარისკაცები. ჯაბადარის ნახატი, 1670
**ალი-ყული ჯაბადარი** — XVII საუკუნის ქართველი მხატვარი. მოღვაწეობდა ირანში. შემორჩენილია მის მიერ შესრულებული 8 მინიატიურა — მეფის კარის ცხოვრებისა და ნადირობის სცენები (ერმიტაჟი, სანქტ-პეტერბურგი). ერთ მათგანზე აღნიშნულია შესრულების ადგილი — ყაზვინი და თარიღი 1674. მრავალფიგურიანი კომპოზიციები შესრულებულია გვიანდელი ირანული მინიატიურის ტრადიციების მიხედვით. შეიმჩნევა დასავლეთ ევროპის ხელოვნების ცალკეული მოტივებიც. მინიატიურებზე არის ქართული წარწერები. შესრულების ხარისხით ჯაბადარის მინიატიურები უტოლდება იმდროინდელ საუკეთესო ირანულ მინიატიურების ნიმუშებს.

## ლიტერატურა 
* *ბერიძე ვ.*, ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967;
* *Амиранашвили Ш. Я.*, История грузинского искусства, М., 1963

* Альбом индийских и персидских миниатюр XVI–XVIII веков/ вступ. Статья А. А. Иванов, Т. В. Грек, О. Ф. Акимушкин. М. 1962.
* Sheila R Canby. Rebellious Reformer: The Drawings and Paintings of Riza Yi-Abbasi of Isfahan. Vhps Distr. 1999

კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველები ირანში
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჰაილე სელასიე I

thumb|right|ჰაილე სელასიე I
**ჰაილე სელასიე I** (დ. 23 ივლისი, 1892, იჯერსო, ჰარარის პროვინცია — გ. 27 აგვისტო, 1975, ადის-აბება) — ეთიოპიის იმპერატორი 1930-1974 წლებში.

დაიბადა სახელმწიფო მოღვაწის მაკონენის ოჯახში. იმპერატორი ქალის ზაუდიტუს დროს 1916 წელს, გამოაცხადეს რეგენტად. ზაუდიტუს გარდაცვალების შემდეგ ეთიოპიის იმპერატორი გახდა (1930 წლის 2 ნოემბერი) ჰაილე სელასიე I-ის სახელით. შემოიღო ქვეყნის ცენტრალიზებული მმართველობა, გააუქმა მონობა და მონათვაჭრობა, გაატარა პროგრესული ღონისძიებები განათლებისა და ჯანმრთელობის სფეროში, გამოაცხადა ეთიოპიის პირველი კონსტიტუცია (1931). 1923 მიაღწია, რომ ეთიოპია მიეღოთ ერთა ლიგაში. ჰაილე სელასიე I იყო აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის შექმნის ერთ-ერთი ინიციატორი. 1974 წლის 12 სექტემბერს ტახტიდან გადააყენეს რევოლუციური გადატრიალების შედეგად.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Ethiopian Treasures - Emperor Haile Selassie I - The Ethiopian Revolution 
* Imperial Crown Council of Ethiopia 
* Speech to the League of Nations, June 1936  (full text)
* Marcus Garvey's prophecy of Haile Selassie I as the returned messiah 
* Haile Selassie I and the Italo-Ethiopian war
* Haile Selassie I, the Later Years
* A critical look at the reign of Emperor Haile Selassie I of Ethiopia

კატეგორია:დაბადებული 23 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:ეთიოპიის იმპერატორები
კატეგორია:აფრიკის მონარქები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის პოლიტიკური ლიდერები
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
პაულ ფონ ჰაიზე

**პაულ იოჰან ლუდვიგ ფონ ჰაიზე** (დ. 15 მარტი. 1830, ბერლინი  — გ. 2 აპრილი. 1914, მიუნხენი) — გერმანელი მწერალი. ნობელის პრემიის ლაურეატი (1910); იყო ფილოსოფიის დოქტორი (1852), ერთ-ერთი ლიდერი მიუნხენის წრისა, რომელიც ემხრობოდა პრინციპს „ხელოვნება ხელოვნებისათვის“. მნიშვნელოვანია ჰაიზეს რომანები: „საუკუნის შვილები“ (1873), „სამოთხეში“ (1858), აგრეთვე ნოველები „არაბიატა“ (1858), „უკანასკნელი კენტავრი“ (1871) და სხვა. ნოველა „ტრეპელი ქალიშვილი“ (1868) თარგმნა ე. გაბაშვილმა 1880 წელს, სათაურით „სოფელი ტრეპი“ და დაბეჭდა კრებული „ქართველი ქალებისაგან ნათარგმნი მოთხრობანი“, „ჟან ბენუა“ თარგმნა ელ. ვაჩნაძემ და დაბეჭდა 1884 წელს, „ივერიაში“ (№ 167).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1830
კატეგორია:გარდაცვლილი 1914
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ბონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბერლინის ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:ებრაული წარმოშობის გერმანელები
კატეგორია:გერმანელი პროტესტანტები
კატეგორია:ებრაელი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:გერმანულენოვანი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
იალბუზი

**იალბუზი** (რუსულად - Эльбрус, ყაბარდოულად - Ошхомахо, ბალყარულად - Мингитау) — კავკასიონის მთათა სისტემის უმაღლესი მწვერვალი, დაახლოებით 2000 წლის წინ ჩამქრალი სტრატოვულკანია და მდებარეობს გვერდით ქედზე, ყაბარდო-ბალყარეთსა და ყარაჩაი-ჩერქეზეთში, რუსეთის ფედერაციის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვართან. მისი დასავლეთი (5642 მ) და აღმოსავლეთი (5325 მ) მწვერვალები გაყოფილია ღრმა უნაგირათი. ეს არა მხოლოდ ევროპის უმაღლესი მთაა (იმის მიხედვით თუ სად გადის კონტინენტის საზღვარი), არამედ რუსეთის უმაღლესი წერტილიც.

იალბუზი წარმოადგენს ძირითადად ანდეზიტებით აგებულ კონუსს ჩამქრალი ვულკანისა, რომელიც დგას გრანიტისა და კრისტალური ფიქალის ფუნდამენტზე. დაფარულია თოვლისა და ყინულის საფარით, საიდანაც ყველა მიმართულებით ეშვება 54 მყინვარი. მათ შორის უდიდესებია: დიდი აზაუ, ირიკი, ტერსკოლი. მყინვარების საერთო ფართი 134 კმ²-ია.

იალბუზის აღმოსავლეთ მწვერვალზე პირველად ავიდა ყაბარდოელი კ. ხაშიროვი 1829 წელს, დასავლეთზე — ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით 1874 წელს. საბჭოთა პერიოდში იალბუზის რაიონი გახდა მასობრივი ალპინიადების ცენტრი. 1967 წელს აქ ერთდროულად 2400 ადამიანი ავიდა. იალბუზის რაიონი სამთო-სათხილამურო სპორტისა და ტურიზმის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ცენტრია. აქ არის ტურბაზები, თავშესაფრები, ალპინისტური ბანაკები. ჩეგეტის მთაზე აგებულია საბაგირო გზა 2719 მ-სა და 3040 მ-ს შორის. ერთ-ერთ სადგურზე მდებარეობს 1941-1945 წლების პერიოდის იალბუზის დამცველთა საბრძოლო დიდების მუზეუმი.

## იალბუზი ქართულ ფოლკლორში 
ქართული საიოსტორიო წყაროების თანახმად, ვახტანგ I-მა 15 წლის ასაკში გავლო დარიალის კარი, და სამი წლის განმავლობაში დაიმორჩილა ოსები, პაჭანიკები, ჯიქები; ჩრდილოეთიდან შემოქცეულმა დაიკავა აფხაზეთი ციხე-გოჯამდე, რის შემდეგაც სახელოვანი დაბრუნდა სატახტო ქალაქ მცხეთაში. ამ ლაშქრობათა გამო ხალხმა ვახტანგ მეფეს „იალბუზის გმირი“ უწოდა და ლექსიც უძღვნა: 

*ვახტანგ მეფე ღმერთს უყვარდა, ციდა ჩამოესმა რეკა,* 
*იალბუზზე ფეხი შედგა, დიდმა მთებმა იწყეს დრეკა.* 

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთის მთები
კატეგორია:ყარაჩაი-ჩერქეზეთის მთები
კატეგორია:შვიდი მწვერვალი
კატეგორია:რუსეთის ვულკანები
ალექსანდრე ჯაბადარი

**ალექსანდრე გიორგის ძე ჯაბადარი** (დ. 24 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1851, საგარეჯო ― გ. 4 აპრილი, 1933, თბილისი) — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, რევოლუციონერი, ჟურნალისტი, რედაქტორ-გამომცემელი, მთარგმნელი. 

## ბიოგრაფია 
თბილისის გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ სწავლობდა პეტროვსკოე-რაზუმოვსკის სამიწათმოქმედო და სატყეო აკადემიაში (ახლანდელი მოსკოვის ტიმირიაზევის სახელობის სასოფლო-სამეურნეო აკადემია). სტუდენტთა რევოლუციურ მოძრაობაში მონაწილეობისათვის გაირიცხა აკადემიიდან. XIX საუკუნის 90-იან წლებიდან თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში. 1872 მისი თაოსნობით დაარსდა „წიგნის გამომცემელ ქართველთა ამხანაგობა“, მანვე გახსნა წიგნსაცავი-სამკითხველო ახალგაზრდობისათვის, აგრეთვე მოაწყო სტამბა და ცინკოგრაფია. გამოსცა ქართველ კლასიკოსთა თხზულებები. იყო ჟურნალ „მოამბის“ დროებითი რედაქტორი ( №№ 5-9) და საგამომცემლო საზოგადოების თავმჯდომარე (1894-1895). გაზეთ „ცნობის ფურცლისა“ და მისი ყოველკვირეული „სურათებიანი დამატების“ რედაქტორ-გამომცემელი (1901-1906). მისი მემუარები დაიბეჭდა ჟურნალ „მნათობში“ (1934, № 1-6).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:დაბადებული 24 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1851
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1933
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ჟურნალისტები
ალექსანდრე ჯაბადარი (ინჟინერ-მეტალურგი)

**ალექსანდრე ვახტანგის ძე ჯაბადარი** (დ. 17 ივლისი, 1928, წულუკიძე (ახლანდელი ხონი) — გ. 2009) — ქართველი ინჟინერ-მეტალურგი. ტექნიკურ მეცნიერებათა კანდიდატი (1971). სკკპ წევრი 1963-იდან. 1958-იდან მუშაობს თბილისის დიმიტროვის სახელობის საავიაციო ქარხანაში, 1971-იდან ამ ქარხნის მთავარი მეტროლოგია. ტექნოლოგიის პროცესების კონტროლის პროგრამის მეთოდების შექმნისა და დანერგვისათვის 1975 ავტორთა ჯგუფთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:დაბადებული 17 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
გიორგი ჯაბადარი

**გიორგი  ალექსანდრეს ძე ჯაბადარი** (დ. 2 ივნისი, 1888, თბილისი, საქართველო ― გ. 16 ივლისი, 1938, ბერლინი, გერმანია) — ქართველი რეჟისორი და პედაგოგი. 

## ბიოგრაფია
დაიბადა საზოგადო მოღვაწის ალექსანდრე ჯაბადარის ოჯახში. 1902 სწავლობდა ბელგიაში, შემდეგ კი პარიზში გაემგზავრა, სადაც დაამთავრა თეატრალური სტუდია, მუშაობდა ანტუანის ცნობილ თეატრში. 1918 საქართველოში დაბრუნდა. ამავე წელს თბილისში მისი ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა ქართული დრამატული სტუდია-თეატრი (ჯაბადარის სტუდია), რომელსაც 1920-მდე ხელმძღვანელობდა. 1920 საქართველოს ეკონომიკურ დელეგაციასთან ერთად ევროპაში გაემგზავრა და ევროპული ენების კარგი ცოდნის გამო საქართველოს ფინანსთა მინისტრის, კონსტანტინე კანდელაკის თანაშემწედ დაინიშნა. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ემიგრაციაში დარჩა და ბერლინში დასახლდა. იყო გერმანელ მსახიობთა კავშირის წევრი. სხვადასხვა დროს მუშაობდა პარიზის თეატრ „ოდეონში", ბერლინის „სამხატვრო თეატრში" და სხვ. მუშაობდა პარიზის თეატრ „ოდეონში“ და გერმანიაში. ჯაბადარს ეკუთვნის ნაშრომი „ქართული თეატრი“. ძმასთან ერთად ფრანგულ ენაზე თარგმნა ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“, შემდეგ კი გერმანულ ენაზე მეუღლესთან, გერტრუდ ჯაბადართან ერთად თარგმნა იგივე პიესა და 1935 ბერლინის „სამხატვრო თეატრში“ წარმოადგინა. ეს ქართული პიესის ევროპაში დადგმის პირველი შემთხვევა იყო. გარდაიცვალა ბერლინში. დასაფლავებულია იქვე, შენებერგის სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ქართული დიასპორა: ჯაბადარი გიორგი ალექსანდრეს ძე

კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 2 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
შტეფან ჰაიმი

**შტეფან ჰაიმი** (; ფსევდონიმი *ჰელმუტ ფლიგის*, დ.  10 აპრილი, 1913, კემნიცი — გ. 16 დეკემბერი, 2001, ისრაელი) — გერმანელი მწერალი. წერდა ინგლისურ და გერმანულ ენებზე. სახელი გაითქვა რომანით „დღევანდელი ჯვაროსნები“ (ინგლისურად 1948, გერმანულად 1950). ჰაიმს ეკუთვნის სოციალურ-კრიტიკული რომანები „საზრისის თვალები“ (ინგლისურად 1951, გერმანულად 1955), „გოლდზბორო“ (ინგლისურად 1953, გერმანულად 1954), „გლაზენაპის შემთხვევა“ (1958), „მეფე დავითი“ (1972) და სხვ. ჰ. მანისა (1953) და გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული პრემიების (1959) ლაურეატია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 2001
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:გერმანელი სოციალისტები
კატეგორია:ჰაინრიხ მანის პრემიის მფლობელები
კატეგორია:ებრაელი რომანისტები
კატეგორია:ჩიკაგოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბუნდესტაგის წევრები (1994-1998)
მყინვარწვერი

**მყინვარწვერი**, იგივე **მწვერვალი ყაზბეგი** — მწვერვალი საქართველო რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ხოხის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 5054 მ, წარმოშობა ვულკანური, აღმართულია საქართველოს სამხედრო გზის გვერდით. მის ფერდობებზე სუბალპური მდელოებია, ზემოთ – მარადიული თოვლი. აქედან ეშვება მყინვარები: სუათისი, მნა, გერგეთი, დევდარაკი და სხვა, რომელთა საერთო ფართობია 135 კმ². ერთ-ერთი მყინვარიდან სათავეს იღებს მდინარე თერგი. მთას აქვს ორმაგი კონუსის ფორმა, რომლის ძირი 1770 მ-ზეა.

მყინვარწვერი ალპინიზმისა და ტურიზმის რაიონია. 1868 წელს მასზე პირველი ასვლა განახორციელეს ინგლისელებმა დაგლას ფრეშფილდმა, ადოლფ მურმა და ჩარლზ ტაკერმა. მყინვარწვერის კალთაზე, გერგეთის მყინვარის მხრიდან 3680 მ სიმაღლეზე მდებარეობს მეტეოროლოგიური სადგური, რომლის ნაწილი ალპინისტთა თავშესაფრად არის მოწყობილი.

იოანე ბატონიშვილი, თავის ენციკლოპედიურ თხზულება კალმასობაში („ხუმარსწავლა“ 1813-1830, გვ. 541), წერს: იოსებ მოხევე, მღვდელი, ესე იყო ფრიად სიწმინდის მოყვარე და მემარხულე, რომელ ყოველგან განითქვა სათნოება ამისი. ესე ნებითა ღვთისათა აღვიდა მყინვარის მთასა შინა, კაცთაგან შეუვალსა და იხილა მუნ კარავი და აკვანი აბრაამისა მამამთავრისა, რომელ ჯერეთსცა არვინ აღსრულარს მთასა მას, და მოართო მეფისა ირაკლის ნაჭერი კარავისა მის. და ესეცა მიიწია საზომსა სასწაულთ-მოქმედებისასა და ესრეთ უფლისად დაიძინა.

მყინვარწვერთან დაკავშირებულია ბევრი ძველი ლეგენდა. დაახლოებით 3800 მეტრის სიმაღლეზე 80 მეტრიანი კლდოვანი კედლის შიგნით მდებარეობს ბეთლემის გამოქვაბული. „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით, ეს მონასტერი წარმოადგენდა საეკლესიო სიწმინდეების და განძის საცავს, სადაც ბერები ჯაჭვის კიბეებით ადიოდნენ. მონასტერთან დაკავშირებული კიდევ ერთი ლეგენდა პოეტურად აქვს აღწერილი ილია ჭავჭავაძეს. სხვა ლეგენდის მიხედვით, მყინვარწვერზე იყო მიჯაჭვული პრომეთე. დარიალის ხეობის მთავარი მშვენება და სიმბოლოა წმინდა სამების მონასტერი, სადაც ერთ დროს ინახებოდა წმინდა ნინოს ჯვარი. მონასტერი მდებარეობს მყინვარწვერის ფონზე, პირდაპირ დაბა სტეფანწმინდის თავზე, ხოლო 3900 მეტრის სიმაღლეზე დგას თანამედროვე პატარა ეკლესია.

მყინვარწვერს ოსურად „ჩრისტიწუფი“ ანუ „ურსხოხი“ ეწოდება.

2019 წლის 24-28 მაისს კავკასიის სკიტურინგის ქსელის ორგანიზებით მოეწყო ექსპედიცია მთა მყინვარწვერის ზუსტი სიმაღლის დასადგენად. 2019 წლის 27 მაისს ექსპედიციის წევრებმა აიტანეს GPS მიმღები მწვერვალზე და განახოციელეს აზომვითი სამუშაოები. აზომვები ჩატარდა WGS 84 საკოორდინატო სისტემაში. აზომვის სიზუსტე შეადგენს 5 მილიმეტრს. მთა მყინვარწვერის სიმაღლემ 2019 წლის 27 მაისს 12:22 თბილისის დროით შეადგინა 5053,927 მეტრი.

## ფოტოგალერეა 

სურათი:მყინვარწვერი2005.jpg|2005
სურათი:K010a.jpg|2005
სურათი:K042a.jpg|2005
სურათი:K043a.jpg|2005
სურათი:K045a.jpg|2005
სურათი:ბეთლემის გამოქვაბული.jpg|ბეთლემის გამოქვაბული 2005.
სურათი:მყინვარწვერი.jpg|2008
სურათი:Myinvarwveri.JPG |სურათი გადაღებულია თვითმფრინავიდან.
სურათი:Казбек. Август 2011.jpg|ყაზბეგი 2011 წლის აგვისტოში.

## რესურსები ინტერნეტში 
*მყინვარწვერის ფოტოები. 
*მყინვარწვერი 2008. 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ვულკანები
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
ლიხის ქედი

**ლიხის ქედი**, **სურამის ქედი** — ქედი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარესა და იმერეთის მხარეს შორის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს კავკასიონისა და მცირე კავკასიონის მთათა სისტემების დამაკავშირებელ სუბმერიდიანულ ქედზე, რომელიც საქართველოს ყოფს აღმოსავლეთ და დასავლეთ ნაწილებად (ძვ. წყაროებით „ლიხთიმერად“ და „ლიხთამერად“). ლიხის ქედი კასპიისა და შავი ზღვების წყალგამყოფია. შუა მონაკვეთი ტექტონიკურად ეკუთვნის ძირულის კრისტალურ მასივს, ჩრდილოეთი — კავკასიონს, სამხრეთი — მცირე კავკასიონს. ქედის სიგრძე ერწოს უღელტეხილიდან ლომისმთამდე 102 კმ-ია. აბსოლუტური  სიმაღლე ცვალებადობს 900-2470 მ ფარგლებში. მწვერვალებიდან აღსანიშნავია: რიბისი (2470 მ), ალხაშენდა (2319 მ), ბილურთა (2166 მ), რუსთავი (1926 მ), ლოხონი (1925), ვირიგვერდი (1644 მ), შვილდისი (1443 მ), ედისჯვარი (1320 მ), საბუეთი (1248 მ), წაქვა (1220 მ), კაპრებისმთა (1177 მ); უღელტეხილებიდან — რიკოთი (999 მ), ჯვარი (936 მ), ფონა და სხვა.

ლიხის ქედი ასრულებს კლიმატგამყოფის როლს, მაგრამ კოლხეთის დაბლობისა და აღმოსავლეთ საქართველოს კლიმატურ-ბოტანიკური ოლქების საზღვარი წყალგამყოფს კი არ მიუყვება, არამედ — ქედის აღმოსავლეთ კალთებს. ქედის უმეტესი ნაწილი ფართოფოთლოვანი ტყითაა შემოსილი (მუხა, რცხილა, წაბლი, წიფელი). განაპირა ჩრდილოეთ და სამხრეთ ნაწილებში წიწვიანებიცაა. სუბალპური და ალპური მდელოები მხოლოდ უკიდურეს ჩრდილოეთ ბოლოზეა (მთები რიბისი და ალხაშენდა). სხვა უტყეო უბნები ანთროპოგენური წარმოშობისაა. ქედში გაყვანილია წიფის სარკინიგზო და რიკოთქვეშა საავტომობილო გვირაბები, ხოლო ქედზე გადის ხაშური-ზესტაფონის და გომი-საჩხერის საავტომობილო გზები.

[მინი|700პქ|center|ლიხის ქედის პანორამა [ხაშურის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიიდანჯაბა ლაბაძის ფოტო]]

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის ქედები
კატეგორია:იმერეთის მხარის ქედები
ივანე ჯაბადარი

**ივანე სპირიდონის ძე ჯაბადარი** (დ.  28 დეკემბერი [ძვ. სტ. 16 დეკემბერი], 1852, საგარეჯო — გ.  8 მაისი [ძვ. სტ. 25 აპრილი], 1913, თბილისი) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

## ბიოგრაფია
1872–1873 წლებში სწავლობდა პეტერბურგის სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1874 წელს საზღვარგარეთ (ჟენევა, პარიზი) გაემგზავრა. გატაცებული იყო მიხეილ ბაკუნინის იდეებით. მალე რუსეთში დაბრუნდა და პროპაგანდას ეწეოდა მოსკოვში მყოფ მუშათა შორის. იყო ერთ-ერთი ორგანიზატორი „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციონერთა ორგანიზაციისა“ და მისი წესდების ავტორი. 1875 წლის აპრილში დააპატიმრეს და ე. წ. „ორმოცდაათის პროცესის“ მონაწილეებთან ერთად 5 წლით კატორღა მიუსაჯეს. 1887 წლის შემდეგ საქართველოში დაბრუნდა და საადვოკატო საქმიანობას ეწეოდა. 1889 წელს პეტერბურგში ჟურნალში — „სევერნი ვესტნიკი“ - „ნ. დ-ს“ ფსევდონიმით დაბეჭდა წერილი, რომელშიც ფალსიფიცირებული იყო საქართველოს მრავალსაუკონოვანი ისტორია, ლიტერატურა და კულტურა. 1905 წლის მარტში თბილისის გუბერნიის თავადაზნაურთა კრებაზე მიხეილ მაჩაბელთან და ექიმ გაბაშვილთან ერთად (ქართულ პრესაში ირონიით „სამებად“ მოიხსენიებდნენ) მხარი არ დაუჭირა საქართველოს ავტონომიის მოთხოვნას. ქართველი საზოგადოების მოწინავე ნაწილმა ილია ჭავჭავაძის, აკაკი წერეთლის, ვაჟა-ფშაველასა და სხვათა მეთაურობით გამოააშკარავა ჯაბადარის ნიჰილიზმი და მისი წერილის სრული უსაფუძვლობა.

## ლიტერატურა
* *შველიძე ზ.*, რევოლუციურ-ხალხოსნური მოძრაობა საქართველოში., თბ., 1960

კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული  28 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1913
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ჯაბართი

**ალ-ჯაბართი აბდ ალ-რაჰმან ჯაბართი**,   (დ. 1753 ან 1754  — გ. 1826)  — ეგვიპტელი ისტორიკოსი. მთავარი თხზულება "წარსულის საკვირველი ისტორია თავგადასავლებსა და მოვლენათა ქრონიკებში"  ეგვიპტის ისტორიისათვის ყველაზე მნიშვნელოვანი არაბული წყაროა XVII საუკუნის დასასრულიდან 1822-მდე. ჯაბართი თანაუგრძნობდა ეგვიპტელი ხალხის განმათავისუფლებელ ბრძოლას თურქ-მამლუქთა და ფრანგ დამპყრობთა წინააღმდეგ; აკრიტიკებდა ეგვიპტის ფაშას მუჰამად ალის, რის გამოც ჯაბართის ქრონიკა 1879 წლამდე აკრძალული იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ეგვიპტელი ისტორიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1826
სევერიან ჯუღელი

**სევერიან მოსეს ძე ჯუღელი** (დ. 1877, სოფ. ჩხარი, ახლანდელი თერჯოლის რაიონი ― გ. 6 აგვისტო, 1909, თბილისი) — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე, პუბლიცისტი, მენშევიკი.

## ბიოგრაფია
ქუთაისის სასულიერო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ (1891) სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1893 სემინარიელთა გაფიცვაში მონაწილეობისათვის სემინარიიდან გარიცხეს, იყო „მესამე დასის“ წევრი. შედიოდა სოციალურ-დემოკრატიულ თბილისის კომიტეტში. 1899 თბილისში ჩატარებული პირველმაისობის ერთ-ერთი ორგანიზატორი. 1902 თბილისიდან გაასახლეს. 1903 დააპატიმრეს და ციმბირში გადაასახლეს, საიდანაც 1905 წლის 17 ოქტომბერს მანიფესტის შემდეგ დაბრუნდა. 1907 წელს აირჩიეს რუსეთის იმპერიის II მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატად ტფილისის გუბერნიიდან. იყო სოციალურ-დემოკრატიული ფრაქციის წევრი. სათათბიროს დათხოვნის შემდეგ (1907 წლის 3 ივნისს) ფრაქციის სხვა წევრებთან ერთად სამართალში მისცეს. საპატიმროდან გამოსვლის შემდეგ არალეგალურად ცხოვრობდა თბილისში. 1909 მაისში კვლავ დააპატიმრეს. გარდაიცვალა მეტეხის ციხეში. ჯუღელმა პუბლიცისტური მოღვაწეობა სემინარიაში სწავლის დროს დაიწყო. თანამშრომლობდა გამოცემებში: „ივერია“, „ცნობის ფურცელი“, „კვალი“, „სხივი“, „ლამპარი“, „განთიადი“, „ჩვენი აზრი“ და სხვა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1909
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სოციალ-დემოკრატები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის II მოწვევის სახელმწიფო სათათბიროს დეპუტატები
ჯუ შიძე

**ჯუ შიძე** ( დ. 1270 — გ. 1330) — ჩინელი მათემატიკოსი. ტრაქტატში „ოთხი ელემენტის იასპის სარკე“ აღწერა ე. წ. ჰორნერის მეთოდი და განტოლებათა შედგენის ხერხები, დაამუშავა უმაღლესი ხარისხის ოთხუცნობიან განტოლებათა ჩაწერის სისტემა და ამოხსნა ზოგიერთი ამოცანა, რომლებიც ამ განტოლებებზე დაიყვანება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩინელი მათემატიკოსები
ჯუსტო პრატო

**ჯუსტო პრატო** — პატრი, თეატინელი მისიონერი.

პიეტრო ავიტაბილეს წინამძღოლობით სხვებთან ერთად 1632 წლის 10 ივლისს გორში ჩამოვიდა. აქ ყოფნისას შეადგინა და 1633 წლის 16 ოქტომბერს თარიღით ვატიკანში გაგზავნა ვრცელი რელაციონი, რომელშიც აღწერა საქართველოს მდგომარეობა. მისი სიტყვებით, იმ ხანებში სპარსეთში მრავალი გამაჰმადიანებული ქართველი იმყოფებოდა. შაჰის (ე. ი. შაჰ-სეფი I-ის) დედაც ქართველი იყო. რელაციონში მითითებულია, რომ შაჰ აბას I-მა საქართველოს მოოხრებისას აქედან გადაასახლა 60 000 კომლი, ჯუსტო პრატოს რელაციონი გამოუცემელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიელი ქრისტიანი მისიონერები
კატეგორია:თეატინელები
ჯუჩი

**ჯუჩი** ( დ. 1181 — გ.1227) — მონღოლთა სარდალი, ხანი, ჩინგიზ-ყაენისა და ბორტეს უფროსი ვაჟი.

ჯუჩი მონაწილეობდა ციმბირის (1207-1209), ჩინეთის (1211-1215), შუა აზიის ქვეყნებისა (1219-1221) და დაშთე-ყივჩაყის დაპყრობაში. მან განსაკუთრებული წვლილი შეიტანა ხვარაზმის იმპერიის განადგურებაში. 1220 წელს მონღოლებმა პირადად მისი სარდლობით წარმატებული ლაშქრობა განახორციელეს ხვარაზმზე, გარკვეული წარმატებების შედეგად, დაიპყრეს და გაანადგურეს მოწინააღმდეგეთა დედაქალაქი — ურგენჩი. არსებობს ვარაუდი, რომ ხვარაზმზე ლაშქრობის დროს ჯუჩის უთანხმოება მოუვიდა თავის ძმასთან, ჩაღათასთან. მათ შორის დაპირისპირება გამოიწვია სწორედ ურგენჩის ხელში ჩაგდების საკითხმა.

1224 წელს, ჩინგიზ-ყაენის მიერ დაპყრობილი მიწების განაწილებისას საუფლისწულოდ ერგო მამული ირტიშიდან ურალამდე და შემდეგ დასავლეთისაკენ. ის ენერგიულად მართავდა თავის ულუსს, ისწრაფვოდა ტერიტორიების გაფართოებისაკენ, თუმცა მამამისის დაუკითხავად იღებდა გადაწყვეტილებებს, რის გამოც დაიმსახურა ჩინგიზ-ყაენის რისხვა. 

ჯუჩი გარდაიცვალა 1227 წელს, გაურკვეველ ვითარებაში. იმავე წელს გარდაიცვალა მამამისიც, რომლის შემდეგადაც დიდი ყაენის ტიტული მიიღო ჯუჩის უმცროსმა ძმამ, უგედეიმ.

1240-იან წლებში ჯუჩის ვაჟებმა, ბათუმ და ორდამ რუსეთის ტერიტორიაზე დააფუძნეს მონღოლური, მილიტარისტული სახელმწიფო — ოქროს ურდო. ჯუჩის შთამომავლებმა დროთა განმავლობაში დააარსეს მრავალი სახელმწიფო, რომელთა შორის გამოსარჩევია თეთრი ურდო, დიდი ურდო, ნოღაის ურდო, შაიბანიდების სახელმწიფო, ყირიმის, ყაზანის, ასტრახანისა და ქასიმის სახანოები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*მონღოლთა იმპერია
*მონღოლები
*ჩინგიზ-ყაენი
*უგედეი
*ჩაღათა
*ტოლუი
*ნოღაი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1227
კატეგორია:ჩინგიზიდები
კატეგორია:მონღოლი ყაენები
ჯუზეპე ჯუსტი

**ჯუზეპე ჯუსტი** (დ.  13 მაისი. 1809, მონსუმანო  — გ. 31 მარტი. 1850, ფლორენცია) — იტალიელი პოეტი. სახელი გაითქვა სატირული ხასიათის პოლიტიკური ლექსებით, რომელთა შორის გამოირჩევა „ორთქლის გილიოტინა” (1833), „რისხვის დღე” (1835), „ჩექმა” (1836), „კონტრაქტი” (1841) და სხვები. ჯუზეპეს ეკუთვნის აგრეთვე სამიჯნურო ლირიკული ლექსები; მანვე შეადგინა ტოსკანური ანდაზების კრებული (1855).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1809
კატეგორია:გარდაცვლილი 1850
კატეგორია:იტალიელი პოეტები
კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის იტალიელი მამაკაცი  მწერლები
კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
ნაფი ჯუსოითი

**ნაფი გრიგოლის ძე ჯუსოითი** (დ. 27 თებერვალი, 1925, სოფ. ნოგყაუ, ახლანდ. ჯავის მუნიციპალიტეტი — გ.  26 ივნისი, 2017, ვლადიკავკაზი) — საბჭოთა ეპოქის ოსი მწერალი და ლიტერატურათმცოდნე. საქართველოს მწერალთა კავშირის გამგეობის წევრი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1968). კოსტა ხეთაგუროვის სახელობის პრემიის ლაურეატი (1979; მოთხრობების კრებული „ადამიანის სიცოცხლე“, 1976). სკკპ წევრი 1945-იდან. პირველი ლექსი 1945, ლექსების პირველი კრებული 1949 გამოაქვეყნა. ავტორია ლექსთა კრებულებისა „სიტყვა გულისა“ (1953), „ლირიკა“ (1955), „მე დავიბადე მთებში“ (1960) და სხვ.; მოთხრობებისა და რომანებისა „წინაპართა სისხლი“ (1969), „სირდონის ცრემლები“ (1979) და სხვ. ლიტერატურული-კრიტიკული სტატიების წიგნისა „სიტყვის ყელოვნებისათვის“ (1966), მონოგრაფიული წიგნებისა ოსური ლიტერატურის კლასიკოსებზე; თარგმნა ალექსანდრე  პუშკინის, ტარას  შევჩენკოს, ლევ  ტოლსტოის, ანტონ ჩეხოვის, ილია ჭავჭავაძის და სხვათა ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ოსი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 27 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1925
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2017
კატეგორია:ჯავის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
გრიგოლ ჯულუხიძე

მინი|გრიგოლ ჯულუხიძე
**გრიგოლ გერონტის ძე ჯულუხიძე** (დ. 1 ივლისი, 1940, სოფ. ჩხენიში, ახლანდ. სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 31 მაისი, 2013, თბილისი) — ქართველი პოეტი, მწერალი და მთარგმნელი. აკაკი წერეთლის პრემიის ლაურეატი და ღირსების ორდენის კავალერი.

## ბიოგრაფია 
საშუალო განათლების მიღების შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძე მუშაობდა ბიბლიოთეკარად, გამომცემლობა „მერანის“ რედაქტორად და ქართული მხატვრული ლიტერატურის რედაქციის გამგედ, ჟურნალ „ხელოვნების“ რედაქტორად, ჟურნალ „კრიტიკის“ რედაქტორის მოადგილედ, გამომცემლობა „მნათეს“ დირექტორად. 

1957 წელს გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტში“ გამოქვეყნდა მისი პირველი ლექსი „ჩვენ ზოგჯერ ჩუმი გვაწუხებს დარდი“. მას შემდეგ გრიგოლ ჯულუხიძის ლექსები, პოემები, მხატვრული თარგმნები, ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები სისტემატურად ქვეყნდებოდა ქართულ პერიოდიკაში. 

გრიგოლ ჯულუხიძემ 1969 წელს დაამთავრა თბილისის ა. პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტი. პირველი წიგნი „აპრილის ქარი“ გამოსცა 1968 წელს. მისი მთავარი პოეტური კრებულებია: „ეს დღეც გათენდა“ (1974), „ეს იყო გუშინ“ (1976), „გალავანი შუა ქალაქში“ (1976), „რაც ხანი გადის“ (1980), „და მოვა იგი“ (1983), „ლექსები და პოემები“ (1984), „მე შენთან ვრჩები“ (1986), „საქართველოს ყველაფერი ახსოვს“ (1992), „ვერ აგისრულე, რასაც დაგპირდი“ (2006). თარგმნა და ცალკე წიგნებად გამოსცა ლ. ლევინის (1974), ი. შიკირიცკის (1978), ა. ისკოს (1980), ტ. ბროევის (1983) ლექსები. გრიგოლ ჯულუხიძის ცალკეული ლექსები თარგმნილია ესპანურ, რუსულ, უკრაინულ, გერმანულ, ბელარუსულ, მოლდავურ და პოლონურ ენებზე.

1985 წელს გრიგოლ ჯულუხიძე და გამომცემლობა „მერანის“ კიდევ 5 თანამშრომელი  (მთავარი რედაქტორი მამუკა წიკლაური, მისი მოადგილე იზა ორჯონიკიძე, სამხატვრო განყოფილების გამგე სპარტაკ ცინცაძე და მხატვრული რედაქტორი კარლო ფაჩულია) დაკავებული თანამდებობებიდან გაათავისუფლეს. მიზეზი კოლაუ ნადირაძის აკრძალული ლექსის პოეტურ კრებულში შეტანა იყო. მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა ცენზურა უმკაცრესად ზღუდავდა ანტიკომუნისტურ შემოქმედებას, ნადირაძის „25 თებერვალი“ მაინც ჩასვეს წიგნში „პოეტის ათასი სტრიქონი“. ლექსი შეიცავს ისეთ ანტისაბჭოთა რეფრენებს როგორებიცაა: „წითელი დროშით, მოღერილ ყელით, თეთრ ცხენზე მჯდომი, ნაბიჯით ნელით, შემოდიოდა სიკვდილი ცელით“ ან „თოვდა, და თბილისს ებურა თალხი, დუმდა სიონი და დუმდა ხალხი“.

## ლიტერატურა
* საქართველოს მწერალთა კავშირის გაზეთი, №5 (222), თბ., ივლისი 2013 წელი.

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული  1940
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
ჯუ სი

thumb|right|ჯუ სი
**ჯუ სი**, **ჯუ-ცი** (; დ. 1130 — გ. 1200) — ჩინელი ფილოსოფოსი, ისტორიკოსი, ნეოკონფუციანელობის წარმომადგენელი. ავითარებს დუალისტურ კონცეფციას ორი საწყისის — იდეალურის — „ლის“ („კანონი“, „პრინციპი“, „წესი“), რომელიც წინ უსწრებს ყველაფერს, და მატერიალურის — „ცის“ („ნივთიერება“, „მატერიალური ძალა“) უფორმო „ტაი-ციში“ („დიადი საზღვარი“, „დიადი პირველსაწყისი“) გაერთიანების შესახებ. ჯუ სის თვალსაზრისმა დიდი გავლენა მოახდინა ფილოსოფიური აზრის განვითარებაზე არა მარტო ჩინეთში, არამედ კორეაშიც.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*
*ჯუ სი — *Internet Encyclopedia of Philosophy*

კატეგორია:ჩინელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 1130
კატეგორია:გარდაცვლილი 1200
ჯუვეინი

**ალა ალ-დინ ათა მალიქ იბნ მუჰამად ჯუვეინი** (დ.  1226 — გ. 1283) — ირანელი ისტორიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. ჯუვეინების გვარი ძველთაგანვე ცნობილი იყო ირანში. ჯუვეინის პაპა ხვარაზმშაჰ მუჰამადის დაახლოებული პირი ყოფილა, მამა და ძმა მონღოლებს ემსახურებოდნენ. ჯუვეინი 15 წლიდან უკვე მონღოლთა სამსახურში იყო, შემდეგ კი ბაღდადისა და ერაყის გამგებლის თანამდებობასაც მიაღწია. მან რამდენიმეჯერ იმოგზაურა მონღოლეთში დიდი ყაენის კარზე. ავტორია სამტომიანი თხზულებებისა „ქვეყნის დაპყრობის ისტორია“ ("თარიხე ჯაჰანგოშაჲ", დაწერილია 1252-1260 წლებში), რომელიც შეიცავს ჩინგიზ-ყაენის მიერ შექმნილი სახელმწიფოსა და მონღოლთა დამპყრობლური ომების ისტორიას. დიდი მნიშვნელობა აქვს ჯუვეინის ცნობებს ამიერკავკასიის ქვეყნებში მონღოლთა შემოსევების შესახებ. ეს თხზულება გამოყენებული აქვს XIV საუკუნის ქართველ ანონიმ ისტორიკოსს - ჟამთააღმწერელს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1226
კატეგორია:გარდაცვლილი 1283
ჯუ დე

thumb|150 px|ჯუ დის პორტრეტი

**ჯუ დე**  (; დ. 6 ნოემბერი, 1886, ილუნის მაზრა, სიჩუანის პროვინცია — გ. 6 ივლისი, 1976, პეკინი) — ჩინეთის სამხედრო, სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე. დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი ქ. კუნმინში. 1909 შევიდა ტუნმენხოის რევოლუციურ ორგანიზაციაში. 1922-1925 სწავლობდა გერმანიაში, 1922 იქვე შევიდა ჩინურ კომპარტიაში (ჩკპ). ნანჩანია აჯანყების (1927) ერთ-ერთი ორგანიზატორი და ხელმძღვანელი. 1930-იდან ჩინეთის კპ ცკ-წევრობის კანდიდატი. 1931-იდან ჩინეთის არმიის მთავარსარდალი, 1934-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის და ცკ-ის პოლიტბიუროს წევრი; 1934-1936 ჩრდილო-დასავლეთის ლაშქრობის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 1937-იდან მეთაურობდა VIII არმიას. 1945-1956 ჩინეთის კპ ცკ-ის მდივანი. 1945-1954 ჩინეთის სახალხო-განმათავისუფლებელი არმიის მთავარსარდალი. 1949-1954 ჩინეთის სრ ცენტრალური სახალხო მთავრობის საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე, 1954-1959 ჩინეთის სრ თავმჯდომარის მოადგილე, 1955-1965 ჩინეთის სრ მარშალი (1965-იდან ჩინეთის სრესპუბლიკაში სამხედრო წოდებები გააუქმეს). 1956-1966 ჩინეთის კპ ცკ-ის თავმჯდომარის მოადგილე. 1956-1969 და 1973-იდან ჩინეთის კპ ცკ-ის პოლიტბიუროს მუდმივი კომიტეტის წევრი.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩინელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 6 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
ჯუზეპე ჯუდიჩე

**ჯუზეპე ჯუდიჩე** მილანელი ( გ.   1646, კონსტანტინოპოლი),  პატრი, თეატინელთა ძმობის წევრი, მისიონერი.

1631 არქანჯელო ლამბერტისთან ერთად ქართლში, გორში, ჩამოვიდა. 1633 ორივე ახალციხისა და გურიის გავლით სამეგრელოში ჩავიდა. აქ დაიწყო ჯუდიჩემ სამისიონერო საქმიანობა, სწავლობდა მეგრულ ენასა და საექიმო საქმიანობას ეწეოდა ლევან II დადიანის დავალებით ჯუდიჩე 1643 რომში პაპ ინოკენტი X-თან ჩავიდა სარწმუნოებრივ-პოლიტიკური ურთიერთობის გაძლიერების მიზნით. დაბრუნებისას თანამგზავრებთან ერთად ოსმალეთში დაატყვევეს და იქვე გარდაიცვალა.

სამეგრელოში ყოფნის პერიოდში შეადგინა რელაციონები და რომს გააგზავნა. ლამბერტის „სამეგრელოს აღწერასთან“ ერთად ჯუდიჩეს წერილები უძვირფასესი წყაროა XVII საუკუნის სამეგრელოს და საერთოდ საქართველოს პოლიტიკური, ეკონომიკური და კულტურის ისტორიის შესასწავლად.

## ლიტერატურა 
* *ბადრიძე, შ.*, ქსე, ტ. 11, გვ. 578, თბ., 1987

კატეგორია:იტალიელი ქრისტიანი მისიონერები
კატეგორია:თეატინელები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
ჯუზჯანი

**აბუ ომას მიჰაჯ ალ დინ ოსმან სირაჯ ალ-დინ მუჰამად ჯუზჯანი**, *ჯურჯანი*,   (დ. 1193, ფირუზქუჰი, ირანი — გ.დაახლოებით 1265, დელი), ირანელი ისტორიკოსი. აღიზარდა ღურის სულთნის ჰარიმხანაში. 1226 გადავიდა ინდოეთში, ეკავა სხვადასხვა მაღალი საერო და სასულიერო თანამდებობა. ავტორია მსოფლიო ისტორიის ტიპის თხზულებისა "ნასირის თაბახები" ("თაბაყათი-ნასირი"), რომელიც დაწერა 1259-1260. თხზულება შეიცავს საყურადღებო ცნობებს დელის სასულთნოსა და მონღოლთა შემოსევების დროს ირანის პოლიტიკური და სოციალურ ეკონომიკური ისტორიისათვის.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ირანელი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1193
კატეგორია:გარდაცვლილი 1265
ინიგოუ ჯოუნზი

[thumb|right|260px|ინიგო ჯოუნზის პორტრეტი, სერ [ვან-დაიკი, ენთონი, ენთონი ვან-დაიკის მიერ.]]
**ინიგოუ ჯოუნზი** (Inigo Jones) (დ. 15 ივლისი, 1573, ლონდონი  —  გ. 21 ივნისი, 1652, იქვე) — ინგლისელი არქიტექტორი, დიზაინერი და მხატვარი 

არქიტექტურას სწავლობდა 1596-1614 წლებში იტალიასა და საფრანგეთში. 1615-1643 წლებში იყო სამეფო შენობათა ზედამხედველი. იყო პალადიოს მიმდევარი, შეადგინა მისი ტრაქტატის კომენტარები (გამოიცა 1715). ნამუშევრები: უაიტჰოლის სასახლის ანსამბლის პროექტი ლონდონში (ამ პროექტიდან განხორციელდა მხოლოდ საბანკეტო დარბაზი 1619-1622), დედოფლის ვილა გრინვინში (1616-1635), უილტონ-ჰაუზის სასახლის ინტერიერები (უილტშირი, დაახლოებით 1949-1652), იყო თეატრის მხატვარიც.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული  15 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1573
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1652
ჯუანშერ ჯუანშერიანი

**ჯუანშერ ჯუანშერიანი**, *ჯუანშერი * — ქართველი ისტორიკოსი, რომელსაც „ქართლის ცხოვრების“ ერთ-ერთი მინაწერის თანახმად, მიეკუთვნება ამ კრებულში შესული V-VIII საუკუნეების ამსახველი თხზულება ვახტანგ გორგასლის მეფობიდან არჩილის მეფობის ჩათვლით — „ცხოვრება და მოქალაქეობა ვახტანგ გორგასლისა“ და, შესაძლოა „წამება წმიდისა და დიდებულისა არჩილისი“. 

ჯუანშერის მოღვაწეობის ხანად, ტრადიციულად, მიჩნეული იყო XI საუკუნე, მაგრამ უახლოესი გამოკვლევებით დგინდება, რომ აღნიშნული თხზულებები VIII საუკუნეშია დაწერილი.

იყო შეხედულებაც, რომ ჯუანშერის სახელით ცნობილი საისტორიო თხზულება მთლიანად უნდა ეკუთვნოდეს ისტორიკოს ლეონტი მროველს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ჯუანშერ ჯუანშერიანის შემოქმედება Allgeo.org-ზე

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
ჯეიმზ ჯოუნზი

**ჯეიმზ ჯოუნზი** (; დ. 6 ნოემბერი, 1921, რობინსონი, ილინოისის შტატი — გ. 9 მაისი. 1977, ლონგ-აილენდი) — ამერიკელი მწერალი. მონაწილეობდა II მსოფლიო ომში. პოპულარობა მოიპოვა პირველსავე რომანით „ამიერიდან უკუნითი უკუნისამდე“ (1951), რომელშიც მთელი ძალით გაისმა ჯოუნსის ჰუმანისტური პროტესტი მილიტარიზმის წინააღმდეგ. მისი მნიშვნელოვანი რომანიებია „მავანნი სირბილით მოცვივდნენ“ (1957), „წვრილი წითელი ზოლი“ (1962), „ოღონდ კი უხმე“ (1977).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ჯეიმზ ჯოუნსის ლიტერატურული საზოგადოება
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ჰაროლდ სპენსერ ჯოუნზი

**ჰაროლდ სპენსერ ჯოუნზი** (Harold Spencer Jones; დ. 29 მარტი. 1890, ლონდონი — გ. 3 ნოემბერი. 1960, იქვე) — ინგლისელი ასტრონომი. 1923-1933 კეთილი იმედის კონცხზე არსებული ასტრონომიული ობსერვატორიის დირექტორი, 1933-იდან გვინვიჩის ობსერვატორიის დირექტორი (სამეფო ასტრონომ), 1937-1939 ასტრონომიული საზოგადოების პრეზიდენტი, 1945-1948 საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის პრეზიდენტი. იკვლევდა მთვარისა და მარსის მოძრაობას, დედამიწის ბრუნვის უთანაბრობას, დააზუსტა მზის პარალაქსი, სინათლის აბერაციისა და ნუტაციის მუდმივები და სხვა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომები
კატეგორია:საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირის პრეზიდენტები
ჯოჯიკი

**ჯოჯიკი** — ქართველი პოლიტიკური მოღვაწე X საუკუნის II ნახევარში. ტაოელი ერისთავთერისთავი, დავით III კურაპალატის ერთ-ერთი მხედართმთავარი. XI საუკუნის სომეხი ისტორიკოსის სტეფანოს ტარონეცის (ასოღიკის) ცნობით, 979 წელს ჯოჯიკი უშუალოდ წინამძღოლობდა იმ 12 ათას ქართველ მხედარს, რომლებიც თორნიკე ერისთავის საერთო სარდლობით დავით კურაპალატმა მიაშველა ბიზანტიის სამეფო კარს ბარდა სკლიაროსის წინააღმდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართული წარმოშობის ბიზანტიელები
მერაბ ჯორჯაძე

**მერაბ ჯორჯაძე** — ელისენის მოურავი XVII საუკუნის მიწურულსა და XVIII საუკუნის დასაწყისში. დაწინაურდა კახეთში ბეჟან-ხანის გამგებლობის დროს რევაზ ჩოლოყაშვილსა და აბელ ანდრონიკაშვილთან ერთად ჯორჯაძე ფაქტობრივად ხელმძღვანელობდა კახეთის მართვა-გამგებლობას.

## ლიტერატურა
მ
კატეგორია:მოურავები
მაკა ჯოხაძე

**მაკა ჯოხაძე** (დ. 10 აპრილი, 1948, თბილისი) — ქართველი მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, კინოსცენარისტი და დრამატურგი.

## ბიოგრაფია 
მაკა ჯოხაძე დაიბადა თბილისში, დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (თსუ) ჟურნალისტიკის ფაკულტეტი (1971) და მეორე მუსიკალური სასწავლებელი. არის ფილოლოგიურ მეცნიერებათა კანდიდატი.

1969 წელს გამოაქვეყნა პირველი მოთხრობა და მას შემდეგ იბეჭდება საქართველოში, რუსეთში და საზღვარგარეთის ქვეყნებში.

1986 წელს, ქართული კულტურის დღეებთან დაკავშირებით, იმყოფებოდა ინდოეთში, რაბინდრანათ თაგორის საიუბილეო თარიღთან დაკავშირებით. იქ გამოვიდა მოხსენებით, რომელიც ითარგმნა და დაიბეჭდა ბენგალურ ენაზე.

1987 წელს მიენიჭა საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია პუბლიცისტური წერილებისათვის „მშფოთვარე ძილის ხეობებში“.

1989 წელს მაკა ჯოხაძე მიწვეული იყო პარიზში, ჟორჟ პომპიდუს სახელობის ცენტრის მიერ მოწყობილ მსოფლიოს მწერალ ქალთა საერთაშორისო კონფერენციაზე.

## წიგნები 
* სამოთხე უსიყვარულოდ: [წერილები და ესეები] – თბ. : ინტელექტი, 2010
* მზერის გადანაცვლება :. — თბ. : მერანი, 1988. — 271გვ. ; 21 სმ, 5000ც.
* ჩემი დავით კლდიაშვილი. — თბ. : გულანი, 1995 (ს/ს „პირველი სტამბა“). — 168გვ. ; 16 სმ.
* მარადიული ბალაგანი : [რომანი] / [რედ.: ლია შერვაშიძე ; მხატვ.: ჯემალ ზენაიშვილი]. — თბ. : მერანი, 1997 („მერანი“-ს სტ.). — 184გვ. ; 20 სმ. — (თანამედროვე ქართული პროზა).
* გურამ-გურამ : [მოთხრობები]. — თბ. : მერანი, 1976. — 137გვ. ; 16 სმ, 5000ც.
* შეხვედრა : [მოთხრობა]. — თბ. : ნაკადული, 1985. — 159გვ. ; 20 სმ. 10000ც.
* გადარჩენილი პეიზაჟი : [მოთხრობები]. — თბ. : მერანი, 1984. — 175გვ. ; 16 სმ, 20000ც.

## პიესები 
* „ორი ცხოვრება“ (1986)
* „პერსონალური გამოფენა“
* „სასოწარკვეთილთა თეატრი“

## სცენარები 
* „ჩემი სული ღმერთს ეკუთვნის“, რეჟისორი — ზურაბ შანიძე, საქართველოს სამეცნიერო-პოპულარული და დოკუმენტური ფილმების სტუდია, 1991

## ჯილდოები 
* 1985 — საქართველოს კომკავშირის პრემია
* 1987 — საქართველოს მწერალთა კავშირის პრემია
* 2010 — პრემია „საგურამო“, კრიტიკის ნომინაციაში

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ეროვნული ფილმოგრაფია 

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი სცენარისტები
კატეგორია:ქართველი დრამატურგები
კატეგორია:მწერალი ქალები
მ
ჯორჯე ჯორჯესკუ

**ჯორჯე ჯორჯესკუ** (დ. 16 სექტემბერი, 1887, სულინა — გ. 1 სექტემბერი, 1964, ბუქარესტი) —  რუმინელი დირიჟორი. რუმინეთის სახალხო არტისტი (1954), აკადემიკოსი. სწავლობდა ბუქარესტის კონსერვტორიაში (ჩელოს კლასი); შემდეგ ბერლინის უმაღლესე სამუსიკო სკოლაში (1910-1912). 1911-იდან გამოდიოდა როგორც სოლისტი. 1916-1918 სადირიჟორო ხელოვნებას ეუფლებოდა რ. შრაუსისა და ა. ნიკიშის ხელმძღვანელობით. 1920-იდან იყო ბუქარესტის ფილარმონიის ორკესტრის მთავარი დირიჟორი (1920-1944 გენერალური დირექტორი), პარალელურად მუშაობდა ბუქარესტის საოპერო თეატრის დირიჟორადაც (1920-1940 ხანგამოშვებით).

ჯორჯესკუ თანამედროვეობის ერთ-ერთ გამოჩენილ დირიჟორად ითვლება. სსრკ-ში იყო 4-ჯერ (1952-1958). რუმინეთის სოციალისტური რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემია (1949, 1957).
## ლიტერატურა
კატეგორია:რუმინელი დირიჟორები
კატეგორია:დაბადებული   16 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1964
ჯორჯი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჯორჯი** ინგლისის მეფეთა სახელი:

* ჯორჯ I
* ჯორჯ II
* ჯორჯ III
* ჯორჯ IV
* ჯორჯ V
* ჯორჯ VI

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ჯეიმზ პრესკოტ ჯოული

**ჯეიმზ პრესკოტ ჯოული** (; დ. 24 დეკემბერი, 1818, სოლფორდი, ლანკაშირი, — გ. 11 ოქტომბერი, 1889, სეილი, ჩეშირი) — ინგლისელი ფიზიკოსი, ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1850). 

იყო ლუდსახარში ქარხნის მფლობელი მანჩესტერის მახლობლად. დიდი წვლილი შეიტანა ელექტრომაგნეტიზმისა და სითბური მოვლენების გამოკვლევაში, დაბალი ტემპერატურების ფიზიკაში, ენერგიის შენახვის კანონის ჩამოყალიბებაში. დაადგინა (1841; გამოაქვეყნა 1843), რომ ლითონის გამტარში ელექტრული დენის გავლისას გამოყოფილი სითბოს რაოდენობა პროპორციულია გამტარის ელექტრული წინაღობისა და დენის ძალის კვადრატისა (ჯოულ-ლენცის კანონი). 

1843-1850 ჯოულმა ექსპერიმენტულად დაამტკიცა, რომ სითბოს მიღება შეიძლება მექანიკური ენერგიის ხარჯზე და განსაზღვრა სითბოს მექანიკური ეკვივალენტი. 1851 სითბო განიხილა როგორც ნაწილაკების უწესრიგო მოძრაობა და თეორიულად განსაზღვრა ზოგიერთი აირის თბოტევადობა. ტომსონი, ლორდ კელვინი უილიამ|უ. ტომსონთან ერთად ცდით დაადგინა, რომ აირის ნელი სტაციონარული ადიაბატური გადინებისას ფოროვან ტიხარში მისი ტემპი იცვლება (ჯოულ-ტომსონის ეფექტი). აღმოაჩინა მაგნიტური გაჯერების მოვლენა ფერომაგნეტის დამაგნიტებისას.

სწორედ ჯეიმზ პრესკოტ ჯოულის სახელი ეწოდა ფიზიკის ერთ-ერთი ძირითადი სიდიდის — ენერგიის (მუშაობის) ერთეულს ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში. ჯეიმზ პრესკოტ ჯოული გარდაიცვალა 1889 წლის 11 ოქტომბერს. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ფიზიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1818
კატეგორია:გარდაცვლილი 1889