open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ცხენისძუძუ აჭარული

**ცხენისძუძუ აჭარული**, *ათმემე* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

წარსულში ცხენისძუძუ ფართოდ იყო გავრცელებული მაღლარების სახით აჭარისწყლის ხეობაში, მაგრამ ფილოქსერას გამოჩენის შემდეგ საგრძნობლად განადგურდა. ამჟამად მცირეოდენი ნარგავებია შემორჩენილი აჭარასა და გურიაში, უმეტესად ქედის, შუახევისა და ოზურგეთის სოფლებში. თურქეთში აჭარულ ცხენისძუძუს „ათმემეს“ (At — ცხენი, Meme — ძუძუ) ეძახიან. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, ეს სახელწოდება ართვინის ოლქის გამაჰმადიანების შემდეგ წარმოშობილა, რადგანაც ართვინის „ათმემე“ აჭარული ცხენისძუძუს იდენტურია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური ფორმის, სამნაკვთიანი, სუსტად დანაკვთული, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური ან მოგრძო. კანი სქელი აქვს, სიმწიფეში უხვად იფარება ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი მკვრივხორციანია, სასიამოვნო, მოტკბო-მომჟავო გემოთი.

ცხენისძუძუ აჭარული ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 199 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 125-130 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.7 გ/ლ-ს.

ცხენისძუძუ აჭარული სასუფრე ვაზის ჯიშია. გამოირჩევა კარგი გემოთი, კარგად ინახება და იტანს ტრანსპორტირებას.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 457-458

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ჩიხისწყლის ყორღანი

**ჩიხისწყლის ყორღანი** — კომპლექსური ძეგლი გურჯაანის მუნიციპალიტეტში.

ყორღანის ყრილი თითქმის მთლიანად ჰქონდა მოცლილი. მის ცენტრალურ ნაწილში 2 მ სიგანის რიყის ქვაწრის შიგნით გამოვლინდა რიყის ქვის ოთხკუთხა კონსტრუქცია, რომელიც გარს ერტყა ორმოსამარხს. როგორც ჩანს, ორმოში ხის ოთხთვალა ურემი იყო ჩადგმული. ოთხ თვალს შორის ერთი მიცვალებული იყო დასვენებული, მოკრუნჩხულად, თავით დასავლეთით. მას სახის წინ ედო ბრინჯაოს პირამიდულთავიანი ისრისპირი მრგვალი ყუნწით. მიცვალებულს ფეხთით ბრინჯაოს სატევარი ედო.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჩიხისწყლის ყორღანი

კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცხენისძუძუ კახური

**ცხენისძუძუ კახური**, *გრძელმარცვალა ქისი*, *ყვითელი ცხენისძუძუ* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალურისკენ გადახრილი. სამნაკვთიანია, იშვიათად კი ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სისქის აბლაბუდისებრი შებუსვით, რომელთაც ერთვის სქელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის დატოტვილი და მხრიანი მტევნებიც გვხვდება. საშუალო სიკუმსისაა, ზოგჯერ მეჩხერიც. მარცვალი მსხვილია, ოვალური, იშვიათად მოგრძო მომწვანო-მოყვითალო ელფერით, მზის მხარეზე მოყავისფრო ლაქებით. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კრახუნა. სასიამოვნო და ჰარმონიული გემოთი და საკმაო ჯიშური არომატით. 

ცხენისძუძუ კახური საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 140-156 დღეა. მტევნის წონა 160-180 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-14 გ/ლ-ს.

ცხენისძუძუ კახურს ძირითადად სასუფრე ყურძნად იყენებენ. გარდა ამისა, გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად, რომელიც საკმაოდ კარგი ღირსებისაა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 458-459

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ტალავრისხევის ნასოფლარის ეკლესია

**ტალავრისხევის ნასოფლარის ეკლესია** — კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლი ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ტალავერის მახლობლად. ნასოფლარი მდებარეობს ტალავრისხევის მარცხენა უსახელო შენაკადის ხეობაში, მთის ჩრდილოეთ კალთაზე. გაშლილი ყოფილა ორ ტერასად. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ზედა ტერასაზე მდებარე ეკლესია და ერთი სახლი, დანარჩენი ნაგებობებიდან კი მხოლოდ ბუდეები და ნაშალი ქვების გროვაა დარჩენილი. ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით კირდუღაბზე. შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმლებია. ნახევარწრიული აფსიდა მხრითაა გამოყოფილი, რომელსაც კონქის საბჯენი თაღიც ეყრდნობა. საკურთხევლის ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებში თითო ორგანყოფილებიანი სწორკუთხა ნიშაა. ეკლესია შიგნიდან გალესილი ყოფილა. ეკლესიისგან დასავლეთით რამდენიმე მეტრში დგას საცხოვრებელი სახლი. ნაგებია ნატეხი ქვით დუღაბზე. კედლების სისქე 1 მეტრს უდრის. სამხრეთის კედლით ნაწილობრივ მიწაშია შესმული. სამნაწილიანი ანფილადური ნაგებობაა. თითოეული ნაწილს საკუთარი შესასვლელები ჩრდილოეთის კედელში აქვს. კიდეების ნაწილები ოთახებს წარმოადგენს, რომლებიც ჩრდილოეთის კარით ეზოს, ხოლო შიდა კედლებში არსებული კარით ცენტრალურ ნაწილს უკავშირდებიან. სამხრეთის კედლებში ორივე ოთახში ბუხარია მოწყობილი. ამ კედლის გარდა ყველა დანარჩენ კედელში სწორკუთხა თაღჩებია გაკეთებული. სახლის შუა ნაწილი „საჩეხს“ წარმოადგენს, რომელიც ჩრდილოეთის მხრიდან სრულადაა გახსნილი. სამხრეთის კედელში აქაც ბუხარია გაკეთებული. სახლს დასავლეთიდან კიდევ რაღაც უნდა ქონოდა მიდგმული, რომლისგანაც მხოლოდ სამხრეთის კედლის მცირე ფრაგმენტია დარჩენილი.

## რესურსები ინტერნეტში
1. https://memkvidreoba.gov.ge/objects/immovable/immovableObject?id=39419

კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
ცხენისძუძუ თეთრი მესხური

**ცხენისძუძუ თეთრი მესხური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

მაღლარების სახითაა მესხეთის სოფლებში: აწყური, მარდა, სარო, ტოლოში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, გულისმაგვარი ფორმის, ხუთნაკვთიანი, გვხვდება სამნაკვთიანიც. ფოთლის ქვედა მხარე ოდნავაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი კონუ-სურია, ახასიათებს დატოტვა. თხელია. მარცვალი მოგრძო-კვერცხისმაგვარია, ქარვისფერი. კანი თხელი აქვს, სუსტად განვითარებული ცვილისებრი ფიფქით. რბილობი საშუალო სიმკვრივისაა, საკმაოდ წვნიანი, სასიამოვნო გემოთი.

ცხენისძუძუ თეთრი ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და საშუალოზე მაღალმოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამამდეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.5-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო, იგი ღია ჩალისფერია, მოყვითალო იერით და არომატული. დაძველებულს ახასიათებს მსხლის კომპოტის სურნელი. შესაძლებელია გამოყენებული იქნეს საშუალო ღირსების სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 458

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კორეული ფერწერა

**კორეული ფერწერა**-მოიცავს კორეაში ან საზღვარგარეთელი კორეელების მიერ შესრულებულ ნახატებს ყველა ზედაპირზე. ყველაზე ადრე შემორჩენილი კორეული ნახატები არის ფრესკები გოგურეოს სამარხებში, რომელთაგან მნიშვნელოვანი რაოდენობაა შემორჩენილი, უძველესი დაახლოებით 2000 წლის წინ არის შემორჩენილი(ძირითადად ამჟამინდელ ჩრდილოეთ კორეაში), მრავალფეროვანი სცენებით მოცეკვავეების, ნადირობისა და სულების ჩათვლით. მას შემდეგ, რაც კორეის ნახევარკუნძულზე დიდი გავლენა მოვიდა ჩინეთიდან სამი სამეფოს პერიოდში. ჯოსონის დინასტიამდე მთავარი გავლენა მოახდინა ჩინურმა მხატვრობამ, თუმცა შესრულებული იყო კორეული პეიზაჟებით, სახის თვისებებით, ბუდისტური თემებით და ციურ დაკვირვებაზე აქცენტით, კორეული ასტრონომიის სწრაფი განვითარების შესაბამისად.

გორიეოს პერიოდში (918–1392) მხატვრობაში დომინირებდა ბუდისტური გრაგნილი ნახატები, რომლებიც ადაპტირებდნენ ჩინურ სტილთან; დაახლოებით 160 ნამუშევარი გადარჩა ამ პერიოდიდან. ამ პერიოდში დაარსდა სამეფო მხატვრების სკოლა, აკადემია, დოჰვაზეო. ჯოსონის პერიოდის დასაწყისში (1392–1897) დაინერგა ძირითადად მონოქრომული მელნით სარეცხი ფერწერის ტრადიცია, რომელიც უკვე დიდი ხანია დამკვიდრებული იყო ჩინეთში და დარჩა კორეული და იაპონური მხატვრობის მნიშვნელოვან მიმართულებად. მთის ლანდშაფტის მხატვრობის სტილი ისეთივე მნიშვნელოვანია კორეაში, როგორც ჩინეთში.

კორეული მხატვრობა მოიცავს შავი ფუნჯის მონოქრომატულ ნამუშევრებს, ნაწილი მოყვარულების მიერ არის შესრულებული, ნაწილი არის ფერადი პროფესიონალური ნამუშევრები. მათზე ასახულია მრავალი ჟანრის სცენა, ცხოველთა და ფრინველებისა და ყვავილების მხატვრობა და ფერადი ხალხური ხელოვნება, სახელად მინჰვა. არსებობდა ბუდისტური ერთგული გრაგნილების ტრადიცია, რიტუალური ხელოვნება, საფლავების ნახატები და საფესტივალო ხელოვნება, რაშიც ფართოდ იყენებდნენ სხვადასხვა ფერს. ეს განსხვავება ხშირად კლასზე იყო დაფუძნებული: მკვლევარებმა, განსაკუთრებით კონფუცის ხელოვნებაში, თვლიდნენ, რომ მონოქრომატულ ნახატებში ფერის დანახვა შეიძლებოდა გრადაციების ფარგლებში. მიაჩნდათ, რომ ფერის ფაქტობრივი გამოყენება უხეში იყო ნახატებში და ზღუდავდა ფანტაზიას. კორეული ხალხური ხელოვნება და არქიტექტურული ჩარჩოების მხატვრობა განიხილებოდა, როგორც ხის გარე ჩარჩოების გამანათებელი, რომელიც ჩინური არქიტექტურის ტრადიციებს შეესაბამებოდა. მას ჰქონდა უხვად მდიდარი ჰალოების და პირველადი ფერების ადრეული ბუდისტური გავლენა, ინდური ხელოვნებით იყო შთაგონებული.

კორეელმა მხატვრებმა 1945 წლის შემდგომ პერიოდში აითვისეს დასავლეთის ზოგიერთი მიდგომა. ზოგიერთმა ევროპელმა არტისტმა სქელი იმპასტოს ტექნიკით და წინა პლანზე ფუნჯის შტრიხებით მიიპყრო კორეის ინტერესი. ისეთი მხატვრები, როგორებიცაა გოგენი, მონტიჩელი, ვან გოგი, სეზანი, პისარო და ბრაქი, ძალიან გავლენიანი იყვნენ, რადგან მათ ყველაზე მეტად ასწავლიდნენ სამხატვრო სკოლებში. წიგნებით ადვილად ხელმისაწვდომი და კორეულ ენაზე თარგმნილი იყო. აქედან შედგენილია თანამედროვე კორეელი მხატვრების ტონალური პალიტრები: ყვითელი ოხრა, კადმიუმის ყვითელი, ნეაპოლის ყვითელი, წითელი მიწა და სიენა. ყველა სქლად მოხატული, უხეშად მოვლილი და ხშირად ასახულია ძლიერ ტექსტურირებული ტილოები ან სქელი კენჭიანი ხელნაკეთი ქაღალდები.

## სქოლიო
კატეგორია:კორეული ფერწერა
კატეგორია:აზიური ფერწერა
რუსიშვილები

**რუსიშვილები** — ქართული თავადური საგვარეულო. გადმოცემის თანახმად, ამ გვარის წინაპრები მცველები კიევის რუსეთის მეფის (გიორგი რუსის) მცველები (ე.წ. "დრუჟინები") იყვნენ. როდესაც გიორგი რუსი დაქორწინდა თამარზე 1177 წელს, მის ერთ-ერთ მცველსა და მის მომავალ თაობას უბოძა თავადობა და "რუსისშვილობა". ამათი შთამომავლობა თამარმა დაამკვიდრა შილდაში და ამიერიდან აქ ცხვრობდნენ ბარამისა და ქაიხოსროს შვილები. საგვარეულო მოხსენიებულია 1783 წლის გეორგიევსკის ტრაქტატშიც. ოჯახის წევრებმა დაიკავეს მთავარი ხაზინდრის, ანუ მეჭურჭლეთუხუცესობის თანამდებობა კახელი მეფეების კარზე და 1724 წლიდან ისინი ხდებიან ნეკრესის ეპისკოპოსები. კახეთის სამეფო კარზე მათ ეკავათ ყორჩიბაშის თანამდებობა, რომელიც ეწოდებოდა სპარსეთის შაჰინშაჰის პირადი დაცვისა და სამეფო კავალერიის უფროსს. ამის გამო რუსიშვილებს გამოეყო **რუსიშვილ-ყორჩიბაშების** (*ყორჩიბაშიშვილები*) საგვარეულო

## იხილეთ აგრეთვე 
* იური ბოგოლიუბსკი
* შილდა

## ლიტერატურა 
* Toumanoff, Cyril (1963). ''*, Georgetown University Press, p. 272.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Князья Русиевы (Русишвили) // *Думин С. В., Чиковани Ю. К.'' Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 194.
* ჯავახიშვილი, ნიკო**. რაჟდენ რუსიშვილი** : ქართველი მეცნიერი უცხოეთის ცის ქვეშ/ ნიკო ჯავახიშვილი // **ისტორიანი** : ისტორიულ-შემეცნებითი ჟურნალი. - თბილისი, 2014. -  დეკემბერი. - N12(48). - გვ.14-23

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები

კატეგორია:რუსიშვილები
ცხენისძუძუ შავი მესხური

**ცხენისძუძუ შავი მესხური** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ერთეული ძირებია გავრცელებული მესხეთში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, ხუთი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალო ჯაგრისებრად და ძალიან თხელ აბლაბუდისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის და კუმსი. მარცვალი მსხვილია, ოვალური ან მოგრძო, შავი ფერის, იასამნისფერში გარდამავალი. კანი მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანია, გემო — სასიამოვნო და ჰარმონიული.

ცხენისძუძუ შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 160-170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებიდან შედის. მტევნის წონა 100-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.0-5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-10 გ/ლ-ს.

ძირითადად გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 461

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ძაღლიარჭამა

**ძაღლიარჭამა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე-საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ასეთი უცნაური სახელწოდება ჯიშს მიღებული აქვს დაბალი ხარისხის გამო. კახეთში ამ სახელწოდებას სხვა დაბალი ხარისხის ვაზის ჯიშებისთვისაც იყენებენ, მაგალითად, დიდმარცვალა თავკვერსაც ძაღლიარჭამას ეძახიან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო, უფრო ხშირად ოდნავ ოვალური ფორმის. ხუთი, იშვიათად სამნაკვთიანია. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია, მის ქვეშ კი მოფენილია საშუალო სისქის ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, მისი ფორმა საგრძნობლად იცვლება. უფრო ხშირად კონუსური და უფორმო მტევნები გვხვდება, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური და დატოტვილი. ძირითადად საშუალო სიკუმსისაა, თუმცა კუმსი და თხელი მტევნებიც გვხვდება. ჯიშისთვის დამახასიათებელია მცირეოდენი წვრილმარცვლიანობა. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე უფრო მსხვილია. მომრგვალო ან ოდნავ შეზნექილი. მწიფე მარცვალი ღია ვარდისფერია. კანი — სქელი, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული, ადვილად შორდება რბილობს. რბილობი ოდნავ მკვრივი და მდნარია, წვენი — უფერული.

ძაღლიარჭამა ძალიან სუსტი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 148 დღიდან 169 დღემდე გრძელდება. მტევნის წონა 250-800 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.8-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, მჟავიანობა — 9.2 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო, გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად სუფრის ღვინის დასამზადებლად, ასევე ადგილობრივად სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 463

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ძელშავი ობჩური

**ძელშავი ობჩური**, *ძველშავი*, *ძველშავი ობჩის* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

ივანე ჯავახიშვილი ძელშავს საქართველოს უძველეს ვაზთა ჯგუფს მიაკუთვნებდა და განმარტავდა, რომ საუკუნემდე სიტყვა „ძელი“ ფეხზე მდგომ მოუჭრელ ხეს ნიშნავდა, „შავი“ ერთწლიანი რქების მოყავისფრო შეფერვის გამო შეურქმევიათ. ხოლო სიტყვის მეორე ნაწილი მისი წარმომავლობის ადგილს მიუთითებს, სოფელი ობჩა.

ძირითადად მცირედ გავრცელებულია შუა და ზემო იმერეთში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე დიდია, ოვალური, იშვიათად მომრგვალო ან კვერცხისებური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, განივკონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. ზოგჯერ მეჩხერი. მტევანში მარცვლები არათანაბრადაა განვითარებული. მარცვალი საშუალო ზომისაა ან მსხვილი, მომრგვალო. მუქი წითელია, თითქმის შავი. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — უფერული.

ობჩური ძელშავი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 167 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის საშუალო წონა 144-190 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-13.0 ტონა. ყურძნის სრულსიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

შუა იმერეთში მისგან ღია წითელი ან მოვარდისფრო ნაკლებსხეულიანი, მაგრამ ენერგიული და ხალისიანი ღვინო დგება. ზემო იმერეთსა და რაჭაში ის უფრო თხელი და ნაკლებშინაარსიანია. ამიტომ მიმართავენ კუპაჟს მგალობლიშვილთან, ოცხანურ საფერესთან და ა.შ. უკეთესი ხარისხის მასალას ძელშავი ცქრიალა ღვინისთვის იძლევა. ამ წესით დაყენებული ღვინო ღია ჩალისფერია, მსუბუქი და საკმაოდ ხალისიანი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 463-464

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ძველი ალექსანდროული

**ძველი ალექსანდროული** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

## ბოტანიკური აღწერა 
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, სამი ან ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად საშუალოდაა შებუსული, მაგრამ მწვანე პარენქიმა (ძირითადი ქსოვილი) მაინც მოუჩანს. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული, ხშირად კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი და ძლიერ კუმსი. არის თხელი და ძალიან თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ თითქმის კვერცხისებური, მუქი-წითელი, მოლურჯო ელფერით. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული, რბილობი — წვნიანი.

ძველი ალექსანდროული საშუალო ზრდით ხასიათდება. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 154 დღეა, სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის საშუალო წონა 138 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.5-9.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-24%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-9 გ/ლ-ს.

ძველი ალექსანდროული გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 464

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ძველშავი საჩხერის

**ძველშავი საჩხერის**, *ძველშავი ადგილობრივი*, *ძველშავი ნამდვილი*, *ძველშავი გუდაძის* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

გავრცელებულია მხოლოდ ზემო იმერეთში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდია, მომრგვალო, ზოგჯერ ოვალური, ხუთ, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი და კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ფერის. კანი საშუალო სისქის და უხეშია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია და მდნარი.

ძველშავი საჩხერის საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდის და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 185 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფ-ეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 120-190 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 13.5-15.4 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, მჟავიანობა — 6-8 გ/ლ-ს.

მიიღება, სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო. იგი ნაკლებექსტრაქტული და სუსტად შეფერილია, არასაკმარისი სხეულით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 467

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ბატონი 420

**ბატონი-420** (; ) — 1955 წლის ინდური კომედიურ-დრამატული ფილმი. რეჟისორი — რაჯ კაპური. 

ფილმი გადაღებულია ხოჯა აჰმად აბასის ნაწარმოების მიხედვით. „420“-ში იგულისხმება ინდოეთის სისხლის სამართლის კოდექსის 420-ე მუხლი, რომელიც ითვალისწინებს სასჯელს თაღლითობისთვის. შესაბამისად „ბატონი-420“ თაღლითების დამამცირებელი ტერმინია. 

## სიუჟეტი
სოფლელი ობოლი, მაგრამ განათლებული ბიჭი — რაჯი (რაჯ კაპური) ალაჰაბადიდან ბომბეიში ფეხით მიემგზავრება, რათა პატიოსანი გზით იშოვოს ფული. მას ღარიბი, მაგრამ კეთილსინდისიერი ვიდია (ნარგიზ დათი) შეუყვარდება. მალე ცხოვრება დიდ გამოცდას მოუწყობს. აღმოაჩინა, რომ პატიოსნებით და კეთილსინდისიერებით წარმატებას მიღწევას ვერ შეძლებდა. ის თაღლითების გავლენის ქვეშ ექცევა და თვითონაც „420“ ხდება. ვიდია ცდილობს რაჯის გამოსწორებას, მაგრამ დიდ წინააღმდეგობებს აწყდება.

„ბატონი-420“ ყველაზე პოპულარული ფილმი იყო ინდური ფილმებიდან მისი გამოსვლის მომენტში. სიმღერა „Mera Joota Hai Japani“ („ჩემი ფეხსაცმელები იაპონურია“), მუკეშის შესრულებით, პოპულარული და ახალი, დამოუკიდებელი ინდოეთის პარტიოტიზმის სიმბოლო გახდა.

მხოლოდ ინდოეთში 1955 წელს ფილმმა ₹39 მილიონი (2020 წლის 45 მილიონი აშშ დოლარის ექვივალენტი) შემოსავალი მოიტანა. აქედან სუფთა მოგება ₹20 მილიონი (2020 წლის 23 მილიონი აშშ დოლარის ექვივალენტი) იყო. ფილმმა „ბლოკბასტერის“ სტატუსი მიიღო და ყველაზე შემოსავლიანი ფილმის სტატუსს 2 წელი ინარჩუნებდა. ეს რეკორდი 1957 წელს „დედა ინდოეთმა“ მოხსნა.

ყოფილ საბჭოთა კავშირში „ბატონი-420“ 1956 წელს გამოვიდა (დუბლირებული გორკის სახელობის კინოსტუდიის მიერ) და იმ წელს მეორე ფილმი იყო კინოგაქირავებაში. იმის მიუხედავად, რომ უჩვეულოდ მაღალ ფასად იქნა შეძენილი, ფილმი ყველაზე პოპულარული უცხოური ფილმი გახდა, რომელმაც 35 მილიონზე მეტი მაყურებელი მოაგროვა.

## ჯილდოები
* საუკეთესო ოპერატორული ნამუშევარი — რადხუ კარმაკარი
* საუკეთესო მონტაჟი — გ. გ. მაიეკარი
* ეროვნული კინოპრემია — საპატიო სიგელი საუკეთესო მხატვრული ფილმისთვის ჰინდის ენაზე 

## როლებში
* რაჯ კაპური — რანბირ რაჯი
* ნარგიზ დათი — ვიდია შასტრი
* ნადირა — მაია
* ნემო — სონაჩანდ დხარმანანდი
* ლალიტა პავარი — განგა მაი
* იფტეკარი — პოლიციის ინსპექტორი
* ჰარი შიფდასანი — პხილაჩანდი
* ნანა პალსიკარი — მოთამაშე
* ბუდო ადვანი — ვიდიას მამა
* მ. კუმარი — მაწანწალა

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Shree 420
* Shree 420: Raj Kapoor's masterpiece

## სქოლიო
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ინდური ფილმები
კატეგორია:1955 წლის ფილმები
კატეგორია:რაჯ კაპურის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ობლებზე
თელავის კარიბჭე

**კარიბჭე/ალაყაფის კარი** — არქიტექტურული ძეგლი საქართველოში, თელავის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ თელავში. 

კარიბჭე სამფრთიანია, ცენტრში დიდი და გვერდებზე მცირე ნალისებრი თაღებით. ცენტრალურ თაღში ხის ალაყაფის კარია ჩასმული. კედლის წყობა რეგულარულია, მასზე გამოყოფილია პილასტრების მოტივი, ხოლო გვერდითი ნიშების თავზე აგურისვე რომბისებრი ორნამენტია დატანილი. კარიბჭის ფრიზი შემკულია კვადრატებისაგან შემდგარი ორნამენტული მოტივით. გადახურულია კრამიტით. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
რევაზ ჭარხალიშვილი

**რევაზ ჭარხალაშვილი** (დ. 17 თებერვალი, 1931 — გ. 9 თებერვალი 1980) — ქართველი მსახიობი,რეჟისორი,სცენარისტი.

1955 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

1955-1958 წლებში მუშაობდა მოზარდ მაყურებელთა ქართულ თეატრში რეჟისორად. მუშაობა კინოში „ქართული ფილმი“ რეჟისორის ასისტენტობით დაიწყო. იყო მეორე რეჟისორი ფილმებზე: „ზღვის ბილიკი“, „დრო იწურება განთიადისას“, „დიდი მწვანე ველი“, „სინათლე ჩვენს ფანჯრებში“. როგორც დამდგმელმა რეჟისორმა გადაიღო ფილმები: „ბედის უკუღმართობა“, „მეზობლები“, „ზღვის მგელი“, „მე და ჩემი მეზობლები“, „კიბე“, „სოფლის აშიკი“, „სამი სასიძო“, „მეცამეტე გოჭი“. ვალერიან სულაკაურთან ერთად დაწერა  სცენარი ფილმისთვის „ბილიკები ცაში“, გადაღებულია ფილმებში: „პასტორალი“, „ბენზინის ჩამომსხმელი“, „კაშხალი მთაში“. 

## ლიტერატურა
* ქართული კინო, 1896-2011,  თბ., 2011  გვ. 212

## რესურსები ინტერნეტში
*რევაზ ჭარხალიშვილი — ეროვნული ფილმოგრაფია
*

კატეგორია:დაბადებული 17 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1931
კატეგორია:გარდაცვლილი 1980
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:ქართველი სცენარისტები
თელავის მმაჩის ბიურო

**მმაჩის ბიურო** — არქიტექტურული ძეგლი, საქართველოში, კახეთის რეგიონში, თელავის მუნიციპალიტეტში. ორსართულიანი, ძველი აგურით ნაშენი სახლი, მრგვალი აგურის ბურჯებით. პირველ სართულზეღია ტერასა, კედელზე შემორჩენილი კედლის ბუხრის ნიშით, ოთახებში შესასვლელები ამოყვანილია აგურის თაღებით, მეორე სართულზე სწორკუთხა ფანჯრებია ზედ გადაყვანილი ნალისებრი თაღედის პროფილით, ხის აივნის მოაჯირისა და აფრების ნახატი რთულია, ოსტატურიკაპიტელები წახნაგოვანი. სახლის გადახურვა მეტალოკრამიტისაა. უკანა ფასადი ყრუ, „კახური“ წყობით ნაშენი. კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლის ფასადები მოწესრიგებულია, აივნის ხის მასალა გამოცვლილია იდენტური ნახატით, ხოლო კედლები გალესილი და დაფერილი ნეიტრალური ფერის საღებავით. მთავარ ფასადზე გამოკვეთილია ღიობების მომსაზღვრელი ნალესი ლილვები. აღსანიშნავია, რომშენობის საფასადე კომპოზიციის მთავარი მხატვრული ელემენტი -სვეტები გადაწყვეტილია შეულესავი აგურით, რაც არ არის დამახასიათებელი თელავის ისტორიული განაშენიანებისათვის და ავთენტური მდგომარეობიდან გადაცდენას წარმოადგენს (დასტურდება საარქივო ფოტომასალით).

## რესურსები ინტერნეტში
* https://memkvidreoba.gov.ge/objects/immovable/immovableObject?id=26

კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სერგო არუთინოვი

**სერგო არუთინოვი** (დ. 29 მაისი, 1951) — სომეხი ექიმი, მეცნიერი.

1975 წელს დაამთავრა მოსკოვის სამედიცინო სტომატოლოგიური ინსტიტუტის სტომატოლოგიური ფაკულტეტი.

1975 წელს ინტერნატურის კურსი გაიარა რესპუბლიკურ სტომატოლოგიურ პოლიკლინიკაში.1976–1982 წლებში მუშაობდა გორის სტომატოლოგიურ პოლიკლინიკაში. 1982–1995 წლებში რესპუბლიკურ სტომატოლოგიურ პოკლინიკაში. 1995 წლიდან ორთოპედიული სტომატოლოგიის კათედრის გამგედ. ავტორია 127 სამეცნიერო ნაშრომის. მისი ხელმძღვანელობით დაცულია სამი საკანდიდატო დისერტაცია. აქვს 22 საავტორო მოწმობა და პატენტი. ექიმი–სტომატოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, რუსეთის ფედერაციის ჯანდაცვის სამინისტროს სტომატოლოგთა დახელოვნების ინსტიტუტის პროფესორი.

1990 წელს დაიცვა საკანდიდატო დისერტაციის თემა — „გართულებათა პროფილაქტიკა მეტალოკერამიკის პროტეზების გამოყენების დროს“.

1999 წელს დაიცვა სადოქტორო დისერტაციის თემა — „სახის ქვედა მესამედის შემცირების ორთოპედიული მკურნალობის პათოგენეტიკური საფუძვლები“.

## ჯილდოები
* 1996 - ოქროს მედალი

## ლიტერატურა
*  ვინ ვინაა თანამედროვე ქართულ სამედიცინო მეცნიერებაში : თანამედროვე ქართველ მედიკოსთა ბიოგრაფიული ენციკლოპედია. თბ., 2000 გვ. 19

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 29 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1951
ვლადიმირ მაკეი

**ვლადიმირ მაკეი** (დ. 5 აგვისტო, 1958 – 26 ნოემბერი, 2022) — ბელარუსი პოლიტიკოსი, ბელარუსის საგარეო საქმეთა მინისტრი 2012-2022 წლებში, პოლკოვნიკი.

## ბიოგრაფია
ვლადიმირ მაკეი დაიბადა 1958 წლის 5 აგვისტოს. 1980 წელს დაამთავრა მინსკის უცხოურ ენათა სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი. მაკეი მსახურობდა როგორც საბჭოთა, ისე დამოუკიდებელი ბელარუსული არმიის შეიარაღებულ ძალებში. 1993 წელს სამხედრო მოღვაწეობა პოლკოვნიკის რანგში დაასრულა. ამავე წელს დაამთავრა ავსტრიის დიპლომატიური აკადემია. მაკეი სამინისტროს არაერთ დეპარტამენტში მუშაობდა მდივნის თანამდებობაზე (ინფორმაცია და ჰუმანიტარული კოოპერაცია, ანალიზი და პროგნოზი, მინისტრის ოფისი, სახელმწიფო პროტოკოლის სამსახური). 1996-1999 წლებში მუშაობდა კონსულად (ბელარუსის საელჩო საფრანგეთში), და პარალელურად იყო ბელარუსის წარმომადგენელი ევროპის საბჭოში. 

გარდაიცვალა 2022 წლის 26 ნოემბერს, 64 წლის ასაკში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ბელარუსის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:მინსკში გარდაცვლილები
იური კვაჭაძე

**იური კვაჭაძე** (დ. 2 იანვარი, 1947 — გ. 22 ივლისი 2007) — ქართველი ინჟინერი, მხატვარი, რეჟისორი, სცენარისტი.

1969 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის სამშენებლო ფაკულტეტი არქიტექტორის სპეციალობით და  1979 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის კინოფაკულტეტი.

მუშაობდა ზონალური პროექტირების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში და კინოსტუდია „ქართულ ფილმებში“ არქიტექტორად. გადაიღო მხატვრული ფილმები: „ყველაწმინდა“, „ევრიკა“, „აია კოლხეთი“, „ექვსი თოვლიანი დღე“, „წინამორბედი“. დოკუმენტური ფილმები: „არქიტექტორები“, „ალავერდი“, „უკანასკნელი წერილი შვილებს“. დამდგმელი მხატვარია ფილმებისა: „ბეღურების გადაფრენა“, „რად სტვენს ბულბული“, „თეთრი ცხენი უკეთესია?“  და სხვ.

## ლიტერატურა
*  ქართული კონო, 1896-2011, თბ., 2011 გვ. 109

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2007
კატეგორია:ქართველი ინჟინრები
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:ქართველი სცენარისტები
ხარისთვალა მესხური

**ხარისთვალა მესხური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

ერთეული ძირებია შემორჩენილი ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყურში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო და გულისმაგვარი ფორმის, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია და მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ გასდევს ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ზოგჯერ დატოტვილი. საშუალო სიმკვრივის ან თხელია. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოდნავ ოვალური, ყვითელი, ქარვისფერი ელფერით. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო გემოთი.

ხარისთვალა მესხური ძლიერი ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 135-156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში ან სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 170-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 16-17%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. გამოირჩევა მტევნის ლამაზი აღნაგობით, დიდი და ქარვისფერი მარცვლებით, ტრანსპორტირების უნარითა და სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 509

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
წყობილა

**წყობილა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მრგვალი ან მომრგვალო, მუქი-ლურჯი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი — მოვარდისფრო.

წყობილა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 164 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 120-140 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

წყობილა გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო ინტენსიურადაა შეფერილი, ნაკლებად სასიამოვნო გემოთი. კარგი საკუპაჟე მასალაა სუსტად შეფერილი ღვინოების შეფერვის გასაუმჯობესებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 487-488

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
წირქვალის თეთრი

**წირქვალის თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

სახელი დაერქვა ჭიათურის პლატოზე მდებარე სოფელ წირქვლის მიხედვით, რომელშიც თავიდანვე იყო გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა თხელი აბლაბუდისებრია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, თეთრი ფერის, მომწვანო ელფერით. კანი თხელი და საკმაოდ მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უმნიშვნელოდ დაფარული. რბილობი წვნიანია, გემო — ტკბილი და სასიამოვნო.

წირქვალის თეთრი საშუალო ზრდისაა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 148 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 20-21 %-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება ნაზი და ჰარმონიული სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 478

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჭეჭიბერა

**ჭეჭიბერა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან მცირედ განივოვალური ფორმის, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარის შებუსვა საშუალო აბლაბუდისებრია. ყვავილი მდედრობითი სქესისაა. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრული, გვხვდება ცილინდრულ-კონუსური, საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე ელფერის. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია.

ჭეჭიბერა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 192-197 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-6.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10.5 გ/ლ-ს.

ჭეჭიბერას ყურძენს სხვა ჯიშებთან ერთად წურავენ და სუფრის თეთრ, მშრალ ღვინოს ამზადებენ. ცალკე დაყენებული ღვინო დაბალი ხარისხისაა, არაჰარმონიული, მაღალმჟავიანი და ალკოჰოლის დაბალი შემცველობით. ასევე გამოიყენება სასუფრე ყურძნად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 491

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
წითელი ვაზი

**წითელი ვაზი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, საშუალოდ დანაკვთული, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის ან შეზნექილი, მუქი-წითელი. კანი სქელი აქვს და ადვილად სცილდება რბილობს. ცვილისებრი ფიფქით ოდნავაა დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია.

წითელი ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის შუა რიცხვებში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17.4-17.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.6-6 გ/ლ-ს.

წითელი ვაზი იძლევა სუფრის ნაკლებად შეფერილ, თხელ, წითელ, მშრალ ღვინოს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 475

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჯავახეთურა

**ჯავახეთურა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

როგორც სახელწოდებიდან ჩანს, იგი აჭარაში ჯავახეთიდან უნდა იყოს შემოტანილი, მაგრამ ჯავახეთი მაღალმთიანი ზონაა და იქ მევენახეობა არასდროს ყოფილა განვითარებული. ამიტომ ვარაუდობენ, რომ ეს ჯიში მესხეთიდან უნდა იყოს წამოღებული.

ჯავახეთურა ერთეული ასწლოვანი მაღლარების სახითაა ზემო აჭარაში, ხულოს სოფლებში: ჩაოსა და ფურთიოში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამნაკვთიანია. ფოთლის ქვედა მხარე მცირედაა შებუსული აბლაბუდისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ახასიათებს განტოტვა, რომელიც მტევნის სიგრძის ერთ მესამედს აღწევს. თხელია, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან ოდნავ მოგრძო, მოყვითალო-მოქარვისფრო ელფერით. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია, ძალიან ტკბილი და სასიამოვნო გემოთი.

ჯავახეთურა ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 185 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 190 გრამია, ხოლო ერთი ძირი მაღლარის მოსავლიანობა — 40-50 კილოგრამი. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-23.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.0-9.2 გ/ლ-ს.

სასუფრე ყურძნის ჯიშია, აქვს თხელი, დიდი მტევნები, ლამაზი მოგრძო მარცვლები და კარგი გემო.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 533

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ჯინეში

**ჯინეში** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

წარსულში ჯინეში მაღლარების სახით ფართოდ ყოფილა გავრცელებული ზემო აჭარაში, ხულოს სოფლებში: დეკანაშვილებში, ჩაოში და ფურთიოში. მოსახლეობა მას ძირითადად სასუფრი ყურძნად მოიხმარდა, ხანდახან ვაზზე ტოვებდა და საჭიროების მიხედვით კრეფდა ან მთელი ზამთრის განმავლობაში აკიდოების სახით ინახავდა.

ივანე ჯავახიშვილის მოსაზრებით, ჯინეში ასევე ფართოდ ყოფილა გავრცელებული შავშეთ-კლარჯეთშიც, ძირითადად მურღულის ხეობაში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხ-არე ძალიან მცირედაა შებუსული აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის. ახასიათებს დატოტვა. თხელია, ზოგჯერ საშუალო სიკუმსის ან კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური. მუქი ვარდისფერი შეფერილობის. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი საკმაოდ ხორციანია, ტკბილი გემოთი.

ჯინეში საშუალო ზრდისა და საშუალოზე უხვმოსავლიანია. ხულოს რაიონში სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 210-215 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 95 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5-8.0 ტონა. ყურძნის სრულ სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.0-10.4 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად. ხასიათდება მტევნისა და მარცვლის გარეგნული სილამაზით სასიამოვნო გემოთი. გამოსადეგია ზამთარში შესანახად და ბაქმაზის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 538

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ჯვარი (ვაზის ჯიში)

**ჯვარი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ჯვარი ძალიან იშვიათი ჯიშია. იგი ხელოვნური დამტვერვის გარეშე მცირემოსავლიანია, რაც მისი მდედრობითი ყვავილის აგებულებითაა გამოწვეული. გლდანსა და ავჭალაში ჯვარს შეცდომით „ცანცქატას“ ეძახიან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, გულისებრი ფორმის. სამ, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სუსტადაა შებუსული ჯაგრისებრად, რაც ძარღვების გასწვრივ ჭარბობს. ყვავილი მდედრობითია. მტევანი ძირითადად საშუალო ზომისაა, აქვს დიდი მტევნებიც. მტევანი კონუსური ფორმისაა, ხშირად დატოტვილი, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის, ზოგჯერ თხელია და წვრილმარცვლიანი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ჩალისფერი. კანი თხელი და მწკლარტე აქვს. ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, საკმაოდ ტკბილი.

ჯვარი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი დაახლოებით კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 150-170 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-9გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ევროპული წესით დაყენებული ღვინო ქარვისფერია, საკმაოდ სხეულიანი და სასიამოვნო.

## ლიტერატურა
* უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 538

კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
ხიხვი ლეჩხუმის

**ხიხვი ლეჩხუმის** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.

რაჭა-ლეჩხუმში მცირე ნაკვეთების სახით უძველესი დროიდან იყო გავრცელებული. რაჭული ხიხვი სრულიად განსხვავდება ამავე სახელწოდების კახური ჯიშისგან (იხ. ხისვი (ჯაწაწურა).

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოვალური ან მომრგვალო, სამნაკვთიანი, იშვიათად დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ფრთიანი, ძლიერ კუმსი, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად ოვალური და მომწვანო. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი აქვს, სასიამოვნო გემოთი.

ხიხვი საშუალო ზრდის ვაზია. საშუალო ან საშუალოზე უხვმოსავლიანია. ცაგერში ყურძნის დამწიფებას 192 დღე სჭირდება, ხოლო იმერეთში 156 დღე. ლეჩხუმში სრულ სიმწიფეში ოქტომ-ბრის მეორე ნახევარში შედის, იმერეთში კი ოქტომბრის პირველ რიცხვებში. მტევნის წონა 100-200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 9.5-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-10 გ/ლ-ს.

ხიხვი გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 522

კატეგორია:ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
დავით გურამიშვილი (ფილმი)

**დავით გურამიშვილი** — თბილისის კინოსტუდიაში 1946 წელს გადაღებული ისტორიულ-ბიოგრაფიული ფილმი. მისი დამდგმელი რეჟისორები არიან ნიკოლოზ სანიშვილი და იოსებ თუმანიშვილი.

## სიუჟეტი
[მინი|მარცხნივ|კადრი ფილმიდან: [გიორგი შავგულიძე (დავით გურამიშვილი) და დოდო ჭიჭინაძე (ქეთევანი)]]
ფილმში გადმოცემულია XVIII საუკუნის ქართველი პოეტის, მეფე ვახტანგ VI-ის კარზე აღიარებული დავით გურამიშვილის ისტორია, რომელსაც ლეკები გაიტაცებენ. ხანგრძლივი ტყვეობის შემდეგ დავითი გაქცევას მოახერხებს და სამხედრო დახმარების სათხოვნელად რუსეთში ჩასული ვახტანგ მეფის ამალას შეუერთდება. აქ გაიგებს, რომ მისი სატრფო ქეთევანი რუსი ბარონისთვის მიუთხოვებიათ. უცხო ქვეყნის ომებში მრავალბრძოლაგამოვლილი, სამშობლოს გასაჭირით და პირადი უბედობით დამწუხრებული დავითი თავშესაფარს უკრაინის მიწაზე იპოვის.

## როლებში
* გიორგი შავგულიძე — დავით გურამიშვილი
* კოხტა ყარალაშვილი — თავადი გიორგი – დავითის მამა
* ალექსანდრე ომიაძე — ვახტანგ VI – ქართლის მეფე
* დოდო ჭიჭინაძე — ქეთევანი
* გიორგი დავითაშვილი — სულხან-საბა ორბელიანი
* შალვა ღამბაშიძე — თავადი ელიზბარი – ქეთევანის მამა
* ფაინა შევჩენკო — ანა იოანეს ასული – რუსეთის დედოფალი
* ტატიანა ოკუნევსკაია — ელიზავეტა პეტროვნა – პეტრე დიდის ასული
* ივანე პერესტიანი — ვოლინსკი – დედოფალ ანას მინისტრი
* ივანე მალიუტინი — ჰერცოგი ბირონი
* ოსიპ აბდულოვი — უშაკოვი – კანც–ის უფროსი
* ვლადიმერ ლუკიანოვი — ეგორი – გრებენელი კაზაკი
* ანატოლი სმირანინი — ფრიდრიხ მეორე – პრუსიის მეფე
* მიხეილ მგელაძე — პოეტი ჯავახიშვილი
* გიორგი გელოვანი — გიორგი, მეფე ვახტანგ VI-ის ვაჟი
  
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ნიკოლოზ სანიშვილის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ფილმები
კატეგორია:1946 წლის ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
ჭუბერი

**ჭუბერი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ძალიან მცირედაა გავრცელებულია სამეგრელოში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, ძლიერ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია. მტევანი მცირე ზომისაა, ცილინდრული ფორმის. მარცვალი მცირე ზომის აქვს.

საკმაოდ კარგი ხარისხის ღვინის მომცემი ჯიშია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 502

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჭუბულო

**ჭუბულო** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ლეჩხუმიდან.

გავრცელებული ყოფილა ლეჩხუმში, მაგრამ 1937-1939 წლებში შესწავლის დროს ერთადერთი ვაზი იყო დარჩენილი სოფელ სპათაგორში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი მცირე ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ განივოვალური. თითქმის დაუნაკვთავი. ფოთლის ქვედა მხარე სრულიად შეუბუსავია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე ზომისაა, კონუსური, ხშირად ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავი ან მუქი წითელი ელფერით. კანი თხელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით შესამჩნევად დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

ჭუბულო საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 80-100 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.4-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სხვა ჯიშებთან ერთად სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 502

კატეგორია:ლეჩხუმის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჭვიტილური

**ჭვიტილური**, *ჭვიტილოური*, *ჭყვიტილური* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

წარსულში ჭვიტილური მასობრივად ყოფილა გავრცელებული სამეგრელოს მთისპირა რაიონებში: წალენჯიხაში, კორცხელში, ნაკიფუში, ჩხოროწყუში, საჩინოში, ფოცხოში, უშაფათში. მუხურში, მარტვილში, კიწიაში, თამაკონში, სალხინოში და სხვაგან. ჭვიტილური მაღლარად უხვ მოსავალს იძლეოდა, შესანიშნავად იტანდა ტრანსპორტირებას და მთელ დასავლეთ საქართველოში განთქმულ ღვინოს იძლეოდა. ამჟამად მცირე რაოდენობითაა აღდგენილი აღნიშნულ მუნიციპალიტეტებში და საკოლექციო ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მცირედ დანაკვთული. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი მონაცრისფრო ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ზოგჯერ ახასიათებს მხარიც, რომელიც მტევნის სიგრძის ნახევარს აღწევს, საკმაოდ კუმსია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მოყვითალო ქარვისფერ-საკმაოდ სქელი და მკვრივკანიანი, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, სასიამოვნო ტკბილი გემოთი.

ჭვიტილური საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 205 დღეა, სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 90-132 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10.0-12.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-21.8%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.9 გ/ლ-ს.

ჭვიტილური მაღალხარისხიანი ვაზის ჯიშია. გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. მისი ღვინო ხასიათდება გამჭვირვალე შეფერვით, ალკოჰოლისა და მჟავიანობის კარგი შეფარდებით, დიდი სხეულით, ჰარმონიულობით და საუკეთესო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 494

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჭითაში

**ჭითაში** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ჭითაში მეგრულად „წითელს“, „წითლისა“-ს ნიშნავს. ამ ვაზს ფერის მაუწყებელი სახელი ჰქვია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარ-ქეჩისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, შავ-მოწითალო ელფერით. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარულ-რბილობი ხორციანი და წვნიანია, წვენი შეუფერავია, გემო — ტკბილი.

ჭითაშის სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 205-208 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის საშუალო წონა 138 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.5-7.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.1-8.7 გ/ლ-ს.

ჭითაში გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მიიღება მსუბუქი, საკმაოდ ჰარმონიული, მომეტებული და სასიამოვნო სიმჟავით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 494-495

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ოტო ლევი

**ოტო ლევი** (; დ. 3 ივნისი, 1873, მაინის ფრანკფურტი — გ. 25 დეკემბერი, 1961, ნიუ-იორკი) — ავსტრიელი ფიზიოლოგი და ფარმაკოლოგი. დაამთავრა სტრასბურის უნივერსიტეტი. 1909–1938 წლებში იყო გრაცის უნივერსიტეტის პროფესორი; 1940 წლიდან ნიუ-იორკის უნივერსიტეტის პროფესორი, სამედიცინო კოლეჯის განყოფილების ხელმძღვანელი. ნერვული აგზნება ქიმიური გადაცემის თეორიის ერთ-ერთი შემქმნელი. აჩვენა, რომ გულის მოქმედების რეგულაცია (მასში ნერვული იმპულსების მიწოდება) ხორციელდება ნერვული დაბოლოებების მიერ გამოყოფილი ფიზიოლოგიურად აქტიური ნივთიერების (მედიატორის) მეშვეობით, რომელსაც შემდგომში აცეტილქოლინი ეწოდა. 1936 წელს მიენიჭა ნობელის პრემია (ჰენრი ჰალიტ დეილთან ერთად).

## სქოლიო 
კატეგორია:ავსტრიელი ფიზიოლოგები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
კატეგორია:ავსტრიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ვენის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ლონდონის სამეფო საზოგადოების უცხოელი წევრები
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები