open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ენე ერგმა

**ენე ერგმა**  (; დ. 29 თებერვალი, 1944, რაკვერე, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი  (ეთნიკურად ბალტიისპირელ-ფინელი) ასტროფიზიკოსი და პოლიტიკოსი, ესტონეთის პარლამენტის თავმჯდომარე 2003-2006 წწ. და 2007 წლიდან. ესტონეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი. 

ენე ერგმამ 1962 წელს დაამთავრა ვილიანდის საშუალო სკოლა, ხოლო 1962-1964 წწ. სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტზე, ხოლო 1969 წელს დაამთავრა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფიზიკის ფაკულტეტი ასტროფიზიკური განხრით.

2002 წელს გახდა პარტია Res Publica-ს წევრი, 2003 წელს გახდა მეათე მოწვევის რიიგიკოგუს წევრი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ესტონეთის პარლამენტის საიტი 
* Эне Эргма в радиопередаче «В рамках приличия»   
* Интервью с Эне Эргма

კატეგორია:ესტონელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ესტონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 29 თებერვალი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რიჰო ტერასი

**რიჰო ტერასი** (; დ. 17 აპრილი 1967, კოჰტლა-იარვე, ესტონეთის სსრ) — ესტონელი ბრიგადის გენერალი; 2011 წლის 5 დეკემბრიდან — ესტონეთის შეიარაღებული ძალების მეთაური.

## ბიოგრაფია 
რიჰო ტერასი დაიბადა  1967 წლის, 17 აპრილს, ქალაქ კოჰტლა-იარვეში,  ესტონეთის საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკაში.

სამხედრო სამსახური გაიარა სსრკ-ის სამხედრო-საზღვაო ფლოტში, ბალტიის ზღვაში.

1988 წლიდან 1993 წლამდე სწავლობდა ტარტუს უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტზე. 
 
1991 წელს მსახურობდა ესტონეთის შეიარაღებულ ძალებში, სადაც გაიარა უმცროსი ოფიცრის კურსები და 1992 წლის მარტიდან ნოემბრამდე მეთაურობდა კალევსკის ბატალიონის, ცალკეულ ქვეით ასეულს. (ნოემბრიდან — ბატალიონის შტაბის უფროსი).
 
1998 წელს დაამთავრა მიუნხენის ბუნდესვერის უნივერსიტეტის საზოგადოებრივი და სოციალური მეცნიერებების ფაკულტეტი და მიიღო მაგისტრის წოდება.
 
2000 წლის იანვრიდან 2001 წლის იანვრამდე მეთაურობდა კაიტსელიიტის მილიციის მთავარ შტაბს. ამის შემდეგ, 2004 წლამდე იყო ესტონეთის სამხედრო ატაშე გერმანიასა და პოლონეთში.

2005 წლიდან 2008 წლამდე მუშაობდა ესტონეთის თავდაცვის ძალების მთავარ შტაბში, სამხედრო ანალიზის და დაგეგმის დეპარტამენტში, 2006 წლიდან კი ამ დეპარტამენტის ხელმძღვანელიც გახდა.

2007 წელს შეცვალა სასწავლო მისიის ხელმძღვანელი ერაყში.  2008 წლის დეკემბრიდან 2010 წლამდე იყო თავდაცვის სამინისტროს კანცლერი, 2011 წლის 1 მარტიდან გახდა - ესტონეთის თავდაცვის ძალების მეთაური.
 
1993 წლიდან 2005 წლამდე გაიარა რამდენიმე სწავლება სხვადასხვა ქვეყნის სამხედრო აკადემიებში, ასეულის და ბატალიონის სამეთაურო კურსებზე. 
დაასრულა სამხედრო პოლიტიკის კურსი ჟენევაში, აგრეთვე გაიარა შტაბის უფროსი ოფიცრის კურსები ბალტიის სამხედრო კოლეჯში, სწავლობდა ბრიტანეთის თავდაცვით-კვლევით სამეფო კოლეჯში.

## ესტონეთის თავდაცვის ძალების მეთაური 
2011 წლის 5 დეკემბერს გახდა ესტონეთის თავდაცვის ძალების მეთაური. 2012 წლის მარტში, თავისი ახალ თანამდებობის რანგში ტერასმა მოუწოდა ფინეთს ჩრდილო ატლანტიკურ ალიანსში გაწევრებისკენ.

რიჰო ტერასი ფლობს ესტონურ, ინგლისურ, გერმანულ და რუსულ ენებს. 

## ოჯახი 
ტერასი დაქორწინებულია და ჰყავს ორი ვაჟი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ესტონელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მისტეკები

200px|thumb|right|მისტეკების დამწერლობის მაგალითი
**მისტეკები** () — ძველი მესოამერიკული ერი, მექსიკის შტატ ოახაკასა და მის ჩრდილოეთით მდებარე შტატებში დასახლებული. დასახელება „მისტეკები“ ნაუატლიდან თარგმანში ნიშნავს „ერი ღრუბლების ქვეყნიდან“. საერთო რაოდენობა — დაახლოებით 270 ათასი ადამიანი. საუბრობენ მისტეკურ ენაზე, ასევე გავრცელებულია ესპანური ენა.

მისტეკები იყვნენ მაღალგანვითარებული კოლუმბამდელი კულტურის მატარებლები  სამხრეთ მექსიკაში. VII საუკუნეში მისტეკებმა თავიანთი კულტურის აყვავებას მიაღწიეს. ისინი ცნობილნი იყვნენ ხშირი ომებით საპოტეკების წინააღმდეგ. 1455 წელს მისტეკები აცტეკებმა დაიპყრეს.

მისტეკები მარჯვე ხელოსნები იყვნენ, მათი ნაკეთობები ძვირად ფასობდნენ მეზობელ ქვეყნებში. ისინი აწარმოებდნენ ნათელი საღებავებით შეღებილ კერამიკის ნაკეთობებს, ქმნიდნენ ძვირფას ფირუზის მოზაიკებს და იყვნენ მეტალის დამუშავების ოსტატები. მრავალრიცხოვანი არტეფაქტების ნამარხები, რომლებიც მოწმობდნენ მეტალების დამუშავების მაღალ ოსტატობაზე, აღმოაჩინეს მონტე-ალბანში. მისტეკების კულტურული გავლენა გავრცელდა ჩოლულაშიც. მისტეკებს ჰქონდათ საკუთარი იდეოგრაფიული დამწერლობა.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* საპოტეკებისა და მისტეკების სახელმწიფო
* მისტეკებისა და საპოტეკების ისტორია, კულტურა, ეკონომიკა და სოციალური ორგანიზაცია

კატეგორია:აცტეკები
კატეგორია:ცენტრალური ამერიკის ინდიელები
კატეგორია:მექსიკის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ფაფელაანთ ეკლესია

**ფაფელაანთ ეკლესია** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთით ერთ კილომეტრზე, სიმონის ველის პირას, ტყეში. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (6,3 X 4,1 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით; წყობაში ჩართულია სხვადასხვა ფერის (ღვინისფერი, მომწვანო, ღია იასამნისფერი) ქვები; შენობის კუთხეები და სარკმლის წირთხლები ამოყვანილია შირიმით. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდან ყოფილა. შებრტყელებულ ნახევარწრიულ აფსიდში, ღერძიდან ოდნავ სამხრეთით ვიწრო სარკმელია. აქვეა ორი სწორკუთხა ნიში. კონქი დამრეცია. ერთი სწორკუთხა, ბრტყელი ზღუდარით გადახურული სარკმელი დასავლეთ კედელშია. დარბაზის გრძივ კედლებს ცილინდრული კამარა ეყრდნობოდა (მცირე ფრაგმენტია შემორჩენილი დასავლეთ კუთხეში).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ფაფელაანთ ეკლესია

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია

**ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 2-2,5 კილომეტრზე, მთაში, სოფელ კოშკებისაკენ (გორის რ-ნი) მიმავალი გზის მარჯვენა მხარეს 300 მეტრზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.

ეკლესია დარბაზულია (7,2 X 5,5 მ), შვერილაფსიდიანი, ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; შენობის კუთხეები, აფსიდის კიდეები, კონქის გადახურვა (შემორჩენილია ჩრდილოეთ ქუსლის ქვა), დასავლეთ კედლის კუთხის პილასტრები ამოყვანილია შირიმით. შესასვლელი სამხრეთით ყოფილა (შემორჩენილია დასავლეთ მხარის წყობა.) ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ქვემოთ, კედელზე მიდგმულია სატრაპეზო ქვა. საკურთხეველში ორი ნიშია. ერთი ნიში ჩრდილოეთ კედელშია, აფსიდის კუთხესთან. კონქი დამრეცი იყო (შემორჩენილია დასავლეთის წყობა). დასავლეთ კედლის თაღის ძირში გაჭრილია ერთი თაღოვანი სარკმელი. დარბაზის კედლებზე გაირჩევა შელესილობის ორი ფენა. ცილინდრული კამარა ეყრდნობოდა დარბაზის გრძივ კედლებს, დასავლეთის დეკორატიულ თაღს და სატრიუმფო თაღს. დასავლეთ ფასადის წყობაში ჩართულია დიდი ზომის ქვები. საკურთხეველს ორფერდა სახურავი ჰქონდა. შენობა დასრულებული იყო თაროსებრი ლავგარდნით. ეკლესიის პატარა ეზოს შემოვლებული ჰქონდა ნატეხი ქვით ნაგები გალავანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ტოოლსეს ციხესიმაგრე

250px|მინიატიურა|ტოოლსეს ციხესიმაგრის ნანგრევები
მინი|ვიდეო
**ტოოლსეს ციხესიმაგრე** (, ) — ყველაზე ჩრდილოეთით მდებარე და ყველაზე „ახალგაზრდა“ შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ესტონეთში. მდებარეობს ლიაენე-ვირუმაას მაზრაში, ქალაქ კუნდის მახლობლად. 

ციხესიმაგრის აგების თარიღად ითვლება 1471 წელი. მისი დამარსებელია ლივონიის ორდენის მაგისტრი იოჰან ვოლთუს ფონ ჰერსე. ციხესიმაგრე სავარაუდოდ რაკვერეს პორტს იცავდა მეკობრეების თავდასხმებისაგან. ლივონიის ომის პერიოდში ციხესიმაგრე დაინგრა. XVII საუკუნეში აღადგინეს თუმცა ჩრდილოეთის ომის პერიოდში კვლავ ნანგრევებად იქცა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Sihtasutus Virumaa Muuseumid Toolse ordulinnusest
* Понарамные фотографии замка 
* Toolse ordulinnus  
* Замок Тоолсе (Толсбург - Tolsburg)

კატეგორია:ესტონეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია

მინი|ღვთისმშობლის ეკლესია
**ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის განაპირას, სამხრეთ-აღმოსავლეთით, სასაფლაოზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. 1983 წელს ადგილობრივმა მოსახლეობამ ნაგებობა შეაკეთა -კედლების დანგრეული ნაწილები განახლებულია ბეტონის საფუძველზე ამოყვანილი პემზაბეტონის ბლოკებით. თავდაპირველი ნაგებობიდან შემორჩენილია მხოლოდ დასავლეთის და აღმოსავლეთის კედლების ფრაგმენტები.

ეკლესია დარბაზულია (9 X 4 მ), ნაგები იყო ნატეხი ქვით. ხის ძელებით გადახურული შესასვლელი დასავლეთითაა. შებრტყელებული ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე ვიწრო თაღოვანი სარკმელია. ასეთივე სარკმელია დასავლეთით. საკურთხეველში ერთი შეისრულთაღიანი ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
ტოომპეის ციხესიმაგრე

300px|მინიატიურა|ტოომპეის ციხესიმაგრე
**ტოომპეის ციხესიმაგრე** () — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე ესტონეთში, მდებარეობს ტალინის ცენტრში. წარმოადგენს ესტონეთის უძველეს და უდიდეს არქიტექტურულ კომპლექსს.

ციხესიმაგრე ააგეს XIII-XIV საუკუნეებში ტოომპეის ბორცვის ციცაბო ფერდობზე, ზღვის დონიდან 50 მეტრზე. საუკუნეების განმავლობაში ციხესიმაგრე იყო ქვეყნის ძალაუფლების ერთ-ერთი მთავარი სიმბოლო. XIV საუკუნის ბოლოს ციხესიმაგრის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ააშენეს 48 მეტრიანი სათვალთვალო კოშკი დიდი ჰერმანი (სახელწოდება მიიღო შუა საუკუნეების გმირის Lange Hermann-ის მიხედვით).

საბჭოთა პერიოდში ციხესიმაგრეში მდებარე შენობაში განთავსებული იყო ესტონეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭო. ამჟამად იქ განთავსებულია ესტონეთის პარლამენტი - რიიგიკოგუ დიდ ჰერმანზე კი აღმართულია ესტონეთის დროშა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რიიგიკოგუს ოფიციალური საიტი
* ტოომპეის ისტორია და არქიტქტურა
* გვერდი ტოომპეის შესახებ

კატეგორია:ესტონეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები ანბანის მიხედვით
ესტონეთის კუნძულების სია

ეს არის **ესტონეთის კუნძულების სია**. სულ არის 1521 კუნძული. *სია არ არის სრული.*

## უდიდესი კუნძულები
1) კასარი ზოგჯერ განიხილება როგორც ჰიიუმაას ნაწილი.

## ა
აბრუკა - ადრალაიდი - აეგნა (ვულფი) - აჰელაიდი - აჰერაჰუ (ატლა) - აჰერაჰუ - აჰესსაარი - აჰტრა - კსი - ალირაჰუ (კოოიგუსტე) - ალირაჰუ (პიჰტლა) (ვაიკე-პრანგლი) - ალირაჰუ - ალუ - ალუმინე-ვაიკა - ანეკაბრუდი – ანკრურაჰუ - ანილაიდ (ანოლაიდი) - ანტსულაიუდი – ანულაიდი - აუკლაიუსტი

## გ
გრეტაგრუნდი

## ე
ეერიკუკივი - ეერიკულაიდი - ელმრაჰუ - ესირაჰუ

## ვ
ვაჰასე - ვაჰელმისრაჰუ - ვაიკა ისლანდსი - ვეიკე-პიჰლაკარე - ვეიკე-თულპე - ვეიკე-პაკრი - ვაინდლოო - ვალგერაჰუ - ვარესლაიდი - ვარესლაიდ (ვაინამერი) - ვარესრაჰუ - ვარსარაჰუ - ვასიკაკუივ - ვასიკალაიდ - ვასიკლაიდი - ვესილოო - ვესიტუკიმაა - ვესიტუკიმაა ისლეტსი - ვიირეკარე - ვიირელაიდი - ვილსანდი - ვისულაიდი - ვოჰილაიდი - ვოილაიდი - ვორგუკარე - ვორმსი

## ი
იმუტილაიდი - ინარაჰუ - იუკსირაჰუ

## კ
კადაკალაიდი - კაევატსი ლაიდი - კაჰტლა ლაიდი - კაჯაკარაჰუ - კაკიმაა - კაკირაჰუ - კაკრალაიდი - კაკრარაჰუ - კარირაჰუ - კასარი - კასელაიდ - კეერი (კოკსკარი) - კესკმინე ვაიკა - კესელაიდი - კიჰნუ (კინო) - კიტსელაიდი — კოერაკუივი - კოინასტუ - კოიპსი - კორგელაიდი - კორკსაარი - კოვერლაიდი – კრეენჰოლმი - კრიიმი ლაიდ - კრესული -  კუივარაჰუ - კულალაიდ - კულლილაიდი - კულლიპანკი - კულლისაარი - კუმარი - კუმბლი - კუნატი ლაიდი - კურადისაარი - კურგურაჰუ

## ლ
ლაასირაჰუ - ლაიდუ – ლეკუმეტასი – ლანგეკარე - ლეემეტიკარე - ლიია - ლიისი - ლიივაკარი - ლინუსიტამაა - ლოონალაიდი - ლუიგერაჰუ

## მ
მააკრირაჰუ - მანილაიდი - მარდირაჰუ - მატურაჰუ – მიჰკლირაჰუ – მოჰნი - მონდალაიდი - მუჰუ (მოონი) - მუნადერაჰუ - მუნასაარი - მუსტარაჰუ - მუსტპანკი - მუსტპანკი (ვაიკა)

## ნ
ნაბრალაიდი – Nაისსაარ (ნარგო) - ნაისტეკივი-მაა - ნინალაიდი - ნოოგიმაა – ნოოტამაა– ნოსურაჰუ

## ო
ოაკსე - ოიტმა – ოიურაჰუ – ოორაჰუ - ოოსაარი - ოოსლამაა - ორიკალაიდი - ოსმუსსაარ (ოდენსჰოლმი)

## პ
პაელაიდი - პაკრი ისლანდს (რეგოიარნა) - პაკულაიდი - პაპილაიდი - პაპირაჰუ - პასილაიდ - პედასაარი - პიჰანასუ – პიჰლაკარე - პიჰლალაიდი - პიირისაარო - პიიუკაარელაიდი - პიკნასვი - პისკუმადალი – პოდვალაიდი - პოიკსაარი - პოორილაიდი - პრანგლი (ვრანგო) – პუჰადეკარე - პუჰტულაიდი - პუნინგალაიდი

## რ
რამუ - რამსი - რანნასიტიკი – რეიგილაიდი - რიინურაჰუ –  რისტლაიდი - როჰურაჰუ - როჰუსი საარი - როოგლაიდი - რუჰნუ - რუკირაჰუ – რუსულაიდი

## ს
საარე ოტსი - საარემაა - საარნაკი ლაიდი - სალავა - სანგელაიდი - სეასაარი - სელგლაიდი - სეპასიტიკი – სილლალაიდი - სიპელგარაჰუ - სიტაკარე - სოკულაიდი - სომერი — სორგუ - სუურეგი ლაიდი – სუურეპოლდი – სუურლაიდი - სუურ-პაკრი - სუურრაჰუ 
 
## ტ
ტაგუკულა ლაიდი - ტაკულაიდი – ტაკუნასვი - ტარჯა - ტაუკსი - ტელვე - ტიირლოო - ტონდირაჰუ - ტონდისაარი

## უ
უდრიკულაიდ – უჰტიუ საარი — უჰტჯუ საარედი - ულემინე ვაიკა - ულკარი - უმალაკოტიდი - უმბლუ - ურვერაჰუ - უუემაარაჰუ - უუემერერაჰუ - უულუტი ლაიდი - უუს-უოოტამაა

## ჰ
ჰანემაა - ჰანერაჰუ - ჰანიკატსი ლაიდი - ჰარა - ჰარილაიდი, ოფ-ვორმსი - ჰარილაიდი, ოფ-შაარემაა - ჰაარიაკარე - ჰაარიამაა - ჰეინლაიდი (ოკოგუსტე ლაჰტი) - ჰეინლაიდი (ვოინამერი) - ჰელლამაა რაჰუ - ჰიიუმაა (დაგო) - ჰობულაიდი - ჰორალაიდი - ჰულგელაიდი – ჰულგერაჰუ

## იხილეთ აგრეთვე 
*კუნძულები ბალტიის ზღვაში
*კუნძულების სია

კატეგორია:ესტონეთის კუნძულები
სანტა-როსას დეპარტამენტი

**სანტა-როსა** () — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია კუილაპა. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ ნაწილში, წყნარი ოკეანის სანაპიროს სიახლოვეს. 2002 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 301 370 ადამიანს შეადგენს. 

დეპარტამენტი 14 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გვატემალის დეპარტამენტები

## რესურსები ინტერნეტში 
*Interactive department map

კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
სოლოლის დეპარტამენტი

**სოლოლა** () — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია სოლოლა. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილში. დეპაარტამენტის ტერიტორიაზე მდებარეობს ატიტლანის ტბა. 

1838 წლის 2 თებერვალს, რამდენიმე სხვა დეპარტამენტთან ერთად სოლოლა შედიოდა მოკლე ისტორიის მქონე ლოს-ალტოსის სახელმწიფოს შემადგენლობაში, რომელიც 1840 წელს გენერალმა რაფაელ კარერამ დაანგრია და გვატემალის პრეზიდენტი გახდა. 

სოლოლის დეპარტამენტი 20 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გვატემალის დეპარტამენტები

## რესურსები ინტერნეტში 
*Interactive department map

კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
სუჩიტეპეკესის დეპარტამენტი

**სუჩიტეპეკესი** () — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია მასეტენანგო. მდებარეობს ქვეყნის სამხრეთ–დასავლეთ ნაწილში. ჩრდილოეთით ესაზღვრება კეცალტენენგოს, სოლოლისა და ჩიმალტენანგოს დეპარტამენტები, სამხრეთით — წყნარი ოკეანე, აღმოსავლეთით ესკუინტლას, დასავლეთით კი რეტალულეუს დეპარტამენტები. 

2002 წლის მონაცემებით, მოსახლეობა 403 945 ადამიანს შეადგენს. 

დეპარტამენტი 20 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გვატემალის დეპარტამენტები

## რესურსები ინტერნეტში 
*Interactive department map

კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
ჭეშმარიტას ეკლესია

**ჭეშმარიტას ეკლესია** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრებში. მდებარეობს სოფლის ცენტრში, მდინარე ხვედრულის მარჯვენა ნაპირზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ფეოდალური ხანის გარდამავალი პერიოდით.

ეკლესია დარბაზულია (10,9 X 4,6 მ), ნაგებია ნატეხი ქვიშაქვით, წყობა ირეგულარულია; აფსიდის კუთხეები და კარ-სარკმლის ღიობები მოპირკეთებულია შირიმით. სამხრეთით გარედან არქიტრავით გადახურული, შიგნიდან თაღოვანი შესასვლელია, დასავლეთის შესასვლელი სწორკუთხაა. ეკლესიის, საკმაოდ წაგრძელებული დარბაზი, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომლის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ორივე მხარეს ღრმა სწორკუთხა ნიშებია. კონქი დამრეცია. ორი სწორკუთხა სარკმელი სამხრეთ კედელშია. ნახევარცილინდრული კამარა დარბაზის გრძივ კედლებს და სატრიუმფო თაღს ეყრდნობოდა. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონის კეხზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის ორი ქვა.

ნაგებობის კედლებში ჩატანებულია რამდენიმე მხატვრულად საინტერესო ქვა. ინტერიერში ჩრდილოეთის კედლის წყობაში ჩასმულია ქვიშაქვის სტელა (მოჩანს ერთი გვერდი და მისი წიბოები). ჩანს ძლიერ დაზიანებული, ვიწრო განივი ზოლით გაყოფილი ორი კომპოზიციის ფრაგმენტები: ზედა მონაკვეთზე ორი ფეხზე მდგომი ფიგურა იყო გამოსახული (დარჩენილია ტანის ქვედა ნაწილები), ქვედაზე შემორჩენილია ორი შარავანდიანი გამოსახულება. წიბოები დამუშავებულია ორ ვიწრო ლილვს შორის მოქცეული ჩაჭრილი სამკუთხედებით. დარბაზის სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში და სამხრეთ ფასადზე ჩასმული ღვინისფერი ქვები შემკულია რელიეფური უჯრედებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ცილინდრი

200px|მინიატიურა|ცილინდრი
**ცილინდრი** (ძვ. ბერძნ. κύλινδρος - გრაგნილი) —  გეომეტრიული ფიგურა. ცილინდრი წარმოადგენს ორი ტოლ წრეს და მათ შორის სივრცეს რომლებიც განლაგებულია პარალელურ სიბრტყეებზე და მათი ცენტრების შემაერთებელი მონაკვეთი ამ სიბრტყეების მართობულია.

## რესურსები ინტერნეტში
*Surface area of a cylinder  
*Volume of a cylinder

კატეგორია:გეომეტრიული ფიგურები
ვიეტნამისტიკა

**ვიეტნამისტიკა** (ვიეტნამურად Việt Nam học, ან Nghiên cứu Việt Nam) — აკადემიური დისციპლინა და სპეციალობა, რომელიც ვიეტთა ენის, ისტორიისა და დღევანდელი ვიეტნამის კულტურის შესწავლითა და მეცნიერული კვლევითაა დაკავებული.

ყოველივეს მიზანი სხვადასხვა თეორიულად და მეთოდოლოგიურად შემუშავებული ვიეტნამისტიკური დისციპლინისა, უპირველეს ყოვლისა კი ჰუმანიტარული და საზოგადოებათმცოდნეობითი კვლევის სფეროში, არის ვიეტნამური ენის, ისტორიის ღრმა წვდომა, მთლიანად ამ ქვეყნის კულტურის უკეთ გაგება.

**ვიეტნამისტიკა**, როგორც დარგი მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში (ძირითადად მაინც ფილოლოგიური განხრით: ამერიკა, საფრანგეთი, იტალია, გერმანია, რუსეთი) საუნივერსიტეტო სწავლებას ეფუძნება, ხოლო საქართველოში, სადაც მას ჯერ კიდევ იმ ე.წ. დარგებს მიათვლიან, რომელთა დაფუძნება ჯერჯერობით ვერადავერ მოხერხდა.

ზოგიერთი ქვეყნის უნივერსიტეტში ამ ენის სწავლის მსურველთ კლასიკურ საენათმეცნიერო განათლების მიღებასთან ერთად სთავაზობენ ასევე ე. წ. აღმოსავლეთ აზიის „ლათინურს“ — კლასიკური ჩინური (სადამწერლობო) ენის შესწავლას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჰამბურგის აზია-აფრიკის ინსტიტუტი
* აზიისა და აფრიკის ქვეყნების ინსტიტუტი (მოსკოვი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვიეტნამის ონლაინ გაკვეთილები  ჩრდილოეთ ილინოისის უნივერსიტეტისაგან
* შეისწავლე ვიეტთა ენა
* ვიეტნამური ენის შესავალი კურსი
* ვიეტნამური ენის საბაზისო კურსი

კატეგორია:აკადემიური დისციპლინები
კატეგორია:ფილოლოგია
გოუმი

**გოუმი, გომი, ნათსუგუმი, ვერცხლის ალუბლის კენკრა** () — ფშატის სახეობა, რომლის სამშობლოა ჩინეთი, კორეა და იაპონია.

გოუმი ფოთლოვანი ან ნახევრად მარადმწვანე ბუჩქი ან პატარა ხე. იზრდება 2-8 მ სიმაღლის, 30 სმ დიამეტრის მუქი ყავისფერი მერქნით; ფოთლებით 3-10 სმ სიგრძის და 2-5 სმ სიგანის, მომწვანო ზემოდან  და მოვერცხლისფეროდან ფორთოხლისფერ–მოყავისფრო ქვემოდან. ფერმკრთალი მოყვითალო–თეთრი 1.5 სმ სიგრძის ყვავილები სურნელოვანია და წარმოდგენილია ჯგუფებად; ყვავის  შუა  გაზაფხულზე.
thumb|left|180px|გოუმი სიგარეტთან ერთად (მასშტაბისთვის), 2008 წლის ივნისის ფოტო

ნაყოფი გამოაქვს ივნისის შუა რიცხვებში. იწევა შემოდგომით.

ნაყოფი მრგვალი ან ოვალურია.  1 სმ–მდე სიგრძის, ვერცხლისფერი, ფორთოხლისფერი, მღვრიე მოწითალო, მოვერცხლისფრო ან ყავისფერი. ნაყოფი წვნიანია და საკვებად ვარგისი, ტკბილია, მაგრამ ოდნავ მომჟაო.

ისევე, როგორც სხვა ჯიშის კენკროვანი მცენარეები, იზრდება ღარიბი ნიადაგის პირობებშიც.

ჩინელების ტრადიციების მიხედვით,  აქვს სამკურნალო ღირებულებები. ის ამცირებს ქოლესტერინის რაოდენობას სისხლში  და შეიცავს სხვადასხვა სარგებელო ვიტამინს. თუმცა, მეცნიერული მტკიცებულება აღნიშნულზე, ჯერჯერობით, არ არსებობს.

გოუმი ზოგჯერ იზრდება ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში, როგორც ეგზოტიკური და დეკორატიული  სახეობა.

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Goumi berries, Гуми
*იაპონური ხეების ენციკლოპედია: Natsugumi (*Elaeagnus multiflora*) 
*მომავლის მცენარეები: *Elaeagnus multiflora* 

კატეგორია:სამკურნალო მცენარეები
საპოტეკები

[thumb|250px|ადამიანის ფორმის ურნა [მონტე-ალბანიდან. ახლა იმყოფება ვორჩესტერის მუზეუმში, აშშ. ]]
**საპოტეკები** — მექსიკის ინდიური ხალხი. დასახლებულნი არიან ოახაკას შტატსა და ჩიაპასის, გერეროსა და ვერაკრუსის შტატების რაიონებში. მოსახლეობა — 450 ათასი ადამიანი. რელიგიის მიხედვით ფორმალურად კათოლიკეები, მაგრამ ინახავენ ტრადიციულ სარწმუნოებას. 

## ენა 
ენა — საპოტეკი, ეკუთვნის ოტო-მანგური ენების ოჯახის საპოტეკურ ჯგუფს. დიალექტები: სამხრეთ მთიური, ჩრდილოეთ მთიური და ვაკეური. 

ძველად საპოტეკებს თავიანთი საპოტეკური დამწერლობა ჰქონდათ. ამჟამად საპოტეკები ხმარობენ ლათინურს ესპანური ორთოგრაფიის საფუძველზე.

## ყოფა 
ძირითადი საქმიანობა — მიწათმოქმედება (სიმინდი,შაქრის ლერწამი, პარკოსნები, გოგრისებრნი და მარცვლეული კულტურები), მეთევზეობა, მეცხოველეობა (მსხვილფეხა და წვრილფეხა საქონელი, ცხენები, ღორები, ჩიტები), ხელობა (ქსოვა).

სამოსი — საზოგადო-მექსიკური ტიპის. ქალები თავს იხვევენ ტურბანის მსგავსი მოსახვევით ან ფართო შარფით, რომელიც მხრებამდე წვდება. 

## სოციალური ორგანიზაცია 
ორგანიზაციის საფუძველი — მცირე ოჯახია. ნათესავები ხშირად სახლდებიან მეზობლად. ქორწინება - მონოგამური, პატრილოკალური ან ნეოლოკალურია. 

## რელიგია 
საპოტეკების ღმერთებიდან ცნობილია პიტაო-შოო, კოსაანა და უიჩაანა, კოსიჰო-პიტაო („დიდებული კოსიჰო“), პიტაო-კოსობი, პიტაო-სიჰი, პიტაო-პიჰი, პიტაო-შიკალა, კოკი-ლაო, პიშეე. 

## კულტურა 
ყოფასა და ფოლკლორში შეინიშნება ესპანეთამდელი წარსულის ტრადიციების გავლენა. არსებობს საპოთეკური იეროგლიფური დამწერლობა, რომელიც ჰგავს ოლმეკებისა და მაიას დამწერლობას. გამოქვეყნებულია 50 ტექსტზე მეტი. ესენია წარწერები ქვის ძეგლებსა და დაკრძალვის სარდაფებში.

## ცნობილი საპოტეკები 
* ბენიტო ხუარესი

## ლიტერატურა 
* მსოფლიოს ერები, ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ცნობარი, ი. ბრომლეის რედაქტირებით, 1998
* ენციკლოპედოია „მსოფლიოს ერები და რელიგიები“, ვ. ტიშკოვას რედაქტირებით, 1998
* ენციკლოპედია „ლათინური ამერიკა“, ტომი 2, 1982

## რესურსები ინტერნეტში 
* საპოტეკებისა და მიჰტეკების სახელმწიფო
* საპოტეკების ისტორია, კულტურა და ხელოვნება

კატეგორია:აცტეკები
კატეგორია:მექსიკის ხალხები
კატეგორია:ცენტრალური ამერიკის ინდიელები
კატეგორია:საპოტეკები
კატეგორია:ამერიკის ხალხები
ლედი გაგას სიმღერების სია

]]

ამერიკელ პოპ-მომღერალ და სიმღერების ავტორ **ლედი გაგას** ჩაწერილი აქვს ხუთი სტუდიური ალბომი, სამი EP და ასევე აქვს ჩაწერილი დუეტები სხვადასხვა მომღერლებთან ერთად, რომლებიც შესულია მათ ალბომებში. მას შემდეგ რაც ლეიბლმა Def Jam Recordings გაგას გაუუქმა კონტრაქტი მან მუშაობა დაიწყო სიმღერების ავტორად გამომცემლობაში Sony/ATV Music Publishing, მოგვიანებით რეპერი ეიკონის დამხაებით გაგამ გააფორმა ერთობლივი კონტრაქტი ლეიბლთან Interscope Records და Kon Live Distribution.

## სიმღერები 
-ის წევრი დონი უოლბერგი არის სიმღერის Big Girl Now თანაავტორი სადაც ასევე მონაწილეობს გაგა.]]
-მა დაწერა რამდენიმე სიმღერა გაგასთან ერთად, მათ შორის მისი სადებიუტო სინგლი Just Dance, რომელმაც დაიკავა პირველი პოზიცია ბილბორდის ცხელ ასეულში.]]
 არის სიმღერა Just Dance-ის თანამონაწილე.]]
 თანაავტორი და მონაწილე სიმღერის Starstruck.]]
 არის ავტორი სიმღერების Monster, So Happy I Could Die და Starstruck.]]
-ს სიმღერაში Chillin.]]
 თანაავტორი და მონაწილე სიმღერის Telephone. მან ასევე ითანამშრომლა გაგასთან საკთარი სიმღერის Video Phone რემიქსზე.]]
 და გაგა მონაწილეობენ ჯგუფ The Lonely Island-ს სიმღერაში 3-Way (The Golden Rule).]]

 
 თანაავტორი და მონაწილე სიმღერის Jewels N' Drugs.]]
 ითანამშრომლა გაგასთან სიმღერაზე The Lady Is a Tramp და ერთობლივ ჯაზ ალბომზე *Cheek to Cheek*.]]
 თანაავტორი სიმღერის Til It Happens to You.]]
 თანაავტორი და ალბომ *Joanne*-ს აღმასრულებელი პროდიუსერი.]]
 თავაატორი და თანაპროდიუსერი სიმღერის Perfect Illusion.]]
 თანაავტორი სიმღერების A-Yo, Million Reasons და Grigio Girls.]]

 თანაავტორი სიმღერის Dancin' in Circles.]]

## იხილეთ აგრეთვე 
*ლედი გაგას დისკოგრაფია
*ლედი გაგას ვიდეოგრაფია

## შენიშვნები 
## რესურსები ინტერნეტში 
*Lady Gaga News კომანია Broadcast Music Incorporated (BMI) საიტზე
*Lady Gaga კომპანია American Society of Composers, Authors and Publishers (ASCAP) საიტზე

## სქოლიო 

სიმღერების სია
კატეგორია:სიმღერების სიები მუსიკოსების მიხედვით
ტარტუს უნივერსიტეტი

**ტარტუს უნივერსიტეტი** (, )  — კლასიკური უნივერსიტეტი ესტონეთში ქალაქ ტარტუში, დააარსა 1632 წელს, შვედეთის მეფე გუსტავ II ადოლფმა,  ლივონიაში  Academia Gustaviana-ს სახელწოდებით. ტარტუს სასწავლებელი გახდა შვედეთის მეორე უნივერსიტეტი - (უპსალის უნივერსიტეტის შემდეგ) — *Universitas Gustaviana*.

მეფე გუსტავ II ადოლფმა აკადემიის პირველ რექტორად თავისი პირველი მასწავლებელი და დამრიგებელი, ლივონიის, უნგრეთის და კარელიის გენერალ-გუბერნატორი იოჰან შუტე დანიშნა.

XVIII საუკუნეში, ესტონეთის რუსეთთან შეერთების შემდეგ უნივერსიტეტი დაიხურა, თუმცა ალექსანდრე I-მა 1802 წელს კვლავ გახსნა სასწავლებელი.

უნივერსიტეტი გაწევრებულია ევროპის უნივერსიტეტთა ასოციაციაში - უტრეხტის ქსელი.

## ფაკულტეტები და დეპარტამენტები 
სადღესიოდ უნივერსიტეტში არის 9 ფაკულტეტი (საღვთისმეტყველო, იურიდიული, მედიცინის, ფილისოფიის, ეკონომიკური, მათემატიკა-ინფორმატიკის, ფიზიკური აღზრდის, საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა და ტექნოლოგიის, სოციალური და საგანმანათლებლო მეცნიერებათა ფაკულტეტები) და 5 კოლეჯი (ევროპის, ნარვის, პიარნუს და ტიურის კოლეჯები, აგრეთვე ვილიანდის კულტურის აკადემია). სტუდენტების  რიცხვი 2009 წლის ბოლოს 17 000-ზე მეტი იყო (აქედან დაახლოებით 600 უცხოელი სტუდენტი). უნივერსიტეტში მუშაობს 3&nbsp;200-ზე მეტი ადამიანი (აქედან 180 პროფესორი, აგრეთვე 500-ზე მეტი მკვლევარი).

## კამპუსი 
ტარტუს უნივერსიტეტის მთავარი კორპუსი — ესტონეთის კლასიკური არქიტექტურის ერთ-ერთი თვალსაჩინო ნიმუშია. შენობა 1804—1809 წლებში არქიტექტორ იოჰან ვილჰემ კრაუზეს პროქტით აშენდა, ძველ მარიამის ტაძრის ადგილზე.

## ცნობილი პერსონები 
უნივერსიტეტის რექტორი 1892 წელს საიდუმლო მრჩეველი, პროფესორი ოტომარ მეიკოვი იყო.

1821-1853 წლებში უნივერსიტეტის ისტორიის ფაკულტეტის პროფესორი ფრიდრიხ კარლ გერმან კრუზე იყო.

უნივერსიტეტის კურსდამთავრებული იყო იული ფერდინანდ მაციონი (დ. 1817, 22 აპრილი, რიგა - გ.† 1885, 20 დეკემბერი, კიევი) - ექიმი-თერაპევტი და პათოლოგი,წმიდა ვლადიმირის უნივერსიტეტის პათოლოგიის და პათ. ანატომიის პროფესორი, ალექსანდრიული საავადმყოფოს პირველი დირექტორი (1875 - 1885 წწ).

1886-1896 წლებში ფარმაკოლოგიის და ტოქსიკოლოგიის პროფესორი მედიცინის ფაკულტეტიზე იყო გერმანელი სპეციალისტი რობერტ კუბერტი.

## გალერეა 

Drone video of University of Tartu (Estonia) in December 2021.webm|ტარტუს უნივერსიტეტი (2021)
Tartu university christmas.jpg|ტარტუს უნივერსიტეტი შობის დროს (2006)
UT Stadium 2008.JPG|უნივერსიტეტის სტადიონი

## სქოლიო 
კატეგორია:ესტონეთის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
გიგოს საყდარი

**გიგოს საყდარი** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყინწვისში.  2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია. მდებარეობს სოფელში, მდ. ძამის ხეობაში, მაღლობზე. თარიღდება XVII საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ნატეხი ქვით, სარკმლისა და შესასვლელის წირთხლები თლილი ქვისაა. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე სარკმელია, რომლის ჩრდილოეთით მცირე ნიშია. მეორე სარკმელი დასავლეთითაა, შესასვლელი თავზე. დარბაზის გრძივი კედლები და ცილინდრული კამარა დანაწევრებულია წყვილი პილასტრითა და საბჯენი თაღებით.

## მოხატულობა
დასავლეთის ფასადზე შესასვლელის შეისრული თაღი მორთულია ფიგურულ-რელიეფური  კომპოზიციით. ცენტრში გამოსახულია შარავანდმოსილი ნახევარფიგურა. მას ცალ ხელში სახარება უჭირავს, მეორეთი კი აკურთხებს. თავთან, ორივე მხარეს, მრგვალი მედალიონებია. მარცხენა მედალიონში ანგელოზის ნახევარფიგურაა, მარჯვენა შეუვსებელია. კომპოზიციის ქვემოთ ფრინველთა რელიეფებია. აღმოსავლეთის სარკმელთან გველეშაპი, ხოლო დასავლეთის სარკმლის ქვემოთ ირემია გამოსახული.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ეკლესიები
ტოტონიკაპანის დეპარტამენტი

**ტოტონიკაპანი** () — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია ტოტონიკაპანი. მდებარეობს ქვეყნის დასავლეთ მთიანეთში; ფართობი  1 061 კმ². 2002 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 339 254 ადამიანს შეადგენს, რომელთა უდიდესი ნაწილი მაიას ჯგუფის კიჩეს ხალხია. 

დეპარტამენტი 8 ადმინისტრაციული მუნიციპალიტეტისგან შედგება.

## იხილეთ აგრეთვე 
*გვატემალის დეპარტამენტები

კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
საკაპის დეპარტამენტი

**საკაპა** () — დეპარტამენტი გვატემალაში. დედაქალაქია საკაპა. 2002 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 200 167 ადამიანს შეადგენს.

## მუნიციპალიტეტები
*კაბანიასი
*ესტანსუელა
*გუალანი
*უიტე
*ლა–უნიონი
*რიო–ონდო
*სან–დიეგო
*ტეკულუტანი
*უსუმატლანი
*საკაპა

## იხილეთ აგრეთვე 
*გვატემალის დეპარტამენტები

## რესურსები ინტერნეტში 
*ოფიციალური ვებ-გვერდი 
*Gualán 
*Interactive department map

კატეგორია:გვატემალის დეპარტამენტები
ეთიოპისტიკა

**ეთიოპისტიკა** — სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც, ვიწრო გაგებით, ეთიოპიისა და ერიტრეას ენების, კულტურების, ასევე ისტორიის შესწავლითაა დაკავებული, ხოლო უფრო ფართო გაგებით კი - „აფრიკის რქად“ წოდებული მთელი რეგიონის შესწავლით. **ეთიოპისტიკა** არის ორიენტალისტიკის ერთ-ერთი ნაწილი.

## ენათა კვლევის საგანი 
ეთიოპიასა და ერითრეაში ლაპარაკობენ 70-ზე მეტ ენაზე, რომელთა შორისაა:

* ამჰარული ენა; ეთიოპიის სახელმწიფო ენა, (სემიტური ენები).
* არაბული ენა; ეთიოპიელ მუსლიმთა კულტურის ენა (სემიტური).
* ტიგრინია; ერიტრეას და ეთიოპიის ფედერალური შტატის ტიგრაის სახელმწიფო ენა (სემიტური).
* ორომო; ეთიოპიის ყველაზე მეტად გავრცელებული ენა (ყუშიტური ენები).
* ტიგრე; ერიტრეას მნიშვნელობით მეორე ენა (სემიტური).

## სამეცნიერო ჟურნალები, გამოცემები  
ეთიოპიის კვლევის დარგში საერთაშორისო მასშტაბით არაერთი გამოცემა არსებობს, მაგრამ ყველაზე საყურადღებო გამოცემებად მიჩნეულია:

* ჯორნალ ოფ ეთიოპიან სტადიზ *Journal of Ethiopian Studies* (ეთიოპია)
* ეთიოპიკა *Aethiopica* (გერმანია)
* რასენია დი სტუდი ეტიოპიჩი *Rassegna di Studi Etiopici* (იტალია)
* კვადერნი დი სტუდი ეტიოპიჩი *Quaderni di studi Etiopici* (იტალია)
* ნორთისტ აფრიკან სტადიზ *Northeast African Studies* (აშშ)
* ენციკლოპედია ეთიოპიკა *Encyclopaedia Aethiopica*

## რესურსები ინტერნეტში 
* სემიტოლოგიისა და არაბისტიკის სემინარი, ბერლინის თავისუფალი უნივერსიტეტი: ეთიოპისტიკა 
* აფრიკანისტიკისა და არაბისტიკის ინსტიტუტი, ჰამბურგი 
* აზია-აფრიკის ინსტიტუტი (*ა-ა-ი*), ჰამბურგი

კატეგორია:აკადემიური დისციპლინები
შხაპრი

მინიატიურა|შხაპრი
**შხაპრი** ( — Sparganium) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი შხაპრისებრთა ოჯახისა. წყლის ან ჭაობის ბალახებია. 20-მდე სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ და სუბარქტიკულ რაიონებში, აგრეთვე ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიაში. საქართველოში გვხვდება 5 სახეობა; მათგან უფრო გავრცელებულია S. neglectum. S. polyedrum-ის ფესურას იყენებენ შხამიანი გველის ნაკბენის საწინააღმდეგოდ. შხაპრი წყლის ცხოველების (ონდატრა, ნუტრია და სხვა. ) და ფრინველების საკვებია.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:შხაპრისებრნი
კატეგორია:წყლის მცენარეები
კატეგორია:წყლის მცენარეები
კატეგორია:ევრაზიის მცენარეები
უსტ-კუბინსკის რაიონი

**უსტ-კუბინსკის რაიონი** () — ადმინისტრაციული ერთეული რუსეთში, ვოლოგდის ოლქში. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრია — სოფელი უსტე. რაიონის სახელწოდება მომდინარეობს მდინარე კუბენის სახელიდან, ხშირად მოიხსენიებოდა, როგორც *„კუბინა“*.

რაიონს ესაზღვრება ხაროვსკის, ვოჟეგოდსკის, ვოლოგოდსკის, სოკოლსკისა და კირილოვსკის რაიონები. რაიონის ფართობი 2400 კმ² შეადგენს. რაიონის მთავარი მდინარეა — კუბენა, რაიონის სამხრეთით მდებარეობს კუბენის ტბა. 2010 წლის მონაცემებით რაიონის მოსახლეობა 8 828 ადამიანს შეადგენდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* უსტ-კუბინსკის რაიონის ადმინისტრაცია
* რაიონის ეკონომიკა 

## სქოლიო
კატეგორია:ვოლოგდის ოლქის რაიონები
ოთომი

**ოთომი** () — ცენტრალური მექსიკის ერთ-ერთი ძირითადი ინდიური ერი. ამჟამად ოთომის მნიშვნელოვანი ნაწილი ცხოვრობს მექსიკის ტლასკალისა და გუანახუატოს შტატებში. ოთომის ზოგიერთი ჯგუფი საკუთარ თავს „ჰნიაჰნიუს“ (*Hñähñu*) უწოდებს, მაგრამ ეს თვითდასახელება დამოკიდებულია ოთომის ენის გამოყენებულ სახეობაზე. 

ოფიციალური რელიგია — კათოლიციზმი, ასევე გავრცელებულია ქრისტიანული ზეგავლენის მქონე ტრადიციული სარწმუნოებები.

## ისტორია 
ოთომის დედაქალაქი შალტოკანი ტბა ტესკოკოს ჩრდილოეთით მდებარეობს. დაახლოებით 1399 წელს ოთომი დაიპყრეს აცტეკებმა, რომლებიც შემდგომ მათ დაქირავებულ მებრძოლებად იყენებდნენ. ტლასკალანელი ოთომი იყო პირველი, რომელიც შეებრძოლა ესპანელთა ჯარს. ოთომის რაზმების დამარცხების შემდეგ, ბევრი ტომი გამოეყო აცტეკებს და კონკისტადორებს შეუერთდა. ზოგიერთი ტომი შალტოკანის დასაცავად დარჩა. მოგვიანებით ის ესპანელებმა დაიპყრეს. 

## ენა 
thumb|right|290px|მექსიკის უბნები, სადაც გამოიყენება ოთომის ენა

ოთომის ენა ოტო-მანგური ოჯახის დასავლეთ განშტოების ოტო-პამეს ჯგუფს ეკუთვნის. ოტო-მანგურ ოჯახში ასევე ერთიანდებიან მექსიკის მსხვილი ენები: მასაუა, მიჰტეკური, საპოტეკური, ჩინაკტეკური, ტლაპანეკური, მასატექსური და სხვა.

ოთომის ინდიელები ვალე-დე-მასკიტალიდან საუბრობენ nHa:nHu დიალექტზე, ხოლო სამხრეთ ოთომი კერეტაროდან nHa:nHo-ზე. ენის მატარებლების საერთო რაოდენობაა 300 ათასი ადამიანი, აქედან 5-6% ფლობს მხოლოდ ამ ენას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტატია დიდი საბჭოდა ენციკლოპედიიდან
* ოთომი: ჩახლართული ისტორია, ადვილად ადაპირებადი კულტურა, ზოგადი მემკვიდრეობა
* David Wright Carr, Los Otomíes  

კატეგორია:აცტეკები
კატეგორია:მექსიკის ხალხები
კატეგორია:ცენტრალური ამერიკის ინდიელები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
შხელდის უღელტეხილი

**შხელდის უღელტეხილი** — თოვლ-ყინულიანი უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მწვერვალ შხელდის დასავლეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3950 მ. მდინარეების დოლრაჭალის და მესტიაჭალის ხეობებს (ენგურის აუზი) აკავშირებს მდინარე ბაქსანის ხეობასთან (ყაბარდო-ბალყარეთი). შხელდის უღელტეხილი ძნელად გადასალახია და საჭიროებს ალპინისტური ტექნიკის გამოყენებას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
შხეფია

**შხეფია** () — თევზი ქორჭილასნაირთა რიგისა, პატარა, 20 სმ-მდე სიგრძის თევზია. ბინადროს ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების აუზის ტროპიკული ნაწილის მტკნარ წყლებში. იკვებება ხმელეთის ორგანიზმებით, ძირითადად მწერებით. აქვს კვების უცნაური ხერხი: წყალსატევის ნაპირას ბალახოვან მცენარეებზე მჯდომ ცხოველს (ხოჭო, ობობა, პეპელა, ჭიანჭველა და სხვა.) პირიდან მარჯვედ ამოსროლილი წყლის შხეფით — 1,5 მ მანძილზე — აგდებს წყალში და სწრაფი მოძრაობით იჭერს. ადამიანის საჭმელი თევზია.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქორჭილასნაირნი
პეტრე შირშოვი

**პეტრე პეტრეს-ძე შირშოვი** (; დ. 25   დეკემბერი [ძვ. სტ. 12 დეკემბერი], 1905, ეკატერინოსლავი — გ. 17 თებერვალი, 1953, მოსკოვი) — საბჭოთა ოკეანოგრაფი და ჰიდრობიოლოგი, პოლარეთის მკვლევარი.
## ბიოგრაფია 
იყო სახელმწიფო მოღვაწე, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1939), საბჭოთა კავშირის გმირი (1938). სკკპ წევრი 1938 წლიდან. მონაწილეობდა არქტიკის ექსპედიციებში, მათ შორის, ყინულმჭრელ „სიბირიაკოვზე“ (1932), გემ „ჩელიუსკინზე“ (1933-34) და მოდრეიფე სადგურ „ჩრდილოეთ პოლუსზე“ (1937-38).
1942-48 წლებში შირშოვი იყო სსრკ საზღვაო ფლოტის სახელმწიფო კომისარი (შემდეგში მინისტრი), 1946 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ოკეანოლოგიის ინსტიტუტის დირექტორი. 
## შრომები 
მთავარი შრომები ეხება პოლარული ზღვების პლანქტონს. შირშოვმა უარყო ჰიპოთეზა ჩრდილოეთ ყინულოვანი ოკეანის მაღალ განედებში სიცოცხლის არარსებობის შესახებ. დაჯილდოებულია 3 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენით, აგრეთვე მედლებით. შირშოვის სახელი დაერქვა უბეს ფრანც-იოსების მიწაზე, წყალქვეშა ქედს ბერინგის ზღვაში, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ოკეანოლოგიის ინსტიტუტს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:პოლარეთის მკვლევრები
კატეგორია:დაბადებული  25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი   17 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჩირქი

[მინიატიურა|[კონიუნქტივიტისას დაჩირქებული ქუთუთოები]]
**ჩირქი** — ანთებითი გამონაჟონის (ექსუდატი) ერთ-ერთი სახე; სქელი, მღვრიე, მოყვითალო-ნაცრისფერი (ზოგჯერ მწვანე) სითხე. შეიცავს დიდი რაოდენობით ლევკოციტებს, რომელთა დიდი ნაწილი იშლება (ჩირქოვანი სხეულები); ცილას, ქსოვილთა დაშლის პროდუქტებს, ფერმენტებს, რომლებიც სპობენ მიკრობებს და ალღობენ უცხო სხეულებისა და დაღუპული ქსოვილების ნაწილებს. ჩირქიდან სისხლში შეიწოვება ტოქსიკური პროდუქტები, ამიტომ ჩირქის დაგროვების შემთხვევაში აუცილებელია მისი მოშორება.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამედიცინო მიკრობიოლოგია
კატეგორია:ბიოლოგიური სითხეები
კატეგორია:ანთება
ალემპოისი

250px|მინიატიურა|ალემპოისი ესტონეთის რუკაზე
**ალემპოისი** ()  — პატარა დამოუკიდებელი სახელმწიფო თანამედროვე ესტონეთის ცენტრალურ ნაწილში. მას არ ჰქონდა გასასვლელი ზღვაზე. განადგურებული იქნა ტევტონთა ორდენის მიერ 1224 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Kuidas elasid inimesed vanasti, möödunud sajandil ja praegu (Эстонский) 
* Eesti haldusjaotus ja võõrvõimude vaheldumine läbi aegade (Эстонский) 

კატეგორია:ესტონეთის ისტორია
ჩიტავაშლა

მინიატიურა|ჩიტავაშლა
**ჩიტავაშლა** () — ზაფხულმწვანე, ძლიერ ეკლიანი ბუჩქი ვარდისებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1,5-დან 2 (6) მ აღწევს.  გაშლილი ვარჯი აქვს. 

გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიაში, მათ შორის, ამიერკავკასიაში. საქართველოში ყველგან ვხვდებით მთის შუა სარტყლამდე ბუჩქნარებში, ტყის პირას, ქვეტყედ მეჩხერ მუხნარებსა და ღვიიანებში, ქვიან ფერდობებზე. ყვავილობს მაის-ივნისში, მსხმოიარობს სექტემბერ-ოქტომბერში. 

ნაყოფი მცენარეზე რჩება ზამთრამდე, ამიტომ მნიშვნელოვანი საკვებია გარეული ფრინველებისათვის. დეკორაციული ბუჩქია, ზამთარში ფოთლები ზედ რჩება და ფერს იცვლის. იყენებენ ცოცხალ ღობედ (შეკრეჭას კარგად იტანს) და მინდორსაცავი ტყის ზოლების გასაშენებლად. თაფლოვანია. — 25°-მდე ყინვას უძლებს. ამრავლებენ თესლით, კალმით, გადაწვენით და ჩიტაკომშაზე მყნობით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარდისებრნი
ვიჰმა

**ვიჰმა** () — ქალაქი ესტონეთის ცენტრალურ ნაწილში ვილიანდიმაას მაზრაში.

## ისტორია
ქალაქის დაარსების თარიღად XVI საუკუნე ითვლება. 1928–1996 წლების პერიოდში ის უმეტესად ცნობილი იყო ხორცის წარმოებით. ხორცის გადამამუშავებელი საწარმოს დაკეტვამ უმუშევრობის მატება გამოიწვია, თუმცა ქალაქი ამ მდგომარეობას ცოტათი დაშორდა.

## გალერეა

Võhma Lihakombinaadi hooned.JPG|ვიჰმას ყოფილი ხორცის გადამამუშავებელი საწარმო
Võhma linnavalitsuse hoone.JPG|ვიჰმას რატუშა

## იხილეთ აგრეთვე
* ესტონეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*ვიჰმას ოფიციალური საიტი  

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ქალაქები
ესტონეთის დამოუკიდებლობის დღე

[მინი|right|300px|[ტარტუ, 1989 წელი. დამოუკიდებლობის დღის აღნიშვნა]]
**ესტონეთის დამოუკიდებლობის დღე** () — ესტონეთის ეროვნული დღესასწაული. აღინიშნება ყოველწლიურად 24 თებერვალს 1918 წელს ტალინში დამოუკიდებლობის დეკლარაციის მიღების წლისთავზე, რომელიც ითვლება ესტონეთის რესპუბლიკის დაარსების თარიღად. საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ ოფიციალურად აღინიშნება 1991 წლის 20 აგვისტოდან. 

## ლიტერატურა
* ესტონეთის სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის დღე თსუ-ში აღინიშნა, გაზ. თბილისის უნივერსიტეტი, თბ., 2008, 10 მარტი, N3,  გვ.7

## სქოლიო
კატეგორია:ესტონეთის ისტორია
იოჰან ლაიდონერი

**იოჰან ლაიდონერი** (;  დ. 12 თებერვალი [ძვ. სტ. 31 იანვარი], 1884, ფელინსკის საგრაფო, ლივონია, რუსეთის იმპერია — გ.  13 მარტი 1953, ვლადიმირი, რსფსრ, სსრკ) — რუსეთის არმიის ოფიცერი, ესტონეთის სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი.

## ბიოგრაფია 
 და ესტონურ ენებზე) ვილნიუსის ცნობილი სამხედრო სასწავლებლის კედელზე, სადაც ლაიდონერი სწავლობდა 1902—1905 წლებში (სადღეისოდ  ვილნიუსის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა ფაკულტეტი, ჩიურლენეს ქ. 18''|thumb]]
დაიბადა მონათა ფერმაში () ვიირატსის ოლქში () ლივონიის გუბერნიის, ფელინის მაზრაში. ლაიდონერის მშობლიური ფერმა მდებარეობს თანამედროვე ესტონეთის სოფელ ვარდიაში, ამ ტერიტორიაზე 1991 წელს დაარსდა ლივონიის გუბერნიის, ვიირატსის ოლქი (თანამედროვე ვილიანდი-მუსტლას გზატკეცილის მე-4 კილომეტრი). იოჰანი უფროსი შვილი იყო იაკა ლაიდონერისა (1854—1911) და მარი საარსენის (1851—1938)(ფერმის უფროსის მსახურის ქალიშვილი) - ოჯახში. 

1901—1902 წლებში იმსახურა კაუნასში, კამსკის 110-ე ქვეით ლეგიონში. 1905 წელს დაასრულა ვილენსკის სამხედრო სასწავლებელი. იმსახურა ერევნის 13-ე გრენადერ პოლკში მანგლისში. მიიღო წოდებები: ლეიტენანტი (1908 წლის 9 აგვისტოს), შტაბს-კაპიტანი (1912 წლის 9 აგვისტოს). 1912 წელს წარჩინებით დაასრულა ნიკოლაევსკის საიმპერატორო სამხედრო აკადემია. მეთაურობდა კავკასიის პირველი ლეგიონის ასეულს.

პირველი მსოფლიო ომის მონაწილე. დაჯილდოებულია წმინდა გიორგის ოქროს იარაღით (1915 წლის 4 ივლისს). 21-ე ქვეითი დივიზიის შტაბის ადიუტანტი. პირველი მსოფლიო ომის დასავლეთის ფრონტის ცენტრალური შტაბის დაზვერვის უფროსის მოადგილე, ვიცე-პოლკოვნიკი (1916 წლის 15 აგვისტოს). თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დროებითმა მთავრობამ დაიწყო ეროვნული ნაწილების ფორმირება. ლაიდონერი სათავეში ჩაუდგა ესტონურ დივიზიას, რომელიც ესტონელებისგან ჩამოყალიბდა. გერმანული ძალების ჩრდ. ბალტიისპირეთიდან წასვლის შემდეგ — ესტონეთის არმიის მთავარსარდალი ესტონეთის განმათავისუფლებელი ომში, პოლკოვნიკი (1918 წლის 4 აპრილს).

რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს ესტონური დივიზიებთან ერთად მონაწილეობდა პეტროგრადზე შეტევაში. გენერალ-მაიორი (1919 წლის 20 იანვარს), გენერალ-ლეიტენანტი (1920 წლის 26 მარტს).  1920 წელს გადადგა. ესტონეთის სახელმწიფო საბჭოს დეპუტატი. ერთა ლიგის თურქეთ-ერაყის ტერიტორიული დავაზე შექმნილი კომისიის თავმჯდომარე.

1925 წლიდან პენსიაზე გავიდა.

## ოჯახი 
1911 წელს დაქორწინდა მარია კრუშევსკაზე (დ. 1888). 1940 წელს ქმართან ერთად გადაასახლეს სსრკ-ში და იმყოფებოდა ტყვეთა ბანაკში; გაათავისუფლეს სტალინის სიკვდილის შემდეგ და  ქალბატონი უკვე ხანშიშესული, 1978 წელს ჰააფსალუში გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ესტონეთის შეიარაღებული ძალები

## რესურსები ინტერნეტში 
* Laidoner, Johan biography (Estonica) 
* Encyclopædia Britannica

## სქოლიო 
კატეგორია:ესტონეთის გენერლები
კატეგორია:დაბადებული  12 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1953
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
ორთუბნის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ორთუბანის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეკლესია ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ორთუბანში. მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-აღმოსავლეთით დაახლოებით 200-300 მეტრზე, მთის ფერდობზე, სასაფლაოს ტერიტორიაზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 X 5,2 მ), კედლები ძირითადად ნაგებია რიყის ქვითა და ნატეხი ქვიშაქვით, აფსიდის კონქი და კამარის შემორჩენილი ნაწილი მთლიანად აგურისაა. შიგნიდან ხის ძელით, ხოლო გარედან ქვიშაქვის არქიტრავით გადახურული ერთადერთი შესასვლელი სამხრეთითაა.

ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია. მის ორივე მხარეს თითო მაღალი ნიშია. აფსიდს, ნიშების ძირის დონეზე, დაახლოებით 0,1- 0,12 მეტრის სიგანის საფეხური გასდევს. თითო თაღოვანი სარკმელია დასავლეთით, ჩრდილოეთითა და სამხრეთით. თავისებურია აღმოსავლეთის ფასადი. აქ კიდეებზე, კედლის სისქეში, დაახლოებით 1,6 მეტრის სიმაღლის კუთხური ნიშებია. სამხრეთის ფასადის სიბრტყე დასრულებულია კარგად გათლილი მჭიდროდ მიწყობილი შირიმის ქვების რიგით, რომელზეც ქვიშაქვის თაროსებრი ლავგარდნის ქვებია დაწყობილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიები
მაარიამიაგის ციხესიმაგრე

250px|მინი|მაარიამიაგის ციხესიმაგრე
**მაარიამიაგის ციხესიმაგრე** () — გრაფ ანატოლი ორლოვ-დავიდოვის ყოფილი საზაფხულო რეზიდენცია. მდებარეობს ტალინის გარეუბანში, პიტიტის რაიონში.  1975 წლის შემდეგ ციხესიმაგრე წარმოადგენს ესტონეთის ისტორიული მუზეუმის ფილიალს.

## ციხესიმაგრის ისტორია 
1874 წელს გრაფ ვ. ვ. დავიდოვის ვაჟმა, ასევე გრაფმა ა. ვ. ორლოვ-დავიდოვმა, შეიძინა მიწის ნაკვეთი, სადაც წინათ საფაბრიკო ნაგებობა მდებარეობდა და ააშენა შუა საუკუნეების მსგავსი ციხესიმაგრე.

ციხესიმაგრემ სახელწოდება მომიჯნავე პარკის სახელის მიხედვით მიიღო, „მარიენბერგი“ (, ესტონურ ორიგინალში — *მაარიამიაგი*  ()), რომელსაც გრაფმა ა. ვ. ორლოვ-დავიდოვმა თავისი მეუღლისა და ქალიშვილის პატივსაცემად უწოდა (ორივეს მარია ერქვა).

## მუზეუმი 
ექსპოზიცია XIX საუკუნიდან ეკუთვნის ესტონეთის ისტორიული მუზეუმების.

## საინტერესო ფაქტები
ციხესიმაგრე გადაღებულია საბჭოთა ფილმებში: თამაში წესების გარეშე და ბასკერვილების ძაღლი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ესტონეთის ისტორიის მუზეუმი

## რესურსები ინტერნეტში
* მაარიამიაგის ციხესიმაგრე ბასკერვილ-ჰოლის როლში

კატეგორია:ესტონეთის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ესტონეთის ისტორია
ლოს-ალტოსი

ტოპონიმი **ლოს-ალტოსი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლოს-ალტოსი — ქალაქი არგენტინაში
* ლოს-ალტოსი — ქალაქი ესპანეთში
* ლოს-ალტოსი — ქალაქი კალიფორნიაში, აშშ.
* სან-ანტონიო-დე-ლოს-ალტოსი — ქალაქი მირანდას შტატში, ვენესუელა.
* ლოს-ალტოსი — სახელმწიფო ცენტრალურ ამერიკაში 1838—1840 წწ.
ალახუელის პროვინცია

**ალახუელა** () — პროვინცია კოსტა-რიკაში. მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილო–ცენტრალურ ნაწილში. ჩრდილოეთიდან ესაზღვრება ნიკარაგუა, შემდეგ კი საათის ისრის მიმართულებით ერედიის, სან-ხოსეს, პუნტარენასისა და გუანაკასტეს პროვინციები. შედგება 15 კანტონისგან. ფართობი 9 757,53 კმ²–ია, მოსახლეობა 848 146 ადამიანი (2011 წ).

პროვინციის დედაქალაქია ალახუელა. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქია სიუდად-კესადა. 

ესპანელ კოლონიზატორთა გამოჩენამდე, პროვინციის ტერიტორია დასახლებული იყო ადგილობრივი ინდიელებით. 

პროვინციაში მდებარეობს ორი აქტიური ვულკანი — არენალი და პოასი. 

ალახუელის პროვინციას გადაკვეთს პანამერიკული გზატკეცილი.

## გალერეა

ფაილი:Poas crater.jpg |პოასის ვულკანის ეროვნული პარკი
ფაილი:Arenal-Volcano.jpg |ვულკანი არენალი

## იხილეთ აგრეთვე 
*კოსტა-რიკის პროვინციები

## სქოლიო 
კატეგორია:კოსტა-რიკის პროვინციები
ნიმვეგენის საზავო ხელშეკრულებები

**ნიმვეგენის საზავო ხელშეკრულება** — ხელშეკრულებები, რომლითაც დასრულდა ომი საფრანგეთის მომხრე სახელმწიფოების კოალიციასა და ანტიფრანგულ კოალიციას შორის. ხელომწერილი იყო ნიმვეგენში (ახლანდ. ნიდერლანდები) 1678-1679 წლებში.

*საფრანგეთ-ჰოლანდიის ხელშეკრულებით* (1678 წ. 10 აგვისტო) საფრანგეთი ტოვებდა ომის დროს დაკავებულ ჰოლანდიის ტერიტორიას ქ. მაასტრიხტით და აუქმებდა 1667 წელს შემოღებულ მაღალ საბაჟო ტარიფს. ჰოლანდია ცნობდა საფრანგეთის კოლონიურ უფლებებს გვიანასა და სენეგალში.

*საფრანგეთ-ესპანეთის ხელშეკრულებით* (1678 წ. 17 სექტემბერი) ესპანეთი უთმობდა საფრანგეთს ფრანშკონტეს და მთელ რიგ ტერიტორიებს ესპანეთის ნიდერლანდებში, ხოლო საფრანგთი უბრუნებდა ესპანეთს სამხრეთ ნიდერლანდების მიწების ნაწილს, ლიმბურგის საჰერცოგოს და პუჩსერდუს (კატალონიაში).

1679 წლის 5 თებერვლის ხელშეკრულება ამტკიცებდა ვესტფალიის ზავის (1648 წ.) პირობებს. ნიმვეგენის საზავო ხელშეკრულებები იყო საფრანგეთის დიდი პოლიტიკური წარმატება, მან განამტკიცა საფრანგეთის ჰეგემონია ევროპაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:XVII საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კარტაგოს პროვინცია

**კარტაგო** ( – *კართაგენი*) — პროვინცია კოსტა-რიკაში. მდებარეობს ქვეყნის ცენტრალურ ნაწილში. აღმოსავლეთიდან ესაზღვრება ლიმონის პროვინცია, დასავლეთით კი სან-ხოსეს პროვინცია. დედაქალაქია კარტაგო, რომელიც 1823 წლამდე კოსტა-რიკის დედაქალაქი იყო, სანამ ეს სტატუსი სან-ხოსეს გადაეცემოდა. პროვინციის ფართობი 3 124,61 კმ²–ია, მოსახლეობა 490 903 ადამიანი (2011 წ). დაყოფილია რვა კანტონად. 

კარტაგო კოსტა-რიკის ერთ–ერთი ყველაზე პატარა პროვინციაა, თუმცა კოლონიურ ხანაში უმდიდრესი იყო. უმაღლესი მწვერვალია სერო-დე-ლა-მუერტე, ზღვის დონიდან 3 600 მეტრზე.

## გალერეა

File:Basílica de Los Ángeles.jpg|ლოს–ანხელესის ბაზილიკა
File:Old-ruins-in-cartago-daniel-vargas19.jpg|პაროკაი–დე–სანტიაგოს სამოციქულოს ნანგრევები
File:DirkvdM irazu 2.jpg|ვულკანი ირასუ
File:Volcan turrialba.jpg|ვულკანი ტურიალბა
File:Tapanti.jpg|ტაპანტის ეროვნული პარკი
File:Cerro de la Muerte.jpg|სერო–დე–მუერტე

## იხილეთ აგრეთვე 
*კოსტა-რიკის პროვინციები

## სქოლიო 
კატეგორია:კოსტა-რიკის პროვინციები
ესტონეთის მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია

**ესტონეთის მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესია** () — ესტონეთის ავტონომიური მართლმადიდებელი ეკლესია, რომელიც იმყოფება კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესიის იურისდიქციაში.

1996 წლიდან ესტონეთში მოქმედებს რუსეთის მართლმადიდებელ ეკლესიას დაქვემდებარებული ეკლესია, რომელიც ეჭვქვეშ აყენებს კონსტანტინოპოლის ეკლესიის ლეგიტიმურობას ესტონეთის ტერიტორიაზე.

1999 წლის 13 მარტიდან ტალინისა და სრულიად ესტონეთის მიტროპოლიტია სტეფანე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ესტონეთის მართლმადიდებელი სამოციქულო ეკლესიის ოფიციალური საიტი  
* EESTI APOSTLIK-ÕIGEUSU KIRIK

*
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიები
ოლბია

300px|მინიატიურა|ოლბიის ნანგრევები
**ოლბია**, *ოლვია* — ანტიკური ქალაქ-სახელმწიფო მდინარე ბუგზე, დღევანდელ უკრაინაში, მიკოლივის ოლქის ოჩაკოვის რაიონის სოფელ პარუტინოს მახლობლად. ოლბია დააარსეს საბერძნეთის ქალაქ მილეტიდან გადმოსახლებულმა ბერძნებმა ძვ. წ. VI საუკუნის დამდეგს.

აყვავების პერიოდში (ძვ. წ. V-III სს.) გადაჭიმული იყო 50 ჰა-ზე. შემოვლებული ჰქონდა კოშკებიანი ქვის კედელი. ზემო ქალაქის ცენტრში მდებარეობდა აგორა – სავაჭრო და საზოგადოებრივი ცენტრი და ტემენოსი – სალოცავი უბანი თავისი ტაძრებითა და საკურთხევლებით. ქვემო ქალაქში განლაგებული იყო ხელოსანთა კვარტალები და ნავმისადგომი. აქ საბერძნეთის ქალაქებიდან შემოჰქონდათ ღვინო, ზეითუნის ზეთი, კერამიკული და ლითონის ნაწარმი, ხელოვნებისა და ფუფუნების საგნები. ოლბია ჭრიდა საკუთარ ფულს – სპილენძის, ვერცხლისა და ოქროს მონეტებს.

უზენაესი ძალაუფლება ეკუთვნოდა სახალხო კრებას და არჩეულ საბჭოს. ოლბია თავის მეტროპოლიასთან – მილეტთან მეგობრობის ხელშეკრულებით იყო დაკავშირებული და დამოუკიდებელ საგარეო პოლიტიკას ატარებდა. ძვ. წ. II საუკუნეში დაემორჩილა სკვითებს, ხოლო როდესაც სკვითები პონტოს მეფემ მითრიდატე VI-მ გაანადგურა, ოლბია მის სამეფოში შევიდა. ძვ. წ. I საუკუნეში ოლბია გეტების ტომებმა დაანგრიეს. II საუკუნეში ოლბიაში ჩადგა რომაელთა გარნიზონი. როგორც ჩანს, ქალაქმა არსებობა შეწყვიტა IV საუკუნეში.

ოლბიაში არქეოლოგიური გათხრები დაიწყო XIX საუკუნეში და სისტემატურად მიმდინარეობდს 1901 წლიდან. ქალაქის ტერიტორია გამოცხადებულია ნაკრძალად.

## გალერეა

File:OLBIO 3.JPG|პირველი მოსახლეების სახლის საძირკველი
File:OLBIO 1.jpg
File:OLBIO 2.JPG|

## იხილეთ აგრეთვე
* პოლისი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოლბიის ექსპედიციის ოფიციალური საიტი
* ოლბიის ფოტოები 

კატეგორია:უკრაინის ისტორია
კატეგორია:ძველი ქალაქები
Age of Mythology

**Age of Mythology** (ზოგადი აბრევიატურა **AoM**) — მითოლოგიის ჟანრის რეალური დროის სტრატეგიის კომპიუტერული თამაში, რომელსაც აწარმოებს კომპანია Ensemble Studios და გამოსცემს Microsoft Game Studios. პირველად გაეშვა ჩრდილოეთ ამერიკაში, 2002 წლის 30 ოქტომბერს, ერთი კვირის შემდეგ კი ევროპაში. თუმცა, თამაშის ბევრი ელემენტი *Age of Empires series*–ის მსგავსია. კამპანია მიჰყვება ატლანტიდის ადმირალ არკანტოსს, რომელიც იძულებულია ხმელეთით იმოგზაუროს თამაშის სამ სხვადასხვა კულტურას შორის და ინადიროს ციკლოპებზე, რომლებიც ატლანტიდის წინააღმდეგ პოსეიდონის მოკავშირეები არიან.

*Age of Mythology* კომერციულად საკმაოდ წარმატებული აღმოჩნდა. გამოსვლიდან ოთხი თვის შემდეგ მიიღო პლატინა, როდესაც ერთ მილიონზე მეტი ასლი გაიყიდა. თამაში დადებითად შეაფასეს კრიტიკოსებმაც, GameRankings–ისა და Metacritic–ის მიერ შეფასებულ იქნა 89%–ით.

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი
*Official Ensemble Studios *Age of Mythology* website at the Internet Archive
*MacSoft *Age of Mythology* website at the Internet Archive

## სქოლიო 
კატეგორია:Age of Empires
კატეგორია:2002 წლის ვიდეო თამაშები
კატეგორია:Windows-ის თამაშები
კატეგორია:Mac OS X-ის თამაშები
კატეგორია:რეალური დროის სტრატეგიის თამაშები
კატეგორია:მითოლოგიაზე დაფუძნებული ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ვიდეო თამაშები დამატებებით
კატეგორია:ერთმოთამაშიანი და მრავალმოთამაშიანი ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ეგვიპტურ მითოლოგიაზე დაფუძნებული ვიდეო თამაშები
კატეგორია:ბერძნულ მითოლოგიაზე დაფუძნებული ვიდეო თამაშები
კატეგორია:სკანდინავიურ მითოლოგიაზე დაფუძნებული ვიდეო თამაშები
კატეგორია:კიბერსპორტის თამაშები