open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ფინური ენა

**ფინური ენა**  — ფინურ-უნგრული ოჯახის ბალტიურ-ფინურ ჯგუფს. ფინურის დიალექტია კარელიური, რომელიც რუსეთის ფედერაციის კარელიის რესპუბლიკაშია გავრცელებული.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: < 5 მლნ 
* **ენის კოდი**: fi 
* **სახელწოდება**: fi suomi; en Finnish; eo finna 
* **დამწერლობა**: ლათინური

ფინური ენა იყოფა დასავლურ და აღმოსავლურ კილოებად და 7-8 დიალექტად.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

# ფინეთი - შვედურთან ერთად.
# ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:

შვედეთი, აშშ, კანადა

## გრამატიკა 
ფონოლოგიურ სისტემას ქმნის 8 ხმოვანი და 13 თანხმოვანი, რომელთაგან თითოეულს აქვს მოკლე და გრძელი ფორმა, გარდა თანხმოვნებისა: j, v, h, d. ხმოვნების რაოდენობა იზრდება 16 დიფთონგის ხარჯზე: аi, оi, аu, оu და ა.შ. ზმნებს აქვთ უღლების 2 ფორმა: აქტიური (განსაზღვრულპირიანი) და პასიური (განუსაზღვრელპირიანი), 4 კილო (თხრობითი, პირობითი, ბრძანებითი, შესაძლებელი), პირის 3 ფორმა მხოლობით და მრავლობით რიცხვებში, 4 ინფინიტივი, რომლებშიც შეხამებულია არსებითი სახელების ცალკეული ნიშნები (ბრუნვების და კუთვნილების სუფიქსები). სინტაქსისთვის დამახასიათებელია სიტყვათა შედარებით თავისუფალი რიგი.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - '***
* დილა მშვიდობისა - **** 
* დღე მშვიდობისა - **** 
* საღამო მშვიდობისა - **** 
* ნახვამდის - ****

**რიცხვები*'

* 1 - yksi, 2 - kaksi, 3 - kolme, 4 - neljä, 5 - viisi, 6 - kuusi, 7 - seitsemän, 8 - kahdeksan, 9 - yhdeksän, 10 - kymmenen

კატეგორია:ფინური ენა
შვედური ენა

**შვედური ენა** — შვედების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის გერმანიკულ ჯგუფს. 
შვედურ ენაზე საუბრობენ შვედეთში და ფინეთის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ალანდის კუნძულების გასწვრივ. მოლაპარაკეთა რიცხვი 10 მილიონს აჭარბებს. შვედური ენა ახლოს დგას ნორვეგიულ ენასთან, შედარებით განცალკევებულია დანიურისგან. დანარჩენი გერმანიკული ენების მსგავსად შვედურიც ძველნორდიკულიდან იღებს სათავეს. ან ენაზე საუბრობდა გერმანიკული მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი ვიკინგების ეპოქაში

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: > 10 მლნ 
* **ენის კოდი**: sv 
* **სახელწოდება**: sv svenska; en Swedish; eo sveda 
* **დამწერლობა**: ლათინური

## ისტორია 
ენები, რომლებზეც დღევანდელ სკანდინავიაში ლაპარაკობენ, განვითარდა ძველსკანდინავიურისგან. ვაჭარ-ვიკინგები ენას მთელ ევროპაში ავრცელებდნენ. დასავლეთით კუნძულ ისლანდიასა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებს მიაღწიეს, აღმოსავლეთით თანამედროვე რუსეთისა და უკრაინის ტერიტორიებს. შეიძლება ითქვას, რომ ძველსკანდინავიური ენა ფართოდ იყო გავრცელებული შუა საუკუნეებში. სკანდინავიურთაგან სამი კონტინენტური ენა - შვედური, დანიური და ნორვეგიული 1050 წლამდე თითქმის ერთ ენას წარმოადგენდა, შემდეგ კი გაყოფა იწყო. მოგვიანებით უკვე ქვემოგერმანულის გავლენა ძლიერდება, განსაკუთრებით, ჰანზას დაქვემდებარებულ ქალაქებში. 
შვედეთის სახელმწიფოს სტანდარტული სადამწერლობო ენა სვეებისა და იოტების დიალექტებზე ჩამოყალიბდა. შვედური ენა სერიოზულ ფორმირებას XIV საუკუნიდან იწყებს, როდესაც ქვეყნის სათავეში მაგნუს II ერიქსონი დგას. თანამედროვე სალაპარაკო შვედურის სტანდარტი XIX საუკუნეში განისაზღვრა, რასაც წინ უძღვოდა ქვეყნის ინდუსტრიალიზაცია. საბოლოო შტრიხები კი 1920-იან წლებში შეიძინა რადიომაუწყებლობის დაწყებასთან ერთად.

თანამედროვე ლიტერატურული ნორმა ჩამოყალიბდა სტოკჰოლმისა და მელარენის ტბის ოლქის დიალექტების საფუძველზე. მე-18 საუკუნეში სტოკჰოლმის დიალექტმა მთლიანად განდევნა რეგიონული დიალექტები. შვედური ენის დიალექტები საკმაოდ განსხვავდებიან ერთმანეთისაგან მთელი რიგი ნიშნებით.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

# ფინეთი - ფინურთან ერთად.
# შვედეთი
# ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:

ნორვეგია, დანია, აშშ, კანადა.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა: God dag; Hejsan
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Välkommen
* გმადლობთ: Tack; Tackar så mycket
* კი / არა: Ja / Nej
* გეთაყვა: Tack; Varsågod
* ნახვამდის: Adjö; Hej då

**რიცხვები**

* 1 - en, 2 - två, 3 - tre, 4 - fyra, 5 - fem, 6 - sex, 7 - sju, 8 - åtta, 9 - nio, 10 - tio

## რესურსები ინტერნეტში 
* შვედურ-ქართული ლექსიკონი

*
ჩეხური ენა

**ჩეხური ენა** (, ან čeština) — ინდოევროპული ოჯახის დასავლეთსლავურ ჯგუფის ენა.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: < 12 მლნ 
* **ენის კოდი**: cs 
* **სახელწოდება**: cs Čeština; en Czech; eo Chehha 
* **დამწერლობა**: ლათინური;

უძველესი წერილობითი ძეგლები XIII საუკუნით თარიღდება. დიალექტებს შორის განსხვავება თანდათან მცირდება. სხვადასხვა დიალექტებზე მოლაპარაკენი ადვილად უგებენ ერთმანეთს.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

# ჩეხეთი
# ევროპის კავშირი

**გავრცელების არეალი**:

სლოვაკეთი

## გრამატიკა 
მახვილი მუდამ სიტყვის პირველ მარცვალზე ეცემა. ჩეხურმა ენამ შეინარჩუნა ბრუნების ყველაზე არქაული ფორმა დასავლურსლავურ ენებს შორის. ენისთვის დამახასიათებელია სპეციფიკური ჩეხური ბგერა ř.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა: Dobrý den; Nazdar
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Vítáme vás (Vítejte)
* გმადლობთ: Děkuju
* კი / არა: Ano / Ne
* გეთაყვა: Prosím
* ნახვამდის: Na shledanou; Zbohem

**რიცხვები**

* 1 - jeden/jedna/jedno, 2 - dva/dvě, 3 - tři, 4 - čtyři, 5 - pět, 6 - šest, 7 - sedm, 8 - osm, 9 - devět, 10 - deset

## ლიტერატურა 
* იედლიჩკა, იარომირ: **ჩეხური ენა** (ჩეხური ენის სახელმძღვანელო ქართველთათვის) რედ. გ. ახვლედიანი, ელ. ერისთავი - თბილისი: თბილისის უნივერსიტეტის გამომცემლობა, 1972.

*
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:ფილოლოგია
სერბული ენა

**სერბული ენა** — სერბების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის სამხრეთსლავურ ჯგუფს.

## დამწერლობა 
სერბეთში იყენებენ როგორც კირილურ, ასევე ლათინურ დამწერლობას და მოიცავს 30 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

უძველესი წერილობითი ძეგლები განეკუთვნება XI საუკუნეს. თანამედროვე ლიტერატურული ენა ჩამოყალიბდა XIX საუკუნის I ნახევარში შტოკავური დიალექტის კილო-კავების საფუძველზე. ამ მიმართულებით გადამწყვეტი მნიშვნელობა ჰქონდა სერბი ვუკ კარაჯიჩის და ხორვატი ლიუდევიტ გაის მოღვაწეობას. ლიტერატურული ენის შიგნით არსებობს ტერიტორიული, ძირითადად ლექსიკური განსხვავებანი, რაც გამოწვეულია განვითარების არაერთგვაროვანი პირობებით ხორვატულ და სერბულ ოლქებში. სერბული, ანუ სერბულ–ხორვატული ენის 3 ძირითადი დიალექტია: ჩაკავური, შტოკავური და კაიკავური.

(ვრცელი ინფორმაცია სერბული, ხორვატული, ანუ სერბულ–ხორვატული ენის მთავარი დიალექტებისა და ქვედიალექტების, ისევე როგორც სერბულ, ხორვატულ და ბოსნიურ ვარიანტებს შორის ისტორიულად ჩამოყალიბებული განსხვავებების შესახებ იხილეთ მთავარი სტატია **სერბულ-ხორვატული ენა**)

## ენის სახელწოდება და სტატუსი 
სერბული, ანუ სერბულ–ხორვატული ენის ყველაზე ოპტიმალური დახასიათება იქნებოდა თუ ვიტყოდით, რომ ეს არის ენა, რომელსაც რამდენიმე ეთნოსი (სერბები, ხორვატები, ბოსნიელები) მშობლიურად მიიჩნევს, თუმცა სხვადასხვა სახელს კი არქმევს. ეს ფაქტი აისახება ენის ოფიციალურ სახელწოდებაზე.

უწინ, იუგოსლავიის სოციალისტური ფედერაციული რესპუბლიკის (1991/1992) დაშლამდე სერბულ-ხორვატულს უწოდებდნენ ერთ ენას, დღესდღეობით კი ახლადაღმოცენებული ქვეყნების მიხედვით ცალ-ცალკე ენებად მოიხსენიებენ მათ, ძირითადად მაინც სერბულ და ხორვატულ ენებად, ხოლო უფრო იშვიათად ასევე ბოსნიურად და მონტენეგრულადაც.

ამ სივრცეში პოლიტიკური სეპარაციის პროცესი ჯერ არაა დასრულებული. სწორედ მწვავედ მიმდინარე პოლიტიკური სეპარაციის გამო, არც იმის შესახებ არ არსებობს ზუსტი რიცხვითი მონაცემი, თუ სინამდვილეში რამდენი ადამიანი მიიჩნევს თავს სერბულ-ხორვატულად მოსაუბრედ. სერბულად, ხორვატულად, ბოსნიურად, მონტე-ნეგრ(ინ)ულად (ან ჩერნოგორულად) მოსაუბრეთა რიცხვი კი მთლიანობაში 17–22 მლნ. კაცი არის.

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა: Zdravo; Dobar dan
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება: Dobrodošli
* გმადლობთ: Hvala; Hvala lepo
* კი / არა: Da / Ne
* გეთაყვა: Molim
* ნახვამდის: Do viđenja; Zbogom

**რიცხვები**

* 1 - jedan, 2 - dva, 3 - trî, 4 - četiri, 5 - pet, 6 - šest, 7 - sedam, 8 - osam, 9 - devet, 10 - deset

## რესურსები ინტერნეტში 
* Learn Serbian Language Phrases  

კატეგორია:სლავური ენები
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
ტაჯიკური ენა

ტაჯიკური ენა — სპარსული ენის სტანდარტიზებული ვარიანტი ტაჯიკეთში. მსგავსი დასახელება პოლიტიკური მიზეზების გამო ეწოდა საბჭოთა კავშირის პერიოდში, ამავე პერიოდში დამწერლობის სისტემად შემოღებული იქნა კირილიცა, რომელიც დღემდე გამოიყენება.

ტაჯიკური ენა მშობლიურია ტაჯიკების იმ ნაწილისთვის, რომლებიც ტაჯიკეთში ცხოვრობენ, ხოლო ავღანეთში მცხოვრები ტაჯიკებისთვის მშობლიურია სპარსული ენის სხვა სტანდარტიზაცია — დარი, რომელიც ტაჯიკურისგან განსხვავებით იყენებს სპარსულ დამწერლობას და თურქული ენების ნაკლებ გავლენას განიცდის.

ლინგვისტურად არ განიხილება ცალკე ენად, განიხილავენ როგორც სპარსულ ენას და შესაბამისად მიაკუთვნებენ ინდოევროპული ოჯახის ირანულ ჯგუფს. 

დიალექტური განსხვავებები უმნიშვნელოა, ამიტომ საზღვრების გავლება მათ შორის რთულია. პირობითად ისინი იყოფიან ჩრდილოეთის, სამხრეთის, სამხრეთ-აღმოსავლეთის და ცენტრალურ ჯგუფებად. ზოგიერთი წყარო ტაჯიკურს აკუთვნებს ავღანეთში გავრცელებულ ყველა სპარსულ დიალექტს.

## დამწერლობა 
ტაჯიკური დამწერლობა ეფუძნება კირილიცას და მოიცავს 35 ასო–ნიშანს (გრაფემას).

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა — Salom; Assalom u aleykum
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება — Rahmat
* გმადლობთ — Taşakur; Rahmat
* კი / არა — Ha / Ne
* გეთაყვა — Lutfan
* ნახვამდის — Hayr; Hayr naboşad

**რიცხვები**
*0 — sifr
*1 — yak
*2 — du
*3 — se
*4 — cor
*5 — panç
*6 — şaş
*7 — haft
*8 — hasht
*9 — nūh
*10 — dah

## იხილეთ აგრეთვე 
* ირანისტიკა 
* სპარსული ენა
* აზიისა და აფრიკის ინსტიტუტი
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ტაჯიკური — *ethnologue.com*
* აღმოსავლეთმცოდნეობა — *თსუ* 

კატეგორია:ტაჯიკური ენა
კონა გიგინეიშვილი

**კონა მოსეს ძე გიგინეიშვილი** (დ. 6 მაისი, 1902, ქუთაისი  — გ.7 იანვარი, 1976, თბილისი) — ქართველი ფილოლოგი, ენათმეცნიერი. 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის ქართული გიმნაზია (1920) და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი (1929). 1921–1924 წლებში მასწავლობდა სოფ. ნიგვზიანის (ახლანდელი ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი), ხოლო 1929-1939 წლებში ბათუმის სხვადასხვა სკოლაში. თსუ ასპირანტურის დამთავრების (1942) შემდეგ პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა ბათუმის პედაგოგიურ ინსტიტუტში (1942–1954), იყო ქართული ენის კათედრის გამგე. პარალელურად ლექციებს კითხულობდა ქუთაისის პედაგოგიურ, თბილისის თეატრალურ და უცხო ენათა ინსტიტუტებში. 1954–1966 წლებში მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერებიწ ინსტიტუტის სამეცნიერო ტერმინოლოგიის განყოფილების მეცნიერ თანამშრომლად, როგორც სარედაქციო კომისიის წევრი და რედაქტორი იგი მონაწილეობდა დარგობრივი (ტექნიკის, მეტალურგიის, ფიზიკის, ელექტრონიკის, სასოფლო-სამეურნეოს, იურიდიულის, გეოგრაფიის და სხვების) სამეცნიერო ტერმინოლოგიის შემუშევებაში.

1966 წლიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა ქართული ენციკლოპედიის სალიტერატურო კონტროლის რედაქციაში უფროს სამეცნიერო რედაქტორად და სატრანსკრიფციო ჯგუფის ხელმძღვანელად. აქ მან დიდი წვლილი შეიტანა ენობრივი, ტერმინოლოგიური საკითხების გადაწყვეტაში, უცხოურ სახელთა ქართული დაწერილობის დადგენაში და სხვა. გიგინეიშვილმა შეიმუშავა ბერძნული და ლათინური (პირთა და გეოგრაფიის)  სახელების ქართულად გადმოცემის წესები, რომლებიც საფუძვლად დაედო მის მიერვე შედგენილ ბერძნული და რომაული საკუთარი სახელების ორთოგრაფიულ ლექსიკონს (გამოიცა 1985, აღიარებულია ნორმატიულ სახელმძღვანელოდ).

გიგინეიშვილს მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული  6 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1902
კატეგორია:გარდაცვლილი  7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1976
მიხეილ გიგინეიშვილი (უფროსი)

**მიხეილ სამსონის ძე   გიგინეიშვილი** (დ. 26 დეკემბერი, 1910, სამტრედია — გ. 3 თებერვალი, 1998, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1945), პროფესორი (1947), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1987).

## ბიოგრაფია
1933 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი და იქვე დაიწყო მუშაობა სამკურნალო ფაკულტეტის მეანობა-გინეკოლოგიის კათედრაზე; 1964-1970 წლებში იყო ამ კათედრის პროფესორი, 1970-1983 — კათედრის გამგე (1983 წლიდან კონსულტანტია). 1972-იდან თბილისის მეან-გინეკოლოგთა საზოგადოების თავმჯდომარე.  გიგინეიშვილი შეისწავლის ქალის სასქესო ორგანოების კიბოს, ექსპერიმენტულად აქვს გამოკვლეული სამშობიარო აქტის მექანიზმი. ორსულთა სისხლის შრატში არსებული სასქესო ჰორმონები, მათთან დაკავშირებული ბიოლოგიურად აქტიური ნივთიერების გავლენა საშვილოსნოს ნერვულ-კუნთოვან სისტემაზე და სხვა. 1989 წელს სახელმძღვანელოებისათვის „მეანობა“ (1983) და „გინეკოლოგია“ (1987) ვაჟიშვილთან — მიხეილ მიხეილის ძე გიგინეიშვილთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1989). მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მეან-გინეკოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1910
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1998
კატეგორია:სამტრედიაში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
მიხეილ გიგინეიშვილი (უმცროსი)

**მიხეილ მიხეილის ძე გიგინეიშვილი** (დ. 20 სექტემბერი, 1939, თბილისი — გ. 28 იანვარი, 1994, თბილისი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი. მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1980), პროფესორი (1981). 

## ბიოგრაფია
1962 წელს დაამთავრა მოსკოვის I სამედიცინო ინსტიტუტი. 1963-1969 წლებში მუშაობდა თბილისში კლინიკური და ექსპერიმენტული კარდიოლოგიის ინსტიტუტში, 1970-1983 — ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის მეანობა-გინეკოლ. I კათედრაზე. 1983 წლიდან განაგებდა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის სამკურნალო ფაკულტეტის მეანობა-გინეკოლ. კათედრას.

გიგინეიშვილი შეისწავლიდა საშვილოსნოს კუმშვადობის ფიზიოლოგიასა და პათოლოგიას,სამეანო და გინეკოლ. სისხლდენას, სასქესო ორგანოებისა და სარძევე ჯირკვლების ჰიპერპლაზიურ პროცესებს, სიმსივნურ წარმონაქმნებზე ჰორმონების გავლენას და სხვა. 1989 წელს სახელმძღვანელოებისათვის „მეანობა“ (1983) და „გინეკოლოგია“ (1987) მამასთან — მიხეილ სამსონის ძე გიგინეიშვილთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (1989).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი მეან-გინეკოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 20 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1939
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1994
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
შაჰი

, სპარსეთის პირველი შაჰი.]]
**შაჰი** (სპარსულად: شاه, ძველსპარსული სიტყვიდან „ხშათრა-ფავა“ — „მეფე“; ძველბერძნული — „სატრაპი“) — მონარქის აღმნიშვნელი სიტყვაა სპარსულ ენაში.

*სპარსეთისა და სპარსეთის იმპერიის მონარქების ტიტული. მისი ევროპული შესატყვისია „მეფე“ (სპარსეთის სამეფოს ხანაში) ან „იმპერატორი“ (სპარსეთის იმპერიის / ირანის იმპერიის ხანაში). უკანასკნელმა ირანის შაჰმა, მოჰამედ რეზა ფეჰლევიმ, კორონაციის დროს მიიღო „შაჰინშაჰის“ -„شاهنشاه“ (იმპერატორი / „მეფეთა მეფე“) ტიტული.

* ავღანეთის მმართველთა ტიტული  XVIII-XX ს.ს.-ში (1973 წლამდე).

## რესურსები ინტერნეტში
*სიტყვების ეტიმოლოგიები

კატეგორია:წოდებები
საუნა

thumb|250px|საუნის შიგნით
**საუნა** აბანოს ტიპის მცირე ოთახი ან სახლია განკუთვნილი მშრალი ან ორთქლიანი სიცხის პროცედურების მისაღებად. წარმოშობით ფინეთიდანაა, სკანდინავიის შემდეგ სხვა ქვეყნებშიც გავრცელდა.

საუნის მიღება სოციალური ღონისძიებაა, რომელშიც მონაწილეები შიშვლდებიან და 80&nbsp;°C-მდე ტემპერატურის ოთახში სხედან. ეს პროცესი ხელს უწყობს რელაქსაციას და იწვევს ოფლდენას. პოპულარული რწმენით ძლიერი ოფლდენა ორგანიზმიდან ტოქსინების გამოდევნის საშუალებას იძლევა. ამავე რწმენით სიცხე ასევე ასტიმულირებს სისხლის თეთრი მოლეკულების პროდუქციას და აძლიერებს იმუნურ სისტემას.

კატეგორია:ჯანმრთელობა
კატეგორია:ფინეთი
ივანე გიგინეიშვილი

**ივანე მოსეს ძე გიგინეიშვილი** (დ. 9 აგვისტო, 1909, ქუთაისი — გ. 28 იანვარი, 1982, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1979). ფილოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1976). 

1946–1953 წლებში იყო საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის პრეზიდიუმთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი კომისიის წევრი და მდივანი, ხოლო შემდგომ — 1982-მდე — ჯერ საქართველოს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმთან, შემდეგ კი — საქართველოს მინისტრთა საბჭოსთან არსებული თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა დამდგენი მუდმივი სახელმწიფო კომისიის წევრი და მდივანი, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ენათმეცნიერების ინსტიტუტის დირექტორის მოადგილე (1950–1966), „საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მოამბის“ მთავარი რედაქტორის მოადგილე (1951–1982), „თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ნორმების“ (კრებული. I, 1970) კრებულის რედაქტორი, ქართული ენციკლოპედიის სატრანსკრიფციო ჯგუფის ხელმძღვანელი (1973–1982). ხელმძღვანელობდა ენათმეცნიერების ინსტიტუტის თანამედროვე ქართული სალიტერატურო ენის ნორმათა განყოფილების (1966-იდან — ქართული მეტყველების კულტურის განყოფილება) სამეცნიერო და პრაქტიკულ მუშაობას. დააარსა განყოფილების კრებული „ქართული სიტყვის კულტურის საკითხები“, რომლის 5 წიგნი გამოვიდა მისი რედაქტორობით (1972–1983). შეიმუშავა უცხოურ პირთა სახელების ქართულად გადმოცემის მეცნიერული პრინციპები. ქართული ენის დიალექტთა შესწავლის შედეგად საყურადღებო მოსაზრებები აქვს ქართლურსა და იმერულს შორის გარდამავალი ზოლის მეტყველების, გუდამაყრულის დამოუკიდებელ დიალექტურ ერთეულად მიჩნევის, ე. წ. „საშუალო ქართულის“ შესახებ და სხვა.

გიგინეიშვილმა ერთ-ერთმა პირველმა ჩაუყარა საფუძველი ჩვენში ლინგვოსტილისტიკას. იგი ეწეოდა ფართო ლექსიკოგრაფიულ მუშაობას: ქართული ლიტერატურის ძეგლთა ლექსიკონები („რუსუდანიანი“ — 1957, „დავითიანი“ 1980), დიალექტების ლექსიკონები (წიგნში: „ქართული დიალექტოლოგია I“, 1961), სასკოლო ორთოგრაფიული ლექსიკონი (ვარლამ  თოფურიას  თანაავტორობით, 1941, 1946, 1949), ვრცელი ორთოგრაფიული ლექსიკონი (ვარლამ თოფურიას თანაავტორობით, 1968). მონაწილეობდა ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის (1-8, 1950-1964) მომზადებაში (VIII ტომის ერთ-ერთი რედაქტორი), რისთვისაც სხვა რედაქტორებთან ერთად მიენიჭა საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1971). შესრულებული აქვს ტექსტოლოგიური სამუშაოები „რუსუდანიანის“, ვაჟა-ფშაველას პოემების, ვეფხისტყაოსნის ტექსტის დასადგენად.

1934-იდან ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას თბილისის დაუსწრებელ პედაგოგიურ ინსტიტუტში, პუშკინის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში, საქართველოს თეატრალურ ინსტიტუტში, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში — კითხულობდა ქართული ენის კურსს, აგრეთვე სპეციალურ კურსს „ვეფხისტყაოსნის ენა“ (თსუ-ში).
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული   9 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1909
კატეგორია:გარდაცვლილი   28 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1982
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
აბრამ განიბალი

**აბრამ (იბრაგიმ) პეტრეს ძე განიბალი** (დ. დაახლ. 1696, აბისინია — გ. 14 მაისი, 1781, სუიდა, გატჩინის რაიონი, რუსეთის იმპერია) — რუსი სამხედრო ინჟინერი, გენერალ-ანშეფი (1759). ალექსანდრე პუშკინის პაპის (დედის მხრიდან) მამა. 

## ბიოგრაფია 
წარმოშობით ეთიოპი თავადის ვაჟი. 7 წლისა თურქებმა მძევლად წაიყვანეს. 1706 რუსეთის ელჩმა კონსტანტინოპოლში ს. რაგუზსკიმ პეტრე I-ს აჩუქა. 1707 წელს მონათლეს და ნათლიის პეტრე I-ის პატივსაცემად პეტრე დაარქვეს, მაგრამ 1737-მდე საბუთებში აბრამ პეტრეს ძედ იხსენიება. შემდგომში მიიღო გვარი — განიბალი. 1706–1717 წლებში განიბალი პეტრე I-ის კამერდინერი და მდივანი იყო. 1717–1723 წლებში სამხედრო საინჟინრო საქმეს სწავლობდა საფრანგეთში. რუსეთში დაბრუნების შემდეგ ხელმძღვანელობდა საინჟინრო სამუშაოებს. 1726 დაწერა წიგნი სამხედრო საინჟინრო ხელოვნებაზე. 1727–1731 გადასახლებული იყო ციმბირში. ელისაბედის დროს აღიდგინა დაკარგული უფლებები და დაწინაურდა. 1737 მეორე ცოლთან შეეძინა ვაჟი — ოსიპი (ა. პუშკინის პაპა). ა. პუშკინმა თავისი დიდი პაპის სახე დახატა მოთხრობაში „პეტრე დიდის ზანგი“.

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1696
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1781
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:წმინდა ანას ორდენის კავალრები
კატეგორია:ისტორიული ფიგურები სადავო წარმომავლობით
გაეროს სამეურვეო საბჭო

**სამეურვეო საბჭო** — გაეროს ძირითადი ორგანო, რომლის მიზანია კოლონიებისა და დამოკიდებული ტერიტორიების განვითარებაზე ზრუნვა მათ დამოუკიდებლობამდე. ორგანოს ფუნქცია განსაზღვრულია გაეროს წესდებით. 1994 წელს ამ ორგანომ დროებით შეაჩერა ფუნქციონირება გაეროს სამეურვეო უკანასკნელი ქვეყნის პალაუს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ.

## სქოლიო
სამეურვეო საბჭო
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
გაეროს სამდივნო

**გაეროს სამდივნო** — გაეროს ბიუროკრატიული ორგანო, რომლის წევრები ახორციელებენ ორგანიზაციის ყოველდღიურ საქმიანობას და მის პროექტებს. სამდივნოს ხელმძღვანელობს გაეროს მთავარი ადმინისტრაციული თანამდებობის პირი - *გენერალური მდივანი*, რომელიც ინიშნება გენერალური ასამბლეის მიერ უშიშროების საბჭოს რეკომენდაციით 5 წლის ვადით. იგი ახორციელებს სამდივნოს ყველა ქვედანაყოფის საერთო ხელმძღვანელობას, უფლება აქვს უშიშროების საბჭოს აცნობოს ნებისმიერი საკითხი, რომელიც მისი აზრით საფრთხეს უქმნის საერთაშორისო მშვიდობას და უსაფრთხოებას.

## გაეროს გენერალური მდივნები 
* 1946-1953:  ტრიუგვე ლი, 
* 1953-1961: დაგ ჰამარშელდი, 
* 1961-1971: უ ტანი, 
* 1972-1981: კურტ ვალდჰაიმი, 
* 1982-1991: ხავიერ პერეს დე კუელიარი, 
* 1992-1997: ბუტროს ბუტროს-გალი, 
* 1997-2006: კოფი ანანი, 
* 2007-2016: პან გი მუნი, 
* 2017-დღემდე: ანტონიუ გუტერეში, 

## რესურსები ინტერნეტში
* UN Secretary-General webpage
* How is the Secretary-General appointed?
* Global Policy Forum – UN Secretary-General
* Report on the process of appointing a new Secretary-General 
* Who Will be the Next Secretary-General? (website on the 2006 campaigns)
* UNSGselection.org 

სამდივნო
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
გაეროს დამხმარე ორგანოები

გაეროს სისტემაში შედიან რიგი დამხმარე ორგანოებისა (ფონდები, პროგრამები, სააგენტოები, კომიტეტები, საბჭოები), რომლებიც შექმნილი არიან გენერალური ასამბლეის გადაწყვეტილებით და რომელთა მეშვეობით იგი კოორდინაციას უწევს გაეროს წესდებით განსაზღვრული ცალკეული საქმიანობების და ღონისძიებების განხორციელებას.

* გაეროს განვითარების პროგრამა
* გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა
* გაეროს ბავშვთა ფონდი
* მსოფლიო სასურსათო საბჭო
* გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენცია
* გაეროს კომიტეტი კოსმოსური სივრცის მშვიდობიანი მიზნებით გამოყენებისათვის
* საერთაშორისო სამართლის კომისია

დამხმარე ორგანოები
გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა

**გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამა** (United Nations Environment Programm, UNEP) შეიქმნა 1972 წელს, როგორც გაეროს გენერალური ასამბლეის ორგანო. მისი ხელმძღვანელი ორგანოა მმართველთა საბჭო, რომელიც შედგება 58 სახელმწიფოს წარმომადგენელთაგან. ყოველწლიურად გენერალური ასამბლეის სხდომაზე ხდება წევრთა 1/3-ის გადარჩევა. პროგრამის სამდივნოს ადგილსამყოფელია ქალაქი ნაირობი (კენია). რეგიონული ბიუროებისა — ჟენევა, ნიუ-იორკი, ბანგკოკი, ბაჰრეინი, მეხიკო. გარემოს დაცვის აღნიშნული პროგრამის დასაფინანსებლად შექმნილია სპეციალური ნებაყოფლობითი ფონდი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გაეროს გარემოსდაცვითი პროგრამის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:გაერო
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
მსოფლიო სასურსათო პროგრამა

მინი|250პქ|WFP-ის ლოგო
**მსოფლიო სასურსათო პროგრამა** (WFP - World Food Programme) — უდიდესი ჰუმანიტარული ორგანიზაცია, რომელიც შეიქმნა 1961 წელს როგორც გაეროს ორგანო, ანგარიშვალდებულია გენერალური ასამბლეის წინაშე ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს გზით. მისი მიზანია გაეროს სისტემაში წარმოებული მუშაობის კოორდინირება, რომელიც დაკავშირებულია სურსათის წარმოებისა და სურსათით ვაჭრობის სფეროში საერთაშორისო თანამშრომლობისათვის. მსოფლიო სასურსათო პროგრამა შედგება 36 წევრი სახელმწიფოსაგან, მათგან ეკონომიკური და სოციალური საბჭოს წარდგენით გენერალურ ასამბლეაზე ყოველწლიურად ხდება წევრთა 1/3-ის გადარჩევა. საბჭოს სამდივნოს ადგილსამყოფელია ქალაქი რომი (იტალია).

## რესურსები ინტერნეტში 
*.

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:გაერო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენცია

**გაეროს ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენცია** (United Nations Conference on Trade and Development, UNCTAD) — გაეროს გენერალური ასამბლეის ორგანო, შეიქმნა 1964 წელს. მისი წევრები არიან გაეროს წევრი 168 სახელმწიფო. იუნკტადის ძირითადი ორგანოებია: სესია, რომელიც მოიწვევა 4 წელიწადში ერთხელ მაინც და ვაჭრობისა და განვითარების საბჭო. ორგანიზაციის ადგილსამყოფელია ქალაქი ჟენევა (შვეიცარია).

## ლიტერატურა 
*  worked with UNCTAD and offers testimony from the inside.

## სქოლიო 
ვაჭრობისა და განვითარების კონფერენცია
გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულებები

**გაეროს სპეციალიზებული დაწესებულებები** — საერთაშორისო სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციები ეკონომიკურ, სოციალურ და ჰუმანიტარულ საკითხებში, რომლებიც გაეროსთან დაკავშირებული არიან საერთაშორისო შეთანხმებებით. გაეროს წევრი სახელმწიფოების უმრავლესობა ამ დაწესებულებების წევრებიც არიან.

* მსოფლიო საფოსტო კავშირი (UPU)
* შრომის საერთაშორისო ორგანიზაცია (ILO)
* ელექტროკავშირის საერთაშორისო კავშირი (ITU) 
* სამოქალაქო ავიაციის საერთაშორისო ორგანიზაცია (ICAO)
* გაეროს განათლების, მეცნიერებისა და კულტურის ორგანიზაცია (UNESCO)
* ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია (WHO)
* მეტეოროლოგიის მსოფლიო ორგანიზაცია (WMO)
* მსოფლიო საზღვაო ორგანიზაცია (IMCO)
* ინტელექტუალური საკუთრების მსოფლიო ორგანიზაცია (WIPO)
* გაეროს ინდუსტრიული განვითარების ორგანიზაცია (UNIDO)
* სურსათისა და სოფლის მეურნეობის ორგანიზაცია (FAO)
* რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკი (IBRD)
* განვითარების საერთაშორისო ასოციაცია (IDA)
* საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია (IFC)
* საერთაშორისო სავალუტო ფონდი (IMF)
* სოფლის მეურნეობის განვითარების საერთაშორისო ფონდი (IFAD)

სპეციალიზებული დაწესებულებები
საქართველოს ეროვნული გვარდია

**საქართველოს ეროვნული გვარდია** — სამხედრო ორგანიზაცია საქართველოს თავდაცვის სამინისტროს შემადგენლობაში დეპარტამენტის სახით. მისი დანიშნულებაა: შეიარაღებული ძალების რეზერვის მომზადება-გადამზადება, სამობილიზაციო რესურსების მართვა; სამხედრო ოპერაციების დროს მხარდამჭერი და უსაფრთხოების ოპერაციების ჩატარება; საგანგებო სიტუაციების დროს სამოქალაქო ხელისუფლების მხარდაჭერა.

გვარდია შეიქმნა 1990 წლის 20 დეკემბერს, საქართველოს უზენაესი საბჭოს გადაწყვეტილებით „საქართველოს რესპუბლიკის შინაგანი ჯარების, ეროვნული გვარდიის შექმნის შესახებ“ საქართველოს რესპუბლიკის კანონის მიღებით, როგორც რესპუბლიკის შინაგან საქმეთა სამინისტროს შინაგანი ჯარები, რითაც დაიწყო საქართველოს შეიარაღებული ძალების ჩამოყალიბება. 

XX საუკუნის 90-იან წლებში საქართველოს ერთიანობისთვის წარმოებულ ბრძოლებში ეროვნული გვარდია წარმოადგენდა ქართული შეიარაღებული ძალების ძირითად ბირთვს. 600-ზე მეტმა გვარდიელმა სამშობლოს ერთიანობასა და თავისუფლებას საკუთარი სიცოცხლე შესწირა. 2000 წლამდე ეროვნულ გვარდიაში თავმოყრილი იყო საბრძოლო და სასწავლო ქვედანაყოფები, ხოლო 2000 წლიდან აშშ-ის ევროპული სარდლობისა და გენერალ დევიდ პოიტრესის რეკომენდაციების გათვალისწინებით, ეროვნულ გვარდიას ახალი როლი და ფუნქციები განესაზღვრა, განხორციელდა შესაბამისი სტრუქტურული ცვლილებები. 

საქართველოს თავდაცვის 2004-2006 წლის სამხედრო დოქტრინიდან გამომდინარე, ეროვნული გვარდიის პრიორიტეტებია: შეიარაღებული ძალების რეზერვის მომზადება-გადამზადება, სამობილიზაციო რესურსების მართვა, საბრძოლო წვრთნების ორგანიზება და განხორციელება, რეზერვის მობილიზაციის დაგეგმვა და მართვა, საჯარისო მობილიზაციის ჩატარება სრული მოცულობით ყოველგვარ პირობებში. სამხედრო ოპერაციების დროს, მხარდამჭერი და უსაფრთხოების ოპერაციების ჩატარება (ზურგის ოპერაციები), საგანგებო სიტუაციების დროს სამოქალაქო ხელისუფლების მხარდაჭერა, შეიარაღებული ძალების შენაერთების, დანაყოფების და ნაწილებისათვის ხელშეკრულების საფუძველზე მოქალაქეთა შერჩევა და დაკომპლექტება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 
* სამხედრო კარიერა

კატეგორია:საქართველოს შეიარაღებული ძალები
ჰაბანერა

**ჰაბანერა** (ესპ. habanera < Habana — ქალაქი ჰავანა. უფრო სწორია — აბანერა) — კუბური ცეკვა და სიმღერა. ცნობილია აგრეთვე „დანსას“ სახელწოდებით. წარმოშობილია ევროპული კონტრდანსიდან. გავრცელებულია მთელ ლათინურ ამერიკაში. ქრესტომათიული ნიმუშია ს. ირადიერის „ლა პალომა“. ჰაბანერის მუსიკალური ფორმა გამოყენებული აქვთ ჟ. ბიზეს (ოპერა „კარმენში“), კ. დებიუსის („საღამო გრანადაში“ — ფორტეპიანოსათვის), მ. რაველს (ხმისა და ფორტეპიანოსათვის) და სხვა კომპოზიტორებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კუბური კულტურა
კატეგორია:ცეკვა
ჰააგის სკოლა

**ჰააგის სკოლა** — XIX საუკუნის უკანასკნელი მესამედის ჰოლანდიური ფერწერის რეალისტური სკოლა. ჩამოყალიბდა 1871 წლის შემდეგ ი. ისრაელსის ირგვლივ. ჰააგის სკოლამ შემოქმედებითად გადაამუშავა XVII საუკუნის ჰოლანდიური ხელოვნების ტრადიციები. მისი წარმომადგენლებისათვის დამახასიათებელია ცხოვრების ლირიკული ასახვა და თავისუფალი ფერწერულობა. ჰააგის სკოლის მხატვრები ძირითადად ქმნიდნენ ჟანრულ სურათებს (ი. ისრაელსი), პეიზაჟები (ი. ვაისენბრიუხი, ძმები მარისები, ჰ. მესდაგი), ხატავდნენ ინტერიერებს (ი. ბოსბომი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ჰააგის კონფერენცია 1922

**ჰააგის კონფერენცია 1922** — საერთაშორისო საფინანსო-ეკონომიკური კონფერენცია ჰააგაში (ნიდერლანდები). ჩატარდა 15 ივნისიდან 19 ივლისამდე გენუის კონფერენციის 1922 წლის გადაწყვეტილებით. ჰააგის კონფერენციაში მონაწილეობდნენ გენუის კონფერენციის მონაწილე ქვეყნები (გარდა გერმანიისა). საბჭოთა დელეგაციას მეთაურობდა მ. ლიტვინოვი. ჰააგის კონფერენციას უნდა განეხილა კაპიტალისტური ქვეყნების პრეტენზიები საბჭოთა სახელმწიფოსადმი. პრეტენზიები დაკავშირებული იყო უცხოელი კაპიტალისტების საკუთრების ნაციონალიზაციასთან, მეფისა და დროებითი მთავრობების ვალების გაუქმებასთან, საბჭოთა რუსეთისათვის კრედიტის მიცემასთან. საბჭოთა დელეგაცია, ისევე როგორც გენუაში, ჰააგის კონფერენციაზეც თავგამოდებით იცავდა ოქტომბრის რევოლუციის მონაპოვარს და მშრომელი მასების ინტერესებს. კაპიტალისტური ქვეყნების წარმომადგენლებმა უარყვეს საბჭოთა დელეგაციის ყველა წინადადება, მიმართული საერთაშორისო თანამშრომლობისაკენ, უარი თქვეს კრედიტის საკითხის განხილვაზე. ისინი დაჟინებით მოითხოვდნენ უცხოელთათვის კონფისკებული საკუთრების დაბრუნებას. საბჭოთა დელეგაციამ გადაჭრით უარყო ეს ცდები. ჰააგის კონფერენციას არსებითად არავითარი გადაწყვეტილება არ მიუღია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საერთაშორისო ეკონომიკური კონფერენციები
ჰააგა

**ჰააგა** (’s-Gravenhage, სიტყვასიტყვით - გრაფის მესერი, იშვიათად Den Haag) — ქალაქი ნიდერლანდებში, სამეფო კარისა და მთავრობის რეზიდენცია. სამხრეთ ჰოლანდიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა - 977 ათასი მცხოვრები (გარეუბნებიანად, 2004). წყაროებში პირველად იხსენიება 1097 წელს. XVI საუკუნის დამლევიდან გენერალური შტატების სხდომების ადგილია. XIX საუკუნის დამდეგს მიიღო ქალაქის სტატუსი. XVII საუკუნის II ნახევრიდან აქ ჩატარდა მრავალი საერთაშორისო კონფერენცია - I ინტერნაციონალური კონგრესი (1872), ჰააგის კონფერენცია 1922, ჰააგის კონფერენცია რეპარაციების საკითხში 1929-1930 და სხვ. 1940-იდან 1945 მაისამდე ოკუპირებული იყო გერმანიის ფაშისტთა ჯარების მიერ. საერთაშორისო სასამართლოს ადგილსამყოფელი. ჰააგა დიდი სატრანსპორტო კვანძია. არხებით, საავტომობილო გზებითა და რკინიგზით უკავშირდება ამსტერდამს,  როტერდამს და სხვა ქალაქებს. მასთან ფაქტობრივად შეერთებულია ზღვისპირა კურორტი და თევზსაჭერი ნავსადგური სხევენინგენი (ჩრდილოეთის ზღვა). 
ჰააგა ქვეყნის მნიშვნელოვანი ეკონომიკური ცენტრია. ქალაქში თავმოყრილია კვების, მსუბუქი მრეწველობის, რადიო- და ტელეაპარატურის, ელექტრონული მოწყობილობის, სატელეფონო და სატელეგრაფო აპარატურის დიდი საწარმოები; გარეუბანში - საავიაციო ქარხნები. ამზადებენ ხის, მინისა და სხვა მხატვრულ ნაკეთობებს. ჰააგაში განლაგებულია სავაჭრო და სამრეწველო ფირმების გამგეობები, მომსახურების სფეროს მრავალი დაწესებულება, სამეცნიერო საზოგადოებები, სახელმწიფო არქივო და ბიბლიოთეკა, სახვითი ხელოვნების სამეფო აკადემია, მუზეუმები.

ქალაქის ქუჩების სწორკუთხა ქსელი მოდერნიზებულია და გაფართოებულია თავისუფლად დაგეგმარებული ახალი რაიონებით (1908-1909, არქიტექტორი ჰ. ბერლაგე; 1935, არქიტექტორი ვ. დიუდოკი). ხუროთმოძღვრული ძეგლები:
 
* ვეივერის ტბის ნაპირზე მდებარე ე. წ. შიგა ეზოს არქიტექტურული ანსამბლი (XIII-XVIII სს.; 
* რაინდების გოტიკური დარბაზი, დაახლოებით 1280; 
* რენენსანსული ძვ. რატუშა, 1564-1565; 
* მშვიდობის სასახლე (1913);
* ამერიკის საელჩო (1959, არქიტექტორი ბ. ბროიერი და ა. ელზასი).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ნიდერლანდების ქალაქები
ერნსტ ჰაინკელი

thumb|right|ერნსტ ჰაინკელი
**ჰაინკელი, ერნსტ** (; დ. 24 იანვარი, 1888, გრუნდბახი, (ვიურტემბერგი)  — გ. 30 იანვარი, 1958, შტუტგარტი) — გერმანელი ავიაკონსტრუქტორი. 

1911 წელს დაამთავრა უმაღლესი ტექნიკური სკოლა შტუტგარტში. 1913–1922 წლებში მუშაობდა თვითმფრინავთსაშენი ფირმების მთავარ კონსტრუქტორად. I მსოფლიო ომის (1914–1918) პერიოდში შექმნა 30-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავი. 1922 ვარნემიუმდეში (გერმანია) დააარსა თვითმფრინავთსაშენი ფირმა, რომელიც 1945-მდე არსებობდა. ფირმა უშვებდა 100-ზე მეტი ტიპის თვითმფრინავს. 1939 წელს ააგო პირველი საცდელი რეაქტიული თვითმფრინავები He-176 და He-178. ჰაინკელის მიერ აგებულ ორძრავიან ბომბდამშენებს He-111 ფართოდ იყენებდნენ II მსოფლიო ომის (1939–1945) დროს. 1950 წლიდან ხელმძღვანელობდა თვითმფრინავთსაშენ ფირმას შტუტგარტში.

## ლიტერატურა 
* Lutz Warsitz: *THE FIRST JET PILOT - The Story of German Test Pilot Erich Warsitz*, Pen and Sword Books Ltd., England, 2009, ISBN 978-1-84415-818-8, English Edition 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Audio commentary by Erich Warsitz (world's first jet pilot) about Ernst Heinkel, Switzerland, August 2, 1979

კატეგორია:გერმანელი კონსტრუქტორები
კატეგორია:დაბადებული 24 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1958
ჰაინრიხი

**ჰაინრიხი** () — გერმანულენოვანი მამაკაცის სახელი და გვარი. მდედრობითი სქესის ფორმაა — **ჰენრიკე** (). სახელი ჰაინრიხი წარმოიშვა ძველი ზემოგერმანული ენიდან და სავარაუდოდ ძველგერმანული სახელის „ჰაიმრიხის“ მემკვიდრე ფორმაა. სახელი ორი ნაწილისაგან შედგება: „ჰაიმ“ (: სახლი), აგრეთვე „ჰაგან“ (, მამული) და „რიჰჰი“ (, მბრძანებელი, თავადი). აქედან გამომდინარე, სახელი შეიძლება ნიშნავდეს „სახლის ბატონს“ (); „ბატონს მამულში“ () ან „მამულზე მბრძანებელს“ ().

## ცნობილი პიროვნებები სახელით *ჰაინრიხ* 
; მმართველები

; სხვები
* ჰაინრიხ აკვილეიელი (1077–1084) — აკვილეიის პატრიარქი ;
* ჰაინრიხ ბავარიელი (1884–1916) — ბავარიის პრინცი, მაიორი პირველ მსოფლიო ომში;
* ჰაინრიხ ბელი (1917–1985) — გერმანელი მწერალი;
* ჰაინრიხ ფრაუენბერგელი (გ. 1314) — გერმანელი ბარონი და მოხეტიალე მომღერალი;
* ჰაინრიხ ფონ ფრაიბერგი (XIII საუკუნის II ნახევარი) — გერმანელი პოეტი;
* ჰაინრიხ გენტელი (1240–1293) — სქოლასტიკის თეოლოგი და ფილოსოფოსი;
* ჰაინრიხ გეორგე (1893–1946) — გერმანელი მსახიობი;
* ჰაინრიხ გიმბორნელი (1830–1893) — გერმანელი აფთიაქარი;
* ჰაინრიხ ფელიქს ფონ ჰარბურგი (1080–1153) — მაინცის არქიეპისკოპოსი;
* ჰაინრიხ ჰაინე (1797–1856) — გერმანელი პოეტი;

კატეგორია:მამაკაცის სახელები
ჰაინრიხ I ფრინველმჭერი

[მინი|მეფე ჰაინრიხი, [მიქაელ მთავარანგელოზის ალამით ხელში, აფუძნებს ალბრეხტსბურგს]]
**ჰაინრიხ I** (დ. დაახლ. 876 — გ. 2 ივლისი, 936, მემლებენი) — გერმანიის მეფე 919 წლიდან, საქსონიის ჰერცოგი (912 წლიდან) ლიუდოლფინგების გვარიდან (მეტსახელად "ფრინველმჭერი"), საქსონიური დინასტიის დამაარსებელი. 925 წელს ბრძოლით დაიბრუნა ლოთარინგია. უნგრელთა თარეშის აღსაკვეთად შექმნა სიმაგრეთა სისტემა და მძლავრი კავალერია. 933 წელს რიადის ბრძოლაში (მდინარე უნსტრუტთან) დაამარცხა უნგრელები. 928–929  წლებში დაიწყო ელბისპირა სლავების (პოლაბების) მიწა-წყლის დაპყრობა.

## ლეგენდა 
მისი გარდაცვალების შემდეგ მის სახელს დაუკავშირდა ლეგენდა სისხლის აღრევასთან დაკავშირებით. ცოლის გარდაცვალების შემდეგ მოინდომა საკუთარ ქალიშვილზე დაქორწინება, თუმცა მან მოახერხა სხვადასხვა სირთულეების დაძლევით გაქცევა. მეფე შემდეგში დარდისგან გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
* Gwatkin, H. M., Whitney, J. P. (ed) et al. The Cambridge Medieval History: Volume III. Cambridge: Cambridge University Press, 1926.
* Menzel, W. Germany from the Earliest Period . Vol I

## სქოლიო 
კატეგორია:გერმანიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 876
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 936
ჰაინრიხ III

**ჰაინრიხ III**-ის სახელით ისტორიაში ცნობილნი არიან შემდეგი პირები:

* ჰაინრიხ III (სრი) - საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1046-1056).
* ჰაინრიხ III (ბავარია) - ჰერცოგი (983-985).
* ჰაინრიხ III (კერნტენი) - ჰერცოგი (1122-1124).
* ჰაინრიხ III (ბრაბანტი) - ჰერცოგი (1248-1261).
* ჰაინრიხ III (ანჰალტი) - ფიურსტი ფონ ანჰალტ-აშერსლებენი (1266-1283).
* ჰაინრიხ III (ლუქსემბურგი) - გრაფი (1136-1196).
* ჰაინრიხ III (ლიოვენი) - გრაფი (1079-1095).
* ჰაინრიხ III (მაისენი) - მარკგრაფი (1221-1288).
* ჰაინრიხ III (როისი) - ფიურსტი (1635-1640).
* ჰაინრიხ III (მეკლენბურგ-შვერინი) - ჰერცოგი (1379-1383).
ჰაინრიხ IV

**ჰაინრიხ IV**-ის სახელით ისტორიაში ცნობილნი არიან შემდეგი პირები:

* ჰაინრიხ IV (სრი) - საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორი (1084-1105).
* ჰაინრიხ IV (კერნტენი) - ჰერცოგი (1141-1161).
* ჰაინრიხ IV (ბრაბანტი) - ჰერცოგი (1261-1267).
* ჰაინრიხ IV (ლიმბურგი) - ჰერცოგი ფონ ბერგი (1225-1259).
* ჰაინრიხ IV (ლუქსემბურგი) - გრაფი (1226-1281).
* ჰაინრიხ III (ლიოვენი) - გრაფი (1079-1095).
* ჰაინრიხ IV (ჰოლშტაინი) - ჰერცოგი ფონ შლეზვიგი (1404-1427).
* ჰაინრიხ III (როისი) - ფიურსტი (1635-1640).
* ჰაინრიხ IV (მეკლენბურგ-შვერინი) - ჰერცოგი (1423-1477).
* ჰაინრიხ IV (ბავარია) არის ჰაინრიხ II (სრი).
ჰაინრიხ V (სრი)

მინი|მეფე ჰაინრიხ V
**ჰაინრიხ V** (; დ. 8 იანვარი, 1081 — გ. 23 მაისი, 1125, უტრეხტი) — გერმანიის მეფე 1106 წლიდან, საღვთო რომის  იმპერატორი 1111 წლიდან, ჰაინრიხ IV-ისა და ბერტა სავოიელის ძე. მამის სიცოცხლეშივე დაუკავშირდა მის მოწინააღმდეგეებს —პაპს და გერმანიის მთავრებს. შემდეგ განაგრძო ბრძოლა ინვესტიტურისათვის, რომელიც საბოლოოდ კომპრომისული ვორმსის კონკორდატით დასრულდა (1122). დაკრძალულია შპაიერის ტაძარში.

## პირადი ცხოვრება 
დაქორწინებული იყო მატილდა ინგლისელზე. ჰაინრიხ V-ს და მატილდა ინგლისელს შვილები არ შეძენიათ.

## ლიტერატურა 
* Bryce, James. *The Holy Roman Empire*. MacMillan, 1913
* Comyn, Robert. *History of the Western Empire, from its Restoration by Charlemagne to the Accession of Charles V, Vol. I*. 1851

კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 8 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1081
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1125
ჰაინრიხ VII

მინი|ჰაინრიხ VII
**ჰაინრიხ VII** (დ. დაახლოებით 1275, ვალანსიენი — გ. 24 აგვისტო, 1313, ბუონკონვენტო) — გერმანიის მეფე 1312 წლიდან. ლუქსემბურგთა დინასტიის პირველი წარმომადგენელი. 1310 თავის შვილს იოანეს მოუპოვა ჩეხეთის სამეფო ტახტი. უშედეგოდ დამთავრდა მისი ექსპანსია იტალიაში (1310–1313).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანიის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული 1275
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1313
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
ჰაინრიხ ფონ ფელდეკე

**ჰაინრიხ ფონ ფელდეკე** (, , ; დ. 1150 წლამდე — გ. 1190-დან 1200 წლებამდე) — XII საუკუნისა და XIII საუკუნის დასაწყისის გერმანელი მწერალი. მიჩნეულია სარაინდო ანუ საკარო ეპოსის ფუძემდებლად; მასვე ეკუთვნის სარაინდო-ქრისტიანული ლეგენდა "ზერვაციუსი" (დაახლოებით 1170). მთავარი თხზულება სარაინდო რომანი "ენეიდი", რომლის წყარო უნდა იყოს ფრანგული "ენეასის რომანი", ანტიკური სიუჟეტის პირველი სარაინდო-საკარო დამუშავებაა გერმანულ ლიტერატურაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:XII საუკუნის გერმანელი პოეტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჰაინრიხ ლომი

[მინი|ითვლება, რომ ეს ქანდაკება [ბრაუნშვაიგის საკათედრო ტაძარი|ბრაუნშვაიგის საკათდრო ტაძარზე გამოხატავს ჰაინრიხ ლომს.]]

**ჰაინრიხ ლომი** (დ. 1129 — გ. 6 აგვისტო, 1195, ბრაუნშვაიგი) — საქსონიისა (1142-1180) და ბავარიის (1156-1180) ჰერცოგი ველფების საგვარეულოდან, ფრიდრიხ I ბარბაროსას ბიძაშვილი. ალბრეხტ დათვთან ერთად სათავეში ჩაუდგა წარუმატებელ ჯვაროსნულ ლაშქრობას სლავების წინააღმდეგ 1147. 1160 დაიპყრო ბოდრიჩების თითქმის მთელი მიწები და ელბის აღმოსავლეთით მდებარე უზარმაზარი ტერიტორიის მფლობელი გახდა. გაანადგურა და აღმოსავლეთით დაახევინა სლავებს, მათ მიწებზე კი გერმანელი კოლონისტები დაასახლა. მწვავე კონფლიქტი მოუვიდა ფრიდრიხ I ბარბაროსასთან, რომელმაც ისარგებლა იმით, რომ ჰაინრიხ ლომმა უარი თქვა იტალიის ლაშქრობაში მონაწილეობაზე, 1180 სასამართლო მოუწყო და სამფლობელოების დიდი ნაწილი ჩამოართვა.

## ლიტერატურა 
* Benjamin Arnold, "Henry the Lion and His Time", *Journal of Medieval History*, vol. 22, pp.&nbsp;379–393 (1996)
* Karl Jordan, *Henry the Lion. A Biography*, ISBN 0-19-821969-5
* *Heinrich der Löwe und seine Zeit. Katalog der Ausstellung*. Bd. 2. Braunschweig, 1995.
* Leila Werthschulte, *Heinrich der Löwe in Geschichte und Sage* (Heidelberg, Universitätsverlag Winter, 2007).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Henry the Lion on Encyclopedia.com
* Henry the Lion. The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition 
* The fall of Henry the Lion (from Germany) -- Encyclopædia Britannica
* Deposition of Henry the Lion. (from Frederick I) -- Encyclopædia Britannica
* MSN Encarta - Multimedia - Henry the Lion

კატეგორია:ბავარიის ჰერცოგები
კატეგორია:დაბადებული 1129
კატეგორია:გარდაცვლილი  6 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1195
იბნ ალ-ჰაისამი

**იბნ ალ-ჰაისამი** (დ. 965, ბასრა — გ. 1039, კაირო) — არაბი მეცნიერი. ახალგაზრდობაშივე გადავიდა ეგვიპტეში (კაიროში), სადაც ხალიფა ალ-ფატიმას ემსახურებოდა. მას ეკუთვნის მრავალი შრომა ფიზიკის, მათემატიკის, მედიცინისა და ფილოსოფიის დარგში. შუასაუკუნეების ევროპაში იხსენიება, ალჰაზენის (Alhazen) სახელით.

განსაკუთრებით საინტერესოა მისი შრომა ოპტიკაში, რომელიც პირველად 1572 წელს გამოქვეყნდა (ლათინურ ენაზე). ეს შრომა ყველაზე სრულად გადმოსცემს იმდროინდელი ოპტიკურ საკითხებს. განსაკუთრებით საინტერესოა მონაცემები თვალის აგებულების შესახებ, რომელიც უახლოვდება თანამედროვე წარმოდგენას. მასში გამოთქმულია აგრეთვე სინათლის გავრცელების სიჩქარის სასრულობის ჰიპოთეზა. მის „ოპტიკაში“ მოცემულია კამერა-ობსკურას ერთ-ერთი ყველაზე ადრინდელი აღწერა.

## ხსოვნა
მის სახელს ატარებს მთვარის ერთ-ერთი კრატერი — ალჰაზენი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:არაბი მეცნიერები
კატეგორია:დაბადებული 965
კატეგორია:გარდაცვლილი 1039
ფრანტიშეკ ჰალასი

250px|მინიატიურა|ფრანტიშეკ ჰალასის საფლავი
**ფრანტიშეკ ჰალასი** (; დ. 3 ოქტომბერი, 1901, ბრნო ―  გ. 27 ოქტომბერი, 1949, პრაღა) ― ჩეხი პოეტი. 

გატაცებული იყო პროლეტარული პოეზიით. მონაწილეობას იღებდა ახალგაზრდათა კომუნისტურ, მოგვიანებით — ინტელიგენციის ანტიფაშისტურ მოძრაობებში. ავტორია პოეტური კრებულებისა „სეპია“ (1927), „მამალი აფრთხობს სიკვდილს“ (1930) და სხვა. სამოქალაქო პრობლემატიკაზეა შექმნილი ლექსების კრებული „ყურთამდე“ (1936). ჰალასის ანტიფაშისტური ლექსები გაერთიანდა კრებულში „იმედის ტორსი“ (1938). დაწერა პატრიოტული ლექსების ციკლი „ჩვენი ქალბატონი ბოჟენა ნემცოვა“ (1940). ფაშიზმზე გამარჯვებას მიუძღვნა კრებულები „ბარიკადი“ (1945) და „მწყობრში“ (1948).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩეხი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 3 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ჩეხი პოეტები
ჰალე (ზაალე)

thumb|right|ჰალე
**ჰალე** — ქალაქი გერმანიაში საქსონია-ანჰალტის მხარეში. მდინარე ზაალეს ნაპირზე. მოსახლეობა 237 ათასი მაცხოვრებელი (2005). ჰალე არის ერთ-ერთი დიდი ქალაქი ამ მხარეში. ჰალესთან ახლოს შემდეგი ქალაქები არის: ლაიფციგი - 30 კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დრეზდენი - 10 კმ სამხრეთ-აღმოსავლეთით და ბერლინი - 150 კმ ჩრდილო-აღმოსავლეთით. რკინიგზის სატრანსპორტო კვანძი, სამდინარო ნავსადგური. გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის დროს ქიმიურ მრეწველობამ თავისი დაღი დაამჩნია. გერმანიის შეერთების შემდეგ ქალაქი კონცენტრირებას აკეთებს ტექნოლოგიის, კვების მრეწველობის (ჰალეში არის გერმანიაში უძველესი შოკოლადის ფაბრიკა- ჰალორენი) მიმართ. საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა აკადემია (1652), უნივერსიტეტი (1694). ზოოპარკი. მუზეუმები. ჰალეს საპატიო მოქალაქე არის ჰანს გენშერი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გერმანიის დიდი ქალაქების სია

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* Martin-Luther-University Halle-Wittenberg
* "A New Germany Rises" , *Time*, 12 September 2004
* Site about Halle with many photos and descriptions in English
* Origins & Places of Interest  
* Tramway in Halle  
* Halle's Old Town Hall website of the Bürgerinitiative Rathausseite e.V. 

კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
იუდა ჰალევი

**იუდა ჰალევი** (დ. დაახლოებით 1080/1086, ტოლედო — გ. 1142, ეგვიპტე) — ებრაელი პოეტი და ფილოსოფოსი. 

არაბულ ესპანეთში (ანდალუსიაში) შეისწავლა ღვთისმეტყველება, მედიცინა, ბერძნულ-არაბული ფილოსოფია. სრულყოფილად ფლობდა რამდენიმე ენას. ბევრს მოგზაურობდა. 1109 წლიდან ცხოვრობდა კორდოვაში. პალესტინისკენ მიმავალი გზაში დაიკარგა. ლექსებს წერდა ებრაულ, ნაწილობრივ არაბულ ენაზე, ფილოსოფიურ თხზულებებს - არაბულ ენაზე. პირველი ლექსები, რომლებმაც ჰალევს გაუთქვა სახელი, დაწერა 15 წლისამ. თავის გრძნობებს იგი ბუნების მადიდებელ ჰიმნებში ("ზღვის სიმღერები") და მგზნებარე სატრფიალო ლექსებში გამოხატავდა. უმღეროდა მეგობრობას. დროთა განმავლობაში ჰალევის სიცოცხლით სავსე პოეზია რელიგიური-ფილოსოფიური სულისკვეთებით განიმსჭვალა, ჰედონისტური განწყობილება მძაფრმა ტრაგიზმა შეცვალა. 

ჰალევის ფილოსოფიურმა თხზულებამ "ქუზარი" ("ხაზარი"), რომელიც დიალოგის ფორმითაა დაწერილი, დიდი გავლენა მოახდინა შუა საუკუნის თეოლოგიურ აზროვნებაზე, კერძოდ, კაბალისტურ თეოსოფიაზე.

ჰალევი პოპულარული იყო შუა საუკუნისა და ახალი დროის პოეტთა შორის. მას დიდად აფასებდნენ იბნ ეზრა, ალჰარიზი, ჰ. ჰაინე. ჰალევის შემოქმედებამ დიდი გავლენა მოახდინა ებრაულ პოეტურ აზროვნებაზე, განსაზღვრა მისი შემდგომი განვითარების გზები. არსებობს ჰალევის თხზულებათა მრავალი თარგმანი და კომენტარი მსოფლიოს სხვადასხვა ენაზე. მისი ბევრი ნაწარმოები თარგმნილია ქართულ ენაზეც. ჰალევის ლექსების ტექსტებზე შექმნილია მუსიკალური ნაწარმოებები, მ. შ. საქართველოშიც.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
*The Kitab al-Khazari of Judah Hallevi, full English translation at sacred-texts.com
*The Kitab al-Khazari of Judah Hallevi, Judeo-Arabic original

კატეგორია:ებრაელი პოეტები
კატეგორია:ებრაელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ებრაული ენის პოეტები
ამირა

[მინი|[სასამართლო ავღანეთის დურანიულ იმპერიაში]]
**ამირა** ( „მეთაური“, „მმართველი“, „მბრძანებელი“) — მთავრის შესატყვისი ტიტული აღმოსავლეთის მაჰმადიანურ ქვეყნებში.  ისლამამდელ ხანაში (VII საუკუნემდე) ეწოდებოდათ სარდლებს. VII საუკუნის 30-იანი წლებიდან არაბთა სახალიფოს პროვინციების მმართველებს. ტერმინი „ამირა“ (ძირითადად „ემირის“ ფორმით) გავრცელდა არაბთა მიერ დაპყრობილ ქვეყნებში (მაგ. ბუხარის ემირი). სახალიფოს დაშლის შემდეგ მას ატარებდნენ ადგილობრივი დამოუკიდებელი მმართველები, რომლებიც საერო და სასულიერო ხელისიფლებას ახორციელებდნენ. შემდეგ ამირას საპატიო ტიტული ენიჭებოდათ წინასწარნეტყველ მაჰმადის „ჩამომავლებს“. ამირას უწოდებენ საუდის არაბეთის მეფის ვაჟიშვილებს. ამირად იწოდებიან ბაჰრეინის, კატარის, ქუვეითის და სხვათა მბრძანებლები.

* თავდაპირველად იგი, როგორც საპატიო ტიტული, ენიჭებოდა მუჰამედის შთამომავლებს (მისი ქალიშვილის ფატიმა ზაჰრას შტო). საუკუნეების განმავლობაში ტიტულმა პირვანდელი დატვირთვა შეიცვალა და როგორც სათავადაზნაურო ტიტული, გამოიყენებოდა ბედუინთა მეთაურების (არაბეთი) და წარჩინებულთა და სახელმწიფო მოხელეთა მიერ (ოტომანთა იმპერია).

* ფორმალურად სიტყვა „ამირა“ გამოიყენება მექას მოსალოცად (ჰაჯი) მიმავალ მუსლიმთა ჯგუფის მეთაურის („ამირ ჰაჯი“) აღსანიშნავადაც.
* *„ამირ ალ-მუმინინ“* (*„მართლმორწმუნეთა მეთაური“*) ხალიფა ომარის შემდეგ ხალიფათა საპატიო ტიტულად იხმარებოდა.
 
* *„ამირ ალ-უმარა“* (*„მეთაურთა მეთაური“*) აბასიდების მმართველობის ხანაში მხედართმთავრის ტიტული, ხოლო ოტომანთა იმპერიაში კი „გუბერნატორის“ შესატყვისი იყო. 

* *„ამირ ალ-ბაჰრი“* (*„ზღვათა მეთაური“*, ძველქართულად *„ამირბარი“*) საზღვაო ძალების მეთაურის ტიტული იყო. სიტყვა „ადმირალი“ აქედან მომდინარეობს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*WorldStatesmen რელიგიური ორგანიზაციები - მუსლიმანური ქვეყნები

კატეგორია:ისლამი და ხელისუფლება
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ჰაინრიხ VI (სრი)

thumb|right|ჰაინრიხ VI
**ჰაინრიხ VI** (დ. 1165, ნიმვეგები — გ. 28 სექტემბერი, 1197, მესინა) — გერმანიის მეფე 1190–1197 წლებში, საღვთო რომის იმპერატორი 1191–1197 წლებში და სიცილიის მეფე 1194–1197 წლებში. შტაუფენების დინასტიის წარმომადგენელი.

ჰაინრიხი იყო ფრიდრიხ I ბარბაროსასა და ბეატრიქს ბურგუნდიელის მეორე ვაჟი. 1169 წლის ივნისში, 4 წლის ასაკში, ის რომაელთა მეფედ აკურთხეს. იმპერიის სადავეების მამისგან გადაბარების შემდეგ, რომელიც ჯვაროსნულ ლაშქრობებში მონაწილეობდა, ჰაინრიხმა ჩაახშო საქსონიისა და ბავარიის ჰერცოგ, ჰაინრიხ ლომის აჯანყება.

1184 წელს ჰაინრიხ VI დაინიშნა კონსტანცია სიცილიელზე და 1186 წლის 27 იანვარს ისინი მილანში დაქორწინდნენ. კონსტანცია იყო უილიამ II სიცილიელის ერთადერთი კანონიერი მემკვიდრე, რომლის სიკვდილის შემდეგ, 1189 წლის ნოემბერში, ჰაინრიხს შესძლებლობა მიეცა სიცილიის სამეფო ტახტს დაპატრონებოდა. თუმცა ამ დროს შეიტყო, რომ 1190 წლის 10 ივნისს, თურქეთის პროვინცია კილიკიაში დაიღუპა. ამის შემდეგ ჰაინრიხმა გერმანიის ტახტი დაიკავა.

1191 წლის აპრილში ჰაინრიხ I რომის პაპმა ცელესტინ III-მ იმპერატორად აკურთხა. გაცილებით რთული აღმოჩნდა სიცილიის ტახტის დაკავება. სამხრეთ იტალიის ბარონებმა თავიანთ მეფედ როჯერ II სიცილიელის შვილიშვილი, ლეჩეს გრაფი ტანკრედი გამოაცხადეს. 1194 წლის თებერვალში ტანკრედი გარდაიცვალა და მისი ადგილი დაიკავა უილიამ III სიცილიელმა. თუმცა, ჰაინრიხი განაგრძობდა სიცილიისთვის ბრძოლას. 1194 წლის 20 ნოემბერს ჰაინრიხმა მცირედი წინააღმდეგობების გადალახვის შემდეგ მიაღწია სიცილიის სამეფოს დედაქალაქ პალერმოში, ხოლო 25 დეკემბერს სამეფო ტახტი დაიკავა.

1197 წელს, უცხოელი მეფის ტირანულმა მმართველობამ გამოიწვია იტალიაში ამბოხება, რაც განსაკუთრებით სამხრეთ სიცილიაში იკვეთებოდა, თუმცა აჯანყება გერმანულმა არმიამ ძალის გამოყენებით ჩაახშო. იმავე წელს, ჰაინრიხი აწყობდა ჯვაროსნულ ლაშქრობას, თუმცა 1197 წლის 28 სექტემბერს ის მალარიით გარდაიცვალა; ამის მიუხედავად, ჰაინრიხი თვლიდა რომ ის მოწამლეს.

ჰაინრიხის შვილს ფრიდრიხ II კანონით ორივე ტახტის, სიცილიისა და საიმპერიო ტახტის მემკვიდრე იყო, თუმცა ის გაცილებით გვიან, 1215 წელს, ოტო IV ბრაუნშვაიგელის შემდგომ მიაღწია მიზანს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* ჰაინრიხ VI ენციკლოპედია ბრიტანიკა

კატეგორია:საღვთო რომის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 1165
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1197
კატეგორია:ჰოენშტაუფენები