open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰაფიზ იბრაჰიმი

**ჰაფიზ იბრაჰიმი** (სრული სახელი *მუჰამედ ჰაფიზ ბინ იბრაჰიმ ფაჰმი*) (დ. 1872, დაირუტი — გ. 31 ივლისი, 1932, კაირო) — არაბი (ეგვიპტელი) მწერალი და ჟურნალისტი. ცნობილია „ნილოსის პოეტის“ სახელით.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი კაიროში (1891); მონაწილეობდა ინგლისის სამხედრო ესპედიციაში სუდანში. ინგლისის წინააღმდეგ ეგვიპტის ოფიცერთა ამბოხებაში მონაწილეობისათვის სამხედრო სამსახურიდან დაითხოვეს (1900). განიცდიდა მუჰამად აბდოს მსოფლმხედველობის გავლენას. მომხრე იყო დასავლეთისა და აღმოსავლეთის კულტურის მიღწევათა სინთეზისა. 1901 გამოაქვეყნა ლექსების პირველი დივანი. მისი ლექსები დაწერილია ნეოკლასიკური სტილით, ასახავს პოეტის პატრიოტულ სულისკვეთებას, მოუწოდებს უცხოურ კოლონიზატორების წინააღმდეგ ბრძოლისაკენ. ეგვიპტის ცხოვრების აქტულურ პრობლემებს ეხება კლასიკური მაკამის ფორმით დაწერილი პროზაული ნაწარმოები „ღამეები სატიჰასთან“ (1906).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტელი მწერლები
კატეგორია:ეგვიპტელი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ენდრიუ ჰაქსლი

**ენდრიუ ფილდინგ ჰაქსლი** (დ.  22 ნოემბერი, 1917, ლონდონი — გ.  30 მაისი, 2012) — ინგლისელი ფიზიოლოგი. ლონდონის სამეფო საზოგადოების წევრი (1955). დაამთავრა კემბრიჯის უნივერსიტეტი (1938). 1960-იდან ლონდონის უნივერსიტეტის კოლეჯის ფიზიოლოგიური განყოფილების პროფესორი. შექმნა კუნთის შეკუმშვის თეორია, აღწერა მიოფიბრილების ნატიფი სტრუქტურა, აღმოაჩინა, რომ შეკუმშვის დროს ხდება მიოფიბრილის წარმომშობი აქტინისა და მიოზინის ძაფების სრიალი და დაახლოება. გამოიკვლია ნერვული ბოჭკოების სინაფსები და ნერვული იმპულსის გადაცემისას ფიზიკურ-ქიმიური ცვლილებები, ნერვულ სისტემაში აგზნების და შეკავების იონური მექანიზმები. ნობელის პრემია (1963,   ალან ლოიდ ჰოჯკინსა  და ჯ. კ. ეკლზთან).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ბიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ჰაფსიდები

მინი|250პქ|ჰაფსიდების სამეფო 1400 წელს
**ჰაფსიდები** — ბერბერული წარმოშობის დინასტია, რომელიც განაგებდა ტუნისს 1229-1574 წლებში; სახელწოდება მიიღო შეიხ აბე ჰაფსის სახელიდან, რომელიც ალმოჰადების მოძრაობის ერთ-ერთი დამაარსებელი იყო. იფრიკიის ალმოჰადმა ნაცვალმა აბუ ზაქარიამ (განაგებდა 1229-1249), რომელიც აბუ ჰაფსის შვილიშვილი იყო, დააარსა ფაქტობრივად დამოუკიდებელი სახელმწიფო. ჰაფსიდების ძლიერების პერიოდი ემთხვევა ალ-მუსთანსირის&nbsp;(1249-1277), ასევე აბუ ფარისის&nbsp;(1394-1434) და უსმანის&nbsp;(1435-1488) გამგებლობას. 1574 წელს ტუნისი თურქებმა მიიტაცეს და ჰაფსიდების დინასტია დაამხეს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტუნისი
*
კატეგორია:დინასტიები
ტომას ჰენრი ჰაქსლი

**ტომას ჰენრი ჰაქსლი** (; დ. 4 მაისი, 1825, ილინგი, ლონდონის მახლობლად — გ. 29 ივნისი, 1895, ისტბორნი, სასექსი) — ინგლისელი ბუნებისმეტყველი, ჩარლზ დარვინის მეგობარი და მისი მოძღვრების პოპულარიზატორი. 

1846–1850 წლებში მონაწილეობდა ექსპედიციაში ავსტრალიის აღმოსავლეთ სანაპიროსა და ახალ გვინეაზე; 1854-1895 წლებში იყო სამეფო სამთო სკოლის პროფესორი. 1871–1880 წლებში ლონდონის სამეფო საზოგადოების მდივანი. 1883–1885 წლებში — პრეზიდენტი. მისი გამოკვლევები ეხება პალეონტოლოგიის, ანთროპოლოგიის, ევოლუციური თეორიის, ზოოლოგიისა და შედარებითი ანატომიის საკითხებს. დაამტკიცა ნათესაური კავშირი მედუზებსა და პოლიპებს შორის (1849), განავითარა და დაამტკიცა დებულება ხერხემლიანი ცხოველების ქალას ერთიანი აგებულების შესახებ, დაამტკიცა ფრინველების წარმოშობა ქვეწარმვლებისაგან. ჰაქსლი ავითარებდა არასწორ შეხედულებას იმის შესახებ, რომ ორგანული სამყაროს ჯგუფების უმეტესობა არ განიცდის პროგრესს, მაგრამ ჩარლზ დარვინის წიგნის („სახეობათა წარმოშობა“, 1859) გამოსვლის შემდეგ, დამაჯერებლად ასაბუთებდა, რომ ადამიანი ცხოველური წარმოშობისაა. იგი მტკიცედ იცავდა დარვინიზმს კლერიკალების თავდასხმებისაგან.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1825
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:ინგლისელი ბუნებისმეტყველები
იაროსლავ ჰაშეკი

**იაროსლავ ჰაშეკი** (დ. 30 აპრილი, 1883, პრაღა — გ. 3 იანვარი, 1923, ლიპნიცე) — ჩეხი მწერალი. 

დაიბადა მასწავლებლის ოჯახში. დაამთავრა კომერციული სასწავლებელი. ბეჭდვა დაიწყო XX საუკუნის დასაწყისში. თავდაპირველად აქვეყნებდა მგზავრულ ნარკვევებსა და იუმორისტულ ჩანახატებს. ჰაშეკს ეკუთვნის ათასამდე ნარკვევი, მოთხრობა და ფელეტონი, რომლებშიც დასცინის ბიუროკრატიულ სახელმწიფოს აპარატს, ბურჟუაზიულ მორალსა და სამღვდელოებას.

1912 წელს გამოაქვეყნა მოთხრობათა კრებული „ყოჩაღი ჯარისკაცი და სხვა გასაოცარი ისტორიები“. 1915 ავსტრია-უნგრეთის არმიაში გაიწვიეს. მალე რუსებს ჩაბარდა ტყვედ. 1916 შევიდა რუსეთში შექმნილ ჩეხ-სლოვაკთა სამხედრო ნაწილში. თანამშრომლობდა გაზეთ „ჩეხოსლოვანში“ (კიევი). ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ჰაშეკი გადავიდა საბჭოთა ხელისუფლების მხარეზე, გახდა რკპ (ბ) წევრი და შევიდა წითელი არმიის რიგებში (1918). თანამშრომლობდა საფრონტო გაზეთებში.

რუსულად გამოაქვეყნა „ადმირალ კოლჩაკის არმია“ და „ხუცეს მალიუტას დღიური“ (ორივე 1919). 1920 წელს დაბრუნდა სამშობლოში. ჰაშეკის შემოქმედების მწვერვალია რომანი „ყოჩაღი ჯარისკაცი შვეიკი და მისი თავგადასავალი მსოფლიო ომის დროს“ (1921-1923, დაუმთავრებელია). შვეიკი — „პატარა ადამიანი“ გამოხატავს ხალხის პროტესტს ომის წინააღმდეგ.

ქალაქ ლიპნიცეში (ჩეხეთი) 1959 წელს გაიხსნა ჰაშეკის მუზეუმი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ჩეხი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჰაჯი დიმიტრი

**ჰაჯი დიმიტრი** ბულგ. Хаджи Димитър (ნამდვილი სახელი და გვარი *დიმიტრ ნიკოლოვ ასენოვი* ბულგ. Димитър Николов Асенов) (დ. 10 მაისი, 1840, სლივენი — გ. 18 ივლისი, 1868, ბუზლუჯის მახლობლად) —ოსმალეთის ბატონობის წინააღმდეგ ბულგარელი ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილე. 1867 ბულგარეთის ლეგიაში (სამხედრო შენაერთი) შევიდა. 1868 ს. კარაჯასთან ერთად სათავეში ჩაუდგა პარტიზანულ რაზმს რუმინეთში, რომელიც შეიქმნა ბულგარეთის რევოლუციის ემიგრანტთა სახსრებით. 6 ივლისს ჰაჯი დიმიტრის რაზმმა გადალახა დუნაი, ოსმალეთის ჯართან რამდენიმე შეტაკების შემდეგ რაზმი გაანადგურეს. ჰაჯი დიმიტრი ბრძოლაში დაიღუპა.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1840
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1868
ჰაჯი-ისმაილი

**ჰაჯი-ისმაილი** (დაბადების და გარდაცვალების წლები უცნობია), შეიხი, ეფენდი, იმამი სოფ. ქურდემირიდან (შირვანი). აღმოსავლეთ კავკასიაში მიურიდიზმის (ტარიკათის) ერთ-ერთი პირველი იდეოლოგი. მუსლიმანური თეოლოგიური განათლება ბაღდადში მიიღო. აქედან დაბრუნებული, XIX საუკუნის 20-იანი წლების დასაწყისში შექმნილი ვითარების შესაბამისად, თავის მოწაფე-მიმდევრებთან ერთად (ზოგი მათგანი თვალსაჩინო რელიგიური და სამხედრო-პოლიტიკური მოღვაწე გახდა) ქადაგებდა "კავკასიურ " მიურიდიზმს, რომელმაც მეფის რუსეთის წინააღმდეგ ბრძოლაში ღაზავათი მთავარ პოლიტიკურ-რელიგიურ დოქტრინად გაიხადა.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:შეიხები
ჰაჯი I გირეი

**ჰაჯი I გირეი** (; დ. ტრაკაი, ლიეტუვა, 1397 — გ. 1466) ყირიმის ხანი 1441–1466 წლებში, ყირიმის სახანოს დამაარსებელი, გირეის დინასტიის ფუძემდებელი, ჩინგიზ-ყაენის შთამომავალი ჯუჩის შტოდან. 1434 წელს ჰაჯი გირეიმ დაამარცხა გენუელი ვაჭრების ჯარი, მაგრამ შინაბრძოლების შედეგად ყირიმიდან განდევნილი ლიეტუვაში გაიქცა. ლიეტუვის დიდი მთავრის, კაზიმირ IV-ისა და თათარ წარჩინებულთა მხარდაჭერით ჰაჯი-გირეი 1441 წელს ყირიმის ხანად გამოაცხადეს. საგარეო პოლიტიკის საკითხებში ლიეტუვის ორიენტაციისა იყო. ჰაჯი გირეის მმართველობის პერიოდში ყირიმის სახანოში სუფევდა სიმშვიდე, რაც მისი მემკვიდრეების დროს შეუძლებლად ითვლებოდა. გარდაიცვალა 1466 წელს. ჰაჯის შემდეგ ხანი გახდა მისი უფროსი ვაჟი, ნურ-დევლეთ გირეი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ყირიმის სახანო
* გირეის დინასტია
* ყირიმის ხანების სია

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კატეგორია:ყირიმის ხანები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:დაბადებული 1397
კატეგორია:გარდაცვლილი 1466
კატეგორია:დამფუძნებელი მონარქები
პიერ ჟანსენი

**პიერ ჟიულ სეზარ ჟანსენი** (დ.  22 თებერვალი, 1824, პარიზი — გ. 23 დეკემბერი, 1907, მედონი) — ფრანგი ასტრონომი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის (1873) და ლონდონის სამეფო საზოგადოების (1875) წევრი. ციურ სხეულთა სპექტრული ანალიზის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 1868 (ჯ. ლოკიერისგან დამოუკიდებლად) შეიმუშავა სპექტრული დაკვირვების მეთოდი, რომლითაც შეიძლება მზის პროტუბერანცების შესწავლა მზის კიდეზე მაშინ, როდესაც დაბნელება არ არის.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ჟანსენი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ასტრონომები
ალექსანდრე ჟაროვი

**ალექსანდრე ალექსის ძე  ჟაროვი**  (დ.   13 აპრილი [ ძვ. სტ. 31 მარტი], 1904, სოფ. სემიონოვსკაია, ახლანდელი მოჟაისკის რაიონი, მოსკოვის ოლქი — გ. 7 სექტემბერი, 1987, მოსკოვი) — საბჭოთა პერიოდის რუსი პოეტი. სკკპ წევრი 1920-იდან. ლიტერატურული მოღვაწეობა დაიწყო 1921-იდან. მისი ლექსების პირველი კრებულია „ყინულმჭრელი“ (1925). ჟაროვს ეკუთვნის პოემები: „კომკავშირელი“ (1924), „ოსტატი იაკობი“ (1924), „გარმონი“ (1926), „ვარია ოდინცოვა“ (1938) და სხვა. ბევრი მისი ლექსი სიმღერად იქცა. დაჯილდოებულია 4 ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 1987
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ალფრედ ჟარი

**ალფრედ ჟარი** (დ. 8 სექტემბერი, 1873, ქ. ლავალი, მაიენის დეპარტამენტი ― გ. 1 ნოემბერი, 1907, პარიზი) — ფრანგი მწერალი. სათავეში ედგა სიმბოლისტ და მოდერნისტ პოეტთა ჯგუფს. სახელი გაითქვა მარიონეტების თეატრისათვის დაწერილი გროტესკული ფარსით "მეფე იუბიუ" (1888), რომელშიც სამყარო წარმოდგენილია ერთმანეთთან დაუკავშირებელი ფაქტების პარადოქსულ შერწყმად, უაზრობად და ძალადობის ზეიმად. ეკუთვნის ლექსების კრებულები: "ქვიშის საათის წუთები" (1894), "კეისარი ანტიქრისტე" (1895). ეროტიკულ-ფანტასტიკური რომანი "ზემამაკაცი" (1902) და სხვა. მისი შემოქმედების ზოგიერთი მხარე შემდგომში განავითარეს კუბისტებმა, დადაისტებმა და სიურრეალისტებმა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული  8 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1907
კატეგორია:ფრანგი სატირისტები
კატეგორია:ფრანგი სიურრეალისტი მწერლები
კატეგორია:სიურრეალისტი დრამატურგები
კატეგორია:სიმბოლისტი მწერლები
კატეგორია:მოდერნისტული თეატრი
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი დრამატურგები
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი რომანისტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მიხეილ ჟაროვი

მინი|1980
**მიხეილ ივანეს ძე ჟაროვი**  (დ.    27 ოქტომბერი [ ძვ. სტ. 14 ოქტომბერი], 1900, მოსკოვი — გ. 16 დეკემბერი, 1981, მოსკოვი) —საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი და რეჟისორი. სსრკ სახალხო არტისტი (1949). სოციალისტური შრომის გმირი(1974), სკკპ წევრი 1950-იდან. 1919 წელს დაამთავრა მუშათა ორგანიზაციების სამხატვრო-საგანმანათლებლო კავშირის თეატრთან არსებული სტუდია. სხვადასხვა დროს იყო მოძრავი საფრონტო თეატრის, მეიერხოლდისსახ. საცდელ-ჰეროიკული თეატრის, მოსკოვის კამერული თეატრის და სხვა თეატრების მსახიობი. 1938-იდან მოღვაწეობს მოსკოვის მცირე თეატრში. თავდაპირველად წარმატებით ასრულებდა კომიკურ როლებს. მისი თამაში გამოირჩეოდა ხალხური, ხალისიანი იუმორით, მომხიბვლელობით. შემდგომ წლებში ასევე წარმატებით გამოდიოდა სახასიათო და დრამატულ როლებში. კომედიური სიმსუბუქე ამ როლებში შერწყმულია ფსიქოლოგიურ სიღრმესთან. თეატრში ითამაშა: პროხორი (გორკის „ვასა ჟელეზნიოვა“), ლებედევი (ჩეხოვის „ივანოვი“), დიკი (ოსტროვსკის „ჭექა-ქუხილი“) და სხვა. ჟაროვი საბჭოთა კინოს გამოჩენილი მსახიობია. როლებში:ჟიგანი („ცხოვრების საგზური“, 1931), ზაიცევი („სამი ამხანაგი“, 1935), სმირნოვი („დათვი, 1938), მენშიკოვი („პეტრე I“, 1937-1939), დიაკი გავრილა  („ბოგდან ხმელნიცკი“, 1941), ანისკინი („სოფლის დეტექტივი“, 1969) და სხვა. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1941, 1942, 1947). დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, ოქტომბრის რევოლუციის ორდენით, 3 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 27 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1981
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:ფილატელისტები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომითი წარჩინებისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ვლადიმერ ლენინის დაბადების 100 წლისთავის აღსანიშნავი მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:შრომის ვეტერანის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ტაირ ჟაროკოვი

**ტაირ ჟაროკოს ძე ჟაროკოვი** (დ.  5 ოქტომბერი  [ ძვ. სტ. 22 სექტემბერი], 1908, სოფ. ურდა, ახლანდელი ჯანიბექის რაიონი, ურალსკის ოლქი  — გ.  11 მარტი, 1965, ალმა-ათა) — ყაზახი პოეტი. 

ნაწარმოებებს  აქვეყნებდა 1928-იდან. ლექსების პირველი კრებული "ვარსკვლავთნათება" 1932 გამოსცა. ავტორია პოემებისა: "მზე ამეტყველდა" (1934), "ნიაღვარი" (1937),  "გრიგალი უდაბნოში" (1957) და სხვა. დაჯილდოებულია 2 ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ყაზახი პოეტები
კატეგორია:ალმათში გარდაცვლილები
ჰაჯი-მურატი

thumb|right|250px|ჰაჯი-მურატი
**ჰაჯი-მურატი** (დ. XVIII საუკუნის 90-იანი წლების დასასრულს ხუნძახი, ახლანდელი დაღესტანი — გ. 23 აპრილი, 5 მაისი, 1852, ქ. ნუხის მახლობლად, ახლანდელი ქ. შაქი, აზერბაიჯანი) — დაღესტნისა და ჩეჩნეთის მთიელთა გამათავისუფლებელი ბრძოლის მონაწილე. ავარიის სახანოს ერთ-ერთი მმართველი, შამილის ნაიბი. მიაღწია რიგ გამარჯვებას რუსულ ჯარზე. 1851 რუსების მხარეზე გადავიდა; მათგან მთებში გაქცევის მცდელობისას მოკლეს. 

ლევ ტოლსტოის ეკუთვნის ამავე სახელწოდების რომანი „ჰაჯი-მურატი“, გამოქვეყნებული 1912 წელს და რომელიც რუსების წინააღმდეგ კავკასიელთა ბრძოლის ისტორიის მხატვრული ასახვაა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხუნძები
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1852
ჟანი (ლუქსემბურგი)

thumb|right|px|
**ბენუა გიიომ რობერ ანტუან ლუი მარი ადოლფ მარკ დ’ავიანო ჟანი** ( და  Jean Benoît Guillaume Robert Antoine Louis Marie Adolphe Marc d’Aviano) (დ. 5 იანვარი, 1921, ლუქსემბურგი — გ. 23 აპრილი, 2019) — ლუქსემბურგის სახელმწიფოს მეთაური, ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგი (1964-იდან 2000 წლამდე), ნასაუს  დინასტიიდან, ბურბონ-პარმის პრინცი. 1938 დაამთავრა კოლეჯი ინგლისში. ნაცისტური გერმანიის მიერ ლუქსემბურგის ოკუპაციის დროს (1940 წლის 10 მაისი) ემიგრაციაში იყო. ლუქსემბურგის ახალგაზრდობის ფაშისტურ ვერმახტში იძულებითი გაწვევის პროტესტის ნიშნად 1942 შევიდა ინგლისის შეიარაღებული ძალების რიგებში. მონაწილეობდა ბრძოლებში ნიდერლანდებსა და ჩრდილოეთ გერმანიაში. ლუქსემბურგის არმიის პოლკოვნიკის ჩინი აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 5 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2019
კატეგორია:ლუქსემბურგის დიდი ჰერცოგები
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
ჟან პაული

**ჟან პაული** (ნამდვილი სახელი და გვარი *იოჰან პაულ ფრიდრიხ რიხტერი*; დ. 21 მარტი, 1763, ვუნზიდელი — გ. 14 ნოემბერი, 1825, ბაიროითი) — გერმანელი მწერალი, პუბლიცისტი და პედაგოგი. მის შემოქმედებაში აღსანიშნავია რომანები „ჰესპერუსი...“ (1795), „კვინტუს ფიქსლაინის ცხოვრება“ (1796), „ზიბენკეზი...“ (1796-1797), „ტიტანი“ (ტ. 1-4, 1800-1803), „ცელქობის წლები“ (1804-1805). მნიშვნელოვანია აგრეთვე იდილია „ცხოვრება კმაყოფილი მსაწავლებლისა აუენთალელი მარიავუცისა“ (1793), პედაგოგიური რომანი „ლევანი ანუ მოძღვრება აღზრდაზე“ (ტ. 1-3, 1805)  და „ესთეტიკის შესავალი“ (ტ. 1-3, 1804).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:გერმანელი პუბლიცისტები
კატეგორია:გერმანელი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1763
კატეგორია:გარდაცვლილი 1825
კატეგორია:ედემით გარდაცვლილები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ბავარიელი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ზახარია ჟანდოვი

**ზახარია ჟანდოვი** (დ.  1 ოქტომბერი, 1911, რუსე — გ.  2 თებერვალი, 1998) — ბულგარელი კინორეჟისორი. ბულგარეთის სრ დამსახურებული არტისტი (1963). კინოში მოღვაწეობა დაიწყო 1942-იდან როგორც ოპერატორმა-დოკუმენტალისტმა. გადაიღო ფილმები. "ერთი დღე სოფიაში" (1946), "ხალხი ღრუბლებში" (1948). 1950-იდან მუშაობს მხატვრულ კინოში. რეჟისორია ფილმებისა: "განგაში"  (1951),   "სექტემბრის გმირები"  (1954),   "შავი მდინარე"  (1963)  და სხვა. ჟანდოვი ბულგარეთის სოციალისტური კინოხელოვნების ერთ-ერთი ფუძემდებელია. დიმიტროვის პრემიის ლაურეატი (1951, 1959).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბულგარელი კინორეჟისორები
კატეგორია:დაბადებული 1 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1911
კატეგორია:გარდაცვლილი  2 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1998
ნიკოლოზ ჟავორონკოვი

**ნიკოლოზ მიხეილის ძე ჟავორონკოვი** () (დ.  7 აგვისტო [ ძვ. სტ. 25 ივლისი],  1907, სოფ. სტრელეცკიე-ვისელკი, ახლანდელი მიხაილოვის რაიონი, რიაზანის ოლქი ― გ. 5 აგვისტო, 1990, მოსკოვი) — საბჭოთა ეპოქის ქიმიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1962). სოციალისტური შრომის გმირი (1969). სკკპ წევრი 1939-იდან. 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა მოსკოვის დ. მენდელეევის სახელობის ქიმია-ტექნოლოგიური ინსტიტუტი (1930), ლევ კარპოვის სახელობის ფიზიკა-ქიმიური ინსტიტუტის დირექტორი (1944–1948), დ. მენდელეევის სახელობის ქიმია-ტექნოლოგიის ინსტიტუტის რექტორი (1948–1962). 1962-იდან ნიკოლოზ კურნაკოვის სახელობის სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიკა-ქიმიისა და არაორგანული მასალათა ტექნოლოგიის განყოფილების აკადემიკოსი მდივანი (1963). ჟავორონკოვის ძირითადი შრომები ეძღვნება არაორგანული ქიმიის და ტექნოლოგიის საკითხებს. სსრკ სახელმწიფო პრემია (1953); დ. მენდელეევის სახელობის პრემია (1950) და ოქროს მედალი (1969). 

დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსი ქიმიკოსები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ჟაკო

**ჟაკო**, *რუხი თუთიყუში* () — ფრინველი თუთიყუშისნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს. გავრცელებულია ეკვატორული აფრიკის ტყეებში. ბუდობს მაღალი ხეების ფუღუროებში, დებს 2 კვერცხს. ერთიანდება მრავალრიცხოვან გუნდებად (გამრავლების პერიოდის გამოკლებით) და დიდი ზიანი მოაქვს სიმინდისა და ბრინჯის ყანებისათვის. ჟაკოს აქვს ბგერათმბაძველობის უნარი, რის გამოც ტიპობრივ „გალიურ ფორმად“ იქცა. ტყვეობაში ცოცხლობს 70 წლამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფრიკის ფრინველები
კატეგორია:თუთიყუშისებრნი
ჟაკარდის მანქანა

thumb|right|ჟაკარდის მანქანა
**ჟაკარდის მანქანა** (ფრანგი ფეიქრისა და გამომგონებლის ჟოზეფ მარი ჟაკარის გვარის მიხედვით) — საქსოვი დაზგის სამარჯვი, რომელსაც მსხვილსახიანი ქსოვილების დასამზადებლად იყენებენ. ჟაკარდის მანქანის დახმარებით შეიძლება სახიანი საკაბე და დეკორატიული ქსოვილების, ფარდების, სუფრისა და სხვების დამზადება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი გამომგონებლები
ჟოზეფ მარი ჟაკარი

მინი|right|  ჟოზეფ მარი ჟაკარი
**ჟოზეფ მარი ჟაკარი** ( დ. 7 ივლისი, 1752, ლიონი  — გ.  7 აგვისტო, 1834, ულენი, რონა) — ფრანგი ფეიქარი და გამომგონებელი. დაახლოებით 1800 წელს შექმნა მსხვილსახიანი ქსოვილების გამოსამუშავებელი სამარჯვი, რითაც სრულყო ხელის საქსოვი დაზგა. 1801 წელს პარიზში სამრეწველო გამოფენებზე ყურადღება მიაქციეს მის მოდელს და ჟაკარი მიიწვიეს პარიზის ხელოვნებისა და ხელოსნობის მუზეუმში სამუშაოდ.1808 წელს ჟაკარმა შექმნა სახიანი ქსოვილისათვის განკუთვნილი ახალი მოდელი, რომელიც ფართოდ გავრცელდა საფეიქრო წარმოებაში (ჟაკარდის მანქანა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრანგი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 7 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1752
კატეგორია: გარდაცვლილი   7 აგვისტო
კატეგორია: გარდაცვლილი 1834
ჟანა დ’არკი

thumb|right|ჟანა დ’არკი
**ჟანა დ’არკი** (), ორლეანელი ქალწული () (დ. 6 იანვარი, 1412, სოფ. დომრემი, ზემო მაასი — გ. 30 მაისი, 1431, რუანი) — საფრანგეთის სახალხო გმირი, რომელიც ასწლიანი ომის (1337—1453) დროს 1429—1430 ხელმძღვანელობდა ფრანგი ხალხის ეროვნულ-განმათავისუფლებელ ბრძოლას ინგლისელთა წინააღმდეგ, დაიბადა გლეხის ოჯახში.

## ბიოგრაფია 
ფანატიკურად მორწმუნე ჟანა დ’არკს 13 წლიდან ჩაესმოდა ხმა, რომ მისი ამქვეყნიური დანიშნულებაა საფრანგეთის ხსნა. 1428 წლის 12 ოქტომბერს ინგლისელებმა ალყა შემოარტყეს საფრანგეთის მეფის ხელში მყოფ უკანასკნელ ქალაქს მდინარე ლუარის ჩრდილოეთით, ორლეანს, რომლის დაცემა გზას უხსნიდა მტერს სამხრეთისკენ. 1429 წლის 13 თებერვალს მამაკაცის ტანსაცმელში გამოწყობილი ჟანა გაემგზავრა დოფინთან შინონის ციხეში. თავისი ჭკუითა და მოსაზრებულობით ჟანა დ’არკმა მეფის ნდობა დაიმსახურა და დაინიშნა საფრანგეთის ჯარების სარდლად. 29 აპრილს მან თავისი ჯარით შეაღწია გარემოცულ ორლეანში. 1429 წლის 8 მაისს ინგლისელებმა მოხსნეს ალყა ორლეანს. ინიციატივა ფრანგების ხელში გადავიდა. ჟანა დ’არკმა რამდენიმე ბრწყინვალე გამარჯვება მოიპოვა, აიღო ქალაქები ჟარჟო, ბოჟანსი და სხვა.

1429 წლის 18 ივნისს პატესთან ბრძოლაში გაანადგურა ინგლისელთა არმია. ჟანა დ’არკს უბრძოლველად დანებდნენ ქალაქები ოსერი, ტრუა, შალონი, რეიმსი, სადაც 1429 წლის 17 ივლისს შარლ VII მეფედ აკურთხეს.

მისმა უდიდესმა პოპულარობამ შეაშინა მეფე, არისტოკრატია და უმაღლესი სამღვდელოება. იგი, ფაქტობრივად, ჩამოაშორეს სამხედრო მოქმედებათა ხელმძღვანელობას. 1430 წლის 23 მაისს კომპიენის კომენდანტის ღალატის შედეგად იგი ტყვედ ჩაიგდეს ინგლისის მომხრე ბურგუნდოელებმა და 6 თვის შემდეგ დიდ თანხად მიჰყიდეს ინგლისელებს. შარლ VII-მ არაფერი იღონა ჟანას დასახსნელად, ქალაქ რუანში მოწყობილ საეკლესიო სასამართლო პროცესზე (1431 იანვარი-მაისი) ჟანა დ’არკი „ჯადოქრად“ და „მწვალებლად“ ცნეს და რუანის ძველი ბაზრის მოედანზე კოცონზე დაწვეს.

1456 წლის 7 ივლისს ჟანა დ’არკი რეაბილიტირებულად გამოცხადდა, კათოლიკურმა ეკლესიამ 1920 — წმინდანად შერაცხა. მისი ხსოვნის დღედ დაწესდა 8 მაისი, ორლეანის განთავისუფლების დღე — საფრანგეთის ეროვნული დღესასწაული.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:საფრანგეთის ეროვნული გმირები
კატეგორია:დაბადებული  6 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1412
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1431
ჟან II კეთილი

**ჟან II** (), მეტსახელად „კეთილი“ () (დ. 16 აპრილი, 1319, გე-დე-მოლუის ციხე-დარბაზი, მანსის მახლობლად— გ. 8 აპრილი, 1364, ლონდონი) — საფრანგეთის მეფე 1350–1364 წლებში, ვალუას დინასტიიდან.

მის დროს მიმდინარეობდა ასწლიანი ომი; კრესის ბრძოლაში დამარცხების შემდეგ საფრანგეთის სამხედრო და ფინანსური მდგომარეობა მეტად დამძიმდა. საომარ მოქმედებათა გასაგრძელებლად საჭირო თანხების მისაღებად ჟან II-მ 1355 გენერალური შტატები მოიწვია, რომელიც დათანხმდა მიეცა მისთვის სუბსიდია, თავისი კონტროლის ქვეშ. მაგრამ ჟან II-მ საჭირო თანხის მხოლოდ ნაწილი მიიღო. პუატიეს ბრძოლაში (1356) ჟან II ტყვედ ჩაუვარდა ინგლისელებს. 1359 ხელი მოაწერა ლონდონის ხელშეკრულებას, რომლითაც ნახევარ სამეფოს ინგლისელებს უთმობდა და გამოსასყიდ თანხას (4 მლნ. ოქროს ეკიუ) ჰპირდებოდა. 1360 საფრანგეთში დაბრუნდა, მაგრამ გამოსასყიდის მთლიანად გადაუხდელობისა და მისი მძევლის (ჟან II-ის ძე) ინგლისიდან გაქცევის გამო 1364 დაბრუნდა ლონდონში, სადაც მალე გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საფრანგეთის მეფეები
კატეგორია:დაბადებული  16 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1319
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1364
კატეგორია:ვალუები
კატეგორია:სენ-დენის ბაზილიკაში დაკრძალულები
კატეგორია:ნორმანდიის ჰერცოგები
მაქს ჟაკობი

**მაქს ჟაკობი** (დ.  12 ივლისი, 1876, კემპერი, ფინისტერის დეპარტამენტი — გ.  5 მარტი, 1944, დრანსის საკონცენტრაციო ბანაკი) — ფრანგი მწერალი და მხატვარი. 

## ბიოგრაფია 
წარმოშობით ებრაელი; 1915 წელს კათოლიკე გახდა. მეგობრობდა პაბლო პიკასოსთან, გიიომ აპოლინერთან, ჟორჟ ბრაკთან. ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოვიდა საბავშვო ზღაპრებით "მეფე კაბული და პაწაწა გოვენი" (1902), "მზიური გოლიათი" (1904). ჟაკობის ესთეტიკური შეხედულებები წარმოდგენილია მის წიგნში "პოეტური ხელოვნება" (1922), რომრლშიც იგი ირაციონალიზმის პოზიციებზე დგას, უარყოფს სიუჟეტს. თავის ლექსებსა და პროზაულ ნაწარმოებებში ჟაკობი მიმართავს ფანტასტიკურ ბუნდოვან მითოლოგიურ სახეებს, ალიტერაციას, კალამბურს. მეტად ტიპობრივია რომანები: "ფილიბიუთი ანუ ოქროს საათი" (1923), ჟანრობრივად ძნელად განსასაზღვრავია ნაწარმოებები: "წმინდა მატორელი" (1909), "ძმა მატორელის ბურლესკური და მისტიკური ნაწარმოებები" (1911), "ტარტიუფის დაცვა..." (1919) და სხვა, რომლებშიც მწერალი უგულებელყოფს როგორც ფრანგული სტილისტიკის ნორმებს, ისე ვერსიფიკაციის კანონებს. ჟაკობის სიკვდილის შემდეგ პიკასომ დააარსა "მაკ ჟაკობის" საზოგადოება, რომელიც აწესებს ჯილდოებს საუკეთესო ლექსებისათვის და აქვეყნებს მის ნაწარმოებებს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი მხატვრები
კატეგორია:ჰოლოკოსტის მსხვერპლნი
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი მხატვრები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მხატვრები
კატეგორია:ებრაელი მხატვრები
კატეგორია:მოდერნისტი მხატვრები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ფრანგი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი პოეტები
ფრანსუა ჟაკობი

**ფრანსუა ჟაკობი** ( დ. 17 ივნისი, 1920, ნანსი — გ.19 აპრილი, 2013) — ფრანგი ბიოლოგი. დაამთავრა პარიზის უნივერსიტეტის სამედიცინი ფაკულტეტი. 1950-იდან მუშაობდა პარიზის პასტერის ინსტიტუტში. 1960-იდან ხელმძღვანელობდა კოლეჟ დე ფრანსის მიკროორგანიზმების გენეტიკის განყოფილებას, ხოლო 1965-იდან — უჯრედის გენეტიკის კათედრას. მისი გამოკვლევები შეეხება ბაქტერიებისა და ვირუსების გენეტიკას — ლიზოგენიის გენეტიკას, ეპისომების კონცეფციას (1958), ჰიპოთეზებს (ჟ. მონოსთან ერთად) ინფორმაციული რიბონუკლეინის მჟავას მონაწილეობით გენეტიკური ინფორმაციის გადატანის, ბაქტერიებში ცილის სინთეზის გენეტიკური რეგულაციის მექანიზმის (ოპერონის კონცეფცია) შესახებ. 

1965 ა. ლვოვთან და ჟ. ლ. მონოსთან ერთად ჟაკობს ნობელის პრემია მიანიჭა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ბიოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 1920
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ებრაელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ფრანგი ნობელის პრემიის ლაურეატები
იონ ჟალია

**იონ ჟალია** ; დ. 19 მაისი, 1887, კასიმჩა, ტულჩის მაზრა — გ. 7 ნოემბერი, 1983) — რუმინელი მოქანდაკე. რუმინეთის სახალხო მხატვარი, რუმინეთის აკადემიის წევრი. სწავლობდა ბუქარესტში, ნატიფი ხელოვნების სკოლაში (1907–1911), ჟიულიანის აკადემიაში (1915–1916) და  პარიზში, ე. ი. ბურდელის სტუდიაში. შექმნა პლასტიკურად საინტერესო ღრმა ფსიქოლოგიური პორტრეტები („მეცხვარე“, თაბაშირი, 1938; ჯ. ენესკუს პორტრეტი, თაბაშირი, 1958, რუმინეთის სახალხო რესპუბლიკის ხელოვნების მუზეუმი, ბუქარესტი), მონუმენტური-დეკორატიული ქანდაკებები. 1968-იდან რუმინეთის მხატვართა კავშირის პრეზიდენტია. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რუმინელი მოქანდაკეები
კატეგორია:რუმინელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 19 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1887 
კატეგორია:გარდაცვლილი  1983
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჰაინრიხ მიულერი

thumb|250px|ჰაინრიხ მიულერი (ხელმარჯვნივ)
**ჰაინრიხ მიულერი** () (დ. 28 მაისი, 1900, მიუნხენი, გერმანია — გ. უცნობია, 1945 წლის მაისიდან ითვლება დაკარგულად) — გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, გესტაპოს შეფი 1939 - 1945 წლებში.

## ბიოგრაფია 
მიულერი დაიბადა მიუნხენში (*ბავარია*), ჟანდარმერიის მოხელის კათოლიკურ ოჯახში. საშუალო განათლების მიღების შემდეგ სწავლა განაგრძო საავიაციო-საინჟინრო სასწავლებელში. 1917 წელს იგი მოხალისედ წავიდა პირველ მსოფლიო ომში. 1919 წელს მიულერი სამხედრო სამსახურიდან დაითხოვეს უნტეროფიცრის  წოდებით. ომის შემდგომ პრაქტიკას გადიოდა მინხენის პოლიიცის განყოფილებაში და 1929 წელს იგი პოლიტიკური პოლიციის მდივნად ინიშნება. მის დანიშნულებაში შედის  კომუნისტური ორგანიზაციების წინააღმდეგ ბრძოლა. 1934 წელს მიულერი სს-ის წევრი გახდა და გადაყვანილ იქნა ბერლინში საიდუმლო პოლიციის განყოფილებაში სამუშაოდ. 

1936 წელს მიულერი დაინიშნა რაიხის უშიშროების პოლიციის მთავარი სამმართველოს პოლიტიკური პოლიციის განყოფილების  უფროსის მოადგილედ. 1939 წლიდან იგი გადაიყვანეს ებრაელთა გასახლების საქმეთა მმართველის თანამდებობაზე. იმავე წლის ოქტომბერში მიულერი დაინიშნა რაიხის უშიშროების მთავარი სამმართველოს (*RSHA*) IV განყოფილების (*საიდუმლო პოლიცია*) შეფად და მიენიჭა სს-ის გრუპენფიურერის და პოლიციის გენერალ-ლეიტენანტის წოდება.

იმყოფებოდა რა გესტაპოს შეფის თანამდებობაზე, მიულერი იყო თითქმის ყველა იმ დანაშაულის თანამონაწილე, რომელიც რაიხის უშიშროების მთავარ სამმართველში დაიგეგმა, მომზადდა და შესრულებული იქნა. 1939 წლის სექტემბრიდან მისი ბრძანებით დაიწყო პოლიტიკური მოწინააღმდეგეების მიამართ ე.წ. "საგანგებო მოპყრობა" (), რაც მიზნად ისახავდა მათ საკონცენტრაციო ბანაკებში ჩასმას და ფიზიკურ განადგურებას. მიულერის დაქვემდებარებაში იყო და მისი უშუალო თანამონაწილეობით გატარებულ იქნა ადოლფ აიხმანის მიერ მომზადებული „ებრაელთა რეფერატი IV B 4“. მიულერი პასუხისმგებელი იყო სს-ის მიერ სსრკ-ის ტერიტორიაზე ჩატარებული გენოციდის შედგების დეტალურ დამუშავებაზე, შეჯამებაზე და მოხსენებაზე, შეფების რაინჰარდ ჰაიდრიხის და შემდგომში ერნსტ კალტენბრუნერის წინაშე.

1945 წლის მაისიდან მიულერი უგზო-უკვლოდ დაკარგულად ითვლება. მითები იმის თაობაზე, თითქოს მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ იგი ერთი მხრივ აშშ-ის, მეორე მხრივ სსრკ-ის აგენტად მუშაობდა არ დასტურდება.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 28 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი  1945
კატეგორია:გარდაცვალების თარიღი უცნობია
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
ჟალე

**ჟალე** (ნამდვილი გვარი *სოლთანი,* ქმრის გვარი *ბადი*) (დ. 1922, ისპაანი), ირანელი პოეტი. შაჰის რეჟიმთან კონფლიქტის გამო 1946-იდან ცხოვრობდა სსრკ-ში. 

1952 დაამთავრა აზერბაიჯანის უნივერსიტეტის ფილოლოგიური ფაკულტეტი. ჟალეს ლექსების პირველი კრებულია "მინდვრის ყვავილები" (1944). ავტორია კრებულის "დედები ითხოვენ მშვიდობას" (1956), პოემისა "მერცხალი" (1960) და სხვები. ჟალე წარმომადგენელია სპარსული ლიტერატურის ახალი მიმდინარეობისა - " შე‘რე ნოუ", რომლის დამახასიათებელი თვისებაა ტრადიციული ნორმებიდან გადახვევა, თავისეფალ რიტმიკასა და ახალ პოეტურ სახეებზე აგებული ლექსი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ირანელი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული  1922
ოთარ გიგინეიშვილი

**ოთარ ისიდორეს ძე გიგინეიშვილი** (დ. 27 სექტემბერი, 1916, ქუთაისი, — გ. 10 თებერვალი, 1990, თბილისი) — ქართველი ისტორიკოსი, აღმოსავლეთმცოდნე, საზოგადო მოღვაწე, ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ახალი და უახლესი ისტორიის  ქართული სამეცნიერო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი, ისტორიის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1989).

## ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის   ისტორიის ფაკულტეტი, 1947 — სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროს უმაღლესი დიპლომატიური სკოლა. 1947 წლიდან გარდაცვალებამდე კითხულობდა ლექციებს თსუ აღმოსავლეთმცოდნეობის ფაკულტეტზე. 1947–1954 წლებში მუშაობდა სსრკ საგარეო საქმეთა სამინისტროში ატაშედ, საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს ექსპერტ-კონსულტანტად, მინისტრის თანაშემწედ. 1956–1958 წლებში იყო საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტროს პირველი მდივანი, 1958 წლიდან საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სისტემაშია: 1960 წლამდე ისტორიის ინსტიტუტში, 1960 წლიდან — აღმოსავლეთმცოდნეობის ინსტიტუტში ახლო აღმოსავლეთის ქვეყნების ახალი და უახლესი ისტორიის განყოფილების ხელმძღვანელი; ერთდროულად, 1974–1990 წლებში დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო მუშაობის დარგში. იკვლევდა თურქეთის სოციალურ-ეკონომიურ და პოლიტიკურ ისტორიას; თურქეთის, ირანისა და რუსეთის პოლიტიკას საქართველოს მიმართ; თურქეთში მიმდინარე ეთნო-რელიგიურ პროცესებს. 1968–1990 წლებში იყო უცხოეთში მცხოვრებ თანამემამულეების მეგობრობისა და კულტურის ურთიერთობის საქართველოს საზოგადოების პრეზიდიუმის თავმჯდომარე, 1963–1983 წლებში საქართველოს მთასვლელთა ფედერაციის პრეზიდიუმის თავმჯდომარე. იყო სსრკ დამსახურებული მწვრთნელი. მიღებული ჰქონდა სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ისტორიკოსები
კატეგორია:ქართველი აღმოსავლეთმცოდნეები
კატეგორია:დაბადებული 27 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1916
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
ფრანსის ჟამი

**ფრანსის ჟამი** (*Jammes*)  (დ.  2 დეკემბერი, 1868, ტურნე — გ. 1 ნოემბერი, 1938, ასპარენი) — ფრანგი პოეტი. მის პოეზიაში აისახა პროვინციის სადა, მარტივი ყოფა-ცხოვრება. ხშირად მის ლექსს მანერულობის ელფერიც დაჰკრავს და ძალზე უახლოვდება ლოცვებს. მისი კრებულებია: "ექვსი სონეტი" (1891), "პოეტის დაბადება" (1897). ბევრ წიგნს კათოლიციზმის დაღი ატყვია ("ცისკრის ზარებიდან მწუხრის ზარებამდე", 1895; "გაზაფხულთა ძაძები", 1901, "ღვთისმშობელი და სონეტები", 1919; "ეპიტაფიები", 1921 და სხვ.); სამყაროსთან შერწყმის განცდა მისთვის "ღვთაებრის საწყისს" უთანბრდება ("ქრისტიანული გეორგიკები", ტ. 1-3, 1911-1912). ჟამს ეკუთვნის ლირიკული და ფსიქოლოგიური რომანები: "კურდღლის რომანი" (1903), "ჟანო-პოეტი" (1924), მორალიტეს ტიპის პიესა "ღატაკი" (1911), მოგონებები. თავისი პოეტიკის პრინციპები გადმოგვცა თხზულებაში "პოეზია" (1901).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1868 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნის ფრანგი პოეტები
კატეგორია:XX საუკუნის ფრანგი პოეტები
ვლადიმერ აბაევი

**ვლადიმერ დავითის ძე აბაევი** (დ. 22 მარტი, 1886 —  გ. 24 აგვისტო, 1968) — ბოლშევიკური მოძრაობის მონაწილე საქართველოსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში, საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე, ეროვნებით ოსი. ეკონომიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1967). საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1967). 

## ბიოგრაფია
რუსეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა (ბოლშევიკური) პარტიის წევრი 1918 წლიდან. 1920 წლის მაისში  მონაწილეობდა საქართველოს სახელმწიფოს წინააღმდეგ მიმართულ ამბოხებაში და იყო პირველი რევკომის თავმჯდომარე ცხინვალში. ამბოხების დამარცების შემდეგ იყო ჩრდ. კავკასიელ მთიელთა რესპუბლიკის სახალხო კომისართა საბჭოს მდივანი (1921), შემდეგ გაზეთ "გორსკაია ბედნოტის" რედაქტორი. 1931-1934 წლებში მუშაობდა სსრკ სავაჭრო წარმომადგენლობაში დანიასა და საფრანგეთში, 1934 წლიდან — ყირიმის ბოტანიკური ბაღის დირექტორად. 1943-1951 წლებში სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი იყო ცხინვალში. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  22 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1886 
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:ბოლშევიკები
მიხეილ გიგოლოვი

**მიხეილ გიორგის ძე გიგოლოვი** (დ. 17 მარტი, 1885,თბილისი  — გ. 18 აგვისტო, 1963, იქვე) — ქართველი ქირურგი. დოცენტი (1935), საქართველოს დამსახურებული ექიმი (1942).

1911 წელს დაამთავრა ოდესის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტი და მუშაობა დაიწყო თბილისის I საავადმყოფოში (1931 წლიდან ქირურგიის განყოფილების გამგე). 1934 წელს განაგებდა თბილისის ჯანდაცვის განყოფილების სისხლის გადასხმის სადგურს. 1935 წელს დაინიშნა ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის ტრავმატოლოგიის კათედრის გამგედ. მეორე მსოფლიო ომის წლებში იყო თბილისის საევაკუაციო ჰოსპიტლების კონსულტანტი. 1960–1963 წლებში — ექიმთა დახელოვნების თბილისის ინსტიტუტის გადაუდებელი ქირურგიის კათედრის დოცენტი. გიგოლოვის შრომები ეხება ფილტვისა და ღვიძლის ექინოკოზის, სამხარეო პათოლოგიის, სისხლის გადასხმის, კუჭის ქირურგიის და სხვა საკითხებს. ქირურგთა რესპუბლიკური სამეცნიერო საზოგადოების საპატიო წევრი. დაჯილდოებულია წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ქირურგები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 17 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
უზეირ ჰაჯიბეკოვი

[მინი|ჰაჯიბეკოვი ოპერაში „ლეილა და მეჯნუნი“, [ბაქო, 1908]]
**უზეირ აბდულ ჰუსეინ-ოღლუ ჰაჯიბეკოვი** (დ. 17 სექტემბერი [ძვ. სტ. 5 სექტემბერი], 1885, სოფ. აღჯაბადი, შუშის მახლობლად   — გ. 23 ნოემბერი, 1948, ბაქო) — აზერბაიჯანელი კომპოზიტორი და საზოგადო მოღვაწე, სსრკ სახალხო არტისტი (1938), აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1945). აზერბაიჯანის პროფესიული მუსიკის ფუძემდებელი.

## ბიოგრაფია 
სწავლობდა მოსკოვის ფილარმონიული საზოგადოების სამუსიკო  კურსებზე და პეტერბურგის კონსერვატორიაში (1914). ჰაჯიბეკოვის პირველმა ოპერამ  „ლეილა და მეჯნუნი“ (1908) საფუძველი ჩაუყარა მუღამური ოპერის ჟანრს აზერბაიჯანულ მუსიკაში. მასვე ეკუთვნის ოპერები: „ასლი და ქერემი“ (1912), „შაჰ აბასი და ხურშიდ ბანუ“ (1912, ორივე მუღამური), აგრეთვე მისი  შემოქმედების მწვერვალი ოპერა „ქოროღლუ“ (1937, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1941); ოპერეტები: „ცოლი და ქმარი“ (1900),  „ეს თუ არა, ის“ (1910),  „არშინ მალ ალან“ (1913, ამავე სახელმწიფო ფილმისათვის სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946). ჰაჯიბეკოვი ეწეოდა პედაგოგიურ მოღვაწეობას, 1938-1948 იყო აზერბაიჯანის კონსერვატორიის  (ჰაჯიბეკოვის სახელობისაა 1949-იდან) პროფესორი და დირექტორი. 1931 ჩამოაყალიბა ხალხურ საკრავთა ორკესტრი, 1936 —  სახელმწიფო გუნდი. 1945-იდან ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის მეცნიერებათა აკადემიის ხელოვნების სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტს. ჰაჯიბეკოვს ეკუთვნის აგრეთვე კანტატა „სამშობლო და ფრონტი“, რომანს-ღაზალების ნიზამის ლექსებზე: „სენსიზი“ („უშენოდ“) და   „სევგილი ჯანანი“ („სატრფო“). ჰაჯიბეკოვი ავტორია აზერბაიჯანის სახელმწიფო ჰიმნისა (1945),  სსრკ  I და II მოწვევების უმაღლესი საბჭოს  დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

## სქოლიო
## ლიტერატურა 
* *Абасов Э.*, Оперы и музыкальные комедии Узеира Гаджибекова, Баку, 1961
* *Виноградов В.*, Узеир  Гаджибеков и азербайджанская музыка М., 1938;
* *Касимов К.*, Узеир Гаджибеков, М., 1945

კატეგორია:აზერბაიჯანელი ოპერის კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული   17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1948
კატეგორია:აზერბაიჯანის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ემილ ჟაკ-დალკროზი

thumb|ჟაკ-დალკროზი, ემილ
**ემილ ჟაკ-დალკროზი** (ნამდვილი გვარი *ჟაკი*) (დ.  6 ივლისი, 1865, ვენა — გ.  1 ივლისი, 1950, ჟენევა), შვეიცარიელი კომპოზიტორი და პედაგოგი. სწავლობდა ჟენევის კონსერვატორიაში, შემდეგ - ვენაში (რ. ფუქსსა და ა. ბრუკნერთან) და პარიზში (ლ. დელიბთან). 1892- 1910 იყო ჟენევის კონსერვატორიის პედაგოგი. აქ შექმნა მუსიკალური-რიტმული აღზრდისა (რიტმული გიმნასტიკა) და მუსიკალური და რიტმული შესაძლებლობების განვითარების სისტემები (ვარჯიში აბსოლუტური სმეისა და მუსიკალური იმპროვიზაციის უნარის გამომუშავებისათვის). 1911-1914 რიტმული აღზრდის კურსს კითხულობდა ჯერ ჰელერაუს სპეციალურ სკოლაში, 1915-იდან კი მის მიერვე ჟენევაში დაარსებულ ინსტიტუტში. ამგვარი სკოლები შეიქმნა სტოკჰოლმში, ლონდონში, პარიზში, ვენასა და ბარსელონაში. ჟაკ-დალკროზის  მოწაფეები იყვნენ: მ. რამბერი, ვ. ნიჟინსკი, მ. ვიგმანი, რ. სენ-დენი და სხვები. 1920 მოსკოვსა და პეტროგრადში შეიქმნა რიტმის ინსტიტუტები ჟაკ-დალკროზის მეთოდის მიხედვით. ჟაკ-დალკროზმა დაწერა 7 ოპერა, ნაწარმოებები სიმფონიური ორკესტრისათვის, 3 კანტატა, 2 კონცერტი ვიოლინოსა და ორკესტრისათვის და სხვა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:შვეიცარიელი მუსიკოსები
კატეგორია:შვეიცარიელი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული  6 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია: გარდაცვლილი  1 ივლისი
კატეგორია: გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
იზა გიგოშვილი

**იზა შალვას ასული გიგოშვილი** (დ. 16 თებერვალი, 1938, თბილისი — გ. 17 იანვარი, 2003) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1981). სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1979).

## ბიოგრაფია
1963 წელს დაამთავრა საქართველოს რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სამსახიობო ფაკულტეტი. 1963–1967 იყო თბილისის რუსთაველის სახელობის თეატრის მსახიობი, 1967–1969 — მარჯანიშვილის სახელობის თეატრისა, 1969-იდან კვლავ რუსთაველის თეატრშია. 1997 წელს დააარსა სამეფო უბნის თეატრი.

გიგოშვილის თამაში გამოირჩევა სინატიფით, პლასტიკით, მოხდენილობითა და გარდასახვის უნარით; შექმნა მომხიბლავი და გულწრფელობით აღსავსე თავგანწირულ, შეუპოვარ ქალთა სახეები: ძაბული (კონსტანტინე გამსახურდიას „მთვარის მოტაცება“), კაბილა (ალფრედ დე მიუსე „სიყვარული სახუმარო არ არის“), ჰერმია (უილიამ შექსპირის „ზაფხულის ღამის სიზმარი"), ქსენია (ბორის ლავრენიოვის „რღვევა“), ნატო (ალექსანდრე ჩხაიძე „ხიდი“), გრუშე ვაჩნაძე (ბერტოლტ ბრეხტი „კავკასიური ცარცის წრე“), ზიტა (გოტჰოლდ ეფრაიმ ლესინგი „ნათან ბრძენი“), შუშანიკი (იაკობ ცურტაველი „შუშანიკის წამება“), თამარი (კარლო გოლდონი „მშვენიერი ქართველი ქალი“) და სხვა.

იზა გიგოშვილის მეუღლე იყო რეჟისორი და მსახიობი მერაბ თავაძე; მათი შვილია მსახიობი და რეჟისორი ნიკა თავაძე.
## ფილმოგრაფია
### გადაღებულია ფილმებში
*1968: „ქერათმიანი ქალიშვილი“ რეჟ. დიმიტრი ბათიაშვილი 
*1974: „ანარეკლი“ (ირმა) რეჟ. ოთარ აბესაძე
*1977: „ამაღლება“  რეჟ. ნოდარ მანაგაძე
*1978: „დათა თუთაშხია“ (ბუდარას ცოლი)  რეჟისორები გრიგოლ (გიგა) ლორთქიფანიძე, გურამ (გიზო) გაბესკირია
*1979: „მთის ნოველა“ რეჟ. მერაბ თავაძე
*1982: „მარადისობის კანონი“ (მარგო) რეჟ. ვალერიან კვაჭაძე
*1982: „მე დავბრუნდები“ რეჟ. მერაბ თავაძე
*1984: „ქართველები ცაში“ (მგზავრი) რეჟ. ომარ გვასალია
*1992: „თვინიერი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
*2001: „ხვეული კიბით“ რეჟ. მერაბ თავაძე

## ნათამაშები როლები
### რუსთაველის  თეატრი
*„კავკასიური ცარცის წრე“  (გრუშე ვაჩნაძე) რეჟ. რობერტ სტურუა
### მარჯანიშვილის  თეატრი
## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
*1976: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
*1979: სსრკ სახელმწიფო პრემია
*1979: შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია
*1981: საქართველოს სახალხო არტისტი
 
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2003
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:თბილისის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
ოლეგ ჟაკოვი

**ოლეგ პეტრეს ძე ჟაკოვი** (დ.   1 აპრილი [ ძვ. სტ. 19 მარტი], 1905, სარაპული, ახლანდელი უდმ. ასსრ  — გ. 4  მაისი, 1988, პიატიგორსკი) — საბჭოთა ეპოქის რუსი მსახიობი. სსრკ სახალხო არტისტი (1960). სტალინური პრემიის (1946) და სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის (1971) ლაურეატი.

1929 წელს დაამთავრა ლენინგრადის სასცენო ხელოვნების ტექნიკუმის კინოს განყოფილება. 1925-იდან იღებენ კინოში. პირველი მნიშვნელოვანი როლია რადისტი კურტ შეფერი ფილმში „შვიდი მამაცი“ (1936). სხვა როლები: იან დრაუნი („ჩვენ კრონშტადტიდან ვართ“, 1936), „როლფი“ („პროფესორი მამლოკი“, 1938), პაული („ჭაობის ჯარისკაცები“, 1938), დუდირიოვი („სასამართლო“, 1962). ჟაკოვის საუკეთესო როლია თედორე ტალანოვი ფილმში „შემოსევა“ (1945; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946). 1970 წელს შეასრულა ბარმინის როლი ფილმში „ტბასთან“ (სსრკ სახელმწიფო პრემია). დაჯილდოებულია 3 ორდენით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1905 
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:რსფსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 20 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:1941–1945 წლების დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 40 წლის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
ქართლელები

**ქართლელები** — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ შიდა ქართლში (მდინარე მტკვრისა და მისი შენაკადების ხეობები), ქვემო ქართლში, თორში. საუბრობენ ქართლურ დიალექტზე, რომელიც ლიტერატურული ქართული ენის ერთ-ერთი საფუძველია. წარსულში ქართლელები გამოირჩეოდნენ კულტურისა და ყოფის ადგილობრივი თავისებურებებით. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3.600.000 ქართველიდან დაახლოებით 580.000 ქართველი, ქართლური  ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია.

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
იმერლები

**იმერლები** — ქართველთა ტერიტორიული, ლოკალური, ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ცხოვრობენ დასავლეთ საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიულ მხარეში — იმერეთში. უწინ აღმოსავლეთ საქართველოს მოსახლეობა ლიხის ქედის მეორე, ანუ იმიერ მხარეს მცხოვრებ ქართველებს „იმერლებს“ უწოდებდა. თვითონ „იმერეთი“ და „იმერელი“ შედარებით გვიანდელი სახელებია. ადრე შუა საუკუნეებში საქართველოს ამ მხარეს არგვეთი ეწოდებოდა, მის მოსახლეობას კი — არგვეთელები. იმერეთი დიდი მხარეა და იყოფა ორ ნაწილად — ზემო და ქვემო იმერეთად, ასევე იყოფა მისი მოსახლეობაც — ზემო და ქვემო იმერლებად. ცალკეა გამოყოფილი ოკრიბა და მისი მკვიდრნი — ოკრიბელები. იმერლები მეტყველებენ ქართული ენის იმერულ დიალექტზე.

კოლხეთის დაბლობზე მცხოვრები ქვემო იმერლების ეთნოგრაფიულ ყოფას მრავალი საერთო ჰქონდა მეგრელების ყოფასთან, ზემო იმერლები კი თავისი ტრადიციებით ქართლელებთან იყვნენ ახლო. ტრადიციებისა და წეს-ჩვეულებების მრავალფეროვნებას განაპირობებს განსახლების რელიეფი (ქვემო იმერლები ვაკეზე ცხოვრობენ, ზემო იმერლები კი გორაკ-ბორცვებზე). განსხვავებულია დასახლების ფორმაც.

იმერეთს თავისი გეოგრაფიული მდებარეობა საგარეო მტრებისგან იცავდა. მნიშვნელოვან როლს ასრულებდნენ ქართლ-კახეთის შემცირებული მოსახლეობის შევსების საქმეში. უცხოელი მოგზაურები იმერელთა გარეგნობას აღტაცებით აღწერდნენ.

აქტიურად მისდევენ მეურნეობას, განსაკუთრებული ადგილი უკავია მევენახეობა-მეღვინეობას. გამოყვანილია ადგილობრივ ბუნებრივ პირობებთან შეგუებული ვაზისა და ხეხილის ჯიშები. იმერლები გამოირჩევიან სტუმართმოყვარეობით. საქართველოს სხვა მხარეებს აწვდიან თიხის ნაწარმს. განთქმულია იმერული ყველი. მაღალ დონეზე დგას კარ-მიდამოს მოვლის კულტურა.

## ფოტოგალერეა 

ფაილი:Scènes, paysages, moeurs et costumes du Caucase dessinés d'aprés nature par le prince G. Gagarine.5.jpg
ფაილი:Mercier. Prince Imerethian (Asie). Auguste Wahlen. Moeurs, usages et costumes de tous les peuples du monde. 1843.jpg
ფაილი:Postcard. Imeretian Kintos. Tiflis .Schmerling. 1920s.jpg
ფაილი:Imeretians (Élisée Reclus).JPG
ფაილი:Imereitia. Edmund Spencer (capt.). Travels in the western Causasus.1838. P.29.jpg
ფაილი:Imeretian cavalry (B).jpg
ფაილი:იმერლები.gif|იმერული სამოსი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სვანები

**სვანები** — ქართველთა სუბეთნიკური ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ სვანეთში, მესტიისა და ლენტეხის რაიონებში, აგრეთვე აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გულრიფშის რაიონის ჩრდილოეთ ნაწილში (კოდორის ხეობა, დალის ხეობა, ისტორიული მისიმიანეთი, იგივე აფხაზეთის სვანეთი). სვანი ეკომიგრანტები დღეს საქართველოს ბევრ რეგიონშია ჩასახლებული: იმერეთი, ქვემო ქართლი, კახეთი. სვანურ ტომებს წარსულში უზარმაზარი ტერიტორია ეკავათ კავკასიონის როგორც სამხრეთ კალთებზე, ასევე ჩრდილოეთში (მდინარე ყუბანის ზემო წელში). წარსულში სვანებს ახასიათებდათ კულტურისა და ყოფის ლოკალური თავისებურებები, როგორებიც იყო კოშკური არქიტექტურის ორიგინალური ფორმები, ალპური მეურნეობის განვითარება, სამხედრო დემოკრატიის გადმონაშთები და სხვა. სვანების დიდი ნაწილი ორენოვანია: ისინი საუბრობენ ქართულ ენაზე, ხოლო ყოველდღიურ ყოფაში იყენებენ სვანურს, რომელიც ქართველურ ენებს მიეკუთვნება. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3.600.000 ქართველიდან დაახლოებით 80.000 ქართველი, სვანური ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია.

დონ კრისტოფორო დე კასტელი წერს:

ვახუშტი ბატონიშვილი სვანებს ასე ახასიათებს:     

## გენეტიკა 
სვანებს შორის ყველაზე გავრცელებული Y-ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფია G2a (90%), მეორე ადგილზეა Y-ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფი R1a (5%), მესამეზე Y-ქრომოსომული ჰაპლოჯგუფია J2a1 (დაახლოებით 3%). მიტოქონდრიულ ჰაპლოჯგუფებს შორის გავრცელებულია ჰაპლოჯგუფები H (17,9%), K (15,8%), W6 (13%), T (9,24%), U1 (7,61%), X2 (6, 52%), U2 (5,98%). 

## ფოტოგალერეა

ფაილი:Father and Son in Hats - Svaneti, Georgia.jpg|მამა და შვილი, სვანეთი
ფაილი:სვანები.jpg|სვანური სამოსი
ფაილი:Qalis svanuri samosi.jpg

## ლიტერატურა 
**თოფჩიშვილი რ*. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ გვ. 129-131 — თბილისი, „უნივერსალი“, 2010
**თოფჩიშვილი რ*. „სვანეთი და სვანეთის მკვიდრნი : გვარები და ეთნოისტორიული ნარკვევი“ თბილისი, „უნივერსალი“, 2015 ISBN 978-9941-22-610-6
**ბერაძე, თ.* „სვანეთი უძველესი დროიდან VI საუკუნის ჩათვლით“, საქართველოს შუა საუკუნეების ისტორიის საკითხები IX ტ. გვ. 18-21 — თბილისი, „უნივერსალი“, 2008
*გასვიანი გ., დასავლეთ საქართველოს მთიანეთის ისტორიიდან, თბილისი, 1973

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:სვანეთი
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
კახელები

[მინი|კახელი (ნახატი შესრულებულია [გრიგოლ გაგარინი|გრიგოლ გაგარინის მიერ)]]
**კახელები** — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ კახეთის მხარის ტერიტორიაზე. კახელები საუბრობენ კახურ დიალექტზე, რომელიც ლიტერატურული ქართული ენის ერთ-ერთი საფუძველია. ეთნოგრაფიულ-ლინგვისტური თვალსაზრისით კახელებს შორის ცალკე გამოყოფენ ქიზიყელებსა და ინგილოებს. ამჟამად საქართველოში მცხოვრები დაახლოებით 3 600 000 ქართველიდან, დაახლოებით 500 000 ქართველი, კახური ეთნოგრაფიული ჯგუფის წარმომადგენელია. ვახუშტი ბატონიშვილი კახელებს ასე ახასიათებს:

შაჰ-აბასის შემოსევების დროს კახელების დიდი ნაწილი ტყვედ წა­იყვანეს (იხ. სტ. ფერეიდნელები), ნაწი­ლი კი ამ ბრძოლებს შეეწირა. ამის შედეგად მათი რაოდენობა საკმა­ოდ შემცირდა. საბოლოოდ კი, როგორც ქართველთა ერთ-ერთი ეთნოგრაფიული ჯგუფი, გაქრობისაგან ბახტრიონის აჯანყებამ ­იხსნა. აჯანყების შემდეგ კახეთის მოსახლეობა ძირითადად მთიელთა და დასავლეთ საქართველოდან მიგრირებულთა ხარჯზე შეივსო. კახელები გამორჩეული მეურნეები იყვნენ, განსაკუთრებით დაწინაურებული იყო მიწათმოქმედება – როგორც მემინდვრეობა, ისე მევენახეობა. მევენახეობა მათი ძირითადი საქმიანობა იყო. კახეთში დაყენებული ღვინო შუა საუკუნეებში უცხოეთშიც გადიოდა. კახელები ძველთაგანვე ქართული ხალხური სიმღერების შესანიშნავი შემსრულებლები არიან; გამორჩეულია მათი ხალხური მრავალხმიანი სიმღერები. მრავალი მათგანი კახელებს ქართლელებთან საზიარო ჰქონდათ, ზოგიერთი კი მხოლოდ მათთვის იყო დამახასიათებელი. 

## რესურსები ინტერნეტში
* კახელები — ენციკლოპედია „საქართველო“

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები