ულპიას ბაზილიკა

**ბაზილიკა ულპია** — ძველი რომის სამოქალაქო შენობა, რომელიც მდებარეობდა ტრაიანეს ფორუმზე. აგებულია დაახლოებით ახ. წ. 106-113 წლებში. ბაზილიკის ტაძარი მთავარი ეზოდან გამოყოფილია ტრაიანეს ფორუმში, ჩრდილო-დასავლეთ ტრაიანეს სვეტით.  სახელი ეწოდა რომის იმპერატორ ტრაიანეს პატივსაცემად, რომლის სრული სახელი იყო მარკუს ულპიუს ტრაიანუსი. 
შემდგომი ქრისტიანული ბაზილიკებისგან განსხვავებით, მას არ ჰქონდა ცნობილი რელიგიური ფუნქცია; იგი ეძღვნებოდა მართლმსაჯულებას, ვაჭრობას და წარმოადგენდა იმპერატორის სამყოფელ ადგილს. ეს იყო რომის უდიდესი ბაზილიკა, ზომებით- 117x55 მეტრი. 
## დიზაინი და მშენებლობა 
ბაზილიკა ულპია შედგებოდა დიდი ცენტრალური ნეფისგან, ოთხი გვერდითი სივრცით, ორი ნეფის თითოეულ მხარეს. სტრუქტურის მოკლე გვერდები წარმოადგენდა აფსიდებს, ხოლო მთავარი შესასვლელი, სამი კარის გავლით, გრძელ აღმოსავლეთ ფრონტზე იყო, რომელიც გადაჰყურებდა ტრაიანეს ფორუმს, რომელიც ბაზილიკის დონეზე ერთი მეტრით დაბლა იყო.  სვეტები და კედლები ძვირფასი მარმარილოსგან იყო დამზადებული; 50-მეტრიანი მაღალი სახურავი მოოქროვილი ბრინჯაოს ფილებით იყო დაფარული.
აღმოსავლეთ ფასადში იყო პორტიკი, სამი გამოკვეთილი ვერანდით. მთავარი შესასვლელი ცენტრალური ვერანდა იყო, ყველაზე დიდებული, რომელსაც ყვითელი მარმარილოს 10 სვეტი ეყრდნობოდა. ცენტრალური ვერანდის თავზე, დახვეწილი სადარბაზოსა და ენტაბლატურის თავზე, იყო ოქროსფერი ბრინჯაოს კვადრიგა, რომელსაც თან ახლდა ვიქტორიები, ორი გვერდითი ვერანდის თავზე იყო ბიგე.  მათ  შორის იყო ტრაიანეს კოლოსალური ქანდაკებები. მრავალი რიგის სვეტები, რომლებიც გამოყოფდა გვერდითა განყოფილებებს, ქმნიდა ბაზილიკების ტრადიციულ სტრუქტურას. სტრუქტურის ეს ტიპი შეიძლება შეინიშნოს ეგვიპტური ჰიპოსტილის დარბაზებში.  ბაზილიკა ულპია ძალიან ჰგავს ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ ჰიპოსტილურ დარბაზს, დიდ ჰიპოსტილური დარბაზს კარნაკში.

ბაზილიკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარე აფსიდაზე, რომის მარმარილოს გეგმის ფრაგმენტზე, აღნიშნულია *"Libertatis"*, რაც მიუთითებს იმაზე რომ, ნაგებობას შეძენილი ჰქონდა ატრიუმ ლიბერტატის ფუნქციები, ადგილისა, სადაც მონები კანონიერად გათავისუფლდნენ. ამგვარად, სავარაუდოდ, აფსიდაში განთავსებული იყო ლიბერტასის საკურთხეველი.

მრავალი სვეტი დღემდე არსებობს ბაზილიკის ადგილზე, თუმცა ბევრი მათგანი დაცემულია. მთელი კონსტრუქცია შემკული იყო დაკიანური ომების იარაღებით, რომლებიც ტრაიანეს მეთაურობით მიმდინარეობდა. შესასვლელის ზემოთ არსებულ ფრიზზე, დაქის ლაშქრობაში მონაწილე გამარჯვებული ლეგიონების სახელები იყო ამოტვიფრული. 

მოგვიანებით, კონსტანტინემ იგი გამოიყენა როგორც არქიტექტურული პროტოტიპი, როგორც ახალი ქრისტიანული ეკლესიების განლაგების საფუძველი და მოდელი. ბაზილიკა ულპია გამოიყენეს კონსტანტინეს მიერ მაქსენტიუსის ბაზილიკის დასრულების მოდელად. 

## არქიტექტურა 
### ექსტერიერი 
შენობა განთავსებულია პლატფორმაზე (კრეპიდომა), რომელიც ფორუმის 1 მეტრით ზემოთაა. ბაზილიკა იყო 170 მეტრის სიგრძის, თითქმის 60 მეტრის სიგანის (117.5 მეტრი 58.8 მეტრი აფსისების გარეშე) . და დაახლოებით 30 მეტრის სიმაღლის, რაც მასზე მოთავსებულ იმპერატორის ქანდაკებას უფრო გამოსაჩენს ხდიდა. მინი|ტრაიანეს მონეტაშენობის გრძელი სამხრეთი ფასადი, გამოირჩევა დიდი კორინთული კოლონადით, დამზადებული ძვირფასი მარმარილოსგან - თეთრი პავონაცო. უახლესი კვლევების თანახმად, მის უკან კედელი არ იყო, ამიტომ ინტერიერი ნაწილობრივ ღია იყო ფორუმისთვის.

ბაზილიკის მთავარი შესასვლელს, რომლის გარეგნობა ცნობილია შენახული მონეტების გამოსახულებებით, წარმოადგენს დიდი პორტიკი ოთხი სვეტით, რომელიც წინ იშლება და ტრიუმფალურ თაღს ჰგავს. მთავარი შესასვლელის ორივე მხარეს გვხვდება პატარა პორტიკი ორი სვეტით, რომელზეც ბრინჯაოს ბიგაა ასახული. 

შენობა ასევე მდიდრულად იყო გაფორმებული, 3 მეტრი სიმაღლის დაკიელი ტყვეების ქანდაკებებით. მათი სხეულები დამზადებული იყო მცირე აზიიდან იმპორტირებული თეთრი-ვარდისფერი მარმარილოსგან (pavonazzeto), ხოლო ხელები და თავები თეთრი მარმარილოსგან..

ულპიას ბაზილიკის სახურავი მოოქროვილი ბრინჯაოს ფირფიტებით იყო გადახურული. .
მინი|ტრაიანეს მონეტა
### ინტერიერი 
ბაზილიკის ინტერიერის განლაგება ტრადიციული წესითაა მოწყობილი, ამ ტიპის რომაული შენობისთვის, რომელიც შედგება დიდი ნეფისგან (88 x 25 მეტრი), რომელიც მთლიანად გარშემორტყმულია 96 ნაცრისფერი კორინთული, ეგვიპტური გრანიტისგან დამზადებული სვეტით, რომლებიც ორ რიგშია განლაგებული და გამოყოფს მას შენობის დანარჩენი ნაწილისგან.  ნეფის სახურავს საკმაოდ დიდი სიმაღლე ჰქონდა, რაც ოთახს საშუალებას აძლევდა თავისუფლად განათებულიყო შენობის მეორე სართულიდან შემოსული სინათლით. ამ ნაწილის საპირისპირო კიდეების შემდეგ არის ოთახები, რომლებიც შექმნილია ბაზილიკის ორი დიდი აფსიდით, ასევე უხვად და მდიდრულად მორთული ფრიზებითა და სვეტებით.

ინტერიერი ასევე გაფორმებული იყო მრავალრიცხოვანი ფრიზებით, რომელთაგან მინიმუმ ოთხი ამჟამად ამშვენებს კონსტანტინეს თაღს.

## გათხრები 
ბაზილიკა ულპია პირველად გაითხარა საფრანგეთის საოკუპაციო მთავრობის მიერ, ნაპოლეონ ბონაპარტის დროს, 1813 წელს, მას შემდეგ, რაც ადგილზე ორი მონასტერი დაანგრიეს (სანტო სპირიტო და დი სანტა ეუფემია). 1814 წელს, პაპი პიუს VII დაბრუნდა გადასახლებიდან და განაახლა გათხრები: ეს იყო პიუსის დროს, როდესაც ნაცრისფერი გრანიტის სვეტები თავიდან შეიკრიბა მათ ბაზებზე და კედლები აშენდა გათხრების ტერიტორიის გასასაზღვრად. გათხრების შედეგად ასევე აღმოაჩინეს იშვიათი მარმარილოსგან დამზადებული საფარის ნაშთები, რომლებიც თანდათანობით გაქრა მე-19 საუკუნის განმავლობაში, დაუდევარი ტურისტების გამო. 

სტრუქტურის ერთ-ერთი ცვლილება მიეწერება კლემენტ VII-ს, რომელმაც მოაშორა  ყვითელი ანტიკური მარმარილოს რამდენიმე სვეტი, რომლებიც ოდესღაც სტრუქტურის კარებს ბლოკავდა წმინდა პეტრეს ბაზილიკაში. 
## გალერეა 

File:Basilica 4.png|ინტერიერის რეკონსტრუქცია
File:BasiliqueUlpia planrome.png|ლოკაცია რომის იმპერიის რუკაზე
File:Basilica Ulpia Rome plan.jpg|ულპიას ბაზილიკის გეგმა
File:Forum and Column of Trajan restored (Ancient Rome) engraving.jpg|ტრაიანეს სვეტები, რესტავრირებული
File:Sv_Petr_Vatican_interier_9.jpg|ტრაიანეს სვეტი და ულპიას ბაზილიკა
File:RomaArcoCostantinoGrFregioTraianForniceLatoW.jpg|რომი, კონსტანტინეს თაღი, ტრაიანეს ფრიზი

## ლიტერატურა
*Carla Maria Amici, *Foro di Traiano: Basilica Ulpia e Biblioteche*, Spoleto 1982.
*Roberto Meneghini, Luigi Messa, Lucrezia Ungaro, *Il Foro di Traiano*, Roma 1990.
*James E. Packer, *The Forum of Trajan in Rome*, Los Angeles & London 2001.
## რესურსები ინტერნეტში
* Basilica Ulpia
* Basilica Ulpia
* La Basilica Ulpia
* Basilica Ulpia e Foro di Traiano
* Immagini sul sito dell'Istituto centrale per il catalogo e la documentazione
* Ricostruzioni della Basilica Ulpia
* Ricostruzioni della Basilica Ulpia
* materiali in corso di studio presso l'Istituto austriaco
* articolo del Corriere della Sera
* articolo con immagini
## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ევროპის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის არქიტექტურა
კატეგორია:ევროპული არქიტექტურა
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:I საუკუნე
კატეგორია:არქიტექტურა საუკუნის მიხედვით