open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დათვისთხილა

**დათვისთხილა**, *ქართული თხილი* (, Corlylus colurna) —  ტანმაღალი ხე არყისებრთა ოჯახისა. აქვს მუქი რუხი კორპიანი ქერქი, გრძელყუნწიანი ფოთლები. გავრცელებულია ირანში, ბალკანეთის ნახევარკუნძულსა და მცირე აზიაში. საქართველოში უფრო ხშირად მთის შუა სარტყლის ფართოფოთლოვან ტყეებში გვხვდება, ზღვის დონიდან 800-1600 მ-მდე. ჩრდილის ამტანი, სითბოს მოყვარული და ქარგამძლეა.  

იზრდება ტყის ჰუმუსიან ყომრალ ნიადაგზე, თუმცა ხირხატიან და კირიან ნიადაგებზეც კარგად ხარობს. მის წვრილშრიანსა და მოწითალო მერქანს ავეჯისა და სახარატო ნაკეთობისათვის იყენებენ ნაყოფის გული გემრიელია, მაგრამ კირკიტია და ამის გამო ნაკლებად იყენებენ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თხილისებრნი
დათვისკენკრა

**დათვისკენკრა** () — მცენარეთა გვარი მანანასებრთა (შქერისებრთა) ოჯახისა. გართხმული ბუჩქებია. აქვთ მარადმწვანე ტყავისებრი ფოთლები, მტევნებად შეკრებილი ვარდისფერი ყვავილები და წითელი კურკინა ნაყოფი. 

ცნობილია 18 სახეობა. გვხვდება ევროპასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში მხოლოდ ერთი სახეობაა - კავკასიური დათვისკენკრა (), რომელიც იზრდება დასავლეთ საქართველოს ფიჭვნარებში, სუბალპური და ალპური სარტყლის ღორღიან ადგილებზე. 

მისი ნაყოფი იჭმევა. ფოთოლი შეიცავს გლუკოზიდ არბუთინს და მთრიმლავ ნივთიერებებს. გამხმარი ფოთლების ნახარში იხმარება მედიცინაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მანანასებრნი
სამართალი ბატონისშვილის დავითისა

**„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“** — ქართული სამართლის კოდიფიკაციის პროექტი, რომელიც შეადგინა დავით ბატონიშვილმა XIX საუკუნის დასაწყისში.

„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ორ წყებად შემუშავდა და ცნობილია ადრინდელი და შემდგომიც, გავრცობილ-განვითარებული სახით. თავდაპირველად დავით ბატონიშვილმა მოამზადა იგი თავისი მამის, ქართლ-კახეთის უკანასკნელი მეფის, გიორგი XII-ის დავალებით და 2-ჯერ გადაანუსხვინა. ამ სახით პროექტი შედგებოდა პრეამბულის, 245 მუხლისა და საძიებლისაგან. ერთი ნუსხა დავითს ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულისათვის დაურთავს და მასთან ერთად აუკინძვინებია; ეს მისეული „დიდი სამართლის წიგნი“ შემდეგში ო. უორდროპს ჰქონია და ახლა იგი ოქსფორდში, ბოდლის ბიბლიოთეკაში ინახება. თავის „სამართალზე“ მეორედ დავითს უკვე პეტერბურგში სენატორობისას, ძირითადად 1811-1813 წლებში უმუშავნია, როდესაც მთავრობის განწესებით ვახტანგის კრებულის რუსული თარგმანთა განმხილველ კომიტეტს მეთაურობდა. გვიანდელი მუშაობის ნაყოფია წანამატ-მინაწერები, დამატებითი მუხლები, ფრაგმენტები, რომლებიც პირვანდელი ტექსტის სათანადო თავებს უნდა დამატებოდა.

„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ფეოდალური ხანის სამართლის წიგნებივით ერთიანი ნორმატიული ძეგლია და, თუმცა დარგობრივად გაწყობილი არ არის, თითქმის ყველა იმდროინდელ სამართლებრივ ურთიერთობას აწესრიგებს, დაწყებული სახელმწიფო სამართლით და დამთავრებული სამოქალაქო ბრუნვის, სამემკვიდრეო და საქორწინო-საოჯახო ურთიერთობათა, დამნაშავეობასთან ბრძოლისა და მართლმსაჯულების ზოგად და განსაკუთრებულ საკითხებამდე.

დავითისივე თქმით, მის „სამართალს“ „აქვს უმეტეს მიდრეკილებით ბუნებითისა მიმართ სჯულისა“, ე. ი. ბუნებითი სამართლისა. იგი შედგენილია საგანმანათლებლო ფილოსოფიის იდეების შთაგონებით და განათლებული აბსოლუტიზმის თეორიისა და პრაქტიკის მიხედვით; მასში ასახულია ბევრი პროგრესული ზოგადზნეობრივი თუ სამართლეებრივი პრინციპი, მაგ., გაზიარებულია დებულება, რომ „უფრორე უმჯობეს არს ათისა დამნაშავისა განთავისეფლებაჲ, ვიდრე ერთისა უბრალოისა წარწყმედაჲ“ (მ. 187).

თავის საკოდიფიკაციო მუშაობაში დავითი ძირითადად ეროვნული ტრადიციის ნიადაგზე იდგა. საჭიროების კვალობაზე ახალისებდა და ავითარებდა ძველად მოქმედსა და თავისი დროის სამართლის ნორმებს. ამასთანავე, მას საქმის ცნობილი ცოდნით და მოხერხებულად, საქართველოს ვითარება-მოთხოვნილებასთან შეხამებულად გადმოაქვს თავის „სამართალში“ ეკატერინე II-ის განაწესის ზოგი დებულება, პეტრე I-ის სამხედრო წესდების ნორმები, ზოგი რამ რუსეთის მეფის ალექსი მიხეილის ძის 1649 წლის სჯულდებიდან და სხვა.

ხანგრძლივ საკოდიფიკაციო მუშაობაში დავითს ასულდგმულებდა იმედი, რომ მისი შეუპოვარი მეცადინეობა ქართლ-კახეთის სამეფოს აღსადგენად, თუნდაც შეკვეცილი თვითმმართველობის პირობით, ნაყოფს გამოიღებდა და მაშინ ეს ნაღვაწიც ქვეყანას გამოადგებოდა. ამ ვარაუდითვე მან რამდენიმე (უფრო ფორმის მხრივ და რედაქციულად) გადააკეთა თავისი „სამართალი“ რუსული ვარიანტადაც (1019 მუხლად) და მას „საქართველოს სამართლისა და კანონმცოდნეობის მიმოხილვა“ უწოდა.

„სამართალი ბატონისშვილის დავითისა“ ძვირფასი წყაროა ძველი ქართული პოზიტიური სამართლისა და მისი განვითარების ხაზის შესაცნობად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:ქართლ-კახეთის სამეფო
დათვობანა

**დათვობანა** — ძველ საქართველოში პანტომიმური ხასიათის სანახაობა სიმღერის თანხლებით, მისნური ცეკვის გადმონაშთი; წარსულ საუკუნეებში ყველიერში მართავდნენ ხოლმე ქალები. დათვად შენიღბული ბერიკა ქალი ჩადგებოდა ფერხულში და ბაძავდა დათვის იმ მოძრაობებს, რაც სიმღერაში იხსენიებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ცეკვები
დათვისჯვარი

**დათვისჯვარი**, **დათვის-ჯვარისღელე**, **დათვისჯვარისღელე** — უღელტეხილი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, ზღვის დონიდან 2677 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებით. შემოსილია ალპური მდელოებით. სამანქანო გზით აკავშირებს ხევსურეთის არაგვის ხეობას (პირაქეთა ხევსურეთი) არღუნის ხეობასთან (პირიქითა ხევსურეთი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის უღელტეხილები
არაბული დამწერლობა

thumb|200px|არაბული დამწერლობის გავრცელების არეალი.
thumb|არაბული კალიგრაფია
**არაბული დამწერლობა** ( „ალ–აბჯადიჲა ალ-არაბიჲა“) — ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული დამწერლობა მსოფლიოში. მას ძირითადად იყენებენ არაბულ ქვეყნებში, აგრეთვე ირანში, ავღანეთსა და პაკისტანში. ისტორიულად არაბული ანბანის არსებობა მტკიცდება ისეთ ევროპულ ქვეყნებში, როგორიცაა ბელარუსი, ან ბოსნია. ამ უკანასკნელში არაბული ანბანის ბოსნიურ, დიაკრიტიკულად გავრცობილ ნაირსახეობას „არებიცას“ უწოდებენ. 
 
## ანბანი 
არაბული ანბანი  შედგება 28 ასოსგან და იწერება მარჯვნიდან მარცხნივ. ასოების დიდ ნაწილს ოთხი სხვადასხვა სახე აქვს იმისდა მიხედვით, თუ რა ადგილი უჭირავს ასოს სიტყვაში. არაბულ ანბანში არ არის ხმოვნები. მათ აღსანიშნავად გამოყენებულია დიაკრიტიკული ნიშნები. წერის დროს ასოები ერთმანეთზეა გადაბმული, გამონაკლისია 6 ასო რომელიც მარცხნიდან არ გადაებმებიან ეს ასოებია: (ا)-ალიჶ,(د)-დალ,(ذ)-ზალ,(ر)-რა, (ز)-ზაინ, (و)-ვავ. გადაბმული წერა აუცილებელი მოთხოვნა არაბულისთვის. ქართულში გადაბმულად წერას ვიყენებთ მხოლოდ ხელნაწერში და სავარაუდოა, რომ არაბულის გავლენა უნდა იყოს.

## დიაკრიტიკული ნიშნები 
## არაბული ციფრები 
არაბები გამოიყენებენ ინდურ ციფრებს. ეს ციფრები მოგვიანებით ევროპელებმა გადაიღეს და დღემდე არაბულს უწოდებენ, მაგრამ ევროპაში გამოყენებული ციფრები მნიშვნელოვნად განსხვავდება არაბულ ქვეყნებში გამოყენებული ციფრებისაგან:

აღმოსავლეთ არაბულ ქვეყნებში, ირანში, პაკისტანში, ინდოეთში იყენებენ აღმოსავლეთ არაბულ ციფრებს:

## ლიტერატურა 
* «Арабское письмо», Советский энциклопедический словарь. ред. А. М. Прохоров. М. Советская Энциклопедия. 1987 г., გვ. 70

კატეგორია:არაბული ენა
კატეგორია:არაბული დამწერლობა
დათვა-ბოყვა

მინი|დათვა-ბოყვას ხის საკეტი
**დათვა-ბოყვა** — სასიმინდის ხის საკეტი აჭარაში. კარის ბოყვზე მოჭედილი ფიცარი ორ წყებადაა ამოღარული. პირველი, ზემოთა ღარი განკუთვნილია „კბილების“ სამოძრაოდ, მეორე, ქვემოთა ღარი კი — ურდულის შესაყრელად. ამავე ტიპისაა გურიაში დამოწმებული „დათვე“ და სამეგრელოში გავრცელებული „ბორქომი“, აღმოსავლეთ საქართველოში (ქართლი) „ვენახის ურდული“ და „საფშველი“ (შიდა ქართლი). ასეთივე სამკბილიანი საკეტი ცნობილი იყო სომხეთსა და ოსეთში, ძველ ეგვიპტესა და ბაბილონში, რომსა და საბერძნეთში. შუა საუკუნეებში კი ხმელთაშუა ზღვის აღმოსავლეთ აუზში. დათვა-ბოყვა და მისი მსგავსი გასაღებები წარმოშობით წინააზიურია (შუმერეთ-ბაბილონი).

## ლიტერატურა
**ჩიტაია გ.,* აჭარული დათვა-ბოყვა, შრომები. ტომი II, მეცნიერება, თბილისი, 2000, გვ. 339-356
* *ჩიტაია გ.,* აჭარული დათვა-ბოყვა, «საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1940, ტ. 10 B;

კატეგორია:ქართული კულტურა
დავითფერული

**დავითფერული** — სწორი, პირბასრი, დრეკადი, სამღარიანი ხმალი. ამზადებდნენ საუკეთესო ფოლადისაგან. ფერად „ლიბრი“ (მოლურჯო) იყო. გორდასთან ერთად ერთ-ერთი საუკეთესო, „ძვალთა და რკინათა მკვეთელ და თვით უვნებელ“ ხმლად ითვლებოდა მთელს საქართველოში და ძვირად ფასობდა. ზოგიერთი მოსაზრებით, დ-ის სახელწოდება მომდინარეობს შუა საუკუნეებში ქ. ფერარაში (იტალია) დამზადებული საუკეთესო ხმლების ოსტატების, ანდრია და დავით ფერარების, გვარიდან. აქ დამზადებულ ხმლებს ჰქონდა ლათინური წარწერები: „Andria Ferara“ და „David Ferara“. ასეთსავე წარწერებს უკეთებდნენ ქ. ზოლინგენში (გერმანია) დამზადებულ ხმლებს.

ერთღარიანი, ცალლესული. შუა წელზე ოდნავ გახრილია. აქვს 10-11სმ. სიგრძის შაშარი (ორლესული წვერი). ვადაჯვრიდან 20-21სმ სიგრძეზე,Pპირის ორივე მხარეს თითო ღარი აჰყვება. პირის ერთ მხარეს, ღარში გამოსახულია პატარა ჯვრები, შუაში ლათინური წარწერით FERARA. ღარის ბოლოში კი მორბენალი მგელია ამოკაწრული. მგელს უჩანს თვალი, პირი, წინწკლებით ბალანია გამოხატული; მგელი მიმართულია პირისკენ. ხმლის მეორე მხარეს, ასევე პატარა ჯვრებში ჩაწერილია ლათინური წარწერა ANDREA და მგელია გამოსახული. მგლის გამოსახულებები თითქმის იდენტურია. პირზე დაგებულია ლითონის ვადაჯვარი, რომლის მთლიანი ზედაპირი მორთულია ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტებით. 

ხის ტარზე გადაკრულია ყვითელი ხავერდი, რომელიც დაზიანებულია. ტარი შეჭედილია სამი ორნამენტული ვერცხლის სალტით და ბოლოში მოხრილ ადგილზე გადაკრულია ვერცხლისავე ფირფიტა, რომელიც პატარა რგოლით სრულდება. ტარისა და ვადაჯვრის შეერთების ადგილზე ორნამენტირებული ორი გობაკია. ქარქაში დამზადებულია ხისაგან და გადაკრული აქვს ყვითელი ფერის ხავერდი (დაზიანებულია). ქარქაშს აქვს ორი სალტე და ბუნიკი. სალტეები ორივე მხარეს ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტებითაა მორთული. ერთ მხარეს თასმის გასაყრელი ოვალური ფორმის რგოლები აქვს. ბუნიკი 18 სმ. სიგრძისაა, მის ორივე მხარეს ოქროზარნიშით შესრულებული ყვავილოვანი ორნამენტით მორთული წაგრძელებული ჩარჩოებია გამოსახული. აღნიშნული ხმალი ფერარების ხმლების ქართული მინაბაძია, რომელიც უკანასკნელ დრომდე შემონახული „დავითფერული“ ხმალი უნდა იყოს.

## ლიტერატურა
* ჯავახიშვილი ივ., მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ., 1962;
 
*ქაფიანიძე მ., ქართული ხმლების ტიპოლოგიისათვის, «საქართველოს ეროვნული მუზეუმის მოამბე», №1, 2010.

კატეგორია:ქართული ხმლები
ბორის იოფანი

**ბორის იოფანი** (;  დ. 28 აპრილი [ძვ. სტ. 16 აპრილი], 1891, ოდესა — გ.  11 მარტი, 1976, მოსკოვი) — საბჭოთა არქიტექტორი.

## ბიოგრაფია 
thumb|მარცხნივ|300px|სახლი სანაპიროზე, მოსკოვი (ამჟამად)
დაიბადა ოდესაში. 1911 წელს დაამთავრა ოდესის სამხატვრო სასწავლებელი, მუშაობდა პეტერბურგში არქიტექტორ ა. ტამანიანის თანაშემწედ. შემდეგ რომში მიემგზავრება, სადაც სახვითი ხელოვნების ინსტიტუტში აბარებს, რომელსაც 1916 წელს ამთავრებს.

იოფანი რუსეთში 1924 წელს დაბრუნდა უკვე როგორც გამოცდილი პროფესიონალი, სათანადო არქიტექტურული და ტექნიკური მომზადებით. ამ პერიოდისთვის მას უკვე გააჩნდა რამდენიმე რეალიზებული პროექტი იტალიაში.

1927–1931 წლებში იოფანი აპროექტებს და ხელმძღვანელობს სერაფიმოვის ქუჩაზე საცხოვრებელი კომპლექსის მშენებლობას (ე. წ. "სახლი სანაპიროზე", რუს. «Дом на набережной»).

იოფანის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი პროექტია განუხორციელებელი საბჭოების სასახლე მოსკოვში - გიგანტური ნაგებობა, რომლის თავზე ლენინის უზარმაზარი ქანდაკება უნდა მდგარიყო. სასახლის ასაგებად გამოიყო ადგილი, რომელზეც მაცხოვრის ტაძარი იდგა. ტაძარი დაანგრიეს, თუმცა მის ადგილას მოგვიანებით აუზი "მოსკოვი" შეიქმნა.

ომისშემდგომ წლებში იოფანემ მოსკოვში შექმნა ნავთობისა და სამთო ინსტიტუტების კომპლექსები (1947–1950), ფიზიკური კულტურის ცენტრალური ინსტიტუტის პროექტი იზმაილოვოში, ასევე ხელმძღვანელობდა ფართომასშტაბიანი საცხოვრებელი კომპლექსების მშენებლობას იზმაილოვოსა და მარიინკაში.

მინიჭებული აქვს საბჭოთა კავშირის სახალხო არქიტექტორის საპატიო წოდება (1970) და დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
დალარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დალარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## საქართველო
*დალარი — მწვერვალი საქართველოში.
*დალარი — უღელტეხილი საქართველოში.
*დალარი — მდინარე საქართველოში.
*დალარი — სოფელი საქართველოში, დმანისის მუნიციპალიტეტში.
## აზერბაიჯანი
*დალარი  — სოფელი აზერბაიჯანში,  განჯა-ყაზახის რეგიონის შამქორის რაიონში
## სომხეთი
*დალარი — სოფელი სომხეთში, არარატის პროვინციაში.
დალარის უღელტეხილი

**დალარი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში.

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონზე, მდინარეების დალარისა და უზუნკოლის სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3291 მ. აგებულია კრისტალური ქანებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. საცალფეხო ბილიკით აკავშირებს ზემო სვანეთს ყარაჩაი-ჩერქეზეთთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
დალარი

**დალარი** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ყარაჩაი-ჩერქეზეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. 

მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარე ნენსკრის მარჯვენა შენაკადის — დალარის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3988 მ. მთა აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დალარი მოქცეულია ნივალურ ზონაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
დაკუთხულკბილასებრნი

**დაკურთხულკბილასებრნი** () — კუდიანი ამფიბიების ოჯახი. მარტივი აგებულების ცხოველებია. ახასიათებთ განაყოფიერება. აქვთ ორმაგჩაზნექილი მალები, საცრემლე ძვლები და მოძრავი ქუთუთოები. მათი სხეულის სიგრძე 11 სმ აღწევს. იკვებებიან კიბოსნაირებით, მრავალფეხიანებით, მწერებით, ჭიებითა და სხვა უხერხემლოებით. ოჯახში 5 გვარია, ძირითადად გავრცელებულია ჩრდილოეთ აზიაში. 

## ლიტერატურა 
*
დალი

**დალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დალი — ქართული მითოლოგიური პერსონაჟი
* დალი — ისტორიული მხარე აფხაზეთში

## პიროვნებები
* დალი, სალვადორ — ესპანელი ხელოვანი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დალაყორის ქედი

**დალაყორის ქედი**, *დალახორა* — ქედი საქართველოში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთი შტოქედი, ლეხზირ-ჭალაათის მყინვარებს შორის. უმაღლესი მწვერვალი დალაყორა (3430 მ). 

აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით. დალაყორის ქედის სამხრეთ ბოლოზე მთა-ტყის ლანდშაფტია, უფრო მაღლა — მთა-მდელოსა და გლაციალურ-ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ქედები
დალი (მხარე)

**დალი** — ისტორიული მხარე აფხაზეთში, მდინარე კოდორის სათავეებში (ახლანდელი აჟარის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია), წებელდის ნაწილი. XIX საუკუნეში დალის განაგებდა მარშანიების ფეოდალური საგვარეულოს ერთი შტო. დალი 1832 წელს ფორმალურად, ხოლო 1837 წელს ფაქტობრივად რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში შევიდა. 1840 წელს აქ სახალხო მღელვარებამ იფეთქა, რომელიც მეფის ჯარმა ჩაახშო. აჯანყების ყველაზე აქტიური მონაწილენი და მათი ოჯახის წევრები დალიდან გაასახლეს. 1867 წელს ცარიზმმა დალის მთელი მოსახლეობა წებელდის სხვა მცხოვრებლებთან ერთად ოსმალეთში გაასახლა (მუჰაჯირობა). შემდგომში აქ ზემო სვანეთიდან გადმოსული მოახალშენენი დასახლდნენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კოდორის ხეობა

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთი
დაზგური ხელოვნება

**დაზგური ხელოვნება** — ტერმინი, რომლითაც აღნიშნავენ ფერწერის, ქანდაკებისა და გრაფიკის დამოუკიდებელი ხასიათის ნაწარმოებებს, რომლებიც განკუთვნილი არაა კონკრეტული ადგილისათვის, როგორც მაგ., ფრესკა, შენობის რელიეფი, ქალაქის ძეგლი, წიგნის ილუსტრაცია და სხვა. 

დაზგური ხელოვნების ნაწარმოების ერთი ადგილიდან მეორეზე გადატანით მისი მხატვრულ-იდეური გამომხატველობა არ იცვლება. ტერმინი „დაზგური ხელოვნება“ წარმოდგება სიტყვისაგან „დაზგა“, რომელზეც იქმნება დამუშევარი. მაგ., ფერწერაში დაზგაა მოლბერტი. ევროპაში დაზგური ხელოვნება გავრცელდა აღორძინების ეპოქაში. განსაკუთრებით განვითარდა XIX საუკუნეში.

საქართველოში დაზგური ფერწერის ფორმები ჩაისახა XVIII–XIX საუკუნეების მიჯნაზე, როდესაც შეიქმნა მეფის ოჯახის წევრთა და დიდებულთა, აგრეთვე თბილისის მოქალაქეთა პორტრეტები. XIX საუკუნის II ნახევრიდან განვითარდა დაზგური ფერწერის ყველა ჟანრი: პორტრეტი, ყოფითი ჟანრი, ნატურმორტი, ისტორიულ-ბატალური ჟანრი და სხვ. პირველი პროფესიონალი მხატვრები, რომლებიც მუშაობდნენ დაზგურ ფერწერაში, იყვნენ გიორგი მაისურაძე, რომანოზ გველესიანი, ალექსანდრე ბერიძე, გიგო გაბაშვილი, ალექსანდრე მრევლიშვილი, მოსე თოიძე. დაზგური ქანდაკება, იაკობ ნიკოლაძის ძალისხმევით, ვითარდება XX საუკუნის დასაწყისიდან, დაზგური გრაფიკა კი — XX საუკუნის 10-იანი წლებიდან. მისი საწყისები უკავშირდება გიორგი ტატიშვილის, ა. ბერიძის, გ. გაბაშვილის, მ. თოიძისა და სხვათა სახელებს.

## ლიტერატურა
* ქართული საბჭოთა სახვითი ხელოვნება, თბ., 1973;

კატეგორია:სახვითი ხელოვნება
დალოცვა

**დალოცვა** — ქართული ხალხური პოეტური შემოქმედების ერთ-ერთი უძველესი ჟანრი. თემატიკის მიხედვით განასხვავებენ საკულტ-რიტუალურსა და საყოფაცხოვრებო დალოცვას. ყველაზე გავრცელებული იყო საქორწინო და სუფრული დალოცვები, რომლებსაც განსაკუთრებული ადგილი ეკავათ მესტვირეთა რეპერტუარში. მესტვირული დალოცვა უმთავრესად შაორის სალექსო საზომზეა აგებული. მაგ.:

:„უფალმა ღმერთმა შენ მოგცეს ოჯახი 
:საძირკვლიანი,
:ხარი-კამეჩი გუთნებით, ურმები სავსე
:ძნიანი.
:იმყოფებოდე ხალხმრავლად, დედ-მამა-
:რძლიან-ძმიანი,
:ლამაზი შემოგეყვანოს - მშვენიერი და 
:ჭკვიანი“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული პოეზია
კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
დამფუძნებელი კრება

**დამფუძნებელი კრება** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*დამფუძნებელი კრება  —  წარმომადგენლობითი და საკანონმდებლო ორგანო საფრანგეთში
*დამფუძნებელი კრება —  წარმომადგენლობითი დაწესებულება რუსეთში
*დამფუძნებელი კრება — წარმომადგენლობითი დაწესებულება საქართველოში
დამიანე

**დამიანე** — XIV საუკუნის ქართველი მხატვარი. ხელმძღვანელობდა უბისის ეკლესიის მოხატვას. 

უბისის კედლის მხატვრობაში ფერწერის ორი მანერა შეიმჩნევა; ერთი, რომელიც ეკლესიის მხატვრობაში ჭარბობს, „საიდუმლო სერობის“ კომპოზიციისათვის არის დამახასიათებელი; ამ სცენის ქვემოთ დამიანეს წარწერაა, რაც გვაფიქრებინებს, რომ „საიდუმლო სერობის“ ფერწერული სტილი დამიანემ შექმნა; მეორე, როგორც ჩანს, მისი მოწაფის მიერაა შექმნილი. დამიანეს მიერ შესრულებული ფრესკები XIV საუკუნის ქართველი მხატვრობის უმნიშვნელოვანეს ძეგლთაგანია, ადრინდელი მხატვრობის მონუმენტურობას, სიდინჯესა და დარბაისლობას აქ დინამიკურობა, დაგრძელებული ფიგურები, სამოსლის ნაკეცთა რთული, ტეხილი ხაზები დაქუცმაცებული ხუროთმოძღვრული ფონი ცვლის. დამიანეს ნახატი მეტყველია, მის ენერგიულ ფერწერას ახასიათებს ფართო, თამამად დადებული ჭარბი მონასმები. მოციქულთა, ანგელოზთა და წმინდანთა სახეები ძალზე საინტერესოა თავისი ექსპრესიით. თმა და წვერი ოსტატურად არის დამუშავებული. „საიდუმლო სერობის“ კომპოზიცია გვიჩვენებს, რომ მხატვარი არ ერიდებოდა რეალური სინამდვილის ასახვას - გაშლილ სუფრაზე აწყვია მწვანილი, ქართული პური. დამიანე თავისი დროის დიდი მხატვარი იყო.

## ლიტერატურა
* *ამირანაშვილი შ.,* უბისი, ტფ., 1929;
**მისივე,* ქართული ხელოვნების ისტორია, თბ., 1971;
**ბერიძე ვ.,* ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967;

კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:XIV საუკუნის მხატვრები
კატეგორია:XIV საუკუნის ქართველები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
დანგი

**დანგი** (არამეულად — მარცვალი) — ფულისა და წონის ერთეული ახლო და შუა აღმოსავლეთის ქვეყნებსა და საქართველოში შუა საუკუნეებში. 

ქართულ წყაროებში დანგი, როგორც ფულის ერთეული, IX საუკუნიდან გვხვდება, ხოლო როგორც წონის ერთული — XI საუკუნიდან. ქართული წონით სისტემაში უდრიდა დრამის მეოთხედს. XVII საუკუნებამდე მისი წონა იყო 0,74 გ, XVII-XVIII საუკუნეებში — 0,77 გ.

## ლიტერატურა
**ჯაფარიძე გ.,* ნარკვევი ქართული მეტროლოგიის ისტორიიდან (IX-XIX სს.), თბ., 1973,
 

კატეგორია:მასის საზომი ერთეულები
კატეგორია:ფულის ერთეულები
დამანები

**დამანები**, *ჰირაქსები* () — ძუძუმწოვრების რიგი. მათი სხეულის სიგრძეა 30-60 სმ, კუდისა — 1-3 სმ, წონა დაახლოებით — 4,5 კგ. აქვთ დიდი თავი, მოკლე და სქელი კისერი, მოკლე კიდურები, წინა ფეხებზე ოთხ-ოთხი, უკანაზე კი სამ-სამი თითი, თათების ძირზე პატარა ბალიშები. რაიმეზე დაყრდნობისას თათის ცენტრალური ნაწილი ზევით იწევს, წარმოიქმნება ვაკუუმი და თათი ზედაპირს მიეკვრება; ამას ხელს უწყობს აგრეთვე თათის ძირის ჯირკვლების რეზინისმაგვარი სეკრეტი. ამიტომაა, რომ დამანები თავისუფლად დარბიან ვერტიკალურ კედელზე და ხის ზროზე. 

დამანებს სხეული ხშირი ბალნით აქვთ დაფარული. ზურგის შუაგულში წაგრძელებული ბალნების კონაა, რომლის ცენტრში მოშიშვლებული ადგილია. აქ იხსნება ჯირკვლები, რომელთა სეკრეტს გამრავლების პერიოდში მკვეთრი სუნი აქვს. ცნობილია დამანების ცხრა სახეობა. გავრცელებული არიან წინა აზიაში, შუა და სამხრეთ აფრიკაში. დამანების ხორცს საკვებად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დამანები
დანილოვის ელჩობა

**დანილოვის ელჩობა** — 1585 წელს ასტრახანის ვოევოდის მიერ რუსეთის მთავრობის მითითებით კავკასიაში გამოგზავნილი ელჩობა, რომელსაც მეთაურობდა ასტრახანელ მეთოფეთა ასისთავი, თარჯიმანი რუსინ დანილოვი. დანილოვის ელჩობას ევალებოდა შეესწავლა საქართველოსაკენ მომავალი გზები და თვით ქვეყანა. ელჩებმა კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს გადასცეს რუსეთის მეფის თედორე ივანეს ძის წერილი, რომელშიც იგი პოლიტიკურ კავშირსა და მფარველობას სთავაზობდა. ელჩების რჩევით, ალექსანდრემ რუსეთს საპასუხო ელჩობა გაგზავნა იოაკიმე მღვდლის, კირილე ბერისა და ჩერქეზ ხურშიტას შემადგენლობით.

## იხილეთ აგრეთვე
*იოაკიმე მღვდლის ელჩობა

## ლიტერატურა
** ბერძენიშვილი ნ.,* რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან XVI-XVII საუკუნეთა მიჯნაზე, მის წგნ. საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ.: 4, თბ., 1967;

კატეგორია:კახეთის სამეფო
კატეგორია:1585
კატეგორია:რუსეთ-საქართველოს ურთიერთობები
კატეგორია:უცხოელი დიპლომატები საქართველოში
დარაია

**დარაია** — შინამრეწველური წესით დამზადებული აბრეშუმის ქსოვილი (აღმოსავლეთ საქართველოში თავთა, მერდინი). ქსოვდნენ ჰორიზონტალურ საქსოვ დაზგაზე 2 ან 4 დგიმით, ქსოვილის ხლართის შესაბამისად. მას ფართოდ იყენებდნენ ყოფაში, განსაკუთრებით სამზითვოდ. საქართველოს შიდა ბაზრებზე დიდი გასავალი ჰქონდა. დარაიას თავშალები ("ქიცები") გავრცელებული იყო დასავლეთ საქართველოში, უმეტესად სამეგრელოში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტექსტილი
დრამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დრამა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დრამა — ლიტერატურული ნაწარმოების გვარი
* დრამა ფილმი — კინომატოგრაფიის ჟანრი
* დრამა — ფულისა და წონის ერთეული ძველ საქართველოში
* დრამა — საეკლესიო ფულადი გადასახადი თბილელი ეპისკოპოსის სასარგებლოდ

## მუსიკა 
* "Drama!", დუეტ Erasure-ის სიმღერა
* "Drama", მომღერალ აივი კუინის სიმღერა
* Drama (ჯგუფი), ინგლისური როკ-ჯგუფი
* Drama (რეპერი), ამერიკელი რეპერი
* Drama (ნორვეგიული ჯგუფი), 1980-იანი წლების ნორვეგიული ბოიბენდი  
* DJ Drama (დ. 1978), ამერიკელი დიჯეი
* The Dramatics, ამერიკული სოულ-ჯგუფი  
### ალბომები 
* *Drama*, ჯგუფ Bananarama-ს ალბომი
* *Drama*, როკ-ჯგუფ Flaw-ს ალბომი
* *Drama*, ჯგუფ Yes-ის ალბომი
* *Drama*, გერმანელ მომღერალ კაროლინ ფორტენბახერის ალბომი
* *Drama*, შვედი პოპ-მუსიკოს მონტ მარდიეს ალბომი
* *Drama*, ბრიტანელი მომღერალ ჯამელიას ალბომი  
* *Drama*, ამერიკული ელექტრონული ტრიპ-ჰოპ დუეტ Bitter:Sweet-ის ალბომი
დანოს მთა

**დანოს მთა** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის გვერდით პირიქით ქედზე, საქართველოსა და რუსეთის (ჩეჩნეთის) საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 4174 მ. 

დანოს მთა აგებულია იურული თიხაფიქლებით. დანოსმთის სამხრეთ კალთაზე სუბალპური და ალპური მდელოებია, ზემოთ — ნივალური ლანდშაფტი. დანოს მთა ასვლის სირთულის მე-3 კატეგორიას მიეკუთვნება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის მთები
დანდური

**დანდური** () — ერთწლოვანი მცენარეების გვარი დანდურისებრთა ოჯახისა. აქვს გართხმული ან წამოწეული, ძირიდანვე დატოტვილი ხორცოვანი ღერო და ფოთლები, უფრო ხშირად წვრილი კაშკაშა ყვითელი ყვავილები. 

100-მდე (სხვა მონაცემებით 200-მდე) სახეობა გავრცელებულია ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. გვხვდება ველურად მოზარდი Portulaca oleracea, რომლის კულტურული ფორმების ფოთლებს (ზოგჯერ ყვავილებს) სანელებლად იყენებენ. ფრიად აბეზარი სარეველაა. შეიცავს C ვიტამინს.

საქართველოში თითქმის ყველგან გვხვდება მთის ქვედა სარტყლის დასახლებული ადგილების მახლობლად. მის ნორჩ ღეროსა და ფოთლებს ხმარობენ მხალად და მწნილად. დეკორატიული მცენარედ აშენებენ არგენტინულ და ბრაზილიურ Portulaca grandiflora-ს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დანდურისებრნი
კატეგორია:მხალი
დარბაზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დარბაზი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დარბაზი — მეფესთან არსებული ფეოდალების სათათბირო ორგანო
* დარბაზი — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
* დარბაზი — აღმოსავლეთ საქართველოში გავრცელებული ტრადიციული საცხოვრებელი
საბჭოების სასახლე

thumb|250px|მაცხოვრის ტაძარი
thumb|250px|მაცხოვრის ტაძრის აფეთქება, 5 მაისი, 1931.
**საბჭოების სასახლე** (რუს. Дворец советов) — 1930-იანი წლების საბჭოთა ხელისუფლების განუხორციელებელი სამშენებლო პროექტი: გრანდიოზული ადმინისტრაციული შენობა, ყრილობებისა და დღესასწაულების აღნიშვნის ადგილი. სასახლე უნდა გამხდარიყო ე.წ. ახალი მოსკოვის ცენტრი.

საბჭოების სასახლისთვის სპეციალურად გამოცხადებულ კონკურსზე წარმოდგენილ იქნა რამდენიმე პროექტი სხვადასხვა არქიტექტურულ სტილში, მათ შორის კონსტრუქტივისტულშიც, თუმცა კონკურსის ფინალურ ნაწილში გავიდა პროექტების უფრო კლასიკური სტალინისტური გადახრით. საბოლოო პროექტით 415 მ სასახლე მოსკოვში მსოფლიოს ყველაზე მაღალი შენობა უნდა გამხდარიყო. მას თავზე ლენინის გრანდიოზული ქანდაკება დაედგმებოდა.

სასახლისთვის გამოიყო ადგილი ბორცვზე მდინარე მოსკოვთან, სადაც მაცხოვრის ტაძარი იდგა. ასევე განიხილებოდა მოედანი ვორობიოვკაზე, სადაც შემდგომში ლომონოსოვის უნივერსიტეტის მთავარი შენობა აიგო. 1920-იანი წლების ბოლოს მიუხედავად საზოგადოების გარკვეული ნაწილის დიდი წინააღმდეგობისა გადაწყვიტეს სასახლისთვის ადგილის გამოსათავისუფლებლად მაცხოვრის ტაძრის დანგრევა.

1931 წლის 5 დეკემბერს მაცხოვრის ტაძარი ააფეთქეს. ადგილის ნანგრევებისგან გაწმენდის შემდეგ მშენებლობისთვის მოსამზადებელი სამუშაოები მალევე წამოიწყეს. უპირველეს ყოვლისა გაითხარა და ჩაბეტონდა უზარმაზარი ქვაბული. მშენებლობა აქტიურად მიმდინარეობდა 1930-იანი წლების პირველ ნახევარში, თუმცა შემდგომში იგი შენელდა მოსკოვში სხვა მასშტაბური არქიტექტურული პროექტების წამოწყების, გეოლოგიური სიძნელეებისა (საძირკველში გამდინარე წყლების ჩადგომის) და მეორე მსოფლიო ომის დაწყების გამო. გავლენა ასევე იქონია სტალინის გადაწყვეტილებამ შეეწყვიტათ ცენტრალური ხელისუფლების ახალი სიმბოლოების შექმნა და შეენარჩუნებინათ ისეთი ტრადიციული ორიენტირები, როგორიც იყო მაგ. კრემლი.

ომის შემდეგ სასახლის მშენებლობა პრაქტიკულად გაიყინა. ამ პერიოდში აღიმართა მოსკოვის მაღლივი შენობები, რომელთაც ზოგიერთი არქიტექტურული იდეეები სასახლის პროექტისგან ისესხეს.

სასახლის მშენებლობაზე ფორმალურად უარი 1961 წელს განაცხადეს. ქვაბულში მოეწყო ღია აუზი "მოსკოვი"; 1935 წელს გახსნილ მეტროს სადგურს "საბჭოების სასახლე" 1961 წელს "კროპოტკინსკაია" დაარქვეს. 1990-იან წლებში საბჭოების სასახლის ფუნდამენტი გამოიყენეს მაცხოვრის ტაძრის აღდგენისას.

კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:სტალინისტური არქიტექტურა
კატეგორია:განუხორციელებელი არქიტექტურული პროექტები
დაირა

მინიატიურა|250პქ|დაირა
**დაირა** — აღმოსავლური დასარტყმელი საკრავი. ის არის ხის ვიწრო რკალი, რომელსაც ცალ მხარეს თხის ტყავი ან თევზის ბუშტის აპკი აქვს გადაკრული. დაირა ცნობილია აგრეთვე დაფის სახელწოდებით. რკალს შიდა მხრიდან სპილენძის ან ვერცხლის ეჟვნებს, პატარა რგოლებს, მონეტებს ან ბალთებს ჩამოკიდებენ ხოლმე საკრავის ასაჟღერებლად. დაირის რკალის სიმაღლეა 4-6 სმ, დიამეტრი — 350-490 მმ, სისქე კი — 8-9 მმ. 

დაირაზე უკრავენ სხვადასხვა ხალხურ ცეკვებისა და ზოგჯერ სიმღერების რიტმებსაც. დიდი გამოყენება აქვს პროფესიული ინსტრუმენტულ და ვოკალურ-ინსტრუმენტულ ანსამბლებში. უჭირავთ უმეტესად ორი ხელით და უკრავენ თითბითა და ხელისგულით. სუფთა და მკაფიო ბგერების მისაღებად დაკვრის წინ შეათბობენ ხოლმე. დაირა ერთ-ერთი უძველესი საკრავია.

## ლიტერატურა 
* *არაყიშვილი დ.,* ხალხური სამუსიკო საკრავების აღწერა და გაზომვა, თბ., 1940;
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული მუსიკის ისტორიის ძირითადი საკითხები, თბ., 1938;

## რესურსები ინტერნეტში
* მ. შილაკაძე, „ქართული ხალხური საკრავები და საკრავიერი მუსიკა“, თბ., 1970 

კატეგორია:მუსიკალური ინსტრუმენტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ქართული ხალხური საკრავები
კატეგორია:დასარტყმელი საკრავები
დარბაზის ერნი

**დარბაზის ერნი**, სამეფო საბჭოს — დარბაზის წევრები. XI-XVIII საუკუნეების საქართველოში. დარბაზის ერნი იყოფოდნენ 2 ჯგუფად: ერთ ჯგუფს შეადგენდნენ „ჴლოსანნი“, ე. ი. სახელმწიფო მოხელეები, ხოლო მეორე ჯგუფს - „უჴელონი“. ე. ი. ისინი, ვისაც სახელმწიფო თანამდებობა არ ეკავათ. „დარბაზის ერნიდან“  შემდეგ წარმოდგა სიტყვა „დარბაისელი“, რაც თავდაპირველად დარბაზის წევრს აღნიშნავდა, ხოლო შემდეგ მას დინჯი ადამიანის მნიშვნელობაც მიენიჭა. 

დარბაზის ერნზე არის სხვა თვალსაზრისიც (ნ. შოშიაშვილი), რომლის მიხედვით, „დარბაზის ერნი“ ეწოდებოდა არა სამეფო საბჭოს - დარბაზის წევრებს, არამედ დარბაზის- სამეფო სასახლის, სამეფო კარის მსახურ-მოხელეებს (საწოლის მწიგნობარი, ეჯიბები, ამირეჯიბი, მეჭურჭლე, საჭურჭლის ნაცვალი და სხვა), ე. ი. კარისკაცებს და სასახლის მცველთა რაზმს, სასახლის გვარდიას (მესაწოლეები, მესაწოლეთუხუცესი და სხვა). XI საუკუნებამდე „დარბაზის ერნის“ შესატყვისი იყო „ტაძრეულნი“.

## ლიტერატურა
* *ანთელავა ი.*, "დარბაზი" XI-XIII საუკუნეთა საქართველოში, «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1976, № 4;
* *ბერძენიშვილი ნ.*, საქართველო XI-XVIII საუკუნეებში, მის წგნ.: საქართველოს ისტორიის საკითხები, წგნ. 6 თბ., 1973;
* *დოლიძე ი.*, გიორგი ბრწყინვალის სამართალი, თბ., 1957;
**კიკვიძე ა.*, ქართული სახელმწიფო დარბაზი და მისი ადგილი "ვეფხისტყაოსანში", კრ: XII საუკუნის საქართველოს ისტორიის საკითხები, თბ., 1968 (თსუ შრომები, ტ. 125);
* *მესხია შ.*, საქალაქო კომუნა შუა საუკუეების თბილისში, თბ., 1962;
**სურგულაძე ი.*, საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952;
**ჯავახიშვილი ივ.*, ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 2, ტფ. 1929
 

კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
მოხელე

**მოხელე** — თანამდებობის პირის ზოგადი სახელწოდება ძველ საქართველოში. მოხელე წარმოდგა სიტყვისაგან „ხელი“, რაც ნიშნავდა ძალაუფლებას, თანამდებობად, საკუთრებას, მიწაზე საკუთრების უფლების მაჩვენებელ ნიშანს. მოხელის კომპეტენციას სახელო ეწოდებოდა. ბრძანების გაცემის უფლებით აღჭურვილი მოხელი „ხელისუფლად“ იწოდებოდა, ხელისუფლის ბრძანების აღმსრულებელ მოხელეს კი „საქმის მოქმედი“ ერქვა. არსებობდნენ „დიდნი საქმის მოქმედნი“ და „მცირენი საქმის-მოქმედნი“, სამეფო კარზე მყოფი დიდი თანამდებობის პირები შეადგენდნენ „დარბაზის რიგის“ მოხელეებს. მათ ზოგადად „ვექილ-ვეზირებს“ ეძახდნენ. უმაღლესი თანამდებობები დიდებულებს ეკავათ. ნაკლებად მნიშვნელოვან თანამდებობაზე მეფის აზნაურები და მსახურები ინიშნებოდნენ. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიულ ერთეულებში დანიშნულ მოხელეებს „საქვეყნოდ გამრიგე მოხელე“ ეწოდებოდა. ფეოდალურ საქართველოში მოხელეთა მრავალრიცხოვანი განვითარებული აპარატი არსებობდა.

## ლიტერატურა
**გაბაშვილი ვ.,* დარბაზის რიგის მოხელენი დასტურლამალის მიხედვით, «ენიმკის მოამბე», 1942, ტ. 13;
**ჯავახიშვილი ივ.* ქართული სამართლის ისტორია წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ. 1928;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ნიაზ დიასამიძე

**ნიაზ დიასამიძე** (დ. 13 ივლისი, 1973, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მუსიკოსი, ჯგუფ 33ა-ს ვოკალისტი და ლიდერი.

15 წლის ასაკში დაინტერესდა გიტარით და უკრავდა მეზობელთან ერთად. სახლში სარეპეტიციო ოთახი მოაწყო და უკრავდა, როდესაც შინ არავინ იყო. მეზობელი, დამწყები მუსიკოსების შემოერთების შემდეგ პირველი ჯგუფი ჩამოაყალიბა. თავდაპირველად კოლექტივი უცხოურ სიმღერებს ასრულებდა, მოგვიანებით კი საკუთარი სიმღერების შექმნა დაიწყო.

3 თვით პარიზში ბებიასთან სტუმრობისას ნიაზმა იპოვა სტუდია, სადაც სიმღერა ჩაწერა. ჩამოსვლისას მას შეხვდა გიორგი მგელაძე, რომელმაც სიმღერა მოისმინა და ნიაზს მსგავსი მუსიკის შექმნა საკუთარი ფილმისთვის „ჰოტელ კალიფორნია“ სთხოვა. ამრიგად, პარალელურად ჯგუფში სიმღერების შექმნისა, ნიაზი წერდა მუსიკას ფილმებისთვის. ფილმ „ჰოტელ კალიფორნიის“ ბოლოს ჟღერს 33ა-ს „ყველას უყვარს თოვლი“. „ღამე და წვიმა“, მეორე სიმღერა, დაიწერა გაგა ნახუცრიშვილთან ერთად.

შემდეგი მცდელობა იყო ფილმ „ოცნებების სასაფლაოსთვის“ მუსიკის შექმნა. ამ შემთხვევაში გამოყენებული იქნა რამდენიმე ხალხური საკრავი. ნიაზის აღიარებით, ორივე ფილმი 33ა-სთვის ნამდვილი ბიძგი იყო და იგი სწორედ მათი დამსახურებით დარჩა მუსიკაში. პირველი სიმღერები და რამდენიმე დამატებული კომპოზიცია მოხვდა 33ა-ს სადებიუტო სტუდიურ ალბომში.

აგრეთვე არის ფესტივალ არტ გენის თანადამაარსებელი.

## რესურსები ინტერნეტში
*„დედამიწა მიყვარს მე“ - ნიაზ დიასამიძის ინტერვიუ „ცხელ შოკოლადთან“, 2006 
*

კატეგორია:დაბადებული 13 ივლისი 
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ქართველი მუსიკოსები
ნ
კატეგორია:ფრანგულენოვანი მომღერლები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დარიოსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **დარიოსი** შეიძლება ნიშნავდეს შემდეგს:

*დარიოს I — აქემენიდთა სპარსეთის მეფე
*დარიოს II — აქემენიდთა სპარსეთის მეფე
*დარიოს III — აქემენიდთა სპარსეთის მეფე
დარბაზული ეკლესია

[მინი|[შტადტკირხე, ბად-ჰერსფელდი]]
მინი|ხცისის იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია
**დარბაზული ეკლესია** — საეკლესიო ნაგებობის ერთ-ერთი სახეობა. XI საუკუნიდან გავრცელდა ევროპის ქვეყნებში. ჩვეულებრივ შედგება საკურთხევლისა და ერთი ნავისაგან, რომელიც გადახურულია ორკალთიანი სახურავით და ზოგჯერ ეგვტერები და გარშემოსავლელიც აქვს. არის ისეთი დარბაზული ეკლესიებიც, რომლებსაც თანაბარი სიმაღლის ნაგები ან რამდენიმე მაღალი უსარკმლო შუა ნავი აქვთ (სანქტ-ბართოლომეუსის კაპელა პადერბორნში, გერმანია, დაახლოებით 1017; სან-სერნენის ეკლესია ტულუზაში, საფრანგეთი, XI საუკუნის დასასრული) და სხვა. აღორძინების ეპოქიდან მოყოლებული ევროპაში დარბაზულ ეკლესიებს თითქმის აღარ აშენებენ. 

საქართველოში დარბაზული ეკლესია ერთადერთი ტიპია, რომელიც არსებობდა მთელი შუა საუკუნეების მანძილზე. საქართველოში გავრცელებული დარბაზული ეკლესია ერთნავიანია. სოფლის მცირე, მხატვრულად უმნიშვნელო სამლოცველოებთან ერთად დარბაზული ეკლესიის ტიპს მიეკუთვნება ბევრი საყურადღებო ძეგლიც: აკვანება, ოლთისი, ეხვევი, ხცისი, სავანე, მაღალაანთ ეკლესია, ქარზამეთი და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საეკლესიო არქიტექტურა
დარლინგტონია

**დარლინგტონია** () — მწერიჭამია მცენარე სარაცენიასებრთა ოჯახისა. აქვს ყვითელი ყვავილები და კოლოფი მაყოფი. როზეტისებურად შეკრებილი ფოთლები, რომელთა სიგრძე 1 მ აღწევს,  მწერების დასაჭერ ხაფანგებადაა გარდაქმნილი. ფოთლის შიგნითა ზედაპირზე ჯირკვლებია, რომლებიც ნექტარს გამოყოფენ. 

ფოთლის კედლები დაფარულია ბუსუსებით, რაც მწერს ხაფანგიდან ამოსვლის საშუალებას უსპობს. მწერი იღუპება ფოთლიდან გამოყოფილ სითზეში, შემდეგ კი იხრწნება ბაქტერიების მოქმედებით. 

დარლინგტონია გავრცელებულია ჩრდილოეთ კალიფორნიიდან სამხრეთ ორეგონამდე. ხარობს ჭაობიან ნიადაგებზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სარაცენიასებრნი
კატეგორია:მწერიჭამია მცენარეები
დარჩი

**დარჩი**, *ორმელეთი* — მდინარე მესტიის მუნიციპალიტეტში. ნენსკრის მარჯვენა შენაკადი (ენგურის აუზი). სათავე აქვს კოდორის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ხოჯალის მთაზე, ზღვის დონიდან 3000 მ-ზე. სიგრძე 30 კმ, აუზის ფართობი 148 კმ². საზრდოობა შერეული. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 6,41 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის მდინარეები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მდინარეები
დასავლეთი

მინი|250პქ|მარჯვნივ|ჰორიზონტის წერტილი - დასავლეთი, რომელიც მარცხნივაა განთავსებული (W)
**დასავლეთი** (დასავლეთის წერტილი) — ჰორიზონტის (ქვეყნის მხარეების) ოთხი მთავარი წერტილიდან ერთ-ერთი, რომელიც ჩრდილოეთისაკენ პირშექცეული დამკვირვებლის ხელმარცხნივაა. აღინიშნება W (West) ასოთი. ბუნიობის დღეებში მზე ამ წერტილის მახლობლად ჩადის. ცის ეკვატორისა და ჭეშმარიტი ჰორიზონტის გადაკვეთის ორი წერტილიდან ერთი დასავლეთის წერტილია.

## გეოგრაფიული ორიენტაცია 
მსოფლიო გეოგრაფიულ რუკაზე, როგორც ცნობილია გადის ნულოვანი მერიდიანი; მისგან დასავლეთით გაწოლილია ევროპისა და აფრიკის გარკვეული დასავლური ნაწილები, ასევე ჩრდილოეთ ამერიკა, სამხრეთ ამერიკა და ცოტად თუ ბევრად ანტარქტიკა.

ტერმინ დასავლეთს იყენებენ გეოგრაფიულ რუკებზე ამა თუ იმ ქვეყნის ნაწილების ან უფრო მცირე მონაკვეთების — მდებარეობის მიხედვით. მაგ.: მსოფლიო რუკაზე ვრცელი კონტინენტი ჩრდილოეთი ამერიკა გაწოლილია დასავლეთ ნახევარსფეროში, ე.ი. რუკაზე ჩვენგან იგი მარცხნივ გამოისახება.

ტერმინი *დასავლეთი* აქტიურად გამოიყენება თვით კონტინენტის შიდა ნაწილში ადგილის დასადგენად; მაგ.: აზიის კონტინენტის უკიდურეს დასავლეთ ნაწილს გეოგრაფიულ ლიტერატურაში ეწოდება დასავლეთი აზია. იგი ვრცელდება აგრეთვე გეოგრაფიულ ობიექტებზეც, დასავლეთი კარპატები, დასავლეთ ციმბირის ვაკე, დასავლეთი კავკასიონი და ა.შ.
 
ამავდროულად, ტერმინი *დასავლეთის* გამოყენება შეიძლება კონკრეტულად რომელიმე ქვეყანაში შიდა ტერიტორიის რომელიმე წერტილების აღსანიშნავად.

ამის კარგ მაგალითს გვაძლევს საქართველო. საქართველოში კარგად არის გამოხატული ჰორიზონტის ოთხივე წერტილი (დასავლეთი, აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი, სამხრეთი). საქართველოს დასავლეთი ტერიტორია გეოგრაფიულ ლიტერატურაში ცნობილია როგორც — დასავლეთ საქართველო, რომელსაც რუკაზე ჩვენგან მარცხენა მხარე უკავია.

დასავლეთ ტერიტორიას ამა თუ იმ მონაკვეთში ემატება ჰორიზონტის მნიშვნელოვანი წერტილები — ჩრდილოეთი და სამხრეთი. ჩრდილოეთ-დასავლეთი ასეთ შემთხვევაში იქნება ჰორიზონტის ნაწილი, უფრო ზუსტად კი მისი არაძირითადი წერტილი. იგივე ითქმის სამხრეთ-დასავლეთზეც. ძირითადია ამ თვალსაზრისით თვით დასავლეთი. მაგ., საქართველოს ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილი აფხაზეთია; ხოლო სამხრეთ-დასავლეთი აჭარა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ჩრდილოეთი
* სამხრეთი
* აღმოსავლეთი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ორიენტაცია
კატეგორია:გეოგრაფიული ტერმინები
დასდებელი

**დასდებელი**, *დასადებელი* — საეკლესიო საგალობლის აღმნიშვნელი უძველესი ქართული ტერმინი. პირველად დასტურდება VII საუკუნის ნათარგმნ ძეგლში „იერუსალიმურ ლექციონარში“, სადაც იგი განსხვავებული ლიტურგიული დანიშნულებისა და ფორმის საგალობელს აღნიშნავს. წარმოდგება სიტყვისაგან „დებაჲ“ (დასადებელი, დასამატებელი). ვარაუდობენ, რომ დასდებელი თავდაპირველად ეწოდებოდა ფსალმუნის მისამღერად, რეფრენად შემოღებულ ფსალმუნურ მუხლს ან პოეტურ სტროფს. შემდეგ დასდებელის მნიშვნელობა განზოგადდა. IX-X საუკუნეების ჰიმნოგრაფიულ კრებულებში დასდებელნი (მრავლობითის ფორმით) ეწოდება ამა თუ იმ საეკლესიო დღესასწაულის წირვათა მთელ საგალობელ მასალას.

## ლიტერატურა
* *კეკელიძე კ.,* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1960;
* *მისივე*, Иерусалимский Кановарь ЖИИ века. Грузинская версия, Тфл., 1912;
**Leeb H.*, Die Gesänge in Gemeindegottesdienst von Jerusalem, W., 1970;

კატეგორია:საგალობლები
ფონდი ინკლუზივი

**ფონდი ინკლუზივი** — არაკომერციული და არასამთავრობო ლგბტ (ლესბოსელი, გეი, ბისექსუალი და ტრანსგენდერი ადამიანების) ორგანიზაცია საქართველოში. დაარსდა 2006 წელს და დაკავებულია ლგბტ ადამიანების უფლებების ადვოკაციითა და ლობირებით, შეისწავლის ლგბტ ჯგუფის უფლებრივ მდგომარეობას, ჯგუფის წევრებს სთავაზობს უფასო ფსიქოლოგიურ, იურიდიულ და სამედიცინო კონსულტაციებს და ავრცელებს ინფორმაციას აივ/შიდსისა და სგგი-ს (სექსუალური გზით გადამდები დაავადებები) თავიდან აცილების შესახებ.

ორგანიზაცია გამოსცემს ჟურნალს „მე“.

## ორგანიზაციის მისია
ორგანიზაცია ხელს უწყობს საქართველოში ისეთი საზოგადოების ჩამოყალიბებას, რომელშიც სექსუალური ორიენტაცია და გენდერული თვითგამოხატვა არ იქნება დისკრიმინაციის საფუძველი.

## მიზანი
ორგანიზაციის მიზანია საქართველოში ლგბტ ჯგუფის სრული ინტეგრაციის ხელშეწყობა საზოგადოებაში ჰომოფობიის დაძლევის, უფლებათა ადვოკატირებისა და ჯგუფის სამოქალაქო აქტივობის გაზრდის გზით.

## საქმიანობა
მიზნის მისაღწევად ფონდი თავის საქმიანობას წარმართავს შემდეგი მიმართულებებით:

* ლგბტ ჯგუფის წარმომადგენელთათვის **თანაბარი უფლებებისა და შესაძლებლობების უზრუნველყოფა** ადვოკატირებისა და ლობირების გზით
* ლგბტ-თათვის **იურიდიული და ფსიქოლოგიური დახმარების გაწევა** უფლებათა დარღვევების გამოვლენის, სათანადო კონსულტირებისა და ადვოკატირების გზით
* **ლგბტ ჯგუფის ჩამოყალიბებისა და გაძლიერების ხელშეწყობა** ჯგუფის წევრთა ინფორმირებულობის ამაღლების, სტიგმის დაძლევისა და სხვადასხვა ინიციატივების წახალისების გზით
* ქვეყანაში **ჰომოფობიური განწყობის შესუსტება** ლგბტ ჯგუფის შესახებ ადეკვატური ინფორმაციის გავრცელების გზით
* ლგბტ საკითხებზე **სამეცნიერო-კვლევითი ბაზის შექმნის ხელშეწყობა კვლევების, სემინარების, კონფერენციების** ორგანიზებისა და ერთიანი საინფორმაციო რესურსების შექმნის გზით
* ლგბტ ჯგუფში **ჯანსაღი ცხოვრების პრაქტიკის დანერგვა** საინფორმაციო კამპანიის წარმართვის, თავდაცვის საშუალებების პოპულარიზაციისა და გავრცელების გზით

ფონდი ინკლუზივის საქმიანობის სფეროში შედის:
*საკონსულტაციო მომსახურება
**უფასო ფსიქოლოგიური, იურიდიული და სამედიცინო კონსულტაციების ორგანიზება 
**ონლაინ კონსულტაციების ორგანიზება ლესბოსელი და ბისექსუალი ქალებისთვის

*ადვოკატირება
**ლგბტ ადამიანთა უფლებების დარღვევის ფაქტების გამოვლენა და ადვოკატირება

*სოციალური ღონისძიებები
** თემატური დისკუსიები
** კინოკლუბი
** სხვადასხვა სოციალური ღონისძიებების ორგანიზება (შეხვედრები, გამოფენები და სხვა)

*საინფორმაციო მომსახურება
** სარესურსო ცენტრი (ბიბლიოთეკა, ვიდეოთეკა)
** საინფორმაციო ბროშურები
** ყოველკვარტალური საინფორმაციო ჟურნალი ლგბტ ადამიანებისათვის საქართველოში **"მე"** 

*ტრენინგების, სემინარების, კონფერენციების ორგანიზება
** კვალიფიკაციის ამაღლების ტრენინგები და სემინარები მოხალისეებისათვის
** სპეციალური სემინარები ლგბტ საკითხებზე მომუშავე მკვლევარებისა და სტუდენტებისათვის, ჟურნალისტებისათვისა და ადამიანის უფლებებზე მომუშავე არასამთავრობო ორგანიზაციებისა და ინსტიტუციებისათვის

*კონკურსების ორგანიზება
** სხვადასხვა სახის არტ-ინიციატივების წახალისება
** სხვადასხვა სახის თემატური კონკურსების ორგანიზება არასამთავრობო ორგანიზაციებისათვის, მკვლევარებისათვის, სტუდენტებისა და ჟურნალისტებისათვის

## რესურსები ინტერნეტში
*ფონდის საიტი 
*ჟურნალი "მე" 

კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
კატეგორია:ლგბტ
დასტურლამა

**დასტურლამა**, *დასტურლამალი* (არაბ.-სპარს. დასთურ ალ-ამალ — ინსტრუქცია, გარიგება, მოქმედების წესი) — სახელმწიფო სამართლის ძეგლის ზოგადი სახელწოდება გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში. დასტურლამამ დაიჭირა ძველი ქართული „გარიგების წიგნის“ ადგილი (მაგ., დასტურლამალი მეფის ვახტანგისა). დასტურლამა შედგება ცალკეული,ზოგჯერ სხვადასხვა დროის, გარიგების წიგნებისაგან, რომლებშიც აღწერილია უფლება-მოვალეობანი, სახელმწიფო დაწესებულებათა აგებულება, საქალაქო წყობილების, გადასახადების რაოდენობა-სახეობანი და სხვა საკითხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
დატირება

**დატირება** — ქართული ზეპირსიტყვიერების ჟანრი, მიცვალებულის ტირილით გლოვა, მოთქმა-გოდება. სამგლოვიარო ცერემონიალის აუცილებელი ელემენტია; გადმოსცემს გარდაცვლილის ცხოვრებისა და მოღვაწეობის გარკვეულ ეპიზოდებს, მისი ახლობლების მწუხარებას. დატირება სრულდება ლექსის სახითაც. მისი სახეობებია: მოთქმა, ხმით ტირილი, ძახილით ტირილი, მოხსენიება.

## ლიტერატურა
* *სიხარულიძე ქ.*, ქართული ხალხური საგმირო პოეზიის საკითხები, ნაწ. 1, თბ., 1970;
;

კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
დარკვეთის ეხი

**დარკვეთის ეხი** — მღვიმე საქართველოში, ჭიათურის მუნიციპალიტეტში, სოფელ დარკვეთის ტერიტორიაზე. მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლი მდინარე ყვირილის მარცხენა ნაპირას.

1968-1972 წლებში გაითხარა (ლ. ნებიერიძე) 5 კულტურის ფენა. I, მეზოლითის ხანის ფენა. შეიცავდა კაჟისა და რიყის ქვის იარაღს. II ფენაში არმოჩნდა ადრინდელი (უკერამიკო) ნეოლითისათვის დამახასიათებელი მასალა, III, IV და V ფენებში ყვირილის ხეობის ენეოლითური კულტურის სხვადასხვა ეტაპებია წარმოდგენილი. III და IV ფენებში დიდი რაოდენობით იყო კაჟისა და ბაზალტის შრომისა და ბრძოლის იარაღი, სამკაული, ძვლის ნაწარმი, მცირე რაოდენობით - გეომეტრიული ფორმის ჩასართები. კერამიკა მოვარდისფრო-მონაცისფროდაა გამომწვარი და გაპრიალებული. გვხვდება წითლად გაპრიალებული თხელკედლიანი ჭურჭლის ნატეხებიც. მსგავსი მასალა აღმოჩენილია ყვირილის ხეობის მღვიმეებში (სამერცხლე კლდე, სამელე კლდე, ძუძუანას მღვიმე). V ფენაში აღმოჩნდა კაჟის იარაღი, ფიქლის სამაჯურები და წარმოების ნაშთები. თიხის ჭურჭელი ორნამენტით ჰგავს ახშტირისა და ოქუმის მღვიმეების ენეოლითურ კერამიკას. V ფენა დაზიანებულია მტკვარ-არაქსის კულტურის ადრინდელი ეტაპის სამარხებით. დარკვეთის ეხში გამოვლენილი ენეოლითური კულტურა გარკვეულ სიახლოვეს იჩენს მაიკოპის კულტურასთან (ა. ფორმოზოვი, დ. თუშაბრიშვილი).

## ლიტერატურა
* *ნებიერიძე ლ.*, დასავლეთ ამიერკავკასიის ნეოლითი, თბ., 1972;
* *ნებიერიძე ლ.*, დარკვეთის მრავალფენიანი ეხი, თბ., 1978;

კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
კატეგორია:ნეოლითის ხანის ძეგლები
დაუდ-ხანი

[მინი|დაუდ-ხანი. [ქრისტეფორე კასტელი|კასტელის ალბომი. XVII ს.]]
**დაუდ-ხანი** (დ. XVI საუკუნის II ნახევარი ― გ. XVII საუკუნის I ნახევარი) — განჯა-ყარაბაღის ბეგლარბეგი 1625-1633 წლებში, წარმოშობით ქართველი, ალავერდი-ხანის (უნდილაძე) ძე. 

დაუდ-ხანი იმ დროის ირანის ცნობილი სარდალი იყო. 1614 წელს მან დაიპყრო გამბრუნი, 1618 წელს არდებილთან შეაკავა ოსმალები და შემდეგ უკუაქცია ისინი. ეწეოდა დიდ სააღმშენებლო საქმიანობას ― ააგო ბაზრები, ქარვასლები და სხვ. დაუდ-ხანს მჭიდრო კავშირი ჰქონდა ქართველ მმართველებთან. ცოლად ჰყავდა თეიმურაზ I-ის და ელენე. ახლო ურთიერთობა ჰქონდა გიორგი სააკაძესთან და გარეული იყო მარტყოფის ბრძოლის მომზადებაში. დაუდ-ხანი შაჰის ბრძანებით აჯანყებულ ქართველთა წინააღმდეგ უნდა გამოსულიყო, თუმცა, ავადმყოფობის საბაბით, უარი თქვა ამ ბრძანების შესრულებაზე.    

1625 წელს, როგორც შაჰის მოციქული, დაუდ-ხანი მონაწილეობდა თბილისის მახლობლად თეიმურაზ I-თან გამართულ მოლაპარაკებაში. იგი ცდილობდა, შაჰ-აბას I დაეყენებინა საქართველოს მიმართ უფრო კომპრომისეული პოლიტიკის გზაზე. 1629 წელს ირანში შაჰ-სეფი I-ის კარზე დაწინაურებულმა ქართველმა ბატონიშვილმა ხოსრო-მირზამ (როსტომი) მოახერხა დაუდ-ხანის ჩამოქვეითება. 1630-1631 წლებში სეფი I-მა დაუდ-ხანი მეჯლისიდან გააძევა. 1633 წელს დაუდ-ხანმა თეიმურაზ I-თან ერთად შაჰის წინააღმდეგ აჯანყება მოაწყო. დაუდ-ხანმა ყაჯართა ერთი ჯგუფი წაიყვანა საქართველოში, შემდეგ აჯანყებულებმა ყაჯართა თავკაცები დახოცეს და განჯა-ყარაბაღი დაარბიეს. სეფიმ თეიმურაზს მოსთხოვა დაუდ-ხანის გაცემა, სანაცვლოდ პატიებას შეჰპირდა, მაგრამ თეიმურაზმა შაჰს უარი შეუთვალა. დაუდ-ხანმა ოსმალეთს შეაფარა თავი. 

## ლიტერატურა
* *გაბაშვილი ვ.*, უნდილაანთ ფეოდალთური სახლი XVI-XVII სს. ირანში (ქართული წყაროების მიხედვით), კრ.: მახლობელი აღმოსავლეთის ისტორიის საკითხები, ტ. 2, თბ., 1972;
* *კუცია კ.*, კავკასიური ელემენტი სეფიანთა ირანის პოლიტიკურ სარბიელზე, იქვე, ტ. 1, თბ., 1963;
* *ფათემი მ. მ.*, სპარსული მასალები XVI–XVII საუკუნეების ქართველ მოღვაწეთა შესახებ, თბ., 1982;
;

კატეგორია:ქართველი მხედართმთავრები
კატეგორია:ირანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველები ირანში
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
დაურვება

**დაურვება** (სამართლის ისტორია), ძველ საქართველოში ქონებრივი სასჯელის თუ ზიანის საზღაურის დაკისრება და გადახდა - დაზარალებულის დაკმაყოფილება. ცნობილია "სისხლის", გერშის, სანახშირის, საუპატიოს თუ უარზანგობის, ნაპარევისა და სხვადასხვა ჯარიმის დაურვება - ფულით (თეთრით), პირუტყვით, გლეხით და ა. შ.

## იხილეთ აგრეთვე
* კომპოზიცია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კომპოზიცია

**კომპოზიცია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კომპოზიცია — ლიტერატურული ნაწარმოების სტრუქტურა.
* მუსიკალური კომპოზიცია — მუსიკალური ნაწარმოები.
* კომპოზიცია — ნახატის ნაწარმოების სტრუქტურა.
კომპოზიცია (მრავალმნიშვნელოვანი)

**კომპოზიცია **შეიძლება აღნიშნავდეს:

* კომპოზიცია — ლიტერატურული ნაწარმოების მხატვრული ფორმის სხვადასხვაგვარი კომპონენტების ერთობლიობა
* კომპოზიცია — მხატვრული ფორმის აგების ცალკეული მომენტების გაერთიანება
* კომპოზიცია — მუსიკალური ნაწარმოების სტრუქტურა
* კომპოზიცია — ქონებრივი საზღაური სისხლის სამართალდაღვევისათვის
* კომპოზიცია — საჭადრაკო შემოქმედების დარგი
დოლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დოლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დოლი — დასარტყმელი საკრავი
* დოლი — კლონირებით მიღებული პირველი ძუძუმწოვარი (ცხვარი)
* დოლი — სოფელი მესტიის მუნიციპალიტეტში
* ცხვრის დოლი — ბატკნის მოგების დრო
დაფდაფი

**დაფდაფი**, *დაბდაბი* — დიდი ზომის დასარტყამი (საცემელი) საკრავი, რომლის რკალზე მარჯვნივ და მარცხნივ ტყავია გადაკრული. დაფდაფი გარკვეული სიმაღლის ბგერას არ იძლევა. მას აქვს სავსე, მძიმე, რბილი ხმა. დაფდაფის ლითონის ცილინდრი დადგმულია სპეციალურ სადგომზე.

## იხილეთ აგრეთვე
* დოლი 

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასარტყმელი საკრავები
დაფნია

**დაფნია**, **წყლის რწყილი** () — მტკნარი წყლის უხერხემლო ცხოველების გვარი დატოტვილულვაშიანების რიგისა. მისი სხეულის ზომა 1-3 მმ აღწევს, მოთავსებულია გამჭვირვალე ნიჟარაში, აქვს დატოტვილი ანტენები, რომლებიც ლოკომოტორულ ორგანოდაა გარდაქმნილი. ცალსქესიანი ცხოველებია. დედალი დებს 1-2 სქელგარსიან კვერცხს, რომელიც იზამთრებს. ცნობილია დაფნიას 26 სახეობა. საქართველოში თითქმის ყველგან ფართოდაა გავრცელებული დაფნიას გვარის რამდენიმე სახეობა. დაფნია თევზების ლიფსიტების საკვები და ზოგი ჭიის შუამავალი მასპინძელია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დატოტვილულვაშიანები
დაფნა

**დაფნა** () — მცენარეთა გვარი დაფნისებრთა ოჯახისა. მარადმწვანე ხეშეშფოთლოვანი ორსახლიანი ხეები ან ბუჩქებია. აქვს ქოლგისებრ ყვავილედად შეკრებილი მომწვანო-ყვითელი ყვავილები, მოლურჯო-შავი კურკიანი ნაყოფი. 

შეიცავს 2 სახეობას, რომლებიც გავრცელებულია ხმელთაშუაზღვისპირეთში: *1. კეთილშობილი (ჩვეულებრივი) დაფნა* ) ტანდაბალი, 2-12 (ზოგჯერ 20 მ-მდე სიმაღლის ხე ან ბუჩქია. ველურად იზრდება (ან გაველურებულია) კოლხეთსა და სამხრეთ ყირიმში, ზღვის დონიდან  მ-მდე სიმაღლეზე, სუბტროპიკული ტენიანი და მშრალი ჰავის პირობებში, ჩვეულებრივ კირქვიან ნიადაგზე. ზოგჯერ ქმნის წმინდა კორომს. კულტივირებულია სამხრეთ ევროპაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში,  საქართველოში (ძირითადად კოლხეთში, სადაც გაშენებულია დაფნის პლანტაციები) და სამხრეთ ყირიმში. 

გვალვაგამძლეა. კარგად ხარობს ნეშომპალაკარბონატულ დაწრეტილ ნიადაგზე და ვერ იტანს მის დამლაშებას. სინათლის მოყვარულია, თუმცა სუსტი დაჩრდილვა არ ვნებს. უძლებს - 16-17°-მდე ყინვას. მრავლდება თესლით, კალმით (სათბურში) და გადაწვენით (ზაფხულში). ითესება შემოდგომით ან ადრე გაზაფხულზე. აღმოცენების პერიოდი გრძელდება 46-81 დღე. ყვავილობს აპრილში, ნაყოფი ოქტომბერ-ნოემბერში მწიფდება. უხვად იკეთებს ძირკვიდან ამონაყარს, ფოთოლს ორ წელიწადში ერთხელ აგროვებენ. 1 ჰა-დან იძლევა საშუალოდ 1-1,2 ტ მოსავალს. 

ხმარობენ სუნელ-სანელებლად საკონდიტრო და საკონსერვო მრეწველობასა და კულინარიაში. მისი ნაყოფის ზეთი სამკურნალოა. მერქანი გამძლე და დრეკადია (აკეთებენ ძვირფას ავეჯს, სხვადასხვა წვრილმან ნივთებს). დაფნა დეკორატიულია, კარგად იტანს კრეჭას. იყენებენ ცოცხალ ღობედ და ბორდიურად. 

დაფნის გვირგვინი და ტოტი ძველთაგანვე დიდებისა და გამარჯვების სიმბოლოდ ითვლებოდა; 
*2.  აზორის (ანუ კანარის) დაფნა* () გავრცელებულია მადეირის, კანარისა და აზორის კუნძულებზე, სადაც დაფნისებრთა ოჯახის სხვა სახეობებთან ერთად ქმნის ტენიან სუბტროპიკულ ტყეებს ზღვის დონიდან 700 მ-მდე სიმაღლეზე. მოშენებულია საქართველოს ზოგ ბაღ-პარკშიც. ნაკლებ ყინვაგამძლეა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაფნისებრნი
დაქუეხი

**დაქუეხი** — მყინვარი საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აღმოსავლეთ კავკასიონზე, თებულოსმთის სამხრეთ კალთაზე. დაქუეხი ასაზრდოებს მდინარე მადნისხევისწყალს (პირიქითი ალაზნის სისტემა). ფართობი 0,8 კმ², უდიდესი სიგრძე 1,7 კმ. მყინვარის ენა ეშვება ზღვის დონიდან 3350 მ-ზე.

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის მყინვარები