ვალენტინ შტრასერი

**ვალენტინ ესეგრაგბო მელვინ შტრასერი** (დ. 26 აპრილი, 1967) — სიერა-ლეონეს ყოფილი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც 1992-1996 წლებში სიერა-ლეონეს სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობას იკავებდა. 1992 წელს, როდესაც მან ძალაუფლება ხელში ჩაიგდო საკუთარი 25-ე დაბადების დღიდან სამი დღის შემდეგ, იგი მსოფლიოს ყველაზე ახალგაზრდა სახელმწიფოს მეთაური გახდა.

სტრასერი დაიბადა და გაიზარდა სიერა-ლეონეს დედაქალაქ ფრიტაუნის აღმოსავლეთ ნაწილში, ალენ-თაუნის რაიონში, კრეოლი მშობლების ოჯახში. საშუალო სკოლის დამთავრებისთანავე, თვრამეტი წლის ასაკში, იგი სიერა-ლეონეს რესპუბლიკის სამხედრო ძალებში (RSLMF) ჩაირიცხა. სიერა-ლეონეს სამოქალაქო ომის კონტექსტში, რომელიც წინა წელს იყო დაწყებული, მან 1992 წელს უხელმძღვანელა სახელმწიფო გადატრიალებას, რომელმაც დაამხო პრეზიდენტი ჯოზეფ საიდუ მომო. ამის შემდეგ მან ჩამოაყალიბა ეროვნული დროებითი მმართველი საბჭოს (NPRC) სამხედრო ხუნტა. ომის დროს მან დაიქირავა სამხრეთაფრიკული ფირმა „Executive Outcomes“ ამბოხებული ჯგუფის, „რევოლუციური გაერთიანებული ფრონტის“ (RUF) მოსაგერიებლად.

ომის გაგრძელების ფონზე, თითქმის ოთხწლიანი მმართველობის შემდეგ, 1996 წელს სტრასერი ჩამოაგდეს მეორე სამხედრო გადატრიალების შედეგად, რომელსაც მისი მოადგილე, ბრიგადის გენერალი ჯულიუს მაადა ბიო ხელმძღვანელობდა. დამხობის შემდეგ იგი ინგლისში ცხოვრობდა, სადაც უშედეგოდ ცდილობდა თავშესაფრის მიღებას. მოგვიანებით, 2000 წელს, მან ასევე წარუმატებლად სცადა გამბიაში შესვლა, რის შემდეგაც, საბოლოოდ, სიერა-ლეონეში დაბრუნდა.

## ადრეული ცხოვრება
ვალენტინ ესეგრაგბო მელვინ შტრასერი დაიბადა 1967 წლის 26 აპრილს სიერა-ლეონეს დედაქალაქ ფრიტაუნში, კრეოლური ეთნიკური ჯგუფის წარმომადგენელთა ოჯახში. სტრასერის დაბადების დროს სიერა-ლეონეს პრემიერ-მინისტრი სერ ალბერტ მარგაი იყო, როდესაც ქვეყანას საპარლამენტო მმართველობა ჰქონდა. სტრასერი ფრიტაუნის უკიდურეს აღმოსავლეთ ნაწილში, ალენ-თაუნის რაიონში გაიზარდა.

სტრასერმა საშუალო განათლება ფრიტაუნში, სიერა-ლეონეს გრამატიკის სკოლაში მიიღო და სწავლა 1985 წელს, თვრამეტი წლის ასაკში დაასრულა. საშუალო სკოლაში სწავლისას სტრასერი ნიჭიერი მოსწავლე იყო მათემატიკასა და ქიმიაში.

## სამხედრო კარიერა
1985 წელს, საშუალო სკოლის დამთავრებისთანავე, იგი თვრამეტი წლის ასაკში ჩაირიცხა სიერა-ლეონეს რესპუბლიკის სამხედრო ძალებში (RSLMF) პრეზიდენტ სიაკა სტივენზის მმართველობის პერიოდში. იგი სამხედრო წვრთნებისთვის გაიგზავნა ოფიცერ-კადეტად ბენგუემას სამხედრო მომზადების აკადემიაში, რომელიც ქალაქ ფრიტაუნის სიახლოვეს მდებარეობს. წვრთნების დასრულების შემდეგ, ცხრამეტი წლის ასაკში, მას სიერა-ლეონეს არმიის ოფიცრის წოდება მიენიჭა. იგი გაამწესეს სამხედრო ყაზარმებში, რომელიც მდებარეობდა დარუში, კაილაჰუნის რაიონში, აღმოსავლეთ სიერა-ლეონეში.

„რევოლუციურმა გაერთიანებულმა ფრონტმა“ (RUF), ფოდე სანკოს ხელმძღვანელობით, პირველი თავდასხმა 1991 წლის 25 მარტს, კაილაჰუნის რაიონის სოფელ ბუედუში განახორციელა. შტრასერი და სხვა ჯარისკაცები, რომლებიც უკვე იმყოფებოდნენ კაილაჰუნის სამხედრო ყაზარმებში, RUF-ის წინააღმდეგ ამბოხების ჩასახშობად და მათ დასამარცხებლად გაიგზავნენ.

სანამ პრეზიდენტ მომოს მისი მემკვიდრე ჩამოაგდებდა, ვალენტინ შტრასერი სიერა-ლეონეში ლიბერიიდან შემოჭრილ ძალებს ებრძოდა, განსაკუთრებით ქვეყნის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილებში. ბრძოლისას შტრასერს უწევდა დაპირისპირება ადგილობრივ ამბოხებულებთან, რომლებიც ასევე ცნობილნი იყვნენ როგორც „სობელები“. პრეზიდენტ მომოს მმართველობა დიდხანს არ გაგრძელებულა, რადგან მან უარი თქვა სიერა-ლეონეს მოსახლეობის მოთხოვნებზე, რომლებსაც მისი რეჟიმის დროს უფრო კოოპერატიული პოლიტიკური სისტემა სურდათ და მიიჩნევდნენ, რომ მომომ წინამორბედისგან განსხვავებული ვერაფერი შესთავაზა.

## 1992 წლის გადატრიალება და მმართველობა სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობაზე
კაილაჰუნის რაიონში, RUF-ის წინააღმდეგ ფრონტის ხაზზე შტრასერის ყოფნის დროს, პრეზიდენტ ჯოზეფ საიდუ მომოს მთავრობა თითქმის არ აწვდიდა ჯარისკაცებს საკმარის ფეხსაცმელსა და აუცილებელ სამხედრო აღჭურვილობას, რაც შტრასერსა და მის თანამებრძოლებს ომში პოზიციების გამაგრებაში დაეხმარებოდა. ჯარისკაცები ხელფასებს დროულად ვერასდროს იღებდნენ, მათი კეთილდღეობა კი მთავრობის პრიორიტეტების სიაში ბოლო ადგილზე იყო.

მრავალი მიმართვის, გაფრთხილებისა თუ მუქარის შემდეგ, ახალგაზრდა ჯარისკაცებმა გადაწყვიტეს, 1992 წლის 29 აპრილს საბრძოლო ფორმებში გამოწყობილნი კაილაჰუნიდან ფრიტაუნის სახელმწიფო სახლისკენ (პრეზიდენტის რეზიდენცია) დაძრულიყვნენ, რათა გაეპროტესტებინათ ომის წარმოებისას არსებული დაბრკოლებები და მოეთხოვათ დაგვიანებული ხელფასები. ჯარისკაცთა ჯგუფს თავად შტრასერი და მისი ორი საუკეთესო მეგობარი და თანამებრძოლი, სერჟანტი სოლომონ მუსა და კაპიტანი საჰრ სენდი ხელმძღვანელობდნენ. დედაქალაქში ჯარისკაცების გამოჩენამ პრეზიდენტი მომო აიძულა ქვეყნიდან გაქცეულიყო და ემიგრაციაში კონაკრიში (გვინეა) წასულიყო. შექმნილმა ძალაუფლების ვაკუუმმა შტრასერსა და მის მომხრეებს ძალაუფლების ხელში ჩაგდებისკენ უბიძგა. მათ ჩამოაყალიბეს NPRC (ეროვნული დროებითი მმართველი საბჭო), რომლის ლიდერი და ქვეყნის სახელმწიფოს მეთაური შტრასერი იყო. სშტრასერი მსოფლიოში ყველაზე ახალგაზრდა სახელმწიფოს მეთაური გახდა სულ რაღაც ოცდახუთი წლის ასაკში.

## 1996 წლის გადატრიალება
1996 წლის იანვარში, თითქმის ოთხწლიანი მმართველობის შემდეგ, შტრასერი კიდევ ერთი სამხედრო გადატრიალების შედეგად ჩამოაგდეს. ამჯერად გადატრიალების მიზეზი თავად NPRC-ის წევრების უკმაყოფილება გახდა, რომლებიც უკმაყოფილონი იყვნენ იმით, თუ როგორ წარმართავდა შტრასერი სამშვიდობო პროცესს. გადატრიალებას მისი მოადგილე, ბრიგადის გენერალი ჯულიუს მაადა ბიო, პოლკოვნიკ ტომ ნიუმასა და კაპიტან კომბა მონდესთან ერთად ხელმძღვანელობდა. ნიუმასა და მონდეს მხარდაჭერით, ბიო სწრაფად იქცა გადატრიალების ლიდერად და სიერა-ლეონეს სახელმწიფოს მეთაურის თანამდებობა დაიკავა.

## მმართველობის შემდგომი პერიოდი
დამხობის შემდეგ, გაერომ შტრასერს სტიპენდია გამოუყო, რათა სამართალი შეესწავლა კოვენტრიში, ინგლისში მდებარე ვორვიკის უნივერსიტეტში, თუმცა მან სწავლა 18 თვის შემდეგ შეწყვიტა. 2000 წელს ინგლისმა შტრასერის მოთხოვნა თავშესაფრის თაობაზე უარყო. ამის შემდეგ იგი გამბიაში გაემგზავრა, თუმცა იქ შესვლაზეც უარი უთხრეს. საბოლოოდ, იგი დაბრუნდა სიერა-ლეონეში, სადაც ფრიტაუნის აღმოსავლეთით, გრაფტონში, მცირე პენსიით სიღარიბეში ცხოვრობდა და მუშაობდა საინფორმაციო ტექნოლოგიების (ICT) ინსტიტუტში, სადაც ახალგაზრდებს კომპიუტერულ უნარებს ასწავლიდა.

2019 წლის იანვარში იგი მძიმედ დაავადდა და სამკურნალოდ განაში გადააფრინეს. პერიფერიული არტერიების დაავადების გამო მას მარცხენა ფეხის ნაწილობრივი ამპუტაცია ჩაუტარდა. რეაბილიტაციის კურსის გავლის შემდეგ, იგი 2021 წლის ივლისში დაბრუნდა სიერა-ლეონეში და პრეზიდენტ ბიოსგან საჩუქრად ბინა მიიღო. მოგვიანებით, ოპოზიციური პარტიის, „All People's Congress“-ის წევრმა, ამადუ მაკალო კოიტამ განაცხადა, რომ მთავრობა შტრასერს შინაპატიმრობაში ამყოფებდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*სიერა-ლეონეს პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:სიერა-ლეონეს პრეზიდენტები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები