CAESAR (თვითმავალი ჰაუბიცა)

**CAESAR** ('''' - საარტილერიო სისტემით აღჭურვილი სატვირთო მანქანა, „სეზარი“) — ფრანგული წარმოების 155 მმ თვითმავალი ქვემეხი-ჰაუბიცა, დამონტაჟებული 6x6 სატვირთო შასიზე. ფრანგული არმიისთვის შექმნილი ეგზემპლარები იყენებს Renault Sherpa 10 შასის, ხოლო საექსპორტო ვარიანტი 6x6 Unimog U2450L შასის. CAESAR-ის კონცეფცია შექმნა კომპანიამ GIAT Industries (ამჟამად ცნობილია, როგორც Nexter). მას იყენებს დანიის, საფრანგეთის, ინდონეზიის, ლიბანის, საუდის არაბეთის, ტაილანდის და უკრაინის შეიარაღებული ძალები.

## შექმნა 
CAESAR-ის პროექტი შეიქმნა 1990-იან წლებში ფრანგული სახელმწიფო კომპანია GIAT Industries-ის მიერ Lohr Industrie-სთან. პროექტის შექმნის მიზანი კომპანიების მხრიდან ტექნოლოგიების დემონსტრირება იყო. საჯაროდ იგი პირველად 1994 წელს გამოჩნდა. ოთხი წლის შემდეგ საფრანგეთის არმიაში ტესტირება გაიარა მისმა წინასაწარმოო მოდელმა.

## დიზაინი 
CAESAR-ი არის ბორბლიანი, 155 მმ/L52 კალიბრის თვითმავალი ჰაუბიცა. მისი საბრძოლო მარაგი შეადგენს 18 გასროლას და ემსახურება 5-კაციანი გათვლა, თუმცა, საჭიროების შემთხვევაში მისი ოპერირება 3 სამხედრო მოსამსახურესაც შეუძლია. მისი ტრანსპორტირება შესაძლებელია C-130 ან Airbus A400M სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავებით. სროლის მაქსიმალური მანძილი გაზრდილი მანძილის სპეციალური ჭურვების გამოყენებით 42 კილომეტრია, ხოლო რეაქტიული ძრავით აღჭურვილი ჭურვებით – 50 კილომეტრზე მეტი. ქვემეხში ინტეგრირებულია სრულად კომპიუტერიზებული სისტემა, რაც ცეცხლის ავტომატური მართვის საშუალებას იძლევა. 2006 წელს Eurosatory 2006 გამოფენაზე CAESAR-ი წარმოდგენილი იყო ავტომატური გაორიენტირების სისტემით, რომელიც ეფუძნებოდა SIGMA 30 ინერციული ნავიგაციის სისტემას.

 U2450L 6x6 შასიზე]]

Nexter-ი ეკიპაჟის დაცულობასთან დაკავშირებული მოთხოვნების საპასუხოდ CAESAR-ისთვის ახალ, შეჯავშნულ კაბინას ქმნის. დამატებითი ჯავშანი მანქანას დაიცავს ხელნაკეთი ასაფეთქებელი მოწყობილობებისგან, მანქანების საწინააღმდეგო ნაღმებისგან და 155 მმ ჭურვების აფეთქებით გამოწვეული დაზიანებისგან 5 მეტრიდანაც კი. ჯავშნის დამონტაჟება შესაძლებელია უკვე არსებულ CAESAR-ებზეც. იგი მის წონას 400 კილოგრამით, ხოლო ფასს 4-5%-ით გაზრდის.

2022 წლის თებერვალში საფრანგეთის შეიარაღების მთავარმა დირექტორატმა (Direction générale de l'armement, DGA) კომპანია Nexter-თან გააფორმა კონტრაქტი CAESAR 6x6 Mark II ახალი თაობის საარტილერიო სისტემის შექმნაზე. Mark II აღჭურვილი იქნება ახალი შასით, ახალი, უფრო მძლავრი, 460 ცხენის ძალის მქონე ძრავით და ავტომატური გადაცემათა კოლოფით, ცეცხლის მართვის ახალი სისტემით და STANAG 4569 Level 2 დონის ნაღმსაწინააღმდეგო და ბალისტიკური ჯავშნით. კონტრაქტი ითვალისწინებს ოთხწლიან სამუშაო ფაზას, რის შემდეგაც Mark II წარმოებაში ჩაეშვება. 2024 წელს DGA მიიღებს გადაწყვეტილებას, შეუკვეთოს 109 ერთეული სრულიად ახალი Mark II, თუ შეუკვეთოს მხოლოდ 33 ერთეული და მოახდინოს შეიარაღებაში უკვე არსებული 76 CAESAR-ის აღჭურვა ახალი სისტემებით.

## მახასიათებლები 
;ტიპი: თვითმავალი ჰაუბიცა
;შასი: 
*6x6: Renault Sherpa 5 საფრანგეთისთვის,  Soframe-Mercedes-Benz Unimog U2450 ან Tatra-815 ექსპორტისთვის. შესაძლებელია მისი ტრანსპორტირება C-130H ან Airbus A400M Atlas-ის ტიპის სამხედრო-სატრანსპორტო თვითმფრინავებით. 
*8x8: Tatra-815, შესაძლებელია მისი ტრანსპორტირება A400M თვითმფრინავით.
; გამავლობა: შასის განსხვავებული ტიპები მაღალ გამავლობას უზრუნველყოფს. შეუძლია მოძრაობა 40% აღმართის და 30% ჰორიზონტალური დახრილობის პირობებში, ასევე, 1,2 მეტრის სიღრმის ფონის გადალახვა. საბურავების წნევის რეგულირება შესაძლებელია დისტანციურად რელიეფის მიხედვით. მაქსიმალური სიჩქარეა გზაზე 100 კმ/სთ, ხოლო რელიეფზე 50 კმ/სთ.
;შეიარაღება: 155 მმ/L52 ქვემეხი. 6x6 ვერსიის საბრძოლო მარაგია 18 გასროლა, ხოლო 8x8 ვერსიისა – 36 გასროლა. სისტემა აღჭურვილია ნახევრადავტომატური დატენვის მექანიზმით.
;სროლის მანძილი: 
*გაზრდილი მანძილის ERFB ჭურვით: მინიმალური 4,5 კმ, მაქსიმალური 42 კმ
*რეაქტიულ ძრავიანი ჭურვით: 50 კილომეტრზე მეტი
*პირდაპირი დამიზნებით: 2 000 მეტრამდე
;სროლის ტემპი: 6-8 გასროლა წუთში
;დამიზნება: გაორიენტირება ხდება ინერციული ნავიგაციის სისტემით, ცეცხლის მართვა ხორციელდება კომპიუტერიზებული სისტემით.
;საბრძოლო მასალა: შეუძლია ნატოს სტანდარტის 155 მმ ყველა სახის ჭურვის გასროლა, მათ შორის, ტანკსაწინააღმდეგო BONUS-ის, რომლის პირველი გამოყენება ბრძოლაში სწორედ ამ ქვემეხიდან, 2018 წლის 3 დეკემბერს განხორციელდა და M982 „ექსკალიბურის“, რომლის პირველი გასროლაც CAESAR-იდან 2019 წელს მოხდა. სტანდარტული F1 ტიპის ჭურვის ტრაექტორიის მაქსიმალური სიმაღლე ფენილი ტრაექტორიით, 38 კილომეტრ მანძილზე სროლისას 14 772 მეტრია, ხოლო 34 კილომეტრზე კიდური ტრაექტორიით სროლისას 19 456 მეტრი.

თითოეულ სისტემას გააჩნია საკუთარი, ინტეგრირებული ბალისტიკური კომპიუტერი და ნავიგაციის სისტემა. დამიზნება ავტომატურია და ადამიანის ჩარევას არ საჭიროებს. მიზნის მდებარეობა სისტემაში შეჰყავს გათვლას, ან ხდება მისი პირდაპირი მიწოდება რადიოგადაცემის საშუალებით მართვის ცენტრიდან. ყველა ამ მონაცემის (მიზნის მდებარეობა, მეტეოროლოგიური მონაცემები და სხვა) მიღება და დამუშავება ხდება სისტემის საცეცხლე პოზიციაზე მისვლიდან უმოკლეს დროში.

CAESAR-ების ბატარეა საცეცხლე პოზიციაზე მისვლიდან 60 წამში მზადაა გასროლისათვის, ხოლო პოზიციის დატოვება 40 წამზე ნაკლებ დროში შეუძლია. ბატარეის პოზიციაზე მისვლას, განლაგებას, 6 გასროლის განხორციელებას და პოზიციის დატოვებას სამ წუთზე ნაკლები დრო სჭირდება, რაც მის წინააღმდეგ ანტისაარტილერიო ცეცხლს არაეფექტურს ხდის.

## CAESAR 8x8 
2015 წლის 16 სექტემბერს DSEI-ის გამოფენაზე Nexter-მა წარმოადგინა CAESAR 8x8, რომლის გაუმჯობესებული მობილობა Tatra T-815 8x8 შასითაა უზრუნველყოფილი. CAESAR 8x8 სტანდარტული მოდელი აღჭურვილია 4-კაციანი შეუჯავშნავი კაბინით, თუმცა, შესაძლებელია სრულად შეჯავშნული კაბინით აღჭურვილი ვარიანტის შეკვეთაც. მთლიანი დანადგარის წონა ჯავშნის დონეზეა დამოკიდებული, თუმცა, საშუალოდ 30 ტონას აღწევს. აღჭურვილია 410 ცხენის ძალის მქონე დიზელის ძრავით. საბრძოლო მარაგი გაზრდილია და შეადგენს 36 გასროლას.

## ოპერატიული ისტორია 
2009 წლის ივნისში საფრანგეთის გაერთიანებული შტაბის უფროსების ხელმძღვანელმა დაადასტურა, რომ რვა CAESAR-ი ავღანეთში, ფრანგული ოპერაციების მხარდასაჭერად გაიგზავნებოდა. მათი გადასროლა იმავე წლის ზაფხულში მოხდა. სამი ერთეული 2009 წლის 1 აგვისტოს საზღვაო ქვეითების მე-3 საარტილერიო პოლკს გადაეცა (3è RAMa), რასაც მოჰყვა კიდევ ხუთი ერთეულის განლაგება თორას, თაგაბის და ნიჯრაბის მოწინავე ოპერატიულ ბაზებზე. აღნიშნული ქვემეხები აღჭურვილი იყო შეჯავშნული კაბინით, რომელსაც სასროლი ჭრილიც გააჩნდა მსუბუქი იარაღისთვის.

CAESAR-ები ლიბანში, გაეროს დროებითი სამშვიდობო ძალების შემადგენლობაში შემავალ საფრანგეთის არმიის კონტინგენტშიც შედიოდა.

საფრანგეთის არმიის აფრიკის 68-ე საარტილერიო პოლკმა ოთხი CAESAR-ი გამოიყენა ოპერაცია „სერვალის“ დროს მალიში (2012-2014). ისინი რამდენიმე შეტაკებაში გამოიყენეს, მათ შორის იყო იფოგასის ბრძოლა 2013 წლის დასაწყისში. 

2011 წლის აპრილში ტაილანდის სამეფო არმიამ CAESAR-ი კამბოჯის БМ-21-ების წინააღმდეგ გამოიყენა. ტაილანდის არმიის განცხადებით მათ სულ მცირე 2 БМ-21 გაანადგურეს.

ოთხი CAESAR-ი გამოყენებული იქნა ერაყში, მოსულის ბრძოლაში, რომლის დროსაც ფრანგული ძალები მხარს უჭერდნენ ერაყის არმიის ოპერაციას მოსულის ISIL-ისგან დასაბრუნებლად 2016 წლის ოქტომბრიდან 2017 წლის ივლისამდე.

რამდენიმე CAESAR-ი უჭერდა მხარს სირიის დემოკრატიულ ძალებს ბაღუზ ფაუქანის ბრძოლაში, 2018 წლილს 8 ნოემბრიდან 2019 წლის აპრილამდე. ოპერაცია, რომელიც ისლამური სახელმწიფოს მიერ დაკავებული უკანასკნელი ქალაქის გათავისუფლებას ისახავდა მიზნად, წარმატებით დასრულდა. სისტემები აშშ-ის არმიის მიერ სპეციალურად ამ ოპერაციისთვის აშენებულ საჰამის ბაზაზე იყო განლაგებული. საარტილერიო მხარდაჭერა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი იყო ღრუბლიან დღეებში, როცა ცუდი ხილვადობის გამო აშშ-ის ძალები საჰაერო იერიშებს ვერ ახორციელებდნენ.

შესაძლოა, CAESAR-ის ტიპის ჰაუბიცები გამოყენებული ყოფილიყო საუდის არაბეთის მიერ იემენის სამოქალაქო ომის დროს სამოქალაქო მიზნების წინააღმდეგ.

CAESAR-ები გამოიყენება უკრაინის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ მიმდინარე ომში. შეკვეთა ჯერ არ გაფორმებულა, თუმცა, ოფიციალურად დადასტურდა მოთხოვნა დამატებით 32 ერთეული CAESAR 8x8 შეჯავშნული ჰაუბიცების შესახებ, რომლებმაც AMX-30 AuF1 სისტემები 2030 წლისთვის სრულად უნდა ჩაანაცვლოს.
*: ინდონეზიის არმიამ 37 CAESAR-ი შეუკვეთა. შეკვეთის ღირებულება $240 მილიონი იყო, ხოლო მიწოდება 2012 წლის სექტემბერში დაიწყო. დამატებით 18 ერთეულის შეკვეთას ხელი 2017 წლის თებერვალში მოეწერა.
*: საფრანგეთი დათანხმა ლიბანის არმიისთვის 28 CAESAR-ის მიწოდებას. შეკვეთა საუდის არაბეთის მიერ გამოყოფილი გრანტით ფინანსდება.
*: 2006 წელს GIAT-მა განაცხადა 76+4 ერთეული CAESAR-ის გაყიდვის შესახებ დაუზუსტებელ უცხო ქვეყანაზე. მოგვიანებით, დადასტურდა, რომ შემსყიდველი საუდის არაბეთი იყო. 2010 წლის მარტში საუდის არაბეთის ეროვნულმა გვარდიამ მიიღო პირველი 4 სისტემა განსაზღვრული 100 ერთეულიდან.
*: 2006 წელს ტაილანდის სამეფო არმიამ 6 CAESAR 6x6 შეუკვეთა და მათ 2010 წლიდან იყენებს.

### მომავალი ოპერატორები 
*: 2017 წლის 14 მარტს დადასტურდა, რომ დანიის სამეფო არმიამ ახალი ძირითადი საარტილერიო სისტემის სახით CAESAR 8x8 შეარჩია. მთლიანობაში შესყიდული იქნება 19 სისტემა, რომელთა ჩაბარებაც 2021-2023 წლებში დაიწყება.
* 2020 წლის დასაწყისში მაროკომ დაადასტურა 36 ერთეული CAESAR 6x6-ის შეძენა.
*: 2020 წლის ივნისში ჩეხეთის არმიის მიერ გამოცხადებული 200 მილიონი ევროს ღირებულების ტენდერი CAESAR 8x8-მ მოიგო. ჩეხეთი 52 ერთეულ სისტემას შეიძენს, რომელიც ჩეხურ Tatra 815–7T3RC1 8×8 შასიზე დამონტაჟდება.
*: CaMo პროგრამის ფარგლებში ფრანგული Griffon-ის და Jaguar-ის ტიპის ჯავშანმანქანების შეძენის შემდეგ, ბელგიამ მიიღო გადაწყვეტილება შეუკვეთოს 9 ერთეული CAESAR 6x6. კონტრაქტის საერთო ღირებულება დაახლოებით 48 მილიონი ევრო იქნება.
*: უკრაინაში რუსეთის შეჭრის შემდეგ საფრანგეთმა ქვეყანას 12 ერთეული CAESAR 6x6 გადასცა. 2022 წლის 22 აპრილს სისტემასთან დაკავშირებული ტრენინგებისთვის საფრანგეთში 40 უკრაინელი სამხედრო ჩავიდა.

## გალერეა 

File:CAESAR 14juillet Metz.jpg|მე-40 საარტილერიო პოლკის CAESAR-ის მეცის რესბულიკის მოედანზე. 2018 წლის 13 ივლისი
File:CAESAR (camion équipé d'un système d'artillerie) 2.jpg|გამოფენაზე: საბრძოლო მდგომარეობაში გადაყვანილი სისტემის გვერდხედი
File:CAESAR (camion équipé d'un système d'artillerie) Strasbourg.jpg|გამოფენაზე: სისტემის ახლო ხედი სალაშქრო მდგომარეობაში
File:CAESAR firing in Afghanistan.jpg|სროლის პროცესში. ავღანეთი, 2009
File:Live fire exercise of CAESAR at Bagram 2009-08-14 2.JPG|ხაზში განლაგებული CAESAR-ები საცეცხლე პოზიციაზე. ავღანეთი, 2009 წლის აგვისტო
File:Live fire exercise of CAESAR at Bagram 2009-08-14 1.JPG|დატენვისთვის მომზადება. ავღანეთი, 2009 წლის აგვისტო
File:French Caesar self-propelled howitzer in Iraq.jpg|გასროლა შუა ევფრატის ხეობისკენ. ერაყი, 2018 წლის დეკემბერი

## სქოლიო 
კატეგორია:თვითმავალი ჰაუბიცები
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით