open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჯავახიშვილი (პოეტი)

**ჯავახიშვილი** — XVIII საუკუნის ქართველი პოეტი ვახტანგ VI-ის ლიტერატურული წრიდან. მოხსენიებული ჰყავს დ. გურამიშვილს („ჯავახიშვილს გამალექსეს...“). ვახტანგ VI-ის ამალის წევრთაგან ცნობილი არიან ძმები შიოშ და ერასტი ჯავახიშვილები. ორივე ქართველ ჰუსართა ასეულში (შემდეგ პოლკში) ჩაურიცხავთ, მამულებიც სხვა ქართველ ემიგრანტებთან ერთად უკრაინაში მიუციათ. ერთ-ერთი მათგანი უნდა იყოს იმ ხანებში ცნობილი პოეტი ჯავახიშვილი, რომლის ნაწერებს ჩვენამდე არ მოუღწევია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ჯავახიშვილები
გამრეკელ ჯავახიშვილი

**გამრეკელ ჯავახიშვილი** — XIV საუკუნის I ნახევრის ქართლის წარჩინებული ფეოდალი. თეძმის ხეობაში დამკვიდრებული თორელების საგვარეულოდან წარმომდგარი ჯავახიშვილების გვარის პირველი წარმომადგენელი - შვილი ჯავახ თორელისა. ჰყავდა ძმა ივანე, და - ბობა, შვილი სარიჯნა. ჟამთააღმწერლის ცნობით, XIV საუკუნის დასაწყისში, ყაზან-ყაენის სიკვდილის შემდეგ, მეფე ვახტანგ III-თან (1298-1308) ერთად მონაწილეობდა მონღოლთა ლაშქრობაში გილანელების წინააღმდეგ. 1345 გიორგი V ბრწყინვალემ ურდოში ლაშქრობის დროს ერთგული სამსახურისთვის ჯავახიშვილს ყმა-მამული უწყალობა.

## ლიტერატურა 
* *შოშიაშვილი ნ.*, თორელთა ფეოდალური სახლის ისტორია და შოთა რუსთაველი, კრ.: შოთა რუსთაველი, ისტორიულ-ფილოლოგიური ძიებანი, თბ., 1966;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
გ
პაატა ჯავახიშვილი

**პაატა ჯავახიშვილი** —  ჯავახიშვილთა სათავადო სახლის უფროსი XVII საუკუნის 30-50-იან წლებში. ქართლის მეფის როსტომის ფარეშთუხუცესი. 1633 სამეფო სოფლის ახალდაბის, ხოლო 1654 სოფ. ოლთისის მოურავი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდებულები
პ
როინ ჯავახიშვილი

**როინ ჯავახიშვილი** — ქართლის მეფის როსტომის ბოქაულთუხუცესი, შემდეგ - მდივანბეგი. მისი სიკვდილის შემდეგ ეს სახელო გადაეცა ორბელიშვილებს. ჯავახიშვილი უკანასკნელად იხსენიება 1661 წლის დოკუმენტში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მდივანბეგები
რ
ედინბურგი

**ედინბურგი** () — შოტლანდიის დედაქალაქი. მოსახლეობის მხრივ ედინბურგი შოტლანდიაში მხოლოდ გლაზგოს ჩამორჩება, დიდი ბრიტანეთში კი ამ დასახლებას მეშვიდე ადგილი უკავია. ქალაქ ედინბურგის მუნიციპალური საბჭო არის შოტლანდიის 32 ადგილობრივი მმართველობის საბჭოდან ერთ-ერთი. ედინბურგის მუნიციპალური საბჭოს ტერიტორიაში ქალაქ ედინბურგთან ერთად შედის, მის გარშემო არსებული ურბანული ტერიტორიაც, სულ 78 კმ².

ქალაქი მდებარეობს სამხრეთ-აღმოსავლეთ შოტლანდიაში, ნორვეგიის ზღვის სანაპირო ზოლში. ედინბურგში არის განსაკუთრებული არქიტექტურა, რის გამოც ეს დასახლება ევროპაში ერთ-ერთ ულამაზეს ქალაქად ითვლება. აქვე მდებარეობს შოტლანდიის პარლამენტის შენება. შოტლანდიის ადმინისტრაციული ცენტრის ტერიტორიაზე არის ედინბურგის უნივერსიტეტი. ქალაქი იყოფა ორ ნაწილად ძველ და ახალ ედინბურგად. 1995 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შეიყვანა. 2009 წელს ჩატარებული აღწერის შედეგად, აქ ცხოვრობდა 477,660 კაცი.

ედინბრუგში ყოველწლიურად იმართება მრავალი ფესტივალი. ამ დასახლებას ყოველწლიურად მრავალი ტურისტი სტუმრობს, ტურისტების რაოდენობის მხრივ ედინბურგს ქალაქ ლონდონის შემდეგ გაერთიანებულ სამეფოში მეორე ადგილი უკავია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Edinburgh - Inspiring Capital 
* ქალაქ ედინბურგის საბჭო
* Edinburgh - The official Tourist Board
* Путеводитель по городу EdinburghGuide.com
* Обзорный сайт всех фестивалей Эдинбурга 

## სქოლიო 
კატეგორია:შოტლანდიის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გაერთიანებულ სამეფოში
დავით ჯანდიერი

**დავით ჯანდიერი** (*ასლანიშვილი*) (გ. 1 ივლისი, 1625) — კახეთის დიდებული თავადი. 1614 წლის ქართლ-კახეთის თავადთა ერთ ჯგუფთან ერთად განჯაში ეახლა შაჰ-აბას I-ს. 1615 შაჰმა იგი  ნოდარ ჯორჯაძესთან ერთად კახეთის გამგებლად დანიშნა. 1611-1617 წლებში ხელმძღვანელობდა კახეთის ბრძოლას შაჰ-აბას I-ის ლაშქრობების წინააღმდეგ. მარაბდის ბრძოლაში (1625) მეთაურობდა ერთ-ერთ მეწინავე რაზმს, სადაც დაიღუპა. 

## ლიტერატურა
* *არჩილი*, თხზ., სრ., კრ., ალ. ბარამიძის და ნ. ბერძენიშვილის რედ., ტ. 2, თბ., 1937;
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
ხიმშია აბაზასძე

** ხიმშია აბაზასძე**, *ხამშა* — თემურლენგის წინააღმდეგ მებრძოლი ქართველი ფეოდალი.  ხიმშია და  „ხიმშიას (ხამშას) ხეობა“ მოხსენიებულია ქართულსა და სპარსულ ისტორიულ წყაროებში 1399 ზამთარში ჰერეთ-კახეთის წინააღმდეგ თემურლენგის ლაშქრობის ამბებთან დაკავშირებით.

ხიმშიას  ვინაობა წყაროებში გაურკვეველია.  ფ. გორგიჯანიძის მიხედვით,  ხიმშია კახეთისა და შაქის ლაშქრით საომრად მიეგება კახეთს შესეულ თემურლენგს. ზოგიერთი ისტორიკოსი (აბდ ალ-რაზაყ სამარყანდი, მირხონდი) აზრით, იგი ქართველი  სარდალია; ხონდემირის ცნობით კი,  ხიმშია ხამშა ხეობის (სავარაუდოა სოფელ და ტაძარ  ხიმშის მიდამოები) გამგებელი ყოფილა. თემურლენგის ლაშქარს მოუთარეშებია  ხიმშას ხეობა, აქედან გადასულა ალაზნის აუზში და  ხიმშიას დევნა-ძიებით მისულა მდინარე აღსუმდე, რომელიც საქართველოს უკიდურეს აღმოსავლეთ საზღვრად ითვლებოდა.

თემურლენგთან მებრძოლი ხიმშია გაიგივებულია 1405 წ. მოხსენიებულ ხიმშია აბაზასძე-მარილელთან. როგორც ჩანს, ხიმშია აბაზასძეთა იმ შტოს მიეკუთვნებოდა, რომელიც ქართლიდან კახეთში გადასახლდა და მარილისის ხეობაში დამკვიდრდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ხიმშია აბაზასძე-მარილელი-აბულეთისძე, საიტი “ქართველი ისტორიული მოღვაწენი”

კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
კატეგორია:აბაზასძენი
ხურსი

**ხურსი** (გ. 1021) — X-XI საუკუნეების საქართველოს წარჩინებული ფეოდალი, გიორგი I-ის ერისთავი. დაიღუპა ბიზანტიელებთან შირიმნის ბრძოლაში. ნ. შოშიაშვილის აზრით ხურსი შესაძლოა ახალი ჩორჩანელების გვარის წარმომადგენელი და ხურსისძეთა გვარის დამფუძნებელი იყო. გამოთქმულია მოსაზრება (ვ. სილოგავა) გიორგი I-ის ერისთავ ხურსისა და ქორეთისა და სავანის ეკლესიების (ახლანდელი საჩხერის მუნიციპალიტეტი) 1000 და 1046 წლების წარწერებში მოხსენიებული ხურსის იდენტიფიკაციის შესახებ. ამ წარწერების მიხედვით ხურსი ერისთავი არის გულზვიადისა და მარიამის ძე და გიორგი ერისთავთერისთავის ძმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1021
ედილი

**ედილი** () — თანამდებობა რომში. ედილები იყვნენ საზოგადოებრივ შენობების მოვლაპატრონობაზე პასუხისმგებელნი. ასევე მათ ევალებოდათ რელიგიური დღესასწაულების და თამაშობების ჩატარება.

ედილების ინსტიტუტი ძვ. წ. 494 წელს დაარსდა, თავდაპირველად ეს პლებეური მაგისტრატურა იყო, ედილები ტრიბუნების თანაშემწეები იყვნენ. მოგვიანებით პატრიციებიც გახდნენ ედილები (aediles curules). ედილუსი 36 წელზე უფროსი უნდა ყოფილიყო.

პატრიციუს ედილებს საკუთარი ხარჯებით უნდა მოეწყოთ თამაშობები. ამ თანამდებობას ბევრი დამწყები პოლიკიტოსი იყენებდა პოპულარობისთვის. პლებეი ედილები აწყობდნენ პლებეურ თამაშობებს. ციცერონი აღნიშნავს რომ ედილების მოვალეობებში ზემოთხსენებულის გარდა შედიოდა ქალაქში სისუფთავის დაცვა, აკვედუკების და საკანალიზაციო სისტემების მომსახურება, ქალაქში მოძრაობის რეგულაცია და ავარიული შენობების შეკეთება/დანგრევა, ხანძარსაწინააღმდეგო ზომების მიღება, აბანოებისა და ტავერნების შენახვა, აფერისტების და თაღლითების დასჯა, და საერთოდ, მოსახლეობის მორალზე ზრუნვა. ისინი ასევე თვაყურს ადევნებდნენ პროდუქტის ხარისხს.

იულიუს კეისარმა ორი პატრიციუსი ედილი დაამატა, რომლებიც ხორბლის იმპორტს ზედამხედველობდნენ. ავგუსტუსის დროს ედილთა ფუნქციები გადანაწილდა პრეტორებდა და პრეფექტებს შორის, ხოლო III საუკუნეში ედილთა ინსტიტუტი გაქრა.

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
გაიუს მარიუსი

thumb|გაიუს მარიუსი
**გაიუს მარიუსი** (; დ. ძვ. წ. 157, არპინუმი — გ. 13 იანვარი, ძვ. წ. 86, რომი) — რომაელი გენერალი და შვიდგზის კონსული. იგი რომის სამხედრო რეფორმის ავტორი იყო.

## ადრეული წლები 
გაიუს მარიუსი დაიბადა ძვ. წ. 157 წელს ქალაქ არპინუმში, ლაციუმის სამხრეთ ნაწილში. მისი მშობლები უბრალო ხალხი იყო. მამამისს გაიუს მარიუსი ერქვა, ხოლო დედას ფულცინია. პლუტარქეს ცნობებით, მარიუსს არ ჰქონდა მიღებული სრულყოფილი განათლება, მან ბერძნული არც კი იცოდა. სამხედრო სამსახური ახალგაზრდა მარიუსმა კელტიბერიაში დაიწყო, სადაც სციპიონ აფრიკელი ნუმანციას იღებდა. აქ მან მალე მიიპყრო სციპიონის ყურადღება, ვინაიდან გამოირჩეოდა გამძლეობითა და სამხედრო საქმისადმი ნიჭით. ერთხელ ნადიმისას სციპიონს ჰკითხეს ეყოლებოდა თუ არა კიდევ რომს ისეთი გამოჩენილი მხედართმთავარი როგორც იგია, სციპიონმა გვერდზე მწოლ მარიუსს დაადო ხელი და თქვა, რომ შესაძლოა, სწორედ მარიუსი გამხდარიყო ასეთი მხედართმთავარი.

ძვ. წ. 120 წელს მარიუსი კვინტუს ცეცილიუს მეტელუსის დახმარებით სახალხო ტრიბუნად აირჩიეს. ტრიბუნობის დროს მან შემოიღო ხმის მიცემის ახალი კანონი, რომლითაც მდიდრებს არჩევნების პროცესზე ნაკლები გავლენა ექნებოდათ. მისი პოლიტიკა ძმები გრაკჰუსების პოლიტიკას მისდევდა. მის წინააღმდეგ კონსული კოტა გამოვიდა, რომელმაც მარიუსი სენატში დაიბარა საქმის განსახილველად. სენატში მარიუსი თავისი მხრიდან დაემუქრა კოტას ციხით. კოტამ მეტელუსთან იჩივლა და ეს უკანასკნელი დაეთანხმა მას. მარიუსმა ამის პასუხად მეტელუსს ლიქტორები გაუგზავნა დასაპატიმრებლად. მეტელუსმა მხარდაჭერის მოპოვება სხვა ტრიბუნებთან სცადა, მაგრამ უშედეგოდ. ამით მან სენატში პოპულისტის რეპუტაცია მოიპოვა. მარიუსი აქტიურად შეეწინააღმდეგა ხალხისთვის პურის დარიგებას და ამით დაიმსახურა ორივე მხარის პატივისცემა, როგორც მოუდრეკელმა და პრინციპულმა ადამიანმა.

შემდეგ წელს მას ედილობა სურდა, მაგრამ მიზანს ვერ მიაღწია. ცოტა ხანში კი უკვე პრეტორად არჩევა სცადა. იგი უკანასკნელი კანდიდატი იყო, ვინც აირჩიეს და მაშინვე ბრალი დასდეს ამომრჩეველთა მოსყიდვაში. მიუხედავად მძიმე სასამართლო პროცესისა, მარიუსი გაამართლეს. პრეტორად ყოფნისას მას მნიშვნელოვანი არაფერი გაუკეთებია, ხოლო ვადის ამოწურვის შემდეგ მას ერგო გარე ესპანეთი. იმ დროს ეს საკმაოდ ველური რეგიონი იყო. მარიუსმა იგი გაწმინდა ყაჩაღებისგან. ესპანეთიდან დაბრუნების შემდეგ, დაახ. ძვ. წ. 110 წელს, მან ცოლად იულია, სენატორ გაიუს იულიუს კეისრის და, მოიყვანა ცოლად, რომელიც ძველი პატრიციული გვარის წარმომადგენელი იყო.

მარიუსის მტკიცე ხასიათზე მეტყველებს ისიც თუ როგორ გადაიტანა მან ქირურგიული ოპერაცია. მას ვენების გაფართოება ჰქონდა, ოპერაციის გაკეთების წინ მან არ მისცა ექიმს მისი დაბმის უფლება. როდესაც ოპერაცია ერთ ფეხზე ისე დასრულდა, რომ მარიუსს კვნესაც არ დასცდენია და ექიმმა მეორე ფეხზე გადასვლა დააპირა, მარიუსმა გააჩერა იგი და თქვა „როგორც ჩანს განკურნება არ მიღირს ტკივილად“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომაელი მხედართმთავრები
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 157
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი ძვ. წ. 86
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ძვ. წ. II საუკუნის რომაელები
მაგისტრატები

**მაგისტრატები**, *მაგისტრატურები* () — არჩევითი თანამდებობა ძველ რომში. მაგისტრატები უმთავრესად აღმასრულებელ ხელისუფლებას წარმოადგენდნენ. ის ხელშეუხებელი პიროვნება იყო და სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების პერიოდში არ შეიძლებოდა მისი გადაყენება ან სამართალში მიცემა. მაგისტრატად არჩევა დიდი პატივი იყო, მათ არანაირი ანაზღაურება არ ეკუთვნოდათ, პირიქით მოვალეობის შესასრულება ხშირად საკუთარი სახსრებით უწევდათ. მაგისტრატები ორ ტიპად იყოფოდა: 
# **ძირითადი მაგისტრატები** ()
# **საგანგებო მაგისტრატები** ()

ყველა მაგისტრატი ცენზორის და დიქტატორის გარდა თითო წლის ვადით ირჩეოდა. დიქტატორს სენატი და კონსულები 6 თვის ვადით ირჩევდნენ, ხოლო ცენზორებს 5 წლის ვადით.

## ძირითადი მაგისტრატები 
* კონსული
* ტრიბუნი
* კვესტორი
* პრეტორი
* ედილი
* ცენზორი

## საგანგებო მაგისტრატები 
* დიქტატორი
* Magister Equitum
* დეცემვირი
* სამხედრო ტრიბუნი

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
კვესტორი

**კვესტორი** () — თანამდებობის პირი ძველ რომში.
თავდაპირველად კვესტორები კონსულების თანაშემწეები იყვნენ. მათი არჩევა ტრიბების კომიციებში ხდებოდა. დროთა განმავლობაში მათი ფუნქციებში სისხლის სამართლის საქმეების გარჩევა, სახელმწიფო ხაზინის მეთვალყურეობა და სახელმწიფო არქივით განისაზღვრა.

ძვ. წ. 367 წლამდე, სანამ სისხლის სამართლის საქმეების განხილვა კონსულების კომპეტენციაში შედიოდა, კვესტორები მხოლოდ საქმის წინასწარ გამოძიებას აწარმოებდნენ, ხოლო შემდეგ, როდესაც ეს მოვალეობა პრეტორებს დაეკისრათ, კვესტორების ფუნქცია ხაზინის ზედამხედველობით და არქივების მართვით შემოიფარგლა. 

თავდაპირველად კვესტორები ორნი იყვნენ, ხოლო ძვ. წ. 421 წლიდან ოთხნი გახდნენ, თან ამ თანამდებობის მიღება უკვე პლებეებსაც შეეძლოთ. სულას რეფორმის შემდეგ ძვ. წ. 81 წელს კვესტორთა რაოდენობამ ოცს მიაღწია, ხოლო კეისრის დროს ორმოცს. 

კვესტორების ნაწილი თვითონ რომში განაგებდა ფინანსებს, ნაწილი იგივე მიზნით მოქმედ ლეგიონებში მსახურობდა, ნაწილი - პროვინციებში და ნაწილიც საპორტო ქალაქებში აკონტროლებდა საბაჟო გადასახადებს.

ძვ. წ. 180 წლის კანონის მიხედვით კვესტორს 10 წელი უნდა ემსახურა ჯარში, რადგან ჯარში წასვლა 17 წლიდან შეიძლებოდა, ესე იგი კვესტორი 27 წელზე უმცროსი ვერ იქნებოდა.

## ლიტერატურა 
*ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია, ტ. 5, გვ. 496, თბ., 1980 წელი

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
ლიქტორი

thumb|left|ლიქტორი ფასცებით
**ლიქტორი** (*ლათ. **lictor** - ligare - შეკვრა, დაბმა*) რომში ერთ-ერთი უმდაბლესი თანამდებობა. ამ თანამდებობის წარმოშობაზე ცნობები არ გვაქვს, პირველად ლიქტორები მეფეების პერიოდთან არიან მოხსენებულნი.

თავდაპირველად ლიქტორები მაგისტრატუსების ბრძანებების შემსრულებელნი იყვნენ, შემდგომში კი მათ მაგისტრუსების დაცვა ევალებოდათ.

ლიქტორები როგორც წესი ან პლებეები ან განთავისუფლებული ხდებოდნენ. ისინი აუცილებლად რომის მოქალაქეები იყვნენ, ვინაიდან ტოგას ატარებდნენ. ისინი სამხედრო სამსახურიდან განთავისუფლებულნი იყვნენ, ადრეული იმპერიის ხანაში მათ ფიქსირებული ხელფასი ჰქონდათ 600 სესტერციუსი და გაერთიანებულნი იყვნენ კორპორაციაში.

ლიქტორს ევალებოდა მაგისტრატუსის დაცვა და მისი ძალაუფლების სიმბოლოს - ფასცების ტარება, ქალაგარეთ კი ფასცებში ნაჯახები იდებოდა. დიქტატორის ლიქტორები კი ყოველთვის ატარებდნენ ნაჯახებს. ისინი მაგისტრატუსს ყოველთვის თან დაჰყვებოდნენ. ისტორიული წყაროების მიხედვით ადრეული რესპუბლიკის პერიოდში ლიქტორი მაგისტრატუსის მიერ გამონატილ განაჩენსაც ასრულებდა.

ვესტას ქურუმებსაც ახლდათ თითო ლიქტორი, როდესაც ისინი საჯარო ღონისძიებებში იღებდნენ მონაწილეობას. მაგისტრატუსების ლიქტორების რაოდენობა მკაცრად რეგლამენტირებული იყო, რაც უფრო მეტი ლიქტორი ახლდა მაგისტრუსს, მით უფრო მაღალი რანგი ეკავა მას.

* დიქტატორი - 24 ლიქტორი
* კონსული - 12 ლიქტორი
* პროკონსული - 11 ლიქტორი
* ცხენთა გამგებელი - 6 ლიქტორი
* პრეტორი - 5 ლიქტორი
* პროპრეტორი - 4 ლიქტორი
* პატრიციუსი ედილუსი - 2 ლიქტორი

ამათ გარდა კიდევ იყვნენ სხვა ტიპის ლიქტორები - **lictor curiatus**, ესენი ემსახურებოდნენ დიდ პონტიფიკუსს და ვესტას ქურუმებს. იმპერატორის ოჯახის წევს ქალებს ქალაქში გასვლისას ასევე ახლდნენ ამ ტიპის ლიქტორები.

## იხილეთ აგრეთვე 
*პრეტორიანელები

## რესურსები ინტერნეტში 
* penelope.uchicago.edu. William, Smith (1875). Retrieved 2018-12-28.
კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
პრინციპატი

**პრინციპატი** — მმართველობის ფორმა ადრეულ რომის იმპერიაში.

სიტყვა პრინციპატი ლათინური Princeps-დან მომდინარეობა, რაც ნიშნავს „პირველი პირველთა შორის“.

პრინციპატი წარმოადგენდა ადრეული იმპერიის მართვის ფორმას, როდესაც რესპუბლიკური ტრადიციები ჯერ კიდევ ძლიერი იყო და ინსტიტუტები შენარჩუნებული იყო, ასევე პრინცეპსს ესაჭიროებოდა სენატის აღიარება.

პრინცეპსტის (პირველი მოქალაქის) ტიტული პირველად ოქტავიანე ავგუსტუსმა მიიღო, როდესაც სენატის თანხმობით იგი იმპერატორი გახდა (ძვ. წ. 27 წელს). ფორმალურად რესპუბლიკა შენარჩუნებული იყო. ავგუსტუსმა მიიღო ცხოვრების ბოლომდე ტრიბუნის მაგისტრატურა, იგი ასევე იყო ცენზორიც და მხედართმთავარიც, ამრიგად იგი სათავეში ჩაუდგა როგორც სამოქალაქო, ასევე სამხედრო და სასულიერო ხელისუფებას. სენატმა და სახალხო კრებებმა განაგრძეს არსებობა, მაგისტრატუსებიც შენარჩუნდა, მაგრამ მათი პოლიტიკური მნიშვნელობა შემცირდა.

პირობითად პრინციპატი მოიცავს პერიოდს ძვ. წ. 27 წლიდან, ანუ ავგუსტუსის იმპერატორად გამოცხადებიდან, 193 წლამდე, ანუ ანტონინების დინასტიის დასასრულამდე. სევერუსების დინასტიის მმართველობა რესპუბლიკური ტრადიციებისგან უკვე ძალიან შორის იყო წასული, ხოლო შემდეგ მესამე საუკუნის კრიზისი დაიწყო, რომელიც დიოკლეტიანეს მიერ დომინატის შემოღებით დასრულდა. 

## ლიტერატურა 
* Richard Alston: *Aspects of Roman History. AD 14–117.* London / New York 1998.
* Henning Börm, Wolfgang Havener: *Octavians Rechtsstellung im Januar 27 v. Chr. und das Problem der „Übertragung“ der res publica*. In: *Historia* 61 (2012), pp.&nbsp;202–220.
* Jochen Bleicken: *Prinzipat und Dominat. Gedanken zur Periodisierung der römischen Kaiserzeit*. Wiesbaden 1978.
* Kurt A. Raaflaub, Mark Toher (eds.): *Between Republic and Empire: Interpretations of Augustus and his Principate*. Berkeley / Los Angeles / Oxford 1990.

კატეგორია:ძველი რომი პერიოდების მიხედვით
ალფ-არსლანი

, 1071 წ.]]
**ალფ-არსლან ბენ ჩაღრი ** (დ. 20 იანვარი, 1029 — გ. 15 დეკემბერი, 1072) — სელჩუკთა იმპერიის სულთანი 1063–1072 წლებში.

ალფ-არსლანი სელჩუკთა სულთნის თოღრულ-ბეგის ძმის, ჩაღრი-ბეგის შვილი იყო. მან შეძლო მანამდე დანაწევრებული სელჩუკთა სამფლობელოების ერთ, ცენტრალიზებულ სახელმწიფოდ გაერთიანება. ალფ-არსლანმა საქართველოში ორჯერ ილაშქრა. 1064 წელს მან ჯერ სომხეთი დალაშქრა და ქალაქი ანისი აიღო. გადმოცემის თანახმად ალფ-არსლანმა სომეხ ტყვეებს თავები დააჭრა. სისხლით აუზი გაავსო და მასში იბანავა. სომხეთიდან წამოსული ალფ-არსლანი მესხეთს შემოესია, ახალქალაქი აიღო და გადაბუგა. 1068 წელს კი კახეთი დალაშქრა. 

1071 წელს ალფ-არსლანმა მანასკერტის ბრძოლაში დაამარცხა ბიზანტიელები და მათი იმპერატორი რომანოზ IV დიოგენე დაატყვევა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Encyclopedia of World Biography on Alp Arslan

კატეგორია:დაბადებული  20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1029
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1072
კატეგორია:სელჩუკი მმართველები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
პრეტორი

**პრეტორი** — ძველ რომში ერთ-ერთი მაგისტრატურა. პრეტორი **praetor** ლათინურად მომდინარეობს სიტყვა **prae-ire**-დან რაც წინ მავალს ნიშნავს.

დროთა განმავლობაში პრეტორთა დანიშნულება იცვლებოდა, თავდაპირველად პრეტორებს უწოდებდნენ უმაღლეს მაგისტრატუსებს — კონსულებს და დიქტატორებს.

ძვ. წ. 367 წლიდან კი პრეტორი დაერქვა კონსულზე ქვემოთ მდგომ მაგისტრატუსს. ამ დროიდან პრეტორის ფუნქცია განისაზღვრა სასამართლოებში საქმეების გარჩევით, ხოლო კონსულის ქალაქში არ ყოფნის დროს, პრეტორს ეკუთვნოდა უმაღლესი ხელისუფლება.

თავდაპირველად პრეტორი შეიძლებოდა გამხდარიყო მხოლოდ პატრიციუსი, მას ისევე როგორც კონსულს ცენტურიების კომიციაზე ირჩევდნენ ერთი წლის ვადით. ძვ. წ. 337 წლიდან კი ეს თანამდებობა პლებეებისთვისაც გახდა ხელმისაწვდომი.

ძვ. წ. 246 წლიდან მეორე პრეტორის არჩევაც დაიწყო. პირველ პრეტორს ერქვა **Praetor urbanus** - ქალაქის პრეტორი და იგი არჩევდა საქმეებს რომლებიც მხოლოდ რომის მოქალაქეებს ეხებოდათ, მეორე პრეტორი კი **Praetor peregrinus** იხილავდა საქმეებს რომლებიც რომის მოქალაქეებსა და უცხოელებს, ან მხოლოდ უცხოელებს ეხებოდათ.

იმპერიის ზრდამ გამოიწვია პრეტორების რაოდენობის ზრდა. ძვ. წ. 227 წლიდან პრეტორებს ირჩევდნენ სიცილიაშიც და სარდინიაშიც. ორი ესპანური პროვინციის დამატების შემდეგ, ძვ. წ. 197 წლიდან კი ორივე პროვინციას ჰყავდა თითო პრეტორი. პროვინციული პრეტორი ვადის გასვლის შემდეგ ხშირად ინიშნებოდა პროვინციის პროპრეტორად ან პროკონსულად, ანუ მმართველად.

სულამ პრეტორთა რაოდენობა 8-ს გაუტოლა, ხოლო კეისარის დროს უკვე 16 პრეტორი ირჩეოდა. ავგუსტუსმა რამდენიმე რეფორმის შედეგად პრეტორთა რაოდენობა 12-მდე დაიყვანა. ტიბერიუსმა კი ისევ 16-მდე გაზარდა.

ადრეული იმპერიის პერიოდში პრეტორთა ფუნქციები პრაქტიკულად არ შეცვლილა, შემდგომში მათ აკვედუკებზე მეთვალყურეობაც დაევალათ.

## ლიტერატურა 
* Brennan, T. Corey (2001). *The Praetorship in the Roman Republic*. Oxford University Press. ISBN 0-19-513867-8

## რესურსები ინტერნეტში 
*Peck, Harry Thurston, *Harpers Dictionary of Classical Antiquities (1898), Praetor*
*Smith, William, *Dictionary of Greek and Roman Antiquities, Praetor.* 
*Livy, Books 1–5 

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
რომანოზ IV დიოგენე

**რომანოზ IV დიოგენე** (გ. 1071) – ბიზანტიის იმპერატორი 1068-1071 წლებში. წარმოშობით კაპადოკიელი ფეოდალი, მხედართმთავარ კონსტანტინე დიოგენეს შვილი.

## ბიოგრაფია 
რომანოზი კონსტანტინე X დროს არმიის სარდალი იყო. იმპერატორის სიკვდილის შემდეგ მან აჯანყება მოაწყო ტახტის ხელში ჩასაგდებად, მაგრამ დამარცხდა და შეიპყრეს კიდეც. საპყრობილედან იგი იმპერატრიცა ევდოკიას წყალობით გაათავისუფლეს, რომელზეც მან მომდევნო 1068 წელს იქორწინა და ბიზანტიის იპერატორიც გახდა.

რომანოზ IV მეფობის პირველ წლებში წარმატებით ებრძოდა თურქ-სელჩუკებს, თუმც 1071 წელს მანასკერტის ბრძოლაში სელჩუკთა სულთანმა ალფ-არსლანმა ბიზანტიელები სასტიკად დაამარცხა და თვით იმპერატორიც ტყვედ ჩაიგდო. ზავის გარანტიითა და 1 000 000 ბიზანტიური დრაჰმის ოდენობის გამომსასყიდის გადახდის აღთქმის შემდეგ, ალფ-არსლანმა რომანოზი ტყვეობიდან გაათავისუფლა. ამასობაში იმპერატორის მოწინააღმდეგეებმა ტახტზე კონსტანტინე X-ის ვაჟი — მიხეილ VII დუკა აიყვანეს, რომანოზ IV ტახტის დაბრუნებისათვის ბრძოლაში დაამარცხეს, ღალატით შეიპყრეს და თვალები დათხარეს. რამდენიმე დღის შემდეგ რომანოზ დიოგენე გარდაიცვალა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბიზანტიის იმპერატორთა სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:XI საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
თეოდოსიოს III (ბიზანტია)

მინი|თეოდოსიოს III-ის მონეტა
**თეოდოსიოს III** — ბიზანტიის იმპერატორი 715-717 წლებში.

თეოდოსიოსი საიმპერიო კარის დიდი საფინანსო მოხელე იყო. სამეფო ტახტზე ავიდა 715 წელს, როდესაც არმიის ერთმა ნაწილმა აჯანყების შედეგად დაამხო იმპერატორი ანასტასიოს II და ტახტზე ის აიყვანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბიზანტიის იმპერატორების სია

## ლიტერატურა 
* 
**The Oxford Dictionary of Byzantium*, Oxford University Press, 1991.

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ანასტასიოს II (ბიზანტია)

thumb|300px|ანასტასიოსის მონეტა 
**ანასტასიოს II** – ბიზანტიის იმპერატორი 713-715 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ანასტასიოსის ნამდვილი სახელი არტემიოსი იყო და იგი გამეფებამდე მაღალ საიმპერიო მოხელეს წარმოადგენდა. ტახტზე დაჯდომის შემდეგ მან შეძლო ქვეყანაში სტაბილიზაციის დამყარება, მაგრამ აბსოლუტურ ძალაუფლებას ვერ ფლობდა. არმიის ნაწილები თავიანთი მეთაურების პოლიტიკის გატარებას ითხოვდნენ, რამაც საბოლოოდ დაამხო კიდეც ანასტასიოს II ზეობა. 715 წელს იგი ტახტიდან ჩამოაგდეს და იმპერატორი თეოდოსიოს III გახდა. ანასტასიოსი იძულებით აღკვეცეს ბერად თესალიაში.

## ლიტერატურა
* Burke, John, and Roger Scott, *Byzantine Macedonia: Identity, Image, and History* 13, Leiden: Brill, 2017.
* Bury, John B, *The Cambridge Medieval History* 2, edited by Henry M Gwatkin and James P Whitney, Macmillan press, 1913.
* Chisholm, Hugh. *Encyclopaedia Britannica*. 1, 11th ed, Cambridge University Press, 1911.
* Gregory, Timothy E. “Weak Emperors and Near Anarchy,” in *A History of Byzantium*, 2nd ed., Malden, MA: Wiley-Blackwell, 2011.
* Grigoriou-Ioannidou, Martha. “Monoxyla, Slavs, Bulgars, and the Coup Organised by Artemios-Anastasios II.” *Balkan Stuides* 39, no. 2 (1998): 181–95. 

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ბიზანტიელი უზურპატორები
იუსტინიანე II (ბიზანტია)

**იუსტინიანე II ფლავიუსი**, მეტსახელად *რინოტმეტოსი* (; დ. 669 — გ. 11 დეკემბერი, 711) — ბიზანტიის იმპერატორი 685-695 და 705-711 წლებში, ჰერაკლიდების დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენელი.

## ბიოგრაფია 
იუსტინიანეს პირველი ზეობა იმედისმომცემად დაიწყო. მან რამდენიმე მისი დროისთვის პროგრესული რეფორმა გაატარა. მათ შორის აღსანიშნავია მიწის რეფორმა, რომელმაც ანატოლიაში ძალიან კარგი შედეგი გამოიღო. იუსტინიანმა ანატოლიაში სლავური ტომები ჩაასახლა, რითაც ერთი მხრივ მოსახლეობის და მიწათმოქმედთა რიცხვმა იმატა და მეორე მხრივ იმპერატორმა შექმნა სამხედრო ბაზისი, რომელზეც შეეძლო დაყრდნობა.

მიუხედავ ამ რეფორმებისა იუსტინიან II სუსტი პოლიტიკოსი აღმოჩნდა. ჰელადის სტრატეგმა ლეონსმა 695 წელს იგი ტახტიდან ჩამოაგდო, ცხვირი მოაჭრა და ყირიმზე, კოლონია ხერსონში გადაასახლა. ხერსონელებს არ უყვარდათ ის და დევნიდნენ მას. ყირიმიდან იგი გემით გაიქცა და თავშესაფარი სთხოვა ბულგართა ხანს ტერველს ქალაქ პლისკაში. აქედან იგი ბულგარელთა ჯარებით დაბრუნდა კონსტანტინოპოლში და 705 წელს კვლავ იმპერატორი გახდა. მას შემდეგ, რაც მოახერხა ტახტის დაბრუნება, იუსტინიანე სასტიკად გაუსწორდა ხერსონელებს.

მეორედ ზეობის პერიოდში იუსტინიანმა ბიზანტიაში ტერორი დაამყარა. მის მიერ მოკლულ უამრავ დიდებულს შორის კონსტანტინოპოლის პატრიარქი კალენიკე I-იც იყო. 711 წელს იუსტინიან II ხელმეორედ ჩამოაგდეს ტახტიდან და იმავე წლის 11 დეკემბერს მოკლეს.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* Moore, R. Scott, "Justinian II (685–695 & 705–711 A.D.)", *De Imperatoribus Romanis* (1998)
* Bury, J.B., *A History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene, Vol. II*, MacMillan & Co., 1889

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 669
კატეგორია:გარდაცვლილი  11 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 711
კატეგორია:VII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ნიკიფორე III ბოტანიატე

**ნიკიფორე III ბოტანიატე** (დ. დაახლ. 1002  — გ. 1 აპრილი, 1081, კონსტანტინოპოლი) — ბიზანტიის იმპერატორი 1078–1081 წლებში.

## ბიოგრაფია 
ნიკიფორე ბოტანიატე თავის წინაპრებად რომაელ პატრიციუსებს ფაბიუსებს ასახელებდა. იგი ბიზანტიის არმიის სარდალი იყო მცირე აზიაში, როცა 1078 წელს იმპერატორ მიხეილ VII დუკას აუჯანყდა. თურქ-სელჩუკთა მხირდან უმოქმედობით ზურგგამაგრებულმა ნიკიფორემ გაილაშქრა ნიკეაზე, სადაც მან თავი იმპერატორად გამოაცხადა. დასავლეთში ამ დროს აჯანყდა მეორე სარდალი ნიკიფორე ბრიენი. ბიზანტიელმა არისტოკრატიამ და სამღვდელოებამ მხარი ბოტანეატესს დაუჭირა, რომელმაც ტახტზე ასვლისთანავე ცოლად შეირთო მიხეილ VII-ის მეუღლე მარიამ ბაგრატიონი, საქართველოს მეფის გიორგი II-ის და. 

ბოტანეატემ ალექსი კომნენოსის დახმარებით შეძლო დაემარცხებინა ნიკიფორე ვრიენიოსი და მისი მომხრეები და გამაგრებულიყო ტახტზე. თუმცა მცირე აზიაში შემოჭრილ თურქებთან ომში მარცხი განიცადა და ვერ შეძლო მათი განდევნა იმპერიის მიწებიდან.

მომდევნო წლებში ბოტანეატესს უკვე თვით ალექსი კომნენოსი გადაექცა ტახტის კონკურენტად, რომლის გავლენამაც არმიის რიგებში საგრძნობლად იმატა. 1081 წელს ალექსიმ ნიკიფორე ბოტანიატე ტახტიდან ჩამოაგდო და იძულებით ბერად აღკვეცა მონასტერში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბიზანტიის იმპერატორთა სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული   1002
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1081
კატეგორია:XI საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ტახტიდან გადამდგარი მონარქები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ბიზანტიის იმპერატორების სია

ბიზანტიის იმპერატორთა სია

## კონსტანტინიდები (306-363) 
## დინასტიის გარეშე (363-364) 
## ვალენტინიანუს თეოდოსიანიდების დინასტია (364-457) 
## თრაკიული დინასტია (457-518) 
## იუსტინიანიდების დინასტია (518-602) 
## დინასტიის გარეშე (602-610 წლები) 
## ჰერაკლიდები (610-711) 
## დინასტიის გარეშე (711-717) 
## სირიული დინასტია (717-802) 
სირიული დინასტია ხშირად „**იზაურიულ დინასტიადაც**“ იწოდება რაც მართებული არაა, რადგან იმპერატორი ლეო III წარმოშობით სირიელი იყო.

### გარდამავალი პერიოდი 
## დინასტიის გარეშე (813-820) 
## ამორეული (ფრიგიული) დინასტია (820-867) 
## მაკედონური დინასტია (867-1056) 
### გარდამავალი პერიოდი 
## დუკების დინასტია (1059-1081) 
## კომნენოსების დინასტია (1081-1185) 
## ანგელოსების დინასტია (1185-1204) 
## ლასკარისების დინასტია (ნიკეის იმპერია 1204-1261) 
## პალეოლოგების დინასტია (ბიზანტიის უკანასკნელი დინასტია 1261-1453) 
*
კატეგორია:მმართველთა სიები
დომინატი

**დომინატი** — მმართველობის ფორმა გვიანდელ რომის იმპერიაში.

სიტყვა დომინატი მომდინარეობს ლათინური dominus-დან რაც ბატონს ნიშნავს. დომინატის ჩამოყალიბება უკავშირდება იმპერატორ დიოკლეტიანეს (284-305). დომინატი პრინციპატისგან განსხვავებით აბსოლუტურ მონარქიას წარმოადგენდა. იმპერატორი უკვე აღარ ეყრდნობოდა სენატს და სხვა რესპუბლიკურ ინსტიტუტებს.

რომის იმპერიის ისტორია პირობითად იყოფა პრინციპატზე, მესამე საუკუნის კრიზისზე და დომინატზე. დომინატი მოიცავს პერიოდს III საუკუნის მიწურულიდან დასავლეთ რომის იმპერიის დაცემამდე.

მმართველობის ეს ფორმა გადაიღეს ბიზანტიაშიც.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პრინციპატი

კატეგორია:რომის სახელმწიფო ინსტიტუტები
რომის მოქალაქეობა

thumb|left|რომის მოქალაქის ტოგა
**რომის მოქალაქეობა** — უმაღლესი სოციალური და პოლიტიკური სტატუსი ძველ რომში.

რომის მოქალაქის სტატუსი და ცნება დროთა განმავლობაში არაერთხელ შეიცვალა. თავდაპირველად რესპუბლიკის პერიოდში რომის მოქალაქეობა ჰქონდათ რომის მკვიდრ მოსახლეობას და ადრეული რესპუბლიკის და მეფეების პერიოდში ჩამოსახლებულ საბინელებს და ეტრუსკებს. რომის მოქალაქეებს შეეძლოთ მონაწილეობა მიეღოთ სახელმწიფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში და არჩეულიყვნენ მაგისტრატებად. მოქალაქის მონად გაყიდვა და სიკვდილით დასჯა სასამართლოს გარეშე შეუძლებელი იყო და მხოლოდ მოქალაქეს შეეძლო ლეგიონებში მსახურობა, მხოლოდ რომის მოქალაქეების ქორწინება ითვლებოდა კანონიერად და მათ მხოლოდ ჰქონდათ კონტრაქტების დადების უფლება.

რომის მოქალაქის განმასხვავებელი სამოსი იყო ტოგა, არამოქალაქეს მისი ტარების უფლება არ ჰქონდა.

იტალიის მოსახლეობას ლათინური მოქალაქეობა ჰქონდა, მათი პოლიტიკური უფლებები რომის მოქალაქეებთან შედარებით შეზღუდული იყო, მაგრამ არამოქალაქეზე მეტი უფლებები ჰქონდათ - ეს მოქალაქეებსა და არამოქალაქეებს შორის გარდამავალი რგოლი იყო.

მოკავშირეთა ომის შედეგად (ძვ. წ. I საუკუნის დასაწყისში) ძვ. წ. 88 წლის კანონით მოქალაქეობა მიიღო იტალიის იმ მოსახლეობამ ვინც შეწყვიტა ომი და დაყარა იარაღი.

რომის მოქალაქეეობის მიღება შესაძლებელი იყო სახელმწიფოს წინაშე განსაკუთრებული დამსახურებებით, ამის გარდა განთავისუფლებული მონებიც ავტომატურად იღებდნენ მოქალაქეობას.

იმპერიის პერიოდში მოქალაქეებმა პოლიტიკური უფლებები ფორმალურად არ დაკარგეს, მაგრამ პოლიტიკურ ძალას აღარ წარმოადგენდნენ. ავგუსტუსი ყველანაირად ცდილობდა მოქალაქის სტატუსი აემაღლებინა და განსაკუთრებით პრივილიგირებული გაეხადა, ამიტომ არამოქალაქეებისთვის მოქალაქეობის მიღებას იგი ყველანიერად ართულებდა.

ვესპასიანეს დროს კი იტალიის მთელმა მოსახლეობამ მიიღო მოქალაქეობა. ამ ეპოქაში მოქალაქეობის ყიდვაც შეიძლებოდა. ამის შემდეგ მოქალაქეობას ანიჭებდნენ მთელი ქალაქების მოსახლეობას, როდესაც ისინი რაიმე რთულ პირობებში რომის ერთგულები რჩებოდნენ.

212 წლის კანონით კი მოქალაქეობა იმპერიის ყველა თავისუფალმა მამაკაცმა მიიღო.

## ლიტერატურა 
*
*
*
*

კატეგორია:რომაული სამართალი
ტოგა

[მინი|200პქ|[ოქტავიან ავგუსტუსი|ავგუსტუსს ტოგა თავზე აქვს გადაფარებული]]
**ტოგა** ძველ რომში მამაკაცის ტრადიციული სამოსი. ტოგა იყო 6 მეტრის სიგრძის ოვალური ფორმის თეთრი შალის ნაჭერი, რომელსაც ტუნიკის ზემოთ იცმევდნენ. არამოქალაქეს არ ჰქონდა ტოგის ტარების უფლება.

თავდაპირველად ტოგა უბრალოდ შალის მოსასხამი იყო, შემდეგ მოსასხამმა ისე იცვალა ფორმა ,რომ ყოველდღიურად სატარებლად უვარგისი გახდა და იგი გარდაიქმნა სადღესასწაულო, ცერემონიულ სამოსად. ოფიციალურ პირებს (მაგისტრატუსებს და სენატორებს) ოფიციალურ და საჯარო ღონისძიებებზე აუცილებლად უნდა სცმოდათ ტოგა. როდესაც რომის მოქალაქის ვაჟი აღწევდა სრულწლოვან ასაკს, მას მაშინ პირველად აცმევდნენ ტოგას. რელიგიური ცერემონიების დროს ტოგას თავზეც იხურავდნენ.

ტოგები სხვადასხვა სახის იყო და ყოველი სახის ტოგას თავისი დანიშნულება ჰქონდა:

* toga virilis — თეთრი სადა ტოგა, რომელსაც მამაკაცი მოქალაქეები ატარებდნენ.
* toga praetexta — თეთრი ტოგა ფართო მეწამული ფერის კანტით. მას ატარებდნენ მაგისტრატუსები, ექს-მაგისტრატუსები, დიქტატორები, ზოგიერთი ქურუმები და ტრადიციის მიხედვით რომის მეფეები. იმპერიის პერიოდში იმპერატორი ანიჭებდა toga praetexta-ს ტარების უფლებას პატივისცემის ნიშნად.
* toga pulla — მუქი ფერის ტოგა. ამას გლოვის დროს იცმევდნენ.
* Toga picta — მეწამული ტოგა ოქროსფერი კანტით. ამას მხედართმთავრები ტრიუმფალური მსვლელობისას იცვამდნენ. მოგვიანებით კი — იმპერატორები ოფიციალურ ღონისძიებებზე.
* toga candida — ხელოვნურად გათეთრებული ტოგა. ამას მაგისტრატუსობის კანდიდატები ატარებდნენ. 
* Toga trabea — ასეთი ტოგები სამი ტიპის იყო, მხოლოდ მეწამული — ღმერთებისთვის, ვიწრო თეთრი ზოლით მეფეებისთვის და თეთრი ზოლებით მარსის ქურუმებისთვის და ავურებისთვის.

 სურათი:Toga3.jpg|*ძვ. წ. I საუკუნის დასაწყისის ტოგა*
 სურათი:Togapura.jpg|*toga virilis*
 სურათი:Togapraetexta.jpg|*toga praetexta*
 სურათი:Toga1.jpg|*ახ. წ. I საუკუნე, სენატორი ტოგაში*
 

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.vroma.org/~bmcmanus/clothing.html 
* http://www.novaroma.org/via_romana/reenactments/toga.html 
* http://www.classicsunveiled.com/romel/html/clothmen.html 

კატეგორია:ძველი რომის ყოფაცხოვრება
კატეგორია:ტანსაცმელი
კატეგორია:ეროვნული სამოსები
მორიჰეი უეშიბა

thumb|უეშიბა მორიჰეი
**უეშიბა მორიჰეი** (植芝盛平) (დ. 14 დეკემბერი, 1883 — გ. 26 აპრილი, 1969) — აიკიდოს ფუძემდებელი. დაიბადა იაპონიაში, ქალაქ ტანაბეში. აგრეთვე ცნობილია, როგორც საბრძოლო ხელოვნების ოსტატი, რომელსაც მრავალი მოსწავლე ჰყავდა. მათმა ნაწილმა აიკიდოს საკუთარი სკოლებიც გახსნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

კატეგორია:დაბადებული 14 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
აბუ ლ-კასიმის ლაშქრობა საქართველოში

**აბუ ლ-კასიმის ლაშქრობა საქართველოში** — არაბების შემოსევა საქართველოში სამხრეთ აზერბაიჯანის ამირა აბუ ლ-კასიმის მეთაურობით. ლაშქრობის მიზანი იყო არაბთა შერყეული ხელისუფლების განმტკიცება. აბუ ლ-კასიმი ჯერ თბილისს მივიდა, იქიდან კი კახეთში გაილაშქრა და აიღო უჯარმისა და ბოჭორმის ციხეები. შემდეგ დაუზავდა კახეთის ქორეპისკოპოს კვირიკეს და უჯარმა დაუბრუნა. კახეთიდან აბუ ლ-კასიმი ქართლში გადავიდა და მოაოხრა. ქართველებმა თვითონვე „მოარღუივნეს ზღუდენი უფლისციხისანი“, რათა მტერი იქ ვერ გამაგრებულიყო. არაბებმა დაარბიეს სამცხე-ჯავახეთიც, მაგრამ კარგად გამაგრებული თმოგვის ციხე ვერ აიღეს. შემდეგ ყველისციხეს შემოარტყეს ალყა. მეციხოვნეებმა შეუპოვარი წინააღმდეგობა გაუწიეს უკეთ შეიარაღებულ და მრავალრიცხოვან მტერს, მაგრამ დამარცხდნენ.

აბუ ლ-კასიმმა შეიპყრო ციხისთავი გობრონი და სიკვდილით დასაჯა. სამხედრო წარმატების მიუხედავად აბუ ლ-კასიმმა დასახულ მიზანს ვერ მიაღწია. ხალხის შეუპოვარმა ბრძოლამ აიძულა საქართველოს გასცლოდა.

## ლიტერატურა 
* მატიანე ქართლისა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955
* ლორთქიფანიძე მ., „სომეხი და ქართველი ხალხების ბრძოლა არაბთა ბატონობის წინააღმდეგ“, «ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», ტ. 4, ნაკვ. 1, თბ., 1958;
* ჯავახიშვილი ივ., „ქართველი ერის ისტორია“, წგნ. 2, თბ., 1965;

კატეგორია:არაბობა საქართველოში
კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
ტრაპიზონის იმპერატორთა სია

მინი|მარჯვნივ|200პქ|ტრაპიზონის იმპერიის კომნენოსთა დროშა
**ტრაპიზონის იმპერატორთა სია** — ჩამონათვალი ტრაპიზონის იმპერიის მმართველებისა. ტრაპიზონის იმპერია დაარსდა 1204 წელს, საქართველოს სამეფოს სამხედრო ლაშქრობის შედეგად, როგორც ბუფერული სახელმწიფო საქართველოსა და ბიზანტიის იმპერიას შორის. 1461 წელს ტრაპიზონის იმპერია დაიპყრეს ოსმალებმა. არსებობის განმავლობაში იმპერატორები იყვნენ კომნენოსების დინასტიის წარმომადგენლები.

## იმპერატორები
* ალექსი I (1204-1222)
* ანდრონიკე I (1222-1235)
* იოანე I (1235-1238)
* მანუელ I (1238-1263)
* ანდრონიკე II (1263-1266)
* გიორგი I (1266-1280)
* იოანე II (1280-1284)
* თეოდორა კომნენოსი (1284-1285)
* იოანე II (1284-1297; მეორედ) 
* ალექსი II (1297-1330)
* ანდრონიკე III (1330-1332)
* მანუელ II (1332)
* ბასილი (1332-1340)
* ირინა პალეოლოგოსი (1340-1341)
* ანა ანახუტლუ კომნენოსი (1341)
* მიხეილი (1341)
* ანა ანახუტლუ კომნენოსი (1341-1342; მეორედ)
* იოანე III (1342-1344)
* მიხეილი (1344-1349; მეორედ)
* ალექსი III (1349-1390)
* მანუელ III (1390-1417)
* ალექსი IV (1417-1447)
* იოანე IV (1447-1458)
* დავითი (1458-1461)

## ლიტერატურა
*


კატეგორია:მონარქთა სიები
ფილიპიკოსი (ბიზანტია)

thumb|300px|ფილიპიკოსის მონეტა
**ფილიპიკოს ბარდანესი** — ბიზანტიის იმპერატორი 711-713 წლებში.

## ბიოგრაფია 
იგი წარმოშობით სომეხი და ბიზანტიის ფლოტის გემის კაპიტანი იყო. 711 წელს იუსტინიან II-ეს წინააღმდეგ მოწყობილი რომელიც შემდეგ იგი იმპერატორი გახდა, თუმცა სავსებით უვარგისი აღმოჩნდა მმართველობისათვის. 713 წლის 3 ივნისს არმიის ერთი ნაწილი აჯანყდა, იმპერატორი ტახტიდან ჩამოაგდეს და თვალები დათხარეს.

ფილიპიკოსი მონოთეისტი ქრისტიანი იყო და მის მიერ გამოცემული საიმპერიო ედიქტით გააუქმა VI მსოფლიო საეკლესიო კრების დადგენილება, რომელიც მონოთეიზმს, როგორც ერესს განიხილავდა. ამ კრების ამსახველი მოზაიკები მან საიმპერატორო სასახლის კედლებიდან ჩამოაფხეკინა. ფილიპიკოსის საეკლესიო პოლიტიკის წინააღმდეგ გაილაშქრა რომის პაპმა კონსტანტინე I-მა, რომელმაც ყოველდღიურ ლოცვებში „ურწმუნო“ იმპერატორის მოხსენიება და მონეტებზე მისი გამოსახვა აკრძალა.

კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
აგრის ბრძოლა

**აგრის ბრძოლა** — 1751 წელს, ქართლ-კახეთის მხედრობის ბრძოლა ჭარ-ბელაქნისა და შაქის გაერთიანებულ ლაშქართან მდ. აგრისწყლის (აგრაჩაი, ალაზნის შენაკადი, ახლანდელი აზერბაიჯანი) მიდამოებში. 

## ისტორია
1751 წლის იანვარში თეიმურაზ II-მ და ერეკლე II-მ გაილაშქრეს დაღესტნელ მოთარეშეთა მთავარი პლაცდარმის – ჭარ-ბელაქნის ე. წ. უბატონო თემების დასამორჩილებლად. ქართველთა ლაშქარს ახლდა განჯელთა და საქართველოში მცხოვრებ მაჰმადიანთა (ელები) რაზმებიც.

ქართველთა მოკავშირე იყო შაქის ხანი აჯი-ჩალაბიც, რომელიც შემდეგ ჭარელ ლეკებს მიემხრო. ლაშქრობის ბედი 11 თებერვლის ბრძოლამ გადაწყვიტა. ქართველთა მეწინავე ლაშქარმა (ქიზიყისა და სომხით-საბარათიანოს რაზმები) მტრის ცენტრი გაარღვია, მაგრამ დიდძალი ქვეითი ლაშქრით ჩასაფრებული აჯი-ჩალაბი მოულოდნელად დაესხა თავს ქართველთა მარცხენა ფრთას, რომელშიც ქსნისა და არაგვის საერისთავოების რაზმები შედიოდა. ქართველთა ლაშქრის მაჰმადიანური ნაწილი უბრძოლველად უკუიქცა. ქართველები დამარცხდნენ. ერეკლე II თავადმა პაპა ბებურიშვილმა და გლეხმა დავით ბოსტაშვილმა გადაარჩინეს განსაცდელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1751 წლის ბრძოლები
აკაურთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აკაურთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აკაურთა — სოფელი ბოლნისის მუნიციპალიტეტში
* აკაურთა — ეკლესია სოფელ აკაურთაში
აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია

მინიატიურა|აიაზმის ეკლესია
**აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი წალკის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქციის ნაპირზე, სოფელ აიაზმაში. აგებულია VI-VII საუკუნეების მიჯნაზე. აიაზმა დარბაზული ტიპის ეგვტერიანი ეკლესიაა. აშენებულია უხეშად დამუშავებული, ნაწილობრივ კი თლილი ქვით. აქვს რელიეფები და სვეტის მორთულობა, თაღების მოტივით დამუშავებული ლავგარდანი. აიაზმა აღდგენილია 1045 წელს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ 

კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:VI საუკუნის ეკლესიები
კატეგორია:VII საუკუნის ეკლესიები
აკაურთის ეკლესია

მინი|აკაურთის ეკლესია
**აკაურთის ეკლესია** — V-VI საუკუნის ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია ბოლნისის მუნიციპალიტეტის სოფელ აკაურთაში. ეკლესიის ზომებია გარედან: სიგრძე 15,5 მ, სიგანე 10 მ, სიმაღლე შიგნით 8 მ. ნაშენებია მსხვილი თლილი კვადრებით. აღმოსავლეთით შვერილ-წახნაგოვანი აბსიდა აქვს. როგორც ჩანს, ეკლესიის ნავი სვეტებით იყო დანაწევრებული. ჩრდილოეთ ფასადზე მცენარეული მოტივით შესრულებული რელიეფებია. ორნამენტებისა და მორთულობის ხასიათით ენათესავება ბოლნისის სიონს.

ძეგლი რეაბილიტირებულია საქართველოს კულტურის, ძეგლთა დაცვისა და სპორტის სამინისტროს მიერ 2007-2008 წლებში.

## ლიტერატურა 
* * ვ. ბერიძე,* აკაურთა, აკვანება, ძველი ქართული ხუროთმოძღვრება, თბ., 1974, გვ. 96-97. 
* *თ. საყვარელიძე,* მივხედოთ ბოლნისის რაიონის ძეგლებს, ძეგლის მეგობარი, 1969, კრ. 18., გვ. 38-43.
* *ლ. რჩეულიშვილი,* აკაურთა, ჟღერს ქვის ჰარმონია, ტ. 13, გვ. 27

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* აკაურთის ეკლესია
* ფოტოგალერეა 
*აკაურთა | საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი

კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
ალევი (სოფელი)

**ალევი** — ძველი სოფელი ქსნის მარცხენა შენაკად ალეურის ქვემოწელზე (ახლანდელი ახალგორის მუნიციპალიტეტი). იყოფოდა ქვემო და შუა უბნებად, რომლებიც შემდეგ ცალ-ცალკე სოფლებად იქცნენ (ახლანდელი ქვემო ალევი და შუა ალევი).

ადამიანს ამ მიდამოებში უკვე ბრინჯაოს ხანაში უცხოვრია. გვხვდება ანტიკური პერიოდის სამარხებიც. ფაოდალურ ხანაში ალევი ჯერ ქსნის ხევში შედიოდა, შემდეგ — ქსნის საერისთავოში. ეკუთვნოდა ალევის სამების ეკლესიას (VIII-IX სს.), რომელიც მის სამხრეთ-აღმოსავლეთით 3-4 კმ-ზე უნაგირა მთის თხემზე დგას.

ალევის ე. წ. ოქროსკარიანი სამების ეკლესია მდიდარი და განთქმული სალოცავი იყო აღმოსავლეთ საქართველოში. ეკლესია დარბაზულია, სწორკუთხა საკურთხევლითა და ტრომპებზე დაყრდნობილი კონქით.

1804 წელს ალევში 500-ზე მეტი კაცი ცხოვრობდა 33 კომლად. 1865 იგი ქსნის საპოლიციო უბნის ზემო ალევის სასოფლო თემში შედიოდა და 50 კომლს ითვლიდა.

## წყარო 
* *ვახუშტი,* აღწერა სამეფოსა საქართველოსა, წგნ.: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 4, თბ., 1973

## ლიტერატურა 
* *გვასალია ჯ*., ქსნის ხეობის ისტორიული გეოგრაფიის საკითხები, «საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიის კრებული», 1967, [ტ.] 3;
* *მისივე,* ქსნის ხეობის ძეგლები, «ძეგლის მეგობარი», 1970, № 21

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
აბელია (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აბელია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბელია — მცენარეთა გვარი;
* აბელია — სოფელი ქვემო ქართლში.
აკვანების ეკლესია

მინი|აკვანების ეკლესია
**აკვანება** — VI-VII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ქვემო ქართლში, ბოლნისის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ქვეშის მიდამოები. დარბაზული ეკლესია, რომელსაც სამხრეთიდან ეგეტერი აქვს მიშენებული. ნაგებია თლილი ქვის ზუსტი წყობით. შემკულია რელიეფებითა და ჩუქურთმებით. 2016 წელს ძეგლს ჩაუტარდა სარეაბილიტაციო სამუშაოები.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულება № 665, 2006 წლის 7 ნოემბერი, ქ. თბილისი, კულტურის ზოგიერთი უძრავი ძეგლისათვის ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის მინიჭების შესახებ 
*აკვანება | საქართველოს ისტორიულ ძეგლთა ბიბლიოგრაფიული ლექსიკონი
*აკვანება | ქართველოლოგიური წიგნებისა და კრებულების ფოტომასალის აღწერილობა

კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ქვემო ქართლის მხარეში
კატეგორია:VI საუკუნის ეკლესიები
აბელია (სოფელი)

[მინი|[აბელიანის ეკლესია]]
მინი|ასომთავრული წარწერა
**აბელია** — არქეოლოგიური, ხუროთმოძღვრებისა და ეპიგრაფიკის ძეგლებით მდიდარი უძველესი ნამოსახლარი ქვემო ქართლში (დღევანდელ სოფელ აბელიანთან, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი).

პირველად იხსენიება 1580 წლის ერთ საბუთში. XI-XV საუკუნეებში სამეფო დომენი იყო. XVI-XVIII საუკუნეებში კი საბარათიანოში შედიოდა. აბელია დასახლებული ჩანს უძველესი დროიდან. გათხარეს 1954 და 1966 (ხელმძღვანელი გ. ლომთათიძე). აღმოჩენილია გვიანდელი ენეოლითური და ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის (ძველი წელთააღრიცხვით IV-III ათასწლეულთა მიჯნა) ნამოსახლარი. ნაპოვნია კერა, თიხის ჭურჭელი, ხელსაფქვავი, ქვის ცული, ობსიდიანის ზოდები და სხვა. აღმოჩენილია ანტიკური ხანის სამაროვანიც (ძველი წელთააღრიცხვით V-III სს.). ფილაქვით ნაშენ მომცრო სამარხებში მოკუნტულად ჩასვენებულ მიცვალებულებს ჩატანებული ჰქონდათ შავი და წითელი თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოსა და რკინის ზურგჩაზნექილი სამაჯურები, ბრინჯაოს ბეჭდები (ერთის ფარაკზე ფასკუნჯია გამოსახული), მინისა და ქვის მძივები (ერთი გიშრისა, ირმის გამოსახულებიანი), ლურჯი მინის მრავალწახნაგა სამი საბეჭდავი, რომლებზეც გამოსახულია მხედრის ნადირობა ლომზე, ხარირმისა და ფურირმის თამაში, კვიციანი ცხენი. ასეთი საბეჭდავები აღმოჩენილია მცხეთაში, შიდა ქართლში, კლდეეთში და სხვა.

სოფელში თლილი ქვით შემოსილი დარბაზული ეკლესია დგას. შიგნით ჩანს მოხატულობის კვალი. საყურადღებოა ძეგლის დახვეწილი პროპორციები, სადა, ორიგინალური დეკორი. სამხრეთ ფასადზე დაცული ვრცელი ასომთავრული წარწერიდან ირკვევა, რომ ტაძარი აგებულია 1250-1259 წლებს შორის. წარწერის ავტორი — მანგლელი მთავარეპისკოპოსი არსენ მშვილდაისძე მოგვითხრობს იმ გასაჭირზე, რაც ტაძრის მშენებლებს დაადგათ მონღოლთა ბატონობის დროს. იხსენიება ორი მეფე: დავით-ულუ და დავით ნარინი, აგრეთვე დავით-ულუს მეუღლე თამარ-ხათუნი (ჯიგდა-ხათუნი) და ძე გიორგი. წარწერა გამოიკვლია და პირველად გამოაქვეყნა ექვთიმე თაყაიშვილმა.

## ლიტერატურა 
* *გომელაური ი.,* ხუროთმოძღვრული ძელი სოფ. აბელიაში, «მაცნე», 1968, № 1;
* *ლორთქიფანიძე ი.,* ქვემო ქართლი XVIII საუკუნის I მეოთხედში, ნაწ. 1-2, თბ., 1935;
* *Такайшвили Е. С.,* Грузинские памятники окрестностей Белого Ключа. «Известия Кавказского отделения Московского археологического общества», 1904, № 6

## რესურსები ინტერნეტში 
* არსენ მანგლელი (მოამზადა ვალერი სილოგავამ). ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის პროექტი „ქართველი ისტორიული მოღვაწეები“

კატეგორია:თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ამქართა აჯანყება თბილისში

**ამქართა აჯანყება თბილისში 1865**, თბილისის ამქრების, წვრილი ხელოსნებისა და ვაჭრების გამოსვლა ახალი, დამატებითი გადასახადების წინააღმდეგ. მღელვარების საბაბი გახდა ქალაქის თავის შერმაზან ვართანოვის განკარგულება გადასახადების აკრეფის შესახებ. ამქრებმა ჯერ მშვიდობიანი მოლაპარაკება სცადეს - მეფისნაცვალს განცხადება წარუდგინეს და გადასახადებისაგან განთავისეუფლება სთხოვეს, მაგრამ ამით ვერაფერს გახდნენ. მაშინ 27 ივნისს დილიდან დაიხურა ყველა დუქანი, ათი ათასამდე კაცმა - ხელოსნებმა, მეეტლეებმა, თულუხჩებმა, მეფორნეებმა, შავმა მუშებმა, მემწვანილეებმა და, საერთოდ, ქალაქის ღარიბმა მოსახლეობამ თავი მოიყარა ერევნის (ახლანდელი თავისუფლების) მოედანზე და იერიში მიიტანა საპოლიციო სამმართველოზე. 

უსტაბაშებმა (ამქართა წინამძღოლებმა) ხალხს სახლში დაბრუნებისკენ მოუწოდეს. მეფისნაცვლის მოვალეობის აღმასრულებელმა გრიგოლ ორბელიანმა და სამოქალაქო გუბერნატორმა ნიკოლოზ ჭავჭავაძემ სცადეს ხალხის დაშოშმინება, მაგრამ უშედეგოდ. ხალხმა აიკლო ქალაქის თავის ბინა, მოკლა გადასახადების ამკრები მელიქოვი. აჯანყებულთა წინააღმდეგ მთავრობამ ჯარი გამოიყვანა და მღელვარება ჩაახშო. რამდენიმე კაცი მოკლეს და დაჭრეს. 80 კაცი სასამართლოს გადასცეს, მათგან 10-ს ციმბირში გადასახლება მიუსაჯეს, 32-ს - სხვადასხვა ვადით პატიმრობა. ამქართა აჯანყება ამქრული წარმოების უკანასკნელი შებრძოლება იყო მსხვილ კაპიტალთან.
## ლიტერატურა
**ხაჭაპურიძე, გ.* საქართველოს XIX და XX საუკუნეთა ისტორია გვ. 78-80 — თბილისი, სახელგამი, 1940

კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
კატეგორია:თბილისის ისტორია
კატეგორია:აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ
კატეგორია:1865
ანაგა

**ანაგა** — სოფელი საქართველოში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში (თემის ცენტრი), ალაზნის ველზე. ზღვის დონიდან 400 მ, სიღნაღიდან 6 კმ, წნორიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 9 კმ. ანაგა მიიჩნევა ქიზიყის „ჭიშკრად“.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2002 ადამიანი.

## ისტორიული ძეგლები
სოფელ ანაგის მიდამოებში არის შუა საუკუნეების ეკლესია წმ. ელიასი და თამარის ციხე, ასევე წმ. ნინოს ეკლესია, წმ. ბარბარეს ეკლესია, მთავარანგელოზის სახელობის ეკლესია, კვირაცხოველის ეკლესია, დედაღვთისმშობლის ეკლესია, ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესია, წმ. გიორგის სახელობის ეკლესია, ფერისცვალების ეკლესია. სულ ანაგაში დაუზუსტებელი ინფორმაციით 17 ეკლესიაა.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ ქართველი რეჟისორი სანდრო ახმეტელი და მომღერალი ჰამლეტ გონაშვილი.

## გალერეა

Anaga1.jpg|წარწერა სოფელ ანაგის შესასვლელში
Anaga Church of Saint Nino (Aniko Eriashvili 2008).jpg|წმინდა ნინოს სახელობის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ანანური

საკუთარი სახელი **ანანური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ანანური — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ანანური — ანანურის ციხესიმაგრე
* ანანურის მაზრა — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში
ამამლო

**ამამლო**, *ჰამამლო* — სოფელი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარის დმანისის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ამამლოსწყლის (მოშევანის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: **ამამლო**, ანგრევანი, ბაზაქლო, მამიშლო, საფარლო, ტყისპირი). მდებარეობს ზღვის დონიდან 1160 მეტრზე, დმანისიდან დაშორებულია 9 კილომეტრით. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1596 კაცი.

## ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ბაშ-გამამლი“ დაფიქსირებულია 1898 წლის რუსეთის ერთვერსიან რუკაზე „Башъ-гамамлы“ სახით.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფლის სამხრეთით, 1 კმ-ზე, ძველი ნამოსახლარია, სადაც დგას გალავანშემორტყმული XII საუკუნის ამამლოს თამარის ეკლესია მცირე სასაფლაოთი. ეკლესია, როგორც კედლის წყობით, ისე მორთულობით, ადგილობრივი სამშენებლო ტრადიციებიის გამომხატველია. იგი წარმოადგენს ერთნავიან დარბაზულ ნაგებობას, აღმოსავლეთ მხრიდან აქვს სწორკუთხედში მოქცეული ნალისებრი აფსიდი, რომლის კედელში სარკმლის ორივე მხარეს თითო ნიშია (წალო). შესასვლელი სამხრეთიდანაა. თითო სარკმელია და დასავლეთ და სამხრეთ კედლებშიც. საკურთხეველში შემორჩენილია ქვის ტრაპეზი, რომელსაც ამკობს დიდი, კვარცხლბეკზე შემდგარი ჯვრის რელიეფური გამოსახულება. ეკლესიის მორთულობა სადაა. დასავლეთ ფასადზე წვრილი მთავრულით ამოკვეთილ სამშენებლო წარწერაში მოხსენიებული არიან მეფეთმეფე თამარი და ერისთავი კახა, მისი დედა კრავაი და ძეგლის აღმშენებელი ბეღელას ძე ოქროპირი. წარწერიანი ქვა დაცულია საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

ძველ სასაფლაოზე შემონახული იყო დიდი ქვაჯვარი კვარცხლბეკზე ამოკვეთილი ვრცელი ქართული წარწერით, იგი ამ ტიპის ძეგლთა ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ნიმუშს წარმოადგენდა. 1964 წლამდე ჯვარი ჯერ კიდევ იდგა. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ფოტოსურათი. ჯვარი და მოჩუქურთმებული ქვედა ნაწილი VIII-IX საუკუნეებს მიეკუთვნება. კვარცხლბეკის წარწერა XIII-XIV საუკუნეებით თარიღდება. ამამლოს მახლობლად დგას შუა საუკუნეების მოხატული ეკლესია.

## ლიტერატურა
*მუსხელიშვილი ლ., „არქეოლოგიური ექსკურსიები მაშავერას ხეობაში“, თბ., 1941

## სქოლიო
კატეგორია:დმანისის მუნიციპალიტეტის სოფლები
არადეთის ბრძოლა

**არადეთის ბრძოლა 1483** — შინაპოლიტიკური ბრძოლის ერთ-ერთი ეპიზოდი ფეოდალურ საქართველოში. აგვისტოში სამცხის ათაბაგი ყვარყვარე II ჯაყელი, რომელიც აღარ ემორჩილებოდა სამეფო ხელისუფლებას, არეშის (ახლა აზერბაიჯანშია) დარბევის შემდეგ ქართლის გზით ბრუნდებოდა სამცხეში.

სოფ. არადეთთან მას გზა გადაუღობა ქართლის ფეოდალთა ლაშქარმა და ქართლის მეფის კონსტანტინე II-ის მორჩილება მოსთხოვა. ბრძოლა კონსტანტინე II-ის მომხრეთა დამარცხებით დამთავრდა. ამ მარცხმა კიდევ უფრო დაასუსტა სამეფო ხელისუფლება, რითაც ისარგებლეს დასავლეთ საქართველოს ფეოდალურმა წრეებმა, გაამეფეს იქ ალექსანდრე II და იმერეთი დამოუკიდებელ სამეფოდ გამოაცხადეს. ამგვარად არადეთის ბრძოლამ ხელი შეუწყო საქართველოს პოლიტიკური დაშლის პროცესს.
## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგო
კატეგორია:ქართლის სამეფო
კატეგორია:XV საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1483 წლის ბრძოლები
არახვეთი

**არახვეთი** — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა ნაპირზე, საქართველოს სამხედრო გზაზე. ზღვის დონიდან 1520 მ, დუშეთიდან 61 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 205 ადამიანი.

## ისტორია 
ძველი სოფელი თანამედროვე სოფლის მოშორებით, ლომისის მთის ფერდობზე იყო გაშენებული. ვახუშტი მას „არხვეთს“ უწოდებს. XIV საუკუნეში მთიულეთის არაგვის მთელ მარჯვენა სანაპიროსთან ერთად შედიოდა ქსნის საერისთავოში, XV საუკუნიდან არაგვის საერისთავოში. ნასოფლარის ადგილზე შემორჩენილია გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრის ტიპის სახლები. სოფლის თავზე XIX საუკუნის პატარა დარბაზული ეკლესიაა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები