open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ევროპის საკლუბო თასი ჭადრაკში

**ევროპის საკლუბო თასი ჭადრაკში** () — საერთაშორისო გუნდური შეჯიბრი ევროპის ქვეყნების საჭადრაკო კლუბებს შორის, რომელიც ტარდება ევროპის საჭადრაკო კავშირის (ECU) ეგიდით.

## ისტორია 
ევროპულ საჭადრაკო კლუბებს შორის შეჯიბრის ჩატარების იდეა 1950-იან წლებში იუგოსლავიაში გაჩნდა. 1956 წელს ბელგრადში ჩატარდა წრიული სისტემის ტურნირი ევროპის 9 ქვეყნის კლუბის მონაწილეობით, რომელიც ადგილობრივი „პარტიზანის“ გამარჯვებით დასრულდა. იდეამ გაგრძელება პოვა 1974 წელს, როდესაც ჭადრაკის საერთაშორისო ფედერაციის კონგრესმა მიიღო გადაწყვეტილება „ევროპის ჩემპიონთა თასის“ დაარსების შესახებ.

პირველი გათამაშება 20 ქვეყნის გუნდს შორის ოლიმპიური სისტემით ჩატარდა. იგი ორი წელი გაგრძელდა (1975–1976) და დასრულდა ფინალით, რომელშიც საბჭოთა „ბურევესტნიკმა“ და დასავლეთ გერმანულმა „ზოლინგენ-1868“-მა ფრედ ითამაშეს. ორივე გუნდი თასის მფლობელად გამოცხადდა.

მესამე გათამაშებიდან (1981–1982) ტურნირს ეწოდა „ევროპის საჭადრაკო კლუბების თასი“ და მასში მონაწილეობის უფლება მიიღეს არა მხოლოდ ეროვნული ჩემპიონატების გამარჯვებულებმა, არამედ სხვა კლუბებმაც. 1992 წლის შემდეგ ტურნირი ყოველწლიური გახდა, ხოლო 1996 წლიდან ვაჟთა გუნდებთან ერთად დაიწყო თასის გათამაშება ქალთა გუნდებს შორისაც. 2000 წლიდან ორივე თასი თამაშდება შვეიცარიული სისტემით 7 ტურად. ვაჟთა გუნდები ასპარეზობენ ექვს დაფაზე, ხოლო ქალთა — ოთხზე.

## გამარჯვებულები 
### ვაჟთა შეჯიბრებები 
### ქალთა შეჯიბრებები 
## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ევროპის საჭადრაკო კლუბების თასის შედეგები (1976—2017) 
* ევროპის ქალთა საჭადრაკო კლუბების თასის შედეგები (1996—2017) 
* სამართებლის პირზე მორბენალნი (1975—1986) 
* მისია რიგითი ხალიფმანისთვის (1987—1995) 
* ლეგიონერთა ნაბიჯები (1996—2001) 
* გარდემარინები და მადამ ოჟეს მილიონები (2002—2005) 
* კუნთებით თამაში (2006—2009) 

## სქოლიო
კატეგორია:საჭადრაკო ტურნირები
კატეგორია:ევროპის საჭადრაკო კლუბების თასი
ზაზა ზოზიროვი

**ზაზა დიანოზის ძე ზოზიროვი** (; დ. 19 აპრილი, 1972, გორი) — მოჭიდავე (თავისუფალი ჭიდაობა). საერთაშორისო კლასის სპორტის ოსტატი, ევროპის ორგზის ჩემპიონი (1993, 1999) და მესამე პრიზიორი (1996), მსოფლიო ჩემპიონატის ორგზის მეორე (1997, 1998) პრიზიორი, ჭაბუკთა შორის მსოფლიოს (1990) და ევრ. (1989) ჩემპიონი, დსთ-ის ჩემპიონი (1992). 1994–1999 წლებში გამოდიოდა უკრაინის სახელით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 19 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:გორში დაბადებულები
კატეგორია:უკრაინელი მოჭიდავეები
სარკინიგზო გაჩერების პუნქტი

[thumb|გაჩერების პუნქტი 77 კმ, [გორკის რკინიგზა]]
**სარკინიგზო გაჩერების პუნქტი** — სარკინიგზო ტრანსპორტის გაჩერების ადგილი, განკუთვნილი მგზავრთა ჩასასხდომათ და ჩამოსასვლელად და/ან გადამზიდის სამომსახურეო საჭიროებისთვის. განმარტების საფუძველზე ის შეიძლება იყოს ნებისმიერი მეტროპოლიტენის სადგური.

პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში გადასარბენებზე მდებარე საერთო სარგებლობის რკინიგზებზე *მგზავრთა გაჩერების პუნქტებს* არა აქვთ სალიანდაგო განვითარება, განკუთვნილია მგზავრთა ჩასასხდომათ და ჩამოსასვლელად და არ წარმოადგენს გამყოფ პუნქტს. — მაგალითად, საზღვაო ტრანსპორტისთვის.

## აღწერა 
გაჩერების პუნქტს განსხვავებით რკინიგზის სადგურისგან არ გააჩნია სალიანდაგო განვითარება და მდებარეობს რკინიგზის მთავარი ლიანდაგების გასწვრივ. აღჭურვილია ბაქნებით ან ჩასასხდომი მოედნებით, ასევე აქ შეიძლება მდებარეობდნენ სალაროები ან ბილეთების ავტომატები. მხედველობაგაუარესებული ფეხით მოსიარულეების უსაფრთხოებისთვის და სივრცეში ორიენტაციაში დასახმარებლად გაჩერების პუნქტებზე აგებენ ტაქტილურ საფარს.

ზოგიერთი გაჩერების პუნქტები გამოიყენება გადამზიდის სამსახურეობრივი საჭიროებისთვის და არ არის განკუთვნილი მგზავრებისათვის, მაგალითად, დეპოში. ასეთ პუნქტებში მატარებელთა გაჩერება შეიძლება განხორციელდეს მოთხოვნის მიხედვით.

## გალერეა 

Jaktorów STACJA KOLEJOWA 03.jpg|გაჩერების პუნქტი იაკტორუვი, მაზოვიეცის სავოევოდოს იაკტორუვის გმინაში. პოლონეთი
Bf-alsdorf-busch.jpg|გაჩერების პუნქტი შტოლბერგი — ჰერცოგენრატის ხაზზე, ჩრდილოეთი რაინ-ვესტფალიის მიწაზე, გერმანია
San Sebastian Estacion topo.jpg|მიწისქვეშა გაჩერების პუნქტი EuskoTren სან-სებასტიანში, ესპანეთი
Nelijärve peatus.jpg|გაჩერების პუნქტი „ნელიიარვე“, ტალინი—ტარტუს ხაზზე. ესტონეთი

## იხილეთ აგრეთვე
* მეტროპოლიტენის სადგური

## ლიტერატურა
* Виго // Большая советская энциклопедия : в 66 т. (65 т. и 1 доп.) / гл. ред. О. Ю. Шмидт. — М. : Советская энциклопедия, 1926—1947
* ГОСТ 25869—90
* Федеральный закон Российской Федерации № 259-ФЗ «Устав автомобильного транспорта и городского наземного электрического транспорта», от 8 ноября 2007 года.
* Глава 1, Федеральный закон Российской Федерации № 220-ФЗ «Об организации регулярных перевозок пассажиров и багажа автомобильным транспортом и городским наземным электрическим транспортом в Российской Федерации и о внесении изменений в отдельные законодательные акты Российской Федерации», от 13 июля 2015 года.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო გაჩერების პუნქტები
კატეგორია:სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა
სალიანდაგო განვითარება

[thumb|მეტროდეპო [ვლადიკინო (ელექტროდეპო)|ვლადიკინოს სალიანდაგო განვითარება]]
**სალიანდაგო განვითარება** — რკინიგზის ტრანსპორტის სალიანდაგო მეურნეობის ელემენტი.

რკინიგზის სადგურების სალიანდაგო განვითარება — სადგურებზე მთავარის გარდა დამატებითი ლიანდაგების ჯგუფები, რომელთა დანიშნულებაა მატარებლების გადასწრება, შეხვედრა, მიღება და გაშვება. განვითარებული სალიანდაგო მოწყობილობების დროს საშუალებას იძლევა განახორციელოს სამანევრო სამუშაოები მატარებელთა ასაწყობად და დასაშლელად, ლოკომოტივების და ვაგონების შესაკეთებლად, ლოკომოტივების ეკიპირების ჩასატარებლად და მატარებლებისათვის სხვა ტექნიკური ოპერაციების ჩასატარებლად. რკინიგზის კვანძების სალიანდაგო განვითარებამ, იმ ოპერაციების გარდა, რომლებიც ჩვეულებრივია სადგურის მუშაობისათვის და შედიან კვანძის მუშაობაში, ასევე უნდა უზრუნველყოს კვანძში შემავალი ცალკეული რკინიგზის ხაზებს შორის ვაგონების გადაცემა, ტრანზიტული მატარებლების გაშვება ერთი ხაზიდან მეორეზე და მატარებლების გაშვება გადამუშავებით კვანძის ცალკეულ სადგურებზე.

მისასვლელი ლიანდაგების სალიანდაგო განვითარება — ლიანდაგების ჯგუფი, რომლებიც გადაზიდვების მოცულობის შესაბამისად უზრუნველყოფენ ტვირთების უწყვეტ დატვირთვა-დაცლას, სამანევრო სამუშაოებს და ვაგონებისა და ლოკომოტივების რაციონალურ გამოყენებას.

დეპოს სალიანდაგო განვითარება — ლიანდაგების ჯგუფი, რომლებიც უზრუნველყოფენ ელექტრომოძრავი შემადგენლობის მოსახერხებელ მიწოდებას და მის მსვლელობას დეპოში მთავარი ლიანდაგების მინიმალური გადაკვეთით და სამანევრო გადაადგილებეების მინიმალური წარმოებით. სალიანდაგო განვითარება უზრუნველყოფს სადგურის ტერიტორიაზე დამოუკიდებელ შესვლას და გამოსვლას.

## იხილეთ აგრეთვე
* შუალედური სადგური
* ასაქცევი

## ლიტერატურა
კატეგორია:სალიანდაგო მეურნეობა
ნეპტუნის ტროელი

**ნეპტუნის ტროელები** () — ასტეროიდთა ორი დიდი ჯგუფი, რომლებიც ნეპტუნის L4 და L5 ლაგრანჟის წერტილებთან ახლოს 1:1 ორბიტალური რეზონანსით ბრუნავენ მზის გარშემო. 2016 წლის ნოემბრის მონაცემებით, ამ ჯგუფის ჩვიდმეტი ასტეროიდი იყო ცნობილი, რომელთაგან ცამეტი მდებარეობს L4 ლაგრანჟის წერტილის მახლობლად, რომელიც პლანეტას 60°-ით წინ მდებარეობს ნეპტუნიდან დაახლოებით 5 მილიარდი კმ-ის დაშორებით, ხოლო ოთხი — L5 წერტილის მახლობლად. სახელი ეწოდა იუპიტერის ტროელების ანალოგიით.

## აღმოჩენის ისტორია
ამ ჯგუფის პირველი ასტეროიდი 2001 წელს აღმოაჩინეს NASA-ს ღრმა ეკლიპტიკური კვლევის პროგრამის ფარგლებში, თუმცა ისინი მხოლოდ 2003 წელს იქნა იდენტიფიცირებული ცალკე ჯგუფად. ასტრონომებისთვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა ასტეროიდი -ის აღმოჩენას 2005 წელს. ეს ასტეროიდი უნიკალურია იმით, რომ მას აქვს ძალიან დიდი (25°-ზე მეტი) ორბიტალური დახრილობა ეკლიპტიკის მიმართ, რაც შეიძლება მიუთითებდეს ასტეროიდების საკმაოდ დიდ ჯგუფზე ამ რეგიონში, რადგან იუპიტერის ტროელთა ბევრ ასტეროიდს აქვს 40°-მდე დახრილობა. ასტრონომები ვარაუდობენ, რომ ნეპტუნის ტროელთა იმ დიდი ასტეროიდების რაოდენობა, რომელთა საშუალო ზომა დაახლოებით 100 კმ-ია, რამდენჯერმე მეტი იქნება იუპიტერის ტროელთა ასტეროიდების რაოდენობაზე.

აღმოჩენისთანავე ამ ჯგუფს კიდევ ორი ​​ასტეროიდი ( და ) მიაკუთვნეს თავდაპირველად, მაგრამ შემდგომში გამორიცხეს.

2010 წელს, მცირე პლანეტების ცენტრმა გამოაცხადა ნეპტუნის პირველი ტროელი ასტეროიდის L5 წერტილში აღმოჩენის შესახებ, რომელიც იდენტიფიცირდა როგორც . L5 წერტილთან ახლოს ასტეროიდების იდენტიფიცირება უკიდურესად რთულია, რადგან ამ წერტილის ამჟამინდელი ხედი ჩვენი ირმის ნახტომის გალაქტიკის ცენტრის კაშკაშა სამეზობლოსთან ახლოსაა, რომელიც ძალიან დიდი რაოდენობით ვარსკვლავებს შეიცავს. ამიტომ, ამ რეგიონში მკრთალი, ბნელი ობიექტების აღმოჩენა მნიშვნელოვნად შეფერხებულია.

2011 წლის 29 აპრილს აღმოაჩინეს ასტეროიდი , რომელიც ნეპტუნის ტროელ ასტეროიდად იქნა მიჩნეული. ეს არის ნეპტუნის მესამე ტროელი ასტეროიდი, რომელიც L5 ლაგრანჟის წერტილში, პლანეტის 60°-ით უკან მდებარეობს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
სამუელ ჰუდი

**სამუელ ჰუდი, პირველი ვიკონტი ჰუდი** (; დ. 12 დეკემბერი, 1724 – გ. 27 იანვარი, 1816) — XVIII და XIX საუკუნეების ბრიტანელი საზღვაო ძალების მეთაური, სამეფო საზღვაო ძალების ადმირალი და იმ ეპოქის ძირითადი ევროპული და კოლონიური კონფლიქტების მონაწილე. მან მონაწილეობა მიიღო შვიდწლიან ომში, ამერიკის დამოუკიდებლობის ომსა და საფრანგეთის რევოლუციურ ომებში, მეთაურობდა ესკადრილიებს ჩრდილოეთ ამერიკასა და ხმელთაშუა ზღვაში. გრინვიჩის საავადმყოფოს გუბერნატორად მსახურობდა.

## ბიოგრაფია 
სემუელ ჰუდი დაიბადა სომერსეტში, სასულიერო პირ სამუელ ჰუდისა და მერი ჰოსკინსის ოჯახში. მის უმცროს ძმას, ალექსანდრე ჰუდს, ასევე საზღვაო კარიერა ჰქონდა. 1741 წელს ჰუდი შეუერთდა სამეფო საზღვაო ძალებს, მსახურობდა კაპიტან ჯორჯ როდნის ხელმძღვანელობით. 1746 წელს იგი ლეიტენანტის საფეხურამდე დააწინაურეს.

ავსტრიული მემკვიდრეობის ომის დროს ჰუდი ჩრდილოეთის ზღვაში მსახურობდა. 1754 წელს მან მიიღო თავისი პირველი დამოუკიდებელი მეთაურობა.

შვიდწლიანი ომის დაწყებისთანავე ჰუდი კაპიტნად დააწინაურეს. 50-ქვემეხიანი გემის ანტელოპის მეთაურობისას მან ორი  კერძო ფრანგული ხომალდი აუდერნის ყურეში შეიპყრო. 1759 წელს, ფრეგატ ვესტალის მეთაურის რანგში, მან სასტიკი ბრძოლის შემდეგ ფრანგული ფრეგატი ბელონა დაიპყრო. იმავე წელს მან მონაწილეობა მიიღო ჰავრზე თავდასხმაში, გაანადგურა სატრანსპორტო გემები, რომლებიც განკუთვნილი იყო ინგლისის მიერ საფრანგეთში შესაძლო შეჭრისთვის.

ამერიკის რევოლუციური ომის დროს ჰუდი აგრძელებდა მაღალ სამეთაურო თანამდებობებზე მსახურებას. 1778 წელს მას ბარონეტის წოდება მიენიჭა. 1780 წელს იგი ლურჯი ესკადრილიის კონტრადმირალად დააწინაურეს და ადმირალ როდნის მეთაურობით ვესტ-ინდიაში დროშის უმცროს ოფიცრად გაგზავნეს.

1793 წელს, საფრანგეთის რევოლუციური ომების დროს, ჰუდი, როგორც ხმელთაშუა ზღვაში ბრიტანული ძალების მთავარსარდალი, ხელმძღვანელობდა ტულონის აღებას, რომელიც ფრანგმა როიალისტებმა მოკავშირეებს გადასცეს. 1794 წელს ჰუდი ხელმძღვანელობდა კორსიკაზე ბრიტანეთის კონტროლის დამყარების ოპერაციას.

საკუთარი მოღვაწეობის განმავლობაში ჰუდმა თანმიმდევრულად მიაღწია ადმირალობის უმაღლეს წოდებებს:

* ვიცე-ადმირალი (1787),
* თეთრი ესკადრილიის ადმირალი (1799),
* წითელი ესკადრილიის ადმირალი (1805).

აქტიური სამსახურიდან პენსიაზე გასვლის შემდეგ, მან დაიკავა გრინვიჩის საავადმყოფოს გუბერნატორის საპატიო თანამდებობა. იგი გარდაიცვალა 1816 წლის 27 იანვარს, 91 წლის ასაკში.

მის პატივსაცემად ორი ბრიტანული სამხედრო გემი დასახელდა. სამუელ ჰუდი ასევე განსახიერდა ისტორიულ ფილმში „ნაპოლეონი“ (1927), რომელიც მიეძღვნა საფრანგეთის რევოლუციის ეპოქას და ნაპოლეონის აღზევებას.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1724
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1816
კატეგორია:ბრიტანელი სამხედრო მოღვაწეები
ტაუესე სუნია

**ტაუესე ტუაილემაფუა პიტა ფიტი სუნია** ( Tauese Tuailemafua Pita Fiti Sunia; დ. 29 აგვისტო, 1941, — გ. 26 მარტი, 2003) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1997 წლიდან გარდაცვალებამდე, 2003 წლამდე, ამერიკის სამოის მეხუთე გუბერნატორის პოსტს იკავებდა. იგი ამერიკის სამოის რიგით მეორე გუბერნატორია, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა (პირველი იყო უორენ ტერჰიუნი).

**კარიერა**
სუნიას მოღვაწეობა საჯარო სამსახურში განათლების სექტორიდან დაიწყო. მას სხვადასხვა ადმინისტრაციული თანამდებობა ეჭირა, მათ შორის, 1972–1974 წლებში იყო ამერიკის სამოის განათლების დეპარტამენტის დირექტორის მოადგილე.

1974 წელს იგი გახდა ახლად დაარსებული ამერიკის სამოის სათემო კოლეჯის (American Samoa Community College) პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, ხოლო მოგვიანებით, 1984-1988 წლებში, განათლების დეპარტამენტის დირექტორის პოსტს იკავებდა.

მისი პოლიტიკური კარიერა 1992 წელს დაიწყო, როდესაც „დემოკრატიული პარტიის“ სიითა და ა. პ. ლუტალისთან ერთად ვიცე-გუბერნატორად იქნა არჩეული.
სუნია „დემოკრატიული პარტიის“ წევრი იყო. მან 1996 წლის არჩევნებში გაიმარჯვა მეორე ტურში, სადაც ხმების 51% მიიღო და დაამარცხა ლეალაიფუანევა პიტერ რეიდი (48%). არჩევნების მეორე ტური გამოიწვია ამერიკის სამოის „დემოკრატიულ პარტიაში“ მომხდარმა განხეთქილებამ სუნიასა და მოქმედ გუბერნატორ ლუტალი აიფილი პაულო ლაუვაოს შორის. ლაუვაო მესამე ადგილზე გავიდა და რადგან ვერცერთმა კანდიდატმა ვერ მოიპოვა ხმების უმრავლესობა, დაინიშნა განმეორებითი კენჭისყრა.

2000 წლის არჩევნებში სუნიამ კვლავ მოიპოვა მცირე უპირატესობით გამარჯვება რეიდზე (50%–48%), თუმცა ამჯერად მეორე ტური აღარ გამართულა. არჩევნების შედეგები მისმა ოპონენტმა, პიტერ რეიდმა, სასამართლოში გაასაჩივრა, თუმცა საბოლოოდ სასამართლომ სუნიას გამარჯვება ძალაში დატოვა.

**პირადი ცხოვრება**
ეს მონაკვეთი მნიშვნელოვნად ავსებს ინფორმაციას მისი განათლებისა და ადრეული კარიერის შესახებ. აი, სტილისტურად გამართული თარგმანი ქართული ვიკიპედიისთვის:

პირადი ცხოვრება და განათლება
ტაუესე სუნია 1969 წელს დაქორწინდა ფაგაოალი სატელე სუნიაზე.

**გარდაცვალება**
სუნია გარდაიცვალა მეორე საპრეზიდენტო ვადის დროს, 2003 წლის 26 მარტს, ჰავაის მიმართულებით ფრენისას, სადაც იგი სამედიცინო მკურნალობის მისაღებად მიემგზავრებოდა. იგი გახდა ამერიკის სამოის მეორე გუბერნატორი (უორენ ტერჰიუნის შემდეგ) და პირველი სამოქალაქო პირი ამ პოსტზე, რომელიც თანამდებობაზე ყოფნისას გარდაიცვალა.

მისი ხსოვნის უკვდავსაყოფად, 2012 წელს უტულეის კონვენციის ცენტრს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია და მას ტაუესე სუნიას სახელი ეწოდა.

მისი მეუღლე, ფაგაოალი სატელე სუნია, 2015 წლის 5 სექტემბერს გარდაიცვალა.

## სქოლიო
სატვირთო სადგური

[thumb|[სანქტ-პეტერბურგი-დამხარისხებელი-მოსკოვის]]
**სატვირთო სადგური** — რკინიგზის ქსელის გამყოფი პუნქტი, რომელიც ასრულებს სატვირთო და კომერციულ ოპერაციებს  ტვირთებით და სატვირთო ვაგონებით, რაც დაკავშირებულია ტვირთის ტრანსპორტირებისთვის მიღებასთან, აწონვასთან, შენახვასთან, დატვირთვასთან, დაცლასთან, დახარისხებასა და ტვირთის გაცემასთან, კონტეინერების დამუშავებასთან, გადამზიდი დოკუმენტების გაფორმებასთან, გადამცემი სატვირთო მატარებლებისა და გამგზავნი მარშრუტების ფორმირებასთან, სატვირთო ფრონტზე ვაგონების მიწოდებისას და მათი გამოტანისას სამანევრო სამუშაოების წარმოებასთან, ასევე სხვა ტექნიკურ ოპერაციებთან.

გადაზიდვების განხორციელებისას, ხასიათზე და სატვირთო ოპერაციების შესრულების ტექნოლოგიის მოთხოვნებზე დამოკიდებულებით, სატვირთო სადგურები სპეციალიზირდება:
* დამტვირთავი — მასიური დატვირთვისას;
* დამცლელი — მასიური დაცლისას;
* გადასატვირთი — ტრანსპორტის ერთი სახეობიდან მეორეზე გადატვირთვის დროს.

დამტვირთავი სადგურების შემადგენლობაში მყოფი ტვირთის სხეობებზე დამოკიდებულებით გამოიყოფა თხევადი ტვირთის სადგურები, რომლებიც ახორციელებენ ტვირთების ჩამოსხმას ცისტერნებში. რკინიგზის სადგურებს, რომლებიც ახორციელებენ საზღვაო ან სამდინარო ნავსადგურების უშუალო მომსახურებას ქვიათ პორტისპირები, სადგურებს, რომლებიც ახორციელებენ ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზის ვაგონებიდან ფართელიანდაგიანი რკინიგზის ვაგონებში გადატვირთვას ქვიათ გადამტვირთავები. 

სატვირთო სადგურებს, რომლებსაც გააჩნიათ განსაკუთრებული მოთხოვნები სატვირთო ოპერაციების შესრულების ტექნოლოგიასთან, აქვთ ორმაგი დასახელება, მაგალითად — სატვირთო-პორტისპირა.

## ლიტერატურა
* Железнодорожный транспорт: энциклопедия / гл. ред. Н. С. Конарев. — М.: Большая российская энциклопедия, 1994. — 559 с. — ISBN 5-85270-115-7.

*
კატეგორია:სატვირთო გადაზიდვები
ცირკადული რიტმი

**ცირკადული რიტმები** ( - დაახლოებით და dies - დღე) — ორგანიზმში მიმდინარე ბიოლოგიური პროცესების ციკლური მერყეობა, რომლის პერიოდულობა დაახლოებით 24 საათს შეადგენს. ცირკადული რიტმები წარმოადგენს ორგანიზმის შინაგან „ბიოლოგიურ საათს“, რომელიც არეგულირებს ძილისა და ღვიძილის ციკლს, ჰორმონების გამოყოფას, სხეულის ტემპერატურასა და ნივთიერებათა ცვლას.

მიუხედავად იმისა, რომ ცირკადული რიტმები ენდოგენურია, მათზე მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გარემო ფაქტორები, განსაკუთრებით დღის სინათლე და სიბნელე. ძუძუმწოვრებში ამ პროცესების მთავარი რეგულატორია თავის ტვინის ჰიპოთალამუსში მდებარე სუპრაქიაზმული ბირთვი (SCN). ცირკადული რიტმების ქრონიკულმა დარღვევამ შესაძლოა გამოიწვიოს ძილის დარღვევები, მეტაბოლური პრობლემები და სხვადასხვა ფსიქოსომატური დაავადება. 2017 წელს ამ მექანიზმების მოლეკულური საფუძვლების აღმოჩენისთვის მეცნიერებს - ჯეფრი ჰოლს, მაიკლ როსბაშსა და მაიკლ იანგს - მიენიჭათ ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში.

## ლიტერატურა
* Hall, J. C., Rosbash, M., & Young, M. W. (2017). The Molecular Mechanisms Controlling the Circadian Rhythm. Nobel Prize in Physiology or Medicine.
* Foster, R. G., & Kreitzman, L. (2017). Circadian Rhythms: A Very Short Introduction. Oxford University Press. ISBN 978-0198717683.
* Campbell, N. A., & Reece, J. B. (2020). Biology (12th ed.). Pearson.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატეგორია:მედიცინა
ტულონის ბრძოლა (1744)

**ტულონის ბრძოლა**, ასევე ცნობილი როგორც *სისიეს კონცხის ბრძოლა* () — მნიშვნელოვანი საზღვაო დაპირისპირება ავსტრიული მემკვიდრეობის ომის დროს, რომელიც მიმდინარეობდა 1744 წლის 22-დან 24 თებერვლამდე დასავლეთ ხმელთაშუა ზღვაში, ტულონის მახლობლად. ბრძოლაში საფრანგეთისა და ესპანეთის გაერთიანებული ფლოტები ბრიტანეთის ხმელთაშუა ზღვის ფლოტს დაუპირისპირდნენ. მიუხედავად იმისა, რომ ბრძოლას გადამწყვეტი ტაქტიკური გამარჯვება არ მოჰყოლია, ბრძოლა ესპანეთ-საფრანგეთის ძალების სტრატეგიული გამარჯვებით დასრულდა.

კონფლიქტს წინ უძღოდა თომას მეთიუსის დანიშვნა ხმელთაშუა ზღვაში ბრიტანეთის ფლოტის მეთაურად 1741 წელს. მისი მოადგილე იყო რიჩარდ ლესტოკი, რომელთანაც დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა. 1742 წლის ივნისში ბრიტანულმა ესკადრილიამ შეუტია ესპანურ გემებს სენ-ტროპეს ყურეში, აიძულა ისინი თავშესაფარი ეპოვათ ტულონში და შემდეგ პორტი დაბლოკა.

1744 წლის 21 თებერვალს ესპანეთ-საფრანგეთის ფლოტმა დატოვა ტულონი. 22 თებერვალს, მეთიუსმა, მტრის გიბრალტარზე გარღვევის შიშით, შეტევაზე გადავიდა. მისმა ფლაგმანურმა გემმა, „ნამურმა“, ერთდროულად გასცა ურთიერთსაწინააღმდეგო სიგნალები - ერთი მტერთან დაახლოების, მეორე კი საბრძოლო ხაზის შესაქმნელად, რამაც რიტანულ ფლოტში არეულობა და ბრძოლის წყობის დარღვევა გამოიწვია. შედეგად, ცალკეული ბრიტანული გემები, მათ შორის „ნამური“ და „მარლბორო“, ესპანურ არიერგარდს დაუპირისპირდნენ საკმარისი მხარდაჭერის გარეშე და სერიოზული ზიანი მიაყენეს. ბრიტანული საბრძოლო წყობა დაირღვა, ხოლო ესპანელებმა შეძლეს ადრე დაკავებული გემის „პოდერის“ დაბრუნება.

დევნა გაგრძელდა 23 და 24 თებერვალს. ფრანგულმა სარდლობამ გადაწყვიტა დაზიანებული „პოდერის“ ჩაძირვა, რათა არ შეენელებინა ესკადრილიის სვლა. საბოლოოდ, ბრიტანულმა ფლოტმა დევნა შეწყვიტა და მაჰონის ბაზაზე დაბრუნდა.

ბრძოლამ გადამწყვეტი ტაქტიკური შედეგი არ გამოიღო, თუმცა მნიშვნელოვანი სტრატეგიული შედეგები მოჰყვა. ესპანეთისა და საფრანგეთის ძალებმა დაამყარეს კონტროლი დასავლეთ ხმელთაშუა ზღვაზე, შედეგად, იტალიის მიმართულებით დამატებითი სამხედრო ძალების გადაყვანა შესაძლებელი გახდა. აღნიშნულმა მოვლენებმა გავლენა იქონია ავსტრიული მემკვიდრეობის ომის შემდგომ განვითარებაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Тулонское сражение 1744 года. Часть 1. Схватка за Австрийское наследство
* La batalla de Cabo Sicié (Tolón), 1744
* 22 февраля 1744 года: в ходе Войны за Австрийское наследство началась Битва при Тулоне

კატეგორია:ავსტრიული მემკვიდრეობისათვის ომის ბრძოლები
კატეგორია:1744 წლის ბრძოლები
ჯეფრი ჰოლი

**ჯეფრი კონორ ჰოლი** (; დ. 3 მაისი, 1945, ბრუკლინი, ნიუ-იორკი) — ამერიკელი გენეტიკოსი და ქრონობიოლოგი, ბრანდეისის უნივერსიტეტის ბიოლოგიის პროფესორი. 2017 წელს, მაიკლ როსბაშთან და მაიკლ იანგთან ერთად, მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ცირკადული რიტმის მაკონტროლებელი მოლეკულური მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

## ბიოგრაფია
ჯეფრი ჰოლი დაიბადა ნიუ-იორკში, ბრუკლინში, ჟურნალისტის ოჯახში. სწავლობდა ამჰერტის კოლეჯში, მოგვიანებით კი ვაშინგტონის უნივერსიტეტში, სადაც გენეტიკის დოქტორის ხარისხი მიიღო. მისი სამეცნიერო კარიერა ძირითადად დაკავშირებულია ბრანდეისის უნივერსიტეტთან, სადაც მან ათწლეულები გაატარა ხილის ბუზების  ნერვული სისტემისა და ქცევის შესწავლაში.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
ჰოლის კვლევების მთავარი ფოკუსი იყო იმის გარკვევა, თუ როგორ მუშაობს ორგანიზმის „ბიოლოგიური საათი“. 1984 წელს მან და მისმა კოლეგებმა შეძლეს period გენის იზოლირება, რომელიც პასუხისმგებელია ცირკადულ რიტმზე.

მან აღმოაჩინა, რომ ეს გენი აკოდირებს ცილას, რომელიც გროვდება უჯრედში ღამის განმავლობაში და იშლება დღისით. ამ აღმოჩენამ საფუძველი ჩაუყარა თანამედროვე ქრონობიოლოგიას და ახსნა, თუ როგორ ახდენენ ცოცხალი ორგანიზმები თავიანთი ბიოლოგიური რიტმის ადაპტაციას დედამიწის ბრუნვასთან.

## ჯილდოები
ჯეფრი ჰოლი მრავალი პრესტიჟული ჯილდოს მფლობელია, მათ შორის:

*გრუბერის პრემია გენეტიკაში (2009)
*ლუიზა გროს ჰორვიცის პრემია (2011)
*გაირდნერის საერთაშორისო ჯილდო (2012)
*შაოს პრემია (2013)
*ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2017)

## ლიტერატურა
* Hall, J. C. (2003). Genetics and Molecular Biology of Rhythms in Drosophila and Other Insects. Academic Press. ISBN 978-0123195838.

კატეგორია:ამერიკელი გენეტიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში
კატეგორია:დაბადებული 3 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1945
ბესარიონ ზოიძე

**ბესარიონ ინუსის ძე ზოიძე** (დ. 27 ივნისი, 1953, სოფ. დაბაძველი, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი იურისტი. იურიდიულ მეციერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი (1976). 1982 წლიდან მუშაობს საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის სახელმწიფოსა და სამართლის ინსტიტუტში. 1993 წლიდან იყო ამავე ინსტიტუტის კერძო სამართლის განყოფილების გამგე, ხოლო 1996–1999 წლებში — დირექტორი. 1999–2009 წლებში ზოიძე იყო საქართველოს საკონსტიტუციო სასამართლოს წევრი (2001–2006 წლებში — თავმჯდომარის მოადგილე, პირველი კოლეგიის თავმჯდომარე), 2015 წლიდან — თსუ კერძო სამართლის ინსტიტუტის დირექტორი.

ზოიძის სამეცნიერო ნაშრომები ეძღვნება თანამედროვე და ძველი ქართული სამოქალაქო სამართლის და საკონსტიტუციო სამართლის პრობლემებს. 1995 წლიდან ინტენსიურად მუშაობს მაქს-პლანკის სახელობის საზღვარგარეთის ქვეყნების კერძო სამართლის (ჰამბურგი) და საჯარო სამართლის (ჰაიდელბერგი) ინსტიტუტებში. იყო საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის პროექტის სარედაქციო ჯგუფის წევრი. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1999).

## ბიბილიოგრაფია 
* საკონსტიტუციო კონტროლი და ღირებულებათა წესრიგი საქართველოში, თბ., 2007.
* ქართული სანივთო სამართალი, თბ., 2003.
* ძველი ქართული მემკვიდრეობითი სამართალი, თბ., 2000.
* ფეოდალური საქართველოს მემკვიდრეობითი სამართალი, ბათ., 1992.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  27 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული  1953
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
პარის ნაპრალები

**პარის ნაპრალები** () — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-19, LAC-76). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ პარის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). პარის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19
ნუგზარ ზოიძე

**ნუგზარ აკაკის ძე ზოიძე** (დ. 10 მაისი, 1935, თბილისი, — გ. 30 დეკემბერი, 2005, იქვე) — ქართველი მეტალურგი, ტექნიკურ მეცნიერებათა დოქტორი (1994), პროფესორი (1996). 

1958 წელს დაამთავრა საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლანდელი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) მეტალურგიის ფაკულტეტი. 1958 წლიდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის მეტალურგიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში სხვადასხვა თანამდებობაზე, მათ შორის 1984–1998 წლებში იყო ამავე ინსტიტუტის ლაბორატორიის გამგე და დირექტორის მოადგილე სამეცნიერო დარგში. 1982 წლიდან პედაგოგიურ საქმიანობას ეწეოდა საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტის მეტალურგიის ფაკულტეტზე. ზოიძის კვლევის მიმართულებებია: ფაზური გარდაქმნების თერმოდინამიკა და კინეტიკა; ლითონური შენადნობების თერმული და თერმომექანიკური დამუშავება; მაღალი მექანიკური თვისებების მქონე ფოლადების მიღება; ფხვნილთა მეტალურგია და კომპოზიტური მასალები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 10 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2005
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:ქართველი მეტალურგები
კატეგორია:საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები (1958)
შოთა ზოიძე

**შოთა ახმედის ძე ზოიძე** (დ. 2 იანვარი, 1941, ახალდაბა, ახლანდ. შუახევის მუნიციპალიტეტი, — გ. 17 დეკემბერი, 2021) — ქართველი პოეტი, ესეისტი.

დაამთავრა ბათუმის რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტი (1967), მოსკოვის მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტის უმაღლესი კურსები (1977). სხვადასხვა დროს იყო აჭარის ტელერადიოდეპარტამენტის თავმჯდომარე (1991–1993), საქართველოს მწერალთა კავშირის აჭარის ორგანიზაციის თავმჯდომარე (1993–1994), აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის უზენაესი საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე (1994–1998). 2009 წლიდან ბათუმის უნივერსიტეტის პროფესორი (2016 წლიდან — ემერიტუს-პროფესორი).

პირველი ლექსები გამოაქვეყნა 1960 წელს, პირველი წიგნი — 1968 წელს. გამოცემული აქვს წიგნები: „ათასი ზარი“ (1972), „პაემანი წვიმაში“ (1974), „ელდორადო“ (1982), „ბათუმის წვიმა“ (რუსულ ენაზე, მოსკოვი, 1979); ლიტერატურული წერილები: „სიყვარულის გაკვეთილები“ (1984), „ჯვარცმული ფიქრი“ (1995; ნიკო ნიკოლაძის ლიტერატურული პრემია), რომანი „საქართველოს გოლგოთა“ (1997, ეძღვნება ილია ჭავჭავაძის ცხოვრებას), „ანა დედოფალი“ (2001, მონოგრაფია ანა კალანდაძეზე), „ძმები“ (2009), ლექსების კრებული „სვეტი ნათლისა“ და ესეების კრებული „ადამიანი, რომელსაც ღმერთმა აკოცა“ (ორივე 2003), „რჩეული ნაწერები“ (ორ ტომად, 2013) და სხვ. ზოიძემ თარგმნა მიხეილ ლერმონტოვის, თედორე ტიუტჩევის, ალექსანდრე ბლოკის, სერგეი ესენინის, ანა ახმატოვას, მარინა ცვეტაევას, ბორის პასტერნაკის, ევგენი ევტუშენკოს და სხვათა ლექსები. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1997). 1997 წელს წიგნისათვის „უსანქციო სონეტები“ მინიჭებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია. მიღებული აქვს ნიკო ნიკოლაძის (1995), გიორგი ლეონიძის (2007) და მემედ აბაშიძის (2009) პრემიები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 2 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2021
კატეგორია:შუახევის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ბათუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ბათუმის საპატიო მოქალაქეები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:მემედ აბაშიძის სახელობის პრემიის ლაურეატები
ზოლებიანი ბაზი

**ზოლებიანი ბაზი** (Bombus zonatus) — ბუდის მშენებელი საზოგადოებრივი მწერი ფუტკრისებრთა ოჯახისა. მკერდისა და მუცლის წინა მხარე შემოსილი აქვს ყვითელი, სხეულის დანარჩენი ნაწილი კი — შავი ბუსუსებით. გავრცელებულია ბალკანეთის ნახევარკუნძულზე, მცირე აზიასა და ირანში, შავიზღვისპირეთის ჩრდილოეთში, დაღესტანში, სამხრეთ კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება მცირე კავკასიონზე (ახალქალაქი). ბინადრობს მთისწინა ველებზე. სამხრეთ კავკასიასა და საქართველოში იშვიათი სახეობაა. შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მწერები
კატეგორია:საქართველოს წითელ წიგნში შეტანილი ცხოველები
ზოლიანი ხვლიკი

**ზოლიანი ხვლიკი** (Lacerta strigata) — ქვეწარმავალი ხვლიკისებრთა ოჯახისა. 

სხეულის სიგრძე 11 სმ აღწევს, კუდისა — 20 სმ-ზე მეტს. ახასიათებს სქესობრივი დიმორფიზმი: მამალი მკაფიო მწვანეა, დედალი ასევე მწვანე, მურა ელფერით. ზრდასრულ ფორმებს სხეულზე მრავალრიცხოვანი მუქი ლაქები აქვს და ხუთი გასწვრივი ზოლი გასდევს, რომლებიც ასაკთან ერთად თანდათან ქრება. 

გავრცელებულია ჩრდილო-აღმოსავლეთ ანატოლიაში, დასავლეთ, ცენტრალურ და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ირანსა და შუა აზიის უკიდურეს სამხრეთ-დასავლეთში. გვხვდება აგრეთვე აღმოსავლეთ საქართველოს დაბლობებსა და მდინარისპირა ველებში, ასევე ქალაქებშიც. საცხოვრებელს ირჩევს ბალახოვან, ნახევრად ბუჩქნარ მცენარეულობას, ბაღებს, ბოსტნებს და სხვ. თავს აფარებს მღრღნელების სოროებს, თვითონაც შეუძლია საკუთარი სოროს გამოთხრა. მეტად სწრაფი და მარდი ცხოველია. იკვებება სხვადასხვა უხერხემლოებით. მრავლდება კვერცხებით წელიწადში ორჯერ (თითო ჯერზე დებს 6–11 კვერცხს). ნაშიერების ზომა 30 მმ-ს აღწევს. დაჭერილი ცხოველი, სხვა ხვლიკების მსგავსად, კბენას ცდილობს, მაგრამ ნაკბენი უვნებელია, თუმცა დიდმა ეგზემპლარმა შეიძლება კანი დააზიანოს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხვლიკები
ნატალია ზოლოტოვა

**ნატალია ვიქტორის ასული ზოლოტოვა** (; დ. 7 მაისი, 1928, ქ. ვიქსა, ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქი, – გ. 29 ივლისი, 2003, მოსკოვი) – რუსი ბალეტის მსახიობი, პედაგოგი. რუსეთის დამსახურებული არტისტი (1955), საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1990). 

დაამთავრა ლენინგრადის აგრიპინა ვაგანოვას სახელობის ქორეოგრაფიული სასწავლებელი (პედაგოგი მარია რომანოვა) (1945) და ამავე სასწავლებლის პედაგოგიური განყოფილება (1969). მუშაობდა ერევნისა (1945–1946) და მინსკის (1946–1948) თეატრებში. 1949–1967 წლებში ნიჟნი-ნოვგოროდის ალექსანდრე პუშკინის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. 1969–1989 წლებში მოღვაწეობდა მოსკოვის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში. აქ მისი მოსწავლეები იყვნენ: ნინო ანანიაშვილი, ი. ლიეპა, ს. ცოი, ი. იოვინა, კ. რიჟოვა და სხვები. 1989–1991 წლებში ზოლოტოვა მეუღლესთან, ბორის რახმანინთან ერთად მოიწვიეს თბილისის ვახტანგ ჭაბუკიანის სახელობის ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში როგორც კლასიკური ცეკვის პედაგოგი და მეთოდისტი. მისი მოწაფეები იყვნენ: ნინო ოჩიაური, ცისია ჩოლოყაშვილი, ვასილ ახმეტელი და სხვები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი
კატეგორია:დაბადებული  1928
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2003
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:რუსი ბალერინები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
სერგეი ზონი

**სერგეი ვლადიმერის ძე ზონი** (; დ. 3 აპრილი, 1906, ვლადიკავკაზი, ახლანდ. ჩრდილოეთი ოსეთი, — გ. 22 ივნისი, 2002, მოსკოვი) — რუსი გეოგრაფი, ნიადაგმცოდნე. რუსეთის ფედერაციის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1996). სტალინური პრემიის ლაურეატი (1951).

1929 წელს დაამთავრა გორსკის (ვლადიკავკაზი) სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტი. 1946–1948 წლებში იყო მოსკოვის სატყეო-ტექნიკური ინსტიტუტის სატყეო ნიადაგმცოდნეობის, ხოლო 1962–1986 წლებში — მოსკოვის ხალხთა მეგობრობის უნივერსიტეტის ტროპიკული ნიადაგმცოდნეობის კათედრის გამგე. ზონის სამეცნიერო ინტერესთა სფეროში შედიოდა ნიადაგური საფარის კვლევა, მისი გენეზისი და გეოგრაფია, მელიორაციული და სატყეო ნიადაგმცოდნეობა და სხვ. რამდენიმე ნაშრომი უძღვნა საქართველოს ნიადაგების პრობლემებს, მ. შ. კაპიტალური მონოგრაფია — „საქართველოს სუბტროპიკების ნიადაგური საფარი და მისი ბუნებისა და მეურნეობის გარდაქმნის პრობლემები“ (1987). მოამზადა ქართველ ნიადაგმცოდნეთა კადრები (თ. ურუშაძე, ნ. ტარასაშვილი, შ. ფალავანდიშვილი და სხვ.). 1999 წელს აირჩიეს საქართველოს სახელმწიფო აგრარული უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორად.

## ბიბლიოგრაფია 
* Горно-лесные почвы Северо-Западного Кавказа, М.–Л., 1950.
* Научные основы и методические указания к биогеоценოтическому изучению почв горных лесов, Тб., 1974 (თანაავტ. Т. Ф. Урушадзе).
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:რუსი გეოგრაფები
იოსებ ზონენაშვილი

**იოსებ ამბროსის ძე ზონენაშვილი** (დ. 29 აგვისტო, 1932, თბილისი, — გ. 2014) — ქართველი-ებრაელი მათემატიკოსი, ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1986), პროფესორი (1987).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (1956), 1959 წლიდან მუშაობა დაიწყო თსუ-ის მექანიკა-მათემათიკის ფაკულტეტის თეორიული მათემატიკის კათედრაზე. კვლევის თემაა — გამაგრებული და გამონაწნეხიანი ხვრელების მქონე ფირფიტებისა და გარსების სტატიკის პირდაპირი და შებრუნებული ამოცანები. დაჯილდოებულია ივანე ჯავახიშვილის მედლით (2002), ღირსების ორდენით (2003).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული  1932
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები
კატეგორია:ქართველი ებრაელები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორები
კატეგორია:ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
სიუატანეხო-დე-ასუეტის მუნიციპალიტეტი

**სიუატანეხო-დე-ასუეტის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 124,824 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 5.6 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 1,472.67 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 84.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1953 წლის 23 დეკემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია სიუატანეხო. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ყვითელი ბორცვის წყალი“. სახელი ასევე ეწოდა ხოსე ასუეტას (1895-1914) პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12038.

## იხილეთ აგრეთვე
*გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები
მორის ბერტელი

**მორის ბერტელი** (დ. 1871 — გ. 17 მაისი, 1930) — ფრანგი კინოოპერატორი რომელიც უმეტესად ავსტრალიაში მუშაობდა. 1890 წელს გადასახლდა ავსტრალიაში და ხელობა ადგილობრივ კინოკომპანიებში შეისწავლა. 1907 წლიდან ხელმძღვანელობდა მელბურნის ყოველკვირეული ახალი ამბების ჩანაწერის დამზადებას *Pathé Freres*-ის (*„ძმებ პათეების“*) მიერ. კომპანიის *Australasian Films*-თან გაერთიანების შემდეგ ბერტელი რამდენიმე თვის განმავლობაში ახალ ორგანიზაციაში დარჩა. შემდეგ *Lincoln-Cass Films*-ს შეუერთდა და აგრეთვე იმუშავა *J. C. Williamson Ltd*-სთან, სრულმეტრაჟიან ფილმებზე. საბოლოოდ, ''Herschell's*-ის ტექნიკური მრჩეველი გახდა.
## ფილმოგრაფია
**„ავადმყოფი მწყემსი“* (1913);
**„მუნდაინი“* (1913);
**„გადამხდელი კაცი“* (1913);
**„გადატანილი“* (1913);
**„გზა განადგურებისაკენ“* (1913);
**„კრიზისი“* (1913);
**„შეწყალება“* (1913);
**„ნამსხვრევები“'' (1913);
## რესურსები ინტერნეტში
*Maurice Bertel at National Film and Sound Archive
*
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1871
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:ფრანგი ემიგრანტები ავსტრალიაში
კატეგორია:ავსტრალიელი კინოოპერატორები
აკუამანალა-დე-მიგელ-იდალგო

**აკუამანალა-დე-მიგელ-იდალგოს მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6,432 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.6 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 15 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 428.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1934 წლის 9 სექტემბერს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია აკუამანალა. სახელი ეწოდა მიგელ იდალგო ი კასტილიას პატივსაცემად. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29022.

## იხილეთ აგრეთვე
*ტლასკალის შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ტლასკალის მუნიციპალიტეტები
ატლცაიანკა

**ატლცაიანკის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი ტლასკალის შტატში, მექსიკის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 18,111 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 13.7 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 189.8 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 95.4 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია ტლასკალის შტატის შემადგენლობაში 1871 წლის 26 ივნისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ატლცაიანკა. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ადგილი, სადაც წყალი წყდება“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 29004.

## იხილეთ აგრეთვე
*ტლასკალის შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ტლასკალის მუნიციპალიტეტები
პეტავიუსის ნაპრალები

**პეტავიუსის ნაპრალები** () — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-21, LAC-98). სახელი ეწოდა კრატერ პეტავიუსის მიხედვით, რომლის ფსკერზეცაა იგი განთავსებული (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). პეტავიუსის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-21
კრიზისი (1913)

***„კრიზისი“*** — ავსტრალიური მელოდრამა, უილიამ ლინკოლნის რეჟისორობით. ფილმის ინსპირაცია გახდა ფრანკ დიკსის ერთ-ერთი ნამუშევარი. ჩანაწერი დაკარგულია.
## შინაარსი
ნელი ოუენს ბედნიერი ოჯახი აქვს შექმნილი მეთევზე ჯონთან. ერთ დღესაც მას მექალთანე ფრანკი დაარწმუნებს, რომ ჯონი მოღალატეა და ნელის არ იმსახურებს. მოტყუებული ქალი ფრანკთან ერთად გაიქცევა და ქალაქში დასახლდება, საყვარელს მდიდრების გაცურებასა და ფულის გამოძალვაში ეხმარება, თუმცა ნელ-ნელა სევდისა და სინდისის ქენჯნის მორევში ეშვება. მობეზრებულს, სახლში დაბრუნება სურს. ფრანკთან ჩხუბის შემდეგ ის მეუღლეს აკითხავს, რომელიც მას ყველაფერს პატიობს, და ნელი თავის დაავადმყოფებულ შვილს გამოჯანმრთელებაში ეხმარება.
*კეთლინ ლინდგრენი;
## ინსპირაცია
ფილმი შთაგონებულ იქნა ფრანკ დიკსის ილუსტრაცია *„კრიზისით“*. ეს ილუსტრაცია მელბურნის გალერეამ 1891 წელს შეიძინა.
## შეფასება
ჟურნალ *„The Referee“*-ს შეფასების მიხედვით: „პეიზაჟები... მეტად მშვენიერია, განსაკუთრებით მომხიბლავია ზღვის სანაპიროები.“
## სქოლიო
კატეგორია:1913 წლის ფილმები
კატეგორია:1913 წლის დაკარგული ფილმები
კატეგორია:1913 წლის ავსტრალიური ფილმები
კატეგორია:ავსტრალიური შავ-თეთრი ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი დრამატული ფილმები
დენი პეტო

**დენი პეტო** (; დ. 21 აგვისტო, 1583, ორლეანი, საფრანგეთი — გ. 11 დეკემბერი, 1652, პარიზი, საფრანგეთი) — ფრანგი კათოლიკე კარდინალი, თეოლოგი და ისტორიკოსი, მწერალი და პოეტი, იეზუიტი მეცნიერი და თანამედროვე ქრონოლოგიის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ასევე ცნობილი ლათინიზირებული ფორმით **დიონისე პეტავიუსი** ().

## ბიოგრაფია
დენი პეტო დაიბადა 1583 წლის 21 აგვისტოს ორლეანში. 19 წლის ასაკში იგი ბურგეს უნივერსიტეტის ფილოსოფიის პროფესორი გახდა, ხოლო მოგვიანებით ორლეანის საკათედრო ტაძრის კანონიკოსი. 1605 წელს იგი იეზუიტებს შეუერთდა. 1621 წელს პარიზში პოზიტიური თეოლოგიის პროფესორი გახდა, ხოლო 1639 წელს რომის კათოლიკური ეკლესიის კარდინალი.

გარდაიცვალა 1652 წლის 11 დეკემბერს, კლერმონის კოლეჯში, თავის კელიაში.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
დენი პეტო ცნობილია თეოლოგიაზე, პატრისტიკაზე, ფილოსოფიაზე, ისტორიასა და ქრონოლოგიაზე მრავალი ნაშრომით. ის თავისი დროის ერთ-ერთ ყველაზე გამორჩეულ მეცნიერად ითვლებოდა. ქრონოლოგიის სფეროში პეტავიუსმა განაგრძო პროტესტანტი ქრონოლოგის, ი. სკალიგერის (რომელსაც ის კაუსტიკური, პოლემიკური სტილით აკრიტიკებდა) მოღვაწეობა სხვადასხვა კალენდარული სისტემის შესწავლით. 1627 წელს მან გამოაქვეყნა თავისი ცნობილი ნაშრომი ქრონოლოგიის შესახებ, „Opus de doctrina temporum“, რომლის შემოკლებული ვერსია 1633 წლიდან მრავალჯერ გადაიბეჭდა სათაურით „Rationarium temporum“ და ითარგმნა ინგლისურ და ფრანგულ ენებზე ადგილობრივი დამატებებით. ამ ნაშრომში დიონისე პეტავიუსმა აქტიურად გამოიყენა ქრისტეს შობის ტრადიციულ წლამდე წლების დათვლის სისტემა დროის უკუთვლით, რომელიც ამჟამად ცნობილია როგორც ქრისტემდე ან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე წლები. მსგავსი სისტემა კიდევ უფრო ადრე გამოიყენა ბედა ღირსმა.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს პეტავიუსი.

## შრომები 
# *«Paraphrasis psalmorum omnium nec non canticorum»* (1627)
# *«Opus de doctrina temporum»* (1627)
# *«Uranologion»* (1630)
# *«Rationarium temporum»* (1633) 
# *«De ecclesiastica hierarchia»* (1641)
# *«De potestate consecrandi»* (1646)
# *«De lege et gratia»* (1648)
# *«De Tridentini concilii interpretatione et S. Augustini doctrina»* (1649)
# *«De theologicis dogmatibus»* (1644—1650)
# *"The History of the World or an Account of Time"* 

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსები
მაქს პტიპერი

**მაქს პტიპერი** (დ. 26 თებერვალი, 1899 – გ. 25 მარტი, 1994) — შვეიცარიელი პოლიტიკოსი და ადვოკატი, რადიკალურ-დემოკრატიული პარტიის (PRD) წევრი.

იგი იყო ფედერალური საბჭოს წევრი 1945-დან 1961 წლამდე და კონფედერაციის პრეზიდენტი 1950, 1955 და 1960 წლებში.

## ბიოგრაფია
### იურისტი და პოლიტიკოსი
მაქს პტიპერი სამართალს სწავლობდა ნევშატელის, ციურიხისა და მიუნხენის უნივერსიტეტებში. 1921 წელს მიიღო სამართლის ლიცენზიატის ხარისხი, ხოლო 1924 წელს დოქტორის. 1922 წელს მან მიიღო ადვოკატის, ხოლო 1925 წელს ნოტარიუსის კვალიფიკაცია. 1932 წელს დაინიშნა ნევშატელის უნივერსიტეტის კერძო სამართლისა და სამოქალაქო პროცესის ექსტრაორდინალურ პროფესორად, ხოლო 1939 წელს იურიდიული ფაკულტეტის დეკანად. მისი საგარეო კურსი ეფუძნებოდა „ნეიტრალიტეტსა და სოლიდარობას“ ანუ „აქტიურ ნეიტრალიტეტს“. ეს პოლიტიკა აისახა გაეროსთან მრავალრიცხოვან კონტაქტებში, შვეიცარიის მონაწილეობაში გაეროს სპეციალიზებულ ორგანიზაციებში, კორეის დროებითი ზავის ნეიტრალურ კომისიაში და განვითარებადი ქვეყნების დახმარების დაწყებაში. 1945 წელს მან დაამყარა დიპლომატიური ურთიერთობა სსრკ-სთან, ხოლო 1950 წელს აღიარა ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა. მისი ინიციატივით ჟენევა იქცა „მშვიდობის დედაქალაქად“ და უმასპინძლა უმნიშვნელოვანეს კონფერენციებს: 1954 წელს ინდოჩინეთის კონფერენციას, ხოლო 1955 წელს „დიდი ოთხეულის“ (ედგარ ფორი, ანტონი იდენი, ნიკოლაი ბულგანინი და დუაიტ ეიზენჰაუერი) შეხვედრას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Max Petitpierre en la base de datos *Dodis* de los *Documentos Diplomáticos de Suiza*
* Perfil de Max Petitpierre con los resultados electorales en la página web del Consejo Federal Suizo

## სქოლიო
კატეგორია:შვეიცარიის პრეზიდენტები
ჯოვანი ბატისტა ძუპი

**ჯოვანი ბატისტა ძუპი** ან *ცუპი* (; დ. 2 ნოემბერი, 1589, კატანზარო — გ. 26 აგვისტო, 1650, ნეაპოლი) — იტალიელი ასტრონომი და იეზუიტი მეცნიერი. ასევე ცობილი, ლათინიზირებული ფორმით **ძუპუსი** ().

## ბიოგრაფია
ჯოვანი ბატისტა ძუპი დაიბადა კალაბრიის რეგიონში, კატანზაროში. 1610 წელს შეუერთდა იეზუიტების ორდენს. სიცოცხლის უმეტესი ნაწილი ნეაპოლში გაატარა, სადაც იეზუიტების კოლეჯში მასწავლებლად მუშაობდა.

მისი ძირითადი ნაშრომები ასტრონომიას ეხებოდა, სადაც მჭიდროდ თანამშრომლობდა ფრანჩესკო ფონტანასთან. 1639 წელს, გალილეის სისტემის ტელესკოპის გამოყენებით, მან აღმოაჩინა მერკურის ფაზები, რომლებიც იმავე თანმიმდევრობას მიჰყვება, რასაც გალილეოს მიერ აღმოჩენილი ვენერას ფაზები. მანვე დაადგინა, რომ მერკური ანათებს მზის სხივების არეკლილი შუქით და ბრუნავს მზის გარშემო. ჯოვანი რიჩოლი აღწერს ძუპის აღმოჩენას თავის ნაშრომში „Almagestum Novum“ (1651).

თავის წიგნში „Novae Coelestium“ ფონტანა ამტკიცებს, რომ ძუპი იყო პირველი, ვინც დააკვირდა იუპიტერის დისკოს ჰორიზონტალურ ზოლებს.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დააქრვეს ძუპუსი.

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ასტრონომები
მაიკლ როსბაში

**მაიკლ მორის როსბაში** (; დ. 7 მარტი, 1944, კანზას-სიტი, მისური) — ამერიკელი გენეტიკოსი და ქრონობიოლოგი, ბრანდეისის უნივერსიტეტის პროფესორი და ჰოვარდ ჰიუზის სამედიცინო ინსტიტუტის მკვლევარი. 2017 წელს, ჯეფრი ჰოლთან და მაიკლ იანგთან ერთად, მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ცირკადული რიტმის მაკონტროლებელი მოლეკულური მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

## ბიოგრაფია
მაიკლ როსბაში დაიბადა კანზას-სიტიში, გერმანიიდან დევნილი ებრაელების ოჯახში, რომლებიც ნაცისტურ რეჟიმს 1938 წელს გამოექცნენ. მამამისი კანტორი იყო. როდესაც მაიკლი ორი წლის იყო, ოჯახი ბოსტონში გადავიდა საცხოვრებლად.

მან ბაკალავრის ხარისხი კალიფორნიის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (Caltech) მიიღო, ხოლო დოქტორის ხარისხი ბიოფიზიკაში - მასაჩუსეტსის ტექნოლოგიის ინსტიტუტში (MIT). პოსტდოქტორანტურა გაიარა ედინბურგის უნივერსიტეტში, რის შემდეგაც შეუერთდა ბრანდეისის უნივერსიტეტის ფაკულტეტს.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
როსბაშის კვლევები ძირითადად ეხება რნმ-ის (RNA) მეტაბოლიზმს და ცირკადულ რიტმებს. 1984 წელს, ჯეფრი ჰოლთან თანამშრომლობით, მან მოახდინა ხილის ბუზის (Drosophila melanogaster) „ბიოლოგიური საათის“ პირველი გენის - period-ის იზოლირება.

მათ აღმოაჩინეს უარყოფითი უკუკავშირის მექანიზმი: გენი აკოდირებს ცილას, რომელიც გროვდება უჯრედის ბირთვში და გარკვეული კონცენტრაციის მიღწევის შემდეგ თრგუნავს საკუთარი გენის აქტივობას. ეს ციკლური პროცესი ქმნის 24-საათიან რიტმს, რაც საფუძვლად უდევს ყველა ცოცხალი ორგანიზმის დღე-ღამურ ციკლს.

## ჯილდოები და აღიარება
*ამერიკის მეცნიერებათა და ხელოვნების აკადემიის წევრი (1997)
*აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2003)
*გრუბერის პრემია გენეტიკაში (2009)
*შაოს პრემია (2013)
*ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2017)

## ლიტერატურა
*Rosbash, M. (2017). The 24-Hour Cycle and the Period Gene. Nobel Lecture.
*Hardin, P. E., Hall, J. C., & Rosbash, M. (1990). Feedback of the Drosophila period gene product on its messenger RNA levels. Nature.

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ბრანდეისის უნივერსიტეტი

**ბრანდეისის უნივერსიტეტი** () — კერძო კვლევითი უნივერსიტეტი ამერიკის შეერთებულ შტატებში, მასაჩუსეტსის შტატის ქალაქ უოლთემში (ბოსტონთან ახლოს). დაარსდა 1948 წელს, როგორც არასექტანტური სასწავლებელი, რომელიც დაფუძნებულია ებრაული საზოგადოების მიერ. სახელი ეწოდა აშშ-ის უზენაესი სასამართლოს პირველი ებრაელი მოსამართლის, ლუი ბრანდეისის პატივსაცემად.

## ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა იმ პერიოდში, როდესაც ამერიკულ წამყვან უნივერსიტეტებში (მაგ. ჰარვარდში) ჯერ კიდევ არსებობდა კვოტები და დისკრიმინაცია ეთნიკური და რელიგიური უმცირესობების, განსაკუთრებით ებრაელებისა და შავკანიანების მიმართ. ბრანდეისის უნივერსიტეტის მიზანი იყო შეექმნა სივრცე, სადაც აკადემიური ნიჭი იქნებოდა ერთადერთი კრიტერიუმი მიღებისთვის.

## აკადემიური პროფილი
ბრანდეისი ცნობილია როგორც ლიბერალური ხელოვნების (Liberal Arts) ძლიერი ტრადიციებით, ისე მასშტაბური სამეცნიერო კვლევებით. განსაკუთრებით ძლიერია შემდეგი მიმართულებები:

* ნეირომეცნიერება და ბიოლოგია: სწორედ აქ მოღვაწეობდნენ ნობელიანტები ჯეფრი ჰოლი და მაიკლ როსბაში.
* ფიზიკა და მათემატიკა.
* ახლო აღმოსავლეთის კვლევები და იუდაიკა.

უნივერსიტეტი შედის ამერიკის უნივერსიტეტების ასოციაციაში (AAU), რომელიც აერთიანებს ჩრდილოეთ ამერიკის საუკეთესო კვლევით ინსტიტუტებს.

## ცნობილი ადამიანები
ბრანდეისთან დაკავშირებულია მრავალი ცნობილი პიროვნება:

*ელეონორ რუზველტი - აშშ-ის პირველი ლედი, რომელიც უნივერსიტეტის ერთ-ერთი პირველი ლექტორი იყო.
*ანჯელა დეივისი — ცნობილი აქტივისტი.
*ჯეფრი ჰოლი და მაიკლ როსბაში — ნობელის პრემიის ლაურეატები.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Official athletics website
* Website of *The Justice* campus newspaper

კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
მაიკლ იანგი

**მაიკლ უორენ იანგი** (; დ. 28 მარტი, 1949, მაიამი, ფლორიდა) — ამერიკელი ბიოლოგი და გენეტიკოსი. როკფელერის უნივერსიტეტის პროფესორი. 2017 წელს, ჯეფრი ჰოლთან და მაიკლ როსბაშთან ერთად, მიენიჭა ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში ცირკადული რიტმის მაკონტროლებელი მოლეკულური მექანიზმების აღმოჩენისთვის.

## ბიოგრაფია
მაიკლ იანგი დაიბადა მაიამიში, ფლორიდაში, თუმცა გაიზარდა დალასში, ტეხასში. ბავშვობიდანვე დაინტერესებული იყო ბიოლოგიითა და ასტრონომიით. მან ბაკალავრის ხარისხი ბიოლოგიაში ტეხასის უნივერსიტეტში (ოსტინი) მიიღო 1971 წელს, ხოლო 1975 წელს იმავე უნივერსიტეტში დაიცვა სადოქტორო დისერტაცია გენეტიკაში.

მისი პოსტდოქტორული კვლევები სტენფორდის უნივერსიტეტის სამედიცინო სკოლაში მოლეკულურ გენეტიკას უკავშირდებოდა. 1978 წლიდან იგი შეუერთდა როკფელერის უნივერსიტეტის ფაკულტეტს.

## სამეცნიერო მოღვაწეობა
იანგმა გადამწყვეტი როლი ითამაშა ცირკადული რიტმის გენეტიკური სურათის დასრულებაში. მას შემდეგ, რაც ჰოლმა და როსბაშმა აღმოაჩინეს period გენი, იანგმა 1994 წელს აღმოაჩინა მეორე მნიშვნელოვანი გენი - timeless (tim).

მან დაამტკიცა, რომ timeless-ის მიერ კოდირებული ცილა (TIM) უკავშირდება period-ის ცილას (PER) და ეხმარება მას უჯრედის ბირთვში შეღწევაში, რათა იქ გენის აქტივობა დათრგუნოს. მოგვიანებით იანგმა აღმოაჩინა მესამე გენი - doubletime (dbt), რომელიც არეგულირებს PER ცილის დაშლის სისწრაფეს და ამით განსაზღვრავს ბიოლოგიური ციკლის ზუსტ 24-საათიან ხანგრძლივობას.

## ჯილდოები
*აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (2007)
*გრუბერის პრემია გენეტიკაში (2009)
*ლუიზა გროს ჰორვიცის პრემია (2011)
*შაოს პრემია (2013)
*ნობელის პრემია ფიზიოლოგიასა და მედიცინაში (2017)

## ლიტერატურა
*Young, M. W. (2017). The Genetics of Biological Clocks. Nobel Lecture.
*Vosshall, L. B., & Young, M. W. (1994). Specific Dual-Component Complex Formation Between the Drosophila Period and Timeless Proteins. Science.

## სქოლიო
კატეგორია:ნობელის ლიტერატურის პრემიის თარგები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ამერიკელი ბიოლოგები