open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Mercury Falling

***Mercury Falling***  () — ინგლისელ მუსიკოს სტინგის მეხუთე სოლო ალბომი. გამოიცა 1996 წელს. ამ ალბომით სტინგის სიმღერებში გამოჩნდა თანამედროვე მუსიკისათვის დამახასიათებელი ელემენტები, რამაც უფრო იმატა შემდგომ ალბომებში.

სიმღერა „Twenty Five to Midnight“ არ არის შეტანილი ალბომის აშშ და კანადის გამოცემებში.

ალბომის სახელწოდება აღებულია სტრიქონიდან, რომლითაც იწყება და მთავრდება ჩანაწერი.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორია სტინგი. სიმღერის La Belle Dame Sans Regrets ავტორები არიან სტინგი და დომინიკ მილერი.

## პერსონალი
*სტინგი – ვოკალი, ბასი
*დომინიკ მილერი – გიტარები
*ვინი კოლაიუტა – დასარტყმელი საკრავები
*კენი კირკლენდი – კლავიშებიანი საკრავები
*ბრენფორდ მარსელისი – საქსოფონი
*ენდრიუ ლავი - საქსოფონი
*გერი რიჩარდსონი – ჰემონდის ორგანი
*ტონი უოლტერსი – ვოკალი
*ლენს ელინგტონი – ვოკალი
*შირლი ლუისი – ვოკალი
*აღმოსავლეთ ლონდონის გოსპელ გუნდი – ვოკალი
*კეთრინ ტიკელი – ვიოლინო
*ბი ჯეი კოული – პედლის გიტარა
*უეინ ჯექსონი - საყვირი

## სინგლები 
*Let Your Soul Be Your Pilot (1996) #15 ბრიტანეთი, #86 აშშ
*You Still Touch Me (1996) #27 ბრიტანეთი, #60 აშშ
*I Was Brought to My Senses (1996) #31 ბრიტანეთი
*I'm So Happy I Can't Stop Crying (1996) #94 აშშ

## სერტიფიცირებები
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## რესურსები ინტერნეტში
* Stingoop.com - ალბომის გამოცემების შესახებ
* ინფორმაცია სტინგის ოფიციალურ საიტზე

## სქოლიო 
კატეგორია:სტინგის ალბომები
კატეგორია:1996 წლის ალბომები
კატეგორია:A&M Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ჰიუ პეჯემის პროდიუსერობით
ტარია ჰალონენი

**ტარია კაარინა ჰალონენი** (; დ. 24 დეკემბერი, 1943, ჰელსინკი, ფინეთი) — ფინეთის პირველი ქალი პრეზიდენტი 2000-2012 წლებში (ორი ვადით). პროფესიით ადვოკატი. მშობლიური ფინურის გარდა ფლობს შვედურ, ინგლისურ და გერმანულ ენებს.

## კარიერა 
* 1971 წლიდან ფინეთის სოციალ-დემოკრატიული პარტიის წევრი.
* 1974-1975 პრემიერ-მინისტრ კალევი სოისას საპარლამენტო მდივანი.
* 1977 - აირჩიეს ჰელსინკის მუნიციპალური საბჭოს წევრად.
* 1979 - აირჩიეს ფინეთის პარლამენტის, ედუსკუნტას, წევრად.
* 1984-1987 სოციალურ საკითხთა საპარლამენტო კომიტეტის თავმჯდომარე.
* 1987-1990 კონსერვატორი ჰარი ჰოლკერის მთავრობის ჯანდაცვისა და სოციალურ საკითხთა მინისტრი.
* 1990-1991 კონსერვატორი ჰარი ჰოლკერის მთავრობის იუსტიციის მინისტრი.
* 1991-1995 ესკო აჰოს მთავრობის იუსტიციის მინისტრი.
* 1995-2000 სოციალ-დემოკრატი პაავო ლიპონენის მთავრობის საგარეო საქმეთა მინისტრი.

## საპრეზიდენტო კარიერა 
მინი|ტარია ჰალონენი 2021 წელს
ფინეთის სოციალ-დემოკრატიულმა პარტიამ 2000 წლის 16 იანვრის საპრეზიდენტო არჩევნებზე წამოაყენა ტარია ჰალონენის კანდიდტურა. არჩევნების პირველ ტურში, რომლის 7 კანდიდატიდან 4 ქალი იყო, ტარიამ მიიღო ხმების 40 %, ხოლო მისმა უახლოესმა კონკურენტმა ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ესკო აჰომ 34,4 %. 6 თებერვლის მეორე ტურში კი ქალბატონმა ტარიამ  მიიღო  ხმების 51,6 %. 2006 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში კვლავ მიიღო მონაწილეობა და კვლავ მეორე ტურის საშუალებით  (ხმათა 51,6 %) დაამარცხა საული ნიინისტე. 2005 წელს ოფიციალური ვიზიტით იმყოფებოდა საქართველოში.

## ოჯახი 
ქალბატონი ტარია მეორედაა გათხოვილი.  მისი მეუღლეა  მასზე 5 წლით უმცროსი პენტი არაიარვი. პირველი ქორწინებიდან ჰყავს ქალიშვილი - ანა, რომელიც სწავლობს საერთაშორისო პოლიტიკას კენტის უნივერსიტეტში (დიდი ბრიტანეთი) და ცხოვრობს მამამისთან.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქალი პრეზიდენტების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* ტარია ჰალონენის ბიოგრაფია cidob.org-ზე 
* Halonen, Tarja Kaarina 
* Tarja Halonen & SETA
* Social-democratic party of Finland

კატეგორია:ფინეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:ფინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ფინელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:ევროპის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანუსი

**ანუსი** (ქართულად: **ყითა** ან **უკანა ნაწლავის ღრუ**;  — რგოლი, ბეჭედი) — საჭმლის მომნელებელი ტრაქტის ბოლოში არსებული ხვრელი, რომლის საშუალებითაც ხდება განავლის გამოყოფა. მის მოქმედებას აკონტროლებს ორი სფინქტერი: გარეთა და შიგნითა. დეფეკაციის აქტის გარდა, ანუსი ყოველთვის დახურულია. განავალი და გაზი ორგანიზმიდან ნაწლავების გავლით ანუსიდან გამოიყოფა — სწორედ ესაა ანუსის ბიოლოგიური დანიშნულება. სწორი ნაწლავის მომჭერი ფუნქციის წყალობით (ჰიდრავლიკური მექანიზმი, ასევე ჰემოროიდული სტრუქტურა აქტიურად მონაწილეობს აირებისა და შიგთავსის შეკავებაში, სწორი ნაწლავის მომჭერი ფუნქციის ჰერმეტიზაციაში) ადამიანს შეუძლია დაარეგულიროს დეფეკაციის პროცესი. მას შემდეგ, რაც ფეკალიები გადადის ანალურ არხში, ე.წ. ანალური სფინქტერების მოდუნების ხარჯზე ხდება მათი სწორი ნაწლავიდან გარეთ გამოყოფა. 

სწორ ნაწლავში, ანუსის ირგვლივ უამრავი ინფექციის გადამტანი ბაქტერია ბინადრობს, სწორედ ამიტომ საპნითა და თბილი წყლით ანუსის ხშირი გასუფთავება მნიშვნელოვანია და აუცილებელი. თუმცა ისიც უნდა გავითვალისწინოთ, რომ ანუსის გარშემო კანი მეტად ნაზი და მგრძნობიარეა, ამიტომ იოლად ღიზიანდება — იწყება ქავილი, წვა და ა.შ. ასეთ შემთხვევაში აუცილებელია ბუნებრივი ზეთის გამოყენება, რომელიც დაარბილებს და დაატენიანებს კანს. ანუსის გაღიზიანება შესაძლოა უამრავმა ფაქტორმა გამოიწვიოს.

გარდატეხის ასაკის დაწყებისთანავე ანუსის ირგლივ თმა ამოსვლას იწყებს. ადამიანები, რომლებიც თავს მათ გარეშე გაცილებით კომფორტულად გრძნობენ, სხვადასხვა საშუალებებით ებრძვიან არასასურველ თმას. გავრცელებული მეთოდი — საპარსი საშუალებების გამოყენებაა, თუმცა, პროცესი, ხშირ შემთხვევაში, კანის გაღიზიანებას იწვევს. ამის თავიდან ასაცილებლად, დასრულებისთანავე აუცილებელია გაპარსულ არეალზე კანის დამანოტივებელი კრემისა თუ ზეითუნის ზეთის წაცხება.

გავრცელებული დაავადებებია: ჰემოროი (ბუასილი), აბსცესი, ფისტულა, კიბო (ანალური), ქავილი. დაუცველი ანალური სექსის დროს შესაძლოა სქესობრივი გზით გადამდები ინფექციებით დაინფიცირება, სწორედ ამიტომ უმჯობესია სპეციალურად ანალური სექსის მოყვარულ მამაკაცთათვის განკუთვნილი პრეზერვატივების გამოყენება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ანალური სექსი 

## სქოლიო
კატეგორია:ადამიანის სხეული
კატეგორია:საჭმლის მომნელებელი სისტემა
წეღვერი

**წეღვერი** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (წაღვლის თემი), მდინარე ლოპანისწყლის (დასავლეთის ფრონის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 850 მეტრი, ხაშურიდან 29 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 28 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰონოლულუ

**ჰონოლულუ** () — ქალაქი აშშ-ში, ჰავაის შტატის დედაქალაქი და უდიდესი ქალაქი მოსახლეობის მიხედვით.

ჰონოლულუს გარეუბან პერლ-ჰარბორში განლაგებულია აშშ-ის საზღვაო ძალების მთავარი ბაზა წყნარი ოკეანის ცენტრალურ ნაწილში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* ჰონოლულუ — ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:აშშ-ის შტატების დედაქალაქები
კატეგორია:ჰავაი
ტუსონი (არიზონა)

**ტუსონი** (  *Too-sawn*) — არიზონის შტატის პიმას ოლქის ცენტრალური ქალაქი. ქალაქი მდებარეობს ფინიქსიდან 188 კილომეტრში სამხრეთით. და 98 კილომეტრში, ამერიკა-მექსიკის საზღვრიდან ჩრდილოეთით. 2014 წლის აღწერის მიხედვით მოსახლეობა შეადგენდა 527,972 ადამიანს, ხოლო აგლომერაციის მოსახლეობა 996,544 ადამიანს. 2014 წლის მიხედვით ის ამერიკაში მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით 33-ე ქალაქი იყო. ის არის უდიდესი ქალაქი არიზონას სამხრეთში და შტატის მასშტაბით მეორე ფინიქსის შემდეგ. ის არის არიზონას უნივერსიტეტის მშობლიური ქალაქი.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  ერმოსილიო, სონორა, მაქსიკა
*  ალმათი, ყაზახეთი
*  როსკომონის საგრაფო, ირლანდია
*  ლიუპანშუი, ჩინეთი
*  ნუაქშოტი, მავრიტანია
*  პეჩი, უნგრეთი
*  სეგოვია, კასტილია და ლეონი, ესპანეთი
*  სულეიმანია, ერაყი
*  ტაიჩუნი. ტაივანი
*  ტრიკალა, საბერძნეთი
*  ჟუან-პესოა, ბრაზილია

## რესურსები ინტერნეტში 
* მთავრობის ოფიციალური საიტი
* ტუსონის აგლომერაცია
* ტუსონის აგლომერაციის სავაჭრო პალატა
* ტუსონის უძველესი ისტორიული ღირსშესანიშნაობები 

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:არიზონა
პანგეა

thumb|200px|პანგეა
thumb|240px|პანგეას გაყოფა
**პანგეა** ( — „მთელი დედამიწა“;  *პან* — მთელი, მთლიანი;  *გეა* — დედამიწა) — სუპერკონტინენტი, რომელიც არსებობდა დაახლოებით 250 მილიონი წლის წინ, პალეოზოურ და მეზოზოურ ეპოქაში, სანამ ის გაიყოფოდა დღეს არსებულ კონტინეტებად.

სახელი პირველად ახსენა, კონტინენტური დრიფტის თეორიის შემქმნელმა, გერმანელმა მეცნიერმა, ალფრედ ვეგენერმა თავის წიგნში „კონტინენტებისა და ოკეანეების წარმოშობა“ ().

## იხილეთ აგრეთვე 
* პანთალასა
* პანგეა ულტიმა

## რესურსები ინტერნეტში
* USGS Overview 
* PANGAEA data library
* An explanation of tectonic forces 
* Europe's First Stegosaurus Boosts Pangaea Theory
* Map of Triassic Pangaea at Paleomaps

კატეგორია:ისტორიული კონტინენტები
კატეგორია:სუპერკონტინენტები
პანთალასა

thumb|ოკეანე, რომელიც გარშემოარტყია პანგეას, არის პანთალასა
**პანთალასა** ( *პან* — მთელი, მთლიანი;  *თალასსა* — ზღვა) — მთლიანი მსოფლიო ოკეანე, რომელიც გარშემოერტყა სუპერკონტინენტ პანგეას, პალეოზოურსა და მეზოზოურ ეპოქაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პანგეა
* ფილების ტექტონიკა

## ლიტერატურა 
* *Вегенер, А.*Происхождение материков и океанов* /пер. с нем. П. Г. Каминского под ред. П. Н. Кропоткина. — Л.: Наука, 1984. — 285 с.
* Van Andel, T. H. *New Views on an Old Planet: A History of Global Change''. Cambridge: Cambridge University Press, 1994. — 457p.

კატეგორია:ისტორიული ოკეანეები
კატეგორია:პალეოზოური ჯგუფი
კატეგორია:მეზოზოური ჯგუფი
Ҍ

**Ҍ**, **ҍ** (ნახევრადრბილი ნიშანი) — კირილიცის ასო. გამოიყენება საამური ენის კილდინური დიალექტის ანბანში, სადაც 39-ე ასოს წარმოადგენს. ნახევრადრბილი ნიშანი  (на конце слов и перед следующими согласными) აღნიშნავს წინამორბედი ასოების „д“, „т“, „н“ ნახევრადსირბილეს. არ უნდა აგვერიოს წერით მის მსგავს ასოში ჲაწ ().

## დამატებითი ინფორმაცია
აღნიშნული ასო გამოიყენება შემდეგ ენებში:

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ҍ)
* Graphemica (ҍ)

კატეგორია:კირილური ასოები
ექსტრაპოლაცია

**ექსტრაპოლაცია** (ლათ. *extra* — გარეშე და *polatio* — განახლება, შეცვლა) მათემატიკაში არის ახალი მონაცემების მიღება არსებულ მონაცემებზე დაკვირვების შედეგად. 

ექსტრაპოლაციის მეთოდი ასევე ფართოდ გამოიყენება სტატისტიკაში და დარგებში, სადაც დაგეგმვა არის საჭირო. მეთოდი გულისხმობს არსებულ მონაცემებიდან გამომდინარე, ტენდეციის აღმოჩენას, და მის გაგრძელებას მომავალში.

## იხილეთ აგრეთვე
*ინტერპოლაცია

კატეგორია:ინტერპოლაცია
დიოდი

thumb|ნახევრგამტარული გამმართველი დიოდის აღნიშვნა
**დიოდი** (დი... და ელექტრ[**ოდი**]) — ორელექტროდიანი ელექტრონული კომპონენტი, დამზადებული ნახევარგამტარი კრისტალის (გერმანიუმის, სილიციუმის, სელენისა და სხვათა) ფუძეზე და გამოიყენება ელექტრული დენის ცალმხრივად გასატარებლად.

დიოდის მუშაობა ემყარება უმთავრესად p-n გადასვლის თვისებებს. ატარებს დენს ერთი მიმართულებით, ანოდიდან კათოდისაკენ. ანოდი მიერთებულია დენის წყაროს დადებით პოლუსთან, კათოდი — უარყოფით პოლუსთან. თანამედროვე ტექნიკაში ძირითადად ნახევარგამტარულ დიოდებს იყენებენ. მათ ამზადებენ ძირითადად გერმანიუმისაგან, ან სილიციუმისაგან.

დანიშნულების მიხედვით დიოდი არსებობს სხვადასხვა სახის: გამმართველი დიოდი, სტაბილიტრონი (ზენერის დიოდი), ტუნელური დიოდი, შუქდიოდი, ფოტოდიოდი, ვარიკაპი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Interactive Explanation of Semiconductor Diode
* Schottky Diode Flash Tutorial Animation 

კატეგორია:ელექტრონიკა
ხიდისყური (ხაშურის მუნიციპალიტეტი)

**ხიდისყური** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტში (გომის თემი), შიდა ქართლის ვაკეზე, მდინარე ჭერათხევის (სურამულას მარცხენა შენაკადი) ნაპირას. ზღვის დონიდან 670 მეტრი, ხაშურიდან 12 კმ.

## დემოგრაფია
2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 93 ადამიანი. 2014 წელს კი ფიქსირდება კლება, სოფელში ცხოვრობს 55 კაცი, საიდანაც 20 მამაკაცია, ხოლო 35 ქალი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ხაშურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოკლენდი (კალიფორნია)

**ოკლენდი** () — ქალაქი აშშ-ში, კალიფორნიის შტატში. მდებარეობს სან-ფრანცისკოს ყურის ნაპირზე. მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით შტატის ქალაქებს შორის მე-8 ადგილზეა.

## დაძმობილებული ქალაქები 
* , აგადირი
* , დალიანი
* , დანანგი
* , ნახოდკა
* , ოჩო-რიოსი
* , სანტიაგო-დე-კუბა
* , სეკონდი-ტაკორადი
* , ფუკუოკა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:კალიფორნია
ომაჰა

**ომაჰა** () — ქალაქი აშშ-ში, ნებრასკის შტატის უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს შტატის ავმოსავლეთ საზღვართან, მდინარე მისურის სანაპიროზე, მდინარე პლატის შესართავიდან ჩრდილოეთით დაახლოებით 30 კილომეტრში.

ქალაქის დასახელება მომდინარეობს ინდიელთა ტომის სახელიდან „ომაჰა“. „ომაჰას“ ტომი XVII საუკუნიდან ცხოვრობდა ნებრასკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში.

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ნებრასკა
ბულგარისტიკა

**ბულგარისტიკა** არის ბალკანისტიკის ერთ-ერთი სამეცნიერო-კვლევითი და საუნივერსიტეტო დისციპლინა, რომელიც ბულგარული ენისა და ლიტერატურის შესწავლითაა (**ბულგარული ფილოლოგია**) დაკავებული. ფართო გაგებით ბულგარისტიკის ნაწილად მოიაზრება აგრეთვე თანამედროვე კულტუროლოგია, რომელიც ბულგარელი ერის, მისი ისტორიისა და ქვეყანათმცოდნეობითაა დაკავებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:კულტუროლოგია
შაჰაბ-3

thumb|140px|შაჰაბ-3-ის მაკეტი
**შაჰაბ-3** (ინგლ. Shahab-3) — ირანის საშუალო რადიუსის ქმედების ბალისტიკური რაკეტა. მისი ფრენის სიშორე განისაზღვრება 2100 კმ-ით. მუშავდება ჩრდილოეთკორეული ბალისტიკური რაკეტა "ნოდონ"-ის ბაზაზე.

კატეგორია:ბალისტიკური რაკეტები
კატეგორია:ირანის შეიარაღება
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით
ნიუტონის კანონები

200px|მარჯვნივ|thumb|ნიუტონის პირველი და მეორე კანონი. ორიგინალი (ენა — ლათინური)
**ნიუტონის კანონები** — სამი კანონი, რომლებიც საფუძვლად უდევს ეგრეთ წოდებულ კლასიკურ მექანიკას.

ჩამოაყალიბა ისააკ ნიუტონმა 1687 წელს. პირველი კანონი: „ყოველი სხეული ცდილობს შეინარჩუნოს თავისი უძრაობის ან თანაბარი წრფივი მოძრაობის მდგომარეობა, ვიდრე და რამდენადაც იგი იძულებული არ გახდება მოდებული ძალების გავლენით შეიცვალოს ეს მდგომარეობა“. მეორე კანონი: „მოძრაობის რაოდენობის ცვლილება პირდაპირპროპორციულია მოდებული მამოძრავებელი ძალისა და მიმართულია ამ ძალის მოქმედების წრფის გასწვრივ“. მესამე კანონი: „ქმედებას ყოველთვის აქვს ტოლი და საწინააღმდეგო უკუქმედება; სხვანაირად: ორი სხეულის ურთიერთქმედება ტოლია და მიმართულია ერთმანეთის საწინააღმდეგოდ“.

ნიუტონის კანონები არის გალილეო გალილეის, კრისტიან ჰიუიგენსის, თვითნ ნიუტონისა და სხვათა მრავალი დაკვირვების, ცდებისა და თეორიული კვლევის შედეგი. თანამედროვე წარმოდგენებისა და ტერმინოლოგიის თანახმად, I და II კანონის განხილვისას სხეულში უნდა გვესმოდეს მატერიალური წერტილი, ხოლო მოძრაობაში — მოძრაობა ათვლის ინერციული სისტემის მიმართ.

ნიუტონის კანონები მართებული აღარ არის ძალიან მცირე ზომის ობიექტების (ელმენტარული ნაწილაკების) მოძრაობისათვის და სინათლის სიჩქარის მახლობელ სიჩქარეებით მოძრაობისას.

**ნიუტონის კანონების ალტერნატიული ფორმულირება:**

**I კანონი** — ათვლის ინერციულ სისტემაში სხეული უძრავია ან მოძრაობს უცვლელი სიჩქარით, ვიდრე მასზე რაიმე ძალა არ იმოქმედებს.

**II კანონი** — ათვლის ინერციულ სისტემაში სხეულზე მოქმედი ძალები იწვევს ამ სხეულის აჩქარებას და ეს აჩქარება ტოლია მოქმედი ძალების ტოლქმედის შეფარდებისა სხეულის მასასთან \overrightarrow{a}=\frac{\overrightarrow{F}}{m}

**III კანონი** — როდესაც ერთი სხეული რაიმე ძალით ზემოქმედებს მეორეზე, ის თავადაც განიცდის ზემოქმედებას მეორე სხეულისაგან იმავე სიდიდისა და საპირისპიროდ მიმართული ძალით**. \overrightarrow{F_1}=-\overrightarrow{F_2}**

## იხილეთ აგრეთვე
*ნიუტონის აკვანი
*კლასიკური მექანიკა
*კვანტური მექანიკა
*ფარდობითობის თეორია

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკის კანონები
კატეგორია:დინამიკა
კატეგორია:კლასიკური მექანიკა
მინეაპოლისი

**მინეაპოლისი** ( /ˌmɪniˈæpʌlɪs/) — ქალაქი აშშ-ის შტატ მინესოტაში. ამ შტატის უდიდესი ქალაქი მდებარეობს მდ. მისისიპის ორივე ნაპირზე, მდ. მინესოტას შესართავთან, შტატის დედაქალაქ სენტ-პოლის გვერდით. ცნობილი როგორც ტყუპი ქალაქები, ეს ორი ქმნის აშშ-ის სიდიდით მე-16 აგლომერაციას, 3.2 მილიონი მოსახლეობით. 2006 წელს აშშ-ის ცენზის ბიუროს მონაცემებით ქალაქის მოსახლეობა შეადგენდა 369.051 ადამიანს.

## დამეგობრებული ქალაქები 
მენეაპოლისს ჰყავს შემდეგი დამეგობრებული ქალაქები
*  ნაჯაფი (ერაყი) 2009-დან
*  კუერნავაკა (მექსიკა) 2008-დან
*  უპსალა (შვედეთი) 2000-დან
*  ელდორეტი (კენია) 2000-დან
*  ჰარბინი (ჩინეთი) 1992-დან
*  ტური (საფრანგეთი) 1991-დან
*  ნოვოსიბირსკი (რუსეთი) 1988-დან
*  იბარაკი (იაპონია) 1980-დან
*  კუოპიო (ფინეთი) 1972-დან
*  სანტიაგო (ჩილე) 1961-დან

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* City of Minneapolis&nbsp;— ოფიციალური საიტი
* Minneapolis Past 

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:მინესოტა
ბელარუსისტიკა

**ბელარუსისტიკა** ჰქვია სამეცნიერო-კვლევითსა და საუნივერსიტეტო დისციპლინას, რომელიც ბელარუსული ენის და ლიტერატურის შესწავლითაა დაკავებული და მას **ბელარუსულ ფილოლოგიასაც** უწოდებენ. სიტყვის ფართო გაგებით თანამედროვე კულტუროლოგიაში **ბელარუსისტიკა**ს ბელარუსი ერისა, ისტორიისა და ქვეყანათმცოდნეობის შემწავლელ დარგებსაც მოიაზრებენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
ბოჰემისტიკა

**ბოჰემისტიკა** წარმოადგენს სამეცნიერო-კვლევითი და საუნივერსიტეტო დისციპლინას, რომელიც ჩეხური ენისა და ლიტერატურის შესწავლითაა დაკავებული. 

**ბოჰემისტიკა** არის სლავისტიკური, კერძოდ კი დასავლეთსლავისტიკური მეცნიერების ერთ-ერთი დარგი, ანუ ამ დარგს **ჩეხურ ფილოლოგიაც** ჰქვია, თუმცა თავისი უფრო ფართო მნიშვნელობით შეიძლება მოიცავდეს ჩეხი ერის ისტორიულ, ქვეყანათმცოდნეობით, კულტუროლოგიურსა და სხვადასხვაგვარ მეცნიერულ შესწავლასა და კვლევას.

## სახელწოდების შესახებ 
სიტყვა **ბოჰემისტიკა** წარმოდგა ლათინური სახელწოდებიდან. ბოჰემია ერქვა უწინ დღევანდელი ჩეხეთის ტერიტორიის სამხრეთ ნაწილში არსებულ ბოჰემიის სამეფოს.

## ცნობილი მეცნიერები 
ცნობილი ბოჰემისტები იყვნენ;

* იოზეფ დობროვსკი
* იოზეფ იუნგმანი
* იან გებაუერი
* ბოჰუსლავ ჰავრანეკი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ubs.ff.cuni.cz  – ბოჰემისტიკის (*Institute of Czech Studies / Ústav bohemistických studií*) ვებგვერდები, ფილოსოფიური ფაკულტეტი, კარლის უნივერსიტეტი პრაღაში.
* www.resbohemica.org  – ბოჰემისტური საზოგადოების ვებგვერდები / Společnost pro bohemistiku''.
* www.bohemistik.de – ევა ჰანისა (და ჰანს ჰენინგ ჰანი) ვებგვერდები .

## იხილეთ აგრეთვე 
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:დასავლეთსლავისტიკა
კატეგორია:ჩეხური ენა
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:კულტუროლოგია
Ѫ

**Ѫ**, **ѫ** — დიდი ჲუსი. კირილური არქაული ასო. გამოითქმის, როგორც ჲო, იოტირებული ო. ბულგარულ ანბანში გამოიყენებოდა 1945 წლამდე.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ѫ)
* Graphemica (ѫ)

კატეგორია:კირილური ასოები
Ѧ

**Ѧ**, **ѧ** — პატარა ჲუსი, ძველი კირილური ასო. სამოქალაქო შრიფტში (გრაჟდანკაში) მეცნიერებმა მას Я,я [ჲა] შეუსაბამეს, თუმცა მეცნიერთავე ვარაუდით ეს მხოლოდ იმის გამო, რომ სლავურმა ენებმა დროთა განმავლობაში დაკარგეს ეს ფონემა და იგი დღესდღეობით მხოლოდ პოლონურს შემორჩა. Ѧѧ უწინ ძველ სლავურში უნდა წაეკითხათ დაახლ. როგორც თანამედროვე პოლონური ნაზალური Ę,ę. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ѧ)
* Graphemica (ѧ)

კატეგორია:კირილური ასოები
Ѭ

**Ѭ**, **ѭ** — იოტირებული დიდი ჲუსი. ძველი კირილური ასო. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ѭ)
* Graphemica (ѭ)

კატეგორია:კირილური ლიგატურები
კლივლენდი

**კლივლენდი** () — ქალაქი აშშ-ის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ოჰაიოს შტატში, ნავსადგური ერის ტბის სამხრეთ ნაპირზე, მდინარე კაიაჰოგის შესართავთან.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ოჰაიო
უკრაინისტიკა

**უკრაინისტიკა** (უკრ. українознавство, სამეცნიერო ტრანლიტერაციით ukrajinoznavstvo) ჰქვია სამეცნიერო-კვლევითსა და საუნივერსიტეტო დისციპლინას, რომელიც უკრაინული ენისა (იმავე რუთენული) და ლიტერატურის შესწავლითაა დაკავებული და მას **უკრაინულ ფილოლოგიასაც** უწოდებენ. სიტყვის ფართო გაგებით უკრაინისტიკაში  უკრაინელები, ისტორიისა და ქვეყანათმცოდნეობის შემწავლელ დარგებსაც მოიაზრებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* უკრაინისტიკა და კვლევები უკრაინის შესახებ 
* მიუნხენის უკრაინული თავისუფალი უნივერსიტეტი 

## იხილეთ აგრეთვე 
კატეგორია:სლავთმცოდნეობა
კატეგორია:აღმოსავლეთსლავისტიკა
კატეგორია:უკრაინული ენა
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:კულტუროლოგია
კატეგორია:უკრაინის კულტურა
მესა (არიზონა)

**მესა** () — ქალაქი აშშ-ში, არიზონის შტატში. შტატში მესამე უდიდესი ქალაქია ფინიქსისა და ტუსონის შემდეგ.

ქალაქი დააარსეს მორმონებმა 1878 წელს. ახლაც მოსახლეობის დაახლოებით 10% მორმონები არიან.

კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:არიზონა
ბუტერბროდი

thumb|ბუტერბროდი
**ბუტერბროდი** (გერმ. Butter - კარაქი, Brot - პური) — ერთ-ერთი ცივი კერძი. ბუტერბროდის კვებითი ღირებულება განისაზღვრება იმით, თუ როგორი ხარისხის პროდუქტისაგან არის დამზადებული. ისინი მრავალფეროვანია: ხორცის, თევზეულის, ტკბილეულის, ხილისა და ბოსტნეულის. ბუტერბროდი ორგვარია: ღია და დახურული. ბუტერბროდი უნდა დავამზადოთ მაგარი, მდგრადი პროდუქტისაგან.

კატეგორია:სწრაფი კვება
კატეგორია:გერმანული სამზარეულო
კატეგორია:პური
Ѩ

**Ѩ**, **ѩ** — იოტირებული პატარა ჲუსი. ძველ საეკლესიო სლავურში არსებული კირილური ასო. **ѩ** არის ლიგატურა, რომელიც მიღებულია i-სა და ѧ-ს შეერთებით, რაც თავის მხრივ ბგერათა შერწყმის შედეგი უნდა ყოფილიყო; **ია** დროთა განმავლობაში გადაიქცა **ჲა**. საქმე ის არის, რომ ამ ბგერათკომპლექსის ზუსტი გადმოცემა შეუძლებელია არათუ ქართულ, არამედ საკუთრივ თანამედროვე სლავურ ენებშიც კი. სწორედ ამ მიზეზის გამო ლამის მთელ სლავეთში ამ ასო-ნიშანს არასწორად **ჲა**-ს უწოდებენ.ენათმეცნიერთა მტკიცებით კი, უწინ **ѩ**-ს წარმოთქვამდნენ დაახლოებით როგორც **ję**-ს. ხმოვანი ę-ს რაც შეეხება მისი ადეკვატი დღესდღეობით სლავური ენებიდან მხოლოდ პოლონურშია შემორჩენილი და ცხვირისმიერად წარმოითქმის, ანუ დაახლ. ჲენ; **ѩ**-ს შემთხვევაში მივიღებთ არა ჲა-ს, არამედ იოტირებულ ცხვირისმიერ ჲე-ს.

ბულგარული ენიდან წელს ეს ასო-ნიშანი 1910 ამოიღეს ფონეტიკური ფუნქციის დაკარგვის გამო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (Ѩ)
* Graphemica (ѩ)

კატეგორია:კირილური ლიგატურები
ოსტროგის ბიბლია

thumb|ოსტროგის ბიბლიის სატიტულო ფურცელი
**ოსტროგის ბიბლია** (უკრ.: Острозька Біблія; რუს.: Острожская Библия) — ერთ-ერთი ყველაზე ადრეული აღმოსავლეთ სლავური ბიბლიის თარგმანი და ძველ ეკლესიურ სლავონურ ენაზე ბიბლიის პირველი სრული ნაბეჭდი ვერსია, გამოცემული ოსტროგში, პოლონეთ-ლიტვის თანამეგობრობაში, მბეჭდავი ივან ფიოდოროვის მიერ 1581 წელს უკრაინელი თავადი კონსტანტინ ოსტროგსკის შემწეობით.

კატეგორია:ძველი ნაბეჭდი ბიბლიები
კატეგორია:უკრაინული ლიტერატურა
კატეგორია:1581 წლის წიგნები
ალბუკერკე

**ალბუკერკე** () — ქალაქი სამხრეთ-დასავლეთ აშშ-ში, ნიუ-მექსიკოს შტატში. მოსახლეობა 557,169 ადამიანი (2010). ქალაქი დააარსეს ესპანელებმა 1706 წელს. ქალაქის ღირსშესანიშნაობას წარმოადგენს პეტროგლიფების ეროვნული მონუმენტი. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ინფორმაცია ბიზნესმენებისა და ტურისტებისათვის
* ალბუკერკეს დიდი სამრეწველო-სავაჭრო პალატა
* ინფორმაცია და ფოტოგრაფია ქალაქის სტუმრებისათვის 

## სქოლიო 
კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები
კატეგორია:ნიუ-მექსიკო
ირანის ბირთვული პროგრამა

**ირანის ბირთვული პროგრამის** განხორციელება დაიწყო 1967 წელს, როდესაც აშშ-მა ირანის შაჰ მუჰამედ რეზა ფეჰლევის 5 მეგავატის სიმძლავრის ატომური რეაქტორი მისცა. რეაქტორების მშენებლობაში ტექნოლოგიურ დახმარებას ირანს შემდგომში უწევდნენ გერმანია და საფრანგეთი. ირანმა ბირთვული იარაღის გაუვრცელებლობის შეთანხმებას ხელი მოაწერა 1968 წელს, ხოლო რატიფიცირება გაუკეთა 1970 წელს.

*
კატეგორია:ირანის პოლიტიკა
კატეგორია:ბირთვული შეიარაღება
ოლაფურ ელიასონი

200px|მინი|მარჯვნივ|ოლაფურ ელიასონი
**ოლაფურ ელიასონი** (Olafur Eliasson; დ. 1967, კოპენჰაგენი, დანია) — დანიელ-ისლანდიელი ხელოვანი, ცნობილი მისი სივრცული პროექტებით, მათ შორის ამინდის პროექტით ტეიტ-მოდერნში, ლონდონი, 2003 წელს და ნიუ-იორკის ჩანჩქერებით, 2008 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Video of Olafur Eliasson conference: The Sun has no money

კატეგორია:დანიელი მოქანდაკეები
კატეგორია:დაბადებული 1967
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
საბერძნეთის რევოლუცია

**საბერძნეთის რევოლუცია**, ასევე **საბერძნეთის დამოუკიდებლობისთვის ბრძოლა** (ბერძნ. Ελληνική Επανάσταση του 1821) — ბერძენი ხალხის შეიარაღებული ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიისგან დამოუკიდებლობისთვის (1821-32 წწ.), რომელიც დასრულდა კონსტანტინოპოლის სამშვიდობო ხელშეკრულებით, რომელმაც საბერძნეთი დაამკვიდრა, როგორც დამოუკიდებელი სახელმწიფო. ბერძნები პირველი ერი იყო, რომელიც ოსმალეთის იმპერიის დაქვემდებარებიდან გათავისუფლდა. საბერძნეთი საკუთარი დამოუკიდებლობის დღეს ყოველწლიურად 25 მარტს აღნიშნავს.

## გალერეა
### რევოლუციონერები

File:Alexander2.jpg|ალექსანდრე მავროკორდატოსი
File:Dimitrios Ypsilantis - Sp. Prosalentis.JPG|დემეტრიუს იპსილანტისი
File:Kanaris Konstantinos - Greek Fighter.JPG|კონსტანტინე კანარისი
Image:Bouboulina Friedel engraving 1827.jpg|ლასკარინა ბოუბოულინა
Image:Manto Mavrogenous2.jpg|მანტო მავროგენოუსი
|ალექსანდრე მავროკორდატოსი
File:Athanasios Diakos.JPG|ათანასიოს დიაკოსი
File:Odysseas-androutsos.jpg|ოდისეას ანდროუტსოსი
File:Papaflessas2.jpg|პაპაფლესასი
File:Papanikolis Psara - Greek Fighter.JPG|დიმიტრიოს პაპანიკოლისი
File:MarkosBotsaris.jpg|მარკოს ბოტსარისი
File:Kriezis.jpg|ანტონიოს კრიზისი
File:Karaϊskakis Greek Fighter.JPG|გეორგიოს კარაისკაკისი
File:Petrobeis.jpg|პეტროს მავრომიხალისი
File:Makrygiannis.jpg|იანის მაკრიანისი
File:Lord Byron in Albanian dress.jpg|ჯორჯ გორდონ ბაირონი
File:Portrait de Charles Nicolas Fabvier.jpg|შარლ ნიკოლა ფაბიე
File:Nikitaras1.jpg|ნიკიტას სტამატელოპოულოსი

## რესურსები ინტერნეტში
* ბერძენი მონარქების მემკვიდრეობის კანონები
* საბერძნეთის ბრძოა დამოუკიდებლობისთვის
* საბერძნეთის დამოუკიდებლობის საკითხები: ბრიტანეთის როლი ახლო აღმოსავლეთში, 1821–1833 წლებში

## სქოლიო 
კატეგორია:საბერძნეთის ისტორია
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ისტორია
კატეგორია:რევოლუციები
ირენ პაპასი

**ირენ პაპასი** ( ირინი პაპა; დ. 3 სექტემბერი, 1926 — გ. 14 სექტემბერი, 2022) — ბერძენი მსახიობი და მომღერალი; ორმოცდაათწლიანი კარიერის განმავლობაში გადაღებულია სამოცდაათამდე კინოფილმში.

დაიბადა როგორც ირინი ლელეკუ (Ειρήνη Λελέκου) ჩილიომოდიში, კორინთთან ახლოს (საბერძნეთი). საბერძნეთში უკვე საყოველთაოდ პოპულარული იყო, როდესაც საერთაშორისო ასპარეზზე გავიდა განთქმული ფილმებით „ნავარონის კუნძულის ტყვიამფქვრევები“ და „ბერძენი ზორბა“, ასევე კრიტიკოსთა მიერ ნაქებ კინოფილმებში „Z“ და „ელექტრა“. მისი ერთ-ერთი ბოლო გამოჩენა კინოფილმში იყო „კაპიტანი კორელის მანდოლინო". მოგვიანებით მოღვაწეობდა პორტუგალიაში.

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები

* *Songs Of Theodorakis* (1968)

;სინგლები

* „Per Te“ (1969)

;თანამშრომლობა

* *Odes* (ვანგელისთან, 1979)

;მონაწილეობა

* Aphrodite's Child - *666* (1972)
* გრეგორი მარკოპულოსი - *"Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι" Του Διονυσίου Σολωμού* (1977)
* ვანგელისი - *Rapsodies* (1986)

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ბერძენი მსახიობები
კატეგორია:ბერძენი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 3 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
დეიმოსი

thumb|250px|დეიმოსი
**დეიმოსი** () — პლანეტა მარსის ყველაზე პატარა და შორი თანამგზავრი. მისი დიამეტრია დაახლოებით 6 კილომეტრი. პლანეტის ცენტრიდან დაშორებულია 23.5 ათასი კილომეტრით. აღმოჩენილია 1877 წლის 12 აგვისტოს ამერიკელი ასტრონომის ასაფ ჰოლის მიერ.

სახელი მომდინარეობს დეიმოსიდან, რომელიც არის შიშის განსახიერება ბერძნულ მითოლოგიაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფობოსი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მარსის თანამგზავრები
ფობოსი

thumb|250px|ფობოსი
**ფობოსი** () — პლანეტა მარსის უახლოესი თანამგზავრი (საშუალო მანძილი 9380 კმ). კრატერებით დაფარული არაწესიერი ფორმის სხეული. გარემოქცევის პერიოდია 7 სთ 39 წთ და 14 წმ, რაც მარსის ბრუნვის პერიოდზე მცირეა, რის გამოც ფობოსი ამოდის დასავლეთიდან და ჩადის აღმოსავლეთის მხარეს. ალბედო ≈5%. აღმოჩენილია 1877 წლის 11 აგვისტოს ამერიკელი ასტრონომის ასაფ ჰოლის მიერ.

ფობოსი ბრუნავს თავის ღერძის გარშემო იგივე პერიოდით რაც მარსის გარშემო, ამიტომაც, როგორც მთვარე, ერთი მხრით არის მიმართული ზედაპირისკენ. მისი ორბიტა მდებარეობს როშის ზღვრის შიგნით და არ იშლება მხოლოდ თავისი შიდა სიმაგრის გამო. ასეთი ორბიტის გამო მისი ზედაპირიდან ცვივა ქვები, რომლებიც ხშირად ტოვებენ შესამჩნევ ზოლებს ზედაპირზე. მარსის გრავიტაციული ზემოქმედება იწვევს ფობოსის სიჩქარის შენელებას, რაც 20 მილიონი წლის შემდეგ გამოიწვევს მის მარსთან შეჯახებას.

ფობოსის ზომებია 26.6×22.2×18.6 კმ, მის ზედაპირს აღენიშნება უამრავი კრატერი, რომელთაგან ყველაზე დიდია სტიკნი 9 კმ დიამეტრით. სავარაუდოდ, ამ კრატერის წარმოქმნამ გამოიწვია მის მიდამოებში პარალელური ზოლების შექმნაც. ეს ზოლები აღენიშნება 30 კმ მანძილზე და 100-200 მეტრის სიგანისა და 10-20 მეტრის სიღრმისაა.

## ფობოსის შესწავლა 
ფობოსის სურათები გადაიღეს რამდენიმე კოსმოსური აპარატის მეშვეობით, რომელთა მიზანს მარსის ფოტოგადაღება წარმოადგენდა. პირველი - Mariner 9 - 1971 წელს, შემდეგ 1 - 1977 წელს, ფობოსი (КА) - 1989 წელს, Mars Global Surveyor - 1998 და 2003 წლებში, Mars Express - 2004 წელს და Mars Reconnaissance Orbiter - 2007 და 2008 წლებში. ატმოსფეროს ნიშნები შემჩნეული არ არის.

## წინასწარმეტყველება ორ თანამგზავრზე 
მარსის ორი თანამგზავრის არსებობის ვარაუდი 1610 წელს იოჰან კეპლერმა გამოთქვა. ის ეფუძნებოდა იმ ლოგიკას, რომ თუ დედამიწას აქვს ერთი თანამგზავრი, ხოლო იუპიტერს — ოთხი (იმ დროს ცნობილი), ე.ი. მზისგან დაშორების გამო თანამგზავრთა რაოდენობა იზრდება გეომეტრიული პროგრესიით. ამ ლოგიკის მიხედვით მარსს უნდა ჰყოლოდა ორი თანამგზავრი.

ჯონატან სვიფტის „გულივერის მოგზაურობის“ წიგნის მე-3 თავში, რომელიც მფრინავ კუნძულ ლაპუტას აღწერს, ნათქვამია, რომ ლაპუტას ასტრონომებმა აღმოაჩინეს მარსის ორი თანამგზავრი, რომლებიც 3 და 5 მარსის დიამეტრის მანძილზე ბრუნავენ. სინამდვილეში კი ფობოსი და დეიმოსი მდებარეობენ 1.4 და 3.5 დიამეტრის მანძილზე მარსის ცენტრიდან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დეიმოსი 
* ფობოსი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:მარსის თანამგზავრები
სულორი (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**სულორი** (ყოფ. *დვალიშვილების თემი*) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში. თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 250 მეტრი. ვანიდან 11 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 702 ადამიანი.

## ისტორია
სოფელი ისტორიულად შედიოდა დვალიშვილების თემში. სოფელში დგას ისტორიული კოშკი — გორმაღალის ციხე.

## კურორტი
სულორი ადგილობრივი მნიშვნელობის კლიმატურ-ბალნეოლოგიური კურორტია. უშუალოდ კურორტის დაქვემდებარებაშია 3 ჰექტარი ტერიტორიაა. ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის რბილი უთოვლო ზამთარი (იანვრის საშუალო ტემპერატურა 5 °C) და ცხელი ზაფხული (აგვისტოს საშუალო ტემპერატურა 23 °C). ნალექები 1600 მმ წელიწადში. სამკურნალო ფაქტორია დაბალი მინერალიზაციის სუსტი სულფიდური, სულფატურ-ჰიდროკარბონატული ნატრიუმიანი მინერალური წყალი (ტემპერატურა 35 °C), რომელსაც იყენებენ აბაზანებისათვის საყრდენ-სამოძრაო აპარატის, პერიფერიული ნერვული სისტემის და გინეკოლოგიური დაავადებების სამკურნალოდ. სეზონი ივნისიდან ოქტომბრის ჩათვლით.

კურორტს აქვს საკუთარი პოლიკლინიკა და ბალნეოთერაპიული მკურნალობისათვის განკუთვნილი 32 ინდივიდუალური აბაზანა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*კურორტი სულორი — MedGeo.Net

## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის კურორტები
ჰიმნოგრაფია

**ჰიმნოგრაფია** ( — „სიმღერა“, „ჰიმნი“ და  — „ვწერ“) — ლიტერატურული და მუსიკალური მიმდინარეობა, რომელელიც ღმერთისა და წმინდანებისადმია მიძღვნილი. ეს მიმდინარეობა ძალზე გავრცელებული იყო შუა საუკუნეებში. ჰიმნოგრაფიული სიმღერებით იწყებოდნენ და მთავრდებოდნენ ლიტურგიები კათოლიკურ ეკლესიებში ცენტრალური ევროპაში. 

## ლიტერატურა 
*
შირვანი

მინი|შირვანი, 1804 წელს შექმნილი რუკის მიხედვით.
**შირვანი**, *შარვანი* (, ) —  ისტორიული ქვეყანა აზერბაიჯანის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, კასპიის ზღვის დასავლეთ სანაპიროზე, მტკვრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, პოლიტიკური ცენტრი — ემაზა. შეადგენდა კავკასიის ალბანეთის ნაწილს. ირანის მიერ შირვანის კოლონიზაციისა და აქ ჩრდილოეთისგან თავდასაცავი დიდი მშენებლობების ხანაში ცნობილი გახდა სახელი „შირვანი“ და, შესაბამისად, სასანიანთა მიერ დანიშნულ ადგილობრივი მმართველთა შორის — წოდება „შირვანშაჰი“.

## ისტორია
არაბთა სახალიფოს რღვევის ვითარებაში, 861 წლიდან, აქ დამკვიდრდნენ არაბი იაზიდიდები, რომლებმაც მიითვისეს „შირვანშაჰობაც“. იაზიდიდებმა მოქნილი და გონივრული პოლიტიკით მოიგერიეს თურქ-სელჩუკთა შემოსევები და სახელმწიფო შეინარჩუნეს. ეს განაპირობა ამიერკავკასიაში თურქთა ბატონობის წინააღმდეგ საქართველოს ბრძოლამაც. ნიშანდობლივია, რომ ამ ბრძოლაში დავით აღმაშენებელი სწორედ შირვანს ამოუდგა მხარში; მისმა რამდენიმე ძლევამოსილმა ლაშქრობამ ქვეყანა თურქთაგან იხსნა. საქართველოს სიუზერენობით ორი ქვეყნის მრავალმხრივი, მჭიდრო ურთიერთობა შემდგომშიც გაგრძელდა. ამავე ხანაში გაჩნდა საქართველოს მეფეთა ტიტულატურაში წოდება „შირვანშაჰი“.

XII საუკუნეში შირვანმა სოციალური და კულტურულ-ეკონომიკური აღმავლობას მიაღწია: განვითარდა სოფლის მეურნეობა, ხელოსნური წარმოება, ვაჭრობა, ქალაქები და საქალაქო ცხოვრება; გამოცოცხლდა კულტურული ურთიერთობანი, შირვანშაჰების კარზე აღორძინდა ლიტერატურული ცხოვრება — აბუ ლა-ალა განჯევი, ხაკანი შირვანი, ფალექი შირვანი  სპარსულენოვანი პოეზიიზ შედევრებს ქმნიდნენ.

მონღოლთა ბატონობამ შირვანიც დიდად დააზარალა. ჰულაგუიანთა და ოქროს ურდოს სახელწიფოთა შორის ბრძოლის ასპარეზი ხშირად შირვანი იყო. ჰულაგუიანთა ბატონობის დროს შირვანმა შეძლო გაურკვეული პოტიკური თავისთავადობის შენარჩუნება. 1382 წლიდან შირვანს მართავდა შირვანშაჰთა ახალი დინასტია. იბრაჰიმ I (1382-1417) თემურლენგის  სიკვდილის შემდეგ დამოუკიდებელი მმართველი გახდა. XIV საუკუნეში შირვანი შედარებით ძლიერი და ეკონომიკურად დაწინაურებული სახელმწიფო იყო. გაფართოვდა ტრადიციული აბრეშუმით ვაჭრობა. მაგრამ თურქი ტომების ახალმა გაერთიანებამ შირვანის სახელმწიფო წელში გატეხა (1500). მომდევნო წლებში შირვანშაჰები, თუმცა წინააღმდეგობას უწევდნენ ახალ ძალას, მაგრამ უშედეგოდ - 1538 წელს სახელმწიფომ შეწყვიტა არსებობა. შირვანი სეფიანთა სახელმწიფოს ოლქად გადაიქცა. 1605 წელს შაჰმა აბას I-მა კონსტანტინე I-ს საგამგებლოდ შირვანი უბოძა. მას შაჰის დავალებით შირვანი ოსმალთაგან უნდა გაეთავისუფლებინა. 1748 წელს აქ წარმოიქმნა შირვანის სახანო.

## იხილეთ აგრეთვე
*შირვანი საქართველოს სამეფოში

## ლიტერატურა
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
კატეგორია:ირანის ისტორია
კატეგორია:კავკასიის ალბანეთი
შაქრის სიმინდი

**შაქრის სიმინდი** () — ამ ჯიშებში საჭმელად იყენებენ მოუმწიფებელ ტაროებს, მის ღეროებსა და ტაროს ფუჩეჩს მრავალგვარი გამოყენება აქვს (40-მდე სახელწოდების). მდედრობითი ყვავილების სვეტები და დინგი გამოყენებულია მედიცინაში.
ამაღლება (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**ამაღლება** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ამაღლება და ინაშაური). მდებარეობს იმერეთის დაბლობზე მდინარე კვინისწყალის ორივე ნაპირზე. სოფელში დგას შუა საუკუნეების ორი ეკლესია, მათ შორის ერთი აშენებულია 1619 წელს.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1052 ადამიანი.

მოსახლეობის უმრავლესობა ეთნიკურად ქართველია, ყველაზე მრავალრიცხოვანი გვარებია: ხურციძეები, ხელაძეები და სხვ.

## ეკონომიკა
სოფლის ეკონომიკის ძირითადი დარგია სოფლის მეურნეობა. სოფელში განვითარებულია მეღვინეობა, ამაღლებაში არის ღვინის საწარმო და საკონიაკო საამქრო.

## კურორტი
სოფელი წარმოადგენს ადგილობრივი მნიშვნელობის ბალნეოლოგიურ კურორტს, რისი მიზეზიც იქ არსებული თერმული წყლებია. მინერალური თერმული წყლები შეიცავს ნატრიუმს, ქლორს, ნახშირორჟანგს და კაჟმჟავას. მისით მკურნალობენ: ქრონიკულ ართრიტს, ჰიპერტონულ დაავადებებს, ათეროსკლეროზს, რადიკულიტს, კარდიოსკლეროზს და სხვა.

## განათლება
სოფელში მოქმედებს 1 საჯარო სკოლა, რომელიც შოთა რუსთაველის სახელს ატარებს. ასევე მოქმედებს ერთი დაწყებითი სკოლა. სოფელ ამაღლებაში უკვე XIX საუკუნეში არსებობდა კერძო სასწავლო დაწესებულება. XX საუკუნის 30-იან წლებში სოფელში აშენდა ხის სკოლა. 1963 წელს სკოლას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა. დღეს სკოლაში 200-მდე მოსწავლე სწავლობს. სოფელში მოქმედებს კლუბი და ბიბლიოთეკა.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ:
* სერგო ამაღლობელი ― ქართველი დრამატურგი,
* კალისტრატე გაბუნია ― ქართველი გეოლოგი.

## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის კურორტები
სორგო

**სორგო** () — ერთ- და მრავალწლოვანი მცენარის გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. აერთიანებს 50-მდე სახეობას. 

კულტურაში ჩვეულებრივად სორგო, შაქროვანი სორგო, ცოცხის სორგო, სამარცვლე სორგო ჯუგარა და სხვა. სორგოს მარცვისაგან ამზადებენ ფქვილს, ბურღულს, სპირტს, სახამებელს და სხვა. შაქროვანი სორგოს ღეროსაგან — ბადაგს. ნამჯას იყენებენ ქაღალდის, მუყაოს და სხვა წარმოებაში, მარცვალი და მწვანე მასა ცხოველთა კარგი საკვებია. 

სორგოს სამშობლოა ეკვატორული აფრიკა. მსოფლიოში ამჟამად ყველაზე მეტად თესავენ ინდოეთში. მოჰყავთ აზიაში (ყოფილ საბჭოთა კავშირიში  შუა აზიაში, ყაზახეთში, ვოლგისპირეთში, სამხრეთ უკრაინაში, მოლდოვეთში. 

საქართველოში უფრო მშრალ, ურწყავ მიწებზე მოდის, როგორც გვალგამძლე მცენარე.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მარცვლოვანნი
სინაგოგა

[მინი|[თბილისის სინაგოგა]]
მინი|სინაგოგა პრაღაში
**სინაგოგა** (, , ) — ებრაელთა სამლოცველო სახლი.

სინაგოგას, როგორც წესი, აქვს ერთი ვრცელი სამლოცველო დარბაზი, მცირე ოთახები სასწავლებლად და ხშირად საზოგადოებრივი დარბაზი და ოფისები. ზოგიერთს ასევე ცალკე ოთახი აქვს თორას სასწავლოდ, რომელსაც ბეით მიდრაშ-ს უწოდებენ — בית מדרש (ბეით მიდრაშ, „სწავლის სახლი“).

სინაგოგები წმინდა ადგილი არ არის, ასევე სინაგოგა არ არის სავალდებულო სალოცავი. ებრაული ლოცვები შეიძლება ჩატარდეს იქ, სადაც ათი ებრაელი შეიკრიბება. სინაგოგა არ არის ტაძარი და არ ცვლის ნამდვილ, დიდი ხნის წინ დანგრეულ წმინდა ტაძარს იერუსალიმში.

სინაგოგა წარმოიქმნა პალესტინაში (ძვ. წ. IV ს), ეგვიპტეში (ძვ. წ. III ს). იერუსალიმის ტაძრის დანგრევის (ახ. წ. 70 წ.) და დიასპორის (პალესტინის ფარგლებს გარეთ ებრაული კოლონიები) გაფართოების შემდეგ სინაგოგები იქმნება ყველგან, სადაც კი ებრაელები ცხოვრობენ.

სინაგოგაში ასრულებენ ღვთისმსახურებას, კითხულობენ და კომენტარებს უკეთებენ ბიბლიასა და თალმუდს, მართავენ რიტუალურ ტრაპეზებს. შუა საუკუნეებში ვინც იუდეურ დოგმებს გადაუხვევდა, სინაგოგიდან განკვეთდნენ (მაგალითად: ურიელ აკოსტა, ბარუხ სპინოზა).

სინაგოგაში მსახურებისას ცენტრალურ ფიგურას რაბი (რაბინი) წარმოადგენს. სეფარადულ თემში კი ამ ფუნქციას ხახამი — რელიგიური ტრადიციის დიპლომირებული მცოდნე ასრულებს, რომელიც უფლებამოსილია დამოძღვროს კეჰილა, რელიგიურ სასამართლოში მიიღოს მონაწილეობა, ასწავლოს რელიგიურ სასწავლებელში.

სინაგოგის არქიტექტურული კომპოზიცია და დეკორი ძირითადად მავრიტანულია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* თბილისის სინაგოგა

## რესურსები ინტერნეტში
* სინაგოგა — ენციკლოპედიური ლექსიკონი

კატეგორია:იუდაიზმი
სიმინდისმაგვარნი

ტრიბა **სიმინდისმაგვარნი** () — მასში შემავალი ყველა ყვავილი ერთსქესიანია. ცალ-ცალკე ყვავილედებად შეკრებილი ან ერთი ყვავილედის სხვადასხვა ადგილას განლაგებული, მტვრიანიანი თავთუნები ორყვავილიანებია, ხოლო ბუტკოიანები — ერთყვავილიანები. ღეროები მოკლებულია ღრუს. ფილოგენეზურად ისინი შეიძლება გამოყვანილ იქნეს სორგოსმაგვარებისაგან.

ამ ტრიბაში 7 გვარი და 24 სახეობაა, რომლებიც უმთავრესად ტროპიკებშია გავრცელებული. საქართველოში და ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ამ ტრიბის ველური წარმომადგენლები არ გვხვდება. 

ხორბალთან და ბრინჯთან ერთად მსოფლიო მნიშვნელობისაა სიმინდი (Zea mays), რომელიც ამერიკაში მოჰყავდათ ჯერ კიდევ მის აღმოჩენამდე.

კატეგორია:მარცვლოვანნი
ჟან პოლ მარატი

thumb|ჟან-პოლ მარა
**ჟან-პოლ მარატი** (ფრანგ. Jean-Paul Marat, დ. 1743 – გ. 1793) — საფრანგეთის რევოლუციის ერთ-ერთი წინამძღოლი, რადიკალური ჟურნალისტი, იაკობინელების ერთ-ერთი ლიდერი. ცნობილია მეტსახელით „ხალხის მეგობარი“, გაზეთის სახელის მსგავსად, რომელსაც თავად გამოსცემდა. ასრულებდა ხიდის როლს  ხალხსა  და 1793 წლის ივნისში ძალაუფლებაში მოსულ რადიკალურ იაკობინელთა შორის. ორი თვის განმავლობაში ის იყო ერთ-ერთი სამი უმნიშვნელოვანესი ადამიანიდან საფრანგეთში, დანტონისა და რობესპიერის გვერდით. ის მკერდში დანის დასმით მოკლა საკუთარ აბაზანაში შარლოტ კორდეიმ.

## ბიოგრაფია
1765 წლამდე პარიზისა და ბორდოს უნივერსიტეტებში სწავლობდა საბუნებისმეტყველო და ჰუმანიტარულ მეცნიერებებს. განიცადა ჟან ჟაკ რუსოსა და შარლ ლუი მონტესკიეს გავლენა. 1865 წელს გადასახლდა ინგლისში, სადაც ეწეოდა სამეცნიერო კვლევას, ჰქონდა სამედიცინო პრაქტიკა. 1774 წელს გამოვეყნდა მისი თხზულება „მონობის ბორკილები“, რომელშიც აკრიტიკებდა ფეოდალურ აბოლუტიზმს, ასაბუთებდა რევოლუციის აუცილებლობას. 1775 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტმა მიანიჭა მედიცინის დოქტორის ხარისხი. 1776 წკლიდან ცხოვრობდა პარიზში. 1789 წლიდან გახდა რევოლუციის ერთ–ერთი ლიდერი, ითხოვდა ყველა რევოლუციური ძალის შეკავშირებას. 1789 წელს დააარსა ჟურნალი „ხალხის მეგობარი“. 1792 წელს აირჩიეს კონვენტის დეპუტატად. ჟირონდისტებმა სასტიკი ბრძოლა გააჩაღეს მის წინააღმდეგ. 1793 წლის აპრილში ჟირონდისტებმა კონვენტს მიაღებინეს დადგენილება მარატის დაპატიმრების შესახებ. რევოლუციურმა ტრიბუნალმა მარატი გაამართლა და ტრიუმფით დაბრუნა პარიზში. რობესპიერთან ერთად ხელმძღვანელობდა 1793 წლის აჯანყებას, რომელმაც ჟირონდისტები დაამხო. ავადმყოფი მარატი საკუთარ ბინაში მოკლა შარლოტ კორდემ. მისი დაკრძალვა გადაიქცა გრანდიოზულ მანიფესტაციად. 

## ლიტერატურა 
* *Марат Ж. П.* Избранные произведения: В 3-х т. / [Отв. ред. акад. В. П. Волгин]. Сост.: Акад. В. П. Волгин и А. З. Манфред. Пер. С. Б. Кана. Вступ. статья А. З. Манфреда. Коммент. В. М. Далина. — М.: Академия наук СССР, 1956.
** Т. 1: До революции. — 360 с.: п.
** Т. 2: От начала революции до Вареннского кризиса. — 316 с.: п.
** Т. 3: От бегства короля до падения монархии. / Пер. с коммент. В. М. Далина. — 420 с.: п.

## რესურსები ინტერნეტში 
* «Проект декларации прав человека и гражданина с последующим планом справедливой, мудрой и свободной конституции». 

კატეგორია:ფრანგი რევოლუციონერები
კატეგორია:იაკობინელები
კატეგორია:დაბადებული 1743
კატეგორია:გარდაცვლილი 1793
სილეზიური ენა

**სილეზიური ენა** (, , , ) — ენა, რომელზეც ჩეხეთთან და გერმანიასთან ერთად, პოლონეთის ზემო სილეზიის რეგიონის მცხოვრებნი საუბრობენ. 2011 წელს დაახლოებით 509 000 ადამიანმა სილეზიური თავის მშობლიურ ენად გამოაცხადა, თუმცა ამ ენაზე მოსაუბრეთა რაოდენობა 1 250 000 ადამიანს ითვლის.

სილეზიური ენა მჭიდროდაა დაკავშირებული პოლონურ ენასთან, სწორედ ამიტომ ზოგიერთი ლინგვისტი მას პოლონური ენის დიალექტად მიიჩნევს.

### ანბანი 
სილეზიური ანბანი რამდენიმეა. წარსულში სილეზიურ ენაზე მოსაუბრეები პოლონური ანბანს იყენებდნენ, თუმცა 2006 წელს შემოღებულ იქნცა სილეზიური ანბანი, რომელიც სილეზიური დამწერლობების ათივე სახეობას ეფუძნებოდა. მას ფართოდ გამოიყენებენ ინტერნეტში, ისევე როგორც სილეზიურ ვიკიპედიაში.

ამჟამინდელი სილეზიური ანბანი შედგება შემდეგი ასო-ნიშნებისგან:

Aa, Bb, Cc, Ćć, Čč, Dd, Ee, Ff, Gg, Hh, Ii, Jj, Kk, Ll, Mm, Nn, Ńń, Oo, Pp, Rr, Řř, Ss, Śś, Šš, Tt, Uu, Ůů, Ww, Yy, Zz, Źź, Žž;

და რამდენიმე დიგრაფისგან: Ch, Dz, Dź, Dž.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  სილეზიური ვიკიპედია
*  ახალი ამბები სილეზიურ ენაზე
*  Pů našymu — djalykt ślůnski kodyfikowůny 

## სქოლიო
კატეგორია:სლავური ენები
პირველადი გვიმრები

**პირველადი გვიმრები** () — გვიმრების ამ ქვეკლასს განეკუთვნებიან მეტად მრავალფეროვანი გარეგნობისა და აგებულების მქონე მცენარეები, რომლებიც მხოლოდ ნამარხ მდგომარეობაში გვხვდებიან. მათი სპორანგიუმები წარმოშობილია ფოთლის სუბეპიდერმული უჯრედების ჯგუფისგან.

უმარტივესი პირველადი გვიმრები ძლიერ ჰგავდნენ ფსილოფიტებს. უფრო ორგანიზებულ წარმომადგენლებს უკვე ტიპური გვიმრისნაირი გარეგნობა ახასიათებთ.

პირველადი გვიმრების სისტემატიკა კერ კიდევ ვერ არის სათანადოდ დამუშავებული.

## რიგები 
ჩვეულებრივ, ამ ქვეკლასს ოთხ რიგად ჰყოფენ:
*პროტოპტერიდიუმისნაირნი ()
* კლადოქსილონისნაირნი ()
* ზიგოპტერისისნაირნი ()
* არქეოპტერისნაირნი ()

## ლიტერატურა 
* *კომარნიცკი ნ. ა., კუდრიაშოვი ლ. ვ., ურანოვი ა. ა.,* მცენარეთა სისტემატიკა, თბ., 1973;

კატეგორია:გვიმრები
ეუსპორანგიუმიანი გვიმრები

[მინი|ეუსპორანგიუმიანი გვიმრების რიგის [გველისენისნაირნი|გველისენისნაირი გვიმრა]]
**ეუსპორანგიუმიანი გვიმრები** () — გვიმრების ამ ქვეკლასის წარმომადგენლებს სპორანგიუმები მრავალშრიანი კედლით ხასიათდებიან და ეპიდერმული და სუბეპიდერმული უჯრედებისაგან არიან წარმოშობილი. 

ქვეკლასი წარმოდგენილია სახეობათა მცირე რაოდენობით. გვიმრისნაირების ამ ძველ ჯგუფის აყვავება წინა გეოლოგიურ პერიოდებში მოხდა.

## რიგები 
ქვეკლასი იყოფა 2 რიგად:
# გველისენასნაირნი ()
# მარაციასნაირნი ()

## ლიტერატურა 
* *კომარნიცკი ნ. ა., კუდრიაშოვი ლ. ვ., ურანოვი ა. ა.,* მცენარეთა სისტემატიკა, თბ., 1973

კატეგორია:გვიმრები
ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრები

**ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრები** () — გვიმრების ამ ქვეკლასში გაერთიანებულია გვიმრების სახეობათა უმრავლესობა — დაახლოებით 10 000 სახეობა, რომლებიც გაერთიანებული არიან 270 გვარში.

დიდი უმრავლესობა ბალახოვანი მცენარეების და მხოლოდ ზოგი მათგანია ხისებრი. ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრები გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე, მაგრამ სახეობათა დიდი უმრავლესობა გვხვდება ტროპიკებში, სადაც გვიმრები უდიდეს როლს ასრულებენ მცენარეული საფარის შექმნაში, განსაკუთრებით ტენიან ტროპიკულსა და სუბტროპიკულ ტყეებში. აქ ისინი იზრდებიან როგორც ნიადაგზე, ისე ხეებზე ეპიფიტებისა და ლიანების სახით. მხოლოდ აქ გვხვდება ხისებრი გვიმრები.

ზომიერ სარტყელში მათ ნაკლები მნიშვნელობა აქვთ, ისინი აქაც მიჯაჭვული არიან ტენიან ტერიტორიებსა და ჩრდილოვან ადგილებში, სადაც მზის სხივების უშუალო მოქმედებას არ განიცდიან და ფართოდ არიან გავრცელებული ტყეებში, ღრმა ხეობებსა და ჭაობებში.

ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრების დიდი უმრავლესობა ტოლსპორიანი მცენარეებია, მაგრამ მათ შორის განსხვავებულ სპორიანებიც მოიპოვება.

## რიგები 
ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრები იყოფა 3 რიგად:
*
*
*

რიგი Filicales წარმოდგენილია ტოლპორიანი ხმელეთის, ხოლო რიგები Marsiliales და Salviniales — განსხვავებული წყლისა და ჭაობის მცენარეებით. ქვეკლასის Leptofilices-ს წარმომადგენელთა სპორანგიუმი წარმოიშობა ფოთლის ერთი ზედაპირული უკდრედისაგან და ერთშრიანი კედელი აქვს.

ლეპტოსპორანგიუმიანი გვიმრების უმრავლესობა მცენარეთა ახალგაზრდა ჯგუფია. ისინი წარმოშობილი არიან პირველადი გვიმრებისაგან (Primofilices).

## ლიტერატურა 
* *კომარნიცკი ნ. ა., კუდრიაშოვი ლ. ვ., ურანოვი ა. ა.,* მცენარეთა სისტემატიკა, თბ., 1973

კატეგორია:გვიმრები
ჭვავი

**ჭვავი**, ანუ **სვილა** (Secale cereale) — ყოფილი საბჭოთა კავშირის ტერიტორიაზე ძირითადად პურეულს წარმოადგენდა იმ რაიონებში, სადაც ხორბლის კულტურა ჯერ კიდევ ნაკლებად იყო გავრცელებული. უკიდურეს ჩრდილოეთში იგი ადგილს უთმობდა ქერს, რომელსაც სავეგეტაციო პერიოდი უფრო მცირე აქვს; მსოფლიო მიწათმოქმედებაში ფართობის მიხედვით მას მეექვსე ადგილი უჭირავს პურეულთა შორის.

ჭვავის თავთუნის კილი ვიწროა, მახათისებრი. თავთავის ღერძი წვრილი და სწორი ნაწილაკებისაგან შედგება. ორყვავილიანი თავთუნები თითო თითოდაა განლაგებული თავთავის ღერძის თითოეულ ნაწილაკზე. ყვავილის ქვედა კბილები გრძელი ფხებით ბოლოვდებიან. ყვავილი ორსქესიანია, ჯვარედინ მტვერია. ჭვავის ნორჩი აღმონაცენი მოსოსნისფრო-ყავისფერია ან მოყავისფრო. ჭვავის საშემოდგომო ჯიშები უფრო მოსავლიანია, უფრო ადრე შემოდის და ამიტომ უკეთ გაურბის გვალვას. საგაზაფხულო ჯიშებს თესენ იქ, სადაც კლიმატური პირობების გამო საშემოდგომო პური ვერ ხარობს (მაგალითად, აღმოსავლეთ ციმბირში).

ცილების შემცველობის, ორგანიზმის მიერ შეთვისებისა და გამოყენების ნაირგვარობის მხრივ ჭვავი ხორბალზე დაბლა დგას და მრავალ ადგილას იდევნება ამ უკანასკნელის მიერ.

ჭვავი კულტურაში ხორბალზე უფრო გვიან დაინერგა. ძველი ბერძნებისათვის ჭვავი ცნობილი არ იყო; დასავლეთ და აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის უძველესი კულტურის ქვეყნებში — ირანში, არაბთა გაერთიანებული საამიროებში და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკაში ჭვავი ამჟამადაც არ ითესება.

ფიქრობენ, რომ ჭვავი წარმოიშვა იმ სარეველა ჭვავისგან, რომელიც ასავრელიანებდა და ახლაც ასავრელიანებს საშემოდგომო ხორბლისა და საშემოდგომო ქერის ნათესებს კავკასიაში, შუა და მცირე აზიაში. ეს სარეველა ჭვავი გვხვდება მრავალი სახესხვაობისა და ფორმის სახით, რომლებსაც ზოგი ავტორი ამავე Secale cereale-ს სახეობაში აერთიანებს, რომელიც შედის კულტურული ჭვავი, ხოლო სხვები მათ გამოყოფენ სარეველა ჭვავის — Secale segetale-ს დამოუკიდებელ სახეობად.

რაც უფრო ჩრდილოეთისა და ზევით მთებისკენ მიიწევდა ხორბლის კულტურა, მით უფრო ისპობოდა იგი და უფრო გამძლე ჭვავი კი რჩებოდა. ამის გამო ის უფრო იპყრობდა ადამიანის ყურადღებას, რომელმაც თანდათანობით შერჩევით გამოიყვანა ჭვავის კულტურული ფორმა.

ჭვავის ველურ სახეობებს (დაახლოებით 12-მდეა) პრაქტიკული მნიშვნელობა არ აქვს.

## ლიტერატურა 
* *ნ. ა. კომარნიცკი*, *ლ. ვ. კუდრიაშოვი,* *ა. ა. ურანოვი,* „მცენარეთა სისტემატიკა“, თბ. 1973. გვ. 750-751

კატეგორია:მარცვლოვანნი
კატეგორია:მარცვლეული კულტურები
აბდ ალ-ქარიმ კასიმი

მინი|აბდ ალ-ქარიმ კასიმი
**აბდ ალ-ქარიმ კასიმი** (; ; დ. 1914 — გ. 9 თებერვალი, 1963) — ერაყელი ნაციონალისტი სამხედრო ოფიცერი, რომელიც ხელისულებაში 1958 წლის პუტჩის შემდეგ მოვიდა, როდესაც ერაყის მონარქია დაამხეს. სახელმწიფოს სათავეში ერაყის პრემიერ-მინისტრის რანგში იგი სიცხოხლის ბოლომდე, 1963 წლამდე მსახურობდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* YouTube აბდ ალ-ქარიმ კასიმის ბოლო სიტყვით გამოსვლა
* 14 ივლისის რევოლუციის პრინციპები

კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
კატეგორია:ერაყის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:ერაყის ისტორია
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
ოსმანისტიკა

**ოსმანისტიკა**ს უწოდებენ სამეცნიერო–კვლევით დისციპლინას, რომელიც ორიენტალისტიკის ერთ-ერთი მოსაზღვრე დარგია და შეისწავლის ოსმალეთის იმპერიის ისტორიასა და კულტურას. **ოსმანისტიკა** ძირითადად ისეთ მეცნიერებებს ეფუძნება, როგორიცაა ისლამოლოგია და თურქოლოგია, მაგრამ ასევე მაგრამ ასევე მეტად ახლოს დგას არაბისტიკასთან, ირანისტიკასთან, ბიზანტინისტიკასთან და სამხრეთაღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნების ისტორიასთან. 

## ოსმანისტიკის განვითარება 
თარჯიმნები და დიპლომატები ახალი დროის ადრეულ ეტაპებზევე დაინტერესდნენ ოსმანთა ენით, ისტორიითა და კულტურით. 
მეცნიერული ოსმანისტიკის ფუძემდებლად მიიჩნევენ ავსტრიელ ჰამერ-პურგშტალს (1774-1856), რომლის კალამსაც ეკუთვნის ათტომიანი ნაშრომი „ოსმანთა იმპერიის ისტორია“. 

## იხილეთ აგრეთვე 
*  ოსმალეთის იმპერია
*  თურქოლოგია
*  ოსმალური ენა

## ლიტერატურა 
* Klaus Kreiser: *Der Osmanische Staat 1300-1922.* München 2001
* H.G. Majer (გამომც.): *Die Staaten Südosteuropas und die Osmanen.* München 1989
* Maurus Reinkowski: Die Dinge der Ordnung. Eine vergleichende Untersuchung über die osmanische Reformpolitik im 19. Jahrhundert. München 2005.
* Informationsmittel und -ressourcen   (19.04.2008)
* Suchmaschine nach Instituten und Wissenschaftler der Orientalistik (19.04.2008)

## რესურსები ინტერნეტში 
* თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. **აღმოსავლეთმცოდნეობა** 

კატეგორია:აღმოსავლეთმცოდნეობა
კატეგორია:თურქოლოგია