open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დელი

მინი|დელის ცხრა ოლქი

**დელი** (ჰინდი: दिल्ली, ურდუ: دہلی or دلّی‎, პენჯაბური: ਦਿੱਲੀ) — საქალაქო აგლომერაცია ჩრდილოეთ ინდოეთში. ქვეყნის დედაქალაქი. ამ სახელით ასევე აღინიშნება ეროვნული დედაქალაქის ტერიტორია, რომელიც სპეციალური გაერთიანებული ტერიტორიაა ცენტრალური მთავრობის ადმინისტრაციის ქვეშ, რომელშიც სამი მუნუციპალიტეტი შედის. დელის მეტროპოლია და დელის ეროვნული დედაქალაქის ტეროტორია ერთ ბირთვს წარმოადგენს და პრაქტიკულად ერთ ერთეულად ითვლება. ნიუ-დელი — ქალაქური დასახლება, დელის მეტროპოლიის ნაწილია და ინდოეთის მთავრობის ადგილსამყოფელს წარმოადგენს.

დელი სიდიდით მეორე აგლომერაციაა ინდოეთში და მსოფლიოში მერვე მოსახლეობის რაოდენობით, რომელიც რაოდენობაც 2011 წლის აღწერის მიხედვით 11,007,835-ს შეადგენს. ჩრდილოეთ ინდოეთში მდინარე იამუნას ნაპირებზე მდებარე ქალაქის არქეოლოგიური გათხრები მოწმობს, რომ დელი მუდმივად დასახლებული ადგილი ყოფილა სულ მცირე ძვ. წ. VI საუკუნიდან. 1639 წელს მოგოლების იმპერატორმა შაჰ-ჯაჰანმა აქ ააგო ახალი ციხე-გალავანი და იმპერიის დედაქალაქად გამოაცხადა (1649-1857).

ახალი დედაქალაქი ნიუ-დელი 1920-იან წლებში ააგეს. 1947 წელს, როდესაც ინდოეთმა ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობა გამოაცხადა, ნიუ-დელი მისი დედაქალაქი გახდა. მთელი ქვეყნიდან მოსახლეობის მიგრაციის გამო დელი კოსმოპოლიტი ქალაქი გახდა. სწრაფმა განვითარებამ და ურბანიზაციამ, მისი მოსახლეობის შედარებით მაღალი შემოსავლის დონით, ქალაქი მნიშვნელოვნად გარდაქმნა. ამჟამად დელი ინდოეთის მნიშვნელოვანი კულტურული, პოლიტიკური და კომერციული ცენტრია.

## დაძმობილებული ქალაქები და რეგიონები 
დელის ჰყავს შემდეგი დამეგობრებული ქალაქები:

## იხილეთ აგრეთვე 
* ინდოეთის მილიონიანი ქალაქების სია
* დელის მეტროპოლიტენი

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* NCT of Delhi Government Website 
* Department of Tourism, Government of NCT of Delhi  
* New Delhi / NCR Classified Advertisement Portal 

## სქოლიო 
კატეგორია:დელი
ბენარის ფაუნა

**ბენარის ფაუნა** — ოლიგოცენის ნამარხ ხერხემლიანთა ფაუნა, რომლის ადგილსამყოფელი სამხრეთ საქართველოა, კერძოდ ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფ. ბენარის მიდამოები. ბენარის ფაუნაში შედის როგორც ევრაზიაში გავრცელებული გვარები, რომელთა დიდი ნაწილი დგას დასავლეთ ევროპაში უკვე შუა ოლიგოცენში ამოწყდა (ჰიენოდონი, თავისებური კენტჩლიქოსანი სქიზოთერიუმი, ღორისმაგვარი ენტელოდონი და ანთრაკოთერიუმი, არქაული მცოხნელი ლოფიომერიქსი და სხვა), ისე საკუთრივ აზიური ელემენტი (გიგანტური მარტორქა ბენარათერიუმი, მორბენალი მარტორქა არდინია, ტაპირისნაირი კოლოდონი და სხვა). ბენარის ფაუნა წარმოდგენილია უმთავრესად ორი ეკოლოგიური დაჯგუფების — ტენიანი ტყისა და ჭაობის, აგრეთვე შედარებით მშრალი სავანის ცხოველებით. ბენარა არის ოლიგოცენის ხერხემლიანთა ერთადერთი მნიშვნელოვანი ადგილსამყოფელი უზარმაზარ ტერიტორიაზე დასავლეთ ევროპასა და ცენტრალურ აზიას შორის. ბენარის ფაუნის შესწავლამ პირველად გვიჩვენა, თუ რა გზით შეიძლებოდა განხორციელებულიყო კავშირი ევროპისა და აზიის პალეოგენის ხმელეთის ძუძუმწოვართა შორის. 

ბენარის ფაუნა აღმოაჩინა და შეისწავლა ლეონიდე გაბუნიამ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ადიგენის მუნიციპალიტეტი
დიალექტიკა

**დიალექტიკა** (ბერძნ. διαλεκτική, ვსაუბრობ, ვმსჯელობ,კამათის ხელოვნება) — მოძღვრება განვითარების შესახებ, რომელიც სხვადასხვა მნიშვნელობით ანტიკური დროიდან გამოიყენება. შუა საუკუნეებში დიალექტიკა ლოგიკის სინონიმი იყო. მაშინ იგი რიტორიკასთან და გრამატიკასთან ერთად სამ თავისუფალ ხელოვნებას ანუ ტრივიუმს შეადგენდა. როგორც სამყაროს შეცნობის ფილოსოფიური მეთოდი იგი მდგომარეობს თეზისის და ანტითეზისის დაპირისპირებაში.

## ლიტერატურა 
* ფილოსოფია – ტ. რეხვიაშვილი, ვ. ჭიაურელი – თბილისი, 2006 წ. გვ. 234–235

კატეგორია:ფილოსოფია
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
*
დუალიზმი

[მინი|[ინი და იანი ბუნების დუალიზმის სიმბოლო]]
**დუალიზმი** ( - ორი) — სწავლება ტრადიციულ ფილოსოფიაში, რომელიც ცნობს სამყაროს როგორც მატერიალური, ასევე იდეალური მხარის არსებობას.

## ლიტერატურა 
* Haney, William S. Culture and Consciousness: Literature Regained. Bucknell University Press (August 1, 2002). ISBN 1611481724.
* Isaac, J. R.; Dangwal, Ritu; Chakraborty, C. Proceedings. International conference on cognitive systmes (1997). Allied Publishers Ltd. ISBN 81-7023-746-7.
* Leaman, Oliver. Eastern Philosophy: Key Readings. Routledge, 2000. ISBN 0-415-17357-4.

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Dictionary of the History of ideas* 


კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
ბენეტნაში

**ბენეტნაში**, *ბანათნაში*, *ალქაიდა* (არაბ.), η *დიდი დათვისა*, მეორე ვარსკვლავიერი სიდიდის ვარსკვლავი, რომლის ნათობა 870-ჯერ აღემატება მზისას, მზიდან მანძილი 77 პს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ვარსკვლავები
კატეგორია:დიდი დათვის თანავარსკვლავედი
იდეალიზმი

**იდეალისტური** (, , იდეა) — ამ ფილოსოფიური მიმდინარეობის თანახმად სულიერება ითვლება პირველ ამომავალ ცნებად, ხოლო მატერია, ბუნება, ფიზიკური სამყარო და მათი შემეცნება მეორადად, განპირობებულად.

ამგვარად იდეალიზმი უპირისპირდება მატერიალიზმს.

## ლიტერატურა 
* ''Immanuel Kant's Critique of Pure Reason with an historical introduction by Ludwig Noiré*, available at http://www.books.google.com/ 
* Kierkegaard, Søren. *Concluding Unscientific Postscript*, Princeton, ISBN 978-0-691-02081-5
* Neujahr, Philip J., *Kant's Idealism*, Mercer University Press, 1995 ISBN 0-86554-476-X
* Watts, Michael. *Kierkegaard'', Oneworld, ISBN 978-1-85168-317-8

## რესურსები ინტერნეტში 
*A.C. Grayling-Wittgenstein on Scepticism and Certainty 
*Science and Health with Key to the Scriptures by Mary Baker Eddy 


კატეგორია:ფილოსოფიური თეორიები
კატეგორია:შემეცნების ფილოსოფია
ბენეტიტისნაირნი

**ბენეტიტისნაირნი** () — ნამარხი ხისებრი შიშველთესლოვანი მცენარეების რიგი. ახლოსაა თანამედროვე საგოვანებთან. სახელი დაერქვა ინგლისელი ბოტანიკოსის ჯონ ბენეტის (1801—1876) პატივსაცემად. 

ბენეტიტისნაირთ ჰქონდათ მარტივი ან დატოტვილი ღერო, ზოგიერთს — კასრისებრი, ფრთისებრი ან მარტივი ფოთლები, უენდოსპერმო ორლებნიანი თესლი და ფოთლის იღლიაში განლაგებული ორსქესიანი ყვავილები. ბენეტიტისნაირნი შესაძლოა პალეოზურის თესლოვანი გვიმრანაირებისაგან წარმოიშვნენ. 

მაქსიმალურ განვითარებას მიაღწიეს იურულ პერიოდსა და ცარცული პერიოდის პირველ ნახევარში. ფართოდ იყვნენ გავრცელებული მთელ დედამიწაზე. გადაშენდა გვიანდელი ცარცული პერიოდის დასაწყისში. ცნობილია 20-მდე გვარი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბენეტიტისნაირნი
კატეგორია:ნამარხი მცენარეები
ბეპუ

thumb|250px
**ბეპუ**, (იაპ. 別府市, *Beppu-shi*) ქალაქი იაპონიაში (ოიტის პრეფექტურა), კუნძულ კიუსიუს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, ბეპუს ყურის ნაპირზე. 135 ათ. მცხოვრებით. რკინიგზის სადგური; მსუბუქი და ქიმიური მრეწველობის საწარმოები. ბეპუ ცნობილი კურორტია. ცხელი მინერალური წყაროები. ბალნეოლოგიური სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
ექსპრესიონიზმი

thumb||Einsteinturm პოტსდამში
**ექსპრესიონიზმი** — ხელოვნების მიმდინარეობა, აღმოცენდა XX საუკუნის დასაწყისში და განვითარდა ხელოვნების ისეთ დარგებში, როგორებიცაა: მხატვრობა, ლიტერატურა, თეატრი, კინო, არქიტექტურა და სხვა.

ექსპრესიონიზმი არის სუბიექტურობის გამოვლინება, რაც მიზნად ისახავს რეალობის დეფორმირებას რათა პუბლიკაში ემოციური რეაქცია გამოიწვიოს. წარმოდგენები ხშირად მტანჯველი ხასიათისაა, ახდენს რეალობის სტილიზებას, უცვლის მას ფორმას და ამგვარად აღწევს ძლიერ ექსპრესიულ ინტენსივობას. ეს ყოველივე არის იმ პესიმისტური ხედვის შედეგი, რომელიც გააჩნდათ ექსპრესიონისტებს თავიანთი ეპოქის შესახებ, კონკურეტულად კი პირველი მსოფლიო ომის მიმართ. ექსპრესიონისტული ნაწარმოებები ხშირად წარმოაჩენენ ფსიქოანალიტიკურ სიმბოლოებს.

XX საუკუნის დასაწყისში ეს მიმდინარეობა, რომელმაც ძირითადად ჩრდილოეთ ევროპაში, განსაკუთრებით გერმანიაში მოიკიდა ფეხი, ფრანგული იმპრესიონიზმის საწინააღმდეგოდაა მიმართული. თუკი იმპრესიონიზმი მაინც ფიზიკურ რეალობას აღწერს, ექსპრესიონიზმი ამ რეალობას შემოქმედის სულიერ მდგომარეობას უმორჩილებს. ექსპრესიონიზმი იმპრესიონიზმთან შედარებით გაცილებით აგრესიულია და ახასიათებს ძლიერი ფერები, მკვეთრი ხაზები. ამით იგი ფოვიზმის გამგრძელებელიცაა. ხშირად ექსპრესიონიზმს განიხილავენ არა იმდენად მიმდინარეობად, რამდენადაც რეაქციად აკადემიზმისა და საზოგადოების წინააღმდეგ.
## ექსპრესიონიზმი საქართველოში 
საქართველოში ექსპრესიონიზმის ღრმა დახასიათება მოგვცა დავით კაკაბაძემ თავის ნაშრომში „ხელოვნება და სივრცე“ (1926, პარიზი; 1983, თბილისი). XX საუკუნის 20-იან წლებში ევროპული ექსპრესიონიზმის პრინციპების ქართულ ხელოვნებასთან შერწყმას ვხვდებით ლადო გუდიაშვილისა („თევზი ცოცხალი“, „ქეიფი ქალთან“, „ქეიფი განთიადისას“, „ქრისტინე“ და სხვ.) და შალვა ქიქოძის („უდროოდ დაღუპული მეგობრის მოსაგონებლად“, „სამი მხატვარი“ და სხვ.) შემოქმედებაში. 1970-იანი წლების ბოლოსა და 80-იანი წლების დასაწყისში ექსპრესიონისტული სტილიზაციის პრინციპთა გამოყენება დამახასიათებელია ლევან ჭოღოშვილის სურათებისათვის („ეკატერინე გაბაშვილი შვილებთან ერთად“, „ზურაბ არაგვის ერისთავის მკვლელობა“, „ოჯახი“ და სხვ.). XX საუკუნის 80-იან წლებში ექსპრესიონიზმისა და ნეოექსპრესიონიზმის გამოცდილება აისახა მხატვრების მ. ცეცხლაძის, ნ. ცეცხლაძის, კ. კაჭარავას, მ. ჯაფარიძის, კ. რამიშვილის, გ. ბუღაძის შემოქმედებაში (გამოფენები: 1985 — თელავში, 1986–87 — თბილისში, 1987–89 — ბერლინსა და ლაიფციგში). ქართველ მხატვართა შემოქმედებაში ექსპრესიონიზმის დამახასიათებელი ნიშნები შეხამებულია ეროვნულ მხატვრულ ტრადიციებთან. ექსპრესიონიზმის გავლენა შეიმჩნევა ქართველი მწერლების: დემნა შენგელაიას, ლეო ქიაჩელის, სანდრო შანშიაშვილის, კონსტანტინე გამსახურდიას შემოქმედებაში.
## ექსპრესიონისტი მხატვრები 
[thumb|240px|[ფრანც მარკი: დიდი ლურჯი ცხენები 1911]]
* კანდინსკი, ვასილი
* კირშნერი, ერნსტ ლუდვიგ
* კოკოშკა, ოსკარ.
* მოდერსონ-ბეკერი, პაულა
* მუნკი, ედვარდ
* ნოლდი, ემილ
* შიელი, ეგორ
* შმიდტ-როტლუფი, კარლო
* სუტინი, შაიმ
* გოგი, ვან
* ამედეო მოდილიანი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ექსპრესიონიზმის ისტორია 
* ექსპრესიონიზმი 
* კვლევები ექსპრესიონიზმის შესახებ 


კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
ბენთოსი

[200პქ|მინი|1) [ნეისტონი2) პლანქტონი3) ნექტონი4) ბენთოსი]]
**ბენთოსი** () — ზღვისა და კონტინენტური წყალსატევების გრუნტში ან გრუნტზე ბინადარი ორგანიზმების ერთობლიობა. არსებობს ცხოველური (ზოობენთოსი) და მცენარეული (ფიტობენთოსი) ბენთოსი. წყალსატევის ფსკერზე ცხოვრების ნირის მიხედვით ზოობენთოსში განასხვავებენ გრუნტში ან გრუნტზე მცხოვრებ მოძრავ, ნაკლებად მოძრავ, უძრავ, ნაწილობრივ გრუნტში ჩაფლულ ან გრუნტზე მიმაგრებულ ცხოველებს. კვების მიხედვით ზოობენთოსი იყოფა მტაცებლებად, მცენარისმჭამელებად, დეტრიტისმჭამელებად და სხვა. ზღვის ფსკერზე მცხოვრები ზოგი ცხოველის მიკუთვნება ბენთოსური ან პელაგიური ორგანიზმებისათვის ძნელდება, რის გამოც მათ პლანქტობენთოსსა და ნექტობენთოსს უწოდებენ. მენთოსური ორგანიზმები შეიძლება იყოს მსხვილი (*მაკრობენთოსი*), საშუალო (*მეზობენთოსი*), მცირე (*მიკრობენთოსი*) და წვრილი, უბაქტერიებო ბენთოსი (*მეიბენთოსი*).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ოკეანოლოგიური ტერმინოლოგია
კატეგორია:წყლის ეკოლოგია
კატეგორია:წყლის ორგანიზმები
ბერგამოტი

**ბერგამოტი** () — მარადმწვანე ხეხილოვანი მცენარე (სიმაღლით 3— 5 მ) ტეგანისებრთა ოჯახისა (ნარინჯოვანთა ქვეოჯახი). 

ნაყოფი საშუალო სიდიდისაა, მსხლისებრი ფორმის; კანი ოქროსფერ-ყვითელია, სპეციფიკური სუნი აქვს. ტბილოვანი ყვითელია, მომჟავო ან მჟავე, ოდნავ მომწარო გემო დაჰკრავს. საჭმელად ნაკლებად იყენებენ.

საქართველოში შავი ზღვის სანაპიროზეა. ბერგამოტის ნაყოფის კანისაგან, ყვავილებისაგან, ფოთლებისა და ყლორტებისაგან მიიღება ბერგამოტის ეთეროვანი ზეთი (1,75%-მდე), რომელსაც იყენებენ პარფიუმერიასა და საკონდიტრო წარმოებაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ციტრუსები
ბერგი

საკუთარი სახელი **ბერგი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბერგი, ალბან — ავსტრიელი კომპოზიტორი
* ბერგი, აქსელ — რუსი რადიო-ტექნიკოსი
* ბერგი, ეიჟენ — ოქტომბრის რევოლუციისა და სამოქალაქო ომის აქტიური მონაწილე
* ბერგი, ლევ — რუსი ფიზიკოსი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბერგმანი

საკუთარი სახელი **ბერგმანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბერგმანი, ინგმარ — შვედი რეჟისორი
* ბერგმანი, ინგრიდ — შვედი მსახიობი
* ბერგმანი, ტორბენ ულაფ — შვედი ქიმიკოსი და მინერალოგი
* ბერგმანი, ჰიალმარ — შვედი მწერალი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბერე არდანპონი

**ბერე არდანპონი**, *კომშა მსხალი*, ბელგიური წარმოშობის საზამთრო მსხლის ჯიში. ნაყოფი ზარისებრია, ფორმით კომშსაც წააგავს. საშუალოდ 180—200 გ იწონის, თხელკანიანია, სიმწიფეში მოყვითალო-ჩალისფერი, მუქწინწკლებიანი. რბილობი თეთრია, ნაზი, ჭარბწვნიანი. მოტკბო-მომჟავო, კრეფენ ოქტომბრის ბოლოს. სამომხმარებლო სიმწიფეს დეკემბერ-იანვარში აღწევს. ხე დიდია, მოსავალს გვიან იძლევა, დიდხანს ძლებს, უხვად მსხმოიარეა (160—200 კგ ხიდან). ბერე არდანპონი გავრცელებულია უკრაინასა და რსფსრ-ის სამხრეთ ნაწილში. საქართველოში დარაიონებულია კახეთის, ქართლისა და მესხეთის ზონებში.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მსხლები
ბერების სერი

**ბერების სერი** — VI-VIII საუკუნეების გამოქვაბულთა კომპლექსი, ბერთა თავშესაფარი ივრის ნაპირას, სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფელ მაღაროს სამხრეთ-დასავლეთით. დავითგარეჯის მრავალმთის უდაბნო-მონასტრების განშტოება. ბერების სერის სავანეში არის გუმბათიანი, ბაზილიკური და დარბაზული ეკლესიები. ბერთა განცალკევებული ქვაბები განლაგებულია ერთ- და მრავალსართულიან კომპლექსებად. ქვაბებს აქვს შეისრული თაღები, შემკულია ჯვრის გამოსახულებებითა და ჩუქურთმებით. შემორჩენილია ქართული წარწერები, მ. შ., ფრესკული მხატვრობის ფრაგმენტებზე.

ბერების სერს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:დავითგარეჯის მონასტრები
ბერე ბოსკი

მინი|250პქ|ბერე ბოსკის ჯიშის მსხალი
**ბერე ბოსკი**, *ალექსანდრეული* — ფრანგული წარმოშობის საშემოდგომო მსხლის ჯიში. ნაყოფი მოგრძომსხლისებრია, იწონის 150—200 გ, თხელკანიანია, სრულ სიმწიფეში მოყვითალო-ქარვისფერია. რბილობი თეთრია, ნაზი, სურნელოვანი, წვნიანი, სასიამოვნო სიტკბო აქვს. კრეფენ სექტემბრის ბოლოს, სამომხმარებლო სიმწიფეს აღწევს ნოემბერ-დეკემბერში. საკონსერვო წარმოებისა და სუფრის მაღალხარისხოვანი ჯიშია. ხე საშუალო სიმაღლისაა, მოსავალს იძლევა მეხუთე-მეექვსე წელს. უხვად მსხმოიარეა (180—200 კგ ხიდან). ბერე ბოსკი გავრცელებულია მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში. საქართველოში დარაიონებულია მეხილეობის ყველა ზონაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მსხლები
ბერეთისა

**ბერეთისა** — ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზედა ბერეთისისა და ქვედა ბერეთისის ძველი სახელწოდება.

ბერეთისა წერილობით წყაროებში პირველად იხსენიება XVII საუკუნეში. ვახუშტი ბატონიშვილის მიერ შედგენილ დასავლეთ საქართველოს რუკაზე აღნიშნულია ორი ბერეთისა — ზედა და ქვედა. 1773 წელს იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა ბერეთისა იქ მოსახლე გლეხებით ქუთაისის ტაძარს გადასცა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბეჟანიანი

**„ბეჟანიანი“** — ქართული ხალხური სიტყვიერების ძეგლი. საფუძვლად დაედო „როსტომიანის“ ერთი ეპიზოდი ბეჟანისა და მანიჟეს (მანიჟავის) სამიჯნურო თავგადასავალი. ბერნარდე ნეაპოლელის გადმოცემით, „ბეჟანიანი“ ძალზე პოპულარული იყო ძველ საქართველოში. ცნობილია მისი ქართლური, კახური, იმერული, ფშაური, ხევსურული, სვანური ვარიანტები. XIX საუკუნის ბოლოს „ბეჟანიანი“ თორმეტჯერ გამოიცა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
მაქს პლანკი

**მაქს კარლ ერნსტ ლუდვიგ პლანკი** (; დ. 23 აპრილი, 1858 — გ. 4 ოქტომბერი, 1947) — გერმანელი ფიზიკოსი. საყოველთაოდ მოიაზრება, როგორც კვანტური თეორიის დამფუძნებელი. ნობელის პრემიის ლაურეატი ფიზიკის დარგში (1918). პრუსიის მეცნიერებათა აკადემიისა და სხვადასხვა სამეცნიერო საზოგადოების და აკადემიის წევრი და, ამგვარად, როგორც მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ფიზიკოსი. 

პლანკის ნამუშევრები ეხება თერმოდინამიკას, თერმული გამოსხივების თეორიებს, კვანტურ თეორიებს, ფარდობითობის სპეციალურ თეორიებსა და ოპტიკას.

## ლიტერატურა
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:გერმანელი დეისტები
კატეგორია:გერმანელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი

thumb|250px|ბერენიკეს თმები
**ბერენიკეს თმების თანავარსკვლავედი** () — ჩრდილოეთის ცის მცირე ზომის, კაშკაშა ვარსკვლავებს მოკლებული თანავარსკვლავედი. მოთავსებულია მენახირის, ქალწულის, ლომისა და მწევრების თანავარსკვლავედებს შორის. ბერენიკეს თმების მიმართულებითაა მრავალი გარეგალაქტიკური ნისლეული, აგრეთვე ცაზე ჩვენი გალაქტიკის ჩრდილოეთით პოლუსი. საქართველოს განედებიდან დაკვირვებისათვიოს ყველაზე მოსახერხებელი დროა გაზაფხული.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Star Tales -Coma Berenice

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
ბერდიკის ციხე

**ბერდიკის ციხე** — ისტორიული ციხესიმაგრე ქვემო ქართლში (თანამედროვე ბოლნისის მუნიციპალიტეტში), მდინარე ბოლნისისწყლის (ფოლადაურის) მარჯვენა მხარეს, ახლანდელი სოფელ ფოლადაურის მახლობლად, მაღალ კლდოვან მთაზე. სახელი ეწოდა ისტორიული სოფლის ბერდიკის მიხედვით. შემორჩენილია გალავანი და ორი კოშკი, რომელთაგან ერთი ოთხსართულიანია. ციხე შუადეოდალურ ხანაშია აგებული. იგი კონტროლს უწევდა ფოლადაურის ხეობით მიმავალ უმოკლეს გზას, რომელიც „მგლისკარის“ უღელტეხილით ლორეში გადადიოდა.

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი დ., ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 399, თბ., 1997 წ.

* ზაქარაია პ., ქართულ ციხესიმაგრეთა ისტორია უძველესი დროიდან XVIII ს. ბოლომდე, თბ., 2002 წ.

კატეგორია:ბოლნისის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
საერთაშორისო სტილი (არქიტექტურა)

**საერთაშორისო სტილი** — არქიტექტურული მიმდინარეობა, რომელიც განვითარდა 1920-იანი წლებიდან 1980-იანი წლების დასაწყისამდე მთელი მსოფლიოს მასშტაბით. მისი მთავარი მახასიათებელია წარსულ ტრადიციებთან ყოველგვარი კავშირის გაწყვეტა, გლუვი ზედაპირების გამოყენება და ორნამენტების მოშორება. ეს არქიტექტორები ცდილობენ რეგულარობის პრინციპი შეინარჩუნონ და გამოიყენონ ამისთვის ბეტონის მასალა. საერთაშორისო სტილს ახასიათებს მკვეთრი მოდერნისტული ტენდენციები.

## ისტორიული კონტექსტი 
საერთაშორისო სტილი მომდინარეობს მოდერნიუსტული მიმდინარეობისგან და ვითარდება 1920-1940 წლებში. გერმანიაში იგი წარმოდგენილია  ბაუჰაუზის სკოლის, საფრანგეთში ახალი სულისკვეთებისა და ლე კორბუზიეს სახით. იგი ხასიათდება XIX საუკუნის ბოზ-არტთან  კავშირის გაწყვეტით, თუმცა აგრძელებს ვიოლე-ლე-დუკისა და ახალი ხელოვნების ფუნქციონალისტურ იდეებს.

გამოთქმა "საერთაშორისო სტილი" პირველად ჩნდება 1932 წელს ხელოვნების ისტორიკოსის, ჰენრი-რასელ ჰიჩკოკისა და ფილიპ ჯონსონის ნაშრომში, რომელიც ეხება  ნიუ-იორკის  MoMA-ს ექსპოზიციას, *თანამედროვე არქიტექტურა*. მოდერნისტული მიმდინარეობის გარდაქმნა საერთაშორისო სტილად მოხდა  აშშ-ში ბაუჰაუზის იდეების გავრცელების შემდეგ. 1933 წელს  გერმანიაში ნაცისტების მოთხოვნით ბაუჰაუზის სკოლა დაიხურა და ეს არქიტექტორები აშშ-ში გადავიდნენ. გერმანიაში მათი ნამუშევრები დაანგრიეს.

## სტილის წარმომადგენლები 
* აალტო, ალვარ
* ბეკეტი, უელტონ
* გრეი, ეილინ
* გროპიუსი, ვალტერ
* ბელუჩი, პიეტრო
* ლე კორბუზიე
* რუდოლფი, პოლ
* გოლდბერგი, ბერნარ
* კანი, ლუი
* ნიემეიერი, ოსკარ
* ნეუტრა, რიჩარდ
* რაფსონი, რალფ
* ტანჟი, კენზო
* ჯონსონი, ფილიპ

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვეისელჰოფის მამული
* ვეისელჰოფის მამულის ფოტოგალერეა 
* თელ-ავივის თეთრი ქალაქი - მოდერნისტული მიმდინარეობა 
* One Wilshire Building

კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
ბერთა

**ბერთა** — ქართული მონასტერი ისტორიულ საქართველოში, კლარჯეთში (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). მონასტერი დაარსდა VIII-IX საუკუნეებში, გრიგოლ ხანძთელის მოღვაწეობის დროს. აქ შემოქჩენილი მონუმენტური ნაგებობის ნაშთი სავარაუდოს ხდის, რომ ბერთაში სასწავლებელი არსებობდა. ცნობილია ბერთის ორი ოთხთავი. ერთი (X საუკუნე) დაცულია აშშ-ში, ქ. ნიუ-ტონში, მეორე (XII საუკუნე), რომელიც ბეშქენ ოპიზარს ოქროჭედურ ყდაში ჩაუსვამს, — თბილისში (ხელნაწერთა ინსტიტუტი, Q — 906). ბერთაში მოღვაწეობდა ცნობილი ქართველი მწიგნობარი ზეკეპე ბერთელი (X საუკუნე). კლარჯეთის დაპყრობის შემდეგ ოსმალებმა ბერთის მონასტერი გაძარცვეს და მეჩეთად გადააკეთეს.

ოსმალეთის იმპერიის ადმინისტრაციული დაყოფით შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის ლივანას კაზაში. 1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას და შევიდა ბათუმის ოლქში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ეკლესია-მონასტრები ტაო-კლარჯეთში
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
დიალექტიკური მატერიალიზმი

**დიალექტიკური მატერიალიზმი** — მარქსიზმის მიმდევართა გარკვეული ნაწილის მიხედვით მარქსიზმის საფუძველი. იგი მიუთითებს, რომ კარლ მარქსის თეორია არის დიალექტიკის და მატერიალიზმის სინთეზი. თვითონ მარქსი ამ ტერმინს არ იყენებდა. 

## დიალექტიკური მატერიალიზმის ჩამოყალიბება 
მეცხრამეტე საუკუნეში, ბუნებისმეტყველებაში მომხდარი აღმოჩენების საფუძველზე, კარლ მარქსმა და ფრიდრიხ ენგელსმა გამოთქვეს შეხედულება, რომ ბუნება მუდმივად ვითარდება და განვითარებას ბუნებაში დიალექტიკური ხასიათი აქვს; ბუნებაში მიმდინარე ყველა პროცესი კი ურთიერთკავშირში და ურთიერთგანპირობებულობაშია. მეოცე საუკუნის დასაწყისში ვლადიმერ ლენინმა განაზოგადა იმდროინდელი სამეცნიერო აღმოჩენები და შემოიღო მატერიის ფილოსოფიური კატეგორია, რომელიც ასახავდა მთელ ობიექტურ სამყაროს და არა მის რომელიმე ფორმას, როგორც ეს სხვა ფილოსოფიური მიმდინარეობის წარმომადგენლებს ესმოდათ. მეოცე საუკუნეში მომხდარმა აღმოჩენებმა დაადასტურეს სამყაროს დიალექტიკურ-მატერიალისტური თეორიის ძირითადი დებულებები. მაგალითად, აინშტაინის ფარდობითობის თეორიამ დაადასტურა მარქსიზმის კლასიკოსთა მოსაზრებები სივრცისა და დროის, როგორც მატერიის არსებობის წესის შესახებ. კარლ მარქსი და ფრიდრიხ ენგელსი ფიქრობდნენ, რომ ბუნებაში აღმოჩენილი დიალექტიკური კანონზომიერებები ვრცელდებოდა საზოგადოებაზეც, ვინაიდან ეს უკანასკნელი ბუნების შემადგენელი ნაწილია. მათი აზრით, საზოგადოებასაც განვითარების მსგავსი კანონები აქვს. ისტორიისადმი დიალექტიკურ-მატერიალისტური მიდგომით, მარქსმა და ენგელსმა გამოთქვეს თავიანთი აზრი კაპიტალისტური სისტემის მჩაგვრელობითი ბუნების შესახებ და შექმნეს ექსპლუატაციისგან თავისუფალი საზოგადოების მოდელი. მათი იდეების ხორცშესხმა სცადეს მოგვიანებით საბჭოთა კავშირსა და სხვა ქვეყნებში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
**Ludwig Feuerbach and the End of Classical German Philosophy*, Friedrich Engels
**Anti-Dühring*, Friedrich Engels
**Dialectics of Nature*, Friedrich Engels
**Materialism and Empirio-Criticism*,

კატეგორია:მარქსიზმი
კატეგორია:მარქსიზმი
*
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის იდეოლოგია
კატეგორია:დიალექტიკა
ბერთუბნის მონასტერი

**ბერთუბნის მონასტერი** — დავითგარეჯის კომპლექსში შემავალი ერთ-ერთი გამოქვაბული მონასტერი. დაარსებულია XII საუკუნეში. აღსანიშნავია ღვთისმშობლის დარბაზული ეკლესია და სატრაპეზო, რომელთა კედლებიც შემკულია XIII საუკუნის დასაწყისის მხატვრობით: გამოსახული არიან თამარ მეფე და ლაშა გიორგი, სატრაპეზოში ძირითადად ტრაპეზის თემაა გადმოცემული. აქვეა ეპიზოდი დავით გარეჯელის ცხოვრებიდან — „ლუკიანე წველის ირმებს“, ეს მოხატულობა მხატვრობის გარეჯის სკოლის განვითარების მწვერვალია; ადგილობრივ ტრადიციებთან ერთად მათში მკაფიოდ აისახა აყვავების ხანის ქართული მონუმენტური მხატვრობის ზოგადი თავისებურებანი. მდებარეობს აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, საქართველოს საზღვრის სიახლოვეს.

Монастырь Бертубани. Главный храм.jpg|ბერთუბნის მონასტრის მთავარი ტაძარი
Монастырь Бертубани. Алтарная роспись.jpg|მთავარი ტაძრის საკურთხეველი
Монастырь Бертубани. Роспись северной стены.jpg|ფრესკები ჩრდილოეთი ფასადზე
George IV & Tamar. Fresco from Bertubani.jpg|გიორგი IV-სა და თამარ მეფის ფრესკები
თამარ მეფის ფრესკა ბერთუბნის მონასტრიდან.jpg|თამარ მეფის ფრესკა ბერთუბნის მონასტრიდან
Монастырь Бертубани. Трапезная.jpg|ბერთუბნის მონასტრის სატრაპეზო

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*ბერთუბანი, ღვთისმშობლის ტაძარი (საგარეჯოს მუნიციპალიტეტი) | ქართველოლოგიური წიგნებისა და კრებულების ფოტომასალის აღწერილობა

## სქოლიო
ბერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბერი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბერი, კარლ — რუსი ბუნებისმეტყველი
* ბერი, ჟან ჟორჟ — შვეიცარიელი ზოოლოგ-პარაზიტოლოგი
* ბერი — ისტორიული ციხესიმაგრე კახეთში
* ბერი — ისტორიული ოლქი ცენტრალურ საფრანგეთში
* ბერი — სასულიერო წოდება
ჩელეთი

**ჩელეთი** — ისტორიული კახეთის უძველესი ცენტრი „ქართლის ცხოვრების“ მიხედვით. ჩელეთის თავდაპირველი სახელია  „ბერ“. ვახუშტი ბაგრატიონის (XVIII ს.) თანახმად, ჩელეთი იგივე გვიანდელი პერიოდის ჟალეთია. მდებარეობდა მდინარე ივრის ხეობის ზემო წელზე. V საუკუნეში მეფე ვახტანგ I-მა გორგასალმა ჩელეთის საეპისკოპოსო დააარსა. წყაროებში ჩელეთი უკანასკნელად იხსენიება VIII საუკუნეში როგორც ქართლის სამეფოს ერთ-ერთი ადმინისტრაციული ერთეული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიული ქალაქები
ავანგარდიზმი

[thumb|300px|[მალევიჩი, კაზიმირ|კაზიმირ მალევიჩი, "სუპრემატიზმი".]]
**ავანგარდიზმი** XIX საუკუნიდან ნიშნავს ახალ, ექსპერიმენტულ წამოწყებებს, განსაკუთრებით ხელოვნებასა და კულტურაში. იგი შთაგონებულია საფრანგეთის რევოლუციის იდეებით. ავანგარდი არის აკადემიზმის საწინააღმდეგო მიმართულება.
ხშირად ამ ტერმინს იყენებენ იმ შემოქმედთა აღსანიშნავადაც, რომლებიც წინ უსწრებენ თავიანთ ეპოქას. 

ავანგარდიზმი მიიჩნევს, რომ არ არსებობს მშვენიერების მარადიული მოდელი, შემოქმედმა თავის ნაწარმოებში თანამედროვეობის არსი უნდა ჩადოს, უარი თქვას ხელოვნების ხელოსნობის კონცეფციაზე, ბუნების კულტსა და ფიგურატიული ხელოვნების რეალიზმზე. ავანგარდიზმი შემოქმედების ინდივიდუალისტურ კონცეფციას აღიარებს. ყველაფერი შეიძლება ხელოვნებად იქცეს თუ ამას ხელოვანი გადაწყვეტს. ეს უკანასკნელი კი თავისუფალი უნდა იყოს ყოველგვარი სოციალური და ესთეტიკური სტერეოტიპებისგან. 

## ავანგარდისტული მიმდინარეობები 
* კონსტრუქტივიზმი
* კუბიზმი
* დადაიზმი
* ექსპრესიონიზმი
* ფუტურიზმი
* ლეტრიზმი
* ახალი რომანი

## იხილეთ აგრეთვე 
* რუსული ავანგარდი

## ლიტერატურა 
* Barron, Stephanie, and Maurice Tuchman. 1980. *The Avant-garde in Russia, 1910–1930: New Perspectives: Los Angeles County Museum of Art [and] Hirshhorn Museum and Sculpture Garden, Smithsonian Institution, ვაშინგტონი*, *ლოს-ანჯელესი*: Los Angeles County Museum of Art ISBN 0-87587-095-3 (pbk.); კემბრიჯი (მასაჩუსეტსი): Distributed by the MIT Press ISBN 0-262-20040-6 (pbk.)
* Bazin, Germain. 1969. *The Avant-garde in Painting*. New York: Simon and Schuster. ISBN 0-671-20422-X
* Berg, Hubert van den, and Walter Fähnders (eds.). 2009. *Metzler Lexikon Avantgarde*. Stuttgart: Metzler. ISBN 3-476-01866-0 
* Crane, Diana. 1987. *The Transformation of the Avant-garde: The New York Art World, 1940–1985*. Chicago: University of Chicago Press. ISBN 0-226-11789-8
* Kostelanetz, Richard, and H. R. Brittain. 2000. *A Dictionary of the Avant-Gardes*, second edition. New York: Schirmer Books. ISBN 0-02-865379-3. Paperback edition 2001, New York: Routledge. ISBN 0-415-93764-7 (pbk.)
* Kramer, Hilton. 1973. *The Age of the Avant-garde; An Art Chronicle of 1956-1972*. New York: Farrar, Straus and Giroux. ISBN 0-374-10238-4
* Maerhofer, John W. 2009. *Rethinking the Vanguard: Aesthetic and Political Positions in the Modernist Debate, 1917-1962*. Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Press. ISBN 1-4438-1135-1
* Novero, Cecilia.  2010. "Antidiets of the Avant-Garde: From Futurist Cooking to Eat Art."  (University of Minnesota Press)
* Pronko, Leonard Cabell. 1962. *Avant-garde: The Experimental Theater in France*. Berkeley: University of California Press.
* Shishanov, V. A. 2007. *Vitebskii muzei sovremennogo iskusstva*: istoriia sozdaniia i kollektsii (1918–1941)''. Minsk: Medisont. ISBN 978-985-6530-68-8 Online edition  

კატეგორია:ლიტერატურული მიმდინარეობები
კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
ნაცისტური არქიტექტურა

[thumb|250px|გერმანიის პავილიონი [პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიცია (1937)|პარიზის საერთაშორისო ექსპოზიციაზე 1937 წელს.]]
**ნაცისტური არქიტექტურა** — სტალინისტურ არქიტექტურასთან ერთად ტოტალიტარული არქიტექტურის ერთ-ერთი ყველაზე მასშტაბური გამოვლინება. ამ ტერმინით განისაზღვრება ძირითადი არქიტექტურული სტილები, მშენებლობისა და საქალაქო დაგეგმარების მეთოდები, რომლებიც გამოიყენებოდა მესამე რაიხში, სადაც 1933-45 წლებში ბატონობდა ნაციონალ-სოციალიზმის იდეოლოგია. ნაციონალ-სოციალიზმის ეპოქის არქიტექტურამ გარკვეული გავლენა მოახდინა ომის შემდგომი გერმანიის შენობათა არქიტექტურაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* MONUMENTALITA & MODERNITA, 2011 . — მასალები ტოტალიტარული პერიოდის არქიტექტურულ-მხატვრული მემკვიდრეობის შესახებ კონფერენციიდან.

კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
სამეკლესიიანი ბაზილიკა

**სამეკლესიიანი ბაზილიკა** — საქართველოში შემუშავებული ბაზილიკის თავისებური ვარიანტი (აღმოაჩინა და შეისწავლა გ. ჩუბინაშვილმა). საქართველოს გარეთ უცნობია. გარედან არ განსხვავდება ჩვეულებრივი სამნავიანი ბაზილიკისაგან, მაგრამ შიგნით ნავები ერთმანეთისაგან გამოყოფილია არა ბოძებით, არამედ კედლებით, ე. ი. არსებითად აქ ერთ შენობაში გაერთიანებულია ერთმანეთთან კარებით დაკავშირებული 3 სამლოცველო ეკლესია, რომლებშიც დღის განმავლობაში ცალ-ცალკე რამდენიმეჯერ იხდიდნენ წირვას.

სამეკლესიიანი ბაზილიკის პირველი ნიმუშები VI საუკუნის შუა წლებს მიეკუთვნება. თანდათან მან უფრო ჩამოყალიბებული და რთული სახე მიიღო. გვერდის ეკლესიები (ნავები) ერთმანეთს დაუკავშირდა დასავლეთი შემაერთებელი გალერეით და შუა ეკლესიაში (ნავში) შესასვლელიც ამ გალერეიდანაა. ამავე დროს ჩნდება ახალი მოტივი - გვერდის ეკლესიების ორი ან სამთაღიანი ღია შესასვლელები.

სამეკლესიიანი ბაზილიკის ტიპის საკულტო ნაგებობები X საუკუნემდეე არსებობდა, შემდეგ აქა-იქ გვხვდება. სამეკლესიიანი ბაზილიკის ცნობილი ნიმუშებია VI-VII საუკუნეების ეკლესიები ზეგანში, ნეკრესის მონასტერში, ქვემო ბოლნისში, დმანისსა და სხვა.

## ლიტერატურა
*ქსე, ტ. 8, გვ. 717, თბ., 1984

კატეგორია:ქრისტიანული არქიტექტურა
ბოზ-არტი

thumb|275px|კულტურული ცენტრი არგენტინაში
[thumb|275px|[ალექსანდრე III-ს ხიდი და გრან პალე, პარიზი.]]
[right|thumb|275px|[ოტავა, კანადა, *სახელისუფლებო საკონფერენციო ცენტრი* 1912.]]
[thumb|right|275px|[ოპერა გარნიე]]
**ბოზ-არტი** (ფრანგ. Beaux-Arts, ნატიფი ხელოვნება), აკადემიური ნეოკლასიკური არქიტექტურული სტილი, რომელსაც პარიზში ნატიფი ხელოვნების სკოლაში (École des Beaux-Arts) ასწავლიდნენ და რომელიც გვიან ნეოკლასიციზმად მიიჩნევა. 

## წარმოშობა და განსაზღვრება 
ბოზ-არტის, როგორც სტილის, წარმოშობა უკავშირდება საფრანგეთის არქიტექტურის სამეფო აკადემიის მიერ 250 წლის განმავლობაში დანერგილ სწავლებას. რევოლუციის შემდგომ კი სამეფო აკადემია შეცვალა საფრანგეთის ხელოვნების აკადემიამ. ამ მიმართულებისთვის დამახასიათებელი ესთეტიკა წარმოჩნდა რომში არქიტექტურის უმაღლესი პრემიის კონკურსზეც. ამ სტილის ძირითადი ორიენტაციები მომდინარეობს საფრანგეთში ხელოვნების სკოლიდან. ეს სტილი წარმატების მწვერვალს აღწევს XIX საუკუნეში და არსებობას განაგრძობს 1968 წლამდე. დიდ გამოძახილს ჰპოულობს აშშ-შიც 1860 წლიდან XX საუკუნის შუა ხანებამდე.

## სტილის ძირითადი მახასიათებლები 
* სიმეტრია
* სივრცეთა იერარქიზაცია.
* ძველ სტილებთან მეტ-ნაკლებად ექსპლიციტური კავშირი, ეკლექტიზმისადმი, ანუ ეპოქათა აღრევისადმი ტენდენცია: ნეო-რომანული, ნეო-რენესანსული, ნეო-ბიზანტიური, ნეო-კლასიკური.
* არქიტექტურული დეტალების სიუხვე და სიზუსტე: ბალუსტრადები, ქანდაკებები, კოლონები, გირლანდები, დიდი კიბე, დიდი თაღები.
* ზოგ შემთხვევაში პოლიქრომია.
* მონუმენტური და გრანდიოზული კონცეფცია.

## არქიტექტურული ნიმუშები 
* ხელოვნების სკოლა, (საფრანგეთი)
* ოპერა გარნიე, (საფრანგეთი)
* ტროკადეროს სასახლე, (საფრანგეთი)
* ორსეის მუზეუმი, (საფრანგეთი)
* პეტი პალე, (საფრანგეთი)
* გრან პალე, (საფრანგეთი)
* შაიოს სასახლე, (საფრანგეთი)
* ბოსტონის საჯარო ბიბლიოთეკა, (აშშ)
* დიდი ცენტრალური ტერმინალი, (აშშ)
* ნიუ-იორკის საჯარო ბიბლიოთეკა, (აშშ)
* უოლდორფი, (აშშ)

## ლიტერატურა 
* Reed, Henry Hope and Edmund V. Gillon Jr. 1988. *Beaux-Arts Architecture in New York: A Photographic Guide* (Dover Publications: Mineola NY)
* United States. Commission of Fine Arts. 1978, 1988 (2 vols). *Sixteenth Street Architecture* (The Commission of Fine Arts: Washington, D.C. : The Commission)&nbsp;– profiles of Beaux-Arts architecture in Washington D.C. SuDoc FA 1.2: AR 2.

## რესურსები ინტერნეტში 
* New York architecture images, Beaux-Arts gallery
* Advertisement film about the usage of the Beaux Arts style as a reference in kitchen design
* Hallidie Building
* Beaux-Arts architecture Buildings/Structures

კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
კატეგორია:საფრანგეთის არქიტექტურა
კატეგორია:აშშ-ის არქიტექტურა
ერედვის ბერის საყდარი

**ბერის საყდარი** — X საუკუნის შუა წლების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი სოფელ ერედვის მახლობლად (ერედვის მუნიციპალიტეტი).

## ძეგლის აღწერა
ნაგებობა წარმოადგენს სამეკლესიან ბაზილიკას, ამაღლებული შუა ეკლესიით, რომელსაც ორფერდა სახურავი აქვს. შუა ეკლესიას სამხრეთით, დასავლეთით და ჩრდილოეთით უვლის გარშემოსავლელი, რომელსაც ცალფერდა სახურავი აქვს.

ეკლესია ნაგებია მუქი წითელი და ღვინისფერი, კარგად თლილი ქვით. წყობა სწორხაზოვანია.

ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აფსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სატრიუმფო თაღი აფსიდის შვერილებს ეყრდნობა. გრძივი კედლები სამსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. ამ პილასტრების და მათი მოპასუხე აღმოსავლეთი და დასავლეთი კუთხის პილასტრების წინა საფეხურს კამარის საბჯენი თაღი ეყრდნობა, დანარჩენ ორ საფეხურს კი ორსაფეხურიანი კედლის თაღები. პილასტრები დაგვირგვინებულია იმპოსტებით. იმპოსტების მაღალ ტანს ოდნავ ირიბად წაკვეთილი ფორმა აქვს. მის თავზე თაროა გამოკვეთილი. შუა ეკლესიაში სამი სარკმელია — ერთი აღმოსავლეთით და ორი სამხრეთით. სამხრეთის სარკმლები კედლის თაღების შუა ღერძზეა განლაგებული. შესასვლელი სამია — დასავლეთის და ჩრდილოეთის არქიტრავული, ხოლო სამხრეთის თაღოვანია. თაღში ტიმპანის ქვაა. ტიმპანზე შემოვლებულია რელიეფურად მოჩუქურთმებული სათაური.

გარშემოსასვლელს მთლიანი, დაუნაწევრებელი გალერეის სახე აქვს. აღმოსავლეთით იგი აბსიდებით მთავრდება. გალერეას სამხრეთით ორთაღოვანი შესასვლელი ჰქონდა, მეორე მცირე კარი დასავლეთით. ასეთივე კარი იყო ჩრდილოეთითაც, ამჟამად იგი განადგურებულია. გარშემოსასვლელის კედლები მოპირკეთებული ყოფილა უხეშად თლილი ქვით. ასევე თლილი ქვით იყო გადაყვანილი სამხრეთის კამარა, რომლის მხოლოდ მცირე ნაწილებია შემორჩენილი.

აღმოსავლეთ ფასადის შუაში, სარკმლის ირგვლივ, განლაგებულია ცალკეული დეკორატიული ელემენტები: სარკმლის ოთხკუთხა, მთლიან ქვაში გამოკვეთილი, მოჩუქურთმებული საპირე, ბრტყელი სათაური, ჯვარი მის თავზე და კიდევ ორი მსგავსი ჯვარი საპირის აქეთ-იქით. სამივე ჯვრის ცენტრისკენ შევიწროებული მკლავები პარალელური ღარებითაა დასერილი. ქვედა მკლავები ფოთლებად იშლება.

სამხრეთი ფასადი წარმოადგენდა ორ ვიწრო, გრძელ მასივს. სამხრეთი შესასვლელიდან შემორჩენილია ნაწილობრივ მიწაში ჩაფლული სვეტი. ამ სვეტისთავისა და მასზე გადაყვანილი თაღების მოჩუქურთმებული ფრაგმენტები ცალკე დევს მიწაზე.

დასავლეთი და ჩრდილოეთი ფასადები საერთო ფორმათა აგებულებით აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფასადებს იმეორებენ.

ეკლესია დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, დანგრეულია გარშემოსავლელი და საკურთხეველი.

## ლიტერატურა
*„შიდა ქართლი“, ტ. I, თბ., 2002, გვ. 63.-64

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ერედვის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
ბერისხევი

**ბერისხევი**, XIII საუკუნის კლდეში ნაკვეთი სავანე ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ვარძიის მონასტრიდან 1,5 კმ-ზე, მდინარე მტკვრის მარცხენა ნაპირას, დაახლოებით 20 მ სიმაღლეზე. ასავლელად იყენებდნენ დახრილ გვირაბს. ბერისხევის კომპლექსი შედგება ქარაფის პირას მდებარე დარბაზული ეკლესიის, სენაკის, საკუჭნაოს, ე. წ. თახჩებიანი სათავსისა და გვირებული თავდაცვითი სადგომისაგან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
პოლიტიკური პარტია

[მინი|[ევროპის პარლამენტის არჩევნების პოსტერი იტალიაში]]
**პოლიტიკური პარტია** — ორგანიზაცია, რომელიც შექმნილია სახელმწიფოში პოლიტიკური ძალაუფლების მოსაპოვებლად, ჩვეულებრივ არჩევნების გზით. ხშირად, პარტია წარმოადგენდეს რაიმე იდეოლოგიას, მაგრამ ის ასევე შეიძლება იყოს სხვადასხვა ინტერესების მქონე ძალების კოალიცია.

პოლიტიკური პარტია არის საერთო მსოფლმხედველობრივ და ორგანიზაციულ საფუძველზე შექმნილი მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი დამოუკიდებელი და რეგისტრირებული გაერთიანება, რომელიც, როგორც წესი, მიზნად ისახავს ხელისუფლებაში მოსვლას და საკუთარი სამოქმედო პროგრამის განხორციელებას. პარტია, როგორც თავისუფალი, დემოკრატიული საზოგადოების აუცილებელი კონსტიტუციური სამართლებრივი ნაწილი, არჩევნების მეშვეობით და კანონმდებლობით ნებადართული სხვა საშუალებებით მონაწილეობს მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების ფორმირებასა და გამოხატვაში.

პირველი პოლიტიკური პარტიის ჩანასახებს ჯერ კიდევ მონათმფლობელურ და ფეოდალურ საზოგადოებებში ვხვდებით. ჯგუფად გაერთიანებული სხვადასხვა ფენის წარმომადგენლები ხელისუფლებისა ან მასზე ზეგავლენისთვის იბრძოდნენ. ასეთი დაჯგუფებების ტიპურ წარმომადგენლებად მიიჩნევიან ვიგები და ტორები, რომლებიც ინგლისში XVII ს-ის მეორე ნახევარში ჩამოყალიბდნენ. პირველი პარტია 1877 წელს ინგლისში შეიქმნა ლიბერალური პარტიის სახით. პარტიების კლასიფიკაციის საფუძვლად სხვადასხვა კრიტერიუმია მიღებული: სოციალური, იდეოლოგიური, ორგანიზაციის პრინციპი და სხვა. ამერიკელი პოლიტიკური მეცნიერის ჟოზეფ დე პალომბრას მიხედვით  პოლიტიკური გაერთიანების პარტიად მიჩნევის 4 ძორითადი კრიტერიუმი არსებობს: 1) პარტიის ხანგრძლივობა (პარტია უნდა არსებობდეს დამფუძნებელზე დიდხანს) მას უნდა ქონდეს იდეოლოგია ან სულ მცირე პოლიტიკური კულტურა; 2) სტრუქტურული სიმტკიცე ( პარტიის ცენტრალური და რეგიონული ფილიალებიის არსებობა); 3) პარტიის მუდმივი მონაწილეობა პოლიტიკურ პროცესში (არჩევნები, მიტინგები, მანიფესტიები…) და ხესიუფლებაში მოსვლისთვის ბრძოლა; 4) პარტიის მასობრიობა (რიგითი წევრების, ამომრჩევლების და ფანების სიმრავლე).

## ლიტერატურა 
*
**ზურაბიშვილი, დ.*, *გობრონიძე გ.*, სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი, საიას იურიდ. განათლ. ხელშეწყობის ფონდი, თბ., 2011. ISBN 978-9941-0-3354-4.
* *კუპატაძე, ბონდო,* პარლამენტარიზმის ისტორია (ნაწილი 1)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
*საქართველოს იუსტიციის სამინისტრო, სსიპ საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო, საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებათა რეესტრი 

კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკა
ბერსაბე

thumb
**ბერსაბე** (ძვ. ებრ. *ბათშება*), ისრაელ-იუდეველთა მეფის დავითის (ძვ. წ. XI ს.) ერთ-ერთი ცოლი. მეფე სოლომონის დედა. ბიბლიის მიხედვით, დავითმა, ცოლად რომ შეირთო, მოაკვლევინა პირველი ქმარი — ხეთელი ურია. ცოლის ძის ადონიას ნაცვლად სოლომონი გამოაცხადა ტახტის მემკვიდრედ. ბერსაბეს ლეგენდა აისახა ლიტერატურასა და ხელოვნებაში.

აგრეთვე არის ქ. ბეერშევის ბიბლიური სახელწოდება.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი აღთქმა
კატეგორია:დედა დედოფლები
ბერსუმა პიტიახში

**ბერსუმა პიტიახში**  —  არმაზელი პიტიახში ახალი წელთაღრიცხვით I საუკუნის ბოლოს. იხსენიება არმაზისხევის პიტიახშთა ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩენილი ლანგრის ბერძნულ წარწერაში, რომელშიც ნათქვამია, რომ მეფე ფლავიუს დადემ ეს ლანგარი ბერსუმა პიტიახშს უძღვნა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პიტიახშები
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ბერთაყანა

**ბერთაყანა** — კლდეში ნაკვეთი სახიზარი (ქვაბი) ჯავახეთში, სოფ. თმოგვის მახლობლად კლდოვან ფერდობზე (ახლანდელი ასპინძის რაიონი). სამსართულიანი კომპლექსი შეიცავს ერთმანეთთან გვირაბით დაკავშირებულ სხვადასხვა სიმაღლეზე განლაგებულ გამოქვაბულთა ჯგუფებს. თითოეულ ჯგუფში ოვალური მოყვანილობის 1—3 სენაკია, ერთ-ერთ მათგანში ამოკვეთილ წარწერაში მოხსენიებულია ზოსიმე კუმურდოელი, რომელიც ჯავახეთის საეპისკოპოსოს განაგებდა XI საუკუნეში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
ბერნარდე ნეაპოლელი

**ბერნარდე ნეაპოლელი** — XVII საუკუნის იტალიელი კათოლიკე მისიონერი, ქართული ხალხური ზღაპრების ჩამწერი. საქართველოში პირველად 1661 წელს ჩამოვიდა მცირე ხნით, რომის ეკლესიის დავალებით. 1670—1680 წლებში საქართველოში ცხოვრობდა. შეისწავლა ქართული ენა და რამდენიმე წიგნიც თარგმნა; კერძოდ, 1681 წელს რომში დაიბეჭდა მის მიერ თარგმნილი ქართული კატეხიზმო. მ. თამარაშვილის მოწმობით, ბერნარდე ნეაპოლელს ეკუთვნის აგრეთვე ქართულ ენაზე შედგენილი წიგნი "ბჭობა კათოლიკობის შესახებ". ბერნარდე ნეაპოლელის არქივი იტალიაში ტორე-დელგრეკოს კაპუცინთა მონასტერში ინახებოდა. ამონაწერები ამ არქივიდან და მისი მოკლე აღწერა დაცულია თბილისში, კ. კეკელიძის სახელობის ხელნაწერთა ინსტიტუტში (H - 661). 1947 წელს ამ ფონდში მიაკვლიეს ბერნარდე ნეაპოლელის მიერ ჩაწერილ ორ ქართულ ზღაპარს. 1964 წელს გამოქვეყნდა იტალიაში (ნეაპოლის ეროვნული ბიბლიოთეკა) დაცული თორმეტი ქართული ზღაპარი.
## ლიტერატურა
**თამარაშვილი მ.,* ისტორია კათოლიკობისა ქართველთა შორის..., ტფ., 1902;

კატეგორია:იტალიელი მისიონერები
კატეგორია:იტალიელი ქართველოლოგები
კატეგორია:ევროპელი მოგზაურები საქართველოში
ბერქშირული ღორი

250პქ|მინიატიურა|ბერქშირული ღორი
** ბერქშირული ღორი** () — ღორის უნივერსალური პროდუქტიული მიმართულების ინგლისური ადრეული ჯიში. გამოიყვანეს XVIII საუკუნის ბოლოს ინგლისში, ბერქშირის საგრაფოში, ადგილობრივი მსხვილი საგვიანო ჯიშის შეჯვარებით ნეაპოლურ, პორტუგალიურ და ჩინურ ჯიშებთან. თანამედროვე ბერქშირული ღორი შავია, ჰარმონიული აგებულება და მაგარი კონსტიტუცია აქვს, კარგად ეგუება ძოვებას. ქუბის ცოცხალი მასაა 180-250 კგ, ყრის 6-7 გოჭს. ნაკლებად სუქდება. ბერქშირული ღორი რუსეთში გამოიყენეს მირგოროდული, ჩრდილოკავკასიური, კემეროვული, ლივენური და სხვა ჯიშების გამოსაყვანად.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოკლაჰომას სახელმწიფო უნივერსიტეტი - Breeds of Livestock - Berkshire 

კატეგორია:ღორის ჯიშები
ბერციხე

** ბერციხე**, ადრინდელი ფეოდალური ხანის ციხესიმაგრე იმერეთის მხარეში, სოფელ გოგნის ჩრდილოეთით 3 კმ-ზე (თერჯოლის მუნიციპალიტეტი), მდინარე ქვერონას (ვახუშტის მიხედვით ქვევრულა) ხევში, შემორჩენილია ნანგრევები. აგებულია პიტალო კლდეზე. იცავდა ტყიბულიდან, მუხურიდან და რაჭიდან არგვეთისკენ მიმავალ გზებს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები იმერეთის მხარეში
ბერყენა

**ბერყენა** () — Pyrus-ის გვარის ველური მსხლების რამდენიმე სახეობა. ეკლიანი ბუჩქები ან ხეებია. აქვთ შეკრული ან მეჩხერი ვარჯი, შიშველი ან ვერცხლისფრად შებუსული ფოთლები. ნაყოფი მსხლისებრია, ზოგჯერ სფეროსებრი, ყავისფერი ან ყვითელი. გავრცელებულია ევროპაში, დასავლეთ და შუა აზიაში, ირანში, ყირიმსა და კავკასიაში. საქართველოში გვხვდება ბერყენას 9 სახეობა, რომელთაგან 4 საქართველოს ენდემია (Pyrus demetrii, Pyrus ketzkhovelii, Pyrus fedorovii, Pyrus sachokiana). ბერყენა იზრდება მხოლოდ აღმოსავლეთ და სამხრეთ საქართველოს ველებზე, ნახევრად უდაბნოებში, ნათელ ტყეებსა და ტყის პირებზე ხრიოკ და ქვაღორღიან ადგილებში, ზღვის დონიდან 900 მ-მდე. ნაყოფი ვიტამინებით მდიდარია, იჭმება. მერქანი იხმარება სადურგლო და სახარატო საქმეში. ყინვაგამძლეა, ადვილად იტანს ხანგრძლივ გვალვასა და ძლიერ ქარებს. კარგი საძირეა მსხლის კულტურული ჯიშების გამოსაყვანად; იყენებენ ტყე-პარკების გასაშენებლად გვალვიან და ურწყავ ადგილებში. მრავლდება თესლით და ფესვის ამონაყარით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:მსხლები
ბერყენიანი

**ბერყენიანი** —  მცენარეთა ფორმაცია, ახასიათებს მეჩხერი ხეთადგომა. ცნობილია ნათელი ტყეების და არიდული (ქსეროფილური) მეჩხერი ტყეების სახელით. გავრცელებულია კავკასიის აღმოსავლეთ და სამხრეთ ნაწილში, შუა და წინა აზიაში. 

საქართველოში გვხვდება აღმოსავლეთ და სამხრეთ რაიონებში, მთის ქვედა და ნაწილობრივ შუა სარტყელში, ზღვის დონიდან 350—900 (1000) მ-ზე, ველების, ფრიგანას („მთის ქსეროფიტების“) და არიდული მეჩხერი ტყეების ზონაში ყავისფერ და წაბლა ნიადაგებზე. შექმნილია ტირიფფოთოლა () და ქართული () ბერყენებით. უმთავრესად გვხვდება უროიანი, ვაციწვერიანი, ფრიგანიანი, ბუჩქიანი და სხვა ბერყენიანის ვარიანტები (ასოციაციები).
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
ბერქა

** ბერქა**, *ბერქა-ყაენი* (); (დ. 1209 — გ. 1266) — ოქროს ურდოს ყაენი 1255—1266 წლებში. ჯუჩის მესამე შვილი, ბათო-ყაენის, უმცროსი ძმა. ბერქას მმართველობის პერიოდში ოქროს ურდო აღარ ემორჩილებოდა მონღოლთა იმპერიას. ბერქამ მდინარე ახთუბაზე ააშენა ახალი ქალაქი — სარაი-ბერქე, რომელიც XIV საუკუნის I ნახევარში ოქროს ურდოს სატახტო ქალაქი გახდა. ბერქამ შექმნა ხარკის ამკრეფი — ბასკაკთა ორგანიზაცია. მის დროსვე დაიწყო ოქროს ურდოს მოსახლეობის გამაჰმადიანება. 50-იან წლებში ბერქამ ლიტვა დალაშქრა. 1262 წელს აზერბაიჯანის დასაუფლებლად ჰულაგუიანებს დაუწყო ბრძოლა და შირვანს შეუტია. 1266 წელს ბერქამ ახალი ლაშქრობა მოაწყო აზერბაიჯანში შეიჭრა და მტკვარს მიადგა, მაგრამ რადგან ხიდები წინასწარ იყო აყრილი, მდინარე ვერ გადალახა და თბილისისაკენ დაიძრა. გზად დაარბია შირვანი, ჰერეთი, კახეთი, ივრისპირეთი, მაგრამ თბილისს ვერ მიაღწია, გარეჯში გარდაიცვალა.

## წინაპრები 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვილემ რუბრუკი

## ლიტერატურა 
* Amitai-Preiss, Reuven. *The Mamluk-Ilkhanid War*, 1998
* Chambers, James, ''The Devil's Horsemen: The Mongol Invasion of Europe*
* Hildinger, Erik, *Warriors of the Steppe: A Military History of Central Asia, 500 B.C. to A.D. 1700*
* Morgan, David, *The Mongols*, ISBN 0-631-17563-6
* Nicolle, David, *The Mongol Warlords'' Brockhampton Press, 1998.

კატეგორია:მონღოლი ყაენები
კატეგორია:ოქროს ურდოს ხანები
კატეგორია:დაბადებული 1209
კატეგორია:გარდაცვლილი 1266
კატეგორია:ჩინგიზიდები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კონსტიტუციური მონარქია

**კონსტიტუციური მონარქია** — მონარქია, რომელშიც მონარქის ძალაუფლება შეზღუდულია კონსტიტუციით.

კონსტიტუციურ მონარქიაში მონარქი მარტო არ არის გადაწყვეტილებების მიღებაში. აბსოლუტურ მონარქიაში კი მონარქი ერთპიროვნულად მართავს თავის სახელმწიფოს.

კონსტიტუციური მონარქიებია: ლიხტენშტაინი, მონაკო, მაროკო, იორდანია, ქუვეითი, ბაჰრეინი და ბჰუტანი, სადაც კონსტიტუცია სუვერენს ანიჭებს მნიშვნელოვან დისკრეციულ უფლებამოსილებას. კონსტიტუციური მონარქიაა ასევე ავსტრალიაში, გაერთიანებულ სამეფოში, კანადაში, ნიდერლანდებში, ესპანეთში, ბელგიაში, ნორვეგიაში, შვედეთში, მალაიზიაში, ტაილანდში, კამბოჯასა და იაპონიაში, თუმცა ამ ქვეყნებში მონარქებს მნიშვნელოვნად ნაკლები პირადი დისკრეცია აქვთ მათი უფლებამოსილების განხორციელებისას.

თანამედროვე მონარქიების დიდი ნაწილი კონსტიტუციურია. ევროპის მონარქიულ სახელმწიფოებში მონარქების პოლიტიკური ძალაუფლება სიმბოლური ხასიათისაა.

## ლიტერატურა 
* G. W. F. Hegel, *Elements of the Philosophy of Right* (Allen W. Wood, ed., H.B. Nisbet, trans.) Cambridge University Press, 1991. ISBN 0-521-34438-7 (originally published as Georg Friedrich Wilhelm Hegel, *Philosophie des Rechts*, 1820).
* John Locke, *Two Treatises of Government and A Letter Concerning Toleration*. (Ian Shapiro, ed., with essays by John Dunn, Ruth W. Grant and Ian Shapiro.) New Haven: Yale University Press, 2003 (Two Treatises first pub. 1690). ISBN 0-300-10017-5.

## სქოლიო 
კატეგორია:მონარქია
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
მულტილატერალიზმი

**მულტილატერალიზმი** — ტერმინი საერთაშორისო ურთიერთობებში, რომელიც მრავალი ქვეყნის ერთ საერთო საკითხზე თანამშრომლობას გულისხმობს.

უმრავლესობა საერთაშორისო ორგანიზაციებისა, როგორიცაა გაერო და მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაცია, მულტილატერალურია. მულტილატერალიზმის მთავარი პროპონენტები ტრადიციულად შუალედური ძალები-სახელმწიფოები იყვნენ, როგორიცაა კანადა, ავსტრალია და სკანდინავიის ქვეყნები. უფრო დიდი და ძლიერი ქვეყნები, როგორც წესი, უნილატერალურად მოქმედებენ, მაშინ როდესაც მცირე ქვეყნებს არასაკმარისი ძალა აქვთ საერთაშორისო საკითხებში მონაწილეობის მისაღებად, გარდა გაეროსა (სადაც მცირე ქვეყნები ბლოკებში ერთიანდებიან სხვა ერებთან ერთი საერთო ხმის მისაღებად).

პოლიტიკურ ფილოსოფიაში მულტილატერალიზმის საპირისპირო ცნებაა უნილატერალიზმი.

## რესურსები ინტერნეტში
* მულტილატერალიზმი — სამოქალაქო განათლების ლექსიკონი

კატეგორია:საერთაშორისო ურთიერთობები
აბსოლუტური მონარქია

[thumb|230px|[ლუი XIV ფრანგული აბსოლუტიზმის განსახიერებად მიიჩნევა]]

**აბსოლუტური მონარქია**, **აბსოლუტიზმი** () — სახელმწიფო მმართველობის ფორმა, რომლის დროსაც საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ხელისუფლების ერთადერთი მატარებელია სახელმწიფოს მეთაური — მონარქი. აბსოლუტური მონარქიის ყველაზე თვალსაჩინო ნიმუშია ფრანგი მონარქის ლუი XIV-ის (1643-1715) მმართველობა. ცენტრალიზებული და აბსოლუტური მონარქიული მმართველობის ფრანგული მოდელი მისაბაძ ნიმუშად იქცა ევროპის სახელმწიფოებისათვის. აბსოლუტიზმის სახელით ცნობილია XVII და XVIII საუკუნეებში ევროპაში შეუზღუდავ მონარქიულ სახელმწიფოებში მოქმედი პოლიტიკური რეჟიმი. აბსოლუტიზმი ასევე შეიძლება აღნიშნავდეს ევროპის ისტორიის ამ შუალედს.

აბსოლუტიზმი ფეოდალური სახელმწიფოს განვითარების ბოლო სტადიაა. წარმოიქმნა ფეოდალიზმის ქრობისა და კაპიტალისტური ურთიერთობების ჩასახვის პერიოდში, ე.ი. გვიან შუა საუკუნეებში. დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში ყალიბდებოდა XV საუკუნიდან, აპოგეას მიაღწია ახალ დროში, XVII საუკუნეში. აბსოლუტიზმის ნიშნებია: 1) მთელი ხელისუფლების მონარქის ხელში მოქცევა, წოდებრივ-წარმომადგენლობითი დაწესებულებების საქმიანობის შეწყვეტა; 2) განშტოებული ბიუროკრატიული აპარატის არსებობა, რომლის საშუალებითაც მონარქი მართავს ქვეყანას; 3) მუდმივი არმიის ყოლა. მონარქი ეყრდნობა არა ვასალების მხარდაჭერას, არამედ მუდმივ არმიას; 4) სენიორების სასამართლო და ადმინისტრაციული ხელისუფლების დაკარგვა, მათ პოლიტიკას ახორციელებს სახელმწიფო.

აბსოლუტიზმში სახელმწიფო აღწევს ცენტრალიზაციის უმაღლეს დონეს, რადგანაც საკანონმდებლო, საგადასახადო და საგარეო პოლიტიკა ცენტრალური ხელისუფლების პრეროგატივაა. ზოგჯერ სამეფო ხელისუფლება იმორჩილებს ეკლესიასაც. აბსოლუტიზმის სოციალურ საფუძველს უპირველეს ყოვლისა წარმოადგენს თავადაზნაურობა, თუმცა აბსოლუტური მონარქია თავადაზნაურობასა და ბურჟუაზიას შორის კომპრომისის შედეგად წარმოიქმნა. ასე მაგალითად, ბურჟუაზიის ინტერესებისათვის მონარქია აწყობდა სავაჭრო ომებს, ატარებდა მერკანტილიზმისა და პროტექციონიზმის პოლიტიკას, იყენებდა საგარეო-ეკონომიკური იძულების მეთოდებს.

აბსოლუტური მონარქია ჩამოყალიბდა დასავლეთ ევროპის რიგ ქვეყნებში: საფრანგეთში, ინგლისში, ესპანეთში. ყველაზე დასრულებული ფორმა მიიღო საფრანგეთში, სადაც მისთვის დამახასიათებელ ყველა თავისებურებას ჰქონდა ადგილი. საფრანგეთში აბსოლუტიზმს საფუძველი ჩაეყარა ლუი XI-ის დროს და გაგრძელდა მისი მემკვიდრეების მეფობისას (შარლ VIII, ლუი XII, ფრანსუა I).

ლუი XIV-ის ცნობილი დევიზი — „სახელმწიფო მე ვარ!“, საფუძვლად დაედო მთელ მის 54-წლიან დამოუკიდებელ მმართველობას. სახელმწიფო და საზოგადოებრივი სისტემის ცენტრად მონარქის ძალაუფლების ქცევის სიმბოლიზაცია იყო ლუი XIV-ის „მეფე-მზედ“ გამოცხადება.

აყვავების პერიოდში აბსოლუტიზმმა (საფრანგეთსა და ინგლისში) პროგრესული როლი ითამაშა ეკონომიკის განვითარებაში, პოლიტიკური ცენტრალიზაციის დასრულებაში. ევროპის ქვეყნების უმრავლესობაში აბსოლუტიზმს ბოლო მოეღო ბურჟუაზიული რევოლუციების დროს.

## დღეს არსებული ქვეყნები აბსოლუტური მონარქიით 
## ლიტერატურა 
* მსოფლიოს ხალხთა რელიგიები და სარწმუნოებრივი წარმოდგენები., გვ357, თბ., 2005
* ისტორია 11, ავტორები: ნოდარ ასათიანი, ნინო კიღურაძე, გიორგი სანიკიძე, ლალი ფირცალავა, ISBN 978-99940-994-7-4

## რესურსები ინტერნეტში 
* აბსოლუტიზმი

## სქოლიო 
კატეგორია:სახელმწიფო მმართველობის ფორმები
სკანდინავია

thumb|200px|სკანდინავია, სატელიტური ფოტო

**სკანდინავია** — ისტორიული და კულტურული რეგიონი ევროპაში. მისი გეოგრაფიული ცენტრია სკანდინავიის ნახევარკუნძული. ტრადიციული განმარტებით სკანდინავია არის სამი სახელმწიფო: დანია, შვედეთი და ნორვეგია. 

ხანდახან სკანდინავიას ასევე მიაკუთნებენ ფინეთს, ისლანდიას და ფარერის კუნძულებს. ამ შემთხვევაში სკანდინავია მთელ ჩრდილოეთი ევროპას მოიცავს.

### ისტორიული პოლიტიკური სტრუქტურა 
## იხილეთ აგრეთვე 
*სკანდინავიის ნახევარკუნძული

## რესურსსები ინტერნეტში 
* Nordic Council
* Nordregio 
* Scandinavia House 
* Scandinavia News