open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ყაზიყუმუხის საშამხლო

**ყაზიყუმუხის საშამხლო** — ტერმინი, რომელიც რუსეთ-დაღესტნის ისტორიოგრაფიაში გვხვდება, 1950-60-იანი წლებიდან, რათა აღინიშნოს ძველი სახელმწიფო, რომელიც სავარაუდოდ, დღევანდელი დაღესტნის ტერიტორიაზე VIII-XVII საუკუნეებში არსებობდა. დედაქალაქი მდებარეობდა ყაზიყუმუხში, რომელიც დაიშალა 1642 წელს. თუმცა, XVI საუკუნის რუსულ საარქივო წყაროებში აღნიშნულია არის „საშამხლოს დედაქალაქი“ და „ქალაქი შამხალი“,. 

## საშამხლოს კოლაფსი XVII საუკუნეში
### თურქეთის, რუსეთის და ირანის აგრესია
1578 წელს კავკასიაში შეიჭრა ლალა მუსტაფა-ფაშას 200 ათასიანი არმია. 1582 წელს შირვანის დაპყრობის შემდეგ, თურქული ჯარები გადავიდნენ რეგიონის დედაქალაქ შამხალზე. „ყაზიყუმუხის საშამხლოს თურქებმა საშინელი ზიანი მიაყენეს“. ამ სიტუაციამ დაღესტნის სოფლების მოსახლეობა იძულებული გახადა ხელში იარაღი აეღოთ თურქთა წინააღმდეგ.

XVI საუკუნის ბოლოს შამხალი დარჩა კრიმ-შამხალის შემადგენლობაში. 1588 წელს საქართველოს ელჩმებმა კაპლანმა და ჰურშმა განაცხადეს, რომ შამხალში დიდი არეულობა იყო და სთხოვა რუსეთის მეფეს, რომ ჯარები გაეგზავნა, რათა მომხდარიყო სამხედრო რეაგირება. ამის შემდეგ რუსებმა დაღესტანის ჩრდილოეთ ნაწილში დაიპყრეს თუმნის სამთავრო.

1599 წელს მოსკოვში, სარავანსა და არამში მყოფმა ქართველმა ელჩებმა განუცხადეს კახეთის მეფე ალექსანდრეს, რომ „არც შენ და არც შენს კაცებს არ უნდა გამოგზავნონ დახმარება შევკალში (შამხალი) საბრძოლველად“. 1603 წელს საქართველოს ელჩმა კირილემ მოსკოვში აღნიშნა, რომ „შევკალი და მისი მოსახლეობა უფრო მეტად ცხოვრობს მთიან რეგიონებში, რადგან ეს ადგილი უფრო ძლიერი და გამაგრებულია".

1604 წელს მოხდა ბუთურლინის ლაშქრობა დაღესტანში. 1605 წელს რუსეთის არმიამ, რომელმაც დაღესტნის დაბლობი მთლიანად დაიპყრო. XVII საუკუნის დასაწყისში დაღესტანი ასევე იყო ირანის მხრიდან დაპყრობის საფრთხის ქვეშ.

### ალიანსი რუსეთთან
საშამხლოს მმართველებმა ვერ შეძლეს გაერთიანება, რის შემდეგაც რუსეთთან გაფორმდა სამხედრო და პოლიტიკური მოკავშირეობის ხელშეკრულება. ყაზიყუმუხს განაგებდა პრინცი ალიბეკ I, ბუდაი შამხან I-ის ვაჟი. 1614 წელს ალიბეკ I-მა, ერთგულების ფიცი დადო რუსეთთან.

## სქოლიო
კატეგორია:სახელმწიფოები დაღესტნის ისტორიაში
კატეგორია:კავკასია
ბალადანის ქუჩა

**ბალადანის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღი); ქედის კომუნის ქუჩიდან ციხისძირის I შესახვევამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში. თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ბალანდანის შესახვევი, თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც კომკავშირის III შესახვევი, 1960 და შემდგომი წლების ცნობარებში — როგორც ბალადანის ქუჩა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისნის რაიონის ქუჩები
გაბრიელ სარქისიანი

**გაბრიელ ედუარდ სარქისიანი** (; დ. 3 სექტემბერი, 1983, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. წოდებით გრანდმასტერი. იგი 2006, 2008 და 2012 წლებში გამართულ ჭადრაკის ოლიმპიადების ოქროსმედალოსანთა სომხეთის გუნდში შედიოდა. იგი აგრეთვე არის 2012 წლის მსოფლიო ჭადრაკის (გუნდური) ჩემპიონატის ოქროს მედალოსანთა ჯგუფის წევრი. 2006 წლის ივნისში იგი მოვსეს ხორენაცის მედლით დაჯილდოვდა. 2009 წელს მიენიჭა სომხეთის რესპუბლიკის სპორტის დამსახურებული ოსტატის ტიტული.

## ადრეული წლები
გაბრიელ სარქისიანი დაიბადა 1983 წლის 3 სექტემბერს, ერევანში. თამაშის ჭადრაკი მას, 6 წლის ასაკში, ბაბუამ ასწავლა. 1996 წელს მოიგო მსოფლიო ჭადრაკის ახალგაზრდული ჩემპიონატი (14-წლამდელთა), ხოლო 1998 წელს - ევროპის ახალგაზრდული ჩემპიონატი ჭადრაკში (16-წლამდელთა). ამ წელს იგი გახდა საერთაშორისო მასტერი. 2011 წლის მსოფიო გუნდირი ჭადრაკის ჩემპიონატში (ნიგბოში)იგი იყო ოქროსმედალოსან (გამარჯვებულთა) სომხეთის გუნდში. იგი სომხეთის სახელით აგრეთვე თამაშობდა ევროპის გუნდური ჭადრაკის 2007, 2009, 2011, 2013 და 2015 წლებში ჩატარებულ ჩემპიონატებში (ვერცხლის მედალი მოიგო 2007 და 2015 წელს, ხოლო ინდივიდუალური ოქრო 2009 წელს). სარგისიანს „მიკა ერევანის“ სახელით მონაწილეობა მიღებული აქვს 2008, 2009, 2010, 2011 წლების ევროპის საჭადრაკო კლუბურ ჩემპიონატებში.

## ჯილდოები
2006 წელს სარგისიანმა მიიღო მოვსეს ხორენაცის მედალი, 2009 წლის დეკემბერში მიიღო მედალი სამშობლოს სამსახურში შეტანილი წვლილისათვის, ხოლო 2014 წლის ივლისში გადასცეს სომხეთის რესპუბლიკის ღირსების ორდენი.

## ჭადრაკის სკოლა
2012 წელს, ლევონ არონიანთან ერთად მან ერევანში საჭადრაკო სკოლა დააარსა; აქ სწავლობენ 10-დან 18-წლამდე ასაკის ყველაზე ნიჭიერი მოჭადრაკეები.

## პირადი ცხოვრება
სარქისიანი დაქორწინებულია სომხეთის ეროვნული აგრარული უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულ ლიონა ავოიანზე. ქორწილი გაიმართა 2013 წლის 28 ივნისს, ერევნის წმინდა სარქისის საკათედრო ტაძარში, რომელსაც სომხეთის პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი ესწრებოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 3 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:სომეხი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების ქუჩა

**მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (საბურთალო); ოცდაექვსი მაისის მოედნიდან თამაზ ჭილაძის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX საუკუნის 20-იან წლებში. 1938 წლამდე მას ახალშენის III ქუჩა ერქვა, შემდეგ — ბეშთაშენის, 1967 წლიდან — მელიტონ ბალანჩივაძისა. 1992 წელს მელიტონ და ანდრია ბალანჩივაძეების სახელი ეწოდა. ადრე გრძელდებოდა ვიქტორ დოლიძის ქუჩისკენ, 2019 წელს ამ მონაკვეთს თამაზ ჭილაძის სახელი ეწოდა.

## სქოლიო 
ბალანჩივაძეები
კარენ ასრიანი

**კარენ ასრიანი** (; დ. 24 აპრილი, 1980, ერევანი, სომხეთი — გ. 9 იანვარი, 2008, იქვე) — სომეხი მოჭადრაკე. 1998 წელს ფიდეს მიერ მიენიჭა გრანდმასტერის ტიტული. იგი არის სომხეთის 3-გზის ჩემპიონი. 37-ე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე იგი იყო ოქროს მედალოსანთა სომხეთის ნაკრების შემადგენლობაში.

## კარიერა
ასრიანმა ჭადრაკის თამაში დაიწყო 1985 წელს. საერთაშორისო მასტერი გახდა 1997 წელს, ხოლო გრანდმასტერი - 1998 წელს. 2001 წელს დაამთავრა სომხეთის ფიზიკური კულტურისა და სპორტის სახელმწიფო ინსტიტუტი.

მან სომხეთის ჭადრაკის ჩემპიონატი მოიგო 1999, 2007 და 2008 წლებში, ხოლო 2001 და 2004 წლებში - ტიგრან პეტროსიანის მემორიალური ტურნირი.

სომხეთში, 2006 და 2007 წელს, იგი *ბანკ კინგ ერევანთან* ერთად გახდა გუნდური შეჯიბრებების ჩემპიონი. რუსეთში იგი თამაშობდა სამხრეთ ურალის ჩელიაბინსკის შემადგენლობაში 2006-2007 წლებში, ხოლო მოსკოვის საჭადრაკო ფედერაციისთვის თამაშობდა 2008 წელს. საფრანგეთის პირველ დივიზიონში, ტოპ 16-ში, იგი „ბისჩვილერისთვის“ თამაშობდა 2006-07 და 2007-08 წლებში.

2008 წლის 9 ივნისს სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ განაცხადა, რომ ასრიანი გარდაიცვალა გულის შეტევით, მანქანის მართვის დროს, რაც დადასტურდა მომდევნო დღეს. მისი ფინალური „elo  რეიტინგი“ იყო 2630 (2008 წლის აპრილი).

## გარდაცვალება
2008 წლის 9 ივნისს სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ განაცხადა, რომ ასრიანი გარდაიცვალა გულის შეტევით, მანქანის მართვის დროს, რაც დადასტურდა მომდევნო დღეს. სასწრაფო დახმარების ეკიპაჟმა ადგილზე მისვლის დროს ასრიანი გარდაცვლილად გამოაცხადა და მიზეზად გულის შეტევას ასახელებდნენ.

ასრიანის პანაშვიდი შედგა 11 იანვარს, ტიგრან პეტროსიანის საჭადრაკო სახლთან. მის დაკრძალვას ესწრებოდა სომხეთის და სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციის პრეზიდენტი სერჟ სარქისიანი, სომხეთის პრემიერ მინისტრი ტიგრან სარქისიანი, სომხეთის პარლამენტის თავმჯდომარე ტიგრან ტოროსიანი, ერევანში ჩატარებული GM ტურნირის მონაწილეები და ჭადრაკის ათასობით მოყვარული.

## მემკვიდრეობა
ასრიანის მოულოდნელი და ტრაგიკული გარდაცვალების შემდეგ, 2008 წლის 9 ივნისს, იმავე დღეს, ტურნირი დაიწყო, სომხეთის ჭადრაკის ფედერაციამ გადაწყვიტა შეჩერებულიყო ღონისძიება რამდენიმე დღის განმავლობაში, შემდეგ კი სახელი შეუცვალა და კარენ ასრიანის მემორიალი. მისი დასახელების პირველი ტურნირი ასრიანის თანამემამულემ, ლევან არონიანმა მოიგო. ასრიანი და არონიანი ორივე იყვნენ 37-ე საჭადრაკო ოლიმპიადის ოქროს მედლის მფლობელ გუნდში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Website dedicated to the memory of Karen Asrian  
* 
* [http://www.olimpbase.org/players/rnjjz1bd.html ] team chess record at Olimpbase.org
* Grandmaster Games Database - Karen Asrian
* Karen Asrian  FIDE rating history at benoni.de
* Karen Asrian, 1980–2008
* Karen Asrian Tribute 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:სომეხი მოჭადრაკეები
კატეგორია:ჭადრაკის გრანდმასტერები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ფიდან ჰაჯიევა

**ფიდან ჰაჯი აღა ქიზი ჰაჯიევა/ნეილორი** (; დ. 7 სექტემბერი, 1976, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერალი, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტი, მეცო-სოპრანო, აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრის სოლისტი.

## ცხოვრება
ფიდნ ჰაჯიაგა ფიზი ჰაჯიევა დაიბადა 1976 წლის 7 სექტემბერს, ბაქოში (აზერბაიჯანში). 1984 წელს ჩაირიცხა ბულბულის საშუალო მუსიკალური სკოლის ფორტეპიანოს კლასში. 1994 წელს, სკოლის დამთავრების შემდეგ, იგი ჩაირიცხა ბაქოს მუსიკალური აკადემიის (შემდგომში ეწოდა უზეირ ჰაჯიბეკოვის სახელი), ვოკალის ფაკულტეტზე; აქ იგი პროფესორ ჰუსეინ ალიევის სტუდენტი გახდა. 1998 წელს მან ვოკალური ხელოვნების მასტერკლასები მიიღო რუსეთის ფედერაციის მსოფლიოში ცნობილი სახალხო შემსრულებლის, ირინა არხიპოვასგან.

2003 წელს, ინგლისში, ფიდან ჰაჯიევი ფილიპ ნეილორზე დაქორწინდა; მათ ჰყავთ ორი ქალიშვილი და ერთი ვაჟი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მეცო-სოპრანოები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ოპერის მომღერლები
კატეგორია:აზერბაიჯანის რესპუბლიკის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
დავიდ არშაკიანი

**დავიდ არშაკიანი** (; დ. 16 აგვისტო, 1994, სანქტ-პეტერბურგი, რუსეთი) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით სტრაიკერი. იგი თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში.

## საკლუბო კარიერა
### მიკა
არშაკიანმა ორიფესიონალური კარიერა დაიწყო 2012 წელს, სომხურ კლუბ მიკაში; იგი სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგაში 3-ჯერ გამოჩნდა; მისი გუნდი ამ სეზონში 2012-13 წლის სომხეთის სუპერთასს დაეუფლა.

### ტრაკაი
2015 წლის სეზონის დაწყებამდე არშაკიანი ლიეტუვურ კლუბ ტრაკაიში გადავიდა. მან A ლიგაში 35 თამაში ჩაატარა და 25 გოლი გაიტანა; მათგან 6-ში დუბლი, ხოლო 3-ში ჰეთ-თრიკი გაიფორმა. იგი სეზონის საუკეთესო ბომბარდირს მხოლოდ 3 გოლით ჩამორჩებოდა. ამ სეზონში იგი აგრეთვე გამოჩნდა უეფას ევროპა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპში 6-ჯერ (6 თამაშში მან  გოლი გაიტანა).

2016 წელს მან ტრაკაის 16 შეხვედრაში მიიღო მონაწილეობდა, სადაც 9 გოლი გაიტანა; 28 ივლისს უთენის უთენას წინააღმგედ ჰეთ-თრიკი შეასრულა.

2017 წლის 18 დეკემბერს არშაკიანი და კლუბი ურთიერთშეთანხმების შედეგად კონტრაქტის შეწყვეტაზე შეთანხმდნენ.

### ვაილე
2018 წლის 26 იანვარს დანიურმა კლუბმა ვაილემ გამოაცხადა, რომ მათ თავისუფალი აგენტის სტატუსით არშაკიანი დაიმატეს. მან კონტრაქტი გააფორმა, რომლის მიხედვითაც იგი კლუბში 2020 წლის ზაფხულამდე რჩებოდა.

## საერთაშორისო კარიერა
ახალგაზრდობაში არშაკიანი თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ 19 და 21 წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრებებში. 2016 წლის აგვისტოში იგი მიიწვიეს სომხეთის უფროს გუნდში, 2018 წლის ფიფას მსოფლიო თასის საკვალიფიკაციო ეტაპის პირველი თამაშის წინ. 2016 წლის 4 სექტემბერს შედგა მისი დებიუტი ეროვნულ ნაკრებში, დანიის წინააღმდეგ გამართულ შეხვედრაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 16 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1994
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის სახლ-მუზეუმი

**ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის სახლ-მუზეუმი** — სახელმწიფო მემორიალური მუზეუმი ბაქოში, აზერბაიჯანი.

## ისტორია
როსტროპოვიჩების მამისა და შვილის სახლ-მუზეუმი შეიქმნა 1998 წელს, შენობაში, სადაც როსტროპოვიჩების ოჯახი ცხოვრობდა ექვსი წლის განმავლობაში - 1925 წლიდან 1931 წლამდე. ლეოპოლდ როსტროპოვიჩი ბაქოში მიიწვიეს 1925 წელს, ორენბურგიდან, აზერბაიჯანელმა კომპოზიტორმა უზიეირ ჰაჯიბეოვმა. ლეოპოლდ როსტროპოვიჩმა მიიღო მიწვევა და მთელი ოჯახი საცხოვრებლად ბაქოში გადავიდა, სადაც მან და მისმა მეუღლემ სწავლება დაიწყეს აზერბაიჯანის სახელმწიფო კონსერვატორიაში. 

1927 წლის 27 მარტს, ამ სახლში დაიბადა ცელულოზატორი, პიანისტის და დირიჟორის, მისტილავ როსტროპოვიჩი. ქუჩა, რომელზეც ახლა როსტროპოვიჩის ოჯახი ცხოვრობდა, მათ სახელს ატარებს. მუზეუმი ვიზიტორებისთვის 2002 წელს გაიხსნა. თავად მესტილავ როსტროპოვიჩი მუზეუმის გახსნის ცერემონიალზე იმყოფებოდა მეუღლეს გალინა ვიშნევსკაიასთან და უამრავ სტუმართან. 2002 წელს მუზეუმი გაიხსნა იმ სახლში, სადაც დაიბადა მასტილავა. იგი მოიცავს 2000 – ზე მეტ ნამუშევარს, რომლებიც ცნობილ მუსიკალურ ოჯახს ეხება, მათ შორისაა ფოტო გალერეა და აუდიო კლიპები.

მუზეუმი შედგება ოთხი ოთახისა და შესასვლელი დარბაზისგან. დარბაზისა და პირველი ოთახის ექსპოზიცია მემორიალური ხასიათისაა. მუზეუმის ყველა დარბაზი ეძღვნება ლეოპოლდის და მესტილავ როსტროპოვიჩის ცხოვრების ინდივიდუალურ ეტაპებს და შემოქმედებით საქმიანობას.

ამჟამად სახლ-მუზეუმის მთავარი კოლექცია 5000-ზე მეტ ექსპონენტს მოიცავს. ექსპონატებს შორისაა მრავალი უნიკალური ნივთი, რომლებიც ადრე როსტროპოვიჩების ოჯახს ეკუთვნოდა. სახლს აქვს ძველი ხალიჩა და ავეჯი XIX საუკუნის ბოლოს - XX საუკუნის დასაწყისით დათარიღებული. 

გამოფენა ასევე შეიცავს ფოტოსურათებს, წერილებს, ავტოგრაფებს, საკონცერტო ბალიშს, დირიჟორის ჯოხს, ჩანაწერებს, ჯილდოებს და სხვა არტეფაქტებს, რომლებიც დაკავშირებულია გამოჩენილი მუსიკოსების საქმიანობასთან.

მუზეუმი მასპინძლობს კლასიკური მუსიკის საღამოებს როსტროპოვიჩის შესანიშნავი ცელულოზის ხსოვნისადმი მიძღვნილს. მუზეუმის შენობის შესასვლელში მემორიალური დაფა დამონტაჟებული.

ასევე არსებობს ჩანაწერი როსტროპოვიჩის ერთ–ერთი საყვარელი ნაწარმოების - პიტერ ჩაიკოვსკის მეექვსე სიმფონიის შესახებ. იგი იყო დირიჟორი მოსკოვის კონსერვატორიის გამოსამშვიდობებელ წვეულებაზე 1974 წელს მოსკოვში გამგზავრებამდე. სახლ-მუზეუმში საათია, სწორედ ის საათი გაჩერებული 14:08, როდესაც მაესტრო როსტროპოვიჩი გარდაიცვალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* მუზეუმი
* მუზეუმი ბაქოში

კატეგორია:ბაქოს მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახლ-მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ბიოგრაფიული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
დასავლეთ აზერბაიჯანი

**დასავლეთ აზერბაიჯანი** () —  პოლიტიკური კონცეფცია, რომელიც გამოიყენება აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში, ძირითადად, სომხეთის რესპუბლიკის ტერიტორიის აღნიშვნისას. აზერბაიჯანული განცხადებები ირწმუნებიან, რომ თანამედროვე სომხური რესპუბლიკის გარკვეული ტერიტორიები იყო მიწები, რომლებიც ოდესღაც აზერბაიჯანელებს ეკუთვნოდა. ეს პრეტენზიები პირველ რიგში გამოწვეულია იმით, რომ სომხეთის ამჟამინდელი ტერიტორია სხვადასხვა თურქული ტომების, იმპერიებისა და სახანოების მმართველობის ქვეშ იყო გვიან შუა საუკუნეების პერიოდიდან მოყოლებული, სანამ 1826-1828 წლების რუსეთ-სპარსეთის ომის შემდეგ გაფორმებული თურქმენჩაის ხელშეკრულების თანახმად ეს ტერიტორიები რუსეთის იმპერიას არ გადაეცა. კონცეფციამ მიიღო ოფიციალური სტატუსი აზერბაიჯანის მთავრობაში, ასევე ქვეყნის ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა, ილჰამ ალიევმა, არაერთხელ განაცხადა, რომ სომხეთის დღევანდელი ტერიტორია არის „ძველი თურქული და აზერბაიჯანული მიწების ნაწილი“.

## დემოგრაფიული საფუძველი
მეთოთხმეტე საუკუნის შუა წლებამდე სომხები აღმოსავლეთ სომხეთში უმრავლესობას წარმოადგენდნენ.  XIV საუკუნის დასასრულს, თემურლენგის ლაშქრობის შემდეგ, რეგიონში ისლამი გახდა დომინანტური რელიგია, ხოლო სომხები გახდნენ უმცირესობა აღმოსავლეთ სომხეთში. საუკუნეების განმავლობაში მუდმივი ომების შემდეგ ბევრი სომეხი იძულებული გახდა ემიგრაციაში წასულიყო და სხვაგან დასახლებულიყო. 1604-1605 წლებში სომეხთა და მუსულმანთა მასიურად გადასახლების შემდეგ,  მათი რიცხვი კიდევ უფრო მეტად შემცირდა.

ირანელი სომხების მთლიანი მოსახლეობის დაახლოებით 80%-ს შეადგენდნენ მუსლიმები (სპარსელები, თურქები და ქურთები), ხოლო ქრისტიანი სომხების რაოდენობა დაახლოებით 20%-ს უდრიდა. გულისტანის საზავო ხელშეკრულების (დაიდო 1813 წელს) და თურქმენჩაის ზავის (დაიდო 1828 წელს) შედეგად ირანი იძულებული გახდა დაეტოვებინა სომხეთის ტერიტორიები (რომელიც დღესაც ასევე წარმოადგენს სომხეთის რესპუბლიკის ნაწილს), რეგიონი კი გადაეცა რუსეთის იმპერიას.

მას შემდეგ, რაც რუსეთის ადმინისტრაციამ ირანის შემადგენლობაში მყოფი სომხური ნაწილი დაიპყრო, ეთნიკური გადანაწილება შეიცვალა რეგიონში და ამრიგად, ოთხ საუკუნეზე მეტი ხნის შემდეგ, სომხებმა დაიწყეს ეთნიკური უმრავლესობის ფორმირება ისტორიული სომხეთის ნაწილებში. რუსეთის ახალმა ადმინისტრაციამ ხელი შეუწყო ეთნიკური სომეხი მოსახლეობის ამ რეგიონებში ჩამოსახლებას. შედეგად, 1832 წლისთვის, ეთნიკურ სომეხთა რიცხვი თანხვედრაში იყო მუსულმანების რიცხვთან. მიუხედავად ამისა, ქალაქი ერევანი მეოცე საუკუნემდე მაინც გამოირჩეოდა მუსულმანთა უმრავლესობით. მოგზაურ ჰ. ლინჩის თანახმად, 1890-იანი წლების დასაწყისში ქალაქი დასახლებული იყო დაახლოებით 50% სომხებით და 50% მუსულმანებით (აზერბაიჯანელები და სპარსელები). 

XX საუკუნის დასაწყისში ზანგეზურში 149 აზერბაიჯანული, 91 ქურთული და 81 სომხური სოფელი იყო. მოგზაურმა ლუიჯი ვილარმა 1905 წელს განაცხადა, რომ ერევანში თათრები (თანამედროვე აზერბაიჯანელები), ძირითადად, უფრო მდიდრები იყვნენ, ვიდრე სომხები, და ფლობდნენ თითქმის მთელ ქვეყანას.

ზოგიერთი აზერბაიჯანული წყარო ირწმუნება, რომ ამჟამად სომხეთში არც ერთი აზერბაიჯანელი არ ცხოვრობს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის გეოგრაფია
კატეგორია:სომხეთის გეოგრაფია
ჯორჯ ბალანჩინის ქუჩა

**ჯორჯ ბალანჩინის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  საბურთალოს რაიონში (დიღომი); გიორგი მინდელის ხიდიდან დავით აღმაშენებლის ხეივნამდე. ქუჩას ჯორჯ ბალანჩინის სახელი ეწოდა 2005 წელს. ქუჩაზეა ამერიკის შეერთებული შტატების საელჩო.
 

## ლიტერატურა 
ბალანჩინი
შაბრანი

**შაბრანი**  (ასევე ეწოდებოდა: **შაბარანი**, **შავარანი**, **საბარანი**) () — წარსულში იყო ისტორიული ქალაქი და რაიონი, რომელიც მე -5 საუკუნიდან  მე -18 საუკუნეებამდე არსებობდა. რეგიონი მოიცავდა იმ ტერიტორიას, რომელიც ამჟამად აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის აღმოსავლეთ ნაწილში მდებარეობს, კავკასიონის უღელტეხილის საზღვრებში, რომელიც დედაქალაქ ბაქოსა და ქალაქ ყუბას შორისაა.ეს ისტორიული ქალაქი მთლიანად დაანგრიეს 1723 წელს.

## ისტორია
შაბრანი მე-5 - მე-7 საუკუნეებში თავდაპირველად  გამოჩნდა როგორც ციხე-ქალაქი, მაგრამ მე-9 - მე-10 საუკუნეებისთვის შირვანშაჰების მმართველობის დროს ქალაქი იქცა მთავარ პოლიტიკურ-ადმინისტრაციულ, სავაჭრო-ხელნაკეთობასა და კულტურულ ცენტრად. XI საუკუნის შუა პერიოდში, შირვანშაჰების საგვარეულო სამარხი სწორედ შაბრანში მდებარეობდა. შემდგომში ქალაქის სახელი მიენიჭა მიმდებარე ტერიტორებსაც.

XI საუკუნის შუა ხანებში ქალაქში მონღოლები შეიჭრნენ და მათ მიერვე ნაწილობრივ განადგურდა. ქალაქი აღდგა მე -13 საუკუნის ბოლოს და მე -14 საუკუნის დასაწყისში და არსებობა გააგრძელა მე -15 საუკუნის ბოლომდე.

შემდგომში მე -18 საუკუნის პირველი მეოთხედში ოსმალეთ-სპარსეთის ომების შედეგად ქალაქი ძლიერ დაზიანდა და დაკარგა თავისი მნიშვნელობა. ამასთან, ქალაქის საბოლოო განადგურება დაკავშირებულია მიწისძვრასთან, რამაც ქალაქი პირდაპირი მნიშვნელობით მიწასთან გაასწორა. ქალაქის დარჩენილ მოსახლეობას შემდგომში გარეუბანში გადასახლება  მოუწია.

## არქიტექტურა
ა.ბაკიხანოვი იყო პირველი, ვინც თქვა თავისი მოსაზრება იმის შესახებ, რომ  შაბრანის რაიონის შაჰნაზარლის სოფლის მახლობლად მდებარე ნანგრევები მიეკუთვნებოდა შუა საუკუნეებში არსებულ ისტორიულ ქალაქ შაბრანს.

ქალაქის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, 1979-1989 წლებში შესწავლილი ტერიტორიის მთლიანი ფართობი 45 00 კმ 2-ზე მეტს მოიცავდა. რეგიონში აღმოაჩინეს მე –10 საუკუნეში მდებარე ციხე. მეცნიერებმა დაადგინეს, რომ იგი აშენებული იყო თავდაცვითი მიზნებისთვის. ციხის კედლები გამაგრებული იყო ნახევარწრიული კოშკებით. ციხის მშენებლობისთვის გამოყენებული იყო კირქვა, ქვა და გამომწვარი აგური. ციხესიმაგრე არსებობდა XI საუკუნის შუა პერიოდამდე. XIV საუკუნეში დანგრეული ციხის დასავლეთ ნაწილში აშენდა პატარა ციხე-კოშკი, რომელსაც ჰქონდა მართკუთხა ფორმა. არქიტექტორები იყენებდნენ შერეულ ფენებს მისი მშენებლობის დროს. გათხრები ქალაქის კვარტალური დაგეგმარების მტკიცებულებაა. აქ მდებარე სახლების საძირკველი და საყრდენი ძირითადად შენდებოდა გამომწვარი აგურით. ქალაქში იყო წყალმომარაგების სისტემა. მისი ეკონომიკა კი ემყარებოდა ხელნაკეთობების წარმოებას. არქეოლოგიური გათხრების შედეგად, აღმოაჩინეს სულ ათი ნივთის კერამიკული ნაკრები. ქალაქის ნანგრევების ქვეშ ასევე აღმოჩნდა კერამიკული სახელოსნოც. ქალაქში იწარმოებოდა , სპილენძი, სამკაულები, იარაღი და შუშა.
## რესურსები ინტერნეტში
*Шабран // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

## სქოლიო
კატეგორია:ყუბა-ხაჩმაზის რეგიონის ქალაქები
კატეგორია:აზერბაიჯანის ისტორია
ეზიდები სომხეთში

**ეზიდები სომხეთში** (, ) — სომხეთის რსპუბლიკაში დასახლებული ეზიდები, რომლებიც ეთნიკურ უმცირესობას წარმოადგენენ რეგიონში და აღიარებულიც არის როგორც სომხეთის ეთნიკური ჯგუფი. ისინი კარგად არიან ინტეგრირებული სომხურ საზოგადოებასთან, რელიგიის თავისუფლებით და კულტურული ტრადიციების ჩაურევლობის მხრივ.

## ისტორია
### XX საუკუნის დასაწყისი
მრავალი ეზიდი ჩავიდა რუსეთის იმპერიაში (ახლანდელი სომხეთისა და საქართველოს ტერიტორია) მე -19 და მე -20 საუკუნის დასაწყისში, ისინი იძულებულნი იყვენენ მოქცეულიყვნენ ასე, რათა რელიგიური დევნისგან თავი დაეღწიათ, ვინაიდან მათ ზეწოლას ახდენდნენ ოსმალელი თურქები და სუნიტი ქურთები, რომლებიც ცდილობდნენ მათ ისლამზე მოქცევას. სომხების გენოციდის დროს ეზიდებიც დაზარალდნენ  სომხებთან ერთად, რამაც ბევრი მათგანის გაქცევა გამოიწვია სომხეთის რუსულ ნაწილში.  პირველი იზიდიული სკოლა სომხეთში გაიხსნა 1920 წელს.

### მთიანი ყარაბაღის ომი
1988 წელს სომხეთში აღმოცენებულმა ეზიდურმა მოძრაობამ მიმართა 1989 წლის 30 სექტემბერს მოწვეულ მთელი მე -3 სომხური ასამბლეოს წევრებს (ორი წინა ასამბლეა ჩატარდა სომხეთის სსრ -ში 1921 და 1923 წლებში), რის შედეგადაც, 1989 წელს სსრკ- მთლიანი მოსახლეობის აღწერის დროს ეზიდები გამოყვეს ცალკე და წარმოადგენდნენ ცალკეულ უმცირესობას. ამავე აღწერის თანახმად, სომხეთში ეზიდების საერთო რაოდენობა 52 700 ადამიანს შეადგენდა. ასევე უნდა აღინიშნოს, რომ ყარაბაღის ომში მონაწილეობდა 500-ზე მეტი მოხალისე ეთნიკური ეზიდი, მათ გააჩნდათ თავიანთი რაზმი , რომელსაც ხელმძღვანელობდა აზიზ თამოიანი. ათი წლით ადრე, 2001 წლის აღწერის მონაცემებით, სომხეთში რეგისტრირებული იყო 40 620 ეზიდი მოსახლე. მათი უმეტესობა ოსმალეთის მმართველობის დროს დევნის შედეგად გადასახლებული სომეხთა ლტოლვილების შთამომავლები არიან, მათ შორის სომხების გენოციდის დროს, როდესაც მრავალმა სომეხმა ეზიდების სოფლებში ჰპოვა თავშესაფარი. 

### ასაკობრივი სტრუქტურა
ეთნიკურ ეზიდებს ეთნიკურ სომეხებთან შედარებით ოდნავ ახალგაზრდა მოსახლეობა აქვთ. მთლიანი რაოდენობის თითქმის 54 პროცენტი ოცდაათი წლის ასაკისა არის, ხოლო 8 პროცენტი სამოცის ან უფრო მეტი წლის.  

### პოლიტიკური უფლებები
სომხეთის საარჩევნო კოდექსის თანახმად ეზიდების ეთნიკურ უმცირესობას მინიჭებული აქვს სომხეთის ეროვნული კრების ერთი ადგილი. 
### მემორიალები და რელიგიური ადგილები
2016 წელს დაღუპულ ეზიდთა მემორიალი აშენდა ერევანში, პარკში, ისაჰაკიანისა და ნალბადიანის ქუჩების კვეთაზე.

2016 წლის მდგომარეობით, მსოფლიოში ყველაზე დიდი ეზიდური ტაძარი მშენებლობის პროცესშია აკნალიჩის პატარა სოფელ აკნალიჭში.

## სქოლიო
კატეგორია:ეზიდები
კატეგორია:სომხეთის დემოგრაფია
ბანაკის დასახლება

**ბანაკის დასახლება** — დასახლება თბილისში, ისნის რაიონში; დასახლება ავლაბარსა და საბარგოს დასახლებას შორის. მეფის რუსეთის დროს აქ განთავსებული იყო სამხედრო ბანაკები.
## ბანაკის დასახლების ქუჩები
***ბანაკის დასახლების I ქუჩა**, მელაანის VI შესახვევიდან ხევამდე.
***ბანაკის დასახლების II ქუჩა**, მელაანის VI შესახვევიდან მელაანის V შესახვევამდე.
***ბანაკის დასახლების III ქუჩა**, მელაანის V შესახვევიდან ხევამდე.
***ბანაკის დასახლების I შესახვევი**, დასაწყისი მელაანის VI შესახვევიდან.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისნის  რაიონის დასახლებები
კატეგორია:თბილისის დასახლებები
აიგუნ კაზიმოვა

**აიგუნ ალასგარ ქიზი კაზიმოვა** (; დ. 26 იანვარი, 1971, ბაქო, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანელი მომღერალი, სიმღერებისა და მუსიკების მწერალი, პოპ მუსიკოსი და მსახიობი.

იგი ცნობილია აზერბაიჯანში, თურქეთსა და რუსეთში. მას დიდება და აღიარება 2006 და 2007 წლებში ბაქოსა და მოსკოვში ჩატარებულმა კონცერტებმა მოუტანა. 2002-2006 წლებში იყო კონკურსის "აზერბაიჯანის საუკეთესო მოდელის" პრეზიდენტი. მისი სინგლი **Hayat Ona Guzel** ყველაზე პოპულარული იყო *iTunes*-ზე (თურქეთი). კაზიმოვამ დაწერა და იმღერა 2012 წლის ფიფას 17-წლამდელ ქალთა მსოფლიო თასის ჰიმნი. მისი დუეტი სნუპ დოგთან, *Coffee from Colombia*, იყო ჰიტი აზერბაიჯანში, თურქეთში, ჩეხეთის რესპუბლიკაში, კოლუმბიაში, საქართველოსა და რუსეთში. ჩაწერილი აქვს 10 ალბომი.

## ადრეული ცხოვრება
დაიბადა 1971 წლის 26 იანვარს ბაქოში, აზერბაიჯანში. ოჯახში მყოფი 4 ბავშვიდან იგი ყველაზე მცირეწლოვანი იყო. საკუთარი მუსიკალური ნიჭი საშუალო სკოლაში სწავლის პერიოდში გამოავლინა. მუსიკის გარდა, კაზიმოვა გატაცებული იყო ხელბურთით; იგი იყო სკოლის ქალთა ხელბურთელთა ნაკრების კაპიტანი. სპორტი საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ მიატოვა და ჩაირიცხა მარიფის ხელოვნების ტექნიკუმში; 1886 წელს აღნიშნული ტექნიკუმი დატოვა. ამ დროს იგი ახალგაზრდულ ბენდთან (Gaya) მუშაობდა.

## კარიერა
კაზიმოვას პროფესიონალური სოლო კარიერა დაიწყო 1988 წელს, როდესაც მან პირველი პრიზი მოიპოვა „Baki payizi-88“ (ბაქო შემოდგომა-88) მუსიკალურ კონკურსში. 1989 წელს მან იურმალას მუსიკალურ კონკურსში ჯილდო მოიპოვა, ხოლო 1992 წელს ჯილდო მიიღო მუსიკალურ კონკურს აზიის ხმაში (ყაზახეთის რესპუბლიკაში). საკუთარი პირველი ალბომი 1997 წელს გამოუშვა.

## პირადი ცხოვრება
აუგინ კაზიმოვა დიდი ხნის მეგობრობის შემდეგ ცოლად გაჰყვა იბრაჰიმ იბრაჰიმოვს. 1990 წელს შეეძინათ ქალიშვილი სახელად ილგარა. იბრაჰიმოვი და კაზიმოვა ერმანეთს 1991 წელს დაშორდნენ. 1994 წელს კაზიმოვა დაქორწინდა რზა გულიევზე (აზერბაიჯანის პარლამენტის ყოფილი სპიკერისა და ოპოზიციის ამჟამინდელი წევრის, რასულ გულიევის ძმისშვილი), რომელსაც 1996 წელს, გულიევის დაკავების შემდეგ, იძულებით გაშორდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 26 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1971
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მომღერლები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოპ-მუსიკოსები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები
კატეგორია:აზერბაიჯანელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მარკ არიანი

**მარკ მარკარიანი**, ცნობილი როგორც **მარკ არიანი** (; დ. 14 ნოემბერი, 1926, ვალენსია, საფრანგეთი — გ. 30 ნოემბერი, 1985, ოჰაინი, ბელგია) — ფრანგი-ბელგიელი, წარმოშობით სომეხი მომღერალი, მუსიკებისა და მელოდიების მწერალი, აგრეთვე ჩანაწერების პროდიუსერი. საფრანგეთის მოქალაქე დაბადებიდან იყო, ხოლო ბელგიის მოქალაქეობა ხანგრძლივი ცხოვრების შედეგად შეიძინა.

## დასაწყისი
მარკ არიანი დაიბადა 1926 წლის 14 ნოემბერს ლიბანელი სომეხი მშობლების ოჯახში, რომლებიც თურქეთიდან, მალატიიდან იყვნენ ჩამოსული. იგი მუსიკასა და ფორტეპიანოს ვალენსიაში სწავლობდა; ამ პერიოდშივე დაიწყო საკუთარი სიმღერების წერა. 1957 წელს დატოვა ვალენსია, რადგან პარიზში უკეთესი მუსიკალური შესძლებლობები არსებობდა. 1963 წელს გაემგზავრა ბელგიაში. შემდეგ მარკ არიანმა ბელგიაში დასახლება გადაწყვიტა; იგი ჯერ ვატერლოში, ხოლო შემდგომ ოჰაინში ცხოვრობდა.

## კარიერა
ადგილობრივი წარმატების წლების შემდეგ (1964-1965), 1966-1969 წლები საერთაშორისო მასშტაბით მისთვის ყველაზე აყვავებული პირიოდი აღმოჩნდა. მარკ არიანი დიდი პოპულარობით სარგებლობდა შუა აღმოსავლეთში, განსაკუთრებით ლიბანსა და სირიაში, სადაც რამდენიმე სიმღერას სომხურ ენაზე მღეროდა; იგი პოპულარული იყო აღმოსავლეთ ევროპასა და ლათინურ ამერიკაშიც.

## პირადი ცხოვრება
დაიბადა 1926 წელს, ეთნიკურად სომეხ ოჯახში; იგი შვიდი შვილიდან მესამე იყო. მას უცხო ენებისადმი კარგი დამოკიდებულება გააჩნდა: შეეძლო რამდენიმე ენაზე საუბარი (9-მდე ენა). მისი სიყვარული მუსიკისადმი ძალიან ადრეულ ასაკში გამოჩნდა. თავდაპირველად იგი მამას ბიზნესში ეხმარებოდა: შუა აღმოსავლურ საკვებს ყიდდა. სუ რაღაც 18 წლის ასაკში, იგი ძალიან ავად გახდა, მამის ბიზნესი მიატოვა და სრულიად მუსიკაზე კონცენტრირდა; განსაკუთრებული წარმატება ბელგიაში გადასვლის შემდეგ ჰპოვა.

მარკ არიანი გარდაიცვალა 1985 წლის 30 ნოემბერს, ბელგიაში. გარდაცვლისას იგი სულ რაღაც 59 წლის იყო. დაწერილი აქვს 200-ზე მეტი მუსიკა. გაუგებრობა იყო მისი დაბადების თარიღზე:ფიქრობდნენ რომ იგი 1935 წელს დაიბადა, თუმცა საფლავის ქვაზე დაბადების თარიღად 1926 წელი აწერია.

მისი საუკეთესო სიმღერები 1974 წელს ორმაგ CD კოლექციაში გამოვიდა და კვლავ გაყიდვების ტოპ ათეულში მოხვდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* The site Didierpassion 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მომღერლები
კატეგორია:ფრანგი მომღერლები
კატეგორია:ბელგიელი მომღერლები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ქურთისტანის მაზრა

**ქურთისტანის მაზრა** (; ), ასევე ცნობილი იყო როგორც **წითელი ქურთისტანი** (; ; ) — ყოფილი საბჭოთა კავშირის ადმინისტრაციული ერთეული, რომელიც სულ ექვსი წლის მანძილზე არსებობდა, 1923 წლიდან 1929 წლამდე. იგი აზერბაიჯანის სსრ-ის ნაწილი იყო. მისი ადმინისტრაციული ცენტრი მდებარეობდა ქალაქ ლაჩინში.

## ისტორია
ქურთისტანის მაზრა დაარსდა 1923 წლის 7 ივლისს. რეგიონში ქურთების უმეტესი ნაწილი იყო შიიტი მუსულმანი, განსხვავებით ნახიჩევანის მაზრაში მხოვრებლებისა და შუა აღმოსავლეთის სხვა რაიონებში განსახლებულ სუნიტი ქურთებისგან. 1926 წლის საბჭოთა აღწერის თნახმად, უეზდში მოსახლეობა საერთო ჯამში 51 426 ადამიანს შეადგენდა, აქედან ეთნიკური ქურთების რაოდენობა მთელი მოსახლეობის 72,3 %-ს ან 37 182 მოსახლეს შეადგენდა. ამავე აღწერის თანახმად, უეზდის მოსახლეობის 92,5 % მათ მშობლიურ ენად მიიჩნევდა აზერბაიჯანულ ენას.

1929 წლის 8 აპრილს მაზრა დაიშალა. 1930 წლის 30 მაისს ამავე ადგილზე კვლავ დაარსდა ქურთისტანის ოკრუგი. ოკრუგის ტერიტორიის შემადგენლობაში შედიოდა, როგორც ყოფილი უეზდის ტერიტორია, ასევე მთელი ზანგილანის ოლქისა და ჯაბრაილის რაიონის ნაწილი. ოკრუგის შექმნა საბჭოთა კავშირის ხელისუფლებამ იმისათვის, რომ მეზობელ ირანისა და თურქეთში მცხოვრები ეთნიკური ქურთების კეთილგანწყობა მოეპოვებინა, რათა ესარგებლა ამ ქვეყნებში ქურთული მოძრაობებით. შემდგომში, საბჭოთა კავშირის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პროტესტის გამო, რომელიც გულისხმობდა რომ ქურთული მოძრაობის ღია მხარდაჭერამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს ურთიერთობებს თურქეთთან და ირანთან, ამან ოკრუგის გაუქმება გამოიწვია 1930 წლის 23 ივლისს. 1930-იანი წლების ბოლოს საბჭოთა ხელისუფლებამ აზერბაიჯანისა და სომხეთის ქურთების მოსახლეობის უმეტესობა იძულებით ყაზახეთში გადაასახლა, ხოლო საქართველოში მცხოვრები ქურთები 1944 წელს გახდნენ სტალინის მიერ ორგანიზებლი გადასახლების მსხვერპნლი. 1961 წლიდან, როდესაც ერაყსა და ქურთებს შორის პირველი ომი დაიწყო, ბაქოში მყოფი მეჰმედ ბაბაევის მეთაურობით დეპორტანტთა დახმარება და მათი უფლებების აღდგენა ხორციელებოდა, მაგრამ საბოლოოდ ცდა უშედეგო აღმოჩნდა.

1992 წელს, მთიანი ყარაბაღის ომის დროს სომხური ძალების მიერ ლაჩინის დაკავების შემდეგ, ლაჩინის ქურთთა რესპუბლიკა სომხეთში გამოცხადდა ქურთი დაჯგუფებების მიერ, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ვეკილ მუსტაფაევი. ამასთან, რადგან ამ რეგიონის ქურთების მოსახლეობის უმეტესობა იყო ეთნიკურ აზერბაიჯანელებთან ერთად, ამიტომაც აზერბაიჯანის სხვა რეგიონები უნდა გამხდარიყო მათთვის თავშესაფარი, ეს მცდელობა ჩავარდა, ხოლო მოგვიანებით ვეკილ მუსტაფაევმა თავშესაფარი იტალიაში იპოვა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ
კატეგორია:ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეულები აზიაში
არტაკ ალექსანიანი

**არტაკ ალექსანიანი** (; დ. 10 მარტი, 1991, ერევანი, სომხეთის სსრ) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით მცველი/ნახევარმცველი. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნული საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ არარატი ერევანსა და სოხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში. მას ასევე აქვს რუსეთის მოქალაქეობა.

## საკლუბო კარიერა
ორი წლის ასაკში არტაკი და მისი ოჯახი საცხოვრებლად მოსკოვში გადავიდნენ. ალექსანიანმა ფეხბურთის თამაში 9 წლის ასაკში დაიწყო. მისი პირველი საფეხბურთო სკოლა იყო სპარტაკი მოსკოვი.

2009 წლის იანვარში მან ხელი მოაწერა კონტრაქტს სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის კლუბ პიუნიკ ერევანთან. მოედანზე იგი პერიოდულად თამაშობდა. პიუნიკის შემადგენლობაში შედგა მისი დებიუტი 2009-2010 წლის ჩემპიონთა ლიგაზე. კლუბი საშინაო კედლებში, 2009 წლის 14 ივლისს, დინამო ზაგრებს დაუპირისპირდა. ალექსანიანი თამაშში სათადარიგოთა სკამიდან 68-ე წუთზე შემოვიდა.

დეკემბერში მისი კონტრაქტი პიუნიკთან დასრულდა. რამდენიმე კლუბთან მოლაპარაკების შემდეგ, იანვარში მან კონტრაქტი გააფორმა რუსეთის ეროვნული საფეხბრთო ლიგის კლუბ ურალთან. გაფორმებული კონტრაქტი ერთწლიანი იყო.

ურალის პირველ გუნდში უთამაშებლობის გამო მან გადაწყვიტა კლუბი შეეცვალა. 2011 წლის იანვარში ჩავიდა მორდოვიას სარანკში მდებარე ბანაკში და დაიწყო მათი მომზადება. თუმცა, მცირე დროის შემდეგ, ალექსანიანი ჩავიდა ერევანში და კვიპროსში მდებარე ბანაკში პიუნიკთან ერთად დაიწყო ვარჯიში. ამის შემდგომ ორივე მხარის შეთანხმებით ერთწლიანი კონტრაქტი გაფორმდა, თუმცა ურთიერთშეთანხმების საფუძველზე ეს კონტრაქტი მალევე შეწყდა.

31 აგვისტოს კლუბ ხიმკის პრეზიდენტმა არტაკ ალექსანიანი საკუთარ შემადგენლობაში წარადგინა. მან კლუბთან ხელშეკრულება გააფორმა, რომელიც 2012 წლამდე გაგრძელდა. ივნისის ბოლო პერიოდში, არტაკ ალექსანიანმა არტურ იედგარიანთან და ედგარ ტატოიანთან ერთად კლუბი დატოვა. თუმცა, ივლისის ბოლოს, იგი კვლავ დაბრუნდა კლუბში და ახალი კონტრაქტი გააფორმა.

## საერთაშორისო კარიერა
2011 წლის 9 თებერვალს შედგა არტაკ ალექსანიანის დებიუტი სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში; აღნიშნულ მატჩში ამხანაგურ შეხვედრაში სომხეთის ნაკრები საქართველოს ნაკრებს დაუპირისპირდა. იგი თამაშში სათადარიგოთა სკამიდან ჩაერთო: 85-ე წუთზე შეცვალა ედგარ მანუჩარიანი.

## პირადი ცხოვრება
არტაკის დედას ჰქვია ნუნე, ხოლო მამას ლევონი. აგრეთვე მას ჰყავს უმცროსი ძმა არტური.

მისი აგენტია ვალერი ალექსანიან ოგანეშიანი.

## მიღწევები
არტაკ ალქსანიანის კარიერული მიღწევები შემდეგნაირია: იგი არის სომხეთის პრემიერლიგის ჩემპიონი (2009), სომხეთის პრემიელ ლიგის მეორეადგილოსანი (2011), სომხეთის თასის მფლობელი(2009), სომხეთის სუპერთასის მეორეადგილოსანი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Profile at ffa.am
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1991
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
აშოტ ნადანიანი

**აშოტ ნადანიანი** (; დ. 19 სექტემბერი, 1972, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — სომეხი მოჭადრაკე. იგი აგრეთვე არის საერთაშორისო მასტერი, ჭადრაკის თეორეტიკოსი და ჭადრაკის მწვრთნელი.

მისი უმაღლესი მიღწევები არის დაწყების და მწვრთნელობაში. მან ჭადრაკის მწვრთნელობა 22 წლის ასაკში დაიწყო და 3 გრანდმასტერი აღზარდა.

მისი წარმოსახვითი შეტევითი სტილის გამო, მას მოიხსენიებენ როგორც: „ჭადრაკის მხატვარი“, „ბრწყინვალე ექსცენტრიული“, „სომხური ტალი“ და „კასპაროვის ნახევარძმა“.

## ადრეული წლები
აშოტ ნადანიანი დაიბადა 1972 წლის 19 სექტემბერს, ბაქოში, აზერბაიჯანის სსრ-ში რომელიც საბჭოთა კავშირის შემადგენლობაში შედიოდა; მისი შმობლები იყვნენ სერგეი და ირინა (ორივე პარიკმახერი იყო). შვიდი წლის ასაკაში, აშოტს მამამისმა ჭადრაკის თამაში შეასწავლა. მისი ახალგაზრდობის მწვრთნელი იყო რაფაელ სარკისოვი, რომელმაც იგი სპარტაკში (ბაქოში) მიიჭო. *The Voiceless Old Man*-თან ინტერვიუში იგი იხსენებს, რომ მისი ბავშვობის პერიოდში არიყო ისეთი ტურნირები, სადაც ახალგაზრდებს უფროსებთან თამაშის საშუალება მიეცემოდათ და ამიტომ, იგი სახლთან ახლო მდებარე პარკში დადიოდა რათა ჭადრაკი უფროსებთან ეთამაშა. იგი იხსენებდა, რომ ერთ-ერთ პარკში ნათამაშებ შეხვედრაში იგი იდუმალ, უცნობ პიროვნებას ეთამაშა; ეს უცნობი პიროვნება ცნობილი ჭადრაკის ჩემპიონი ვლადიმირ მაკოგონოვი აღმოჩნდა. 1986-1987 წლებში ნადანიანმა გაიმარჯვა აზერბაიჯანის 16-წლამდელთა ჩემპიონატში. 1988 წელს მთიანი ყარაბაღის ომის დაწყებისთანავე, მისი ოჯახი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბაქო და გამგზავრებულიყო სომხეთში. 1988, 1989 წლებში. მას მონაწილეობა მიღებული აქვს სომხეთის 1997, 1998, 1999 (მე-7 და მე-8 ადგილებზე) წლების საჭადრაკო ჩემპიონატებში. 1996 წელს იასპარეზა 32-ე ჭადრაკის ოლიმპიადაზე (ერევანში). 1997 წლის ევროპის ჭადრაკის კლუბურ თასზე მე-13 ადგილი დაიკავა.  1998 წელს პალერმოში ჩატარებულ ზონალურ ტურნირში 72 მონაწილიდან მან მე-7 და მე-11 ადგილები გაიზიარა. მან აგრეთვე მონაწილეობა მიიღო: ევროპის ინდივიდუალურ ჭადრაკის ჩემპიონატში (2000 და 2014 წელს) და 2013 წლის ხანტი-მანსიისკიში ჩატარებულ ფიდეს სწრაფ და ბლიცის მსოფლიო ჩემპიონატში. 2014 წელს, მეოთე დაფაზე თამაშით, იგი დაეხმარა BKMA ერევანს სომხეთის გუნდურ ჭადრაკის ჩემპიონატში ვეცხლის მედლის მოპოვებაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*
*Ashot Nadanian chess games at 365Chess.com
*Chessmetrics Player Profile: Ashot Nadanian
*Interview with Ashot Nadanian
*Ashot Nadanian's blog

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1972
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ინგუშების კოშკები

მინიატიურა|300პქ|ინგუშური კოშკები
**ინგუშების კოშკები** —  ხუროთმოძღვრული ძეგლების კომპლექსი, რომელიც განთავსებულია ინგუშეთში. ეს რეგიონი გამორჩეული, ისტორიითა და ადგილობრივების სტუმართმოყვარეობით ერთ-ერთი ყველაზე წარმოჩენილ საინტერესო ადგილს წარმოადგენს ჩრდილოეთ კავკასიაში.

## ისტორია
ლეგენდის თანახმად, თარგიმის ქვაბულში ცხოვრობდნენ ალბერდი და მისი ვაჟები - ეგი, თარგიმი და ხამხი. დღეს მათი სახელები აქვთ კოშკებიან სოფლებს, რომლებიც მხოლოდ 1944 წელს, დეპორტაციის დროს მიატოვეს. სოფლებს შორის ყველაზე დიდი ეგიკალია.

მაგალითად ერზის, ანუ არწივის კომპლექსმა სახელი გაითქვა არა მხოლოდ კოშკების სიმრავლით, არამედ იქ ნაპოვნი სულეიმანის ბრინჯაოს არწივით, რომელიც ისლამის გაჩენის შემდეგ უძველესი ზუსტად დათარიღებული (VIII საუკუნე) ბრინჯაოს ახლოაღმოსავლური ნივთია. როგორ მოხვდა ის აქ, უცნობია. ახლა ის ერმიტაჟშია დაცული.

ინგუშეთში განთავსებული კოშკების ასაკის განსაზღვრა ძალზედ რთულია. ზოგიერთი მეცნიერი ვარაუდობს, რომ ისინი 400 წლის წინ ააშენეს ინგუშებმა. ითვლება, რომ დაბალი და ფართო საცხოვრებელი კოშკები X საუკუნის ბოლოს და XI საუკუნის დასაწყისში გაჩნდნენ რეგიონში. დროსთან ერთად კოშკები ვითარდებოდა და XVI საუკუნისთვის კლასიკურ მოხდენილ გიგანტებად გადაიქცნენ, რომელთა სიმაღლე ათსართულიანი სახლის ტოლია. კოშკებს პირამიდის ფორმის სახურავები აქვთ. ამგვარი კოშკების მშენებლობა XVIII საუკუნის ბოლოს, არტილერიის გამოჩენასთან ერთად შეწყვიტეს.

დღემდე ინგუშეთში შემორჩენილია 1000-ზე მეტი ძეგლი. მათგან უმეტესობა სავალალო მდგომარეობაში და სასწრაფოდ რეაიბილიტაციას საჭიროებს, ამის მიზეზი კი არის საბროლო ვითარებები რეგიონში, კონფლიქტები და ბუნებრივი პირობები. ერთ-ერთ უნიკალურ ხუროთმოძღვრულ ძეგლს წარმოადგენს ვოვნუშკი, შუა საუკუნეების თავდაცვისა და საგუშაგოების ინგუშური კოშკების კომპლექსი. ეს არის ინგუშეთის ხუროთმოძღვრების უნიკალური ძეგლი, ძეირახ-ასინსკის სახელმწიფო ისტორიული, არქიტექტურული და ბუნებრივი მუზეუმ-ნაკრძალის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ნაწილი. მდებარეობს თანამედროვე ინგუშეთის მაღალმთიან ძეირახსის რაიონში. ვოვნუშკის კოშკებს ტრადიციულად იხსენიებენ ინგუშების კლანური კოშკების ოზდოის სახელითაც.

გარდა ამ ძეგლისა ინგუშეთში არის არაერთი ნათელი და ეგზოტიკური კოშკის კომპლექსი ძველი ინგუშეთის თავდაცვითი ნაგებობათა სტილისა, რომელიც წარმოადგენს ინგუშეთისთვის ისტორიული, ეროვნული მნიშვნელობის ხუროთმოძღვრულ ძეგლებს.

ძალიან ხშირად საცხოვრებელი და საბრძოლო კოშკები ერთმანეთის სიახლოვეს იყო. მათ მაღალი ქვის ღობე ჰქონდათ შემოვლებული. ყველა ინგუშური საბრძოლო კოშკი არქიტექტურის ღირშესანიშნავ ძეგლს წარმოადგენს. თუ საცხოვრებელი კოშკების სიმაღლე 10 მეტრს აღწევდა, ნახევრადსაბრძოლო კოშკების სიმაღლე 12-დან 16 მეტრამდე მერყეობდა. კლასიკური საბრძოლო კოშკები, რომლებსაც პირამიდული გადახურვა ჰქონდათ, 5-6 სართულიანი იყო და მათი სიმაღლე 25-27 მეტრს აჭარბებდა. არა მარტო ინგუშური, არამედ ჩრდილოეთკავკასიელი სხვა ხალხების გადმოცემებში გვხვდება სახელგანთქმული ინგუში ხელოსნების, ოსტატების სახელები.

## ლიტერატურა
* Гольдштейн А. Ф. Средневековое зодчество Чечено-Ингушетии и Северной Осетии.— М.: Наука, 1975.
* Крупнов Е. И. Средневековая Ингушетия.— М.: Наука, 1971.

## რესურსები ინტერნეტში
*ინგუშები და ინგუშეთი

კატეგორია: კოშკები კატეგორია: ინგუშები
ვოვნუშკი

**ვოვნუშკი** (ინგუშიდან. ვოვნაშკი - თავდაცვითი კოშკების ადგილი) – შუა საუკუნეების თავდაცვისა და საგუშაგოების ინგუშური კოშკების კომპლექსი. ეს არის ინგუშური ხუროთმოძღვრების უნიკალური ძეგლი, ძეირახ-ასინსკის სახელმწიფო ისტორიული, არქიტექტურული და ბუნებრივი მუზეუმ-ნაკრძალის ნაწილი. მდებარეობს თანამედროვე ინგუშეთში, ძეირახსკის მაღალმთიან რაიონში. ვოვნუშკის კოშკებს ტრადიციულად იხსენიებენ ინგუშების კლანური კოშკები, ოზდოის სახელით.

ვოვნუშკი არის ერთ–ერთი ყველაზე ნათელი და ეგზოტიკური კოშკის კომპლექსი ძველი ინგუშეთის თავდაცვითი ნაგებობათა შორის. ვოვნუშკის ძეგლი შედგება სამი ძირითადი კოშკისგან, რომელთაგან ორი დგას ერთ კლდეზე და ერთი მოპირდაპირე კლდეზე. შორიდან კომპლექსის კოშკები ყურადღებას იპყრობს, თუმცა ისინი მდებარეობს მდინარე გულოიას ულამაზეს ხეობაში, კავკასიონის შთამბეჭდავი კლდეებისა და ქედების ფონზე. კოშკები დამზადებულია ქვისგან და ვიზუალურად მიჰყვება კლდეების ბუნებრივ ლანდშაფტს, რომელთა მწვერვალებზეცაა აგებული. ისინი ოთხსართულიანი ნაგებობებია, რომელთაც გადახრილი პირამიდის ფორმა აქვთ, ბრტყელი სახურავებით და ვიწრო საყრდენი ფანჯრებით. ბარიერი კედლები, რომლებიც კოშკებთან მისასვლელს აფერხებენ, ორგანულად არის შერწყმული კლდეების ბუნებრივ რელიეფში.

ვოვნუშკის კომპლექსის კოშკების აგების დროზე, ძალიან ცოტა რამ ვიცით, მაგრამ ჩვენ შეგვიძლია დარწმუნებით ვივარაუდოთ, რომ თითოეული კოშკი აშენდა ერთი წლის განმავლობაში, ვაინახების სხვა საგვარეულო კოშკების მსგავსად. კოშკის მშენებლობასთან შესაბამისობა 365 დღის განმავლობაში სავალდებულო იყო. თუ ერთი წლის განმავლობაში შეუძლებელი იყო კოშკის მშენებლობის დასრულება, მაშინ იგი არ დასრულებულა, მაგრამ დემონტაჟი ქვებით მოხდა ან მიტოვებულია.

მრავალი ლეგენდა უკავშირდება ვოვნუშკის, მაგრამ ერთი მათგანი ნამდვილ ამბავს ჰგავს: ერთხელ კოშკების ალყის დროს, ვაინახმა ქალმა ბევრი ბავშვი გადაარჩინა. როდესაც ერთ–ერთ კოშკს ცეცხლი წაუკიდეს, მან ბავშვებთან ერთად აკვანი გადაიტანა, სასწაულებრივად მოახერხა რამდენჯერმე გადასვლა თოკის გასწვრივ, რომელიც მტრებმა გაანადგურეს ვოვნუშკის ორ კოშკს შორის.

2008 წელს ვოვნუშკის კოშკის კომპლექსი გახდა კონკურს-პროექტის "შვიდი საოცრება რუსეთის" მონაწილე, რომელიც ორგანიზებული იყო გაზეთი "იზვესტიას", ტელეკომპანია "რუსეთის" და რადიო "მაიაკის" მიერ.

2009 წელს ვოვნუშკის კოშკის კომპლექსის სურათი გამოჩნდა რუსეთის საფოსტო ბეჭედზე "ინგუშეთის რესპუბლიკა" - სერიაში "რეგიონები".

2010 წელს, რუსეთის ბანკმა, რუსეთის სამახსოვრო მონეტების სერიაში "არქიტექტურული ძეგლები", გამოსცა ვერცხლის მონეტაც, ტირაჟი 10,000, ვოვნუშკის კომპლექსის ერთ-ერთი სათვალთვალო კოშკი, რომლის ნომინალური ღირებულება 3 მანეთი და წონა 31,1 გრამი, იყო.

## ლიტერატურა
* Виноградов В. Б., Марковин В. И. Археологические памятники Чечено-Ингушской АССР.— Грозный, 1966.
* Гольдштейн А. Ф. Средневековое зодчество Чечено-Ингушетии и Северной Осетии.— М.: Наука, 1975.
* Крупнов Е. И. Средневековая Ингушетия.— М.: Наука, 1971.

კატეგორია: ინგუშეთი კატეგორია: კოშკები
ისრაილ არსამაკოვი

**ისრაილ არსამაკოვი** ( დ. 8 თებერვალი, 1962, გროზნო, რსფსრ, სსრკ) — საბჭოთა ძალოსანი. არის სსრკ და ევროპის ჩემპიონი, მსოფლიო ჩემპიონატის პრიზიორი, 1988 წლის ოლიმპიური ჩემპიონი (სეული, სამხრეთ კორეა), სსრკ სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1988).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა გროზნოს პედაგოგიური ინსტიტუტის ფიზიკური კულტურის ფაკულტეტი, პროფესიით პედაგოგი. თამაშობდა დინამოში (გროზნო). ინგუშეთის პირველი ოლიმპიური ჩემპიონი. 90-იანი წლების შუა ხანებში ის იყო ძალოსნობის რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტიც.

ისრაილი წარმატებით იყო დაკავებული თავისუფალი სტილით ჭიდაობაში, აპირებდა ამ სპორტის სახეობაში გაგრძელებას და მოღვაწეობას, მაგრამ ერთხელ მისმა მწვრთნელმა ასლანბეკ ძეგოევმა შენიშნა, რომ მძლეოსნობა ისრაელისთვის უკეთესია, ვიდრე ჩხუბი. სწორედ ამ მომენტიდან დაიწყო მისი კარიერა როგორც ძალოსნობაში.

1981 წელს, იგი უკვე საბჭოთა კავშირის ჩემპიონი გახდა სენიორთა შორის. მან მსუბუქი წონის მძიმე წონაში 375 კგ-ით. 1983 წელს ისრაილ არსამაკოვი გადავიდა შუა მძიმეწონის დივიზიონში. მან ამ წონით კლასში დაასრულა საბჭოთა კავშირის ჩემპიონატიც. 

მის პატივსაცემად, მწერალ ალექსანდრე სკლიარენკოს მიერ დაწერილი იქნა წიგნი "ძალოსანი ისრაილ არსამაკოვი". ის არის კავკასიური და ინგუშური თამაშების ინიციატორიც. 

1993 წელს ცოლად შეირთო გლუშკო ოქსანა ნიკოლაევნა, რომლისგანაც 4 შვილი ჰყავს: ბერსა, ისმაილი, ასლან-გირეი და ქალიშვილი კანი.

ისრაილ არსამაკოვს რამდენიმე განსაკუთრებული მიღწევა აქვს, რომელთაგან გამორჩეულია: 1988 წლის ოლიმპიური თამაშების ჩემპიონი სეულში საშუალო წონაში (377.5 კგ; 167.5 კგ; 210 კგ);
1986 წლის მსოფლიო თასის ვერცხლის მედალოსანი ბულგარეთში საშუალო წონაში (390 კგ; 177.5 კგ; 212.5 კგ); 1986 წ. ევროპის ჩემპიონი საშუალო წონაში (382.5 კგ; 170 კგ; 212.5 კგ);
სსრკ-ს ჩემპიონი 1985, 1986, 1988 წლებში; 1979 და 1980 წლებში სსრკ თასის გამარჯვებული; 1979 წელს სსრკ-ს ჩემპიონი ჯერიკით 160 კგ; 1980 წლის სსრკ ჩემპიონი (165 კგ; 197.5 კგ);
1981 წელს სსრკ ჩემპიონი 172,5 კგ; სსრკ-ს ჩემპიონი 1983 წელს (222.5 კგ; 90 კგ;);  სსრკ ჩემპიონატების ვერცხლის მედალოსანი 1982, 1983, 1987 წლებში და მსოფლიო რეკორდმენი (179 კგ).

## რესურსები ინტერნეტში
* «Исраил Арсамаков — первый олимпийский чемпион Чечено-Ингушетии» статья на сайте «Виват Ингушетия!» 
* Повесть Александра Скляренко «Штангист Исраил Арсамаков» на сайте «Проблемы тяжёлой атлетики»
* Интервью Исраила Арсамакова на сайте Viam Affectare Olympo 
* Не жрите допинг и не будет такого  - колонка Исраила Арсамакова на сайте Speakercom

კატეგორია: სპორტი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ნაზირ მანკიევი

**ნაზირ მანკიევი** —  დ. 27 იანვარი, 1985, სურკახი, ინგუშეთი) — არის ინგუშეთის მოჭიდავე, რომელმაც მოიპოვა ოქროს მედალი 2008 წლის ზაფხულის ოლიმპიადაზე ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში. კრასნოიარსის მკვიდრი. 

2007 და 2010 წლების მსოფლიო ჩემპიონატების ბრინჯაოს მედალოსანი, რუსეთის ჩემპიონატების ჩემპიონი და მედალოსანი. რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი. ეროვნული ნაკრების წევრი 2004 წლიდან. არის ბექან მანკიევის უფროსი ძმა. ეროვნებით - ინგუში. მანკიევი 55 კილოგრამ წონით კატეგორიაში გამოდიოდა. სიმაღლით არის 155 სმ. 

მან დაიწყო ბრძოლა 13 წლის ასაკში მშობლიურ სოფელ სპორტულ კლუბში გამოცდილი მენტორის რუსლან ჩახკიევის ხელმძღვანელობით, რომელმაც მოახერხა ახალგაზრდისთვის მიეცა ყველა ის უნარ-ჩვევები რაც საჭირო იყო მისი როგორც პროფესიონალი მებრძოლის ჩამოსაყალიბებლად. 2000 წელს მანკიევი გახდა ეროვნული ნაკრების წევრი. ორი წლის შემდეგ, კრასნოიარსკის კლუბის მწვრთნელმა მიხეილ გამზინმა მას კლუბში გაწევრიანებისკენ მოუწოდა.

## ჯილდოები
ნაზირ მანკიევი ერთ-ერთი ტიტულოვანი ინგუში სპორტსმენია. მას აქვს მოპოვებული, მთელი რიგი პრიზები, მათ შორის: ივან პოდუბნის 2008 წლის გრან პრი - ოქრო; ივან პოდუბნის 2010 წლის გრან პრი - ოქრო; ივან პოდუბნის 2011 წლის გრან პრი - ოქრო; ივან პოდუბნის 2013 წლის გრან პრი - ბრინჯაო; 2005 წლის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ჩემპიონატი - ვერცხლი; რუსეთის ჩემპიონატი ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში 2008 - ოქრო; 2006 წლის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ჩემპიონატი -ოქრო; 2007 წლის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ჩემპიონატი - ბრინჯაო; 2009 წლის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ჩემპიონატი - ოქრო; 2012 წლის ბერძნულ-რომაული ჭიდაობის ჩემპიონატი - ვერცხლი.

ნაზირ მანკიევმა მოიპოვა მეგობრობის ორდენი - ფიზიკური კულტურისა და სპორტის განვითარებაში შეტანილი უდიდესი წვლილისთვის, მაღალი სპორტული მიღწევისთვის XXIX ოლიმპიური თამაშების 2008 წლის პეკინის ოლიმპიურ თამაშებზე. პირველი ოქროს მედალი რუსეთის ნაკრებისთვის, პეკინში, 2008 წლის ოლიმპიურ თამაშებზე, მოიპოვა ბერძნულ-რომაული სტილით მოჭიდავე ნაზირ მანკიევმა. უმაღლესი ჯილდოსკენ მიმავალ გზაზე მან თითქმის დაუჯერებელი რამ გააკეთა, სწორედ აქ მან დაამარცხა ბოლო წლების მსოფლიო  სამგზის ჩემპიონი, ირანელი ჰამიდ სორიანი, მსოფლიოს მოქმედი ვიცე-ჩემპიონი პაკ იუნ ჩოლი და ევროპის ჩემპიონი როვშან ბაირამოვი აზერბაიჯანიდან. 

გარდა ამ მიღწევისა, ასევე ნაზირ მანკიევი არის რუსეთის სპორტის დამსახურებული ოსტატი ბერძნულ-რომაულ ჭიდაობაში. 

## ლიტერატურა
* Линдер В. И. Манкиевы // Большая российская энциклопедия : электронная версия. — 2016. — Дата обращения: 07.09.2018.

## რესურსები ინტერნეტში
* Профиль  на сайте Федерации спортивной борьбы России
* 

კატეგორია: ინგუში სპორტსმენები კატეგორია: ინგუშეთი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
რახიმ ჩახიევი

მინი
**რახიმ ჩახიევი** —  დ. 11 იანვარი, 1983, ტობოლსკი, რუსეთი - არის რუსი ყოფილი პროფესიონალი მოკრივე. მან 2015 წელს მოიპოვა IBO საკრუიზო წონის ტიტული, 2014 წელს ევროპის საკრეისო წონის ტიტული და 2013 წელს საკრუიზო წონის ტიტულსაც დაუპირისპირდა, როგორც სამოყვარულო ბოქსიორმა მან, მოიგო ვერცხლის მედალი 2007 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე და ოქრო 2008 წლის ოლიმპიადაზე. მიეკუთვნება მძიმე წონის მოკრივეების რიგს.

მან კრივში 1995 წელს დაიწყო რუსლან ჩაპანოვის ხელმძღვანელობით. 1999 წელს მან მოიპოვა რუსეთის ჩემპიონატი სპორტულ სკოლებს შორის 81 კგ წონით კატეგორიაში. 2001 წელს ამავე კატეგორიაში გახდა ევროპის ჩემპიონი ბოსნიასა და ჰერცეგოვინაში მოზარდთა შორის.

რუსეთის ჩემპიონატში მან მოიპოვა ოქრო (2002), ვერცხლი (2004), ბრინჯაო (2005 და 2006).

2006 წელს, 91 კგ კატეგორიაში, მან პირველი ადგილი მოიპოვა აზერბაიჯანის მსოფლიო თასზე და გერმანიაში სამხედრო პერსონალთა შორის მსოფლიო ჩემპიონატზე.

2007 წელს მან აშშ-ს მსოფლიო თასზე რუსეთის სახელით ტიტული დათმო და ვერცხლი მოიპოვა. ფინალში წააგო მსაჯების გადაწყვეტილებით, იტალიელ კლემენტე რუსოსთან ანგარიშით (6:7).

2008 წელს, მაგნიტოგორსკის რუსეთ-ამერიკის მატჩზე, იგი მჭიდრო გადაწყვეტილებით დამარცხდა დეონტაი უაილდერთან (11-10).

პირადი ტრენერების რუსლან ჩაპანოვის და ფილიპ იაკოვლევის ხელმძღვანელობით, 2008 წელს იგი გახდა პეკინში ოლიმპიური ჩემპიონი.

2009 წელს ჩახკიევმა დაასრულა სამოყვარულო კარიერა და ხელი მოაწერა კონტრაქტს სარეკლამო კომპანიასთან Universum Box-Promotion- თან. 2016 წლის ბოლომდე, იგი წვრთნის ახალგაზრდებს ჰამბურგში Universum Gym- ში, ცნობილი მაიკლ ტიმსის სამწვრთნელო ჯგუფის ხელმძღვანელობით.

ჩახკიევმა დაამარცხა ჯასურ მაჩანოვი 2006 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე. კარიერის განმავლობაში  მან ასევე დაამარცხა კუბელი ოსმაი აკოსტა 24:15 გუნდურ შეჯიბრებაში  მსოფლიო თასზე 2006 წელს , მაგრამ რუსეთმა დათმო ეს შეხვედრა.

2006 წელს მან მსოფლიო ჩემპიონატზე წააგო (ვერცხლის მედალოსანი 2005) სამხრეთ ეთიოპიელთან. 

მსოფლიო ჩემპიონატებზე ჩახიევმა სხვათა შორის დაამარცხა აზერბაიჯანელი ელჩინ ალიზადა 17-6. 2008 წელს იგი დუალე უაილდერთან დამარცხდა დუელში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* Биография на сайте Peoples.Ru
* Рахим Чахкиев на сайте компании «Мир бокса» 

კატეგორია: ინგუშეთი კატეგორია: მოკვრივეები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები