open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვეჩე

**ვეჩე** ― სახალხო კრება ძველ და შუა საუკუნეების რუსეთში. აღმოცენდა სლავების ტომობრივი კრებებიდან. ძველ რუსულ სახელმწიფოებში ფეოდალთა ფენა ვეჩეს იყენებდა მთავრის ძალაუფლების შესაზღუდად. ვეჩე ფართოდ გავრცელდა რუსეთში XI საუკუნის მორე ნახევარსა და XII საუკუნეში. წყაროებში იხსნენიება ბელგოროდის ვეჩე (997 წ.), დიდი ნოვგოროდის ვეჩე (1016), კიევის ვეჩე (1068), სუზდალის ვეჩე (1157), სმოლენსკის ვეჩე (1185). ვეჩე განაგებდა ომის და ზავის, მთავრის მოწვევის და განდევნის, ქალაქის მოხელეთა დანიშვნის და გადარჩევის, კანონების მიღების და სხვა საკითხებს. ვეჩეს არ გააჩნდა სასამართლო და ადმინისტრაციული ფუნქციები. გადაწყვეტილება მიღებოდა საყოველთაო თანხმობის ყვირილით. ვეჩე მოიწვეოდა განსაზღვრულ ადგილზე. ვეჩეს წარმმართველი ძალა იყო ფელდათა ფენა და ქალაქის მდიდარი ზედაფენა. ჩრდილო-აღმოსავლეთ რუსეთში XIV საუკუნის დასასრულს მთავრებმა მოახერხეს ვეჩეს გაუქმება. ვეჩე ყველაზე დიდხანს შემორჩას ნოვგოროდსა (1478) და ფსკოვში (1510).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სახალხო კრებები
კატეგორია:სლავური კულტურა
ჰექტომეტრი

**ჰექტომეტრი** (ჰექტო... და ...მეტრი; აღნიშვნა: '***, ****) — მეტრული სისტემის სიგრძის ერთეული, რომელიც ტოლია 100 მეტრის. 

: **1 ჰმ*' = 100 მ = 0.1 კმ = 10 დკმ.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჰექტომეტრი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:მეტრი
ავსონიუსი

**დეციმუს მაგნუს ავსონიუსი** (; დ. 310, ბურდიგალა, ახლანდ. ბორდო — გ. დაახლ. 394) — რომაელი პოეტი. სიტყვიერებას ასწავლიდა ბუდრიგალაში, 365–375 წლებში იმყოფებოდა იმპერატორ ვალენტინიანე I-ის კარზე (ავგუსტა-ტრევერორუმში), იყო მისი მემკვიდრის — გრაციანეს აღმზრდელი, ტახტზე ამ უკანასკნელის ასვლის შემდეგ დაჯილდოვდა კონსულის თანამდებობით (379). ავსონიუსის ლექსები მცირე ჟანრებისა (ეპიგრამები, ეპიტაფიები, ელეგიები, ეპისტოლეები, მცირე ზომის აღწერილობითი პოემები) და ოსტატურად ციკლიზებულია (ნათესავების, ამხანაგების, ტროის ომის გმირების მოგონებანი, დღიური დროის გატარებისა და რომის იმპერიის ქალაქების აღწერა, სავარჯიშოები რთულ სალექსო ფორმებსა და თემებში და მისთ.). ავსონიუსის შემოქმედებას ავტობიოგრაფიული მოტივებისა და ყოფაცხოვრების წვრილმანების ანტიკური ლიტერატურისათვის უჩვეულო სიუხვე აქვს, ამიტომ XIX–XX საუკუნეების რომანტიკოსები და მოდერნისტები მას აფასებდნენ როგორც „ახალი დროის პირველ პოეტს“; განსაკუთრებით ცნობილია პოემა „მოზელა“, რომელიც მდ. მოზელზე მოგზაურობის შესახებაა.

## სქოლიო 
კატეგორია:რომაელი პოეტები
კატეგორია:რომაელი ორატორები
კატეგორია:რომის იმპერიის კონსულები
კატეგორია:დაბადებული 310
კატეგორია:გარდაცვლილი 394
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:საფრანგეთში დაბადებულები
კუნსანი

**კუნსანი** () — ქალაქი სამხრეთ კორეაში. მდებარეობს ჩოლა-პუქტოს პროვინციაში. მისი ფართობი 395.9 კმ²-ია. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა 278289 კაცს შეადგენდა.

კატეგორია:ჩოლა-პუქტოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ოლთისისწყალი

**ოლთისისწყალი**, **ოლთუჩაი** () — მდინარე თურქეთში. სათავე აქვს ქარგაფაზარის ქედზე, ზღვის დონიდან დაახლოებით 2500 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 128 კმ, აუზის ფართობი 5600 კმ². ჭოროხის მარჯვენა შენაკადი. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. მარცხენა შენაკადებიდან მნიშვნელოვანია თორთომისწყალი, ხოლო მარჯვენა შენაკადებიდან ფენექი. 

ოლთისისწყალი ზემო წელში მიედინება ჩრდილო-ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შემდეგ არმისული მდინარე ფენექის შესართავამდე უხვევს ჩრდილოეთისაკენ, ხოლო დაახლოებით 3 კმ-ში დასავლეთისაკენ და ზოგადად განედურ განფენილობას ექვემდებარება. ჭოროხის შესართავამდე 3.2 კმ-ზე მდინარე თავის განედურ მიმართულებას იცვლის დასავლეთ-ჩრდილო-დასავლეთ მიმართულებაზე, ესე იგი ოდნავ იხრება ჩრდილოეთისაკენ. ოლთისისწყლის შუა წელზე მდებარეობს ციხე-ქალაქი ოლთისი, ხოლო მარჯვენა ნაპირზე სამონასტრო ცენტრი იშხანი.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის მდინარეები
სუნჩონი

**სუნჩონი** () — ქალაქი სამხრეთ კორეაში. მდებარეობს ჩოლა-ნამდოს პროვინციაში. მისი ფართობი 907.43 კმ²-ია. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა 270270 კაცს შეადგენდა.

კატეგორია:ჩოლა-ნამდოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ბანგინგი (სულუ)

**ბანგინგი** (ოფიციალურად **ბანგინგის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მეოთხე კლასის მუნიციპალიტეტი სულუს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 35 616 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 14 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Banguingui Profile at PhilAtlas.com
*Banguingui Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Philippine Census Information
*Local Governance Performance Management System

## სქოლიო
კატეგორია:სულუს მუნიციპალიტეტები
მის პერეგრინის სახლი უჩვეულო ბავშვებისათვის (ფილმი)

***მის პერეგრინის სახლი უჩვეულო ბავშვებისათვის*** (ინგლ. ''Miss Peregrine's Home for Peculiar Children'') — 2016 წლის ფანტასტიკური ფილმი, რომელიც დაფუძნებულია რენსომ რიგზის 2011 წლის ამავე სახელწოდების რომანზე. ფილმის რეჟისორია ტიმ ბარტონი, ხოლო სცენარის ავტორი - ჯეინ გოლდმანი. მთავარ როლებს ასრულებენ ევა გრინი, ასა ბატერფილდი, კრის ო'დაუდი, ელისონ ჯენი, რუპერტ ევერეტი, ტერენს სტემპი, ელა პერნელი, ჯუდი დენჩი და სემუელ ლ. ჯექსონი. პრემიერა შედგა ოსტინში, ტეხასში. ფილმის ოფიციალური ბიუჯეტია $110 მილიონი, ხოლო მოგება - $296 მილიონი.

სიუჟეტი მიუყვება ამერიკელი თინეიჯერის, ჯეიკ პორტმანის, თავგადასავალს. ბაბუის იდუმალებით მოცული დაღუპვის შემდეგ იგი ამ საქმის გამოძიებას გადაწყვეტს, რისთვისაც ჯეიკი ბრიტანეთის ერთ-ერთ კუნძულს ესტუმრება. აქ მას იპოვნიან განსაკუთრებული ძალების მქონე ობოლი ბავშვები. ჯეიკი მალევე აღმოაჩენს, რომ თავადაც ერთ-ერთი მათგანია და ერთვება ბრძოლაში, რათა ისინი დაღუპვისაგან იხსნას.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:Pinewood Studios-ის ფილმები
კატეგორია:ამერიკულ რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
კატეგორია:ტიმ ბარტონის ფილმები
კატეგორია:20th Century Fox-ის ფილმები
კატეგორია:ფილმები დროში მოგზაურობის შესახებ
კატეგორია:ფილმები ობლებზე
კატეგორია:ფილმები ბავშვების შესახებ
კატეგორია:ბრიტანული 3D ფილმები
კატეგორია:ამერიკული სათავგადასავლო ფენტეზი ფილმები
კატეგორია:ამერიკული 3D ფილმები
კატეგორია:2010-იანი წლების ფილმები მონსტრებზე
კატეგორია:2016 წლის 3D ფილმები
კატეგორია:2016 წლის ფილმები
ეიუბ აზიზოვი

**ეიუბ აზიზოვი თეიმურ ოღლუ** (; დ. 1934, 12 აგვისტო) — ქიმიურ მეცნიერებათა კანდიდატი, პროფესორი, კათედრის გამგე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მასწავლებელი.

## ბიოგრაფია 
ეიუბ აზიზოვი დაიბადა 1934 წლის 12 აგვისტოს სომხეთის ზანგიბასარის რაიონის სოფელ მეჰმანდარში (ჰოვტაშატში). 1948 წლიდან გადაასახლეს აზერბაიჯანის აღჯაბადის რაიონში. 1953-1957 წლებში იყო აზერბაიჯანის სახელმწიფო პედაგოგიური უნივერსიტეტის ბუნებისა და ქიმიის ფაკულტეტის სტუდენტი, 1957-1961 წლებში მუშაობდა აღჯაბადის რაიონის ხალფარადინის საშუალო სკოლაში მასწავლებლად, 1961-1964 წლებში დაასრულა ასპირანტურის (მაგისტრატურის) საფეხური ბაქოს სახელმწიფო უნივერისტეტში. მუშაობდა ორგანული და ფიზიკური ქიმიის ინსტიტუტში უფროს მეცნიერ თანამშრომლად. 1969 წელს იყო ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაორგანული ქიმიის კათედრის მასწავლებელი. 1971-1987 წლებში ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის არაორგანული ქიმიის განყოფილების დოცენტი იყო.

1987 წლიდან ბაქოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის „ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგიის“ განყოფილებას ხელმძღვანელობს.

## წიგნები 
* არაორგანული ქიმიის სწავლების პრაქტიკა. ბაქო-1998
* მასალები ქიმიის ისტორიის შესახებ. ბაქო-1999
* სასწავლო მასალები გამოჩენილი მეცნიერების ცხოვრებისა და მოღვაწეობის შესახებ ქიმიის სწავლებაში. ბაქო-2000
* ქიმიის განათლების პრინციპები, მეთოდები, პრინციპები. ბაქო-2002
* ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგია, ნაწილი I, ბაქო-2005
* ქიმიის სწავლების მეთოდოლოგია, ნაწილი II, ბაქო-2006
* ქიმიის სწავლების მეთოდის პრაქტიკა. ბაქო-2008

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://bsu.edu.az/az/content/fakltlr/
* http://chemistry.bsu.edu.az/az/article/220
* Kimyanın Tədrisi Metodikası kafedrası

კატეგორია:დაბადებული 12 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქიმიკოსები
საქინა ახუნდზადე

**საქინა მირზა ეიბათ ყიზი ახუნდზადე** (; დ.1865, ყუბა — გ. 1927, ყუბა) — პირველი აზერბაიჯანელი ქალი დრამატურგი და რომანისტი, საზოგადო მოღვაწე, მასწავლებელი, აზერბაიჯანული ენის სახელმძღვანელოების ავტორი, ბაქოს მუსლიმ ქალთა საქველმოქმედო საზოგადოების აქტიური წევრი.

## ბიოგრაფია 
საქინა ახუნდზადე დაიბადა 1865 წელს ქალაქ ყუბაში დიდგვაროვან ოჯახში. მამამისი მირზა ეიბათი იყო გამოჩენილი აზერბაიჯანელი მეცნიერისა და განმანათლებლის აბასყული-აღა ბაკიხანოვის მიერ შექმნილი რუსული ლიტერატურული საზოგადოების აქტიური წევრი. ის ასევე პოეტი იყო. ლექსებს წერდა ფსევდონიმით ფედა. ასეთ კულტურულ გარემოში აღზრდის წყალობით საქინას ბავშვობიდანვე გაეღვიძა სიყვარული ლიტერატურის, თეატრისა და ხელოვნებისადმი.

### ბაქოში მოღვაწეობის წლები 
1900 წელს საქინა ახუნდზადე ბაქოში მიიწვია ნავთობმწარმოებელმა და მილიონერმა მეცენატმა ჰაჯი ზეინალაბდინ თაღიევმა, რომელმაც შეიტყო მისი საგანმანათლებლო საქმიანობის შესახებ ყუბაში და ნამიკ ქემალის ნაწარმოებიდან „უბედური ბავშვი“. ეს ორი სპექტაკლი მრავალი წლის განმავლობაში იდგმებოდა აზერბაიჯანის თეატრის სცენებზე. ასევე 1914 წელს ჰუსეინ არაბლინსკის მიერ ტფილისში პირველად დაიდგა სპექტაკლი „ძალადობის ნაყოფი“. 

საქინა ახუნდზადემ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა აზერბაიჯანელი გოგონების თეატრის გაცნობაში. შექმნილ ნამუშევრებში იგი ცდილობდა გაევრცელებინა აზერბაიჯანელი გოგონების თავისუფლების იდეა, გაეღვიძებინა მათი სიყვარული ცოდნისა და მეცნიერების მიმართ. თუმცა, მუსლიმი გოგონების განათლების სფეროში ახუნდზადეს საქმიანობა ხშირად გარკვეულ სირთულეებს უქმნიდა მას. კონსერვატიულად მოაზროვნე ხალხი გოგონების სცენაზე თამაშის წინააღმდეგი იყო.

საქინა ახუნდზადე თავისუფლად ფლობდა არაბულ და სპარსულ ენებს და კარგად იცნობდა აღმოსავლურ ლიტერატურას. იგი იყო პირველი ქალბატონი, რომელმაც დაწერა რომანი. 1918 წელს ფოლკლორული მოთხრობის საფუძველზე დაწერილი რომანში „უფლისწული აბულფაზი და რენა“, ავტორი აყენებს აზერბაიჯანელი ქალების ცხოვრებაში ცრურწმენებისგან გათავისუფლების იდეას. ლიტერატურულ ფორმაში მან თავის შემოქმედებაში ასახა თავისუფლების სული. ჯამში ახუნდზადემ დაწერა ხუთი პიესა და ერთი რომანი.

საქინა ახუნდზადე ასევე იყო 1922-1923 წლებში გამოცემული წიგნის „ახალი თიურქული ანბანის“ თანაავტორი.

### ცხოვრების ბოლო წლები 
სიცოცხლის ბოლო წლებში საქინა ახუნდზადეს მძიმე ავადმყოფობა აწუხებდა. იგი იძულებული გახდა დაეტოვებინა ბაქო და გადასულიყო მშობლიურ ყუბაში. იმდროინდელი ცნობილი აზერბაიჯანელი მსახიობები ხშირად ჩადიოდნენ ყუბაში მის მოსანახულებლად.

ახუნდზადე გარდაიცვალა 1927 წელს ყუბაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* **Səkinə Axundzadə**
* **Zülmətdə parlayan işıq**

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 1927
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ქალი მწერლები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი დრამატურგები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სამხრეთული პუტასუ

**სამხრეთული პუტასუ** () — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 60 სმ-მდეა, მასა 1,5 კგ. შეფერილია ლურჯიდან რუხ-ცისფრამდე, ზურგი მუქია, მუცელი თეთრი. სანაპირო-პელაგური თევზია, ბინადრობს ფოლკლენს-პატაგონიის შელფზე, სკოშის ზღვაში, წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთ და სამხრეთ ამაღლებებში; ჩვეულებრივ ცხოვრობს 150–400 მეტრის სიღრმეზე (ზოგჯერ 600-მდეც). ტოფობს 3–5 წელში, სექტემბერ – ნოემბერში; ნაყოფიერება 20–130 ათასი ქვირითი. ცნობილია 2 ქვესახეობა: პატაგონიური სამხრეთული პუტასუ (*M. a. australis*) და ახალზელანდიური სამხრეთული პუტასუ (*M. a. pallidus*).

## სქოლიო 
კატეგორია:პუტასუ
ჩრდილოური პუტასუ

**ჩრდილოური პუტასუ** () — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 47 სმ-მდეა, ჩვეულებრივ 30–35 სმ. ზურგი შეფერილია მოცისფრო-რუხად, გვერდები მოვერცხლისფროა, მუცელი თეთრი; მკერდის ფარფლის ძირში მუქი ლაქაა. გავრცელებულია ატლანტის ოკეანეში, ნიუფაუნდლენდის დიდი ბანკიდან ბერენცის ზღვის დასავლეთ ნაწილებამდე, აგრეთვე სამხრეთი გრენლანდიიდან, ისლანდიიდან და შპიცბერგენიდან სამხრეთით ჩრდილოეთ აფრიკამდე, მ.შ. ხმელთაშუა ზღვის დასავლეთ ნაწილში. ქარავნული პელაგური თევზია. ბინადრობს 20-დან 800 მეტრამდე სიღრმეზე (ჩვეულებრივ 30–400 მ). ტოფობს 1–4 წელში, თებერვალ – მარტში (არეალის სამხრეთ ნაწილში); ნაყოფიერება 51–278 ათასი ქვირითი.

## სქოლიო 
კატეგორია:პუტასუ
კატეგორია:ევროპის თევზები
ემინ ბაირამი

**ემინ ბაირამი** (; დ. 2 აპრილი, 2003, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი ფეხბურთელი. თამაშობს თურქეთის სუპერლიგაში, გალათასარაის შემადგენლობაში, მცველის, ნახევარმცველის პოზიციაზე.

## საკლუბო კარიერა 
### გალათასარაი 
პირველი მატჩი გალათასარაის შემადგენლობაში 2019 წლის 4 დეკემბერს, თურქეთის თასის ფარგლებში, თუზლასპორთან მატჩში ჩაატარა. მიუხედავად იმისა, რომ გალათასარაი 0-2 დამარცხდა, ემინ ბაირამმა გულშემატკივრების აღფრთოვანება დაიმსახურა.

სუპერლიგის პირველი მატჩი გალათასარაის შემადგენლობაში, 2020 წლის 26 იანვარს, კონიასპორთან შეხვედრის დროს ჩაატარა.

ბაირამი კარიერაში პირველად, გალათასარაის კაპიტნის როლში მოედანზე 2020 წლის 12 ივლისს, „ანკარაგუჯუ“-სთან მატჩის დროს გავიდა. ის იმ დროისთვის 17 წლის იყო.

#### ბოლუსფორი 
2021 წლის იანვარში, ბაირამი იჯარით ბოლუსფორში გადავიდა. 2021-22 წლის სეზონის დასაწყისში, ის კვლავ იჯარით ბოლუსფორში გადავიდა.

## სანაკრებო კარიერა 
ახალგაზრდულ ნაკრებში წარმატებული ასპარეზის შემდეგ, ბაირამი ეროვნული ნაკრების ახალგაზრდულ გუნდში მოიწვიეს, სადაც ის 33 მატჩი ჩაატარა და 5 გოლი გაიტანა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ემინ ბაირამი თურქეთის ფეხბურთის ფედერაციის საიტზე
* ემინ ბაირამი Transfermarkt-ზე.
* ემინ ბაირამი ინსტაგრამზე .

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 2003
კატეგორია:თურქი ფეხბურთელები
კატეგორია:თურქეთის პირველი ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:თურქეთის საფეხბურთო სუპერლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:გალათასარაის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
კოსის პლატო

**კოსის პლატო** () — ღრმად ეროზირებული კირქვული პლატოების ჯგუფი სამხრეთ-დასავლეთ საფრანგეთში. წარმოადგენს ცენტრალური მასივის ნაწილს. ჩრდილო-დასავლეთით ესაზღვრება ლიმუზენისა და პერიგორის მაღლობები, აღმოსავლეთით ობრაკი და სევენები. დანაწევრებულია მდინარეების ტარნის, დორბის, ჟონტის, ლოსა და ავერონის ღრმა ხეობებით. განსაკუთრებით ღრმა და თვალწარმტაცი კანიონები გამომუშავებული აქვთ ტარნსა და ავერონს. 

პლატოებზე ფართოდაა გავრცელებული რელიეფის კარსტული ფორმები, მათ შორის მღვიმეები, კარსტული ძაბრები და სხვა. არის მრავალრიცხოვანი კარსტული წყაროები. დამახასიათებელია ფლატეებიანი კიდეები. დაფარულია მუხის, წიფლისა და ფიჭვის ტყეებით.

კოს-დიუ-კერსის კავერნებში შემორჩენილია პრეისტორიული ადამიანის კვალი. კოს-დიუ-ლარზაკის დასავლეთ კიდეზე არსებული როკფორის მღვიმეები გამოიყენება სახელგანთქმული როკფორის ყველის დასამზადებლად. მეცხვარეობა ტურიზმის შემდეგ, რეგიონული ეკონომიკის მეორე საყრდენია. განვითარებულია ტურიზმი. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლია.

ტერმინი „Causse“ მომდინარეობს ოქსიტანური „Cauce“-სგან, რომელიც ნიშნავს „კირს“. 

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის პლატოები
სეუტის ალყა (1790-1791)

**სეუტის ალყა (1790–1791)** — შეიარაღებული დაპირისპირება ესპანეთის სამეფოსა და მაროკოს სასულთნოს შორის 1790 წლიდან – 1791 წლამდე ესპანეთ-მაროკოს ომის დროს. ქალაქის ალყა იყო ამ კონფლიქტის ცენტრალური ეპიზოდი.

## ალყა 
25 სექტემბერს მაროკოს არმიამ ქალაქის დაბომბვა დაიწყო. ვინაიდან საზღვაო შეტევა შეუძლებელი იყო, დაბომბვის მიზანი იყო ქალაქის კედლების რღვევა და მასში შეღწევა. ალყაში მოქცეულებმა თავიანთი შტაბი ქალაქის სერალიოში დააარსეს და 14 ქვემეხი დაამონტაჟეს.  თუმცა, თავიდან დაბომბვა არ იყო უწყვეტი, რადგან ორ ქვეყანას შორის მიმდინარეობდა სამშვიდობო მოლაპარაკებები.

ალყის დროს ესპანეთის ძალები გადავიდნენ სეუტაში, რათა გაეძლიერებინათ იქ საკუთარი პოზიციები. ამ პოლკების უმეტესობა 1791 წელს ჩავიდა ცეცხლის შეწყვეტისა და საომარი მოქმედებების დაწყების შუალედში. საზღვაო ძალები ასევე იმყოფებოდნენ სეუტაში, რომლებიც უზრუნველყოფდნენ უწყვეტ კომუნიკაციას სეუტასა და ესპანეთს შორის; განსაკუთრებით ეფექტური იყო ანტონიო ბარსელოს მიერ გამოგონილი თოფის კატარღები.

ესპანეთისა და მაროკოს წარმომადგენლების შეხვედრები მონაცვლეობდა სამხედრო დაპირისპირებით 1790 წლის 14 ოქტომბრამდე, სანამ ცეცხლის შეწყვეტის შესახებ შეთანხმებას მიაღწიეს. 

მაროკოს სულთან ალ-იაზიდმა შესთავაზა საომარი მოქმედებების შეჩერება მადრიდში ესპანეთის მთავრობასთან მოლაპარაკების მიზნით. ცეცხლის შეწყვეტა გაგრძელდა 1790 წლის ოქტომბრიდან 1791 წლის 15 აგვისტომდე. ამ მოლაპარაკებების დროს ორმა ქვეყანამ ისარგებლა ცეცხლის შეწყვეტით, რათა მოემარაგებინათ საკუთარი ჯარები და გაეზარდათ საბრძოლო ძალები. მაროკოს სულთანი ცდილობდა მიეღწია სეუტამდე. მზად იყო დაეთმო რამდენიმე მცირე გარნიზონი ან გადაეხადა თანხა მშვიდობის სანაცვლოდ. მეფე კარლოს IV-მ უარი თქვა ამ პირობებზე და ოფიციალურად გამოუცხადა ომი მაროკოს, რითაც კონფლიქტი განაახლა 1791 წლის 15 აგვისტოს.

ალყაში მოქცეულებმა შენიშნეს, რომ ქვემეხებს არ იცავდა დიდი გარნიზონი, არც ქალაქი არ იბომბებოდა და შედეგად, დაგეგმეს აფეთქება 25 აგვისტოს. შეტევა განხორციელდა საზღვაო ფლოტთან ერთად, რომელიც თან ახლდა სახმელეთო ძალებს, რომლებმაც დატოვეს ქალაქი მაროკოს ქვემეხებისთვის მასიური ზიანის მიყენების მიზნით. ამის საპასუხოდ, მაროკოელებმა დაიწყეს ძირითადი შეტევა ქალაქის კედლებზე 30 აგვისტოს, სადაცაც 8000 კაციანი ალყა ქვემეხების თანხლებით წარუმატებლად ცდილობდა ქალაქში შესვლას.

14 სექტემბერს, სულთნის დირექტივების შესაბამისად, შარიფ ალიმ ითხოვა მოლაპარაკება სეუტის გუბერნატორთან. დემორალიზაციის გარდა, მან გაიღო უზარმაზარი ეკონომიკური ხარჯები. ფინანსური დანაკარგები დაკავშირებული იყო ალყასთან და სულთნის ძმების აჯანყებასთან, რომლებიც კამათობდნენ ტახტის მოსაპოვებლად.  მაროკოს ჯარებმა დაიწყეს უკან დახევა მომდევნო დღეებში და ქალაქი აღარ იყო დაბომბვის ქვეშ. თუმცა, პოზიციებზე მყოფი არტილერიის დიდი ნაწილი ჯერ კიდევ არ იყო გაყვანილი. მათ გაყვანაზე უარის თქმის შემდეგ ესპანელებმა სექტემბერსა და ოქტომბერში არ დათმეს პოზიციები, რამაც გამოიწვია შეტაკებები და მსხვერპლი ორივე მხრიდან. ალყაში მოქცეული ტერიტორიების ირგვლივ შეტაკებები გრძელდებოდა სამშვიდობო ხელშეკრულების ხელმოწერამდე.

## ლიტერატურა 
* 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია: XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ესპანეთის ბრძოლები
კატეგორია:1790 წლის ბრძოლები
კატეგორია:1791 წლის ბრძოლები
მოიტაცეს თამარ ქალი

**მოიტაცეს თამარ ქალი** — კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ 1971 წლის კინოფილმი, რომლის რეჟისორია ლეილა გორდელაძე. 

მინი|220პქ|მარცხნივ|კადრი ფილმიდან
## სიუჟეტი
დათო ექთან თამრიკოზეა შეყვარებული. მისი მეგობრები შეიტყობენ, რომ ქალიშვილი გათხოვებას აპირებს და დათოს ყველანაირად ეხმარებიან.

## როლებში
* ხათუნა კოტრიკაძე — თამრიკო
* გია ავალიშვილი — დათო
* გია ფერაძე — ნუგზარი
* ვ. კუხიანიძე — თემური
* ჰენრიეტა ლეჟავა — აგრაფინა
* ვასილ კახნიაშვილი — ვალიკო
* ლეილა ძიგრაშვილი — თამრიკოს დედა
* შოთა დაუშვილი — თამრიკოს მამა
* გიორგი გელოვანი — მოქეიფე
* აკაკი (კაკო) ბაქრაძე — კლიმენტი - თამადა
* იოსებ (სოსო) ხაინდრავა — მილიციონერი
* ერემია სვანაძე — ერემო

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:1971 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ლეილა გორდელაძის ფილმები
პუტასუ

**პუტასუ** () — თევზების გვარი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სხეული წაგრძელებულია. ქერცლი ადვილად ცვივა. ზურგის სამი ფარფლი ერთმანეთისგან დიდი შუალედებითაა გამოყოფილი, 2 ანალური ფარფლიდან პირველი ძლიერ გრძელია; მუცლის მოკლე ფარფლები მკერდისაზე წინ მდებარეობს. გვერდითი ხაზი სწორია, გადის ზურგზე. ყბებზე განლაგებულია წვრილი კბილები; ქვედა ყბა წინაა გამოწეული. ცნობილია 2 სახეობა: სამხრეთული პუტასუ (*M. australis*) და ჩრდილოური პუტასუ (*M. poutassou*). იკვებებიან კიბოსნაირებითა და ლიფსიტებით. ასრულებენ დღე-ღამურ ვერტიკალურ მიგრაციებს: ღამით წყლის სიღრმიდან ზედა ფენებში ადიან. ორივე სახეობა რეწვის მნიშვნელოვანი ობიექტია; ღვიძლი მდიდარია ცხიმითა და ვიტამინებით A და D.

## სქოლიო 
*
კვებეკის დანებება

**კვებეკის დანებება** — კვებეკის აღება მოხდა 1629 წელს ინგლის-საფრანგეთის ომის დროს (1627–1629). ეს ყველაფერი მოახერხეს ინგლისელმა ჯარისკაცებმა, დევიდ კირკის მეთაურობით, რომლებმაც ქალაქს საკუთარ მარაგთან წვდომის უფლება არ მისცეს.

## წინა მოვლენები 
იგი დაიწყო 1627 წელს დევიდ კირკის მამასთან ერთად, როდესაც რამდენიმე ლონდონელმა ვაჭარმა ჩამოაყალიბა ავანტიურისტთა კომპანია კანადაში, რათა განევითარებინა ვაჭრობა და დასახლება, მოგების მიზნით მდინარე წმინდა ლოურენსზე. კერძო ინვესტორებისგან შემდგარი ჯგუფი, დაქირავებული იყო მეფისგან, როგორც ინგლისის გავლენის გაფართოების საშუალება საძიებო და კოლონიალურ განვითარებაში. როდესაც ინგლის-საფრანგეთის ომი დაიწყო იმავე წელს, კომპანიამ დააფინანსა ექსპედიცია, რომელიც ინგლისის ჩარლზ I-ის მიერ იყო დაკვეთილი, რათა ფრანგები გადაესახლებინათ კანადიდან. ფრანგებს ჰქონდათ დასახლებები მდინარე წმინდა ლავრენტზე.

ვინაიდან ძმები კირკები დაიბადნენ და გაიზარდნენ საფრანგეთში, მათი ქმედება იქ ღალატად ითვლებოდა. პარიზში ძმები კირკების ფიგურა დაწვეს, როდესაც საფრანგეთის დამარცხების ამბავმა დედაქალაქამდე მივიდა. კირკე რაინდად აკურთხეს 1633 წელს.
## სქოლიო
კატეგორია:კანადის ბრძოლები
კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:კვებეკის ისტორია
დრეიკის თავდასხმა პანამაზე

**დრეიკის თავდასხმა პანამაზე** —  ასევე ცნობილი როგორც პანამის თავდაცვა იყო სამხედრო მოვლენა, რომელიც მოხდა 1596 წლის იანვარში ინგლის-ესპანეთის ომის დროს. ინგლისურმა ექსპედიციამ ფრენსის დრეიკის და თომას ბასკერვილის მეთაურობით შეუტია ესპანეთის მთავარს ნომბრე დე დიოსის (ღმერთის სახელი) გავლით, რათა გადაეკვეთა პანამის ყელი. დიზენტერიითა და სხვა დაავადებებით განადგურებული ინგლისელები მოიგერიეს და დაამარცხეს. დრეიკის სიცოცხლეს საფრთხე დაემუქრა და ესპანელების მიერ შევიწროებული ექსპედიცია იძულებული გახდა უკან დაბრუნებულიყო ინგლისში.

## წინა მოვლენები 
1595 წელს ინგლისის დედოფალმა ელისაბედ I-მა გაგზავნა ფრენსის დრეიკი და ჯონ ჰოკინსი ესპანეთის წინააღმდეგ ექსპედიციაში, რათა დარტყმა მიეყენებინათ  ოქროსა და ვერცხლის წყაროებზე, ესპანეთის დასავლეთ ინდოეთის ფლოტის მხრიდან. ინგლისელები პუერტო-რიკოში სან-ხუანის ხელში ჩაგდებას ცდილობდნენ 27 კანოეთი და 2500 კაცით. დრეიკმა გადაწყვიტა გაეცურა სამხრეთით, რათა შედარებით ადვილად დასამარცხებელი მსხვერპლი მოეძებნა. თუმცა, ამ დროისთვის დაავადებამ დიდი ზიანი მიაყენა ინგლისურ ძალებს და ჯონ ჰოკინსი გარდაიცვალა პუერტო-რიკოს მახლობლად. მის შემდეგ თომას ბასკერვილმა დაიკავა მისი ადგილი.

შემდეგ ექსპედიცია გაემგზავრა სამხრეთ ამერიკისკენ და ერთი კვირის შემდეგ რიო დე ლა ჰაჩაზე დამთავრდა. 18 დეკემბერს დრეიკმა დაიპყრო ქალაქი, რის შემდეგაც ფლოტმა დაიპყრო მეზობელი დასახლებები ლა რანჩერია და ტაპია, ამ ადგილებში მათ დიდი ნადავლი მოიპოვეს. ადგილის გამოსყიდვა ვერ მოხერხდა, ამის გამო დრეიკმა სასწრაფოდ გააძევა მოსახლეობა და დაწვა ტერიტორია. ამ დროისთვის ინგლისური ეკიპაჟები სასტიკად იყო შემცირებული დაავადების გამო, შესაბამისა, თავდასხმა კარტახენა დე ინდიასზე ძალიან სარისკოდ ითვლებოდა.

ესპანელები ცენტრალური ამერიკის რეგიონში უკვე მზად იყვნენ. ალონსო დე სოტომაიორი გაგზავნილი იყო პერუს ვიცე-მეფის მიერ, რათა მიეღო თავდაცვითი ზომები კამინო რეალსა და მდინარე ჩაგრესზე, რომელიც ჩაახშობდა დასავლეთისკენ ნებისმიერ თავდასხმას.

## თავდასხმა ისთმუსზე 
### ნომბრე დე დიოსი 
1596 წლის 6 იანვარს დრეიკი და მისი მებრძოლები დაუპირისპირდნენ წამყვანს, ნომბრე დე დიოსიდან. გემების ნავებიდან ისინი დაეშვნენ ქალაქთან ახლოს, მისი ხელში ჩაგდების მიზნით მის გზაზე მდგომი ციხის აღება გადაწყვიტა, რომელსაც ასამდე მილიცია იცავდა.

დრეიკი დარჩა ორი კვირის განმავლობაში და გამოისყიდა ქალაქი, მაგრამ პასუხის არ გაცემის შემდეგ მან ბრძანა, რომ ქალაქი გაენადგურებინათ და მას ცეცხლი წაუკიდეს. ნავსადგურის ყველა გემი, რომელიც შედგებოდა ფრეგატებისგან, ქერქებისა და გალიოტებისგან, საფუძვლიანად გაძარცვეს, რის შემდეგაც ყველა განადგურდა ან დიწვა. მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქში ფული არ იქნა ნაპოვნი, ახლომდებარე გორაკის მწვერვალზე საგუშაგო კოშკი აღმოაჩინეს, რომელშიც იპოვეს იყო ვერცხლის სკივრი ორ ოქროს ზოდთან ერთად, ასევე რამდენიმე მარგალიტი და სხვა ძვირფასი ნივთები.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის ბრძოლები
კატეგორია:ინგლისის ბრძოლები
კატეგორია:1596 წლის ბრძოლები
კატეგორია:პანამის ისტორია
კატეგორია:XVI საუკუნის ბრძოლები
ტრიტონი (ბირთვი)

**ტრიტონი** (; აღნიშვნა: ^3H ან t) — წყალბადის რადიოაქტიური იზოტოპის — ტრიტიუმის ატომის ბირთვი, რომლის მასური რიცხვი A=3. შეიცავს 3 ნუკლონს (1 პროტონსა და 2 ნეიტრონს). ტრიტონის მასა ტოლია 3.01646 მასის ატომური ერთეულისა, სპინი კი — (1/2)-ისა (\hbar ერთეულებით), მაგნიტური მომენტი — 2.97884 ბირთვული მაგნიტონისა. ტრიტონი არამდგრადია, იშლება შემდეგი სქემის მიხედვით: {}^3_1\hbox{H}\to{}^3_2\hbox{He}^++\hbox{e}^-+\tilde{\nu}_{\hbox{e}}; ნახევრად დაშლის პერიოდია — 12.32 წელი.

## იხილეთ აგრეთვე
*პროტონი
*დეიტრონი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*triton

## სქოლიო
კოტანტენი

**კოტანტენი** () — ნახევარკუნძული ჩრდილო-დასავლეთ საფრანგეთში, მანშის დეპარტამენტში. შემოსაზღვრულია სენისა და სენ-მალოს ყურებითა და ლა-მანშის სრუტით. კოტანტენი არმორიკის მასივის ნაწილია (პარიზის აუზთან მიბჯენილი ვაკის გამოკლებით). 

ნაპირები ძირითადად დაბალია, სუსტად დანაწევრებული, დასავლეთით ალაგ-ალაგ კლდოვანი. აგებულია უმეტესწილად ქვიშაქვებით, გრანიტებითა და ფიქლებით. ზედაპირი ტალღოვანი ვაკეა. სიმაღლე 191 მ. დანაწევრებულია მდინარეთა ხეობებითა და ხევებით. ჰავა ზღვისაა, ზომიერი. 

გვხვდება მდელოები და მანანიანი. ჩრდილოეთით არის ნახევარკუნძულის უდიდესი ქალაქი და ნავსადგური შერბურ-ან-კოტანტენი. მისდევენ მესაქონლეობასა და მებაღეობას. კოტანტენი ცნობილია აგრეთვე შერბურის ნახევარკუნძულის სახელწოდებით.

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ნახევარკუნძულები
რამარია

**რამარია** () — სოკოების გვარი ძარღვასოკოსნაირთა რიგისა, რომელიც 220-მდე სახეობას აერთიანებს. ევროპაში გავრცელებულია 120 სახეობა. იზრდება წიწვოვან და ფოთლოვან ტყეებში, ერთეულებად ან ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე, უპირატესობას ანიჭებს კირიან ნიადაგს.

## აღწერა
ნაყოფსხეული დიდი ან საშუალო ზომისაა. სუსტად ან ძლიერ დატოტვილი, მყიფე ან კანისებრი, უხეში ან ჟელატინირებული, როგორც წესი ღია ფერის. ზოგიერთი სახეობა ხელის დაჭერისას ფერს იცვლის. საკვებად ვარგისს სახეობებს მოტკბო გემო ახასიათებთ, არასაჭმელ და შხამიან სახეობებს — მწარე.

ჰიფები — ბალთიანი. ცისტიდების გარეშე. სპორები — არაამილოიდური, წვრილი ან მსხვილი, ელიფსოიდური ფორმის, დაფარულია ეკლებით ან მეჭეჭებით ან კიდევ სხვა მოხატულობით, იშვიათად გლუვია.

## გამოყენება
ზოგიერთი სახეობა (მაგალითად, *Ramaria aurea* და *Ramaria botrytis*, *Ramaria flava*) საჭმელად ვარგისია, თუმცა გამოუცდელ მესოკოვეს შესაძლოა ადვილად აერიოს შხამიან სახეობებში, მაგ., როგორიცაა *Ramaria formosa*, რომელიც იწვევს კუჭის მომნელებელი სისტემის მოშლას (მუცლის ტკივილი, ღებინება, გულისრევა და დიარეა). არასაჭმელ სახეობებს (მაგ., *Ramaria stricta*) მწარე გემო ახასიათებთ; მომზადებისას სიმწარე კიდევ უფრო ძლიერდება.

## სამეცნიერო სინონიმები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### სახეობები 

ფაილი:Ramaria aurea-clavaire dorée (Ain).JPG|*Ramaria aurea* (Schaeff.) Quél., 1888
ფაილი:2010-09-17 Ramaria botrytis crop.jpg|*Ramaria botrytis* (Pers.) Ricken, 1918
ფაილი:Ramaria flava a1 (7).JPG|*Ramaria flava* (Schaeff.) Quél., 1888
ფაილი:Hortus Haren 18-10-2021. (actm.) 05.jpg|*Ramaria formosa* (Pers.) Quél., 1888
ფაილი:Ramaria stricta 171867.jpg|*Ramaria stricta* (Pers.) Quél., 1888}}

## ლიტერატურა 
*  — UDC 582.8(084.4)

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ძარღვასოკოსებრნი
კატეგორია:სოკოების გვარები
სომხეთის ტავრი

**სომხეთის ტავრი**, **აღმოსავლეთი ტავრი** () — ქედი თურქეთში. ტავრის აღმოსავლეთი ნაწილი. განლაგებულია ანატოლიის ზეგნისა და სომხეთის მთიანეთის სამხრეთი კიდის გასწვრივ. განედური მიმართულებით დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ გადაჭიმულია 500 კმ-ზე, სიგანე 35–100 კმ. გეგმაში რკალისებრია, ახასიათებს ასიმეტრიულობა. 

ჩრდილოეთი მშრალი კალთების ქვედა სარტყელში გავრცელებულია ნახევარუდაბნო, უფრო ზევით სტეპი. სამხრეთი კალთები შემოსილია მაკვისის ტიპის რაყებით, ზევით მუხის პარკული ტყე ფსტისა და ღვიის ნათელი ტყეები, მთის სტეპი და ალპური მდელოებია. ბითლისისა და ფაზარჯიქის გასასვლელებში გაყვანილია სარკინიგზო და საავტომობილო გზები. არის რკინის მადნის, ქრომიტების, სპილენძის, სამხრეთ მთისწინეთში ნავთობის საბადოები.

## სქოლიო
კატეგორია:თურქეთის ქედები
ბეტა-დაშლა

**ბეტა-დაშლა** (***β-დაშლა***) — ატომის ბირთვის რადიოაქტიური დაშლა, რომელსაც თან ახლავს ბირთვიდან ელექტრონის ან პოზიტრონის გამოტყორცნა. ეს პროცესი განპირობებულია ბირთვის ერთ-ერთი ნუკლონის თავისთავადი გარდაქმნით სხვა სახის ნუკლონად, მაგალითად ნეიტრონის (n) გარდაქმნით პროტონად (p) ან პროტონისა — ნეიტრონად. პირველ შემთხვევაში ბირთვიდან გამოიტყორცნება ელექტრონი (e^-) — ხდება ე. წ. \text{β}^--დაშლა; მეორე შემთხვევაში ბირთვიდან გამოიტყორცნება პოზიტრონი (e^+) — ხდება ე. წ. \text{β}^+-დაშლა. 

ბეტა-დაშლის დროს გამოტყორცნილი ელექტრონებისა და პოზიტრონების საერთო სახელწოდებაა ბეტა-ნაწილაკები. ნუკლონთა ურთიერთგარდაქმნადობას თან სდევს კიდევ ერთი ნაწილაკის — ნეიტრინოს (\nu) გამოსხივება \text{β}^+-დაშლისას ან ანტინეიტრინოს (\bar\nu) გამოსხივება \text{β}^--დაშლისას. 

## β−-დაშლა
\text{β}^--დაშლისას ბირთვში პროტონების (Z) რიცხვი ერთით იზრდება, ხოლო ნეიტრონებისა — ერთით მცირდება. ბირთვის A მასური რიცხვი, რომელიც ბირთვში შემავალ ნუკლონთა საერთო რიცხვს უდრის, უცვლელი რჩება. ბირთვი-პროდუქტი წარმოადგენს პირვანდელი ბირთვის იზობარს, რომელიც ელემენტთა პერიოდულ სისტემაში მის მეზობლად, მარჯვნივ მდებარეობს.

## β+-დაშლა
\text{β}^+-დაშლისას, პირიქით, პროტონების რიცხვი ერთით მცირდება, ნეიტრონებისა კი ერთით იზრდება. წარმოიქმნება იზობარი, რომელიც პირვანდელი ბირთვის მეზობლად, მარცხნივ მდებარეობს. \text{β}^--დაშლის მარტივი მაგალითია თავისუფალი ნეიტრონის გარდაქმნა პროტონად ელექტრონისა და ანტინეიტრინოს გამოსხივებით (ნეიტრონის ნახევარდაშლის პერიოდი \approx13 წთ):

:{^1_0 n}->[\text{β}^-]  {^1_1p}{+}{e^-}{+}{\bar\nu}.

\text{β}^+-დაშლის მაგალითია აგრეთვე ნახშირბადის იზოტოპის ^{11}C დაშლა:

:{^{11}_6n}->[\text{β}^+]  {^{11}_5B}{+}{e^+}{+}{\nu},

:{^{6p}_{5n}}->[\text{β}^+]  {^{5p}_{6n}}{+}{e^+}{+}{\nu}.

ეს პროცესი შეიძლება წარმოვიდგინოთ, როგორც ბმული პროტონის დაშლა {^1_1p}->[\text{β}^+]  {^1_0n}{+}{e^+}{+}{\nu}. ამ შემთხვევაში ნახშირბადის ბირთვი გარდაიქმნება პერიოდულ სისტემაში მისი წინმდგომი ელემენტის — ბორის ბირთვად.

ბეტა-დაშლას ადგილი აქვს, როგორც ბუნებრივად რადიოაქტიური, ისე ხელოვნურად რადიოაქტიური იზოტოპებისათვის. იმისათვის, რომ ბირთი არამდგრადი იყოს β-გარდაქმნის ერთ-ერთი ტიპის მიმართ, რეაქციის განტოლების მარცხენა ნაწილის ნაწილაკთა მასების ჯამი მეტი უნდა იყოს გარდაქმნის პროდუქტების მასათა ჯამზე. ამიტომ ბეტა-დაშლისას ხდება ენერგიის გამოყოფა. ბეტა-დაშლის ენერგია E_{\beta} შეიძლება გამოვითვალოთ მასათა ამ განსხვავებისა და E=mc^2 თანაფარდობის გამოყენებით, სადაც c სინათლის სიჩქარეა ვაკუუმში. \text{β}^--დაშლისას E_{{\beta}^-}=(M_z-M_{z+1}) c^2, სადაც M_z და M_{z+1} ნეიტრალური ატომების მასებია. \text{β}^+-დაშლისას ნეიტრალური ატომი თავის გარსიდან კარგავს ერთ-ერთ ელექტრონს და ამიტომ E_{{\beta}^+}=(M_z-M_{z-1}-2m_e) c^2, სადაც m_e ელექტრონის მასაა. 

ბეტა-დაშლის ენერგია ნაწილდება სამ ნაწილაკს შორის. ესენია: ელექტრონი (ან პოზიტრონი), ანტინეიტრინო (ან ნეიტრინო) და ბირთვი. თითოეულ მსუბუქ ნაწილაკს შეუძლია წაიღოს ნებისმიერი ენერგია 0-დან E_{\beta}-მდე, ე. ი მათი ენერგეტიკული სპექტრი უწყვეტია. მხოლოდ K-ჩაჭერისას მიაქვს ნეიტრინოს ყოველთვის ერთი და იგივე ენერგია.

## იხილეთ აგრეთვე
*ალფა-ნაწილაკი
*ალფა-დაშლა
*ბეტა-ნაწილაკი
*გამა-გამოსხივება

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბირთვული ფიზიკა
კატეგორია:რადიოაქტიურობა
კიმჯე

**კიმჯე** () — ქალაქი სამხრეთ კორეაში. მდებარეობს ჩოლა-პუქტოს პროვინციაში. მისი ფართობი 546.45 კმ²-ია. 2012 წელს ქალაქის მოსახლეობა 93111 კაცს შეადგენდა.

კატეგორია:ჩოლა-პუქტოს პროვინციის ქალაქები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ქალაქები
ალექსანდრე სულხანიშვილი (სამხედრო პირი)

**ალექსანდრე (საშა) კონსტანტინეს ძე სულხანიშვილი** (დ. 1896, სოფ. აწყური, ახლანდ. ახმეტის მუნიციპალიტეტი, — გ. 6 ნოემბერი, 1990, თბილისი) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლიტიკური ემიგრანტი, მემუარისტი.

1916 წლიდან მსახურობდა რუსეთის იმპერიის ჯარში, ქართულ „დრუჟინაში“, 1918-1921 წლებში — საქართველოს ეროვნულ ჯარში. 1922-1924 წლებში იყო ქაქუცა ჩოლოყაშვილის „შეფიცულთა რაზმის“ წევრი, მონაწილეობდა ანტისაბჭოთა პარტიზანულ მოძრაობაში და 1924 წლის აგვისტოს აჯანყებაში. აჯანყების დამარცხების შემდეგ ჩოლოყაშვილთან ერთად საქართველო დატოვა. სხვადასხვა დროს ცხოვრობდა საფრანგეთში, გერმანიაში, ბელგიაში, ამერიკის შეერთებულ შტატებში. მუშაობდა ხელოსნად, ტაქსის მძღოლად, იახტების მშენებლად. ერთი პერიოდი იყო ამერიკის ქართული სათვისტომოს აქტიური წევრი. სიცოცხლის ბოლო წლებში კალიფორნიაში, სან–ფრანცისკოში ცხოვრობდა. 1990 წლის 19 ოქტომბერს 94 წლის სულხანიშვილი ჟურნალისტ პაატა ნაცვლიშვილის დახმარებით თბილისში ჩამოვიდა. საქართველოს დაუბრუნა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ხმალ–სატევარი და მისივე ეროვნული დროშა (ამჟამად დაცულია სიმონ ჯანაშიას სახელობის საქართველოს მუზეუმში). მძიმედ ავადმყოფი, დაბრუნებიდან 18 დღეში გარდაიცვალა. დაკრძალეს მშობლიური სოფლის — აწყურის თეთრი გიორგის ეკლესიის გალავანში. 

ალექსანდრე სულხანიშვილი ავტორია პუბლიცისტური და მემუარული ხასიათის თხზულებებისა: „ხმა სიმართლისა: წითლების მოქმედება ნიუიორკის ქართულ სათვისტომოში“ (მიუნხენი, 1962, სტ. არჩილ მეტრეველისა); „მოგონებანი შეფიცულთა რაზმზე, 1922–1924“ (სან–ფრანცისკო, 1981); „რა ხდებოდა მეტეხის ციხეში ქართველებს შორის 1923 და 1924 წლებში და ილიას მკვლელობის სინამდვილე“ (სან–ფრანცისკო, 1985); „ჩემი პასუხი ჟორდანიას მემკვიდრეებს“ (სან-ფრანცისკო, 1987); „შეფიცულთა რაზმის ცხოვრება საფრანგეთში 1924 წ. ნოემბრიდან“ (სან–ფრანცისკო, 1987). მისი პირადი არქივი დაცულია საქართველოს ეროვნულ არქივში. სულხანიშვილის სახელი მინიჭებული აქვს სოფელ აწყურის ცენტრალურ ქუჩას. 

## ლიტერატურა
* ალექსანდრე სულხანიშვილის მიმოწერიდან : (ახალი მასალები ქართული ემიგრაციის ისტორიისათვის) / პუბლიკაცია მოამზადა, შესავალი, შენიშვნები და საძიებლები დაურთო ლალი ცომაიამ // ქართული ემიგრაცია : (კრებული). - 2020-2021. – N9. - გვ. 145-176.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ალექსანდრე (საშა) სულხანიშვილი. ქშწკგს პროსოპოგრაფია (პირის ID: 20680). პროსოპოგრაფიულ მონაცემთა ბაზა, ლინგვისტურ კვლევათა ინსტიტუტი (ილიას სახელმწიფო უნივერსიტეტი).

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1990
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
ვირთევზა (გვარი)

**ვირთევზა** () — თევზების გვარი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. გვარში 3 სახეობაა. აღსანიშნავია, რომ არსებობს ვირთევზას სხვა სახეობებიც, რომლებიც სხვა გვარებში შედის. გვარის ყველაზე ცნობილი წარმომადგენელია ვირთევზა.

## სახეობები 
თანამედროვე ტაქსონომიით, აღიარებულია მინტაის (*Gadus chalcogrammus*) ერთი სახეობა, ნორვეგიული (ატლანტური) მინტაი გენეტიკურად ცალკე სახეობად არ მიიჩნევა. გრენლანდიური ვირთევზა (*G. ogac*), რომელიც ცალკე  სახეობად ითვლებოდა, დღეს იგივე სახეობად მიიჩნევა, რადაც წყნარი ოკეანის ვირთევზა (*G. macrocephalus*).

## სქოლიო 
*
კორიდორასი

**კორიდორასი** () — თევზების გვარი ჯავშნოსან ლოქოსებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 3–8 სმ-ია, ფორმით წაგრძელებული და გვერდებიდან შებრტყელებულია. ტყავი დაფარულია რქოვანი ქერცლით. ზედა და ქვედა ყბაზე ორ-ორი ულვაშია. ლაყუჩებით სუნთქვის გარდა, ახასიათებს ნაწლავებით სუნთქვაც. უპირატესად ფსკერის თევზია, იკვებება იქ მობინადრე ორგანიზმებით. ჰყავთ აკვარიუმებში.

## გალერეა 

Corydoras Sterbai.jpg|*Corydoras sterbai*
Corydoras panda Dornenwolf.jpg|*Corydoras panda*
Corydoras paleatus in current.jpg|*Corydoras paleatus*

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯავშნოსანი ლოქოსებრნი
წყნარი ოკეანის ვირთევზა

**წყნარი ოკეანის ვირთევზა** () — თევზი ვირთევზასებრთა ოჯახისა. სიგრძეში 120 სმ-ს აღწევს, მასაში — 18 კგ-ს. ზედა ყბა ქვედაზე გრძელია. ნიკაპზე კარგადაა განვითარებული ულვაში. გვერდითი ხაზი ღია და სუსტად შესამჩნევია. ზურგი შეფერილია ყავისფრიდან რუხამდე, მუქი ლაქებით, მუცელი ღიაა. გავრცელებულია წყნარი ოკეანის ჩრდილოეთ ნაწილში და მიმდებარე ზღვებში აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ნაპირებთან, ბერინგის სრუტიდან ყვითელ ზღვამდე დასავლეთით და ლოს-ანჯელესამდე აღმოსავლეთით.

ზღვის ქარავნული თევზია. ჩვეულებრივ, უპირატესობას ანიჭებს დაბალ დადებით ტემპერატურას — 0-დან 4,5°C-მდე. უფრო მეტად ბინადრობს ფსკერთან, თუმცა ტოფობისა და სუქების პერიოდში ინაცვლებს წყლის სიღრმეში. გვხვდება 5-დან 550-მდე მეტრის სიღრმეზე. არეალის სხვადასხვა მონაკვეთზე განსხვავებულ დროს, ერთიანად, ფსკერზე ყრის ქვირითს (ნაყოფიერება 1,4-დან 6,4 მლნ.). ქვირითის განვითარება 9-დან 20 დღემდე გრძელდება. ახალგამოჩეკილი ლიფსიტა 3,6–4 მმ სიგრძისაა. 5–6 თვეში სიგრძეში 8–26 სმ-ს აღწევს. ცოცხლობს 13–15 წელს. ზრდის ტემპი პირველ წლებში უფრო სწრაფია, შემდეგ თანდათან ნელდება. სამხრეთის რაიონებში უფრო ნელა იზრდება. სქესობრივ სიმწიფეს 5–6 წელში აღწევს.

ახალგაზრდა ინდივიდები (25–30 სმ-მდე) ძირითადად მცირე ბენთოსური კიბოსნაირებითა და ჭიებით იკვებებიან. მსხვილი ვირთევზები — თევზს (მინტაი, ქაშაყი, მოივა, ნავაგა, ორაგული, კამბალა, ღორჯო, მექვიშია, სარდინი), უფრო იშვიათად კიბოსნაირებს ჭამენ. წყნარი ოკეანის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში კარგადაა გამოხატული ორი სეზონური მიგრაცია: გაზაფხულის, როდესაც ზამთრის კვების ღრმაწყლოვანი რაიონებიდან ტოფობის შემდეგ თავთხელ წყლებში ინაცვლებენ, და შემოდგომა-ზამთრის, როდესაც გამოსაზამთრებლად უკან ბრუნდებიან.

სარეწაო მნიშვნელობის თევზია. ძირითადი მომპოვებელი ქვეყნებია რუსეთი, აშშ და იაპონია. ხორცის ცხიმიანობა 0,3–0,5%-ია. ქონი გროვდება ღვიძლში, რომლის მასა სხეულის მასის 3–9%-ს, ზოგჯერ კი 12%-საც აღწევს. ძირითადად ყინავენ. ღვიძლს იყენებენ სამედიცინო თევზის ქონის მისაღებად, რომელიც მდიდარია A და D ვიტამინებით, ასევე კონსერვებისთვის.

## სქოლიო 
კატეგორია:ვირთევზა
თურქეთ-სირიის მიწისძვრები (2023)

**თურქეთ-სირიის მიწისძვრები**, *გაზიანთეფ-ქაჰრამანმარაშის მიწისძვრები* () — ორი მძლავრი მიწისძვრა 2023 წლის 6 თებერვალს თურქეთის სამხრეთ და ცენტრალურ ნაწილში და სირიის ჩრდილოეთ და დასავლეთ რაიონებში.

პირველი მიწისძვრა, რომელსაც თურქეთსა და სირიაში მასშტაბური ნგრევა მოყვა, ქალაქ გაზიანთეფის მახლობლად, დილის 04:17 საათზე დაფიქსირდა. მიწისძვრა მიწისძვრის ინტენსიურობის მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე 7,8 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრა თურქეთში დაფიქსირებულთა შორის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერია (1939 წლის ერზინჯანის მიწისძვრასთან ერთად), თუმცა სავარაუდოა, რომ 1668 წლის ანატოლიის მიწისძვრა კიდევ უფრო მძლავრი იყო. მიწისძვრას მოყვა უამრავი აფტერშოკი, რომელთა შორის ყველაზე ძლიერი 6,7 მაგნიტუდისა იყო. მეორე მიწისძვრა დაფიქსირდა პირველის შემდეგ 9 საათში, თურქეთის დროით 13:24 საათზე; მეორე მიწისძვრა მერკალის სკალით შეფასდა, როგორც IX დონის („მრისხანე“), მისი სიმძლავრე კი 7,5 მაგნიტუდა იყო. მიწისძვრების შედეგად ორივე ქვეყანაში ერთად დაიღუპა 55&nbsp;000-ზე მეტი ადამიანი, დაზიანდა 200&nbsp;000-ზე მეტი შენობა, დაინგრა დაახლ. 37&nbsp;000.

მიწისძვრის შედეგებზე რეაგირების სამუშაოებში ჩართვის მიზნით საქართველოდან გაიგზავნა შინაგან საქმეთა სამინისტროს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახურის განსაკუთრებულ სიტუაციებზე რეაგირების 60 მეხანძრე-მაშველი, ასევე შესაბამისი სამაშველო აღჭურვილობა და ტექნიკა. ქართველი მეხანძრე-მაშველების ჯგუფი, რომელიც თურქეთში გაემგზავრა, დაკომპლექტებულია მიწისძვრის შედეგების სალიკვიდაციო და სამაშველო ღონისძიებების განხორციელების მიმართულებით გადამზადებული მეხანძრე-მაშველებით.

## სქოლიო
კატეგორია:მიწისძვრები თურქეთში
კატეგორია:მიწისძვრები სირიაში
კატეგორია:2023 წელი თურქეთში
კატეგორია:2023 წელი სირიაში
ზღარბთევზასებრნი

250პქ|მინი|მარჯვნივ|გაბერილი ზღარბთევზა
**ზღარბთევზასებრნი**, *ორკბილასებრნი*,

## გვარები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## გალერეა 

Diodon liturosus 6.jpg|*Diodon liturosus*
Diodon hystrix.jpg|*Diodon hystrix*
Chilomycterus schoepfii in Tropicarium-Oceanarium Budapest 08.JPG|*Chilomycterus schoepfii*

## სქოლიო 
*
პუნტიუსი

**პუნტიუსი** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. ადრე რამდენიმე სხვა გვართან ერთად ერთიანებოდა *Barbus*-ის გვარში. ულვაშები არ აქვთ. ბინადრობენ სამხრეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიისა და აფრიკის წყალსატევებში. ძალიან მოძრავი თევზებია. 8–12 თვის ასაკში იწყებენ გამრავლებას. უმრავლესობა 3–4 წელს ცოცხლობს. ზოგი სახეობა აკვარიუმებში ჰყავთ.

## გალერეა 

Puntius kelumi.jpg|*Puntius kelumi*
Waikhomia sahyadriensis (cropped).jpg|*Puntius mahecola*
Puntius chola.jpg|*Puntius chola*

## სქოლიო 
კატეგორია:კობრისებრნი
ცხენჭანარი

**ცხენჭანარი** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. გარეგნულად წვერას ან დიდ ციმორს ჰგვანან. პირის კუთხეებში თითო წყვილი ულვაში აქვთ, ზურგის ფარფლში ბლაგვი ეკალია. გავრცელებული არიან ამურის აუზში, მონღოლეთის (ტბა ბუირ-ნური), ჩინეთის, კორეისა და იაპონიის წყალსატევებში. თეთრი ცხენჭანარი (*H. labeo*) სიგრძეში 58 სმ-ს აღწევს (მასა 1 კგ-მდე). იკვებება მწერების მატლებით, მოლუსკებით, იშვიათად თევზით. სქესობრივ სიმწიფეს 4–5 წელში აღწევს. ტოფობს პორციებად, მაის-ივლისში. დედალი ქვებზე ან მცენარეთა ფესვებზე ყრის 40–150 ათას წებოვან ქვირითს (დიამეტრი 2–3 მმ). ლაქებიანი ცხენჭანარი (*H. maculatus*) უფრო მცირე ზომისაა (40 სმ-მდე); ზურგისა და კუდის ფარფლებზე და ტანის გვერდებზე (გვერდითი ხაზის ზემოთ) მუქი ლაქები აყრია. ორივე ამ სახეობას მცირე სარეწაო მნიშვნელობა აქვს.

## სახეობები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## გალერეა 

Eoreumchi2.jpg|*Hemibarbus mylodon*
Hemibarbus barbus 01.jpg|*Hemibarbus barbus*
Hemibarbus maculatus.JPG|*Hemibarbus maculatus*

## სქოლიო 
კატეგორია:კობრისებრნი
დანიო

**დანიო** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. ცნობილია 25-მდე სახეობა. სხეულის სიგრძე 5–6 ან 10–15 სმ-ია. ტანი გვერდებიდან შებრტყელებულია. შეფერილობა კაშკაშაა. გავრცელებული არიან ინდოეთის, მიანმარის, მალაიზიისა და ინდონეზიის გამდინარე წყალსატევებში, ზოგიერთ სახეობას შეუძლია წყლით დაფარულ ბრინჯის მინდვრებზე ცხოვრება. ქარავნული თევზებია, იკვებებიან პლანქტონით. ჰყავთ აკვარიუმებში; უფრო მეტად — თეთრზოლიანი დანიო (*D. albolineatus*), წინწკლებიანი დანიო (*D. nigrofasciatus*) და დანიო-რერიო (*D. rerio*). ამ უკანასკნელს გამოარჩევს სხეულის გასწვრივ გამავალი მუქი ლურჯი და ოქროსფერი ზოლები.

„დანიო“ ბენგალურ ენაზე „ბრინჯის მინდვრისას“ ნიშნავს. XIX საუკუნის დასაწყისში გვარი პირველმა აღწერა ფრენსის ბიუკენენ-ჰამილტონმა, რომელმაც მასში ორი სახეობა შეიყვანა —  და . მოგვიანებით, როდესაც ბევრი სხვა სახეობა აღწერეს, გვარი ორად გაყვეს: დიდი ზომის სახეობები დატოვეს *Danio*-ში, ხოლო მცირე ზომის სახეობები შეიყვანეს ახალ გვარში — ბრაქიდანიო (*Brachydanio*). 1991 წელს ეს ორი გვარი კვლავ გააერთიანეს, თუმცა ყველაზე დიდი სახეობები *Devario*-ს გვარში გადაიყვანეს.

## სახეობები 
[220პქ|მინი|მარჯვნივ|*[Danio nigrofasciatus*]]

*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
*  
* 

## გალერეა 

Danio margaritatus (zoom).jpg|*Danio margaritatus*
Danio albolineatus 2.jpg|*Danio albolineatus*
Glowlight Danio - Danio Choprae.JPG|*Danio choprae*
Danio tinwini sparring males.jpg|*Danio tinwini*

## სქოლიო 
კატეგორია:კობრისებრნი
ბუტირიბოლეტუსი

**ბუტირიბოლეტუსი** () — სოკოების გვარი ბოლეტუსისებრთა ოჯახისა, რომელიც 30-მდე სახეობას აერთიანებს. გავრცელების არეალი მოიცავს აზიას, ევროპას, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ჩრდილოეთ აფრიკას. გვარი პირველად განსაზღვრეს ამერიკელმა მიკოლოგებმა დევიდ არორამ და ჯონათან ლ. ფრენკმა 2014 წელს. გვარის ტიპური წარმომადგენელია *Butyriboletus appendiculatus*.

## აღწერა
ქუდი — დიდი ან საშუალო ზომის, მომრგვალო, ამოზნექილი, გლუვი, წითელი ან ყავისფერი. ფეხი — ყვითელი ან მოწითალო ელფერით, ზედა ნაწილი ხშირად დაფარულია ბადისებრი გამოსახულებით. დაზიანებისას ხშირად ლურჯდება. ქუდის რბილობი მკრთალ-ყვითელია, გაჭრისას არათანაბრად ლურჯდება. ფეხის რბილობი ხშირად წითელ-ღვინისფრად არის შეფერილი. ჰიმენოფორი — ფორებიანი, ყვითელი. ფორები დაზიანებისას ხშირად ლურჯდება. სპორები — თითისტარისებრი, სპორების ფხვნილი — ზეთისხილისფერ-ყავისფერი.

იზრდება ნიადაგზე ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად ზაფხულიდან შემოდგომამდე. მიკორიზას წარმოქმნის სხვადასხვა სახეობის ფოთლოვან და წიწვოვან ხეებთან.

უმეტესობა საჭმელად ვარგისია, განსაკუთრებით დაფასებულია: *Butyriboletus fechtneri*, *Butyriboletus subappendiculatus*, *Butyriboletus appendiculatus*, *Butyriboletus regius* და *Butyriboletus roseoflavus*.

## სახეობები
**Butyriboletus abieticola*
**Butyriboletus appendiculatus*
**Butyriboletus autumniregius*
**Butyriboletus brunneus*
**Butyriboletus cepaeodoratus*
**Butyriboletus fechtneri*
**Butyriboletus floridanus*
**Butyriboletus frostii*
**Butyriboletus fuscoroseus*
**Butyriboletus huangnianlaii*
**Butyriboletus hainanensis*
**Butyriboletus loyo*
**Butyriboletus parachinarensis*
**Butyriboletus peckii*
**Butyriboletus persolidus*
**Butyriboletus primiregius*
**Butyriboletus pseudoregius*
**Butyriboletus pseudospeciosus*
**Butyriboletus pulchriceps*
**Butyriboletus querciregius*
**Butyriboletus regius*
**Butyriboletus roseoflavus*
**Butyriboletus roseogriseus*
**Butyriboletus roseopurpureus*
**Butyriboletus rubrus*
**Butyriboletus sanicibus*
**Butyriboletus subappendiculatus*
**Butyriboletus subsplendidus*
**Butyriboletus taughannockensis*
**Butyriboletus ventricosus*
**Butyriboletus yicibus*

## გალერეა 

ფაილი:Boletus fechtneri.jpg|*Butyriboletus fechtneri*
ფაილი:Anhängsel-Röhrling Boletus appendiculatus.jpg|*Butyriboletus appendiculatus*
ფაილი:Boletus speciosus var. brunneus 169906.jpg|*Butyriboletus brunneus*
ფაილი:Boletus regius.jpg|*Butyriboletus regius*
ფაილი:Boletus subappendiculatus Dermek, Lazebn. & J. Veselský (393632) crop.jpg|*Butyriboletus subappendiculatus*

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:ბუტირიბოლეტუსი
კატეგორია:სოკოების გვარები
ოვალურმარცვლიანი ჩინური

**ოვალურმარცვლიანი ჩინური** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ჩინურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

ჩინურისა და სუფრის გორულას შორის დგას. ამ ვარიაციის ახალგაზრდა ყლორტი შებუსულია სუფრის გორულას მსგავსად (ჩინურთან შედარებით უფრო ინტენსიურად). ფოთოლაკების შეფერვით იგი ჩინურს უფრო წააგავს. ახალგაზრდა ყლორტის მეორე იარუსის ფოთლები უხვადაა აბლაბუდისებრად შებუსული, მომწვანო-მოწითალო ბრინჯაოსფერი ელფერიო.

ზრდასრული ფოთოლი ჩინურის ფოთლისგან განსხვავდება ყუნწის ამონაკვეთით. ამ ვარიაციის ყუნწის ამონაკვეთი უფრო ხშირად დახურულია და ფორმით ჩანგისებური.

მტემამი მვეულებრივ ჩინურიიან შედარებით თხელია, რაც გამოწვეულია გადაჭარბებული ყვავილცვენით და გალაღებული ზრდისადმი მიდრეკილებით. ამ ვარიაციის მარცვალი ოვალურია, ჩალისფერი, თხელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. ვაზი ძლიერი ზრდისაა, გადაჭარბებული ყვავილცვენის გამო საჰექტარო მოსავლიანობა მინიმუმადე მცირდება.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 284

კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
აგრეგატული მდგომარეობა

**ნივთიერების აგრეგატული მდგომარეობა** — ერთი და იმავე ნივთიერების (მაგალითად, წყლის, რკინის, გოგირდის) მდგომარეობანი, რომელთა შორის გადასვლებს თან ახლავს თავისუფალი ენერგიის, ენტროპიის, სიმკვრივისა და სხვა ძირითადი ფიზიკური სიდიდეების ნახტომისებრი ცვლილება.

გამოყოფენ ნივთიერების ოთხ აგრეგატულ მდგომარეობას: მყარს, თხევადს, აირულსა და პლაზმურს. მაგალითად, წყალი ნორმალური წნევის (101 325 ნ.მ2=760 მმ ვწყ. სვ) დროს და 0°C-ზე კრისტალდება ყინულად, ხოლო 100°C-ზე დუღს და ორთქლად გარდაიქმნება, ე. ი. წყალს შეუძლია არსებობდეს მყარ, თხევად და აირისებრ აგრეგატულ მდგომარეობაში. ნივთიერების რამდენიმე აგრეგატული მდგომარეობის არსებობას განაპირობებს განსხვავება ნივთიერების მოლეკულების (ატომების) სითბური მოძრაობის ხასიათსა და მათს ურთიერთქმედებას შორის.

## ლიტერატურა
საირა (გვარი)

**საირა** () — თევზების გვარი მაკრელწერისებრთა ოჯახისა. სხეული წაგრძელებულია. შეფერილი არიან მოვერცხლისფროდ. ბინადრობენ წყნარ ოკეანეში. პელაგური თევზებია.

## სახეობები 
დღეისათვის ცნობილია 2 სახეობა:
* 
* 

## სქოლიო 
*
პონორი

მინი|პონორი|მდინარე დობრა, რომელიც შედის 17 კმ სიგრძის მღვიმურ სისტემაში, დულინის პონორში, ხორვატია
**პონორი**, **კატაბოთრა** (  — უფსკრული) — ღია ბუნებრივი ხვრელი კარსტვადი ქანების ზედაპირზე, რომელიც შთანთქავს ზედაპირულ წყალს და უშვებს მიწისქვეშა სიღრმეებში. აქვს ნაპრალის, მრგვალი ჭის, არხისა და სხვა სახე. წარმოიქმნება ნაპრალებითა და კარული ჩაღრმავებებით, ამასთან, ხდება წყლის მიერ ქანის დაშლა და მექანიკური ნგრევა. თანდათან ნაპრალი ფართოვდება და ხვრელად გარდაიქმნება, ხოლო ზოგჯერ წყლის გრიგალისებური მოძრაობის შედეგად მომრგვალო ხდება. წყალი მასში დამავალი ნაკადის სახით მნიშვნელოვანი რაოდენობით ჩაედინება.

პეტარ მილანოვიჩმა მორფოლოგიური თვალსაზრისით, მოგვცა პონორების შემდეგი კლასიფიკაცია: 1) დიდი ღრმული და მღვიმეები; 2) დიდი ნაპრალი და კავერნები; 3) ვიწრო ნაპრალების სისტემა და 4) ალუვიური პონორები. აღსანიშნავია, რომ პონორების ანალოგიური ფუნქცია ყველა მიწისქვეშა ფენომენებმა შეიძლება შეითავსონ. კარსტული შახტი ჩვეულებრივ, პონორივით ფუნქციონირებს და წარმოადგენს საშუალებას სწრაფი და პირდაპირი კონტაქტისთვის ზედაპირულ წყლებსა და კარსტულ მიწისქვეშეთს შორის.

პონორი, რომელიც მდინარის ფსკერზე იხსნება მთლიანად შთანთქავს წყლის მასას, მაგ., დინარის მთიანეთის მდინარეები, მდინარე გუბისწყლის მარჯვენა შენაკადი სემი წყალტუბოს კირქვულ მასივზე და სხვა. პონორი, როგორც წყალკარგვის სივრცე კარსტული ლანდშაფტის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ფორმაა და ფართოდაა გავრცელებული ფოროვანი კირქვული ქანების ზონაში, მათ შორის საქართველოში.

ჭისებრი ან ხვრელისებრი პონორის შედეგად წარმოიქმნება ძაბრისებრი პონორი, რომელიც შეიძლება კარსტულ ძაბრად გადაიქცეს. პონორი შეიძლება იყო ჰორიზონტული ან სუბჰორიზონტული; როდესაც ამგვარი ფორმები კარგავენ თავის ჰიდროგეოლოგიურ ფუნქციას წარმოიქმნება მღვიმე.

## გალერეა 

ფაილი:Ponor Monte de Fóses.jpg
ფაილი:Đulin ponor.jpg
ფაილი:Ðulin ponor.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:რელიეფის კარსტული ფორმები
მაკრელწერისებრნი

**მაკრელწერისებრნი**, *სკუმბრიაწერისებრნი*,

## სქოლიო 
*
ამაი-მანაბილანგი

**ამაი-მანაბილანგი** (ოფიციალურად **ამაი-მანაბილანგის მუნიციპალიტეტი**; ; ) ― მესამე კლასის მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ლანაოს პროვინციაში, ფილიპინებში. 2020 წლის აღწერით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 12 124 ადამიანს შეადგენს. მოიცავს 17 ბარანგაის.

## კლიმატი
## რესურსები ინტერნეტში
*Amai Manabilang Profile at the DTI Cities and Municipalities Competitive Index
*Philippine Census Information
*Local Governance Performance Management System

## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ ლანაოს მუნიციპალიტეტები
Ghost (შვედური ჯგუფი)

**Ghost** — შვედური როკ-ჯგუფი, რომელიც ჩამოყალიბდა ლინჩეპინგში 2006 წელს. ის ცნობილია თავისი ექსცენტრიული ბრენდინგით, რომელმაც, საზოგადოებასთან დაპირისპირებებთან ერთად, ჯგუფს დიდი პოპულარობა მოუტანა. ჯგუფის რვა წევრიდან შვიდს, რომელთაც იცნობენ „უსახელო ალგულების“ სახელით, აცვია პრაქტიკულად იდენტური, სახის დამფარავი კოსტიუმები. მერვე წევრი ჯგუფის ლიდერი ტობიას ფორჯია, რომლის სცენური სახელიც არის Papa Emeritus (მამა ემერიტუსი). Ghost-მა 2016 წელს აიღო გრემი სიმღერისთვის „Cirice“.

## სქოლიო 
კატეგორია:შვედური მძიმე მეტალ ჯგუფები
კატეგორია:შვედური როკ-ჯგუფები
კატეგორია:2006 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები