ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური

**ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური** — ისტორიული სარკინიგზო სადგურია, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ჰააფსალუში , ესტონეთის დასავლეთ სანაპიროზე. სადგური წარმოადგენს ერთ-ერთ შთამბეჭდავ არქიტექტურულ ძეგლს და ესტონეთის სარკინიგზო ისტორიის მნიშვნელოვან ნაწილს. აშენებული 1905-1907 წლებში, ჰააფსალუს სადგური გამოირჩევა თავისი უნიკალური დიზაინით, რომელიც აერთიანებს არ-ნუვოსა და ესტონური ტრადიციული არქიტექტურის ელემენტებს. დღეისათვის, მიუხედავად იმისა რომ სარკინიგზო ხაზი აღარ ფუნქციონირებს, სადგური წარმოადგენს სამუზეუმო კომპლექსს, სადაც შენარჩუნებულია ესტონეთის რკინიგზის ისტორია.
სადგურის შენობა ცნობილია თავისი გრძელი, გადახურული ბაქნით, რომელიც თავის დროზე პროექტირებული იყო სპეციალურად რუსეთის იმპერატორის ოჯახის წევრების მოსახერხებელი მგზავრობისთვის. ეს მახასიათებელი ცნობილია როგორც „იმპერატორის ბაქანი“ და წარმოადგენს ადგილის ერთ-ერთ უნიკალურ ღირსშესანიშნაობას.

## ისტორია
250px|მინი|მარცხნივ|ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური 2012 წელს
250px|მინი|მარჯვნივ|ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურის პლატფორმა
250px|მინი|მარჯვნივ|ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური XX საუკუნის დასაწყისში
ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურის ისტორია იწყება XIX საუკუნის ბოლოს, როდესაც გადაწყდა რკინიგზის გაყვანა კეილა-ჰააფსალუს მარშრუტზე. ეს გადაწყვეტილება მიღებული იქნა რეგიონის ეკონომიკური განვითარებისა და კურორტ ჰააპსალუს პოპულარიზაციის მიზნით. ჰააფსალუ უკვე იყო პოპულარული საკურორტო ქალაქი, განსაკუთრებით რუსეთის იმპერატორის ოჯახისა და არისტოკრატიისთვის, მისი სამკურნალო ტალახებისა და ზღვის აბაზანების გამო.
250px|მინი|მარჯვნივ|ჰააფსალუს სადგურის პლატფორმა დაახლოებით 1910 წ.
სარკინიგზო ხაზი კეილა-ჰააფსალუ ოფიციალურად გაიხსნა 1905 წელს, ხოლო სადგურის შენობის მშენებლობა დასრულდა 1907 წელს. პროექტის ავტორი იყო არქიტექტორი კარლ ვერჰეიმი, რომელმაც შექმნა რთული, დეკორატიული დიზაინი საიმპერატორო ოჯახის სტატუსის შესაფერისად. განსაკუთრებით აღსანიშნავია გადახურული ბაქანი, რომლის სიგრძე 216 მეტრს აღწევს.  მისი მთავარი დანიშნულება იყო საიმპერატორო ოჯახისა და მათი სტუმრების დაცვა ამინდის პირობებისგან მატარებლიდან ეტლებამდე გადასვლისას.
250px|მინი|მარცხნივ|ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური, 1930 წ
პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ და ესტონეთის დამოუკიდებლობის მოპოვებასთან ერთად, სადგური განაგრძობდა ფუნქციონირებას, თუმცა უკვე აღარ ემსახურებოდა საიმპერატორო ოჯახს.
საბჭოთა პერიოდში რკინიგზა რჩებოდა მნიშვნელოვან სატრანსპორტო საშუალებად როგორც მგზავრებისთვის, ასევე ტვირთებისთვის. თუმცა, 1990-იან წლებში ესტონეთის დამოუკიდებლობის აღდგენის შემდეგ, მგზავრთა რაოდენობის შემცირებასთან ერთად, კეილა-ჰააფსალუს მარშრუტზე მგზავრთა გადაყვანა თანდათან შემცირდა. 
2004 წელს, ეკონომიკური მიზეზების გამო, მგზავრთა სარკინიგზო მიმოსვლა ჰააფსალუ-კეილას მარშრუტზე ოფიციალურად შეწყდა. ამის შემდეგ სადგურის შენობა გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მიტოვებული იყო, სანამ არ დაიწყო მისი რეაბილიტაცია და მუზეუმად გადაკეთება.

2008 წელს ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურის შენობაში გაიხსნა ესტონეთის რკინიგზის მუზეუმი. მუზეუმი აქცენტს აკეთებს ესტონეთის სარკინიგზო ისტორიაზე და წარმოადგენს მდიდარ კოლექციას, რომელიც მოიცავს ლოკომოტივებს, ვაგონებს, ტექნიკურ აღჭურვილობას, ფოტოებს და სხვა არტეფაქტებს.
სადგურის შენობა, მისი უნიკალური არქიტექტურით, წარმოადგენს მუზეუმის მთავარ ექსპონატს. განსაკუთრებით აღსანიშნავია იმპერატორის ბაქანი, რომელიც კარგად არის შენარჩუნებული და წარმოადგენს სადგურის ყველაზე გამორჩეულ ნაწილს. მუზეუმის ექსპოზიციაში ასევე ნაჩვენებია სადგურის ისტორიის სხვადასხვა პერიოდები, მათ შორის, რუსეთის იმპერიის დროინდელი, ესტონეთის პირველი დამოუკიდებლობის პერიოდი, საბჭოთა ესტონეთის პერიოდი, ესტონეთში დამოუკიდებლობის აღდგენის პერიოდი.
250px|მინი|მარჯვნივ|ჰააფსალუს სადგურის პლატფორმა
დღეს ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური წარმოადგენს ქალაქის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ტურისტულ ღირსშესანიშნაობას. ეს არის არა მხოლოდ სარკინიგზო მუზეუმი, არამედ კულტურული ცენტრი, სადაც იმართება სხვადასხვა ღონისძიებები - კონცერტები, გამოფენები და ფესტივალები. სადგური ასევე ცნობილია როგორც ერთ-ერთი ყველაზე "მოჩვენებიანი" ადგილი ესტონეთში - არსებობს მრავალი ლეგენდა „თეთრი ქალბატონის“ შესახებ, რომელიც გადმოცემით, გამოჩნდება ხოლმე სადგურის ბაქანზე. 
2017-2018 წლებში, სადგურის კომპლექსის რეკონსტრუქციის ფარგლებში, განხორციელდა მასშტაბური სარესტავრაციო სამუშაოები, რომელთა შედეგადაც შენობა კიდევ უფრო მიმზიდველი გახდა ვიზიტორებისთვის. მიუხედავად იმისა რომ ჰააფსალუ-ტალინის სარკინიგზო მიმოსვლის აღდგენის იდეა პერიოდულად განიხილება, ამჟამად სადგური ფუნქციონირებს მხოლოდ როგორც მუზეუმი და კულტურის ცენტრი.
სადგურის ისტორიული და არქიტექტურული ღირებულების გამო, 1997 წელს ჰააფსალუს რკინიგზის სადგური შეტანილ იქნა ესტონეთის კულტურული მემკვიდრეობის სიაში და დღეს წარმოადგენს სახელმწიფოს მიერ დაცულ ძეგლს.

## ჰააფსალუს სადგურის შენობა
ჰააფსალუს ისტორიული სადგურის ანსამბლი 1904 წელს დააპროექტა არქიტექტორმა კარლ ვერჰაიმმა და დასრულდა 1907 წელს. სადგურის შენობა ყველაზე დიდებული უნდა ყოფილიყო, რადგან იმპერიის რკინიგზის წესების თანახმად, იქ II კლასის სადგური დაარსდა.
განსაკუთრებულად გრძელი ფასადის მქონე კომპლექსში შედის სამგზავრო შენობა, პატარა კოშკითა და ფარდულით ე.წ. „იმპერატორის პავილიონი“ და დამაკავშირებელი გადახურვა. მათ გარდა, სადგურის შენობის ირგვლივ შემორჩენილია და დღეისათვის დაცულია დამხმარე ნაგებობები, როგორიცაა ბარგის საწყობი, პლატფორმიანი სატვირთო საწყობი, წყლის კოშკი, დეპო, ლოკომოტივების შემობრუნების ხიდი, რკინიგზელთა საცხოვრებლები და სხვა მცირე დამხმარე შენობები.
ჰააფსალუს სადგურის შენობის პროექტი დამტკიცდა 1904 წლის 19 ოქტომბერს, იმპერატორის პავილიონის გარდა, რომლის მეორე ვარიანტი მხოლოდ 1905 წლის 28 ივნისს დამტკიცდა. სადგურის შენობის მშენებლობას ხელმძღვანელობდა დიდი უფლებამოსილების მქონე ინჟინერი პეტერ ფონ გოეტე, მშენებლები კი ადგილობრივი მეწარმეები იყვნენ. სადგურის შენობამ მიიღო მხოლოდ დიდი ქალაქებისთვის დამახასიათებელი განსაკუთრებულად გრძელი პერონი, სიგრძით 100 საჟენი (216 მ), რომელიც უნიკალური მოვლენის სახით მთლიანად გადახურული იყო.
ამჟამად სადგურის შენობაში, რკინიგზის მუზეუმის გარდა, განთავსებულია ჰააფსალუს ავტოსადგურიც.

## ჰააფსალუს სადგურის უფროსები
ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურს მისი 93-წლიანი საქმიანობის განმავლობაში ხელმძღვანელობდნენ: სერგეი კასკელაინე, რუდოლფ რომმი (01.10.1913 – 01.06.1916), ნიკოლაი ნოსოვი (01.01.1917 – 01.06.1921), იოჰანეს საარმანი (06.1921 – 01.05.1923), იოჰან პერგი (01.07.1923 – 01.11.1930), ალექსანდერ ველიამინოვი (ვილიასტე, მოვალეობის შემსრულებელი 01.11.1930 – 06.1931), აუგუსტ სიარმი (01.06.1931 – 16.06.1938), აუგუსტ-იოჰანეს სიონნო (01.12.1938 – 04.01.1941 და 10.04.1947 – 16.01.1951), რუდოლფ რაიტსაკი (მოვალეობის შემსრულებელი 05.01.1941 – 04.1941), ალექსანდერ ტიმუსკი (15.04.1941 – 25.03.1947), იგორ ლაიდი (16.01.1951 – 08.1951), ჰეინო ლიჰტი (08.1951 – 04.10.1968), ვოლდემარ რაიხარდტი (მოვალეობის შემსრულებელი 10.1968 – 14.12.1968), ივან კაპპანენი (12.1968 – 08.1970), ვალენტინ ოსიპოვი (28.08.1970 – 12.10.1989) და ნატალია კაპპანენი (10.1989 – 12.1997).

300px|frame|ცენტრი|ჰააფსალუს რკინიგზის სადგურის მთავარი შენობა (2011)

## რესურსები ინტერნეტში
* Raudtee- ja sidemuuseum Haapsalus ; Puhka Eestis
* Leele Välja. 20. sajandi Eesti raudteejaamad. Alusuuring, lk 6-8; Tallinn, 2012
* 15396 Haapsalu raudteejaama peahoone perroonidega; Kultuurimälestiste riiklik register
* 15415 Haapsalu raudteejaama veetorn; Kultuurimälestiste riiklik register
* Eestimaa Blogi – Estonian Blog: Haapsalu rong
* Jaam: reiside lõpp ja algus; Töörahva Lipp, nr. 91, 4 august 1984 (DIGAR)
* Teateid tegelikkusest: Rongiliiklus – ERR Digihoidla (1995)
* YouTube'i video: Haapsalu rong, 04.11.2000, autor Hillar Tamm
* Peaministri visiit Haapsallu – YouTube juuli 1999
* Haapsalu Raudtee Taastamine – 1. saade – YouTube august 2013
* "Raudtee tuleb hävitada, Keegi ei kuule meid, Raudteevalitsus kurt ja pime, Veel viis põhjust, miks raudtee peaks ellu jääma..." Postimees, 22. detsember 1995
* "Raudtee tuleb korda teha..." Postimees, 29. detsember 1995
* "Vaksalihoonet ei lasta laguneda" EPL, 25. juuli 1996
* "Eesti Raudtee ei huvitu Riisipere–Haapsalu raudteelõigust" Postimees, 20. märts 1997
* "Haapsalu jaamahoone ärkas uuele elule, Ainulaadne raudteemuuseum tahab korraldada dresiinide võidusõite" Postimees, 11. juuli 1997
* "Riisipere–Haapsalu raudtee leidis lõpuks ostja" Postimees, 13. november 1997
* "Haapsalu ärimees leidis oma raudteele toetajaid" EPL, 27. veebruar 1998
* "Raudteemuuseum kogub vanu vedureid ja vaguneid" Postimees, 9. mai 1998
* "Eksperdid usuvad Haapsalu rongiliini taastamisse" Postimees, 24. september 2002
* "Haapsalu vaksal saab miljoni" Ärileht, 5. jaanuar 2004
* "ERR: Haapsalu raudtee taastamise hetkeseis" Läänlane, 2. juuli 2012 (arhiivilink)
* "Haapsalu raudtee saaks valmis teha kahe aastaga" Lääne Elu, 31. jaanuar 2014
* "Alo Lõhmus: Haapsalu raudtee on tähtsam kui Rail Baltic" ERR, 16. aprill 2014
* "Raudtee eskiisprojekt pakub välja võimalikud trassikoridorid" Läänlane, 5. juuni 2014 (arhiivilink)
* "Palo: Haapsalu raudtee taastamine vajab analüüsi" Äripäev, 9. juuli 2014
* "Haapsalu raudteejaam on Eesti 100 aarde seas kolmas" Lääne Elu, 2. juuli 2015
* "Haapsalu raudteejaama neli varianti: mida need endaga kaasa toovad?" Lääne Elu, 29. detsember 2015
* "Haapsalu raudtee projekt saab tänavu valmis" Postimees Majandus, 4. jaanuar 2022

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ხაზები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:რკინიგზის ტრანსპორტი
კატეგორია:რკინიგზის სადგურების სიები
კატეგორია:ტრანსპორტი ესტონეთში
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი
კატეგორია:რკინიგზის სადგურები ანბანის მიხედვით