open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ნასადგომარის სამაროვანი

**ნასადგომარის სამაროვანი**, *გადრეკილის სამაროვანი*, — გვიანდელი ბრინჯაოსა და ადრინდელი რკინის ხანისსამაროვანი ადგილ ნასადგომარზე გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფ. ზემო კაჭრეთთან (ყოფილი სოფ. გადრეკილი ან მახარაძე). არქეოლოგიური შესწავლა მიმდინარეობს 1970 წლიდან (ხელმძღვანელი კ. ფიცხელაური). სამაროვნის ფართობია დაახლოებით 200×50 მ2. შესწავლილია 105 სამარხი და სამარხის ნაშთი. სამაროვანზე დადასტურდა 3 იარუსად განლაგებული ორმოსამარხები. ქვედა იარუსზე ორმოსამარხებთან ერთად მიწაყრილიანი და ორმოიანი გორასამარხებიც გვხვდება. სამაროვანზე აღმოჩნდა ბრინჯაოს იქრაღი და სამკაული, ობსიდიანის ისრისპირები, ძვლის სხვადასხვა ნივთი. დიდი რაოდენობით აღმოჩენილი თიხის ჭურჭელი საშუალებას იძლევა თვალი გავადევნოთ ადგილობრივ მატერიალური კულტურის თანამიმდევრულ ეტაპობრივ განვითარებას ძვ. წ. II ათასწლეულის II ნახევრიდან ძვ. წ. I ათასწლეულის დასაწყისამდე. ქვედა სართულის სამარხეული მასალა იმ დროის ცენტრალურ ამიერკავკასიაში გავრცელებული მატერიალური კულტურის იდენტურია. რამდენიმე სამარხში ფირფიტოვანი ბრინჯაოს აბჯრის ნაწილები აღმოჩნდა, რომლებიც წინააზიური წარმომავლობისა უნდა იყოს. თარიღი იქაური წარწერებითაა დადგენილი (ძვ. წ. XIV-XIII სს.), ზედა იარუსის სამარხულ მასალაში კი აშკარად ჩანს ადგილობრივი, კახური ლოკალური ვარიანტის ჩამოყალიბების ნიშნები.

## ლიტერატურა
**ფიცხელაური კ.,* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს.), თბ., 1973;

კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
იმპროვიზაცია

**იმპროვიზაცია** ( „მოულოდნელი, უეცარი“)
 
იმპროვიზაცია განთქმულია ლიტერატურასა (ხშირად პოეზია) და მუსიკაში. კლასიკურ მუსიკაში იმპროვიზაციის ნიჭით დაჯილდოებულები ბევრნი იყვნენ: ვოლფგანგ ამადეუს მოცარტი, ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი, იოჰან სებასტიან ბახი. ფრედერიკ შოპენი და სხვები.

XX საუკუნეში იმპროვიზაციამ კიდევ უფრო გაითქვა სახელი ჯაზის წყალობით. ჯაზი მეტწილად იმპროვიზაციას ეყრდნობა.

## ლიტერატურა 
* Abbot, John. 2007. *The Improvisation Book*. Nick Hern Books. .
* Harrigan, Pat. 2002. *First Person: New Media as Story, Performance and Game*. MIT Press. .
* Johnston, Chris. 2006. *The Improvisation Game: Discovering the Secrets of Spontaneous Performance*. Nick Hern Books. .

კატეგორია:კინემატოგრაფიული ტექნიკა
კატეგორია:მუსიკის ჟანრები
კატეგორია:თეატრი
დირიჟორი

[thumb|right|[ბეთჰოვენი დირიჟორობს]]
**დირიჟორი** — ორკესტრის ხელმძღვანელი. იგი დგება შემსრულებელთა პირისპირ და ჯოხით ხელში (ზოგჯერ უჯოხოთაც) განაგებს მთელ ორკესტრს. თანამედროვე მუსიკალური აზრისათვის სავსებით მიუღებელია ორკესტრის მართვის წესი, რომელსაც იცავდნენ XVII-XVIII საუკუნეების საორკესტრო კოლექტივთა ხელმძღვანელები. მაგალითად, იმ დროს ინგლისში დირიჟორები ორკესტრის ხელმძღვანელობისას ცდილობდნენ ფეხის ბრახუნით ან თავის ქნევით, ფრანგი დირიჟორები კი - იატაკზე ჯოხის დარტყმით, ან - ვიოლინოთი ხელში. კერძოდ, მევიოლინე საჭირო ადგილებს დირიჟორობდა ხემით (ამგვარად მევიოლინეები ახლაც დირიჟორობენ კამერულ ორკესტრს, მაგ: ლიანა ისაკაძე) 
დირიჟორი ორკესტრთან ყოველთვის სახით დგას. დირიჟორზეა დამოკიდებული, თუ რა ტემპში შესრულდება ნაწარმოები.
თავის დირიჟორობით განთქმულია დიდი გერმანელი კომპოზიტორი ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენი, რომელმაც თავისი მე-9 სიმფონია აბსოლუტურად ყრუმ შეასრულა.
განთქმული ქართველი დირიჟორები არიან: ივანე ფალიაშვილი (ზ. ფალიაშვილის ძმა), ევგენი მიქელაძე, ჯანსუღ კახიძე და სხვები.

## განთქმული დირიჟორები 
* ჰერბერტ ფონ კარაიანი
* რიკარდო მუტი
* ჰექტორ ბერლიოზი
* არტურო ტოსკანინი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:პროფესიები
კატეგორია:მუსიკოსები
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
კაპელა

**კაპელა** — გუნდის უძველესი სახეობა. კაპელა იტალიური სიტყვაა, ასე ეწოდებოდა კათოლიკური ეკლესიის იმ ნაწილს, სადაც მომღერალთა ჯგუფი იდგა. შემდგომში ეს სახელი თვით მომღერალთ ჯგუფს ეწოდა, ხოლო სიმღერა — გალობის სახეობას, რომელიც გულისხმობს საგუნდო მუსიკალური ნაწარმოების შესრულებას ინსტრუმენტული თანხლების გარეშე „ა კაპელა“ ეწოდება. თუ წინათ კაპელა ინსტუმენტალური თანხლების გარეშე მღეროდა, შემდგომში, ინსტრუმენტული მუსიკის განვითარებასთან ერთად, მას გაუჩნდა თანხლება ორგანის, უფრო გვიან კი — ორკესტრის სახით.

## სქოლიო
კატეგორია: მუსიკალური ტერმინები
კატეგორია: ვოკალური მუსიკა
Marvel Comics

**Marvel Comics** — ამერიკული კომიქსებისა და დაკავშირებული მედიის გამომცემელი კომპანია.  იგი Marvel Publishing-ს ეკუთვნის და Marvel Entertainment-ის ფილიალია. Marvel-ის გმირებს შორისაა ისეთი ცნობილი გმირები, როგორებიც არიან კაპიტანი ამერიკა, ფანტასტიკური ოთხეული, ჰალკი, რკინის კაცი, ადამიანი-ობობა, იქს-ადამიანები, თორი (ჰაიმდალი, ოდინი, ლოკი, ფრიგა, სიფი და სამი მეორარი) და სხვანი. უმრავლესობა ამ გმირებისა ერთ რეალობაში არსებობს, რომელსაც Marvel Universe-ს უწოდებენ.

კომიქსების წიგნების გამოცემა 1939 წელს დაიწყო და მისი სახელი Timely Comics იყო, ხოლო 1950 წლისთვის Atlas Comics ერქვა. Marvel-ის შექმნიდან, 1961 წლიდან მოყოლებული, ფანტასტიკური ოთხეულის და მრავალი სხვა სუპერგმირის შემქმნელები არიან: სტენ ლი, ჯეკ კირბი, სტივ დიტკო და სხვები. Marvel სწორედ მაშინ გახდა ამერიკაში ერთ–ერთი მსხვილი კომიქსების კომპანია, DC კომიქსებითან ერთად.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:აშშ-ის გამომცემლობები
კატეგორია:კომიქსების გამომცემლობები
დეივ კოკრუმი

**დეივიდ ემეტ კოკრუმი** (; დ. 11 ნოემბერი, 1943 — გ. 26 ნოემბერი, 2006) — ამერიკელი კომიქსების მხატვარი. დაიბადა ორეგონის შტატში. დევიდი პატარაობიდანვე დაინტერესებული იყო კომიქსებითა და მომავალ პროფესიად სწორედ კომიქსების შექმნა ესახებოდა. კოკრუმის უშუალო მონაწილეობითაა შექმნილი Marvel Comics-ის პერსონაჟები: შტორმი, ნაითქროლერი, კოლოსუსი. სიცოცხლის ბოლო წლებში კოკრუმს ჯანმრთელობა სერიოზულად შეერყა (დიაბეტი, პნევმონია) და კომიქსების შექმნაშიც იშვიათად იღებდა მონაწილეობას. გარდაიცვალა 2006 წლის 26 ნოემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Dave Cockrum  at Mike's Amazing World of Comics
* Dave Cockrum at the Unofficial Handbook of Marvel Comics Creators

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:ამერიკელი კომიქსების მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ლენ უინი

[მინი|ლენ უინი (მარჯვნივ) ფანთან ერთად, რომელიც [ჭაობის არსებას ემსგავსება, 2005]]

**ლეონარდ ნორმან უინი** (ინგლ. Leonard Norman Wein) (დ. 12 ივნისი, 1948, ნიუ-იორკი — გ. 10 სექტემბერი, 2017, ლოს-ანჯელესი, კალიფორნია) —  ამერიკელი კომიქსების მწერალი და რედაქტორი. ცნობილია DC Comics-ის პერსონაჟ ჭაობის არსების და  Marvel Comics-ის პერსონაჟ საურავის შექმნით. მონაწილეობა მიიღო სუპერგმირთა გუნდის, იქს-ადამიანების შემადგენლობის გადახალისებაში. უინის დახმარებით შეიქმნა ნაითქროლერი, შტორმი და კოლოსუსი. უინი აგრეთვე იყო მწერალ ალან მურის და მხატვარ დეივ გიბონსის რედაქტორი DC Comics-ის მინისერია „მცველების“ შექმნაში. 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი კომიქსების მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 12 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2017
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
ალ-ნასავი

**ალ-ნასავი**, *ალ-ნესევი, შიჰაბ ალ-დინ მუჰამად იბნ აჰმად იბნ ალი იბნ მუჰამად ალ-მუნში* (დ. წ. უცნობია — გ. 1249, ალეპო) — ხვარაზმშაჰთა დინასტიის უკანასკნელი წარმომადგენლის ჯალალედინის პირადი მდივანი (მუნში) და ისტორიკოსი. მისი „სულთან ჯალალედინ მანქბურნის ცხოვრება“ (არაბულ ენაზე) მნიშვნელოვანი წყაროა მონღოლთა პირველი შემოსევების შესახებ. ნაშრომში არის საყურადღებო ცნობები ამიერკავკასიის, კერძოდ საქართველოში, ხვარაზმელთა შემოსევების შესახებ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ისტორიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1249
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ნასაღი

**ნასაღი** (არაბ.-სპარს. ნასაყ - დასახიჩრებით დასჯა) — სასჯელის სახეობა XVIII საუკუნის საქართველოში. „ნასაღი“, „ნასაღისქნა“, „ნასაღით გარდახდევინება“ დამნაშავის დასახიჩრებას (ასოთა მოკვეთას) და საერთოდ მკაცრად დასჯას, დარბევა-აწიოკებას გულისხმობდა.  არსებობდა მოხელე *ნასაღჩიბაში*, რომელსაც სასამართლოს განაჩენ-გადაწყვეტილების შესრულება თუ სხვაგვარი ადმინისტრაციულ-პოლიციური ფუნქციების აღსრულება ეკისრებოდა.

## ლიტერატურა
**კეკელია მ.*, სასამართლო ორგანიზაცია და პროცესი საქართველოში რუსეთთან შეერთების წინ, წგნ. 1, თბ., 1970;
**შანიძე ა.*, ერთი იურიდიული ტერმინის მნიშვნელობისათვის („ნასაღი“), «მნათობი», 1942, №　11-12;

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:სასჯელები
ნასკვი

**ნასკვი** () — ფარულთესლოვან მცენარეთა ბუტკოს ქვედა გაფართოებული ნაწილი. ნასკვში მოთავსებულია ერთი ან რამდენიმე თესლკვირტი; განაყოფიერების შემდეგ თესლკვირტიდან წარმოიქმნება თესლი, ხოლო ნასკვიდან — ნაყოფი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ნასაყდრალი

**ნასაყდრალი** — IX საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი ახლანდელ სოფელ გლდანის მიდამოებში. ერთნავიანი მცირე დარბაზული ეკლესია აგებულია ბაცი მომწვანო ქვებით. მთავარ — სამხრეთ ფასადზე ყოველგვარ მორთულობას მოკლებული შესასვლელის თაღი და 2 სწორკუთხედის ფორმის სარკმელია, მხოლოდ კედელშია ჩასმული კვეთილი რელიეფით შემკული მწვანე ქვის სტელის ფრაგმენტი. დანარჩენი ფასადები სადაა. აფსიდის თაღი ნალისებრი ფორმისაა. საკურთხეველში, კამარის ფუძესთან, რეზონანსის გასაძლიერებლად ჩადგმულია ქვევრები.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 324, თბ., 1984

კატეგორია:თბილისის ეკლესიები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ავალოკიტეშვარა

thumb |ჩენრეზიგას ოთხხელა ფორმა

**ავალოკიტეშვარა** (*შებრალების ღმერთი, ღმერთი, რომელიც ქვეშ იხედება, ხილვის ღმერთი * ) — ბუდისტურ მითოლოგიაში შებრალების ღმერთი. ავალოკიტეშვარა ამ საუკუნის ბოდჰისატვაა. ხშირად იგი გამოისახებოდა როგორც ლამაზი მამაკაცი რამდენიმე ხელით და თავით. ერთ-ერთი მითის თანახმად, ავალოკიტეშვარას არ შეეძლო ეცქირა ადამიანთა ტანჯვისათვის და მისი გული გაიხლიჩა. ამიტაბჰამ, რომლისგანაც შეიქმნა ავალოკიტეშვარა, შეაგროვა მისი გულის ნამცეცები და ახალი 9 თავი გაუკეთა. მას ადამიანთა დახმარება ისე სურდა, რომ ათასი ხელი გამოუვიდა, ხოლო ყველა ხელში - თვალი. ჩინეთში ავალოკიტეშვარა ტრანსფორმირდა ქალღმერთ კუანინში, იაპონიაში - კანონად, ინდუიზმში კი იგი შეიძლება ჩავთვალოთ განეშად, შივად ან ვიშნუდ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Origin of Avalokiteshvara of Potala 
* An Explanation of the Name Avalokiteshvara 
* The Bodhisattva of Compassion and Spiritual Emanation of Amitabha - from Buddhanature.com
* Depictions at the Bayon in Cambodia of Avalokiteshvara as the Khmer King Jayavarman VII 
* Beautiful Gold painting of Avalokitesvara from www.dawaarts.com 

კატეგორია:აღმოსავლური მითოლოგია
კატეგორია:ბოდჰისატვები
საერთაშორისო ხელშეკრულება

**საერთაშორისო ხელშეკრულება** — როგორც წესი, ნიშნავს ხელშეკრულებას სახელმწიფოებს შორის. ასეთი ხელშეკრულებებით მხარეები (ან ხელშემკვრელი მხარეები _ ანუ ქვეყნები, რომლებმაც ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს) იღებენ გარკვეულ ვალდებულებებს ერთმანეთის წინაშე. ხელშეკრულებების დადების, გაუქმების, მოქმედების საკითხები საერთაშორისო სამართლით რეგულირდება.

## საერთაშორისო ხელშეკრულებების სია 
საერთაშორისო ხელშეკრულებების მაგალითებია:
* გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ქარტია;
* კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ;
* სტოკჰოლმის კონვენცია მდგრადი ორგანული დამბინძურებლების შესახებ;

## ლიტერატურა 
* Korean Mission to the Conference on the Limitation of Armament, Washington, D.C., 1921–1922. (1922). ''Korea's Appeal to the Conference on Limitation of Armament.'' Washington: U.S. Government Printing Office. OCLC 12923609

## რესურსები ინტერნეტში 
* Treaties and Selected other International Instruments – Resources 
* United Nations Treaty Collection
* Procedural history and related documents

ორგანიზაცია
აგნი

**აგნი** () — ღვთიურის ცეცხლოვანი ფორმა ინდუიზმში. წინარეინდუისტურ, ვედურ რელიგიაში ითვლება შუამავლად ადამიანსა და ღმერთებს შორის. ვედურ ჰიმნებში იგი იწოდება „ყველგან შემაღწეველ სულად“, რომლის მანიფესტირებაც ღმერთები არიან. იგი ვლინდება მიწაზე ცეცხლის სახით, ჰაერში ელვის სახით (ინდრა) და ზეცაში მზის სახით (სურია).

ვედების შემდგომ ხანაში აგნის საკულტო მნიშვნელობამ იკლო, თუმცა ინდოელთა თანამედროვე რელიგიურ ყოფაში დიდ როლს თამაშობს რიტუალური ცერემონიების დროს (მაგ: განწმენდა, ბინის კურთხევა, ქორწინება და ა.შ). 

აგნი გამოისახება როგორც მოხუცი, ორთავიანი, სამფეხიანი, შვიდხელიანი, ექვსთვალიანი და ოთხრქიანი კაცი, რომელსაც აცვია წითელი ტანისამოსი და წმინდა თასმა ჰკიდია მკერდზე. მისი დროშა არის კვამლი, ხოლო მისი თანმხლები ცხოველი  — ერკემალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინდური მითოლოგია
კატეგორია:ცეცხლის ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
24 კაპრიჩიო

პაგანინი|thumb|280px
ნიკოლო პაგანინიმ  **24 კაპრიჩიო სოლო ვიოლინოსათვის** 1802-1817 წლებში დაწერა. მას აქვს ეტიუდის სტრუქტურა, განთქმული ტრელებით და არპეჯიოებით.

## კაპრიზები 
* კაპრიზი no.1 მი მაჟორი: ანდანტე
* კაპრიზი no.2 სი მინორი: მოდერატო
* კაპრიზი no.3 მი მინორი: სოსენუტო - პრესტო
* კაპრიზი no.4 დო მინორი: მაესტოზო
* კაპრიზი no.5 ლა მინორი: აგიტატო
* კაპრიზი no.6 სოლ მინორი: ლენტო
* კაპრიზი no.7 ლა მინორი: პოსატო
* კაპრიზი no.8 მი-ბემოლ მაჟორი: მაესტოსო
* კაპრიზი no.9 მი მაჟორი: ალეგრეტო
* კაპრიზი no.10 სოლ მინორი: ვივანჩე
* კაპრიზი no.11 დო მაჟორი: ანდანტე - პრესტო
* კაპრიზი no.12 ლა-ბემოლ მაჟორი: ალეგრო
* კაპრიზი no.13 სი-ბემოლ მაჟორი: ალეგრო 
* კაპრიზი no.14 მი-ბემოლ მაჟორი: მოდერატო
* კაპრიზი no.15 მი მინორი: პოსატო
* კაპრიზი no.16 სოლ მინორი: პრესტო
* კაპრიზი no.17 მი-ბემოლ მაჟორი: სოსენუტო - ანდანტე
* კაპრიზი no.18 დო მაჟორი: კორენტე: ალეგრო
* კაპრიზი no.19 მი - ბემოლ მაჟორი: ლენტო - ალეგრო ასაი
* კაპრიზი no.20 რე მაჟორი: ალეგრეტო
* კაპრიზი no.21 ლა მაჟორი: ამოროზო: პრესტო
* კაპრიზი no.22 ფა მაჟორი: მარკატო
* კაპრიზი no.23 მი-ბემოლ მაჟორი: პოსატო
* კაპრიზი no.24 ლა მინორი: *ტემა კონ ვარიაციონი* კუაზი პრესტო

### კაპრიზი no.1 
მეტსახელად ლ'არპეჯიო (''L'Arpeggio*) იკვრება ოთხივე სიმზე. იწყება მი მაჟორში და სწრაფად გადადის მი მინორში

### კაპრიზი no.2 
მეორე კაპრიზი შეიცავს სხვადასხვა სიმებზე სწრაფად გადასვლას

### კაპრიზი no.3 
შეიცავს ბევრ ტრელებს, ოქტავიდან ოქტავამდე სწრაფ გადასვლას, სწრაფ პასაჟებს

### კაპრიზი no.4 
### კაპრიზი no.5
### კაპრიზი no.6 
### კაპრიზი no.7 
შეიცავს პიციკატოებსა და მაღალ ნოტებს

### კაპრიზი no.8 
### კაპრიზი no.9 
მეტსახელათ *La Chasse''. ლა და მი სიმი აკეთებს ფლეიტის ხოლო სოლ და რე სიმი ვალტორნას იმიტაციას.

### კაპრიზი no.10 
გათვლილია ხემის დარტყმით მიღებული სტაკატოს შესწავლისთვის

### კაპრიზი no.11 
### კაპრიზი no.12 
### კაპრიზი no.13 
### კაპრიზი no.14 
### კაპრიზი no.15 
### კაპრიზი no.16 
### კაპრიზი no.17 
### კაპრიზი no.18 
### კაპრიზი no.19 
### კაპრიზი no.20 
### კაპრიზი no.21 
### კაპრიზი no.22 
### კაპრიზი no.23 
### კაპრიზი no. 24 
კატეგორია:მუსიკა დაწერილი პაგანინის მიერ
კატეგორია:სავიოლინო კაპრიზები
ეთიოპია-ერიტრეის კონფლიქტი

**ეთიოპია-ერიტრეის კონფლიქტი 1998-2000** — სამხედრო კონფლიქტი, რომელიც ტერიტორიების კონტროლის მიზნით მოხდა ეთიოპიასა და ერიტრეას შორის.

## ომის მსვლელობა 
* 6 მაისი, 1998 - მომხდარმა ინციდენტმა საომარი მოქმედებების დაწყება გამოიწვია
* 12 მაისი, 1998 - ერიტრეის შეიარაღებულმა ჯარებმა ბადმა დაიკავეს.
* 21-23 თებერვალი, 1999 - ერიტრეის ტერიტორიაზე მასირებული ავიადარტყმები, როგორც ოპერაცია "დაისის" პროლოგი.  ერიტრეელებმა ფრონტის გარღვევა შეაჩერეს, მაგრამ, დაბომბვას ათასობით ჯარისკაცი ემსხვერპლა.
* 16 მაისი, 1999 - ეთიოპიის ავიაციამ დაბომბა პორტი მასავა.
* 24 მაისი, 1999 - ერიტრეის ძალებმა მდ. მერების სანაპიროზე მდგომ ეთიოპიის ძალებს დარტყმა მიაყენეს, მაგრამ შემდეგი ორი დღის განმავლობაში ბრძოლებს იგებდნენ.
* მაისი-ივნისი, 2000 - ეთიოპიის ძალებმა ერიტრეელები გამოძავეს კონფლიქტური ზონებიდან.

## შეიარაღება 
* სუ-27
* მიგ-29
## მსხვერპლი 
* ეთიოპელები - 60 ათ.
* ერიტრეელები - 40 ათ.
## რესურსები ინტერნეტში 
*  Вооруженный конфликт между Эфиопией и Эритреей
*  Последняя классическая война XX века  

კატეგორია:ერიტრეა
კატეგორია:ეთიოპია
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
ნასოფლარი

**ნასოფლარი** — ძველი სოფლის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი კატეგორია. ნასოფლარი ისეთი ნამოსახლარია, რომლის ძველი მოსახლეობა უპირატესად სოფლის მეურნეობის დარგებს (მიწათმოქმედება, ბინადარ მესაქონლეობას ან თევზჭერას) მისდევდა. ნასოფლარების გათხრის შედეგად ვლინდება საცხოვრებელი და სამეურნეო ნაგებობათა ნაშთები, საყოფაცხოვრებო ნივთები, მონეტები და სხვა. ნასოფლარებთან უმეტესად დაკავშირებულია სამაროვნებიც. უძველესი ნასოფლარები ნეოლოთის ხანას განეკუთვნება. ნასოფლარები ზოგჯერ მრავალფენიანია, გარეგნულად ჩვეულებრივი გორებია. საქართველოში ძვ. წ. VI-IV ათასწლეულის ნასოფლარები შესწავლილია ქვემო ქართლში (შულავრის გორა, იმირის გორა და სხვა). ძვ. წ. III ათასწლეულის მტკვარ-არაქსის კულტურის ნასოფლარებიც უმეტესად გორებზეა განლაგებული (ხიზანაანთ გორა, ქვაცხელები და სხვა). ცნობილია აგრეთვე ტერასებზე განლაგებული ნასოფლარიებიც (ამირანის გორა). განსაკუთრებით დიდი რაოდენობითაა ცნობილი შუა საუკუნეების საქართველოში მტრის გამანადგურებელი შემოსევების შედეგად გაჩენილი ნასოფლარები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები
*
ვიქტორ ნუარი

thumb|320px|ვიქტორ ნუარის საფლავი პერ-ლაშეზზე
**ვიქტორ ნუარი** (Victor Noir; ნადვ. სახელი **ივან სალმონი**; დ. 27 ივლისი, 1848, ატინი — გ. 10 იანვარი, 1870, პარიზი), ფრანგი ჟურნალისტი, ცნობილი გახდა მისი გარდაცვალების ვითარებითა და ამ ფაქტთან დაკავშირებული პოლიტიკური შედეგებით. მისი საფლავი პერ-ლაშეზის სასაფლაოზე, პარიზში, მოგვიანებით განაყოფიერების სიმბოლო გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ფრანგი ჟურნალისტები
კატეგორია:დაბადებული   27 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1848
კატეგორია:გარდაცვლილი   10 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1870
ნასტიწუპი

**ნასტიწუპი** — ვულკანური მთა საქართველოში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჯეჯორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2028 მ. აგებულია დაციტური და ლიპარიტ-დაციტური ლავებით. გუმბათის ფორმისაა. შემოსილია სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
ნასყიდა

**ნასყიდა** — XVIII საუკუნის ოსტატი. ლეჩხუმის სოფ. მცხეთაში ააშენა მცირე ზომის გუმბათიანი ეკლესია ოტია დადიანის (1728-1744) მეუღლის, რაჭის ერისთავ შოშიტას ასულის გულქანის ბრძანებით. აღმოსავლეთ სარკმლის საპირეში ჩასმულია ხელის რელიეფური გამოსახულება და მხედრული წარწერა: „ხელი ნასყიდას კალატოზის ქართლელის“. ეს ძეგლი ერთადერთი გუმბათიანი ეკლესიაა ლეჩხუმში. აქვს 2 გუმბათქვეშა ბურჯი. ნაგებია წინაპირჩამოთლილი ქვით. აღმოსავლეთი სარკმელი შემკულია მედალიონებითა და მცენარეული მოტივით, დასავლეთისა კი ადამიანთა, ცხოველთა და ფრინველთა რელიეფური გამოსახულებებით. თავისი დროის კვალობაზე ნასყიდა გამოცდილი ოსტატი ჩანს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ნასყიდი გლეხი

**ნასყიდი გლეხი** — გლეხთა კატეგორია ფეოდალურ საქართველოში. ნასყიდს იმ გლეხს უწოდებდნენ, რომელიც ფეოდალმა იყიდა. გლეხი უმეტესად მიწიანად იყიდებოდა (ასევე ხდებოდა შეწირვაც), რაზედაც ნათლად მიუთითებს გასხვივების საბუთებში გლეხის ადგილსამყოფლის მითითებაც. ზოგიერთ საბუთში მოხსენიებული არიან უმიწოდ გაყიდული გლეხებიც. ამგვარ გლეხებს ფეოდალი მიწაზე სვამდა და გარკვეულ ბეგარას აკისრებდა. ნასყიდი გლეხთა კატეგორია ფეოდალიზმის მთელ მანძილზე ჩანს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ყიდვა-გაყიდვა
*გლეხობა

## ლიტერატურა
**ბერძნიშვილი მ.,* გლეხთა კატეგორიები XI-XII სს-ში,«ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები», 1960, ტ. 5, ნაკვ. 1;
**მეტრეველი რ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 327, თბ., 1984

კატეგორია:ფეოდალიზმი
კატეგორია:გლეხობა
ნასხლეტი

**ნასხლეტი** — დედამიწის ქერქის ამგები ქანების წყვეტითი დისლოკაცია, რომლის დროსაც ქანების შეფარდებითი გადაადგილება ხდება ნაპრალის შვეული ან დახრილი ზედაპირის გასწვრივ ისე, რომ ქანების ზედა, კიდული ბაგე ქვევით მოძრაობს, ქვედა ბადე კი — ზევით. ორი ან რამდენიმე ნასხლეტის კომბინაციით შეიძლება განვითარდეს გრაბენი, ჰორსტი ან ნასხლეტის საფეხურებრივი სისტემა. ნასხლეტი ვითარდება დედამიწის ქერქის გაჭიმვის პირობებში. დიდი ნასხლეტების ამპლიტუდა რამდენიმე კმ აღწევს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოლოგია
ნატამალი

**ნატამალი** — ძველი ქართული ტერმინი, რომელიც აღნიშნავდა:
* შთამომავალს, ნათესავს, თვისტომს;
* ეზო-გარემოს, კარ-მიდამოს, სამკვიდრო ადგილ-მამულსა და სამფლობელოს.

„ნატამალი“ ნაოხარის, ნასახლარის მნიშვნელობითაც იხმარებოდა. წყალობისა თუ ბოძების იურიდიული ფორმულის ერთ-ერთ კომპონენტსაც წარმოადგენდა (მაგ.: „..დაგიმკუიდრეთ საბოლოვოდ სოფელი გოროვანი... ყოვლის მათის სამართლიანის სამძღვრითა და ნატამლითა“).

## ლიტერატურა
* *ფუტკარაძე ი.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 327, თბ., 1984

კატეგორია:ქართული ენა
ნასტია

**ნასტია** ( — შემკვრივებული) — ფოთლების, ფოთოლაკებისა და მცენარის სხვა ნაწილების მოძრაობა გაღიზიანების (სინათლის, ტემპერატურის ან სხვა ფაქტორთა) საპასუხოდ.  ნასტია გამოწვეულია ორგანოს ზედა და ქვედა მხარეს განლაგებული უჯრედების არათანაბარი ზრდით ან ამ უჯრედებში ტურგორის არაერთნაირი ცვლილებებით.  რომელიმე ორგანოს ზედა ნაწილის უფრო ინტენსიური  ზრდა იწვევს ეპინასტიას (კვირტების ან კოკრების გაშლა), ქვედა ნაწილისა კი — ჰიპონასტიას  (ყვავილსაფრის შემჭიდროება ყვავილობის დამთავრების შემდეგ). 

განასხვავებენ:

***ფოტონასტია**  (ფოტო... და ნასტია) — მცენარის ორგანოების (ფოთლების, გვირგვინის ფურცლების) მოძრაობა არამიმართულებრივი, სივრცობრივად თანაბრად ცვალებადი განათების გავლენით (ფოტოტროპიზმისაგან განსხვავებით). ბევრი ყვავილი და რთულყვავილოვანთა ყვავილედი იშლება სინათლეზე და იხურება სიბნელეში; ზოგს კი შებრუნებითი რეაქცია ახასიათებს. მთელი რიგი მცენარეების ფოთლის ფირფიტები სინათლეზე ზევით იწევა, სიბნელეში კი დაბლა ეშვება. ფოტონასტურ მოძრაობათა უმრავლესობა გამოწვეულია ორგანოს ცალ მხარეს ტურგორის შეცვლით (მჟაველას ზრდასრული ფოთლები, მიმოზისა და სხვა ბევრი პარკოსანის ფოთოლი), ზოგჯერ კი არათანაბარი ზრდით (ყვავილები, ახალგაზრდა ფოთლები). მცენარისათვის მნიშვნელოვანი ფოტონასტიური ტურგორული მოძრაობაა ბაგეების გახსნა-დახურვა.
* **თერმონასტია**  — (განპირობებულია ტემპერატურის ცვალებადობით); 
***ნიქტინასტია** (ბერძნ. nyktos — ღამე და ნასტია) — უმაღლესი მცენარის ფოთლების, გვირგვინის ფურცლებისა და სხვა ორგანოების მოძრაობა, რომელიც განპირობებულია დღე-ღამის მონაცვლეობით და დამოკიდებულია ძირითადად ტემპერატურისა (თერმონასტია) და სინათლის (ფოტონასტია) დღეღამურ ცვლილებაზე.
* **სეისმონასტია** (სეისმო... და ნასტია)  — მცენარის ორგანოთა მოძრაობები  შეხებისა და შერხევის საპასუხოდ. მკვეთრად აქვს გამოხატული მორცხვი მიმოზის ფოთლებს, აგრეთვე ბევრი მცენარის (ღიღილოს, კოწახურის) მტვრიანის ძაფებს (მათი შეკუმშვა ან გადაღუნვა). შეკუმშვით მოძრაობებს საფუძვლად უდევს ქსოვილთა ელექტროფიზიოლოგიური მდგომარეობის ცვლილებები.
* **ქემონასტია**   — (გამოწვეულია ქიმიური ნივთიერებების მოქმედებით). ნასტიის ბიოლოგიური მნიშვნელობა მრავალგვარია: იგი ხელს უწყობს მწერითმტვერია მცენარეების  ჯვარედინ დამტვერვას, იცავს მათ არახელსაყრელი პირობებისაგან, ეხმარება მწერიჭამია მცენარეებს მწერების დაჭერაში და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოტანიკა
Kraftwerk-ის დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია Kraftwerk-ის დისკოგრაფია

#### ალბომები
#### სინგლები 
#### თანამშრომლობა 
*2001: Zero Landmine - EP დისკი - რიუჩი საკამოტოსთან ერთად

## რესურსები ინტერნეტში 
ჯგუფის დისკოგრაფია 

კატეგორია:Kraftwerk
კატეგორია:დისკოგრაფიები
ნატანები

**ნატანები**, *მოგროსი* — მდინარე საქართველოში, გურიის მხარეში. სათავე აქვს მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2548 მ-ზე, მწვერვალ საყორნიასთან, სოფელ შეკვეთილთან ერთვის შავ ზღვას, სიგრძე 60 კმ, მდინარის აუზის ფართობი 657 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ივლის-აგვისტოში, წყალმოვარდნა — მთელი წლის განმავლობაში. საშუალო წლიური ხარჯი 33,5 მ³/წმ. იყენებენ წისქვილებისთვის და სარწყავად. მნიშვნელოვანი შენაკადებია ბჟუჟი და ჩოლოქი. ნატანები ზემო წელში მთის მდინარის თვისებებს იჩენს, ხოლო ქვემო დინებაში დაბლობის ტიპური მდინარეა.

## სახელწოდება
ბერძენი გეოგრაფი არიანე ნატანებს მოიხსენიებს ისისის სახელწოდებით. ნატანები მას ეწოდა იმის გამო, რომ ადგილობრივი მოსახლეობას მდინარეზე დაცურებით გადაჰწონდა ხე-ტყე. ხე-ტყის ნატანი, ანუ ნატანები, მდინარის სახელწოდებად ჩამოყალიბდა.

## ისტორია
1817 წელს რუსეთის არმიის შტაბსკაპიტნის, ენსგოლმის მიერ შედგენილი დასავლეთ საქართველოს აღწერილობის თანახმად ნატანებზე საზღვაო ნავები ვაშნარამდე, ზღვიდან 16 კმ დაშორებით ადიოდნენ. 2012 წელს მდინარის შესართავთან ზღვაში, 100 მეტრ სიღრმეზე მეთევზეებმა აღმოაჩინეს ხომალდი, რომელიც სავარაუდოდ ახალი წელთაღრიცხვის II საუკუნით თარიღდება.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ნატანები
კატეგორია:გურიის მხარის მდინარეები
კატეგორია:შავ ზღვაში ჩამდინარე მდინარეები
ალუვიონი

thumb|240px|ალუვიონი
**ალუვიონი**, *ალუვიური ნალექი* ( — ნარიყი, ნაყარი) — მდინარეული ნალექი. შედგება გამოფიტვით და უშუალოდ მდინარეული წყლის მოქმედებით დაშლილი ქანების სახვადასხვაგვარად დამუშავებული და დახარისხებული მასალისაგან, რომელიც გრანულომეტრიული შედგენილობით შეიძლება იყოს კაჭარი, რიყის ქვა, ხვინჭკა, ქვიშა, თიხნარი და თიხა. მდინარეების ჭალა და ტერასები უმეტესად ამ ნალექებითაა აგებული.

ალუვიონისთვის დამახასიათებელია ირიბი შრეობრივობა. ძველ დანალექ წყებებში იგი, ჩვეულებრივ, შეცემენტებულია და წარმოდგენილია მკვრივი ნამსხვრები ქანებით (კონგლომერატებით, ქვიშაქვებით და სხვა).

ალუვიონი ზოგჯერ ძვირფას მინერალთა (პლატინა, ოქრო და სხვა) ქვიშრობია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გეომორფოლოგია
კატეგორია:სედიმენტოლოგია
ნატანები (ოზურგეთის მუნიციპალიტეტი)

**ნატანები** — თემი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, მოიცავს სოფლებს: ზემო ნატანები, ქვემო ნატანები (თემის ცენტრი) და შეკვეთილი. ნატანებში დაიბადა ქართველი საბჭოთა ფილოსოფოსი ილია თავაძე.

## ისტორია
დღევანდელი ნატანების ტერიტორია შედიოდა მიქელგაბრიელის სასოფლო საზოგადოებაში. ამ ტერიტორიას ფლობდნენ თავადი ნაკაშიძეები, ასევე აზნაური ქარცივაძეები და წითლიძეები. 1883 წელს თბილისი-ბათუმის რკინიგზის გაყვანის შემდეგ აშენდა რკინიგზის სადგური ნატანები. რკინიგზის სადგურთან მოქმედებდა ხე-ტყის საწყობი და ტელეგრაფი, იყო ეტლითად და დილიჟანსებით მიმოსვლა ოზურგეთიდან სადგურ ნატანებამდე. 

ნატანები საბჭოთა პერიოდში ოზურგეთის რაიონის ერთ-ერთი ყველაზე მდიდარი კოლმეურნეობა იყო. 1951 წელს ნატანების სასოფლო საბჭოს ცენტრი მოეწყო ყოფილ სოფელ შავაში. 1953 წელს აშენდა ნატანების კოლმეურნეობის კანტორის შენობა, 50-იანების მეორე ნახევარში კი კულტურის სახლის შენობა. სოფელში მოქმედებდა საავადმყოფო, ციტრუსების შემფუთავი ქარხანა, ჩაის ფაბრიკა, ტუნგის საშრობი ფარდული, დაწყებითი, რვაწლიანი და საშუალო სკოლები, ბიბლიოთეკა. ნატანების ლენინის სახელობის კოლმეურნეობა ფლობდა 382 ჰა ჩაის და 380 ჰა სიმინდის ფართობს, მისი წლიური ფულადი შემოსავალი 1954 წლისთვის 10 მილიონ მანეთზე მეტს შეადგენდა. ნატანები დამეგობრებული იყო უკრაინის სსრ-ს ხერსონის ოლქის გენიჩესკის რაიონის შევჩენკოს კოლმეურნეობასთან და სომხეთის სსრ-ს სოფელ ნალბანდიანთან. 1954 წელს ნატანების მერვე ბრიგადაში ერთ ჰექტარზე გაშენდა „მეგობრობის ბაღი“ და დაიდგა მეგობრობის ობელისკი.1977 წელს ნატანების კოლმეურნეობა ფლობდა 335 ჰა ჩაისა და 115 ჰა ციტრუსის პლანტაციებს. 1980 წელს სოფელში აშენდა გამწმენდი კოლექტორი, რომელიც მახარაძის და ქობულეთის რაიონის დასახლებულ პუნქტებს ემსახურებოდა.

## უბნები
ზემო ნატანების უბნებია დონაური, სამღვთო და ჯაფარაულა. ქვემო ნატანები უბნებია შავა, საკუპრე, ახალშენი, ნაფოცხვარა. ზემო და ქვემო ნატანების საერთო უბანია ლეკურა, რომლის სახელწოდება დაკავშირებულია მცენარე ლაქაშთან. შეკვეთილის უბანია კაპროვანი, რომლის სახელწოდება დაკავშირებულია მცენარე ჯონჯოლთან.

## მოსახლეობა
## გალერეა

ფაილი:Natanebi Ratusha.jpg|ქვემო ნატანები, ადმინისტრაციული შენობა
ნატანები, მეგობრობის ბაღი, ობელისკი.jpg|ზემო ნატანები, მეგობრობის ობელისკი
Kaprovani Shekvetili.jpg|კაპროვანი, აგარაკები
ფაილი:დუქნები სადგურ ნატანებში.jpg|დუქნები სადგურ ნატანებში, ანტონ გოგიაშვილის ნახატი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*ნატანების ძველი ფოტოები

## სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის თემები
ბენუას მადონა

**ბენუას მადონა** (; 1478—1480) — იტალიელი მხატვრის ლეონარდო და ვინჩის მიერ სავარაუდოდ 1478 წლის ოქტომბერში შექმნილ ორ მადონათაგან ერთ-ერთი. მეორე უნდა იყოს „მადონა მიხაკით“ მიუნხენიდან.

ბენუას მადონა, სავარაუდოდ, ლეონარდოს მისი მასწავლებელი ანდრეა დელ ვეროკიოს დამოუკიდებლად შექმნილი პირველი ნამუშევარი უნდა იყოს. რაც შეეხება მადონას უკბილო ღიმილს, ლეონარდოს სხვა ნახატთა მსგავსად, შესაძლოა ვივარაუდოთ, რომ ის დაუსრულებელია.

ლეონარდოსეული მადონასა და ყრმის კომპოზიცია ყვავილებითურთ შემდგომში ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული მოტივი გახდა. ახალგაზრდა მხატვრებმა, მათ შორის რაფაელმა, მრავალჯერ გაიმეორეს ეს მოტივი.

საუკუნეების განმავლობაში მადონა ყრმითა და ყვავილებით დაკარგული ეგონათ. მხოლოდ 1909 წელს გამოჩნდა იგი ლეონ ბენუას სენსაციურ გამოფენაში სანქტ-პეტერბურგში, როგორც მისი სიმამრის კოლექციის ნაწილი. ნამუშევარი რუსეთში იტალიიდან ჩამოუტანია განთქმულ კოლექციონერ და ხელოვნებათმცოდნე ალექსანდრე კორსაკოვს 1790-იან წლებში. კორსაკოვის გარდაცვალების შემდეგ მისმა ვაჟმა ნახატი ასტრახანელ ვაჭარ საპოჟნიკოვს მიჰყიდა 1400 მანეთად, რაც საბოლოოდ მემკვიდრეობით ბენუას ოჯახში აღმოჩნდა 1880 წელს. ლეონ ბენუამ 1914 წელს ნახატი საიმპერატორო ერმიტაჟის მუზეუმს მიჰყიდა. მას შემდეგ იგი ამ მუზეუმის მუდმივი კოლექციის ნაწილია სანქტ-პეტერბურგში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ბენუას მადონა ერმიტაჟის ოფიციალურ საიტზე

## ლიტერატურა
* A.E. Popham and P. Pouncey, 'Italian drawings in the BM, the fourteenth and fifteenth centuries', London, 1950, I, no. 100, II, pls. XCIV, XCV
* 

კატეგორია:ლეონარდო და ვინჩის ნამუშევრები
ნატახტრისთავი

**ნატახტრისთავი** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში. მდებარეობს კახეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების ბურსისა და ავანისხევის (ალაზნის მარცხენა შენაკადები) წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1580 მ. აგებულია შუაიურული თიხაფიქლებით და ქვიშაქვებით. გუმბათისებრი ფორმისაა. სამხრეთ კალთაზე განვითარებულია ეროზიული ფორმები — ხევები. შემოსილია შერეული ფოთლოვანი ტყით (წიფელი, მუხა, რცხილა, წაბლი და სხვა). სამხრეთ კალთაზე მდელოებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:კახეთის კავკასიონის მთები
ნატბეურის მინის სახელოსნო

**ნატბეური**, XIII საუკუნის II ნახევარი — XIV საუკუნის დასაწყისი მინის საწარმოს ნაშთი სოფელ ქვემო ნიჩბისიდან 10 კმ-ზე, დამშრალი ხევის — „წიწილის წყაროს“ შუა წელზე (მცხეთის რაიონი). გათხარეს 1972 წელს (ხელმძღვანელი ნ. უგრეხელიძე). ნაგებობა პატარაა (ფართობი 24 კვ. მ). ერთი მხრიდან კლდეზეა მიშენებული. გამოვლინდა ნატეხი ქვებით ამოშენებული მინის სალღობი ქურა — თაკარა. მისი შემადგენელი ნაწილებიდან შემორჩენილი იყო საცეცხლე, ჰაერსადენი საკანი, მინის სალღობი აბაზანა და აბაზანის წინ გამოყვანილი საკვამლე ხვრელი. გამოწვის პროცესი შემდეგნაირად მიმდინარეობდა: კაზმს ათავსებდნენ აბაზანაში, საცეცხლეში შენთებული ძლიერი ცეცხლიჰაერსადენ საკნიდან გადადიოდა და ადნობდა კაზმს, კვამლი კი აბაზანის წინ მოთავსებულ საკვამლეში გადიოდა. მზა ნაწარმის გაცივება ალბათ თაკარის ზედა სართულში ხდებოდა (ამ ნაწილს ჩვენამდე არ მოუღწევია). ნატბეურის თაკარა თავისი კონსტრუქციით გაცილებით რთულია შუა საუკუნეებში ყველა ცნობილ მინის სალღობ ქურასთან შედარებით. მინის წარმოების ნედლეულიდან საყურადღებოა სახელოსნოში ნაპოვნი კაჟი და მანგანუმი. იქვე აღმოჩნდა ქვესანაყი, რკინის კავი და დანა. ნატბეურის  მინის საწარმოში მზადდებოდა მინის ჭურჭელი და სამაჯურები. მინა შედარებით მდარე ხარისხისაა, ტიპები ერთფეროვანი. მაგებობის სამხრეთ კედელში კარი იყო, საიდანაც ფერდობზე იყრებოდა საწარმოს წუნდებული ნაწარმი. ნატბეურის საწარმო მინისნივთბით ამარაგებდა მისგან ორიოდე კმ-ზე მდებარე სოფელ ლელობთან არსებულ სამოსახლოს, სადაც ამ სახელოსნოს ნაწარმი აღმოჩნდა. ნატბეურის მინის საწარმოს არსებობა შეუწყვეტია მონღოლთა ერთ-ერთი შემოსევის დროს.

## ლიტერატურა
*
*

კატეგორია:მცხეთის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნატბეურის ვაკე

**ნატბეურის ვაკე** — ტაფობი ივრის ზეგანზე, განვითარებულია სინკლინურ ნაოჭში. აქვს ახალგაზრდა ნაფენებით ამოვსებული ვაკე ძირი. ნატბეურის ვაკის დასავლეთ ნაწილში მიედინება პერიოდული მცირე მდინარე ქუშისხევი. დაფარულია სტეპის ბალახოვანი მცენარეულობით და მეჩხერი ჯაგეკლიანით. ვაკის დიდი ნაწილი ათვისებულია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ვაკეები
ამეშა სპენტა

**ამეშა სპენტა** — ირანულ მითოლოგიაში 6-7 ღვთაება, რომლებიც მთავარი ღმერთის აჰურამაზდას უახლოესი მხლებლები იყვნენ. თავიდან ამეშა სპენტას აღიქვამდნენ როგორც ერთ ღვთაებას, თუმცა შემდეგ გადაიქცა შვიდღვთაება პანთეონად. იგი ითვლებოდა წმინდა სტიქიების მეპატრონედ — ცეცხლის, მეტალების, წყლის, მიწის, ცხოველების და მცენარეების. პანთეონის ყველა ღვთაებას ჰქონდა საკუთარი ყვავილი: თეთრი ან ყვითელი ასმინი, ვარდი, ლილია და ა.შ.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ირანული მითოლოგია
კატეგორია:ზოროასტრიზმი
გერმანული ლიტერატურა (750-900)

**ადრეული და განვითარებული შუა საუკუნეების გერმანული ლიტერატურა** არის ნაწილი ძველი ზემოგერმანული ლიტერატურისა და ქრონოლოგიურად დაახლ. 750-900 წწ., ანუ **კაროლინგურ ხანას** მოიცავს. ამ ხანაში მთავარი ენა იყო ლათინური და შესაბამისად პოლიტიკის, ადმინისტრირების, ისტორიოგრაფიის, თეოლოგიის და სხვა მეცნიერებათა თითქმის ყველა წყარო და ძეგლი ლათინურ ენაზეა შესრულებული.

## ხალხის ენა: თეოდისკა ლინგვა 
გერმანულ ენაზე წერილობითი წყაროების შედგენას VIII საუკუნეში მიჰყვეს ხელი. ამ დროის გერმანული ენა წარმოადგენს  სხვადასხვა ძველი ზემოგერმანული დიალექტების ნაკრებს, რომლისგანაც მოგვიანებით საშუალო ზემოგერმანული თავისი ვარიანტებითურთ იწყებს განვითარებას. ლათინურ ტექსტებთან შედარებით VIII-XI საუკუნეებში ხალხის ენაზე გაცილებით ნაკლებად წერდნენ. („ხალხის ენა“,  როგორც მაშინ უწოდებდნენ *theodisca lingua*. სავარაუდოდ, სწორედ სიტყვა „თეოდისკასგან“ უნდა ჩამოყალიბებულიყო გერმანელთა დღეს ეთნონიმად არსებული „დოიჩ“-ი .) გერმანულ დიალექტებზე შემონახული წერილობითი წყაროების სიმწირის გამო ამ ხანის ყველა ტექსტს გერმანულ ლიტერატურას მიაკუთვნებენ. მათ შორისაა პოლიტიკური და რელიგიური (ლოცვები, მონანიების ფორმულები, ნათლობის მოწმობები, ფსალმუნები, ქადაგებებები) დანიშნულების ტექსტები, ან ცალკეულ სიტყვათა თარგმანები გლოსებში. ეს ლიტერატურა ძირითადად რელიგიის, სამართლის, საომარი ხელოვნებისა და მისთ. სფეროებს მოიცავდა და ამდენად უშუალო კავშირში იყო ზოგად ისტორიასთან.

## სიმღერა ჰილდებრანდზე 
## ალიტერაციული ლექსი 
## კარლ დიდი 
## ძველი ზემოგერმანული მთარგმნელობითი ლიტერატურა 
## აბროგანსი 
## გლოსები 
## ლიტერატურა 
750-900
ნატურალიზაცია (ბიოლოგია)

**ნატურალიზაცია** (ფრანგ. naturalisation < ლათ. naturalis — ბუნებრივი), მცენარეთა და ცხოველთა ინტროდუქციის ერთ-ერთი შედეგი, რომლის დროსაც შესაძლებელია ორგანიზმების ნივთიერებათა ცვლის შეცვლა, მაგრამ ეს ცვლილებები განისაზღვრება ორგანიზმის რეაქციის ნორმით. მაგ., სარეველა მცენარეებს და მავნებელ ცხოველებს გენოტიპის ფართო რეაქციის ნორმა აქვთ და ვრცელდებიან დედამიწის ზედაპირის სხვადასხვა ადგილში. ამ დროს პოპულაციის ან სახეობის გენეტიკური სტრუქტურა არ იცვლება. ზოგჯერ ნატურალიზაციაში იგულისხმება მცენარეების ან ცხოველების გადასახლება ისეთ ადგილებში, რომლებიც საცხოვრებელი პირობებით ემსგავსება მათ სამშობლოს.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 7, გვ. 329, თბ., 1984

კატეგორია:ეკოლოგია
ნაურცევი

**ნაურცევი** — მთა საქართველოში, იმერეთის მხარეში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ ტოტზე, მდინარეების ჩიხურისა და ჯრუჭულის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადები) წყალგამყოფზე, საჩხერის ჩრდილოეთით. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1398 მეტრი. აგებულია შუაიურული პორფირიტული წყებით. შემოსილია ფართოფოთლოვანი ტყით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
ნატახტაშდუდი

**ნატახტაშდუდი** — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუსა და მესტიის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2690 მ. აგებულია იურიული სისტემის ბაიოსური ტუფებით, ტუფ-ბრექჩიებითა და თიხაფიქლებით. შემოსილია ალპური და სუბალპური მდელოებით. ნატახტაშდუდი აკავშირებს მდინარეების ხობისა და თხეიშის (ენგურის მარცხენა შენაკადი) ხეობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
ნაუტილუსი

**ნაუტილუსი** () — უხერხემლოთა გვარი თავფეხიანების კლასისა. ნაუტილუსი ოთხლაყუჩიანთა ქვეკლასის ერთადერთი თანამედროვე ჯგუფია. აქვს გარეგანი, სპირალურად დახვეული, საკნებიანი ნიჟარა, რომლის დიამეტრია 30 სმ. საკნებს ჰიდროსტატიკური აპარატის დანიშნულება აქვს. ნაუტილუსის რამდენიმე სახეობა გავრცელებულია ინდოეთის ოკეანეში და წყნარი ოკეანის დასავლეთ ნაწილში. ნაუტილუსი ფსკერზე ხოხავს ან წყლის ზედაპირზე დაცურავს, იკვებება წვრილი კიბოსნაირებით და თევზებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თავფეხიანები
ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა

**ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობა** — ყოფილი ნაფარეულის მეურნეობა, რომელიც შეიქმნა 1921 წელს ერთ-ერთი საუფლისწულო მამულის ბაზაზე. ნაფარეულის, წინანდლის, მუკუზნის, ვაზისუბნის მამულები ასი წლის წინათ ეკუთვნოდა ა. ჭავჭავაძეს, რომელსაც მილიონი მანეთის ბანკის სესხი აუღია და მთლიანად ამ მამულების განვითარებისათვის მოუხმარებია. ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობის ძირითადი მიმართულება იყო მევენახეობა. დამხმარე დარგები იყო მეხილეობა, მეცხოველეობა და მემინდვრეობა. ნაფარეულის მეურნეობა ნაფარეულის მევენახეობის საბჭოთა მეურნეობად გადაკეთდა 1921 წელს, საქართველოში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ. 1953 წელს მეურნეობას გადაეცა 120 ჰა ტერიტორია, დაიწყეს ვენახების გაშენება. 1957 წელს მეურნეობას შეუერთდა მ. ცხაკაიას სახელობის კოლმეურნეობა. ამის შემდეგ მისი ფართობი მოსახლეობის საკარმიდამო ნაკვეთების (198 ჰა) ჩათვლით 2220 ჰა-მდე გაიზარდა. სოფლის მეურნეობის სავარგულებს ეჭირა 1540 ჰა, აქედან ვაზის კულტურას – 1247 ჰა. მეურნეობას ჰქონდა ბაგა-ბაღი, საბავშვო ბაღი, კულტსახლი, რადიოკვანძი, ფოსტა-ტელეგრაფის კანტორა, სამკითხველო, აბანო, მუშათა სასადილო, საბინაო ფონდი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის საბჭოთა მეურნეობები
ნაუტილოიდეები

**ნაუტილოიდეები**  (Nautiloidea), უხერხემლოთა ზერიგი თავფეხიანების კლასისა. ნაუტილოიდეების რბილი სხეული საკნებად დაყოფილ ნიჟარაშია მოქცეული. ხოხავენ ან ცურავენ ფსკერზე. უძველეს ნაუტილოიდეებს სწორი ნიჟარა ჰქონდათ, კარბონული პერიოდიდან კი ერთ სიბრტყეში სპირალურად დახვეულნიჟარიანი ფორმები გაბატონდნენ. ნაუტილოიდეები წარმოიშვნენ კამბრიულ პერიოდში. წარმოდგენილი იყვნენ 700-მდე გვარის 200--ზე მეტი სახეობით. განვითარების მაღალ დონეს მიაღწიეს დევონურ პერიოდში. მეზოზოურ ერასა და პალეოგენურ პერიოდში კი მათმა რიცხვმა იკლო. დღეს მხოლოდ ერთი გვარი (Nautilus) გვხვდება.

## ლიტერატურა
* *მჭედლიძე გ.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 332, თბ., 1984

კატეგორია:თავფეხიანები
ნაფოტა

**ნაფოტა** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. მათი სხეულის სიგრძე 25 სმ, იშვიათად 50 სმ. მასა 500 გ აღწევს. ნახევრად გამსვლელი და მტკნარი წყლის ფორმებია. გვარში 10-მდე სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში (რიონში, ტეხურში, ენგურში, ხობში, ბებესირის და პალიასტომის ტბაში) გვხვდება 2: ნაფოტა (Rutilus rutilus) და მორევის ნაფოტა (Rutilus frisi). მტკვარში, ხრამში, ალაზანში, თბილისის ზღვაში, ჯანდარის ტბაში გვხვდება ნაფოტას ქვესახეობა მტკვრის ნაფოტა (Rutilus rutilus caspius). ნაფოტა სარეწაო მნიშვნელობის თევზებია (ვობლა, ტარანი). იყენებენ ნედლს, შებოლილს, დამარილებულს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კობრისებრნი
დესნა (დნეპრის შენაკადი)

**დესნა** — მდინარე რუსეთსა და უკრაინაში, დნეპრის მარცხენა ყველაზე დიდი შენაკადი. სიგრძე 1130 კმ, აუზის ფართობი 88,9 კმ2. სათავე აქვს სმოლენსკის მაღლობზე, რუსეთში სმოლენსკის ოლქში. მიედინება რუსეთის ბრიანსკის ოლქში და ძირითადად უკრაინაში ჩერნიჰივისა და კიევის ოლქებში. უერთდება დნეპრს კიევის ზემოთ. ზემო დინებაში დაბალი და ჭაობიანი ნაპირები აქვს, ბრიანსკის ქვემოთ მარჯვენა ნაპირი შედარებით მაღალია. მდინარე სეიმის შეერთბის შემდეგ ხეობა ფართოვდება, მდინარე იტოტება, ქმნის ნამდინარევებსა და ტბებს. დესნას კალაპოტი ქვიშიანი, დაკლაკნილი და არამყარია, ბევრია თავთხელი. იყინება დეკემბრის პირველ დეკადაში, ყინულძვრა — აპრილის დამდეგს. გაზაფხულზე იცის ძლიერი წყალდიდობა, გადმოდის ნაპირებიდან და ფარავს დიდ ტერიტორიას. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 360 მ3/წმ. 

უძველესი დროიდან დესნა მნიშვნელოვანი სატრანსპორტო მაგისტრალი იყო, რომელზედაც გადიოდა სავაჭრო გზები დონისაკენ (შენაკად სეიმით) და ოკისაკენ (შენაკად ბოლვათი). 

სანაოსნოა ნოვჰოროდ-სივერსკამდე (შესართავიდან 535 კმ), არარეგულარული ნაოსნობაა ჟუკოვკამდე (ბრიანსკის ზემოთ). მთავარი ნავმისადგომებია: ნოვჰოროდ-სივერსკი, მაკოშინე, ჩერნიჰივი, ოსტიორი, ჟუკინი.
## შენაკადები 
*მარჯვენა: სუდოსტი, სნოვი
*მარცხენა: ბოლვა, ნავლია, ნერუსა, სეიმი, ოსტიორი.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დნეპრის შენაკადები
კატეგორია: სმოლენსკის ოლქის მდინარეები
კატეგორია: ბრიანსკის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:ჩერნიჰივის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:სუმის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:კიევის ოლქის მდინარეები
ნაქალაქარი

**ნაქალაქარი** — თიანეთის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ნაქალაქარისა და ქვემო ნაქალაქარის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თიანეთის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
მონუმენტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მონუმენტი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მონუმენტი;
*მონუმენტის ხეობა;
პათოლოგიური ანატომია

[მინი|[ჰისტოპათოლოგია]]
[მინი|[უჯრედული პათოლოგია]]
**პათოლოგიური ანატომია**, *პათოლოგიური მორფოლოგია* — მედიცინის დარგი, რომელიც შეისწავლის ადამიანისა და ცხოველის ორგანიზმში პათოლოგიური პროცესების სტრუქტურულ საფუძვლებს და პათოგენეზის მორფოლოგიურ ასპექტს. განარჩევენ ზოგად, სპეციალურ, კლინიკურ და კერძო პათოლოგიური ანატომიას.

* ზოგადი პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის ავადმყოფური პროცესების (სისხლის მიმოქცევის მოშლა, დისტროფია, ანთება, სიმსივნე და სხვა) მორფოლოგიას.
* სპეციალური პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის ავადმყოფობის სტრუქტურული საფუძვლების დინამიკას კლინიკურ გამოვლინებებთან კავშირში, აგრეთვე ავადმყოფობის გამოსავალსა და მიზეზებს.
* კერძო პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის სხვადასხვა ორგანოში განვითარებულ პათოლოგიურ ცვლილებებს.
* კლინიკური პათოლოგიური ანატომია ითვალისწინებს პათოლოგიურ პროცესთა და ავადმყობათა მაკრო- და მიკრომორფოლოფიურ დიაგნოსტიკას, ავადმყოფობათა კატეგორიებად დაყოფას, კლინიკური და პათოლოგანატომიის დიაგნოზის დაპირისპირებას, პათოლოგანატომიის დოკუმენტაციას, კლინიკურ-პათოლოგანატომიის კონფერენციების ორგანიზაციასა და ჩატარებას და სხვა.

პათოლოგიური ანატომია შეისწავლის გვამს, ბიოფსიურ, ქირურგიულ და ექსპერიმენტულ მასალას, რისთვისაც იყენებს პათოლოგანატომიური გაკვეთის, ბიოფსიის, ექსპერიმენტული, მაკრო- და მიკრომორფოლოგიურ მეთოდებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*College of American Pathologists
*American Board of Pathology
*CYTOPATHNET Online Resource Center for Cytopathology 
*Histology Group of Victoria Incorporated 
*Flickr group: Pathology and Lab Medicine

კატეგორია:ანატომია
Peace Will Come

thumb**Peace Will Come** () — დიანა ღურწკაიას სიმღერა, რომლითაც მომღერალმა წარადგინა საქართველო ევროვიზია 2008-ზე. სიმღერის ავტორები არიან: კარენ ქავალკერიანი და კიმ ბრეთბურგია. სიმღერამ დაიკავა მე-11 ადგილი ფინალში და დააგროვა 83 ქულა, ნახევარფინალში დაიკავა მე-5 ადგილი და დააგროვა 107 ქულა. მუსიკის ავტორი არის კარენ კავალერიანი, ხოლო ინგლისურენოვანი ტექსტის ავტორი კიმ ბრეითბურგი.

დიანა ღურწკაიამ ამ სიმღერის რუსული ვერსიაც ჩაწერა. რუსულ ენაზე მისი სათაურია „Мир Придет“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Peace Will Come ევროვიზიის სიმღერის კონკურსზე 2008 (ფინალი)
* Peace Will Come - ოფიციალური ვიდეო-კლიპი 
* Peace Will Come (Мир Придет) - ოფიციალური ვიდეო-კლიპი 
* **ევროვიზია საქართველო**-ს ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ევროვიზიის სიმღერები
ნაქალაქარი (არქეოლოგია)

**ნაქალაქარი** — ძველი ქალაქის ნაშთები, არქეოლოგიურ ძეგლთა ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი კატეგორია. ნაქალაქართა გათხრები განსაკუთრებით დიდი მოცულობისა და მრავალმხრივ ინფორმაციას იძლევა ძველი საზოგადოებათა კულტურის და ყოფის შესახებ. გამოვლინდა ხოლმე თავდაცვითი ნაგებობების სისტემა, საკულტო, საზოგადოებრივი, საცხოვრებელი და სამეურნეო დანიშნულების ნაგებობათა ნანგრევები, სავაჭროების, სახელოსნოების, წყალსადენების, კანალიზაციისა და სხვა. ნაშთები, სამეურნეო დანიშნულებისა და საოკახო ნივთები, მონეტები, ხელოვნებისა და ეპიგრაფიკის ძეგლები და ა. შ. ნაქალაქარებისახლოს ჩვეულებრივ სამაროვნებიც გვხვდება. უძველესი ნაქალაქარები ცივილიზაციის უძველეს კერებთანაა დაკავშირებული (მესოპოტამია, ეგვიპტე, მცირე აზია, ინდის ველი, ჩინეთი, ეგეოსის სამყარო). ანტიკურ ხანაში და შუა საუკუნეებშიც კი ნაქალაქარები ცნობილია ძვ. სამყაროს თითქმის მთელ ტერიტორიაზე, ევრაზიის უკიდურესი ჩრდილოეთისა და სამხრეთ აფრიკის გაყოლებით. ქ. კოლუმბის წინადროინდელ ამერიკაში ნაქალაქარები დატოვეს აცტეკებმა, ინკებმა, მაიას ტომებმა.

ყოფილ სსრკ-ის ტერიტორიაზე უძველესი ნაქალაქარები ძვ. წ. I ათასწლეულით თარიღდება და ცნობილია შუა აზიისა და ამიერკავკასიასში (ყარათეფე, არგიშთიხინილი, თეიშებაინი და სხვა). ანტიკურ ხანაში (ძვ. წ. VI - ახ. წ. IV სს.) საქალაქო ცივილიზაციამ მოიცვა ჩრდილოეთ შავისღვისპირეთიც (ოლბია, პანტიკაპეონი, ფანაგორია, ქერსონესი და სხვა).

საქართველოში უძველესი ნაქალაქარები ანტიკური ხანისაა (ფაზისი, ვანი, დიოსკურია, მცხეთა, ურბნისი, უფლისციხე).

გარეგნული ნიშნებით ნაქალაქარები ერთმანეთისაგან განსხვავდება იმის მიხედვით, თუ რომელ ეპოქას განეკუთვნება და სად მდებარეობს. დაბლობში განლაგებულია უძველესი ნაქალაქარები უმეტესად გორებს და გორების სისტემებს წარმოადგენს. ანტიკური ხანისა და შუა საუკუნეების ნაქალაქარებზე ზოგჯერ გათხრებამდეც შეიმჩნევა ხოლმე ცალკეულ შენობათა, განსაკუთრებით ციხე-გალავნებისა და საკულტო ნაგებობათა ნანგრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქეოლოგია
*
ნაქერალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

** ნაქერალა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნაქერალა — მთა რაჭის ქედზე, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
* ნაქერალა — უღელტეხილი რაჭის ქედზე, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
* ნაქერალის ქედი — ქედი კახეთის კავკასიონზე, ახმეტისა და თელავის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე.
უშაქრო დიაბეტი

**უშაქრო დიაბეტი**  ქრონიკული დაავადებაა, რომელსაც იწვევს ვაზოპრესინის — ორგანიზმის წყალმარილოვანი ცვლის მარეგულირებელი ერთ-ერთი მთავარი ჰორმონის — გამომუშავების შემცირება ან თირკმელზე მისი პერიფერიული ზემოქმედების დათრგუნვა. შარდსაწინააღმდეგო მოქმედების გამო ვაზოპრესინს ანტიდიურეზულ ჰორმონს  უწოდებენ.

## უშაქრო დიაბეტის გავრცელება
უშაქრო დიაბეტი არცთუ ისე გავრცელებულია. ენდოკრინულ დაავადებებს შორის მისი პროცენტული მაჩვენებელი 0,5-0,7-ს უდრის (15 000-17 000-დან 1 შემთხვევა). ყოველწლიურად 1 000 000 კაცზე დაავადების ერთი ახალი შემთხვევა ვლინდება. უმეტესად მამაკაცები ავადდებიან. ბავშვებში უშაქრო დიაბეტი უპირატესად 12 წლის ასაკიდან გვხვდება.

## კლინიკური ფორმები
არსებობს უშაქრო დიაბეტის სამი ფორმა: 
*თანდაყოლილი,
*შეძენილი, 
*იდიოპათიური.

შეძენილი თავისმხრივ შეიძლება იყოს:
*ცენტრალური შეძენილი უშაქრო დიაბეტი,
*თირკმლისმიერი შეძენილი უშაქრო დიაბეტი.

ცენტრალური შეძენილი უშაქრო დიაბეტის მიზეზებია: ჰიპოფიზის სრული ან ნაწილობრივი ამოკვეთა, ჰიპოფიზის სიმსივნის ოპერაციული მოცილება, ინფექციური აგენტები, ტრავმა, აუტოიმუნური ფაქტორი, რომელიც ორგანიზმში აკრძალული ცილის სინთეზით არის განპირობებული.

თირკმლისმიერ შეძენილ უშაქრო დიაბეტს იწვევს: თირკმლის ქრონიკული დაავადებები (მაგალითად, პიელონეფრიტი); ჰიპოკალემია – სისხლში კალიუმის ნაკლებობა; ცილოვანი შიმშილი – ცილების მიღების მკვეთრი შეზღუდვა; ჰიპერკალცემია – სისხლში კალციუმის სიჭარბე; ზოგიერთი მედიკამენტი, მაგალითად ლითიუმის პრეპარატები, გენტამიცინი, ვინბლასტინი, კოლხიცინი, **თალაზამიდი**, ფუროსემიდი და სხვა.

ცნობილია იდიოპათიური უშაქრო დიაბეტიც. ასე უწოდებენ დაავადებას, რომელიც სპონტანურად ან დაუდგენელი მიზეზით ვითარდება

## კლინიკური სიმპტომო კომპლექსი
უშაქრო დიაბეტს გაძლიერებული შარდვა და წყლის უხვი სმა ახასიათებს მისი სინონიმებია უშაქრო ხშირი შარდვა, ინსიპიდური (გემოს გარეშე) დიაბეტი — diabetes isipidus.
წყურვილის შეგრძნება შეიძლება იმდენად ძლიერი იყოს რომ ავადმყოფმა შეიძლება დღე ღამეში 3 დან 20 ლიტრამდე სითხე მიიღოს. შესაბამისად დიურეზიც (შარდის გამოყოფა) გაძლიერებულია. 
უშაქრო დიაბეტს შეიძლება ასევე ახასიათებდეს საკმაოდ მძიმე ფსიქონევროლოგიური ნიშნები: უძილობა, უგუნებობა, აგზნებადობა, თავის ტკივილი, შრომის უნარის მკვეთრი დაქვეთება.

ბავშვთა ენურეზი — ღამის უნებლიე შარდვა, რომელიც საკმაოდ არის გავრცელებული, ხშირად სწორედ უშაქრო დიაბეტით არის განპირობებული. 
უშაქრო დიაბეტის დროს ბავშვები უჩივიან თავის ტკივილს, ცუდად სძინავთ, აწუხებთ კანის სიმშრალე, უმადობა, არ იმატებენ წონას, ჩამორჩებიან ფიზიკური განვითარებით.

## გამოკვლევის მეთოდები
განისაზღვრება შარდის ხვედრითი წონა, სისხლისა და შარდის ოსმოლარობა, სისხლში ანტი დიურეზული ჰორმონისის ოდენობა. ტარდება შიმშილის ტესტი. ცენტრალური უშაქრო დიაბეტის შემთხვევაში მივმართავთ ჰიპოფიზის კომპიუტერულ ტომოგრაფიას ან მაგნიტურ-რეზონანსულ კვლევას.

## დიფერენციული დიაგნოზი
საჭიროა უშაქრო დიაბეტის დიფერენცირება ნერვული პოლიდიფსიისგან, რომელიც შედარებით იშვიათია და პათოლოგიური წყურვილის სინდრომს წარმოადგენს. ამ დიაგნოზის დადასტურება შესაძლებელია, როდესაც სადიაგნოსტიკო კრიტერიუმები უშაქრო დიაბეტს გამორიცხავს. ასეთი სახის დარღვევას უფრო ფსიქოგენური ხასიათი აქვს და შედარებით მსუბუქად მიმდინარეობს.

კატეგორია:დაავადებები
კატეგორია:დიაბეტი
ნაქერალა

**ნაქერალა** — მთა საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ამბროლაურისა და იმერეთის მხარის ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე, მდინარეების წყალწითელის (ყვირილის მარჯვენა შენაკადი), ტყიბულის (ერთვის ტყიბულის წყალსაცავს) და შარეულის (რიონის მარცხენა შენაკადი) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1570 მ. აგებულია ქვედაცარცული და იურული კირქვებით. ნაქერალის ქვედა კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ზედა — სუბალპური მდელოებით.

## იხილეთ აგრეთვე
*ცხრაჯვარის მღვიმე

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
ნაქერალის უღელტეხილი

**ნაქერალის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარესა და იმერეთის მხარეებში, ამბროლაურისა და ტყიბულის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს რაჭის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1218 მ-ზე. ნაქერალის მიდამოები აგებულია ქვედაცარცული კირქვებითა და ქვიშაქვებით. შემოსილია ფოთლოვანი ტყით (წიფელი, რცხილა, წაბლი). ნაქერალაზე გადის ტყიბულ-ამბროლაურის გზატკეცილი. ტყიბულის ქვაბულს აკავშირებს შაორის ქვაბულთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:იმერეთის მხარის უღელტეხილები
ნაქერალის ქედი

**ნაქერალის ქედი** — ქედი საქართველოში, კახეთის მხარის ახმეტისა და თელავის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. კახეთის კავკასიონის სამხრეთი განშტოება, მდინარეების სტორისა (ალაზნის მარცხენა შენაკადი) და ალაზნის წყალგამყოფი. აგებულია ქვედა და შუაიურული ასპიდური ფიქლებითა და თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებითა და არკოზული ქვიშების ლინზებით. ჩრდილოეთი მონაკვეთის დასავლეთი კალთა ინტენსიური გამოფიტვა-გადარეცხვის ობიექტია. დასერილია მრავალრიცხოვანი მდინარეების ვიწრო ხევებით. ჩრდილოეთ კალთაზე მყინვარული ფორმები — ცირკებია. თხემური ზოლი და ჩრდილოეთი მონაკვეთის კალთები შემოსილია სუბალპური და ალპური ბალახეულით, დანარჩენი კალთები — ფოთლოვანი ტყით, სადაც ჭარბობს წიფელი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კახეთის მხარის ქედები
ნაღარა

**ნაღარა** — აზიის ქვეყნებში გავრცელებული დასარტყამი საკრავი. მისი სამშობლო ინდოეთია. ნაღარა არაბეთის ქვეყნებიდან და ეგვიპტიდან ევროპაშიც გავრცელდა. თანამედროვე ნაღარა დიდი ზომის დიპლიპიტოა. იგი შედგება 2 მოზრდილი ჭურისაგან, რომელზეც თხის, ნუკრის ან მოზვრის ტყავია გადაჭიმული. ნაღარის ორივე ჭური ქვევით დაგრძელებულია ქვევრის მსგავსად, ზევით — წაკვეთილი. იგი მზადდება გამომწვარი თიხის, სპილენძისა ან ხისაგან. საცემლად მრგვალთავიან მაგარ ჯოხებს იყენებენ. ნაღარას უკრევენ სახალხო ზეიმსა და დღესასწაულზე, ქორწილის, სამგლოვიარო ცერემონიების, აგრეთვე სამხედრო ლაშქრობის დროს. ნაღარა საორკესტრო საკრავიცაა (პირველად სიმფონიურ ორკესტრში შეიტანა გლიერმა).

## ლიტერატურა 
**მშველიძე შ.,* საკრავთმცოდნეობა, თბ., 1965;

კატეგორია:დასარტყმელი საკრავები