open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი

**უკანამხარის კვირაცხოველის კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში.  აგებულია VIII-IX საუკუნეებში.

უკანამხარის „კვირაცხოველი“, როგორც მას ადგილობრივი მოსახლეობა უწოდებს, წარმოადგენს სამონასტრო კომპლექსს. იგი სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით ორასიოდე მეტრში, ტყიანი ბორცვის ფერდზეა აშენებული და ამჟამად ასწლოვანი ხეების ჩრდილშია ჩამალული. კომპლექსს საკმაოდ დიდი ადგილი უჭირავს და მრავალ ნაგებობას მოიცავს. მონასტრის ყველაშენობა აგებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით. შირიმის ქვა გამოყენებულია მხოლოდ ეკლესიაში. ეკლესია კომპლექსის მთავარ ნაგებობას წარმოადგენს და ამჟამად ყველაზე კარგადაა შემორჩენილი. ძეგლი თავდაპირველად საშუალო ზომის დარბაზულ ეკლესიას წარმოადგენდა, რომელიც დროთაგანმავლობაში რამდენჯერმეა გართულებული სხვადასხვა დანიშნულების სათავსებით. ეკლესიის მთავარი დარბაზი კარგადაა შემორჩენილი. საკურთხეველი სწორკუთხაა, დაახლოებით ორიმეტრის სიმაღლეზე კი ტრომპების საშუალებით კოლოფისებურ კონქში გადადის; მეტად საინტერესოა ტრომპების მხატვრული გადაწყვეტა - კარგად თლილ ფლეთილ ქვას ორივე მხარეს შირიმის ქვები ეყრდნობა, რომელთაც ღრმად ამოჭრილი წყვილ-წყვილი თაღიამშვენებს. სამ თაღიანი შირიმის ქვებია ჩასმული საკურთხევლის შირიმისავე სატრიუმფო თაღის საბრჯენებად, თუმცა ქვისგანაა შესრულებული მეორე სატრიუმფო თაღი, რომელიც ნახევარ წრიული კამარის ცენტრშია მოთავსებული. საკურთხეველს შიორის სარკმელია _ ქვემოთ ძალიან დიდი, ხოლოზემოთ გაცილებით მომცრო; ერთი საშუალო ზომის სარკმელია დასავლეთით. სამივე სარკმელი საფეხურიანი და არქიტრავულია. საინტერესოა შირიმის ქვით ამოყვანილი მაღალი ლუნეტი, რომელიც გაჭრილია სამხრეთი კარის თავზე. მეორე, ჩრდილოეთი კარი მოგვიანებით - გარშემო სავლელის მიშენებასთან დაკავშირებით უნდა იყოს გაჭრილი. საკურთხეველი ერთი საფეხურითაა აწეული, თუმცა ეს საფეხური აბსიდის მხრებამდე არგამოდის. საინტერესოა აგრეთვე ტრაპეზის ქვის ნახევრის საკურთხევლის გარეთ გამოტანა. ტრაპეზის ქვა სიმაღლეში ორ მეტრს აღწევს. ქვის შუა ნაწილში, სამხრეთ-დასავლეთით და ჩრდილოეთით, სვეტებიანი თაღებია წარმოდგენილი. ზემოთ კი  საფეხუროვანი ხდება და მთავრდება ჯვრის ჩასასმელი ბუნით. ოთხი ნიშაა საკურთხეველში, თითო დიდი სამხრეთით და ჩრდილოეთით, ორი პატარა კი აღმოსავლეთ კედელში.  ქვედანაწილში, აგრეთვე ლავგარდნის ქვებად კარგად გათლილი ფლეთილი ქვის ლოდებია გამოყენებული. კარნიზი შირიმის ქვითაა შესრულებული. დარბაზის სამივემხარეს სათავსებია მიშენებული. დღესდღეობით მათი დანიშნულების დადგენა ჭირს, რადგან ყველა ჩანგრეულია და ამოვსებულია მიწით. კომპლექსს  ორი გალავანი უნდა ჰქონოდა. ერთი უშუალოდ ერტყმოდა ეკლესიას და მის გარშემო სათავსებს, ხოლო მეორე, ალბათ, საბერეებს შემოსაზღვრავდა. ეკლესიის სამხრეთით გალავანში ერთი კარია. მეორე კარი გაჭრილია დასავლეთით, რომელიც ათი მეტრის სიმაღლის რელიეფზე, გალავანშია გაჭრილი. გალავნის გარეთ, სამხრეთით ორი დიდი ნაგებობის ნანგრევია, რომელთა ფუნქცია არ დგინდება. სავარაუდოა, ისინი საბერეები ყოფილიყო.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 161-162

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:VIII საუკუნის ეკლესიები
ელოიანის ლომისის ნიში

**ელოიანის ლომისის ნიში** — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ნასოფლარ ლომისაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარში, სავარაუდოდ ძველი ეკლესიის ადგილზე დგას უხეშად დამუშავებული ქვით ნაგები ნიში. მისი ჩრდილოეთი ნაწილი მიწაშია ჩაფლული.
აქ დღესაც ამოდიან მომლოცველები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნაგომევის წითელი ხატის ეკლესია

**ნაგომევის წითელი ხატის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. დათარიღებულია გვიანი შუა საუკუნეებით.

სოფლიდან 2 კმ-ზე, მთაში მდებარე დარბაზული ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1 მეტრის,  ზოგან უფრო ნაკლებ სიმაღლეზე. ძეგლი გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს.

შესასვლელი ღიობი სამხრეთ კედელში უნდა ყოფილიყო, კედლების დაზიანების გამო სარკმლების კვალი არ იკითხება.

სამშენებლო მასალად გამოყენებულია დიდი ზომის რიყის ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 146

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი

**უკანამხარის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

შიუკაანთუბანში მდებარე კომპლექსი შედგება ორი ეკლესიის, კოშკის, სამრეკლოს, სხვადასხვა ნაგებობათა ნაშთების და გალავნისაგან. ყველა ამ ნაგებობისთვის გამოყენებულია ფლეთილი და უხეშად თლილი ქვა. პირველი ეკლესია დარბაზულია, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ნახევარ წრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა. დასავლეთის სარკმელი სწორკუთხაა. სამხრეთის არქიტრავული შესასვლელი ამჟამად მნიშვნელოვნად არის დაზიანებული. ეკლესიის კედლების სიმაღლე ნიადაგის ზედაპირიდან 2-3 მეტრს აღწევს. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ეკლესიიდან სამხრეთით, 200 მეტრში შემორჩენილია კოშკის ნანგრევი. ნაგებობის აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია არქიტრავული შესასვლელი. სამხრეთის და დასავლეთის კედლებში მოწყობილია ნიშები. კოშკი შემორჩენილია ერთი სართულის დონეზე. მეორე ეკლესიისგან შემორჩენილია მხოლოდ აბსიდის მომრგვალების მცირე ნაწილი. მისი გეგმა არ იკითხება. გალავნის შიგნით შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი, რომელიც ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 162-163

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ახალგორის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ძირითადად ქართული აგურითაა ნაგები, ხოლო შემავსებელ მასალად გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით წაგრძელებული სწორკუთხედია, რომელიც აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით სრულდება. საკურთხევლის სამივე კედელში გაჭრილია თაღოვანი სარკმლები. სწორკუთხა საკურთხევლიდან წახნაგოვან კონქზე გადასვლა ტრომპების საშუალებით ხორციელდება. აფსიდის ჩრდილოეთ მხარეს ერთი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა ნიშაა. სატრიუმფო თაღი კედელშია ჩაძირული. საკურთხევლის იატაკი ოთხი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკზე. გრძივი კედლები წყვილი პილასტრებით სამ ნაწილად იყოფა. შეისრული კამარის საბრჯენი თაღები პროფილირებულ იმპოსტებს ეყრდნობა. პილასტრებზე გადადის კედლის თაღები. შიდა სივრცე ნათდება დასავლეთის ორი თაღოვანი და ერთი სწორკუთხა, ჩრდილოეთის სამი და სამხრეთის ერთი სწორკუთხა სარკმელით. დასავლეთი შესასვლელი შეისრულთაღოვანია, ხოლო სამხრეთისა არქიტრავული. სამხრეთი შესასვლელი და სარკმელი ამოშენებულია. იატაკი მოპირკეთებულია ქართული აგურით.

ეკლესიის დასავლეთ ფასადში ჩატანებულია მოჩუქურთმებული ქვის კვადრები აყვავებული ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით. ერთ-ერთ კვადრზე, ჯვრის ზედა კუთხეებში მარაოსებრი ორნამენტია. კვადრი მოჩარჩოებულია გეომეტრიული წნულით. აყვავებული ჯვრის გამოსახლებაა მეორე კვადრზეც, ხოლო გვერდებზე შემორჩენილია წარწერის ფრაგმენტები. აღმოსავლეთის ფასადის ზედა ნაწილში, აგურის წყობაში ჩაძირულია ტოლმკლავა ჯვარი. საბურავად გამოყენებული კრამიტი თითქმის მთლიანად ჩამოყრილია. სამხრეთ და ჩრდილოეთ ფასადებს საპირე ქვა შემოცლილი აქვს. კედლები ბევრ ადგილას დაბზარულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კიტრიულის ამაღლების ნაეკლესიარი

**კიტრიულის ამაღლების ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნაეკლესიარზე შემორჩენილია რიყის და ფლეთილი ქვის გროვა, აგრეთვე კედლის მცირე ფრაგმენტი. გათხრა-გაწმენდის გარეშე გეგმის წაკითხვა შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 100

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კინტრიულის ყველაწმინდის ეკლესიის ნანგრევი

**კინტრიულის ყველაწმინდის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულიდან ჩრდილო-დასავლეთით. აგებულია შუა საუკუნეებში.

სოფლის ჩრდილო-დასავლეთით მდგარი ჩვენამდე მოღწეული ეკლესიის ნანგრევიდან შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხის ფრაგმენტი. დანარჩენი დაფარულია მიწით. ძეგლი ნაგები იყო რიყისა და ფლეთილი ქვით.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 100

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქოლოთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ქოლოთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოლოთში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ეკლესია მდებარეობს სასაფლაოზე. ნაგებია კარგად დამუშავებული შირიმის ქვით. წყობა თარაზულია. დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია კოლოფა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. სარკმლის ძირში დგას შირიმის ქვის ტრაპეზი. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ცილინდრული კამარა ებჯინება წყვილ ნახევარწრიულ თაღს. ჩრდილოეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. ინტერიერის კედლები შელესილია. სამხრეთის შესასვლელი არქიტრავულია, შესასვლელის თავზე ამოშენებულია ლუნეტი. ეკლესიის კარნიზი თარო — ლავგარდანია. სახურავი აყრილია, ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები დაბზარულია. კუთხეები მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 180-181

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნაგომევის მთისჯვარის ეკლესია

**ნაგომევის მთისჯვარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. ეკლესია განვითარებულია შუა საუკუნეებში, კარიბჭე აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე მდებარეობს დარბაზული ეკლესია, რომელსაც მოგვიანებით სამხრეთ ფასადზე მიაშენეს კოშკი, ამ უკანასკნელს კი კარიბჭე. ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია გარეთ თაღოვანი, შიგნით არქიტრავული სარკმელი. საკურთხეველში შემორჩენილია სფერული კონქის სამხრეთი ნაწილი. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობოდა. ჩრდილოეთით  მხოლოდ ქვედა ნაწილია შემორჩენილი.

საკურთხევლის წინ გვიანდელი ქვის კანკელის სამხრეთი ნაწილია. ეკლესიის თაღოვანი კარი სამხრეთითაა.
კარიბჭე ამოვსებულია ქვა-ღორღით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 147

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დედამიწის ოცნება

**„დედამიწის ოცნება“** () — 1963 წელს შესრულებული, აზერბაიჯანელი მხატვრის სათარ ბაჰლულზადეს ნახატი. ინახება აზერბაიჯანის ხელოვნების ეროვნული მუზეუმში, ბაქოში.

დეკორაციული საღებავებით შესრულებილი პეიზაჟში („დედამიწის ოცნება“) ასახულია ბაქოს მახლობლად არსებული ხელოვნური ტბის — ჯეირან-ბათანის სარკისებური წყლები, რომელთა წყალობითაც უდაბნო  გადაიქცა ყვავილების ბაღად. სათარ ბაჰლულზადემ ადგილობრივ ლანდშაფტში დაინახა დაფარული სილამაზე, რომელიც ადრე უხილავი იყო სხვა ასობით მხატვრისთვის. მან გადმოსცა ეს სილამაზე  თავის ნამუშევარში. ყაყაჩოს მინდორი კი თვითონ მოიგონა და მიახატა. როგორც ხელოვნებადმცოდნე ზიადხან ალიევი აღნიშნავს, ბაჰლულზადე „გაიჟღინთა თითოეული ყაყაჩოს კვირთის სილამაზით, რომელიც ბოლო ძალებით მიიღწვის ცისკენ, მან განჭვრიტა ადგილობრივი მიწის ოცნება — იქცეს ძვირადღირებულ ყვავილად..“

ვადიმ პოლევოის მიერ გამოცემულ „პოპულარული მხატვრების ენციკლოპედიაში“, „აზერბაიჯანის ხელოვნებაში“ და „აზერბაიჯანის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკის ხელოვნებაში“ ეს ნახატია ილუსტრაციის სახით გამოყენებული სათარ ბაჰლულზადეს შესახებ სტატიაში.

## სქოლიო
კატეგორია:ნახატები
ახალგორის საგუშაგო კოშკი

**ახალგორის საგუშაგო კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ფლეთილი და რიყის ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია. გეგმით ოთხკუთხა ფორმის კოშკი შემორჩენილია ოთხი სართულის დონეზე. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით. მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია თაღოვანი ბუხარი და ორი სათოფური, სამხრეთ კედელში სამი სათოფური და ერთი სწორკუთხა სარკმელი, ხოლო დასავლეთ კედელში ორი სათოფური. მესამე სართულის ჩრდილოეთ კედელში თაღოვანი ბუხარი და ორი სათოფურია. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. დასავლეთი და აღმოსავლეთი კედლების დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკს დასავლეთიდან სწორკუთხა მინაშენი აქვს, რომელიც ჩრდილოეთით გრძელდება. კედლები შემორჩენილია ორი მეტრის სიმაღლეზე. კოშკი სერიოზულად არის დაზიანებული.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქოლოთის კოშკი

**ქოლოთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქოლოთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი ადგილობრივი ჯიშის ფლეთილი ქვით იყო ნაგები. ნაგებობა თითქმის დანგრეულია. ერთადერთი ჩრდილოეთი კედელი შემორჩა ორი სართულის დონეზე. ინტერიერის მხრიდან შემონახულია სართულშუა კიბე, ნიშები და სათოფურები. კოშკის გეგმისა და ფორმის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 181

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
უკანამხარის ეკლესიის ნანგრევი

**უკანამხარის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

შიუკაანთ უბანში არსებული ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. დარბაზული, უაბსიდო ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. მისგან გადარჩენილია მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. დასავლეთ კედელში სარკმლი სკვალია. შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის სამხრეთ ნაწილშია. ეკლესიის კედლების სიმაღლე მიწიდან 1-1,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრონაკლებია. ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 164

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ნაგებობის ნანგრევი

**ჩიგოიანის ნაგებობის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
 
ძეგლი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში, რომელსაც ადგილობრივი მოსახლეობა  ალავერდის უწოდებს. ნაგებობის გადახურვა და კედლის დიდი ნაწილები ჩამოქცეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხედს წარმოადგენს. დასავლეთი კედლის მხოლოდ საძირკველი იკითხება. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ელოიანის ლომისის ეკლესიის ნანგრევები

**ელოიანის ლომისის ეკლესიის ნანგრევები** — საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ლომისის ნასოფლარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია აგებული იყო დიდი ზომის ფიქალით. კედლები შემორჩენილია ერთი მეტრის სიმაღლეზე, სამხრეთი კედელი მიწის პირზეა დასმული.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ასევე სწორკუთხა სარკმელი. მისგან მარჯვნივ ნიშაა. შესასვლელის კვალი არ იკითხება. ტერიტორია სავსეა ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანამხარის სამების ეკლესიის ნანგრევი

**უკანამხარის სამების ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილოეთით, მდინარის გადაღმა, ტყიან ბორცვზე, ადგილ „დოჩიაანში“. იგი წარმოადგენს მცირე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევს. თავდაპირველად სამების ხატი აქ ყოფილა დასვენებული, შემდეგ თინიკაანის თავზე გადაუტანიათ. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია. აღწერა და აზომვა არ ხერხდება. ჩრდილოეთით მინაშენის ან სხვა რაიმე სათავსის კვალი არ ჩანს.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 165

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბერიჯვრის ნაეკლესიარი

**ბერიჯვრის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულიში. ეკლესია აგებულია X საუკუნეში.

აქ არსებულ ეკლესიას სახელწოდება ბერიჯვარი, შესაძლოა ცხინვალიდან გადმოსახლებულმა მაცხოვრებლებმა უწოდეს.

ნაეკლესიარი თითქმის მთლიანად მიწითაა დაფარული. ჩანს ჩამონგრეული კონქისა და კამარის ფრაგმენტი. აზომვა არ ხერხდება; ფოტოფიქსაციაც ძნელდება. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 100

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:X საუკუნის ეკლესიები
გდულეთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**გდულეთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გდულეთში. აგებულია ადრეულ შუა საუკუნეებში.
 
გდულეთის „ღვთისმშობელი“ საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესიააა შვერილწახნაგოვანი აბსიდით. ძეგლი რიყის, ფლეთილი და შირიმის ქვითაა ნაგები. ეკლესიის კამარა და კონქი ჩაქცეულია. აბსიდი ოდნავ ნალისებრი მოხაზულობისაა. საკურთხეველში სამი სარკმელია გაჭრილი. ადგილობრივ მოსახლეობას დაწყებული აქვს რემონტი, რამაც დაამახინჯა ძეგლის თავდაპირველი სახე. ჩრდილოეთის კედელში ჩატანებულია დიდი ზომის ქვიშაქვა, რომელზეც ასომთავრული წარწერაა (წაკითხვა არ ხერხდება ძლიერი დაზიანების გამო). სამხრეთის კედელში ჩატანებულია, რამდენიმე ქვა ადრექრისტიანული ხანის ორნამენტებით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 37

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის სამონასტრო კომპლექსი

**ჩიგოიანის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX–X საუკუნეებში.
 
სოფლის მიდამოებში დგას სამონასტრო კომპლექსი, რომელიც შედგება კოშკის, მინაშენიანი ეკლესიისა და გალავნისაგან. ზურგიანი კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. პირველი სართული ამოვსებულია მიწით, ხოლო მესამე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. კოშკს აღმოსავლეთიდან მიშენებული აქვს სწორკუთხა საკურთხევლიანი დარბაზული ეკლესია. საკურთხევლის ცენტრში სარკმელია გაჭრილი. საკურთხევლიდან კონქზე გადასვლა განხორციელებულია ტრომპების მეშვეობით. აღმოსავლეთ ფასადის სარკმლის თავზე ამოკვეთილია სამი ჯვარი. სამივე ჯვარს ნახევარწრიული ლილვები შემოუყვება. ეკლესიაში შემორჩენილია გვიანდელი მოხატულობის ფრაგმენტები, რომელიც დაზიანების გამო თითქმის არ იკითხება. ეკლესიას სამხრეთით არქიტრავული კარი აქვს. სამხრეთ კედელზე მიჯრით აგებული მინაშენის გადახურვა ჩამოქცეულია. შესასვლელი ღიობი აქაც სამხრეთ კედელშია დატანებული. ყველა ნაგებობის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი ქვა. ძეგლს გარშემო გალავანი შემოუყვება.
 
## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნაგომევის კოშკი

**ნაგომევის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

მთისჯვარის ეკლესიის სამხრეთ კედელზე მიჯრილი ორსართულიანი კოშკი გეგმით ოთხკუთხაა. კოშკის კედლების წყობაში ჩატანებულია ეკლესიის მოჩუქურთმებული ქვები. პირველი სართულის გადახურვა კამაროვანია, აღმოსავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი, რომლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. კოშკის გრძივ კედლებში მოთავსებულია შესასვლელი ღიობები, რომელთაგან ერთი მათგანი ეკლესიას უკავშირდება, სამხრეთისა კი, კარიბჭეს. სამხრეთის შესასვლელის არქიტრავზე ბოლნური ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, ხოლო კარის თავზე ჩასმულია დიდი ზომის კვადრი, რომელზეც აყვავებული ჯვარია გამოსახული. ჯვრის მკლავები მორთულია გეომეტრიული წნულით.
კოშკის მეორე სართულის სამხრეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი და რიყის ქვა, მარკანტული ნაწილებისთვის კი თლილი კვადრებია გამოყენებული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 147-148

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გეზევრეთის წმინდა გიორგის მონასტერი

**გეზევრეთის წმინდა გიორგის მონასტერი** - არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გეზევრეთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

მონასტერი სოფლიდან აღმოსავლეთით 800 მეტრში, დაბურულ ტყეში მდებარეობს. კომპლექსს შემოვლებული აქვს ქვის მშრალი წყობით ნაგები გალავანი, რომელიც თავდაცვითი ნაგებობის შთაბეჭდილებას ტოვებს. სამხრეთ-დასავლეთის არქიტრავული შესასვლელი გადახურულია ხის სამი ძელით. მოგვიანებით კარს პრიმიტიული კარიბჭე მიაშენეს, სადაც შირიმის პროფილირებული ტრაპეზის ქვა დადგეს. გალავანი გეგმით ოვალურია. კედლების სიმაღლე შემორჩა 1-3 მ. გალავნის შიგნით ორი ეკლესიაა.

პირველი ეკლესია ყველაზე დიდია მონასტერში, რომელსაც გრძივ კედლებზე მინაშენები აქვს. ეკლესიის ინტერიერი მაღალია. კედლებზე შემორჩა შელესილობის კვალი. სწორკუთხა საკურთხეველში დგას ტრაპეზის მასიური ქვა. დარბაზში რამდენიმე ნიშაა.

გარედან ეკლესია სადაა. სახურავი ახდილია. ჩანს შირიმის ლავგარდნის ერთი  არაპროფილირებული ფრაგმენტი. ეკლესიას სამხრეთიდან მიდგმული აქვს ეკვდერი, რომელიც ეკლესიის გადახურვის კალთაშია მოქცეული. კამარის ჩრდილოეთი საბრჯენებიც ეკლესიის კედელს ეყრდნობა. თაღედი შირიმისაა. კამარა ჩამოქცეულია, რომელიც გადახურული ყოფილა დიდი ზომის ფილაქვით. საკურთხეველი ბრტყელია, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. ეკლესიასა და ეკვდერს დასავლეთიდან სტოა ჰქონდა, მოგვიანებით გადაკეთებული, ჩაშენებული, დახშული ერთი გასასვლელით. გასასვლელიც თავისებურია. თაღი გამოყვანილია დიდი ზომის შირიმის სოლისებრი ქვებით.

ეკლესიის სამხრეთით მიშენებულია სატრაპეზო - სწორკუთხა გეგმის, დიდი ზომის ნაგებობა. კამარა ჩამოქცეულია, დეფორმირებული კედლები შემორჩა 3-3,5 მ. სიმაღლეზე.

კომპლექსის ჩრდილოეთ კიდეში ორსართულიანი პალატია. მისი პირველი სართული დახშულია. სამხრეთით შემორჩა თაღოვანი შესასვლელი ლუნეტით. კამარისგან შემორჩა ჩრდილო-დასავლეთი ნაწილი და მეორე სართულის კედლის რამდენიმე ფრაგმენტი. პალატი შიგნიდან და გარედან გალესილი ყოფილა. მთელი კომპლექსი  ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 37-39

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზოდეხის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი

**ზოდეხის კვირაცხოვლის ნაეკლესიარი**  — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა  ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ნანგრევებად ქცეული ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე ერთ მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვა. გეგმა არ იკითხება. 

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 82

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქურთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქურთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

„პაპიანთ“ უბნის სასაფლაოზე სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით და ფიქალით ნაგები დარბაზული ეკლესია დგას. კარის წირთხლებზე აქა-იქ გამოყენებულია შირიმის ქვა. 
ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში სარკმელი იყო. კედლების დაზიანების გამო სარკმლის ფორმა არ ჩანს. ჩრდილოეთით დიდი ზომის თაღოვანი ნიშაა, სამხრეთით კი არქიტრავული. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით.
გრძივი კედლები შემორჩენილია 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. სამხრეთ კედელში სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთ, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებში სარკმლების კვალია. სამხრეთის არქიტრავულ შესასვლელს ნაოთხალები აქვს. ეკლესიაში დევს მრგვალი ფორმის ქვა  ჩაკვეთილი ჯვრის გამოსახულებით.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 183-184

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის ეკლესია

**უკანაუბნის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია 
გარდამავალი ხანა

სოფლის სასაფლაოზე დგასმცირე ზომის დარბაზული, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია. საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი. სარკმლის ორივე მხარეს და ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშებია მოწყობილი. ეკლესიის კამარა ცილინდრულია. დასავლეთ კედელში გარეთ თაღოვანი, შიგნით არქიტრაული სარკმელია. სამხრეთ შესასვლელს ნაოთხალიაქვს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დასავლეთ სარკმლის სათაური შირიმისაა. ძეგლი დაზიანებულია. აყრილია საბურავი; ამოსულია მცენარეები. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 165-166

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბერიჯვრის სტელა

**ბერიჯვრის სტელა** — არქეოლოგიური ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კიტრიულიში.  განეკუთვნება VI-VII საუკუნეებს.

ბერიჯვრის ნაეკლესიარიდან  სამხრეთ-დასავლეთით, ხევში აღმოჩნდა ქვის სტელის ნამტვრევი, რომელიც ბერიჯვრის ეკლესიის სარკმლის თავსართად იყო გამოყენებული. სტელა VI-VII საუკუნეების მიჯნას განეკუთვნება და იკონოგრაფიული, მხატვრულ-სტილისტური და პალეოგრაფიული თვალსაზრისით  მეტად საინტერესოა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 101

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ლომისის მეორე აკლდამა

**ლომისის მესამე აკლდამა** — არქეოლოგიური ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანის მიდამოებში, ლომისის ნასოფლარში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

აკლდამა მოთეთრო-მოყვითალო ფერის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. აღმოსავლეთ კედელში მოთავსებულია ღიობი. დასავლეთი მხარე მიწაშია ჩაფლული.
ნაგებობას ბანური გადახურვა აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კორინთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კორინთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

წმინდა გიორგის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია რიყის ქვა და შირიმი.
გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით. ცენტრში გაჭრილი ფართე, თაღოვანი სარკმლის ორივე მხარეს თითო სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული. აქედან სამხრეთისა უფრო დიდია. 
ეკლესიის კამარა შეისრულია. საკურთხევლის კონქს მკვეთრად შეისრული ფორმა აქვს, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.
სამხრეთ კედელში ფართე, თაღოვანი სარკმელია. დასავლეთი კედელი მთლიანად გახსნილია ასევე შეისრული თაღით.
ნაგებობამ მრავალჯერ განიცადა გადაკეთება. მოგვიანებით მას დასავლეთიდან მიაშენეს დიდი ზომის სწორკუთხა დარბაზი. ეკლესიისათვის სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ქართული აგური და რიყის ქვა.
შესასვლელი კარი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი.
ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მეორე, შვერილაბსიდიანი ეკლესიის საძირკველი, რომლის მხოლოდ აღმოსავლეთი და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე იკითხება. ასევე შემორჩენილია მინაშენის კედლები ფრაგმენტულად.
ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 101-102

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ნახიდის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ნახიდის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. ეკლესია აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით, რომლის სამხრეთი მხარე სწორკუთხაა. საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი, რომლის ძირშიც ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის მხრები ოდნავ წინ გამოწეულია.

იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. ეკლესიის კამარა შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. იატაკი მიწაყრილია. ნაგებობის საბურავი აყრილია. ეკლესიას გარშემო მშრალიწყობის გალავანი შემოუყვება.
 
## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 148-149

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზოდეხის ეკლესია

*ზოდეხის ეკლესია*' — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

დანგრეული ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრს აღწევს. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა.
ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. ეკლესიამ განიცადა არაერთი გადაკეთება, მისი კედლები დეფორმირებულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 83

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანამხარის ნაეკლესიარი

**უკანამხარის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანამხარში.  აგებულია შუა საუკუნეებში. 

მანჯიკაანთუბანში არსებული ეკლესიისაგან შემორჩენილია სამხრეთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო ფლეთილიქვა. ნაგებობის დანარჩენი კედლები არ იკითხება. იქვე, ეკლესიის ქვებისაგან მოსახლეობამ გააკეთა სალოცავი ნიში.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 165

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გეზევრეთის ეკლესია

**გეზევრეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გეზევრეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ძეგლი მდებარეობს სოფ. გეზევრეთის სასაფლაოზე, სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით ასიოდე მეტრში, მთის მოშიშვლებულ ფერდობზე.

დარბაზული ეკლესია მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ სამხრეთი კედლის წყობის პირველი რიგი, რომელიც ნაწილობრივ დასავლეთ და აღმოსავლეთ კედლებზეც გრძელდება. აღმოსავლეთი კედლის წყობიდან გამომდინარე, ეკლესიას სწორკუთხა საკურთხეველი უნდა ჰქონოდა. საკურთხეველში შემორჩენილია შირიმის ბუნის ქვა. ეკლესიის გარშემო განლაგებულია XIX-XX საუკუნეების საფლავის ქვები მხედრული წარწერებით. აქა-იქ მიმობნეულია დანგრეული ეკლესიის ქვები და შირიმის რამდენიმე კვადრი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 39

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალავერდის სამონასტრო კომპლექსი

**ალავერდის სამონასტრო კომპლექსი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ნასოფლარ ალავერდში მდებარე კომპლექსი შედგება მინაშენიანი ეკლესიისა და კოშკისაგან. დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა, აღმოსავლეთით ასევე სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია ერთ ღერძზე განლაგებული ორი არქიტრავული სარკმელი. ინტერიერში ქვედა სარკმელს თავზე რელიეფური თავსართი აქვს, რომელიც ბოლოში კუთხეებს ქმნის. გრძივ კედლებზე წყვილი პილასტრია შემორჩენილი, ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში კი ორსაფეხურიანი პილასტრია. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია. ეკლესიას სამხრეთიდან მოკლე და ვიწრო მინაშენი ჰქონდა. მისგან მხოლოდ აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლებია შემორჩენილი. მათი სიმაღლე 1-1,5 მეტრს აღწევს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 206-207

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ზოდეხის ნაეკლესიარი

**ზოდეხის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 60-70 სმ-ს აღწევს; ძეგლი ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხეველში სარკმლის კვალი ჩანს. ჩრდილოეთით მცირე ზომის ნიშაა.
შესასვლელი ღიობის კვალი დასავლეთით იკითხება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 83

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქურთის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ქურთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

ხრიკულთუბანის დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი.
ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით შემორჩენილია მკვეთრად ნალისებრი ფორმის აბსიდის სამხრეთი ნაწილი, რომელსაც მძლავრი, ორსაფეხურიანი მხარი გააჩნია. ჩრდილოეთი კედელი ნაწილობრივ ჩამონგრეულია, საძირკველიც კი არ იკითხება.
ეკლესიის გრძივ კედლებზე გადადის შირიმის ქვის კედლის თაღები. თაღები პილასტრებს და კრონშტეინებს ეყრდნობა. დასავლეთის ფართე შესასვლელი არქიტრავულია. შესასვლელის თავზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი.
კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ეკლესიას გარშემოსავლელი ჰქონდა, რომელიც ამაჟამად დაზიანებულია. ჩანს მხოლოდ მისი საძირკველი.
ეკლესიის ტერიტორიაზე ვიპოვეთ თიხის მოწითალო ფილა, რომელზედაც წმინდანების ფიგურებია გამოსახული. ფილა რამდენიმე ნაწილადაა გატეხილი. იგი გადაეცა მხარეთმცოდნეობის მუზეუმს.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 184

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კორინთის კვირაცხოვლის ეკლესია

**კორინთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

მდ. ალეურას ხეობაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით კოლოფა საკურთხევლით, რომლის ცენტრში გაჭრილია შიგნით სწორკუთხა - გარეთ თაღოვანი სარკმელი. ჩრდილოეთით ერთი წყვილი სწორკუთხა ნიშაა.
ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე, ზოგან უფრო მეტია. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია მოთავსებული. შესასვლელთან კარიბჭის კედლებია შემორჩენილი, ეკლესიის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ნაგებობის კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებული, სარკმლების ღიობები დაზიანებულია, ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 102-103 

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზოდეხის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ზოდეხის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზოდეხში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზულ ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და სამხრეთიდან თანადროული მინაშენები აქვს. კარნიზი მარტივპროფილიანია, საბურავად გამოყენებულია ფიქალი.
ეკლესიას გარშემო გალავანი შემოუყვება. იმის გამო, რომ ეკლესია დაკეტილია, მისი შიდა აღწერა და აზომვა არ ხერხდება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 84

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის ზურგიანი კოშკი

**უკანაუბნის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ უკანუბანში.  აგებულია IX-X საუკუნეებში. 

კოშკი ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ძეგლი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. აქედან პირველი სართული ამოვსებულია მიწით, ხოლო მესამე სართულის დიდი ნაწილი ჩამონგრეულია. შესასვლელი მეორე სართულის დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთ კედელში ჩანს სარკმლის კვალი. კოშკის ზურგი ჩრდილოეთისკენ არის მიმართული.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 166

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნაგომევის ეკლესიის ნანგრევი

**ნაგომევის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნაგომევში. ნანგრევი დათარიღებულია გვიანი შუა საუკუნეებით.

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 4 კმ-ზე, ტრიალ მინდორში დგას დარბაზული ეკლესია. ძეგლი შორიდანაც კარგად მოჩანს. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით.
 
ეკლესია გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა მოხაზულობისაა, რომლის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. აღმოსავლეთ კედელზე შემორჩენილია ნალესობის ფრაგმენტები. შესასვლელის კვალი დასავლეთ კედელში იკითხება. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, ინტერიერი ამოვსებულია მიწითა და ქვით. აღმოსავლეთ ფასადის ფრონტონში გამოსახულია წყობაში ჩაძირული ჯვარი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 149-150

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კორინთის კოშკი

**კორინთის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ კორინთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

კოშკი, სტრატეგიული თვალსაზრისით, ძალზე მარჯვე ადგილას, მდ. ქსნის მარცხენა ნაპირას, კონცხზე დგას. აქედან კარგად მოჩანს ხეობის დიდი ნაწილი.
ძეგლი ნაგებია ფლეთილი და რიყის ქვით. კოშკი შემორჩენილია სამი სართულის დონეზე. პირველი სართული თითქმის მთლიანად მიწით არის ამოვსებული. ჩანს მხოლოდ მეორე და მესამე სართული და სართულშუა გადახურვის კოჭის ბუდეები.
მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელში მოწყობილია ბუხარი, რომლის ორივე მხარეს სწორკუთხა ნიშებია. მარჯვენა ნიშაში გაჭრილია სათოფურები. ამავე სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში არქიტრავული შესასვლელებია. დასავლეთ კედელში კიდევ ორი სარკმლის კვალია.
მესამე სართულის სამხრეთ კედელში შეწყვილებული ნიშებია. აღმოსავლეთ კედელზე შემორჩენილია კუთხის პილასტრი.
კოშკიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
კოშკი სერიოზულად არის დაზიანებული.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 103-104

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ახალგორის ეკლესია

**ახალგორის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო  ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ახალგორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სასაფლაოზე, რომელიც სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ქართული აგურითაა ნაგები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია ასეთივე სწორკუთხა საკურთხეველი. აქვე დგას დიდი ზომის ტრაპეზის ქვა.  ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა მოთავსებული.
კამარა ცილინდრულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ. 18

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია

**ზემო გრუს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო გრუში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

სოფლის  სასაფლაოზე მდებარე წმ. გიორგის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ერთი, ხოლო სამხრეთით ორი საფეხურებიანი სარკმელი. სამხრეთი სარკმლის გვერდით მცირე ზომის ნიშაა. ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიში სამალავს წარმოადგენს.
აბსიდის ცენტრში და ჩრდილოეთ მხარეს ტრაპეზის ქვები დგას. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. შემორჩენილია ხის კანკელის ფრაგმენტი. საკურთხეველი დარბაზის იატაკთან შედარებით ერთი საფეხურით მაღალია.
ეკლესიის გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ ტოლ ნაწილად იყოფა. ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების კაპიტელებს ებჯინება, ხოლო გვერდით საფეხურებზე კედლის თაღები გადადის. დასავლეთი თაღი კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. ეკლესიის ოთხივე კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს.
ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთით სამი, სამხრეთით ორი და დასავლეთის ერთი თაღოვანი სარკმლით.
სამხრეთი შესასვლელი შიგნით თაღოვანი - გარეთ არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ინტერიერში შემორჩენილია ნალესობის კვალი.
ეკლესიის სამხრეთით შემორჩენილია მინაშენის მცირე ფრაგმენტი. დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის თავზე ჩასმულია ქვის ფილა - ჯვრის რელიეფური გამოსახულებით.
ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია.
ნაგებობა დაზიანებულია, კამარა მრავალ ადგილას ჩამონგრეულია. კედლები და სარკმელთა ღიობები დაბზარულია, ინტერიერში მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 84-85

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბანი ზურგიანი კოშკი (ნასოფლარი)

**უკანაუბანი ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია IX-X საუკუნეებში. 

სოფლიდან სამხრეთ-დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხრაზმის მარცხენა ნაპირას მდებარე სათვალთვალო კოშკი ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები; ზურგი ჩრდილოეთიდანაა, ხოლო სამხრეთი, სწორი მხარი მდინარეს გადაჰყურებს. არქიტრავული შესასვლელი მეორე სართულის სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. სარკმლები და სათოფურები არ ჩანს. კოშკი ძალზე მიუდგომელია. ძეგლთან მისასვლელი რთული გზა, ჩრდილოეთიდანაა. კოშკის აზომვა არ ხერხდება. 

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 167

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ელოიანის ეკლესია

**ელოიანის ეკლესია** — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ელოიანში.

ოხირიდან დასავლეთით 1-1,5 კმ. მთის წვერზე, გულარაანთ უბნის თავზე დგას მცირე დარბაზული ეკლესია გალავნით. ეკლესია და გალავანი ძალიან დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. გამოყენებულია კირის დუღაბი. ჩრდილოეთიდან ეკლესიას და გალავანს მინაშენი ჰქონია. შეინიშნება საძირკვლის კვალი. სწორკუთხა საკურთხეველში ერთი ოთხსაფეხურიანი სარკმელია, ტრაპეზის ქვა  ერთი მეტრის სიმაღლეზე სარკმლის ძირში პირდაპირ კედელშია ჩასმული. კედლებში პატარა ნიშებია ამოღებული. ეკლესიის კარი დასავლეთ კედელშია დატანებული. გადახურვა ორქანობიანია. არსებობს მისი ჩანგრევის საშიშროება. ეკლესიაში ჩასმულია ორი ქვევრი. გალვანში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქურთის ლაშარობის ეკლესია

**ქურთის ლაშარობის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქურთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში

სოფლის მიდამოებში, ნასოფლარ მეტეხში მდებარე დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფიქალითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია სწორკუთხა საკურთხეველი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული, საფეხურებიანი სარკმელი. სამხრეთ კედელზე შემორჩენილია იმპოსტი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოთავსებული. ნაგებობას ჩამოქცეული აქვს გადახურვა. ეკლესიას სამხრეთიდან მინაშენი ჰქონდა, რომლისგანაც შემორჩენილია დასავლეთი და სამხრეთი კედლის ფრაგმენტები. დასავლეთით მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიას გვიანდელი გადაკეთების კვალი ეტყობა. ძეგლის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 186

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გუდითის კლდეში ნაკვეთი ღვთისმშობლის მონასტერი

**გუდითის კლდეში ნაკვეთი ღვთისმშობლის მონასტერი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გუდითაში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

სოფლიდან აღმოსავლეთით ტყიან ადგილას არის კლდეში ნაკვეთი მონასტერი.  გამოქვაბული 50 მ სიგრძისაა და 10-15 მ სიმაღლის. სამონასტრო კომპლექსი თითქმის დანგრეულია. გადარჩენილია მხოლოდ მის სამხრეთ ნაწილში მოქცეული ეკლესიის ნანგრევი - საკურთხეველი და კედლის რამდენიმე ფრაგმენტი. კედლები ამოშენებულია რიყის, ფლეთილი, შირიმისა და სხვადასხვა ფერის ტუფის ქვით. ეკლესიის სამხრეთ კედელში გამოჭრილია სამი თაღოვანი ნიშა და ამდენივე წრიული ღრმული, ალბათ დარბაზის აკუსტიკისათვის. ეკლესიის საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდის რკალს შემოუყვება ხარისხი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 39-40

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია (შუა საუკუნეები)

**კუცხოვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დორეთკარში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ღრმა აბსიდით. მისი სარკმლის ორსავე მხარეს თითო ნიშაა დატანებული. აქვე დგას ტრაპეზის ქვა. გრძივ კედლებს ორ არათანაბარ მონაკვეთად ყოფს ერთი წყვილი პილასტრი. ინტერიერის გადახურვა კამაროვანია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთიდანაა. განათება ხდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და ჩრდილოეთის სწორკუთხა სარკმლებით. ეკლესიის ერთადერთ დეკორატიულ მორთულობას წარმოადგენს აღმოსავლეთ სარკმლის თავზე ჩასმული ფილა ჯვრის გამოსახულებით. ორფერდა სახურავის საბურავად გამოყენებულია ყავარი. ეკლესიის გარშემო მიწის დონე საგრძნობლად აწეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 55

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ალავერდის ზურგიანი კოშკი

**ალავერდის ზურგიანი კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია IX-X საუკუნეებში.

ზურგიანი კოშკი ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ზურგი ჩრდილოეთისკენ არის მიმართული. შემორჩენილია კოშკის ქვედა სართული. მეორე სართულის სამხრეთ კედელში არქიტრავული შესასვლელია. ამავე კედლის ყველა სართულში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. მესამე სართულის სარკმლის სათაური შირიმის ქვაშია გათლილი. მასზე რელიეფი შეიმჩნევა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 207

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ნახიდის ნათლისმცემლის ეკლესია

**ნახიდის ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნახიდში. ეკლესია აგებულია გარდამავალ ხანაში.

კუდუხაანთ უბანში მდებარე ნაგებობამ ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. დარბაზული ტიპის ეკლესიას სამივე მხრიდან გარშემოსავლელი აქვს. მისი აბსიდის მხოლოდ სამხრეთი ნაწილია შემორჩენილი. აქ კუთხის პილასტრები ორსაფეხურიანია. ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილ ღიობს გავყავართ გარშემოსავლელში, რომელიც ასიმეტრიული ფორმის აბსიდითაა დასრულებული. ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი; სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. აქვეა მცირე ზომის ბუნის ქვა. ჩრდილოეთით შეისრულთაღიანი ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი გადაყვანილია სოლისებრი ქვებით და ეყრდნობა თაროს ფორმის კაპიტელებს. ჩრდილოეთი და დასავლეთი დერეფნები ერთმანეთს უკავშირდება თაღოვანი გასასვლელებით; თაღები ნალისებრია. გარშემოსავლელის დასავლეთი კედელი დაყოფილია მასიური პილასტრებით. მათზე კედლის თაღები გადადის. მალებში მოწყობილია ნიშები. გადახურვა კამაროვანია. სამხრეთ კედელში მოთავსებულია არქიტრავული კარი _ ასეთივე კარით უკავშირდებიან ერთმანეთს სამხრეთი და დასავლეთი გარშემოსავლელები.

ეკლესია მთლიანად ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვით. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვა. მარკანტულ ნაწილებში გამოყენებულია შირიმი და თლილი ქვა.

ძეგლის ირგვლივ უამრავი ნაგებობის ნაშთია, რომელთა სახეობის დადგენა გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 150-151

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
უკანაუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია

**უკანაუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარ უკანუბანში.  აგებულია გარდამავალ ხანაში.

სოფლიდან დასავლეთით 1 კმ-ზე, მდ. ცხრაზმის მარჯვენა ნაპირას მდებარე მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია მაღალი, არქიტრავული სარკმელი. კონქზე გადასვლა ხდება მარტივპროფილიანი ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღის მარცხენა ნაწილი კრონშტეინებს ეყრდნობა, მარჯვენა კი კედლის წყობაში იძირება.ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი კრონშტეინებს ეყრდნობა. თაღი შირიმის ქვისაა. დასავლეთ სარკმელი არქიტრავულია. ასეთივეა სამხრეთის შესასვლელიც, რომელსაც ნაოთხალები აქვს. იატაკი მიწაყრილია. ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითა ანაგები. წყობა სწორხაზოვანია. ლავგარდანი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი. სამხრეთიდან მინაშენის კვალი იკითხება.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 167-168

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები