open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჩერსკი

**ჩერსკი** () — მთა რუსეთში, ბურიატეთში. ბაიკალის ქედის უმაღლესი წერტილი. მდებარეობს მდინარეების კურკულისა და ულკანის სათავეებს შორის. სიმაღლე 2588 მ. ალპინისტებისა და ტურისტების პოპულარული ადგილია. ფერდობები ციცაბოა. პირველი ასვლა განახორციელეს მეცნიერ-გეოდეზისტებმა 1961 წელს. 1975 წელს ჩერსკი პირველად დაიპყრეს ალპინისტებმა. სახელი ეწოდა მკვლევრის იან ჩერსკის (1845-1892) პატივსაცემად.

## სქოლიო 
კატეგორია:ირკუტსკის ოლქის მთები
კატეგორია:ბურიატეთის მთები
ნუტოპია

მინი|ნუტოპიის დროშა
**ნუტოპია** () — კონცეპტუალური ქვეყანა, ზოგჯერ მოხსენიებული როგორც *მიკრონაცია* (), დაარსებულია ჯონ ლენონისა და იოკო ონოს მიერ. ქვეყნის დაარსების ერთ-ერთი მიზეზი იყო ლენონის მიერ სატირული საშუალებით  იმდროინდელი მიგრაციული პრობლემებისადმი დამოკიდებულება. მასში არ არსებობს ხელმძღვანელობა და არც ერთი მოქალაქე არაა რეგისტრირებული. შედეგად, მოსახლეობაც უცნობია.

სიტყვა „ნუტოპია“ წარმოდგება ინგლისური სიტყვებიდან „New“ (ახალი) და „Utopia“ (უტოპია), რომელიც ცდილობს დაგვანახოს ახალი უტოპიური საზოგადოება. ლენონის ალბომის *Mind Games* სიმღერებს შორის არის *Nutopian International Anthem* (ნუტოპიის ინტერნაციონალური ჰიმნი), რომლის ხანგრძლივობაცაა სრული სიჩუმის მხოლოდ 3 წამი, ხოლო ნუტოპიური ჰერალდიკის უმთავრესი ატრიბუტი, სახელმწიფო დროშა, არის მხოლოდ ერთფეროვანი და ისიც - თეთრი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ნუტოპიანიზმი . 

კატეგორია:ჯონ ლენონი
ზემო ანგარა

**ზემო ანგარა** () — მდინარე რუსეთში, ბურიატეთის რესპუბლიკაში. სათავე აქვს ბაიკალ-ვიტიმის წყალგამყოფზე, ზღვის დონიდან 2000 მ სიმაღლეზე. ერთვის ბაიკალის ტბას. სიგრძე 452 კმ. აუზის ფართობი 21 400 კმ². ზემო დინებაში მიედინება უმეტესწილად ვიწრო ხეობაში, სადაც ჭორომებს ქმნის. ქვემო დინებაში ფართოდ დაჭაობებულ ხეობაში იშლება. საზრდოობა შერეულია. ჭარბობს წვიმის და მიწისქვეშა წყალი. ოქტომბრის ბოლოს იყინება. წყლის საშუალო ხარჯი 265 მ³/წმ. ზამთარში შესართავში ფიქსირდება წყლის მინიმალური ხარჯი — 45 მ³/წმ. სანაოსნოა.

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:ბურიატეთის მდინარეები
ტაგუ მებურიშვილი

**ტაგუ ვარდენის ძე მებურიშვილი** (დ. 28 აგვისტო, 1934, ფერეთა, ვანის რაიონი — გ. 10 აპრილი, 2007, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

1957 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ენისა და ლიტერატურის ფაკულტეტი. პირველი ლექსი გამოაქვეყნა 1956 წელს, 1966 წელს გამოსცა პირველი პოეტური კრებული „მზე მაღლა იწევს“. პოეტური შემოქმედების გარდა დაკავებული იყო მთარგმნელობითი საქმიანობით, რედაქტორობით, აქტიურად მუშაობდა საბავშვო პოეზიაში. მისი შემოქმედება თარგმნილია რუსულ, სომხურ, თათრულ ენებზე.

1981 წლიდან ხელმძღვანელობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის გამომცემლობა „მერანის“ პოეზიის განყოფილებას. 2007 წელს, 6 აპრილის მწერალთა კავშირის სხდომაზე დაპირისპირება მოუვიდა გამომცემლობის დირექტორ ვაჟა ოთარაშვილთან, ინციდენტიდან რამდენიმე დღეში, 2007 წლის 10 აპრილს, მწერალმა სიცოცხლე თვითმკვლელობით დაასრულა.

## ბიბლიოგრაფია
**პოეზია**
* მზე მაღლა იწევს, 1966
* კარგი დღე, 1967
* მე ვფიქრობ შენზე, 1971
* ლექსები, 1972
* იმედის მზე, 1974
* ლექსები, 1975
* ლექსები, 1976
* თანდათან, 1979
* საკუთარ თავზე ერთი თავით მაღალი კაცი, 1980
* შენ უკვე მხედავ, 1982
* ლექსები და პოემები, 1985
* ისე, პირველად ვხედავდე თითქოს, 1986
* სიყვარული და ცდომილება, 1989
* თავისუფლების მზე ბორკილს ამსხვრევს, 1990
* დღემდე სულსგარდანახადი, 1991
* თვალს ვერ მოწყვეტ, 1992
* ერთტომეული, 1996
* ორი სიცოცხლე, 1998
* მცირე რჩეული, 2001
* რჩეული, 2005

**ნარკვევები**
* მებაღეც უნდა ვიკითხოთ, 1975
* შრომის შვილები, 1976

**საბავშვო პოეზია**
* მეხანძრე სპილოები, 1967
* ოქროს წიწილა, 1976
* ლუკა და ცუგა, 1986

## რესურსები ინტერნეტში 
*ტაგუ მებურიშვილი — ბიოგრაფიული ლექსიკონი, NPLG.GOV.GE
*მებურიშვილი ტაგუ, ლექსები — Litklubi.GE

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ახალზელანდიური ნიშნების ენა

მინი|*NZSL*
**ახალზელანდიური ნიშნების ენა** ( ან *NZSL*; ) — ახალ ზელანდიაში მაცხოვრებელი სმენაშეზღუდული მოსახლეობის ძირითადი სასაუბრო ენა. მან სახელმწიფო ენის სტატუსი 2006 წლის აპრილში მიიღო.  

ახალზელანდიური ნიშნების ენა საფუძველს იღებს ბრიტანული ნიშნების ენიდან (*BSL*), ის ტექნიკურად შეიძლება ჩაითვალოს ბრიტანული, ავსტრალიური და ახალ ზელანდიური ნიშნების ენის (*BANZSL*) დიალექტად. ბრიტანულ და ახალ ზელანდიურ ნიშნების ენებში ერთმანეთს 62,5% ემთხვევა, ხოლო ამერიკულ ნიშნების ენასთან მხოლოდ 33% აქვს საერთო.

## რესურსები ინტერნეტში 
*The Online Dictionary of NZ Sign Language
*NZSL Dictionary 
*History of Van Asch School 
*Deaf Aotearoa New Zealand  (formerly Deaf Association of New Zealand)
*New Zealand Sign Language Teacher's Association

## სქოლიო 
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ენები
ბარგუზინის ყურე

**ბარგუზინის ყურე** () — ყურე ბაიკალის ტბაში. ბურიატეთის ერთ-ერთი საუკეთესო დასასვენებელი ადგილი. ფართობი 790 კმ². მატერიკში შეჭრილია დაახლოებით 30 კმ-ში, რითაც ქმნის ბაიკალის უდიდეს ყურეს. სიგანე 20 კმ-მდეა. ერთვის მდინარე ბარგუზინი. ტერიტორიის გარკვეული ნაწილი მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ფარგლებში. ზაფხულის პერიოდში წყალი თბება +22°-მდე.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ყურეები
კატეგორია:ბაიკალი
ალექსანდრე III

**ალექსანდრე III** შეიძლება იყოს:

*ალექსანდრე III (პაპი) — რომის პაპი (გ. 1181)
*ალექსანდრე III (იმერეთის მეფე) — იმერეთის მეფე (გ. 1660)
*ალექსანდრე III (რუსეთი) — რუსეთის იმპერატორი (1845—1894)
*ალექსანდრე III (შოტლანდია) — შოტლანდიის მეფე (1249-1286)
აკადემიის ქედი

**აკადემიის ქედი** () — წყალქვეშა ქედი ბაიკალის ტბაში. ყოფს შუა და ჩრდილოეთ ღრმულებს. გადაჭიმულია ოლხონის კუნძულის ჩრდილოეთი დაბოლოებიდან უშკანის კუნძულებამდე და შემდეგ გრძელდება ვალუკანის კონცხამდე. სიგრძე დაახლოებით 100 კმ. ცალკეული მწვერვალები აზიდულია ტბის ზედაპირამდე უშკანის კუნძულების სახით. ქედის კალთები ციცაბოდ ეშვება სამხრეთ-აღმოსავლეთისაკენ ბაიკალის ტბის შუა ღრმულის რაიონამდე და ჩრდილო-დასავლეთისაკენ ჩრდილოეთი ღრმულისაკენ. აკადემიის ქედზე, ბაიკალის ფსკერი შედგება დედაქანისაგან. აღმოაჩინა სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ბაიკალის ლიმნოლოგიურმა სადგურმა გლებ ვერეშჩაგინის ხელმძღვანელობით ჩატარებული ექსპედიციის დროს 1932 წელს.

## სქოლიო
კატეგორია:წყალქვეშა ქედები
კატეგორია:ბაიკალი
უშკანის კუნძულები

**უშკანის კუნძულები** () — კუნძულთა ჯგუფი ბაიკალის ტბის შუა ნაწილში, სვიატოი-ნოსის ნახევარკუნძულის სიახლოვეს (რუსეთი, ბურიატეთის რესპუბლიკა). ფართობი 9,8 კმ². არქიპელაგის შემადგენლობაშია 4 კუნძული, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია *დიდი უშკანის კუნძული* (ფართობი 9,4 კმ², სიმაღლე 216 მ). უმეტესწილად აგებულია კემბრიუმამდელი კრისტალური კირქვებით. დაფარულია ფოთლოვანი ტყეებით. ნაპირები კლდოვანია. სანაპიროებზე არის ბაიკალური ნერპის თავშესაყარი. უშკანის კუნძულები აკადემიის ქედის აზიდული ნაწილია.

## რესურსები ინტერნეტში
* უშკანის კუნძულები – ინფორმაცია  
* უშკანის კუნძულები – ინფორმაცია 

კატეგორია:რუსეთის კუნძულები
კატეგორია:ბაიკალი
დედაქანი

**დედაქანი** — ქანის ზედაპირული ფენა, რომელზეც ბიოლოგიური და ბიოქიმიური პროცესების, აგრეთვე ადამიანის ზემოქმედების შედეგად წარმოიქმნება ნიადაგი. დედაქანის თვისებები იცვლება ნიადაგთწარმომქმნელი ფაქტორების — კლიმატის, მცენარეულობისა და სხვ. ზემოქმედებით. დედაქანს ყოფენ წარმოშობის (მაგალითად ალუვიური, მაგმური და სხვ.), ქიმიურ-მინერალოგიური თვისებებისა (კარბონატული, კვარციანი და სხვ.) და მექანიკური შედგენილობის მიხედვით. საქართველო გამოირჩევა დედაქანების მრავალფეროვნებით. გავრცელებულია სხვადასხვა შედგენილობისა და ხნოვანების ალუვიური და ტბიურ-მდინარეული ნალექები, თიხაფიქლები, ქვიშაქვები, კონგლომერატები, მაგმური ქანები, ლიოსისებრი თიხნარი და სხვ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნიადაგთმცოდნეობა
მცირე ზღვა

მინი|300პქ|კლდე „მცირე ზღვაში“ 
**„მცირე ზღვა“** () — ბაიკალის აკვატორიის ნაწილი, თითქმის ყურე, რომელიც ღია ბაიკალიდან გამოყოფილია ოლხონის კუნძულით და პროვალის ყურით. სიგრძე დაახლოებით 70 კმ, სიგანე 5-იდან 16 კმ-მდე. ჩრდილოეთ ნაწილში წყლის სიღრმე 210 მ აღწევს. ნაპირები ამაღლებულია. ჩრდილოეთ სანაპიროს გასწვრივ ვრცელდება ზღვისპირა ქედი, რომლის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1746 მ-მდეა. არის კუნძულები და კონცხები. კლიმატი საერთო ტბის ჰავასთან შედარებით რბილია. დამახასიათებელია სტეპური მცენარეულობა. ერთვის მდინარე სარმა. განვითარებულია თევზჭერა. მდიდარია თევზით, მათ შორის მოიპოვება ზუთხი, გოლომიანკა, ბაიკალური ომული, სიგი, ქორჭილა და სხვ. ნაპირებზე მდებარეობს რამდენიმე დასახლებული პუნქტი, რომელთა შორის აღსანიშნავია: ხუჟირი, ხარანცი, პესჩანაია. არის მრავალრიცხოვანი ტურბაზები. „მცირე ზღვა“ მოქცეულია იმიერბაიკალეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაზე.

სამხრეთ-დასავლეთით გამოიყოფა მცირე ყურე მუხორი. აქვე იწყება „ოლხონის ჭიშკარი“, რომლის მეშვეობით „მცირე ზღვა“ უერთდება ბაიკალის დანარჩენ ნაწილს. სანაპირო წარმტაცი ლანდშაფტებით გამოირჩევა. ბურიატები „მცირე ზღვას“ *ნარინ დალაის* უწოდებენ, რათ ითარგმნება როგორც „ვიწრო ზღვა“.

## რესურსები ინტერნეტში
* „მცირე ზღვა“ – ინფორმაცია 
* ბაიკალის ტბის რუკა 

კატეგორია:ბაიკალი
ტობაგო (კუნძული)

**ტობაგო** () — კუნძული კარიბის ზღვაში, მდებარეობს კუნძულ ტრინიდადის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ტრინიდადი და ტობაგოს სიდიდით მეორე კუნძული. ფართობი 300 კმ². კუნძულის სახელი მომდინარეობს ინგლისური სიტყვა *tobacco*-დან, რაც ქართულად თამბაქოს ნიშნავს.

კუნძულის მთავარი ქედი გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისკენ და წარმოადგენს ვენესუელის სანაპირო ქედის გაგრძელებას. ქედის მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან დაახლოებით 600 მეტრია, იგი დასერილია მთის მდინარეთა ხეობებით. ტობაგოზე უნიკალური ბუნებაა, რომელიც რამდენიმე ასწლეულის განმავლობაში თითქმის ხელუხლებლადაა შემონახული. მარადმწვანე ტყის საფარისა და საერთოდ ფლორის შესანარჩუნებლად შექმნილია უნიკალური ნაკრძალი „Buccoo Reef“.

## ისტორია
ტრინიდადის მსგავსად, ტობაგოც კოლუმბმა აღმოაჩინა და კუნძული ესპანელებმა დაიკავეს. სხვა ახლო მდებარე კუნძულებისგან განსხვავებით, ამ კუნძულს კოლონიზაციის კვალი ნაკლებად დაეტყო. თუმცა XVII საუკუნეში ამ კუნძულისათვის იბრძოდნენ ინგლისელები, ფრანგები, ნიდერლანდელები და ასევე ძველი კურლანდიის საჰერცოგოც. 1704 წელს კუნძული გამოცხადდა ნეიტრალურ ტერიტორიად, თუმცა იმის მერე, რაც კუძულზე მეკობრეებმა თავიანთი ბაზა დააარსეს, აქ 1763 წელს ბრიტანეთმა ისევ აღადგინა კოლონიალური მმართველობა. 1888 წელს ტობაგო გაერთიანდა ტრინიდადთან, 1889 წელს შექმნა საკუთარი დამოუკიდებელი საკანონმდებლო ორგანო, ხოლო 1946 წელს გახდა თვითმმართველი ტერიტორია დიდი ბრიტანეთის შემადგენლობაში. 1960-იანი წლების დასაწყისში ტრინიდადმა და ტობაგომ მიიღეს დამოუკიდებელი შიდა თვითმმართველობის უფლება, ხოლო 1962 წელს მათ მიიღეს სრული დამოუკიდებლობა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Tobago Hotel & Tourism Association
*Tobago House of Assembly
*WorldStatesmen - Trinidad and Tobago
*Government of the Republic of Trinidad and Tobago
*National Library and Information System Authority of Trinidad and Tobago 
*Parishes of Tobago (map) 
*Definitive Tourist Guide to Tobago 

## სქოლიო
კატეგორია:ტრინიდადი და ტობაგოს კუნძულები
კატეგორია:კარიბის ზღვის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ძევრულა

**ძევრულა** (ძერული) — მდინარე თერჯოლის მუნიციპალიტეტში. სიგრძე 12 კმ. სათავე აქვს ოკრიბა-არგვეთის სერის ძირას, ზღვის დონიდან 199 მ სიმაღლეზე, ძევრულის კარსტულ მღვიმეში. ერთვის ჩოლაბურს მარჯვნიდან სოფელ ეწერთან. წარმოადგენს მდინარე ტყიბულას გაგრძელებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
სიმონ ბეკბულატოვის ძე

**სიმონ ბეკბულატის ძე** (ნათლობამდე **საინ-ბულატ ხანი**, , ბერობაში **სტეფანე**;  გ. 5 იანვარი, 1616, მოსკოვი) — 1575–1576 წლებში რუსეთის დიდი მთავარი. 1576 წლიდან ტვერის დიდი თავადი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Великий князь всея Руси Симеон Бекбулатович
* *Вернадский Г. В.* Московское царство. — I. Основание русской евразийской империи (5 часть). — Гл. 5. Последствия опричнины и конец Ливонской войны
* Касимовское «царство» // проект «Хронос»

კატეგორია:რუსეთის მონარქები
კატეგორია:რუსეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1616
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
პეტრე სიმონ პალასი

**პეტრე სიმონ პალასი** ( დ. 22 სექტემბერი, 1741, ბერლინი — გ. 8 სექტემბერი, 1811, ბერლინი) — გერმანელი მეცნიერ-ენციკლოპედისტი, ბუნებისმეტყველი, გეოგრაფი და მოგზაური. პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1767). სწავლობდა გერმანიაში, ნიდერლანდებსა და დიდ ბრიტანეთში. 1767 წელს საცხოვრებლად რუსეთში გადავიდა, 1768-1774 წლებში ხელმძღვანელობდა პეტერბურგის მეცნიერებათა აკადემიის ექსპედიციას რუსეთის ცენტრალურ რაიონებში, სამხრეთ ვოლგისპირეთში, კასპიისპირა დაბლობზე, შუა და სამხრეთ ურალზე, სამხრეთ ციმბირში (ალთაი, ბაიკალი, ბაიკალისპირეთი), ხოლო 1793-1794 წლებში ვოლგისპირეთში, ყირიმსა და ჩრდილოეთ კავკასიაში. მრავალი ნაშრომის ავტორია, ადრინდელ ნაშრომებში ავითარებდა ორგანული სამყაროს ისტორიული განვითარების იდეებს, შეადგინა ევოლუციური ხე. მოგზაურობის დროს შეკრიბა გეოგრაფიული, გეოლოგიური, ბოტანიკური, ზოოლოგიური, ეთნოგრაფიული და სხვა მასალები, რომელიც შემდეგ დაამუშავა. აღმოაჩინა და აღწერა ძუძუმწოვრების, ფრინველების, თევზების, მწერებისა და სხვათა მრავალი ახალი სახეობა, მათ შორის ამფიოქსუსი, რომელიც მოლუსკად მიიჩნია. შეისწავლა კამეჩის, მამონტის, ბეწვიანი მარტორქის ნამარხი ნარჩენები.

პეტრე პალასმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანა ბიოლოგიაში, გეოგრაფიაში, გეოლოგიაში, ფილოლოგიასა და ეთნოგრაფიაში. მისი ნაშრომებიდან მნიშვნელოვანია: „მოგზაურობა რუსეთის სახელმწიფოს სხვადასხვა პროვინციაში“ (ნაწილი 1-3, 1773-1788), „რუსეთის ფლორა“ (ნაწილი 1-2, 1784-1788). პალასის სახელი ეწოდა ერთ-ერთ ვულკანს კურილის კუნძულებზე, რიფს ახალ გვინეასთან, აგრეთვე მრავალ ცხოველსა და მცენარეს.

## თხზულება
* Zoographia Rosso-asiatica..., t. 1 — 3, Petropoli, 1811.

## რესურსები ინტერნეტში
* პეტრე სიმონ პალასი – ენციკლოპედია ბრიტანიკა 
* პეტრე სიმონ პალასი – დიდი საბჭოთა ენციკლოპედია 
* პეტრე სიმონ პალასი – ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი 
* პეტრე სიმონ პალასის შესახებ 
* პეტრე სიმონ პალასის შესახებ 
* პეტრე სიმონ პალასის შესახებ 

## ლიტერატურა
* Райков Б. Е., Русские биологи-эволюционисты до Дарвина, т. 1, М.— Л., 1952;
* Ефремов Ю. К., П. С. Паллас, в кн.: Отечественные физико-географы и путешественники, М., 1959, с. 132—45.
* Муравьёв В. Б. Дорогами российских провинций: путешествия Петра-Симона Палласа. — М.: Мысль, 1977. — 94 с.
* Сытин А. К. Пётр Симон Паллас — ботаник. — М.: KMK Sci. Press Ltd., 1997. — 338 с.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი მოგზაურები
კატეგორია:გერმანელი გეოგრაფები
კატეგორია:გერმანელი ზოოლოგები
კატეგორია:გერმანელი ფილოლოგები
კატეგორია:გერმანელი ეთნოგრაფები
კატეგორია:რუსი მოგზაურები
კატეგორია:რუსი გეოგრაფები
კატეგორია:გერმანელი ორნითოლოგები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ივანე II

**ივანე II** შეიძლება იყოს:

* ივანე II მხარგრძელი — საქართველოს დიდებული (XIII ს.)
* ივანე II (რუსეთი) — მოსკოვის დიდი მთავარი (1326—1359)
* ივანე II (სამცხის ათაბაგი) — სამცხის ათაბაგი (გ. 1444)
ივანე I

**ივანე I** შეიძლება იყოს:

* ივანე I (ყვარყვარე) *ჯაყელი-ციხიჯვარელი* — საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, მეჭურჭლეთუხუცესი, სამცხის სპასალარი (XII—XIII სს.)
* ივანე I მხარგრძელი — საქართველოს დიდებული (გ. 1227)
* ივანე I (რუსეთი) — მოსკოვის დიდი მთავარი, ვლადიმირ-სუზდალის დიდი მთავარი, ნოვგოროდის მთავარი (1288—1340)
ძედო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ძედო** შეიძლება ნიშნავდეს:

* ძედო – მწვერვალი საქართველოში;
* ძედო – უღელტეხილი საქართველოში.
ძერენი

**ძერენი** () — ჩლიქოსანი ცხოველი ძროხისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 105-150 სმ. მასა 20-39 კგ აღწევს. რქები მხოლოდ მამალს აქვს, რომელთა სიგრძეა 18-28 სმ. სხეულის შეფერილობა ზემოდან მოყვითალოა, მუცელი მოთეთროა. გვხვდება უმთავრესად ცენტრალური აზიის სტეპურ და ნახევარუდაბნო რაიონებში (მონღოლეთი, ჩინეთი). 1950-იან წლებამდე ფართოდ იყო გავრცელებული მონღოლეთში, რომლის არეალი ამჟამად შემცირებულია. სწრაფად დარბის (60-65 კმ/სთ) და აქვს კარგი მხედველობა. კარგად ცურავს. ნადირობის ობიექტია. იყენებენ მის ტყავს, რქებსა და ხორცს.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძერენი
ძირხვა

**ძირხვა**, **ძიხვა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს აფხაზეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარეების კელასურისა და აღმოსავლეთის გუმისთის ზემო დინებათა წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2710,8 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალთები ციცაბოა. მთა შემოსილია ალპური ბალახეულით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
ძიშრა

**ძიშრა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთისა და სოხუმის მუნიციპალიტეტებში. მდებარეობს ბზიფის ქედზე, მდინარე ბზიფის მარცხენა შენაკადის — რეშევიეს სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2623 მ. აგებულია ცარცული ასაკის კირქვებითა და დოლომიტებით. კალთები ციცაბოა, შემოსილია ალპური ბალახმცენარეულობით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
რეშევიე (მრავალმნიშვნელოვანი)

**რეშევიე** შეიძლება ნიშნავდეს:

* რეშევიე – სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
* რეშევიე – მდინარე სოხუმის მუნიციპალიტეტში
ცქიმურასებრნი

**ცქიმურასებრნი** () — თევზების ოჯახი ქაშაყისნაირთა რიგისა. პატარა თევზებია, რომელთა სიგრძე 10-20 სმ, მასა 10-350 გ აღწევს. შეიცავს 6 გვარს და 10-მდე სახეობას. ფართოდ არიან გავრცელებული ჩრდილოეთ ნახევარსფეროში. გვხვდებიან ატლანტისა და წყნარ ოკეანეებში. უმრავლესობა რეწვის ობიექტია. აღსანიშნავია: ჩვეულებრივი ცქიმურა (ლათ. Osmerus eperlanus), კიტრანა (ლათ. Hypomesus olidus), მოივა (ლათ. Mallotus villosus) და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქაშაყისნაირნი
ცისტოზეირა

**ცისტოზეირა**, ცისტოზირა, (ლათ. Cystoseira) — წაბლა წყალმცენარეების გვარი ფუკუსისნაირთა რიგისა. აქვს ბუჩქისებრი თალუსი. მრავდება სქესობრივად, ოოგინიუმი ერთი კვერცხუჯრედითაა. შავ ზღვაში იზრდება 2 სახეობა. იყენებენ ალგინმჟავასა და ალგინატების მისაღებად, კვებისა და საფეიქრო მრეწველობაში. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:წაბლა წყალმცენარეები
ბენისის წმინდა გიორგის ეკლესია

მინი
**ბენისის წმინდა გიორგის ეკლესია** — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხვითის ჩრდილო-დასავლეთით, ნასოფლარ ბენისის ტერიტორიაზე. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება IX საუკუნით. ეკლესიის ეზოს შემოვლებული ჰქონდა რიყის ქვით ნაგები გალავანი. მისგან მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი.

ეკლესია დარბაზულია (10,25 X 5,5 მ), დგას გალავნის ჩრდილოეთ კედელთან. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით, კარ-სარკმლის თაღები და სატრიუმფო თაღი იმპოსტებიანად კარგად დამუშავებული შირიმის ქვითაა ნაწყობი. ეკლესიას ორი შესასვლელი აქვს დასავლეთით და სამხრეთით. ორივე კარი შიგნიდან თაღოვანია, გარედან არქიტრავული. თაღების შემადგენელ ქვებზე მოწითალო ფერის საღებავით ქვის წყობის სხივისებური იმიტაციაა გამოყვანილი. ნალისებრი აფსიდის ღერძზე მაღალი თაღოვანი სარკმელია. სარკმლის ქვემოთ კედელთან შირიმის ქვით ნაწყობი სატრაპეზო ქვა დგას. საკურთხეველი დარბაზისაგან გამოყოფილია ფართო მხრებით, რომლებზეც ნალისებრი სატრიუმფო თაღია გადაყვანილი. საკურთხეველი გამოყოფილი იყო კანკელით, რომლის მოჩუქურთმებული ფრაგმენტები გვიანდელი კანკელის რიყის ქვის წყობაშია ჩატანებული. ორი თაღოვანი სარკმელია სამხრეთ კედელში. საკმაოდ მაღალი პროპორციების დარბაზი გადახურულია ნალისებრი კამარით. მის შუა ნაწილში შეკიდული საბჯენი თაღია, რომლის ქუსლებთნ მოთავსებულ იმპოსტებს გვიანდელი სწორკუთხა კონტრფორსები ფარავს. სატრიუმფო თაღის ქუსლებთან მკვეთრად გამოკვეთილი იმპოსტების პროფილს თარო და დახრილი სიბრტყე შეადგენს. თარო მორთულია შეღრმავებულ ხაზებს შორის მოქცეული ლილვით.

აღმოსავლეთ ფასადზე, საკურთხევლის სარკმელთან, კედელში ჩასმულია ორი რელიეფური ფილა. პირველი ფილა სარკმლის ზედანია, რომელზეც თაღია ამოკვეთილი. ფილაზე გამოსახული ჩუქურთმა მოჩარჩოებულია მარტივი ზოლით, რომელიც ჩუქურთმასთან ერთად საერთო სიბრტყეშია. მოჩარჩოების ზედა და ქვედა ნაწილები სარკმლის თაღის წვეროს ნასკვით უკავშირდებიან. თაღის გვერდებზე შექმნილი არეები სტილიზებული ფოთლებითაა შევსებული. მეორე ფილა პირველზეა შედგმული და მარტივი თაროთია მოჩარჩოებული. ფილის ღერძზე ერთიმეორის თავზე, ორი ერთნაირი, მაგრამ სხვადასხვა ზომის ეკლესიის მოდელია გამოსახული. ფილის მარჯვენა ნაწილებში გამოსახულია ტახტზე მჯდომი ღვთისმშობელი ყრმით ხელში, მარცხნივ - კტიტორი, რომელსაც ზედა მოდელი უჭირავს და ღვთისმშობლისკენ აქვს გაწვდილი. კტიტორსა და ღვთისმშობლის ორივე მხარეს, ოდნავ ზემოთ, ანგელოზებია; მარჯვენა ანგელოზი თავისი სამოსელის ბოლოთი ლათინური s-ისებრი მოხაზულობის ფოთლოვანი ელემენტითაა გადაბმული. ასეთივე ფოთლოვანი მოტივის კვალი შეინიშნება ფილის მარცხენა არეში, ანგელოზის ქვემოთ. ფილის თავისუფალ არეებზე და ეკლესიის მოდელებზე ნუსხური წარწერებია, რომლებიც დაზიანებულია და ძნელად გასარჩევია. მხატვრუ-სტილისტური ნიშნებით, აგრეთვე ეპიგრაფიკული მასალის საფუძველზე, ფილები X საუკუნის მეორე ნახევრით შეიძლება დათარიღდეს. ორივე ფილა ეკლესიის კედლებში შეკეთების დროსაა ჩასმული. ამ ფასადზე ფრონტონის ჩრდილოეთ ქანობზე შემორჩენილია თაღების მწკრივით დამუშავებული შირიმის ლავგარდნის რამდენიმე ქვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესიები
კატეგორია:IX საუკუნის ეკლესიები
ძედოს უღელტეხილი

**ძედოს უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჯეჯორის ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2994 მ. აგებულია ცარცული ასაკის თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. დამახასიათებელია ალპური ლანდშაფტი. ძედოს უღელტეხილი ერთმანეთთან აკავშირებს მდინარეების ჯეჯორისა და ზრუგის აუზებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
კასტილიონეს ბრძოლა

300px|მინიატიურა|კასტილიონეს ბრძოლა
**კასტილიონეს ბრძოლა** — ბონაპარტის იტალიაში ლაშქრობის (1796-1797 წწ.) დროს ქ. კასტილიონეს რაიონში (ჩრდილოეთი იტალია) 1796 წლის 5 აგვისტოს გენერალ ნაპოლეონ ბონაპრტის ჯარებსა და ფელდმარშალ დაგობერტ ზიგმუნდ ვურმზერის ავსტრიის არმიას შორის გამართული ბრძოლა. ივლისის ბოლოს ავსტრიის ჯარები ტიროლიდან დაიძრნენ. ბონაპარტმა თავის ჯარებს მდინარე მინჩოს დასავლეთით მოუყარა თავი. 31 ივლისი-3 აგვისტოს მან ბრეშის აღმოსავლეთით დაამარცხა ავსტრიის არმიის ნაწილები. 5 აგვისტოს კი - მთავარი ძალები, რომლებიც კასტილიონეს უტევდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საფრანგეთის ბრძოლები
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1796 წლის ბრძოლები
გულისყურის საყდარი

**გულისყურის საყდარი** — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალოუბანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მდინარე თეძმის მარცხენა ნაპირის შემაღლებულ ბორცვზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატო-კამბრეზის ზავი

300px|მინიატიურა|კატო-კამბრეზის ზავი
**კატო-კამბრეზის ზავი** — ორი საზავო ხელშეკრულება, რომლითაც დასრულდა იტალიური ომები (1494-1559 წწ.). ხელი მოაწერეს კატო-კამბრეზში (საფრანგეთი) 2 აპრილს საფრანგეთმა და ინგლისმა, 3 აპრილს საფრანგეთმა და ესპანეთმა. I ხელშეკრულებით ინგლისი საფრანგეთს უბრუნებდა კალეს, II ხელშეკრულებით საფრანგეთი უარს ამბობდა იტალიაზე, გენუას უბრუნებდა კორსიკას, ათავისუფლებდა 1536 წელს ოკუპირებულ პიემონტსა და სავოიას (ისინი კვლავ სავოიის ჰერცოგს უბრუნდებოდა), მხოლოდ პიემონტის 5 ციხესიმაგრეში (ტურინი, კიერი, პინეროლი, კივასო, ვილანოვა-დ’ასტი) რჩებოდა საფრანგეთის გარნიზონი. კატო-კამბრეზის ზავმა განამტკიცა ესპანეთის ბატონობა მილანის საჰერცოგოში, ნეაპოლის სამეფოში, სიცილიასა და სარდინიაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:XVI საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
თელეთის საყდარი

**თელეთის საყდარი** — ეკლესია კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კალოუბანში, შემაღლებულ ადგილზე. თარიღდება XIII საუკუნით. ეკლესია დარბაზულია (3,3 X 2,3 მ), ნაგებია რიყის ქვით. შესასვლელი დასავლეთიდანაა. აფსიდის ღერძზე სარკმელია, გვერდებზე ნიშები. ეკლესია შიგნიდან შელესილია. სახურავი ორფერდაა, გადახურულია ღარიანი კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ხამარ-დაბანი

**ხამარ-დაბანი** () — ქედი ბაიკალისპირეთში, რუსეთის ბურიატეთის რესპუბლიკასა და ირკუტსკის ოლქში. სიგრძე 420 კმ, სიგანე 65 კმ-მდე. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე აღწევს 2371 მ-ს (მთა ხან-ულა). ჭარბობს საშუალომთიანი რელიეფი. უძველესი მასივია. აგებულია კრისტალური ფიქლებით, გნაისებით, ბაზალტებით, კირქვებით; ბევრია გრანიტული ინტრუზიები. ჩრდილოეთ ნაწილში გაბატონებულია ზომიერი და ნოტიო ჰავა. ატმოსფერული ნალექების რაოდენობა წელიწადში 1300 მმ-ს უტოლდება. 1500–1800 მ-მდე ფერდობები დაფარულია კედრით, სოჭისა და ფიჭვის ტყეებით. 1968 წელს ქედის ცენტრალურ ნაწილში შეიქმნა ბაიკალის ბიოსფერული ნაკრძალი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ხამარ-დაბანი – ბაიკალის ბუნება 

კატეგორია:რუსეთის ქედები
კონსტანტინე V (ბიზანტია)

**კონსტანტინე V**, *კონსტანტინე სკორე* (მისი ლათინური ზედმეტსახელი Kopronymos ან Copronymus შესატყვისია ქართული „სკორე“-სი, რაც ცხოველის განავალს ნიშნავს; დ. 718 — გ. 14 სექტემბერი,  775) — ბიზანტიის იმპერატორი 741-775 წლებში. ისავრიელთა დინასტიის წარმომადგენელი, ბიზანტიის იმპერატორ ლეონ III ისავრიელის ძე. იცავდა პროვინციული არისტოკრატიის ინტერესებს. მის დროს ბიზანტია ძლიერი სამხედრო სახელმწიფო იყო. კონსტანტინე V-მ ბრყინვალე გამარჯვებები მოიპოვა არაბებზე (746 და 752 წწ.), ბულგარელებზე (მარჩელაის ბრძოლა — 759 წ., ანქიალოსის ბრძოლა — 762 წ.). გააუმჯობესა იმპერიის ეკონომიკური მდგომარეობა, გაზარდა გადასახადები. 754 წლის საეკლესიო კრებაზე მიაღწია ხატთაყვანისმცემელთა დაგმობას. ებრძოდა ოპოზიციურად განწყობილ ბერ-მონაზვნებს, დახურა მონასტრები და მიითვისა მათი ქონება. შემწყნარებლობას იჩენდა მწვალებლური მოძრაობებისადმი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 718
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 775
კატეგორია:ისავრიელთა დინასტია
კატეგორია:VIII საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:ხატმებრძოლები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
სეკრეტარის კუნძული

**სეკრეტარი** () — კუნძული ახალი ზელანდიის სამხრეთ-დასავლეთით, სამხრეთ კუნძულთან ძალიან ახლოს. არის ფიორდლანდის ეროვნული პარკის ტერიტორიის ნაწილი. მოქცეულია დაუთფულ-საუნდის ფიორდში, დასავლეთიდან ესაზღვრება ტასმანის ზღვა. ადმინისტრაციულად შედის საუთლენდის რეგიონის შემადგენლობაში.

კუნძულს იცავს ახალი ზელანდიის კონსერვაციის დეპარტამენტი.

## გეოგრაფია 
აქვს უხეში სამკუთხედის ფორმა. კუნძულის ზედაპირი მთიანია, მაქსიმალური სიმაღლე ზღვის დონიდან 1196 მეტრს აღწევს, რაც ყველაზე მაღალია ფიორდლანდის ეროვნული პარკის კუნძულებს შორის. კუნძული დაუსახლებელია და მოიცავს 81,4 კმ². ადგილობრივი ფაუნა ასევე შედარებით მდიდარია. კუნძულზე ბუდობს ახალზელანდიური ფაუნის რამდენიმე ფასეული წარმომადგენელი, მათ შორის გამოირჩევიან მსხვილტუჩა პინგვინი (), ნაცრისფერი ქარიშხალა (), ყავისფერი კივი (), უეკა (), ახალზელანდიური შავარდენი (), ყვითელშუბლა მხტუნავი თუთიყუში (). მიუხედავად ამისა მათთვის მნიშვნელოვან საფრთხეს წარმოადგენს ყარყუმი, რომელიც შემოიყვანეს ქვეყანაში ევროპელებმა. ამიტომ კუნძულზე მიმდინარეობს მათი მუდმივი განადგურება.

## რესურსები ინტერნეტში
*Department of Conservation

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ბაიკალისპირეთი

**ბაიკალისპირეთი** () — ტერიტორია აღმოსავლეთ ციმბირში, ბურიატეთისა და ირკუტსკის ოლქის ფარგლებში. ებჯინება ბაიკალის ტბას დასავლეთით. მის ფარგლებშია ზღვისპირა ქედი, ბაიკალის ქედი, ბარგუზინის ქედი, იტაკის ქედი, ჯიდინის ქედი, ხამარ-დაბანი, ულან-ბურგასი. ფერდობებზე განვითარებულია ტაიგა. მთათაშუა ქვაბულებში ხარობს სტეპური მცენარეულობა. ბაიკალისპირეთის ტერიტორიიდან იღებენ სათავეს დიდი მდინარეები ანგარა და ლენა. მის ფარგლებშია აგრეთვე ბაიკალისპირეთის ეროვნული პარკი. არის არაერთი დასახლებული პუნქტი. უდიდეს ქალაქად მიჩნეულია ირკუტსკი. მოიპოვება სასარგებლო წიაღისეულები (ლაზურიტი, მარმარილო და სხვ.).

## რესურსები ინტერნეტში
* ბაიკალისპირეთი 
* ბაიკალისპირეთი  

კატეგორია:ბურიატეთის გეოგრაფია
კატეგორია:ირკუტსკის ოლქის გეოგრაფია
კონსტანტინე VII

**კონსტანტინე VII პორფიროგენეტი** (დ. 905, კონსტანტინოპოლი — გ. 9 ნოემბერი, 959, იქვე) — ბიზანტიის იმპერატორი 913-920 და 945-959 წლებში. მაკედონელთა დინასტიის წარმომადგენელი. 920 წლამდე მისი რეგენტები მართავდნენ ქვეყანას, 920-945 წლებში თვითონ მართავდა მხოლოდ ნომინალურად. დამოუკიდებელი მმართველობის დროიდან კონსტანტინე VII არსებითად დედაქალაქის მსახურული არისტოკრატიის ინტერესებს გამოხატავდა. ეომებოდა არაბებს. ბიზანტიის ჯარებმა მდინარე ევფრატამდე მიაღწიეს. 

## ზედწოდება
იმპერატორს წარმოშობის უბრალო ფესვები ჰქონდა. ის იყო ბასილი I-ის შვილიშვილი, რომელმაც საფუძველი დაუდო მაკედონელთა დინასტიას ბიზანტიის იმპერიის ტახტზე.

კონსტანტინეს ზედწოდება „პორფიროგენეტი“ კი („პორფირის დარბაზში დაბადებული“) აღნიშნავდა იმ ფაქტს, რომ იგი სასახლის პორფირით მორთულ დარბაზში დაიბადა, როგორც იმპერატორის შვილი და მისი კანონიერი მემკვიდრე. 

## თხზულებები
მისი ინიციატივით და ზრუნვით გამოდიოდა კომპილაციური ხასიათის ენციკლოპედიური კრებულები. ავტორია რამდენიმე თხზულებისა, კერძოდ, მან დაწერა წიგნები:
*„ცერემონიების შესახებ“
*„სახელმწიფოს მართვის შესახებ“
*„ბიზანტიის იმპერიის ისტორია“ (817 წლიდან მის დრომდე)
*„ბასილი I-ის მმართველობის შესახებ“.

წიგნები ბიზანტიის ისტორიის უძვირფასესი წყაროა, შეიცავს უაღრესად საინტერესო მასალას იმპერიის პოლიტიკური და სოციალური ისტორიის, აგრეთვე, მისი მეზობელი ხალხების შესახებ. 

თხზულებები კონსტანტინე პორფიროგენეტს წარმოგვიდგენს, როგორც უაღრესად განათლებულ, საინტერესო და მრავალმხრივ პიროვნებას. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:დაბადებული 905
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 959
კატეგორია:მაკედონელთა დინასტია
კატეგორია:X საუკუნის ბიზანტიის იმპერატორები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კასიუს დიონ კოქცეიანუსი

**კასიუს დიონ კოქცეიანუსი**, *დიონ კასიუსი* (დ. დაახლ. 153 — გ. 235) — რომაელი ისტორიკოსი. წარმოშობით ბითინიის ქალაქ ნიკეიდან. ეკავა მაღალი სამოხელეო თანამდებობები, ეკუთვნოდა სენატორთა უმაღლეს წოდებას. ავტორია რამდენიმე ისტორიული თხზულებისა. ჩვენამდე (ნაწილობრივ დაზიანებულმა) მოაღწია „რომის ისტორიამ“ 80 წიგნად, რომელიც მოიცავს ხანას რომის დაფუძნებიდან 229 წლამდე. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ამ თხზულების ის ნაწილი, სადაც ავტორი თავის თანამედროვე მოვლენებს აღწერს და იყენებს ოფიციალურ დოკუმენტებს. მაგრამ კასიუს დიონ კოქცეიანუსის თხზულება რომის ისტორიის სხვა პერიოდებისთვისაც ძვირფას წყაროს წარმოადგენს, რამდენადაც აქ ძველ ისტორიკოსთა ნაშრომების გვერდით გამოყენებულია მხედართმთავართა, მოხელეთა ანგარიშები, მოგზაურთა აღწერილობები, დოკუმენტური მასალა. „რომის ისტორია“ უპირატესად პოლიტიკურ ისტორიულ ფაქტებს განიხილავს. 

ნაშრომში მოიპოვება უაღრესად მნიშვნელოვანი ცნობები საქართველო-რომის ურთიერთობის შესახებ (პომპეუსის ლაშქრობა იბერია-კოლხეთში, შემდეგდროინდელი მოვლენები, რომთან იბერიის დამოკიდებულება ახ. წ. II საუკუნეში, ფარსმან II-ის დროს და სხვ.). ზოგი ამ ცნობათაგან სრული ან უნიკალურია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი რომაელი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 153
კატეგორია:გარდაცვლილი 235
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მატაკანა

**მატაკანა** () — კუნძული ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილოეთით, პლენტის ყურეში. ადმინისტრაციულად შედის ბეი-ოვ-პლენტის რეგიონის შემადგენლობაში. საუკუნეთა მანძილზე ის დასახლებული იყო მაორის ტომებით. მატაკანაზე 2006 წლის აღწერის მონაცემებით სახლობს 225 ადამიანი.

კუნძული იცავს ქალაქ ტაურანგის ნავსადგურის შესასვლელს. დაფარულია ფიჭვის ტყეებით. მისი გრძელი, თეთრი პლაჟები საკმაოდ პოპულარულია დამსვენებლებში.

## გეოგრაფია 
კუნძული მატაკანა — ახალ ზელანდიაში უდიდესი ბარიერული კუნძული. ის ყოფს პლენტის ყურეს ტაურანგას უბისაგან. ფორმით მატაკანა წარმოადგენს გრძელ, ბრტყელ კუნძულს, რომლის სიგრძე დაახლოებით 20 კმ-ია, მაგრამ სიგანე 3 კმ-ს არ აღემატება. ხმელეთის საერთო ფართობია 60,7 კმ².

პირობითად კუნძული შეიძლება დავყოთ ორ ნაწილად. მატაკანას წყნარი ოკეანისკენ მიმართული ნაწილი წარმოადგენს ჰოლოცენის პერიოდის ქვიშოვან ბარიერს, რომელიც გადაჭიმულია ოკეანის სანაპიროს პარალელურად 24 კმ-ის სიგრძეზე. ამ რაიონში მდებარეობენ რელიქტური წინამდებარე დიუნები, ხოლო ზედაპირი დაფარულია ხშირი სანაპირო ტყეებით. ეკოლოგიის მიხედვით, მატაკანაზე განსაკუთრებულ ფასეულობას წარმოადგენს მტკნარი წყლის წყალ-ჭაობიანი სავარგულები და ქვიშოვანი დიუნები. მთლიანად კუნძულზე ხარობს მცენარეთა დაახლოებით 100 სახეობა. 2001 წლის აღწერის მონაცემებთან შედარებით კლებამ შეადგინა 63 ადამიანი, ანუ 21,9 %. მოსახლეობის უდიდესი ნაწილი წარმოადგენს ახალი ზელანდიის მკვიდრ ხალხს — მაორებს. ძირითადი სასაუბრო ენებია ინგლისური და მაორი ენა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Last step in Matakana Island pursuit
* Matakana Island Surf Report

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
რაულის კუნძული

**რაული** ანუ **სანდი** (, ) — კუნძული წყნარი ოკეანის სამხრეთ ნაწილში, კერმადეკის კუნძულების შემადგენლობაში. რამდენიმე ათასწლეულის წინ მომხდარა ძლიერი ვულკანური აქტივობა, სადაც დომინირებდა დაციტის ამოფრქვევები.

## გეოგრაფია 
ფართობი 29,38 კმ²-ს შეადგენს. (არქიპელაგ კერმადეკის მთლიანი ფართობია — დაახლოებით 33 კმ²). მდებარეობს არქიპელაგის ჩრდილოეთ ნაწილში. უმაღლესი წერტილი — მთა მუმუკაი (516 მეტრი ზღვის დონიდან), რომელიც ასევე მთელი არქიპელაგის უმაღლესი წერტილიცაა.

გეოლოგიურად სტრატოვულკანია.

## ისტორია 
კუნძულზე აღმოჩენილია პოლინეზიური ტიპის ქვის იარაღები, რაც მის პრეისტორიულ დასახლებებზე მიუთითებს, თუმცა დასავლეთელი მეზღვაურების მიერ აღმოჩენის მომენტში, კუნძული დაუსახლებელი იყო.

## მოსახლეობა 
კუნძულის მოსახლეობა შედგება სამეცნიერო სადგურის რამდენიმე პერსონალისგან. თუმცა XX საუკუნის დასაწყისში კუნძულებზე ცხოვრობდა 8 ათასამდე პოლინეზიელი ადამიანი, მაგრამ 1934 წლიდან არქიპელაგი რეზერვატია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* A visit to Raoul in 2002 by Dr. Floor Anthoni
* A history of the Bell family who lived on Raoul/Sunday Island from 1878 to 1914
* Kermadec Islands Marine Reserve (New Zealand Department of Conservation)

კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კონსტანტინე V

**კონსტანტინე V** შეიძლება იყოს:

* კონსტანტინე V (ბიზანტია) — ბიზანტიის იმპერატორი (718—775)
* კონსტანტინე V (კონსტანტინოპოლის პატრიარქი) — კონსტანტინოპოლის პატრიარქი (1833—1914)
ლიტლ-ბარიერის კუნძული

**ლიტლ-ბარიერის კუნძული** (; მაორ. Hauturu), რაც თარგმანში ნიშნავს *«ქარების დასასვენებელ ადგილს»*) — პატარა კუნძული ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჰაურაკის უბეში. ადმინისტრაციულად შედის ოკლენდის რეგიონის შემადგენლობაში.

## გეოგრაფია 
კუნძული მდებარეობს ახალი ზელანდიის ყველაზე დიდ ქალაქ ოკლენდიდან 80 კმ-ით ჩრდილოეთით. ჩრდილოეთ კუნძულისგან გამოყოფილია ჯელიკოს არხით (), გრეიტ-ბარიერის კუნძულისგან კი კრედოკის არხით ().

კუნძული ჩამქრალ, მრგვალი ფორმის ანდეზიტურ ვულკანის კონუსს წარმოადგენს, რომლის დიამეტრია 6 მეტრი, ხოლო ფართობი — 28 კმ². ლიტლ-ბარიერის კუნძულის რელიეფი მთაგორიანია, ღრმა ხეობებით. კუნძულის უმაღლესი წერტილია, *ჰაუტურუს მთა*, სიმაღლით 722 მეტრი, რომელსაც აღწერენ როგორც „ყველაზე ხელუხლებელ ეკოსისტემას ახალ ზელანდიაში“. ამიტომ კუნძულზე მუდმივი მოსახლეობა (სამეცნიერო თანამშრომლების გარდა) არ არსებობს. კუნძულზე ფლორის და ფაუნის სამყარო საკმაოდ მრავალფეროვანია. კუნძულზე ბუდობენ ახალ ზელანდიაში უდიდესი მიწის ჭიაყელების, (Spenceriella gigantea) სახეობა, რომლის სიგრძემ შეიძლება მიაღწიოს 1,4 მეტრს, ხოლო დიამეტრმა — 11 მილიმეტრს (ამასთან ერთად, ჭიაყელას აქვს ლუმინესცენციის თვისება), ასევე მსოფლიოში ყველაზე მძიმე მწერები — *Deinacrida heteracantha*-ის სახეობის მწერი უეტა, რომელიც იწონის 71 გრამამდე. კუნძულზე ასევე იზრდება მცენარეთა დაახლოებით 350 სახეობა.

## ისტორია 
მაორის ხალხის ლეგენდების თანახმად, კუნძული დასახლებული იყო XII საუკუნიდან, მას შემდეგ, რაც იგი აღმოაჩინა მაორელმა მოგზაურმა ტოიმ, ხოლო XIV საუკუნეში კუნძულზე დაფუძნდნენ ტომ ნგატი-ვაის შთამომავლები. XVII საუკუნეში კუნძული მუდმივად განიცდიდა თავდასხმებს მეზობელი ტომის ხალხისგან, რომელთა მეთაურები იყვნენ კავერაუ და მატააჰუ. უფრო დიდ მეზობელთან, გრეიტ-ბარიერთან ერთად ევროპული სახელი 1769 წელს კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა უწოდა..

XIX საუკუნის დასასრულს ახალზელანდიელმა ნატურალისტებმა წამოწიეს იდეა კუნძულ  ლიტლ-ბარიერზე ფრინველთა ნაკრძალის შექმნის თაობაზე. 1891 წელს კუნძული მთავრობამ გამოისყიდა ადგილობრივი მაორებისაგან, რომელიც გახდა ახალ ზელანდიაში ერთ-ერთ პირველ ბუნებრივ დაცულ ტერიტორიად. 1903 და 1919 წლებში კუნძულზე შემოიყვანეს ჩრდილოეთის კივი (), 1903 წელს — კაკაპო, 1915 წელს — დიდი ნაცრისფერი კივი (), ხოლო 1925 წელს — უნაგირიანი გუია ().

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Kermode, Leslie Owen (1966). Little Barrier Island , *An Encyclopaedia of New Zealand*.
* Department of Conservation – Little Barrier Island (Hauturu) Nature Reserve
* Cultural Heritage of the Gulf  (brief history on page 5)

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ვულკანები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია

**კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია**, *მანგანის აკადემია* — უმაღლესი განათლების კერა, რომელიც 1045 წელს კონსტანტინოპოლში დააარსა კონსტანტინე მონომაქოსმა. აკადემიას ჰქონდა ფილოსოფიური და იურიდიული ფაკულტეტები. ასწავლიდნენ გეომეტრიას, არითმეტიკას, მუსიკას, თეოლოგიას, რიტორიკას, დიალექტიკას, ფიზიკას და მეტაფიზიკას, საერო და საღვთისმეტყველო ისტორიას. კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემია სასწავლებლად იზიდავდა იმჟამინდელი მოწინავე მსოფლიოს ახალგაზრდობას. მათ შორის ქართველებსაც. აქ აღიზარდნენ იოანე პეტრიწი, არსენ იყალთოელი და სხვები. კონსტანტინოპოლის მანგანის აკადემიამ არსებობა შეწყვიტა თურქთა მიერ კონსტანტინოპოლის აღების შემდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აკადემიები
კატეგორია:ბიზანტიის იმპერია
კატეგორია:კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია
კერნი

მინი|კერნი 
**კერნი** () — ქანების ცილინდრული მონოლითი, რომელსაც ჭაბურღილიდან გამოიღებენ ხოლმე ეგრეთ წოდებული სვეტოვანი ბურღვით; იძლევა ქანების შესწავლის საშუალებას, კერძოდ, გეოლოგიური ჭრილის, სასარგებლო წიაღისეულის კონდიციისა თუ ქანების ფიზიკურ-მექანიკური თვისებების გარკვევას და სხვ. პერიოდულად, 0,5-6 მ და მეტ სიღრმეზე ახდენენ კერნის ჩასოლვას, წყვეტენ სანგრევს და ამოაქვთ ზედაპირზე სვეტთან ერთად. იყენებენ კერნის თითქმის უწყვეტ ტრანსპორტირებას; ამასთან ერთად, ფიქსირდება კერნის შერჩევის სიღრმე ჭაბურღილში. 

გარეგნული ნიშნების მიხედვით, ხდება კერნის მაკროსკოპული აღწერა. ამის შემდეგ, კერნს დახერხავენ ხოლმე ორ ნაწილად, რომელთაგან თითოეული ქიმიური, გეოლოგიური და პეტროგრაფიული ანალიზის ჩატარების საშუალებას იძლევა. კერნის 100%-იანი გამოსავალი აგრეთვე გვაძლევს ქანების ზუსტი შესწავლის საშუალებას.

## სქოლიო
კატეგორია:გეოფიზიკა 
კატეგორია:პეტროლოგია
კატეგორია:სტრატიგრაფია
არაპავა

**არაპავა** () — პატარა კუნძული მარლბორო-საუნდის ფიორდში, ახალი ზელანდიის სამხრეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან. მისი ფართობია 75 კმ².

## გეოგრაფია 
დასავლეთიდან არაპავას გარს ეკვრის დედოფალ შარლოტას ყურე, სამხრეთიდან კი ტორის არხი, რის გავლითაც ხორციელდება საზღვაო კავშირი ჩრდილოეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ უელინგტონსა და სამხრეთ კუნძულზე მდებარე ქალაქ პიკტონს შორის.

## ისტორია 
1770 წელს, კაპიტანმა ჯეიმზ კუკმა სწორედ არაპავას ერთ-ერთი ბორცვიდან დაინახა წყნარი ოკეანიდან ტასმანის ზღვაში გასასვლელი სრუტე, რომელსაც შემდეგ კუკის სრუტე ეწოდა. ამ აღმოჩენამ გააცამტვერა გეოგრაფების მოსაზრება, რომ თითქოს აქ დიდი სამხრეთის კონტინენტი, ტერა-აუსტრალისი არსებობდა. 1970 წელს კუნძულზე კუკის მონუმენტი გაიხსნა.

1820-იანი წლების ბოლო პერიოდიდან 1960-იანი წლების შუა პერიოდამდე არაპავა ემსახურებოდა ვეშაპის დამჭერთა ბაზას რეგიონში, რომლის ცენტრი იყო პერანოს კონცხი კუნძულის აღმოსავლეთ ნაპირზე.

კუნძულზე ბინადრობენ ღორების, ცხვრების და თხების უნიკალური ჯიშები, რომელთა წარმოშობა უცნობია. არსებობს მოსაზრება, რომ ისინი არიან პირდაპირი შთამომავლები გადაშენებული ინგლისური ჯიშისა, რომლებიც ჩაყვანილია არაპავაზე ან ჯეიმზ კუკის, ან ვეშაპის დამჭერების მიერ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Arapawa Goats
* Arapawa Pigs
* Arapawa Sheep
* Perano Homestead

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ზღვისპირა ქედი

**ზღვისპირა ქედი** () — ქედი ბაიკალისპირეთში, რუსეთის ირკუტსკის ოლქში. იწყება მდინარე ანგარის შესართავთან და ვრცელდება ბაიკალის დასავლეთ სანაპიროს გასწვრივ. სიგრძე 350 კმ. უმაღლესი წერტილის სიმაღლე ზღვის დონიდან 1728 მ აღწევს (მთა სამთავა გოლეცი). ღრმად არის დანაწევრებული მდინარეთა ხეობებით. აგებულია ძირითადად პროტეროზოური ქვიშაქვებით, კირქვებით, გნაისებით, გრანიტებით. კლდოვანი ფერდობებით ციცაბოდ ეშვება ბაიკალის სანაპიროსკენ, დასავლეთი კალთები დამრეცია. განვითარებულია კარსტი. კალთები დაფარულია ფიჭვისა და ფოთლოვანი ტყით. აღმოსავლეთი კალთის ჩრდილოეთ ნახევარში არის სტეპები.

## რესურსები ინტერნეტში
* ზღვისპირა ქედი – ინფორმაცია 

კატეგორია:რუსეთის ქედები
კენჭი

**კენჭი** — სხვადასხვა ხარისხის მომრგვალო, ჩვეულებრივ, მოსწორებული ზედაპირის მქონე ნატეხი ქანები, რომელთა დიამეტრი მერყეობს 1-იდან 10 სმ-მდე. ზომებით, როგორც წესი, გრანულებზე უფრო დიდია. შეფერილობა და ტექსტურა სხვადასხვაგვარია. წარმოიქმნება მდინარეული წყლის, ტბიური ან ზღვიური ტალღების მოქმედების შედეგად. ზღვიური წარმოშობის კენჭს მდინარეულ კენჭთან შედარებით ბრტყელი ფორმა აქვს. სიდიდის მიხედვით განასხვავებენ წვრილ (1-2,5 სმ), საშუალო (2,5-5 სმ) და მსხვილ (5-10 სმ) კენჭებს. იყენებენ ძირითადად გზის მშენებლობის დროს.

## ლიტერატურა
* Геологический словарь. Том 1. А-Й. Санкт-Петербург, 2010 г., 432 стр.,

კატეგორია:სედიმენტოლოგია
კატეგორია:სამშენებლო მასალები
ძედო

**ძედო** — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ონის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე, მდინარე ჯეჯორის ზემოთში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3451,7 მ. აგებულია ცარცული ასაკის თიხაფიქლებით, ქვიშაქვებით, მერგელებითა და კირქვებით. დამახასიათებელია ალპური და სუბნივალური ლანდშაფტები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
რიყის ქვა

მინი|რიყის ქვა 
**რიყის ქვა** — მომცრო მომრგვალო ფორმის კაჭარი; ლოდის სახესხვაობა. წარმოადგენს უხეშადდამუშავებულ ქვის მასალას. გამოიყენება ქვაფენილების დასაგებად და გვერდობების გასამაგრებლად, აგრეთვე სარკინიგზო ხაზის ბალასტირებისათვის და სხვ. გვევლინება როგორც საწყისი მასალა ღორღის მისაღებად. რიყის ქვა როგორც სამშენებლო მასალა უძველესი დროიდან არის ცნობილი. ფართოდ გამოიყენება მშენებლობაში. რიყის ქვას გზების დასაგებას იყენებდნენ ძველ ეგვიპტესა და ბაბილონში. რომაელებმა გააუმჯობესეს რიყის ქვებით დაგებული გზების ტექნოლოგია; ასეთ დაგებულ გზებს ქვაფენილი ეწოდება. 

აღსანიშნავია, რომ 2011 წელს გურჯაანში, ეგრეთ წოდებულ გოძიანთეულის ტერიტორიაზე იპოვეს რიყის ქვისაგან გაკეთებული ადამიანის თავის ქანდაკება, რომელიც სავარაუდოდ, ადრესამიწათმოქმედო კულტურის ხანაში შეიქმნა. რიყის ქვისაგან გაკეთებული მსგავსი ქანდაკება აქამდე მხოლოდ ქვემო ქართლის ტერიტორიაზე იყო აღმოჩენილი.

## რესურსები ინტერნეტში
* რიყის ქვა – ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედიური ლექსიკონი 

## სქოლიო
კატეგორია:სამშენებლო მასალები 
კატეგორია:ქვაფენილები
სოსნოვკის უბე

**სოსნოვკის უბე** () — უბე ბაიკალის ტბის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში, რუსეთის ბურიატეთის ტერიტორიაზე. მის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბარგუზინის ნაკრძალის კორდონი. უბის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთი მონაკვეთი მოქცეულია მდინარეების სოსნოვკისა და კუდალდის შესართავებს შორის. ლანდშაფტურად თვალწარმტაცია. ტერიტორია ებჯინება ბარგუზინის ქედის მთებს. სანაპიროს დაბალ რაიონებში განვითარებულია ქვიშის დიუნები. ხარობს ბუჩქნარი და წიწვოვანი ტყე. სიახლოვეს არის სოფელი დავშა.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ყურეები
აბიმელექი (გერარის მეფე)

**აბიმელექი** (ებრ. אבימלך‎; ლათ. *Abimelech*) — გერარის ფილისტიმელი მმართველი, ბიბლიურ პატრიარქ აბრაამის თანამედროვე (დაბ. 26:1). რიგი კომენტარების თანახმად, ტერმინი „აბიმელექი“ წარმოადგენს არა საკუთარ სახელს, არამედ მმართველის აღმნიშვნელ წოდებას, ისეთს, როგორიცაა მაგ. ფარაონი.

თორაში აბიმელექი მოიხსენიება სამ ადგილას, რომელიც შეესაბამება ბიბლიური დაბადების 20, 21 და 26 თავებს.

## ბიბლიური სიუჟეტი
მას შემდეგ, რაც ღმერთმა გაანადგურა ქალაქები სოდომი და გომორი, აბრაამი მამრეს მუხრანიდან (ქებრონის მთიანეთი) გადასახლდა გერარში (აღმოსავლეთ ნეგევი), სადაც მეფობდა აბიმელექი. ისევე, როგორც ეგვიპტეში ჩასვლისას, აბრაამმა აქაც, საკუთარი სიცოცხლის გადარჩენისათვის, თავისი ცოლი სარა გამოაცხადა საკუთარ დად. 90 წლის სარას სილამაზით მოხიბლულმა აბიმელექმა ის თავის ჰარამხანაში წაიყვანა, მაგრამ ღამით მას ღმერთი გამოეცხადა და გააფრთხილა, რომ თუ ის სარას შეეხებოდა, სიკვდილი არ ასცდებოდა მას და მთელ მის სახლს. აბიმელექმა დაუყოვნებლივ დაუბრუნა სარა აბრაამს და უსაყვედურა, თუ რატომ მოექცა ასე და დაუმალა რომ სარა მისი ცოლი იყო. აბრაამმა აუხსნა მიზეზი და დაუმატა, რომ სარა მართლაც და იყო მისი, ოღონდ მამის მხრიდან.

## მოვლენათა დათარიღება
ბიბლიური ქრონოლოგიის თანახმად, სარა აბიმელექის სასახლეში აყვანილ იქნა სამყაროს გაჩენიდან 2047 წელს (ქრისტეშობამდე დაახლ. 1713 წელს).

## რესურსები ინტერნეტში
*http://www.keyway.ca/htm2006/20060723.htm 
*http://www.christiananswers.net/dictionary/abimelech.html

კატეგორია:ბიბლიური პერსონაჟები
რანგიტოტო

**რანგიტოტო** () — ვულკანური კუნძული ჰაურაკის ყურეში, ქალაქ ოკლენდის სიახლოვეს, ახალ ზელანდიაში. ადმინისტრაციულად შედის ოკლენდის რეგიონის შემადგენლობაში. ჩრდილოეთ კუნძულისგან გამოყოფილია რანგიტოტოს არხით. მეორე მსოფლიო ომის დროს მიწაყრილით შეუერთდა მეზობელ კუნძულ მოტუტაპუს.

## დასახელება 
კუნძულის დასახელება მაორი ენიდან ენიდან ითარგმნება, როგორც «სისხლიანი ცა» და ედრება ფრაზას *«Ngā Rangi-i-totongia-a Tama-te-kapua»* (*«სისხლდენის დღეები ტამა-ტე-კაპუასთან»*). ტამა-ტე-კაპუა მეთაურობდა კანოეს არაბა () და მძიმედ დაიჭრა რანგიტოტოზე ტომ ტაინუისთან ბრძოლისას ისლინგტონის ყურეში.

## გეოგრაფია 
კუნძულის ცენტრში, რომლის სიგანეა დაახლოებით 5,5 კმ, თავის 260 მეტრზე აზიდული სიმეტრიული ვულკანური ფორმით კარგად მოსჩანს ოკლენდიდან. რანგიტოტო არის ყველაზე ახალგაზრდა და დიდი (მისი ფართობია — 23,11 კმ²) ოკლენდის ვულკანური მოედნის დაახლოებით 50 ვულკანს შორის.

დღეისათვის ვულკანი მძინარეა, თუმცა მომავლისთვის მაღალია ალბათობა ახალი ამოფრქვევებისა. დამჯდარი ვულკანური მასალა გაცივების პროცესში კრატერის თავში დატოვა ორმოს მსგავსი რელიეფი, რომელიც შეიძლება შევნიშნოთ ბილიკიდან, რომელსაც მივყავართ კუნძულის ყველაზე მაღალ წერტილამდე. მიუხედავად ამისა კუნძული თავისი ქვიანი ზედაპირით მუდმივად საცხოვრებლად უვარგისი იყო, თუმცა არსებობდა ზოგიერთი მტკიცებულება რანგიტოტოზე სანაპირო თევზსაჭერი დასახლებების არსებობის შესახებ. საერთოდ, მაორის ხალხი კუნძულს იყენებდა სამეთვალყურეო პუნქტის დანიშნულებით ჰაურაკის ყურის და იქ განლაგებული კუნძულების დასაზვერად.

რანგიტოტოსთან დაკავშირებულია ზოგიერთი მაორიული მითი, მათ შორის ტიპუას (დემონები) წყვილზე, ცეცხლოვანი ღმერთების შვილებზე. მას შემდეგ, რაც ისინი ეჩხუბნენ და შემდეგ დაწყევლეს ცეცხლის ღმერთი მაჰუიკა, მათი სახლი დაანგრია მიწისძვრების ღმერთმა მატაოჰომ. ასე წარმოიშვა ტბა პუპუკე და კუნძული რანგიტოტო, რომლებზედაც დრო და დრო წარმოიქმნება ბოლი, რომელიც, ადგილობრივი მაორების წარმომადგენელთა წარმოდგენით, წარმოადგენს ტიპუას ცრემლებს ადრე მიტოვებული სახლის გამო.

1920 წლიდან 1930-იან წლებამდე კუნძულზე აშენდა რამდენიმე ქალაქგარე სახლი. მაგრამ მათი მშენებლობის დამთავრება კითხვის ნიშნის ქვეშ დადგა და 1937 წელს ახალი სახლების მშენებლობა აიკრძალა. ამის შემდეგ მათი დიდი ნაწილი ამ აკრძალვისა და რანგიტოტოს ლანდშაფტურ ნაკრძალად  ჩამოყალიბების გამო დაიშალა. მიუხედავად ამისა, დღეისათვის კუნძულზე შენარჩუნდა 140 სახლი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Rangitoto Island Scenic Reserve at the Department of Conservation.
* Rangitoto Island Historic Trust

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
კავაუ

**კავაუ** () — ერთ-ერთი დიდი კუნძული ჰაურაკის უბეში, ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროს სიახლოვეს. კუნძულიდან ჩრდილოეთ ოკლენდის ნახევარკუნძულამდე მანძილი 1,4 კმ-ია, ქალაქ ოკლენდამდე კი 40 კმ.

## გეოგრაფია 
კუნძულის ფართობია — 20,2 კმ², მიახლოებითი სიგრძე — 8 კმ, სიგანე — 5 კმ. უმაღლესი წერტილი, მთა გრეი-ჰეიტსი, აღწევს 182 მეტრს. ძირითადი სამთო/ვულკანური ჯიშები, რომლითაც ჩამოყალიბებულია კუნძული, არის გრაუვაკა და არგილითი. ძირძველი ახალზელანდიელი მოსახლეობის ბოლო წარმომადგენლებმა დატოვეს კუნძული კავაუ 1820-იან წლებში, ევროპელ კოლონიზატორებთან დიდი შეტაკების შემდეგ «მუშკეტების ომი»-ს დროს.

1837 წელს კავაუ გამოისყიდა მაორებისგან ჯ. ტეილორმა

## მოსახლეობა 
კუნძულზე ცხოვრობს მცირე რაოდენობის მუდმივი მოსახლეობა, დაახლოებით 70 ადამიანი (2006), მაგრამ სადღესასწაულო და გამოსასვლელ დღეებში კავაუს მოსახლეობა მკვეთრად მატულობს ტურისტების ხარჯზე.

## ტურიზმი 
კუნძულის მნიშვნელოვანი ტურისტული ღირსშესანიშნაობაა ისტორიულ ნაკრძალში მდებარე ლონდონის ლორდ-მერის ოფიციალური რეზიდენცია. თითქმის ყველა შენობას ზღვაზე პირდაპირი გასასვლელი აქვს. დასახლებას მხოლოდ ორი გზა ემსახურება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* Kawau Island Residents and Property Owners' Association Incorporated
* Pohutukawa Trust New Zealand

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
მერკურის კუნძულები

**მერკურის კუნძულები** () — კუნძულთა მცირე ჯგუფი ახალი ზელანდიის ჩრდილოეთ კუნძულის ჩრდილო-აღმოსავლეთ სანაპიროსთან. მდებარეობს კორომანდელის ნახევარკუნძულიდან 8 კმ-ში, ქალაქ ფიტიანგიდან 35 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ადმინისტრაციულად შედის უაიკატოს რეგიონში.

## გეოგრაფია 
ჯგუფი მოიცავს დიდი მერკურისა და რედ-მერკურის კუნძულებს, ასევე ხუთ სხვა პატარა კუნძულს. დასახლებული მხოლოდ პირველი მათგანია და იმყოფება კერძო მფლობელობაში, დანარჩენები კი ბუნების ნაკრძალს მიეკუთვნება.

* დიდი მერკური ()
* რედ-მერკური ()
* მწვანე კუნძული
* კორაპუკის კუნძული
* შუა კუნძული ()
* სტენლის კუნძული ()
* კუნძული დუბლი ()

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## რესურსები ინტერნეტში
* www.teara.govt.nz 

კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
პონუი

**პონუი** (), აგრეთვე ცნობილი როგორც ჩემბერლინის კუნძული () — კუნძული ჰაურაკის უბეში, ახალი ზელანდიის ქალაქ ოკლენდის აღმოსავლეთით. მდებარეობს კუნძულ უაიჰეკეს სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ტამაკის სრუტის აღმოსავლეთ დაბოლოებაზე.

კუნძული დაუსახლებელია, ფართობი 18 კმ²-ს შეადგენს. გავრცელებულია ვირი და ფრინველი კივი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
პაპა ელიოტი

**პაპა ელიოტი** ( დ. 10 ივლისი, 1945 — გ. 8 მარტი, 2022) — ამერიკელი ქუჩის მუსიკოსი, რომელიც მღეროდა ნიუ-ორლეანში, ლუიზიანაში და უკრავდა ჰარმონიკაზე. მისი დებიუტი შედგა სერიალ „Playing for Change“-ში, სიმღერით „Stand by Me“. იგი ასევე მონაწილეობდა გადაცემებში *The Tonight Show* და *The Colbert Report*.

1960-იან წლებში ნიუ-იორკიდან ნიუ-ორლეანში, ბავშვობის ქალაქში დაბრუნების შემდეგ ქუჩის სახედ იქცა. როიალ სტრიტზე და ჯექსონ-სკვერზე გამოსვლების გარდა ცნობილია მისი გამოსვლა ლოს-ანჯელესში (კალიფორნია), სადაც მან  40000 მსმენელის წინაშე ჰარმონიკაზე შეასრულა აშშ-ის ჰიმნი „Star Spangled Banner“ და „God Bless America“. მისი სადებიუტო სოლო-ალბომი *Sugar Sweet* გამოიცა 2009 წლის 3 ნოემბერს.

## რესურსები ინტერნეტში
* New York Times-ის სტატია ელიოსტ სმოლსა და მაიკლ სტოუნზე

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მუსიკოსები
კატეგორია:ამერიკელი მომღერლები
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:დაბადებული 10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი