open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დაგლას ბეიდერი

thumb|right|Douglas Bader, 1940
**დაგლას რობერტ სტიუარტ ბეიდერი** (1910–1982) — მეორე მსოფლიო ომის გმირი.

## ადრეული წლები 
დაგლას ბეიდერი დაიბადა ლონდონში 1910 წელს. ბიძამისი სირილ ბერჯი პირველი მსოფლიო ომის დროს ბრიტანეთის სამეფო–საჰაერო კორპუსის პილოტი იყო. ახალგაზრდა ბეიდერი კრენუელის სამეფო–საჰაერო სკოლაში შევიდა. გულდასმით სწავლასთან ერთად კარგი სპორტსმენიც იყო — კრიკეტსა და რაგბიში სამხედრო–საჰაერო ძალების ნაკრებში თამაშობდა.

1930 წელს, სკოლის წარმატებით დამთავრების შემდეგ, დაგლასი კენლის 23–ე ესკადრილიაში გაგზავნეს, სადაც ძალიან მალე უმაღლესი პილოტაჟის ოსტატის წოდება მოიპოვა. მას განსაკუთრებით კარგად გამოსდიოდა უმაღლესი საპილოტაჟო ფიგურა ,,კასრის" შესრულება, თანაც წარმოუდგენლად დაბალ 15 მეტრ სიმაღლეზე. მისი ეს მიღწევა დღესაც დაუძლეველია მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნის ექსტრაკლასის პილოტებისათვის.

## უბედური შემთხვევა 
ესკადრილიაში ჩარიცხვიდან ერთი წლის შემდეგ, სავარჯიშო ფრენისას ბეიდერის ბიპლანის ფრთა მიწას წამოედო. თვითმფრინავი მიწაზე დაენარცხა და ნამსხვრევებად იქცა. მფრინავი გადაარჩინეს, ექიმებს მისთვის სიცოცხლის შესანარჩუნებლად ორივე ფეხის მოკვეთა მოუხდათ: ერთი მუხლზევით, მეორე ქვემოთ.

## გამოჯანმრთელება 
ბეიდერი გამოჯანმრთელდა, მაგრამ როცა გაიგო, ინვალიდად იქცა, თავის მოკვლა სცადა. ამ შემთხვევამ სამეფო სამხედრო–საჰაერო ძალების ხელმძღვანელობის ყურადღება მიიპყრო და უფროსობამ უპრეცედენტო გადაწყვეტილება მიიღო – ბეიდერს ნება დართეს სამეფო ავიაციის შემადგენლობაში დარჩენილიყო, თუმცა მხოლოდ ხმელეთზე სამუშაოებისათვის.

ექიმებმა მისთვის პროთეზები დაამზადეს და დაგლასმა თავიდან ისწავლა სიარული. ნახევარი წლის შემდეგ იგი უკვე მყარად იდგა "ახალ" ფეხებზე და სწავლობდა ავტომანქანის მართვას,მეუღლესთან – ტელმასთან ცეკვას და თვითმფრინავის მართვას.

1932 წელს ბეიდერმა გადაწყვიტა, რა თქმა უნდა, არაოფიციალურად – ბიპლანით საკონტროლო გაფრენა შეესრულებინა. მისი მეგობარი, რომელიც უკანა კაბინაში იჯდა, თვალს ადევნებდა ბეიდერს აფრენიდან დაჯდომამდე. ამ შემთხვევიდან ცოტა ხნის შემდეგ გმირმა მფრინავმა ოფიციალური პირებისაგან მისი ფრენის ტექნიკის შემოწმობა მოითხოვა. გამოცდამ ბრწყინვალედ ჩაიარა და ბეიდერი ისევ მოავლინეს პილოტაჟის ცენტრალურ სკოლაში, მომდევნო გაფრენაც წარმატებით დასრულდა, მაგრამ სამხედრო ექიმები კატეგორიულები იყვნენ: უფეხო არ შეიძლებოდა სამხედრო მფრინავი ყოფილიყო.

კატეგორია:ბრიტანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
ერთი სქესის მქონე ადამიანების ქორწინება

**ერთი სქესის მქონე ადამიანების ქორწინება** (აგრეთვე ცნობილი როგორც **გეი ქორწინება**) — ქორწინება ორ ადამიანს შორის, რომლებსაც ერთი და იგივე ბიოლოგიური სქესი ან გენდერული იდენტობა აქვთ.

2001 წელს ნიდერლანდები პირველი ქვეყანა გახდა, სადაც ერთნაირსქესიან წყვილებს დაქორწინების იურიდიული შესაძლებლობა შეექმნათ. მას შემდეგ ასეთი ქორწინებები ოცდაჩვიდმეტმა სხვა ქვეყანამ დააკანონა. ერთნაირსქესიან წყვილთა ქორწინება ასევე ნებადართულია მექსიკაში და აშშ-ის ყველა შტატში.

ერთი სქესის წყვილებს სამოქალაქო კავშირის, მაგრამ არა ქორწინების უფლება აქვთ 10-ზე მეტ ქვეყანაში. ამასთან, ისრაელი ცნობს სხვა იურისდიქციების მიერ ლეგალიზებულ ერთი სქესის ქორწინებებს, თუმცა თვითონ ის ასეთ ქორწინებებს არ ახორციელებს. ამჟამად, ამ სახის ქორწინებების ლეგალიზებაზე პოლიტიკური და იურიდიული დებატები მიმდინარეობს ოცამდე სხვა ქვეყანაში.

ერთი სქესის წყვილთა ქორწინების რიტუალებს ზოგიერთი რელიგიური ჯგუფიც ასრულებს, მათ შორისაა კვაკერები.

ერთი სქესის წყვილთა ქორწინების ოპონენტების მტკიცებით, სექსუალური ორიენტაციის მიუხედავად, ქორწინება ადამიანის უფლებაა. მათი მოწინააღმდეგეები საკუთარ არგუმენტებს ამგვარი ქორწინებების სოციალურ შედეგებზე ამყარებენ (მათ შორის ბავშვების აღზრდა, ტრადიციები და რელიგიური მოსაზრებები).

## მიმოხილვა
მინიატიურა|მარცხნივ|upright=2|
ერთი სქესის მქონე ადამიანების ქორწინება ლეგალურია ნიდერლანდებში (2001), ბელგიაში (2003), ესპანეთში (2005), კანადაში (2005), სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკაში (2006), ნორვეგიაში (2009), შვედეთში (2009), პორტუგალიაში (2010), ისლანდიაში (2010), არგენტინაში (2010), დანიაში (2012), ბრაზილიაში (2013), საფრანგეთში (2013), ურუგვაიში (2013), ახალ ზელანდიაში (2013), ლუქსემბურგში (2015), აშშ-ში (2015), ირლანდიაში (2015), კოლუმბიაში (2016), ფინეთში (2017), მალტაში (2017), გერმანიაში (2017), ავსტრალიაში (2017), ავსტრიაში (2019), ტაივანში (2019), ეკვადორში (2019), გაერთიანებულ სამეფოში (2020), კოსტა-რიკაში (2020), ჩილეში (2022), შვეიცარიაში (2022), სლოვენიაში (2022), კუბაში (2022), მექსიკაში (2022), ანდორაში (2023), ესტონეთში (2024), საბერძნეთში (2024), ლიხტენშტაინში (2025) და ტაილანდში (2025).

## ქვეყნები ერთნაირსქესიანთა ქორწინების დაკანონების თარიღის მიხედვით
## შენიშვნები 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქორწინება
კატეგორია:ლგბტ
ლენდ-ლიზი

[thumb|პრეზიდენტი [ფრანკლინ დელანო რუზველტი ხელს აწერს კანონს ლენდ–ლიზის შესახებ.]]
**ლენდ–ლიზი** (ინგლ. *lend* — გასესხება და *lease* — იჯარით გაცემა) — სახელმწიფო პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც ამერიკის შეერთებული შტატები ამარაგებდა მოკავშირეებს (გაერთიანებულ სამეფოს, საბჭოთა კავშირს, ჩინეთს, საფრანგეთსა და სხვ.) დიდი რაოდენობით შეიარაღებით, საბრძოლო მასალით, სამედიცინო საშუალებებით, სურსათითა და სტრატეგიული ნედლეულით, რომელმაც გადამწყვეტი როლი შეასრულა მოკავშირეების მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვებაში.

სანაცვლოდ, ბრიტანეთისაგან შტატებმა მიიღო სამხედრო ბაზები ნიუფაუნდლენდში, ბერმუდის კუნძულებსა და კარიბის ზღვაში. პროგრამა დაიწყო 1941 წლის მარტში, ომის დაწყებიდან 18 თვის შემდეგ.

პროგრამის ფარგლებში ამერიკამ გასცა 50.1 მილიარდი დოლარის (2022 წლის ფასებით, დაახლოებით 700 მილიარდის ეკვივალენტი) ღირებულების დახმარება: 31.4 მილიარდი ბრიტანეთს, 11.3 მილიარდი საბჭოთა კავშირს, 3.2 მილიარდი საფრანგეთს და 1.6 მილიარდი ჩინეთს. საპირისპიროდ ლენდ–ლიზმა (მოკავშირეთა მიერ აშშ–სთვის გაწეული დახმარება) შეადგინა 7.8 მილიარდი დოლარი, აქედან 6.8 მილიარდი მოდის ბრიტანეთსა და თანამეგობრობის ქვეყნებზე.

ლენდ-ლიზმა გადამწყვეტი როლი შეასრულა მოკავშირეების მეორე მსოფლიო ომში გამარჯვებაში. 1943 წლის თეირანის კონფერენციის დროს უინსტონ ჩერჩილის იუბილეს აღსანიშნავად გამართული საზეიმო ვახშმის დროს სტალინმა წარმოთქვა სადღეგრძელო, რომელშიც აშშ-ს „მანქანების ქვეყანა“ უწოდა და განაცხადა, რომ „ამ მანქანების გარეშე, რომლებიც ლენდ-ლიზით მოგვაწოდეთ, ამ ომს წავაგებდით“.

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში 
* *Lend-Lease Shipments, World War II* (Washington: War Department, 1946)
* Lend-Lease to the Soviet Union 
* The *Voice of Russia* on the *Allies and Lend-Lease Museum*, Moscow 
* Official New Zealand war history of Lend-lease, from *War Economy*
* Official New Zealand war history; termination of Mutual Aid from 21 December 1945, from *War Economy*
* Allies and Lend-Lease Museum'', Moscow 

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:1939 წელი საერთაშორისო ურთიერთობებში
პარკი (მრავალმნიშვნელოვანი)

** პარკი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* პარკი — მიწის ნაკვეთი
*  პარკი — მცენარის ნაყოფი
* პარკი — გარსი
სამეფო ფლოტი

thumb|სამეფო ფლოტის დროშა
**სამეფო სამხედრო-საზღვაო ფლოტი** (ინგლ. Royal Navy) — დიდი ბრიტანეთისა და ჩრდილოეთ ირლანდიის გაერთიანებული სამეფოს სამხედრო-საზღვაო ძალების ძირითადი ნაწილი. მსოფლიოს სამხედრო-საზღვაო ფლოტებს შორის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და ტრადიციებით მდიდარი. XVIII ს. დასაწყისიდან 1956 წლამდე მსოფლიოში ყველაზე დიდი და ძლიერი იყო, რამაც მეტწილად განაპირობა ბრიტანეთის იმპერიის სიძლიერე და უზრუნველყო მისი განვითარება.
## რესურსები ინტერნეტში 
* სამეფო ფლოტის ოფიციალური საიტი
* სამეფო ფლოტის ისტორია 
* სამეფო ფლოტის მუზეუმის გვერდი 
* Navy News – სამეფო ფლოტის გაზეთი
### ვიდეო 
* YouTube - სამეფო ფლოტი

კატეგორია:სამეფო ფლოტი
კატეგორია:საზღვაო ფლოტები
ვლადიმირის ოლქი

**ვლადიმირის ოლქი** (რუს. Влади́мирская о́бласть) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, შედის ცენტრალურ ფედერალურ ოლქში.

* ესაზღვრება მოსკოვის, იაროსლავლის, რიაზანისა და ნიჟნი-ნოვგოროდის ოლქებს.
* ფართობი — 29 000 კმ²
* მოსახლეობა — 1 309 942 ადამიანი (2024)
* ოლქის ცენტრი — ქალაქი ვლადიმირი, მოსკოვამდე მანძილი 190 კმ.
* ჩამოყალიბდა 1944 წლის 14 აგვისტოს.

## გეოგრაფია 
ვლადიმირის ოლქი რუსეთის ევროპულ ნაწილში, ვოლგა-ოკას შუამდინარეთის სამხრეთით მდებარეობს. ოლქის სიგრძეა 170 კმ ჩრდილოეთიდან სამხრეთისკენ და 280 კმ დასავლეთიდან აღმოსავლეთისკენ.

## კლიმატი 
ოლქის ჰავა ზომიერად კონტინენტურია, 0&nbsp;°C ქვემოთ ტემერატურის დღე-ღამური ხანგრძლივობა 137 დღეა, საშუალო წლიური ტემპერატურა  5&nbsp;°C-ია (სტანდარტული გადაცდომა 12&nbsp;°C), იანვრის საშუალო ტემპერატურაა −13&nbsp;°C, ივლისისა +19&nbsp;°C, თოვლის საფარის საშუალო სისქე 40 მმ-ია (დაახლოებით 144 დღე დევს). ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობაა 420—740 მმ, ვეგეტაციური პერიოდის ხანგრძლივობა 160-180 დღეა.

## რეგიონის ისტორია 
ნაპოვნია ადამიანის სადგომები - „სინგირი“ - ზემო პალეოლითის დროიდან (დაახ. 25 ათასი წლის წინ ჩვენს ერამდე). მურომის არქეოლოგიური გათხრებით ამ მიწების ფინო-უგორული წარმომავლობა მტკიცდება. შუა საუკუნეებიდან ამ ტერიტორიებს უკვე რუსები იკავებენ.

## მოსახლეობა 
* მოსახლეობა 1449,5 ათ. ადამიანი (იანვარი 2008) (1472,6 — 2006; 1487,2 — 2005)
* მოსახლეობის სიმჭიდროვე: 49,8 ად./კმ² (იანვარი 2008)
* ქალაქის მოსახლეობის კუთრი წონა: 77,8 % (იანვარი 2008) (77,5 % — (2006) 78,5 % — (2005))

## რესურსები ინტერნეტში
* ვლადიმირის ოლქის ოფიციალური სერვერი 
* Официальный сервер города Владимира и Владимирской области 
* Памятники архитектуры Владимирской области
* Владимирская область в справочнике-каталоге «Вся Россия» 
* Законодательное Собрание Владимирской области 
* Узкоколейные железные дороги Владимирской области на «Сайте о железной дороге» Сергея Болашенко

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ტარაკანები

**ტარაკანები** () — მწერების რიგი; ახასიათებს არასრული გარდაქცევა. მათი ბრტყელი ან ოვალური სხეულის სიგრძე 4 მმ—9,5 სმ აღწევს. აქვთ სამკუთხა თავი, რომელიც დაფარულია ფარისებრი წინა ზურგით, მღრღნელი ტიპის პირის ორგანოები, მრავალნაწევრიანი, ჯაგრისები ულვაშები, მკვრივი ზედა და სიფრიფანა ქვედა ფრთები. სარბენი ფეხები, 5-ნაწევრიანი თათები, 8—10-ნაწევრიანი ბრტყელი მუცელი ბოლოზე გრძელი ცერკებით, მთლიანად ჩამალული კვერცხსადები. ბინადრობს ტყეში, გამხმარი ხეების, ჩამოცვენილი ფოთლების ქვეშ, მღრღნელების სოროებში, ადამიანის საცხოვრებელ ბინებში (სინანთროპული ორგანიზმები).  კვერცხებს დებენ სპეციალურ კაფსულებში — ოოთეკებში. ზოგიერთი ტროპიკული სახეობა ცოცხლადმშობია. მატლების განვითარება რამდენიმე თვიდან (Blattella germanica)  4 წლამდე  (Blatta orientalis) გრძელდება. იკვებებიან ცხოველური და მცენარეული ნარჩენებით. ტარაკანები აბინძურებენ საკვებ პროდუქტებს, აზიანებენ ტყავის ნაწარს, წიგნის ყდებს, ოთახისა და სათბურის მცენარეებს. ზოგი ტარაკანი ინფექციური დაავადების (მაგ. დიზენტერიის), პარაზიტული ჭიების კვერცხების გადამტანია. ნამარხი ტარაკანები ცნობილია ქვანახშირის პერიოდიდან (დაახლოებით 3000 სახეობა). ტარაკანები ბევრია ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება ტარაკანების 8 სახეობა  (ამერიკული ტარაკანი, შავი ტარაკანი, ქარცი ტარაკანი და სხვა).

## ლიტერატურა 
*
ანდრია კურბსკი

**ანდრია მიხეილის ძე კურბსკი** () (დ. 1528 — გ. 1583) — რუსი პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი, იაროსლავის მთავართა გვარს განეკუთვნებოდა. 40-50-იან წლებში ივანე IV-ის უახლოეს პირთაგანი იყო, მაღალი სამხედრო და ადმინისტრაციული თანამდებობები ეჭირა, რჩეულ რადაში შედიოდა, მონაწილეობდა ყაზანის 1545-1552 წლების ლაშქრობებში. 1561 წელს დანიშნეს რუსეთის არმიის მთავარსარდლად ლივონიის ომში და რამდენიმე გამარჯვება მოიპოვა. ალექსი ადაშევის მთავრობის დაცემის შემდეგ, 1564 წელს გაიქცა ლიტვაში; პოლონეთის მეფემ კურბსკის მამულები უბოძა და სამეფო რადაში შეიყვანა. იმავე წელს რუსეთის წინააღმდეგ მოქმედი არმიის ერთ-ერთი სარდალი გახდა. 1564-1579 წლებში მიმოწერა ჰქონდა ივანე IV-თან. 1573 წელს დაწერა „მოსკოვის დიდი მთავრის ისტორია“, რომელიც მნიშვნელოვანი ისტორიული წყაროა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:რუსი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1528
კატეგორია:გარდაცვლილი 1583
ვოპი

**ვოპი** () — მდინარე სმოლენსკის ოლქში, მდინარე დნეპრის მარჯვენა შენაკადი. სიგრძე — 158 კმ, აუზის ფართობი — 3300 კმ². სათავე აქვს სმოლენსკის მაღლობის  ჭაობებში. წყლის ხარჯი შესართავთან  22 მ³/წმ. მდინარის ნაპირზე მდებარეობს ქ. იარცევო.

## შენაკადები 
*პოჟარნა ()  
* ჩერნეია (რუს. Чернея)
* ლეხვინკა (რუს. Лехвинка)
*სვეტა (რუს. Света)
* უსოხა (რუს. Уссоха (Уссота))
* კოკოში  (რუს. Кокошь)
*უსაჩევკა (რუს. Усачёвка)
*გოროდნა (რუს. Городна)
*ვოტრია (რუს. Вотря)
* კამენკა (რუს. Каменка)
* ვედოსა (რუს. Ведоса)
* ხალიმკა (რუს. Халымка)
* ცარევიჩი (რუს. Царевич)
* პალნა (რუს. Пальна)
* დუბროვინკა (რუს. Дубровинка)
* ოსოტნია  (რუს. Осотня)
* სტრელკა (რუს. Стрелка)
* კუროჩკა (რუს. Курочка)
* დუბნა (რუს. Дубна)
* კასიცკაია (რუს. Касицкая)
* ლოინია (რუს. Лойня)
* ტუნკა (რუს. Тунька)
* ტრუბოტნია (რუს. Труботня)
## სქოლიო
კატეგორია:სმოლენსკის ოლქის მდინარეები
კატეგორია:დნეპრის შენაკადები
ყალმუხეთი

**რესპუბლიკა ყალმუხეთი** (ყალმ. Хальмг Таңһч) — რუსეთის ფედერაციის სუბიექტი, რომელიც შედის სამხრეთის ფედერალურ ოკრუგში. დედაქალაქი — ქ. ელისტა. სამხრეთით ესაზღვრება სტავროპოლის მხარეს, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — დაღესტანს, ჩრდილოეთით — ვოლგოგრადის ოლქს, ჩრდილო-აღმოსავლეთით — ასტრახანის ოლქს, ხოლო დასავლეთით — როსტოვის ოლქს შეიქმნა 1920 წლის 4 ნოემბერს.

## გეოგრაფია 
ყალმუხეთი მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის უკიდურეს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, სტეპურ ზონაში. სამხრეთიდან რესპუბლიკა შემოსაზღვრულია ყუმა-მანიჩის ღრმულით და მდინარეებით — მანიჩით და ყუმით. ყალმუხეთს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში ესაზღვრება კასპიის ზღვა. რესპუბლიკის ტერიტორიაზე ვრცელდება კასპიისპირა დაბლობი.

ჰავა კონტინენტურია, ცხელი მშრალი ზაფხულითა და ცივი, მცირეთოვლიანი ზამთრით. გაედინება მდინარე ვოლგა. შექმნილია რამდენიმე წყალსაცავი.

## ისტორია 
დღევანდელი ყალმუხების წინაპრები (ოირატები) რესპუბლიკის ტერიტორიაზე XVII-XVIII საუკუნეებში დასახლდნენ. 1825 წლისთვის მათი მიწები საბოლოოდ შევიდა რუსეთის იმპერიის შემადგენლობაში. 1920 წელს შეიქმნა ყალმუხეთის ავტონომიური ოლქი, რომელიც მოგვიანებით ავტონომიურ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად გადაკეთდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ყალმუხები მასობრივად გაასახლეს ციმბირსა და ცენტრალურ აზიაში. 1956 წელს მოხდა ყალმუხების რეაბილიტაცია და მათი დაბრუნება რესპუბლიკის ტერიტორიაზე. 1994 წელს მიღებული იქნა კონსტიტუცია, რომლის მიხედვითაც ყალმუხეთი გამოცხადდა რუსეთის ფედერაციის განუყოფელ ნაწილად და ჯუნღარის საყაენოს სამართალ მემკვიდრედ.

## მოსახლეობა 
2006 წლის მონაცემებით, რესპუბლიკის მოსახლეობა შეადგენდა 288,7 ათას კაცს, სიმჭიდროვე - 3,9 კაცს კვ.კმ-ზე. მოსახლეობის 57,4 %-ს ყალმუხები შეადგენენ, ასევე სახლობენ რუსები (30,2 %), დარგუელები (2,7 %), ყაზახები (1,7 %), მუსლიმი მესხები (1,3 %), ჩეჩნები (1,2 %) და ა. შ. მოსახლეობის მნიშვნელოვანი ნაწილი ტიბეტური ბუდიზმის მიმდევერია. ცხოვრობენ მართლმადიდებლები, მუსლიმები და ა. შ. უმსხვილესი დასახლებული პუნქტია ელისტა, მნიშვნელოვანი ქალაქებია ლაგანი, ტროიცკოე.

## ეკონომიკა 
ყალმუხეთის რესპუბლიკას გააჩნია განვითარებული სოფლის მეურნეობა, კვების და ნავთობ-გაზის მრეწველობა. რესპუბლიკა მშრალი კლიმატის გამო იგი ინტენსიურ ირიგაციას საჭიროებს. მორწყვისთვის საჭირო წყალი თერგისა და ყუმის აუზებიდან მოედინება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ყალმუხეთის რესპუბლიკის მთავრობის ოფიციალური საიტი 
* ყალმუხეთის საინფორმაციო პორტალი 

## სქოლიო 
*
ხატია ბუნიათიშვილი

**ხატია ბუნიათიშვილი ** (დ. 21 ივნისი, 1987) — ქართველი პიანისტი.

## ბიოგრაფია
6 წლის ასაკიდან ეწევა საკონცერტო მოღვაწეობას — როგორც სოლო, ასევე ორკესტრებთან ერთად. 1999 წლიდან არაერთი კონცერტი გაუმართავს ავსტრიაში, შვეიცარიაში, საფრანგეთში, იტალიაში, გერმანიაში, ბელგიაში, პოლონეთში, ჩეხეთში, დანიაში, უკრაინაში, ისრაელსა და აშშ-ში. მისი კონცერტები იმართებოდა ისეთ ცნობილ დარბაზებში, როგორიცაა: კარნეგი-ჰოლი (ნიუ-იორკი), პარიზის შანზ-ელიზეს  თეატრი, ლუვრის აუდიტორიუმში, მუსიკის ნორმალური სკოლა (, გავოს დარბაზი, ვენის კონცერტჰაუსი და დარბაზი „Musikverein“, მონაკოს ოპერა, სანქტ-პეტერბურგის ფილარმონიის დიდი დარბაზი, თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრი და სხვა.

11-15 წლის ასაკში, ბუნიათიშვილმა შეწყვიტა სწავლება თბილისის მუსიკალურ ათწლედში და ინტენსიური მასტერკლასები გაიარა უნგრული წარმოშობის ფრანგ პედაგოგთან და პიანისტთან, მაესტრო მიშელ სონისთან ავსტრიაში, „ვილა შინდლერში“, სადაც ეუფლებოდა სონის საფორტეპიანო ინოვაციურ მეთოდოლოგიას.

ხატია მონაწილეობდა ისეთ მნიშვნელოვან ფესტივალებში, როგორიცაა: „Verbier Festival“, „Progetto Martha Argerich“, „Menuhin Festival Gstaad“, „Sommets Musicaux de Gstaad“, „Musicales de Compesières“ (შვეიცარია), გიდონ კრემერის „Internationales Kammermusikfest Lockenhaus“ (ავსტრია), საერთაშორისო მუსიკალური „Elba isola musicale d’Europa“ — იტალია (თავმჯდომარე იური ბაშმეტი), „Les nouveaux Solistes aux Serres d’Auteuil“ (პარიზი), „Chamber Music Connect the World 2008“ — კრონბერგ აკადემია (გერმანია), „შემოდგომის თბილისი“, „Musical Olympus International Festival“, სანქტ-პეტერბურგი და სხვა.

ხატია ასრულებდა სხვადასხვა სიმფონიურ ორკესტრებთან ერთად (UBS ვერბიე ფესტივალის, ისრაელისა და სანქტ-პეტერბურგის ფილარმონიული, არტურ რუბინსტეინის ფილარმონიული, საქართველოს ეროვნული სიმფონიური ორკესტრები).

ხატია ბუნიათიშვილი რამდენიმე საერთაშორისო კონკურსის ლაურეატია. მათ შორის მნიშვნელოვანია: პიანისტთა თბილისის III საერთაშორისო კონკურსი (II პრემია და სპეციალური პრიზი „არტისტიზმისათვის“, 2005, თბილისი); არტურ რუბინშტეინის სახელობის XII საერთაშორისო საფორტეპიანო კონკურსი (III პრემია და სპეციალური პრიზები: „შოპენის ნაწარმოების საუკეთესო შესრულებისათვის“ და „მსმენელის სიმპატია“, 2008, თელ-ავივი).

2004 წელს თბილისის ზაქარია ფალიაშვილის სახელობის ცენტრალური სამუსიკო სკოლის დამთავრების შემდეგ სწავლა განაგრძო ვანო სარაჯიშვილის სახელობის სახელმწიფო კონსერვატორიაში (პროფ. თენგიზ ამირეჯიბი). ამჟამად ხატია ბუნიათიშვილი ვენის მუსიკისა და საშემსრულებლო ხელოვნების უნივერსიტეტის სტუდენტია (პროფ. ოლეგ მაიზენბერგი).

## დისკოგრაფია 
* 2011 - *Franz Liszt*
* 2012 - *Chopin*
* 2014 - *Motherland*
* 2016 - *Kaleidoscope*
* 2016 - *Liszt Beethoven*
* 2017 - *Rachmaninoff*
* 2019 - *Schubert*
* 2020 - *Labyrinth*

## სქოლიო 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Homepage 
* 
* Biographie, Debüt-CD und Photos der Pianistin in cosmopolis.ch 

კატეგორია:ქართველი პიანისტები
კატეგორია:თამარ მეფის ორდენის მფლობელები
კატეგორია:დაბადებული 1987
კატეგორია:დაბადებული 21 ივნისი
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პოეტი-ლაურეატი

**პოეტი-ლაურეატი** — სამეფო კარის პოეტის წოდება დიდ ბრიტანეთში, რომელსაც მონარქი ამტკიცებს და რომლის დანიშნულება ტრადიციულად სამეფო ოჯახის ცხოვრებასა და სახელმწიფოს მოვლენებისადმი ლექსებით ან პოემებით გამოხმაურებაა. ეს ტიტული ლაურეატს მთელი ცხოვრებით ენიჭება. XIX საუკუნიდან ეს ტიტული უფრო საპატიოდ მიიჩნევა და მისი მფლობელი უფრო საკუთარ ლიტერატურულ კარიერას აგრძელებს.

ამ წოდების წინამორბედი იყო კარის პოეტი, თუმცა მიუხედავად იმისა, რომ კარის პოეტები ინგლისის ისტორიაში მუდამ არსებობდნენ, ოფიციალური სტატუსი მათ მხოლოდ 1790 წელს მიენიჭათ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Poet Laureate of Canada 
*Map of Canadian Poets Laureate
*[Poets Laureate of South Africa](http://www.und.ac.za/und/carts/pa2001bios10.html#Mazisi%20Kunene%20(SA)) 
* List of U.S. Poets Laureate
* Poets Laureate for the Commonwealth (state) of VIRGINIA, United States of America via The Poetry Society of Virginia 
* Poets Laureate for the Commonwealth (state) of VIRGINIA, United States of America via The Library of Congress, Washington DC
* Poet Laureate of Winona, Minnesota (2009 - )

*
კორნეი ჩუკოვსკი

**კორნეი ივანეს ძე ჩუკოვსკი** (; დაბადების სახელი **ნიკოლაი ვასილის ძე კორნეიჩუკოვი** დ. 31 მარტი, 1882 - გ. 28 ოქტომბერი, 1969) — რუსი მწერალი, პოეტი, ლიტერატურული კრიტიკოსი, მთარგმნელი. მისი ცნობილი საბავშვო ლექსებია „ექიმი აიბოლიტი“ (Айболит), „ნიანგი“ (Крокодил), „მოიდოდირი“ (Мойдодыр). 

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*  в 
*  — Самое полное издание знаменитого альманаха
* *Е. Чуковская.* 
* 
* *И. Шевелёв.* 
* *М. Петровский.* 
* 
* 
* 
* *Михаил Золотоносов*. 
*  К.Чуковский в гостях у детей (передача 1960 года) на портале советского телевидения
* *Свенцицкий В.* 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
რომან მსტისლავის ძე

thumb|right|150px|რომან მსტისლავის ძე
**რომან მსტისლავის ძე** (დაბ. დაახ. 1150 წ. - გ. 1205 წ.) – ნოვგოროდისა (1168-1169 წწ.) და ვლადიმირ-ვოლინის (1170-1205 წწ.) მთავარი, 1199 წლიდან ერთდროულად გალიჩის მთავარიც. კიევის დიდი მთავრის მსტისლავ იზიასლავის ძისა და პოლონეთის მეფის ბოლესლავ პირმრუდის ქალიშვილის აგნეშკას ვაჟი. მთავრის ხელისუფლების გასაძლიერებლად ებრძოდა ბოიარებსა და ეკლესიას. პოლონეთში გავლენის განსამტკიცებლად ადგილობრივ მთავართა ბრძოლაში ჩაერია, მაგრამ 1205 წელს მოკლეს. 

## ბიბლიოგრაფია
* Галицко-Волынская летопись. Под ред. Н. Ф. Котляра — СПб: «Алетейя», 2005. — 424 с.
* Котляр Н. Ф. Даниил, князь Галицкий — СПб: «Алетейя»; Киев: «Птах», 2008. — 320 с.
* Славянская энциклопедия. Киевская Русь — Московия: в 2 т. / авт.-сост. В. В. Богуславский. М.: Олма-Пресс, 2001.
* Войтович Л. Княжеские династии Восточной Европы (конец IX — начало XVI века): состав, общественная и политическая роль. — Львов, 2000
* Татищев В. Н. История Российская.., Т.3. — М., 1964. — 360 с.
* Майоров А. В. Из истории внешней политики Галицко-Волынской Руси времен Романа Мстиславовича //Древняя Русь. Вопросы медиевистики. 2008. № 4 (34). С. 78-96.
* Горовенко А. В. Меч Романа Галицкого. Князь Роман Мстиславич в истории, эпосе и легендах.— СПб: «Дмитрий Буланин», 2011. — 480 с.,

კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:ნოვგოროდის მთავრები
კატეგორია:რიურიკოვიჩები
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპული მონარქები
ციხესულორი

**ციხესულორი** — სოფელი საქართველოში, ვანის მუნიციპალიტეტში, ციხესულორის ადმინისტრაციული ერთეულის ცენტრი და ერთადერთი სოფელი.

მდებარეობს მდინარე რიონის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 70 მ-ზე, ქალაქ ვანიდან 2,5 კმ-ში. 
## ისტორია 
ციხესულორი იყოფა ორ უბნად — ზედა და ქვედა ციხესულორად. 1981 წელს ზედა ციხესულორი შეუერთდა ქალაქ ვანს, 2000 წელს კი მიენიჭა სოფლის სტატუსი და ციხესულორის თემში გაერთიანდა, ასევე სოფლის სტატუსის მქონე ქვედა ციხესულორთან (თემის ცენტრი) ერთად. მოგვიანებით ზედა და ქვედა ციხესულორი კვლავ ერთ სოფლად გაერთიანდა.

სოფელში შემორჩენილია ციხის ნანგრევები, ე. წ. ნაციხვარი, სადაც ადრინდელი, შუა და გვიანდელი ფეოდალური ხანის სამშენებლო ფენები გამოირჩევა. ციხის მიდამოებში 1973-1975 წლებში გათხრებს აწარმოებდა ვანის არქეოლოგიური ექსპედიციის ერთ-ერთი რაზმი მარინე მიწიშვილის ხელმძღვანელობით. კლდოვან მასივზე აღმოაჩენილ იქნა ელინისტური პერიოდის კედლის ნაშთი, კოლხური სასმისები, ყურმილიანი დოქები, სარიტუალო ქოთნები და ქვის ბირთვის ფორმის საბრძოლო ჭურ­ვები, რო­მე­ლიც, ყვე­ლა ნიშ­ნით, სამხრეთიდან იყო გასროლილი ქალაქისკენ.

2012 წელს სოფლის ტერიტორიაზე არქეოლოგიური გათხრები აწარმოა ილიას უნივერსიტეტის სტუდენტურმა ექსპედიციამ, პროფესორ გურამ ყიფიანის ხელმძღვანელობით, რის შედეგად სოფელში აღმოაჩინეს ანტიკური ქალაქის სურიონის ნამარხი ფენები, ანტიკური კრამიტები, კერამიკის ნიმუშები, ბრინჯაოს სამაჯურები და კოლხური კულტურის სხვა ნაშთები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1 135 ადამიანი.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
რომანეთი

**რომანეთი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (საპრასიის თემი), მდებარეობს მდინარე ძულუხურის (სულორის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 320 მეტრი. ვანიდან 18 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 276 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვიტრუვიუსის ადამიანი

right|thumb|„ვიტრუვიუსის ადამიანი“
**ვიტრუვიუსის ადამიანი** — ლეონარდო და ვინჩის მიერ 1490 წელს შესრულებული წარწერებიანი ნახატი. მასზე გამოსახულია შიშველი მამაკაცის ფიგურა ორ ერთმანეთზე დადებულ პოზიციაში — წრეში ჩასმული გაშლილი ხელებითა და ფეხებით და კვადრატში ჩასმული შერწყმული ფეხებითა და გაშლილი ხელებით. თვითონ სურათს და მის აღწერილობას ხშირად **კანონიკურ პროპორციებსაც** უწოდებენ. იგი ინახება ვენეციის აკადემიის გალერეის კოლექციაში ვენეციაში. თავისი სახელი ნახატმა მიიღო მარკუს ვიტრუვიუსის საპატივსაცემლოდ, მისი ათტომიანი ნაშრომისთვის, რომელშიც მან ადიდა „საღვთო პროპორცია“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Gallerie dell’Academia website 
* Willamette University site on Vitruvian man 
* Stanford University site on Vitruvian man
* Mathematics of the Vitruvian man 
* Витрувианский человек (проект «Под знаком Leonardo da Vinci»)

კატეგორია:ანატომია
კატეგორია:ლეონარდო და ვინჩი
სუფსა (ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი)

**სუფსა** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სუფსა, ახალსოფელი, გრიგოლეთი, ტაბანათი, ჩქუნი, ხიდმაღალა). მდებარეობს მდინარე სუფსის ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 7 მ. სოფელში დგას ყოველთა წმინდათა სახელობის ეკლესია, არის საბავშვო ბაღი, სამუსიკო სკოლა, საჯარო სკოლა, პოლიციის განყოფილება.

## ისტორია
დასახლება გაჩნდა 1883 წელს ბათუმის რკინიგზის გაყვანის შემდეგ, რკინიგზის სადგურის ირგვლივ. 1890-იან წლებში სუფსაში იყო ხე-ტყის საწყობი. სუფსაში ცხოვრობდა ტელემაკ გურიელი. ამჟამად მისი სასახლის ერთი სვეტი სუფსის საჯარო სკოლის შენობაშია მოქცეული. 1895 წელს ტელემაკ გურიელს სუფსაში სტუმრობდნენ მარჯორი და ოლივერ უორდროპები. 1896 წელს სოფელში გაიხსნა ბიბლიოთეკა-სამკითხველო. 1907 წლის 1 მაისს სოფელში გაიმართა პირველი მაისისადმი მიძღვნილი ხალხმრავალი მიტინგი. 1911 წელს სოფელში გაიხსნა საკრედიტო ამხანაგობა, რომელშიც 3000 ადამიანი იყო გაწევრებული.საბჭოთა პერიოდში სოფელში მოქმედებდა ტორფის ქარხანა.

## ეკონომიკა
სუფსაში არის რკინიგზის სადგური სამტრედია-მახინჯაურის ხაზზე, გადის საერთაშორისო მნიშვნელობის გზა საქართველოს საავტომობილო მაგისტრალი ს12. სოფელში არის საჯარო და სამუსიკო სკოლები, ნავთობის მომპოვებელი ჭაბურღილი.

მდ. სუფსის მარცხენა ნაპირზე განლაგებულია სუფსის ნავთობტერმინალი, რომელიც ექსპლუატაციაში 1999 წლის აპრილში შევიდა და წარმოადგენს ბაქო-სუფსის მილსადენის დაბოლოებას. ტერმინალის სასაწყობე ავზების მთლიანი მოცულობა 160 000 კუბური მეტრია. ოთხივე ავზი თანაბარი ზომისაა. სასაწყობე ავზების ავსების შემდეგ ნავთობის ტრანსპორტირება მილსადენების მეშვეობით ხდება სანაპიროდან მოცილებულ ტანკერებზე.

## მოსახლეობა
## ცნობილი ადამიანები
* ვალერიან კანდელაკი — დრამატურგი
* ტარიელ ჭანტურია — პოეტი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სალხინო (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**სალხინო** (ყოფ. *საქორხიდე*) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ზენობანი). მდებარეობს მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 100 მეტრი. ვანიდან 3 კილომეტრი.

2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 1820 (ზენობნის ჩათვლით) ადამიანი და მოსახლეობის რაოდენობის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მეორე დასახლებული პუნქტი იყო ქალაქ ვანის შემდეგ. გავრცელებული გვარებია: ძაგნიძე, ბაღდავაძე, დვალიშვილი, ქიმუცაძე, ლორთქიფანიძე, ეფრემიძე, ტრაპაიძე, როხვაძე და ჩახუნაშვილი.

სოფელს ესაზღვრება ქალაქი ვანი, დიხაშხო, ზენობანი, ზედა ვანი, ტყელვანი და გადიდი. სოფელში არის თერმული წყლების რამდენიმე წერტილი.

სოფელში დაიბადა ცნობილი მეცნიერი პედაგოგიკის დარგში, აკადემიკოსი დავით ლორთქიფანიძე.

## დემოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი

## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ყუმური (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**ყუმური** (ყოფ. *საპაიჭაო*) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: დუცხუნი, მაისაური). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე ყუმურის (რიონის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 210 მეტრი. ვანიდან 14 კილომეტრი.

## ისტორია
XIX საუკუნეში სოფელი შედიოდა საჯავახოს გამოჩინებულის საბლაღოჩინო ოლქში. სოფელში იდგა წმინდა გიორგის, ღვთისმშობლისა და ჯვარცმის ეკლესიები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 445 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
უხუთი

**უხუთი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: იმერუხუთი). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე კვინისწყლის (რიონის სისტემა) მარჯვენა მხარეს. ზღვის დონიდან 450 მეტრი. ვანიდან 23 კილომეტრი. სოფელში არის საჯარო სკოლა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 375 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები
სოფელში დაიბადნენ მწერლები ჯემალ ქარჩხაძე და რეზი თვარაძე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვედა ბზვანი

**ქვედა ბზვანი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, ბზვანის თემის ცენტრი (სოფელი: ზედა ბზვანი). მდებარეობს მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 160 მეტრი. ვანიდან 9 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1090 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
შუა რუსეთის მაღლობი

thumb|250px|მდინარის ხეობა შუა რუსეთის მაღლობზე
**შუა რუსეთის მაღლობი** — მაღლობი რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში, აღმოსავლეთ ევროპის ვაკის ფარგლებში. გადაჭიმულია მდინარე ოკიდან დონეცის ჭიუხამდე, დაახლოებით 1000 კილომეტრზე. სიგანე 500 კილომეტრი. მაქსიმალური სიმაღლე 293 მეტრი, სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილს ეწოდება კალაჩის მაღლობი. მაღლობს ქვეშ უდევს კამბრიულისწინა კრისტალური ფუნდამენტი. ჩრდილოეთი ნაწილი აგებულია დევონური და კარბონული კირქვებით, რომლებიც ზემოდან დაფარულია იურული და ქვედა ცარცული ქვიშიან-თიხიანი ნალექებით. სამხრეთი ნაწილი აგებულია ზედა ცარცული ნალექებით - ცარცით, მერგელებით, რომლებიც დაფარულია პალეოგენური თიხებით, ქვიშებითა და ქვიშაქვებით. ზედაპირზე ყველგან გვხვდება ლიოსები და ლიოსისებრი თიხნარები. მაღლობი მდიდარია რკინის მადნით (კურსკის მაგნიტური ანომალია), მურა ნახშირითა და სხვა წიაღისეულით. რელიეფი ეროზიულია, დახრამული. შუა რუსეთის მაღლობი კასპიის, შავი და აზოვის ზღვების წყალგამყოფია. მოქცეულია ტყის, ტყესტეპისა და სტეპის ზონაში. განვითარებულია შავმიწა ნიადაგები. უმთავრესად დახრამულია. არის ნაკრძალები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბელგოროდის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ბრიანსკის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ვორონეჟის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:კალუგის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:კურსკის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ლიპეცკის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ორიოლის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:სუმის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ტულის ოლქის გეოგრაფია
კატეგორია:ხარკივის ოლქის გეოგრაფია
ფერეთა (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**ფერეთა** (ყოფ. *სალომინაო*) — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ბაბოთი). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე ფერეთის (რიონის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 210 მეტრი. ვანიდან 19 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 663 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები
*ანდრო კობალაძე — ქართველი მსახიობი
*ტაგუ მებურიშვილი — ქართველი პოეტი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
საპრასია

**საპრასია** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი:რომანეთი). მდებარეობს მდინარე კვინისწყლის (რიონის სისტემა) ხეობაში. ზღვის დონიდან 420 მეტრი. ვანიდან 20 კილომეტრი. სოფელში მოდის თერმული წყალი.

სოფელში დაიბადა მწერალი გრიგოლ ხურციძე.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 405 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შუა გორა

**შუა გორა** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (ზეინდარის თემი), მდებარეობს მდინარე ფერეთის (რიონის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 160 მეტრი. ვანიდან 16 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 898 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
ჭყვიში (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**ჭყვიში** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, შუამთის თემში. მდებარეობს მდინარეების რიონისა და ყუმურის შეერთების ადგილას. ზღვის დონიდან 60 მეტრი. ვანიდან 10 კილომეტრი.

## ისტორია
წყაროებში პირველად მოიხსენიება XVI საუკუნეში ჭყუშერის, ჭყუშის სახელით და შედიოდა მიქელაძეების სათავადოში. XIX საუკუნეში სოფელი შედიოდა საჯავახოს გამოჩინებულის საბლაღოჩინო ოლქში. სოფელში იდგა უფლის ჯვარცმის, ღვთისმშობლის შობის, წმინდა გიორგის, წმინდა მთავარანგელოზთა და კოსიეთის მთავარანგელოზთა ეკლესიები.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 376 ადამიანი.

## ცნობილი ადამიანები
ჭყვიშში დაიბადნენ გალაკტიონ ტაბიძე და ტიციან ტაბიძე. სოფელში არის მათი სახლ-მუზეუმი. სოფელში ყოველწლიურად იმართება „გალაკტიონობა“ და „ტიციანობა“. სოფელში აგრეთვე დაიბადა სასულიერო მოღვაწე, დიდსქემოსანი მღვდელმონაზონი სიმონი (ბაღდავაძე), ათონის ივერთა მონასტრის უკანასკნელი ქართველი ბერების მეთაური.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ძულუხი

**ძულუხი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი. მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე ძულუხურის (სულორის მარჯვენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 420 მეტრი. ვანიდან 15 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 418 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფლის განაპირას მელოურის მთაზე დგას მელოურის ციხე და XIV საუკუნის მელოურის ეკლესია. ციხის კედლების სიმაღლე 7-8 მეტრამდეა. ციტადელში სხვადასხვა დანიშნულების სათავსები იყო მოთავსებული. ციხიდან მდინარისაკენ გვირაბი მიემართებოდა. სოფლის მიდამოებშია მელოურის ეკლესია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
ყუმურის მთა

**ყუმურის მთა** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე, ვაშლოვანის სახელმწიფო ნაკრძალის დასავლეთ ნაწილში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 578 მ. აგებულია ზედა პლიოცენ-აღჩაგილის კონგლომერატებით, ქვიშებით, თიხნარებით, თიხებით. მთის ჩრდილოეთი და აღმოსავლეთი კალთა ძლიერ დახრილია. ზედაპირზე წარმოქმნილია გამოფიტვის ღარები და გაშიშვლებები. შემოსილია ღვიის, ძეძვის, თრიმლისა და სხვა ბუჩქნარებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
ქვედა მუქედი

**ქვედა მუქედი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, მუქედის თემის ცენტრი (სოფელი: ზედა მუქედი). მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე, მდინარე ყუმურის (რიონის სისტემა) ხეობაში. ზღვის დონიდან 240 მეტრი. ვანიდან 9 კილომეტრი. სოფელში მოქმედებს მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 282 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მალიუტა სკურატოვი

[250px|thumb|[ივანე IV და მალიუტა]]
**გრიგოლ ლუკიანეს ძე სკურატოვ-ბელსკი** *()*, ცნობილი როგორც **მალიუტა სკურატოვი** (დაბადების წელი უცნობია —  გ. 1 იანვარი, 1573, ციხესიმაგრე ვაისენშტაინის მახლობლად, ახლანდელი პაიდე, ესტონეთი) — ოპრიჩნინი ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ივანე IV-ის დროს. წარმოშობით მაღალი არისტოკრატული წრიდან იყო. დაწინაურდა 1569 წელს, მონაწილეობდა ივანე IV-ის ბიძაშვილის ვლადიმირ სტარიცკის სიკვდილით დასჯაში, ნოვგოროდის ათასობით მოსახლის გაჟლეტაში. დაიღუპა ყირიმის ხანთან - დევლეთ-გირეისთან ბრძოლაში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1573
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ტყელვანი

**ტყელვანი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში (ზედა ვანის თემი), მდებარეობს იმერეთის სამხრეთ მთისწინეთზე მდინარე სულორის (რიონის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 360 მეტრი. ვანიდან 5 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 222 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის  სოფლები
შუამთა (ვანის მუნიციპალიტეტი)

**შუამთა** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ვანის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფელი: ჭყვიში). მდებარეობს მდინარე ყუმურის (რიონის სისტემა) ნაპირებზე. ზღვის დონიდან 70 მეტრი. ვანიდან 6 კილომეტრი.

შუამთა მუნიციპალიტეტის რიგით მეორე დასახლებული პუნქტია, ტერიტორიული და ეკონომიკური მნიშვნელობით ვანის შემდეგ. 2014 წლის წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1307 ადამიანი, რითაც მუნიციპალიტეტში მხოლოდ ვანს და სალხინოს ჩამორჩება. შუამთის თემის მოსახლეობა კი 1683 ადამიანია (ჭყვიში: 376 ადამიანი), რაც ასევე მესამე შედეგია ვანისა და ზეინდრის თემის შემდეგ.

სოფელში დგას ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლები — წმინდა გიორგის ეკლესია (1615 წ.), რომელიც შიგნით მოხატულია და ნათლისღების სახელობის ეკლესია.

## დემოგრაფია
## პიროვნებები
სოფელში დაიბადნენ:
* გიორგი ნაფეტვარიძე — პოეტი
* ლადო სულაბერიძე — პოეტი
* სოლომონ ყუბანეიშვილი — ლიტერატურათმცოდნე

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ვანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვლადიმირი (ქალაქი)

**ვლადიმირი** () — ქალაქი რუსეთში, ვლადიმირის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე კლიაზმის მარცხენა ნაპირზე. ქალაქი შედის ცნობილ ტურისტულ მარშრუტში „ზოლოტოე კალცო“ ().

2010 წლის აღწერის მონაცემებით, ქალაქში 345,598 კაცი ცხოვრობს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* .

## სქოლიო 
კატეგორია:ვლადიმირის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:რუსეთის ოლქების დედაქალაქები
ჯორჯი ჰენლი

**ჯორჯინა ჰელენ „ჯორჯი“ ჰენლი** (; დაიბადა 9 ივლისი, 1995) — ინგლისელი მსახიობი. მისი სადებიუტო ფილმია „ნარნიის ქრონიკები: ლომი, ჯადოქარი და გარდერობი“. ჯორჯიმ ამ ფილმში ითამაშა ლუსი პევენსის როლი. მას ამ როლისათვის მიენიჭა საუკეთესო პატარა ვარსკვლავის წოდება.

## კარიერა 
ჯორჯი ჰენლის სადებიუტო ფილმია „ნარნიის ქრონიკები; ლომი, ჯადოქარი და ტანსაცმლის გარდერობი“. ჯორჯი ჰენლიმ ამ ფილმში მთავარი როლი ითამაშა,მან შეასრულა ლუსი პევენსის როლი. ჯორჯი ჰენლი „ნარნიაში“ საკმაოდ პატარა,10 წლის გადაიღეს. 
ამ ფილმის შემდეგ დაიყრო ჯორჯის სამსახიობო კარიერა. ამ ფილმის შემდეგ ის გადაიღეს ფილმში „ჯეინ ეირი“. მან ამ ფილმში პატარა ჯეინ ეირი განასახიერა.
ამის შემდეგ ჯორჯი ჰენლიმ ლუსი პევენსის როლი ითამაშა ნარნიის მეორე „ნარნიის ქრონიკები: უფლისწული კასპიანი“ და მესამე  „ნარნიის ქრონიკები : განთიადის დამმორჩილებლის მოგზაურობა“ ფილმებში.

## პირადი ცხოვრება
ჯორჯი ჰენლი დაიბადა 1995 წლის 9 ივლისს,ინგლისში. ჰყავს მშობლები მიკი და ელენე ჰენლები და ორი უფროსი და რეიჩელი და ლაურა. რეიჩელმა დის მსგავსად ითმაშა ფილმ „ნარნიის ქრონიკების“ ძველ ვერსიაში,სადაც მან დის მსგავსად ლუსი პევენსის როლი შეასრულა. ჯორჯიმ ფილმ ნარნიის ქრონიკების პირველი ნაწილის გადაღები დროს დაწერა ორი წიგნი „თოვლის ირემი“ და „იდუმალი სვეტი“.

## ფილმოგრაფია 
*2005 — ნარნიის ქრონიკები: ლომი, ჯადოქარი და გარდერობი (ლუსი პევენსი)   
*2006 — ჯეინ ეირი - პატარა ჯეინ ეირი  შენიშვნა:ჯორჯიმ ამ ფილმის მხოლოდ 2 სერიაში მიიღო მონაწილეობა.
*2008 — ნარნიის ქრონიკები: უფლისწული კასპიანი (ლუსი პევენსი)
*2010 — ნარნიის ქრონიკები: განთიადის დამმორჩილებლის მოგზაურობა (ლუსი პევენსი)
*2012 — კლასის პროექტი (ბეტი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* ფან-გვერდი 

კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:ინგლისელი ქალი კინომსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მეგაბაიტი

**მეგაბაიტი** (; აღნიშვნა: '***, ***') — ინფორმაციის საზომი ერთეული. ერთი მეგაბაიტი უდრის 1 000 000(106) ან 1 048 576 (220) სტანდარტულ (8 ბიტიან) ბაიტს.

კატეგორია:ინფორმაციის საზომი ერთეულები
ვოლგოგრადის ოლქი

**ვოლგოგრადის ოლქი** — ოლქი რუსეთში, შედის სამხრეთის ფედერალურ მხარის შემადგენლობაში.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ვოლგოგრადი.

## მოსახლეობა 
2025 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობდა 2 434 046 კაცი.
* რუსები — 2378,7 ათ. კაცი (88,1 %)
* უკრაინელები — 56,3 ათ. კაცი (2,1 %)
* ყაზახები — 45,3 ათ. კაცი (1,7 %)
* თათრები — 28,6 ათ. კაცი (1,1 %)
* სომხები — 27,0 ათ. კაცი (1,0 %)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვოლგოგრადის ოლქის ადმინისტრაციის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ვოლოგდის ოლქი

**ვოლოგდის ოლქი** — ოლქი რუსეთში, დაარსდა 1937 წლის 23 სექტემბერს მანამდე არსებული ჩრდილოეთის ოლქის ორად გაყოფის შემდეგ (მეორე — არხანგელსკის ოლქი). მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ჩრდილო-დასავლეთით.
* ადმინისტრაციული ცენტრი — ვოლოგდა.

## გეოგრაფია 
ესაზღვრება არხანგელსკის, კიროვის, კოსტრომის, იაროსლავლის, ტვერის, ნოვგოროდისა და ლენინგრადის ოლქები და კარელიის რესპუბლიკა.

## მოსახლეობა 
2006 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობდა 2 635 ათ. კაცი.
* რუსები — 96,56 %
* უკრაინელები — 0,97 %
* ბელარუსები — 0,39 %
* აზერბაიჯანელები — 0,21 %
* სომხები — 0,17 %
* ბოშები — 0,16 %,

აგრეთვე 1857 თათარი, 987 ქართველი, 955 გერმანელი, 439 ებრაელი, 426 ვეფსი, 320 ჩეჩენი, 250 ვიეტნამელი.

ოლქში არის
* 15 ქალაქი
* 13 დაბა
* 8000 სოფელი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვოლოგდის ოლქის მთავრობის ოფიციალური საიტი 
* ვოლოგდის ოლქის ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
ჟირაფის თანავარსკვლავედი

thumb
**ჟირაფის თანავარსკვლავედი** () — ცის ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს პოლუსის მახლობელი თანავარსკვლავედი. მისი ყველაზე ბრწყინვალე ვარსკვალი 4,0 ვიზუალური ვარსკვლავიერი სიდიდისაა. დამზერისათვის საუკეთესო პირობებია ნოემბერ-იანვარში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Star Tales -Camelopardalis

კატეგორია:თანავარსკვლავედები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს თანავარსკვლავედები
თხევად-კრისტალური მონიტორი

thumb|თკ-მონიტორი
**თხევად-კრისტალური მონიტორი (თკმ)** (იგივეა, რაც თხევად-კრისტალური დისპლეი (თკდ), ინგლ. liquid crystal display, LCD, ბრტყელი ინდიკატორი) — ბრტყელი მონიტორი თხევად კრისტალებზე.

LCD TFT ( — თხელფირიანი ტრანზისტორი) — თხევად-კრისტალური დისპლეის ერთ-ერთი სახელწოდება, რომელშიც თხელფირიანი ტრანზისტორით მართული აქტიური მატრიცა გამოიყენება. TFT გამაძლიერებელი თითოეული სუბ-პიქსელისათვის სწრაფმოქმედების ასამაღლებლად, ასევე დისპლეის გამოსახულების მკაფიოობისა და კონტრასტულობისთვის გამოიყენება.

## თკ-მონიტორის დანიშნულება 
თხევად-კრისტალური მონიტორის დანიშნულება კომპიუტერიდან, TV-მიმღებიდან, ციფრული ფოტოაპარატიდან, ელეტრონული თარჯიმნიდან, კალკულატორიდან და სხვ. გრაფიკული ინფორმაციის გამოსახვაა. 

გამოსახულება სხვადასხვა ელემენტის მეშვეობით ყალიბდება, როგორც წესი, გაშლის სისტემით. უბრალო ხელსაწყეობს (ელექტროსაათი, ტელეფონი, ფლეიერი, თერმომეტრი და სხვ) შეიძლება ჰქოდეთ მონოქრომული ან 2-5 ფერიანი დისპლეი. მრავალფერი გამოსახულება ყალიბდება RGB-ტრიადების დახმარებით. დღეისათვის (2008) TN- (ზოგჯერ *VA) მატრიცების სამაგიდო მონიტორებში და ყველა ნოუთბუქში გამოიყენება მატრიცები 18-ბიტიანი ფერის ხარისხით (6 ბიტი თითო არხზე), 24-ბიტიანობა ემულირდება ციმციმითა და დიზერინგით.

## თკ-მონიტორის მოწყობილობა 
თკ-მონიტორის ყოველი პიქსელი შედგება მოლეკულების ფენისგან ორ გამჭვირვალე ელექტროდსა და ორ პოლარიზაციულ ფილტრს შორის, რომელთა პოლარიზაციის სიბრტყეც (როგორც წესი) პერპენდიკულარულია. თხევადი კრისტალების არარსებობისას პირველი ფილტრის მიერ გაშვებულ სინათლეს, მეორე ბლოკავს.

კატეგორია:მონიტორები
პარკოსნები

**პარკოსნები** () — ორლებნიან მცენარეთა ოჯახი. ყვავილოვანი მცენარეების ერთ-ერთი უდიდესი ოჯახია. მისი წარმოშობა (ნამარხი მტვრისა და მერქნის მიხედვით) დათარიღებულია ზედა ცაცული სისტემისა და პალეოცენის მიჯნით (65 მლნ. წლის წინ). ბუჩქები, ნახევრად ბუჩქები, მრავალწლოვანი და ერთწლოვანი ბალახები, ხეები და ლიანებია (ბუჩქოვანი და ბალახოვანი). სახეობათა უმრავლესობას რთული (ფრთული, სამმაგი, თათისებრი) აქვს, თანაფოთლებით, როგორც წესი, მორიგეობით განლაგებული. ყვავილები ორსქესიანია, 5-ნაკვთიანი, ხშირად მწერებით დამტვერვადი. ნაყოფი — პარკი (აქედან სახელწოდება), რომელსაც ნაირგვარი ფორმა და თესლის გავრცელების ხერხი აქვს.

პარკოსნებს ფესვებზე უვითარდებათ კოჟრები — ატმოსფერული აზოტის შემთვისებელი კოჟრის ბაქტერიების (*Rhizobium* sp.) გროვები, რომლებიც ნიადაგს ამდიდრებენ აზოტით. ამგვარად, პარკოსნები განსაკუთრებულ როლს ასრულებენ ბიოსფეროს აზოტის წრებრუნვაში.

ოჯახში გამოიყოფა რამდენიმე ქვეოჯახი, მ.შ. ყველაზე მნიშვნელოვანია მიმოზისებრნი (), ცეზალპინიისებრნი () და ფარვანასებრნი () (ზოგიერთი სისტემატიკოსი ამ ქვეოჯახებს ცალკე ოჯახებად მიიჩნევს). აერთიანებს 700-მდე გვარის 17&nbsp;000-ზე მეტ სახეობას. პარკოსანთა მორფოლოგიური პლასტიკურობა შეწყობილია შემგუებლური თვისებების ძალიან ფართო სპექტრთან, რისი წყალობითაც ისინი გავრცელდნენ ნოტიო ტროპიკული ტყეებიდან სუბარქტიკულ ტუნდრამდე.

პარკოსნების ზოგიერთი გვარი და ცალკეული წარმომადგენლები (ლობიო, სოია, არაქისი, ცერცვი, ბარდა და სხვა) ცილებით მდიდარი ყუათიანი საჭმელია, არაქისისა და სოიის თესლიდან მიღებულ ზეთს ფართოდ იყენებენ კვების მრეწველობაში (საკონდიტრო წარმოება, კულინარია) და ტექნიკური მიზნებისათვის. საქონლის საკვებ მცენარეებს შორის განსაკუთრებული ადგილი უკავია იონჯას, სამყურას, ესპარცეტს, ცერცველას, ძიძოსა და სხვა მცენარეებს.

ზოგიერთი პარკოსნების (წითელი სანდალოზის — ) მერქანს ძვირფასი ავეჯის დასამზადებლად იყენებენ. პარკოსნების ქერქი შეიცავს მთრიმლავ და საღებავ ნივთიერებებს; მრავალი სახეობა (არღავანი, ალბიცია, გლიცინია, სოფორა, კურდღლისცოცხა და სხვა) დეკორატიულია. იყენებენ აგრეთვე ცოცხალ ღობეებად და ქარსაფარ ზოლებად. პარკოსნების უმრავლესობა კარგი თაფლოვანი მცენარეა, განსაკუთრებით აფასებენ თეთრ აკაციას, სამყურას, იონჯას, ცერცველას, ძიძოს, ესპარცეტს. მებაღეობაში ძვირფასია ბაღის არჯაკელი, ხანჭკოლა, რობინია, უძრახელა და მრავალი სხვა. ოჯახის სისტემატიკის კვლევით დაკავებულია „პარკოსანთა მონაცემთა ბაზის შექმნისა და საინფორმაციო სამსახურის საერთაშორისო პროგრამა“ (International Legume Database and Information Service, ILDIS; რედინგი, დიდი ბრიტანეთი, 1985 წლიდან).

## სქოლიო 
*
პარკხვევიასებრნი

**პარკხვევიასებრნი** () — მწერების ოჯახი ქერცლფრთიანების რიგისა. დიდი (11-13 სმ) და საშუალო ზომის პეპლებია. მათი ფრთების შლილი 8 სმ აღწევს. მსხვილი, უხვად შებუსული სხეული აქვთ, პირის აპარატი განუვითარებელია. მატლი დაფარულია ბუსუსებით. დაჭუპრების მომენტში მატლი ქსოვს შავ ან მუქ მურა, კასრისებრ ან ოვალურ პარკს. გამოიზამთრებს მატლი, ზოგჯერ ჭუპრი, იშვიათად კვერცხიც. ოჯახში 10000 სახეობაა, რომლებიც მთელ მსოფლიოშია გავრცელებული. განსაკუთრებით ბევრია ტროპიკებში. ტყისა და ხეხილის ძლიერი მავნებელია Malacosoma neustrium. იშვიათი სახეობებიდან საქართველოში გვხვდება კვიპაროსის მსხვილტანა (Pachypasa otus) და ველის ბინადარი Eriogaster neogena.

## ლიტერატურა 
*
პარტახი

**პარტახი**, **პარტახტი** — უპატრონოდ მიგდებული, გაჩანაგებული ადგილ-მამული, სახლ-კარი ძველ საქართველოში. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, პარტახი ოხერივით „უნამუშავრო“ ადგილს ეწოდებოდა. ტერმინი „პარტახი“ დამახასიათებელია დასავლეთ საქართველოს საბუთებისათვის (აქ „საგლეხო პარტახტიც“ იხსენიება). სამართლის წიგნთაგან „პარტახი“ გვხვდება გიორგი V-ის „ძეგლთა დადებაში“ ბეითალმან ქონებასთან დაკავშირებით. ბეითალმანი პარტახის მიმღებს „საჯარო და სალაშქრო“ სამსახური ეკისრებოდა. პარტახი იბეგრებოდა, იგი ყიდვა-გაყიდვის, ბოძებისა და სხვა სამართლებრივი ურთიერთობათა საგანიც იყო. 

## იხილეთ აგრეთვე
*ხარაბა

## წყარო
*ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ.1, თბ., 1963; ტ. 3-6, თბ., 1970-1977

## ლიტერატურა
**ჯავახიშვილი ივ.* , საქართველოს ეკონომიური ისტორია, წგნ. 1, ტფ., 193, გვ. 133-135;
**ფუტკარაძე ი.*, ქსე, ტ. 7, გვ. 694, თბ., 1984

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
პარტერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**პარტერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* პარტერი - თეატრის შენობებში მაყურებელთა  ადგუილები
*პარტერი - გაზონებით  დამშვენებული ბაღის ან პარკის გაშლილი ნაწილი
პარტიული სიტყვა

**პარტიული სიტყვა** — საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის ორკვირეული ჟურნალი. გამოდიოდა 1943 წლის დეკემბრიდან თბილისში, ქართულ და რუსულ ენებზე. თავდაპირველად ჟურნალს ერქვა „აგიტატორის ბლოკნოტი“, 1963 წლის ივნისიდან — „საქართველოს აგიტატორი“, ხოლო 1977 წლის ივნისიდან „პარტიული სიტყვა“. 1973 წლის იანვრამდე იყო საქართველოს კპ ცკ-ის პროპაგანდისა და აგიტაციის განყოფილების ჟურნალი. აშუქებდა პარტიის საშინაო და საგარეო პოლიტიკურ საკითხებს. დიდ ადგილს უთმობდა სააგიტაციო-პროპაგანდისტული მუშაობის გამოცდილების განზოგადებას და სხვა საკითხებს. ჟურნალში იბეჭდებოდა პარტიული, საბჭოთა, სამეურნეო, იდეოლოგიური დარგის მუშაკების, მეცნიერების, პედაგოგების, ლიტერატურისა და ხელოვნების მოღვაწეთა წერილები. სხვადასხვა დროს ჟურნალის რედაქტორები იყვნენ გ. ბურჯანაძე, კ. ჯოხიძე, შ. გაგოშიძე, დ. კაკაბაძე. 1980 წლიდან — გ. გოგიაშვილი. ტირაჟი დაახლოებით 100 ათ. (1984).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:რუსულენოვანი ჟურნალები
ვორონეჟის ოლქი

**ვორონეჟი** — ოლქი რუსეთში, დაარსდა 1934 წლის 13 ივნისს. მდებარეობს რუსეთის ევროპული ნაწილის ცენტრში.

* ადმინისტრაციული ცენტრი — ვორონეჟი.

## მოსახლეობა 
2006 წლის მონაცემების მიხედვით ოლქში ცხოვრობს:
* რუსები – 	2 239 500 კაცი.
* უკრაინელები – 73 700 კაცი.
* სომხები - 8800 კაცი.
* ბელარუსები – 5000 კაცი.
* ბოშები - 4800 კაცი.
* აზერბაიჯანელები – 4200 კაცი.
* თათრები - 3500 კაცი.
* თურქები - 3400 კაცი.
* გერმანელები - 2000 კაცი.
* ჩეჩნები, ჩუვაშები, ქართველები - 1700-1700 კაცი...

## რესურსები ინტერნეტში 
* ვორონეჟის ოლქის ადმინისტრაცია 
* ვორონეჟის საოლქო დუმა 

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ოლქები
პარხალი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**პარხალი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* პარხალი - სამონასტრო კომპლექსი 
*პარხალი - მხარე ისტორიულ პრივინცია ტაოში
წყვილჩლიქოსნები

**წყვილჩლიქოსნები** (Artiodactyla), ძუძუმწოვრების რიგი. თითოეულ ფეხზე 2 ან 4 თითი აქვთ. თითების ბოლო ფალანგები დაფარულია ჩლიქებით. ლავიწი არ გააჩნიათ. წყვილჩლიქოსნების ძირითადი კბილები შეგუებულია უხეში მცენარეული საკვების ღეჭვას. კუჭი უმრავლესობას რთული აქვს (ირემი, ძროხა), იშვიათად — მარტივი (ღორი). გავრცელებული არიან ყველა კონტინენტზე ანტარქტიდის გარდა (ავსტრალიაში წყვილჩლიქოსნები ადამიანმა შეიყვანა). იკვებებიან მცენარეულობით, გარდა ღორებისა, რომლებიც ყოვლისმჭამელები არიან. რიგში გაერთიანებულია 3 ქვერიგი: არამცოხნელები (Nonruminantia), მცოხნელები (Ruminantia) და კორძფეხიანები (Tylopoda). პირველში შედის 3 ოჯახის 12 სახეობა, მეორეში — 6 ოჯახის 180-მდე სახეობა, ხოლო მესამეში — ერთი ოჯახის 6 სახეობა. საქართველოში გვხვდება წყვილჩლიქოსნების 3 ოჯახის 7 სახეობა. წყვილჩლიქოსნებს განეკუთვნება სასოფლო-სამეურნეო ცხოველების უმრავლესობა: ღორი, აქლემი, მსხვილი რქოსანი საქონელი, ცხვარი, თხა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ძუძუმწოვრები
პარხალი (მხარე)

]]
**პარხალი** — მხარე საქართველოს სამეფოში, ისტორიულ პროვინცია ტაოში, ამჟამად თურქეთში. მოიცავდა მდინარე ჭოროხის შუა წელის მარცხენა შენაკადის პარხალისწყლის აუზს. ცენტრი იყო დაბა პარხალი. პარხალში მდებარეობს ქართული არქიტექტურის ძეგლი პარხალი.

## ისტორია
სახელწოდება „პარხალს“ უკავშირებენ ანტიკურ წყაროებში მოხსენიებულ პარიადრის მთიანეთს. პარხალი X საუკუნეში დავით III კურაპალატის მამული იყო. აქ რამდენიმე კილომეტრზე გრძელდება კლდეში გამოკვეთილი სარწყავი არხი, რომლის მშენებლობა XII-XIII საუკუნეების მიჯნაზე თამარ მეფეს მიეწერება. XIV საუკუნეში შედიოდა ტრაპიზონის იმპერიაში.

## ლიტერატურა
**თაყაიშვილი, ე.,* 1917 წლის არქეოლოგიური ექსპედიცია სამხრეთ საქართველოში, თბილისი, 1960;
**Беридзе В.В.,* Архитектура Тао-Кларджери, Тб., 1981;

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
პასიფლორა

**პასიფლორა**, **ვნების ყვავილი** (Passiflora) — მცენარეთა გვარი პასიფლორასებრთა ოჯახისა. მცოცავი ბუჩქები და ბალახებია. პასიფლორას 400-ზე მეტი სახეობა  გავრცელებულია ამერიკის, აზიისა და ავსტრალიის ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ზოგიერთი სახეობის (Passiflora edulis)  ნაყოფი იჭმება. სამხრეთამერიკული ცისფერი პასიფლორა (Passiflora coerulea) გამოიყენება დეკორატიულ მცენარედ. კულტივირებულია ყირიმსა და კავკასიის  შავი ზღვის სანაპიროზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პასიფლორასებრნი