open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ლემურისებრნი

**ლემურისებრნი** (Lemuridae) — ძუძუმწოვრების ოჯახი პრიმატების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 13-37 სმ, კუდისა — 16-56 სმ აღწევს. სხეული შემოსილი აქვთ რბილი და გრძელი ბალნით. თითები ბოლოვდება ფრჩხილებით (ტერფის მეორე თითზე ბრჭყალია). კიდურები სატაცია. მკერდზე 2 სარძევე ჯირკვალია (რუხ პაპალემურს — მხრებზე). აქვთ 36 კბილი. თავის ტვინი სუსტადაა განვითარებული. ცნობილია 6 გვარის 14 სახეობა. ლემურისებრნი გავრცელებულნი არიან მადაგასკარზე. ბინადრობენ ტყეში. იკვებებიან ხილით, ფოთლებით, ყვავილებით, მწერებითა და მათი მატლებით. მაკეობა 2-5 თვემდე გრძელდება. აქტიურები არიან ღამე ან ბინდში. დღე სძინავთ ფუღუროებსა ან ბუდეებში. ზოგნი ჯგუფებად (4-10 ინდივიდი) ან ჯოგებად (60-მდე ცხოველი) ცხოვრობენ, ზოგნი — წყვილებად ან მარტოულადაც. შობენ 1-3 ნაშიერს. ლემურისებრნის საერთო რაოდენობა თანდათანობით კლებულობს.

## ლიტერატურა
* *ჯანაშვილი ა.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 168, თბ., 1983
*
დრეზდენის დაბომბვა

230px|thumb|დრეზდენი მოკავშირეთა დაბომბვის შემდეგ
**დრეზდენის დაბომბვა** — განხორციელდა 1945 წლის 13-14 თებერვალს ბრიტანეთის სამეფო საჰაერო ძალების ცეცხლოვანი დაბომბვისა და აშშ-ის არმიის საჰაერო ძალების დამატებითი იერიშის შედეგად. დრეზდენი, გერმანიის ერთ-ერთი უძველესი და ულამაზესი ქალაქი მდინარე ელბაზე, ფერფლად იქცა. მასიურმა დაბომბვამ ცეცხლოვანი შტორმი გამოიწვია, რომელმაც ყველაფერი შთანთქა მის გზაზე. დაღუპულთა რაოდენობა 22,000—25,000 შორის მერყეობს.

### მიწაზე 
## სქოლიო 
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
კატეგორია:დრეზდენი
ჩესტერ ართური

**ჩესტერ ალან ართური** ( დ. 5 ოქტომბერი, 1829 — გ. 18 ნოემბერი, 1886) — აშშ-ის 21-ე პრეზიდენტი (1881-1885), აშშ-ის მე-20 ვიცე-პრეზიდენტი (1881), რესპუბლიკელი.

ართურმა 1848 წელს უნიონ კოლეჯი დაამთავრა, შემდგომში ასწავლიდა სკოლაში გაწევრიანდა ადვოკატთა ასოციაციაში და ქალაქ ნიუ-იორკში სამართლის პრაქტიკას გადიოდა. სამოქალაქო ომის დასაწყისში ნიუ-იორკის შტატის გენერალ-კვარტერმეისტერი იყო. პრეზიდენტობამდე ართური ნიუ-იორკის პორტის საბაჟოს დირექტორი იყო (1871-1878), ხოლო ჯეიმზ გარფილდის ადმინისტრაციაში ვიცე-პრეზიდენტის პოსტი ეკავა.

მან პრეზიდენტის თანამდებობა მას შემდეგ დაიკავა, რაც 1881 წლის 2 ივლისს მძიმედ დაჭრილი პრეზიდენტი გარფილდი 19 სექტემბერს გარდაიცვალა. პრეზიდენტის რანგში ართური ეცადა ტარიფების დაწევას. მიუხედავად ამისა კონგრესმა დაახლოებით იმდენჯერვე გაზარდა ტარიფი, რამდენიც შეამცირა, მაგრამ ართურმა მაინც მოაწერა ხელი ტარიფის აქტს 1883 წელს. აღშფოთებული დასავლელებმა და სამხრეთელებმა დემოკრატიულ პარტიას მიმართეს, ამის შემდეგ ტარიფები ორი პოლიტიკური პარტიის უმთავრეს დავის საგანად იქცა. 

ართურის ადმინისტრაციამ ემიგრაციის შესახებ პირველი ფედერალური კანონი გამოსცა. მისი პრეზიდენტობის მთავარი მიღწევა სამოქალაქო სამსახურის რეფორმა იყო. ამის გამო მას „სამოქალაქო სამსახურის მამას“ უწოდებდნენ. მან 1884 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში რესპუბლიკელთა ნომინაციის მოპოვება ვერ შეძლო.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1829
კატეგორია:გარდაცვლილი 1886
კატეგორია:დაბადებული 5 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
ურბანული განახლება

[მინი|300პქ|ურბანული კონტრასტი [ცინცინატიში, ოჰაიო.]]
[მინი|300პქ|შინძუკუს ჩრდილოეთი ნაწილის განახლება, [ტოკიო, იაპონია.]]
**ურბანული განახლება** (ინგლ. Urban Renewal, ან Urban Regeneration) — წინააღმდეგობრივი პროგრამა აშშ-სა და მრავალ სხვა განვითარებულ ქვეყანაში, რომელიც მიზნად საშუალო და მჭიდროდ დასახლებული ქალაქური უბნების გადახალისებას ისახავს. ეს პროცესი გვიან 1940-იან წლებში დაიწყო და დღემდე გრძელდება. მას მნიშვნელოვანი გავლენა აქვს ქალაქის ზოგად იერზე. ეს მექანიზმები გადამწყვეტ როლს ასრულებს მსოფლიოს ქალაქების ისტორიასა და დემოგრაფიაზე, მათ შორის: პეკინის, მელბურნის, გლაზგოს, ბოსტონის, ვარშავის, სან-ფრანცისკოსა და ბილბაოს განახლებაში. ყველაზე ხშირად ციტირებულ ნიმუშთა შორისაა კანარი-ვარფი ლონდონში და კარდიფი უელსში.

ურბანულ განახლებას თან მრავალი წინააღმდეგობა სდევს და ტიპურად მოიცავს მცირე თუ დიდი წარმოებების დანგრევას, ადამიანთა გადასახლებას და უძრავი ქონების ნაციონალიზაციას ქალაქის მთავრობის მიერ ჩაფიქრებული საზოგადო მიზნებისთვის განკუთვნილი პროექტების განხორციელებისთვის. გამართლება, რომელსაც ხშირად ურბანული განახლების პროექტებისთვის იყენებენ, არის დაკნინებული საცხოვრებელი უბნების, კომერციული და ინდუსტრიული კვარტლების გადახალისების აუცილებლობა. ამ პროექტებს, როგორც წესი, სოციალურად ნაკლებად დაცული საზოგადოების ფენები ეწირება.

XX საუკუნის მეორე ნახევარში ურბანულმა განახლებამ სწრაფი ურბანული განაშენიანება გამოიწვია გარეუბნებში, ქალაქის ძველი უბნები კი ახალი გზატკეცილებისა და ავტოსტრადებისთვის დაინგრა.

ურბანული განახლების ეფექტი ფაქტობრივ გადახალისებაზე ინტენსიური დებატების საგანია. მის დამცველთა მტკიცებით ის ეკონომიკური მამოძრავებელი ძალაა, ოპონენტები კი მას მდიდართა კიდევ უფრო გამდიდრების მექანიზმად აღიქვამენ ღარიბთა და გადასახადების გადამხდელთა ხარჯზე. მისი საფასური საკმაოდ მაღალია არსებული უბნებისთვის, ვინაიდან მრავალ შემთხვევაში ასეთი პროექტები ქალაქის ამ "ცოცხალი ორგანიზმების" განადგურებით სრულდება.

თავდაპირველი ურბანული განახლების პროექტების ჩავარდნის გამო ქალაქმგეგმავები და საზოგადოებრივი აქტივისტები ცდილობენ ფოკუსი გადაიტანონ არსებული ურბანული გაერთიანებების (თემების, უბნების, კვარტლების) სოციალურ გადახალისებაზე. დროთა განმავლობაში ურბანული განახლება გადაიზარდა პოლიტიკაში, რომელიც ნაკლებად ეყრდნობა ნგრევას და მეტად გადახალისებასა და რეინვესტიციას, რაც ამჟამად მრავალი ადგილობრივი მმართველობის სამოქმედო გეგმის ინტეგრირებული ნაწილია. ეს პროგრამები ასევე მოიცავს ადგილობრივი მცირე და საშუალო მეწარმეობის წახალისებას. თუმცა, მიუხედავად ამ ახალი ადაპტირებული ფორმისა, ურბანული განახლების პროექტები ხშირად ხდება მთავრობის კორუფციისა და თავნებობის წყარო.

კატეგორია:ქალაქგეგმარება
ლეო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეო** შეიძლება იყოს რომის რამდენიმე პაპის სახელი:

* ლეო I
* ლეო II
* ლეო III
* ლეო IV
* ლეო V
* ლეო VI
* ლეო VII
* ლეო VIII
* ლეო IX
* ლეო X
* ლეო XI
* ლეო XII
* ლეო XIII
ლენცოფა

**ლენცოფა** (Hyoscyamus) — ორწლოვან და ერთწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. 

მისი 20-მდე სახეობა გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და კანარის კუნძულებზე. საქართველოში იზრდება 3 სახეობა; მათ შორის უფრო მნიშვნელოვანია შავი ლენცოფა (Hyoscyamus niger) — ორწლოვანი ბალახია. ღეროსეული ფოთლები მჯდომარეა და ნახევრად ღერომხვევი. მღვრიე ყვითელი ფერის გვირგვინი იისფრად არის დაძარღვული. ნაყოფი მრავალთესლიანი მოგრძო კოლოფია. გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში. გავრცელდა როგორც გზადმიყოლილი. იზრდება რუდერალურ ადგილებზე, გზისპირებზე, ბოსტანში, ბაღსა და მინდორში. ჩვენში ეს სახეობა გავრცელებულია თითქმის ყველგან მთის ზემო სარტყლამდე. ლენცოფა ძალზე შხამიანია. აქვს არასასიამოვნო სუნი, შეიცავს ალკალოიდებს — ჰიოსციამინს, ატროპინსა და სკოპოლამინს.  

მედიცინაში იყენებენ ლენცოფას ფოთლების ექსტრაქტს, როგორც სპაზმების საწინააღმდეგო და ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებას კუჭნაწლავისა და სასუნთქი გზების ზოგიერთი დაავადების დროს. ლენცოფას დაფშვნილი ფოთლები შედის ასთმატოლის შედგენილობაში. ლენცოფასგან ამზადებენ ლენცოფას ზეთს, რომელიც ტკივილგამაყუჩებელ საშუალებად იხმარება დაჟეჟილობის, იშიაზისა და სხვა შემთხვევებში. ლენცოფით მოწამვლა ზოგჯერ სიკვდილით მთავრდება.

*პირველადი დახმარება:* შეტივნარებული გააქტიურებული ნახშირით და კალიუმპერმანგანატის ხსნარით კუჭის ამორეცხვა, შემდეგ მარილიანი საფაღარათო საშუალებანი, მაგარი ჩაი, ყავა და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
კალიფორნიის უნივერსიტეტი (ბერკლი)

**კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლიში** (, ან მოკლედ UC Berkeley, Berkeley, Cal) — კალიფორნიის უნივერსიტეტის ცხრა კამპუსიდან უძველესი. დაარსდა 1868 წლის 23 მარტს, მდებარეობს კალიფორნიის შტატის ქალაქ ბერკლიში და დაახლოებით 5 კმ² ფართობი უჭირავს.

ბერკლის ფიზიკოსებმა გადამწყვეტი როლი შეასრულეს მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში ატომური ბომბის შემუშავებაში, ასევე ომის შემდეგ წყალბადის ბომბის შექმნაში. ბერკლის მეცნიერებმა გამოიგონეს ციკლოტრონი, გამოიკვლიეს ანტიპროტონი, გადამწყვეტი როლი ითამაშეს ლაზერის კვლევაში, ახსნეს ფოტოსინთეზის პროცესი, აღმოაჩინეს მრავალი ქიმიური ელემენტი, მათ შორის, პლუტონიუმი, ბერკლიუმი, ლორენციუმი და კალიფორნიუმი.

უნივერსიტეტი ერთ-ერთი საუკეთესოა როგორც აშშ-ში ისე მთელს მსოფლიოში. Times Higher Education World University Rankings-მა 2016 წელს კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლიში დაასახემა მეექვსე ყველაზე დიდი რეპუტაციის მქონე სასწავლებლად მსოფლიოში. იგი მესამე ადგილს იკავებს U.S. News & World Report-ის 2016 წლის კვლევაში. Academic Ranking of World Universities-ის 2015 წლის რეიტინგში კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლიში მეოთხე ადგილს იკავებს, The Center for World University Rankings-საში კი მეშვიდეს. 2016 წელს U.S. News & World Report-მა კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლიში დაასახესა საუკეთესო საჯარო სასწავლო დაწესებულებად აშშ-ში. The Washington Monthly-ის რეიტინგში იგი მეოთხეა ამერიკის უნივერსიტეტებს შორის, ხოლო Money Magazine-ის მიხედვით მეცხრე. 2014 წელს The Daily Beast-მა კალიფორნიის უნივერსიტეტი ბერკლიში მეთერთმეტე საუკეთესოდ დაასახელა შტატებში.

## კურსდამთავრებულები

File:Steve Wozniak.jpg|სტივ უოზნიაკი - Apple-ს თანადამფუძნებელი
File:Gordon Moore.jpg|გორდონ მორი - Intel-ის თანადამფუძნებელი
File: Eric E Schmidt, 2005 (looking left).jpg|ერიკ შმიდტი - Google-ის აღმასრულებელი თავმჯდომარე
File:Gregory Peck in Roman Holiday trailer cropped.jpg|გრეგორი პეკი - ამერიკელი კინომსახიობი, ოსკარის მფლობელი
File:Crown Prince Håkon (50).jpg|ჰოკონი - ნორვეგიის ტახტის მემკვიდრე
File:Robert McNamara official portrait.jpg|რობერტ მაკნამარა - მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტი, აშშ-ის უსაფრთხოების საბჭოს თავმჯდომარე, Ford Motor Company-ის პრეზიდენტი
File:Daniel KAHNEMAN.jpg|დანიელ კანემანი - ნობელის პრემიის მფლობელი ეკონომიკის დარგში

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:აშშ-ის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
კლიმატის ცვლილების კონვენცია

thumb|კონვენციის ლოგო
**გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონვენცია კლიმატის ცვლილების შესახებ** — საერთაშორისო ხელშეკრულება, რომლის მიზანია ატმოსფეროში სათბურის აირების კონცენტრაციის ზრდის და ამით გამოწვეული გლობალური დათბობის შეჩერება. კონვენციას ხელი მოეწერა 1992 წელს, რიო დე ჟანეიროში, გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის კონფერენციაზე „გარემო და განვითარება“.

ხელშეკრულების საწყისი ვარიანტი (საკუთრივ ჩარჩო-კონვენცია) სათბური არიების გაფრქვევის რაიმე კონკრეტულ ზღვრებს არ ადგენდა. ასეთი ზღვრები დგინდება ქვე–ხელშეკრულებებით, ე.წ. „ოქმებით“ („პროტოკოლებით“). ჯერჯერობით მიღებულია ერთი ასეთი ოქმი — კიოტოს ოქმი, თუმცა უახლოეს წლებში დაგეგმილია შემდეგი ოქმის მომზადება და მიღება.

thumb|კონვენციის წევრი სახელმწიფოები აღნიშნულია მწვანედ

1992 წლიდან კლიმატის ცვლილების კონვენციას მსოფლიოს პრაქტიკულად ყველა ქვეყანა შეუერთდა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* კონვენციის ოფიციალური ინტერნეტ–გვერდი
* კონვენციის ინგლისური ტექსტი pdf ფაილის სახით
* კონვენციის ინგლისური ტექსტი html ფაილის სახით
* საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს კლიმატის ცვლილების სამმართველოს ძველი ინტერნეტ-გვერდი
* საქართველოს გარემოს დაცვის სამინისტროს კლიმატის ცვლილების სამმართველოს ახალი ინტერნეტ-გვერდი

კატეგორია:ეკოლოგია
კატეგორია:გარემოს დაცვა
კატეგორია:გარემოსდაცვითი ხელშეკრულებები
ლესელიძე (დაბა)

**ლესელიძე** ( [გჲეჩრჷფშ]; ყოფილი *ერმოლოვსკი* — გადაერქვა 1944 წლის 1 ივნისს) — დაბა და თემის ცენტრი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, მდებარეობს შავიზღვისპირა დაბლობზე, მდინარე ფსოუს მარცხენა ნაპირზე, მისშესართავთან, რუსეთის საზღვართან, ზღვის დონიდან 6 მეტრზე, გაგრიდან 18 კილომეტრში, სოხუმი-სოჭის საავტომობილო და სარკინიგზო ხაზზე. დაბაში მოქმედებს რკინიგზის ბაქანი.

## ისტორია
ეს სახელწოდება შედარებით ახალია. XIX საუკუნის 60-იან წლებამდე აქ არსებობდა სოფელი გეჩრიფშ. სახელწოდებას საფუძვლად უდევს ჯიქების თავადური საგვარეულოს გეჩ, გეჩბა ფუძე, რომლებიც 1864 წელს ოსმალეთში გადაასახლეს. სახელწოდება „გეჩბების მხარეს, საცხოვრისს“ ნიშნავს. XIX საუკუნის მიწურულს ერმოლოვსკი ეწოდა რუსეთის იმპერიის მიწათმოქმედებისა და ქონების მინისტრის ა. ს. ერმოლოვის პატივსაცემად, რომელმაც ეს ადგილები 1894 წელს შემოიარა. 1944 წელს ლესელიძე ეწოდა დიდი სამამულო ომის გენერლის კონსტანტინე ლესელიძის პატივსაცემად, რომელიც კავკასიის მისადგომებს იცავდა. საბჭოთა პერიოდში მოქმედებდა კოლმეურნეობა რომლის პროფილი იყო მეთამბაქოეობა, მეხილეობა და მევენახეობა. ლესელიძის სადაბო საბჭოში ასევე შედიოდა სოფლები სალმე და სულევო. 1992-1993 წლების აფხაზეთის ომის შემდეგ აფხაზეთის რესპუბლიკამ უწოდა გეჩრიფში (Гьачрыҧшь//Гьечрыҧшь).

## დემოგრაფია
1989 წლის აღწერის მონაცემებით დაბაში ცხოვრობდა 969 ადამიანი.

## კურორტი
ლესელიძე რესპუბლიკური მნიშვნელობის ზღვისპირა კლიმატური კურორტია. ჰავა ნოტიო სუბტროპიკულია. იცის რბილი, უთოვლო ზამთარი და ცხელი ნოტიო ზაფხული. იანვრის საშუალო ტემპერატურაა 5,5&nbsp;°C, აგვისტოსი – 23,4&nbsp;°C. ნალექები 1250 მმ წელიწადში. მზის ნათების ხანგრძლივობა 1890 საათი. ძირითადი სამკურნალო საშუალებაა ზღვაში ბანაობა, თალასოთერაპია. სამედიცინო ჩვენება: გულ-სისხლძარღვთა სისტემის, სუნთქვის ორგანოთა ქრონიკული დაავადებები და ნერვული სისტემის ფუნქციური მოშლა. სეზონი მაისიდან ოქტომრამდე.

## კონსტანტინე ლესელიძის ძეგლი
დაბაში იდგა კონსტანტინე ლესელიძის ბრინჯაოს ძეგლი. შეასრულა 1974 წელს მოქანდაკე ს. ი. კაკაბაძემ და აღმართეს მარმარილოს მაღალ პოსტამენტზე 1975 წელს. ლესელიძის ძეგლი საზეიმოდ გაიხსნა დიდ სამამულო ომში გამარჯვების 30 წლისთავისადმი მიძღვნილ დღეს — 1975 წლის 9 მაისს. მიტინგზე გამოვიდა გენერლის ქალიშვილი იზოლდა ლესელიძე, რომელმაც თქვა:

აფხაზეთის ომის დროს, 1992 წლის სექტემბერში, ქ. გაგრის დაცემის შემდეგ, სხვა ქართულ ძეგლებთან ერთად მიწასთან იქნა გასწორებული ძეგლიც. მისი შემდგომი ბედი უცნობია. ლესელიძის სკულპტურული პორტრეტის აღდგენა შეუძლებელია: არ შემორჩა მასალები არც მოქანდაკის სახელოსნოში, არც ქანდაკებათა თბილისის კომბინატში.

## ლიტერატურა
*პაატა ცხადაია, ბეჟან ხორავა, „აფხაზეთის გეოგრაფიული სახელწოდებანი“, თბ., 2016.

## სქოლიო 
კატეგორია:გაგრის მუნიციპალიტეტის დაბები
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის კურორტები
კატეგორია:შავიზღვისპირა კურორტები
ლენინური პრემია

thumb
**ლენინური პრემია**, **ვ. ი. ლენინის სახელობის პრემია** () — სსრკ-ში მოქალაქეთა წახალისების ერთ-ერთი უმაღლესი ფორმა მეცნიერების, ტექნიკის, ლიტერატურის, ხელოვნებისა და არქიტექტურის დარგში უთვალსაჩინოესი მიღწევებისათვის. 

სკკპ ცკ-ისა და სსრკ მინისტრთა საბჭოს 1966 წლის 9 სექტემბრის დადგენილებით, 2 წელიწადში ერთხელ ანიჭებდნენ 30 ლენინურ პრემიას (25 — მეცნიერებასა და ტექნიკაში, 5 — ლიტერატურაში, ხელოვნებასა და არქიტექტურაში). 1970 წელს დამატებით დაწესდა პრემია საბავშვო ლიტერატურისა და ხელოვნების ნაწარმოებისათვის. თითოეული ლენინური პრემიის ოდენობა 1000 მანეთი იყო. მოქმედი დებულებით (СП СССР 1967, № 6, ст. 29) განსაზღვრული იყო იმ სახელმწიფო, საზოგადო და სამეცნიერო ორგანიზაციათა წრე, რომელთაც უფლება ჰქონდათ წარედგინათ ნაშრომი ლენინურ პრემიაზე. ლენინური პრემიის მოსაპოვებლად შეიძლება წარედგინათ სამეცნიერო ნაშრომი, რომელიც დაიბეჭდა (საჯაროდ შესრულდა ან აიგო) კანდიდატურების წარდგენის ვადის დამთავრებამდე 1 წლით ადრე, ტექნიკური და წარმოების დარგის ნაშრომი კი — სახალხო მეურნეობაში დანერგვის შემდეგ. სკკპ ცკ-ისა და სსრკ მინისტრთა საბჭოს დადგენილება ლენინური პრემიის მინიჭების შესახებ პრესაში ქვეყნდებოდა ვ. ი. ლენინის დაბადების დღესთან დაკავშირებით. იმ პირს, რომელმაც მიიღო ლენინური პრემია, ენიჭება „ლენინური პრემიის ლაურეატის“ წოდება, გადაეცემოდა დიპლომი, საპატიო ნიშანი და მოწმობა.

## საქართველოს სსრ
ლენინური პრემიის ლაურეატები იყვნენ:
* 1957 — გიორგი მელიქიშვილი — კვლევებისთვის ამიერკავკასიის ხალხების ისტორიის დარგში, აღწერილია შრომებში „ნაირი-ურარტუ“ და „ურარტუს სოლისებრი წარწერები“ (1954)
* 1958 — ვახტანგ ჭაბუკიანი, ბალეტმეისტერი და მთავარი პარტიის შემსრულებელი — საბალეტო სპექტაკლისთვის „ოტელო“, დაიდგა თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სცენაზე
* 1961 — ნიკოლოზ ანთელავა — ფილტვების დაავადებათა ქირურგიული მკურნალობის ორიგინალური მეთოდების შემუშავებისა და ფართო სამედიცინო პრაქტიკაში დანერგვისათვის
* 1962 — რევაზ გამყრელიძე — შრომების ციკლისათვის დიფერენციალური განტოლებები და მათი გამოყენება ოპტიმალური მართვის თეორიასა და რხევების თეორიაში (1956—1961)
* 1963 — ილია ვეკუა — სამეცნიერო ნაშრომისთვის „განზოგადებული ანალიტიკური ფუნქციები“ (1959)
* 1964 — ვსევოლოდ ზენკოვიჩი 
* 1965 — კონსტანტინე წერეთელი „ყარაყუმჰიდრომშენი“ ტრესტის მთ. ინჟინერი — თურქმენეთის საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკაში ყარაყუმის არხის აგებისთვის
* 1966 — სერგო ზაქარიაძე — გიორგი მახარაშვილის როლის შესრულებისთვის ფილმში „ჯარისკაცის მამა“ (1964) კინოსტუდია [ქართული ფილმის ნაწარმოები
* 1967 — შალვა დარჯანია სათავო სპეციალური საკონსტრუქტორო ბიუროს მთ. კონსტრუქტორის მოადგილე — ჩაის საკრეფი მანქანა „საქართველო“-ს შექმნისა და წარმოებაში დანეგვისათვის ჩაის ფოთლის შერჩევითი შეგროვების პროცესის მექანიზაციისათვის
* 1968 — არჩილ გელოვანი
* 1970 — სიმონ ვირსალაძე
* 1972 — გიორგი ძოწენიძე
* 1976 — ლეონიდე ბოკერია
* 1978 — ოთარ ღუდუშაური
* 1980 — ნოდარ დუმბაძე — რომანისთვის „მარადისობის კანონი“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საერთაშორისო ლენინური პრემია „ხალხთა შორის მშვიდობის განმტკიცებისათვის“

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სსრკ-ის პრემიები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ლეონი

**ლეონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

### ბიზანტიის იმპერატორები
*ლეონ I (457–474)
*ლეონ II (474)
*ლეონ III (717–741)
*ლეონ IV (775–780)
*ლეონ V (813–820)
*ლეონ VI (886–912)

### აფხაზთა მეფეები
* ლეონ I
* ლეონ II
* ლეონ III

## იხილეთ აგრეთვე
* ლეონი — ესპანური სამეფო 
* ლეონი — ქალაქი ესპანეთში
* ლეონი — პროვინცია ესპანეთში
* ლეონი — ქალაქი მექსიკაში
* ლეონი — ქალაქი ნიკარაგუაში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
უეტერზენი

**უეტერზენი** (Uetersen,  ) (შლეზვიგ-ჰოლშტაინი) — უძველესი ისტორიული ქალაქი ჩრდილოეთ რაინ-ვესტფალიაში გერმანია,30 კმ-ში დასავლეთით ჰამბურგი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* Uetersen

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანიის ქალაქები
ლენქორანული ხერკინა

**ლენქორანული ხერკინა**, **ბოკაუტი სპარსული პაროცია** () — ჰამამელისისებრთა ოჯახის რელიქტური პაროციას გვარის ერთადერთი სახეობა. მისი სიმაღლე 25 მ აღწევს, ძირიდანვე ძლიერ დატოტვილი ზაფხულშწვანე ხეა.  

გავრცელებულია აზერბაიჯანსა (თალიშში და აქა-იქ კავკასიონის სამხრეთ კალთების ძირას, აფთარანის ვაკეზე) და ჩრდილოეთ ირანში (კასპიის ზღვისპირეთში). ქმნის წმინდა კორომებს (ზღვის დონიდან 250 მ-მდე) ან შერეულია ფოთლოვან (წაბლფოთოლა მუხის, რცხილის და ძელქვის) ტყეში (ზღვის დონიდან 600-800 მ), ცალკეული ხეები გვხვდება ზღვის დონიდან 1200 მ-მდე. 

ლენქორანული ხერკინა იზრდება თბილ და ტენიან გარემოში, თუმცა — 32°C-მდე ყინვასაც უძლებს. ჩრდილოსამტანია, ნელა იზრდება. 150 წლისა 15 მ-მდე სიმაღლეს და 30 სმ სისქეს აღწევს, ცოცხლობს 200 წლამდე. ყვავილობს თებერვალ-მარტში, შეფოთვლამდე (აპრილში). ნაყოფს ისხამს სექტემბერ-ოქტომბერში. 

დეკორატიულია, წითლად შეფერილ ფოთლებს დეკემბრამდე ინარჩუნებს. მისი გართხმული ტოტები ადვილად ფესვიანდება, ერთმანეთს შეეზრდება ხოლმე და ამიტომ საუკეთესოა ცოცხალ ღობედ. იტანს კრეჭას. აქვს ლამაზი მოყავისფრო-ვარდისფერი („კავკასიის ვარდისფერი ხე“), ძალიან მაგარი, მძიმე და გამძლე მერქანი. 

იყენებენ სადურგლო და სახარატო საქმეში, აკეთებენ მანქანის ნაწილებს, საფეიქრო მაქოებს, მხატვრულ ნახელავებს. ფოთოლი შეიცავს ტანინებს (7%) და ხმარობენ ხალხურ მედიცინაში ჭრილობის მოსაშუშებლად. თესლი შეიცავს ტექნიკურ ზეთს. ამრავლებენ თესლით და ვეგეტატიურად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰამამელისისებრნი
მილარდ ფილმორი

**მილარდ ფილმორი** ( დ. 7 იანვარი 1800  — გ. 8 მარტი 1874) ― ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით მე-13 პრეზიდენტი 1850-1853 წლებში. 1849-1850 წლებში ზაქარი ტეილორის პრეზიდენტობის დროს იყო აშშ-ის მე-12 ვიცე-პრეზიდენტი. იგი იყო ბოლო პრეზიდენტი ვიგების პარტიიდან. მან პრეზიდენტის პოსტი წინამორბედის, ზაქარი ტეილორის, გარდაცვალების შემდეგ დაიკავა, რაც მეორე შემთხვევა იყო აშშ-ის ისტორიაში. ფილმორი არასოდეს აურჩევიათ პრეზიდენტად, ტეილორის ვადის შემდეგ, ის ვიგების პარტიამ აღარ წარადგინა 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში. მან ოთხი წლის შემდეგ Know Nothing პარტიიდან სცადა არჩევნებში გამარჯვება, თუმცა წარუმატებლად.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1800
კატეგორია:გარდაცვლილი 1874
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი
ლეონ III (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ლეონ III** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ლეონ III — აფხაზეთის მეფე;
*ლეონ III — ბიზანტიის იმპერატორი.
ლეპიდოდენდრონი

**ლეპიდოდენდრონი** ( „ქერცლი“ და   „ხე“) —  ამომწყდარი ხემცენარეთა გვარი ლეპიდოდენდრონისებრთა ოჯახისა. მათი სწორმდგომი ღეროს სიმაღლე 20-30 მ და სისქე 2 მ აღწევდა, ძლიერ დატოტვილი ვარჯი ჰქონდა. ღერო შედგებოდა მერქნისა და სქელი ქერქისაგან, რომელიც დაფარული იყო სპირალურ მწკრივებად განლაგებული ე. წ. ბალიშებით. იგი ნიადაგშიც იტოტებოდა და წარმოქმნიდა სტიგმარიებს, რომლებიდანაც მძლავრი ფესვები გამოდიოდა. ლეპიდოდენდრონი გავრცელებული იყო ევრამერიკულ და კატაზიურ პალეოფლორისტულ ოლქებში, კარბონულ და პერმულ პერიოდებში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:გადაშენებული მცენარეები
ლეპიდოსირენი

**ლეპიდოსირენი** () — ორგვარად მსუნთქავი თევზი. ლეპიდოსირენისებრთა ერთადერთი წარმომადგენელი. მისი მოგრძო სხეული 1 მ აღწევს. წყვილი საცურაო ბუშტი ფილტვების ფუნქციას ასრულებს. ბინადრობს მდინარე ამაზონის აუზის დაჭაობებულ წყალსატევებში. უჟანგბადო წყალში 20 დღე-ღამე ძლებს. გვალვიან პერიოდში ზაფხულის ძილს ეძლევა. იკვებება მცენარეებითა და მოლუსკებით. დედალი ქვირითს ბუდეში ყრის, მამალი კი იცავს. ამ დროს მამლის მუცლის ფარფლებზე ვითარდება ძაფისებრი გამონაზარდები, რომლებიც გამოყოფენ ჟანგბადს და აუმჯობესებენ ქვირითის სუნთქვის პირობებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ორგვარადმსუნთქავნი
კამიშიმა

**კამიშიმა** (神島 Kami-shima?, იაპ. "ღმერთის კუნძული") — მცირე კუნძული მიეს პრეფექტურაში, იაპონია. კუნძულს ადმინისტრაციას უწევს ქალაქი ტობა. ფართობია 0,76 კმ², მოსახლეობა — 440 (2011 წელს).

## სქოლიო
კატეგორია:მიეს პრეფექტურა
კატეგორია:იაპონიის კუნძულები
ლეუშერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეუშერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლეუშერი — მდინარე საქართველოში;
* ლეუშერი — სოფელი ლენტეხის მუნიციპალიტეტში.
ლეუშერი

**ლეუშერი** — მდინარე საქართველოში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდინარე ცხენისწყლის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს ლეჩხუმის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2645 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 6 კმ, აუზის ფართობი 9,5 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულზე, წყალმცირობა — შემოდგომა-ზამთარში. საშუალო წლიური ხარჯი 0,46 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხენისწყლის შენაკადები
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მდინარეები
ჯგუფი 13

**„ჯუგფი ცამეტი“-ს ქსელი** (პოლ. *Trzynastka*, იდიში *Das Draitzental*) — ებრაული კოლაბორაციული ორგანიზაცია ვარშავის გეტოში მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში. არაფორმალური სახელი მათ ძირითადი ოფისის ქუჩის დასახელებიდან, ლესზნოს ქუჩა 13 (Leszno Street 13), აიღეს. ჯგუფი 1940 წლის დეკემბერში დაარსდა და მას სათავეში აბრაჰამ გენცვაჟჩი ხელმძღვანელობდა. ჯგუფი ცნობილი იყო **ებრაული გესტაპოს** სახელით, რადგან პირდაპირ აბარებდა გერმანულ გესტაპოს.

## სქოლიო
კატეგორია:ჰოლოკოსტი
კატეგორია:ებრაული ნაცისტური ორგანიზაციები
კატეგორია:პოლონური ნაცისტური ორგანიზაციები
ქურთისტანი

**ქურთისტანი** (, თარგმანში: *ქურთების მიწა*)  — ეთნოგეოგრაფიული რეგიონი ევრაზიის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, რომლის ფარგლებში ქურთები მოსახლეობის აბსოლუტურ ან შედარებით უმრავლესობას წარმოადგენენ. ისტორიულად მდებარეობს ყოფილი ჰურიტების სამეფოების ტერიტორიაზე (ქურთები წარმოშობით ჰურიტებისგან არიან), თუმცა ასევე არსებობს მოსაზრება, რომ ქურთები გორდიენის მოსახლეობის პირდაპირი შთამომავლები არიან. ტერმინი პირველად აღნიშნულია XII საუკუნეში ამჟამინდელი ირანის ქურთისტანის ნაწილში (არდალანი). მისი საერთო ფართობი დაახლოებით შეადგენს 450 ათას კვ. კმ-ს. და ტერიტორიულად დაყოფილია თურქეთს, ირანს, ერაყსა და სირიას შორის.

## იხილეთ აგრეთვე
* როჟავა
* ერაყის ქურთისტანი
* ირანის ქურთისტანი
* თურქეთის ქურთისტანი
* მეჰაბადის რესპუბლიკა
* ეზიდები

## სქოლიო
*
ლეოპოლდი

**ლეოპოლდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

ავსტრიისა და „საღვთო რომის იმპერიის“ ხელმწიფეთა და იმპერატორთა სახელი:
*ლეოპოლდ I
*ლეოპოლდ II (სრი)

ბელგიის მეფეები საქსენ-კობურგის დინასტიისა:
*ლეოპოლდ I
* ლეოპოლდ II
*ლეოპოლდ III

## გამოგონილი პერსონაჟები
* კატა ლეოპოლდი — საბჭოთა ანიმაციური ფილმების პერსონაჟი
* ლეოპოლდ სტოჩი — „სამხრეთ პარკის“ პერსონაჟი
ლექეთი

**ლექეთი**, *ლექართი* (, ) — უძველესი პუნქტი ისტორიულ ჰერეთში, ახლანდელი აზერბაიჯანის კახის რაიონში (საინგილო). მდებარეობს ქ. კახიდან ჩრდილო-დასავლეთით 12 კილომეტრის დაშორებით. მოსახლეობის რაოდენობა — 1510 კაცი.

## სახელწოდება
ტერმინი „ლექართი“ სამეცნიერო ლიტერატურაში სხვადასხვანაირადაა მოხსენებული. ქართულ წყაროებში მოხსენებულია - ლექართი ანუ ლექეთი (ზ.ედილი, ა.ჩხენკელი, მ. დუმბაძე და სხვ.) რუსულ წყაროებში - лекит ლექით (И. Д. Барановский, М.А Казиев და სხვ.) Лякит ლიაქით -  (А.С. Хаханов, К. В. Тревер)  და სხვ. 

სახელწოდება „ლექართი“ ქართული წარმოშობისაა. ამ სიტყვის სუფიქსი — „ლე“ მეგრულ-სვანური წარმოშობისაა და ქართულ „სა“-ს უდრის, ხოლო ფუძე — „ქართი“, ქართველური სატომო სახელია, რომელიც მეგრულში თბილისის აღმნიშვნელად გამოიყენება. საიდანაც მომდინარეობს  „სა-ქართ-ველო“  „ადგილი, სადაც ქართველები ცხოვრობენ, ქართველებით დასახლებული ქვეყანა“

## ისტორია
ისტორიულ წყაროებში პირველად მოიხსენიება 1310 წელს ლექართის სახელწოდებით. სოფლის ტერიტორიაზე გათხარეს და შეისწავლეს ქრისტიანული წმინდა ნინოს ტაძარი, ტეტრაკონქი (VII-IX სს.). ვარაუდობენ, რომ აქ იყო ჰერეთის ერთ-ერთი საეპისკოპოსო ცენტრი. 1607 წელს ოსმალეთის სულთანმა აჰმედ I-მა სოფელი ლექეთი დაუმტკიცა ელისუს სულთანს ალი-სულთან ბეგს.

## იხილეთ აგრეთვე
*ლექეთის წმინდა ნინოს ტაძარი

## ლიტერატურა
* მარჯანიშვილი გ. ჰერეთი, თბ., 2005, გვ. 26-31
* *პაპუაშვილი თ.,* ჰერეთის ისტორიის საკითხები, თბ., 1970;
* *ედილი ზ.* საინგილო. თბ., 1947. გვ. 156-158
* 
* 
**Чубинашвили Г. Н.,* Архитектура Кахетии, Тб., 1959;

## სქოლიო
კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
ლეღვა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ლეღვა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლეღვა — სოფელი ტყიბულის მუნიციპალიტეტში;
* ლეღვა — სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში.
ლეშვნილი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეშვნილი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლეშვნილი — მწვერვალი სვანეთის ქედზე;
* ლეშვნილი — უღელტეხილი სვანეთის ქედზე.
ლეყუდელი

**ლეყუდელი** — მთა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, ჩხოროწყუსა და მარტვილის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, მდინარეების ხობისწყლისა და ტეხურის წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2244 მ. აგებულია შუაიურული პორფირიტული წყებით. კალთები შემოსილია შერეული ტყით, თხემი — სუბალპური ლიხით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ლეშვნილი

**ლეშვნილი** — მწვერვალი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მდინარეების ლაჰილისა და ლეშნურის (ენგურის სისტემა) სათავეებში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3271 მ. აგებულია პალეოზოურ-ტრიასული ნალექებით. დაფარულია თოვლ-ყინულით. გზა ადის მდინარეების ლაჰილისა და ჯუდარის (ცხენისწყლის სისტემა) ხეობებიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
ლეშვნილის უღელტეხილი

**ლეშვნილი** — უღელტეხილი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიისა და რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ლენტეხის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს სვანეთის ქედის დასავლეთ ნაწილში, მწვერვალ უსქურსა და ლეშვნილს შორის. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3061 მ. უღელტეხილის მიდამო აგებულია ქვედაიურული ფიქლებით. დაფარულია სუბალპური და ალპური მდელოებით. ლეშვნილი საცალფეხო გზით აკავშირებს მდინარე ცხენისწყლის ხეობას (ლენტეხის მუნიციპალიტეტი) მდინარე ენგურის ხეობასთან (მესტიის მუნიციპალიტეტი).

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
ფრანკლინ პირსი

**ფრანკლინ პირსი** ( დ. 23 ნოემბერი, 1804  ―  გ. 8 ოქტომბერი, 1869) ― ამერიკელი იურისტი და პოლიტიკოსი, აშშ-ის მე-14 პრეზიდენტი (1853-1857). დღემდე იგი ერთადერთი პრეზიდენტია ნიუ-ჰემფშირიდან. ის ასევე იყო პირველი მე-19 საუკუნეში დაბადებული პრეზიდენტი.  

პირსი მშობლიურ შტატ ნიუ-ჰემფშირში ადვოკატად მუშაობდა. იგი მოღვაწეობდა ნიუ-ჰემფშირის საკანონმდებლო ორგანოში (1829-1833), აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატასა (1833-1837) და სენატში (1837-1842). ამის შემდეგ ის მონაწილეობას იღებდა ამერიკა-მექსიკის ომში და გახდა ბრიგადის გენერალი. იგი 1852 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობდა დემოკრატთა ნომინაციით და დაამარცხა ვიგების კანდიდატი უინფილდ სკოტი. პირსი იმ დროისთვის იყო აშშ-ის ყველაზე ახალგაზრდა პრეზიდენტი. 

პრეზიდენტის რანგში მის მიერ მიღებული გადაწყვეტილებების გამო იგი მიიჩნევა ერთ-ერთ ყველაზე ცუდ პრეზიდენტად აშშ-ის ისტორიაში. ის იცავდა სამხრეთელ მონათმფლობელთა ინტერესებს, მისი პრეზიდენტობის დროს მიიღეს კანზას-ნებრასკის კანონი, გაუქმდა მისურის კომპრომისი, რამაც მონათმფლობელობის ექსპანსიის საკითხი დასავლეთით ისევ წინ წამოწია. ამ გადაწყვეტილებით მისი პოპულარობა ჩრდილოეთის შტატებში ძალიან დაეცა. საგარეო პოლიტიკაში იგი მონროს დოქტრინის მიმდევარი იყო. ის მტრულად იყო განწყობილი ესპანეთის და ცენტრალური ამერიკის მიმართ.

1856 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დემოკრატებმა პირსის კანდიდატურა აღარ წამოაყენეს და მის ნაცვლად ჯეიმზ ბიუკენენს დაუჭირეს მხარი. დემოკრატთა ნომინაციის დაკარგვის  შემდეგ პირსს ალკოჰოლიზმის პრობლემები ჰქონდა. მისი რეპუტაცია განადგურდა მას შემდეგ, რაც მან სამოქალაქო ომში მხარდაჭერა გამოუცხადა კონფედერაციას. ის 1869 წელს ციროზით გარდაიცვალა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია თეთრი სახლის საიტზე
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 1869
კატეგორია:დაბადებული 23 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ოქტომბერი
ლეშიჭამიასებრნი

**ლეშიჭამიასებრნი**  () — მწერების ოჯახი ხოჭოების რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 6-იდან 40 მმ აღწევს. მატლი ბრტყელია, მოძრავი. ოჯახში 500-ზე მეტი სახეობაა, რომელთაგან საქართველოში 50-ზე მეტი გვხვდება. გავრცელებული არიან ყველა მატერიკაზე, ძირითადად ზომიერი ჰავის პირობებში. ლეშიჭამიასებრთა ფორმები იკვებებიან ლეშით, მაგ., შავი ლეშიჭამია (Silpha oscura) და მესაფლავე ხოჭო. უმცირესობა, მაგ., ლეშიჭამია (Dendroxena quadrimaculata [= Xylodrepa quadripunctata]), მტაცებელია, სპობს ბაღისა და ტყის მავნე მატლებს, რითაც სარგებლობა მოაქვს სახალხო მეურნეობისათვის. ზოგი ლეშიჭამიასებრნი მცენარიჭამიაა, მაგ., ლეგა ლეშიჭამია (Aclypca opaca) კულტურულ მცენარეებს აზიანებს.

## ლიტერატურა
*
რეზერფორდ ჰეისი

**რეზერფორდ ბირჩარდ ჰეისი** ( დ. 4 ოქტომბერი, 1822 — გ. 17 იანვარი, 1893) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ადვოკატი და სამხედრო. აშშ-ის მე-19 პრეზიდენტი 1877-1881 წლებში, რესპუბლიკელი.

ჰეისმა იურიდიული განათლება მიიღო, მან კენიონ კოლეჯი და ჰარვარდის სამართლის სკოლა დაამთავრა. ლოუერ სენდასკიში სამართლის ხუთწლიანი პრაქტიკის შემდეგ  ცინცინატში ადვოკატად მუშაობდა, სადაც სახელი გაითქვა როგორც ახალგაზრდა ვიგების ადვოკატმა. როგორც აბოლიციონისტი იგი სამოქალაქო ომის დროს  ჩრდილოეთის ჯარებს მოხალისედ შეუერთდა და მალე ბრიგადის გენერალი გახდა. ომის შემდეგ იგი წარმომადგენელთა პალატის წევრი იყო ოჰაიოდან, ასევე ოჰაიოს გუბერნატორი 1868-1872 და 1876-1877 წლებში. იგი 1876 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, რომელიც აშშ-ის ყველაზე საკამათო არჩევნები იყო, რესპუბლიკელთა ნომინაციით მონაწილეობდა. არჩევნებში მოსახლეობის ხმების უმრავლესობა დემოკრატთა კანდიდატმა სემუელ ტინდენმა მიიღო, თუმცა კონგრესის კომისიის გადაწყვეტილებით ამომრჩეველთა კოლეგიის 20 სადავო ხმა ჰეისს მიენიჭა, რამაც მას არჩევნებში ერთი ხმით გაამარჯვებინა.

პრეზიდენტობის დროს მან ომის შემდგომი რეკონსტრუქცია დაასრულა. ჰეისი სამხრეთში ფერადკანიანთა უფლებების დაცვისთვის იბრძოდა, მაგრამ ამასთანავე „ბრძნული, გულწრფელი და მშვიდობიანი ადგილობრივი თვითმმართველობის“ აღდგენასაც მოუწოდებდა. მისი ბრძანებით იუნიონის ჯარებმა სამხრეთის შტატები დატოვეს. ჰეისმა წინასწარ განაცხადა, რომ მხოლოდ ერთი ვადით იმსახურებდა. 1880 წლის არჩევნებში მას მეორე ვადით პრეზიდენტობა არ უცდია. 1881 წელს სპიგელ გროუვის საკუთარ სახლში, ოჰაიოში გადავიდა საცხოვრებლად. 1893 წელს ჰეისი გარდაიცვალა.

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:ოჰაიოს გუბერნატორები
კატეგორია:ამერიკელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:გარდაცვლილი 1893
კატეგორია:დაბადებული 4 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 იანვარი
ლექსი ვეფხისა და მოყმისა

[მინიატიურა|„მოყმე და ვეფხვი“. მოქანდაკე: [ელგუჯა ამაშუკელი, თბილისი, 1984]]
**„ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“** — ქართული ზეპირსიტყვიერების ძეგლი. სამონადირეო ეპოსის უძველესი პლატებიდან შექმნილი ბალადა, რომლის პირველი მოკლე ვარიანტი გამოაქვეყნა დავით ხიზანიშვილმა 1887 წელს, ვრცელი — ვახტანგ კოტეტიშვილმა 1927 წელს. დღესდღეობით ბალადის 24 ჩანაწერია ცნობილი. 

არქაულ, მოკლე ვერსიას რიტუალური ხასიათი უნდა ჰქონოდა: დაღუპვა მონადირისა, რომელმაც სამონადირეო ტაბუ დაარღვია, ნადირთ ბატონის რისხვის შედეგი იყო. ვრცელ ვარიანტში ცენტრალური ადგილი ვეფხისა და მოყმის ორთაბრძოლის გმირულმა თემამ დაიჭირა. „ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“ როგორც სტილისტური, ისე შინაარსობრივი თვალსაზრისით ქართული ხალხური ტრადიციის ნაყოფია. ბალადის ამაღლებული, ჰუმანური იდეები, დაღუპული გმირის დედის სახე ქართული ფოლკლორის იდეებსა და მხატვრულ სახეებს ემყარება. „ლექსი ვეფხისა და მოყმისა“ ძირითადად აღმოსავლეთ საქართველოში არის გავრცელებული.

## ლიტერატურა
* *ბარდაველიძე ჯ.,* ბალადა „მოყმის და ვეფხვის“ ავტორობის საკითხი, ქართული ენა და ლიტერატურა სკოლაში, 1975, № 3;
**Вирсаладзе Е. Б.,* Грузинский охотничий миф и поэзия, М., 1976;

კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
ჯონ მეიჰიუ

**ჯონ მეიჰიუ** იყო ჯგუფ ჯენესისის რიგით მესამე დრამერი, რომელიც მოვიდა კოლექტივში ჯონ სილვერის წასვლის შემდეგ. იგი უკრავს ალბომზე *Trespass*. 1970 წელს მაც ჩაენაცვლა ფილ კოლინზი.

წლების განმავლობაში მისი ბედი, ჯგუფიდან წასვლის შემდეგ უცნობი იყო. ცნობილი იყო, რომ მის ანგარიშზე ირიცხება ჰონორარი ალბომის *Trespass* გაყიდვიდან, მაგრამ იგი არავის უნახავს. 1979 წელს ცნობილი გახდა, რომ მეიჰიუ საცხოვრებლად გადავიდა ავსტრალიაში, სადაც იგი ხუროდ მუშაობდა. 1989 წელს იგი დაბრუნდა ინგლისში, რათა ავადმყოფი დედა ენახა. 2006 წელს იგი დაესწრო ჯენესისის მოყვარულების კრებას, სადაც ენტონი ფილიპსი და სტივ ჰეკეტიც იმყოფებოდნენ. ამ კრებაზე მან დაუკრა დასარტყმელ საკრავებზე, სიმღერაში The Knife.

2009 წლის 26 მარტს მეიჰიუ, 61 წლის ასაკში, გარდაიცვალა ახალ ზელანდიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*2006 წლის ინტერვიუ მეიჰიუსთან 

კატეგორია:ჯენესისის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1947
კატეგორია:გარდაცვლილი 2009
კატეგორია:ინგლისელი დრამერები
ჯონ სილვერი

მინი|მარჯვნივ|200პქ
**ჯონატან (ჯონ) სილვერი** — ინგლისელი მუსიკოსი, რომელიც იყო ჯგუფ ჯენესისის მეორე დრამერი. იგი მოვიდა ჯგუფში კრის სტიუარტის შემდეგ, 1968 წლის ზაფხულში. ჯენესისთან ერთად მან ჩაწერა პირველი ალბომი *From Genesis to Revelation*, შემდეგ კი, 1969 წლის აგვისტოში დატოვა ჯგუფი.

დღეს სილვერი ცხოვრობს ლონდონში, მეუღლე ლუსისთან და შვილებთან, ლეოსთან, მაქსთან და ლიბისთან ერთად.

კატეგორია:ჯენესისის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:ინგლისელი დრამერები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ლეშკიკილე

**ლეშკიკილე** — უღელტეხილი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარეში, ლენტეხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის სამხრეთ განშტოების ზესხოს ქედზე, მდინარეების ცხენისწყლისა და ზესხოს წყალგამყოფზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2600 მ. ლეშკიკილეს მიდამო აგებულია იურული ფიქლებით და ქვიშაქვებით, შემოსილია ალპური მდელოებით. სოფელ ცანას აკავშირებს შარივცეკის და ვაციწვერის უღელტეხილების მისადგომებთან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები
ზაქარი ტეილორი

**ზაქარი ტეილორი** ( დ. 24 ნოემბერი, 1784 — გ. 9 ივლისი, 1850) — ამერიკელი სამხედრო ლიდერი და აშშ-ის მე-12 პრეზიდენტი 1849-1850 წლებში.

ტეილორს ჰქონდა 40 წლიანი სამხედრო კარიერა აშშ-ის არმიაში. მან თავი გამოიჩინა ინგლისთან 1812 წლის ომში და ინდიელთა წინააღმდეგ ომებში. იგი მეთაურობდა აშშ-ის არმიას ამერიკა-მექსიკის ომში. ტეილორი იყო სამხრეთელი მონათმფლობელი, თუმცა იგი ეწინააღმდეგებოდა მონათმფლობელობის ახალ ტერიტორიებზე გავრცელებას. ამერიკა-მექსიკის ომში წარმატებებით ტეილორმა ქვეყანაში დიდი პოპულარობა მოიპოვა. მიუხედავად იმისა, რომ ის პოლიტიკით დაინტერესებული არ იყო, იგი 1848 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიგების პარტიამ წარადგინა.

არჩევნებში გამარჯვებით ტეილორი გახდა მეორე პრეზიდენტი ვაშინგტონის შემდეგ, ვისაც მანამდე არცერთ სახელმწიფო თანამდებობაზე არ ჰქონდა ნამუშევარი. იგი ვუდრო უილსონამდე პრეზიდენტად არჩეული ბოლო სამხრეთელი იყო. ტეილორი მწვავე გასტროენტერიტით პრეზიდენტობის მეორე წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ვიცე-პრეზიდენტი მილარდ ფილმორი გახდა პრეზიდენტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 1849 Inaugural Address
* 1849 State of the Union Message
* Executive Order forbidding unlawful invasion of Cuba
* Zachary Taylor: A Resource Guide from the Library of Congress
* White House Biography 
* Biography by Appleton's and Stanley L. Klos 
* Zachary Taylor State of the Union Address 
* Zachary Taylor letters from 1846–1848 
* Gen Taylor's letters: to Gen Gaines; Marcy's reprimand, Taylor's reply with fable alluded to

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1784
კატეგორია:გარდაცვლილი 1850
კატეგორია:აშშ-ის მხედართმთავრები
კატეგორია:ამერიკელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 24 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივლისი
ჯეიმზ ნოქს პოლკი

**ჯეიმზ ნოქს პოლკი** ( დ. 2 ნოემბერი, 1795 — გ. 15 ივნისი, 1849) — აშშ-ის მე-11 პრეზიდენტი 1845-1849 წლებში, დემოკრატი.

პოლკის მშობლები წარმოშობით შოტლანდიელები იყვნენ. დედის მხრიდან იგი შოტლანდიელი რელიგიური რეფორმატორის,  პრესბიტერიანული ეკლესიის დამაარსებლის ჯონ ნოქსის შთამომავალი იყო. პოლკმა მიიღო იურიდიული განათლება და მუშაობდა ადვოკატად. იგი იყო წარმომადგენელთა პალატის წევრი ტენესისდან 1825-1839 წლებში, ხოლო პალატის სპიკერი 1835-1839 წლებში, ტენესის მე-11 გუბერნატორი 1839-1841 წლებში. მან გეოგრაფიული ექსპანსიის ლოზუნგით 1844 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ვიგების კანდიდატი ჰენრი კლეი დაამარცხა.

პოლკი იყო ბოლო ძლიერი პრეზიდენტი სამოქალაქო ომამდელ შეერთებულ შტატებში. მისი პრეზიდენტობა აღნიშნული იყო აშშ-ის ტერიტორიის უდიდესი გაფართოებით ლუიზიანის შესყიდვის შემდეგ. მან შემოიერთა ორეგონის ტერიტორია (მოიცავდა ვაშინგტონს, ორეგონს და აიდაჰოს). ასევე ამერიკა-მექსიკის ომის ბოლოს გვადალუპე-იდალგოს ხელშეკრულებით შეძენილ იქნა 1,360,000 კმ² ტერიტორია. თუმცა, ექსპანსიამ განაახლა მძვინვარე დებატები მონათმფლობელობის ნებართვის შესახებ ახალ ტერიტორიებში.

პოლკის პრეზიდენტობის დროს გაიხსნა სმიტსონის ინსტიტუტი და სამხედრო-საზღვაო აკადემია, აღიმართა ვაშინგტონის მონუმენტი, მიიღეს სახელმწიფო ხაზინის სისტემა, რომელიც 1913 წლამდე მოქმედებდა და ასევე გამოსცეს აშშ-ის პირველი საფოსტო მარკა.

იგი იყო პირველი პრეზიდენტი, ვინც მეორე ვადით არჩევნებში მონაწილეობაზე უარი თავისი ნებით თქვა. ის საპრეზიდენტო ვადის ამოწურვიდან სამ თვეში ქოლერით გარდაიცვალა. ისტორიკოსების მიერ პოლკი ითვლება აშშ-ის ერთ-ერთ წარმატებულ პრეზიდენტად.

## რესურსები ინტერნეტში 
* James K. Polk: A Resource Guide, from the Library of Congress
* Extensive essay on James K. Polk and shorter essays on each member of his cabinet and First Lady  from the Miller Center of Public Affairs
* Inaugural Address of James K. Polk from The Avalon Project at the Yale Law School
* Biography of James K. Polk  from the official White House website
* Polk's Messages to the U.S. Congress from usa-presidents.info:
** First (1845) 
** Second (1846) 
** Third (1847) 
** Fourth (1848) 
* 
* Obituary of President Polk in *The Liberator* (June 22, 1849)

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:ტენესის გუბერნატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1795
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
კატეგორია:დაბადებული 2 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ივნისი
ლეჩაქი

**ლეჩაქი** — ქართველი ქალის თავხურვის ერთ-ერთი ძირითადი კომპონენტი (ჩიხტი-კოპთან და ბაღდადთან ერთად). ამზადებდნენ სხვადასხვა ფერისა და ხარისხის თხელი ქსოვილისაგან (ტული, ბლონდი, ატლასი, „ჯალშაია“, „თალათინი“, „ფლორი“, „შილა“, „მარმაში“, „ბურსუ“ და სხვა). ლეჩაქს ტოლფერდა სამკუთხედის ფორმა ჰქონდა და გარშემო არშიას ავლებდნენ. ადგილობრივი სალეჩაქე არშიებიდან განთქმული იყო „თელავური“ და „კახური“ არშიები. 

XIX საუკუნეში საქართველოში გავრცელებული იყო სამნაირი ლეჩაქი — სადა, ნაკერი (აბრეშუმით ან სირმით ნაქარგი) და დასმული (ბასმით — თეთრი წებოთი მოხატული). სადა ლეჩაქს მოხუცი და მგლოვიარე ქალები (ესენი უარშიოდ) ატარებდნენ; ნაკერსა და დაბასმულს კი — უპირატესად ახალგაზრდები. სახელწოდება ლეჩაქი კავკასიის და შუა აზიის ხალხებშიც იყო გავრცელებული. მის ნაცვლად ძველ ქართულ წყაროებში გვხვდება „კუბასტი“, „მაკნანი“, „მაკინაკი“, „ჩიქოლა“. 

ლეჩაქი ქართულ წერილობით ძეგლებში XVII საუკუნიდან გვხვდება, მაგრამ უფრო ადრეული პერიოდის კედლის მხატვრობისა და მინიატურების მიხედვით ჩანს, რომ ბადურად ნაქსოვი თავსაბურავები XII საუკუნის საქართველოშიც ფართოდ ყოფილა გავრცელებული.

## ლიტერატურა
**ბოჭორიშვილი ლ.,* კახური ჩაცმა-დახურვა (ქალის ჩაცმულობა), «ანალები», 1947, ტ. 1;
**ყარაულაშვილი ც.,* ხალხური ქსოვის ისტორიიდან. ბადური ქსოვა, კტ.: საქართველოს ეთნოგრაფიის საკითხები, თბ., 1964;
**ჯავახიშვილი ივ.,* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 3-4, თბ., 1962;
 

კატეგორია:თავსაბურავები
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
ჯეიმზ ბიუკენენი

**ჯეიმზ ბიუკენენი** ( დ. 23 აპრილი, 1791 ― გ. 1 ივნისი, 1868) — აშშ-ის მე-15 პრეზიდენტი (1857-1861). იგი იყო უკანასკნელი XVIII საუკუნეში დაბადებული პრეზიდენტი, ერთადერთი პენსილვანიიდან და ერთადერთი, ვინც მთელი ცხოვრება უცოლო იყო.

ბიუკენენი პრეზიდენტობამდე უკვე პოპულარული და გამოცდილი პოლიტიკოსი იყო. მოღვაწეობდა აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატასა და სენატში პენსილვანიიდან, ჯეიმზ ნოქს პოლკის ადმინისტრაციაში იყო სახელმწიფო მდივანი, ფრანკლინ პირსის პრეზიდენტობის დროს იყო აშშ-ის წარმომადგენელი გაერთიანებულ სამეფოში.

მან რამდენიმეჯერ წარუმატებლად სცადა დემოკრატთა ნომინაციით საპრეზიდენტო არჩევნებში მონაწილეობა. ბიუკენენის ნომინირება 1856 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში იყო კომპრომისი ორ მხარეს შორის მონათმფლობელობის საკითხზე. მისი გამარჯვება არჩევნებში დიდ წილად განაპირობა ოპოზიციის ხმების ორ კანდიდატს შორის გაყოფამ. ბიუკენენი იყო ჩრდილოეთის შტატიდან, თუმცა სიმპატია სამხრეთელების მიმართ ჰქონდა. პრეზიდენტის რანგში მისმა მცდელობამ შეენარჩუნებინა მშვიდობა ჩრდილოეთსა და სამხრეთს შორის, უფრო დააშორა მხარეები. სამოქალაქო ომის წინა პერიოდში სამხრეთის შტატებმა უნიონიდან გამოყოფის შესახებ განაცხადეს. ბიუკენენის აზრით, გამოყოფა უკანონო იყო, თუმცა მას ომის დაწყება ამის შესაჩერებლად ასევე უკანონოდ მიაჩნდა. სწორედ ამიტომ მას მათთვის დიდი წინააღმდეგობა არ გაუწევია. იმ დროს როდესაც იგი პრეზიდენტის პოსტს ტოვებდა, საზოგადოებრივი აზრი მის მიმართ უარყოფითი იყო, ხოლო დემოკრატიული პარტია ორად იყო გაყოფილი. მისი საქმიანობის გამო, რაც წინ უძღვოდა სამოქალაქო ომს, იგი მიიჩნევა ერთ-ერთ ყველაზე ცუდ პრეზიდენტად აშშ-ის ისტორიაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* BUCHANAN, James, (1791 - 1868). აშშ-ის კონგრესის ბიოგრაფული ცნობარი 
* James Buchanan . თეთრი სახლის საიტი 

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის სახელმწიფო მდივნები
კატეგორია:აშშ-ის სენატორები
კატეგორია:აშშ-ის წარმომადგენელთა პალატის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1791
კატეგორია:გარდაცვლილი 1868
კატეგორია:დაბადებული 23 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
ფენეკი

**ფენეკი** () — მტაცებელი ძუძუმწოვარი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძე 40 სმ, მასა 1,5 კგ აღწევს. აქვს გრძელი (15 სმ-მდე) და ფართო ყურები, მოკლე, მახვილი დინგი, ქვიშისფერ-ყვითელი ან ჩალისფერი ზურგი, თეთრი მუცელი, რბილი და გრძელი ბეწვი. გავრცელებულია ჩრდილოეთ აფრიკაში, სინისა და არაბეთის ნახევარკუნძულებზე. ბინადრობს სოროებში. აქტიურია ღამით. საშიშროების შემთხვევაში შეუძლია სწრაფად ჩაეფლოს მიწაში. კარგად აქვს განვითარებული სმენა. იკვებება წვრილი ხერხემლიანებით, მწერებით, ლეშით, აგრეთვე მცენარეებით.

ფენეკი მსოფლიოში ყველაზე პატარა მელაა, ღამურას მსგავსი უზარმაზარი ყურების მეშვეობით არეგულირებს ორგანიზმის ტემპერატურას და სიგრილეს ინარჩუნებს. გრძელი სქელი ბეწვი ღამით სიცივისგან და დღისით მხურვალე მზისგან იცავს. მისი თათებიც კი ბეწვითაა დაფარული, რაც თხილამურის პრინციპით მოქმედებს და უკიდურესად ცხელი ქვიშისგან იცავს. ფეხებით საკმაოდ კარგად თხრის, ცხოვრობს მიწისქვეშა ბუნაგებში. უდაბნოს მრავალი მობინადრის მსგავსად, ამ მელასაც შეუძლია წყლის გარეშე დიდხანს გაძლება.

ფენეკები პატარა ჯგუფებად ერთიანდებიან, თითოეულში ათამდე წევრია. მამრები ტერიტორიას შარდით ნიშნავენ და შეწყვილების პერიოდში მეტოქეების მიმართ აგრესიულები ხდებიან. ქმნიან მონოგამურ ოჯახებს. ნაშიერის გაჩენის შემდეგ მდედრი იმდენად აგრესიული ხდება, რომ ბუნაგში მამრსაც კი არ უშვებს.

მომხიბლავი გარეგნობის გამო ხშირად იჭერენ და ტყვეობაში ზრდიან, ადგილობრივები კი მათზე ნადირობენ ქურქის ხელში ჩასაგდებად. ველურ ბუნებაში 10, ხოლო ტყვეობაში 12 წლამდე ცოცხლობენ. ამჟამად მცირე ინფორმაციაა ცნობილი ფენეკის მელიების პოპულაციების სტატუსზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* About.com Exotic Pets  
* Fennec fox Directory 
* FENNECFOXES.COM 
* TETOism  - Fennec fox photo album

## სქოლიო 
კატეგორია:მელა
კანის ფერი

250px|მინიატიურა|ადგილობრივთა კანის ფერის რუკა,
**ადამიანის კანის ფერი**, ძირითადად, მელანინის ყავისფერი პიგმენტით განისაზღვრება. კანში მელანინის რაოდენობა გენეტიკით არის გაპირობებული, თუმცაღა, გარკვეული ინტერვალის ფარგლებში, კანზე მოხვედრილ ინტენსიურ ულტრაიისფერ გამოსხივებაზეც. კანის ფერის განმსაზღვრელი მეორე მნიშვნელოვანი ფაქტორი მის ქვეშ მდებარე სისხლ-ძარღვების ბუნებაა. მათი გაფართოებით ან შევიწროვებით, შეიმჩნევა შეწითლება ან კანის გაბაცება. 

კანის ფერი მთელ სხეულზე თანაბარზომიერი არ არის. ხელის და ფეხისგულები მელანინს არ შეიცავს, ამიტომ, მათზე კანი უფრო ღია ფერისაა. ტუჩები, ისევე, როგორც ლორწოვანი გარსი წითლად არის შეფერილი. კანი თითისწვერებზე, ყურებსა და ცხვირზეც ოდნავ მოწითალოა, რამდენადაც სისხლ-ძარღვები ზედაპირთან ახლოს არის განლაგებული. კერტების ადგილას კანი საკმაოდ მუქია მელანინის კონცენტრაციის სიჭარბის გამო. 

დღევანდელი მეცნიერება იქიდან ამოდის, რომ კანის ფერი განსაზღვრულ მოსახლეობაში მზის გამოსხივების შედეგად კონკრეტულ საცხოვრებელ არეალში ყალიბდება. 

მელანინი ამასთანავე მზის ულტრაიისფერი სხივებისგან დაცვის ფუნქციასაც ასრულებს, მის გარეშე კანი გაცილებით ადრე დაბერდებოდა, ასევე კანის კიბოს დაავადების გაჩენის მომეტებულ რისკს ექნებოდა ადგილი. მელანინი უჯრედის გენეტიკური კოდის დამაზიანებელი ულტრაიისფერი გამოსხივების ზემოქმედებას ანელებს. 
ქალებს კანი, საშუალოდ, სამი-ოთხი ტონით ღია ფერი აქვთ, ვიდრე მამაკაცებს. 

ალბინოსებს მელანინი საერთოდ არ აღენიშნებათ გენეტიკური მუტაციის გამოისობით. ამის შედეგად, მათ არა მხოლოდ კანი, არამედ, თმაც ღია ფერისა აქვთ. 
კანის ფერი ხშირად სტერეოტიპების წყაროდ გვევლინება. კანის ფერის მიხედვით კაცობრიობის რასებად დაყოფა ხშირად რასიზმთანაა დაკავშირებული.

კატეგორია:გენეტიკა
კატეგორია:კანი
უილიამ ჰოვარდ ტაფტი

**უილიამ ჰოვარდ ტაფტი** ( დ. 15 სექტემბერი, 1857 — გ. 8 მარტი, 1930) — ამერიკელი პოლიტიკოსი, ამერიკის შეერთებული შტატების რიგით 27-ე პრეზიდენტი 1909-1913 წლებში, რესპუბლიკელი.

ტაფტი 1857 წელს ოჰაიოს შტატის ქალაქ ცინცინატში დაიბადა. მან დაამთავრა იელის კოლეჯი 1878 წელს და ცინცინატის სამართლის სკოლა 1880 წელს. იგი სასამართლოს სხვადასხვა  პოზიციაზე მუშაობდა. ამის შემდეგ 1900 წელს ის პრეზიდენტმა უილიამ მაკ-კინლმა ფილიპინების გენერალ-გუბერნატორად დანიშნა. 1904 წელს პრეზიდენტმა თეოდორ რუზველტმა აშშ-ის ომის მდივნად დანიშნა. 1908 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში ტაფტს მოქმედმა პრეზიდენტმა და მეგობარმა თეოდორ რუზველტმა მხარი დაუჭირა. მან არჩევნებში ადვილად გაიმარჯვა.

მისი პრეზიდენტობის დროს საშინაო პოლიტიკის მნიშვნელოვანი მოვლენები მონოპოლიების წინააღმდეგ გატარებული ღონისძიებები, ასევე სამოქალაქო სამსახურის რეფორმა და საფოსტო სამსახურის ფუნქციონირების გაუმჯობესება იყო. საგარეო პოლიტიკაში ტაფტი დოლარის დიპლომატიით აზიისა და ლათინური ამერიკის განუვითარებელი ქვეყნების ეკონომიკურ განვითარებას ცდილობდა. 1912 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში, სადაც მას ყოფილი პრეზიდენტი თეოდორ რუზველტი დაუპირისპირდა, გამანადგურებელი მარცხი იწვნია და მხოლოდ მესამე ადგილი დაიკავა. რესპუბლიკელების ელექტორატის ხმების გაყოფის ხარჯზე არჩევნებში დემოკრატმა ვუდრო უილსონმა გაიმარჯვა.  

1921 წელს პრეზიდენტმა უორენ ჰარდინგმა ტაფტი აშშ-ის მთავარ მოსამართლედ დანიშნა. 1930 წელს იგი ჯანმრთელობის გამო თანამდებობიდან გადადგა. გადადგომიდან ერთ თვეში ის გარდაიცვალა. ტაფტი პირველი პრეზიდენტი იყო, ვინც არლინგტონის ეროვნულ სასაფლაოზე დაკრძალეს.  ტაფტი აშშ-ის ისტორიაში ყველაზე მძიმე წონიანი პრეზიდენტი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* William Howard Taft: A Resource Guide from the Library of Congress
* 
* Extensive essay on William Howard Taft and shorter essays on each member of his cabinet and the First Lady from the Miller Center of Public Affairs 
* Inaugural Address
* Taft's sleep apnea
* Taft's medical history

კატეგორია:აშშ-ის პრეზიდენტები
კატეგორია:აშშ-ის ომის მდივნები
კატეგორია:დაბადებული 1857
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი
ლეჩხუმის მაზრა

250px|thumb|ლეჩხუმის მაზრა
**ლეჩხუმის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში, ქუთაისის გუბერნიის შემადგენელი ნაწილი. შეიქმნა 1867 წელს. ადმინისტრაციული ცენტრი — სოფ. ცაგერი. შედგებოდა 3 უბნისაგან: ალპანის, სვანეთის და ცაგერისა. ფართობი 4636 კმ². მოსახლეობა 50080 კაცი. შემადგენლობა ქართველები. ლეჩხუმის მაზრა მოიცავდა ახლანდელ ცაგერის, ლენტეხისა და მესტიის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას. გაუქმდა 1930 წელს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქუთაისის გუბერნია
ლეხზირი (მწვერვალები)

**ლეხზირი** — მწვერვალები საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობენ სვანეთის კავკასიონის მთავარი წყალგამყოფი ქედის სამხრეთ შტოქედზე : *მთავარი ლეხზირი* სიმაღლე ზღვის დონიდან 4100 მ; *დასავლეთის ლეხზირი* სიმაღლე 3900 მ; *აღმოსავლეთის ლეხზირი* სიმაღლე 4100 მ. აგებულია გრანიტოიდებით. დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი. გზა ადის თოთის უღელტეხილიდან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:სვანეთის კავკასიონის მთები
ლეხზირი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ლეხზირი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ლეხზირი — მწვერვალები სვანეთის კავკასიონზე;
* ლეხზირი — მყინვარი სვანეთის კავკასიონზე;
* ლეხზირი — უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონზე.
ლეხზირის უღელტეხილი

**ლეხზირის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სვანეთის კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3750 მ. ლეხზირის უღელტეხილი მდინარე ენგურის ხეობას (მესტიის მუნიციპალიტეტი) აკავშირებს მდინარე ბაქსანის ხეობასთან (ყაბარდო-ბალყარეთი). დამახასიათებელია ნივალური ლანდშაფტი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის უღელტეხილები