მონტენეგროს რკინიგზა

**სარკინიგზო ტრანსპორტი მონტენეგროში** იმართება ოთხი დამოუკიდებელი კომპანიის მიერ, რომლებიც ცალ-ცალკე უზრუნველყოფს სარკინიგზო ინფრასტრუქტურას, მგზავრთა გადაყვანას, ტვირთის გადაზიდვასა და მოძრავი შემადგენლობის ტექნიკურ მომსახურებას. ეს ოთხი კომპანია წარმოადგენდა საჯარო კომპანიის, „მონტენეგროს რკინიგზის“ (მონტ. Željeznica Crne Gore / Жељезница Црне Горе (ŽCG)) ნაწილს, სანამ ის 2008 წელს დაიყოფოდა.

მონტენეგრო არის რკინიგზების საერთაშორისო კავშირის (*UIC*) ასოცირებული წევრი. *UIC*-ის ქვეყნის კოდი მონტენეგროსთვის არის 62.

## მონტენეგროს სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა
მონტენეგროს სარკინიგზო ინფრასტრუქტურა (მონტ. Жељезничка Инфраструктура Црне Горе / Željeznička Infrastruktura Crne Gore (ŽICG)) — სააქციო საზოგადოება, რომელიც უზრუნველყოფს სარკინიგზო ინფრასტრუქტურის ოპერირებასა და ტექნიკურ მომსახურებას მონტენეგროში.

## ისტორია
პირველი სარკინიგზო ხაზი იმ ტერიტორიაზე, რომელიც დღეს მონტენეგროს ეკუთვნის, იყო ვიწროლიანდაგიანი (760 მმ (2 ფუტი 5+15⁄16 დუიმი)) სარკინიგზო ხაზი გაბელა-ზელენიკა, რომელიც 1901 წელს გაიხსნა. ეს სარკინიგზო ხაზი აშენდა ავსტრია-უნგრეთის მიერ, რომელიც იმ დროს მართავდა ბოკა კოტორსკას ტერიტორიას.

250px|მინი|მარცხნივ|ალტ=ბარის სადგური და რკინიგზა ვირპაზარამდე დაახლოებით 1910 წელს|ბარის სადგური და რკინიგზა ვირპაზარამდე დაახლოებით 1910 წელს
თუმცა, პირველი მონტენეგრული რკინიგზის, ბარი-ვირპაზარის ხაზის, მშენებლობა 1905 წელს დაიწყო. ეს იყო ვიწროლიანდაგიანი (750 მმ (2 ფუტი 5+1⁄2 დუიმი)) სარკინიგზო ხაზი, 43.3 კმ სიგრძისა, რომელიც 1908 წელს გაიხსნა. ამ ხაზის გაგრძელება ვირპაზარიდან ცეტინიემდე იყო დაგეგმილი, მაგრამ ვერ განხორციელდა დაფინანსების ნაკლებობისა და პირველი მსოფლიო ომის დაწყების გამო. ეს ისტორიული მთის რკინიგზის ხაზი ლახავდა 670 მეტრის სიმაღლეს სუტორმანის მთაზე 18 კმ-იან მონაკვეთზე, მაქსიმალური დახრილობით 40‰. მიუხედავად ციცაბო დახრილობისა, რკინიგზა არ იყენებდა კბილანა ტექნოლოგიას, იტალიელი ინჟინრების მიერ შემუშავებული ინოვაციური მარშრუტის პროექტის წყალობით. სამუშაო სიჩქარე ხაზზე იყო 18 კმ/სთ სამგზავრო ტრანსპორტისთვის და 12 კმ/სთ — სატვირთო გადაზიდვებისთვის. 2008 წელს, ხაზის გახსნის 100 წლისთავზე, რაც ამავდროულად მონტენეგროს რკინიგზის იუბილეც იყო, დაგეგმილი იყო ორთქლის ლოკომოტივ *ლოვჩენის* გადატანა პოდგორიცის რკინიგზის სადგურიდან ვირპაზარში. ეს ლოკომოტივი, რომელიც მუშაობდა ხაზზე, უნდა გამხდარიყო *მონტენეგროს რკინიგზის მუზეუმის* ნაწილი ვირპაზარში, რაც, სახსრების ნაკლებობის გამო, ვერ განხორციელდა.

სარკინიგზო ქსელი მონტენეგროში გაფართოვდა იუგოსლავიის სამეფოს პერიოდში. 1927 წელს გაიხსნა პოდგორიცა-პლავნიცის ხაზი (600 მმ (1 ფუტი 11+5⁄8 დუიმი)), რასაც მოჰყვა ბილეჩა-ნიკშიჩის ხაზი 1938 წელს. იმ დროს მონტენეგროს სარკინიგზო ქსელი 143 კმ სიგრძისა იყო, სადაც 760 მმ (2 ფუტი 5+15⁄16 დუიმი) ვიწრო ლიანდაგი იყო ყველაზე გავრცელებული სტანდარტი. თუმცა, სარკინიგზო ქსელი არ იყო ინტეგრირებული და 600 მმ, 750 მმ (2 ფუტი 5+1⁄2 დუიმი) და 760 მმ თანაარსებობდა, რაც დამატებით ართულებდა ქსელის ოპერაციებს. მულტიმოდალური ტრანსპორტი გამოიყენებოდა სატვირთო გადაზიდვებისთვის ბარსა და პოდგორიცას შორის, რადგან საქონელი გადაჰქონდათ რკინიგზით ბარიდან ვირპაზარამდე, შემდეგ ბორნით სკადარის ტბაზე პლავნიცამდე, რასაც მოჰყვებოდა კვლავ რკინიგზით ტრანსპორტირება პოდგორიცამდე. ამრიგად, სამართლიანია ითქვას, რომ სარკინიგზო ქსელი მონტენეგროში იყო განუვითარებელი და არაორგანიზებული მეორე მსოფლიო ომამდე.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დასრულდა პოდგორიცა-ნიკშიჩის სარკინიგზო ხაზი (1948), 760 მმ (2 ფუტი 5+15⁄16 დუიმი) ლიანდაგით.

სარკინიგზო ქსელის მოდერნიზაციისკენ პირველი ნამდვილი წინსვლა იყო ბელგრადი-ბარის რკინიგზის მონტენეგრული მონაკვეთის მშენებლობის დაწყება. პირველი მონაკვეთი ბარიდან პოდგორიცამდე 1959 წელს დასრულდა და ეს არის სტანდარტული ლიანდაგის რკინიგზის პირველი მონაკვეთი მონტენეგროში. ამავე დროს, ვიწროლიანდაგიანი ხაზები *პოდგორიცა-პლავნიცა* და *ბარი-ვირპაზარი* ექსპლუატაციიდან ამოიღეს.

1965 წელს *პოდგორიცა-ნიკშიჩის* კორიდორი გადაკეთდა სტანდარტულ ლიანდაგზე, რითაც სტანდარტიზებული გახდა მთელი კავშირი ბარიდან ნიკშიჩამდე პოდგორიცის გავლით. ნიკშიჩიდან ბილეჩამდე მონაკვეთი იმ დროს ექსპლუატაციიდან ამოიღეს, ისევე, როგორც გაბელა-ზელენიკას ხაზი.

კოლოსალური ბელგრადი-ბარის სარკინიგზო პროექტის მონტენეგრული მონაკვეთი (ბარიდან ვრბნიცამდე, სერბეთის საზღვრამდე) 1976 წელს დასრულდა, რითაც ბარი და პოდგორიცა დაუკავშირდა ჩრდილოეთ მონტენეგროს, სერბეთს და ევროპის სარკინიგზო ქსელს. იმ დროს მონტენეგროს სარკინიგზო ქსელის სიგრძე იყო 225 კმ, სტანდარტულ ლიანდაგზე გადასვლა დასრულებული იყო.

მონტენეგროს რკინიგზების უახლესი დამატება იყო პოდგორიცა-შკოდერის ხაზი, რომელიც 1986 წელს გაიხსნა. ეს იყო მხოლოდ სატვირთო ხაზი გახსნის დღიდან.

2012 წელს პოდგორიცა-ნიკშიჩის რკინიგზა გაიხსნა სამგზავრო გადაყვანებისთვის ოცწლიანი პაუზის შემდეგ. ხაზი მოდერნიზებული და ელექტრიფიცირებულია.

2019 წლისთვის *ZICG*-მა შეძლო ბელგრადი-ბარის რკინიგზის ჩრდილოეთი ნაწილის მოდერნიზება ბიელო პოლესა და ტრებესიცეს შორის, ასევე სოზინას გვირაბის შიგნით.

## მიმოხილვა
მთლიანი ქსელი 250 კილომეტრის სიგრძისაა და მთელ სიგრძეზე არის 1435 მმ (4 ფუტი 8+1⁄2 დუიმი) (სტანდარტული ლიანდაგი), რომლიდანაც 225 კმ ელექტრიფიცირებულია 25 კვ, 50 ჰც ცვლადი დენით. დაახლოებით 58 კმ ხაზი განლაგებულია 121 გვირაბში. ასევე არის 120 ხიდი, 9 გალერეა და 440 წყალგამტარი. ქსელი შედგება სამი სარკინიგზო ხაზისგან, რომლებიც იკრიბება პოდგორიცაში, რაც მას მონტენეგროს X-ფორმის სარკინიგზო ქსელის კვანძად აქცევს.

* ბელგრადი-ბარის რკინიგზა არის მონტენეგროს სარკინიგზო სისტემის ხერხემალი. ის გაიხსნა 1976 წელს და მაშინ იყო თანამედროვე ტექნოლოგიის რკინიგზა, ისეთი ელემენტებით, როგორიცაა მალა რიეკას ვიადუკი (ევროპაში ყველაზე მაღალი სარკინიგზო ვიადუკი) და 6,2 კმ სიგრძის სოზინას გვირაბი. მონტენეგროს დაახლოებით მესამედი გვირაბში ან ვიადუკზეა განთავსებული. ეს არის პირველი სარკინიგზო კორიდორი მონტენეგროში, რომელიც სრულად ელექტრიფიცირებულია. რკინიგზას 1990-იან წლებში ქრონიკულად აკლდა დაფინანსება, რამაც გამოიწვია მისი გაუარესება და არასაიმედოობა. ამან მწვავედ იჩინა თავი 2006 წლის ბიოჩეს სამგზავრო მატარებლის კატასტროფაში, როდესაც სამგზავრო მატარებელი რელსებიდან გადავიდა და 47 მგზავრი დაიღუპა. მიმდინარეობს ძალისხმევა ამ რკინიგზის საფუძვლიანი რეკონსტრუქციისთვის, რკინიგზის ჩრდილოეთი ნაწილი უკვე სრულად არის განახლებული. ევროპის საინვესტიციო ბანკმა (*EIB*) 2023 წლის იანვარში დაამტკიცა 76 მილიონი ევროს დაფინანსება ბარი – პოდგორიცა – ვრბნიცას სარკინიგზო ხაზის გასაუმჯობესებლად.

* ნიკშიჩი-პოდგორიცას რკინიგზა (56,6 კმ სიგრძის) აშენდა 1948 წელს, როგორც ვიწროლიანდაგიანი რკინიგზა და 1965 წელს განახლდა სტანდარტულ ლიანდაგამდე. 1992 წლიდან ის გამოიყენება მხოლოდ სატვირთო გადაზიდვებისთვის, კერძოდ, ბოქსიტების ტრანსპორტირებისთვის ნიკშიჩის მაღაროდან პოდგორიცის ალუმინის ქარხნამდე, რკინიგზაზე მაქსიმალური სიჩქარე შემცირდა 30 კმ/სთ-მდე. რკინიგზა საფუძვლიანად რეკონსტრუირებული და ელექტრიფიცირებული იქნა 2006-2012 წლებში, სამგზავრო მომსახურება განახლდა. ამ რკინიგზაზე სამუშაო სიჩქარეები ახლა 75-100 კმ/სთ (47-62 მილი/სთ) დიაპაზონშია.

* პოდგორიცა-შკოდერის რკინიგზა, რომელიც ტირანამდე ვრცელდება, გახსნის დღიდან გამოიყენება მხოლოდ სატვირთო გადაზიდვებისთვის. ალბანეთში ნაწილები დაზიანდა 1997 წელს, მაგრამ კავშირი აღდგა 2002 წელს. არსებობს გეგმები რკინიგზის რეკონსტრუქციისა და სამგზავრო მოძრაობის შემოღებისთვის, რადგან ეს მნიშვნელოვანია როგორც მონტენეგროს, ისე ალბანეთის ინტერესებისთვის.

## სარკინიგზო კავშირი მეზობელ ქვეყნებთან
მონტენეგროს მხოლოდ სერბეთთან აქვს სამგზავრო სარკინიგზო კავშირი. ალბანეთთან კავშირი გამოიყენება მხოლოდ ტვირთისთვის, თუმცა 2022 წლის ევროკავშირის გეგმა „სარკინიგზო მარშრუტი 2“ დააკავშირებს ორივე ქვეყანას და მათ პორტებს ბარსა და დურესში ევროკავშირის სარკინიგზო ქსელთან ხუთი წლის განმავლობაში. ამჟამად არ არსებობს სარკინიგზო კავშირები ბოსნია და ჰერცეგოვინასთან და ხორვატიასთან იუგოსლავიის დაშლის შემდეგ.

## მონტენეგროს სარკინიგზო ტრანსპორტი
**მონტენეგროს სარკინიგზო ტრანსპორტი** (მონტ. Жељезнички превоз Црне Горе / Željeznički prevoz Crne Gore (ŽPCG)) — სააქციო საზოგადოება, რომელიც უზრუნველყოფს სამგზავრო ტრანსპორტს მონტენეგროს შიგნით, ასევე მონტენეგროს მოძრავი შემადგენლობის ოპერირებას.

## მონტეკარგო
250px|მინი|ალტ=MONTECARGO 644-015 მანევრირებს პოდგორიცის სადგურზე|MONTECARGO 644-015 მანევრირებს პოდგორიცის სადგურზე
**მონტეკარგო** (მონტ. Montecargo) — კომპანია, რომელიც უზრუნველყოფს სატვირთო ტრანსპორტს მონტენეგროს შიგნით, ასევე მონტენეგროს სატვირთო ვაგონებისა და სატვირთო ლოკომოტივების ოპერირებას.

მონტეკარგოს მოძრავი შემადგენლობა შედგება 17 ლოკომოტივისგან (15 აქტიური) და 713 სატვირთო ვაგონისგან:
* 8 ლოკომოტივი JŽ 461 კლასის
* 3 ლოკომოტივი JŽ 661 კლასის
* 4 ლოკომოტივი JŽ 644 კლასის
* 2 ლოკომოტივი JŽ 744 კლასის (არცერთი მათგანი არ არის აქტიური)

## მოძრავი შემადგენლობის ტექნიკური მომსახურება
**მოძრავი შემადგენლობის ტექნიკური მომსახურება** (მონტ. Održavanje željezničkih voznih sredstava / Одржавање жељезничких возних средстава (OŽVS)) — სააქციო საზოგადოება, რომელიც უზრუნველყოფს მონტენეგროს სამგზავრო და სატვირთო მოძრავი შემადგენლობის ტექნიკურ მომსახურებას. ის იყო *მონტენეგროს სარკინიგზო ტრანსპორტის* კომპანიის ნაწილი, მაგრამ 2011 წელს ცალკე კომპანიად გამოიყო.

## მონტენეგროს რკინიგზა მხატვრულ ნაწარმოებებში
ჯეიმს ბონდი მონტენეგროს რკინიგზით მგზავრობს ფილმში „კაზინო როიალი“. ფილმში ნაჩვენები ნამდვილი მატარებელი არის ჩეხეთის რკინიგზის მატარებელი *Pendolino*.

## შენარჩუნება
იოსიპ ბროზ ტიტოს ლურჯი მატარებელი იყენებდა JŽ კლასის 11, JŽ D66/761 (DB კლასის V 200-ზე დაფუძნებული) და შემდგომში JŽ კლასის 666 (EMD JT22CW-2) ლოკომოტივებს. ის ახლა ოპერირებს ბარი-ბელგრადის ხაზზე, როგორც ტურისტული ატრაქციონი. 

## აგრეთვე იხილეთ
* ტრანსპორტი მონტენეგროში
* ბელგრადი-ბარის რკინიგზა
* ტიტოს ლურჯი მატარებელი
* სერბეთის რკინიგზა

## სქოლიო
კატეგორია:სარკინიგზო ხაზები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:სარკინიგზო ტრანსპორტი
კატეგორია:მონტენეგრო
კატეგორია:ტრანსპორტი ევრაზიაში
კატეგორია:ტრანსპორტი
კატეგორია:ტრანსპორტი ქვეყნების მიხედვით