open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კოდალასებრნი

**კოდალასებრნი** () — ფრინველების ოჯახი კოდალასნაირთა რიგისა. აერთიანებს ტანად საშუალო და მომცრო (8-50 სმ-მდე) ფრინველებს. ნაირგვარი, მკვეთრი შეფერილობა აქვთ. თავი ზემოდან და ზოგჯერ ბოლოსქვეშა ბუმბულიც წითელია. ბუმბულსაფარველი უხეშია. საჭის ბუმბული მოქნილი და მაგარღერძიანია. ფრთა ფართოა, ბოლოში მომრგვალებული. თავის ქალა დიდი და მაგარია. სწორი ნისკარტი დაფარულია სქელი საფარველით და ბოლოში სატეხისებურადაა წამახვილებული. ჭიისმაგვარი გრძელი ენის წაწვრილებულ ბოლოზე ჯაგრისებური გამონაზარდები აქვთ. მოკლე ფეხებზე 2 თითი წინ, ორიც უკანაა მიმართული, ზედ მოხრილი, ბასრი ბრჭყალებია. კოდალასებრთა უმრავლესობა ტყეში ცხოვრობს, კარგად ცოცავენ ხის ღეროებსა და ტოტებზე. სატეხისებური ნისკარტით ტეხენ ქერქს, საიდანაც გრძელი, წვეტიანი ენით ამოჰყავთ სხვა ფრინველებისათვის მიუწვდომელი მწერები და მათი მატლები. ჩვეულებრივად ბუდობენ ხის ფუღუროში. მრავლდებიან წელიწადში ერთხელ. კოდალასებრნი გავრცელებულია ტყეებსა და ბუჩქნარებში ყველგან, გარდა ავსტრალიის, მადაგასკარისა და პოლინეზიის კუნძულებისა. ოჯახში 36-45 გვარი და 224-მდე სახეობაა, ამათგან საქართველოში გვხვდება 4 გვარის 8 სახეობა. კოდალასებრნი სასარგებლო ფირნველია.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:კოდალასნაირნი
ლარგვისი

**ლარგვისი** (ყოფ. **მონასტერი**) — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ლარგვისი, დორეთკარი, გავაზი, გარუეთი, დოგუზაანი, ველისა, კარა, კუცხოვეთი, მშველიეთი, საბარკლეთი, ჩკუნეთი, ცხავათი, ძანგათი, ხარბალი, ხრამისწყარო). მდებარეობს მდინარე ქსნის ხეობის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1100 მ, ახალგორიდან 18 კმ.

## ისტორია
სოფლის ძველი სახელია „მონასტერი“. ლარგვე ერისთავის გარდაცვალების შემდეგ ეწოდა სახელი — ლარგვისი. ამ სახელს იხსენებს XIV საუკუნის „ძეგლი ერისთავთა“ VI საუკუნის მოვლენების თხრობისას, როდესაც აქ აშენდა ეკლესია და ქალაქი. ადრეფეოდალურ ხანაში ლარგვისი ცხრაძმისხევის ცენტრი იყო. ლარგვისის ციხე მნიშვნელოვანი სტრატეგიული პუნქტი იყო ქსნის ხეობაში. ლარგვისის მონასტერი წარმოადგენდა ქართული კულტურის ერთ-ერთ კერას. აქ მოღვაწე მწგნობართაგან აღსანიშნავია ავგაროზ ბანდაისძე და მისი ვაჟი გრიგოლ ბანდაისძე (XV საუკუნე). ლარგვისის მონასტრის მდიდარი ბიბლიოთეკიდან შემორჩენილია რამდენიმე ძვირფასი ხელნაწერი.

საბჭოთა პერიოდში შეიქმნა მონასტრის სასოფლო საბჭო. 1948 წლის 28 აპრილს, საქართველოს სსრ უმაღლესი საბჭოს დადგენილებით სოფელს ეწოდა ლარგვისი. ლარგვისის სასოფლო საბჭო მოიცავდა სოფლებს: გარუეთი, დაბაკნეთი, დადიანეთი, ზოდეხი, თოხთა, მარტიანი, მახიარეთი, მუჯუხი, მშველიეთი, უკანამხარი, უკანაუბანი, ყველდაბა, ჩიტიანი, ცხავათი, ხარბალი, ხრამისწყარო. განვითარებული იყო მეცხვარეობა. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 259 ადამიანი, მათ შორის 97% ეთნიკურად ქართველი.2008 წლის აგვისტოდან ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტერიტორია ოკუპირებულია რუსეთის მიერ.

## ისტორიული ძეგლები
სოფელში, მდინარე ქსნის მარჯვენა მხარეს შემორჩენილია არქიტექტურული კომპლექსი, რომელშიც შედის XVIII საუკუნის კოშკებიანი ციხე-გალავანი, მონასტრის ტაძარი და სხვა ნაგებობები. ლარგვისის ციხე შედგება ეზოს და მისგან მაღალი გალავნით გამოყოფილი ციტადელისგან. გეგმით მართკუთხა დიდი გუმბათოვანი ტაძარი აშენებულია XIV საუკუნის ეკლესიის ადგილას 1759 წელს დავით ქსნის ერისთავის მიერ. შესასვლელი სამხრეთიდან და დასავლეთიდან აქვს. უხვად არის განათებული ზემოდან და ქვემოდან ერთნაირად მომრგვალებული ორიგინალური ფორმის სარკმლებით. საკურთხევლის გვერდის სათავსის ზემოთ მოწყობილია სამალავები, აქვს სათოფურები. კლესია შემოსილია ცუდად დამუშავებული ქვით, მწირი მორთულობა ხელოსნური დონისაა.

## ლიტერატურა
* *მაკალათია ს.*, ქსნის ხეობა, თბ. 1968 წ.

## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კოდალასნაირნი

**კოდალასნაირნი** () — ფრინველების რიგი. აერთიანებს ტანად მომცრო და საშუალო მეხეური ფრინველების რამდენიმე ჯგუფს. შეიცავს 9 (ან 5; დანარჩენი ოთხი ერთი მოსაზრებით ქვეოჯახებია) ოჯახის 74 გვარის 400-მდე სახეობას, იყოფა 2 ქვერიგად: 1. იაკამარები (Galbulae) - გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკებში; 2. კოდალები (Pici) — მეტად ნაირგვარია და მოიცავს 4 (ან 7) ოჯახს: წვეროსანასებრნი (Capitonidae)- გავრცელებულია აზიის, აფრიკის და ამერიკის ტროპიკებში; მეთაფლიასებრნი (Indicatoridae), კოდალასებრნი (Picidae).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

*
კატეგორია:ფრინველები
კოლიბრები

**კოლიბრები** (Trochili) — ფრინველების ქვერიგი ნამგალასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 5,7-21,6 სმ-ს, მასა კი 1,6-20 გრამს აღწევს. შეფერილობა ნაირგვარია და მკვეთრი, ლითონისებრი ელვარება დაჰკრავს. აქვს გრძელი, წვრილი და სწორი ნისკარტი, ზოგჯერ ქვემოთ მოხრილი, მეტად სუსტი, სასიარულოდ გამოუსადეგარი ფეხები და სხეულთან შეფარდებით დიდი გული, რომელიც წუთში 1000-მდე იკუმშება. კოლიბრები შესანიშნავად ფრენენ და შეუძლიათ ჰაერში ერთ ადგილზე ლივლივი. გადამფრენები არიან. ღამით, გარემოს ტემპერატურის დაცემისას, სხეულის ტემპერატურაც ეცემა 14,5-21°C-მდე. კოლიბრები უფრო ყვავილების ნექტარით იკვებებიან, თუმცა პატარა მწერებსა და ობობებსაც ჭამენ. დედალი ბუდეს ამაგრებს ტოტებზე, ფოთლებსა და კლდეებზე. დებს 2 კვერცხს. საინკუბაციო პერიოდი 14-19 დღეს გრძელდება, იჩეკებიან ტიტველი, თვალაუხილავი და უსუსური ბარტყები. კოლიბრების ქვერიგში 1 ოჯახის 319 სახეობაა. გავრცელებული არიან დასავლეთ ნახევარსფეროში - უმთავრესად ტროპიკულ ნაწილში. თუმცა ზოგიერთი სახეობა საკმაოდ შორსაც ვრცელდება - როგორც ჩრდილოეთით, ისე სამხრეთით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნამგალასნაირნი
კოტინგისებრნი

**კოტინგისებრნი** () — ფრინველების ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. ოჯახი შეიცავს 30–35 გვარის 100-მდე სახეობას. მათი სხეულის სიგრძე 10-50 სმ აღწევს. გავრცელებულია ცენტრალურ და სამხრეთ ამერიკის ტროპიკულ ტყეებში. უმრავლესობას თავზე აქვს ნაირგვარი ფორმის ქოჩორი. თავზე ან ნისკარტის ძირში — ხორცოვანი კორძები და განსაკუთრებული ბუმბულის მოკაზმულობა. კოტინგისებრნის ქვედა ხორხს განსაკუთრებული აგებულება აქვს — ზოგი კოტინგისებრნი ფრინველებისათვის უჩვეულო ხმას გამოსცემს, რომელიც ზარის რეკვას, ღრიალს ან ზმუილს მოგვაგონებს. ბუდობენ ხის ფუღუროში, ზოგიერთი კლდეზე ამაგრებს ბუდეს, იკვებებიან მცენარეულობით, ხილით, კენკრით, ნაყოფით, მწერებით.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
კოჭობა

**კოჭობა** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. ფართოდაა  გავრცელებული ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება დიდი () და ჩვეულებრივი კოჭობას () კავკასიური ქვესახეობები. ყველაზე ფართოდ ჩვეულებრივი კოჭობაა () გავრცელებული. მისი მასა 19-26 გრამს აღწევს. მამალი წითელია, მკერდზე უფრო კაშკაშა, ზურგი ჟოლოსფერია, ფრთები და ბოლო — მურა-წითელი. დედალი კოჭობა მორუხო-მურაა, სხეულის ქვედა მხარე უფრო ღია ფერისაა. ბინადრობს მთებში. გადამფრენია. ბუდეს იკეთებს ხეზე. დებს 3-6 კვერცხს. იკვებება მცენარის თესლით, კენკრით, ყვავილებით, მწერებით.

## ლიტერატურა
*
კოკონა

**კოკონა** () — იხვების გვარი ბატისნაირთა რიგისა. სხვა იხვებისაგან გამოირჩევიან ნისკარტის აგებულებით, თანაც უკანა თითზე ფართო ლაპოტი აქვთ. გვარში 3 სახეობაა: ისლანდიური კოკონა (Bucephala islandica), რომელიც გავრცელებულია მხოლოდ ჩრდილოეთ ამერიკაში, გრენლანდიისა და ისლანდიაში, ჩვეულებრივი კოკონა (Bucephala clandula), რომელიც გვხვდება ევროპისა, აზიისა და ამერიკის ჩრდილოეთ ნაწილებში და მცირე კოკონა (Bucephala albeola). საქართველოს ფარგლებში მიმოფრენისას და ზამთარში გვხვდება ჩვეულებრივი კოკონა. კოკონა ბინადრობს ტბებისა და ზღვების სანაპიროებზე. ხის ფუღუროში. მაისში დებს 4-14 კვერცხს, იკვებება წყლის მწერებითა და მათი მატლებით. ზოგჯერ ლიფსიტებსაც ჭამს. კოკონა სანადირო ობიექტია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იხვისებრნი
*
ნათლისღება

[მინი|ნათლისღების [მართლმადიდებლობა|მართლმადიდებლური ხატი, კირილო-ბეროზელის მონასტერი, რუსეთი, 1497 წელი]]
**ნათლისღება** — ახალი აღთქმის ერთ-ერთი უმთავრესი საიდუმლო და ქრისტიანული დღესასწაული, რომელსაც მართლმადიდებელ ეკლესიათა ნაწილი (6) 19 იანვარს აღნიშნავს. ამ დღეს, სახარების თანახმად, იოანე ნათლისმცემელმა მდინარე იორდანეში მონათლა იესო ქრისტე. ნათლისღების დღესასწაულზე წყლის კურთხევის მსახურება (დიდი აიაზმა) სრულდება და ნაკურთხი წყალი მთელი წლის განმავლობაში ინახება. ნათლისღება ის ძირითადი აქტია, რომლითაც ადამიანი ქრისტიანად ითვლება. 

ამ დღეს ასევე ღვთის განცხადება ეწოდება, რადგანაც სწორედ მაშინ განცხადდა პირველად წმინდა სამება: ძე ნათელს იღებდა, სულიწმიდა მტრედის სახით ჩანდა, ხოლო ციდან ისმოდა მამა ღმერთის ხმა: „ესე არს ძე ჩემი საყვარელი, რომელ მე სათნო ვიყავ”.

ნათლობის რიტუალს წინ უძღვის კათაკმევლობის პერიოდი, რომლის განმავლობაში ახალმოქცეული ემზადება ნათლისღებისთვის, ეცნობა ძირითად ჭეშმარიტებებს, სწავლობს მრწამსს, ესწრება საკვირაო ლიტურგიას, ოღონდ არა ბოლომდე. კათაკმევლობის პერიოდი განსაზღვრული არ არის. ასევე განუსაზღვრელია ასაკი ადამიანისა, რომელიც ინათლება. ნათლისღება ხდება წყალში სამჯერ შთაფვლით ან სხურებით, უკიდურეს გამონაკლის შემთხვევებში — ქვიშით. ნათლობის რიტალს აღავლენს მღვდელი. მართლმადიდებლური მოძღვრების მიხედვით, მონათლული განიწმინდება ცოდვებისგან და ხდება ქრისტეს ეკლესიის წევრი. მართლმადიდებლობა ნათლისღებას სულიერ შობად, მეორედ დაბადებად მიიჩნევს და ის მხოლოდ ერთხელ ხდება ადამიანის ცხოვრებაში.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქრისტიანული დღესასწაულები
კატეგორია:საიდუმლონი
კრაქსისებრნი

**კრაქსისებრნი**, *გოკო* () — ფრინველების ოჯახი ქათმისნაირთა რიგისა. ტანად დიდი და საშუალო ფრინველებია, სხეულის სიგრძეა 20-40 სმ. ოჯახში 44 სახეობაა. გავრცელებულია ამერიკის ტროპიკულ და სუბტროპიკულ ტყეებში, მექსიკიდან ჩრდილოეთ არგენტინამდე. დებენ 2-3 კვერცხს. კრუხობა გრძელდება 22-29 დღემდე. კრაქსისებრნი იკვებებიან მწერებით და მცენარეთა ნაყოფით. აღსანიშნავია დიდი კრაქსი (Crax rubra), ქოჩორა კრაქსი (Crax alector) და პენელოპე (Penelope purpurascens). სანადირო ობიექტია.

## გვარები 
* შავი პენელოპე (*Penelopina*)
* კრაქსი (*Chamaepetes*)
* პენელოპე (*Penelope*)
* აბურია (*Aburria*)
* ჩაჩალაკა (*Ortalis*)
* მთის კრაქსი (*Oreophasis*)
* წითელი გოკო (*Nothocrax*)
* გოკო (*Crax*)
* კრაქსი-მიტუ (*Mitu*)
* ცხვირჩაფხუტა კრაქსი (*Pauxi*)

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ქათმისნაირნი
საიდუმლონი

**საიდუმლონი** — ქრისტიანულ რელიგიაში საკულტო მღვდელ-მოქმედებანი, რომელთა შესრულების დროს, საეკლესიო მოძღვრების თანახმად, მორწმუნე-მლოცველებს გადაეცემათ ღვთის მადლი ცოდვებისაგან სულის სახსნელად, ავადმყოფობისაგან განსაკურნავად და სხვა. საიდუმლოთა შესრულების უფლება მხოლოდ კულტის მსახურებს აქვთ. არსებობს ახალი აღთქმის 7 საიდუმლო, რომელიც დააწესა მაცხოვარმა: ნათლისღება, მირონცხება, ზიარება, სინანული, მღვდლობა, ქორწინება და ზეთის კურთხევა.

#ნათლისღება — ძირითადი აქტი, რომლითაც ადამიანი ქრისტიანად ითვლება, არის ნათლობა. ნათლობის რიტუალს წინ უძღვის კათაკმევლობის პერიოდი, რომლის განმავლობაში ახალმოქცეული ემზადება ნათლისღებისთვის, ეცნობა ძირითად ჭეშმარიტებებს, სწავლობს მრწამსს, ესწრება საკვირაო ლიტურგიას, ოღონდ არა ბოლომდე. კათაკმევლობის პერიოდი განსაზღვრული არ არის. ასევე განუსაზღვრელია ასაკი ადამიანისა, რომელიც ინათლება. ნათლისღება ხდება წყალში სამჯერ შთაფვლით ან სხურებით, უკიდურეს გამონაკლის შემთხვევებში — ქვიშით. ნათლობის რიტალს აღავლენს მღვდელი. მართლმადიდებლური მოძღვრების მიხედვით, მონათლული განიწმინდება ცოდვებისგან და ხდება ქრისტეს ეკლესიის წევრი. მართლმადიდებლობა ნათლისღებას სულიერ შობად, მეორედ დაბადებად მიიჩნევს და ის მხოლოდ ერთხელ ხდება ადამიანის ცხოვრებაში.
#მირონცხება — ნათლობის შემდეგ ხდება წმინდა მირონის ცხება, რაც მონათლულს სულიწმიდის მეშვეობით ანიჭებს სასიცოცხლო ძალას. მირონცხება უშალოდ მოსდევს ნათლისღებას და მის ნაწილად აღიქმება, თუმცა ცალკე საიდუმლოა.
#ზიარება, ანუ ევქარისტია — ყველა ქრისტიანი, სასულიერო თუ საერო პირი ეზიარება ქრისტეს სისხლს და ხორცს პურის და ღვინის სახით. ამით ის მისტიურად მონაწილეობს საიდუმლო სერობაში, როდესაც ქრისტემ თავის მოციქულებს გაუნაწილა უკვდავი სიცოცხლე. არ არის განსაზღვრული, თუ რა სიხშირით უნდა ეზიაროს მართლმადიდებელი.
#სინანული — ქრისტიანი პერიოდულად აბარებს აღსარებას მღვდელს, რომელიც მას მიუტევებს ქრისტესა და ეკლესიის სახელით
#ქორწინება — წყვილის შეუღლება რომ საეკლესიო წესით კანონიერი იყოს, ის საჭიროებს დადასტურებას მღვდლის მიერ
#ზეთის კურთხევა — აღსრულდება მძიმე სნეულებაში მყოფი ქრისტიანის სულის და სხეულის საკურნებლად და იმ ცოდვების მისატევებლად, რაც მოუნანიებელი დარჩა სიკვდილის სარეცელზე მწოლარეს
#მღვდლობა — საიდუმლოს აღასრულებს მღვდელმთავარი იმ პირის მიმართ, რომელიც განწესებულია სასულიერო იერარქიის რომელიმე საფეხურის დასაკავებლად.

## ლიტერატურა
*

*
ბენედიქტე XIV

thumb|right|160px|პაპი ბენედიქტე XIV
**ბენედიქტე XIV** *ერისკაცობაში* **პროსპერო ლორენცო ლამბერტინი**( Benedictus Quartus Decimus;     დ. 31 მარტი, 1675, ბოლონია — გ. 3 მაისი, 1758, რომი) — რომის პაპი 1740–1758 წლებში.

## ბიოგრაფია 
thumb|160px|ბენედიქტე XIV-ის გერბი
1726 წელს გახდა კარდინალი და 1740 წლის 17 აგვისტოს აირჩიეს პაპად. ითვლებოდა გამორჩეულ სწავლულად საეკლესიო სამართალში. იგი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევდა ხელოვნების დარგებსა და მეცნიერებებს, დააარსა რა რამდენიმე აკადემია და საზოგადოება ქრისტიანულ სიძველეთა შესასწავლად. ბენედიქტე XIV-ს მისწერა რამდენიმეჯერ აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოსმა ნიკოლოზ X-მ. ბენედიქტ XIV-მ გააუქმა ეკლესიის აკრძალვა კოპერნიკის მოძღვრებისა. 1751 წელს მან აგრეთვე უკიდურესად გაამკაცრა სასჯელები მასონიზმის წინააღმდეგ. ბენედიქტე XIV გარდაიცვალა 1758 წლის 3 მაისს.

კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1675
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1758
კრონშნეპი

**კრონშნეპი** (Numenius), ფრინველების გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ტანად საშუალო და დიდი ფრინველებია. აქვთ ქვემოთკენ მოხრილი გრძელი ნისკარტი და მაღალი ფეხები. ბინადრობენ ჭაობებში.  ბუდეს იკეთებენ მიწაზე. დებენ 4 კვერცხს. იკვებებიან ჭიებით, ნაირგვარი მწერებითა და მათი მატლებით, რბილტანიანებით და სხვა უხერხემლოებით, ზოგჯერ თავკომბალებითაც. გვარში 7 სახეობაა, ამათგან საქართველოს ფარგლებში გვხვდება 3 სახეობა მხოლოდ მიმოფრენისას: დიდი კრონშნეპი (Numenius arquata), საშუალო კრონშნეპი (Numenius phaeopus) და მცირე კრონშნეპი (Numenius tenuirostris). კრონშნეპი სპორტული ნადირობის ობიექტია.

## ლიტერატურა
* *კუტუბიძე მ.,* ქსე, ტ. 6, გვ. 41, თბ., 1983

კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი
უკრაინის გმირი

წოდება **უკრაინის გმირი** () — უკრაინის მთავრობის მიერ გაცემული უმაღლესი ჯილდო. წოდება შეიქმნა 1998 წელს პრეზიდენტ ლეონიდ კუჩმას მიერ და ორგვარი გამორჩეული მიღწევისთვის მიენიჭება: გმირობისა და ქვეყნის სამსახურში უდიდესი მიღწევებისთვის. პირველად ეს წოდება ბორის პატონს მიენიჭა, მას შემდეგ კი სულ 466 ადამიანი იქნა დაჯილდოებული. მსგავსი ჯილდო არსებობს რუსეთში - რუსეთის გმირისა და ბელარუსში - ბელარუსის გმირის სახით. სამივე წოდება სსრკ-ის გმირის ჯილდოს გავლენით და მსგავსად იქნა შემოღებული.

## რესურსები ინტერნეტში 
*წოდება „უკრაინის გმირი“ უკრაინის პრეზიდენტის ოფიციალურ საიტზე (რუსული ვერსია)

კატეგორია:უკრაინა
კატეგორია:ტიტულარული ჯილდოები
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
კუდქნარა

**კუდქნარა**, **ბოლოქნარა** () — ფრინველების გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. ტანად დიდი ფრინველებია. გვარში 2 სახეობაა: ახალჰოლანდიური კუდქნარა (Menura novaehollandiae), რომელსაც თავისებური ფორმის ბოლო აქვს — საჭის ბუმბულებს შორის გამოირჩევა 2, რომლებიც ქნარის ფორმას აძლევენ ბოლოს; მეორე სახეობა — ალბერტის კუდქნარა (Menura alberti) — უფრო პატარაა და ბოლოც შედარებით მოკლე აქვს. 

კუდქნარა გავრცელებულია ავსტრალიის სამხრეთ-აღმოსავლეთ სანაპირო უღრან ტყეში. ახასიათებთ ფარული ცხოვრების ნირი. მეტ დროს მიწაზე ატარებენ. იკვებებიან უხერხემლო ცხოველებით (მწერებით, მოლუსკებით), მცენარეთა თესლით. 

გამრავლება იწყება აპრილიდან. დედალი აგებს დახურულ ბუდეს მიწაზე, კლდის ნაპრალში ან ხეზე. ივნის-ივლისში დებს ერთადერთ კვერცხს, რომლის სიგრძეა 6 სმ, სიგანე 4 სმ.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ქსნის საერისთავო

მინი|ქსნის საერისთავოს ტერიტორია (XVII-XVIII სს.)
[მინი|ქსნის ერისთავების სასახლე [ახალგორი|ახალგორში]]
**ქსნის საერისთავო** — ფეოდალური საქართველოს სამხედრო-ადმინისტრაციული ერთეული, XV საუკუნიდან საერისთავო-სათავადო. წარმოიშვა ქსნისა და მის აღმოსავლეთით და დასავლეთით მდებარე მცირე ხეობებში. ქსნის ხეობაში ბინადარი ცხოვრების ნიშნები უწყვეტად ჩანს ძველი ქვის ხანიდან. განსაკუთრებით ინტენსიური იყო აქ განვითარება — ცხოვრება გვიანდელი ბრინჯაოსა და ანტიკურ ეპოქაში. ანტიკური და უფრო მოგვიანო ხანაში ქსანზე რამდენიმე ცენტრი (საძეგური, ყანჩაეთი, აღაიანი) არსებობდა. ქართლში სახელმწიფოს წარმოშობის დროიდან (ძვ. წ. III საუკუნე) ქსნის ხეობა მომიჯნავე ხეობითურთ სასპასპეტოს ანუ შიდა ქართლის საერისთავოს შემადგენლობაში შედიოდა.

ადრინდელი ფეოდალურ ხანაში ქსნის ხეობაში ორი ადმინისტრაციული ერთეული იყო: ქსნისხევი (ცენტრი ქვენიფნევი) და ცხრაძმისხევი (ცხრაზმისხევი) (ცენტრი ლარგვისი). ქსნის საერისთავოს ისტორია ფაქტობრივად ცხრაზმისხევისა და ქსნის ხევის ანუ მთისა და ბარის ურთიერთობის ისტორიაა. X საუკუნიდან დაიწყო ცხრაზმისხევის აღზევება. ამ დროს იგი მდინარეების ლეხურის, მეჯუდას, პატარა ლიახვის ზემო ნაწილებსაც მოიცავდა. საერისთავო გაფართოვდა სამხრეთითაც, რის გამოხატულებაც უნდა იყოს რეზიდენციის გადატანა ლარგვისიდან ქვენიფნევს. ვახუშტის ცნობით, თამარ მეფის დროს ქართლი და ქსანი ცალ-ცალკე საერისთავოები იყო. მონღოლების შემოსევების შემდეგ, XIII საუკუნის II ნახევრიდან, დასტურდება ცხრაზმისხევის ერისთავი, რომელიც პოლიტიკური მემკვიდრე იყო ადრინდელი ფეოდალური ხანის ცხრაზმისხევის ხელისუფლისა. ქსნის ერისთავებად არიან ბიბილურები, რომლებმაც რეზიდენციის სახელწოდების მიხედვით მიიღეს ზედწოდება „ქვენიფნეველი“. XIII-XIV საუკუნეების მიჯნაზე ცხრაზმისხევის ერისთავებმა საგრძნობლად გააფართოვეს მამულები. მათს სამფლობელოში შედიოდა: ცხრაზმა, ჟამური, ქარჩოხი, ჭურთა, ქოლოთი, ისროლისხევი, აბაზასძეთა მამული, თრუსოს ხეობა, ღუდა, გაგასძენი, მლეთა; არახვეთი, ხანდო, ყანჩაეთი, ძაგნაკორა, დიღუამი, გავაზი, აწერისხევი, ბეხუშე.

XIV საუკუნის შუა წლებისათვის ქსნის ერისთავებმა გააფართოვეს მიწები ქართლის ვაკის მიმართულებით. აქ დაეუფლნენ კარბს, გარეჯ-ვარბაკურისუბანს და იკორთის მონასტერს. ხელი მიუწვდათ ქნოლისა და მაღრანდვალეთზე. XIV საუკუნეში ქსნის საერისთავოს დაპირისპირება ჰქონდა არაგვის საერისთავოსთან. ლომისისმთაზე გამართულ ბრძოლაში ქსნის საერისთავომ გაიმარჯვა. XV საუკუნის დასაწყისიდან ქსნის საერისთავო ფაქტობრივად ერისთავების მამულად, ანუ სათავადოდ გადაიქცა. ამ ხნისათვის ისინი იყვნენ საგვარეულო საძვალის, ციხე-დარბაზების, დიდი ყმა-მამულის პატრონი. შეიქმნა ერისთავთა საგვარეულო მატიანე „ძეგლი ერისთავთა“.

1688 წელს ქსნის საერთისთავი არაგვის საერისთავოს უჭერდა მხარს ქართლის მეფის წინააღმდეგ. 1736 წელს შანშე ქსნის ერისთავმა მეფისგან საჩუქრად მიიღო არაგვის ერისთავთა კუთვნილი მამულები ნარეკვავის ხეობაში. 1739 წელს შანშემ თავისი ძმის, იასე ყულარაღასის და იასეს მეუღლის შეპყრობის გამო შური იძია არაგვის ერისთავებზე, 12 000 ლეკით აიღო და გადაწვა ანანური. ქსნის საერისთავო 1775 წელს გააუქმა ერეკლე II-მ.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს საერისთავოები
კულუმბურები

**კულუმბურები** () — ფრინველების ჯგუფი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 18-23 სმ. აქვთ მოკლე, მსხვილი და ძლიერი ნისკარტი. აერთიანებს 4 გვარის 9 სახეობას. საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული ჩვეულებრივი კულუმბური (). ბუდეს იკეთებს ხეზე ტყესა და ბაღში. დებს 4-7 კვერცხს. ბარტყები იჩეკებიან 14 დღეში. იკვებებიან მცენარეულობით (შინდი, ალუბალი, ბალი და სხვა). ბარტყებს პირველად კვებავენ მწერებით, შემდეგ — მცენარეთა თესლებით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ინდაური

**ინდაური** () — ფრინველთა გვარი ქათმისნაირთა რიგისა. მოიცავს ორ სახეობას (ადრე *ინდაური* კრებითი სახელი იყო და დღეს გვარში შესულ ორ სახეობას აერთიანებდა სათითაო გვარებით): ჩვეულებრივი ინდაური (Meleagris gallopavo) შინაური ინდაურის წინაპარია, მისი ტანის სიგრძეა 100-110 სმ, მამლის მასა დაახლოებით 8 კგ. გავრცელებულია აშშ-ის სამხრეთ-აღმოსავლეთით და მექსიკაში; კოპლებიანი ინდაური (Meleagris ocellata, ადრე — Agriocharis ocellatus) ბინადრობს ცენტრალურ ამერიკაში. ინდაური იკვებება მცენარეული და ცხოველური საკვებით. სანადირო ობიექტია.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ხოხბისებრნი
მარაბუ

**მარაბუ**, *ადიუტანტი* () — ფრინველთა გვარი ყარყატისნაირთა რიგისა. ცნობილია მარაბუს 3 სახეობა: აფრიკული მარაბუ (Leptoptilus crumeniferus), ინდური მარაბუ (Leptoptilus dubius) და იავური მარაბუ (Leptoptilus javanicus). მარაბუს სხეულის სიგრძე 110-115 სმ აღწევს, ფრთების შლილი — 3 მ-მდე. თავი და კისერი დაფარული აქვთ მეჩხერი ბუმბულით; ზურგი შავი ან რუხია, მუცლის მხარე თეთრი. მარაბუ ბუდობს კოლონიებად ხეებზე ან ჭაობისპირა კლდეებზე. დედალი 2-4 კვერცხს დებს. კრუხობს ორივე მშობელი 1 თვეს. იკვებებიან ლეშით, ყოველგვარი ცხოველური საკვებითა და ნარჩენებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყარყატისებრნი
მეგზია

**მეგზია** () — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 14-16 სმ აღწევს. გავრცელებულია ცირკუმპოლარულად — ტუნდრის ზონაში. ცნობილია 4 სახეობა. ბუდობენ მიწაზე. დედალი 4-6 კვერცხს დებს და 2 კვირას კრუხობს; იკვებება მწერებითა და მცენარეთა თესლებით. მეგზიის დანარჩენი 3 სახეობიდან 2 ბინადრობს კანადისა და აშშ-ის პრერიებში და მშრალ ზეგნებზე, ხოლო 1 — ტუნდრაში.

## სახეობები 
2018 წლის თებერვლის მონაცემებით მოიცავს 3 სახეობას:
* 
* 
* 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:მეგზიასებრნი
მეზიტისებრნი

**მეზიტისებრნი** () — ფრინველების ოჯახი მეზიტისნაირთა რიგისა. პატარა (25-26 სმ) ფრინველებია. გავრცელებული არიან მხოლოდ მადაგასკარის მშრალ ტყეებსა და ბუჩქნარში. ოჯახში 2 გვარია: მეზიტი, რომელსაც უფრო ხშირად მონიას უწოდებენ (1 სახეობა — მონია ) და მადაგასკარული ლაინა (2 სახეობა — Mesitornis variegatus, Mesitornis unicolor). ცუდად ფრენენ. დებენ 1-3 კვერცხს. ადრე მეზიტისებრთა ოჯახი გაერთიანებული იყო წეროსნაირთა რიგში.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:წეროსნაირნი
მეზღვიასებრნი

**მეზღვიასებრნი** (Stercorariidae) — ფრინველთა ოჯახი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 გვარს: Stercorarius (3 სახეობა) და Catharacta (1 სახეობა). საქართველოში შავი ზღვის სანაპირო ზოლში იშვიათად გვხვდება მოკლეკუდა მეზღვია (Stercorarius parasiticus), როგორც შემომფრენი ფორმა.  მეზღვიასებრნი ბინადრობს ტუნდრასა და ზღვების სანაპიროებზე. დედალი 2 კვერცხს დებს, ინკუბაცია გრძელდება 28-30 დღეს. იკვებებიან თევზებით, უხერხემლოებით, მღრღნელებით, კენკრით. ანადგურებენ სხვა ფრინველების ბუდეებსაც.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Skua videos 

კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი
მეთაფლიასებრნი

**მეთაფლიასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი კოდალასნაირთა რიგისა. ოჯახში 17 სახეობაა. გავრცელებულია აფრიკაში (სამხრეთ საჰარიდან), ჰიმალაიში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. მეთაფლიასებრთა სხეულის სიგრძე 11-20 სმ. ბუდობრივი პარაზიტებია — დედალი, კვერცხს სხვა ფრინველის ბუდეში დებს. გამოჩეკილი მართვე სანისკარტე კბილით კლავს მასპინძლის მართვეებს და დაახლოებით 40 დღის შემდეგ ტოვებს ბუდეს. მეთაფლიასებრნი ბინადრობენ ტყეებსა და სავანებში. ხმაურითა და თავისებური ქცევით მიანიშნებენ პავიანებს, მაჩვ-მელოტას და ადამიანებს გარეული ფუტკრის სკებს. იკვებებიან მწერებით და მათი მატლებით, თაფლით, ცვილით, ჭამენ დაშლილ ფიჭებს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:კოდალასნაირნი
ბორში

thumb|right|200px|ბორში ჭარხლით, რომლისგანაც ის დამახასიათებელ ფერს იღებს **ბორში** (, , ) — აღმოსავლეთ და ცენტრალურ ევროპაში გავრცელებული ბოსტნეულის სუპის ნაირსახეობა, რომლის მთავარი ინგრედიენტი ჭარხალია. რუსეთში და გამოყენების სხვა არეალში მიიჩნევა რომ ეს სუპი წარმოშობით უკრაინიდანაა, თუმცა ის ყველა ამ ხალხთა ადგილობრივი კულინარიის შემადგენელ ნაწილად ითვლება.

2022 წელს, იუნესკომ განაცხადა, რომ ბორში იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში შეიტანეს რუსეთის უკრაინაში შეჭრის მიერ გამოწვეული რისკის გამო კერძის სტატუსისადმი, როგორც უკრაინის კულტურული მემკვიდრეობის ნაწილის. ეს ნიშნავს, რომ უკრაინას ახლა უფლება აქვს, მოიძიოს და მიიღოს დაფინანსება იუნესკოსგან, რომელიც განკუთვნილი იქნება კერძის პოპულარიზაციისა და დაცვისთვის.

ბორშის მომზადების წესი სხვადასხვა კულტურებში ოდნავ განსხვავებულია:

* რუსულ სამზარეულოში ბორშს აუცილებლად აქვს ჭარხალი და კომბოსტო და ხშირად კარტოფილიც.
* უკრაინულ, ბელარუსულ და პოლონურ სამზარეულოებში კარტოფილი და კომბოსტო აუცილებელი ინგრედიენტები არაა. როგორც წესი სუფრაზე მიიტანება პურთან და ცოტაოდენ ნიორთან.
* რუმინულ სამზარეულოში ჭარხალი ბორშის აუცილებელი ატრიბუტი არ არის და ხშირად მიუთითებს ნებისმიერ მჟავე სუპზე და მჟავე ინგრედიენტებზეც.
* ჰონგ-კონგის სტილის დასავლურ სამზარეულოში ბორში ტომატის ბაზაზე მზადდება ჭარხლის ნაცვლად და შეიცავს საქონლის ხორცს, კომბოსტოს, კარტოფილსა და სტაფილოს.

ბორში შეიძლება მომზადდეს და სუფრაზე მირთმეულ იქნას ცივად ან ცხლად. მას ასევე შეიძლება დაემატოს არაჟანი ან მაწონი მომზადების დროს ან სუფრაზე მიტანის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბორშის ისტორია, გარდიანი 

## სქოლიო
კატეგორია:სლავური სამზარეულო
კატეგორია:უკრაინული გამოგონებები
მეკალოე ბატი

**მეკალოე ბატი** (Anser fabalis), ფრინველი ბატისნაირთა რიგისა. მეკალოე ბატის სხეული მასა 4,5 კგ. ბინადრობს აღმოსავლეთ გრენლანდიის, ევროპისა და აზიის ტუნდრის, ტყე-ტუნდრისა და ტაიგის ზონაში. ზამთარს ატარებენ ევროპის ხმელთაშუა ზღვისა და შავი ზღვის სანაპიროებზე, შუა და სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში. ბუდობს წყალსატევების ნაპირებზე, ბუდეს მიწაზე იკეთებს. იკვებება მცენარეთა მწვანე ნაწილებითა და კენკრით. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას.

## ლიტერატურა
* *რ. ჟორდანია*, ქსე, ტ. 6, გვ. 552, თბ., 1983

კატეგორია:ბატები
მეკარვიასებრნი

**მეკარვიასებრნი** () — ფრინველების ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 23–35 სმ აღწევს. ოჯახში 20–22 სახეობაა. გვხვდება ავსტრალიაში, ახალ გვინეასა და ახლომდებარე კუნძულებზე. ბინადრობენ ტყეებსა და ბუჩქნარში. ბუდეს იკეთებენ ხეზე ან ბუჩქებში. გამრავლების პერიოდში მამლები ტოტებისაგან აშენებენ 2 მ-მდე სიმაღლის კონუსებს ან კარვებს, რომელთა შესასვლელს რთავენ კაშკაშა ან პრიალა საგნებით — ყვავილებით, ნაყოფებით, ნიჟარებით, ხოჭოებით და სხვა. დედლების სქესობრივი სიმწიფე და მათი გამრავლება მიმდინარეობს წვიმის სეზონის დასაწყისში, როდესაც ჩნდებიან მწერები — საკვები ბარტყებისათვის. დებენ 1–3 კვერცხს. მეკარვიასებრნი არ ერიდებიან ადამიანს და ფანჯრის რაფებიდან იტაცებენ ღილებსა და ფერადი ქსოვილის ნაჭრებს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ვეტო

**ვეტო** ( — ვკრძალავ) — სახელმწიფო ორგანოს გადაწყვეტილების ძალაში შესვლის აკრძალვა საამისოდ უფლებამოსილი სხვა ორგანოს მიერ. ვეტოს აქვს ძალაუფლება შეაჩეროს ცვლილებები. შესაბამისად, ის იცავს სტატუს-კვოს. 

ვეტო წარმოიშვა რომაულ სახალხო ტრიბუნალებში (Tribunus plebis), რომელსაც ჰქონდა ძალაუფლება ერთპიროვნულად უარეყო რომის სენატის მიერ მიღებული კანონმდებლობა. ძველ რომში ვეტოს უფლება ჰქონდა რომის მაგისტრატს სხვა მაგისტრატების გადაწყვეტილებებზე. ფეოდალურ წყობაში მონარქის აბსოლუტური ვეტო საბოლოოდ აქარწყლებდა პარლამენტის მიერ მიღებულ კანონპროექტს. კაპიტალისტურ ქვეყნების უმრავლესობაში სახელმწიფოს მეთაურს შეუძლია ხელი არ მოაწეროს, ე. ი. ვეტო დაადოს საკანონმდებლო ორგანოს მიერ მიღებულ კანონპროექტს. მაშინ იგი, როგორც წესი, უბრუნდება ამ ორგანოს და, თუ ხელახლა განხილვის შემდეგ კვლავ მიიღეს, ძალაში შევა სახელმწიფოს მეთაურის სანქციის გარეშე. ასეთი ვეტო გადადებითია. 

ვეტო შესაძლოა იყოს დაუძლეველი, რისი მაგალითიცაა გაეროს უშიშროების საბჭო, რომლის მუდმივ წევრებს (ჩინეთი, საფრანგეთი, რუსეთი, გაერთიანებული სამეფო, აშშ) შეუძლიათ დაბლოკონ ნებისმიერი რეზოლუცია. ამავე დროს, ვეტო შესაძძლოა იყოს შეზღუდული, როგორც ესაა აშშ–ში საკანონმდებლო პროცესის სახით, სადაც საკანონმდებლო ორგანოს ორივე პალატას შეუძლია ხმათა ორი მესამედით დაძლიოს პრეზიდენტის ვეტო. 

ევროპის ბევრი საპარლამენტო რესპუბლიკა კანონმდებლობაში იყენებს შეზღუდულ საპრეზიდენტო ვეტოს. ამ ქვეყნებს შორისაა იტალია, პორტუგალია, ირლანდია, საფრანგეთი, ლატვია, ლიეტუვა, უკრაინა, უნგრეთი და საქართველო.  

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები
პოლ სეზანი

**პოლ სეზანი** (; დ. 19 იანვარი, 1839, ექს-ან-პროვანსი ― გ. 22 ოქტომბერი, 1906, იქვე) ― ფრანგი მხატვარი, რომელმაც იმპრესიონიზმიდან კუბიზმში გადასვლის დამაკავშირებელი ხიდის როლი შეასრულა. ითვლება რა თანამედროვე სახვითი ხელოვნების მამად, პოლ სეზანის ნამუშევრები გეომეტრიული კომპოზიციისა და ბალანსისკენ მისწრაფებას აღწერს. სეზანი მის ტილოებზე სამ-განზომილებიან გამოსახულებებს ფერთა გამისა და გეომეტრიული შტრიხების შერწყმით ქმნიდა.

## ცხოვრება და შემოქმედება 
XIX საუკუნის ერთ-ერთი უდიდესი მხატვარი და უდავოდ ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი პიროვნება XX საუკუნის სახვითი ხელოვნების განვითარებაში, პოლ სეზანი ექს-ან-პროვანსში 1839 წლის 19 იანვარს დაიბადა. იქვე ამთავრებს სკოლას. 1859-61 წლებში ის იურისპრუდენციას სწავლობდა ექსში და ამავე დროს აგრძელებდა ხატვის გაკვეთილებს, მიჰყვებოდა რა სიყმაწვილის გატაცებას. მამის წინააღმდეგობის მიუხედავად, მან პროფესიად ხელოვნება აირჩია და ახლო მეგობარ ემილ ზოლასთან ერთად 1861 წელს პარიზში გაემგზავრა. დროთა განმავლობაში მამამისი დაჰყვა შვილის ნებას და შემდგომში მხარს უჭერდა მის არჩევანს. მოგვიანებით სეზანი მამისგან დიდ მემკვიდრეობას იღებს, რითაც მას კომფორტულად შეეძლო ცხოვრება და მხატვრობის გაგრძელება.

პარიზში ის ხვდება კამილ პისაროსა და სხვა იმპრესიონისტებს. ისინი ხშირად ხატავდნენ ხოლმე ერთად და სეზანის მომდევნო წლების ნამუშევრებში პისაროს ძლიერი გავლენა შეიმჩნევა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პოსტიმპრესიონიზმი
* ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოები

## გალერეა 

სურათი:Portrait de l'artiste au chapeau à large bord, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|ავტოპორტრეტი, 1879–1882
სურათი:Forest, a painting by Paul Cézanne, circa 1902-1904.png|ტყე, დაახ. 1902–1904
სურათი:Paul Cézanne 010.jpg|მობანავეები, 1898–1905
სურათი:Nature morte aux pommes et aux oranges, par Paul Cézanne.jpg|კვლავ ცხოვრება ვაშლებთან და ფორთოხლებთან, 1895–1900
სურათი:Paul Cézanne 014.jpg|მობანავე, 1885-1887
სურათი:La Maison lézardée, par Paul Cézanne, Yorck.jpg|სახლი ნაპრალიანი კედლებით, 1892–1894

## რესურსები ინტერნეტში 
* სეზანის სტუდია 
* სეზანი ვებმუზეუმში

## სქოლიო
კატეგორია:პოსტ-იმპრესიონისტი მხატვრები
კატეგორია:ფრანგი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1839
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
მეკენჭია

**მეკენჭია** (Arenaria), ფრინველების გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 25 სმ აღწევს. ოჯახში 2 სახეობაა ჩვეულებრივი მეკენჭია (Arenaria interpres) და შავი მეკენჭია (Arenaria melanocephala). გავრცელებულია ყველგან სამხრეთ ამერიკის სამხრეთ ნაწილის გარდა. საქართველოში მხოლოდ მიმოფრენისას გვხვდება. ბინადრობს ველებზე, ტუნდრაში, ჭაობიან ადგილებში. ბუდეს იკეთებს მიწაზე, დებს 3-4 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 3 კვირამდე. კრუხობს დედალ-მამალი. იკვებებიან პატარა უხერხემლოებით, რომელთა მოსაპოვებლად აბრუნებენ კენჭებსა და ქვებს (აქედან სახელწოდება) და გამორიყულ  ზღვის წყალმცენარეებს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი
კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
მემატლიასებრნი

**მემატლიასებრნი** () — ფრინველების ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 9-30 სმ აღწევს. ოჯახში 330-მდე სახეობაა. გავრცელებულია აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ყველა კონტინენტზე, განსაკუთრებით მრავალრიცხოვანია ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. საქართველოში გვხვდება რუხი მემატლია, ჭრელი მემატლია, თეთრყელა მემატლია, მცირე მემატლია (ყველა მობუდარია). მემატლიასებრნი იკვებებიან მწერებით და ობობებით, ზოგჯერ კენკრით. მავნე მწერების განადგურებით სარგებლობა მოაქვთ.

## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
სტატუს-კვო

**სტატუს-კვო** () — ლათინური ტერმინი, რომელიც ნიშნავს აწმყო, მიმდინარე არსთა, ურთიერთობათა, საგანთა მდგომარეობას. სტატუს-კვო შენარჩუნება ნიშნავს საქმეთა, საგანთა შენარჩუნებას ისე, როგორც ისინი ამჟამადაა. შედარებისთვის „სტატუს-კვო ანტე“ ნიშნავს საგანთა მდგომარეობას ისე, როგორც იყო ადრე.

სტატუს-კვოს კონცეფცია მოდის დიპლომატიური ტერმინიდან „სტატუს-კვო ანტე ბელუმ“ (*status quo ante bellum*), რაც ნიშნავს — „როგორც იყო ომამდე“ — მიუთითებს მოწინააღმდეგის ჯარების გაყვანას და ძალთა ბალანსის ომამდელ მდგომარეობაში აღდგენას.

არგუმენტი სტატუს-კვო შენარჩუნებაზე ხშირად მოიაზრება დიდი, რადიკალური ცვლილებებისადმი წინააღმდეგობის კონტექსტში. ტერმინი ხშირად მიუთითებს მნიშვნელოვან საკითხთა, როგორიცაა საზოგადოებისა ან ერის მიმდინარე სოციალურ-კულტურული კლიმატის, სტატუსზე.

ტერმინს ხშირად იყენებენ პოლიტიკოსები. ხშირად არსებობს მიზანმიმართული გაურკვევლობის პოლიტიკა, როდესაც გარკვეული სიტუაციის ფორმალიზების ნაცვლად მიუთითებენ სტატუს-კვოზე. პოლიტიკური გაურკვევლობის მაგალითია ტაივანის პოლიტიკური სტატუსი. ამასთან დაკავშირებით კლარკ კერს უთქვამს: „სტატუს-კვო არის ერთადერთი გამოსავალი რომელზეც ვეტოს დადება შეუძლებელია“, გულისხმობდა რა, რომ სტატუს-კვოს წინააღმდეგ გადაწყვეტილების მიღება შეუძლებელია; მის შესაცვლელად რაიმე ქმედებაა მისაღები.

ხშირად სპეციფიკური დაწესებულებები იქმნება რათა აქტიურად შენარჩუნდეს სტატუს-კვო. მაგ. გაეროს შექმნის მიზანი იყო შენარჩუნებულიყო მშვიდობიანი საერთაშორისო სტატუს-კვო, რომელიც მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ დამყარდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ლათინური ფრაზების სია
*ლათინური ენა

## სქოლიო 
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები
მერცხლისებრნი

**მერცხლისებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძე 10-23 სმ აღწევს. გავრცელებული არიან მთელ დედამიწაზე, არქტიკისა და ანტარქტიკის გარდა. ცნობილია 79 სახეობა. საქართველოში მობუდარი გადამფრენია: ქალაქის მერცხალი (), სოფლის მერცხალი (), მენაპირე მერცხალი (), მთის მერცხალი (), წელწითურა მერცხალი (). მერცხლისებრთა ბუდეს ნახევრად სფეროსებური ან ბრტყელი მათარის ფორმა აქვს. ზოგი მდინარისპირა ციცაბო თიხნარ ნაპირებში თხრის სოროს, ზოგი კი ხის ფუღუროში ბუდობს. ხშირად ქმნიან კოლონიებს. მერცხლისებრნი იკვებებიან მწერებით, რომლებსაც ჰაერში იჭერენ. მხოლოდ 1 სახეობა ჭამს ღვიის კენკრას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
მექვიშია

**მექვიშია** () — ფრინველთა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. ცნობილია 20-მდე სახეობა. გავრცელებულია ევროპის, აზიისა და ჩრდილოეთ ამერიკის ტუნდრის ზოლში. საქართველოში მეტად იშვიათად, მიმოფრენისას გვხვდება დასავლური მექვიშია (Calidris alpina), თეთრი მექვიშია (Calidris alba), თეთკუდა მექვიშია (Calidris temmincki) და სხვა. იკვებებიან წვრილი უხერხემლო ცხოველებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
მეღორღია

**მეღორღია** () — ფრინველთა გვარი ბეღურასნაირთა რიგისა. გავრცელებული არიან ევროპაში, აფრიკაში, ჩრდილოეთ ამერიკაში. ბუდობენ კლდეთა ნაპრალებში, ქვებს შორის, ხევებში და სხვა. დედალი მაისში დებს 4–8 კვერცხს, კრუხობს ორ კვირამდე. საქართველოში (ზღვის დონიდან 3000–3500 მ-მდე) გვხვდება 3 სახეობა: ჩვეულებრივი მეღორღია (Oenanthe oenanthe), შავამლაყი მეღორღია (Oenanthe hispanica) და ცეკვია მეღორღია (Oenanthe isabellina). ისინი ჩვენში აპრილში მოფრინავენ და სექტემბრამდე რჩებიან. სასარგებლო მწერიჭამია ფრინველებია.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:მემატლიასებრნი
მზეყანჩასებრნი

**მზეყანჩასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი წეროსნაირთა რიგისა. ოჯახის ერთადერთი წარმომადგენელია მზეყანჩა (), რომელიც ბინადრობს ტროპიკულ ამერიკაში — სამხრეთ მექსიკიდან ცენტრალურ ბრაზილიამდე. ბინადრობენ ჩრდილიან, დაჭაობებულ ტყეებში, წყალსატევების ნაპირებზე. მზეყანჩები იკვებებიან თევზებით, მწერებითა და კიბოსნაირებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მზეყანჩასებრნი
კატეგორია:წეროსნაირნი
მელოტა

**მელოტა** () — ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 40 სმ აღწევს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა, ავსტრალიაში. საქართველოშიც ბუდობს. იგი უმთავრესად იმ ტბებზე, მდინარეებსა და საგუბარებში ბინადრობს, რომელთა ნაპირები ლელით, ლერწმითა და სხვა მცენარეებითაა დაფარული. ზამთრობს კასპიის ზღვის სამხრეთ სანაპიროზე და რიგ ტბებზე (პალიასტომი). მელოტა კარგად ცურავს და ყვინთავს. წყალში ჩაყურყუმალებულ მელოტას იქ ხანგრძლივად ყოფნა შეუძლია. იგი დებს 6–15 კვერცხს; ბარტყების გამოჩეკას 20–21 დღე-ღამე სჭირდება. ბარტყები გამოჩეკისთანავე წყალში შედიან და ორივე მშობლის ხელმძღვანელობით სწავლობენ ცურვას, ყვინთვას და საკვების მოპოვებას. იკვებება წყლის მცენარეებით, მოლუსკებით, მწერებით. სანადირო ობიექტია.

## ლიტერატურა 
* გ. აბულაძე, ნ. ღამბარაშვილი, ვ. ბურჯანაძე, შ. ჩახანაშვილი, პ. ჟორდანია, ნ. ლომსაძე, ლ. გუნიავა, დ. ახრახაძე, გ. ზახაროვი; „მონადირის ცნობარი“, თბ., 1969.

## რესურსები ინტერნეტში
* რუსეთის ხერხემლიანი ცხოველები: მელოტა

კატეგორია:მელოტა
ინოკენტი XI

thumb|right|ინოკენტი XI

**ინოკენტი XI** *(ლათ. Innocentius Innocentius Undecimus)* *ერისკაცობაში* **ბენედეტო ოდესკალკი** *(იტალ. Benedetto Odescalchi)* (დ. 19 მაისი, 1611, კომო, იტალია — გ. 29 აგვისტო, 1689, რომი, იტალია) — რომის პაპი 1676–1689 წლებში. 

## ბიოგრაფია 
ინოკენტი XI დაიბადა კომოში პატრიციებისა და ბანკირების ცნობილ ოჯახში. ინოკენტი გამოირჩეოდა განსაკუთრებული ასკეტური ბუნებით და მკაცრი ზნეობრივი ხასიათით. ებრძოდა ნეპოტიზმსა და მიკერძოებას საეკლესოა წოდებათა გაცემისას. ინოკენტი XI-ის მთელი პონტიფიკატი გამოირჩევა წინააღმდეგობით ლუი XIV-თან. იგი ეწინააღმდეგებოდა ლუი XIV-ის მიერ ჰუგენოტების სასტიკ სდევნას და გალიკანიზმის განვითარებას. 1683 წლის 31 მარტს დაითანხმა პოლონელი მეფე იან სობიესკი და გერმანელი კაიზერი ლეოპოლდ I და შექმნა წმინდა ლიგა ქრისტიანული ევროპის დასაცავად თურქებისგან, რომელთაც ამდროს უკვე ვენა აქვთ ალყაში მოქცეული. იმავე წლის 12 სექტემბერს ქრისტიანმა ჯარებმა კალენბერგის ბრძოლაში გამარჯვებით არა მარტო ვენას მოუხსნეს ალყა, არამედ თურქებს უნგრეთის საზღვრებს იქითაც კი, ბელგრადამდე დაახევინეს უკან. ცნობამ ამ გამარჯვების შესახებ საქართველომდეც მიაღწია. ამ ფაქტის ერთ-ერთ დასტურას ითვლება გიორგი XI-ის წერილი ინოკენტი XI-ისადმი, მიწერილი 1687 წელს, სადაც კალენბერგის ბრძოლაში გამაჯვებით აღფრთოვანებული ქართლის მეფე მზადყოფნას გამოთქვამს პაპის მორჩილ მეფეებთან ერთად ბრძოლისათვის და აცხადებს, რომ მთელი საქართველოს მხედრობა ელის პაპის ბრძანებას. 1956 წლის 7 ოქტომბერს ინოკენტი XI ნეტარად იქნა გამოცხადებული.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:რომის პაპები
კატეგორია:დაბადებული  19  მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1611
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1689
მერცხალა

**მერცხალა** () — ფრინველთა გვარი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. აერთიანებს 7 სახეობას. გავრცელებული არიან ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში; ბინადრობენ მშრალ ღია ლანდშაფტებში. შეფერილობა ძირითადად ერთფეროვანი და თიხოვანია, მუცელი უფრო ღია, კუდის ზედა და ქვედა ნაწილები თეთრი, ნისკარტის დასაწყისთან, ყელსა და კისერზე კაშკაშა ნახატებია. მდელოს მერცხალა (*Glareola pratincola*) და ველის მერცხალა (*Glareola nordmanni*) მიმოფრენისას გვხვდება საქართველოში. იკვებებიან მწერებით, რითაც სარგებლობა მოაქვთ; ნადავლს ჰაერშიც იჭერენ და მიწაზეც მოიპოვებენ.

ბუდობენ წყალსატევებთან ახლოს სწორ მონაკვეთებზე, კოლონიებად (100 ბუდემდე) ან წყვილებად. უპირატესობას ანიჭებენ თაყირებს, ბიცობებს, ქვიშის ცელებსა და კუნძულებს. დედალი დებს 2–4 კვერცხს. კრუხობასა და ბარტყების აღზრდაში ორივე მშობელი მონაწილეობს.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
*
კატეგორია:მერცხალასებრნი
მთიულასებრნი

**მთიულასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. ოჯახი მოიცავს 414 (468) სახეობას. მთიულასებრნი ფართოდ არის გავრცელებული აფრიკაში, პალეარქტიკაში, ამერიკაში. მათი სხეულის სიგრძე 8-25 სმ. მასა 7-100 გრამს აღწევს. ბევრი მათგანი კარგი მგალობელია. ნამდვილი მთიულების ქვეოჯახიდან საქართველოში ბუდობისას გვხვდება 13 (კულუმბური, მწვანულა, ჩიტბატონა, ჭივჭავი, ჭვინთა, წითელთავა მთიულა, სტვენია და სხვა), ხოლო ზამთარში — 1 სახეობა (მთიულა). მონოგამებია. ბუდობენ წყვილებად. ბუდობისას იცავენ ე.წ. „საბუდარ ტერიტორიას“. კრუხობა გრძელდება 10-14 დღე-ღამე. იკვებებიან სარეველებისა და კულტურული მცენარეთა თესლით, კენკრით, იშვიათად მწერებით. მართვეებს კვებავენ საყლაპავი მილიდან ამონთხეული მარცვლებით, ზოგჯერ მწერებით. ზოგი მთიულასებრნი (კულუმბური, მწვანულა) უმნიშვნელოდ აზიანებს მარცვლოვანსა და ბოსტნის კულტურებს.

## ლიტერატურა 
*
მიმინო

**მიმინო** () — მტაცებელი ფრინველი ქორისებრთა ოჯახისა. დედალი ტანად მამალზე დიდია. მიმინოს სხეულის სიგრძე 31-41 სმ, მასა 150-275 გრამს აღწევს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და აფრიკაში (ეგვიპტე). არ არის ტუნდრის ზონაში.

საქართველოში ბინადრობს, ბუდეს ხეზე იკეთებს. 4-5 კვერცხს დებს. 31-33 დღე-ღამეს კრუხობს. ამ პერიოდში დედალს და მართვეებს (ქულებს) მამალი აჭმევს. მიმინო იკვებება უმთავრესად პატარა ჩიტებით (ორნითოფაგია), აგრეთვე მღრღნელებით, ქვეწარმავლებით, ამფიბიებითა და მწერებით. დასავლეთ საქართველოს ზოგ რაიონში მიმინოს შავარდნის მაგივრად იყენებენ სანადიროდ. წვრთიან მართვეს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მიმინოსებრნი
ანსელმ კენტერბერიელი

მინი|მარჯვნივ|ანსელმ კენტერბერიელი
**ანსელმ კენტერბერიელი** (დ. დაახ. 1033 აოსტა — გ. 21 აპრილი, 1109, კენტერბერი) — შუა საუკუნეების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ფილოსოფოსი. 23 წლის ასაკში დატოვა იტალია. 1093 წლიდან კი იყო კენტერბერიში ეპისკოპოსად. განსაკუთრებით მოიპოვა სახელი მისმა „ონთოლოგიურმა მტკიცებულებამ“ ღვთის აუცილებელი არსებობის შესახებ. ეს მტკიცებულება ხშირი თემაა ახალი დროის ფილოსოფიაში (მაგ. კანტის კრიტიკა ონთოლოგიური მტკიცებულებისა). მისი ნაშრომებიდან ყველაზე ცნობილია ორი: "მონოლოგიონი" და „პროსლოგიონი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Saint Anselm entry by Thomas Williams in the Stanford Encyclopedia of Philosophy
* "St. Anselm of Canterbury (1033—1109)" article by Greg Sadler in the *Internet Encyclopedia of Philosophy*
* Christoph Zimmer: Logik der Ratio Anselmi. 2005 

კატეგორია:შუა საუკუნეების ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 1033
კატეგორია:გარდაცვლილი  21 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1109
ყველაზე ძვირადღირებული ფერწერული ტილოები

thumb|160px|მონა ლიზა 
მსოფლიოს ყველაზე ცნობილი ფერწერული ტილოები მუზეუმების მფლობელობაშია, და ისინი თავდაპირველად შეძენის შემდეგ იშვიათად იყიდება. ეს ტილოები, როგორც წესი, მხატვრულად ფასდაუდებელია. თუ რაიმე მიზეზის გამო ისეთი ფერწერული ტილო, როგორიცაა "მონა ლიზა", გასაყიდად გამოტანილ იქნა, ის უეჭველად ყველაზე მაღალ ფასში გაიყიდებოდა, ვიდრე რომელიმე ქვემოთ მოყვანილი ნახატი. 

გინესის რეკორდების წიგნში "მონა ლიზას" უმაღლესი სადაზღვევო ღირებულება აქვს, რომელიც კი მიცემულა რომელიმე ნახატისთვის ხელოვნების ისტორიაში. ის შეფასდა $100 მილიონად 1962 წლის 14 დეკემბერს სანამ მას აშშ-ში საგამოფენო ტურით გაიტანდნენ. ინფლაციის გათვალისწინებით 2004 წელს ეს თანხა $626.821.192,00 ექვივალენტური იქნებოდა. ლუვრმა გადაწყვიტა გაყიდვის ნაცვლად თანხა ნახატის დაცვის სისტემაში დაებანდებინა. 

## აუქციონებზე ყველაზე ძვირად გაყიდულ ტილოთა სია

სურათი:Gustav Klimt 046.jpg|ადელ ბლოხ-ბაუერის პორტრეტი, კლიმტი
სურათი:Portrait_of_Dr._Gachet.jpg|ექიმი გაშეს პორტრეტი, ვან-გოგი
სურათი:Pierre-Auguste Renoir, Le Moulin de la Galette.jpg|ბალი მულან დე ლა გალეტში, მონმარტრი, რენუარი
Image:VanGoghIrises2.jpg|*ირისები*, ვან-გოგი
Image:Rubens, Peter Paul - Massacre of the Innocents - Art Gallery of Ontario.jpg|*უცოდველთა ხოცვა*, რუბენსი

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Most Expensive Paintings ever sold list by theartwolf

კატეგორია:მხატვრობა
ასამი (მთავარი)

**ასამი** — კამბეჩოვანის მთავარი VI საუკუნის II ნახევარში. სუმბატ დავითის ძის მიხედვით, ქართლის ერისმთავარ გვარამის ძმა. ასამის გამთავრება კამბეჩოვანში ირანელთა წინააღმდეგ მიმართული აჯანყების შედეგად მოხდა. ასამმა და მისმა ძმამ ვარაზვარდმა „გარდაუქციეს ერი“ (აუჯანყეს) შაჰის ირანელ მოხელეს ვეზან ხორნაბუჯელ ერისთავს, მოკლეს იგი და თვით დადგნენ მთავრებად.
## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 1, გვ. 623, თბ., 1975

კატეგორია:ქართველი მთავრები
არჩილ I

**არჩილ I**, *არჩილ მირდატის ძე* — ქართლის მეფე V საუკუნის 20–30-იან წლებში — ჯუანშერის „ცხოვრება ვახტანგ გორგასლისა“-ს თანახმად. მემატიანე არჩილის მეფობის შესახებ ამბობს: „განაცხადა მტერობა სპარსთა, გამოაჩინა ჯუარნი და მოკაზმნა ეკლესიანი“. მან ცოლად შეირთო ბიზანტიის იმპერატორის იობიანის (363–364) შთამომავალი — მარიამი.

„მოქცევაჲ ქართლისაჲ“-ს მიხედვით მის დროს „მოგუნი მოგობდეს ცეცხლისა მსახურებასა ზედა“.

(არჩილის მეფობის დათარიღება: ვახუშტი 410–434 წ. ვ. გოილაძე 402–426 წ. გ. მელიქიშვილი V ს. მე-2 ნახ. ა. ბოგვერაძე V ს. 20-30 წ.).

## შენიშვნები 
## ლიტერატურა
* ვახუშტი, მითითებული გამოცემა.
* გ. მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, საქ. მეც. აკადემიის ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, ტ. IV, ნაკ. I. თბ. 1958.
* ვ. გოილაძე, ფარნავაზიანთა სახლის ქრისტიან მეფეთა ქრონოლოგია. თბ. 1990.
* ლ. ჯანაშია, ბრძოლა ირანის აგრესიის წინააღმდეგ ქართლში IV ს. მე-2 ნახ. და V ს. I ნახ., საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. II. თბ. 1973.

## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ანტონ გენათელი

**ანტონ გენათელი** — გელათის მთავარ-ეპისკოპოსი XVI საუკუნის II ნახევარში. ადრე აწყურის ეპისკოპოსი (მაწყვერელი). სამცხე-საათაბაგოში ოსმალთა მომძლავრების გამო იძულებული გახდა იმერეთში გადასულიყო. ანტონ გენათელი მონაწილეობდა იმერეთის მეფის ბაგრატ III-ის მიერ მოწვეულ საეკლესიო კრებაში (კათოლიკოსთა სამართალი). გიორგი II-ის დროს (1565-1585) ანტონ გენათელმა შეაკეთა და მოახატვინა გელათის ღვთისშობლის ტაძრის ჩრდილოეთ კარიბჭე, რომლის კედლებს დღესაც ამკობს იმდროინდელი ფრესკები და წარწერები. სამხრეთის კედლის ასომთავრულ წარწერაში იხსენიება ანტონ გენათელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მაწყვერელი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:გელათის მღვდელთმთავრები
ნიკო ლომოური

**ნიკოლოზ (ნიკო) იოსების ძე ლომოური** (დ.  19 თებერვალი [ძვ. სტ. 7 თებერვალი] , 1852, არბო, ახლანდელი გორის მუნიციპალიტეტი ― გ  30 აპრილი [ძვ. სტ. 17 აპრილი], 1915, გორი) ― ქართველი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი.

## ბიოგრაფია 
გორის სასულიერო სასწავლებლისა და თბილისის სასულიერო სემინარიის დამთავრების შემდეგ, 1875 წლიდან სწავლობდა კიევის სასულიერო აკადემიაში, რომელიც 1879 წელს დაამთავრა. ერთხანს თბილისის ქართულ გიმნაზიაში, 1881 წლიდან კი გორის სამასწავლებლო სემინარიასა და ქალთა პროგიმნაზიაში მასწავლებლობდა.

ლომოურის პირველი ლექსები 1871 წლის ჟურნალ „მნათობში“ გამოქვეყნდა. 1885 წელს მისი ლექსები და მოთხრობები ცალკე წიგნაკად გამოიცა. მწერლის პირველი მნიშვნელოვანი ნაწარმოები, რომელმაც განსაზღვრა მისი შემოქმედებითი მანერა, იყო მოთხრობა „ალი“ (1878, გამოქვეყნდა ჟურნალ „ივერიაში“, 1879).

ლომოურის შემოქმედება ქართველ „სამოციანელთა“, განსაკუთრებით ი. ჭავჭავაძისა და რუს რევოლუციურ-დემოკრატთა იდეურ-მხატვრული ნააზრევის ზეგავლენით განვითარდა. მისი მოთხრობების მთავარი თემაა ბატონყმობის გადავარდნის შემდეგდროინდელი ქართული სოფლის ყოფა სავაჭრო ბურჟუაზიის აღმავლობისა და სამრეწველო კაპიტალიზმის განვითარების დროს. ხალხოსანთა მსგავსად, ლომოური გლეხობის მძიმე ხვედრის მემატიანე იყო, თუმცა, მათგან განსხვავებით, იდეალად არ ჰქონდა დასახული თემური წყობილება (მოთხრობა „ბერუა ქრისტესიაშვილი“, 1904). ხალხის ცხოვრების გარდაქმნის მთავარ ფაქტორად მწერალს სწავლა-განათლება მიაჩნდა, რადგან გლეხთა გაუნათლებლობა, ცრუმორწმუნეობა და მავნე ჩვეულებები ხელსაყრელ პირობებს უქმნიდა ყველა ჯურის ექსპლუატატორს (მოთხრობები „ალი“, „ქაჯანა“, 1881; „პაწია მეგობრები“, 1906 და სხვა).

ლომოური გვიხატავდა გლეხთა სტიქიური პროტესტის უნაყოფობას, გლეხობის დამრაზმავ ძალად მას ხალხის წიაღიდან გამოსული განათლებული პირები ესახებოდა (მოთხრობები „ბედი უბედურთა“, 1880; „გიგო ღრუბელაშვილი“, 1894). ლომოურს ეკუთვნის აგრეთვე ისტორიული მოთხრობები, რომლებიც წარმოაჩენს ჩვენი წინაპრების გმირულ თავდადებას („წინაპართა აჩრდილნი“, 1902; „ხერხი სჯობის ღონესა“, 1914), პუბლიცისტური და ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები, ლექსები და სხვა.

მწერლის შემოქმედება ხასიათდება ლაკონიური და მკაფიო სტილით, დახვეწილი ენობრივი მასალით, პერსონაჟთა და სიტუაციათა რელიეფური ხატვით.

ლომოურის ფსევდონიმემი იყო: „ლევან ცაველი“, „არბოელი“, „გორელი“ და სხვა.

მისი ვაჟი, იულონ ლომოური აგრონომ-მემცენარე იყო, ქალიშვილი, თამარ ლომოური კი — ისტორიკოს-ნუმიზმატი.

## ლიტერატურა 
* *ზანდუკელი მ.,* ახალი ქართული ლიტერატურა, ტ. 3, თბ., 1955;
* *ქარელიშვილი ე.,* ნიკო ლომოური, თბ., 1948;

## რესურსები ინტერნეტში 
*წინაპართა აჩრდილი 
*ნიკო ლომოურის შემოქმედება

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:გარდაცვლილი 1915
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მირჰოროდი

**მირჰოროდი**, *მირგოროდი* () — ქალაქი უკრაინაში, მდინარე ხოროლის (დნეპრის აუზი) ნაპირზე. მირჰოროდის რაიონის ცენტრი. ქალაქში არის დავით გურამიშვილის ლიტერატურულ-მემორიალური მუზეუმი.

1741 წელს ვახტანგ VI-ის ამალის ქართველებმა, მათ შორის დავით გურამიშვილმა მიიღეს მამული მირჰოროდის განაპირას. 1743 წლიდან გურამიშვილი დროგამოშვებით ცხოვრობდა მირჰოროდში, სადაც 1760 წლიდან საბოლოოდ დაეფუძნა. აქ შეიქმნა დავით გურამიშვილის ნაწარმოებათა მნიშვნელოვანი ნაწილი. პოეტი დაკრძალულია მირჰოროდის მიძინების ეკლესიის სასაფლაოზე. 1949 წლის 1 აგვისტოს — დავით გურამიშვილის ხსოვნის დღეს მის საფლავზე დაიდგა ძეგლი (მოქანდაკე ა. ნემენკო). დავით გურამიშვილის სახელს ატარებს ქალაქის ერთ-ერთი ქუჩა, ბიბლიოთეკა და სკოლა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
*ქალაქის საბჭოს ოფიციალური საიტი
* მირჰოროდი 
* ფოტოები 

კატეგორია:პოლტავის ოლქის ქალაქები
მოასნაირნი

**მოასნაირნი** (ლათ. Dinornithiformes) — უტროპო, ამომწყდარ ფრინველთა რიგი. მოიცავდა 2 ოჯახის 20 სახეობას. მოასნაირთა ნაშთები ცნობილია პლიოცენური პერიოდში. მოასნაირნი გავრცელებული იყვნენ ახალ ზელანდიაში, ბინადრობდნენ ტყეებში, იკვებებოდნენ მცენარეული საკვებით (თესლი, ფესვები). უკანასკნელი მოასნაირნი გაანადგურა ადამიანმა XVIII საუკუნის დასასრულს — XIX საუკუნის დასაწყისში.
## ლიტერატურა
*  

კატეგორია:გადაშენებული ფრინველები
მეჭვავიასნაირნი

**მეჭვავიასნაირნი** (Charadriiformes), ფრინველთა რიგი. აერთიანებს 3 ქვერიგს: თოლიებს (3 ოჯახი), ალკებს (1 ოჯახი) და საკუთრივ მეჭვავიებს (13 ოჯახი). რიგში გაერთიანებულია 113 (87) გვარის 289 სახეობა. მეჭვავიასნაირნი გავრცელებული არიან არქტიკიდან ანტარქტიკამდე და ზღვის დონიდან მთამაღალამდე. მეჭვავიასნაირთა მასა 20 გ - 3 კგ აღწევს. ბუდობენ მიწაზე ან კლდეებში, იშვიათად ქვებქვეშ სოროებში. დედალი დებს 1-4, ჩვეულებრივ ჭრელ კვერცხს. იკვებებიან ხმელეთისა და წყლის უხერხემლოებით, ზოგი — თევზით. მეზღვიები და ტანად დიდი თოლიები ანგრევენ სხვა ფრინველებთა ბუდეებს, ჭამენ ნარჩენებსა და მძორს. საქართველოში ბინადრობს მცირე წინტალა, მსევანი, შავულა, მებორნე, ტყის ქათამი. ზამთრობს პრანწია, დიდი ჭოვილო, ჩიბუხა და ჭყინპო. მიმოფრენისას გვხვდება 31 სახეობა, მ. შ. ყელსახვევიანი წინტალა, ზღვის წინტალა, ფეხჭოჭინა ანუ ოჩოფეხა და სხვა.

## ლიტერატურა
*
კატეგორია:ფრინველები
მოა

**მოა** () — დიდი ზომის (3,5 მ სიმაღლის) ამომწყდარი მორბენალი ფრინველი მოასნაირთა რიგისა. ჰქონდათ პატარა და ბრტყელი თავი, მოკლე ნისკარტი, გრძელი კისერი, მასიური ტანი, უტროპო მკერდის ძვალი, სამ- ან ოთხთითიანი ღონიერი, მაღალი ფეხები და განუვითარებელი ფრთები. მოას ნაშთები ცნობილია ადრინდელი პლიოცენური და პლეისტოცენური ნალექებიდან. გავრცელებული იყო ახალი ზელანდიის კუნძულებზე, სადაც შემორჩა XIX საუკუნის დასაწყისამდე.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მოასნაირნი
კატეგორია:გადაშენებული ფრინველები
მტრედი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **მტრედი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* მტრედი — თანავარსკვლავედი
* მტრედი — ფრინველი მტრედისებრთა ოჯახისა
* მშვიდობის მტრედი — მშვიდობის, კეთილდღეობის და ასევე, სული წმინდის სიმბოლო ქრისტიანულ რელიგიაში