ავსტრალია (კონტინენტი)

thumb|250px|ავსტრალიის კონტინენტის ადგილმდებარეობა
**ავსტრალია** (Australia ](https://ka.wikipedia.org/wiki/%E1%83%A4%E1%83%90%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98:Australia_discoveries_by_Europeans_before_1813_en.png)
ზოგიერთი ავტორები ცდილობდნენ დაემტკიცებინათ, რომ ევროპელები ესტუმრნენ ავსტრალიას ჯერ კიდევ XVI საუკუნეში. კენეტ მაკინტაირი და სხვა ისტორიკოსები ამტკიცებდნენ, რომ პორტუგალიელებმა საიდუმლოდ აღმოაჩინეს ავსტრალია XVI საუკუნის 20-იან წლებში. მათ მიერ დიეპის რუკებზე არსებული «ჟავ-ლა-გრანდის» () წარწერები ხშირად აღიქმებოდა, როგორც «პორტუგალიური აღმოჩენის» მტკიცებულება. მიუხედავად ამისა, დიეპის რუკები ასახავენ იმ ეპოქის გეოგრაფიული ცოდნის დაუმთავრებელ მდგომარეობას, როგორც ფაქტობრივის, ისევე თეორიულის. თუმცა XVII საუკუნემდე ევროპელთა ვიზიტების თეორიები ჯერ კიდევ ბევრ ინტერესს იწვევს ავსტრალიაში და სხვა ქვეყნებში, ისინი, როგორც წესი, ითვლება საკამათოდ და საკმარისად არ არის დამტკიცებული.

ავსტრალიის აღმოჩენა მოხდა 1606 წელს, როდესაც გემ *დაიფკენით* მცურავი ვილემ იანსზონი გადავიდა ავსტრალიის სანაპიროზე, დაარქვა მას ახალი ჰოლანდია და გამოაცხადა ჰოლანდიის სამფლობელოდ (ჰოლანდიელების მიერ ავსტრალია არასოდეს არ ათვისებულა). იმავე წელს პედრო ფერნანდეს კიროსის ესპანური ექსპედიცია გადავიდა ახალი ჰებრიდების არქიპელაგზე და, ჩათვალა, რომ ეს — სამხრეთი კონტინენტია, მას დაარქვა წმინდა სულის სამხრეთის მიწა (). მოგვიანებით, ამავე წელს კიროსის მოადგილემ ლუის ვაეს დე ტორესმა გაცურა ტორესის სრუტეში და, ალბათ, დაინახა ავსტრალიის ჩრდილოეთი ნაპირი.

thumb|left|*ახალი ჰოლანდიის* რუკა, დათარიღებულია 1644 წლით.
1642 წელს ჰოლანდიელმა აბელ ტასმანმა მოგზაურობისას აღმოაჩინა ვან-დიმენის მიწა (შემდგომში მას სახელად ტასმანია დაერქვა) და ახალი ზელანდია, რითაც მნიშვნელოვანი წილი შეიტანა ავსტრალიის გამოკვლევაში. 1644 წელს მან გაცურა ავსტრალიის აღმოსავლეთი სანაპიროს გვერდით ახალი გვინეის სამხრეთ სანაპიროსკენ, როდესაც ასრულებდა თავის მეორე მოგზაურობას. მან გამოტოვა ტორესის სრუტე ახალ გვინეასა და ავსტრალიას შორის და ცურვა გააგრძელა დასავლეთისკენ, ავსტრალიის სანაპიროს გასწვრივ და საბოლოო ჯამში, მის მიერ, რუკებზე გამოისახა ავსტრალიის დასავლეთი სანაპირო.

XVII საუკუნის 50-იანი წლებისთვის, ჰოლანდიელი ზღვაოსნების მეშვეობით, ავსტრალიის გარშემოწირულობა რუკებზე საკმაოდ მკაფიოდ იყო გამოხაზული.

ჰოლანდიური გამოკვლევების გარდა ავსტრალიის დასავლეთი სანაპირო რჩებოდა გამოუკვლევი ჯეიმზ კუკის პირველ გაცურვამდე. მსჯავრდებულებისათვის სამხრეთ ოკეანეში ან Terra Australis-ში კოლონიის დაფუძნების საწყისი იდეა წამოაყენა ჯონ კალანდერმა.

1769 წელს ლეიტენანტი ჯეიმზ კუკი, რომელიც გემ ინდევორს () მეთაურობდა, მოგზაურობდა ტაიტიზე, რომ დაენახა ვენერას ტრანზიტი. კუკი ასევე ასრულებდა საადმირალოს საიდუმლო ინსტრუქციებს სამხრეთი კონტინენტის მოძიების თაობაზე.

1770 წლის 19 აპრილს გემ *ინდევორის* ეკიპაჟმა დაინახა ავსტრალიის აღმოსავლეთი სანაპირო და ათი დღის შემდეგ გადავიდა ბოტანის უბეში. კუკმა გამოიკვლია აღმოსავლეთის სანაპირო, ხოლო შემდეგ, გემის ნატურალისტ ჯოზეფ ბენქსთან ერთად, შეატყობინა ბოტანის უბეში კოლონიის დაარსებისთვის საუკეთესო სიტუაციაზე.

#### დიდ ბრიტანეთზე დამოკიდებულება (1788—1901 წლები) 
კონტინენტზე პირველი ბრიტანული კოლონია, ახალ სამხრეთ უელსში, დაარსდა 1788 წლის 26 იანვარს, როდესაც სამეფო ფლოტის ადმირალმა არტურ ფილიპმა მიიყვანა პირველი ფლოტი პორტ-ჯექსონში. ეს დღე შემდგომში გახდა ეროვნული დღესასწაული — ავსტრალიის დღე. ვან-დიმენის მიწა (თანამედროვე ტასმანია) ადამიანებით დასახლდა 1803 წელს და 1825 წელს მიიღო ცალკე კოლონიის სტატუსი. გაერთიანებულმა სამეფომ ავსტრალიის დასავლეთი ნაწილი ფორმალურად გამოაცხადა თავის საკუთრებად 1828 წელს, რის შემდეგაც დაიწყო მთელი კონტინენტის დაკავება.

დროთა განმავლობაში ახალი სამხრეთ უელსის ნაწილებისგან შეიქმნა ცალკეული კოლონიები: სამხრეთი ავსტრალია 1836 წელს, ვიქტორიას შტატი 1851 წელს და ქვინზლენდი — 1859 წელს. ჩრდილოეთი ტერიტორია დაარსდა 1911 წელს სამხრეთ ავსტრალიისგან ტერიტორიის ნაწილის გამოყოფის მეშვეობით. სამხრეთი ავსტრალია, ვიქტორია და დასავლეთი ავსტრალია დაარსდნენ, როგორც ეგრეთ წოდებული «თავისუფალი კოლონიები», ანუ იქ არასდროს არ შეჰყავდათ პატიმრები, მაგრამ უკანასკნელ ორ კოლონიაში მალე ასევე დაიწყეს მათი შეყვანა. ახალი სამხრეთი უელსის მოსახლეობის უარის თქმამ პატიმრების მიღებაზე მოიტანა ამ კოლონიაში მათი შეყვანის შეწყვეტა; პატიმრებით უკანასკნელი გემი აქ მოვიდა 1848 წელს.

მკვიდრი აბორიგენი მოსახლეობის რაოდენობა, ავსტრალიის ევროპელებით დასახლებამდე შეადგენდა 750 000-დან 1 000 000-მდე ადამიანს, მკვეთრად შემცირდა 150 წელიწადში ევროპელებით პირველი დასახლებების შემდეგ, ძირითადად ინფექციური დაავადებების გამო, რომლებიც ევროპელებმა შემოიტანეს. «წართმეული თაობის» () პროგრამა (ავსტრალიელი აბორიგენების მშობლებისთვის ბავშვების წართმევა) დღეისათვის ბევრი ისტორიკოსის აზრით ითვლება მკვიდრი მოსახლეობის გენოციდად, ავსტრალიელი აბორიგენების რაოდენობის შემცირების შესაძლო ხელშემწყობად. აბორიგენების ისტორიის ასეთ ინტერპრეტაციას ეკამათება ბევრი კონსერვატორი, როგორიცაა ყოფილი ავსტრალიის პრემიერ-მინისტრი ჯონ ჰოვარდი, და ისინი თვლიან მას გადაჭარბებულად ან შეთხზულად პოლიტიკური ან იდეოლოგიური მიზეზების გამო. ავსტრალიაში «წართმეული თაობის» ირგვლივ დებატებმა სახელად მიიღო — «ისტორიული ომები». ფედერალურმა მთავრობამ მიიღო უფლება მიეღო კანონები აბორიგენებთან მიმართებაში 1967 წელს ჩატარებული ავსტრალიის რეფერენდუმის შემდეგ. აბორიგენების უფლებები მიწაზე () არ იყო აღიარებული 1992 წლამდე, როდესაც ავსტრალიის უმაღლესმა სასამართლომ მაბო ქვინზლენდის წინააღმდეგ (2) () საქმის განხილვისას გააუქმა ავსტრალიის აღქმა, როგორც *terra nullius* («მიწა, რომელიც არავის არ ეკუთვნის»), რომელიც არსებობდა ევროპელებით დასახლებამდე.

XIX საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისში ავსტრალიაში დაიწყო ოქროს ციებ-ცხელება. შემდგომ, 1854 წელს მოხდა იურიკის ამბოხი () სამთო წარმოებაში სამუშაოების ლიცენზიისათვის ფულის აკრეფის წინააღმდეგ, რომელიც იყო სამოქალაქო დაუმორჩილებლობის ერთ-ერთი პირველი გამოხატულება. 1855 და 1890 წლებს შორის ექვსმა კოლონიამ ინდივიდუალურად მიიღო პასუხისმგებელი მთავრობა (), რომლებიც მართავდნენ კოლონიის საქმეთა დიდ ნაწილს, ამასთან ისინი რჩებოდნენ ბრიტანეთის იმპერიის შემადგენლობაში. ბრიტანეთის იმპერიის კოლონიების საქმეთა სამინისტრომ ლონდონში შეინარჩუნა საკუთარი კონტროლი ზოგიერთ საკითხებზე, კერძოდ საგარეო საქმეებზე, обороной და საერთაშორისო ნაოსნობაზე.

### ფედერაცია (1901 წელი — დღევანდელი დღე) 
1901 წლის 1 იანვარს ათწლიანი დაგეგმის, კონსულტაციების და ხმის მიცემის გზით დაარსდა ავსტრალიის ფედერაცია — ავსტრალიის კავშირი. 1907 წელს კავშირმა მიიღო ბრიტანეთის იმპერიის დომინიონის სტატუსი. დედაქალაქის ფედერალური ტერიტორია (მოგვიანებით შეიცვალა ფედერალურ ტერიტორიად) შეიქმნა 1911 წელს, როგორც ფედერაციის მომავალი დედაქალაქის ადგილი, სახელად კანბერა. ავსტრალიის კავშირის შექმნის თარიღიდან 1927 წლის ჩათვლით — კანბერის მშენებლობის დამთავრებამდე დედაქალაქის ფუნქციას ასრულებდა მელბურნი. 1911 წელს სამხრეთ ავსტრალიის შტატის ჩრდილოეთი ტერიტორიებისგან შეიქმნა ჩრდილოეთი ტერიტორია. 1914 წელს ავსტრალიამ საკუთარი ნებით მიიღო მონაწილეობა პირველ მსოფლიო ომში ბრიტანეთის იმპერიის მხარეზე. ომის დროს ავსტრალიელებმა მონაწილეობა მიიღეს ბევრ დიდ ბრძოლებში დასავლეთის ფრონტზე. დაახლოებით 416 ათასი ავსტრალიელიდან, რომლებმაც ომში მიიღეს მონაწილეობა, დაახლოებით 60 ათასი დაიღუპა, ხოლო 152 ათასი — დაიჭრა. ბევრი ავსტრალიელი ავსტრალიურ-ახალზელანდიური საჯარისო კორპუსის დარდანელის ოპერაციის დროს გალიპოლისთან წაგებას თვლის, როგორც ერის დაბადების მომენტს, მის პირველ დიდ სამხედრო მოქმედებად. ანალოგიურ მოვლენად ითვლება კოკოდუსათვის ბრძოლა 1942 წელს.

ვესტმინსტერის სტატუტის შესაბამისად ერთადერთ კონსტიტუციურ კავშირად ავსტრალიასა და დიდ ბრიტანეთს შორის დარჩა სახელმწიფოს საერთო მეთაური — ბრიტანეთის მონარქი. ავსტრალიამ იგი მიიღო 1942 წელს, მაგრამ მიღების თარიღი ოფიციალურად იქნა ჩანიშნული 1939 წელს იმისათვის, რომ დაემტკიცებინა კანონმდებლობის საფუძვლიანობა, რომელიც ავსტრალიის პარლამენტმა მიიღო მეორე მსოფლიო ომის დროს. 1942 წელს აზიაში დიდი ბრიტანეთის დამარცხების შედეგად გამოწვეული შოკი და იაპონიის შემოჭრის საფრთხე გახდა ავსტრალიის და ამერიკის შეერთებული შტატების დაახლოების საფუძველი. 1951 წლიდან, ავსტრალიის, ახალი ზელანდიისა და აშშ-ის დაცვის ხელშეკრულების პირობებით, ავსტრალია ხდება აშშ-ის ფორმალური სამხედრო მოკავშირე.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ავსტრალიაში დაიწყო ევროპიდან იმიგრაციის ხელშეწყობა. XX საუკუნის 70-იანი წლებიდან, «თეთრი ავსტრალიის» პოლიტიკის გაუქმების შემდეგ, გაიზარდა აზიიდან იმიგრაციის დონე. შედეგად შეიცვალა ავსტრალიის დემოგრაფიული მონაცემები, კულტურა და ავსტრალიელების თვითშეფასება (მთლიანად ერის შეფასება). 1986 წელს, ავსტრალიის აქტის მიღების შედეგად, რისი საშუალებითაც გაუქმდა დიდი ბრიტანეთის პარლამენტის უპირატესობა ავსტრალიის ცალკეული შტატების პარლამენტებზე და ასევე დიდი ბრიტანეთის სასამართლოს უპირატესობა, საბოლოოდ გაუქმდა კავშირი ავსტრალიასა და დიდ ბრიტანეთს შორის.

1999 წლის ავსტრალიის რეფერენდუმის დროს ავსტრალიელთა 55 პროცენტმა უარყო პროექტი ავსტრალიის რესპუბლიკად გარდაქმნის თაობაზე. 1972 წელს გოფ უიტლემის არჩევის დროიდან დღევანდელ დღემდე ავსტრალიის საგარეო პოლიტიკაში დაიწყო კავშირების განვითარება წყნარი ოკეანის რეგიონის სხვა ქვეყნებთან, ამასთან ინარჩუნებდა მჭიდრო კავშირებს ტრადიციულ მოკავშირეებთან და ავსტრალიის სავაჭრო პარტნიორებთან.

## მოსახლეობა 
ავსტრალიის მოსახლეობა შეადგენს 21 507 719 ადამიანს (2011 წლის აღწერა).

XVIII ბოლომდე ავსტრალიის მოსახლეობას შეადგენდა 40—50 ათასი წლის წინ მოსული ავსტრალიელი აბორიგენები, ტორესის სრუტის კუნძულების აბორიგენები და ტასმანიელი აბორიგენები (ამ სამ ჯგუფს შორის არსებობს კულტურული და აღნაგობრივი განსხვავებებიც).

ავსტრალიის მოსახლეობის უმრავლესობა — XIX და XX საუკუნეების იმიგრანტების შთამომავლებია, ამასთან ამ იმიგრანტების უმრავლესობა აქ მოვიდა დიდი ბრიტანეთიდან და ირლანდიიდან. ავსტრალიის ბრიტანეთის კუნძულებიდან ჩამოსულებით დასახლება დაიწყო 1788 წელს, როდესაც ავსტრალიის აღმოსავლეთ ნაპირზე გადმოვიდა გადასახლებულთა პირველი პარტია და დაარსდა პირველი ინგლისური დასახლება პორტ-ჯექსონი (მომავალი სიდნეი). ინგლისიდან ნებაყოფლობითმა იმიგრაციამ მიიღო მნიშვნელოვანი ზომები მხოლოდ 1820-იან წლებში, როდესაც ავსტრალიაში დაიწყო სწრაფი განვითარება მეცხვარეობამ. ავსტრალიაში ოქროს აღმოჩენის შემდეგ აქ ინგლისიდან და ნაწილობრივ სხვა ქვეყნებიდან მოვიდა იმიგრანტების საკმაო რაოდენობა. უკანასკნელი 10 წლის (1851—1861 წლები) განმავლობაში ავსტრალიის მოსახლეობა თითქმის სამჯერ გაიზარდა და 1 მილიონ ადამიანს გადააჭარბა.

1838 წლიდან 1900 წლის ჩათვლით პერიოდში ავსტრალიაში ჩავიდა 18 ათასზე მეტი გერმანელი, რომლებიც ძირითადად დასახლდნენ ქვეყნის სამხრეთში; 1890 წლისთვის გერმანელები კონტინენტზე წარმოადგენდნენ მოსახლეობის რაოდენობით მეორე ეთნიკურ ჯგუფს. მათ შორის იყვნენ დევნილი ლუთერანები, ეკონომიკური და პოლიტიკური დევნილები — მაგალითად, ისინი, ვინც დატოვა გერმანია 1848 წლის რევოლუციური მოვლენების შემდეგ.

1901 წელს ავსტრალიური კოლონიები გაერთიანდნენ ფედერაციულ სახელმწიფოდ. ავსტრალიური ერის კონსოლიდაცია დაჩქარდა XX საუკუნის პირველ ათწლეულში, როდესაც საბოლოოდ გამყარდა ავსტრალიის საერთოეროვნული ეკონომიკა.

მეორე მსოფლიო ომის შემდგომ პერიოდში ავსტრალიის მოსახლეობა ორჯერ გაიზარდა (პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ — ოთხჯერ) იმიგრაციის სტიმულირების ამბიციური პროგრამის განხორციელების გამო. 2001 წელს ავსტრალიის მოსახლეობის 27,4 % შეადგენდა უცხოეთში დაბადებულ ადამიანებს. მათ შორის ყველაზე დიდი ჯგუფებია ბრიტანელები და ირლანდიელები, ახალზელანდიელები, იტალიელები, ბერძნები, ნიდერლანდელები, გერმანელები, იუგოსლაველები, ვიეტნამელები და ჩინელები.

ავსტრალიის ყველაზე დიდი ქალაქია — სიდნეი, ყველაზე დასახლებული შტატის — ახალი სამხრეთი უელსის დედაქალაქი.

ფედერალური ტერიტორია ავსტრალიის კავშირის შემადგენლობაში ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული სუბიექტია — მოსახლეობის სიმჭიდროვე შეადგენს 151,49 ად./კმ²-ზე.

თუ დავტოვებთ სანაპირო ზოლს და შევალთ მატერიკის სიღრმეში დაახლოებით 200 კილომეტრით, დაიწყება კონტინენტის მცირედდასახლებული რაიონები. ნოტიო ტყეები და მდიდარი სასოფლო სამეურნეო სავარგულები იცვლება ცხელი, მშრალი, ღია ადგილებით, სადაც შეიძლება შევხვდეთ მხოლოდ ბუჩქებს და მარცვლოვნებს. მაგრამ ამ ადგილებში ასევე არსებობს სიცოცხლე. ასობით კილომეტრზე გადაჭიმულია ცხვრების და ძროხების დიდი საძოვრები, ანუ რანჩო. უფრო ღრმად, მატერიკის სიღრმეში, იწყება მზისგან გახურებული უდაბნოები.

ავსტრალია მრავალკონფესიური ქვეყანაა და არა აქვს ოფიციალური რელიგია.

ქრისტიანობას ავსტრალიაში ყველაზე უფრო მეტი მიმდევარი ჰყავს. 2006 წლის აღწერის მონაცემებით, რაოდენობით ყველაზე უფრო დიდი რელიგიური მიმდინარეობაა კათოლიციზმი, რომელსაც ეკუთვნის მოსახლეობის 25,8 %. შემდეგი დიდი კონფესიაა ანგლიკანიზმი, რომელსაც ეკუთვნის მოსახლეობის 18,7 %. სხვა ქრისტიანული კონფესიების წევრები შეადგენენ მოსახლეობის 19,4 %-ს.

ავსტრალიის რელიგიურ უმცირესობას ასევე შეადგენენ ბუდისტები (მოსახლეობის 2,1 %), მუსულმანები (1,7 %), ინდუსები (0,7 %) და იუდეველები (0,4 %). მოსახლეობის 2 %-მა განაცხადა, რომ ისინი სხვა რელიგიის წარმომადგენლები არიან, როგორებიცაა სიქიზმი და ავსტრალიელ აბორიგენთა რელიგია, ასევე 18,7 %-მა განაცხადა, რომ ისინი არც ერთ რელიგიას არ მიეკუთვნებიან, 11,2 %-მა კი თავი შეიკავა.

ავსტრალიის კონსტიტუცია უკრძალავს მთავრობას გამოაცხადოს სახელმწიფო რელიგია და ჩაერიოს რელიგიური აღმსარებლობის საკითხებში, მაგრამ, ცალკეული შტატები თავისუფლები არიან საკუთარი კონსტიტუციის შეცვლის საკითხებში და შეუძლიათ გავლენა იქონიონ რელიგიურ ცხოვრებაში, თუმცა ასეთი პრეცენდენტები ჯერ არ ყოფილა. ურთიერთობა კავშირის მთავრობებსა და რელიგიებს შორის უფრო თავისუფალია, ვიდრე აშშ-ში. მთავრობებთან მუშაობენ რელიგიური ორგანიზაციები, რომლებიც უზრუნველყოფენ განათლებას, ჯანდაცვას და სხვა სოციალურ მომსახურებას.

ოფიციალური ენა — ინგლისურია (დიალექტი, ცნობილი როგორც ავსტრალიური ინგლისური). თუმცა ავსტრალიაში არსებობს ინგლისური ენის საკუთარი დიალექტი, რომელსაც არაოფიციალურად ჰქვია «სტრაინი» (, სიტყვა «Australian»-ის ავსტრალიური წარმოთქმის შედეგად).

წერითი ავსტრალიური ინგლისური ძირითადად ემორჩილება ბრიტანული ინგლისურის წესებს (მაგალითად, სიტყვების ბოლოს გამოიყენება -our (colour), -re (centre), -ise (modernise), და ასე შემდეგ).

წინადადებების წარმოთქმა ამერიკული ინგლისური ენით მაინც აღწევს ავსტრალიის მოსახლეობაში პოპულარული ტელეპროგრამების საშუალებით, რომლის ტრანსლირებასაც CNN ახორციელებს (მაგალითად, ახალგაზრდობაში პოპულარული სერიალი «სიმფსონები»). ახალგაზრდობა ბაძავს პოპულარული ტელეგმირების წარმოთქმის სტილს.

## ეკონომიკა 
ავსტრალიის ეკონომიკა ერთ-ერთი მსხვილი ეკონომიკური სისტემაა მსოფლიოში მთლიანი შიდა პროდუქტით (მშპ) 1,57 ტრილიონი აშშ დოლარით. ავსტრალიის ჯამური სიმდიდრე შეადგენს 6,4 ტრილიონ დოლარს. 2012 წელს, ავსტრალიას ეკავა 12-ე ადგილი ყველაზე მსხვილი ეროვნული ეკონომიკების სიაში ნომინალური მშპ-ს მიხედვით და 18-ე ადგილი მშპ-ს (მსყიდველობითი უნარის პარიტეტი (მუპ)) მიხედვით. ავსტრალიის ეკონომიკის წილი შეადგენს მსოფლიო ეკონომიკის დაახლოებით 1,7 %-ს. ავსტრალიას უკავია 19-ე ადგილი მსოფლიოში ერთდროულად იმპორტში და ექსპორტში. ავსტრალიის სარეზერვო ბანკი კვარტალში ერთხელ აქვეყნებს ეკონომიკური პროგნოზების უმრავლესობის პუბლიკაციებს.

ავსტრალიის ეკონომიკაში ჭარბობს მომსახურების სექტორი, რომელიც მოიცავს მშპ-ს დაახლოებით 68 %-ს. სამთომომპოვებელი სექტორი შეადგენს მშპ-ს 10 %-ს; ეკონომიკის სექტორები, რომლებიც დაკავშირებულია სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებასთან შეადგენს მშპ-ს 9 %-ს – ჯამურად სამთომომპოვებელი სექტორი შეადგენს მშპ-ს 19 %-ს. ეკონომიკური ზრდა საკმაოდაა დამოკიდებული სამთომომპოვებელ და სასოფლო სამეურნეო სექტორებზე, რომელთა პროდუქტები უპირველეს ყოვლისა ექსპორტირდება აღმოსავლეთი აზიის ბაზრებზე.

ავსტრალიის საფონდო ბირჟა (Australian Securities Exchange) სიდნეიში — ავსტრალიის და წყნარი ოკეანის სამხრეთი ნაწილის ყველაზე დიდი საფონდო ბირჟაა, რომელსაც უკავია 9-ე ადგილი მსოფლიოში საბაზრო კაპიტალიზაციის მიხედვით და შეადგენს 1,4 ტრილიონ დოლარს. ავსტრალია სამშობლოა მსოფლიოს მთელი რიგი მსხვილი კომპანიებისა, ისეთების როგორებიცაა: BHP Billiton, National Australia Bank, Commonwealth Bank, Rio Tinto, ANZ, Westpac, Telstra, Macquarie Group, Woolworths Limited და AMP Limited — ავსტრალიაში 10 მსხვილი კომპანია. ავსტრალიური დოლარი — ავსტრალიის კავშირის და მისი ტერიტორიების ვალუტაა, შობის კუნძულის, ქოქოსის კუნძულების და ნორფოლკის ჩათვლით. ეს ასევე რამდენიმე წყნარი ოკეანის დამოუკიდებელი სახელმწიფოს ოფიციალური ვალუტაა: კირიბატი, ნაურუ და ტუვალუ.

ავსტრალია აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის, G20-ის, ეკონომიკური თანამშრომლობისა და განვითარების ორგანიზაციის და მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციის წევრია. ქვეყანამ ასევე ხელი მოაწერა შეთანხმებებს თავისუფალ ვაჭრობაზე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციასთან, ჩილესთან, ახალ ზელანდიასთან და აშშთან. ავსტრალიასა და ახალ ზელანდიას შორის 1983 წელს მიღებულმა ეკონომიკური კავშირების გაუმჯობესების შესახებ სავაჭრო შეთანხმებებმა, რომელიც ეხება იმპორტ-ექსპორტის ოპერაციებზე შეზღუდვის თანდათანობით მოხსნას, შეძლო მნიშვნელოვნად დახმარებოდა ახალი ზელანდიის ეკონომიკასთან ინტეგრაციაში და 2011 წელს მიღებული იქნა ერთიანი ავსტრალაზიური ეკონომიკური ბაზრის ჩამოყალიბების გეგმა 2015 წლისთვის.

### საერთო მონაცემები 
ავსტრალიის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე მაღალია ვიდრე დიდ ბრიტანეთში, გერმანიაში და საფრანგეთში ვალუტის მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის (მუპ) მიხედვით. ავსტრალიის მშპ ერთ სულ მოსახლეზე (მუპ) იმყოფება მეხუთე ადგილზე მსოფლიოში (საერთაშორისო სავალუტო ფონდი 2011). ქვეყანას მიენიჭა მეორე ადგილი 2011 წელს გაერთიანებული ერების ორგანიზაციაში გამოქვეყნებული ადამიანის განვითარების ინდექსის მიხედვით და 2005 წელს მეექვსე ადგილი ჟურნალ *The Economist*-ში გამოქვეყნებული ცხოვრების ხარისხის მსოფლიო ინდექსის მიხედვით. http://hdr.undp.org/en/statistics/ http://www.economist.com/media/pdf/QUALITY_OF_LIFE.pdf ავსტრალიის კრედიტუნარიანობის შეფასება — "AAA" მაღალია ვიდრე აშშ-ში.

მსოფლიო ჯამური სიმდიდრის შესახებ 2011 წლის Credit Suisse-ის მოხსენების თანახმად, ავსტრალიაში საშუალო სიმდიდრე უტოლდება 222 000 $, რაც ყველაზე მაღალია მსოფლიოში და თითქმის ოთხჯერ მაღალია ვიდრე ეს მოდის აშშ-ის უფროსი ასაკის ადამიანზე. მათი პროპორცია ვინც ფლობს 100 000 $ მეტ სიმდიდრეს ყველაზე მაღალია მსოფლიოში — რვაჯერ მაღალი ვიდრე საშუალოდ მსოფლიოში.

როგორც წესი ინფლაცია შეადგენს 2–3 %-ს, ხოლო ძირითადი პროცენტული განაკვეთი 5–6 %-ს. ეკონომიკაში მომსახურების სექტორი, ტურიზმის, განათლების და ფინანსური მომსახურების ჩათვლით შეადგენს მშპ-ს 69 %-ს. ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტი კანბერაში მხარს უჭერს ავსტრალიის ეკონომიკისათვის პროცენტული განაკვეთის პროგნოზირების პროექტს, რომელიც გამოითვლება სტატისტიკური მონაცემების მიხედვით, ავსტრალიის ეროვნული უნივერსიტეტის პედაგოგთა შემადგენლობის ეგრეთ წოდებული „ჩრდილოვანი“ წევრების მიერ.

ბუნებრივი რესურსებით მდიდარი ავსტრალია სასოფლო სამეურნეო პროდუქტების ერთ-ერთი მთავარი ექსპორტიორია, განსაკუთრებით ხორბლის და მატყლის, სასარგებლო წიაღისეულით: რკინის მადანი და ოქრო, ასევე ენერგია შეკუმშული ბუნებრივი აირის ფორმით და ნახშირი. თუმცა ავსტრალიის სოფლის მეურნეობა და ბუნებრივი რესურსები სულ შეადგენენ მშპ-ს 3 %-ს და 5 %-ს, შესაბამისად, მათ შეაქვთ მნიშვნელოვანი წვლილი ექსპორტის აქტივობაში. ავსტრალიისთვის მსხვილი საექსპორტო ბაზრები არიან იაპონია, ჩინეთი, სამხრეთ კორეა, ინდოეთი და აშშ.

განვლილ ათწლეულში, ერთ-ერთი მთავარი სექტორული ეკონომიკის ტრენდი იყო სამთომომპოვებელი სექტორის (ნავთობის ჩათვლით) ზრდა (შედარებით გამოხატულებაში). მშპ-ში შენატანის მიხედვით, ეს სექტორი გაიზარდა 4,5 %-დან 1993–1994 წლებში, თითქმის 8 %-მდე 2006–2007 წლებში.

მომსახურების სექტორიც ასევე მნიშვნელოვნად გაიზარდა, მომსახურება, რომელიც დაკავშირებულია კერძო საკუთრებასთან და საქმიან მომსახურებასთან გაიზარდა მშპ-ს 10 %-დან 14,5 %-მდე იმავე პერიოდში, რაც მას ქმნის მშპ-ს ყველაზე უფრო მსხვილ კომპონენტად (სექტორულ გამოხატვაში). ეს ზრდა ნაწილობრივ გამოწვეულია საწარმოო სექტორის როლის შემცირებით, რომელიც 2006–2007 წლებში შეადგენდა მშპ-ს 12 %-ს. დეკადით ადრე, ეს იყო მსხვილი სექტორი ეკონომიკაში, რომელიც შეადგენდა მშპ-ს 15 %-ზე მეტს.

#### რეგიონალური დიფერინცირება 
ავსტრალიის ეკონომიკური ზრდა დიდ ნაწილად ქვეყნის იმ ნაწილებში შეიმჩნევა, სადაც კონცენტრირებულია სამთო მრეწველობა და რესურსებზე დამოკიდებული წარმოება და სერვისები. დასავლეთი ავსტრალია და ჩრდილოეთი ტერიტორია ერთადერთი შტატების რომლებშიც აღინიშნება ეკონომიკური ზრდა. 2012 და 2013 წლების განმავლობაში, ფედერალურ ტერიტორიის, ქვინზლენდის, ტასმანიის, სამხრეთი ავსტრალიის, ახალი სამხრეთი უელსის და ვიქტორიის შტატებში შეიმჩნევა რეცესია ეკონომიკაში. ავსტრალიის ეკონომიკა ხასიათდება, როგორც "ორი სიჩქარის ეკონომიკა". 2012 წლის ივნისიდან 2013 წლის მარტის ჩათვლით ვიქტორიის შტატში აღინიშნა რეცესია. 2012 წელს შტატის მთავრობა იძულებული იყო 10 %-ით შეემცირებინა ყველა სამუშაო ადგილი კომუნალურ მეურნეობაში.

### ფინანსური და ფულადი პოლიტიკა 
ქვეყნის ცენტრალური ბანკია ავსტრალიის სარეზერვო ბანკი (RBA). წესდების თანახმად მისი ამოცანა ფულადი და საბანკო პოლიტიკის გატარებაა, რომელსაც შეუძლია ქვეყნის ვალუტის სტაბილურობის უზრუნველყოფა, მთლიანი დასაქმების ხელშეწყობა, ეკონომიკური აყვავება და მოსახლეობის კეთილდღეობა. ამ ამოცანების გადაჭრის ერთ-ერთი ხერხია — სამომხმარებლო ფასების ინფლაციის შეჩერება წელიწადში 2-3 %-ის ფარგლებში. ფულადი პოლიტიკის შეცვლის გადაწყვეტილებას იღებენ კონსენსუსის საფუძველზე ცენტრალური ბანკის ფულადი პოლიტიკის კომიტეტში, რომელშიც შედიან: ბანკის ხელმძღვანელი, მისი მოადგილე, ხაზინის მდივანი და მთავრობის დანიშნული ექვსი დამოუკიდებელი წევრი.

### ნავთობის და აირის სექტორი 
ავსტრალიაში აქტიურად ვითარდება შეკუმშული ბუნებრივი აირის წარმოება. ქვეყანაში რეალიზდება ამ სფეროს ყველა ახალი პროექტის 60 %. საბადოების ბაზაზე, რომლებიც იმყოფებიან კარნარვონის () აუზში, დასავლეთ ავსტრალიაში, შენდება შეკუმშული ბუნებრივი აირის წარმოების ერთ-ერთი მსხვილი ქარხანა — Pluto.

კომპანია Shell აშენებს შეკუმშული ბუნებრივი აირის წარმოების მსოფლიოში პირველ მცურავ ქარხანას, რომელიც 25 წელი განლაგდება წყლის ზედაპირზე, Prelude-ის საბადოზე. პროგნოზების მიხედვით წარმოება მოიპოვებს დაახლოებით 110 ათას ბარელ ნავთობის ეკვივალენტს დღე-ღამეში, 5,3 მილიონი ტონა თხევადი ნახშირწყალბადის ჩათვლით წელიწადში, მათ შორის 3,6 მილიონ ტონა შეკუმშულ ბუნებრივ აირს წელიწადში.

ასევე არსებობენ ნახშირის მეთანის გადამუშავების რამდენიმე პერსპექტიული პროექტები. უკვე 2015 წლისთვის, PricewaterhouseCoopers მონაცემებით, ავსტრალიიდან აირის ექსპორტი გაიზრდება 78 %-ით.

### სოფლის მეურნეობა 
thumb|250px|ავსტრალიის სასოფლო სამეურნეო რუკა
სოფლის მეურნეობა — ავსტრალიის ეკონომიკის ერთ-ერთი ძირითადი დარგია. სოფლის მეურნეობის წილი ავსტრალიის მშპ-ში — 3 %-ია, დამატებითი ღირებულების ხვედრითი მოცულობა სოფლის მეურნეობაში და მეცხოველეობაში — 155 მილიარდ ავსტრალიურ დოლარზე მეტი. ქვეყნის ფართობის 61 %-ს ფარავს 135 996 ფერმერული და მეცხოველეობის მეურნეობები, ხელოვნური მორწყვის გარეშე მორწყულ მიწებთან ერთად.

ავსტრალიაში არსებობს სამი ძირითადი საოფლო სამეურნეო ზონა:
* ბევრი ნალექების ზონა, რომელშიც შედის კუნძული ტასმანია და აღმოსავლეთის სანაპიროს ვიწრო სანაპირო ზონა (ძირითადად გამოიყენება რძის და ხორცის წარმოებისათვის);
* მინდვრების ზონა გამოიყენება გამოსაზამთრებელი ხორბლის დათესვისათვის და მატყლის და ხორცის მიღებისთვის საჭირო ცხვრების საკვებად;
* საძოვარი ზონა ხასიათდება მცირე რაოდენობის ნალექებით და ნაკლებად ნაყოფიერი ნიადაგით, გამოიყენება მსხვილი რქოსანი პირუტყვის გამოსაკვებად.

ავსტრალიაში მაღალია პირველადი წარმოების პროცენტი, როგორც ექსპორტისთვის, ასევე შიდა მოხმარებისათვის. მარცვლოვანი, ზეთოვანი და პარკოსანი კულტურები მოიყვანება დიდი მასშტაბებით, როგორც ადამიანის მოხმარებისათვის, ასევე ცხოველთა საკვებადაც. ხორბლის მოსაყვანი მინდვრების წილი ერთ-ერთი ყველაზე დიდია მსოფლიოში ფართობის მიხედვით. ავსტრალიის ეკონომიკისთვის ასევე მნიშვნელოვანი კულტურაა შაქრის ლერწამი.

ავსტრალია აწარმოებს დიდი რაოდენობით ხილს, კაკალს და ბოსტნეულს. ძირითად პროდუქციებს შეადგენენ: ფორთოხალი, ვაშლი, ბანანი, წაბლი, კარტოფილი, სტაფილო და პომიდორი. და ანანასის მიმწოდებლებია.

ავსტრალია — ერთ-ერთი იშვიათი ქვეყანაა, რომელიც ეწევა ხაშხაშის მოყვანას ფარმაცევტული მიზნებისათვის. მისი წარმოება კუნძულ ტასმანიაზე იმყოფება სახელმწიფოს მკაცრ კონტროლ ქვეშ.

ხორცის ექსპორტისგან საერთო შემოსავალი შეადგენს დაახლოებით 996,5 მილიონ ავსტრალიურ დოლარს. მსხვილი რქოსანი საქონელის ექსპორტიდან მიღებული შემოსავალი შეადგენს დაახლოებით 662 მილიონ ავსტრალიურ დოლარს, ცხვრის ხორციდან მიღებული შემოსავალი — 323 მილიონ ავსტრალიურ დოლარს. ავსტრალიური ხორცის ყველაზე უფრო დიდი მომხმარებელია ინდონეზია.

ავსტრალიის სოფლის მეურნეობის ერთ-ერთი მთავარი პროდუქტი მატყლია. ავსტრალიის მატყლის წარმოება მთელ მსოფლიოში აღიარებულია ყველაზე მაღალხარისხიანი მუტონის წარმოების გამო. 2001 წლიდან დაწყებული ავსტრალიური მატყლის წარმოება შეადგენს მსოფლიო წარმოების 9 %-ს. ამასთან ავსტრალია დომინირებს თხელი მატყლის სექტორში, რომელიც აწარმოებს მსოფლიოში ნაწარმოები მუტონის 50 %-ს. მიუხედავად იმისა, რომ ცხვარი მოშენებულია მთელ ავსტრალიაში, სულადობის 36 % იმყოფება ახალ სამხრეთ უელსში.

ავსტრალიაში უდაბნოების დიდი ფართობის, ასევე ნალექების არარეგულარული მოსვლის გამო, სოფლის მეურნეობისათვის აუცილებელია ხელოვნური სარწყავები. ხელოვნურ მორწყვასთან ერთად, ძირითადი პრობლემები, რომელიც ავსტრალიის სოფლის მეურნეობის წინაშე დგას — გვალვა, ნიადაგის დაბალი ნაყოფიერება, სარეველა მცენარეები, კლიმატის შეცვლის გამო გამოწვეული გლობალური დათბობა, ბიოუსაფრთხოება (ბიოლოგიური საფრთხეები, გამოწვეული იმპორტული პროდუქტებისგან და მეცხოველეობისგან), იმპორტიორ ქვეყნებში ავსტრალიურ ექსპორტზე ტარიფები (კერძოდ, ევროპაში და იაპონიაში), ვალუტის კურსის რყევა და ფასების არასტაბილურობა.

### ტრანსპორტი 
ტრანსპორტი ავსტრალიის ეკონომიკის ინფრასტრუქტურის მთავარი ნაწილია, რადგანაც ქვეყანას აქვს უზარმაზარი ტერიტორია და მოსახლეობის დაბალი სიმჭიდროვე.

#### საავტომობილო ტრანსპორტი 
ავსტრალია მეორე ქვეყანაა მსოფლიოში ავტომობილების რაოდენობით ერთ სულ მოსახლეზე. საშუალოდ ქვეყანაში ავტოგზების სიგრძე ერთ ადამიანზე სამჯერ-ოთხჯერ მეტია ვიდრე ევროპის ქვეყნებში და შვიდ-ცხრაჯერ მეტი ვიდრე აზიის ქვეყნებში. ავსტრალია ასევე მსოფლიოში იმყოფება მესამე ადგილზე ბენზინის მოხმარების მიხედვით ერთ სულ მოსახლეზე. პერთი, ადელაიდა და ბრიზბენი შეფასებულებია, როგორც ავტომობილზე ყველაზე უფრო დამოკიდებული ქალაქები მსოფლიოში, სიდნეი და მელბურნი მათგან შორიახლო მდებარეობენ. ამას გარდა, ავტომობილით გავლილი საშუალო მანძილი, ასევე ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მაღალია მსოფლიოში და მხოლოდ აშშს და კანადას ჩამორჩება:
* *ხელოვნური საფარით:* — 353 331 კმ (ავტომაგისტრალების ჩათვლით — 2863,2 კმ)
* *გრუნტიანი:* — 559 669 კმ (1996 წელი)
* *მშენებარე ავტომაგისტრალები:* — 267,6 კმ

ავსტრალიაში საავტომობილო გვირაბების ძირითადი ნაწილის მშენებლობა დაიწყო 1990-იან წლებში.

#### საზოგადოებრივი ტრანსპორტი 
საწვავზე ფასების ზრდა და ავტოგზებზე მზარდი საცობები ხელს უწყობს საზოგადოებრივი ტრანსპორტის განვითარებას და განახლებას. ავტობუსები დადიან ავსტრალიის ყველა დიდ ქალაქში. ჩქაროსნული სარკინიგზო გზა მოსახლეობას ემსახურება ადელაიდაში, ბრიზბენში, ჯილონგში, გოლდ-კოსტში, მელბურნში, ნიუკასლში, პერთში და სიდნეიში. ბორანი ფუნქციონირებს ბრიზბენში, მელბურნში, ნიუკასლში, პერთში, სიდნეიში და სხვა პატარა ქალაქებში. ტრამვაი მოძრაობს ადელაიდაში და მელბურნში. მეტროტრამით მოსახლეობა სარგებლობს მელბურნში და სიდნეიში.

#### რკინიგზის ტრანსპორტი 
thumb|351px|ავსტრალიის რკინიგზის ტრანსპორტის სქემა

**სახელმწიფო რკინიგზის ხაზები:**

**სამხრეთის დიდი რკინიგზის ხაზი:**
ავსტრალიაში რკინიგზის ტრანსპორტი საკმაოდ განვითარებულია, რკინიგზის საერთო სიგრძე შეადგენს 33 819 კმ-ს (2540 კმ ელექტროფიცირებულია): 3719 კმ განიერლიანდაგიანია, 15 422 კმ ევროპული სიგანისაა, 14 506 კმ ვიწროლიანდაგიანია და 172 კმ ორლიანდაგიანია. რკინიგზის ტრანსპორტი სხვადასხვა კოლონიებში შენდებოდა სხვადასხვა დროს. კერძო რკინიგზა ვითარდებოდა უფრო აქტიურად, ვიდრე სახელმწიფო და შესაბამისად უფრო მალე მოიცვა ვრცელი ტერიტორიები. იმის გამო, რომ რკინიგზებს აშენებდნენ სხვადასხვა კომპანიები, მათ შორის არ არსებობდა შეთანხმება მშენებლობის სტანდარტებზე, შედეგად აშენდა სხვადასხვა სიგანის რკინიგზები, რომლებზეც გამოიყენებოდა სხვადასხვა მოძრავი შემადგენლობა.

##### რეგიონთაშორისი რკინიგზები 
სამხრეთის დიდი რკინიგზა, რომელიც ეკუთვნის «Serco Group»-ს, ემსახურება სამ ხაზს: «Indian Pacific» (სიდნეი — ადელაიდა — პერთი), «*განი*» (ადელაიდა — ალის-სპრინგსი — დარვინი) და «The Overland» (მელბურნი — ადელაიდა). ახალი სამხრეთ უელსის შტატის კუთვნილი კომპანია «CountryLink» ემსახურება მონაკვეთებს ბრიზბენიდან კანბერამდე და მელბურნამდე სიდნეის გავლით. 2004 წელს ალის-სპრინგსსა და დარვინს შორის სარკინიგზო ხაზის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ, ავსტრალიის ყველა მატერიკული დედაქალაქი ერთმანეთს შეუერთდა ევროპული სტანდარტული სიგანის სარკინიგზო ხაზით.

##### რეგიონსშიგა რკინიგზები 
ავსტრალიის სხვადასხვა შტატებში და ქალაქებში მოშაობენ სხვადასხვა კერძო და სახელმწიფო კომპანიები, რომლებიც ემსახურებიან რკინიგზის ტრანსპორტს. მათ შორის ყველაზე მთავარია: V/Line (რეგიონალური მატარებლები და ავტობუსები ვიქტორიის შტატში); Connex Melbourne ემსახურება მელბურნის სარკინიგზო ქსელს; RailCorp ემსახურება სამგზავრო სარკინიგზო გადაყვანებს ახალ სამხრეთ უელსში (CityRail-ის და CountryLink-ის ჩათვლით); Queensland Rail (QR) ემსახურება Traveltrain-ის და Citytrain-ის მატარებლებს სამხრეთ-აღმოსავლეთ ქვინზლენდში; Transwa უზრუნველყოფს სარკინიგზო და საავტობუსო გადაყვანებს დასავლეთ ავსტრალიაში.

##### მეტრო
ავსტრალიის მსხვილ ქალაქებს არა აქვთ მეტროპოლიტენის სრულფასოვანი სისტემა. სიდნეის და მელბურნის საქალაქო მატარებლების სისტემას მხოლოდ აქვს რამდენიმე მიწისქვეშა სადგური. ორივე ქალაქში არსებობს მეტროს სრულფასოვანი ხაზების მშენებლობის გეგმა.

##### საბადოს რკინიგზები  
დასავლეთი ავსტრალიის ჩრდილო-დასავლეთში ფუნქციონირებს ევროპული სტანდარტული სიგანის ოთხი საწარმოო ხაზი, რისი საშუალებითაც მადანი მიეწოდება საზღვაო პორტებს. ეს ხაზები იზოლირებულია სარკინიგზო ტრანსპორტის ძირითადი ქსელისგან და მათი საშუალებით არ ხდება არანაირი სხვა გადაზიდვების განხორციელება.

2006 წელს გამოჩნდა საბადოს რკინიგზის მეხუთე ხაზის მშენებლობის პროექტები, რომელსაც ამუშავებს კომპანია Fortescue Metals Group, ამავე დროს შემოვიდა მეექვსე ხაზის პროექტები ქალაქ ოაკაჯის პორტში, რომელიც მდებარეობს ქალაქ ჯერალდტონიდან ცოტა ჩრდილოეთით.

##### შაქრის ლერწმის რკინიგზები 
ქვინზლენდში არსებობს დაახლოებით 15 შაქრის ქარხანა, რომლებსაც აქვთ ვიწროლიანდაგიანი სარკინიგზო ხაზი შაქრის ლერწმის ქარხანაში მისაწოდებლად.

#### მილსადენი ტრანსპორტი 
არსებობს რამდენიმე მილსადენი სისტემა, მათ შორის:
* *ნავთობსადენი:* 2500 კმ
* *ბენზინსადენი:* 500 კმ
* *აირსადენი:* 5600 კმ
* *წყალსადენი:*
** პერთიდან კალგურლიში — Goldfields Water Supply Scheme
** მორგანიდან მდინარე მურეისთან ადელაიდაში, უაიალაში, პორტ-ლინკოლნში
** ვერანგის დასავლეთის არხი, კოლბინაბინიდან ბენდიგომდე და ბალარატამდე

*მშენებარე ან დაგეგმილი მილსადენები:*
ვიქტორიას შტატი
* მდინარე გულბერნი — მელბურნი
* უიმერა — მალი
* მელბურნი — ჯილონგი

#### საწყლოსნო გზები 
ავსტრალიის შიდა წყლის ტრანსპორტს არა აქვს მთავარი სატრანსპორტო მნიშვნელობა. XIX საუკუნეში, თბომავალი გემები გამოიყენებოდა მდინარეებზე მურეი და დარლინგი მატყლის და მარცვლეულის ტრანსპორტირებისთვის. მაგრამ წყლის დონის ხშირი ცვალებადობის გამო, თბომავალმა გემებმა ვერ გაუძლეს რკინიგზის ტრანსპორტთან კონკურენციას. დღეისათვის მდინარეებზე მოძრაობა უფრო მეტად ხორციელდება კერძო გემებით.

#### პორტები და ნავსაყუდლები 
##### მატერიკული 
**ძირითადი:** 
ადელაიდა, ბრიზბენი, კერნზი, დარვინი, ფრიმანტლი, ჯილონგი, გლადსტონი, მაკაი, მელბურნი, ნიუკასლი, სიდნეი, ტაუნზვილი, ვულონგონგი, პორტ-ლინკოლნი

**მადნების:** 
დამპირი, პორტ-ჰედლანდი, ჯერალდტონი, ოაკაჯი, ესპერანსე, პორტ-ლინკოლნი

##### ტასმანია 
დევონპორტი, ლონსესტონი, ჰობარტი

#### საჰაერო ტრანსპორტი 
ავიაკომპანიები:
* Qantas
** Jetstar (ფილიალი)
* Virgin Australia
* Tiger Airways Australia

2004 წლის მდგომარეობით ავსტრალიაში არსებობს 448 აეროპორტი ხელოვნური და გრუნტის საფარით. ყველაზე დიდი აეროპორტებია:
* სიდნეი
* მელბურნი
* ბრიზბენი
* პერთი
* ადალაიდა
* კერნზი
* გოლდ-კოსტი
* კანბერა
* ჰობარტი
* ავალონი
* დარვინი

##### აეროპორტები ხელოვნური საფარით 
*სულ:* 305
* *3047 მეტრზე მეტი:* 10
* *2438 მეტრიდან 3047 მეტრამდე:* 12
* *1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე:* 131
* *914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე:* 139
* *914 მეტრამდე:* 13 (2004 წლის შეფასება)

##### აეროპორტები გრუნტიანი საფარით 
*სულ:*143
* *1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე:* 17
* *914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე:* 112 ავსტრალიას აქვს ყველაზე უფრო მაღალი მაჩვენებელი მსოფლიოში კანის კიბოს დაავადების მიხედვით, მაშინ, როდესაც სიგარეტის მოწევა გარდაცვალებისა და დაავადებების ყველაზე უფრო დიდი მიზეზია ქვეყანაში, რომელიც შეადგენს საერთო სიკვდილიანობისა და დაავადებების 7,8 %-ს. მეორე ადგილი უკავია ჰიპერტონიას 7,6 %-ით, ხოლო სიმსუქნე მესამე ადგილზეა 7,5 %-ით. ავსტრალია უფროსი ასაკის მოსახლეობის სიმსუქნის მიხედვით მსოფლიოში 35-ე ადგილზეა, ხოლო განვითარებულ ქვეყნებს შორის ზედა ნაწილშია მოქცეული.

ჯანდაცვაზე საერთო ხარჯები (კერძო სექტორის ხარჯების ჩათვლით) შეადგენს მთლიანი შიდა პროდუქტის (მშპ) დაახლოებით 9,8 %-ს. ავსტრალიამ შემოიღო საყოველთაო ჯანდაცვა 1975 წელს. ცნობილი როგორც "მედიკერი", რომელიც დღეისათვის ნომინალურად ფინანსირდება საშემოსავლო გადასახადიდან, რომელსაც ეძახიან მედიკერის გადასახადს და დღეისათვის შეადგენს 1,5 %-ს. შტატების მთავრობები მართავენ საავადმყოფოებს და მათზე მიმაგრებული პოლიკლინიკების მომსახურებას, მაშინ როდესაც ცენტრალური ხელისუფლება განაგებს ფარმაცევტული შეღავათების თანხებს (მედიკამენტების შესყიდვის ხარჯების სუბსიდირება) და საერთო პრაქტიკას..

აბორიგენების ტრადიციული ცეკვების აღნიშვნისთვის გამოიყენება ტერმინი კორობორი (), რომელიც წარმოდგება სიდნეის რეგიონის მოსახლეობის ლექსიკონიდან. ზოგიერთ ადგილებში ავსტრალიელი აბორიგენები ასრულებენ „კორობორის“ ცეკვებს ტურისტებისათვის.

XX საუკუნის ბოლოს ავსტრალიის სცენურმა და თანამედროვე ცეკვებმა ავსტრალიელი აბორიგენების თანამედროვე ცეკვების გავლენა განიცადა. ნაწილობრივ ეს დაკავშირებულია ავსტრალიის კუნძულელების და აბორიგენების წეს-ჩვეულებების განვითარების ეროვნული ასოციაციის () მოღვაწეობით, რომელიც ავსტრალიელ აბორიგენებს ასწავლის ცეკვებს, ასევე ბანგარის ცეკვის თეატრის გახსნით.

#### ცეკვის სხვა სახეობები 
ბუშის ცეკვა () ავსტრალიაში ვითარდებოდა, როგორც ხალხური ცეკვის ფორმა და რომელიც არის ინგლისის, შოტლანდიის, ირლანდიის და სხვა ევროპული ქვეყნების ხალხურ ცეკვებთან ნარევი. თემებში საყვარელი ცეკვები იყო ევროპული წარმოშობის ცეკვები — ირლანდიური კეილი *«ერინის სიამაყე»* () და კადრილი *«The Lancers»*. ლოკალურად აღმოცენებულ ცეკვებს ეძახიან *«ბონდის ხმებს»* (), მელბურნის შაფლი () და ნიუ-ვოგის ცეკვა ().

მოსვლისას იმიგრანტებს თან მოჰქონდათ საკუთარი ქვეყნის საცეკვაო ტრადიციები. იმიგრანტების და მათი ოჯახების ენთუზიაზმის მეოხებით, ავსტრალიაში გაჩნდა სხვადასხვა ხალხის ტრადიციული ცეკვები. ავსტრალიაში საკმაოდ ხშირად გვხვდება ბალტიისპირული, შოტლანდიური, ირლანდიური, ინდური, ინდონეზიური ან აფრიკული ხალხური ცეკვები, რომლების შესწავლაც შესაძლებელია ავსტრალიის საზოგადოებრივ ცენტრებში და საცეკვაო სკოლებში.

მიუხედავად ამისა ბევრი საცეკვაო ჯგუფი იყენებს სხვადასხვა წარმოშობის ცეკვებს, ევროპული სამეფო კარის და ისტორიული ცეკვების ჩათვლით, ასევე ტრადიციულ ნაბიჯებს და თანამედროვე მუსიკას და სტილს.

ავსტრალიის ბალეტი () ავსტრალიის კლასიკური ბალეტის მოცეკვავეთა ანსამბლია. ის 1962 წელს დააარსა ინგლისელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ () და დღეისათვის საერთაშორისო საბალეტო ანსამბლების მიერ აღიარებულია ერთ-ერთ დიდ ბალეტად მსოფლიოში. ანსამბლი მდებარეობს მელბურნში და პუბლიკას უჩვენებს დადგმებს, როგორც კლასიკური რეპერტუარიდან, ასევე ავსტრალიელი და უცხოელი ქორეოგრაფების თანამედროვე ნამუშევრებს. 2010 წლიდან დაწყებული ანსამბლმა მაყურებელს უჩვენა 200-ზე მეტი წარმოდგენა მთელი ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში და რეგიონებში და საზღვარგარეთულ ტურნეებში. რეგულარული გამოსვლები ტარდება მელბურნის ხელოვნების ცენტრში (), სიდნეის ოპერის თეატრში (), სიდნეის თეატრში (), ადელაიდას საფესტივალო ცენტრში () და საშემსრულებლო ხელოვნების ქვინზლენდის ცენტრში ().

გრემ მერფი მსოფლიოში ბალეტის ერთ-ერთი გამოჩენილი დამდგმელია.

### თეატრი 
thumb|300px|right|სიდნეის ოპერის შენობა — ავსტრალიის სავიზიტო ბარათი
ავსტრალიის თეატრი ავსტრალიის კულტურის მთავარი ნაწილია. თეატრი კონტინენტზე შემოვიდა პირველ დასახლებულებთან ერთად და ვითარდებოდა აბორიგენების და ინგლისელების კულტურების შერწყმასთან ერთად, ითვისებდა ბრიტანული და ირლანდიური თეატრების საუკეთესო ტრადიციებს. ავსტრალიელ დრამატურგებს აქვთ საკუთარი განუმეორებელი კოლორიტი, რომელიც ცნობილია ბევრ ქვეყანაში მას შემდეგ, რაც 1788 წელს ახალი კონტინენტის კულტურა მსოფლიოს მოევლინა.

ავსტრალიაში მდებარეობენ მთელ მსოფლიოში ცნობილი ავსტრალიური თეატრალური ცენტრები — სიდნეის ოპერის თეატრი და დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი (). ავსტრალიური თეატრალური სცენის გამორჩეული წარმომადგენლებს შორის შეიძლება აღინიშნოს სერ რობერტ ჰელპმანი (), ქალბატონი ჯოან საზერლენდი, ბარი ჰამფრისი და დევიდ უილიამსონი (), კეიტ ბლანშეტი, ჯეფრი რაში და ჯუდი დეივისი.

შეუფასებელი გავლენა ავსტრალიურ თეატრზე მოახდინა კორობორიმ — ავსტრალიელი აბორიგენების ცერემონიალურმა ცეკვამ, რომლის ისტორია საკმაოდ გვიანდელ წლებში მიდის, პირველ დამსახლებლებამდე (მეცნიერთა გათვლით 40 000-60 000 წლის წინ).

ევროპული ტრადიციები კონტინენტზე მოვიდა პირველ დასახლებულებთან ერთად 1788 წელს. ყველაზე პირველად დაიდგა ირლანდიელი დრამატურგის ჯორჯ ფარკერის პიესა «ოფიცერი-დამქირავებელი» (), რომელიც ნაჩვენები იქნა 1789 წელს პატიმრების მიერ. ორი ასწლეულის შემდეგ პირველი ავსტრალიური თეატრალური დადგმების ისტორია დაიწერა ტიმბერლეიკ უერტენბეიკერის პიესაში «ჩვენს ქვეყანაში კარგია» (), რომელიც ყვებოდა პატიმარ-მსახიობებზე ზედამხედველების მხრიდან შეურაწყოფაზე. პიესის საფუძველში ჩაიდო ტომას კინელის რომანი «გამთამაშებელი» (). თეატრი ფართედ იყო ცნობილი მთელ მსოფლიოში. ნოელ კაუარდმა მას დაარქვა — ოცნების თეატრი, ხოლო ლორენს ოლივიე პირადად დადგა მის დასაცავად, როდესაც 1940-იან წლებში შენობა დანგრევის საფრთხის წინაშე იდგა. ამავე სტილში 1924 წელს აშენდა სიდნეის დედაქალაქის თეატრის () შენობა, რომელიც ავსტრალიის ერთ-ერთი საუკეთესო თეატრალური დარბაზია.

1940-იან წლებში ჯონ ენტილმა დაწერა მუსიკა თავისი განთქმული ბალეტისათვის «კორობორი», რომელიც ეფუძნებოდა ტრადიციულ ავსტრალიურ კორობორის. 1950-იანი წლების განმავლობაში ბალეტის ანსამბლი გასტროლებს ატარებდა მთელ ავსტრალიაში. «ავსტრალიის სამეფო ტურის» დროს მის სპექტაკლებს დაესწრო ელისაბედ II. ეს ბალეტი იყო პირველი წარმატებული ცდა ორი კულტურის შერწყმისა — დასავლური და აბორიგენების ტრადიციული კულტურის, რომელიც დღემდე გამოიყენება სხვადასხვა თეატრალურ კოლექტივებში, ისეთებში როგორიცაა «ცეკვა ბანგარას თეატრი» ().

1955 წელს «უნიონ თეატრმა» () მიიწვია დამწყები მსახიობი ბარი ჰამფრისი ვიქტორიის შტატში გასტროლებზე სპექტაკლში «მეთორმეტე ღამე». ქალაქიდან ქალაქში ღამით მგზავრობის დროს, სანამ მეთორმეტე ღამის პიესის რეჟისორი რეი ლოულერი მუშაობდა ახალ პიესაზე «ჩვიდმეტი წლის თოჯინის ზაფხული» (), ჰამფრისი ანსამბლის წევრებს ართობდა თავის მიერ გამოგონილი პერსონაჟით — მელბურნის გარეუბნის დიასახლის ედნა ევერეჯით. შემდგომში, ლოულერის პიესამ და ჰამფრისის პერსონაჟმა დიდი გავლენა მოახდინა ავსტრალიურ თეატრზე. პიესაში ასახული იყო ავსტრალიისთვის დამახასიათებელი ტიპაჟი. ლოულერის დაჟინებით, 1955 წლის ბოლოს ჰამფრისმა აჩვენა თავისი დამა ედნა მელბურნის უნივერსიტეტის სასწავლო თეატრის სცენაზე. 1956 წელს მელბურნში უნდა ჩატარებულიყო 1956 წლის ზაფხულის ოლიმპიური თამაშები, ამიტომ ედნა ევერეჯმა მოყვა თავისი მოსაზრებები იმის თაობაზე, თუ როგორ უნდა ჩატარებულიყო ეს თამაშები. პერსონაჟს ჰქონდა არნახული წარმატება, ხოლო მელბურნის რაიონ — მუნი პაუნდსს, რომელშიც ვითომდა დამა ედნა ცხოვრობდა, სახელი გაეთქვა მთელ მსოფლიოში. ჰამფრისმა, რომელიც ჯერ კიდევ 20 წლისაც არ იყო დაიპყრო ლონდონის სცენა, მონაწილეობა მიიღო ლაიონელ ბარტის განთქმულ მუზიკლში «ოლივერი!» (). ჰამფრისის მიერ შესრულებული პერსონაჟები — დიასახლისი ედნა ევერეჯი, ხოლო მოგვიანებით მუდამ ნასვამი ავსტრალიელი ატაშე კულტურის დარგში სერ ლეს პატერსონი, აღიარებული იყო ავსტრალიური თეატრალური სცენის ნამდვილ შედევრებად, როგორც მსახიობის სამშობლოში, ასევე მის ფარგლებს გარეთ, ვესტ-ენდში და ბროდვეის თეატრში.

დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი შეიქმნა სიდნეიში 1958 წელს, რომელიც დაამთავრეს — კეიტ ბლანშეტმა, ტონი კოლეტმა, მელ გიბსონმა და ბეზ ლურმენმა.

1960 წელს მელბურნში დაიწყო «კულტურული რაიონის» () მშენებლობა. მისი ძირითადი ნაწილი გახდა 1973 წელს როი გრაუნდსის პროექტის მიხედვით აშენებული «კულტურის ცენტრი» (). 1982 წელს ცენტრში გაიხსნა საკონცერტო დარბაზი «ჰამერ ჰოლი» (), ხოლო 1984 წელს გაიხსნა თეატრალური მოედნები. დღეისათვის კულტურის ცენტრი მელბურნის თეატრის სახლია. მის სცენაზე გამოდის მელბურნის სიმფონიური ორკესტრი, ტარდება ავსტრალიის ოპერისა და ბალეტის სპექტაკლები, ასევე მთელი მსოფლიოს თეატრალური კოლექტივების სპექტაკლები.

«ავსტრალიის ბალეტი» () — ყველაზე ცნობილი კლასიკური ბალეტის თეატრია ავსტრალიაში, რომელიც ბრიტანელმა ბალერინა პეგი ვან პრაამ 1962 წელს დააარსა და დღეისათვის აღიარებულია მსოფლიო ბალეტის ერთ-ერთ ძირითად თეატრად. თეატრის ძირითადი მოედანი მდებარეობს მელბურნში. თეატრის რეპერტუარი წარმოდგენილია, როგორც კლასიკური ბალეტის სახით, ასევე თანამედროვე ქორეოგრაფების დადგმებით ავსტრალიიდან და მსოფლიოს სხვა ქვეყნებიდან. 2010 წლისთვის თეატრმა წარმოადგინა დაახლოებით 200 წარმოდგენა ავსტრალიის საუკეთესო მოედნებზე — «მელბურნის კულტურის ცენტრში», «სიდნეის ოპერაში», «ადელაიდის საფესტივლო მოედანზე», „ქვინზლენდის თეატრალურ ცენტრში“.

1970 წელს ქალაქ ადელაიდაში თეატრალური ფესტივლის ჩატარებისთვის დაიწყო «საფესტივალო მოედნის» () მშენებლობა, რომლის დირექტორი გახდა სერ რობერტ ჰელპმანი.

1973 წელს სიდნეიში აშენდა მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე უფრო ცნობილი თეატრალური შენობა — «სიდნეის ოპერის» () შენობა, რომელიც გახდა სახლი «ავსტრალიის ოპერისათვის» (), რომლის დივაა () განთქმული ჯოან საზერლენდი.

1978 წელს გაიხსნა ავსტრალიის ერთ-ერთი ცნობილი თეატრი — სიდნეის თეატრი, რომლის სპექტაკლები ტარდება სიდნეის საოპერო თეატრის «დრამატულ სცენაზე». თეატრმა დიდება მოუტანა ისეთ მსახიობებს, როგორებიცაა მელ გიბსონი, ჯუდი დეივისი, ჰუგო უივინგი, დევიდ ვენჰამი და ტონი კოლეტი. დღეისათვის თეატრის მხატვრული ზელმძღვანელები არიან ოსკაროსანი მსახიობი ქალი კეიტ ბლანშეტი და მისი ქმარი, დრამატურგი და რეჟისორი ენდრიუ აპტონი.

1979 წელს ორი ღარიბი ახალგაზრდა მსახიობი, რომლებიც ასრულებდნენ როლებს სიდნეის თეატრის დადგმაში «გოდოს მოლოდინში», ერთ ორადგილიან ბინას ქირაობდნენ. ესენი იყვნენ ყველასათვის უცნობი მელ გიბსონი და ჯეფრი რაში. გიბსონმა დაამთავრა დრამატული ხელოვნების ეროვნული ინსტიტუტი, სადაც მას სცენაზე დებიუტი ჰქონდა თავის ჯგუფელ ჯუდი დევისთან სტუდენტურ სპექტაკლში «რომეო და ჯულიეტა». 1979 წელს გიბსონი ფილმ «თავზეხელაღებული მაქსი»ს გადაღების შემდეგ მსოფლიოში აღიარებული ხდება. რაში 1980-იან წლებში უერთდება თეატრ «შუქურას» ანსამბლს და იძენს ავსტრალიაში ყველაზე მოთხოვნადი თეატრალური მსახიობის რეპუტაციას, სანამ 1997 წელს არ მიიღო ოსკარი საუკეთესო მამაკაცის როლისთვის ფილმში «სიკაშკაშე».

1990 წელს შეიქმნა «ბელის შექსპირული ანსამბლი» (), რომელიც უმალვე გახდა პოპულარული. ჯონი ო’კიფის და პიტერ ალენის მუზიკლებს() საკმაო წარმატებები მოჰქონდა. ალენის მუზიკლმა «The Boy from Oz» დესკის დრამის და ტონის პრემია მიაღებინა მსახიობ ჰიუ ჯეკმენს.

ავსტრალიელი დრამატურგები, როგორებიცაა დევიდ უილიამსონი (), ალან სეიმური (), ნიკ ენრაიტი () და ჯასტინ ფლემინგი () ხშირად მიმართავდნენ ავსტრალიელებისთვის მთავარ თემებს. მაგალითად, სპექტაკლი «წელიწადში ერთადერთი დღე» () ალან სეიმურის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია ანზაკის დღის შესახებ — დარდანელის ოპერაციის დროს დამარცხების დღის მოსაგონრად. სპექტაკლში «ნჯაპარტჯი ნჯაპარტჯი» () სკოტ რენკინის და ტრევორ ჯემისონის პიესის მიხედვით, მოთხრობილია უდაბნოში პიტჯანტჯატჯარას ხალხზე () ბირთვული გამოცდების ზემოქმედებაზე. სპექტაკლი მკაფიო გამოხატულებაა ტრადიციული ავსტრალიელი აბორიგენების კულტურის ბერძნულ, ავღანურ, იაპონურ და ახალზელანდიურ კულტურებთან შერევისა.

### ცირკი 
როგორც ევროპული ქვეყნების უმრავლესობაში, ავსტრალიაში ცირკისათვის არ არსებობენ სტაციონარული შენობები. ცირკები მოგზაურობენ ქალაქიდან ქალაქში და შლიან შაპიტოებს სპეციალურად მომზადებულ მოედნებზე. ავსტრალიაში ყველაზე უფრო პოპულარული საცირკო ჯგუფებია:

* **Circus Oz** — შტაბ-ბინა მელბურნში.
* **Cirque du Soleil** — კვებეკში (კანადა) დაარსებულ ცირკს დღეისათვის აქვს წარმომადგენლობა მსოფლიოს ბევრ ქვეყანაში, ავსტრალიის ჩათვლით.

ჯგუფს, რომელიც გამოდის ავსტრალიის სხვადასხვა ქალაქებში, სახელით *Moscow Circus* არავითარი კავშირი მოსკოვის ცირკთან არ აქვს.

### ლიტერატურა 
ავსტრალიის ლიტერატურა — ინგლისურენოვანი ლიტერატურაა, რომელიც იქმნებოდა და იქმნება ავსტრალიის ტერიტორიაზე.

200 წელზე მეტი ხნის ავსტრალიის ლიტერატურის განვითარება იყოფა სამ პერიოდათ:
* კოლონიალური, ანუ ინგლისურ-ავსტრალიური ეპოქა (1788—1880 წლები);
* ეროვნული ეპოქა (1880—1920 წლები);
* თანამედროვე ეპოქა (1920 წლიდან — დღევანდელ დღემდე).

ავსტრალიის პირველი ლიტერატურული ძეგლები გახდა ჯონ უაიტის (1756—1832), უოტკინ ტენჩის (1758—1833) და დევიდ კოლინზის (1756—1810) მემუარები და საგზაო ჩანაწერები, ხოლო ჯონ ტაკერმა თავის რომანებში მხატვრულად აღწერა კატორღელთა მძიმე ცხოვრება.

პირველი პოეტური ნაწარმოებები შექმნეს ჩარლზ ტომპსონმა (1806—1883) და ჩარლზ ვენტვორტმა (1790—1872). იმ დროის გამოჩენილი პოეტები იყვნენ ირლანდიელი კატორღელის შთამომავალი ჩარლზ გარპური (1813—1868) და ჰენრი კენდალი (1839—1882).

ავსტრალიის ლიტერატურის ეროვნული ეპოქა დაიწყო ყოველკვირეულმა გამოცემა «ბიულეტენმა» (ინგლ. The Bulletin), რომელიც დააარსეს ჟიულ ფრანსუა არჩიბალდმა და ჯონ ჰაინსმა. ამ გამოცემის მეშვეობით შეიძინა პოპულარობა ისეთმა პოეტებმა, როგორებიცაა ენდრიუ ბარტონ პატერსონი, ფსევდონიმით ბანჯო (1864—1941) თავისი ბალადებით ავსტრალიურ ბუშზე, ჩარლზ ბრენანი და ჯონ ნილსონი, რომლებიც უფრო მეტად ორიენტაციას აკეთებდნენ ინგლისურ და ფრანგულ ესტეთიზმზე და სიმბოლიზმზე. ჰენრი ლოუსონის (1867—1922) პოეზია სამოქალაქო ლირიკის საუკეთესო მაგალითია.

1920-იანი წლების დასაწყისიდან ავსტრალიის ლიტერატურა ევროპული და ამერიკული ლიტერატურული მიმდინარეობებისათვის უფრო ღია გახდა. ლირიკაში გახსნილობისკენ სწრაფვა დაეტყო ისეთი პოეტების ქმნილებებს, როგორებიცაა კ. მაკენზი, ჯეიმზ მაკოლი, ალეკ დერვენტ ჰოუპი, რომლებისთვისაც დამახასიათებელია კომკრეტულად მგრძნობიარე ლექსები რეალურ სამყაროზე. ჯუდიტ რაიტი, ფრენსის უები და ბრიუს დეივი ისწრაფოდნენ პეიზაჟულ-სიმბოლიკური ლირიკისკენ და პიროვნულ პოეზიისკენ. როზმარი დობსონი და რ. დ. ფიცჯერალდი უპირატესობას აძლევდნენ ისტორიულ თემატიკას.

50-იან წლებში გამოჩნდა ეგრეთ წოდებული მელბურნის უნივერსიტეტის () პოეზიური სკოლა, რომლის მთავარი წარმომადგენლები იყვნენ ვინსენტ ბაკლი, რონალდ სიმფსონი, კრის უოლეს-კრები, ივენ ჯონსი, ნოელ მაკეინში, ენდრიუ ტეილორი. ამ სკოლის წარმომადგენლები უპირატესობას ანიჭებდნენ რთულ ფორმებს და ინტელექტუალურ ალუზიას. XXI საუკუნის დასაწყისის ავსტრალიის პოეზია წარმოდგენილია ლესლი ლებკოვიცის შემოქმედებით.

XX საუკუნის ავსტრალიურმა რომანმა გამოსცადა ამერიკული და ევროპული ფილოსოფიური და ლიტერატურული მიმდინარეობა. რომანების მთავარი თემა იყო ადამიანის შიდა სამყაროს ფსიქოლოგიური აღწერა, ავსტრალიის საზოგადოების საწყისების გამოკვლევა. 20-იანი წლების ტიპური რომანი იყო გ. რიჩარდსონის «რიჩარდ მაჰოუნის ბედი», რომელშიც წარსულის ინტერესი ერწყმოდა სულიერი მარტოობის თემას. მსგავსი ტენდენციები შეიმჩნევა სხვა პროზაიკოსების ნამუშევრებში: მ. ბოიდი, ბრაიან პენტონი, მარჯორი ბერნარდი, ფლორა ელდერშოუ.

სოციალ-კრიტიკული თემები, კერძოდ ცხოვრების თემა გარეუბნებში, აინტერესებდათ ისეთ რომანტიკოსებს, როგორებიცაა კატარინა პრიჩარდი, ფრენკ დელბი დევიდსონი, ლეონარდ მანი, ფრენკ ჰარდი. სოციალური პრობლემების სატირული გაშუქება დამახასიათებელია ჰ. ჰერბერტის, სამნერ ლოკა ელიოტის, კ. მაკენზის შემოქმედებაში.

1973 წელს პროზაიკოსმა პატრიკ უაიტმა მიიღო ნობელის პრემია ლიტერატურის დარგში. მასთან ავსტრალიური კონტექსტით და სტილისტიკით ახლოსაა რ. შოუს, კრისტოფერ კოჰის, გეილ პორტერის ნაწარმოებები.

ავსტრალიური ნოველებმა ახალი აყვავება განიცადა XX საუკუნის 40-იან წლებში. ამ პერიოდის ავსტრალიურ ნოველებში დამახასიათებელია ჯეიმზ ჯოისის, ერნესტ ჰემინგუეის და ჯონ დოს პასოსის სტილისტიკის გავლენა. ნოველის ჟანრის განვითარებისათვის მთავარი იყო *From Coast to Coast*-ს ყოველწლიური ანტილოგიები, რომელსაც გამოსცემდა უეინს პალმერი. ნოველების მთავარი ავტორები არიან: თია ესტლი, მიურეი ბეილი, მარჯორი ბერნარდი, გევინ კესი, პიტერ კოვანი, ფრენკ მორჰაუზი, უეინს პალმერი, გეილ პორტერი, კრისტინა სტიდი და სხვები.

თვითმყოფადი ავსტრალიური დრამა განვითარდა მხოლოდ არტ-ნუვოს ეპოქაში. დრამის განვითარებას მთავარი თეორიული და პრაქტიკული იმპულსები მისცა ლუის ესონმა (1879—1943). ავსტრალიის გამოჩენილი დრამატურგებია: კატარინა პრიჩარდი (უფრო პოლიტიკური დრამა), უეინ პალმერი («შავი ცხენი», 1924), ბეტი როლანდი, ჰენრიეტა დრეიკ-ბროკმანი, დევიდ უილიამსი, ალექსანდრ ბუზო, ჯონ რომერილი, დოროთი ჰიუიტი, ალენ სეიმური, პიტერ კენა, ტომ ჰანგერფორდი, ტომას შეპკოტი.

### არქიტექტურა 
ავსტრალიის არქიტექტურა მოიცავს ავსტრალიის და მისი მკვიდრი და კოლონიური საზოგადოების არქიტექტურას. კოლონიალური პერიოდის არქიტექტურული სტილი იმყოფებოდა ბრიტანული კულტურის ძლიერი გავლენის ქვეშ. მიუხედავად ამისა, ავსტრალიის უნიკალურ კლიმატთან ადაპტაციის აუცილებლობამ და XX საუკუნის ახალმა სიომ მოიტანა ამერიკული ქალაქის დიზაინის მზარდი გავლენა, კულტურული გემოვნების დივერსიფიკაცია და მულტიკულტურალიზებული ავსტრალიური საზოგადოების უფრო მეტი მოთხოვნები.

კოლონიალურ პერიოდში პირველი ევროპული შენობები იყვნენ იმ დროის ევროპული მოდის შესაბამისები. სამთავრობო შენობები და მდიდრების სახლები შენდებოდა გეორგიანული არქიტექტურის () სტილში. ავსტრალიაში ოქროს ციებ-ცხელების დაწყებიდან XIX საუკუნის შუაში მელბურნში და სიდნეიში, და ნაკლები ხარისხით რეგიონალურ ცენტრებში, გაჩნდა დიდი შენობები, ვიქტორიანული არქიტექტურის სტილში. ერთ-ერთი ყველაზე უფრო მნიშვნელოვანი არქიტექტურული სიო ავსტრალიის არქიტექტურაში იყო «ფედერაციული არქიტექტურის» () სტილი XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე და XX საუკუნის ბოლოს თანამედროვე სტილი.

ავსტრალიის დედაქალაქ კანბერის არქიტექტურული სახის ჩამოყალიბებაში მთავარი როლი ითამაშა ამერიკელმა არქიტექტორმა და ლანდშაფტების დიზაინერმა უოლტერ ბერლი გრიფინმა. მისი უნიკალური დიზაინის კვალი იკვეთება მელბურნის და სიდნეის გარეუბან კასლკრეგის შენობებზე. გრიფინის დაგეგმარებულ კასლკრეგს აქვს მთელი ორგანული მოდერნისტული სტილით აგებული რიგი სახლები, რომელიც ოსტატმა შეიმუშავა *პრერის სკოლის* შთაბეჭდილებების გავლენით, რომლის ჩარჩოებშიც ის მუშაობდა თავისი კარიერის დასაწყისში ამერიკის შეერთებული შტატებში. კოტეჯების უბრალო, ბრტყელი სახურავები, რომლებიც გრიფინმა ააშენა კანბერაში, გამოყენებულია ინოვაციური, დაპატენტირებული ბეტონით მშენებლობის მეთოდი.

როგორც მსოფლიოს სხვა ქვეყანებში, ავსტრალიური არქიტექტურის ფორმირებაში თავისი როლი ითამაშა სოციალურ-პოლიტიკურმა ფაქტორებმა. XX საუკუნის დასაწყისში ავსტრალიის ყველა ქალაქში აკრძალული იყო 150 ფუტზე (45 მეტრი) უფრო მაღალი შენობების აშენება, რაც ხელს უშლიდა ცათამბჯენების მშენებლობის განვითარებას ამერიკულ სტილში იქამდე, სანამ აკრძალვა არ მოიხსნა 1950-იანი წლების ბოლოს. ასევე პოპულარული გახდა «ავსტრალიური ოცნების» არსი, როდესაც ოჯახები ისწრაფვიან ჰქონდეთ საკუთარი სახლები მიწის ნაკვეთით.

1960-იან წლებში, XVIII საუკუნის ისტორიული შენობების დანგრევის და პარკულ ზონაში ნაგებობების მშენებლობის აკრძალვასთან დაკავშირებით (მაგალითად, სიდნეის სამეფო ბოტანიკური ბაღი), დაიწყო ცათამბჯენების ბუმი, განსაკუთრებით სიდნეიში.

XXI საუკუნეში, ბევრმა ავსტრალიელმა არქიტექტორმა დიზაინთან მიმართებაში მიიღო ავანგარდისტული მიდგომა, რამაც ხელი შეუწყო ნამდვილი უნიკალური შენობების შექმნას, რომლებიც გამოხატავდნენ ავსტრალიის კულტურას და ფასეულობებს. შედეგად ავსტრალიის გამოცდილება იწყებს გაავრცელოს თავისი გავლენა უცხოეთში, და არა პირიქით, როგორც ეს ჩვეულებრივ ხდებოდა.

საცხოვრებელი არქიტექტურის ცნობილ ავსტრალიელ არქიტექტურულ სტილებს შორისაა — „ქვინზლანდერი“ (, ქალაქის ხის კერძო სახლები ხიმინჯებზე, ჰაერის კარგი ცირკულაციისათვის და ტერმიტებისგან დასაცავად), ასევე „ფედერაციული არქიტექტურა“ (, პოპულარული იყო 1890—1920 წლებში). ავსტრალიის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ობიექტებს შორისაა: — სიდნეის ოპერის თეატრი, სამეფო საგამოფენო დარბაზი და ავსტრალიის საპატიმროები.

### მასმედია 
ავსტრალიის მასმედია ეკონომიკის მთავარი კომპონენტია. იგი ყველასათვის მისაღებია და ემსახურება აუდიტორიის ფართე სპექტრს. ავსტრალიის ოჯახთა 99 %-ს აქვს ტელევიზორი, ყველა ოჯახს აქვს უკიდურეს შემთხვევაში ერთი რადიომიმღები.

#### საზოგადოებრივი მედია 
ავსტრალიაში ორი მედია კომპანია ფინანსირდება სახელმწიფოს მიერ: ავსტრალიის რადიოსამაუწყებლო კორპორაცია (ABC) და სპეციალური სამაუწყებლო სერვისი (SBS). ორივე მოსახლეობას წარუდგენს უფასო ტრანსლიაციებს სატელევიზიო ეთერით, რადიოთი და ინტერნეტით. ორივე ეკუთვნის ავსტრალიის მთავრობას.

#### ტელემაუწყებლობა 
ავსტრალიაში პირველად ტელევიზია გაიხსნა 1956 წელს, პიონერები გახდნენ ახალი სამხრეთი უელსის და ვიქტორიის შტატები. ბოლო შტატი, სადაც 1971 წელს გამოჩნდა ტელევიზია, გახდა ჩრდილოეთი ტერიტორია. ფერადი ტელევიზორი პირველად გამოჩნდა 1975 წელს.

საზოგადოებრივი ტელევიზიების გარდა, რომლებიც ავსტრალიის თითქმის მთელი მოსახლეობისთვისაა ხელმისაწვდომი, არსებობს სამი ძირითადი კომერციული სატელევიზიო არხი: *Nine Network*, *Seven Network* და *Network Ten*, ისინი ფარავენ ქვეყნის მჭიდროდდასახლებული ქალაქების უმრავლესობას. პროვინციებში არჩევანი გაცილებით შეზღუდულია, ხშირად ადგილობრივი ახალი ამბები ეთერში გადის მოკლე გამოშვებების სახით ერთ-ერთი მსხვილი არხით. ასეთი რეგიონალური არხის მაგალითია *Imparja*.

ციფრული მაუწყებლობა დაიწყო 2001 წლის 1 იანვრიდან. ანალოგიური მაუწყებლობა საწყის ეტაპზე იგეგმებოდა ჩართულიყო 2008 წლისთვის, მაგრამ ის გადაიდო 2013 წლისთვის.

2000-იანი წლების დასაწყისში ცხარე დებატების შემდეგ შენარჩუნდა 1992 წლის კანონპროექტი, რომელიც უკრძალავდა უცხოურ ფირმებს ეყიდა 20 %-ზე მეტი ადგილობრივი ტელერადიოკომპანია.

##### ფასიანი ტელევიზიები 
ავსტრალიელ ოჯახთა დაახლოებით 25 %-ს 2005 წლის ბოლოსათვის ჰქონდათ ფასიანი ტელევიზიით მომსახურების შესაძლებლობა. საქალაქო რაიონებში ძირითადი ოპერატორები არიან Foxtel და Optus, ასევე Austar რეგიონალურ და სასოფლო რაიონებში. უფრო მცირე ოპერატორებია - Selectv და UBI World TV.

#### რადიო 
ქვეყანაში პირველი რადიოგადაცემა განხორციელდა 1923 წლის 13 ნოემბერს რადიოსადგურით ​​*2SB* (შემდგომში *2BL*) სიდნეიში. ავსტრალიის რადიოსამაუწყებლო კორპორაციამ მაუწყებლობა დაიწყო 1932 წელს.

დღეისათვის მუშაობს 274 კომერციული (რეკლამის ხარჯზე) და 341 საზოგადოებრივი (ფინანსდება სახელმწიფოს მიერ) რადიოსადგური.

#### პრესა 
ყოველდღიურ გაზეთებს შორისაა: 2 ეროვნული, 10 შტატების / ტერიტორიის გაზეთი, 37 რეგიონალური და 470 სხვა ადგილობრივი და საგარეუბნო გაზეთი. ყველა ძირითადი გაზეთი ეკუთვნის ან *News Limited*-ს, News Corporation-ის შვილობილ კომპანიას, ან *Fairfax Media*-ს. ყველაზე ცნობილ გაზეთებს შორისაა — Sydney Morning Herald, Daily Telegraph, Herald Sun (მელბურნი) და ყველაზე უფრო გავლენიანი ფინანსური გაზეთი The Australian Financial Review. არსებობს რამდენიმე პოპულარული დამოუკიდებელი ახალი ამბების წყარო, მათ შორის ონლაინ-ჟურნალი *Crikey*.

ავსტრალიაში გამოცემული 1600 ჟურნალიდან, 30-ს აქვს ტირაჟი 80 000-ზე მეტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Continents of The World. mocomi.com

## სქოლიო
კატეგორია:ავსტრალია (კონტინენტი)