აკამასის ნახევარკუნძული

**აკამასის ნახევარკუნძული** (, ) — კვიპროსის ჩრდილო-დასავლეთ წერტილში მდებარე კონცხი და ნახევარკუნძული, რომლის ფართობი შეადგენს დაახლოებით 230 კმ²-ს. პტოლემე აღწერდა მას, როგორც ტყით დაფარულ კონცხს, რომელსაც ჩრდილოეთით გამოყოფდა მთიანეთი, გადაჭრილი ორი მწვერვალით. ნახევარკუნძული დასახელებულია აკამასის სახით — თეზევსის ვაჟის, ტროას ომის გმირისა და ქალაქ-სამეფო სოლის დამფუძნებლის პატივსაცემად.

2000 წლამდე ნახევარკუნძული გამოიყენებოდა ბრიტანული არმიისა და სამეფო საზღვაო ძალების მიერ სამხედრო წვრთნებისთვის და საცეცხლე პოლიგონის სახით. 1960 წლის შექმნის ხელშეკრულების საფუძველზე, ბრიტანეთის არმიას უფლება ჰქონდა, წლიურად 70 დღე-მდე ჩაეტარებინა წვრთნები აკამასის ტერიტორიაზე.

ნახევარკუნძულის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს პეიეა, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით — პოლისი. ნახევარკუნძულის მთიანობის გამო მის ცენტრალურ ნაწილში გზები არ გადის. ამასთან, კვიპროსის ზოგ რუკაზე აღნიშნული ზოგიერთი გზა რეალურად არ არის ასფალტირებული.

აკამასის მთავარი ტურისტული ღირსშესანიშნაობებია: ქონდრო თავიანი კუს სანახაობა და აფროდიტეს აბანოები, სადაც, ლეგენდის თანახმად, აფროდიტე ბანაობდა. აბანოები პოლისთან ახლოს მდებარეობს.

thumb|აკამასი – ლარას სანაპირო

## დაცული სტატუსი 
thumb|ნახევარკუნძულის კლდოვანი სანაპირო

აკამასის ნახევარკუნძული შედარებით ძნელადმისადგომია, რაც ხელს უწყობს ფლორისა და ფაუნის დიდი მრავალფეროვნების შენარჩუნებას. ევროპის გარემოს დაცვის სააგენტოს შეფასებით, ის ერთ-ერთია იმ მხოლოდ 22 ზონას შორის, რომლებიც ევროპაში ენდემიზმის ზონებად ითვლება.

ევროკავშირში კვიპროსის გაწევრიანების მოსამზადებლად, აკამასის უმეტესი ნაწილი წარდგენილი იყო, როგორც დასაცავი ტერიტორია. ორი სანაშენე პლაჟი, სადაც ზღვის კუები ბუდობენ, შეტანილი იქნა Natura 2000 ქსელში, როგორც საზოგადოებრივი მნიშვნელობის ობიექტები. პოლის-იალიას ზონა გამოცხადდა განსაკუთრებულ კონსერვაციულ ტერიტორიად, ხოლო ნახევარკუნძული მთლიანად განსაკუთრებული დაცვის ზონა გახდა ფრინველებისთვის.

თუმცა, 2003 წელს შემოთავაზებული Natura 2000 ობიექტის მიწის ზედაპირიდან მხოლოდ 50% მიიღო ოფიციალური სტატუსი 2009 წელს კვიპროსის ხელისუფლებისგან. ტერიტორიას საფრთხე ემუქრება ტურისტული განვითარებისგან და დაგეგმილი A7 ავტომაგისტრალის მშენებლობით, რომელიც პოლისს ფაფოსს დაუკავშირებს. ხელისუფლებაზე ზეწოლა გაიზარდა ნახევარკუნძულის უკეთესად დაცვის მიზნით. რეგიონული და საერთაშორისო ორგანიზაციები, როგორიცაა კვიპროსის მწვანეთა პარტია, გრინპისი და დედამიწის მეგობრები, აქტიურად მოქმედებენ ტერიტორიის დასაცავად.

## ბიოლოგია და ეკოლოგია 
აკამასის ნახევარკუნძული მხარს უჭერს ბიომრავალფეროვნებას, მათ შორის მრავალი დაუცველი და ენდემური სახეობის არსებობას. ველური ყვავილებიდან აღსანიშნავია ციკლამენი, ტურბანის ქავილია, აკამასზე ენდემური *Alyssum akamasicum*, კვიპროსის ტიტა, მრავალფეროვანი ორქიდეები, ყვითელი ბუჩქი და თეთრი კლდის ვარდი.

კვიპროსის ენდემური მცენარეებიდან 128 სახეობიდან 39 გვხვდება აკამასზე, მათ შორის: *Alyssum akamasicum*, *Anthemis tricolor*, *Arenaria rhodia* (ქვესახეობა cypria), *Asperula cypria*, *Astragalus cyprius*, *Ballota integrefolia*, *Bosea cypria*, *Carlina involucrata* (cyprica), *Carlina pygmea*, *Centaurea akamantis*, *Centaurea calcitrapa* (angusticeps), *Centaurea veneris*, *Crocus veneris*, *Cyclamen cyprium*, *Euphorbia cypria*, *Gagea juliae*, *Gladiolus triphyllus*, *Helianthemum obtusefolium*, *Odontites cypria*, *Onobrychis venosa*, *Onopordum cyprium*, *Onosma fruticosa*, *Ophrys kotschyi*, *Ophrys lepethica*, *Origanum majorana*, *Ornithogalum pedicellare*, *Phlomis cypria* (var. occidentalis), *Pterocephalus multiflorus*, *Ptilostemon chamaepeuce* (var. cyprius), *Rubia laurea*, *Scutellaria cypria* (var. elatior), *Sedum cyprium*, *Sedum porphyreum*, *Senecio glaucus* (cyprius), *Taraxacum aphrogenes*, *Teucrium divaricatum* (canescens), *Teucrium micropodioides*, *Thymus integer* და *Tulipa cypria*.

ცხოველური სამყაროს წარმომადგენლებიდან აქ გვხვდება ხილის ღამურები, შრევები, ზოლიანი ზღარბები, მელიები, გველები, ხვლიკები, ბარბაროსული არწივები, კვიპროსის სიმღერიანი ფრინველი და კვიპროსის ბუ. დაუცველ სახეობებში შედის ღამურები, ბერძნული ბერ ზვიგენი და ზღვის კუები. ლარას ყურეში მოწყობილია კუს სანაშენე პუნქტი, სადაც კვერცხებს იცავენ.

## აკამასი ადგილობრივ და პოპულარულ კულტურაში 
ბრიტანელმა მეცნიერმა და ტელეწამყვანმა — სერ დევიდ ატენბორომ — გადაღებები ჩაატარა აკამასის ნახევარკუნძულზე. ფილმი „აკამასი“, რომლის პრემიერა შედგა ვენეციის კინოფესტივალზე, გადაღებული იყო ძირითადად სწორედ ამ ტერიტორიაზე.

ბერძნული მითოლოგიის მიხედვით, სწორედ აქ შეხვდა აფროდიტე თავის საყვარელს — ადონისს. რამდენიმე ბუნებრივ ობიექტს სწორედ ამ თქმულებას უკავშირებენ. მაგალითად, ფონტანა ამოროზა („სიყვარულის წყარო“),პოლისთან ახლოს, ითვლება, რომ არის აფროდიტეს წყარო, რომლის წყლის დალევაც ახალგაზრდულ ვნებას აღვივებს.

thumb|კაენიონი ავაკასი

## კანიონები 
აკამასის ჩრდილოეთ ნაწილში მდებარეობს ანდროლიქუსა და პეტრატისის კანიონები, რომლებიც ჩანს სოფელ ანდროლიქუდან. სამხრეთ-დასავლეთ მხარეს მდებარეობს ავაკასის კანიონი, რომლის კლდეები ერთმანეთთან თანდათან უახლოვდება და ქმნის გვირაბის ფორმას, რომლის შიგნითაც ნაკადულია.

## ტურიზმი 
აკამასი პოზიციონირებულია, როგორც ექსკლუზიური ტურისტული დანიშნულების ადგილი. მისი დამთვალიერებლები, როგორც წესი, ეძებენ არა მხოლოდ მზეს, ზღვისპირეთსა და ქვიშას, არამედ კულტურულ ღირებულებებს, ბიომრავალფეროვნებას და სპეციფიკურ აქტივობებს, როგორიცაა გოლფი ან ლაშქრობა.

## განმეორებადი ხანძრები 
2019 წელს აკამასზე მოხდა რამდენიმე ხანძარი, რომელიც გამოწვეული იყო ორგანიზებული დაწვის შემთხვევებით. მათ წინააღმდეგ გამოგზავნილი იყო ეროვნული გვარდიის, პოლიციისა და ტყის დეპარტამენტის ექვსი თვითმფრინავი. ხანძრების ლოკალიზება მოხერხდა ცხრა საათში. ტყის დეპარტამენტის ხელმძღვანელმა ხარალამბოს ალექსანდრუმ დამნაშავეები „უგუნურებად“ შეაფასა და განაცხადა: „ყოველ ჯერზე, როდესაც დაგეგმილია აკამასის თაობაზე შეხვედრა, მის წინა დღეს ხანძარი ჩნდება“.

ხანძრის შემდეგ მოძრაობამ „Save Akamas, Save Cyprus“ გამართა აქცია ლოზუნგით: „ხელი აიღეთ აკამასზე“. მათი განცხადებით, 2017 წლიდან დღემდე დაახლოებით 80 ხანძარი განზრახ იქნა გაჩენილი აკამასის ეროვნულ ტყეებთან ახლოს ან შიგნით. მოძრაობა მიიჩნევს, რომ სახელმწიფოს ქმედება ასეთ დანაშაულებრივ ქმედებაზე „ანტოლერანტულია ან უშუალოდ ხელს უწყობს მას“.

სოფლის მეურნეობის მინისტრი კოსტას კანდისი აცხადებდა, რომ ხანძრების უკან ეკონომიკური ინტერესები დგას — კერძოდ, მცდელობა, დაბრკოლდეს აკამასის ეროვნული ტყის გამოცხადება 2022 წლამდე. თუმცა მინისტრმა დაადასტურა, რომ პროექტი კვლავ ძალაში რჩება.

## ლიტერატურა
* რიჩარდ ტალბერტი, *ბარინგტონის ატლასი ბერძნული და რომაული სამყაროს შესახებ* (), გვ. 72.
* აკამასი – პოლის-ქრიოსოქუსის ვებსაიტი 
* აკამასის ბუნებრივი სილამაზის, ფლორისა და ფაუნის ამსახველი ვრცელი მარშრუტი

## სქოლიო
კატეგორია:კვიპროსი
კატეგორია:ნახევარკუნძულები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:კვიპროსის გეოგრაფია
კატეგორია:ნახევარკუნძულები ანბანის მიხედვით