open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ვიქტორიანული არქიტექტურა

thumb|300px|ადრეული ვიქტორიანული არქიტექტურის ნიმუში აშშ-ში, 1855 წ.
**ვიქტორიანული არქიტექტურა** (ინგლ. Victorian architecture) — ზოგადი ტერმინი, გამოყენებული ინგლისურენოვან ქვეყნებში აღსანიშნავად მრავალფეროვანი ეკლექტიური რეტროსპექტივიზმის, რომელიც გავრცელებული იყო ვიქტორიანულ ეპოქაში (1837-1901 წწ.). ბრიტანეთის იმპერიაში ამ პერიოდის დომინანტური მიმართულება ნეოგოტიკა იყო. პრაქტიკულად ყველა ყოფილ ბრიტანულ კოლონიაში შემონახულია ამ სტილში ნაგები მთელი კვარტალები. ბრიტანული ინდოეთისთვის ამ პერიოდში დამახასიათებელი ასევე იყო ინდო-სარაცენული სტილი (ნეოგოტიკის ეროვნულ ელემენტებთან შეხამება).

კატეგორია:ვიქტორიანული არქიტექტურა
კატეგორია:არქიტექტურული მიმდინარეობები
მილანის ედიქტი

**მილანის ედიქტი** (*Edictum Mediolanensium*) — რომის იმპერატორის, კონსტანტინე დიდის, მიერ გამოცემული ედიქტი ქალაქ მილანში 313 წელს.

## ისტორია 
შუა საუკუნეები ევროპაში ქრისტიანული სახელმწიფოების ჩამოყალიბების ხანაა. ქრისტიანობა ევროპის კონტინენტზე იქადაგეს მოციქულებმა, რომელთა შორის განსაკუთრებული ადგილი პეტრესა და პავლეს უჭირავთ. ჯერ კიდევ I საუკუნეში რომში  ძლიერი ქრისტიანული თემი ჩამოყალიბდა.

რომის იმპერატორები, რომლებიც თავს ღმერთად მიიჩნევდნენ, ქრისტიანებს 300 წელზე მეტხანს სასტიკად სდევნიდნენ. მხოლოდ იმპერატორ კონსტანტინე დიდის (306-337) დროს შეწყდა მათი დევნა. კონსტანტინე დიდმა თანაიმპერატორ ლიცინიუსთან ერთად, 313 წელს, მილანში, გამოსცა ედიქტი, რომელიც შემწყნარებლური იყო ყველა სარწმუნოების მიმართ. ქრისტიანებს სხვა რელიგიური მიმდინარეობების გვერდით თანაბარი უფლებები ენიჭებოდათ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Galerius and Constantine's Edicts of Toleration 311 and 313, from the Medieval Sourcebook 
* *Edictum Mediolanense*, as in Lactantius, *De mortibus persecutorum*, from The Roman Law Library at the University of Grenoble 

კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:რომი
კატეგორია:ქრისტიანობის ისტორია
ჯოშუა რეინოლდზი

**ჯოშუა რეინოლდზი** (; დ. 16 ივლისი, 1723, პლიმპტონი, დევონშირი — გ. 23 თებერვალი, 1792, ლონდონი) — ინგლისელი ფერმწერი.

## ცხოვრება და შემოქმედება
1740–1743 წლებში სწავლობდა ლონდონში ტ. ჰადსონთან, მუშაობდა დევონშირსა და ლონდონში, 1749–1752 წლებში მოგზაურობდა ევროპაში. დააარსა ლონდონის სამხარვრო აკადემია, რომლის პირველი პრეზიდენტი თვითონ იყო (1768–1790). შემოქმედებითად აითვისა და გადაამუშავა ბაროკოს პარადული პორტრეტი. მხატვრის მიერ შექმნილი ყოფითი კომპოზიციები ბუნებრივი და დინამიკურია; მისი ფერწერისათვის დამახასიათებელია თავისუფალი მონასმები, თბილი და მსუყე კოლორიტი (ჯეინის, გრაფუნია ჰერინგტონის, პორტრეტი, 1777–1779, ჯანტინგტონის სამხატვრო გალერეა, სან-მარინო, აშშ). 

მხატვარი პორტრეტს ხშირად ალეგორიული სახით ხატავდა („დ. გარიკი ტრაგედიისა და კომედიის მუზათა შორის“, დაახლოებით 1760–1761, როტშილდის კოლექცია, კემბრიჯი). შექმნა მეგობართა ფსიქოლოგიური პორტრეტები (მწერალი ს. ჯონსონი, 1772, ტეის გალერეა, ლონდონი), აგრეთვე ავტოპორტრეტები, რომლის თეორიულ ნაშრომებში ჭარბობს ნორმატიულ-კლასიცისტური შეხედულებები ხელოვნური ბუნების შესახებ.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 16 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1723
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1792
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ისლამური არქიტექტურა

**ისლამური არქიტექტურა** შუა საუკუნეებში ჩამოყალიბდა არაბთა სახალიფოს ტერიტორიაზე. მას ქმნიდნენ როგორც არაბები, ასევე მის შემადგენლობაში შემავალი სხვა ქვეყნები: ეგვიპტე, ირანი, სირია, პალესტინა, მესოპოტამია და შუა აზია.

## მეჩეთი 
[მინი|მარცხნივ|[სელიმიეს მეჩეთის გუმბათი]]
მუსლიმი მორწმუნეებისათვის უმნიშვნელოვანესი ადგილი უჭირავს მეჩეთს. მეჩეთია მათი სამლოცველო და თავშესაკრები. აქ ყოველ პარასკევს და დღესასწაულებზე იკრიბებიან მორწმუნე მამაკაცები. ეს მათი მოვალეობაა. ამ დღეებში ქალებს ეკრძალებათ მეჩეთში შესვლა. მათ სხვა დღეებში სპეციალურად განკუთვნილი ადგილი აქვთ მაჩეთში. მეჩეთი ჩვეულებრივი ოთხკუთხა ნაგებობაა, რომელიც ხშირად გუმბათითაა დაგვირგვინებული. შენობის შიგნით ეზოა აუზით, სადაც მუსლიმები, ლოცვის წინ განბანის ცერემონიალს ატარებენ. მეჩეთი შიგნით ხალიჩითაა დაფარული. როდესაც მუსლიმები მეჩეთში შედიან აუცილებლად იხდიან ფეხსაცმელს. ლოცვის დროს დგებიან პირით მექას მიამრთულებით. ამ მიმართულების მიმანიშნებელი არის ნაშა - მიჰრაბი.

მეჩეთთან ახლოს არის მინარეთი - მაღალი კოშკი, საიდანაც დღეში 5-ჯერ მუეძინი მორწმუნეებს სალოცავად მოუწოდებს. მეჩეთთან არსებობდა მედრესეები (სკოლები), სადაც უფასოდ ასწავლიდნენ ბავშვებს. ასევე მეჩეთთან არსებობდა ბიბლიოთეკა, სასამართლო და უფასო სასადილოები ღარიბთა და უპოვართათვის.

## არქიტექტურა 
[მინი|მარცხნივ|[სი-ო-სე-პოლი, ისპაანი, ირანი]]
შუა საუკუნეებში არაბ და სხვა ხუროთმოძღვართა მიერ აშენებული მეჩეთები დღემდე იზიდავს მნახველებს. ისლამური არქიტექტურის საუკეთესო ნიმუშებია არაბთა სახალიფოს ცენტრებში: იერუსალიმში, დამასკოში, ბაღდადში, კაიროში, სამარასა და კორდოვაში აშენებული მეჩეთები. ისლამური არქიტექტურის ერთ-ერთი შედევრია გრანადაში, ესპანეთის სამხრეთ-აღმოსავლეთში, აშენებული ალ-ჰამბრას სასახლე.

არაბთა სასულიერო და საერო ნაგებობები შემკული იყო ჩუქურთმებითა და მოზაიკით. მხატვრობა და ქანდაკება ისლამურ სამყაროში თითქმის არ განვითარებულა, ვინაიდან ისლამი კრძალავდა ადამიანისა და ცხოველის გამოსახვას. მხატვრობა ძირითადად წარმოდგენილია წიგნის მინიატურის სახით, სადაც გამოსახული იყო სცენები ხალხის ცხოვრებიდან. კედლის მოხატულობას წარმოადგენდა არაბესკები — ერთმანეთში გადახლართული ხაზების რთული ქარგები. ეს იყო მცენარეების ან სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურის კომბინაციებზე აგებული ორნამენტები, რომლებშიც ხშირად იყო ჩართული წარწერები ყურანიდან.

## ცნობილი არქიტექტორები 
*ფაზლურ ხანი
*ზაჰა ჰადიდი

## იხილეთ აგრეთვე 
*ქარვასლა
*მეჩეთი
*მედრესე

## ლიტერატურა 
* Fletcher, Banister; Cruickshank, Dan, ''Sir Banister Fletcher's a History of Architecture'', Architectural Press, 20th edition, 1996 (first published 1896). ISBN 0-7506-2267-9. Cf. Part Three.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Architecture of IRAN during Islamic times
*ARCHITECTURE OF ISLAM by Takeo Kamiya

*
მტაცებელი (კომიქსი)

**მტაცებელი** (ადრიან თუმესი; ) — Marvel Comics-ის გამოგონილი სუპერბოროტმოქმედია. ის შექმნეს მწერალმა სტენ ლიმ და მხატვარმა სტივ დიტკომ. პირველად გამოჩნდა კომიქსში The Amazing Spider-Man # 2 (აპრილი 1963 წ.).

## პერსონაჟის ბიოგრაფია
ადრიან თუმესი დაიბადა ნიუ-იორკში. ის ყოფილი ელექტროტექნიკოსია, ერთი პერიოდი მისი პარტნიორი იყო კაცი სახელად გრეგორი ბესთტმენი; ბესტმენი აგვარებდა ფინანსურ საკითხებს, როდესაც თუმესი თავის გამოგონებებზე მუშაობდა. როდესაც თუმესმა შექმნა საფრენი კოსტიუმი, მაშინვე ბესტმენის კაბინეტს მიაშურა ამ ამბის სათქმელად, პარტნიორი იქ არ დახვდა, სამაგიეროდ ამ სიტუაციის წყალობით ადრიანმა აღმოაჩინა რომ ბესტმენი უკანონოდ ითვისებდა დიდძალ ფულს და ამის გამო არც თავად ჰქონდა საქმე კარგად. გაბრაზებულმა მაშინვე მიატოვა თავისი საქმიანობა და გადაწყვიტა ბედი კრიმინალურ საქმეში ეცადა, რაშიაც მისი გამოგონება დაეხმარა

მტაცებელმა შეიმუშავა კოსტიუმი, თავისი ორიგინალური დიზაინით, რაც მას ფრენის საშუალებას აძლევს, მიმართულებას კი ხელებზე მიმაგრებული ორი ფრთის მეშვეობით აკონტროლებს. კოსტიუმმა ის დიდი ძალით და გაახალგაზრდავების უნარით დააჯილდოვა. მართალია თუმესი საკმაოდ მოხუცია, მაგრამ მაინც კარგ მოჩხუბრად და შეუბრალებელ მკვლელად რჩება.

კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები
არაევკლიდური გეომეტრია

300px|right
**არაევკლიდური გეომეტრია** — პირდაპირი გაგებით – ნებისმიერი გეომეტრიული სისტემა, რომელიც განსხვავდება ევკლიდური გეომეტრიისაგან, თუმცა ტრადიციულად ტერმინში "არაევკლიდური გეომეტრია" გულისხმობენ ძირითადად ორ გეომეტრიულ სისტემას: ლობაჩევსკის გეომეტრიასა და სფერულ გეომეტრიას.

არაევკლიდურ  გეომეტრიაში 5 ძირითადი პოსტულატიდან მე-5 (პარელელური წრფეების აქსიომა) ჩანაცვლებულია სხვით. მაგალითად ლობაჩევსკის გეომეტრიაში იგი ნაცვლდება აქსიომით: მოცემულ წერტილზე მოცემული წრფის პარალელურად გაივლება არანაკლებ ორი წრფისა. ეს შესაძლებელია თუ დავუშვებთ რომ სივრცე სფერული ფორმისაა, ხოლო ნებისმიერი წრფე წრეწირს წრამოადგენს. თუ მოცემულ წრფედ სფეროს ეკვატორულ წრეწირს ავიღებთ, მაშინ ცხადი იქნება, რომ ნებისმიერ წერტილზე, რომელიც ამ წრფეს არ ეკუთვნის, შეიძლება უამრავი წრეწირის აგება , ისე რომ არც ერთი მათგანი მოცემილ წრეწირს არ გადაკვეთს. მოცემული სფერული სივრცის დიამეტრს უსასრულებისკენ მივასწრაფებთ, ანუ ʀ→∞ , მაშინ მოცემულ წრეწირთა რადიუსები უსასრულოდ გაიზრდება, შედეგად მივიღებთ წრფეებს. 

1733 წელს იტალიელმა მათემატიკოსმა ჯიროლამო საკერიმ გაატარა მეხუთე პასტულატის სრულიად ორიგინალურ პრინციპზე დამყარებული ღრმა გამოკვლევა. საკერის იდეა მდგომარეობდა მეხუთე პასტულატის საწინააღმდეგო დებულებით ჩანაცვლებაში. ამგვარად, მეხუთე პასტულატის მართებულობა დამტკიცებული იქნებოდა მისი საწინააღმდეგო დებულობის მცდარობით.

XIX საუკუნის პირველ ნახევარში საკერის მიერ გადებულ გზას გაუყვა ერთდროულად სამი მათემატიკოსი: გაუსი, ნიკოლაი ლობაჩევსკი და იანოშ ბოიაი. მაგრამ მათი მიზანი სხვა იყო - მათ სურდათ არა არაევკლიდური გეომეტრიის შეუძლებლობის დამტკიცება, არამედ პირიქით — ალტერნატიული გეომეტრიის აგება და რეალურ სამყაროში მისი მიზნის გაგება. იმ დროს ამგვარი იდეა სრულიად ერეტიკული იყო. მანამდე არც ერთ მეცნიერს ეჭვი არ შეჰპარვია, რომ ფიზიკური სივრცე ევკლიდური იყო. 

პირველი იყო გაუსი. მას ამ თემასთან დაკავშირებით ნამუშევრები არ გამოუქვეყნებია, მაგრამ მისი ჩანაწერები და წერილები მოწმობს მის ღრმა ცოდნაზე არაევკლიდურ გეომეტრიაში.

ლობაჩევსკის ნამუშევართან „გეომეტრიული გამოკვლევები პარალელურობის თეორიაზე“ გაცნობის შემდეგ, გაუსი აქტიურად მონაწილეობს და მოითხოვს რუსი მათემატიკოსის წევრ-კორესპონდეტად გაწევრიანებას გეტინგენის სამეფო საზოგადოებაში (რაც მოხდა კიდევაც 1842 წელს).

ლობაჩევსკიმ და ბოიაიმ გაუსზე მეტი სიმამაცე გამოიჩინეს და თითქმის ერთდროულად (ლობაჩევსკიმ 1826-29 წლებში; ბოიამ 1831-32 წლებში), ერთმანეთისგან დამოუკიდებლად, გამოაქვეყნეს ექსპოზიცია იმისა, რასაც ახლა ლობაჩევსკის გეომეტრია ჰქვია. ნიკოლაი ლობაჩევსკი ახალი გეომეტრიის შესწავლაში ყველაზე შორს წავიდა, ამიტომაც ახლა ეს გეომეტრია მის სახელს ატარებს.

კატეგორია:გეომეტრია
სუპერმენი

**სუპერმენი** () — DC კომიქსების გამოგონილი სუპერგმირი, შეიქმნა 1936 წელს, მეგობრების, ჯო შუსტერის და ჯერი სიგელის მიერ. სუპერმენის კომიქსებზე მუშაობაში მონაწილეობა მიღებული აქვთ ისეთ ცნობილ ადამიანებს, როგორებიც ემონდ ჰამილტონი და ალფრედ ბესტერი არიან.

## წარმოშობა 
[thumb||150px |left|სუპერმენის დებიუტი *[Action Comics* #-ში1 (ივნისი 1938). გარეკანი ჯო შუსტერი.]]
1938 წლის ივნისში გამოჩნდა სუპერმენის პირველი კომიქსი.

სუპერმენი — სამართლიანობისათვის მებრძოლი გმირია. ის უცხოპლანეტური ცივილიზაციის წარმომადგენელია. მისი პლანეტა კრიპტონი აფეთქდა, მაგრამ მშობლებმა ბავშვი კაფსულაში ჩასვეს და დედამიწისკენ გაამგზავრეს. მისი დედამიწელი მშობლები არიან მართა და ჯონათან კენტები. დედამიწელმა მშობლებმა კალ-ელს სახელი შეუცვალეს და მისი ვინაობაც გაასაიდუმლოეს, თქვეს, რომ ის ბავშვთა სახლიდან აიყვანეს.

სუპერმენი ლურჯ-წითელ კოსტიუმშია გამოწყობილი, რომელსაც მკერდზე გიგანტური ასო „S“ ამშვენებს. ვერანაირი იარაღი ავნებს. მისი მოკვლა მხოლოდ კრიპტონის ქვას შეუძლია - ეს რადიოაქტიური ნივთიერება სუპერმენის პლანეტიდან დედამიწაზე მოხვდა და მომაკვდინებელია, ხოლო ადამიანზე მისი ზემოქმედება მუტირებას იწვევს.

## ძალები და შესაძლებლობები 
სრული ხელშეუხებლობა (თუ კრიპტონიტს არ ჩავთვლით), რენტგენის მზერა, ლაზერული (თერმული) ხედვა,სუპერრეაქცია, ფრენის უნარი, სუნთქვის დიდხანს შეკავების უნარი, ზესმენა, დიდი ინტელექტი,ზეადამიანური სისწრაფე.

## მოწინააღმდეგეები 
* გენერალი ზოდი
* ლექს ლუთორი
* პარაზიტი
* დუმსდეი
* დარქსეიდი

## ფილმები სუპერმენზე 
* *სუპერმენი* (1948)
* *სუპერმენი* (1978)
* *სუპერმენი 2* (1980)
* *სუპერმენი 3* (1983)
* *სუპერმენი IV: ბრძოლა სამყაროსათვის* (1987)
* *ლუისი და კლარკი: სუპერმენის ახალი თავგადასავლები*,  ტელესერიალი (1993—1997 წლები.)
* *სმოლვილი*, ტელესერიალი (2001—2011)
* *სუპერმენის დაბრუნება* (ფილმი) (2006)
* *ფოლადის კაცი* (2013)
* *ბეტმენი სუპერმენის წინააღმდეგ: სამართლიანობის გარიჟრაჟი* (2016)
* *სამართლიანობის ლიგა* (2017)
* სუპერმენი (2025)

## სუპერმენის როლს ასრულებდნენ 
* კრისტოფერ რივზი
* დენი დარკი
* დევიდ უილსონი
* ბობ ჰოლიდეი
* ტომ უელინგი
* დინ კეინი
* ბრენდონ რუთი
* კირკ ელინი
* ჰენრი კევილი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 
* Golden Age , Silver Age  და Modern Age  მონაცემთა ბაზა სუპერმენზე
* სიახლეები
* Superman Through the Ages


კატეგორია:კრიპტონელები
კატეგორია:კომიქსების პერსონაჟები
კატეგორია:DC Comics-ის სუპერგმირები
მტაცებელი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მტაცებელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

## ცხოველები
*მტაცებელი ცხოველები
*მტაცებელი ფრინველები

## სხვა
*მტაცებელი (კომიქსი) — მარველის კომიქსების პერსონაჟი
*მტაცებელი (ფილმების სერია) — ფილმების სერია
*მტაცებელი (უცხოპლანეტელი) — გამოგონილი უცხოპლანეტელი არსება ფელმების სერიიდან „მტაცებელი“
ისლამური ლიტერატურა

შუა საუკუნეების განმავლობაში **ისლამური ლიტერატურა** არაბულ სამყაროში ყალიბდებოდა. შუა საუკუნეებში არაბულ ასმყაროში შექმნილ მრავალ ლიტერატურულ ნაწარმოებს დღემდე არ დაუკარგავს თავისი მნიშვნელობა. ამ ნაწარმოებებს დიდი ღირსეული ადგილი უჭირავთ მსოფლიო ლიტერატურის საგანძურში.

განსაკუთრებით დღემდე დიდი პოპულარობით სარგებლობს "ათას ერთი ღამის" ზღაპარი. ამ კრებულის შედგენა დაიწყო IX საუკუნის შუა ხანებში და XV საუკუნეში დასრულდა. აღმოსავლური კულტურის ბრწყინვალე მონაპოვარია შუა საუკუნეების სპარსული პოეზია. X საუკუნეში შეიქმნა ფირდოუსის პოემა შაჰ-ნამე ("წიგნი მეფეების შესახებ"), რომელიც 30 წელი იწერებოდა. პოემა მითოლოგიურ, საგმირო და ისტორიულ ნაწილებად იყოფა.

ეს პოემა წარმოადგენს საგმირო ეპოსს, სადაც აღწერილია როგორც ლეგენდარულ გმირთა მოღვაწეობა, ასევე ირანის ისტორიის ქრონიკა. ისტორიული ნაწილი ეხება ირანის ისტორია სასანიანთა ხანაში, არაბთა შემოსევამდე. ავტორი ხოტბას ასხამს ქვეყნისათვის თავდადებულ ადამიანებს. ამ პოემამ შექმნა ირანელი ხალხის საყვარელი გმირები. გამორჩეული ადგილი უჭირავს ომარ ხაიამის ლექსებსაც.

ფირდოუსისა და ომარ ხაიამთან ერთად შუა საუკუნეების სპარსული პოეზიის დიდოსტატი იყო ჯალალ ედ-დინ რუმი. მათმა შემოქმედებამ დიდი გავლენა იქონია შუა საუკუნეების აზროვნებაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Islamic Literature, კორნელის უნივერსიტეტი.
* Brief article  on the growth of the influence of Islamic literature in the U.S.
* CWANA (Central and West Asia and North Africa) Canonical Texts

კატეგორია:ისლამი
კატეგორია:ლიტერატურა
ისლამური მეცნიერება

**ისლამური მეცნიერება** — ტერმინი, რომელიც გამოიყენება სამეცნიერო ისტორიაში ისლამურ (არაბულ) სამყაროში განვითარებული მეცნიერების აღსანიშნავად. არაბ მეცნიერებს უდიდესი წვლილი აქვთ მათემატიკასა და მედიცინაში. არაბმა მეცნიერებმა შექმნეს დღევანდელი ალგებრის სისტემა, განავითარეს ციფრები, რომლებიც დღემდე გამოიყენება მათემატიკაში. არაბთა წვლილი უდიდესი იყო მედიცინაშიც. შუა აზიელი მეცნიერის იბნ სინას (ავიცენას) წიგნი „სამკურნალო მეცნიერების კანონი“ XVI საუკუნემდე სასწავლო სახელმძღვანელოს წარმოადგენდა ევროპის უნივერსიტეტებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მეცნიერება და ტექნოლოგიები ისლამურ საზოგადოებაში .

კატეგორია:შუა საუკუნეების მეცნიერება
კატეგორია:ისლამი
ლოხ-ნეი

**ლოხ-ნეი** () — მტკნარწყლიანი ტბა ჩრდილოეთ ირლანდიაში, გაერთიანებულ სამეფოში. უდიდესია ბრიტანეთის კუნძულებზე. ფართობი 396 კმ². მდებარეობს ანტრიმის პლატოზე. ნაპირები დაბალი აქვს, ალაგ-ალაგ დაჭაობებული. ტბა მდინარე ბანით დაკავშირებულია ატლანტის ოკეანესთან. განვითარებულია თევზჭერა და ნაოსნობა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩრდილოეთ ირლანდიის ტბები
კატეგორია:კუნძულ ირლანდიის ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
უაი (მდინარე)

**უაი** () — მდინარე უელსში. სიგრძით დაახლოებით 215 კილომეტრია და ამ მაჩვენებლით მეხუთეა გაერთიანებულ სამეფოში. მდინარეზე გადის უელსისა და ინგლისის საზღვარი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The River Wye .

კატეგორია:უელსის მდინარეები
კატეგორია:ინგლისის მდინარეები
გრეიტ-უზი (მდინარე)

**გრეიტ უზი** () — მდინარე ინგლისში, გაერთიანებულ სამეფოში. სიგრძით 230 კილომეტრია და ამ მაჩვენებლით მეოთხეა გაერთიანებულ სამეფოში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* გრეიტ-უზი .

კატეგორია:ინგლისის მდინარეები
მატყუარა, მატყუარა

„**მატყუარა**“ () — 1997 წლის კომედიური ფილი, რომლის რეჟისორია ტომ შედიაკი.

## სიუჟეტი 
ადვოკატი ფლეტჩერ რიდი არის ადამიანი, რომელიც ყველას და ყველაფერს ატყუებს. ეს მისი პროფესიული მოვალეობაა. მის გარეშე ის ვერ გაძლებს. ამით შეწუხებული მისი შვილი დაბადების დღეზე ჩაიფიქრებს სურვილს, რომ მამამისმა თუნდაც ერთი დღე არ მოიტყუოს, და სურვილიც აუხდება. ფლეტჩერი ერთი დღის განმავლობაში ვერ შეძლებს რომ ვინმეს მოატყუოს...

## როლებში 
* ჯიმ კერი - ფლეტჩერ რიდი
* მორი ტრინი - ოდრი რიდი
* ჯეისონ კუპერი - მაქს რიდი
* ამანდა დონოჰიუ - მირანდა
* ჯენიფერ ტილი - სამანტა კოლი

## ჯილდოები 
* ოქროს გლობუსი, 1998. „მამაკაცის როლის საუკეთესო შესრულებისთვის“ გადაეცა - ჯიმ კერის.
* ტელეარხ „MTV“-ის ჯილდო, 1998. საუკეთესო კომედიური როლისთვის გადაეცა - ჯიმ კერის.

## ფაქტები
* ფილმის ბიუჯეტის დიდი ნაწილი 20 000 000 შეადგენს ჯიმ კერის ჯამაგირს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:კომედიური ფილმები
კატეგორია:1997 წლის ფილმები
ჯაკომო ლეოპარდი

**ჯაკომო ლეოპარდი** (*ინგლ.* Giacomo Taldegardo Francesco di Sales Saverio Pietro Leopardi; დ. 29 ივნისი, 1798 — გ. 14 ივნისი, 1837) — იტალიელი პოეტი, ესეისტი, ფილოსოფოსი და ფილოლოგი.

## ბიოგრაფია 
ჯაკომო ლეოპარდი დაიბადა რეკანატში, მარკეს რეგიონში, რომის პაპის მმართველობის პერიოდში. მამამისი იყო გრაფი მონალდო ლეოპარდი და დედამისი მარკეზის ქალიშვილი ადელაიდე ანტისი მატეი. ლეოპარდის მამა იყო კარგი გულის კაცი და ლიტერატურის მოყვარული, ხოლო დედა ცივი და ავტორიტარული ქალი. ის ზრუნავდა ოჯახის ფინანსურ მდგომარეობაზე, რომელიც დანგრეული იყო მონალდოს აზარტული თამაშებისადმი მიდრეკილების გამო. 

ოჯახი იყო ტრადიციული და რელიგიური. ჯაკომოს ჰქონდა ბედნიერი ბავშვობა,რომელიც გაატარა უმცროს ძმასთან-კარლო ორაციოსთან და დასთან პაოლინასთან ერთად. მან თავისი გამოცდილება აღწერა პოემაში Le Ricordanze. ჯაკომომ ოჯახის ტრადიციის თანახმად ორ ღვთისმსახურთან დაიწყო სწავლა მაგრამ მისი წყურვილი ცოდნისადმი მამის მდიდარმა ბიბლიოთეკამ დააკმაყოფილა. მამა სებასტიანო სანჩინის ხელმძღვანელობით ძალიან მოკლე დროში ჯაკომომ საოცრად დიდი ცოდნა მიიღო კლასიკურ და ფილოსოფიურ კულტურაზე-შეისწავლა ლათინური, ბერძნული და ებრაული ენები. მაგრამ ის განიცდიდა ფორმალური ღია განათლების ნაკლებობას. 12-დან 19 წლამდე ის სწავლობდა მუდმივად, იმდენად ბევრს რამდენიც შესაძლებელი იყო, რათა გაქცეოდა თუნდაც სულიერად,მამის ხისტ გარემოცვას. ამან განაპირობა მისი მყიფე ფსიქიკური მდგომარეობა, მისმა დაავადებამ ხელი შეუშალა მას მიეღო მცირედი ახალგაზრდული სიამოვნებანი. 

1817 წელს პეტრო ჯორდანი კლასიცისტი ჩამოვიდა ჯაკომოს მამულში. ჯაკომო გახდა მისი მეგობარი მთელი ცხოვრების მანძილზე და ამ მეგობრობიდან იღებდა მომავლის იმედს. რეკანტში ცხოვრებამ იმდენად იმოქმედა მასზე რომ გაქცება გადაწყვიტა 1818-ში, მაგრამ მამამ დაიჭირა და სახლში დააბრუნა.

## ლიტერატურა 
*
*

## რესურსები ინტერნეტში 
**Canti* 
*Giacomo Leopardi at Authors' Calendar 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 29 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1798
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1837
კატეგორია:იტალიელი პოეტები
კატეგორია:რომანტიკოსი პოეტები
კატეგორია:იტალიელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ედემით გარდაცვლილები
კატეგორია:XIX საუკუნის იტალიელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის იტალიელი პოეტები
კატეგორია:XIX საუკუნის იტალიელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XIX საუკუნის იტალიელი მწერლები
კატეგორია:ქრისტიანობის კრიტიკოსები
კატეგორია:იტალიელი ათეისტები
კატეგორია:იტალიელი ესეისტები
კატეგორია:მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი პოეტები
კატეგორია:იტალიელი ფილოლოგები
კატეგორია:ნიჰილიზმის ფილოსოფოსები
კატეგორია:პესიმიზმის ფილოსოფოსები
კატეგორია:იტალიელი მამაკაცი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა

მინი|ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა
**ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა** (; დ. 24 აპრილი, 1903, მადრიდი — გ. 20 ნოემბერი, 1936, ალიკანტე) — ესპანელი პოლიტიკოსი და ესპანეთის ფაშისტური ბლოკის ლიდერი. ესპანელი დიქტატორის გენერალ მიგელ პრიმო დე რივერას შვილი. ესპანეთის სამოქალაქო ომის მიმდინარეობისას, 1936 წლის 6 ივლისს იგი რესპუბლიკელების ტყვედ ჩავარდა, ხოლო იმევე წლის 20 ნოემბერს სიკვდილით დასაჯეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხოსე ანტონიო პრიმო დე რივერა Find a Grave-ზე.

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:მადრიდში დაბადებულები
გოგა ბარბაქაძე

**გოგა ბარბაქაძე** (დ. 1 თებერვალი, 1981, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი კინოსა და თეატრის მსახიობი.

## ბიოგრაფია
გოგა ბარბაქაძემ პოპულარობა მოიპოვა სერიალში „შუა ქალაქში“. 2001 წელს დაამთავრა შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის სამსახიობო ფაკულტეტი. დაოჯახებულია მსახიობ მაია დობორჯგინიძეზე. ერთმანეთი უნივერსიტეტში გაიცნეს და მალევე დაოჯახდნენ კიდეც. ჰყავთ ორი შვილი — ბარბარე და გაბრიელი. ამავე წელს მუშაობა დაიწყო თავისუფალ თეატრში, ხოლო 2003 წლიდან რუსთაველის თეატრშია. გადაღებულია რამდენიმე ქართულ ფილმში, მათ შორის „დოგა-დოდა“ (2006), „იდოტოკრატია“ (2008), „თბილისური Love Story“ (2009), „ყველაფერი კარგად იქნება“ (2009), „ოცნების ქალაქი“ (2010).

## ფილმოგრაფია
### ფილმები
*2006: „დოგა-დოდა“ რეჟ. დავით ქვარცხავა
*2008: „იდიოტოკრატია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი 
*2009:„თბილისური Love Story“ (ნიკა) რეჟ. ირაკლი ჩხიკვაძე 
*2009: „ყველაფერი კარგად იქნება“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი 
*2010: „ოცნების ქალაქი“ (ვანიკო) რეჟ. დავით იმედაშვილი 
*2011: „მიდი, ძმაო, მიდი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი
*2011: „ისფაჰან – ბათუმი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი

### სერიალები
*„შუა ქალაქში“ (დათო) დამდგმელი რეჟ. გოჩა კორხელაური;
*„პანიკის გარეშე“ (დურმიშხანი) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
*„ტიფლისი“(თავადი არჩილ ორბელიანი) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
*„ქერჩი“ (მავნე) რეჟ. ლევან დაბრუნდაშვილი;
*„დიდი ოჯახი“ (თემური) რეჟ. გოჩა კოლხელაური

## ნათამაშები როლები
### რუსთაველის თეატრი
*„გაიღიმეთ, ჩიტი გამოფრინდება“ (გელა) რეჟ. გიო მგელაძე; 
*„მაგრიტის შემდეგ“ (ჰარისი) რეჟ. გიორგი თავაძე; 
*„ნადირობის სეზონი“(ალე) რეჟ. რობერტ სტურუა; 
*„ოლივერ“ (მისტერ სოუბერი) რეჟ. დავით საყვარელიძე;
*„სტუმარი“ (სტუმარი) რეჟ. გოშა გორგოშაძე;
*„შობის მეთორმეტე ღამე, ანუ როგორც გენებოთ“ (სერ ენდრიუ) რეჟ. რობერტ სტურუა;
*„ვანილის მოტკბო, სევდიანი სურნელი“ (ზოგი) რეჟისორები რობერტ სტურუა, ანდრო ენუქიძე;
*„ჯარისკაცი, სიყვარული, დაცვის ბიჭი და... პრეზიდენტი“ (ანგელოზი, ბატონი ვახტანგი) რეჟ. რობერტ სტურუა 
*„მიზანთროპი“ (ალცესტი) რეჟ. გოშა გორგოშიძე

### თავისუფალი თეატრი 
* „ჰამლეტი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
* „პროვოკაცია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
* „ვოიცეკი“ რეჟ. ანდრო ენუქიძე;
* „დონ ჟუანი“ რეჟ. ალექსი ჯაყელი.
* „აჩრდილები“ რეჟ. გიორგი შალუტაშვილი;
* „ტელე მისტერია“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
* „კავკასიური ცარცის წრე“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი;
* „მშვენიერი ქართველი ქალი“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი.
* „ოტელო“ რეჟ. ავთანდილ ვარსიმაშვილი.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

 

კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი 
კატეგორია:დაბადებული 1981
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
გ
აიაზმა (წალკის მუნიციპალიტეტი)

**აიაზმა**, *აიაზმი* (ყოფ. ***თეთრი წყარო***) — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში,  თემის ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ქციის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 1580 მ, წალკის წყალსაცავიდან 7 კმ, წალკიდან 17 კმ. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 415 კაცი.     საბჭოთა პერიოდში შედიოდა ედიქილისას თემში.  განვითარებული იყო მეცხოველეობა და მეკარტოფილეობა. სოფლის მოსახლეობის უმრავლესობას ეთნიკური სომხები წარმოადგენენ. სოფელთან შემორჩენილია შუა საუკუნეების აიაზმის ღვთისმშობლის ეკლესია.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტის სოფლები
აინინა და დანინა

მინი|ანაჰიტა
**აინინა და დანინა**, *აჲნინა და დანანა* — წარმართული ღვთაება-კერპი ან კერპები ძველ ქართლში. „ქართლის ცხოვრება“ აინინასა და დანინას კულტის შემოღებას და მცხეთაში კერპების აღმართვას ქართლის მეორე მეფეს — საურმაგს მიაწერს; „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ აინინას კულტის შემომტანად საურმაგს, დანანასას კი — მის მემკვიდრე მირიანს ასახელებს.

მეცნიერთა ვარაუდით აინინა და დანინა ერთი და იმავე ღვთაების ორი სახელის დამახინჯებული ფორმებია. ნიკო მარი მასში ძველ ირანულ ქალღმერთ ანაჰიტას და არა-ირანულ ნან-ასს ხედავდა. მიხეილ წერეთელს კი კულტის საწყის სახელად მიაჩნდა აინინა და ნინა (ნანა), რომელსაც შუმერთა იშთარს უკავშირებდა.

## ლიტერატურა 
* ვაწაძე, ვ. ქალღვთაება აინინას და დანანას საკითხისათვის. «კავკასიის მაცნე» N14, 2006
*  Gvelesiani, Mariam. Pagan Cults of Pre-Christian Georgia . The National Council for Eurasian and East European Research

კატეგორია:წარმართობა საქართველოში
აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში

**აზატ მოსეს ლაშქრობა საქართველოში** — მცირეაზიელ (რუმის) თურქთა მომთაბარე ტომების ლაშქრობა სამხრეთ საქართველოში XIII ს. II ნახევარში აზატ მოსეს მეთაურობით. ამ მოულოდნელი თავსახმის შესახებ მოთხრობილია ჟამთააღმწერელის თხზულებაში. თურქთა ლაშქარმა დაარბია ბასიანი და ტაო, „იწყო მძვინვარედ ოჴრება, ჴოცა და კლვა“. ქართველებმა პარტიზანული ომი დაიწყეს. მტერს ვიწროებში იმწყვდევდნენ და ანადგურებდნენ. განსაკუთრებით ისახელეს თავი აზნაურებმა ხერხემელისძეებმა და ტაოს ერისთავმა თაყა ფანასკერტელმა. სანამ სამცხის მთავარი ბექა I ჯაყელი ჯარს შეკრებდა, თურქებმა დიდი ტერიტორია მოაოხრეს და გამოსაზამთრებლად უკან გაბრუნდნენ.

აზატ მოსე მეორე წელსაც შემოესია სამცხეს, მაგრამ ამჯერად უფრო ორგანიზებულ წინააღმდეგობას წააწყდა. ქართველთა ლაშქარმა ბექა ჯაყელისა და მისი შვილის სარგისის მეთაურობით ვაშლოვანსა და სპერთან ბრძოლებში თურქები დაამარცხა და უკუაქცია.

## ლიტერატურა 
 (პირადი ლინკი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჟამთააღმწერელი. ქართლის ცხოვრება; სიმონ ყაუხჩიშვილის გამოცემა, ტ. 2, თბ., 1959

კატეგორია:ლაშქრობები საქართველოში
ინდი

**ინდი** — სამხრეთ აზიის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მდინარე. სათავეს იღებს ტიბეტში, ჩინეთის ტერიტორიაზე, გაედინება პაკისტანისა და ინდოეთის ჩრდილოეთ-დასავლეთ ნაწილებში. ჩაედინება არაბეთის ზღვაში. მთლიანი სიგრძე 3180 კმ, აუზის ფართობი კი 960 800 კმ².

## რესურსები ინტერნეტში
*ინდის აუზის რუკა 
*ინდის ფლორა და ფაუნა
მინი|250პქ|left|ინდი და მისი შენაკადები

კატეგორია:ინდოეთის მდინარეები
კატეგორია:პაკისტანის მდინარეები
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
დუბაი

**დუბაი** () — არაბთა გაერთიანებული საამიროების უდიდესი ქალაქი, დუბაის საამიროს ადმინისტრაციული ცენტრი. ქვეყნის შვიდ საამიროს შორის ყველაზე მრავალრიცხოვანი. 2024 წლის მდგომარეობით, ქალაქის მოსახლეობა დაახლოებით 3,79 მილიონს შეადგენს, რომელთა 90 %-ზე მეტი ემიგრანტია.

XX საუკუნის დასაწყისში დუბაი ჩამოყალიბდა მნიშვნელოვან რეგიონულ და საერთაშორისო სავაჭრო ცენტრად, რომელიც ხაზს უსვამს ტურიზმსა და ფუფუნებას. დუბაი რეგიონული და საერთაშორისო ვაჭრობის ცენტრია XX საუკუნის დასაწყისიდან, და მისი ეკონომიკა ეყრდნობა შემოსავლებს ვაჭრობიდან, ტურიზმიდან, ავიაციიდან, უძრავი ქონებიდან და ფინანსური მომსახურებიდან. ნავთობის შემოსავალმა დააჩქარა ქალაქის განვითარება. თუმცა, ნავთობის წარმოებამ 2018 წელს საემიროს მშპ-ს 1 %-ზე ნაკლები შეადგინა. ფინანსური საიდუმლოების, დაბალი გადასახადებისა და ძვირფასი უძრავი ქონების გამო, დუბაი მიმზიდველი დანიშნულების ადგილია ფულის გამთეთრებლების, კრიმინალების, კორუმპირებული პოლიტიკური ფიგურებისა და სანქცირებული ბიზნესმენებისთვის ფულის გათეთრების ან დამალვის მიზნით.

დუბაის მსოფლიოში მეორე ადგილი უკავია ხუთვარსკვლავიანი სასტუმროების რაოდენობით ლონდონის შემდეგ და მასში მდებარეობს მსოფლიოში ყველაზე მაღალი შენობა, ბურჯ-ხალიფა, რომლის სიმაღლეც 828 მეტრს შეადგენს. მდებარეობს აღმოსავლეთ არაბეთის ნახევარკუნძულზე, სპარსეთის ყურის სანაპიროზე და წარმოადგენს მგზავრებისა და ტვირთის გადაზიდვის მნიშვნელოვან გლობალურ ცენტრს. 2024 წელს დუბაი იყო მსოფლიოში მეშვიდე ყველაზე მონახულებადი ქალაქი.

## გეოგრაფია
დუბაი მდებარეობს არაბთა გაერთიანებული საამიროების სპარსეთის ყურის სანაპიროზე და არის დაახლოებით ზღვის დონეზე. დუბაის საამირო ესაზღვრება აბუ-დაბის სამხრეთით, შარჯას ჩრდილო-აღმოსავლეთით და ომანის სასულთნოს სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ჰატა, საემიროს მცირე ექსკლავი, სამი მხრიდან გარშემორტყმულია ომანით და აჯმანის (დასავლეთით) და რას-ალ-ხაიმას (ჩრდილოეთით) საამიროებით. სპარსეთის ყურე ესაზღვრება საემიროს დასავლეთ სანაპიროს. დუბაის ფართობია 4,110 კმ².

### კლიმატი
დუბაის აქვს ტროპიკული,[75] ცხელი უდაბნოს კლიმატი (კიოპენის კლასიფიკაციით BWh). ზაფხული დუბაიში არის უკიდურესად ცხელი, გახანგრძლივებული, ქარიანი და ნოტიო, საშუალო მაღალი ტემპერატურით დაახლოებით 40°C (104°F) და ღამის დაბალი ტემპერატურით დაახლოებით 30°C (86°F) ყველაზე ცხელ თვეში, აგვისტოში. წლის განმავლობაში უმეტესი დღეები მზიანია. ზამთრები რბილიდან თბილამდეა, საშუალო მაღალი ტემპერატურით 24°C (75°F) და ღამის დაბალი ტემპერატურით 14°C (57°F) იანვარში, ყველაზე გრილ თვეში.

## სქოლიო
## გალერეა 

Al Fahidi Fort.jpg|ალ-ფახიდის ფორტი, აგებული 1799წ.
Dubai Metro (7).JPG|მეტროს წითელი ხაზი
Panorama metro.jpg|მეტროს ხაზის პანორამა
Night Dubai.jpg|ღამის დუბაი
PalmIslandDubai.JPG|ჯუმეირას პალმა
DubaiSkyscrapers2.jpg| შეიხ ზაიდის გზატკეცილი
Dubai Monorail 01.jpg|დუბაის მონორელსი

კატეგორია:დუბაი
კატეგორია:არაბთა გაერთიანებული საამიროების ქალაქები
ხოსე სანხურხო

მინი|მარჯვნივ|ხოსე სანხურხო
**ხოსე სანხურხო** (; დ. 28 მარტი, 1872, ნავარა, ესპანეთი – გ. 20 ივლისი, 1936, ეშტორილი, პორტუგალია) — ესპანელი სამხედრო, გენერალი და ესპანეთის ფაშისტური პარტიის ერთ-ერთი ლიდერი, რესპუბლიკელთა წინააღმდეგ ამბოხების ერთ-ერთი ორგანიზატორი.

თავდაპირველად ამბოხებას სწორედ ის ხელმძღვანელობდა, თუმცა 20 ივლისს პორტუგალიიდან ესპანეთში მიმავალი სანხურხო საავიაციო კატასტროფაში დაიღუპა. ამბოხების წინამძღოლობა კი ფრანსისკო ფრანკოს ხელში გადავიდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* José Sanjurjo . 

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
დუბაი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი **დუბაი** შეიძლება გამოხატავდეს სხვადასხვა ცნებებს, როგორებიცაა:

*დუბაი — ქალაქი
*დუბაი — საამირო
ემილიო მოლა

მინი|მარჯვნივ|ემილიო მოლასადმი მიძღვნილი მონუმენტი
**ემილიო მოლა** (, 9 ივნისი, 1887 – 3 ივნისი, 1937) — ესპანელი სამხედრო მოღვაწე, ესპანელ ნაციონალისტთა ერთ-ერთი ლიდერი ესპანეთის სამოქალაქო ომის (1936-1939) პერიოდში.

1937 წლის 3 ივნისს, გაურკვეველ ვითარებაში, ავიაკატასტროფაში დაიღუპა. ერთ-ერთი ვერსიით, თანამებრძოლმა, ფრანსისკო ფრანკომ ჩამოიშორა, რადგან სამომავლოდ ძლიერ კონკურენტად თვლიდა.

ემილიო მოლას მიეწერება ტერმინ „მეხუთე კოლონის“ შემოღება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ემილიო მოლა  Spartacus Educational-ზე.

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ესპანეთში დაბადებულები
რესიხოხი

**რესიხოხი** (, ) — მწვერვალი საქართველოსა და რუსეთის (ჩრდილოეთი ოსეთი) საზღვარზე, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მაღრან-დვალეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3285 მ. აგებულია იურული ქვიშაქვების შუაშრეებიანი თიხაფიქლებით. კალთები ციცაბოა, დანაწევრებული, ქვემოთ შემოსილია სუბალპური, ხოლო ზემოთ — ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
რეჩხი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**რეჩხი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*რეჩხი — სოფელი გალის მუნიციპალიტეტში 
*რეჩხი — მდინარე საქართველოში
ცივი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ცივი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ცივი — მწვერვალი კახეთის მხარეში, გომბორის ქედზე;
*ცივი — მთა თუშეთში, მაკრატელას ქედზე;
*ცივი — მთა შიდა ქართლის მხარეში, წლევი-თხოთის სერზე;
*ცივი — მდინარე თელავის მუნიციპალიტეტში;
*ცივი — მდინარე მარტვილის და სენაკის მუნიციპალიტეტებში;
*ცივი — მდინარე ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში;
*ცივი — მდინარე ხობის მუნიციპალიტეტში.
მარია რომანოვა

**მარია ნიკოლოზის ას. რომანოვა** (, 26 ივნისი, 1899—17 ივლისი, 1918) — დიდი მთავარი, ნიკოლოზ II-ისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას მესამე ქალიშვილი. დაიბადა 1899 წელს პეტერბურგთან ახლოს. აღზრდილი იყო სამეფო კარზე თავის დებთან (ოლღა, ტატიანა, ანასტასია) და ძმასთან (ალექსეი) ერთად.

მარია, როგორც მისი ოჯახის ყველა წევრი 16-17 ივლისს იპატიევის სახლში იმყოფებოდა და იქნა დახვრეტილი. 2007 წელს ეკატერინბურგთან ახლოს იპოვეს ორი დამწვარი ნეშტი. 2008 წელს აშშ-ში ჩატარებული ექსპერტიზით ცნობილი გახდა, რომ ნარჩენები ნიკოლოზ II-ის შვილებს ეკუთვნის, სავარაუდოდ ალექსეისა და მარიას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* История характера в зеркале истории семьи, размышления и документы.

კატეგორია:რომანოვების დინასტია
კატეგორია:რუსეთის სამეფო ოჯახის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:რუსეთის იმპერატორებისა და დიდი მთავრების ასულები
კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები
რეჩხი

**რეჩხი** — მდინარე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გალის მუნიციპალიტეტში, სამურზაყანოს დაბლობზე. სიგრძე 8,5 კმ, აუზის ფართობი 43 კმ². სათავე აქვს კარსტული ვოკლუზით ოხაჩქუის მასივის სამხრეთ-დასავლეთ ძირში. ზღვის დონიდან 195 მ. ერთვის მდინარე ერისწყალს მარჯვნიდან. საზრდოობს წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა შემოდგომაზე. წყლის საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 4,9 მ³/წმ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მდინარეები
რეხა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **რეხა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*რეხა — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში (ზემო რეხა, ქვემო რეხა)
*რეხა — სოფელი წალკის მუნიციპალიტეტში
*რეხი — ისტორიული დაბა შიდა ქართლში
ტატიანა რომანოვა

**ტატიანა ნიკოლოზის ას. რომანოვა** (, დ.  — გ. 17 ივლისი, 1918) — დიდ მთავარ ნიკოლოზ II-ისა და ალექსანდრა ფეოდოროვნას მეორე ქალიშვილი. დაიბადა 1897 წელს პეტერბურგთან ახლოს. აღზრდილი იყო სამეფო კარზე თავის დებთან (ოლღა, მარია, ანასტასია) და ძმასთან (ალექსეი) ერთად.

დებისგან იყო ყველაზე ახლოს თავის დედასთან, ყოველთვის ექცეოდა დედას თბილად და უგებდა მას.

## რესურსები ინტერნეტში
*Alexander Palace.org.
*

კატეგორია:რომანოვების დინასტია
კატეგორია:რუსეთის სამეფო ოჯახის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1897
კატეგორია:გარდაცვლილი 1918
კატეგორია:რუსეთის იმპერატორებისა და დიდი მთავრების ასულები
კატეგორია:წმინდა ეკატერინეს ორდენის კავალრები
მანუელ გოდედი

**მანუელ გოდედი** (; დ. 15 ოქტომბერი, 1882, სან ხუანი — გ. 12 აგვისტო, 1936, ბარსელონა) — ესპანელი გენერალი და მეამბოხე. ნაციონალისტთა ერთ-ერთი ხელმძღვანელი ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში (1936-1939). დაპატიმრებულ და დახვრეტილ იქნა რესპუბლიკური მთავრობის მიერ, 1936 წლის 12 აგვისტოს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* 1936: Manuel Goded Llopis . executedtoday.com

## სქოლიო
კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული  15 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
ხუან მოდესტო

**ხუან მოდესტო** (24 სექტემბერი, 1906, კადისი — 19 აპრილი, 1969, პრაღა) — ესპანეთის რესპუბლიკური არმიის გენერალი ესპანეთის სამოქალაქო ომის პერიოდში (1936-1939).

ესპანეთის კომუნისტურ პარტიას შეუერთდა 1930 წელს. საბჭოთა კავშირში გავლილი სამხედრო წვრთნის შემდეგ, 1933 წელს ჩაირიცხა ესპანეთის ანტი-ფაშისტურ სამხედრო დაჯგუფებაში. სამოქალაქო ომში რესპუბლიკელთა დამარცხების შემდეგ წავიდა საბჭოთა კავშირში და წითელ არმიას შეუერთდა. იბრძოდა მეორე მსოფლიო ომში და გენერლის წოდებაც მიიღო (1945).

## ლიტერატურა 
*Beevor, Antony. *The battle for Spain. The Spanish civil war, 1936-1939.* Penguin Books. 2006. London. ISBN 978-0-14-303765-1.
*Jackson, Gabriel. *The Spanish Republic and the Civil War, 1931-1939.* Princeton University Press. 1967. Princeton. ISBN 978-0-691-00757-1
*Preston, Paul.* The Spanish Civil War. Reaction, revolution & revenge.* Harper Perennial. 2006. London. ISBN 978-0-00-723207-9 ISBN 0-00-723207-1
*Thomas, Hugh. *The Spanish Civil War.* Penguin Books. 2001. London. ISBN 978-0-14-101161-5

## რესურსები ინტერნეტში 
* Juan "Modesto" Guilloto León . Rojoy Azul 

კატეგორია:ესპანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ესპანელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 1969
სტივ დიტკო

**სტივენ „სტივ“ დიტკო** (დ. 2 ნოემბერი, 1927 — გ. 29 ივნისი, 2018, ნიუ-იორკი) — კომიქსების ამერიკელი მწერალი და კომიქსების მხატვარი. დიდ წარმატებას მიაღწია Marvel Comics-ში სტენ ლისთან ერთად მუშაობით. მის მიერ შექმნილ პერსონაჟებს შორის ყველაზე პოპულარულები ადამიანი-ობობა და დოქტორი სტრეინჯი არიან.

## ბიბლიოგრაფია
**მარველი**

მარველში მუშაობისას მუშაობდა შემდეგ კომიქსებზე:

*საოცარი თავგადასავლები #1–6; 
*საოცარი ახალგაზრდული თავგადასავლები #7–14; 
*საოცარი ფანტაზიები #15(ადამიანი-ობობას პირველი გამოჩენა)
*საოცარი ადამიანი-ობობა #1–38
*საოცარი ადამიანი-ობობას ყოველწლიური გამოცემა #1–2
*შურისმაძიებელთა ყოველწლიური გამოცემა #13,15
*სტრეინჯის მონათხრობი #110–111, 114–146 (დოქტორი სტრეინჯი)
*სტრეინჯის მონათხრობის ყოველწლიური გამოცემა #2
*ფანტასტიკური ოთხეული #13 (ტუში ჯეკ კიბრი)
*წარმოუდგენელი ჰალკი #2 (ტუში ჯეკ კიბრი), #6
*ფანტომი 2040 #1–4 (The Phantom)
*ლოდინის ისტორია #47–49 (რკინის კაცი)
*განსაცვიფრებელი მონათხრობები #60–67 
*Speedball #1–10
*სწრაფი რაინდის ოთახი #59–75, ყოველწლიური გამოცემა #4

**DC კომიქსები**

*დი სი კომიქსებში მუშაობისას ის ხატავდა
*Showcase #73-75
*ფრთხილი ჭიანჭველა #1–6
*მტრედი და ქორი #1–2
*დახვეწილი კომიქსების სამყარო #249–255
*დეტექტიური კომიქსები #483-485 (დემონი)
*დეტექტიური კომიქსები #487
*ლეგენდები სუპერ-გმირებზე #268, 270, 272
*Cancelled Comics Cavalcade #1,2

## შექმნილი გმირები
*ადამიანი-ობობა
*მწვანე გობლინი
*დოქტორი ოკტოპუსი
*ელექტრო
*მისტერიო
*კრევინი მონადირე
*ხვლიკი
*ქვიშის კაცი 
*მორიელი
*მტაცებელი
*დოქტორი სტრეინჯი
*Nightmare (co-creator)
*ბარონ მორდო
*Dormammu (co-creator)
*Speedball (co-creator)
*Squirrel Girl (co-creator)
*მისტერ ა
*სტატიკ37
*The Mocker
*დაკარგული ადამიანი
*სიცარიელე
*Shag
*კაპიტანი ატომი
*ლურჯი ხოჭო
*გამოცანა
*მოსაწყენი
*ჭიანჭველა
*ქორი და მტრედი
*The Stalker 
*Shade, the Changing Man
*კენტი ადამიანი

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
*სტივ დიტკოს საიტი

კატეგორია:ამერიკელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული  2 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
რეჰანი

**რეჰანი** () — ბუჩქბალახოვანი ან ბუჩქოვან მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ველურად იზრდება სუბტროპიკულ და ტროპიკულ ქვეყნებში. ზომიერი ჰავის პირობებში ზოგი სახეობა ერთწლოვანია. ცნობილია 160-ზე მეტი სახეობა, რითაც ქმნის ტუჩოსანთა უდიდეს ოჯახს, საიდანაც რეჰანის მკვიდრი სახეობაა დაახლოებით 65, ხოლო დანარჩენები განიხილება როგორც სინონიმები. რეჰანის დარგვის საუკეთესო ვადაა აპრილის ბოლოდან მაისის ბოლომდე.  

საქართველოში ძირითადად მოჰყავთ სამი სახეობა: ბოსტნის რეჰანი (), ევგენოლის რეჰანი () და ქაფურის რეჰანი (). საქართველოში რეჰანი ერთწლოვანი კულტურაა.

მრავლდება თესლით. იყენებენ პარფიუმერიასა და კვების მრეწველობაში, მედიცინაში — სამკურნალო საშუალებად. მისგან იღებენ ვანილს. მორფოლოგიური ნიშნებით, ფოთლებისა და ღეროების ფერით, არომატითა და გემური თვისებებით რეჰანის სახეობები მკვეთრად განსხვავდება ერთმანეთისგან. მცენარის მიწისზედა ნაწილები დიდი ოდენობით შეიცავს ეთერზეთებს, ვიტამინებს: А, С, В2, РР, შაქარს, კაროტინს, რუტინს, ფიტონციდებს და მთრიმლავ ნივთიერებებს. რეჰანის არაერთი სახეობა, მისი თვისებების გამო, კულტივირებულია როგორც სანელებელი, სამკურნალო და დეკორატიული მცენარე. ასევე იყენებენ როგორც ბურნუთს. სანელებლად ყველაზე ფართოდ გამოიყენება ბოსტნის რეჰანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ტუჩოსანნი
კატეგორია:სანელებლები
რვაფეხა

**რვაფეხა** (Octopus vulgaris) — თავფეხიანი მოლუსკი რბილტანიანთა ტიპისა. გავრცელებულია ოკეანათა და ზღვების ტროპიკულ, სუბტროპიკულსა და ზომიერ სარტყლებში. ჩრდილოეთით ვრცელდება შოტლანდიის სანაპიროემდე, ხოლო სამხრეთით — ავსტრალიამდე. თავზე აქვს 8 გრძელი „ხელი“ (წარსულში „ხელი“ ფეხად იყო მიჩნეული და აქედან წარმოდგა ცხოველის სახელწოდება) თავისი მისაწოვრებით. იკვებება ნაირგვარი ცხოველებით, თვითონ რვაფეხას ჭამენ ზღვის ძუძუმწოვრები, ზოგიერთი ფრინველი და თევზი. რვაფეხა განსხვავებულსქესიანია. განაყოფიერება შინაგანია. ზოგ ქვეყანაში მას საკვებად იყენებენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თავფეხიანები
რვული

**რვული** — ქართული ლექსის სახეობა, რომელიც რვა ერთნაირი რითმით არის დაწერილი. გვხვდება ე. წ. აღორძინების ხანის პოეტებთან. არსებობს რვულის 2 სახეობა: ოთხტაეპიანი ლექსი, რომელსაც აქვს ოთხი შინაგანი და ოთხი გარეგანი საერთო რითმა, და რვატაეპიანი ლექსი, რომელიც შეწყობილია რვა საერთო გარეგან რითმაზე. მეტრის მიხედვით არსებობს 16, 20-მარცვლიანი რვული და სხვა.

## ლიტერატურა
**მიქაძე გ.,* ნარკვევები ქართული პოეტიკის ისტორიიდან, თბ., 1974.

კატეგორია:ლექსთწყობა
რეხა

**რეხა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში, გორის მუნიციპალიტეტის ბერბუკის ადმინისტრაციულ ერთეულში (შიდა ქართლის მხარე). აერთიანებს ზემო რეხას და ქვემო რეხას.

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე, მდ. მეჯუდის ნაპირას, ზღვის დონიდან 630-640 მ-ზე, გორიდან 4-5 კმ-ში. 
## ისტორია 
ლიახვის ხეობაში მდებარე ადგილი „რეჴი“ მოხსენიებულია ლეონტი მროველის საისტორიო თხზულებაში (აქ თითქოს გამართულა ბრძოლა, სადაც მოუკლავთ ქართლის ტახტისთვის მებრძოლი მირდატი, ფარსმან ქველის ძმა). „აბიბოს ნეკრესელის მარტვილობის“ მიხედვით რეხს მჯდარა სპარსთა მარზპანი, თუმცა ამ რეხის ადგილმდებარეობის შესახებ ერთიანი აზრი არ არსებობს. 

მდინარე მეჯუდა რეხს ორ ნაწილად — ზემო და ქვემო რეხად — ჰყოფს. სოფლის ძველ ნაწილს ზემო რეხა შეესაბამება. ზემო და ქვემო რეხა მოხსენიებულია დავით „პროვინციის მეფის“ 1382 წლის სიგელში. XVII-XVIII საუკუნეებში ზემო და ქვემო რეხაში მამულებს ფლობდნენ ამილახვრები და თუმანიშვილები. 1801–1930 წლებში სოფელი რეხა შედიოდა გორის მაზრაში, 1930 წლიდან ორი სოფელი (ზემო და ქვემო რეხა) — გორის რაიონის კარალეთის, 1937 წლიდან — ბერბუკის სასოფლო საბჭოში. საქართველოს 2014 წლის საყოველთაო აღწერით ზემო რეხაში იყო 261, ქვემო რეხაში — 675 მცხოვრები. საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტოს მუნიციპალიტეტების რეესტრში გორის მუნიციპალიტეტის 2017 წლის რეგისტრაციის დოკუმენტში ზემო რეხა და ქვემო რეხა შეტანილია საერთო სახელწოდებით — რეხა.

ამავე სახელწოდების დასახლებები ცნობილია ასევე შიდა ქართლის ლეხურის ხეობაში (რეხი) და ქვემო ქართლში, თრიალეთში (რეხა).

## ლიტერატურა
* მაკალათია ს., ლიახვის ხეობა, თბ., 1971. — გვ. 85–89.

## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
რიბისი

**რიბისი** — მთა საქართველოში, შიდა ქართლის მხარეში, ჯავის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ლიხის ქედზე, მდინარე სარითათის (ფაწის მარჯვენა შენაკადი) სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2470 მ. რიბისი აგებულია პორფირიტული წყების ნალექებით. კალთები დამრეცია, შემოსილია სუბალპური მდელოთი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის მთები
აერონი (მდინარე)

**აერონი** (, ) — პატარა მდინარე კერედიგიონში, უელსში, რომელიც ჩაედინება კარდიგანის ყურეში ქალაქ აბერაირონთან. ის აგრეთვე ზოგიერთ ძველ რუკაზე მოიხსენიება როგორც „აირონი“ (Ayron).

კატეგორია:უელსის მდინარეები
რიკოთის უღელტეხილი

**რიკოთის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, იმერეთისა და შიდა ქართლის მხარეებში, ხარაგაულისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლიხის ქედის სამხრეთ მონაკვეთზე, მდინარე ძირულის მარცხენა შენაკადის — რიკოთულის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 996 მ. მიდამო აგებულია პალეოზოური გრანიტოიდებით, შემოსილია კოლხური ტიპის შერეული ფართოფოთლოვანი ტყით. უღელტეხილზე გადადის თბილისი — ქუთაისის ავტომაგისტრალი.

1982 წელს უღელტეხილის ქვეშ გაიხსნა საავტომობილო გვირაბი სიგრძით 1722 მ. 2010 წელს დაიწყო რიკოთის გვირაბის განახლება, რომელიც 2011 წლის ნოემბერში დასრულდა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:იმერეთის მხარის უღელტეხილები
რიკოთულა

**რიკოთულა** — მდინარე დასავლეთ საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. სათავე აქვს ლიხის ქედის დასავლეთ კალთაზე. მდინარე ძირულის მარცხენა შენაკადი. სიგრძე 12 კმ, აუზის ფართობი 76 კმ². საზრდოობს წვიმის, თოვლისა და მიწისქვეშა წყლით. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 1,7 მ³/წმ. წყალდიდობა იცის გაზაფხულზე, წყალმცირობა — ზაფხულში, წყალმოვარდნები — შემოდგომა-ზამთარში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძირულას შენაკადები
კატეგორია:იმერეთის მხარის მდინარეები
რინია

**რინია** () —  ხმელეთის ნამარხ პრიმიტიულ მცენარეთა გვარი ფსილოფიტების კლასისა. ნაპოვნია შოტლანდიის დევონურ შრეებში. იზრდებოდნენ ჭაობები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ნამარხი მცენარეები
რინოდერმები

**რინოდერმები** () — ამფიბიების ოჯახი უკუდო ამფიბიების რიგისა. ცნობილია 1 გვარის 2 სახეობა, რომლებიც გვხვდება სამხრეთ ამერიკაში. უფრო ცნობილი სახეობაა დარვინის რინოდერმა (*Rhinoderma darwin*), რომელიც მოიპოვება ჩილეში. მისი სხეულის სიგრძეა 3 სმ. ფერად მომწვანო ან მოწითალო-მორუხოა. მამალი განაყოფიერებულ კვერცხებს პირის ღრუში ინახავს და აქ იჩეკება თავკომბალები. აქვე ამთავრებენ ისინი მეტამორფოზს, სცილდებათ კუდი და თითო-თითოდ ტოვებენ მამის პირის ღრუს, ცვივიან წყალში და დამოუკიდებელ ცხოვრებას იწყებენ. 

## ლიტერატურა
*
ლუკასიელი პროფესორები მათემატიკაში

**ლუკასიელი პროფესორი** — მათემატიკური პოსტი, რომელიც პროფესორებს უკავიათ კემბრიჯის უნივერსიტეტში. პოსტი დაფუძნდა 1663 წელს ჰენრი ლუკასის მიერ, ოფიციალურად კი 1664 წლის 18 იანვარს შეიქმნა ინგლისის მეფე ჩარლზ II-ის მიერ. 

## ლიტერატურა 
*Kevin Knox and Richard Noakes, ''From Newton to Hawking: A History of Cambridge University's Lucasian Professors of Mathematics'' ISBN 0-521-66310-5
კვანტური ელექტროდინამიკა

[მინი|[ფეინმანის დიაგრამა - სუბატომური ნაწილაკების ქცევის მათემატიკური გამოსახულება]]
**კვანტური ელექტროდინამიკა** (კედ) — ელექტრომაგნიტური ურთიერთობის კვანტურველური თეორია. მისი ყველაზე დამუშავებული ნაწილია ველის კვანტური თეორია. კლასიკური ელექტროდინამიკა იხილავ მხოლოდ ელექტრომაგნიტური ველის მუდმივ თივისებებს, თვითონ კვანტური ელექტროდინამიკის საფუძველი არის ვარაუდი, რომლის თანახმააც ელექტრომაგნიტურ ველს ასევე გააჩნია დისკრეტული თვისებები, რომელთა მატარებლები ველის კვანტები - ფოტონები არიან.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Feynman's Nobel Prize lecture describing the evolution of QED and his role in it
* Feynman's New Zealand lectures on QED for non-physicists

კატეგორია:ელექტროდინამიკა
ენრიკო ფერმი

**ენრიკო ფერმი** ( დ. 29 სექტემბერი, 1901, რომი — გ. 28 ნოემბერი, 1954, ჩიკაგო) — იტალიელი ფიზიკოსი, რომელსაც დიდი წვლილი მიუძღვის კვანტური მექანიკის განვითარებაში. 1938 წელს მიიღო ნობელის პრემია ფიზიკის დარგში. ენრიკო ფერმის ახლო კავშირი ჰქონდა ინგლისელ თეორეტიკოს-ფიზიკოსთან პოლ დირაკთან.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ენრიკო ფერმის ბიოგრაფიული ცნობები . ჩიკაგოს უნივერსიტეტი. 
* სტატია ენრიკო ფერმის გარდავალების შესახებ. „ნიუ-იორკ ტაიმზი“. 

## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი ფიზიკოსები
კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
კატეგორია:იტალიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:რომში დაბადებულები
დირაკის განტოლება

**დირაკის განტოლება** — ელექტრონის მოძრაობის კვანტური განტოლება, რომელიც ექვემდებარება ფარდობითობის თეორიას და გამოიყენება სხვა წერტილოვანი ფერმიონების ასაღწერად, რომელთა სპინი 1/2-ია; შექმნილია პოლ დირაკის მიერ 1928 წელს. 

## განტოლება
დირაკის განტოლების ჩაწერის ნიმუში:

: \left(mc^2\alpha_0 + c \sum_{j = 1}^3 \alpha_j p_j\right) \psi (\mathbf{x},t) = i \hbar \frac{\partial\psi}{\partial t} (\mathbf{x},t) 

სადაც m\  — ელექტრონის მასაა (ან სხვა ფერმიონის, რომელსაც აღწერს განტოლება), c\  — სინათლის სიჩქარე, p_j = - i \hbar \partial_j — კომპონენტ იმპულსის სამი ოპერატორი (*x,y,z*), \hbar — პლანკის მუდმივა, **x**=(*x,y,z*) და *t* სივრცითი კოორდინატები და დრო, და \psi(\mathbf{x},t) — ოთხკომპონენტიანი კომპლექსური ტალღური ფუნქცია (ბისპინორი). 

\alpha_0, \alpha_1, \alpha_2, \alpha_3\  — ხაზოვანი ოპერატორენი ბისპინორთა სივრეზე, რომლებიც მოქმედებენ ტალღოვან ფუნქციაზე. ეს ოპერატორები ისეა შერჩეული, რომ ამ ოპერატორთა წყვილები ანტიკომუტირებას ახდენენ, ხოლო თითოეულის კვადრატი უდრის ერთს:
:\alpha_i\alpha_j = -\alpha_j\alpha_i\ , სადაც i\ne j და ინდექსები i,j\  იცვლებიან 0-დან 3-მდე. 
:\alpha_i^2 = 1-თვის i\  0-დან 3-მდე. 

კატეგორია:ფიზიკური განტოლებები
მარტორქა (კომიქსი)

„**მარტორქა**“ (ინგლ-rhino) (**ალექსეი მიხეილისძე სიტსევიჩი**) — Marvel Comics-ის გამოგონილი პერსონაჟი. ის შექმნეს მწერალმა სტენ ლიმ და მხატვარმა ჯონ რომიტამ, მისი პირველი გამოჩენა მოხდა კომიქსში *საოცარი ადამიანი ობობა* #41 (ოქტომბერი. 1966წ).

## გამოგონილი ბიოგრაფია 
ბანდიტი სახელად ალექსეი სისტევიჩი დათანხმდა რუსულ მაფიას მონაწილეობა მიეღო საიდუმლო ექსპერიმენტში. პროეკტმა(ექსპერიმენტმა) წარმატებით ჩაიარა. მეცნიერებმა ალექსს დიდი დოზით ”მისცეს” რადიაცია, და მისი დნმის სტრუქტურაში ცვლილებები შეიტანეს. ამის შემდეგ ალექსს გაუჩნდა  ჰიპერტროფიული მუსკულატურა და მისი სხეული გახდა ბრონირებული (ტყვიაგაუმტარი).

## თანამედროვე მარტორქა 
**Ultimate universe**-ში თანამედროვე რინო (R.H.I.N.O.) გამოჩნდა თანამედროვე ადამიანი ობობა #28-ში (Ultimate Spider-Man #28) (დეკემბერი. 2002წ) და შეიქმნა როგორც მექანიკური კოსტიუმი, რომელსაც მართავს რუსი მეცნიერი სახელად ალექს ოჰირნი(ინგლ-Alex O'Hirn.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Rhino ბიოგრაფია Marvel-ის ოფიციალურ საიტზე
* Rhino's profile at Spiderfan.org 

კატეგორია:Marvel Comics-ის ბოროტმოქმედები
დიდი სფინქსი

right|მინი|250px
**დიდი სფინქსი** — მითური არსება, რომელსაც ლომის ტანი და ადამიანის თავი ჰქონდა. სფინქსი მდებარეობს გიზის დიდი პირამიდის სამხრეთით. იგი გამოკვეთეს დაახლოებით ძვ. წ. 2500 წელს, რათა დაეცვა პირამიდა. მისი თავი სავარაუდოდ, მეფე-ღმერთის ხაფრას ხატის მიხედვითაა შექმნილი. მოგვიანებით ქანდაკებას თაყვანს სცემდნენ, მსგავსად მზის ღმერთ ჰარემახეთისა. სფინქსი ბათქაშით დაფარული და კაშკაშა ფერებით მოხატული იყო, მაგრამ დღეს ძალიან დაზიანებულია ცხვირი და წვერი ჩამონგრეული აქვს, თუმცა შუბლზე ჯერ კიდევ შემორჩენილია კობრას სიმბოლო.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Riddle of the Sphinx
*An academic article arguing the case for water erosion evidence 
*Egyptian and Greek Sphinxes 
*Egypt—The Lost Civilization Theory 
*The Sphinx's Nose
*Sphinx photo gallery
*Al Maqrizi's account  

კატეგორია:გიზის მუჰაფაზა
კატეგორია:ეგვიპტის ტურისტული ღირსშესანიშნაობები
რინქიტები

**რინქიტები** () — ხოჭოების გვარი ცხვირგრძელასებრთა ოჯახისა. ზოგი სახეობა ხეხილის მავნებელია. საქართველოში გავრცელებული სახეობებიდან აღსანიშნავია ტოტისმჭრელი ცხვირგრძელა, ალუბლის ცხვირგრძელა, ალუბლის რინქიტი და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
რიონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**რიონი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* რიონი – მდინარე დასავლეთ საქართველოში
* რიონი – სოფელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში
* რიონი – ქართული ჟურნალი
* რიონი – ტელეკომპანია

## იხილეთ აგრეთვე
* რიონის ბრძოლა
* რიონის ჰიდროელექტროსადგური
რიონი (ჟურნალი)

**„რიონი“** — ქართული ჟურნალი. საქართველოს პროლეტარულ მწერალთა ასოციაციის ქუთაისის განყოფილების მხატვრულ-ლიტერატურული ორგანო. 1926 წელს ქუთაისში გამოიცა ერთი ნომერი. დაბეჭდილია ი. ასათიანის, პ. აბრამიას, ვ. ბესოშვილის, ა. მაშაშვილის, დ. რონდელის, თ. ასათიანის, ი. ხოშტარიას ლექსები. კ. ლორთქიფანიძის, ე. პოლუმორდვინოვის, ე. ფურცხვანიძის მოთხრობები და წერილები. ტირაჟი 1000 ცალი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ლიტერატურული ჟურნალები