open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
წინანდლის სამაროვანი

**წინანდლის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი სოფელ წინანდლის ჩრდილოეთით. ძეგლი მრავალფენიანია. თარიღდება გვიანდ. ბრინჯაოს ხანის დასასრულით, ძვ. წ. V-III და III-I საუკუნეებით. სამარხები გამოვლინდა 1925 წელს გზის გაყვანის დროს. მიწის ინტენსიური დამუშავების გამო სამარხების კომპლექსები დაზიანებული და არეული იყო. აღმოჩნდა სხვადასხვა დანიშნულების თიხის ჭურჭელი, ბრინჯაოს სამაჯურები. საკინძები, მშვილდსაკინძი, ძეწკვები. რკინის საბრძოლო და სამეურნეო იარაღები, სამაჯური და სხვა. 1971 წელს იაე ინ-ტის კაე-ს რაზმმა ამ ადგილას ჩაატარა მცირე, სადაზვერვო გათხრები.

სამაროვანს და ნამოსახლარს, სავარაუდოდ, 10-15 ჰა ეჭირა, რომლის დანგრეულ, ინჰუმაციურ სამარხებში, მიწის ზედაპირიდან 0,6-0,7 მეტრის სიღრმეზე, მხოლოდ თიხის ჭურჭლის ნატეხები გამოვლინდა. მათ შორის ჭარბადაა კარგად განლექილი თიხის, მოყვითალოდ გამომწვევი და ფართო ზოლებით შემკული ჭურჭლის ფარაგმენტები. ნამოსახლარზე დადასტურდა კრამიტის ნატეხები, ქვის დანგრეული კედლები, სხვადასხვა ზომის ორმოები, რომლებიც ამოვსებულია ნაცროვან-ნახშიროვანი მასით, ქვით და თიხის ჭურჭლის ნახატებით. არქეოლოგიური მასალა ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმსა და თელავის სახელმწიფოს ისტორიულ მუზეუმებში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ე. ახვლედიანის 19)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ელენე ახვლედიანის ქუჩაზე (№ 19), თარიღდება XIX მიწურულით. 

სახლის მფლობელის გადმოცემით, იგი აუშენებია ვინმე გაბელოვს. მთავარ ფასადზე, სადარბაზოს გვერდით, გაკრულია მემორიალური დაფა წარწერით  სახლი ერთსართულიანია ნაგებია აგურით, შედგება სწორი კუთხით დაკავშირებული ორი ნაწილისგან, აქვს სარდაფი, ქუჩის მხარეს რუსტირებული პილასტრებით დანაწევრებული, მთავარი ფასადია ექვსი სარკმლით და სადარბაზოს კარით სარკმლებს ძირის დონეზე, ერთიანი, ჰორიზთარო გასდევს, სარკმლები დასრულებულია შვერილსოლებიანი, მშვილდისებრი თაღით სადარბაზოს კარი ხისაა. ცხაურით კარს ზემოდან ადგას თუნუქის მარკიზი. ეზოს მხრიდან, ორივე ნაწილს წინ, ხის ჭვირულმოაჯირიანი, ღია აივანია, რომელსაც კუთხეები მოგვალებული აქვს აივნის ერთი ნაწილი შეცვლილია ლითონის ახალი აივნით ეზოდან სახლს თანამედროვე მინაშენიც აქვს. სარდაფში ჩასასვლელი ეზოდანაა. სარდაფი  გადახურულია აგურით ამოყვანილი კამარით. შერჩენილია ხის კარი შენობა
გადახურულია თუნუქით. სახლი, თავისი მასშტაბით და ფასადის მხატვრული გადაწყვეტით, ქუჩის საერთო გადანაშენიანების ორგანული ნაწილია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
რუისპირის წმინდა ნიკოლზის ეკლესია

**რუისპირის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ რუისპირის ცენტრში, თაგაურიანთ უბანში. თარიღდება XIX საუკუნით.

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო ნაგებია რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა, რომელიც ერთმანეთისგან თანაბარი მანძილებით დაშორებულ, ორ რიგად ნაწყობ, აგურის, სწორხაზოვან რიგებს შორისაა მოქცეული. კუთხეები და ღიობების გადახურვა. აგურისაა შესასვლელი სამია ერთი — დასავლეთ კედელში, ორი კი ერთმანეთის მოპირდაპირედ, სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებში. სამივე კარი თარაზულადაა გადახურული. გრძივ კედლებზე სამი წყვილი პილასტრია, მათგან აღმოსავლეთ წყვილი საკურთხეველს მლოცველთათვის განკუთვნილი ნაწილისაგან გამოყოფს პილასტრებზე გადაყვანილ, ხის საბჯენ თაღებზე ხისავე კამარა  იყო დაყრდნობილი. ეკლესიის კედლებში გაჭრილია ხუთი, ფართო, მაღალი სარკმელი, ხუთივეს მშვილდისებრი თაღი ხურავს, მათ შორის ერთი — აღმოსავლეთ კედლის ცენტრშია, ხოლო ორ-ორი — ერთმანეთის მოპირდაპირედ — გრძივ კედლებში. საკურთხეველში ოთხი ნიშაა მოწყობილი. ორი მათგანი აღმოსავლეთ კედელშია, სარკმლის აქეთ-იქით, ხოლო თითო — სამხრეთ დაჩრდილოთ კედლებში მდებარე ნიშები მცირე ზომისაა — სწორკუთხა, დანარჩენი ორი კი მოზრდილია და მშვილდისებრი თაღითა დასრულებული. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, კარის ზემოთ, აგურით ნაწყობი, ნახევარწრიული ნიშაა, რომლის ზემოთ სამი, შეღრმავებული ჯვრის გამოსახულებაა, მათ შორის ერთი, შედარებით ზემოთ მდებარე ფასადის ცენტრშია, თითო-თითო კი — გვერდით ნაწილებში თითო, მსგავსი ჯვარი სამხრეთ და ჩრდილოეთ შესასვლელების გვერდებზეცაა, ოდნავ ზემოთ შესასვლელების თავზე კი ნახევარწრიული ნიშაა, გრძივი ფასადების აღმოსავლეთ ნაწილში, არსებული სარკმლების დონეზე, თითო, ცრუ სარკმელია მოწყობილი, მოგვიანებით, ყველა ჯვარი და ორივე ცრუ სარკმელი ამოუვსიათ. კედლები კი, როგორც შიგნით, ისე გარედან, შეულესავთ და შეუერთებიათ. ფასადები დასრულებულია აგურის, სამსაფეხურიანი ლავგარდნით, რომლის ქვედა საფეხური კუთხით შვერილი აგურებითაა გამოყვანილი, დანარჩენი ორი კი — ჩვეულებრივი წყობით, დასავლეთით ფრონტონის წვერზე, დაშენებული იყო სამრეკლო, რომლისგანაც მხოლოდ ოთხკუთხა საფუძველი იყო შემორჩენილი. 

2009 წლიდან სოფლის მკვიდრის დ. სეხნიაშვილის დაფინანსებით მიმდინარეობდა ეკლესიის აღდგენითი სამუშაოები, რომლებიც დასრულდა 2013 წელს. ჩატარებული სამუშაოების შედეგად, ეკლესიას მთლიანად შეეცვალა თავდაპირველი სახე გარდა ამისა, კეთილმოეწყო ეკლესიის მიმდებარე ტერიტორიაც ეკლესიის ჩრდილოეთით, ააგეს მოზრდილი, ორსართულიანი სამრეკლო და სათავსო საეკლესიო მაღაზიისათვის ამავე მხარეს გაკეთდა დაახლოებით 2 მეტრი სიმაღლის კედელი, რომლის დასავლეთ ნაწილში განიერი ჭიშკარია. 2012-2013 წლებში ეკლესია მოიხატა მხატვარ ე. სიმონიშვილის მიერ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 11)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. დგას ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 11), თელავის დრამატული თეატრის წინ. თარიღდება XIX საუკუნით. 

სახლი ორსართულიანია. ნაგებია აგურით. შედგება ერთმანეთთან სწორი კუთხით დაკავშირებული, თანაბარი ზომის ორი ნაწილისგან, რომლებსაც წინიდან, მთელ სიგრძეზე ხის ღია აივანი გასდევს. აივნის საყრდენი სვეტები მრგვალია და თეთრადაა შელესილი. თვით აივნის სვეტები კი ხისაა, თხელი და მაღალი. აქვთ დორიული სვეტისთავები. სახლის ერთ-ერთი განივი ფასადი მოედნისკენაა მიმართული. აივანი შენობას ამ მხარესაც აქვს. თუმცა, იგი თავდაპირველი არ არის, 1979-1980 წლებში ჩატარებული სარესტავრაციო სამუშაოების დროს მიუშენებიათ მეორე სართულთან დამაკავშირებელი ხის კიბე აივნისავე ფარგლებშია მოცემული. ფასადი დასრულებულია სამკუთხა ფრონტონით, რომელშიც ორი მრგვალი ხვრელია დატანებული. იმ ფასადზე გამომავალი სარკმლები შეტყუპებულია და რთული ნახატის, კლასიცისტური ალათებით არის აღჭურვილი. კარ-სარკმლები აქცენტირებულია ნახევარწრიული თავსართებითა და ზედ შემოვლებული ლილეებით. გადახურვა კრამიტისაა. სახლს საზეიმო იერი აქვს და შეძლებული პიროვნებისა უნდა ყოფილიყო. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ზვარლის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ზვარლის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ფშაველის ჩრდილოეთით 4 კილომეტრზე, მთის ფერდზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის ნატეხი ქვით, რომელთა შორის დარჩენილი არეები შევსებულია კირის ხსნარით ან შედარებით მცირე ქვებით დაზიანებულია: რამდენიმე ადგილას დაბზარულია კედლები, მონგრეულია კუთხეები, დაზიანებული სახურავის საფარი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. მის წირთხლებზე მოხატულობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი აღმოსავლეთით ღრმა, ნახევარწრიული აფსიდია, რომლის ღერძზე ვიწრო, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი სარკმლის სამხრეთ მხარეს ერთი, ჩრდილოეთით კი ორი ოთხკუთხა ნიშაა, სარკმლის ქვემოთ კი, კედელზე კუბური ფორმის ტრაპეზია მიდგმული. აფსიდი გადახურულია კონქით. კონქის თაღი ნახევარწრიულია. მსგავსი ფორმისაა კამარაც. სამხრეთ დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლებს, მთელ სიგრძეზე, გასდევს საფეხური. შენობის დასავლეთ ფრონტონის წყობაში, ერთ ვერტიკალზე, სხვადასხვა ზომის კვადრატებია განლაგებული. ზემოთ ფრონტონის წვერში ჩასმულ ქვაზე, წრეში ჩაწერილი ჯვრის რელიეფური გამოსახულებაა, მის ქვემოთ მდებარე ოთხკუთხა ქვაზე — წმინდანის შემდეგ, შედარებით მოზრდილ, ოთხკუთხა კვადრატზე კი — სტილიზებული სიცოცხლის ხის. ამ უკანასკნელის ქვემოთ, ოდნავ ჩრდილოეთით, ბათქაშზე მცენარეული ორნამენტის  ნაშთია. ფასადები დასრულებულია შირიმის, პროფილირებული ლავგარდნით. ძეგლს სამხრეთით ებჯინება ოდნავ მოკლე სწორკუთხა გეგმის მინაშენი, რომელიც ფასადს მთელ სიგრძეზე არ გამოუყვება ოღონდ შესასვლელს მთლიანად ფარავს. მინაშენში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან ნალისებრთაღოვანია. თაღში ტიმპანის ქვაა ჩადგმული მინაშენი აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აფსიდით, რომელშიც ვიწრო თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ტრაპეზის ქვა ერთი, ტაღოვანი ერთი თაღოვანი სარკმელი სამხრეთ კედელშიცაა კონქის თაღი ნახევარწრიული მოყვანილობისაა. მსგავსი ფორმისია კამარაც დარბაზის სამხრეთ კედელში მოწყობილია ერთი, ოთხკუთხა ნიშა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 4)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ერეკლე II-ის ქუჩაზე (№ 4). თარიღდება XIX საუკუნის II ნახევრით. ამ სახლში ამჟამად განთავსებულია ელენე ახვლედიანის სახელობის სამხატვრო სკოლა.

სახლი ერთსართულიანია, საკმაოდ მაღალი, ნაგებია აგურით. ქუჩისპირა ფასადზე, ხის, ჭვირულ აივანზე, სწორკუთხა კარ- ფანჯრები გამოდის. აივანს პროფილირებული ლავგარდანი აქვს. აივანზე ასასვლელი გვიანდელი ხის კიბე რიკულებიანია. ოთახებში იატაკი შეცვლილია. სახლს, ქუჩის მხარეს, მაღალი ნახევრადსარდაფი აქვს, რომელიც მცირე სარკმლებითაა განათებული. შენობის უკანა ფასადი მაღალია, ორსართულიანი. პირველ სართულზე სავაჭრო რიგის, თაღნარის ოთხი ნიშია. სარკმლები შეცვლილია. მეორე სართულზე ხის ღია, ჭვირული აივანია, აურებითა და დახვრეტილი სვეტისთავებით. სახლზე გაკრულია მემორიალური დაფა წარწერით: "ამ სახლში 1880-1908 წლებში ცხოვრობდა პოეტი სოლომონ (სოლო) გოშაძე. პოეტი თანამშრომლობდა სხვადასხვა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში: ნაკადული, შრომა, ისარი , მეგობარი . თელავში მან ჩამოაყალიბა დრამატული დასი (წარმოდგენებს მართავდა კახეთის სოფლებში). საკუთარი ხარჯებით ქალაქში გახსნა უფასო ბიბლიოთეკა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ქვემო ხოდაშნის ნადარბაზევი

**ქვემო ხოდაშნის ნადარბაზევი** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთ-დასავლეთით, 2-2,5 კილომეტრზე ყანაში. სავარაუდოდ, თარიღდება XVIII საუკუნის II ნახევრით. 

შენობა რიყის ქვითაა ნაშენი. ძლიერ დაზიანებულია. იმდენად, რომ გასუფთავების გარეშე, მისი გეგმის სრულად დადგენა არ ხერხდება. როგორც ეს შემორჩენილი ნაშთებიდან ირკვევა, ნაგებობაში შერწყმული იყო საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციები. შენობის გეგმა ტეხილი მოხაზულობისაა და რამდენიმე აღმოსავლეთ-დასავლეთის მიმართულებითაა წაგრძელებული, იგი, ძირითადად, შედგება ორი, არათანაბარი ფართობის, სწორკუთხა ნაწილისგან, რომლებიც ერთმანეთისგან კაპიტალური კედლით იყო გამიჯნული

აღმოსავლეთ ნაწილი შედარებით მოზრდილია და სავარაუდოდ, სამეურნეო დანიშნულებისათვის გამოიყენებდა, დასავლეთ ნაწილი კი გამაგრებულ საცხოვრებელს წარმოადგენდა აღმოსავლეთ ნაწილის აღმოსავლეთ კუთხეებში თითო, ცილინდრული კოშკია ჩართული მათ შორის მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ კოშკის კედლის მცირე ნაწილიღაა შემორჩენილი - ერთი, ცალმაგი სათოფურით, რომელიც შენობის აღმოსავლეთ ნაწილის ჩრდილოეთ კედლის გასწვრივა მიმართული. მეორე სამხრეთ- აღმოსავლეთ კუთხეში მდგარი კოშკი კი დანგრეულია ისე, რომ მისი კვალი ნაწილობრივ იკითხება. მხოლოდ სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების ფრაგმენტებიღაა შემორჩენილი. მათ შორის სამხრეთ კედლის შუაში საწნახელია იგი არათანაბარი ზომის განყოფილებისგან შედგება და წინიდან, მთელ სიგრძეზე, მცირე სიგანის საფეხური გაუყვება. საწნახლის დასავლეთ კიდეში აღმოსავლეთ ნაწილის სამხრეთ კედელი წყდება და მართი კუთხით სამხრეთით მიემართება. სავარაუდოდ, შენობის ამ მონაკვეთში მცირე უბე იყო შექმნილი, რომლის ერთ-ერთ კედელში შესასვლელი იყო მოწყობილი. ნაგებობის დასავლეთ ნაწილში სამი, სწორკუთხა სადგომისგან შედგებოდა და რამდენიმე სართულიანი უნდა ყოფილიყო იგი სამხრეთ-ჩრდილოეთის მიმართულებითა დაგრძელებული, რომლის გამოც სიგანით, აღმოსავლეთ ნაწილს რამდენადმე აღემატება. შესაბამისად, ჩრდილოეთ ფასადის მხარეს მისი კედელი აღმოსავლეთ ნაწილის კედლის მიმართ, წინაა წამოწეული და მცირე შვერილს ქმნის. ამჟამად ამ ნაწილში მხოლოდ ორი, არათანაბარი ფართობის, სწორკუთხა ოთახია შემორჩენილი, რომლებიც ერთმანეთისგან კაპიტალური კედლით არის გამიჯნული. მათგან სამხრეთისა კვადრატული გეგმისა და ფართობით ჩრდილოეთით მდებარე ოთახზე თითქმის ორჯერ მეტია. ჩრდილოეთით მდებარე ოთახს მხოლოდ ჩრდილოეთ კედელი შემორჩა - ერთი, ცალმაგი სათოფურით აღმოსავლეთ ბოლოსთან სამხრეთით მდებარე ოთახს კი დასავლეთ კედელი ამ სადგომს სამხრეთიდან ეკვროდა კიდევ ერთი, სწორკუთხა სადგომი, რომელიც მთლიანად დანგრეულია და მისი სტრუქტურის დადგენა არ ხერხდება. ძველი გამაგრებული საცხოვრებლის საინტერესო ნიმუშია, შენობის კორპუსში, როგორც ჩანს, გაერთიანებული იყო ორი ნაწილი, რომლებშიც საბრძოლო ელემენტებით აღჭურვილი საცხოვრებელი და სამეურნეო ფუნქციის სადგომები იყო განთავსებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
იფნიაანთ ღვთისმშობლის ეკლესია

**იფნიაანთ ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, მდებარეობს სოფელ ფშაველის სამხრეთით, სასაფლაოზე. თარიღდება განვითარებული შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია. სამხრეთიდან მას ეკვრის თანადროული, თითქმის ორჯერ უფრო მოკლე, რამდენადმე დაბალი მინაშენი, რომლის აღმოსავლეთ კედელი ეკლესიის აღმოსავლეთ კედლის ხაზზეა და მასთან წყობითაა შერწყმული. ძველი ნაშენია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით წყობა, ძირითადად, ქაოსურია, თუმცა, ალაგ-ალაგ, თარაზულად გამავალი რიგებიცაა გამოყვანილი, შენობის გარეთა კუთხეები ნაწყობია სუფთად დამუშავებული შირიმის კვადრებით, მოგვიანებით, ეკლესია შეუკეთებიათ, რომლის დროსაც, კედლები გარედან შეულესავი და შეუთეთრებიათ. ეკლესიას ერთადერთი შესასვლელი კედლის ღერძზე, დასავლეთიდან აქვს. კარი სწორკუთხაა, იგი ორივე მხრიდან კედლის შეღრმავებულ არეშია ჩასმული, მათ შორის გარეთა, შეისრული თაღითაა დასრულებული, შიგნითა კი — ნახევარწრიულით. 

ეკლესიის დარბაზი მოკლეა, თითქმის კვადრატული მოხაზულობის. აღმოსავლეთიდან მას ერთვის ნახევარწრიული, ეკლესიის იატაკის მიმართ ორი საფეხურით შემაღლებული აფსიდი, რომლის ცენტრში ნახევარწრიულთაღიანი სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის სამხრეთით მცირე, სწორკუთხა ნიშაა. ქვემოთ კი, კედელზე, ოთხკუთხა ტრაპეზია მიშენებული. მსგავსი, თითო სარკმელი დანარჩენ კედლებშიცაა დარბაზი გადახურულია ნახევარცილინდრული კამარით. იგივე მოხაზულობა აქვს სატრიუმფო თაღსაც, რომელიც მთლიანად შირიმის, ნათალი ქვებითაა გამოყვანილი. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ კიდეში, მინაშენში გასავლელი, ვიწრო კარია გაჭრილი. კარი ეკლესიის მხრიდან ნახევარწრიული თაღითა დასრულებული, მინაშენის მხრიდან კი სწორკუთხაა. 

ეკლესია მოხატული ყოფილა. მხატვრობის ფრაგმენტებია შემორჩენილი კონქზე, დასავლეთ კარის ტიმპანზე და ტრაპეზზე. დარბაზის იატაკში მხედრულ-წარწერიანი, ორი საფლავის ქვაა. მინაშენი უაფსიდო, ცილინდრული კამარით გადახურული, ოთხკუთხა სათავსია განათებულია აღმოსავლეთ კედლის ცენტრში გაჭრილი მცირე, სწორკუთხა სარკმლით. შენობის ფასადები სადაა. ეკლესიის დასავლეთ ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, შირიმის ქვაზე, წრეში ჩასმული, რელიეფური ჯვრის გამოსახულებაა. კედლები დასრულებულია მაღალი ლავგარდნით, რომლის პროფილს თარო, წრეთარგი და ლილვი შეადგენს. ეკლესიაც და მინაშენიც ღარისებრი კრამიტით დაბურული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ფშაველის კოშკი

**ფშაველის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს სოფელ ფშაველის  ჩრდილოეთით 0,3 კილომეტრზე, გზის მარჯვენა მხარეს. თარიღდება შუა საუკუნეებით.

კოშკი ოთხკუთხაა. შემორჩენილია 1,5 მეტრ სიმაღლეზე. ნაგები იყო რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით კირის ხსნარზე. შემორჩენილ კედლებზე ამოსულია ხეები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
წინანდლის ეკლესია

**წინანდლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ქვემო უბანში. თარიღდება შუა საუკუნეებით. დანგრეულია, შემორჩენილი ნაშთების მაქსიმალური სიმაღლე — 1,5 მეტრია. ეკლესია ნაგები ყოფილა რიყის ქვით. კირის ხსნარზე შესასვლელი დასავლეთიდან ჰქონდა. აღმოსავლეთით კი — ნახევარწრიული აფსიდი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ვაჟა-ფშაველას 17)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე (№ 17). აგებულია XIX საუკუნის შუა ხანებში. 

ქუჩის მხარეს სახლი ერთსართულიანია, მეორე მხარეს კი სარდაფის სახით თითქმის ერთი სართულის სიმაღლე ემატება. სახლი ძველი აგურისა და რიყის ქვის მონაცვლეობითაა ნაშენი. სარდაფი გამოყვანილია ძველი აგურის ლამაზი წყობით, კარ-სარკმლების ალათები ძველია, სქელი, პროფილული საპირვეებითა და ნახევარწრიული თავსართებით. შემორჩენილია ძველი დარაბებიც. სახლს შერჩენილი აქვს ადრინდელი ლურჯი ფერის ნალესობის ნაშთი, სახლის უკან გადიოდა კიბე-ქუჩა, რომელიც გადის თელავის ბაზართან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ვაჟა-ფშაველას 5)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე (№ 5). აგებულია 1905 წელს. 

ორსართულიანია, აგურის, მაღალი სახლი, ვაჟა-ფშაველას ქუჩის აღმართის დასაწყისში დგას. ნაშენია რუსული აგურით. შენობის ფასადი საზეიმოდ არის მორთული. ცენტრი აქცენტირებულია თაღოვან ღიობში ჩასმული, ხის კვეთილი სადარბაზო კარით, რომლის ზემოთ პარაპეტზე, ნახევარწრიული, დეკორატიული ფრონტონია. გამოყვანილი ფასადის სიბრტყე დაყოფილია აგურის დეკორატიული წყობით. გამოყვანილი ფრიზებით ეზოს მხარეს, მინაშენში მოყოლილია ხის ძველი აივნის ნაწილები, ჭვირულად დამუშავებული ორნამენტული დეტალებით. ჩიხის მხარეს ფასადი სრულიად სახეცვლილია. სახლის ძველი სარდაფი ახალი მშენებლობის დროს განადგურდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ვაჟა-ფშაველას 10)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი**  —  არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე (№ 10). თარიღდება XIX საუკუნის შუა წლებით. 

სახლი ნაშენია ძველი აგურით, გაყოფილია ორ ნაწილად. ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე იგი ერთ სართულად გამოდის კლდეზე გადაკიდებული, მდიდრულად შემკული, ქვის აივნით. ხის ტერასა ჭვირული მოაჯირით არის შემოფარგლული. ტერასაზე გამომავალი კარ-სარკმლების ალათები ძველია, სწორკუთხა, ღიობების თავსართები - ნახევარწრიული. ინტენსიური სახეცვლილია. შემორჩენილია ოთახების ძველი გეგმარება მაგრამ კარები ამოქოლილია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ფშაველის ეკლესია

**ფშაველის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფლ ფშაველის ჩრდილოეთით ხუთიოდე კილომეტრზე. მთის წვერზე თარიღდება შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებით რიყის ქვითაა და კირის ხსნარით, ძლიერ დაზიანებულია: შედარებით უკეთ შემორჩენილია საკურთხევლის ნახევარწრიული აფსიდი, რომლის ცენტრში ოთხკუთხა სარკმელია მოწყობილი, ჩრდილოეთ გვერდში კი — მცირე, ოთხკუთხა ნიშა. სხვადასხვა სიმაღლეზეა შემორჩენილი დანარჩენი კედლები. ეკლესიის ინტერიერი ქვებით და ღორღითაა ამოვსებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წინანდლის ნათლისმცემლის ეკლესია

**წინანდლის ნათლისმცემლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი სოფელ წინანდლის ცენტრში, წმინდა გიორგისა და ღვთისმშობლის ეკლესიების კომპლექსის ჩრდილოეთით, 150 მეტრის მანძილზე. თარიღდება გვიანდელი შუა საუკუნეებით.

ეკლესია დარბაზული ტიპისაა, საშუალო ზომის ნაშენია. რიყის ქვითა და კვადრატული აგურით. ეკლესიის კედლები, ძირითადად, რიყის ქვისაა, აგურით გამოყვანილია კარ-სარკმლების ღიობები და კონსტრაქტული ელემენტები. შესასვლელი დასავლეთითაა. კარი თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია, რომელშიც ერთი, თაღოვანი სარკმელია გაჭრილი. სამი, თაღოვანი სარკმელი დანარჩენ კედლებშია. აფსიდში, სარკმლის მარჯვნივ, ერთი, შეისრული ნიშაა, მარცხნივ ორი, სწორკუთხა ნიშა. ეკლესიის გრძივ კედლებზე, აღმოსავლეთით და დასავლეთით კიდეებთან, მოწყობილია თით, ფართო ნიშა. მათ შორის აფსიდის მიმდებარე წყვილი შეისრული ფორმის თაღითაა გადახურული, დასავლეთისა კი სწორკუთხაა. შენობის ცილინდრული კამარა სატრიუმფო თაღსა და დასავლეთ კედლის მიმდებარე. შეკიდულ საბჯენ თაღს ეყრდნობა. ეკლესიის კედლები დასრულებულია საფეხუროვანი ლავგარდნით ჰორიზონტარული შემონაკეცებით ფრონტების ზირებთან. აღმოსავლეთით ფასადზე, სარკმლის ზემოთ, აგურის წყობის შეღრმავებით, საფეხუროვან პოსტამენტზე დაყრდნობილი ჯვარია გამოსახული. მსგავსი ჯვარია დასავლეთ ფასადზეც შესასვლელისა და სარკმელს შორის. დასავლეთ ფრონტის წვერზე დადგმული იყო სამრეკლო.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მარსანი

**მარსანი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა —  775 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ვაჟა-ფშაველას 15)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ვაჟა-ფშაველას ქუჩაზე (№ 15). აგებულია XIX საუკუნეში. 

დაბალი, რიყის ქვითა და აგურის შერეული წყობით ნაგები, ერთსართულიანი შენობა ეზოს სიღრმეში დგას. ოთახები ინდივიდუალურად არის განლაგებული. ინტერიერი სახეცვლილია. ეზოს მხარეს, მთავარი ფასადის წინ, ჭვირული მოაჯირით შემოფარგლული, ხის ტერასა-აივანია. აივანზე ნახევარწრიული არქივოლტებით მორთული კარ-სარკმლები გამოდის. ენობის უკანა კედელი ქარაფის პირასაა და ალაზნის ველს გადაჰყურებს. ამ კედელში არსებული კარი ამოქოლილია აგურით. შემორჩენილია ძველი აგურის საპირვებიანი სარკმლები. ეზოს მხარეს სახლს უსახური მინაშენი აქვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ისკრა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ისკრა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ისკრა   — პირველი საერთო-რუსული პოლიტიკური მარქსისტული არალეგალური გაზეთი
*ისკრა — რუსული ყოველკვირეული სატირული ჟურნალი
*ისკრა — დასახლება ბულგარეთში, კირჯალის ოლქი
*ისკრა  — სოფელი ბულგარეთში
თელავის საცხოვრებელი სახლი (ერეკლე II-ის მოედანი 9)

**თელავის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი თელავში. მდებარეობს ერეკლე II-ის მოედანზე (№ 9). თარიღდება XIX საუკუნის დასაწყისით. 

სახლი ორსართულიანია. ნაშენია რიყის ქვით და კვადრატული აგურით. კედლები ძირითადად, რიყის ქვისაა, რომელშიც თანაბარი ინტერვალებით, აგურის თითორიგიანი შრეებია ჩართული. კუთხეები და კარ-სარკმლების ღიობები გამოყვანილია აგურით. მთავარი ფასადი, ორივე სართულზე, შელესილი და შეღებილია. სახლის ორივე სართულზე ოთახები ერთ რიგადაა ჩამწკრივებული, რომელთა ბლოკი, მოედნის გასწვრივ, მცირედ წაგრძელებულ სწორკუთხედს ქმნის. შენობას, მთავარი, მოედნისკენ მიმართული ფასადის მიერ სიგრძეზე, ხის, გადახურული აივანი გასდევს. თვით აივანი დაყრდნობილია აგურით გამოყვანილ, მაღალ პოსტამენტზე შედგმულ, ოთხ, მრგვალ სვეტზე, რომლებიც პირველი სართულის წინ არსებულ ღია ტერასას ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა ფარგლავს. აღმოსავლეთ მხარეს ტერასა მოზღუდულია კედლით, რომელშიც ბუხრის ნაშთია. მოპირდაპირე მხარეს კი - ღიაა. მეორე სართულზე ასასვლელი, ხის კიბე ტერასისვე ფარგლებშია მოწყობილი. შენობის ზურგი ყრუა. უკარ-სარკმლო. პირველი სართულის კარ-სარკმლებს შორის შედარებით დიდი ინტერვალებია დატოვებული, თვით სარკმლების პროპორცია - აზიდულია. II სართულის კარ-სარკმლები ერთი ტიპისაა- ბრტყელთავიანი. სარკმლების თავზე თაღია, რომელიც სიბრტყის ჩაღრმავებით არის მიღებული. თითოეულ თაღს, ორსაფეხურიან თაროზე დაყრდნობილი, ნახევარწრიული არქივოლტი ამკობს. სარკმლების ალათების ნახატი მარტივია. სახლის მხატვრული სახისათვის არსებითი მნიშვნელობა აქვს აივანს, რომლის აჟურული მოაჯირი და თაღები რთული ნახატის სახეებს შეიცავს. თვით სვეტები რვაწახნაგაა. დასრულებულია მაღალი კაპიტელებით. მოაჯირი ფიცრულია, სახეები ფიცარშია ამოხერხილი. სახლი გადახურულია ღარისებრი კრამიტით დაბურული, ორკალთა სახურავით. 

1979-1980 წლებში შენობას ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები (პროექტის ავტორი თ. გერსამია) აღდგა აივნის საყრდენი სვეტები, მთლიანად განახლდა აივანი, მეორე სართულზე ასასვლელი კიბე და სახურავი. 2011-2012 წლებში შენობას მეორედ ჩაუტარდა სარესტავრაციო სამუშაოები. სახლი გადახურულია კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ჰუსეინ არაბლინსკი

მინი|ჰუსეინ არაბლინსკი
**ჰუსეინ მამედ-ოღლუ არაბლინსკი** () (ნამდვილი გვარი ხალაფოვი ()) (დ. 1881, ბაქო — გ. 17 მარტი [ძვ. სტ. 5 მარტი], 1919, იქვე) — აზერბაიჯანელი თეატრისა და კინოს  მსახიობი და რეჟისორი. ეროვნული თეატრის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. 

სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1897 წელს, ბაქოს სცენისმოყვარეთა წრეში. 1905–1919 წლებში იყო პირველი აზერბაიჯანული პროფესიული დასების „ნიჯათისა“ და „საფას“ მსახიობი და რეჟისორი. მისი შემოქმედება გამსჭვალული იყო დემოკრატიული იდეებით, მაღალი მოქალაქეობრივი პათოსით. ჰუსეინ არაბლინსკი წარმატებით გამოდიოდა ჰეროტიკულ, ტრაგიკულ თუ სატირულ როლებში. საგასტროლო წარმოდგენებს მართავდა საქართველოში, სომხეთსა, რუსეთში და ირანში. როლები: გიავე (შ. სამისა და ს. ახუნდოვის „მჭედელი გიავე“), ჰეიდარბეგი (მირზა ახუნდოვის „ჰაჯი-ყარა“), ხლესტაკოვი (ნიკოლოზ გოგოლის „რევიზორი“), ოტელო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“) და სხვა. ჰუსეინ არაბლინსკი მოკლეს მუსავატელებმა.

მისი  სახელობის არის სუმგაითის სახელმწიფო მუსიკალურ-დრამატული თეატრი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  1881
კატეგორია:გარდაცვლილი  17 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1919
კატეგორია:აზერბაიჯანელი რეჟისორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი თეატრის რეჟისორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი საოპერო რეჟისორები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ჩხალთის ციხე

**ჩხალთის ციხე** — ციხე საქართველოში, მდებარეობს სოფელ ჩხალთაში, აჟარის მუნიციპალიტეტში. ციხე ნაგებია შუა საუკუნეებში. ამჟამად ჩხალთა ოკუპირებულია რუსეთის მიერ.

## ლიტერატურა
* „ჟღერს ქვის ჰარმონია“; ნაწილი მესამე, 2007 წელი

## სქოლიო
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჰამიდ არასლი

**ჰამიდ მამედთაღი-ოღლუ არასლი** () (დ. 23 თებერვალი, 1909, განჯა, რუსეთის იმპერია  — გ. 20 ნოემბერი, 1983,  ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ ) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ლიტერატურათმცოდნე, აზერბაიჯანის სსრ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1969), სკკპ წევრი 1963 წლიდან.

მრავალი გამოკვლევა უძღვნა აზერბაიჯანულ კლასიკურ ლიტერატურას, აზერბაიჯანულ-სპარსულ, აზერბაიჯანულ-თურქულ, აზერბაიჯანულ-უზბეკურ  ლიტერატურულ ურთიერთობას. ეკუთვნის მონოგრაფიები ნიზამი განჯევისა (1967) და ფუზულის (1958) შემოქმედების შესახებ. გამოსცა გოვსი თაბრიზის, ვაგიფის, ვიდადის, ახუნდოვისა და სხვათა ნაწარმოებები. მოამზადა ფუზულის თხზულებათა სრული კრებული (ტ. 1–5, 1958). ავტორია სახელმძღვანელოსი „XVII–XVIII საუკუნეების აზერბაიჯანული ლიტერატურა“ (1956).
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  23 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფილოლოგები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ლიტერატურათმცოდნეები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფოლკლორისტები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
ქვემო ხოდაშნის მეხუთე ნაეკლესიარი

**ქვემო ხოდაშნის მესამე ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი მდებარეობს თელავის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხოდაშნის სამხრეთით, 2 კმ-ზე. ტყის პირას. თარიღდება შუა საუკუნეებით. შემორჩენილია აღმოსავლეთ კედლის ფრაგმენტი. ეკლესია ნაგები იყო დიდი ზომის რიყის ქვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თელავის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
68 (რიცხვი)

**სამოცდარვა** — სამოცდამერვე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაშვიდის მომდევნო და სამოცდაცხრის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **68**. 68 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდარვა“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და რვა (იგულისხმება სამოცზე რვა ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 68 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
69 (რიცხვი)

**სამოცდაცხრა** — სამოცდამეცხრე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდარვის მომდევნო და სამოცდაათის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **69**. 69 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ორმოცდარვა“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და ცხრა (იგულისხმება სამოცზე ცხრა ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 69 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
70 (რიცხვი)

**სამოცდაათი** — სამოცდამეათე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაცხრის მომდევნო და სამოცდათერთმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **70**. 70 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდაათი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და ათი (იგულისხმება სამოცზე ათი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 70 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
71 (რიცხვი)

**სამოცდათერთმეტი** — სამოცდამეთერთმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაათის მომდევნო და სამოცდათორმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **71**. 71 არის კენტი და მარტივი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათერთმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თერთმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ერთი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 71 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
72 (რიცხვი)

**სამოცდათორმეტი** — სამოცდამეთორმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათერთმეტის მომდევნო და სამოცდაცამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **72**. 72 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათორმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თორმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ორი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 72 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
73 (რიცხვი)

**სამოცდაცამეტი** — სამოცდამეცამეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათორმეტის მომდევნო და სამოცდათოთხმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **73**. 73 არის კენტი და მარტივი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდაცამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და ცამეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე სამი ერთეულით მეტი).

## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 73 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
შვედური ფილმების მონაცემთა ბაზა

[მინი|250პქ|მონაცემთა ბაზის რედაქტორები [2009 წლის დეკემბერში]]
**შვედური ფილმების მონაცემთა ბაზა** () — ინტერნეტ-მონაცემთა ბაზა შვედური ფილმების შესახებ, რომელსაც გამოსცემს შვედეთის კინოინსტიტუტი. ბაზაში განთავსებულია ინფორმაცია ყველა შევედური ფილმის შესახებ, დაწყებული 1897 წლიდან დღემდე, აგრეთვე უცხოური ფილმები, რომელთა პრემიერა გაიმართა შვედეთში. ის აგრეთვე მოიცავს მსახიობების, რეჟისორების, პროდიუსერებისა და შვედურ კინოში მოღვაწე სხვადასხვა პროფესიის ადამიანების ბიოგრაფიებს. 

ბაზაში შესულია 83,000-მდე ფილმი და 363,000-მდე პიროვნების ბიოგრაფია.

## სქოლიო
## რესურსები  ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კინოსაიტები
კატეგორია:ფილმების ონლაინ მონაცემთა ბაზები
კატეგორია:შვედეთის მონაცემთა ბაზები
74 (რიცხვი)

**სამოცდათოთხმეტი** — სამოცდამეთოთხმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაცამეტის მომდევნო და სამოცდათხუთმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **74**. 74 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათოთხმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თოთხმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ოთხი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 74 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
ყარამეშა

**ყარამეშა ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 109 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
75 (რიცხვი)

**სამოცდათხუთმეტი** — სამოცდამეთხუთმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათოთხმეტის მომდევნო და სამოცდათექვსმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **75**. 75 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათხუთმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თხუთმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ხუთი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 75 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
76 (რიცხვი)

**სამოცდათექვსმეტი** — სამოცდამეთექვსმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათხუთმეტის მომდევნო და სამოცდაჩვიდმეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **76**. 76 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათექვსმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თექვსმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ექვსი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 76 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
77 (რიცხვი)

**სამოცდაჩვიდმეტი** — სამოცდამეჩვიდმეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათექვსმეტის მომდევნო და სამოცდათვრამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **77**. 77 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდაჩვიდმეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და ჩვიდმეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე შვიდი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 77 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
78 (რიცხვი)

**სამოცდათვრამეტი** — სამოცდამეთვრამეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაჩვიდმეტის მომდევნო და სამოცდაცხრამეტის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **78**. 78 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდათვრამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და თვრამეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე რვა ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 78 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
80 (რიცხვი)

**ოთხმოცი** — მეოთხმოცე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდაცხრამეტის მომდევნო და ოთხმოცდაერთის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **80**. 80 არის ლუწი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი (იგულისხმება სამოცდაათზე ათი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 80 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
79 (რიცხვი)

**სამოცდაცხრამეტი** — სამოცდამეცხრამეტე ნატურალური რიცხვი. არის სამოცდათვრამეტის მომდევნო და ოთხმოცის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **79**. 79 არის კენტი და მარტივი რიცხვი. სიტყვა „სამოცდაცხრამეტი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია სამი ოცი და ცხრამეტი (იგულისხმება სამოცდაათზე ცხრა ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 79 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
ლანაო

**ლანაო** — გამდინარე ტბა ფილიპინებზე, კუნძულ მინდანაოზე, სამხრეთი ლანაოს პროვინციაში. მდებარეობს ვულკანური მასივების დადაბლებაში, ზღვის დონიდან 700 მ სიმაღლეზე. ზედაპირის ფართობი 340 კმ², საშუალო სიღრმე 60,3 მ, მაქსიმალური სიღრმე 112 მ. სიდიდით ფილიპინებზე მეორე ტბაა ლაგუნა-დე-ბაის შემდეგ. ნაპირები დაბალია, ბრტყელი, ადგილ-ადგილ დაჭაობებული. ერთვის ოთხი მდინარე. ტბიდან გამოედინება მდინარე აგუსი, რომელიც ერთვის მინდანაოს ზღვის ილიგანის უბეს. აგუსის სათავეებთან მდებარეობს ქალაქი მარავი. მდინარე აგუსის შუა დინებაში, მარია-კრისტინას ჩანჩქერთან გაშენებულია ჰესი. ლანაო გენეტიკურად რიფტული ტბაა. მდიდარია თევზით. მოიპოვება კობრისებრთა 18 ენდემური სახეობა. გაბატონებულია მებრინჯეობა. ტბის გარშემო ბევრია მუსლიმური სოფლები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ფილიპინების ტბების სია 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ფილიპინების ტბები
კატეგორია:ტბები ანბანის მიხედვით
ცხავის ძვალი

200პქ|მინი|ორბიტალური ძვლები
მარცხნივ|მინი|300პქ|კრანიალური ძვლები
**ცხავის ძვალი** () — კენტი ძვალი. მდებარეობს შუბლის ძვალის თანამოსახელე ამონაჭდევში, ავსებს მას და დაკავშირებულია სახნისთან, შუბლის, ძირითადად, ყვრიმალი და ცრემლის ძვლებთან. ცხავის ძვლის ძირითადი ნაწილი წარმოდგენილია მეტად თხელი, ნაზი კედლებისა და ტიხრების მქონე ჰაეროვანი უჯრედებით, რომელთა გაერთიანება ქმნის ცხავის ძვლის ლაბირინთს. მთლიანად ცხავის ძვალს კუბის ფორმა აქვს, რომლის ზედა კედელს ქმნის ჰორიზონტალურად მდებარე, ქალას ფუძის შემადგენელი, დაცხრილული ფირფიტა, რომელზეც ორმოცამდე წვრილი ნაჩვრეტი აღინიშნება. ზემოთა ზედაპირის ნაწილი შუბლის ძვლისკენაა მოქცეული. ამ უკანასკნელზე მას დართული აქვს კარგად გამოხატული ხვრელები შუბლის წიაღთან დასაკავშირებლად. ლაბირინთის ლატერალურ კედელს ქმნის თვალბუდისკენა ფირფიტა, უკანას — ლაბირინთის უკანა უჯრედების კედელი, ხოლო ქვედას ცხავის დიდი ბუშტუკის ძირი და კავისებრი მორჩი, რომელთა შორის არსებული თავისუფალი სივრცე — ცხავის ძაბრი ზევით უკავშირდება შუბლის წიაღს, ხოლო მის ქვევით მდებარე ნახევარმთვარისებრი ნაპრალი აკავშირებს ზედა ყბის წიაღს ცხვირის შუა გასავალთან. ცხავის ძვლის ლაბირინთი ორ განცალკევებულ (მარჯვენა და მარცხენა) ნაწილებად არის დაყოფილი. ცხავის ძვალი გადის გაძვალების 3 სტადიას: მუცლადყოფნის მე-16 კვირას გაძვალების წერტილი წარმოიქმნება შუა ნიჟარაში, მე-20 კვირას - ზედა ნიჟარაში, მე-9 თვეს- წყვილ დაცხრილულ ფირფიტაში. პერპენდიკულარული ფირფიტა ძვალდება 6-8 წლის ასაკში. დაბადების შემდეგ ლაბირინთში ვითარდება 2-3 ჰაეროვანი ღრუ, ხოლო ლაბირინთის სრული ჩამოყალიბება მთავრდება 12-14 წლის ასაკში.

## ლიტერატურა
* *კაციტაძე ი.*, ადამიანის ანატომია, ტ. 1, გვ. 144-145, თბ., 2011.

კატეგორია:ანატომია
კატეგორია:ოსტეოლოგია
შიხლარი (კახი)

**შიხლარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 245 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
ვარიანის მეურნეობა

**ვარიანის მეურნეობა** — სოფელი აღმოსავლეთ საქართველოში (შიდა ქართლის მხარე), გორის მუნიციპალიტეტში (ვარიანის ადმინისტრაციული ერთეული).

მდებარეობს ტირიფონის ვაკეზე (შიდა ქართლის ვაკის დასავლეთი ნაწილი), მდ. ლიახვის მარჯვენა მხარეს, გორი-ვარიანი-საქაშეთი-ბრეთი-ქარელის საავტომობილო გზაზე, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, გორიდან 17 კმ-ში. 

სოფელი ჩამოყალიბდა ვარიანის ყოფილი საბჭოთა მეურნეობის დასახლების ტერიტორიაზე 2000-იან წლებში. 2014 წლის აღწერით ვარიანის მეურნეობაში იყო 383 მცხოვრები.   

## სქოლიო
კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ოლაფ II (დანია)

**ოლაფ II** (), ნორვეგიის მეფე **ულაფ IV**-ის სახელით (; დ. დეკემბერი, 1370 — გ. 23 აგვისტო, 1387) — ბიელბო-ესტრიდსენთა დინასტიის წარმომადგენელი. ნორვეგიისა და შვედეთის მეფე ჰოკონ VI-ისა და მისი ცოლის, დანიის დედოფალ მარგრეტე I-ის ერთადერთი ვაჟი. დანიის მეფე 1376-87, ხოლო ნორვეგიის მეფე 1380-87 წლებში. მისი ნაადრევი გარდაცვალების შემდეგ დედამისმა დაიკავა ნორვეგიის, დანიისა და შვედეთის ტახტები, რასაც 1397 წელს ამ სამეფოების კალმარის უნიაში გაერთიანება მოჰყვა. 

## ბიოგრაფია 
ოლაფი დაიბადა 1370 წლის დეკემბერში, ოსლოში. იგი იყო ნორვეგიისა და შვედეთის მეფე ჰოკონ VI-ისა და მისი მეუღლის, დედოფალ მარგრეტე დანიელის ერთადერთი ვაჟი. დედამისი დანიის ტახტის ერთადერთი მემკვიდრე იყო. 1376 წელს ბაბუამისი, დანიის მეფე ვალდემარ IV გარდაიცვალა, რითაც დანიის ტახტი 6 წლის ოლაფ II-ს დარჩა. დედოფალი მარგრეტე მისი რეგენტი გახდა. სწორედ ამ დროს გაპრობლემდა მისი მემკვიდრეობა შვედეთის ტახტზე, სადაც ტახტისათვის განსვენებული მეფე მაგნუს IV-ის ასულის შვილი, ალბრეხტ მეკლენბურგ-შვერინელი იბრძოდა. 

1380 წელს, მამის გარდაცვალების შემდეგ იგი ნორვეგიის მეფე გახდა, თუმცა შვედეთის ტახტზე ალბრეხტი ავიდა. ამის შემდეგ ნორვეგია დანიის დაქვემდებარებულ სახელმწიფოდ იქცა, რაც 1814 წლამდე გაგრძელდა. აღსანიშნავია, რომ დედოფალი მარგრეტე მისი რეგენტი 1385 წლამდე იყო. იგი 1387 წლის 23 აგვისტოს, 16 წლის ასაკში, სრულიად მოულოდნელად და უშვილოდ დაიღუპა. ოლაფი დაკრძალეს სორუს სააბატოში. ამის შემდეგ დანიისა და ნორვეგიის ტახტები დედამისს, მარგრეტე I-ს დარჩა, რომელმაც 1397 წელს ტახტიდან ჩამოაგდო შვედეთის მეფე და შვედეთის დედოფალიც გახდა, რითაც შედგა კალმარის უნია, რომელიც 1523 წელს დაიშალა. ამავე 1397 წელს მარგრეტემ თავისი ტახტის მემკვიდრედ თავისი დისწული, ერიკ პომერანიელი გამოაცხადა.  

## ლიტერატურა 
* Etting, Vivian, Queen Margrete I, 1353-1412, and the Founding of the Nordic Union, Leiden: Brill Publishers, 2004, p.54.
*  Olav 4 Håkonsson – utdypning (Store norske leksikon)
*  Danmarks Historie IIwww.perbenny.dk
*  Huitfeldt, Arild. Danmarks riges Krønike
*  Rosborn+ När hände vad i nordens historia 1996. p.69.ISBN 91-7643-350-1

კატეგორია:დაბადებული 1370
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1387
კატეგორია:ნორვეგიის მეფეები
კატეგორია:დანიის მეფეები
81 (რიცხვი)

**ოთხმოცდაერთი** — ოთხმოცდამეერთე ნატურალური რიცხვი. არის ოთხმოცის მომდევნო და ოთხმოცდაორის წინამდგომი. აღინიშნება სიმბოლოთი **81**. 81 არის კენტი და შედგენილი რიცხვი. სიტყვა „ოთხმოცდაერთი“ რთული შედგენილობისაა და მისი პირვანდელი ვარიანტია ოთხი ოცი და ერთი (იგულისხმება ოთხმოცზე ერთი ერთეულით მეტი).
## რესურსები ინტერნეტში
* Prime Curios! 81 from the Prime Pages

კატეგორია:რიცხვები
უზუმლუ (კახის რაიონი)

**უზუმლუ ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, შაქი-ზაქათალის რეგიონის კახის რაიონში.   

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:კახის რაიონის სოფლები
აღჯაიაზი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აღჯაიაზი ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*აღჯაიაზი  — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონი
*აღჯაიაზი  — სოფელი თურქეთში სამსუნის პროვინცია
აღჯაქენდი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აღჯაქენდი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*აღჯაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონი
*აღჯაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში,  ქალბაჯარის რაიონი
*აღჯაქენდი — სოფელი აზერბაიჯანში, ხოჯავენდის რაიონი
ბოზგიუნეი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გრდემლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ბოზგიუნეი — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონი
*ბოზგიუნეი — ქალაქი თურქეთში, ადანის პროვინცია
ჩვეულებრივი წიწკანა

მინი|*Cyanistes caeruleus*
**ჩვეულებრივი წიწკანა**, ან უბრალოდ **წიწკანა** აფრიკულ ინდივიდებს ზოგიერთი წყარო ცალკე სახეობად (*Cyanistes teneriffae*) გამოჰყოფს.

ძირითადად იკვებება მცირე ზომის მწერებითა და ობობებით, აგრეთვე ეტანება თესლებსა და კენკრას.

ჩვეულებრივ ბუდობს ფუღუროებში. ბუდეს დედალი აშენებს, დებს 7–14 (ზოგჯერ 16-მდე) კვერცხს; ინკუბაცია 13–15 დღე-ღამე გრძელდება, რა დროსაც მამალი კვებავს კრუხს. არეალის სამხრეთ ნაწილში სეზონზე ორჯერ ბუდობენ.

## ლიტერატურა 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:წიწკანა
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
აღანუსი

**აღანუსი** (, ) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992-2020 წლებში დე ფაქტოდ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია: ლაჩინის რაიონის სოფლები
ნოვო-ბულგარი

**ნოვო-ბულგარი** (, ) — სოფელი რუსეთში, ასტრახანის ოლქის იკრიანოეს რაიონში. ნოვო-ბულგარის სასოფლო საბჭოს ერთადერთი დასახლებული პუნქტი და მისი ადმინისტრაციული ცენტრი. 2019 წლის მონაცემებით მოსახლეობა 538 კაცს შეადგენს. მათი უმრავლესობა თათარია.

## სქოლიო
კატეგორია:იკრიანოეს რაიონის დასახლებული პუნქტები
ჭივჭავი (გვარი)

**ჭივჭავი** () — ფრინველთა გვარი მთიულასებრთა ოჯახისა. ცნობილია 20 სახეობა, რომელთა უმრავლესობა დასავლეთ ნახევარსფეროშია გავრცელებული, ევრაზიაში მხოლოდ ორი სახეობა გვხვდება — ჭივჭავი (*S. spinus*) და ტიბეტური ჭივჭავი (*S. thibetanus*). ტიბეტური ჭივჭავი ადრე კანარის ჩიტების გვარში იყო გაერთიანებული.

ლათინური სახელი *Spinus* პირველად გერმანელმა ნატურალისტმა კარლ ლუდვიგ კოხმა შემოიტანა 1816 წელს.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:მთიულასებრნი
საულ ნიგესი

**საულ ნიგესი** (; დ. 21 ნოემბერი, 1994; ცნობილი როგორც **საული**) — ესპანელი ფეხბურთელი, რომელიც თამაშობს „ატლეტიკო მადრიდსა“ და ესპანეთის ეროვნულ ნაკრებში ნახევარმცველის პოზიციაზე 

ატლეტიკო მადრიდის ახალგაზრდული აკადემიის დასრულების შემდეგ მან 200-ზე მეტი მატჩი ითამაშა კლუბის მაისურით. 2013-2014 წლების სეზონში ის „რაიო ვალეკანოში“ იყო განათხოვრებული. 

საული დაეხმარა ესპანეთის 21 წლამდელთა ნაკრებს 2017 წლის 21 წლამდელთა ევროპის ჩემპიონატის ვერცხლის მედლის მოპოვებაში. მისი დებიუტი ძირითად ნაკრებში შედგა 2016 წლის 1 სექტემბერს ბელგიის ნაკრების წინააღმდეგ მატჩში, რომელიც ესპანეთის გამარჯვებით დასრულდა. ნიგესმა მონაწილეობა მიღო 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზე რუსეთში.

## რესურსები ინტერნეტში
*ატლეტიკო მადრიდის პროფილი
*
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1994
კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები 
კატეგორია:ატლეტიკო მადრიდის ფეხბურთელები
კატეგორია:რაიო ვალიეკანოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ელჩეს ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები 
კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფა-ს ევროპა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სამედაღა აღამალიოღლუ

მინი
**სამედაღა აღამალიოღლუ** (; დ. 27 დეკემბერი [ძვ. სტ. 15 დეკემბერი], 1867 — გ. 6 ოქტომბერი, 1930, მოსკოვი) — აზერბაიჯანელი და საბჭოთა პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე. კომპარტიის წევრი 1920 წლიდან. 

1905–1907 წლების რევოლუციის მონაწილე ამიერკავკასიაში. 1917 წლის თებერვლის  რევოლუციის შემდეგ აქტიურად მონაწილეობდა „ჰუმეთის“ მუშაობაში. 1918 წლის ბოლოდან მუშაობდა ბაქოში. 1920 წელს მუსავატური რეჟიმის დამხობის შემდეგ  იყო აზერბაიჯანის სსრ მიწათმოქმედების სახალხო კომისარი. 1921 წელს აზერბაიჯანის სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის  თავმჯდომარის მოადგილე, ხოლო 1922–1929 წლებში აზერბაიჯანის სსრ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე. ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკა შექმნიდან (1922) — ამიერკავკასიის სოციალისტური ფედერაციული საბჭოთა რესპუბლიკა (ასფარ) ცაკ-ის ერთ-ერთი თავმჯდომარე. სსრკ საბჭოების I ყრილობაზე  (1922) სამედაღა აღამალიოღლუ აირჩიეს სსრკ ცაკ-ის წევრად, შემდეგ სსრკ ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრად. იყო აზერბაიჯანის კპ (ბ) ცენკრალური კომიტეტის და საკავშირო კპ (ბ) ამიერკავკასიის სამხარეო კომიტეტის წევრი. ხელმძღვანელობდა ლათინური ანბანის შემოღებას საბჭოთა აღმოსავლურ რესპუბლიკებში. ავტორია ნაშრომებისა აღმოსავლეთში რევოლუციური მოძრაობისა და კულტურული რევოლუციის შესახებ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  27 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1867
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1930
კატეგორია:აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ეფემია პომერანიელი

**ეფემია პომერანიელი** (, ; დ. 1285 — გ. 26 ივლისი, 1330) — დანიის დედოფალი 1320-26 და 1329-30 წლებში როგორც კრისტოფერ II-ის მეუღლე. იგი იყო პომერანიის ჰერცოგ ბოგისლავ IV-ისა და მისი მეორე ცოლის, მარგარეტ რიუგენელის ასული. 

ეფემია კრისტოფერს ცოლად 1300 წელს გაჰყვა. ეს იყო წმინდა წყლის პოლიტიკური ქორწინება, რათა კრისტოფერს მიეღო მხარდაჭერა ეფემიას მშობლებისა და ზოგადად ჩრდილო გერმანიისაგან. დედოფალ ეფემიას შესახებ ბევრი არაფერია ცნობილი. 

ეფემიასა და კრისტოფერს ექვსი საერთო შვილი ჰყავდათ:
# მარგრეტე (1305-1340), ცოლად გაჰყვა ბრანდენბურგის მარკგრაფსა და ბავარიის ჰერცოგ ლუდვიგ V-ს, თუმცა შვილები არ ჰყოლია;
# ერიკი (1307-1331), მამის თანამმართველი 1321-26 და 1329-31 წლებში. ცოლად შეირთო ელიზაბეთ ჰოლშტაინ-რენდსბურგელი, მაგრამ შვილები არ ჰყოლია;
# ოტო (1310-1347), ლოლანისა და ესტონეთის ჰერცოგი, გარდაიცვალა დაუოჯახებელი;
# აგნესი (1312), დაიღუპა ჩვილი;
# ჰეილვიგი (1315), დაიღუპა ჩვილი;
# ვალდემარ IV (1320-1375), დანიის ბოლო მეფე ესტრიდსენთა დინასტიიდან 1332-75 წლებში, ცოლად შეირთო ჰელვიგ შლეზვიგელი, რომელთანაც შეეძინა დანიის, ნორვეგიისა და შვედეთის გამაერთიანებელი დედოფალი მარგრეტე I;

იგი დაკრძალულია სორის სააბატოში. 

## ლიტერატურა 
* Alf Henrikson: Dansk historia (Danish history) (1989)
* Sven Rosborn : När hände vad i Nordens historia (When did what happen in the historiy of the Nordic countries) (1997)
* Ralf-Gunnar Werlich: Dynastie und Genealogie – Stammbäume der Greifen. In: Melanie Ehler, Matthias Müller (Hrsg.): Unter fürstlichem Regiment. Barth als Residenz der pommerschen Herzöge. Berlin 2005

კატეგორია:დაბადებული 1285
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1330
კატეგორია:დანიის დედოფლები
ალიჯანი

**ალიჯანი** () — ყოფილი სოფელი აზერბაიჯანში, მისი ტერიტორია დღესდღეობით შედის ხოჯავენდის რაიონის შემადგენლობაში. იგი გაუქმდა 2023 წლის 5 დეკემბერს, გაუქმებამდე ექვემდებარებოდა ლაჩინის რაიონს.

1992 წლიდან დე ფაქტოდ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში. 2020 წლის 1 დეკემბერს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა სოფელზე კონტროლი დაიბრუნეს.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  

## სქოლიო 
კატეგორია:ხოჯავენდის რაიონის სოფლები
მარკო ასენსიო

**მარკო ასენსო ვილემსენი** (; დ. 21 იანვარი, 1996) — ესპანელი ფეხბურთელი. „ასტონ ვილასა“ (იჯარით „პარი სენ-ჟერმენიდან“) და ესპანეთის ეროვნული ნაკრების გარემარბი და შემტევი ნახევარმცველი. 2020 წლის ტოკიოს ოლიმპიადის ვერცხლის მედალოსანი და 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატის მონაწილე.

## საკლუბო კარიერა
### მალიორკა
პროფესიონალური კარიერა დაიწყო „მალიორკაში“ 2013 წელს. 2014 წლის ნოემბერში შეუერთდა „რეალ მადრიდს“. ის განათხოვრებული იყო მის ყოფილ კლუბსა და ესპანიოლში. დაბრუნების შემდეგ მოიგო რამდენიმე ტურნირი, 2 ჩემპიონთა ლიგის თასის ჩათვლით.

ასენსიოს დებიუტი მალიორკა B-ს შემადგენლობაში შედგა 2013-2014 წლის სეზონში. ამ პერიოდში მას აკვირდებობნენ „რეალ მადრიდისა“ და „ბარსელონას“ სკაუტები. 2013 წელს გამოჩნდა „მალიორკას“ ძირითად გუნდში და სადებიუტო გოლი გაიტანა „ტენერიფეს“ კარში.

### რეალ მადრიდი
2014 წლის 24 ნოემბერს რეალ მადრიდმა საბოლოოდ მიაღწია შეთანხმებას „მალიორკასთან“ და ფეხბურთელთან ექვსწლიანი კონტრაქტი გააფორმა, „რეალ მადრიდს“ ეს ტრანსფერი 3.9 მილიონი ევრო დაუჯდა. 

2017 წლის 28 ოქტომბერს მარკო ასენსიო რეალ მადრიდთან კონტრაქტი 2023 წლამდე გაახანგძლივა.

## სანაკრებო კარიერა
ასენსიოს დებიუტი ესპანეთის საფეხბურთო ნაკრებში 2016 წელს შედგა, ის გუნდის წევრი იყო 2018 წლის მსოფლიო ჩემპიონატზეც.

## სანაკრებო სტატისტიკა
## მიღწევები
;  რეალ მადრიდი
* ესპანეთის პრიმერა დივიზიონი: 2016–17 2019–20, 2021–22
* ესპანეთის თასი: 2022–23
* ესპანეთის სუპერთასი: 2017 2022
* უეფა-ს სუპერთასი: 2016, 2017, 2022
* უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგა: 2016–17, 2017–18, 2021–22
* ფიფა-ს მსოფლიო საკლუბო ჩემპიონატი: 2016, 2017,  2018, 2022

;  პარი სენ-ჟერმენი
* საფრანგეთის ლიგა 1: 2023–24
* საფრანგეთის თასი: 2023–24
* საფრანგეთის სუპერთასი: 2023, 2024

### სანაკრებო
;  ესპანეთის 19-წლამდელთა ნაკრები
* უეფა-ს ევროპის 19 წლამდელთა ჩემპიონატი: 2015
;  ესპანეთის 23-წლამდელთა ნაკრები
* ზაფხულის ოლიმპიური თამაშების ვერცხლის მედალი: 2020
;  ესპანეთი
* ერთა ლიგა: 2022–23

### ინდივიდუალური
*სეგუნდა დივიზიონის თვის საუკეთესო ფეხბურთელი: ოქტომბერი, 2014
*უეფა-ს ევროპის 19 წლამდელთა ჩემპიონატის ოქროს ფეხბურთელი: 2015
*უეფა-ს ევროპის 19 წლამდელთა ჩემპიონატის ვერცხლის ბურთი: 2017

## რესურსები ინტერნეტში
* მარკო ასენსიო — „პარი სენ-ჟერმენის“ ოფიციალურ საიტზე
* მარკო ასენსიო — საფრანგეთის ლიგა 1-ს ოფიციალურ საიტზე
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1996
კატეგორია:ესპანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:მადრიდის რეალის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის სეგუნდა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ტერსერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:მალიორკა B-ს ფეხბურთელები
კატეგორია:მალიორკის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანიოლის ფეხბურთელები
კატეგორია:ესპანეთის ნაკრების ფეხბურთელები
კატეგორია:2018 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:2022 წლის მსოფლიო საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:უეფა-ს ჩემპიონთა ლიგის გამარჯვებული მოთამაშეები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები
კატეგორია:ასტონ ვილას ფეხბურთელები
კატეგორია:პრემიერ ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ესპანეთში დაბადებულები
ყარაღაშები

**ყარაღაშები** (თვითსახელწოდება — *карагаш-ногайлар*) — რუსეთის ერთ-ერთი ეთნიკური უმცირესობა, ნოღაელების სუბეთნოსი. ლაპარაკობენ ნოღაიური ენის ყარაღაშულ დიალექტზე. კომპაქტურად ცხოვრობენ ასტრახანის ოლქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, ყაზახეთის საზღვართან ახლოს.

## დემოგრაფია
ზუსტი მონაცემები ყარაღაშური მოსახლეობის შესახებ არ არსებობს, რადგან რუსული აღწერები მათ დამოუკიდებელ ჯგუფად არ თვლის, მაგრამ ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, ასტრახანის ოლქში დაახლოებით 10 ათასი ყარაღაშია. მათი უმრავლესობა მუსლიმია.

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის ხალხები
კატეგორია:თურქულენოვანი ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ალხასლი

**ალხასლი** (, ) — სოფელი აზერბაიჯანში, ლაჩინის რაიონში. 1992-2020 წლებში დე ფაქტოდ შედიოდა მთიანი ყარაბაღის თვითგამოცხადებული რესპუბლიკის შემადგენლობაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*  

## სქოლიო 
კატეგორია: ლაჩინის რაიონის სოფლები