ტალინის მეცნიერების საშუალო სკოლა

**ტალინის მეცნიერების საშუალო სკოლა** (: *Tallinna Reaalkool*) — გიმნაზიაა ტალინში, ესტონეთში.

სკოლა G5 სკოლების კავშირის წევრია, რომელიც აერთიანებს იმას, რასაც ზოგიერთი უწოდებს „ტალინის ელიტურ სკოლებს“: ტალინის ინგლისური კოლეჯი, ტალინის ფრანგული სკოლა, გუსტავ ადოლფის სკოლა, ტალინის 21-ე სკოლა.

## ისტორია
### დაარსება
მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში რუსეთში და ესტონეთში მოხდა სამრეწველო რევოლუცია. ტალინის ციხესიმაგრის ზონის გაუქმებამ 1857 წელს და ბალტიის რკინიგზის გახსნამ 1870 წელს ტალინის ვაჭრობასა და მრეწველობას ძლიერი განვითარების შესაძლებლობა მისცა. ამის გამო, საჭირო გახდა არსებული საგანმანათლებლო სისტემის რეფორმირება. 1872 წელს რუსეთში გამოიცა სასკოლო კანონი, რომლის საფუძველზეც არსებულ სკოლებთან ერთად ახალი ტიპის სკოლა დაარსდა. იმავე წელს პეტრე დიდის დაბადებიდან 200 წლისთავთან დაკავშირებით, სკოლას ეწოდა ტალინის პეტრეს რეალური სკოლა (: Petri-Realschule zu Reval), რომელსაც ქალაქის მთავრობა და გილდიები 1700 ვერცხლის რუბლით დაეხმარნენ.

### რუსული ცარიზმის ეპოქა
ალექსანდრე III-ის მიერ წამოწყებული რუსიფიკაციის პოლიტიკის შედეგად, ბევრი საგანი ახლა რუსულ ენაზე ისწავლებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ გადასვლა დაგვიანდა, 1890 წელს რუსული გახდა სწავლების ოფიციალური ენა.
1915 წლიდან ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის დირექტორი იყო ნიკოლაი კანი, რომელიც ასევე არჩეულ იქნა ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის დირექტორად 1920 წლის 1 აგვისტოს. ის იყო პირველი ესტონელი, რომელიც საჯარო საშუალო სკოლის დირექტორი გახდა. კანი ასწავლიდა გერმანულს და ისტორიას, და ბიჭები მას „მკაცრს“ ეძახდნენ.

### მოღვაწეობა ესტონეთის რესპუბლიკის დაარსებისას
ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის მოსწავლეებმა და მასწავლებლებმა, განსაკუთრებით ტანვარჯიშის მასწავლებელმა ანტონ იუნაპუმ, მნიშვნელოვანი როლი ითამაშეს დამოუკიდებელი ქვეყნის დაარსებაში, ასევე მის დაცვაში დამოუკიდებლობისთვის ომში. რა თქმა უნდა, არ უნდა დაგვავიწყდეს, რომ ომში მონაწილეობდნენ სკოლის სხვა მასწავლებლებიც, რომელთა შორის იყვნენ მომავალი დირექტორი კარლ კოლიო, ტანვარჯიშის მასწავლებელი ვოლდემარ რესელ-რესევი და ხატვის მასწავლებელი რომან ნიმანი. 1917 წლის ზაფხულში, ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის მასწავლებელი ანტონ იუნაპუ ასევე გახდა ტალინის მილიციის კომისარი. 1917 წელს იუნაპუმ შექმნა სტუდენტების სპეციალური ერთეული (სკაუტების ჯგუფი), რომელსაც მან უწოდა „Õppiva Noorsoo Rood“ (მოსწავლე ახალგაზრდობის ასეული). ამ ასეულში მონაწილეობდა 340 სტუდენტი, რომელთაგან 82 იყო ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლიდან. იუნაპუს მიერ შექმნილი ეს ასეული გახდა პირველი ეროვნულად განწყობილი ძალა ტალინში.
1917 წელს რუსეთის შიდა დაშლა გაგრძელდა პირველი მსოფლიო ომის გამო. მიუხედავად იმისა, რომ ოქტომბრის რევოლუციით ხელისუფლებაში მოსულმა ბოლშევიკებმა მიზნად დაისახეს რუსეთის გამოყვანა პირველი მსოფლიო ომიდან, ეს გეგმა მაშინვე არ განხორციელდა. გერმანია აგრძელებდა შეტევას აღმოსავლეთის ფრონტზე და 1917 წლის შემოდგომაზე დასავლეთ ესტონეთის კუნძულები გერმანული ოკუპაციის ქვეშ მოექცა. გერმანული ჯარების წინსვლა გაგრძელდა და 1918 წლის 23 თებერვალს გერმანული ჯარები ტალინის უშუალო სიახლოვეს მივიდნენ.

### ომი ესტონეთის დამოუკიდებლობისთვის
1918 წლის 28 ნოემბერს დაიწყო ომი დამოუკიდებლობისთვის. მოსახლეობის უმეტესობას და ჯარისკაცების უმეტესობას, რომლებიც დაღლილნი იყვნენ მსოფლიო ომით, არ სჯეროდათ დამოუკიდებლობისთვის ომის მნიშვნელობის და დამოუკიდებლობის შენარჩუნების შესაძლებლობის. კაცების ნაკლებობამ და დაბალმა საბრძოლო მორალმა სამხედრო ხელმძღვანელობა აიძულა გადამწყვეტი ნაბიჯები გადაედგა წინა ხაზის ერთეულების, განსაკუთრებით ჯავშნიანი მატარებლების ეკიპაჟების შესაცვლელად. იოჰან ლაიდონერი, პ. კანი და იოჰან პიტკა მივიდნენ ბელიაევას სკოლაში, რათა ახალგაზრდები გაეწვიათ ახალი ჯარების შესავსებად. საუკეთესო სიტყვის წყალობით, შესაძლებელი გახდა 200 ბიჭიდან 125-ის გაწვევა, რომელთაგან თორმეტი იყო ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლიდან. როდესაც გენერალმა ა. ტინისონმა შეამოწმა ახალი მოხალისეების რაზმები, მან უნდა ეღიარებინა, რომ ისინი ძალიან ცოტანი იყვნენ, როგორც ქვეითი ჯარის ერთეული და ამიტომ მიაკუთვნეს N2 ჯავშნიან მატარებელს. N2 ჯავშნიანი მატარებელი დაიწყო მხოლოდ ათი ვაგონით, მაგრამ ომის ბოლოს უკვე იყო ოცამდე. თავდაპირველად N2 ჯავშნიანი მატარებელი იყო ეგვიიდუში, საიდანაც პირველი მისია იყო 1918 წლის 28 დეკემბერს, ტაპას ქალაქის უკან დაბრუნება, რაც წარუმატებელი აღმოჩნდა. თუმცა, ერთეულმა პირველი ნამდვილი ჯვარედინი ცეცხლი მიიღო იმავე დღეს ანას მამულთან. ფრონტზე სიტუაცია ცუდი იყო, თითქმის 12,000 კაციდან 6,000-მა მიატოვა თავისი ერთეული და შინ დაბრუნდა. ჯავშნიანი მატარებლები საუკეთესო მდგომარეობაში იყვნენ. ჯავშნიანი მატარებლების პერსონალი ერთად დარჩა, რადგან ის თითქმის მთლიანად შედგებოდა მოხალისეებისა და ოფიცრებისგან.
1918 წლის დეკემბერში, პრაპორშჩიკ ლეოპოლდ ტონსონის ინიციატივით, ტალინის საშუალო საშუალო სკოლის შენობებში ჩაეყარა საფუძველი კალევლასტე მალევს, ოფიციალური ნებართვა სამხედრო სამინისტრომ გასცა 1918 წლის 16 დეკემბერს. ორგანიზატორებს შორის იყო ანტონ იუნაპუ, ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის ტანვარჯიშის მასწავლებელი, რომელიც ტყვიამფრქვევის კომანდირი გახდა, და ოტო ტიეფი. უკვე 1918 წლის 20 დეკემბერს ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის ოფისში დაიწყო მუშაობა მოხალისეების მიღების ოფისმა, რომელსაც ლეოპოლდ ტონსონი ხელმძღვანელობდა. 22 დეკემბრისთვის კალევლასტე მალევმა ორ ჯგუფზე მეტი კაცი შეკრიბა. მათ ძლივს ივარჯიშეს ერთი კვირა, როდესაც იოჰან პიტკას ებრძანა ლოკსაში დასხმა, რომელშიც 60 კაცი მონაწილეობდა. ვირუს ფრონტზე ჯოელაჰტმეში წასვლამდე, კალევლასტე მალევში 250 კაცი იყო. სწორედ კალევლასტე მალევის და ასევე ფინელების დახმარებით მოხერხდა უკან დახევის დასრულება. დამატებითი ჯარების ჩამოსვლის შესახებ ხმებმა ასევე წაახალისა სხვა ფრონტებზე მყოფი ჯარისკაცები იმდენად, რომ მტრის ყველა თავდასხმა უკუგდებული იქნა. ეს მომენტი, ბრიტანეთის ფლოტის ჩამოსვლასთან ერთად, შეიძლება ჩაითვალოს დამოუკიდებლობისთვის ომის გარდამტეხ მომენტად.
ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის პირველი სტუდენტი-ჯარისკაცი, რომელიც დამოუკიდებლობისთვის ომში დაიღუპა 1918 წლის 8 დეკემბერს, იყო ჰარალდ ტრიიგელი. თავდაპირველად ის დაკრძალული იყო იარვე მამულის მასობრივ საფლავში, მაგრამ მამამისმა 1919 წელს მისი სხეული იქიდან ამოიღო და ჰარალდის სხეული დაკრძალა ამჟამინდელ სისელინა სასაფლაოზე. 2000 წლის 9 მაისს ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლამ მის საფლავზე დადგა ღირსეული საფლავის ქვა გმირი ჯარისკაცის ხსოვნის პატივსაცემად, რომელსაც ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლა ყოველ წელს სტუმრობს 8 დეკემბერს. ცამეტი დღის შემდეგ, 1918 წლის 21 დეკემბერს, დაეცა ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის შემდეგი სტუდენტი - გუნარ დობკა. პანაშვიდი გაიმართა ნიგულისტეს ეკლესიაში და დაკრძალვა მოხდა ტალინის კოპლი სასაფლაოზე. სამარხი ადგილი გაქრა დაძარცვისა და გასწორების შედეგად. ეუგენ სიბერგი, ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის მესამე სტუდენტი-ჯარისკაცი, კალევლასტე მალევის რიგებში იცავდა მონისტე მამულს. პანაშვიდი ჩატარდა წმინდა იოანეს ეკლესიაში და ის დაკრძალეს კოპლის სასაფლაოზე - საფლავის ბედი იგივეა, რაც დობკასი. არტურ სისასკი იყო N2 ჯავშნიან მატარებელზე. ის დაიღუპა 1919 წლის 19 მარტს, როდესაც N2 ჯავშნიანი მატარებლის დესანტის ჯგუფი საზღვაო ქვეითებთან და N1 ჯავშნიანი მატარებლის კაცებთან ერთად წავიდა ორავას მამულის უკან დასაბრუნებლად.' 
მერტ კარმოს მიხედვით, დამოუკიდებლობისთვის ომში მონაწილეობდა ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის 84 სტუდენტი (ყველა მათგანი არ იყო ფრონტზე). გუსტავ ადოლფის გიმნაზიაში იყო 129 სტუდენტი-ჯარისკაცი.დამოუკიდებლობისთვის ომში დაღუპული ტალინის ყველა სტუდენტისა და მასწავლებლის პატივსაცემად, 1927 წელს დადგმული ძეგლი - „Reaali Poiss“ (რეალური ბიჭი) - მდებარეობს ტალინის მეცნიერების საშუალო სკოლის გვერდით. ის ასევე არის დამოუკიდებლობისთვის ომის უძველესი ძეგლი ტალინში. მოქანდაკე იყო ფერდი სანამეეში და არქიტექტორი ანტონ სოანსი, ტალინის მეცნიერების საშუალო სკოლის კურსდამთავრებული. ძეგლის გარდა, არსებობს მარმარილოს დაფა, რომელიც დამზადებულია დამოუკიდებლობისთვის ომში დაღუპული ოთხი სტუდენტისა და იუნაპუსთვის, რომელიც მდებარეობს ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის დარბაზის კედელზე და რომელიც გაიხსნა 1923 წლის 24 თებერვალს.

### მეორე მსოფლიო ომი
რადგან ესტონეთი შევიდა საბჭოთა კავშირის გავლენის სფეროში 1939 წლის 23 აგვისტოს გერმანიასა და საბჭოთა კავშირს შორის ხელმოწერილი თავდაუსხმელობის პაქტის თანახმად, ჰიტლერმა მოიწვია ესტონეთში მცხოვრები ბალტიის გერმანელები სამშობლოში დასაბრუნებლად. ამის გამო, 1939 წლის შემოდგომაზე, პაულ ედერბერგი, მეტსახელად პუდი, მათემატიკის, ფიზიკისა და კოსმოგრაფიის მასწავლებელი, რომელმაც ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლაში მუშაობა 1919 წელს დაიწყო, ასევე წავიდა. გერმანიაში პუდი ასევე მუშაობდა მასწავლებლად, ბოლო ცნობები მის შესახებ მოდის 1945 წლის მაისიდან.
1940 წლის შემოდგომაზე, საბჭოთა კავშირის მიერ ესტონეთის რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ, სასწავლო წელი დაიწყო ბევრი ცვლილებით: მასწავლებელთა შემადგენლობა ნაწილობრივ შეიცვალა, ბევრი ცვლილება იყო სწავლებაში. სკოლას გადაერქვა ტალინის II გიმნაზია. მაგალითად, 1940 წლის 7 აგვისტოს კარლ კოლიო, რომელიც სკოლის დირექტორად მუშაობდა 1936 წლიდან, თანამდებობიდან გაათავისუფლეს. სულ ცოტა ხნის წინ, 1940 წლის 25 იანვარს, დირექტორმა კარლ კოლიომ წაახალისა კლასის მასწავლებლები დაუნდობლად დაეცვათ და ესწავლებინათ მოსწავლეებისთვის ესტონეთის დამოუკიდებლობის შენარჩუნების კეთილშობილური იდეა.

### საბჭოთა ოკუპაციის პერიოდი
1945-1949 წლებში დირექტორი ხუთჯერ შეიცვალა. შემდეგ ტალინის N2 საშუალო სკოლამ მიიღო პირველი ქალი დირექტორი - ემილი პერტელსი, რომელიც ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლაში მუშაობდა 1949-1953 წლებში. მიუხედავად იმისა, რომ პერტელსი იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი, ის არასდროს განიხილავდა პარტიულ პოლიტიკას და არც ოფიციალური იდეოლოგიის პროპაგანდისთვის იჩენდა ენთუზიაზმს. ის ასევე არ იყო შეურიგებლად წინააღმდეგი ესტონურ ენაზე სწავლებისა ან პრო-ესტონური გამოვლინებების. პერტელსის მთავარ კვალად ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის ისტორიაში მიიჩნევა საბოლოო ზარის ტრადიცია, რომელიც მისი თანამდებობაზე ყოფნის დროს შეიქმნა.

პერტელსს ჩაენაცვლა ალექსეი ციგანკოვი, მეტსახელად პაშა (თანამდებობაზე 1953-1970 წლებში). ციგანკოვი ასევე ასწავლიდა საბჭოთა კავშირის ისტორიას. დროთა განმავლობაში ის გახდა სკოლის პატრიოტი, რომელმაც წარმატებით დააკავშირა იდეოლოგიური სახელმძღვანელო პრინციპები და სკოლის პრაქტიკული ცხოვრება.
1955 წელს მან საფუძველი ჩაუყარა იანვრის კურსდამთავრებულთა დღეებს, რომლებმაც ჩაანაცვლეს 29 სექტემბერს გამართული კურსდამთავრებულთა დღეები. დღესდღეობით ტალინის საბუნებისმეტყველო საგნების საშუალო სკოლის კურსდამთავრებულთა დღე იმართება იანვრის ბოლო შაბათს. მისი დროს სკოლა ასევე გადაკეთდა შერეულ სკოლად და მთავარი შენობის გვერდით აშენდა დაწყებითი კლასების შენობა, რომელსაც „პატარა სახლი“ ეწოდება.

## რესურსები ინტერნეტში
* real.edu.ee
* Tallinna Reaalkooli koduleht
* Tallinna Reaalkooli Vilistlaskogu koduleht
* Merilin Vihmaru, Ajatelje teejuht. 1970.-1980. aastad. web.archive.org, 2013
## სქოლიო
კატეგორია:სკოლები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:განათლება ესტონეთში
კატეგორია:საგანმანათლებლო დაწესებულებები დაარსების ათწლეულის მიხედვით
კატეგორია:საგანმანათლებლო დაწესებულებები დაარსების საუკუნის მიხედვით
კატეგორია:საგანმანათლებლო დაწესებულებები ქვეყნების მიხედვით