პიეტრო გასპარი

**პიეტრო გასპარი** (; დ. 5 მაისი 1852 — გ. 18 ნოემბერი 1934) — იტალიელი რომის კათოლიკური ეკლესიის კარდინალი, დიპლომატი და პოლიტიკოსი, რომის კურიის მოღვაწე და ლატერანის შეთანხმებების ერთ-ერთი ხელმომწერი. იგი წმიდა საყდრის სახელმწიფო მდივნის თანამდებობას იკავებდა პაპების — ბენედიქტე XV-ისა და პიუს XI-ის პაპობის პერიოდში.

მისი სხვა თანამდებობები იყო:
* პერუში სამოციქულო დელეგატი (1898–1901)
* კესარიის ტიტულარული არქიეპისკოპოსი (1898–1907)
* საგანგებო საეკლესიო საქმეთა წმინდა კონგრეგაციის მდივანი (1901–1904)
* სან-ბერნარდო ალე ტერმეს კარდინალ-პრესვიტერი (1907–1915)
* კარდინალთა კოლეგიის კამერლენგო (1914–1915)
* საგანგებო საეკლესიო საქმეთა წმინდა კონგრეგაციის პრეფექტი (1925–1930)

## ბიოგრაფია 
### ადრეული ცხოვრება 
გასპარი დაიბადა 5 მაისი 1852 სოფელ კაპოვალაცა დი უსსიტაში (), (დღევანდელი მაჩერატის პროვინციის ფარგლებში; იმ ხანებში — პაპის ოლქის ნაწილი). მისი მშობლები იყვნენ ბერნარდინო გასპარი და ჯოვანი სილი. ათი შვილიდან

პიეტრო სუსტი და ავადმყოფობისკენ მიდრეკილი ბავშვი იყო, მაშინ როცა მისი ცხრა და-ძმა ძლიერი და სიცოცხლით სავსე ჩანდა; ზოგიერთს ეგონა, რომ იგი დიდხანს ვერ იცოცხლებდა. სადაც პროფესორად 1880-დან 1898 წლამდე მუშაობდა. 1898–1901 წლებში ის ბოლივიის, ეკვადორისა და პერუს სამოციქულო დელეგატის მოვალეობას ასრულებდა; 1901 წელს კი კურიის წევრი გახდა და რომში დაბრუნდა.

პაპად არჩევიდან მცირე ხანში პიუს X-მა გასპარის ჰკითხა, რამდენ ხანს დასჭირდებოდა კანონიკური სამართლის კოდიფიცირება. გასპარიმ უპასუხა, რომ საკმარისი თანამშრომლების პირობებში ეს საქმე 25 წელში დასრულდებოდა. პიუს X-მა მიუგო: „მაშ, გააკეთე.“ 1904 წელს გასპარი რომში გამოიძახეს კანონიკური სამართლის კოდიფიკაციის კომისიის მდივნის თანამდებობაზე დასანიშნად; შემდეგი 13 წელი ის პრაქტიკულად განმარტოებაში გაატარა — საუკუნეთა განმავლობაში დაგროვილი დეკრეტებისა და კვლევების უზარმაზარი მასალის შეჯამებით — რათა კათოლიციზმის იურიდიულ ისტორიაში პირველად შეექმნა ერთიანი, განმსაზღვრელი სამართლებრივი ტექსტი. მისმა მუშაობამ შედეგად გამოიღო *1917 Code of Canon Law*, რომელიც ძალაში 1983 წლამდე რჩებოდა. 18 ოქტომბერი 1917-ს პაპმა ბენედიქტემ იგი ახლად შექმნილი კანონიკური სამართლის კოდექსის ავთენტური განმარტების პაპის კომისიის]პირველ პრეზიდენტად დანიშნა. 1929 წლიდან იგი მნიშვნელოვანი მონაწილეობით გამოირჩეოდა აღმოსავლური კათოლიკური კანონიკური სამართლის კოდიფიკაციის საწყის ეტაპებშიც.

### კანონიკური სამართლის მეცნიერი და კურიის დიპლომატი 
იგი მრავალი წლის განმავლობაში პარიზის კათოლიკურ უნივერსიტეტში () კანონიკური სამართლის დეპარტამენტს ხელმძღვანელობდა,

### 1922 წლის კონკლავი 
1922 წლის კონკლავში, რომელმაც პიუს XI აირჩია, გასპარი „ზომიერთა ბანაკის მთავარ წარმომადგენლად“

### პენსიაზე გასვლა და გარდაცვალება 
1928 წლისთვის გასპარი გულის დაავადებითა და დიაბეტით იტანჯებოდა, ცუდად ეძინა და — პიუს XI-ის დაჟინებული თხოვნის მიუხედავად — დასვენებას კატეგორიულად უარყოფდა, რადგან შიშობდა, რომ მის არყოფნაში პაპი მას შეცვლიდა. წლების განმავლობაში მას აშკარად ეძლეოდა სიგნალები, რომ პაპი მის სამსახურს უკვე ისე აღარ აფასებდა, როგორც ადრე.

გასპარი გარდაიცვალა 1934 წლის 18 ნოემბერს. გარდაცვალების მომენტშიც იგი კვლავ იყო კანონიკური სამართლის კოდექსის ავთენტური განმარტების პაპის კომისიის პრეზიდენტი, აღმოსავლური ეკლესიების კანონიკური სამართლის კოდიფიკაციის პაპის კომისიის პრეზიდენტი, და კამერლენგო.

## კანონიკური სამართლის რეფორმა 
პირველი ვატიკანის კრებაზე ეპისკოპოსთა მოთხოვნის საპასუხოდ, პიუს X-მა გასცა ბრძანება, შექმნილიყო რომის კათოლიკური კანონიკური სამართლის ზოგადი კოდიფიკაცია, რომელიც იმ დროისთვის არ არსებობდა. ამ საქმის შესრულება მან პიეტრო გასპარის მიანდო; მუშაობაში მას ეხმარებოდნენ Giacomo della Chiesa (მომავალი ბენედიქტე XV) და Eugenio Pacelli (მომავალი პიუს XII). იმ დროის რომის კურიაში ერთ-ერთ ყველაზე ძლიერ კანონისტად მიჩნეული გასპარის მიერ კანონიკური სამართლის კოდიფიკაცია, გამარტივება და მოდერნიზება უმეტესწილად სწორედ მისი შრომის შედეგი იყო.

მუშაობა დაიწყო მრავალფეროვანი დოკუმენტების შეგროვებითა და ერთ კოდექსში დაყვანით: ნორმატიული ნაწილი წარმოდგენილი იყო სისტემატური, მოკლე კანონისებური დებულებების სახით; ტექსტიდან ამოიღეს წინასწარი მსჯელობები („Whereas ...“ და სხვ.) და გამოტოვეს ის ნაწილებიც, რომლებიც მოგვიანებით განვითარებამ უკვე ჩაანაცვლა. კოდექსი 27 მაისი 1917-ს პაპმა ბენედიქტე XV-მა გამოაცხადა როგორც *The Code of Canon Law*  *Codex Iuris Canonici*) და ძალაში შესვლის თარიღად 19 მაისი 1918 დაადგინა. უმეტესწილად, ეს კოდექსი მხოლოდ ლათინურ ეკლესიას ეხებოდა, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა „თავისი ბუნებით ეხება აღმოსავლურს“, მაგალითად, ნათლობის შედეგების განხილვისას (შდრ. კანონი 87). მომდევნო ათწლეულებში 1917 წლის კოდექსის ზოგიერთი ნაწილი გადაისინჯა, განსაკუთრებით — პიუს XII-ის პერიოდში

## პაპის დიპლომატია 
გასპარის ხელმძღვანელობით ვატიკანმა ევროპულ მთავრობებთან დიპლომატიური შეთანხმებების რეკორდული რაოდენობა გააფორმა. ამ შეთანხმებების მნიშვნელოვანი ნაწილი იმ ახალ სახელმწიფოებთან დაიდო, რომლებიც პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ჩამოყალიბდა. 29 მარტი 1924-ს გასპარისა და ბავარიას შორის კონკორდატი გაფორმდა, საფრანგეთთან — 10 თებერვალი 1925-ს, ჩეხოსლოვაკიასთან — 17 დეკემბერი 1927-ს, პორტუგალიასთან — 15 აპრილი 1928-ს, ხოლო რუმინეთთან — 19 მაისი 1932-ს.

### ლატერანის ხელშეკრულება 
ლატერანის ხელშეკრულება პიეტრო გასპარის უმთავრეს მიღწევად მიიჩნევა, რადგან მან დაასრულა ვატიკანსა და იტალიის სამეფოს შორის სამოცწლიანი კონფლიქტი. ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 11 თებერვალი 1929-ს; იტალიის სახელით დოკუმენტს თავად მუსოლინი აწერდა ხელს. იგი მოიცავდა 1929 წელს იტალიის სამეფოსა და წმიდა საყდარს შორის დადებულ სამ შეთანხმებას, რომლებიც 7 ივნისი 1929-ს იქნა რატიფიცირებული და ამით დასრულდა „რომის საკითხი“. გასპარის მხრიდან ვატიკანის მთავარი მოლაპარაკე იყო რომაელი იურისტი *Francesco Pacelli*, იმ დროისთვის გერმანიაში სამოციქულო ნუნციუსის — ეუჯენიო პაჩელის (მომავალი პაპი პიუს XII) — ძმა.

### რუსეთი და საბჭოთა კავშირი 
გასპარის ვატიკანში საქმიანობის პერიოდი დაემთხვა პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ევროპაში მომხდარ მნიშვნელოვან ცვლილებებს. (1917) რუსეთის რევოლუციის შედეგად ვატიკანი ახალი, მანამდე უცნობი რეალობის წინაშე აღმოჩნდა — იდეოლოგიისა და ხელისუფლების, რომელიც უარყოფდა არა მხოლოდ კათოლიკურ ეკლესიას, არამედ რელიგიას მთლიანობაში.

### ლიტვა და ესტონეთი 
გასპარიმ შეძლო ლიტვასთან კონკორდატის დადება. რუსეთთან ურთიერთობები მეორე მიზეზითაც მკვეთრად შეიცვალა: პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბალტიის ქვეყნებმა და პოლონეთმა რუსეთს დამოუკიდებლობა გამოჰგლიჯეს, რამაც იმ ყოფილი რუსული ტერიტორიების ფარგლებში ეკლესიის შედარებით თავისუფალი სიცოცხლე შესაძლებელი გახადა. ესტონეთი იყო პირველი ქვეყანა, რომელმაც ვატიკანთან კავშირის დამყარება მოისურვა. 11 აპრილი 1919-ს სახელმწიფო მდივანმა პიეტრო გასპარიმ ესტონეთის ხელისუფლებას აცნობა, რომ ვატიკანი დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებას დათანხმდებოდა. კონკორდატზე პრინციპული შეთანხმება ერთი წლის შემდეგ, 1920 წლის ივნისში, შედგა, ხოლო ხელშეკრულებას ხელი მოეწერა 30 მაისი 1922-ს. იგი უზრუნველყოფდა კათოლიკური ეკლესიის თავისუფლებას, ქმნიდა არქიეპარქიას, სასულიერო პირებს ათავისუფლებდა სამხედრო სამსახურისგან, ნებას რთავდა სემინარიებისა და კათოლიკური სკოლების დაარსებას, განსაზღვრავდა ეკლესიის ქონებრივ უფლებებსა და იმუნიტეტს; ამასთან, არქიეპისკოპოსი ესტონეთისადმი ერთგულების ფიცს დებდა.

კათოლიკურ ლიტვასთან ურთიერთობები შედარებით უფრო რთული აღმოჩნდა ვილნიუსის პოლონური ოკუპაციის გამო: ვილნიუსი — ქალაქი და არქიეპისკოპოსის კათედრა — ლიტვასაც საკუთარ ქალაქად მიაჩნდა, თუმცა მოსახლეობის უმრავლესობა პოლონური იყო და ქალაქი პოლონური კულტურის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ცენტრს წარმოადგენდა. პოლონურმა ძალებმა ვილნიუსი დაიკავეს, რამაც ლიტვის მხრიდან წმიდა საყდრისადმი არაერთი პროტესტი გამოიწვია. წმიდა საყდართან ურთიერთობები საბოლოოდ განისაზღვრა პაპი პიუს XI-ის პონტიფიკატის პერიოდში (1922–1939).

ნოემბერი 1922-ში ვატიკანმა ლიტვა აღიარა. აღიარება მოიცავდა პიეტრო გასპარის მიერ ლიტვისთვის წაყენებულ დათქმასაც. დიპლომატიური ურთიერთობები პერიოდულად ჩიხში შედიოდა, რადგან ლიტვის მთავრობა ვატიკანის მიერ შეთავაზებულ პრაქტიკულად ყველა ეპისკოპოსურ დანიშვნას უარყოფდა. ვითარება არ გაუმჯობესებულა მაშინაც, როცა აპრილი 1926-ში პაპმა პიუს XI-მა ლიტვის საეკლესიო პროვინცია ლიტვის მოთხოვნებისა და წინადადებების გაუთვალისწინებლად ცალმხრივად დააარსა და გადააწყო; დავის მთავარი საგანი კვლავ ვილნიუსი იყო, რომელიც პოლონეთს ეკუთვნოდა.

1925 წლის შემოდგომაზე მეცისლოვას რეინისი (Mečislovas Reinys), კათოლიკური თეოლოგიის პროფესორი, ლიტვის საგარეო საქმეთა მინისტრი გახდა და შეთანხმების მიღწევას შეეცადა. ერთი წლის შემდეგ ლიტვაში სამხედროებმა ხელისუფლება ჩაიგდეს ხელში და კონკორდატის პროექტი, რომელიც პაპის ვიზიტატორმა იურგის მატულაიტის-მატულევიჩიუსმა (Jurgis Matulaitis-Matulevičius) შეადგინა, 1926 წლის ბოლოსთვის შეთანხმებულად ჩაითვალა. კონკორდატს ხელი მოეწერა ერთი წლის შემდეგ; მისი შინაარსი მნიშვნელოვანწილად მისდევს პოლონეთთან დადებულ 1925 წლის კონკორდატს.

### ლიეტუვა და ესტონეთი 
გასპარიმ შეძლო კონკორდატის გაფორმება ესტონეთთან. ამასთან, რუსეთთან ურთიერთობები მკვეთრად შეიცვალა მეორე მიზეზითაც: პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ბალტიისპირეთის ქვეყნებმა და პოლონეთმა რუსეთიდან დამოუკიდებლობა მოიპოვეს, რამაც ამ ყოფილი რუსული ტერიტორიების დიდ ნაწილში ეკლესიური ცხოვრების შედარებით თავისუფალი პირობები შექმნა. პირველმა სწორედ ესტონეთმა დაიწყო ვატიკანთან დაახლოების მცდელობა. 11 აპრილი 1919-ს სახელმწიფო მდივანმა პიეტრო გასპარიმ ესტონეთის ხელისუფლებას აცნობა, რომ ვატიკანი დიპლომატიური ურთიერთობების დამყარებას დასთანხმდებოდა. კონკორდატზე პრინციპული შეთანხმება ერთი წლის შემდეგ, 1920 წლის ივნისში შედგა, ხოლო დოკუმენტს ხელი 30 მაისი 1922-ს მოეწერა. იგი უზრუნველყოფდა კათოლიკური ეკლესიის თავისუფლებას, ადგენდა არქიეპარქიას, ათავისუფლებდა სასულიერო პირებს სამხედრო სამსახურისგან, უშვებდა სემინარიებისა და კათოლიკური სკოლების შექმნას, აღწერდა ეკლესიის ქონებრივ უფლებებსა და იმუნიტეტს; არქიეპისკოპოსი ფიცს დებდა ესტონეთის ერთგულებაზე.

კათოლიკურ ლიეტუვასთან ურთიერთობა შედარებით უფრო რთული აღმოჩნდა ვილნიუსის საკითხის გამო: |პოლონურმა ოკუპაციამ ლიეტუვა და წმინდა საყდარი დაძაბულ მდგომარეობაში ჩააყენა, რადგან ლიეტუვა ვილნიუსს საკუთარ ქალაქად მიიჩნევდა, მაშინ როცა მისი მოსახლეობის უმრავლესობა პოლონელი იყო და ქალაქი პოლონური კულტურის მნიშვნელოვან ცენტრს წარმოადგენდა. პოლონეთის ძალებს ვილნიუსი დაკავებული ჰქონდათ, რის გამოც ლიეტუვამ წმინდა საყდარს არაერთი პროტესტი გაუგზავნა. წმინდა საყდართან ურთიერთობის ჩარჩოები საბოლოოდ ჩამოყალიბდა პიუს XI-ის (1922–1939) პონტიფიკატის დროს.

ლიეტუვა ვატიკანმა 1922 წლის ნოემბერში ცნო. ამ აღიარებას თან ახლდა პიეტრო გასპარის მიერ ლიეტუვისთვის წაყენებული დათქმა. ამის შემდეგაც ურთიერთობები ხშირად ჩიხში შედიოდა, რადგან ლიეტუვის მთავრობა ფაქტობრივად არ ეთანხმებოდა ვატიკანის მიერ დანიშნულ ეპისკოპოსთა უმეტესობას. მდგომარეობა არ გაუმჯობესებულა მაშინაც, როცა 1926 წლის აპრილში პიუს XI-მა, ლიეტუვის მოთხოვნებისა და წინადადებების გაუთვალისწინებლად, ერთპიროვნულად დააარსა და გადააწყო ლიეტუვის საეკლესიო პროვინცია; არსებით საკამათო საკითხად კვლავაც ვილნიუსი რჩებოდა, რომელიც იმ დროს პოლონეთს ეკუთვნოდა.

1925 წლის შემოდგომაზე მეჩისლოვას რეინისი, კათოლიკე ღვთისმეტყველების პროფესორი, ლიეტუვის საგარეო საქმეთა მინისტრი გახდა და შეთანხმების მიღწევას შეეცადა. ერთი წლის შემდეგ ხელისუფლებაში სამხედროებმა გადატრიალებით მოიყვანეს ახალი რეჟიმი, ხოლო კონკორდატის პროექტი, რომელიც პაპის ვიზიტატორმა იურგის მატულაიტის-მატულევიჩიუსმა შეიმუშავა, 1926 წლის ბოლოსთვის პრინციპულად შეთანხმდა. კონკორდატს ხელი ერთ წელში მოეწერა; მისი შინაარსი დიდწილად მიჰყვებოდა 1925 წლის პოლონურ კონკორდატს.

### პოლონეთი 
1918 წლის ოქტომბერში პაპმა ბენედიქტე XV-მა პოლონელ ხალხს დამოუკიდებლობა მიულოცა. ვარშავის არქიეპისკოპოს კაკოვსკისადმი მიმართულ ღია წერილში მან გაიხსენა მათი ერთგულება და წმინდა საყდრის მრავალგზის მცდელობა, დახმარებოდა მათ; ასევე გამოთქვა იმედი, რომ პოლონეთი კვლავ დაიკავებდა ადგილს „ერების ოჯახში“ და საკუთარ ისტორიას გააგრძელებდა როგორც განათლებული ქრისტიანული ერი. 1919 წლის მარტში მან ათი ახალი ეპისკოპოსი დანიშნა და მალევე პაპის ნუნციუსად დაასახელა აჩილე რატი, რომელიც უკვე ვარშავაში იმყოფებოდა როგორც მისი წარმომადგენელი. ის არაერთხელ აფრთხილებდა პოლონეთის ხელისუფლებას, არ დაედევნათ ლიეტუველი და რუთენელი სასულიერო პირები. ვარშავაზე ბოლშევიკების შეტევისას მან პოლონეთისთვის მთელ მსოფლიოში საჯარო ლოცვების აღვლენა მოითხოვა. გასპარიმ ნუნციუს რატი ვარშავაში დარჩენისკენ მოუწოდა. 11 ივნისი 1921-ს მან პოლონეთის ეპისკოპოსთა კონფერენციას წერილით მიმართა: გააფრთხილა სულიერი ძალაუფლების პოლიტიკური გამოყენების წინააღმდეგ, კიდევ ერთხელ მოუწოდა მეზობელ ხალხებთან მშვიდობიან თანაცხოვრებას და აღნიშნა, რომ „სამშობლოს სიყვარულს სამართლიანობასა და ვალდებულებებში აქვს თავისი საზღვარი“. მან ნუნციუს რატი სილეზიაშიც გაგზავნა, რათა კათოლიკური სამღვდელოების მხრიდან შესაძლო პოლიტიკური აგიტაციები შეეკავებინა.

რატი, როგორც მკვლევარი, პოლონეთისთვის მუშაობას და საბჭოთა კავშირთან „ხიდების გადებას“ აპირებდა; იგი იმედოვნებდა კიდეც, რომ რუსეთისთვის სისხლს დაღვრიდა. თუმცა პაპ ბენედიქტე XV-ს იგი სჭირდებოდა როგორც დიპლომატი და არა როგორც მარტვილი; ამიტომ მან აუკრძალა სსრკ-ში გამგზავრება, მიუხედავად იმისა, რომ რატი რუსეთის საკითხში ოფიციალური პაპის დელეგატი იყო. ამის შემდეგ მან რუსეთთან კონტაქტები შეწყვიტა, რამაც იმ პერიოდის პოლონეთში მას დიდად არ მოუმატა მხარდაჭერა. საბოლოოდ მისი გაწვევა მოითხოვეს: „მიუხედავად იმისა, რომ ის გულწრფელად ცდილობდა პოლონეთის მეგობრად წარმოჩენას, ვარშავამ მისი წასვლა აიძულა, მას შემდეგ, რაც სილეზიაში კენჭისყრისას მისი ნეიტრალიტეტი ეჭვქვეშ დააყენეს“. გერმანელებს არ მოსწონდათ, რომ არჩევნებს „პოლონურ“ ნუნციუსს უნდა ედევნებინა თვალი, ხოლო პოლონელები უკმაყოფილო იყვნენ, რადგან მან აგიტაციაში ჩართული სასულიერო პირები შეაკავა. 20 ნოემბერს, როდესაც გერმანელმა კარდინალმა ადოლფ ბერტრამმა სასულიერო პირთათვის ნებისმიერი პოლიტიკური საქმიანობის პაპის აკრძალვა გამოაცხადა, ვარშავაში რატის გაძევების მოთხოვნებმა მწვერვალს მიაღწია. ორი წლის შემდეგ აჩილე რატი პაპ პიუს XI გახდა და ვატიკანის პოლიტიკას პოლონეთის მიმართ მომდევნო ოცდათექვსმეტი წლის განმავლობაში პიეტრო გასპარისა და ეუჯენიო პაჩელისთან ერთად აყალიბებდა (1922–1958).

 (1922–1939) — ვარშავამ მისი, როგორც ნუნციუსის, გაწვევა აიძულა. ორი წლის შემდეგ პაპი გახდა. მან არაერთ ქვეყანასთან, მათ შორის ლიეტუვასა და პოლონეთთან, კონკორდატები გააფორმა.]]

პიუს XI-ის (1922–1939) პონტიფიკატის პერიოდში პოლონეთში ეკლესიური ცხოვრება გამოცოცხლდა: არსებობდა რამდენიმე ანტიკლერიკალური ჯგუფი, რომლებიც განსაკუთრებით განათლების სფეროში ეკლესიის ახალ როლს ეწინააღმდეგებოდნენ. მიუხედავად ამისა, გაიმართა მრავალი რელიგიური შეკრება, კონგრესი, დღესასწაული და პილიგრიმობა, რომელთაგან ბევრს პონტიფიკოსის მხარდამჭერი წერილებიც ახლდა.

პიუს XI-ის პონტიფიკატის დროს მისმა კარდინალმა სახელმწიფო მდივანმა, პიეტრო გასპარიმ, უჩვეულო გულახდილობით გამოთქვა მოსაზრებები ომისშემდგომ წესრიგსა და პოლონეთის მომავალზე: მან ლუდვიგ ფონ პასტორს უთხრა, რომ ვერსალის საზავო ხელშეკრულება თითქმის უეჭველად ახალი ომით დასრულდებოდა — შესაძლოა ათი ომითაც კი. ამასთან, მან დადებითად შეაფასა ლოკარნოს ხელშეკრულებების შედეგი. თუმცა „პოლონეთის დერეფანი“ მისი შეფასებით კვლავ პრობლემურ საკითხად რჩებოდა და კომპრომისებს მოითხოვდა. იმავე დროს, მისი აზრით, პოლონეთს არსებობა მხოლოდ მაშინ შეეძლებოდა, თუ რომელიმე მეზობელთან — აღმოსავლეთით ან დასავლეთით — თანამშრომლობას შეძლებდა. რადგან საბჭოთა კავშირს სანდო პარტნიორად ვერ მიიჩნევდა, ის „პირდაპირ სისულელედ“ თვლიდა დასავლეთთან „ხიდების დანგრევას“: „პოლონეთს ამის მძიმე ფასი მოგვიანებით მოუწევს, როცა გერმანია ძალებს მოიკრებს“.

### კონკორდატი პოლონეთთან
1925 წლის 10 თებერვალს ვატიკანის სახელით პიეტრო გასპარისა (ვატიკანის კარდინალი სახელმწიფო მდივანი) და პოლონეთის სახელით სტანისლავ გრაბსკის შორის ხელი მოეწერა კონკორდატს (კონკორდატი 1925). კონკორდატი 27 მუხლს მოიცავს და ეკლესიისა და მორწმუნეთა თავისუფლებას უზრუნველყოფს. იგი არეგულირებს იმ ტიპურ საკითხებს, რომლებიც მსგავს შეთანხმებებში, ჩვეულებრივ, ცენტრალურ მნიშვნელობას იძენს: კათოლიკური სწავლების ორგანიზებას დაწყებით და საშუალო სკოლებში, ეპისკოპოსთა დანიშვნის წესს, სემინარიების დაფუძნებას, აგრეთვე ვარშავაში მუდმივი ნუნციუსის ყოფნას, რომელიც პარალელურად წმინდა საყდრის ინტერესებს გდანსკშიც წარმოადგენს. კონკორდატი ასევე ადგენს, რომ პოლონეთის ტერიტორიის არც ერთი ნაწილი არ შეიძლება ექვემდებარებოდეს პოლონეთის ფარგლებს გარეთ მყოფი ეპისკოპოსის იურისდიქციას.

ეკლესია სახელმწიფოს მხრიდან სრულ დაცვას იღებს და კვირაობით მესის დროს, აგრეთვე 3 მაისს, პოლონეთის ხელმძღვანელთათვის ლოცვას აღავლენს. თუ სასულიერო პირის წინააღმდეგ ბრალდება წამოიჭრება, სასამართლო დოკუმენტები საეკლესიო ხელისუფლებას გადაეგზავნება. თუ იგი დანაშაულში დამნაშავედ იქნება ცნობილი, სასჯელს ციხეში არ მოიხდის; ამის ნაცვლად, ეკლესიის ხელისუფლებას გადაეცემა მონასტერში ან სავანეში ინტერნირების მიზნით.

კონკორდატი ვრცელდება ლათინურ რიტზე ხუთ საეკლესიო პროვინციაში: გნეზნოსა და პოზნანის, ვარშავის, ვილნიუსის, ლვოვისა და კრაკოვის პროვინციებში. იგი ასევე შეეხება გაერთიანებულ კათოლიკეებს ლვოვისა და პჟემისლის ბერძნულ-რუთენული რიტით, აგრეთვე ლვოვში არსებულ სომხურ რიტს. კონკრეტულ რიტებში რელიგიური მსახურების შესრულებისას დაცული უნდა იყოს კანონიკური სამართლის ნორმები. კათოლიკური სწავლება სავალდებულოა ყველა საჯარო სკოლაში, უნივერსიტეტების გამოკლებით. 24-ე მუხლით ეკლესია და სახელმწიფო ურთიერთაღიარებენ ერთმანეთის ქონებრივ უფლებებს, რომელთა ნაწილი 1918 წლამდე, დანაწილების ეპოქიდან მომდინარეობს. ეს გულისხმობს ეკლესიის ქონებრივ უფლებათა და უძრავ ქონებაზე საკუთრების ტიტულების პატივისცემას. მოგვიანებით დამატებითი შეთანხმება უნდა განსაზღვრავდეს ექსპროპრიირებული საეკლესიო ქონების სტატუსს; მანამდე კი სახელმწიფო ეკლესიისთვის უზრუნველყოფს საეკლესიო შემწეობებს მისი სასულიერო პირების სასარგებლოდ.

ფორმალურად კონკორდატი ეკლესიის გამარჯვებად გამოიყურებოდა, თუმცა პოლონელი ეპისკოპოსები იძულებულნი გახდნენ, ზომები მიეღოთ მისი ადრეული დარღვევების წინააღმდეგ, განსაკუთრებით — ქორწინების კანონმდებლობისა და ქონებრივი უფლებების სფეროში. პაპი პიუს XI ამ პოზიციას მხარს უჭერდა, ისევე როგორც ეპისკოპოსთა ინიციატივას საკუთარი პლენარული შეკრებების გამართვის შესახებ.

ფლორესტანო ვანჩინის ფილმში „მატეოტის მკვლელობა“ (1973) გასპარის როლს მიქელე მალასპინა ასრულებს.

### ჯილდოები
#### უცხოური ჯილდოები
*მონაკო:
* წმინდა შარლის ორდენის დიდი ჯვარი (1916 წლის, 8 თებერვალი)
*პორტუგალია:
* კოშკისა და მახვილის ორდენის დიდი ჯვარი (1929 წლის 23 თებერვალი)

*ესპანეთი:
* კარლოს III-ის ორდენის დიდი ჯვარი ყელსაბამით (1924 წლის 28 თებერვალი)

*სან-მარინო:

* წმინდა აგათას ორდენის დიდი ჯვარი
* სან-მარინოს ორდენის დიდი ჯვარი

## სქოლიო 
კატეგორია:კარდინალები
კატეგორია:დაბადებული 1852
კატეგორია:დაბადებული 5 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ნოემბერი