open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დავიდ მალიანი

**დავიდ მალიანი** (; დ. 17 აპრილი, 1904, ზაქათალა — გ. 17 ივლისი, 1976, ერევანი) — სომეხი და საბჭოთა მსახიობი, საბჭოთა კავშირის (1974) და სომხეთის სსრ-ის სახალხო (1942) არტისტი.

არის ჰენრიხ მალიანის (სსრკ სახალხო არტისტი, 1982) ბიძა.

## ბიოგრაფია
დავიდ მალიანი დაიბადა 1904 წელს ქალაქ ზაქათალაში. დაწყებითი განათლება ადგილობრივ სამრევლო სკოლაში მიიღო, რომელიც დაუსრულებელი დატოვა, რადგან 1918 წელს ოჯახთან ერთად აზერბაიჯანიდან საქართველოში, ჯერ თელავში, შემდეგ თბილისში გადავიდა საცხოვრებლად.

მალიანმა პროფესიული განათლება მიიღო თბილისის დრამატულ სტუდია „აიარტუნში“ 1924 წელს არშაკ ბურჯალიანის და სტეპან კაპანაკიანის ხელმძღვანელობით. მცირე ხნით მუშაობდა ერევნის პირველ სახელმწიფო თეატრში, შემდეგ სამუშაოდ გადავიდა თბილისში, სომხურ დრამატულ თეატრში.

1929-1930 წლებში დავიდ მალიანი მუშაობდა ლენინაკანის დრამატულ თეატრში (ამჟამინდელი ვარდან აჯემიანის სახელობის გიუმრის დრამატული თეატრი. ამის შემდეგ მან ორი სეზონი გაატარა ერევნის მუშათა თეატრში. შემდეგ მსახიობი გადავიდა „არმენფილმში“ და 1937 წელს დამკვიდრდა სუნდუკიანის სახელობის ერევნის დრამატულ თეატრში, როგორც მსახიობი.

თეატრში ნათამაშები როლებიდან აღსანიშნავია: ჯეიდი („მომგებიანი პოზიცია“), კრეჩინსკი („კრეჩინსკის ქორწილი“), მიქაელიანი („კაპიტანი“, 1938), ჰარი სმიტი („რუსული საკითხი“, 1947), მიქაელ ნალბანდიანი („მიქაელ ნალბანდიანი“, 1952), ავალიანი, („სიმაღლეებში“), ტიგრანი („გამბედაობა“), ტუსიანი („მოკლული მტრედი“, 1944), კარენი („ცოცხალი ლეში“, 1951), ჩეპურნოი („მზის შვილები“, 1953) და სხვა.

იყო საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი (1942 წლიდან), სომხეთის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი.

ავტორია წიგნისა „სახეები, შეხვედრები“ (1974).

დავიდ მალიანი 1976 წლის 17 ივლისს გარდაიცვალა ერევანში. დაკრძალულია თოხმახის სასაფლაოზე.
მინი| დავიდ მალიანის მემორიალური დაფა ერევანში
## ჯილდოები და აღიარება
*1936 : სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
*1942 : სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი
*1974 : სსრკ სახალხო არტისტი
*1950, 1952 : სტალინური პრემია ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში
*1944, 1956 : შრომის წითელი დროშის ორდენი
*მედალი „კავკასიის დაცვისათვის“
*მედალი 1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის

## ხსოვნა
ერევანში არის დავიდ მალიანის ქუჩა

## ფილმოგრაფია
## ლიტერატურა 
* ა. არაქსმანიანი, „დავიდ მალიანი“. 1957.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* დავიდ მალიანი
* ვერიკო ანჯაფარიძე და დავით მალიანი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 17 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:საბჭოთა მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
ლიატრისი

**ლიატრისი** () — მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. ცნობილია 50-მდე სახეობა.  გავრცელებული არიან ჩრდილოეთ ამერიკაში. მრავალწლოვანი ფესურიანი ბალახოვანი მცენარეებია. აქვთ სწორად მდგომი, ძირითადად მარტივი, შეფოთლილი, 2 მეტრამდე სიმაღლის ღერო. ფოთლები ხაზური ან ვიწროლანცეტა, მჯდომარე, მორიგეობით განლაგებულია. ყვავილები მილისებრი, მოცისფრო-მეწამული, წითელი, თეთრი; პატარა კალათებად შეკრებილია გრძელ (0,7 მ-მდე) კენწერულ თავთავისებრ ყვავილედებში. ლიატრისი ზამთარგამძლე და სინათლის მოყვარული მცენარეა. ღია გრუნტში დეკორატიულ მცენარეებად ზრდიან თავთავიანი ლიატრისის (*L. spicata*) ფორმებს, რომლებიც გამოირჩევიან ყვავილობის ვადებით, სიმაღლითა და ყვავილების ფერით; აგრეთვე ზრდიან *Liatris scariosa*, *Liatris aspera* და სხვა სახეობებს. იყენებენ მიქსბორდერებში, ჯგუფურ ნარგავებში, მოსაჭრელად. ამრავლებენ ფესურების გაყოფით, იშვიათად თესლით.

## სქოლიო 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ჯაკომო გასტალდი

მინი|საქართველო გასტალდის რუკაზე
**ჯაკომო გასტალდი** ( დ. დაახლ. 1500, პიემონტი, — გ. 1566, ვენეცია) — იტალიელი კარტოგრაფი.

ძირითადად ცხოვრობდა ვენეციაში, სადაც ინჟინრად მუშაობდა, ხოლო დაახლ. 1544 წლიდან მთლიანად დაკავებული იყო რუკების შექმნით. ითვლება XVI საუკუნის ერთ-ერთ ყველაზე პროდუქტიულ იტალიელ კარტოგრაფად. საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მისი რუკა „აზიის წინა ნაწილის აღწერა ანტიკური, და თანამედროვე სახელწოდებებითურთ პიემონტელი კოსმოგრაფის ჯაკომო გასტალდისა“ (1561).   

## ლიტერატურა
*  Tooley, R.V.; Bricker Ch., Landmarks of Mapmaking, Elsevier-Sequoia, Amsterdam, 1968.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჯაკომო გასტალდის რუკები — აშშ კონგრესის ბიბლიოთეკა

კატეგორია:დაბადებული 1500
კატეგორია:გარდაცვლილი 1566
კატეგორია:იტალიელი კარტოგრაფები
მზის ელექტროსადგური

მინი|მზის ელექტროსადგური
**მზის ელექტროსადგური** — ელექტროსადგურის ტიპი, რომელშიც მზის რადიაცია გარდაიქმნება ელექტროენერგიად. მზის ენერგიის გარდაქმნის მეთოდები განსხვავებულია და დამოკიდებულია ელექტროსადგურის კონსტრუქციაზე.

## მზის ელექტროსადგურის ტიპები
მზის ელექტროსადგურები იყოფა შემდეგ ტიპებად:

*მზის ელექტროსადგური კოშკური ტიპის
*მზის ელექტროსადგური თეატრალური ტიპის
*მზის ელექტროსადგური ფოტოელექტრული მოდულების გამოყენებით
*მზის ელექტროსადგური პარაბოლური კონცენტრატორების გამოყენებით
*კომბინირებული მზის ელექტროსადგური
*მზის აეროსტატური ელექტროსადგური
*მზისიერ-ვაკუუმური ელექტროსადგური.

## ლიტერატურა
*Р.Б. Ахмедов, И.В. Баум, В.А. Пожарнов, В.М. Чаховский. Солнечные электрические станции. — М.: ВИНИТИ, 1986. — Т. 1. — 120 с. — 500 экз.
*В.И. Виссарионов, Г.В. Дерюгина, В.А. Кузнецова, Н.К. Малинин. Солнечная энергетика: учебное пособие для вузов. — М.: Издательский дом МЭИ, 2008. — 276 с. — 800 экз. — ISBN 978–5–383–00270-4.
*Михаил Берёзкин. Укрощение Солнца // Наука и жизнь : журнал. — 2013. — № 12. — С. 19—25. — ISSN 0028-1263.
*Алексей Михайлов. Солнце вместо нефти // Профиль : журнал. — М., 2016. — 30 мая (№ 19 (953)). — С. 18—24. — ISSN 1726-0639.
გეოთერმული ელექტროსადგური

**გეოთერმული ელექტროსადგური** — თბური ელექტროსადგური, რომელიც ბუნებრივი ცხელი წყლის ან ორთქლის სითბოს ელექტროენერგიად გარდაქმნის. დედამიწის ქერქის სიღრმეში სითბო წარმოიქმნება რადიოაქტიური გარდაქმნების, ქიმიური რეაქციებისა და სხვათა პროცესების შედეგად. რაც უფრო ღმადაა ქანი, მით უფრო მაღალია მისი ტემპერატურა (დედამიწის ზედაპირიდან 2000-3000 მეტრ სიღრმეზე 100°C აღემატება). დიდ სიღრმეზე წყალი მაღალ ტემპერატურამდე ცხელდება და საჭიროების შემთხვევაში იგი ჭაბურღილით ზედაპირზე ამოჰყავთ. ვულკანურ რაიონებში გაცხელებული სიღრმის წყალი დედამიწის ქერქის ნაპრალებიდან ზედაპირზე ამოდის. ამ რაიონებში თერმულ წყალს განსაკუთრებით მაღალი ტემპერატურა აქვს და ზედაპირთან ახლოსაა. ზოგჯერ იგი გადამეტხურებული ორთქლის სახით გამოიყოფა. მომავალში ღრმა ბურღვა საშუალებას მოგვცემს ავითვისოთ მაგმური კერების მაღალი ტემპერატურა. 100°C-მდე ტემპერატურის თერმული წყალი ზედაპირზე ამოდის მრავალ ქვეყანაში, მათ შორის საქართველოშიც.

სსრკ-ში 5 მეგვტ სიმძლავრის პირველი გეოთერმული ელექტროსადგური ამუშავდა 1966 წელს კამჩატკაზე, კოშელევისა და კაბალნის ვულკანების რაიონებში. 840 კჯ/კგ (200 კკალ/კგ-მდე) სითბოს შემცველი ორთქლწყლის ნარევი ჭაბურღილებით ზედაპირზე ამოდის და სეპარატორებში გადადის, სადაც 0.23 მეგნ/მ² (2.3 ატ) წნევით წყლისგან ორთქლი გამოიყოფა. სეპარაციის შემდეგ ორთქლი ტურბინებში გადადის, ხოლო 120°C ტემპერატურის ცხელ წყალს დასახლებული პუნქტების თბომომარაგებისა და სხვა მიზნებისათვის იყენებენ. ელექტროსადგურში დადგმულია 2.5 მეგვტ სიმძლავრის ორი ტურბინა. გეოთერმული ელექტროსადგურს არა აქვს საქვაბე საამქრო, სათბობმიწოდების სისტემა, ნაცრის დამჭერები და მრავალი სხვა მოწყობილობა, რომლებიც აუცილებელია ჩვეულებრივი თბოელექტროსადგურისათვის. პრაქტიკულად სადგური შედგება სამანქანო დარბაზისა და ელექტროტექნიკური მოწყობილობისათვის განკუთვნილი სათავსისაგან. ასეთი გეოთერმული ელექტროსადგურის ელექტროენერგიის რამდენჯერმე უფრო დაბალია დიზელის ელექტროსადგურთან შედარებით. გეოთერმულ ელექტროსადგურში ელექტროენერგია მიიღება პირდაპირი, არაპირდაპირი და შერეული სქემით. პირდაპირი სქემის შემთხვევაში ბუნებრივი ორთქლი ჭაბურღილებიდან მილებით გადადის ელექტრულ გენერატორებთან შეერთებულ ტურბინებში. ორთქლსა და კონდენსატს იყენებენ თბომომარაგებისათვის, ზოგჯერ კი — ქიმიურ წარმოებაში. არაპირდაპირი სქემის დროს ორთქლს წინასწარ წმენდენ აგრესიული (ძლიერი კოროზიის გამომწვევი) აირებისაგან. შერეული სქემის შემთხვევაში ჭაბურღილიდან ორთქლი გადადის საორთქლებელში, სადაც მისი სითბოს ხარჯზე ღებულობენ აგრესიული აირებისაგან თავისუფალ მეორეულ ორთქლს. ტურბინაშ გავლის შემდეგ ორთქლი კონდენსატორში კონდენსირდება, კონდენსატი კი ამაორთქლებელს უბრუნდება. ჭაბურღილის ორთქლი ამაორთქლებელში სითბოს გაცემის შემდეგ კონდენსირდება. სასურველი შედგენილობის კონდენსატს ქიმიურ წარმოებაშ იყენებენ.

დაახლოებით 100°C ტემპერატურის თერმული წყლის ენერგია არავულკანურ რაიონებში შეიძლება გამოვიყენოთ ვაკუუმური ტურბინისათვის ან დაბალმდუღარე მუშა სხეულის  (ფრეონისა და სხვა) მონაწილეობით მიმდინარე ციკლის უზრუნველსაყოფად.

## სქოლიო
კატეგორია:გეოთერმული ელექტროსადგურები
ქარის ელექტროსადგური

[მინი|ქარის ელექტროსადგური ყირიმში, [უკრაინა]]
**ქარის ელექტროსადგური** — რამდენიმე ქარის გენერატორისგან აწყობილი ერთიანი ელექტროსადგური. დიდი ქარის ელექტროსადგურები შეიძლება შედგებოდეს 100 და მეტი ქარის გენერატორისგან. მათ როგორც წესი აგებენ ყველგან, სადაც ხშირად უბერავს ქარი (წლის განმავლობაში ქარის საშუალო სიჩქარე აღემატება 5 კმ/სთ).

## ლიტერატურა
*Методы разработки ветроэнергетического кадастра. — АН СССР, ГЛАВНИИ при Госэкономсовете Энергетический институт им. Г. М. Кржижановского. Изд-во АН СССР, 1963.
*В. Н. Андрианов, Д. Н. Быстрицкий, К. П. Вашкевич, В. Р. Секторов. Ветроэлектрические станции / под редакцией В. Н. Андрианова. — М., Л.: Государственное энергетическое издательство, 1960. — 320 с. — 2000 экз.
*В. Ляхтер. Второе пришествие ветряка // Наука и жизнь. — 1991. — № 5. — С. 88−91. — ISSN 0028-1263.
*А. Понятов. Вступив в эпоху электричества // Наука и жизнь. — 2020. — № 1. — С. 16−17. — ISSN 0028-1263.

კატეგორია:ქარის ელექტროსადგურები
ქარის გენერატორი

მინი|ქარის გენერატორის მუშაობა
**ქარის გენერატორი** – მოწყობილობა ქარის ნაკადის კინეტიკური ენერგიის გარდასაქმნელად ელექტროენერგიად მბრუნავი როტორის მეშვეობით. არსებობს მისი სამი სახეობა: სამრეწველო, კომერციული და საყოფაცხოვრებო. ის ელექტროენერგიის მიღების შედარებით იაფი საშუალებაა, რომელიც არ საჭიროებს ნედლეულს, არა აქვს სამრეწველო ნარჩენები და ეკოლოგიურად სუფთაა. დღეისათვის ქარის 25 ენერგიის გამოყენების კოეფიციენტის მაქსიმალური მნიშვნელობაა 0.4, თუმცა, მეცნიერთა პროგნოზით, შესაძლებელია მისი გაზრდა უახლოეს მომავალში 0.45-მდე.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ელექტროგენერატორები
გაღმართი

**გაღმართი** — ისტორიული მხარე დასავლეთ საქართველოში, იმერეთში. ისტორიულ წყაროებში პირველად იხსენიება XVII საუკუნეში. 

ფართო მნიშვნელობით გაღმართი აღნიშნავდა იმერეთის სამეფოს დედაქალაქიდან — ქუთაისიდან მდ. რიონისა და მისი შენაკადის ყვირილის მარცხენა სანაპიროს ტერიტორიას („რიონს გაღმართი“), ისტორიულ ლომსიათხევს, სალომინაოს, საჩინოს, საჯავახოს. თანამედროვე ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფით შეესაბამება ზესტაფონის, ბაღდათის, ვანის, სამტრედიისა და ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტების ტერიტორიას.

ვიწრო მნიშვნელობით გაღმართი ეწოდებოდა ახლანდ. ბაღდათის მუნიციპალიტეტის დიდ ნაწილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:იმერეთის სამეფო
ალექსანდრე გაუკი

**ალექსანდრე ვასილის ძე გაუკი** () (დ. 3 აგვისტო, 1893, ოდესა, — გ. 30 მარტი, 1963, მოსკოვი) — რუსი დირიჟორი და პედაგოგი. რსფსრ სახალხო არტისტი (1954).  

დაამთავრა პეტროგრადის კონსერვატორია (ნ. ჩერეპნინის კლასი, 1917). სადირიჟორო მოღვაწეობა დაიწყო 1917 წლიდან. 1930–1934 წლებში იყო ლენინგრადის ფილარმონიის სამხატვრო ხელმძღვანელი და მთავარი დირიჟორი, 1934–1936 წლებში — საკავშირო რადიოს დიდი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1936–1941 წლებში — სსრკ სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1953–1962 წლებში — საკავშირო რადიოს დიდი სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. ასწავლიდა ლენინგრადის და მოსკოვის კონსერვატორიებში (1948 წლიდან პროფესორი).

1941-1943 წლებში გაუკი მოღვაწეობდა საქართველოში, იყო საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის მთავარი დირიჟორი და თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი. დიდი პოპულარობით სარგებლობდა ქართულ მუსიკალურ საზოგადოებაში. გაუკის მოწაფეები იყვნენ: ალექსანდრე მელიქ-ფაშაევი, ევგენი მიქელაძე, ევგენი მრავინსკი, ევგენი სვეტლანოვი, ვახტანგ ფალიაშვილი, ჯემალ გოკიელი და სხვ.

## ლიტერატურა
* ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი. – თბ., 2015. – გვ. 99.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  3 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1963
კატეგორია:რუსი დირიჟორები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის პედაგოგები
კატეგორია:ოდესაში დაბადებულები
კატეგორია:რსფსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
გაყრა

**გაყრა** — ქართულ ისტორიულ ჩვეულებით სამართალში ნიშნავდა დამოუკიდებელი ოჯახების შექმნის მიზნით დიდი ოჯახის დაშლას და თითოეული მათგანისთვის საკუთარი ქონების გამოყოფას.

ადრეფეოდალურ საქართველოში ოჯახები ინარჩუნებდნენ საოჯახო თემის ნიშნებს. გვიანფეოდალური ხანიდან კი, როდესაც დიდი ოჯახი მიაღწევდა განვითარების გარკვეულ დონეს, საოჯახო ქონების განაწილებით ხდებოდა დიდი ოჯახის დაშლა — გაყრა. თავადთა სახლეულის გაყრას მისი სოციალური და პოლიტიკური დასუსტება მოსდევდა, მაგრამ გაყრა ყოველთვის არ ნიშნავდა სათავადოს ტერიტორიულ დაშლას. 

გაყრა ოჯახის უფროსის, პირველი თაობის უხუცესის გარდაცვალების შემდეგ მიიჩნეოდა მიზანშეწონილად, თუმცა მრავალრიცხოვანი ოჯახის გაყრას მამის სიცოცხლეშიც ხდებოდა. ოჯახის გაყრის შემდეგ, მამისეულ ოჯახში, ტრადიციულად, უმცროსი ვაჟი რჩებოდა. საოჯახო ქონებიდან ყველა ვაჟიშვილს თავისი წილი (ხშირად განსხვავებულიც) გამოეყოფოდა. ქალიშვილს საოჯახო ქონებიდან წილი არ ერგებოდა, მას მხოლოდ მზითევი ეძლეოდა. უფროსი ძმის წილს საუფროსო ანუ საუხუცესო ეწოდებოდა, უმცროსისას — საუმცროსო. შუათანა ძმებისათვის არსებობდა საშუალო სარგო — გასაყოფი გლეხების „ოცისთავი“ (მეოცედი). ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნში მოცემულია ასევე „გასამყრელო“ ანუ მეფის წილი, რომელსაც ის გაყრის განსაკუთრებული შემთხვევების ზედამხედველობისთვის იღებდა. იმ ძმას, რომელიც ოჯახის საერთო ქონებას საგრძნობლად გაზრდიდა, ოჯახის გაყრისას, ამავე სამართლის წიგნის მიხედვით, საჭირნახულო მიეცემოდა. 

თანამედროვე გაგებით, გაყრა იგივეა რაც განქორწინება, მეუღლეთა ერთობლივი თანაცხოვრების შეწყვეტა, თუმცა არ წარმოადგენს საკანონმდებლო ტერმინს. 

## ლიტერატურა 
* ბოსტოღანაშვილ ი დ. ოჯახის გაყრის წესები აღმოსავლეთ საქართველოში, ჟურნ. სამართალი N1-2, 1998.
* ნადარეიშვილი გ., ძველი ქართული საოჯახო სამართალი, თბ., 1996.
* ხოფერია მ., ოჯახის გაყრის წესები ძველი ქართული სამართლის მიხედვით, სადისერტ. ნაშრ. თბ. 2015.
* ქართული სამართლის ძეგლები, ტ. 1, ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებული, თბ. 1963, ი. დოლიძის გამოც.
* 
* 

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
არბალეტი (სასროლი იარაღი)

მინი|286x286პქ|არბალეტი
**არბალეტი** (ფრანგული arbalete, ინგლისური - arblast) – სატყორცნი იარაღი; ხის კონდახზე დამაგრებული ფოლადის მშვილდი სასხლეტი მექანიზმით. გავრცელებული იყო შუა საუკუნეებში დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში. არბალეტით ისროდნენ მოკლე ისრებს. არბალეტის დახელოვნებული  მსროლელი წუთში ორი ისრის (რომელსაც **ბოლტი** (ინგ. **Bolt**) ეწოდება) გასროლას ასწრებდა. ტერმინი არბალეტი წარმოდგება შუა საუკუნეების ფრანგული ენიდან, თუმცა სათავეს რომაული სიტყვიდან arcuballista  იღებს, რომელიც ითარგმნება როგორც „ისრის მსროლელი ხელსაწყო“. 

## ისტორია 
არბალეტის მსგავსი მოდელები ძველი ბერძნებიდან მოყოლებული   სხვადასხვა  დროს სხვადასხვა ხალხის მიერ გამოიყენებოდა, თუმცა დროდადრო მათი გამოყენების ინტენსივობა კლებულობდა. მაგ;   ბიზანტიელები და არაბები ცხენდაცხენ ბრძოლას ამჯობინებდნენ, ასეთ ბრძოლაში უპირატესობა მშვილდ-ისარს მიენიჭა. არბალეტი ევროპაში განსაკუთრებით პოპულარული გახდა XII საუკუნიდან. მშვილდთან შედარებით ის გაცილებით უკეთესი იყო სიზუსტესა და სიძლიერეში, თუმცა ჩამორჩებოდა სროლის რადიუსსა და სისწრაფეში. მშვილდის სრულყოფილად დაუფლებას დიდი დრო სჭირდებოდა, არბალეტით სროლის შესასწავლად  კი რამდენიმე დღე საკმარისი იყო. საომარი მოქმედებებისას გამოიყენებოდა სხვადასხვა სიდიდის არბალეტები, როგორც ხელით სასროლი, ასევე ძალიან დიდი ზომის, რომაული ბალისტების მსგავსი არბალეტები. არბალეტში ლარი ძალიან დაჭიმულია, როცა მეომარი სასხლეტს გამოჰკრავდა, ისარი საშინელი სისწრაფით მიქროდა მიზნისაკენ. არბალეტების  რეგულარული გამოყენება ჯვაროსნულ ეპოქაში დაიწყო, რასაც მსხვერპლის გაზრდა მოჰყვა. საქმე იქამდეც მივიდა, რომ რომის პაპმა ინოკენტი III-მ მისი გამოყენება ქრისტიანების წინააღმდეგ აკრძალა და  არბალეტის გამოყენება მხოლოდ „ურწმუნოების“ წინააღმდეგ იყო დაშვებული. მიუხედავად ამისა არბალეტს ევროპელები ერთმანეთის საჟლეტად ისევ იყენებდნენ. ასწლიანი ომის დროს კარგად გამოჩნდა არბალეტის უპირატესობაც და ნაკლიც. გრძელი მშვილდით შეიარაღებული ინგლისელები სროლის ინტენსივობით ჯობნიდნენ ფრანგებს,  სამაგიეროდ  ფრანგების არბალეტი ინგლისელების ჯავშანს ხვრეტდა. 
არბალეტის საკმაოდ რთული მექანიზმის გამო არცთუ იშვიათი მისი შემთხვევითი გასროლები, რაც უსიამოვნო და სახიფათო სიურპრიზს წარმოადგენდა. XVI საუკუნიდან არბალეტმა, როგორც საბრძოლო იარაღმა თანდათან  თავისი ადგილი დაუთმო ცეცხლსასროლ იარაღს. თუმცა მისი მოდერნიზებული (დაპატარავებული და წონაში შემცირებული) ვარიაცია კიდევ დიდხანს იყო ნადირობის ელიტური იარაღი. 

## ლიტერატურა 
*Ramsey, Syed (September 2016).
*Oxford English Dictionary (Online ed.).

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა 
* არბალეტი და გრძელი მშვილდი

კატეგორია:შუასაუკუნეების საბრძოლო იარაღები
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით
გაძევება

**გაძევება** — სისხლისსმართლებრივი სასჯელის სახე, რომელიც გულისხმობს დამნაშავის განდევნას სახელმწიფოს ტერიტორიიდან. 
[მინი|[ნაპოლეონ ბონაპარტი|ნაპოლეონი გადასახლებაში წმ. ელენეს კუნძულზე (მხატვარი ფრანც-იოზეფ ზანდმანი, 1805–1856)]]
ძველ საბერძნეთში გაძევებას მკვლელების დასასჯელად იყენებდნენ, თუმცა ხშირად მიმართავდნენ, როგორც პოლიტიკური ანგარიშსწორების ფორმასაც. ძველ რომში გაძევება (exsilium) წარმოიშვა, როგორც სასიკვდილო განაჩენის გვერდის ავლის გზა. განაჩენის გამოცხადებამდე რომის მოქალაქეს შეეძლო მისი თავიდან აცილება ნებაყოფილობითი გადასახლების, თვითდაკისრებული გაძევების გზით. მოგვიანებით შემოიღეს გაძევების სხვადასხვა ხარისხი: დროებითი ან მუდმივი, მოქალაქეობის შენარჩუნებით ან ჩამორთმევით, ქონების კონფისკაციით ან მის გარეშე. რომაულ სამართალში გაძევება, ჩვეულებრივ, საზოგადოების მაღალი ფენის წარმომადგენლებს შეეხებოდა, სხვებს კი ძირითადად იძულებითი შრომით სჯიდნენ.    

გაძევება სასჯელის ხშირი ფორმა იყო მომდევნო საუკუნეებშიც. იძულებითი გადასახლების ადგილებად ხშირად იყენებდნენ მეტროპოლიის შორეულ რეგიონებს ან კოლონიებს (მაგ., დიდი ბრიტანეთის კოლონიები ჩრდილოეთ ამერიკასა და ავსტრალიაში, საფრანგეთის გვიანა, ციმბირი რუსეთის იმპერიასა და საბჭოთა კავშირში). 

ფეოდალურ საქართველოში გაძევებით უპირატესად სჯიდნენ მკვლელებს ან გამოუსწორებელ პოლიტიკურ დამნაშავეებს. პოლიტიკური მიზეზების გამო დაკისრებულ ამ სასჯელს ბერძნული სახელი „ექსორიაც“ (Εξορία) ეწოდებოდა. ასეთ სასჯელს ჩვეულებრივ ადებდნენ „მინდობით გამოყვანილ”, ანუ მშვიდობიანი მოლაპარაკებით დამორჩილებულ შეთქმულებს, „ვისაც განდგომაში მცირედი მონაწილეობა ჰქონდა მიღებული, აგრეთვე განდგომისა და ღალატის მეორეგზისი განზრახვისა და დაპირებისათვის” (ივ. ჯავახიშვილი). გაძევებულს „ექსორიაქმნილიც” ეწოდებოდა. მაგალითად, თამარ მეფემ ხუთი ძმა კახაბერისძენი, რომლებმაც ანტონ ჭყონდიდელის ორი ძმა მოკლეს, ჯერ ციხეში დაამწყვდევინა, ხოლო შემდეგ „მაკედონიასა საბერძნეთისასა“ გააძევა. დავით VI ნარინმა მოღალატე ფეოდალის „ორნი შვილნი... მისცნა ექსორიობად, კონსტანტინეპოლისს წარგზავნნა“. ჩვეულებითი სამართლის თანახმად, მძიმე დანაშაულის ჩამდენთა მიმართ იყენებდნენ თემის ფარგლებიდან გაძევებას.

## ლიტერატურა 
* ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგ. 2, ნაკვ. 2, თბ., 1984 (თხზ. თორმეტ ტომად, ტ. 7).

## რესურსები ინტერნეტში
## იხილეთ აგრეთვე
* დეპორტაცია
* მოკვეთა

კატეგორია:სასჯელები
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
გახეიბრება

[მინი|[ლეონ ფოკა უფროსი|ლეონ ფოკას დაბრმავება (იოანე სკილიცეს ისტორიის ხელნაწერის მინიატურა, XIII საუკუნე)]]
**გახეიბრება** — დასახიჩრება, ადამიანის სხეულის შემთხვევით ან განზრახ დაზიანება, რომელსაც შეუძლია გამოიწვიოს გარეგნობის ცვლილება ან ფუნქციების დარღვევა, ზოგჯერ ადამიანის სიკვდილიც; წარსულში — ერთ-ერთი გავრცელებული სასჯელი.

ძველაღმოსავლურ სამართალში გამახეიბრებელი, დამასახიჩრებელი სასჯელი დამნაშავეს შეეფარდებოდა ტალიონის პრინციპის მიხედვით („თვალი თვალისა წილ, კბილი კბილისა წილ“). ხამურაბის კანონები გახეიბრებისას ითვალისწინებდა დაზარალებულისა და დამნაშავის სოციალურ მდგომარეობას. თუ დაზარალებული ღარიბი იყო, წარჩინებული ფენის წარმომადგენელ დამნაშავეს გახეიბრების ნაცვლად ფულად ჯარიმას ახდევინებდნენ. დამასახიჩრებელ სასჯელებს ხშირად იყენებდნენ ბიზანტიურ სამართალში. იუსტინიანეს კანონმდებლობისგან განსხვავებით, ეკლოგის სასჯელთა სისტემაში შეამცირეს სასიკვდილო სასჯელის შემთხვევები და უპირატესობა მიანიჭეს გამახაიბრებელ სასჯელებს.

ძველ საქართველოში გამახეიბრებელი სასჯელებიდან იყენებდნენ დასაჭურისებას, ასოთა (ხელის, ფეხის, თითების) მოკვეთას, ენის ამოკვეთას და დაბრმავებას. მონასტრებში იყენებდნენ მტკივნეულ სხეულებრივ სასჯელს ასოთა მოუკვეთლად.

## ლიტერატურა
* ნადარეიშვილი გ., საჯარო სასჯელები გვიანი შუა საუკუნეების საქართველოში, «საბჭოთა სამართალი», 1967, № 1.
* ჯავახიშვილი ივ., ქართული სამართლის ისტორია, წგ. 2, ნაკვ. 2, თბ., 1984 (თხზ. თორმეტ ტომად, ტ. 7).

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:სასჯელები
ბერსერკი (მანგა)

***ბერსერკი*** — იაპონური მანგის სერია, შექმნილი კენტარო მიურას მიერ. მისი სიუჟეტი მოგვითხრობს მთავარი პერსონაჟის, გუტსის ირგვლივ მისტიურ მოვლენებსა და მის ურთიერთობას გრიფიტთან, დაქირავებული ჯარისკაცების დაჯგუფების ლიდერთან, რომელიც ცნობილია როგორც „ქორის რაზმი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* Berserk (manga) — Anime News Network
იბრაჰიმ ტრაორე

**იბრაჰიმ ტრაორე** (; დ. 14 მარტი, 1988) — ბურკინა-ფასოს შეიარაღებული ძალების კაპიტანი, სპეციალური „კობრას“ ქვედანაყოფის მეთაური. 2022 წლის სექტემბრის გადატრიალების დროს მან ხელში ჩაიგდო ძალაუფლება ქვეყანაში და გახდა სახელმწიფოს დროებითი მეთაური.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა უაგადუგუს უნივერსიტეტში, სადაც იყო მუსლიმი სტუდენტების ასოციაციის წევრი. 2010 წელს ის ჩაირიცხა ბურკინა ფასოს არმიაში. 2019 წელს იგი შეუერთდა ახალ არმიის სპეციალურ განყოფილებას —კობრას კონტრ ტერორისტულ დანაყოფს. 2020 წელს მას მიენიჭა კაპიტნის წოდება.

2022 წლის იანვარში ტრაორე იყო შეიარაღებული გადატრიალების ერთ-ერთი მონაწილე, რომლის დროსაც ბურკინა ფასოში დამონტაჟდა სამხედრო ხუნტა „პატრიოტული მოძრაობა თავდაცვისა და აღდგენისთვის“. და მონაწილეობდა ჯიჰადისტების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

ამ დროს ტრაორე (ისევე როგორც იანვრის გადატრიალების მრავალი სხვა მხარდამჭერი) უკმაყოფილო იყო ახალი მთავრობის ლიდერის, პოლ-ანრი სანდაოგო დამიბას ქმედებებით, რომელიც ახერხებდა ისლამური რადიკალების აჯანყების შეკავებას. და ტრაორე გახდა ქვეყნის მეთაური.

2023 წლის ივლისში მან მონაწილეობა მიიღო რუსეთ-აფრიკის სამიტში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1988
კატეგორია:ბურკინა-ფასოს პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ლიდერები რომლებმაც ძალაუფლება ხელში აიღეს პუტჩით
გამოსაჯავრებელი და საგინგლაო ლექსები

**გამოსაჯავრებელი და საგინგლაო ლექსები** — ქართული საბავშვო ფოლკლორის სახეობა, რომლის ძირითადი დანიშნულებაა მოპაექრის გაღიზიანება და დაცინვა-გამოჯავრება.

გამოსაჯავრებელი და საგინგლაო ლექსები მცირეფორმიანი ტექსტებია, მათში აქცენტი ძირითადად რითმაზეა გადატანილი და მარტივი სახეებით, ადვილად მისაწვდომი ხერხებით გაქილიკებულია მოპაექრის ხასიათი, თვისებები, დასაძრახი საქციელი („მტირალა, მტირალა...“, „საქმეზე წელი გწყდებაო“ და მისთ.). ასეთი ლექსები ზოგჯერ კითხვა-პასუხს შეიცავს ან სიტყვების თამაშზეა აგებული, ხშირად იმპროვიზაციული ხასიათისაა.   

## ლიტერატურა
* ზანდუკელი ფ., ქართული საბავშვო ფოლკლორის საკითხები, თბ., 1977.
* 

კატეგორია:საბავშვო ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ფოლკლორი
კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
იოზეფ კაროლ ჰელი

**იოზეფ (იოჯეფ) კაროლ ჰელი** ( , ,  ; დ. 15 მაისი, 1713 ,  ბანსკა-შტიავნიცა, სლოვაკეთი, ავსტრიის იმპერია — გ. 11 მარტი, 1789, იქვე) — სამთო ინჟინერი და გამომგონებელი. მსოფლიოში პირველი ავტომატური წყლის ტუმბოს ავტორი.

## ბიოგრაფია 
იოზეფის მამა იყო სამთო ინჟინრი მათეო კორნელ ჰელი. 1731 წლიდან მამასთან ეუფლებოდა ინჟინერიას. 1737 წელს გახდა სამთო სკოლის პროფესორის  სამუილ მიკოვინის სტუდენტი. მიიღო ღრმა თეორიული ცოდნა მათემატიკის, გეომეტრიის და გეოდეზიის განხრით.

მე-17 საუკუნის ბოლოს და მე-18 საუკუნის დასაწყისში ავსტრიის იმპერიის სამთო მრეწველობაში კრიზისული პერიოდი დადგა. მაღაროები უფრო ღრმა გახდა, მიწისქვეშა წყლების არსებობამ შეაფერხა სამთო მოპოვება  წყლის ამოტუმბვის გარეშე შეუძლებელი იყო მუშაობა.მაღაროები დახურვის საშიშროების წინაშე დადგ, მაგრამ ინჟინერმა იოზეფ ჰელმა გამოსავალი ნახა —  წყლის ენერგიის გამოყენება.

ჰელის შეთავაზების თანახმად, აშენდა ტაიჰი (გერმანული *Teich*, თარგმანში ნიშნავს *მიწისქვეშა წყალს* ) —  60 წყალსაცავისგან შემდგარი სისტემა შტიავნიცას მთებში. აშენდა ძირითადად ბანსკა შტიავნიცას ვერცხლის მაღაროებისთვის საჭირო ენერგიის წარმოებისთვის. ისინი დაკავშირებულია არხებითა და გვირაბებით, რომელთა საერთო სიგრძე 100 კმ-ზე მეტია.

ამ მხარეში მნიშვნელოვანი მდინარეები არ არის, ამიტომ ტაიჰი წყალს წვიმისა და თოვლის დნობისგან აგროვებდა. გარდა ამისა, არხების სისტემის მეშვეობით წყალი იგზავნებოდა მაღაროებიდან წყლის ამოტუმბვის მანქანებში. კაშხლების სიმაღლე დაახლოებით 30 მეტრი იყო. ტაიჰის სისტემის სიმძლავრე 3 მილიონი კუბური მეტრია.

ტაიჰების მშენებლობა დიდ რესურსებს მოითხოვდა. რიხნიავას ტბაზე ორი ტაიჰა 3 წლის განმავლობაში (1738-1740) 4000-მა ადამიანმა ააგო. ეს გიგანტური სტრუქტურები მაღაროებს ენერგიით ამარაგებდნენ. შედეგად მაღაროები განახლდა. მაგრამ იმდროინდელი ტუმბოები დაბალი სიმძლავრის იყო და უზარმაზარი თანხები იხარჯებოდა წყლის ამოტუმბვაზე. მსოფლიოში პირველი ორთქლზე მომუშავე ტუმბოები უკვე გამოჩნდა, მაგრამ მათი კონსტრუქცია დიდი რაოდენობით ხე-ტყეს მოითხოვდა და  ძალიან ძვირი ღირდა.

1736 წელს, 23 წლის ასაკში, ინჟინერმა იოზეფ კაროლ ჰელმა შეიმუშავა და წარადგინა წყლის ავტომატური ტუმბო, რომელიც  იმ დროისთვის არსებულზე ბევრად უფრო ძლიერი იყო. მისმა პირველმა მანქანამ შეძლო წყლის ამოტუმბვა 212 მეტრის სიღრმიდან. ეს ტუმბო ექსპლუატაციაში შევიდა 1738 წელს ბანსკა-შტიავნიცაში. თანდათან მისი გამოგონებები ევროპის სხვა ქვეყნებშიც დაიწყეს.  იოზეფ კაროლ ჰელის სატუმბი მანქანები, რომელიც აშენდა 1749-1768 წლებში, ამ სფეროში საუკეთესო ტექნოლოგიებს შორისაა მთელ მსოფლიოში. ამჟამად ისინი ძირითადად გამოიყენება ნავთობის მოპოვებისთვის (ნავთობის სატუმბი).

1744 წელს მამის გარდაცვალების შემდეგ, იგი გახდა ბანსკა შტიავნიცას რეგიონის სამთო მაღაროების მთავარი სამთო ინჟინერი.

იოზეფ კაროლ ჰელი გარდაიცვალა სიღარიბეში 1789 წლის 10 მარტს სამშობლოში, ბანსკა-შტიავნიცაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 15 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1713
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1789
კატეგორია:ავსტრიელი ინჟინრები
კატეგორია:უნგრელი გამომგონებლები
საბავშვო ფოლკლორი

**საბავშვო ფოლკლორი** — ბავშვებისთვის განკუთვნილი ზეპირსიტყვიერი შემოქმედება, ყველა ის ხალხური ნაწარმოები, რომელიც დაკავშირებულია ბავშვების გარემოსთან და მათი ბუნებისა და ინტერესების გამომხატველია.

საბავშვო ფოლკლორში შედის ნაწარმოებები, რომლებიც მოზრდილთა მიერ ბავშვებისთვის არის შექმნილი, მოზრდილთა რეპერტუარიდან საბავშვო ფოლკლორში დამკვიდრდა ან საკუთრივ ბავშვთა ზეპირსიტყვიერი შემოქმედება. 

პირველი ჯგუფის მაგალითებია  სააკვნო ლექს-სიმღერები, სალალაო და შესაქცევარი პოეზია, ნაწარმოებები ცხოველებისა და ფრინველების შესახებ, „ცოცხალი ტყუილის“ ნიმუშები და სხვ. ამგვარ ნაწარმოებთა დანიშნულებაა მცირეწლოვანთა გართობა იმ ასაკში, როცა ისინი მთლიანად სხვაზე არიან დამოკიდებულნი. 

მეორე ჯგუფში ერთიანდება უძველესი რიტუალური პოეზია („მზეო, მზეო ამოდი“, „ივანესას მოვდიოდი“), თემატიკურად მრავალფეროვანი საისტორიო-საყოფაცხოვრებო ლექსები, შაირები, გამოცანები, ანდაზები და სხვ. გართობასთან ერთად ამ ნაწარმოებების ძირითადი დანიშნულებაა ბავშვებისთვის მოვლენებისა და საგნების შესახებ გარკვეული წარმოდგენის გამომუშავება.

მესამე ჯგუფში თავს იყრის პატარების მიერ შეთხზული, მათი გემოვნების და ბუნების გამომხატველი ნაწარმოებები: გამოსაჯავრებელი და საგინგლაო ლექსები, ნაწილობრივ ენის გასატეხი ფორმულები და სხვ. საბავშვო ფოლკლორში თვალსაჩინო ადგილი უჭირავს ასევე თამაშობებს, ზღაპრებს.

საბავშვო ფოლკლორის მეცნიერულ შესწავლაში დიდი წვლილი შეიტანა ინგლისელმა ცოლ-ქმარმა ოპებმა (Opie): იონამ (1923–2017) და პიტერმა (1918–1982). ქართულ საბავშვო ფოლკლორს სწავლობდნენ ქსენია სიხარულიძე, ფიქრია ზანდუკელი და სხვ.

## ლიტერატურა
* ხალხური სიტყვიერება, შედგენილი ქ. სიხარულიძისა და ფ. ზანდუკელის მიერ, 1972.
* ზანდუკელი ფ., ხალხური საბავშვო პოეზიის ძირითადი სახეები, ქართული ფოლკლორი, ტ. III, 1969;
* ზანდუკელი ფ., საბავშვო ფოლკლორი, ხალხური პოეტური შემოქმედება, III, 1973.
* *ზანდუკელი ფ.*, ქართული ფოლკლორის ლექსიკონი: ნაწილი II, თბ., „მეცნიერება“, 1975. 
* Boyes, Georgina (1995), ‘The Legacy of the Work of Iona and Peter Opie: The Lore and Language of Today’s Children’. In Rhyme, Reason and Writing, edited by Roger Beard, pp. 131–46. London: Hodder and Stoughton.

კატეგორია:საბავშვო ლიტერატურა
კატეგორია:ფოლკლორი
ფაღარათი

**ფაღარათი**, იგივე **დიარეა** () — თავდაცვითი ხასიათის კლინიკური სიმპტომი. კუჭ-ნაწლავის ტრაქტში პათოლოგიური პროცესის მიმდინარეობისას ნაწლავები ცდილობენ განავალი სასწრაფოდ გამოდევნონ ორგანიზმიდან და ასე მოიცილონ მავნე აგენტი, რომელიც ლორწოვან გარსს აღიზიანებს და ხელს უშლის საჭმლის ნორმალურ მონელებას. ამ დროს იცვლება განავლოვანი მასების მოცულობა და კონსისტენცია. ფაღარათის დროს განავლოვანი მასების გადაადგილების სიჩქარე და ორგანიზმიდან მათი საბოლოოდ გამოდევნის დრო იცვლება, 18-22 საათის ნაცვლად საკვები ნაწლავებში 15-20 წუთს რჩება და მიღებიდან საშუალოდ 2-4 საათის შემდეგ თხიერი განავლის სახით გამოიყოფა. ფაღარათის დროს განავალი თხიერი იმიტომ არის, რომ დიდი რაოდენობით წყალს შეიცავს, რომლის შეწოვაც ნაწლავებმა სწრაფი მოქმედების გამო ვერ მოასწრო.

## ფაღარათის ფორმები
ფაღარათს რამდენიმე მიზეზი და განვითარების მექანიზმი აქვს. მიმდინარეობაც სხვადასხვაგვარია, ამიტომ მისი კლასიფიკაცია საკმაოდ რთულია. 
მიმდინარეობის ხანგრძლივობისა და დროის მიხედვით განასხვავებენ მწვავე და ქრონიკულ ფაღარათს. მწვავეა ფაღარათი, რომელიც 2-3 კვირამდე გასტანს. 2-3 კვირაზე მეტხანს მიმდინარე ფაღარათს ქრონიკულს უწოდებენ.

მიზეზის მიხედვით განარჩევენ ინფექციურ და არაინფექციურ ფაღარათს. ინფექციური ფაღარათი გამოწვეულია ბაქტერიებით, ვირუსებით (ენტეროვირუსები), პროტოზოული ორგანიზმებითა და მათი ცხოველქმედების პროდუქტებით. არაინფექციურ ფაღარათს იწვევს მედიკამენტები, რენტგენის გამოსხივება და რადიაცია, ალკოჰოლიზმი, ფსიქოემოციური მოშლილობანი, ენდოკრინული დაავადებანი, სიმსივნეები და საკვებისმიერი ალერგია.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:გასტროენტეროლოგია
კატეგორია:სამედიცინო სიმპტომები და ნიშნები
კატეგორია:მედიცინა
ანილა დენაი

**ანილა დენაი** ( ; დ. 18 სექტემბერი 1973, ტირანა, ალბანეთი) — ალბანელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე. ალბანეთის სოციალისტური პარტიის პრეზიდიუმის წევრი. ალბანეთის სახალხო კრების წევრი 2021 წლიდან. ალბანეთის ყოფილი  ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრი (2019-2021 წწ).

## ადრეული ცხოვრება და განათლება 
ანილა დენაი დაიბადა ტირანაში. საწყისი განათლების მიღების შემდეგ ჩააბარა ტირანის უნივერსიტეტში ფინანსებისა და საბანკო მენეჯმენტის განხრით, რომელიც დაამთავრა  1995 წელს.  

## კარიერა 
უნივერსიტეტის დასრულების შემდეგ ანილა დენაი 12 წლის განმავლობაში მუშაობდა ProCredit Holding-სა და Internationale Projekt Consult-ში, თავდაპირველად FEFAD Bank-ში (შემდგომში ეწოდა ProCredit Bank)  იყო  ბანკის გენერალური დირექტორის მოადგილე. ანილას ეკავა სხვადასხვა მმართველი თანამდებობა პროკრედიტ ჯგუფის ბანკებში ელ-სალვადორში, ბოლივიაში, ეკვადორში, რუმინეთში და მოზამბიკში.   

2013 წლის ოქტომბრიდან 2015 წლის იანვრამდე მუშაობდა ფინანსთა სამინისტროში გენერალური დირექტორის თანამდებობაზე. მმართველის რანგში მისი ძირითადი აქცენტი მიმართული იყო  ფინანსების, კანონმდებლობისა და სახელმწიფო ქონების მართვის დეპარტამენტში, ინფორმაციული ტექნოლოგიების ოფისში და ადმინისტრაციისა და ადამიანური რესურსების დეპარტამენტში ოპერაციების შესრულების ზედამხედველობისკენ.  სამი წლის განმავლობაში იყო როგორც ელექტრონული და საფოსტო კომუნიკაციების ოფისის (AKEP) გამგეობის წევრი,  ასევე  ალბანეთის სავალდებულო ჯანმრთელობის დაზღვევის ფონდის (FSDKSH) ადმინისტრაციული საბჭოს წევრი, სოციალური დაზღვევის ფონდის საბჭოს წევრი და სადაზღვევო კომპანია INSIG-ის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი. 2018 წლის სექტემბერში  დაინიშნა FSDKSH-ის —  ალბანეთის სავალდებულო ჯანმრთელობის დაცვის ფონდის გენერალურ დირექტორად 2014 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ საქმიანობას ალბანეთის საჯარო ადმინისტრირების სკოლაში (ASPA). არის შტატგარეშე  ლექტორი.  კითხულობს ლექციებს სახელმწიფო მართვის სკოლაში ადამიანური რესურსების მენეჯმენტის მიმართულებით.

2019 წლის 17 იანვარს  დაინიშნა ალბანეთის ფინანსთა და ეკონომიკის მინისტრად ედი რამას  მეორე კაბინეტში. თანამდებობაზე მან შეცვალა არბენ ახმეტაი მინისტრთა კაბინეტის რეორგანიზაციის დროს სტუდენტური და ანტიკორუფციული პროტესტის შემდეგ. ანილა დენაიმ თანამდებობა დაიკავა  2021 წლის 18 სექტემბერს მთავრობის უფლებამოსილების დასრულებამდე.  2020 წელს მან შემოიღო მთელი რიგი ზომები, რომლებიც მიზნად ისახავდა ქვეყნის ეკონომიკის გაჯანსაღებას 2019 წლის ალბანეთის მიწისძვრისა  და COVID-19 პანდემიის **„** ორი მძიმე შოკისგან.“ 

2021 წლის 25 აპრილის საპარლამენტო არჩევნების შედეგების საფუძველზე იგი აირჩიეს ალბანეთის სახალხო კრების დეპუტატად ალბანეთის სოციალისტური პარტიის სიიდან.   

## Სხვა აქტივობები 
ანილა დენაი არის ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი (EBRD), მმართველთა საბჭოს ყოფილი წევრი (2019–2021) და  მსოფლიო ბანკის მმართველთა საბჭოს ყოფილი წევრი (2019–2021).

## პირადი ცხოვრება 
ანილა დენაის ჰყავს ვაჟი, ალექსანდრე კუმე ( *Aleksandër Kume* ).

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 18 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:ალბანეთის ფინანსთა მინისტრები
კატეგორია:ალბანელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
გელდიაშვილი

საკუთარი სახელი **გელდიაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბესარიონ გელდიაშვილი — არქიტექტორი
* ზაალ გელდიაშვილი — სახელმწიფო მოხელე
* ნადეჟდა გელდიაშვილი — პედაგოგი

## იხილეთ აგრეთვე
* გელდიაშვილები — გვარი საქართველოში

კატეგორია:ქართული გვარები
გელსუნდის ქვაბები

**გელსუნდის ქვაბები**, *გულსუნდის ქვაბები* — კლდეში ნაკვეთი ხუროთმოძღვრული ძეგლი სოფ. ხერთვისთან (ასპინძის მუნიციპალიტეტი), მდ. მტკვრის მარცხენა ნაპირზე.

წარმოადგენს გამოქვაბულთა სამ დამოუკიდებელ კომპლექსს. უდაბნოს კომპლექსი ორ სართულადაა განლაგებული კლდის გაყოლებით. შედგება ბერთათვის განკუთვნილი, სწორკუთხედის მსგავსი ფორმის თითო ქვაბისაგან. აქვს ბრტყელი ჭერი და რამდენიმე უხეშად დამუშავებული კედლის სიბრტყეები. თარიღდება VIII–IX საუკუნეებით. შემორჩენილია ქვაბში ჩაშენებული ქვითკირის მცირე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევი, რომლის თავზე, კლდის სიღრმეში, მოწყობილია სახიზარი (ქვაბი). დღეისათვის კომპლექსის ზედა სართული მიუდგომელია კლდის წინა პირის ჩამონგრევის გამო. 

უდაბნოს ზემოთ, ფრიალო კლდეში, რამდენიმე სართულად განლაგებული ქვაბთა კომპლექსია, რომელიც შედგება ცალკეული ხელოვნური ქვაბ-სათავსებისაგან ოვალური და შემთხვევითი ფორმის შიდა სივრცეებით. მესამე კომპლექსი მიწისქვეშა გასასვლელების სისტემაა — დარნის ტიპის. ამ გვირაბულ გამოქვაბულში შემორჩენილია ქვისქუსლიანი კარი. ქვაბი და დარნის კომპლექსები ადრინდელი შუა საუკუნეების ხანისაა.

## ლიტერატურა
* გაფრინდაშვილი გ., ვარძია, თბ., 1976.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
ლეღვანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ლეღვანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლეღვანში. რაიონული ცენტრიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, 12 კილომეტრში.

## აღწერა
ლეღვანის წმინდა გიორგის ეკლესია ბერძენი ოსტატების მიერაა აშენებული, იგი დარბაზული ტიპისაა, ნაგებია დამუშავებული ნატეხი ქვით. კუთხეები კვადრებითაა გამოყვანილი. დასავლეთიდან მიდგმულია სამ სართულიანი სამრეკლო. დასავლეთიდან ეკლესიას მიშენებული აქვს ახალი სამნაწილიანი კარიბჭე, რომლის ფარგლებშია მოქცეული თავდაპირველი სამსართულიანი სამრეკლო. ინტერიერი შელესილია, ეკლესიის გრძივი კედლები დანაწევრებულია კედლის ბრტყელი თაღებით, საკურთხევლის წინ მოწყობილია ახალი კანკელი. ეკლესიას აქვს სამი შესასვლელი - დასავლეთიდან, სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდან. ჩრდილოეთის და დასავლეთის შესასვლელებს ჯვრისა და სიცოცხლის ხის რელიეფური გამოსახულებებით მორთული თლილი ქვის პორტალები ამკობს. შედარებით მოკრძალებულია სამხრეთი პორტალი, რომლის გამშვენების მცდელობას წარმოადგენს არქიტრავის ახლად დადებულ ქვაზე ამოკაწრული ჯვრის ამაღლების კომპოზიცია. ჩრდილოეთ შესასვლელს ტიმპანის არეში ჩასმული აქვს გველეშაპის განმგმირავი წმინდა გიორგის რელიეფი, ხოლო დასავლეთ შესასვლელს ტიმპანის მაცხოვრის თავის გამოსახულება.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები იმერეთის მხარეში
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გეორგიევსკი

**გეორგიევსკი** () — ქალაქი რუსეთში, სტავროპოლის მხარეში, მდ. პოდკუმოკის (კუმის შენაკადი) ნაპირზე. გეორგიევსკის რაიონის ცენტრი. მოსახლეობა — 63 221 (2020). ქალაქში არის არმატურის, ავტოსარემონტო, აგურის, კვების მრეწველობის ქარხნები.

დაარსდა 1777 წელს როგორც „კავკასიის ხაზის“ ერთ-ერთი ციხესიმაგრე. 1783 წლის 24 ივლისს აქ რუსეთის იმპერიისა და ქართლ-კახეთის სამეფოს წარმომადგენლებმა ხელი მოაწერეს დოკუმენტს ამ ორი სახელმწიფოს სამხედრო-პოლიტიკური კავშირის შესახებ. 1786 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი. 1802-1822 წლებში იყო კავკასიის გუბერნიის ცენტრი. 1824 წელს რეგიონული ადმინისტრაციის სტავროპოლში გადატანის შემდეგ ქალაქმა დაკარგა ადრინდელი მნიშვნელობა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:სტავროპოლის მხარის ქალაქები
გერმანე (ხობის მიტროპოლიტი)

**გერმანე** — XVII საუკუნის შუა წლების ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, დიპლომატი.

XVII საუკუნის 30-იან წლებში დაადგინეს ხობის ეპარქიის მიტროპოლიტად, 40-იანი წლების დასაწყისში გაემგზავრა ბალკანეთში ყირიმის სახანოს წინააღმდეგ კოალიციის მოსაწყობად. შემდეგ თავისი გეგმა მან მოსკოვში რუსეთის ხელისუფლებას გააცნო. მეფე ალექსი მიხეილის ძემ გერმანეს სამგზავრო სიგელი უბოძა და დასაჩუქრებული 1648 წელს სამშობლოში გამოისტუმრა.

## ლიტერატურა
* სიხარულძე ფ., მოსკოვის ქართული ახალშენის ისტორიიდან, თბ., 1991.
* 

კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
კატეგორია:ქართველი ეპისკოპოსები
გერმანე ხუცესმონაზონი

**გერმანე ხუცესმონაზონი** — XVIII საუკუნის დასაწყისის ქართული კულტურის მოღვაწე. 

ცნობილი იყო როგორც მოქადაგე-ორატორი, პედაგოგ-აღმზრდელი, ქართული საეკლესიო საგალობლების კარგი შემსრულებელი. წერდა საეკლესიო ჰიმნებს, ქართლის სამეფო კარზე იყო მეფეთა პირადი მოძღვარი.

## ლიტერატურა
* ბაგრატიონი ა., წყობილსიტყვაობა, თბ., 1972.
* იოანე ბატონიშვილი, კალმასობა, ტ. 2, თბ., 1948.
* 

კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი ჰიმნოგრაფები
ნუგზარ გაჩავა

**ნუგზარ მიხეილის ძე გაჩავა** (დ. 28 მარტი, 1933, თბილისი) — ქართველი რეჟისორი. საქართველოს ხელოვნების დამსახურებული მღვაწე (1979).

დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟოსორო ფაკულტეტი 1957 წელს. დამდგმელ რეჟისორად მუშაობდა ბათუმის (1957–1960), თბილისის სანკულტურის (1964–რუსთავის (1967–1971) სახელმწიფო დრამატულ თეატრებში, თბილისის კ. მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო დრამატულ თეატრში (1971–1985). 1985 წელს იყო რუსთავის სახელმწ. დრამ. თეატრის დირექტორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი, 1986 წლიდან — იყო თბილისის ვ. აბაშიძის სახელობის მუსიკალური კომედიის თეატრის დირექტორი. 1960 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწევა შოთა რუსთაველის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტში. 

გაჩავას დადგმული აქვს სპექტაკლები: რუსთავის თეატრში: „ფსკერზე“ (მ. გორკი), „ხიდი“ (მ. ჯავახიშვილი), „დურემანტი“; მუსიკალური კომედიის თეატრში: „ლამანჩელი“, „ისევ ამ ქვეყნად დავრჩები“ (ნ. დუმბაძე), „ო ადონაი, ისმინე“ (ლ. მილორავა) და სხვ. დაჯილდოებულია ღირსების ორდენით (1998).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 28 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი რეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს თეატრისა და კინოს სახელმწიფო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ივან კორჩოკი

**ივან კორჩოკი** (; დ. 4 აპრილი, 1964, ბანსკა-ბისტრიცა, ჩეხოსლოვაკია 2009-2015 წლებში ევროკავშირში სლოვაკეთის მუდმივი წარმომადგენელია, 2018-2020 წლებში კი სლოვაკეთის ელჩია აშშ-ში. სლოვაკეთის საგარეო საქმეთა და ევროპის საქმეთა მინისტრია 2020-2022 წლებში იგორ მატოვიჩის მთავრობაში. 2021 წლის 1 აპრილს იგივე თანამდებობა მიიღო ედუარდ ჰეგერის მთავრობაში.

2023 წლის აგვისტოში გამოაცხადა, რომ მონაწილეობას მიიღებდა 2024 წლის სლოვაკეთის საპრეზიდენტო არჩევნებში.
 
## პირადი ცხოვრება
დაოჯახებულია, ჰყავს მეუღლე და 2 შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:სლოვაკი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ყულალისის ეკლესია

**ყულალისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის სოფელ ყულალისში. 

## აღწერა
ყულალისის ეკლესია XIX საუკუნეში ადგილობრივ სომხურ მოსახლეობას შეუკეთებია, ამჟამად სამხრეთის კარის თავზე დარჩენილია 1060 წლით დათარიღებული წარწერა და ერთი ჯვრიანი ქვა. აქვეა ტაძრიდან გარეთ გამოტანილი ტრაპეზის დიდი ქვა, რომელიც ვიზუალურად ერთმანეთთან მჭიდროდ შეკრულ ოთხ მსხვილ სვეტს ჰგავს. ძველი ნაგებობის დროინდელივე უნდა იყოს აქვე არსებული ბაზისიც.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
კატეგორია:ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლადო გერმესაშვილი

**ვლადიმერ (ლადო) იაკობის ძე გერმესაშვილი** (დ. 6 აპრილი, 1901, თბილისი, — გ. 1 იანვარი, 1953, იქვე) — ქართველი მომღერალი (ლირიკული ტენორი). საქართველოს დამსახურებული არტისტი (1946). 

დაამთავრა თბილისის კონსერვატორია (პროფ. ე. ვრონსკის კლასი, 1929). 1929–1931 წლებში მივლინებული იყო მოსკოვის კ. სტანისლავსკის სტუდიაში. ამავე წლებში გამოდიოდა დიდი თეატრის სცენაზე. 1932 წლიდან იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტი. გერმესაშვილი წარმატებით გამოვიდა მოსკოვში ქართული ხელოვნების I დეკადაზე (1937). 40-იანი წლებიდან გარდაცვალებამდე მუშაობდა საქართველოს რადიოს სოლისტად. 

გერმესაშვილის რეპერტუარში იყო სხვადასხვა საოპერო პარტია: მალხაზი, აბესალომი (ზ. ფალიაშვილის „დაისი“, „აბესალომ და ეთერი“), კოტე (ვ. დოლიძის „ქეთო და კოტე“), პავლე (შ. თაქთაქიშვილის „დეპუტატი“), ჰერცოგი (ჯ. ვერდის „რიგოლეტო“), ალმავივა (ჯ. როსინის „სევილიელი დალაქი“), ინდოელი სტუმარი, ლიკოვი (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „სადკო“, „მეფის საცოლე“), ვლადიმერ იგორის ძე (ა. ბოროდინის „თავადი იგორი“), აშუღი (ა. სპენდიარიანის „ალმასტი“). განსაკუთრებით ცნობილია როგორც ქართველ კომპოზიტორთა კამერულ-ვოკალური ნაწარმოებების შემსრულებელი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* „მრავალჟამიერი“, სიმღერა კინოფილმიდან „აკაკის აკვანი“, კომპოზიტორი: ზაქარია ფალიაშვილი; ასრულებს: ლადო გერმესაშვილი გუნდთან და ორკესტრთან ერთად (Audio Archive of Georgia) — Soundcloud.
* „ურმული“, ასრულებს ლადო გერმესაშვილი — YouTube.  

კატეგორია:დაბადებული 6 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი  1 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1953
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო კონსერვატორიის კურსდამთავრებულები
სტეფანე მენთეშაშვილი

**სტეფანე მენთეშაშვილი** (დ. 1907, სოფ. ქვემო მაჩხაანი, ახლანდ. სიღნაღის მუნიციპალიტეტი — გ. 20 აპრილი, 1965, თბილისი) — ქართველი ენათმეცნიერი, ლექსიკოლოგი. ფილოლოგიის მეცნიერებათა კანდიდატი (1945).

1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტი.

იყო საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის ეთნოგრაფიული განყოფილების თანამშრომელი (1931), ისტორიის განყოფილების გამგე (1941–1945). მისი წერილებიდან მნიშვნელოვანია „კალოობა ქიზიყში“ (1936), „კევრი“ (1936), „აჭარის ეთნოგრაფიული მასალები“ (1937), „ჰაემეტობა ინგილოურში“(1939), „მიცვალებულთა დამარხვისა და სამარეების ტერმინოლოგიისათვის“ (1944). მისი შემოღებულია არქეოლოგიური ტერმინი „სამაროვანი“. 1951 წლიდან იყო ენათმეცნიერების ინსტიტუტის ლექსიკოლოგიის განყოფილების გამგე. მონაწილეობდა „ქართული ენის განმარტებითი ლექსიკონის“ მომზადებაში (8-ტომული, 1950–1964; არის VII ტომის რედაქტორი).

## ბიბლიოგრაფია 
* 

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი ენათმეცნიერები
კატეგორია:ქართველი ლექსიკოლოგები
სტეფანე
ბანგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ბანგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბანგვეთში.

## აღწერა
ბანგვეთის წმინდა გიორგის ეკლესია მცირე ზომის დარბაზული ტაძარია, რომელიც საკმაოდ დაზიანებული სახითაა შემორჩენილი. გადახურვა მთლიანად ჩანგრეულია. ჩრდილო კედელი მთელ სიმაღლეზეა შემონახული. იქ კამარის მცირე ფრაგმენტიც იკითხება. ეკლესია ნაშენია დიდი ზომის შირიმის კვადრებით, წყობის თარაზულობა დაცულია. კარი დასავლეთიდანაა. დარბაზის გეგმა სწორკუთხაა, რომელიც აღმოსავლეთით ვიწრო მხრებით გამოყოფილი ნახევარწრიული აფსიდით ბოლოვდება. შიდა სივრცის მოცულობა პატარაა, შიდა კედლების პერანგი  შირიმის კვადრებითაა აყვანილი. საკურთხევლის გვერდითა კედლებზე კვადრატული ნიშებია მოწყობილი. აფსიდის ღერძზე სარკმლის ფრაგმენტია შემორჩენილი, რომლის ფორმის დადგენა ძნელია. ძეგლის დასავლეთით, 2-3 კმ მეტრში, მიწის პირის დონეზე, კედლის წყობის ფრაგმენტები იკითხება. დანიშნულების დადგენა რთულია.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები იმერეთის მხარეში
კატეგორია:ხონის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სრულიად ბელორუსიის საბჭოების ყრილობა

**სრულიად ბელორუსიის საბჭოების ყრილობა** () — უმაღლესი სახელისუფლებო ორგანო საბჭოთა ბელორუსიაში 1919-1937 წლებში.

სულ ჩატარდა სრულიად ბელორუსიის საბჭოების 14 ყრილობა:

* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების I ყრილობა — 2-3 თებერვალი, 1919;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების II ყრილობა — 13-17 დეკემბერი, 1920;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების III ყრილობა — 10-16 დეკემბერი, 1921;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების IV ყრილობა — 14-18 დეკემბერი, 1922;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების V ყრილობა — 9-15 იანვარი, 1924;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების VI (საგანგებო) ყრილობა — 13-16 მარტი, 1924;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების VII ყრილობა — 4-9 მაისი, 1925;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების VIII ყრილობა — 5-12 აპრილი, 1927;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების IX ყრილობა — 8-15 მაისი, 1929;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების X ყრილობა — 20-28 თებერვალი, 1931;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების XI ყრილობა — 14-22 იანვარი, 1935;
* სრულიად ბელორუსიის საბჭოების XII (საგანგებო) ყრილობა — 11.1936, 13.2.1937.

## რესურსები ინტერნეტში
*Высшие органы государственной власти Белорусской ССР

კატეგორია:სრულიად ბელორუსიის საბჭოების ყრილობები
გაფეზი

**გაფეზი** (ნამდვილი სახელი და გვარი — თევდორე ზაქარიას ძე გაგლოითი, *გაგლოევი*; ) (დ. 29 აგვისტო, 1913, ბაქო, — გ. 12 აგვისტო, 1983, ცხინვალი) — ოსი მწერალი.

დაამთავრა პედაგოგიური ტექნიკუმი ცხინვალში (1935). საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი (1939 წლიდან), მუშაობდა სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის გაზეთ „კომუნისტის“ რედაქციაში. მონაწილეობდა მეორე მსოფლიო ომში (მსროლელთა ასეულის პოლიტხელმძღვანელი). ომის შემდგომ წლებში იყო სამხრეთ ოსეთის ლიტერატურული ჟურნალის „ფიდიუაგის“ რედაქციის პასუხისმგებელი მდივანი, შემდეგ მთავარი რედაქტორი. 1955-1972 წლებში არჩეული იყო სსრკ მწერალთა კავშირის სამხრეთ ოსეთის განყოფილების პასუხისმგებელ მდივნად. ასევე მუშაობდა ცხინვალის დრამატული თეატრის ლიტერატურული განყოფილების ხელმძღვანელად.   

ავტორია ლექსების, მოთხრობათა კრებულებისა და რომანისა „გამარჯობა, ხალხო!“ (1966) და სხვ. ოსურად თარგმნა ქართველი პოეტების ლექსები. ქართულ ენაზე გამოვიდა გაფეზის ლექსთა კრებულები.

## ბიბლიოგრაფია 
* ლექსები, ბალადები, თბ., 1963.
* მუხნარი, თბ., 1966
* ლექსები, თბ., 1970
* დილა მშვიდობისა, თბ., 1973.
## ლიტერატურა 
* Бибоева И. Г., Казиты М. Р., Писатели Осетии, библиографический справочник, Владикавказ, Ир, 2015, стр. 229—231, ISBN 978-5-7534-1499-01.

კატეგორია:დაბადებული 29 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1913
კატეგორია:გარდაცვლილი 12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:ოსი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ვენერას ქოში

**ვენერას ქოში** () — ჯადვარისებრთა ოჯახის გვარი, რომელიც 4 მონათესავე გვართან ერთად ქმნის ქვეოჯახს *Cypripedioideae*. ცნობილია დაახლ. 50 სახეობა. 2–3 მეტრის სიმაღლის მრავალწლოვანი ბალახებია. გავრცელებული არიან ევრაზიისა და ამერიკის ტროპიკულ, სუბტროპიკულ და ზომიერ ზონებში. ყვავილები მარტოულია, იშვიათად 2–5 ერთადაა შეკრებილი, დიდი ზომის, უფრო მეტად კაშკაშა ფერის. ყვავილის ჯამის ფოთოლაკები ორია (მათგან ერთი, ე.წ. სინსეპალუმი, წარმოქმნილია ორი გვერდითი ფოთოლაკის შეზრდით), გვირგვინის ფურცლები — 3 (ერთი სახეცვლილია ტომრისებრ წარმონაქმნად, რომელსაც ტუჩი ეწოდება), მტვრიანა — 2. ნაყოფი მშრალი კოლოფია, რომელშიც მოქცეულია მრავალი წვრილი თესლი. ხელოვნური ჰიბრიდიზაციისა და ცვალებადობის მაღალი დონის წყალობით გამოყვანილია დიდი რაოდენობით ლამაზყვავილიანი ჯიშები. მათი მოყვანა მსოფლიოს დეკორატიულ მეყვავილეობაში მნიშვნელოვან ადგილს იკავებს. ბუნებაში საკმაოდ იშვიათი მცენარეებია.

გვარის ლათინური სახელი მომდინარეობს ორი ბერძნული სიტყვიდან:  (Cypris) — აფროდიტე, ანუ ვენერა და  (pedilon) — სანდალი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯადვარისებრნი
ხეთის წმინდა მიქაელისა და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ეკლესია

**ხეთის წმინდა მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა სახელობის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ხობის მუნიციპალიტეტის სოფელ ხეთაში.

## აღწერა
ხეთის წმინდა მიქაელ და გაბრიელ მთავარანგელოზთა ტაძრის სიგრძე 17 მეტრია, ხოლო სიგანე 10.5 მეტრი. აშენებულია ადგილობრივი კირქვით, კუთხეები ამოყვანილია კარგად გათლილი მართკუთხა კვადრებით, კედლები კი ფლეთილი კირქვით. ტაძარს აქვს სამი კარი დასავლეთით, სამხრეთითა და ჩრდილოეთით, კარები კირქვის გათლილი ქვებით არის მოჩარჩოებული და აქვს დეკორატიული თაღები, ნათდება 7 სარკმლით, ორ-ორი აქვს ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედლებს და სამი აღმოსავლეთით საკურთხეველს, სარკმლებიც კარების მსგავსად მოჩარჩოებულია და დეკორატიული თაღით არის დამშვენებული. სახურავი შემოსაზღვრულია კირქვის კარნიზით.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში
კატეგორია:ხობის მუნიციპალიტეტის ტაძრები