open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
არჰავის რაიონი

**არჰავის რაიონი** — რაიონი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი არჰავი. ფართობი 407 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 21 661 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:

*არილი
*აშაღიშაჰინლერი
*ბალიქლი
*ბაშქოი
*ბოიუნჯუქი
*დერეჯიქი
*დერეუსთუ
*დიქიამაჩი
*დულგერლი
*გიუნეშლი
*გიუნგორენი
*გიურგენჯიქი
*ქავაქოი
*ქემერქოფრუ
*ქესთანეალანი
*ქირეჩლიქი
*ქონაქლი
*ქუჩუქქოი
*ორთაჯალარი
*სირთობა
*სოღუჯაკი
*შენქოი
*თეფეიურთი
*ულაში
*ულუქენთი
*უჩირმაქი
*უჩლერი
*ილდიზლი
*იოლგეჩენი
*იუქარიშაჰინლერი

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
ბორჩხის რაიონი

**ბორჩხის რაიონი** — რაიონი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბორჩხა. ფართობი 805 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 22 030 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:

*ადაგიული
*აქფინარი
*ალაჯა
*ამბარლი
*არალიქი
*არქაქიოი
*ათანოღლუ
*ავჯილარი
*ბალჯი
*ბოღაზქიოი
*ჯამილი
*ჩავუშლუ
*ჩაილიქიოი
*ჩიფთეკიოფრიუ
*ჯივანი
*დემირჯილერი
*დიუზქიოი
*ეფელერი
*ფინდიქლი
*გიუნეშლი
*გიურეშენი
*გიუზელიურთი
*იბრიქლი
*ქალე
*ქარშიქიოი
*ქაიადიბი
*ქაილარი
*ქაინარჯა
*ფინარლი
*მარალქიოი
*მურათლი
*იორიუჯიულერი
*შერიფიე
*თარაქლი
*უღურქიოი
*იეშილქიოი
*ზედობანი
*ზორლუ

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
ხოფის რაიონი

**ხოფის რაიონი** — რაიონი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ხოფა. ფართობი 130 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 28 136 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:

*ბალიქქიოი
*ბაშქიოი
*ბაშობა
*ჩამლი
*ჩავუშლუ
*ჩიმენლი
*ესენქიი
*ეშმექაია
*გიუნეშლი
*გიუვერჯინლი
*ჰენდექი
*ქოიუნჯულარი
*ფინარლი
*სუბაში
*იეშილქიოი
*იოლდერე

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
არტანუჯის რაიონი

**არტანუჯის რაიონი** () — რაიონი (ილჩე) თურქეთში, ართვინის პროვინციაში. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი არტანუჯი. ფართობი 958 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 11 198 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონში ერთი მუნიციპალური ქალაქია:

* აქარსუ
* ანაჩლი
* აშაღიირმაქლარი
* აშიქლარი
* ავჯილარი
* აიდინქიოი
* ბაღლიჯა
* ბალი
* ბერათლი
* ბერექეთი
* ბოიალი
* ბულანიქი
* ჩაქილარი
* ჩევიზლიქი
* ჩირალარი
* ექშინარი
* ფერჰათლი
* გეჩითლი
* გიოქჩე
* გიულეში
* გიუმუშჰანე
* ჰამურლუ
* ჰარმანლი
* ჰისარლი
* ინჯილი
* ქაფიქიოი
* ქარლი
* ქაშიქჩი
* ქიზილჯიქი
* ქონაქლი
* ქუთლუ
* მეშექიოი
* მიუეზინლერი
* ნალდიოქენი
* იორთიულუ
* ოვაჯიქი
* ფეინირლი
* საქარია
* სოღანლი
* თეფედიუზუ
* თორბალი
* თოსუნლუ
* თიუთიუნლუ
* უსთალარი
* იაილაჯიქი
* იოლაღზი
* იოლიუსთუ
* იუქარიირმაქლარი
* ზექერიაქიოი

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
ლაშხი

საკუთარი სახელი **ლაშხი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ანდრია ლაშხი — მეცნიერი ღვინის ტექნოლოგიისა და ბიოქიმიის დარგში
* მარიამ ლაშხი — პოლიტიკოსი
* რევაზ ლაშხი — მოჭიდავე (ბერძნულ-რომაული)
 

კატეგორია:ქართული გვარები
ართვინის რაიონი

**ართვინის რაიონი** — რაიონი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ართვინი. ფართობი 1,141 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 34 537 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:

* აღილარი
* აჰლათი
* ალაბალიქი
* აშაღიმადენი
* ბაღჯილარი
* ბაქირქიოი
* ბაქლიუზიუმი
* ბეშაღილი
* ჩიმენლი
* დერინქიოი
* დიქმენლი
* დოქუზოღული
* ერენლერი
* ფისთიქლი
* ჰამამლი
* ჰიზარლი
* ქალბურლუ
* ქიოსელერი
* ოქუმუშლარი
* ორმანლი
* ორთქიოი
* ორუჩლუ
* ფირნალი
* საქალარი
* სალქიმლი
* სარიბუდაქი
* სეითლერი
* სიუმბიულუ
* შეჰითლიქი
* თაშლიჯა
* თიუთიუნჯიულერი
* ვარლიქი
* ვეზირქიოი
* იანიქლი
* იუქარიმადენი
* ზეითინლიქი

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
პლატონ ლეჟავა

**პლატონ დარისპანის ძე ლეჟავა** (დ. 15 ივლისი, 1881 — გ. 1954) — ქართველი პოეტი, იუმორისტ-სატირიკოსი.

თანამშრომლობდა პერიოდულ გამოცემებთან: „იმერეთი“, „კოლხიდა“, „ალიონი“, „თეატრი და ცხოვრება“, „ბათუმის გაზეთი“, „ეშმაკის მათრახი“, «Закавказская речь», «Черноморское побережье» და სხვ. აქვეყნებდა სევდიანის, ბარონ კნუტის, აბეზარას, პლატონ-ბეის ფსევდონიმებით. მას ეკუთვნის სიმღერად გავრცელებული ლექსები: „მიცოცავს“, „საქათმეში შეპარულა მელა“, „გიმნაზისტი გიმნაზისტკას“. 

## ლიტერატურა
* გრიშაშვილი ი. ფსევდონიმების ლექსიკონი. – თბ., 1987. – გვ. 15, 60. 
* ქართველ მოღვაწეთა ლექსიკონი, 1801-1952: ტ. II ე-ლ / იოსებ იმედაშვილი.-თბ.,2021.-გვ.820.

## რესურსები ინტერნეტში
* სევდიანი / ქართველ მოღვაწეთა ფსევდონიმების ლექსიკონი, საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა.
* ერთი სიმღერის ამბავი — პლატონ ლეჟავა, მთავარი არხი.

კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1954
კატეგორია:ქართველი პოეტები
ლეუარსან კასლანძია

**ლეუარსან შარდინის ძე კასლანძია** (დ. 25 მაისი, 1912, სოფ. კუტოლი, ახლანდ. ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტი — გ. 30 აგვისტო, 1996) — აფხაზი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1954), აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი.

## ბიოგრაფია 
ლეუარსან კასლანძია 1929–33 წლებში სწავლობდა სოხუ­მის თეატრალურ სტუდიაში. 1931 წლიდან სო­ხუ­მის თეატრის აფხაზური დასის მსახიობია. მის მიერ შესრულებული როლებიდან აღსანიშნავია: ოტელო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“), დაური (დიმიტრი გულიას „გმირის კლდე“), გიორგი (ვიქტორ გაბესკირიას „სამი მეგობარი“), ჯემალი (ილო მოსაშვილის „ჩაძირული ქვები“), თარაში (გიორგი გაბუნიას „მზის ამოსვლის წინ“), მაცი (სამსონ ჭან­ბას „კე­რაზი“), მოხუცი (მ. კოვეს „კეხხაჯარათი“), კომისარი და კონტრადმირალი (ალექსანდრე კორნეი­ჩუკის „ესკადრის დაღუპვა“), განდეგილი რაში (სამსონ ჭანბას „ახმაჯირი“), ბაროვსკი (ბორის ლავრენიოვის „ვინც ზღვაშია“), კაკუტა (პოლიკარპე კაკაბაძის „ყვარყვარე თუთაბერი“), უჩა (ვასო პატარაიას „უჩა უჩარდია“), შაბატი (ბაგრატ შინქუბას „კლდის სიმღერა“), მეფე (ევგენი შვარცის „შიშველი მეფე“), მუროვი (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), არდაშელი (ა. ლასურიას „სპეტაკი სიყვარული“), რაული (გიორგი მდივანის „კეთილი ნების ­ადამიანე­ბი“), რეჯებ ბეი (ნაზიმ ჰიქმეთის „ახირებული“), იაკობი (ქ. აგუმას „დიდი მიწა“) და სხვა. 

კასლანძიას შემოქმედება გამოირჩეოდა ფართო დიაპაზონით. ის ერთნაირი სიძლიერით ქმნი­და დრამატულ, სახასიათო და კომედიურ სახე­ებს. მისი სცენური გმირები სხვა­და­სხვა ეროვნების, მსოფლშეგრძნებისა და სრულიად განსხვავებული ხასიათის ადამიანები იყვნენ, გამოირჩეოდნენ სული­ერი სიძლიერით, ჰუმანურობით, სამართლიანობისათვის ბრძოლის სულისკვეთებით და მიზნისაკენ დაუოკებელი ლტოლვით.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1941 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი
* 1954 — საქართველოს სახალხო არტისტი 
* აფხაზეთის ასსრ სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
* არგუნი ა., ლეუარსან კასლანძია, თბ., 1970.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1912
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1996
კატეგორია:აფხაზი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტები
გრიგოლ ლაღიძე (პუბლიცისტი)

**გრიგოლ ერმალოზის ძე ლაღიძე** (დ. 1887, სოფ. გოდოგანი, ახლანდ. თერჯოლის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1937) — ქართველი პუბლიცისტი, საზოგადო მოღვაწე.

აქტიურად მონაწილეობდა ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების საქმიანობაში. 1912 წელს მოსკოვში მოხსენება წაიკითხა ილია ჭავჭავაძის 75 წლის იუბილეს აღსანიშნავად გამართულ საღამოზე ილიას პოეზიის შესახებ. თანამშრომლობდა ქუთაისში გამომავალ სოციალისტ-ფედერალისტური მიმართულების პრესაში („მეგობარი“, „ჩვენი მეგობარი“, „ხალხის მეგობარი“) და იყო სოციალისტ-ფედერალისტების ქუთაისის საგუბერნიო კომიტეტის ერთ-ერთი ლიდერი. დააპატიმრეს და დახვრიტეს საბჭოთა რეპრესიების დროს 1937 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* ლაღიძე გრიგოლი ერმოლეს ძე / სტალინური სიები საქართველოდან [ელექტრონული მონაცემთა ბაზა] / ჰაინრიჰ ბიოლის ფონდი სამხრეთ კავკასიაში – 2013.

კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ქართველი პუბლიცისტები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
პლატონ ლეჟავა (სამხედრო)

მინი|პლ. ი. ლეჟავა, 1915.
**პლატონ ირაკლის ძე ლეჟავა** — ქართველი სამხედრო პირი, პირველი მსოფლიო ომის (1914-1918) და რევოლუციური მოძრაობის მონაწილე.

1914 წელს გაიწვიეს სარეზერვო გორის 202-ე ქვეითი პოლკში უნტერ-ოფიცრად. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი 1915 წელს პოლონეთის ტერიტორიაზე ბრძოლებში. სამჯერ დაიჭრა. ომის დასასრულს ჰქონდა პოდპორუჩიკის წოდება, დაჯილდოებული იყო წმ. სტანისლავის III და წმ. ანას IV ხარისხის ორდენებით და იყო „გიორგის ჯვრის“ სრული კავალერი (მიღებული ჰქონდა ოთხივე ხარისხის ნიშანი). 1917 წლის თებერვლის რევოლუციის შემდეგ დააარსა ქართველ მხედართა კავშირი და რევოლუციურ აგიტაციას ეწეოდა ქართული პოლკების ჯარისკაცებს შორის. იმავე პერიოდში ჩამოაყალიბა ქართველ მხედართა კავშირის სატანვარჯიშო საზოგადოება „ამირანი“, რომელიც 1918 წელს გარდაიქმნა ტანვარჯიშის მოყვარულთა საზოგადოება „შევარდენად“, ხოლო ლეჟავა არჩეული იქნა მისი გამგეობის წევრად. 1919-1921 წლებში იყო საქართველოს დამფუძნებელი კრების კანცელარიის სამხედრო განყოფილების საქმეთა მმართველი.

## ლიტერატურა
* „თეატრი და ცხოვრება“, 1919, №12

## რესურსები ინტერნეტში
* Лежава Платон / «Памяти героев Великой войны 1914–1918».

კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
ქემალფაშის რაიონი (ართვინი)

**ქემალფაშის რაიონი** — რაიონი ართვინის პროვინციაში, თურქეთი. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ქემალფაშა. ფართობი 74 კმ². 2021 წლის მონაცემებით კი მოსახლეობა შეადგენს 8 974 ადამიანს.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
რაიონის შემადგენლობაშია ერთი მუნიციპალიტეტი:

*აქდერე
*ჩამურლუ
*დერეიჩი
*გიუმიუშდერე
*ქარაოსმანიე
*ქაიაქიოი
*ქაზიმიე
*ქიოფრიუჯიუ
*ლიმანი
*ოსმანიე
*სარფი
*იუჩქარდეში

## სქოლიო
კატეგორია:ართვინის პროვინციის რაიონები
ლოლუა

საკუთარი სახელი **ლოლუა** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი ლოლუა — პოეტი, ინჟინერი
* მამია ლოლუა — მხატვარი, გრაფიკოსი
* ძუკუ ლოლუა — მეჩონგურე, მომღერალი, ლოტბარი

კატეგორია:ქართული გვარები
გიორგი მამალაძე (სამხედრო)

**გიორგი ტარასის ძე მამალაძე** (; დ. 25 დეკემბერი, 1895, შამახა, ახლანდ. აზერბაიჯანი — გ. 28 ივლისი, 1941, „კომუნარკა“, მოსკოვის მახლობლად) — ქართველი სამხედრო პირი, პოლონეთის არმიის ოფიცერი, საბჭოთა რეპრესიების მსხვერპლი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა პედაგოგ ტარასი მამალაძის ოჯახში. 1914 წლიდან იყო სამხედრო სამსახურში. ოფიცერი იყო ასევე მისი ძმა — იერონიმ მამალაძე. საქართველოს საბჭოთა ოკუპაციის შემდეგ (1921) პორუჩიკმა მამალაძემ იუნკერთა სკოლის სხვა ოფიცრებთან ერთად სამშობლო დატოვა და თურქეთის გზით პოლონეთში გადასახლდა. დაამთავრა ბიდგოშჩის ოფიცერთა სკოლა (1924) და კონტრაქტით დაიწყო სამსახური პოლონეთის არმიაში. მსახურობდა ვარშავის რადიოტელეგრაფის პოლკში კაპიტნის, შემდეგ მაიორის წოდებით. მეორე მსოფლიო ომის (1939-1945) დაწყებისთანავე მონაწილეობდა პოლონეთის დაცვაში. 1939 წელს ტყვედ ჩაიგდეს საბჭოთა ჯარებმა. ერთი ცნობით მოკლეს კატინში სამხედრო ტყვეების მასობრივი ხოცვა-ჟლეტის დროს; სხვა დაზუსტებული მონაცემებით, მამალაძე მაიორ ეჟი მალინოვსკის სახელით იმყოფებოდა კოზელსკის სამხედრო ტყვეების ბანაკში, 1941 წლის 14 ივლისს სსრკ უმაღლესი სასამართლოს სამხედრო კოლეგიამ მიუსაჯა სიკვდილით დასჯა, რაც სისრულეში იქნა მოყვანილი იმავე წლის 28 ივლისს „კომუნარკის“ პოლიგონზე (მოსკოვის მახლობლად). შემონახულია გიორგი მამალაძის უნიკალური ფოტოალბომი, რომელიც ერთადერთი ფოტოდოკუმენტური წყაროა პოლონეთში მცხოვრები ქართველი ემიგრანტების შესახებ.

## ლიტერატურა
* ქართველები პოლონეთში / ამბროსი გრიშიკაშვილი. თბ., 2008.
* M. Bujnowska, Major Jerzy Mamaladze, *Pro Georgia*. 1996, No 5, s. 76-83.
* D. Kolbaia, Dawid. Album mjra Jerzego Mamaładze, jeńca obozu NKWD w Kozielsku, zamordowanego w Katyniu. *Pro Georgia*. 2008, No 16, s. 219-251.
* W. Materski. Gruzini oficerowie kontraktowi Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej 1939 r. *Pro Georgia*. 2016, No 26, s. 243-284.
* Убиты в Катыни : книга памяти польских военнопленных-узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению Политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года, ответственный составитель, Александр Гурьянов. Москва, Общество "Мемориал" | Издательство "Звеня", 2015.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1895
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ქართველი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:პოლონელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:ქართველი ემიგრანტები
კატეგორია:სიკვდილით დასჯილი ქართველები
ლუის ჰემილტონი

**სერ ლუის კარლ დევიდსონ ჰამილტონი** (დ. 7 იანვარი, 1985) — ბრიტანელი მრბოლელი, რომელიც ამჟამად ასპარეზობს ფორმულა 1 -ში Mercedes-AMG Petronas ფორმულა ერთი გუნდისთვის. ჰამილტონმა რეკორდულ, 7 ჯერ მოიგო მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული (რეკორდი მიხაელ შუმახერთან ერთად) და ფლობს რეკორდებს ყველაზე მეტი მოგებით ( 103 ), პოლ პოზიციით ( 103 ), პოდიუმით ( 191 ) და სხვა.

ჰამილტონი დაიბადა და გაიზარდა სტივენიჯში, ჰერტფორდშირში. ის 1998 წელს, 13 წლის ასაკში მაკლარენის ახალგაზრდა მძღოლების პროგრამას შეუერთდა და მალევე გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მრბოლელი, რომელიც ოდესმე ფორმულა 1-ის გუნდს შეერთებია. 2007 დან 2012 წლამდე ის მაკლარენისთვის ასპარეზობდა, რამაც ის პირველ და 2023 წლის მდგომარეობით ერთადერთ შავკანიან მრბოლელად აქცია ფორმულა ერთში. თავის პირველ სეზონში ჰამილტონმა დაამყარა მრავალი რეკორდი, დაიკავა მეორე ადგილი ჩემპიონის ტიტულისთვის კიმი რაიკონენთან ბრძოლაში. მომდევნო, 2008 წლის სეზონში, მან დრამატულად მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის პირველი ტიტული. მან სეზონის ბოლო რბოლის ბოლო წრეზე ბოლო კუთხეში გადაუსწრო თავის კონკურენტს და გახდა ყველაზე ახალგაზრდა მსოფლიო ჩემპიონი ისტორიაში. მაკლარენში გატარებული ექვსი წლის შემდეგ, ჰამილტონმა 2013 წელს მერსედესთან გააფორმა კონტრაქტი.

 წელს, რეგულაციების ცვლილებისა და ტურბო-ჰიბრიდული ძრავების გამოყენების დაწყებასთან ერთად ჰამილტონისთვის უაღრესად წარმატებული პერიოდი დაიწყო, რომლის დროსაც მან კიდევ ექვსჯერ მოიპოვა ჩემპიონის ტიტული. ის მსოფლიო ჩემპიონი გახდა ზედიზედ  და  წლებში. ამ სეზონებში ჰამილტონის უახლოესი კონკურენტი მისი თანაგუნდელი ნიკო როსბერგი იყო. 2016 წელს  როსბერგის მიერ ფორმულა ერთის დატოვების შემდეგ ჰამილტონის უახლოესი კონკურენტი  ფერარის სებასტიან ფეტელი გახდა. ჰამილტონმა მისი დამარცხება ზედიზედ ორჯერ,  და  წლებში მოახერხა. ამის შემდეგ მან ზედიზედ კიდევ ორჯერ მოიპოვა მსოფლიო ჩემპიონის ტიტული,  და  წლებში და გაათანაბრა შუმახერის რეკორდი. 2021 წლის სეზონში მან მე-100 პოულ პოზიცია და რბოლა მოიგო.

ჰამილტონმა დიდი წვლილი შეიტანა გლობალურად ფორმულა ერთისადმი ინტერესის გაზრდის საქმეში გახმაურებული ცხოვრების წესის, გარემოსდაცვითი და სოციალური აქტივიზმისა და მუსიკასა და მოდაში ჩართულობის გამო. ცნობილია რომ ის აქტიურად უჭერს მხარს რასიზმის წინააღმდეგ ბრძოლას და მოტოსპორტში მრავალფეროვნების გაზრდას. 2013 დან 2021 წლამდე ის ფორმულა ერთის ყველაზე მაღალანაზღაურებადი პილოტი იყო. ჟურნალ ფორბსის მონაცემებით ის 2010იანი წლების ერთ-ერთი ყველაზე მაღალანაზღაურებადი სპორტსმენი იყო. 2020 წელს ჟურნალმა თაიმმა ჰამილტონი მსოფლიოს 100 ყველაზე გავლენიანი ადამიანის სიაში შეყვანა. 2020 წელს ის რაინდად აკურთხეს. 2022 წელს ჰამილტონს ბრაზილიის საპატიო მოქალაქეობა მიენიჭა.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1985
კატეგორია:მერსედესის მრბოლელები (ფორმულა 1)
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრები
კატეგორია:მაკლარენის მრბოლელები (ფორმულა 1)
კატეგორია:ბაკალავრი-რაინდები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის მსოფლიო ჩემპიონები
კატეგორია:ინგლისელი ავტომრბოლელები
კატეგორია:ინგლისელი ქველმოქმედები
კატეგორია:ინგლისელი ჰუმანიტარები
კატეგორია:ფორმულა 1-ის ინგლისელი მრბოლელები
კატეგორია:ბრიტანეთის იმპერიის ორდენის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 7 იანვარი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მარია სვოლუ

**მარია სვოლუ** ( , nee Desipri, Δεσύπρη , დ. 1892, ათენი —  გ. 3 ივნისი, 1976) — ბერძენი პოლიტიკოსი და ფემინისტი. გაერთიანებული დემოკრატიული მემარცხენე პარტიის ( ΕΔΑ ) წევრი. 1958-1963 წლებში — საბერძნეთის პარლამენტის წევრი ათენიდან.პოლიტიკოს ალექსანდროს სვოლოსის მეუღლე.

## ბიოგრაფია 
მარია სვოლუ დაიბადა დაახლოებით 1892 წელს ათენში (ან პირეოსში  

გოგონამ 1907 წელს ლარისაში დაამთავრა ქალთა კერძო სკოლა *არსაკონი.*  

მარია სვოლუ იყო პირველი  შრომის ინსპექტორი ქალი ეროვნული ეკონომიკის სამინისტროში, რომელმაც გააშუქა მშრომელი ქალების საშინელი სამუშაო პირობები. ომთაშორის პერიოდში გახდა  ქალთა მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი. ასევე იყო ავრა თეოდოროპულუს ინიციატივით 1920 წელს შექმნილი საბერძნეთის ქალთა უფლებების ლიგის ერთ-ერთი დამფუძნებელი და მდივანი, 1925 წელს მისი ინიციატივით დაარსდა საღამოს დასაქმებულ ქალთა სკოლა (Εσπερινής Σχολής Γυναικών Υπαλλήλων), რომელიც 1965 წლამდე ფუნქციონირებდა.

მარია სვოლუს ინიციატივით 1933 წელს გაიხსნა სკოლა. მან აიღო ნებართვა მაკონტროლებელი სამინისტროებიდან, მოძებნა შენობა, დახარჯა დიდი დრო და ძალისხმევა პირველ წლებში დაფინანსების ძიებასა და მასწავლებლების დაქირავებაში. 1932 წელს ეგზარქიის რაიონში კოლეთის ქუჩაზე  ნიკოს ბიზაკისის პროექტით აშენდა შენობა, რომელშიც  სასწავლებელი განთავსდა.

ღერძი სახელმწიფოების მიერ საბერძნეთის ოკუპაციის დროს 1940-1945 წლებში სკოლა დახურეს. შენობა გერმანელებმა დაიკავეს. ომის შემდეგ 1961 წლამდე სკოლის შენობაში სასწავლო პროცესი განახლდა. ამჟამად იქ ფუნქციონირებს  ათენის 35-ე მუნიციპალური  დაწყებითი სკოლა (35ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών ). 1928 წელს დააარსა სათამაშოებისა და დეკორატიული ხელოვნების სკოლა, რომელიც ცნობილია "პაპასტაროსის სკოლის" სახელით. (ამჟამად იმიტოსის 1 პროფესიული ლიცეუმი, 1ο Επαγγελματικό Λύκειο Υμηττού ). მარია სვოლუმ 1932 წელს დატოვა საბერძნეთის ქალთა უფლებების ლიგა  .

მარია სვოლუ ოკუპაციის დროს  საბერძნეთის ეროვნულ-განმათავისუფლებელი ფრონტის ( ΕΑΜ ) რიგებს შეუერთდა, ამავე დროს იყო  იატაკქვეშა გაზეთ Νέα Γενιά -ის —   გაერთიანებული პანელინისტური ახალგაზრდული ორგანიზაციის ( ΕΠΟΝ ) პრესის ცენტრალური ორგანოს —   სარედაქციო კოლეგიის წევრი. 1944 წლის აპრილის არჩევნებში იგი აირჩიეს უმაღლეს საკანონმდებლო ორგანოს ეროვნული საბჭოს დეპუტატად. 1958 წლის 11 მაისს და 1961 წლის 29 ოქტომბერს — ათენის მეორე ოლქის დეპუტატად პარლამენტის გაერთიანებული დემოკრატიული მემარცხენე პარტიიდან. 

1964 წელს მან მონაწილეობა მიიღო ქალთა საყოველთაო ბერძნული კავშირის შექმნაში ( Πανελλαδική Ένωση Γυναικών, ΠΕΓ ).

1922 წელს ცოლად გაჰყვა სოციალისტ პოლიტიკოსს და სახელმწიფო მოღვაწეს ალექსანდრე სვოლოსს (1892-1956)  .

1922 წელს ათენში გამოიცა მარი სვოლუს წიგნი "ქალი და სოციალური უზრუნველყოფა" ( Η γυναίκα και η κοινωνική πρόνοια ).

მარია სვოლუ გარდაიცვალა 1976 წლის 3 ივნისს.  მეორე დღეს დაკრძალეს ათენის პირველ სასაფლაოზე.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1976
კატეგორია:ბერძენი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბერძენი ფემინისტები
კატეგორია:ბერძენი სოციალისტები
მასხარაშვილი

საკუთარი სახელი **მასხარაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* გიორგი მასხარაშვილი — კინოს და ტელევიზიის მსახიობი, რეჟისორი
* ივანე მასხარაშვილი — სამხედრო პირი
* ირაკლი მასხარაშვილი — არქიტექტორი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი (შუშა)

250px|მინი|right|უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი

**უზეირ ჰაჯიბეკოვის ძეგლი** () — ძეგლი, რომელიც ქალაქ შუშაში დაიდგა ცნობილი აზერბაიჯანელი, საბჭოთა კომპოზიტორის, დირიჟორის, მუსიკათმცოდნე უზეირ ჰაჯიბეკოვის პატივსაცემად. ძეგლი განადგურდა 1992 წელს ქალაქ შუშას ოკუპაციის შემდეგ. ქალაქის ოკუპაციისგან გათავისუფლების შემდეგ, მას რეკონსტრუქცია ჩაუტარდა 2021 წელს.
1985 წელს, უზეირ ჰაჯიბეკოვის დაბადებიდან 100 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, შუშაში კომპოზიტორის ძეგლი დაიდგა. ძეგლი მდებარეობდა მე-19 საუკუნის აზერბაიჯანელი პოეტის ხურშიდბანუ ნათავანის მამულის ტერიტორიაზე, ბაზარბაშის უბანში. 

სკულპტურის ავტორი ახმედ ცალიკოვი გახდა. კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეკოვის ლირიკული ძეგლის საზეიმო გახსნიდან რამდენიმე წლის შემდეგ, ძეგლი მთლიანად განადგურდა ყარაბაღის პირველი ომის დროს 1992 წელს.

ქალაქის ოკუპაციისგან გათავისუფლების შემდეგ დაიწყო ძეგლის აღდგენის სამუშაოები. ძეგლის რეკონსტრუქცია 2021 წელს განხორციელდა. იმის გამო, რომ ძეგლის მაკეტი არ იყო შემონახული, ახალი ძეგლი შეიქმნა იმდროინდელ პრესაში გამოქვეყნებული ფოტოებისა და საარქივო ფოტოების საფუძველზე. ბრინჯაოს ძეგლი დამზადდა ჰეიდარ ალიევის ფონდის მხარდაჭერით და დამონტაჟდა თავდაპირველ ადგილას ქალაქ შუშაში. აღდგენილი ძეგლის მოქანდაკეები არიან ასლან რუსტამოვი, თეიმურ რუსტამოვი და მაჰმუდ რუსტამოვი.
2021 წლის 29 აგვისტოს გაიხსნა უზეირ გაჯიბეკოვის ახალი ძეგლი. გახსნას აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტი ილჰამ ალიევი და აზერბაიჯანის პირველი ვიცე-პრეზიდენტი მეჰრიბან ალიევა დაესწრნენ.

## სქოლიო
კატეგორია:ქანდაკებები
ჩეთირის ჩანჩქერი

**ჩეთირის ჩანჩქერი (ქოლგის ჩანჩქერი)** (; Çətir ქართულად ქოლგას ნიშნავს) — შუშას რაიონში დაშალთის ხეობაში მდებარეობს. ქოლგისებრი ფორმის გამო ჩანჩქერს ეს სახელი შეარქვეს. ყარაბაღის სეპარატისტთა ჩინოვნიკის ლუსინე კარახანიანის თქმით, მეორე ყარაბაღის ომის შემდეგ ტერიტორია, სადაც ჩანჩქერი მდებარეობს, ნეიტრალურ ზონად ითვლება.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ღირსშესანიშნაობები
ნასროლი ქანდაკებები

250px|მინი|მარჯვნივ|ნასროლი ქანდაკებები

**ნასროლი ქანდაკებები** — ძეგლი, რომელიც მდებარეობს ქალაქ შუშაში.

1982 წელს ჰეიდარ ალიევის დავალებით ქალაქ შუშაში დაიდგა უზეირ ჰაჯიბეკოვის, ხურშიდბანუ ნათევანისა და ბულბულის ქანდაკება. 1992 წელს ყარაბაღის პირველი ომის დროს ქანდაკებები სომხური ვანდალიზმის შედეგად დაზიანდა. სომხები აპირებდნენ ქანდაკებების სომხეთში გატანას, მათ დადნობასა და იქ გაყიდვას. ამის შესახებ გაიგო ფოლად ბულბულოღლუმ და ჰეიდარ ალიევს მიმართა. გატარებული ღონისძიებების შედეგად ეს ქანდაკებები ბაქოში ჰეიდარ ალიევმა 1993 წელს ჩამოიტანა. 2000 წლიდან შედიოდა აზერბაიჯანში მუზეუმის კოლექციაში.

2020 წლის მეორე ყარაბაღის ომის დროს აზერბაიჯანის შეიარაღებულმა ძალებმა 8 ნოემბერს გაათავისუფლეს ქალაქი შუშა.202 1 წელს, ილჰამ ალიევის ბრძანებით, ქანდაკებები ხელოვნების მუზეუმიდან აიღეს და ქალაქ შუშაში დააბრუნეს.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
გურიის ერისთავები (საგვარეულო)

**გურიის ერისთავები** — ქართული დიდებული და თავადური საგვარეულო (გვარადქცეული თანამდებობა); შარვაშიძეების განშტოება. თავდაპირველად XV საუკუნეში, გურიელების მთავრობის ჟამს, გურიის ერისთავის თანამდებობა ჯერ ეკავათ გუგუნავებს, XVI საუკუნეში — კობალაძეებს. XVII საუკუნის ბოლოს მამია III გურიელისა და არჩილ II-ს შორის იმერეთის ტახტისთვის ბრძოლაში მამია III-ს უერთგულა მისმა სიძემ, გიორგი შერვაშიძემ, რისთვისაც ჯილდოდ მიიღო ერისთავობა, მამულები, გორმაღალისა და ერკეთის ეკლესიები (სადაც მდებარეობდა მათი საგვარეულო საძვალე). აგრეთვე, საჯავახოს სათავადო. გურიის ერისთავებს რუსეთის იმპერიაში არ ჰქონდათ დამტკიცებული თავიანთ გერბი. ვ. ციხისნკიმ წარმოადგინა გერბი, გურიის ერისთავების მიერვე თითქმის დამთხვეულ გურიელების გერბის ჩანახატს, რომელიც მიაწერდა ამ ორ გვარს შორის საერთო წარმომავლობას. ხოლო მ. ვადბოლსკიმ – მათი გერბი ხმლითა და ფარით შეიარეღებული მემომრის გამოსახულებით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ერისთავი
* გორაბერეჟოულის სასახლე

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში 
* Князья  // *Думин С. В., Чиковани Ю. К.* Дворянские роды Российской империи. Том 4. Князья Царства Грузинского. — გვ. 265-267.
* Toumanoff, Cyril (1967). *Studies in Christian Caucasian History*, p. 270. Georgetown University Press;

## სქოლიო 
*
*
ჯახუა

საკუთარი სახელი **ჯახუა** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* კირილე ჯახუა — საბჭოთა არმიის გენერალ-მაიორი
* მაკა ჯახუა — ბიოლოგი, ჟურნალისტი, მედიამენეჯერი

კატეგორია:ქართული გვარები
ყუფარაძე

საკუთარი სახელი **ყუფარაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიგა ყუფარაძე — მოჭადრაკე 
* გიორგი ყუფარაძე — საბჭოთა გენერალ-მაიორი
* ვლადიმერ ყუფარაძე — მოცეკვავე

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დოჰიო

300px|მინი|დოჰიო 1910 წელს რიოგოკუ კოკუგუკანში ჩატარებულ ტურნირზე
**დოჰიო** — ადგილი, სადაც სუმოს ორთაბრძოლები იმართება. დოჰიო წარმოადგენს სანახევროდ თიხაში ჩაფლული ბრინჯის ჩალის კონებისაგან შექმნილ 4,55 მეტრის დიამეტრის მქონე წრეს. ოფიციალური პროფესიონალური ტურნირების (ბაშოს) დროს დოჰიო ეწყობა კვადრატული ფორმის თიხის შემაღლებულ პლატფორმაზე, რომლის სიმაღლე 66 სანტიმეტრია, ხოლო თითოეული გვერდის სიგანე — 6,70 მეტრი. 

პროფესიონალურ სუმოში დოჰიოს ყოველი ბაშოს წინ აშენებენ იობიდაშები, რომლებიც ამისთვის ტრადიციულ ხელსაწყოებს იყენებენ. 66 სანტიმეტრის სიმაღლის თიხის პლატფორმისა და მასზე დოჰიოს მოწყობას 3 დღეს უნდებიან. 

დოჰიოს ასაგებად თიხა საგანგებოდ მოაქვთ საიტამას პრეფექტურიდან, მდინარე არაკავას ნაპირებიდან. თუმცა მზარდი ურბანიზაციის გამო დაიწყეს იბარაკის პრეფექტურიდან მოტანილი თიხის გამოყენებაც. დოჰიოს ზედაპირს ქვიშით ფარავენ. ყოველი ტურნირის (ბაშოს) დასრულების შემდეგ, დოჰიოს შლიან, ხოლო ნაგოია-ბაშოს შემთხვევაში, მის ნატეხები გულშემატკივრებს მიაქვთ სუვენირებად. საწვრთნელ-სავარჯიშო დოჰიოსაც იობიდაშები აგებენ ხოლმე.  

## რესურსები ინტერნეტში
* Morita, Hiroshi. "Sumo Q&A". NHK World-Japan. Retrieved December 25, 2020.
* Newton, Clyde (1994). Dynamic Sumo. Tokyo: Kodansha International. p. 18.

კატეგორია:სუმოს ტერმინილოგია
ნანუაშვილი

საკუთარი სახელი **ნანუაშვილი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ივანე ნანუაშვილი — სამხედრო მოღვაწე, ემიგრანტი
* უჩა ნანუაშვილი — უფლებადამცველი

კატეგორია:ქართული გვარები
მაღრაძე

საკუთარი სახელი **მაღრაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ელგუჯა მაღრაძე — მწერალი, ლიტერატურათმცოდნე, მთარგმნელი
* გუგული მაღრაძე — ფსიქოლოგი, პოლიტიკოსი
* დავით მაღრაძე — პოეტი, პოლიტიკოსი
* ერმალო მაღრაძე — რეჟისორი, ოპერატორი
* მარიამ მაღრაძე — მევიოლინე

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
შაჰბუზი

**შაჰბუზი** () — ქალაქი აზერბაიჯანში, ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის შაჰბუზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე ნახიჩევანჩაიზე, ნახიჩევანის რკინიგზის სადგურიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 30 კმ-ში.

1989 წლის სრულიად საკავშირო აღწერის მიხედვით, შაჰბუზში 2283 ადამიანი ცხოვრობდა. 2007 წელს მიიღო ქალაქის სტატუსი.

ქალაქში მოქმედებს მანქანის შემკეთებელი ქარხნები, მარნები; ბადამლის მინერალური წყლების ქარხანა.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქალაქები
ბრენია-ბახა

**ბრენია-ბახა** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კანარის კუნძულების ავტონომიური გაერთიანების სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს პროვინციის შემადგენლობაში. მდებარეობს კუნძულ პალმაზე. ფართობი — 14,2 კმ². მოსახლეობა — 5885 კაცი (2022 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ბრენია-ბახის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:სანტა-კრუს-დე-ტენერიფეს მუნიციპალიტეტები
აკაკი დვალიშვილი (რეჟისორი)

**აკაკი (კაკო) დვალიშვილი** (დ. 23 იანვარი, 1922, თბილისი — გ. 30 აპრილი, 2008) — ქართველი თეატრის რეჟისორი. კინემატოგრაფიის სახელმწიფო კომიტეტის თავმჯდომარე (1973–1990), სარეჟისორო კოლეგიის თავმჯდომარე (1959-დან), საქართველოს კინემატოგრაფისტთა შემოქმედებითი კავშირის წევრი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა თბილისში. 1944 წელს დაამთავრა საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის (ამჟამინდელი საქართველოს ტექნიკური უნივერსიტეტი) ელექტროტექნიკური ფაკულტეტი; შემდგომში კი შოთა რუსთაველის სახელობის თეატრალური ინსტიტუტის სარეჟისორო ფაკულტეტი.

1949 წელს დაინიშნა შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრში რეჟისორის ასისტენტად; 1959 წელს კოტე მარჯანიშვილის სახელობის სახელმწიფო აკადემიური დრამატული თეატრის დირექტორად; 1961 წელს იყო კულტურის მინისტრის პირველი მოადგილე, პარალელურად 1967 წელს ასრულებდა კ. მარჯანიშვილის სახელობის აკადემიური თეატრის და 1973 წელს ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირექტორის მოვალეობას; მისი ინიციატივით შეიქმნა საქართველოს შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრალურ ინსტიტუტში კინოსარეჟისორო ფაკულტეტი, დაარსდა კინომსახიობთა თეატრსტუდია, ჟურნალი „ალმახანი“; მის მიერ დადგმულ სპექტაკლთა შორის აღსანიშნავია: ი. ჭავჭანიძის „თბილისელი ქალიშვილი“ (1951), ნ. გოგოლის „ბანქოს მოთამაშენი“ (1952), ს. კლდიაშვილის „დღესასწაული საკრაულაში“ (1953), ვ. კანდელაკის „სარეველა“ (1953), მ. ჯაფარიძის „ჩვენებურები“ (1956); 1955 წელს მიენიჭა დამდგმელი რეჟისორის პირველი კატეგორია. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია დიდუბის მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა პანთეონში

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:დაბადებული 23 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:საქართველოს ინდუსტრიული ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო თეატრალური ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი თეატრის რეჟისორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
აკაკი
ნიკოლოზ სანდუნოვი

**ნიკოლოზ სანდუნოვი** (ნამდვილი გვარი **ზანდუკელი**; დ. 24 ოქტომბერი, 1768 — გ. 19 ივნისი, 1832, მოსკოვი, რუსეთის იმპერია) — რუსეთში მოღვაწე წარმოშობით ქართველი დრამატურგი, იურისტი, მთარგმნელი და პედაგოგი.

## ბიოგრაფია
სანდუნოვები ქართული საგვარეულოს, ზანდუკელების წარმომადგენლები იყვნენ. მისი მამა ნიკოლოზ ზანდუკელი რუსეთს შეხიზნული ვახტანგ VI ამალის წევრი იყო.  ნიკოლოზ სანდუნოვის უფროსი ძმა რუსეთში მოღვაწე ცნობილი მსახიობი სილა სანდუნოვი იყო. ბავშვობაში ნიკოლოზს უფროსი ძმის მსგავსად მსახიობობა უნდოდა, თუმცა მამამისის დაჟინებით სამართლის შესწავლა დაიწყო.

სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის გიმნაზიაში 1779-1784 წლებში; დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი 1787 წელს. 1787-1791 წლებში უნივერსიტეტის გიმნაზიაში სინტაქსს ასწავლიდა; 1797 წლის თებერვალში დაიწყო მუშაობდა კანონების შემდგენელი კომისიის კანცელარიაში. ის მალე შეამჩნიეს და სენატის სამართლის დეპარტამენტში მიიწვიეს ობერ–მდივნად. 1811 წლის თებერვალში მიატოვა სახელმწიფო სამსახური და გახდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამოქალაქო და სისხლის სამართლის კათედრის ხელმძღვანელი.  1815-1816, 1819-1820 და 1820-1821 სასწავლო წლებში იყო მოსკოვის უნივერსიტეტის ზნეობისა და პოლიტიკური მეცნიერებების განყოფილების დეკანი; 1829 წელს, რექტორის არყოფნის დროს, ასრულებდა უნივერსიტეტის პრორექტორის მოვალეობას; 1817 წელს არჩეული იყო ნამდვილ სამოქალაქო მრჩევლად. გამოცემული აქვს სახელმძღვანელო ძველი სამართალწარმოების ისტორიაზე: "Правая грамота по вотчинному делу в 1559 годе производившемуся".

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო დრამატული ხელოვნების დიდი მოყვარული. მან ნაშრომები დატოვა როგორც სამართალმცოდნეობასა და იურისპუდენციაში, ასევე ლიტერატურისა და ხელოვნების დარგში. წერდა ლექსებს, დრამატულ ნაწარმოებებს, თარგმნიდა და მკითხველს აცნობდა შექსპირსა და შილერს. მისი ნათარგმნია შილერის "ყაჩაღები" (1814 წ.), რომელიც დაიდგა მოსკოვისა და პეტერბურგის სცენებზე. დიდროს მიბაძვით დაწერა დრამა "ოჯახის მამა". როგორც მსახიობი და რეჟისორი ნიკოლოზ სანდუნოვი მონაწილეობდა მოყვარულთა სპექტაკლებში.

ნიკოლოზ სანდუნოვი იყო "რუსეთის სიტყვიერების მოყვარულთა საზოგადოების" და "რუსეთის ისტორიისა და სიძველეების საზოგადოების" წევრი. დაჯილდოებული იყო წმ. ვლადიმირისა და წმ. ანას ორდენებით. იგი მოულოდნელად გარდაიცვალა 1832 წლის 19 ივნისს. დასაფლავებულია ლაზარევსკის სასაფლაოზე, მშობლებისა და ძმის გვერდით.

## ლიტერატურა
*ქუთათელაძე ზ., ნიკოლოზ სანდუნოვი (ზანდუკელი) (1768-1832) // ქართული გენი უცხოტომელთა სამსახურში : 100 რჩეული ბიოგრაფია. თბილისი, 2011. -გვ.150
*გამრეკელი გ., ზანდუკელი, სანდუნოვი, სანდუკული // ისტორიის გამოცანები. თბილისი, 2012. -გვ.48-53.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*ნიკოლოზ სანდუნოვი

## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კოდუა

საკუთარი სახელი **კოდუა** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ედუარდ კოდუა — ფილოსოფოსი, სოციოლოგი
* ერეკლე კოდუა — პოლიციის გენერალ-მაიორი
* იოსებ კოდუა — ეკონომისტი
* პავლე კოდუა — სამხედრო მოღვაწე

კატეგორია:ქართული გვარები
ჩოლ გალას მეჩეთი

**ჩოლ გალას მეჩეთი** () — მეჩეთი ყოფილ კუიბიშევის ქუჩაზე, ქალაქ შუშას ჩოლ გალას უბანში.

აზერბაიჯანის რესპუბლიკის მინისტრთა კაბინეტის 2001 წლის 2 აგვისტოს ბრძანებით, ჩოლ გალას მეჩეთი გადავიდა სახელმწიფო დაცვის ქვეშ, როგორც ადგილობრივი მნიშვნელობის ისტორიისა და კულტურის არქიტექტურული ძეგლი.

მთავარი ფასადის ხუროთმოძღვრული კომპოზიციის მიხედვით, მეჩეთი ბრტყელი ფასადით და ასიმეტრიული შესასვლელით შუშას უბნების მეჩეთების ტიპს მიეკუთვნება. მეჩეთში, ისევე როგორც ქალაქის სხვა მეჩეთებში, სალოცავის სიღრმეში, მიჰრაბის მოპირდაპირე მხარეს, მეორე იარუსზე, იყო პატარა ღია გალერეა, რომელიც შემოსაზღვრული იყო სამი თაღით. ეს ადგილი განკუთვნილი იყო ქალებისთვის.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
მაჭუტაძე

საკუთარი სახელი **მაჭუტაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* გიორგი მაჭუტაძე — სამხედრო პირი, დიპლომატი
* დავით მაჭუტაძე — გურიის სამთავროს პოლიტიკური მოღვაწე
* ლუკა მაჭუტაძე — სპორტსმენი (კრივი)
* მაქსიმე I (მაჭუტაძე) — საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი
* ნიკა მაჭუტაძე — პოლიტიკოსი
* ონოფრე გარეჯელი (მაჭუტაძე) — საეკლესიო მოღვაწე, მწერალი

## იხილეთ აგრეთვე
* მაჭუტაძეები — ფეოდალური საგვარეულო საქართველოში, გურიის სამთავროში

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მახათაძე

საკუთარი სახელი **მახათაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ბორის მახათაძე — რუსეთის არმიის გენერალ-მაიორი
* გიორგი მახათაძე — რუსეთის არმიის პოლკოვნიკი
* სულხან მახათაძე — ფინანსისტი, პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მახათელი (გვარი)

საკუთარი სახელი **მახათელი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* მაია მახათელი — ბალეტის მოცეკვავე
* ნიკოლოზ მახათელი — ბალეტის მოცეკვავე, ქორეოგრაფი, პედაგოგი

კატეგორია:ქართული გვარები
მახვილაძე

საკუთარი სახელი **მახვილაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებას:

* ელეონორა ტერ-ფარსეგოვა-მახვილაძე — პოლიტიკოსი
* მიხეილ მახვილაძე — ფეხბურთელი
* ნიკოლოზ მახვილაძე — თერაპევტი
* ნოდარ მახვილაძე — მათემატიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
დადია-ლეფქიმი-სუფლიონის ეროვნული ტყე-პარკი

**დადია-ლეფქიმი-სუფლიონის  ეროვნული  ტყე-პარკი** (  )  —  2006 წელს შექმნილი ეროვნული პარკი  საბერძნეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში ევროსის პერიფერიულ ერთეულში აღმოსავლეთ მაკედონიისა და თრაკიის პერიფერიაში.

## აღწერა 
დადია-ლეფქიმი-სუფლიონის ეროვნული ტყე-პარკი იკავებს 428 კმ2 ფართობს. პარკის უმაღლესი წერტილია კაპსალო, რომელიც ზღვის დონიდან 620 მეტრზე მდებარეობს. პარკის ტერიტორიის დიდი ნაწილი დაფარულია ტყეებით, რომელთა სახეობრივი შემადგენლობა შეიქმნა ადგილობრივი კლიმატის, ნიადაგის და წყლის პირობების შესაბამისად.1980 წელს დადია-ლეფქიმი-სუფლიონი  აღიარებულ იქნა დაცულ ტერიტორიად, ხოლო 2006 წელს შეიქმნა ეროვნული პარკი. 2014 წლიდან აღნიშნული პარკი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეტანის კანდიდატია.     

## ფლორა 
დადია-ლეფქიმი-სუფლიონის ეროვნული პარკის ცენტრალურ და აღმოსავლეთ ნაწილში  წიწვოვანი ტყეებია, სადაც დომინირებს კალაბრიული ფიჭვი (Pinus brutia) და შავი ფიჭვი (Pinus nigra). მცირე ფართობებს იკავებს  ფოთლოვანი ტყეები, შერეული ტყეები და მაკვისი.

თავის მხრივ, ჩრდილოეთით და სამხრეთ-დასავლეთით დომინირებს მუხის ტყეები, რომლებიც შედგება რამდენიმე სახეობის მუხისგან, როგორიცაა უნგრული მუხა (Quercus frainetto), ავსტრიული მუხა (Quercus cerris) და Quercus pubescens. შუალედურ ზონებში არის მუხისა და ფიჭვის შერეული ტყეები. მეორეს მხრივ, პარკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში ძირითადად გვხვდება სუბტროპიკული ტყეებისთვის დამახასიათებელი მცენარეულობა: ბერძნული წითელი ხემარწყვა  (Arbutus adrachne), ფართოფოთლოვანი ფილერია (Phillyrea latifolia), Erica arborea და Cistus creticus.

პარკში 360-400 სახეობის მცენარეა დარეგისტრირებული, მათგან 25 ორქიდეა. აქ აღმოჩენილ მცენარეებს შორის გვხვდება საბერძნეთის ორი ენდემური სახეობა: Minuartia greuteriana და Onosma kittanae. პარკში ასევე იზრდება იშვიათი მცენარეების სახეობები, მათ შორის: Cephalanthera epipactoides, Salix xanthicola, Zygophyllum album, Eriolobus trilobatus.  .

### ფრინველები 
პარკში დარეგისტრირებულია  36 სახეობის დღის მტაცებელი  და დაახლოებით 166 სხვა ფრინველის სახეობა. მათგან აღსანიშნავია: სვავი (Aegypius monachus), ფასკუნჯი (Neophron percnopterus), გრიფონი (Gyps fulvus), Buteo buteo, ჩვეულებრივი გველიჭამია არწივი (Circaetus gallicus), ჩია არწივი (Hieraetus pennatus),  Clanga pomarina), ბოლოკარკაზი (Pernis apivorus), შავი ძერა (Milvus migrans), ქორი (Accipiter gentilis), Circus aeruginosus, მიმინო  (Accipiter nisus),  ქორცქვიტა (Accipiter brevipes), მთის არწივი (*Aquila chrysaetos*),  ბარი (ფრინველი) (Falco cherrug), თვალშავი (Falco vespertinus), იშხვარი (Ciconia nigra), გნოლი(Perdix perdix).

 .

### ქვეწარმავლები და ამფიბიები 
პარკში ბინადრობს  29 სახეობის ქვეწარმავალი (მათ შორის ოთხი სახეობის კუ, თერთმეტი სახეობის ხვლიკი და თოთხმეტი სახეობის გველი) და 12-13 სახეობის ამფიბია, რომელთაგან ათი ბაყაყია, მათ შორის, წითელმუცლიანი გომბეშო (Bombina bombina).  

### თევზი 
პარკის წყლებში 17 სახეობის თევზია აღმოჩენილი.  

## სქოლიო 
კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის საცდელი სიის ძეგლები
კატეგორია:საბერძნეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:IUCN კატეგორია VI
კატეგორია:2006 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
ჰამზა იუსაფი

**ჰამზა იუსაფი** (; დ. 7 აპრილი, 1985, გლაზგო) — შოტლანდიელი პოლიტიკოსი. შოტლანდიის პირველი მინისტრი და შოტლანდიის ნაციონალური პარტიის ლიდერი 2023 წლის მარტიდან. 2018-2021 წლებში ნიკოლა სტარჯონის მთავრობის იუსტიციის მდივანი, ხოლო 2021-2023 წლებში ჯანდაცვის მდივანი. 2016 წლიდან  შოტლანდიის პარლამენტის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Personal website
*
*Scottish National Party profile

კატეგორია:შოტლანდიის პირველი მინისტრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ალინ ვლასენკო

**ალინ ვლასენკო** (დ. 30 ივნისი, 1938, ქ. ჩელიაბინსკი — გ. 23 ნოემბერი, 2021, კიევი) — უკრაინელი დირიჟორი და პედაგოგი. პროფესორი (1992). უკრაინის სახალხო არტისტი (2000). 1961 წელს დაამთავრა ხარკივის კონსერვატორია (კლარნეტი, ო. კოზლოვას კლასი). 1966 წელს დაამთავრა კიევის კონსერვატორიის ასპირანტურა (დირიჟორობა, მ. კანარშტაინის კლასი). 1966–1971 წლებში იყო უკრაინის სსრ-ის სახელმწიფო სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი, 1971 წლიდან — უკრაინის ეროვნული ოპერისა (კიევი), ამავდროულად 1994–1998 წლებში — ხარკივის ფილარმონიის სიმფონიური ორკესტრის დირიჟორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი. 1965 წლიდან შეთავსებით ასწავლიდა უკრაინის ეროვნულ მუსიკალურ აკადემიაში (კიევი), 1992 წლიდან — კიევის რეინგოლდ გლიერის სახელობის მუსიკალურ სასწავლებელში. მის მოსწავლეებს შორისაა — ვოლოდიმირ სირენკო, ვიქტორია ჟადკო, ნატალია პონომარჩუკი, ანდრი ივანიში. გასტროლებზე დადიოდა გერმანიაში, იაპონიაში, ბულგარეთში, ჩეხოსლოვაკიაში, კუბაზე და სხვ. აქვს 160 საფონდო ჩანაწერი უკრაინის რადიოში, ჩანაწერები ფირფიტაზე და 2 ვიდეოჩანაწერი. დადგმული აქვს სპექტაკლები: ჰერმან ლევენშოლდის „სილფიდა“ (1980), ლუდვიგ მინკუსის „ბაიადერა“ (1985), პეტრე ჩაიკოვსკის „მაკნატუნა“ (1986), ევჰენ სტანკოვიჩის „შობის ღამე“ (1992), მიხაილო სკორულსკის „ტყის სიმღერა“ (1994). პირველმა შეასრულა ვიტალი კირეიკოს მე-4 და მე-5 სიმფონიები, ნ. დრემლიუგას მე-5 სიმფონია (ყველა — 1968–1969) და სხვ. დირიჟორობდა სპექტაკლებს: შარლ გუნოს „ფაუსტი“, ჯუზეპე ვერდის „ტრავიატა“, ჯოაკინო როსინის „სევილიელი დალაქი“, სემენ გულაკ-არტემოვსკის „ზაპორიჟიელი დუნაის გაღმა“, მიკოლა ლისენკოს „ნატალკა პოლტავკა“. ავტორია ნარკვევებისა დირიჟორების სტეფან ტურჩაკის, მიხაილო კანარშტაინის, ვენიამინ ტოლბას შესახებ.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინელი დირიჟორები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
ისიდორე ქიქოძე

**ისიდორე გიორგის ძე ქიქოძე** (დ. იანვარი, 1855,  ოზურგეთის მაზრა, ქუთაისის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 1916) — ქართველი რევოლუციონერ-ხალხოსანი.

## ბიოგრაფია
ისიდორე ქიქოძე დაიბადა მღვდლის ოჯახში. ქუთაისის კლასიკური გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ, 1871 წელს შევიდა პეტერბურგის ტექნოლოგიურ ინსტიტუტში. 1873 წლის მაისში გადავიდა სამედიცინო-ქირურგიულ აკადემიაში. 1875 წელს „კანონის საწინააღმდეგო პროპაგანდაში მონაწილეობისათვის“ აკადემიიდან გარიცხეს. სტუდენტობის პერიოდში ისიდორე ქიქოძე აქტიურად მონაწილეობდა „კავკასიელთა“ რევოლუციური წრისა და „სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციური ორგანიზაციის“ საქმიანობაში. მისი რევოლუციური მეტსახელი იყო „კიკი“.

ისიდორე ქიქოძე იყო საქართველოში ხალხოსნური ორგანიზაციის დაარსების ერთ-ერთი ინიციატორი და მისი ლიდერი. 1876 წლის თებერვალში მონაწილეობდა საპატიმროდან რევოლუციონერი ამხანაგების გაქცევის ორგანიზებაში. სტეპანოვის გვარით აწარმოებდა მოლაპარაკებას ჟანდარმერიის უნტეროფიცერ ბულანოვთან. შეთქმულება ჩაიშალა, ბულანოვი დააპატიმრეს, ქიქოძე მიიმალა. მონაწილეობდა ხალხოსანთა ორგანიზაციის ოდესის „ობშჩინის“ საქმიანობაში.

1875 წლის 13 ივლისს ალექსანდრე ციციშვილის საბუთებით ისიდორე ქიქოძე ფიქტიურად დაქორწინდა  ოდესის „ობშჩინის“ წევრ ალექსანდრა ხორჟევსკაიაზე. ქორწინების მიზანი იყო ქალის მიერ მზითვად აღებული ფულის გამოყენება პროპაგანდისტული საქმისათვის.

„მოსკოველთა“ ორგანიზაციაში დაპატიმრების დაწყების შემდეგ ისიდორე ქიქოძე სამშობლოში ჩამოვიდა და არალეგალურად განაგრძო ცხოვრება დასავლეთ საქართველოში. აქ იგი ხალხოსნური წრეების გაფართოებაზე ზრუნავდა და ხელმძღვანელობდა საქართველოს სხვადასხვა კუთხეებში არსებული ხალხოსნური ჯგუფების პრაქტიკულ-რევოლუციურ მუშაობას.

1875 წელს, გაზაფხულზე, საქართველოში იმყოფებოდა, როცა მოსკოვის ხალხოსნური ორგანიზაციციის საქმესთან დაკავშირებით გაიჩხრიკა მისი ბინა ქუთაისში. ისიდორე ქიქოძე აიყვანეს პოლიციის მკაცრი მეთვალყურეობის ქვეშ და ქალაქიდან გასვლა აუკრძალეს. ამავე წლის ნოემბერში გაიცა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრების ბრძანება. ისდორემ მიმალვა მოახერხა და გადავიდა არალეგალურ ცხოვრებაზე. 1875-77 წლებში იმალებოდა ქვემო გურიაში, რომელიც იმ დროს ოსმალეთის იმპერიას ეკუთვნოდა და იქიდან ხელმძღვანელობდა ხალხოსნურ მოძრაობას გურიასა და სამეგრელოში. ისიდორე უმეტესად თურქეთს აფარებდა თავს, თუმცა ხშირად მალულად გადმოდიოდა გურიაში. რადგან ხელისუფლებამ ვერ მოახერხა ისიდორე ქიქოძის დაპატიმრება, 1878 წლის 26 ივლისს მის მიმართ აღძრული საქმის მსვლელობა შეჩერდა.

ერთხანს იგი კვლავ განაგრძობდა რევოლუციურ საქმიანობას. დაახლოებით 1889 წელს პოლიტიკას თავი საბოლოოდ დაანება, დაბრუნდა საქართველოში და შევიდა სახელმწიფო სამსახურში. მსახურობდა გურიაში აქციზის უწყების მოხელედ. გარდაიცვალა 1916 წელს.

## ლიტერატურა
*ოზურგეთიდან გვწერენ... [ისიდორე ქიქოძის გადაკარგვა ოსმალეთში და ადმინისტაციის მიერ მისი ოჯახის აკლება] // გაზ. დროება. - ტფილისი, 1876. - 13 ოქტომბერი. - N102. - გვ.1.
* შველიძე ზ., ისიდორე გიორგის ძე ქიქოძე // ამიერკავკასიელები "სრულიად რუსეთის სოციალ-რევოლუციურ ორგანიზიციაში" (1874-1876 წწ.). - თბილისი, 1974. - გვ. 134-137.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1855
კატეგორია:გარდაცვლილი 1916
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
თერჯოლის მუნიციპალიტეტის გერბი

**თერჯოლის მუნიციპალიტეტის გერბი** — თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო დროშასთან ერთად. მიღებულია თერჯოლის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2017 წლის 5 ივნისს №8 დადგენილებით.

## აღწერილობა
გერბის ფარი გაკვეთილია და ქონგურისებრად გადაკვეთილია ოთხ  ნაწილად:
* I ნაწილი — ზურმუხტის ველზე ოქროს საყდარი.
* II და III ნაწილი — ზურმუხტის  მტევანი,  ვაზის ორი ზურმუხტის ფოთლით.
* IV ნაწილი — ზურმუხტოვან ველზე ზედა ნაწილში ოქროს თაღოვანი ხიდი, ქვედა ნაწილში კი ოქროს სამი შემცირებული ტალღოვანი სარტყელი.

გერბის ფარს ზემოთ მოთავსებულია საქალაქო ვერცხლის გვირგვინი — სამკოშკიანი ქონგურებიანი გალავანი (ციხე-სიმაგრის ფორმის) ნახევრად ღია ჭიშკრით.

ფარს ქვემოთ მოთავსებულია გერბის დევიზის ვერცხლ-ზურმუხტოვანი ბაფთა, რომლის ვერცხლის ველზე შავად ჩაწერილია  დევიზი — „**თერჯოლა**“.

## რესურსები ინტერნეტში
* თერჯოლის მუნიციპალიტეტის დროშა და გერბი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური გერბები
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტი
თერჯოლის მუნიციპალიტეტის დროშა

**თერჯოლის მუნიციპალიტეტის დროშა** —  თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სახელმწიფო სიმბოლო გერბთან ერთად. მიღებულია თერჯოლის მუნიციპალიტეტის საკრებულოს მიერ, 2017 წლის 5 ივნისს №8 დადგენილებით.

## აღწერილობა
დროშა  ქონგურისებურად გადაკვეთილია ორ ნაწილად: 
* I ნაწილი — ზურმუხტის 2:3 ველი. 
* II ნაწილი — ვერცხლის  1:3  ველი.
ზურმუხტის ველზე გამოსახულია ოქროს ჰერალდიკური ჯვარი. დროშის პროპორციაა 2:3.

## რესურსები ინტერნეტში
* თერჯოლის მუნიციპალიტეტის გერბი და დროშა

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მუნიციპალური დროშები
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტი
კარლ გუსტავ მოსანდერი

**კარლ გუსტავ მოსანდერი** (; დ. 10 სექტემბერი, 1797, კალმარი — გ. 15 ოქტომბერი, 1858, დროტნინგჰოლმი, ლენ სტოკჰოლმი) — შვედი ექიმი და ქიმიკოსი. ლანთანის (1839), ერბიუმის (1843), ტერბიუმის (1843) აღმომჩენი.

## ბიოგრაფია
კარლ გუსტავ მოსანდერი დაიბადა 1797 წლის 10 სექტემბერს კალმარში (ლენ სტოკჰოლმი, ახლანდელი შვედეთი). 

12 წლის ასაკში დედასთან ერთად გადავიდა სტოკჰოლმში, სადაც ფარმაციის შესწავლა დაიწყო. 1817 წელს ჩააბარა აფთიაქარის გამოცდები. აფთიაქარად მუშაობისას იგი დაინტერესდა მედიცინაში და 1820 წელს ჩაირიცხა კაროლინსკის ინსტიტუტში, რომელიც 1825 წელს დაამთავრა ქირურგიის მაგისტრის ხარისხით. ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ რამდენიმე წელი სამხედრო ქირურგად მსახურობდა. ქირურგიული კარიერის დასრულების შემდეგ იგი გახდა ქიმიის მასწავლებელი კაროლინსკის ინსტიტუტში და ასისტენტი შვედეთის ბუნების ისტორიის მუზეუმის მინერალოგიურ კოლექციაში. ის დიდხანს სწავლობდა და ცხოვრობდა იონს ბერცელიუსის ბინაში. 1832 წლიდან იყო მისი ასისტენტი, ხოლო გადადგომის შემდეგ, 1836 წელს გახდა მისი მემკვიდრე კაროლინსკის ინსტიტუტში ქიმიისა და ფარმაკოლოგიის პროფესორის თანამდებობაზე.

1826 წელს მოსანდერმა შესთავაზა, რომ ცერიუმის მიწა ცერიუმის გარდა სხვა ელემენტის ოქსიდსაც შეიცავდა, რის შემდეგაც მან დაიწყო ცერიუმის ნაერთების საფუძვლიანი შესწავლა. 1833 წელს კარლ გუსტავ მოსანდერი აირჩიეს შვედეთის სამეფო მეცნიერებათა აკადემიის წევრად. 1839 წელს, ცერიუმის ნაერთების შესწავლისას, მან აღმოაჩინა ლანთანი, ცერიუმის ნიტრატის ნაწილობრივ დაშლილი ნიმუშების შესწავლის შედეგად. იმავე წელს, მან გამოაცხადა კიდევ ერთი ელემენტის „დიდიმის“ აღმოჩენა. თუმცა, 1885 წელს ავსტრიელმა ქიმიკოსმა კ. აუერ ფონ ველბახმა აჩვენა, რომ დიდიმი წარმოადგენდა ნეოდიმისა და პრაზეოდიმის ნაერთის ნაერთს. 1843 წელს, მსგავსი ვარაუდების გამოყენებით იტრიუმიან მიწაზე, მან აღმოაჩინა კიდევ ორი ​​ელემენტი, ერბიუმი და ტერბიუმი.

გარდაიცვალა 1858 წლის 15 ოქტომბერს ლოვონში (ლენ სტოკჰოლმი, ამჟამად შვედეთი).

## ლიტერატურა
* *Волков В. А., Вонский Е. В., Кузнецова Г. И.* Выдающиеся химики мира. — М.: ВШ, 1991. 656 с.
* Большая советская энциклопедия. В 30 тт.
* *Mary Elvira Weeks.* (1932). «The discovery of the elements: XVI. The rare earth elements». Journal of Chemical Education 9 (10): 1751—1773.

## სქოლიო
კატეგორია:შვედი ექიმები
კატეგორია:შვედი ქიმიკოსები
შარური

**შარური** () — ქალაქი აზერბაიჯანში, შარურის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## ისტორია
დრეზდენში შენახულ XVI საუკუნის ოღუზთა გმირული ეპოსის წიგნის, „დედე კორკუტის“ ხელნაწერში ნახსენებია ადგილი „შერიუგუზი“, რომელიც რუსი აღმოსავლეთმცოდნისა და ისტორიკოსის, ვასილ ბარტოლდის აზრით, შარურის დამახინჯებული ფორმაა. რუსეთის იმპერიაში ქალაქი იყო ერევნის გუბერნიის შარურ-დარალაიაზის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი და ცნობილი იყო, როგორც „ბაშ-ნორაშენი“.

1948 წელს ბაშ-ნორაშენმა მიიღო ურბანული ტიპის დასახლების სტატუსი, 1964 წლის 26 მაისს კი, ვლადიმერ ლენინის პატივსაცემად დაარქვეს ილიჩევსკი. 1981 წელს ილიჩევსკმა მიიღო ქალაქის სტატუსი, ხოლო 1991 წელს ქალაქს დაარქვეს შარური, ტერიტორიის ისტორიული სახელწოდების მიხედვით.

## მოსახლეობა
რუსეთის იმპერიის 1897 წლის აღწერის მონაცემებით, სოფელ ბაშ-ნორაშენში ცხოვრობდა 867 კაცი:
* აზერბაიჯანელები — 597 ადამიანი (68,86 %),
* სომხები — 132 ადამიანი (15,22 %),
* ქურთები (და ეზიდები) — 90 ადამიანი (10,38 %),
* სლავები (ძირითადად რუსები, უკრაინელები და ბელარუსები) — 31 ადამიანი (3,58 %),
* სხვები (პოლონელები, ბერძნები, ქართველები, თათები და ა.შ.) — 17 ადამიანი (1,96 %).

1912 წლის „კავკასიური კალენდრის“ მიხედვით, სოფელში 1911 წლის დასაწყისისთვის ცხოვრობდა 734 ადამიანი, ძირითადად, აზერბაიჯანელები, სომხები და ქურთები.

## ეკონომიკა
შარურში მდებარეობს საკონსერვო ქარხანა და რკინიგზის სადგური. ქალაქს აკრავს ვრცელი სასოფლო-სამეურნეო მიწები.

## კულტურა და სპორტი
ქალაქს აქვს ორი პარკი, სტადიონი, მუზეუმი, მეჩეთი, ყარაბაღის კონფლიქტში დაღუპულთა ძეგლი-მემორიალი და კინოთეატრი. 2009 წელს შარურში ოლიმპიური კომპლექსი გაიხსნა. იმავე წელს მან ახალგაზრდული ჭიდაობის საერთაშორისო ტურნირს, „ნახჩევანის თასს“ უმასპინძლა.

## გამოჩენილი ადამიანები
* არტურ ვოლოშინი — რუსეთის გმირი.
* ადილ ალიევი — აზერბაიჯანის კიკბოქსინგის ფედერაციის პრეზიდენტი და აზერბაიჯანის ეროვნული კრების წევრი.

## დაძმობილებული ქალაქები
*  იღდირი, თურქეთი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ქალაქები
მეიფარიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **მეიფარიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* აკაკი მეიფარიანი — სპორტსმენი (ფარიკაობა)
* ვალერიან მეიფარიანი — ფილოსოფოსი 
* ვანო მეიფარიანი — საბჭოთა თანამდებობის პირი, სოციალისტური შრომის გმირი

## იხილეთ აგრეთვე
* მეიფარიანი — გვარი დასავლეთ საქართველოში
მესხია

საკუთარი სახელი **მესხია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ჩამოთვლილთაგან:

* ნაპო მესხია — ექიმი, პოლიტიკოსი
* შოთა მესხია — ისტორიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
ჰაჯი იუსიფლის მეჩეთი

**ჰაჯი იუსიფლის მეჩეთი** () — მდებარეობს შუშას ჰაჯი იუსიფლის უბანში. ითვლება, რომ იგი აშენდა მე-18-19 საუკუნეებში. არქიტექტორი მემარ კარბალაი საფიხან ყარაბაღია.

## ისტორია 
მეჩეთი აშენდა გასიმ ბეი ზაქირისა და გ.ისმაილოვის ქუჩების კვეთაზე, ჰაჯი იუსიფლის უბანში, შუშაში. ჰაჯი იუსიფლის უბანი შუშას ერთ-ერთი უძველესი უბანია. მეჩეთი იყო მე-19 საუკუნეში შუშაში მოქმედი 19 მეჩეთიდან ერთ-ერთი.

მეჩეთი იყო შუშას სახელმწიფო ისტორიულ-არქიტექტურული ნაკრძალის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირფასი ძეგლი. საოკუპაციო პერიოდის დასრულების შემდეგ დაიწყო ისტორიული ძეგლის რესტავრაცია. 

მე-19 საუკუნეში აშენებული ჰაჯი იუსიფლის მეჩეთის გენერალური შესასვლელი შედგებოდა ასიმეტრიული მთავარი ფასადის, ფანჯრებისა და კარების ღიობისაგან. მიუხედავად ამისა, განსაკუთრებული გემოვნებით იყო დამუშავებული ნახევარმთვარის ფორმის თასები, რომლებიც ფარავს ამ ღიობებს და რამდენიმე ქვის წარწერას, რომლებიც განთავსებულია ამ ზოლებზე. ჰაჯი იუსიფლის მეჩეთის საერთო დარბაზში აშენდა ქალთა სალოცავი ოთახი და მასში შესასვლელად საერთო შესასვლელი კარის გვერდით განთავსდა ცალკე კარი. იმ კარის შიდა ზღურბლიდან დაწყებული კიბეები პირდაპირ ადის ქალთა განყოფილებამდე. საერთო შესასვლელი კარის ზედა მხარეს განთავსებული წყვილი ფანჯარა უზრუნველყოფს ამ ერთეულის ბუნებრივ განათებას.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის ძეგლები
მესხიშვილი

საკუთარი სახელი **მესხიშვილი ** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ივლიტა მესხიშვილი — ჟურნალისტი, ტელევიზიის თანამდებობის პირი
* მერი მესხიშვილი — ლექსიკოგრაფი

## იხილეთ აგრეთვე
* ალექსი-მესხიშვილი

კატეგორია:ქართული გვარები