open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მენახშირეობა

**მენახშირეობა** — პროფესია ძველ თბილისში. 

ქალაქის სათბობით მომარეგების საჭიროებამ  გამოიწვია თბილისისა და მის მიმდებარე ტერიტორიებზე (ბაგები, წყნეთი, შინდისი, ტაბახმელა, ნახშირგორა, კოჯორი, დიღომი, მარტყოფი, ბორბალო) უფრო გვიან ამ წარმოებასხელი მიჰყვეს დასავლეთ საქართველოდან სპეციალურად ამ მიზნით გადმოსულმა რაჭველებმა და იმერლებმა. სხვადასხვა მონაცემით, დადგენილია ტყეების სანახშირედ გამოყენების,  სანახშირე ადგილების შეჩევის, სანახშირე ორმოს სხვადასხვა ხერხის, ნახშირის ხარისხის განსაზღვრის, გასაღების ადგილებისა და ფასების დადგენის ხალხური წესები. თბილისელები ნახშირსიყენებდნენ არა მარტო სათბობად და საკვების მოსამზადებლად, მასზე დიდი მოთხოვნა იყო მჭედლობის, მეთევზეების, ყასაბების მხრივ. იყენებდნენ ძველი თბილისის სასადილოები, სახაშეები, საჩაიები და საბაყლოები. ნახშირი ქალაქში იყიდებოდა „ მალაკნების ბაზარზე“, „შეშის  მოედანზე“ თათრის მოედანზე და რიყეზე. 
                                                                              
## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:პროფესიები
ყოჩების ჭიდილი

**ყოჩების ჭიდილი** — თბილისის ერთ-ერთი სანახაობა, რომელიც ბაზრის მოედანზე იმართებოდა.

საჭიდაოდ ყარაჩოხელი წინასწარ ყიდულობდა სამ წლიან ცხვარს — ერკემალს, სახლში დაბმულს ასუქებდა და თან ყოჩაობას ასწავლიდა. კარგად გაწვრთნიდა, რქებს გადაუხერხავდა, ქერით დაათრობდა, ყელზე შეაბამდა ფერად ბაფთს, შუბლს ენდროთი შეუღებავდა და მოედანზე დასაჭიდებლად წაიყვნადა. მოედნის შუაგულში ყოჩის პატრონი მეზობელი დუქნიდან საასპარეზოდ გამოიწვევდა მეორე ყოჩის პატრონს.

ყოჩებს ერთმანეთისგან დაშორებით აყენებდნენ. ისინი თავდახრილები ათვალიერებდნენ ერთმანეთს. მაყურებლები ყიჟინით აქებდნენ ერთმანეთს. ხალხის ღრიანცელზე ყოჩები ელვასავით წყდებოდნენ ადგილს და ერთმანეთს რქებით ასკდებოდნენ. ყოჩების ჭიდილი მთავრდებოდა ქალაქის რომელიმე დუქანში, სადაც გამარჯვებული და დამარცხებული ყოჩების პატრონებს ერთმანეთს „არიგებდნენ“.

## ლიტერატურა
**თ. ბერიძე*, ძველი თბილისის სურათები, გვ. 115–116, თბილისი: „ნაკადული“, 1910.

კატეგორია:თბილისური სანახაობები
ოქროანთ ხიდი

**ოქროანთ ხიდი** — ხიდი ძველ თბილისში, რომელიც შუა საუკუნეების თბილისში თუ მის გარეუბანში არსებულ ხიდთაგან ერთადერთია, რომლის  ფრაგმენტები  ჯერ კიდევ შემორჩენილია.  

ხიდი ამოყვანილი იყო  ქვის წყობით  კირის დუღაბზე და ბრტყელი ქართული აგურით.  თაღოვანი ხიდი ერთმალიანია, მისი სავალი ნაწილი 5 მეტრს აღემატება.  წარსულში ხიდი თბილისის  გალავნის განჯის კარიდან კოჯრისკენ მიმავალ გზაზე იდგა.  მას შემდეგ, რაც XIX საუკუნეში გააფაროთვეს და კეთლმოაწყვეს გზა სალალაკიდან კოჯრისაკენ, ძველი ხიდი ძირითადად სატრანსპორტო გზის მიღმა აღმოჩნდა. ხიდი ჩამალულია  ლეღვთახევში და შორიდან არ ჩანს, თუმცა იგი ახლოა  კოჯრის გზის იმ მოსახვევთან, საიდანაც ყოფილი კომკავშირის ხეივანი იწყება. ვახუშტი ბაგრატიონს თბილისის 1735 წლის გეგმაზე  ეს ხიდი აუღნიშნია 52 ნომრით და დახატული აქვს მისი პროფილიც. ნახატზე  ასახულია არა მარტო ხიდის თახი, არამედ კლდოვანი ხევის ორთავე ნაპირზე გადადებული მკლავები მისასვლელ ხიდთან. ექსპლიკაციაში ვახუშტი მას „ოქროანთხიდს“ უწოდებს. ხიდი აშენებულია თბილისის მოქალაქეთა ერთ-ერთ წარჩინებული გვარის - ოქროაშვილების მიერ. ფეოდალურ თბილისში „ოქროანთუბანიც“ ყოფილა, სადაც ეს გვარი  სახლობდა.

## ლიტერატურა
*თ. კვირკვალია, ძველ თბილისური დასახელებანი, თბ., 1985

კატეგორია:თბილისის ხიდები
იულია (უმცროსი)

**იულია უმცროსი** () აგრეთვე, **იულილა** (პატარა იულია) და **ვიფსანია იულია აგრიპინა** (დ. ძვ. წ. 19 — გ. 29) — წარჩინებული რომაელი ქალბატონი, იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის წევრი. მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის პირველი ასული და მეორე შვილი. დასთან, აგრიპინა უფროსთან ერთად, იგი აღზარდეს და განათლება მისცეს თავისმა პაპამ დედის მხრიდან, იმპერატორმა ავგუსტუსმა და მისმა ცოლმა ლივიამ.

დაახლოებით ძვ. წ. 5 ან 6 წელს ავგუსტუსის ინიციატივით, იულია ლუციუს ემილიუს პაულუსზე დაქორწინდა. პაულუსის ოჯახი მისას ენათესავებოდა და თავადაც იულიას ნახევარ-დეიდაშვილი იყო, რამდენადაც, სკრიბონია ორივეს ბებია იყო: იულიას დედა სკრიბონიას ქალიშვილი იყო ავგუსტუსისაგან, პაულუსის დედაც, კორნელია სციპიონი, ასევე, სკრიბონიას ქალიშვილი იყო პუბლიუს კორნელიუს სციპიონ სალვიტოსთან ადრეული ქორწინებიდან.

პაულუსსა და იულიას ჰყავდათ ქალიშვილი, ემილია ლეპიდა და შესაძლოა ვაჟიც, მარკუს ემილიუს ლეპიდუსი (თუმცა, აღსანიშნავია ისიც, რომ ეს უკანასკნელი, შესაძლებელია, მარკუს ემილიუს ლეპიდუსის (კონსული 6 წელს) შვილიც ყოფილიყო. სვეტონიუსის მიხედვით, იულიამ დიდი და გამომწვევი აგარაკი ააშენა, ავგუსტუსმა კი, რომელსაც ზედმეტად დიდებული სასახლები არ მოსწონდა, ის საძირკვლამდე დაანგრევინა.

ანტიკური პერიოდის ისტორიკოსების მიხედვით, ახ. წ. 8 წელს ავგუსტუსმა იულია გადაასახლა დეციმუს იუნიუს სილანუსთან, რომაელ სენატორთან ურთიერთობის გამო. იგი ტრიმერუსზე, იტალიის პატარა კუნძულზე გაგზავნეს, სადაც შვილი შეეძინა. ავგუსტუსმა არ მიიღო ახალშობილი და მისი ბედის ანაბარად მიტოვება ბრძანა ან მთებში სასიკვდილოდ მიატოვებინა. სილანუსი ნებაყოფლობით გადაიხვეწა, თუმცა ტიბერიუსის ზეობისას უკან დაბრუნდა.

1-სა და 14 წლებს შორის პერიოდში იულიას ქმარი პაულუსი სიკვდილით დასაჯეს გადატრიალებისათვის შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით. თანამედროვე ისტორიკოსები ვარაუდობენ, რომ იულიას გადასახლება, რეალურად, არა მისი მრუშობის, არამედ პაულუსის შეთქმულებაში მონაწილეობით იყო განპირობებული. ლივიამ გერის ოჯახის წინააღმდეგ ინტრიგები წამოიწყო და ზოგიერთი მათგანის ოჯახიც დაანგრია, რამაც დაცემული ოჯახისადმი ღია თანაგრძნობა გამოიწვია. 29 წელს იულია იმავე კუნძულზე გარდაიცვალა, სადაც იგი ოცი წლის წინ გადაასახლეს. მისი მრუშობის გამო, ავგუსტუსმა თავის ანდერძში განაცხადა, რომ იგი არასოდეს უნდა დაკრძალულიყო რომში. იულიას დარჩა ქალიშვილი, შესაძლოა, ვაჟი და რამდენიმე შვილიშვილი.

## წინაპრები 

## სქოლიო
კატეგორია:იულიუს-კლავდიუსების დინასტია
კატეგორია:დაბადებული ძვ. წ. 19
კატეგორია:გარდაცვლილი 29
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:ვიფსანიები
თოფხანა

**თოფხანა** —  ქვემეხის, მორტირისა და თოფ-დამბაჩის დამამზადებელი ქარხანა თბილისში. დაარსდა XVIII საუკუნის შუა წლებში მეფე ერეკლე II-ის ინიციატივით. 

თოფხანა განლაგებული იყო ახლანდელ ერეკლეს მოედანზე, იგივე ბატონის მოედნის დასავლეთ მხარეზე, ახოსპირელის I და II შესახვევების მიდამოებში. აქვე იწყებოდა თოფხანის ქუჩა. ერეკლე II-ის განსაკუთრებით, თოფხანის ოსტატებს პირადი თავისუფლება ენიჭებოდათ, განსხვავებით რუსეთისაგან. თოფხანის მუშაობის გასაუმჯობესებლად ერეკლე II იყენებდა უცხოელ სპეციალისტებს, გერმანელ რაინგესს, ავსტრიელ გეტინგსა და რუსი დეზერტივების გამოცდილებას. თოფხანის საქმიანობის შესასწავლად მეფე ქართველ ახალგაზრდებს რუსეთში აგზავნიდა. ცეცხსასროლი იარაღის ხელოსნებს თოფჩი ერქვა, მათ მეთაურს კი - თოფჩიბაში. ამ საქმიანობის მიხედვით შეიქმნა ახალი გვარები (თოფჩიშვილები, თოფაძეები...) ამ საქმიანობის პრესტიჟულობის გამო მისი სიმბოლოები ხშირად თავადურ გვართა გერბებზეც გამოისახა (ზარბაზნის ორი გადაჯვარედინებული ლულა...). კრწანისის ბრძოლაში ქართველები საკუთარი წარმოების საარტილერიო იარაღით იბრძოდნენ. თბილისის აღების შემდეგ აღა-მაჰმად-ხანმა თოფხანა გაანადგურა და ხელოსნები ოჯახიანებად ირანში გადაასახლა. ქართველებმა მნიშვნელოვანი ღვაწლი შეიტანეს რუსული საარტილერიო საქმის განვითარებაში. არტილერიის პირველმა გენერალმა ფელდცოიხმაისტერმა, ალექსანდრე არჩილის ძე ბაგრატიონმა, საარტილერიო საქმე კენგსბერგსა და ჰააგაში შეისწავლა. მან ქართულ-რუსულ ენაზე შეადგინა საარტილერიო წიგნი. არტილერიაში შრომები აქვთ ი. და გ. ბაგრატიონებს. რუსული არტილერიის განვითარებაში თვალსაჩინო როლი შეასრულა პოლკ. ს. ჩოლოყაშვილმა, რომელმაც სახელმწიფოს უმაღლესი ჯილდო დაიმსახურა. მან საქართველოშიც სცადა საარტილერიო საქმის წამოწყება, მაგრამ რუსუთი ამით დაინტერესებული არ იყო და გენერალმა გ. ტოტლებელმა გადაასახლა.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:თბილისის ისტორია
კანონი საქართველოს დედაქალაქის თბილისის შესახებ

**კანონი საქართველოს დედაქალაქის თბილისის შესახებ** — კანონი, რომელიც მოქმედებდა საქართველოში 1998-2014 წლებში და განსაზღვრავდა თბილისის, როგორც საქართველოს დედაქალაქის, განსაკუთრებულ სტატუსს, უზრუნველყოფდა თბილისის მართვას თვითმართველობასა და სახელმწიფო მართველობის ორგანოების მეშვეობით. 
                                                
## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:საქართველოს კანონები
გორხანა

**გორხანა** (სპარს. – საფლავის სახლი) — მაჰმადიანური სასაფლაო თბილისის ბოტანიკური ბაღის ტერიტორიაზე.

ადგილმდებარეობას მიანიშნებს 1748 წელს აბდულა-ბეგის წინააღმდეგ თბილისთან მეფე ერეკლე II-ის მიერ გამართული ერთ-ერთი ბრძოლის ამასახველი მასალა: „აბდულა-ბეგ წავიდა განჯას... ხუთი ათასი კაცი წამოასხა ყაზილ-ბაშის ჯარი და მოადგა ქალაქს ტფილისს. ტფილისიდან ქუევითი ჯარი გავიდა. გორხანის თავზედ... ტფილის ჯარმან გაიმარჯუა“. ეს მოხდა 1748 წელს, „ბზობის პარასკევი დღე იყო“. აღნიშნული ამბავი პაპუნა ორბელიანსაც აქვს მოთხრობილი, ოღონდ იმ განსხვავებით, რომ მეფე ერეკლე II „გაბრძანდა ქალაქით ომად... ავიდნენ ესენი თაბორისაკენ“ (ქრონიკებში — „გორხანის თავზედ“, სწორედ იქ, სადაც თაბორია).

1877 წელს მსჯელობა იყო თბილისში არსებული სასაფლაოების მათ შორის „თათრების გორხანა ნარიყალას ციხის ძირში“ გადაეტანათ ქალაქ გარეთ ნავთლუღში.

## იხილეთ აგრეთვე
* აზერბაიჯანელ მოღვაწეთა პანთეონი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სასაფლაოები
კატეგორია:თბილისის ისტორია
თათრის მოედანი

[მინი|თათრის მოედანი. [ალექსანდრე როინაშვილის ფოტო. 1890-იანი წლები,]]
**თათრის მოედანი** (ქვემო, ციხის, ბაზრის, სამხედრო, 1958-იდან — ვახტანგ გორგასლის მოედანი) — თბილისის ერთ-ერთი პირველი მოედნის გვიან (XVIII ს.) შერქმეული სახელი.

თათრის მოედანი საუკუნეების მანძილზე ქალაქის ადმინისტრაციულ-პოლიტიკური და სავაჭრო ცენტრი იყო. მოედანთან თავს იყრიდა მრავალი ქუჩა, რომლებიც მას აკავშირებდა აბანოს კართან, შუა ბაზართან, ზარაფხანის უბანთან, რასტაბაზართან,  კლდისუბანთან და სხვ. თავისი მრავალსაუკუნოვანი არსებობის მანძილზე მან რამდენიმეჯერ შეიცვალა როგორც სახელი, ისე კონფიგურაცია. თათრის მოედანი თბილისში არსებული სხვა მოედნებისგან გამოირჩეოდა როგორც მუშტრის, ისე ვაჭრის სიმრავლით და ეთნოგრაფიული სიჭრელით. თათრის მოედანზე ძირითადად სურსათ-სანოვაგით ვაჭრობდნენ. იოსებ გრიშაშვილი მის შესახებ წერდა: 

## იხილეთ აგრეთვე
*მეიდანი
*შეითან ბაზარი

## ლიტერატურა
* 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თბილისის მოედნები
შევქეთ ჩორუჰი

**შევქეთ ჩორუჰი** (; დ. 30 ივნისი, 1973, სტამბოლი, თურქეთი) — თურქი მსახიობი.

## ბიოგრაფია და კარიერა 
შევქეთ ჩორუჰი დაიბადა 1973 წლის 30 ივნისს, სტამბოლში, მკერავი დედის და მძღოლი მამის ერთადერთ შვილად. მისი მამა, სელამი ბეი, უსკუდარი-ქადიქოის მარშრუტზე ავტობუსის მძღოლად მუშაობდა. 14-დან 24 წლამდე ცხოვრობდა სტამბოლის მალთეფეს რაიონში. შევქეთი წარმოშობით ართვინელია. მისი ოჯახი 1877-1878 წლებში მიმდინარე რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს გადმოვიდა საცხოვრებლად სტამბოლში.

დაწყებითი სკოლა უსკუდარის რაიონის „თაშმექთებში“ დაამთავრა, ხოლო საშუალო განათლება ქართალის ანადოლუს ლიცეუმში მიიღო. ლიცეუმის შემდეგ, სამსახიობო განათლება მუჟდათ გეზენის ხელოვნების ცენტრში მიიღო. 1989 წლიდან, ჩორუჰმა სხვადასხვა თეატრალურ სპექტაკლებში მიიღო მონაწილეობა. სამსახიობო განათლების მიღების დასრულების შემდეგ, სახელი გაითქვა ინტერნეტ-სარეკლამო რგოლში თამაშით.

2006 წლიდან დღემდე, შევქეთ ჩორუჰი სერიალ სახიფათო ქუჩებში თამაშობს, რომელიც Kanal D-ზე გადის. იგი ყველაზე ცნობილია აღნიშნულ სერიალში *მესუტის* როლის შესრულებით.

## ფილმოგრაფია 
### ფილმები 
### სერიალები 
## რესურსები ინტერნეტში
* [შევქეთ ჩორუჰიი Facebook(https://ka.wikipedia.org/wiki/Facebook)-ზე]
* [შევქეთ ჩორუჰი Twitter(https://ka.wikipedia.org/wiki/Twitter)-ზე]
* [შევქეთ ჩორუჰი Instagram(https://ka.wikipedia.org/wiki/Instagram)-ზე]

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1973
კატეგორია:თურქი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შაჰტახტი

მინი|შაჰტახტი XIX საუკუნის ბოლოს.

**შაჰტახტი** — ქალაქის გალავანი სამხრეთიდან სოლოლაკის ქედს მიუყვებოდა, ყოფილი კომკავშირის ხეივნის ხაზზე, შემდეგ მკვეთრად უხვევდა და ქედის ფერდობზე ეშვებოდა, დღევანდელი დადიანის ქუჩის მიმართულებით.

ამ კუთხეზე, სამხრეთის და დასავლეთის კედლების შესაყარზე მძლავრი ბასტიონი იყო აღმართული, რომელსაც ვახუშტი ბაგრატიონი აღნიშნავს და შაჰის ტახტს უწოდებს. 30 მეტრი სიგრძის მართკუთხა ციხესიმაგრე კოშკებით იყო გამაგრებული. თბილისის 1800 წლის გეგმაზე შაჰტახტი ან შაიტახტი ექსპლიკაციაში აღნიშნულია ქალაქის 12 ძირითად ნაწილს შორის, რაც მის სიძლიერესა და მნიშვნებობაზე მიუთითებს. პლატონ იოსელიანის ცნობით, XIX საუკუნეში, 1837 წლამდე, შაჰტახტი ობსერვატორიის დანიშნულებას ასრულებდა. ზოგიერთი მკვლევარის აზრით, აქ ობსერვატორია გაცილებით ადრე არსებობდა. ობსერვატორია დაარსებული უნდა იყოს თბილისის ცალკე საამიროს შექმნის ხანაში (IX საუკუნე). ეს ვარაუდი მით უფრო ყურადსაღებია, რომ არაბულ სახელმწიფოებში ასტროლოგიას მეტად დიდი მნიშვნელობა ენიჭებოდა. არაბული მთვარის კალენდარი რთული იყო და ვარსკვლავებზე სისტემატურ დაკვირვებას მოითხოვდა. არსებობს არაბი გეოგრაფის ალ-ისტაჰრის ცნობა X საუკუნის დასაწყისში თბილისში ობსერვატორიის არსებობის თაობაზე. ამასვე უნდა მოწმობდეს ის ცნობაც, რომ  XIII საუკუნეში ახლად აშენებულ მარაღის ობსერვატორიაში მიწვეულთა შორის იყო თბილისელი ასტრონომი ფახრედ ახლათი.

დღეს შაჰტახტის მხოლოდ მცირე ნაწილია შემორჩენილი. 2016-17 წლებში ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა გამოავლინა XI-XII საუკუნის სამეურნეო ნაგებობები, თონე და ქვევრები.

## ლიტერატურა
*თ.კვირკველია, ძველ თბილისური დასახელებანი, თბ., 1985 გვ. 90
*ენციკლოპედია თბილისი, თბილისი 2002 გვ. 920

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ისტორია
კატეგორია:თბილისის ისტორიული ძეგლები
კატეგორია:თბილისის ციხესიმაგრეები
კლდისუბნის ეკლესია

**კლდისუბნის წმინდა გიორგის ეკლესია** — თბილისის ეკლესია, მდებარეობს ძველი თბილისის ერთ-ერთ მიკროუბანში — კლდისუბანში, რის გამოც ეკლესიას XVIII საუკუნის დოკუმენტური მასალა მოიხსენიებს, როგორც „კლდისუბნის წმ. გიორგის ეკლესიას“.

დავით კარიჭაშვილი ამბობს:  ჩრდილოეთის კედელში დატანებული მცირე სარკმლის მაღლა ჩასმული ორენოვანი — ქართული და სომხური წარწერა მოგვითხრობს, როგორც ეკლესიის აღმშენებლის, ასევე მისი აგების თარიღის შესახებ. წარწერის თავზე ვკითხულობთ „ქორონიკონსა უმა“ (441) 1753. ამ ეკლესიას ძველ თბილისში „ხიხოს ეკლესიასაც“ ეძახდნენ. ამჟამად ეკლესიაში წირვა-ლოცვა ქართულ ენაზე სრულდება.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 600

კატეგორია:თბილისის ეკლესიები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
ვახტანგ VI-ის სამემკვიდრეო კანონი

**ვახტანგ VI-ის სამემკვიდრეო კანონი** — ვახტანგ VI-ის სამემკვიდრეო კანონი, 1722  წლის წყალობის სიგელი თბილისის მოქელაქეთადმი კანონისმიერ შეზღუდვის თაობაზე. კანონი ხელს უწყობდა შეძლებული ფენის (დიდებული ვაჭრებისა და ქეთხუდების) კაპიტალის ზრდას, მის დაბანდებას სააღებმიცემო ბრუნვასა და მსხვილ სახელოსნო ნაწარმოებაში, ქალაქისა და მთელი ქვეყნის სამეურნეო აღმავლობა. ამ სიგელის საფუძველზე ჩამოყალიბებული წესები ხშირად „საკუთრების ქალაქურ წესად“, ანდა, უბრალოდ, „ქალაქურ წესადაც“ იწოდება.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002 წელი
* ქართული სამართლის ძეგლები, ი.დოლიძის გამოც., ტ. 2, თბ., 1965

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
კატეგორია:თბილისის ისტორია
თეკლეს ქარვასლა

**თეკლეს ქარვასლა** — XVII საუკუნეში სიონის მოპირდაპირე მხარეზე მეფის (ბატონის) ფუნდუკი აშენდა. აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის შემდეგ დანგრეული შენობის საძირკველზე ახალი, თეკლე ბატონიშვილის ქარვასლა ააგეს.

## ლიტერატურა 
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:ძველი თბილისი
ლინეიკა

**ლინეიკა** — მრავალადგილიანი, გრძელი, ფართო, ოთხთვლიანი, რესორებიანი, 1 ან 2-ცხენიანი ღია ეტლი. ლინეიკა როგორც საქალაქო ტრანსპორტი, თბილისში გამოჩნდა XIX საუკუნის II ნახევარში. ლინეიკამ შეცვალა (ისევე როგორც ფაეტონმა) უფრო პატარა და ურესორო დროშკა. გამოიყენებოდა მგზავრთა გადასაყვანად და ბარგის გადასაზიდად. თბილისში შემორჩა XX საუკუნის შუა ხანებამდე. 

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:თბილისის ტრანსპორტი
დროშკები

**დროშკები** (; ) — ეტლის ტიპის ტრანსპორტი XIX საუკუნის თბილისში. 

XVIII-XIX საუკუნეებში თბილისის მთავარ ტრანსპორტს ურმები და ბედაური ცხენები წარმოადგენდნენ.

ნელ-ნელა დაიწყო ძველი ტრანსპორტის განახლება. 1790 წელს გამოჩნდა პირველი „კარეტა“, რომელიც გარსევან ჭავჭავაძემ ჩამოიტანა. ამას მოვყვა „კალიასკა“ და „ეკიპაჟი“ (1820-იან წლები). დროშკები თბილისში 1820-იან 1830-იან წლებში გამოჩნდა. 

თბილისში დროშკებითა და ეტლებით სიარულის საჭიროებას იწვევდა ისიც, რომ მაშინ ქალაქის ქუჩები უფარნებოდ იყვნენ.

File:Dorozka_Aleksander_Orłowski_1.png|
Image:Orlov Trotter Krasa in racing droshky by Sverchkov.jpg|
File:02636Zakopane.JPG
File:HansomCab.jpg

## ლიტერატურა
*
*ი. ბალახაშვილი, „ძველი თბილისი“, სახელმწიფო გამომცემლობა, თბ.1951, გვ 125

კატეგორია:თბილისის ტრანსპორტი
თბილისის თათბირი

**თბილისის თათბირი** — 1722 წლის ივლის-აგვისტოში ვახტანგ IV-მ ქვეყნის საგარეო ორიენტაციის სტრატეგიული კურსის გადასაწყვეტად თათბირი მოიწვია. XVIII საუკუნის I მეოთხედში სამი დიდი სახელმწიფოს — რუსეთის, ოსმალეთისა და სპარსეთის პოლიტიკური და ეკონონომიკური ინტერესები ერთმანეთს ამიერკავკასიაში შეეჯახა, სადაც ერთადერთ რეალურ სამხედრო-პოლიტიკურ ძალას ქართლის სამეფო წარმოადგენდა.

1722 წელს 15 ივნისს პეტრე I-მა სპარსეთში ლაშქრობის მანიფესტი გამოაქვეყნა. იმავე წლის ივლისში ვახტანგ VI-ს პეტრე I-ის ელჩი ეწვია, კონკრეტული ინსტრუქციებით. ქართლის მეფეზე ზეგავლენის მოხდენას ცდილობდა, ირანის შაჰი ჰუსეინი, რომელიც ავღანელებთან ბრძოლაში დახმარებას საჭიროებდა.

ვახტანგ VI წინასწარვე პრო-რუსულად იყო განწყობილი, თუმცა ასეთ რთულ სიტუაციაში ქვეყნის თავკაცებთან და თათბირისა და მათი დასტურის გარეშე გადაწყვეტილების მიღება არ სურდა. თბილისში შემდგარი ამ მნიშვნელოვანი თათბირის შესახებ ცნობები დავით გურამიშვილის „დავითიანში“ არის დაცული. დასახელებული წყაროს ცნობით რუსეთის მხარეზე გამოსვლის მომხრეებსა და მოწინააღმდეგებს შორის მწვავე თათბირი გამართულა. სომხური წყაროების მოწმობით თათბირს დასწრებია იმ დროს თბილისში მყოფი გაძასარის სომეხთა კათალიკოსი ესაი ჰასან ჯალალიანცი, რომელიც ყველანაირად ცდილობდა ვახტანგ VI რუსეთის წინადადებაზე დაეყოლიენებინა. ვახუშტის ცნობით ვახტანგ VI-მ ყველა სხვა მოსაზრება უგულვებელყო და რუსეთის შემოთავაზებაზე თანხმობა განაცხადა.

მოვლენები ქართლისათვის არასახარბიელოდ განვითარდა, ვახტანგ VI ქართულ-სომხური ჯარით ამაოდ ელოდა 3 თვის მანძილზე პეტრე I-ს. ამის გამო ვახტანგ VI-ს თანამედროვენი თბილისის თათბირის შედეგებს განსხვავებულად აფასებენ. ნაწილი თვლიდა რომ ქართლის მეფეს სხვა გამოსავალი არ ჰქონდა, სხვების აზრით კი მისი გადაწყვეტილება ნაჩქარევი იყო.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002, გვ. 509-510

კატეგორია:თბილისის ისტორია
კატეგორია:თბილისი
გუშტასპ I

**გუშტასპ I** — შირვანის 25-ე შაჰი 1204-1225 წლებში, ქესრანიდების დინასტიიდან, ფარუხზად I-ის შვილი.

## მმართველობა
1204 წელს, ფარუხზად I-ის გარდაცვალების შემდეგ, შირვანშაჰის თანამდებობა გუშტასპ I-მა დაიკავა. მისი მმართველობის პირველი ტალღა გამოჩნდა მონღოლთა შემოსევების დროს. შირვანშაჰმა მოახერხა დედაქალაქიდან გაქცევა. სუბედეის და ჯებეს არმიებმა რუსებზე თავდასხმის განსახორციელებლად, დერბენტი დატოვეს. ჯალალედინის ლაშქრობებამდე, ადგილობრივი მოსახლეობა გუშტასპ I-ს აუჯანყდა, რადგანაც მათ მისი შვილის შირვანშაჰად დანიშვნა სურდათ. დახმარების სათხოვნელად, შირვანშაჰი რუსუდანთან გაემართა. დედოფალმა იგი საქართველოდან გააძევა. 

გუშტასპ I-ის გარდაცვალების შემდეგ, მომდევნო შირვანშაჰი მისი შვილი — ფარიბურზ III გახდა.

## სქოლიო
კატეგორია:შირვანშაჰები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1225
ვიჭაკი

**ვიჭაკი** — ანიმისტური რიტუალი. ნიშნავს ახსნას, გამოცნობას. ვიჭაკი იყო მკითხაობის ფორმა რომელსაც თბილისელი ქალები სასაფლაოზე მართავდნენ.

მკითხაობაში მონაწილე ორი ქალი დილით ადრე დგებოდა, უჩუმრად გადიოდა სახლიდან, რათა შვიდი ჭურჭელი შვიდი წყაროს წყლით აევსოთ. მკითხაობაში მონაწილე სხვა გოგონები, წყლიან ჭურჭელს ფერადი ნაჭრებით რთავდნენ და ყოველი მათგანი შიგ რაიმე ნივთს აგდებდა: ბეჭედს, საყურეს, სამაჯურს, კენჭებს... იმ შემთხვევაში თუ ამ ყველაფრის ჩატარებამდე წყლის შემგროველებელი დაილაპარაკებდა სამკითხაო წყალი ძალას დაკარგავდა და მკითხაობა იშლებოდა. 

მოტანილი წყალი უნდა გადაეღვარათ და ის ქალიშვილი ახალი წყლის მოსატანად უნდა წასულიყო. მკითხაობა საღამო ჟამს, მზის ჩასვლის შემდეგ იწყებოდა. წყლიანი ჭურჭლებიდან ნივთები უნდა ამოეღო საგანგებოდ მოყვანილ პატარა გოგონას. რიტუალის დროს ვინმეს თურქულ ენაზე უნდა ემღერა, ამიტომ თურქული ენის მცოდნეს იწვევდნენ, რომელიც ნამღერს თარგმნიდა. 

ვიჭაკში მონაწილენი სხდებოდნენ წრიულად. თითოეული ნამღერი სტროფის შემდეგ გოგონა წყლიანი ჭურჭლიდან ნივთებს იღებდა. ყველა მონაწილეს სიმღერისთვის უნდა ესმინა, რადგან მასში მოხსენიებული იყო: ბედნიერება, სიცოცხლე, სიყვარული... ვიჭაკი ვახშმით და გართობით სრულდებოდა.

## ლიტერატურა
* თეიმურაზ ბერიძე, ძველი თბილისის სურათები, თბ., 1977

კატეგორია:მკითხაობა
ბაჰბუდას ბაღი

**ბაჰბუდას ბაღი** — ბაღი ძველ თბილისში.

ამ სახელწოდბით აქვს აღნიშნული ვახუშტი ბატონიშვილს  კედლით შემოზღუდული ბაღი გარეთავლაბრის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. XVII საუკუნის შუა ხანაში მეფე როსტომმა ზარაფთეუხუცესობა უბოძა თბილისის მცხოვრებ მდიდარ ვაჭარს ხოჯა ბეჰბუდას, ე.ი იჯარით გადასცა ზარაფხანა. ხოჯა ბეჰბუდა ბებეთაშვილების გვარის დამაარსებელი. მასვე ეკუთვნოდა ავლაბარში სასაფლაო ეკლესიით (ე. წ.  ხოჯავანქში). სასაფლაოს გვერდზე ბეჰბუდას ბაღი გაუშენებია. მოსარწყავი წყალი მეფის თანხმობით მახათის მთიდან გამოუყვანია. ბაღის სამხრეთ-აღმოსავლეთიდან ლილოსკენ მიმავალი შარაგზა ჩაუდიოდა, ხოლო ჩრდილო-დასავლეთით ხევი საზღვრავდა.

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის ბაღები და პარკები
მნაცაკანოვის ხიდი

**მნაცაკანოვის ხიდი** — ხიდი ძველ თბილისში, მდებარეობდა დღევანდელი პეტრე ბაგრატიონის ძეგლის მახლობლად.

## ისტორია
XV საუკუნეში კახეთის ხიდი არსებობდა ცხვრის ფარის გადმოსარეკად, რომელიც XVII საუკუნეში დაინგრა შაჰ-აბასის შემოსევისას. 
   
სეიდაბადის განაპირას ხიდის აშენების საკითხი არაერთხელ დაისვა 1830-40-იან წლებში. 1852 წელს ინჟინერმა ჰოგემაისტერმა და სამოქალაქო მოხელე რაისმა ააშენეს ხის ერთმალიანი თაღოვანი ხიდი, რომელიც 25 ათასი მანეთი დაჯდა. მშენებლობის დანახარჯების ამოსაღებად ამშენებლებმა ხიდის მომსახურებისთვის მაღალი გადასახადი დააწესეს, მაგრამ ერთ წელიწადში თბილისელმა ვაჭარმა ივანე მნაცაკანოვმა ხიდი იმავე თანხად - 25 ათასად გამოისყიდა და ქალაქს გადასცა. გადასახადი შემცირდა, შემოსული თანხა კი ქალაქის ხაზინაში ირიცხებოდა. მადლიერების ნიშნად ხიდს მნაცაკანოვის სახელი ეწოდა. ხის ხიდი მალევე გამოვიდა მწყობრიდან.

1857 წლიდან 1866 წლამდე ის არაერთხელ შეკეთდა, ხოლო 1866 წელს დაიკეტა და მალევე დაინგრა კიდეც. მომდევნო წელს კონკურსი გამოცხადდა საუკეთესო პროექტზე, მაგრამ ხიდის აგება მხოლოდ 1882
წელს მოხერხდა. 1877-1878 წლებში აქ ორი ბორანი მოქმედებდა. ახალი ლითონის ხიდი ძველის ადგილზე 1882 წელს ააგეს და ძველი ხიდის სახელწოდება გავრცელდა. ხიდმა იარსება ამ ადგილზე ორთაჭალაჰესის აშენებამდე.
                                                    
## ლიტერატურა
**სარალიძე, ა.,* „თბილისის ხიდები“, გვ. 14, „ტფილისის ჰამქარი“, თბილისი, 2012
* *კვირკველია, თ.*, „ძველთბილისური დასახელებანი“, „საბჭოთა საქართველო“, თბილისი, 1985.

კატეგორია:თბილისის ხიდები
კოჯრის გზა

**კოჯრის გზა** იწყებოდა კოჯრის  (ვახუშტისეული „კოჟრის“) კართან, იქ, სადაც დღეს კოტე აფხაზის ქუჩა ერწყმის თავისუფლების მოედანს და თბილისის გარეთუბნის ბაღებს შუა მიემართებოდა. ვახუშტი ბატონიშვილს ეს გზა აღნიშნული აქვს თბილისის გეგმაზე. ამ გზის დასაწყისი იმ დროს (1735) ყოფილი ენგელსის ქუჩას უთავსებდა. თბილისის 1800 წლის გეგმაზე კი ყოფილი კიროვის ქუჩის უთავსებდა.  როგორც ჩანს, კოჯრისაკენ მიმავალი გზები ჯერ იყოფოდნენ, შემდეგ კი კვლავ ერთიანდებოდნენ დაახლოებით ლეონიძისა და ქიქოძის ქუჩების გადაკვეთასთან.

## ლიტერატურა
* თ. კვირკველია, ძველთბილისური დასახელებანი, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბ., 1985

კატეგორია:თბილისის ისტორია
ერეკლე II-ის თეატრი

**ერეკლე II-ის თეატრი** — ერეკლე II-ის (1720-1798) მრავალი კულტურულ წამოწყებას შორის ერთ-ერთი საპატიო ადგილი ეჭირა თეატრალურ ხელოვნებას. XVII საუკუნეში ინტენსიურად ვითარდებოდა თეატრ-სანახაობითი კულტურა. ხანგრძლივი ფორმირების პროცესში გამოიკვეთა ორი ტენდენცია: ერთი-თეატრი ღია ცის ქვეშ, მეორე-თეატრის შენობაში. შენობა ნაგებობაში შეიქმნა პროფესიული თეატრი თავისი დასით, რეპერტუარით და ადმინისტრაციით. სათეატრო ცხოვრებაზე გარკვეულ გავლენას ახდენდა თბილისის და თელავის სემინარიები სადაც ყოველ კვირას იმართებოდა ჩვენებები, რომელიც იმპულს აძლევდა თეატრის განვითარებას. ასევე დიდი წვლილი მიუძღვით თეატრის განვითარებაში გამოჩენილი მოღვაწეებს დავით ბატონიშვილს, ა. თურქესტანიშვილს, რომლებმაც ერეკლე II-ს დახმარებით რუსეთში მიიღეს განათლება.

1790-იანების დასაწყისში თბილისსა და თელავში იმართებოდა წარმოდგენები. მაჩაბლის, გაბრიელ მაიორისა და გიორგი ავალიშვილის თეატრი ერეკლე II-ის სათეატრო ხელოვნების ძირითადად სახეს ქმნიდა. გ.ავალიშვილის თეატრში ძლიერი იყო კლასიცისტური ტენდენციები, ხოლო მაჩაბელთან უფრო სახალხო ფორმის თეატრი ვითარდებოდა, ორივე კი ერთი სათეატრო კულტურის სხვადასხვა ეტაპს წარმოადგენდა. გ. ავალიშვილი თარგმნიდა კლასიცისტურ პიესებს. ერეკლე II-ს გაბრიელ მაიორისთვის უბოძებია არეშაშვილის გვარი. მას უთამაშია კომედიებშიც. მაჩაბელთან ერთად მონაწილეობდა 1795 წელს კრწანისის ბრძოლაში, როგორც მსახიობი და არტილერისტი. თეატრში ასევე მოღვაწეობდნენ ოთარ ნორიელი, იოანა ბუიანა, იოსებ ამირაძე და სხვები. მათი მოღვაწეობა იწვევდა სანახაობათა კულტურისადმი ინტერესს და ამდიდრებდა სათეატრო ფორმებს.
1761 წელს დაიწერა მცირე პიესა ერეკლე II-ის დროს რომლის ავტორი იასე მიქაძე იყო.

1795 წელს კრწანისის ბრძოლას შეეწირა მაჩაბლის დასი. ამ ფაქტის გამო თეიმურაზ ბატონიშვილი მოგვითხრობს: 
.

## ლიტერატურა
* თბილისის ენციკლოპედია, თბ., 2002

კატეგორია:საქართველოს თეატრები
ბეჰბუდას ხიდი

მინი|ბეჰბუდას ხიდი
**ბეჰბუდას ხიდი**, *ვერის ხიდი* — ხიდი თბილისში, მდინარე ვერეს ქვედა დინებაზე (დღევანდელი გმირთა მოედნის ტერიტორიაზე). ხიდი ააშენა მეფე როსტომის ზარაფთუხუცესმა ხოჯა ბეჰბუდამ მნიშვნელოვან საქარავნო გზაზე „დიღმის გზაზე“. ხიდი განადგურდა 1957-1981 წლებში გმირთა მოედნის რეკონსტრუქციისას.

## ისტორია
ხიდი აიგო XVII საუკუნის 40-50-იან წლებში. XIII საუკუნის წყაროში აღნიშნულია ხიდის მიდაომოებში ქარვასლის არსებობა. ის მეფე დემეტრე თავდადებულმა ააშენა და ეკლესიას შესწირა. პლატონ იოსელიანის ცნობით, ხიდი როსტომ მეფეს განუახლებია. ხიდის სახელიც სწორედ როსტომის დროს მოღვაწე ზარაფთუხუცეს ხოჯა ბეჰბუდას უკავშირდება რომელსაც ვერაზე ქვითკირის ხიდის აგება მიეწერება. ამ ხიდს იხსენიებს ვახუშტი ბატონიშვილიც (1696-1784 წწ.): 

1771 წელს იოჰან გიულდენშტედტი ადასტურებს მდინარე ვერეზე ქვის ხიდის არსებობას. იულიუს ფონ კლაპროთი რომელიც საქართველოში იმყოფებოდა 1807-1808 წლებში, წერს: 

ხიდი ასევე მოხსენიებულია XIX საუკუნის 50-იანი წლების გაზეთ "Кавказ"ის ფურცლებზე, სადაც მაშინ ცნობილი ჟურნალისტი ნ. ლ. დუნკელნ-ველინგი წერს:  

ხიდი 1849 წლამდე უპატრონოდ იყო მიტოვებული. 1850 წელს ხიდი შეკეთდა, 1856 წელს კი მისი ძველი პარაპეტი მოხსნეს და ხის ტროტუარებითა და მოაჯირებით შეცვალეს. ამით ხიდი გაფართოვდა და მისი გამტარუნარიანობა გაიზარდა. ქვითა და ქართული აგურით ნაგები ოთხმალიანი ხიდის სიგრძე დაახლოებით 70 მეტრი, ხოლო სიგანე 6 მეტრი იყო. მას მალები სხვადასხვა ზომისა ჰქონდა.

1863 წელს კავკასიის გზატკეცილების სამმართველოს მოხელე ინჟინერ-პოლკოვნიკი ა. ვ. ჩერნიკოვი წერდა: 

ჩერნიკოვის ჩანაწერებიდან ირკვევა რომ 1856 წლის ხიდის გაფართოების შემდგომ, კერძოდ კი 1863 წელს ხიდის მეოთხე კამარა მთლიანად განუახლებიათ — დაზიანებული ისრისებრი კამარის ნაცვლად აუგიათ აგურის ახალი ნახევარწრიული კამარა.

1932 წლამდე ხიდზე გადიოდა საქართველოს სამხედრო გზა. 1932 წელს მის გვერდით ახალი განიერი სამმალიანი ხიდი ააგეს (შემდგომში ჩანაცვლდა ახლანდელი გალაკტიონის სახელობის ხიდით) და ძველი ვერის ხიდი უფუნქციოდ დარჩა. 1957 წლის ზაფხულში, მისი მთავარი კამარის აფეთქების შემდეგ ხიდმა არსებობა დაასრულა. 1981 წელს გმირთა მოედნის რეკონსტრუქციის გამო ძველი ხიდის ნაშთებიც გაქრა ან გადაიხურა.

## არქიტექტურა
თანახმად 1857 წლის აზომვებისა ვერეს ხიდი სიგრძეში 70 მეტრს, სიგანე კი 5,7 მეტრს წარმოადგენდა. მალების სიგრძეები 7,85, 9,46, 7,85, 5,92 მ. მთავარი კამარის სიმაღლე 3,5 მეტრი ხოლო თაღების სისქე 0,68-0,74 მეტრამდე მერყეობდა.ხიდის სიმაღლის განსაზღვრა მაშინ შეუძლებელი იყო მისი მიწაში ღრად ჩაფლულობის გამო.

ხიდის საყრდენების ზედა ნაწილების წყობა კარგად იქნა შენარჩუნებული. იგი შედგებოდა მთელი რიგი ყორული ქვებისაგან, რომელთა შორის განლაგებული იყო ქართული ბრტყელი აგურის რამდენიმე ფენა. ხიდი გამოირჩეოდა ძალიან ლამაზი კამაროვანი სახიდე მალებით, მათგან სამს ისრისმაგვარი ხოლო ერთს კი წრიული მოხაზლობა ჰქონდა. კამარები და კამარის კედლები მთლიანად აგებული იყო ქართული აგურით (22 X 22 X 3,5 სმ.). კამარის ზედა აგურის კედელი წარმოადგენდა უფრო შემდგომ დანაშენს, რომელიც უნდა მიეკუთვნებოდეს 1856 წელს. 
 
## გალერეა

Image:A. Roinashvili. 0056 - Tiflis. Vera gardens.jpg|ძველი ვერა(ა. როინაშვილი)
Image:Ermakov. № 4136 Tiflis. Bridge on the river Vere.jpg|ძველი ვერა(დ. ერმაკოვი)

## ლიტერატურა 
*
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ხიდები
მეიდანი

**მეიდანი** — მოედანი შუა საუკუნეების თბილისში.  ქალაქი რამდენიმე მოედნისგან შედგებოდა.  ერთ-ერთი მათგანი თბილისის სავაჭრო ცენტრი იყო, რომელიც მეტეხის ხიდის სიახლოვეს მდებარეობდა. მეორე — მეფის სასახლეთა კომპლექსის წინ, ხოლო მესამე — გარეთუბანში. მასში ასპარეზი იყო მოწყობილი. ამ სამ მოედანს ვახუშტი ბატონიშვილი ასე აღნიშნავდა: „ციხის მეიდანი“, „მეფის მეიდანი“, „მეიდანი“ ან „ასპარეზი“. ვახუშტი ბაგრატიონი მეიდანს ასპარეზს უწოდებდა. ამას ხაზს ქალაქის სხვა ელემენტების დასახელებაც უსვამს, რომელიც ასპარეზის მოედანთან იყო დაკავშირებული. მეტეხის ხიდთან განლაგებულ მეიდანს კონკრეტული  დასახელება ჰქონდა — „ციხის მეიდანი“, თუმცა მან სახელი შეიცვალა. 1800 წლის ჩუიკოს მიერ შედგენილი თბილისის გეგმის მიხედვით  მას თათრის მეიდანი ეწოდა. ამის შემდეგ კი მან ბევრჯერ შეიცვალა სახელი — „ციხის მეიდანი“, „თათრის მეიდანი“ და „შეითან ბაზარი“.

## იხილეთ აგრეთვე
*თათრის მოედანი

## ლიტერატურა
* 

კატეგორია:თბილისის მოედნები
ჭონხანა

**ჭონხანა** — მექუდეთა რიგები ძველ თბილისში.

ჭონხანა სპარსული წარმოშობის ორი სიტყვისგან შედგება: „ჭონი“ — მექუდე და „ხანა“ — ადგილი. მექუდეთა რიგები ძველ თბილისში ძირითადად ორ ადგილზე იყრიდნენ თავს. ერთ-ერთი ჭონხანა დღევანდელი სიონის ქუჩის დასაწყისის ორივე მხარეზე იყო განლაგებული და ჩორსუს დახერულ ბაზარს ებჯინებოდა. ჩორსუ ყოფილი სიონისა და ერეკლეს ქუჩების შესაყარზე მდებარეობდა. პატარა ჭონხანა (რამდენიმე დუქანი) თათრის (დღევანდელი გორგასალის) მოედნის სამხრეთ-დასავლეთ მხარეზე მდებარეობდა, მენაბდეთა დუქნების გაგრძელებაზე, ციხის დიდი ეკლესიის (სურფ-გევორქის) წინ.

## ლიტერატურა
* თ. კვირკველია, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ., 1985

კატეგორია:ძველი თბილისი
მელიქის უბანი

**მელიქის უბანი** — უბანი ძველ თბილისში.

ქალაქის მელიქს კალაში რამდენიმე სახლი ჰქონდა. ერთ-ერთი ასეთი სახლი ერთ დროს ნორაშენის სიახლოვეს იდგა და ამ უბანს მისი სახელი ერქვა. აშხარგების ძველი უბანი XVIII საუკუნის 20-იან წლებში თათრის მოედანთანაც არსებობდა. შემდგომში კი მელიქის უბანი ფეითხანის გვერდზე განლაგებულ კვარტალს ეწოდებოდა, სადაც მელიქის ძირითადი საცხოვრებელი იყო. ამ ადგილს კლდისუბნის ის ნაწილი ეკავა, რომელიც დღეს შემოფარგლულია ფეითხანის კიბით და ყოფილი ენგელსის ქუჩის მონაკვეთით. ყოფილი ენგელსის ქუჩის ნაწილს დადიანის ქუჩასა და პურის მოედანს შორის ძველად ბებუთას, ხოლო XIX საუკუნეში - ბებუთოვის ქუჩა ეწოდებოდა. ბებუთოვთა საგვარეულომ დროთა განმავლობაში გაიფართოვა ადგილ-მამული და ბაღებიც გააშენა სოლოლაკის ფერდობზე, სარწყავი მილგაყვანილობით.

გიორგი XII-ის ადგილსამყოფელად, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის შემდგომ პერიოდში, ისტორიული წყაროები სხვადასხვა ადგილს ასახელებენ და მათ შორის — კლდისუბანში განლაგებულ მელიქის სახლსაც.

## ლიტერატურა
* *თ. კვირკველია*, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ., 1985, გვ. 59

კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
სიმპატია

**სიმპატია** — ძველი თბილისის სარდაფში განლაგებულ რესტორნებს შორის, რომელთაც ეგზოტიკური დასახელება ჰქონდათ „სიმპატია“ იმით გამოირჩეოდა, რომ იგი ძველი თბილისის ერთ-ერთი ადგილი იყო, სადაც დროდადრო იკრიბებოდნენ გამოჩენილი პიროვნებები. აქ შემოსვლა უყვარდათ იოსებ გრიშაშვილს, შალვა დადიანს, ლადო გუდიაშვილს, გოგლა ლეონიძეს, გალაკტიონს. მაიაკოვსკი და ესენინი სულ რამდენიმეჯერ შეხვდნენ ერთმანეთს და ერთი ასეთი შეხვედრა 1924 წელს „სიმპატიაში“ მოეწყო. თაღებითა და კამარებით გადახურული ეს მოკრძალებული სარდაფი პუშკინის ქუჩაზე მდებარეობს. სარდაფის კედლებზე მუქ ფონზე გამოსახულნი იყვნენ შოთა რუსთაველი, ალექსანდრე პუშკინი, უილიამ შექსპირი, ქრისტეფორე კოლუმბი. პორტრეტებს აღმოსავლური იერი გადაჰკრავდა. ახლა სარდაფის კედლები ზეთის საღებავითაა დაფარული. 

## ლიტერატურა
* თ. კვირკველია, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ., 1985

კატეგორია:ძველი თბილისი
ხუდადოვის ტყე

**ხუდადოვის ტყე** — ტყე თბილისში მდინარე მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე. გაშენებულია მთის ფერდობზე, ქალაქის ჩრდილოეთით ნაძალადევის ტერიტორიაზე. სახელი ეწოდა ექიმისა და ქალაქის სათათბიროს წევრის, ნიკოლოზ ხუდადოვის გვარის მიხედვით, რომელმაც 1893 წელს აქ, სახაზინო მიწაზე, ტყის მასივი გააშენა. იმ პერიოდში ოფიციალურად კუკიის სატყეო-კულტურული აგარაკი ეწოდებოდა.

1905 წლის დეკემბერში, რუსეთის რევოლუციის დროს, ხუდადოვის ტყეში იკრიბებოდნენ გაფიცულები. 16 დეკემბერს მოეწყო მთავრობის წინააღმდეგ ხალხმრავალი საპროტესტო გამოსვლა, რომელიც 18 დეკემბერს ჯართან შეტაკებაში გადაიზარდა. დაიღუპა 9 და დაიჭრა ათობით რევოლუციონერი (იხ. დეკემბრის აჯანყება საქართველოში). საბჭოთა ხელისუფლებამ ტყეში „რევოლუციის მსხვერპლთა სასაფლაო“ მოაწყო; 1905 წელს მოკლული მუშების პატივსაცემად მიმდებარე ქუჩას „9 ძმის“ სახელი უწოდეს. 1955 წელს ააგეს მათი ხსოვნის ობელისკიც. აქ დროდადრო ასაფლავებდნენ აქტიურ, თუმცა არა ლიდერ ბოლშევიკებს. მაგალითად, ტყეში 1930 წელს დაკრძალეს ბოლშევიკი ქალი მარო ბოჭორიძე. 1989 წელს მთავრობამ ხუდადოვის ტყეში მთაწმინდის პანთეონიდან გადმოასვენა ფილიპე მახარაძის, სილიბისტრო თოდრიას და მიხა ცხაკაიას ნეშტები. XX საუკუნის 90-იანი წლებში ტყე დააზიანა აქ დაგროვილმა სამშენებლო და სხვა სახის ნარჩენებმა.   

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა
* თ. კვირკველია, ძველთბილისური დასახელებანი, თბ., 1985

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:თბილისის ბაღები და პარკები
პრიმა აუდიტი

**„შპს პრიმა აუდიტი“** — აუდიტორული კომპანია, რომელმაც საქმიანობა 2007 წლის 11 ოქტომბრიდან დაიწყო და მოღვაწეობის რამდენიმეწლიანი პერიოდის მანძილზე სხვადასხვა სახის მომსახურება გაუწია 120-ზე მეტ ბიზნეს-კომპანიას, მათ შორის ისეთ სტრატეგიულად მნიშვნელოვან საწარმოებს, როგორებიცაა შპს „ენგურჰესი“, სს „საქრუსენერგო“, შპს „თბილისის საერთაშორისო აეროპორტი“, შპს „თბილისის სატრანსპორტო კომპანია“, შპს „სოკარ გაზი-საქართველო“, შპს „საერთაშორისო ენერგეტიკული კორპორაცია“, შპს „ვარდნილჰესების კასკადი“, სსიპ „საქენერგოგენერაცია“, შპს „ჯეოჰოსპიტალი“, სს „ტუბერკულოზისა და ფილტვის დაავადებათა ეროვნული ცენტრი“, შპს „საქტელერადიოცენტრი“, ჩხოროწყუს მარტვილის მუნიციპალიტეტები და სხვა. 

დაარსების დღიდან, აუდიტორული კომპანია „პრიმა აუდიტს“ დაინტერესებულ პირებს აწვდის შემდეგი სახის მომსახურებებს: ფინანსური ანგარიშგების აუდიტი; საგადასახადო აუდიტორული შემოწმება; მენეჯმენტის აუდიტი; ბუღალტრული აღრიცხვა; საშემფასებლო მომსახურება; ბიზნესის და მოქალაქეების სამართლებრივი მომსახურება; ბიზნესის მართვა, ანალიზი, ეკონომიკური კვლევები და მონიტორინგი; სატრეინინგო მომსახურება და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* სასწავლო ცენტრი „პრიმა აუდიტი“

კატეგორია:საქართველოს კომპანიები
მამუკას სოფელი

**მამუკას სოფელი** — სოფელი შუა საუკუნეებში, მტკვრის მარცხენა მხარეს.

მდებარეობდა თბილისის აღმოსავლეთით, ახლანდელი საავიაციო ქარხნის მიდამოეებში (სამგორის რაიონის ტერიტორიაზე). წყაროებში პირველად იხსენიება 1721 წელს. სოფელი გვხვდება „მამუკას თათრების“ სახელწოდებით.

## ლიტერატურა 
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:საქართველოს ისტორიული სოფლები თბილისის ტერიტორიაზე
ლონდონის ხელშეკრულება (1878)

**ლონდონის ხელშეკრულება**, *ლონდონის შეთანხმება* — რუსეთ-ინგლისის 1878 წლის 18 (30) მაისის შეთანხმება, სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე.

## ისტორია
რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულება დიდი დარტყმა იყო დასავლეთ ევროპის ქვეყნებისათვის. ხელშეკრულების ძალით განმტკიცდა რუსეთის პოზიციები ბალკანეთში. წარმატებები მოიპოვა რუსეთმა კავკასიაშიც.

ინგლისის ინიციატივით ევროპის ქვეყნებმა მიაღწიეს იმას, რომ რუსეთი დაითანხმეს საერთოევროპული კონგრესის მოწვევაზე, რომელსაც უნდა გადაესინჯა რუსეთ-ოსმალეთის 1878 წლის 19 თებერვლის (3 მარტის) სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების პირობები. სანამ კონგრესი შეიკრიბებოდა, ინგლისის ინიციატივით შედგა რუსეთ-ინგლისის საიდუმლო შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე. რუსეთ-ინგლისის შეთანხმება სან-სტეფანოს საზავო ხელშეკრულების შეცვლის თაობაზე ხელმოწერილ იქნა ლონდონში 1878 წლის 18 (30) მაისს. შეთანხმება საიდუმლოდ უნდა ყოფილიყო დაცული.

ლონდონის შეთანხმების მეთერთმეტე მუხლში აღნიშნული იყო: ინგლისი თანახმა იყო რუსეთს მიეღო ბათუმი და შეენარჩუნებინა სომხეთის დაპყრობილი ტერიტორია, მაგრამ შემდგომში ოსმალეთის ტერიტორიის ხარჯზე აზიაში რუსეთის ტერიტორია არ უნდა გაზრდილიყო.

## ლიტერატურა 
* ვ. გურული, ლ. ჯიქია, „ტაო-კლარჯეთის, ლაზეთისა და აჭარის საკითხები 1812-1953 წლების საერთაშორისო ურთიერთობებში“, თბ., 2013
* «Сборник договоров России с другими государствами. 1856-1917». Москва. 1952

კატეგორია:რუსეთის იმპერიის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ქიმერიონი

**ქიმერიონი** — კაფე XX საუკუნის დასაწყისის თბილისში. მდებარეობდა დღევანდელი რუსთაველის თეატრის შენობის ქვედა ფოიეს სართულზე. მასში თავს იყრიდა თბილისის ინტელიგენცია. აქ იკრიბებოდნენ „ცისფერყანწელები“. ტიციან ტაბიძე წერდა:  „ცისფერყანწელების“ ინიციატივით კედლები მოხატეს მხატვრებმა — ლადო გუდიაშვილმა, დავით კაკაბაძემ, მოსე თოიძემ, სერგეი სუდეიკინმა, სიგიზმუნდ ვალიშევსკიმ. კაფე მოგვიანებით რუსთაველის თეატრის ფოიედ და გარდერობად იქცა და მისი კედლები არაერთგზის გადაიღება. 1980-იან წლებში ჩატარებულმა სარეკონსტრუქციო სამუშოებმა გამოავლინეს კაფე „ქიმერიონის“ ისტორიული ადგილები. 

## ლიტერატურა
* 

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის ისტორია
აღმოსავლური ინსტიტუტი

**აღმოსავლური ინსტიტუტი** (რუს. Восточный институт) — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება, რომელიც დაარსებულ იქნა 1899 წლის 21 ოქტომბერს ქალაქ ვლადივოსტოკში. 

აღმოსავლური ინსტიტუტის ქალაქ ვლადივოსტოკში დაარსების მიზანი იყო იმპერიის შორეული აღმოსავლეთის რეგიონებისთვის აღმოსავლური ენების, აღმოსავლეთის ქვეყნების მცოდნე ადმინისტრაციული და სავაჭრო-სამრეწველო მაღალკვალიფიციური კადრების მომზადება.

ვლადივოსტოკის აღმოსავლური ინსტიტუტის პირველი დირექტორი გახდა პროფესორი **ალექსეი პოზდნეევი** (რუს. *Алексей Матвеевич Позднеев*). 

აღმოსავლური ინსტიტუტის მთავარ შესასწავლ ენებს შორის იყო ჩინური, იაპონური, მანჯურიული, კორეული და მონღოლური ენები. გარდა აღმოსავლური ენებისა, სტუდენტები შეისწავლიდნენ ისეთ აკადემიურ დისციპლინებს როგორიცაა გეოგრაფია, ანგარიშწარმოება და საქონელმცოდნეობა, აღმოსავლეთის სახელმწიფოების ისტორია და პოლიტიკური ორგანიზაცია. ინგლისური და ფრანგული ენები და იურისპრუდენცია.

## აღმოსავლური ინსტიტუტის ისტორია  
რუსეთ-იაპონიის ომის დროს ინსტიტუტი გადატანილ იქნა ქალაქ ვერხნეუდინსკში (დღევანდელი ულან-უდე). მეცადინეობები დაიწყო 1905 წლის 4 თებერვალს. 

15 თებერვალს (ახალი სტილით) 1905 წლისა აღმოსავლური ინსტიტუტის სტუდენტებმა შეადგინეს რეზოლუცია. 1905 წლის 6 მარტს ინსტიტუტის სტუდენტებს ამურისპირეთის გენერალ-გუბერნატორის მოვალეობის შემსრულებლის გენერალ მ.ს. ანდრეევის ტელეგრამა გამოუცხადეს, აღმოსავლურ ინსტიტუტში სწავლის შეწყვეტის თაობაზე. სამ პუნქტად შედგენილ დეპეშაში ირკვევოდა, რომ (1. ) ინსტიტუტში წყდებოდა სწავლა და ლექციების კითხვა, (2.) ყველა სტუდენტი და თავისუფალი მსმენელი დათხოვნილი იყო ინსტიტუტიდან პროფესორების მიმართ თავხედური და შეურაცხმყოფელი რეზოლუციის გამო, (3.) თავისუფალი მსმენელი ოფიცრები თავიანთ სამხედრო ნაწილებიდან გარიცხულად ცხადდებოდნენ.

1918 წელს აღმოსავლურმა ინსტიტუტმა ფინანსური პრობლემების გამო დაშლა დაიწყო და მის ბაზაზე კერძო უმაღლესი სასწავლებლები დაარსდა (ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი, უმაღლესი პოლიტექნიკუმი, იურიდიული ფაკულტეტი, აღმოსავლური ფაკულტეტი). ყველა ფაკულტეტს სათავეში ჩაუდგა აღმოსავლური ინსტიტუტის პროფესორები. 

1920 წლის 17 აპრილს დროებითი მთავრობის დადგენილების საფუძველზე სახელმწიფო აღმოსავლური ინსტიტუტი და ყველა გამოყოფილი ფაკულტეტი შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაერთიანდა.

## ლიტერატურა 
* **Восточный институт** // *Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона* ( = ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედია): ტომი 86-ე. (82 ტ. და 4 დამ.). — სანქტ-პეტერბურგი., 1890—1907.

კატეგორია:რუსეთის უმაღლესი სასწავლებლები
საქართველოს ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი

**საქართველოს ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი** — ფსიქოლოგიის ინსტიტუტი დიმიტრი უზნაძის სახელობისა, საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიისა, დაარსდა 1941 წელს დიმიტრი უზნაძის თაოსნობით, როგორც საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფსიქოლოგი.

ფსიქოლოგთა ინსტიტუტის დაარსებისათვის მრავალი წლის მანძილზე იქმნებოდა პირობები. თსუ-ს დაარსებაში აქტიური მონაწილეობა მიიღო დიმიტრი უზნაძემ. 1927 საბჭოთა კავშირში პირველად, თბილისში შეიქმნა ფ. საზოგადოება, რომელშიც უნივერსიტეტში აღზრდილი ფსიქოლოგები გაერთიანდნენ. ფ. ინსტიტუტის კვლევის ცენტრში მიმართულება გახდა დიმიტრი უზნაძის მიერ შემუშავებული განწყობის თეორიისა და მის საფუძველზე წამოჭრილი მრავალი ზოგადფსიქოლოგიური და სპეცფსიქოლოგიური პრობლემის დამუშავება.

2000 წელს ინსტიტუტს ჰქონდა ზოგადი პედაგოგიური, სოციალური სამედიცინო, და საინჟინრო ფსიქოლოგიური განყოფილებები. ფსიქოლ. ისტ., ფსიქოლ. საკვლევი მეთოდების, რელიგიის სასკოლო სწავლების აღზრდის სოციალური ჯგუფებისა და სასკოლო სწავლების აღზრდის ფსიქოკორექციის ლაბორატორიები. აღნიშნულ განყოფილებებსა ლაბორატორიებში მუშავდება განწყობის ზოგადფსიქოლ. პრობლემები. ინ-ტში შეისწავლიან აგრეთვე სამედიცინო ფსიქოლ. პრობლემებს. ფ.ინსტიტუტს აქვს ასპირანტურა და ფსიქოლ. მეცნ. კანდ. და დოქტორის სამეცნ.ხარისხების მიმნიჭებელი საბჭო.

ფ. ი-ში ყოველწლიურად ტარდება სამეცნიერო კონფერენციები. ინსტიტუტის ინიციატივით 1958- იდან 3 წელიწადში ერთხელ ეწყობა სამხრ.კავკასიის ფსიქოლოგთა კონფერენცია. კონფერენცია, რომელშიც მონაწილეობა მიიღო ამ პრობლემაზე მომუშავე მსოფლიოს თითქმის ყველა წამყვანმა ფსიქოლოგმა. მათი შრომები ქართულ, რუსულ და ინგლისურ ენებზე, სამ ტომად. ინსტიტუტს აქვს ბიბლიოთეკა 1950 წელს ინსტიტუტს გადაეცა დ. უზნაძის პირადი არქივი და ბიბლიოთეკა.

## ლიტერატურა
* თბილისის ენციკლოპედია, 2002 წ. გვ. 877-878.

კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტები
ნიკ ადამსი (პერსონაჟი)

**ნიკოლას ნიკ ადამსი** () — გამოგონილი პერსონაჟი, ერნესტ ჰემინგუეის მიერ 1920-1930-იან წლებში დაწერილი 24 მცირე მოთხრობის პროტაგონისტი. ნიკ ადამსის პერსონაჟის ნაწილობრივ ინსპირაციად ჰემინგუეის ცხოვრებისეული გამოცდილებები იქცა - ჩრდილოეთ მიჩიგანში გატარებული ბავშვობიდან დაწყებული პირველი მსოფლიო ომის დროს წითელი ჯვრის კორპუსში მსახურობით დამთავრებული. ამ სერიის პირველი ამბავი 1925 წელს გამოქვეყნდა ჰემინგუეის მცირე მოთხრობათა კრებულში „ჩვენს დროში“, სადაც ნიკ ადამსი კრებულის პირველ მოთხრობაში („ინდიელთა ბანაკი“) პატარა ბავშვს განასახიერებს.

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* The New York Times review of *The Nick Adams Stories*
* The Great Michigan Read, a statewide reading program featuring *The Nick Adams Stories* 

კატეგორია:ერნესტ ჰემინგუეი
გაიუს ოქტავიუსი (ტრიბუნი ძვ. წ. 216)

**გაიუს ოქტავიუსი** () — რომის არმიის ოფიცერი, რომელიც ძვ. წ. III საუკუნეში მოღვაწეობდა. იგი იყო მხედარ გაიუს ოქტავიუსის შვილი და კვესტორ გნეუს ოქტავიუს რუფუსის შვილიშვილი, აგრეთვე, ველეტრის მაგისტრატის, გაიუს ოქტავიუსის მამა, პრეტორ გაიუს ოქტავიუსის პაპა და რომის იმპერატორის, ავგუსტუსის (ზეობდა ძვ. წ. 27 - ახ. წ. 14) დიდი პაპა. როდესაც მარკუს ანტონიუსმა ავგუსტუსის აბუჩად აგდება სცადა, განაცხადა, რომ ოქტავიუსი აზატი და თოკების მკეთებელი იყო თურიდან.

მეორე პუნიკური ომის მსვლელობისას, ოქტავიუსი სამხედრო ტრიბუნად მსახურობდა და მონაწილეობა მიიღო კანეს ბრძოლაში. იგი ერთ-ერთი იყო მცირეოდენ გადარჩენილთაგან. როდესაც კართაგენელები რომაელთა ბანაკისაკენ გაემართნენ, ოქტავიუსმა და თავისმა კოლეგამ, ტრიბუნმა პუბლიუს სემპრონიუს ტუდიტანუსმა, მოახერხეს მტრის გავლით გზის გაკაფვა და უსაფრთხოდ ჩავიდნენ კანუზიუმში. ძვ. წ. 205 წელს იგი სიცილიაში მსახურობდა პრეტორ ლუციუს ემილიუს პაპუსის ხელმძღვანელობით, თუმცა უცნობია მიიღო თუ არა მონაწილეობა რომელიმე სხვა ექსპედიციაში.

## ლიტერატურა
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ძვ. წ. III საუკუნის რომაელები
ხურმული

**ხურმული** () — სასოფლო ტიპის დასახლება სოლნეჩნის რაიონში, ხაბაროვსკის მხარე. ხურმულის სოფლის დასახლების ადმინისტრაციული ცენტრი. სოფლის მოსახლეობა 2011 მონაცემების მიხედვით შეადგენს 1946 კაცს.

## ისტორია 
1946 წლამდე სოფლის სახელწოდება იყო *სტარტი*. 1946 წლის მარტიდან 1947 წლის იანვრამდე აქ იყო განთავსებული შრომით-გასწორების ბანაკი. ამგუნის შრომით-გასწორების ბანაკში (შემოკლ. *ამგუნლაგი*) აღრიცხვაზე იმყოფებოდა 6 600 მისჯილი, რომლებიც აგებდნენ სარკინიგზო ხაზს ამურის კომსომოლსკი — ურგალი.

სოფელი ხურმული არის ადგილი, სადაც დაიბადა და ბავშვობისა და სიჭაბუკის წლები გაატარა ცნობილმა რუსმა სინოლოგმა, ჩინური ცივილიზაციის საბაზისო ტექსტების მთარგმნელმა ბრონისლავ ვინოგროდსკიმ.
## ეკონომიკა, ინფრასტრუქტურა 
ხურმულის დასახლების ტერიტორიაზე განთავსებულია რამდენიმე საწარმო: ფედერალური სახელმწიფო დაწესებულება კომბინატი  «სნეჟნი», სურსათის შესანახი სამხედრო საწყობი № 204. ამავე სახელწოდების რკინიგზის სადგური.

## რესურსები ინტერნეტში
* სისტემა „საგადასახადო ცნობა“ 
* სოფელი ხურმული ვიკიპედიაში

კატეგორია:რუსეთის დასახლებული პუნქტები
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 56)

**ლუციუს მარციუს ფილიპუსი** (ძვ. წ. I ს.) — რომაული სენატორული კლასის ოჯახის წევრი. რომის მეფის, ანკუს მარციუსის შთამომავალი და კონსულისა და ცენზორის, ლუციუს მარციუს ფილიპუსის ვაჟი. ძვ. წ. 60 წელს იყო პრეტორი, ძვ. წ. 59 წელს გახდა სირიის პროპრეტორი (გუბერნატორი), თუმცა, აღსანიშნავია, რომ აპიანეს (სირიული ომები 8.51) მიხედვით, ამ თანამდებობაზე იგი ძვ. წ. 61 წელს მსახურობდა. ამავე, ძვ. წ. 59 წელს, იგი დაქორწინდა ატია ბალბა ცეზონიაზე, იულიუს კეისრის დისშვილზე. ფილიპუსს ჰყავდა ვაჟი და ქალიშვილი მარცია წინა ქორწინებიდან, რომელიც მისი ცოლის გარდაცვალების გამო დასრულდა. ატიას პირველი ქმარი გაიუს ოქტავიუსი რომში დაბრუნებისას გარდაიცვალა. ატიას მისგან ორი შვილი დარჩა: ოქტავია უმცროსი და გაიუს ოქტავიუსი (მომავალი ავგუსტუსი). ფილიპუსი ისე ზრუნავდა გერებზე, თითქოს საკუთრები ყოფილიყვნენ. ძვ. წ. 56 წელს იგი კონსული გახდა გნეუს კორნელიუს ლენტულუს მარცელიანუსთან ერთად.

მიუხედავად ქორწინების შედეგად კეისართან დამყარებული კავშირისა, ფილიპუსს კეისრისა და პომპეუსის სამოქალაქო ომში მისი მხარე არ დაუკავებია და სენატის მიერ არც ანტიკეისრული კანონმდებლობის მიღებას აღდგომია წინ. ამის გამო, ფილიპუსმა სამართავად პროვინცია ვერ მიიღო. რადგანაც ამ საყვედურნარევი ჟესტისგან საშიშროება იგრძნო, მან კეისარს სთხოვა ნება დაერთო არ ჩარეულიყო ომში და მისი მსვლელობისას იტალიაში დარჩენილიყო. კეისარი იძულებული გახდა, კმაყოფილი ყოფილიყო იმით, რომ მტერი არ შეიძინა, თუმცა მას არც მხარდამჭერი შემატებია. ფილიპუსი ციცერონის ახლო მეგობარი გახდა, რომელიც, აგრეთვე, შორიდან ადევნებდა თვალს ომს.

ფილიპუსის მისწრაფება თავიდან აერიდებინა კონფლიქტი, აშკარაა მთელი მისი ცხოვრების განმავლობაში. როდესაც მისის გერი ოქტავიუსი კეისრის მემკვიდრედ გამოცხადდა, ფილიპუსმა სცადა მისთვის მემკვიდრეობის მიღება გადაეთქმევინებინა, რადგანაც მარკუს ანტონიუსისაგან მომდინარე საფრთხის ეშინოდა. მან ატიაც კი შეიპირა ოქტავიუსის გადარწმუნებაში დახმარებაზე, მაგრამ ამას შედეგი არ მოჰყოლია. მიუხედავად იმისა, რომ იგი ანტონიუსს დაუპირისპირდა, ფილიპუსი იმ დელეგაციაში იყო, რომელიც მასთან მოსალაპარაკებლად მუტინაში გაიგზავნა, რის შემდეგაც უკან დაბრუნდა და ანტონიუსის მოთხოვნები სენატს გააცნო. ამისათვის იგი ციცერონმა გაკიცხა.

ატია ძვ. წ. 43 წლის აგვისტო/სექტემბერში გარდაიცვალა და ოვიდიუსის მიხედვით, ფილიპუსი კიდევ ერთხელ დაქორწინდა ატიას ერთ-ერთ დაზე, თუმცა რონალდ საიმის მიხედვით, ფილიპუსი, რომელიც ატიას დაზე დაქორწინდა, რეალურად, მისი ვაჟი იყო, ძვ. წ. 38 წლის კონსულ-სუფექტი. მან ხანდაზმულ ასაკამდე იცოცხლა და მუდმივი ერთგულებისათვის ავგუსტუსისაგან ჯილდოც მიიღო.

ფილიპუსს ჰყავდა სულ მცირე, ორი შვილი მაინც: ვაჟი, ლუციუს მარციუს ფილიპუსი, რომელიც, მოგვიანებით, დედინაცვლის დაზე დაქორწინდა და ერთი ქალიშვილი, მარცია, რომელიც, მოგვიანებით, კატონ უმცროსის ცოლი გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Ronald Syme, The Augustan Aristocracy (preview in Googlebooks)
*Roman coinage depicting Philippus

კატეგორია:რომის რესპუბლიკის კონსულები
კატეგორია:რომის რესპუბლიკის სენატორები
კატეგორია:მარციუსები
კატეგორია:ძვ. წ. I საუკუნის რომაელები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ლუციუს მარციუს ფილიპუსი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს ქვემოთ ჩამოთვლილ პიროვნებათაგან:

* ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 91) — თავისი დროის სახელგანთქმული რომაელი ორატორი და ამავე სახელის მქონე ძვ. წ. 56 წლის კონსულის მამა.
* ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 56) — იმპერატორ ავგუსტუსის მამინაცვალი და კატონ უმცროსის სიმამრი.
* ლუციუს მარციუს ფილიპუსი (კონსული ძვ. წ. 38 — ამავე სახელის მქონე ძვ. წ. 56 წლის კონსულის ვაჟი.
მესანგრეთა ხიდი

**მესანგრეთა ხიდი** — ხიდი ძველ თბილისში.

მესანგრეთა ხიდი მდებარეობდა გარეთუბანში. ის გვხვდება 1844 წლის თბილისის გეგმაზე, რომელზეც იგი დატანილია ლათინური F-ით. ხიდი გადებული იყო მესანგრეთა (ახლანდელი რევაზ თაბუკაშვილის) ქუჩაზე გამავალ ხევზე, დაახლოებით ვასო აბაშიძისა და რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩათა შესაყრელთან. აგებული უნდა იყოს XIX საუკუნის 10-იან წლებში. სახელი ხიდს შეერქვა მასთან ახლოს მდებარე მესანგრეთა ბატალიონის ყაზარმის გამო. მესანგრეთა ყაზარმის შენობა დღესაც არსებობს, მაგრამ მესანგრეთა ხიდმა იარსება XIX საუკუნის 50-იანი წლების დასაწყისამდე. 1850 წელს თბილისის გეგმაზე ეს ხიდი აღარ არის დატანილი.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:ძველი თბილისი
კატეგორია:თბილისის ხიდები
შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი

შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი (რუს. Государственный Дальневосточный университет, შემოკლებით ГДУ - გე-დე-უ) — უმაღლესი სასწავლო დაწესებულება, რომელიც არსებობდა ქალაქ ვლადივოსტოკში XX საუკუნის პირველ ნახევარში.

შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი დაარსებულ იქნა XX საუკუნის 20-იან წლებში დროებითი მთავრობის დადგენილების საფუძველზე — აღმოსავლური ინსტიტუტის ბაზაზე. შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პირველი რექტორი იყო გ. ვ. პოდსტავინი (რუს. *Г. В. Подставин*).

1930 წლის 20 თებერვალს მიღებულ იქნა გადაწყვეტილება 9 ახალი უმაღლესი სასწავლებლის ჩამოყალიბების შესახებ, ხოლო შორეული აღმოსავლეთის სახელმწიფო უნივერსიტეტი კი გაუქმებული იქნა.

## ლიტერატურა 
* *Государственный Дальневосточный университет* // *Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона* ( = ბროკჰაუზისა და ეფრონის ენციკლოპედია): ტომი 86-ე. (82 ტ. და 4 დამ.). — სანქტ-პეტერბურგი., 1890—1907.

კატეგორია:რუსეთის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
კრწანისის ღვთისმშობლის ეკლესია

**კრწანისის ღვთისმშობლის ეკლესია** — ეკლესია სოფელ კრწანისში.

ეკლესიის ისტორიის შესახებ ჩვენამდე მეტად მწირი ცნობებია მოღწეული. მეფე დემეტრე II-მ სიბაში წასვლის წინ თბილისის მეტეხის ღვთისმშობლის შობის ეკლესიას შესწირა ქალაქისპირა სოფელი კრწანისი. XIV-XVIII საუკუნეებში კრწანისის საქართველოს საკათალიკოსო სოფელი იყო, რომელმაც თავისი არსებობის მანძილზე არაერთი ნგრევა-აწიოკება განიცადა. ეტყობა, როგორვ ხშირ შემთხვევაში ხდებოდა, კრწანისიც მკვიდრი მოსახლეობისაგან ან სულ დაცლილა, ანდა მათი რაოდენობა შემცირებულა და ეს ადგილი სომხეთიდან ლტოლვილებს დაუკავებიათ.

## ლიტერატურა
* ენციკლოპედია თბილისი, თბ., 2002

კატეგორია:გარდაბნის მუნიციპალიტეტის ტაძრები