open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
Air France

**Air France** (ყოფილი **Société Air France**), ფრანგული ავიაკომპანია შტაბ-ბინით რუასი-ან-ფრანსში, საფრანგეთი, და მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდესი ავიაკომპანია, Air France-KLM Group-ის შვილობილი და SkyTeam გლობალური ავიაკომპანიების ალიანსის დამფუძნებელი წევრი.

Air France-ს აქვს 20 საშინაო და 150 საერთაშორისო მიმართულება 83 ქვეყანაში (მათ შორის საფრანგეთის ზღვისიქითა ტერიტორიებზე). ავიაკომპანიის გლობალური ჰაბია პარიზის შარლ დე გოლის აეროპორტი, ხოლო მეორეული ჰაბებია პარიზის ორლის აეროპორტი, ლიონ-სენტ ეგზიუპერის აეროპორტი და ნიცის ლაჟვარდოვანი სანაპიროს აეროპორტი.

## აფრიკის მიმართულებები 
*  იოჰანესბურგი,კეიპტაუნი
*  ლუანდა
*  დუალა იაუნდე
*  ბანგი
*  ნჯამენა
*  კინშასა
*  ბრაზავილი პუენტ-ნუარი
*  მალაბო
*  ლიბრევილი

კატეგორია:ავიაკომპანიები
კატეგორია:საფრანგეთის კომპანიები
ვენტა

**ვენტა** (, , , ) — მდინარე ლიეტუვაში (სადაც მას ეწოდება **ვიანტა**)  და ლატვიაში, ერთვის ბალტიის ზღვას. სიგრძე 346 კმ (ამისგან 33 % ლიეტუვაშია). სათავეს იღებს ჟემაიტის მაღლობზე. წყლის საშუალო ხარჯია 95,5 მ3/წმ. მდინარის კალაპოტის სიგანე ლიეტუვა-ლატვიის საზღვარზე 40-50 მეტრია, ხოლო შესართავთან 150-200 მეტრი.

მნიშვნელოვანი შენაკადებია:აბავა, ვირვიჩა, ვარდუვა.

მდინარეზე მდებარეობს ქალაქები:მაჟეიკიაი (ლიეტუვა), კულდიგა (ლატვია).

## რესურსები ინტერნეტში
* Описание реки 
* ლატვიის ფიზიკური გეოგრაფია 

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
კატეგორია:ლატვიის მდინარეები
კედაინიაი

**კედაინიაი** () — ქალაქი ლიეტუვაში, კედაინიაის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი.

## მდებარეობა 
მდებარეობს მდინარე ნევეჟისზე, ლიეტუვის გეოგრაფიული ცენტრის მახლობლად, ვილნიუსიდან 139 და კაუნასიდან 53 კილომეტრზე.

## მოსახლეობა 
ქალაქის მოსახლეობა 1991 წელს შეადგენდა 34,1 ათ. კაცს, ამჟამად მისი მოსახლეობა 32 ათასი კაცია.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*  სვალოვი
*  ზიომერდა
*  კოჰტლა-იარვე
*  ბროდნიკა
*  ლობეზი
*  როსტოვი

კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ლარკინის ადმინისტრაციული შენობა

thumb|300px|ლარკინის შენობა 1906 წელს.
**ლარკინის შენობა** () — ფრენკ ლოიდ რაიტის მიერ 1904 წელს ბუფალოში (ნიუ-იორკის შტატი) Larkin Soap Company-სთვის დაპროექტებული ადმინისტრაციული ნაგებობა. შენობა დაანგრიეს 1950 წელს. ხუთსართულიანი წითელი აგურის შენობა მრავალი ინოვაციით გამოირჩეოდა. მათ შორის იყო ჰაერის  კონდიცირების სისტემა, დაბურული მინის ფანჯრები, ჩაშენებული მაგიდის ავეჯი და დაკიდული ტუალეტის ნიჟარები (კედელზე დამაგრებული, იატაკზე საყრდენის გარეშე). შენობის ორნამენტები დამზადებული იყო მოქანდაკე რიჩარდ ბოკის მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში
*The Larkin Building, Buffalo, NY: History of the Demolition by Jerome Puma, 1978
*Work of Art: Demolition of Larkin Building was Key Loss for Preservation Advocates
*Great Buildings: Larkin Building
*Larkin Company: The People, Products and Premiums 
*Larkin Soap Company 

კატეგორია:ფრენკ ლოიდ რაიტის პროექტები
კატეგორია:მოდერნისტული არქიტექტურა
პირიქითი ალაზანი

**პირიქითი ალაზანი** (ზემო დინებაში *ქვახიდისწყალი*) — მდინარე თუშეთში, ანდის ყოისუს ერთ-ერთი მდგენელი. სიგრძე 49 კმ, აუზის ფართობი 368 კმ². სათავე აქვს პირიქითი ქედის სამხრეთ კალთის მდინარეზე, ზღვის დონიდან 3195 მ-ზე; ერთვის თუშეთის ალაზანს მარცხნიდან, სოფელ ომალოსთან. საზრდოობს თოვლის, წვიმის, მიწისქვეშა და მყინვარული წყლით. წყალდიდობა იცის გაზაფხულ-ზაფხულში (მაქსიმალური — ივლისში), წყალმცირობა — ნოემბრიდან აპრილამდე. ნოემბრიდან მარტამდე იძგიფება, ჩნდება თოში, ყინულნაპირისი.

თოშხერგილის გამო ზოგჯერ წყალი გუბდება და დონე იწევს. იშვიათად იფარება მთლიანი ყინულსაფრით ნელი დინების მონაკვეთებზე. საშუალო წლიური ხარჯი შესართავთან 10,2 მ³/წმ. გაზაფხულზე მოდის წლიური ჩამონადენის 34 %, ზაფხულ-შემოდგომაზე — 56 %, ზამთარში — 10 %.

მთავარი შენაკადებია: ლაროვანისწყალი, დიდიხევი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მდინარეები
ვილნია

**ვილნია** (*ვილნიალე*, , , ) — მდინარე ლიეტუვასა და ბელარუსში, სათავე აქვს სოფელ ვინჯიუნაისთან ქალაქ შუმსკასიდან სამხრეთით 5 კილომეტრზე, ბელარუსის საზღვარზე. მდინარის სიგრძე 80 კილომეტრია, აუზის ფართობი 624 კმ2. ერთვის მდინარე ვილიას ქალაქ ვილნიუსთან.

კატეგორია:ლიეტუვის მდინარეები
კატეგორია:ბელარუსის მდინარეები
General Motors

**General Motors** (), აკრონიმი GM (ჯი-ემი) (NYSE: GM) — უმსხვილესი ამერიკული საავტომობილო კორპორაცია, 2007 წლამდე 77 წლის განმავლობაში მსოფლიოში უმსხვილესი ავტომწარმოებელი იყო, 2008 წლიდან კი პოზიციები ტოიოტას და ფოლსკვაგენ გრუპს დაუთმო და 2014 წლის მონაცემებით მესამე პოზიციას იკავებს. მას შვილობილი კომპანიები ჰყავს 35 ქვეყანაში, ხოლო დილერები — 192 ქვეყანაში. კომპანიის შტაბ-ბინა დეტროიტში მდებარეობს.

## ბრენდები
კონცერნის თანამედროვე ავტოწარმოების განსაკუთრებით ცნობადი ბრენდებია კადილაკი, შევროლე, GMC და ოპელი, თუმცა ისტორიის განმავლობაში კონცერნი სხვა მრავალ ავტომარკას მოიცავდა, მათ შორის სხვა მრვალთან ერთად ჰამერი, სატურნი, პონტიაკი და დეუ იყო.

### ჯენერალ მოტორსის ბრენდების სია 2014 წლის მონაცემებით
## ლიტერატურა 
;სტატიები

* 
* 

;წიგნები

* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* General Motors Imagefilm (1964, Condor Films) 

კატეგორია:General Motors
კატეგორია:ავტომწარმოებელი კომპანიები
კატეგორია:აშშ-ის კომპანიები
ლიგურია (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი **ლიგურია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ლიგურია - რეგიონი იტალიაში.
* ლიგურიის ალპები - ზღვისპირა ალპების ნაწილი იტალიის საზღვრებში.
* ლიგურიის აპენინები - აპენინის მთის სისტემის ჩრდილოეთ-დასავლეთი ნაწილი იტალიაში. 
* ლიგურიის ზღვა - ხმელთაშუა ზღვის ნაწილი.
* ლიგურიის რესპუბლიკა - სახელმწიფო იტალიაში 1797-1805 წწ.
ლიგურიის ალპები

**ლიგურიის ალპები** () — ზღვისპირა ალპების ნაწილი იტალიის საზღვრებში, ლიგურიის ზღვის გასწვრივ. გადაჭიმულია კადიბონის უღელტეხილიდან საფრანგეთის საზღვრამდე 80 კილომეტრზე. შედგება რამდენიმე ქედისა და მასივისაგან. მაქსიმალური სიმაღლე 2651 მეტრი (მთა მარგუარეისი). აგებულია კირქვებითა და ფიქლებით. ლიგურიის ალპები ციცაბოდ ეშვება ლიგურიის ზღვისკენ. მის ძირშია ხმელთაშუა ზღვის ლანდშაფტიანი იტალიის რივიერის აღმოსავლეთი ნაწილი. 300-500 მეტრის ზევით მუხის, წაბლის, წიფლის და ფიჭვის ტყეებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიის ქედები
კატეგორია:ალპები
ლიგურიის ზღვა

მინი|250px|ლიგურიის ზღვა
**ლიგურიის ზღვა** (; ) — ხმელთაშუა ზღვის ნაწილი კ. კორსიკის, კ. ელბის და საფრანგეთისა და იტალიის ნაპირებს შორის. ფართობი 15 ათ. კმ². სიღრმე 2,5 ათ. მეტრზე მეტი. მოქცევა ნახევარდღეღამურია. სიმაღლე — 0,3 მეტრი. უდიდესია გენუის ყურე. ლიგურიის ზღვის სანაპირო მნიშვნელოვანი საკურორტო ზოლია (იტალიისა და საფრანგეთის რივიერა). მთავარი ნავსადგურებია: გენუა, ლივორნო, სპეცია (იტალია), ნიცა (საფრანგეთი).

## რესურსები ინტერნეტში 
*Mar Ligure 
*Il Mar Ligure esiste! 

კატეგორია:ზღვები ხმელთაშუა ზღვაში
კატეგორია:ატლანტის ოკეანის ზღვები
კატეგორია:ზღვები ანბანის მიხედვით
ლიგურიის აპენინები

**ლიგურიის აპენინები** () — აპენინის მთის სისტემის ჩრდილოეთ-დასავლეთი ნაწილი იტალიაში. სიგრძე კადიბონის უღელტეხილიდან ლა-ჩიზის უღელტეხილამდე დაახლოებით 140 კილომეტრი. შედგება ცალკეული ქედებისაგან, რომელთა სიმაღლე 1804 მეტრს აღწევს. უმთავრესად აგებულია ფიქლებით, კირქვებით, ქვიშაქვებითა და სერპენტიტებით. ლიგურიის აპენინები ციცაბოდ ეშვება გენუის ყურისაკენ, ქმნის თვალწარმტაც კონცხებს და ნახევარკუნძულებს (იტალიის რივიერის აღმოსავლეთი ნაწილი). სანაპირო ზოლში მარადმწვანე ბუჩქნარი, ტყე, პარკული ნარგავები და ვენახებია; მაღლა — ფართოფოთლოვანი და ფიჭვის ტყეები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიის ქედები
The Rolling Stones No. 2

***The Rolling Stones No. 2*** — ინგლისური როკ-ჯგუფ როლინგ სტოუნზის მეორე ბრიტანული სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1965 წლის 15 იანვარს. თუკი მისი ამერიკული ვარიანტი, წინა წელს გამოსული *12 X 5* შეიცავდა უშუალოდ სხვა ცნობილი სიმღერების გადამღერებებს, ბრიტანულ ვერსიაში შეტანილი იქნა სამი ორიგინალური კომპოციციაც.

## სიმღერების სია
## ჩარტები 
## სქოლიო
კატეგორია:როლინგ სტოუნზის ალბომები
კატეგორია:1965 წლის ალბომები
კატეგორია:Decca Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ენდრიუ ლუგ ოლდემის პროდიუსერობით
ლიგურიის რესპუბლიკა

**ლიგურიის რესპუბლიკა** () — სახელმწიფო იტალიაში 1797 წლის ივნისიდან 1805 წლის ივნისამდე. დაარსდა საფრანგეთის ჯარების მიერ გენუის ოლიგარქიული რესპუბლიკის ტერიტორიის ოკუპაციის შემდეგ. ლიგურიის რესპუბლიკის კონსტიტუცია შედგენილი იყო (1797 წ.) საფრანგეთის რესპუბლიკის 1795 წლის კონსტიტუციის მიხედვით. ძალაუფლება ფაქტობრივად ფრანგებს ეკუთვნოდათ. ლიგურიის რესპუბლიკა ფაქტობრივად ავსტრიისა და საფრანგეთის ბრძოლის ასპარეზი იყო. 1800 წელს იგი მცირე ხნით ავსტრიის მიერ იყო ოკუპირებული. მარენგოს ბრძოლის შემდეგ ლიგურიის რესპუბლიკას ფაქტობრივად ნაპოლეონის გენერალი დეჟანი მართავდა 1802 წლამდე. 1805 წელს შეუერთდა საფრანგეთს, ხოლო ვენის კონგრესის (1814-1815) გადაწყვეტილებით სარდინიის სამეფოს.

კატეგორია:იტალიის ისტორია
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
რადვილიშკისი

**რადვილიშკისი** (ლიეტუვ. Radviliškis, პოლ. Radziwiliszki) — ქალაქი ლიეტუვის რადვილიშკის რაიონში, მისი ცენტრი 1950 წლიდან, მსხვილი სარკინიგზო ხაზების კვანძი.

## ისტორია 
რადვილიშკისი დაარსდა XV საუკუნის დასასრულს. სახელი მომდინარეობს 1546-1764 წლებში მისი მფლობელების გვარიდან რაძივილებიდან. პირველად 1567 წელს მ. დოვნარ-ზაპოლსკიმ მოიხსენია როგორც არგადამხდელ ქალაქთა სიაში. 1687 წელს იან სობესკიმ რაძივილებს უფლება მიანიჭა საკუთარი ბაზარი ჰქონოდათ. დასახლება მრავალჯერ დანგრეულა და დაცარიელებულა შავი ჭირის, შიმშილისა და ომების გამო. 1870 წელს ქალაქში რკინიგზა გაიყვანეს ლიეპაია-რომნი, 1873 წელს - რადვილიშკის-დაუგავპილსი, რის შემდეგ ქალაქმა სწრაფად დაიწყო ზრდა. მოსახლეობის უმეტესობას დღემდე რკინიგზელები შეადგენენ. 1999 წელს ქალაქში დაიდგა გამარჯვების ქალღმერთის ნიკეს ქანდაკება (პ. მაზურასის ნამუშევარი) ქალაქთან გერმანელებისა და თეთრგვარდიელების დამარცხების 80 წლის ხსოვნისადმი.

## ღირსშესანიშნაობები 
* 1878 წელს აგებული ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესიის ხის სამრეკლო, ორჯერ დამწვარი და 1984 წელს აღდგენილი, წარმოადგენს არქიტექტურის ძეგლს.
 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
აგრავაცია

**აგრავაცია** () — ავადმყოფის მიერ ავადმყოფური მდგომარეობის ან დაავადების ცალკეული სიმპტომის გაზვიადება. აგრავაცია შეიძლება იყოს ქვეცნობიერი (რაც მეტ-ნაკლებად დამახასიათებელია ავადმყოფისათვის), შეგნებული, გამიზნული და პათოლოგიური (ისტერიის, იატროგენიის, რეაქც. ფსიქოზისა და ფსიქოპათიის დროს).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მედიცინა
ირმის ქვა

**ირმის ქვა** — ძველი მონოლითური ტიპის ქვები ირმის გამოსახულებით. გავრცელებულია თანამედროვე მონღოლეთის ტერიტორიაზე.  ითვლება, რომ ირმის ქვები შეიქმნენ ბრინჯაოს ხანაში. ნახატები ქვაზე ამოკვეთილია ან დახატულია. 
ქვები თარიღდება გვიანი ბრინჯაოს ხანით. გვხვდება მონღოლეთში, ჩინეთში, ტივში, ალტაიში და სხვა ადგილებში. ზოგან ეს ქვები დაკავშირებულია  საფლავებთან. შესაძლოა ისინი რაიმე კულტს, მსხვერპლშეწირვას  უკავშირდებოდნენ. ა.პ.ოკლადნიკოვი სამ ძირითად ჯგუფს გამოყოფს ირმის ქვებში: მრგვალს (ცილინდრულს), მართკუთხას და უფრო ფართო, ზოგჯერ დამრეცად გადაჭრილ ქვებს. ნ. დიკოვი გამოსახულებებში, მათი სტილისტიკური თავისებურებების მიხედვით, გამოყოფს ორ ტიპს: რეალისტური გამოსახულებებს და ირმის სურათებს იხვისათვის დამახასიათებელი ნისკარტებით. 
გარდა ირმებისა, გვხვდება ასევე ცხენების, სხვადასხვაგვარი შეიარაღების, ორნამენტების და სხვადასხვა გეომეტრიული ფიგურების გამოსახულებები. ირმები გამოსახულია ადრეული რკინის ხანისათვის დამახასიათებელი მეთოდით. მათ აქვთ დიდი, დატოტვილი, უკან გადაწეული რქები. მონღოლეთში, უშკიინ-უვერში, აღმოჩენილია ირმის ქვა რომელზეც გამოსახულია ადამიანის სახე.

## გალერეა

File:Deer stone, Mongolia.jpg
File:Deer-stone.jpg
File:Deer stones.jpg

## ლიტერატურა 
*ნ. დიკოვი, Бронзовый век Забайкалья, ულან-უდე, 1958;
*ვ. ვოლკოვი, Оленные камни Монголии, ულან-ბატორი, 1981;

კატეგორია:მეგალითური ნაგებობები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები მონღოლეთში
სენტ-კლერი (მდინარე)

**სენტ-კლერი** (ინგ. St. Clair River) — მდინარე ჩრდილოეთ ამერიკაში, დიდი ტბების სისტემაში. სიგრძე - 43 კმ. გამოდის ჰურონის ტბიდან, ჩადის სენტ-კლერის ტბაში. წარმოადგენს საზღვარს აშშ-სა და კანადას შორის. წყლის საშუალო ხარჯი შეადგენს 5270 მ³/წმ-ს. სენტ-კლერი არის დიდი დტების სანაოსნო გზის ნაწილი. შესართავთანაა ქალაქები პორტ-ჰურონი (აშშ) და სარნია (კანადა).

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:აშშ-ის მდინარეები
კატეგორია:კანადის მდინარეები
სენუფო

**სენუფო** — კოტ-დ’ივუარის ჩრდილოეთ ნაწილში, მალის სამხრეთ-აღმოსავლეთ და ზემო ვოლტის სასაზღვრო რაიონებში მცხოვრები ხალხი. საერთო რაოდენობა 2013 წლის მონაცემებით დაახლოებით 3 მილიონ კაცს შეადგენს. ენა განეკუთვნება გურის (ცენტრალურ ბანტოიდურ) ჯგუფს. უმრავლესობა ინარჩუნებს ძველ, ტრადიციულ რწმენებს, ნაწილი მუსულმანია. ძირითადი საქმიანობაა მიწათმოქმედება და მესაქონლეობა.

## რესურსები ინტერნეტში
*სენუფო — Art&Life in Africa.

კატეგორია:მსოფლიოს ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
სეპტაკორდი

**სეპტაკორდი** — ტერციებად განლაგებული ოთხი ბგერისაგან შემდგარი აკორდი. სეპტაკორდის მთავარი სახეა სეპტაკორდი, რომელსაც მთავარი ტონი აქვს ბანში. თუ ბანი სეპტაკორდის სხვა ბგერებიდან იწყება, მაშინ იქმნება ე. წ. სეპტაკორდის შებრუნებები. პირველ შებრუნებას, რომელსაც ბანში აქვს ტერციული ტონი, ეწოდება კვინტსექსტაკორდი. მეორე შებრუნებისას — კვინტური ტონით ბანში — ეწოდება ტერცკვარტაკორდი. მესამე შებრუნებას — სეკუნდური ტონით ბანში — სეკუნდაკორდი. ბგერითი შედგენილობის მიხედვით არსებობს დიდი და მცირე სეპტაკორდი. სამი პატარა ტერციისგან შედგენილ სეპტაკორდს შემცირებული სეპტაკორდი ჰქვია.

კატეგორია:მუსიკა
პიროპკაზმასებრნი

**პიროპკაზმასებრნი** (), *ბაბეზიიდები* () — უმარტივესთა ოჯახი. გამრავლების ხერხის მიხედვით მიაკუთვნებენ სპოროვნებს ან სარკოდინებს. პარაზიტობენ ჩლიქოსნების, ძაღლების, ვირთაგვებისა და სხვათა ერითროციტებში. პიროპკაზმასებრთა  გადამტანია ტკიპები, რომელთა სხეულში პიროპკაზმასებრნი სისხლთან ერთად ხვდება, მრავლდება და იჭრება კვერცხუჯრედებში, რომელთა მეშვეობითაც შემდეგ თაობებს გადაეცემა. პიროპკაზმასებრთა ოჯახს განეკუთვნება ბაბეზიას, ბაბეზიელას () და ნუტალიას () გვარები, რომელთა წარმომადგენლები იწვევენ პიროპლახმიდოზებს, ბაბეზიოზებს, ნუტალიოზებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:უმარტივესები
ლიზოსომები

[thumb|right|300px|[ეუკარიოტი|ეუკარიოტული უჯრედის დიაგრამა.
(1) ბირთვაკი
(2) უჯრედის ბირთვი
(3) რიბოსომა 
(4) ვეზიკულა
(5) მარცვლოვანი ენდოპლაზმური ბადე
(6) გოლჯის კომპლექსი
(7) ციტოპლაზმური ჩონჩხი 
(8) გლუვი ენდოპლაზმური ბადე
(9) მიტოქონდრია
(10) ვაკუოლი
(11) ციტოპლაზმა
(12) ლიზოსომა
(13) ცენტრიოლი]]

**ლიზოსომა** (ბერძ. lysis — გახსნა, დაშლა ხოლო soma — სხეული) — უჯრედის ორგანოიდი, რომელიც მონაწილეობს უჯრედშიდა მონელების და უჯრედული კომპონენტების განახლების პროცესში. ლიზოსომა გოლჯის კომპლექსის ცისტერნებში ივსება სხვადასხვა ფერმენტებით. ამ ფერმენტებს მჟავე ჰიდროლაზებს უწოდებენ, რადგან ლიზოსომური ფერმენტები მხოლოდ მჟავე გარემოში მოქმედებს (pH 4.5 - 5.0). ლიზოსომები ერთ-ერთი ყველაზე მცირე ზომის ორგანოიდებია, მათი დიამეტრი 1 მკმ-ია.

ლიზოსომა 1949 წელს აღმოაჩინა ბელგიელმა ციტოლოგმა კრისტიან დე დიუვემ.

## ლიზოსომის ჩამოყალიბება 
ლიზოსომური ფერმენტები სინთეზირდება (ანუ იგება) მარცვლოვან ენდოპლაზმურ ბადეზე, საიდანაც გოლჯის აპარატში გადაიტანება და ლიზოსომად ყალიბდება. ლიზოსომას, რომლებიც გოლჯის აპარატიდან გამოდის **პირველდი ლიზოსომა** ეწოდება. პირველადი ლიზოსომა ძალიან მცირე ზომისაა მასში მონელების პროცესები არ მიმდინარეობს. 

როდესაც პირველადი ლიზოსომა შეერწყმება ფაგოსომას მაშინ წარმოიქმნება **მეორეული ლიზოსომა**. მეორეული ლიზოსომა უფრო დიდი ზომისაა და პირველადი ლისზოსმისგან განსხვავებით მისი შიგთავსი ჰეტეროგენულია ანუ არაერთგვაროვანია. მეორეულ ლიზოსომაში მიმდინარეობს მონელების პროცესი.

## ლიზოსომის pH 
ლიზოსომური ენზიმები ანუ მჟავე ჰიდროლაზები მხოლოდ და მხოლოდ მჟავე გარემოში მოქმედებენ. ამიტომ ლიზოსომაში pH =5 .ეს ფერმენტები ტუტე გარემოში არ მოქმედებენ. თუ ლიზოსომა დაზიანდა და მასში არსებული ფემენტები ციტოპლაზმაში გადმოვიდა ისინი კარგავენ მონელების უნარს ანუ ფერმენტები ინაქტივირდება, რადგან უჯრედის pH= 7.

ლიზოსომის pHს განსაზღვრავს ლიზოსომის მემბრანაში (ანუ ლიზოსომის კედელში) არსებული **წყალბადის ტუმბო** და **ქლორის იონური არხები**. წყალბადის ტუმბო ციტოპლაზმიდან ტუმბავს წყალბად იონებს(H+) . იგი ლიზოსომაში არსებულ ნატრიუმის იონებს (Na+)ცვლის წყალბადის იონებზე. ხოლო ქლორის არხს ქლორის იონები (Cl-)გადააქვს. ერთად ისინი წარმოქმნიან მარილმჟავას HCL. ასე იქმნება ლიზოსომაში მჟავა გარემო.

## ლიზოსომის ფუნქციები 
ლიზოსომები მონაწილეობს უჯრედშიგა მონელების პროცესში. მაგალითად  ისინი ინელებენ უჯრედის მიერ გარემოდან ათვისებულ ნივთიერებებს. ამ პროცესს 
ჰეტეროფაგია ეწოდება. ლიზოსომის მეორე დანიშნულება ციტოპლაზმური ორგანელების განახლებაა. მონელების პროდუქტები (დაბალმოლეკულური ნაერთები) ცხოველქმედების პროცესში უჯრედის მიერ ხელმეორედ გამოიყენება. 

## ლიზოსომური ფერმენტები 
მჟავე ჰიდროლაზებია:

## კავშირი კლინიკასთან 
არსებობს ისეთი გენეტიკური დაავადებები, რომლის დროსაც უჯრედში ლიზოსომური ფერმენტების დეფიციტია. ასეთ შემთხვევაში ლიზოსომა ვერ ახერეხებს უჯრედში მოხვედრილი მაკრომოლეკულების დაშლას. ასეთ მდგომარობას **ლიზოსომური დაგროვების პათოლოგიას** უწოდებენ. ამ სახის დარღვევის ერთ-ერთი თვალსაჩინო მაგალითია თეი-საქსის დაავადება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მცენარეული და ცხოველური უჯრედის ინტერაქტივი

კატეგორია:უჯრედი
ჰუმუსი

**ჰუმუსი**, *ნეშომპალა* (ლათ. *humus* - მიწა, ნიადაგი) — ნიადაგის ორგანული, ჩვეულებრივ, მუქად შეფერილი ნაწილი, რომელიც წარმოქმნილია მცენარეული და ცხოველური ნარჩენების ბიოქიმიური გარდაქმნების შედეგად.

ჰუმუსის შედგენილობაში შედის ჰუმინომჟავები (დიდი მნიშვნელობა აქვთ ნიადაგის ნაყოფიერებისათვის) და ფულვომჟავები (კრენისა და აპოკრენის).

ჰუმუსი შეიცავს მცენარის კვებისათვის საჭირო ყველა ელემენტს, რომლებიც მიკროორგანიზმების ზემოქმედებით მცენარისათვის ადვილად შესათვისებელი ხდება. 
ჰუმუსს განსაკუთრებით დიდი რაოდენობით შეიცავს შავმიწები. საქართველოს შავმიწებში ჰუმუსი 7 %, რუსეთის შავმიწებში 12 % აღწევს. შედარებით მცირე რაოდენობითაა ჰუმუსი ეწერ და რუხ ნიადაგებში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ნიადაგი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნიადაგთმცოდნეობა
სენუფო (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინი „**სენუფო**“ შეიძლება აღნინავდეს:

* სენუფო — აფრიკაში მცხოვრები ხალხი;
* სენუფოს ენები — ამ ხალხის სალაპარაკო ენები.
პირიმზე

**პირიმზე** () — ბალახოვანი მცენარე კელაპტარასებრთა ოჯახისა. პარაზიტია, მეტწილად გვირილებზე და რთულყვავილოვანთა ოჯახის სხვა მცენარეებზე სახლობს. მისი  ფოთლები  დაკნინებულია და ღეროს ქვედა ნაწილში გადაქცეულია ყავისფერ ქერქლებად, ფესვები კი — მისაწოვრებად. 

15-40 სმ სიმაღლის ჩხირის მსგავს და ამართულ დაუტოტავ ღეროზე ყოველთვის მზისკენ მიმართული მხოლოდ ერთი ლალისფერი ყვავილი ზის. 

გავრცელებულია ქართლსა და კახეთში, მთის ქვედა სარტყლიდან შუა სარტყლამდე. გვხვდება კლდეზე, ველზე და ზოგჯერ ბუჩქნარებში. თბილისის მიდამოებში *ჩიბუხას* ეძახიან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კელაპტარასებრნი
პლასტიდი

frame|ქლოროპლასტი**პლასტიდი** – მხოლოდ მცენარეული უჯრედისთვის დამახასიათებელი ორგანოიდია. ორგანოიდების უმეტესობა მწვანე პიგმენტს – ქლოროფილს შეიცავს. მცენარის უჯრედებში სხვადასხვა ფერის – წითელი, ყვითელი, ნარინჯისფერი, მწვანე პლასტიდებია. ეს პლასტიდები განაპირობებს ყვავილების, ნაყოფებისა და ფოთლების შეფერილობას.

არსებობს უფერო პლასტიდებიც. ისინი ბევრია ფესვებში, თესლებში, კარტოფილის გორგლებში.

კატეგორია:უჯრედი
კატეგორია:ციტოლოგია
დავიდ გერინგასი

მინი|250პქ|დავიდ გერინგასი
**დავიდ გერინგასი** (ლიტვ. David Geringas, დ. 29 ივლისი 1946, ვილნიუსი) — ლიტველი ვიოლონჩელისტი და დირიჟორი, ცხოვრობს გერმანიაში.

## კარიერის დასაწყისი 
1963—1973 წწ სწავლობდა მოსკოვის კონსერვატორიის ვიოლონჩელის კლასში როსტროპოვიჩთან. 1970 წელს პეტრე ჩაიკოვსკის სახელობის საერთაშორისო კონკურსზე ოქროს მედალი მოიპოვა.

## შემოქმედებითი კარიერა 
გამოდიოდა მსოფლიოს უმსხვილეს ორკესტრებთან ერთად — ბერლინის ფილარმონიუსლ, ჰამბურგის სიმფონიურ, ბამბერგის სიმფონიურ, ლონდონის სიმფონიურ, ფილადელფიის ორკესტრთან, ენ-ეიჩ-ქეის სიმფონიურ ორკესტრთან და სხვა. გამოჩენილი დირიჟორების ხელმძღვანელობით, დაწყებული მიხაელ გილენითა და ვოლფგანგ ზავალიშით, დამთავრებული სემიონ ბიჩკოვითა და სერ საიმონ რეტლით.

ვიოლონჩელისტის რეპერტუარი მოიცავს ბახიდან და მოცარტიდან ლეპო სუმერამდე და პეტერის ვასკასით დასრულებილი შემოქმედებას.

როგორც დირიჟორს, ნამუშევარი აქვს ევროპის, მექსიკის, კოსტა-რიკის, იაპონიისა და ჩინეთის ორკსეტრებთან.

## პედაგოგიური მოღვაწეობა 
ასწავლიდა ჰამბურგის მუსიკისა და თეატრის უმაღლეს სკოლაში 1977—1986 წლებში, ლიუბეკის მუსიკის უმაღლეს სკოლასა და 2001 წლიდან ბერლინის მუსიკის უმაღლეს სკოლაში. მის მოსწავლეთა შორისაა სოლ გაბეტა.

## აღიარება 
გერმანიის ორდენი (2006) და სხვა ჯილდოები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* დავიდ გერინგასის საშინაო საიტი (ინგ.) 

კატეგორია:ლიეტუველი მუსიკოსები
კატეგორია:ლიეტუველი დირიჟორები
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:დაბადებული 29 ივლისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ვილნიუსში დაბადებულები
ტაურაგე

**ტაურაგე** (ლიეტუვ. Tauragė, გერმ. Tauroggen; ტაუროგენი) — ქალაქი ლიეტუვის დასავლეთით, ტაურაგის მაზრის ადმინისტრაციული და ტაურაგის რაიონის თვითმმართველობის ცენტრი.

## ზოგადი მიმოხილვა 
მდებარეობს მდინარე იურაზე (მდინარე ნემანის აუზი). რკინიგზის სადგური — სოვეტსკი შიაულიაის ხაზზე; გამომთვლელი მანქანების ელემენტების საგდური 1963 წლიდან, კერამიკის ქარხანა 1956 წლიდან, სანერგე და ხორცკომბინატი 1959-დან, რძის ქარხანა და სატყეო მეურნეობა. 

მოქმედებს გიმნაზია, ორი საშუალო სკოლა, ოთხი ძირითადი სკოლა.

## დაძმობილებული ქალაქები 
*   ბელჩატოვი (პოლონეთი)
*   კუტნო (პოლონეთი)
*   რიედშტატი (გერმანია)
*  სოვეტსკი, სოვეტსკი (რუსეთი)

## მოსახლეობა 
1833 წელს 630-ამდე მცხოვრები იყო, 1892 წლითვის — 4 722, 1897 — 6 655, პირველი მსოფლიო ომის წინა პერიოდში მოსახლეობა ათი ათასამდე იყო. 

1974 წელს ქალაქში იყო 22 000 მცხოვრები, 1999 — 35 464, ხოლო 2003 — 31 ათასი. 2005 წლისთვის 28 504 ადამიანი.

## ისტორია 
ქალაქს დასაბამი მამულმა დაუდო, რომლის მფლობელებიც დროთა ვითარებაში იცვლებოდნენ. წერილობით წყაროებში მამულიცა და დასახლებად 1507 წლიდან მოიხსენიება, როდესაც აქ კათოლიკური საყდარი აიგო. 1567 წელს გაჩნდა ლუთერანული ტაძარიც. 1655 წლიდან მამული რაძივილების ერთ-ერთ ძირითადი რეზიდენცია გახდა. 1691—1793 წწ ქალაქი პრუსიას ეკუთვნოდა, შემდეგ რუსეთის იმპერიას გადაეცა. 
 
1805-1807 წწ ტაროგენი ალექსანდრე I-ის რეზიდენცია და რუსეთის დასავლეთში უმნიშვნელოვანესი გამაგრებული პუნქტი გახდა. 18 (30) დეკემბერს აქ გენერლებმა ი.ი. დიბიჩ-ზაბალკანსკიმ და ლუდვიგ იორკ ფონ ვარტენბურგმა მიიღეს ტაუროგენის კონვენცია 1812 — რუსულ-პრუსიული კონვენცია პრუსიის 20-ათასიანი დამხმარე კორპუსის ნეიტრალიზაციის თაობაზე. 

1846 წელს მეფე ნიკოლოზ I-მა აქაური მამული თავად ი.ვ. ვასილჩიკოვს უწყალობა. 

სოფლის ტიპის დასახლება არაერთხელ გადამწვარა. თუკი ეს ადგილი მანამდე ცუდად ვითარდებოდა, 1836 წლის ხანძრის შემდეგ მასშტაბური მშენებლობა დაიწყო, სწორედ იმდროისაა ტილზიტი — რიგის გზატკეცილი. მოსახლეობა ძირითადად ვაჭრობასა და კონტრაბანდაში ჩაება. 

1853 წელს აშენდა მართლმადიდებლური ეკლესია. 1904 წლიდან მოქმედებს კათოლიკური საყდარიც. 1920 წლიდან ტაურაგე ლიეტუვის შემადგენლობაშია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ტაურაგეს ისტორია 

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
კომენსალიზმი

**კომენსალიზმი** ( – საერთო მაგიდა) — სიმბიოზის ფორმა, სხვადასხვა სახეობის ორგანიზმების ურთიერთობა, როდესაც ერთი ცხოვრობს მეორის ხარჯზე ისე, რომ მისთვის არც მავნეა, არც სასარგებლო. მაგალითად, ადამიანისა და ცხოველების პირის ღრუში არსებული არაპათოგენური უმარტივესები მასპინძლის პირის ღრუში არსებულ საკვების ნარჩენებს თავიანთ საკვებად იყენებენ.

კატეგორია:სიმბიოზი
კატეგორია:ორგანიზმებს შორის დამოკიდებულების ტიპები
Apple II

thumb|Apple II-ის ერთ-ერთი მოდელი

**Apple II** (ზოგიერთ მოდელში ასევე "Apple ][" და "Apple //") — პირველი კომპიუტერი, სერიულად გამოშვებული კომპანიის Apple Computer მიერ. ეს იყო ენთუზიასტებისთვის შექმნილი Apple I-ის პირდაპირი შთამომავალი, რამაც განაპირობა კიდეც Apple II-ის წარმატება. კომპიუტერი საზოგადოებისთვის პირველად წარმოადგინეს 1977 წელს გამოფენაზე West Coast Computer Fair და იმ დროის ერთ-ერთი უპირველესი და ყველაზე წარმატებული პერსონალური კომპიუტერი გახდა. სულ Apple II-ის რამდენიმე მოდელი გამოვიდა მცირე მოდიფიკაციებით, რომლებიც 1990-იან წლებამდე იყიდებოდა. სულ გაყიდულია 2 მილიონამდე ეგზემპლარი.

## იხილეთ აგრეთვე
* Apple II-ის თამაშების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:Apple II-ის კომპიუტერები
ცხიმი

[მინი|[ჭარბწონიანობა|ჭარბწონიანი თაგვი]]
**ცხიმები** — ორგანული ნივთიერებები, რომლებიც გვხვდება როგორც ცხოველურ, ისე მცენარეულ უჯრედებში. ცხიმებით განსაკუთრებით მდიდარია ზოგიერთი მცენარის — კაკლის, თხილის, მზესუმზირის, არაქისის, ქოქოსის ნაყოფები და თესლები. ცხოველებში ცხიმი თავმოყრილია კანქვეშ და ბადექონში. ვეშაპის კანქვეშა ცხიმოვანი შრის სისქე ერთ მეტრამდეა. ცხიმი ტემპერატურის ცუდი გამტარია. ამიტომაა, რომ ვეშაპს, დელფინს, სელაპს შეუძლიათ ცივ წყალში ცხოვრება. ასევე ცხიმის სქელი ფენა  იცავს სითბოს დაკარგვისაგან თეთრ დათვსა და პინგვინებს.

ცხიმები ენერგიით მდიდარი ნივთიერებებია. უჯრედებში ცხიმის საბოლოო დაშლისას სხვა პროდუქტებთან ერთად დიდი რაოდენობით წყალი გამოიყოფა. ამიტომ ძლებენ უდაბნოში მცხოვრები ცხოველები დიდხანს უწყლოდ. ორგანიზმისთვის აუცილებელი წყალი სამარაგო ცხიმის დაშლის დროს ორგანიზმშივე წარმოექმნებათ.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ლიპიდები
*ნახშირწყლები

## ლიტერატურა 
*Hayes, K.C. (May 2005). Dietary fat and blood lipids . Retrieved March 10, 2011.

კატეგორია:კვება
კატეგორია:მაკრომოლეკულები
ცალმხრივი სიმბიოზი

**ცალმხრივი სიმბიოზი**  –  თანაცხოვრების ისეთი ტიპია, როდესაც ერთი ორგანიზმი მეორესთან თანაარსებობისას სარგებელს ნახულობს თავისთვის, მაგრამ ამით მას ზიანს არ აყენებს. მაგალითად, ზღვის რკო შეეზრდება მოლუსკის ნიჟარას და მოლუსკის გადაადგილებისას მას ექმნება კვების საშუალება. თვით მოლუსკს ასეთი თანაცხოვრებით პრობლემა არ ექმნება.

კატეგორია:ბიოლოგია
პიროპლაზმიდოზები

**პიროპლაზმიდოზები** — შინაური და გარეული ძუძუმწოვრების, ფრინველების, თევზებისა და ამფიბიების ფართოდ გავრცელებული სისხლის პარაზიტულ დაავადებათა ჯგუფი. გვხვდება ადამიანებშიც, იწვევს ერთუჯრედიანი ორგანიზმები — პიროპლაზმიდები. გამომწვევები პარაზიტობენ ცხოველთა ერითროციტებში. გადამტანებია იქსოდისებრი ტკიპები. პიროპლაზმიდოზებისთვის დამახასიათებელია ცხელება, ლორწოვანი გარსების სიყვითლე, ანემია, ჰემოგლობონურია, გულ-სისხლძარღვთა და საჭმლის მომნელებელი ორგანოების ფუნქციის მოშლა. პიროპლაზმიდოზებით დაავადება მნიშვნელოვან ეკონომიკურ ზარალს აყენებს მეურნეობას.

*პროფილაქტიკა:* ცხოველის დაცვა დასენიანებული ტკიპების შესევისაგან, ცხოველთა დამუშავება სპეციალური პრეპარატებით (ქიმიური პროფილაქტიკა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხოველთა დაავადებები
პიროსომები

**პიროსომები** (Pyrosomata; ბერძნ. pyr— ცეცხლი და soma — სხეული), ქორდიანთა ქვეკლასი გარსიანების ქვეტიპისა. ზღვის თავისუფლადმცურავი კოლონიური ცხოველებია. პიროსომების კოლონიის სიდიდე ჩვეულებრივად 20-30 სმ-ს არ აღემატება, მაგრამწყნარი ოკეანის ბინადარი Pyrosoma spinosum 30 სმ-ს აღწევს. პიროსომების კოლონიას ღრუ ცილინდრის ფორმა აქვს. მისი კედელი მინისებრ გამჭვირვალეა, მასში ერთ შრედაა განლაგებული ასციდიის მსგავსი პატარა ზოოიდი, რომლის პირის ღრუ იხსნება, ხოლო გამომტანი ხვრელი — კოლონიის საერთო კლოაკაში. ხახის მახლობლად ზოოიდს აქვს წყვილი მანათობელი ორგანო, რომელიც შეიცავს მანათობელ სიმბიოზურ ბაქტერიებს. ცნობილია პიროსომების 15-მდე სახეობა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარსიანები
პირფეხიანები

**პირფეხიანები** (Stomatopoda), ფეხსახსრიანთა რიგი უმაღლესი კიბოსნაირების ქვეკლასისა. მათი სხეულის სიგრძე 19-34 სმ  აღწევს. აქვთ მოძრავი, ფასეტური თვალები, თავ-მკერდის დიდი ფარი, გრძელი, მძლავრი მუცელი. მკერდის წინა 5 სეგმენტის კიდურები გადაქცეულია ყბაფეხებად, მეორე წყვილი მსხვერპლის დამჭერი აპარატია. კუნთოვან მუცელზე ლაყუჩებიანი 5 წყვილი საცურავი ფეხი განიერ ტოტებს ქმნის. რიგში 150-მდე სახეობაა. გავრცელებულია უმთავრესად ტროპიკულ ზღვებში. იაპონიის ზღვაში გვხვდება 1 სახეობა — კიბო-ჩოქელა. ცხოვრობენ ბენთოსში, მატლები — პლანქტონში. პირფეხიანებს საკვებად იყენებენ.

## ლიტერატურა
* ქსე , ტ. 8, გვ. 86, თბ., 1984
პლუნგე

**პლუნგე** (ლიეტუვ. Plungė; პოლ. Płungiany) — ქალაქი ლიეტუვაში, ტელშიაის მაზრაში, პლუნგეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 

## გეოგრაფია 
ქალაქს 11,78 კმ² ფართობი უკავია. 

რკინიგზის სადგური კლაიპედა-შაულიაის ხაზზე. 
## მოსახლეობა 
2006 წლის მონაცემებით, 23 137 მცხოვრები; ერთი წლით ადრე ქალაქში 23 246 ადამიანი ცხოვრობდა. 

მეორე მსოფლიო ომამდე პლუნგეში მსხვილი ებრაული თემი ცხოვრობდა, რომელიც ჰოლოკოსტის წლებში განადგურდა. პლუნგესთან ახლოს სასაფლაოზე 1800-მდე დახვრეტილი ებრაელია დაკრძალული. 

## საინტერესო ცნობები 
* 1958 წელს პლუნგეში „სისხლიანი ცილისწამება“ მოხდა, როდესაც ქალაქში ხმები დაირხა, თითქოს, ვინმე გროლმანმა (ეროვნებით ებრაელმა) პატარა ბიჭი მოიტაცა და შინ წაიყვანა, სადაც რელიგიური თვალსაზრით გოგონასაც იყენებდა. ხალხში ხმის გავრცელების შემდეგ, სუკის მონაცემებით, გროლმანის სახლთან 600-მდე ადამიანი შეიყარა შურის საძიებლად. ქალაქში სახელმწიფო უსაფრთხოებისა და მილიციის გაძლიერებული ძალები იქნა გადასროლილი ვენდეტის ასაცილებლად და წესრიგის აღსადგენად. საბოლოოდ, ჭორის გამავრცელებელმა ქალმა იუ. გრუნგელენემ, სუკისავე მონაცემებით, დაკითხვაზე აღიარა, რომ ყველაფერი თვითონ გამოიგონა. 
* პლუნგეში დაიბადა პოლონელი ალპინისტი ქალი ვანდა რუტკევიჩი (1943—1992), იგი ჰიმალაის მწვერვალის კანჩენჯანგას დალაშქვრისას დაიღუპა. 
* პლუნგე — დაძმობილებული ქალაქი მოსკოვთან ახლომდებარე კრასნოგორკთან.

## დამეგობრებული ქალაქები 
ყვარელი

## რესურსები ინტერნეტში 
* პლუნგეს რაიონის თვითმმართველობა 
* პლუნგესა და ყვარლის დამეგობრება

## სქოლიო
კატეგორია:ლიეტუვის ქალაქები
ევროპის ჩემპიონატი ხელბურთში

ევროპაში ხელბურთის გეოგრაფიის (გაიზარდა ქვეყნების რიცხვი) და საერთაშორისო ტურნირების გაზრდამ, დღის წესრიგში დააყენა ევროპული კონტინენტალური კონფედერაციის შექმნა, რომელიც თავად მიხედავდა ხელბურთის განვითრებას და საერთაშორისო შეჯიბრებების ჩატარებას ევროპის კონტინენტზე. ამიტომაც 1991 წლის ნოემბერს ბერლინში ევროპული ქვეყნების ხელბურთის ფედერაციების წარგზავნილებმა დააარსეს ევროპის ხელბურთის ფედერაცია (EHF). იგი მაშინვე გაწევრიანდა ხელბურთის საერთაშორისო ფედერაციაში და თავის თავზე აიღო ევროპული ხელბურთის მოვლა-პატრონობა. უკვე თავის პირველივე კონგრესზე ფედერაციამ გადაწყვიტა ჩაეტარებინა ევროპის ჩემპიონატები ხელბურთელ ვაჟთა და ქალთა ნაკრებ გუნდებს შორის. უკვე 1994 წელს პორტუგალიაში (ვაჟები) და გერმანიაში (ქალები) გაიმართა ევროპის პირველი ჩემპიონატები. ჩემპიონატები ტარდება ორწლიანი ციკლით. თანამედროვე ხელბურთში შექმნილი ძალთა განლაგება სრულიად იძლევა იმის საფუძველს რომ ევროპის ჩემპიონატები ჩაითვალოს მცირე მსოფლიოს ჩემპიონატებად, თუმცა ზოგჯერ ზოგიერთი გუნდი ამ ტურნირს იყენებს უფრო მნიშვნელოვანი ტურნირებისათვის (ოლიმპიური თამაშები და მსოფლიოს ჩემპიონატები) მომზადების მიზნით.

## ჩემპიონები და პრიზიორები, ვაჟები 
! style="background: #ddffdd;"|#
! s! style="background: #ddffdd;"|წელი 
! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|მონაწილეთა  
რაოდენობა
! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალური  მატჩის 
შედეგი 
! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე 
ადგილი
|----
|I 
|1994
|
|12
|
|
|34 - 21
|
|-----
|II
|1996
|
|12
|
|
|23 - 22
|
|----
|III
|1998
|
|12
|
|
|25 - 23
|
|----
|IV
|2000
|
|12
|
|
|32 - 31
|
|----
|V
|2002
|
|16
|
|
|33 - 31
|
|----
|VI
|2004
|
|16
|
|
|30 - 25
|
|----
|VII
|2006
|
|16
|
|
|31 - 23
|
|----
|VIII
|2008
|
|16
|
|
|24 - 20
|
|----
|IX
|2010
|
|16
|
|
|25-21
|
|----
|X
|2012
|
|16
|
|
|21-19
|
|}

## ჩემპიონები და პრიზიორები, ქალები 
! style="background: #ddffdd;"|#
! s! style="background: #ddffdd;"|წელი 
! s! style="background: #ddffdd;"|ჩატარების 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|მონაწილეთა  
რაოდენობა
! s! style="background: #ddffdd;"|პირველი 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|მეორე 
ადგილი
! s! style="background: #ddffdd;"|ფინალური  მატჩის 
შედეგი 
! s! style="background: #ddffdd;"|მესამე 
ადგილი
|----
|I 
|1994
|
|12
|
|
|27 - 23
|
|-----
|II
|1996
|
|12
|
|
|25 - 23
|
|----
|III
|1998
|
|12
|
|
|24 - 16
|
|----
|IV
|2000
|
|12
|
|
|32 - 30
|
|----
|V
|2002
|
|16
|
|
|25 - 22
|
|----
|VI
|2004
|
|16
|
|
|27 - 25
|
|----
|VII
|2006
|
|16
|
|
|27 - 24
|
|----
|VIII
|2008
|
|16
|
|
|24 - 21
|
|----
|IX
|2010
|, 
|16
|
|
|25 - 20
|
|---
|}

## ლიტერატურა 
* სპორტის ენციკლოპედია. თბილისი. 2006
* Гандбол. Справочник. Москва. изд. ,,ФиС’’ 1982

## რესურსები ინტერნეტში 
* ფედერაციის ოფიციალური საიტი
* Sports123 
* შედეგების არქივი

კატეგორია:ხელბურთი
კატეგორია:საერთაშორისო ტურნირები ხელბურთში
თომ მეინი

[thumb|300px|[კუპერ იუნიონის ახალი აკადემიური შენობა, ნიუ-იორკი.]]
**თომ მეინი** (Thom Mayne; დ. 19 იანვარი, 1944, უოტერბერი, კონექტიკუტი) — ამერიკელი არქიტექტორი ლოს-ანჯელესიდან. განათლება მიიღო სამხრეთ კალიფორნიის უნივერსიტეტში (1969) და ჰარვარდის უნივერსიტეტის დიზაინის უმაღლეს სკოლაში (1978). 1972 წელს სამხრეთ კალიფორნიის არქიტექტურის ინსტიტუტის (SCI-ARC) დაფუძნებაში მიუძღვის წვლილი. მას შემდეგ ასწავლიდა SCI-ARC-ში, კალიფორნიის პოლიტექნიკურ უნივერსიტეტსა და კალიფორნიის უნივერსიტეტში ლოს-ანჯელესში. ამჟამად ის ხელმძღვანელობს კომპანიას Morphosis, რომლის მთავარი ოფისი სანტა-მონიკაში, კალიფორნია, მდებარეობს. მეინმა პრიცკერის პრემია მიიღო 2005 წლის მარტში.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:ამერიკელი არქიტექტორები
კატეგორია:პრიცკერის პრემიიე ლაურეატები
კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ტრიქინელა

**ტრიქინელა** () — მრგვალი ჭიების წარმომადგენელი საშიში პარაზიტული ჭია. ის პარაზიტობს ღორის, დათვის და სხვა ცხოველთა კუნთებში. თუ ადამიანმა დაავადებული ხორცი შეჭამა, მას კუნთებში გაუჩნდება ეს ჭია, რაც იწვევს დაავადებას — ტრიქინელოზს. ამ დაავადების დროს ავადმყოფს აღენიშნება ძლიერი ფაღარათი, პირღებინება, მაღალი ტემპერატურა, კუნთების ტკივილი, ქუთუთოებისა და სახის შეშუპება.

## ლიტერატურა
 ტრიქინელას აღმოჩენისათვის (1847 წლიდან)]]
* Зоология беспозвоночных/под ред. В. Вестхайде и Р. Ригера. М.: Т-во научных изданий КМК, 2008.

კატეგორია:ჰელმინთები
ფაიფური

right|300px|ფაიფურის ნაკეთობა
300px|right|ფაიფურის ნაკეთობა
**ფაიფური** — თეთრი, გამჭვირავი, თხელკედლიანი, აირშეუღწევი კერამიკული ნაკეთობა დამზადებული კაოლინის, კვარცხის, მინდვრის შპატისა და პლასტიკური თეთრი თიხის წმინდა ნარევისაგან. გამონაკლისია ფერადი ფაიფური, რომელსაც ამზადებენ მასაზე სპეციალური კერამიკული საღებავების დამატებით. 

## ისტორია 
ფაიფური გამოიგონეს ჩინეთში. იქ არის მთა, რომელსაც კაულინი (მაღალი მთა) ეწოდება. ამ მთის ძირში ფაიფურის დასამაზადებლად საჭირო ნედლეულის მდიდარი საბადოა. 

ფაიფურის წარმოების ხელოვნება ჩინეთიდან კორეაში გადავიდა, იქიდან კი იაპონიაში. ფაიფურის ჭურჭელს ძველ რომშიაც ამზადებდნენ, მაგრამ მისი წარმოების საიდუმლობა დაიკარგა. პორტუგალიელმა და ნიდერლანდელმა ვაჭარ–მეზღვაურებმა ფაიფურის ნაკეთობანი ჩინეთიდან ევროპაში შემოიტანეს, მაგრამ მათ ვერ შეძლეს გაეგოთ ფაიფურის წარმოების საიდუმლო.

XII საუკუნეში ცნობილმა ვენეციელმა მოგზაურმა მარკო პოლომ ამომავალი მზის ქვეყნებს მიაღწია. მის ცნობიდან გამოირკვა, რომ იმ დროს ჩინეთში ამზადებდნენ თეთრი ფერის მშვენიერ ჭურჭელს, რომელიც სასიამოვნოდ წკრიალებდა. იმ დროს ფაიფური ევროპაში ძალიან ძვირად ფასობდა. ამიტომ ფაიფურის ნაკეთობანი მხოლოს მეფეების და თავადების სუფრებს ამკობდა.

XVIII საუკუნეში პოლონეთის მეფის ავგუსტ II–ის ალქიმიკოსმა ბეტგერმა (1682–1719) საინტერესო აღმოჩენა მოახდინა. პოლონეთის მეფე ვალებში იყო ჩაფლული და ბეტგერიც ოქროს დამზადების წესს ეძებდა. ამ კვლევების დროს მან შემთხვევით გამოარკვია, რომ ის ფქვილი, რომელიც ფუდრის სახით პარიკებს აყრიდნენ, კაოლინს შეიცავდა.

მალე საქსონიაშo წარმოიშვა მრეწველობის ახალი დარგი – ფაიფურის მრეწველობა. საქსონურმა ფაიფურმა თავისი მაღალი ხარისხის გამო სწრაფად სახელი გაითქვა მთელს ევროპაში. ამჟამად ფაიფურის წარმოება სხვადასხვა ქვეყნების მრეწველობის ერთ–ერთი მნიშვნელოვანი დარგია.

## ფაიფურის თვისებები 
ფაიფური როგორც ტექნიკური მასალა ხასიათდება მთელი რიგი ძვირფასი თვისებებით – მაღალი მექანიკური და ელექტრონული სიმტკიცით, ქიმიური და თერმული მედეგობით. საოჯახო ფაიფური ხასიათდება იშვიათი დეკორატიული მონაცემებით. ბუნებაში ფართოდ გავრცელებული მინერალური ნედლეულის ბაზაზე დამზადებული ფაიფურის მასალაში ამ თვისებათა შერწყმამ უზრუნველყო ფაიფურის მეტად მრავალგვარი და ეფექტიანი გამოყენება თანამედროვე ტექნიკასა და ყოფაცხოვრებაში.

ერთმანეთისაგან ანსხვავებენ „სალ“ და „რბილ“ ფაუფურს. სალი ფაიფურის მასათა შემადგენლობაში მეტი რაოდენობით შედის კაოლინი და უფრო მცირე რაოდენობით მინდვრის შპატი. მათ უფრი მაღალ ტემპერატურაზე გამოწვავენ, ვიდრე რბილი ფაიფურის მასებს.

სალ ფაიფურს მაღალი მექანიკური სიმტკიცე, კარგი დიელექტიკური მაჩვენებლები, მაღალი ქიმიური და თერმული მედეგობა აქვს და ძვირფას მასალას წარმოადგენს იზოლატორთა, ქიმიური წარმოების ნაკეთობათა და საუკეთესი ხარისხის კერამიკულ ნაკეთობათა დასამზადებლად. სალ ფაიფურზე უფრო მაღალი ტექნიკური მაჩვენებელი გააჩნია მხოლოდ სპეციალური კერამიკის ზოგიერთ სახეობას.

## გალერეა 

სურათი:Petite jarre Musée Guimet 2418.jpg|ჩინური ფაიფური

სურათი:XHYXZHX.JPG|ლურჯი ფაიფური
სურათი:Tänzerpaar Höchst 1755 Tänzerin.jpg|ფაიფურის ნაკეთობა

## რესურსები ინტერნეტში 
* კუზნეცოვის ფაიფური - უბრალო გლეხის ქმნილება

კატეგორია:კერამიკული ნაკეთობა
ტობი

**ტობი** () — თევზების გვარი კობრისებრთა ოჯახისა. აერთიანებს 18 სახეობას; ბინადრობენ ევროპისა და წინა აზიის მტკნარ წყალში. საქართველოში გავრცელებულია 2 სახეობა: კოლხური ტობი (Chondrostoma colchicum) და მტკვრის ტობი (Chondrostoma cyri). მათი წაგრძელებული სხეულის სიგრძე 25-30 სმ-ს, მასა კი — 160-200 გ-ს აღწევს. ბინადრობენ ძირითადად მდინარეებში. გემრიელი თევზებია. საქართველოში მცირე რაოდენობის გამო სარეწაო მნიშვნელობა არ აქვთ. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კობრისებრნი
ტკაცუნა ქართული

**ტკაცუნა ქართული** () — მავნებელი მწერი ხეშეშფრთიანების რაზმისა. აქვს შავი, მურა სხეული. ზედა ფრთები ხშირად წაბლისფერია;  ულვაშები, ფეხები, მუცელი, ან მისი ნაპირები — მკრთალი. წინა მკერდი და წინა ზურგი დაფარულია წერტილებით. მისი სხეულის სიგრძე 10—13 მმ-ს აღწევს. გავრცელებულია აღმოსავლეთ და დასავლეთ საქართველოში. მცენარეს უმთავრესად აზიანებს მატლი, რომელიც იკვებება დათესილი მარცვლით, სიმინდის, პურეულის, ჭარხლის, კარტოფილის, მზესუმზირის, ვაზის და სხვა მცენრეთა ფესვებით. მავნებლის განვითარება 3—4 წელიწადს გრძელდება.

## ბრძოლის ღონისძიებანი
მაღალი აგროტექნიკა, ნიადაგში სასუქთან ერთად ჰესტიციდების შეტანა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხოჭოები
ტკაცუნა ხოჭოები

**ტკაცუნა ხოჭოები**, *მავთულა ხოჭოები* () — ხოჭოების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 2-50, უფრო ხშირად 7-20 მმ-ს აღწევს. წინა მკერდზე აქვთ გამონაზარდი, რომლის მეშვეობითაც ზურგზე დაცემული ხოჭო ტკაცუნით გადმობრუნდება ხოლმე. ოჯახში 10 000-ზე მეტი სახეობაა. გავრცელებულია მთელ დედამიწაზე. საქართველოში უმთავრესი მავნებლებია: ველის — მუქი, ყირიმული ზოლებიანი; ნათესის — მიხაკისფერი და სხვ. ტკაცუნა ხოჭოები, რომლებიც აზიანებენ პურეულ მარცვლოვნებს, თამბაქოს, შაქრის ჭარხალს, მზესუმზირას, ვაზს, ბამბას, საკვებ ბალახებსა და სხვა კულტურებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხოჭოები
ტლინკიტები

მინი|ტაკუს ტომის ბელადი (ჯუნო, ალასკა, დაახ. 1913 წ.)
**ტლინკიტები** — წარსულში სამხრეთ-აღმოსავლეთ ალასკის სანაპიროსა და მიმდებარე კუნძულებზე მცხოვრები ინდიელი ხალხი. მისდევდნენ თევზჭერას, ნადირობას. ტლინკიტები იყოფოდნენ ტოტემურ ფრატრიებად და გვარებად. გავრცელებული იყო მემკვიდრეობითი მონობა, სოციალური უთანასწორობა. იქმნებოდა სამხ. დემოკრატია. თანამედროვე ტლინკიტები ცხოვრობენ ალასკის რამდენიმე სოფელსა და ქალაქში.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*რუკა და ტლინკიტების ტომების სია  
*რესურსები ტლინკიტების ენისა და კულტურის შესახებ (Alaska Native Knowledge Network)  

კატეგორია:ინდიელები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ტობავარჩხილი

**ტობავარჩხილი** () — მყინვარული ცირკის ტიპის ტბა საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ეგრისის ქედის სამხრეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2650 მ სიმაღლეზე. სარკის ფართობი — 0,21 კმ², წყალშემკრები აუზის ფართობი — 1,12 კმ.², უდიდესი სიღრმე — 35 მ, საშუალო სიღრმე — 15,8 მ, წყლის მოცულობა — 3,3 მლნ. მ³. საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. ტობავარჩხილი გამდინარეა. წყლის დონე დაბალია — ზამთარში, მაღალია — ივლისში. წყალი მტკნარია. ტბაში თევზი არ იცის.

## მითოლოგია 
ტბის შესახებ ქართულ მითოლოგიაში არსებობს მითი.

ამ ვერცხლის ტბის ისეთი მოკრძალება ჰქონიათ, რომ ყველა ერიდებოდა მის მახლობლად გაჩერებას. ერთხელ ერთი მდიდარი მწყემსი ცხვარს მიერეკებოდა და, როგორც კი ვერცხლის ტბას მიუახლოვდა, მოულოდნელად ნისლმა დაფარა იქაურობა. მწყემსმა და მისმა ფარამ ნაბიჯიც ვერ წადგა წინ. მწყემსს არ უნდოდა ტბის სიახლოვეს გაჩერებულიყო, მაგრამ იძულებული გახდა საქონელი აქ დაებინავებინა. ბედს აქ მოვუყვანივარ და, თუ დასაღუპავი ვარ, დავიღუპო, თუ გადასარჩენი, გადავრჩებიო. გამოარჩია ერთი საუკეთესო ვერძი, ღმერთს შესწირა მსხვერპლად, ილოცა და შესთხოვა: მაპატიე ამაღამ აქ დარჩენა და, რასაც დამიწესებ, იმას აღვასრულებო. და დარჩა ღამის გასათევად. შუაღამისას ვერცხლის ტბიდან ამოვიდა ოქროსბეწვიანი ვერძი და ფარაში ყველა ცხვარი დაამაკა. გათენდა თუ არა, მწყემსმა გარეკა თავისი ფარა და მშვიდობით გავიდა საძოვრებზე. დოლის დრო რომ მოვიდა, ყველა დამაკებულმა ცხვარმა ოქროსბეწვიანი ბატკანი მოიგო. ყველას გაუკვირდა ეს ამბავი. ჰკითხეს მიზეზი, მაგრამ მწყემსს არ უნდოდა საიდუმლოს გაცემა. ბოლოს გამოტეხეს მწყემსი, ალბათ ვერცხლის ტბის მიზეზი იქნებაო, ერთი ღამე იქ გავათიეო. შეშურდა ერთ მწყემსს, ადგა და განზრახ გაემართა ვერცხლის ტბისკენ, რომ იქ ღამე გაეთია და ბედს სწეოდა. მუხლი კი მოიდრიკა, ილოცა, აღუთქვა, თუ ოქროსბეწვიან ბატკნებს მიბოძებ, ცხვარს შეგწირავო. წინასწარ ვერძის შეწირვა კი დაენანა. არც ლოცვა-ვედრება იყო გულითადი და არც აღთქმა. შუაღამე რომ შეიქნა, ამოვიდა ოქროსბეწვიანი ვერძი, გაუძღვა ფარას და წყალში შეიყვანა. ერთი ცხვარიც არ დარჩენილა ხმელეთზე, ყველა ტბამ შთანთქა.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ტბები
კატეგორია:ქართული მითოლოგია
ბენილუქსი

**ბენილუქსი** (*Benelux*) — ეკონომიკური კავშირი დასავლეთ ევროპაში, რომელშიც სამი სახელმწიფო ერთიანდება: ბელგია, ნიდერლანდები და ლუქსემბურგი. ესაზღვრება საფრანგეთსა და გერმანიას. კავშირის სახელწოდება შედგენილია წევრი ქვეყნების პირველი ასოებისგან (**ბე**ლგია+**ნი**დერლანდები+**ლუქს**ემბურგი). ბენილუქსის მოსახლეობა 27 562 217 კაცს შეადგენს, ხოლო ფართობი 74 640 კმ²-ს (28 819 მილი²). კავშირი შეიქმნა 1921 წლის 25 ივლისს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ბენილუქსი
კატეგორია:ევროპის რეგიონები
კატეგორია:ბელგია
კატეგორია:ნიდერლანდები
კატეგორია:ლუქსემბურგი
კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
როდოლფო უსიგლი

**როდოლფო უსიგლი** (; დ. 17 ნოემბერი, 1905 — გ. 18 ივნისი, 1979) — მექსიკელი დრამატურგი; „მექსიკის რევოლუციის დრამატურგად“ შერაცხილი.

უსიგლი დაიბადა იტალიელი მამისა და პოლონელი დედის ოჯახში მეხიკოში. დრამატურგიას იელში სწავლობდა 1935-36 წლებში როკფელერის სტიპენდიით. შემდგომში ჯერ პროფესორი, შემდეგ კი - დიპლომატი გახდა. 1930-იან წლებში ის რადიო დადგმებზე მუშაობდა.

კატეგორია:მექსიკელი დრამატურგები
კატეგორია:დაბადებული  17 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
აბრაზია

thumb|აბრაზიული კლდე (ლა-პორტადა)
**აბრაზია** () — ზღვების, ტბების, დიდ წყალსაცავთა ნაპირების ნგრევა ტალღების მოქმედებით. აბრაზიის შედეგად ნაპირზე წარმოიქმნება ფლატე (კლიფი) და აბრაზიული ტერასა (ბენჩი). აბრაზია მით უფრო ინტენსიურია, რაც უფრო ნაკლებად მდგრადია ქანები ტალღის ზემოქმედების მიმართ, რაც უფრო დაბალია ზღვის ნაპირი და რაც უფრო იოლად აღწევს ტალღა კლიფის ძირამდე. 

ნაპირის აბრაზიული განვითარების მნიშვნელოვანი პირობაა საწყისი ზედაპირის შედარებით ციცაბო დახრილობა. თუ დახრის კუთხე მცირეა (საშუალოდ 0,01), ნაპირის გასწვრივ იქმნება აკუმულაციური ტერასა და აბრაზია თითქმის წყდება. აბრაზია შესაძლოა ისევ დაიწყოს, თუ სანაპირო ზოლი დაიძრა, ე.ი., თუ ტექტონიკურ მოძრაობათა შედეგად გაიზარდა ზედაპირის დახრის კუთხე.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კლიფი
* ბენჩი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სედიმენტოლოგია
კატეგორია:გეოლოგიური პროცესები
ტობის მღვიმეები

**ტობის მღვიმეები** — კარსტული მღვიმეები საქართველოში, მარტვილის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ტობის (აბაშის მდგენელი) აუზში. გამომუშავებულია ტურონ-სენონურ კირქვებში. 12 მღვიმეა, მათ შორის უდიდესი — არსენ ოქროჯანაშვილის სახელობის — მდებარეობს ზღვის დონიდან 790 მ-ზე. აქვს დერეფნის ფორმა. საშუალო სიმაღლე — 9 მ, საშუალო სიგანე — 5 მ, ჯამური სიგრძე — 1300 მ. მდიდარია ჰემოგენური ნალექებით. მღვიმიდან გაედინება ნაკადი, რომელიც ჩანჩქერს წარმოშობს. ამ მღვიმის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, 1 კმ-ზე, იხსნება — ტობის I მღვიმე, რომლის სიგრძეა 700 მ. მისგან გამოდის მიწისქვეშა მდინარე და ზედაპირზე ქმნის ტობის ჩანჩქერს (სიმაღლე 21 მ).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მღვიმეები
ტოკანტინსი (მდინარე)

**ტოკანტინსი** () — მდინარე ბრაზილიის აღმოსავლეთ ნაწილში. სიგრძე — 2850 კილომეტრი, აუზის ფართობი 770 ათ. კმ². წარმოიქმნება მდინარეების მარანიანისა და ალმასის შეერთებით, რომელთაც სათავე აქვს ბრაზილიის ზეგნის ცენტრალურ ნაწილში. მდინარეზე ბევრი ჩანჩქერი და ჭორომია. უერთდება მდ. პარას (მდ. ამაზონის დელტის მარჯვენა ტოტი). დიდი შენაკადია არაგუაია. წყალდიდობა იცის ოქტომბრიდან მაის-აპრილამდე. წყლის საშუალო ხარჯი შესართავთან 16300 მ³/წმ. სანაოსნოა შესართავიდან 350 კმ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბრაზილიის მდინარეები
ტობოგანი

thumb|ტობოგანი
**ტობოგანი** — კანადის ინდიელებს შორის გავრცელებული მარხილის სახეობა. შედგება 3-4 მ. სიგრძისა და 30-40 სმ. სიგანის ფიცრებისაგან, რომლებიც შეერთებულია ირმის ტყავის ღვედებით. გვერდები ტყავისაა. ტობოგანს ხელით გადაადგილებენ, ან შიგ ძაღლებს აბამენ. იყენებენ კანადის ზოლის სამონადირეო მეურნეობაში, მოდიფიცირებული სახით — სპორტში.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტრანსპორტი
ტაქსისი

**ტაქსისი** — გამღიზიანებლისაკენ ან მისი საწინააღმდეგო მიმართულებით გადაადგილება. შესაბამისად ტაქსისი შეიძლება იყოს დადებითი და უარყოფითი. ტაქსისი ახასიათებს ერთუჯრედიან წყალმცენარეებს, ბაქტერიებს, ზოგიერთ სოკოს და უმარტივეს ცხოველურ ორგანიზმებს. მაგალითად:ერთუჯრედიანი ევგლენები თავს იყრიან აკვარიუმის განათებულ მხარეს ან ჟანგბადით მდიდარ ადგილას, ნახშირორჟანგის სიჭარბეს კი გაუბრბიან.

კატეგორია:ბიოლოგია
კატრენი

**კატრენი** ( - ოთხტაეპიანი ლექსი) - დასრულებული აზრის მქონე ოთხტაეპედი. ყველაზე გავრცელებული ფორმა სტროფისა, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ჯვარედინი (abab), მოსაზღვრე (aabb) და რკალური (abba) რითმები.

კატრენი იხმარება - ეპიტაფიების, სენტენციების და ეპიგრაფებისათვის.

კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
ტერცეტი

**ტერცეტი** ( ლათ. — მესამე) — სამტაეპიანი სტროფი. როგორც წესი ტერცეტს იყენებენ სხვა აგებულების სტროფებთან შეხამებით. სონეტის მე-2 ნაწილი შედგება 2 ტერცეტისაგან. ტერცეტი იგივეა, რაც **ტრისტიქი** (ბერძ. tristichos). ასეთი სტროფით ლექსები იწერება, უპირატესად, ევროპულ ენებზე. ქართულ ლექსს არ უყვარს სამტაეპოვნება.

## ლიტერატურა
* Gero von Wilpert: *Sachwörterbuch der Literatur.* 8. Aufl. Kröner, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-520-84601-3, S. 817. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ტერცეტი — უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

კატეგორია:ლექსთწყობა
კიმენი

**კიმენი** (ბერძ keimenon) — ბიზანტიური სასულიერო მწერლობის ჟანრი; წმინდანთა ცხოვრების  პირველადი  მარტივი ტექსტები გადაუკეთებელი რედაქციით.  

VIII - IX ს.ს.-ის მიჯნაზე საფუძვლად დაედო - ქართულ ჰაგიოგრაფიულ კრებულ - „მრავალთავს“. მოგვიანებით დაიწყო კიმენთა გადამუშავება, თარგმანება. X ს.-ში საქართველოში ითარგმნება ბიზანტიური კიმენები; მათი ტექსტები გამოცემულია კ. კეკელიძის მიერ 1918 და 1964 წლებში.

კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
დედოფალ ლუიზას ხიდი

მინი|დედოფალ ლუიზას ხიდი
**დედოფალ ლუიზას ხიდი** ( ) — სასაზღვრო საავტომობილო ხიდი მდ. ნემანზე, დამაკავშირებელი **სოვეტსკისა** (რუსეთის ფედერაციის კალინიგრადის ოლქი) — **პანემუნთან** (ლიეტუვა). ხიდმა სახელწოდება მიიღო პრუსიის დედოფლის **ლუიზას** პატივსაცემად.

## რესურსები ინტერნეტში
* «Мост Королевы Луизы» в Калининградском историко-художественном музее (сайт «Музеи России»)

კატეგორია:ლიეტუვის ხიდები
კატეგორია:რუსეთის ხიდები
ლიეტუვის სახელმწიფო ჰიმნი

**ლიეტუვის სახელმწიფო ჰიმნი** () — ლიეტუვის სახელმწიფო ჰიმნი, რომლის ტექსტის და მუსიკის ავტორია ვინცას კუდირკა (1858—1899).

## ისტორია 
პირველად ჰიმნი 1898 წელს ჟურნალ „Varpas“-ში („ზარი“) გამოქვეყნდა. ის თავდაპირველად 1899 წლის 13 ნოემბერს ქალაქ პეტერბურგში შესრულდა, ჩესლოვა სასნაუკასის გუნდის მიერ. ვილნიუსში კი - 1905 წლის 3 დეკემბერს შეასრულეს. 1919 წელს ლიეტუვის სეიმმა სახელმწიფო ჰიმნად ოფიციალურად დაამტკიცა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Lietuvos valstybės himnas (Tautiška giesmė) Teksto ir muzikos autorius −Vincas Kudirka. 
* Simbolika: Lietuvos valstybės himnas 
* LIETUVOS VALSTYBĖS HIMNAS RINKINYS

კატეგორია:ლიეტუვა
კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
კატეგორია:ლიეტუვის ეროვნული სიმბოლოები
კოდექსი

**კოდექსი (codex)** — ლათინური სიტყვაა და „წიგნს“ ნიშნავს. კოდექსი კოდიფიცირებულ კანონთა, ნორმათა კრებულს წარმოადგენს. იგი არის ერთიანი სისტემატური საკანონმდებლო აქტი, რომელიც საზოგადოებრივი ურთიერთობის რომელიმე სფეროს არეგულირებს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს კოდექსები
* საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:იურიდიული ტერმინოლოგია
სითიხათუნი

**სითიხათუნი**, საქართველოს დედოფალი; ზაზა ფანასკერტელის ქალიშვილი და მეფე ვახტანგ IV-ის მეუღლე. სითიხათუნი უშვილოდ გარდაიცვალა, ვახუშტის ცნობით, 1444 წელს. დაკრძალულია მეუღლესთან ერთად ბანას ტაძარში (ტაო).

კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:ციციშვილები
პოემა

**პოემა** (ბერძ poiema — ქმნილება, შემოქმედება) — მხატვრული ლიტერატურის ჟანრია. ლექსად დაწერილი მრავალი თავისაგან შემდგარი ეპიკური, ან ლირიკული ხასიათის ნაწარმოები.

1. ძველი პოემა — **ეპოპეა**, რომლისთვისაც დამახასიათებელია დიდი ამბავი, კომპოზიციური სირთულე, დიდი მოცულობა, მოქმედების ფართოდ გაშლა, დროის დიდი მონაკვეთი, პერსონაჟების სიმრავლე, ზოგჯერ გმირთა მოქმედების იდეალიზაცია, ამბის ჰიპერბოლური გადმოცემა, დინჯი, დარბაისლური კილო. ძველი პოემა ხალხურ ეპოსში იღებს სათავეს.

2. ახალი პოემა, რომლის ჟანრული თავისებურების გამოვლენა, გაფორმება რომანტიზმთან არის დაკავშირებული. შედარებით პატარა მოცულობისაა, არ აქვს რთული სიტუაციური ხლართი, დროის მონაკვეთი მცირეა. მისთვის დამახასიათებელია მწერლისა და გმირის სუბიექტური განწყობილების წინ წამოწევა, ლირიკული გადახვევები. ამბის ცენტრშია გმირი და მისი სულიერი განცდები, ლირიკული განწყობილება; მოხსნილია ტიპური „საპოემო“ ლირიკულ-ეპიკური საწყისების როგორც, ერთი მხრივ, პიროვნების პოზიციის, მეორე მხრივ, ისტორიულ-სოციალური, ან კოსმიური ძალების შეჯახება, ეპოპეისთვის ჩვეული გმირის ზვიადობა, უძლეველობა, უჩვეულობა. ახალ პოემაში ავტორი ერევა მოქმედების განვითარებაში, განცდის სიჭარბეში ვლინდება (ნიკოლოზ ბარათაშვილის „**ბედი ქართლისა**“, ილია ჭავჭავაძის „**განდეგილი**“, აკაკი წერეთლის „**თორნიკე ერისთავი**“, ვაჟა-ფშაველას „**ბახტრიონი**“ და სხვ.).

თანამედროვე ლიტერატურაში პოემამ ჭარბად შეიძინა ლირიკული ელემენტი, ავტორისა და პერსონაჟის განცდები მიმართულებას აძლევს სიუჟეტის განვითარებას. ხშირად ამბავი იჩრდილება, გმირიც არა ჩანს, წინ ლირიკული (ხშირად პათოსამდე ასული) განწყობილებაა წამოწეული, რის გამოც პოემა ლირიკულ-ეპიკური ხასიათის ნაწარმოებად იქცევა. განვითარების მთელ მანძილზე პოემამ შეინარჩუნა ამბის ლექსად გადმოცემის ფორმა, რომანტიკული იერი შეიცვალა რეალისტური შინაარსით და ჩამოყალიბდა როგორც გალექსილი მოთხრობა.

3. მუსიკალური ფორმა; თავისუფალი სტრუქტურის პროგრამული სიმფონიური, საგუნდო, ან ხმიერ-საკრავიერი ნაწარმოები.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ლიტერატურული ჟანრები