პაპუა-ახალი გვინეა

**პაპუა-ახალი გვინეა** (, ტოკ-პისინის ენა — Papua Niugini, ჰირი-მოტუს ენა — Papua Niu Gini), ოფიციალური სახელი **პაპუა-ახალი გვინეის დამოუკიდებელი შტატები** — სახელმწიფო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიასა და ოკეანეთში, მდებარეობს ახალი გვინეის კუნძულის აღმოსავლეთ ნაწილში, ბისმარკის არქიპელაგზე, სოლომონის არქიპელაგის ჩრდილოეთ ნაწილში (ბუგენვილის, ბუკას კუნძულები), დ’ანტრკასტოს კუნძულებზე და სხვა. დასავლეთით არის ინდონეზიის პროვინციები პაპუა და დასავლეთი პაპუა. ქვეყნის ძირითადი ნაწილი მოქცეულია წყნარი ოკეანის სამხრეთ-დასავლეთით. დედაქალაქი — პორტ-მორზბი.

პაპუა-ახალი გვინეა არის მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მრავალფეროვანი ქვეყანა, აქ დაახლოებით 850 ადგილობრივი ტომი ცხოვრობს, რომლებიც ჯერ კიდევ ძველი ტრადიციების მიმდევრები არიან, ქვეყნის მოსახლეობა შეადგენს 7 275 324 ადამიანს(2011 წელი), უმთავრესად პაპუასები და მელანეზიელები. აქ მოსახლეობის უმრავლესობა სოფლებში ცხოვრობს, პაპუა-ახალი გვინეის ქალაქებში ცხოვრობს მთელი მოსახლეობის 18 %. მოსახლეობის დიდი ნაწილი უკიდურეს სიღატაკეში ცხოვრობს. ფართობი — 462 840 კმ². მდიდარია ქვეყნის ფლორა და ფაუნა.

ოფიციალური ენებია — ინგლისური, ტოკ-პისინი და ჰირი-მოტუ. მოსახლეობის დიდი ნაწილი — ქრისტიანია, დანარჩენები მისდევენ ადგილობრივ ტრადიციულ სარწმუნეობებს. ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული დაყოფა: 20 პროვინცია. შედის ერთა თანამეგობრობაში. სახელმწიფოს მეთაურია — გაერთიანებული სამეფოს მონარქი ჩარლზ III, რომელიც ქვეყანაში წარმოდგენილია გენერალ-გუბერნატორით. საკანონმდებლო ორგანოა — ეროვნული პარლამენტი.

ქვეყანაში განვითარებულია სოფლის მეურნეობა, მოსახლეობის დიდი ნაწილი სწორედ ამ სფეროშია დასაქმებული. 1975 წელს პაპუა-ახალმა გვინეამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა ავსტრალიისგან.

## დასახელება 
დასახელება *„პაპუა“* წარმოიშვა მალაიური ენის სიტყვიდან *„პაპუვა“*, რაც თარგმანში ქართულად ნიშნავს „ხუჭუჭი“ (მეორე ვერსიით სიტყვიდან „ორანგ პაპუა“ — „ხუჭუჭი შავთავიანი ადამიანი“). ახალი გვინეის კუნძულს ასეთი დასახელება მისცა პორტუგალიელმა მენეზეშმა 1526 წელს, ადგილობრივი მაცხოვრებლების თმის ფორმის აღსანიშნავად. 1545 წელს კუნძულს ესტუმრა ინიგო ორტის დე პეტესი და მას დაარქვა „ახალი გვინეა“, რადგანაც, მისი აზრით, ადგილობრივი მოსახლეობა ჰგავდა გვინეის აბორიგენებს აფრიკაში, ხოლო 1906—1949 წლებში — პაპუა, ხოლო 1920—1949 წლებში, ერთა ლიგის გადაწყვეტილების თანახმად, გახდა ავსტრალიის სამეურვეო ტერიტორია და ეწოდა ახალი გვინეის ტერიტორია.. 1949 წელს ორი ავსტრალიური კოლონია გაერთიანდა ერთ კოლონიად — პაპუა და ახალი გვინეის ტერიტორია. 1972 წელს პროვინციამ მიიღო დასახელება ტერიტორია პაპუა—ახალი გვინეა. 1975 წლიდან დასახელება პაპუა—ახალი გვინეა ოფიციალური გახდა ახალი დამოუკიდებელი სახელმწიფოსთვის).

პაპუა-ახალ გვინეას გარს აკრავს არაფურის, მარჯნის, სოლომონის და ბისმარკის ზღვები, ასევე წყნარი ოკეანე. ავსტრალიის კონტინენტიდან ქვეყანა გამოყოფილია ტორესის სრუტით, სიგანით დაახლოებით 160 კმ. სახელმწიფოს აქვს სახმელეთო საზღვარი მხოლოდ ინდონეზიასთან (დასავლეთით), რომელიც გავლებულია 141-ე მერიდიანზე და მხოლოდ მცირე ნაწილში უხვევს დასავლეთით მდინარე ფლაისთან ერთად. ზღვით ესაზღვრება ავსტრალიას (სამხრეთით), სოლომონის კუნძულებს (სამხრეთ-აღმოსავლეთით), ნაურუს (აღმოსავლეთით) და მიკრონეზიის ფედერაციულ შტატებს (ჩრდილოეთით).

კუნძული ახალი გვინეა და ქვეყნის სხვა კუნძულების უმრავლესობას აქვს მთიანი რელიეფი. ტერიტორიის მნიშვნელოვანი ნაწილის სიმაღლე ზღვის დონეზე 1000 მეტრზე მეტია, ხოლო ახალი გვინეის ზოგიერთი მწვერვალი აღწევს 4500 მეტრს, ანუ მუდმივი თოვლის ზოლს. მთის ქედების უმრავლესობა წარმოადგენს ვულკანების ჯაჭვს. პაპუა-ახალ გვინეაში 18 მოქმედი ვულკანია. მათი დიდი ნაწილი მდებარეობს ქვეყნის ჩრდილოეთში. ვულკანურ აქტივობას მოსდევს ძლიერი, კატასტროფული მიწისძვრები.

ახალი გვინეის კუნძულის აღმოსავლეთის ნაწილის მთავარი ქედი იწყება 50 კმ-იანი ზოლით პირდაპირ ინდონეზიის საზღვრიდან (სტარის მთები, რომლებიც მთიანი მთა მაოკეს გაგრძელებაა), რომელიც თანდათან ფართოვდება 250 კმ-მდე ცენტრალურ ნაწილში (ქედი სენტრალ-რეინჯი, ბისმარკის ქედი ქვეყნის ყველაზე მაღალი წერტილით — მთა ვილჰელმი — სიმაღლით 4509 მეტრი, შრედერის ქედი, მიულერის ქედი და სხვა). შემდეგ სამხრეთ-აღმოსავლეთში მთები ვიწროვდება და დაბლდება (გადადიან ოუენ-სტენლის ქედში, მაქსიმალური სიმაღლით 4072 მეტრი — მთა ვიქტორია) და კუნძულის სამხრეთ-აღმოსავლეთ დაბოლოებასთან იძირება წყლის ქვეშ. ზოგიერთი პიკი ამოწეულია წყლიდან და ქმნის ლუიზიადის არქიპელაგს. ამ მთების ჩრდილოეთი ფერდოები დამრეცია, ხოლო სამხრეთი ნელ-ნელა გადადის დაბლობში. სენტრალ-რეინჯის ქედის სამხრეთ მთისწინა ზონას ეძახიან პაპუას პლატოს. რაც უფრო ახლოა ზღვასთან, პლატოც უფრო დაბალია, და თანდათან გადადის ჭაობიან დაბლობში.

პაპუა-ახალი გვინეის ტერიტორიის ცენტრალური მთების პარალელურად ინდონეზიიდან შემოდის ჩრდილოეთი სანაპირო მთების დაბალი ქედის ტოტები: ნაწილობრივ ბევანის მთები (სიმაღლით 1960 მეტრამდე), ტორიჩელის მთები (ყველაზე მაღალი წერტილი — სულენის მთა, სიმაღლით 1650 მეტრი), პრინც ალექსანდრეს მთები (ყველაზე მაღალი წერტილი — ტურუს მთა, სიმაღლით 1240 მეტრი). სანაპირო მთები მთავრდება დაბლობით (მდინარეების სეპიკის და რამუს ხეობები). როგორც ამ მთების ნაწილს ხშირად განიხილავენ მთებს ადელბერტს (ყველაზე მაღალი წერტილი — მენგამის მთა, სიმაღლით 1718 მეტრი), რომელიც მდებარეობს მდინარე რამუს მარჯვენა ნაპირზე, ასევე ფინისტერის და სარუვაგედის მთებს, რომლებიც მდებარეობენ ჰუონის ნახევარკუნძულზე, მაქსიმალური სიმაღლით 4121 მეტრი (ბანგეტას მთა). მთავარი კუნძულის გარდა მნიშვნელოვანი ქედები მდებარეობენ კუნძულებზე ახალი ბრიტანეთი (ქედი უაიტმანი, ნაკანის და ბაინინგის მთები, მაქსიმალური სიმაღლით 2334 მეტრი — ვულკანი ულავუნი) და ახალი ირლანდია (შეინიცის და ვორონის ქედები, სიმაღლით 2340 მეტრამდე).

### გეოლოგია 
.]]

პაპუა-ახალი გვინეა მდებარეობს გეოლოგიურად აქტიურ რეგიონში ავსტრალიურ (მოძრავი ჩრდილოეთისკენ სიჩქარით 7 სმ/წელიწადში) და წყნარი ოკეანის (მოძრავი დასავლეთისკენ სიჩქარით 10 სმ/წელიწადში) ლითოსფერული ფილაქნების პირაპირზე. კუნძული ახალი გვინეა მდებარეობს ავსტრალიური ფილაქნის ჩრდილოეთ დაბოლოებაში და ისტორიამდელი სუპერმატერიკ საჰულის (მეგანეზია) ნაწილია. გეოლოგიასთან მიმართებაში ქვეყანა იყოფა ორ მთავარ გეოლოგიურ პროვინციად: ავსტრალიურ ფილაქანზე განლაგებულ ფლაის პლატფორმად და ფილაქნების პირაპირზე განლაგებულ ახალი გვინეის ოროგენულ ზონად.

ფლაის პლატფორმა წარმოადგენს დაბლობს, რომელიც ჩამოყალიბებულია დანალექი ნარჩენებისაგან, დაწყებული მეზოზოური ერიდან დამთავრებული მეოთხეულ პერიოდამდე. ახალი გვინეის ოროგენული ზონა შედგება სხვადასხვა დეფორმირებული დანალექი, მეტამორფული და მაგმური ქანებისგან (ინტრუზიულის ჩათვლით). ეს ზონა მოიცავს დანაოჭების რაიონს (პაპუის, ახალი გვინეის შეცოცების ზოლი, ოეუნ-სტენლის შეცოცების ზოლი), კუნძულების რკალს (მელანეზიური რკალი) და შიდა მცირე საზღვაო აუზებს. 2008 წლის მდგომარეობით იწარმოება სპილენძის, ოქროს, მოლიბდენის, ვერცხლის, ტელურის, ნიკელის, კობალტის, ბუნებრივი აირის, ნავთობის და ცემენტის ნედლეულის სამრეწველო მოპოვება.

ცნობილია სპილენძის 4 მსხვილი საბადო: ნენა (პროვინცია სანდაუნი, მარაგი შეფასებულია 32 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 2,3 %), ოკ-ტედი (დასავლეთი პროვინცია, მარაგი შეფასებულია 510 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 0,69 %), პანგუნა (ბუგენვილის ავტონომიური რეგიონი, მარაგი შეფასებულია 710 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 0,4 %), უაფი (პროვინცია მორობე, მარაგი შეფასებულია 19 მილიონ ტონა ნედლეულად სპილენძის შემადგენლობით 1,4 %). საწარმოო მოპოვება წარმოებს მხოლოდ ოკ-ტედის საბადოზე, რომელზეც დამუშავება წარმოებს ღია წესით. 2008 წელს მოცემულ საბადოზე მოიპოვეს 187 000 ტონა სპილენძი.

2008 წელს ქვეყანაში მოპოვებული იქნა 65 ტონა ოქრო. აშშ-ის გეოლოგიური სამსახურის მონაცემებით. 2008 წელს მოპოვებული იქნა 52 ტონა ვერცხლი ორ საბადოზე: ოკ-ტედის საბადოზე (48 ტონა ვერცხლი) და პორგერას საბადოზე (4 ტონა ვერცხლი). დაკონსერვებული რჩება პანგუნას მსხვილი საბადო (მარაგი შეფასებულია 530 მილიონ ტონა ნედლეულად ვერცხლის შემადგენლობით 1,18 გრ/ტ).; სველი ნავთობის მოპოვება — 12 400 მილიონი ბარელი).

## პოლიტიკური სისტემა 
[მინი|პრემიერ-მინისტრი [პიტერ ო’ნილი]]
ქვეყანაში კონსტიტუციური მონარქიაა. სახელმწიფოს მეთაურია — გაერთიანებული სამეფოს მეფე ჩარლზ III, რომელსაც წარმოადგენს გენერალ-გუბერნატორი (2011 წლის 25 თებერვლიდან — მაიკლ ოგიო). გენერალ-გუბერნატორს ნიშნავს დედოფალი პაპუა-ახალი გვინეის პარლამენტის არჩევნების შედეგების მიხედვით.

პარლამენტი — ერთპალატიანია, 109 ადგილი, მათ შორის 89 დეპუტატს ირჩევს მოსახლეობა 5 წლის ვადით, კიდევ 20 — ინიშნება პროვინციებიდან.

პარლამენტში წარმოდგენილია:

* ეროვნული ალიანსი — 30 ადგილი
* პაპუა-ახალი გვინეის პარტია — 8 ადგილი
* სახალხო მოძრაობა — 6 ადგილი
* პანგუ — 5 ადგილი
* სახალხო დემოკრატიული მოძრაობა — 5 ადგილი
* გაერთიანებული რესურსების პარტია — 5 ადგილი
* სახალხო პროგრესის პარტია — 5 ადგილი
* სახალხო ეროვნული კონგრესი — 5 ადგილი

ამას გარდა, კიდევ 12 პარტიას პარლამენტში აქვს 4-დან ერთამდე ადგილი, და არჩეულია 16 უპარტიო დეპუტატი. პარტიული ფრაქციების შემადგენლობა ხშირად იცვლება, რადგანაც დეპუტატები იცვლიან პარტიულ კუთვნილებას. 2007 წლის ივლისში პაპუა-ახალ გვინეაში საპარლამენტო არჩევნების წინ სულ ოფიციალურად დარეგისტრირებული იყო 45 პოლიტიკური პარტია.

## საგარეო პოლიტიკა 
პაპუა-ახალი გვინეის საგარეო პოლიტიკა დამყარებულია ავსტრალიასთან და სხვა ტრადიციულ მოკავშირეებთან მჭიდრო კავშირში, ასევე მეზობელ ქვეყნებთან კოოპერატიულ ურთიერთობაში. მისი შეხედულებები საერთაშორისო პოლიტიკურ და ეკონომიკურ საკითხებზე, როგორც წესი, ზომიერია. პაპუა-ახალი გვინეას აქვს დიპლომატიური ურთიერთობა 56 ქვეყანასთან.

პაპუა-ახალი გვინეა ეკუთვნის მთელ რიგ რეგიონალურ ორგანიზაციებს, მათ შორის: აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობა; ასეანის რეგიონალური ფორუმი (პაპუა-ახალი გვინეა ასეანის წევრი-დამკვირვებელია); წყნარი ოკეანის თანამეგობრობის სამდივნო; წყნარი ოკეანის კუნძულების ფორუმი; ბუნების დაცვის სამხრეთ-წყნარი ოკეანის რეგიონალური პროგრამა.

### ურთიერთობა ქვეყნებთან 
#### ავსტრალია 
ურთიერთობა ავსტრალიასთან გამწვავდა 2006 წელს, როდესაც პრემიერ-მინისტრმა მაიკლ სომარეს ბრალი დაედო ჯულიანა მოტის სოლომონის კუნძულებზე გაქცევაში ხელშეწყობაში. მოტი ავსტრალიაში გამოცხადდა ძებნილად სერიოზული ბრალდებით ბავშვებთან დაკავშირებით სექსუალურ ნიადაგზე დანაშაულში. შედეგად, ავსტრალიის ხელისუფლებამ სომარეს აუკრძალა ავსტრალიაში ჩასვლა; ყველა მოლაპარაკება კანბერასა და პორტ-მორზბის შორის შეწყდა. 2007 წლის სექტემბერში ამ ორი ქვეყნის ურთიერთობაში გამოიკვეთა დათბობა და 2007 წლის დეკემბერში, ავსტრალიის ახალი პრემიერ-მინისტრი კევინ რადი შეხვდა სომარეს ბალის კუნძულზე.

#### კუბა 
2000-იანი წლების დასასრულს პაპუა-ახალმა გვინეამ დაიწყო თავისი ურთიერთობის გამყარება კუბასთან. კუბა ქვეყანას ეხმარება სამედიცინო სფეროში. 2008 წლის სექტემბერში პაპუა-ახალი გვინეის ხელისუფლებამ ორგანიზება გაუკეთა კუბის და წყნარი ოკეანის ქვეყნების მინისტრების პირველ შეხვედრას ჰავანაში, რომლის მიზანი იყო „თანამშრომლობის გაღრმავება“ კუბასა და წყნარი ოკეანის ქვეყნებს შორის, კერძოდ კლიმატის ცვლილებების შედეგების წინააღმდეგ ბრძოლაში.

#### ფიჯი 
ურთიერთობის დაწყების თარიღი: 1976 წელი

2005 წლის ნოემბრის მდგომარეობით, პაპუა-ახალი გვინეის ურთიერთობა წყნაროკეანელ მეზობელ ფიჯისთან იყო დაძაბული, რადგანაც დაქირავებულ მებრძოლთა გარკვეული რაოდენობა ფიჯიდან არალეგალურად მოქმედებდა კუნძულ ბუგენვილზე, აიარაღებდა და ამზადებდა აჯანყებულებს.

#### საფრანგეთი 
ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა დამყარდა 1976 წელს. პაპუა-ახალი გვინეა დეკოლონიზაციის შესახებ გაეროს სპეციალური კომიტეტის წევრია. საფრანგეთის ხელისუფლება აღნიშნავს, რომ მას აქვს „ზომიერი“ ურთიერთობა პორტ-მორზბისთან ახალი კალედონიის დეკოლონიზაციის საკითხთან მიმართებაში - რომელიც, როგორც პაპუა-ახალი გვინეა, მდებარეობს მელანეზიაში. საფრანგეთის ეროვნული კრება ემხრობა პაპუა-ახალ გვინეასთან მეგობრული ურთიერთობის შენარჩუნებას.

#### ინდონეზია 
ინდონეზიას პაპუა-ახალ გვინეასთან აქვს სახმელეთო საზღვარი სიგრძით 760 კმ, რომელიც ძაბავს დიპლომატიურ ურთიერთობას ამ ორ ქვეყანას შორის რამდენიმე ათეული წლების განმავლობაში. ინდონეზიას აქვს​​ პაპუა-ახალ გვინეაში საელჩო ქალაქ პორტ-მორზბიში და საკონსულო ქალაქ ვანიმოში.

#### ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა 
დამოუკიდებელმა სახელმწიფომ პაპუა-ახალმა გვინეამ და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკამ დაამყარეს ოფიციალური დიპლომატიური ურთიერთობა 1976 წელს, პაპუა-ახალი გვინეის დამოუკიდებლობის მიღებისთანავე. ამ ორ ქვეყანას დღეისათვის აქვთ დიპლომატიური, ეკონომიკური და დაბალი ხარისხით სამხედრო ურთიერთობები. ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები საკმაოდ თბილია, ჩინეთი მსხვილი ინვესტორია, ასევე ეხმარება პაპუა-ახალ გვინეას განვითარებაში.

#### ფილიპინები 
2009 წლის მარტში, ფილიპინებმა და პაპუა-ახალმა გვინეამ ხელი მოაწერეს მემორანდუმს ურთიერთდახმარების შესახებ, რომელიც გააღრმავებს ურთიერთობას ამ ორ ქვეყანას შორის თევზის მეურნეობის განვითარების სფეროში. მემორანდუმი ხელს შეუწყობს ტექნოლოგიების გადაცემას აკვაკულტურების, გემების საწარმოების, ინვესტიციების, ტექნიკური მომზადების, ერთობლივი გამოკვლევების განვითარებისთვის და თითოეული ქვეყნის „სტრატეგიული შევსების“ გეგმებს „მარჯნის სამკუთხედში“. იმავე წელს პაპუა-ახალმა გვინეამ ფილიპინებს დახმარება სთხოვა  მისი ასეანის ქვეყნების წევრად მიღებაში.

#### დიდი ბრიტანეთი 
პაპუა-ახალი გვინეა და დიდი ბრიტანეთი იყვნენ გაერთიანებული სამეფოს მონარქის ელისაბედ II-ის მმართველობის ქვეშ. დიპლომატიური ურთიერთობა დიდ ბრიტანეთთან დამყარდა 1975 წელს, როდესაც პაპუა-ახალმა გვინეამ მიიღო დამოუკიდებლობა ავსტრალიისგან.

#### აშშ 
აშშ-მა და პაპუა-ახალმა გვინეამ ხელი მოაწერეს „ხელშეკრულებას აშშ-სა და წყნარი ოკეანის ქვეყნებს შორის თინუსის მრავალმხრივი რეწვის თაობაზე“, რომლის თანახმადაც აშშ კუნძულოვან ქვეყნებს უხდის 63 მილიონ დოლარს წელიწადში, ხოლო ისინი ნებას აძლევენ აშშ-ს მათი თევზსაჭერი გემების გამოყენებაზე. აშშ ასევე მხარს უჭერს პაპუა-ახალი გვინეის ძალისხმევას ბიომრავალფეროვნების დაცვის სფეროში; საერთაშორისო ინიციატივებს მარჯნის რიფების თაობაზე, მიმართული ტროპიკულ ქვეყნებში რიფების დაცვაზე.

#### პაპუა-ახალი გვინეა და ერთა თანამეგობრობა 
პაპუა-ახალი გვინეა ერთა თანამეგობრობის სახელმწიფო-წევრია 1975 წლიდან, როდესაც მან მიიღო დამოუკიდებლობა ავსტრალიისგან.

პაპუა-ახალი გვინეა ბრიტანეთის თანამეგობრობის წევრია და ამ ორგანიზაციის სხვა სახელმწიფო-წევრებში მის საელჩოებს ხელმძღვანელობენ „უმაღლესი კომისრები“ ელჩის რანგში.

### შეიარაღებული ძალები 
პაპუა-ახალი გვინეის შეიარაღებული ძალები () — სამხედრო ორგანიზაციაა, რომლის დანიშნულებაა ქვეყნის თავდაცვა, სახელმწიფოს თავისუფლების და დამოუკიდებლობის დაცვა. შეიარაღებული ძალები კომპლექტება ნებაყოფლობით კონტრაქტულ საფუძველზე მამრობითი სქესის 16 წელზე უფროსი პირებისაგან (მშობლების თანხმობით და სკოლაში 12 კლასის დამთავრების შემდეგ), იძულებითი გაწვევა არ ხორციელდება.

#### საერთო მონაცემები 
## ეკონომიკა 
პაპუა-ახალი გვინეა — სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის რეგიონში საკმაოდ დაბალი ცხოვრების დონია ქვეყანაა. ბუნებრივი რესურსებით პაპუა-ახალი გვინეა საკმაოდ მდიდარია, მაგრამ მათი გამოყენება გაძნელებულია ადგილობრივი პირობებისა და ინფრასტრუქტურების განვითარებაზე დიდი დანახარჯების გამო. მიუხედავად ამისა სპილენძის მადნის, ოქროს და ნავთობის საბადოების დამუშავება იძლევა სავალუტო შემოსავლების თითქმის ორ მესამედს.

სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვება, მათ შორის ნავთობის, სპილენძის და ოქროს, შეადგენს საექსპორტო შემოსავლების 72 %-ს. ხანგრძლივი არასტაბილური პერიოდის შემდეგ ბოლო წლების განმავლობაში ეკონომიკის მდგომარეობა გაუმჯობესდა. მთავრობა პრემიერ-მინისტრ მეკერე მორაუტას ხელმძღვანელობით ცდილობდა მთლიანობაში შეენარჩუნებინა სახელმწიფო ინსტიტუტები, დაესტაბილებინა ადგილობრივი ვალუტა, დაებალანსებინა ეროვნული ბიუჯეტი, სახელმწიფო საწარმოების პრივატიზირება გაეკეთებინა იქ, სადაც ეს აუცილებელი იყო და დაემყარებინა მშვიდობა კუნძულ ბუგენვილზე. ავსტრალია ყოველწლიურად უყოფს 240 მილიონ დოლარს დახმარების სახით, რაც შეადგენს სახელმწიფო ბიუჯეტის 20 %-ს. მთავრობის ძირითადი ამოცანებია: ინვესტორების ნდობის გამყარება, სახელმწიფო საკუთრების ობიექტების პრივატიზაციის გაგრძელება, კანონმდებლების მხარდაჭერის შენარჩუნება და ავსტრალიასთან ურთიერთობის კიდევ უფრო გაუმჯობესება.

* მთლიანი შიდა პროდუქტი (მსყიდველობითი უნარის პარიტეტის მიხედვით): 11,99 მილიარდი დოლარი (2004 წლის შეფასება).
* მთლიანი შიდა პროდუქტი ერთ სულ მოსახლეზე 2009 წელს — 2,4 ათასი დოლარი (178-ე ადგილი მსოფლიოში).
* მთლიანი შიდა პროდუქტის რეალური ზრდის დონე: 0,9 % (2004 წლის შეფასება).
* მთლიანი შიდა პროდუქტის შემადგენლობა ეკონიმიკის სექტორის მიხედვით (2004 წლის შეფასება):
** სოფლის მეურნეობა: 34,5 %;
** წარმოება: 34,7 %;
** მომსახურების სფერო: 30,8 %.

წარმოება (მთლიანი შიდა პროდუქტის 37 %) — ნავთობის მოპოვება და გადამუშავება, ოქროს მოპოვება, ვერცხლის, სპილენძის მადნის, კოპრის დამუშავება, პალმის ზეთის წარმოება, მერქნის დამუშავება, მშენებლობა.

### სოფლის მეურნეობა 
სოფლის მეურნეობა ჯერ კიდევ მთავარ როლს თამაშობს პაპუა-ახალი გვინეის ეკონომიკაში და აქვს ნატურალური მეურნეობის სახე. მასში დაკავებულია მოსახლეობის 85 %.

სოფლის მეურნეობა (მთლიანი შიდა პროდუქტის 33 %-ია, მომუშავეთა 85 %) — ყავა, კაკაო, კოპრა, ქოქოსი, ჩაი, შაქარი, კაუჩუკი, ბატატი, ხილი, ბოსტნეული კულტურები, ვანილი, ზღვის პროდუქტები, ფრინველები, ღორი.

### მრეწველობა 
მრეწველობის მთავარი დარგია — სამთომომპოვებელი წარმოება. ქვეყნის წიაღისეული მდიდარია მინერალური რესურსებით, მოიპოვება ოქრო და სპილენძი. სპილენძის მოპოვება კუნძულ ბუგენვილზე დაწყებულია 1972 წლიდან, როდესაც პაპუა-ახალი გვინეა ჯერ კიდევ ავსტრალიის კოლონია იყო.

### ენერგეტიკა 
ქვეყანა მდიდარია ჰიდრორესურსებით. მაგრამ მათზე მოდის ქვეყანაში გამომუშავებული ელექტროენერგიის მხოლოდ 5 %. ელექტროენერგიის წარმოებაში ლომის წილი მოდის მერქნის ნახშირზე.
* ელექტროენერგიის წარმოება: 1,679 მილიარდი კვტ·სთ (2002)
* ელექტროენერგიის მოხმარება: 1,561 მილიარდი კვტ·სთ (2002)
* ელექტროენერგიის ექსპორტი და იმპორტი — არა
* ნავთობის წარმოება: 46 200 ბარელი დღე-ღამეში (2004 შეფასება)
* ნავთობის მოხმარება: 15 000 ბარელი დღე-ღამეში (2004 შეფასება)
* ნავთობის დადასტურებული მარაგი: 170 მილიონი ბარელი (2004 შეფასება)
* აირის წარმოება: 110 მილიონი მ³ (2001 შეფასება)
* აირის დადასტურებული მარაგი: 385,5 მილიარდი მ³ (2004)

### ტრანსპორტი 
პაპუა-ახალი გვინეის რელიეფის თავისებურებები აძნელებს ავტოგზების მშენებლობას. ქვეყანაში დღემდე არ არსებობს რკინიგზა, და არ არის კავშირი ქვეყნის მსხვილ ქალაქებს შორის. პაპუა-ახალი გვინეის ყველა ავტოგზიდან მხოლოდ 3,5 %-ს აქვს მყარი საფარი.
* ავტოგზები:
** სულ: 19 600 კმ;
** საფარით 686 კმ;
** საფარის გარეშე 18 914 კმ (1999 შეფასება)
* წყლის გზები: 10 940 კმ (2003)
* მილსადენები: ნავთობისთვის — 264 (2004)
* პორტები: კიეტა, ლაე, მადანგი, პორტ-მორზბი, რიბოლი.
* სავაჭრო ფლოტი:
** სულ: 23 გემი (წყალწყვით 1000 ბრუტო რეგისტრული ტონა (ბრტ) და მეტი) საერთო წყალწყვით 47 586 ბრტ/60 934 დეტვეიტი-ტონა;
** უცხოელი მესაკუთრეების გემები: სინგაპური — 2, დიდი ბრიტანეთი — 6;
** სხვა ქვეყნებში დარეგისტრირებული გემები: 1
** სხვადასხვა ტიპის გემები: ბალკერები— 1, მშრალი ტვირთის გადამტანი — 12, ქიმიკატების გადამზიდი ტანკერები — 1, ნავთობისა და მადნის გადამზიდი გემები — 2, კონტეინერგადამზიდები — 1, ნავთობის გადამზიდი ტანკერები — 4, როლკერები — 2 (2003 შეფასება)
* აეროპორტი აეროპორტები: 571 (2004 შეფასება)
** აეროპორტები ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლებით და მყარი საფარით:
*** სულ: 21. 2348 მეტრიდან 3047 მეტრამდე — 2; 1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე — 14; 914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე — 4; 914 მეტრზე ნაკლები — 1 (2004 შეფასება)
** აეროპორტები ასაფრენ-დასაჯდომი ზოლებით მყარი საფარის გარეშე:
*** სულ: 550. 1524 მეტრიდან 2437 მეტრამდე — 10; 914 მეტრიდან 1523 მეტრამდე — 62; 914 მეტრზე ნაკლები — 478 (2004 შეფასება)
* ვერტმფრენების აეროდრომები: 2 (2003 შეფასება)

### ვაჭრობა 
* ექსპორტი: 5,7 მილიარდი დოლარი (2008 შეფასება)
** ექსპორტის დარგები: ნავთობი, ოქრო, სპილენძის მადანი, ხე-ტყე, პალმის ზეთი, ყავა, კაკაო, კიბორჩხალები. პარტნიორები ექსპორტზე: ავსტრალია — 27,2 %, იაპონია — 9,2 %, ჩინეთი — 5,1 % (2008)
* იმპორტი: 3,1 მილიარდი დოლარი (2008 შეფასება)
** იმპორტის დარგები: მანქანები და სატრანსპორტო მოწყობილობები, სამრეწველო საქონელი, საკვები პროდუქტები, საწვავი, ქიმიკატები. პარტნიორები იმპორტზე: ავსტრალია — 42,1 %, სინგაპური — 15,5 %, ჩინეთი — 10,8 %, იაპონია — 5,7 %, მალაიზია — 4,3 % (2008).

შედის აფრიკის, კარიბის აუზის და წყნარი ოკეანის რეგიონის ქვეყნების საერთაშორისო ორგანიზაციაში.

## სოციალური სფერო 
### ადამიანის უფლებების დარღვევები 
მსოფლიოს უფლებადამცველების პრეტენზიები გამოწვეულია პოლიციელების მხრიდან ძალის გამოყენების თაობაზე ბავშვების მიმართ, მათ აბუჩად აგდებაზე და სექსუალური ძალადობის გამოყენებაზე პოლიციის განყოფილებებში. ბავშვებს, რომლებმაც მიიღეს ტრავმები პოლიციელების მხრიდან, ხშირად არ უტარდებათ სამედიცინო დახმარება. შემორჩენილია იმ ქალების რიტუალური მკვლელობების პრაქტიკა, რომლებიც ეჭვმიტანილები არიან ჯადოქრობაში. სტატისტიკის მიხედვით, პაპუა-ახალ გვინეაში ქალების ორი მესამედი მუდმივად განიცდის ოჯახურ ძალადობას, გამოკითხვით ქალების ნახევარი ასევე განიცდის სექსუალურ ძალადობას. ჯადოქრობა იდევნება კანონით, როგორც წესი ჯადოქრობის შემთხვევებს არჩევს სასოფლო სასამართლოები, რომლებიც მსჯავდებულებს ეპყრობიან წინასწარვე მიკერძოებით. ასეთი პრაქტიკის წინააღმდეგ გამოდიან ადგილობრივი უფლებადამცველები და კათოლიკური ეკლესია. არის უფლებადამცველი აქტივისტების უკვალოდ დაკარგვის და მკვლელობის შემთხვევები, მათ შორის მათიც, ვინც გამოდის ქალების უფლებების დასაცავად.

### დანაშაული 
დასახლებული პუნქტების შესახებ გაეროს პროგრამის მონაცემებით, მთლიანად ქვეყანაში დანაშაულის დონე საკმაოდ მაღალია, რაც „ერთ-ერთი ყველაზე უფრო სერიოზული პრობლემაა, რომელიც გავლენას ახდენს ქალაქების განვითარებაზე და მართვაზე პაპუა-ახალ გვინეაში“.

განსაკუთრებით კრიმინოგენურია ქვეყნის მსხვილი ქალაქები (მაგალითად, პორტ-მორზბი, ლაე), რაც აიხსნება ამ ქალაქებში ისეთი სოციალურ-კრიმინოგენური ფენომენის არსებობა, როგორიცაა რესკოლიზმი (ტოკ-პისინის ენა — raskol — „ბანდიტი“, აღმოცენდა  — „მატყუარა უსაქმური“, „ეშმაკი ადამიანი“, „უზნეო ადამიანი“).

### სიკვდილით დასჯა 
სიკვდილით დასჯა ქვეყანაში აიკრძალა 1954 წლიდან 1991 წლამდე, 1991 წელს პარლამენტმა შემოიღო სიკვდილით დასჯა განზრახ მკვლელობაზე, მაგრამ ფაქტობრივად მოქმედებს მორატორიუმი, არც ერთი სიკვდილით დასჯის შემთხვევა ამ პერიოდის განმავლობაში არ განხორციელებულა. მაგრამ 2009 წელს დედის მიერ საკუთარი ოთხი შვილის მკვლელობის შემთხვევამ საზოგადოებაში წამოწია საკითხი მორატორიუმის მოხსნის თაობაზე.

### კანონი ჯადოქრობაზე 
პაპუა-ახალ გვინეაში კანონი ჯადოქრობაზე მიღებული იქნა 1971 წელს. თუმცა ის არ ამტკიცებს, რომ სინამდვილეში არსებობენ ჯადოქრები და ჯადოქრობა, მაგრამ ადგენს, რომ ადამიანები, რომლებიც საკუთარ თავს თვლიან „შელოცვილებად“ პასუხს არ აგებენ საკუთარ მოქმედებაზე. თუ კლავენ ჯადოქარს, ეს გამოიყენება როგორც შემამსუბუქებელი გარემოება სასამართლოში. ხშირად ბრალდების მსხვერპლი ხდებოდნენ სხვა ტომის ხალხიდან ნათესავების გარეშე მოსული ქალები. 2013 წლის თებერვალში ქალაქ მაუნტ-ჰაგენში ადგილი ჰქონდა 20 წლის ქალზე თვითგასამართლებას. მას ბრალად დასდეს ბიჭის მკვლელობა ჯადოქრობის დახმარებით, რის შემდეგაც ბიჭის ნათესავებმა ცოცხლად დაწვეს ქალი შეგროვილი ხალხის თვალწინ. გაეროს წარმომადგენლებმა დაგმეს ეს აქცია. 2012 წელს ქვეყანაში ბოგინობდა ბრუშათა წინააღმდეგ მონადირეების სექტა, რომლებიც კლავდნენ ორივე სქესის ჯადოქრებს და ჭამდნენ მათ სხეულებს. სექტის წევრების სიტყვებით, ჩვეულებრივი ადამიანებისაგან ჯადოქრების გამორჩევაში მათ ეხმარებოდნენ სულები. ქვეყნის ხელისუფლებას კანიბალების მოქმედებების გამო მოუწია ქვეყანაში მიმდინარე არჩევნების გაგრძელება, რადგანაც ბევრ მოქალაქეს ეშინოდა საარჩევნო უბნებში მისვლა.

2013 წლის აპრილში პაპუა-ახალი გვინეის პრემიერ-მინისტრი პიტერ ო'ნილი დაპირდა მოსახლეობას გაეუქმებინა ქვეყნის ტერიტორიაზე მოქმედი კანონი ჯადოქრობაზე.

## ლიტერატურა 
### Further reading
* Biskup, Peter, B. Jinks and H. Nelson. *A Short History of New Guinea* (1970)
* Connell, John. *Papua New Guinea: The Struggle for Development* (1997) online
* Gash, Noel. *A Pictorial History of New Guinea* (1975)
* Golson, Jack. *50,000 years of New Guinea history* (1966)
* Griffin, James. *Papua New Guinea: A political history* (1979)

## რესურსები ინტერნეტში 
**მთავრობა**
* Prime Minister of Papua New Guinea 

**ზოგადი ინფორმაცია**
* Papua New Guinea  at *UCB Libraries GovPubs*.
* 
* 
* 

## სქოლიო 

კატეგორია:ოკეანეთის ქვეყნები
კატეგორია:გაეროს წევრი სახელმწიფოები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ქვეყნები
კატეგორია:კონსტიტუციური მონარქიები
კატეგორია:პაპუა-ახალი გვინეის გეოგრაფია
კატეგორია:კუნძულოვანი სახელმწიფოები
კატეგორია:ქვეყნები ანბანის მიხედვით