open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ევდემონ II

**ევდემონ II** (გვარად *საყვარელიძე*) — აფხაზეთის (დასავლეთ საქართველოს) კათოლიკოს-პატრიარქი 1666-1669 წლებში.

მის შესახებ ცნობები არ მოიპოვება. ე. თაყაიშვილის ვარაუდით, ხობის მონასტრის გულანში მოხსენიებული „აფხაზთა პატრიარქი ბატონი ევდემო“, რომლის ბრძანებითაც გადაიწერა აღნიშნული გულანი, ევდემონ II უნდა იყოს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
ეფთვიმე II

**ეფთვიმე II** (გვარად **საყვარელიძე**) — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი 1669-1673 წლებში. 

ძირითადად იმერეთში ცხოვრობდა. 1672 წელს იმყოფებოდა ოდიშის მთავარ ლევან III დადიანის კარზე, სადაც შეხვდა ფრანგ მოგზაურს ჟან შარდენს. წერილში, რომელიც იმერეთის მეფე ბაგრატ IV-მ (1669) გაუგზავნა რუსეთის მეფეს — ალექსი მიხეილის ძეს, იმერეთის სამეფოს თავკაცთა შორის იხსენიება როგორც „საქართველოს მაკურთხეველი კათალიკოზი“. 

## ლიტერატურა
* *ლომინაძე ბ.*, მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31

* Броссе М., Переписка на иностранных языках Грузинских царей с Российскими государями от 1659 до 1700, СПб., 1861.

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
ეფთვიმე II
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
ევდემონ I

**ევდემონ I** (*ჩხეტიძე*) (გ.  1578) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1557-1578 წლებში. 

იმერეთის მეფეების ბაგრატ III-ისა (1510-1565) და გიორგი II-ის (1565-1583) აქტიური თანამოაზრე დასავლეთ საქართველოს პოლიტიკურ გაერთიანებისა და კულტურულ-ეკონომიკური აღმშენებლობის საქმეში. 1543–1557 წლებში იყო გაენათელი ეპისკოპოსი, შემდეგ — კათოლიკოსი.  

ევდემონ I-ის სახელს უკავშირდება ბიჭვინთიდან საკათოლიკოსო რეზიდენციის გელათში გადატანა. აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქ მალაქიასთან ერთად ხელმძღვანელობდა საეკლესიო კრებას, რომელმაც სიკვდილით დასჯა დაუწესა ტყვეთა გამყიდველებს და მოაწესრიგა საეკლესიო მმართველობის დარღვეული წესები. ევდემონ I-მა მოახატვინა გელათის წმინდა გიორგის ტაძრის ნაწილი; შეაკეთა და მოახატვინა მოქვისა და ბიჭვინთის მონასტრების ნაწილი, რომელთა წარწერებში მოხსენებულია თვით ევდემონ I; 1568 წელს მოაჭედვინა ბიჭვინთის ღვთისმშობლის ხატი. ცნობილია ევდემონ I-ის დაკვეთით გადაწერილი გელათის ხელნაწერები. ბიჭვინთის საკათოლიკოსო მამულს საკუთარი ხარჯით შეუძინა ახალი მამულები და ძვირფასი ინვენტარი. 

დაკრძალულია გელათის წმინდა გიორგის ეკლესიაში. მის საფლავს ამშვენებს წარწერა:

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1578
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
მაქსიმე II

**მაქსიმე II** (გვარად *აბაშიძე*; გ.  30 მაისი, 1795, კიევი) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1776–1795 წლებში, ქუთათელი ეპისკოპოსი მიტროპოლიტის ხარისხით 1759–1781 წლებში. 1770-მდე რეზიდენცია ჰქონდა მაღლაკში, სადაც ააგო მცირე ეკლესია და გადმოასვენა ღვთისმშობლის ხატი. ენერგიულად იბრძოდა ტყვეებით მოვაჭრე თავადთა წინააღმდეგ, ზოგიერთს უკანვე გამოასყიდვინა ოსმალებისათვის მიყიდული ქართველები. 1777 წელს გურიისა და ოდიშის მთავრებს დააბრუნებინა მითვისებული საეკლესიო მამულები, აღადგინა საეპისკოპოსოები, აღკვეთა საკათოლიკოსო მამულების გაცემა მეფის მოურავებსა და მოხელეებზე. 1781 წელს სოლომონ I-თან უთანხმოების გამო მაქსიმე II აღმოსავლეთ საქართველოში გადავიდა, საიდანაც დაბრუნდა 1784 წელს, სოლომონ I-ის გარდაცვალების შემდეგ. 1768–1769 წლებში მაქსიმე II სოლომონ I-ის ელჩი იყო რუსეთის სამეფო კარზე, 1784-1786 წლებში კი - დავით II-ისა (ზურაბ წერეთელთან და დავით კვინიხიძესთან ერთად). პეტერბურგიდან უკან დაბრუნებული მაქსიმე II ასტრახანში დარჩა საცხოვრებლად. 1792 წლის შემდეგ კიევს გაემგზავრა, სადაც გარდაიცვალა. დასაფლავებულია კიევ-პეჩორის ლავრაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31
* *სოსელია ო.*, ნაეკვევები ფეოდალური ხანის დასავლეთ საქართველოს სოციალურ-პოლიტიკური ისტორიიდან (სათავადოები), ტ. 1 თბ., 1973
 

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი   30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი  1795
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
სვიმონი (ჩხეტისძე)

**სვიმონი** (გვარად *ჩხეტისძე*), დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1660-1666 წლებში. ერთდროულად იყო ქუთათელი ეპისკოპოსიც (დაახლოებით 1637-იდან). მანამდე ნიკორწმინდელი. 1664 წელს აღკვეთა კათოლიკოსის სამეურნეო და ადმინიატრაციულ საქმეებში ოდიშისა და გურიის მთავართა ჩარევის ცდა. 1663 წელს მისი მხარდაჭერით იმერეთის ტახტი დაიბრუნა ბაგრატ IV-მ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
**ლომინაძე ბ*., ქსე, ტ. 9, გვ. 317, თბ., 1985

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
დავითი (ნემსაძე)

**დავითი** (გვარად *ნემსაძე*) (გ. 1696) — აფხაზეთის (დასავლეთ საქართველოს) კათოლიკოს-პატრიარქი 1673-1696 წლებში.

დავითმა აღადგინა ოდიშის სამთავროში დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქის უმაღლესი საეკლესიო უფლებები, რომლის ხელყოფა ოდიშის მთავარმა ლევან III დადიანმა სცადა. 1675 წელს დავითმა ლევან III დადიანს კათოლიკოსის საქმეში ჩაურევლობის პირობა დაადებინაა. მისგანვე მიიღო საკათოლიკოსო მამულად ხობი, ხოლო სადგომად და საძვალედ — ხობის ღვთისმშობლის ეკლესია და ორი სასახლე. მისი კათოლიკოსობის პერიოდში აფხაზეთის სამთავროში გაძლიერდა ქრისტიანული მოსახლეობის შევიწროება, საკათოლიკოსო ყმების გაყიდვა. დავითმა აფხაზეთის მთავარს ყვაპუ შარვაშიძეს ფიცის წიგნი დაადებინა, რომ შეწყვეტდა საკათოლიკოსო ყმების შევიწროებას.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
* *ლომინაძე ბ.*, მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:შემოქმედელი მღვდელმთავრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1696
ეფთვიმე I

**ეფთვიმე I** — ქართველი საეკლესიო მოღვაწე, აფხაზეთის კათოლიკოს-პატრიარქი 1578-1616 წლებში. 

კათოლიკოსობამდე იყო მოქვის მთავარეპისკოპოსი — მოქველი. ბიჭვინთის საკათოლიკოსოს შეუძინა დიდძალი მოძრავი ქონება: თვალ-მარგალიტით შემკული, ძვირფასი ქსოვილებისაგან დამზადებული საპატრიარქო შესამოსელი, ოქრო-ვერცხლისაგან ნაკეთები სარიტუალო ინვენტარი, მდიდრულად მოკაზმული საეკლესიო წიგნები, „ქართლის ცხოვრება“, თავისივე გადაწერილი „გულანი“ და სხვ. პირადი ქონებაც ეკლესიის საკუთრებად აქცია; კერძოდ, ოდიშის მთავარს, ლევან II დადიანს, ადგილ-მამულის საკათოლიკოსოსათვის გადასაცემად მისცა დიდი რაოდენობით ძვირფასი ნივთი. კათოლიკოსმა შეამკო მოქვის ტაძარი, სპეციალურად მოაჭედვინა და შესწირა მას მოქვის ღვთისმშობლის ხატი. მისი შეკვეთით გადაიწერა უამრავი ხელნაწერი. 

## ლიტერატურა
* ქრონიკები და სხვა მასალა საქართველოს ისტორიისა და მწერლობისა, თ. ჟორდანიას გამოც., წგ. 2, ტფ., 1897.
* ლომინაძე ბ., ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), [ტ.] 1, თბ., 1966. 
* საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები, რედ. რ. მეტრეველი, თბ., 2000.

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVI საუკუნის ქართველები
კატეგორია:XVII საუკუნის ქართველები
ბესარიონი (ერისთავი)

**ბესარიონი** (გ. 15 ნოემბერი, 1773) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1742–1769 წლებში, ოდიშის სამთავროს კათოლიკოს-პატრიარქი 1769–1773 წლებში, შოშიტა III რაჭის ერისთავის ძე. მეფისადმი მტრულად განწყობილი სათავადო სახლის წევრი. თავდაპირველად იგი მეფის მიმართ ლოიალობას იჩენდა, შემდეგ ფარულად შეუკავშირდა თავის ძმას, - როსტომ რაჭის ერისთავს და დისწულს, — ოდიშის მთავარს კაცია დადიანს და მათთან ერთად გაილაშქრა სოლომონ I-ის პოლიტიკის წინააღმდეგ. 1768 წელს ბესარიონი ახალციხის ფაშას ეწვია და სოლომონის წინააღმდეგ დახმარება სთხოვა. ფაშამ დააპატიმრა იგი, მაგრამ ბესარიონი პატიმრობიდან გამოიქცა. მეფესთან კონფლიქტის გამო მალე გადააყენეს. კაცია დადიანმა კი ოდიშის კათოლიკოსად დასვა და სამთავროში შემავალი საეპისკოპოსოები დაუქვემდებარა. დასავლეთ საქართველოს ახალი კათოლიკოს-პატრიარქი იოსები არ ცნობდა ბესარიონის არალეგიტიმურ საეკლესიო უფლებებს ოდიშის ეკლესია-მონასტრებსა და საეკლესიო მამულებზე, რის გამო მათ მუდმივი დავა ჰქონდათ. ახალგაზრდობაში ბესარიონზე დიდი გავლენა მოუხდენია სულხან-საბა ორბელიანს. დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსობის პერიოდში ბესარიონი დაუახლოვდა და მფარველობდა კაპუცინელ მისიონერებს. 1750 წლისთვის კი მას უკვე კათოლიკობა აქვს მიღებული, რაზეც დღემდე უხვი ისტორიული მასალა მოიპოვება კაპუცინელთა არქივში. მისიონერები ბესარიონის გაკათოლიკებას უშუალოდ სულხან-საბა ორბელიანს მიაწერენ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით 
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1773
კატეგორია:რაჭის ერისთავები (საგვარეულო)
გერმანე (წულუკიძე)

**გერმანე** (გვარად *წულუკიძე*) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი XVIII საუკუნის 40-იან წლებში, იმერეთის სამეფო კართან დაახლოებული და გავლენიანი მსხვილი ფეოდალური სახლის წევრი. ხანმოკლე მმართველობის შემდეგ გადამდგარა, ბოლოს ნიკორწმინდის ეპისკოპოსი ყოფილა მიტროპოლიტის ხარისხით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
კატეგორია:წულუკიძეები
იოსები (ბაგრატიონი)

მინი|კათალიკოსი იოსები
**იოსები** (გ. 24 მაისი  [ძვ. სტ. 13 მაისი], 1776) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1769–1776 წლებში, იმავდროულად გელათის მიტროპოლიტი 1745–1776 წლებში, იმერთა მეფის ალექსანდრე V-ის ძე, სოლომონ I-ის უფროსი ძმა.

კათოლიკოს-პატრიარქად დანიშნა სოლომონ I-მა. იყო ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერების მომხრე. 1760 წელს გელათის ღვთისმშობლის ტაძარში ააშენა სამღვდელთმთავრო ქვის ტახტი, რომლის წარწერაშიც იხსენიება. გამოხატულია ამავე ტაძრის კედლებზე. დაეხმარა სოლომონ I-ს რაჭის ერისთავის როსტომის საბოლოო განადგურებაში. 1771–1773 წლებში იოსებს მოლაპარაკება ჰქონდა კაცია II დადიანთან ზავის შესახებ, მაგრამ შედეგს ვერ მიაღწია. იოსები იცავდა დასავლეთ საქართველოს საეკლესიო ერთიანობას, ამიტომაც არ ცნობდა დადიანის მიერ ახალდადგენილ ოდიშის კათოლიკოს-პატრიარქს. იოსებს პოლიტიკურ-კონფესიონალურ ნიადაგზე უთანხმოება ჰქონდა იმხანად იმერეთში მყოფ იტალიელ მისიონერებთან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:პიროვნებები გაურკვეველი დაბადების თარიღით
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1776
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
მაასტრიხტის ხელშეკრულება

**მაასტრიხტის ხელშეკრულება**, 1992 – (ევროპის კავშირის შექმნის შესახებ), ხელი მოაწერეს 7 თებერვალს მაასტრიხტში (ნიდერლანდები) ევროპის გაერთიანების 12 სახელმწიფოს – ბელგიის, დანიის, გფრ-ს, ესპანეთის, ირლანდიის, იტალიის, ლუქსემბურგის, ნიდერლანდების, პორტუგალიის, საბერძნეთის, საფრანგეთის, გაერთიანებული სამეფოს წარმომადგენლებმა.

ხელშეკრულება წარმოადგენს ახალ მნიშვნელოვან ეტაპს ევროპის ქვეყნების ინტეგრაციაში და ითვალისწინებს: ევროპის სახელმწიფოში მცხოვრებ ხალხთა საერთო მოქალაქეობის, ანუ ევროკავშირის მოქალაქეობის, შემოღებას, ასევე მოქალაქეთა თავისუფალ გადაადგილებას ევროპის წევრი ქვეყნების ტერიტორიაზე; ევროპის ქვეყნების მიერ საერთო საგარეო და უშიშროების პოლიტიკის, საერთო თავდაცვის პოლიტიკის განხორციელებას.

ევროპის ქვეყნების ეკონომიკის გაძლიერების და ერთმანეთთან დაახლოების მიზნით, ევროკავშირის წევრების გადაწყვეტილებით შეიქმნა საერთოევროპული ვალუტა – ევრო.

ხელშეკრულება ასევე ითვალისწინებს ევროპის ქვეყნებს შორის მჭიდრო თანამშრომლობას საშინაო პოლიტიკასა და სამართლებრივ სფეროში.

ხელშეკრულების მიხედვით ევროკავშირის წევრი შეიძლება გახდეს ნებისმიერი ევროპული სახელმწიფო. ამისათვის მან უნდა მიმართოს ევროსაბჭოს შესაბამისი თხოვნით. ევროსაბჭო ევროკომისიასთან კონსულტაციისა და ევროპარლამენტიდან ნებართვის მიღების შემდეგ გადაწყვეტილებას ახალი წევრის მიღების შესახებ იღებს ხმათა აბსოლუტური უმრავლესობით.

## იხილეთ აგრეთვე 
* რეფორმის ტრაქტატი

## ლიტერატურა 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხელშეკრულება ევროპის კავშირის შექმნაზე  - ინტერნეტ-ვერსია (თავდაპირველი სახით)
** ჩამოსატვირთ ვერსია  PDF-ფაილი
** სხვადასხვა ენაზე იხ. ევროკავშირის გვერდზე ევროპული ხელშეკრულებები 
** მიმდინარე ვერსია კონსოლიდირებული ფორმით
* ევროკავშირის ისტორია - მაასტრიხტის ხელშეკრულება

კატეგორია:ევროპის კავშირი
კატეგორია:საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:ევროპის უახლესი ისტორია
დოსითეოს ქუთათელი

**დოსითეოსი (წერეთელი)**, *ღირსი დოსითეოს ქუთათელი* (გ. თებერვალი, 1820) — ქართველი სასულიერო და პოლიტიკური მოღვაწე, ქუთათელი მიტროპოლიტი 1781-1820 წლებში და აფხაზეთის საკათალიკოსოს გამგებელი 1792-1814 წლებში. კათოლიკოსობა უბოძა მეფე სოლომონ II-მ, მაგრამ კურთხევა არ მომხდარა. იწოდებოდა როგორც „ყოვლადსამღვდელო ქუთათელი მიტროპოლიტი დოსითეოზ და განმგე საკათალიკოსოსი“. საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მიერ შერაცხულია წმინდანად [ხსენების დღე — 6 (19) მარტი].
## ბიოგრაფია
დოსითეოზი (ერისკაცობაში დავით ნიკოლოზის ძე წერეთელი) დაიბადა საჩხერეში 1750 წლის ახლო ხანებში. დოსითეოსის პაპა, პაპუნა წერეთელი 1720-იან წლებში იმერეთის სამეფოს ზემო მხარის სარდალი, ხოლო მამა — ნიკოლოზ წერეთელი, მეფე სოლომონ I-ის მეაბჯრეთუხუცესი და მეფის თარჯიმანი. დოსითეოზს ოთხი ძმა ჰყავდა: ბეჟანი, ვახუშტი, გიორგი და ქველი. 

მიტროპოლიტ დოსითეოს ქუთათელს კათოლიკოსობა უბოძა სოლომონ II-მ, მაგრამ კურთხევა არ მომხდარა. დოსითეოსი დიდ მზრუნველობას იჩენდა ქუთაისის საეპისკოპოსო და საკათოლიკოსო ეკლესიების სამეურნეო საქმეებისადმი. მხარს უჭერდა ცენტრალური ხელისუფლების გაძლიერებას. 1789 წელს შედიოდა იმერეთის საერო და საეკლესიო თავკაცთა ჯგუფში, რომელთაც წინადადებით მიმართეს ერეკლე II-ს, გაეერთიანებინა და თავისი ძალაუფლებისათვის დაექვემდებარებინა ქართლ-კახეთისა და იმერეთის სამეფოები, რასაც, უარით უპასუხა ერეკლე II-მ. 1819 წლის იმერეთის აჯანყების დროს დოსითეოს ქუთათელი რუსეთის ხელისუფლებამ დააპატიმრა, როგორც აჯანყების ერთ-ერთი მოთავე. რუსეთში გადასახლების დროს იგი გზაში მოკლეს. დაკრძალულია ანანურში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები

## ლიტერატურა
* *დადიანი ნ.,* ქართველთ ცხოვრება, შ. ბურჯანაძის გამოც., თბ., 1962
* *კიკვიძე ა.,* საქართველოს ისტორია (XIX ს.), თბ., 1954
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31
**იოსელიანი პ.,* ცხოვრება გიროგი მეცამეტისა, ა. გაწერელიას გამოც., ტფ., 1936

კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1820
კატეგორია:ქართველი წმინდანები
კატეგორია:XIX საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:მართლმადიდებელი ეკლესიის წმინდანები
კატეგორია:წერეთლები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
გრიგოლ II (ლორთქიფანიძე)

**გრიგოლ II** (ერისკაცობაში — გრიგოლ ბეჟანის ძე ლორთქიფანიძე) — აფხაზეთის (დასავლეთ საქართველო) კათოლიკოს-პატრიარქი 1696-1742 წლებში. გრიგოლმა აღადგინა საკათოლიკოსოს დაცემული მეურნეობა, დაიბრუნა ოდიშის, გურიის სამთავროებსა და რაჭის საერისთავოში ფეოდალებისაგან მიტაცებული ზოგიერთი საკათოლიკოსო მამული; საკათოლიკოსოს შემოსავლის გაზრდის მიზნით ადრე გაუქმებული ფულადი ბეგრის ნაცვლად შემოიღო სანთლის ბეგარა, ამითვე შეცვალა ნატურალური საკომლო ბეგრის ნაწილიც. მონაწილეობდა იმერეთის სამეფოს პოლიტიკურ ცხოვრებაში, , ეკავა ლეგიტიმისტური პოზიცია. მან პირობა დაადებინა იმერეთისა და ოდიშის თავადებს, რომ თავს არ დაზოგავდნენ თურქთაგან ქუთაისის ციხისა და იმერეთის გასათავისუფლებლად; გრიგოლი იბრძოდა ტყვის სყიდვისა და მაჰმადიანობის გავრცელების წინააღმდეგ, დადიანს მღვდელმსახურების შეწყვეტით დაემუქრა, თუ იგი თავის სამფლობელოში ტყვის სყიდვას არ აკრძალავდა; ცდილობდა აღედგინა, ქრისტიანობა კავკასიის მთიანეთის მოსახლეობაში.

## წყაროებში მოხსენიება
* **იმერეთის სამეფოს 1737 წლის რუკაზე** მოხსენიებულია როგორც პატრიარქი:

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები

## ლიტერატურა
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
გრიგოლ II
მანდატურთუხუცესი

**მანდატურთუხუცესი** — საქართველოს სამეფოში მანდატურების უფროსი, საპოლიციო უწყების ხელმძღვანელი, ერთ-ერთი ვაზირთაგანი. მას ხელმწიფის კარზე წესრიგის დაცვა და სხვა ადმინისტრაციულ ფუნქციათა შესრულება ევალებოდა. მანდატურთუხუცესის საგანგებო სამოხელეო ნიშანი „სამანდატურო არგანი“ (ოქროს ჯოხი) იყო. იგი თავისი რანგითა და პატივით ამირსპასალარს უტოლდებოდა. იყო შემთხვევები მანდატურთუხუცესის და ამირსპასალარის სახელოების გაერთიანებისა. 

ფეოდალურ საქართველოში სავაზიროში შემავალი ზოგიერთი უწყების ხელმძღვანელს საერთაშორისო თუ დიპლომატიურ ურთიერთობათა წარმართვა ევალებოდა და ეს თავისი სპეციფიკიდან გამომდინარე ჰქონდათ განაწილებული. მეფის მგზავრობისას ასრულებდა ცერემონმაისტერის როლს. მანდატურთუხუცესი უცხო ქვეყნების ელჩების ჩამოსვლას, მიღება-დაცვასა და სხვა მსგავს საკითხებს ადევნებდა თვალყურს. ამ კუთხით იგი საგარეო საქმეთა გამგის მოვალეობასაც ასრულებდა. ივანე ჯავახიშვილის აზრით მანდატურთუხუცესი იყო სახელმწიფო ფოსტისა და მიმოსვლის უფროსიც. ვარაუდობენ, რომ როგორც მეფის ნდობით აღჭურვილი პირს, მას ებარა მეფის სამზარეულოც. მას მანდატურების გარდა ექვემდებარებოდნენ ამირეჯიბი, მესტუმრე და სხვა მოხელეები. XVII საუკუნეში მანდატურთუხუცესის თანამდებობა ეშიკაღასბაშმა შეცვალა.

## მანდატურთუხუცესების სია
*ხაჟიგ დადიანი — XIII საუკუნის II ნახევარი
*ოზბეგ დადიანი — დაახლ. 1452-1452 წლებში ჭლოუს წარწერის თანახმად. 

## ლიტერატურა 
* * ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფილისი, 1928

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ამირსპასალარი

**ამირსპასალარი** (არაბ.-სპარს. ამირ — უფროსი, სპარს. სეფაჰსალარ — სარდალი) — გაერთიანებული ფეოდალური საქართველოს ვეზირი, მთავარსარდალი. განაგებდა მუდმივ ჯარს, მეფის მონა-სპას, სახასო მამულებიდან და საფეოდალოებიდან გამოწვეულ ლაშქარს და სხვა ქვეყნებში დაქირავებულ რაზმებს. ომის დროს ჯარის უშუალო ხელმძღვანელი იყო მეფის შემდეგ, ებარა სახელმწიფო დროშა და წინ მიუძღოდა ლაშქარს. სავაზიროს სხდომაზე სამხედრო საქმეთა განხილვისასაც მეფის შემდეგ პირველი სიტყვა მას ეკუთვნოდა. მეფედ კურთხევისას მას უნდა შემოერტყა მეფისთვის ხმალი. 
ამირსპასალარი ვეზირთა პირველ სამეულში შედიოდა ათაბაგსა და მანდატურთუხუცესთან ერთად. ზოგჯერ კი შეიძლებოდა ათაბაგის ან მანდატურთუხუცესის თანამდებობაც სჭეროდა. ჰყავდა პირადი მხლებელი. ამირსპასალარი პირველად გიორგი III-ის დროს წყაროებში იხსენიება (მანამდე ცნობილი იყო სპასალარი, რომელიც ადგილობრივი სამხედრო საქმეებს განაგებდა), მაგრამ ამ თანამდებობის არსებობა სავარაუდოა უკვე იმ დროიდან, როდესაც დავით აღმაშენებელმა სახელმწიფო წესწყობილებაში რეფორმები განახორციელა და მუდმივი ჯარი შექმნა. ამირსპასალარის სახელწოდების შემოღებამდე მთავარსარდალს სპასპეტი ეწოდებოდა, შემდეგ კი სპასპეტი აღნიშნავდა საერთოდ მხედართმთავარს. ამირსპასალარის უწყებაში შედიოდნენ ამილახორი, ზარდახნისუხუცესი და მათდამი დაქვემდებარებული მოხელეები. საქართველოს პოლიტიკური დაშლა-დანაწილების შედეგად ამირსპასალარის თანამდებობა მოისპო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
მემორანდუმი

**მემორანდუმი** ( — რაც უნდა გვახსოვდეს) — დიპლომატიური დოკუმენტი, რომელშიც დეტალურად არის ჩამოყალიბებული რაიმე საკითხის ფაქტობრივი ან იურიდიული ანალიზი, ან სახელმწიფოს ოფიციალური პოზიციაა განმარტებული. 

მემორანდუმი შეიძლება იყოს ორი სახის:
* იგი წარმოადგენს დანართს პირადი ან ვერბალური ნოტისათვის; 
*იგი არის დამოუკიდებელი დოკუმენტი, რომელიც გადაიცემა პირადად ან კურიერის მეშვეობით. პირველ შემთხვევაში მემორანდუმი იბეჭდება უგერბო ფურცელზე; არ აღინიშნება ნომერი, ბეჭედი, გაგზავნის ადგილი, თარიღი და მისამართი. 

როდესაც მემორანდუმი დამოუკიდებელი დოკუმენტია, იგი იბეჭდება სანოტო ქაღალდზე, რომელზეც აღინიშნება გაგზავნის ადგილი და თარიღი, თუმცა ნომერი და ბეჭედი არ ისმება. 

ხშირია ცალკეულ სახელწიფოთა მიერ მემორანდუმის გამოქვეყნება მნიშვნელოვან საერთაშორისო საკითხებთან დაკავშირებით.

## სქოლიო
კატეგორია:დიპლომატია
ბაგრატ I (აფხაზთა მეფე)

**ბაგრატ I** (გ. 893) —  „აფხაზთა სამეფოს“ მეფე (887–893), მეფე  დემეტრე II-ის ძე.

გიორგი I-ის სიკვდილის შემდეგ ბაგრატის, როგორც ტახტის მემკვიდრის, წინააღმდეგ შეთქმულება მოაწყვეს ქვრივმა დედოფალმა და  იოანე შავლიანმა. ბაგრატ I-მა თავი  კონსტანტინოპოლს შეაფარა. ბიზანტიის კეისრის დახმარებით ბაგრატ I დასავლეთ საქართველოში დაბრუნდა, მოკლა მეფე ადარნასე, ძე იოანე შავლიანისა, ტახტი დაიჭირა და ადარნასეს ქვრივი (გვარამ მამფლის ასული) შეირთო ცოლად. 885 ბაგრატ I-მა ბიზანტიიდან დააბრუნა ცოლისძმა ნასრა და მას  ტაო-კლარჯეთის მფლობელთა წინააღმდეგ თავისი ლაშქარი მიაშველა. ბაგრატ I-ის ეს ღონისძიება კლარჯეთში დამკვიდრებას ისახავდა მიზნად, მაგრამ უშედეგოდ დამთავრდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის მმართველები
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 893
ბაგრატ I კურაპალატი

**ბაგრატ I კურაპალატი** — ტაო-კლარჯეთის მთავარი (826–876), ძე აშოტ I კურაპალატისა. 

დაახლოებით 830 ბიზანტიის კეისრისაგან მიიღო „ქართველთა კურაპალატის“ ტიტული. 841 წლისთვის ბაგრატ I-ს უკვე გათავისუფლებული ჰქონდა არაბებისგან მთელი მესხეთი. იბრძოდა მთელი ქართლის შემოსაერთებლად. ამ მიზნით 843 მიეშველა არაბთა ხალიფის სარდალს მუჰამად იბნ ხალიდს თბილისის ამირა საჰაკისა და მისი მოკავშირე კახელების წინააღმდეგ ბრძოლაში. დაბა რეხთან დამარცხების შემდეგ ბაგრატ I ტაო-კლარჯეთში დაბრუნდა და მალე თვით საჰაკის მოკავშირე გახდა. ქართლში ბუღა თურქის ლაშქრობისას (853) ბაგრატ I არაბებს მიემხრო და მონაწილეობდა საჰაკის შეპყრობასა და ქართლში შემოჭრილი აფხაზთა მეფის ლაშქართან ბრძოლაში 
კვერცხობთან, მაგრამ ქართლში გაბატონება ამჯერადაც ვერ შეძლო.

გარდაიცვალა 876 წელს. დარჩა სამი ვაჟი: დავითი, ადარნასე და აშოტი.

ბაგრატ I-ის დროს ტაო-კლარჯეთში გრძელდებოდა აშოტ I-ის მიერ დაწყებული დიდი საეკლესიო-სამონასტრო მშენებლობა, რომლის ერთ-ერთი ინიციატორი გრიგოლ ხანძთელი იყო.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის მეფეები
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი კურაპალატები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბაგრატ I (ქართველთა მეფე)

**ბაგრატ I**, ერისთავთა შორის **ბაგრატ II** (გ. 945) —  ქართველთა მეფე 937–945, კლარჯეთის ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი, ძე ადარნასე II-ისა. მეფედ იხსენიება იშხნის წარწერაში. ატარებდა მაგისტროსის ბიზანტიის ტიტულს 923–945 წლებში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:გარდაცვლილი 945
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბაგრატ II (ქართველთა მეფე)

**ბაგრატ II** *რეგვენი*, ერისთავთა შორის ბაგრატ III (გ. 994) — ძე სუმბატ კურაპალატისა, ბაგრატიონი, ჯერ ერისთავთერისთავი 937 – 958, შემდეგ ქართველთა მეფე 958-994. 990 ბაგრატ II დავით III კურაპალატს დაეხმარა ადარბადაგანის ამირა მამლანისა და სხვა ამირების შეერთებული მხედრობის წინააღმდეგ ბრძოლაში ქ. ვალაშკერტთან.

## ზედწოდების შესახებ
არსებობს მოსაზრება, რომ „რეგვენი“ ტახტზე ასვლის დროს მეტისმეტი ახალგაზრდობის გამო შეერქვა. თუმცა უნდა აღინიშნოს, რომ ეს სიტყვა თანამედროვე მნიშვნელობით გამოიყენებოდა ძველ ქართულ ენაშიც. შესაბამისად, ზედწოდება შესაძლოა უკავშირდებოდეს ბაგრატის პიროვნულ თვისებებს, უგუნურ, გაუმართლებელ, ანდა უბრალოდ, დაპირისპირებული ბანაკისთვის გაუგებარ და მიუღებელ გადაწყვეტილებებს. არ არის გამორიცხული, რომ ზედწოდება სწორედ პოლიტიკური შეფასების ნაწილი იყოს (ბაგრატ II ერთხანს დაპირისპირებული ჩანს ვაჟთან — გურგენთან და შვილიშვილთან — ბაგრატ III-სთან).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 994
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
ბაგრატ I ერისთავი

**ბაგრატ I** *ერისთავი* (გ. 1372) — იმერეთის ტახტის პრეტენდენტი,  დავით VI ნარინის შვილიშვილი. მამის, მიქელ დავითის ძის, გარდაცვალებისას მცირეწლოვანი იყო და ფაქტობრივად მხოლოდ სამეფო დომენს ფლობდა. 1330 წელს გიორგი V ბრწყინვალე იმერელ ფეოდალთა ნაწილთან შეთანხმებით დასავლეთ საქართველოში გადავიდა და ქუთაისის ციხეში თავისი მომხრეებით გამაგრებულ ბაგრატ I-ს ალყა შემოარტყა. ბაგრატ I იძულებული გახდა მეფეს მორიგებოდა და იმერეთი დაეთმო. სამაგიეროდ გიორგი V-მ მას შორაპნის საერისთავო უბოძა. 1358 წელს ბაგრატ I-მა საქართველოს მეფის დავით IX-ის ნებართვით ცოლად შეირთო ყვარყვარე I ათაბაგის ასული, რომელთანაც სამი ვაჟი: ალექსანდრე, გიორგი და კონსტანტინე შეეძინა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1372
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:იმერეთის ერისთავები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
სკანდინავიური მითოლოგია

**სკანდინავიური მითოლოგია** — ჩრდილო-გერმანულენოვანი ტომების (ნორმანების, დანების, ანგლების, საქსების) მითოლოგია, რომელიც ჩამოყალიბდა ქრისტიანობის მიღებამდე, დაწყებული ძვ.წ. მე-5 საუკუნიდან. მის შესახებ ინფორმაციის ძირითადი წყაროა პოეტური „უფროსი ედას“ და ს. სტურლუსონის პროზაული „ედას“ ტექსტები. თითქმის იმავე პერიოდს მიეკუთვნება დანიელი ქრონოლოგის საქსონ გრამატიკის მითოლოგიური სიუჟეტები.

## კოსმოგონია 
### სამყაროს შექმნა 
თავდაპირველად მხოლოდ უფრსკული გინუნგაგაპი იყო. მისგან ჩრდილოეთით ნისლთა სამეფო ნიფლჰეიმი, ხოლო სამხრეთით ცეცხლის სამეფო - მუსპელჰეიმი მდებარეობდა. ნილსთა სამეფოში გელგერმირმა წყარო შექმნა,რომლისგანაც თორმეტი ძლიერი ნაკადი (ელივაგარი) წარმოიშვა. წყალი ნიფლჰეიმში ყინულად იქცეოდა, მაგრამ წყარო მაინც აგრძელებდა წყლის ნაკადს და გაყინული ლოდები მუსპელჰეიმისკენ მიედინებოდნენ. ბოლოს ყინულოვანი ლოდები ისე ახლოს მივიდნენ, რომ გადნობა იწყეს. გამდნარი ყინულების ნაპერწკლებიდან წარმოიშვა გიგანტი იმირი.
მოგვიანებით, მარილიანი ყინულიდან გაჩნდა ძლიერი გიგანტი ბური. მისმა შვილმა, ბიორმა ცოლად დევქალა ბესლა შეირთო. მათ გაუჩნდათ სამი შვილი - ასები: ოდინი, ვილი და ვე. ძმებს არ მოეწონათ ბოროტი იმირის მბრძანებლობა და მოკლეს იგი, ხოლო მისი სხეულისგან შექმნეს მიდგარდი.
მიდგარდისგან აღმოსავლეთით, ასებმა იოტუნჰეიმი შექმნეს და სამფლობელოდ ბელგელმირს და მის შთამომავლობას გადასცეს. დროთაგანმავლობაში ასები მომრავლდნენ და მიწიდან მაღალზე აიშენეს ქვეყანა და მას ასგარდი დაარქვეს. 

### ადამიანის შექმნა 
სამყაროს შექმნის შემდეგ, ოდინმა და მისმა ძმებმა მისი დასახლება გადაწყვიტეს. ზღვის პირას იპოვეს ხეები: თხმელა და იფანი. თხმელისგან კაცი, ხოლო იფნისგან ქალი შექმნეს. მერე ოდინმა მათ სული მისცა, ვილიმ გონება, ვემ კი სისხლი და გრძნობა. ასე გაჩნდნენ პირველი ადამიანები. კაცს ერქვა ასკი (*Frêne*), ქალს - ემბლა (*Orme*). ისინი ერთად იქნებიან ქვეყნის დასაბამიდან ცხრა სამყაროს შექმნამდე და კაცობრიობას გაამრავლებენ.
ადამიანთა და ღმერთთა სამყაროს საზღვარი (ბიფროსტი) ცისარტყელის ფორმით წარმოიდგინება. ბიფროსტს ჰეიმდალი იცავს.

## ღმერთების პანთეონი 
* ოდინი
* ვილი
* ვე
* თორი
* ლოკი
* ბალდრი
* ჰაიმდალი
* ული
* იდუნი
* სიფი
* ლეფნი
* ვარი

## მითოლოგიური არსებები 
* იოტუნები

## მეფეები და გმირები 
* ველუნდი
* ზიგფრიდი
* ბეოვულფი
* რაგნარ ლოდბროკი
* შილდმეიდენი
* ხარალდ კბილმტკივნეული

## მონსტრები და ცხოველები 
* სლეიპნირი

## წყაროები 
* პროზა ედა
* პოეტური ედა
* დანორუმის ღვაწლი
* ინგლინგლახების საგა
* საგა

## რესურსები ინტერნეტში 
* ძველ სკანდინავიური პროზა და პოეზია (heimskringla.no)
* Jörmungrund: Skálda- & vísnatal Norrœns Miðaldkveðskapar/ისლანდიურ სკანდინავიური პოეზია  (ისლანდიურად)
* ძველი ტექსტები ორიგინალურ ენებზე 

*
კატეგორია:ვიკინგები
მაქსიმე I

მინი|
**მაქსიმე I** (გვარად **მაჭუტაძე**;  გ.  1656) — დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1639-1656 წლებში. ადრე იყო შემოქმედელი მღვდელთმთავარი, ნახსენებია შემოქმედის მონასტრის მთავარი ეკლესიის სამშენებლო წარწერაში. იბრძოდა ტყვეებით ვაჭრობის წინააღმდეგ. 

1634 წელს როსტომ მეფისა და მარიამ დადიანის ქორილში ამ უკანასკნელს ამალში ახლდნენ გურია-სამეგრელოს რჩეული თავადები და ეპისკოპოსები, მათ შორის მაქსიმე მაჭუტაძე. მაქსიმე გორში შეხვდა იტალიელი კათოლიკე მისიონერების, თეატინელთა მისიის წარმომადგენლებს, მათ პრეფექტს პიეტრო ავიტაბილეს და სთხოვა მისიონერები გაეყოლებინათ გურიაში ტყვეთა სყიდვის წინააღმდეგ ბრძოლაში დასახმარებლად. თანხმობის მიღების შემდეგ მან გურიაში ჩაიყვანა ქრისტეფორე კასტელი, პატრი ანტონიო ჯარდინა და ბერი კლაუდიო. 

მაქსიმე I-მა ოდიშის მთავარს, ლევან II დადიანს, აღადგენინა გაუქმებული ხობის მონასტერი, მოაწესრიგა ოდიშში თავად-აზნაურთა საწესო-საკათოლიკოსო გადასახადების აკრეფის საქმე. 1640 წელს მასპინძლობდა  ელჩინისა და ზახარევის ელჩობას ლევან II დადიანთან, აგრეთვე ტოლოჩანოვისა და იევლევის ელჩობას იმერეთის მეფესთან 1650-1652 წლებში. მაქსიმე I-მა სამჯერ იმოგზაურა იერუსალიმში, სადაც დიდი შეწირულება გაიღო ქართული მონასტრებისათვის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მეთაურები
* დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქები

## ლიტერატურა
*
**ლომინაძე ბ.* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან (სენიორიები), [ტ.] 1., თბ., 1966
**ლომინაძე ბ.,* მასალები დასავლეთ საქართველოს XVII-XVIII საუკუნეთა ისტორიის ქრონოლოგიისათვის «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1954, ნაკვ. 31

## რესურსები ინტერნეტში
* მაქსიმე მაჭუტაძის სიგელი უდაბნოს მონასტერს

## სქოლიო
კატეგორია:დასავლეთ საქართველოს კათოლიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი  1657
კატეგორია:შემოქმედელი მღვდელმთავრები
ბაგრატ III (იმერეთის მეფე)

**ბაგრატ III** (დ. 1495 — გ. 1565) — იმერეთის მეფე 1510-1565, ალექსანდრე II-ის ძე. 
მინი|მარცხნივ|ბაგრატ III-ის სამეფო სიგელი.
ენერგიულად ებრძოდა ოსმალებს, ცდილობდა იმერეთის მთლიანობის შენარჩუნებას. „ტყვეთა სყიდვის“ წინააღმდეგ მოიწვია საეკლესიო კრება, რომელმაც ტყვის გამსყიდველთათვის სიკვდილით დასჯა დაადგინა. ბაგრატ III-ის თანხმობით 1533 წელს მამია I გურიელმა და მამია III დადიანმა ილაშქრეს ჯიქეთს, მაგრამ დამარცხდნენ. 1535 წელს მურჯახეთის ბრძოლაში ბაგრატ III-მ დაამარცხა ყვარყვარე III ჯაყელი, დაიკავა სამცხე და ათი წელი ფლობდა მას. 1543 წელს ყვარყვარეს შვილმა ქაიხოსრო II ჯაყელმა მოიშველია ოსმალთა ჯარი მუსტაფა ლალა-ფაშას მეთაურობით და ქარაღაქთან შეებრძოლა ბაგრატ III-ს, მაგრამ დამარცხდა. ამის შემდეგ სულთანმა უფრო მრავალრიცხოვანი ჯარი გამოგზავნა. სოხოისტის ბრძოლაში ბაგრატ III დამარცხდა. სამცხეში ოსმალებმა მოიკიდეს ფეხი. ამის შემდეგ ბაგრატ III-მ მთავრებს (დადიანი და გურიელი) შეუტია, მაგრამ ვერ შეძლო მათი დამორჩილება. 1548 წელს ბაგრატმა ლევან I დადიანი და როსტომ გურიელი სადარბაზოდ მიიწვია. გურიელი მას არ ეახლა, ხოლო დადიანი ბაგრატმა დააპატიმრა და გამოამწყვდია გელათის სამრეკლოში, საიდანაც იგი სამცხის ათაბაგის ქაიხოსრო III-ის ხელშეწყობით სამცხეში გაიპარა. ოდიშია და გურიის მთავრები სულთნის ვასალები გახდნენ. 1555 წელს ბაგრატ III-ც იძულებული გახდა სულთნისათვის ხარკის მიცემა ეკისრა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1495
კატეგორია:გარდაცვლილი 1565
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
ბაგრატ VI (იმერეთის მეფე)

**ბაგრატ VI**, იმერეთში **ბაგრატ II** (დ. დაახლოებით  1439 — გ. 1478) — იმერეთის მეფე 1463-1466, ქართლ-იმერეთის მეფე 1466-1478, ბაგრატიონთა იმერეთის შტოს წარმონადგენელი, ალექსანდრე I-ის ძმის გიორგის ძე. XV საუკუნის შუა წლებში იყო სამოქალაქოს ერისთავი. სამეფო ხელისუფლების მოწინააღმდეგე ყვარყვარე II ჯაყელთან კავშირის გამო საქართველოს მეფე გიორგი VIII-მ ბაგრატ VI-ს 1462 ქუთაისი ჩამოართვა. ბაგრატ VI აჯანყდა, 1463 ჩიხორის ბრძოლაში გიორგი VIII დაამარცხა და იმერეთის მეფედ ეკურთხა. 1465 გიორგი VIII ყვარყვარე II ჯაყელმა დაატყვევა; ბაგრატ VI-მ ამით ისარგებლა, ქართლში გადავიდა და 1466 თავი მეფედ გამოაცხადა. 1477 საქართველოში შემოჭრილმა ირანის ლაშქარმა უზუნ-ჰასანის მეთაურობით თბილისი, გორი და ქართლის ვაკე დაიკავა. ბაგრატ VI უზუნ-ჰასანს დაუზავდა და ხარკი იკისრა. 1477 წელს ილაშქრა ოდიშში, ვამეყ II დადიანი დაამარცხა და დაიმორჩილა. 1478 წელს უზუნ-ჰასანის სიკვდილისთანავე, მტერმა საქართველო მიატოვა. იმავე წელს ბაგრატ VI-ც გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1478
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ერისთავები
დავით I კურაპალატი

**დავით I კურაპალატი** (გ.  881) — ბაგრატ I-ის უფროსი ძე, ბაგრატიონთა ტაოს შტოს წარმომადგენელი. კურაპალატი 876 წლიდან. იბრძოდა შიდა ქართლისათვის (სომეხთა მეფის მხარდაჭერით) აფხაზთა მეფის ადარნასე შავლიანის წინააღმდეგ; ამ უკანასკნელის მოკავშირეები იყვნენ თავისი ცოლისძმა ნასრა გვარამის ძე და გურგენ ადარნასეს ძე ბაგრატიონები. 881 წელს დავით I ვერაგულად მოკლა გვარამ (გუარამ) მამფალის ძემ ნასრამ. ივანე ჯავახიშვილის აზრით, მკვლელობის მიზეზი გახდა შემდეგი გარემოება: როდესაც ლიპარიტ I ბაღვაშმა გვარამ მამფალის კუთვნილი თრიალეთის ქვეყანა დაიპყრო და თავის პატრონად და მფარველად დავით I გამოაცხადა, ნასრამ ეს აქტი გვარამის სახლის მფლობელობის ხელყოფად მიიჩნია და მამის შელახული უფლების აღდგენა მოისურვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 881
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:ქართველი კურაპალატები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბაგრატ IV (იმერეთის მეფე)

**ბაგრატ IV** (გ. 1681) — იმერეთის მეფე (1660-1661, 1663-1668, 1669-1678, 1679-1681), ალექსანდრე III-ის ძე. 

ალექსანდრე III-ის გარდაცვალების შემდეგ (1660, 4 მარტი), ბაგრატის დედინაცვალმა დარეჯანმა, რომელიც ქვეყნის ფაქტობრივი გამგებელი იყო, ბაგრატს ცოლად შერთო თავისი ძმის, თეიმურაზ I–ს ვაჟის, დავითის ასული ქეთევანი. მაგრამ, სულ რამდენიმე თვეში, მისივე ბრძანებით, ბაგრატი დააბრმავეს და ტახტიდან გადააყენეს, თვითონ დარეჯანი კი ვახტანგ ბაგრატიონს, ზედწოდებით ჭუჭუნიაშვილს მისთხოვდა. ვახტანგი მეფედ გამოაცხადეს.

დარეჯანის საქციელით უკმაყოფილო თავადთა ერთმა ნაწილმა (ქვემო იმერეთიდან) ვამეყ დადიანი, მეორე ნაწილმა კი (ზემო იმერეთიდან) ვახტანგ V შაჰნავაზი მიიწვია იმერეთში. ვამეყმა შეიპყრო დარეჯანი და ვახტანგი (ამ უკანასკნელს თვალები დასთხარა) და თავი მეფედ გამოაცხადა. ამასობაში ვახტანგმა ზემო იმერეთი დაიკავა. დადიანი და ვახტანგი შეთანხმდნენ და იმერეთი შუაზე გაიყვეს, საზღვრად მდ. ბუჯისწყალი დადვეს (1660). ცოტა ხანში მათ შორის ურთიერთობა აირია და ვახტანგმა მის წინააღმდეგ გაილაშქრა. ჯერ იმერეთში აიღო სვერის, კაცხის და სკანდის ციხეები, შემდეგ კი ოდიშზე გაილაშქრა. ვამეყ დადიანი ცოლ-შვილით სვანეთში გაიქცა და ჭაქვინჯის ციხეს შეაფარა თავი. ქუთაისში ვახტანგმა იმერეთის მეფედ გამოაცხადა თავისი ძე — არჩილი (1661 წელი), შემდეგ ქართლში დაბრუნდა და თან წამოიყვანა უსინათლო ბაგრატ IV. მოგვიანებით ვახტანგმა ირანის მოთხოვნით არჩილი უკან გაიწვია და იმერეთში კვლავ გამეფდა ბაგრატი. ვახტანგმა ბაგრატს გაატანა იორამ სააკაძე, იორამმა იგი ქუთაისში მიიყვანა და ტახტზე დასვა. 

ბაგრატ IV-ის მერყევმა პოლიტიკამ ხელი შეუწყო ფეოდალური შინაომების გაღრმავებას, გაძლიერდა იმერელ ფეოდალთა და გურია-სამეგრელოს მთავართა თვითნებობა, გახშირდა „ტყვის სყიდვა“. ბაგრატ IV-ს სამჯერ ჩამოართვეს მეფობა. მეფობის პერიოდშიც მას, ფაქტობრივად, მხოლოდ სამეფო დომენი ემორჩილებოდა. სახლთუხუცესმა სეხნია ჩხეიძემ ქუთაისის ციხე ორჯერ (1666, 1668) გადასცა ოსმალებს. ბაგრატ IV-მ შეძლო მისი დაბრუნება, მაგრამ 1674 წელს იძულებული გახდა თვითონ გადაეცა ის ოსმალებისათვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1681
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დამხობილი მონარქები
1935

## მოვლენები 
* დაარსდა გორის სახელმწიფო ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი.
* 16 მარტი : ადოლფ ჰიტლერმა გამოაცხადა გერმანიის კვლავ შეიარაღება, ვერსალის ხელშეკრულების მიუხედავად.
* 2 ოქტომბერი : იტალიის ჯარი აბისინიაში შეიჭრა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 8 იანვარი : ელვის პრესლი — ამერიკელი მომღერალი (გ.1977)
* 16 იანვარი  : უდო ლატეკი — გერმანელი სპორტსმენი, სპორტული კომენტატორი. (გ. 2015)
* 18 იანვარი : პეტერ არბნორი  — ალბანელი პოლიტიკოსი, დისიდენტი და უფლებათადამცველი.   (გ. 2006)
*18 იანვარი : დავით  ჯავახიშვილი   — ქართველი მწერალი.
* 31 იანვარი : ოე კენძაბურო —  იაპონელი მწერალი

### თებერვალი  
* 12 თებერვალი : ჰრანტ მათევოსიანი — სომეხი მწერალი  (გ. 2002)
* 14 თებერვალი : გრიგორე ვიერუ  — მოლდოველი მწერალი და პოეტი. (გ. 2009)
* 23 თებერვალი : როსტომ აბაშიძე —  ქართველი მოჭიდავე
* 25 თებერვალი : ოქთაი სინანოღლუ — თურქი ფიზიკური ქიმიკოსი და მოლეკულური ბიოფიზიკოსი.  (გ. 2015)
* 26 თებერვალი : არტურ რასიზადე — აზერბაიჯანელი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე

### მარტი  
* 3 მარტი : ჟელიუ ჟელევი — ბულგარელი ფილოსოფოსი და პოლიტიკოსი.   (გ. 2015)
* 5 მარტი  : ბაადურ წულაძე — ქართველი მსახიობი და კინორეჟისორი.
* 10 მარტი  : ნოდარ ჭითანავა — ქართველი ეკონომისტი
* 26 მარტი : მაჰმუდ აბასი— პალესტინის ეროვნული ადმინისტრაციის პრეზიდენტი

### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
* 5 ივნისი : კახი კავსაძე – ქართული კინოსა და თეატრის მსახიობი მსახიობი (გ. 2021)
* 21 ივნისი : საგანი, ფრანსუაზ —  ფრანგი მწერალი (გ.2004)

### ივლისი  
* 6 ივლისი : XIV დალაი ლამა — ტიბეტური ბუდიზმის ლიდერი
### აგვისტო   
* 10 აგვისტო: გია ყანჩელი   — ქართველი კომპოზიტორი (გ. 2019)

### სექტემბერი  
* 1 სექტემბერი : ოზავა, სეიჯი — იაპონელი დირიჟორი
* 11 სექტემბერი : პერტი, არვო —  ესტონელი კომპოზიტორი
* 17 სექტემბერი : კენ კიზი —  ამერიკელი მწერალი  (გ. 2001)
### ოქტომბერი   
* 1 ოქტომბერი : ანდრიუსი, ჯული —  ინგლისელი მსახიობი
* 12 ოქტომბერი : პავაროტი, ლუჩიანო —  იტალიელი მომღერალი (გ. 2007)
### ნოემბერი   
* 8 ნოემბერი : დელონი, ალენ — ფრანგი მსახიობი, პროდიუსერი, რეჟისორი და სცენარისტი
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 28 იანვარი : იპოლიტოვ-ივანოვი, მიხაილ — რუსი კომპოზიტორი (დ.1859)
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
* 18 მაისი : ლორენსი, თომას ედუარდ — ბრიტანელი ჯარისკაცი, "არაბეთის ლორენსი" (დ.1888)
### ივნისი  
### ივლისი  
* 12 ივლისი : დრეიფუსი, ალფრედ— საფრანგეთის სახელმწიფო მოღვაწე (დ.1859)
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ჯეიმზ ჩადუიკი
* ქიმია : ფრედერიკ ჟოლიო, ირენ ჟოლიო-კიური
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ჰანს შპემანი
* ლიტერატურა : ––
* მშვიდობა : კარლ ფონ ოსიეტსკი

*
ადარნასე II

**ადარნასე II** (გ. 923) — ქართველთა მეფე 888–923, ტაო-კლარჯეთის სამეფოს გამგებელი, ძე დავით I კურაპალატისა, ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა ტაოს შტოს შთამომავალი. 

## ცხოვრება და მოღვაწეობა
ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა შორის გაჩაღებულ შინაფეოდალურ ომში დავით I კურაპალატის დაღუპვის (881) შემდეგ სამთავროს გამგებლობა ადარნასე II-ის ხელში გადავიდა. დავითის მკვლელმა ნასრა, გვარამ მამფლის ძემ (888) აფხაზთა მეფის ბაგრატის დახმარებით სცადა ტაო-კლარჯეთის სამფლობელოების დაბრუნება, მაგრამ ადარნასე II-მ და მისმა მომხრეებმა დაამარცხეს. ამ დროიდან დაიწყო ადარნასე II-ის გაძლიერება. ბაგრატიონთა შორის მან პირველმა მიიღო „ქართველთა მეფის“ ტიტული (888). ადარნასე II იბრძოდა საქართველოს გაერთიანებისათვის. მას მხარს უჭერდნენ სომხეთის (შირაქის) მეფეები. 891 ადარნასე II სომხეთის შინაფეოდალურ ბრძოლებში ჩაერია და ხელი შეუწყო შირაქში სუმბატ აშოტის ძის გამეფებას. 904 ადარნასე II-მ სუმბატის დახმარებით დაამარცხა და ტყვედ ჩაიგდო ქართლში შემოჭრილი აფხაზთა მეფე კონსტანტინე. შემდეგში სუმბატ სომეხთა მეფემ გაათავისუფლა კონსტანტინე, რასაც ყოფილ მოკავშირეებს შორის განხეთქილება მოჰყვა. 907 ადარნასე II მიემხრო სომხეთში შემოჭრილ არაბთა სარდალს აბუ ლ-კასიმს და სუმბატის წინააღმდეგ იბრძოდა. ადარნასე II ეწეოდა კულტურულ-სააღმშენებლო მოღვაწეობას: ააშენა და საეპისკოპოსო საყდრად აქცია ბანას ტაძარი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 923
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
მესტუმრე

**მესტუმრე** — შუა საუკუნეების საქართველოში არსებული ერთ-ერთი თანამდებობა, რომლის მოვალეობათა შორის უცხოელი ელჩების, დიპლომატიური მისიების მიღება და კონტაქტების წარმოება შედიოდა.

მესტუმრე ამირეჯიბის და მანდატურთუხუცესის „ქვეშეთ“ მდგომი მოხელე იყო და „მოციქულთა შემთხუევანი“ და „მეძღუნეთა ჯეროვანი მისაგებელნი“ ჰქონდა მინდობილი.

მესტუმრე ანუ „სტუმართ მოურავი“ (საბა) მოციქულთა, სტუმრებისა და მეძღვენეთა დახვედრა-მიღების თადარიგის დამჭერი მოხელე იყო ძველ საქართველოში.  მესტუმრეს სახელმწიფოსაგან განსაზღვრული სარგო ჰქონდა და სტუმრებისაგანაც საჩუქრის სახით მნიშვნელოვან გასამრჯელოს იღებდა. მესტუმრეთა უფროსს მესტუმრეთუხუცესი ეწოდებოდა. გვიანდელ ფეოდალურ პერიოდში მესტუმრისა და მესტუმრეთუხუცესის მნიშვნელობით შემოვიდა „მემანდარი“ და „მემანდარბაში“. მემანდრები და მემანდარბაში ეშიკაღასბაშს ექვემდებარებოდნენ. ტერმინი „მესტუმრე“ „მემანდრის“ შემოსვლის შემდეგაც იხმარებოდა.

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1 ტფ., 1928, გვ. 165-166;

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
ბაგრატ ერისთავთერისთავი

**ბაგრატ ერისთავთერისთავი** (გ. 966) — X საუკუნის ქართველი მწიგნობარი, ადარნასე III-ის ძე. გიორგი მერჩულეს „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრებაში“ იგი მოხსენებულია, როგორც ეკლესიების მშენებელი, საღმრთო წიგნების მაძიებელი და შემკრები. 958—966 მას განუახლებია „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“, ჩაურთავს რამდენიმე სასწაული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გარდაცვლილი 966
კატეგორია:ქართველი მწიგნობრები
კატეგორია:ტაო-კლარჯეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბენგალური ენა

მინი|ბენგალური ენის გავრცელების არეალი

**ბენგალური ენა** — ბენგალელების ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის ინდოარიული ჯგუფის ენებს. დამწერლობა მომდინარეობს ბრაჰმიდან.

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 185 მლნ 
* **ენის კოდი**: bn 
* **სახელწოდება**: bn - Banla; en - Bengali; en - Bengala 
* **დამწერლობა**: ბენგალური

ამ ენას ორი დიალექტური ჯგუფი აქვს - დასავლური და აღმოსავლური. ბენგალურ ენის ისტორიაში, რომელიც წერილობითი ძეგლებით X-XII სს-დან აღიწერება, გამოიყოფა 3 პერიოდი: ძველბენგალური, საშუალობენგალური (XIV ს-დან) და ახალბენგალური (XVIII ს-ის ბოლოდან). ბენგალურ ენაზე წერდა რაბინდრანათ თაგორი.

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ბანგლადეში
* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** დასავლეთი ბენგალი
** ტრიპურა

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Nomoskaar; Aadaab
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Shagatom
* გმადლობთ - Dhanyabad; Ozasro dhanyabad
* კი / არა - Ha; Ji; Ji ha / Na
* გეთაყვა - Doya kore; Onugraha kore
* ნახვამდის - Nomoskaar; Shubho bidai

**რიცხვები**

* 1 - ek, 2 - dui, 3 - tin, 4 - cha:ri, 5 - pã:ch, 6 - ch'ay, 7 - sa:t, 8 - a:t, 9 - nay, 10 - dash

## ლიტერატურა 
* Thompson, Hanne-Ruth (2012). *Bengali*. Volume 18 of London Oriental and African Language Library. John Benjamins Publishing. .
* Dasgupta, Probal (2003). Bangla. In George Cardona and Dhanesh Jain, (eds) *The Indo-Aryan languages*. London/New York: Routledge, 351–390.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Bengali language at *Encyclopædia Britannica*
* Bangla Academy 
* The South Asian Literary Recordings Project, The Library of Congress. Bengali Authors.

კატეგორია:ბენგალური ენა
პორტუგალიური ენა

**პორტუგალიური ენა** — პორტუგალიელთა და ბრაზილიელთა ენა, მიეკუთვნება ინდოევროპული ოჯახის რომანულ ენებს .

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >160 მლნ 
* **ენის კოდი**: pt 
* **სახელწოდება**: pt - Português; en - Portuguese; eo - Portugala 
* **დამწერლობა**: ლათინური

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* პორტუგალია
* ბრაზილია (ბრაზილიური პორტუგალიური)
* ევროპის კავშირი

### სხვა ქვეყნები და დამოკიდებულებები 
* &nbsp;–  *Angolano*  (ანგოლური პორტუგალიური)
* &nbsp;–  *Cabo-verdiano*  (კაბო-ვერდული პორტუგალიური)
* &nbsp;–  *Timorense*  (აღმოსავლეთი ტიმორული პორტუგალიური)
* &nbsp;– *დამანური* (დამანური) და *გოური* (პორტუგალიური გოაზე)
* &nbsp;–  *Guineense*  (გვინეა-ბისაური პორტუგალიური)
* &nbsp;–  *Macaense*  (მაკაური პორტუგალიური)
* &nbsp;–  *Moçambicano*  (მოზამბიკური პორტუგალიური)
* &nbsp;–  *Santomense*  (სან-ტომე და პრინსიპული პორტუგალიური)
* &nbsp;– ურუგვაიული პორტუგალიური

## გრამატიკა 
პორტუგალიურ ანბანში 23 ასოა, ნასესხებ სიტყვებში გამოიყენება აგრეთვე y, k და w. ენაში არის დიგრაფები - nh, lh, ch, ss. დიგრაფების გარდა, ასო h არ გამოითქმება. მახვილის ნიშანი ერთდროულად გამოხატავს აქცენტსაც და ხმოვნის ღია და დახურულ მდგომარეობას. სტრიქონსზედა ნიშანი '~' ხმოვნის ან დიფთონგის ცხვირისმიერ წარმოთქმას აღნიშნავს.

პორტუგალიის თავისებურება ის არის, რომ მისი ენობრივი ცენტრი (კოიმბრისა და ლისაბონის რაიონები) უფრო სამხრეთით მდებარეობს, ვიდრე ესპანეთის ასეთივე ცენტრი. ამის გამო ზოგიერთი ენობრივი ნიშანი, რაც ესპანურში სამხრეთ დიალექტებში შეინიშნება, პორტუგალიაში საერთო ლიტერატურული ნორმაა.

## ლექსიკა 
პორტუგალიური ენა ჩამოყალიბდა გვიანდელი ლათინურის ლუზიტანური ვარიანტის საფუძველზე კელტური და იბერიული სუბსტრატების მონაწილეობით. რომაული პროვინცია ლუზიტანიისაგან პორტუგალიურ ენაში შემორჩა სიტყვები: luso - ლუზოფონი, idioma luso - პორტუგალიური ენა, lusófilo - პორტუგალისტი.

**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Olá
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Bem-vindo
* გმადლობთ - Obrigado; Obrigada
* კი / არა - Sim / Não
* გეთაყვა - Se faz favor; Por favor
* ნახვამდის - Adeus; Até a vista; Até logo

;რიცხვები

* 1 - um/uma, 2 - dois/duas, 3 - três, 4 - quatro, 5 - cinco, 6 - seis, 7 - sete, 8 - oito, 9 - nove, 10 - dez, 11 - onze, 12 - doze, 13 - treze, 14 - quatorze[1]/catorze[2], 15 - quinze, 16 - dezesseis[1]/dezasseis[2], 17 - dezessete[1]/dezassete[2], 18 - dezoito, 19 - dezenove[1]/dezanove[2], 20 - vinte, 21 - vinte e um/uma, 22 - vinte e dois/duas, 30 - trinta, 40 - quarenta, 50 - cinqüenta[1]/cinquenta[2], 60 - sessenta, 70 - setenta, 80 - oitenta, 90 - noventa, 100 - cem, 101 - cento e um/uma, 200 - duzentos/-as, 300 trezentos/-as, 400 - quatrocentos/-as, 500 - quinhentos/-as, 600 - seiscentos/-as, 700 - setecentos/-as, 800 - oitocentos/-as, 900 - novecentos/-as, 1000 - mil

:[1] - ბრაზილიაში; [2] - პორტუგალიაში

## ლიტერატურა 
* *História da Lingua Portuguesa* Instituto Camões 
* *A Língua Portuguesa* in Universidade Federal do Rio Grande do Norte, Brazil
* *Carta de dotação e fundação da Igreja de S. Miguel de Lardosa, a.D. 882 (o mais antigo documento latino-português original conhecido)* http://www.fcsh.unl.pt/philologia/CARTA882.html 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:პორტუგალიური ენა
პენჯაბური ენა

მინი|პენჯაბურის გავრცელების არეალი
პენჯაბური ენა () — ინდოეთსა და პაკისტანში მცხოვრები პენჯაბელების ენა. მას ორი ძირითადი დიალექტი აქვს: აღმოსავლური - ინდოეთში (იგივე გურმუქი) და დასავლური - პაკისტანში (იგივე ლაჰნდა, ლაჰანდა, პენჯაბის პროვინციაში).

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: >90 მლნ 
* **ენის კოდი**: pa 
* **სახელწოდება**: pa - Panjabi; en - Punjabi; eo - Panghaba 
* **დამწერლობა**: არაბული, გურმუქი, დევანაგარი 

პენჯაბური ენის ლიტერატურული შემოქმედება XII-XIII სს-დან იწყება, მაგრამ მნიშვნელოვან განვითარებას მიაღწია სიქიზმის გავრცელების შემდეგ (XVI ს-ის დასაწყისი). თანამედროვე ლიტერატურული ენა ჩამოყალიბდა XIX ს-ის ბოლოს. ინდოეთში ის განიცდიდა ჰინდის, ხოლო პაკისტანში ურდუს ზეგავლენას. 

## სტატუსი 
**ოფიციალური ენა: **

* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** პენჯაბი

**გავრცელების არეალი**:

ინდოეთი, პაკისტანი 

## ლექსიკა 
**ფრაზები და სიტყვები**

* გამარჯობა - Sat sri akal; Asslaam alaikam; Namaste
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Sushri akal; Ji ayan nun
* გმადლობთ - Dhannvaad; Shukria
* კი / არა - Han ji / Naheen
* გეთაყვა - Merhebani kerke
* ნახვამდის - Fir milaan ge; Bandagí; Rabb raakhaa; Khudaa haafiz

**რიცხვები**

* 1 - ikk, 2 - do:, 3 - tinn, 4 - cha:r, 5 - pañj, 6 - ch'ai, 7 - satt, 8 - a:tt', 9 - nau, 10 - das

## ლიტერატურა 
* Bhatia, Tej. 1993 and 2010. *Punjabi : a cognitive-descriptive grammar*. London: Routledge. Series: Descriptive grammars.
* Gill H.S. [Harjit Singh] and Gleason, H.A. 1969. A reference grammar of Punjabi. Revised edition. Patiala, Punjab, India: Languages Department, Punjab University.
* Chopra, R. M., Perso-Arabic Words in Punjabi, in: Indo-Iranica Vol.53 (1–4).
* Chopra, R. M.., The Legacy of The Punjab, 1997, Punjabee Bradree, Calcutta.
* Singh, Chander Shekhar (2004). Punjabi Prosody: The Old Tradition and The New Paradigm. Sri Lanka: Polgasowita: Sikuru Prakasakayo.
* Singh, Chander Shekhar (2014). Punjabi Intonation: An Experimental Study. Muenchen: LINCOM EUROPA.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Punjabi language at *Encyclopædia Britannica* 
* English to Punjabi Dictionary 

კატეგორია:პენჯაბური ენა
ტამილური ენა

**ტამილური ენა** — ტამილების სამეტყველო ენა. ინდოეთის ტამილნადუს შტატის ოფიციალური ენა. მიეკუთვნება დრავიდულ ენათა ჯგუფს, რომელიც არის ინდოელების ეთნიკური ჯგუფის ტამილის ხალხის დიალექტი. გააჩნია ინდოეთის, შრი-ლანკისა და სინგაპურის ოფიციალური ენის სტატუსი. ტამილზე საუბრობენ აგრეთვე უმციროსობები მალაიზიაში, ვიეტნამში, მავრიკსა და რეიუნიონზე, ასევე ემიგრანტები მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში. ტამილური არის პირველი ინდური ენა, რომელიც გამოცხადდა კლასიკურად ინდოეთის მთავრობის მიერ 2004 წელს.

თამილური ლიტერატურა არსებობს უკვე 2200 წელზე მეტია. პირველი ეპიგრაფიული ჩანაწერები ამ ენაზე თარიღდება ჩვენს წელთაღრიცხვამდე მესამე საუკუნით. ტამილური ლიტერატურის პირველი ეტაპი განისაზღვრება ძვ. წ. 200 წლიდან ახ. წ. 300 წლამდე. ჩვენსწელთაღრიცხვამდელი ნიმუშები აღმოჩენილია ეგვიპტესა და ტაილანდში.

ტამილური ენა ფორმირების სამ პერიოდს მოიცავს, ეს არის: ძველი ტამილური (ძვ. წ. 300 წ. - ახ. წ. 700 წ.), საშუალი ტამილური (700-1600 წწ.) და ახალი ტამილური (1600 წ. - დღევანდლამდე). ტამილური ანბანი მომდინარეობს ბრაჰმასაგან.
მარცხნივ|მინიატიურა|ტამილური ენა

## ზოგადი ცნობები 
* **მოლაპარაკეთა რაოდენობა**: 70 მლნ
* **ენის კოდი**: ta
* **სახელწოდება**: ta - Tamil; en - Tamil; eo - Tamila
* **დამწერლობა**: ტამილური

## სტატუსი 
### ოფიციალური ენა 
* ინდოეთი - სხვა 15 ენასთან ერთად.
** პონდიშერი
** ტამილნადუ
* სინგაპური - ინგლისურთან, მალაიურთან და ჩინურთან ერთად.
* შრი-ლანკა - ინგლისურთან და სინგალურთან ერთად.

### გავრცელების არეალი 
ტამილურენოვანი ანკლავები კერალას, ანდჰრა-პრადეშისა და სხვა შტატების ტერიტორიებზე. ისინი ცხოვრობენ აგრეთვე შრი-ლანკაზე, მიანმარში, მალაიზიაში, ასევე აფრიკის, ვესტ-ინდოეთისა და ცენტრალური ამერიკის ზოგიერთ ქვეყანაში.

## ლექსიკა 
### ფრაზები და სიტყვები 
[მინი|[სანგამის პერიოდის (ძვ. წ. III საუკუნე) ტამილური წარწერა ქვაზე.]]
* გამარჯობა - Vanakkam; Enna vishayan
* კეთილი იყოს თქვენი მობრძანება - Enna vishayam
* გმადლობთ - Nandri; Rumba nandri
* კი / არა - Aamaa; Aamaam / Illai; Venda
* გეთაყვა - Dhayavu seydhu; Koncham dhayavuseydhu
* ნახვამდის - Poyitu varen; Poyitu varungal

### რიცხვები და სიმბოლოები 
* 1 - ondru, 2 - irandu, 3 - moondru, 4 - naangu, 5 - aindu, 6 - aaru, 7 - ezhu, 8 - ettu, 9 - onbadu, 10 - pattu

10 ციფრის გარდა ტამილურს აქვს აღნიშვნები 10–ის, 100–ის და 1000–ისთვის. ასევე სიმბოლოები: „დღე“, „თვე“, „წელი“, „დებიტი“, „კრედიტი“, „როგორც ზემოთ“, „ღარიბი“, „რაოდენობა“. 

## ლიტერატურა 
* 
* Fabricius, Johann Philip (1933 and 1972), *Tamil and English Dictionary*. based on J.P. Fabricius *Malabar-English Dictionary*, 3rd and 4th Edition Revised and Enlarged by David Bexell. Evangelical Lutheran Mission Publishing House, Tranquebar; called Tranquebar Dictionary.
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ტამილური ენა