open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კანცახი

**კანცახი** () — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. თემის ფართობია 11,2 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 486 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
მენდელევიუმი

**მენდელევიუმი** (; ქიმიური სიმბოლო — Md), *უნილუნიუმი* (; ქიმიური სიმბოლო — Unu), *ეკა-თულიუმი* (Eka-thulium) — ელემენტთა პერიოდული სისტემის მეშვიდე პერიოდის, ჯგუფგარეშე (ძველი კლასიფიკაციით მესამე ჯგუფის თანაური ქვეჯგუფის, IIIბ) ხელოვნურად მიღებული რადიოაქტიური ქიმიური ელემენტი. განეკუთვნება აქტინოიდების ოჯახს. მისი ატომური ნომერია — 101, tდნ — 827 °C, სიმკვრივე — 10.3 გ/სმ3. სტაბილური იზოტოპები არ გააჩნია. მენდელევიუმი მიღებულია ამერიკელი მეცნიერების ა. გიორსოს, ბ. ჰარვის, გ. ჩოპინის, ს. თომფსონისა და გ. სიბორგის მიერ -53Es(α, n)256 Md ბირთვული რეაქციით (1955). ცნობილია მენდელევიუმის იზოტოპები, რომელთა მასური რიცხვებია 252, 254 — 258. შედარებით მდგრადია α-რადიოაქტიური იზოტოპი, ^{258}Md (T1/2 =51.5 დღ-ღ). მენდელევიუმის ჟანგვის ხარისხია +3, შეიძლება იყოს აგრეთვე +2 და +1.

## სქოლიო
მონრეალეს საკათედრო ტაძარი

**მონრეალეს საკათედრო ტაძარი** () — საკათედრო ტაძარი პალერმოს გარეუბან მონრეალეში. არაბულ-ნორმანული სტილის ერთ-ერთი უმთავრესი არქტექტურული ძეგლი. აგებულია სიცილიის მეფე ვილჰელმ II კეთილის მიერ. ცნობილია თავისი მოზაიკით, რომელიც შესრულებულია ახალი და ძველი აღთქმის სიუჟეტებზე დაყრდნობით XII საუკუნეში. 

ტაძრის მშენებლობა დაიწყო 1174 წელს მეფე ვილჰელმ II კეთილის ბრძანების შედეგად. მშენებლობა გრძელდებოდა 1267 წლამდე. XIX საუკუნეში ტაძარმა ორი დიდი კატასტროფა განიცადა. 1807 წელს ელვის შედეგად დაზიანდა სამხრეთის კოშკი. 1811 წლის 11 ნოემბერს კი ტაძარი ხანძარმა გაანადგურა. ხანძარმა მთლიანად გაანადგურა ფატიმიდების პერიოდის არაბი მხატვრების მიერ მოხატული ჭერი, სერიოზულად დაზიანდა მოზაიკა და მეფეთა სამარხები. ტაძრის აღდგენას დასჭირდა რამდენიმე ათწლეული. ჭერი აღადგინეს შემორჩენილი ფრაგმენტების მიხედვით. ასევე პირვანდელი სახე დაუბრუნეს მეფეების, ვილჰელმ I-სა და ვილჰელმ II-ის სამარხებს. მიუხედავად მსგავსი კატასტროფებისა, ტაძარმა მაინც შეინარჩუნა პირვანდელი სახე და ამჟამად წარმოადგენს ნორმანული არქიტექტურის მნიშვნელოვან ძეგლს. 

2015 წელს ტაძარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Несколько фото мозаик: Адам, Ева и Каин
* Галерея 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი

მინი|მაჭახელას ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი
**ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმი**, *მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი* — მდებარეობს ზედა ჩხუტუნეთში. 

გაიხსნა 1984 წლის 9 ივნისს. მუზეუმის გახსნის ინიციატორი და დამაარსებელია სოფელ ზედა ჩხუტუნეთის მკვიდრი ზურაბ ნაგერვაძე, რომელიც მუზეუმს ხელმძღვანელობდა დაარსების დღიდან გარდაცვალებამდე (1995 წ .), ხოლო 1995 წლიდან მუზეუმს ხელმძღვანელობს მისი ვაჟი მალხაზ ნაგერვაძე. 

მუზეუმი განთავსებულია ყოფილი მეჩეთის შენობაში. იგი სამსართულიანია. პირველი სართული არის ქვით ნაშენები, ხოლო მეორე და მესამე სართული ხით. თვით ეს შენობა თავისი ხუროთმოძღვრული ორნამენტებით სამუზეუმოა. მუზეუმი მისი დაარსებიდან დღემდე დაათვალიერა დაახლოებით 23000-მა დამთვალიერებელმა. 

2007 წლიდან მუზეუმი გადავიდა ხელვაჩაურის კულტურის ცენტრის დაქვემდებარებაში და შეეცვალა სახელწოდება. ამჟამად იწოდება ჩხუტუნეთის (მაჭახლის) მუზეუმად.

## რესურსები ინტერნეტში
* მაჭახლის ისტორიულ-ეთნოგრაფიული მუზეუმი
* ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები

კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
კატეგორია:1984 წელს დაარსებული მუზეუმები
გვარას ციხე

**გვარას ციხე** — წინაფეოდალური ხანის ციხე, მდებარე მდინარე ჭოროხისა და მაჭახელას შესართავში, სერზე, რომლის სიმაღლე მაჭახლის დონიდან 50 მ-მდეა.

## ძეგლის აღწერა
მინი|ციხის შიდა მხარე
ციხეს უკავია დაახლოებით 150 კვ.მ. ფართობი. ციხის ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით არის მცირე მოვაკება, ხოლო დანარჩენი მხარე მიუვალია. ციხე შეზღუდულია გალავნით — შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 3-6 მეტრამდეა.

ციხეს ეტყობა განახლების ნიშანი. ასე, მაგალითად: ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია სუფთა თლილი კვადრებით ამოყვანილი კედლის ნაშთი (ქვების ზომებია 60х48 სმ; 74х110 სმ; 60х10 სმ; 1,66х64 სმ) კედლის დეტალი წყობის ხასიათით უახლოვდება გონიოს ციხის კედლის წყობას. მხოლოდ აქ უფრო წაგრძელებული კვადრებია. ამ ნიშნით იგი წინაფეოდალური ხანით შეიძლება დათარიღდეს. ციხის ძირითადი ნაწილი გვიანდელია, ნაშენია თლილი და, ნაწილობრივ რიყის ყვით, წყობა არათარაზულია.

ციხეში შესასვლელი უნდა ყოფილიყო ჩრდილო ან აღმოსავლეთ მხრიდან. ქვის კიბე ან კარები არ ჩანს. უნდა ვიფიქროთ, რომ ციხეში ადიოდნენ ხის კიბით.

ციხეს ოვალური ფორმა აქვს. მისი ინტერიერი ძლიერაა დაზიანებული, კედლები ჩაქცეულია, დაფარულია მცენარეულობით და ნაყარი მიწით.

გალავნის ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილია რამდენიმე ნაგებობის ნაშთი. ჩრდილოეთის მხარეს შემონახულია ორი ნაგებობა. ერთი სამკუთხა ფორმისაა, მისი ფართობია 5 მ². მას მოსდევს, არაწესიერი ოთხკუთხედი ფორმის ნაგებობა, ფართობით 13,5 მ². ამ ნაგებობის კედლების სისქე 1,40-1,50 მ-ია.

სამხრეთი მხარე ყველაზე საინტერესოა. აქ არის ჭა. მასზე მიდგმულია სამკუთხა ნაგებობა, რომლის ქვეშ მოთავსებულია პატარა სათავსო, შემდეგ — არაწესიერი ოთხკუთხი ფორმის სათავსო. მისგან ჩრდილოეთით შემორჩენილია სხვა სათავსოს მხოლოდ საწყისი კედლები, ხოლო სამხრეთით — ოვალური ფორმის ნაგებობა.

ჭა — კარგადაა შემონახული. წინათ იგი ეტყობა, საკმაოდ ღრმა ყოფილა, ამჟამად მნიშვნელოვნად ამოვსებულია მიწით, ქვებით და ფოთლებით. მისი სიღრმეა 2,80 მ, დიამეტრი 0,75 მ. შიგნიდან მობათქაშებულია კირით.

სამკუთხა ნაგებობის ფართობია 6,6 მ². მის ქვემოთ არის სათავსო, რომლის ფართობია 2,34 მ². ამ სათავსოს გადახურვის ქვებს რადიალური წყობა აქვთ. ზოგიერთი ვარაუდიდ ის შესაძლოა ყოფილიყო სამლოცველო.

მდევნო სათავსო ოთხკუთხი ფორმის ნაგებობაა (ფართობი 8 მ²). ამ სათავსოს სამხრეთ მხარეზე მიდგმული აქვს ოვალური ფორმის ნაგებობა (ხარო? ფართობი 6 მ²).

აღსანიშნავია ის გარემოება, რომ გალავნის შიგა ტიხრების დაგეგმარება ძალიან თავისუფალია და ნაჩქარევის შთაბეჭდილებას ტოვებს. ეტყობა ციხის განახლება თურქთა მოძალების ხანაში ხდება, ამიტომ სახელდახელოდ აღუდგენიათ იგი.

წყალი ციხის მახლობლად არ მოიპოვება, — საფიქრებელია, მაჭახლიდან ამოჰქონდათ.

ციხის აღმოსავლეთით ნაკლებად დამრეც ადგილზე ქვაში ამოკვეთილია საძიგველი (დიამეტრია 0,58). ფლეთილი ქვები აქვე მახლობელ კლდეებზე უნდა იყოს მოგლეჯილი, ხოლო რიყის ქვა ჭოროხისა და მაჭახისწყლის სანაპიროდან ამოუტანიათ.

ციხის ტერიტორიაზე ჩნდება კერამიკის ფრაგმენტები. მათი უმრავლესობა კრამიტის და ქვევრების ნატეხებია (გვიანდელი ხანისა).

## ლიტერატურა
* სიხარულიძე ი., „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები“, თბ., 1962

## რესურსები ინტერნეტში
* ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის მატერიალური კულტურის ძეგლები

კატეგორია:ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ლიგანის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები აჭარის ავტონომიურ რესპუბლიკაში
ჩეფალუს საკათედრო ტაძარი

**ჩეფალუს საკათედრო ტაძარი** () — კათოლიკური ტაძარი ჩეფალუში, სიცილია, იტალია. ტაძარი არის ჩეფალუს ეპარქიის კათედრა. დაარსებულია როჯერ II-ის მიერ და წარმოადგენს არაბულ-ნორმანული სტილის ერთ-ერთ უმთავრეს არქიტექტურულ ძეგლს. შენარჩუნებული აქვს XII-XIII საუკუნეების სტილი. დაცულია XII საუკუნის ბიზანტიური მოზაიკის ნიმუშები.

მოგვიანებით შექმნილი ლეგენდის თანახმად როჯერ II კონტინენტიდან სიცილიაში ბრუნდებოდა 1131 წლის ზაფხულში და ძლიერ ქარიშხალში მოხვდა. მეფემ პირობა დადო გადარჩენის შემთხვევაში მაცხოვრის სახელზე ტაძარს ააგებდა იმ ნაპირთან სადაც გემი მშვიდობიანად გავიდოდა. 1131 წლის 6 აგვისტოს ფერისცვალების დღესასწაულზე გემი უსაფრთხოდ მიადგა სიცილიის სანაპიროს ჩეფალუსთან. სწორედ ამ ადგილას როჯერმა ააშენა პატარა სამლოცველო და ბრძანება გასცა შეერჩიათ ადგილი მომავალი ტაძრის მშენებლობისათვის. ეს ლეგენდა არ დასტურდებოდა არცერთი წყაროს მიერ და ისტორიკოსებმა უარყვეს იგი, თუმცა XIX საუკუნის 80-იან წლებში ბარსელონაში, არაგონის  არქივში აღმოაჩინეს XII საუკუნის დოკუმენტი, რომელიც  იმეორებდა ამ ლეგენდის სიუჟეტს. 

როჯერ II-მ ჩამოაყალიბა ჩეფალუს ეპარქია, 1131 წლის 14 სექტემბერს პირველი ეპისკოპოსის ხელდასხმაც მოახდინა და ამავე დღეს დაიწყო საკათედრო ტაძრის მშენებლობა. როჯერის გარდაცვალების შემდეგ (1154 წ.) ტაძრის მშენებლბა შენელდა, ხოლო 1172 წლიდან პრაქტიკულად შეჩერდა. ტაძრის მშენებლობა განახლდა 1215 წლიდან ფრიდრიხ II-ის მიერ. 1240 წელს დასრულდა მთავარი - დასავლეთის ფასადის მშენებლობა, ხოლო ტაძარი სრულიად დასრულდა 1267 წელს.

ტაძრის მთავარი ღირსშესანიშნაობაა მოზაიკა, რომელიც შესრულებულია 1145 წელს როჯერ II-ის დაკვეთით ბიზანტიელი ოსტატების მიერ. 

2015 წლის 3 ივლისს ტაძარი შეიტანეს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Chronology  
*CENOBIUM - A Project for the Multimedia Representation of Romanesque Cloister Capitals in the Mediterranean Region 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები იტალიაში
თარსუსი

**თარსუსი** () — ისტორიული ქალაქი სამხრეთ-ცენტრალურ თურქეთში, მერსინის პროვინციაში. მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე. არის ყველაზე მნიშვნელოვანი და დიდი ქალაქი მერსინის პროვინციაში ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ მერსინის შემდეგ. ზაფხულობით ჰყავს საკმაოდ ბევრი ტურისტი. არის მერსინის პროვინციის აღმოსავლეთ საზღვართან. დასავლეთით ესაზღვრება მერსინის პროვინციის ქალაქები — თოროსლარი, აქდენლზი და ჩამლიაილა. აღმოსავლეთით ესაზღვრება ადანის პროვინცია, ხოლო ჩრდილოეთით — ნიგდეს პროვინცია. აქვს მერია და ჰყავს მერი — შევქეთ ჯანი.

## ისტორია 
თარსუსის ისტორია 6000 წლის წინ იწყება. იგი მოესწრო ძალიან ბევრ ცივილიზაციას. ის დიდი ხნის განმავლობაში იყო ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი სავაჭრო ქალაქი. თავის დროზე  ხეთებს ეკავათ. შემდეგ ქალაქი ჯერ ასირიელებმა, შემდეგ კი სპარსელმა მეფეებმა დაიპყრეს. ალექსანდრე დიდის მერე აქ ჯერ სელევკიდები, შემდეგ კი რომაელები მოვიდნენ. საქმე მოციქულთას მიხედვით, პავლე მოციქული დაიბადა ქ. თარსუსში. რომის იმპერიის დროს იყო კილიკიის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1198 წელს მცირე სომხეთის მეფე ლეო I აქ მეფედ ეკურთხა. თავის დროზე აქ იმყოფებოდნენ ჯვაროსნები ფრიდრიხ შვაბი და გოტფრიდ ბულონელი. შემდეგში შედიოდა ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. შემდგომში დაიპყრეს თურქ-სელჩუკებმა. ოსმალეთის იმპერიის ბატონობის პერიოდი ქალაქზე სულთან სელიმ I მოღვაწეობის დროიდან იწყება. XV საუკუნეში დაიპყრო ოსმალეთის სულთანმა მეჰმედ II-მ და შევიდა მერსინის პროვინციის შემადგენლობაში. ოსმალეთის იმპერიის დაშლის შემდგომ, თარსუსი შევიდა თურქეთის რესპუბლიკაში.

## გეოგრაფია 
თარსუსი მდებარეობს ადანადან დასავლეთით 42 კმ-ზე, კილიკიის (მთათა სისტემის) - ტავრის გასწვრივ მდებარე ავტობანიდან 8 კმ-ის დაშორებით. მართალია თარსუსი ერთადერთი ქალაქია თურქეთის სამხრეთ სანაპიროზე, რომელმაც თავისი ანტიკური სახელი შეინარჩუნა, მაგრამ გეოგრაფიული ცვლილებების, ასევე ტავრის გზის გადანაცვლების გამო თავისი პირვანდელი მნიშვნელობა დაკარგა. 

ადრე თარსუსი ზღვიდან 2-3 კმ-ით იყო დაშორებული, დღესდღეობით კი ეს მანძილი 15 კმ-ია. მდინარე თარსუსის (ანტიკური კიდნოსი) კალაპოტი ზღვიდან ქალაქზე მიდგომის საშუალებას იძლეოდა და ამასთან ქალაქი „კილიკიის კარიბჭესთან“ (ზღვის დონიდან 1050 მ-ზე მდებარე უღელტეხილი გიულექ ბოღაზი, ტავრის ყველაზე მნიშვნელოვანი გადასასვლელი) მისასვლელ გზას აკონტროლებდა. ციცაბო, სალი კლდეებით შემოსაზღვრულ „კარიბჭეს“ აღმოსავლეთიდან ახალი ავტობანი, ხოლო დასავლეთიდან ჩქაროსნული გზატკეცილი უვლის. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* მერსინის პროვინცია
* თურქეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*District of Tarsus
*Municipality of Tarsus
*Tarsus News
*Tarsus News and Video 
*Tarsus Sevdalısı 
*Tarsus Bilgi 
*Pottery from the Bryn Mawr College Excavations at Tarsus
*Illustrations from the Bryn Mawr College Excavations at Tarsus

## სქოლიო 
კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ქალაქები
კატეგორია:ხეთების ქალაქები
სიყვარული ყველას უნდა

**„სიყვარული ყველას უნდა“** — რეჟისორ გიორგი შენგელაიას  1980 წლის მუსიკალური კომედია.

## სიუჟეტი
სამკერვალო სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ მაყვალა კახეთის სოფელში ჩადის სამუშაოდ. სოფლის მძღოლს ბურნუთას მაყვალა შეუყვარდება, მაგრამ გრძნობის გამხელას ვერ უბედავს. რთველი კარზეა მომდგარი, მუშაობისთვის კი არავის სცალია, რადგან სოფელში ყველა შეყვარებულია: ვენახის დარაჯი ბიჭები ტყუპი დების ცოლად შერთვაზე ოცნებობენ, მარტოხელა ხირხელა შინაბერა ქეთოს ფარულ შეხვედრაზე ითანხმებს, ბურნუთას პატარა ძმას მეზობლის პატარა გოგო უყვარს, რამდენიმეჯერ გათხოვილ ნაზოს გათხოვების კიდევ ერთი შანსი ეძლევა. კოლმეურნეობის თავმჯდომარე ჩხუბობს, მაგრამ სიყვარული ყველას უნდა.

## როლებში
*გივი ბერიკაშვილი — კოლმეურნეობის თავმჯდომარე
*დარეჯან ხაჩიძე — მაყვალა
*ვახტანგ ფანჩულიძე — ბურნუთა 
*კახი კავსაძე — კოლა
*ბერტა ხაფავა — ანიკო
*ლაურა რეხვიაშვილი — ბაბულა
*ამირან ქადეიშვილი — ხირხალა
*ციალა გურგენიძე — ქეთო
*სიმონ ბერიკაშვილი — ელიზბარაანთ გივია

## რესურსები ინტერნეტში
*
 

კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:1980 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:გიორგი შენგელაიას ფილმები
კატეგორია:მუსიკალური ფილმები
კატეგორია:კომედიური ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია ქართული ფილმი
ბუიარ ნიშანი

**ბუიარ ფაიკ ნიშანი** (; დ. 29 სექტემბერი, 1966, დურესი) — ალბანელი პოლიტიკოსი. ალბანეთის პრეზიდენტი 2012 წლიდან.

დაიბადა ქალაქ დურესში 1966 წლის 29 სექტემბერს. 1988 წელს დაამთავრა ტირანის სამხედრო აკადემია. 1991 წელს გახდა დემოკრატიული პარტიის წევრი. 1996 წელს დაამთავრა სან-ანტონიოს უნივერსიტეტი (აშშ, ტეხასი). 1997 წელს დაბრუნდა ალბანეთში. 2007–2009 და 2011–2012 წლებში შინაგან საქმეთა მინისტრია. 2009–2011  წლებში იუსტიციის მინისტრი, ხოლო 2012 წლიდან ქვეყნის პრეზიდენტი.

## რესურსები ინტერნეტში
* MP page at the Council of Europe Parliamentary Assembly

კატეგორია:ალბანეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 29 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

მინიატიურა|კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი
**კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი** — ეთნოგრაფიული მუზეუმი მდებარეობს ხევსურეთში, დუშეთის მუნიციპალიტეტის, სოფელ კორშაში. მუზეუმის იურიდიული სტატუსია — სსიპ ვაჟა-ფშაველას სახლ-მუზეუმის განყოფილება. მუზეუმი დაფუძნდა 1983 წელს. ექსპონატთა რაოდენობაა 456 ერთეული.

## მუზეუმის მოკლე აღწერა
მუზეუმში დაცულია ხევსურული ყოფის ამსახველი XVIII-XIX საუკუნეების ეთნოგრაფიული მასალა: ქალისა და მამაკაცის ხევსურული სამოსი, სამეურნეო და საბრძოლო იარაღი, ავეჯი, სპილენძის ჭურჭელი, ასევე ფოტომასალა, რომელიც ასახავს ადგილობრივ მცხოვრებთა ყოფას, შოთა არაბულის ფერწერული ტილოები.
 
ზაფხულის თვეებში ეწყობა ხალხური რეწვის ნიმუშებისა და შოთა არაბულის ფერწერული ტილოების გამოფენა-გაყიდვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* კორშის ეთნოგრაფიული მუზეუმი

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის მუზეუმები
წეკო

**წეკო** () — ერთწლოვანი ბალახოვანი მცენარე თამბაქოს გვარის ძაღლყურძენასებრთა ოჯახისა. მისი სიმაღლე 1,2 მეტრს აღწევს, აქვს ყუნწიანი, დანაოჭებული ფოთლები (12 — 20 ცალი ღეროზე). ღერო და ფოთლები დაფარულია ჯირკვლისებრი ბუსუსით, რომელიც სპეციფიკურ სუნს გამოსცემს. თესლი წვრილია.   

ოვალური, ყავისფერი, მასა 1 000 თესლისა 0,2 — 0,35 გრამი. წეკოს სავეგეტაციო პეეიოდია 80 — 130 დღე. ჩითილის გადარგვიდან ტექნიკურ სიმწიფემდე საჭიროა 60 — 100 დღე. მშრალი ფოთოლი შეიცავს (%-ობით): 1 — 10-მდე ნიკოტინს, 15 — 20 ორგანულ მჟავებს, მ. შ. 10-მდე ლიმონმჟავას.   

წენგოსგან მზადდება ფხვნილი (მოსაწევად), ბურნუთი (საყნოსველად), ნაყენი (ცხვირის გამოსარეცხად), აგრეთვე ნიკოტინმჟავა (ვიტამინი PP). წეკოს თესლი შეიცავს 35 — 40% ზეთს, რომელსაც ლაქსაღებავებისა და საპნის წარმოებაში იყენებენ.    

წეკოს სამშობლოა ამერიკა. ევროპაში შემოიტანეს XVI საუკუნეში. საქართველოში წეკოს გამოყენებას არ აქვს სამრეწველო მნიშვნელობა. უმთავრესად მოჰყავთ მთიან რაიონებში ადგილობრივი მოხმარებისათვის. წეკოს მავნებლებია შემოდგომის ხვატარი, ველის ფარვანა, მავთულა ჭიები; დაავადება - წვეროს ქლოროზი.  

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ძაღლყურძენასებრნი
ალბანეთის ისტორია

მინი|ალბანეთი 1916 წელს.
**ალბანეთის ისტორია** ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორიული პერიოდიდან (დაახ. ძვ. წ. 3000) იწყება. ილირიელების შესახებ პირველი ჩანაწერები ჩნდება ბერძნულ ისტორიოგრაფიაში. ანტიკურ ხანაში ალბანეთის დღევანდელ ტერიტორიას აქ ჰქონდა რაიმე ცალკე ერთეულის სტატუსი. მოგვიანებით რომის იმპერიაში დღევანდელი ალბანეთის ტერიტორია შედიოდა შემდეგი პროვინციების შემადგენლობაში: დალმაცია (სამხრეთი ილირიკუმი), მაკედონია, მეზია. VII საუკუნეში სლავების მიგრაციამდე ტერიტორია შედიოდა ჯერ რომის, შემდეგ ბიზანტიის შემადგენლობაში. IX საუკუნეში შევიდა ბულგარეთის იმპერიის შემადგენლობაში.

ალბანეთის სახელმწიფოებრიობის ჩამოყალიბება შუა საუკუნეებში არბერის სამთავროს ირგვლივ დაიწყო, ხოლო შემდგომ სიცილიის გავლენის ქვეშ მყოფ ალბანეთის სამეფოში გაგრძელდა. XV საუკუნეში ტერიტორია შედიოდა სერბეთის იმპერიაში, ხოლო შემდეგ ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში გადავიდა. მას შემდეგ 1912 წლამდე პროვინცია რუმელიას შემადგენლობაში აგრძელებდა არსებობას. 1912 წლის 28 დეკემბერს დამოუკიდებლობის გამოცხადებას მოყვა სერბეთის სამეფოსგან მცირე ხნით ოკუპაცია. ალბანეთის ნაციონალური გამოღვიძება დაიწყო XIX საუკუნეში და წარმოადგენდა ოსმალეთის იმპერიაში ნაციონალიზმის გაღვივების ნაწილს.

1914–1925 წლებში არსებობდა ალბანეთის სამთავრო, რომელიც ჩაანაცვლა ალბანეთის რესპუბლიკამ (1925–1928). შემდგომ 1939 წლამდე ქვეყანას ისევ მონარქია განაგებდა და მას ალბანეთის სამეფო ეწოდებოდა. მეორე მსოფლიო ომის პერიოდში იტალიის სამეფომ მოახდინა ალბანეთის ანექსია, ომის დასრულების შემდეგ კი ის მოექცა კომუნისტური ბლოკის გავლენაში და ენვერ ხოჯას მეთაურობით ჩამოყალიბდა ალბანეთის სახალხო სოციალისტური რესპუბლიკა.

ალბანეთში კომუნისტური რეჟიმი 1990 წელს დასრულდა, თუმცა 1990-იანები გამოირჩეოდა მძიმე ეკონომიკური მდგომარეობით რასაც 1997 წლის აჯანყება მოყვა. 2009 წელს ალბანეთი გახდა ნატოს სრულუფლებიანი წევრი და 2014 წლიდან არის ევროპის კავშირის წევრობის კანდიდატი.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ალბანეთის პრეზიდენტი

## ლიტერატურა 
*Bushkoff, Leonard. "Albania, history of", ''Collier's Encyclopedia*. vol. 1. NY: P.F. Collier, L.P, 1996.
*Oxford Encyclopedic World Atlas 5th Edition, Ed. Keith Lyle, Copyright 2000, Printed in Spain
*Rodgers, Mary M. (ed.). *Albania...in Pictures''. Minneapolis: Lerner Publications Company, 1995.

## რესურსები ინტერნეტში 
* History of Albania: Primary Documents
* History of Albania 
* Library of Congress Country Study

## სქოლიო 
კატეგორია:ალბანეთის ისტორია
ოკსენჰაუზენი

**ოკსენჰაუზენი** () — ქალაქი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. ქალაქის ფართობია 59,96 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 8 590 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის ქალაქები
ცივასულას ციხე

**ცივასულას ციხე** — გვიანი შუა საუკუნეების ციხე მდებარეობს აგარისღელესა და აჭარისწყლის შესაყარში, ცივასულად წოდებულ ადგილის ზემოთ, სასირეს გორას აღმოსავლეთ ნაწილში. ციხეს სტრატეგიული მნიშვნელობა აქვს. მისადგომი მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთიდან, ვიწრო ბილიკის სახითაა მოცემული.

## ძეგლის აღწერა
ციხე აგებულია კლდეზე. ეს კლდე სასირე გორადან ეშვება ჩრდილო-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთის მიმართულებით. კლდე ჯერ დაბლდება, ხოლო შემდეგ მკვეთრად მაღლდება. სწორედ ამ ამაღლებაზე არის დაშენებული ციხის კოშკი. კოშკი ციხის კომპოზიციის ყველაზე მთავარ ელემენტს შეადგენს. ამ კოშკიდან რელიეფი კვლავ ტერასებად დაბლდება, რომელსაც ჩასდევს ციხის ზღუდის კედლები.

ციხის ფართობი, დაახლოებით, 400 მ²-ია.

კოშკი წარმოადგენს ოვალური ფორმის ნაგებობას, რომლის დიამეტრი 3,18 მ-ია, ხოლო მცირე — 2,6 მ. იგი დიდი დაზიანებითაა მოღწეული ჩვენამდე. შემორჩენილია მხოლოდ ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები და ნაწილობრივ აღმოსავლეთი კედლის ზემო ნაწილი. შიგნიდან კოშკის სიმაღლეა 4,5 მ. ხოლო გარედან — 6,5 მ. კოშკის კედლის სიგანეა 0,6 მ. ჩრდილოეთით კედელში დატანებულია ორი ფოსო (ზომებია 30 სმх15 სმ და 20 სმх16 სმ). ფოსოს დაშორება მიწის ზედაპირიდან 92 სმ-ია, ხოლო ფოსოებს შორის მანძილი — 95 სმ. ფოსოები გვაფიქრებინებს რომ კოშკი ორსართულიანი ყოფილა.

სამხრეთ კედელში შემორჩენილია სათოფური, რომლის ზომებია 0,10х0,25 მ. კოშკის ქვემო ნაწილში მოთავსებული ყოფილა დიდი წყლის ქვევრი, რომლის დიამიტრია 1,15 მ. ქვის კიბის კვალი არსად შეინიშნება, ალბათ კოშკში ხის კიბით ადიოდნენ.

კოშკს ჩრდილო და სამხრეთ ნაწილში შემორჩენილი აქვს გალავნის ნაშთი. გალავანში ორივე მხარეს  საკმაოდ დიდი ზომის ხვრელებია დატანებული, რომლის დანიშნულებაც გაურკვეველია.

ციხე ნაგებია ქვითკირით, ქვები ფლეთილია, წყობა უსწორმასწორო, რაც ციხის გვიანდელობას მოწმობს. გვიანდელობას ადასტურებს ასევე სათოფურების არსებობა. ციხე შეიძლება XVI-XVII საუკუნეებით დათარიღდეს (თურქთა მოძალების ხანა).

## ლიტერატურა
* სიხარულიძე ი., აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები, თბ., 1962
* მამულაძე შ., კახიძე ა., აჭარის არქეოლოგიური ძეგლები, თბ. 2016, გვ., 91-92

კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ბერატის ოლქი

**ბერატის ოლქი** () — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი შეადგენს 1 798 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა, 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 141 944 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ბერატი. იყოფა სამ რაიონად. ალბანეთის ოლქებიდან ერთდაერთია, რომელიც არც ზღვას ესაზღვრება და არც სხვა ქვეყანას.

## დემოგრაფია 
უკანასკნელი, 2011 წლის ეროვნული აღწერის მიხედვით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 141 944 ადამიანს. ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:

* ალბანელები — 119 159 (83,95%)
* ბერძნები — 180 (0,13%)
* მაკედონელები — 13 (0,01%)
* ჩერნოგორიელები — 1 (0.00%)
* არუმინელები — 670 (0.47%)
* ბოშები — 202 (0,14%)
* ეგვიპტელები — 108 (0,08%)
* სხვა — 36 (0,03%)
* უპასუხოდ — 20 427 (14,39%)

## რესურსები ინტერნეტში 
*Official Website of Berat County
*Albanian Tourist - Berati Tourism

## სქოლიო 
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
დამასტის ეკლესია

**დამასტის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 300-400 მეტრზე, ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება XVIII-XIX საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,8 X 3,5 მ), უაფსიდო, ნაგებია რიყის ქვითა და აგურით. მოგვიანებით ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია შეუკეთებია, რის შედეგადაც ეკლესიას პირვანდელი სახე მნიშვნელოვნად აქვს შეცვლილი. ამჟამად კედლები ცემენტის ხსნარითაა შელესილი და შიგნიდან და გარდან შეთეთრებულია.
ეკლესიაში შესასვლელი დასავლეთიდანაა, კარი გარედან თაღოვანია. თაღი ჩასმულია კედლის სწორკუთხა შეღრმავებაში, რომელსაც აგურის საფეხურიანი ფრიზი აქვს. აღმოსავლეთ კედელში ერთი ვიწრო თაღოვანი სარკმელია, რომლის ქვემოთ, კედელს, ორი საკმაოდ განიერი საფეხური გასდევს. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლების აღმოსავლეთ ნაწილში თითო მცირე ზომის სწორკუთხა ნიშია. შიგნით ეკლესიას ხის ბრტყელი ჭერი ხურავს, გარედან - ორკალთა სახურავი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
დიდბატონის ეკლესია

300px|მინი
**დიდბატონის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 600-700 მეტრზე, მთის ტყიან ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (9,2 X 6,2 მ), ნაგებია რიყის ქვით. გარედან წყობის ქვედა ერთი რიგი გამოყვანილია ტლანქად დამუშავებული შირიმის მოზრდილი ზომის ფილებით. ეკლესია ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა და კონქის უმეტესი ნაწილი, თითქმის მთლიანადაა დანგრეული სამხრეთ კედელი, დასავლეთ და ჩრდილოეთ კედლები 1,4-1,6 მეტრის სიმაღლეზე დგანან; ნაგებობის აღმოსავლეთ ნაწილი გადახრილია აღმოსავლეთით. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, კედლის შუა ნაწილში (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით, ნახევარწრიული აბსიდის ღერძზე, კვადრატული აგურით ნაწყობი სარკმლის თაღის ორივე ქუსლია შემორჩენილი. აფსიდაში ორი მცირე სწორკუთხა ნიშია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
სლანკამენის ბრძოლა

**სლანკამენის ბრძოლა** (, ) —  ბრძოლა უნგრეთის ქალაქ სლანკამენთან ოსმალეთის იმპერიისა და ავსტრიის არმიებს შორის, 1691 წლის 19 აგვისტოს. ბრძოლის წინაპირობა იყო ოსმალეთსა და ჰაბსბურგებს შორის 1683 წელს დაწყებული ომი, რომელიც ოსმალებმა საღვთო რომის იმპერიაში შეჭრით წამოიწყეს და მას ეწოდა დიდი თურქული ომი, ამასთან, მოჰაჩის ბრძოლა (1687), რომელშიც ოსმალეთის ჯარები, აგრეთვე, დამარცხდნენ ავსტრიასთან. სლანკამენის  ბრძოლა გაიმართა ოსმალეთის ერთ-ერთ სანჯაყთან ახლოს. ოსმალეთის არმია შეადგენდა 80 000 ჯარისკაცს, ხოლო ავსტრიელებს ჰყავდათ 50 000 მეომარი. ამ ბრძოლაში გამარჯვებული ავსტრია დარჩა და მათ დაიკავეს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქალაქი ბელგრადი, რომელიც ოსმალებს 170 წლის განმავლობაში ჰქონდათ დაკავებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ავსტრია-ოსმალეთის ომები

## ლიტერატურა 
* Chandler, David. *The Art of Warfare in the Age of Marlborough.* Spellmount Limited, (1990). ISBN 0-946771-42-1
* Chandler, David. *A Guide to the Battlefields of Europe*. Wordsworth Editions Ltd, (1998). ISBN 1-85326-694-9
* McKay, Derek & Scott, H. M. *The Rise of the Great Powers 1648–1815.* Longman, (1984). ISBN 0-582-48554-1
* JAson Goodwin; *The Ottoman Wars*

კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ისტორია
კატეგორია:ავსტრიის ისტორია
კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1691
კატეგორია:ავსტრიის ბრძოლები
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერიის ბრძოლები
კატეგორია:დიდი თურქული ომის ბრძოლები
კატეგორია:1691 წლის ბრძოლები
მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია

**მატნის თეთრი გიორგის ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის დასავლეთით 800 მეტრზე, მდინარე მატნისხევის მარჯვენა ნაპირას, მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,7 X 4,2 მ), ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. ფასადებზე აქა-იქ ტლანქად დამუშავებული შირიმის მოზრდილი ქვებია ჩართული. 1977-1978 წლებში ადგილობრივმა მოსახლეობამ ეკლესია შეაკეთა. კედლების დანგრეული ნაწილები განახლდა და შენობა გარედან შეილესა. შესასვლელი ეკლესიას სამხრეთიდან აქვს. კარი შიგნიდან და გარედან თარაზულადაა გადახურული. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომელშიც ზემოთკენ შევიწროვებული და ბრტყლად გადახურული სარკმელი, ერთი პატარა ნიში და ერთი ნიში სამალავია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, ქვის ტრაპეზია მიდგმული. ნიში სამალავი აბსიდის ზედა ნაწილშია მოწყობილი, საკურთხევლის გადახურვის ქუსლის დონეზე. ეკლესიის დასავლეთ კედელში თარაზულად გადახურული ერთი სარკმელია. დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურულია ქვა-დუღაბის, ქარგილების საშუალებით ჩამოსხმული კამარით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XX საუკუნის ეკლესიები
მატნის იახსრის საყდარი

**იახსრის საყდარი** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, მდებარეობს სოფლის სამხრეთ-დასავლეთით 2 კილომეტრზე იახსრის გორაზე, განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.
ეკლესია დარბაზულია (5 X 3,7 მ), ნაგებია ნატეხი ქვით. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდანაა. კარი სწორკუთხაა. კუთხეებმომრგვალებული საკურთხევლის კედლები უშუალოდ ერწყმის დარბაზის გრძივ კედლებს. საკურთხევლის ღერძზე გაჭრილია მცირე სწორკუთხა სარკმელი, რომლის მარცხნივ, კედლის სისქეში, მცირე ზომის სამალავია, ხოლო ქვემოთ რიყის ქვით ნაშენი ტრაპეზი დგას. ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ კედელში ერთი მცირე, სწორკუთხა სარკმელია, დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურულია ტლანქად ნაწყობი კამარით. სამხრეთ ფასადზე შემორჩენილია თაროსებრი ლავგარდნის ნაწილი. ეკლესიას გარშემორტყმული ჰქონდა წრიული გალავანი, რომლის ნაშთებიღაა შემორჩენილი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იახსრის სამაროვანი

**იახსრის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში. მდებარეობს სოფლის დასავლეთით 3,5 კმ-ზე, იაღსრის გორის ძირში. განეკუთვნება V-VI საუკუნეებს. 

სამაროვანი 1966 წელს გათხარა ისტორიის არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის ინსტიტუტი კახეთის არქეოლოგიურმა ექსპედიციამ (ხელმძღვანელი კიაზო ფიცხელაური). ძეგლი დაზიანდა ზემო ალაზნის სარწყავი სისტემის მშენებლობის დროს.

სამაროვანზე გაითხარა ქვის ფილებით გადახურული ორმოსამარხები და კირქვისა და ქვიშაქვის ფილებით ნაგები ქვაყუთები. სამარხთა უმეტესობა ინდივიდუალურია, არის საოჯახოც. დაკრძალვის წესი ქრისტიანულია. მოპოვებული არქეოლოგიური მასალა ინახება არქეოლოგიური კვლევის ცენტრის დუშეთის არქეოლოგიურ ბაზაში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კლდეთაუკანის საყდარი

**კლდეთაუკანის საყდარი** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-დასავლეთით 8-9 კილომეტრზე, მდინარეების მატნისხევისა და საღორისხევის წყალგამყოფ მაღალ ქედზე.

ეკლესია დარბაზულია (7,7 X 6,2 მ), განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. ნაგებია ნატეხი ქვის ირეგულარული წყობით. გარეთა კედლების წყობაში შედარებით მოზრდილი ქვებია გამოყენებული. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია: ჩამონგრეულია კამარა, კონქი და კედლების ზედა ნაწილები. ეკლესიის ფასადების მნიშვნელოვანი ნაწილი ნანგრევებით და მიწითაა დაფარული. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდან და დასავლეთიდანაა. დასავლეთ კარი ხის ძელებითაა გადახურული - თარაზულად. სამხრეთ შესასვლელს გადახურვა ჩამოშლილი აქვს (შემორჩენილია ძელების ბუდეები). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდის ღერძზე გაჭრილი სარკმლის ორივე მხარეს, ერთიმეორის თავზე, ორ-ორი სწორკუთხა ნიშია. მათ შორის ზედა ნიშები უფრო დიდია. ერთი სარკმელი დასავლეთ კედელშია, რომელსაც გარედან კოშკის კედელი ფარავს. ეკლესიას ჩრდილოეთიდან, მთელ სიგრძეზე, მინაშენი ეკვროდა. მისგან მხოლოდ დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილია შემორჩენილი. ეკლესიის სამხრეთით და დასავლეთით შემორჩენილია გეგმით სწორკუთხა ნაგებობის კედლების ნაწილები (სიმაღლე დაახლოებით l,3 მ). ეკლესია ნაგებობებთან ერთად შემოზღუდული იყო რიყის ქვის დაბალი გალავნით (შემორჩენილია ფრაგმენტულად).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მატნის ელიას ეკლესია

**მატნის ელიას ეკლესია** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში, დგას სოფლის ჩრდილოეთით 700-800 მეტრზე, ტყით დაფარულ მთის ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (4,3 X 4 მ), ნაგებია რიყის ქვის ირეგულარული წყობით. ძეგლი ძლიერ დაზიანებულია. ნაგებობიდან მთელ სიმაღლეზე მხოლოდ აღმოსავლეთ ნაწილიღა დგას. ჩამონგრეულია კამარის დასავლეთ ნახევარი, მონგრეულია გრძივი კედლების დასავლეთ ნაწილისა და დასავლეთ კედლის ზედა ნაწილი. შესასვლელი ეკლესიაში სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდაა, რომლის ღერძზე ვიწრო, შიგნით სწორკუთხა, გარედან თაღოვანი სარკმელია. ერთი სარკმელია დასავლეთ კედელში (შემორჩენილია ქვედა ნახევარი). გრძივ კედლებში თითო მცირე ნიშია. დარბაზი საკურთხეველთან ერთად გადახურული იყო ქვადუღაბის, ქარგილების საშუალებით ჩამოსხმული კამარით. ეკლესია გადახურული ყოფილა კრამიტით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მერებაანთ საყდარი

**მერებაანთ საყდარი** — ეკლესია ახმეტის მუნიციპალიტეტში, დგას სოფელ მატნის ჩრდილო-აღმოსავლეთით ერთ კილომეტრზე, ფერდობზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს.

ეკლესია დარბაზულია (6,2 X 3,9 მ), ნაგებია რიყის ქვით და ნატეხი ქვით – ტლანქად. წყობაში აქა-იქ დამტვრეული კრამიტიცაა გამოყენებული. ძეგლი დაზიანებულია: ჩამოშლილია სახურავის საფარი და ლავგარდანი. ეკლესიაში შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი გარედან თაღოვანია, ხოლო შიგნით ხის ძელებით ყოფილა გადახურული (შემორჩენილია კვალი). აღმოსავლეთით ნახევარწრიული ფორმის ღრმა აფსიდის ღერძზე თაღოვანი სარკმელია, რომლის სამხრეთით ფართო თაღოვანი ნიშია. სარკმლის ქვემოთ, კედელზე, მიდგმულია ქვით ნაგები ტრაპეზი, რომლის წინაპირზე ოდნავ შეღრმავებული შეისრული თაღია გამოყვანილი. საკურთხეველს წესიერი ფორმის სხმული კონქი ხურავს. ეკლესიის დასავლეთ კედელში ერთი თაღოვანი, გარეთკენ მკვეთრად შევიწროებული სარკმელია. დარბაზი გადახურულია ნახევარწრიული ფორმის სხმული კამარით. შემორჩენილია ფიქლის სახურავის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
გიროკასტრის ოლქი

**გიროკასტრის ოლქი** () — ერთ-ერთი ალბანეთის თორმეტი ოლქიდან. ფართობი შეადგენს 2 884 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა, 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 72 176 ადამიანს. ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი გიროკასტრა. ოლქი იყოფა 3 რაიონად.

## რესურსები ინტერნეტში
* Gjirokastra Region Travel Guide

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
ტანჰაიმი

**ტანჰაიმი** () — თემი გერმანიაში, ბადენ-ვიურტემბერგის ფედერალურ მხარეში, ტიუბინგენის ადმინისტრაციულ ოლქში, ბიბერახის რაიონში. თემის ფართობია 27,68 კმ², მოსახლეობა, 2013 წლის 31 დეკემბრის მდგომარეობით, შეადგენს 2 374 ადამიანს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:ბადენ-ვიურტემბერგის თემები
დიბრის ოლქი

**დიბრის ოლქი** () — ერთ-ერთი ალბანეთის 12 ოლქიდან. ფართობი შეადგენს 2 586 კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა, 2011 წლის აღწერის მიხედვით, 137 047 ადამიანს. ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი პეშკოპია. იყოფა სამ რაიონად.

## დემოგრაფია 
უკანასკნელი, 2011 წლის ეროვნული აღწერის მიხედვით, ოლქის მოსახლეობა შეადგენს 137 047 ადამიანს. ოლქში ცხოვრობენ შემდეგი ეთნიკური ჯგუფები:
* ალბანელები — 124 897 (91,13%)
* ბერძნები — 20 (0,01%)
* მაკედონელები — 19 (0,01%)
* ჩერნოგორიელები — 1 (0,00%)
* არუმინელები — 28 (0,02%)
* ბოშები — 92 (0,07%)
* ეგვიპტელები — 97 (0,07%)
* სხვა — 13 (0,01%)
* უპასუხოდ — 11 881 (8,67%)

## რესურსები ინტერნეტში
*Regional Council of Diber 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ოლქები
ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორია

[მინი|სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპის კულტურები [ნეოლითის ხანაში.]]
**ბალკანეთის ნახევარკუნძულის პრეისტორიული** პეტიოდი დაახლოებით 44 000 წლის წინ ზედა პალეოლითის ხანაში კრომანიონელის გამოჩენით იწყება და დაახლოებით ძვ. წ. VIII საუკუნეში ანტიკური ხანის საბერძნეთში პირველი წერილობით წყაროების გამოჩენით სრულდება.

სამხრეთ-აღმოსავლეთი ევროპის პირველყოფილი ადამიანების ისტორია პირობითად იყოფა შედარებით მცირე პერიოდებად: ზედა პალეოლითი, ჰოლოცენი მეზოლითი, ნეოლითური რევოლუცია. პრეისტორია არ მოიცავს ეგეოსის კულტურას (ძვ. წ. 2800–1200). 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ილირია
*პირველყოფილი საზოგადოება
*ქვის ხანა
*თრაკიული ენა

## ლიტერატურა 
* John Boardman, *The Cambridge Ancient History*, Part I: The Prehistory of the Balkans to 1000 BC, Cambridge University Press (1923), ISBN 0-521-22496-9.
* Douglass W. Bailey, *Balkan prehistory*, ISBN 0-415-21597-8
* Alexandru Păunescu, *Evoluţia istorică pe teritoriul României din paleolitic până la inceputul Neoliticului*, SCIVA, 31, 1980, 4, p.&nbsp;519-545.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Periodization of Balkan Prehistory ~ 6200 - 1100 BC 
* South East Europe pre-history summary to 700BC 
* Balkan Prehistory: Exclusion, Incorporation and Identity by Douglass W. Bailey
* The Aegeo-Balkan Prehistory Project

კატეგორია:ბალკანეთის ისტორია
კატეგორია:პრეისტორიული ევროპა
ლანთანოიდები

**ლანთანოიდები** ( და ), *ლანთანიდები* — 14 ქიმიური ელემენტისაგან შემდგარი ოჯახი (ატომური ნომერი Z 58÷71). ლანთანოიდები განლაგებულია ელემენტთა პერიოდული სისტემის მე-6 პერიოდისვ III ჯგუფის თანაურ ქვეჯგუფში.

**ლანთანოიდებია:**

ლანთანოიდებს სკანდიუმთან, იტრიუმსა და ლანთანთან ერთად **იშვიათ მიწათა ელემენტებს** უწოდებენ.
ლანთანოიდები იყოფა ცერიუმისა (Z=58÷63) და იტრიუმის (Z=64÷71) ქვეჯგუფებად.

## შესწავლის ისტორია და გავრცელება ბუნებაში
XX საუკუნის დასაწყისისათვის აღმოჩენილი იყო თითქმის ყველა ლანთანოიდი (გარდა პრომეთიუმისა), მაგრამ ბევრი მათგანი არ იყო შესწავლილი და გამოყოფილი სუფთა სახით. უკანასკნელი წლების მანძილზე შემუშავებული დაყოფის ეფექტიანი მეთოდები ლანთანოიდების ნაერთების ან თვით ლითონების სუფთა სახით მიღების საშუალებას იძლევა.ლანთანთან ერთად ლანთანოიდების შემცველობა დედამიწის ქერქში მასის მიხედვით 1,78 • 10-2%-ია. ცნობილია ცერიუმის 33 და ლანთანის 9 მინერალი. დანარჩენი ლანთანოიდები, როგორც იზომორფული მინარევები, შედის სხვადასხვა მინერალის (განსაკუთრებით იშვიათ მიწათა) კრისტალურ გისოსში. ბუნებრივ წყლებსა და ორგანიზმებში ლანთანოიდები უმნიშვნელო რაოდენობითაა. 

## თვისებები
ლანთანოიდები მოვერცხლისფრო -თეთრი ფერის ლითონებია (ზოგიერთი ოდნავ მოყვითალოა). ცერიუმის ქვეჯგუფის ელემენტთა დნობის ტემპერატურა ინტრიუმის ქვეჯგუფის ელემენტებთან შედარებით დაბალია. მაღალი ლანთანოიდები პლასტიკური და ადვილად დეფორმირებადია. ყველა ლანთანოიდებს (გარდა ლუტეციუმისა) ახასიათებს პარამაგნეტიზმი (ოთახის ტემპერატურაზე მაღლა). ლანთანოიდებისათვის დამახასიათებელია აგრეთვე მაღალი ქიმიური აქტივობა. ლანთანოიდები გაცხელებისას რეაგირებს წყალბადთან, ნახშირბადთან, აზოტთან, ფოსფორთან, ნახშირწყალბადთან, ნახშირბადის ჟანგეულებთან. ლანთანოიდები შლის წყალს, იხსნება მარილის, გოგირდისა და აზოტის მჟავებში. ყველა ლანთანოიდისათვის დამახასიათებელი ვალენტობაა 3, ზოგიერთისათვის აგრეთვე 4 ან 2. ლანთანისა და ლანთანოიდების ჟანგეულები ძნელლღობადია, მისი ჰიდროჟანგები ფუძე თვისებისაა. წყალში ხსნადია სამვალენტოვანი ლანთანოიდების ქლორიდები სულფიტები, ნიტრატები. წყალსა და განზავებულ მინერალურ მჟავებში მცირედ ხსნადია ლანთანოიდების ფთორიდები, ოქსალატები, ფოსფატები, კარბონატები და ფეროციანიდები.
## მიღება
ლანთანოიდებს ღებულობენ ლითონთერმიითა და მათი ნაერთების ელექტროლიზით. პირველი მეთოდი ემყარება უწყლო ქლორიდებისა და ფთორიდების კალციუმით აღდგენას. ამ მეთოდით მიიღება ყველა ლანთანოიდი რამდენიმეს გამოკლებით. ლითონთეტმიით მიღებული ლითონები ელექტროლიზით მიღებულზე სუფთაა.

## გამოყენება
ლანთანოიდებს იყენებენ ფოლადის, თუჯის, მაგნიუმისა და ალუმინის შენადნობთა სტრუქტურის, მექანიკური თვისებების, კოროზიამედგრობისა და ცეცხლგამძლეობის გასაუმჯობესებლად; ელექტრონიკაში, გამოთვლით ტექნიკასა და ეაქტორებში. ლაზერებისათვის საჭირო მასალის დაამძადებლად. ლანთანოიდების ჟანგეულებს ხმარობენ მინისათვის განსაკუთრებული ფიზიკური თვისებებისა და ფერის მისაცემად, ფაიფურის მოჭიქვისა და მომინანქრებისათვის, მათ ნაერთებს საღებავებისა და ლაქების, ლუმინოფორების, კატალიზატორებისა და ფოტორეაგენტების დასამზადებლად, ხოლო ლანთანოიდების რადიოაქტიურ იზოტოპებს იყენებენ სამედიცინო დანადგარებში.
## ლიტერატურა
მარმარისი

**მარმარისი** () — ქალაქი დასავლეთ თურქეთში, მუღლის პროვინციაში, მდებარეობს ხმელთაშუა ზღვის სანაპიროზე და არის ერთ-ერთი უდიდესი შემოსავლის წყარო თურქეთში ტურიზმის მიხედვით. მარმარისს აქვს ძალიან კარგი მდებარეობა, იგი არის ყველაზე მნიშვნელოვანი და დიდი ქალაქი საკუთარ პროვინციაში, ადმინისტრაციულ ცენტრ ქალაქ მუღლასა და ბოდრუმის შემდეგ.

მარმარისი აღმოსავლეთით ესაზღვრება აგრეთვე მუღლის პროვინციის ქალაქებ ულასა და ქიოჩეგიზს. ხოლო დასავლეთით — ქალაქ დათჩას. ქალაქ მარმარისს აქვს მერია და ჰყავს მერი — მუჰამედ ალი აჯარი.

2010 წლის მონაცემებით მარმარისში ცხოვრობს 30,957 ადამიანი. ტურისტების მაქსიმალური რაოდენობა მარმარისში ტურისტული სეზონის დროს, აღწევს 400 000-ს.

## ისტორია 
საუკუნეების წინ მარმარისი ცნობილი იყო როგორც "ფისკოს". () ალექსანდრე მაკედონელმა, ფისკოს ალყა შემოარტყა მისი აღების მიზნით. ფისკოს ჰქონდა ერთი ციხესიმაგრე, რომლის აღებაც საკმაოდ რთული იყო და სწორედ მან შეუქმნა ალექსანდრეს ყველაზე დიდი პრობლემა. მაგრამ გარკვეული ხნის შემდეგ, ქალაქის მაცხოვრებლები მიხვდნენ, რომ მტერთან ბრძოლას აზრი არ ჰქონდა  და დაწყვეს ყველაფერი, რაც კი ღირებული გააჩნდათ, რათა ისინი მტრის ხელში არ აღმოჩენილიყო. ხოლო ქალები და ბავშვები მთებში გაიხიზნენ. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ მარმარისი ჩვენს წელთ აღრიცხვამდეც არსებობდა, ოღონდ სხვა სახელით იყო ცნობილი.

საუკუნეების განმავლობაში მარმარისის ციხესიმაგრე ძალიან ცნობილი გახდა. ის საიმედო დასამალ ადგილად ითვლებოდა. თუ მტერი ძალიან ძლიერი და ბრწყინვალედ აღჭურვილი არ იქნებოდა, მაშინ მისი აღება თითქმის შეუძლებელი იყო.  

მარმარისი შემდგომში შევიდა ბიზანტიის იმპერიის შემადგენლობაში. XV საუკუნეში, ოსმალეთის სულთანმა და კონსტანტინოპოლის დამპყრობელმა, მეჰმედ II ფათიჰმა, ქალაქი დაიპყრო. მარმარისი და მისი სასახლე რამდენიმე საუკუნის განმავლობაში ოსმალეთის იმპერიას ემსახურებოდა, ხოლო ოსმალეთის დაშლის შემდგომ შევიდა თურქეთის რესპუბლიკაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მუღლის პროვინცია
* თურქეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი  
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ქალაქები
თინათინ გურიელი

thumb|თინათინი ნეკრესის ფრესკაზე
**თინათინ გურიელი** (გ. 1591) — კახეთის მეფე ლევანის მეუღლე, გურიის მთავარ მამია I გურიელის შვილი, კახეთის მეფე ალექსანდრე II და აღმოსავლეთ საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი ნიკოლოზ VIII-ის დედა. ააშენა ახალი შუამთა.

## ბიოგრაფია
დაბადა დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი წარჩინებული გვარის, გურიელების ოჯახში. იყო გურიის მთავარ მამია I-ის ქალიშვილი. მისი ძმა როსტომ გურიელი მამიას მემკვიდრე და ასევე გურიის მთავარი იყო. 1520 წელს ლევანმა დაამარცხა კახეთში შეჭრილი დავით X-ის ლაშქარი და აღადგინა კახეთის სამეფო. ამაში მას დახმარება სთხოვა მამია I გურიელს, რომელსაც ასევე სთხოვა ქალიშვილის ხელი, რათა განემტკიცებინა ალიანსი. ლევანმა დაამარცხა დავით X მაღაროსთან ბრძოლაში, ხოლო მამია I შეიჭრა ქართლში. დავითმა, მამიამ და ლევანმა ზავი მუხრანში დადეს. მამიამ ქალიშვილი თინათინი ლევანს მიათხოვა.

ვახუშტი ბატონიშვილის ცნობით, თინათინ გურიელს ნანახი ჰქონდა წინასწარმეტყველური სიზმარი, რომლის მიხედვით მას წაიყვანდა წარჩინებული ქმარი, გზად კი შინდის ხეს დაინახავდა, სადაც უნდა აეშენებინა ღვთისმშობლის სახელობის მონასტერი. კახეთში ჩასულმა თინათინმა ახალი შუამთის მონასტერი ააშენებინა, ჯვარი კი გრემში დაიწერა.

ლევანი გარყვნილი ცხოვრების მოყვარული ადამიანი იყო, ამიტომ თინათინმა განქორწინება მოითხოვა და მიიღო კიდეც 1529 წელს. ის მის მიერვე აშენებულ ახალი შუამთის მონასტერში აღიკვეცა მონაზვნად, სადაც გარდაიცვალა 1591 წელს.

კატეგორია:გურიელები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1591
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
წეროტურფა

**წეროტურფა** () — დიდტანიანი ფრინველი წეროსნაირთა რიგისა. გავრცელებულია სპორადულ ევროპაში, აზიასა და სამხრეთ-დასავლეთ აფრიკაში; ზამთრობს აფრიკაში, ინდოეთსა და ბირმაში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას. ბინადრობს ველ-მინდვრებზე, ნახევრად უდაბნოებში. იკვებება მცენარეული (კენკრა, თესლები) და ცხოველური (მოლუსკები, მწერები, ამფიბიები, ქვეწარმავლები) საკვებით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:წეროსნაირნი
საღორეთის ციხე

**საღორეთის ციხე**, *კლდისთავის ციხე*, *ცივა-სროლა* — საფორტიფიკაციო ნაგებობა მდინარე აჭარისწყლის მარჯვენა ნაპირზე, ქოხთვარის სერზე, სოფელ პირველი მაისის თავზე (ყოფილი სოფელი საღორეთი).

## ძეგლის აღწერა
ციხე აგებულია მაღალ კლდოვან ბორცვზე. მისასვლელი აქვს მხოლოდ ჩრდილო-აღმოსავლეთ მხრიდან. ციხეს უკავია 200 მ² ფართობი ტერიტორია. შემორჩენილია კოშკი, გალავნის კედლის ერთი ნაწილი და კოშკზე მინაშენი (ჩრდ) კედლის ნანგრევი. სამსართულიანი კოშკის ფართობია დაახ. 6 მ², სიმაღლე 2,5 მ, კედლის სისქე 1,5-2 მ. დასავლეთ ნაწილში შემორჩენილია სამი ფოსო (40х36 სმ, 25х15 სმ, 28х15 სმ). ფოსო მოპირდაპირე კედელზეც იქნებოდა მაგრამ ჩამოქცევის გამო არ შეინიშნება. ფოსოების არსებობა აქ სართულების არსებობაზე მიუთითებს (ორი სართული აშკარად შეიმჩნევა, სავარაუდოდ ჰქონდა მესამე სართულიც. კოშკი შიგნიდან მთლიანად ამოვსებულია მიწითა და ნანგრევი ქვებით. სათოფურები არ აქვს.

კოშკი გალავანშია ჩაქსოვილი. გალავანს ოვალისებური ფორმა აქვს. შედარებით უკეთ შემონახულა გალავნის ჩრდილოეთი მხარე რომელიც კოშკზეა მიშენებული. მოღწეული გალავნის სიმაღლე 2,10 მ. ციხეზე ამ მხრიდან მიისვლებოდა და სავარაუდოდ კარებიც აქედან უნდა ჰქონოდა, ამას გალავანში გჭრილი საფეხურებიც ადასტურებს.

ციხე ნაგებია თლილი ქვით კირის ხსნარზე, წყობა არეულია და უსწორმასწორო. აღსანიშნავია ის გარემოება რომ არც კოშკში და არც ციხეში სხვა რაიმე ხვრელი არ არსებობს. ამგვარი საბუთების გათვალისწინებით (უსწორმასწორო წყობა, სათოფურების არ არსებობა) საღორეთის ციხე XIV-XV საუკუნეებით შეიძლება დათარიღდეს.

## ლიტერატურა
* ი. სიხარულიძე, „აჭარის მატერიალური კულტურის ძეგლები“, თბ., 1962

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
რიშარ დიუტრიუელი

**რიშარ ფილიპ დიუტრიუელი** ( დ. 24 დეკემბერი, 1972) — ყოფილი ფრანგი ფროფესიონალი ფეხბურთელი, მეკარე. დაიბადა საფრანგეთის ზემო სავოიის დეპარტამენტის ქალაქ თონონ-ლე-ბენში. კარიერის განმავლობაში თამაში მოუწია პარი სენ-ჟერმენში, კანში, სელტაში, ბარსელონაში, ალავესსა და სტრასბურში. კარიერა დაასრულა 2005 წელს 33 წლის ასაკში. 2000 წლის 4 ოქტომბერს რიშარ დიუტრიუელმა საფრანგეთის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების შემადგენლობაში თავის ერთადერთი მატჩი ჩაატარა კამერუნის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების წინააღმდეგ, რომელიც ანგარიშით 1–1 დასრულდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* რიშარ დიუტრიუელი 
* რიშარ დიუტრიუელი  
* რიშარ დიუტრიუელი 

კატეგორია:ფრანგი ფეხბურთელები
კატეგორია:პარი სენ-ჟერმენის ფეხბურთელები
კატეგორია:კანის ფეხბურთელები
კატეგორია:სელტას ფეხბურთელები
კატეგორია:ბარსელონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ალავესის ფეხბურთელები
კატეგორია:სტრასბურის ფეხბურთელები
კატეგორია:დაბადებული  24 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული   1972
კატეგორია:ესპანეთის პრიმერა დივიზიონის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ვლორა

**ვლორა** () — საპორტო ქალაქი და მუნიციპალიტეტი სამხრეთ ალბანეთში. წარმოადგენს ალბანეთის სიდიდით მეორე საპორტო ქალაქს, ამ მხრივ იგი მხოლოდ დურესს ჩამორჩება. 1912 წლის 28 ნოემბერს სწორედ ვლორაში გამოცხადდა ალბანეთის დამოუკიდებლობის დეკლარაცია. მოკლე დროის განმავლობაში იყო ალბანეთის დედაქალაქი.

დაარსდა ძვ. წ. VI საუკუნეში როგორც ძველი ბერძნული კოლონია **აულონი** და თითქმის 26 საუკუნის განმავლობაში უწყვეტადაა დასახლებული. ვლორის პორტითა და უნივერსიტეტითურთ ვლორა სამხრეთ-დასავლეთი ალბანეთის უმნიშვნელოვანესი ეკონომიკური და კულტურული ქალაქია.

თანამედროვე მუნიციპალიტეტი ჩამოყალიბდა 2015 წელს ადგილობრივი თვითმმართველობის რეფორმის შედეგად 5 ყოფილი მუნიციპალიტეტის გაერთიანებით. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ვლორა. 2011 წლის აღწერის მიხედვით, საერთო მოსახლეობა შეადგენს 104 827 ადამიანს 616,85 კმ²-ზე. ახალი მუნიციპალიტეტი ვრცელდება ნოვოსელეთან მდებარე მდინარე ვიოსას დელტადან ლოგარას უღელტეხილამდე, მოიცავს ქალაქ ორიკუმსაც.

## რესურსები ინტერნეტში
* City of Vlora 
* Visit Vlora
* Vlora Region Travel Overview 
* ვლორას მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი 
* Aulona International Folk Festival 
* GigaCatholic - Aulon (Albania), listing titular see incumbents 
* Albania Open Paragliding Event 
* ვლორას უნივერსიტეტის ოფიციალური საიტი 
* Komuniteti Vlonjat  
* Vlorë travel guide 

## სქოლიო
კატეგორია:ალბანეთის ქალაქები
მერზიფონი

**მერზიფონი** () — ქალაქი ჩრდილოეთ თურქეთში, ამასიის პროვინციაში. ადმინისტრაციულ ცენტრ, ქალაქ ამასიას შემდეგ, არის ყველაზე დიდი ქალაქი საკუთარ პროვინციაში. 2012 წლის მონაცემებით, ამ ქალაქში ცხოვრობს 54,709 ადამიანი. აქვს მერია და ჰყავს მერი — ალფ ქარგი.

ქალაქ მერზიფონს აღმოსავლეთითა და დასავლეთით ესაზღვრება ამასიის პროვინციის ქალაქები. აღმოსავლეთით — სულუოვა, სამხრეთ-აღმოსავლეთით — ამასია და დასავლეთით — გუმუშჰაჯიკოი. ხოლო ჩრდილოეთით ესაზღვრება სამსუნის პროვინცია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ამასიის პროვინცია
* თურქეთის ქალაქების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Merzifon municipality's official website  
* Merzifonlu net 

კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კატეგორია:ძველი საბერძნეთის ქალაქები
ფეხფარფლიანები

**ფეხფარფლიანები** ()  — ზღვის თევზების რიგი. აქვთ სახეცვლილი მკერდის ფარფლები, რომლებიც წრიულად მოძრაობენ და თევზს სუბსტრატზე ხოხვის საშუალებას აძლევენ. ზურგის ფარფლის პირველი სხივი ზედა ყბასთან არის მიახლოებული და გარდაქმნილია „ანკესად“, რომლის ბოლოზეც „მისატყუებელია“ მოთავსებული. ფეხფარფლიანები ძირითადად მტაცებლები არიან. რიგში 225 სახეობაა, რომლებიც გაერთიანებულია 3 ქვერიგში: Lophioidei —   1 ოჯახით, Antennarioidei  —  3 ოჯახით და მეანკესეები  (Ceratioidei) — 10 ოჯახით.
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* Tree of Life web project: Lophiiformes 

კატეგორია:ზღვის ეშმაკისნაირნი
ალექსანდრე ობოლაძე

**ალექსანდრე (საშა) ობოლაძე** (დ. 1884, სხვავა — გ. 10 თებერვალი, 1923, კვაჭალათი) — ქართველი რევოლუციონერი, და ტერორისტი, ბოლშევიკი.

## ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ოზურგეთში, სადაც ის წაიყვანა ბიძამ, რომელიც ოზურგეთის საქალაქო სასწავლებელში ასწავლიდა. 1900 წელს ჩავიდა თბილისში სწავლის გასაგრძელებლად. 1901 წელს დაიწყო მუშაობა ასოთამწყობად. ასე მოხვდა რევოლუციურად განწყობილ ხალხში, მესტამბეთა წრეში. აქ გაიცნო და დაუკავშირდა გურულ რევოლუციონრებს: გაბრიელ და ვასო ურუშაძეებს და 1903 წლიდან ვანო ბოლქვაძეს. მოქმედებდა გურიაში, სადაც მისი თანამებრძოლები იყვნენ დათიკო შევარდნაძე, კიკია მამულაიშვილი, სამსონ მდინარაძე, თეოფილე მუხაშავრია. 

1904 წლიდან ბაქოშია, სადაც 1905 წლის სექტემბერში გაასამართლეს მიხეილ ბრეგვაძესთან ერთად. იმავე წელს მონაწილეობდა ნასაკირალის ბრძოლაში. 1905-06 წლებში მონაწილეობდა სასოფლო-სამეურნეო ბანკის გაძარცვაში. 1906 წელს სათავეში ჩაუდგა სამხედრო-ტერორისტულ ორგანიზაციას.

1922 წელს დანიშნული იყო ოზურგეთის მაზრაში ანტისაბჭოთა გამოსვლების ჩასახშობად. 1923 წელს გურიაში, სოფელ კვაჭალათში ტერაქტის შედეგად მოკლა ფირალმა გოგია ღლონტმა. დაკრძალული იყო ალექსანდრეს ბაღში, თბილისში.

## პოპულარულ კულტურაში
ობოლაძის მკვლელობის შესახებ შეიქმნა ხალხური ლექსი

გოგია ღლონტის მიერ საშა ობოლაძეზე ტერაქტის მოწყობის ისტორია ასახულია აკა მორჩილაძის მოთხრობაში „ცეცხლისმფრქვევლები“, რომლის მიხედვითაც გადაღებულია ანიმაციური ფილმი „გავარდნილები“.

## ლიტერატურა
**ე. გოგუაძე,* „ხალხის ქომაგი გოგია ღლონტი“— თბილისი, 1991 წ.
 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1844
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:ქართველი რევოლუციონერები
კატეგორია:ამბროლაურის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ფიალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ფიალა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ფიალა  — ჭურჭელი
*ფიალა  — თანავარსკვლავედი
ფიალა

**ფიალა** — პირგაშლილი, დაბალი სასმისი. მცირე თასისმაგვარი ჭურჭელი. სულხან-საბა ორბელიანის განმარტებით, ღვინის სასმისი. მცხეთის ბიბლიაში ფიალა წყლის ჭურჭლადაა მოხსენიებული. მზითვის წიგნებში დასახელებულია ოქროს, ვერცხლის, ფაიფურისა და თიხის ფიალები. ეთნოგრაფიის სინამდვილეში ფიალა ერქვა სამინდე ხის ჭურჭელს. ქიზიყში, ქართლში —  პატარა სასმისს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ღვინო
ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა

**ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა** (; დ. 1635 — გ. 3 ნოემბერი, 1676) — ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირი 1661–1676 წლებში, სულთან მეჰმედ IV-ის დროს. ქოფრიულიუს გვარის კიდევ ერთი  წარმომადგენელი.

ის იყო წარმოშობით ალბანეთიდან. ქოფრიულიუს გვარი საკმაოდ გავრცელებული იყო ოსმალეთის იმპერიაში. იმპერიას ჰყავდა ამ გვარის 6 წარმომადგენელი დიდ ვეზირად. მისი წინამორბედი, ქოფრიულიუ მეჰმედ-ფაშა, იყო მისი მამა.

სანამ დიდი ვეზირი გახდებოდა, იყო ერზურუმის სანჯაყის ბეგლარბეგი 1659–1660 წლებში და დამასკოს სანჯაყის ბეგლარბეგი 1660-1661 წლებში.

იგი მეთაურობდა ოსმალეთის არმიას ავსტრია-ოსმალეთის 1663-1664 ომში. მან მოახერხა თითქმის ერთ თვიანი ალყის შემდეგ, ჩრდილოეთ ხორვატიაში მდებარე "ნოვი ზრინის" ციხის აღება. 1664 წლის 1 აგვისტოს ოსმალეთის არმიამ მისი მეთაურობით სასტიკად დაამარცხა ავსტრიის არმია სენტგოტჰარდის ბრძოლაში. სწორედ ამ ბრძოლაში გამარჯვების შემდეგ დაიდო ვაშვარის ზავი. ამ ზავსაც ხელი აჰმედ-ფაშამ მოაწერა. 

1669 წელს 22 თვიანი ალყის შემდეგ ქალაქ ჰერაკლიონის აღებამ აჰმედ-ფაშა შეუდარებელ ავტორიტეტად აქცია ოსმალეთის იმპერიაში. 1672 წელს პოლონეთთან ოსმალებმა წამოიწყეს ომი, რომელსაც თავად მეჰმედ IV მეთაურობდა. ამ ომის ოსმალეთისთვის წარმატებულად დასრულებაში, აჰმედის დიდი წვლილია. 18 ოქტომბერს მან მოაწერა ხელი ბუჩაჩის ხელშეკრულებას. მაგრამ, პოლონელები არ იყვნენ კმაყოფილნი ზავის პირობებით, რამაც კიდევ 4 წლით გამოიწვია ომის გაგრძელება. ოსმალეთ-პოლონეთის ომი საბოლოოდ 1676 წლის 17 ოქტომბერს ჟურავნოს ხელშეკრულებით დასრულდა. აღნიშნულ ხელშეკრულებასაც აჰმედ-ფაშამ მოაწერა ხელი.

ქოფრიულიუ ფაზილ აჰმედ-ფაშა გარდაიცვალა 1676 წლის 3 ნოემბერს, ჟურავნოს ხელშეკრულების დადებიდან რამდენიმე დღეში. მის შემდეგ დიდი ვეზირი გახდა ქარა მუსტაფა-ფაშა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Koprulu Fazil Ahmed-Pasa 
* Köprülü Fazıl Ahmet Paşa 

კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის დიდი ვეზირები
კატეგორია:დაბადებული 1635
კატეგორია:გარდაცვლილი   3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1676
კატეგორია:ქოფრიულიუები