open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აბრაზიული მასალა

**აბრაზიული მასალა**, **აბრაზივი** — დიდი სისალის წვრილმარცვლოვანი ნივთიერებანი. ბუნებრივი აბრაზიული მასალაა ალმასი, კორუნდი, კვარცი, ზუმფარა, კაჟი და სხვა. XIX საუკუნის დამლევიდან იხმარება ხელოვნური აბრაზიული მასალა: ელექტროკორუნდი, კარბორუნდი, ბორის კარბიდი, ბორის ნიტრიტი, სინთეზური ალმასი და სხვა. აბრაზიული მასალისაგან ამზადებენ აბრაზიულ იარაღს. იყენებენ თავისუფალი სახითაც (ფხვნილი, პასტა). 

## იხილეთ აგრეთვე
* აბრაზიული დამუშავება

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბრაზიული მასალა
პიტერ აბრაჰამსი

**პიტერ ჰენრი აბრაჰამსი** (; დ. 19 მარტი, 1919 — გ. 18 იანვარი, 2017) — სამხრეთ აფრიკელი მწერალი. მისი შემოქმედების მთავარი თემაა რასობრივი დისკრიმინაციისა და ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის პრობლემები. ავტორია რომანებისა: „მეშახტე“ (1945), „ჭექა-ქუხილის ბილიკით“ (1948), „გვირგვინი უდომოსათვის“ (1956), „ღამის ტყვეობაში“(1965), „ჩვენი კუნძული დღეს“ (1966) და სხვები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სამხრეთ აფრიკის მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
მანჰეტენის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** () — განახლებული მსოფლიო სავაჭრო ცენტრის მიმდებარედ მშენებარე მართლმადიდებლური ბერძნული ეკლესია მანჰეტენზე, ნიუ-იორკში. სამშენებლო სამუშაოებს აწარმოებს ნიუ-იორკისა და ნიუ-ჯერსის საპორტო მმართველობა. მთავარი არქიტექტორია ესპანელი სანტიაგო კალატრავა. ეკლესია დაექვემდებარება კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელ ეკლესიას. პირვანდელი ეკლესია განადგურდა 2001 წლის 11 სექტემბრის ტერორისტული აქტების შედეგად. მშენებლობა უნდა დასრულდეს 2018 წლის ნოემბერში.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*დეივიდ ვ. დანლაპი On Greek Orthodox Easter, a Displaced Parish Contemplates Its Future ნიუ-იორკ ტაიმზი 2006 აპრილი

კატეგორია:კონსტანტინოპოლის მართლმადიდებელი ეკლესია
კატეგორია:მანჰეტენი
აბრევი

**აბრევი** — სოფელი საქართველოში, სამხრეთ ოსეთის დროებითი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულის ახალგორის მუნიციპალიტეტში, წინაგრის თემში, მდინარე ლეხურის მარჯვენა ნაპირზე. ზღვის დონიდან 880 მ, ახალგორიდან 55 კმ.

## ისტორია
ადრინდელ ფეოდალურ ხანაში აბრევი შედიოდა ქსნის ხევში, XV საუკუნიდან კი — საამილახვროში. ვახუშტის რუკაზე აღნიშნული აქვს, როგორც ქართული სოფელი. ძველი აბრევი თანამედროვე სოფლის ჩრდილოეთით 2 კმ-ზე იყო გაშენებული გორაკზე. შემორჩენილია ფეოდალური ხანის დარბაზული ტიპის წმინდა თევდორეს ეკლესია („თუთრი“). მის მახლობლად აღმოჩნდა ფეოდალური ხანის ქვევრები და საწნახელი, რაც მოწმობს , რომ ამ ადგილებში ძველთაგანვე მევენახეობა ყოფილა განვითარებული. 1865 წელს სოფელი შედიოდა გორის მაზრის საკორინთლოს სასოფლო თემში და მასში ცხოვრობდა 9 კომლი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯიბირი

**ჯიბირი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —   1 091 კაცი.  

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
აბრეშუმის გრეხა

**აბრეშუმის გრეხა** — აბრეშუმის ხამი ძაფისაგან ან სუსტად დაგრეხილი ხელოვნური ბოჭკოსაგან ნაგრეხი ძაფის მიღების ტექნოლოგიურ პროცესთა კომპლექსი. სერიცინის დასარბილებლად ხამ ძაფს საპნიანსა და ცხიმიან ემულსიაში დებენ, ძაფი მეტ ჭიმვადობასა და სინაზეს იძენს, მცირდება მისი ხახუნის კოეფიციენტი და დაელექტროების უნარი. ამავე თვისებების მისანიჭებლად, აგრეთვე ცალკეული ელემენტარული ძაფების შესაწებებლად ხელოვნურ ბოჭკოს ზეთოვან-ჟელატინიან ან სხვა ემულსიაში გაახამებენ. ნაგრეხი ძაფის ასორტიმენტი და გრეხის მიმართულება იოლად რომ განსაზღვრონ, დალბობა-გახამებისას ძაფს ადვილად ჩამოსარეცხი საღებავით აფერადებენ. შემდეგ შულოებს წურავენ, ასწორებენ და აშრობენ. გამშრალ ძაფს შულოებიდან კოჭაზე ან სხვა რომელიმე საფუთავზე გადაახვევენ. ამ პროცესს ხშირად უთავსებენ ძაფის წმენდას, რისთვისაც ძაფს ჭვრიტეში ატარებენ. რამდენიმე ძაფს დაგრეხის წინ აერთებენ საორფებელ ან საორფებელ-საგრეხ მანქანაზე დაბალი შეგრეხით. მაღალი გრეხის ფიქსაციისათვის ძაფს ორთქლით ამუშავებენ და შემდეგ ახვევენ სხვადასხვა სახის საფუთავზე. აბრეშუმს გრეხენ სპეციალურ საგრეხ მანქანაზე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
ნიკოლოზ გომელაური (კერამიკოსი)

**ნიკოლოზ ვლადიმერის ძე გომელაური** (დ. 18 ნოემბერი, 1918, სიღნაღი — გ. 11 ნოემბერი, 1961, თბილისი) —  ქართველი  კერამიკოსი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1958). 

## ბიოგრაფია
1942 წელს დაამთავრა თბილ. სამხატვრო აკადემია. მისი პედაგოგები იყვნენ დ. ციციშვილი, ბ. შებუევი, ა. ფიცხელაური , ზ. პ. მაისურაძე. 1942-1944 წლებში გომელაური სიღნაღის დრამატული თეატრის მთავარი მხატვარი იყო. 1947 წლიდან პედაგოგიურ მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. 1945 წლიდან მონაწილეობდა მხატვართა საერთაშორისო გამოფენებში (კერამიკოსთა საერთაშორისო გამოფენა, ჟენევა, 1945). გომელაური ქართული პროფესიული კერამიკის ერთ-ერთი ფუძემდებელია. მან ქართული კერამიკა გაამდიდრა ახალი ტექნიკური პროცესებით, შეისწავლა ბრინჯაოსა და ანტიკური ეპოქის კერამიკა, რომელიც შემოქმედებითად გამოიყენა თავის საქმიანობაში. გომელაური ძირითადად ქმნიდა დეკორაციულ ლარნაკებსა და კერამიკულ ქანდაკებებს. ნამუშევრები: ფიალები (1953), ყვავილების ლარნაკი (1958), ჭინჭილა (1960), დოქი (1961) და სხვ. გომელაურის შემოქმედებამ გარკვეული როლი ითამაშა ქართული მხატვრული პროფესიული კერამიკის განვითარების საქმეში. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული  18 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1918
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:ქართველი კერამიკოსები
ნ
აბრეშუმის მრეწველობა

**აბრეშუმის მრეწველობა** — საფეიქრო მრეწველობის დარგი. აწარმოებს აბრეშუმის ქსოვილსა და ძაფს ბუნებრივი აბრეშუმისა და ქიმიური (ვისკოზის, აცეტატის, კაპრონის, ნიტრონის, ლავსანის) ბოჭკოსაგან. პირველადს ნედლეულს თანმიმდევრობით ამუშავებენ ძაფსახვევ, სართავ, საგრეხ, საქსოვ და სამღებრო-გამოსაყვან წარმოებებში, რომელთა ერთობლიობა ქმნის აბრეშუმის მრეწველობის სრულ საწარმოო ციკლს. რუსეთში აბრეშუმის მრეწველობას საფუძველი პეტრე I-ის დროს ჩაეყარა. ოქტომბრის რევოლუციამდე აბრეშუმის მრეწველობის საწარმოები თავმოყრილი იყო უმთავრესად ამიერკავკასიაში და ნაწილობრივ მოსკოვისა და ვლადიმირის გუბერნიებში. 

## საქართველო
საქართველოში აბრეშუმის ქსოვილების წარმოება ცნობილია უძველესი დროიდან. XIX საუკუნემდე ჩვენში ფართოდ იყო გავრცელებული აბრეშუმის ძაფის ამოხვვეის, დართვისა და ქსოვის კუსტარული წესი. ამოსახვევად გადარჩეულ პარკს მზეზე დაყრიდნენ ხოლმე, რომ შიგ ჭუპრი მოეკლათ. მერე მდუღარეში ჩაყრიდნენ ნაწილ-ნაწილ და ძაფს შულოებად ამოახვევდნენ საგანგებო ხელსაწყოზე („ელართაშე“, „ოგიდაშე“ — სამეგრელოში, „ოგვადო“ — გურიაში, „სამხელი“, „სამუხველი“ — იმერეთში), კახეთში სპეციალურ ჯარას „მანჯანიკს“ ხმარობდნენ. შულოებს ფირფიტაზე გადაახვევდნენ, ამოხვეულ ძაფს დაართავდნენ თითისტარზე, რომელსაც სიმძიმისათვის ბოლოზე ქვის კვირისტავი ჰქონდა წამოგებული. ცალწვერად დართულ ძაფს შემდეგ ისევ თითისტარზე ორწვერად ან სამწვერად შეძახავდნენ. საძახავი თითისტარი სართავზე უფრო წვრილი, გრეხილი და თხელმუცლიანი იყო, კვირისტავი ზემოდან ეკეთა. დაძახულ ძაფს მუხლებზე შულოებად ამოახვევდნენ და დასარბილებლად და გასათეთრებლად ნაცარწყალში გამოხარშავდნენ. აბრეშუმისაგან საქსოვ დაზგაზე ქსოვდნენ თავთას, მერდინს, დარაიას, ჩხირებითა და ყაისნაყებით — თავსაფრებს, წინდებს, ტოღალებს, ქისებს, ხელთათმანებს, ბადეებს და სხვა, ფირფიტებით — ჩახსაკრავებს, სახიან სარტყლებს, ყაითნებს, ჩაფარიშებს და ტანსაცმლის სხვა საოლველს. XIX საუკუნის დასაწყისიდან თანდათან გაიზარდა აბრეშუმის ნედლეულის სასაქონლო წარმოება და მისი ექსპორტი დასავლეთ ევროპასა და რუსეთში. გლეხობამ ტრადიციული აბრეშუმის ქსოვილების დამზადებას თავი დაანება და მათ ნაცვლად შემოტანილი იაფი ფაბრიკატების მოხმარებაზე გადავიდა. ამან საბოლოოდ მოშალა აბრეშუმის ქსოვილების შინამრეწველობა საქართველოში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საფეიქრო მრეწველობა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
აბრეშუმის პარკის ამოხვევა

**აბრეშუმის პარკის ამოხვევა** — აბრეშუმის ხამი ძაფის მიღების ტექნოლოგიური პროცესი. სიდიდის, გარსის სიმკვრივის, ფერისა და სისუფთავის მიხედვით დახარისხებულ პარკს ხარშავენ და სპეციალური ჯაგრისით სცლიან გარსის ზედა ფენას. შემდეგ გადააქვთ ძაფსაღებ აუზში, ძაფებს უძებნიან წვერს და თვითწამღებებს გააწყობენ (3-10 და მეტი წვერი ერთად), გასაწურავად, გასასუფთავებლად და დასამრგვალებლად გრეხილში გაატარებენ და ჯარაზე შულოებად გადაახვევენ.

## ისტორია
აბრეშუმის პარკის ამოხვევას 4000 წელზე მეტი ხნის ისტორია აქვს. დიდხანს იგი პრიმიტიული წესით სრულდებოდა. XIX საუკუნის დასაწყისში იტალიელმა ბატალიმ შექმნა პირველი მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა. ამავე საუკუნის 80-იან წლებში ფრანგმა ე. სერელმა ავტომატური ძაფსარები დაზგა გამოიგონა. სსრკ-ში მექანიკური აბრეშუმსახვევი დაზგა („კმს“-10) პირველად თბილისის 26 კომისრის ქარხანამ დაამზადა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
აბრეშუმის ქსოვილი

**აბრეშუმის ქსოვილი** — ბუნებრივი აბრეშუმის ან ქიმიური (ვისკოზური და სინთეზური) ბოჭკოს ძაფისაგან დამზადებული ქსოვილი. დანიშნულების მიხედვით შეიძლება იყოს ტექნიკური, საპარაშუტო, საწისქვილე (საცრებისათვის), სატანსაცმლე, სასარჩულე, საქოლგე, საფეხსაცმლე, გასაწყობი და სხვა. ბუნებრივი აბრეშუმის ქსოვილი ნაზი და ჰიგიენურია. ნაკლებად იჭმუჭნება. ცალკე ჯგუფს შეადგენს ბუნებრივი აბრეშუმისაგან მირებული კრეპის ქსოვილები: კრეპდეშინი, კრეპჟორჟეტი, კრეპსატენი და სხვა. ვისკოზური ქსოვილები ადვილად იჭმუჭნება და ნაკლებჰიდროსკოპიულია. სინთეზური ქსოვილები (კაპრონი, დედერონი და სხვა) ძალიან გამძლეა, არ იჭმუჭნება, მაგრამ მეტად დაბალი ჰიდროსკოპიულობით ხასიათდება. არის აგრეთვე ხაოიანი აბრეშუმის ქსოვილები: ხავერდი, პლუში და სხვა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ხაოიანი ქსოვილები
* აბრეშუმის მრეწველობა

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
კვიპროსის საფეხბურთო თასი

**კვიპროსის საფეხბურთო თასი** () — ყოველწლიური სათასო შეჯიბრება კვიპროსის საფეხბურთო გუნდებს შორის, რომელსაც ატარებს კვიპროსის ფეხბურთის ასოციაცია. გათამაშება პირველად ჩატარდა 1934 წელს. გამარჯვებული გუნდი კვალიფიკაციას გადის კვიპროსის სუპერთასზე და უეფა-ს ევროპა ლიგაზე.

ტურნირის ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ნიქოზიის „აპოელი“, რომელსაც 21-ჯერ აქვს თასი მოპოვებული. მოქმედი გამარჯვებულია ლარნაკას „აეკი“.

## ფინალები 
## სტატისტიკა კლუბების მიხედვით 
## რესურსები ინტერნეტში 
*  
* Cyprus - List of Cup Finals

კატეგორია:კვიპროსის ფეხბურთი
კატეგორია:კვიპროსის საფეხბურთო ტურნირები
კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო სათასო ტურნირები
აბრეშუმის ხამი ძაფი

**აბრეშუმის ხამი ძაფი** — ერთად ამოხვეული და სერიცინით შეერთებულ-შეწებებული რამდენიმე აბრეშუმის პარკის ძაფი. ძაფის გამოსავლიანობა დამოკიდებულია პარკის ხარისხსა და ტექნოლოგიურ პროცესზე. ხარისხს ადგენენ ძაფსარები ფაბრიკის ლაბორატორიებში იმისდა მიხედვით, ძაფი სუფთაა, იოლი გადასახვევია, თანაბარი სისხოსია თუ არა და ა. შ. სხვა საფეიქრო ბოჭკოებთან შედარებით აბრეშუმის ხამი ძაფი არათანაბარი სისხოსია — სტანდარტით გათვალისწინებულია 3.23, 2.33, 1.89, 1.79, 1.55, 1.22 და 1.0 ტექსი. აბრეშუმის ხამი ძაფისაგან მზადდება საფეიქრო და სატრიკოტაჟო ნაწარმი, საკერავი და ქირურგიული ძაფი, საიზოლაციო მასალა და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
აბომაზოტომია

**აბომაზოტომია** ( და ) — მუცლის კედლიდან მაჭიკის (მცოხნავი ცხოველის კუჭი) გაკვეთის მეთოდი.

1936 წელს პირველად გამოიყენა საბჭოთა ვეტერინარმა ქირურგმა ს. ელცოვმა ცხვრის მაჭიკისაგან მცენარეული და ცხოველური წარმოშობის მკვრივი წარმონაქმნის (ბეზოარის) მოსაცილებლად. აბომაზოტომიას მიმართავენ აგრეთვე ძროხის მაჭიკის ჩაბრუნებისას ან მკვრივი საკვები მასითა და ლამით მისი დაცობის დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ვეტერინარია
ალექსი აბრიკოსოვი

**ალექსი ივანეს ძე აბრიკოსოვი** (; დ. , მოსკოვი — გ. 9 აპრილი, 1955, იქვე) — საბჭოთა პათოლოგანატომი. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიისა (1939) და სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის (1944) აკადემიკოსი. სოციალისტური შრომის გმირი (1945). სკკპ წევრი 1939 წლიდან.

## ბიოგრაფია
1899 წელს დაამთავრა მოსკოვის უნივერსიტეტი, 1920-1953 წლებში მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პროფესორი. 1944-1951 წლებში სსრკ მედიცინის მეცნიერებათა აკადემიის ნორმალური და პათომორფოლოგიური ინსტიტუტის დირექტორი. 1938 წლიდან მოსკოვის პათოლოგთა საზოგადოების ორგანიზატორი და საპატიო თავმჯდომარე. შეისწავლა ფილტვის ტუბერკულოზის საწყის სტადიაზე ფილტვებში მომხდარი მორფოლოგიური ცვლილებები, აღმოაჩინა კუნთოვანი სიმსივნის ახალი სახეობა — მიობლასტომიომა („აბრიკოსოსვის სიმსივნე“), მოგვცა ქსოვილის ალერგიული რეაქციების მორფოლოგიური დახასიათება და სხვა. 

იყო პოლონეთის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი, სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1942). დაჯილდოვებული იყო 2 ლენინის ორდენითა და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი პათოლოგანატომები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
აბრისი

**აბრისი** () — საგნის მოხაზულობა.

## სარეპროდუქციო ლითოგრაფია
სარეპროდუქციო ლითოგრაფიაში, დედნის გამოსახულების კონტური, რომელსაც ტუშით შემოხაზავენ გამჭვირვალე მასალაზე (კალკზე, პელურის ქაღალდზე, და სხვა) და შემდეგ ლითოგრაფიულ ქვაზე გადაიტანენ.

## გეოდეზია
გეოდეზიაში, დამხმარე სქემატური ნახაზი, ადგენენ ველზე აგეგმვის დროს, აბრისზე გადააქვთ წვლილადების ზომა, ზოგჯერ პირობითი აღნიშვნებიც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხატვის ტექნიკა
კატეგორია:ლითოგრაფია
კატეგორია:გეოდეზია
აბრეშუმის რთვა

**აბრეშუმის რთვა** — მეაბრეშუმეობის და აბრეშუმის მრეწველობის ყველა დარგის ბოჭკოვანი ნარჩენებისაგან (წუნდებული პარკი, შავი ჩხარი, ყაჭი, ძაფის ნაწეწი და სხვა) აბრეშუმის ნართის მიღების ტექნოლოგიური პროცესი. 

ნედლეულს სპეციალური მანქანებით აცლიან ჭუპრს, სხვადასხვა მინარევსა და მტვერს. შემდეგ ჭუჭყისა და სერიცინის მოსაშორებლად ხარშავენ სოდიანსა და საპნიან წყალში. გამოხარშული აბრეშუმის მასას წურავენ ცენტრიფუგაში, აშრობენ კამერაში და ჩეჩენ სპეციალური მანქანებით. ჩეჩის დროს ნედლეულის გრძელი ძაფები წყდება. მათ აშტაპელებენ და ბოჭკოებს ანაწილებენ სიგრძის მიხედვით (საშუალოდ 150-250 მმ). დაჩეჩილი ნედლეული 3-4-ჯერ დაივარცხნება მრგვალსავარცხლებიან მანქანებზე და ბოჭკოები პარალელურად დალაგდება. მათგან გამოვარცხნილ ყველაზე მოკლე ბოჭკოებს დაბალი ნომრის ნართად გადაამუშავებენ. ძირითადი ნედლეული გადააქვთ სალენტე მანქანაზე, სადაც ბოჭკოები ერთიმეორეს შეევარცხნება და მიიღება ლენტები. საფთილე მანქნაზე ლენტების მრავალჯერადი შეერტებითა და გაწელვით მიღებულ მსუბუქად შეგრეხილ ფთილას სპეციალურ მანქანებზე დართვა-დაგრეხის შემდეგ ბუსუსებს შეატრუსავენ, ნამწვს აცლიან და ძაფს შულოებად ან კოჭზე ახვევენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეაბრეშუმეობა
აბროგაცია

**აბროგაცია** () — მოძველებული კანონის გაუქმება. ტერმინი ნასესხებია რომის სამართალიდან. მოძველებული კანონის ნაწილობრივ გაუქმებას დეროგაცია ეწოდება.

## აბროგაციის სახეები
* აბროგაცია — მოძველებული კანონის სრული გაუქმება;
* დეროგაცია — მოძველებული კანონის ნაწილობრივი გაუქმება;
* ობროგაცია — მოძველებულ კანონში ცვლილებების შეტანა;
* სუბროგაცია — მოძველებულ კანონში დამატებების განხორციელება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამოქალაქო სამართალი
ანდრია აბრიკოსოვი

**ანდრია ლევის ძე აბრიკოსოვი** (; დ. , სიმფეროპოლი — გ. 21 ოქტომბერი, 1973, მოსკოვი) — რუსი საბჭოთა მსახიობი, სსრკ სახალხო არტისტი (1968). სკკპ წევრი 1950 წლიდან. 

## ბიოგრაფია
სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1926 წლიდან. 1931-1937 წლებში მოსკოვის რეალისტური თეატრის მსახიობია, 1938 წლიდან გამოდის ვახტანგოვის სახელობის თეატრის სცენაზე. როლები: გრიმოვი (პოგოდინის „არისტოკრატები“), სემიონკოტკო (კატაევის „მშრომელი ხალხის შვილი ვარ“), ეგნატე გორდეევი (გორკის „თომა გორდეევის“ მიხედვით). კინოში განასახიერა გრიგოლ მელეხოვის („წყნარი დონი“, შოლოხოვის მიხედვით, 1931), პავლე კუგანოვის („პარტიული ბილეთი“, 1936), გავრილა ოლექსიჩის („ალექსანდრე ნეველი“, 1938; სახელმწიფო პრემია, 1941), სტეფანე რაზინის („სტეფანე რაზინი“, 1939), ილია მურომეცის („ილია მურომეცი“, 1956) და სხვა როლები. 

დაჯილდოებულია 2 ორდენიტა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:XX საუკუნის რუსი მამაკაცი მსახიობები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
აბრუი

**აბრუი** (გ. 587) — ქვემო სოღდის (თანამედროვე ბუხარის ოლქი) აჯანყებული უღარიბესი მოსახლეობის მეთაური VI საუკუნის 80-იან წლებში. იბრძოდა მიწათმფლობელი და სავაჭრო არისტოკრატიის წინააღმდეგ. დაიპყრო ფაიქენდი და იქ მმართველობის მკაცრი წესები შემოიღო. ბევრი დეჰყანი და მდიდარი ვაჭარი შვიდმდინარეთში თურქთა მმართველ ყარა-ჩურინთან გაიქცა დახმარების სათხოვნელად. 587 წელს ყარა-ჩურინი სასტიკად გაუსწორდა აჯანყებულებს. აბრუი სიკვდილით დასაჯეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 587
პავლე აბროსიმოვი

**პავლე ვასილის ძე აბროსიმოვი** (; დ.  — გ. 21 მარტი, 1961, მოსკოვი) —  რუსი  საბჭოთა არქიტექტორი. სსრკ მშენებლობისა და არქიტექტურის აკადემიის ნამდვილი წევრი (1956), სსრკ-ის არქიტექტორთა კავშირის პასუხისმგებელი მდივანი (1955–1961), საერთაშორისო არქიტექტორთა კავშირის აღმასკომის წევრი (1957). სკკპ წევრი 1944 წლიდან. 

## ბიოგრაფია
1923–1928 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის  სამხატვრო აკადემიაში. მისი თანაავტორობით დაპროექტებულია საცხოვრებელი სახლი ლენინგრადში რევოლუციის მოედანზე (1928-1932), უკრაინის სსრ მინისტრთა საბჭოს სახლი კიევში (1934-1938), მოსკოვის უნივერსიტეტის მაღლივი შენობა (1949-1953; სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1949).

დაჯილდოებულია ორი ორდნითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:რუსი არქიტექტორები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ავეჯის მრეწველობა

**ავეჯის მრეწველობა** — ხის დასამუშავებელი მრეწველობის დარგი, რომელიც ამზადებს საყოფაცხოვრებო და საზოგადოებრივი შენობების ავეჯს. 

საქართველოში ავეჯის მრეწველობა ინდუსტრიულ საფუძველზე 1921 წლიდან ვითარდება. საბჭოთა პერიოდში აშენდა თბილისის ავეჯის საწარმოო გაერთიანება „განთიადი“, მარელისის გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა, ახალდაბის, ქუთაისის, ბათუმის ფაბრიკები, თბილისის გრეხილი ავეჯის ფაბრიკა და სხვა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ავეჯის მრეწველობა
აბრუცოს აპენინები

**აბრუცოს აპენინები** (  — ციცაბო) — მთები იტალიაში, აპენინის მთების ყველაზე მაღალი და განიერი ნაწილი. შედგება რამდენიმე მასივისაგან: განსასო დ’იტალია (მწვერვალი კორნო-გრანდე, 2912 მ), მაელა (მწვერვალი მონტე-ამარო, 2793 მ) და სხვა. სიგრძე 100 კმ. აგებულია უმთავრესად კირქვებით. განვითარებულია კარსტი. ფერდობები ციცაბოა, დანაწევრებულია ღრმა ხეობებით. შეიმჩნევა მეოთხეული გამყინვარების მკაფიო ნიშნები. ფერდობებზე დაბალი ბუჩქნარია. აქ გაშენებულია აბრუცოს ეროვნული პარკი. აბრუცოს აპენინებს კვეთს ტრანსაპენინის რკინიგზა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იტალიის ქედები
აბდურაჰმან აბსალამოვი

**აბდურაჰმან საფის ძე აბსალამოვი** (; დ. , პენზის გუბერნია — გ. 7 თებერვალი, 1979, ყაზანი) — თათარი საბჭოთა მწერალი. სკკპ წევრი 1943 წლიდან, სსრკ უმაღლესი საბჭოს VI მოწვევის დეპუტატი.

## ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა მოსკოვის მ. გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი. ავტორია მოთხრობის კრებულისა „ბედნიერების მზე“ (1941), მოთხრობა „თეთრი ღამეები“ (1947), რომანებისა „ოქროს ვარსკვლავი“ (1949), „ღაზინური“ (1953), „ჩაუქრობელი ცეცხლი“ (1958), „მარადიული ადამიანი“ (1960), „თეთრი ყვავილები“ (1965) და სხვა.

დაჯილდოებულია ლენინის ორდენითა და 2 სხვა ორდენით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თათარი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
ატომური ენერგეტიკა

**ატომური ენერგეტიკა** — ენერგეტიკის დარგი, რომლის დანიშნულებაა ელექტროენერგიის გამომუშავება ატომურ ელექტროსადგურებში (აეს). თბური რეაქტორებით მომუშავე აესების მქკ არ განსხვავდება ორგანული სათბობით მომუშავე თბოელექტროსადგურების (თეს) მქკ-საგან.

ატომური ენერგეტიკის განვითარებას მნიშვნელოვნად უწყობს ხელს ატომური სათბობის სიიაფე. პირობით სათბობზე გადაანგარიშებისას ატომური სათბობის მოპოვებისათვის გაწეული კაპიტალური ხარჯები ორჯერ ნაკლებია ქვანახშირის მოპოვებისათვის საჭირო კაპდაბანდებებზე.

როგორც წესი ატომურ ენერგეტიკაში გამოიყენება პლუტონიუმ-239 და ურან-235 დაშლის შედეგად წარმოქმნილი ჯაჭვური რეაქციები. ატომის ბირთვები იყოფიან მათში ნეიტრონის მოხვედრით, რითაც ხდება ახალი ნეიტრონების გამონთავისუფლება, რომელიც იწვევს შეუქცევად პროცესს. ჯაჭვური რეაქციისას ხდება უზარმაზარი კინეტიკური ენერგიის გამოსხივება, რაც საბოლოო ჯამში გარდაიქმნება სითბურ ენერგიად.

მიუხედავად იმისა რომ ენერგიის ზოგ წყაროს (თერმობირთვული რეაქციები მზეზე...) ბირთვული ენერგია უდევს საფუძვლად, საზოგადოდ მიიჩნევა რომ ატომური ენერგეტიკა ესაა უშუალოდ ატომურ რეაქტორებში წარმოებული მართვადი რეაქციები.

ატომური ენერგია იწარმოება აეს-ებში, გამოიყენება ატომურ წყალქვეშა ნავებზე, ატომურ ყინულმჭრელებზე, არსებობს გეგმები კოსმოსურ თანამგზავრებში ატომური ენერგიის გამოყენებაზე, არაერთი ცდაა ჩატარებული თვითმფრინავებსა და თვითმავალ ტანკებში გამოეყენებინათ ატომური ენერგია.

2012 წელს მსოფლიოში ელექტროწარმოება საწვავის მიხედვით გამოიყურებოდა შემდეგნაირად:
* ქვანახშირი (40,4 %)
* ბუნებრივი გაზი (22,5 %)
* ჰიდრო (16,2 %)
* ბირთვული (10,9 %)
* ნავთობი (5,0 %)
* დანარჩენი (5,0 %)

## გალერეა

ფაილი:PaloVerdeNuclearGeneratingStation.jpg|ატომური ელექტროსადგური
ფაილი:USS_Enterprise_(CVAN-65),_USS_Long_Beach_(CGN-9)_and_USS_Bainbridge_(DLGN-25)_underway_in_the_Mediterranean_Sea_during_Operation_Sea_Orbit,_in_1964.jpg|აშშ ატომური ავიამზიდი
ფაილი:NSF_picture_of_Yamal.jpg|რუსული ატომური ყინულმჭრელი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბირთვული ენერგეტიკა
კვიპროსის საფეხბურთო სუპერთასი

**კვიპროსის საფეხბურთო სუპერთასი** () — საფეხბურთო გათამაშება კვიპროსში, სადაც ჩემპიონატის და თასის გამარჯვებულები ხვდებიან ერთმანეთს. იმ შემთხვევაში, თუ ქვეყნის ჩემპიონატსაც და თასსაც ერთი გუნდი მოიგებს, მაშინ მას სუპერთასზე თასის ფინალისტი გუნდი დაუპირისპირდება. სუპერთასი თამაშდება 1951 წლიდან.

გათამაშების ისტორიაში ყველაზე წარმატებული კლუბია ნიქოზიის „ომონია“, რომელმაც 16-ჯერ მოიპოვა ტიტული. მოქმედი გამარჯვებულია ლიმასოლის „აპოლონი“.

## მატჩები 
## სტატისტიკა კლუბების მიხედვით
## რესურსები ინტერნეტში 
* Cyprus - List of Super Cup Finals

## სქოლიო 
კატეგორია:კვიპროსის ფეხბურთი
კატეგორია:კვიპროსის საფეხბურთო ტურნირები
კატეგორია:ეროვნული საფეხბურთო სუპერთასები
აბსოლუტივი

**აბსოლუტივი** — ზმნის უცვლელი ფორმა. ზმნური კატეგორიებიდან მოიპოვება ასპექტი და გვარი, სინტაქსურიდან — მართვა. წინადადებაში გამოხატავს გარემოებას, გადმოსცემს ძირითადი მოქმედების დამატებითს პროცესს. დასტურდება გერმანიკულ, რომანულ, სლავურ ენებში. 

:მაგალითად, «...Змея сухим буряном *шелестя*, *сверкая* желтою спиной... *браздя* рассыпчатый песок, сколзила бережно». 

აბსოლუტივი გავრცელებულია კავკასიურ ენებში (აფხაზური, ხუნძური, უდიური და სხვა) და აკისრია დამოკიდებული წინადადების როლი. ქართულ ენას ეს გრამატიკული ფორმა არ აქვს. კონსტრუქციებში აბსოლუტივი გამოიხატება ზმნის პირიან ფორმებზე „რა“ კავშირის დართვით.

:მაგალითად, „მაშინ ლხინი ამო არის, *რა გარდიხდის* კაცი ჭირსა“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გრამატიკული ბრუნვები
ეკონომიკური უსაფრთხოება

**ეკონომიკური უსაფრთხოება** — ღონისძიებათა სისტემა, რომელიც უზრუნველყოფს ქვეყნის ეროვნული ეკონომიკური სისტემის დამოუკიდებლობას, თვითმყოფადობას, მის განვითარებას, საშინაო და საგარეო მუქარების აღკვეთას, წინასწარი ზომების მიღებას მოსალოდნელი საფრთხის თავიდან ასაცილებლად. 

სახელმწიფოს მუდმივი და უმნიშვნელოვანესი მოვალეობაა ზრუნვა ეკონომიკურ უსაფრთხოებაზე. უსაფრთხოების პრობლემა მსოფლიოში წარმოიშვა სახელმწიფოს შექმნისთანავე. ძველი დროის მოაზროვნეები თავიანთ ტრაქტატებში დიდ ყურადღებას უთმობდნენ უსაფრთხოების პრობლემას. ცნება ეკონომიკური უსაფრთხოება გამომდინარეობს უსაფრთხოების უფრო ფართო კატეგორიიდან, რომელიც საკმაოდ რთული და მრავალწახნაგოვანი შინაარსის შემცველია. იგი აერთიანებს პოლიტიკურ უსაფრთხოებას, სოციალურ უსაფრთხოებას და ეკონომიკურ უსაფრთხოებას. 

„უსაფრთხოების“ ტერმინის გამოყენება დაიწყო დაახლოებით XII საუკუნიდან და ნიშნავდა ადამიანის მშვიდ სულიერ მდგომარეობას, მის დაცულობას ნებისმიერი საფრთხისაგან. თუმცა ამ შინაარსით იგი არ დაინერგა ლექსიკაში და ძალიან იშვიათად გამოიყენებოდა. შემდგომში შემოღებულ იქნა ტერმინი "სახელმწიფო უსაფრთხოება", რაც გულისხმობდა ბრძოლას სახელმწიფოს ინტერესების დასაცავად. მოგვიანებით კატეგორია „უსაფრთხოება“ დაიყო ცალკეულ მიმართულებებად, რომელსაც გამოეყო ეკონომიკური უსაფრთხოების კატეგორია. იგი ფართოდ გამოიყენება თანამედროვე ეტაპზე მთელ მსოფლიოში. 

ეკონომიკური უსაფრთხოება ემყარება შემდეგ ძირითად პრინციპებს: განვითარების ისტორიული გამოწვევებისა და მუქარების გათვალისწინება; გრძელვადიანი სტრატეგიული მიზნებისა და ინტერესების განსაზღვრა; ადამიანის, საზოგადოების, სახელმწიფოს სასიცოცხლო ინტერესების დაცვა; ეროვნული და საერთაშორისო უსაფრთხოების თავსებადობა. აქედან გამომდინარე, მისი უმნიშვნელოვანესი ეკონ. ინტერესია მოსახლეობის კეთილდღეობისა და ცხოვრების დონის ამაღლება; ეკონომიკური ზრდის უზრუნველყოფა; ერთიანი ეკონომიკური სივრცის შენარჩუნება; ეკონომიკური ეფექტიანობისა და ქვეყნის კონკურენტუნარიანობის ამაღლება; სახელმწიფოს ინტეგრაცია მსოფლიო ეკონომიკაში; ეკონომიკის მდგრადი და უსაფრთხო განვითარების მიღწევა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეკონომიკური ტერმინები
აბსოლუტიზმი (ფილოსოფია)

**აბსოლუტიზმი** — ფილოსოფიური მიმდინარეობა, რომელიც ყველაფერს აბსოლუტის გამოვლინებად მიიჩნევს. ონტოლოგიაში აბსოლუტიზმი აბსოლუტის თეორიაა, შემეცნების თეორიაში — მხოლოდ ობიექტური აბსოლუტური ჭეშმარიტების თეორია, აქსიოლოგიაში — მორალურ და ესტეტიკურ ღირებულებათა სტანდარტების აბსოლუტური, ობიექტური, ზეადამიანური არსებობის აღიარება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეოლოგია
კატეგორია:იდეალიზმი
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი

**აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი** — ისეთი რიცხვითი c_0+c_1+...+c_n+... მწკრივი, რომლის წევრების მოდულებისაგან შედგენილი \left | c_0 \right |+\left | c_1 \right |+...+\left | c_n \right |+... მწკრივი კრებადია. მაგალითად, 

:1 - {1 \over 3} + {1 \over 3^2} +...+ (-1)^n{1 \over 3^n} ...

მწკრივი არი აბსოლუტურად კრებადი მწკრივი, ვინაიდან 1 + {1 \over 3} + {1 \over 3^2} +...+ {1 \over 3^n} ... მწკრივი კრებადია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მწკრივები
აბსოლუტურად მყარი სხეული

**აბსოლუტურად მყარი სხეული** — თეორიული მოდელი მყარი სხეულისა, რომლის ყოველ ორ წერტილს შორის მანძილი უცვლელი რჩება, რაგინდ დიდი ძალაც არ უნდა მოქმედებდეს მასზე.

## ლიტერატურა
*Суслов Г. К.  Теоретическая механика. — М.: Гостехиздат, 1946.
*Аппель П.  Теоретическая механика. Тт. 1,2. — М.: Физматгиз, 1960.

კატეგორია:თეორიული მექანიკა
ილია თავაძე

**ილია თავაძე** (დ. 26 დეკემბერი, 1905, ნატანები — გ. 9 ნოემბერი, 1973, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1964), პროფესორი (1965). საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1967). 

## ბიოგრაფია
სკკპ-ის წევრი 1931 წლიდან. დაამთავრა მოსკოვის პედაგოგიური ინსტიტუტი (1934). 1938 წლიდან იყო საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის მდივანი აგიტაციისა და პროპაგანდის დარგში, 1943–1946 წლებში — საქართველოს სახელმწიფო კონტროლის სახალხო კომისარი, 1946-1949 წლებში – სსრკ-ის საელჩოს პირველი მდივანი პარიზში, 1951-1953 წლებში სსრკ-ის ელჩი სირიასა და ლიბანში, 1953–1955 წლებში სსრკ-ის საგარეო საქმეთა სამინისტროს პრესის განყოფილების გამგე, 1955-1973 წლებში — შოთა რუსთაველის სახელმწიფო თეატრის ინტსტიტუტის რექტორი. საქართველოს სსრ I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი, საქართველოს კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის წევრი (1938–1947), ცენტრალური კომიტეტის ბიუროს წევრი (1938–1943). იკვლევდა მატერიალისტური დიალექტიკისა და მარქსისტული ესთეტიკის პრობლემებს. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1973
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი დიპლომატები
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:სსრკ-ის I მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
ილია
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
აბსოლუტური

საკუთარი სახელი **აბსოლუტური** () შეიძლება აღნიშნავდეს:

## იხილეთ აგრეთვე
* აბსოლუტური გეომეტრია
* აბსოლუტური გეოქრონოლოგია
* აბსოლუტური გონი
* აბსოლუტური ეთიკა
* აბსოლუტური იდეა
* აბსოლუტური იდეალიზმი
* აბსოლუტური მაგნიტური დაკვირვებები
* აბსოლუტური „მე“
* აბსოლუტური მონარქია
* აბსოლუტური მოძრაობა
* აბსოლუტური ნული
* აბსოლუტური სიდიდე
* აბსოლუტური სიმაღლე
* აბსოლუტური სმენა
* აბსოლუტური ტემპერატურა
* აბსოლუტური უძრაობა
* აბსოლუტური ჭეშმარიტება

## ლიტერატურა
აბსენტეიზმი (მიწათმოქმედება)

**აბსენტეიზმი** — მიწათმფლობელობის ისეთი ფორმა, როდესაც მიწა, როგორც წარმოების პირობა, გამოცალკევებულია მიწათმფლობელისაგან. მიწის მესაკუთრე არ მონაწილეობს წარმოების პროცესში, მაგრამ ღებულობს არაშრომით ფულად შემოსავალს, მოგებასა და იჯარას. აბსენტეიზმი გაჩნდა ფეოდალიზმის დაშლისა და კაპიტალისტურ ურთიერთობათა აღმოცენების ხანაში. აშშ-ში აბსენტეისტების მიერ გაცემული მიწა იჯარით გაცემული მთელი მიწის ფართობის 2/3-ს შეადგენდა. 1963 წელს აბსენტეისტებზე მოდიოდა მთელი საიჯარო ქირის 69 %. აბსენტეიზმი ფეხმოკიდებულია ისეთ ქვეყნებში სადაც განვითარებულია მიწათმოქმედება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მიწათმოქმედება
მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია

**მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია** — სამთავრობოთაშორისო საერთაშორისო ორგანიზაცია, რომელსაც შტაბ-ბინა აქვს ბელგიის დედაქალაქ ბრიუსელში.  მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაციის წევრები არიან მსოფლიოს თითქმის ყველა ქვეყნის საბაჟო სამსახურები. მსო-ს საქმიანობა ორიენტირებულია საერთაშორისო ინსტრუმენტების განვითარებაზე, კონვენციებზე, როგორიცაა საქონლის კლასიფიკაცია, საბაჟო ღირებულების შეფასება, საქონლის წარმოშობის წესები, საბაჟო მოსაკრებელი, მიწოდების ჯაჭვის უსაფრთხოება, მსოფლიო სავაჭრო პროცედურების გამარტივება, საბაჟო სფეროში სამართლის დარღვევისა და საავტორო უფლებების დარღვევის წინააღმდეგ ბრძოლა, ასევე კორუფციასთან ბრძოლა.

მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია განსაკუთრებულ ყურადღებას ამახვილებს ინსტუტიციური განვითარების პროგრამებზე, რომლის მიზანია ხელი შეუწყოს რეფორმების განხორციელებას და საბაჟო მომსახურების მოდერნიზებას. მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაციამ შეიმუშავა აღწერისა და კოდიფიცირების ჰარმონიზაციული სისტემა, ასევე ახორციელებს მსოფლიო სავაჭრო ორგანიზაციასთან ორ შეთანხმებას: შეთანხმება „ტარიფებისა და ვაჭრობის შესახებ“ გენერალური შეთანხმების VII მუხლი 1994 წელი (საბაჟო ღირებულების შეფასება) და შეთანხმება განსაზღვრული ქვეყნების საქონლის წარმოშობის წესების შესახებ.

## ისტორია 
1947 წელს ვაჭრობისა და ტარიფების გენერალური შეთანხმების მოთხოვნით შეიქმნა სამუშაო ჯგუფი საბაჟო საკითხებთან დაკავშირებით, რომელშიც მონაწილეობდა 13 ქვეყანა. 1950 წელს ამ ჯგუფის მუშაობამ გამოიწვია ბრიუსელის კონვენციის ხელმოწერა, რომლის მიხედვითაც შეიქმნა საბაჟო თანამშრომლობის საბჭო. 1953 წლის 26 იანვარს გაიმართა ორგანიზაციის ინაუგურაცია 17 სახელმწიფოს წარმომადგენლის მონაწილეობით. 1994 წელს საბაჟო თანამშრომლობის საბჭოს ეწოდა მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია. მისი არსებობის ისტორიის მანძილზე მისი წევრი გახდა 182 საბაჟო სამსახური, რომელიც აკონტროლებს საერთაშორისო ვაჭრობის 98 %-ს. 

## ორგანიზაციის მიზნები 
მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაცია არის საერთაშორისო, საყოველთაოდ აღიარებული საბაჟო ექსპერტიზის გლობალური ცენტრი და ასრულებს წამყვან როლს საბაჟო საქმისა და საბაჟო კანონმდებლობის განხილვაში, განვითარებასა და გაუმჯობესებაში.

ორგანიზაციის მთავარი მიზანია ორგანიზაციის წევრი ქვეყნების საბაჟო სამსახურების ეფექტურობის გაზრდა მათი ეროვნული განვითარების ხელშემწყობი ღონისძიებების გატარებით: ეროვნული უსაფრთხოების განმტკიცება, საგადასახადო კოდექსის გაზრდა და საგარეო ვაჭრობის სტატისტიკის შეგროვება.

## ორგანიზაციის მოწყობა 
მსოფლიო საბაჟო ორგანიზაციის სამდივნოს ხელმძღვანელობს გენერალური მდივანი, რომელსაც ირჩევენ ორგანიზაციის წევრები ხუთი წლის ვადით. 2009 წლის 1 იანვრიდან ეს თანამდებობა უკავია იაპონიის წარმომადგენელს კუნიო მიკურიას. უმაღლესი მმართველი ორგანოა საბჭო, რომელიც შედგება ორგანიზაციის წევრებისაგან. საბჭოს მუშაობას ხელმძღვანელობს თავმჯდომარე.

## რესურსები ინტერნეტში
* მსოფლიო საბაჟო ორგანიზციის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:საერთაშორისო ეკონომიკური ორგანიზაციები
აბსენტეიზმი

**აბსენტეიზმი** () — თავის არიდება წარმომადგენლობითი ორგანოს ან თანამდებობის პირის არჩევნებში მონაწილეობისაგან. გამოხატავს მოსახლეობის ფართო მასების პროტესტს არსებული რეჟიმის ან არჩევნების ანტიდემოკრატიული სისტემის წინააღმდეგ და ქვეყანაში შექმნილი პოლიტიკური ვითარებით გამოწვეულ უკმაყოფილებას. აბსენტეიზმის თავიდან ასაცილებლად ზოგ კაპიტალისტურ ქვეყნებში არჩევნებში მონაწილეობა სავალდებულოა. ამ მოვალეობის შეუსრულებლობას მოყვება ჯარიმა. აბსენტეიზმს უწოდებენ აგრეთვე სისტემატურ გამოუცხადებლობას კრებებზე, კოლეგიური ორგანოების სხდომებზე და ა. შ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:არჩევნები
AMD-65

** AMD-65** — უნგრული წარმოების საიერიშო შაშხანა, რომელიც დაპროექტებული იყო 1960-იან წლებში, გარეგნულად ამდ-65 მნიშვნელოვნად განსხვავდება მისი საბჭოთა ანალოგ AKM-ისგან, მაგალითად ის აკმ-ზე ბევრად მოკლეა და კომპაქტურია რაც ერთის მხრივ ძალზედ გამოსადეგია ბრძოლის პირობებში თუმცა მეორე მხრივ ბევრად ანელებს ტყვიის სიჩქარეს და შესაბამისად შაშხანის ეფექტიანი მოქმედების მანძილს ამცირებს, ასევე ამდ-65-ს გააჩნია პრობლემები გადახურებასთან დაკავშირებით, რამდენიმე მჭიდის მიყოლებით გასროლის შემდეგ ხელის მოსაჭიდი ხურდება, რაც შაშხანას თითქმის გამოუყენებელს ხდის რადგან უბრალოდ ხელის ჩაჭიდება და ავტომატის სწორად დაჭერა შეუძლებელი ხდება.

## ოპერატორები
* - სტანდარტული საიერიშო შაშხანა ავღანეთის პოლიციაში, მცირე რაოდენობა გამოიყენება შეიარაღებული ძალებშიც.
*
* - გამოიყენება ამერიკის სპეციალური დანიშნულების ნაწილების მიერ ავღანეთში.
*
* - 1186 შაშხანა იქნა იმპორტირებული 2008 წელს, ინახება რეზერვში.
*
*

## რესურსები ინტერნეტში
* The AK site
* Small Arms of the World, 1983
* Description, photos
* True history of AMD-65 from the Hungarian AK site

კატეგორია:საეირიშო შაშახანები
კატეგორია:ცეცხლსასროლი იარაღები
კატეგორია:იარაღიები ანბანის მიხედვით
ფევზი ჩაქმაქი

**მუსტაფა ფევზი ჩაქმაქი** ( დ. 1876 — გ. 1950) — თურქი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის და პირველი მსოფლიო ომების აქტიური მონაწილე.

## ბიოგრაფია
1896 წლიდან ლეიტენანტის ჩინით სამსახურს იწყებს ოსმალეთის არმიაში. 1897 წლიდან უფროსი ლეიტენანტია, 1898 წლიდან შტაბის კაპიტანი. 1909 წლიდან მაიორი და 35-ე ბრიგადის მეთაური. 1910 წლიდან ვიცე-პოლკოვნიკი და კორპუსის შტაბის უფროსი. 1913 წელს ენიჭება ბრიგადის გენერლის წოდება და ინიშნება დივიზიის მეთაურად. პირველ მსოფლიო ომში იბრძოდა დარდანელის ფრონტზე. 1915 წელს ენიჭება გენერალ-მაიორის წოდება. 1916 წლიდან კავკასიის ფრონტზეა. 1917 წელს გადაჰყავთ პალესტინის ფრონტზე და ინიშნება მე-7 არმიის სარდლად. 1918 წლის 28 ივლისიდან გენერალ-ლეიტენანტია. ომის დასრულების შემდეგ, 1918 წლის 24 დეკემბერს, ინიშნება ოსმალეთის იმპერიის შეიარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსად, ხოლო 1919 წლის 30 აპრილს - იმპერიის სამხედრო მინისტრად. 1920 წლიდან ემხრობა ქემალისტებს და ანატოლიაში აგორებულ ნაციონალისტურ მოძრაობას. 1921 წლიდან ქემალისტთა დასავლეთის არმიის სარდალი და პარლამენტის წევრია. დამოუკიდებლობის ომში ბერძნებთან წარმატებული ბრძოლების შემდეგ, 1922 წლის 31 აგვისტოს დიდი ეროვნული კრების დადგენილებით ენიჭება ქვეყნის უმაღლესი სამხედრო წოდება - მარშალი. ამავე დროს, 1921 წლის 24 იანვრიდან 1922 წლამდე იყო ქვეყნის პრემიერ-მინისტრი. 1923 წლის 14 აგვისტოდან, თურქეთის მიერ სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ პარლამენტის წევრია სტამბოლიდან. 1924 წლის 3 მარტს ინიშნება თურქეთის შეარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსად. იმავე წელს ტოვებს თანამდებობას, იხსნის პარლამენტის წევრის უფლებამოსილებას და მიდის პოლიტიკიდან. გარდაიცვალა 1950 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* General Staff official site 
* "Fevzi Çakmak." Encyclopædia Britannica. 2009. Encyclopædia Britannica Online.
* "Fevzi Çakmak Diaries, 1911–1950." Manuscripts Division. 2002. Princeton University Library.
* Mesut Çevikalp, "Mareşal'in gözyaşları", *Aksiyon*, Sayı: 800, 5 April 2010. 
* "Bir telefon bile etmedi. Mareşal Fevzi Çakmak’ın Amerika’daki öz torunu Ahmet Çakmak VATAN’a konuştu" , *Vatan*, 16 April 2010. 

კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:თურქეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ნური ქილიგილი

**ნური ქილიგილი** ( დ. 1881 — გ. 1949) — თურქი სამხედრო მოღვაწე, თურქეთ-იტალიის, ბალკანეთის, პირველი მსოფლიო ომისა და სომხეთ-აზერბაიჯანის ომის აქტიური მონაწილე, ენვერ-ფაშას უმცროსი ძმა.

## ბიოგრაფია
სამხედრო სამსახურს იწყებს ოსმალეთის არმიაში. 1897 წლიდან უფროსი ლეიტენანტია, 1898 წლიდან შტაბის კაპიტანი. 1909 წლიდან მაიორი და 35-ე ბრიგადის მეთაური. 1910-20 წლებში ხელმძღვანელობდა აზერბაიჯანის დემოკრატიული რესპუბლიკის შეიარაღებული ძალების შექმნას. პირველი მსოფლიო ომის დასრულებისა და მუდროსის დროებითი ზავის შემდეგ ტოვებს „კავკასიის ისლამური არმიის“ სარდლის თანამდებობას. 1914-15 წლებში იყო  ტრიპოლში მოქმედი საარმიო ჯგუფის „აფრიკის“ სარდალი. 1918 წლის ზაფხულიდან იყო სარდალი  განჯაში შემდგარი კავკასიის ისლამური არმიისა რომელმაც 1918 წლის 15-16 სექტემბერს მოიგო ბაქოს ბრძოლა აიღო ბაქო და დაამხო რუსულ-სომხური ესერულ-დაშნაკური „ცენტრალური კასპიის დიქტატურა“, რომელსაც ზურგს ლაიონელ დანსთერვილის ბრიტანული ექსპედიცია უმაგრებდა ზურგს. ამიერკავკასიაში ბრიტანელთა შემოსვლის შემდეგ მას აპატიმრებენ და სვამენ ბათუმის ციხეში. ციხიდან გაქცევის შემდეგ ბიძამისთან, გენერალ ჰალილ ფაშასთან ერთად ეკედლება რუს ბოლშევიკებს. სწორედ ისინი წარმოადგენენ შემაერთებელ ხიდს ქემალისტებსა და ბოლშევიკებს შორის. 1920 წლის გაზაფხულიდან, ბოლშევიკების ამიერკავკასიაში შესვლის შემდეგ უპირისპირდება ბოლშევიკებს და ხელმძღვანელობს ანტიბოლშევიკურ და ანტიდაშნაკურ გამოსვლებს აზერბაიჯანში. თურქეთის რესპუბლიკის შექმნის შემდეგ ბრუნდება სამშობლოში. 1930-იანი წლებიდან მოღვაწეობს სამხედრო მრეწველობის სფეროში. 1938 წელს აარსებს სამხედრო სამრეწველო კომპანიას და აწარმოებს ასაფეთქებელ ნივთიერებებს, აირწინაღებს და ცეცხლსასროლ იარაღს. მეორე მსოფლიო ომის მსვლელობისას ამყარებს კავშირებს ანკარაში გერმანიის ელჩთან პანთურქისტული მოძრაობის მხარდასაჭერად. იმყოფებოდა გერმანიაში, სადაც ცდილობდა აზერბაიჯანის დამოუკიდებლობის აღიარების მიღწევას. მისი უშუალო ხელმძღვანელობით ჩამოყალიბდა მესამე რაიხის SS-ის თურქესტანის ლეგიონი. მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრუნდება სამშობლოში და აგრძელებს კომერციულ საქმიანობას. დაიღუპა 1949 წელს საკუთარ ქარხანაში მომხდარი აფეთქების შედეგად.

## ლიტერატურა
* Oral, Atilla: *Nuri Killigil*, Demkar Yayınevi, 2016, ISBN 978-605-89428-8-2

კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1949
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
დაგეგმვა

**დაგეგმვა** — ცალკეულ პირთა, ადამიანთა ჯგუფის, საწარმოთა, დაწესებულებათა, სახელმწიფო ხელისუფლების მომავალი საქმიანობის თეორიული მოდელის შემუშავება გარკვეული პერიოდისათვის, რომელიც გულისხმობს საქმიანობის მიზნებისა (მოსალოდნელი შედეგისა) და მათი მიღწევის საშუალებათა წინასწარ განსაზღვრას, ურთიერთდაკავშირებას. დაგეგმვა ადამიანთა მიზანდასახული, გაცნობიერებული საქმიანობაა.

დაგეგმვის ელემენტები ცალკეული ადამიანებისა და მათი ჯგუფების საქმიანობაში დასაბამიდან არსებობდა. უძველესი ხანის რომაელი პოეტი ოვიდიუს ნაზონი მოიხსენიებს გეგმას, როგორც მიზანს და ნაპოვნ სამოქმედო გზას. დაგეგმვა საზოგადოების ცხოვრების ყველა სფეროში – სამეურნეო (ეკონომიკურ), პოლიტიკურ, სამხედრო, მეცნიერულ, კულტურულ და სხვ. – გვხვდება. მათგან განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ეკონომიკური საქმიანობის დაგეგმვა. უძველესია მიკროეკონომიკური, ანუ ცალკეულ საწარმოთა საქმიანობის დაგეგმვა. იგი განსაკუთრებით მსხვილი მრეწველობის განვითარების კვალდაკვალ ვრცელდებოდა. ამჟამად საწარმოები ადგენენ ბიზნესგეგმებს, რომლებიც განსაზღვრავს საწარმოს (ფირმის, ორგანიზაციის) მომავალი საქმიანობის ეკონომიკურ პარამეტრებს. 

ეკონომიკური განვითარების უფრო მაღალ საფეხურზე წარმოიშვა მაკროეკონომიკური, ანუ ეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით. იგი შეიძლება ორი სახის იყოს: სპეციალური და კომპლექსური – ერთიანი მთელი ქვეყნისათვის. სპეციალური მაკროეკონომიკური დაგეგმვა ქვეყნის მასშტაბით ცალკეული დარგის გეგმების, ან სახელმწიფოებრივი მნიშვნელობის პრობლემის გადაწყვეტის სხვადასხვა სახის პროგრამის შემუშავებას გულისხმობს. ამგვარ გეგმებს, უწინარესად, მიეკუთვნება სახელმწიფო ბიუჯეტი – შემდგომი წლის ან წლების შემოსავლებისა და ხარჯების გეგმა. კომპლექსური, ერთიანი მაკროეკონომიკური დაგეგმვა კი ქვეყნის მასშტაბით ეკონომიკური და სოციალური სფეროს განვითარების ყოვლისმომცველი პარამეტრების შემუშავებას ნიშნავს. მისი ფორმებია: დირექტიული და ინდიკატიური. დაგეგმვა შეიძლება ეროვნულ ჩარჩოებსაც სცილდებოდეს მაშინ, როცა ის საერთაშორისო მასშტაბით საქმიანობის ორიენტირთა და საშუალებათა განმსაზღვრელ ფუნქციას ასრულებს. ასეთ გეგმებს შეიძლება მივაკუთვნოთ, მაგ., საერთაშორისო კორპორაციების, საფინანსო და საკრედიტო ორგანიზაციების პროექტები და სხვა. დროის ხანგრძლივობის მიხედვით, გამოიყოფა მოკლე- (ერთ წლამდე), საშუალო- (ხუთ წლამდე) და გრძელვადიანი (ხუთ წელზე მეტი) გეგმები, დანიშნულების მიხედვით კი – ოპერატიული (მიმდინარე პერიოდის, ცალკეულ ღონისძიებათა განხორციელების) და სტრატეგიული (მსხვილმასშტაბიანი, ხანგრძლივი მოქმედების).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მენეჯმენტი
ლევ კარახანი

**ლევ მიხეილის ძე კარახანი**, *ლეონ კარახანიანი* (, ; დ. 1889, თბილისი — გ. 20 სექტემბერი, 1937) — წარმოშობით სომეხი რუსი პოლიტიკოსი და რევოლუციონერი. 

## ბიოგრაფია
1904 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, მენშევიკი. 1912 წლიდან აქტიურად მონაწილეობდა პროფკავშირულ მოძრაობაში. 1913 წლიდან იყო პეტერბურგის გაერთიანებული სოციალ-დემოკრატიული ორგანიზაციის წევრი, აგიტატორი, პროპაგანდისტი და ორგანიზატორი. 1917 წელს იყო პეტროგრადის რაიონის დუმის და საქალაქო საბჭოს წევრი. 1918 წლის მარტიდან 1921 წლის ოქტომბრამდე მუშაობდა დიპლომატიურ სამსახურში. 1921-1922 წლებში იყო რსფსრ საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი პოლონეთში. 1922-1923 წლებში იყო საგარეო საქმეთა სახალხო კომისარიატის აღმოსავლეთის განყოფილების გამგე. შემდეგ წლებში მუშაობდა სხვადასხვა ქვეყნებში რუსეთის საგანგებო და სრულუფლებიან ელჩად. 1934 წლიდან იყო საბჭოთა კავშირის ელჩი თურქეთში. 1937 წლის 3 მაისს უკან გაიწვიეს და დააპატიმრეს და იმავე წლის 20 სექტემბერს სიკვდილით დასაჯეს. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Britannica article about Karakhan Manifesto

კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:რუსი დიპლომატები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ნიკოლაი კრესტინსკი

**ნიკოლაი ნიკოლაევიჩ კრესტინსკი**, ( დ. 1883 — გ. 15 მარტი, 1938) — რუსი საბჭოთა პოლიტიკოსი და პარტიული მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
1901 წელს დაასრულა ვილენსკის გიმნაზია, ხოლო 1907 წელს პეტერბურგის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. 1903 წლიდან იყო რსდმპ წევრი, 1905 წლიდან ბოლშევიკი. 1906 წლიდან იყო რსდმპ(ბ) ჩრდილო-დასავლეთის საოლქო კომიტეტის თავმჯდომარე. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ აირჩიეს რსდმპ(ბ) ეკატერინბურგის საგუბერნიო კომიტეტის თავმჯდომარედ. ოპოზიციაში ჩაუდგა პარტიის მემარჯვენე კურსს, რომელსაც წარმოადგენდნენ ლევ კამენევი და სტალინი. 1918-21 რსფსრ ფინანსთა სახალხო კომისრის თანამდებობა. 1919 წელს არჩეულ იქნა პარტიის პირველი პოლიტბიუროს შემადგენლობაში, ამავდროულად იყო ცეკას ორგბიუროს წევრი და გენერალური მდივანი. პარტიაში მხარს უჭერდა ლევ ტროცკის კურსს. პარტიის მეათე ყრილობაზე გაათავისუფლეს გენერალური მდივნის თანამდებობიდან, რომელიც ჯერ მოლოტოვმა, შემდეგ კი სტალინმა დაიკავა. 1921 წლის ოქტომბრიდან იყო რსფსრ საგანგებო და სრულუფლებიანი ელჩი გერმანიაში. 1930-37 წლებში იყო საბჭოთა კავშირის სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. 1937 წლის მარტ-მაისში ეკავა იუსტიციის სახალხო კომისრის მოადგილის თანამდებობა. 1937 წელს დააპატიმრეს „ანტისაბჭოთა მემარჯვენე ტროცკისტული ბლოკის“ წევრობის ბრალდებით. 1938 წლის 12 მარტს მიესაჯა დახვრეტა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Биографии Крестинского на Хроносе

კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:რუსი პოლიტიკოსები
კატეგორია:რუსი დიპლომატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:ბოლშევიკები
კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
აბსოლუტური გეომეტრია

**აბსოლუტური გეომეტრია** — პარალელობის შესახებ პოსტულატისაგან დამოუკიდებელი გეომეტრიულ წინადადებათა ერთობლიობის სახელწოდება. ეს წინადადებები საერთოა ევკლიდესა და ლობაჩევსკის გეომეტრიებისათვის. ტერმინი შემოიღო ი. ბოლიაიმ.

## იხილეთ აგრეთვე
* ევკლიდეს გეომეტრია
* ლობაჩევსკის გეომეტრია
* არაევკლიდური გეომეტრიები

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური გეომეტრია
აბსოლუტური გეოქრონოლოგია

**აბსოლუტური გეოქრონოლოგია** — დედამიწის გეოლოგიური ისტორიის დანაწილება, რომელიც მინერალებისა და ქანების ასაკის რადიოლოგიური მეთოდებით დადგენას ეყრდნობა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* გეოლოგიური წელთაღრიცხვა

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეოქრონოლოგია
კატეგორია:გეოლოგია
ელენა სტასოვა

**ელენა დიმიტრის ასული სტასოვა** (; დ. 15 ოქტომბერი, 1873 — გ. 31 დეკემბერი, 1966) — რუსი საბჭოთა პოლიტიკოსი და პარტიული მოღვაწე, რევოლუციონერი.

## ბიოგრაფია
1905-06 წლებში იყო ემიგრაციაში შვეიცარიაში, სადაც აქტიურად მონაწილეობდა რსდმპ(ბ) ცენტრალური კომიტეტის მუშაობასა და გაზეთ „პროლეტარიატის“ გამოცემაში. 1906 წლიდან იყო ფინეთში, სადაც დაკავებული იყო იარაღის, ფულისა და პარტიული მუშაკების საზღვარზე ტრანსპორტირების საკითხებით. 1907-12 წლებში იყო თბილისში რსდმპ(ბ)-ს წარმომადგენლად. 1919 წლიდან იყო კომინტერნის წევრი. 1920 წლის სექტემბრიდან პარტიის ცეკას კავკასიის ბიუროს წევრი. 1921-25 წლებში არალეგალურ სამუშაოზეა გერმანიის კომპარტიაში და ამავე დროს არის კომინტერნის ბერლინის ბიუროს წარმომადგენელი, 1927-37 წლებში იყო რევოლუციისთვის მებრძოლთა საერთაშორისო ორგანიზაციის ცენტრალური კომიტეტის თავმჯდომარე. 1935-43 წლებში კომინტერნის ინტერნაციონალური კონტროლის კომისიის წევრია. 1946 წელს გავიდა პენსიაში.

## რესურსები ინტერნეტში
*Barbara Evan Clements, *Bolshevik Women,* New York: Cambridge University Press, 1997

კატეგორია:დაბადებული 15 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:რსდმპ(ბ)-ის VI ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:დაკრძალულები ნეკროპოლში კრემლის კედელთან
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
აბსოლუტური გონი

**აბსოლუტური გონი**, *აბსოლუტური სული* — ჰეგელის ფილოსოფიური სისტემის ერთ-ერთი ძირითადი ცნება, იგივე აბსოლუტური იდეა განვითარების იმ სტადიაზე, როცა იგი თავის თავს თვითშემეცნებაში პოვებს. აბსოლუტურ გონს აქვს განვითარების სამი ფორმა:  სუბიექტურ-ინდივიადუალური სული (შეისწავლის ფსიქოლოგია), ობიექტური ანუ საყოველთაო გონი (შეისწავლი ისტორია) და საკუთრივ აბსოლუტური გონი. უკანასკნელის განვითარება, თავის მხრივ, სამი საფეხურისაგან შედგება: ინტუიცია, რომელიც ხელოვნებაში ვლინდება, წარმოდგენა, რომელიც რელიგიაში ვლინდება და ცნება, რომელიც ფილოსოფიაში ვლინდება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური გონი
აბსოლუტური ჭეშმარიტება

**აბსოლუტური ჭეშმარიტება** — შემეცნების თეორიის კატეგორია, რომელსაც ახასიათებს სინამდვილის სრული, ამომწურავი ცოდნა, რომლის წვდომა შემეცნების უსასრულო პროცესშია შესაძლებელი, ან ცოდნის ის ნაწილი, რაც აღარ შეიცვლება, რის უკუგდებაც მომავალში შეუძლებელია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჭეშმარიტება
* შეფარდებითი ჭეშმარიტება

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური ჭეშმარიტება
შეფარდებითი ჭეშმარიტება

**შეფარდებითი ჭეშმარიტება** — შემეცნების თეორიის კატეგორია, რომელიც ხასიათდება როგორც ცოდნის ის ნაწილი, რაც შეიძლება მეცნიერული შემდგომი განვითარების შედეგად დაზუსტდეს, შეიცვალოს ან ნაწილობრივ უკუგდებულ იქნეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ჭეშმარიტება
* აბსოლუტური ჭეშმარიტება

## ლიტერატურა
კატეგორია:შეფარდებითი ჭეშმარიტება
აბსოლუტური იდეა

**აბსოლუტური იდეა** — იდეალისტური ფილოსოფიის, კერძოდ აბსოლუტური იდეალიზმის ძირითადი ცნება სამყაროს ზებუნებრივი, აბსოლუტური გონითი საწყისის შესახებ. გვხვდება ჰეგელისა და ჰეგელიანელების შრომებში. ჰეგელის მიხედვით, აბსოლუტური იდეა არის ქმედითი, აქტიური საწყისი და მისი აქტივობა თვითშემეცნებაშია. მისი განვითარების საფეხურებია: საკუთრივ აბსოლუტური იდეა ანუ იდეის განვითარება წმინდა აზრის სტიქიაში, ბუნება და აბსოლუტური გონი ანუ იდეის განვითარება აზროვნებასა და ისტორიაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური იდეა
აბსოლუტური ეთიკა

**აბსოლუტური ეთიკა** — ტერმინი შემოიღო ჰ. სპენსერმა იმ სრულყოფილი ზნეობრივი ნორმების აბსტრაქტული სისტემის დასახასიათებლად, რომელიც აწესრიგებს „იდეალური“ ადამიანის ქცევას „იდეალურ საზოგადოებაში“. აბსოლუტური ეთიკის პრინციპებს სპენსერი იყენებდა რეალურ პირობებში რეალური ადამიანების ქცევის შეფასების საზომად. თანამედროვე კაპიტალისტურ ფილოსოფიაში ამ ტერმინით აღნიშნავენ აგრეთვე ეთიკის იდეალისტურ სისტემებს, რომლებსაც ძირითადი მორალური ნორმების დოგმატიკურობის პრინციპები უდევს საფუძვლად. ფილოსოფები ამტკიცებენ რომ ეს პრინციპი ადამიანთა ისტორიისაგან, მათი ეროვნული და კლასობრივი მრწამსისაგან მომდინარეობს და უშუალოდ „ღვთის ბუნებისაგან“ (თეოლოგიური ეთიკა) ან თვით აბსტრაქტული ადამიანის „ძირითადი მოთხოვნილებისაგან“ (კანტის კატეგორიული იმპერატივი) გამომდინარეობს. აბსოლუტური ეთიკას ფილოსოფიაში უპირისპირდება ეთიკური რელატივიზმი, რომელიც აისახა ნიცშეანელობის ირაციონალურ ეთიკაში. არსებითად რელატივიზმის პრინციპია გატარებული პრაგმატიზმისა და ეგზისტენციალიზმის ეთიკაშიც. მორალში შეფარდებითი და აბსოლუტური ელემენტების თანაფარდობის საკითხი მეცნიერულად პირველად მარქსისტულმა ეთიკამ გადაჭრა. მარქსისტული ეთიკა, აღიარებს რა მორალის ისტორიისა და კლასობრივ ხასიათს, არ უარყოფს საყოველთაოდ მიღებულ მორალურ წესებს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური ეთიკა
ჰეგელიანელობა

**ჰეგელიანელობა** — ჰეგელის მოძღვრების შინაგან წინააღმდეგობათა გამოვლენის შედეგად წარმოშობილი მიმდინარეობა XIX საუკუნის 30-40-იანი წლების გერმანიაში. ჰეგელიანელები იყოფოდნენ მემარცხენეებად და მემარჯვენეებად. მემარცხენე ანუ ახალგაზრდა ჰეგელიანელები (დ. შტრაუსი, ბ. ბაუერი და სხვა) მემარჯვენე ანუ ძველ ჰეგელიანელების (კ. გეშელი, ჰ. ჰინრიხსი, გ. გაბლერი და სხვა) წინააღმდეგ ბრძოლაში მხარს უჭერდნენ ჰეგელის დიალექტიკას, აკრიტიკებდნენ რელიგიას, კერძოდ ქრისტიანობას. მემარჯვენე ჰეგელიანელები კი, პირიქით, ჰეგელის ფილოსოფიის მიზნად და საბოლოო პუნქტად მიიჩნევდნენ რელიგიურ და ფილოსოფიურ სიმპიოზს, უარყოფდნენ დიალექტიკას. შინაარსობრივად ეს ბრძოლა იყო პოლიტიკური ბრძოლა ახალი იდეების მატარებელ იდეოლოგებსა და პოლიტიკაში რეაქციონერებს შორის. მემარცხენე ჰეგელიანელებს ეკუთვნოდნენ ადრეულ პერიოდში ლ. ფოიერბახი, კ. მარქსი და ფ. ენგელსი. 1844 წლიდან მარქსმა და ენგელსმა გააკრიტიკეს ჰეგელიანელობა და ახალი, მატერილაისტური მსოფლმხედველობა შეიმუშავეს. XIX საუკუნის მეორე ნახევარში ჰეგელიანელობა კვლავ აღორძინდა ევროპაში. XX საუკუნის დამდეგს ჰეგელიანელობა ნეოჰეგელიანელობაში გადაიზარდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჰეგელიანელობა
დავიდ შტრაუსი

**დავიდ ფრიდრიხ შტრაუსი** (დ. 27 იანვარი, 1808, ლუდვიგსბურგი — გ. 8 თებერვალი, 1874, იქვე) — გერმანელი ფილოსოფოსი, ახალგაზრდა ჰეგელიანელი.

## ბიოგრაფია
1848 წელს ბურჟუაზიული რევოლუციის წინ გამოვიდა რადიკალური იდეებით, 60-იანი წლებიდან კი უკვე მონარქისტი და სოციალიზმის აშკარა მოწინააღმდეგე გახდა.

ქრისტიანულ რელიგიური ეთიკასა და ახალგაზრდა ჰეგელიანური მოძრაობის დაწყებაში დიდი როლი შეასრულა მისმა წიგნმა „იესოს ცხოვრება“ (ტ. 1-2, 1835-1836). შტრაუსმა უარყო ქრისტეს ღვთაებრიობა და ისტორიულ პირად მიიჩნია იგი, ხოლო საღვთო წიგნები — ისტორიულ თხზულებებად. შტრაუსმა პანთეიზმის თვალსაზრისით გადაამუშავა ჰეგელის ფილოსოფია. საბოლოოდ სცადა დაეფუძნებინა კრიტიკული თეოლოგია („ძველი და ახალი რწმენა“, 1872)

შტრაუსის და საერთოდ ახალგაზრდა ჰეგელიანელების კრიტიკა მოცემულია მარქსისა და ენგელსის „წმინდა ოჯახში“ და „გერმანულ იდეოლოგიაში“.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი მწერლები