open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ალბერტ ბატირგაზიევი

**ალბერტ ხანბულატოვიჩ ბატირგაზიევი** (; დ. 23 ივნისი, 1997 წელი, ბაბაიურტი, დაღესტანი, რუსეთი) — რუსი პროფესიონალი მოკრივე, რომელმაც ოქროს მედალი მოიპოვა ტოკიოს 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე.

## ოლიმპიური კარიერა 
ბატირგაზიევი თინეიჯერობის დროს ჩემპიონი იყო კიკბოქსინგში. 2016 წელს კი სერიოზულად დაკავდა კრივით. ბატირგაზიევი გამოვიდა რუსეთის სახელით 2019 წლის კრივის მსოფლიო ჩემპიონატზე. 2020 წლის ევროპის საკვალიფიკაციო ტურნირზე მან ოქროს მედალი მოიპოვა. ბატირგაზიევი გამოვიდა ტოკიოს 2020 წლის ზაფხულის ოლიმპიურ თამაშებზე, სადაც პირველი ორი ბრძოლა მოიგო ნახევარფინალამდე მისასვლელად. მან დაამარცხა კუბელი სამგზის ოლიმპიური მედალოსანი ლაზარო ალვარესი ანგარიშით 3:2. ფინალში ბატირგაზიევმა დაამარცხა შეერთებული შტატების წარმომადგენელი დიუკ რაგანი ანგარიშით 3:2 და გახდა პირველი პროფესიონალი მოკრივე ოლიმპიურ ისტორიაში, რომელმაც ოქროს მედალი მოიპოვა.

## პროფესიონალური კარიერა 
ბატირგაზიევის პროფესიონალური დებიუტი შედგა 2020 წლის 3 ივლისს. პირველ ბრძოლაში მან გამარჯვება მოიპოვა არმენ ატაევის წინააღმდეგ. მან მეორე ბრძოლა გამართა ერჟან ტურგუმბეკოვის წინააღმდეგ 2020 წლის 22 აგვისტოს ყაზანში, რუსეთი. ბრძოლის დროს ტურგუმბეკოვს მეექვსე რაუნდში ქულა დააკლდა ქამრის ქვემოთ დარტყმის გამო. საბოლოოდ ბატირგაზიევმა გაიმარჯვა ტექნიკური ნოკაუტით (TKO) მეათე და ბოლო რაუნდში 1 წუთსა და 38 წამში. 

შემდეგ ის დაუპირისპირდა სიბუსისო ზინგანგეს 2021 წლის 29 იანვარს მოსკოვში, საბჭოთა Wings Sport Palace-ში. ბატირგაზიევმა მეშვიდე რაუნდში დაამიწა მეტოქე, თუმცა ზინგანგი მსაჯის ათამდე დათვლამდე ფეხზე წამოდგა, მაგრამ მეშვიდე რაუნდში ტექნიკური ნოკაუტით ბატირგაზიევმა საბოლოო გამარჯვება მოიპოვა.

ბატირგაზიევმა 2021 წლის 11 ოქტომბერს სუატ ლაზესთან გამართა ორთაბრძოლა. ბრძოლა ეძღვნებოდა ბაშკორტოსტანის ეროვნულ დღეს და გადაიცემოდა Match TV-ზე. ბატირგაზიევმა ბრძოლა მეორე რაუნდში ნოკაუტით მოიგო. 

მან შემდეგი ბრძოლა 2021 წლის 24 დეკემბერს, მოსკოვში, რუსეთში, ფრანკლინის მანცანილასთან გამართა, რომელიც მან მეოთხე რაუნდის ტექნიკური ნოკაუტით მოიგო.

ბატირგაზიევი ჰეიბათულა ჰაჯიალიევს დაუპირისპირდა 2022 წლის 3 აპრილს, მოსკოვში, რუსეთში. მან მოიგო ბრძოლა შემდეგი ქულებით: 99–91, 100–90 და 100–90.

2022 წლის ივნისში მან რუსეთის ნაკრებთან ერთად მონაწილეობა მიიღო კომპანია „Liga Stavok"-ისა და პირველი არხის შეჯიბრში - „კრივის ლიგა". თასი ნახევრადპროფესიული წესით ჩატარდა: 4-რაუნდიანი ორთაბრძოლები პროფესიონალური წესებით, მაგრამ ორთაბრძოლები რბილი სამოყვარულო კრივის ხელთათმანებით გაიმართა. ტრავმის გამო ბატირგაზიევმა ამ თასის ოთხი ტურნირიდან მხოლოდ ერთში მიიღო მონაწილეობა 63 კგ-მდე წონით კატეგორიაში და ტექნიკური ნოკაუტით დაამარცხა სამხრეთ აფრიკელი როფიმა მაევა.

## პირადი ცხოვრება 
ალბერტ ბატირგაზიევი წარმომავლობით არის ნოგაი. ის დაიბადა დაღესტნის რესპუბლიკის ბაბაიურტის რაიონის სოფელ გემეტიუბეში. როდესაც ის ექვსი წლის იყო, მისი მშობლები საცხოვრებლად ნიჟნევარტოვსკში გადავიდნენ. დედა მუშაობდა აღმზრდელად, მამა კი მეხანძრე იყო. მას ჰყავს ხუთი ძმა: ერთი უფროსი და ოთხი უმცროსი. ბებია, ბიძა, დეიდა, ბიძაშვილები და დები ცხოვრობენ დაღესტნის რესპუბლიკის ბაბაიურტის რაიონის სოფელ გემეტიუბეში.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:დაბადებული 23 ივნისი
კატეგორია:რუსი მოკრივეები
კატეგორია:დაღესტნელი მოკრივეები
კატეგორია:დაღესტნელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კრასნოდარის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმი

**კრასნოდარის ე.დ. ფელიცინის სახელობის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმი-ნაკრძალი** () — მუზეუმი კრასნოდარში, დაარსებული 1879 წელს.

## ისტორია
1879 წელს ყუბანის რეგიონული სტატისტიკური კომიტეტის მდივანმა ევგენი დიმიტრის ძე ფელიცინმა დააარსა სამხედრო-ეთნოგრაფიული და საბუნებისმეტყველო-ისტორიული მუზეუმი. მუზეუმმა ოფიციალური სტატუსი 1908 წლის 12 ივლისს მიიღო. 1917 წლისთვის მუზეუმის სამუზეუმო ფონდი 11 000-ზე მეტ ნივთს შეადგენდა.

1918 წლის ბოლოს გაჩნდა  ცენტრალური რეგიონული მუზეუმის შექმნის იდეა. ახალი ყუბანისა და შავი ზღვისპირეთის მხარის მუზეუმის საფუძველი იყო ყოფილი სამხედრო მუზეუმი 13000-ზე მეტი ექსპონატით. 1924 წლიდან კრასნოდარის მუზეუმმა მიიღო სამეცნიერო სტატუსი.

1930-იანი წლების შუა პერიოდიდან მუზეუმს ეწოდა კრასნოდარის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმი. მისი ფონდი უკვე 40000 ნივთს ითვლიდა. კოლექციების შევსება მოხდა არქეოლოგიური და პალეონტოლოგიური ექსპედიციებით.

დიდი სამამულო ომის დროს ძირითადი საქმიანობა იყო ყუბანის ბუნებრივი რესურსების შესწავლა, ნედლეულის გამოვლენა. გერმანელების ოკუპაციის პერიოდში მუზეუმის საქმიანობის შესახებ ძალიან ცოტაა ცნობილი.

ქალაქის განთავისუფლების შემდეგ მუზეუმმა განაგრძო მუშაობა. 1961 წლის ივლისიდან მუზეუმი განთავსებულია ბოგარსუკოვის ყოფილ სასახლეში გიმნაზიის ქ. 67-ში. 70-იანი წლების მეორე ნახევარში ეთნოგრაფიისადმი ინტერესი გაიზარდა.

1977 წელს კრასნოდარის მხარის, ანაპას და თემრიუკის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმების, ისევე როგორც რიგი სხვა რეგიონული მუზეუმების ბაზაზე შეიქმნა კრასნოდარის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი. იხსნება ახალი გამოფენები, ივსება კოლექციები, მიმდინარეობს უამრავი სამეცნიერო და საგანმანათლებლო სამუშაო.

1991 წლიდან მუზეუმ-ნაკრძალს მისი დამფუძნებლის ევგენი დიმიტრის ძე ფელიცინის სახელი ეწოდა. რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის ბრძანებულებით მუზეუმი გახდა ფედერალური მნიშვნელობის ობიექტი. მთლიანობაში, კრასნოდარის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალის ფონდები შეიცავს დაახლოებით 428,4 ათას ექსპონატს.

## მუზეუმის ფილიალები
მუზეუმს ფილიალები აქვს ანაპაში
(ანაპას არქეოლოგიური მუზეუმი), ტამანში
(ტამანის მუზეუმის კომპლექსი მოიცავს ტამანის არქეოლოგიურ მუზეუმს, ჰერმონასა-თმუტარაკანის არქეოლოგიურ კომპლექსს, დიდი რუსი პოეტის მ. ლერმონტოვის სახლ-მუზეუმს), თემრიუკსკში
(თემრიუკის ისტორიული და არქეოლოგიური მუზეუმი), ტიმაშიოვსკში
(სტეპანოვების ოჯახის ტიმაშიოვსკის მუზეუმი).

## რესურსები ინტერნეტში
* МУЗЕЙ ФЕЛИЦЫНА
* კრასნოდარის ე. დ. ფელიცინის სახელობის სახელმწიფო ისტორიულ-არქეოლოგიური მუზეუმ-ნაკრძალი
* Фелицынские чтения
## სქოლიო
კატეგორია:კრასნოდარის მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:არქეოლოგიური მუზეუმები
კატეგორია:ისტორიული მუზეუმები
კატეგორია:1879 წელს დაარსებული მუზეუმები
კრაიოვა რადა ნაროდოვა

**კრაიოვა რადა ნაროდოვა** ― პოლონეთის დროებითი წარმომადგენლობითი ორგანო მეორე მსოფლიო ომის დროს. მესამე რაიხის ოკუპაციისგან გათავისუფლების შემდეგ ასრულებდა დროებითი პარლამენტის ფუნქციას. შეიქმნა პოლონეთის მუშათა პარტიის ინიციატივით 1943 წლის 31 დეკემბერს. რადა იბრძოდა გერმანული ოკუპაციის წინააღმდეგ, ჩამოყალიბა არმია ლუდოვა. 1944 წლის ივლისში რადამ შექმნა ეროვნული გათავისუფლების პოლონეთის კომიტეტი, რომელიც განთავსდა ლუბლინში. რადამ საქმიანობა შეწყვიტა 1947 წელს საკანონმდებლო სეიმის არჩევნების შემდეგ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პოლონეთი II მსოფლიო ომში
კრაკოვიაკი

მინი| 

**კრაკოვიაკი** ― პოლონური ხალხური ცეკვა. ძველად ცეკვავდნენ მხოლოდ მამაკაცები, ხოლო შემდეგ ქალ-ვაჟის წყვილი. სრულდება მხრიარულად, ტემპერამენტით. როგორც სამეჯლისო ცეკვა გავრცელდა XIX საუკუნეში. კრაკოვიაკის მუსიკალური ფორმა გამოიყენა შოპენმა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:პოლონური კულტურა
კრაკოვის სავოევოდო (1975-1998)

**კრაკოვის სავოევოდო** — ადმინისტრაციული ერთეული პოლონეთში 1975-1998 წლებში. მისი ცენნტრი იყო ქალაქი კრაკოვი. სავოევოდოს ფართობი 1979 წლისთვის შეადგენდა 3,3 ათას კმ²-ს, ხოლო მოსახლეობა 1,9 მილიონ ადამიანს. პოლონეთის თანამედროვე ადმინისტრაციული დაყოფით, რომელიც 1999 წლიდანაა ძალაში ყოფილი კრაკოვის სავოევოდო მოქცეულია უფრო დიდი ერთეულის, მალოპოლსკის სავოევოდოს ფარგლებში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:პოლონეთის ყოფილი ადმინისტრაციული ერთეულები
იანკო კრალი

**იანკო კრალი** (; დ. 24 აპრილი, 1822, მიკულაში — გ. 23 მაისი, 1876, ზლატე-მორავცე) — სლოვაკი პოეტი და რევოლუციონერი. დაამუშავა ფოლკლორული ჟანრები ბალადები, ეპოსები. მონაწილეობდა 1848 წლის აჯანყებაში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1822
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:სლოვაკი პოეტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1876
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ფრიც კრაისლერი

**ფრიც კრაისლერი** (; დ. 2 თებერვალი, 1875, ვენა — გ. 29 იანვარი, 1962, ნიუ-იორკი) — ავსტრიული წარმოშობის ამერიკელი მევიოლინე. 1888 წელს გამართა გასტროლები აშშ-ში. სახელი გაითქვა 1899 წლიდან. 1939 წლიდან ცხოვრობდა აშშ-ში. როგორც კომპოზიტორს ეკუთვნის მცირე ფორმის სავიოლინო პიესები.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:ამერიკელი მევიოლინეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
კატეგორია:ვენაში დაბადებულები
კრალევო

**კრალევო** — ქალაქი სერბეთში. მდებარეობს მდინარე იბარის ჩრდილოეთ ნაპირზე. არის რაშის ოლქის და კრალევოს თემის ცენტრი. არის სარკინიგზო კვანძი, მანქანათმშენებლობის ცენტრი. მისგან 5 კილომეტრში მდებარეობს ჟიჩის მონასტერი.

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:სერბეთის ქალაქები
აბანი

**აბანი** () — დაბა რუსეთში, კრასნოიარსკის მხარეში. აბანის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს მდინარე აბანზე (ენისეის აუზი), რკინიგზის სადგურ კანსკ-ენისეისკიდან (კრასნოიარსკი – ირკუტსკის ხაზი) 62 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. 8618 მცხოვრები (2021).

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის დაბები
აბატსკოე

**აბატსკოე** (; ყოფ. **აბატსკი**) — სოფელი რუსეთში, ტიუმენის ოლქში, აბატსკოეს რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. 1964–1992 წლებში დაბის სტატუსი ჰქონდა და აბატსკი ეწოდებოდა. მდებარეობს მდინარე იშიმის (ირტიშის შენაკადი) მარცხენა ნაპირზე, რკინიგზის სადგურ იშიმიდან (ტიუმენი – ომსკის ხაზი) 72 კმ-ით ჩრდილო-აღმოსავლეთით. აბატსკოეში გადის უსტ-ბალიკი – ომსკის ნავთობსადენის ტრასა. 7959 მცხოვრები (2010).

## სქოლიო 
კატეგორია:აბატსკოეს რაიონის დასახლებული პუნქტები
აბეზი

**აბეზი** () — დაბა რუსეთში, კომის რესპუბლიკაში. მდებარეობს მდინარე უსის (პეჩორის შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე, ჩრდილოეთის პოლარულ წრესთან. რკინიგზის სადგური. წარმოიქმნა 1942 წელს, რკინიგზის მშენებლობასთან დაკავშირებით. 478 მცხოვრები (2010).

## სქოლიო 
კატეგორია:რუსეთის დაბები
შარლოტა კვანტალიანი

**შარლოტა კვანტალიანი** (დ. 1 აპრილი, 1950, აბაშა, — გ. 7 სექტემბერი, 2022) — ქართველი პოეტი, მეცნიერი, პედაგოგი, ფილოლოგი და ფოლკლორისტი.

დაიბადა 1950 წლის 1 აპრილს, ქალაქ აბაშაში. დაამთავრა რუსთავის №15 საშუალო სკოლა. დაამთავრა თბილისის პუშკინის სახელობის პედაგოგიური ინსტიტუტის ქართული ფილოლოგიის ფაკულტეტი 1975 წელს. 1980 წლიდან მუშაობდა ილია ჭავჭავაძის სახელმწიფო უნივერსიტეტში. 1991 წელს გახდა მწერალთა კავშირის ქვემო ქართლის ლიტერატურული ორგანოს, ალმანახ „ალგეთის” მთავარი რედაქტორი, სადაც დააფუძნა გამომცმლობა „ვეფხისტყაოსანი”. მისი ინიციატივით, 1994 წელს კულტურის სახელმწიფო უნივერსიტეტში გაიხსნა  „ლიტერატურული დაოსტატების” ფაკულტეტი, სადაც ლექციებს კითხულობდა. შემდეგ კი იქვე, ვახუშტი კოტეტიშვილის მიერ ჩამოყალიბებულ ფოლკლორის კვლევის კომპლექსურ ლაბორატორიაში ეწეოდა სამეცნიერო მუშაობას. დაიცვა დისერტაცია თემაზე: „ზნეობრივი გმირის პრობლემა ქართულ ფოლკლორში“. 1997 წელს დააფუძნა სამეცნიერო-სალიტერატურო გაზეთი „კალმასობა”. იმავე წლიდან მუშაობდა შოთა რუსთაველის სახელობის ქართული ლიტერატურის ინსტიტუტში მეცნიერ-მუშაკად. 2007 წელს მიიღო ფილოლოგიის აკადემიური დოქტორის წოდება. გამოცემული აქვს სხვადასხვა პროფილის არაერთი წიგნი (პოეზია, პროზა, საბავშვო ლექსები, სამეცნიერო სტატიები, თარგმანები). მის ლექსებზე შექმნილია უამრავი სიმღერა. თარგმნილია რამდენიმე ენაზე.

## ლიტერატურა 
* *ელერდაშვილი ა.*, ქართველი პოეტები (ენციკლოპედია), თბ., 2021, გვ. 186

## რესურსები ინტერნეტში 
*
* ოფიციალური ვებ-გვერდი
* მედიაჰოლდინგი „კვირა“

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1950
კატეგორია:დაბადებული 1 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი
კატეგორია:ქართველი ფილოლოგები
კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:აბაშაში დაბადებულები
მიხეილ მოლოდენსკი

**მიხეილ მოლოდენსკი** ( დ. 16 ივნისი, 1909 — გ. 12 ნოემბერი, 1991) — რუსი გეოფიზიკოსი, გეოდეზისტი, გრავიმეტრისტი და ასტრონომი. ტექნიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1946). სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1946). სერგეი ბლაჟკოსა და თეოდოსი კრასოვსკის მოწაფე. სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის ოტო შმიდტის სახელობის დედამიწის ფიზიკის ინსტიტუტის დირექტორი (1956–1960). 

მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის დამთავრების (1932) შემდეგ მუშაობდა გეოდეზიის, აეროგადაღებისა და კარტოგრაფიის ცენტრალურ სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში; 1946 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში, 1956 წლიდან სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის დედამიწის ფიზიკის ინსტიტუტში. მისი ძირითადი ნაშრომები ეხება უმაღლესი გეოდეზიისა და გეოფიზიკის საკითხებს. სსრკ-ში პირველი ზამბარიანი გრავიმეტრის ავტორი და დედამიწის ფიგურის თანამედროვე თეორიის შემქმნელი, რომელიც ცნობილია „მოლოდენსკის ამოცანების“ სახელწოდებით. 

1953–1961 წლებში მოლოდენსკიმ პირველმა შექმნა კორექტული მათემატიკური თეორია დედამიწის მოქცევისა და დედამიწის ნუტაციური მოძრაობის შესახებ, რომელიც საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა მიიღო როგორც საბაზისო თეორიული მოდელი 1979 წელს. 1961–91 წლებში მოლოდენსკიმ განაახლა და დააზუსტა მოქცევების თეორია და მბრუნავი დედამიწის საკუთარი რხევა. ლენინური (1963) და სსრკ სახელმწიფო პრემიის (1946, 1951) ლაურეატი.

## თხზულებები 
* Инструкция по гравиметрическим работам для общей основной гравиметрической (маятниковой) съёмки СССР (соавт., 1935);
* Теория нутации и суточных земных приливов» (соавт, 1961);
* Смещения при приливах в упругой Земле с учётом сил Кориолиса (1970).

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი გეოდეზისტები
კატეგორია:რუსი გეოფიზიკოსები
კატეგორია:რუსი ასტრონომები
კატეგორია:მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კადიკჩანი

**კადიკჩანი** (რუს. Кадыкчан) — მიტოვებული დაბა რუსეთში, მაგადანის ოლქის სუსუმანის რაიონში. 2021 წლის მონაცემების მიხედვით, დაბაში მხოლოდ 1 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია 
დაბა დიდი სამამულო ომის დროს დაარსდა ნახშირის მოპოვების მიზნით. მაღაროებსა და დაბას გულაგის პატიმრები აშენებდნენ, მათ შორის მწერალი ვარლამ შალამოვი. კადიკჩანში მოპოვებულ ნახშირს უმეტესად არკაგალას გრესი იყენებდა. დასახლება ეტაპობრივად შენდებოდა, ამიტომაც ძველ, ახალ და უახლეს ნაწილებად იყო დაყოფილი.

საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ ნახშირის მოპოვება კადიკჩანში შეჩერდა. 1992 წელს მიატოვეს ერთ-ერთი მაღარო, ხოლო 1996 წლის ნოემბერში მეორე მაღაროში აფეთქება მოხდა, რომელმაც 6 ადამიანი იმსხვერპლა. აფეთქების შემდეგ მაღარო დახურეს, ხოლო ხალხი გადაასახლეს. 2001 წელს მოხდა სახლების კონსერვაცია, დაბაში შეჩერდა ელექტროენერგიის მიწოდება. 2010 წელს კადიკჩანი სრულიად დაიცალა, თუმცა 2021 დაბაში 1 ადამიანი დაბრუნდა.

## მოსახლეობა 
## სქოლიო 
კატეგორია:მიტოვებული დასახლებები
ფრანიო კრალი

**ფრანიო კრალი** (; დ. 9 მარტი, 1903, ბარტონი, ოჰაიოს შტატი — გ. 3 იანვარი, 1955, ბრატისლავა) — სლოვაკი მწერალი, ჩეხოსლოვაკიის სახალხო მხატვარი (1953). იყო ჩეხოსლოვაკიაში სოციალისტური რეალიზმის წარმომადგენელი. ავტორია რომანებისა „შეხვედრა“ (1937), „ისე იქნება, როგორც არასდროს!“ (1950).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1903
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:სლოვაკი მწერლები
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის ფედერალური სააგენტო

**გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის ფედერალური სააგენტო** ( Роскартография — „როსკარტოგრაფია“) — აღმასრულებელი ხელისუფლების ფედერალური ორგანო.  

შეიქმნა როგორც უმაღლესი გეოდეზიური სამმართველო (უგს) 1919 წლის 15 მარტს. 1935 წლის 15 ივნისიდან სსრკ შსსკ სახელმწიფო აგეგმვისა და კარტოგრაფიის მთავარი სამმართველო. 1938 წლის 23 სექტემბრის სსრკ სახალხო კომისართა საბჭოს № 1196 დადგენილებით გამოეყო შსსკ-ს და გარდაიქმნა სსრკ სკს გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარ სამმართველოდ. 1967 წლის 10 მაისს გარდაიქმნა სსრკ მინისტრთა საბჭოს გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარ სამმართველოდ. 1991 წლის 20 აპრილს დაარსდა რსფსრ მინისტრთა საბჭოს გეოდეზიისა და კარტოგრაფიის მთავარი სამმართველო (რსფსრ „გლავკარტოგრაფია“). 1992 წლის 30 სექტემბერს შეიქმნა რუსეთის გეოდეზისა და კარტოგრაფიის ფედერალური სამსახური („როსკარტოგრაფია“).

რუსეთის ფედერაციის პრეზიდენტის 2008 წლის 12 მაისის N 724  ბრძანებითა და რუსეთის ფედერაციის მთავრობის 2008 წლის 5 ივნისის N 431 დადგენილებით გადაეცა რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკური განვითარებისა და ვაჭრობის სამინისტროს. რუსეთის პრეზიდენტის 2008 წლის 31 დეკემბრის ბრძანებით გაუქმდა 2009 წლის 1 მარტიდან; ფუნქციები გადაეცა სახელმწიფო რეგისტრაციის, კადასტრისა და რეგისტრაციის ფედერალურ სამსახურს (რეორგანიზებულ „როსრეგისტრაციას“).

## ლიტერატურა
* Геодезия, картография, геоинформатика, кадастр: Энциклопедия. В 2-х т. М.: Геодезкартиздат, 2008. — Т. 1. — С. 166–169.

კატეგორია:რუსეთის ფედერაციის ფედერალური სააგენტოები
ნინო ციციშვილი

**ნინო ციციშვილი** (დ. 21 დეკემბერი, 1888, თბილისი — გ. 25 ივნისი, 1970) — ქართველი ქიმიკოსი, პროფესორი (1930), პირველი პროფესორი ქალი ქიმიაში, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1943).

## ბიოგრაფია
1916 წელს დაამთავრა პეტროგრადის ქალთა უმაღლესი პოლიტექნიკური ინსტიტუტი. 1918 წლიდან იყო თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ქიმიის კათედრის ასისტენტი, 1925 წლიდან დოცენტი, 1925–1955 წლებში ორგანული ქიმიის კათედრის დოცენტი. მისი შრომები ეძღვნება საქართველოს სოფლის მეურნეობის პროდუქტების ქიმიურ კვლევებსა

## ლიტერატურა 
* *ნოღაიდელი ა.*, პროფესორი ნინო ციციშვილი, თბილისი, 1968

## რესურსები ინტერნეტში 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივნისი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 1888
ნინო
კატეგორია:დაბადებული 21 დეკემბერი
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ქართველი ქალები
კატეგორია:ქართველი ქიმიკოსები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწეები
ბრატსკის ჰიდროელექტროსადგური

**ბრატსკის ჰიდროელექტროსადგური** — მსოფლიოში ერთ-ერთი უდიდესი ჰიდროელექტროსადგური. აგებულია მდინარე ანგარაზე, ქალაქ ბრატსკთან. მშენებლობა მიმდინარეობდა 1955-1964 წლებში. ჰესს აქვს გრავიტაციული ტიპის ბეტონის კაშხალი. კაშხლის თხემზე გადის ტაიშეტ-ლენას რკინიგზა და საავტომობილო გზა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის ჰიდროელექტროსადგურები
ადრიან ბრაუერი

**ადრიან ბრაუერი (ბროუვერი)** (; დ. 1605, აუდენარდე — გ. იანვარი, 1638, ანტვერპენი) — ფლამანდიელი ფერმწერი, საყოფაცხოვრები ჟანრის ერთ-ერთი უდიდესი წარმომადგენელი.გალვლენა მოახდინა მხატვრებზე ფლანდრიასა და ჰოლანდიაში. 1621-1631 წლებში უმთავრესად მუშაობდა ჰერლემსა და ამსტერდამში, 1631 წლიდან ანტევერპენში. ხატავდა გლეხებს, ქალაქის დაბალი ფენების წარმომადგენლებს, ასევე სოფლის პეიზაჟებს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1605
კატეგორია:ფლამანდიელი მხატვრები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1638
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ლოიტზენ ეგბერტ იან ბრაუერი

**ლოიტზენ ეგბერტ იან ბრაუერი** (; დ. 27 თებერვალი, 1881, ოვერსხი — გ. 2 დეკემბერი, 1966, ამსტერდამი) — ჰოლანდიელი მათემატიკოსი, ნიდერლანდების მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1912). იყო მათემატიკური ინტუიზიონიზმის ავტორი. ბრაუერმა დაადგინა მნიშვნელოვანი ცენებები და შედეგები ტოპოლოგიაში. 

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1881
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 27 თებერვალი
ბოგუსლავ ბრაუნერი

**ბოგუსლავ ბრაუნერი** (; დ. 8 მაისი, 1855, პრაღა — გ. 15 თებერვალი, 1935, იქვე) — ჩეხი ქიმიკოსი. 1882 წლიდან პრაღის უნივერსიტეტში კითხულობდა ლექციებს ქიმიაში. 1870 წელს დაადასტურა მენდელეევის პერიოდულობის კანონის სისწორე და მნიშვნელობა. იკვლევდა იშვიათმიწა ელემენტებს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1855
კატეგორია:ჩეხი ქიმიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1935
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 8 მაისი
რობერტ ბრაუნი (თეოლოგი)

**რობერტ ბრაუნი** (; დ. 1550  — გ. 1633) — ინგლისელი პროტესტანტი თეოლოგი. იყო  პურიტანიზმში რადიკალური მიმართულების ფუძემდებელი.უარყოფდა ანგლიკანური ეკლესიის ორგანიზაციულ საწყისებს. მის მიმდევრებს ბრაუნისტებს უწოდებდნენ.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1550
კატეგორია:ინგლისელი თეოლოგები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1633
ედუარდ სობოლი

**ედუარდ სობოლი** (; დ. 20 აპრილი, 1995) — უკრაინელი ფეხბურთელი. ბელგიური „ბრიუგესა“ და უკრაინის ეროვნული საფეხბურთო ნაკრების მარცხენა მცველი. იყო ნაკრების რიგებში 2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 20 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:უკრაინელი ფეხბურთელები
კატეგორია:2020 წლის ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატის ფეხბურთელები
კატეგორია:დონეცკის შახტარის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლუჰანსკის ზარიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ბრიუგეს ფეხბურთელები
კატეგორია:პრაღის სლავიას ფეხბურთელები
კატეგორია:ზაპორიჟიის მეტალურგის ფეხბურთელები
კატეგორია:ლიგა 1-ის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
მირზა ფათალი ახუნდოვის მუზეუმი (შაქი)

**მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი** () — აზერბაიჯანელი მწერლის, განმანათლებლის, პოეტის, ფილოსოფოსისა და საზოგადო მოღვაწის მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი, რომელიც მდებარეობს შაქში. ამ სახლში დაიბადა ახუნდოვი და აქ გაატარა ბავშვობა და ყრმობა. ეს მუზეუმი ასევე პირველი მემორიალური მუზეუმია, რომელიც აზერბაიჯანში გაიხსნა.

## ისტორია
სახლი აშენდა 1800 წელს. 1811 წელს ის იყიდა მირზა ფათალი ახუნდოვის მამამ, მირზა მუჰამედ თაღიმ. აქ დაიბადა 1812 წელს მირზა ფათალი ახუნდოვი. 2 წლის შემდეგ ახუნდოვის მამა ოჯახთან ერთად თავრიზის მახლობლად მდებარე ხამნეში გადავიდა საცხოვრებლად. მირზა ფათალის მშობლები განქორწინდნენ, როდესაც ის 13 წლის იყო. მოგვიანებით, 1825 წელს, ახუნდოვი ოჯახთან ერთად შაქში დაბრუნდა. ამ პერიოდიდან დედის ბიძამ ახუნდ ჰაჯი ალასგარმა დაიწყო მისი განათლება. 1833 წელს შევიდა შაქში გახსნილ რუსულ სკოლაში, სადაც ერთი წლის სწავლის შემდეგ 1834 წელს წავიდა თბილისში.

1940 წელს ამ სახლში მუზეუმი დაარსდა. 2012 წელს, ახუნდოვის 200 წლის იუბილესთან დაკავშირებით, მუზეუმი საფუძვლიანად განახლდა.

## აღწერა
მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი შაქში, პირველი მემორიალური მუზეუმია, რომელიც გაიხსნა აზერბაიჯანში. მუზეუმი შედგებოდა ორი პატარა, ერთმანეთთან დაკავშირებული ოთახისგან. სახლთან არის კიდევ ერთი კორპუსი. იგი მოგვიანებით აშენდა და აქ შეიქმნა დიდი მწერლის ცხოვრებასა და მოღვაწეობასთან დაკავშირებული ექსპოზიცია. სახლ-მუზეუმი შედგება ორი შენობისგან. პირველში საექსპოზიციო დარბაზია, რომელიც ეძღვნება მის ცხოვრებას და შემოქმედებას, მეორე — სახლია, სადაც დაიბადა ახუნდოვი. 

სახლი აშენდა დაახლოებით 1800 წელს შაქის არქიტექტურული ტრადიციით, ტალახის აგურისგან, შედგება ორი ოთახისაგან, აივნისა და სარდაფისგან. სართულებს შორის არის ხის კონსტრუქცია. ბუხარი ასევე აჩვენებს, რომ შენობა აშენდა აღმოსავლურ სტილში. ოთახებში გამოფენილია უძველესი ნივთები. ერთ დროს ეზოში ქვის და აგურის კედლები იყო, აღმოსავლური სტილის აგურის თაღოვანი ჭიშკარი, მეორე ორსართულიანი სახლი ტალახის აგურით ნაგები სარდაფით, რომელიც მირზა ფათალი ახუნდოვის ბიძაშვილებს ეკუთვნოდათ.

„ექსპოზიციის“ დარბაზი აშენდა 1975 წელს. მირზა ფათალი ახუნდოვის სახლ-მუზეუმი 2011-2012 წლებში გარემონტდა. მუზეუმში გამოფენილია 248 ექსპონატი. მათ შორისაა მწერლის და მისი ოჯახის წევრების ფოტოები, პირადი ნივთები, წიგნები. ეზოში დგას ახუნდოვის ბიუსტი.

## გალერეა

House-museum of Mirza Fatali Akhundov.JPG||
House-museum of Mirza Fatali Akhundov7.JPG||
House-museum of Mirza Fatali Akhundov6.JPG||
House-museum of Mirza Fatali Akhundov8.JPG||
House-museum of Mirza Fatali Akhundov5.JPG||
Дом-музей мирзы фатали ахундзаде.jpg||

## იხილეთ აგრეთვე
* მირზა ფათალი ახუნდოვის ქანდაკება
* მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* მირზა ფათალი ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის კულტურის მუზეუმი

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:მემორიალური მუზეუმები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სახლ-მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1940 წელს დაარსებული მუზეუმები
ედუარდ გრენვილ ბრაუნი

**ედუარდ გრენვილ ბრაუნი** (; დ. 7 თებერვალი, 1862, გლოსტერშირი — გ. 5 იანვარი, 1926, ამსტერდამი) — ინგლისელი ორიენტალისტი, ლიტერატურათმცოდნე. კემბრიჯში ასწავლიდა სპარსულს. 1902 წელს დაინიშნა არაბისტიკის პროფესორად. მისი მთავარი ნაშრომია „სპარსული ლიტერატურის ისტორია“ (1902-1924) 4 ტომად. სპარსული და არაბული ენებიდან თარგმნა და გამოსცა არაერთი თხზულება.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1862
კატეგორია:ინგლისელი აღმოსავლეთმცონდეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 7 თებერვალი
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კოსელი

**კოსელი** () — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ოჰრიდის თემში.

2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობს 586 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჰრიდის თემის სოფლები
ბრატსკი

**ბრატსკი** — ქალაქი რუსეთში, ირკუტსკის ოლქში. არის ოლქის ერთ-ერთი უდიდესი ქალაქი. მდებარეობს მდინარე ანგარას ნაპიზე, ოკას შესართავთან. მცირე სიმაგრე არსებობდა 1631 წლიდან, თუმცა ქალაქი დაარსდა 1955 წელს ბრატსკის ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობასთან დაკავშირებით. მოქმედებს ნავსადგური ბრატსკის წყალსაცავზე. სახელწოდება მომდინარეობს ბურიატთა რუსული სახელწოდებიდან „братские люди“.

## იხილეთ აგრეთვე
*ბრატსკის წყალსაცავი
*ბრატსკის ჰიდროელექტროსადგური

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ირკუტსკის ოლქის ქალაქები
მცვივანი ადრეულა

**მცვივანი ადრეულა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდი ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია თხელ აბლაბუდისებრად, ჯაგრისებრი შებუსვა შეიმჩნევა მხოლოდ ძარღვების გასწვრივ. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური და ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, უმეტესად მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ელფერის. კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს^ ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი წვნიანია, მომწკლარტო. წიპწები გარსშია მოქცეული.

მცვივანი საშუალო ზრდისაა. მისი სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 153 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 100-140 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 10.0-14.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო საშუალო ღირსებისაა, მსუბუქი, საშუალოსხეულიანი. გემო ჰარმონიული აქვს, ჯიშური არომატით. გამოიყენება საკუპაჟე ღვინო-მასალად და საბრენდე სპირტის მისაღებად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 258

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მცვივანი იმერული

**მცვივანი იმერული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად თითქმის ოვალური ან სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული, იშვიათად მხრიანი და თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური ფორმის, მომწვანო. რბილობი წვნიანია, კანი — სქელი, ცვილისებრი ფიფქით დაფარული, ადვილად სცილდება რბილობს.

ვაზი საშუალო ზრდისა და მცირემოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის პირველ ნახევარში შედის. სიმწიფეში შესვლისას მარცვლები უჭკნება და სცვივა. მტევნის წონა 100-175 გრამს შორის მერყეობს. ერთ ძირზე 1.5 კილოგრამი ყურძნის მოკრეფა შეიძლება.

იმერული მცვივანი გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 258

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მცვივანი კახური

**მცვივანი კახური**, *მამალი მცვივანი*, *დედალი მცვივანი*, *მცვივანე* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

პატარა ვენახებადაა ალაზნის მარცხენა მხარეს, ყვარლისა და თელავის მუნიციპალიტეტებში. ძალიან ახლოს დგას ადგილობრივ ვაზის ჯიშებთან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური ან თირკმლისებური ფორმის. სამ-ხუთნაკვთიანია, იშვიათად გვხვდება მთლიანი ან ოდნავ დანაკვთული ფოთლები. ფოთლის ქვედა მხარე საშუალო სისქის აბლაბუდისებრია, რომლის ქვემოდანაც მოფენილია თხელი ჯაგრისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე მცირე ზომისაა, კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, ზოგჯერ მხრიანი, კუმსი და საშუალო სიკუმსის. ჯიშს წვრილმარცვლიანობა არ ახასიათებს, მაგრამ იშვიათად მტევანზე რამდენიმე განუვითარებელი (პართენოკარპიული) მარცვალი გვხვდება. მარგვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ოდნავ ოვალურისკენ გადახრილი. მომწვანო-ყვითელი ფერის, მონაცრისფრო იერით, ჯიშისთვის დამახასიათებელი მონაცრისფო-რუხი წინწკლებით. კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს, საკმაოდ მკვრივი, დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. რბილობი წვნიანია, წვენი უფერულია, მოტკბო, სუსტად გამოხატული ჯიშური არომატით.

მცვივანი საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 157 დღემდეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 140-400 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 5.0-7.0 ტონას არ აღემატება. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.5-8.2 გ/ლ-ს.

მცვივანის ყურძენს ძირითადად კარგი ღირსების სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად იყენებენ. იგი ხასიათდება სასიამოვნო ჯიშური არომატით, ნაზი და ჰარმონიული გემოთი. შედარებით ნაკლებსხეულიანია. მცვივანს აგრეთვე რქაწითელთან ერთად წურავენ. მცვივანის ევროპული წესით დაყენებული ღვინო გაცილებით უფრო ნაზი და ჰარმონიულია, ვიდრე კახური წესით დაყენებული. პერსპექტიულია ყურძნის წვენის, საბრენდე სპირტისა და კახური ტიპის ტრადიციული ქვევრის ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 260

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მცვივანი პატალანთეული

**მცვივანი პატალანთეული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

აღმოჩენილია ერთადერთი ძირი 1939 წელს ვაზისუბნის საკოლექციო ვენახში. პატალანთეულის (პატელაანთეულის) ნაკვეთზე. ამჟამად გამრავლებულია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თხელი აბლაბუდისებურია, რასაც ერთვის საშუალო სიხშირის ჯაგრისებური შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, იშვიათად ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანია, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მორუხო-მოყვითალო ელფერის, სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი თხელი და გამჭვირვალე აქვს, რბილობი — წვნიანი და წყალწყალა. სიმწიფისას ვაზს შერხევის დროსაც კი სცვივა მარცვლები.

მცვივანი პატალანთეული საშუალო ზრდის ვაზია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 162 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა საშუალოდ 160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.0-10.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9-10 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო. გამოიყენება საბრენდე სპირტის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 260-261

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მცვივანი წითელი

**მცვივანი წითელი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ ოვალური, მთლიანი, ზოგჯერ სუსტად დანაკვთული, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე სქლადაა ქეჩისებრად შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, თხელია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური, მუქი წითელი. კანი აქელი აქვს, რბილობი — წვნიანი.

წითელი მცვივანი საშუალო ზრდისა და მაღალმოსავლიანია. მისი სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 162 დღეა, ხოლო სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს, ოქტომბრის დასაწყისში შედის. მტევნის წონა 100-125 გრამს შორის მერყეობს, საჰექტარო მოსავლიანობა საშუალოდ 10.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.0-7.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 263

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მწვანე

**მწვანე** — მზის სპექტრის ერთ-ერთი ფერი. ბალახის, ფოთლის ფერი, ყვითელსა და ცისფერს შორის მდებარე. სინათლის სპექტრში მწვანე ფერის ტალღის სიგრძის დიაპაზონია დაახლოებით 520-565 ნმ (სხვა მონაცემით — 510-550), რაც შეესაბამება  ტჰც სიხშირეს. იგი სამეულიდან ერთ-ერთი ძირითადი ფერია RGB სისტემაში. პოლიგრაფიაში მწვანე მიიღება ყვითელისა და ლურჯის შერევით. მისი ვებ-ფერია #00FF00.

## ლიტერატურა
*ყიფშიძე ა., „ხელოვნების განმარტებითი ლექსიკონი“, თბილისი , 1985

## სქოლიო
კატეგორია:მწვანე ფერის ტონალობები
მწვანე კუმსმტევანა

**მწვანე კუმსმტევანა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

სახელწოდება მიღებული აქვს მწვანე შეფერილობის ძალიან კუმსი მტევნების გამო.

იგი გორული მწვანესგან ვარიაციის გზითაა წარმოშობილი. ნაპოვნია შიდა ქართლის ტერიტორიაზე. მწვანე კუმსმტევანა შეარჩია, გაამრავლა და შეისწავლა რევაზ კიკაჩეიშვილმა. ამპელოგრაფიული და სამეურნეო ნიშანთვისებებით იგი ძალიან ახლოსაა გორულ მწვანესთან. მწვანე კუმსმტევანა გორული მწვანესგან განსხვავდება: გაცილებით მაღალი მოსავლიანობით, უფრო მსხვილი და კუმსი მტევნით და ფოთლის ქვედა მხარის უფრო ხშირი ქეჩისებრი შებუსვით. 

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი აბლაბუდისებრი და ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი, კონუსური ფორმისაა, ფრთიანი, კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოქარვისფრო ელფერით. კანი სქელი აქვს. რბილობი წვნიანი და ხორციანია, სასიამოვნო გემოთი, პარმონიულად შეხამებული სიტკბოთი და მჟავიანობით.

ვაზი ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მწვანე კუმსმტევანას სავეგეტაციო პერიოდი 150-160 დღეა და სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. საჰექტარო მოსავლიანობა 12.0-16.0 ტონაა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21-28%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

მწვანე კუმსმტევანა გამოიყენება მაღალხარისხიანი სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ამ ჯიშიდან აგრეიივე მიიღება საკუპაჟე მასალა ღვინოების ხარისხის გასაუმჯობესებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 268-269

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მწვანე (ვაზის ჯიში)

**მწვანე** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან თითქმის ოვალური, ხშირად ხუთნაკვთიანი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად საკმაოდაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად ფრთიანი, ძლიერ კუმსი ან საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მწვანე ფერის, ხშირად ყვითლდება. მზის მხარეზე ემჩნევა ლაქები. სქელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით სუსტად დაფარული. რბილობი მკვრივი აქვს, საშუალო წვნიანი, წვენი შეუფერავი.

მწვანე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 177 გრამია. ერთი ძირი ვაზი საშუალოდ 2-2.5 კგ. ყურძენს იძლევა.

ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 0.7-8 გ/ლ-ს.

მიიღება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინო, რომელსაც ახასიათებს მოყვითალო შეფერვა, მცირე სხეული და სასიამოვნო სიმჟავე.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 266

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ლესკოეცი (ოჰრიდის თემი)

**ლესკოეცი** () — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ოჰრიდის თემში.

2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობს 2 595 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჰრიდის თემის სოფლები
მწვანე ყვითელი

**მწვანე ყვითელი**, *უფიფქო მწვანე* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

მწვანე კახურის ერთ-ერთი ვარიაციაა.

## ბოტანიკური აღწერა
სრული სიმწიფის დროს ხასიათდება მარცვლის სიყვითლით და შედარებით ნაკლები ცვილისებრი ფიფქით. მცირემოსავლიანია, მაგრამ მისგან მაღალხარისხიანი ყურძნის წვენი მიიღება.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 271

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ეკატერინე დემეტრაშვილი-კანდელაკი

**ეკატერინე დემეტრაშვილი**(დ. 23 მარტი, 1914, ვაქირი, სიღნაღის რაიონი — გ. 11 ოქტომბერი, 1999) — ქართველი პედაგოგი, გეოგრაფი და მეცნიერი.

## მოღვაწეობა 
ეკატერინემ 1930 წელს დაამთავრა სიღნაღის საშუალო სკოლა და მუშაობა დაიწყო სოფელ ბოდბისხევის ოთხწლიან შრომის სკოლაში მასწავლებლად. 1938 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის გეოგრაფია-გეოლოგიის ფაკულტეტი, გეოგრაფიის სპეციალობით. 1938-1942 წლებში გაიარა ასპირანტურის კურსი, ეკონომიკური გეოგრაფიის სპეციალობით. 1941-1960 წლებში მუშაობდა თბილისის მე-18 საშუალო სკოლაში გეოგრაფიის მასწავლებლად, 1945-1960 წლებში კი გორის სახელმწიფო პედაგოგიურ ინსტიტუტში. 1959-1960 წლებში იყო გეოგრაფიის კათედრის გამგე, 1960 წლიდან მუშაობდა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკური გეოგრაფიის კათედრაზე. მის სადისერტაციო ნაშრომში მოცემულია ტერიტორიის ეკონომიკური გეოგრაფიის ძირითადი საკითხები და შიდა ტერიტორიული დაყოფა. არის ორმოცდაათამდე სამეცნიერო შრომის ავტორი, რომელთაგან 27 გამოქვეყნებულია. მისი სამეცნიერო მუშაობის სფერო მოიცავს საქართველოს სხვადასხვა მხარის ეკონომიკურ-გეოგრაფიულ დახასიათებას, მათ შორის, სოფლის მურნეობის გეოგრაფია, ტრანსპორტის გეოგრაფია, მოსახლეობის გეოგრაფია, ეკოლოგიის საკითხები და სხვა. ეკატერინემ 1975 წელს მოიპოვა საქართველოს დამსახურებული მასწავლებელის ტიტული, ხოლო 1976 წელს ივანე ჯავახიშვილის სახელობის მედალი.

## ლიტერატურა
* ქართველი მოგზაურები, გეოგრაფები, ბუნების მკვლევარნი: ენციკლოპედიური ცნობარი, თბ., 2003, გვ. 108

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 23 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1914
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1999
კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:ქართველი გეოგრაფები
ფათჰ-ალი ხან დაღესტანი

**ფათჰ-ალი ხან დაღესტანი** () — ლეზგი დიდგვაროვანი, რომელიც იყო სეფიანთა შაჰის სულთან ჰუსეინის (1694–1722) დიდი ვეზირი 1716-1720 წლებში. ფათჰ-ალი წარმოშობით იყო იყო წარჩინებული ლეზგი ოჯახიდან. იმ დროს დაღესტანში გავრცელებული იყო სუნიზმი. სუნიზმის მიმდივრები კი ხშირად განიცდიდნენ დევნას სეფიანთა იმპერიის მხრიდან. ფათჰ-ალის ოჯახი სუნიტები იყვნენ. 

1716 წელს სულთანმა ჰუსეინმა ფათჰ-ალი ხანი დიდ ვეზირად დანიშნა. ჰუსეინს პოლიტიკა ნაკლებად აინტერესებდა, რითაც ფათჰ-ალს საშუალება მიეცა გაეძლიერებინა დაღესტანი და მოეხდინა სუნიზმის მიმდევრების მიმართ დევნის პრევენცია. თუმცა ამის გამო მან ბევრი მტერი შეიძინა სამეფო კარზე. საბოლოოდ კი 1720 წელს ის გადააყენეს თანამდებობიდან. ფათჰ-ალის თვალები დათხარეს და გადაასახლეს შირაზში, სადაც შემდეგ გარდაიცვალა.

## ოჯახი 
ფათჰ-ალი ხან დაღესტანი იყო წარჩინებული ლეზგური ოჯახიდან, რომლებიც განაგებდნენ ტერიტორიას მდინარე თერგთან. ლეზგების უმრავლესობის მსგავსად, ისიც სუნიტი მუსლიმი იყო. ფათჰ-ალი ხანის ნათესავები დიდი პატივისცემით სარგებლობდნენ სეფიანთა იმპერიის სამეფო კარზე. ალი ხანის ძმისშვილი ჰასან-ალი ხან დაღესტანი შირვანისა და შემახის გუბერნატორი იყო, მისი ძმა ასლან ხან დაღესტანი კი ქოჰგილუიესა და ასტარაბადის გუბერნატორი, ასევე ლოტფ-ალი ხან დაღესტანი, რომელიც იყო მისი ძმისშვილიც და სიძეც, რამდენიმე წელი ფარსის გუბერნატორი იყო.

## ბიოგრაფია 
, მე-18 საუკუნის ილუსტრაცია.]]
დაღესტანი დიდ ვეზირად დაინიშნა დაახლოებით 1716 წელს. 1719 წელს აჯანყებულმა სუნიტმა ლეზგებმა დაიპყრეს შირვანი და მოკლეს პროვინციის გუბერნატორი, შემდეგ კი თავს დაესხნენ საქართველოს. ეს ყველაფერი საბოლოოდ დასრულდა დაღესტნის დაცემით. ამ დროს შაჰმა ჰუსეინმა ირანში ტყვედ მყოფი საქართველოს მეფე ვახტანგ VI ლეზგთა აჯანყების ჩასახშობად დააბრუნა საქართველოში.  ირანიდან ქ

ართლში დაბრუნებულ ვახტანგ VI-ს ლეზგთა შესაჩერებლად გადამწყვეტი ზომების მიღება დასჭირდა. ვახტანგმა რამდენიმეჯერ გაილაშქრა მათ წინააღმდეგ არაგვის, ქსნის, ლიახვისა და მტკვრის ნაპირებზე.

ამავდროულად, ფათჰ-ალი ხანის მტერები გეგმებს აწყობდნენ მისი თანამდებობიდან გადაყენების მიზნით. მოლა-ბაშმა (მთავარი ღვთისმეტყველი) მოჰამად-ჰოსეინ ტაბრიზმა და ჰაკიმ-ბაშმა (მთავარი ექიმი) შაჰს წარუდგინეს ყალბი წერილი, როგორც მტკიცებულება იმისა, რომ ალი ხანი ქურთ ბელადთან შეთქმულებას აწყობდა. ისინი ასევე აფრთხილებდნენ შაჰს, რომ დაღესტნის ასული ჰყავდა ცოლად ჰოსაინყოლ ხანის ნახევარძმას, როსტამ ხანს და დაარწმუნეს, რომ ჰოსაინყოლ ხანი უფრო დიდ საფრთხეს წარმოადგენდა ირანისათვის, ვიდრე აჯანყებული ლეზგები. ამგვარად მათ მოახერხეს შაჰის დარწმუნება, რომ ვახტანგ VI-სთვის ებრძანებინა ლეზგების წინააღმდეგ ლაშქრობის შეწყვეტა. გარდა ამისა, მათ შაჰი დაარწმუნეს, რომ დაღესტანი სიკვდილით დაესაჯა. 

1720 წლის 8 დეკემბერს მოჰამადყოლ ხანს, რომელიც თავად იყო ფათჰ-ალი ხანის წინააღმდეგ შეთქმულების წევრი, ალი ხანის სიკვდილით დასჯა დაევალა. სამაგიეროდ, მან აწამა იგი, რათა მიეღო მისი სიმდიდრე, რომლითაც იგი ცნობილი იყო. ფათჰ-ალი ხანს თვალები დასთხარეს, ხოლო მისი ნათესავი ლოტფ-ალი ხანი შეიპყრეს და დააპატიმრეს. ფათჰ-ალი ხანი შირაზში გადაასახლეს, სადაც გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1673
კატეგორია:დაბადებული 1674
კატეგორია:გარდაცვლილი 1721
კატეგორია:დაღესტნელები
კატეგორია:ლეზგები
ფრენკ სტენტონი

**სერ ფრენკ მერი სტენტონი** — FBA (დ. 17 მაისი, 1880 — გ. 15 სექტემბერი, 1967) იგი იყო ანგლო-საქსონური ინგლისის ისტორიკოსი და სამეფო ისტორიული საზოგადოების პრეზიდენტი (1937–1945).

ჰენრი სტენტონის ვაჟი საუთუელიდან, ნოტინჰემშირი, მან განათლება მიიღო ოქსფორდის კებლე კოლეჯში და 1947 წელს აირჩიეს საპატიო სტიპენდიანტად.

ალენ მაუერთან ერთად სტენტონმა დაწერა მეორე ინგლისური ადგილის სახელების საზოგადოების ტომი, The Place-Names of Buckinghamshire, რომელიც გამოიცა 1925 წელს. მან წაიკითხა ფორდის ლექციები ოქსფორდის უნივერსიტეტში 1929 წელს. მან განაგრძო ანგლო-საქსური ინგლისზე წერა და დაწერა ტომი: ინგლისის ოქსფორდის ისტორია, რომელიც პირველად გამოიცა 1943 წელს და ფართოდ განიხილება იმ პერიოდის კლასიკურ ისტორიად.

სტენტონი იყო კითხვის უნივერსიტეტის ისტორიის პროფესორი (1926–1946), შემდეგ კი უნივერსიტეტის ვიცე-კანცლერი (1946–1950). კითხვის უნივერსიტეტში ვიცე-კანცლერად მუშაობის პერიოდში, იგი ხელმძღვანელობდა უნივერსიტეტის მიერ Whiteknights Park-ის შეძენას, შექმნა ახალი კამპუსი, რამაც საშუალება მისცა უნივერსიტეტის გაფართოებას შემდგომ ათწლეულებში. 2008 წლის ნოემბერში გამოცხადდა, რომ ახალი საცხოვრებელი დარბაზი, რომელიც აშენდებოდა ამ კამპუსში, დაერქვა Stenton Hall, მის პატივსაცემად. სტენტონის ყოველწლიური ლექცია, რომელსაც ატარებს გამოჩენილი ისტორიკოსი, გაიხსნა რიდინგის უნივერსიტეტში 1967 წელს.

მას მიენიჭა რაინდის წოდება 1948 წლის საახალწლო პატივზე და მიიღო ჯილდო მეფე ჯორჯ VI-ისგან ბუკინგემის სასახლეში 1948 წლის 10 თებერვალს.

მისმა მეუღლემ, დორის მერი სტენტონმა დაწერა წინასიტყვაობა, ანგლო-საქსური ინგლისის მესამე გამოცემაზე, რომელიც გამოქვეყნდა მისი გარდაცვალების შემდეგ, და რედაქტირდა მოსამზადებელი ანგლო-საქსური ინგლისისთვის: როგორც ფრენკ მერი სტენტონის შეგროვებული ნაშრომები, გამოქვეყნებული 1970 წელს. თავად ისტორიკოსი, რომელმაც შექმნა ინგლისური საზოგადოება ადრეულ შუა საუკუნეებში, ინგლისის პელიკანის ისტორიისთვის და ინგლისელი ქალი ისტორიაში (1957).

სტენტონის ნაშრომები, მისი მეუღლის, დორისის, ლედი სტენტონის ნაშრომებთან ერთად, მათი ბიბლიოთეკა და მონეტების კოლექცია კითხვის უნივერსიტეტის სპეციალური კოლექციების ნაწილია.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Stenton Papers
* Stenton Library
* Stenton Coin Collection
* Stenton., F. M. (1920), The Danes in England.. History, 5: 173–177. doi: 10.1111/j.1468-229X.1920.tb01326.x
* TYPES OF MANORIAL STRUCTURE IN THE NORTHERN DANELAW By F. M. STENTON
* Documents illustrative of the social and economic history of the Danelaw, from various collections (1920) By F. M. Stenton

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 1967
კატეგორია:ინგლისელი ისტორიკოსები
ბიკოლის ბუნების პარკი

**ბიკოლის ბუნების პარკი** — დაცული ტერიტორია ფილიპინებში, ლუსონის სამხრეთ ნაწილში, ბიკოლის რეგიონში. ბუნების პარკი ბიკოლის ნახევარკუნძულის ჩრდილოეთ ნაწილში, ჩრდილოეთ კამარინესისა და სამხრეთ კამარინესის მთიან საზღვარზე მდებარეობს. 

1934 წლის 13 თებერვალს გენერალ-გუბერნატორ ფრენკ მერფის №657 პროკლამაციის საფუძველზე 4 225 ჰექტარის ტერიტორია ეროვნულ პარკად გამოცხადდა, თუმცა 1940 წლის 23 დეკემბერს პრეზიდენტ მანუელ კესონის მიერ ხელმოწერილი №655 პროკლამაციის საფუძველზე პარკის ტერიტორია 5 201 ჰექტრამდე გაიზარდა. 2000 წელს პრეზიდენტ ჯოზეფ ესტრადას მიერ გამოცემული №43 პროკლამაციის საფუძველზე ტერიტორიას ბუნების პარკის სტატუსი მიენიჭა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფილიპინების დაცული ტერიტორიების სია

## სქოლიო
კატეგორია:IUCN კატეგორია II
კატეგორია:ფილიპინების ბუნების პარკები
კატეგორია:ჩრდილოეთ კამარინესის გეოგრაფია
კატეგორია:სამხრეთ კამარინესის გეოგრაფია
კატეგორია:1934 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:1934 წელს დაარსებულები ფილიპინებში
ფილიპინების ეროვნული პარკების სია

**ფილიპინების ეროვნული პარკები** ― ბუნებრივი ან ისტორიული ღირებულების მქონე ადგილები, რომლებიც შექმნილია ეროვნული ინტექგრირებული დაცული ტერიტორიების სისტემის აქტის (1992) საფუძველზე.

2012 წელს ფილიპინებში 240 დაცული ტერიტორია იყო, რომელთაგან 35-ს ეროვნული პარკის სტატუსი აქვს. 2018 წლის 22 ივნისს, მას შემდეგ, რაც პრეზიდენტმა როდრიგო დუტერტემ E-NIPAS Act-ს მოაწერა ხელი, 94 კრიტიკული ტერიტორიის ადგილასაც ეროვნული პარკები შეიქმნა და ჯამში მათი რიცხვი 107-მდე გაიზარდა.

## ეროვნული პარკები
&nbsp;*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი ან მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლის ნაწილი*.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფილიპინების დაცული ტერიტორიების სია

## რესურსები ინტერნეტში
*Expanded National Integrated Protected Area Systems Act of 2018  – Official Gazette of the Republic of the Philippines

ფილიპინების ეროვნული პარკები
ფილიპინები
კატეგორია:ფილიპინების პარკები
კატეგორია:ფილიპინების ღირსშესანიშნაობების სიები
კომბინირებული მალონური და მეთილმალონური აციდურია

**კომბინირებული მალონური და მეთილმალონური აციდურია** (, **CMAMMA**), ასევე ცნობილი როგორც **კომბინირებული მალონური და მეთილმალონური აციდემია** — მემკვიდრული მეტაბოლური დაავადება, რომელსაც ახასიათებს მალონის მჟავას და მეთილმალონის მჟავას დონის მომატება. ზოგიერთი კვლევა ვარაუდობს, რომ CMAMMA შეიძლება იყოს მეთილმალონური აციდემიის ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული ფორმა და მეტაბოლიზმის ყველაზე ხშირი თანდაყოლილი ხარვეზი. იმის გამო, რომ ის იშვიათად დიაგნოსტირდება, ხშირად აღმოუჩენელი რჩება. 

## სიმპტომები და ნიშნები 
CMAMMA-ს კლინიკური ფენოტიპები ჰეტეროგენურია, ასიმპტომურიდან მსუბუქ და მწვავე სიმპტომებამდე. ძირითადი პათოფიზიოლოგია ჯერაც არ არის ცნობილი. ლიტერატურაში  მოხსენიებულია შემდეგი სიმპტომები:

* მეტაბოლური აციდოზი
* კომა

## დიაგნოზი 
კლინიკური სიმპტომების მრავალფეროვნებისა და ბავშვთა სკრინინგის პროგრამებთან აცდენის გამო CMAMMA ნაკლებად ცნობილი მდგომარეობაა. 

## სქოლიო 
კატეგორია:მეტაბოლური დარღვევები
ობჩური შავი

**ობჩური შავი**, *ობჩის წითელი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში იმერეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის, ფრთიანი, კუმსი, იშვიათად გვხვდება თხელი მტევნები. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ან ოვალური ფორმის, შავი ფერის. წვენი ღია ვარდისფრადაა შეფერილი.

ობჩური შავი სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0-9.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 283

კატეგორია:იმერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მწკლარტა

**მწკლარტა** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და პატარა ზომისაა, განივოვალური, სამნაკვთიანი, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შებუსულია საშუალო სიხშირის აბლაბუდისე-ბურჯაგრისებრად. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და პატარა ზომისაა, ვიწრო კონუსური ფორმის, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, თითქმის შავი. დაფარულია სქელი ცვილისებრი ნაფიფქით. კანი სქელი და უხეში აქვს. რბილობი წვნიანია, ოდნავ კნატუნა. წვენი შეფერილია ღია-ვარდისფრად.

მწკლარტა საშუალო ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი 154-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 150-160 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-9 გ/ლ-ს.

მწკლარტა გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინისა და საბრენდე სპირიტის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 271-272

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ორბელური

**ორბელური**, *ორბელის ოჯალეში*, *ლეჩხუმის ოჯალეში* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საყურძნე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ვარაუდობენ, რომ ეს ჯიში ოდესღაც სამეგრელოდან გადმოუტანიათ და იმ სოფლის სახელი დაურქმევიათ, სადაც თავდაპირველად გაუვრცელებიათ. მას ორბელის ოჯალეშსა და ლეჩხუმის ოჯალეშსაც უწოდებენ. ამ ჯიშს სამეგრელოს ოჯალეშთან საერთო არაფერი აქვს.

ძირითადად მცირე ნარგაობის სახითაა ლეჩხუმში, ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლებში: ორბელი, ლაჯანა, უსახელო, ჩხუტელი და სხვა.

## ბოტანიკური აღწერა 
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ძალიან თხელ აბლაბუდისებრადაა დაფარული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, ხშირად ფრთიანი, იშვიათად ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური, საშუალოდ ან ძლიერ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად მცირედ ოვალური, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი ფერის. კანი სქელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი ოდნავ კნატუნაა, ხორციანი და წვნიანი.

ორბელური ძლიერი ზრდით გამოირჩევა, სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 163-168 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 80-90 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0-8.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-21.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5.6-7.2 გ/ლ-ს.

ორბელური გამოიყენება მშრალი და ბუნებრივად ნახევრადტკბილი სუფრის წითელი ღვინის დასამზადებლად, აგრეთვე საკუპაჟედ. ღვინო კარგად შეფერილია, მსუბუქი, საშუალოდ ექსტრაქტული, სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 284

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები