open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აბსოლუტური იდეალიზმი

**აბსოლუტური იდეალიზმი** — იდეალიზმის სახესხვაობა, რომლის თანახმად მთელი სინამდვილე არის აბსოლუტური იდეა, გონი ან გონება, ხოლო საგნები — მისი გამოვლინება, გაშლა. აბსოლუტური იდეალიზმს მეტაფიზიკურ იდეალიზმსაც უწოდებენ. მისი წარმომადგენლები არიან: ფიხტე, შელინგი, ჰეგელი და სხვები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:აბსოლუტური იდეალიზმი
აბსოლუტური მაგნიტური დაკვირვებები

მინი|დედამიწის მაგნეტიზმის ელემენტები
**აბსოლუტური მაგნიტური დაკვირვებები** — დედამიწის მაგნიტური ველის დაძაბულობის ვექტორის მოდულის (T) ან მისი ვერტიკალური (Z) და ჰორიზონტალური (H) მდგენლებისა და მიხრილობის კუთხის (D) გაზომვები. T, H და Z სიდიდეების რიცხვითი მნიშვნელობები გამოიხატება ერსტედებით, ხოლო D — გრადუსებით. აბსოლუტური მაგნიტური დაკვირვებები ჩვეულებრივ მაგნიტურ ობსერვატორიებში წარმოებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* დედამიწის მაგნეტიზმი

## ლიტერატურა
კატეგორია:გეომაგნეტიზმი
ფიცის კაცები

**ფიცის კაცები** — იმერეთის მეფის  გვარდია, რომელიც შექმნა მეფე სოლომონ I-მა. 1752 წელს სოლომონმა ტახტზე ასვლისთანავე აკრძალა ტყვეთა ვაჭრობა, რის გამოც მას აუჯანყდა კათოლიკოს-პატრიარქი ბესარიონი, ბიძები მამუკა და გიორგი ბაგრატიონები, ბაბუა ლევან აბაშიძე, დედა თამარ აბაშიძე და სოლომონი ტახტიდან ჩამოაგდეს. ამის შემდეგ სოლომონი ერთგულ მხლებლებთან ერთად გაიქცა ახალციხეში და ფაშას შემწეობა სთხოვა. მიღებული რესურსებით სოლომონმა ერთგული აზნაურებისაგან და გლეხებისაგან ჩამოაყალიბა პირადი გვარდია „ფიცის კაცები“. 

ფიცის კაცებმა მონაწილეობა მიიღეს იმერეთის სამეფოს თითქმის ყველა გარდამტეხ მოვლენაში 1754-1810 წლებში.

## ფიცის კაცების სტრუქტურა და მიზნები 
* მეთაური: ბერი ლორთქიფანიძე
* წევრები: მესხები, ღოღობერიძეები, ავალიანები, გრიგალაშვილები, ქოქრაშვილები, მიქაბერიძეები, ჭაბუკიანები ,იაშვილები, ყიფიანები, უგრეხელიძეები და იოსელიანები
* რაოდენობა: 1000 კაცი
* თავშეყრის ადგილი: სოფელი ლეკერწა
* ფიცის დადების დღე 15 მაისი 1754
* ფუნქცია: ბრძოლა ქვეყნის დამოუკიდებლობისათვის, ტყვეთა სყიდვის აღკვეთა. 
* უფლებები: შეუზღუდავი
* სტატუსი: მეფის ძმადნაფიცობა

## ლიტერატურა 
* მარიამ ლორთქიფანიძე, ოთარ ჯაფარიძე, დავით მუსხელიშვილი, როინ მეტრეველი, „საქართველოს ისტორია“ ოთხ ტომად. უძველესი დროიდან ახ. წ. XX საუკუნემდე. გამომცემლობა პალიტრა L. თბილისი. 2012 წ.
*

კატეგორია:იმერეთის სამეფო
აზია-წყნარი ოკეანის საბჭო

**აზია-წყნარი ოკეანის საბჭო** ( — რეგიონული პოლიტიკურ-ეკონომიკური ორგანიზაცია.

შეიქმნა დამფუძნებელ კონფერენციაზე, რომელიც გაიმართა სამხრეთ კორეის დედაქალაქ სეულში 1966 წლის 14-16 ივნისს. კონფერენციაზე ცხრა არაკომუნისტურმა სახელმწიფომ გამოხატა საერთო გადაწყვეტილება, რომ შეინარჩუნოს თავიანთი მთლიანობა და სუვერენიტეტი გარე საფრთხის წინაშე.

ორგანიზაციის შტაბ-ბინა მდებარეობს ტაილანდის დედაქალაქ ბანგკოკში. 

აზია-წყნარი ოკეანის საბჭოს უმაღლესი ორგანოა საგარეო საქმეთა მინისტრების სესია (1973 წლის მერე აღარ მოუწვევიათ). ყოველწლიურ სესიებს შორის საკონსულტაციო და საკოორდინაციო ორგანოა მუდმივმოქმედი კომიტეტი, რომლის შემადგენლობაშიც შედიან მონაწილე ქვეყნების ელჩები, ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრის თავმჯდომარეობით, რომლის ტერიტორიაზეც დაგეგმილია ორგანიზაციის შემდეგი სხდომა.

თავდაპირველად საბჭოს შემადგენლობაში შედიოდა იაპონია, ავსტრალია, ახალი ზელანდია, ტაილანდი, ფილიპინები, მალაიზია, ტაივანი, სამხრეთი კორეა, სამხრეთი ვიეტნამი. დამკვირვებლის სტატუსით მონაწილეობდა ლაოსი.

ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა, იაპონიამ, ავსტრალიამ და მისმა ზოგიერთმა წევრმა მოითხოვეს აზია-წყნარი ოკეანის საბჭოს სამხედრო ბლოკად გადაქცევა.

ინდოჩინეთში ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობის გამარჯვებისა და საერთაშორისო დაძაბულობის განმუხტვის პოლიტიკის შედეგად, აზია-წყნარი ოკეანის საბჭომ მწვავე პოლიტიკური კრიზისი განიცადა. 1973 წელს მისი რიგებიდან გავიდა მალაიზია, 1975 წელს დაიშალა საიგონის მარიონეტული რეჟიმი ნგუენ ვან თჰიეუს ხელმძღვანელობით. მთელმა რიგმა წევრმა ქვეყნებმა გამოთქვეს საბჭოს დაშლის ან ძირეული რეორგანიზაციის სურვილი. აზია-წყნარი ოკეანის საბჭოს მოღვაწეობა პრაქტიკულად პარალიზებული აღმოჩნდა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Asian And Pacific Council

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:პოლიტიკური ორგანიზაციები
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ჩჟან ჩუნსიანი

**ჩჟან ჩუნსიანი** (დ. 1 მაისი, 1953, იუიჩჟოუ, ხენანი, ჩინეთი) — ჩინელი პოლიტიკოსი, ჩინეთის კომუნისტური პარტიის წარმომადგენელი. დაამთავრა ჰარბინის პოლიტექნიკური უნივერსიტეტი. აქვს მენეჯმენტის მაგისტრის ხარისხი. მსახურობდა ჩინეთის სახალხო-განმანთავისუფლებელ არმიაში.

2005 წლიდან 2010 წლამდე ჩინეთის კომუნისტური პარტიის მდივანი იყო ხენანის პროვინციაში. 2010 წლის აპრილიდან ხდება ჩინეთის კომუნისტური პარტიის სინძიანის პროვინციის პირველი მდივანი.

ჩინეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს მე-16 და მე-17 მოწვევის კანდიდატი და მე-19 მოწვევის წევრი.

## კარიერა
ჩჟან ჩუნსიანი დაიბადა იუიჩჟოუს პროვინციაში, ხენანში. 1973 წელს შევიდა ჩინეთის კომუნისტური პარტიაში. 1998 წლიდან არის  მინისტრის მოადგილე, 2002 წლის ოქტომბრიდან 2005 წლის დეკემბრამდე - ჩინეთის ტრანსპორტის მინისტრი. 2005 წლიდან დაინიშნა ხენანის პროვინციის  პირველ მდივნად. 2006 წლიდან, მან ეს პოსტი შეითავსა პროვინციის ასამბლეის სახალხო წარმომადგენლობის თავმჯდომარეობასთან ერთად. 2010 წლის აპრილში ჩაანაცვლა სინძიანის პირველი მდივანი ვან ლეციუანი,მისი ადგილი კი ხენანში ჩჟოუ ციანმა დაიკავა.

ჩჟან ჩუნსიანი მეტად ცნობილი გახდა მას შემდეგ, რაც დაიწყო Tencent-ის მიკრობლოგერობა, განსაკუთრებით კი სრულიად ჩინეთის წარმომადგენელთა კრების შემდეგ, 2011 წელს. ჩინეთში ჩჟან ჩუნსიანი ყველაზე მაღალ სახელმწიფო რანგის ლიდერად ითვლება, რომელიც ფლობს მიკრობლოგს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჩჟან ჩუნსიანის ბიოგრაფია
*ჩჟან ჩუნსიანის ბლოგი 
*[http://russian.china.org.cn/china/archive/lianghui-08/2008-03/11/content_12244347.htm ]

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1953
კატეგორია:ჩინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1 მაისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჩუბუქლუ

**ჩუბუქლუ** () — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში. მოსახლეობის რაოდენობა —   459 კაცი.  

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
ჯიბირ-ქაზმალარი

**ჯიბირ-ქაზმალარი** () — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში.  

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
მუსტაფა ჩოკაი

**მუსტაფა ჩოკაი**, ( დ. 1890 — გ. 1941, ბერლინი) — ყაზახი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, პუბლიცისტი. იყო ჯადიდიზმის მიმდევარი და ერთიანი თურქესტანის შექმნის მთავარი იდეოლოგი.

## ბიოგრაფია
იყო რუსეთის სახელმწიფო დუმის წევრი. 1917 წლის ნოემბრიდან იყო თურქესტანის ავტონომიის (კოკონდის რესპუბლიკა) საგარეო საქმეთა მინისტრი და მოგვიანებით, მთავრობის თავმჯდომარე. ბოლშევიკთა მიერ რესპუბლიკის ლიკვიდაციის შემდეგ გაიქცა უფაში, სადაც აგრძელებდა ბოლშევიკთა წინააღმდეგ ბრძოლას. უფასა და ორენბურგის თეთრგვარდიელთა მიერ დაკავების შემდეგ გაიქცა ბუხარაში. 1919 წლის გაზაფხულზე ბაქოს გავლით ჩავიდა თბილისში, სადაც ცხოვრობდა 1921 წლის მარტამდე. ბოლშევიკთა მიერ საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ გადადის თურქეთში, შემდეგ კი ემიგრაციაში მიდის საფრანგეთში, ბოლოს საცხოვრებლად გადადის ბერლინში. ევროპაში ცხოვრების პერიოდში აარძელებდა ანტისაბჭოთა მოღვაწეობას. 1920-30-იან წლებში აქვეყნებდა პუბლიკაციებს ისტორიის საკითხებზე. გარდაიცვალა ბერლინში, დაკრძალულია ბერლინის მუსლიმთა სასაფლაოზე.  

## რესურსები ინტერნეტში
* Мұстафа Шоқайдың тарихи тұлғасының бағалануы. Әбдіуақап Қара 
* Исполнилось 120 лет со дня рождения Мустафы Шокая
* Бахыт Садыкова. Мустафа Шокай 
* В архивах Санкт-Петербурга найдены новые документы о Мустафе Шокае
* Мустафа Шокай посмертно награждён медалью «Личность Петербурга»
* Первым президентом является Мустафа Шокай
* Посол великой степи 

კატეგორია:დაბადებული 1890
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ყაზახი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის მონაწილეები
ბელა კუნი

**ბელა კუნი** (; დ. 1886 — გ. 29 აგვისტო, 1938) — უნგრელი კომუნისტი რევოლუციონერი და პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
1902 წელს 16 წლის ასაკში ხდება უნგრეთის სოციალ-დემოკრატიული მუშათა პარტიის წევრი. მონაწილეობდა გაფიცვების ორგანიზებასა და მარქსისტული რევოლუციური ჯგუფების შექმნაში. პირველი მსოფლიო ომის დაწყებასთან დაკავშირებით იწვევენ ავსტრია-უნგრეთის არმიაში. მონაწილეობდა აღმოსავლეთ ფრონტის საომარ მოქმედებებში რუსეთის წინააღმდეგ. 1916 წელს ტყვედ ჩავარდნილი გაგზავნეს ურალში, სადაც ყალიბდება მტკიცე კომუნისტად. თებერვლის რევოლუციის შემდეგ ხდება რსდმპ(ბ) პარტიის წევრი. უნგრელი ტყვეებისგან იქვე აყალიბებს უნგრეთის წითელ არმიას. მალე მოსკოვში ჩადის და პირადად ეცნობა ლენინს. მონაწილეობდა რუსეთის სამოქალაქო ომის საბრძოლო მოქმედებებში. 1918 წლის 17 ნოემბერს ბრუნდება უნგრეთში, სადაც აარსებს უნგრეთის კომუნისტურ პარტიას. 1919 წლის 21 მარტს გამოცხადდა უნგრეთის საბჭოთა რესპუბლიკა, რომელმაც 133 დღე იარსება. ამის შემდეგ ბელა კუნი გარბის ავსტრიაში, შემდეგ კი რუსეთში. 1920 წლის ნოემბრიდან ყირიმში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების შემდეგ ინიშნება ყირიმის რევკომის თავმჯდომარედ. 1921 წელს ინიშნება კომინტერნის აღმასრულებელი კომიტეტის პრეზიდიუმის წევრად. 1924 წლის ივლისში ბრუნდება უნგრეთში კომინტერნის აგიტპროპაგანდის განყოფილების უფროსად. რევოლუციური მოღვაწეობისთვის დააპატიმრეს, მაგრამ მალევე გამოუშვეს. ბრუნდება რუსეთში და იწყებს აქტიურ საგამომცემლო-პუბლიცისტურ მოღვაწეობას. 1937 წელს აპატიმრებენ კონტრრევოლუციური ტერორისტული ორგანიზაციის ხელმძღვანელობის ბრალდებით და უსჯიან დახვრეტას. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Béla Kun Internet Archive Marxists Internet Archive-ზე.
* Wireless Message to Béla Kun, 23 March 1919.
* Crimean government on the ethnic cleansing among Crimean Turks.
* Marxist interpretation of the March Action.

კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი  29 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:უნგრელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
სასახლის მეჩეთი ბაქოში

**სასახლის მეჩეთი  ბაქოში**  () — XV საუკუნის მეჩეთი, რომელიც შედის ბაქოს შირვანშაჰთა სასახლის კომპლექსში.

## არქიტექტურა 
მეჩეთის გეგმა სწორკუთხაა. არის დიდი დარბაზი, ქალთათვის განკუთვნილი ლოცვისა და სამსახურის აღსრულებისთვის გამოყოფილი მომცრო ოთახებით. შირვანშაჰების სამარხისაკენ მიმართული ჩრდილოეთის პორტალი უფრო დიდებულია, ვიდრე სამხრეთის პორტალი. ეს უკანასკნელი განკუთვნილი იყო სასახლის მესვეურთათვის, რომლებიც ნახევრად მიწისქვეშა გასასვლელით სარგებლობდნენ. 

## ინტერიერი 
ორი ადგილიდან განათებული სამლოცველო დარბაზი გადახურულია სფერული ფორმის იალქნებიანი გუმბათით. მიჰრაბი დარბაზის სამხრეთით მდებარეობს. ერთი ადგილიდან განათებული ქალთა სამლოცველოს ზემოთაც გუმბათოვანი გადახურვაა გამოყენებული, თუმც მისი ზომები ბევრად ჩამორჩება სამლოცველო დარბაზის გუმბათს. სკუფებიანი ორი გუმბათით დასრულებული პრიზმის ფიგურის მსგავსი მოცულობის მკაცრ ფონზე მკვეთრად იკვეთება მეჩეთის პორტალის ღრმად ამოჭრილი შიდა მოცულობითი გამოსახულება.

## მინარეთი 
მინარეთის თაღზე გარშემოწერილია წარწერა, ლიგატურა, რომელიც მოიცავს თარიღს — 845 წელი (1441/42). შერეფის სტალაქტიდების დეტალები ფაქიზად არის მოდელირებული.

## სქოლიო
## ლიტერატურა
* აზერბაიჯანის ხელოვნება

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები აზერბაიჯანში
ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა

**ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონა** (; ; ) — შეთანხმება თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ კანადას, აშშ-სა და მექსიკას შორის. შეთანხმებას ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონის ხელშეკრულებას ხელი მოაწერეს 1992 წლის 17 დეკემბერს და ძალაში შევიდა 1994 წლის 1 იანვარს. მან შეცვალა კანადა-ამერიკის შეთანხმება თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ. 

## ისტორია 
ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონის შექმნისაკენ გადადგმული პირველი ნაბჯი იყო „ებოტის გეგმა“, რომელიც მიიღეს 1947 წელს და რომლის მიზანიც იყო აშშ-ის ინვესტიციების სტიმულირება კანადის ეკონომიკის წამყვან სექტორებში. 1959 წელს ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა და კანადამ დადეს შეთანხმება ერთობლივ სამხედრო წარმოებაზე, რამაც ხელი შეუწყო ამერიკული სტანდარტების დანერგვას კანადური წარმოების ტექნიკურ აღჭურვილობაში.

შემდეგი ნაბიჯი იყო 1965 წლის ხელშეკრულება  სავაჭრო პროდუქციის ლიბერალიზაციის შესახებ. კანადა-აშშ-მექსიკის სავაჭრო-ეკონომიკური გაერთიანების შესახებ დაიბადა 1970-იან წლებში. თავდაპირველად საუბარი მიმდინარეობდა მხოლოდ ენერგეტიკული კავშირის გაფორმებაზე. მსგავს იდეას კი მხარი დაუჭირეს 1980-იან წლებში ამერიკის პრეზიდენტებმა რონალდ რეიგანმა და ჯორჯ ბუშმა. 

1988 წლის სექტემბერში სამწლიანი მოლაპარაკებების შემდეგ ხელი მოაწერეს კანადა-ამერიკის ხელშეკრულებას თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ, რომლის თანახმადაც ათი წლის განმავლობაში აშშ-სა და კანადას უნდა ჩამოეყალიბებინათ თავისუფალი სავაჭრო ზონა. 

შეთანხმება ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონის შექმნის შესახებ ძალაში შევიდა  1994 წლის 1 იანვრიდან. იგი ამტკიცებდა და აგრძელებდა 1988 წლის კანადა-ამერიკის შეთანხმებას თავისუფალი ვაჭრობის შესახებ. 

## მიზნები 
ჩრდილოამერიკული თავისუფალი ვაჭრობის ზონის შექმნის მიზანი იყო ვაჭრობისა და ინვესტიციის სფეროში არსებული ბარიერების მოსპობა აშშ-ს, კანადასა და მექსიკას შორის.

## ლიტერატურა 
* Edward J. Chambers, Peter H. Smith (2002) *NAFTA in the new millennium*. University of California, San Diego. Center for U.S.-Mexican Studies ISBN 0-88864-386-1 ==
* Maxwell A. Cameron, Brian W. Tomlin (2002) *The making of NAFTA: how the deal was done*. Cornell University Press. ISBN 0-8014-8781-1.
* Gary Clyde Hufbauer and Jeffrey J. Schott (2005) *NAFTA Revisited: Achievements and Challenges* Washington, D.C. : Institute for International Economics ISBN 0-88132-334-9
* M. Angeles Villarreal (2010) *NAFTA and the Mexican Economy*, Federation of American Scientists Congressional Research Service. RL34733

## რესურსები ინტერნეტში
* Public Citizen’s Report on NAFTA
* NAFTA Secretariat website 
* Border Trade Alliance

## სქოლიო
კატეგორია:1994 წელი კანადაში
კატეგორია:1994 წელი მექსიკაში
კატეგორია:1994 წელი აშშ-ში
ბაქოს არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი

**არქეოლოგიისა და ეთნოგრაფიის მუზეუმი** () — აზერბაიჯანის კულტურული დაწესებულება. განლაგებულია ბაქოში. 

## ისტორია 
დაარსდა 1976 წელს. სახელწოდება მიენიჭა აზერბაიჯანელი არქიტექტორ მიქაილ უსეინოვის პატივსაცემად.

2008 წელს მუზეუმში ჩატარდა სარემონტო-სარესტავრაციო სამუშაოები და გამოფენათა რიცხვი გაიზარდა 2000-მდე. 

## ექსპოზიცია 
მუზეუმი გაყოფილია ორ სექციად. ეთნოგრაფიის სექციაში წარმოდგენილია მასალები, რომლებიც მიეკუთვნებიან  XIX  საუკუნის ბოლოს და  XX საუკუნის დასაწყისს, ასევე აზერბაიჯანელი ხალხის ცხოვრებას.

არქეოლოგიის სექციაში წარმოდგენილია მასალები, რომელნიც მიეკუთვნებიან  აზერბაიჯანის ისტორიულ განვითარებას, მის კულტურას ქვის ხანიდან გვიანი შუა საუკუნეების ხანამდე.
მუზეუმის ექსპონატები  ქმნიან  სრულ სურათს პირველყოფილი ადამიანის ბანაკებზე აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე, შუა საუკუნეების  დასახლებებზე, ადრეულ ქალაქების კულტურაზე, უძველესი  სახელმწიფოების  ისტორიულ და მატერიალურ  კულტურაზე.

## სქოლიო
კატეგორია:აზერბაიჯანის მუზეუმები
კატეგორია:1976 წელს დაარსებული მუზეუმები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
აზერბაიჯანის გენური რესურსების ინსტიტუტი

**აზერბაიჯანის გენური რესურსების ინსტიტუტი** — სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტი, რომელიც შედის აზერბაიჯანის ეროვნულ მეცნიერებათა აკადემიაში.

## შესავალი 
აზერბაიჯანის გენური რესურსების ინსტიტუტი შეიქმნა მინისტრთა კაბინეტის 2003 წლის 30 იანვრის №12 დადგენილების საფუძველზე აზერბაიჯანის ეროვნული აკადემიის გენეტიკისა და სელექციის ინსტიტუტის ბაზაზე.

ინსტიტუტის დირექტორია, წევრ-კორესპონდენტი აქპაროვი ზეინალ იბა ოღლი. 

ძირითადი სამეცნიერო მიმართულებებია კულტურული მცენარეულობებისა და მათი გარეული მონათესავე მცენარეების ინვენტარიზირება, პასპორტირება, ინტროდუქცირება, შეგროვება, აღდგენა, გამრავლება, შეფასება  საერთაშორისო დესკრიფტორებით და ა.შ.; ადგილობრივი სოფლის მეურნეობის ცხოველების ფორმების შესწავლა და მათი შენარჩუნება და ა.შ.; სამეცნიერო კვლევების ჩარტარება მაღალპროდუქციული ძიშების სელექციის გზით გამოყვანასთან დაკავშირებით და ამასთან დაკავშირებით ინსტიტუტების მუშაობის გაერთიანება და შეჯამება.

## სტრუქტურული ქვედანაყოფის მოღვაწეობის ძირითადი მიმართულებები 
თესლის საიმედო შენახვა, ისეთ პირობებში, როდესაც იქმნება სრული გენეტიკური ერთობა და ბუნებრივი სისტემების აქტივაცია,  გენეტიკური მასალის შენახვა დაბერების გამორიცხვით, გენბანკში შენახვის პირობებით. გენეტიკური ნაირფეროვნების კოლექციების შეფასება მოლეკულურ-გენეტიკური მარკერების გამოყენებით.

## სტრუქტურული ქვედანაყოფის სამეცნიერო შედეგები 
მაცივრის საკანში სულ შეგროვებულია ხორბლის 7000 ნიმუში, რომელნიც მიეკუთვნებიან 61 სხვადასხვა ჯიშს, 217 გვარს, 399 სახეობას და 225  ნაირსახეობას. შემუშავებულია პროგნოზირებისა და პოტენციული ხანგრძლივობის უნივერსალური მეთოდოლოგია. შენახვის ხანგრძლივობის გასაზრდელად გამოიყენება სხვადასხვა სახის ქიმიური და ფიზიკური ნივთიერებები, რომლებიც ასევე ამცირებენ გენეტიკური შედეგების რისკს.

## სქოლიო
კატეგორია:2003 წელს დაარსებული ორგანიზაციები
კატეგორია:ბაქო
გამარ ალმასზადე

**გამარ ჰაჯიაღა-ყიზი ალმასზადე** ( დ. 10 მარტი, 1915 — გ. 7 აპრილი, 2006) — აზერბაიჯანელი საბჭოთა ბალერინა, ბალეტმაისტერი და პედაგოგი. სსრკ სახალხო არტისტი (1959). აზერბაიჯანის პირველი ბალერინა.

## ბიოგრაფია
გამარ ალმასზადე დაიბადა 1915 წლის 10 მარტს ბაქოში ბებიაქალის ოჯახში. პირველად შევიდა ბალეტზე 6 წლის ასაკში, კერძო სტუდიაში (მოგვიანებით კი ოპერის თეატრთან არსებულ სკოლაში, დღეს ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი).

სწავლის დასრულების შემდეგ 1930 წლიდან ბალერინა — მირზა ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის სახელმწიფო აკადემიური თეატრში. 1932 წელს ითამაშა მეორე სახის როლი რეინგოლდ გლიერის „შაჰსენემის“ ოპერაში.

1933-1936 წლებში სწავლობდა ლენინგრადის ქორეოგრაფიულ ტექნიკუმში (დღეს აგრიპინა ვაგანოვას სახელობის რუსული ბალეტის აკადემია), მარია რომანოვა (ულანოვას) (ბალერინა გალინა ულანოვას დედის) კლასში. 

1936 წლიდან მ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის სოლისტია.  
 ქორწილი, 1931 წელი.]]

1937 წელს სათავეში ჩაუდგა აზერბაიჯანის ფილარმონიასთან არსებულ სიმღერისა და ცეკვის აზერბაიჯანის სახელმწიფო ანსამბლს, ხელმძღვანელობდა ანსამბლის საცეკვაო ჯგუფს, დგამდა სახალხო ცეკვებს. მონაწილეობდა ექსპედიციებში აზერბაიჯანის ტერიტორიაზე კომპოზიტორ უზეირ ჰაჯიბეკოვის ხელმძღვანელობით ხალხური ცეკვების შეგროვების მიზნით, რათა შემდგომ დაედგათ დიდ სცენაზე..

1953 წლიდან — მ. ახუნდოვის სახელობის აზერბაიჯანის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მთავარი ბალეტმეისტერი, 1972 წლიდან კი — საბალეტო დასის სამხატვრო ხელმძღვანელი. იმყოფებოდა გასტროლებზე საფრანგეთში, ინდოეთში და ნეპალში..

1936 წლიდან ასწავლიდა ბაქოს ქორეოგრაფიულ სასწავლებელში, შემდგომ  გახდა მისი დირექტორი (1990-იანი წლების ბოლომდე). მის მოსწავლეებს შორის არიან: ლეილა ვექილოვა, რაფიგა ახუნდოვა, ჩიმნაზ ბაბაევა, თამილა შირალიევა და სხვები.

1970 წელს მოწვეულ იქნა ერაყის კულტურის სამინისტროს მიერ ბაღდადში, სადაც მისი ხელმძღვანელობით დაარსდა ერაყის სახალხო ცეკვების ანსამბლი.
 
არის აზერბაიჯანის ბალეტთან დაკავშირებული რამდენიმე სტატიის ავტორი.

1945 წლიდან საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრი.

1931 წელს იქორწინა აფრასიიაბ ბადალბეილიზე, მაგრამ მათი ოჯახი დაიშალა ბალეტ „ქალწულის კოშკზე“ ერთობლივი მუშაობის პროცესში (1940).

გარდაიცვალა 2006 წლის 7 აპრილს. დაკრძალულია ბაქოში, საპატიო დაკრძალვის ხეივანში.

დამონტაჟდა მემორიალური დაფა სახლზე, რომელშიც გამარ ალმასზადე 1937-2006 წლებში ცხოვრობდა. 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 10 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ბალერინები
კატეგორია:XX საუკუნის ბალერინები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ხალხთა მეგობრობის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ბაქოში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ბასქალი

**ბასქალი** () — აზერბაიჯანის რესპუბლიკის ისმაილის რაიონის დასახლება და მუნიციპალიტეტი. განლაგებულია ზღვის დონიდან 998 მეტრის სიმაღლეზე. მოსახლეობის რაოდენობა შეადგენს 1500 კაცს. თათრულენოვანი ლაჰიჯისგან განსხვავებით, რომელიც განლაგებულია შედარებით უფრო ახლოს, მისი მოსახლეობა აზერბაიჯანულენოვანია.

## ისტორია 
ზოგიერთი ისტორიკოსის აზრით ბასქალი დაარსდა, IV საუკუნეში. დასახლების ამჟამინდელი ტერიტორია უძველესი დროინდელი ალბანეთის სახელმწიფოს ეკუთვნის. აკადემიკოსი ზი ბუნიატოვას თანახმად, სიტყვა ბასგალი, „ბას“ და „გალ“ გამოთქმების კომბინაციისაგან შედგება, რაც ნიშნავს კოშკის აშენებასა და განდიდებას. 

ბასქალის გააჩნია წვრილი და მოპირკეთებული ქუჩები, განვითარებული საკანალიზაციო სისტემით. დასახლება ცნობილია თავისი სიძველითა და განუმეორებელი ბუნებით. აქ განლაგებულია შუა საუკუნეების მეჩეთები, რომელთაგანაც პირველი მიეკუთვნება XI საუკუნეს, მეორე კი XIV საუკუნეს. შემონახულა ძველი აბანო, რომელიც მიეკუთვნება XVI  საუკუნეს. დასახლება შედის სახელმწიფო კულტურულ-ისტორიულ ნაკრძალში და მას იცავს სახელმწიფო. 2018 წლის 3 ოქტომბერს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევიმა ხელი მოაწერა განკარგულებას „ბასქალის“ სახელმწიფო ისტორიულ-კულტურულ ნაკრძალად გამოცხადების შესახებ.

1932–1933 წლებში ბასქალი იყო ისმაილის რაიონის ცენტრი.

ბასქალი — აზერბაიჯანელი საბჭოთა მწერლისა და ჟურნალისტის აბულგასან ალეკპერზადეს და დიდი სამამულო ომის მონაწილისა და იტალიური წინააღმდეგობის მოძრაობის წევრის მამედ ბაგიროვის მშობლიური სოფელია.

## ეკონომიკა 
უძველესი დროიდან ბასქალი ხელნაკეთობების წარმოების ცენტრს წარმოადგენდა. ცნობილი იყო აბრეშუმის ქსოვით, ქალის ეროვნული თავსაბურავი-კიალაგაის წარმოებით. კერძოდ, ჩვენამდე მოაღწია დაზგებმა, რომლებზეც ძველად ართავდნენ აბრეშუმს. აქ მუშაობს ხალიჩის მქსოველი რამდენიმე ცეხი. დასახლებაში ასევე ფუნქციონირებს 4 რძის კომბინატი და მინერალური წყლის წარმოების ცეხი. აზერბაიჯანული ხელოვნება სახელწოდებით „კიალაგაის სიმბოლიზმი და ტრადიციული ხელოვნება“ შეტანილ იქნა იუნესკოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის სიაში. 2015 წლის 25 ივნისში სოფელში პირველად იქნა გაყვანილი ბუნებრივი აირი.·

## კულტურაში 
ცნობილია აზერბაიჯანული სახალხო ცეკვა „ბასქალი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Azerbaijan international: „Basgal and Lahij Villages High Up in the Caucasus Mountains“

## სქოლიო 
კატეგორია:ისმაილის რაიონის დაბები
Cephalotes

***Cephalotes*** ( „მოქლონი ბრტყელი თავით“) — ტრიბა *Cephalotini*-ს ხის ჭიანჭველათა გვარი *Myrmicinae*-ს ქვეოჯახისა.

## სისტემატიკა 
*Cephalotes*-ის გვარი პირველად 1860 წელს გამოყო ინგლისელმა ენტომოლოგმა ფრედერიკ სმიტმა (1805—1879) და თავის რიგებში მოითვლის დაახლოებით 130 სახეობას. გვარი მიეკუთვნება ტრიბა *Cephalotini*-ს (*Myrmicinae*).

### სინონიმები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

### სახეობები 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Cephalotes-ს გვარის ჭიანჭველები 
* AntWeb — Genus: Cephalotes Latreille, 1802 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:მირმიცინები
ქაღალდის ტყვია (ტელესერიალი)

**ქაღალდის ტყვია** — ქართული მძაფრ-სიუჟეტიანი დრამა სერიალი, რომელიც ტელეკომპანია რუსთავი 2-მა გადაიღო 2007 წელს.

## გადაღება 
სერიალის გადაღება ძირითადად მიმდინარეობდა თბილისში. ძირითადი ლოკაციები: კაფე დუბლინი, კაფე პროფილი, ღამის კლუბი ნაით ოფისი, საპატრულო პოლიციის დეპარტამენტი. სერიალში გამოყენებულია ფილმების: მცველი, პროფესიონალი, ინდიანა ჯონსი, გიორგი სააკაძე, ქორწილი და ქართული მხატვრული ფილმის უდიპლომო სასიძოს კადრები.

## მთავარ როლებში
## როლებში 
## საბავშვო როლები 
## ეპიზოდურ როლებში 
* თენგო ჩერქეზიშვილი
* ლაშა რამიშვილი
* დათო ოდიაშვილი
* ვახტანგ კობაიძე
* ირაკლი კაკაბაძე
* ანდრო ჭიჭინაძე
* ბესო ნასყიდაშვილი

## შემოქმედებითი ჯგუფი
* ირაკლი ივანიშვილი - ხმის რეჟისორი
* მამუკა ტყეშელაშვილი - მხატვრული განათება
* მალხაზ დათუკიშვილი - მხატვარი
* გიორგი ნავროზაშვილი - მხატვარი
* ნიკოლოზ კობალავა - მხატვარი
* სალომე სხირტლაძე - კოსიუმების მხატვარი
* მზია კენჭიაშვილი - მხატვარი-გრიმიორი
* ვალერი ოდიკაძე - მონტაჟი 
* გოგა ხაინდრავა (უმცროსი) - ოპერატორი
* ლელი მიმინოშვილი - რეჟისორის ასისტენტი
* მარინა ბახტაძე - რეჟისორის ასისტენტი
* თამარ შავგულიძე - რეჟისორის ასისტენტი
* დიმიტრი ჭუმბურიძე -რეჟისორის ასისტენტი
* ვანო თვაური - ოპერატორის ასისტენტი
* ვაჟა აფრასიძე - გამნათებელი
* ჯაბა კლდიაშვილი - გამნათებელი
* ნიკოლოზ თაბუკაშვილი - გამნათებელი
* სანდრო დევდარიანი - გამნათებელი
* ბიძინა ჩხაიძე - გამნათებელი
* დავით სიხარულიძე - ხმის რეჟისორის ასისტენტი
* გიორგი გოგოლაძე - ხმის რეჟისორის ასისტენტი
* აკაკი მიქაძე - ხმის რეჟისორის ასისტენტი
* ლევან იაშვილი - ხმის რეჟისორის ასისტენტი
* გიორგი ხარებაშვილი - ხმის რეჟისორის ასისტენტი
* ლილი დადიანი - კოსტუმების მხატვრის ასისტენტი
* ნანა ჭილაძე - კოსტუმების მხატვრის ასისტენტი
* ლიზა ლორთქიფანიძე - ფოტოგრაფი
* შალვა ლომსაძე - კომპიუტერული გრაფიკა
* ალექსანდრე კიზაკიანი - კომპიუტერული გრაფიკა
* დავით მამარდაშვილი - კომპიუტერული გრაფიკა
* ლევან ამაშუკელი - ფერი კორექცია
* ირაკლი სოლომანაშვილი - რედაქტორი
* ბესო გიორგაძე - ადმინისტრაცია
* ლიკა ხომერიკი - ადმინისტრაცია
* ვანო კერესელიძე - ადმინისტრაცია
* შალვა შუბლაძე - ადმინისტრაცია
* ბახვა აბრამიშვილი - ადმინისტრაცია
* დავით აბრამიშვილი - ადმინისტრაცია
* ლევან რეხვიაშვილი - ადმინისტრაცია
* სოსო ცუცუნაშვილი - მძღოლი
* ჯასიმ ატაშოვი - მძღოლი
* ვანო ჭინჭარაძე - მძღოლი
* დავით გოგილაშვილი - მძღოლი
* გუჯა ბაიაშვილი - მძღოლი
* გია ჩაღრმელაშვილი - მძღოლი
* დავით ლობჟანიძე - მძღოლი
* მიხო დევდარიანი - ფილმზე მუშაობდნენ
* ბაჩო ფირცხალაიშვილი - ფილმზე მუშაობდნენ
* ნინო ჩიქოვანი - ფილმზე მუშაობდნენ
* სანდრო ჯაფარიძე - ფილმზე მუშაობდნენ
* ლაშა ჩხიკვიშვილი - ფილმზე მუშაობდნენ
* მაქსიმ მაისეევი - ფილმზე მუშაობდნენ
* მაია კანკავა - ფილმზე მუშაობდნენ
* გოგა პიპინაშვილი - ტექსტის მთხრობელი
* აკა მორჩილაძე - ორიგინალური იდეის ავტორი

კატეგორია:ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:2007 წლის ქართული ტელესერიალები
კატეგორია:რუსთავი 2
ფაიზულა ხოჯაევი

**ფაიზულა ხოჯაევი** ( დ. 1896 — გ. 13 მარტი, 1938) — უზბეკი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე, რევოლუციონერი

## ბიოგრაფია
1917 წელს იყო ტაშკენტში გამომავალ გაზეთ „უჩკუნის“ რედაქტორი. 1920 წლიდან ალიანსში შედის ბოლშევიკებთან, ხდება რკპ(ბ) პარტიის წევრი და ბუხარის რევკომის თავმჯდომარე. 1920-24 წლებში იყო ბუხარის სახალხო საბჭოთა რესპუბლიკის მთავრობის თავმჯდომარე. 1922 წლიდან იყო საკავშირო კომუნისტური პარტიის შუა აზიის ბიუროს წევრი. 1925 წლიდან ხდება უზბეკეთის სსრ-ს სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარე და ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის წევრი. 1937 წელს უზბეკეთის სსრ კომპარტიის მე-7 ყრილობაზე გადააყენეს ყველა სახელმწიფო და პარტიული თანამდებობიდან და გარიცხეს პარტიიდან. იმავე წლის 9 ივლისს დააპატიმრეს და მოსკოვის მესამე პროცესზე გაასამართლეს ტროცკისტული ჯგუფის წევრობის, შეთქმულების მოწყობის და გერმანიის, იაპონიის, აშშ-სა და პოლონეთის სასარგებლოდ ჯაშუშობის ბრალდებით. მასთან ერთად გაასამართლეს ნიკოლაი ბუხარინი, ალექსეი რიკოვი, ჰენრიხ იაგოდა, ნიკოლაი კრესტინსკი. დახვრიტეს 1938 წელს. 

## რესურსები ინტერნეტში
*World Statesmen – Uzbekistan
*Archontology – Fayzulla Khodzhayev

კატეგორია:დაბადებული 1896
კატეგორია:გარდაცვლილი  13 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:უზბეკი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
აზერბაიჯანის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი

**აზერბაიჯანის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი** () — პანტომიმის პირველი თეატრი აზერბაიჯანის ისტორიაში.
 
## ისტორია 
1994 წლის 16 მაისს შეიქმნა აზერბაიჯანის სახელმწიფო პანტომიმის თეატრი პანტომიმის თეატრ-სტუდია „შერეკილების შეკრების“ ბაზაზე, რომელიც ახორციელებდა თავის მოღვაწეობას მოზარდ მაყურებლის თეატრთან. მთავარი რეჟისორი იყო ბახტიარ ხანიზადე. იგი მჭიდროდ  მოღვაწეობდა აზერბაიჯანის სახელმწიფო კულტურისა და ხელოვნების სტუდენტებთან და არჩევდა მათში ისეთ ხალხს, რომლებიც მას მიაჩნდა ღირსეულად პიონერული თეატრალური  სტუდიის ჩამოსაყალიბებლად აზერბაიჯანში. მომდევნო 11 წლის განმავლობაში თეატრი განლაგებული იყო მოზარდი მაყურებლის თეატრის  შენობაში, მანამ, სანამ არ გადაინაცვლა კინოთეატრ „შფაგის“ შენობაში.

2000 წელს „შერეკილების შეკრებამ“ მიიღო სახელმწიფო თეატრის სტატუსი.

2009 წელს თეატრის დასმა ჩაატარა გასტროლები 12 ქვეყანაში. მათ რეპერტუარში შედიოდა 24 პიესა, როგორც ადგილობრივი, ასევე იმ ქვეყნების, რომელშიც მათ ჰქონდათ გასტროლები.

## ლიტერატურა
* თეატრის ოფიციალური ვებგვერდი 

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:აზერბაიჯანის თეატრები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
ტურარ რისკულოვი

**ტურარ რისკულოვი** ( დ. 1894 — გ. 10 თებერვალი, 1938) — ყაზახი პოლიტიკოსი და სახელმწიფო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1919 წელს იყო თურქესტანის ასსრ-ს ცაკ-ისა და სახკომსაბჭოს თავმჯდომარე, თურქესტანის მუსლიმური ბიუროს თავმჯდომარე. 1921 წელს იყო რსფსრ-ს ნაციონალურ საკითხთა კომისარიატის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი აზერბაიჯანში. წევრი. 1921-22 წლებში იყო ამავე კომისარიატში კომისრის მოადგილე. 1922-24 წლებში იყო კომინტერნის სრულუფლებიანი წარმოამდგენელი მონღოლეთის სახალხო რესპუბლიკაში. 1926-37 წლებში იყო რსფსრ-ს სახკომსაბჭოს თავმჯდომარის მოადგილე. პარტიაში მხარს უჭერდა ხალხთა თვითგამორკვევის პრინციპებსა და პარტიულ თანამდებობებზე ეროვნული კადრების მოზიდვას, იყო პარტიის მემარჯვენე ფრთის წარმომადგენელი. 1937 წელს დაადანაშაულეს მარქსიზმისა და ლენინიზმის პრინციპებიდან და პარტიის გენერალური ხაზიდან გადახვევაში, გამოაცხადეს ხალხის მტრად, დააპატიმრეს და დახვრიტეს ანტისაბჭოთა შეთქმულებაში მონაწილეობის ბრალდებით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Рыскулов на Форуме История Казахстана
* Статья о Рыскулове на сайте КаЭУ
* В центре Москвы установлена мемориальная доска Турару Рыскулову // ЦАОИнформ.ру, 11.08.2011

კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1938
კატეგორია:ყაზახი პოლიტიკოსები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
კატეგორია:საკავშირო კპ-ის (ბ) XVIII ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
აბსოლუტური „მე“

**აბსოლუტური „მე“** — ფიხტეს ფილოსოფიის ძირითადი ცნება, აღნიშნავს სუბიექტს, რომელიც წინ უსწრებს მის დიფერენცირებას (გამოყოფას) კონკრეტულ „მედ“ და „არა-მედ“. აბსოლუტური „მე“ არის კანტის ტრანსცენდენტალური სუბიექტის, ტრანსცენდენტალური აპერცეფიის თავისებური გააზრება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფია
აბსოლუტური მოძრაობა

**აბსოლუტური მოძრაობა** — მოძრაობა ათვლის აბსოლუტური სისტემის მიმართ. სივრცისა და დროის მეტაფიზიკური თეორია ასეთ სისტემებად თვლიდა აბსოლუტურ სივრცესა და დროს, რომელთა მიმართ მოძრაობას იგი აბსოლუტურს უწოდებდა. „აბსოლუტური მოძრაობა, — წერდა ნიუტონი, — არის სხეულის გადაადგილება მისი ერთი აბსოლუტური ადგილიდან მეორეზე“. აბსოლუტურ მოძრაობას მეტაფიზიკური აზროვნება ნამდვილ ჭეშმარიტ მოძრაობად თვლიდა, ხოლო ფარდობით მოძრაობას — მოჩვენებითად. ფარდობითობის თეორიამ უარყო აბსოლუტური მოძრაობის არსებობის მეტაფიზიკური თვალსაზრისი. ამ თეორიის თანახმად, რეალური მოძრაობა მხოლოდ ფარდობითად უძრავი ათვლის სისტემის მიმართ სრულდება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ათვლის სისტემა

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფილოსოფია
ბექირ სამი კუნდუხი

მინი|ბექირ სამი კუნდუხი
**ბექირ სამი კუნდუხი** ( დ. 1864, სოფ. სანიბა, თერგის ოლქი, რუსეთის იმპერია, დღევანდელი ჩრდილოეთი ოსეთი, — გ. 13 მარტი, 1932, სტამბოლი, თურქეთი) — ოსური წარმოშობის თურქი პოლიტიკოსი.

## ბიოგრაფია
დაიბადა ოსეთში მეფის ოფიცრის, სარწმუნოებით მუსლიმ გენერალ-მაიორ მუსა კუნდუხოვის ოჯახში. რუსეთის მიერ ჩრდილოეთ კავკასიის დაპყრობის შემდეგ მუჰაჯირების სახით ოჯახი გადასახლდა ოსმალეთის იმპერიაში. დაამთავრა გალათასარაის ლიცეუმი, შემდეგ პოლიტიკურ მეცნიერებათა სკოლა პარიზში. იყო სირიის გუბერნატორი. თავიდანვე მიემხრო ქემალისტურ მოძრაობას. იყო სივასის კონგრესის მონაწილე. 1920 წელს დაინიშნა ანკარის მთავრობის საგარეო საქმეთა მინისტრად. იყო ქემალისტთა მიერ მოსკოვში გაგზავნილი პირველი დელეგაციის ხელმძღვანელი. დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე მოსკოვმა ფინანსური, სამხედრო და ტექნიკური დახმარება გაუწია ქემალის მთავრობას. 1921 წელს ხელმძღვანელობდა ანკარის სამთავრობო დელეგაციას ლონდონში, ასევე აწარმოებდა საიდუმლო მოლაპარაკებებს ლოიდ-ჯორჯთან სევრის ხელშეკრულების პირობების შემსუბუქების მოთხოვნით. მანვე მოაწერა ხელი 9 და 11 მარტს საფრანგეთთან და იტალიასთან დადებულ ხელშეკრულებებს. 922 წლიდან ოპოზიციაში უდგება მუსტაფა ქემალს. 1924-25 წლებში იყო ოპოზიციური „პროგრესული დემოკრატიული პარტიის“ წევრი. მუსტაფა ქექმალის მიერ ოპოზიციის მიმართ გატარებული რეპრესიების შემდეგ თავს ანებებს პოლიტიკურ საქმიანობას. გარდაიცვალა 1932 წელს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* ossetians.com по К.Челахсаты «Осетия и осетины»

კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1932
კატეგორია:თურქი დიპლომატები
კატეგორია:თურქი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბოლშევიკები
ლევ კამენევი

thumb|
**ლევ ბორისოვიჩ კამენევი**, ნამდვილი გვარი *როზენფელდი* ( დ. 1883, თბილისი — გ. 13 მარტი, 1936) — საბჭოთა პარტიული და სახელმწიფო მოღვაწე, ბოლშევიკი და რევოლუციონერი, ლენინის თანამოაზრე. 

## ბიოგრაფია
1901 წელს დაამთავრა თბილისის გიმნაზია. 1903 წელს ამზადებდა თბილისის რკინიგზელთა გაფიცვას. 1903 წლიდან პარიზშია, სადაც ეცნობა ლენინს. 1904 წელს ლენინის დავალებით კვლავ თბილისში ჩადის და ამიერკავკასიის მასშტაბით ეწევა აგიტაციას რსდმ პარტიის ახალი ყრილობის მოსაწვევად. 1907 წელს რსდმპ მე-5 ყრილობაზე ირჩევენ პარტიის ცეკა-ს წევრად. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ ირჩევენ რუსეთის ცაკ-ის პირველ თავმჯდომარედ. მონაწილეობდა ბრესტ-ლიტოვსკის საზავო მოლაპარაკებებში. 1919 წლის მარტიდან რუსეთის კომუნისტური პარტიის ცენტრალური კომიტეტის პოლიტბიუროს წევრია. 1922 წლის 3 აპრილს სწორედ მისი რეკომენდაციის დაინიშნა სტალინი პარტიის ცენტრალური კომიტეტის გენერალურ მდივნად. 1922 წლის 14 სექტემბერს ინიშნება რსფსრ სახალხო კომისართა საბჭოს თავმჯდომარის მოადგილედ. 1922 წლიდან იყო სსრკ ცაკ-ის პრეზიდიუმის წევრი. 1917-23 წლებში რუსეთის სამოქალაქო ომის დროს იყო ბოლშევიკთა ერთ-ერთი ლიდერი.

## რესურსები ინტერნეტში
*Lev Kamenev Archive  marxists.org-ზე
*Examination of Kamenev during his trial, 20 August 1936.
*Leon Trotsky on Kamenev and Grigory Zinoviev

კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1936
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:ბოლშევიკები
კატეგორია:სსრკ-ის სახელმწიფო მეთაურები
კატეგორია:რსდმპ-ის III ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:რსდმპ-ის V ყრილობის დელეგატები
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მოდული

არსებითი სახელი **მოდული** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთს:

* მოდული — მათემატიკაში;
* მოდული — პროგრამირებაში;
აზერბაიჯანის სიმღერის სახელმწიფო თეატრი

**რაშიდ ბეიბუთოვის სახელობის აზერბაიჯანის სიმღერის სახელმწიფო თეატრი** () — თეატრი აზერბაიჯანში. დაარსდა 1968 წელს სსრკ-ის სახალხო არტისტ რაშიდ ბეიბუთოვის მიერ. 

## თეატრის სტრუქტურა 
თეატრის შენობა აშენებულია 1901 წელს არქიტექტორ ი. გოსლავსკის პროექტის მიხედვით, ბერძნული აღორძინების სტილში. შენობის ფრონტომზე აღბეჭდილია ორი ლირა და ორი გვერდითი კარი შეცვლილია ფანჯრებით და თუჯის მესერით ნიზამის ქუჩიდან.
1901 წელს შენობა აშენდა სინაგოგისათვის.

## თეატრის რეპერტუარი 
თეატრის რეპერტუარს შეადგენს ისეთი ეროვნული კომპოზიტორების ნაწარმოებები, როგორებიც არიან უზეირ ჰაჯიბეკოვი, ფიქრეთ ამიროვი, ყარა ყარაევი, რაუფ ჰაჯიევი, ტოფიგ კულიევი, ჯაჰანგირ ჯაჰანგიროვი, ფოლად ბულბულოღლი, რამიზ მირიშლი, ფაიგ სუჯედინოვი, აზერ დადაშევი და სხვა. რეპერტუარის არსს წარმოადგენენ ხალხური სიმღერები, მუღამები და ტესნიფები. თეატრი ინარჩუნებს ორიგინალურ სტილს, რომელიც ახასიათებდა რაშიდ ბეიბუთოვს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ევრო-სტუმრების სტუმრებისათვის იყო ეთნო-ჯაზის, შანსონის და ნაციონალური ცეკვის საღამო
* სიმღერის თეატრი. რაშიდ ბეჰუდუდოვი 
* აზერბაიჯანი აერთიანებს ხალხს კეთილი საქმეების სახელით - ავტორის სიმღერისა და პოეზიის ფესტივალი

## სქოლიო
კატეგორია:ბაქოს ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ბაქო
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
თერმოდინამიკური ტემპერატურა

**თერმოდინამიკური ტემპერატურა**, *აბსოლუტური ტემპერატურა* (აღნიშვნა: T) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც ახასიათებს აბსოლუტური ნულიდან ათვლილი ტემპერატურა. ცნება „აბსოლუტური ტემპერატურა“ 1848 წელს შემოიღო უ. ტომსონმა თერმოდინამიკის მეორე კანონის საფუძველზე. აბსოლუტური ტემპერატურა შეიძლება გაიზომოს სხვადასხვა სკალით. საერთაშორისო აღიარება პოვა თერმოდინამიკურმა და საერთაშორისო პრაქტიკულმა სკალებმა. ორივე სკალის მიხედვით აბსოლუტური ტემპერატურის ერთეულია კელვინი (K).

## ტემპერატურების გადაყვანის ტაბულა
## ლიტერატურა
კატეგორია:ტემპერატურა
აბსოლუტური სმენა

**აბსოლუტური სმენა** — სმენის მიხედვით, ცნობილი სიმაღლის ბგერასთან შეუდარებლად, ცალკეული ბგერის სიმაღლის გამოცნობის ან წარმოთქმის უნარი.

## იხილეთ აგრეთვე
* მუსიკალური სმენა

## ლიტერატურა
კატეგორია:სმენა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
აბსოლუტური სიდიდე

**აბსოლუტური სიდიდე**, ან **მოდული** x რიცხვისა მათემატიკაში — სიდიდე ნამდვილი რიცხვისა, რომელიც ტოლია თვით ამ რიცხვისა, თუ იგი დადებითია, ხოლო მოპირდაპირე რიცხვისა თუ იგი უარყოფითია, და ნულისა, თუ რიცხვი ნულის ტოლია. a რიცხვის აბსოლუტური სიდიდე აღინიშნება |a| სიმბოლოთი. მაგალითად: 

*|-5.06|=5.06; 
*|5|=5; 
*|0|=0.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ელემენტარული ალგებრა
აბსორბცია

**აბსორბცია** () — აირის შთანთქმა სითხის ან მყარი სხეულის მიერ. ადსორბციისაგან განსხვავებით, აბსორბციის დროს შთანმთქმელია აბსორბენტის მთელი მოცულობა. აბსორბცის მოვლენა გახსნის ანალოგიურია: შთამნთქმელში იხსნება აირების ნარევის ან ხსნარის შემადგენელი ერთ-ერთი კომპონენტი. წნევის გაზრდა და ტემპერატურის შემცირება აბსორბციას მნიშვნელოვნად ზრდის. პრაქტიკაში გამოიყენაბა სითხეებით აირების აბსორბცია, ხსნარებიდან კომპონენტების გამოწვლილვა. აბსორბციაზე დაფუძნებულია მრეწველობისათვის მნიშვნელოვანი მრავალი საწარმოო პროცესი. მაგ., აზოტის, მარილის და გოგირდმჟავას წარმოება (აირადი აზოტის ორჟანგის, ქლორწყალბადის შთანთქმა წყლით), აირების ერთმანეთისაგან დაცილება და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ექსტრაჰირება

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფიზიკური მოვლენები
კატეგორია:სორბცია
აბსტენციონისტები

**აბსტენციონისტები** () — ბოიკოტისტები, საპარლამენტო არჩევნებისათვის ბოიკოტის გამოცხადების მომხრეები. სახელი ეწოდათ 1919-1920 წლებში იტალიის სოციალისტური პარტიის მემარცხენე ფრთის წარმომადგენლებს (ლიდერი ა. ბორდიგა). აბსტენციონისტებმა ამხილეს სოციალისტური პარტიის საპარლამენტო კორუფცია და მოითხოვეს სოციალისტური პარტიიდან რეფორმისტების განდევნა. ამავე დროს მათ არ ესმოდათ მუშაოთა მოძრაობაში ბრძოლის ლეგალური მეთოდების მნიშვნელობა და უარს ამბობდნენ საპარლამენტო არჩევნებში მონაწილეობაზე. ამგვარი სექტანტურ-იზოლაციური პოლიტიკა საფრთხეს უქმნიდა იტალიის მუშათა მოძრაობას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბოიკოტისტები
აბსორბციული მიკროსკოპია

**აბსორბციული მიკროსკოპია** — ცხოველურ და მცენარეულ ორგანიზმთა უჯრედების სტრუქტურისა და ქიმიზმის მიკროსკოპით შესწავლის მეთოდი, რომელიც დამყარებულია უჯრედშიგა სტრუქტურების მიერ სინათლის შერჩევით შთანთქმის უნარზე. ულტრაიისფერ სხივებს შთანთქავს ნუკლეინის მჟავებისა და სხვა ნუკლეოტიდების, ცილების, ზოგადი ვიტამინისა და სტეროლების ციკლური დაჯგუფებანი, ხილულ სხივებს — პიგმენტები. გარკვეული ნივთიერების შთანმთქმელ ზონას ანათებენ სპექტრის ვიწრო ნაკვეთის სხივებით და აკვირდებიან უჯრედში აღნიშული ნივთიერების განაწილებასა და მისი შემცველი სტრუქტურების აგებულებას. სტრუქტურაში გამავალი სინათლის ნაკადის შესუსტების ხარისხის მიხედვით განსაზღვრავენ სინათლის შთანმთქმელი ნივთიერების კონცენტრაციას. მეთოდის ეფექტურობის გასაძლიერებლად იყენებენ საღებრებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ულტრაიისფერი მიკროსკოპია
* ციტოფოტომეტრია

## ლიტერატურა
კატეგორია:კვლევის მეთოდები
კატეგორია:მიკროსკოპია
აბსორბერი

**აბსორბერი** () — აბსორბაციისათვის განკუთვნილი დანადგარის ძირითადი აპარატი. იყენებენ აირების ნარევის შემადგენელ ნაწილებად დასაყოფად, ერთ-ერთი ან რამდენიმემათგანის გახსნით სითხეში. აბსორბერის საშუალებით სამრეწველო აირების ნარევისაგან გამოყოფენ მავნე მინარევებს ან საჭირო კომპონენტს. აბსორბერი ლითონის ან კერამიკის კოშკია, რომელსაც ხვრელებიანი ჰორიზონტალური თაროები აქვს. აირთან სითხის შეხების ზედაპირის გასადიდებლად თაროებზე ათავსებენ ჩანაწყობებს — კერამიკულ რგოლებს, ფაიფურის, კოქსის ან ხის ნაჭრებს. ზემო ნაწილში გაფრქვეული აბსორბენტი ჩანაწყობებს მოჰყვება და თანდათან ქვემოთ მოედინება, ქვემოდან ზევით კი აირების ნარევი ადის და სითხის დიდ ზედაპირს ეხება, სითხე აირებით გაჯერდება და გამოედინება აპარატის ქვემო ნაწილიდან, სითხეში გაუხსნელი აირები კი — ზემოდან. შეხების ზედაპირის გასადიდებლად ზოგჯერ აბსორბერში მიმართავენ აირის ბუშტებსა და ჭავლს, ან აირს გაატარებენ სითხის თხელი ფენის ზედაპირზე. იყენებენ მექანიკურ საშუალებებსაც. ზოგჯერ საჭირო ხდება აბსორბციისას წარმოქმნილი სითბოს არინება, რისთვისაც თბომცვლელებს იყენებენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქიმიური მრეწველობა
აბსცისა და ორდინატა

**აბსცისა** (; აღნიშვნა: x) და **ორდინატა** (; აღნიშვნა: y) — სიბრტყეზე მდებარე წერტილის კოორდინატები დეკარტის კოორდინატთა სისტემაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ანალიზური გეომეტრია

## ლიტერატურა
კატეგორია:კოორდინატთა სისტემები
აჰმედხან აბუ-ბაქარი

**აჰმედხან აბუ-ბაქარი** (ნამდვილი სახელი *აჰმედხან აბაქაროვიჩ აბაქაროვი*, ; დ. 12 დეკემბერი, 1931, კუბაჩი — გ. 23 ოქტომბერი, 1991, მაჰაჩყალა, დაღესტანის ასსრ) — დარგუელი საბჭოთა მწერალი.

## ბიოგრაფია
1954 წელს გამოაქვეყნა ლექსების კრებული „გარიჟრაჟი“, შემდეგ — პოემა „მწარე თქმულება“ (1955), მოთხრობები „თემირ-ბულათი“ (1957), „ძეგლი გზის პირას“ (1958), „დარგუელი ქალიშვილები“ (1962), „თოვლის კაცები“ (1966), „გოდეკანის ყელსაკიდი“ (1967) და სხვა. პიესები „ნაბდიანი ხალხი“ (1959), „ოქროსხელიანი ნურ-ედ-დინი“ (1964). აჰმედხან აბუ-ბაქარის ერთ-ერთი მოთხრობის მიხედვით კინოსტუდია „ქართულმა ფილმმა“ შექმნა მხატვრული ფილმი „სამკაული ჩემი სატრფოსათვის“ (რეჟისორი თ. აბულაძე). დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დარგუელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
აბუ ბაქარ ქელევი

**აბუ ბაქარ ქელევი** (გ. 1366) — სარბედართა აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი სამარყანდში. ხელოსანი ბამბის მპეტნავი. თავი გამოიჩინა მავერანაჰრზე მოგოლისტანის ხანის ილიას-ხოჯას თავდასხმის დროს. სამარყანდის ამირების ჰუსაინისა და თემურლენგის დამარცხებისა და გაქცევის შემდეგ ქალაქის  მოსახლეობამ აბუ ბაქარ ქელევსა და მავლანა ზადეს მეთაურობით მედგარი წინააღმდეგობა გაუწია მონღოლებს და უკუაგდო ისინი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 1366
ცხოვრების ხარისხის ინდექსი

მინი|მარჯვნივ|ცხოვრების ხარისხის ინდექსი 2013
**ცხოვრების ხარისხის ინდექსი** () — ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილების მიერ შემუშავებული მეთოდოლოგია, რომელიც აკავშირებს კვლევის შედეგებს ცხოვრების სუბიექტური შეფასების შესახებ ამ ქვეყნებში ცხოვრების ხარისხის ობიექტურ რეალობასთან მიმართებაში. ინდექსი გამოთვლილია 2013 წელს. იგი მოიცავს 80 ქვეყნის მონაცემს

## მეთოდოლოგია
ქვეყნის შეფასებისთვის კვლევა იყენებს ცხოვრების ხარისხის 9 ფაქტორს. ქვემოთ მოცემულია იმ მაჩვენებლების აღწერა, რომლებიც გათვალისწინებული იყო რეიტინგის შედგენაში.
# ჯანმრთელობა: სიცოცხლის ხანგრძლივობა (წლებში). წყარო: აშშ აღწერის ბიურო.
# ოჯახური ცხოვრება: განქორწინების დონე (ათას ადამიანზე), სავარაუდოა, რომ 1 (რამდენიმე განქორწინების) 5-მდე (ბევრი განქორწინების). წყაროები: გაერო;
# საზოგადოებრივი ცხოვრება: ცვლადი 1-ს მიაღწევს, თუ ქვეყანას აქვს მაღალი დონის დასწრება ეკლესიაში ან პროფკავშირის წევრობაზე. წყარო: მსოფლიო ღირებულებები კვლევა.
# მატერიალური კეთილდღეობა: ერთ სულ მოსახლეზე მშპ, შესყიდვების ძალაუფლების პარიტეტი. წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
# პოლიტიკური სტაბილურობა და უსაფრთხოება: პოლიტიკური სტაბილურობისა და უსაფრთხოების რეიტინგები. წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
# კლიმატი და გეოგრაფია: გრძედი,  ცივი და ცხელი კლიმატის გამოყოფა. წყარო: CIA World Factbook.
# სამუშაო გარანტია: უმუშევრობის დონე (პროცენტი). წყარო: ეკონომისტის დაზვერვის განყოფილება.
# პოლიტიკური თავისუფლება: პოლიტიკური და სამოქალაქო თავისუფლების საშუალო მაჩვენებელი. მასშტაბი 1 (სრულიად უფასოა) 7-მდე (არ არის თავისუფალი). წყარო: Freedom House.
# გენდერული თანასწორობა: ქალთა ხელფასის მიხედვით მამაკაცის საშუალო ხელფასის გაზომვით. წყარო: UNDP- ის ადამიანური განვითარების ანგარიში.

## ეკონომისტის გამოქვეყნებული 2013 წლის ცხოვრების ხარისხის ინდექსი
80 ქვეყანა და ტერიტორია, რომელიც შესულია 2013 წლის ცხოვრების ხარისხის ინდექსში.

## რესურსები ინტერნეტში
* - ცხოვრების ხარისხის ინდექსი
* https://www.economist.com/news/21566430-where-be-born-2013-lottery-life

კატეგორია:სოციოეკონომიკა
აჯახური

**აჯახური** () — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში.  მოსახლეობის რაოდენობა — 786 კაცი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
აჯახურობა

**აჯახურობა** () — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში.  
## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გუსარის რაიონის სოფლები
ვეჰიბ-ფაშა

**მეჰმედ ვეჰიბ-ფაშა** ( დ. 1877 — გ. 1940) — ალბანური წარმომავლობის ოსმალო სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-ლეიტენანტი, თურქეთ-იტალიის (1911), ბალკანეთის (1912-13), პირველი მსოფლიო ომისა და იტალია-აბისინიის (1935-36) ომების აქტიური მონაწილე.

## ბიოგრაფია
1899 წელს ამთავრებს სამხედრო-საინჟინრო სკოლას, შემდეგ იმპერიის სამხედრო კოლეჯს. კაპიტნის ჩინით სამსახურს იწყებს იემენში დისლოცირებულ ოსმალოთა მე-4 არმიაში. 1909 წელს სამსახურს აგრძელებს იმპერიის სამხედრო სამინისტროში. იმავე წელს იღებს მაიორის წოდებას და ინიშნება კადეტთა სკოლის უფროსად. ბალკანური ომების დროს მსახურობდა თავისი უფროსი ძმის, გენერალ ესად ფაშას, საარმიო კორპუსის შემადგენლობაში. 1913 წლის 20 თებერვალს ბერძნებთან ბრძოლის დროს ტყვედ ვარდება. ტყვეობიდან გათავისუფლების შემდეგ იგზავნება ჰიჯაზის არმიაში, სადაც იღებს პოლკოვნიკის სამხედრო წოდებას. პირველ მსოფლიო ომში მონაწილეობდა გალიპოლის ბრძოლაში, სადაც სარდლობდა XV საარმიო კორპუსს, შემდეგ მე-2 არმიას. აქვე იღებს ბრიგადის გენერლის წოდებას. 1917 წლისთვის ოსმალთა კავკასიის ფრონტის სარდალი და გენერალ-ლეიტენანტია. კავკასიის არმიათა ჯგუფში გაერთიანდა მე-9 (გენერალი იაყუბ შევქი ფაშა), მე-3 (გენერალი ესად ფაშა) და მე-6 (გენერალი ჰალილ ფაშა ქუთი) არმიები. 1918 წლის თებერვალ-მარტში წარმატებული შეტევითი კამპანიის შედეგად იღებს პირველი მსოფლიო ომის მსვლელობაში რუსული შენაერთების მიერ დაკავებულ ერზინჯანს, არზრუმსა და ტრაპიზონს. იმავე წლის აპრილს-მაისში მისი არმიების შენაერთები ახდენენ არტაანის, ყარსის, ბათუმის და ალექსანდროპოლისის ოლქების და ახალციხისა და ახალქალაქის მაზრების, ოზურგეთის ოკუპაციას. 1918 წლის ივნისში წამოიწყო შეტევა თბილისზე, რაც ეწინააღმდეგებოდა ოსმალეთის იმპერიასა და საქართველოს დრ-ს შორის გაფორმებულ ბათუმის სამშვიდობო ხელშეკრულებას. ამის გამო გადაყენებულ იქნა თანამდებობიდან. ვეჰიბ-ფაშა კონსტანტინოპოლში არ დაბრუნებულა, დარჩა ბათუმში. აქედან ის სოჭის კონფლიქტის დროს შეეცადა აფხაზეთის აღებს 800 კაციანი დესანტით. 1918 წლის ოქტომბრიდან ინიშნება სრუტეების რაიონში გაშლილი ოსმალთა 1-ლი არმიის სარდლად. პირველი მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ბრიტანელები აპატიმრებენ, მაგრამ ახერხებს ციხიდან გაქცევას და ემიგრაციაში მიდის საზღვარგარეთ. თავს აფარებს ჯერ იტალიას, შემდეგ გადადის გერმანიაში, რუმინეთში, საბერძნეთსა და ეგვიპტეში. ოპოზიციაში უდგება გენერალ მუსტაფა ქემალის მიერ ანატოლიაში დაწყებულ წინააღმდეგობის მოძრაობას. აქტიურად მონაწილეობდა იტალია-აბისინიის ომში (1935-36) აბისინიელთა მხარეს. ომის დასრულების და იტალიური ოკუპაციის შემდეგ ტოვებს ეთიოპიას და გადადის ეგვიპტეში. 1938 წელს ათათურქის გარდაცვალების შემდეგ ბრუნდება თურქეთში და ფუძნდება სტამბოლში. გარდაიცვალა 1940 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Who is who  

კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 1940
კატეგორია:თურქი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
სტეფანია ჰოჰენცოლერნ-ზიგმარიგენი

**სტეფანია ჰოჰენცოლერნ-ზიმგმარიგენი** (დ. 15 ივლისი, 1837 — გ. 17 ივლისი, 1859) — ზიგმარიგენის პრინცის კარლ ანტონისა და მისი მეუღლის პრინცესა ჟოზეფინა ბადენელის ქალიშვილი. პორტუგალიისა და ალგავრის დედოფალი 1858-1859 წლებში, როგორც პედრუ V-ის მეუღლე.

## ლიტერატურა 
* Marek, Miroslav. "A listing of the hohenzolern-sigmaringen"

კატეგორია:დაბადებული 15 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1837
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1859
კატეგორია:ჰოენცოლერნ-ზიგმარინგენები
კატეგორია:პორტუგალიის დედოფლები
კატეგორია:წმინდა იზაბელის ორდენის კავალრები
ალევიზმი

**ალევიზმი** — ისლამის ერთ-ერთი მიმდინარეობა. 

შიიტების მსგავსად ეთაყვანებიან ალისა და თორმეტ იმამს. თაყვანს სცემენ ტრიადას: ალაჰი, მუჰამედი და ალი. რელიგიურ ღვთისმსახურებას ატარებენ არა მეჩეთებში, არამედ სახლებში. ცერემონიებს გარდა მამაკაცებისა, ესწრებიან ქალები, სრულდება მისტიკური მუსიკა და სარიტუალო სიმღერები. ალევიტები სვამენ ალკოჰოლურ სასმელს, არ მარხულობენ, არ მოილოცავენ მექას. ღვთისმსახურების ენა არის ქურთული და თურქული და არა არაბული. ალევიზმი ახლოს დგას შიიზმთან ალის თაყვანისცემის გამო, შეიცავს ქრისტიანობის ელემენტებს, მაგალითად ნათლობას. გავრცელებული იყო ოსმალეთის იმპერიაში, ალბანეთსა და ბოსნიაში, ძირითადად გამუსლიმებულ ქრისტიანებში. რიტუალური საკვებია პური, ღვინო და ყველი. ალევიზმში, იმისათვის, რომ ადამიანი ალევის სახელით ჩაითვალოს, ის ალევი დედისგან უნდა იყოს დაბადებული, რადგან ეს ასევე ეთნო-რელიგიური იდენტობაა. 

ალევიტები მჭიდროდ არიან დაკავშირებულნი ბექთაშთა სუნიტურ ორდენთან, რომელიც დაარსებულია ჰაჯი ბექთაშის მიერ XIII საუკუნეში. ბექთაშის ორდენის წევრები წარმოადგენდნენ თავისუფლად მოაზროვნეთა კასტას, რომელიც ტრადიციული ისლამის საყოველთაო წესებს გარეთ იყო გასული. ოსმალეთის იმპერიაში ბექთაშის ორდენის წევრებს განეკუთვნებოდნენ ჯარის ელიტარული ნაწილის მეომარ იანიჩართა კორპუსის წევრები. 1826 წლიდან, იანიჩართა კასტის გაუქმებასთან ერთად ორდენის წევრები კარგავენ პრივილეგირებულთა სტატუსს. 1925 წლიდან კი, მუსტაფა ქემალის სეკულარული რეფორმებისა და ალევიტების და ბექთაშის ორდენის დევნის შემდეგ იძულებულნი დახდნენ დაეტოვებინათ თურქეთი და გადასულიყვნენ ბულგარეთსა და ალბანეთში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official Alevi-Bektashi Order of Derwishes website  
* A Sufi Metamorphosis: Imam Ali
* History of Sufism / Islamic Mysticism and the importance of Ali
* Alevis  
* Alevi Bektaşi Research Site 
* Semah from a TV show (YouTube)
* Semah - several samples (YouTube)

კატეგორია:შიიზმი
ურჩხული და მზეთუნახავი

**ურჩხული და მზეთუნახავი** () — ფრანგული ზღაპარი, რომელიც გაბრიელ სუზან ბარბო დე ვილნევმა 1740 წელს გამოსცა, ხოლო ზღაპრის ფართო ვერსია გამოსცა ჟან-მარი ლეპრინს დე ბომონმა 1756 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ზღაპრის ტექსტი ანოტაციებით 

კატეგორია:ფრანგული ზღაპრები
ჰაზრაობა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჰაზრაობა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჰაზრაობა — სოფელი აზერბაიჯანში, გუსარის რაიონში
*ჰაზრაობა — სოფელი აზერბაიჯანში, ხაჩმაზის რაიონში