open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ედგარ ბაბაიანი

**ედგარ ბაბაიანი** (; დ. 28 ოქტომბერი, 1995, ბერლინი, გერმანია) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზოციით ნახევარმცველი, კერძოდ მარცხენა ვინგერი. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და კლუბ ჰობროში.

## საკლუბო კარიერა
### რანდერსი
ბაბაიანი ფეხბურთის თამაშის დაწყებიდან კლუბ რანდერსში თამაშობდა.

2013 წლის 11 ნოემბერს, 18 წლის ასაკში, შედგა მისი დებიუტი რანდერსში. მან თამაში სათადარიგოთა სკამიდან დაიწყო თუმცა, მატჩის 83-ე წუთზე იგი შეეცვალა ალექსანდრ ფისჩერს; გუნდი ხსენებულ თამაშში დაუპირისპირდა ოლბორგს და ანგარიშით 1:4 დამარცხდა.

2014 წლის თებერვალში ბაბაიანმა ხელი მოაწერა მისთვის პირველ სრულ განაკვეთიან კონტრაქტს (რანდერსთან).

რანდერსის მაისურით მან პირველი გოლი 2015 წლის 9 ივლისს გაიტანა; აღნიშნულ თამაშში, ევროპა ლიგის საკვალიფიკაციო ეტაპშო ბანდერსი ანდორულ კლუბ სანტ-ჯულიას დაუპირისპირდა; იგი თამაშში 59-ე წუთზე ჩაერთო (შეცვალა ჯოელ ალანსონი), ხოლო გოლი 73-ე წუთზე თავისუფალი დარტყმით გაიტანა.

### ჰობრო (იჯარით)
2017 წლის 27 იანვარს დადასტურდა, რომ ბაბაიანი სეზონის დარჩენილ ნაწილს კლუბ ჰობროსთან ერთად ჩაატარებდა.

2017 წლის 27 თებერვალს, ლიგის დაწყებამდე გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, ბაბაიანმა ტრავმა მიიღო. თავიდან გავრცელდა ჭორები, რომ მან ლიგატების დაზიანება მიიღო, მაგრამ მოგვიანებით გამოცხადდა, რომ მან მხოლოდ მუხლზე მიიღო მძიმე დაზიანება; მან ამ ტრავმას თავი 1 თვეში გაართვა.

2017 წლის აპრილში მან ტრავმა მოიშუშა და სათამაშოდ დაბრუნდა. ტრავმის შემდეგი დებიუტი კლუბ კოგეს წინააღმდეგ გამართულ მატჩში შედგა; იგი თამაში 69-ე წუთზე ჩაერთო (შეცვალა ლუკას ჯენსენი); თამაში საბოლოოდ ფრედ, 0:0 დასრულდა. შემდეგი თამაში ნიკობინგის წინააღმდეგ შედგა, სადაც ბაბაიანმა დუბლი გაიფორმა (თამაში ჰობროს გამარჯვებით, ანგარიშით 3:1 დასრულდა). ჰობროსთან ერთად მან მოიგო დანიის პირველი დივიზიონი; ამ გამარჯვებით კლუბი დანიის სუპერლიგაში დაბრუნდა.

### ჰობრო
6 თვიანი იჯარით წარმატებული თამაშის შემდეგ, ბაბაიანმა მუდმივ კონტრაქტს მოაწერა ხელი ახლა უკვე დანიური სუპერლიგის გუნდთან. იგი მალევე გახდა გუნდის ერთ-ერთი წამყვანი მოთამაშე. ასეთი თამაშით, მან კლუბისგან ახალი კონტრაქტი მიიღო, რომლის მიხედვითაც იგი კლუბში 2021 წლის ზაფხულამდე უნდა დარჩეს.

## რესურსები ინტერნეტში
ბაბაიანი დაიბადა გერმანიაში, სომხების ოჯახში, რომლებსაც საცხოვრებლის შეცვლა ბაბაიანის 3 წლის ასაკში მოუწიათ. მან დანიის პასპორტი 2016 წელს აიღო და მოგვიანებით შეუერთდა დანიის 20-წლამდელთა ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებს; მისი სადებიუტო შეხვედრა იტალიის 20-წლამდელთან ნაკრების წინააღმდეგ შედგა.

სომხეთის ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 2018 წლის 30 მარტს, მალტას წინააღმდეგ გამართულ ამხანაგურ შეხვედრაში, სადაც იგი სათადარიგოთა სკამიდან შემოვიდა და მოედანზე 30 წუთი გაატარა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Edgar Babayan at DBU

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1995
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
ანა პოლიტკოვსკაიას ქუჩა

**ანა პოლიტკოვსკაიას ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (საბურთალო). პეტრე ქავთარაძის ქუჩიდან  ნახშირგორის მთის ფერდობამდე.  პეტრე ქავთარაძის ქუჩის გაგრძელება. ქუჩას XX საუკუნის 70-იან წლებში ვლადიმერ ჯიქიას სახელი ეწოდა. 2009 წელს ქუჩას რუსი ჟურნალისტის ანა პოლიტკოვსკაიას სახელი მიენიჭა. ქუჩაზეა პეტრე მელიქიშვილის სახელობის ფიზიკური და ორგანული ქიმიის ინსტიტუტი, სოხუმის სახელმწიფო უნივერსიტეტი, ფიჭური კავშირგაბმულობის კომპანია „მაგთიკომი“ (შპს).

## ლიტერატურა
## სქოლიო
პოლიტკოვსკაია
ტერტერის რაიონი

**ტერტერის რაიონი** () — აზერბაიჯანის ერთ-ერთი რაიონი. მისი ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ტერტერი.

## გეოგრაფია
რეგიონში კლიმატი ზომიერად ცხელი, ნახევრად უდაბნო და მშრალი უდაბნოს ტიპისაა, ზომიერი ზაფხულითა და ზომიერი ზამთრით. იანვრის საშუალო ტემპერატურა 2 °C-დან 7 °C-მდე მერყეობს, ხოლო ივლისში 22-27 ° C-ს შორის. წლიური ნალექი 300-500 მმ-ს შეადგენს. რაიონის ტერიტორიაზე მიედინება მდინარე ტერტერი. ტერიტორია ძირითადად მოიცავს წაბლისფერ და ნაცრისფერ ნიადაგებს. გავრცელებულია მარილიანი ნახევრად უდაბნოები, ტყეები და სუბალპური მდელოები. ტარტარის მხარე მდებარეობს მდინარე ტარტარის ქვედა ნაწილში და ჩრდილოეთით ესაზღვრება მდინარე ინსი.  რაიონი მდებარეობს მტკვარ-არაქსის დაბლობის დასავლეთ ნაწილში, ყარაბაღის დაბლობზე. აქ მოიპოვება ნავთობი და სამშენებლო მასალები. რეგიონში 58 დასახლებული პუნქტია. რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი ქალაქი ტერტერი, მდებარეობს უძველესი ქარავნის გზაზე მდინარე ტერტერის მარჯვენა და მარცხენა სანაპიროზე. 

ტერტერის მხარე მდებარეობს მცირე კავკასიონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით და მთიან ყარაბაღის დაბლობზე, სადაც ზაფხულში კლიმატი ცხელი და მშრალია, ხოლო ტემპერატურა კი 41 °C- ს აღწევს. რაიონის წლიური ტემპერატურა 11.5 °C-ია, ხოლო ყველაზე მაღალი ტემპერატურა, რომელიც ოდესმე დაფიქსირდა ტერტერში, შეადგენდა 43 გრადუს ცელსიუსს.

## ისტორია
ტერტერი არის ადმინისტრაციული ერთეული აზერბაიჯანის რესპუბლიკაში. 1920 წლის აპრილში შეიქმნა ჯავანშირი. ტერტერის რაიონიც დაარსდა ამავე წელს, თუმცა იმყოფებოდა ჯავანშირის დაქვემდებარებაში 1920-1922 წლებში. 1922 წელს ამ რეგიონს დაერქვა ჯავანშირის მხარე. 1929 წლის 8 აპრილიდან 1930 წლის 8 აგვისტომდე, იმყოფებოდა ყარაბაღის ოლქის დაქვემდებარებაში. 1930 წლის 8 აგვისტოს დაარსდა ტერტერის მხარე. 1931 წლის 24 თებერვალს ტერტერის რაიონი გაუქმდა და ბარდას რაიონის ადმინისტრაციულ დაქვემდებარებაში გადავიდა. 1934 წლის 27 იანვარს რაიონი ხელახლა დაარსდა. 1949 წლის 5 აგვისტოს ტერიტორიას დაარქვეს მირბაშირის ოლქი. 1963 წლის 4 იანვარს მირბაშირის ოლქი გაუქმდა და გადაეცა ბარდადის ადმინისტრაციას .1965 წლის 6 იანვარს მირბაშირის რაიონში რეორგანიზაცია განხორციელდა. 1991 წლის 7 თებერვალს მირბაშირს დაარქვეს ტერტერის მხარე. აზერბაიჯანის რესპუბლიკის  1992 წლის 13 ოქტომბრის 32327 გადაწყვეტილებით, გაუქმდა აზერბაიჯანის რესპუბლიკის აღდარის რაიონი და ამავე რაიონის სოფელი აღდარა და სხვა 28 სოფელი მიაკუთვნეს ტარტარის რაიონის ადმინისტრაციულ სტრუქტურას. რეგიონში ამჟამად არის 2 ქალაქი, 1 ურბანული დასახლება და 74 სოფელი.

## ლიტერატურა
*Azərbaycan Respublikasının inzibati–ərazi vahidləri. — Kənd rayonları, səhifə 873. // Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. 25 cilddə. Məsul katib akademik T. M. Nağıyev. "Azərbaycan" cildi. Bakı: "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, 2007, 884 səhifə. ISBN 9789952441017

## რესურსები ინტერნეტში
* http://azerbaijan.az/_Districts/_districts_a.html 

კატეგორია:აზერბაიჯანის რაიონები
ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩა

**ვიქტორ ჯორბენაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (მეტეხი). დასაწყისი მეტეხის ქუჩიდან. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც ძორაბაშის ქუჩა, სახელწოდება უკავშირდება ძველად აქ მდგარ ძორაბაშის სურბ-გევორქის ეკლესიას (ძორაბაშ — სომხურად ზევისთავი). თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ზორაბაშის ქუჩა. ქუჩების 1960 წლის ცნობარში შეტანილია რუისის ქუჩის სახელწოდებით. 2000 წელს ვიქტორ ჯორბენაძის სახელი ეწოდა. ქუჩაზეა დავით წინასწარმეტყველის ეკლესია. №9-ში განთავსებულია ქალაქური ინტერიერის მუზეუმი. შემონახულია XIX საუკუნის II მეორე ნახევრისა და XX საუკუნის დასაწყისის საცხოვრებელი სახლები.

## ლიტერატურა
ჯორბენაძე
ლაშა ტიტვინიძე

**ლაშა ტიტვინიძე** (დ. 12 იანვარი, 2002) — ქართველი ფეხბურთელი. გორის „დილას“ მეკარე.

## რესურსები ინტერნეტში
* ეროვნული ლიგის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 12 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 2002
კატეგორია:გორის დილას ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
სერგი ჯიქიას ქუჩა

**სერგი ჯიქიას ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღის I დასახლება). კახეთის გზატკეცილიდან დიმიტრი უზნაძის ქუჩამდე.  ნავთლუღის I დასახლების ყოფილი II ქუჩა. 70-იან წლებში — მიხეილ ზანდუკელის, 1994 წელს სერგი ჯიქიას სახელი ეწოდა. აქვს 3 გასასვლელი.
***სერგი ჯიქიას I გასასვლელი** — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის I დასახლების I შესახვევამდე
***სერგი ჯიქიას II გასასვლელი** — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის I დასახლების II შესახვევამდე
***სერგი ჯიქიას III გასასვლელი**  — სერგი ჯიქიას ქუჩიდან ნავთლუღის I დასახლების II შესახვევამდე
## ლიტერატურა
ჯიქია
არჩილ ჯორჯაძის ქუჩა

**არჩილ ჯორჯაძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი); რუსთაველის გამზირიდან რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. დააპროექტა პოლკოვნიკმა ბანოვმა 1809 წელს. ადრე გიორგის (წმინდა გიორგის) ქუჩა ერქვა. სახელწოდება დაკავშირებულია ქაშვეთის წმინდა გიორგის ეკლესიასთან, რომელიც აქ ქუჩაზე მდებარეობს. ქუჩა განაშენიანდა XIX საუკუნის 30-იან წლებში. აღნიშნულია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე. 

1923 წელს არჩილს ჯორჯაძის სახელი დაერქვა. 1867 წლის გეგმის მიხედვით ქუჩა გადიოდა მესანგრეთა და ბაზრის ქუჩებს (ახლანდელი რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩა) შორის და ჩადიოდა ვალერიან მადათოვის ქუჩამდე (ახლანდელი გიორგი ათონელის ქუჩა). XIX საუკუნის ბოლოს მას გამოეყო ხაზინის, ახლანდელი ანატოლი სობჩაკის ქუჩა. აქ განთავსებული იყო თბილისის სახაზინო პალატა და საგუბერნიო ხაზინა. 90-იანი წლების კავკასიის კალენდრების მიხედვით გიორგის (ქვაშვეთის) ქუჩაზე განლაგებული იყო ბუკინისტური მაღაზიები, მათ შორის „კავკასიის ბუკინისტი“. აქვე იყო საზოგადო მოღვაწის, ფოლკლორისტ იოსებ (სოსიკო) მერკვილაძის წიგნის მაღაზია „ცოდნა“. კვირა დღეებში იმართებოდა საკვირაო ბაზრობა. 1910 წელს ბაზარი გადაიტანეს, ბუკინისტური მაღაზიები კი 1925-მდე შემორჩა. ქუჩას მარცხენა მხარეს მიუყვება ცხრა აპრილის სახელობის ბაღი (ყოფილი ალექსანდრეს ბაღის ზედა ნაწილი), სადაც დგას ლადო გუდიაშვილის ძეგლი (მოქანდაკე დიმიტრი მიქატაძე, არქიტექტორი რ. ბერიძე). აქვს 1 ჩიხი.

## ლიტერატურა
ჯორჯაძე
გიორგი აბაშვილის ქუჩა

**გიორგი აბაშვილის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში,  სამგორის რაიონში (ვარკეთილი). კახეთის გზატკეცილიდან რომანოზ ხომლელის ქუჩამდე. კახეთის გზატკეცილის მიმდებარე უსახელო ქუჩას 1985 წელს გიორგი აბაშვილის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა
აბაშვილი
ლუკა კუტალაძე

**ლუკა კუტალაძე** (დ. 27 აპრილი, 2001, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ფეხბურთელი. საგარეჯოს „გარეჯის“ მეკარე.

## მიღწევები
### საკლუბო
;  დინამო თბილისი  
* საქართველოს ჩემპიონი: 2019, 2020, 2022
* საქართველოს სუპერთასი: 2023

### ინდივიდუალური
* ეროვნული ლიგის წლის საუკეთესო მეკარე: 2022
* ეროვნული ლიგის წლის გუნდის წევრი: 2022

## რესურსები ინტერნეტში
* ლუკა კუტალაძე — ეროვნული ლიგის ოფიციალურ საიტზე
* ლუკა კუტალაძე — Soccerway

კატეგორია:დაბადებული 27 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 2001
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
კატეგორია:თბილისის დინამოს ფეხბურთელები
კატეგორია:ეროვნული ლიგის ფეხბურთელები
კატეგორია:წყალტუბოს სამგურალის ფეხბურთელები
კატეგორია:საგარეჯოს გარეჯის ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
პრინცესა ნანასიპაუ’უ

პრინცესა **ნანასიპაუ’უ** (დ. 20 მარტი, 2018) — ტონგელი პრინცესა. 

ტონგის პრინცისა და ტახტის მემკვიდრის ტუპუოტო'ა 'ულუკალალას მეორე ქალიშვილი.

ტონგის მეფის ტუპოუ VI-ის შვილიშვილი. 

პრინცესა ნანასიპაუ’უ არის პრინცესა სინაიტაკალა ფაკაფანუას შვილი.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 2018
კატეგორია:ტონგის სამეფო ოჯახი
დოდო აბაშიძის ქუჩა

**დოდო აბაშიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია). დავით აღმაშენებლის გამზირიდან ნიკოლოზ ბარათაშვილის სანაპირომდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის II ნახევარში. მას თავდაპირველად ფონის შესახვევს (დატანილია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე). შემდეგ კი ელექტრონის ქუჩა (აერთებდა ყოფილ პლეხანოვის პროსპექტზე გამავალ ტრამვაის ხაზს ქალაქის ტრამვაის ელექტროსადგურთან) ერქვა. თბილისის ქუჩების 1926 წლის ცნობარში შეტანილია როგორც ილია მეჩნიკოვის ქუჩა. 1990 წელს დავით (დოდო) აბაშიძის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა
აბაშიძე
ხირდალანი

**ხირდალანი** () — ქალაქი აზერბაიჯანში და აფშერონის რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. მდებარეობს აფშერონის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში,  ბაქოდან ჩრდილო–დასავლეთით 5 კილომეტრში.

## ისტორია
ხირდალანი მე –20 საუკუნის დასაწყისში ატარებდა სოფლის სტატუსს. 1936 წელს მან მიიღო ქალაქის ტიპის დასახლების სტატუსი, შემდეგ კი აზერბაიჯანის სსრ-ს გადაწყვეტილებით გახდა რაიონის საოლქო ცენტრი.

2006 წლის 2 ოქტომბერს აზერბაიჯანის პარლამენტმა გადაწყვიტა მხარი დაეჭირა ხირდალანისთვის ქალაქის სტატუსის მინიჭებას, ხოლო 30 ნოემბერს აზერბაიჯანის პრეზიდენტმა ილჰამ ალიევმა ხელი მოაწერა ბრძანებულებას, რაც ქალაქის სტატუსის მინიჭებას ეხებოდა..

## გეოგრაფია
ქალაქი ხირდალანი მდებარეობს აბშერონის ნახევარკუნძულის დასავლეთ ნაწილში, ქალაქ ბაქოსა და ქალაქ  სუმგაითს შორის, ზღვის დონიდან 71 მეტრის სიმაღლეზე. ქალაქის სეისმური აქტივობა 8 ქულას შეადგენს.

რეგიონში ძირითადად გვხვდება თბილი ზომიერი ნახევრად უდაბნო და მშრალი სტეპური კლიმატი. ჰაერის საშუალო წლიური ტემპერატურა 13,1 გრადუსია, თვიური მაქსიმალური  საშუალო ტემპერატურა 24,6, ხოლო საშუალო მინიმალური ტემპერატურა კი 2,4 გრადუსია. ტენიანობა 76%-ია, წლიური ნალექი 163 მმ-ს შეადგენს. ქარის ძირითადი მიმართულებებია: ჩრდილოეთი, ჩრდილო–დასავლეთი, სამხრეთი და სამხრეთ–დასავლეთი. ქარის საშუალო სიჩქარე წამში 6,8 მეტრის ტოლია.

## ტექნიკური და ეკონომიკური მაჩვენებლები
ქალაქი ხირდალანის მთავარი გეგმა, რომელიც 2011 წელს მომზადდა და განხორციელება 2030 წლამდე იყო გათვლილი, დამტკიცდა 2013 წლის 8 აპრილს. ქალაქის საერთო ფართობი, ამ გეგმის თანახმად, უნდა შეადგენდეს 1702 ჰექტარს.

ქალაქში არის 20 სამრეწველო საწარმო, სადაც მუშათა მთლიანი რაოდენობა 1698 ადამიანია. საგანმანათლებლო დაწესებულებებს შორის აღსანიშნავია საბავშვო ბაღები და სკოლები, რომლებშიც, შესაბამისად, სწავლობს 920 და 7 304 ბავშვი. ჯანდაცვის სისტემაში შედის საავადმყოფოები, რომლებიც გათვლილია დღეში 575 ვიზიტორზე.

ქალაქის წყალმომარაგება უზრუნველყოფილია ჯეირანბანის წყალსაცავის, რომელიც მდებარეობს სოფელ მასაზირთან ახლოს. კანალიზაციის სისტემის ძირითადი ობიექტებია: საკანალიზაციო სატუმბი სადგური, კანალიზაციის შემგროვებელი და სიმძიმის კანალიზაციის ხაზები.

ელექტრო ენერგიის ძირითადი წყარო ხირდალანის და ალიგას სადგურებია. ქალაქში დღესდღეობით არ არის ცენტრალური გათბობის სისტემა. გაზმომარაგებით სარგებლობს სოფელი მასაზირი და 71 ბენზინგასამართ სადგურზე.

## გალერეა
ხირდალანის სხვადასხვა ხედები:

ფაილი:Heydar Aliyev park in Xirdalan 2.jpg
ფაილი:Heydar Aliyev park in Xirdalan.jpg

## სქოლიო
კატეგორია:აფშერონის რეგიონის ქალაქები
ვასილ აბაშიძის ქუჩა

**ვასილ (ვასო) აბაშიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის რაიონში (გარეთუბანი). შოთა რუსთაველის გამზირიდან რევაზ თაბუკაშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის I ნახევარში. დააპროექტა მიწისმზომელმა ტოვარნიცკიმ 1833–1835 წლებში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ბანკის შესახვევი. 1896 წელს, ოპერისა და ბალეტის თეატრის მშენებლობის დამთავრების შემდეგ, თეატრალური შესახვევი დაერქვა. აქ ცხოვრობდა ვასილ აბაშიძე. ქუჩას 1959 წელს მისი სახელი ეწოდა. აქვს 2 ჩიხი.

## ლიტერატურა
აბაშიძე
ირაკლი აბაშიძის ქუჩა

**ირაკლი აბაშიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ვაკის რაიონში (ვაკე). მრგვალი ბაღიდან (ყოფილი ვაკის სკვერიდან) არჩილ მიშველაძის ქუჩამდე. ვასილ ბარნოვის ქუჩის მონაკვეთს ირაკლი აბაშიძის სახელი ეწოდა 1992 წელს (იგი ამ ქუჩაზე ცხოვრობდა). ქუჩის დასაწყისში დგას ირაკლი აბაშიძის ბიუსტი (მოქანდაკე კ. არუნაშვილი არქიტექტორი გიორგი (გიგა) ბათიაშვილი). აქვს I გასასვლელი, I ჩიხი (ყოფილი ვასილ ბარნოვის V ჩიხი).

## ლიტერატურა
აბაშიძე
ედუარდ გრიგორიანი

**ედუარდ გრიგორიანი** (, ; დ. 25 მაისი, 1925, კრასნოდარი, რუსეთის სფსრ, საბჭოთა კავშირი — გ. 11 ივნისი, 1988, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — პროფესიონალი ფეხბურთის მოთამაშე. ერევნის არარატი მწვრთნელი და მენეჯერი, სომხეთის დამსახურებული მწვრთნელი, „ფიზიკური აღზრდისა და სპორტის“ დამსახურებული მოღვაწე, ფეხბურთის რესპუბლიკური სკოლის დირექტორი და სომხეთის ოლიმპიური „რეზერვის“ სკოლის დირექტორი.

## ადრეული ცხოვრება
ედუარდ გრიგორიანი დაიბადა 1929 წლის 25 მაისს, კრასნოდარში, რუსეთის სფსრ-ში. მისი დაბადებიდან მალევე ოჯახი საცხოვრებლად სომხეთში გადავიდა; სწორედ აქ აღიზარდა იგი.

## კარიერა
გრიგორიანი ფეხბურთში 8 წლის ასაკში ჩაერთო. 15 წლის ასაკში იგი მიიწვიეს სომხეთის ერთ-ერთ წამყვან კლუბ დინამო ერევანში (მოგვიანებით არარატი ერევანი). იგი დინამოსთვის 8 წლის განმავლობაში, 1944-1952 წლებში, თამაშობდა. მის საუკეთესო სეზონად 1949 წლის სეზონი ითვლება, სადაც გუნდის მიერ გატანილი 42 გოლიდან 28 თვითონ გაიტანა. აქედან მან მიიღო მეტსახელი „სომეხი ბობროვი“, ცნობილი საბჭოთა თავდამსხმელის, ვსევოლოდ ბობროვის მიხედვით.

ერევნის ფიზიკური აღზრდის უნივერსიტეტში სწავლის დასრულების შემდეგ, გრიგორიანმა ფეხბურთი დატოვა და ვოროშილოვის სახელობის ერევნის საფეხბურთო სკოლაში მწვრთნელს მიჰყო ხელი. რამდენიმე წლის შემდეგ, იგი გახდა ამავე სკოლის დირექტორი. ის ასევე გახდა სომხეთის ახალგაზრდული ფეხბურთის ეროვნული ნაკრების მთავარი მწვრთნელი.

1968 წელს გრიგორიანი დაინიშნა მთავარ მწვრთნელად და მენეჯერად არარატ ერევანში. ერთი წლის შემდეგ, მან დატოვა მწვრთნელის პოსტი და გუნდის მენეჯმენტზე ფოკუსირდა. მისი ხელმძღვანელობით არარატმა შეიძინა: ლევონ იშტოიანი, ნაზარ პეტროსიანი, ედუარდ მარკაროვი, არკადი ანდრესიანი და მეკარე ალიოშა აბრაჰამიანი. 1971 წელს, მისმა გუნდმა უსსრ პრიმერა ლიგის თასზე მეორე ადგილი დაიკავა. ორი წლის შემდეგ, კლუბმა მოიგო უსსრ-ს თასი.

1976 წელს გრიგორიანი დაინიშნა სომხეთის ოლიმპიური „რეზერვის“ სკოლის დირექტორად, სადაც იგი გარდაცვალებამდე (1988 წლამდე) მუშაობდა.

1985 წელს გრიგორიანმა მონაწილეობა მიიღო ფიფას 20-წლამდელთა მსოფლიო თასის ორგანიზებაში.

სომხეთში სპორტში შეტანილი წვლილისთვის, რესპუბლიკურ ფეხბურთის სკოლას ედუარდ გრიგორიანის სახელი ეწოდა. დღესდღეობით ეს სკოლა გამოიყენება, როგორც კლუბ ბანანცის სამწვრთნელო ცენტრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* FC Banants official website 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 25 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1988
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთის მწვრთნელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კიტა აბაშიძის ქუჩა

**კიტა აბაშიძის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ჩუღურეთის რაიონში (ძველი კუკია). მიხეილ წინამძღვრიშვილის ქუჩიდან გიორგი ჩუბინაშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. თბილისის 1876 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ახალი კათოლიკეების ქუჩა, 1900 წლის გეგმაზე — როგორც მელიქოვის (მელიქიშვილის) ქუჩა. 1923 წელს — სტანისლავ რენინგერის, 1983 წელს — გიორგი ჩუბინაშვილის, 1990 წელს კი კიტა აბაშიძის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა
აბაშიძე
მემედ აბაშიძის ქუჩა

**მემედ აბაშიძის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, გლდანის რაიონში (გლდანი). ვლადიმერ ნანეიშვილისა და ნიკო (ნიკოლოზ) კეცხოველის ქუჩებს შორის. წარმოიქმნა XX  საუკუნის 80-იან წლებში. ქუჩას მემედ აბაშიძის სახელი 1984 წელს დაერქვა. ერთხანს მემედ აბაშიძის სახელი ერქვა ნაფარეულის ქუჩასაც (ვაკე).

## ლიტერატურა
აბაშიძე
ჰაიდარ აბაშიძის ქუჩა

**ჰაიდარ აბაშიძის ქუჩა**   — ქუჩა თბილისში, საბურთალოს რაიონში (ვეძისი). ლვოვის ქუჩიდან ვაზისუბნის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XX   საუკუნის 30-იან წლებში. ადრე ლვოვის II შესახვევი იყო, შემდეგ — ვ. ვოლოდარსკის ქუჩა (ნამდვილი გგვარი და სახელი  —     მოსე მარკის ძე გოლდშტეინი) (ვოლოდარსკის სახელი გიორგი ათონელის ქუჩის ნაწილსაც ერქვა). 1990 წელს ჰაიდარ აბაშიძის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა
აბაშიძე
ნიკოლოზ ხუდადოვის ქუჩა

**ნიკოლოზ ხუდადოვის ქუჩა** — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევისა და ჩუღურეთის რაიონებში. ცოტნე დადიანის ქუჩიდან თბილისის ზღვისაკენ მიმავალ გზამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც რემონტის ქუჩა, ერთხანს ნიკოლოზ ხუდადოვის სახელი ერქვა. 20-იან წლებში ისევ რემონტის ქუჩა ეწოდა. 50-იან წლებში დაუბრუნდა ძველი სახელი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხუდადოვის ტყე

## ლიტერატურა 
ხუდადოვი
ხუდადოვი
ორობითი ძებნის ალგორითმი

**ორობითი (ბინარული) ძებნის ალგორითმი**  — საძიებო ალგორითმი, რომელიც პოულობს გარკვეული მნიშვნელობის პოზიციას დახარისხებულ (სორტირებულ) მასივში. ის უარეს შემთხვევაში ლოგარითმულ დროში მუშაობს, აკეთებს O(\log n) შედარებას, სადაც n არის ელემენტების რაოდენობა მასივში, O არის ასიმპტოტური აღნიშვნა O-დიდი და \log არის ლოგარითმი ფუძით 2. დიდ მასივებში ორობითი ძებნა გაცილებით სწრაფია ვიდრე წრფივი ძებნა, თუმცა, აუცილებელია მასივი იყოს დახარისხებული, რათა შევძლოთ მოცემული ალგორითმის გამოყენება. 

## ალგორითმი
დავუშვათ, A მასივის ელემენტები დალაგებულია ზრდადობის მიხედვით. ალგორითმი
ითვალისწინებს მასივის შუა ელემენტის მოძებნას, რომლის მნიშვნელობაც უნდა შედარდეს
წინასწარ მოცემული ცვლადის მნიშვნელობას; თუ მათი მნიშვნელობები დაემთხვა, ეს ნიშნავს,
რომ საჭირო ელემენტი მოიძებნა მასივში და ძიების პროცესი წყდება. წინააღმდეგ შემთხვევაში,
თუ ცვლადის მნიშვნელობა აღმოჩნდება ნაკლები მასივის შუა ელემენტის მნიშვნელობაზე, ძიება
წარმოებს მასივის პირველ ნახევარში, ხოლო თუ ცვლადის მნიშვნელობა გადააჭარბებს მასივის
შუა ელემენტის მნიშვნელობას, ძიება ხორციელდება საწყისი მასივის მეორე ნახევარში.
ამდენად, ძიების პირველივე ეტაპზე ადგილი აქვს მასივის განახევრებას, შემდეგ მიღებული
ნახევრებიდან ერთ-ერთის იგნორირების გზით და მასივის მეორე ნახევრის შუაზე გაყოფით
ძებნა წარმოებს საწყისი მასივის მეოთხედში და ა.შ. პროცესი გრძელდება მანამდე, სანამ მასივის
ერთ-ერთი ნახევრის შუა ელემენტის მნიშვნელობა არ დაემთხვევა მოცემული ცვლადის
მნიშვნელობას, ან სანამ საჭირო ელემენტი არ მოიძებნება.

## იმპლემენტაცია C++-ზე
**მეთოდი 1:**

```cpp
int binarySearch(const vector& vec,const int& x){
    int start=0,end=vec.size()-1,mid;
    while(startx)end=mid-1;
        else start=mid+1;
    }return -1;
}
```

**მეთოდი 2:**

```cpp
int binarySearch(const vector& vec,const int& x){
    int k=0,n=vec.size();
    for(int i=n/2; i>=1; i/=2)
        while(k+i<n&&vec[k+i]<=x)
            k+=i;

    return vec[k]==x?k:-1;
}
```

## ლიტერატურა 
* *ნონა ოთხოზორია*, *ლელა გაჩეჩილაძე*, პროგრამული უზრუნველყოფის დეველოპერი, გვ. 72, 2015 წ.
**Antti Laaksonen*, Competitive Programmer's Handbook, p. 32.

კატეგორია:ალგორითმები
კატეგორია:პროგრამირება
სომხეთის წითელი წიგნი

**სომხეთის წითელი წიგნი** — სომხეთში მცენარეების და ცხოველების მრავალი სახეობა გადაშენებული. ეს კი განპირობებულია მათი აქტიური განადგურებით, სხვადასხვა საბადოების ექსპლუატაციით და ადამიანის საქმიანობით. 2011 წლისათვის, სომხეთის წითელ წიგნში შედის 452 სახეობის მცენარე, სოკოების 40 სახეობა, 308 ცხოველი (ხერხემლიანთა 153 სახეობა, 155 - უხერხემლო).

## ფაუნა
სომხეთში მცხოვრები ხერხემლიანთა და უხერხემლო ცხოველების დაახლოებით 17,500 სახეობიდან დაახლოებით 300 ითვლება იშვიათად ან შემცირებულად. სულ 99 ხერხემლიანი სახეობა შეიტანეს სომხეთის წითელ წიგნში (1987 წელს), რომელთაგან 39 ასევე მოცემულია ყოფილი სსრკ-ს წითელ წიგნში. აღნიშნული სახეობებიდან, ზოგი საფრთხეშია გლობალურად (საფრთხის ქვეშ მყოფი ცხოველების IUCN წითელი ნუსხის მიხედვით). სომხეთის წითელი წიგნის ხელახალი კვლევა ჩატარდა 2009–2010 წლებში. ამჟამად, სომხეთის წითელი წიგნი მოიცავს: 153 სახეობის ხერხემლიან და 155 სახეობის უხერხემლო ცხოველს.

აღნიშნულ ხერხემლიანთა შორის, 14 სახეობის ამფიბიები და ქვეწარმავლებია, ხოლო 29 სახეობის ძუძუმწოვრები შედის სომხეთის წითელ წიგნში. ამ სახეობების მრავალი ნაწილი გადაშენების პირასაა. ბოლო წლებში, ამ სახეობებისთვის საშიშროება გაიზარდა სტიქიური კატასტროფების, ეკონომიკური კრიზისისა და ასევე, გარემოსდაცვითი კანონმდებლობის არაეფექტური საქმიანობის გამო.

ძუძუმწოვრებიდან ყველაზე საშიშ სახეობებს შორისაა: შუა აზიის ლეოპარდი, სომხური მულფონი, ამიერკავკასიის მთის ცხვარი, სირიის ყავისფერი დათვი, უკიდურესად იშვიათი ზოლიანი გიენა და კავკასიური თაგვი.

## ფლორა
სომხეთში მცენარეთა სახეობების თითქმის ნახევარს შესაძლოა საფრთხე ემუქრება გადაშენებით. ეს გამოწვეულია ბუნებრივი პროცესების და ადამიანის საქმიანობის შედეგად. დღემდე, სომხეთში გაქრა მცენარეების დაახლოებით 35 სახეობა, რომელთაც მნიშვნელოვანი ეკონომიკური მნიშვნელობა აქვთ ქვეყნისთვის.

სომხეთის წითელი წიგნის ახალი, მნიშვნელოვნად შესწორებული გამოცემა, რომელიც 2011 წელს გამოიცა, მოიცავს 452 სახეობის მცენარეს, რაც სომხეთის მთლიანი ფლორის დაახლოებით 14 %-ს შეადგენს.

სომხეთის მცენარეთა 61 სახეობა შედის ყოფილი სსრკ-ს წითელ წიგნში (ინფორმაცია 1984 წლისთვის). გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებია ისეთი სახეობები, როგორიცაა: ლერწმის კალამი, არღავანი - იუდას მშვენიერი ხე, სომხეთის ენდემია არის სომხური შროშანი. ასევე გადაშენების საფრთხის წინაშე მყოფი სახეობებიდან განსაკუთრებით გამოსარჩევია სუბენდემიური ირისი. ამასთან, საბოლოოდ დაზუსტებული ბევრი სხვა მცენარის სტატუსი. სოკოების 15 სახეობა საშიშად განიხილება.

## ლიტერატურა
* Красная Книга Армении (Растения) / Под ред. К. Г. Таманян, Г. М. Файвуш, Ж. А. Варданян, Т. С. Даниелян. — Ереван, 2010. — 598 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* სომხეთის ფლორა და ფაუნა 

კატეგორია:სომხეთი
კატეგორია:კავკასია
კატეგორია:წითელი წიგნი
გრიგორ მელიქსეთიანი

**გრიგორ მელიკსეთიანი** (; დ. 18 აგვისტო, 1986, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით მეკარე. იგი ამჟამად თამაშობს სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სომხეთის პრემიერლიგის გუნდ განძასარი კაპანში

## საკლუბო კარიერა
გრიგორ მელიქსეთიანი არის საფეხბურთო სკოლა პიუნიკ ერევანის კურსდამთავრებული. 2007 წელს პიუნიკმა სომხეთის პრემიერ ლიგა მელიქსეთიანთან ერთად მოიგო (იგი გუნდის მეორე მეკარე იყო). 2008 წელს იგი უკვე გახდა გუნდის პირველი მეკარე. კლუბი სომხეთის პრემიერ ლიგის ჩემპიონი 2008 წელსაც გახდა. 2008 წლის სეზონის შემდეგ, სომხეთის საფეხბურთო ფედერაციამ მას ყველაზე საიმედო მეკარის ტიტული მიანიჭა. 2009 წლის სომხეთის პრემიერლიგის სეზონი მელიქსეთიანმა კარგად ჩაატარა. პიუნიკის მთავარი მწვრთნელი ედვარდ ჰოვანისიანი მას იშვიათად შეცვლიდა ხოლმე მეორე მეკარით. წლის ბოლოს კლუბმა მელიქსეთიანთან ერთად მესამედ მოიგო ლიგა.

2010 წლის დასაწყისში მელიქსეთიანმა ახალი კლუბის ძებნა დაიწყო. იგი კონტრაქტის გაფორმებას ირანულ კლუბ დამაშთან აპირებდა, მაგრამ კონტრაქტის პირობებზე ვერშეთანხმების გამო, ტრანსფერი არ განხორციელდა. თუმცა, ფიზიკური ფორმის შენარჩუნების გამო იგი კლუბ იმპულსთან ერთად ვარჯიშობდა. გუნდის ახლოს გაცნობის შემდეგ, გრიგოლ მელიქსეთიანმა კლუბთან კონტრაქტს მოაწერა ხელი, მიუხედავად იმისა, რომ წინა მათ ორი მაღალი დონის მეკარე უკვე ჰყავდათ (ფელიქს ჰაკობიანი და მაის აზიზიანი). მისი სადებიუტი თამაში იმპულსის მაისურით შედგა 2010 წლის 23 მარტს, სომხეთის თასის ეგიდით, პიუნიკის წინააღმდეგ ჩატარებულ შეხვედრაში; მატჩი იმპულსის მარცხით (0:1) დასრულდა. იმპულსში მაღალი კონკურენციის გამო, მას ახალი კლუბის მოძებნა მოუწია.

ზაფხულის სატრანსფერო ზონის დროს მელიქსეთიანი შეუერთდა განძასარი კაპანს, თუმცა მას კლუბში არ თამაში ჩაუტარებია და კონტრაქტიც არ გაუფრომებია. შემდეგ იგი ირანში გაემგზავრა, სადაც მან კონტრაქტი გააფორმა კლუბ მეს სარჩეშმეჰთან. მომდევნო სეზონში, მან ითამაშა ირანის კიდევ ერთ გუნდში, პაიკან თეირანში.

## საერთაშორისო კარიერა
გრიგორ მელიქსეთიანს აზერბაიჯანის ეროვნულ 21-წლამდელთა საფეხბურთო ნაკრებში 7 თამაში აქვს ჩატარებული.

2012 წლის იანვარში, იგი მიიწვიეს სომხეთის ფეხბურთის ეროვნულ გუნდში, რათა მონაწილეობა მიეღო კვიპროსში გამართულ მეგობრობის მატჩში. 28 თებერვალს ეროვნულ ნაკრებში მისი დებიუტი სერბეთის წინააღმდეგ გამართულ თამაშში შედგა. თამაში სომეხთა ნაკრების მარცხით დასრულდა ანგარიშით 0:2. ორივე გოლი მისი კარში დგომის დროს გავიდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*Profile at Football Federation of Armenia
*
*
*armfootball.tripod.com
 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 18 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
სევანის წვერა

**სევანის წვერა** — წარმოადგენს კობრისებრთა ოჯახის ერთ-ერთ ყველაზე მრავალრიცხოვან და ძველ გვარის წარმომადგენელს. მისი სახეობების უმეტესობა მტკნარ წყალში ბინადრობს და თითქმის მთელ მსოფლიოში არის გავრცელებული. სევანის წვერა სომხეთისთვის ენდემურ ჯიშს წარმოადგენს. იგი შეტანილია სომხეთის წითელ წიგნში და შეფასებულია როგორც „დაუცველ“ სახეობად სომხეთში.

## აღწერა
აღნიშნული ინდივიდი გვხვდება სევანის ტბაში, ასევე იქვე მდებარე მდინარეებში. ცხოვრობს სევანის ტბის არაღრმა ადგილებში დაახლოებით  10 მეტრის სიღრმეზე, ბუდობს ხვრელებში 30 მეტრის სიღრმეში.

სევანის წვერას სიგრძე ჩვეულებრივ აღწევს 15-დან 18 სმ-მდე და ზოგჯერ 30 სმ-მდეც კი გვხვდება.

სხვა წვერის ინდივიდებისგან განსხვავებით ამ ტიპს აქვს ცილინდრული სხეული, ქვედა და ლაყბური პირი. სხეულის ზოგადი ფერი არის მოყვითალო-ნაცრისფერი,  მხრების ფერი არის რუხი. ასევე გვხვდება ყვითელი, მწვანე ფერისა და ოქროსფერი ელფერით. წვერას მუცელი თეთრი ფერის აქვს. მას უამრავი მცირე ზომის ლაქები აქვს მთლიანად სხეულზე. სხეული წაგრძელებულია. მდედრი უფრო დიდი გამოიყურება მუცლის გამო. ქვირითობის დროს კი მამრის ფერი უფრო კაშკაშა და მკვეთრი ხდება ვიდრე ჩვეულებრივ დროს. 

წარსულში საკმაოდ მრავალ სახეობას კომერციული ღირებულება ჰქონდა. თევზჭერის მხრივ, წლიურად ეს  ინდივიდი არ აღემატებოდა 20-25 ტონას. დღეს (2010 წლის მონაცემებით) თავკომბალების მარაგი მნიშვნელოვნად არის შემცირებული. ძირითადი საშიშროება ტბის გამოშრობა. ასევე სევანის ტბაში წყლის დონის დაქვეითება, ძირითადი მდინარეების  დაბინძურება, წყლის რესურსების გამოყენება სარწყავი წყლის წარმოებისთვის და ბრაკონიერობა. სწორედ ამ მიზეზების გამო, დღეისათვის ეს სახეობა საკმაოდ შემცირებულია.

1981 წლიდან ტბაზე თევზაობა აკრძალულია. ტერიტორია დაცულია და მიეკუთვნება სევანის ეროვნულ პარკს. სომხეთის წითელი წიგნის შემდგენლების აზრით, მნიშვნელოვანია თევზის ბუნებრივი გამრავლება, კონტროლის განხორციელება, ხელოვნური რეპროდუქციული მეთოდების შემუშავება და მკაცრი ზომების გატარება სევანის წვერის დასაცავად. 

ამ თევზის სახეობას, ასევე მოიხსენიებენ ბარბელებად, რადგან მათ ორი წყვილი ულვაში აქვთ: ერთი პირის ღრუში, მეორე 
კი ზედა ყბის ნაწილში. 

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: სევანის ტბა კატეგორია: კობრისებრნი
ამიერკავკასიის მთის ცხვარი

**ამიერკავკასიის მთის ცხვარი** — მსხვილფეხა რქოსანი ძუძუმწოვრების ოჯახის წარმომადგენელი, რომლებიც ცხოვრობენ სომხეთის მაღალმთიან მთიანეთში და თურქეთში, ზაგროსის მთებამდე. ამ ინდივიდებს ვხვდებით აზერბაიჯანში, ირანში, ერაყისა და სომხეთის ტერიტორიაზე. ძირითადად კავკასიაში მკვიდრობენ ნახეჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკასა და ჩრდილო-დასავლეთ ირანში, სწორედ ამ რეგიონებში გვხვდება სომხური მულფონის ქვესახეობა. აღნიშნული სახეობა გადაშენების პირასაა და შედის IUCN წითელ ნუსხაში.

## აღწერა
ამიერკავკასიის მთის ცხვარი საშუალო ზომისაა. სიმაღლე ჩვეულებრივ არ აღემატება 70 სმ, მაგრამ მოზრდილ მამრებში შეიძლება მიაღწიოს 88–94 სმ. გარეგნულად, ის ალტაის ჯიხვს ჰგავს. სიმაღლეში მდედრი მნიშვნელოვნად დაბალია, ვიდრე მამრი. მოზრდილი ჯიხვი შედარებით გრძელია და ვიწრო ფეხებით. მამრების რქები მდედრებთან შედარებით მცირე ზომისაა.

სხეულის ძირითადი ფერი ზამთარში მოწითალო – მოყვითალოა, ასევე ვხვდებით მოწითალო – ყავისფერ და წაბლისფერი – წითელ ინდივიდებს. თუმცა საერთო ფერი მოწითალოა, ვიწრო მონაცრისფრო-თეთრი ლაქებით. ქვედა ტანი და ქვედა ფეხები თეთრია. მკერდზე მუქი ყავისფერი ლაქები აქვს. 

## არეალი
ის ცხოვრობს სომხეთის სამხრეთით, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, თურქეთის აღმოსავლეთით და ჩრდილო-აღმოსავლეთ ერაყში. ასევე ეს ჯიში აღმოჩენილია ირანის ჩრდილო – დასავლეთით, თავრიზის აღმოსავლეთით და ზაგროსის მთების ცენტრალური ნაწილის სამხრეთ ტერიტორიაზე.

1974 წლის მონაცემებით, სომხეთის სსრ-ის ტერიტორიაზე, საზაფხულო მიგრაციის დროს ცხვრის რაოდენობა არ აღემატებოდა ასობით ცხოველს. ყველაზე მრავალრიცხოვანი ნახირი 9 ცხოველისგან შედგებოდა.

ზოგიერთი ავტორი აღნიშნავს, რომ XIX საუკუნის ბოლოდან მოლფონი შესაძლოა გაქრა ერაყიდან და თურქეთის უმეტესი ნაწილიდან, სადაც ერთი მოსახლე დარჩა პატარა ჩასაფრებულ მასივში (კონია-ბოზდაგი) ცენტრალურ ანატოლიაში (დაახლოებით 2,000 ადამიანი).

ამჟამად, ამიერკავკასიის ცხვარი აზერბაიჯანის შიგნით გვხვდება, კონკრეტულად ნახეჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. ზაფხულში, მულფონები გვხვდება სომხეთის საზღვარზე მდებარე საზაფხულო საძოვრებზე, სადაც ისინი მშვიდად ცხოვრობენ, ხოლო ზამთარში კონცენტრირებულნი არიან შუალედურ ხეობებში და დაბალ ადგილებში. 2011-2012 წლებში ჩატარებული საველე კვლევის შედეგების თანახმად, აზერბაიჯანში სახეობების რაოდენობა იყო 750-800 ინდივიდი, ნახიჩევანის ავტონომიურ რესპუბლიკაში კიდევ ერთი ექსპედიციის შედეგების მიხედვით კი დაფიქსირდა 1239 მულფონი. მულფონი შედის აზერბაიჯანის წითელ წიგნში, როგორც იშვიათი და გადაშენების პირას მყოფი სახეობა.

იმისდა მიუხედავად, რომ მულფონი მთელ აღმოსავლეთ ირანში ცხოვრობს, ამ ქვეყანაში მისი საერთო რაოდენობის დადგენა ვერ ხერხდება. ცნობილია მხოლოდ ის, რომ კუნძულ კაბუდანში (ტბა ურმია) ცხოვრობს დაახლოებით 2000-2500 მულფონი.

ამიერკავკასიის მთის ცხვარი დაცულია ხოსროვის ნაკრძალში და აზერბაიჯანის ორდუბადის ეროვნულ პარკში. სომხეთში შეიქმნა ამიერკავკასიის ცხვრის მოშენების ბაღები.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: კავკასიის ფაუნა
ყვავის საყდარი (საგარეჯო)

**ყვავის საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოში. მდებარეობს ქალაქის აღმოსავლეთით, დაახლოებით 1 კმ-ზე, კოდად წოდებული ადგილისაკენ მიმავალი გზის მარცხენა მხარეს. 

შენობა თითქმის მთლიანად დანგრეულია. შემორჩენილი კედლების სიმაღლე ერთ მეტრს არ აღემატება. 2016 წელს, ქალაქის ერთ-ერთი მოსახლის მიერ ეკლესიის თვითნებურად აღდგენის დროს, შემორჩენილი კედლები გააშიშვლეს, რის გამოც ისინი მნიშვნელოვნად დააზიანეს. 

ეკლესია დარბაზულია, უაფსიდო. შემორჩენილი კედლები ნაგებია მოზრდილი ზომის რიყის ქვითა და ქვიშაქვით. შესასვლელი სამხრეთიდან ჰქონია, შემორჩენილია ზღურბლის ქვა. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საგარეჯოს ღვთისმშობლის შობის ეკლესია

**საგარეჯოს ღვთისმშობლის შობის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი საგარეჯოში. მდებარეობს ღვთისმშობლის მიძინების ტაძრის სამხრეთით, ათიოდე მეტრის დაშორებით. აგებულია, სავარაუდოდ, XVIII საუკუნეში.

ეკლესია დარბაზულია.  ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვით. წყობში შიგადშიგ ჩართულია ქვიშაქვის ქვები. წყობა ქაოსურია. ეკლესია შიგნით შელესილი და შეთეთრებულია. ეკლესიას გარედან აშკარად ეტყობა თვითნებური გადაკეთების კვალი. ბოლო რემონტი 2015 წელს ჩაუტარებიათ. ამ დროს დაიდგა ხის კანკელი. იატაკზე დაიგო ბაზალტის ფილები, მოეწყო ლავგარდანი და შენობა ღარისებური კრამიტით გადაიხურა.

ეკლესიის შესასვლელი სამხრეთიდანაა. ეკლესიაში ჯაბადრების ორი საფლავია. მათ შორის ერთზე 1897 წლის ეპიტაფია იკითხება, ხოლო მეორეზე — 1903 წლის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
სელიმ ხიმშიაშვილის ქუჩა

**სელიმ (სოლომონ) ხიმშიაშვილის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, ნაძალადევის რაიონში (ნაძალადევი). ნიკოლოზ ხუდადოვის ქუჩიდან ნოვოროსიისკის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნის ბოლოს. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც აუზის ქუჩა. 1923 წლის — რეზერვუარის, 1958 — სერგეი ალილუევის,  1992 წელს სელიმ (სოლომონ) ხიმშიაშვილის სახელი ეწოდა.

## ლიტერატურა 
ხიმშიაშვილი
საგარეჯოს ციხე

**საგარეჯოს ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ საგარეჯოს ცენტრალურ ნაწილში, ციხის უბანში.

ციხის შესახებ არსებული ისტორიული დოკუმენტებიდან დგინდება, რომ იგი 1690-1712 წლების პერიოდში აღუდგენია დავითგარეჯის წინამძღვარს ონოფრე მაჭუტაძეს, რაც დადასტურებულია 1712 წლის გუჯარში.

ამავე ციხის შესახებ ცნობებს გვაწვდის გერმანელი მეცნიერი და მოგზაური იოჰან გიულდენშტედტი, რომელმაც კახეთში 1772 წელს იმოგზაურა. მოგზაური გვამცნობს: 

ციხე თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ქალაქის ამ უბნის მჭიდროდ დასახლების გამო ციხის გეგმარების დადგენა ვერ ხერხდება.

## ლიტერატურა 
* გიულდენშტედტი ი., მოგზაურობა საქართველოში, ტ. I, თბ. 1962

კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
თავწმინდა გიორგის ეკლესია

**თავწმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ქალაქ საგარეჯოს ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ოთხიოდე კილომეტრის დაშორებით, წმინდა გიორგის ქედზე, კოდად წოდებული ადგილისაკენ მიმავალი გზის სიახლოვეს. ქალაქისა და სოფელ გიორგიწმინდის საზღვარზე. განეკუთვნება გვიანდელ შუა საუკუნეებს. 

ეკლესია დარბაზულია. ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითა და ნატეხი ქვით. წყობა არასწორია. კუთხეებში შირიმის მოზრდილი ქვებია ჩართული ერთი მეტრის სიმაღლეზე. შიგნიდან კედლები შელესილია. აფსიდი გადახურულია წესიერი ფორმის კონქით. კონქის თაღი ნახევრაწრიული ფორმისაა. ამავე ფორმისაა კამარაც. 

1980-იან წლებში ადგილობრივ მოსახლეობას ეკლესია გაურემონტებია. ეკლესია გადახურულია ღარისებური კრამიტით. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საგარეჯოს მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ავთო კაპანაძე

**ავთო კაპანაძე** (დ. 16 მაისი, 2002) — ქართველი ფეხბურთელი. საჩხერის „ჩიხურას“ მეკარე. პირველი მატჩი კარიერაში 2020 წელს ჩაატარა

## რესურსები ინტერნეტში
* ეროვნული ლიგის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 16 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 2002
კატეგორია:საჩხერის ჩიხურას ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
ა
ბერი გაბრიელ სალოსის გამზირი

**ბერი გაბრიელ სალოსის გამზირი** — ქუჩა თბილისში, ისნის რაიონში (ნავთლუღი); გაბრიელ სალოსის მოედნიდან თბილავიამშენამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. 

ერთ მონაკვეთს (ახლანდ. გაბრიელ სალოსის II შესახვევამდე) თავდაპირველად ერქვა სალდათის ქუჩა, რადგან აქ ძირითადად სახლდებოდნენ გადამდგარი და ზევადიანი ჯარისკაცები. ქუჩა დატანილია თბილისის 1876 წლის გეგმაზე. XX საუკუნის დასაწყისში ქუჩაზე დასახლდა თბილისის კომენდანტი გენერალ-ლეიტენანტი ივანე ნიკოლოზის ძე რეიტერი და ქუჩას რეიტერის ქუჩა დაერქვა. შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილი ქუჩების სიაში. 1922 წელს დაერქვა გერმანელების, 1939 წელს კი – 5 დეკემბრის ქუჩა, საბჭოთა კავშირის კონსტიტუციის (1936) მიღების დღესთან დაკავშირებით. 1991 წელს ქუჩას ეწოდა ქაქუცა ჩოლოყაშვილის სახელი.

თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დანარჩენი მონაკვეთის ადგილას დატანილია 2 ქუჩა: სასაკლაოს ქუჩა (შეტანილია თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წელს შედგენილ ქუჩების სიაში) და ყარაიის დიდი გზა. ამ ქუჩების შეერთებით წარმოქმნილ ქუჩას 1954 წელს ბოგდან ხმელნიცკის სახელი ეწოდა. შემდგომში გაგრძელდა გარდაბნის გზატკეცილამდე.

2014 წელს ქაქუცა ჩოლოყაშვილის ქუჩას, მასთან არსებულ ორ შესახვევს, ბოგდან ხმელნიცკის ქუჩის მონაკვეთს, მასთან არსებულ სამ შესახვევს და ერთ ჩიხს ბერი გაბრიელ სალოსის სახელი ეწოდა.

ქუჩაზეა საქართველოს თვითმფრინავმშენებლობის მსხვილი ცენტრი „თბილავიამშენი“ (სს), XIX საუკუნის წმინდა ბარბარეს ზემო ეკლესია. აქვს 7 შესახვევი და 6 ჩიხი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია: ისნის რაიონის ქუჩები
ლუკა ნემსაძე

**ლუკა ნემსაძე** (დ. 11 ნოემბერი, 1998) — ქართველი ფეხბურთელი. ქობულეთის „შუქურას“ ნახევარმცველი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ეროვნული ლიგის ოფიციალური ვებგვერდი

კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1998
კატეგორია:ქობულეთის შუქურას ფეხბურთელები
კატეგორია:ქართველი ფეხბურთელები
გიორგი გოგლიჩიძე

**გიორგი გოგლიჩიძე** (დ. 5 სექტემბერი, 1976) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი. ზესტაფონის მერი 2019 წლიდან.

## ბიოგრაფია
დაიბადა 1976 წლის 5 სექტემბერს. 1993-1997 წლებში სწავლობდა კავკასიის ბიზნეს აკადემიაში, ბიზნესის მართვის მიმართულებით. მიიღო მაგისტრის ხარისხი. 2000-2005 წლებში სწავლობდა გორის მრავალპროფილიანი მცირე აკადემიის იურიდიულ ფაკულტეტზე, სადაც დაეუფლა სამართალმცოდნეობას. 1995-1999 წლებში მუშაობდა საქართველოს პარლამენტში, ფრაქცია „ლეიბორისტის“ აპარატის სპეციალისტად. 1999-2006 წლებში იყო საქართველოს ლეიბორისტული პარტიის საორგანიზაციო მდივნის მოადგილე. 2006-2010 წლებში იყო ზესტაფონის რაიონის საკრებულოს წევრი. 2006-2008 წლებში მუშაობდა საქართველოს ლეიბორისტული პარტიის იმერეთის რეგიონის კოორდინატორად. 2008 წელს იყო საქართველოს ლეიბორისტული პარტიის ზესტაფოინის მაჟორიტარობის კანდიდატი. 2015-2017 წლებში იყო შპს „3გ“-ის დირექტორი. 2017 წელს მონაწილეობდა ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნებში, ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის მერობის კანდიდატად. 2019 წელს გაიმარჯვა ზესტაფონის მერის არჩევნებში. მოიპოვა 12 876 ხმა (50,75%).

## რესურსები ინტერნეტში
* ქართული ოცნების ვებგვერდი 

კატეგორია:დაბადებული 5 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1976
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კანგარლის რაიონი

**კანგარლის რაიონი** — (აზერ. Kəngərli rayonu) აზერბაიჯანის ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის ადმინისტრაციული ერთეულია. ადმინისტრაციული ცენტრი არის სოფელი გვირაგი. კანგარლის რაიონის ფართობია 681.94 კვადრატული კილომეტრი.

ტერიტორიის სახელწოდება მომდინარეობს თურქული ტომის კანგერლის სახელიდან, რომელიც მდინარე არაქსის ჩრდილოეთით დასახლდა, სავარაუდოდ, დაახლოებით 1500 წელს.

კანგარლის რაიონი შეიქმნა 2004 წლის 19 მარტს აზერბაიჯანის რესპუბლიკის პრეზიდენტის ბრძანებულებით. 

## რელიეფი
კანგარლის რაიონი მოიცავს ბაბეკისა და შარურის რეგიონების ნაწილს. რეგიონის რელიეფი მთიანია, რადგან ის მდებარეობს დარალიაზის დაბლობზე.

რეგიონის კლიმატი მკვეთრად კონტინენტურია, გამოირჩევა ძალიან ცხელი ზაფხულითა და ძალიან ცივი ზამთრით.

რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრიდან 6 კილომეტრში - სოფელ გივაგში, მიედინება მდინარე არაქსი.

სამხრეთით, კანგარლის ოლქს ესაზღვრება ირანის ისლამური რესპუბლიკა, ჩრდილოეთით კი სომხეთის რესპუბლიკა.

ამჟამად რაიონში შედის 10 სოფელი. კანგარლის რაიონის ადმინისტრაციული ერთეულებია: ბეიკდუზის, ჭალხანგალას, ბაბეკის რაიონი, ჰინჯაბის რაიონი, შარურის რაიონის სოფლები: ღვირაგი, გარაბახლარი, იურდუში, შახტახლი, ხოკი და იენი კერკინი.

## მოსახლეობა
სტატისტიკის სახელმწიფო კომიტეტის მონაცემებით, 2018 წლის მდგომარეობით, ქალაქის მოსახლეობა შეადგენს 32.200 ადამიანს. ბოლო პერიოდში რაიონის მოსახლეობის რაოდენობა საგრძნობლად გაიზარდა. მთლიანი მოსახლეობიდან 15.900 კაცია, 16.300 ქალი. 

რაიონის მაცხოვრებლების ძირითად საქმიანობას თამბაქოს მოშენება წარმოადგენს.  რაიონშ არის მეფრინველეობის მეურნეობა. მაღალ დონეზე დგას მესაქონლეობა და მცირე მეცხოველეობა, მევენახეობა, მარცვლეულის მოშენება. მოჰყავთ ბოსტნეული და ხილი.

## კულტურული ძეგლები
როგორც ნახიჩევანის ავტონომიური რესპუბლიკის დანარჩენი ნაწილები, აქ უამრავი უძველესი ძეგლია, რაც იმის მტკიცებულებაა, რომ მიწის ნაკვეთი ადრეული დროიდან იყო დასახლებული. რაიონში არის ისეთი ისტორიული ძეგლები, როგორებიცაა ჩალხან გალა, გაზმას მღვიმე, ჯამე და მეჩეთის დასახლებები სოფელ ჰოკში (XVIII საუკუნე), ნახევრად მიწისქვეშა აბანო სოფელ შახტახეთში (XIX საუკუნე მისი არქიტექტორია - ისა სულთან შახტახინსკი.

ნახიჩევანის ხუროთმოძღვრების სკოლის ერთ-ერთი მაგალითია გარაბაგლარის კომპლექსი. აღნიშნულ კომპლექსში შედის: ორი მინარეთი და საძვალე (16 მეტრი). მინარეთის ნაგებობა თარიღდება XII საუკუნის დასასრული - XIII საუკუნეების დასაწყისით. ეს კომპლექსი აშენებულია არქიტექტორ აჯემი ნახიჩევანის მიერ. დამაკავშირებელი კავშირი მინარეთებს შორის - ბაშტაგი აშენდა XIV საუკუნეში.

## ლიტერატურა
* Naxçıvan Ensiklopediyası, I cild, Naxçıvan, 2005,
* Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev Naxçıvan Muxtar Respublikasında Kəngərli rayonunun yaradılması haqqında Bakı şəhəri, 19 mart 2004-cü il
* Kəngərli rayonu məqaləsi. Naxçıvan Muxtar Respublikasının Kəngərli rayonu. Naxçıvan, 2008.

## რესურსები ინტენეტში
* აზერბაიჯანი 
* კანგარის რაიონი 

კატეგორია: კავკასია კატეგორია: აზერბაიჯანი კატეგორია: აზერბაიჯანის რაიონები
ხრესილის ქუჩა

**ხრესილის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში,  ნაძალადევის რაიონში (ღრმაღელე). დასაწყისი ცოტნე დადიანის ქუჩიდან. წარმოიქმნა XX საუკუნის 30-იან წლებში. 
 

## ლიტერატურა 
ხ
არა აკობიანი

**აკა აკობიანი** (; დ. 4 ნოემბერი, 1980, ერევანი, სომხეთის სსრ, საბჭოთა კავშირი) — კარიერადასრულებული სომეხი ფეხბურთელი. პოზიციით ფორვარდი. ნაკრებში მისი დებიუტი შედგა 1998 წლის 21 ნოემბერს, საშინაო კედლებში ჩატარებულ მეგობრულ შეხვედრაში. სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებში ჩატარებული აქვს 42 თამაში და გატანილი აქვს 7 გოლი. იგი თამაშობდა ბევრ სომხეთის და უკრაინის მრავალ გუნდში.

## საკლუბო კარიერა
არაას კარიერა დაიწყო დვინ არტაშატში, კლუბში სადაც მისი ძმა არამ ჰაკობიანი თამაშობდა. ერთი წლის შემდეგ, იგი არა გადავიდა ალანია ვლადიკავკაზში, ხოლო მისი ძმა არამი სპარტაკ ერევანში. მომდევნო წელს მათი გზები კვლავ გადაიკვეთა სპარტაკ ერევანში. მას კლუბთან ერთად ერთადერთი ჩემპიონობა აქვს მოპოვებული: 2000 წელს სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგა.

### მელატურგი
სომხეთის საფეხბურთო პრემიერლიგის სეზონის დასრულების შემდეგ, აკობიანი მეტალურგიში გადავიდა. თუმცა, დროის გასვლასთან ერთად იგი სულ უფრო იშვიათად თამაშობდა კლუბში, რადგან ორგანიზაცია მას სხვადასხვა უკრაინულ და სომხურ კლუბებში უშვებდა იჯარით. 2001-2002 წლების სეზონში მან ითამაშა სპარტაკის ერევანში. სეზონის დასრულებისას სპარტაკი კლუბ ბანანცს შეუერთდა და მათ ერთად ეწოდათ ბანანცი ერევანი. ბანანცში, მან ერთი სეზონი ითამაშა და ამ სეზონში იგი გახდა სომხეთის თასის ფინალისტი სომხეთის ტოპ ბომბარდირი; აგრეთვე იგი გახდა 2003 წლის სომხეთის წლის ფეხბურთელი.

### მიკა
2009 წლის სომხეთის პრემიერ ლიგის სეზონში მან თამაში მიკა ერევანში დაიწყო. სეზონში გატანილი 7 გოლით, იგი ლიგის ტოპ10 ბომბარდირში ვერ მოხვდა. 2009 წლის 1 დეკემბერს მისი ხელშეკრულება ამოიწურა მიკასთან. აკობიანმა კონტრაქტი არ გაახანგრძლივა კლუბთან.

### ულისი
2009-10 წლების ზამთარში იგი კლუბ ულისისთან ერთად ვარჯიშობდა. 2010 წლის თებერვალში მან ერთწლიანი კონტრაქტი გააფორმა კლუბთან. აგვისტოში, ჰაკობიანმა დატოვა კლუბი, იმ იმედით, რომ სხვა კლუბში გადავიდოდა.

### არარატი ერევანი
2010 წლის თებერვალში არარატი ერევანის მწვრთნელმა გამოაცხადა, რომ არა აკობიანი დაიმატეს. კლუბმა მას ერთწლიანი კონტრაქტი გააფორმა. სეზონში იგი გუნდის ერთ-ერთი მთავარი ფიგურა გახდა, თუმცა ზაფხულში მან კლუბის დატოვება გადაწყვიტა.

## პირადი ცხოვრება
არა აკობიანის ძმა, არამ აკობიანი აგრეთვე ფეხბურთელია, რომელიც თამაშობდა სომხეთის ეროვნულ საფეხბურთო ნაკრებსა და სომხეთის მრავალ კლუბში.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* ffa.am
* armfootball.tripod.com
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1980
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
აკაკი ხორავას ქუჩა

**აკაკი ხორავას ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში,   მთაწმინდის რაიონში (ვარდისუბანი). ერეკლე ტატიშვილის ქუჩიდან ვასილ პეტრიაშვილის ქუჩამდე.  წარმოიქმნა XX საუკუნის დასაწყისში. თბილისის გამგეობის მიერ 1903 წლის შედგენილ ქუჩების სიაში შეტანილია როგორც მლეთის შესახვევი, ასევეა თბილისის 1934 წლის გეგმაზე. თბილისის ქუჩების 1940 წლის ცნობარში შეტანილია მლეთის სახელწოდებით. 1973 წელს აკაკი ხორავას სახელი დაერქვა. № 9 სახლში 1908–1915 წლებში ცხოვრობდა დიდი ქართველი პოეტი ვაჟა-ფშაველა. ქუჩას აქვს I ჩიხი (ყოფილი მლეთის ჩიხი).
 
## ლიტერატურა 
ხორავა
თევდორე მღვდლის ქუჩა

**თევდორე მღვდლის ქუჩა**  —  ქუჩა თბილისში, დიდუბის რაიონში (დიდუბე). თამარ მეფის გამზირიდან სპირიდონ კედიას ქუჩამდე. ყოფილი სერგო ორჯონიკიძის ქუჩის მონაკვეთი. წარმოიქმნა  XIX საუკუნის II ნახევარში. 1922-მდე ანდრიას ქუჩა ერქვა (დატანილია  თბილისის 1876 წლის გეგმაზე), შემდეგ — სერგო ორჯონიკიძის, 1930 წელს კარლ მარქსის სახელი დაერქვა, შემდეგ  — ისევ ორჯონიკიძის. 1990 წელს ორჯონიკიძის ქუჩის ერთ მონაკვეთს თევდორე მღვდლის სახელი ეწოდა, მეორეს — გიორგი ჩუბინაშვილისა. 

ქუჩაზეა შპს საქართველოს რკინიგზის ცენტრალური კლინიკური საავადმყოფო, სააქციო საზოგადოება „ბავშვთა სამყარო“. შემონახულია  XIX საუკუნის დასასრულს საცხოვრებელი სახლები. ქუცაზე დგას ეგნატე ფიფიას ბიუსტი (მოქანდაკე კ. მერაბიშვილი. არქიტექტორი გ. ჯაფარიძე). აქვს 2 ჩიხი  (I ჩიხი — ყოეფილი ორჯონიკიძის გასასვლელი, შემდეგ — ორჯონიკიძის ჩიხი, II ჩიხი  — ყოფილი ოზურგეთის ჩიხი, შემდეგ — ორჯონიკიძის  II ჩიხი). 

არსებობს მოსაზრება, რომ ქუჩა 1922 წლამდე ატარებდა ერასტი ანდრეევსკის სახელს

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დიდუბის რაიონის ქუჩები
ანტონ კათალიკოსის ქუჩა

**ანტონ კათალიკოსის ქუჩა**   — ქუჩა თბილისში,  კრწანისის   რაიონში (კალა). გია აბესაძის ქუჩიდან ერეკლე II-ის მოედნამდე. ქუჩა ადრეულ ხანაში წარმოიქმნა. თავდაპირველად ქუჩის მონაკვეთს ახლანდელი  ერეკლე II-ის მოედნიდან კოტე აფხაზის ქუჩამდე ერქვა ლილახანა, სამღებრო რიგი, რადგან აქ იყო სამღებრო სახელოსნოები. აღნიშნულია  ალექსანდრე პიშჩევიჩის მიერ შედგენილ თბილისის 1785 წლის გეგმაზე. 1817–1820 წლებში აქ დასახლდნენ გერმანელი კოლონისტები და სამღებრო რიგს ეწოდა გერმანელების ქუჩა (შეტანილია 1841 წლის შედგენილ თბილისის ქუჩების სიაში) ქუჩის მე-2 მონაკვეთს, კოტე აფხაზის ქუჩიდან გია აბესაძის ქუჩამდე, ერქვა აკიმოვის ქუჩა („აკიმოვსკაია“), რაც „აქიმის“ ან „ექიმის“ დამახინჯებული ფორმა უნდა იყოს (ქუჩა დატანილია თბილისის 1867 წლის გეგმაზე). შესაძლოა ქუჩის სახელწოდება უკავშირდებოდეს იქვე მდგარ ღვთისმშობლის მიძინების ეკლესიის მოძღვრის — ფილიპეს სახელს. „მოძღვართ მოღვაწეობის გარეშე იგი იყო შესანიშნავი მკურნალიც“ (ზაქარია ჭიჭინაძე, „კათოლიკთა ეკლესია საქართველოში“, ტფ., 1903). 1900 წელს აკიმოვის ქუჩა გაიზარდა გერმანელების ქუჩის ხარჯზე. 1923 წელს ქუჩას რევოლუციონერ იოსებ (სოსო) ივანიძის (დაიღუპა 1905) სახელი ეწოდა, 1990 — ანტონ კათალიკოსისა. 1914 წელს აშენებულ სინაგოგის შენობაში (№ 3) ამჟამად განთავსებულია საქართველოს ებრაელთა ისტორიულ-ეთნოგრაფიული სახელმწიფო მუზეუმი. აქვს I ჩიხი (ყოფილი იოსებ ივანიძის ჩიხი, თბილისის 1934 წლის გეგმაზე დატანილია როგორც ავგუსტ ბებელის II ჩიხი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კრწანისის რაიონის ქუჩები
დიმიტრი ბაქრაძის ქუჩა

**დიმიტრი ბაქრაძის ქუჩა**  — ქუჩა თბილისში, მთაწმინდის  რაიონში (ვერა). თამარ ჭოველიძის ქუჩიდან ერეკლე ტატიშვილის ქუჩამდე. წარმოიქმნა XIX  საუკუნის 60-იან წლებში. მას ჯერ I უბნის ბოქაულის კონსტანტინე იოსების ძე სვიმონოვის სახელი ერქვა (მან 1877 წელს იტალიის კონსულის მკვლელი დააკავა), 1900 წელს დაერქვა აგურის ქუჩის (ბესარიონ ბელინსკის ქუჩა) შესახვევი ამ მიდამოებში მდებარე აგურის ქარხნების გამო. 1922 დიმიტრი ბაქრაძის სახელი ეწოდა. აქვს 1 შესახვევი (ყოფილი II შესახვევი), 1 ჩიხი.

## ლიტერატურა 
ბაქრაძე
ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართი

**ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართი** — აღმართი თბილისში,  ისნის რაიონში (რიყისა და ავლაბრის მიჯნა). ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდიდან ღვინის აღმართამდე. წარმოიქმნა XIX საუკუნეში. ადრე ეს იყო ვიწრო ბილიკი, რომელიც 1803, 1845 და 80-იან წლებში თანდათან გააფართოვეს. 50-იან წლებში უწოდეს პავლე ციციანოვის, 1923 წელს — ივანე კალიაევის, 1945 წელს — ნიკოლოზ ბარათაშვილის სახელი.

1935 წელს ჩაუტარდა რეკონსტრუქცია და მიიღო დღევანდელი სახე. დღეს იგი ქალაქის ერთ-ერთი ულამაზესი ქუჩაა. ცალ მხარეს გასდევს კლდეზე გადმოკიდებული სახლები, მეორე მხარეს ქალაქის ხედი ძველი უბნების მომხიბლავი პანორამით. პლატონ იოსელიანის ცნობით ციციანოვის აღმართის კლდის წვერზე გაშენებული ყოფილა 2 სასახლე, რომელთაგან ერთი გურიის, მეორე — სამეგრელოს მთავარს ეკუთვნოდა. ეს სასახლეები აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევის დროს დაუნგრევიათ. 

ნიკოლოზ ბარათაშვილის აღმართი ქალაქის ცენტრს ნიკოლოზ ბარათაშვილის ხიდით უკავშირდება. აღმართის დასაწყისში დგას ნიკოლოზ ბარათაშვილის ძეგლი (მოქანდაკე ბ. ციბაძე. არქიტექტორი შოთა ყავლაშვილი). პოეტ იოსებ გრიშაშვილის „ლიტერატურულ ნარკვევებში“ (1957) გამოთქმულია მოსაზრება, რომ აღმართი ატარებდა არა მთავარმმართველ პავლე ციციანოვის, არამედ ფარსადან თეიმურაზის ძე ციციშვილის (1786–1845) სახელს, რომელსაც ამ მიდამოებში საკუთარი მამულები ჰქონია და პირველი ბილიკიც მას გაუყვანია.  იგივე მოსაზრებაა გამოთქმული ისტორიკოს მაქსიმე ბერძნიშვილის წიგნში „მასალები XIX საუკუნის პირველი ნახევრის ქართული საზოგადოებრიობის ისტორიისათვის“ (თბ., 1983).
 
## ლიტერატურა 
ბარათაშვილი
ჰარანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ჰარანი ** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჰარანი —  ძველი ქალაქი ჩრდილოეთ მესოპოტამიაში
*ჰარანი  —  სოფელი აზერბაიჯანში, ლერიქის რაიონი.
ქერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ქერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ქერი —  მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახი
*ქერი  — სოფელი აზერბაიჯანში, ლერიქის რაიონი.
ედუარდ მარკაროვი

**ედუარდ მარკაროვი** (, ; დ. 20 ივნისი, 1942, ბაქო, აზერბაიჯანის სსრ) — საბჭოთა ფეხბურთელი და ფეხბურთის მწვრთნელი. თამაშობდა თავდამსხმელის პოზიციაზე. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი  
*Sportinfo.am  
*Rusteam.permian.ru 
*Ararathuptur.sitecity.ru 
*Biograph.ru
*Web archive of Statistics at Klisf.info

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:სომეხი ფეხბურთელები
კატეგორია:რუსი ფეხბურთელები
კატეგორია:საბჭოთა ფეხბურთელები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი ფეხბურთელები
კატეგორია:გრიგორი ფედოტოვის კლუბის წევრები
კატეგორია:უეფას ჩემპიონთა ლიგის საუკეთესო ბომბარდირები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები