პიის კარიბჭე

300px|მინი
300px|მინი
**პიის კარიბჭე** () — რომის ავრელიანეს კედლების ერთ-ერთი ჩრდილოეთ კარიბჭე იტალიაში. ეს იყო პაპ პიუს IV-ის ერთ-ერთი სამოქალაქო გაუმჯობესება ქალაქისთვის,რომელიც მის სახელს ატარებს. მდებარეობდა ახალი ქუჩის, „ვია პიის“ ბოლოს, იგი დაპროექტებული იყო მიქელანჯელოს მიერ ნომენტანის კარიბჭის ჩასანაცვლებლად, რომელიც რამდენიმე ასეული მეტრით სამხრეთით მდებარეობდა და იმავე დროს დაიხურა. მშენებლობა დაიწყო 1561 წელს და დასრულდა 1565 წელს, ხელოვანის გარდაცვალების შემდეგ. ჯან ფედერიკო ბონზანიას მიერ 1561 წელს გამოშვებული ბრინჯაოს საიუბილეო მედალი გვიჩვენებს მიქელანჯელოს ადრეულ გეგმას, რომელიც ძალიან განსხვავდება მისი საბოლოო დიზაინისგან. ქალაქის გარე ფასადი დასრულდა 1869 წელს ვირჯინიო ვესპინიანის ნეოკლასიცისტური დიზაინით.

## ისტორია
ჩანაცვლება საჭირო გახდა ახალი ურბანული ტერიტორიის გამო, რომელსაც უკვე აღარ შეეძლო ქუჩა ნომენტანისთვის მისასვლელის უზრუნველყოფა ძველი ნომენტანის კარიბჭის გავლით. ვაზარის თანახმად, მიქელანჯელომ პაპს სამი განსხვავებული დიზაინი წარუდგინა, რომლებიც მშვენიერი იყო, მაგრამ ძალიან ექსტრავაგანტული, და პაპმა (შესაძლოა არც თუ ისე დარწმუნებულმა ნახაზების გარკვეულ დეტალებში) სამიდან ყველაზე იაფი აირჩია. სამი ნახაზიდან არანაირი კვალი არ შემორჩენილა (გარდა რამდენიმე ესკიზისა ცალკეული დეტალებისთვის), არც ისაა დადასტურებული, რომ სამუშაო სინამდვილეში თავდაპირველი გეგმის მიხედვით განხორციელდა. დღევანდელმა იერსახემ რამდენიმე ცვლილება განიცადა: 1561 წელს მოჭრილ საიუბილეო მონეტაზე გამოსახული დიზაინი და 1568 წლის გრავიურა (ამ ეპოქის ერთადერთი დოკუმენტაცია) პორტა პიას საკმაოდ განსხვავებულად წარმოაჩენს იმისგან, როგორც ის დღეს გამოიყურება. უფრო მეტიც, მშენებლობიდან ორმოცი წლის შემდეგაც კი, კარიბჭე რომის რუკებზე თითქმის ნანგრევივით იყო ნაჩვენები. ნებისმიერ შემთხვევაში, მონეტაზე გამოსახული კარიბჭე ყველაზე ახლოს ჩანს თავდაპირველ გეგმასთან, თუმცა არ შეგვიძლია გამოვრიცხოთ შესაძლებლობა, რომ სამუშაოების მსვლელობისას დიზაინსა და მის დეტალებში გარკვეული ცვლილებები და გადახედვები განხორციელდა, გავიხსენოთ, რომ პაპმა ყველაზე იაფი დიზაინი აირჩია. ეს კონკრეტული, მიქელანჯელოს უკანასკნელი არქიტექტურული ნამუშევარი იყო. ის გარდაიცვალა სამუშაოების დასრულებამდე ცოტა ხნით ადრე. სამუშაო დაასრულა ჯაკომო დელ დუკამ, რომელმაც ასევე ააშენა სან ჯოვანის კარიბჭე.

ექსპერტთა უმეტესობა მიიჩნევს, რომ მიქელანჯელო ზრუნავდა ფერწერული და დრამატული ფასადების შექმნაზე, რათა შეესრულებინა მათი მნიშვნელოვანი სიმბოლური ფუნქცია, როგორც რომში შესასვლელისა. კარიბჭეს კიდევ უფრო ხაზს უსვამს მისი განლაგება სტრადა პიას ბოლოში, რომელიც აგრძელებდა ძველ ალტა სემიტას მარშრუტს. შემდეგ ის გრძელდება ამჟამინდელ ქუჩა XX სეტემბრეზე, რათა დასრულდეს შთამბეჭდავი ფრონტალური პერსპექტივით, კვირინალიდან დაწყებული გრძელი სწორი ფასადის ბოლოში. უფრო სცენური ეფექტისთვის, კარიბჭე ოდნავ უკან იყო გადაწეული კედლების ხაზიდან, რომელიც დაკავშირებული იყო ორ გვერდით ირიბ კედლის მონაკვეთთან, კარიბჭის კედლის ბოლოებით გადახურული, და ჰქონდა მხოლოდ ერთი თაღი (როგორც ეს მედალზე ჩანს), უკანა ფასადით ქალაქისკენ მიმართული, მაშინ როცა გარე მხარეს მხოლოდ მარტივი თაღი (ფორნიქსი) იყო.

მეორე თაღი გაიხსნა დაახლოებით 1575 წელს ტრანსპორტის მოძრაობის გასაადვილებლად, რომელიც მნიშვნელოვნად გაიზარდა ახლომდებარე ნომენტანის კარიბჭის დახურვის გამო, როგორც ეს აღნიშნულია ცენტრალური თაღის ზემოთ არსებულ წარწერაში:

PIVS IIII PONT MAX
PORTAM PIAM
SVBLATA NOMENTANA EXTRVXIT
VIAM PIAM AEQVATA ALTA SEMITA DVXIT

1577 წლამდე არსებული ანაბეჭდებსა და გრავიურებზე ფიქსირდება კოშკი კარიბჭის გარე მხარეს. საეჭვოა, ეს კოშკი დიზაინიდან დაიკარგა ჩამოშლის გამო თუ არქიტექტურული მოტივებისადმი შემცირებული ინტერესის გამო.

გარე ფასადი დასრულდა 1869 წელს ვირჯინიო ვესპინიანის ნეოკლასიკური გეგმების შესაბამისად, რომელიც, როგორც ჩანს, შთაგონებული იყო 1568 წლის გრავიურით, რათა საკმაოდ ზუსტად მიჰყოლოდა მიქელანჯელოს თავდაპირველ გეგმებს. 1853 წლიდან დაწყებული, 1851 წელს მეხის დაცემით გამოწვეული ზიანის აღდგენის გამო, სამუშაოები ასევე მოიცავდა ახალი შენობებისა და ეზოს დამატებას. ახალი ფასადი, ქალაქის კედლების შესაბამისად, მოიცავს ორ ქანდაკებას, რომლებსაც ოთხი სვეტი აკრავს გვერდებიდან. პაპს სურდა ხსოვნის ნიშანი მისი საფრთხიდან გადარჩენის აღსანიშნავად, რაც მოხდა სანტ-ანიეზეს მონასტრის (კარიბჭის ახლოს) აუდიენციის დარბაზის ჩამოშლის დროს, მისი იქ ვიზიტისას 1855 წლის 12 აპრილს. წარწერა თაღის ზემოთ გარე მხარეს აღნიშნავდა ამ გადარჩენას:

HIEROMARTYRIBVS MAGNIS ALEXANDRO PONT MAX AGNETI VIRG
QVORVM TROPAEIS VIA NOMENTANA NOBILITATVR
PIVS IX PONTIFEX MAXIMVS ANNO SACRI PRINC XXIII
PORTAM PIAM NOVIS OPERIBVS COMMVNITAM EXORNATAM DEDICAVIT
DECESSORI INVICTO SOSPITATRICI SVAE
IOSEPHO FERRARIO ANTISTITE VRBANO PRAEFECTO AERARI

სწორედ კედლის გარღვევა, რომელიც არტილერიამ გახსნა კარიბჭიდან დაახლოებით 12 მეტრში დასავლეთით, ცნობილია როგორც „პორტა პიას გარღვევა“, როცა 1870 წლის 20 სექტემბერს ბერსალიერის ჯარისკაცები რომში შეიჭრნენ და იტალიის გაერთიანება დაასრულეს. მარმარილოსა და ბრინჯაოს მონუმენტი პიის კარიბჭის გარღვევის აღსანიშნავად მდებარეობს იმ ადგილას, სადაც იტალიელმა არტილერისტებმა დაანგრიეს კედლები. კარიბჭის მოპირდაპირე მხარეს, გარე მხრიდან, პიაცალე დი პიას ცენტრში, დგას ბერსალიერის მონუმენტი, რომელიც შეუკვეთა მუსოლინიმ და აღმართა პუბლიო მორბიდუჩიმ 1932 წელს. შენობები კარიბჭის ორ თაღს შორის, რომლებიც ოდესღაც საბაჟო სამსახურს მოიცავდა, ამჟამად ბერსალიერის ისტორიული მუზეუმის ადგილსამყოფელია, ენრიკო ტოტის მონუმენტური აკლდამით.

აქ, 1926 წლის 11 სექტემბერს, ანტიფაშისტმა აქტივისტმა ჯინო ლუჩეტიმ ესროლა ბომბი ბენიტო მუსოლინის გადამყვან მანქანას, თუმცა უშედეგოდ.

## რესურსები ინტერნეტში
*

## სქოლიო
კატეგორია:რომის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ძველი რომის არქიტექტურა
კატეგორია:იტალიის კარიბჭეები