open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აზელუსი

**აზელუსი** () — ფეხსახსრიანი ცხოველი ტოლფეხიანების რიგისა. სხეულის სიგრძე — 12-20 მმ. გვხვდება ევროპასა (გარდა პირენეს ნახევარკუნძულისა) და კავკასიაში. ბინადრობს მდგარსა და მდოვრე წყალსატევებში. აქვს ექვსი წყვილი ფეხი. სუნთქავს ნაზი ფირფიტისებრი ლაყუჩებით. იკვებება წყალსატევის ფსკერზე ჩაცვენილი ფოთლების რბილობით, დაღუპული მცენარეებისა და ცხოველების ნაშთით (დეტრიტით). ახალ თაობას დედალი ატარებს საჩეკი ჩანთით, რომელიც მკერდის ფეხების ფუძეებთან აქვს. აზელუსი თევზის საკვებია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტოლფეხიანები
ავშნიანი

**ავშნიანი**, *აბზინდიანი* — ნახევრად უდაბნოსა და უდაბნოს მცენარეთა ფორმაცია. ავშნიანს ამიერკავკასიაში ქმნის . ჩრდილოეთ კავკასიაში - , შუა აზიაში -  და სხვა. 

გავრცელებულია დაბლობ, ვაკე და მთისწინეთის ბიცობ და მომლაშო ნიადაგებზე. უროსთან, კაპუეტასთან, ლეგა ჭანგასთან, წითელწვერასთან, ჩარანთან, ეფერემებთან და სხვასთან ერთად ავშნიანი მცირემოსავლიან კომპლექსურ ფიტოცენოზებს ქმნის.

შემოდგომაზე საქართველოში ავშნიანის ბალახნარის საშუალო მოსავალი 3,4 ცენტნერს შეადგენს ჰექტარზე. ზამთარში - 1,9 ც-ს, გაზაფხულზე - 4,4 ც-ს. ავშნიანი ყუათიანი საკვებია. მის ბალახნარს ცხვარი კარგად ძოვს ყინვების შემდეგ, როდესაც მცენარეს სიმწარე ეკარგება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბოტანიკა
ძალა

{{ინფოდაფა ფიზიკური სიდიდე
| bgcolour =
| სახელი = ძალა
| ფაილი = 200პქ
| წარწერა =ძალის სხვადასხვა ფორმები
| აღნიშვნა=  F, \vec{F}
| SI სისტემა = ნიუტონი (ნ)
| ექსტენსიური= 
| ინტენსიური=
| შენახვადი=
| ფორმულა= F=ma
| განზომილება= LMT^{-2}
|ვიკისაწყობი=Category:Forces (physics)
}}
**ძალა** (აღნიშვნა: F) — ფიზიკური სიდიდე, რომელიც მოცემულ მატერიალურ სხეულზე სხვა სხეულების მექანიკური მოქმედების ზომაა. ეს მოქმედება სხეულის წერტილების სიჩქარეების ცვლილებას ან სხეულის დეფორმაციას იწვევს. მას სხეულთა უშუალო კონტაქტის დროს აქვს ადგილი; მოქმედება აგრეთვე სხეულთა მიერ შექმნილი ველების საშუალებით გადაეცემა. ძალა ვექტორული სიდიდეა და დროის ნებისმიერ მომენტში სივრცეში გარკვეული მიმართულებით, მოდების წერტილით და მოდულით ხასიათდება. ძალთა შეკრება პარალელოგრამის წესით წარმოებს. ძალა ან მუდმივია (როგორც, მაგალითად, სიმძიმის ძალა), ან გარკვეული წესითაა დროზე დამოკიდებული (ცვლადი ელექტრომაგნიტური ველი); არსებობენ სიჩქარეზე (გარემოს წინააღმდეგობის ძალა) და მოდების წერტილის მდებარეობაზე დამოკიდებული ძალები. SI-ში ძალის ერთეულია 1 ნიუტონი. სწორედ ძალის მოქმედების შედეგად იწყებს უძრავი სხეული მოძრაობას, მცირდება ან იზრდება მისი სიჩქარე, იცვლება სხეულის მოძრაობის მიმართულება.

## განზომილება და ერთეულები 
SI სისტემაში ძალის განზომილებაა:
:\vec{F}=m\vec{a}=1&nbsp;\frac{{\text{კგ}}\cdot{\text {მ}}}{\text {წმ}^2}. ძალის ამ ერთეულს ნიუტონი (ნ) ეწოდება.

ერთი ნიუტონი არის ძალა, რომელიც 1კგ მასის სხეულს ანიჭებს 1&nbsp;მ/წმ2 აჩქარებას. {\rm 1~N = 1~\frac{kg\cdot m}{s^2}}. 

ერთეულთა CGS სისტემაში ძალის განზომილებაა:
:\vec{F}=m\vec{a}=1&nbsp; \frac{{\text{გ}}\cdot{\text {სმ}}}{\text {წმ}^2}. ძალის ამ ერთეულს დინი (დნ) ეწოდება.

ერთი დინი არის ძალა, რომელიც 1გ მასის სხეულს ანიჭებს 1&nbsp;სმ/წმ2 აჩქარებას. {\rm 1~N = 1~\frac{g\cdot cm}{s^2}}. 

1ნ=105 დნ.

ნიუტონმა შეცვალა ძალის ძველი სხვა ერთეულები: კილოგრამ-ძალა (1 კგძ≈9.80665 ნ), ტონა-ძალა (1 ტძ≈9806.65 ნ), დინი (1 დნ=10-5 ნ), ფუნტ-ძალა (1 lbf=4.45 ნ) და სხვა.

## ლიტერატურა
აზეულა

**აზეულა** — მწვერვალი საქართველოში, ქვემო ქართლის მხარეში, გარდაბნის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თრიალეთის ქედის სამხრეთ-აღმოსავლეთი შტოქედ — თელეთის ქედზე, დაბა კოჯრის სამხრეთით. ზღვის დონიდან 1200 მ. აგებულია შუა ეოცენის ანდეზიტ-ბაზალტებით. აზეულაზე დგას ციხესიმაგრე აგარანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ქვემო ქართლის მხარის მთები
აზრი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აზრი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აზრი — ყოველდღიური გაზეთი 
* აზრი — ყოველდღიური გაზეთი
ათასისთავი

**ათასისთავი** — ძველ საქართველოში სამხედრო და ადმინისტრაციული ფუნქციების მქონე ადგილობრივი მოხელე. ემორჩილებოდა ერისთავს. გვიანდელ ფეოდალურ ხანაში ათასისთავს მინბაში ეწოდებოდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
არმაზელი და აზორკი

**არსოკი და ამაზაერი**, ან **აზორკი და არმაზელი** — ქართლის (იბერიის) მეფეთა წყვილი ძვ. წ. II-I საუკუნეების მიჯნაზე, ორმეფობის დროს.

**აზორკი და არმაზელი**, ლეონტი მროველის მიხედვით - „ორმეფობის ხანის“ ქართლის მეცამეტე მეფენი, რომელთაც „მოქცევაჲ ქართლისაჲ“ არსოკს და ამაზაერს უწოდებს. ლეონტი მროველის ცნობით, აზორკისა და არმაზელის მეფობის ხანაში ქართველ-სომეხთა ომებს ჰქონდა ადგილი. არსებობს მოსაზრება, რომ აზორკი და არმაზელი ძვ. წ. II საუკუნის 80-იან წლებში ცხოვრობდნენ. გ. მელიქიშვილისა და კ. თუმანოვის აზრით აზორკი და არმაზელი ერთი პიროვნებაა. მელიქიშვილის ვარაუდით აზორკი არმაზის წარწერებიდან ცნობილი მეფე მითრიდატეს ადგილობრივი სახელია და იგი ახ. წ. I საუკუნის 70-იანი წლებში მეფობდა ქართლში, „არმაზელი“ კი ტერიტორიული ეპითეტია.

## საისტორიო წყაროები 
მოქცევაჲ ქართლისაჲ–ს თანახმად, არსოკი და ამაზაერი იყვნენ ქართლის მე-14 მეფეთა წყვილი: 

მეფეთა ცხოვრება გვამცნობს, რომ ისინი ყოფილან „ძენი ფარსმანისი და კაოსისა“. მათ, ოსების, ლეკების, პაჭანიკებისა და ჯიქების დახმარებით, უცდიათ მათი მამების დროს სომეხთა მეფე იარვანდის მიერ წართმეული ტერიტორიების დაბრუნება. წარმატებული საომარი მოქმედებების შედეგად მათ სომხეთთან გარიგების გზით მიზნისთვის მიუღწევიათ, დაუბრუნებიათ დატყვევებული სომეხი უფლისწული, ხოლო წართმეული მიწები სამეფოსთვის კვლავ მიუერტებიათ: 

## სამეცნიერო მოსაზრებები 
პავლე ინგოროყვას მიაჩნდა, რომ აზორკ/არსოკი უნდა იყოს არმაზის ბილინგვაში მოხსენიებული ქართლის მეფე ხსეფარნუგი და მის სახელს ასე კითხულობდა (ფ)არ(ნ)უკ. რაც შეეხება არმაზელს, პ. ინგოროყვას აზრით, ეს სახელი მეტყველებს მაზე, რომ თანამეფეები არმაზის პიტიახშები იყვნენ.

## გენეალოგია
## ლიტერატურა 
* * მამულია გ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 216, თბ., 1975
* საქართველოს მეფეები, მ. ლორთქიფანიძის და რ. მეტრეველის რედაქციით, თბ., 2000
* გ, მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) სამეფოს ისტორიის ქრონოლოგიის საკითხისათვის, ივ. ჯავახიშვილი სახ. ისტორიის ინსტიტუტის შრომები, 1958, ტ. 4, ნაკვ. I;
* გ, მელიქიშვილი, ქართლის (იბერიის) მეფეთა სიებში არსებული ხარვეზის შესახებ, მაცნე, ისტორიის სერია, 1978, №3;
* ს. გორგაძე, წერილები საქართველოს ისტორიიდან, „მოამბე“, 1905, №XI.
* გ. მამულია, გადმოცემები სუმბატ ბივრიტიანის შესახებ, როგორც ლეონტი მროველის წყარო, კრებული „ძველი ისტორიის საკითხები“ (კავკასიურ–ახლოაღმოსავლური კრებული, №3), თბ., 1970

## სქოლიო 
კატეგორია:იბერიის მეფეები
ავალიშვილის თეატრი

**ავალიშვილების თეატრი** — ქართული საერო თეატრი თბილისში, ერეკლე II-ის სამეფო კარზე. 1791 წელს დააარსა მწერალმა და დიპლომატმა გ. ავალიშვილმა. სცენისმოყვარეთა დასის წევრები მაღალი წრის წარმომადგენლები იყვნენ (დ. ბაგრატიონი, დ. ჩოლოყაშვილი, თ. ანდრონიკაშვილი, ერეკლე II-ისა და გიორგი ბატონიშვულის ქალიშვილები).

საჯარო წარმოდგენები იმართებოდა ე. წ. პალატში. წარმოდგენის დაწყებამდე გ. ავალიშვილი აუდიტორიას მიმართავდა რეჩიტატივით, რომლის საგანგებოდ გალექსილ ტექსტში თეატრს თანამედროვეთა გონებრივი და ზნეობრივი სრულყოფის ხელშემწყობ საგანმანათლებლო დაწესებულებად აცხადებდა. პირველად დასმა წარმოადგინა „მეფე თეიმურაზი“, რომელსაც გ. ავალიშვილს მიაწერენ. ამ პიესაში საქართველოს რუსეთთან დაახლოების იდეა იყო გატარებული. გ. ავალიშვილი კარგად იცნობდა რუსულ სცენურ კულტურას და ნერგავდა მას ქართულ სცენაზე.

ავალიშვილების თეატრი კლასიცისტური მიმართულებისა იყო. მის რეპერტუარში შედიოდა ზოგიერთი თავგადასული ბატონისა და მეფის მოხელის მამხილებელი პიესები, მათ შორის ავალიშვილის მიერ თარგმნილი ა. სუმაროკოვის ნაწარმოებები: „რქის მატარებლის მიერ გამოსახვა კომედიისა“, „დედა რაყიფი ქალისა“, „უბნობა მკვდართა“ და სხვა.

ავალიშვილების თეატრმა იარსება 1795 წლამდე, აღა-მაჰმად-ხანის შემოსევამდე.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 115, თბ., 1975

კატეგორია:თბილისის თეატრები
ლადო ავალიანი

**ვლადიმერ (ლადო) შალვას ძე ავალიანი** (დ. 15 მაისი, 1913, ზესტაფონი — გ. 1998) — ქართველი მწერალი.

## ბიოგრაფია
1940 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. პირველი მოთხრობა („დადაშ ხვიბლან“) გამოაქვეყნა 1935 წელს, ნოველათა პირველი კრებული „ლაჰილ პირველი“ — 1940 წელს. 1947-1967 წლებში გამოიცა მისი ნოველების ხუთი კრებული. მწერლის თხზულებათა თემატიკა ეხება ძველი და ახალი სვანეთის ყოფას („მუხის ჭია“, „ლაჰილ პირველი“, „დალის დალალები“), სამამულო ომის დღეებს („დედის იმედი“, „სიდუ“), ქართული მწერლობისა და ხელოვნების მოღვაწეთა ცხოვრებას („ყარიბი მგოსანი“, „სულოაგას ქუდი“) და სხვა. ავალიანის უმნიშვნელოვანესი ნაწარმოებია „ახალი ჰორიზონტი“ (1952-1969), პირველი ქართული რომანი, რომელშიც ასახულია მაღაროელთა ცხოვრება.

ავალიანის ნოველები და რომანი თარგმნილია რუსულად, რამდენიმე ნოველა — ჩეხურად, ხოლო „სულოაგას ქუდი“ — ინგლისურად. 
 
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ზესტაფონში დაბადებულები
ლადო
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ათონის კრებული

**„ათონის კრებული“** — ეტრატზე შესრულებული ქართული ხელნაწერი. შეადგინა მიქელ დაღალისონელმა 1074 წელს, ათონის ივერთა მონასტერში გიორგი ოლთისარის ხელშეწყობით. კრებულს სამი რედაცია გაუვლია: მონასტრის მამამთავართა იოანე და ექვთიმე მთაწმიდლების სახსოვრად შედგენილი, მათი ცხოვრების ამსახველი კრებულიდან (I რედაქცია) ის იქცა საბერძნეთში მოღვაწე ქართველ მამათა სახსოვარ კრებულად (II რედაქცია) და ბოლოს გამოყენებულ იქნა სააღაპე წიგნად (III რედაქცია). კრებული საქართველოს ისტორიისა და ძველი ქართული ლიტერატურის ჩინებული წყაროა. დაცულია ხელნაწერთა ეროვნულ ცენტრში (A-558).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ხელნაწერთა ეროვნული ცენტრის A ფონდი
კატეგორია:ქართული სასულიერო ხელნაწერები
კატეგორია:XI საუკუნის ხელნაწერები
აია

საკუთარი სახელი **აია** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აია — კონცხი ყირიმის სამხრეთ ნაპირზე
* აია — ძველი კოლხეთის სახელწოდება
* აია კოლხეთი — მხატვრული ფილმი
* აია ქუთაისი — ქართული რაგბის კლუბი
* აია — ძველი ეგვიპტის დედოფალი
* მერნოფერა აია — ძველი ეგვიპტის ფარაონი

### იხილეთ აგრეთვე 
* აია-სოფიას ტაძარი — ყოფილი ბერძნული მართლმადიდებლური ეკლესია და ამჟამად მუზეუმი სტამბოლში
* აია-სოფიას ტაძარი — ყოფილი ბერძნული მართლმადიდებლური ეკლესია და ამჟამად მუზეუმი ტრაპიზონში
* აია-ნაპა — საკურორტო ქალაქი კვიპროსში
აიეტი

საკუთარი სახელი **აიეტი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აიეტი — კოლხეთის მეფე
* აიეტი — საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ორატორი
* აიეტი (ასოციაცია) — საქართველოს ზღვისპირეთის დამცველთა ასოციაცია
ათრაქა შარაღანის ძე

**ათრაქა შარაღანის ძე** — ყივჩაყთა მთავარი XII საუკუნის I ნახევარში. მისი ასული გურანდუხტი ცოლად ჰყავდა დავით აღმაშენებელს, რომელმაც ათრაქა შარაღანის ძე თავისი ოჯახითა და ტომით საქართველოში გადმოასახლა (1118-1120). შემდგომ მეფემ ყივჩაყთაგან 40 ათასიანი მუდმივი ლაშქარი შექმნა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ყივჩაყები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
კონეტაბლი

**კონეტაბლი ** (ფრანგ.: Connétable; ლათ.: comes stabuli; ქართ.: მეჯინიბეთუხუცესი) საუკუნეების განმავლობაში საფრანგეთის სამეფოს ერთ-ერთი უმაღლესი სახელმწიფო და სამეფო კარის სახელო იყო.

თავდაპირველად კონეტაბლის განკარგულებაში მხოლოდ მეფის საჯინიბო შედიოდა, შემდეგ ამას დაემატა სამეფო კავალერიის სარდლის წოდებაც. მოგვიანებით კონეტაბლის გავლენა გაიზარდა და მეფის შემდეგ მეორე კაცად იქცა სამეფოში. იგი იყო სამეფო არმიის უმაღლესი მთავარსარდალი და მარშლებზე მაღლა იდგა.

კონეტაბლები თავიანთ გერბში მარჯვნიდან და მარცხნიდან ურთავდნენ ღრუბლებიდან გამომავალ მახვილიან მკლავს. კარდინალ რიშელიეს დროს კონეტაბლის სახელო გაუქმებულ იქნა. რისი მიზეზიც ამ თანამდებობის ქვეშ დიდი ძალაუფლების და გავლენის კონცენტრაცია იყო, რომელიც ეწინააღმდეგებოდა აბსოლუტიზმის პრინციპებს. 

## იხილეთ აგრეთვე
*საფრანგეთის კონეტაბლების სია

კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
აიეტი (ორატორი)

**აიეტი** —  VI საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ორატორი, წარჩინებული კოლხი. ბიზანტიელების მიერ ლაზიკის მეფე გუბაზ II-ის მკვლელობასთან დაკავშირებით გამართულ ეგრისის კრებაზე (555) ხალხს მოუწოდა, ირანული ორიენტაციისათვის დაეჭირათ მხარი. მისი ეს სიტყვა კლასიკური მჭევრმეტყველობის ნიმუშია. ხალხთა ურთიერთობის საფუძვლად აიეტს სათნოება და „კეთილი საწყისი“ მიაჩნდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენი

**ლუიზა-მარგარიტა დე ლორენ-გიზი**, პრინცესა დე კონტი (ფრანგ.: Louise-Marguerite de Lorraine-Guise, princesse de Conti) (* 1588; † 30 აპრილი 1631, შატო დ’ო, ო, საფრანგეთი) იყო ფრანსუა დე ბურბონის, პრინც დე კონტის (* 1558 – † 1614) მეუღლე.

ლუიზა-მარგარიტა იყო 1588 წელს მოკლული ანრი I დე ლორენის, ჰერცოგ დე გიზის, პრინც დე ჟუანვილის (* 1550) და მისი მეუღლის კატრინ დე კლევე-ნევერის, გრაფინია დ’ოს (* 1548 - † 1633) ასული. 1605 წლის 24 ივლისს შატო დე მოდონში მან იქორწინა პრინც დე კონტიზე. ხოლო ამ უკანასკნელის გარდაცვალების შემდეგ საიდომლოდ ჯვარი დაიწერა მარშალ ფრანსუა დე ბასომპიერზე. 1631 წელს ბასომპიერი კარდინალ რიშელიეს წინააღმდეგ შეთქმულებაში მონაწილეობისათვის ბასტილიაში ჩასვეს, ხოლო ლუიზა-მარგარიტა იძულებული გახდა დაეტოვებინა პარიზი და თავის მამულში, ოში წასულიყო, სადაც გარდაიცვალა კიდეც 1631 წლის 30 აპრილს.

## ნაშრომები 
მის კალამს ეკუთვნის 2 ტომიანი *“დიდი ალკანდრის სიყვარულის ისტორია”* ("Histoire des amours du grand Alcandre"). ლეიდენი 1663; მეორე გამოცემა, პარიზი 1786. წიგნი საფრანგეთის მეფის ანრი IV-ის სასიყვარულო ამბებს ეხება.

კატეგორია:დაბადებული 1588
კატეგორია:გარდაცვლილი 1631
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 აპრილი
კატეგორია:კონტის პრინცესები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ათფეხა კიბოები

**ათფეხა კიბოები** () — რიგი უმაღლეს კიბოსნაირთა კლასისა. მათთვის დამახასიათებელია თავთან შეზრდილი მკერდის წინა 3 სეგმენტი, რომელთა კიდურებსაც მოძრაობითი ფუნქცია დაკარგული აქვს და ყბაფეხებად არის ქცეული. მათი საშუალებით ცხოველი საჭმელს პირის ხვრელისკენ მიმართავს. ათფეხა კიბოები მოძრაობენ მხოლოდ მკერდის უკანა 5 წყვილი კიდურებით (აქედან წარმოდგება რიგის სახელიც).

ათფეხა კიბოები სხვადასხვა ზომისა არიან: მაგ., ღრმა ზღვის გიგანტური კიბორჩხალას გაშლილი ფეხების წვეროებს შორის მანძილი 3 მ აღემატება. კამჩატკური კიბორჩხალას ჯავშანი 25 სმ-მდე სიგანისაა. ზოგიერთი გამონაკლისის გარდა ათფეხა კიბოები ცალსქესიანები არიან. იკვებებიან ცხოველებით, მცენარეებითა და მძორით. 

მრავალი სახეობა ზოგიერთი პარაზიტული ჭიის შეამავალი მასპინძელია. ცნობილია ათფეხა კიბოების 8500-მდე სახეობა. უმრავლესობა ბინადრობს ზღვებსა და ოკეანეებში, ზოგი — მტკნარ წყალში, ზოგი ტროპიკული სახეობა კი — ხმელეთზე. ზღვის ათფეხა კიბოებით იკვებებიან ნაირგვარი სარეწაო თევზები და ფარფლფეხიანები. ათფეხა კიბოები მთელ მსოფლიოში არიან გავრცელებული. შავ ზღვაში გვხვდება მათი 36 სახეობა. საქართველოში არსებულ სახეობათაგან აღსანიშნავია ქუთაისური გვერდულა (Troglocaris kutaisiana — ნაპოვნია ქუთაისის მახლობელ მღვიმეებში) და კოლხური კიბი (Astacus colchicus — გვხვდება რიონის აუზში). ათფეხა კიბოებს სარეწაო მნიშვნელობა აქვს (მსოფლიოში წლიური რეწვა 1 მლნ.-მდე ტ-ს შეადგენს). მის ზოგ სახეობას ზიანი მოაქვს მეთევზეობისათვის.

## ლიტერატურა
ბორსო დ’ესტე

thumb|150px|ბორსო დ’ესტე
**ბორსო დ’ესტე** (იტალ.: Borso d'Este) (დ. 1413 — გ. 20 აგვისტო, 1471) — ფერარას, მოდენასა და რეჯიო ემილიას მარკიზის ნიკოლო III დ’ესტეს უკანონო შვილი. მისი ძმის ლეონელო დ’ესტეს სიკვდილის შემდეგ 1450 წლის 1 ოქტომბერს ბორსო დ’ესტე მარკიზი გახდა.

1452 წლის 18 მაისს მან იმპერატორ ფრიდრიხ III-ისაგან ფერარა და მოდენა სამფლობელოდ, როგორც ვასალური მიწები და ჰერცოგის ტიტული მიიღო. 1471 წლის 14 აპრილს ამჯერად პაპისაგან მიიღო იგივე ფერარას ტერიტორია ვასალობის გარანტიით.

ბორსო დ’ესტეს კარი “ფერარას სამხატვრო სკოლის” ცენტრი იყო. აქ მოღვაწეობდნენ ცნობილი მხატვრები ფრანჩესკო დელ კოსა, ერკოლე დე’რობერტი და კოზიმო ტურა.

ბორსო დ’ესტე არ დაქორწინებულა და შთამომავალიც არ დაუტოვებია. მისი მემკვიდრე ნახევარძმა ერკოლე I დ’ესტე გახდა.

## ლიტერატურა
* Chiappini L. Borso d’Este, duca di Modena, Reggio e Ferrara. www.treccani.it. — Dizionario Biografico degli Italiani — Volume 13 (1971).

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 1413
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1471
კატეგორია:მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგები
ფრანჩესკო III დ’ესტე

მინი|250პქ|ფრანჩესკო III დ’ესტე
**ფრანჩესკო III დ’ესტე** (; დ. 2 ივლისი, 1698, მოდენა, იტალია — გ. 22 თებერვალი, 1780, ვარეზე, იტალია) — მოდენისა და რეჯიოს ჰერცოგის რინალდო დ’ესტე უფროსი ვაჟი და მისი მემკვიდრე 1737 წლის 26 ოქტომბრიდან.

1720 წლის 21 ივნისს მან იქორწინა შარლოტ დ’ორლეანზე (22 ოქტომბერი 1700 — 19 იანვარი 1761), საფრანგეთის რეგენტის ჰერცოგ ფილიპ II დ’ორლეანის ასულზე. 1737 წელს საღვთო რომის იმპერიის იმპერატორისაგან მან ვასალური პირობით მიიღო ნოვარელას საგრაფო, რომელიც 1728 წელს გონძაგას საგვარეულოს ამ შტოს უმემკვიდრეოდ გადაშენების შემდეგ იმპერატორმა მიითვისა.  ავსტრიის მემკვიდრეობისათვის ომში ფრანჩესკო III ფრანგების მხარეზე იბრძოდა. ამის გამო 1742 წლის 6 ივნისს ავსტრიისა და სარდინიის ჯარებმა იგი დაამარცხეს და თავისი საჰერცოგოდან გააძევეს. ფრანჩესკო III-ემ მიწები უკან დაიბრუნა 1748 წლის 30 აპრილს აახენის მეორე ზავის პირობის მიხედვით. მიუხედავად ავსტრიის მიმართ მისი არალოიალურობისა 1754 წელს მარია ტერეზიამ იგი ლომბარდიის შტატჰალტერად დანიშნა.

## შვილები
ფრანჩესკო III-ესა და შარლოტ დ’ორლეანს 10 შვილი ჰყავდათ:

*ალფონსო (1723-1725)
*ფრანჩესკო კონსტანტინო (1724-1725)
*ფელიჩიტა (1726-1754) ∞ 1744, ჟან დე ბურბონი, ჰერცოგი დე პენტიევრი.
*ერკოლე III (1727-1803, ჰერცოგი 1780 წლიდან, ∞ 1741, მარია ტერეზა, მასასა და კარარას ჰერცოგის ალბერიგო ჩებოს ასული.
*მატილდა (1729-1803)
*სახელით უცნობი ვაჟი
*სახელით უცნობი ასული
*ფორტუნატა (1734-1803) ∞ 1759, ჰერცოგი ლუი ფრანსუა დე კონტი.
*ბენედეტა (1736-1751)
*მარია ერნესტინა (1741-1774)

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 2 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1698
კატეგორია:გარდაცვლილი 1780
კატეგორია:მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგები
აიმარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აიმარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აიმარა — სამხრეთ ამერიკის ინდიელი ხალხი;
* აიმარა — ინდიელთა ტომების — აიმარას ენა;
* აიმარა — სოფელი ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტში.
აირშირული ჯიში

მინი|აირშირული ჯიში
**აირშირული ჯიში** — მსხვილი რქოსანი საქონლისა, სარძეო მიმართულების ჯიში. გამოიყვანეს XVIII საუკუნეში შოტლანდიაში (ერის საგრაფო). ადგილობრივი საქონელს ჰოლანდიური და შორტჰორნის ჯიშები შეაჯვარეს (სისხლის ჩართვის მეთოდით). აირშირული ჯიში ტანდაბალია, კარგი აგებულებისა, ფერად წითელ-ჭრელი. ცოცხალი მასა: კუროსი 650-750 კგ, ფურისა 450-500 კგ. იწველის 3500-4000 კგ (სარეკორდო მონაწველი 10000 კგ-ზე მეტია), რძის ცხიმიანობა დაახლოებით 4%, გავრცელებულია აშშ-ში, კანადაში, ფინეთში.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:მსხვილი რქოსანი საქონლის ჯიშები
აისი

**„აისი“** — ქართული ლიტერატურული ჟურნალი, გამოვიდა ორი ნომერი, I — 1918 წელს ქუთაისში ხოლო II — 1920 წელს თბილისში. რედაქტორი — ლ. მაჭავარიანი. "აისი" პოეტების ჟურნალი იყო. მასში დაიბეჭდა გალაკტიონ ტაბიძის, იოსებ გრიშაშვილის, ვალერიან გაფრინდაშვილის, ტიციან ტაბიძის, პაოლო იაშვილის, კოლაუ ნადირაძის, რაჟდენ გვეტაძის, კონსტანტინე ჭიჭინაძის, ნიკოლოზ მიწიშვილის, დ. ცვარნამის, შალვა კარმელის, გრიგოლ ცეცხლაძის, ვ. გოგრაძის და სხვათა ნაწარმოები.

## ლიტერატურა 
* სიგუა, სოსო. „მოდერნიზმი“, თბ. „მწერლის გაზეთი“, 2008

კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
ამერიკული დოლარი

thumb|right|300px|ერთი აშშ-ის დოლარი (1917)
**აშშ-ის დოლარი**, ასევე **ამერიკული დოლარი** (The dollar, ვალუტის კოდი USD) — ამერიკის შეერთებული შტატების ვალუტა. მისი საყოველთაოდ მიღებული აბრევიატურაა $, ან ალტერნატიულად US$, სხვა დოლარის დენომინაციის ვალუტებისგან განსასხვავებლად (ზოგიერთ ქვეყანაში ასევე გამოიყენება პესოს აღსანიშნავად). ერთი აშშ-ის დოლარი იყოფა 100 ცენტად. მიღებული იყო 1785 წელს აშშ-ის კონგრესის მიერ და ამჟამად ყველაზე მეტად გამოყენებული ვალუტაა მსოფლიოში. ერთეული ქვეყნებისა აშშ-ის დოლარს საკუთარ ვალუტად იყენებს, ასევე რამდენიმე სხვა ქვეყანაში ის დე-ფაქტო ვალუტაა. 1995 წელს $380 მილიარდზე მეტი დოლარი იყო ბრუნვაში, აქედან ნახევარზე მეტი სხვა ქვეყნებში.

## ბანკნოტები 
## რესურსები ინტერნეტში
* U.S. Bureau of Engraving and Printing
* U.S. Currency and Coin Outstanding and in Circulation 
* U.S. Treasury page with images of all current banknotes 
* American Currency Exhibit at the San Francisco Federal Reserve Bank 
*   ამერიკული დოლარი - ისტორიული და მიმდინარე ბანკნოტები

კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კატეგორია:აშშ-ის ეკონომიკა
აკაზმები

**აკაზმები**, ვერტიკალური საქსოვი დაზგა თუშეთში (ფშავ-ხევსურული ყდანი). განეკუთვნება ქართული ხალხური ბეჭ-საშევრიანი საქსოვი დაზგების ჯგუფს. შედგება ორი მაღალი სვეტისა (აკაზმა) და მათ „თვლებში“ განივად ჩასმული ორი უძრავი ლილვისაგან, რომლებზეც ქსელი (თხროლი) დაგებული ვერტიკალურად. აკაზმების საქსოვი მოწყობილობის მთავარი ნაწილებია: *საშევარი* (ქსლის გამყოფი უძრავი დგიმი), *ბეჭი* (მისაქსლის ჩასაბრჭდი ხელსაწყო) და *ცხემლა* (მაქო). აკაზმებზე სხვადასხვა ტექნიკით (ცალწვერი, ორმაგი ანუ სადიაცო, წაღმაუკუღმა და სხვა) ქსოვდნენ უმთავრესად მთის მაუდს — ტოლს, აგრეთვე სახიან ქსოვილებს (ფარდაგი, ხურჯინი, საფენები და სხვა), რომლებსაც ამკობდა ტრადიციული ორნამენტი. თუშურ სახლში აკაზმების გასამართავად გამოყოფილი იყო ცალკე ადგილი — *საქსლური*.

## ლიტერატურა 
* მაკალათია ს., თუშეთი, თბ., 1933;
* ჩაჩაშვილი გ., ქართული ხალხური საქსოვი დაზგები, «ს. ჯანაშიას სახ. საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის მოამბე», 1954, ტ. 18 B;
* ჩაჩაშვილი გ., ქსე, ტ. 1, გვ. 246, თბ., 1975

კატეგორია:თუშეთი
აკადემიური მწერლობის კავშირი

**"აკადემიური მწერლობის კავშირი"**, *"ძველი მწერლობის კავშირი"*, *"აკადემიური მწერლობის ასოციაცია"*, სამწერლო გაერთიანება XX საუკუნის 20-იანი წლების ქართულ ლიტერატურაში.

ლიტერატურულ-ესთეტიკური მრწამსით "აკადემიური მწერლობის კავშირის" შემადგენლობა არ იყო ერთგვაროვანი. მის ძირითად ბირთვს შეადგენდნენ კონსტანტინე გამსახურდია, პავლე ინგოროყვა, ალექსანდრე აბაშელი, ი. გრიშაშვილი, კონსტანტინე მაყაშვილი, ვ. კოტეტიშვილი, ვ. რუხაძე, ს. თავაძე, ა. ჭუმბაძე და სხვა.

"კავშირის" გამოცემებში ("ლომისი", "ილიონი", "ხომალდი", "ქართული სიტყვა", "კავკასიონი", "ახალი კავკასიონი" და სხვა ჟურნალ-გაზეთები) ზოგჯერ თავს იჩენდა სოციალური მშენებლობის ამოცანებთან შეუთავსებელი შეხედულებები. 30-იანი წლების დამდეგს "აკადემიური მწერლობის კავშირი" დაიშალა.

## ლიტერატურა 
* *ჟღენტი ბ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 246, თბ., 1975

კატეგორია:ქართული ლიტერატურული გაერთიანებები
აკაკი (მცენარე)

**აკაკი** () — მცენარეების გვარი კანაფისებრთა ოჯახისა. უმეტესად ხეა, იშვიათად — ბუჩქი.

აერთიანებს 75-მდე სახეობას. გავრცელებულია ჩრდილოეთ ნახევარსფეროს ზომიერ სარტყელსა და ტროპიკებში. ზომიერი სარტყლის მშრალ ადგილებში გვხვდება ფოთოლმცვივანი, ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში ხშირად — მარადმწვანე სახეობები. აკაკის მორიგეობით განლაგებული ფოთლები ჩვეულებრივ ასიმეტრიულია, დაკბილული, იშვიათად — კიდემთლიანი. ნაყოფი — კურკიანაა, იჭმევა.

დასავლეთ საქართველოში გვხვდება სამხრეთის აკაკი (), აღმოსავლეთ საქართველოში — კავკასიური () და შიშველი აკაკი (), რომლებიც მთელ კავკასიაშია გავრცელებული. აკაკი სინათლისა და სითბოს მოყვარული, გვალვაგამძლე მცენარეა. კარგად ეგუება მშრალ, ქვაღორღიან და კლდოვან ადგილებს. მის მაგარ მერქანს იყენებენ სადურგლო საქმეში. ქერქი შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კანაფისებრნი
აკაკი (ალმანახი)

**„აკაკი“** — ა. წერეთლის მოღვაწეობის 50 წლისთავისადმი მიძღვნილი საიუბილეო სურათებიანი ალმანახი (თბილისი, 1908, № 1 და № 2), გამომცემელი - ა. ჭელიძე. ალმანახში დაიბეჭდა აკაკისადმი მიძღვნილი ლექსები და წერილები, ო. შმერლინგისა და გ. ზაზიაშვილის ნახატები და კარიკატურები.

კატეგორია:ქართული ალმანახები
აკაკი

საკუთარი სახელი „აკაკი“ შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აკაკი — საკუთარი სახელი
** აკაკი წერეთელი — ქართველი მწერალი და საზოზაგო მოღვაწე
* აკაკი — მცენარეების გვარი
* აკაკი — საიუბილეო ალმანახი
* აკაკი — ადმინისტრაციული ერთეული ეთიოპიაში
* აკაკი — სოფელი ნიკოსიის მხარეში, კვიპროსი

## იხილეთ აგრეთვე 
* აკაკიანი — მცენარეთა ფორმაცია
* აკაკის დღე საქართველოში — დასურათებული ალმანახი
* აკაკის თვიური კრებული — ყოველთვიური ლიტერატურული ჟურნალი
* აკაკი წერეთლის მწვერვალი — მწვერვალი კავკასიონზე
აკაკის დღე საქართველოში

**აკაკის დღე საქართველოში** (№ 2 - "აკაკის დღენი საქართველოში"), დასურათებული სალიტერატურო-მხატვრული ალმანახი. გამოვიდა 1908 წელს თბილისში ორი 16 გვერდიანი ნომერი. გამომცემელი - ვ. გუნია. ალმანახში დაიბეჭდა ა. წერეთლისადმი მიძღვნილი ლექსები, მოთხრობები და წერილები, დ. კაკაბაძისა და ო. შმერლინგის ნახატები და კარიკატურები.
## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 1, გვ. 246, თბ., 1975

კატეგორია:ქართული ალმანახები
აკაკიანი

[thumb|*[კავკასიური აკაკი|*Celtis australis* subsp. *caucasica'']]
**აკაკიანი** — აკაკის ხის მცენარეთა ფორმაცია. გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს ველებსა და ნათელი ტყეების ფარგლებში. აკაკიანის კორომში იშვიათად გვხვდება თუთუბო, ბერყენა, ქართული ნეკერჩხალი და სხვა, ბუჩქებიდან ხშირია ძეძვი, შავჯაგა, ბროწეული, ჯორისძუა, ცხრატყავა, თრიმლი და მისთანა. ერთეული აკაკის ხეები გვხვდება აღმოსავლეთ საქართველოს ვაკისა და მთათა წინაკალთების მუხნარებში, ხრიოკებზე, ძველ ნანგრევებზე. აკაკიანის კორომები წინათ უფრო ფართოდ იყო გავრცელებული.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტყეები
აკაკის თვიური კრებული

**„აკაკის თვიური კრებული“** — ქართული ყოველთვიური ლიტერატურული ჟურნალი. გამოდიოდა 1897–1900 წლებში თბილისსა და ქუთაისში. რედაქტორ-გამომცემელი — აკაკი წერეთელი. ჟურნალში იბეჭდებოდა აკაკი წერეთლისა და სხვა მწერლების ნაწარმოებები, ხალხური ზეპირსიტყვიერების ნიმუშები, ისტორიულ-ეთნოგრაფიული და კრიტიკული წერილები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
აკაკი წერეთლის მწვერვალი

**აკაკი წერეთლის მწვერვალი** — კლდოვანი მწვერვალი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის ჩრდილოეთი შტოქედ — შავანის ქედზე (მდინარეების ხდის და არმხის წყალგამყოფი), შავანის მასივში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3780 მ. 1938 წელს მდინარე ხდის ხეობიდან მწვერვალზე ავიდა ქართველ ალპინისტთა ჯგუფი ალექსანდრა ჯაფარიძის ხელმძღვანელობით და მას აკაკი წერეთლის სახელი უწოდა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
აკანთო

**აკანთო** () — მცენარეების გვარი აკანთოსებრთა ოჯახისა. უმეტესად ბალახია, იშვიათად - ბუჩქი. 

აერთიანებს 40-მდე სახეობას. გავრცელებულია აზიის, აფრიკისა და ევროპის თბილ სარტყელში. აკანთოს ფოთლის სტილიზებული გამოსახულება საფუძვლად უდევს კორინთული და კომპოზიტური ორდერების, სვეტისთავების, აგრეთვე კარნიზების, ფრიზების და სხვა არქიტექტურული ელემენტების ორნამენტულ მორთულობას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აკანთოსებრნი
აკანათი

**აკანათი**, *კაკანათი* (ფშაური „სასხიპურა“, ხევსურული „საჩიტურა“, თუშური „სასხლეტი“, „ბალუ“, სვანური „ნეჯიდ“, „ღერენჯიკა“) — ძუის მახე ფრინველთა დასაჭერად. მაგრად დაჭიმულ ღვედზე დამაგრებულია სასხლეტიანი რკალი, რომელზეც ჩიტის მისაყტუებლად სიმინდის ან პურეულის მარცვალი ჰკიდია. როგორც კი ჩიტი მარცვლის კენკვას დაიწყებს, სასხლეტი დასხლტება, რკალი ჩამოვარდება და ჩიტს დაიჭერს. არის სხვანაირი აკანათიც: ცხრილს ან ვარცხლს წამოაპირქვავებენ და ჯოხზე ისე დაატუდებენ, რომ ჩიტს შიგ შესვლა შეეძლოს. ცხრილქვეშ საკენკი ყრია. შევა თუ არა ჩიტი საკენკის ასაკენკად, დამალული მონადირე აკანათის ჯოხზე გამობმულ ძუას ან ძალს გამოსწევს, ჯოხი გამოეცლება, აკანათი დაემხობა და ჩიტი შიგ მოემწყვდევა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ნადირობა
ფრანჩესკო I დ’ესტე

**ფრანჩესკო I დ’ესტე** ( დ. 6 სექტემბერი, 1610 — გ. 14 ოქტომბერი, 1658) — მოდენასა და რეჯიოს ჰერცოგის ალფონსო III დ’ესტეს უფროსი ვაჟი და ამ უკანასკნელის 1629 წლის 25 ივლისს ტახტიდან გადადგომის შემდეგ მისი მემკვიდრე.

ფრანცესკო I სამჯერ იყო დაქორწინებული და ჰყავდა შემდეგი შვილები:

∞ 1) 1631 - მარია ფარნეზე (* 1615; † 1646), პარმას ჰერცოგის რანუჩო I ფარნეზეს ასული.
*ალფონსო დ’ესტე (* 1632; † 1632)
*ალფონსო IV დ’ესტე (*1634; † 1662), ჰერცოგი ∞ 1655 ლაურა († 1687), ჯერონიმო მარტინოცის ასული.
*იზაბელა დ’ესტე (* 1635; † 1666) ∞ 1664 რანუჩო II ფარნეზე (* 1630; † 1694), პარმას ჰერცოგი.
*ლეონორა დ’ესტე (* 1639, † 1640)
*ტედალდო დ’ესტე (* 1640, † 1643)
*ალმერიგო დ’ესტე (* 1641, † 1660)
*ელეონორა დ’ესტე (* 1643, † 1722), მონაზონი.
*მარია დ’ესტე (* 1644, † 1684) ∞ 1668 რანუჩო II ფარნეზე.
*ტედალდო დ’ესტე (* და † 1646)

∞ 2) 1648 - პირველი ცოლის, მარია ფარნეზეს და, ვიტორია ფარნეზე (* 1618, † 1649)
*ვიტორია დ’ესტე (* 1649; † 1656)

∞ 3) ლუკრეცია ბარბერინი
*რინალდო დ’ესტე (* 1655; † 1737), კარდინალი 1686-1695 წლებში და ჰერცოგი 1694 წლიდან ∞ შარლოტა ბრაუნშვაიგ-ლიუნებურგელი (* 1671; † 1710), კურფიურსტ იოჰან ფრიდრიხ ფონ ჰანოვერის ასული.

კატეგორია:დ’ესტე
კატეგორია:დაბადებული 6 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1610
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1658
კატეგორია:მოდენასა და რეჯოს ჰერცოგები
აკანთოცეფალები

მინი|*Corynosoma wegeneri*
**აკანთოცეფალები**, *თავეკლიანი ჭიები* (Acanthocephales), პარაზიტული ჭიების კლასი. ცნობილია 500-ზე მეტი სახეობა. ახასიათებს სხეულის ორმხრივი სიმეტრია, კუტიკულით დაფარული კანი, გრძელი და რგოლური კუნთებისაგან შედგენილი კან-კუნთოვანი პარკი, ქიტინოვანი კაუჭებით შეიარაღებული ხორთუმი. აკანთოცეფალების სხეულის სიგრძეა ჩვეულებრივ 1,5-40 მმ, იშვიათად 65 მმ, იკვებებიან ოსმოსურად - სხეულის მთელი ზედაპირით. საჭმლის მომნელებელი, სუნთქვისა და სისხლის მიმოქცევის ორგანოები არა აქვთ. გამომყოფი ორგანოებია პროტონეფრიდიები (ზოგს სულ არ გააჩნია). ნერვული სისტემა პრომიტიული აგებულებისაა.

აკანთოცეფალები განსხვავებულსქესიანები არიან. განვითარების პერიოდში იცვლიან მასპინძელს (საბოლოო მასპინძელი - ხერხემლიანები, შუამავალი - უმეტესად ფეხსახსრიანები - კიბოსნაირნი, მწერები). თევზებში, ფრინველებსა და ძუძუმწოვრებში აკანთოცეფალები ზოგჯერ აკანთოცეფალოზის ძლიერ ეპიზოოტიას იწვევენ, ადამიანს კი იშვიათად ასნებოვნებენ. საქართველოში შინაურ და გარეულ ცხოველებში აღრიცხულია აკანთოცეფალების 29 სახეობა.

## ლიტერატურა 
* * ყურაშვილი ბ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 247, თბ., 1975

კატეგორია:პარაზიტული ჭიები
აკაჟუ

**აკაჟუ**, *კაჟუ* () — ხე თუთუბოსებრთა ოჯახისა. ბუნებრივად გვხვდება ტროპიკულ ამერიკაში, მოშენებულია სხვა ტროპიკულ ქვეყნებშიც. 

აკაჟუს ნაყოფი თხილისებრია, იჭმევა. საჭმელად ვარგისია. (უმად ან კომპოტში) მისი მსხვილი ხორციანი ყუნწიც (ყრუნაყოფი). თესლი შეიცავს ზეთს. ნაყოფის კანისაგან მზადდება მელანი, ამიტომ აკაჟუს "მელნის ხეს" უწოდებენ. მერქანი, რომელიც ცნობილია აკაჟუს ან თეთრი მაჰაგონის სახელით, მაღალი ღირსებისაა, იხმარება სადურგლო და სახარატო საქმეში. აკაჟუგან მიიღება აგრეთვე გუმფისი. ზოგჯერ აკაჟუს უწოდებენ მელიასებრთა () ოჯახის დასავლეთაფრიკულ ხეს კჰაიას (), რომლის მერქნისაგან მზადდება ჭურჭელი. აკაჟუ ცნობილია კაშუსა და ინდური თხილის სახელითაც.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:თუთუბოსებრნი
აკაცია

**აკაცია** () — მცენარეთა გვარი მიმოზისებრთა ქვეოჯახისა. უმეტესად ეკლიანი ხეებია. გვხვდება ორივე ნახევარსფეროს ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში. ცნობილია 750-მდე სახეობა. მათგან ნახევარზე მეტი გავრცელებულია ავსტრალიაში (იქ აკაცია ეროვნული ემბლემაა), ნაწილი კი —  აფრიკასა და ამერიკაში. საქართველოს შავი ზღვის სანაპიროზე შემოტანილია ლეგა აკაცია (), აბანოზის აკაცია () და სხვა. 

აკაცია იზრდება მშრალ უდაბნოებსა (მექსიკა, ავსტრალია) და ჭარბტენიან ადგილებში (ინდოეთი, მადაგასკარი). წყვილფრთისებრ-რთული ფოთლები მორიგეობით აქვს განლაგებული. მრავალ სახეობას (უმთავრესად ავსტრალიურს) ფოთლის ფირფიტა არ უვითარდება და ფოტოსინთეზის ფუნქციას ფოთოლივით გაფართოებული ყუნწი, ე. წ. ფილოდიუმი ასრულებს. სხვა სახეობებს აქვს ეკლებად გარდაქმნილი თანაფოთლები.  

აკაციის წვრილ-წვრილი, თეთრი, მოყვითალო ან ნარინჯისფერი ყვავილები საგველად ან მტევნად არის შეკრებილი. ნაყოფი პარკია. აკაციას როგორც სწრაფმზარდ მცენარეს რგავენ ფერდობების გატყიანებისა და ქალაქების გამწვანებისათვის, მის მერქანს კი იყენებენ ავეჯის წარმოებაში. სენეგალური აკაციასგან () იღებენ გუმიარაბიკს. 
	
ცნობილია აგრეთვე აბრეშუმა აკაცია (ალბიციის გვარის ხე), თეთრი ანუ ცრუაკაცია (რობინიის გვარისა) და ე. წ. ყვითელი აკაცია (უძრახელას გვარის ბუჩქი).

## გალერეა

ფაილი:აკაცია ცრუ Robinia pseudo-acacia Robinie.JPG|აკაცია ცრუ Robinia pseudo-acacia Robinie
ფაილი:აკაცია ცრუ Robinia hispida borstige Robinie.JPG|აკაცია ცრუ Robinia hispida borstige Robinie
ფაილი:აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie 1.JPG|აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie
ფაილი:აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie 2.JPG|აკაცია Acacia retinodes Wasser-Akazie
ფაილი:Caragana-arborescens-flowers.JPG|ყვითელი აკაცია (უძრახელა) Caragana arborescens

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მიმოზისებრნი
საფრანგეთის კონეტაბლების სია

## XI საუკუნე
* დაახ. 1060 - ალბერიკ კლემენი, სენიორი დე მეცი
* დაახ. 1065 - ბალბერიკი
* დაახ. 1069 - გოტიე
* დაახ. 1071 - ადელელმი
* დაახ. 1075 - ადამი
* დაახ. 1085 – ტიბო დე მონმორანსი, სენიორ დე მონმორანსი დე მარლი დე ფოიიარდ დე დოილ დე შატო-ბასე († 1090).

## XII საუკუნე
* დაახ. 1107 – გასტონ დე შომონი, სენიორ დე პუასი.
* დაახ. 1108 – იუგ დე შომონი, მეტსახელად “ლე ბორნ”.
* მატიე I დე მონმორანსი († 1160).  
* დაახ. 1164-1174 – სიმონ დე ნოფლ-ლე-შატო.
* გრაფი რაულ I დე კლერმონი († 5 ოქტომბერი 1191, აკონი, პალესტინა, III ჯვაროსნული ლაშქრობა).
* დრე IV დე მელო, სენიორი დე სენ-ბრი (1148-1218).
* ბარონი მატიე II დე მონმორანსი, მეტსახელად “დიდი კონეტაბლი” (1174-1230).
* ჯან დე მონმირელი

## XIII საუკუნე
* 1230-1241 - გრაფი ამორი VII დე მონფორი († 1241).
* 1241-1248 – იუმბერ V დე ბოჟო († 1250).
* 1248-1275 – ილ II დე ტრაზინი.
* 1275-1277 – იუმბერ VI დე ბოჟო, სენიორი დე მონპენსიე († 1285).
* 1277-1302 – რაულ II დე კლერმონი, სენიორი დე ნესლი († 1302).

## XIV საუკუნე
* 1302-13029 – გოშე დე შატიიონი, გრაფი დე პორსეანი (1249-1329).
* 1329-1344 – რაულ I დე ბრიანი, გრაფი დ’ო, გრაფი დე გინი († 1344).
* 1344-1350 – რაულ II დე ბრიანი, გრაფი დ’ო († 1350).
* 1350-1354 – შარლ დე ლა სერდა, გრაფი დ’ანგულემი († 1354).
* 1354-1356 – ჟაკ I დე ბურბონ-ლა მარში, გრაფი დე ლა მარში (1319-1362).
* 1356-1356 – გრაფი ვალტერ VI დე ბრიენი, ათენის ტიტულარული ჰერცოგი († 1356)
* 1356-1370 – რობერ მორო დე ფიენი (1308-1370).
* 1370-1380 – ბერტრან დიუ გეკლენი, ჰერცოგი დე მოლინა (1320-1380)
* 1380-1392 – ოლივიე V დე კლისონი, გრაფი დე პოროე (1336-1392).
* 1392-1397 – ფილიპ დ’არტუა, გრაფი დ’ო.
* 1397-1402 – ლუი დე სანკერი, სენიორი დე ბომიერი.

## XV საუკუნე
* 1402-1411 – შარლ I დ’ალბრე, გრაფი დე დრე († 1415).
* 1411-1413 – ვალერან III დე ლუქსემბურგი, გრაფი დე სენ-პოლი.
* 1413-1415 – შარლ I დ’ალბრე, გრაფი დე დრე.
* 1415-1418 – გრაფი ბერნარ VII დ’არმანიაკი.
* 1418-1424 – ჰერცოგი შარლ II დე ლორენი (1365-1431).
* 1424-1424 – ჯონ სტიუარტი (1380-1424).
* 1425-1458 – ჰერცოგი არტიუ III დე ბრატანი, ცნობილი როგორც “კონეტაბლი დე რიშმონი” († 1458).
* 1475-1475 – ლუი დე ლუქსემბურგი, გრაფი დე სენ-პოლი († 1475).
* 1483-1488 - ჰერცოგი ჟან II დე ბურბონი († 1488)
* 1488-11492-  ოდ დ’აიდი, გრაფი დე კომინჟი († 1492)

## XVI საუკუნე
* 1515-1527 – შარლ III დე ბურბონ-მონპანსიე, ჰერცოგი  დე მონპანსიე. (1490-1527), მეტსახელად “კონეტაბლი დე ბურბონი”, საფრანგეთის პერი.
* 1538-1567 – ჰერცოგი ან დე მონმორანსი (1492-1567), საფრანგეთის პერი, საფრანგეთის პირველი ბარონი, საფრანგეთის დიდი მაგისტრი, საფრანგეთის მარშალი.
* 1593-1614 – ჰერცოგი ანრი I დე მონმორანსი (1534-1614), საფრანგეთის პერი, საფრანგეთის მარშალი.
* 1621 – შარლ დ’ალბრე, ჰერცოგი დე ლიუნი, მარკიზი დ’ალბრე (1578-1621), საფრანგეთის პერი, საფრანგეთის ბაზიერთუხუცესი.
* 1622 – ფრანსუა დე ბონე (1543-1626), ჰერცოგი დე ლედიგიერი, საფრანგეთის პერი, საფრანგეთის მარშალი, საფრანგეთის ბოლო კონეტაბლი.

კონეტაბლები
აკეს სტატერი

thumb|აკეს სტატერი, კოლხური ოქროს მონეტა მოჭრილი ძვ. წ. III საუკუნეში.
**აკეს სტატერი** — კოლხეთში მოჭრილი ოქროს მონეტა (ძვ. წ. III ს.). მხატვრულად და ტექნიკურად შესრულებით არ ჩამოუვარდება პროტოტიპს — ლისიმაქეს სტატერებს. წონა — 8,45 გ. მონეტის შუბლზე გამოსახულია ალექსანდრე მაკედონელის პროფილი, ზურგზე — ქალღმერთი ათენა და ბერძნული წარწერა Basileos Aku — აკე მეფისა. კოლხეთის მეფის სახელი — აკე სხვა წყაროებით უცნობია.

ცნობილია ორი ასეთი სტატერი, ორივე ძველი კოლხეთის ტერიტორიაზექ აღმოჩენილი. ტრაპიზონის მიდამოებში ნაპოვნი აკეს სტატერი დაცულია პარიზის მედლების კაბინეტში, ხონის მუნიციპალიტეტის სოფ. კინჩხაში ნაპოვნი მონეტა — ს. ჯანაშიას სახელობის საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:კოლხეთის მონეტები
აკვანი

[thumb|300px|აკვანი; [ჰენრიხ ჰრინევსკის ნიმუში]]
**აკვანი** (მეგრ. არკვანი, სვან. აკავანი) — ჩვილის საწოლი. ძველთაგან გავრცელებული ევროპა-აზიის ზოგიერთ ხალხებში. აკვანი არის სარწევი ან საქანებელი. სარწევს საგოგავები აქვს, საქანებელი კი თოკებზეა ჩამოკიდებული. აკვნის პრიმიტიული სახეობაა ე.წ. *ხოჭიჭი* — საგებლიანი ფიცარი. ნამდვილ აკვანში ჩაწვენამდე ჩვილს ხოჭიჭში აკრავდნენ, ზოგჯერ კი ზანდურის (პურეულის) ღეროებში ახვევდნენ და არტახებით ძნასავით კრავდნენ. ამგვარ საწოლს ფირცხი ერქვა. საქართველოში გავრცელებული ჩვეულებრივი სარწევი აკვნის მოწყობილობაში შედის ნალი, საბანი, მუხლთბალიში, საფერხები, სამხრეულები, საბეწურები, არტახები და სხვა. ლეიბში სათანადო ადგილზე ამოჭრილ ჰიგიენურ ნახვრეტში უყრიან შიბაქს ან აფენენ ბუერის, ანწლის, ღოლოს სუფთა ფოთლებს.

ავი თვალისაგან ბავშვის დასაცავად, ხალხური ჩვეულების მიხედვით, აკვანზე კიდებდნენ ავგაროზებს. უშვილობის ან ბავშვის ავადმყოფობის დროს ხატს პატარა აკვანს სწირავდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ავეჯი
აკვაღა

**აკვაღა** — გალის მუნიციპალიტეტის სოფლების პირველი აკვაღისა და მეორე აკვაღის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:გალის მუნიციპალიტეტი
აკოფიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **აკოფიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აკოფ აკოფიანი — სომეხი პოეტი.
* ვენერა აკოფიანი — სომეხი მსახიობი.
* აკოფ აკოფიანი — სომეხი მხატვარი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
აკვარიუმის თევზები

**აკვარიუმის თევზები** — თევზების სახეობები, რომლებსაც ზოოპარკის, სამეცნიერო დაწესებულების, სკოლისა და მოყვარულთა აკვარიუმებში აშენებდნენ. აკვარიუმის თევზები ბუნებაში უმეტესად სუბტროპიკულ და ტროპიკულ წყლებში ბინადრობენ. ამიტომ აკვარიუმის წყალი ოთახის ტემპერატურისა უნდა იყოს. ზღვის თევზების აკვარიუმში შენახვა საკმაოდ ძნელია. უმრავლესობა პატარა ზომისაა. აქვს მკვეთრი შეფერილობა, სხეულის ნაირგვარი, ზოგჯერ უცნაური აღნაგობა. აკვარიუმის თევზებია ჩვეულებრივი ოქროს თევზი, ტელესკოპი, გურამი, დანიო, კალიქთისი, გუპია, ქარაცინუსი, ქორჭილა, გოჭალა, ზემოთური, მარდულა, გამბუზია და სხვა. 

აკვარიუმის თევზებზე დაკვირვებას გარკვეული შემეცნებითი მნიშვნელობა აქვს, განსაკუთრებით მოსწავლეებისათვის. ზოგიერთ აკვარიუმის თევზებზე ატარებეგ გენეტიკურ ცდებს. შორეული ჰიბრიდიზაციის შედეგად მიღებულია აკვარიუმის თევზების მრავალი ახალი ჯიში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აკვარიუმი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აკვარიუმის თევზები
მინიმალიზმი

[thumb|*უსახელო* სკულპტურა, [ჯუდი, დონალდ|დონალდ ჯუდი, 1990]]
**მინიმალიზმი** (ასევე **მინიმალური ხელოვნება**) — მიუთითებს ხელოვნებისა და დიზაინის სხვადასხვა ფორმების მიმდინარეობებზე, განსაკუთრებით ვიზუალურ ხელოვნებასა და მუსიკაში, სადაც ნამუშევარს შემოცლილი აქვს სტრუქტურული დეტალები მის ყველაზე უმარტივეს ფუნდამენტალურ საწყისებამდე. მინიმალიზმისთვის დამახასიათებელია განდგომა სუბიექტივიზმის, რეპრეზენტაციისა და ილუზიონიზმისაგან.

უარჰყოფენ რა კლასიკურ და ტრადიციული მხატვრულ მასალებს, თავიანთ ნამუშევრებში მინიმალისტები იყენებენ მარტივი გეომეტრიული ფორმისა და ნეიტრალური ფერების, მცირე მოცულობის საწარმოო და ბუნებრივ ობიექტებს. კონცენტრაცია ხდება მხოლოდ თვით ნამუშევარზე და მის განლაგებაზე სივრცეში, ყოველგვარი ქვეტექსტის ან დამატებითი მნიშვნელობის მინიჭების გარეშე. მხატვრის პირადი ხელწერა განზრახ არ იკვეთება. შესაბამისად, მინიმალისტური ნამუშევრები სამგანზომილებიანი არქიტექტურული სტრუქტურის ფორმას იღებს, უშუალო ზემოქმედებაში გარშემო მყოფ სივრცესთან, შუქთან და მაყურებელთან. ის უარყოფს ყოველგვარ მნიშვნელობას და ემოციას და მხოლოდ საკუთარ თავს წარმოადგენს.

მინიმალიზმი, როგორც გამოკვეთილი მიმდინარეობა, უკავშირდება მეორე მსოფლიო ომის შემდგომი პერიოდის დასავლურ ვიზუალურ ხელოვნებას. მიმდინარეობა შემდგომში გავრცელდა მუსიკაში (მაგ. სტივ რეიხის, ფილიპ გლასის, ედვარდ რიჩარდსონისა და ტერი რაილის შემოქმედება), თეატრსა და კინემატოგრაფიაშიც. საფუძვლად მოდერნიზმის ცალკეული ასპექტები დაედო და მას ხშირად პოსტმოდერნიზმთან და ექსპრესიონიზმის საწინააღმდეგო რეაქციასთან აკავშირებენ ფერწერასა და კომპოზიციაში.

მინიმალიზმის თვალსაჩინო წარმომადგენლები არიან: კარლ ანდრე, დენ ფლავინი, დონალდ ჯუდი, სოლ ლიუიტი, ტობერტ მორისი, ფრენკ სტელა. მინიმალისტებზე გავლენა იქონიეს მარკ როჰკომ, ბერნეტ ნიუმანმა და მარსელ დიუშანმა.

## იხილეთ აგრეთვე
*მინიმალიზმი (მუსიკა)

## ლიტერატურა 
*Asencio Cerver, Francisco (1997). *The Architecture of Minimalism*. New York: Arco; Hearst Books international. ISBN 0-8230-6149-3.
*Bertoni, Franco (2002). *Minimalist Architecture*, edited by Franco Cantini, translated from the Italian by Lucinda Byatt and from the Spanish by Paul Hammond. Basel, Boston, and Berlin: Birkhäuser. ISBN 3-7643-6642-7.
*Carlos, Espartaco (1989). *Eduardo Sanguinetti: The Experience of Limits*. Buenos Aires: Ediciones de Arte Gaglianone. ISBN 950-9004-98-7.
*Lancaster, Clay (September 1953). "Japanese Buildings in the United States before 1900: Their Influence upon American Domestic Architecture". *The Art Bulletin*, vol. 35, no. 3, pp.&nbsp;217–224.
*Pawson, John (1996). *Minimum*. London: Phaidon Press Limited. ISBN 0-7148-3262-6.
*Rossell, Quim (2005). *Minimalist Interiors*. New York: Collins Design. ISBN 0-688-17487-6 (cloth); ISBN 0-06-082990-7 (cloth).
*Saito, Yuriko (2007). The Moral Dimension of Japanese Aesthetics. The Journal of Aesthetics and Art Criticism, vol.65, no. 1 (Winter), pp.&nbsp;85–97. Retrieved 2011-10-18.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Visual history of minimalism and the coolness aesthetic by Michigan State University Alumni Association Knowledge Network 
* Article on Minimalist Art at the Dia Beacon Museum 

კატეგორია:ხელოვნების მიმდინარეობები
კატეგორია:სახვითი ხელოვნება
*
კატეგორია:მოდერნიზმი
კატეგორია:მუსიკა
აკიბის ქედი

**აკიბის ქედი** — ქედი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ოჩამჩირის მუნიციპალიტეტისა და სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მესტიის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მდ. ღალიძგის ზემო დინების და მდინარე ენგურის აუზების წყალგამყოფზე. ჩრდილოეთით გადაჭიმულია მდ. ლარაკვაკვამდე (ენგურის მარჯვენა შენაკადი), სამხრეთით - მდინარე ოქუმის სათავეებამდე. უმაღლესი მწვერვალია აკიბა (2811 მ). აგებულია ძირითადად იურული პორფირიტებით. რელიეფი ძლიერ დანაწევრებულია. თხემურ ზოლში ალპური, ქვემოთ კი სუბალპური მდელოებია, უფრო დაბლა წიწვიანი და ფართოფოთლიანი ტყეებია.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედები
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის ქედები
კატეგორია:მესტიის მუნიციპალიტეტის ქედები
ტავტოლოგია

**ტავტოლოგია** (ბერძნ. tautologis<tautos - იგივე da logos - სიტყვა) — ერთი და იმავე ცნების, აზრის ან გრძნობის გამოხატვა სხვა, აზრობრივად ახლო მდგომი სიტყვებით. 

* *პოეტურ ენაში* ტავტოლოგია ვლინდება როგორც გამეორების ერთ-ერთი სახე, რომელიც აძლიერებს სიტყვის ემოციურ-მხატვრულ გამომსახველობით ღირსებას, ანიჭებს მას ესთეტიკურ მნიშვნელობას. საერთოდ კი ტავტოლოგია ხასიათდება სიტყვათა უადგილო, უფუნქციო გამეორებით. მაგ., ტავტოლოგიურია გლახა ჭრიაშვილის მეტყველება („გლეხთა განთავისეუფლების სცენები“, ი. ჭავჭავაძე).

* *ლოგიკაში* - ლოგიკის ფორმალური ენის გამოსახულება, რომელიც ამ ენის ყოველ ინტერპრეტაციაში ჭეშმარიტი წინადადებაა. იგივეა, რაც ლოგიკის კანონი. ლოგიკურად ჭეშმარიტი წინადადება, ზოგადმართებული ფორმულა. ტრადიციულ ლოგიკაში - ისეთი შეცდომა განსაზღვრებაში, როდესაც განმსაზღვრელი იმეორებს განსაზღვრულს.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ლოგიკა
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
კონსტანტინ ბრინკუში

**კონსტანტინ ბრინკუში** (ასევე **ბრანკუზი**, , ; დ. 21 თებერვალი, 1876 — გ. 16 მარტი, 1957) — რუმინელი სკულპტორი. მისი ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია „უსასრულო სვეტი“.

სწავლობდა სახვითი ხელოვნების სკოლებში ბუქარესტსა (1898–1902) და პარიზში (1904–1907). ცხოვრების მნიშვნელოვანი ნაწილი პარიზში მუშაობდა. ოგიუსტ როდენის გავლენით მისი სტილი ნატურალისტური რეპრეზენტაციიდან სტილიზებულ ელეგანტურ ფორმებში გადადის. როდენს შეუთავაზებია კიდეც მისი შეგირდი ყოფილიყო, თუმცა ბრინკუშს განუცხადებია — დიდი ხის ძირში მეორე ხე ვერ გაიხარებსო. ბინკუში ერთ-ერთი პირველი სკულპტორთაგანი იყო, რომელმაც აბსტრაქტული ხელოვნებით ექსპერიმენტირება დაიწყო. დროთა განმავლობაში მისი ნამუშევრები უფრო დახვეწილი და ნაკლებად ფიგურატიული ხდება, იმ დონემდე, რომ ბოლოს თავდაპირველი ობიექტის მხოლოდ შიშველი ჩონჩხიღა რჩება.

## ლიტერატურა
*Tom Sandqvist, *Dada East – The Romanians of Cabaret Voltaire*, MIT Press, 2006, 
*Adams, Laura S. *A History of Western Art*. 4th ed. New York: McGraw–Hill, 2005.
*Richler, Martha. *National Gallery of Art, Washington: A World of Art*. London: Scala Books, 1998.
*Neutres, Jerome. *Brâncuși New York, 1913-2013* . New York: Editions Assouline, 2014. 
*Varia, Radu. *Brancusi*. New York: Rizzoli, 1986.

## რესურსები ინტერნეტში
*კონსტანტინ ბრინკუში  — ფილადელფიის ხელოვნების მუზეუმი
*კონსტანტინ ბრინკუში — გუგენჰაიმის მუზეუმი
*კონსტანტინ ბრინკუში — თანამედროვე ხელოვნების მუზეუმი

## სქოლიო
კატეგორია:რუმინელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
აკრი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**აკრი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აკრი — მიწის ფართობის საზომი ერთეული
* აკრი — შტატი ბრაზილიაში
გეომეტრია

[მინი|[პითაგორას თეორემა|პითაგორას თეორემის ვიზუალური დამტკიცება, ჩინეთი ქრისტეშობამდე 500-200 წელი]]
**გეომეტრია** ( <  და ) — მათემატიკის დარგი, რომელიც სივრცობრივ გამზომილებებსა და მათ განზოგადოებებს შეისწავლის.

პირობითად გეომეტრიაში შეიძლება გამოიყოს შემდეგი ქვედარგები:
* ელემენტარული გეომეტრია — წერტილების, წრფეებისა და სიბრტყეების, ასევე სიბრტყეებზე ფიგურებისა და სივრცეში სხეულთა გეომეტრია. მოიცავს პლანიმეტრიასა და სტერეომეტრიას.

* ანალიზური გეომეტრია — კოორდინატული მეთოდის გეომეტრია. შეისწავლის წრფეებს, ფიგურებსა და გარდაქმნებს, რომლებიც მოცემულია ალგებრული ტოლობებით აფინურ ან დეკარტის კოორდინატებში, და მისთ.

* დიფერენციალური გეომეტრია და ტოპოლოგია შეისწავლის წრფეებსა და ზედაპირებს, რომლებიც მოცემულია დიფერენციალური ფუნქციებით, ასევე მათ გამოსახულებებს.

* ტოპოლოგია — უწყვეტობის ცნებათა შემსწავლელი მეცნიერება მის ზოგად ფორმებში.

## ლიტერატურა 
* Boyer, C. B. *A History of Mathematics*, 2nd ed. rev. by Uta C. Merzbach. New York: Wiley, 1989 ISBN 0-471-09763-2 (1991 pbk ed. ISBN 0-471-54397-7).
* Nikolai I. Lobachevsky, Pangeometry, Translator and Editor: A. Papadopoulos, Heritage of European Mathematics Series, Vol. 4, European Mathematical Society, 2010.
* Mlodinow, M.; ''Euclid's window (the story of geometry from parallel lines to hyperspace)*, UK edn. Allen Lane, 1992.

## რესურსები ინტერნეტში 
* *Unusual Geometry Problems*
* *The Math Forum* — Geometry 
** *The Math Forum* — K–12 Geometry 
** *The Math Forum* — College Geometry 
** *The Math Forum* — Advanced Geometry 
* Nature Precedings — *Pegs and Ropes Geometry at Stonehenge*
* *The Mathematical Atlas'' — Geometric Areas of Mathematics 
* "4000 Years of Geometry" ,

*
აკუგრა

**აკუგრა**, **აკუღრა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის სოხუმის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედის სამხრეთ განშტოებაზე, მდინარე ააფსთის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2511 მ. აგებულია ზედაიურული კირქვებით. ფერდობებზე მთის ფართოფოთლიანი ტყეა, ზემოთ — სუბალპური მდელოები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
აკუშოსხევი

**აკუშოსხევი** — მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი. სათავე აქვს კავკასიონის მთავარი ქედის სამხრეთ კალთაზე, დათვისჯვრის უღელტეხილის მახლობლად, ლიქოკის მთაზე. სიგრძე 12,8 კმ, აუზის ფართობი 34,9 კმ².

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ხევსურეთის არაგვის შენაკადები
კატეგორია:ხევსურეთის მდინარეები
ალაბამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ალაბამა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ალაბამა — აშშ-ის შტატი
* ალაბამა — მდინარე ამერიკაში
აკტი გონიური

**„აკტი გონიური“** — 1832 წლის ქართველ თავად-აზნაურთა შეთქმულების წესდება. შეადგინა ფილადელფოს კიკნაძემ. წესდებაში ჩამოყალიბებული იყო ორგანიზაციის მიზანდასახულობა, წევრთა მიღების წესი, შეთქმულთა შორის დამოკიდებულების ნორმები, საიდუმლოების დაცვის ხერხი და სხვა. „აკტი გონიურში“ გამოყენებულია ე. წ. „მასონური ლოჟებისა“ და ლიბერალურ-განმანათლებელი ორგანიზაციების მიერ შემუშავებული ანალოგიური წესდებანი. დედანი დაცულია საქართველოს ცენტრალურ სახელმწიფო არქივში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* 1832 წლის შეთქმულება

## ლიტერატურა 
* *გოზალიშვილი გ.,* 1832 წლის შეთქმულება, ტ. 1—2, თბ., 1935-1970;
* *გოზალიშვილი გ.,* ქსე, ტ. 1, გვ. 256, თბ., 1975

კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ალავერდიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ალავერდიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ლეონ ალავერდიანი — სომეხი მსახიობი
* სტეფანე ალავერდიანი — სომხეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარებისათვის აქტიური მებრძოლი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ალავი

**ალავი** — ძველი ქართული საქორწილო ჩვეულება. ქორწილის დღეს სასიძო საპატარძლოს მიართმევდა ძღვენს — ტკბილეულობითა და ხილით გაწყობილ, სანთლებით გაჩირაღდნებულ თაბახს. ჯვარისწერის წინ ამ ტკბილეულს ნეფე-დედოფლის დასალოცად მისულ სტუმრებს ურიგებდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული კულტურა
კატეგორია:ქორწინება
დე იურე

**დე იურე** (კლასიკ. ლათ. de iure) — გამოთქმა, რომელიც ნიშნავს „კანონზე დაყრდნობით“, პარალელურად არსებობს გამოთქმა დე ფაქტო — „ფაქტობრივად“.

ეს ტერმინები გამოიყენება პოლიტიკურ სიტუაციებში. მაგალითად რაიმე პრაქტიკა შეიძლება არსებობდეს *დე ფაქტო*, სადაც ხალხი/საზოგადოება მისდევს გარკვეულ პრინციპს/შეთანხმებას როგორც კანონს, თუმცა სამართლებრივად ამგვარი კანონი არ არსებობს. მეორე მხრივ, რაიმე პრაქტიკა შეიძლება არსებობდეს *დე იურე*, თუმცა საზოგადოების მიერ ცნობილი/აღიარებული არ იყოს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* დე ფაქტო

## რესურსები ინტერნეტში 
*უცხო სიტყვათა ლექსიკონი

კატეგორია:საერთაშორისო სამართალი
კატეგორია:ლათინური ტერმინები და ფრაზები