კორეის ისტორია

**კორეა** — ისტორიული სახელმწიფო ჩრდილო-აღმოსავლეთ აზიაში, რომელიც 1945 წლიდან იყოფა ორ სუვერენულ სახელმწიფოდ: ჩრდილოეთ კორეა (კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა) და სამხრეთ კორეა (კორეის რესპუბლიკა). მდებარეობს კორეის ნახევარკუნძულზე, ჩრდილო დასავლეთით ესაზღვრება ჩინეთი, ხოლო ჩრდილო-აღმოსავლეთით რუსეთი. იაპონიისგან გამოყოფილია კორეის სრუტით და იაპონიის ზღვით.

კორეის სახალხო დემოკრატიული რესპუბლიკა (კსდრ) წარმოიქმნა 1948 წლის 9 სექტემბერს. საპარლამენტო რესპუბლიკაა და სასუბრო ოფიციალური ენა კორეულია. დედაქალაქი ფხენიანი (კორეული წაკითხვით ფიონიანგი).

კორეის რესპუბლიკა (თეხანმინგუკი) დამოუკიდებელი სახელმწიოფოა 1945 წლის 15 აგვისტოდან. საპრეზიდენტო რესპუბლიკა და სასაუბრო ენაა კორეული. დედაქალაქი სეული (კორეული წაკითხვით სოული და ითარგმნება როგორც დედაქალაქი)

## ისტორია 
### ადრეული ისტორია 
კორეის ისტორია მჭიდროდ უკავშირდება ძვ. ჩოსონის სახელმწიფოს. თავად ჩოსონი სამ პერიოდად იყოფა.

პირველი პერიოდი მითოლოგიურია ანუ „ჩოსონ ტანგუ“. მითოლოგიურს მას იმის გამო უწოდებენ, რომ ამ პერიოდზე ძირითადად მითოლოგიიდან არის ცნობილი. მითის მიხედვით ტანგუ იყო ქალის, რომელიც იყო დათვის და ჰანუნის, მთავარი ღვთების, ვაჟი, რომელმაც დააარსა დედაქალაქი ფხენიანი და სახელმწიფო ჩოსონი (დილის სიგრილე).

მეორე, ლეგენდარული პერიოდი ანუ ჩოსონ კიჯას პერიოდი — თარიღდება ძვ. წ. 1122-195 და ლეგენდის მიხედვით კორეის ნახევარკუნძულის ტერიტორია ჩინეთის იმპერატორმა უ-ვანმა გადასცა თავის მოხელეს, სახელად კიჯას (კიჩჟა).

მესამე პერიოდი, ანუ „ვი მანის ჩოსონი“ თარიღდება ძვ. წ. 194-108 წლებით.  ვი მანი განუდგება ჩინეთის იმპერატორს და შეუერთდება ჩოსონის მმართველს. მოგვიანებით თავად ჩაიგდებს ხელში ძალაუფლებას და მისი მმართველობა ჩოსონში გრძელდება მანამ სანამ ჩინეთის იმპერატორი არ აღუდგება მასს. აქ მთავრდება ძველი ჩოსონის პერიოდი და იწყება სამი ჰანის ეპოქა.

## მოსახლეობა 
კორეა მსოფლიოში ერთ-ერთი მჭიდროდ დასახლებული ქვეყანაა. აქ თითქმის ყველა ოჯახი მრავალწევრიანია. არის ოჯახები, რომელთა შემადგენლობა 12-15 სულით განისაზღვრება. კორეელებს უყვართ ბავშვები და ზრუნავენ მოსახლეობის ზრდისა და მომავალი თაობის აღზრდისათვის. უშვილო ოჯახი იშვიათია. თუ შვილი არ ეყოლათ, ნათესავის ბავშვი აჰყავთ და ზრდიან ისე, როგორც საკუთარ შვილს. ამით აიხსნება მოსახლეობის სწრაფი ზრდა კორეაში. 

მინი|მარჯვნივ|250პქ|კორეული ოჯახი

იაპონიის სტატისტიკური ცნობებით, კორეაში მოსახლეობის რიცხვი შეადგენდა, 1910 წელს 13,3 მილიონს, 1933 წელს - 20,7 მილიონს, ხოლო 1942 წელს - 26,3 მილიონს. თუ გავითვალისწინებთ იმ გარემოებას, რომ იაპონელთა ბატონობის პერიოდში კორეელები მასობრივად ტოვებდნენ სამშობლოს და თავს აფარებდნენ მეზობელ ქვეყნებს, კერძოდ მანჯურიას, ცხადი იქნება, თუ რამდენად სწრაფად იზრდებოდა მოსახლეობის სულადობა. 1942 წელს საშუალოდ 1 კვადრატულ კილომეტრზე მოდიოდა 119 მცხოვრები. მაცხოვრებელთა 96,7 პროცენტს შეადგენდნენ კორეელები, ხოლო დაახლოებით 2,8 პროცენტს - იაპონელები. კორეაში ცხოვრობდა აგრეთვე 40 ათასამდე ჩინელი.

უკანასკნელი ცნობებით, მოსახლეობის რიცხვი კორეაში დაახლოებით 30 მილიონია. აქედან 98 პროცენტს კორეელები შეადგენენ. ეს იმას ნიშნავს, რომ თვითეულ კვადრატულ  კილომეტრზე საშუალოდ მოდის დაახლოებით 130 მცხოვრები. უკანასკნელ პერიოდში მოსახლეობის ზრდას ხელი შეუწყო ქვეყნებში გადახვეწილ კორეელთა დაბრუნებამ იაპონელთა უღლისაგან განთავისუფლებულ სამშობლოში. მაგალითად, ცნობილია, რომ მანჯურიიდან მილიონზე მეტი კორეელი დაბრუნდა თავის სამშობლოში.

კორეელი ხალხი მონღოლური წარმოშობისაა. კორეელები რამდენადმე ჩინელებსაც ჰგვანან და იაპონელებსაც, მაგრამ ორივე მათგანისაგან განსხვავდებიან. კორეელი მამაკაცის საშუალო სიმაღლე 165—170 სანტიმეტრია, ხოლო ქალის - 153—156 სანტიმეტრი.

კორეაში მოსახლეობის დიდი უმრავლესობა სოფლის მეურნეობას მისდევს. ქალაქის მოსახლეობა დაახლოებით 15 პროცენტს შეადგენს. შედარებით სწრაფად იზრდება თავისუფალი ჩრდილოეთ კორეის ქალაქების მოსახლეობა. კორეის სახალხო-დემოკრატიული რესპუბლიკის დროებით დედაქალაქ ფხენიანში 1945 წელს 400 ათასი, ხოლო 1950 წლის დასაწყისს 500 ათასი მცხოვრები იყო.

1942 წლის სტატისტიკური ცნობებით, ჩხონჯის (სეისინი) მოსახლეობა 234,3 ათას კაცს შეადგენდა, ვონსანში (გენზანი) ცხოვრობდა 122,2 ათასი კაცი, სინიჯუში (სინგისიუ) - 127,7 ათასი, ხამხინში (აანკო) - 119,2 ათასი, ხინამში (კონანი) - 127 ათასი.

სამხრეთ კორეის ყველაზე დიდი ქალაქი და კორეის ძველი დედაქალაქია სეული, რომლის მოსახლეობა 1950 წლის დასაწყისს 1.200 ათას კაცს შეადგენდა. სეულში 1923 წელს მხოლოდ 288,2 ათასი კაცი ცხოვრობდა, 1937 წელს - 706,4 ათასი, ხოლო 1942 წელს - 1.114 ათასი კაცი. ნავსადგურ პუსანში (ფუზანი) ცხოვრობდა 326,3 ათასი კაცი, ტეგუში - 210,9 ათასი, ჩემულპოში - 220,2 ათასი კაცი.

ჩრდილოეთ კორეაში სამრეწველო მუშების რაოდენობა 1946-1948 წლებში დაახლოებით ერთისამად გაიზარდა. ეს აიხსნება კორეის სახალხო-დემოკრატიული  რესპუბლიკის ქალაქების მშენებლობითა და სახალხო მეურნეობის აღმავლობით.

## ეკონომიკა 
XX საუკუნის თითქმის 50-იანი წლების ბოლომდის კორეის რესპუბლიკის ეკონომიკური ცხოვრება განვითარებადი ქვეყნების ანალოგიური იყო, მოსახლეობის დიდი ნაწილი შიმშილობდა. ქვეყანა არსებითად აშშ-ს დახმარებით არსებობდა და აშშ-ზე დამოკიდებულებისაგან და სიღატაკისაგან თავის დაღწევის გამოსავალი თითქმის არ ჩანდა.

სწორედ ასეთ პირობებში, 60-იანი წლების დამდეგიდან, კორეის რესპუბლიკა შეუდგა იმ დროისათვის უპრეცედენტო ექსპორტზე ორიენტირებული ეკონომიკური ზრდის სტრატეგიის განხორციელებას. ამიერიდან, სწორედ ეკონომიკური და, კონკრეტულად, რესპუბლიკის ეკონომიკის მოდერნიზაციის მთავარი ინსტრუმენტი გახდა „ექსპორტორიენტირებული ზრდის სტრატეგია’’, რომელიც დომინირებდა ეკონომიკური განვითარების 4-5 წლიანი გეგმის შესრულების პროცესში (1962-1981). ასეთი სტრატეგიის არჩევა ნაკარნახევი იყო საშინაო ბაზარზე გადახდისუნარიანი მოთხოვნის ზღვარის გადალახვის აუცილებლობით, დაფინანსების ახალი წყაროების გამონახვის საჭიროებით, არსებული საწარმოო და შრომითი რესურსების უფრო რაციონალური გამოყენებისათვის.

კორეის რესპუბლიკაში ხორციელდება ეფექტიანი ღონისძიებები აგრარული სექტორის მოდერნიზაციისათვის, რაც 70-იანი წლების დამდეგს დაიწყო დევიზით „მოძრაობა ახალი სოფლისათვის’’. ძირითად ამოცანად მიჩნეული იყო ეკონომიკურ ურთიერთობათა გარდაქმნა სოფლად, გლეხობის მიერ თანამედროვე აგროტექნიკურ ღონისძიებათა დაუფლება, მათი ცხოვრების დონის ამაღლება და სხვა. ამასთან, როგორც სახელმწიფო, ასევე მოზიდული სახსრებით ფინანსდებოდა სხვადასხვა პროგრამა სოფლად, როგორიცაა: კოოპერაციული ფორმებისა და გადამამუშავებელი ფაბრიკების ორგანიზაცია- მშენებლობა, ინფრასტრუქტურის შექმნა, თანამედროვე აგროტექნიკის დანერგვა და გლეხთა დახმარება საცხოვრებელი ბინების რემონტში და მრავალი სხვ. 

კორეის რესპუბლიკის აგრარული სექტორის საფუძველი წვრილი და საშუალო გლეხური მეურნეობაა, მათი წილი 1 ჰა მიწით 65,5 %-ია, 1-2 ჰა-თი - 28,7 %. გლეხური მეურნეობები, როგორც წესი, წარმოების გაძღოლის ტრადიციულ ადათ-წესებს იყენებენ. მათ მდგომარეობას მნიშვნელოვნად ამძიმებს სოფლის მეურნეობის პროდუქციის იმპორტის გარკვეულწილად ლიბერალიზაცია.

როგორც ცნობილია, 1950-1953 წწ. ომის დასრულების შემდეგ, აშშ-ს დახმარებით შემუშავდა სამხრეთ კორეის ეკონომიკის აღდგენის გეგმა. ხოლო სუბსიდიებისა და „განვითარების სესხების’’ სახით აშშ-მ ქვეყანას მისცა 1,5 მლრდ დოლარი. ამან ხელი შეუწყო კორეის ეკონომიკის შედარებით სწრაფ ზრდას.

ქვეყნის ეკონომიკური განვითარებისათვის დიდი მნიშვნელობა ჰქონდა იაპონიასთან ურთიერთობის ნორმალიზაციას 1965 წელს, რამაც სათავე დაუდო იაპონიის კაპიტალის მოდინებას და კორეისათვის გაიხსნა იაპონიის ბაზარი. აღსანიშნავია, რომ ურთიერთობის ნორმალიზაციის შეთანხმებით იაპონიამ ივალდებულა კორეისათვის გადაეხადა 300 მლნ დოლარი კომპენსაცია იმ ზიანისათვის, რაც მას მიაყენა კოლონიური ბატონობის წლებში. იგივე შეთანხმება ითვალისწინებდა 200 მლნ დოლარი სესხის მიცემასა და 300 მლნ დოლარის კომერციული  კრედიტის გახსნას.

სულ იაპონიამ კორეის რესპუბლიკას 20 წელიწადში მისცა სამთავრობო და კერძო საფუძველზე 12 მლრდ დოლარი.

კორეამ უზრუნველყო ზრდის მაღალი ტემპები. მაგალითად, ბოლო 20 წლის მანძილზე მრეწველობის პროღატაკებული, მას პრაქტიკულად არ ჰქონდა არავითარი კაპიტალი. ბუნებრივია, კორეის რესპუბლიკის ეკონომიკის აღდგენაში გადამწყვეტი როლი შეასრულა აშშ-ს დახმარებამ, გასული საუკუნის 60-იანი წლების ჩათვლით. აშშ-ს კვალდაკვალ, მომდევნო პერიოდში სხვა ქვეყნების მხარდაჭერით, კაპიტალის მნიშვნელოვანი ნაწილი გამოყენებულ იქნა კორეის ეკონომიკის აღმავლობისათვის. ქვეყანამ დაუყოვნებლივად მოახდინა პროგრესული ძვრების დემონსტრირება, რამაც უცხოელი ინვესტორების ნდობა განამტკიცადა და მათი კაპიტალის ახალი მოზღვავება განაპირობა.

დღეისათვის კი საყოველთაოდ ცნობილია, რომ იმ ქვეყნებს შორის, რომლებიც აზიის ახალი ინდუსტრიული ქვეყნების სახით XX საუკუნის 70-იანი წლებიდან გამოვიდნენ არენაზე და წარმოადგენენ რეალურ ძალას საერთაშორისო კონკურენციაში, კორეის რესპუბლიკა ყველაზე პერსპექტიულია და ფლობს რიგ მნიშვნელოვან ნაციონალურ უპირატესობას ეკონომიკის ზოგიერთ წამყვან დარგში. **‘’**

## კულტურა 
=== სოფლის მეურნეობა ==
კორეის სამზარეულოს ისტორიაში დიდ ადგილს ბრინჯიიკავებს. ძველი დროიდანვე მათ იცოდნენ მისი დანერგვა და დროთა განმავლობაში ბრინჯის კულტურა სულ უფრო დიდ ადგილს იკავებდა. ნეოლითურ ხანაში კორეის ნახევარკუნძულზე მცხოვრები ადამიანტა საკვებ პროდუქტებს წარმოადგენდა ძირითადად თევზი, ხორცი კენკრა და ბალახი. გვიანდელ ნეოლითში კორიელები მდინარის ნაპირებიდან შემაღლებუ; ადგილებზე გადადიან, რაც გავლენას ადენს მათ კვებაზეც. ამ დროს განვიტარებას იწყებს მეურნეობა და მეცხოველეობა. კორეელები იწყებენ ბურღულეულის დათესვას. მათ კვებით რაციონში ჩნდება ლობიო, ბარდა და ბრინჯი.

ბრინჯაოს ხანაში კორეის ნახევარ კუნძულზე ბრინჯის მოყვანის ორ ხერხი ყალიბდება: წყალში და ხმელეთზე. მაშასადამე ამ ეპოქაში კორეელები კარგად ითვისებენ ბრინჯის მოყვანის საქმეს და სწორედ ბრინჯი შეადგენს კვების ძირითად წყაროს.

სამი ჰანის ეპოქაში კორეას აქვს მჭიდრო კავშირი ჩინეთთან რაც ახდენს გავლენას საკვებზეც. ბრინჯი ისევ რჩება პრეორიტეტულ საკვებად, მაგრამ ამ პერიოდში ჩნდება საკვების დამზადების ახალი მეთოდი, კიმჩი. კიმჩი დამახასიათებელი იყო, როგორც კორეული ასევე ჩინური და იაპონური კულტურისთვისაც. ამ მეთოდს ზამთარში იყენებდნენ პროდუქტების შესანახად მარილის გამოყენებით.

მინი|250პქ|კიმჩი

გაერთიანებული სილას ეპოქაში ჩნდება ბოსტნეულის პასტები, რომლის დამზადებაში აგრეთვე დიდ როლს მარილი ასრულებს. ეს საკვები სარიტუალო და სადღესასწაულო იყო. “სამკუკ  საგის“ ქრონიკებში აღწერილია თუ რა საკვები იყო სარიტუალო სილას გაერთიანების პერიოდში. მაგალითად ფხეკბეს (საქორწინო ცერემონია, როცა პატრძალი საჩუქრებს ურიგებს საქმროს ოჯახს) ცერიმონიაში იყენებდნენ სოჯუს (არაყი), ბოსტნეულის პასტას და ჩოთკდალს (მარილიანი ხორცი ან ზღვის პროდუქტები).

შუა საუკუნეების პერიოდში კიმჩი იქცევა გლეხთა საკვებად. მისი მომზადებისთვის იყენებენ ნებისმიერ პროდუქტს, რომელიც დამახასიათებელია ნახევარკუნძულის ამა თუ იმ ნაწილში.

აგრეთვე ქრონიკებში აღწერილია ის, რომ კორიელების კვების აუცილებელ რაციონს სუპი წარმოადგენს. მის დასამძადებლად იენებენ ხორცს, სოკოს, ზღვის პროდუქტებს, ბოსტნეულს და წყალმცენარეებს. ამავე პერიოდში კორეაში ჩნდება სოიოს სოუსი და სოიოს პასტები.

დიდ ადგილს კორეის სამზარეულოში ჩაი იკავებს. ის კორეაში ჩნდება სილას პირველი მმართველი ქალის, სონდოკის, დროს (632-646). ჩაი ჩინეთიდან შემოაქვთ და მისი მომზადების და საბოლოოდ მოყვანის კულტურა მჭიდროდ მკვიდრდება კორეაში.

## კორეული რელიგიები და მათი ისტორია 
### ბუდიზმი 
ჯერ კიდევ ხუთასი წლის წინ კორეა იყო ბუდესტური ქვეყანა. ამ რელიგიამ  კორეაში 372 წელს შემოაღწია. საბერძნეთში ალექსანდრე მაკედონელის იმპერიის გაძლიერების დროს ინდოეთიდან შემოდის ბუდიზმი და აქედან ის ვრცელდება ჩინეთსა და კორეაში. ამაზე კულტურული გავლენებიც მეტყველებს. მაგალითად, ძველი კორეული კაბები ძალიან ახლოა სტილით ბერძნულთან. მოგვიანებით ბუდიზმი ორ მიმდინარეობად იყოფა: ხინიანა (hinyana) (კორეულად სოსეუნგი (soseung)) და უფრო ვრცელი მიმდინარეობა მაჰაიანა (Mahayana) (კორეულად ტაისეუნგი (taiseung)). მათ სჯერად სიცოცხლის ციკლის და იმისა, რომ არსებობს ცოცხალთა ან სიცოცხლის ექვსი ციკლი. ყოველი მომდევნი ცხოვრებით ადამიანი ან მაღლდება სამოთხისკენ ან ეშვება ჯოჯოხეთისკენ, როგორც ქადაგებდა ჰინიანი მანამ სანამ არ მიაღწევ ნირვანას ან როგორც ქადაგებდა მაჰაიანი სამოთხეს ვაღწევთ ბოდჰისატვას (boddhisattva) გულღიობის და მოწყალების გზით.

მინი|250პქ|ბუდა

### კონფუციონიზმი 
ცინის (221-206 ძვ. წ.) და ხანის (ძვ. წ. 206 — ჩვ. წ. 229) დინასტიების მმართველობის დროს ჩინეთიდან კორეის ნახევარკუნძულზე გადმოდის კონფუციონიზმი. სამი ჰანის მმართველობის დროს კორეას და ჩინეთს მჭიდრო და ახლო ურთიერთობა აქვთ. ამ დროს კორიელები კიდევ უფრო მეტად უღრმავდებიან კონფუციონიზმში. კორიოს პერიოდში 958 წლიდან ქვეყანაში ტარდება გამოცდები ადმინისტრაციაში და მმართველობაში მოსახვედრად სადაც კითხვების უმრავლესობა კონფუციონიზმს უკავშირდება.

## გამოყენებული ლიტერატურა 
* აკაკი ჩავლეიშვილი - კორეული ხალხის ბრძოლა თავისუფლებისა და დამოუკიდებლობისათვის.
* რევაზ გოგოხია - შორეული ეკონომიკური სისტემა: არსი, მოდელები, განვითარების ტენდენციები. თბილისის, ივანე ჯავახიშვილის უნივერსიტეტის გამომცემლობა. 2004 წელი.
* Занимательная география / С.П. Аржанов – М.: Книга по Требованию, 2012. – 192 с.
* Курбанов С. О. К93  История Кореи: с древности до начала XXI в. — СПб.: Изд-во С.-Петерб. унта, 2009. — 680 с.
* The Columbia Encyclopedia, 6th ed. | 2016 Copyright The Columbia University Press. http://www.encyclopedia.com/topic/Korea.aspx
*  Научная библиотека КиберЛенинка: http://cyberleninka.ru/article/n/vliyanie-konfutsianskoy-idei-rituala-li-na-ideologiyu-i-kulturu-narodov-korei-i-yaponii#ixzz4DgwQ9Zvi
*(Научная библиотека КиберЛенинка: http://cyberleninka.ru/article/n/istoriya-i-kultura-koreyskoy-kuhni-s-drevneyshih-vremen-do-epohi-koryo#ixzz4DgxCtLFM
КиберЛенинка

## სქოლიო
კატეგორია:კორეის ისტორია