open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რაჭველები

thumb|px147 x 260|რაჭული სამოსი
**რაჭველები** — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ მდინარე რიონის ზემო წელზე, ამბროლაურისა და ონის რაიონებში. რაჭის გარდა მათი კომპაქტური დასახლებებია ქვემო ქართლშიც - თეთრი წყაროსა და ბოლნისის მუნიციპალიტეტებში. წარსულში ცნობილი იყვნენ როგორც განთქმული მშენებლები და ხაბაზები.რაჭველებისთვის დამახასიათებელი იყო კულტურისა და ყოფის ლოკალური თავისებურებები. საუბრობენ ქართული ენის რაჭულ დიალექტზე.

ანთროპოლოგიურად (ქვემო) რაჭველები დასავლურ ქართულ ტიპს განეკუთვნებიან, რომელიც შავი ზღვის პირის ქართველებისგან ოდნავ ფართო სახით, შედარებით მსხვილი აღნაგობით გამოირჩევიან. ქვემო რაჭველები ხასიათდებიან საშუალოზე მაღალი აღნაგობით, ღია ფერის (ქერა, ძალიან ღია წაბლისფერი) თმითა და ღია და საშუალოზე ღია ფერის თვალებით (ცისფერიდან მუქ თაფლისფრამდე) ზემო რაჭველები განეკუთვნებიან კავკასიონის ქართულ ტიპს და გამოირჩევიან მკვეთრი ბრაქიკეფალიით, შედარებით დიდი ზომის თავით, მაღალი და ფართო ცხვირით, თხელი ტუჩებით, საშუალო შეფერილობის (მუქი ქერა, ღია წაბლისფერი) თმით და საშუალოზე ღია ფერის (ცისფერი, ლურჯი, მწვანე, მუქი მწვანე, თაფლისფერი) თვალებით.

ვახუშტი ბაგრატიონი რაჭველებს ასე ახასიათებს: „კაცნი ტანოვანნი, მხნენი, ბრძოლასა შემმართებელნი, ძლიერნი. უსაქციელო-ბრიყუნი, უშუერ-მქცევნი, სხუათა მაოხარნი, მომხუეჭნი და ძვირნი. ქალნი მშუენიერნი, მქცევნი ეგრეთნივნე, რბილნი.“

## ლიტერატურა
* ქართლის ცხოვრება, ტ.IV. ვახუშტი ბატონიშვილი „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“. გვ.770. თბილისი, 1973

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
მოხევეები

thumb|right|181 x 400px|ქალის მოხევური სამოსი
**მოხევეები** — ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ ისტორიული ხევის ანუ თანამედროვე ყაზბეგის რაიონის ტერიტორიაზე, აგრეთვე მისი მოსაზღვრე ჩრდილოეთ ოსეთის სოფლებსა და ქალაქ ვლადიკავკაზში. მოხევეები საუბრობენ ქართული ენის მოხევურ დიალექტზე და გამოირჩევიან კულტურისა და ყოფის ზოგიერთი თავისებურებებით.

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
თამარ გაბარაშვილი

**თამარ ბორისის ასული გაბარაშვილი** (დ. 22 ივლისი, 1937, თბილისი) — ქართველი ვიოლონჩელისტი. საქართველოს სახალხო არტისტი (1980).

## ბიოგრაფია
1954–1956 წლებში სწავლობდა ვანო სარაჯიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო  კონსერვატორიაში ჩელოს სპეციალობაზე (ალექსანდრე ჩიჯავაძის კლასი). 1962 წელს დაამთავრა მოსკოვის კონსერვატორია (ჩელოს კლასი, პედაგოგი პროფესორი ს. კოზოლუპოვი), 1966 — ასპირანტურა (იქვე, პროფესორ  მსტისლავ როსტროპოვიჩის კლასი). 1966 წლიდან „მოსკონცერტის“ სოლისტია, 1986-იდან — თბილისის კონსერვატორიის პედაგოგი, 1987-იდან — სიმებიან საკრავთა კათედრის გამგე. 

რეპერტუარში აქვს იოჰან სებასტიან ბახის,  ლუდვიგ ვან ბეთჰოვენის, ფრანც იოზეფ ჰაიდნის, ლუიჯი ბოკერინის, ბენჯამინ ბრიტენის, დიმიტრი შოსტაკოვიჩის, სერგეი პროკოფიევის, ალფრედ შნიტკეს, სულხან ცინცაძის, სულხან ნასიძის ნაწარმოებები. მუსიკოს-შემსრულებელთა არაერთი საერთაშორისო ფესტივალისა (1962, ჰელსინკი, ოქროს მედალი) და კონკურსის (პაბლო კაზალსის სახელობის კონკურსი, ბუდაპეშტი, 1963, III პრემია; ჩაიკოვსკის სახელობის კონკურსი, მოსკოვი, 1966, IV პრემია) ლაურეატი, კონცერტებს მართავს ყოფილ სსრკ-ისა და საზღვარგარეთის სხვა ქვეყნებში (აშშ, კანადა, ფინეთი, ჩეხეთი, სლოვაკეთი, უნგრეთი და სხვა). მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1995), ღირსების ორდენი (1999).

## ჯილდოები და აღიარება
* 1967 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1980 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1995 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 1999 — ღირსების ორდენი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ვიოლინჩელისტები
თამარ
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
ერიხ რედერი

thumb|200px|გროსადმირალი ერიხ რედერი
**ერიხ იოჰან ალბერტ რედერი** (* *) (დ. 24 აპრილი, 1876, ვანდსბეკი, ჰამბურგი, გერმანია — გ. 6 ნოემბერი, 1960, კილი, გერმანია) — გერმანელი სახელმწიფო და სამხედრო მოღვაწე, გროსადმირალი (1939), ვაიმარის რესპუბლიკისა და მესამე რაიხის საზღვაო ძალების მთავარსარდალი.

## ბიოგრაფია
1894 წლიდან მსახურობდა ფლოტში. პირველი მსოფლიო ომის დროს, 1917 წლიდან, მეთაურობდა კრეისერს. 1928 წლიდან იყო მთავარი საზღვაო შტაბის უფროსი. 1935-1943 წლებში იყო სამხედრო-საზღვაო ფლოტის მთავარსარდალი. 1943 წელს გადადგა. 1946 წელს ნიურნბერგის სასამართლომ სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. 1955 წელს გაათავისუფლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
კატეგორია:სამხედრო დამნაშავე
კატეგორია:პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომის მონაწილეები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
გუდამაყრელები

**გუდამაყრელები** — ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ზოგჯერ მთიულების ქვეჯგუფად განიხილავენ. ძირითადად ცხოვრობენ დუშეთის მუნიციპალიტეტში, გუდამაყრის არაგვის ხეობის ოც სოფელში. მოსახლეობის ძირითად ნაწილს შეადგენენ მთიულები, აგრეთვე მეზობელი კუთხეებიდან გადმოსახლებული მოხევეები, ხევსურები, ფშავლები. საუბრობენ ქართული ენის მთიულურ-გუდამაყრულ დიალექტზე. გუდამაყრელები ქრისტიანული რწმენის მიმდევრები არიან, საქართველოს სხვა კუთხეების მცხოვრებთაგან განსხვავდებიან ყოფისა და კულტურის ზოგიერთი თავისებურებებით.

გუდამაყრელების მეურნეობის ძირითადი დარგები იყო მემინდვრეობა და მესაქონლეობა. აშენებდნენ კუდიან ცხვარს. უგზოობის გამო სატრანსპორტოდ იყენებდნენ ცხენს, ჯორსა და სახედარს. სახელი გაითქვეს საბრძოლო იარაღისა და თოფის წამლის დამზადებით, აკეთებდნენ სამეურნ. იარაღსაც. ცხენზე ჯდომის მანერით გამოირჩეოდნენ გუდამაყრელი ქალები, რომლებიც მაღალბალიშიან უნაგირზე მამაკაცებივით წელში გამართულნი ისხდნენ. გასული საუკუნის ავტორები წერდნენ, რომ ამ პატარა რეგიონში მრავალი რელიგიური დღესასწაული სცოდნიათ. აგვისტოს მიწურულში ჩოხის ფუძის ანგელოზის ეკლესიის კარზე იხდიდნენ დიდ სათემო დღესასწაულს — ახოობას. აქედან ხევსურეთში, სოფ. უკანახოში, დროშებით გადადიოდნენ ხატის მსახურნი, რომელთაც მოსახლეობა სამზადისით ხვდებოდა. მიწის სიმცირის გამო გუდამაყრელები საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში სახლობენ. წასულებს თან მიჰქონდათ თავიანთი ფუძე-სალოცავების ნიშები და ტრადიციულ დღესასწაულებს იქაც იხდიდნენ.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
იმერხეველები

thumb|right|222 x 239 px|იმერხეველი ქალი
**იმერხეველები** — ქართველთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ისინი ცხოვრებენ თანამედროვე თურქეთის ტერიტორიაზე, ისტორიული ტაო-კლარჯეთის ერთ პროვინციაში – იმერხევის მთიან რეგიონში. მათ დღემდე შენარჩუნებული აქვთ ქართული ენა, კულტურისა და ყოფის რიგი თავისებურებები. იმერხეველები სარწმუნოებით მუსლიმები არიან. მათი მეტყველება ძალიან ჰგავს აჭარულ-გურულს.

ანთროპოლოგიურად იმერხეველები ანუ ტაო-კლარჯები დასავლურ ქართული გარეგნული იერ-სახით და საშუალოზე მაღალი სიმაღლით გამოირჩევიან. ქართული წარმოშობის იმერხეველებს სწორნაკვთოვანი სახე, სწორი ცხვირი, ღია ფერის თვალები და ღია ფერის თმა (ღია ჩალისფერიდან წაბლისფრამდე) აქვთ.

## სქოლიო
კატეგორია:ეთნოგრაფია
კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
მთიულები

thumb|500 x 44px|
**მთიულები** — ქართველ მთიელთა ეთნოგრაფიული ჯგუფი. ძირითადად ცხოვრობენ ისტორიული მთიულეთის ტერიტორიაზე, დუშეთის რაიონის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, მდინარე მთიულეთის არაგვის ხეობაში. მთიულთა კომპაქტური დასახლებები არის შიდა ქართლში, ქვემო ქართლში, კახეთში. საუბრობენ ქართული ენის მთიულურ დიალექტზე და გამოირჩევიან კულტურისა და ყოფის ზოგიერთი თავისებურებებით.

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ეთნოგრაფია
ფერეიდნელები

მინი|300პქ|ფერეიდუნშაჰრის ენების ინსტიტუტის ქართული კლასის ქართველი მოსწავლეები
მინი|150პქ|ფერეიდნელი ქართველი სარა (ქეთი) გუგუჩანი
მინი|300პქ|მარცხნივ|ფერეიდნელი ქართველები ირანის რუკაზე
**ფერეიდნელები** — ირანის ფერეიდანის მხარეში მცხოვრები ეთნიკური ქართველები, მეტყველებენ ქართული ენის ფერეიდნულ კილოზე. ფერეიდნელების რაოდენობას 12-14 ათასი ადამიანით განსაზღვრავენ.

## ისტორია
1616 წელს შაჰ-აბასმა გადაასახლა 100 000-მდე ქართველი უმთავრესად კახეთიდან და ჰერეთიდან ირანის პროვინციებში, ხორასანში, ისპაჰანსა და ფერეიდანში. მათი უმრავლესობა გასპარსელდა, მხოლოდ ფერეიდანში დასახლებული ქართველების ჯგუფმა შემოინახა ქართული ენა და ზოგიერთი ტრადიცია. ფერეიდნელი ქართველები ფერეიდანის 14 სოფელში ცხოვრობენ. სოფლებს დღემდე აქვს შემორჩენილი ქართული სახელები: მარტყოფი, ნინოწმინდა, თელავი, ვაშლოვანი. 1840 წელს ფერეიდნელი ქართველები აღწერა ინგლისელმა ჰენრი ლეიარდმა, მისი ცნობით ქალები არ იხურავდნენ ჩადრს, მაღალ დონეზე იყო განვითარებული მეხილეობა.  1894 წელს ფერეიდანი აღწერა ლადო აღნიაშვილმა. 

## კულტურა
ფერეიდანში მცხოვრები ქართველების კულტურა და ყოფა განსხვავებულია თურქეთში მცხოვრები ქართველების კულტურისა და ყოფისგან, რადგან ფერეიდნელები აღმოჩნდნენ იზოლირებულ მდგომარეობაში. რელიგიამ, ცხოვრების პირობებმა და ეკოლოგიურმა გარემომ მთლიანად შეცვალა მათი ტანისამოსი, სამეურნეო იარაღები და ა. შ. ქართული ყოფიერებიდან შეინარჩუნეს ეგზოგამოურობა, გვარებად დასახლების ფორმა, არ მიიღეს ურვადი (სყიდვითი ქორწინება).

## ლიტერატურა
**თოფჩიშვილი რ*. „საქართველოს ეთნოგრაფია/ეთნოლოგია“ გვ. 151-152 — თბილისი, „უნივერსალი“ 2010 ISBN 578-9941-12-882-0

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ინგილოები

**ინგილოები**, **ჰერები** — ქართული ეთნოსის ეთნოგრაფიული/ტერიტორიულ-ლოკალური ჯგუფი. ცხოვრობენ კახეთის ჩრდილო-აღმოსავლეთით თანამედროვე აზერბაიჯანის ზაქათალის, კახისა და ბელაქნის რაიონებში. „ინგილო“ ეწოდა ამ ქვეყნის მკვიდრ უძველეს ქართულ მოსახლეობას. ამ მხარის ადგილობრივ მცხოვრებ გამაჰმადიანებულ ქართველებს „ახლად მორჯულებულები“ (ძველი თურქულით „იანგოლი“) უწოდეს, საიდანაც წარმოდგა „ინგილო“ და ამ მხარის სახელწოდება „საინგილო“. 1897 წლის აღწერით ზაქათალის მაზრაში ქართული ენა მშობლიურ ენად 12 394 ადამიანმა აღიარა. გამოიყოფა ინგილოების ორი ჯგუფი – ქრისტიანი და მაჰმადიანი. საბჭოთა პერიოდში და ახლაც აზერბაიჯანის ხელისუფლება ქართველებად მხოლოდ ქრისტიან ინგილოებს მიიჩნევს. ისინი ქართულსუფიქსიან გვარებსაც ატარებენ. აღწერებში ქართველები (ინგილოები) თითქმის ერთი და იმავე რაოდენობით იყვნენ დაფიქსირებული (14 ათასი). მაჰმადიანი ინგილოები აზერბაიჯანელებად არიან ჩაწერილი და გვარებიც აზერბაიჯანულის ანალოგიური აქვთ – მამის სახელზე რუსული -ევ (-ოვ) სუფიქსის დართვით. მაჰმადიანი ინგილოების არაერთი ცდა, დაებრუნებინათ ქართული გვარები და ეროვნება, წარუმატებელი აღმოჩნდა.
მინი|ეთნიკურად ქართველების განსახლების არეალი ისტორიულ საინგილოში.
ცენტრი|მინი|291x291პქ
აღმოსავლეთ კახეთში, ანუ საინგილოში ქართველები ეთნიკურ უმცირესობად იქცნენ XVII საუკუნეში, როდესაც შაჰ-აბასის მიერ ირანში გადასახლებული ქართველების ნასახლარებზე დაღესტნელი ხუნძები და წახურები ჩამოსახლდნენ. XVIII–XIX საუკუნეებში ინგილოთა მნიშვნელოვანი რაოდენობა გალეკდა, რადგან აღმოსავლეთ კახელი გლეხები „უბატონო თემების“ მხარეზე გადადიოდნენ და მათ შორის სახლდებოდნენ. საბჭოთა პერიოდში საინგილოში მცხოვრები ქართველების ძალადობრივი ასიმილაცია მიმდინარეობდა. როგორც ქრისტიანი, ისე მაჰმადიანი ინგილოები ქართული ენის ინგილოურ დიალექტზე საუბრობენ. შევიწროვების გამო კახის რაიონის სოფელ ყორაღანიდან ქრისტიანი ინგილოები 1930 წელს, კახეთში, დედოფლისწყაროს რაიონის სოფელ სამთაწყაროში გადმოსახლდნენ. უკანასკნელი რამდენიმე ათწლეულის განმავლობაში საინგილოში მცხოვრები ქართველები თავის თავს „ინგილოს“ აღარ უწოდებენ. მათ დაიმკვიდრეს სახელწოდება „ჰერი/ჰერელი“, რადგან ეს მხარე XV საუკუნემდე „ჰერეთის“ სახელს ატარებდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საინგილო
* ქართველები აზერბაიჯანში

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ინგილო ქალების ცეკვა. სოფელი ითითალა – ვიდეო

კატეგორია:ქართველები კუთხეების მიხედვით
კატეგორია:ქართველი მუსლიმები
სლეიპნირი

thumb|250px|არდრის ქვის გამოსახულებაზე აღბეჭდილია სლეიპნირზე ამხედრებული ოდინის შესვლა ვლაჰალაში.
**სლეიპნირი** (Sleipnir) არის ლოკეს შვილი. სკანდინავიურ მითოლოგიაში სლეიპნირი ოდინის ულაყია. მას რვა ფეხი აქვს, ის ყველაზე სწრაფია ეტალონთა შორის. სლეიპნირს გადაადგილება შეუძლია, როგორც მიწაზე, ასევე ზღვაზე და ჰაერზეც კი.

## ლიტერატურა 
* Byock, Jesse (Trans.) (1990). *The Saga of the Volsungs: The Norse Epic of Sigurd the Dragon Slayer*. University of California Press. ISBN 0-520-23285-2
* Ellis Davidson, H. R. (1990). *Gods And Myths Of Northern Europe*. Penguin. ISBN 0-14-013627-4
* Faulkes, Anthony (Trans.) (1995). *Edda*. Everyman. ISBN 0-460-87616-3
* 

კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
ლოკი

**ლოკი**, *ლოკე*  (*Loke, Loki, Lopt*) — ცეცხლის ღმერთი სკანდინავიურ მითოლოგიაში. გიგანტების, ფარგაუტისა და ლაუფეის შვილი. მიუხედავად მისი იოტუნორი წარმოშობისა ასებმა მაინც დართეს ნება, რომ მას ასგარდში ეცხოვრა თავისი არაჩვეულებრივი გონებისა და ეშმაკობის გამო.

## მითი და ლეგენდა 
ლოკის აქვს ძალა, რომლითაც მას შეუძლია ნებისმიერი ცხოველის ფორმა მიიღოს და შეიცვალოს სქესიც კი. ნახევარი წლის მანძილზე იგი ცხენად ევლინებოდა სამყაროს. ცხენად ყოფნის პერიოდში მან გააჩინა რვაფეხიანი ულაყი სლეიპნირი, რომელიც ოდინის ერთადერთ ეტალონად იქცა.

ლოკის სამი შვილი — ალი, ვალი და ნარვი — სიგინმა გაუჩინა. მას აგრეთვე სამი შვილი ანგრბოდამ გაუჩინა. ესენი არიან სამი ყველაზე შიშისმგვრელი ქმნილებანი სკანდინავიურ პანთეონში:
*იორმუნგანდი — ზღვის დიდი გველი;
*ფენრირი — მგელი-გიგანტი;
*ჰელი — გარდაცვლილთა სამეფოს ქალღმერთი.
მან ბევრი ბოროტება გაუკეთა სხვა ასებს, მაგრამ მათ იგი მაინც სჭირდებოდათ თავისი მრავალი შესაძლებლობების გამო. მისი მიზეზით დაიღუპა ღმერთი ბალდარი, რაც სხვა ღმერთების მრისხანების მიზეზი გახდა.

ლოკის ღალატით განრისხებულმა სხვა ღმერთებმა შეიპყრეს იგი, მიწისქვეშეთში, კლდეზე, მიაბეს და თავზე შხამიანი გველი დაადეს, რომელიც მის სახეზე შხამს აწვეთებდა. მაგრამ ლოკის ერთგული ცოლი, სიგინი გველის შხამს თასს აფარებს, რათა ლოკიმ ტკივილი არ განიცადოს. როცა თასი ივსება და სიგინი მის დაცლას ცდილობს შხამის წვეთები მაინც ეცემა ლოკის სახეზე და იგი ჯოჯოხეთურ ტკივილს განიცდის. გადმოცემით, სწორედ ამ დროს  ხდება დედამიწაზე მიწისძვრა.

## ლიტერატურა 
* Arvidsson, Stefan (2006). *Aryan Idols: Indo-European Mythology as Ideology and Science*. University of Chicago Press.
* Bellows, Henry Adams (1936). *The Poetic Edda: Translated from the Icelandic with an Introduction and Notes*. Princeton University Press. American Scandinavian Foundation.
* Calverley, William Slater (1899). *Notes on the Early Sculptured Cross: Shrines in Monuments in the Present Diocese of Carlisle*. T. Wilson.
* Dickins, Bruce (1915). *Runic and Heroic Poems of the Old Teutonic Peoples*. Cambridge University Press.

## სქოლიო
კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ბავშვთა სურათების გალერეა

**ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა** — ბავშვთა ხელოვნების მუზეუმი. ჩამოყალიბდა 1969 წელს თბილისში საქართველოს განათლების სამინისტროს ესთეტიკური აღზრდის რესპუბლიკური სამეცნიერო-მეთოდური კაბინეტის ბაზაზე. 1970 მოეწყო პირველი ექსპოზიცია, რომელიც მიეძღვნა ბავშვთა დაცვის საერთაშორისო დღეს. წარმოდგენილი იყო მუზეუმში დაცული საქართველოს , ესტონეთის და უნგრეთის ბავშვთა სახვითი ხელოვნების ათასამდე ექსპონატი. 1973 გადაკეთდა ბავშვთა სურათების მუდმივმოქმედ გალერეად (საქართველოს სახელმწიფო ფილარმონიის დიდი საკონცერტო დარბაზის ზედა სართული). 1981 წელს ბავშვთა სურათების გალერეას გადაეცა საგანგებო შენობა ძველი თბილისის განახლებულ უბანში (შავთელისა და ბარათასშვილის ქუჩების გასაყარზე). 1983 მას მიენიჭა საქართველოს სახალხო მხატვრის ელენე ახვლედიანის სახელი. 1992 წელს ბავშვთა სურათების გალერეაში იყო 3 განყოფილება: საფონდო-საგამოფენო, სასწავლო-მეთოდური, საორგანიზაციო-ინფორმაციული. ბავშვთა სურათების გალერეის საგამოგენო მუშაობაში მთავარი ადგილი უჭირავს ქართველი ბავშვთა ნახატების "ოქროს ფონდის" ტრადივიულ გამოფენებს (ყპველწლიურად ტარდება რამდენიმე გამოფენა) და კონკურსს, რომელშიც საზღვარგარეთის ქვეყნების ნორჩი მხატვრებიც მონაწილეობენ.

მუზეუმში დაცულია 20 ათასამდე ექსპონატი (გრაფიკა, ფერწერა, ქანდაკება, კერამიკა, ნაქსოვი, ნაქარგი, ლითონისა და ხის მხატვრული ნაკეთობები). ბავშვთა სურათების გალერეაში მუშაობს სამხატვრო სტუდია (140-მდე ბავშვი). ბავშვთა სურათების გალერეა სისტემატურად მონაწილეობდა საზღვარგარეთ გამართულ საქართველოს კულტურის დღეებში. ბავშვთა სურათების გალერეამ გამოსცა ბავშვთა ნახატების რეპროდუქციების ალბომი "ბავშვთა სამყარო".

2013 წლის სექტემბერში ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა დავით აღმაშენებლის გამზირზე №136-ში განთავსდა.

## ლიტერატურა 
* *კუხიანიძე ა.,* ენციკლოპედია „საქართველო“, გვ, 325, თბ., 1997

## რესურსები ინტერნეტში
* ელენე ახვლედიანის სახელობის ბავშვთა სურათების გალერეა დავით აღმაშენებლის გამზირზე განთავსდა

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის მუზეუმები
აჰმედ-ფაშა (ხიმშიაშვილი)

**აჰმედ-ფაშა**, *ხიმშიაშვილი* (დ. დაახლოებით 1781 ― გ. ოქტომბერი, 1836) — ახალციხის ფაშა 1828-1829, ყარს-ჩილდირის ფაშა 1829-1836, სელიმ-ფაშას ძე, აჭარის სანჯაყ-ბეგთა შთამომავალი. 

## ბიოგრაფია
1815 წელს ოსმალების მიერ სელიმ-ფაშას დასჯის შემდეგ, აჰმედ-ფაშა და მისი ძმა აბდუღა (აბდი-ბეგი) გურიაში მამია V გურიელს შეეხიზნენ. აჭარიდან ოსმალთა დამსჯელი ექსპედიციის წასვლის შემდეგ აჰმედ-ფაშა სოფ. ნიგაზეულში (ახლანდელი შუახევის რაიონი) დაბრუნდა და კვლავ დაეუფლა აჭარას, ნიგაზეულიდან ხულოში გადავიდა და ძველი ქართული ეკლესიის ნანგრევებზე სასახლე ააგო. 1819 წელს აჰმედ-ბეგმა გაილაშქრა გურიის სამთავროში, თავს დაესხა ასკანის ციხეს და რამდენიმე მცხოვრები გაიტაცა სოფლიდან. მას დაედევნა მამია V გურიელი. გურულების რაზმმა გზა მოუჭრა ოსმალებს, ბრძოლაში მოკლეს აღა და 34 კაცი და 90-მდე კი დაატყვევა, მათ შორის აჰმედ ბეგის ბიძაშვილი, ორ მოხელე 75 ჯარისკაცი 12 მედროშე, გატაცებულები კი სახლებში დააბრუნა.

1828-1829 რუსეთ-ოსმალეთის ომის დროს ოსმალთა მხარეზე იბრძოდა. ომის დროს მიანიჭეს ფაშობის ხარისხი ორი თუღით. ივლისში აჰმედ-ფაშას მეთაურობით 4 ათასი კაცი გურიის სამთავროში შეიჭრა, მაგრამ წარმატებას ვერ მიაღწია, მიუხედავად იმისა, რომ გურიის მმართველმა სოფიომ ოსმალეთის მფარველობა მიიღო და ოსმალეთს უჭერდა მხარს. აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა ახალციხის საფაშოში დაბრუნებულიყო და იქ უწევდა რუსეთს მედგარ წინააღმდეგობას, მაგრამ რუსეთმა 15 აგვისტოს ახალციხე აიღო. აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა გასცლოდა ახალციხეს და აჭარაში გადასულიყო. 1828 წელს ოსმალეთის მთავრობამ აჰმედ-ფაშას ახალციხის ვილაიეთის ბეგლარბეგობა უბოძა და სამცხე-ჯავახეთის ხელახლა დაპყრობა დაავალა.

1829 წლის თებერვალში ხიმშიაშვილმა მოიკრიბა ძალები და ახალციხეს შეუტია, მაგრამ მას სათანადო დახმარება ვერ აღმოუჩინა აბდი-ბეგმა, ხოლო ქალაქის ციტადელში გამაგრებული გენერალ ვ. ბებუთოვის გარნიზონი არ დანებდა. რუსთა მაშველი რაზმის მისვლის შემდეგ აჰმედ-ფაშა იძულებული გახდა აჭარაში დაბრუნებულიყო. რუსეთის მთავრობის ცდა - თავის მხარეზე გადმოეყვანა აჰმედ-ფაშა - უშედეგოდ დამთავრდა. ხიმშიაშვილი თანახმა იყო ფაშისა და გენერლის ტიტულისა და აჭარის მმართველობის შენარჩუნების სანაცვლოდ მიეღო რუსეთის ქვეშევრდომობა, მაგრამ მოლაპარაკებები მაინც არ შედგა, რადგან რუსეთის ჯარების სარდლად ბებუთოვის ნაცვლად დაინიშნა ბარონი ოსტენ-საკენი, რომელსაც ხიმშიაშვილი არ ენდობოდა. 

ადრიანოპოლის ზავის (1829) შემდეგ ოსმალეთის ხელისუფლებამ აჰმედ-ფაშა ახლად შექმნილი ყარს-ჩილდირის საფაშოს ბეგლარ-ბეგად დანიშნა. მას მიანიჭეს დერიქის (გენერალ-ლეიტენანტის) წოდება და ორდენებით დააჯილდოვეს. 1836 წელს მას არზრუმის საფაშოც დაუმორჩილეს. აჰმედ-ფაშა ითვლებოდა აღმოსავლეთის ვილაიეთების ფრონტის სარდლად, არზრუმის სერასკერად. დაიღუპა ურჯემში (ანატოლია) ქურთების აჯანყების ჩახშობის დროს. დ. ბაქრაძის მიხედვით გარდაიცვალა 55 წლისა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ახალციხის ფაშების სია

## ლიტერატურა 
* *ახვლედიანი ხ.*, სახალხო-განმათავისუფლებელი ბრძოლის ისტორიიდან სამხრეთ საქართველოში, ბათ., 1956;
* *ლომსაძე შ.*, სამცხე-ჯავახეთი (XVIII საუკუნის შუაწლებიდან XIX საუკუნის შუაწლებამდე), თბ., 1975;

## სქოლიო
კატეგორია:ახალციხის ფაშები
აჰმედ-ფაშა
კატეგორია:ზემო აჭარის ბეგები
კატეგორია:ხიმშიაშვილები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
არტემ ახნაზაროვი

**არტემ მიხეილის ძე ახნაზაროვი** (დ. 13 ოქტომბერი  [ ძვ. სტ. 1 ოქტომბერი], 1866, თბილისი — გ. 28 მარტი, 1942, იქვე), ქართველი მწერალი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი, საზოგადო მოღვაწე.

## ბიოგრაფია 
პირველი მოთხრობა „კაკაბაძე“ გამოაქვეყნა 1885 ჟურნალ „ნობათში“. ამ დროიდან მოყოლებული ქართულ ჟურნალ-გაზეთებში სისტემატურად იბეჭდებოდა მისი მოთხრობები, ლექსები, სცენები, ფელეტონები „ორანის“, „ჩიორას“, „მანოელიძის“, „ალფას“, „დუშიკოს“ და სხვა ფსევდონიმებით. 1896—1902 წლებში თანამშრომლობდა ილია ჭავჭავაძის „ივერიაში“. თარგმნა ალექსანდრე პუშკინის , მიხეილ ლერმონტოვის, ლევ ტოლსტოის, მაქსიმ გორკის, ჯერომ კლაპკა ჯერომის, ემილ ზოლას, გი დე მოპასანისა]] და სხვათა ნაწარმოებები.

## ლიტერატურა 
* *გაგოშიძე შ.,* არტემ ახნაზაროვი, თბ., 1971;
* *იმედაშვილი გ.*, ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 304, 1997

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1866
კატეგორია:გარდაცვლილი 1942
ადრიან მარი ლეჟანდრი

**ადრიან მარი ლეჟანდრი** ( დ. 18 სექტემბერი, 1752, პარიზი — გ. 10 იანვარი, 1833, იქვე) —  ფრანგი მათემატიკოსი, პარიზის მეცნიერებათა აკადემიის წევრი (1783). 

ლეჟანდრმა დააფუძნა და განავითარა გეოდეზიის გაზომვათა თეორია. მან პირველმა აღმოაჩინა (1805–1806) და გაიყენა გამოთვლებში უმცირეს კვადრატთა მეთოდი. მათემატიკური ანალიზის დარგში შეოიტანა ე. წ. ლეჟანდრის მრავალწევრები, ლეჟანდრის გარდაქმნა და გამოიკვლია I და II გვარის ეილერის ინტეგრალები. ლეჟანდრმა დაამტკიცა ელიფსური ინტეგრალების დაყვანადობა კანონიკერ ფორმებამდე; აღმოაჩინა, რომ შეიძლებოდა მათი გაშლა მწკრივებად, შეადგინა მათი მნიშვნელობების ცხრილები. ლეჟანდრმა სრულად და თანამიმდევრულად გადმოსცა რიცხვთა თეორია. ვარიაციათა აღრიცხვაში დაადგინა ექსტრემუმის არსებობის პირობა. შეადგინა გეომეტრიის ცნობილი სახელმძღვანელო, რომელშიც ამაოდ ცდილობდა დაემტკიცებინა პოსტულატი პარალელური წრფეების შესახებ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი მათემატიკოსები
ლენტო

**ლენტო** (იტალ. *lento* - ნელა), სანოტო დამწერლობაში — მუსიკალური შესრულების ნელი ტემპის აღმნიშვნელი ნიშანი. უახლოვდება ლარგოს, ოღონდ, მისგან განსხვავებით, ამ ტემპით შესრულებულ ნაწარმოებებს არ აქვს საზეიმო ხასიათი.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
თორი (მითოლოგია)

[მინი|მარჯვნივ|200პქ|*თორის ბრძოლა [იორმუნგანდი|გველ-სამყაროსთან*, ჰეინრიხ ფუსლის მიერ.(1788)]]
**თორი** (*Þórr, Thor, Thunar, Donar*) — სკანდინავიურ მითოლოგიაში, ელვის და ქუხილის ღმერთი. თორი არის ოდინის და იორდის (დედამიწა) უფროსი შვილი, სიფის ქმარი, მოდის (სიმამაცე), თრუდის (ენერგია, სიფხიზლე) და მაგნის (სიძლიერე) მამა. თორის სახლს თუდთჰვანგრი (ენერგიის მოედანი), დარბაზს კი ბილსკირნირი (მოციმციმე ნათება) ჰქვია.

თორი არის კოლოსალური ძალის მქონე მეომარი. მაგიური სარტყელი მას კიდევ უფრო ჰმატებს სიძლიერეს: რაც უფრო ძლიერ მოიჭერს სარტყელს, მით უფრო მეტი ძალა ეძლევა. მისი იარაღი არის დიდი საომარი ურო — მიოლნირი, რომელიც ლოკეს დავალებით იქნა გაკეთებული ორი ნაინის, სინდრის და ბროკრის მიერ. მიოლნირის გაქნევის შემდეგ ეს საომარი ურო მუდამ თავის მფლობელს, თორს, უბრუნდება და მზად არის ხელახალი ბრძოლისთვის. თორი ცას კვეთს ორი მაგიური თხის, ტანგნიოსტისა და ტანგრისნირის მეშვეობით. ამავე დროს ეს ორი თხა თორის გამოულევი საკვებია. ის მათ წვავს და ჭამს. ძვლებს კი ტოვებს და მეორე დღეს თხები ცოცხლდებიან.

თორი არის ყველაზე ძლიერი ადამიანთა და ღმერთთა შორის. დარაჯობს მიდგარდს. ამასთანავე თორი ღმერთებს და ადამიანებს გიგანტებისგან იცავს. რაგნაროკის ჟამს იგი ლოკეს შვილს, დიდ ზღვის გველს, იორმუნგანდს ებრძვის და დაამარცხებს მას. მაგრამ იორმუნგანდი მაინც შესძლებს კბენას და თორს შხამით მოწამლავს. გველი პირველი იღუპება, ხოლო თორი კი ცხრა ნაბიჯის გადადგმას ახერხებს, რის შემდეგაც ეცემა.

## რესურსები ინტერნეტში
* თორის შესახებ

## სქოლიო
კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
1912

## მოვლენები 
*14 აპრილი : XX საუკუნის დასაწყისისთვის უდიდესი სამგზავრო გემი **ტიტანიკი** აისბერგს შეეჯახა და ჩაიძირა.
* 4 აგვისტო : პირველი სამგზავრო გადაფრენა განხორციელდა **ლა მანშზე**, მხოლოდ ორი მგზავრით.
* 5 აგვისტო : იაპონიაში პირველი ტაქსი გამოჩნდა გინზაში, ტოკიო.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
*1 იანვარი : ხერტეკ ანჩიმაა-ტოკა — ტუველი და საბჭოთა სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 2008)
* 1 იანვარი  : ვიქტორ ჩხიკვაძე   — ქართველი იურისტი (გ. 2006)
* 3 იანვარი : ანდრო თევზაძე  — ქართველი პოეტი (გ. 1967)
* 3 იანვარი  : ფრედერიკო ბორელ გარსია  — ესპანეთის რესპუბლიკის არმიის ჯარისკაცი ესპანეთის სამოქალაქო ომის წლებში (გ. 1936)
* 6 იანვარი : სელსო ემილიო ფერეირო   — გალისიელი აქტივისტი (გ. 1979)
* 8 იანვარი  : იმაი ტადასი  — იაპონელი კინორეჟისორი. (გ. 1991)
* 10 იანვარი : დავით ბაქრაძე — საბჭოთა კავშირის გმირი (გ. 1977)
*15 იანვარი   : ჰორეს ლინდრუმი    — ავსტრალიელი პროფესიონალი სნუკერისტი და კარომის მოთამაშე. (გ. 1974)
* 19 იანვარი  : ლეონიდ კანტოროვიჩი — საბჭოთა მათემატიკოსი და ეკონომისტი  (გ. 1986)
* 23 იანვარი  : პავლე კოვალიოვი — უკრაინელი გეოგრაფი და ალპინისტი.   (გ. 1996)
* 28 იანვარი : ჯექსონ პოლოკი — ამერიკელი ფერმწერი (გ. 1956)

### თებერვალი  
* 2 თებერვალი : მილვინა დინი — ბრიტანელი კარტოგრაფი (გ. 2009)
* 6 თებერვალი   : ევა ბრაუნი — წლების მანძილზე იყო ადოლფ ჰიტლერის რჩეული   (გ. 1945)
* 17 თებერვალი  : ანდრე ნორტონი — ამერიკელი მწერალი (გ. 2005)
*19 თებერვალი  : ანტონ ბუტიჯიჩი — მალტის პოლიტიკური და სახელმწიფო მოღვაწე  (გ. 1983)
* 20 თებერვალი  : პიერ ბული — ფრანგი ნოველისტი.  (გ. 1994)
* 21 თებერვალი : ირაკლი ანთელავა — ქართველი ისტორიკოსი  (გ. 1978)
* 24 თებერვალი : ირჟი ტრნკა — ჩეხი მხატვარი   (გ. 1969)

### მარტი  
* 14 მარტი  : კლიფ ბასტინი — ინგლისელი ფეხბურთელი.  (გ. 1991)
* 19 მარტი : ადოლფ გალანდი — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე.  (გ. 1996)
* 23 მარტი : ვერნერ ფონ ბრაუნი — გერმანელი და ამერიკელი მეცნიერი  (გ. 1977)

### აპრილი  
* 12 აპრილი : არსენ მეკოკიშვილი — ქართველი სპორტსმენი, მოჭიდავე. (გ. 1972)
* 15 აპრილი : კიმ ირ სენი — ჩრდილოეთ კორეის მმართველი  (გ. 1994)
* 22 აპრილი : კანეტო სინდო — იაპონელი კინორეჟისორი  (გ. 2012)

### მაისი   
* 30 მაისი : ჟღენტი, სერგი — ქართველი ენათმეცნიერი (გ.1963)
### ივნისი  
* 23 ივნისი : ალან ტიურინგი — ინგლისელი მათემატიკოსი (გ.1954)
### ივლისი  
### აგვისტო   
* 25 აგვისტო : ერიხ ჰონეკერი — გდრ-ის პოლიტიკური მოღვაწე  (გ.  1994)
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 17 ოქტომბერი : იოანე-პავლე I — რომის პაპი (გ.1978)
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
* 16 იანვარი : ჰაიმი, გეორგ —გერმანელი მწერალი (დ.1887)
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
* 30 ივლისი : მუცუჰიტო —იაპონიის 122-ე იმპერატორი (დ.1852)
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 12 ოქტომბერი : ოტო კრიუმელი — გერმანელი გეოგრაფი  (დ. 1854)
* 28 ოქტომბერი : ისიკავა ტაკუბოკუ —იაპონელი პოეტი (დ.1885)
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : გუსტავ დალენი
* ქიმია : ვიქტორ გრინარდი, პოლ საბატიერი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ალექსის კარელი
* ლიტერატურა : გერჰარტ ჰაუპტმანი
* მშვიდობა : ელიჰუ რუტი

*
იოტუნები

[მინი|გიგანტები ფენია და მენია პოემა [გოტასონგრიდან]]
**იოტუნები** (*Jötun*) - სკანდინავიურ მითოლოგიაში გიგანტები გრიმტურსენების (იმირის შვილები) ოჯახიდან. იოტუნები ცხოვრობდნენ იოტუნჰეიმში, გამოირჩეოდნენ განსაკუთრებული ძალით და სიდიდით და იყვნენ ასთა მოწინააღმდეგები და ხალხის მტრები. 
იოტუნების მეორე სახელია : გრიმტურსენები. 
ისინი განასახიერებდნენ სტიქიურ ძალებს. მათი ნაწილი ცხოვრობდა ქვის მთებში, ითვლებოდა რომ გრიმტურსენებს ქვის თავი და გული აქვთ.
იოტუნების გარდა, ლეგენდებში მოხსენიებულნი არიან სხვა ტურსები(გიგანტები)

## გიგანტ-იოტუნთა სია 
* ანგრბოდა - გიგანტი ქალი, რომელმაც ლოკე|ლოკესგან სამი ურჩხული დაბადა : იორმუნგანდი - ზღვის დიდი გველი, 
ფენრირი - მგელი-გიგანტი და ცისფერ-თეთრი სიკვდილი - ჰელი.
* ბაუგი - გილინიგის შვილი, გუტუნის უმცროსი ძმა. ბაუგი ოდინს დაეხმარა "პოეტური თაფლის" მოპოვებაში. 
* ბილეისტი - ლოკეს ძმა.
* ბილინგი - რინდის მამა.
* ვაფტრუნდირი - გიგანტი, რომელმაც ოდინს სიბრძნეში შეეჯიბრა.
* გერდი - ფრეირის ცოლი.
* გილინგი - გიგანტი, რომელიც მოკლული იქნა "პოეტური თაფლის" გამო ფიალიარის და გალიარის მიერ. 
* გიმირი - გიგანტი, რომელიც ტორი|ტორთან ერთად გაემგზავრა გველ იორმუნგანდის "დასაჭერად".
* გიროკინი - გიგანტი ქალი, რომელმაც ასებს დაეხმარა ბალდრას გასასვენებელი გემის ზღვაზე გაშვებაში.
* გრიდი - ქალი-გიგანტი. მან ოდინს ვაჟი, ვიდარი , გაუჩინა. ეხმარებოდა ტორს.
* ლოკე - იოტუნი ცეცხლის ღვთაება. იგი მოუხმობს რაგნაროკს და სამყაროს დასასრულს.
* მანი - მთვარის ღმერთი - ვარსკვლავების მმართველი.
* მიმირი - იგდრასილის ფესვებთან არსებული სიბრძნის წყაროს ბრმა დარაჯი. 
* მოდგუდი - ქალი-გიგანტი, ჰელის მოსამსახურე.
* მოკურკალფი - გრუნგნირუს დასახმარებლად გიგანტების მიერ თიხისგან შექმნილი მთაკაცი. იგი ტორის დამხმარემ, ტიალფიმ, მოკლა.
* მუნდილფორი - მანის და სოლის მამა. სიამაყის გამო დაისაჯა ასების მიერ.
* ნარფი - ნოჩის(*Nótt*) მამა.
* რანი - ეგირის ცოლი. მეუღლეს ჩაძირული ხალხის გვამების შეგროვებაში ეხმარება.
* რინდი - ვალის დედა.
* სკიმირი - გოლიათი, რომელიც ტორის შეხვდა უტგარში მოგზაურობის დროს.
* სნიორი - გიგანტი. თოვლის მოსვლის მახარობელი.
* სოლი(სული, სუნა) - მზე, თვე მანის და.
* ტოკი - ქალი-გიგანტი. ლოკემ ტოკის გარეგნობა მიიღო, რათა არ დაეშვა ბალდარის მკვდართა სამეფოდან დაბრუნება.
* ტრიმი - ტრიმმა ტორის ურო მოიპარა.
* ფარბაუტი - ლოკეს მამა.
* ფაილიარი - გიგანტი, რომელიც რაგნაროკის დასაწყისს გამოაცხადებს.
* ჰელი - გარდაცვლილთა სამეფოს ქალღმერთი, ლოკეს შვილი.
* ხროდი - გიმირის მეუღლე.
* ხრესვლეგრი(*Hraesvelgr*) - ქარის მბრძანებელი.
* ეგირი(*Agir*) - ზღვის გიგანტი, ზღვათა მფლობელი, ასების მეგობარი.
* ელი - ქალი-გიგანტი. ტორს აიძულა მუხლის მოდრეკა მათი შერკინების დროს.
* იარნსაკსა - ტორის საყვარელი. ტორის ვაჟის, მაგნის, დედა.

კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
1909

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 1 იანვარი  : დანა ენდრიუსი  — ამერიკელი კინომსახიობი. (გ. 1992)
* 1 იანვარი : სტეპან ბანდერა  — უკრაინული ნაციონალისტური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი (გ. 1959)
* 9 იანვარი : ანტონი მამო — მალტის სახელმწიფო და პოლიტიკური მოღვაწე.  (გ. 2008)
* 9 იანვარი  : ბაიაზით ბიკბაი   — ბაშკირელი პოეტი, მწერალი და დრამატურგი. (გ. 1968)
* 22 იანვარი  : უ ტანი — გაეროს მე-3 გენერალური მდივანი (1962–1971).  (გ. 1974)
* 26 იანვარი  : მჰერ აბეღიანი — სომეხი ფერმწერი და გრაფიკოსი  (გ. 1978)
* 28 იანვარი : ბერიძე, გიორგი —ქართველი მეცნიერი  (გ. 1983)

### თებერვალი  
* 7 თებერვალი  : სერგო ქობულაძე — ქართველი მხატვარი.  (გ. 1978)
* 14 თებერვალი : მაყვალა მრევლიშვილი — ქართველი პოეტი   (გ. 1992)
* 26 თებერვალი  : გიორგი აბაშიძე — ქართველი ქირურგი

### მარტი  
* 10 მარტი : ვახტანგ არეშიძე —ქართველი მსახიობი  (გ. 1985)
* 19 მარტი  : კოტე დაუშვილი — ქართველი თეატრისა და კინოს მსახიობი (გ. 1980)

### აპრილი  
* 17 აპრილი: ბერძენიშვილი, გრიგოლ — ქართველი დრამატურგი  (გ. 1962)
### მაისი   
* 29 მაისი : ბაუერი, მარიამ — ქართველი ბალერინა  (გ. 1995)
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : გულიელმო მარკონი, კარლ ფერდინანდ ბრაუნი
* ქიმია : ვილჰელმ ოსტვალდი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ემილ ტეოდორ კოხერი
* ლიტერატურა : სელმა ლაგერლეფი
* მშვიდობა :

*
1911

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 14 იანვარი  : ზაჰიდ ხალილოვი   — აზერბაიჯანელი მათემატიკოსი და მექანიკი.  (გ. 1974)
* 16 იანვარი  : ედუარდო ფრეი მონტალვა    —    ჩილეს 28-ე პრეზიდენტი (1964–1970).    (გ. 1982)
* 17 იანვარი :  გერმანე გობეჯიშვილი    — ქართველი არქეოლოგი.  (გ. 1973)
* 17 იანვარი : გავრილ კაჩალინი — რუსი ფეხბურთელი და მწვრთნელი (გ. 1995)
* 17 იანვარი : ჯორჯ სტიგლერი — ნობელის პრემიის ლაურეატი ეკონომიკის დარგში (გ. 1991)
* 26 იანვარი : პოლიკარპ კუში — გერმანელი ფიზიკოსი, ნობელის პრემიის ლაურეატი  (გ. 1993)

### თებერვალი  
* 6 თებერვალი  : რონალდ რეიგანი — აშშ-ის მე-40 პრეზიდენტი (1981–1989)   (გ. 2004)
* 6 თებერვალი : დიმიტრი თავაძე — ქართველი მხატვარი, სცენოგრაფი.  (გ. 1990)
* 11 თებერვალი : ქეთევან ლომთათიძე — ქართველი ენათმეცნიერი.  (გ. 2007)
* 12 თებერვალი  : კერბალ ო’დილი — ირლანდიელი პოლიტიკოსი.   (გ. 1978)

### მარტი  
* 12 მარტი : გუსტავო დიას ორდასი — მექსიკის პრეზიდენტი (1964–1970)  (გ. 1979)
* 16 მარტი  : იოზეფ მენგელე — ნაცისტური გერმანიის სს-ის ოფიცერი  (გ. 1979)

### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
* 30 ოქტომბერი:რუბენ აღაბაბიანი — სომეხი არქიტექტორი, პოეტი, მთარგმნელი  (გ. 1970)
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : ვილჰელმ ვინი
* ქიმია : მარია სკლოდოვსკა-კიური
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : ალვარ გულსტრანდი
* ლიტერატურა : მორის მეტერლინკი
* მშვიდობა : ტობიას ასსერი, ალფრედ ჰერმან ფრიდი

*
1907

## მოვლენები 
* 26 ივნისი : ბოლშევიკებმა ტიფლისში ფულით დატვირთული დილიჟანსი გაძარცვეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 4 იანვარი  : უოლტერ დონალდსონი  — შოტლანდიელი პროფესიონალი სნუკერისტი (გ. 1973)
* 7 იანვარი  : ვიქტორ ლესელიძე  — პოდპოლკოვნიკი, საბჭოთა კავშირის გმირი (გ. 1944)
* 12 იანვარი : სერგეი კოროლიოვი — საბჭოთა მეცნიერი (გ. 1966)
* 23 იანვარი : ჰიდეკი იუკავა — იაპონელი ფიზიკოსი  (გ. 1981)

### თებერვალი  
* 1 თებერვალი  : სავლე წერეთელი — ქართველი ფილოსოფოსი  (გ. 1966)
* 3 თებერვალი  : გიორგი კაჭახიძე — ქართველი პოეტი   (გ. 1979)

### მარტი  
* 8 მარტი : კონსტანტინოს კარამანლისი — საბერძნეთის პრეზიდენტი (1980–1985 და 1990–1995).  (გ. 1998)
* 11 მარტი : მამია ასათიანი — ქართველი მწერალი (გ. 1970)
* 11 მარტი : ალექსანდრა თოიძე — ქართველი მსახიობი  (გ. 1985)
* 16 მარტი  : კარლო კალაძე — ქართველი პოეტი, დრამატურგი  (გ. 1988)
* 18 მარტი : იაკობ ჯუღაშვილი — ქართველი სამხედრო მოღვაწე  (გ. 1943)

### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
* 6 ივლისი : ფრიდა კალო — მექსიკელი ფერმწერი (გ.1954)
### აგვისტო   
* 7 აგვისტო : ნიკოლოზ ჟავორონკოვი — ქიმიკოსი (გ. 1990).
* 19 აგვისტო : რადოვან ზაგოვიჩი - სერბი პოეტი (გ. 1986).

### სექტემბერი  
* 17 სექტემბერი: კონსტანტინე არსენიშვილი — ქართველი მეცნიერი, ჰოდროტექნიკოსი (გ. 1968)
### ოქტომბერი   
* 5 ოქტომბერი : რაგნარ ნურკსე — ესტონელი ეკონომისტი.

### ნოემბერი   
* 14 ნოემბერი : ასტრიდ ლინდგრენი — შვედი მწერალი (გ. 2002)
### დეკემბერი   
* 29 დეკემბერი : თამარ ბაქრაძე — ქართველი მსახიობი (გ. 1995)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
### მაისი   
### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
* 12 სექტემბერი : ილია ჭავჭავაძე — ქართველი მწერალი, პოეტი, პუბლიცისტი, პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე (დ.1837)

### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 9 ნოემბერი : ალექსანდრე (ოქროპირიძე)— ქართველი საეკლესიო და საზოგადო მოღვაწე. (დ. 1824)
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა : 
* ქიმია : 
* ფიზიოლოგია და მედიცინა : 
* ლიტერატურა : 
* მშვიდობა :

*
1906

## მოვლენები 
### იანვარი 
* 13 იანვარს ხანძარმა ქალაქ პანამის დიდი ნაწილი გაანადგურა.
### თებერვალი 
* 7 თებერვალს ფინეთის მთავრობამ 24 წელს გადაცილებულ მოქალაქეებს ხმის მიცემის უფლება მისცა.
* 17 თებერვალს პაპა პიუს X გამოსცა ენციკლიკა, რომელშიც საფრანგეთის რესპუბლიკის მიერ მიღებულ ეკლესიისა და სახელმწიფოს გამმიჯნავ კანონს აკრიტიკებდა.
### მარტი 
### აპრილი 
* 6 აპრილს აშშ-ში შედგა პირველი მოკლემეტრაჟიანი მულტფილმის, *სასაცილო სახეების იუმორისტული ფაზების* პრემიერა. 
* 7 აპრილს ამოიფრქვა ვულკანი ვეზუვი. 
* 18 აპრილს ქალაქ სან-ფრანცისკოში მოხდა 7,8 ბალიანი მიწისძვრა.
### მაისი 
### ივნისი 
* 30 ივნისს ამეერიკელმა გამომგონებელმა გრინლიფ უიტიერ პიკარდმა დააპატენტა დეტექტორული რადიომიმღები.
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 16 აგვისტოს ჩილეს ქალაქ ვალპარაისოში მოხდა 8,2 ბალიანი მიწისძვრა.
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 11 იანვარი  : ალბერტ ჰოფმანი  — შვეიცარიელი ქიმიკოსი და ლიტერატორი.  (გ. 2008)
* 27 იანვარი  : სარა აშურბეილი — აზერბაიჯანელი ისტორიკოსი  (გ. 2001)

### თებერვალი 
* 3 თებერვალი  : მიხეილ ჯაფარიძე — ქართველი დრამატურგი  (გ. 1964)
* 11 თებერვალი : გაიოზ იმედაშვილი — ქართველი ლიტერატურათმცოდნე
* 12 თებერვალი: ქრისტეფორე არეშიძე — ქართველი ქიმიკოსი  (გ. 1982)
* 14 თებერვალი  : ალექსანდრე პენი — ებრაელი პოეტი  (გ. 1972)
* 15 თებერვალი : მუსა ჯალილი — თათარი პოეტი.  (გ. 1944)
* 16 თებერვალი : ვერა მენჩიკი — მსოფლიოს პირველი ჩემპიონი (1927–1944).  (გ. 1944)
* 17 თებერვალი  : აგნია ბარტო — რუსი და საბჭოთა საბავშვო პოეტი, მწერალი  (გ. 1981)
* 18 თებერვალი  : ამაზასპ ბაბაჯანიანი — საბჭოთა კავშირის გმირი  (გ. 1977)

### მარტი 
* 2 მარტი  : ვლადიმერ ჭელიძე — ქართველი მათემატიკოსი  (გ. 1978)
* 3 მარტი  : ევგენი კრინოვი — საბჭოთა ასტრონომი და გეოლოგი.   (გ. 1984)
* 4 მარტი  : ჰანს აიზენკი — გერმანული წარმოშობის ინგლისელი ფსიქოლოგი  (გ. 1997)
* 19 მარტი  : ადოლფ აიხმანი — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე.  (გ. 1962)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 15 აგვისტო: გიორგი ბადრიშვილი — ქართველი აგრონომ-მემცენარე (გ. 1989)
* 17 აგვისტო: უჩა ჯაფარიძე — ქართველი ფერმწერი  (გ. 1988)
### სექტემბერი 
* 17 სექტემბერი: სესილია თაყაიშვილი — ქართველი მსახიობი (გ. 1984)
### ოქტომბერი 
* 25 ოქტომბერი: ხუნდაძე, გიორგი — ქართველი ქირურგი (გ. 1985)
* 30 ოქტომბერი:  ჯუზეპე ფარინა — იტალიელი ავტომრბოლელი (გ. 1966)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 19 დეკემბერი: ლეონიდ ბრეჟნევი — სკკპ ცენტრალური კომიტეტის გენერალური მდივანი (გ. 1982)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 19 იანვარი: ბართოლომე მიტრე — არგენტინელი პოლიტიკოსი, არგენტინის პრეზიდენტი 1862–68 წწ. (დ. 1821)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
* 19 აპრილი: პიერ კიური — ფრანგი ფიზიკოსი (დ. 1859)

### მაისი 
* 23 მაისი: ჰენრიკ იბსენი — ნორვეგიელი დრამატურგი და პოეტი (დ. 1828)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 22 ოქტომბერი: პოლ სეზანი — ფრანგი პოსტიმრესიონისტი მხატვარი (დ. 1838)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა: ჯოზეფ ჯონ ტომსონი
* ქიმია: ანრი მუასანი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა: კამილო გოლჯი, სანტიაგო რამონ-ი-კახალი
* ლიტერატურა: ჯოზუე კარდუჩი
* მშვიდობა: თეოდორ რუზველტი

## ლიტერატურა 
* 

*
1910

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი   
* 7 იანვარი: სოფიო ბააზოვა — ნევროპათოლოგი (გ. 1990)
* 8 იანვარი ან 7  ოქტომბერი   : გიორგი  აბაშვილი   — სამხედრო-საზღვაო მოღვაწე, საბჭოთა ვიცე-ადმირალი. (გ. 1982)
* 19 იანვარი : ნინო რამიშვილი  — ბალეტის მსახიობი, ბალეტმაისტერი.  (გ. 2000)
* 23 იანვარი : ჯანგო რეინჰარდტი — ფრანგი ჯაზ-გიტარისტი  (გ. 1953)

### თებერვალი
* 1 თებერვალი : მიხეილ ბოკუჩავა — ქართველი ბიოქიმიკოსი  (გ. 1995)
* 4 თებერვალი : ვსევოლოდ ზენკოვიჩი — რუსი გეოგრაფი.  (გ. 1994)
* 9 თებერვალი  : ჟაკ ლუსიენ მონო — ფრანგი ბიოქიმიკოსი  (გ. 1976)
* 15 თებერვალი : ირენა სენდლერი — წინააღმდეგობის მოძრაობის პოლონელი აქტივისტი.  (გ. 2008)
* 23 თებერვალი  : გიორგი ძოწენიძე — ქართველი გეოლოგი  (გ. 1976)
* 25 თებერვალი  : პავლე კლუშანცევი — რუსი კინორეჟისორი, მწერალი.  (გ. 1999)
* 27 თებერვალი  : სერგი დურმიშიძე — ქართველი ბიოქიმიკოსი  (გ. 1989)
* 28 თებერვალი  : მიხეილ ჩუბინიძე — ქართველი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი,  (გ. 2006)

### მარტი
* 4 მარტი : ტანკრედუ ნევესი — ბრაზილიელი პოლიტიკოსი. (გ. 1985)
* 5 მარტი : იუსტინე — სრულიად რუმინეთის პატრიარქი (1977–1986).  (გ. 1986)
* 8 მარტი: დიმიტრი ალექსიძე — ქართველი რეჟისორი, პედაგოგი და თეატრალური მოღვაწე. (გ. 1984)
* 9 მარტი  : სემიუელ ბარბერი — ამერიკელი კომპოზიტორი  (გ. 1981)
* 12 მარტი: ვახტანგ ჭაბუკიანი — ქართველი მოცეკვავე, ბალეტმაისტერი და პედაგოგი (გ. 1992)
*15 მარტი  : გრიგოლ ჩიქოვანი — ქართველი მწერალი.  (გ. 1981)
* 23 მარტი: კუროსავა აკირა — იაპონელი კინორეჟისორი (გ. 1998)

### აპრილი
* 24 აპრილი: ანანიაშვილი, გიორგი — ქართველი ენერგეტიკოსი (გ.1978)
### მაისი 
* 15 მაისი: რაზაყ ჰამრაევი — უზბეკი მსახიობი, რეჟისორი (გ.1981)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 7  ოქტომბერი ან 8 იანვარი: გიორგი აბაშვილი — სამხედრო-საზღვაო მოღვაწე, საბჭოთა ვიცე-ადმირალი. (გ. 1982)

### ნოემბერი
* 16 ნოემბერი: გიორგი შავგულიძე — ქართველი მსახიობი (გ.1959)
* 28 ნოემბერი: დიმიტრი ბენაშვილი — ქართველი კრიტიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე  (გ. 1982)

### დეკემბერი 
* 25 დეკემბერი: ელეფთერ ანდრონიკაშვილი — ქართველი ფიზიკოსი  (გ. 1989)
* 26 დეკემბერი: მიხეილ გიგინეიშვილი (უფროსი) — ქართველი მეან-გინეკოლოგი
* 31 დეკემბერი: იპოლიტე ხვიჩია — ქართველი მსახიობი.  (გ.  1985)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი   
### თებერვალი  
### მარტი  
### აპრილი  
* 14 აპრილი: მიხეილ ვრუბელი — რუსი მხატვარი  (დ.  1856)

### მაისი   
* 29 მაისი: მილი ბალაკირევი — რუსი კომპოზიტორი  (დ. 1837)

### ივნისი  
### ივლისი  
### აგვისტო   
### სექტემბერი  
### ოქტომბერი   
### ნოემბერი   
* 20 ნოემბერი: ტოლსტოი, ლევ — რუსი მწერალი.   (დ. 1828)
### დეკემბერი   
## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
* ფიზიკა: ოტო ვალახი
* ქიმია: ვან დერ იოჰანეს დიდერიკ ვან დერ ვალსი
* ფიზიოლოგია და მედიცინა: ალბრეხტ კოსელი
* ლიტერატურა: პაულ ჰაიზე
* მშვიდობა: მშვდიდობის საერთაშორისო ბიურო

*
კონსტანტინ ფონ ნოირათი

thumb|250px|კონსტანტინ ფონ ნოირათი
**კონსტანტინ ბარონი ფონ ნოირათი** (; დ. 2 თებერვალი, 1873, კლაინგლატბახი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის იმპერია — გ. 14 აგვისტო, 1956, ერცვაიინგენი (ბადენ-ვიურტემბერგი), გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკა) — გერმანელი დიპლომატი და პოლიტიკური მოღვაწე. მესამე რაიხის საგარეო საქმეთა მინისტრი 1932 - 1938 წ.წ. ბოჰემიის და მორავიის რაიხსპროტექტორი 1939 - 1941 წ.წ.

## ბიოგრაფია 
* 1892–1901 — ნოირათი მუშაობდა ვიურტემბერგის იუსტიციის სამინისტროში.
* 1903–1908 — მუშაობდა გერმანიის ვიცე-კონსულად დიდ ბრიტანეთში
* 1908–1914 — გერმანიის საგარეო საქმეთა სამინისტროშია.
* 1914–1916 — გერმანიის ელჩის მრჩეველია თურქეთში.
* 1917–1918 — ვიურტემბერგის მეფის პირადი მდივანია.
* 1919–1921 — ნოირათი გერმანიის წარგზავნილია დანიის სამეფოში.
* 1921–1930 — იგი გერმანიის ელჩია იტალიაში.
* 1930– 1932 — უკვე დიდ ბრიტანეთში მუშაობს ელჩის რანგში.
* 1932–1938 —ნოირათი გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრია.
* 1937 — ნოირათი „ნსდაპ“-ში შევიდა და ჰიტლერმა მას შუცშტაფელი-ის გრუპენფიურერის წოდება მიანიჭა.
* 1938–1939— იგი საიდუმლო კაბინეტის პრეზიდენტია.
* 1939–1943 — რაიხსპროტექტორის რანგში მართავს გერმანიის მიერ მიერთებულ ბოჰემიასა და მორავიას.
* 1943 — ნოირათს შუცშტაფელის ობერგრუპენფიურერის წოდება მიენიჭა.
* 1946 — 1 ოქტომბერი: ნიურნბერგის საერთაშორისო ტრიბუნალმა გერმანიის სახელმწიფო მოღვაწეს და პროფესიონალ დიპლომატს კონსტანტინ ფონ ნოირათს 15 წლით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯა.
* 1954 — იგი ვადამდე გაათავისუფლეს. კ. ფონ ნოირათი გარდაიცვალა 1956 წელს.

კატეგორია:გერმანიის საგარეო საქმეთა მინისტრები
კატეგორია:დაბადებული 2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 14 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:სამხედრო დამნაშავე
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ასლან მასხადოვი

thumbnail|right|250px|ასლან მასხადოვი
**ასლან ალის ძე მასხადოვი** (*ჩეჩ.* Аслан Али кӏант Масхадан, *რუს.* Аслан Алиевич Масхадов) (დ. 21 სექტემბერი, 1951 ― გ. 8 მარტი, 2005, სოფ.ტოლსტოი-იურტი) — ჩეჩნეთის პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია 
* 1972 დაამთავრა თბილისის საარტილერიო სასწავლებელი.
* 1981 დაამთავრა ლენინგრადის საარტილერიო აკადემია. სამხედრო სამსახური განაგრძო უნგრეთში, სსრკ-ის ჯარის რიგებში, სადაც ეკავა დივიზიონის მეთაურის პოსტი.
* 1986 თვითმავალი საარტილერიო პოლკის მეთაურია ვილნიუსში.
* 1992 წელს მასხადოვი სამშობლოში ბრუნდება, სადაც ჩეჩნეთის რესპუბლიკა-იჩქერიის პირველი პრეზიდენტის ჯოჰარ დუდაევის გადაწყვეტილებით ინიშნება ჩრი-ის შეიარაღებული ძალების გენშტაბის უფროსის მოადგილედ.
* 1993-1994 მონაწილეობს პრეზიდენტის საწინააღმდეგოდ მიმართული პრომოსკოვური განწყობების მქონე ე.წ. ოპოზიციის შეიარაღებული გამოხდომების ჩახშობაში. შემდგომში იგი უძღვება გენშტაბს.
* 1994-1996 რუსეთ-ჩეჩნეთის პირველ ომში პროფესიონალი სამხედრო ა. მასხადოვი წარმატებით იბრძვის კრემლის აგრესიის წინააღმდეგ.
* 1995 პრეზიდენტ დუდაევის გადაწყვეტილებით, მასხადოვს მიენიჭა ბრიგადის გენერლის წოდება.
* 1997 27 იანვარს გამართულ დემოკრატიულ არჩევნებში იჩქერიის მოსახლეობის უდიდესმა ნაწილმა ქვეყნის პრეზიდენტად აირჩია ასლან მასხადოვი.

რუსეთ-ჩეჩნეთის მეორე ომის დროს 2000 წელს მოსკოვმა მასზე ძებნა გამოაცხადა. საქმე ის არის, რომ ჩრი-ის პირველი პრეზიდენტის ჯ. დუდაევის მკვლელობის 21 აპრილი 1996 შემდეგ, კრემლის მესვეურნი იმედოვნებდნენ, რომ ჩეჩნეთის სათავეში მათი პოლიტიკური პარტნიორი მოვიდოდა, მაგრამ მასხადოვმა მცირედით არ გადაუხვია დამოუკიდებლობის კურსს და ბოლომდე უერთგულა მისი წინამორბედის მიერ განცხადებულ იდეას. განვითარებული მოვლენების გამო, იჩქერიის პრეზიდენტი იძულებული გახდა იატაკქვეშეთში გადასულიყო, რის გამოც ძალაუფლების ნაწილი იჩქერიაში მოსკოვმა იგდო ხელთ. აღსანიშნავია, რომ მისი გავლენა ფართო მასებში არ შესუსტებულა, ხოლო შეიარაღებული ძალების უდიდესი ნაწილი კვლავ მის განკარგულებაში იყო.

2005 წლის 8 მარტს, სოფელ ტოლსტოი-იურტში პრეზიდენტი მასხადოვი მოკლულ იქნა რუსეთის ფედერალური ძალების მიერ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ანდრე გლუკსმანი - ჩეჩნეთის დე გოლი

კატეგორია:ჩეჩენი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
კატეგორია:მოკლული პრეზიდენტები
კატეგორია:სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაურები, რომლებიც მოგვიანებით დააპატიმრეს
ნიურნბერგის პროცესი

250 პქ|მინი|მინიატიურა|ნიურნბერგის პროცესის მსჯავდებულები
**ნიურნბერგის პროცესი** (, , , ) — მეორე მსოფლიო ომში გერმანელი ომის მთავარი დამნაშავეების გასამართლება საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალის მიერ ქალაქ ნიურნბერგში (გერმანია). ეს ტრიბუნალი შეიქმნა სსრკ-ის, აშშ-ის, დიდი ბრიტანეთისა და საფრანგეთის შეთანხმებით ლონდონში, 1945 წლის 8 აგვისტოს. სამართალში მიცემული იყო ჰიტლერისეული გერმანიის 24 ხელმძღვანელი. ნიურნბერგის პროცესი მიმდინარეობდა 1945 წლის 20 ნოემბრიდან 1946 წლის 1 ოქტომბრამდე. ტრიბუნალის განაჩენით განსასჯელები ცნობილ იქნენ დამნაშავეებად შეთქმულებაში აგრესიული ომის მომზადებისა და წარმოებაში. ტრიბუნალმა ასევე დანაშაულებრივ ორგანიზაციად ცნო ნაციონალ-სოციალისტური პარტიის დამცველი რაზმები: სს, უშიშროების სამსახური (სდ), გესტაპო და ნაცისტური პარტიის შემადგენლობა. ნიურნბერგის პროცესის საერთაშორისო მნიშვნელობა ისაა, რომ მან მთელ მსოფლიოს ამცნო გერმანული ნაციზმისა და მილიტარიზმის საზარელი ბოროტმოქმედება. პირველად განხორციელდა სახელმწიფოს ხელმძღვანელ პირთა სისხლის სამართლის პასუხისმგებლობა უმძიმესი საერთაშორისო დანაშაულის ჩადენისათვის. 1946 წლის 11 დეკემბერს გაეროს გენერალურმა ასამბლეამ დაადასტურა საერთაშორისო სამართლის პრინციპები, რომლებიც აღიარებულია ნიურნბერგის ტრიბუნალის წესდებით და ასახულია მის განაჩენში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ნიურნბერგის მთავარ სამხედრო დამნაშავეთა სასამართლო პროცესი
* ნიურნბერგის ექიმთა სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის მილხის სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის იურისტთა სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის სს-ის ეკონომიკისა და მართვის მთავარი სამმართველოს სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის ფლიკის სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის იგ-ფარბენის სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში მებრძოლი გენერლების სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის სს-ის რასისა და განსახლების მთავარი სამმართველოს სასამართლო პროცესი
* ნიურნბერგის სპეცჯგუფების სასამართლო პროცესი 
* ნიურნბერგის კრუპის სასამართლო პროცესი
* ნიურნბერგის ვილჰელმშტრასეს სასამართლო პროცესი
* ნიურნბერგის ვერმახტის უმაღლესი მთავარსარდლობის სასამართლო პროცესი 
* აუშვიცის სასამართლო პროცესები
* ბერგენ-ბელსენის სასამართლო პროცესი
* კურიოჰაუსის სასამართლო პროცესი
* დახაუს სასამართლო პროცესები
* მრინავთა სასამართლო პროცესები
* ლაიპციგის სასამართლო პროცესები
* მაიდანეკის სასამართლო პროცესი
* მალმედის სასამართლო პროცესი
* რაფენსბრიუკის სასამართლო პროცესები
* ტოკიოს სასამართლო პროცესები
* ულმის სპეცჯგუფების სასამართლო პროცესი

## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:ნაციზმი
მანუჩარ I

**მანუჩარ I** *ჯაყელი*, სამცხის ათაბაგი 1516—1518, ყვარყვარე II-ის ძე. მზეჭაბუკის შემდეგ ათაბაგობა წაართვა თავის ძმისშვილს ყვარყვარე III-ს. ყვარყვარემ სპარსელთა დახმარებით ტახტი დაიბრუნა. 1518 წელს მანუჩარ I  ოსმალთა შემწეობით ისევ შეეცადა ტახტის დაუფლებას, მაგრამ საბოლოოდ დამარცხდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამცხე-საათაბაგოს ათაბაგები
კატეგორია:ჯაყელები
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია