open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
გორდიონი

**გორდიონი** () ― ფრიგიის ძველი დედაქალაქი. მდებარეობდა იასიჰუიუქის ბორცვზე, მდინარე საქარიას მარჯვენა ნაპირას. პირველად გაითხარა 1900 წელს. გათხრებს ხელმძღვანელობდა ამერიკელი არქეოლოგი რ. იუნგი. არქეოლოგიური მასალა ძირითადად ძვ. წ. VIII-V საუკუნით თარიღდება. ძვ. წ. VII საუკუნეში დაანგრიეს კიმერიელებმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყოფილი დედაქალაქები
კატეგორია:ძველი ქალაქები
კატეგორია:თურქეთის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ფრიგია
ვლადიმერ გორდლევსკი

**ვლადიმერ გორდლევსკი** (დ. 25 სექტემბერი, 1876, სუომენლინა — გ. 10 სექტემბერი, 1956, მოსკოვი) — რუსი აღმოსავლეთმცოდნე, თურქოლოგი, თურქული ენის, ლიტერატურის, ფოლკლორის და ისტორიის სპეციალისტი, სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1946). ავტორია „თურქული ენის გრამატიკისა“ (1928) და პირველი „თურქულ-რუსული ლექსიკონისა“ (1931). მისი ძირითადი შრომებია „თურქეთის ამქრების ისტორიიდან“ (1927), „თურქეთის საშინაო მდგომარეობა XVI საუკუნის მეორე ნახევარში“ (1940) „მცირე აზიის სელჩუკთა სახელმწიფო“ (1941).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 25 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1876
კატეგორია:გარდაცვლილი 1956
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 სექტემბერი
კატეგორია:რუსი თურქოლოგები
კატეგორია:რუსი ისტორიკოსები
კატეგორია:სსრკ-ის მეცნიერებათა აკადემიის ნამდვილი წევრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
იეჰუდა ლეიბ გორდონი

**იეჰუდა ლეიბ გორდონი** (დ. 7 დეკემბერი, 1830, ვილნიუსი — გ. 16 სექტემბერი, 1892, სანქტ-პეტერბურგი) — ებრაელი პოეტი. მისი ნამუშევრებიდან აღსანიშნავია კრებული „იეჰუდას ლექსები“ (1868), ავტორია ბიბლიურ სიუჟეტებზე შექმნილი პოემებისა, ასევე ისტორიული პოემებისა. დიდი წვლილი შეიტანა განახლებული ებრაული ენის ჩამოყალიბების და გავრცელების პროცესში.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1830
კატეგორია:გარდაცვლილი 1892
კატეგორია:დაბადებული 7 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 სექტემბერი
კატეგორია:ებრაელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ვილნიუსში დაბადებულები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
ჩარლზ ჯორჯ გორდონი

**ჩარლზ ჯორჯ გორდონი** (; დ. 28 იანვარი, 1833 — გ. 26 იანვარი, 1885) — ბრიტანელი სამხედრო მოღვაწე. 

## ბიოგრაფია
მონაწილეობდა ყირიმის ომში, კერძოდ სევასტოპოლის აღებაში. 1860 წელს მონაწილეობდა ოპიუმის მეორე ომში. 1863–1864 წლებში ხელმძღვანელობდა არმიას, რომელმაც გადამწყვეტი როლი ითამაშა ტაიპინელთა აჯანყების ჩახშობაში. 1874–1878 წლებში წელს იყო სუდანის პროვინცია ეკვატორიის გუბერნატორი. 1877–1879 და 1884–1885 წლებში იყო სუდანის გუბერნატორი. მონაწილეობდა მაჰდისტების აჯანყების ჩახშობაში. დაიღუპა ბრძოლაში, მოკლეს მაჰდისტებმა ქალაქ ხარტუმის იერიშის დროს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:გარდაცვლილი 1855
კატეგორია:დაბადებული 28 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 26 იანვარი
კატეგორია:ბრიტანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ბრძოლის ველზე დაღუპულები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ანდერს ბორგი

**ანდერს ბორგი** (დ. 11 იანვარი, 1968) — შვედი ეკონომისტი და პოლიტიკოსი. შვედეთის ფინანსთა მინისტრი 2006-2014 წლებში. შვედეთის ზომიერი პარტიის წევრი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ანდერს ბორგი შვედეთის მთავრობის საიტზე
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სალის ციხე

**სალის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, ბორჯომიდან 4-5 კილომეტრის დაშორებით, კლდის წვეროზე. მართალია ციხემ ჩვენამდე ნანგრევების სახით მოაღწია, თუმცა ციხის კედლები შედარებით გადარჩენილია.

## აღწერა 
კირით ნაგები მცირე ზომის კედლები ჰორიზონტალურ მწკვრივებადაა ნაწყობი. ციხე ნაგებია ქვითკირით, აქვს ვიწრო მოედანი. ციხეს ასევე ჰქონია წყალსაცავი ორმოები, რომლებიც ქვით ყოფილა აგებული. ასევე ციხე შეიცავს პურის შესანახ ხაროებსა და სადგომებს. თუმცა კლდის თხემის ფართობი მცირეა. ციხე ციცაბო კლდის ნაპირზეა აშენებული და ძნელი მისადგომია.

## ლიტერატურა 
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები (გზამკვლევი), თბ., 2014 გვ. 38-39
* ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, თბ., 1964 
* ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან.  თბ., 1985
* გელაშვილი ბ., ბორჯომის ხეობა XI-XIII საუკუნეებში, თბ., 2013
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა, თბ., 1957
* ხუჯაძე გ., ბორჯომის ხეობა, თბ., 1969

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამცხე-ჯავახეთის მხარეში
მრავალფარფლასებრნი

**მრავალფარფლასებრნი** () — მტკნარი წყლის განოიდური თევზების ოჯახი მრავალფარფლასნაირთა რიგისა. მისი წარმომადგენლები ცნობილია ეოცენიდან. სხეულის სიგრძე 90 სმ-მდეა. საღერძე ჩონჩხი გაძვალებულია, თავზე გადაკრულია მფარავი (კანისებრი) ძვლები. სალაყუჩე აპკი სხივების გარეშეა. ზურგის ფარფლი წარმოდგენილია მრავალი ცალკეული ფარფლით, რომლებიც რბილი სხივებისგან შედგება. მკერდის ფარფლები ძირში ხორცოვანია. კუდის ფარფლი გარეგნულად სიმეტრიულია, ზედა ნაწილი ქერცლის გარეშეა. აქვთ საშხეფი. პირი დიდია, ყბებზე განლაგებულია კბილები. საცურავი ბუშტი ორკამერიანია, ხშირად მონაწილეობს სუნთქვაში. გავრცელებული არიან ტროპიკული აფრიკის წყლებში. აქტიურობენ ღამით. იკვებებიან უხერხემლოებითა და თევზით. ტოფობენ წვიმის პერიოდში, მცირე ზომის ქვირითს ყრიან წყლით დაფარული ჭალების წყალმცენარეებზე. ადგილობრივი რეწვის ობიექტებია.

## სქოლიო 
*
კატეგორია:აფრიკის თევზები
პატრიკ გორდონი

**პატრიკ გორდონი** (დ. 21 მარტი, 1635 — გ. 29 ნოემბერი, 1699, მოსკოვი) — რუსი გენერალი და კონტრადმირალი, წარმოშობით შოტლანდიელი.

## ბიოგრაფია
1655-1661 წლებში მსახურობდა შვედეთის და პოლონეთის არმიებში. 1661 წლიდან იყო რუსეთის სამეფოს სამსახურში. მონაწილეობდა ჩიგირინისა (1676-1678) და ყირიმის (1687, 1689) ლაშქრობებში. 1689 წელს ბუტირის პოლკის მეთაურად ყოფნისას, მხარი დაუჭირა პეტრე I-ს და ხელი შეუწყო მის გამარჯვებას მეფის ასულ სოფიოზე. იყო პეტრე I-ის ერთ-ერთი მასწავლებელი და რეგულარული არმიის შექმნის შთამაგონებელი. აზოვის ლაშქრობების დროს ხელმძღვანელობდა საალყო სამუშაოებს. 1698 წელს ხელმძღვანელობდა სტრელეცების აჯანყების ჩახშობას.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1635
კატეგორია:გარდაცვლილი 1699
კატეგორია:დაბადებული 21 მარტი
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ნოემბერი
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გენერლები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
მზეთამზეს წმინდა გიორგის ეკლესია

**მზეთამზეს წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტის სოფელ მზეთამზეში. სოფლის ცენტრში, სასაფლაოს ტერიტორიაზე. ეკლესია 1901 წელს არის აგებული.

ტაძარი სწორკუთხა ზომის ეკლესიაა, ნაშენებია ფლეთილი ქვით კირ-ხსნარზე. კედლები შიგნიდან და გარედან შებათქაშებულია. აღმოსავლეთის, ჩრდილოეთისა და სამხრეთის ფასადების შებათქაშებულ კედლებზე თითო თაღოვანი სარკმელია. ეკლესია გადახურულია ორქანობიანი თუნუქის სახურავით. ტაძარს შესასვლელი დასავლეთიდან აქვს. გუჯარეთის ხეობაში მზეთამზეს ეკლესია გვიანი ხანის ერთადერთი ძეგლია.

## ლიტერატურა
* გოგოლაძე თ., ბორჯომის ხეობის ისტორიული და ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 2014, გვ. 113-115
* ბერძენიშვილი ნ., საქართველოს ისტორიის საკითხები, ტ. 1, თბ., 1964  
* ბერძენიშვილი დ., „ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან. ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი“, თბ., 1985  
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც., ჭანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი „გუჯარეთი“, თბ., 1987 
* ჩუბინაშვილი გ., ქართული ხელოვნების ისტორია, ტ. I, თბ., 1936

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მრავალფარფლასნაირნი

**მრავალფარფლასნაირნი** () — თევზების რიგი ხრტილიანი განოიდების ქვეკლასისა. ცნობილია ადრეული ცარცული პერიოდის ნამარხებიდან. დაფარული არიან განოიდური ქერცლით. ზურგის ფარფლი წარმოდგენილია 5–18 მცირე ზომის ფარფლით, რომლებიც შედგებიან ერთი ეკლისგან და მასზე მიმაგრებული რბილი სხივებისგან. ზედა ყბა მტკიცედაა ქალაზე მიბმული. ნაწლავებში სპირალური სარქველია. სასუნთქად ნაწილობრივ ფილტვებს იყენებენ. მალები გაძვალებული ცენტრებით და ნერვული არხებითაა. სახეობების მაქსიმალური სიგრძე 90 სმ-მდეა, თუმცა უმრავლესობა 30 სმ-ზე მოკლეა. რიგი მოიცავს ერთადერთ ოჯახს — მრავალფარფლასებრნი (*Polypteridae*).

## სქოლიო 
*
განოიდები

**განოიდები**, *განოიდური თევზები* () — სხივფარფლიანი თევზების ჯგუფი. წარსულში მრავალრიცხოვანი იყო, განსაკუთრებით დევონურ პერიოდში. სხეულის სიგრძე 3–5 სმ-დან (ნამარხი ფორმები) 9 მეტრამდეა. განოიდებმა შეინარჩუნეს რიგი ძველი ნიშან-თვისებები, რომლებიც სხვა სხივფარფლიან თევზებს არ აქვთ: ჩონჩხში მრავალი ხრტილია, ზოგიერთს შემორჩენილი აქვს ქორდა, მალები უსხეულოა, ქალის შიდა კოლოფი ხრტილოვანია; ქვედა ყბა შედგება მრავალი გაძვალებული ნაწილისგან. ქერცლი (განოიდური, რომბული) ზემოდან დაფარულია ემალისებრი ნივთიერებით (განოინით). კუდის ფარფლი ჰეტეროცერკალურია. შენარჩუნებულია საშხეფი — სპეციალური ნახვრეტი სალაყუჩე სარქვლის ზემოთ (როგორც ზვიგენებს) და, სხვადასხვა ხარისხით, სპირალური სარქველი ნაწლავში და არტერიული კონუსი გულში. დღეისათვის მცხოვრები სახეობები გაერთიანებულია ორ ჯგუფში: 1) ხრტილოვანი განოიდები (*Chondrostei*, *Chondrosteimorpha*) ორი რიგით — ზუთხისნაირნი და მრავალფარფლასნაირნი (ეს უკანასკნელი სადავოა); 2) ძვლიანი განოიდები, ანუ მთელძვლოვანნი (*Holostei*, *Holosteimorpha*) ასევე ორი რიგით — ამიისნაირნი (*Amiiformes*) ერთადერთი სახეობით (შლამის თევზი) და ჯავშნიანნი (*Lepisosteiformes*) ერთი ოჯახით (კაიმანისებრი თევზები). ძვლიან განოიდებს ახასიათებთ საღერძე ჩონჩხის გაძვალება და საცურავი ბუშტის უჯრედოვნება, ამ უკანასკნელს პრიმიტიული ფილტვის ფუნქცია შეუძლია შეასრულოს.

განოიდების ორი ჯგუფის ნათესაური კავშირის კლადოგრამა:

## სქოლიო 
კატეგორია:სხივფარფლიანი თევზები
ფილიპე მამფორია

**ფილიპე დიმიტრის ძე მამფორია** (დ. 25 ოქტომბერი, 1904, სოფელი ჩხოროწყუ — გ. 16 დეკემბერი, 1984) — აფხაზი საბჭოთა ბიოლოგი, საქართველოს სსრ-ის მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე, რესპუბლიკის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი, ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორი, პროფესორი. სკკპ წევრი (1943).

## ბიოგრაფია
ფილიპე მამფორია დაიბადა 1904 წლის 25 ოქტომბერს სოფელ ჩხოროწყუში. იქვე მიიღო დაწყებითი განათლება. 1925 წელს დაამთავრა ქუთაისის საოფლო-სამეურნეო ტექნიკუმი, ხოლო 1932 წელს სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო ინსტიტუტი. 1935 წელს ჩაირიცხა საქართველოს სასოფლო-სამეურნეო ინსტიტუტის ასპირანტურაში. 1938 წელს წარმატებით დაიცვა საკანდიდატო დისერტაცია და 1955 წლამდე მუშაობდა სელექცია-მეთესლეობის კათედრის დოცენტად. 1948-1955 წლებში შეთავსებით მუშაობდა ტენიან-სუბტროპიკული კულტურების საკავშირო სასელექციო სადგურის დირექტორის მოადგილედ სამეცნიერო ნაწილში.

1953 წელს წარმატებით დაიცვა დისერტაცია ბიოლოგიურ მეცნიერებათა დოქტორის სამეცნიერო ხარისხის მოსაპოვებლად.

1955 წელს სიცოცხლის ბოლომდე მუშაობდა საქართველოს სუბტროპიკული მეურნეობის ინსტიტუტში, ჯერ ჩაისა და სუბტროპიკული კულტურების, შემდეგ გენეტიკისა და სელექციის კათედრის გამგედ , 1982 წლიდან ამავე კათედრის მეცნიერ-კონსულტანტად. 1957-1964 წლებში ფ. მამფორია იყო სუბტროპიკული მეურნეობის ფაკულტეტის დეკანი.

ფ. მამფორიას მიერ ჩატარებული იყო ვრცელი და მრავალმხრივი სამეცნიერო-კვლევითი სამუშაოები, რომლებიც ძირითადად მიმართული იყო ყინვისა და მალსეკოგამძლე ციტრუსოვანთა ახალი ჯიშების შექმნისაკენ. მის მიერ შექმნილი იყო ციტრუსოვანთა უნიკალური ფონდი.

დიდი რაოდენობის სელექციური მასალიდან პროფესორ ფ. მამფორიას მიერ ჯიშთგამოცდის სახელმწიფო კომისიას გადაეცა ციტრუსოვანთა 7 ახალი ჯიში, რომელთა შორის აღსანიშნავი იყო ლიმონი „დიოსკურია“, რომელიც ხასიათდებოდა შედარებით მაღალი ყინვაგამძლეობით, მალსეკოსადმი იმუნიტეტით, უხვი მსხმოიარობით, კარგი ხარისხის ნაყოფებით, რამაც განაპირობა მისი სწრაფად დანერგვა წარმოებაში. შრომისათვის „ლიმონის ახალი ჯიშის — „დიოსკურიას“ გამოყვანა და დანერგვა საქართველოს სსრ წარმოებაში“ მას მიენიჭა საქართველოს სსრ სახელმწიფო პრემია.

## ბიბლიოგრაფია
პროფესორ ფ. მამფორიას ფართო სამეცნიერო-კვლევითი მუშაობის, მისი ორიგინალური მეთოდების და თეორიული განზოგადოებების შედეგები ასახულია 40-ზე მეტ სამეცნიერო ნაშრომში. მისი კაპიტალური შრომებიდან აღშანიშნავია:
*სელექცია-მეთესლეობის თეორიული საფუძვლები;
*ციტრუსოვნებისა და ზოგიერთი სხვა ნარინჯოვანის წარმოქმნის, ზრდის, განვითარებისა და ფორმათა წარმოშობის თავისებურებანი;
*მცენარეთა ვეგეტაციური ჰიბრიდიზაციის პრობლემა;
*სუბტროპიკულ მცენარეთა სელექცია;
*ფორმათა წარმოშობის ბიოლოგიური სისტემა ნარინჯოვანთაშორეული სიიმატური ჰიბრიდიზაციის მაგალითზე.

## ჯილდოები და მედლები
პროფესორი ფ. მამფორია მრავალი წლის განმავლობაში იყო სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენის მონაწილე ექსპერიმენტული მასალების ფართო ჩვენებით. დაჯილდოვებული იყო ოქროს, ვერცხლისა და ბრინჯაოს მედლებით.

## ლიტერატურა
*გაზ. „საბჭოთა აფხაზეთი“, №243 (11860), 20 დეკემბერი, 1984

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 25 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1984
ყირიმის ხანების სია

მარჯვნივ|220px|
აქ წარმოდგენილია ყირიმის ხანების სია.

## ყირიმის ხანები 
## იხილეთ აგრეთვე
* გირეის დინასტია
* ყირიმის სახანო
* ყირიმის კალგების სია
* ყირიმის ნურედინების სია
* კალგა
* ნურედინი

კატეგორია:მმართველთა სიები
კატეგორია:ყირიმის სახანო
კატეგორია:გირეის დინასტია
კარნარვონი (დასავლეთი ავსტრალია)

**კარნარვონი** () — სანაპირო ქალაქი ავსტრალიაში, რომელიც მდებარეობს პერთის ჩრდილოეთით დაახლოებით 900 კილომეტრში დასავლეთ ავსტრალიაში. 2016 წლის აღწერის მონაცემებით ქალაქში ცხოვრობს 4426 ადამიანი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Shire of Carnarvon
* Australian Places - Carnarvon
* Carnarvon Flood Photos 2010 - ABC Last accessed 22 December 2010

## სქოლიო
კატეგორია:დასავლეთ ავსტრალიის ქალაქები
ხუან ბაუტისტა ალბერდი

**ხუან ბაუტისტა ალბერდი** (დ. 1810 – გ. 1884) — არგენტინელი სახელმწიფო მოღვაწე, მწერალი, ფილოსოფოსი და სოციოლოგი. თავისი წიგნით „ომის დანაშაული“ (დაწერილია 1864–1870 წლებში, პარაგვაის ომის შთაბეჭდილებით), ალბერდი შევიდა ისტორიაში, როგორც ომის მგზნებარე მოწინააღმდეგე და დედამიწაზე მშვიდობისა და ძმობის მქადაგებელი. მან ომები გამოაცხადა ბოროტმოქმედებად. ის ამ უკანასკნელს აფასებდა სამართლისა და ქრისტიანული მორალის პოზიციებიდან. მასზე დიდი გავლენა იქონია გროციუსმა.

## ისტორია 
ალბერდი იყო არგენტინის მაშინდელი მმართველის ხუან მანუელ დე როსასის მოწინააღმდეგე. ამიტომ, იგი გადაასახლეს 1838-წელს. ის სწავლობდა ურუგვაიში სამართალს და ასევე ცხოვრობდა ჩილესა და ევროპაში. 1852-წელს როსასის დამხობის შემდეგ ალბერდმა დაწერა წიგნი, „არგენტინის რესპუბლიკის პოლიტიკური ორგანიზაციის საფუძვლები და საწყისი წერტილები“, რომელმაც დიდი გავლენა იქონია არგენტინის კონსტიტუციაზე. მისი განცხადებით აუცილებელი იყო ფედერალური მთავრობის არსებობა და უცხოური კაპიტალებისა და იმიგრანტების მოზიდვა. მისი მიდგომა ასახული იყო წიგნ "„მართვა არის დასახლება“.

1850-იან წლებში ალბერდი იყო არგენტინის სრულუფლებიანი წარმომადგენელი პარიზში, მადრიდში, ვაშინგტონსა და ლონდონში. ის იყო პარაგვაის ომის (1864–1870) მოწინააღმდეგე, ამიტომ, 1860-იან წლებში ოფიციალური კეთილგანწყობა დაკარგა. სიცოცხლის ბოლო წლები ევროპაში გაატარა.

## ლიტერატურა 
* ფილოსოფიური ლექსიკონი, გამომცემლობა „საბჭოთა საქართველო“, თბილისი, 1987.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:არგენტინელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:არგენტინელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:არგენტინელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ბასკი არგენტინელები
კატეგორია:არგენტინელი დიპლომატები
კატეგორია:ხუან ბაუტისტა ალბერდი
საჯაია

საკუთარი სახელი **საჯაია** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალექსანდრე საჯაია — ქართველი მწერალი
* ალექსი საჯაია — საბჭოთა უშიშროების კომისარი, გენერალ-მაიორი
* გიორგი საჯაია — ქართველი სპორტსმენი (კრივი)
* დავით საჯაია — ქართველი ფეხბურთელი
* კალე საჯაია — ბოლშევიკი რევოლუციონერი
* მარიამ საჯაია — ქართველი იურისტი, პოლიტიკოსი
* ნუგზარ საჯაია — სახელმწიფო მოხელე, პოლიტიკოსი
* ჯემალ საჯაია — ქართველი პოლიტიკოსი

კატეგორია:ქართული გვარები
კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
რუისების ნაეკლესიარი

**რუისების ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში, სოფელ მზეთამზის სამხრეთ-აღმოსავლეთით, დაახლოებით 2,5 კილომეტრზე. ეკლესიის ნანგრევების სახითაა შემორჩენილი. ტაძარი აგებულია საშუალო ზომის ნაგლეჯი ქვებით. ნაეკლესიარში შესასვლელი სამხრეთიდან არის. გარეთ ქვაჯვარის ცილინდრული ბაზისი აგდია. 

## ლიტერატურა
* ბერძენიშვილი დ., ნარკვევები საქართველოს ისტორიული გეოგრაფიიდან, ზემო ქართლი – თორი, ჯავახეთი, თბ., 1985 
* ბერძენიშვილი დ., გიორგიძე მ., ჩაჩხუნაშვილი ც.,  ანიშვილი გ., არქიტექტურულ-ისტორიული გზამკვლევი გუჯარეთი, თბ., 1987 
* მაკალათია ს., ბორჯომის ხეობა (ისტორიულ-ეთნოგრაფიული ნარკვევი), თბ., 1957  

კატეგორია:ბორჯომის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შალუტაშვილების მარანი

**შალუტაშვილების მარანი** — არქიტექტურული ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის ქალაქ კასპში. 

მარანი აშენებულია სხვადასხვა ზომის ნატეხი და ყორე ქვით. შენობა წაგრძელებულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთისაკენ. მარანში ჩასასვლელია ოთხსაფეხურიანი ქვის კიბით. ინტერიერის სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მოწყობილია რიყის ქვით ნაშენი საწნახელი. საწნახელის გრძივ კედელზე, გარედან გაკეთებულია პატარა სამკუთხა ნიში, ხოლო მის ქვემოთ, ქვევრისკენ მიმართული ლითონის მილია დატანებული, რომელიც სადინარის ფუნქციას ასრულებს. 

მარნის კედლებს იატაკის დონიდან დაახლოებით 0,5 მ. სიმაღლეზე, გარდა სამხრეთის კედლის შუა მონაკვეთისა თითქმის სრულად შემოუყვება ყორე ქვით ამოყვანილი კედლის სიბრტყიდან შვერილი საფეხური. აღნიშნული შვერილის სამხრეთ და დასავლეთ ნაწილში გაკეთებულია ორ-ორი თაღოვანი ნიში. დასავლეთი კედლის მარცხენა ნაწილში, ზემოთ განთავსებულია მართკუთხა ფორმის ღიობი. მარნის ჭერი გამართულია ხის კონსტრუქციით, ორ დედაბოძზე დაფუძნებულ კოჭზე პერპენდიკულარულად დალაგებულია ხის ძელები, რომლებზეც შემდეგ დაფენილია ხის ფიცრები. მარანში ჩაყრილი ქვევრების გარშემო იატაკი ნაწილობრივ ბეტონისაა, ხოლო ნაწილობრივ სხვადასხვა ფორმის ქვის ფილებითაა მოკირწყლული. 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
მუცელნემსასებრნი

**მუცელნემსასებრნი** () — თევზების ოჯახი შეზრდილყბიანთა რიგისა. მათი სხეულის სიგრძეა 90 სმ-მდე, თუმცა ბევრი უფრი მცირე ზომისაა. კანი მკვრივია, ქერცლი არ აქვთ, ზოგიერთი სახეობა ნემსებიანია. შეუძლიათ სხეულის გაბერვა და ბურთისებრი ფორმის მიღება. ყბის კბილები ერთმანეთში შეზრდილია და 4 ფირფიტას წარმოქმნის. მუცლის ფარფლები არ აქვთ; დანარჩენები კი ეკლიანი სხივების გარეშეა. მრავალი სახეობის კანი და შიდა ორგანოები შეიცავს შხამს (ტეტროდოტოქსინს). ბინადრობენ ტროპიკებისა და სუბტროპიკების ზღვებში, ზოგიერთი სახეობა შენის გამტკნარებულ წყალში, არის მტკნარი წყლის რამდენიმე სახეობაც. ძირითადად ხორცისმჭამელი და ყოვლისმჭამელი თევზები არიან. ადგილობრივი რეწვის ობიექტებია. ჰყავთ აკვარიუმებში.

## გალერეა 

ფაილი:Canthigaster valentini prg1.jpg|*Canthigaster valentini*
ფაილი:Smooth Toadfish-Tetractenos glaber.JPG|*Tetractenos glaber*
ფაილი:Arothron meleagris by NPS 1.jpg|*Arothron meleagri*
ფაილი:2 pufferfish.jpg|

## სქოლიო 
*
ფოშანი

**ფოშანი** (; ფინინი:  Fóshān) — საოლქო დონის ქალაქი გუანდუნის პროვინციის ცენტრალურ ნაწილში, ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკა. მთლიანად საოლქო დონის ქალაქი 3 848 კვადრატულ კილომეტრს მოიცავს, 2012 წლის მონაცემებით კი მისი მოსახლეობა 7.2 მილიონ ადამიანს შეადგენს. ქალაქი ასევე არის მარგალიტის მდინარის დელტის ეკონომიკური ზონის ნაწილი.

ფოშანი ითვლება კანტონური ოპერის წარმოშობის ადგილად, რომელიც ჩინური ოპერის მიმდინარეობაა. ქალაქი ასევე არის ნანცუანის, ჩინური საბრძოლო ხელოვნების და ლომის ცეკვის სამშობლო.

## ეტიმოლოგია
 საელჩოდან ჩინეთის იმპერატორს]]
ქალაქს ამჟამად ფოშანი (, ფინინი: Fóshān) ეწოდენა. საფოსტო რუკაზე საოლქო დონის ქალაქი დატანილია როგორც „Fatshan“, რომელიც ამავე სახელს წარმოადგენს ოღონდ კანტონური გამოთქმის წესის მიხედვით. ფოშანს ასევე მოიხსენიებენ როგორც **ფატ-შანს**. ფოშანი ითარგმნება როგორც „ბუდას მთა“. ეს სახელწოდება წარმოშობილია კუანინის ცნობილი ქანდაკებისაგან, რომელიც მთა სიციაოზე (სიციაოშანი) მდებარეობს. ამჟამინდელი ქანდაკება ბუდას გამოსახულებას არ წარმოადგენს, უბრალოდ მითითებს მცირე ზომის გორას (ქალაქის ცენტრის მიმდებარედ), სადაც ბუდას სამი ბრინჯაოს ქანდაკება იქნა აღმოჩენილი ახალი წელთაღრიცხვით 628 წელს.

## გეოგრაფია
ფოშანი მდებარეობს მდინარე ფინზე (ფინხე) და ის მარგალიტის მდინარის დელტის დასავლეთ ნაწილს წარმოადგენს. ქალაქიდან გუანჯოუ 25 კილომეტრით ჩრდილო-აღმოსავლეთით, ჭუნგშანი სამხრეთ-აღმოსავლეთით, ძიანგმენი სამხრეთით, ცინგიუენი დასავლეთით და ჭაოცინგი დასავლეთით მდებარეობს.

### კლიმატი
ფოშანისათვის დამახასიათებელია ნოტიო სუბტროპიკული კლიმატი (კიოპენის კლიმატის კლასიფიკაცია: *Cfa*).

## ეკონომიკა
ფოშანი ცნობილია თიხის ნაკეთობებით (ჩინური კერამიკის ნიმუშებით), რომელიც ამ ტერიტორიაზე მინის დინასტიის პერიოდიდან მზადდება. ნაკეთობების წარმოება მცირე ხნით შეწყდა ჩინეთის კულტურული რევოლუციის გამო.

შუნტეს რაიონი ცნობილია ცხოვრების მაღალი ხარისხით. აქ მდებარე 3000-ზე მეტი ელექტრონული ტექნიკის ქარხანა პასუხისმგებელია მსოფლიოში კონდიციონერებისა და მაცივრების ნახევარზე მეტის წარმოებაზე. ფოშანსი არსებობს 30-ზე მეტი მცირე ზომის ქალაქი, სადაც სხვადასხვა სახის ინდუსტრიაა. მათ შორისაა: ავეჯის, მაქანებისა და სასმელების ინდუსტრიები.

ქალაქი ასევე მასპინძლობდა 2010 წლის აზიური თამაშების ღონისძიებებს. კერძოდ სინქრონირებულ ცურვასა და კრივს.

2010 წლის ოქტომბერში ქალაქში მოეწყო ფოშანის ღია პირველობა გოლფში ევროპული Challenge Tour-ისათვის.

ფოშანში ორი პროფესიონალური საფეხბურთო გუნდს უთამაშია. 1989 წლიდან 1997 წლმადე ფოშან ფოსტი (ამჟამად გაუქმებული) ბიუ პლაზას სტადიონზე თამაშობდა ჩანჩენგის რაიონში (ამჟამად გაუქმებულია). ფოშან ფოსტი ძირითადად მეორე დივიზიონში თამაშობდა, თუმცა 1993 წელს საუკეთესო რვა გუნდს შორის იღებდა მონაწილეობას. 2007 წელს გუანდუნ სანრეი კეივმა ნანხაის რაიონში მდებარე სტადიონზე თამაშა (ამჟამად გაუქმებულია). მოგვიანებით საფეხბურთო კლუბის მთავარო მოედანი სენჩერი ლოტუსის სტადიონი გახდა (2008 წელი). სანრეი კეივი გუანჯოუში გადავიდა, თუმცა 2013 წლამდე ჩინეთის უმაღლეს დივიზიონში საშინაო მარჩებს მაინც სენჩერი ლოტუსის სტადიონზე ატარებდა. აღნიშნული საფეხბურთო კლუბი გუანჯოუში 2014 წელს დაბრუნდა, ცოტა ხნის შემდეგ კი დაიშალა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*ფოშანის სამთავრობო ვებ-გვერდი 
## სქოლიო
კატეგორია:ფოშანი
კატეგორია:გუანდუნის ქალაქები
ბარაკუდასებრნი

**ბარაკუდასებრნი**, *ზღვის ქარიყლაპიები* (Sphyraenidae) — ზღვის თევზების ოჯახი იალქნოსნისნაირთა რიგისა. ტანის ფორმით ქარიყლაპიებს წააგვანან. თავი წამახვილებულია, პირი დიდი, კბილები ძლიერი (წინები ეშვისებრია). ზურგის ორი ფარფლიდან პირველს 5 ეკლიანი სხივი აქვს. ქერცლი მცირე ზომისაა, ციკლოიდური. დიდი ბარაკუდა (*Sphyraena barracuda*) სიგრძეში 2–3 მეტრს აღწევს. ბინადრობს ატლანტის, ინდოეთისა და წყნარი ოკეანეების ტროპიკულ წყლებში, სანაპირო ზონაში მცირე სიღრმეზე. იკვებება დიდი ზომის თევზით, რომელსაც ნაწილ-ნაწილ გლეჯს. ცნობილია ადამიანზე თავდასხმის შემთხვევებიც. მცირე ზომის ბარაკუდების ხორცი ძვირად ფასობს; ცენტრალური ამერიკის რაიონების დიდი ბარაკუდას საკვებად გამოყენებამ შესაძლოა გამოიწვიოს დაავადება (სიგუატერა), რასაც თან ახლავს კუნთების ტკივილი, ნერვული ცენტრების დაზიანება და სხვ., ზოგჯერ ლეტალურადაც მთავრდება.

## სქოლიო 
*
ცაბაძე

საკუთარი სახელი **ცაბაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ალეკო ცაბაძე — კინორეჟისორი, სცენარისტი
* გოგი ცაბაძე — კომპოზიტორი
* ევსევი ცაბაძე — სასულიერო პირი
* ვალერიან ცაბაძე — ჰიგიენისტი, ჯანდაცვის ორგანიზატორი
* ვასილ ცაბაძე — პოლიტიკოსი
* კახა ცაბაძე — კომპოზიტორი
* ლევან ცაბაძე — მორაგბე

## იხილეთ აგრეთვე
* ცაბაძეები — გვარი საქართველოში

*
კატეგორია:ქართული გვარები
თურქული (დაავადება)

250პქ|მინი|მარჯვნივ|თურქულით დაავადებული საქონლის პირის ღრუ
**თურქული** — მწვავე, გადამდები ვირუსული დაავადება, რომელიც ემართება მსხვილ რქოსან საქონელს, ღორს, ცხვარს, თხას, აქლემსა და გარეულ წყვილჩლიქოსან ცხოველებს. იშვიათად ფრინველს, ცხენს, კატას და ძაღლს. შეიძლება დაემართოს ადამიანსაც, განსაკუთრებით ბავშვებს. ხშირად დაავადება ცხოველთა დიდ რაოდენობას მოედება, ზოგჯერ ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზე ვრცელდება. იღუპება დიდძალი პირუტყვი (განსაკუთრებით მოზარდეულში ავთვისებიანი თურქულის დროს) და მნიშვნელოვანი ზარალი მოსდევს.

## ადამიანის თურქული 
ადამიანი თურქულით ავადდება თურქულის ვირუსით ინფიცირებული უმი რძის და მისი პროდუქტების მიღების შედეგად ან დაავადებული ცხოველის მოვლისას (ადამიანს ადამიანისაგან თურქული არ გადაედება). ინკუბაციური პერიოდი 3–8 დღე გრძელდება. დაავადება იწყება შემცივნებით, თავის, წელისა და სახსრების ტკივილით, ტემპერატურა 38°C-მდე მატულობს. 2–3 დღის შემდეგ პირის, ენის, ხახის, ლოყებისა და ტუჩების ლორწოვან გარსზე ჩნდება სეროზული სითხით ამოვსებული აფთები, რომლებიც მალე სკდება და მტკივნეულ წყლულებს ტოვებს. პირის ღრუ გაწითლებული და შესივებულია, ავადმყოფს უჭირს ღეჭვა, ყლაპვა და ლაპარაკი, ნერწყვის დენა გაძლიერებულია. თურქულის მსუბუქი ფორმით დაავადებული 10-15 დღეში გამოჯანმრთელდება და მდგრად იმუნიტეტს იძენს. მკურნალობა სიმპტომურია.

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:ვირუსული დაავადებები
მიშელ მარტელი

**მიშელ მარტელი** (დ. 12 თებერვალი, 1961) — ჰაიტელი მუსიკოსი, პოლიტიკოსი. ჰაიტის პრეზიდენტი 2011-2016 წლებში. 2011 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში დაამარცხა მირლანდ მანიგა. 2016 წლის 10 თებერვალს მიშელ მარტელიმ თანამდებობა ქვეყანაში დაწყებული საპროტესტო აქციების ფონზე დატოვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* მიშელ მარტელი ჰაიტის პრეზიდენტის ოფიციალური საიტზე

## სქოლიო
კატეგორია:ჰაიტის პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ახალფარფლიანები

**ახალფარფლიანები** (, ბერძნულიდან  *neos* „ახალი“ და  *pteryx* — „ფარფლი“) — სხივიანი თევზების ქვეკლასი. მოიცავს ორ ინფრაკლასს: მთელძვლოვნებსა (ძვლიან განოიდებს) და ძვლოვან თევზებს, რომელთაგან ეს უკანასკნელი აერთიანებს თანამედროვე თევზების აბსოლუტურ უმრავლესობას და ყველა ცოცხალი ხერხემლიანი სახეობის ნახევარზე მეტს. თანამედროვე მთელძვლოვანნი წარმოდგენილი არიან მხოლოდ მტკნარი წყლის ტაქსონებით, ხოლო ძვლოვანი თევზები — როგორც მტკნარი წყლის, ისე ზღვის სახეობებს. ყოველწლიურად მეცნიერულად აღიწერება ამ უკანასკნელთა მრავალი ახალი სახეობა.

## ევოლუცია და მრავალფეროვნება 
თანამედროვე ახალფრაფლიანები იყოფა ორ ძირითად ჯგუფად (ინფრაკლასები): ძვლოვანი თევზები და მთელძვლოვანნი. ეს უკანასკნელი მოიცავს ორ კლადას: *Ginglymodi* და *Halecomorphi*. ყველა ამ ჯგუფს აქვს ხანგრძლივი და ვრცელი ნამარხი ისტორია. თუმცა, თვითონ ახალფარფლიანების (ან ზოგადად თევზების) სხვადასხვა ჯგუფების მრავალფეროვნება არათანაბრად არის განაწილებული, თანამედროვე სახეობათა აბსოლუტურ უმრავლესობას (96%) ძვლოვანი თევზები შეადგენენ.

ახალფარფლიანების ევოლუციის მიმდინარეობისას მხოლოდ რამდენიმე ცვლილება მოხდა ადრინდელი სხივფარფლიანებისაგან. თუმცა, ძალიან მნიშვნელოვანი ნაბიჯი იყო როგორც ზურგის, ისე ანალური ფარფლების მოძრაობაზე უკეთესი კონტროლის შეძენა, რამაც გამოიწვია მათი ცურვის შესაძლებლობების გაუმჯობესება. ცვლილებები განიცადა თავის ქალამაც, რამაც საშუალება მისცა კვების სხვადასხვა მექანიზმების და, შესაბამისად, ახალი ეკოლოგიური ნიშების აეთვისებინათ. ყველა ეს მახასიათებელი მნიშვნელოვან გაუმჯობესებას წარმოადგენდა, რის შედეგადაც ახალფარფლიანები თევზების (და, ამრიგად, ტაქსონომიურად, ზოგადად ხერხემლიანების) დომინანტური ჯგუფი გახდა.

## სქოლიო 
*
ჭაოცინგი

**ჭაოცინგი** (, ფინინი: Zhàoqìng) — საოლქო დონის ქალაქი გუანდუნის პროვინციაში, ჩინეთი. 2020 წლის მოსახლეობის აღწერის შედეგების მიხედვით, ქალაქის მოსახლეობა 4 113 594 ადამიანს შეადგენს, რომელთაგან 1 553 109 ადამიანი ქალაქის ურბანულ ნაწილში (მეტრო არიალი) არის დასახლებული. ქალაქის ურბანული ნაწილი მოიცავს: ტუანჭოუს, ტინგხუსა და კაოიაოს რაიონებს. სადაც ღონისძებები 2018 წლის 8 აგვისტოს გაიმართა.

### მარათონი 
2016 წლინდან მოყოლებული ჭაოცინგში ოთხი მარათონი მოეწყო. პირველი ორი წელი მარათონი ნახევარ დისტანციაზე იმართებოდა. 2018 წლის ღონისძიება პირველად მოიცავდა მარათონის მთლიან დისტანციას (42 კილომეტრი და 195 მეტრი) და დამატებით ნახევარი დისტანციის ღონისძიებაში მონაწილეობაც იყო შესაძლებელი. 2019 წელს მოეწყო ბოლო, მე-4 ჭაოცინგის საერთაშორისო მარათონი.

### ყვინთვა
2018 წელს, ჭაოცინგის ინგსიონგის ყვინთვის გადამზადების ცენტრი,  გაიხსნა ჭაოცინგის სპორტის ცენტრში. ამ ადგილმა FINA მსოფლიო თასს უმასპინძლა ყვინთვაში 2019 წელს.

## ლიტერატურა
* , reprinted 2000.

## რესურსები ინტერნეტში
* ჭაოცინგის სამთავრობო ვებ-გვერდი
*ჭაოცინგის უნივერსიტეტის ვებ-გვერდი (ჩინურად და ინგლისურად)
*ჭაოცინგის უცხოური ენების კოლეჯის ვებ-გვერდი 
*გუანდუნის ფინანსების უნივერსიტეტის ვებ-გვერდი (ჩინურად და ინგლისურად)
*ჭაოცინგის სიახლეების გვერდი
* ქალაქის ცენტრის რუკა 
## სქოლიო
კატეგორია:ჭაოცინგი
კატეგორია:გუანდუნის ქალაქები
სიომარა კასტრო

**სიომარა კასტრო** () — ჰონდურასელი პოლიტიკოსი. ჰონდურასის პირველი ლედი 2006-2009 წლებში. 2009 წელს დამხობილი პრეზიდენტის მანუელ სელაიას მეუღლე. ჰონდურასის პრეზიდენტი 2022 წლის 27 იანვრიდან 2026 წლის 27 იანვრამდე.

## ბიოგრაფია
სიომარ აკასტრო დაიბადა 1959 წლის 30 სექტემბერს ტეგუსიგალპაში. საშუალო სკოლის დამთავრების შემდეგ დაასრულა მარია აუსილიადორას ინსტიტუტი და მიენიჭა ხარისხი ბიზნეს ადმინისტრირებაში. 1976 წლის იანვარში ცოლად გაჰყვა მანუელ სელაიას. ქორწილიდან მალევე მათ სახლი იყიდეს კატაკამასში, ოლანჩოს დეპარტამენტი.

## პოლიტიკური კარიერა
კატაკამასში კასტრომ ჩამოაყალიბა ჰონდურასის ლიბერალური პარტიის ქალთა ფილიალი და 2005 წლის თებერვლის შიდაპარტიულ არჩევნებში ქმრის მხარდასაჭერად ჩაატარა კამპანია.

როგორც ჰონდურასის პირველი ლედი, კასტრო ხელმძღვანელობდა სოციალური განვითარების პროგრამებს, მუშაობდა გაერთიანებული ერების ორგანიზაციასთან სხვა პირველ ქალბატონებთან ერთად იმ გამოწვევების გადასაჭრელად, რომლებსაც აწყდებიან აივ ინფიცირებული ქალები.

2009 წლის 28 ივნისის სახელმწიფო გადატრიალებისა და ქმრის დამხობის შემდეგ, კასტრო ხელმძღვანელობდა გადატრიალებისადმი წინააღმდეგობის მოძრაობას, რამდენჯერმე გამართა მიტინგი ათასობით მხარდამჭერთან ერთად ჰონდურასის ქუჩებში სელაიას დაბრუნების მოთხოვნით. ეს მოძრაობა ცნობილი იყო სახალხო წინააღმდეგობის ეროვნული ფრონტის სახელით და საფუძველი ჩაუყარა თავისუფლებისა და გარდაქმნის პარტიას.

2013 წელს მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში და დაიკავა მეორე ადგილი 28,85 %-ით,

მონაწილეობს 2021 წლის საპრეზიდენტო არჩევნებში და ლიდერობს 25 ნოემბრის გამოკითხვის შედეგებით. 30 ნოემბერს კონკურენტ ნასრი ასფურას პარტიამ დამარცხება აღიარა., რის შემდეგ იგი კასტროს შეხვდა და გამარჯვება მიულოცა. კასტრო ჰონდურასის პირველი ქალი პრეზიდენტი გახდა 2022 წლის 27 იანვარს.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 30 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1959
კატეგორია:ჰონდურასელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ჰონდურასელი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ჰონდურასის პრეზიდენტები
კატეგორია:ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ჩრდილოეთ ამერიკის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:პირველი ქალი პრეზიდენტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Actinopteri

***Actinopteri*** — სხივფარფლიანი თევზების კლასის ჯგუფი, რომელიც *Cladistia*-ს ენათესავება.

ცნობილია პერმული პერიოდიდან. მოიცავს ხრტილოვან განოიდებს (ზუთხები და დინგნიჩაბები) და ახალფარფლიანებს (ამია, კაიმანისებრი თევზები და ძვლოვანი თევზები). სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, აქტინოპტერი მოიცავს ყველა არსებულ სხივფარფლიან თევზს, გარდა მრავალფარფლებისა.

## კლასიფიკაცია 
შემდეგ კლადოგრამაში შეჯამებულია ***Actinopteri***-ის არსებული ტაქსონების ევოლუციური ურთიერთობები. დივერგენციის დრო თითოეული კლადისთვის მოცემულია მილიონ წლებში (მლნ. წლის წინ):

## სქოლიო 
კატეგორია:სხივფარფლიანი თევზები
ქურთის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

**ქურთის მუნიციპალიტეტის ობიექტების/ძეგლების სიაში** წარმოდგენილია მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზე არსებული კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტები, რომელთა ნაწილს კანონით დადგენილი წესით მიენიჭათ კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლის სტატუსი. უძრავი ძეგლის სტატუსის მქონე ობიექტების ნაწილს ასევე განსაზღვრული აქვს ეროვნული კატეგორია. ქურთის მუნიციპალიტეტის მასშტაბით კულტურული მემკვიდრეობის თვალსაზრისით ღირებული ობიექტები იყოფა 3 ჯგუფად:

# ობიექტები სტატუსის გარეშე
# კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლები
# ეროვნული კატეგორიის მქონე უძრავი ძეგლები

## ქურთის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია
## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, პატარა და დიდი ლიხვის ხეობების არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. I, თბ., 2002

## რესურსები ინტერნეტში
* heritagesites.ge — კულტურული მემკვიდრეობის უძრავი ძეგლების სია

კატეგორია:ქურთის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საყვარელი ფრანქსში

**საყვარელი ფრანსქსში** (იაპონური: ダーリン・イン・ザ・フランキス) — 2018 წელში გამოშვებული ანიმე/მანგა. 2017 წლის ივლისში სერია Trigger's Anime Expo_ის პანელზე გამოცხადდა. 2018 წლის იანვარში მანგას ადაპტაცია კენტარო იაბუკის მიერ და კიდევ ერთი ოთხპანელიანი კომიქსების მანგას სერიალიზაცია დაიწყო.

„საყვარელი ფრანქსში“ ვითარდება დისტოპიურ მომავალში, სადაც ბავშვები ხელოვნურად არიან შექმნილნი და ვალდებულები არიან ცივილიზაციის ნარჩენები დაიცვან. სიუჟეტი მოგვითხრობს ათი მფრინავისაგან შემდგარ გუნდს, განსაკუთრებით ფოკუსირებულია ჰიროსა და ზერო ცუზე(ნულ ორი), ჰიბრიდული ადამიანისა და ელიტარული პილოტის პარტნიორობაზე, რომელსაც სურს მთლიანად ადამიანი გახდეს.

ანიმაციამ საერთაშორისო გავრცელება დაიწყო მის მანგას გამოსვლისთანავე. სტრიმინგ სერვისი Crunchyroll საერთაშორისო მასშტაბით ავრცელებს სერიას, Aniplus Asia სერიას სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში ახორციელებს. 2018 წლის თებერვალში სერვისის პარტნიორმა Funimation-მა სერიალის გახმოვანებული გამოშვება დაიწყო.

## რესურსები ინტერნეტში
*  
* 
* Crunchyroll's *Darling in the Franxx* webpage

კატეგორია:ანიმე
კატეგორია:მანგა
კატეგორია:რომანტიკის ჟანრები
კატეგორია:რომანტიკული დრამები
კატეგორია:ანიმე და მანგა ახალგაზრდებისთვის
ვაბი-საბი

**ვაბი-საბი (侘寂)** - არასრულყოფილების იაპონური ხელოვნება და კონცეფცია, რომელიც ბუდიზმიდან მომდინარეობს და სამ ძირითად მესიჯს: არასრულყოფილებას, არამუდმივობას და არასრულობას მოიცავს.

ვაბი-საბი საშუალებას გვაძლევს გავიაზროთ ის, რომ სრულყოფილება აბსტრაქტული რამაა, ის გამორიცხავს მისკენ სწრაფვას და შთაგვაგონებს ცხოვრების იარების, ნაკლოვანებების მიმღებლობას. ეს კონცეფცია ყველაფერში სიმარტივეს, მინიმალიზმს, ბუნებრივობას, ავთენტურობას ითვალისწინებს. შთაგვაგონებს, რომ სილამაზე არა ობიექტის გარეგნობაზე, არამედ მის გამოცდილებაზეა დამოკიდებული და იმაზე თუ რა განცდას იწვევს ჩვენში. არსებითად, ვაბი-საბი სიმშვიდისკენ, ჰარმონიულობისკენ და ჭვრეტისკენ მოგვიწოდებს.

### ლეგენდა ვაბი-საბის წარმოშობაზე 
ვაბი-საბი იაპონელებისთვის ყოველთვის განუყოფელი ნაწილი იყო. მისი წარმოშობის ისტორიას მეთექვსმეტე საუკუნეში ვაწყდებით, ისტორია ძენ ბუდიზმის ბერს, სენ ნო რიკიუს უკავშირდება. ლეგენდის თანახმად ახალგაზრდა რიკიუმ, რომელსაც ჩაის ცერემონიის შესწავლა სურდა, აღიარებული ჩაის ოსტატის ტაკეენო ჯოოს საპოვნელად გაეშურა. ტაკეენომ რიკიუს მისი შესაძლებლობების გამოცდის მიზნით, ბაღის მოვლა დაავალა. რიკიუმ ის თავიდან ბოლომდე, სრულყოფილად გაასუფთავა, მაგრამ სანამ საბოლოო შედეგს ოსტატს წარუდგენდა ალუბლის ხე შეარხია, რათა საკურას ყვავილები მიწაზე დაყრილიყო. ამ არასრულყოფილებამ ბაღში სილამაზე წარმოშვა და ასე დაიბადა ვაბი-საბი, როგორც გზა სილამაზისკენ ნაკლოვანებების კვალდაკვალ. 

ტერმინი ვაბი-საბი ძნელად თუ ითარგმნება. იაპონელებისთვის ვაბი-საბი უფრო მეტად გრძნობაა, ვიდრე კონცეფცია.  შეწებების შემდეგ ვხედავთ, თითქოს, ერთი შეხედვით არასრულყოფილ, არასრულ ნივთს, მაგრამ წებო, რომელიც ჭურჭელს ვენებად ამჩევია, მას მრავალფეროვანს და ლამაზს ხდის. ამას კი ისევ ვაბი-საბის კონცეფციამდე მივყავართ. 
ფაილი:Kintsugi.jpg
ფაილი:Hand Pinted Kintsugi Pottery Bowl.jpg
ფაილი:TazzaKintsugiChiaraarte.jpg
ფაილი:Tea bowl, Korea, Joseon dynasty, 16th century AD, Mishima-hakeme type, buncheong ware, stoneware with white engobe and translucent, greenish-gray glaze, gold lacquer - Ethnological Museum, Berlin - DSC02061.JPG
ფაილი:金継ぎ（欠け直し）.jpg

#### შაკუჰაჩი 
შაკუჰაჩი ტრადიციული იაპონური ფლეიტაა. მას მარტივი სტრუქტურა, უხეში ბამბუკის მილი, ხუთი ხვრელი და ბაბმუკის ღეროს ფესვის ბოლოსგან დამზადებული ქვედა ბოლო აქვს. მაშინაკ კი, როცა ის არ არის დახვეწილი ნივთი, ის მაინც ხელოვნების, ხელოსნობის და ინჟინერიის ნამუშევარია. 

### სქოლიო 
კატეგორია:იაპონური ხელოვნება
კატეგორია:იაპონური კულტურა
კატეგორია:ფილოსოფიის განშტოებები
კატეგორია:კონცეფციები ხელოვნებაში
ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღე

**ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღე** — გაეროს გენერალური ასამბლეის მიერ დაწესებული ქალთა მიმართ ძალადობის წინააღმდეგ ბრძოლის საერთაშორისო დღე. აღინიშნება 25 ნოემბერს. ამ დღის შემოღების მიზანია ცნობადობის ამაღლება იმ ფაქტის მიმართ, რომ ქალები მთელ მსოფლიოში ხდებიან გაუპატიურების, ოჯახში ძალადობისა და სხვა სახის ძალადობის მსხვერპლი. გარდა ამისა, ამ დღის ერთ-ერთი მიზანია მოცემული საკითხის მასშტაბისა და სინამდვილის წარმოჩენა, რაც ხშირად დამალული რჩება.

## ისტორია 
ისტორიულად, ეს თარიღი ეფუძნება 1960 წელს დომინიკელთა რესპუბლიკაში სამი პოლიტიკური აქტივისტის, დები მირაბალების მკვლელობას. მკვლელობა დომინიკელმა დიქტატორმა, რაფაელ ტრუხილიომ შეუკვეთა. 1981 წელს, ლათინური ამერიკისა და კარიბის ზღვის აუზის ფემინისტურმა ორგანიზაციებმა 25 ნოემბერი ქალთა მიმართ ძალადობის შესახებ ცნობადობის ამაღლების დღედ დააწესეს; 1999 წლის 17 დეკემბერს, ეს თარიღი გაერომ აღიარა სპეციალური რეზოლუციით.

## ადამიანის უფლებათა დღე 
ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღემ საფუძველი ჩაუყარა „აქტივიზმის 16 დღის“ დაწყებას, რომელიც წინ უსწრებს ადამიანის უფლებათა დღეს, ყოველი წლის 10 დეკემბერს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფემინიზმი
* ქალთა უფლებები

## რესურსები ინტერნეტში 
* ქალთა მიმართ ძალადობა და მისი გავრცელებული ფორმები
* ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღე: ფოკუსში
* აქტივიზმის 16 დღე, გაეროს ქალები 2014 წ
* გაეროს პუბლიკაციები ქალთა მიმართ ძალადობის შესახებ, გაეროს Dag Hammarskjöld ბიბლიოთეკაში
* ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღე
* BBC News — გაერომ გამოაქვეყნა კაცთა ქსელი ქალებზე ძალადობის წინააღმდეგ საბრძოლველად
* იუნესკო — ქალთა მიმართ ძალადობის აღმოფხვრის საერთაშორისო დღე
* 17 დეკემბერი — სექსმუშაკების მიმართ ძალადობის დასასრულის საერთაშორისო დღე 

კატეგორია:1981 წლის სიახლეები
კატეგორია:გაეროს დღეები
კატეგორია:25 ნოემბერი
კატეგორია:ფემინიზმი
კატეგორია:ქალთა უფლებები
მარტინ მოიზი

**მარტინ მოიზი** (ქორწინებამდე **ჟოზეფი**; დ. 5 ივნისი, 1974) — ჰაიტის ყოფილი პირველი ლედი 2017-2021 წლებში. ჟოვენელ მოიზის ქვრივი. მასზე დაქორწინებული იყო 1996 წლიდან. 2021 წლის 7 ივლისს ჟოვენელ მოიზიზე განხორციელებული თავდასხმის დროს, რომელიც მისი ლიკვიდირებით დასრულდა, მარტინიც დაშავდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კრეტული ძაღლის ენა

**კრეტული ძაღლის ენა** () — ორწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. ღერო 20-80 სმ სიმაღლისაა, სწორი, დატოტვილი, მარტოული ან რამდენიმე. მთელი მცენარე შებუსულია რბილი, მონაცრისფრო ბეწვით. ფოთლები ლანცეტაა, ქვედა ფოთლები გრძელ ყუნწშია წარზიდული, ზედა ფოთლები მჯდომარეა. ხვეულები მცირეყვავილიანია, შეკრებილი დამოკლებულ საგველად. გვირგვინი ცისფერია, მუქი ლურჯი ძარღვების ბადით. ყვავის და ნაყოფმსხმოიარობს მაის-აგვისტოში.

იზრდება დაბლობსა და მთის ქვედა სარტყელში — მშრალ, ქვიან ადგილებში, ტყისპირა ადგილებში, ბუჩქნარებში. გავრცელებულია მთელ კავკასიაში, სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში, ჩრდილოეთ ირანში, შუა აზიაში. გვხვდება საქართველოს თითქმის ყველა რეგიონში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ძაღლის ენა
ძიანგმენი

**ძიანგმენი** (, ფინინი: Jiāngmén; საოფოსტო რომანიზაცია: Kongmoon) — საოლქო დონის ქალაქი გუანდუნის პროვინციაში, სამხრეთი ჩინეთი. 2020 წლის მონაცემებით ქალაქის სამ ურბანულ რაიონში და დამატებით ქალაქ ხეშანში 2 657 662 ადამიანი ცხოვრობდა. საოლქო დონის ქალაქი ასევე შედის გუანჯოუსა და შენჯენის კონურბანიზაციაში (ასევე ცნობილი როგორც მარგალიტის მდინარის დელტა), სადაც  65 565 622 ადამიანი ცხოვრობს.
## ეტიმილოგია
სახელწოდება ძიანგმენი მომდინარეობს ჩინური ფრაზის, 江門-ის მანდარინული წარმოთქმის მანერიდან. წარსულში ამ ტოპონიმის ვეიდ-ჯაილზურ ვერსიას (მანდარინის რომანიზებული სისტემა) **ჩიანგ-მენი** (Chiang-men) . ჩინეთის საფოსტო რუკაზე ქალაქი დატანილია როგორც **კონგმუნი** (Kongmoon), რაც ქალაქის სახელწოდების კანტონური წარმოთქმის მანერითაა განპირობებული (წარმოითქმის, როგორც: Gong¹-moon⁴).

## ისტორია
1902 წლის დეკლარაციის მიღების შემდეგ, ძიანგმენი სახელშეკრულებო პორტად ჩამოყალიბდა. 1904 წელს ქალაქი იძულებული გახდა დასავლური სავაჭრო ობიექტები გაეხსნა.

1925 წლის 6 აგვისტოს, გუანდუნის პროვინციის გადაწყვეტილების შედეგად, ძიანგმენი მთავრობის უშუალო ადმინისტრაციის ქვეშ მოექცა. ქალაქში დამატებით გამოიყო 5.26 ჰექტარი ფართობის მქონე ტერიტორია, სადაც საოლქო დონის ქალაქის ტერიტორიაზე მცხივრებ პირებს, სურვილის შემთხვევაში, 30 000-ზე მეტი ძაღლიდან რომელიმეს აყვანა შეეძლოთ.

## გეოგრაფია
ქალაქი მდებარეობს მდინარე სის დაბლობებზე, ასევე მდინარე ტანის ორივე ნაპირზე. ძიანგმენი მარგალიტის მდინარის დელტის დასავლეთ ნაწილში, ხოლო გუანდუნის პროვინციის სამხრეთ ნაწილში მდებარეობს. მსოფლიო ბანკის 2005 წელს გამოქვეყნებული „მოხსენება ინვესტირების რესურსებზე ჩინეთში“ მიხედვით, ძიანგმენი დასახელებული იყო ექვსი ყველაზე ხელსაყრელი ქალაქის სიაში ჩინეთის მასშტაბით ინვესტიციებისათვის.

2018 წელს გამოქვეყნებული მოხსენების თანახმად, ქალაქის მთლიანმა შიდა პროდუქტმა 290.041 მილიარდი რენმინბი შეადგინა. მთავრობის შემოსავალი 24,393 მილიარდი ჩინური იუანი, ხოლო საცალო გაყიდვებისაგან მიღებული შემოსავალი 140.758 მილიარდი იუანი გახდა.

### სამრეწველო ინდუსტრიები
დასავლეთი მარგალიტის მდინარის დელტის სხვა ქალაქების მსგავსად, ძიანგმენის ეკონომიკაშიც თამაშობს მნიშვნელოვან როლს მრეწველობა. ქალაქში არსებული მთავარი ინდუსტრიები მოიცავს: მანქანების, ტექსტილის, ქაღალდის, კვების პროდუქტების, ელექტრონიკისა და სამშენებლო მასალების ინდუსტრიებს. დაწსებულების მშენებლობის გადაწყვეტილება გაუქმდა „საზოგადოებრივი აზრის მხარდაჭერის გამო“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ძიანგმენის ოფიციალური ვებ-გვერდი (ჩინურად)
## სქოლიო
კატეგორია:ძიანგმენი
კატეგორია:გუანდუნის ქალაქები
ბიბერშტაინის ძირწითელა

**ბიბერშტაინის ძირწითელა** () — ორწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა, იტალიური ძირწითელას ქვესახეობა. ადრინდელი წყაროები ცალკე სახეობად გამოყოფდნენ. ღერო სიმაღლეში 30–100 სმ-ია, ძლიერ დატოტვილი. მთელი მცენარე მოკლე, უხეში და გაფარჩხული ბეწვითაა დაფარული. ფესვთანური ფოთლები 30 სმ-მდე სიგრძისაა, ლანცეტა ფორმის, ღეროსეული ფოთლები ვიწრო-ლანცეტაა. ყვავილედი ძლიერ დატოტვილი და ფართოსაგველასებურია. გვირგვინი მოთეთრო-მოვარდისფროა, შებუსული, ვიწროძაბრისებური. ყვავილობს ივნისში. ნაყოფმსხმოიარობს აგვისტოში.

იზრდება მშრალ, ქვიან, რუდერალურ ადგილებში, ნათესებში. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე და ცენტრალურ აზიაში. გვხვდება მთელ საქართველოში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ძირწითელა
მეწამული ძირწითელა

**მეწამული ძირწითელა** () — ორწლოვანი ბალახოვანი მცენარე ლაშქარასებრთა ოჯახისა. აქვს 30–100 სმ სიმაღლის, მარტივი, სწორი ან მოგრეხილი ღერო. მთელი მცენარე გაფარჩხული თეთრი, ჯაგრისებური ბეწვითაა დაფარული. ფოთლები ვიწროლანცეტა ფორმისაა, შებუსული. ხვეულები მრავალყვავილიანია, ვიწრო, კენწრულ, თავაკისებურ ყვავილედებს ქმნის. გვირგვინი მეწამული ფერისაა. ყვავილობს მაისში, ნაყოფმსხმოიარობს ივლისში.

იზრდება სუბალპურ სარტყლამდე, ბალახოვან ფერდობებზე, ველებზე, გზისპირებზე. გავრცელებულია კავკასიაში, ცენტრალურ და სამხრეთ ევროპაში, მცირე აზიაში. გვხვდება თითქმის მთელ საქართველოში.

## სქოლიო 
კატეგორია:ძირწითელა
გეგის ჩანჩქერის მღვიმე

**გეგის ჩანჩქერის მღვიმე** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის კირქვულ მასივზე, ზღვის დონიდან 650 მ სიმაღლეზე. გამომუშავებულია ზედაიურულ კირქვებში, ჩრდილო-დასავლეთი მიმართულების ტექტონიკური ნაპრალის გასწვრივ. მღვიმის შესასვლელიდან ეშვება 50 მ სიმაღლის გეგის ჩანჩქერი. მღვიმეში გაედინება ნაკადი, რომელიც გზადაგზა აჩენს ტბებსა და სიფონებს. მღვიმურ ტალანს მეტწილად ოვალური კვეთი აქვს. მისი საშუალო სიგანე და სიმაღლე 6–7 მ-ს შეადგენს. ფსკერი სიღრმეში თანდათან მაღლდება თითქმის 100 მ-დე. შესასვლელიდან 50 მ-ის დაშორებით პირველი სიფონია, მე-100 მ-ზე — მეორე, რომლის მაქსიმალური სიღრმე 20 მ-ს აღწევს. მღვიმის გამოკვლეული ნაწილის ჯამური სიგრძეა 315 მ, საპროექტო სიგრძე 300 მ, ფართობი 2180 მ², მოცულობა 3100 მ³. გეგის ჩანჩქერი და მღვიმე მრავალრიცხოვან ტურისტს იზიდავს. გეგის ჩანჩქერის მღვიმე გამოიკვლია ციმბირის სპელეოლოგიურმა ექსპედიციამ ვალერი ბობრინის ხელმძღვანელობით 1984 წელს. შემდგომში სიფონი გაიარეს კრასნოიარსკელმა სპელეოლოგებმა. სპორტული კლასიფიკაციით მღვიმე მიეკუთვნება კატეგორიას 3А.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მღვიმეები
კატეგორია:მღვიმეები ანბანის მიხედვით
იაკშიმბეტოვო (კუიურგაზის რაიონი)

**იაკშიმბეტოვო** (; ) — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის კუიურგაზის რაიონში.

2010 წლის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 835 ადამიანი.  რაიონულ ცენტრ ერმოლაევოდან დაშორებულია 27 კილომეტრით. უახლოესი რკინიგზის სადგურია ერმოლაევო, რომელიც დაშორებულია 27 კმ-ით.

## რესურსები ინტერნეტში
* Совет муниципальных образований Республики Башкортостан.

## სქოლიო
კატეგორია:კუიურგაზის რაიონის სოფლები
აბდულრაზაკ გურნა

**აბდულრაზაკ გურნა** (დ. 20 დეკემბერი, 1948) ― ტანზანიელი რომანისტი და აკადემიკოსი. დაიბადა ზანზიბარის სასულთნოში, ხოლო 1960-იან წლებში, ზანზიბარის რევოლუციის შემდეგ, გაერთიანებულ სამეფოში გადასახლდა.  მის ცნობილ რომანებს შორისაა: „სამოთხე“ (1994), რომელიც ბუკერის პრემიისა და ვაითბრიდის პრემიის მოკლე სიაში შეიტანეს; „გაუდაბურება“ (2005); და „ზღვასთან“ (2001), რომელიც ბუკერის პრემიის გრძელ სიასა და Los Angeles Times-ის წიგნის პრემიის მოკლე სიაში მოხვდა.

2021 წელს აბდულრაზაკ გურნას ლიტერატურაში ნობელის პრემია მიენიჭა „კულტურათა და კონტინენტთა მორევში კოლონიალიზმის შედეგებისა და ლტოლვილთა ბედის უკომპრომისო და თანამგრძნობი წარმოჩენისთვის.“ ამჟამად კენტის უნივერსიტეტის ინგლისური და პოსტკოლონიური ლიტერატურის ემერიტუს-პროფესორია.

## ადრეული წლები და განათლება
აბდულრაზაკ გურნა 1948 წლის 20 დეკემბერს ზანზიბარის სასულთნოში დაიბადა, რომელიც დღეისთვის ტანზანიის ნაწილია. ზანზიბარის რევოლუციის შედეგად ადგილობრივი აფრიკელი რევოლუციონერების მიერ არაბული ელიტის დამხობის შემდეგ, 18 წლის გურნამ კუნძული დატოვა

თავდაპირველად კენტერბერის ქრისტეს ეკლესიის კოლეჯში სწავლობდა, შემდეგ კენტის უნივერსიტეტში გადავიდა, სადაც 1982 წელს სადოქტორო თეზისის, „დასავლეთაფრიკული ლიტერატურის კრიტიკის კრიტერიუმები“, დაცვის შემდეგ ფილოსოფიის დოქტორის წოდება მიიღო.

## რესურსები ინტერნეტში
* Abdulrazak Gurnah at RCW Literary Agency.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1948
კატეგორია:XX საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:XXI საუკუნის მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:ლიტერატურის სამეფო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:კენტის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მამაკაცი ესეისტები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ლიტერატურაში
კატეგორია:ტანზანიელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ტანზანიელი რომანისტები
კატეგორია:ტანზანიელი არამხატვრული მწერლები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შაკუჰაჩი

**შაკუჰაჩი** (იაპონურად: 尺八) - იაპონური ფლეიტა, რომელსაც თითის ხუთი ხვრელი აქვს, ოთხი წინა მხარეს, ხოლო ერთი ცერისთვის, უკანა მხარეს. 

### აღწერა 
„შაკუჰაჩი“ ნიშნავს „1 ფუტი 8 ინჩი“, რაც დაახლოებით 54,5 სმ-ს უდრის და შეესაბამება შაკუჰაჩის სტანდარტულ სიგრძეს რო-ში. ეს სიტყვა ერთი და იმავე ტიპის ყველა ფლეიტისთვის გამოიყენება, მიუხედავად მათი სიგრძისა. მაგალითად ჩინეთიდან მსგავს ფლეიტის, დონგქსიაოს კიდევ ერთი სახელია ჩიბა (尺八), რაც ასევე ნიშნავს „1 ფუტი და 8 ინჩი“.

შაკუჰაჩიზე ხუთივე თითის თანმიმდევრულად გახსნით მიიღება პენტატონური ტონის სკალა D-F-G-A-C-D. მას არ აქვს ნახევარმელოდიები, იმის მიუხედავად, რომ იაპონურ მუსიკაში ნახევარტონები ძალიან გავრცელებულია. ქრომატული სკალა სრულად, თითების და ჩაბერვის კუთხის მონაცვლეობით შეგვიძლია მივიღოთ. ამ ყველაფრიდან გამომდირე მას არ აქვს ბგერის ერთიანი ხარისხი ყველა ნოტზე, რაც დასავლურ მუსიკაში უარყოფით მხარედ შეიძლება ჩაითვალოს, მაგრამ იაპონელი მუსიკოსები ფიქრობენ, რომ სწორედ ტემბრების ეს სიმრავლე განაპირობებს მათი მუსიკის სიმდიდრეს. შაკუჰაჩზე დამკვრელი შეგნებულად ეძებს ბგერებს, რომლებიც დასავლეთში არამუსიკალურ ხმებად ჩაითვლება. ეს თვისებები სხვა იაპონურ ინსტრუმენტებსაც ახასიათებს. 

შაკუჰაჩის ინტერიერი წითლად არის ლაქირებული. ის ტრადიციულად მადაკე ბამბუკისაგან მზადდება. ბამბუკის კვანძები, ბუნებრივი დარღვევები და ლაქები, თავად ინსტრუმენტის ნაწილი ხდება. ასევე არსებობს ხის და სინთეტიკური შაკუჰაჩიც, თუმცა ისინი ძირითადად დამწყებთათვის არის განკუთვნილი. მისი ადრეული ნიმუშები დამზადებულია ნეფრიტისგან, ქვისგან და სპილოს ძვლისგან, რომლებიც შოსოინის საცავში ნარაში, იაპონიაში ინახება.

შაკუჰაჩის სიმარტივის მიუხედავად, მას შეუძლია მდიდარი და მრავალფეროვანი ბგერების წარმოქმნა.

#### **შაკუჰაჩის კავშირი ვაბი-საბისთან** 
ზემოთხსენებულ აღწერას, რომლითაც შაკუჰაჩი ხასიათდება და რომლებშიც მისი „არასრულყოფილება“ გამოსჭვივის, იაპონურ კონცეფციასთან ვაბი-საბისთან, ანუ არასრულყოფილების სილამაზესთან მივყავართ. შაკუჰაჩს ვიზუალურად ბამბუკის ლაქები და დარღვევები ამჩნევია, მას არ აქვს ბგერის ერთიანი ხარისხი ყველა ნოტზე და მისი ნოტები დასავლეთში არამუსიკალურად მიიჩნევა, მაგრამ ვაბი-საბი გვეუბნება, რომ სწორედ ამაშია სილამაზე და მრავალფეროვნება, მთავარი მნიშვნელობა იმას უნდა მივანიჭოთ, რა განცდებს იწვევს ეს საკრავი ჩვენში, რა მნიშვნელობას ატარებს, არა იმას რა ხარვეზებითაა სავსე და აყოლილია თუ არა ის ტენდენციებს და მოდას. ეს ყველაფერი არის სიმბოლო ცხოვრების ხარვეზების და არასრულყოფილების მიმღებლობის. 

### **ისტორია** 
მინი|267x267პქ
ის შორეულ აღმოსავლეთში დაკავშირებულია ფლეიტებთან, როგორიც არის ჩინური შაო და დონგშიაო, კორეული დანსო და თანგსო. მას აქვს უნიკალური ისტორიული ფონი, რომელშიც ჯერ კიდევ მრავალი გადაუჭრელი საიდუმლოა, მათ შორისაა მისი წარმოშობაც.

შაკუჰაჩი იაპონიაში პირველად ჩინეთიდან, VIII საუკუნის დასაწყისში შემოიტანეს.

შაკუჰაჩის შემსრულებლები ახლაც აგრძელებენ ახალი ნაწარმოებების წერას. თანამედროვე კომპოზიტორებმა, როგორებიც არიან ტორუ ტაკემიცუ, აკირა ტამბა და ბელგიელი კლოდ ლედუ, დაწერეს ნაწარმოებები შაკუჰაჩისა და სხვა იაპონური ინსტრუმენტებისთვის. 

### სქოლიო 
კატეგორია:საკრავები
კატეგორია:იაპონური საკრავები
კატეგორია:აზიური საკრავები