open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
კონსტანცა

**კონსტანცა** () — უძველესი ქალაქი აღმოსავლეთ რუმინეთში, დობრუჯას რაიონში, შავი ზღვის სანაპიროზე. კონსტანცის ჟუდეცის ადმინისტრაციული ცენტრი. დაარსდა დაახლოებით ძვ. წ. 600 წელს. 2009 წლის მონაცემებით მოსახლეობა შეადგენს 302 040 ადამიანს.

კონსტანცაშია სიდიდით მეორე მეტროპოლიტენი რუმინეთში (ბუქარესტის მეტროპოლიტენის შემდეგ).

კონსტანცას პორტი, რომლის ფართობია 39.26 კმ² და სიგრძე დაახლოებით 30 კილომეტრი, არის უდიდესი პორტი შავ ზღვაზე და ერთ-ერთი უდიდესი ევროპაში.

## სქოლიო 
კატეგორია:რუმინეთის ქალაქები
კატეგორია:შავიზღვისპირა ქალაქები
ჯურჯუ

**ჯურჯუ** () — ქალაქი რუმინეთში. ჯურჯუს ჟუდეცის დედაქალაქი. მდებარეობს მდინარე დუნაიზე. მშვიდობის ხიდით დაკავშირებულია დუნაის მეორე მხარეს მდებარე ბულგარეთის ქალაქ რუსესთან. ქალაქის მოსახლეობაა 68 923 კაცი (2007). 

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:რუმინეთის ქალაქები
რკინიგზის ტრანსპორტი

მინი|რკინიგზის ტრანსპორტი
**რკინიგზის ტრანსპორტი** — ტრანსპორტის სახეობა, რომელიც მოძრაობს ლიანდაგიან გხაზე, რომელსაც გადააქვს ტვირთი და გადაჰყავს მგზავრები ლოკომოტივების ან ძრავავაგონური წევის საშუალებით. რკინიგზის ტრანსპორტის გაჩენა მჭიდროდაა დაკავშირებული მსხვილი მრეწველობის განვითარებასთან.

## ისტორია
მსოფლიოში პირველი საერთო სარგებლობის რკინიგზა სტოქტონ-დარლინგტონი იყო (სიგრძე 21 კმ. ინგლისელმა ჯ. სტეფენსონმა 1825 წელს ააგო) 30-იან წლებში რკინიგზები გაიყვანის ავსტრიაში, გერმანიაში, ბელგიაში, საფრანგეთში და სხვაგან. 1830 წელს აშშ-ში გაიხსნა რკინიგზა. 1837 წელს რკინიგზის მშენებლობა დაიწყეს რუსეთში. 1850-1870 წლებში კი — სხვა კონტინენტებზეც. რკინიგზის ქსლები განსაკუთრებით გაფართოვდა 1880-1890 წლებში, როდესაც ყოველწლიურად საშუალოდ საექსპლუატაციოდ გადაეცემოდა 20 ათ. კმ. რკინიგზა. ეს აიხსნებოდა რკინიგზის ტრანსპორტის დიდი უპირატესობით ტრანსპორტის სხვა სახეობებთან შედარებით. სარკინიგზო ტექნიკის სრულყოფამ და ტვირთის რკინიგზით გადატანის მოცულობის ზრდამ ხელი შეუწყო გადატანის ღირებულების შემდგომ შემცირებას. რკინიგზით ტვირთის გადატანის დაბალი თვითღირებულება შესაძლებელია ძლიერ მაღალი ტვირთდაძაბულობისა და გადაზიდვის სიშორის შემთხვევაში, აგრეთვე, მძიმეწონიანი მატარებლების გამოყენების დროს. სხვა შემთხვევაში გადაზიდვის თვითღირებულება რამდენჯერმე იზრდება და ხშირად აღემატება ასეთივე ტვირთის ავტოტრანსპორტით გადატანის თვითღირებულებას.

რკინიგზის ქსლის სწრაფ განვითარებას XIX საუკუნის დამლევსა და XX საუკუნის დასაწყისში ხელს უწყობდა მისი სამხედრო სტრატეგიული მნიშვნელობა.

რკინიგზის ტრანსპორტის ტექნიკური აღჯურვილობა სხვადასხვა ქვეყანაში სხვადასხვაგვარია. განსხვავებულია აგრეთვე ლიანდაგის სიგანეც. II მსოფლიო ომამდე რკინიგზაზე ძირითადად გამოიყენებოდა ორთქლის წევა. ამჟამად მრავალ ქვეყანაში ფართოდაა გამოყენებული ელექტრული და თბოწევა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 


კატეგორია:ტრანსპორტის სახეები
ბომბი

[მინი|[GBU-43/B Massive Ordnance Air Blast, ამერიკული წარმოების საავიაციო ბომბი]]
**ბომბი** — ტექნიკური ასაფეთქებელი მოწყობილობა. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Explosive Violence, The Problem of Explosive Weapons 

კატეგორია:საბრძოლო იარაღები
ახ, მეზურნევ

„**ახ, მეზურნევ**“ — ქართული ხალხური სიმღერა, ქალაქური მუსიკის ფოლკლორის თავისებური ნიმუში. მუსიკალური ენის მხრივ უახლოვდება ქალაქური სიმღერის დასავლურ შტოს, სიტყვიერ ტექსტში კი ლაპარაკია მეზურნეზე — ქალაქური სიმღერის აღმოსავკლური შტოს ტიპურ წარმომადგენელზე. ცნობილია სიმღერის ორი ვარიანტი: ერთი ჩაწერა ო. ჩიჯავაძემ (ტექსტი ი. კერესელიძისა). სიმღერა მეტად პოპულარული იყო რევოლუციამდელ ქართველ ახალგაზრდებს შორის. მეორე ჩაიწერა დიმიტრი არაყიშვილმა XX საუკუნის დასაწყისში (კრებული „ერთხმიანი და გუნდური ქალაქური სიმღერა“, 1946, რუსულ ენაზე). სიმღერას საფუძვლად უდევს ქუჩური სახუმარო ტექსტი, თუმცა ჩანს მეფის რუსეთის საწინააღმდეგო განწყობილებაც („ნიკო, ნიკო, რაზბონიკო“ — იგულისხმება მეფე ნიკოლოზ II).

## ლიტერატურა 
**ციციშვილი ნ.,* ქე „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 300, თბ., 1997

კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
ჰექტარი

მინი|1 ჰექტარი — მეტრებში
**ჰექტარი** (აღნიშვნა: '***, ***') — მეტრული ფართობის ზომის ერთეული. 1 ჰა უდრის იმ კვადრატის ფართობს, რომლის გვერდი 100 მეტრია.

1 ჰა = 10 000 მ² = ¹/100 კმ² = 100 არი. 

საქართველოში მიწის ფართობის გაზომვის ძირითადი ერთეული, განსაკუთრებით სოფლის მეურნეობაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ჰექტო...

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფართობის საზომი ერთეულები
კატეგორია:სი სისტემის წარმოებული ერთეულები
ახსირხვა

**ახსირხვა** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გულრიფშის მუნიციპალიტეტში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2734 მ. მდებარეობს აფხაზეთის ქედზე. აგებულია ბაიოსური ტუფ-პორფირიტებით. მთის სოჭნარ-წიფლნარ ტყეს 1800-1900 მ-ს ზემოთ სუბალპური მაღალბალახეულობა და ალპური მდელოები ცვლის.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
ახტალა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ახტალა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ახტალა — კურორტი ქალაქ გურჯაანში
* ახტალა — ქალაქი სომხეთში
* ახტალა — მონასტერი ლორეს პროვინციაში
ახტალა

მინი|300პქ|კურორტი ახტალა
მარჯვნივ|300პქ|მინი|ახტალა
**ახტალა** — ტალახით სამკურნალო კურორტი ქალაქ გურჯაანში. თბილისიდან 122 კმ, ზღვის დონიდან 412 მეტრი. ჰავა ზომიერი კონტინენტური: ზაფხული ცხელი, ზამთარი თბილი, ნალექების საშუალო წლიური რაოდენობა 700 მმ. კურორტის სამკურნალო ფაქტორის ფსევდოვულკანური ტალახი, რომელსაც იყენებენ აბაზანებისთვის, აპლიკაციებისა და ტამპონებისათვის. მას მოიხსენიებენ ვახუშტი ბატონიშვილი (XVIII ს.), ისტორიკოსი პ. იოსელიანი და ექიმი ა. მესხიშვილი (XIX ს.). ახტალის ტალახის სამკურნალო თვისებების საფუძვლიანი შესწავლა დაიწყო კურორტოლოგიისა და ფიზიოთერაპიის სამეცნიერო-კვლევით ინსტიტუტში (დაარსდა 1928) დ. ჯავახიშვილის ხელმძღვანელობით.

ახტალაში არის მოზრდილთა და ბავშვთა სანატორიუმი, პოლიკლინიკა, სააბაზანო (ტალახსამკურნალო). ჩვენებები: მოძრაობის ორგანოთა ქრონიკული დაავადებანი, პერიფერიული ნერვული სისტემისა და გინეკოლოგიური დაავადებანი. სეზონი აპრილ-დეკემბერში.

## ისტორია
ახტალა წარმოადგენდა ცალკე სოფელს, მოიპოვებოდა მადნეული. 1785 წლის 19 სექტემბერს ლეკებმა დაარბიეს სოფელი ახტალა და სოფლიდან გაზიდეს დიდი რაოდენობით ფული, ვერცხლისა და სპილენძის მარაგი. ერთი წლის შემდეგ, 1786 წლის აგვისტოდან ახტალაში განახლდა მადნეულის წარმოება. 1934 წლიდან საქართველოს ცაკ-ის დადგენილებით მოექცა ახალშექმნილი ქალაქ გურჯაანის შემადგენლობაში.

## ლიტერატურა
*

## სქოლიო
კატეგორია:კახეთის მხარის კურორტები
კატეგორია:გურჯაანი
ახოს აღება

**ახოს აღება**, *ახოს ატეხვა* — მიწათმოქმედების ერთ-ერთი უძველესი და ფართოდ გავრცელებული სისტემა. სახნავ-სათესად იყენებდნენ ტყის გაკაფვისა და ჯირკების გადაწვით გამოთავისუფლებულ ნიადაგებს. მათი გამოფიტვის შემდეგ ითვისებდნენ ახალ ფართობებს (საბას განმარტებით, ახო არის „საყანური გაკაფული“, ეს მნიშვნელობა სიტყვას ქართული ეთნოგრაფიულ სინამდვილეშიც ჰქონდა შემონახული). ძველ მიწათმოქმედი ტყის მოახოებისათვის ძირითადად ცეცხლს იყენებდა. ეს ტრადიცია საქართველოში გვიანობამდე შემორჩა. ახოს ასაღებას არჩევდნენ მზიან ადგილს, ამასთან ამჯობინებდნენ ფოთლოვანი ხეების ნადგომს. გაზაფხულზე ხეებს მიწიდან 15-20 სმ სიმაღლეზე ცულით ან სპეციალური ხის „საყვერით“ ქერქს შემოაჭრიდნენ, რის შედეგად ხე ზეზეურად ხმებოდა. ხე-ტყის ნაწილს შეშად იყენებდნენ, ნაწილს — საშენ მასალად, უვარგისს კი ადგილზევე წვავდნენ. „ახალი ნატეხის“ დასამუშავებლად ხმარობდნენ წერაქვს, ცულწერაქვს, ქაჩს, ორთოხს და სხვას. პირველი ორი-სამი წლის მანძილზე სახვნელ იარაღს არ იყენებდნენ, რადგან ნაკვეთში დარჩენილი ხის ფესფები სახვნელის მუშაობას აბრკოლებდა.

საახოედ ტყის გაკაფვას ხევსურეთში „ტყის დანაყვა“ ეწოდებოდა. საახოო სისტემასთან მჭიდროდ იყო დაკავშირებული ქერის მოყვანა. სხვა დანარჩენი მარცვლეული „ახალ ნატეხ“ ნიადაგში ვერ ხარობდა. ორი-სამი წლის შემდეგ ნაკვეთზე სხვა მარცვლეულსაც თესავდნენ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
ბელა ახმადულინა

**ბელა (იზაბელა) ახატის ასული ახმადულინა** ( დ. 10 აპრილი, 1937, მოსკოვი — გ. 29 ნოემბერი, 2010, მოსკოვი) — რუსი პოეტი.

## ბიოგრაფია 
1960 წელს დაამთავრა მაქსიმ გორკის სახელობის ლიტერატურის ინსტიტუტი. ლექსებს ბეჭდავდა 1955 წლიდან. პირველი კრებული „სიმი“ 1962 წელს გამოსცა. ლირიკული ლექსების გარდა ავტორია პიემების, მოთხრობების, ნარკვევების, ლიტერატურული პორტრეტებისა და ესეებისა. ახმადულინას შემოქმედებაში დიდი ადგილი უკავია მხატვრულ თარგმანს. მან პირველმა წარუდგინა რუსულენოვან მკითხველს ანა კალანდაძე და პირველმა დაარღვია გალაკტიონ ტაბიძის უფერულ თარგმანთა სტერეოტიპი და რუსულად ააჟღერა მისი შედევრები. მანვე შესანიშნავად თარგმნა ნიკოლოზ ბარათაშვილის, გალაკტიონ ტაბიძის, ს. ჩიქოვანის, კ. კალაძის, ი. აბაშიძის, გ. აბაშიძის, ი. ნონეშვილის, ა. სულაკაურის, მ. ქვლივიძის, თ. ჭილაძის, ო. ჭილაძის, მ. ფოცხიშვილის, ი. ორჯონიკიძის, აგრეთვე აფხაზი მწერლების: ბ. შინქუბას და ვ. თარბას ნაწარმოებები.

საქართველოს განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს ახმადულინას შემოქმედებაში მისი ნაწარმოებების მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოსადმია მიძღვნილი. წლების მანძილზე ახმადულინას ლექსები პირველად ჟურნალ „ლიტერატურნაია გრუზიაში“ () იბეჭდებოდა. საქართველოშივე, გამომცემლობა „მერანში“ გამოვიდა პოეტის ყველაზე ვრცელი კრებულები „სიზმრები საქართველოზე“ (1977, 1979), რომლებიც მოიცავს მანამდე გამოქვეყნებულ სხვადასხვა ჟანრის (ლექსები, პოემები, თარგმანები, პროზა, წერილები) ნაწარმოებებს და პირველ პუბლიკაციებსაც (რედაქტორ-შემდგენელი გ. მარგველაშვილი).

1977 წელს ახმადულინა გახდა ამერიკის ხელოვნებისა და ლიტერატურის აკადმიის საპატიო წევრი. 1989 წელს მიენიჭა სსრკ-ის სახელმწიფო პრემია. საერთაშორისო „ტრიუმფის პრიზის“ ლაურეატი (1993).

დაკრძალულია მოსკოვში, ნოვოდევიჩის სასაფლაოზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Произведения Беллы Ахмадулиной в Библиотеке поэзии
* www.abella.in — Белла Ахатовна Ахмадулина. Биография и стихотворения 
* Ахмадулина на Стихии 
* Стихи Ахмадулиной на stroki.net
* Союз писателей Грузии скорбит в связи со смертью Беллы Ахмадулиной // "Новости-Грузия"

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:რუსი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1937
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში დაბადებულები
აჯა

**აჯა**, *ჰაჯა* ( *ჰაჯათ*) — ძველ საქართველოში ხელისუფლისადმი მიმართული თხოვნა-ვედრება სამართლის ან რაიმე წყალობის მისაღებად. სამართლის მთხოვნელის აჯას ანუ საჩივარს (გვიანდელი არზა) განიხილავდა სათანადო ხელისუფალი ან სასამართლო დაწესებულება (ერთ დროს სააჯარო კარი). აჯის შედეგად წყალობის მიღება საგანგებო მინიშნებით აისახებოდა საბუთში (მაგ.: „... მამულის წიგნსა გვეაჯენბით, ვისმინეთ აჯა და მოხსენება თქუენი... შეგიწყალეთ და გიბოძეთ...“). წყალობის სიგელის იმ ნაწილს, სადაც თხოვნის მოკლე შინაარსი იყო გადმოცემული, *ჰაჯა-მოხსენება* ეწოდებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
აჯამეთის არხი

**აჯამეთის არხი** — სარწყავი სისტემა ზესტაფონისა და ბაღდათის მუნიციპალიტეტებში.

არხი იწყება სოფელ ქვედა საქარასთან, მდინარე ყვირილის მარჯვენა ნაპირზე და მის პარალელურად მიემართება. სოფელ ახალ სვირთან აკვედუკით ყვირილის მარცხენა მხარეზე გადადის და მთავრდება ვარციხესთან, მდინარე ხანისწყალთან. სიგრძე 30 კმ. არხში წყლის საშუალო ხარჯი 3 მ³/წმ. საექსპლუატაციოდ გადაეცა 1950 წელს. რწყავს 3,5 ათ. ჰა ფართობს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს არხები
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი
კატეგორია:ბაღდათის მუნიციპალიტეტი
აჯამეთის აღკვეთილი

**აჯამეთის აღკვეთილი** (ყოფ. *აჯამეთის სახელმწიფო ნაკრძალი*) — აღკვეთილი იმერეთის მხარეში ქუთაისიდან 15 კმ-ზე. დაარსდა 1935 წელს, ფართობი 4848 ჰა. შექმნილია ორი მასივისაგან: აჯამეთის მუხნარისა (3742 ჰა, მდ. რიონის მარცხენა შენაკადებს — ყვირილასა და ხანისწყალს შორის) და ვარციხის მასივისაგან (1106 ჰა, ხანისწყლის მარცხენა მხარეს).

აჯამეთის აღკვეთილში შემონახულია კოლხური ტიპის იმერული მუხის რელიქტური ტყეები (მუხნარების ხნოვანება 120-200 წლებს შორის მერყეობს), კავკასიური ძელქვის წმინდა კორომები (1,5 ჰა) და აგრეთვე ჰართვისის მუხა. აჯამეთის სახელმწიფო ნაკრძალში წარმოდგენილია ტყის სხვა ჯიშებიც: იფანი, კავკასიური რცხილა, მინდვრის ნეკერჩხალი, პანტა, თამელი. ქვეტის ჯიშებიდან ყველაზე მეტად გავრცელებულია იელი და კუნელი, რომლებიც ზოგან გაუვალ რაყას ქმნის. აჯამეთის სახელმწიფო ნაკრძალში ძუძუმწოვრებიდან გვხვდება შველი, მელა, თეთრყელა კვერნა, მაჩვი, კურდღელი, ციყვი. ფრინველებიდან საყურადღებოა ტყის ქათამი. აჯამეთის აღკვეთილის ძირითადი მიზანია კოლხეთის ტყის ნიმუშისა და მესამეული ეპოქის იმერული მუხის, ჰართვისის მუხის, ძელქვისა და აგრეთვე ფაუნის დაცვა, მომრავლება და მეცნიერული შესწავლა. აჯამეთის აღკვეთილი საქართველოს ბუნების უნიკალური ძეგლია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს აღკვეთილების სია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს აღკვეთილები
აჯილაკი

**აჯილაკი**, *აჯლა* — მესხურ-ჯავახური დარბაზის ერთ-ერთ კუთხეში საქორწილოდ გამართული, ხალიჩებით დამშვენებული მაღალი ტახტი ნეფე-დედოფლისათვის. ნეფეს ნათლია (მეჯვარე) ეჯდა გვერდით, დედოფალს — მდადე.

## ლიტერატურა 
* *მაკალათია ს*., მესხეთ-ჯავახეთი, თბ., 1938;
* *ჩიტაია გ.,* გლეხის სახლი ქვაბლიანის ხეობაში, «მიმომხილველი», 1926, ტ., 1
* *ჩიქოვანი თ.,* ამიერკავკასიის ხალხურ საცხოვრებელ ნაგებობათა ისტორიიდან, თბ., 1967;

კატეგორია:ქართული ტრადიციები
აჯიღა

**აჯიღა** — ქალის წამოსასხამი ძველ საქართველოში, ბამბის ქსოვილისაგან შეკერილი ოთხკუთხი განიერი ჩადრისებრი მოსაბურავი; ორ მხარეს სარტყელში ჩაკეცილი წამოსასხამით მანდილოსანი ისე იყო თავით ფეხებამდე დაფარული, რომ თვალებიღა უჩანდა.
## იხილეთ აგრეთვე 
* ჩადრი

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
აჰბიუქი

**აჰბიუქი** — მუსტიეს ხანის ნამოსახლარი-სახელოსნო. მდებარეობს ქ. სოხუმის ჩრდილოეთით 6 კმ-ზე, იაშთხვისა და აჰბიუქის მთათა ფერდობებს შორის მოქცეულ ველზე. შეისწავლა ს. ზამიატნინმა 1934-1938 წლებში. მასალა შეგროვებულია მიწის ზედაპირზე. ნუკლეუსები, ანატკეც-ლამელები და იარაღი დამზადებულია ე. წ. დანიური იარუსის კაჟისაგან და დაფარულია მოთეთრო პატინით. ანატკეც-ფირფიტების დიდი უმრავლესობა ლევალუას ტიპისაა - დიდი ზომისა და სწორი პროპორციული მოყვანილობისა. ნუკლეუსზე დარტყმის მოედანი შესწორებულია. აღსანიშნავია ნუკლეუსებიდან გადაკეთებული საჩეხები, სახოკები, ლევალუაზური და მუსტიჟური წვეტანები, ორმხრივ დამუშავებული იარაღის ფრაგმენტი და ა. შ. სხვა პერიოდის ქვის ინვენტარი აჰბიუქის მასალაში არ ურევია.
## ლიტერატურა
* *თუშაბრამიშვილი დ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 112, თბ., 1977

კატეგორია:სოხუმის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ახიბოხი

**ახიბოხი**, **აჰიბოხი**, **აჰ-იბოხვი**, **თურქული ქუდი** — მთა საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში, გუდაუთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ბზიფის ქედზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2515.6 მ. აგებულია ზედაიურული და ქვედაცარცული კირქვებით. ახასიათებს რელიეფის კარსტული ფორმები. კალთების ქვედა ნაწილი შემოსილია ტყით, ზედა — სუბალპური და ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
კატეგორია:აფხაზეთის კავკასიონის მთები
ახუნი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ახუნი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ახუნი — მთა საქართველოში;
* ახუნი — მთა რუსეთში;
* ახუნი — სოფელი რუსეთის ფედერაციაში, ბაშკირეთის რესპუბლიკის ბუზდიაკის რაიონში.
ბაადე (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაადე** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბაადე, ვოლტერ — გერმანელი ასტრონომი
* ბაადე, ფრიც — გერმანელი ეკონომისტი

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
დიდი ახუნი

**დიდი ახუნი** () — მთა დასავლეთ კავკასიონზე, ქალაქ სოჭის მახლობლად, კრასნოდარის მხარეში. სიმაღლე 663 მ. თხემზე აღმართულია 30 მ-იანი გადმოსახედი კოშკი, საიდანაც ზღვის სანაპიროს ხედი იშლება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კრასნოდარის მხარის მთები
ვალტერ ბაადე

**ვალტერ (უოლტერ) ბაადე** (; დ. 24 მარტი, 1893, შრეტინგჰაუზენი, გერმანიის იმპერია — გ. 25 ივნისი, 1960, გეტინგენი) — გერმანელი ასტრონომი. 1919-1931 წლებში მუშაობდა ჰამბურგის ობსერვატორიაში, 1931-1958 აშშ-ში. ბაადე უმთავრესად ცნობილია ანდრომედეს ნისლეულის გამოკვლევით. 1943 წელს ბაადემ მოახერხა ანდრომედეს გულის დაშლა ვარსკვლავებად და მათი შესწავლის სუფუძველზე, საბჭოთა ასტრონომებთან ერთდოულად, დაადგინა, რომ გალაქტიკებში ვარსკვლავები ძირითადად ქმნიან ორი ტიპის დასახლებას, რომლებსაც მან I და II დასახლებები უწოდა. იმავე ნისლეულის სფერულ გროვებზე დაკვირვებების შედეგად დაასკვნა, რომ გალაქტიკებს შორის მანძილების სკალა, რომელიც 1918 მიიღეს, მცდარია და დაახლოებით ორჯერ უნდა გაიზარდოს.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ბაადე.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
ბაინდურ არაგვის ერისთავი

**ბაინდურ არაგვის ერისთავი** — XVII საუკუნის II ნახევრის და XVIII საუკუნის დასაწყისის მოღვაწე, ძე რევაზ არაგვის ერისთავისა. 1696 წელს  ერეკლე I-მა დანიშნა ერისთავად. გადააყენეს დაახლოებით 1703 წელს, როდესაც ირანიდან დაბრუნდა პატიმრობაში მყოფი გიორგი არაგვის ერისთავი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არაგვის ერისთავები
ბაამიანი

**„ბაამიანი“** — XVI საუკუნის ქართული ლიტერატურის ანონიმური ძეგლი, ფირდოუსის „შაჰნამეს“ ერთ-ერთი გაგრძელების, პოემა „ბაჰმანნამეს“ (XII საუკუნე) ქართული პროზაული თარგმანი, არსებობს „ბაჰმანნამეს“ გვიანდელი, როგორც პოეტური, ისე პროზაული ვერსიები. ზოგი მათგანი „შაჰნამეს“ ტექსტშიცმოხვდა ინტერპოლაციის სახით. „ბაამიანს“ საფუძვლად უდევს „ბაჰმანნამეს“ XV საუკუნის სპარსული პოეტური ვერსია. მასში აღწერილია ისფენდიარის შვილის ბაჰმანის (ბაამანის) საფალავნო თავგადასავალი. ქართველი მთარგმნელი ზუსტად მისდევს ორიგინალს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი ქართული ლიტერატურა
ახუნი

**ახუნი** — მთა საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, დუშეთის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ქართლის ქედის დასავლეთ განშტოებაზე, მდინარე ფშავის არაგვის შენაკადის — შარახევის სათავესთან. სიმაღლე ზღვის დონიდან 2267 მ. კალთები შემოსილია ფოთლოვანი ტყით, ზემოთ სუბალპური მდელოა. მთის აღმოსავლეთით ამავე სახელწოდების უღელტეხილზე გადადის ბილიკი ფშავიდან (ჩარგლულის ხეობიდან) ივრის ხეობაში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მთები
თურქეთ-იტალიის ომი

**თურქეთ-იტალიის ომი** ან **იტალია-თურქეთის ომი** (იტალიურად: *Guerra di Libia*, „ლიბიური ომი“, თურქულად: *Trablusgarp Savaşı*, „ტრიპოლიტანური ომი“) —ოსმალეთის იმპერიასა და იტალიის სამეფოს შორის 1911 წლის 29 სექტემბრიდან 1912 წლის 18 ოქტომბრამდე მიმდინარე სამხედრო დაპირისპირება.

ამ ომის შედეგად იტალიის სამეფომ მოახდინა ოსმალეთის იმპერიის პროვინციების: ტრიპოლიტანიას, ფეზანის და კირენაიკას ოკუპაცია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* ოსმალეთის იმპერიის ხელშეკრულებების სია

## ლიტერატურა 
* Beehler, William Henry. *The history of the Italian-Turkish War, September 29, 1911, to October 18, 1912*. Editor: The Advertiser-republican, 1913. Reprint: Harvard University. Harvard, 2008
* Biddle, Tami Davis, *Rhetoric and Reality in Air Warfare: The Evolution of British and American Ideas about Strategic Bombing, 1914–1945*. Princeton University Press, Princeton 2002. ISBN 978-0-691-12010-2.
* Childs, Timothy W. *Italo-Turkish Diplomacy and the War Over Libya, 1911–1912*. Brill, Leiden, 1990. ISBN 90-04-09025-8.
* Crow, Duncan, and Icks, Robert J. *Encyclopedia of Armored Cars*. Chatwell Books, Secaucus, New Jersey, 1976.  ISBN 0-89009-058-0.
* Maltese, Paolo. "L'impresa di Libia", in *Storia Illustrata* #167, October 1971.
* Paris, Michael. *Winged Warfare*. Manchester University Press, New York, 1992, pp.&nbsp;106–115.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Turco-Italian War  at Turkey in the First World War website

*
*Map of Europe  during Italo-Turkish War at omniatlas.com

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
კატეგორია:იტალიის ომები
კატეგორია:ლიბიის ისტორია
კატეგორია:ოსმალეთის იმპერიის ომები
კატეგორია:ომები ქვეყნებს შორის
ვოლგოგრადი

**ვოლგოგრადი** (რუს Волгогра́д) — ქალაქი ცენტრალურ რუსეთში. იგი არის ვოლგოგრადის ოლქის ადმინისტრაციული ცენტრი. მოსახლეობა - 1,018,830 ადამიანი (2013 წლის 1 იანვრის მონაცემებით). ცნობილია, როგორც სტალინგრადის ბრძოლის ადგილი. 

## სქოლიო 
კატეგორია:სსრკ-ის გმირი ქალაქები
კატეგორია:ვოლგოგრადის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:რუსეთის ოლქების დედაქალაქები
ოპერაცია ურანუსი

მინი|აღმოსავლეთის ფრონტი ოპერაცია ურანუსის შემდეგ (ყვითლი რკალი)
**ოპერაცია „ურანუსი“** — მეორე მსოფლიო ომის დროს საბჭოთა ჯარების სამხედრო ოპერაცია, რომელსაც გერმანიის მეექვსე არმიის, რუმინეთის მესამე და მეოთხე არმიების და გერმანიის მეოთხე „პანცერ“ არმიის ნაწილის ალყაში მოქცევა მოყვა. ოპერაცია წარმოადგენდა სტალინგრადის ბრძოლის ნაწილს. ოპერაციის მიზანი იყო გერმანიის ძალების სტალინგრადში და მის გარშემო განადგურება.

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*Order of Battle for operation Uranus , by Anton Joly

კატეგორია:მეორე მსოფლიო ომი
ძიუდოს გენიოსი II

**ძიუდოს გენიოსი II** — რეჟისორ აკირა კუროსავას ფილმი. გამოვიდა 1945 წელს. ითვლება პროპაგანდისტულ ფილმად.

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1945 წლის ფილმები
ვინც მომავალს ქმნის

**ვინც მომავალს ქმნის** — რეჟისორ აკირა კუროსავას ფილმი. გამოვიდა 1946 წელს. კუროსავამ იგი საკუთარი ოფიციალური ფილმოგრაფიიდან ამოიღო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:იაპონური ფილმები
კატეგორია:აკირა კუროსავას ფილმები
კატეგორია:1946 წლის ფილმები
ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

**ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი** — სახელმწიფო ნაკრძალი ახმეტის მუნიციპალიტეტში, სოფელ ბაბანეურსა და არგოხთან, კავკასიონის მთავარი ქედის კალთების ძირში, მდინარე ალაზნის ნაპირზე, ზღვის დონიდან 439-985 მ. შედის ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიების ადმინისტრაციის შემადგენლობაში. ნარკძალის ფართობია 834 ჰა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბაწარა-ბაბანეურის დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## რესურსები ინტერნეტში 
* დაცული ტერიტორიების სააგენტო / ბაბანეურის სახელმწიფო ნაკრძალი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:კახეთის მხარის ნაკრძალები
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტი
ბაბარი

**ბაბარი** (შუმერულად ბამბარ < ბარბარ - ბრიალა, თეთრ-თეთრი) — შუმერთა მზის ღვთაება, მზის ღმერთის თუს ანუ შამაშის ერთ-ერთი სახელი. მას უკავშირებენ ქართულ წარმართულ ღვათაებას ბარბალეს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბარბარობა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შუმერული მითოლოგია
ბაბი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაბი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაბი — ბაბიზმის დამფუძნებელი 
* ბაბი — სოფელი ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში
* ბაბი — სოფელი აზერბაიჯანში, ფუზულის რაიონში
არნო ბაბაჯანიანი

**არნო არუთინის ძე ბაბაჯანიანი** (; დ. 22 იანვარი, 1921, ერევანი, სომხეთი — გ. 15 ნოემბერი, 1983, მოსკოვი, რუსეთი) — სომეხი და საბჭოთა კომპოზიტორი და პიანისტი, სსრკ სახალხო არტისტი (1971). 

## ბიოგრაფია
1947 წელს დაამთავრა ერევნისა და მოსკოვის (1948, პროფ. კ. იგუმნოვის კლასი) კონსერვატორიები. დემოკრატიული ახალგაზრდობის საერთაშორისო ფესტივალების ლაურეატი პრაღასა (1947) და ბუქარესტში (1953). ბაბაჯანიანის სტილის ჩამოყალიბებაზე გავლენა იქონია სერგეი რახმანინოვისა და არამ ხაჩატურიანის შემოქმედებამ. ბაბაჯანიანის უმთავრესი ნაწარმოებებია: „გმირული ბალადა“, ფორტეპიანოსა და ორკესტრისათვის (1950, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), საფორტეპიანო ტრიო (1953), 6 სურათი ფორტეპიანოსათვის (სომხეთის სახელმწიფო პრემია, 1967), პოემა-რაფსოდია სიმფონიური ორკესტრისათვის (1954), კონცერტები ვიოლინოსა (1949) და ვიოლენჩელოსათვის (1962), 2 სიმებიანი კვარტეტი, სავიოლინო სონატა, მრავალი პოპულარული სიმღერა, მუსიკა კინოფილმებისათვის.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1951 — სტალინური პრემია (III ხარისხის)
* 1956 — სომხეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1956 — შრომის წითელი დროშის ორდენი
* 1962 — სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტი
* 1967 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია
* 1971 — სსრკ-ის სახალხო არტისტი
* 1981 — ლენინის ორდენი
* 1983 — სომხეთის სსრ-ის სახელმწიფო პრემია (გარდაცვალების შემდეგ)

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
*

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
კატეგორია:ერევანში დაბადებულები
ბაბილონის გოდოლი

[thumb|[ბაბილონის გოდოლი (ნახატი)|ბაბილონის გოდოლი, მხატვარი ბრეიგელი, პიტერ უფროსი (1563)]]
**ბაბილონის გოდოლი** — ძველი აღთქმის თანახმად, (დაბადება, თავი 11) მსოფლიო წარღვნის შემდეგ ადამიანებმა განიზრახეს სენაარის მიწაზე (მესოპოტამია) ქალაქისა და ისეთი კოშკის აშენება, რომელიც ცას მისწვდებოდა. ადამიანის თავხედობით განრისხებულმა ღმერთმა აურია მათ ენა და გაფანტა მთელ დედამიწაზე. დაუმთავრებელ ქალაქს ეწოდა ბაბილონი (სახელწოდებას ლეგენდა უკავშირებს ძველ ებრაულ სიტყვას ბალალ — არევას). მითში თავისებურად აისახა ბაბილონის ზიქურათების (სატაძრო-რელიგიური დანიშნულების გიგანტური შენობები) მშენებლობა და მასში სხვადასხვა ეთნიკური ჯგუფის მონაწილეობა. გადატანით — უწესრიგოდ მოფუსფუსე ბრბო, აურზაური, არეულობა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პიტერ ბრეიგელ უფროსის ნახატი „ბაბილონის გოდოლი“

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბაბილონეთი
კატეგორია:ძველი აღთქმა
კატეგორია:ძველი შუამდინარეთი
ბაბირუსა

**ბაბირუსა** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ღორისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე 100 სმ-მდე აღწევს, სიმაღლე — 80 სმ-მდე. იწონის 60–100 კგ-ს. ტახს გრძელი და უკან გადაგრეხილი ეშვები აქვს, ნეზვს — მოკლე. გვხვდება სულავესისა (ინდონეზია) და ზოგიერთ მიმდებარე კუნძულზე. ბაბირუსები კოლტებად ცხოვრობენ ჭაობიან ტყეებსა და სანაპირო ჯაგნარში. მეღამური ცხოველია. იკვებება სხვადასხვაგვარი მცენარეებითა და ცხოველებით. სქესობრივ სიმწიფეს 5–10 თვეში აღწევს. მაკეობა 4 თვე გრძელდება. ყრის 1–3 გოჭს. ისინი რძით იკვებებიან 6,5–8 თვის განმავლობაში. ბაბირუსაზე ნადირობს ადგილობრივი მოსახლეობა. ხორცისა და ტყავის გარდა იყენებენ ეშვებსაც (სხვადასხვა ნაკეთობებისათვის). ცოცხლობენ 10–14  წელი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ბაბირუსა
ბაბუაწვერა

**ბაბუაწვერა** (ლათ. Taraxacum) — მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. აქვს ფესვის ყელთან შეკრებილი ფრთისებრ დანაკვთული ფოთლები. საყვავილე ღერო უფოთლოა, ღრუიანი, შეიცავს რეწვენს და ბოლოვდება მარტოული კალათა ყვავილებით. ყვავილები ყვითელი ან ვარდისფერია, იშვიათად მეწამული, ნაყოფი — თესლურა. 

ცნობილია ბაბუაწვერას 100 სახეობა. საქართველოში გვხვდება 9, მათგან 4 კავკასიის ენდემია. ფართოდაა გავრცელებული Taraxacum officinale, რომლის ფესვსა და მიწისზედა ნაწილს იყენებენ მედიცინაში. თაფლოვანი მცენარეა. ბაბუაწვერას ზოგი სახეობის (ქოქ-საღიზი) ფესვები მაღალი ხარისხის კაუჩუკს შეიცავს.

## ქიმიური შემადგენლობა 
მცენარის ფოთლებსა და ფესვებში აღმოჩენილია ინსულინი, მთრიმლავი ნივთიერებები, ასკორბინის მჟავა, კაუჩუკი, ცვილი, რკინა, კალციუმი, ფოსფორი, ფისები და სხვა.

## გამოყენება 
ბაბუაწვერა ფართოდ გამოიყენება ხალხურ მედიცინაში ღვიძლის, ნაღვლის ბუშტის კენჭოვანი დაავადებების, სიყვითლისას და გასტრიტების დროს. ნედლი ფოთლებისაგან მომზადებულ სალათას ხმარობენ როგორც შარდმდენ, ამოსახველებელ, სისხლისგამწმენდ, ნაღველმდენ და საფაღარათო საშუალებას. ბაბუაწვერის წვენს სვამენ ღვიძლის, შარდის ბუშტის დაავადებებისა და სიყვითლის დროს. ნედლი ფოთლები და წვენი გამოიყენება ათეროსკლეროზის, ანემიის და კანის დაავადებებისას.

## გალერეა 

სურათი:Babuawvera.jpg|
სურათი:Loewenzahn 20.jpg|
სურათი:Dandelion01.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში 
*სამკურნალო მცენარეები – ბაბუაწვერა
*ბაბუაწვერა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
ბაბისმთა

**ბაბისმთა**, **დონღუზორუნი** ( Донгуз-Орун) — მთა საქართველოსა და რუსეთის (ყაბარდო-ბალყარეთი) საზღვარზე, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში, მესტიის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს კავკასიონის მთავარ წყალგამყოფ ქედზე, მდინარეების ბაქსანის, ნაკრისა და დოლრის წყალგამყოფზე. კლდიან-ყინულიანი მასივია (4454 მ), რომლიდანაც სამხრეთისაკენ გადაჭიმულია ცალგმილის ქედი. ბაბისმთიდან იწყება მყინვარები: ლედეშდვი, დოლრა და ჯვარედინი მყინვარი დონღუზორუნი.

## სქოლიო
კატეგორია:სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის მთები
კატეგორია:ყაბარდო-ბალყარეთის მთები
ივანე ბაბუშკინი

**ივანე ვასილის ძე ბაბუშკინი** (რუს. Иван Васильевич Бабушкин; დ. 15 იანვარი, 1873, სოფ. ლედენგსკოე, ტოტმის მაზრა, ვოლოგდის გუბერნია, რუსეთის იმპერია — გ. 18 იანვარი, 1906, სადგური მისოვსკი, ჩიტის ოლქი, რუსეთის იმპერია) — პროფესიონალი რევოლუციონერი, ბოლშევიკი. ცნობილი იყო პარტიული ფსევდონიმებით: *ნიკოლაი ნიკოლაევიჩი*, *ბოგდანი*, *ნოვიცკაია* და სხვ.

## ბიოგრაფია
დაიბადა გლეხის ოჯახში. 1894 წელს იყო მუშათა მარქსისტული წრის წევრი პეტერბურგში, რომელსაც ლენინი ხელმძღვანელობდა. 1895 წელს აქტიურად მონაწილეობდა პეტერბურგის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირის“ საქმიანობაში ეწეოდა რევოლუციურ მუშაობას პეტერბურგის ქარხნების მუშთა შორის, აყალიბებდა მუშათა წრეებსა და ბიბლიოთეკებს. 

1896 წელს დააპატიმრეს „ბრძოლის კავშირის“ საქმიანობის გამო და 1897 წელს ეკატერინოსლავში გადაასახლეს. იყო ეკატერინოსლავის „მუშათა კლასის განთავისუფლებისათვის ბრძოლის კავშირის“ ერთ-ერთი ორგანიზატორი, 1898 წლის ოქტომბერში ჩამოაყალიბა ეკატერინოსლავის კომიტეტი. 1900 წელს დააარსა არალეგალური გაზეთი „იუჟნი რაბოჩი“, იყო ლენინური „ისკრის“ აგენტი და მისი აქტიური კორესპონდენტი. 

1900–1901 წლებში რევოლუციურ მოღვაწეობას ეწეოდა მოსკოვში, სმოლენსკში, პოლოცკში, ორეხოვო-ზუევოში, ივანოვო-ვოზნესენსკში და სხვაგან. 1902 წელს გაიქცა ეკატერინოსლავის ციხიდან და ლონდონში წავიდა, იმავე წლის ოქტომბერში კი რუსეთში დაბრუნდა. იყო რსდმპ პეტერბურგის კომიტეტის წევრი, ებროდა „ეკონომისტებსა“ და ზუბატოველებს, იცავდა ლენინური „ისკრის“ პოზიციებს. 

1903 წელს დააპატიმრეს და 5 წლით გადაასახლეს ვერხოიანსკში (აღმოსავლეთი ციმბირი). გაათავისუფლეს 1905 წლის ამნისტიით. ბაბუშკინი აქტიურად მონაწილეობდა 1905–1907 წლების რევოლუციაში. იყო რსდმპ ირკუტსკისა და ჩიტის კომიტეტების წევრი, ჩიტის შეიარაღებული აჯანყების ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. 

1906 წელს ჩიტიდან ირკუტსკში იარაღის გადაზიდვის დროს შეიპყრეს და 18 იანვარს საქმის გამოუძიებლად და გაუსამართლებლად დახვრიტეს. ბაბუშკინის სახელი ეწოდა ბურიატეთის ქ. მისოვსკს (1941 წლიდან).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Бабушкин И.В. (1873-1906), революционер

## სქოლიო
კატეგორია:რუსი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადებული 15 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 18 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1906
კატეგორია:რსდმპ-ის წევრები
ბაბუინი

**ბაბუინი** (Papio cynocephalus) — მაიმუნი ანთრისებრთა ოჯახისა. სხეულის სიგრძე საშუალოდ 75 სმ, კუდისა — 60 სმ-მდე. ბალანი მოყვითალოა. გავრცელებულია ცენტრალურ და აღმოსავლეთ აფრიკაში. იკვებება მცენარეებითა და პატარა ცხოველებით. ზოგან დიდ ზიანს აყენებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებს. ხშირად ჰყავთ ზოოპარკებსა და სამხეცეებში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Yellow baboon — Wisconsin National Primate Research Center  

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ანთრისებრნი
კატეგორია:კენიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:მოზამბიკის ძუძუმწოვრები
ბაგა (ჩასაყრელი)

**ბაგა**, საკვების ჩასაყრელი (ფიცრული ან წნული) საქონლის საზამთრო სადგომი, მთიულეთში *სანაყრეს* უწოდებენ, იმერეთში *საპირეს*, გურიაში *პირის ბაგას*. გამართულია კედლის გაყოლებით, ძირს ფიცარი აქვს დაგებული, ბაგაზე დაბმულ პირუტყვს თავთავისი ადგილი აქვს მიჩენილი, რაც ხელს უწყობს საკვების რაციონალურად გამოყენებას.
## ლიტერატურა 
* *თოფურია ნ.,* ქსე, ტ. 2, გვ. 125, თბ., 1977

კატეგორია:ცხოველთა ნაგებობები
ბაგაჟიაშთა

**ბაგაჟიაშთა** — აფხაზეთის გულრიფშის რაიონის სოფლების პირველი ბაგაჟიაშთის და მეორე ბაგაჟიაშთის ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:გულრიფშის მუნიციპალიტეტი
ბაგატელი

**ბაგატელი** (, სამშვენისი) — მცირე ზომის ინსტრუმენტული პიესა, უპირატესად ფორტეპიანოსათვის. სახელწოდება "ბაგატელი" პირველად ფ. კუპერენმა გამოიყენა. საფორტეპიანო ბაგატელები დაწერეს ლ. ბეთჰოვენმა (პიესების სამი სერია), ბ. ბარტოკმა, ა. ლიადოვმა, კამერულ-ინსტრუმენრული ანსამბლებისათვის - ანტონინ დვორჟაკმა, ანტონ ვებერნმა.
## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 2, გვ. 125, თბ., 1977

კატეგორია:მუსიკალური ფორმები
ბაგები (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაგები** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაგები — ღია ვარსკვლავთა გროვა 
* ბაგები — ახალგორის რაიონის სოფლების ძველი სახელწოდება
* ბაგები — უბანი თბილისში
ბაგა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაგა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაგა — საკვების ჩასაყრელი
* ბაგა — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* ბაგა — მუნიციპალიტეტი ბარსელონის პროვინციაში. 

## იხილეთ აგრეთვე
ბაგინეთი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაგინეთი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ბაგინეთი — იგივეა რაც არმაზციხე
* ბაგინეთი — სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში
ბაგრამიანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ბაგრამიანი** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბაგრამიანი, ივანე — საბჭოთა კავშირის მარშალი
* ბაგრამიანი, მოვსეს — სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
მოვსეს ბაგრამიანი

**მოვსეს ბაგრამიანი** () — სომეხი ხალხის განმათავისუფლებელი მოძრაობის მოღვაწე XVIII საუკუნეში.  

დაიბადა ყარაბაღში. ერთხანს რუსეთში ცხოვრობდა. 1763 წელს იოსებ ემინთან ერთად კავკასიაში ჩამოვიდა და მასთან ერთად სცადა აეჯანყებინა სომხეთი ირანისა და ოსმალეთის წინააღმდეგ. 1768 წლიდან ინდოეთში ცხოვრობდა. აქტიური წევრი გახდა მადრასში დაარსებული შაჰამირ შაამირიანის წრისა. 1773 წელს გამოაქვეყნა თხზულება „ახალი წიგნი, წოდებული დარიგებად“ (შემოკლებული რუსული თარგმანი 1789), რომელშიც სომეხ ხალხს სამშობლოს განთავისუფლებიდაკენ მოუწოდებდა. შემდეგ მონაწილეობა მიიღო მომავალი, დამოუკიდებელი სომხეთის რესპუბლიკის კონსტიტუციის პროექტის შედგენაში. ბაგრამიანი რუსული ორიენტაციის მომხრე იყო და სომხეთის სახელმწიფოებრიობის აღდგენა რუსეთის დახმარებითა და მფარველობით ესახებოდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი რევოლუციონერები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
კატეგორია:გარდაცვალების წელი უცნობია
ბაგები (ახალგორი)

**ბაგები** — ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ბაგებისა და ქვემო ბაგების ძველი სახელწოდება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტი
ლენინის მავზოლეუმი

300px|მინი|მავზოლეუმი ღამით

**ლენინის მავზოლეუმი** () — საბჭოთა კავშირის ბელად ვლადიმერ ლენინის აკლდამა. მისი ბალზამირებული ცხედარი სახალხოდ იყო გამოფენილი მისი გარდაცვალებიდან — 1924 წლიდან. ალექსეი შჩუსევის სადა, თუმცა მონუმენტური გრანიტის ნაგებობა უძველესი მავზოლეუმების — ჯოსერის პირამიდისა და სირიუს დიდის აკლდამის — ელემენტებს შეიცავს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:საბჭოთა კავშირი
კატეგორია:მოსკოვი
კატეგორია:რუსეთის მავზოლეუმები
ბაგრატ I

**ბაგრატ I** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* ბაგრატ I კურაპალატი — ტაო-კლარჯეთის მთავარი
* ბაგრატ I — აფხაზთა მეფე 
* ბაგრატ I — ქართველთა მეფე
* ბაგრატ I ერისთავი — იმერეთის ტახტის პრეტენდენტი
დიდი ბულგარეთი

მინი|ძველი დიდი ბულგარეთის გავლენის სფერო დაახ. 650 წელს.
მინიატიურა|ბულგარელების განსახლება VI-VII საუკუნეებში.

**ძველი დიდი ბულგარეთი**, ან **დიდი ბულგარეთი** (ალტერნატ. სახელი: ონოგურია) — ბულგართა სახელმწიფო, დაფუძნებული კუბრატის მიერ, რომელმაც მცირე ხანი იარსება VII საუკუნეში ჩრდილოეთ კავკასიის სტეპში მდინარეებს დნესტრსა და ქვემო ვოლგას შორის.

ბულგარეთის ხანების ნომინალიის მიხედვით სახელმწიფო დააარსა დულოს დინასტიის წარმომადგენელმა კუბრატმა, რომელმაც შეძლოდ ბულგარეთის ტომების უტიგურებისა და კუტრიგურების გაერთიანება.კუბრატმა მოახერხა ხუნძების გავლენისგან თავის დაღწევა და სამფლობელოს დღევანდელი უნგრეთის ტერიტორიებზე გავრცობა.

კუბრატის გარდაცვალება კონსტანტინე IV-ს მეფობის პერიოდში ნიკიფორე I-მა აღწერა. კუბრატის გარდაცვალების შემდეგ ტახტზე მისი ხუთი ვაჟიდან უფროსი ბატბაიანი ავიდა. კუბრატის სხვა შვილებმა არ გაითვალისწინეს მამის რჩევა შეენარჩუნებინათ ერთიანობა და თავის ტომებთან ერთად მიატოვეს სამეფო. 668 წელს ხაზარების წნეხის ქვეშ დიდი ბულგარეთი დაიშალა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* protobulgarians.com
* Old Great Bulgaria - facts and sources, hebrew, latin, greek
* John of Nikiu pp.47
* BULGARS, Oxford Dictionary of Byzantium (1991), vol.1, p.338
* The Bulgarians, Minnesota State University 

## სქოლიო 
კატეგორია:ბულგარეთის ისტორია
კატეგორია:რუსეთის ისტორია
კატეგორია:უკრაინის ისტორია
კატეგორია:ევროპის ისტორიული სახელმწიფოები
მონპარნასი

**მონპარნასი** (Montparnasse), უბანი პარიზის სამხრეთში, სენის მარცხენა სანაპიროზე. იგი მდებარეობს რასპაისა და მონპარნასის ბულვარების გადაკვეთაზე, XIV ოლქში. 

სახელწოდება მომდინარეობს პარნასის მთიდან, რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში მუზების სამყოფელი იყო. თავიდან ეს იყო შემაღლებული გორაკი, სადაც სტუდენტები ლექსებს კითხულობდნენ. XVIII საუკუნეში კი ადგილი გაასწორეს და სასეირნო ბულვარად გადააკეთეს. საფრანგეთის რევოლუციის შემდეგ აქ განთავსდა უამრავი საცეკვაო დარბაზი და კაბარე. 

მონპარნასის უბნის სახელი დაერქვა მატარებლების სადგურს, სასაფლაოსა და კოშკს:

* მონპარნასის სადგური, საიდანაც მატარებლები გადის საფრანგეთის დასავლეთსა და სამხრეთ-დასავლეთისკენ, გრანვილიდან ტულუზამდე.
* მონპარნასის სასაფლაო, ანუ სამხრეთის სასაფლაო, სადაც დაკრძალულია შარლ ბოდლერი, სარტრი, სიმონა დე ბოვუარი, სამუელ ბეკეტი, გი დე მოპასანი, სენტ-ბევი, სერჟ გენსბურგი და სხვ.
* მონპარნასის კოშკი, რომელიც აიგო ოფისებისათვის 1969 - 1972 წლებში და არის 210 მეტრის სიმაღლის. 

## ხელოვნების ადგილი 
## ოქროს ხანა 
## მონპარნასი დღეს 
## რესურსები ინტერნეტში 
* მონპარნასის ისტორია 
* XIV ოლქის მერია
* მონპარნასის უბანი. ფოტოები

კატეგორია:პარიზი
რუბი

**რუბი** — მაღალი დონის დინამიკური, ობიექტზე ორიენტირებული ენა პროგრამირებაში. მან განსაკუთრებული პოპულარობა მოიპოვა ვებ-პროგრამირების კარკასის–„რეილზის“–შექმნის შემდეგ.

რუბის ძირითად პარადიგმას წარმოადგენს კლასებზე დაფუძნებული ობიექტ ორიენტირებული პროგრამირება შეტყობინებათა გადაცემის მექანიზმით (Class-based OOP via the message passing). ეს კი, შედეგად იძლევა, რომ:
* რუბიში ყველაფერი ობიექტია
* რუბიში არ არსებობენ მეთოდები და ფუნქციები, როგორც ასეთი; მათ როლს ასრულებს შეტყობინებები და პროცედურა-ობიექტები
* შესაძლებელია შეტყობინების კონვერტაცია პროცედურა-ობიექტად
* შესაძლებელია პროცედურა-ობიექტის კონვერტაცია შეტყობინებად
* შესაძლებელია ანონიმური პროცედურა-ობიექტების შექმნა

ცხადია, რუბი მოდულარულია და ამდენად, შესაძლებელია ფუნქციების ემულაცია. თუმცა გასათვალისწინებელია შემდეგი გარემოება: რუბის მოდული სავსებით ჩვეულებრივი კლასია, კონკრეტული მოდული — ამ კლასის ეგზემპლარი, ხოლო მოდულში მოცემული ფუნქციები კი რეალურად სხვა არაფერია, თუ არა მოდულის კლას-შეტყობინებები (ჯავას სტატიკური მეთოდების ანალოგები). ამდენად, შესაძლებელია ნებისმიერი კლასის გაფართოება მოდულით; მაგალითად:

```ruby
class Someclass
  #მოდულში მოცემული ფუნქციები ემატება კლასის ყველა ეგზემპლარს
  include Somemodule
end

sm = Someclass.new
#მოდულში მოცემული ფუნქციები ემატება ამ კონკრეტულ ეგზემპლარს
sm.extend Somemodule
```

რუბის შეტყობინებები შეიძლება, იყვნენ იტერატორები. ამ უკანასკნელთ ყოველთვის მოყვება ანონიმური პროცედურა-ობიექტი, რომელსაც გადაეცემა იტერაციის შედეგი:

```ruby
def dummy_iter
  yield 1
  yield 2
end
```

```ruby
dummy_iter { |x| puts x*x } #-> შედეგი:1 4
```

შეტყობინებების აქტივაციისას ფრჩხილების გამოყენება ფაკულტატურია, მაგ.

some_mes 10 20 იგივეა, რაც some_mes(10, 20)

რუბის უაღრესად მნიშვნელოვანი მახასიათებელია ის, რომ ნებისმიერ შეტყობინებას შეუძლია, ცხადი სახით ჰქონდეს არგუმენტად ანონიმური ბლოკი:

```ruby
def block_consumer( a, &b )
  #message body
end
```

აქ &b ანონიმური ბლოკია. მისი ყოფნის შემოწმება ხდება გლობალური ცვლადით „block_given?“. ეს საშუალებას გვაძლევს, ადვილად განვახორციელოთ ტრანზაქცია:

```ruby
block_consumer a do |inner_var|
  #transaction code
end
```

ან შესრულდება transaction code-ის *ყველა* ინსტრუქცია, ან ერცერთი. ანონიმური ბლოკების გამოყენება საშუალებას გვაძლევს, აგრეთვე, შევქმნათ ამოცანის სპეციფიკური მიკრო-ენები, ეს რუბის გამოყენების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სფეროა.

რუბი, ისევე როგორც პითონი, მეტა-პროგრამირების ფართო საშუალებებს იძლევა. ყოველივე ზემოხსენებილი, და ასევე, რუბის პროგრამების გავრცელებისა და მოპოვების ონლაინ-უტილიტა gem, უტილიტა rake , პროგრამების შესრულება-განთავსების კარკასი capistrino  ვებ-პროგრამირების კარკასი rails  განაპირებობს რუბის მზარდ პოპულარობას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რუბის მთავარი გვერდი
* რუბი პირდაპირ ბრაუზერში 
* Full Ruby on Rails Tutorial 

კატეგორია:პროგრამირების ენები
კრის კერტისი

**კრის კერტისი** (დ. 26 აგვისტო, 1941 — გ. 28 თებერვალი, 2005) — ინგლისელი დრამერი და მომღერალი. 1960-იან წლებში იყო ჯგუფ სერჩერსის წევრი. კრისის ძალისხმევით შეიქმნა ჯფგუფი რაუნდებაუთი, თუმცა მან მალე დატოვა ის. 1968 წელს ჯგუფს  Deep Purple დაარქვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:Deep Purple-ის წევრები
კატეგორია:ინგლისელი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  26 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2005
The Searchers

**The Searchers** — ბრიტანული როკ-ჯგუფი. 1959 წელს ის  ჯონ მაკნელიმ და მაიკლ პენდერმა ჩამოაყალიბეს. სერჩერსი ერთ-ერთი იმ მცირერიცხოვან ბრიტანულ ჯგუფთაგანია, რომელიც 40 წელზე მეტია წარმატებით მოღვაწეობს.

დღეისათვის ჯგუფის წევრები არიან:

* ჯონ მაკნელი - გიტარა, ვოკალი
* ფრენკ ალენი - ბას-გიტარა, ვოკალი
* სპენსერ ჯეიმსი - წამყვანი ვოკალი

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Searchers-ის ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ინგლისური როკ-ჯგუფები
კატეგორია:ბრიტანული შემოჭრის შემსრულებლები
კატეგორია:Pye Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:Mercury Records-ის შემსრულებლები
ბაგრატ კურაპალატის სამართალი

**ბაგრატ კურაპალატის სამართალი** — ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნთა კრებულის ნუსხებში შეტანილი, ბექასა და აღბულას სამართლის წიგნს დართული კანონები. მისი შემდგენლის ვინაობა, შედგენის დრო და შედგენილობა საბოლოოდ გარკვეული არ არის.

ბექასა და აღბუღას სამართლის წიგნის დანართში 98-ე მუხლის მომდევნო - 99 -170 მუხლები შედის. დანართი ივანე ჯავახიშვილმა გამოავლინა და პირველმა გამოთქვა აზრი, რომ ნაწილი (99-103 მუხლები) ბაგრატ კურაპალატის სამართლის წიგნის ნაწყვეტია. სამეცნიერო ლიტერატურაში არსებობს აგრეთვე მოსაზრება, რომლის თანახმად ბაგრატ კურაპალატს უნდა ეკუთვნოდეს დანართის 99-160 მუხლები (ი. დოლიძე).

ამ კანონის შემდგენელი ბაგრატი (დანართში იგი „კურაპალატად“ და „მეფეთ-მეფედ“ იწოდება), სხვადასხვა მკვლევრის აზრით, უნდა იყოს ბაგრატ I კურაპალატი, ან ბაგრატ III (975-1014; ივ. ჯავახიშვილი), ალექსანდრე I დიდის (1412-1442) ძმა ბაგრატი (ს. კაკაბაძე), ბაგრატ III ან ბაგრატ IV (1027-1072) (ი. სურგულაძე), ბაგრატ IV (ი. დოლიძე) ან ბაგრატ I (ა. კიკვიძე). 

ბაგრატ კურაპალატის სამართალი საქართველოს გაერთიანების ხანის სჯულდებაა. მასში ასახულია განვითარებული ფეოდალური საზოგადოების ურთიერთობები, განმტკიცებულია სამღვდელოების პრივილეგიური მდგომარეობა. ძეგლი უმთავრესად სისხლის სამართლებრივი ნორმებს შეიცავს. დანაშაულთა სახეებიდან აღსანიშნავია მკვლელობა, სხეულის დაზიანება, შეურაც ხყოფა, ცილისწამება, გაძარცვა, ქურდობა. სასჯელთა სახეებიდან — სიკვდილით დასჯა, დასახიჩრება („თუალთა დაწუა“), დატუსაღება („ჴელთა შეპყრობა“), დამნაშავის გადაცემა დაზარალებულისათვის („ჴელთა მიცემა“), აგრეთვე ქონებრივი სასჯელი („სისხლი“ ან ჭრილობის საზღაური — გერში). დანართი კანონების ბევრი მუხლი სამართლწარმოებისა და სასამართლო წყობილების საკითხებს ეხება. მტკიცებულებატაგან აღსანიშნავია ფიცი. 

ბაგრატ კურაპალატის სამართალმა გავლენა მოახდინა შემდგომი პერიოდის კანონმდებლობაზე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ბაგრატ III-ის მონეტა

მინიატიურა|მარჯვნივ|ბაგრატის მონეტა
**ბაგრატ III-ის მონეტა** — ერთიანი საქართველოს მეფის ბაგრატ III-ის (975–1014) ვერცხლის უნიკალური მონეტა (წონა — 1,78 გ, დიამეტრი — 23 მმ). აღმოჩენილია თბილისში 1863 წელს. შუბლზე დამახინჯებული არაბული ზედწერილია „არ არს ღმერთი გარდა ერთისა, არ ჰყავს მას თანაზიარი“; ზურგზე მოთავსებული არაბული წარწერას „მაჰმადი ღვთის მოციქულია“, ირგვლივ დაქარაგმებული ქართული ასომთავრულით შემოუყვება: „ქრისტე ადიდე ბაგრატ აფხაზთა მეფე“. მონეტა ინახება ერმიტაჟში (სანქტ-პეტერბურგი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს მონეტები
სამყარო

[thumb|350px|ყველაზე შორეული ხილული კოსმოსური ნაწილების სურათი, გადაღებული [ჰაბლის ტელესკოპის მიერ.]]
**სამყარო** — ყოველივე არსებულის ერთობლიობა. უკანასკნელი სამეცნიერო მონაცემების მიხედვით სამყაროს ასაკი შეადგენს 13,7±0,2 მილიარდ წელს.

ტერმინის „სამყარო“ მნიშვნელობა იმ კონტექსტზეა დამოკიდებული, რომელშიც ის გამოიყენება. მატერიალისტურ ფილოსოფიაში სამყარო განისაზღვრება როგორც ერთობლიობა ყველა არსებული მატერიალური ნაწილაკისა და სივრცის, რომელშიც მათ შორის ურთიერთქმედება ხდება. კოსმოლოგიაში სამყარო გაიგივებულია სასრულ ან უსასრულო დრო-სივრცულ კონტინუუმთან, რომელშიც მთელი მატერია და ენერგია არსებობს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* კოსმოლოგია
* ვაკუუმის წარმოშობა

## რესურსები ინტერნეტში 
* სამყაროს ასაკი - Space.Com
* *სტივენ ჰოუკინგის სამყარო*  - რატომ არის სამყარო ის რაც არის ?
* კოსმოლოგია
* კოსმოსი – მოგზაურობა მიკროკოსმოსიდან მაკროკოსმოსში 

კატეგორია:სამყარო
კატეგორია:ასტრონომია
კატეგორია:კოსმოლოგია
კატეგორია:ფილოსოფიური ტერმინები
კატეგორია:ასტროფიზიკა
ქალი

thumb|მობანავე, უილიამ ბუჟეროს ნახატი.
**ქალი** — მდედრობითი სქესის ადამიანი. ტერმინი როგორც წესი, ზრდასრული ასაკის ადამიანზე ითქმის, მაშინ როდესაც გოგონა მდედრობითი სქესის ბავშვზე ან მოზარდზე მიანიშნებს. ტერმინი ქალი ხშირად გამოიყენება ზოგადი მნიშვნელობით, ასაკის მიუხედავად, ისეთ ფრაზებში, როგორიცაა „ქალთა უფლებები“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მამაკაცი
* ჰერმაფროდიტი

კატეგორია:ქალები
კატეგორია:სექსუალობა
ძიუდო

[thumb|300px|[ნესტორ ხერგიანი ამარცხებს მეტოქეს]]
**ძიუდო** (იაპ.: 柔道 < ძიუ — „რბილი“ + დო — „გზა“) — იაპონური ეროვნული ჭიდაობა. სპორტად ქცეული მოდერნიზებული ჯიუ-ჰიცუ. ძიუდოს შემქმნელად ითვლება ძიგორო კანო, რომელმაც ჯიუ-ჯიცუდან, სუმოდან შეარჩია ყველაზე ეფექტიანი ილეთები, დახვეწა თავდაცვის ხერხები და ჭიდაობის ტექნიკა, დაამუშავა შეჯიბრების წესები და ჭიდაობას სპორტული ხასიათი შესძინა. 1882 წელს დ. კანომ გახსნა სპეციალიზებული, ძიუდოს შემსწავლელი სკოლა — კოდოკანი. 

ძიუდოს საფუძვლად ორი ძირითადი ფილოსოფიური პრინციპი უდევს:
* ურთიერთდახმარება და ურთიერთგაგება უდიდესი პროგრესის მისაღწევად;
* სხეულისა და სულის ოპტიმალური გამოყენება.

ძიუდოს სტილის სამი მთავარი ელემენტია: კატა, რანდორი (თავისუფალი ილეთი), შიაი (შეჯიბრი). ძიუდოისტთა ორთაბრძოლები იმართება კვადრატულ ფარდაგზე (ტატამი) ზომებით 8x8 ან 10x10 მ.

იაპონიაში ძიუდო, როგორც აუცილებელი საგანი, შეტანილია სასკოლო პროგრამაში. დგომში ჭიდაობის დროს მოჭიდავეები სხვადასხვა ფანდის (სარმა, ცერული და სხვა) საშუალებით ცდილობენ დააგდონ ერთმანეთი ტატამზე, ხოლო ჩოქბჯენში ჭიდაობისას — სხვადასხვა ჩავლების საშუალებით შეაკავონ მოწინააღმდეგე 20წ, განმავლობაში ბეჭებით ხალიჩაზე ან მახრჩობელა ჩავლებებითა და იდაყვის სახსარზე მტკივნეული ილეთების გამოყენებით აიძულონ იგი თავი დამარცხებულად ცნოს. მოჭიდავეები ასპარეზობენ ფეხშიშველები, აცვიათ კიმონო, წელზე ტავისუფლად აქვთ შემოვლებული ქამარი. ჭიდაობა გრძელდება 4-5 წთ შეუსვენებლად (მოჭიდავეთა ასაკის მიხედვით).

XIX საუკუნის ბოლოს — XX საუკუნის დასაწყისში ძიუდო გავრცელდა ევროპის, აზიის და ამერიკის ქვეყნებში. 1951 წელს შეიქმნა ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაცია, რომელიც 1984 წელს 122 ქვეყანას აერთიანებდა. 1956 წლიდან ტარდება მსოფლიოს ჩემპიონატები. 1964 წელს ძიუდო შეიტანეს ოლიმპიური თამაშების პროგრამაში. 1967 წლიდან ოფიციალურად საერთაშორისო შეჯიბრებები ტარდება 5 წონით კატეგორიაში. 1962 წელს სსრკ სამბოს ფედერაციასთან შექმნილი ძიუდოს სექცია შევიდა ძიუდოს საერთაშორისო ფედერაციაში. ამ წლიდან მოყოლებული საბჭოთა სპორტსმენები მონაწილეობდნენ ყველა ოფიციალურ საერთაშორისო შეჯიბრებებში. 1972 წელს შეიქმნა ძიუდოს სსრკ ფედერაცია, 1973 წლიდან ტარდებოდა სსრკ ჩემპიონატები, ხოლო 1974 წლიდან თამაშდებოდა სსრკ-ს თასი.

ძიუდოს განვითარებაში განსაკუთრებული წვლილი მიუძღვით ქართველ სპორტსმენებსაც: ა. კიკნაძე, შ. ჩოჩიშვილი, რ. ხარშილაძე, შ. ხაბარელი, თ. ხუბულაური და სხვა. 

## ლიტერატურა 
*Ohlenkamp, Neil (2006), Judo Unleashed: Essential Throwing & Grappling Techniques for Intermediate to Advanced Martial Artists, Maidenhead: McGraw-Hill
*Otaki, Tadao; Draeger, Donn F. (1997), Judo Formal Techniques: Complete guide to Kodokan randori no kata (reprint რედ.), Clarendon, Vermont: Tuttle Publishing
*Takahashi, Masao (2005), Mastering Judo, Champaign, Illinois: Human Kinetics

## ლიტერატურა 
*International Judo Federation (IJF) 
*Kodokan Judo Institute


კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნება
კატეგორია:იაპონური სიტყვები და ფრაზები
Hush (სიმღერა)

„**Hush**“ — ბილი ჯო როიალის სიმღერა, დაწერილი ჯო საუზის მიერ. იყო 1950-იანი წლების ჰიტი, ბილბორდის ცხელ ასეულში მიაღწია 52-ე ადგილს. მისი ყველაზე ცნობილი ვერსია ეკუთვნის მძიმე როკ ჯგუფ Deep Purple-ს და შეტანილია მის სადებიუტო ალბომში *Shades of Deep Purple* (1968).

Deep Purple-ის Hush არის ერთ-ერთი ოთხი სიმღერიდან, რომელიც, მიუხედავად იმისა, რომ იენ გილანის მიერ სრულდებოდა, სტუდიურ ვერსიაში სხვა ვოკალისტის ჩანაწერს იყენებს. იგივე მოხდა სიმღერების Kentucky Woman, Mandrake Root და Bird Has Flown შემთხვევაში. ოთხივე მათგანზე როდ ევანზის ვოკალი ჟღერს.

## სქოლიო 
კატეგორია:Deep Purple-ის სიმღერები
კატეგორია:1967 წლის სინგლები
კატეგორია:1968 წლის სინგლები
კატეგორია:1988 წლის სინგლები
კატეგორია:1967 წლის სიმღერები
კატეგორია:ბილი ჯო როიალის სიმღერები
კატეგორია:Kula Shaker-ის სიმღერები
კატეგორია:Mercury Records-ის სინგლები
კატეგორია:Polydor Records-ის სინგლები
სამბო

thumb|230px|წიგნის გარეკანი სამბოზე, გამოცემული 1973 წ.
**სამბო** (, აკრონიმი „сам(ооборона) б(ез) о(ружия)“ — *თავდაცვა უიარაღოდ*) — თანამედროვე საბრძოლო ხელოვნება, სპორტის სახეობა და თავდაცვის სისტემა, რომელიც განვითარდა ყოფილ საბჭოთა კავშირში. ჩამოყალიბდა მრავალი ეროვნული ორთაბრძოლის სახეობის სინთეზის შედეგად, კერძოდ საფუძვლად უდევს იაპონური საბრძოლო ხელოვნება ძიუდო. იყოფა ორ სახეობად: სპორტულ და საბრძოლო სამბოდ.

## რესურსები ინტერნეტში
*სამბო

## სქოლიო
კატეგორია:საბრძოლო ხელოვნება
კატეგორია:სპორტის სახეობები
კატეგორია:სსრკ-ის კულტურა
მალკოლმ არნოლდი

სერ **მალკოლმ არნოლდი** () (დ. 21 ოქტომბერი, 1921 — გ. 23 სექტემბერი,  2006) — ინგლისელი კომპოზიტორი.

მის მიერ შექმნილი იქნა 140-ზე მეტი სხვადასხვა ჟანრის კომპოზიცია. განსაკუთრებით აღსანიშნავია მისი ცხრა სიმფონია (1949―1986).

## რესურსები ინტერნეტში 
*სერ მალკოლმ არნოლდის ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ინგლისელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 21 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 23 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2006
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი მუსიკოსები
ქორეპისკოპოსი

**ქორეპისკოპოსი** ( „ხორა“ — ქვეყანა;  „ეპისკოპოს“ — მეთვალყურე, ეპისკოპოსი) — საეკლესიო ადმინისტრაციაში — ქალაქის ეპისკოპოსის ხელქვეითი თანამდებობა. საქართველოში კათოლიკოსის თანაშემწე, აგრეთვე მთავარეპისკოპოსის თანაშემწე, უმრევლო (უეპარქიო) ეპისკოპოსი. ჩანს უძველეს საეკლესიო მსოფლიო და ადგილობრივი კრებების დადგენილებებში. 

სავარაუდოა, რომ საქართველოში ქორეპისკოპოსის ინსტიტუტი წარმოიქმნა იმ პერიოდში, როდესაც ქართლის საეკლესიო ორგანიზაციამ დასრულებული და ჩამოყალიბებული სახე მიიღო. თავდაპირველად იგი, ისევე როგორც ბიზანტიაში, სოფლის სამრევლო ეკლესიებს ხელმძღვანელობდა. ქორეპისკოპოსის თანამდებობა კარგად შეეწყო საქართველოს ეკლესიის იერარქიულ სტრუქტურას და ხანგრძლივი ისტორიული პერიოდის მანძილზე იარსება. 

საქართველოში, აგრეთვე მეზობელ სომხეთში, ქორეპისკოპოსის სასულიერო ტიტულმა ერთგვარი ევოლუცია და ტრანსფორმაცია განიცადა. კახეთის მთავრები ქორეპისკოპოსებად იწოდებოდნენ VIII-X ს.ს..

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორია, ტ. I, თბ., 2008

## სქოლიო
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
იღუმენი

**იღუმენი** (ბერძნ. ἡγούμενος, სიტყვასიტყვით - წინამძღოლი) — მართლმადიდებლური მონასტრის წინამძღვარი ან მისი დამხმარე. კათოლიკურ ეკლესიაში იღუმენს შეესაბამება აბატი.

კატეგორია:მართლმადიდებლობა
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები