open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
1615

## მოვლენები 
* 15 სექტემბერი: დაიწყო კახეთის აჯანყება

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 13 მარტი : ინოკენტი XII —რომის პაპი (1691–1700)  (გ. 1700)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 5 ნოემბერი : იბრაჰიმ I — ოსმალეთის სულთანი (გ. 1648)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
995

## მოვლენები 
*გადაიწერა ტბეთის სახარება, რომელიც დღეს სანქტ-პეტერბურგის საჯარო ბიბლიოთეკაში ინახება.
*კონსტანტინ III შოტლანდიის მეფე გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ოლაფ II — ნორვეგიის მეფე (გ. 1030)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ერიკ VI — შვედეთის მეფე
*კენეთ II — შოტლანდიის მეფე

*
ბახტრიონის ბრძოლა

**ბახტრიონის ბრძოლა** — ირანელ დამპყრობელთა წინააღმდეგ კახეთის აჯანყების გმირული ეპიზოდი. გაიმართა 2025წელს. ამ აჯანყებას სათავეში ზაალ არაგვის ერისთავი, მისი ვაჟი ზურაბი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები და ბიძინა ჩოლოყაშვილი ედგნენ.

კახელების გარდა ამ აჯანყებაში მონაწილეობა მიიღეს თუშებმა, ფშავლებმა და ხევსურებმა. ოფიციალურ ისტორიოგრაფიაში მცირე ცნობებია შემონახული ამ ბრძოლის შესახებ, ზეპირსიტყვიერებაში კი მდიდარი მასალაა დაცული. აჯანყებულთა თავდასხმა ბახტრიონის ციხეზე, სადაც ყიზილბაშთა მთავარი ჯარი იდგა, როგორც ჩანს, ღამით, მტრისთვის მოულოდნელად მომხდარა. აჯანყებულები ამავე დროს თავს დაესხნენ ალავერდის მონასტრის გალავანში გამაგრებულ ყიზილბაშებს და სასტიკად დაამარცხეს ორივე ციხის მრავალრიცხოვანი გარნიზონი. ამან ფაქტობრივად გადაწყვიტა აჯანყების წარმატება.

ბახტრიონის ბრძოლაში მთავარი როლი კახეთის მთიელებმა — თუშ-ფშავ-ხევსურებმა შეასრულეს. ქართული ფოლკლორი ადიდებს ბრძოლის მონაწილე მთიელ გმირებს — თუშ ზეზვა გაფრინდაულს, ხევსურ ნადირა ხოშარაულს, ფშაველ გოგოლაურს.

ამ ბრძოლას ვაჟა-ფშაველამ მიუძღვნა პოემა „ბახტრიონი“ და ასევე მის შესახებაა ლიტერატურული ნაწარმოები „ბაში-აჩუკი“. ასევე გადაღებულია ფილმი „ბაში-აჩუკი“. ზაალ არაგვის ერისთავი, შალვა და ელიზბარ ქსნის ერისთავები იკორთის მონასტერში არიან დაკრძალულები.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XVII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1659 წლის ბრძოლები
ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხთა აჯანყებანი

**ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხთა აჯანყებანი 1699, 1711-1716** — გლეხთა ანტიფეოდალური გამოსვლები ბოდბელი ეპისკოპოსის საყმო სოფლებში.

აჯანყებულთა საბაბი გახდა "რიგის ძროხის" გამოსაღები ("ძროხა ("ზროხა") ზოგადად მსხვილი რქოსანი საქონელსაც აღნიშნავდა, ხოლო "რიგის ძროხა" - ამ განწესებით ანუ "რიგით" განსაზღვრულ გადასახადს). კომლის გაყრის შემთხვევაში ბოდბელი ეპისკოპოსისათვის უნდა მიერთმიათ ერთი ხარი, ასისთავისთვის 1 წლის მოზვერი, ხოლო ქევხისათვის - ცხვარი. 

ამ მძიმე გადასახადის გაუქმების მიზნით სოფ.ბოდბისა და ბოდბისხევის გლეხები პირველად აჯანყდნენ 1699 წელს. ბოდბელი ეპისკოპოსი ევდემოს დიასამიძე იძულებული გახდა გაეთავისუფლებინა გლეხები "რიგის ძროხის" ვალდებულებისაგან და სათანადო საბუთებიც მისცა აჯანყებულებს. მაგრამ შემდეგ საქმეში ჩაერია ქართლის მეფე ერეკლე I, რომელსაც შაჰისაგან სამმართველოდ მიცემული ჰქონდა კახეთის ნაწილი ქიზიყითურთ. მან ჩაახშო გლეხების ეს აჯანყება, სათანადოდ დასაჯა მისი მონაწილეები, განსაკუთრებით მეთაურები ("ჯანღის თავები") და ახალი დოკუმენტით კვლავ დაადასტურა ყმა გლეხთა მიერ "რიგის ძროხის" გადახდის ვალდებულება.

მეორედ გლეხები აჯანყდნენ დაახლოებით 1711-1716 წლებში, როდესაც ირანში გაწვეული კახეთის მეფე დავით II-ის მაგივრად კახეთს განაგებდნენ თეიმურაზ ბატონიშვილი და დედამისი, დედოფალი ანა. აჯანყებულებმა დაარბიეს ბოდბელი ეპისკოპოსის მოხელეები, თან იმუქრებოდნენ, რომ თუ "რიგის ძროხის" გადასახადს არ ამოუკვეთდნენ, აიზრებოდნენ და სხვაგან გადასახლდებოდნენ. ბოდბელმა ეპისკოპოსმა ზაქარია ანდრონიკაშვილმა დახმარებისათვის თეიმურაზ ბატონიშვილს მიმართა, რომელმაც ეპისკოპოსს ურჩია დროებით დაეთმო და გლეხები აღნიშნული ვალდებულებისაგან გაეთავისუფლებინა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
ბოდბე

**ბოდბე** — სიღნაღის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ბოდბისა და ქვემო ბოდბის ძველი სახელწოდება.

ტრადიციულად ითვლება, რომ ბოდბე არის ძველ ქართულ საისტორიო წყაროებსა და აგიოგრაფიულ ძეგლებში მოხსენიებული კუხეთის დაბა ბოდი, სადაც, წყაროთა თანახმად, გარდაიცვალა და დაიკრძალა წმინდა ნინო, თუმცა მეცნიერებაში არსებობს საწინააღმდეგო მოსაზრებებიც (იხ. ბოდი). 

## იხილეთ აგრეთვე 
*ბოდი
* ბოდბის მონასტერი
* ბოდბის საეპისკოპოსო

## ლიტერატურა
* ზურაბ კიკნაძე, თენგიზ მირზაშვილი, ნინოწმინდას უჯარმის კარსა, "ლიტერატურული საქართველო, 1988, ¹27, გვ., 5
* ჯიბო ლომაშვილი, ვლადიმერ აბრამიშვილი, ბოდისა და ბოდბის შესახებ, "ცისკარი", 1972, №4, გვ., 127-138
* ბ. მჭედლიშვილი, ქალაქ უჯარმისა და დაბა ბოდის ლოკალიზაცია, ძეგლის მეგობარი, 1968, გვ., 51-57

კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
ბარათა ბარათაშვილი

**ბარათა ბარათაშვილი** (გ. 1626) — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, მეწინავე სადროშოს (სომხით-საბარათიანოს) სარდალი. თავდაპირველად ერთგულობდა სიმონ II-ს. მხარს უჭერდა ზურაბ არაგვის ერისთავს მთიულ-მოხევეთა წინააღმდეგ ბრძოლაში. 20-იანი წლების დასაწყისში ამოწყვიტა თავისი სახლიკაცები (სიკვდილს გადარჩა ყაფლან ბარათაშვილი, რომელიც ირანში გაიქცა) და მათ მამულებს დაეპატრონა. იბრძოდა ირანელების წინააღმდეგ. გ. სააკაძესთან ერთად მონაწილეობდა მარტყოფისა და მარაბდის ბრძოლებში. სიმონ II-მ ბარათაშვილი სარდლის თანამდებობიდან გადააყენა და სარდლად ქაიხოსრო ბარათაშვილი დანიშნა. ბარათაშვილი 1625 ბოლოს გ.სააკაძესთან ერთად დასავლეთ საქართველოში გადავიდა. 1626 წელს შემდეგ ცოცხალი არ ჩანს (ვახუშტის მიხედვით, ბარათაშვილი მოაკვლევინეს ყაფლან ბარათაშვილმა და აბას I-მა თაფარავნის ტბასთან). ბარათაშვილის მამულები სიმონ II-მ ყაფლან ბარათაშვილს უწყალობა.

## ლიტერატურა 
* *ჯამბურია გ.,* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955;

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1626
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ბ
კახეთის აჯანყება (1659)

**კახეთის აჯანყება 1659** — კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობელთა წინააღმდეგ.

კახეთის საკითხის საბოლოოდ მოსაგვარებლად სპარსელმა დამპყრობლებმა გადაწყვიტეს კახეთიდან ადგილობრივი მოსახლეობის გასახლება და იქ მომთაბარე-მეჯოგე ტომების ჩასახლება. ყიზილბაშებმა დაიწყეს კახეთში ციხეების აგება (ბახტრიონი, ალავერდის მონასტერი ციხესიმაგრედ გადააკეთეს), რომელთა გარნიზონებს ჩასახლებული თურქმანები ქართველთა თავდასხმისაგან უნდა დაეცვა. კახეთის ტერიტორია ორად გაყვეს: სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი ყარაბაღის ბეგლარბეგს გადასცეს, დანარჩენი კი ნახჭევანის მმართველს, რომელთაც მათზე დაქვემდებარებული ელები კახეთში უნდა დაესახლებინათ. ამ ღონისძიების შედეგად კახეთის ბარში 80 ათასამდე თურქმანი ჩაასახლეს. 

კახეთი დიდი საფრთხის წინაშე აღმოჩნდა. თურქმანთა ჩასახლების წინააღმდეგ დაიწყო სახალხო მოძრაობა, რომელშიც მოსახლეობის დიდი ნაწილი ჩაება. აჯანყებას სათავეში ჩაუდგა ზაალ არაგვის ერისთავი. უშუალო ორგანიზატორები იყვნენ ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა ქსნის ერისთავი და მისი ძმა ელიზბარი. აჯანყებაში აქტიური მონაწილეობა მიიღეს თუშ-ფშავ-ხევსურებმა ზეზვა გაფრინდაულის, ნადირა ხოშარაულის, გოგოლაურის მეთაურობით. 

ქართველები გაერთიანებული ძალით თავს დაესხნენ ბახტრიონისა და ალავერდის ციხეებს და მთლიანად ამოწყვიტეს იქ გამაგრებული თათრები. შემდეგ გაანადგურეს კახეთის სხვა ადგილებში მყოფი თათრები. აჯანყებულთა გათიშვისა და დაქსაქსვის შედეგად მტერმა შეძლო აჯანყების შეჩერება, მაგრამ შაჰი იძულებული გახდა ხელი აეღო თავის გეგმაზე. ზაალ არაგვის ერისთავი მტრის დავალებით თავისივე ძმისწულებმა მოკლეს, მისი შვილები კი შაჰს გაუგზავნეს. ბიძინა ჩოლოყაშვილი, შალვა ქსნის ერისთავი და ელიზბარ ერისთვისშვილი შაჰს მიუვიდნენ და პატიება ითხოვეს. შაჰმა ისინი იმ ტომებს გადასცა, რომელთა თანამოძმენი კახელებმა გაჟლიტეს. გმირები წამებით დახოცეს. ქართულმა ეკლესიამ ისინი წმინდანებად შერაცხა. აჯანყების მოთავე მთიელებს ხალხმა მრავალი ლექსი და სიმღერა უძღვნა. ამ ამბებისადმია მიძღვნილი აკაკი წერეთლის „ბაში-აჩუკი“ და ვაჟა-ფშაველას „ბახტრიონი“. 

კახეთის აჯანყების შედეგად კახეთის მოსახლეობა ფიზიკურ გადაშენებას გადაურჩა, მაგრამ სპარსელთა ბატონობის საბოლოოდ მოსპობა ვერ მოხერხდა. გათავისუფლებისათვის ბრძოლა ისევ გრძელდებოდა.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;

კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
კატეგორია:კახეთის ისტორია
კატეგორია:კახეთის სამეფო
გიორგი ბარათაშვილი

**გიორგი ბარათაშვილი** —  XIX საუკუნის 50-60-იანი წლების ქართველი მწერალი, მთარგმნელი, კრიტიკოსი. მისი თხზულებები იბეჭდებოდა ჟურნალ „ცისკარში“. 1853 წელს გამოაქვეყნა რუსულიდან თარგმნილი „მღვიმე სასაფლაოს იქით“ („ცისკარი“, № 4). 1860 - „იშვიათი ამბავი“ (იქვე, № 12). ბარათაშვილი გამოეხმაურა ილია ჭავჭავაძის წერილს „ორიოდე სიტყვა თავად რევაზ შალვას ძის ერისთავის კაზლოვიდგან „შეშლილის“ თარგმანზედა“ სტატიით „წერილი რედაქტორთან“ („ცისკარი“, 1861, № 5-6), რომელშიც შეეცადა გაეკრიტიკებინა ილიას შეხედულებანი „მამათა“ ლიტერატურულ-ესთეტიკის პოზიციიდან („მამებისა“ და „შვილების“ ბრძოლა).

## ლიტერატურა
* *ჭუმბურიძე ჯ.,* ქართული კრიტიკის ისტორია, ტ. 1, თბ., 1974

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი კრიტიკოსები
გ
ზურაბ ბარათაშვილი

**ზურაბ ბარათაშვილი** — XVII საუკუნის I ნახევრის ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე, მეწინავე სადროშოს (სომხით-საბარათიანოს) სარდალი (იხსენიება 1634, 1637 საბუთებში). სარდლობა უნდა მიეღო სიმონ II-ის მეფობის ბოლო ხანებში, ქაიხოსრო ბარათაშვილის შემდეგ ერთგულობდა როსტომ მეფეს. ზურაბი იყო ბარათაშვილთა ერთი შტოს - ზურაბიშვილთა გვარის ფუძემდებელი. ყმა-მამული სასახლითა და ეკლესია-მონასტრით ჰქონდა კაზრეთში, რომლის შემდეგ ზურაბიშვილთა სამფლობელოს, საზურაბიშვილოს, რეზიდენცია გახდა.

## ლიტერატურა
* *ჯამბურია გ.,* ქართული ფეოდალური ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1955;

კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
ზ
თომა ბარათაშვილი

**თომა ავთანდილის ძე ბარათაშვილი** — XVIII საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი.

1724 წელს თავის ძმასთან, ცნობილ პოეტთან მამუკა ბარათაშვილთან ერთად რუსეთში გახიზნულ ვახტანგ VI-ს გაჰყვა ამალაში. 1740-იან წლებში რუსეთის საგარეო საქმეთა კოლეგიის დიპლომატ-კურიერი იყო. ბარათაშვილის პოეტური მემკვიდრეობიდან ცნობილია რამდენიმე ლექსი, რომლებშიც უცხოეთში გადახვეწილი ადამიანის სევდაა გამოხატული. დავით გურამიშვილი ბარათაშვილს დასესხებია ერთ სასიმღერო კილოს („ხმას“) და ლექსიც მიუძღვნია მისთვის.

## ლიტერატურა
*ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1966
*

კატეგორია:ქართველი პოეტები
თ
კლარკ გეიბლი

**უილიამ კლარკ გეიბლი** ( დ. 1 თებერვალი, 1901 — გ. 16 ნოემბერი, 1960) — ამერიკელი კინომსახიობი და უდიდესი კინოვარსკვლავი ხმოვანი კინოს ადრეულ ეპოქაში.

## ბიოგრაფია
დაიბადა კადიზში, ოჰაიო, მშობლების — უილიამ გეიბლი და ადელინ ჰეშელმანის ოჯახში. გეიბლს გერმანელი წინაპრები ჰყავდა მშობლების ორივე შტოდან. ექვსი თვის ასაკში ფანატურად მორწმუნე კათოლიკე დედამ ის რომაელ კათოლიკეთ მოანათლინა. გეიბლს დედა 10 თვის ასაკში გარდაეცვალა, სავარაუდოდ ტვინის კიბოს დაავადების შედეგად.

მამამისი ხელახლა დაქორწინდა და ახალი ოჯახი ოჰაიოს მეზობელ ქალაქ ჰოუდეილში დასახლდა სადაც კლარკი სკოლაში დადიოდა. გვიანდელი სიყმაწვილის დროს, ოჯახი რავენაში გადასახლდა, აკრონთან ახლოს, სადაც კლარკს შეგუება საკმაოდ გაუჭირდა და მალევე სკოლა მიატოვა აკრონის საბურავების ქარხანაში სამუშაოდ. ერთი თეატრალური დადგმის ნახვის შემდეგ ის ამ პროფესიით ისე მოიხიბლა, რომ მიზნად დაისახა მსახიობი გამხდარიყო თუმცა ამ მიზნის განხორციელებას მხოლოდ ოცდაერთი წლის ასაკიდან ახერხებს, როცა მამამისის მემკვიდრეობით მიღებული ფულით შესაძლებლობა მიეცა ქარხანაში სამსახურისთვის თავი დაენებებინა. ამ დროს ის იწყებს ტურებს მეორე ხარისხის თეატრალურ დასებთან და მოიარა მთელი შუა-დასავლეთი, პორტლანდი და ორეგონი. აქ მან ჰალსტუხების გამყიდველის სამსახური იშოვა და დარჩენა გადაწყვიტა. ორეგონში ყოფნის დროს ის ხვდება კარგად ცნობილი მსახიობი ლორა ჰოუპ კრიუს შვილიშვილს, რომელიც მას აქეზებს სცენაზე დაბრუნებას სხვა თეატრალურ კომპანიაში. აქ მას მსახიობობას ჯოზეფინ დილონი ასწავლიდა, რომელმაც მას „კბილი გაულესა“ და საბოლოოდ მოამზადა კინოში ეცადა ბედი.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1901
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960
ბარამი

**ბარამი**, *ბაჰრამი* — XII საუკუნის საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ჰერეთის დიდებული, რომელმაც ქავთარ ბარამის ძესთან ერთად 1104 შეიპყრო კახთა მეფე აღსართან II და დავით აღმაშენებელს მიჰგვარა. ამით ბარამმა ხელი შეუწყო კახეთისა და ჰერეთის შესვლას საქართველოს ფეოდალურ მონარქიის შემადგენლობაში.

## წყარო
* ცხოვრება მეფეთ-მეფისა დავითისი, წგნ.,: ქართლის ცხოვრება, ს. ყაუხჩიშვილის გამოც., ტ. 1, თბ., 1955

## ლიტერატურა
* ივანე ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, წიგნი 2, თბ., 1965

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
აღათანგ ხერხეულიძე

**აღათანგ ხერხეულიძე** (გ. 1 ივლისი, 1625) —  ქართლის სამეფოს სახლთუხუცესი ლუარსაბ II-ის დროს. 

1612-1614 წლებში განაგებდა არაგვის საერისთავოს. მარაბდის ბრძოლაში 1625 ხელმძღვანელობდა ერთ-ერთ მეწინავე რაზმს. დაიღუპა ამ ბრძოლაში.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ხერხეულიძეები

## ლიტერატურა 
* *არჩილი,* თხზულებანი, ტ. 2, თბ., 1937;
* *ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;

კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1625
კატეგორია:ფეოდალური საქართველოს მოხელეები
შოთა ხაბარელი

**შოთა დიმიტრის ძე ხაბარელი** (დ. 26 დეკემბერი, 1958, ძლევისჯვარი, ქარელის რაიონი) — ქართველი ძიუდოისტი და პოლიტიკოსი, საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატი (1980).

## სპორტული კარიერა 
1982 წელს დაამთავრა საქართველოს   ფიზკულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტი და თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. სსრკ (1982) და სსრკ ხალხთა VIII სპარტაკიადის (1983), ევროპის (გუნდური, 1979, მილანი; 1985 ბრიუსელი) და XXII ოლიმპიური თამაშების (1980, მოსკოვი) ჩემპიონი. ევროპის ჩემპიონატების ვერცხლისა (1979, 1982) და ბრინჯაოს (1981, 1983), აგრეთვე მსოფლიოს ჩემპიონატის ბრინჯაოს (1983) პრიზიორი.

საქართველოს ძიუდოისტთა ნაკრების მთავარი მწვრთნელი 1987-1991 და 1997-2009 წლებში. 2002, 2003, 2006 და 2008 წლებში ევროპის საუკეთესო მწვრთნელად არის დასახელებული.

დაჯილდოებულია „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.

## პოლიტიკა 
2012 წლის 31 მაისიდან შოთა ხაბარელი კოალიცია „ქართული ოცნების“ წევრია. საპარლამენტო არჩევნებში დასახელებული იყო კრწანისის მაჟორიტარობის კანდიდატად. კრწანისის უბანში ხაბარელმა 57.18%-ით გაიმარჯვა და 2012-2016 წლებში იყო საქართველოს მე-8 მოწვევის პარლამენტის წევრი (თბილისის კრწანისის მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ბიძინა ივანიშვილი — ქართული ოცნება“. 2016-2020 წლებში — საქართველოს მე-9 მოწვევის პარლამენტის წევრი  (თბილისის ლილოს მაჟორიტარი), საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“. 2020 წლიდან არის საქართველოს მე-10 მოწვევის პარლამენტის წევრი პარტიული სიით, საარჩევნო ბლოკი: „ქართული ოცნება — დემოკრატიული საქართველო“.

## საინტერესო ფაქტები
1983 წლის დეკემბერში საქართველოს სპორტულ ჟურნალისტთა ფედერაციამ წინასაახალწლო ტრადიციული გამოკითხვის შედეგების მიხედვით დაადგინა საქართველოს 1983 წლის 10 საუკეთესო სპორტსმენი. საქართველოს № 7 სპორტსმენად (52 ქულა) დასახელდა შოთა ხაბარელი (ასკ, მწვრთნელი ო. ნათელაშვილი).

## ლიტერატურა 
## ბიბლიოგრაფია
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1958
კატეგორია:ქართველი ძიუდოისტები
კატეგორია:ქართველი ოლიმპიური ჩემპიონები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს VIII მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:საქართველოს X მოწვევის პარლამენტის წევრები
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის სპორტის დამსახურებული ოსტატები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
შოთა
კატეგორია:ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენის კავალრები
კატეგორია:„ქართული ოცნების“ წევრები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
1625

## მოვლენები 
* 25 მარტი : მარტყოფის ბრძოლა
* 1 ივლისი : მარაბდის ბრძოლა

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
*27 მარტი : ჯეიმზი — შოტლანდიის, ინგლისისა და ირლანდიის მეფე (დ. 1566)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
*1 ივლისი : აღათანგ ხერხეულიძე — ქართლის სამეფოს სახლთუხუცესი
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ალექსი შიუკაშვილი

მინი|321x321პქ|ალექსი შიუკაშვილი
**ალექსი ვლადიმერის ძე შიუკაშვილი**, *შიუკოვი* (დ.  3 მარტი [ ძვ. სტ. 19 თებერვალი], 1893, თბილისი — გ. 9 დეკემბერი, 1985, მოსკოვი) — სამამულო ავიაციის ერთი პიონერთაგანი და პირველი ქართველი მფრინავი, ავიაციის პოლკოვნიკი, სკკპ წევრი 1943-იდან.

## ბიოგრაფია
გიმნაზისტმა შიუკაშვილმა 1908 წლის 5 მაისს რუსეთის იმპერიაში პირველმა იფრინა თავისი კონსტრუქციის პლანერით. აფრინდა მახათის მთიდან (თბილისი). 1912 წელს შექმნა ორიგინალური კონსტრუქციის თვითმფრინავი „უტკა“, შემდეგ მოქანავე ფრთებიანი საცდელი თვითმფრინავი. მან პირველმა მსოფლიოში შექმნა და გამოიყენა სამთვლიანი შასი (წინა თვალი ასაკეცი ჰქონდა). 1941 წელს დაამთავრა გატჩინის ოფიცერთა საავიაციო სკოლა. 

შიუკაშვილი პირველი მსოფლიო ომის მონაწილეა, გიორგის ჯვრის კავალერი. ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ იყო მოსკოვის დაცვის ავიაციის უფროსი, კავკასიის არმიის საჰაერი ფლოტის უფროსი და სხვა. სამოქალაქო ომის პერიოდში ხელმძღვანელობდა აღმოსავლეთისა და თურქესტანის ფრონტის ავიაციას. 1923 წელს დაბრუნდა თბილისში.

შიუკაშვილი იყო ამიერკავკასიის აეროფლოტის დაარსების ინიციატორი და მისი ხელმძღვანელი. დიდი სამამულო ომის პერიოდში (1941-1945) ხელმძღვანელობდა სამხედრო-საჰაერო ძალების (სსძ) ობიექტების თავდაცვას. ომის შემდეგ იყო სსძ შტაბის სარედაქციო-საგანონცემლო განყოფილების უფროსი, მოსკოვის საავიაციო ინსტიტუტის (მაი)
სამხედრო კათედრის მასწავლებელი. არის მრავალი სტატიისა და წიგნის ავტორი ავიაციის დარგში, მათ შორისაა სახელმძღვანელო „ავიაციის საფუძვლები“ (რუსულ ენაზე). 

დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით, სამამულო ომის I ხარისხის ორდენით, წითელი ვარსკვლავის ორდენითა და მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ალექსი შიუკაშვილის წიგნი Война в воздухе

## ლიტერატურა 
* Немирова М. А., Авалиани Ю. С., Сквозь годы на крыльях, Тб., 1973.

კატეგორია:ქართველი მფრინავები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სამამულო ომის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული  3 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1893
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1985
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ბააკა ხერხეულიძე

**ბააკა (კახაბერ) ხერხეულიძე** — თავადი, ქართლის სამეფოს ფარეშთუხუცესი, გიორგი სააკაძის მომხრეთა დასის წევრი.

1612 წელს წავკისში სააკაძეს აცნობა მის წინააღმდეგ მოწყობილი შეთქმულების ამბავი, რითაც იგი სიკვდილს გადაარჩინა. შეთქმულებმა ცხვირი მოჰკვეთეს. შესაძლოა დაიღუპა მარაბდის ბრძოლაში თავის სახლიკაცებთან ერთად (1625).

სააკაძესა და მის მომხრეებს ძლიერი მოწინააღმდეგე ჰყავდათ დიდ თავადთა მრავალრიცხოვანი ჯგუფის სახით, რომელსაც ფარსადან ციციშვილი და შადიმან ბარათაშვილი ხელმძღვანელობდნენ. სააკაძის მოწინააღმდეგებმა შეძლეს მეფის მიმხრობა და სააკაძის საწინააღმდეგო შეთქმულების მოწყობა. ლუარსაბ მეფე შეუშინდა თავადებს და სააკაძე დასაღუპავად გაიმეტა. მათ შეადგინეს სამოქმედო გეგმა — გადაწყვიტეს, სააკაძე წავკისში მოეწვიათ მეფესთან სანადიროდ, ღამე თავს დასხმოდნენ და მოეკლათ. 

ივანე ჯავახიშვილის მიხედვით, სააკაძის მომხრე ფეოდალებს შორის, ბააკა ხერხეულიძის გარდა, ასევე იყვნენ: ნუგზარ არაგვის ერისთავი, თეიმურაზ მუხრანბატონი, იესე ქსნის ერისთავი, ზაზა ციციშვილი და სხვ.

წავკისში სააკაძე მხოლოდ ერთი მხლებლის ამარა მივიდა. დიდ მოურავს წარმოდგენაც კი არ შეეძლო, რომ მისი დამსახურების კაცს სასიკვდილოდ გაიმეტებდნენ, მით უმეტეს, მეფისაგან არ მოელის ღალატს. ის სრულიად დამშვიდებული მივიდა სიძესთან, ღვინო დალია, თავის კარავში შევიდა, რათა დაესვენა და დილით ენადირა.

1612 წლის 20 მაისს, სააკაძე შეთქმულებმა მეფის საზაფხულო სადგომში, წავკისში დაიბარეს ნადირობის საბაბით. იგი აქ უნდა მოეკლათ. მეფე გაეცალა სისხლიან ასპარეზს და სამოქმედო ასპარეზი ბნელი ძალების ხელში დატოვა. თუმცა ბააკა ხერხეულიძემ მოახერხა ამ საშინელი საქმის აღსრულებამდე სააკაძის გაფრთხილება:

ბააკა ხერხეულიძემ ამ საქციელით სასწორზე შეაგდო თავისი სიცოცხლე. ამისთვის, ბერი ეგნატიშვილის მიხედვით, ბააკას ცხვირ-პირი დააჭრეს:

ცხადია, თავის სიცოცხლეს საფრთხის ქვეშ არავინ ჩააგდებდა ქვეყნისა და მეფის მოღალატის გამო, არავინ დაისჯიდა ასე თავს, მაგრამ მან დანამდვილებით იცოდა, რომ სააკაძე არა ქვეყნის მოღალატე, არამედ ქვეყნისა და მეფის მხსნელი იყო. ბააკა ხერხეულიძემ მოურავის ფასი იცოდა და სწორედ იმ რწმენით გაწირა თავი, რომ ქვეყნის სამაგალითო მამულიშვილს იხსნიდა.

## ლიტერატურა 
* *ჯამბურია გ.,* გიორგი სააკაძე, თბ., 1964;

* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტომი IV, 1974წ.
* ბერი ეგნატაშვილი, ქართლის ცხოვრება. ქართული მწერლობა, ტ. 6, თბილისი, 1989 წ.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ხერხეულიძეები

## სქოლიო 
კატეგორია:ფარეშთუხუცესები
ჭურთა

**ჭურთა** — მდინარე საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში, ქსნის მარჯვენა შენაკადი. სათავე აქვს ხარულის ქედის აღმოსავლეთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 2373 მ სიმაღლეზე. სიგრძე 18 კმ, აუზის ფართობი 106 კმ². საზრდოობს თოვლის, წვიმისა და მიწისქვეშა წყლით. დამახასიათებელია გაზაფხულის წყალდიდობა და არამდგარი წყალმცირობა. საშუალო წყლის ხარჯი შესართავთან 2,23 მ³/წმ. საერთო ვარდნა — 1365 მ, დახრილობა — 75,83 მ/კმ.

ჭურთის ნაპირებზე განლაგებულია სოფლები: ლარგვისი (ნაწილობრივ), დორეთკარი, დოგუზაანი, კუცხოვეთი, კარა, ველისა, ძანგათი, საბარკლეთი. ჭურთისა და ქსნის შესართავთან განლაგებულია ლარგვისის სამონასტრო კომპლექსი: ეკლესია, ციხე-გალავანი ერთი დიდი და რამდენიმე მცირე კოშკით, ასევე სხვადასხვა სამონასტრო ნაგებობები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მდინარეები
კატეგორია:ქსნის შენაკადები
ბერიკაობა

მინიატიურა|right|ბერიკაობა, გურამ დოლიძე, 1999
მინიატიურა|right|ბერიკაობა საქართველოში
**ბერიკაობა** — ქართული ხალხური იმპროვიზაციული ნიღბების თეატრი. ტერმინი „ბერიკაობა“ განაყოფიერებისა და შვილიერების კულტის სადიდებელ სანახაობას აღნიშნავს და ნაწარმოებია საერთო ქართველური ძირიდან „ბერ“ (შვილი).

ბერიკაობას ბერიკები ასრულებდნენ. სცენარები, რომელთა საფუძველზეც იქმნებოდა ბერიკული წარმოდგენები, საუკუნეთა მანძილზე იცვლებოდა, ახალი შინაარსით მდიდრდებოდა და თაობიდან თაობას გადაეცემოდა. მათი კონკრეტული მოქმედებით განსახიერება და სიტყვიერი მასალით ხორცშესხმა მთლიანად ბერიკების ნიჭსა და უნარზე იყო დამოკიდებული. ბერიკულ წარმოდგენებში შემონახულია განაყოფიერებისა და შვილიერების ღვთაების სადიდებელი მისტერიის გადმონაშთი (მაგ. ყვარლის მუნიციპალიტეტის სოფ. საბუეში, აგრეთვე ადიგენის მუნიციპალიტეტის სოფ. უდეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფელ მატანში დღესაც სრულდება ოდესღაც ტახღვთაების გარდაცვალებასა და მის აღდგომა-გაცოცხლებასთან დაკავშირებული მისტერიის სცენები).

დროთა ვითარებაში ბერიკაობამ დაკარგა საკულტო-რელიგიური დანიშნულება და მშრომელი ხალხის ცხოვრების, მისი მისწრაფებების გამომსახველად იქცა. ბერიკების მრავალი სიუჟეტი შეიცავს უცხოელ დამპყრობთა წინააღმდეგ ქართველი ხალხის ბრძოლის სურათებს, თავადების, ეკლესიის მსახურთა, მოსამართლეთა საქმიანობის მამხილებელ სცენებს. ჩვენამდე მოღწეულია ბერიკაობის 100-მდე სიუჟეტი. მათი უმეტესობა კომიკურია და ძირითადად შექმნილია საყოფაცხოვრებო თემაზე. ბერიკაობა სამგვარი წყობისა იყო: კარდაკარ სასიარულო, მოედანზე სათამაშო და სადარბაზო (სადღესასწაულო). საგანგებოდ შერჩეულ მოედანზე იმართებოდა დიდი ბერიკაობა, რომელსაც ზოგჯერ 100-მდე შემსრულებელი ჰყავდა. მისი ტრადიციული ნიღბები იყვნენ:მეფე (სასიძო), კეკელა (სარძლო), მაჭანკალი, გლეხი, თავადი, თათარი, მოსამართლე, ექიმი, ხუცესი, აგრეთვე ტახი, დათვი, თხა და სხვა ცხოველები.

ბერიკები უსულო საგნებს და განყენებულ ცნებებსაც განასახიერებდნენ (მაგ., ალავერდის ტაძარი, საბძელი, ხე, უკუღმართი ცხოვრება, ავსიტყვაობა და სხვა). ისინი თამაშობდნენ ნაბადქუდა ნიღბებში, „ისხდნენ“ ტახის, დათვის, თხის, ხარის და სხვა „ტყავში“ (ბერიკოში). დიდ ბერიკაობაში მხოლოდ მამაკაცები მონაწილეობდნენ (ქალებისა და მოზარდების ბერიკაობა ცალკე იმართებოდა). წარმოდგენა იწყებოდა მტრის მიერ სოფლის აწიოკებისა და ხარკის აკრეფის წარმოსახვით, რასაც თან ახლდა სიმღერა და საკრავიერი მუსიკა. ბერიკაობას ხელმძღვანელობდა ბერიკათწინამძღვარი. საქართველოში ცნობილი ბერიკები იყვნენ XVIII საუკუნეში ოთარ ნორიოელი და ოიანა-ბუიანა, XIX საუკუნის I ნახევარში — აბელ რევაზიშვილი. XX საუკუნეში ბერიკები თბილისშიც გამოჩნდნენ.

## ლიტერატურა
*
* 

კატეგორია:ქართული ხალხური თამაშები
კატეგორია:საქართველოს არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები
კატეგორია:თეატრები ანბანის მიხედვით
საშემოსავლო გადასახადი

**საშემოსავლო გადასახადი** — კერძო და იურიდიულ პირთა ფინანსური შემოსავლის დაბეგვრა. არსებობს სხვადასხვა სახის საშემოსავლო გადასახადის სისტემები, რომელიც ვარირებს ფიქსირებული გადასახადიდან პროგრესულ საგადასახადო სისტემამდე. გადასახადი, რომლითაც კომპანიების შემოსავალი იბეგრება ხშირად კორპორაციულ გადასახადად ან კორპორაციულ საშემოსავლო გადასახადად მოიხსენიება. კერძო პირის საშემოსავლო გადასახადი როგორც წესი, ამ პირის მთლიანი შემოსავლიდან იბეგრება (გარკვეული კანონით დადგენილი დედუქციების შემდეგ), მაშინ როდესაც კორპორაციული საშემოსავლო გადასახადი იურიდიული პირის საბოლოო (ხარჯების გამოკლებით) შემოსავლიდან იქვითება.

საქართველოში საშემოსავლო გადასახადი შეადგენს დასაბეგრი თანხის 20%-ს.

კატეგორია:გადასახადები
ტომას ნიუკომენი

**ტომას  ნიუკომენი** (დ. 28 თებერვალი, 1663, დარტმუტი — გ. 7 აგვისტო, 1729, ლონდონი) —ინგლისელი გამომგონებელი, პროფესიით მჭედელი.

1705 წელს მკალავ ჯ. კოულთან ერთად ააგო ორთქლის ტუმბო, რომელშიც ძრავა შეერთებული იყო ტუმბოსთან. ეს გამოგონება ვერ დააპატენტა, რადგან მასზე ადრე, 1698 წელს, ტ. სევერის მიერ დაპატენტებული იყო ორთქლის წყალმიმღები. ნიუკომენი ორთქლის მანქანა არ იყო უნივერსალური ძრავა, მას შეეძლო ემუშავა მხოლოდ როგორც ტუმბოს. ნიუკომენის დამსახურება ის არის, რომ მან პირველმა წამოაყენა ორთქლის გამოყენების იდეა მექანიკური მუშაობის მისაღებად. მის სახელს ატარებს დიდი ბრიტანეთის ტექნიკურ ისტორიკოსთა საზოგადოება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი გამომგონებლები
კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1663
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1729
ფრიდრიხ ენგელსი

**ფრიდრიხ ენგელსი** (დ. 28 ნოემბერი, 1820, ბარმენი — გ. 5 აგვისტო, 1895, ლონდონი) — გერმანელი პოლიტიკოსი, მეწარმე, ფილოსოფოსი და სამხედრო ისტორიკოსი. იგი იყო კარლ მარქსთან ერთად მარქსიზმის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. ენგელსის მთავარი ნაშრომებია „ინგლისის მუშათა კლასის მდგომარეობა“, „ანტი-დიურინგი“, „ლუდვიგ ფოიერბახი და კლასიკური გერმანული ფილოსოფიის დასასრული“, „ოჯახის, სახელმწიფოსა და კერძო საკუთრების წარმოშობა“, „უტოპიური და მეცნიერული სოციალიზმი“.

## ბიოგრაფია
ენგელსი დაიბადა პრუსიის სამეფოს ქალაქ ბარმენში, შეძლებული მეწარმის ოჯახში. რაინის პროვინცია იმ დროს გერმანიაში ყველაზე განვითარებულ სამრეწველო მხარეს წარმოადგენდა თავისი პროლეტარიატით. 

1838 წელს ენგელსმა ოჯახური პირობების გამო ბრემენის ერთ-ერთ სავაჭრო ფირმაში ნოქრად დაიწყო მუშაობა. სავაჭრო საქმიანობას ხელი არ შეუშლია მისთვის მიეღო მეცნიერული და პოლიტიკური განათლება. ენგელსი ეცნობოდა იმდროინდელ ლიტერატურას, მონაწილეობას იღებდა პოლიტიკურ და ლიტერატურულ დაჯგუფებებში, რომელთა მოწოდება იყო პრაქტიკული მნიშვნელობა ახალი იდეების განვითარება. ჰეგელის ფილოსოფიის რევოლუციური მხარე ენგელსმა მაშინვე შეამჩნია და პირველმა შეაფასა, როდესაც იგი დაუკავშირდა მემარცხენე ჰეგელიანელების სკოლას. „წერილებში ვუპერტალიდან“ (1839) ენგელსმა აღწერა ბარმენსა და ელბერფელდში სამრეწველო პროლეტარიატის შრომისა და ცხოვრების პირობები, მოითხოვა გერმანიაში არსებული რეაქციული წყობილების დამხობა და საზოგადოებრივი პროგრესის განხორციელება.

ერთი წელი მსახურობდა არმიაში მოხალისედ. ორი წლით გადასული იყო მაჩესტერში, სადაც მისი მამა ბამბის ფაბრიკის თანამშრომელი იყო. 1844 წელს თანამშრომლობდა „გერმანულ-ფრანგულ წელიწდეულში“, რომელიც პარიზში გამოდიოდა არნოლდ რაგისა და კარლ მარქსის რედაქტორობით. ამავე წელს დაბრუნდა ბარმენში და ესწრებოდა კომუნისტთა შეკრებებს. 1846 წელს მარქსთან ერთად გაერთიანდა საიდუმლო კავშირში, რომელიც ინტერნაციონალის წინამორბედი იყო. 1847 წელს ლონდონში ჩატარებულ კავშირის ორ კონგრესზე წარმოადგენდა პარიზის საზოგადოებას. 1848 წელს მარქსთან ერთად დაწერა „კომუნისტური კავშირის მანიფესტი“. 1848-1849 წლებში მუშაობდა „ახალი რაინის გაზეთში“, რომელიც გამოდიოდა მარქსის რედაქტორობით. გაზეთის აკრძალვის შემდეგ სტატიებს აქვეყნებდა „პოლიტიკურ-ეკონომიკურ მიმოხილვაში“. იყო ელბერფელდში მომხდარი აჯანყების მომსწრე. მონაწილეობდა ბადენ-პალატინატის კამპანიაში, როგორც ადიუტანტი ვილიხის მოხალისეთა კორპუსიდან. ბადენის აჯანყების ჩახშობის შემდეგ დევნილის სტატუსით ჩავიდა ინგლისში. 1850 წელს დაუბრუნდა მამის ფირმას. 1869 წელს თავი დაანება ბიზნესს, მონაწილეობდა სოციალ-დემოკრატიული იდეების გავრცელებასა და მუშათა საერთაშორისო მოძრაობაში.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი ფილოსოფოსები
კატეგორია:ევროპელი მარქსისტები
კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გერმანელი მეწარმეები
კატეგორია:დაბადებული 1820
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:ათეისტი მწერლები
კატეგორია:ათეისტი ფილოსოფოსები
კატეგორია:XIX საუკუნის ათეისტები
კატეგორია:გერმანელი ათეისტები
ეროვნული თანხმობის დეკლარაცია

**ეროვნული თანხმობის დეკლარაცია** (მემორანდუმი) — საქართველოს უახლეს ისტორიაში ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სახელმწიფო-პოლიტიკური დოკუმენტი, რომლის მიზანი საქართველოში შინაგანი პოლიტიკური სტაბილურობის დამყარება და სამართლიანობის აღდგენა იყო. 

სტაბილურობის დამყარების საფუძველი და ფუძემდებლური დებულებები დეკლარაციის მიხედვით არის 1991-1992 წლების მიჯნაზე მომხდარი მოვლენების შეფასება. 

დეკლარაციიდან გამომდინარე, ის ძალები, რომლებიც არ ცნობენ და არ ემორჩილებიან დეკლარაციის ფუძემდებლურ დებულებებს განაგრძობენ საქართველოს შინაგან დესტაბილიზებასა და აჩაღებენ ახალ ეროვნულ უთანხმოებას.

იმ რეჟიმს, რომელიც საქართველოში 1991-1992 წლების სამხედრო გადატრიალების, პუტჩის შედეგად დამყარდა პრეზიდენტმა ჯორჯ ბუშმა თბილისში ვიზიტის დროს, მის საჯარო გამოსვლაზე წლის 10 მაისს „რეპრესიული“ უწოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია
იესე ტლაშაძე

**იესე ტლაშაძე** — XVIII საუკუნის I ნახევრის ქართველი პოეტი.

ეკუთვნის პოემა „ბაქარიანი“ („კათალიკოზ-ბაქარიანი“, დაწერილია სტამბოლში, 1727), რომელშიც აღწერილია ვახტანგ VI-ისა და მისი შვილის ბაქარის ამბები, ქართლის აოხრება სპარსელებისა და ოსმალებისაგან, ვახტანგის რუსეთში გადახვეწა, ხოლო მისი ძმის, კათოლიკოს დომენტის სტამბოლში გაწვევა და იქაური თავგადასავალი. როგორც ჩანს, ტლაშაძე ჯერ კიდევ 1724 წლამდე ყოფილა რუსეთში, სამშობლოში დაბრუნების შემდეგ კი კათოლიკოს დომენტის გაჰყოლის სტამბოლში. ტლაშაძე არსებითად არჩილ II-ის მიმდევარია ქართულ მწერლობაში. იგი თაყვანს სცემს შოთა რუსთაველს, აუგად მოიხსენიებს მის ეპიგონებს, თუმცა მის პოემაში იგრძნობა ვეფხისტყაოსნის დიდი გავლენა. „ბაქარიანზე“ ზემოდმედება მოუხდენია იოსებ სააკაძის „დიდმოურავიანსაც“.

## ლიტერატურა 
* ქართული ლიტერატურის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1966;

კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ქართველები
არნოლდ ტოინბი

**არნოლდ ჯოზეფ ტოინბი** (დ. 14 აპრილი, 1889, ლონდონი — გ. 22 ოქტომბერი, 1975, ნიუ-იორკი) — ინგლისელი ისტორიკოსი და სოციოლოგი. ლონდონის უნივერსიტეტის პროფესორი (1919–1924), ეკონომიკის მეცნიერებათა ლონდონის სკოლის პროფესორი (1925–1955), საერთაშორისო ურთიერთობათა სამეფო ინსტიტუტის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი (1925–1955).

აღიარება მოუპოვა „ისტორიის გამოკვლევამ“ (ტ.1-12, 1934–1961). ტოინბის აზრით, არ არსებობს კაცობრიობის ერთიანი ისტორია, არსებობს მხოლოდ თავისებური და დახშული ცივილიზაციების ისტორია. თითოეული მათგანი გადის წარმოშობის, ზრდის, მსხვრევისა და ხრწნის სტადიებს, რის შემდეგაც იღუპება და ადგილს უთმობს ახალ ცივილიზაციას.

ცივილიზაციის განვითარების მამოძრავებელი ძალაა „შემოქმედებითი უმცირესობა“, რომელსაც თავისი კვალზე მიჰყავს "ინერტული უმრავლესობა". როდესაც „შემოქმედებითი ელიტა“ თავს ვერ ართმევს მორიგ სოციალურ-ისტორიულ ამოცანას და იქცევა გაბატონებულ უმცირესობად, რომლის წინააღმდეგ ჯანყდება გაუცხოებული მასა („პროლეტარიატი“ და „ბარბაროსული პერიფერია“), ცივილიზაცია იღუპება თუ უფრო ადრე არ მოუღო ბოლო გარე კატასტროფამ.

ტოინბი თანაგრძნობით ეკიდებოდა ეროვნულ-განმათავისუფლებელ მოძრაობას და კაპიტალისტურ და სოციალისტურ ქვეყნებს შორის მშვიდობიანი თანაარსებობის იდეას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ინგლისელი ისტორიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  14 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1975
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
მოკავშირეთა პირველი სადესანტო არმია

მინიატიურა|200პქ
**მოკავშირეთა პირველი სადესანტო არმია** (ინგლ.:. First Allied Airborne Army) იყო 1944-1945 წლებში ჩრდილო-დასავლეთ ევროპაში მოკავშირეთა საექსპედიციო ძალების უმაღლესი მთავარსარდლობის შტაბის ნაწილი და ყველაზე დიდი საჰაერო სამხედრო ძალების შენაერთი კაცობრიობის ისტორიაში.

## ისტორია 
არმია დაარსებულ იქნა 1944 წლის 2 აგვისტოს. პირველი კომენდანტი იყო აშშ-ის არმიის საჰაერო ძალებია გენერალ-ლეიტენანტი ლუის ჰაიდ ბრერეტონი, მეორე კომენდანტი ბრიტანელი გენერალ-ლეიტენანტი ფრედერიკ ბროუნინგი.

## ოპერაციები 
არმიის დაარსებამდე, რომელიც უფრო ადრო იყო დაგეგმილი, 82-ე და 101-ე ამერიკულმა სადესანტო დივიზიებმა და მე-6 ბრიტანულმა დივიზიამ მონაწილეობა მიიღეს დი-დეის მომზადებაში. ისინი გადასროლილ იქნენ საფრანგეთის ტერიტორიაზე «ვერმახტის» პოზიციების უკან.

პირველი და ყველაზე ცნობილი ოპერაცია, როლეიც მოკავშირეთა 1-მა სადესანტო არმიამ ჩაატარა იყო ოპერაცია «მარკეტ გარდენი». პირველი ბრიტანული, 82-ე და 101-ე ამერიკული სადესანტო დივიზიები და პირველი პოლონური პარაშუტისტთა ბრიგადა გადასროლილ იქნენ ნიდერლანდებში. მათ ევალებოდათ ზიგფრიდის თავდაცვითი ხაზის შემოვლა და ქვემო რაინის გადალახვით გერმანიის ტერიტორიაზე შეჭრა.

არმიის ნაწილებმა მონაწილეობა მიიღეს არდენებზე შეტევაში, თუმც არავითარი წარმატებისათვის არ მიუღწევიათ. მომდევნო და უკანასკნელი სადესანტო ოპერაცია, რომელიც მოკავშირეთა 1-ელმა სადესანტო არმიამ ჩაატარა იყო ოპერაცია «ვარსიტი», როლის დროსაც მე-6 ბრიტანული და მე-17 ამერიკული სადესანტო დივიზიები გადასროლილ იქნენ გერმანიაში. მათ ევალებოდათ სახმელეთო ჯარების დახმარება რაინის გადალახვისას.

## შემადგენელი ნაწილები 
center|700პქ|Operational Channels, First Allied Airborne Army, 28 November 1944.

* მე-18 ამერიკული სადესანტო კორპუსი
* მე-17 ამერიკული სადესანტო დივიზია
* 82-ე ამერიკული სადესანტო დივიზია
* 101-ე ამერიკული სადესანტო დივიზია
* მე-13 ამერიკული სადესანტო დივიზია
* პირველი ბრიტანული სადესანტო კორპუსი
* პირველი ბრიტანული სადესანტო დივიზია 
* მე-6 ბრიტანული სადესანტო დივიზია
* ბრიტანული 52-ე დივიზია
* პირველი ბრიტანული საჰაერო სპეცდანიშნულების ბრიგადა
* პირველი დამოუკიდებელი პოლონური პარაშუტისტთა ბრიგადა
* მე-9 სამხედრო ტრანსპორტირების ჯგუფი (შშასძ)
* 38-ე ტრანსპორტირების ჯგუფი (რაფ)
* 46-ე ტრანსპორტირების ჯგუფი (რაფ)

კატეგორია:სამხედრო ისტორია
ბოთო ცუ ზაინ-ვიტგენშტაინ-ჰოენშტაინი

პრინცი **ბოთო ცუ ზაინ-ვიტგენშტაინ-ჰოენშტაინი** ( დ. 16 თებერვალი, 1927, აიზენახი, თიურინგია — გ. 27 იანვარი, 2008, ზალცბურგი) — გერმანელი პოლიტიკური მოღვაწე. ბოთო ცუ ზაინ-ვიტგენშტაინ-ჰოენშტაინი 1958–1968 წლებში იყო ქალაქ ბად ლაასფეს ბურგომისტრი. 1965-1968 წლებში იგი გერმანიის ბუნდესტაგის წევრი, საოჯახო, ახალგაზრდობის და ჯანდაცვის კომიტეტის თავმჯდომარე და გქდკ/გქსკ ფრაქციის ჯანდაცვის საქმეთა სპიკერი იყო.

1982–1994 წლებში ბოთო ცუ ზაინ-ვიტგენშტაინ-ჰოენშტაინს ეკავა გერმანული წითელი ჯვარის ორგანიზაციის პრეზიდენტის პოსტი (იყო საპატიო პრეზიდენტი). 1993–1995 წლებში იგი წითელი ჯვრისა და წითელი ნახევამთვარის საერთაშორისო მოძრაობის მუდმივი კომისიის წევრი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ბოთო ცუ ზაინ-ვიტგენშტაინ-ჰოენშტაინი 

კატეგორია:გერმანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 16 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2008
ონორე გაბრიელ მირაბო

thumb|right|ონორე მირაბო
**ონორე გაბრიელ მირაბო** *რიკეტი* (დ.9 მარტი, 1749, ბინიონი, ქ. ნემურის ახლოს — გ. 2 აპრილი, 1791, პარიზი) — ფრანგი პოლიტიკოსი, გრაფი, საფრანგეთის დიდი რევოლუციის მოღვაწე.

მარკიზ დე მონიეს ცოლთან ერთად საზღვარგარეთ გაქცევის შემდეგ "პიროვნების შეურაცხყოფისათვის" 1776 დაუსწრებლად სიკვდილი მიუსაჯეს, მაგრამ შემდეგ 1785 წელს ამნისტიით პარიზში დაბრუნდა. 1789 აირჩიეს გენერალური შტატების დეპუტატად მარსელისა და ექსის მესამე წოდებიდან. იყო ფეოდალური აბსოლუტისტური რეჟიმის მტერი, დაუნდობლად ამხელდა მას, მაგრამ რევოლუციური მასების როლის ზრდასთან ერთად თანდათან კონსერვატორულ პოზიციებზე გადავიდა და მსხვილი ბურჟუაზიის(რომელიც ცდილობდა რევოლუციის განვითარების შეჩერებას)ლიდერი გახდა. მან საიდუმლო კავშირი დაამყარა სამეფო კართან (1790 აპრილი). დიდი გასამრჯელოსა და თავისი უზომო ვალის გადახდის საფასურად მირაბო სამეფო კარის საიდუმლო აგენტი გახდა. რევოლუციის წინაშე მისი ღალატი მხოლოდ მონარქიის დამხობის (1792 წლის 10 აგვისტო) შემდეგ გამომჟღავნდა, ამიტომ დიდი პატივით პანთეონში დაკრძალული მირაბოს ნეშტი სენ-მარსოს გარეუბანში, დამნაშავეთა სასაფლაოზე, გადაიტანეს.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 9 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1749
კატეგორია:გარდაცვლილი  2 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1791
ქიზიყის გლეხთა აჯანყება

**ქიზიყის გლეხთა აჯანყება 1878** — გლეხთა აჯანყება არსებული რეჟიმის წინააღმდეგ ქიზიყში. 

გამოიწვია სახელმწიფო გადასახადების სიმძიმემ, აუტანელმა სატრანსპორტო ბეგარამ, სამაზრო და საგუბერნიო ხელისუფლების შეუზღუდველმა თვითნებობამ. აჯანყების საბაბი გახდა მეფის მთავრობის განზრახვა, კენჭისყრით გაეწვია გლეხები სახალხო ლაშქარში (თურქებთან ომთან დაკავშირებით). სოფლის მამასახლისებმა თვითნებურად შედგენილ კენჭისყრის სიებში, არ შეიტანეს კულაკთა შვილები. გლეხებმა ამ სიების მოსპობა და ლაშქარში ძველი წესით გასვლა მოითხოვეს. აჯანყება დაიწყო 4 ივნისს დილით სოფ.ზემო მაჩხაანში, სადაც გლეხებმა სცემეს სოფლის მამასახლისი დავით ბოსტოღანაშვილი და  ბოქაულის თანაშემწე. აჯანყებას შეუერთდნენ ანაგის, ვაქირის, საქობოს, მაშნაარისა და სხვა სოფლების გლეხები. ისინი გაერთიადნენ და გზა გადაუჭრეს ბაკურციხეში მიმავალ სიღნაღის მაზრის უფროსს, მოსთხოვეს სიების მოსპობა და კენჭისყრით ლაშქარში გლეხთა გაწვევაზე უარის თქმა. გლეხების მოთხოვნა არ დააკმაყოფილეს, ამიტომ აჯანყებულებმა ჯერ მაზრის უფროსის მხლებლები და სოფლის მამასახლისი სცემეს, შემდეგ — თავად რევაზ ვაჩნაძის სახლში თავშეფარებული მაზრის უფროსი გენერალი იოსებ ორბელიანი და მათი კაცები. დაარბიეს ვაჩნაძის სახლი, აგრეთვე კარდანახის, ვაქირის, საქობოსა და სხვა სოფლების მამასახლისთა სახლკარი. 

მთავრობამ აჯანყება ჩააქრო. დაიწყო რეპრესიები. სიღნაღის სასამართლომ 11 მათგანს 15 წლის კატორღა მიუსაჯა, გადასახლებულთა შორის იყო ორი ქალი. სასამართლო პროცესზე გამოაშკარავდა აჯანყების ნამდვილი მიზეზი. საქართველოს პრესამ („დროება“, „ობზორი“) სპეციალური წერილები მიუძღვნა ამ აჯანყებას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
კატეგორია:აჯანყებები რუსეთის იმპერიის წინააღმდეგ
ალფრედ ფონ შლიფენი

გრაფი **ალფრედ ფონ შლიფენი** (; დ. 28 თებერვალი, 1833, ბერლინი — გ. 4 იანვარი, 1913, ბერლინი) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, გერმანიის იმპერიის გენერალ-ფელდმარშალი.

## ბიოგრაფია 
შლიფენი დაიბადა პრუსიელი გენერალ-მაიორის ოჯახში და სამხედრო განათლების მიღების შემდეგ 1854 წელს სამსახური დაიწყო პრუსიის არმიაში. 1863 წელს გადაიყვანეს გენერალურ შტაბში. 1866 წელს კაპიტნის წოდებით მან მონაწილეობა მიიღო კიონიგგრეცის ბრძოლაში. გერმანია-საფრანგეთის 1870–1871 წლების ომში იგი მაიორის წოდებით მსახურობდა მეკლენბურგის გროსჰერცოგის შტაბში.

1876–1884 წლებში შლიფენი გვარდიულ ულანთა პოლკის მეთაური და დიდი გენერალური შტაბის წევრი იყო. 1884 წელს იგი გადაიყვანეს დიდი გენშტაბის განყოფილების უფროსის თანამდებობაზე, ხოლო 1888 წელს იგი ობერქუარტერმაისტერი და გენშტაბის შეფის ალფრედ ფონ ვალდერზეეს მოადგილე გახდა. 1891 წელს შლიფენი გენშტაბის შეფი გახდა და 1903 წელს მიიენიჭა გენერალ-მაიორის სამხედრო წოდება.

1905 წელს მისი ხელმძღვანელობით შემუშავდა ე.წ. „შლიფენის გეგმა“. შლიფენის გეგმის მიხედვით გერმანიას თავიდან უნდა აეცილებინა ორ ფრონტზე, საფრანგეთისა და რუსეთის წინააღმდეგ თანადროული ბრძოლა. გეგმა მიზნად ისახავდა „ბლიცკრიგს“ საფრანგეთის წინააღმდეგ და ომის მოგებას მანამ, ვიდრე რუსეთი არმიის მობილიზირებას და გერმანიის საზღვრებთან გადასროლას მოასწრებდა. რკინიგზის საშუალებით გერმანიის ჯარი სრწაფად უნდა გადაესხათ აღმოსავლეთში და ასევე მალე უნდა დაემარცხებინათ რუსეთის არმია.

პირველი მსოფლიო ომის დროს სამხედრო რეალობაში შლიფენის გეგმა აუსრულებელი დარჩა. გერმანიის ჯარებმა დასავლეთ ფრონტზე ვერ განავითარეს სწრაფი შეტევა, ვერ გაარღვიეს მარნის თავდაცვითი ხაზი და მობილური ომიდან პოზიციურ ომზე გადავიდნენ.

გაცილებით მძიმე იყო პოლიტიკური შედეგები, რომელიც შლიფენის გეგმას მოჰყვა. გერმანიის მიერ ნეიტრალური ბელგიის ტერიტორიის გამოყენებამ საფრანგეთზე თავდასასხმელად ომში ჩართო ინგლისი.

თვითონ შლიფენი თავისი სტრატეგიის მარცხს ვერ მოესწრო. იგი ჯერ კიდევ 1906 წელს გაუშვეს პენსიაზე, 1911 წელს გაწეული ღვაწლის გამო გენერალ-ფელდმარშლის სამხედრო წოდება მიენიჭა და 1913 წლის 4 იანვარს გარდაიცვალა ბერლინში. კაიზერმა ვილჰელმ II-მ მისი საფლავი ყვავილების გვირგვინით შეამკო.

შლიფენი ბრწყინვალე სამხედრო თეორეტიკოსი იყო, თუმცა მისი სისუსტე იმაში მდგომარეობდა, რომ ომის წარმოების პოლიტიკურ ასპექტებს ნაკლებ ყურადღებას უთმობდა, რაც პრუსიული სახელმწიფო წყობის სამხედრო ტრადიციებით იყო განპირობებული.

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 28 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1833
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1913
კატეგორია:ბერლინში გარდაცვლილები
კატეგორია:ბერლინში დაბადებულები
უიარაღო

**კონდრატე დავითის ძე თათარიშვილი** (ფსევდონიმი — *უიარაღო*) (დ. 21 სექტემბერი, 1872, აბასთუმანი, ახლანდელი ზუგდიდის მუნიციპალიტეტი — გ. 9 მაისი, 1929, თბილისი) — ქართველი მწერალი.

## ბიოგრაფია
1887 წლიდან სწავლობდა თბილისის, 1893 წლიდან კიევის სასულიერო სემინარიაში (დაამთავრა 1894). პირველი მოთხრობა „მშვიდობით“ 1895 გამოაქვეყნა ჟურნალ „მოამბეში“. 1896 მღვდლად ეკურთხა. სიკვდილმისჯილი რევოლუციონერი ჯარისკაცების გამოსარჩლებისათვის 1906 წელს ეკლესიიდან განდევნეს.

უიარაღომ განაგრძო ინტენსიური ლიტერატურული მოღვაწეობა. თანამშრომლობდა ჟურნალ-გაზეთებში („მოამბე“, „ჯეჯილი“, „კვალი“, „მეგობარი“, „დროება“ და სხვა). მოთხრობებში „მე და ბიძაჩემი“, „ჩაიზე“, „უსიამოვნო შეხვედრა“, „რეაქცია“, „პირუთვნელი დაფასება“, „წესდება“ (1900-1913) მწერალი ამხელდა ბურჟუაზიული საზოგადოების მანკიერებას. მისი პუბლიცისტური წერილები მიმართული იყო ცარიზმის წინააღმდეგ. პოლიციის ზედამხედველობის ქვეშ მყოფი უიარაღო იძულებული გახდა 1912 წელს გასცლოდა საქართველოს.

1912-1919 წლებში იგი სწავლობდა ბრიუსელის უნივერსიტეტის საბუნებისმეტყველო ფაკულტეტის გეოლოგიურ განყოფილებაზე. საქართველოში დაბრუნების შემდეგ (1921) მუშაობდა თსუ-ის გეოლოგიის კათედრის ასისტენტად, 1923 წლიდან აგრეთვე საქართველოს სახელმწიფო მუზეუმის გეოლოგიურ განყოფილებაში. უიარაღოს სამეცნიერო შრომები ძირითადად შეეხება კოლხეთის დაბლობის, ალაზნის ველისა და თრიალეთის აღმოსავლეთ ნაწილის ჰიდროგეოლოგიურ საკითხებს. იკვლევდა აგრეთვე საშენი მასალებისა და ბენტონიტური თიხების საბადოთა გეოლოგიურ საკითხებს.

უიარაღოს უმნიშვნელოვანესი თხზულება, რომელმაც საყოველთაო აღიარება მოუპოვა ავტორს, არის ისტორიული მოთხრობა „მამელუკი“ (გამოქვეყნდა 1912, კრებული „გრდემლი“, წიგნი II, ფილმი („მამლუქი“), 1958). მოთხრობა ძველი საქართველოს ერთ-ერთ უმწვავეს სატკივარს - ყმების უცხოეთში გაყიდვას ეხება. მკვეთრმა პატრიოტულმა სულისკვეთებამ, მძაფრ სიუჟეტთან შერწყმულმა ნათელმა და შთამბეჭდავმა სტილმა განაპირობა რევოლუციამდელი პროზის ამ „პატარა შედევრის“ (ტიციან ტაბიძე) ფართო პოპულარობა.

უიარაღოს ეკუთვნის აგრეთვე რომანი „მაძიებელნი“ (დაიწერა 1902, პირველად შემოკლებულად დაისტამბა 1940 წელს ჟურნალ „მნათობში“). 1957-1958 წლებში გამოქვეყნდა მწერლის თხზულებათა სრული კრებული ორ ტომად (შემდგენელი, მონოგრაფიული ნარკვევისა და ბიბლიოგრაფიული შენიშვნებისა ავტორი სოლომონ ცაიშვილი).

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში.

## ლიტერატურა
* ზ. ბაბუნაშვილი, თ. ნოზაძე, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 331, თბ., 1994

## რესურსები ინტერნეტში
* უიარაღოს შემოქმედებანი ner.ge-ზე  — „ქართული ლიტერატურის დიდი ბიბლიოთეკა“
* ელექტრონული წიგნები lit.ge-ზე

კატეგორია:ქართველი მწერლები
კატეგორია:ქართველი გეოლოგები
კატეგორია:ზუგდიდის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჩიხორის ბრძოლა

**ჩიხორის ბრძოლა 1463** — ბრძოლა ერთიანი საქართველოს მეფე გიორგი VIII-სა და მის წინააღმდეგ აჯანყებულ იმერეთის მეფე ბაგრატ VI-ს შორის. ბრძოლაში ბაგრატმა გაიმარჯვა, დაიპყრო იმერეთი, აიღო ქუთაისი და მეფედ ეკურთხა. ბრძოლა გაიმართა სოფელ ჩიხორთან.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა 
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XV საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1463 წლის ბრძოლები
ავთანდილ შულავრელი

**ავთანდილ შულავრელი** — XVIII საუკუნის ქართველი ხუროთმოძღვარი. ააშენა ბარაკონის ღვთისმშობლის ტაძარი სოფ. წესთან (ამბროლაურის მუნიციპალიტეტი). მისი სახელი მოხსენიებულია აღმოსავლეთის ფასადის წარწერაში:"ამისი ოსტატი შულავრელი ავთანდილ, ვინც ნახოთ, შენდობა ბძანეთ". მეორე წარწერის მიხედვით, ძეგლი 1753 წელს აუგიათ. ტაძარი ძველი ქართული გუმბათოვანი ხუროთმოძღვრების ერთ-ერთი უკანასკნელი ნიმუშია.

## ლიტერატურა 
* ვ. ბერიძე, ძველი ქართველი ოსტატები, თბ., 1967

კატეგორია:ქართველი ხუროთმოძღვრები
ათანასე თბილელი

**ათანასე თბილელი**, **ამილახვარი** (გ. 9 ივნისი, 1774, მოსკოვი) — ქართველი საეკლესიო და პოლიტიკური მოღვაწე, რუსეთთან კავშირის აქტიური მომხრე. 

1724 წელს დაბრუნდა საქართველოში და მიიღო მროველობა (რუისის ეპისკოპოსობა). 1740 წელს — თბილისის მიტროპოლიტობა. 1752 წელს თეიმურაზ II-მ და ერეკლე II-მ ათანასე თბილელი სიმონ მაყაშვილთან ერთად გაგზავნეს მოსკოვში სამხედრო დახმარებისა და მფარველობის სათხოვნელად. ათანასე თბილელმა სიბერე და ავადმყოფობა მოიმიზეზა და სამუდამოდ დარჩა რუსეთში. 1762 წელს მოსკოვში დააარსა ქართული სტამბა. ბეჭდავდა უმთავრესად სასულიერო-საეკლესიო წიგნებს.

## იხილეთ აგრეთვე
* თბილელი მღვდელთმთავრები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:თბილელი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:მროველი მღვდელთმთავრები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:გარდაცვლილი 9 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1774
კატეგორია:ამილახვრები
ალექსანდრე ალექსიძე

**ალექსანდრე გიორგის ძე ალექსიძე** (ნამდვილი გვარი *სონღულაშვილი*) (დ. 1874, თბილისი ― გ. 27 დეკემბერი, 1934, იქვე) — პირველი ქართველი პროფესიონალი მოცეკვავე.
## ბიოგრაფია 
1895 წელს პარიზში, რუსულ ეთნოგრაფიულ გამოფენაზე ქართული ცეკვების შესრულებისათვის ოქროს დიდი მედლით დააჯოლდოვეს. 1896–1924 წლებში იყო თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის მოცეკვავე. 1902 წელს თბილისში დააარსა ქართული ცეკვის პირველი სტუდია, რომელსაც სათავეში ედგა 1934 წლამდე. მისი მოწაფეები იყვნენ ილიკო სუხიშვილი, მიხეილ  სულხანიშვილი, ანტონ ჩიხლაძე, რუბენ ჭოხონელიძე და სხვები.

## ლიტერატურა 
* *გვარამაძე ლ.,* მთაწმინდელი მოცეკვავე, «საბჭოთა ხელოვნება», 1962, № 2

კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები
კატეგორია:დაბადებული 1874
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
ამირინდო ამილახვარი

**ამირინდო ავთანდილის ძე ამილახვარი**(გ. თებერვალი, 1772) — ქართლ-კახეთის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე.

1735 წლიდან იყო ამილახორი. მხარს უჭერდა თეიმურაზისა და ერეკლე II-ის ქართლში გამეფებას. რამდენიმეჯერ დაკარგა ამილახორობა, მაგრამ საბოლოოდ დაიბრუნა იგი 1765 წლის შემდეგ. იყო ზემო ქართლის სადროშოს სარდალი და გორის მოურავი.

## ლიტერატურა 
* *კარბელაშვილი პ.,* ამილახვართა საგვარეულოს ისტორიული გუჯრები, კრ.: ძველი საქართველო, ტ. 2, ტფ., 1913

კატეგორია:მოურავები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1772
ა
ანდუყაფარ ამილახვარი

**ანდუყაფარ გივის ძე ამილახვარი** (გ. 1626) — ქართლის მსხვილი ფეოდალი, ირანული ორიენტაციის ფეოდალთა ლიდერი, თავადური რეაქციის ტიპობრივი წარმომადგენელი XVII საუკუნის I მეოთხედის ქართლში.

ირანის წინააღმდეგ გიორგი სააკაძის მეთაურობით მოწყობილი აჯანყების დროს (1625) ქართველებმა შეიპყრეს და არშის ციხეში დაამწყვდიეს. მარაბდის ბრძოლაში გამარჯვებულმა ირანელებმა ამილახვარი გაათავისუფლეს და მამული დაუბრუნეს. ამილახვარი ზედიზედ აწყობდა ლაშქრობებს მეზობელი ფეოდალების წინააღმდეგ. ამოწყვიტა ღაზნელთა საგვარეულო, ააოხრა მცხეთა და გაძარცვა ეკლესია-მონასტრები. ამილახვარის დაღუპვის შემდეგ მოწინააღმდეგებმა ამოწყვიტეს მისი ოჯახი.

## ლიტერატურა 
* *ბერძენიშვილი, ნ.*, ფეოდალური ურთიერთობებიდან XV საუკუნეში, მის წგნ.: საქართველოს ოსტორიის საკითხები, წგნ. 2, თბ., 1965;
* *გვრიტიშვილი, დ.,* ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობის ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები), თბ., 1955;
* *ქიქოძე მ.,* ქართლის სათავადოების ისტორიიდან XV-XVIII სს. (საამილახორო), „მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის“, 1963, ნაკვ. 35

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1626
ა
ბარძიმ ამილახვარი

**ბარძიმ (ქოიარ) თაყას ძე ამილახვარი** — ქართლის სამეფოს პოლიტიკური მოღვაწე XVI საუკუნის II ნახევარში, საამილახვროს უფროსი, პრო-ოსმალური დასის მეთაური.

## ბიოგრაფია
იბრძოდა ქართლის მეფის სიმონ I-ის წინააღმდეგ და მხარს უჭერდა მის პოლიტიკურ მეტოქეს, კახეთის მეფე ალექსანდრე II-ს, რომელსაც ცოლად ჰყავდა ბარძიმის ასული თინათინი. სიმონ I-ის ირანში ტყვეობისას ავიწროებდა მეფის ოჯახს. 1573 წელს ელიზბარ ერითავთან ერთად თავს დაესხა სიმონ I-ის ცოლს. 1574 წელს ბარძიმ ამილახვარი დაეხმარა სიძეს, ალექსანდრე II-ს კახეთის ტახტის მოპოვებაში.   1577 წელს ის დაეხმარა მუსტაფა ლალა-ფაშას ქართლში ლაშქრობაში და ორი ციხე ააღებინა, მათ შორის გორის ციხე. სიმონ II-ის დაბრუნების შემდეგ, 1578 წელს, ამილახვარი დააპატიმრეს, ჩამოართვეს ამილახორობა და მამულების ნახევარი. შემდგომში პოლიტიკურ ასპარეზს ჩამოსცილდა. მან მისი მეორე ქალიშვილი ანა ცოლად ჰყავდა ქართლის მეფე ბაგრატ VII-ს

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
ბ
ფრიდერიკე ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცი

**ფრიდერიკე კაროლინე სოფია ფონ მეკლენბურგ-შტრელიცი** (; დ. 2 მარტი 1778, ჰანოვერი — გ. 29 ივლისი 1841, იქვე) — ჰანოვერის დედოფალი.

## ბიოგრაფია 
იგი იყო მეკლენბურგ-შტრელიცის ჰერცოგის კარლ II-ის და მისი მეუღლის ფრიედერიკე კაროლინე ლუიზე ფონ ჰესენ-დარმშტატის უმცროსი ქალიშვილი.

## შთამომავლობა 
პირველი ქორწინება: 1793 წელს ფრიედერიკემ დაქორწინდა პრუსიის პრინც ლუიზე, მისი დის ლუიზეს მეუღლის კრონპრინც ფრიდრიხ ვილჰელმის ძმაზე. 

* ფრიდრიხ ვილჰელმ ლუდვიგი (* 30 ოქტომბერი 1794
* ფრიდრიხ ვილჰელმ კარლ გეორგი (* 26 სექტემბერი 1795; † 1863)
* ფრიდერიკე ვილჰელმინა ლუიზე ამალია (* 30 სექტემბერი 1796; † 1850) – ანჰალტ-დესაუს ჰერცოგის ლეოპოლდის მეუღლე.

მეორე ქორწინება: 1798 წელს იქორწინა ფრიდრიხ ცუ ზოლმს-ბრაუნფელსზე.

მესამე ქორწინება: 1815 წელს იქორწინა მაშინდელ კუმბერლანდის ჰერცოგზე და მომავალ ჰანოვერის მეფე ერნსტ აუგუსტზე.

*ფრიდერიკე ფონ ჰანოვერი (* 27 იანვარი 1817)
* გეორგ V (1819-1878) ჰანოვერის მეფე

კატეგორია:დაბადებული 2 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1778
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1841
კატეგორია:ჰანოვერის დედოფლები