open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ეირენისი

**ეირენისი** () — გველების გვარი ანკარასებრთა ოჯახისა. ცნობილია ეირენისის 18 სახეობა, მათგან საქართველოში გვხვდება 2: საყელოიანი ეირენისი (Eirenis collaris) და წყნარი ეირენისი (Eirenis modestus). გავრცელებულნი არიან: სამხრეთ-დასავლეთ აზიაში, ჩრდილო-აღმოსავლეთ აფრიკაში. ბოლო დრომდე აღმოსავლეთ ნახევარსფეროს ეირენისებს აერთიანებდნენ გვარში - კონტია, ამერიკულ მონათესავე სახეობებთან ერთად. ამჟამად კონტიას სახელწოდებით მხოლოდ ამერიკულ სახეობებს მოიხსენიებენ. 

წარმოადგენენ პატარა ზომის, წვრილ, 60 სანტიმეტრამდე სიგრძის გველებს - ბლაგვად მომრგვალებული სხეულისაგან მცირედ გამოყოფილი თავით. ქერცლები - გლუვია და სხეულზე 15-17 რიგადაა განლაგებული. კბილები ზედა ყბაზე პატარაა, ერთი ზომის და სუსტი. ნაკლებად მოძრავი გველებია. ცხოვრობენ მალული, ღამის ცხოვრებით. იკვებებიან უხერხემლოებით. 

## სახეობები 
მოიცავს შემდეგ სახეობებს:

* *Eirenis africana*
* *Eirenis aurolineatus*
* ბარანის ეირენისი, *Eirenis barani*
* საყელოიანი ეირენისი, *Eirenis collaris*
* გვირგვინიანი ეირენისი, *Eirenis coronella*
* *Eirenis coronelloides*
* *Eirenis decemlineatus*
* ეისელტის ეირენისი, *Eirenis eiselti*
* *Eirenis hakkariensis*
* *Eirenis levantinus*
* *Eirenis lineomaculatus*
* *Eirenis mcmahoni*
* *Eirenis medus*
* წყნარი (მცირე აზიური) ეირენისი, *Eirenis modestus*
* ლაქებიანი ეირენისი, *Eirenis puntatolineatus*
* *Eirenis rechingeri*
* როსის ეირენისი, *Eirenis rothii*
* *Eirenis thospitis*

## სქოლიო 
კატეგორია:ანკარასებრნი
ენდრო

**ენდრო** () — მცენარის გვარი ენდროსებრთა ოჯახისა. მრავალწლოვანი ბალახები, ბუჩქბალახები ან ბუჩქებია. აქვს მთლიანი ჯვარედინად მოპირისპირე ფოთლები და უბის ნახევარქოლგებად შეკრებილი ყვითელი, მომწვანო ან მოთეთრო პატარა ყვავილები. 

მისი 55-მდე სახეობა გავრცელებულია აზიის ზომიერ რაიონებში, ხმელთაშუაზღვისპირეთში, მცირე ნაწილი — შუა ევროპასა და აფრიკაში, 15 სახეობა კი — სამხრეთ ამერიკასა და მექსიკაში. საქართველოში 2 სახეობაა. რამდენიმე სახეობის მიწისქვეშა ნაწილები საღებავ ნივთიერებებს შეიცავს. 

ძველთაგანვე აშენებდნენ საღებავ ენდროს (), რომელსაც იყენებენ აბრეშუმის, ბამბეულისა და შალის (ნოხების) ქსოვილების შესაღებად. სინთეზური ალიზარინის აღმოჩენამ ენდროს კულტურა მკვეთრად შეამცირა და იგი მხოლოდ აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში შემორჩა. ენდროს იყენებენ აგრეთვე ხალხურ მედიცინაში რაქიტის სამკურნალოდ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ენდროსებრნი
ენდრონიკა

**ენდრონიკა** () — ერთ- ან მრავალწლოვანი ბალახების, ზოგჯერ ბუჩქბალახების გვარი ენდროსებრთა ოჯახისა. თეთრი, ყვითელი ან ვარდისფერი პატარა ყვავილები შეკრებილია საგველა ყვავილედებად. ნაყოფი ორთესლიანი კაკლუჭაა. 

ენდრონიკა ევრაზიური გვარია. აერთიანებს 400-მდე სახეობას, რომელთაგან საქართველოში გვხვდება 28 სახეობა. იზრდება მდელოებზე, ველობებზე, ტყეებში, წყალსატევების ნაპირებზე, ზოგიერთი () მთის ქსეროფიტების კომპონენტია. 

ბევრი სახეობა თაფლოვანია და სამკურნალო თვისებები აქვს, ზოგი საღებავ ნივთიერებებს შეიცავს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ენდროსებრნი
ენთელი

**ენთელი** — ადიგენის მუნიციპალიტეტში, მდინარე ქვაბლიანის ხეობაში მდებარე სოფლების ზემო ენთელისა და ქვემო ენთელის ძველი სახელწოდება. 

ამავე სახელწოდების ნასოფლარი მდებარეობს ახალციხის მუნიციპალიტეტში, ურავლის ხეობაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს სოფლების ძველი სახელწოდებები
ენკაუსტიკა

**ენკაუსტიკა** (, enkaustikē 
Egyptian - Mummy Portrait of a Man - Walters 323.jpg|„ფაიუმის პორტრეტი“, ახ. წ. I ს., უოლტერსის ხელოვნების მუზეუმი.
Christ Icon Sinai 6th century.jpg|ქრისტე პანტოკრატორის ხატი, VI ს., სინის წმ. ეკატერინეს მონასტერი. 
Tsilknis.jpg|წილკნის ღვთისმშობლის ხატი, IX ს., საქართველოს ხელოვნების მუზეუმი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მხატვრობა
ენოთერა

**ენოთერა** () — ორწლოვან ბალახოვანი მცენარეთა გვარი ონაგრასებრთა ოჯახისა. აქვს მაღალი ღერო (1 მ-მდე), სწორი, დაუტოტავი, მორიგეობით განლაგებული ფოთლებით, ფესვთანური გრძელყუნწიანი და როზეტად შეკრულია, ღეროს ბოლოზე აქვს დიდი, მტევნისებრი ყვავილები, რომლებიც საღამოს იშლება.

იმტვერება ღამის ჩრჩილით, ზოგი სახეობა თვითმტვერიაა. XVII საუკუნის დასაწყისში ენოთერა ჩრდილოეთ ამერიკიდან შემოიტანეს ევროპაში, იქიდან — საქართველოში. გავრცელებულია აფხაზეთში, გურიასა და სამეგრელოში. იზრდება მთის ქვედა და შუა სარტყელში, მინდვრებში, მდინარეთა ნაპირებზე, გზის პირებზე. მისი ერთწლიანი ფესვები ვარგისია საჭმელად. თესლი შეიცავს იოდიან ზეთს, რომელსაც სელისა და კანაფის ზეთს უმატებენ და იყენებენ როგორც სამკურნალოდ, ასევე ტექნიკური მიზნით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ონაგრასებრნი
მონტეფელტრო (მრავალმნიშვნელოვანი)

სახელი **მონტეფელტრო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* მონტეფელტრო (დინასტია)
* მონტეფელტრო (მხარე)
ენდემები

[მინი|[ნარინჯისფერ-მლერდიანი სანბირდი სახლობს მხოლოდ ფინბოშში]]
[მინი|[ალპური ტრიტონი გავრცელებულია მხოლოდ ალპებში]]
**ენდემები** ( — ადგილობრივი) — მცენარეები ან ცხოველები, რომელთაც უჭირავთ რომელიმე გეოგრაფიული რეგიონის, პროვინციის, ოლქის, რაიონის ცალკეული ადმინისტრაციული ან ოროგრაფიული ერთულის განსაზღვრული არეალი და დედამიწის ზედაპირის სხვა ნაწილში არ გვხვდებიან. შეიძლება იყოს კავკასიის, ყირიმის, ევროპის, ხმელთაშუაზღვისპირეთის, საქართველოს, კავკასიონის, თბილისის მიდამოების ენდემები და ა. შ. ენდემური შეიძლება იყოს მცენარეთა და ცხოველთა სახეობები, გვარები, ოჯახები და სხვა სისტემატიკური ერთულები. მაგ. ახალი ზელანდიის ენდემების პირველხვლიკების (Prosauria) ქვეკლასი, სამხრეთ ამერიკის — ნანდუსნაირთა (Rheiformen) რიგი, სამხრეთ აფრიკის — ჟირაფისებრთა (Giraffidae) ოჯახი, შორეული აღმოსავლეთის ენოტისმსაგვსი ძაღლის (Nyctereures) გვარი, კავკასიონისა — აღმოსავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra cylindricornis) და დასავლეთკავკასიური ჯიხვი (Capra severtzovi). ზოგჯერ ენდემების არეალი ძალიან მცირეა. მაგ., კავკასიური შურთხი (Tetraogallus caucasicus) მხოლოდ კავკასიონის მთამაღალზე გვხვდება; პრომეთეს მემინდვრის (Prometheomys schaposchikovi) — ცენტრალურ და დასავლეთ კავკასიონზე და გურია-აჭარის ქედზე; ჩიმბორასოს კოლიბრი (Oreotrochilus chimboraso) — მხოლოდ ჩიმბორასოს პიკზე (სამხრეთ ამერიკა); მეგრული არყი (Betula megrelica) მხოლოდ სამეგრელოში იზრდება; ბიჭვინთის ფიჭვი (Pinus pithyusa) — შავი ზღვის სანაპიროზე, ბიჭვინთიდან ანაპამდე; ელდარის ფიჭვი (Pinus eldarica) — ეილარ-ოუღის მთაზე; ქართული ნუში (Amygdalus georgica) — ქართლსა და გარეკახეთში; გიგანტური სეკვოიადენდრონი (Sequoiadendron giganteum) — სიერანევადის დასავლეთ კალთებზე (კალიფორნია).

ენდემებით განსაკუთრებით მდიდარია ღრმა ტბები, მთიანი ქვეყნები, ოკეანის კუნძულები. საქართველო, როგორც მთიანი ქვეყანა, მდიდარია ენდემური სახეობებით. აქ აღრიცხული გვიმრანაირი და თესლოვანი მცენარეების 4100-მდე სახეობიდან 400-ზე მეტი ენდემურია. კავკასიაში გავრცელებული მცენარეთა 16-მდე ენდემური გვარიდან საქართველოსათვის აღნიშნულია Alboviodoxa, Charesia, Pseudovesicaria, Symphyoloma და სხვა გვარები. ენდემებით მდიდარია აგრეთვე გეოგრაფიულად და ეკოლოგიურად იზოლირებული ქვეყნები. ასეთია მაგ., ავსტრალია, რომლისთვისაც დამახასიათებელია ერთგასავლიანების ჩანთოსანი ძუძუმწოვრების და ევკალიპტების მრავალი ენდემური სახეობა.

ცნობილია ენდემების 2 ჯგუფი: პალეოენდემები და ნეოენდემები. პირველს ეკუთვნის გიგანტური სეკვოიადენდრონის, პატერის და სხვა, ხოლო მეორე ჯიხვი და სხვა.

## ლიტერატურა 
* *ჯანაშვილი ა., გაგნიძე რ.,* ქსე, ტ. 4, გვ. 151, თბ., 1979
*
*
*

კატეგორია:ბიოგეოგრაფია
კატეგორია:ეკოლოგია
მონტეფელტრო (დინასტია)

thumb|160px|right|გერბი
**მონტეფელტრო** (*იტალ.* Montefeltro, *ლათ.* Montis feretri) იყო იტალიური არისტოკრატული დინასტია, რომელიც ფლობდა მამულებს მარკესა და რომანიის რეგიონებში. XIII საუკუნეში დინასტია ფლობდა ქალაქ ურბინოს. 
 
## დინასტიური ხაზი 
### კარპენასა და პიეტრარუბიას ბატონები
*XI საუკუნე ოდანტონიო I და მონტეფელტრო

### მონტეფელტროს გრაფები 
*დაახ. 1150-1184: ანტონიო I და მონტეფელტრო
*1184-1202:  მონტეფელტრანო I და მონტეფელტრო
*1202-1242:  ბონკონტე I და მონტეფელტრო

### ურბინოს გრაფები 
*1234-1242: ბონკონტე I და მონტეფელტრო
*1242-1255: მონტეფელტრანო II და მონტეფელტრო
*1255-1285: გვიდო I და მონტეფელტრო
**1285-1304: პაპის კონტროლის ქვეშ
*1296-1322: ფედერიკო I და მონტეფელტრო
*1322-1360: გვიდო II, გალასო და ნოლფო მონტეფელტროები
**1322-1324:  პაპის კონტროლის ქვეშ
*1360-1363: ფედერიკო II და მონტეფელტრო
*1363-1404:  ანტონიო II და მონტეფელტრო
**1369-1375: პაპის კონტროლის ქვეშ
*1404-1443: გვიდანტონიო და მონტეფელტრო

### ურბინოს ჰერცოგები 
*1443-1444: ოდანტონიო II და მონტეფელტრო
*1444-1482: ფედერიკო III და მონტეფელტრო
*1482-1508: გვიდობალდო და მონტეფელტრო

კატეგორია:იტალიელი დიდგვაროვნები
მონტეფელტრო (მხარე)

მინი|250პქ|რეგიონის რუკა
**მონტეფელტრო** () — ისტორიული მხარე იტალიაში, მარკეს რეგიონში. იგი ესაზღვრება ტოსკანას, რიმინის პროვინციას და სან-მარინოს რესპუბლიკას. სახელწოდება მომდინარეობს ლათინური mons feretri(us)-დან (*ქართ.* ფერეტრის მთა), რომელზეც მდებარეობს ცნობილი სან-ლეოს ქალაქი-ციხესიმაგრე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Portale del Montefeltro
*Società di studi storici per il Montefeltro
*Agriturismo nel Montefeltro vicino a Urbino

კატეგორია:იტალიის ისტორია
ენტერობიუსი

**ენტერობიუსი**, *ადამიანის მახვილა* () — მრგვალი ჭია  Oxyurata-ს ქვერიგისა. დედალი ენტერობიუსის სიგრძეა 9-12 მმ, მამლისა — 2-5 მმ. დედალს სხეულის ბოლო წაწვეტებული აქვს, მამალს — ბლაგვი და ძლიერ მოხრილი. ენტერობიუსი პარაზიტობს ადამიანის მსხვილ და წვრილ ნაწლავში. დედალი ენტერობიუსი ნაწლავის უკანა ხვრელთან დებს 12000-მდე კვერცხს. ხელებიდან, ფრჩილებიდან, თეთრეულიდან და ტანსაცმლიდან ჭიის კვერცხი შეიძლება ადამიანის პირის ღრუში მოხვდეს და დაახნებოვნოს. ენტერობიუსით დაავადებულ ადამიანს აწუხებს ქავილი, უძილობა, მეხსირებისა და შრომის უნარის დაქვეითება, ნერვული სისტემის მოშლა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ენტერობიოზი

## ლიტერატურა
კატეგორია:მრგვალი ჭიები
ენოტისმსგავსი ძაღლი

**ენოტისმსგავსი ძაღლი** () — ძუძუმწოვარი ცხოველი ძაღლისებრთა ოჯახისა. მისი სხეულის სიგრძეა 65-80 სმ. გავრცელებულია იაპონიაში, ჩინეთში, კორეაში, უსურიისა და  ამურის მხარეებში. ძვირფასი ბეწვის გამო აკლიმატიზებული იყო საქართველოში (ახმეტის, თიანეთის მუნიციპალიტეტებში, შიდა ქართლში, აფხაზეთში), მაგრამ ვინაიდან სახალხო მეურნეობას მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს, მასზე ნადირობა შეუზღუდველია. მძუნაობს ადრე გაზაფხულზე. მაკეობა გრძელდება 63 დღე. ყრის 6-8 თვალაუხელელ და უსუსურ ლეკვს. მისი ძირითადი საკვებია მცირე ზომის ძუძუმწოვრები (მღრღნელები, კურდღლები და ა.შ.), მიწის ზედაპირზე მობუდარი ფრინველები, თევზები, ლოკოკინები, კიბოები. ზოგჯერ ჭამენ ბაყაყებს, ხვლიკებს, მწერებს, ხილი, ბოსტნეული, კენკრა. იკვებება მძორითაც. მისი საკვები განსხვავებულია როგორც სეზონურად, ისე ტერიტორიის მიხედვით. ზაფხულში მის საკვებს ამფიბიები, მოლუსკები და მწერები შეადგენენ. შემოდგომაზე — მღრღნელები და თევზი. ენოტისებრი ძაღლი ზაფხულში იკვებება ცხოველური საკვებით, შემოდგომაზე კი მცენარეულით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ენოტისმაგვარი ძაღლები
კატეგორია:აზიის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:სამხრეთ კორეის ძუძუმწოვრები
კატეგორია:ჩინეთის ძუძუმწოვრები
გვიდობალდო და მონტეფელტრო

[thumb|160px|გვიდობალდო და მონტეფელტრო, [რაფაელი|რაფაელის ნახატი]]
**გვიდობალდო და მონტეფელტრო** (*იტალ.* Guidobaldo da Montefeltro) (დ. 1472, გუბიო, იტალია — გ. 11 აპრილი , 1508, ფოსომბრონე, იტალია) — ურბინოს ჰერცოგის ფედერიკო III და მონტეფელტროსა და მისი მეუღლის ბატისტა სფორცას ვაჟი და ურბინოს მე-4 ჰერცოგი 1482 წლიდან.

1489 წელს გვიდობალდომ იქორწინა ელიზაბეტა გონძაგაზე (1471–1526), მანტუის ჰერცოგის ფედერიკო I-ის ასულზე. ის და მისი მეუღლე ხელგაშლილ ცხოვრებას ეწოდნენ და რენესანსის ეპოქის დიდებულთა ცხოვრების კლასიკურ მაგალითს წარმოადგენდნენ. 1497 წელს ჩეზარე ბორჯამ გვიდობალდო თავისი მამულებიდან განდევნა, 1502 წელს კი საერთოდ ჩამოართვა კიდეც მემკვიდრეობით მიღებული მიწები. მომდევნო 1503 წელს ჩეზარეს მამის, პაპ ალექსანდრე VI-ის სიკვდილის და ბორჯების დამხობის შემდეგ გვიდობალდომ შეძლო უკან დაებრუნებინა თავისი საჰერცოგო.

მას მემკვიდრე არ შეძენია. ამიტომ თავისი დის, ჯოვანას ვაჟი ფრანჩესკო მარია I დელა როვერე იშვილა და ამით ურბინო დელა როვერეს დინასტიის ხელში გადავიდა, ვიდრე ის XVII საუკუნეში პაპის ოლქს არ შეურთდა.

## ლიტერატურა
*Bernardino Baldi: Vita e fatti di Guidobaldo I. da Montefeltro, duca d'Urbino; o.O. 1821.

კატეგორია:იტალიელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 1472
კატეგორია:გარდაცვლილი  11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1508
You're Gone

„'''You're Gone'*“ — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის სიმღერა და სინგლი 2004 წლის ალბომიდან *Marbles''. ჯგუფის თხოვნით, მსმენელებმა სინგლის სამივე ვერსია შეიძინეს მისი გამოსვლიდან პირველი კვირის განმავლობაში. შედეგად მან დაიკავა ბრიტანული სინგლების ჩარტების #7 ადგილი. წარმატების გამო Marillion სიმღერის შესასრულებლად მიიწვიეს გადაცემაში Top of the Pops. გამოვიდა სიმღერის მუსიკალური ვიდეოც.

## სიმღერები 
### კომპაქტ დისკი 1
# You're Gone (სინგლის მიქსი) - 4:04
# Faith (საკონცერტო ჩანაწერი, ინგლისი, 14 მარტი 2003) - 4:00
# When I Meet God (რემიქსი) - 4:44

### კომპაქტ დისკი 2
# You're Gone (სინგლის მიქსი) - 4:04
# The Damage - 4:37

### DVD დისკი
# You're Gone (სინგლის მიქსი) - 4:05
# You're Gone (ალბომის ვერსია) - 6:27
# Quartz (რემიქსი) - 8:39
# You're Gone (მუსიკალური ვიდეო) - 4:04

## სქოლიო 
კატეგორია:Marillion-ის სიმღერები
კატეგორია:2004 წლის სიმღერები
კატეგორია:2004 წლის სინგლები
ენძელა

[250px|მინიატიურა|[Colchicum autumnale]]
**ენძელა** () — გორგლ-ბოლქვიანი მცენარის გვარი შროშანისებრთა ოჯახისა. აქვს ხაზური ფოთლები, რომლებიც ყვავილებთან ერთად ამოიწვერება ხოლმე მიწიდან. ყვავილები ვარდისფერი, სოსანი, ზოგჯერ თეთრია, ნაყოფი — კოლოფი. 

10 სახეობა გავრცელებულია აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთსა და წინა აზიაში; საქართველოში გვხვდება 2 სახეობა. ყველა დეკორატიულია, ყვავის ადრე გაზაფხულზე. ზოგი სახეობა ალკალოიდებს შეიცავს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:შროშანისებრნი
ენჭო

**ენჭო** — მთა საქართველოში, კახეთის მხარეში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში. 

მდებარეობს კახეთის კავკასიონზე, მდინარეების საბაკუნისხევისა (ანდის ყოისუს მარჯვენა შენაკადი) და ხისოს წყლის (თუშეთის ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) სათავეებში, საქართველოსა და რუსეთის დაღესტნის საზღვარზე. სიმაღლე ზღვის დონიდან 3304 მ. აგებულია იურული თიხაფიქლებითა და ქვიშაქვებით. კალთები შემოსილია ალპური მდელოებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კახეთის მხარის მთები
კატეგორია:კახეთის კავკასიონის მთები
ერეთო (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ერეთო** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* ერეთო — ჩანჩქერი საქართველოში
* ერეთო —  სოფელი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში
ერევნის სახანო

მინი|300პქ|ერევნის სახანო 1801-1813 წლებში
**ერევნის სახანო** () — სპარსეთის ვასალური დაქვემდებარების ფეოდალური წარმონაქმნი. 1604 წელს დააარსა აბას I-მა აღმოსავლეთ სომხეთის ტერიტორიაზე, ცენტრი იყო არარატის ველი ქ. ერევნითურთ. სახანოში მთელი ადმინისტრაციული და სამხედრო ხელისუფლება შაჰის მიერ დანიშნულ სარდალს (მხედაერთმთავარს) ეკუთვნოდა, ის ითვლებოდა ხელმწიფის ნაცვლად და ბეგლარბეგი ეწოდებოდა. ერევნის სახანო წვრილ ადმინისტრაციულ ერთეულებად — მაჰალებად იყოფოდა, XIX საუკუნის დასაწყისისათვის მათი რაოდენობა 15-ს აღწევდა. მაჰალების მმართველებს ნაიბები ან ბეგები ეწოდებოდა. ნაიბებს ხშირად გამაჰმადიანებული სომხებისა და ქართველების წრიდან ნიშნავდნენ. ქართველები თვით ერევნის ხანებიც ყოფილან. მაგ., გარკვეულ დროს ერევნის ხანი იყო კონსტანტინე კახთა მეფე (იგივე მაჰმად ყული-ხანი). ერევნის სახანოს პირველი მმართველი (ბეგლარბეგი) იყო აბას I-ის სახელგანთქმული მხედართმთავარი ამირგუნა-ხანი (1604-1622), რომელმაც სახანოს გასაძლიერებლად უკან დააბრუნა XVII საუკუნის დასაწყისში ირანში გადასახლებულ სომეხთა ნაწილი. 

XVIII საუკუნის დასაწყისში ერევნის სახანოში ეროვნულ-განმათავისუფლებელმა მოძრაობამ განსაკუთრებული ხასიათი მიიღო. ამ ბრძოლაში სომხებს მხარს უჭერდა ქართლის მეფე ვახტანგ VI და განჯის მოსახლეობა. ნადირ-შაჰის მოკვლის (1747) შემდეგ ირანი ანარქიამ მოიცვა და ცალკეულმა სახანოებმა, მათ შორის ერევნის სახანომაც, ავტონომია მოიპოვა. XVIII საუკუნის II ნახევარში გაძლიერებულმა ქართლ-კახეთის სამეფომ ერევნის სახანო თავის ვასალად აქცია. რუსეთ-ირანის ომების (1804-1813, 1826-1828) შედეგად ერევნის სახანო რუსეთის იმპერიაში მოექცა. 1828 წლის 10 თებერვალს ერევანის და ნახიჩევანის სახანოები დაიშალა და 1828 წლის 21 მარტს მათი ტერიტორიების გაერთიანებით შეიქმნა სომხეთის ოლქი.

## ლიტერატურა 
* История армянского народа, ч. 1, Ер., 1951;
**Петрушевский И. П.,* Очерки по истории феодальных отношений в Азербайджане и Армении..., Л., 1949,

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:კავკასიის სახანოები
ერეკლე II-ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინება

**ერეკლე II-ისა და ანტონ კათოლიკოსის განჩინება 1767-1768** — მეფისა და კათოლიკოსის ნორმატიული აქტი შელახული სარწმუნოებისა და ეკლესიის მოშლილი საქმეების მოსაწესრიგებლად, აგრეთვე ზოგი სარწმუნოებრივი და სქესობრივი დანაშაულის აღსაკვეთად. შედგება 2 ნაწილისაგან:
 
*„ეპისკოპოსთა მიმართ“, რომელიც ერეკლე II-მ და ანტონ I-მა ერთობლივად შეადგინეს 1767 წელს; 
*დანართი, რომელიც საკუთრივ მეფემ დაუმატა ერთობლივ ტექსტს 1768 წელს „თანა-ნება-მყოფითა სრულ ერთიანად... თავადთა, აზნაურთა, დიდვაჭართა და გლეხთათა“. 

განჩინება მთლიანად მაშინვე დაისტამბა თბილისში; გვერდებს თავზე აწერია: „მცნება მღუდელთათვის ეპისკოპოსთა მიმართ“. იგი ეხება მღვდლების „ცხოვრებას“ და კვალიფიკაციას, მრევლის სწავლებას, ეკლესიებისა და მათი მოწყობილობის მოვლა-პატრონობას, გამოყენებასა და შეძენა-განახლებას, საეკლესიო ქონების გაუცემლობა-გაუსხვისებლობას, „ნათლისღების“ შესრულებას, კვირა-უქმის შენახვას, კრძალავს ჯერ კიდევ შერჩენილი ქრისტიანობამდელი კულტების თაყვანისცემას, მისნობა-მწამლველობას, პირუტყვის უშვერ გინებასა და მამათმავლობას. განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის საეკლესიო სასჯელს მეფემ დაუმატა უწყალო, ქართული სამართლისათვის თითქმის უჩვეულო სასჯელი — წამებით სიკვდილი. განჩინება ყოველ ეპისკოპოსს თავისი სამწესოს საყდრებში უნდა წაეკითხა და ხალხი გაეფრთხილებინა.

## პუბლიკაცია
*ქართული სამართლის ძეგლები, ი. დოლიძის გამოც., ტ. 3, თბ., 1970, საბუთი 336;

## ლიტერატურა
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ფედერიკო და მონტეფელტრო

[thumb|210px|ფედერიკო III და მონტეფელტრო, [დელა ფრანჩესკა, პიერო|პიერო დელა ფრანჩესკას ნახატი]]
**ფედრიკო III და მონტეფელტრო** ( დ. 7 ივნისი, 1422, გუბიო, იტალია — გ. 10 სექტემბერი, 1482, ფერარა, იტალია) — რენასანსის ხანის ერთ-ერთი ყველაზე სახელგანთქმული იტალიელი კონდოტიერი. სამხედრო საქმესთან ერთად იგი ხელოვნების დიდი დამფასებელი და მეცენატი იყო. მან თავის კარზე თავი მოუყარა უამრავ ხელოვანსა და მეცნიერს, შექმნა იტალიის ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ბიბლიოთეკა (სიდიდით მეორე ვატიკანის ბილიოთეკის შემდეგ), მის სკრიპტორიუმში გადამწერთა მთელი ჯგუფი მოღვაწეობდა. ფედერიკო და მონტეფელტროს რეზიდენცია განთავსებული იყო მის მიერვე აგებულ ადრეული რენესანსის ერთ-ერთ არქიტექტორულ შედვრში — ურბინოს „პალაცო დუკალეში“ (*არქიტექტორი ლუჩანო ლაურანა*).

### იტალიურ ენაზე
*Bernardino Baldi: *Vita e fatti di Federico da Montefeltro.* Bologna, 1826 - 
*Gino Franceschini: *I Montefeltro.* Mailand, 1970
*Pierantonio Pialtroni: ''Commentari della Vita et gesti dell'Illustrissimo.* 
*Walter Tommasoli (გამომც.): *Federico Duca di Urbino.* Urbino  1966
*Walter Tommasoli: *La vita di Federico da Montefeltro 1422/1486.* Urbino, 1978

### გერმანულ ენაზე
*Jan Lauts; Irmlind Luise  Herzner: *Federico da Montefeltro, Herzog von Urbino. Kriegsherr, Friedensfürst und Förderer der Künste.* München 2001.
*Bernd Roeck und Andreas Tönnesmann: *Die Nase Italiens. Federico da Montefeltro, Herzog von Urbino*. Klaus Wagenbach Verlag, Berlin, 2005. ISBN 3803136164 
*Bernd Roeck: *Mörder, Maler und Mäzene - Piero della Francescas „Geißelung“. Eine kunsthistorische Kriminalgeschichte.'' Verlag C. H. Beck, München, 2006, ISBN 3406550355

## რესურსები ინტერნეტში
*ბიოგრაფია ინგლისურ ენაზე

კატეგორია:იტალიელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  7 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1422
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1482
ერეკლე II-ის სტამბა

**ერეკლე II-ის სტამბა** — დაარსდა თბილისში 1749 წელს, იარსება 1802 წლამდე.

თავდაპირველად მოთავსებული იყო ანჩისხატის ეკლესიის ეზოში, საპატრიარქო პალატის შენობაში, 1763 წლიდან კი ქალაქის ცენტრში — მეფის სასახლეში. 1781-1782 წლებში სტამბას საფუძვლიანი რეკოსტრუქცია გაუკეთეს: დადგეს ახალი საბეჭდი დაზგა, ჩამოასხეს შრიფტი და სხვა. პირველ ხანებში სტამბას მძიმე პირობებში უხდებოდა მუშაობა მისი თავკაცის — ანტონ I კათოლიკოსის საქართველოდან განდევნისა და რთული პოლიტიკური ვითარების გამო. 1763 წლიდან წიგნების ბეჭდვა-გამოცემის საქმეს გამოცოცხლება დაეტყო, რასაც მთელ რიგ პირობებთან ერთად ხელი შეუწყო ანტონის სამშობლოში დაბწუნებამ. 

1784 წლიდან სტამბას სათავეში ჩაუდგა ერეკლე II-ის კარის ეკლესიის მოძღვარი, მარტყოფელი მღვდელი ქრისტეფორე კეჟერაშვილი, რომელმაც იჯარით აიღო სტამბა. არსებითი ცვლილებები შეიტანა ქართული წიგნის ბეჭდვის საქმეში, გაზარდა ტირაჟი, ზრუნავდა მისი სწრაფი რეალიზაციისათვის. წიგნებს კალენდრის სახით დაურთო ცნობები თვეებსა და საეკლესიო დღესასწაულებზე, გაზარდა წიგნების ოდენობა დასახელების მიხედვით. საერთოდ სტამბაში დაიბეჭდა 28 დასახელების წიგნი, მ. შ. „დავითნი“, „სახარება“, „სამოციქულო“, „კონდაკი“, „ლოცვანი“, „კურთხევანი“ და სხვა, ფილოსოფიური და ისტორიული ხასიათის წიგნები „კიტაიის სიბრძე“, დ. ბაგრატიონის „ნარკუევი“ და სხვა. ძველი ქართული ნაბეჭდი ორიგინალური ლიტერატურის უმეტესი ნაწილი გამოცემულია ერეკლეს სტამბაში (ანტონ I კათოლიკოსის „ქადაგება“, „შესხმა პირველი ახლისა ამის წიგნი-საბეჭდისა“ და სხვა).

საქართველოს ეროვნულ არქივში დაცულია მუშრიბ დავით ყორღანაშვილის მიერ თავად ციციანოვისთვის (1803 წლის 12 აპრილი) მიწერილი წერილი, რომელშიც მოთხრობილია ერეკლეს სტამბის ისტორია.
## ლიტერატურა
* კასრაძე ო., ძველი ქართული ნაბეჭდი წიგნი, თბ., 1973. 
* კასრაძე ო., ქართული წიგნის ბეჭდვის კერები (XVIII ს.), თბ., 1980.

## სქოლიო
კატეგორია:თბილისის სტამბები
ერელაანთ საყდარი

250px|მინი
**ერელაანთ საყდარი** — V-VI საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი. ახმეტიდან 4 კმ-ში, თიანეთის გზატკეცილის მარჯვენა მხარეს. აგებულია რიყის ქვით, შირიმით, ფასადების და კედლების შიგა პირისთვის კი გამოყენებულია კირქვის ფილები. 

გეგმით მარტივ, თავისუფალი ჯვრის ფორმის ეკლესიას სამხრეთი და ჩრდილოეთი მკვლავების აღმოსავლეთ კედლებში 2 დამატებითი აფსიდა აქვს, გუმბათქვეშა კვადრატი გუმბათის წრეზე ტრომპების მეშვეობით გადადის. გუმბათის ყელი 8-წახნაგაა, აქვს 4 სარკმელი, შესასვლელი ერთია, სამხრეთიდან დეკორი მარტივია. ეკლესია შიგნიდან შელესილი და მოხატული ყოფილა, შემორჩენილია XVII საუკუნის მოხატულობის მოზრდილი ფრაგმენტები. ეკლესია ძლიერ იყო დაზიანებული. 

1969 წელს ჩაუტარდა რესტავრაცია (არქიტ. ოთარ თორთლაძე). ჩამოქცეული გუმბათი და დასავლეთი მკლავი აღდგენილია. ეკლესიას გარს ევლებოდა რიყის ქვით ნაგები გალავანი (დიდი ნაწილი აღდგენილია). ეკლესიასა და ეზოში გამოვლენილია განვითარებული და გვიანი შუა საუკუნეების ორმოსამარხები და ქვისსამარხები, რომლებშიც აღმოჩენილია ბრინჯაოს საყურე, თეთრკეციანი და მოჩალისფროდ გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.  

ერელაანთ საყდარს 2006 წლის, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა   ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა
* XVI სამეცნიერო სესია, მიძღვნილი 1966 წლის საველე-არქეოლოგიური კვლევა-ძიების შედეგებისადმი. მოკლე ანგარიშები, თბ., 1967.
* Чубинашвили Г. Н., Крестово-купольная церковь Эрелаант-Сакдари близ Ахмета, მის წგ.: Вопросы истории искусства, т.1, Тб., 1970.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:V საუკუნის ეკლესიები
ერეთოს ჩანჩქერი

**ერეთოს ჩანჩქერი** — ჩანჩქერი საქართველოში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკად — ერეთოსწყალზე, ყელის ვულკანური ზეგნის აღმოსავლეთ კიდეზე, ზღვის დონიდან 2300 მ-ზე. 

მდინარე ერეთოსწყლის სათავეებია მძლავრი წყაროები, შემდეგში მდინარე ტროგულ ხეობაში მიედინება და მეფისკალოს ლავური ნაკადის აღმოსავლეთ კიდეზე ჩანჩქერად ეშვება. სიმაღლე 45 მ, საშუალო წლიური ხარჯი დაახლოებით 1,0 მ³/წმ. ერეთოს ჩანჩქერი მაღალის თეთრი სვეტის სახით მოჩანს საქართველოს სამხედრო გზის მონაკვეთიდან გუდაურსა და ჯვრის უღელტეხილს შორის (ზვავამრიდ დერეფნებთან მდებარე პუნქტებიდან). შეტანილია „საქართველოს წითელ წიგნში“.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ჩანჩქერები
კატეგორია:ყაზბეგის მუნიციპალიტეტის მდინარეები
ერთეული კრაზანები

**ერთეული კრაზანები** — კრაზანისებრთა ოჯახის რამდენიმე ქვეოჯახის (Eumeninae, Euparagiinae, Zethinae) საერთო სახელწოდება. შეიცავს 2 ათასზე მეტ სახეობას. დედალი ერთეული კრაზანები აშენებენ ერთ- ან რამდენიმეუჯრიან ბუდეს. თითოეულ უჯრაში დებენ თითო კვერცხს. მატლებს კვებავენ სხვა მწერების მატლებითა და მუხლუხებით, რითაც ამცირებენ მავნე მწერების რიცხვს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კრაზანისებრნი
ერთდღიურები

**ერთდღიურები** () — მწერების რიგი. 2 მმ-იდან 4 სმ-მდე სიგრძის რბილი წაგრძელებული სხეულის ბოლოზე აქვთ წყვილი გრძელი გვერდითი ცერკები და ერთი შუა პარაცერკი, რომელიც ზოგჯერ ძალიან მოკლეა, ნამარხ ერთდღიურებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ ბიოსტრატიგრაფიისათვის.

## სქოლიო 
*
ერთსაფრიანები

**ერთსაფრიანები** (Monochlamydeae) — პირველადსაფრიან ორლებნიან მცენარეთა ჯგუფი. ხეები და ბუჩქებია, იშვიათად — ბალახები. მიეკუთვნება ტირიფისებრნი, არყისებრნი, წიფლისებრნი, კაზუარისებრნი, თელასებრნი, თუთისებრნი, კანაფისებრნი და ზოგი სხვა ოჯახი. მათი ყვავილები მეტწილად ერთსქესიანი, უყვავილსაფრო ან მარტო ჯამისებრყვავილსაფრიანია, იშვიათად კი ორმაგყვავილსაფრიანი. ქარითმტვერია მცენარეებია. ადრე ერთსაფრიანებს ყველაზე უფრო პრიმიტიულ ორლებნიანებს აკუთვნებდნენ. თანამედროვე სისტემებში განსაკუთრებულ ჯგუფად არ გამოყოფენ. 

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ორლებნიანნი
ერთსახლიანი მცენარეები

**ერთსახლიანი მცენარეები** —  მცენარეები, რომელთა ერთსქესიანი ყვავილები, მამრობითიც (მტვრიანიანი) და მდედრობითიც (ბუტკოიანი), ერთსა და იმავე მცენარეზეა განვითარებული. ასეთია მაგ., არყი, თხილი, მუხა, ფიჭვი, ნაძვი, სიმინდი, კიტრი. ერთსახლიანი მცენარეებია აგრეთვე მრავალი ხავსი და წყალმცენარე, რომელთა მამრობითი და მდედრობითი სასქესო ორგანოები ერთ ინდივიდზეა განლაგებული. შეადარეთ ორსახლიანი მცენარეები, მრავალსახლიანი მცენარეები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
ერთლებნიანები

**ერთლებნიანები** (Monocotyledoneae, Monocotyledones ანუ Liliatae), ფარულთესლოვანი მცენარეების კლასი, რომელთა ჩანასახში ერთი ლებანია განვითარებული. ორლებნიანებისაგან განსხვავებით, ერთლებნიანების გამტარი კონები დახურულია და უწესრიგოდ განლაგებული, არა აქვთ წარმომშობი ქსოვილი - კამბიუმი, რის გამოც ღერო და ფესვი სისქეში არ იზრდება; ფოთლები პარალელურ- ან რკალურძარღვიანია, ყვავილის ნაწილები - სამწევრიანია; ჩანასახის ფესვი კვდება და მთავარი ფესვის მაგივრად დამატებითი ფესვები ვითარდება. ღერო სუსტად არის დატოტვილი, ფოთლის ფირფიტა დაუნაწევრებელი და მარტივია. მხოლოდ ზოგიერთ სახეობას აქვს კამბიუმი, რომელიც მალე წყვეტს მოქმედებას. მცირე ნაწილს აქვს ბადისებრძარღვიანი ფოთლები, ოთხწევრიანი ან ორწევრიანი ყვავილები და სხვა.

ერთლებნიანებს წინათ ყველაზე პრიმიტიული ყვავილოვან მცენარეებად თვლიდნენ და ფარულთესლოვან მცენარეთა სისტემას სათავეში ათავსებდნენ. ამჟამად ბოტანიკოსთა უმრავლესობა ერთლებნიანების წინაპრად მაგნოლიის ტიპის პრიმიტიულს ორლებნიანებს მიიჩნევს. ზოგიერთს კი მიაჩნია, რომ ორივე კლასი წარმოიშვა რომელიღაც საერთო წინაპრისაგან. ერთლებნიანებთა 65 ათასზე მეტი სახეობა გაერთიანებულია 65-70 ოჯახი. გავრცელებულია ყველგან. ჩრდილოეთ და ზომიერ განედებში გვხვდება ბალახოვანი ფორმები, ტროპიკებსა და სუბტროპიკებში - მერქნიანი. ჭარბობენ მდელოს, ველისა და სავანის ბალახნარში. ერთლებნიანებს შორის ბევრია მნიშვნელოვანი საკვები კულტურა (ხორბალი, ბრინჯი, სიმინდი, ქერი, ჭვავი, ფეტვი, ღომი, შაქრის ლერწამი და სხვა), საკვები ბალახი (ტიმოთელა, წივანა, თივაქასრა და სხვა), პალმა (ფინიკის, ქოქოსის და სხვა), დეკორატიული (ტიტა, შროშანი, სემბული და სხვა), აგრეთვე სამკურნალო, ბოჭკოვანი და სხვა სამეურნეო მნიშვნელობის მცენარე.

## ლიტერატურა 
* ქსე, ტ. 4, გვ. 187, თბ., 1979

*
ერთწლოვანი მცენარეები

[მინი|[ბარდა - ერთწლოვანი მცენარე]]
**ერთწლოვანი მცენარეები** — მცენარეები, რომლებიც თავიანთ სასიცოცლო ციკლს ამთავრებენ ერთ სავეგეტაციო პერიოდში (ჩვეულებრივ 2-5 თვე). ასეთია მაგ. სელი, გეტვი, წიწიბურა, საგაზაფხულო ხორბალი, შვრიუკა,  ჭიოტა. 

ერთწლოვანი მცენარეებს, რომლებსაც განსაკუთრებით მოკლე სავეგეტაციო პერიოდი აქვთ, ეფემერები ეწოდებათ. ერთწლოვანი მცენარეები ხშირია უდაბნოში და ნახევრად უდაბნოში. ისინი ძირითადად იზრდება იქ, სადაც შეკრული მცენარეული საფარი არ არის. შეკრულ მცენარეულ დაჯგუფებაში კი მაგ., მდელოზე, ხშირად გვხვდება ისეთი ერთწლოვანი მცენარეები, რომლებსაც პარაზიტიზმის ან სიმბიოზის შედეგად შეუძლიათ დამატებითი საკვების მიღება. ზოგი ერთწლოვანი მცენარეები მკაცრ პირობებში წლის მანძილზე ვერ ამთავრებს თავის სასიცოცხლო ციკლს და გადაიქცევა მრავალწლოვნად (მრავალწლოვანი მცენარეები). ასეთია, მაგალითად ერთწლოვანი თივაქასრა.

## იხილეთ აგრეთვე 
*ორწლოვანი მცენარეები
*მრავალწლოვანი მცენარეები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:მცენარეები
ერთწლოვანი საკვები ბალახი

**ერთწლოვანი საკვები ბალახი** — მცენარეები, რომლებსაც იყენებენ ცხოველთა საკვებად. ცნობილია 60-ზე მეტი სახეობა. მარცვლოვნებიდან მოჰყავთ სუდანურა, ქვრიმა, ერთწლოვანი კოინდარი და სხვა. პარკოსნებიდან — ცერცველა, ცულისპირა, ბარდა და სხვ. ერთწლოვანი საკვები ბალახს თესავენ ან ძირითად კულტურად ან სხვა ძირითადი კულტურის მოსავლის აღების შემდეგ, როგორც შუალედურს, დამატებითი მოსავლის მისაღებად. იყენებენ მწვანე საკვებად, სილოსად, თივად და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
ერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ერი — ადამიანთა სოციალურ-ისტორიული ერთობის ფორმა
* ერი — ძვ. ქართული ტერმინი
* ერი — ქართული ჟურნალი
* ერი — ქართული გაზეთი
* ერი — ქართული გაზეთი
* ერი — ტბა ჩრდილოეთ ამერიკაში
* ერი — ქალაქი აშშ-ში
ერი (ისტორიული)

**ერი** — ძველი ქართული ტერმინი, ერთდროულად აღნიშნავდა ხალხსაც და ჯარსაც; წარმოშობილი უნდა იყოს სამხედრო დემოკრატიის ხანაში, როდესაც ხალხი და ჯარი ერთმანეთისაგან განუყრელი იყო. სტრაბონის მესამე გენოსის („მიწისმოქმედნი და მეომარნი“) ქართული სახელწოდება „ერი“ უნდა ყოფილიყო. სტრაბონისდროინდელი ერი იბერიის თავისუფალი მოსახლეობის უმრავლესობას შეადგენდა, მაგრამ განსხვავდებოდა ძველი ერისგან, მას აღარ გააჩნდა სუვერენობის ძირითადი ნიშნები (მმართველობის უმაღლესი ორგანოები, საბჭო და სახალხო კრება). ყოველი თავისუფალი მიწისმოქმედი მეომარიც იყო. იბერიის თავისუფალი მიწისმოქმედი საზოგადოება საჭირო შემთხვევაში ლაშქრობის ვალდებულიც იყო. შემდეგში შეიქმნა მეომართა ფენა, რომელიც მუდმივ სამხედრო სამსახურში იმყოფებოდა. მათგან გამოვიდნენ ანაურ-წარჩინებულებულთა და მხედართა სოციალური წინაპრები. შემდგომში, ფეოდალიზმის განვითარების შედეგად, ერის დაშლის პროცესი უფრო გაღრმავდა. ადრინდელი ფეოდალური ხანის ქართული წყაროებით წინანდელი თავისუფალი ერი უკვე სხვაზეა დამოკიდებული, ამიტომ, როდესაც ამა თუ იმ ფეოდალის სიძლიერეს აღნიშნავდნენ, იტყოდნენ, რომ ის ყველას აღემატებოდა „სიმრავლითა ერთა“ („სერაპიონ ზარზმელის ცხოვრება“). ამ ვითარების შედეგია, რომ ერის გვერდით ხმარობენ წვრილ ერსაც. ეს სახელწოდება პირველად დამოწმებულია ჯუანშერთან V საუკუნის ამბებთან დაკავშირებით. „წურილი ერი“ თავის თავს ერს ეძახდა და თავისი ძველი უფლებებისათვის ბრძოლას განაგრძობდა. ერის ნაშთები „ჰეროვანთა“ სახით მთაში, ხოლო „ერისაგანთა“ სახით ბარში განვითარებული ფეოდალიზმის ხანაშიც გვხვდება.

„ერისთაგანნი“ თავიანთ „უფალთა“ („პატრონთა“) „ყმებად“ ითვლებოდნენ ცალ-ცალკე თუ თემობით და ამის შესაბამისად ემსახურებოდნენ მათ. ისინი ამასთანავე ლაშქრობის მოვალენიც იყვნენ და ამის გამო, ტერმინი „ერისაგანი“, რომელიც სოციალურად „აზნაურს“ უპირისპირდებოდა, ჩვეულებრივ მოლაშქრის მნიშვნელობითაც იხმარებოდა. მას შემდეგ, რაც მატერიალურ დოვლათის მწარმოებელი საზოგადოება ჩვენში ძირითადად „გლეხთა“ კლასში გაერთიანდა, ზეპირი თუ მწიგნობრული ტრადიციით „ერი“ ხალხისა და ლაშქრის აღსანიშნავად დარჩა, მაგრამ დამოუკიდებელი სოციალური შინაარსით აღარ იხმარებოდა. XIX საუკუნის შეცვლილ პოლიტიკურ და სოციალურ-ეკონომიკურ ვითარებაში, როდესაც საქართველოში ჩამოყალიბდა ადამიანთა ახალი სოციალური-ისტორიული ერთობის ფორმა — ნაცია, ერი ამ ცნების აღმნიშვნელ სიტყვად იქცა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ერი

## ლიტერატურა
*საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 2 თბ., 1973;
* *ჯანაშია ს.*, საქართველო ადრინდელი ფეოდალიზაციის გზაზე, შრომები, ტ. 1, თბ., 1949

კატეგორია:ტერმინები
კატეგორია:საქართველოს ისტორია
ერი (ჟურნალი)

„**ერი**“ — ქართული ყოველკვირეული პოლიტიკური, სამეცნიერო და ლიტერატურული ჟურნალი; გამოდიოდა თბილისში 1909 წლის 13 სექტემბრიდან 1910 წლის 22 ნოემბრამდე. ჟურნალში თანამშრომლობდნენ კიტა აბაშიძე, ალექსანდრე ყიფშიძე, აკაკი წერეთელი, ვაჟა-ფშაველა, ფილიპე გოგიჩაიშვილი, ნიკო ლორთქიფანიძე, სანდრო შანშიაშვილი, მიხეილ წერეთელი, ზ. ედილაშვილი და სხვა. 1909 წლის სექტემბრის ბოლოს (II ნომრის გამოსვლის შემდეგ) „ერი“ დროებით დაიხურა ადგილობრივი ხელისუფლების განკარგულებით, განახლდა 1910 წლის თებერვლიდან. შუალედში „ერის“ ნაცვლად გამოდიოდა „ჩვენი ერი“ (1909 წლის 27 სექტემბრიდან 4 ოქტომბრამდე), „ქართველი ერი“ (1909 წლის 11 ოქტომბრიდან 18 ოქტომბრამდე), „საქართველოს მოამბე“ (1909 წლის 1 ნოემბრიდან 1910 წლის 24 იანვრამდე), „მოამბე“ (1910 წლის 31 იანვრიდან თებერვლამდე). რედაქტორ-გამომცემლები — პეტრე სურგულაძე (1909 № 1-25), სოფრომ მგალობლიშვილი (1910 № 1-26).

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ჟურნალები
კატეგორია:ქართულენოვანი ჟურნალები
პოლ ვოლფოვიცი

thumb|პოლ ვოლფოვიცი
**პოლ ვოლფოვიცი** (Paul Dundes Wolfowitz; 22 დეკემბერი, 1943), ყოფილი ამერიკელი სახელმწიფო მოღვაწე. ერაყის ომის მთავარი "არქიტექტორი" პრეზიდენტი ჯორჯ ბუშის (უმც.) ადმინისტრაციაში თავდაცვის მდივნის მოადგილის მოვალეობის შესრულებისას. 2005 წლის 1 ივნისს მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტად დაინიშნა, ხოლო 2007 წლის 17 მაისს გადადგა, მსოფლიო ბანკის აღმასრულებელ დირექტორთა საბჭოს გამოძიების შედეგად, რომელიც ვოლფოვიცის მიერ მის კომპანიონის დაწინაურების გამო წამოიწყო.

კატეგორია:ამერიკელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მსოფლიო ბანკის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1943
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
Hugo Boss

**ჰუგო ბოსი** (Hugo Boss AG) — მოდის სახლი, ტანსაცმლის მწარმოებელი გერმანიაში. შტაბ-ბინა მდებარეობს ქალაქ მეტცინგენში (ბადენ-ვიურტემბერგი).

## ისტორია 
ჰუგო ბოსმა კომპანია დააფუძნა 1923 წელს, პირველი მსოფლიო ომის დასრულებიდან რამდენიმე წელიწადში, პერიოდში, როცა თითქმის მთელი გერმანია ეკონომიკურად განადგურებული იყო. მეორე მსოფლიო ომამდე და ომის პერიოდში კომპანია უნიფორმას კერავდა ვერმახტის ოფიცრებისა და ჯარისკაცებისთვის, ასევე ნაცისტური გერმანიის სხვა სახელმწიფო ორგანოებისთვის, მათ შორის "სს''-თვისაც.

კომპანიის დამფუძნებელი 1948 წელს გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ის 1950-იან წლებამდე თითქმის მივიწყებულ იქნა. მსოფლიო მოდის არენაზე ჰუგო ბოსი ისევ 1953 წელს გამოჩნდა, როცა მამაკაცის პირველი კოსტიუმი შეკერა. 1993 წელს კომპანიის დაარსების 70 წლისთავზე ჰუგო ბოსმა პირველი ტუალეტის წყალი გამოუშვა და ამავე დროს პარფიუმერიის განყოფილებაც შექმნა, რომელიც ამჟამად კომპანიის მნიშვნელოვან ნაწილს შეადგენს.

კატეგორია:გერმანიის კომპანიები
კატეგორია:გერმანიის ბრენდები
კატეგორია:ტანსაცმლის ბრენდები
კატეგორია:საცვლების ბრენდები
Recital of the Script

***Recital of the Script*** — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის საკონცერტო ალბომი და ვიდეო, რომელიც ასახავს 1983 წლის 17 და 18 აპრილს, ლონდონის Hammersmith Odeon-ში ჩატარებულ ორ კონცერტს. პირველი ჩანაწერი გამოვიდა 1983 წელს. DVD დისკზე, რომელიც გამოიცა 2003 წლის ივლისში, შეტანილია დამატებითი მასალა.

## სიმღერების სია
#### დისკი 1
#Script For A Jester's Tear (ალბომიდან ''Script for a Jester's Tear*, 1983) – 8:46
#Garden Party (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear*, 1983) – 7:15
#Three Boats Down From The Candy (სინგლიდან Market Square Heroes, 1982) – 7:44
#The Web (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear*, 1983) – 12:00
#Charting The Single (სინგლიდან He Knows You Know, 1982) – 6:18
#Chelsea Monday (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear*, 1983) – 7:48

#### დისკი 2
#He Knows You Know (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear*, 1983) – 6:17
#Forgotten Sons (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear'', 1983) – 14:17
#Market Square Heroes (სინგლიდან Market Square Heroes, 1982) – 8:05
#Grendel (სინგლიდან Market Square Heroes, 1982) – 18:54

## ვიდეო 
# Script for a Jester's Tear
# Garden Party
# The Web
# Chelsea Monday
# He Knows you Know
# Forgotten Sons
# Market Square Heroes
# Grendel

## დამატებითი მასალა DVD დისკზე 
დისკის დამატებით განყოფილებაში შეტანილია ჯგუფის მუსიკალური ვიდეოები, კულისებში გადაღებული კადრები და ფიშის ინტერვიუ

# He Knows you Know
# Backstage
# Market Square Heroes (ნაწყვეტი)
# ფიშის ინტერვიუ

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია ალბომზე ჯგუფის ოფიციალური საიტიდან 

## სქოლიო 
კატეგორია:Marillion-ის საკონცერტო ალბომები
კატეგორია:2009 წლის საკონცერტო ალბომები
კატეგორია:1983 წლის საკონცერტო ალბომები
კატეგორია:1983 წლის ვიდეო ალბომები
კატეგორია:Marillion-ის ვიდეო ალბომები
ერი (გაზეთი)

„**ერი**“ — ქართული ყოველდღიური პოლიტიკური და ლიტერატურული გაზეთი; გამოდიოდა ქუთაისში 1913-1914 წლებში გაზეთ „იმერეთის“ ნაცვლად და დაიხურა ხელისუფლების განკარგულებით. გამოვიდა 82 ნომერი. რედაქტორ-გამომცემელი — გ. ბრეგაძე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ერი (1921)

„**ერი**“ — ქართული ყოველდღიური გაზეთი, საქართველოს დემოკრატიული პარტიის ქუთაისის საოლქო კომიტეტის ორგანო; გამოდიოდა ქუთაისში 1921 წელს. გამოვიდა 16 ნომერი. მთავარი რედაქტორი — კ. კაპანელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს გაზეთები
კატეგორია:ქართულენოვანი გაზეთები
ერიზიმუმი

**ერიზიმუმი** () — მცენარის გვარი კომბოსტოსებრთა ოჯახისა. ერთ-, ორ- ან მრავალწლოვანი შებუსული ბალახებია. აქვთ მთლიანი ფოთლები და ყვითელი იშვიათად ლილისფერი ან თეთრი ყვავილები. ნაყოფი ჭოტია. 

100-მდე სახეობა გავრცელებულია ევრაზიის ზომიერ სარტყელში და ჩრდილოეთ აფრიკაში. კავკასიასა და შუა აზიაში გვხვდება 70-მდე სახეობა, საქართველოში — 14; იზრდება ველებზე, მშრალ გორაკებსა და ფერდობებზე, კლდეებზე, ზოგი სახეობა () შეიცავს გლიკოზიდ ერიზიმინსა და ერიზიმოზიდს, რომლებსაც იყენებენ გულსისხლძარღვათა დაავადების დროს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*Evoflor, a web page on Erysimum floral evolution 
*Erysimums.org, webpage of a UK collector of erysimums 
*Herbario del Instituto Pirenaico de Ecología, CSIC (Jaca, Aragón, Spain) 
*Botánica Sistemática, an open web on plants

 
 

კატეგორია:კომბოსტოსებრნი
ერისთავთერისთავი

**ერისთავთერისთავი**, *ერისთავთ-ერისთავი* — დიდ ფეოდალ მფლობელ-მოხელეთა ტიტული, ერისთავების უფროსი, დიდი ერისთავი. ქართულ წყაროებში ხშირად მკვეთრად არ არის გამიჯნული „ერისთავისაგან“ ნაწარმოებ სხვა ტერმინთაგან (ერისმთავარი, ერისთავთერისთავთა უფალი და სხვა); ზოგჯერ ერისთავთერისთავის მნიშვნელობით გვხვდება „ერისთავი“, ზოგჯერ ერისთავთერისთავს „მეფე“, „ხელმწიფე“, „მთავარი“ ეწოდება. განსაკუთრებით ფართოდ დამკვიდრდა ერისთავთერისთავის ტიტული ტაო-კლარჯეთის ბაგრატიონთა საგვარეულოში. XI-XV საუკუნეებში საქართველოს ფეოდალურ მონარქიაში ერისთავთერისთავები (ქართლის (ერისთავთ-ერისთავი სურამელთა გვარი), კახეთის (ძაგანისძე), სამცხის (სპასალარი ჯაყელი), ოდიშის (ბედიანი), სვანეთის (ვარდანისძე), ცხუმის (შარვაშიძე), რაჭის და თაკვერის (კახაბერისძე), ჰერეთის (გრიგოლის ძე) მეფის მოხელეები იყვნენ, მათ ხელქვეითი ერისთავები არ ჰყავდათ და ამდენად ერისთავთერისთავების პირდაპირი მნიშვნელობა რეალურ ვითარებას არ ასახავდა. XV-XVI საუკუნეებში ზოგიერთი ერისთავთერისთავი დამოუკიდებელი თუ ნახევრად დამოუკიდებელი სამთავროს მთავარი გახდა.

## სქოლიო
კატეგორია:წოდებები
კატეგორია:ფეოდალური საქართველო
აბრაჰამ ორტელიუსი

thumb|აბრაჰამ ორტელიუსი
**აბრაჰამ ორტელიუსი** (Abraham Ortelius; დ. 2 აპრილი, 1527 — გ. 28 ივნისი, 1598) — კარტოგრაფი და გეოგრაფი, საზოგადოდ აღიარებული, როგორც პირველი თანამედროვე ატლასის შემქმნელი.

დაიბადა ანტვერპენში, ამჟამად ბელგიაში. აუგსბურგში გავლენიანი ორტელიუსების ოჯახის წევრი, ის ბევრს მოგზაურობდა ევროპაში. განსაკუთრებით ცნობილია ჩვიდმეტ პროვინციაში მოგზაურობით; სამხრეთ, დასავლეთ, ჩრდილო და აღმოსავლეთ გერმანიაში (1560, 1575-76), საფრანგეთში (1559-60), ინგლისსა და ირლანდიაში (1576) და იტალიაში (1578 და სავარაუდოდ 1550 და 1558).

დამწყებმა რუკის გრავიორმა ანტვერპენის წმ. ლუკას გილდიაში დაიწყო მუშაობა, როგორც აფსეტერ ვან კარტენმა. მისი ადრეული კარიერა მეწარმეობასთან იყო დაკავშირებული და მის მოგზაურობათა უმრავლესობა 1560 წლამდე კომერციულ მიზნებს ემსახურებოდა. თუმცა 1560 წელს მერკატორთან ტრიერში, ლორნსა და პუატიეში მგზავრობისას მას ცნობისმოყვარეობა გაუღვივდა, მერკატორის ზეგავლენით, მეცნიერული გეოგრაფიისადმი. სწორედ ამის შემდეგ მიუძღვნა მან თავი, მისი მეგობრის რჩევით, ატლასის ან "მსოფლიოს თეატრის" (Theatrum Orbis Terrarum) შექმნას, რითაც მან შემდეგ სახელი გაითქვა.

1564 წელს ორტელიუსმა დაასრულა ე. წ. "mappemonde", რვაფურცლიანი მსოფლიოს რუკა, რომელიც შემდგომში გამოჩნდა შეკვეცილი ფორმით "თეატრშიც". ამ უნიკალური რუკის ერთადერთი დღემდე შემორჩენილი ასლი დაცულია ბაზლის უნივერსიტეტის ბიბლიოთეკაში (cf. Bernoulli, Ein Karteninkunabelnband, Basle, 1905, გვ. 5). მან ასევე გამოაქვეყნა ეგვიპტის ორგვერდიანი რუკა 1565 წელს, ნიდერლანდის სანაპიროზე ბრიტენბურგის ციხესიმაგრის გეგმა 1568 წელს, აზიის რვაფურცლიანი რუკა 1567 წელს და ესპანეთის ექვსფურცლიანი რუკა მისი განთქმული მსოფლიოს ატლასის გამოცემამდე.

## მსოფლიოს ატლასი 
1570 წელს (20 მაისს) გამოიცა ჟილს კოპენს დე დისტის მიერ ანტვერპენში ორტელიუსის Theatrum Orbis Terrarum (მსოფლიოს თეატრი), პირველი თანამედროვე ატლასი (53 რუკისგან შემდგარი). მისი სამი ლათინური გამოცემა (ჰოლანდიური, ფრანგული და გერმანული გამოცემების პარალელურად) გამოჩნდა 1572 წლამდე; ხოლო 1598 წელმს ორტელიუსის გარდაცვალებამდე სულ ოცდახუთი გამოცემა დაიბეჭდა. შემდეგ კიდევ სულ რამდენიმე გამოცემა დაიბეჭდა, ვინაიდან 1612 წლამდე ამ ატლასზე დიდი მოთხოვნა იყო. რუკათა უმრავლესობა რეპროდუქციები უნდა ყოფილიყო (პირველ თეატრუმში 87 ავტორის სახელია მოყვანილი, რაც 183-მდე გაიზარდა 1601 წელს გამოშვებულ ლათინურ ვარიანტში), და მათში მრავალი შეცდომაა გაპარული. შეცდომები იყო როგორც ზოგად რუკებში, ისე დატალებშიც; ასე მაგალითად, სამხრეთ ამერიკა თავდაპირველად სრულიად შეუსაბამო ფორმისაა პირველ გამოცემაში, მაგრამ გასწორებულ იქნა 1587 წელს ფრანგულ ვარიანტში, ხოლო შოტლანდიის რუკაზე გრამპიანსი მდებარეობს ფორტსა და კლაიდს შორის. თუმცა ზოგადად, ეს ატლასი მისი თანმხლები ტექსტითურთ საუცხოო ერუდიციისა და შრომის ნიმუშია. მისი წინამორბედი და პროტოტიპი იყო ოცდათვრამეტი რუკის კოლექცია, რომელშიც შედიოდა ევროპის მიწები, აზია, აფრიკა, თათრეთი და ეგვიპტე. ეს რუკები შეკრებილი იყო ორტელიუსის მეგობრისა და პატრონის ჟილს ჰოოფტმანისა და მისი აგენტების მიერ. მათი უმრავლესობა რომში იყო დაბეჭდილი, და მხოლოდ ცხრა მათგანი იყო ბელგიაში შექმნილი.

center|750px|thumb|ორტელიუსის "მსოფლიოს თეატრი".

კატეგორია:ბელგიელი კარტოგრაფები
კატეგორია:ბელგიელი გეოგრაფები
კატეგორია:დაბადებული  2 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1527
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1598
ერვანდუნები

**ერვანდუნები** () — ირანული წარმოშობის მეფეთა და მმართველთა დინასტია ძველ სომხეთში, ხანგამოშვებით მართავდა ქვეყანას ძვ. წ. VI საუკუნის დასაწყისიდან ძვ. წ. III საუკუნის ბოლომდე. სახელი ეწოდა გვარში გავრცელებული სახელისაგან „ერვანდ“ (ბერძნ. „ორონტას“, „ორონტეს“) მიხედვით. პირველად გამეფდა ურარტუს დაცემის შემდეგ (ძვ. წ. VI  საუკუნის დასაწყისი), მის ცენტრალურ რაიონში შექმნილ სომხეთის სამეფოში, რომელსაც მალე არმე-შუფრიაც შეუერთდა. ძვ. წ. VI საუკუნის I ნახევრიდან ძვ. წ. IV საუკუნის 30-იან წლებამდე ეს სამეფო ჯერ მიდიის, შემდეგ აქემენიდური სპარსეთის შემადგენლობაში იყო. ამ დროს ერვანდუნები სომხეთს განაგებდნენ როგორც მიდიელებისა და სპარსელების ადგილობრივი მმართველები და სატრაპები.

აქემენიდური სპარსეთის დაცემის შემდეგ, ერვანდუნები დამოუკიდებელი სომხეთის მეფეები გახდნენ. ძვ. წ. III საუკუნის შუა წლებში სომხეთს გამოეყო წოფქ-კომაგენეს სამეფო, სადაც გამეფდა ერვანდუნების ერთ-ერთი შტო. ყველა ეს სამეფო სელევკიდებმა დაიპყრეს ძვ. წ. III საუკუნის ბოლოს. ამის შემდეგ ერვანდუნები აღარ ჩანან სომხეთის სახელმწიფოთა სათავეში.

## ლიტერატურა
*Cyril Toumanoff. "A Note on the Orontids." *Le Museon*. 72 (1959), pp.&nbsp;1–36 and 73 (1960), pp.&nbsp;73–106. 
* Hakop Manandyan. *Քննական Տեսություն Հայ Ժողովրդի Պատմության* (*A Critical Study of the History of the Armenian People*). vol. i. Yerevan: Haypethrat, 1944. 

## რესურსები ინტერნეტში
*The Yervanduni Dynasty-A. Richard Diebold Center for Indo-European Language and Culture   

* Armenian History; Armenian Highland 
* The Orontid (Ervanduni) dynasty   

კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სომხეთის სამეფო დინასტიები
კატეგორია:დინასტიები
Live from Loreley

***Live from Loreley*** — ბრიტანული ნეო-პროგრესული როკ-ჯგუფ Marillion-ის საკონცერტო ალბომი და ვიდეო, რომელიც ასახავს 1987 წელს, 18 ივლისს, გერმანიაში, ლორელაიში ჩატარებულ კონცერტს. პირველი ჩანაწერი გამოვიდა 1987 წლის ნოემბერში. DVD დისკზე, რომელიც გამოიცა 2004 წლის აგვისტოში, დამატებითი მასალა არ არის.

## სიმღერების სია
#### დისკი 1
#Slainte Mhath (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Assassing (ალბომიდან *Fugazi*, 1984)
#Script For A Jester's Tear (ალბომიდან ''Script for a Jester's Tear*, 1983)
#White Russian (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Incubus (ალბომიდან *Fugazi*, 1984)
#Sugar Mice (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Fugazi (ალბომიდან *Fugazi*, 1984)

#### დისკი 2
#Hotel Hobbies (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Warm Wet Circles (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#That Time Of The Night (The Short Straw) (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Kayleigh (ალბომიდან *Misplaced Childhood*, 1985)
#Lavender (ალბომიდან *Misplaced Childhood*, 1985)
#Bitter Suite (ალბომიდან *Misplaced Childhood*, 1985)
#Heart Of Lothian (ალბომიდან *Misplaced Childhood*, 1985)
#The Last Straw (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Incommunicado (ალბომიდან *Clutching at Straws*, 1987)
#Garden Party (ალბომიდან *Script for a Jester's Tear'', 1983)
#Market Square Heroes (სინგლი, 1982)

### ვიდეო 
# Introduction 2:10
# Slainte Mhath 4:45
# Assassing 6:28
# Script For A Jester's Tear 8:56
# Incubus 8:55
# Sugar Mice 5:46
# Hotel Hobbies 3:36
# Warm Wet Circles 5:55
# That Time Of The Night (The Short Straw)  4:06
# Kayleigh 4:30
# Lavender 2:24
# Bitter Suite 7:50
* Brief Encounter
* Lost Weekend
* Blue Angel
* Misplaced Rendezvous
* Windswept Thumb
# Heart Of Lothian 3:50
* Wide Boys
* Curtain Call
# The Last Straw 5:48
# Incommunicado 5:18
# End Credits 1:13

**დამატება: ფოტოგალერეა**

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია ალბომზე ჯგუფის ოფიციალური საიტიდან 

## სქოლიო 
კატეგორია:Marillion-ის საკონცერტო ალბომები
კატეგორია:2009 წლის საკონცერტო ალბომები
იუტას ჩაიდანი

**იუტას ჩაიდანი** () — მოდელი, რომელიც 3-განზომილებიანი სურათების სინთეზში გამოიყენება და რომელიც სტანდარტული ნიმუში გახდა სურათების სინთეზის ერთობლიობაში. ეს არის ჩვეულებრივი ჩაიდნის მათემატიკური მოდელი, მყარი და განსაკუთრებით მომრგვალებული ზედაპირით. შეიქმნა 1975 წელს იუტას უნივერსიტეტში, სურათების სინთეზის პიონერის, მარტინ ნიუველის მიერ.

## ისტორია
ნიუველს თავისი სამუშაოებისთვის ესაჭიროებოდა რაღაც მარტივი მათემატიკური მოდელი საოჯახო საგნებიდან. სანდრა ნიუველმა (მეუღლე) ურჩია რომ მოდელირება გაეკეთებინა ჩაის სერვიზისთვის. მან მოიმარჯვა ქაღალდი, ფანქარი და გააკეთა პატარა ჩანახატი-ესკიზი ამ ჩაიდნის. შემდეგ წავიდა თავის ლაბორატორიაში და შეადგინა Bezier-ეს კონტროლის წერტილები კათოდურ მილზე. მისი ციფრული ჩანაწერებით გაკეთებული ფინჯანიდან, ლამბაქიდან, კოვზიდან ცნობილი მარტო ჩაიდანი გახდა. რძის ჭურჭელიც გაუკეთებია, მაგრამ მისი მონაცემები დღესდღეობით დაკარგულია.

ამ ჩაიდნის ფორმა შეიცავს ელემენტების განსაზღვრულ რაოდენობას რომლებიც ერთობლიობაში ქმნიან იდეალურ საგანს გრაფიზმისთვის, ეს არის მრგვალი, აქვს დაბოლოებები, აქვს 0-ზე მაღალი დონე რაღაც ხვრელის გამო რომელიც წარმოქმნის მის ქვევით ჩრდილს და ასევე დამაკმაყოპილებელი იერსახე იმის გარეშეც რომ არ გამოვიყენოთ რთული ზედაპირის დამფარავი რაიმე ტექსტურა.

ნიუველი ქმნიდა მათემატიკურ მონაცემებს, რომლებიც აღწერენ ჩაიდნის გეომეტრიულობას.(3D კოორდინატების ერთობლიობას) და რომლებიც საჯაროდ ცნობილი გახდა ისე რომ შემდეგ სხვა მაძებრებმაც დაიწყეს იგივე მონაცემების გამოყენება თავიანთი სამუშაოებისათვის გრაფიზმში. მათაც იგივე საჭიროებები ჰქონდათ რაც ნიუველს და ამ ჩაიდნის გამოყენებამ თავიდან ააცილებინათ სხვა საგნის მოდელირება რომელსაც ექნებოდა იგივე მახასიათებლები. 1975 წლის შემდეგ ციფრულ მდგომარეობაში გადაყვანის ტექნიკა ძალიან განვითარდა და დღეს ეს ძალიან ცოტა სირთულეს თუ წარმოადგენს. ეს ჩაიდანი კვლავ განაგრძობს რომ იყოს სურათების სინთეზის საგანი.

ჩაიდნის ორიგინალს არ სჭირდება ქვედახედით დანახვა და მისი მოდელი არ მოიცავდა ზედაპირს რომ ბაზა წარმოედგინა, მას შემდეგ სხვა მოდელებმა ეს ბაზა  შეიმუშავეს.

## აპლიკაცია
პროგრამები როგორიცაა  AutoCAD, POV-Ray, OpenGL, Direct3D და 3D Studio Max მათ გამოიყენეს და გაავრცელეს უფასოდ ამ პროგრამებში ეს ჩაიდანი ან სცენა ამ ჩაიდანით. დამატებით GLUT გვთავაზობს ფუნქცია glutSolidTeapot  თავისი ძირითადი ტრადიციული კუბებით, სფეროებით და ბიბლიოთეკით როგორც გრაფიზმის დასაწყისი. BeOS წარმოადგენს ამ ჩაიდნის დემონსტრაცია ბრუნვაში.

## იხილეთ აგრეთვე
*სტანფორდის კურდღელი
*ლენა
*კორნელის ყუთი
*ბლენდერ-ის სუზანა

## რესურსები ინტერნეტში
* იუტას ჩაიდანი კომპიუტერის ისტორიის მუზეუმში
* იუტას ჩაიდანის მცირე ისტორია 

კატეგორია:კომპიუტერული გრაფიკა
რაჯივ განდი

**რაჯივ განდი** (; დ. 20 აგვისტო, 1944 — გ. 21 მაისი, 1991) — ინდოეთის პოლიტიკური მოღვაწე, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრი 1984-1989 წლებში.

ჯავაჰარლალ ნერუს შვილიშვილი და ინდირა განდის უფროსი ვაჟი. სწავლობდა დიდ ბრიტანეთში. პოლიტიკაში ჩაერთო საკმაოდ გვიან, უმცროსი ძმის სანჯეის უეცარი გარდაცვალების შემდეგ. 1980 წელს დაინიშნა ინდირა განდის პარტიის ინდოეთის ეროვნული კონგრესის ახალგაზრდული ფრთის ხელმძღვანელად. 1983 წელს დაინიშნა პარტის გენერალურ მდივნად და ფაქტობრივად დედის შემცვლელად. 1984 წლის ოქტომბერში ინდირას მკვლელობის შემდეგ არჩეულ იქნა მმართველი პარტიის თავმჯდომარედ, სათავეში ჩაუდგა მთავრობას და ამავე დროს 1988 წლამდე ასრულებდა საგარეო საქმეთა მინისტრის მოვალეობას. 1989 წელს მმართველობა დაკარგა, თუმცა რჩება გავლენიან პოლიტიკურ მოღვაწედ ოპოზიციაში.

რიგით წინასაარჩევნო კამპანიის დროს, სადაც მას გამარჯვების მაღალი შანსი ჰქონდა, მადრასთან ახლოს თამილელი ტერორისტი კამიკაძე მკვლელი ქალის მსხვერპლი გახდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ინდირა განდი
* ჯავაჰარლალ ნერუ
* მაჰათმა განდი
* ინდოეთის ეროვნული კონგრესი

## ლიტერატურა 
* Sachi Sri Kantha; *Prabhakaran Phenomenon*, Lively Comet Imprint, 2005; 641 pp (chapters 24 to 35, pp.&nbsp;207–352, cover in detail the assassination of Rajiv Gandhi)
* *"Working with Rajiv Gandhi"* by R.D. Pradhan
* Mani Shankar Aiyar *"Remembering Rajiv*", Rupa, New Delhi, 1992

## რესურსები ინტერნეტში 
* რაჯივ განდი — საფრანგეთის ეროვნული ბიბლიოთეკა
* რაჯივ განდი — PM India
* Notable Names Database
* Press Brief in 
* TERRORIST AND DISRUPTIVE ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1987
* QRZ Ham Radio Callsign Database – VU2RG 
* Rajiv Gandhi Memorial SEANET Convention

კატეგორია:დაბადებული 20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:XX საუკუნის პოლიტიკოსები
კატეგორია:ინდოელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ინდოეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:მოკლული პოლიტიკოსები
კატეგორია:ინდოეთის პრემიერ-მინისტრები XX საუკუნეში