open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ქარზამეთი

**ქარზამეთი** — XIII საუკუნის ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი, ერთი უდიდესი ერთნავიანი ეკლესიათაგანი საქართველოში. მდებარეობს მესხეთში, ასპინძის მუნიციპალიტეტში, ნაგებია კარგად გათლილი ქვის კვადრების სწორი რიგებით. ადგილობრივი გადმოცემით იგი დაუმთავრებლადაა დარჩენილი. ეკლესიის სწორკუთხა სივრცე კედლის სვეტებით აფსიდა უჩვეულოდ ღრმაა. კედლებზე შემორჩენილია ლაპიდარული წარწერები. შესასვლელი სამხრეთით და დასავლეთით აქვს.
მინი|კარიბჭე 1902 წელს
ეკლესიას 2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ისტორია 
ვახუშტი ბატონიშვილს „აღწერა სამეფოსა საქართველოსა“-ში ქარზამეტსაც ახსენებს: „ამ ხევს ზეით მოერთვის მტკვარსვე ქარზამეთის ხევი. ამომდინარე მისვე მთასა და მომდინარე ეგრეთვე. ქარზამეთს არს მონასტერი გუნბათიანი , მდიდრად ნაშენი კეთილს ადგილს და აწ ცალიერი“. ცნობა აქ გუმბათიანი ტაძრის არსებობის შესახებ მცდარი უნდა იყოს, რადგან ჩვენს მიერ განხილული ეკლესია დარბაზულია, ხოლო მეორე ეკლესიის გადარჩენილი კვალი ასევე დარბაზული უნდა იყოს . „გიორგი ბოჭორიძის ცნობით, ქარზამეთის მეორე ეკლესია მდგარა სოფლის ქვედა ნაწილში. იგი ერთნავიანი შენობა ყოფილა 11,5 X 4.7 მ. შენახულია მარტო დუბაღი 0,5 მ. სიმაღლისა; ქვა სულ მოუცლიათ და აქვე მახლობლად, დასავლეთით სკოლა აუშენებიათ - 1928 წელს.“ 

დარბაზული ეკლესია დაუმთავრებელია, ორსაფეხურიანი ცოკოლის ზემოთ კედლების სიმაღლე დაახლოებით 2,1 - 2,2 მეტრია. ნაგებია ბაზალტის დიდი ზომის კარგად დამუშავებული ქვით. მშენებლობის შეწყვეტის მიზეზი უცნობია, როგორც ალექსანდრე ფრონელი აღნიშნავს „თლილი ქვის დიდებული ტაძარი დაუწვია მაწყვერელს (აწყურის ეპისკოპოსს), საჟენნახევარი აუტანია, მოსულან ოსმალნი და დარჩენილა ტაძარი დაუმთავრებელი .“ MAK-ის XII ტომში დაახლოებით იგივეს გვიდასტურებს ექვთიმე თაყაიშვილი. 

ქარზამეთის ეკლესიის ასაგებად ზეძირკველის ზემოთ გათლილი ქვის მხოლოდ ორი რიგის ამოყვანა მოუსწრიათ (როგორც ზემოთ ვახსენეთ ტაძრის ასაგებად დიდი ზომის ქვები იყო დამუშავებული). დაუსრულებელი ტაძრის მხატვრულ მხარეზე მსჯელობა ძნელია. სამხრეთის ფასადზე ქვის სამი კრონშტეინია, სავარაუდოდ აქ კარიბჭის და ეკვდრის აგება იყო დაგეგმილი. შესრულების მხრივ საფასადო ქვები დიდი სიზუსტითა დამუშავებული და ზეძირკველის ზედა საფეხურში ამოკვეთილ ღარში ზუსტადაა მორგებული. სამხრეთის კარი დანარჩენ ორზე განიერია. გარედან მას ქვაზე კვეთილი და გრეხილი ლილვებით შემოკავებული ზოლი შემოყვებოდა, რომელიც ტიმპანის ნახევარწრიულ მოხაზულობასაც შემოწერს. ტიმპანზე შესრულებული წარწერის ხასიათი (დაგრძელებული ასომთავრული ასოები), დეკორის შესრულების ოსტატობა, ტაძრის აგებას XIII საუკუნის დასასრულზე ან XIV საუკუნის დასაწყისზე მიგვანიშნებს. ჩვენი აზრით თარიღი შესაძლოა რამდენამდე XIII საუკუნის დასასრულისკენაც გადაიწიოს.

## ლიტერატურა
* ფრონელი ა., (ყიფშიძე), დიდებული მესხეთი თბ., 1991
* ბოჭორიძე გ., მოგზაურობა მესხეთ-ჯავახეთში, თბ., 1992
* ბერიძე ვ., სამცხის ხუროთმოძღვრება , თბ., 1995
* ახალციხისა და ტაო-კლარჯეთის ეპარქია, თბ., 2013

## სქოლიო
კატეგორია:ასპინძის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:XIII საუკუნის ეკლესიები
ფერმას დიდი თეორემა

[მინი|230პქ|[პიერ დე ფერმა]]

**ფერმას ბოლო თეორემა** (ხშირად **ფერმას დიდი თეორემა**) — თეორემა მათემატიკაში; მდგომარეობს შემდეგში:

:არ არსებობს ისეთი *a*, *b* და *y* მთელი რიცხვები, რომელთათვისაც სრულდება ტოლობა a^n+b^n=y^n, სადაც *n > 2*(n ორზე მეტი მთელი რიცხვია).

ფერმას ბოლო თეორემა მათემატიკის ერთ-ერთი ყველაზე პოპულარული თეორემაა. იგი ჩამოაყალიბა ფრანგმა მათემატიკოსმა პიერ ფერმამ დიოფანტეს წიგნ „არითმეტიკაზე“ მინაწერის სახით, რასაც დაუმატა, რომ მან გადაჭრა ეს ამოცანა, მხოლოდ ადგილის უქონლობის გამო ვერ ახერხებდა დამტკიცების იქვე დაწერას. დღესდღეობით ცნობილია, რომ ამოცანის ამოხსნა შეუძლებელი იყო ფერმის დროინდელი ელემენტარული მათემატიკის საშუალებით. ასე რომ, დამტკიცება, რომელზედაც ფერმა მიუთითებდა, სავარაუდოდ მცდარი იყო ან საერთოდ არ არსებობდა.

სრული სახით ამოცანა გადაიჭრა მხოლოდ 1994 წელს ენდრიუ უაილზის შრომებში. მანამდე სხვადასხვა დროს გადაჭრილი იქნა 600–ზე მეტო კერძო შემთხვევა. მაგალითად *n = 4* შემთხვევისთვის ერთ-ერთი დამტკიცება გამოაქვეყნა თვითონ ფერმამ.

ამოცანის ჩამოყალიბების ელემენტარულმა სახემ განაპირობა მისი პოპულარობა არასპეციალისტებს შორის. სინამდვილეში კი ფერმას თეორემა უკავშირდება თანამედროვე მათემატიკაში მდგარ რამდენიმე უფრო ღრმა პრობლემას.

აღნიშვნისათვის *n = 2* შემთხვევაში ტოლობას a^n+b^n=y^n აქვს უამრავი ამონახსენი მთელ რიცხვებში.

## იხილეთ აგრეთვე 
* პიერ ფერმა

კატეგორია:მათემატიკური თეორემები
კაცუკავა შუნშო

**კაცუკავა შუნშო** (დ. 1726 — გ. 19 იანვარი, 1793) — კაცუკავას სკოლის წამყვანი ხელოვანი. მას ხშირად მხოლოდ სახელით „შუნშო“ მოიხსენიებენ, ვინაიდან კაცუკავა მისი ოჯახის ხელოვნების სკოლა იყო. ის ედოში ჰაიკუსა და ხატვის სასწავლოდ ჩამოვიდა. მალევე სახელი გაითქვა მსახიობთა გამოსახულებების ლითოგრაფიებით, რომელთა ადრეული ნიმუშები 1760 წლით თარიღდება. არსებობს მოსაზრება, რომ გამომცემელი *ჰაიაშია შიჩიემონი* იგივე პიროვნება უნდა ყოფილიყო.

## ლიტერატურა
* Timothy T. Clark, Osamu Ueda, Donald Jenkins: ''The Actor's Image. Printmakers of the Katsukawa School* (= *The Art Institute of Chicago. The Clarence Buckingham Collection of Japanese Prints.* Bd. 3). The Art Institute of Chicago, Chicago IL 1994, ISBN 0-86559-097-4, S. 17–22, (englisch).
* Inagaki, Shin’ichi: *Katsugawa Shunshō.* In: Ukiyoe Nyūmon. Kawade, 1990. ISBN 4-309-72476-0.
* Andreas Marks: *Japanese Woodblock Prints. Artists, Publishers, and Masterworks 1680–1900.'' Tuttle, Tokyo u. a. 2010, ISBN 978-4-8053-1055-7, S. 52 (englisch).

## რესურსები ინტერნეტში
*Grove Art Dictionary
*Shunshō in the collections of the Museum of Fine Arts, Boston 
*Bridge of dreams: the Mary Griggs Burke collection of Japanese art

კატეგორია:იაპონელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1726
კატეგორია:გარდაცვლილი 19 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1792
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ქართლი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ქართლი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ქართლი — მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში;
* ქართლი — ქართლოსის მიერ დაარსებული პირველი ქალაქი;
* ქართლი — ქართული გაზეთი;
*ქართლი —   სპორტული სტადიონი გორში.
კაბუკი

[thumb|260px|[კაბუკიძა გინზაში ტოკიოს ერთ-ერთი წამყვანი კაბუკის თეატრია.]]
**კაბუკი** (歌舞伎) — ტრადიციული იაპონური თეატრის ფორმა. კაბუკის თეატრი ცნობილია მისი დრამატურგიის სტილიზაციითა და შემსრულებელთა ზედმიწევნით დეტალური მაკიაჟით. კაბუკის იაპონურ დამწერლობაში იეროგლიფები მარცხნიდან მარჯვნივ ნიშნავს სიმღერას (歌), ცეკვას (舞), და ხელოვნებას (伎). შესაბამისად კაბუკი ხშირად ითარგმნება, როგორც "სიმღერისა და ცეკვის ხელოვნება". თუმცა ეს იეროგლიფები ატეჯის მიეკუთვნება, რაც არ გამოხატავს ფაქტობრივ ეტიმოლოგიას, და სიტყვა *კაბუკი*, როგორც მიიჩნევა, წარმოებულია ზმნისგან "კაბუკუ", რაც ნიშნავს "გადახრას", ან "არა-ჩვეულებრივს", შესაბამისად კაბუკი შეიძლება ინტერპრეტირებული იყოს, როგორც "ავანგარდი" ან "უჩვეულო" თეატრი.

## ისტორია 
### პირველი ნაბიჯები 
კაბუკის ჟანრი ჩამოყალიბდა ხალხური ცეკვისა და სიმღერის საფუძველზე XVII საუკუნის მიჯნაზე იაპონიაში. ფუძემდებლად ითვლება იძუმო ნო ოკუნი, რომელმაც 1602 წელს ქალაქ კიოტოს მახლობლად, პირველად წამოიწყო თეატრალიზებული ცეკვის ახალი სტილი. ახალმა ჟანრმა პოპულარობა ძალზედ მალე მოიხვეჭა და ოკუნის იმპერატორის სასახლეშიც კი იწვევდნენ. პარალელურად იქმნებოდა ახალი დასები, რომლებიც კონკურენციას უწევდნენ ერთმანეთს და რაც ხელს უწყობდა კაბუკის თეატრის ჩამოყალიბებას. თავდაპირველად დასები მხოლოდ სუსტი სქესის წარმომადგენლებით იყო დაკომპლექტებული და თეატრში დადგმული სცენები უხეშობით და გარყვნილობით გამოირჩეოდა. მრავალი მსახიობი ქალი ამორალურ ცხოვრებას ეწეოდა, რის გამოც კაბუკის ხშირად მოიხსენიებდნენ როგორც (იაპ. 歌舞妓, "მომღერალი და მოცეკვავე კურტიზანების თეატრი").

### ახალი პერიოდი 
1629 წლიდან ქალებს აეკრძალათ კაბუკის სცენაზე თამაში და 1953 წლიდან იქ მხოლოდ მამაკაცები იღებენ მონაწილეობას. ქალების როლის შემსრულებელ მსახიობებს უწოდებდნენ ონაგატას ან ოიამას (იაპ. 女形, "ქალური სტილი"). ამის გარდა არსებობს შესრულების კიდევ ორი სტილი:არაგატო (იაპ. 荒事, "უხეში სტილი") და ვაგატო (იაპ. 和事, "ჰარმონიული სტილი").
კაბუკის მსახიობთა შორის არსებობს თეატრალური დინასტიები, რომლებიც სპეციალიზირდებიან კონკრეტული სტილის მიმართულებით. დღესდღეობით იაპონიაში, კაბუკი ინარჩუნებს ყველაზე პოპულარული თეატრალური დრამატული ჟანრის სტატუსს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონური თეატრი
კატეგორია:თეატრის ისტორია
პართენონი

მინი|300პქ|პართენონი
მინი|300პქ
მინი|300პქ|პართენონი ღამით
**პართენონი** () — ძვ. წ. V საუკუნეში ათენის აკროპოლისზე აგებული ათენას ტაძარი. იგი ყველაზე კარგად ცნობილი დღემდე მოღწეული ძველი ბერძნული ნაგებობაა და საყოველთაოდ ითვლება ბერძნული არქიტექტურის უნატიფეს ნიმუშად. მისი დეკორატიული სკულპტურები ბერძნული ხელოვნების მწვერვალს წარმოადგენს. პართენონი ძველი საბერძნეთისა და ათენის დემოკრატიის სიმბოლოდ ითვლება და ის მსოფლიოს ერთ-ერთი უდიდედისი კულტურული მონუმენტია.

შენობას ერქვა ქალღმერთ ათენას ტაძარი და მისი დღევანდელი სახელი მომდინარეობს ძველი ბერძნული სიტყვიდან პართენოს (παρθένος — ქალწული). პართენონმა შეცვალა ათენას ძველი ტაძარი, რომელიც ძვ. წ. 480 წელს სპარსელებმა გაანადგურეს. სხვა მრავალ ბერძნულ ტაძართა მსგავსად, პართენონს იყენებდნენ როგორც განძსაცავს და აქ ინახებოდა დელოსთა ლიგის საგანძური, რომელიც მოგვიანებით ათენის იმპერია გახდა.

ახ. წ. VI საუკუნეში პართენონი ღვთისმშობლის სახელობის ქრისტიანულ ეკლესიად გადაკეთდა. თურქების მიერ ათენის აღების შემდეგ ის მეჩეთად გადაკეთდა. 1687 წელს შენობაში განთავსებული თურქული ჯარების ამუნიცია ვენეციურმა ყუმბართმყორცნმა ააფეთქა; აფეთქებამ მძიმედ დააზიანა პართენონი და მისი სკულპტურები. XIX საუკუნეში ლორდ ერგინმა ზოგიერთი გადარჩენილი სკულპტურა პართენონიდან გამოიტანა და ინგლისში წაიღო. ეს სკულპტურები, ცნობილი როგორც ელგინის მარმარილო, ამჟამად ბრიტანეთის მუზეუმშია გამოფენილი. კამათი საბერძნეთისა და ბრიტანეთის მთავრობებს შორის ელგინის მარმარილოს სამშობლოში დაბრუნების თაობაზე დღემდე გრძელდება.

პართენონი, აკროპოლისის სხვა შენობებთან ერთად საბერძნეთის ყველაზე პოპულარული ტურისტული არქეოლოგიური ძეგლია. საბერძნეთის კულტურის სამინისტრო ამჟამად ახორციელებს მასშტაბურ აღდგენით-სარეკონსტრუქიო სამუშაოებს ტაძარსა და მის შემოგარენზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი  
* (Hellenic Ministry of Culture) The Acropolis Restoration Project 
* The Athenian Acropolis by Livio C. Stecchini (Internet Archive)
* UNESCO World Heritage Centre – Acropolis, Athens
* Metropolitan Government of Nashville and Davidson County – The Parthenon 
* Google Sketchup 3D Model of Parthenon (simplistic) 
* Parthenon virtual tour  Interactive 360° panoramas in high resolution.
* The Friends of the Acropolis

კატეგორია:ათენი
კატეგორია:ძველი ბერძნული არქიტექტურა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საბერძნეთში
გერმანიის მუზეუმი (მიუნხენი)

thumb|250px|დოიჩეს მუზეუმი
**გერმანიის მუზეუმი** ან **დოიჩეს მუზეუმი** (გერმ. Deutsches Museum) ტექნოლოგიისა და მეცნიერების ერთ-ერთი უდიდესი მუზეუმია მსოფლიოში. მდებარეობს მიუნხენში და მას დაახ. 1,3 მილიონი დამთვალიერებელი ჰყავს წელიწადში. მუზეუმს ორი ფილიალი აქვს მიუნხენსა და მის ახლოს და ასევე ერთიც ბონში. დაარსდა 1903 წლის 28 ივნისს გერმანიის ინჟინერთა ასოციაციის თავყრილობაზე ოსკარ ფონ მილერის ინიციატივით. მას ერქვა "ნატურალური მეცნიერებისა და ტექნოლოგიის ხელოვნების ნიმუშთა გერმანიის საზოგადოების მუზეუმი".

მუზეუმის მთავარი შენობა მხოლოდ 1925 წელს გაიხსნა მდინარე ისარის კუნძულზე (ყოფილი კოლანსელი - ნახშირის კუნძული, რომელსაც შემდგომში მუზეუმის კუნძული დაერქვა). მიუნხენთან არსებული ორი ფილიალი არის:
* ფლუგვერფტ შლაისჰაიმი (ყოფილი აეროპორტი), ამჟამად ავიანაკეთობათა მუზეუმი.
* 2003 წლიდან გაიხსნა ფერკერსცენტრუმ, რომელშიც ტრანსპორტის განვითარების დოკუმენტური მასალა ინახება. ის მდებარეობს მიუნხენის მესეგელენდეს (საგამოფენო ცენტრი) ძველ ადგილას.

დოიჩე მუზეუმის ერთი ფილიალი 1995 წელს ბონში გაიხსნა. მის ყურადღების ცენტრშია გერმანული ტექნოლოგია, მეცნიერება და კვლევა 1945 წლის შემდეგ.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფოტოები დოიჩეს მუზეუმის კოლექციიდან (გერმანული ტიტრებით)

128px|thumb|left|მუზეუმის დახვეული კიბის წმინდა თეთრი ხაზები
128px|thumb|left|განთქმული რკინიგზის მოდელი ევროპის მრავალი ორთქმავლის ნიმუშით

## რესურსები ინტერნეტში 
* მუზეუმის საიტი.

კატეგორია:გერმანიის მუზეუმები
კატეგორია:მიუნხენი
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ორსეს მუზეუმი

240პქ|მინი|ორსეს მუზეუმის მთავარი ჰოლი

**ორსეს მუზეუმი** () — სახვითი ხელოვნების მუზეუმი პარიზში. მდებარეობს მდ. სენის მარცხენა სანაპიროზე. მუზეუმში წარმოდგენილია ძირითადად 1848–1914 წლების ფრანგული ხელოვნების ნიმუშები: ფერწერული ტილოები, სკულპტურები, ავეჯი, სხვა ხელოვნების ნიმუშები და ფოტოები. მუზეუმს იმპრესიონისტთა და პოსტიმპრესიონისტთა მსოფლიოში ერთ-ერთი საუკეთესო კოლექცია აქვს. ითვლება სახვითი ხელოვნების ერთ-ერთ უდიდეს მუზეუმად ევროპაში. 2019 წელს მუზეუმის დამთვალიერებელთა რაოდენობამ 3.6 მილიონს გადააჭარბა..

ორსეს მუზეუმი სპექტაკლებისა და კონცერტების გამართვის ადგილსაც წარმოადგენს. ამას გარდა, აქ იმართება კინოს წარმოშობისადმი მიძღვნილი ყოველწლიური ფესტივალი. პარიზის სხვა მუზეუმთა მსგავსად ორსე ორშაბათობით დაკეტილია.

## ისტორია 
1986 წელს ძველი გარ დ'ორსე () გახდა დამაკავშირებელი  ჯაჭვი ლუვრსა და პომპიდუს ცენტრს შორის, როცა ის რკინიგზის სადგურიდან მე-19 საუკუნის მეორე ნახევრისა და მე-20 საუკუნის დასაწყისის ხელოვნების მუზეუმად გადააკეთეს. აშენდა რა ვიქტორ ლალუს მიერ ორლეანის რკინიგზის კომპანიის შეკვეთით, სადგურისა და მისი სასტუმროს ინაუგურაცია 1900 წლის მსოფლიო ექსპოზიციის დროს მოეწყო.

## მუზეუმი 
დღეისათვის ორსეს მუზეუმში წარმოდგენილია ისეთი ოსტატების ნამუშევრები, როგორებიც არიან:

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი
* Musée d'Orsay

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მუზეუმები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები საფრანგეთში
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
გოდელის არასრულობის თეორემები

**გოდელის არასრულობის თეორემები** - კურტ გიოდელის მიერ დამტკიცებული ცნობილი თეორემები მათემატიკურ ლოგიკაში.

## გოდელის არასრულობის პირველი თეორემა 
ნებისმიერი თავსებადი ფორმალური თეორიისათვის, რომელიც შეიცავს *ძირითად არითმეტიკულ ჭეშმარიტებებს* შეიძლება აიგოს არითმეტიკულ ფორმულა *F* ისეთი რომ არც *F* და არც "არა *F*" არ არის მოცემული თეორიის თეორემა (ე.ი. არ არის დამტკიცებადი მოცემულ ფორმალურ თეორიაში). 

სხვა სიტყვებით ნებისმიერი ასეთი თეორია არასრულია. 

## გოდელის არასრულობის მეორე თეორემა 
ნებისმიერი საკმარისად მდიდარ ფორმალურ თეორიაში თეორემა ამავე თეორიის თავსებადობის შესახებ დამტკიცებადია, მაშინ და მხოლოდ მაშინ როცა ეს თეორია არათავსებადია.

## ლიტერატურა 
* 1931, *Über formal unentscheidbare Sätze der Principia Mathematica und verwandter Systeme, I.* *Monatshefte für Mathematik und Physik 38*: 173-98.
* 1931, *Über formal unentscheidbare Sätze der Principia Mathematica und verwandter Systeme, I.* and *On formally undecidable propositions of  Principia Mathematica and related systems I* in Solomon Feferman, ed., 1986. *Kurt Gödel Collected works, Vol. I*.  Oxford University Press: 144-195. The original German  with a facing English translation, preceded by a very illuminating introductory note  by Kleene.
** Hirzel, Martin, 2000, *On formally undecidable propositions of Principia Mathematica and related systems I. *. A modern translation by Hirzel.
* 1951, *Some basic theorems on the foundations of mathematics and their implications* in Solomon Feferman, ed., 1995. *Kurt Gödel Collected works, Vol. III*.  Oxford University Press: 304-23.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Kurt Gödel. 
*Gerhard Gentzen. 
*What is Mathematics:Gödel's Theorem and Around 
*World's shortest explanation of Gödel's theorem
*October 2011 RadioLab episode

კატეგორია:მათემატიკური თეორემები
ოთხი ფერის პრობლემა

right|thumb|ოთხ ფერით შეღებილი რუკის მაგალითი
**ოთხი ფერის პრობლემა** – ამ სახელწოდებით ცნობილია შემდეგი ამოცანა:

* შესაძლებელია თუ არა სიბრტყეზე დახატული ნებისმიერი პოლიტიკური რუკა შეიღებოს მხოლოდ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ არც ერთი მოსაზღვრე ქვეყანა არ აღმოჩნდეს ერთი და იმავე ფერით შეღებილი.

უფრო მათემატიკური სახით იგივე ამოცანა შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ შემდეგნაირად:

* შესაძლებელია თუ არა ნებისმიერი ბრტყელი გრაფის წვეროები შევღებოთ ოთხი ფერის გამოყენებით ისე, რომ ყოველი მომიჯნავე წვერო შეღებილი იყოს განსხვავებული ფერებით.

ოთხი ფერის ამოცანა პირველად დასვა ფ. გოსრიმ 1852 წელს. მასზე დადებითი პასუხი გასცეს ამერიკელმა მათემატიკოსებმა კ. აპელმა და ვ. ჰაკენმა 1976 წელს.

ოთხი ფერის პრობლემა პოპულარული მათემატიკური ლიტერატურის ერთ-ერთი საყვარელი თემაა. ყველაზე ხშირად მას სვამენ ზემოთ მოყვანილი სახით, პოლიტიკური რუკის შეღებვის შესახებ. თუმცა, რა თქმა უნდა, პრაქტიკული კარტოგრაფიის თვალსაზრისით ამოცანას დიდი მნიშვნელობა არ აქვს.

კატეგორია:მათემატიკური თეორემები
ქართების სახელმწიფო

**ქართების სახელმწიფო (1245-1389)** — ფეოდალური სახელმწიფო, რომელიც დააარსა ქართების ( *al karat*) ირანული წარმოშობის დინასტიამ ჰერათის ოაზისისა და ღურის მთიანი ოლქის ტერიტორიაზე. ცენტრი - ქალაქი ჰერათი.

ქართების სახელმწიფო ჰულაგუიანთა ვასალი იყო, მაგრამ მისი გამგებლები დამოუკიდებლობისაკენ მიისწრაფოდნენ, ამიტომ ჰულაგუიანთა ჯარებმა ჰერათი მრავალჯერ დაარბიეს და გაძარცვეს. XIV საუკუნის II მეოთხედში, მონღოლთა ძალაუფლების შესუსტების შემდეგ, ქართებმა ფაქტობრივად დამოუკიდებლობას მიაღწიეს. მუიზ ალ-დინმა (1331-1370) დაიკავა თითქმის მთელი აღმოსავლეთი ხორასანი და ავღანეთის ნაწილი.

ქართების სახელმწიფო, რომელიც სხვადასხვა ფეოდალური სამფლობელოს ფორმალურ სამხედრო-ადმინისტრაციულ გაერთიანებას წარმოადგენდა, XIV საუკუნის 80-იან წლებში დაიპყრო თემურლენგმა, რის შემდეგაც მალე შეწყვიტა არსებობა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ისტორიული სახელმწიფოები
შარლ-ნიკოლა უდინო

**შარლ-ნიკოლა უდინო** ( დ. 25 აპრილი, 1767, ბარ-ლე-დიუკი — გ. 13 სექტემბერი, 1847, პარიზი) — ფრანგი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, რეჯიოს ჰერცოგი, საფრანგეთის მარშალი. 

## ბიოგრაფია 
შარლ-ნიკოლა უდინო დაიბადა 1767 წელს ვაჭრის ოჯახში და 1784 წელს სამხედრო სამსახურში შევიდა. 1794 წელს იგი ინფანტერიის ბრიგადის გენერალი, ხოლო 1799 წელს დივიზიის გენერალი გახდა. 1809 წელს მე-5 კოალიციური ომის შემდეგ მას საფრანგეთის მარშლის წოდება და რეჯიოს ჰერცოგის ტიტული მიენიჭა. 1810 წელს იგი ბერლინის გუბერნატორად დაინიშნა.

1813 წელს იგი „ბერლინის არმიის“ მთავარსარდლად დაინიშნა და დაევალა ბერლინის უკან დაბრუნება. გროსბეერენთან დამარცხების შემდეგ „ბერლინის არმიის“ სარდლობა მან მიშელ ნეის გადასცა. ლაიპციგთან ხალხთა ბრძოლაში იგი ნაპოლეონის ძველ გვარდიას მეთაურობდა და ბრძოლაში დაიჭრა კიდეც. უდინო ტიპური საშუალო დონის ფრონტის გენერალი იყო. მამაცი და ერთგული და მხოლოდ თავისი მრავალი ჭრილობის გამო ცნობილი.

ნაპოლეონის გადადგომის შემდეგ 1815 წელს იგი სამეფო გვარდიის გენერალ-მაიორი გახდა და 1842 წელს დაინიშნა პარიზის ინვალიდების სახლის გებერნატორად. 1847 წელს შარლ-ნიკოლა უდინო პარიზში გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა 
*Chandler, David (editor). ''Napoleon's Marshals.'' London: Macmillan Publishing Company, 1987. ISBN 0-297-79124-9

## რესურსები ინტერნეტში 
*
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 25 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1767
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1847
მაჭახელი

მინი|300პქ|მაჭახელი 1900-იანი წლების ერთვერსიან რუკაზე
**მაჭახელი**, *მიჭიხიანი* — ისტორიული მხარე სამხრეთ-დასავლეთ საქართველოში. ამჟამად მაჭახელი ორადაა გაყოფილი, მდ. მაჭახელის დინების ზემო ნაწილი თურქეთის საზღვრებშია, ხოლო ქვედა საქართველოში.

## გეოგრაფია
მაჭახელი იწყება სოფელ მაჭახლისპირიდან და მდებარეობს მდინარე მაჭახლისწყლის აუზში, რომელიც აჭარისწყლის მომდევნო ხეობაა ჭოროხის აუზში. მაჭახლისწყლის შენაკადებია: მინდიეთის წყალი და ეფრატის ღელე.

## ისტორია
მაჭახელი მოხსენიებულია სამცხე-საათაბაგოს მღვდელმთავართა სამრევლოების აღწერილობაში. ვახუშტი ბატონიშვილი მაჭახელს შავშეთის შემადგენლობაში გულისხმობს. 

XVII საუკუნის პირველ მეოთხედში ოსმალებმა დაიპყრეს მთელი სამცხე-საათაბაგო. ამავე პერიოდიდან ლაზეთთან ერთად აჭარა-მაჭახელი ჩამოაცილეს საქართველოს; მიტაცებული ტერიტორიები სანჯაყებად (ოლქებად) დაყვეს. თავდაპირველად ცალკე სანჯაყს წარმოადგენდა მაჭახელი, რომელიც ახალციხის საფაშოში შედიოდა. მოგვიანებით მაჭახელი კაზას სახით შევიდა ლაზისტანის სანჯაყში. 1865 წელს მაჭახელში შედიოდა 26 სოფელი, ცხოვრობდა 4485 ადამიანი. გავრცელებული იყო ყველ-კარაქის წარმოება და იარაღის დამზადება.

რუსეთ-ოსმალეთის 1877-1878 წლების ომის შემდეგ, ბერლინის კონგრესის გადაწყვეტილებით, მაჭახელი საქართველოს სხვა ისტორიულ ტერიტორიებთან ერთად გადაეცა რუსეთს. ამ ომის შემდეგ მაჭახლის მოსახლეობის დიდი ნაწილი თურქეთში გადაიხვეწა: მუჰაჯირობა განაპირობა რუსეთის ხელისუფლების მიერ ხელოვნურად შექმნილმა მძიმე პირობებმა: საზღვრისპირა რეგიონებში რუსეთი სომხებს უფრო ენდობოდა, ამავე დროს, სულთნის თურქეთს იაფი მუშახელი ესაჭიროებოდა.

დღეს მაჭახელის ერთი ნაწილი, ზემო მაჭახელი, კვლავ თურქეთის საზღვრებშია, ქვემო მაჭახელი კი საქართველოს შემადგენლობაშია; კერძოდ, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტში შედის: ზედა ჩხუტუნეთი, ქვედა ჩხუტუნეთი, ჩიქუნეთი, ცხემლარა, სკურდიდი, აჭარისაღმართი, ქედქედი, სინდიეთი, ჭანივრი, გორგაძეები, საფუტკრეთი და სხვ. თურქეთის რესპუბლიკის საზღვრებშია: ხერთვისი (აქ ერთმანეთს ერთვის მინდიეთისა და ეფრატის ღელეები), მინდიეთი, აკრია, ქვაბისკავი, ზედვაკე, ეფრატი.

## ისტორიული ძეგლები
მაჭახელი მდიდარია ქვისთაღოვანი ხიდებით. ცნობილია: აჭარისაღმართის, ცხემლარის, ჩხერის, ზვარიას და გორგაძეთის ხიდები. აჭარისაღმართის ხიდმა ჩვენამდე ვერ მოაღწია. ზემო მაჭახელში გვხვდება: ხერთვისის და ევფრატის („ყრუ ხიდი“) ხიდები.

## ლიტერატურა
* *კახიძე ნ.,* მაჭახლის ხეობა, ბათ., 1974;
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*მაჭახელის ხეობა 
*მაჭახელი

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ისტორიულ-გეოგრაფიული მხარეები
კატეგორია:თურქეთის გეოგრაფია
კატეგორია:გაყოფილი რეგიონები
სალამანკის უნივერსიტეტი

**სალამანკის უნივერსიტეტი** () — უნივერსიტეტი ქალაქ სალამანკაში, მადრიდის ჩრდილო-დასავლეთით. იგი ესპანეთის სიძველით მეორე უნივერსიტეტია (პირველი იყო პალენსიის უნივერსიტეტი, ამჟამად აღარ არსებობს), და მსოფლიოში ერთ-ერთი უძველესი. დააარსა ალფონსო IX-მ 1218 წელს.

## რესურსები ინტერნეტში
* ენციკლოპედია „ბრიტანიკა“

## სქოლიო
კატეგორია:ესპანეთის უნივერსიტეტები
კატეგორია:შუა საუკუნეების უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ლუნევილის ზავი

**ლუნევილის ზავი** () — დაიდო 1801 წლის 9 თებერვალს ქალაქ ლუნევილში საფრანგეთსა (ნაპოლეონ ბონაპარტი) და ავსტრიას (ფრანც II) შორის. ზავი ეხებოდა აგრეთვე მთელს საღვთო რომის იმპერიას. ლუნევილის ზავით დასრულდა მეორე კოალიციის ომი საფრანგეთის წინააღმდეგ და აღდგა 1797 წლის კამპო-ფორმიოს ზავის პირობები.

საფრანგეთმა მიიღო მდ. რაინის მარცხენა მხარეზე მდებარე მიწები და მიაღწია კოალიციის მიერ 3 სატელიტი სახელმწიფოს აღიარებას (ბატავიის, ჰელვეციის და ლიგურიის რესპუბლიკები). გერმანელმა ფიურსტებმა, რომლებმაც მდ. რაინის გადაღმა მიწები დაკარგეს, 1803 წლის იმპერიის დეპუტატთა უზენაესი გადაწყვეტილების თანახმად კომპენსაციები მიიღეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* სამშვიდობო ხელშეკრულებების სია
* მეორე კოალიციის ომი
* ნაპოლეონის ომები

## გალერეა 

Central Europe from the Peace of Luneville to the Decree of the Imperial Diet.png|ცენტრალური ევროპა ლუნევილის მშვიდობიდან საიმპერატორო სეიმის დადგენილებამდე.
Putzger 1900 Deutschland und Italien 1803.jpg|1803 წლის რუკა ლუნევილის ზავისა და საგანგებო საიმპერატორო დეპუტაციის საბოლოო რეზოლუციის შემდეგ. 
Bilderrevolution0057.jpg|მშვიდობის ქალღმერთი ანუგეშებს გერმანიას. ლუნევილის მშვიდობის ალეგორია. ფრიდრიხ გეორგ ვეიჩი, 1801.
Strategic Situation of Europe 1801.jpg|ევროპის სტრატეგიული მდგომარეობა, 1801.
Preussens Abtretungen.jpg|1869 წლის რუკაზე დატანილი ტერიტორიული ცვლილებები.
DR Fields of Law.png|მე-19 საუკუნის ბოლოსთვის არსებული გერმანიის იმპერიის რუკა.
Paix de Lunéville-1801.jpg|1801 წლის მედალონი: ბონაპარტი, პირველი კონსული და ლუნევილის მშვიდობა.
Treaty of Lunéville commemoration.jpg|ლუნევილის ხელშეკრულებისადმი მიძღვნილი XIX საუკუნის დასაწყისის გრავიურა.

## ბიბლიოგრაფია
* 
* Pellistrandi, Benoît *Les relations internationales de 1800 à 1871*, Armand Colin, Paris, 2000 .
* 
* 
* Michael Hackner: Der Friede von Lunéville - zum 200. Jahrestag des ersten Schritts zum Untergang des Heiligen Römischen Reichs Deutscher Nation. Bd. 33 (2001), S. 813-820
* Peter Hersche (Bearb.): Napoleonische Friedensverträge (Quellen zur neueren Geschichte 5), 2. Auflage, Bern 1973
* Яковенко, Н. Л. Люневільський мирний договір 1801 // Українська дипломатична енциклопедія: У 2-х т. — К: Знання України, 2004 — Т.1 — 760с. ISBN 966-316-039-X

## რესურსები ინტერნეტში 
* ხელშეკრულების ტექსტი (ფრანგულად) 
* ხელშეკრულების ტექსტი (გერმანულად) 
* Traité de Lunéville (1801) forme courante français

## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის ისტორია
კატეგორია:ავსტრიის ისტორია
კატეგორია:საღვთო რომის იმპერია
კატეგორია:XIX საუკუნის სამშვიდობო ხელშეკრულებები
კატეგორია:1801
581

## მოვლენები 
*იან ძიანმა ტახტიდან ჩამოაგდო ჩრდილოეთ ჯოუს უკანასკნელი იმპერატორი ძინ-დი და დააარსა სუის დინასტია.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*უმარ I  —  მუჰამედის ერთგული თანამოძმე. (გ. 644)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ძინ-დი — ჩრდილოეთ ჯოუს დინასტიის უკანასკნელი იმპერატორი (დ. 573)

*
582

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
*14 აგვისტო: ტიბერიუს II — ბიზანტიის იმპერატორი (დ. 520/535)

### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აგათია სქოლასტიკოსი  — ბიზანტიელი ისტორიკოსი და პოეტი (დ. 536)
*ევტიქი  — კონსტანტინოპოლელი პატრიარქი (დ. 510)
*
ანუბისი

**ანუბისი** (ბერძნ. Άνουβις; ძველეგვიპტურად „ინპუ“) — ძველეგვიპტური სიკვდილის ღმერთის ბერძნული სახელი. ძველად გაიგივებული იყო ტურასთან და შემდგომშიც ხშირად გამოისახებოდა ტურის ან ძაღლის თავით. მას შემდეგ, რაც რომის იმპერიაში ისიდას კულტი გავრცელდა, ბერძნები და რომაელები ანუბისს ამ ღმერთის მსახურად მიიჩნევდნენ. ამავე პერიოდში მას მის თანამგზავრადაც აღიარებდნენ. ითვლება სეთისა და ნეფტიდას შვილად. საკულტო ცენტრს წარმოადგენდა ქალაქი კასა (*ბერძნ.* კინოპოლისი – ძაღლის ქალაქი). აქადური ტრანსკრიფციის მიხედვით სახელ *ანუბისის* ეგვიპტურად ვოკალიზაციება მოხდა როგორც *ანაპა*. ანუბისის სახელის მოხსენიებით შემორჩენილი ყველაზე ძველი ცნობა მიეკუთვნბა ეგვიპტის ძველი სამეფოს პერიოდს, სადაც ის ფარაონის დაკრძალვის რიტუალში მოიხსენიება. იმ დროისთვის ანუბისი იყო გარდასულა სამეფოს ყველაზე მნიშვნელოვანი ღმერთი, თუმცა მოგვიანებით ის ოსირისმა ჩაანაცვლა.

## ისტორია 
ეგვიპტური რელიგიის განვითარების ადრეულ საფეხურზე ეს ტურისმაგვარი ღვთაება მიცვალებულთა შთანმთქმელი  იყო. მოგვიანებით ანუბისმა მისი ცხოველური წარმომავლობის დამადასტურებელი მხოლოდ გარკვეული დეტალებიღა შეინარჩუნა. ნეკოროპოლის სიუტის (ლიკოპოლის) ღმერთობისას ანუბისი ქალაქის მთავარ ღვთაებას — მზის ღმერთს, მგლისსახოვან უპუატუას  („გზათა გამხსნელი“) ექვემდებარება. თოტის მსგავსად, ანუბისიც მიცვალებულთა ამენტში („იდუმალი ადგილი“; „დასავლეთი“) მიმცილებელი იყო — ასე ერქვა საიქიო სამყაროს, რომლის გავლითაც ხვდებოდა მიცვალებულის სული ოსირისის სამყოფელში. იქ ორმოცდაორი ღვთაებრივი მსაჯული წყვეტდა გაეგზავნათ სული „იალუს ველად“  თუ საბოლოოდ მოეკვდინათ მოწამეობრივი სიკვდილით.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Anubis – Archaeowiki.org 

## სქოლიო
კატეგორია:ეგვიპტური ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ისიდა

thumb|ისიდა

**ისიდა** (ძველეგვიპტურად „ისეტ“ ან „ასეტ“) — ძველი ეგვიპტის უზენაესი ღვთაება, ოსირისის და და ცოლი. ოსირისის კულტთან უმჭიდროეს კავშირშია ისიდას კულტი. ისიდა იყო ნაყოფიერების, დედობის, სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის ქალღმერთი. ერთი ეგვიპტური მითის მიხედვით ოსირისი მოკლა ბოროტმა სეთმა და მისი სხეულის ნაწილები მთელ დედამიწაზე მოაბნია. გამწარებულმა ისიდამ მთელი დედამიწა შემოიარა, რათა შეეგროვებინა მისთვის უსაყვარლესი ადამიანის სხეულის ნაწილები. იგივე მითის მიხედვით რამდენიმე ხნის შემდეგ ოსირისი აღსდგა მკვდრეთით და იმქვეყნიური სამეფოს მმართველი გახდა. ისიდას კულტი საბერძნეთში ადრევე გადავიდა, ხოლო ელინიზმის პერიოდში გავრცელდა დუნაიდან ინდოეთამდე. რომში ისიდას კულტი გადავიდა პირველ საუკუნეში ჩვენს ერამდე. იმპერიის პერიოდში ისიდას კულტს სახელმწიფო იცავდა და უდიდესი აღიარება მოიპოვა ყველგან, სადაც კი რომაელთა ბატონობა გავრცელდა.

ბერძნულ–რომაულ სამყაროში ისიდა ითვლებოდა მიწისა და მეზღვაურთა მფარველად, ციურ მნათობთა შემქმნელად, იალქნის გამომგონებლად და სხვა. იმ ტანჯვა–წამებისა და განსაცდელის გამო, რომელიც ისიდამ განიცდა ოსირისის ნაწილების შეგროვებისა და ბოროტ სეთთან ბრძოლისას, იგი დაბეჩავებულთა ღვთაებად, ქალთა შემწედ, დამცირებულთა ქომაგად და მფარველად აღიარეს (ისიდას ეს თვისებები ქრსიტიანობამ მარიამ ღვთისმშობელს მიაწერა). ისიდას დღეობებს მისტერიების ხასიათი ჰქონდა და დემეტრეს ელევსინურ მისტერიებს წააგავდა. რომში ისიდას დღესასწაულს 5 მარტს აღნიშნავდნენ.

ძვ. ეგვიპტურ გამოსახულებებში ისიდა უფრო ხშირად ტახტზე მჯდომარეა, ხელში უჭირავს ძროხის რქები და რქებს შორის მოჩანს ამომავალი მზის დისკო. ბერძნულ–რომაულ ხელოვნებაში ისიდა ჰერას მსგავსად გამოისახება: გრძელი ტანსაცმლით, მშვიდი, საკმაოდ ამაყი და დიდებული სახით. მისი ატრიბუტებია: გველი, ლოტოსი, თავთავი, სიუხვის რქა. ისიდას ზოგჯერ ხელში უჭირავს ჩვილი ჰოროსი, რომელიც ქრისტიანობამ ქრისტესთან გააიგივა. საბერძნეთში ერთხანს იგი აფროდიტედ მიაჩნდათ, ხოლო ჰოროსი ეროსად. ისიდას მითს ხშირად უკავშირებდნენ სერაპისის მითს. ჩვენამდეა მოღწეული ქანდაკება, რომლის მიხედვითაც ისიდა და სერაპისი წელს ზემოთ ადამიანები არიან, ხოლო წელს ქვემოთ – გველები. გველების ქვემო ნაწილები ერთიმეორეზეა გადახვეული. ისიდას კულტი აირია და შეერწყო მრავალი ქვეყნის ბევრი ღვთაების კულტს.

კატეგორია:ეგვიპტური ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
587

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*თოიდერიხ II — ფრანკთა მეფე (გ. 613)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*იომეი —  იაპონიის იმპერატორი (დ. 518)
*აბრუი   — ქვემო სოღდის  აჯანყებული   მოსახლეობის მეთაური
*
590

## მოვლენები 
* ტახტიდან გადააყენეს ირანის შაჰი ჰორმიზდ IV , სასანიანთა სპარსეთის ტახტს იკავებს ბაჰრამ ჩუბინი (არასასანიანთა საგვარეულოდან)

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კავად II — სასანიდური ირანის   შაჰინშაჰი (გ. 628)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 7 თებერვალი: პელაგიუს II   — რომის პაპი (დ. უცნობია )

### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჰორმიზდ IV  — სასანიდთა დინასტიის   შაჰინშაჰი (დ. 540)

*
589

## მოვლენები 
*თურქთა დასავლეთ სახაკანოს ლაშქარი საბას სარდლობით შუა აზიიდან აღმოსავლეთ ირანში შეიჭრა. აგვისტოში ჰერათის ბრძოლაში ირანელებმა თურქები დაამარცხა.
*ბიზანტიელებთან ბრძოლაში ირანელებმა ციხე-ქალაქი მარტილოპოლისი (ახლანდელ თურქეთში) აიღეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*საბა — თურქთა დასავლეთ სახაკანოს მმართველი

*
584

## მოვლენები 
*ვესტგუთებმა მთელი იბერიის ნახევარკუნძული დაიპყრეს.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
*ხლოტარ II   — ფრანკთა მეფე (გ. 629)

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ხალიდ იბნ ალ-ვალიდი  — მუსლიმი არაბი მეომარი და გენერალი (გ. 642)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
*27 სექტემბერი: ხილპერიკ I   — ფრანკების მეფე  (დ. დაახლ. 537)

### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
ქართლის ერისმთავრის დრაქმები

**ქართლის ერისმთავრის დრაქმები** — VI საუკუნის დასასრულსა და VII საუკუნის დასაწყისში ქართლში მოჭრილი სასანური ტიპის ვერცხლის მონეტები. ცნობილია **ქართულ-სასანური მონეტების** სახელითაც.

ნაპოვნია ოცდაათიოდე ცალი. მასა 2,5-3,5 გ შორის მერყეობს. ქართლის ერისმთავრის დრაქმები სასანიანთა ირანის მმართველების ჰორმიზდ IV-ისა (579-590) და ხოსრო II-ის (590/591-628) მონეტების იმიტაციაა. შუბლზე გამოსახულია მარჯვნივ მიბრუნებული ჰორმიზდ IV ან ხოსრო II და სათანადო ფალაური წარწერა, ცეცხლთაყვანისმცემელთა ემბლემა (საკურთხეველზე წმინდა ცეცხლი, რომელსაც 2 შეიარაღებული მცველი დარაჯობს) და შესაბამისი ფალაური წარწერა. 

ქართულ-სასანურ მონეტებში გამოიყოფა 3 ჯგუფი:
# ანონიმური მონეტები, რომელთა შუბლზე სასანიანთა მმართველის ბიუსტის გვერდით ან ზურგზე წმინდა ცეცხლის ნაცვლად გამოხატულია ქრისტიანული სიმბოლო — ჯვარი.
# მონეტები, რომელთა შუბლზე ქართლის ერისმთავართა სახელები დაქარაგმებულია ქართული ასომთავრულით ან ამ ასოების ლიგატურით, მაგრამ ზურგზე მაინც შენარჩუნებულია ცეცხლთაყვანისმცემელთა ემბლემა. ამ ჯგუფის დრაქმებზე ამოკვეთილია ორი ქართული ასო  ႢႬ (გნ), ე. ი. გურგენი (სავარაუდოდ, გუარამი).
# მონეტები, რომლების შუბლზეც ვრცელი ქარაგმით ან სრულად წერია ქართლის ერისმთავრის სტეფანოზის სახელი, ხოლო ზურგზე წმინდა ცეცხლის ნაცვლად საკურთხეველზე ჯვარია გამოხატული. ამ მონეტებს ჭრიდნენ 593/595-600/702 წლებში. სავარაუდოა, რომ დრაქმა, რომელზედაც სტეფანოზის სახელი სრულადაა მოცემული, მოიჭრა მას შემდეგ, რაც ქართლმა დამოუკიდებლობა მოიპოვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს მონეტები
ალექსანდრიტი

**ალექსანდრიტი** — მინერალი, ქრიზობერილის ქრომშემცველი ნაირსახეობა. ქიმიური ფორმულა Al2BeO4. ბუნებრივი განათებისას ზურმუხტისფერ-მომწვანოა, ხელოვნური განათებისას — მოიისფრო-მოწითალო; მუქად შეფერადებული კრისტალები მასით 2-3 კარატს აღემატება. პირველი კლასის ძვირფასი ქვა. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მინერალების სია

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ოქსიდის მინერალები
კატეგორია:ალუმინის მინერალები
კატეგორია:ბერილიუმის მინერალები
კატეგორია:ქრომის მინერალები
კატეგორია:ორთორომბული მინერალები
კატეგორია:ძვირფასი თვლები
თბილისის ფორუმი

**თბილისის ფორუმი** — ქართულ ინტერნეტსივრცეში განთავსებული სადისკუსიო ფორუმი. იგი ამოქმედდა 2001 წლის 25 იანვარს. მისი შექმნის ინიციატორი და თავად შემქმნელიც იყო მომხმარებელი თემურ ხაინდრავა. დამფუძნებელმა ფორუმი საკუთარი თანამშრომლებისათვის შექმნა. პირველი დარეგისტრირებული მომხმარებლებიც (და შემდგომში მოდერატორებიც) მისი თანამშრომლები და მეგობრები იყვნენ. მოგვიანებით მომხმარებელთა რაოდენობამ საგრძნობლად იმატა, ფორუმის სტრუქტურა კი დაიხვეწა და თემატურად ჩამოყალიბდა.

2001 წლის ზაფხულშივე მოეწყო მომხმარებელთა პირველი შეკრება, რომელსაც ესწრებოდნენ რიგით პირველი წევრები. მოგვიანებით, ასეთი სახის შეკრებები ტრადიციად იქცა და სპეციალურად აქციებადაც გადაიზარდა.

ფორუმი შედგება სხვადასხვა განყოფილებებისგან, რომლებიც დალაგებულია თემატიკის მიხედვით. მასზე არის საინტერესო და პრობლემატური თემისადმი მიძღვნილი ნებისმიერი განყოფილება — ზოგად საკითხებზე, პოლიტიკაზე, ქალისა და მამაკაცის ურთიერთობებზე, ფსიქოლოგიაზე, მუსიკაზე, კინემატოგრაფიაზე, ლიტერატურაზე, რელიგიაზე, კარიერაზე, იარაღზე, მასმედიის საშუალებებზე, ინტერნეტ-სივრცეზე, პროგრამულ უზრუნველყოფაზე, ბუნებაზე, თბილისის ცხოვრებაზე, Apple-ის პროდუქციაზე და ა.შ. 

ფორუმზე უკვე დიდი ხანია ჩამოყალიბდა საერთო ინტერესების მქონე ხალხთა სხვადასხვა ჯგუფები — სპორტთან, მუსიკასთან და სხვა საკითხებთან დაკავშირებით. საგულისხმოა, რომ ზოგიერთ განყოფილებაში წარმოდგენილი თემებით სათაურით „დავეხმაროთ.....“ 10 წლის მანძილზე ადგილი ჰქონია რეალურ საქველმოქმედო აქციებს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ფორუმები
კატეგორია:2001 წელს დაარსებული საიტები
საადი

**საადი**, **მოსლეჰ ედ-დინ აბუ მოჰამედ აბდ ალ-ლაჰ იბნ მოშრეფ საადი შირაზელი** (დ. 1203 ? ―  გ. 1292) — სპარსელი პოეტი.
საადი შირაზელის შემოქმედება სპარსული კლასიკური ლიტერატურის ერთ-ერთ მწვერვალად არის აღიარებული. საადის ლიტერატურულ მემკვიდრეობას შეადგენს ლირიკულ ლექსთა ოთხი დივანი, დიდაქტიკური პოემა „ბუსთანი“. ლექსნარევი პროზით დაწერილი იგავ-არაკული ჟანრის თხზულება „გოლესთანი“ და სხვ. საადიმ განვლო უაღრესად საინტერესო ცხოვრების გზა.

იგი დაიბადა ფარსის პროვინციაში, ქალაქ შირაზში. განათლება მიიღო ბაღდადის ცნობილ უმაღლეს სასწავლებელში „ნიზამიეში“ (რომელიც სელჯუკიანთა დიდვეზირის, ნიზამ ალ-მულქის მიერ იყო დაარსებული). იგი ჯერ კიდევ ახალგაზრდა გაემგზავრა წმინდა ადგილთა მოსანახულებლად და „ჰაჯის“ შესასრულებლად. საადიმ ეს მოგზაურობა 25 წლამდე გააგრძელა. მან მოიარა მუსლიმანური აღმოსავლეთის ბევრი ქვეყანა. მისი მოგზაურობა ხშირად ფათერაკებითაც იყო აღსავსე. 1256 წელს ქვეყანანანახი და დაბრძენებული პოეტი უბრუნდება თავის მშობლიურ მხარეს, შირაზს და წერს დიდაქტიკური ხასიათის ორ ნაწარმოებს: „ბუსთანს“ (1256–1257) და „გოლესთანს“ (1257–1258). ამ ორმა თხზულებამ ავტორს უაღრესად დიდი სახელი მოუხვეჭა, იმდენად დიდი, რომ დიდაქტიკოსმა საადიმ თითქმის „დაჩრდილა“ ლირიკოსი-საადი.
საადი სიტყვის ჭეშმარიტი დიდოსტატია. მისი „გოლესთანის“ ენა სპარსული კლასიკური პოეზიის მწვერვალად არის აღიარებული. რითმოვანი პროზის (საჯ'ის) ზომიერი გამოყენება, ფრაზის ლაკონიზმი, აფორისტულობა, ხატოვანი აზროვნება და სხვანი ირანელთათვის დღევანდლამდე ნიმუშად არის დარჩენილი. განუზომელია საადის გავლენა სპარსულ ლიტერატურაზე და თვით ირანელთა ყოველდღიურ ცხოვრებაზე. საადის აზრები XX საუკუნემდე საზოგადოებრივ ეთიკურ ნორმებად იყო მიჩნეული ირანში, ხოლო მისი ფრთიანი გამოთქმები და აფორიზმები უკვე კარგა ხანია, რაც სპარსული მეტყველების განუყოფელ ნაწილად იქცა.
ქართული ენაზე  1964 წელს გამოიცა დავით კობიძის მთლიანად ნათარგმნი „ბუსთანი“.

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
*  

## სქოლიო
კატეგორია:ირანელი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1203
კატეგორია:გარდაცვლილი 1292
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
სანსუსის სასახლე

240px|thumb|ბაღის ფასადი. ფრიდრიხ დიდმა არ გაითვალისწინა არქიტექტორის რჩევა პირველი სართული მიწის დონიდან მაღლა აეწია. შედეგად სასახლემ მისი მდებარეობა მაქსიმალურად ვერ გამოიყენა - მისი ფანჯრებიდან ხედი არ მოჩანს და ბაღის ქვემო ტერასებიდან ის უფრო ორანჟერეას წააგავს ვიდრე სასახლეს.

**სანსუსი**  () — სასახლე გერმანიაში, პოტსდამში. ეს იყო ფრიდრიხ დიდის, პრუსიის მეფის ზაფხულის სასახლე და დიდებულებით ხშირად ვერსალის გერმანულ მოპაექრედ ითვლება. მიუხედავად იმისა, რომ სანსუსი უფრო ინტიმურ როკოკოს სტილშია და გაცილებით მცირეა, ვინემ მისი ფრანგული ბაროკოს სტილის დობილი, ის გამოირჩევა ურიცხვი მცირე ტაძრითა და შადრევნით სანსუსის პარკში.

სასახლის პროექტი ეკუთვნის გეორგ ვენცესლაუს ფონ კნობელსდორფს (1745-47) ფრიდრიხ დიდის სურვილისამებრ ჰქონოდა კერძო რეზიდენცია, სადაც მას საშუალება ექნებოდა ბერლინის კარის პომპეზურობისა და ცერემონიებისგან დაესვენა. სასახლე სიდიდით ერთ-სართულიან ვილას ბევრად არ აღემატება, შესაბამისად, ის უფრო შატო დე მარლის ჰგავს ვინემ ვერსალს. მასში მხოლოდ ათი მთავარი ოთახია და შენობა ტერასებად დაყოფილ ბორცვზეა განლაგებული პარკის ცენტრში. სასახლის დიზაინსა და დეკორაციებზე მეფის პირადი გემოვნების გავლენა იმდენად დიდი იყო, რომ მას „ფრედერიკულ როკოკოს“ უწოდებენ.

XIX საუკუნის განმავლობაში სასახლე ფრიდრიხ ვილჰელმ IV-ის რეზიდენცია იყო. მან დაიქირავა არქიტექტორი ლუდვიგ პერსიუსი სასახლის აღდგენისა და გაფართოებისთვის, ხოლო ფერდინანდ ფონ არნიმს კი დაევალა მიდამოსა და ხედის გაუმჯობესება. ქალაქი პოტსდამი მისი სასახლებითურთ გამორჩეული ადგილი იყო გერმანიის საიმპერატორო ოჯახის რეზიდენციისთვის 1918 წელს ჰოენცოლერნთა დინასტიის მმართველობის დამხობამდე.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ სასახლე აღმოსავლეთ გერმანიის პოპულარული ტურისტული ღირსშესანიშნაობა გახდა. 1990 წელს გერმანიის გაერთიანების შემდეგ აღსრულებულ იქნა ფრიდრიხ დიდის საბოლოო სურვილი: მისი ნეშტი დააბრუნეს მის უსაყვარლეს ადგილას და დაკრძალეს ახალ სამარხში მის მიერ შექმნილი ბაღების თავთან. სანსუსი და მისი ბაღები 1990 წელს იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში იქნა შეტანილი; მას ამჟამად ყოველწლიურად მილიონზე მეტი დამთვალიერებელი ჰყავს მთელი მსოფლიოდან.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ICOMOS evaluation of the World Heritage Site
* Aerial guide 
* Images from Sanssouci 
* Interactive Panorama: Sanssouci Garden 
* 360° foto
* Official pamphlet of palaces and gardens in Berlin and Brandenburg 

კატეგორია:გერმანიის სასახლეები
კატეგორია:პრუსიის სასახლეები
კატეგორია:სამეფო რეზიდენციები
კატეგორია:როკოკო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები გერმანიაში
პოსეიდონი

thumb|right|140px|პოსეიდონი (ვატიკანის მუზეუმი)
**პოსეიდონი** () — ზღვის ღმერთი, კრონოსის და რეას ვაჟი, ზევსის, ჰადესის, ჰერას, დემეტრას და ჰესტიას ძმა. ამფიტრიტეს ქმარი. პოსეიდონის შვილებად ითვლება ზღვის რამდენიმე ურჩხული და გმირი: ტრიტონი, ამიკოსი, ანტეოსი, სკირიონი, პოლიფემოსი და სხვა. მითების მიხედვით პოსეიდონი და ამფიტრიტე ზღვის ფსკერზე ცხოვრობდნენ. მათ ემორჩილებოდა ზღვის ყველა არსება. სამკბილას დარტყმით პოსეიდონი ხვრეტდა კლდეებს და წარმოშობდა ქარბუქებს. მითების მიხედვით აპოლონთან ერთად პოსეიდონმა ააშენა ტროას კედლები. ძუნწ ლაომედონტზე გაჯავრებულმა მის სამეფოს ურჩხული მიუგზავნა, რომელიც შემდგომში ჰერაკლემ მოკლა. პოსეიდონი ედავებოდა ათენასატიკის მმართველობაზე. მითის თანახმად, როდესაც ამ მხარის მმართველობაზე დავა გაიმართა პოსეიდონსა და ათენას შორის, მოსამართლეებმა გადაწყვიტეს გამარჯვებულად ეცნოთ ის, ვინც ხალხს საუკეთესო საჩუქარს მიართმევდა. პოსეიდონმა კლდეს სამკბილა დაჰკრა და ზღვის მარილიანი წყალი სამ ჭავლად წარმოადგინა, ათენამ კი მიწაში ხმალი ჩაასო და ზეთისხილად აქცია. მოსამართლეებმა შეაფასეს ორივეს საჩუქარი და აღნიშნეს, რომ ზღვის მარილიანი წყალი ყველგან დიდ ტალღებად ბობოქრობს და ადვილი საშოვარია, ზეთის ხილი კი ატიკელებს სიმდიდრეს და ბედნიერებას მოუტანს. ამიტომ გამარჯვებულად ათენა დაასახელეს. პოსეიდონი გამუდმებით დევნიდა გმირ ოდისევსს თავისი შვილის – პოლიფემოსის დაბრმავების გამო.

პოსეიდონი ითვლებოდა ცხენების მფარველ ღვთაებად, მის პატივსაცემად იმართებოდა ჯირითები. სიტყვა პოსეიდონი „მიწის მეუღლეს“ ნიშნავს. პოსეიდონის ეფითეტები ენოსიგეი (მიწის მრყეველი) და გეოხი (მიწის მპყრობელი) გვაფიქრებს, რომ იგი თავდაპირველად იყო მიწის და არა ზღვის ღვთაება. პოსეიდონი განაგებდა მიწის ნაყოფიერებას და თავიდანვე მიწის ნესტის ღვთაებად ითვლებოდა.

ოლიმპიური რელიგიის ჩამოყალიბების შემდეგ პოსეიდონს მხოლოდ ზღვებისა და საერთოდ წყლის სტიქიის მბრძანებლობა არგუნეს და ამის შემდეგ მან დაჩრდილა ზღვის სხვა ღვთაებები. მიუხედავად იმისა, რომ ზევსი პოსეიდონზე ძლევამოსილი ღთაებაა, პოსეიდონი მას ხშირ შემთხვევაში მაინც არ ემორჩილება. ერთხელ ჰერასა და ათენასთან ერთად იგი აჯანყდა კიდეც ზევსის წინააღმდეგ.

პოსეიდონის კულტი ძირითადად გავრცელებული იყო მცირე აზიის იონურ მოსახლეობაში და კუნძულებზე. იქ იგი იონელთა ტომის საკუთარ ღმერთადაც ითვლებოდა. მატერიკულ საბერძნეთში პოსეიდონის ტაძრებს ძირითადად კონცხებზე აგებდნენ. ცხენის გარდა პოსეიდონის წმინდა ცხოველებად ითვლებოდნენ დელფინი და ხარი. ხეებიდან მას ნაძვი მიუძღვნეს. რომში პოსეიდონის კულტი ნეპტუნის კულტს შეერწყა.

## ლიტერატურა 
* Dietrich, B. C., *The Origins of Greek Religion*, Bristol Phoenix Press, 2004. ISBN 9781904675310.
* Gantz, Timothy, *Early Greek Myth: A Guide to Literary and Artistic Sources*, Johns Hopkins University Press, 1996, Two volumes: ISBN 978-0-8018-5360-9 (Vol. 1), ISBN 978-0-8018-5362-3 (Vol. 2).

## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
კატეგორია:ილიადას ღვთაებები
კატეგორია:პედერასტი გმირები და ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
მირზა გელოვანი

**მირზა (რევაზ) გედეონის ძე გელოვანი** (დ. 2 მარტი, 1917, ნაქალაქარი, ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი ― გ. ივლისი, 1944, ვიტებსკის ოლქი, ბელორუსიის სსრ) — ქართველი პოეტი, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1975, სიკვდილის შემდეგ). 

## ბიოგრაფია 
მირზა გელოვანი დაიბადა 1917 წლის 2 მარტს სოფელ ნაქალაქარში (ახლანდელი თიანეთის მუნიციპალიტეტი). 1936-1939 წლებში ცხოვრობდა თბილისში, თავისუფალ მსმენელად დადიოდა უნივერსიტეტში. მუშაობდა გამომცემლობა „ფედერაციაში“, „საბჭოთა აფხაზეთის“ რედაქციაში. მისი ლექსები 1935 წლიდან იბეჭდებოდა ჟურნალში „ჩვენი თაობა“ და სხვა ჟურნალ-გაზეთებში. 1939 წელს წითელ არმიაში გაიწვიეს. მირზა გელოვანი იმ ახალგაზრდა პოეტთა თაობას ეკუთვნოდა, რომელმაც თვითმყოფადი, ხალასი და ალალ-მართალი ლექსებით თავისებური ხიბლი შემატეს თბილისის ლიტერატურულ ცხოვრებას. მირზა გელოვანმა შექმნა თავისთავადი პოეტური სამყარო. მისი ლექსები (განსაკუთრებით სამიჯნურო) გამოირჩევა ნათელი სახეებით, ლაკონიზმით, ემოციურობითა და ექსპრესიულობით. აღიარება მოუტანეს ლექსებმა: „თუშის ქალი წყაროზე“, „ცხრაკარა“, „შავლეგო“, „მელოდე“, „მთაწმინდიდან სმოლენსკამდე“, „იჯექი წყნარად“, „მთვარე“, „შემოღამება საბადურზე“, „მახსოვს“, „ხრეშად დაცვივდა სიტყვები“; ასევე აღსანიშნავია ბალადა „აონი“, პოემა „შავნაბადა“ და სხვა. მირზა გელოვანმა სულ სამიოდე წელი იტრიალა დედაქალაქის ლიტერატურულ წრეებში, ხოლო შემდეგ, ომში წასული პოეტი, დროდადრო სამშობლოში აგზავნიდა ნაჩქარევად დაწერილ ლექსებსა და წერილებს, რომლებშიც თბილისის მონატრება ჩანდა: 
 
:„წუხელ ვებრძოდი ცეცხლს და ურაგანს
:და საშინელი ბრძოლების ნისლში
:მე მომეჩვენა, სადღაც, ჩემს უკან
:აელვებული იდგა თბილისი“. 
გამოცემულია მისი ლექსების კრებულები: „ლექსები“ (1954), „შავნაბადა“ (1956), „ცხრაკარა“ (1960), „უბის წიგნაკიდან“ (1964), „თეთრი მიწა“ (1972), „ფრონტული ლექსები“ (1975). 
მირზა გელოვანს სიკვდილის შემდეგ მიენიჭა საქართველოს კომკავშირის პრემია (1973). თბილისში, ვაჟა-ფშაველას პროსპექტზე, არის მირზა გელოვანის სახელობის ბიბლიოთეკა. თელეთში, თბილისის მახლობლად, დგას მისი ძეგლი.

მირზა გელოვანი გარდაიცვალა ომის მიწურულს, 1944 წლის ივლისში, როდესაც უკანგაქცეულ მტერს დადევნებული  დასავლეთ დვინის სამდინარო დაბრკოლებაზე გადადიოდა. დაკრძალულია ბელარუსში, ვიტებსკის ოლქის ბერენკოვიჩის რაიონის სოფელ სანიკის საძმო სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
**აგიაშვილი ნ.* ჭაბუკები დარჩნენ მარად, თბილისი, 1971

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლექსები და პოემები — Poetry.ge

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1917
კატეგორია:გარდაცვლილი 1944
მ
კატეგორია:საქართველოს კომკავშირის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ქართველები მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ვალერიან გაფრინდაშვილი

**ვალერიან ივანეს ძე გაფრინდაშვილი** (დ. 2 იანვარი, 1889 [ძვ. სტ. 21 დეკემბერი, 1888], ქუთაისი — გ. 31 იანვარი, 1941, თბილისი) — ქართველი პოეტი.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ქუთაისის კლასიკური გიმნაზია, 1914 წელს კი - მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. ლექსების წერა სტუდენტობიდან დაიწყო. წერდა რუსულ ენაზე. პირველი ქართული ლექსი 1915 წელს გამოაქვეყნა გაზეთ „მეგობარში“. 1916 წელს იყო „ცისფერყანწელების“ ორდენის ერთ-ერთი დამაარსებელი და ლიდერი. 1918 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში,  1919—1924 წლებში რედაქტორობდა ჟურნალ „მეოცნებე ნიამორებს“. წლების მანძილზე თავმჯდომარეობდა საქართველოს მწერალთა კავშირის მთარგმნელობით სექციას და გაზეთ „ზარია ვოსტოკას“ მხატვრული ლიტერატურისა და ხელოვნების განყოფილებას. მის შემოქმედებაში გამოვლინდა ქართული სიმბოლისტური პოეზიის იდეურ-თემატიკური და მხატვრული მოტივები. ლექსების პირველი კრებული „დაისები“ 1919 წელს გამოსცა. ეს იყო ქართული სიმბოლისტური პოეზიის ყველაზე ტიპური ლექსების კრებული. 1920-იანი წლების დამდეგიდან პოეტის შემოქმედებაში დაიწყო „მიწასთან დაბრუნების“ ხანა, მან ახლებურად გაიაზრა პოეტური ხელოვნების პრინციპები. საგულისხმოა გაფრინდაშვილის წერილები შოთა რუსთაველზე, დავით გურამიშვილზე, ნიკოლოზ ბარათაშვილზე. ქართულად თარგმნა ეჟენ პოტიეს, იოჰან ვოლფგანგ გოეთეს, ჰაინრიხ ჰაინეს, ვიქტორ ჰიუგოს, ედგარ ალან პოს, ალექსანდრე პუშკინის, მიხაილ ლერმონტოვის, ალექსანდრე ბლოკის, ვლადიმერ მაიაკოვსკის ნაწარმოებები. რუსულად თარგმნა და 1923 წელს ცალკე წიგნად გამოსცა ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები. თბილისში გამოიცა ვალერიან გაფრინდაშვილის კრებულები: „ლექსები“ (1926), „ლექსები“ (1937), „რჩეული“ (1956), ხოლო 1990 — კრებული, სადაც ლექსებთან ერთად შევიდა პოემა, თარგმანები, ესეები, წერილები მწერლის არქივიდან. 

დაკრძალულია მწერალთა და საზოგადო მოღვაწეთა დიდუბის პანთეონში. მასთანვე პანთეონში დასაფლავებული არიან:
* მეუღლე — **ირინა ირაკლის ასული ჭავჭავაძე** (დ. 1892, ყვარელი — გ. 8 მარტი, 1958, თბილისი) — ქართველი პედაგოგი.
* ქალიშვილი — **ნანა ვალერიანის ასული გაფრინდაშვილი** (დ. 27 ოქტომბერი, 1928, თბილისი — გ. 4 მაისი, 1992, იქვე).

## ლიტერატურა
* *ბაბუნაშვილი ზ., ნოზაძე თ.*, „მამულიშვილთა სავანე“, გვ. 98, თბ., 1994
*რადიანი, შ., „რჩეული წერილები“, თბილისი, 1972
**აფხაიძე, შ.* „წერილები და მოგონებები“, თბილისი, 1969
**ჩხენკელი, თ.* „წერილები, თბილისი, 1966
**ასათიანი, ლ.* „რჩეული ნაწერები“, ტ. 1, თბილისი, 1958

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული 1889
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ცისფერყანწელები
კატეგორია:დიდუბის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:ქუთაისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტროის ომი

**ტროის ომი** — ლეგენდის თანახმად, წარმოებდა მცირე აზიაში ქალაქ ტროის წინააღმდეგ აქეველთა მიერ, ტროელი პარისის მიერ სპარტის მეფის მენელაოსის ცოლის – უმშვენიერესი ელენეს მოტაცების გამო. ელენეს შეურაცხყოფილმა მეუღლემ, მენელაოსმა დახმარებისათვის მიმართა თავის ძმას, მიკენის მბრძანებელ აგამემნონს და სხვა ბერძენ მეფეებს. მათ შორის იყვნენ ბრძენი ნესტორი, ცბიერი ოდისევსი და უბადლო მეომარი აქილევსი. აქაველთა გაერთიანებულ ლაშქარს აგამემნონი სარდლობდა. ეს ომი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მოვლენა იყო ბერძნულ მითოლოგიაში და აღწერილია ეპიკურ პოემათა ციკლში, რომელთა შორის ჩვენამდე მხოლოდ ორმა — ჰომეროსის ილიადა და ოდისეა — მოაღწია. ილიადაში აღწერილია ომის გვიანდელი პერიოდი, ხოლო ოდისეა აღწერს ერთ-ერთი ბერძენი ლიდერის ოდისევსის შინ დაბრუნების თავგადასავალს. ამ ისტორიის დანარჩენი ნაწილი, სხვადასხვა ვერსიაში, აღწერეს გვიანდელმა ბერძენმა პოეტებმა და რომაელმა პოეტმა ვირგილიუსმა მის ენეიდაში.

ძველ ბერძნებს სწამდათ, რომ ჰომეროსის მიერ აღწერილი მოვლენები სინამდვილეს შეესაბამებოდა. მათი მოსაზრებით, ეს ომი ძვ.წ. მე-13 ან მე-12 საუკუნეში უნდა მომხდარიყო და რომ ტროა მდებარეობდა დარდანელის სრუტის მიდამოებში, რაც ამჟამად თურქეთის ჩრდილო-დასავლეთი ტერიტორიაა. ამჟამად ეს ომიც და თავად ქალაქიც მითოლოგიურად მიიჩნევა. თუმცა, 1870 წელს გერმანელმა არქეოლოგმა ჰაინრიხ შლიმანმა ამ მიდამოებში გათხრები აწარმოა და მითოლოგიური ქალაქის გარკვეულ მინიშნებებს მიაკვლია. მიუხედავად ამისა, არ არსებობს რაიმე დოკუმენტური ნივთმტკიცება, რაც ჰომეროსის ტროის ან იქ მომხდარი ომის არსებობას დაასაბუთებდა.

## ლიტერატურა

კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია