კვამე ნკრუმა

**ფრენსის ნვია კოფი კვამე ნკრუმა** (; დ. 21 სექტემბერი, 1909, ნკროფული, ოქროს ნაპირი — გ. 27 აპრილი, 1972, ბუქარესტი, რუმინეთი) — განელი პოლიტიკოსი, ფილოსოფოსი, პოლიტიკის თეორეტიკოსი და რევოლუციონერი. ოქროს ნაპირის პრემიერ-მინისტრი 1952-1957 წლებში,  ხოლო შემდეგ დამოუკიდებელი განის პირველი პრემიერ-მინისტრი (1957-1960) და დამოუკიდებელი განის პირველი პრეზიდენტი (1960-1966). ფელდმარშალი (1965). 1964 წელს თავი გამოაცხადა მუდმივ პრეზიდენტად. პანაფრიკანიზმის გავლენიანი მხარდამჭერი, ნკრუმა იყო „აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის“ ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი და 1962 წელს საბჭოთა კავშირის მიერ გაცემული „ლენინური მშვიდობის პრემიის“ ლაურეატი.  

საზღვარგარეთ გატარებული თორმეტი წლის შემდეგ, რომლის განმავლობაშიც იგი უმაღლეს განათლებას ეუფლებოდა, საკუთარ პოლიტიკურ ფილოსოფიას აყალიბებდა და სხვა დიასპორელ პანაფრიკანისტებთან ერთად ორგანიზაციულ საქმიანობას ეწეოდა, ნკრუმა ოქროს ნაპირზე დაბრუნდა, რათა დაეწყო თავისი პოლიტიკური კარიერა, როგორც ეროვნული დამოუკიდებლობის დამცველს. მან ჩამოაყალიბა კონვენტის სახალხო პარტია, რომელმაც რიგით ამომრჩეველზე ორიენტირებული უპრეცედენტო მიდგომით სწრაფ წარმატებას მიაღწია. 1952 წელს პრემიერ-მინისტრი გახდა და ეს თანამდებობა შეინარჩუნა 1957 წლამდე, როდესაც განას ბრიტანეთისგან დამოუკიდებლობის მოპოვების პროცესს უხელმძღვანელა, რაც იმ დროისთვის საჰარის სამხრეთით მდებარე აფრიკაში პირველი ასეთი შემთხვევა იყო. 1960 წელს განელებმა დაამტკიცეს ახალი კონსტიტუცია და ნკრუმა პრეზიდენტად აირჩიეს. 

მისი მმართველობა ძირითადად სოციალისტური და ნაციონალისტური ხასიათის იყო. იგი აფინანსებდა ეროვნულ სამრეწველო და ენერგეტიკულ პროექტებს, ჩამოაყალიბა ძლიერი სახელმწიფო განათლების სისტემა და პოპულარიზაციას უწევდა პანაფრიკანისტურ კულტურას. ნკრუმას პერიოდში განა წამყვან როლს ასრულებდა აფრიკის საერთაშორისო ურთიერთობებსა და პანაფრიკანისტურ მოძრაობაში კონტინენტის დეკოლონიზაციის პროცესში და მხარს უჭერდა მრავალ განმათავისუფლებელ ბრძოლას.

მასზე განხორციელებული სავარაუდო მკვლელობის მცდელობისა და ქვეყანაში სულ უფრო დამძიმებული ეკონომიკური პირობების ფონზე, 1964 წელს, კონსტიტუციური ცვლილების შედეგად, განა ერთპარტიულ სახელმწიფოდ გამოცხადდა, ხოლო ნკრუმა — ქვეყნისა და პარტიის სამუდამო პრეზიდენტად. მან ხელი შეუწყო პიროვნების კულტის ჩამოყალიბებას. 1966 წელს ნკრუმა „ეროვნული განთავისუფლების საბჭოს“ მიერ მოწყობილი სახელმწიფო გადატრიალების შედეგად გადააყენეს. მისი დამხობის პროცესში ცენტრალური სადაზვერვო სამმართველოს (CIA) მონაწილეობის შესახებ არსებული ბრალდებები არასოდეს დადასტურებულა. ნკრუმამ ცხოვრების დარჩენილი ნაწილი გვინეაში გაატარა, სადაც იგი საპატიო თანაპრეზიდენტად გამოაცხადეს. 1999 წელს BBC-ის გამოკითხვით იგი ათასწლეულის აფრიკელად დასახელდა.

## ადრეული ცხოვრება და განათლება
### ოქროს ნაპირი
კვამე ნკრუმა დაიბადა 1909 წლის 21 სექტემბერს ნკროფულში, აღმოსავლეთ ნზემაში (ამჟამინდელი ელემბელე), ოქროს ნაპირზე (ამჟამინდელი განა). ნკროფული იყო პატარა სოფელი ნზემას მხარეში, ოქროს ნაპირის სამხრეთ-დასავლეთით, საფრანგეთის კოლონიის, სპილოს ძვლის ნაპირის საზღვართან ახლოს. მამამისი ოჯახთან ერთად არ ცხოვრობდა, მუშაობდა ჰაფ-ასინიში, სადაც სიკვდილამდე ეწეოდა საოქრომჭედლო საქმიანობას. კვამე ნკრუმას ზრდიდნენ დედა და დიდი ოჯახი, რომლებიც ტრადიციულად ერთად ცხოვრობდნენ და ხშირად სტუმრობდნენ უფრო შორეული ნათესავებიც. მან უდარდელი ბავშვობა გაატარა სოფელში, ტყეებსა და ახლომდებარე ზღვის სანაპიროზე.

ამერიკის შეერთებულ შტატებში სტუდენტობის წლებში იგი ცნობილი იყო როგორც ფრენსის ნვია კოფი ნკრუმა. მოგვიანებით, 1945 წელს, გაერთიანებულ სამეფოში ყოფნისას მან სახელი შეიცვალა და დაირქვა კვამე ნკრუმა, რადგან უპირატესობას სახელ „კვამეს“ ანიჭებდა.

მამამისი, ოპანიინ კოფი ნვიანა ნგოლომა, ნკროფულიდან იყო და აკანის ტომის ასონას კლანს ეკუთვნოდა. წყაროები მიუთითებენ, რომ ნგოლომა ტარკვა-ნსუაემში ცხოვრობდა და საოქრომჭედლო ბიზნესით იყო დაკავებული. ნგოლომას პატივს სცემდნენ ბრძნული რჩევების გამო ისინი, ვინც მას ტრადიციულ საკითხებსა და ოჯახურ საქმეებზე მიმართავდნენ. იგი 1927 წელს გარდაიცვალა. მოგვიანებით მისი დაბადების წლად 1912 წელი დაასახელა, თავად ნკრუმა წერდა, რომ იგი 1909 წლის 21 სექტემბერს დაიბადა. დედამისი წარმოშობით ნსუაემიდან იყო და აგონას ოჯახს ეკუთვნოდა. მამამისზე დაქორწინებისას იგი თევზით და წვრილი მოვაჭრე იყო. დაბადებიდან რვა დღის შემდეგ მამამ მას ნათესავის პატივსაცემად ფრენსის ნვია-კოფი დაარქვა, სკოლაში სწავლისას იგი შეამჩნია ალეკ გარდენ ფრეიზერმა, სამთავრობო მომზადების კოლეჯის დირექტორმა ოქროს ნაპირის დედაქალაქ აკრაში. ფრეიზერმა გააკეთა ყველაფერი, რომ ნკრუმას სკოლაში მასწავლებლად ემუშავა. აქ კოლუმბიის უნივერსიტეტის განათლების მქონე დირექტორის მოადგილემ, კვეგირ აგრიმ, მას მარკუს გარვისა და უილიამ დუბუას იდეები გააცნო. აგრი, ფრეიზერი და სხვები თვლიდნენ, რომ ოქროს ნაპირის მართვისას რასებს შორის მჭიდრო თანამშრომლობა უნდა ყოფილიყო, თუმცა ნკრუმა, რომელიც გარვის იდეებს იზიარებდა, მალე მივიდა იმ რწმენამდე, რომ რასებს შორის ჰარმონია მხოლოდ მაშინ იქნებოდა შესაძლებელი, როდესაც შავკანიანი რასა საკუთარ თავს თავად განაგებდა.

1930 წელს აჩიმოტას უელსის პრინცის კოლეჯიდან მასწავლებლის სერტიფიკატის მიღების შემდეგ, აჩიმოტაში გატარებული წლების განმავლობაში ნკრუმა გამოირჩეოდა დებატებისა და ლიდერული უნარებით — თვისებებით, რომლებმაც მოგვიანებით განსაზღვრეს მისი, როგორც ნაციონალისტი ლიდერის როლი.

იქ ერთი წლის გატარების შემდეგ, იგი აქსიმის სკოლის დირექტორად დაინიშნა. აქსიმში მან დაიწყო პოლიტიკაში ჩართვა და დააარსა ნზემას ლიტერატურული საზოგადოება. 1933 წელს იგი ამისანოს კათოლიკურ სემინარიაში მასწავლებლად დაინიშნა. მიუხედავად იმისა, რომ იქ ცხოვრება მკაცრი იყო, მას მოსწონდა ეს გარემო და იეზუიტად გახდომაზეც კი ფიქრობდა. აჩიმოტაში სწავლისას ნკრუმას სმენოდა ჟურნალისტისა და ნიგერიის მომავალი პრეზიდენტის, ნნამდი აზიკივეს გამოსვლები; ეს ორი ადამიანი ერთმანეთს შეხვდა და აზიკივეს გავლენამ გაზარდა ნკრუმას ინტერესი შავკანიანთა ნაციონალიზმის მიმართ. ახალგაზრდა მასწავლებელმა გადაწყვიტა განათლების გაგრძელება.

ნკრუმამ, რომელმაც ლონდონის უნივერსიტეტის მისაღები გამოცდა ვერ ჩააბარა, მგზავრობისა და განათლებისთვის თანხები ნათესავებისგან ისესხა. მან იმოგზაურა ბრიტანეთის გავლით, სადაც შეიტყო იტალიის ეთიოპიაში შეჭრის შესახებ. იგი ამერიკის შეერთებულ შტატებში 1935 წლის ოქტომბერში ჩავიდა.

### აშშ
ისტორიკოსი ჯონ ჰენრიკ კლარკი თავის სტატიაში ნკრუმას ამერიკული ცხოვრების შესახებ, წერს:  ნკრუმა ლინკოლნის უნივერსიტეტში ჩარიცხვას სწავლის დაწყებამდე დიდი ხნით ადრე ცდილობდა. 1935 წლის 1 მარტს, პარასკევს, მან სასწავლებელს წერილი გაუგზავნა, სადაც აღნიშნავდა, რომ მისი განაცხადი ერთ წელზე მეტი ხნის განმავლობაში განხილვის პროცესში იყო. როდესაც იგი 1935 წლის ოქტომბერში ნიუ-იორკში ჩავიდა, გაემგზავრა პენსილვანიაში, სადაც ჩაირიცხა კიდეც, მიუხედავად იმისა, რომ სრული სემესტრის საფასურის გადასახდელად საკმარისი სახსრები არ გააჩნდა. მან მალევე მოიპოვა სტიპენდია, რომელიც ლინკოლნის უნივერსიტეტში სწავლის საფასურს ფარავდა. თუმცა, აშშ-ში ყოფნის განმავლობაში მას ფინანსურად მუდმივად უჭირდა. თავის გასატანად იგი ისეთ დაბალკვალიფიციურ სამუშაოებს ასრულებდა, როგორიცაა თევზისა და ფრინველის საბითუმო გამყიდველობა, დამლაგებლობა, ჭურჭლის რეცხვა და სხვა. კვირაობით კი იგი ფილადელფიისა და ნიუ-იორკის შავკანიანთა პრესვიტერიანულ ეკლესიებს სტუმრობდა.

ნკრუმამ 1939 წელს დაასრულა ბაკალავრიატი ეკონომიკისა და სოციოლოგიის განხრით. ამის შემდეგ, ლინკოლნის უნივერსიტეტმა იგი ფილოსოფიის ასისტენტ-ლექტორად დანიშნა. მან დაიწყო მოწვევების მიღება რათა ფილადელფიისა და ნიუ-იორკის პრესვიტერიანულ ეკლესიებში ექადაგა. 1939 წელს ნკრუმა ჩაირიცხა ლინკოლნის სემინარიაში და „აივი ლიგის“ (Ivy League) სასწავლებელში — პენსილვანიის უნივერსიტეტში (ფილადელფია), ხოლო 1942 წელს ლინკოლნის უნივერსიტეტში მიიღეს „Phi Beta Sigma“-ს საძმოს განყოფილებაში. 1942 წელს ნკრუმამ ლინკოლნის უნივერსიტეტში მიიღო თეოლოგიის ბაკალავრის ხარისხი. მომდევნო წელს მან პენსილვანიის უნივერსიტეტში მოიპოვა ხელოვნების მაგისტრის ხარისხი ფილოსოფიაში და მეცნიერების მაგისტრის ხარისხი განათლების სფეროში. პენსილვანიის უნივერსიტეტში სწავლისას ნკრუმა თანამშრომლობდა ლინგვისტ უილიამ ევერეტ უელმერსთან და აწვდიდა ზეპირმეტყველების მასალას, რაც საფუძვლად დაედო მისი მშობლიური აკანური ენის ფანტე დიალექტის პირველ აღწერით გრამატიკას. ამერიკის შეერთებულ შტატებში ცხოვრების პერიოდში ნკრუმა ასევე გახდა „პრინც ჰოლის“ მასონური ლოჟის წევრი.

ნკრუმა თითქმის ყველა ზაფხულს ჰარლემში ატარებდა, რომელიც შავკანიანთა ცხოვრების, აზროვნებისა და კულტურის ცენტრს წარმოადგენდა. ნიუ-იორკში მას საცხოვრებლისა და სამუშაოს პოვნა უჭირდა, თუმცა აქტიურად იყო ჩართული საზოგადოებრივ ცხოვრებაში. იგი ბევრ საღამოს ატარებდა ქუჩის ორატორების მოსმენასა და მათთან კამათში. 

ნკრუმა აქტიური სტუდენტი იყო; მან პენსილვანიაში მყოფი ემიგრანტი აფრიკელი სტუდენტების ჯგუფი ჩამოაყალიბა და გარდაქმნა იგი „ამერიკისა და კანადის აფრიკელ სტუდენტთა ასოციაციად“, რომლის პრეზიდენტიც თავად გახდა. ზოგიერთი წევრი მიიჩნევდა, რომ ჯგუფის მიზანი თითოეული კოლონიის მიერ დამოუკიდებლობის ინდივიდუალურად მოპოვება უნდა ყოფილიყო; ნკრუმა კი პანაფრიკული სტრატეგიის მომხრე იყო. ნკრუმამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა 1944 წელს ნიუ-იორკში გამართულ პანაფრიკულ კონფერენციაში, რომელიც მოუწოდებდა ამერიკის შეერთებულ შტატებს, მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ ხელი შეეწყო აფრიკის განვითარებისა და გათავისუფლებისათვის.

მისი ძველი მასწავლებელი აგრი, 1929 წელს აშშ-ში გარდაიცვალა, 1942 წელს ნკრუმამ აგრის საფლავზე ტრადიციული ლოცვები აღავლინა. ამან გამოიწვია განხეთქილება მასსა და ლინკოლნის უნივერსიტეტს შორის, თუმცა მას შემდეგ, რაც ოქროს ნაპირზე პოპულარობა მოიპოვა, 1951 წელს დაბრუნდა იქ საპატიო ხარისხის მისაღებად. მიუხედავად ამისა, ნკრუმას სადოქტორო დისერტაცია დაუსრულებელი დარჩა. ამისანოს სემინარიაში ყოფნისას მან მიიღო სახელი ფრენსისი, თუმცა 1945 წელს მან სახელი კვამე ნკრუმა დაირქვა.

ნკრუმა კითხულობდა წიგნებს პოლიტიკისა და ღვთისმეტყველების შესახებ და სტუდენტებს ფილოსოფიაში ამზადებდა. 1943 წელს ნკრუმა შეხვდა ტრინიდადელ მარქსისტს, სირილ ჯეიმსს, რუს ემიგრანტ რაია დუნაევსკაიასა და ჩინელ-ამერიკელ გრეის ლი ბოგსს; ყველა მათგანი ამერიკაში დაფუძნებული მარქსისტული ინტელექტუალური წრის წევრი იყო. მოგვიანებით ნკრუმა ჯეიმსს მიაწერდა იმის სწავლებას, თუ „როგორ მუშაობდა იატაკქვეშა მოძრაობა“. გამოძიების ფედერალური ბიუროს (FBI) მასალები ნკრუმას შესახებ, რომლებიც 1945 წლის იანვრიდან მაისამდე პერიოდს მოიცავს, მას შესაძლო კომუნისტად ახასიათებს. ნკრუმას მტკიცედ ჰქონდა გადაწყვეტილი ლონდონში წასულიყო, რადგან მეორე მსოფლიო ომის დასრულების შემდეგ იქ სწავლის გაგრძელება სურდა. ჯეიმსმა 1945 წელს ლონდონში მყოფ ტრინიდადელ ჯორჯ პადმორს ნკრუმას წარსადგენად წერილი მისწერა, სადაც აღნიშნავდა: 

### ლონდონი
მინი|250პქ|სახლი ლონდონში, სადაც ნკრუმა ცხოვრობდა 1945-1947 წლებში.
ნკრუმა ლონდონში 1945 წლის მაისში დაბრუნდა და ლონდონის ეკონომიკის სკოლაში (LSE) ანთროპოლოგიის დოქტორანტურაზე ჩაირიცხა. მან ერთი სემესტრის შემდეგ სწავლა მიატოვა, მომდევნო წელს კი ლონდონის საუნივერსიტეტო კოლეჯში (UCL) ჩააბარა, სადაც განზრახული ჰქონდა ფილოსოფიური დისერტაციის დაწერა თემაზე: „ცოდნა და ლოგიკური პოზიტივიზმი“. მისმა ხელმძღვანელმა, ა. ჯ. აიერმა, უარი თქვა ნკრუმას „უმაღლესი კლასის ფილოსოფოსად“ შეფასებაზე და აღნიშნა:  საბოლოოდ, ნკრუმა ჩაირიცხა „გრეის ინში“ (Gray's Inn) სამართლის შესასწავლად, თუმცა კურსი არც იქ დაუსრულებია.

ნკრუმა დროს პოლიტიკურ ორგანიზაციებს უთმობდა. ის და პადმორი იყვნენ მანჩესტერში გამართული მეხუთე პანაფრიკული კონგრესის (1945 წლის 15–19 ოქტომბერი) ერთ-ერთი მთავარი ორგანიზატორები. კონგრესმა შეიმუშავა სტრატეგია კოლონიალიზმის აფრიკული სოციალიზმით ჩანაცვლების შესახებ. მათ გადაწყვიტეს, მიჰყოლოდნენ აფრიკის ფედერაციული შეერთებული შტატების შექმნის იდეას, რომელიც დაეფუძნებოდა ურთიერთდაკავშირებულ რეგიონულ ორგანიზაციებს და იმართებოდა შეზღუდული სუვერენიტეტის მქონე ცალკეული სახელმწიფოების მეშვეობით. მათ დაგეგმეს ახალი აფრიკული კულტურის ჩამოყალიბება ტრაიბალიზმის (ტომობრივი დაპირისპირების) გარეშე, რომელიც იქნებოდა დემოკრატიული სოციალისტური სისტემის ფარგლებში და მოახდენდა ტრადიციული ასპექტებისა და თანამედროვე აზროვნების სინთეზს; ამ ყველაფრის მიღწევა კი არაძალადობრივი გზებით იგეგმებოდა.  კონგრესის მონაწილეთა შორის იყვნენ უ. ე. ბ. დიუბუა და სხვები, რომლებმაც მოგვიანებით წამყვანი როლი შეასრულეს თავიანთი ერების დამოუკიდებლობისკენ მიმავალ გზაზე, მათ შორის: ჰეისტინგზ კამუზუ ბანდა ნიასალენდიდან (ახლანდელი მალავი ), ჯომო კენიატა კენიიდან და ობაფემი ავოლოვო ნიგერიიდან.

კონგრესი ცდილობდა ბრიტანეთში ჩამოეყალიბებინა მუდმივი აფრიკული აქტივიზმი დასავლეთ აფრიკის ეროვნულ სამდივნოსთან (WANS) ერთად, რათა ემუშავათ აფრიკის დეკოლონიზაციისთვის. ნკრუმა WANS-ის მდივანი გახდა. გარდა იმისა, რომ ცდილობდა აფრიკელთა ორგანიზებას მათი ერების თავისუფლების მოსაპოვებლად, ნკრუმა ასევე ზრუნავდა დასავლეთ აფრიკელ მეზღვაურებზე, რომლებიც ომის დასრულების შემდეგ ლონდონში უსახსროდ და უმწეოდ იყვნენ დარჩენილნი; მათ გასაძლიერებლად და დასახმარებლად მან „ფერადკანიან მუშათა ასოციაცია“ დააფუძნა. აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი და MI5 თვალყურს ადევნებდნენ ნკრუმასა და WANS-ს, განსაკუთრებით კი მათ კავშირებს კომუნიზმთან. ნკრუმამ და პადმორმა ჩამოაყალიბეს ჯგუფი სახელწოდებით „წრე“, რომელსაც გზა უნდა გაეკაფა დასავლეთ აფრიკის დამოუკიდებლობისა და ერთიანობისკენ; ჯგუფის მიზანი იყო „აფრიკის სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირის“ შექმნა. „წრის“ დოკუმენტი, რომელიც ამ მიზანს ადგენდა, ნკრუმას 1948 წელს აკრაში დაპატიმრებისას აღმოუჩინეს, რასაც ბრიტანეთის ხელისუფლება მის წინააღმდეგ იყენებდა.

## ოქროს ნაპირში დაბრუნება
### ოქროს სანაპიროს გაერთიანებული კონვენტი
1946 წლის ოქროს ნაპირის კონსტიტუციამ აფრიკელებს, პირველად ისტორიაში, საკანონმდებლო საბჭოში უმრავლესობა მიანიჭა. ეს ცვლილება განიხილებოდა როგორც უმნიშვნელოვანესი ნაბიჯი თვითმმართველობისკენ, რამაც საფუძველი ჩაუყარა 1947 წლის აგვისტოში კოლონიის პირველი ნამდვილი პოლიტიკური პარტიის — „ოქროს ნაპირის გაერთიანებული კონვენტის“ (UGCC) დაარსებას. UGCC მიზნად ისახავდა თვითმმართველობის რაც შეიძლება სწრაფად მოპოვებას. ვინაიდან პარტიის წამყვანი წევრები წარმატებული პროფესიონალები იყვნენ, მათ სჭირდებოდათ პირი, რომელსაც პარტიის მართვისთვის ხელფასს გადაუხდიდნენ; ებენეზერ აკო აჯეის რეკომენდაციით, მათ არჩევანი ნკრუმაზე შეაჩერეს. ნკრუმა ყოყმანობდა, თუმცა გააცნობიერა, რომ UGCC კონსერვატიული ინტერესების მიერ კონტროლდებოდა და შენიშნა, რომ ახალ პოსტს შეეძლო მისთვის უზარმაზარი პოლიტიკური შესაძლებლობები გაეხსნა, ამიტომ შეთავაზებას დათანხმდა. მას შემდეგ, რაც ბრიტანელმა მაღალჩინოსნებმა იგი კომუნისტურ კავშირებთან დაკავშირებით დაკითხეს, 1947 წლის ნოემბერში ნკრუმა ლივერპულში გემ *MV Accra*-ზე ავიდა და სამშობლოსკენ გაემართა.

სიერა-ლეონეში, ლიბერიასა და კოტ-დ’ივუარში ხანმოკლე გაჩერებების შემდეგ იგი ოქროს ნაპირზე ჩავიდა, სადაც მცირე ხნით გაჩერდა და ტარკვაში დედასთან ჩავიდა. 1947 წლის 29 დეკემბერს მან მუშაობა დაიწყო პარტიის შტაბ-ბინაში, სოლტპონდში, სადაც გენერალური მდივნის პოსტს იკავებდა. ოქროს ნაპირზე მეორე მსოფლიო ომის დაახლოებით 63 000 ვეტერანი იმყოფებოდა, რომელთაგან ბევრს უჭირდა სამსახურის შოვნა და მიაჩნდა, რომ კოლონიური მთავრობა მათ საჭიროებებზე რეაგირებისათვის არაფერს აკეთებდა. 1948 წლის 20 თებერვალს, ნკრუმამ და დანკვამ სიტყვით მიმართეს ყოფილ სამხედროთა კავშირის შეკრებას აკრაში, რაც დაგეგმილი მსვლელობის წინაპირობა იყო გუბერნატორისთვის პეტიციის წარსადგენად. 28 თებერვალს მსვლელობა შედგა, პოლიციის მიერ გახსნილი ცეცხლის შედეგად სამი ვეტერანი დაიღუპა, რამაც ბიძგი მისცა 1948 წლის აკრის არეულობას, რომელიც მთელ ქვეყანას მოედო. ნკრუმას ბიოგრაფის, დევიდ ბირმინგემის თქმით: 

კოლონიურმა მთავრობამ ჩათვალა, რომ არეულობაზე პასუხისმგებლობა UGCC-ს ეკისრებოდა და დააპატიმრა ექვსი ლიდერი, მათ შორის ნკრუმა და დანკვა. „დიდი ექვსეული“ ერთად მოათავსეს კუმასის ციხეში, რამაც კიდევ უფრო გააღრმავა ნაპრალი ნკრუმასა და დანარჩენებს შორის, რომლებიც მას ადანაშაულებდნენ არეულობისა და მათი დაკავების გამო. მას შემდეგ, რაც კოლონიურმა მთავრობამ შეიტყო ციხეზე შტურმის მოწყობის გეგმების შესახებ, ექვსივე მათგანი დააშორეს და ნკრუმა ლავრაში გაგზავნეს; ექვსივე ლიდერი 1948 წლის აპრილში გაათავისუფლეს. ბევრი სტუდენტი და მასწავლებელი მართავდა დემონსტრაციებს მათ გასათავისუფლებლად, რის გამოც ისინი სასწავლებლებიდან დაითხოვეს; ნკრუმამ საკუთარი სახსრებით დააარსა განის ეროვნული კოლეჯი. ამ და სხვა აქტივობებმა UGCC-ის კომიტეტის წევრებს მისცა საბაბი, დაედანაშაულებინათ იგი პარტიის სახელით უნებართვო მოქმედებებში. რადგან შიშობდნენ, რომ იგი პარტიის გარეთ უფრო მეტ ზიანს მიაყენებდა მათ, ვიდრე შიგნით, დათანხმდნენ მის დანიშვნას საპატიო ხაზინადარად. ნკრუმას პოპულარობა, რომელიც ისედაც დიდი იყო, კიდევ უფრო გაიზარდა მის მიერ „Accra Evening News“-ის დაარსებით; ეს არ იყო პარტიული ორგანო, არამედ ეკუთვნოდა ნკრუმასა და სხვებს. მან ასევე ჩამოაყალიბა ახალგაზრდული ორგანიზაციის კომიტეტი (CYO), როგორც UGCC-ის ახალგაზრდული ფრთა. იგი მალევე გამოეყო პარტიას და მიიღო დევიზი „თვითმმართველობა ახლავე“. CYO-მ გააერთიანა სტუდენტები, ვეტერანები და ბაზარში მოვაჭრე ქალები. ნკრუმა თავის ავტობიოგრაფიაში იხსენებდა, რომ იცოდა UGCC-სთან განშორების გარდაუვალობა და სურდა, კონფლიქტის მომენტში მასების მხარდაჭერა ჰქონოდა. ნკრუმას მოწოდებებმა თავისუფლებისაკენ მიიზიდა უამრავი დაუსაქმებელი ახალგაზრდა, რომლებიც ქალაქებში ფერმებიდან და სოფლებიდან იყვნენ ჩამოსულები. 

აარონ მაიკ ოქუაიეს საჯარო გამოსვლის თანახმად, ცენტრალურ რეგიონში მდებარე ქალაქ სოლტპონდში შედგა შეხვედრა ნკრუმასა და UGCC-ის წევრებს შორის, სადაც, გავრცელებული ინფორმაციით, ნკრუმამ უარი თქვა წინადადებაზე ადამიანის ფუნდამენტური უფლებების დაცვის ხელშეწყობის შესახებ.

### კონვენტის სახალხო პარტია
290px|მინი|პარტიის ლოგო
[thumb|290პქ|კვამე ნკრუმა, ჟურნალი *[ტაიმი (ჟურნალი)|Time*, 9 თებერვალი, 1953]]
1949 წლის აპრილიდან მოყოლებული, მხარდამჭერების მხრიდან ნკრუმაზე დიდი ზეწოლა ხორციელდებოდა, რათა მას დაეტოვებინა UGCC და საკუთარი პარტია ჩამოეყალიბებინა. 1949 წლის 12 ივნისს მან გამოაცხადა „სახალხო კონვენტის პარტიის“ (CPP) დაარსება; სიტყვა „კონვენტი“, ნკრუმას თქმით, იმისთვის შეირჩა, რომ „მასები ჩვენთან ერთად წამოსულიყვნენ“. იყო მცდელობები UGCC-სთან განხეთქილების აღმოფხვრისა; ივლისის ერთ-ერთ შეხვედრაზე შეთანხმდნენ კიდეც ნკრუმას მდივნის პოსტზე აღდგენასა და CPP-ის დაშლაზე. თუმცა ნკრუმას მხარდამჭერები ამას არ დათანხმდნენ და დაარწმუნეს იგი, უარი ეთქვა შეთავაზებაზე და მათ ლიდერად დარჩენილიყო.

პარტიამ სიმბოლოდ წითელი მამალი აირჩია – ადგილობრივი ეთნიკური ჯგუფებისთვის ნაცნობი სიმბოლო და ლიდერობის, სიფხიზლისა და მამაცობის სიმბოლო. პარტიული სიმბოლიკა და ფერები (წითელი, თეთრი და მწვანე) გამოჩნდა ტანსაცმელზე, დროშებზე, სატრანსპორტო საშუალებებსა და სახლებზე. CPP-ის აქტივისტები წითელ-თეთრ-მწვანე ფურგონებით დადიოდნენ მთელ ქვეყანაში, უკრავდნენ მუსიკას და მობილიზებას უკეთებდნენ საზოგადოებრივ მხარდაჭერას პარტიის და, განსაკუთრებით, ნკრუმას მიმართ. ეს მცდელობები უზომოდ წარმატებული აღმოჩნდა, განსაკუთრებით იმის გამო, რომ ოქროს ნაპირის წინა პოლიტიკური ძალისხმევა ექსკლუზიურად ურბანულ ინტელიგენციაზე იყო ფოკუსირებული.

ბრიტანელებმა მოიწვიეს საშუალო ფენის აფრიკელებისგან შემდგარი შერჩეული კომისია, რომელშიც შედიოდა „დიდი ექვსეულის“ ყველა წევრი ნკრუმას გარდა, რათა შეემუშავებინათ ახალი კონსტიტუცია, რომელიც ოქროს ნაპირს მეტ თვითმმართველობას მიანიჭებდა. ნკრუმამ კომისიის დასკვნამდეც კი დაინახა, რომ მისი რეკომენდაციები სრულ დომინიონის სტატუსზე ნაკლები იქნებოდა და დაიწყო კამპანია „პოზიტიური ქმედების“ ორგანიზება. ნკრუმას დაპატიმრების შემდეგ სიტუაცია შედარებით დამშვიდდა და CPP და ბრიტანელები ერთობლივად მუშაობდნენ საარჩევნო სიების მოსამზადებლად. ნკრუმა ციხიდან იყრიდა კენჭს აკრის პირდაპირი წესით არჩეულ სადეპუტატო მანდატზე. გბედემა მუშაობდა ქვეყნის მასშტაბით საარჩევნო კამპანიის ორგანიზებაზე და იყენებდა მეგაფონებით აღჭურვილ ფურგონებს პარტიის გზავნილების გასავრცელებლად. UGCC-მ ვერ შეძლო ქვეყნის მასშტაბით სტრუქტურის ჩამოყალიბება და აღმოჩნდა უძლური, გამოეყენებინა ის ფაქტი, რომ მისი ბევრი ოპონენტი ციხეში იმყოფებოდა.

1951 წლის თებერვლის საპარლამენტო არჩევნებში, რომელიც პირველი საყოველთაო არჩევნები იყო კოლონიურ აფრიკაში, CPP-მ დამაჯერებელი გამარჯვება მოიპოვა. პარტიულ საფუძველზე გამართულ ბრძოლაში CPP-მ 38-დან 34 ადგილი დაიკავა, თავად ნკრუმა კი აკრის საარჩევნო ოლქში აირჩიეს. UGCC-მ მხოლოდ სამი ადგილი მოიპოვა, ერთი კი დამოუკიდებელმა კანდიდატმა დაიკავა. არდენ-კლარკმა დაინახა, რომ ნკრუმას გათავისუფლების ერთადერთი ალტერნატივა კონსტიტუციური ექსპერიმენტის დასრულება იქნებოდა. ნკრუმა ციხიდან 12 თებერვალს გაათავისუფლეს, რასაც მისი მიმდევრების აღფრთოვანებული დახვედრა მოჰყვა. მომდევნო დღეს არდენ-კლარკმა მას მოუხმო და მთავრობის ფორმირება სთხოვა.

ნკრუმამ თავისთან გადაიყვანა არდენ-კლარკის მდივანი ერიკა პაუელი მას შემდეგ, რაც ეს უკანასკნელი ნკრუმასთან ზედმეტად დაახლოების გამო სამსახურიდან დაითხოვეს და შინ გაგზავნეს. პაუელი განაში 1955 წლის იანვარში დაბრუნდა, რათა ნკრუმას პირადი მდივანი გამხდარიყო — ეს თანამდებობა მას ათი წლის განმავლობაში ეკავა. პაუელი მასთან ძალიან ახლოს იყო და მათი ერთად ყოფნის პერიოდში მანვე დაწერა ნკრუმას ბიოგრაფიის უდიდესი ნაწილი, თუმცა ამის აღიარება ბევრად უფრო გვიან მოხდა.

### მთავრობის საქმეთა ლიდერი და პრემიერ-მინისტრი
თანამდებობის დაკავებისას ნკრუმა რამდენიმე გამოწვევის წინაშე დადგა. მას მანამდე არასდროს უმსახურია მთავრობაში და სჭირდებოდა მართვის ხელოვნების დაუფლება. ოქროს ნაპირი შედგებოდა ოთხი რეგიონისგან — რამდენიმე ყოფილი კოლონიისგან, რომლებიც გაერთიანდნენ. ნკრუმა ესწრაფოდა მათ ერთიან ერად ჩამოყალიბებას და ქვეყნის დამოუკიდებლობამდე მიყვანას. ამ გამოწვევებთან გამკლავების გასაღები იყო ბრიტანელების დარწმუნება იმაში, რომ CPP-ის პროგრამები არა მხოლოდ პრაქტიკული, არამედ გარდაუვალიც იყო; ნკრუმა და არდენ-კლარკი მჭიდროდ თანამშრომლობდნენ. დაიწყო ახალი ნავსადგურის მშენებლობა ტემაში, აკრასთან ახლოს, ხოლო ტაკორადის არსებული პორტი გაფართოვდა. დაიწყო სკოლების მშენებლობისა და გაფართოების გადაუდებელი პროგრამა, დაწყებული დაწყებითი სკოლებიდან, დამთავრებული მასწავლებელთა მომზადებისა და პროფესიული სასწავლებლებით. 1951 წლიდან 1956 წლამდე კოლონიის სკოლებში მოსწავლეთა რაოდენობა 200 000-დან 500 000-მდე გაიზარდა. მიუხედავად ამისა, კურსდამთავრებულთა რაოდენობა არასაკმარისი იყო მზარდი საჯარო სამსახურის საჭიროებებისთვის და 1953 წელს ნკრუმამ გამოაცხადა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ უპირატესობა აფრიკელებს მიენიჭებოდათ, ქვეყანა კიდევ რამდენიმე წლის განმავლობაში დაეყრდნობოდა ევროპელ ემიგრანტ საჯარო მოხელეებს.

ნკრუმას თანამდებობა იყო მთავრობის საქმეთა ლიდერი კაბინეტში, რომელსაც არდენ-კლარკი ხელმძღვანელობდა. წინსვლა სწრაფი აღმოჩნდა და 1952 წელს გუბერნატორი კაბინეტიდან გამოვიდა, რის შემდეგაც ნკრუმა პრემიერ-მინისტრად დატოვა, ხოლო ის პორტფელები, რომლებიც მანამდე უცხოელებისთვის იყო დაჯავშნილი, აფრიკელებს გადაეცათ. გაისმოდა ბრალდებები კორუფციისა და ნეპოტიზმის შესახებ, რადგან ჩინოვნიკები, აფრიკული ტრადიციისამებრ, ცდილობდნენ სარგებელი მოეტანათ თავიანთი გაფართოებული ოჯახებისა და ტომებისთვის. 1948 წლის არეულობის შემდეგ შემუშავებული რეკომენდაციები მოიცავდა არჩევით ადგილობრივ თვითმმართველობას, ნაცვლად არსებული სისტემისა, რომელშიც ბელადები დომინირებდნენ. ეს საკითხი მანამ არ გამხდარა სადავო, სანამ ნათელი არ გახდა, რომ მას CPP განახორციელებდა. საკანონმდებლო ასამბლეაში ამ პარტიის უმრავლესობამ 1951 წლის ბოლოს მიიღო კანონმდებლობა, რომელმაც ძალაუფლება ბელადებიდან საბჭოების თავმჯდომარეებზე გადაიტანა, თუმცა გადასახადების დაწესებას ზოგ ადგილას არეულობა მოჰყვა.

ნკრუმასთვის პრემიერ-მინისტრის წოდების მინიჭებას დამატებითი ძალაუფლება არ მოუცია, ამიტომ მან კონსტიტუციური რეფორმის გატარება განიზრახა, რაც ქვეყანას დამოუკიდებლობამდე მიიყვანდა. 1952 წელს მან კონსულტაცია გაიარა კოლონიების მდივანთან, ოლივერ ლიტელტონთან, რომელმაც აღნიშნა, რომ ბრიტანეთი კეთილგანწყობით შეხედავდა შემდგომ წინსვლას, თუკი ბელადებსა და სხვა დაინტერესებულ მხარეებს საკუთარი მოსაზრებების გამოთქმის შესაძლებლობა ექნებოდათ. 1952 წლის ოქტომბრიდან მოყოლებული, ნკრუმა რეფორმის შესახებ აზრს ეკითხებოდა საბჭოებსა და პოლიტიკურ პარტიებს და ატარებდა ფართო კონსულტაციებს მთელ ქვეყანაში, მათ შორის ოპოზიციურ ჯგუფებთან. შედეგად, მომდევნო წელს გამოქვეყნდა „თეთრი წიგნი“ ახალი კონსტიტუციის შესახებ, რომელიც დამოუკიდებლობამდე ბოლო ნაბიჯად განიხილებოდა. 1953 წლის ივნისში გამოქვეყნებული კონსტიტუციური წინადადებები მიიღო როგორც ასამბლეამ, ისე ბრიტანეთმა და ისინი ძალაში მომდევნო წლის აპრილში შევიდა. ახალი დოკუმენტი ითვალისწინებდა 104 წევრისგან შემდგარ ასამბლეას, სადაც ყველა წევრი პირდაპირი წესით იყო არჩეული, და სრულად აფრიკულ კაბინეტს, რომელიც პასუხისმგებელი იქნებოდა კოლონიის შიდა მართვაზე. 1954 წლის 15 ივნისის არჩევნებში CPP-მ 71 ადგილი მოიპოვა, ხოლო რეგიონული ჩრდილოეთის ხალხთა პარტია ოფიციალურ ოპოზიციად ჩამოყალიბდა.

რიგმა ოპოზიციურმა ჯგუფებმა ჩამოაყალიბეს ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მოძრაობა (NLM). მათი მოთხოვნები გულისხმობდა დამოუკიდებელი ოქროს ნაპირის ფედერაციულ და არა უნიტარულ მმართველობას, ასევე პარლამენტის ზედა პალატის შექმნას, სადაც ბელადები და სხვა ტრადიციული ლიდერები ასამბლეაში CPP-ის უმრავლესობის საპირწონედ იმოქმედებდნენ. მათ მნიშვნელოვანი მხარდაჭერა მოიპოვეს ჩრდილოეთ ტერიტორიაზე და აშანტის ბელადებს შორის, რომლებმაც პეტიციით მიმართეს ბრიტანეთის დედოფალს, ელისაბედ II-ს და სთხოვეს სამეფო კომისიის შექმნა იმის დასადგენად, თუ როგორი ფორმის მმართველობა უნდა ჰქონოდა ოქროს ნაპირს. მისმა მთავრობამ ამაზე უარი განაცხადა და 1955 წელს განმარტა, რომ ასეთი კომისია მხოლოდ იმ შემთხვევაში უნდა ყოფილიყო გამოყენებული, თუ ოქროს ნაპირის ხალხი საკუთარი საქმეების გადაწყვეტისუუნარო აღმოჩნდებოდა. პოლიტიკური ძალადობის ფონზე, ორივე მხარე ცდილობდა უთანხმოების მოგვარებას, მაგრამ NLM-მა უარი თქვა ნებისმიერ იმ კომიტეტში მონაწილეობაზე, სადაც CPP-ის უმრავლესობა იქნებოდა. ტრადიციული ლიდერები ასევე განრისხებულნი იყვნენ ახლახან მიღებული კანონპროექტით, რომელიც მცირე ბელადებს საშუალებას აძლევდა, აკრის მთავრობისთვის მიემართათ საჩივრით და გვერდი აევლოთ ტრადიციული ბელადების ავტორიტეტისთვის. ბრიტანელებს არ სურდათ გადაუჭრელი დაეტოვებინათ ფუნდამენტური საკითხი იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა მართულიყო დამოუკიდებელი ოქროს ნაპირი და 1954 წლის ივნისში კოლონიების მდივანმა, ალან ლენოქს-ბოიდმა გამოაცხადა, რომ ოქროს ნაპირზე კიდევ ერთი საყოველთაო არჩევნები ჩატარდებოდა; თუ „გონივრული უმრავლესობა“ მხარს CPP-ის პოზიციას დაუჭერდა, ბრიტანეთი დამოუკიდებლობის თარიღს დანიშნავდა. 1956 წლის ივლისის არჩევნების შედეგები თითქმის იდენტური იყო ოთხი წლის წინანდელი შედეგებისა და 3 აგვისტოს ასამბლეამ ხმა მისცა დამოუკიდებლობას იმ სახელით, რომელიც ნკრუმამ აპრილში შესთავაზა — განა. სექტემბერში კოლონიების სამმართველომ გამოაცხადა, რომ დამოუკიდებლობის დღე 1957 წლის 6 მარტი იქნებოდა.

ოპოზიცია არ იყო კმაყოფილი დამოუკიდებლობის გეგმით და მოითხოვდა ძალაუფლების რეგიონებისთვის გადაცემას (დეცენტრალიზაციას). დისკუსიები 1956 წლის ბოლომდე და 1957 წელსაც გაგრძელდა. მიუხედავად იმისა, რომ ნკრუმას არ დაუთმია თავისი პოზიცია უნიტარული სახელმწიფოს შესახებ, ქვეყანა დაიყო ხუთ რეგიონად, რომლებზეც აკრიდან ძალაუფლების ნაწილი დელეგირდა, ბელადებს კი მათ მართვაში გარკვეული როლი მიენიჭათ. 1957 წლის 21 თებერვალს ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა, ჰაროლდ მაკმილანმა გამოაცხადა, რომ 6 მარტიდან განა ერთა თანამეგობრობის სრულუფლებიანი წევრი გახდებოდა.

## განის დამოუკიდებლობა
200px|მინი|ოქროს ნაპირის დროშა
200px|მინი|განის დროშა
განა დამოუკიდებელი გახდა 1957 წლის 6 მარტს, როგორც განის დომინიონი. რადგან იგი იყო ბრიტანეთის პირველი აფრიკული კოლონია, რომელმაც უმრავლესობის მმართველობით მოიპოვა დამოუკიდებლობა, აკრაში გამართული დღესასწაული მსოფლიო ყურადღების ცენტრში მოექცა; ამ მოვლენებს 100-ზე მეტი რეპორტიორი და ფოტოგრაფი აშუქებდა. ამერიკის შეერთებული შტატების პრეზიდენტმა დუაიტ ეიზენჰაუერმა გააგზავნა მილოცვა და ვიცე-პრეზიდენტი რიჩარდ ნიქსონი ღონისძიებაზე აშშ-ის წარსადგენად.

ნკრუმას „ოსაგიეფო“ უწოდეს, რაც აკანის ენაზე „მხსნელს“ ნიშნავს. დამოუკიდებლობის ამ ცერემონიას ესწრებოდნენ კენტის ჰერცოგინია და გენერალ-გუბერნატორი ჩარლზ არდენ-კლარკი. 600-ზე მეტი რეპორტიორის დასწრებით, განის დამოუკიდებლობა თანამედროვე აფრიკის ისტორიაში ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გაშუქებული საერთაშორისო საინფორმაციო მოვლენა გახდა.

განის დროშა შექმნა თეოდოსია ოკოჰმა — მან ეთიოპიის მწვანე-ყვითელ-წითელი „იუდას ლომის“ დროშა გადმოაბრუნა და ლომი შავი ვარსკვლავით ჩაანაცვლა. წითელი ფერი სიმბოლურად სისხლისღვრას აღნიშნავს, მწვანე — სილამაზეს, სოფლის მეურნეობასა და სიუხვეს, ყვითელი — მინერალურ სიმდიდრეს, ხოლო შავი ვარსკვლავი აფრიკის თავისუფლების სიმბოლოა. ქვეყნის ახალი გერბი, რომელიც ამონ კოტეიმ შექმნა, მოიცავს არწივებს, ლომს, წმინდა გიორგის ჯვარსა და შავ ვარსკვლავს, დიდი რაოდენობით ოქროსა და ოქროსფერი კანტებით. ფილიპ გბეჰოს დაევალა ახალი სახელმწიფო ჰიმნის, „ღმერთო, დალოცე ჩვენი სამშობლო განა“, კომპოზიციის შექმნა.

როგორც ახალი ერის მონუმენტი, ნკრუმამ აკრაში, ოსუს სანაპირო რაიონში, ოსუს ციხესიმაგრის მახლობლად, შავი ვარსკვლავის მოედანი გახსნა.

ნკრუმას ხელმძღვანელობით განამ გარკვეული სოციალ-დემოკრატიული პოლიტიკა და პრაქტიკა დანერგა. ნკრუმამ შექმნა კეთილდღეობის სისტემა, წამოიწყო სხვადასხვა სათემო პროგრამა და დააარსა სკოლები.

## განის ლიდერი (1957-1966)
### პოლიტიკური მოვლენები და საპრეზიდენტო არჩევნები
კვაამე ნკრუმას მმართველობის „თაფლობის თვე“ ხანმოკლე აღმოჩნდა, რადგან ქვეყანაში მალევე დაიწყო არეულობა. მთავრობამ ჯარები გაგზავნა ტოგოლენდში, რათა ჩაეხშო მღელვარება, რომელიც მოჰყვა სადავო პლებისციტს ახალი ქვეყნის შემადგენლობაში შესვლის შესახებ. აკრაში ავტობუსების სერიოზული გაფიცვა გამოიწვია გა ხალხის უკმაყოფილებამ, რომლებიც მიიჩნევდნენ, რომ სხვა ტომების წარმომადგენლები პრივილეგირებულ მდგომარეობაში იყვნენ სახელმწიფო სამსახურში დაწინაურებისას; ამას აგვისტოში არეულობა მოჰყვა. ნკრუმას პასუხი ადგილობრივი მოძრაობების რეპრესია იყო: 1957 წლის 6 დეკემბერს მან მიიღო „დისკრიმინაციის თავიდან აცილების შესახებ აქტი“, რომელმაც აკრძალა რეგიონულ ან ტომობრივ საფუძველზე შექმნილი პოლიტიკური პარტიები. ტომობრივი გავლენების წინააღმდეგ მიმართული კიდევ ერთი დარტყმა განხორციელდა აშანტის რეგიონში, სადაც ნკრუმამ და CPP-მ ადგილობრივი ბელადების უმეტესობას, რომლებიც პარტიის მხარდამჭერები არ იყვნენ, ძალაუფლება ჩამოართვეს. ამ რეპრესიულმა ქმედებებმა შეაშფოთა ოპოზიციური პარტიები, რომლებიც გაერთიანდნენ და კოფი აბრეფა ბუსიას ხელმძღვანელობით შექმნეს გაერთიანებული პარტია.

1958 წელს ოპოზიციონერი პარლამენტარი დააპატიმრეს ბრალდებით, რომ იგი ქვეყნის გარეთ იარაღის შეძენას ცდილობდა განის არმიაში დაგეგმილი ინფილტრაციისთვის. ნკრუმა დარწმუნებული იყო, რომ მის წინააღმდეგ მკვლელობის შეთქმულება მზადდებოდა. მისი პასუხი იყო პარლამენტის მიერ „პრევენციული დაკავების აქტის“ მიღება, რომელიც ითვალისწინებდა პატიმრობას ხუთ წლამდე ვადით ბრალდების წარდგენისა და სასამართლო პროცესის გარეშე. პატიმრების ვადაზე ადრე გათავისუფლების უფლებამოსილება მხოლოდ ნკრუმას ჰქონდა. ნკრუმას ბიოგრაფის, დევიდ ბირმინგემის თქმით, „არცერთ სხვა ზომას არ მიუყენებია ისეთი ზიანი ნკრუმას რეპუტაციისთვის, როგორც უსაფრთხოების დაცვის საბაბით ადამიანების სასამართლოს გარეშე ინტერნირებას“. ნკრუმა მიზნად ისახავდა ბრიტანული წესით მომზადებული სასამართლო სისტემის გვერდის ავლას, რადგან თვლიდა, რომ მოსამართლეები ეწინააღმდეგებოდნენ მის გეგმებს, როდესაც მათ კონსტიტუციური კუთხით ამოწმებდნენ.

უკმაყოფილების კიდევ ერთი მიზეზი გახდა რეგიონული ასამბლეები, რომლებიც დროებითი საფუძვლით იყო ჩამოყალიბებული შემდგომ კონსტიტუციურ დისკუსიებამდე. ოპოზიცია, რომელიც განსაკუთრებით ძლიერი იყო აშანტისა და ჩრდილოეთში, მოითხოვდა ასამბლეებისთვის მნიშვნელოვანი ძალაუფლების მინიჭებას; CPP-ს კი სურდა, რომ მათ მეტწილად სათათბირო ფუნქცია ჰქონოდათ. 1959 წელს ნკრუმამ პარლამენტში თავისი უმრავლესობა გამოიყენა „კონსტიტუციური ცვლილებების აქტის“ გასატანად, რომელმაც გააუქმა ეს ასამბლეები და პარლამენტს უფლება მისცა, კონსტიტუციაში ცვლილებები უბრალო უმრავლესობით შეეტანა. ამ ნაბიჯმა ფაქტობრივად ბოლო მოუღო ნებისმიერ მცდელობას, განა ფედერაციულ სახელმწიფოდ ჩამოყალიბებულიყო და ძალაუფლების სრული კონცენტრაცია აკრაში, ცენტრალური ხელისუფლების ხელში მოახდინა.
მინი|250პქ|ნკრუმა თანამეგობრობის პრემიერ-მინისტრთა შეხვედრაზე, 1960 წელი
1957-1960 წლებში დედოფალი ელისაბედ II რჩებოდა განის სუვერენად. გენერალ-გუბერნატორის პოსტს უილიამ ჰეირი იკავებდა, ნკრუმა კი პრემიერ-მინისტრად რჩებოდა. 1960 წლის 6 მარტს ნკრუმამ გამოაცხადა ახალი კონსტიტუციის გეგმა, რომლის მიხედვითაც განა რესპუბლიკა გახდებოდა, სათავეში კი ფართო აღმასრულებელი და საკანონმდებლო უფლებამოსილებებით აღჭურვილი პრეზიდენტი ჩაუდგებოდა. პროექტი მოიცავდა დებულებას, რომელიც ითვალისწინებდა განის სუვერენიტეტის დათმობას აფრიკის სახელმწიფოთა კავშირის სასარგებლოდ.  1960 წლის 19, 23 და 27 აპრილს გაიმართა საპრეზიდენტო არჩევნები და პლებისციტი კონსტიტუციის შესახებ. კონსტიტუცია დაამტკიცეს, ხოლო ნკრუმა პრეზიდენტად აირჩიეს; მან დაამარცხა „გაერთიანებული პარტიის“ კანდიდატი ჯ. ბ. დანკვა ხმების დიდი უპირატესობით: 1 016 076 ხმა 124 623-ის წინააღმდეგ. ამის მიუხედავად, განა ბრიტანეთის მიერ მართული ერთა თანამეგობრობის წევრად დარჩა. ნკრუმა შეეცადა ქვეყანა ეროვნული დროშებით „აევსო“ და დააწესა აკრძალვა ტომობრივ დროშებზე, თუმცა ამ აკრძალვას მოსახლეობის დიდი ნაწილი არ ემორჩილებოდა. ეს ბელადები კოლონიური მმართველობის დროს ძალაუფლებას ბრიტანულ ადმინისტრაციასთან თანამშრომლობით ინარჩუნებდნენ. რეალურად, ბრიტანელები მათ ხშირად ადგილობრივ ინტელიგენციაზე მეტადაც კი სწყალობდნენ, რადგან ინტელიგენცია ისეთი ორგანიზაციების მეშვეობით, როგორიცაა „აბორიგენთა უფლებების დაცვის საზოგადოება“, კოლონიზატორებს პრობლემებს უქმნიდა. კონვენტის ხალხის პარტიას ხელისუფლებაში მოსვლისთანავე დაძაბული ურთიერთობა ჰქონდა ბელადებთან. ეს დაპირისპირება უფრო გამწვავდა, როდესაც პარტიამ დაიწყო ოპოზიციურად განწყობილი ბელადების წინააღმდეგ მოქმედება და თავად ბელადობის ინსტიტუტის, როგორც არადემოკრატიული სისტემის, კრიტიკა. 1958 და 1959 წლებში მიღებულმა აქტებმა მთავრობას მისცა უფლება, პირდაპირ გადაეყენებინა ბელადები და გამოეცხადებინა სახელმწიფო კონტროლი „ტახტის მიწებზე“ და მათგან მიღებულ შემოსავლებზე. ამ პოლიტიკამ ბელადების სრული გაუცხოება გამოიწვია, რის გამოც ისინი იმედის თვალით უყურებდნენ ნკრუმასა და მისი პარტიის დამხობის ნებისმიერ მცდელობას.

#### კონვენტის სახალხო პარტიის გაზრდილი ძალაუფლება
1962 წელს CPP-ის სამ ახალგაზრდა წევრს ბრალი წაუყენეს ნკრუმას ავტოკოლონაზე თავდასხმისა და მისი ავტომობილის აფეთქების მცდელობაში. სავარაუდო შეთქმულების წინააღმდეგ არსებული ერთადერთი „მტკიცებულება“ იყო ის, რომ ისინი ნკრუმას მანქანისგან საკმაოდ მოშორებით, უკანა ავტომობილებში იმყოფებოდნენ. როდესაც სასამართლომ ბრალდებულები გაამართლა, ნკრუმამ სახელმწიფო უსაფრთხოების სასამართლოს მთავარი მოსამართლე თანამდებობიდან გადააყენა. ამის შემდეგ, მან CPP-ის მიერ დომინირებულ პარლამენტს მიაღებინა კანონი, რომელიც განმეორებითი სასამართლო პროცესის ჩატარების საშუალებას იძლეოდა.მეორე პროცესზე სამივე პირი დამნაშავედ ცნეს და სიკვდილით დასჯა მიუსაჯეს, თუმცა მოგვიანებით ეს განაჩენი სამუდამო პატიმრობით შეიცვალა. ამ მოვლენებიდან მალევე, კონსტიტუციაში შევიდა ცვლილება, რომელმაც პრეზიდენტს მიანიჭა უფლებამოსილება, ერთპიროვნულად გადაეყენებინა ნებისმიერი დონის მოსამართლე. 

1964 წელს ნკრუმამ წამოაყენა კონსტიტუციური ცვლილება, რომლის მიხედვითაც CPP ერთადერთ ლეგალურ პარტიად გამოცხადდებოდა, თავად ნკრუმა კი — ქვეყნისა და პარტიის სამუდამო პრეზიდენტად. ცვლილებამ ხმების 99,91 პროცენტი მიიღო, რაც იმდენად დაუჯერებლად მაღალი მაჩვენებელი იყო, რომ დამკვირვებლებმა კენჭისყრა „აშკარად გაყალბებულად“ შეაფასეს. ფაქტობრივად, განა დამოუკიდებლობის მოპოვების დღიდან ერთპარტიულ სახელმწიფოს წარმოადგენდა, თუმცა ამ ცვლილებამ ნკრუმას მმართველობა დე ფაქტო ლეგალურ დიქტატურად აქცია.

### სამოქალაქო სამსახური
[thumbnail|კვამე ნკრუმა და [იოსიპ ბროზ ტიტო მიემართებიან არაწევრი ქვეყნების მოძრაობის პირველ კონფერენციაზე, ბელგრადი, 1961 წელი]]
1952–1960 წლებში საჯარო სამსახურის მასშტაბური „აფრიკანიზაციის“ (ბრიტანელი კადრების ადგილობრივებით ჩანაცვლების) შემდეგ, 1960-1965 წლებში უცხოელი სპეციალისტების რიცხვმა კვლავ იმატა. საინტერესოა, რომ ახალი მუშახელის უმეტესობა უკვე აღარ მოდიოდა გაერთიანებული სამეფოდან, არამედ საბჭოთა კავშირიდან, პოლონეთიდან, ჩეხოსლოვაკიიდან, იუგოსლავიიდან და იტალიიდან. ყველა ბავშვს უნდა ესწავლა არითმეტიკა და მიეღო „მოქალაქეობის მყარი საფუძველი, რაც გულისხმობდა წერა-კითხვის მუდმივ ცოდნას როგორც ინგლისურ, ისე მშობლიურ ენაზე“. 1962 წელს დაწყებითი განათლება სავალდებულო გახდა. გეგმა ასევე ითვალისწინებდა, რომ რელიგიური სკოლები აღარ მიიღებდნენ დაფინანსებას, ხოლო ზოგიერთი არსებული მისიონერული სკოლა სახელმწიფო მმართველობაში გადავიდოდა.

1961 წელს ნკრუმამ საფუძველი ჩაუყარა კვამე ნკრუმას იდეოლოგიურ ინსტიტუტს, რომელიც შეიქმნა როგორც განელი საჯარო მოხელეების მოსამზადებლად, ისე პანაფრიკანიზმის იდეების პოპულარიზაციისთვის. 1964 წლიდან განის ყველა სტუდენტი, რომელიც კოლეჯში აბარებდა, ვალდებული იყო ამ ინსტიტუტში ორკვირიანი „იდეოლოგიური ორიენტაცია“ გაევლო. ნკრუმა აღნიშნავდა, რომ „სტუდენტებმა უნდა გააცნობიერონ — პარტიის იდეოლოგია და მას ერთგულად და თავგამოდებით უნდა მისდიონ“.

1964 წელს ნკრუმამ წარმოადგინა „ეროვნული რეკონსტრუქციისა და განვითარების შვიდწლიანი გეგმა“, რომელშიც განათლება განვითარების მთავარ წყაროდ იყო მიჩნეული. გეგმა მოითხოვდა საშუალო ტექნიკური სკოლების ქსელის გაფართოებას. საშუალო განათლება ასევე უნდა მოეცვა „სამუშაო ადგილზე სწავლების პროგრამები“. ნკრუმამ პარლამენტს განუცხადა: „დამსაქმებლებისგან, როგორც საჯარო, ისე კერძო სექტორში, მოველით ბევრად უფრო დიდ წვლილს მუშახელის მომზადებაში — ცალკეული ქარხნებისა და ფერმების სკოლების, ინდუსტრიული სასწავლო სქემების, სამუშაოდან გათავისუფლების საათებისა და საღამოს კურსების დაფინანსების გზით“. აღნიშნული მომზადება ირიბად სუბსიდირებული იქნებოდა საგადასახადო შეღავათებითა და იმპორტის კვოტების გამოყოფით. რომელსაც 1960 წლის სექტემბერში ტექნიკურ მასწავლებელთა მომზადების ცენტრი დაემატა. 1961 წელს კი „კონვენტის ხალხის პარტიამ“ მიიღო „შეგირდობის აქტი“, რომლის საფუძველზეც შეიქმნა შეგირდობის საერთო საბჭო და სპეციალური კომიტეტები თითოეული ინდუსტრიისთვის.  ნკრუმა მიიჩნევდა, რომ პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას კულტურული თვითმყოფადობის აღდგენაც უნდა მოჰყოლოდა. ამ მიზნით, მან ზედამხედველობა გაუწია არაერთი მნიშვნელოვანი დაწესებულების გახსნას: 1957 წლის 5 მარტს გაიხსნა განის მუზეუმი, 1958 წელს დაარსდა განის ხელოვნების საბჭო (განათლებისა და კულტურის სამინისტროს ფრთა), 1961 წლის ივნისში შეიქმნა აფრიკის საქმეთა კვლევითი ბიბლიოთეკა, 1962 წელს ნკრუმამ გახსნა აფრიკის კვლევების ინსტიტუტი, რომელიც კონტინენტის ისტორიისა და კულტურის მეცნიერულ შესწავლას ემსახურებოდა,

განის ჩრდილოეთ ნაწილში სიშიშვლის წინააღმდეგ მიმართულმა კამპანიამ ნკრუმას განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო. გავრცელებული ინფორმაციით, მან ამ საკითხზე სამუშაოდ პროპაგანდის მდივანი, ჰანა კუჯო მიავლინა. კუჯომ ასევე ჩამოაყალიბა „განის ქალთა ლიგა“, რომელიც პარტიის დღის წესრიგს ატარებდა ისეთ საკითხებში, როგორიცაა კვება, ბავშვთა აღზრდა და ტანსაცმლის ტარების კულტურა. ლიგა მხოლოდ სოციალური საკითხებით არ შემოიფარგლებოდა; მათ მოაწყვეს დემონსტრაცია საჰარის უდაბნოში საფრანგეთის მიერ ბირთვული იარაღის გამოცდის წინააღმდეგ. მიუხედავად მისი აქტიურობისა, ქალთა ნაციონალური ჯგუფების კონსოლიდაციის პროცესში, ჰანა კუჯო დააქვეითეს და პარტიულ სტრუქტურაში მარგინალიზებული აღმოჩნდა.

### მედია
1957 წელს ნკრუმამ დააარსა კარგად დაფინანსებული განის საინფორმაციო სააგენტო (GNA) ქვეყნის შიდა სიახლეების მოსამზადებლად და მათი საზღვარგარეთ გავრცელებისთვის. ათი წლის განმავლობაში სააგენტოს მფლობელობაში იყო 8045 კმ სიგრძის შიდა ტელეგრაფის ხაზი და იგი ინარჩუნებდა სადგურებს ლაგოსში, ნაირობიში, ლონდონსა და ნიუ-იორკში.

ნკრუმამ გააძლიერა სახელმწიფო კონტროლი გაზეთებზე; 1958 წელს მან დააარსა Ghanaian Times, ხოლო 1962 წელს ლონდონის Mirror Group-ისგან მისი კონკურენტი, Daily Graphic შეიძინა.  როგორც იგი წიგნში „აფრიკა უნდა გაერთიანდეს“ წერდა: „ჩვენი რევოლუციური მრწამსის ნაწილია, რომ კაპიტალიზმის კონკურენტულ სისტემაში პრესას არ შეუძლია იფუნქციონიროს ფაქტების სიწმინდის მკაცრი დაცვით, და ამიტომ პრესა არ უნდა დარჩეს კერძო ხელში“. 1960 წლიდან მან აამოქმედა ყველა ახალი ამბის წინასწარი გამოქვეყნების ცენზურის უფლება. 1963 წლის პირველი მაისის დღესასწაულამდე ნკრუმა ტელევიზიით გამოვიდა, რათა გამოეცხადებინა განის „ახალგაზრდა პიონერების“ გაფართოების, ეროვნული ფიცის შემოღების, სკოლებში სახელმწიფო დროშის სალმის დამკვიდრებისა და ეროვნული წვრთნის პროგრამის შექმნის შესახებ, რაც მიზნად ისახავდა განელ ახალგაზრდებში სათნოებისა და სამსახურის სულისკვეთების ჩანერგვას. 1963 წლის 15 ოქტომბერს ნკრუმამ პარლამენტს წარუდგინა თავისი ხედვა განის ტელევიზიის როლზე: „განის ტელევიზია არ იქნება ორიენტირებული იაფფასიან გართობასა თუ კომერციალიზაციაზე; მისი უპირატესი ამოცანა იქნება განათლება მისი ყველაზე ფართო და წმინდა გაგებით“. ოთხი 100-კილოვატიანი და ორი 250-კილოვატიანი გადამცემის გამოყენებით, კორპორაციის საგარეო სამსახური ყოველკვირეულად 110 საათის განმავლობაში გადასცემდა პანაფრიკანისტულ პროგრამებს აფრიკასა და ევროპაში.

ნკრუმა ცდილობდა განის ეკონომიკის სწრაფ ინდუსტრიალიზაციას. იგი მიიჩნევდა, რომ თუ განა უცხოურ კაპიტალზე, ტექნოლოგიებსა და მატერიალურ საქონელზე დამოკიდებულების შემცირებით თავს დააღწევდა კოლონიურ სავაჭრო სისტემას, იგი შეძლებდა გამხდარიყო ჭეშმარიტად დამოუკიდებელი.

ათწლიანი განვითარების გეგმის შემდეგ, 1959 წელს ნკრუმამ წარადგინა განვითარების მეორე გეგმა. ეს გეგმა ითვალისწინებდა წარმოების განვითარებას: 600 ქარხანას, რომლებიც 100 სახეობის პროდუქციას გამოუშვებდა.

საკანონმდებლო კორპორაციების აქტმა, რომელიც 1959 წლის ნოემბერში მიიღეს და 1961 და 1964 წლებში გადახედეს, შექმნა სამართლებრივი საფუძველი საჯარო კორპორაციებისთვის, მათ შორის სახელმწიფო საწარმოებისთვის. ამ კანონით ქვეყნის უმსხვილესი კორპორაციები სამთავრობო მინისტრების დაქვემდებარებაში გადავიდა. სახელმწიფო საწარმოთა სამდივნოს ოფისი მდებარეობდა ფლაგსტაფ-ჰაუსში და პრეზიდენტის პირდაპირი კონტროლის ქვეშ იყო.

1961 წელს საბჭოთა კავშირში, აღმოსავლეთ ევროპასა და ჩინეთში ვიზიტის შემდეგ, ნკრუმა აშკარად კიდევ უფრო დარწმუნდა ეკონომიკაზე სახელმწიფო კონტროლის აუცილებლობაში.

1964 წელს წარდგენილი შვიდწლიანი გეგმა ფოკუსირებული იყო შემდგომ ინდუსტრიალიზაციაზე, რაც გულისხმობდა აქცენტის გაკეთებას იმპორტირებული საქონლის ადგილობრივი ანალოგებით ჩანაცვლებაზე, სამშენებლო მასალების ინდუსტრიის მოდერნიზაციაზე, მანქანათმშენებლობაზე, ელექტრიფიკაციასა და ელექტრონიკაზე. ვოლტის პროექტი ნკრუმას ეკონომიკური პროგრამის მთავარი ქვაკუთხედი იყო. 1958 წლის 20 თებერვალს მან ეროვნულ ასამბლეას განუცხადა: „მე მტკიცედ მწამს, რომ ვოლტას მდინარის პროექტი არის ყველაზე სწრაფი და საიმედო გზა, რომელმაც ეკონომიკურ დამოუკიდებლობამდე უნდა მიგვიყვანოს“.] კაშხლის მშენებლობის პროცესში განა იყენებდა ამერიკის შეერთებული შტატების, ისრაელისა და მსოფლიო ბანკის დახმარებას.

კომპანია Kaiser Aluminum დათანხმდა ნკრუმასთვის კაშხლის აშენებაზე, თუმცა დააწესა შეზღუდვები იმასთან დაკავშირებით, თუ რისი წარმოება იქნებოდა შესაძლებელი გამომუშავებული ელექტროენერგიის გამოყენებით. კაშხლის ასაშენებლად ნკრუმამ ფული ისესხა, რამაც განა ვალებში ჩააგდო. ვალის დასაფარად მან გაზარდა გადასახადები სამხრეთში მცხოვრები კაკაოს ფერმერებისთვის. ამან გაამძაფრა რეგიონული განსხვავებები და შური. კაშხალი დასრულდა და ნკრუმამ იგი მსოფლიო საზოგადოების ყურადღების ცენტრში, 1966 წლის 22 იანვარს საზეიმოდ გახსნა.

ნკრუმამ 1961 წელს საფუძველი ჩაუყარა განის ბირთვული რეაქტორის პროექტს, 1963 წელს შექმნა განის ატომური ენერგიის კომისია, ხოლო 1964 წელს საფუძველი ჩაუყარა ატომური ენერგიის ობიექტის მშენებლობას.

#### კაკაო
1954 წელს კაკაოს მსოფლიო ფასმა ერთ ტონაზე 150 ფუნტი სტერლინგიდან 450 ფუნტამდე აიწია. ნაცვლად იმისა, რომ ეს მოულოდნელი მოგება ფერმერებისთვის დაეტოვებინა, ნკრუმამ გაზრდილი შემოსავლების მითვისება ცენტრალური ხელისუფლების გადასახადების მეშვეობით მოახდინა, შემდეგ კი ეს კაპიტალი სხვადასხვა ეროვნულ განვითარების პროექტებში დააბანდა. ამ პოლიტიკამ მას დაუპირისპირა  ამომრჩეველი, რომელიც დაეხმარა მას ხელისუფლებაში მოსვლაში.

ფასების მერყეობა გაგრძელდა. 1960 წელს ლონდონში ერთი ტონა კაკაო 250 ფუნტად იყიდებოდა. 1965 წლის აგვისტოსთვის ეს ფასი 91 ფუნტამდე დაეცა, რაც ათი წლის წინანდელი ღირებულების მეხუთედს შეადგენდა.

### საგარეო და სამხედრო პოლიტიკა
[thumb|309px|ნკრუმა და მისი ოჯახი ხვდება ეგვიპტის პრეზიდენტს [გამალ აბდელ ნასერი|გამალ აბდელ ნასერს, 1965 წელი.]]
ნკრუმა პრეზიდენტობის დასაწყისიდანვე აქტიურად უწევდა პროპაგანდას პანაფრიკანიზმის პოლიტიკას. ეს გულისხმობდა არაერთი ახალი საერთაშორისო ორგანიზაციის შექმნას, რომლებმაც თავიანთი დამფუძნებელი შეხვედრები აკრაში გამართეს. ესენი იყო:

*დამოუკიდებელი აფრიკული სახელმწიფოების კონფერენცია 1958 წლის აპრილში.
*სრულიად აფრიკის ხალხთა კონფერენცია  1958 წლის დეკემბერში.
*აფრიკის პროფკავშირების ფედერაცია, რომლის პირველი შეხვედრა 1959 წლის ნოემბერში გაიმართა.
*აფრიკელი ქალების კონფერენცია (1960 წლის ივლისი).

ამავდროულად, განა გამოვიდა კოლონიური ორგანიზაციებიდან, მათ შორის დასავლეთ აფრიკის ავიახაზების კორპორაციიდან, დასავლეთ აფრიკის სავალუტო საბჭოდან, დასავლეთ აფრიკის კაკაოს კვლევითი ინსტიტუტიდან და დასავლეთ აფრიკის სააპელაციო სასამართლოდან. 1961 წელს იგი მონაწილეობდა მიუმხრობლობის მოძრაობის პირველ სამიტზე ბელგრადში (იუგოსლავია), რითაც განა მიუმხრობლობის მოძრაობის ერთ-ერთ დამფუძნებელ წევრად აქცია.

ნკრუმამ გადამწყვეტი როლი ითამაშა 1963 წელს ადის-აბებაში აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის შექმნაში. „იმ იმედით, რომ სუვერენიტეტი მალე გადაეცემა აფრიკის სახელმწიფოებისა და ტერიტორიების კავშირს, ხალხი ამიერიდან ანიჭებს პარლამენტს უფლებამოსილებას, უზრუნველყოს განას სუვერენიტეტის სრული ან ნაწილობრივი დათმობა“. ამის ნათელი მაგალითი იყო მდინარე ვოლტას კაშხლის პროექტი და მისი მუდმივი მერყეობა საბჭოთა და დასავლურ ფინანსურ მხარდაჭერას შორის.

#### შეიარაღებული ძალები
1956 წელს ოქროს ნაპირმა ბრიტანეთის ომის სამინისტროსგან დასავლეთ აფრიკის სასაზღვრო ძალების ოქროს ნაპირის პოლკზე კონტროლი გადაიბარა. მანამდე ეს ძალები შიდა დაპირისპირებების ჩასახშობად და დროდადრო ომებში საბრძოლველად გამოიყენებოდა: ბოლოს, მეორე მსოფლიო ომში, იაპონელების წინააღმდეგ ინდოეთსა და ბირმაში. ამ ფორმირებაში უმაღლესი ოფიცრები ბრიტანელები იყვნენ და მიუხედავად იმისა, რომ აფრიკელი ოფიცრების მომზადება 1947 წელს დაიწყო, 1956 წლის დეკემბრისთვის 212 ოფიცრიდან მხოლოდ 28 იყო ადგილობრივი აფრიკელი. ბრიტანელი ოფიცრები კვლავ ბრიტანულ ხელფასებს იღებდნენ, რაც მნიშვნელოვნად აღემატებოდა მათი განელი კოლეგების ანაზღაურებას. შესაძლო სამხედრო გადატრიალებით შეშფოთებული ნკრუმა აყოვნებდა აფრიკელი ოფიცრების დანიშვნას წამყვან ხელმძღვანელ პოზიციებზე.

ნკრუმამ სწრაფად ჩამოაყალიბა განის სამხედრო-საჰაერო ძალები, კანადისგან 14 Beaver-ის ტიპის თვითმფრინავი შეიძინა და ბრიტანელი ინსტრუქტორების დახმარებით საფრენოსნო სკოლა დააარსა. მოგვიანებით მათ დაემატა Otter, Caribou და Chipmunk მოდელები. გარდა ამისა, ნკრუმამ დააარსა პლანერიზმის სკოლა, რომელსაც ჰანა რაიჩი და ჯონ ებენეზერ სამუელ დე გრაფტ-ჰეიფორდი ხელმძღვანელობდნენ.

განის სამხედრო-საზღვაო ფლოტმა 1959 წლის დეკემბერში ბრიტანეთისგან მიიღო ორი სანაპირო ნაღმმზერი, 40-მმ-იანი და 20-მმ-იანი ქვემეხებით აღჭურვილი Afadzato და Yogaga. შემდგომში მან მიიღო Elmina და Komenda — საზღვაო თავდაცვის კატარღები 40-მილიმეტრიანი ქვემეხებით. ფლოტის ფლაგმანი და სასწავლო ხომალდი იყო Achimota, მეორე მსოფლიო ომის დროს აგებული ბრიტანული იახტა. 1961 წელს ფლოტმა კომპანია Vosper & Company-სგან შეუკვეთა ორი 600-ტონიანი კორვეტი, „Keta“ და „Kromantse“, რომლებიც 1967 წელს მიიღო. მან ასევე შეიძინა ოთხი საბჭოთა საპატრულო კატარღა. საზღვაო ოფიცრები მომზადებას დარტმუთის ბრიტანეთის სამეფო საზღვაო კოლეჯში გადიოდნენ. განის სამხედრო ბიუჯეტი ყოველწლიურად იზრდებოდა: 1958 წლის 9,35 მილიონი დოლარიდან 1965 წლისთვის 47 მილიონ დოლარამდე.

განის შეიარაღებული ძალების პირველი საერთაშორისო დისლოკაცია მოხდა კონგოში (ლეოპოლდვილი/კინშასა), სადაც განელი ჯარისკაცები 1960 წელს, კონგოს კრიზისის დაწყებისას, საჰაერო გზით გადასხეს. ბელგიის ჯარების მიერ მომგებიანი სამთო-მოპოვებითი პროვინციის, კატანგას ოკუპაციიდან ერთ კვირაში, განამ გაგზავნა ათასზე მეტი ჯარისკაცი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ძალებთან შესაერთებლად. ამ კონტექსტში ბრიტანელი ოფიცრების გამოყენება პოლიტიკურად მიუღებელი იყო, რამაც ოფიცერთა პოზიციების განელებისთვის ნაჩქარევი გადაცემა გამოიწვია. კონგოს ომი ხანგრძლივი და რთული აღმოჩნდა. 1961 წლის 19 იანვარს მესამე ქვეითი ბატალიონი აჯანყდა. 1961 წლის 28 აპრილს კი კონგოს არმიის მოულოდნელი თავდასხმის შედეგად 43 კაცი მოკლეს.

განამ ასევე სამხედრო მხარდაჭერა აღმოუჩინა ამბოხებულებს, რომლებიც იბრძოდნენ იან სმიტის თეთრკანიანი უმცირესობის მთავრობის წინააღმდეგ როდეზიაში (ახლანდელი ზიმბაბვე), რომელმაც 1965 წელს ცალმხრივად გამოაცხადა დამოუკიდებლობა ბრიტანეთისგან.

[thumb|კვამე ნკრუმა და [ჩე გევარა, იანვარი, 1965]]

#### ურთიერთობა კომუნისტურ სამყაროსთან
1961 წელს ნკრუმა აღმოსავლეთ ევროპაში გაემგზავრა ტურნეში, სადაც სოლიდარობა გამოუცხადა საბჭოთა კავშირსა და ჩინეთის სახალხო რესპუბლიკას.

1962 წელს კვამე ნკრუმას საბჭოთა კავშირმა ლენინური მშვიდობის პრემია მიანიჭა.

thumb|ნკრუმას საწინააღმდეგო პლაკატი გადატრიალების შემდეგ გამართულ დემონსტრაციაზე.

## 1966 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
1966 წლის თებერვალში, როდესაც ნკრუმა სახელმწიფო ვიზიტით ჩრდილოეთ ვიეტნამსა და ჩინეთში იმყოფებოდა, მისი მთავრობა დაამხო ეროვნული სამხედრო და პოლიციური ძალების მიერ განხორციელებულმა ძალადობრივმა სახელმწიფო გადატრიალებამ, რომელსაც მხარს უჭერდა სამოქალაქო სამსახურიც. შეთქმულებმა, ჯოზეფ ანკრას ხელმძღვანელობით, საკუთარ თავს „ეროვნული განთავისუფლების საბჭო“ უწოდეს და სამი წლის განმავლობაში სამხედრო მთავრობის სახით მართავდნენ ქვეყანას. ნკრუმამ გადატრიალების შესახებ მხოლოდ ჩინეთში ჩასვლის შემდეგ შეიტყო. გადატრიალების შემდეგ ნკრუმა პეკინში ოთხი დღე დარჩა, სადაც პრემიერი ჯოუ ენლაი მას თავაზიანად და პატივით ეპყრობოდა.

ნკრუმა გადატრიალებაში ამერიკელების მონაწილეობაზე მიანიშნებდა თავის 1969 წლის მემუარებში ბნელი დღეები განაში; შესაძლოა, ეს დასკვნა დაეფუძნა დოკუმენტებს, რომლებიც მას სუკ-მა წარუდგინა. 1978 წელს ჯონ სტოკველმა, ცენტრალური სადაზვერვო სააგენტოს ანგოლის ოპერატიული ჯგუფის ყოფილმა ხელმძღვანელმა, რომელიც მოგვიანებით სააგენტოს კრიტიკოსი გახდა, დაწერა, რომ ცსს-ს აკრის სადგურის აგენტები „ინარჩუნებდნენ მჭიდრო კონტაქტს შეთქმულებთან გადატრიალების მომზადების პროცესში“. მოგვიანებით, „ცსს-ს შტაბ-ბინაში აკრის სადგურს მიენიჭა სრული, თუმცა არაოფიციალური აღიარება მომხდარი გადატრიალებისთვის. ...ეს ყველაფერი ადეკვატურად არ ასახულა სააგენტოს წერილობით ჩანაწერებში“. იმავე წლის ბოლოს, სეიმურ ჰერშმა, რომელიც მაშინ The New York Times-ში მუშაობდა, დაიცვა სტოკველის ვერსია. იგი ამტკიცებდა, რომ „აფრიკაში მომუშავე ცსს-ს ბევრი ოპერატიული თანამშრომელი მიიჩნევდა, რომ სააგენტოს როლი დოქტორ ნკრუმას დამხობაში გადამწყვეტი იყო“. ეს ბრალდებები არასოდეს დადასტურებულა.

გადატრიალების შემდეგ განამ საერთაშორისო კურსი შეიცვალა: გაწყვიტა მჭიდრო კავშირები გვინეასთან და აღმოსავლეთ ბლოკთან, დაამყარა ურთიერთობა დასავლურ ბლოკთან და მიიწვია საერთაშორისო სავალუტო ფონდი და მსოფლიო ბანკი ეკონომიკის მართვაში წამყვანი როლის შესასრულებლად. ამ შემობრუნებით, რაც კიდევ უფრო გაამძაფრა იმიგრანტების გაძევებამ და აპარტეიდულ სამხრეთ აფრიკასთან მოლაპარაკებების ახალმა მზაობამ, განამ აფრიკელი ნაციონალისტების თვალში მნიშვნელოვანი ავტორიტეტი დაკარგა. გადატრიალების შემდეგ იგი გვინეის დედაქალაქ კონაკრიში ცხოვრობდა და საზოგადოებრივ აქტივობებს თავს არიდებდა.

## მემკვიდრეობა
thumb|კვამე ნკრუმას მემორიალური პარკი და მავზოლეუმი
მინი|250პქ|კვამე კრუმას საფლავი
[thumb|კვამე ნკრუმას ძეგლი [ნიგერიაში]]

სიცოცხლის განმავლობაში ნკრუმას მრავალი უნივერსიტეტის საპატიო დოქტორის წოდება მიენიჭა, მათ შორის ლინკოლნის უნივერსიტეტის (პენსილვანია), მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის (სსრკ), კაიროს უნივერსიტეტის (ეგვიპტე), იაგელონის უნივერსიტეტის (პოლონეთი) და ჰუმბოლდტის უნივერსიტეტის (აღმოსავლეთი გერმანია).

2000 წელს BBC-ის მსოფლიო სამსახურის მსმენელებმა იგი ათასწლეულის აფრიკელად აირჩიეს. BBC-მ იგი დაახასიათა, როგორც „დამოუკიდებლობის გმირი“ და „თავისუფლების საერთაშორისო სიმბოლო, როგორც პირველი შავკანიანი აფრიკული ქვეყნის ლიდერი, რომელმაც კოლონიური მმართველობის ბორკილები დაამსხვრია“.

აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტის ისტორიკოსთა ოფისის მიერ გამოქვეყნებული სადაზვერვო დოკუმენტების თანახმად, „ნკრუმა იმაზე მეტს აკეთებდა [აშშ-ის მთავრობის] ინტერესების დასაზიანებლად, ვიდრე ნებისმიერი სხვა შავკანიანი აფრიკელი“.

2009 წლის სექტემბერში პრეზიდენტმა ჯონ ატა მილსმა 21 სექტემბერი (კვამე ნკრუმას დაბადებიდან მე-100 წლისთავი) „დამფუძნებელთა დღედ“ გამოაცხადა — სახელმწიფო უქმე დღედ განაში, რომელიც კვამე ნკრუმას მემკვიდრეობის პატივსაცემად დაწესდა. 2019 წლის აპრილში პრეზიდენტმა ნანა აკუფო-ადომ დაამტკიცა 2019 წლის „საჯარო უქმე დღეების შესახებ“ კანონში შესული ცვლილება, რომლის მიხედვითაც 21 სექტემბერს „დამფუძნებელთა დღის“ ნაცვლად კვამე ნკრუმას ხსოვნის დღე ეწოდა.

პოლიტიკურად ნკრუმა ყველაზე მეტად ცნობილი იყო თავისი მტკიცე ერთგულებითა და პანაფრიკანიზმის პოპულარიზაციით. მისთვის შთაგონების წყაროს წარმოადგენდა ისეთი შავკანიანი ინტელექტუალების ნაშრომები და მათთან ურთიერთობა, როგორებიც იყვნენ მარკუს გარვი, უილიამ დიუბუა და ჯორჯ პადმორი. ამ პიროვნებებთან მისი კავშირებისა და ხედვების დიდი ნაწილი ამერიკაში სტუდენტობის წლებში ჩამოყალიბდა. ზოგი მიიჩნევს, რომ მისი უდიდესი შთაგონება მარკუს გარვი იყო, ამ ინტელექტუალური გზის გასაგრძელებლად ნკრუმა სწავლის გაგრძელებას ლონდონში აპირებდა, თუმცა პირდაპირ აქტივიზმში აღმოჩნდა ჩართული. დიუბუას რჩევით, ნკრუმამ გადაწყვიტა ფოკუსირება აფრიკაში მშვიდობის დამყარებაზე მოეხდინა. იგი გახდა „აფრიკული პიროვნების“ იდეის მხარდამჭერი, რაც გამოიხატებოდა ლოზუნგში „აფრიკა აფრიკელებს“. ნკრუმა პოლიტიკურ დამოუკიდებლობას ეკონომიკური დამოუკიდებლობის აუცილებელ წინაპირობად მიიჩნევდა. ექვსი წლის განმავლობაში მისი პრეს-მდივანი იყო გრენადელი ანტიკოლონიალისტი სემ მორისი. ნკრუმას უდიდესი წარმატება ამ სფეროში იყო მისი გადამწყვეტი გავლენა აფრიკის ერთობის ორგანიზაციის დაარსებაზე.

მისი პატივსაცემად, მისი დაბადების დღის აღსანიშნავად დაწესდა ყოველწლიური ღონისძიება „მოგზაურობა ნკროფულში“. დასავლეთ რეგიონში მდებარე ნკროფულის მავზოლეუმი და მუზეუმი მის სახელს ატარებს და იქ გამოფენილია ზოგიერთი არტეფაქტი, რომლებსაც იგი სიცოცხლეში იყენებდა.

მისი ხსოვნის შესანარჩუნებლად აკრაში ფუნქციონირებს კვამე ნკრუმას მემორიალური პარკი და მუზეუმი. გარდა ამისა, მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტს სახელი შეეცვალა და ეწოდა კვამე ნკრუმას მეცნიერებისა და ტექნოლოგიების უნივერსიტეტი, ქვეყანაში ძლიერი საგანმანათლებლო სისტემის ჩამოყალიბებაში მისი წვლილის აღიარების ნიშნად.

## პირადი ცხოვრება
კვამე ნკრუმა დაქორწინდა ფათია რიცკზე, ეგვიპტელ კოპტ ბანკის თანამშრომელსა და ყოფილ მასწავლებელზე, მისი განაში ჩამოსვლის საღამოსვე, 1957–1958 წლების ახალი წლის ღამეს. ფათიას დედამ უარი თქვა მათი ქორწინების დალოცვაზე მას შემდეგ, რაც მისი კიდევ ერთი შვილი უცხოელ ქმარს გაჰყვა ქვეყნიდან.

ფათიასა და ნკრუმას სამი შვილი შეეძინათ: გამალი (დაბადებული 1958 წელს), სამია (დაბადებული 1960 წელს) და სეკუ (დაბადებული 1964 წელს). გამალი გაზეთის ჟურნალისტია, ხოლო სამია და სეკუ პოლიტიკოსები არიან. ნკრუმას ასევე ჰყავს კიდევ ერთი ვაჟი, ფრენსისი (დაბადებული 1935 წელს), რომელიც პედიატრია.

## კვანე ნკრუმა კულტურაში
2010 წელს გამოცემულ წიგნში „მეორე ვეს მური“ აღნიშნულია, რომ ამერიკის შეერთებულ შტატებში ყოფნისას ნკრუმა რამდენიმე თვის განმავლობაში მენტორობას უწევდა ავტორის პაპას, მას შემდეგ, რაც ავტორის ოჯახი ქვეყანაში იმიგრაციით ჩავიდა.

Netflix-ის ტელესერიალში „გვირგვინი“, ნკრუმას როლს დენი საპანი ასრულებს. შოუში დედოფლის განაში ვიზიტისა და ნკრუმასთან მისი ცეკვის ისტორიული მნიშვნელობის ასახვა ერთ-ერთ წყაროში გადაჭარბებულად შეფასდა; ამ წყაროში ინტერვიუა ჩაწერილი ნატ ნუნო-ამარტეიფიოსთან, რომელიც იმ დროს მოზარდი სტუდენტი იყო, მოგვიანებით კი აკრის მერი გახდა.

„აფრიკის შავი ვარსკვლავი: კვამე ნკრუმას მემკვიდრეობა“  არის 2011 წლის ფილმი ამ კოლონიური აჯანყების ლიდერის აღზევებისა და დაცემის შესახებ.

ნკრუმას ოქროს ქანდაკება ცენტრალურ ადგილს იკავებს განელი რეპერის, Serious Klein-ის 2021 წლის კლიპში „Straight Outta Pandemic“.

მიუხედავად იმისა, რომ გადატრიალების შემდეგ სახელმწიფო კინოარქივის დაწვა ბრძანეს, ნკრუმას პირადმა ოპერატორმა, კრის ჰესემ, მოახერხა 1300 რგოლი ფირის შენარჩუნება, რომლებიც საზოგადოებისთვის მხოლოდ მაშინ გახდა ცნობილი, როდესაც იგი 90 წელს იყო მიღწეული. ჰესეს მცდელობაზე, საჯაროდ ეჩვენებინა ეს კადრები, გადაიღეს დოკუმენტური ფილმი „განის თვალები“ (The Eyes of Ghana), რომლის პროდიუსერები ბარაკ და მიშელ ობამები იყვნენ და რომლის პრემიერა 2025 წლის ტორონტოს საერთაშორისო კინოფესტივალზე შედგა.

## კვამე ნკრუმას ნაშრომები
thumb|right|საფოსტო მარკა კვამე ნკრუმას გამოსახულებით
thumb|დამოუკიდებლობის თაღი აკრაში
* "Negro History: European Government in Africa", *The Lincolnian*, 12 April 1938, p.&nbsp;2 (Lincoln University, Pennsylvania) – see Special Collections and Archives, Lincoln University 
* "Primitive Education in West Africa," *Educational Outlook,* January 1941 (University of Pennsylvania). See 
* "Education and Nationalism in Africa," *Educational Outlook,* November 1943 (University of Pennsylvania). See 
* *Ghana: The Autobiography of Kwame Nkrumah* (1957). 
* *Africa Must Unite* (1963). 
* *African Personality* (1963)
* *Neo-Colonialism, the Last Stage of Imperialism* (1965)
* *Axioms of Kwame Nkrumah* (1967). 
* *African Socialism Revisited* (1967)
* *Challenge of the Congo * (1967)
**Voice From Conakry* (1967). 
* *Dark Days in Ghana* (1968). 
* *Handbook of Revolutionary Warfare* (1968). 
* *The Way Out, "Civilian Rule" Fraud and A  Call for Positive Action and Armed Struggle* (1970)
* *Consciencism: Philosophy and Ideology for De-Colonisation* (1970). 
* *Class Struggle in Africa* (1970). 
* *The Struggle Continues* (1973). 
* *I Speak of Freedom* (1973). 
* *Revolutionary Path* (1973). 

## იხილეთ აგრეთვე 
* განის პრეზიდენტი
* აფრიკის შეერთებული შტატები
* მუდმივი პრეზიდენტი
* აფრიკული სოციალიზმი
* კენეთ კაუნდა
* ჯულიუს ნიერერე
* მობუტუ სესე სეკო

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* Arhin, Kwame (1993). *The Life and Work of Kwame Nkrumah*. Trenton, NJ: Africa World Press, Inc.  (08543395X)
* Baynham, Simon (1988). ''The Military and Politics in Nkrumah's Ghana*. Westview Special Studies on Africa. Boulder, CO: Westview Press, Inc. (Frederick A. Praeger), 
* Biney, Ama. "The Legacy of Kwame Nkrumah in Retrospect." *Journal of Pan African Studies* 2.3 (2008). online , historiography
* Biney, Ama. *The political and social thought of Kwame Nkrumah'' (2011).
* Biney, Ama. "The Development of Kwame Nkrumah's Political Thought in Exile, 1966–1972." *Journal of African History* 50.1 (2009): 81–100.
* Bretton, Henry L. *The rise and fall of Kwame Nkrumah: a study of personal rule in Africa* (1967).
* 
* Defense Intelligence Agency, "Supplement, Kwame Nkrumah, President of Ghana ", 12-January-1966.
* Gerits, Frank. "'When the Bull Elephants Fight': Kwame Nkrumah, Non-Alignment, and Pan-Africanism as an Interventionist Ideology in the Global Cold War (1957–66)."  *International History Review* 37.5 (2015): 951–969.
* Gocking, Roger S.  *The History of Ghana* (2005).
* 
* 
* Milne, June. *Kwame Nkrumah: a biography* (1999).
* 
* Mwakikagile, Godfrey (2015), ''Western Involvement in Nkrumah's Downfall*. Dar es Salaam, Tanzania: New Africa Press. 
* Omari, T. Peter. *Kwame Nkrumah: The anatomy of an African dictatorship* (1970).
* Pinkney, Robert (1972). *Ghana Under Military Rule 1966–1969*. London: Methuen & Co Ltd. 
* 
* Rooney, David. *Kwame Nkrumah: The Political Kingdom in the Third World* (1988).
* Rui Lopes & Víctor Barros (2019) "Amílcar Cabral and the Liberation of Guinea-Bissau and Cape Verde: International, Transnational, and Global Dimensions ." The International History Review.
* 
* Smertin, Yuri. *Kwame Nkrumah*. Moscow: Progress Publishers. 1987.
* Sonderegger, Arno (2016). "How the Empire Wrote Back: Notes on the Struggle of George Padmore and Kwame Nkrumah". In: *Kwame Nkrumah 1909-1972: A Controversial African Visionary. Edited by Bea Lundt and Christoph Marx*. Stuttgart: Franz Steiner Verlag: 19-38.
* 
* 
* Žák, Tomáš František (2016). "Applying the Weapon of Theory: Comparing the Philosophy of Julius Kambarage Nyerere and Kwame Nkrumah". *Journal of African Cultural Studies*. 28 (2): 147–160. doi:10.1080/13696815.2015.1053798 . S2CID 146709996.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Faces of Africa Kwame Nkrumah 
* Kwame Nkrumah Mausoleum and Museum at Nkroful, Western Region
* Kwame Nkrumah Memorial Park & Museum, Accra 
* Ghana-pedia Kwame Nkrumah
* Ghana-pedia *Operation Cold Chop*: The Fall Of Kwame Nkrumah 

* Excerpt from *Commanding Heights*  by Daniel Yergin and Joseph Stanislaw
* Timeline of events related to the overthrow of Kwame Nkrumah
* The Kwame Nkrumah Lectures at the University of Cape Coast, Ghana, 2007 
* Kwame Nkrumah Information and Resource Site 
* Ghana re-evaluates Nkrumah  by *The Global Post''
* Dr Kwame Nkrumah's Midnight Speech on the day of Ghana's independence&nbsp;– 6 March 1957.
* Newsreel on First Conference of Independent African States 
* "Father of Ghana's independence Kwame Nkrumah died 50 years ago • FRANCE 24 English" 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1909
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1972
კატეგორია:განის პრეზიდენტები
კატეგორია:დამხობილი პრეზიდენტები
კატეგორია:ლონდონის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:გადატრიალების შედეგად თანამდებობიდან გადაყენებული ლიდერები
კატეგორია:მუდმივი პრეზიდენტები
კატეგორია:განელი ფილოსოფოსები