ძია ვანია

**ძია ვანია** () — ანტონ ჩეხოვის პიესა, რომელიც 1896 წელს დაიწერა. პირველად 1897 წელს გამოქვეყნდა.

## შექმნის ისტორია 
1889 წელს ჩეხოვმა დაასრულა პიესა „ოჩოპინტრე“ (4-მოქმედებიანი კომედია), რომელიც 1890 წელს გამოქვეყნდა. ავტორმა პიესა თოლიის დაწერის შემდეგ, „ოჩოპინტრე“ „ძია ვანიად“ გადააკეთა.

თავდაპირველ ვარიანტში („ოჩოპინტრე“) 1889 წლის 27 დეკემბერს დაიდგა თეატრში მარია აბრამოვას მიერ, მოსკოვი.

## პერსონაჟები 
* ალექსანდრ ვლადიმეროვიჩ სერებრიაკოვი — *გადამდგარი პროფესორი*
* სოფია ალექსანდროვნა (სონია) — *მისი ქალიშვილი პირველი ქორწინებიდან, ძია ვანიას დისშვილი*
* ელენა ანდრეევნა — *მისი ცოლი, 27 წლის*
* მარია ვასილევნა ვოინიცკაია — *საიდუმლო მრჩევლის ქვრივი, ძია ვანიასა და პროფესორის პირველი ცოლის დედა*
* ივან პეტროვიჩ ვოინიცკი — *ძია ვანია, მისი შვილი, პროფესორის ცოლისძმა*
* მიხეილ ლვოვიჩ ასტროვი — *ექიმი*
* ილია ილიჩ ტელეგინი — *გაღარიბებული მემამულე*
* მარინა — *მოხუცი ძიძა*
* *მუშაკი*

## დადგმები რუსეთში 
* 1897 — პიესის პრემიერა დონის როსტოვში შედგა; დადგმა ნიკოლოზ სინელნიკოვის ამხანაგობის დასმა განახორციელა; როლებს ასრულებდნენ: ვოინიცკი — ივან შუვალოვი, ასტროვი — პ. სამოილოვი, სერებრიაკოვი — დ. გლიუსკე-დობროვოლსკი, ელენა ანდრეევნა — იურიევა, სონია — მარია სინელნიკოვა, ტელეგინი — ანდრეი პეტროვსკი, მარინა — მარია ბლიუმენტალ-ტამარინა.
* 1897 — გორთეატრი, სარატოვი
* 1898 — თეატრი „სოლოვცოვი“, კიევი
* 1899 — მოსკოვის სამხატვრო თეატრი. დამდგმელი ვლადიმერ ნემიროვიჩ-დანჩენკო და კონსტანტინე სტანისლავსკი, მხატვარი ვიქტორ სიმოვი. როლებში: ასტროვი — სტანისლავსკი, ვოინიცკი — ალექსანდრე ვიშნევსკი, სერებრიაკოვი — ვასილი ლუჟსკი, ელენა ანდრეევნა — ოლგა კნიპერ-ჩეხოვა, სონია — მარია ლილინა, ვოინიცკაია — ევგენია რაევსკაია, ტელეგინი — ალექსანდრე არტიომი, მარინა — მარია სამაროვა. პრემიერა 1899 წლის 26 ოქტომბერს. სპექტაკლი განახლდა 1911, 1918, 1926 წლებში.
* 1904 — კომისარჟევსკაიას დრამატული თეატრი,
* 1909 — ალექსანდრინსკის თეატრი.

პროვინციულ სცენებზე რევოლუციამდელ შემსრულებლებს შორის იყვნენ: ვოინიცკი — კაშირინი, ნიკოლაი როშჩინ-ინსაროვი, ისააკ დუვან-ტორჩოვი, კაზიმირ ბრავიჩი, პაველ გაიდებუროვი; ასტროვი — ევგენი ნედელინი, სამოილოვი, ალექსანდრე ტაიროვი, ნიკოლაი რადინი, ნიკოლაი ხოდოტოვი; სონია — ვერა კომისარჟევსკაია, სერებრიაკოვი — იური ალექსეევ-მესხიევი.

**საბჭოთა** სცენაზე „ძია ვანია“ 1919 წლიდან იდგმებოდა. დადგმებს შორის იყო:
* 1941 — ბაუმანის სახელობის თეატრი, მოსკოვი; რეჟისორი კრასნიანსკი, მხატვარი მიხეილ ვარპეხი;
* 1943 — სვერდლოვსკის თეატრი; რეჟისორი ბრილი, მხატვარი კუზმინი; როლებს ასრულებდნენ: ვოინიცკი — ბ. ილინი, ელენა ანდრეევნა — ელიზავეტა ამან-დალსკაია);
* 1946 — ალექსანდრე პუშკინის ლენინგრადის თეატრი. რეჟისორები ლეონიდ ვივიენი, ნ. პეტროვი; მხატვარი დ. პოპოვი. როლებში: ვოინიცკი — იური ტოლუბეევი, ასტროვი — ნიკოლაი სიმონოვი
* 1947 — გორკის სახელობის სსრკ-ის მოსკოვის სამხატვრო თეატრი. დამდგმელი მიხეილ კედროვი, ნინა ლიტოვცევა, ილია სუდაკოვი; მხატვარი დიმიტრიევი. როლებს ასრულებდნენ: *ვოინიცკი* — ბორის დობრონრავოვი, ვასილი ორლოვი, *ასტროვი* — ვასილი კაჩალოვი, ბორის ლივანოვი, *ელენა ანდრეევნა* — ალა ტარასოვა, *სონია* — ელენა ხრომოვა, *სერებრიაკოვი* — ნიკოლაი პოდგორნი, ვსევოლდ ვერბიცკი, ანატოლი კტოროვი; *ტელეგინი* — ვლადიმერ გრიბუნინი, მიხეილ იანშინი.
* 1960 — ლესია უკრაინკას სახელობის თეატრი, კიევი. ვოინიცკის როლში — რომანოვი.
* 1982 — მ. გორკის სახელობის ლენინგრადის დიდი დრამატული თეატრი. დამდგმელი გიორგი ტოვსტონოგოვი, მხატვარი ედუარდ კოჩერგინი. როლებს ასრულებდნენ: *სერებრიაკოვი* — ევგენი ლებედევი, *ელენა ანდრეევნა* — ნატალია დანილოვა, *სონია* — ტატიანა ბედოვა, *ვოინიცკაია* — მარია პრიზვან-სოკოლოვა, *ვოინიცკი* — ოლეგ ბასილაშვილი, *ასტროვი* — კირილ ლავროვი, *ტელეგინი* — ნიკოლაი ტროფიმოვი, *მარინა* — ზინაიდა შარკო
* 1985 — მ. გორკის სახელობის მოსკოვის სამხატვრო თეატრი. დამდგმელი ოლეგ ეფრემოვი.

### პოსტსაბჭოთა პერიოდი: 
* 1993 — მცირე თეატრი. დამდგმელი სერგეი სოლოვიოვი, მხატვარი ვ. ლევენტალი, კომპოზიტორი ი. შვარცი.
* 1993 — თეატრი „ნიკიტინსკის კარიბჭესთან“. დამდგმელი მარკ როზოვსკი, მხატვარი ტატიანა შვეცი.
* 1996 — ნოვისიბირსკის საქალაქო დრამატული თეატრი. რეჟისორი სერგეი აფანასიევი, მხატვარი ვლადიმერ ფატეევი, ვოინიცკი — სერგეი ნოვიკოვი, ასტროვი — ვლადიმერ ლემეშონოკი.
* 2003 — მცირე დრამატული თეატრი — ევროპის თეატრი. დამდგმელი ლევ დოდინი, მხატვარი დავიდ ბოროვსკი.
* 2004 — „ტაბაკერკა“, ანტონ ჩეხოვის სახელობის მოსკოვის სამხატვრო თეატრის მთავარ სცენაზე. დამდგმელი მინდაუგას კარბაუსკისი. პრემიერა — 18 მაისი http://tabakov.ru/performances/uncle_vanya/ 
* 2005 — თეატრი „სტანისლავსკის სახლთან“. დამდგმელი ი. პოგრებნიჩენკო, მხატვარი ნადეჟდა ბახვალოვა.
* 2006 — ი. სლონოვის სახელობის სარატოვის დრამის თეატრი. დამდგმელი ელენა ჩორნაია. პრემიერა — 4 მარტი
* 2008 — მ. გორკის სახელობის ნიჟეგოროდსკის სახელმწიფო დრამის აკადემიური თეატრი. დამდგმელი ვალერია სარქისოვა.
* 2009 — ე. ვახტანგოვის სახელობის თეატრი. დამდგმელი რიმას ტუმინასი; მხატვარი ადომას იაცოვსკისი, კომპოზიტორი ფაუსტას ლატენასი. პრემიერა — 2 სექტემბერი
* 2009 — ალექსანდრინსკის თეატრი. დამდგმელი ანდრეა შჩერბანა, მხატვარი კარმენჩიტა ბროჟბოუ.
* 2009 — მოსსოვეტის სახელობის თეატრი. დამდგმელი და სცენოგრაფია ანდრეი კონჩალოვსკი
* 2011 — ახალგაზრდული თეატრი, ჩერნიჰივი
* 2012 — წვიმების თეატრი. დამდგმელი ნატალია ნიკიტინა. პრემიერა — 27 იანვარი
* 2012 — თეატრი ვასილიევსკზე. დამდგმელი ვლადიმერ ტუმანოვი, დამდგმელი მხატვარი ელენა დიმიტრაკოვა, კოსტიუმების მხატვარი სტეფანია გრაუროგკაიტე. პრემიერა — 26 ოქტომბერი
* 2014 — მოსკოვის კულტურის სახელმწიფო ინსტიტუტის სასწავლო თეატრი. დამდგმელი ვლადიმერ კრასოვსკი (ვოინიცკი — ვალერი ბოგატირევი, სონია — ევდოკია სლავინა, ასტროვი — ნიკოლაი სამსონოვი, ელენა ანდრეევნა — ეკატერინა ბოგომოლოვა, ტელეგინი — ოლეგ დონსკოი, სერებრიაკოვი — ალექსანდრ იუნკეროვი, მარინა — ტატიანა მედვედენკო, მარია ვასილევნა — პელაგეა რასტოფჩინა, მუშაკი — მიკან ჯუმაბაევი)
* 2016 — ვორონეჟის კამერული თეატრი. დამდგმელი მიხეილ ბიჩკოვი, დამდგმელი მხატვარი ნიკოლაი სიმონოვი (ვოინიცკი — კამილ ტუკაევი, სონია — ტატიანა ბაბენკოვა, ასტროვი — ანდრეი ნოვიკოვი, ელენა ანდრეევნა — ლიუდმილა გუსკოვა, ტელეგინი — ანდრეი მიროშნიკოვი, სერებრიაკოვი — იური ოვჩინიკოვი, მარინა — ტატიანა ჩერნიავსკაია, მარია ვასილევნა — ტატიანა სეზონენკო, მუშაკი — ალექსანდრე გაბურა).

საზღვარგარეთული დადგმები: 
* ჩეხეთის ეროვნული თეატრი —1901, 1907, რეჟისორი კვაპილი; 
* სოფიის სახალხო თეატრი — 1904—1906; 
* ვარნის თავისუფალი თეატრი; 
* მიუნხენის სამეფო თეატრი —1903, 1913;
* ბერლინის თეატრი — 1904; 
* „ელისეს მინდვრების თეატრი“, პარიზი — 1922, რეჟისორი ჟორჟ პიტოევი; „კომედი ფრანსეზი“, 1961; 
* „ოლდ ვიკი“, ლონდონი — 1944 (ასტროვი — ლოურენს ოლივიე, ვოინიცკი — რიჩარდსი); 
* „პოლონური თეატრი“, ვარშავა — 1953 (სპექტაკლი ნაჩვენები იყო მოსკოვში 1954 წელს); 
* „ფორტი-სტრიტის თეატრი“, ნიუ-იორკი — 1956 (სატელევიზიო სპექტაკლი); 
* მორელი-სტოპას დასი, რომი — 1956, რეჟისორი ლუკინო ვისკონტი; (ვოინიცკი — სტოპა); 
* გერმანული თეატრი, ციურიხი, 1940, 
* თეატრი „დე პოში“, ჟენევა, 1956 და მრავალი სხვ.
* „გუდმენის თეატრი“, აშშ, ჩიკაგო,  2017

## ეკრანიზაცია 
* 1957 — ძია ვანია / *Uncle Vanya* (აშშ) — რეჟისორი ფრანშო ტოუნი.
* 1962 — ძია ვანია / *Oncle Vania* (საფრანგეთი) — რეჟისორი სტელიო ლორენცი
* 1963 — ძია ვანია / *Uncle Vanya* (გაერთიანებული სამეფო) — რეჟისორი სტიუარტ ბარჯი
* 1967 — ძია ვანია / *Onkel Vanja* (შვედეთი) — რეჟისორი იოჰან ბერგენსტრელი
* 1970 — ძია ვანია / *Ujka Vanja* (იუგოსლავია) — რეჟისორი ეჟი ანტჩაკი
* 1970 — ძია ვანია / (სსრკ) — რეჟისორი ანდრეი მიხალკოვ-კონჩალოვსკი
* 1986 —   ძია ვანია, ლენტელეფილმი, დამდგმელი გიორგი ტოვსტონოგოვი
* 1994 — სოფლის ცხოვრება / *Country Life* (ავსტრალია) — რეჟისორი მაიკლ ბლეიკმორი.
* 1994 — ვანია 42-ე ქუჩაზე / *Vanya on 42nd Street* (აშშ) — რეჟისორი ლუი მალი.
* 1994 — ძია ვანია / *Onkel Vanja* (შვედეთი) — რეჟისორი ბერნ მელანდერი.
* 1996 — აგვისტო / *August* (გაერთიანებული სამეფო) — რეჟისორი ენტონი ჰოპკინზი.
* 2004 — ძია ვანია / *Onkel Wanja* (გერმანია) — რეჟისორი ბარბარა ფრაი.

## რესურსები ინტერნეტში
* ძია ვანია
* პიესის მოკლე აღწერა
* 
* ძია ვანია Internet Broadway Database-ში
* ძია ვანია  Lortel Archives-ში
* ტექსტი აკადემიური გამოცემაში
* თეატრალური ენციკლოპედია
* დადგმა სერპუხოვში. 2009 წ. 

## სქოლიო
კატეგორია:ანტონ ჩეხოვის პიესები