სომატოფორმული აშლილობები

**დეფინიცია**. აშლოლობების ჯგუფი, რომლებსაც ახასიათებთ ისეთი ფიზიკური სიმპტომების არსებობა, რომლებსაც სამედიცინო ახსნა-განმარტება (დიაგნოსტიკა) ვერ მოეძებნება, თუმცა ასეთი სიმპტომები იმდენად მძიმეა, რომ ხელს უშლის ინდივიდს ნორმალურ ფუნქციონირებაში. 
აშლილობების ამ ჯგუფში შეიძლება გამოვყოთ შემდეგი ფორმები:
სომატიზაციის აშლილობა. ამ აშლილობისათვის დამახასიათებელია ერთდროულად  მრავალი სიმპტომის არსებობა და ამავე დროს ეს სიმპტომები დაკავშირებულია სხვადასხვა ორგანოს მიმართ ჩივილთან.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. ეს აშლილობა უფრო ხშირად გვხვდება ქალებში და როგორც წესი უკუპროპორციულ დამოკიდებულებაშია პიროვნების სოციალურ-ეკონომიკურ სტატუსთან. მამაკაცები ამ დროს გამოირჩევიან ანტისოციალური ყოფაქცევით, ხოლო ქალებისთვის დამახასიათებელია ისტერიული ქცევა.

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:
* ერთდროულად ბევრი სიმპტომის არსებობა სხვადასხვა ორგანოების მიმართ;
* კონკრეტული სამედიცინო დიაგნოზი ვერ დგინდება;
* დამახასიათებელია ხანგრძლივი და რთული ავადმყოფობის ისტორია;
* ინტერპერსონალური და ფსიქიკური პრობლემების არსებობა;
* ადგილი აქვს, სულ ცოტა, 4 სიმპტომის ერთდროულ გამოვლენას, მათ შორის ორი გასტრონომიული ხასიათის, ერთი - სექსუალური და ერთი - ფსევდო ნევროლოგიური;
* როგორც წესი, ასეთი პროვნება ცდილობს მკლურნალობის ჩატარებას, რადგან მისი ფუნქციონირება შემაწუხებელია;
* ზოგადად ასოცირდება დეპრესიულ და პიროვნების აშლილობებთან და სხვადასხვა ფობიებთან.

*მკურნალობა*. ყველაზე მნიშვნელოვანია ერთი ძირითადი მკურნალი ექიმის არსებობა. აუცილებელია ექიმის ხანმოკლე, ყოველთვიური მონახულება. პაციენტს დაჟინებით უნდა უხსნან, რომ მისი სიმპტომები ფსიქოლოგიური ხასიათისაა. შესაბამისად , ხშირად საჭიროა ინდივიდუალური ფსიქოთერაპია. 

**კონვერსიული აშლილობა**.  აშლილობა, რომლის დროსაც ადგილი აქვს პაციენტის მიერ ერთი ან რამდენიმე ნევროლოგიური ხასიათის ჩივილს, რომლის ახსნა ვერ ხერხდება არსებული ნევროლოგიური აშლილობების მეშვეობით.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. უფრო ხშირად გვხვდება ახალგაზრდა ქალებში. აგრეთვე ხშირია დაბალი სოციალურ-ეკონომიკური სტატუსის მქონე პირებში, სამხედროებში, დაბალი ინტელექტის მქონე ინდივიდებში. 
ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა:
* ერთი ან ორი ნევროლოგიური სიმტომის არსებობა, რომლებიც დაკავშირებულია სენსორულ და ნების ფუნქციებთან
* მუტიზმი, სიბრმავე და პარალიზება ყველაზე გავრცელებული სიმპტომებია
* სენსორულ სისტემა: ანესთეზია და პარესთეზია
* მოტორული სისტემა: არანორმალური მოძრაობა, სისუსტე, პარალიზება, ტიკები და სხვ.
* იდენტიფიკაცია: როგორც წესი, პაციენტები ახდენენ თავიანთი ქცევის მოდელირებას იმ პიროვნებაზე, რომელსაც ახლობლად მიიჩნევენ.

*მკურნალობა*. ფსიქოთერაპია მიმართული მკურნალსა და პაციენტს შორის სანდო ურთიერთობების ჩამოყალიბებისაკენ და სტრესისადმი წინააღმდეგობის უნარის განვითარებისაკენ.

**იპოქონდრია**.  აშლილობა, რომლის დროსაც პაციენტი დარწმუნებულია, რომ მას გარკვეული სპეციფიკური დაავადება აქვს. მიუხედავად მკურნალის მიერ საპირისპიროს მუდმივად მტკიცებისა პაციენტი მაინც დარწმუნებულია დაავადების არსებობაში.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. მამაკაცებში და ქალებში ერთაირი სიხშირით გვხვდება. უფრო ხშირად - 20 -30 წლის ასაკიდან.

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:
* პაციანტი ავადმყოფობით მუდმივად შეწუხებულია;
* წუხილი არ იკლებს, მიუხედავათდ მკურნალის მიერ ახსნა-განმარტებისა ავადმყოფობის არარსებობასთან დაკავშირებით;
* ასეთი წუხილი საგრძნობლად აფერხებს პაციენტის ნორმალურ ცხოვრების წესს;
* გრძელდება სულ ცოტა 6 თვის განმავლობაში.

*მკურნალობა*. ფსიქოთერაპია მიმართული სტრესის დაძლევისკენ და ავადმყოფობის შეგრძნებასთან ბრძოლისაკენ. მკურნალის ხშირი რეგულარული მონახულება.

**სხეულის დისმორფული აშლილობა**.  ამ დროს პაციენტი დარწმუნებულია, რომ მისი სხეულის გარკვეული ნაწილი არანორმალურია, დეფექტურია ან დეფორმირებულია.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. უფრო ხშიარდ ემართება ქალებს, როგორც წესი 15 – 20 წლის ასაკში. ასეთ ქალებს დაქორწინების  დაბალი პერსპექტივა გააჩნიათ. 

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:

* ყველაზე ხშირია სახის ნაკვთებთან დაკავშირებული ჩივილი;
* პერმანენტული სარკეში ცქერა და სხეულის შემოწმება;
* ე.წ. ნაკლის დაფარვის მცდელობა;
* კარჩაკეტილობა;
* სოციალური ცხოვრებისგან თავის არიდება;
* იწვევს ცხოვრების დონის საგრძნობ დაწევას.

*მკურნალობა*. ინდივიდუალური ფსიქოთერაპია მიმართული სტრესის დაძლევისკენ და რეალურობის აღქმის ტესტირებისკენ.

**ტკივილის აშლილობა**.  ამ დროს პაციენტი ძირითადად ჩივის გარკვეული სახის ტკივილზე.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. უფრო ხშიარდ გვხვდება  ქალებში, და როგორც წესი იწყბა 40 - 50 წლის ასაკის მიღწევისას.

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:

* ტკივილის შეგრძნებას ადგილი აქვს ერთ ან მეტ ანატომიურ არეში
* ტკივილის შეგრძნება იწვევს პაციენტის მნიშვნელოვან შეშფოთებას
* ხშიარდ თან სდევს ფსიქოლოგიური ბუნების ფაქტორები
* სიმპტომები არ არის სიმულირებული
* შესაძლოა არსებობდეს გადატანილი ქირურგიული  ოპერაციების ან მედიკამენტოზური მკურნალობის ხანგრძლივი ისტორია
* პაციენტების ნახევარზე მეტს აღენიშნება დეპრესია.

*მკურნალობა*. მკურნალობის დასაწყისშივე პაციენტს უნდა განემარტოს ტკივილის შესაძლო ფსიქოლოგიური წარმოშობის ბუნება. შესაძლოა ანტიდეპრესანტების გამოყენება, ჰიპნოზი. აუცილებელია ინდივიდუალური ფსიქოთერაპია ჩივილის შესაძლო ფსიქოლოგიური ბუნების გამოსავლენად.

**სიმულაციური აშლილობა**.  ამ დროს პაციენტი გააზრებულად ავითარებს თავის თავში სამედიცინო თუ ნევროლოგიურ სიმპტომებს. ძირითადი მიზანია - ავდმყოფის როლის მორგება, ზოგჯერ ჰოსპიტალიზაციის მღწევის მიზნითაც კი.
 
*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. უფრო ხშიარდ გვხვდება მამაკაცებში და სამედიცინო დაწესებულებებში მომუშავე პირებში. ასეთი სიმტომატიკით გამორჩეული ბავშვები, როგორც წესი ადრეულ ასაკში განიცდიდნენ ჩაგვრას, რომელიც ხშირად ჰოსპიტალიზაციით სრულდებოდა.

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:
* ბევრ პაციენტს ხშირი ქირურგიული ჩარევისგან მუცლის არე აქვთ დასერილი
* თუკი ანალიზების შედეგები უარყოფითია ამაში ადანაშაულებენ ექიმებს და მათ ჩივილით ემუქრებიან.
* ადვილად ბრაზდებიან ავადმყოფობის მდგომარეობასთან  დაკავშირებული შეკამათების შემთხვევაში.

*მკურნალობა*. როგორც წესი მკურნალობის მაგივრად გამოიყენება შესაბამისი მენეჯმენტი. ფსიქიატრი უნდა იყოს მომზადებული შესაძლო „კონტრ-გადატანის“ ეფექტის, ანუ მკურნალის მიერ პაცენტის ქმედებაზე გამოკვეთილი უარყოფითი რეაქციის შესაძლო წარმოშობისკენ.

**სიმულაცია**.  ამ დროს პაციენტი გააზრებულად ავითარებს თავის თავში სამედიცინო თუ ნევროლოგიურ სიმპტომებს რათა ამგვარი ქმედებისგან მიიღოს გარკვეული  მოგება, მაგ. ფული, სამუშაოსგან თავის არიდება და სხვ. იგი არ წარმოადგენს ფსიქოლოგიურ აშლილობას.

*რისკ-ფაქტორები/წარმოშობა*. უფრო ხშიარდ გვხვდება მამაკაცებში, განსაკუთრებით სასჯელაღსრულების და სამხედრო დაწესებულებებში, ქარხნებში, ა.შ.

*ფიზიკური და ფსიქიატრიული სიმპტომატიკა*:
* უმეტესობა ამჟღავნებს სუბიექტურ სიმპტომატიკას
* დამახასიათებელია ხშირი წუხილი და ასეთი წუხილის ნორმალურ ფუნქციონირებაზე გავლენის  მნიშვნელოვანი გაზვიადება
* უფრო დაკავებულია მოგების მიღწევაზე ფიქრით, ვიდრე სიმტომებთან ბრძოლით.

*მკურნალობა*. პაციენტს საშუალება უნდა მიეცეს, რომ არ შეირცხვინოს თავი სხვების წინაშე, რაც უნდა იქნეს მიღწეული ამ უკანასკნელთან დაპირისპირების თავიდან აცილების მეშვეობით. კონფრონტაციის შემთხვევაში პაციენტი უფრო ღიზიანდება და მკურნალობას ნაკლებად ექვემდებარება.

## ლიტერატურა 
# Harold L. Kaplan, Benjamin J. Sadock; Synopsis of Psychiatry. Lippincott Williams & Wilkins, 2007; 1470p.
# Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders; Fourth edition, American Psychiatric Association, 2000. 943p.