open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რაიმუნდო ანდუესა პალასიო

**რაიმუნდო იგნასიო ანდუესა პალასიო** (დ.6 თებერვალი, 1846 —  გ.17 აგვისტო, 1900) — ვენესუელას პრეზიდენტი (1890–1892). ის ასევე ორჯერ მსახურობდა თავისი ქვეყნის საგარეო საქმეთა მინისტრად.

ლიბერალური პარტიის წევრმა, ანდუესამ, პოლიტიკაში არაგუას დეპუტატის პოზიციაზე დაიწყო მოღვაწეობა. ის 1877-1878 წლებში ფინანსთა მინისტრი იყო.

## პოლიტიკური კარიერა
### პრეზიდენტობა და ლეგალისტური რევოლუცია
პალასიო პრეზიდენტი 1890 წლის 7 მარტს გახდა და ყვითელ სახლში დასახლდა. მან თანამდებობა იძულების გამო დატოვა. მისი საპრეზიდენტო 1892 წელს უნდა დასრულებულიყო, თუმცა მან მისი გახანგრძლივება სცადა, რასაც ლეგალისტური რევოლუციის სახელით ცნობილი წინააღმდეგობა მოჰყვა. გენერალ ხოაკინ კრესპოს შეიარაღებული ჩარევის ზეწოლის შედეგად, იგი თანამდებობიდან გადადგა 1892 წლის 17 ივნისს. 

### საგარეო საქმეთა მინისტრი
ანდუესა გადასახლებაში წავიდა და 1898 წლამდე, კრესპოს გარდაცვალებამდე, არ დაბრუნებულა.  ის 1899 წლიდან 1900 წლამდე, სიპრიანო კასტროს მთავრობაში საგარეო საქმეთა მინისტრად მსახურობდა.

## პირადი ცხოვრება
დაიბადა 1846 წლის 6 თებერვალს გუანარეში, პორტუგესის შტატში, რაიმუნდო ანდუესასა და კაროლინა პალასიოს ვაჟი. ვენესუელის პრეზიდენტის, ვიქტორინო მარკეს ბუსტილოსის ბიძაშვილი.

პალასიო დაქორწინებული იყო იზაბელ გონსალეს ესტევესზე, რომელიც 1890 წლიდან 1892 წლამდე ვენესუელას პირველი ლედის თანამდებობას იკავებდა.

იგი გარდაიცვალა კარაკასში, 1900 წლის 17 აგვისტოს და დაკრძალეს ქალაქის სამხრეთის საერთო სასაფლაოზე.

File:Isabel González Esteves de Andueza Palacio.jpg|იზაბელ გონსალეს ესტევესი
File:Angel custodio.Cementerio General del Sur. Caracas.jpg|საფლავი

## რესურსები ინტერნეტში
*Raimundo Andueza Palacio (Biografías Globovisión) - YouTube
*El futuro presidente, artículo de Jimeno Hernández - El Universal

## სქოლიო
კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:ვენესუელის პრეზიდენტები
კატეგორია:პოლიტიკოსები
კატეგორია:ვენესუელის პოლიტიკა
კატეგორია:ვენესუელის საგარეო საქმეთა მინისტრები
ხოსე ხილ ფორტოული

**ხოსე ხილ ფორტოული** ( დ. 25 ნოემბერი, 1861, ბარკისიმეტო — გ. 15 ივნისი, 1943, კარაკასი) — ვენესუელელი მწერალი, ისტორიკოსი და პოლიტიკოსი, რომელიც მცირე ხნით მსახურობდა ვენესუელის პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლად. როგორც პოლიტოლოგი და იურისტი, იგი მჭიდროდ არის დაკავშირებული ვენესუელური პოზიტივიზმის მოძრაობასთან. იგი იყო დიქტატორ ხუან ვისენტე გომესის მოკავშირე და მხარს უჭერდა მის რეჟიმს როგორც პოლიტიკურად, ისე თავის სოციალურ და ისტორიულ ნაშრომებში.1913 წელს ფორტული დაინიშნა ვენესუელის დროებით პრეზიდენტად და ამ თანამდებობაზე ერთ წელზე ნაკლები დროის განმავლობაში მსახურობდა.

## სქოლიო
ჰუბერტ ლანგე

**ჰუბერტ ლანგე** (; დ. 1518 — გ. 30 სექტემბერი, 1581) — ფრანგი და გერმანელი დიპლომატი და პოლიტიკოსი; წარმოშობით — ფრანგი.

## ბიოგრაფია
ჰუბერტ ლანგე დაიბადა 1518 წელს ქალაქ ვიტოში (საფრანგეთი, ბურგუნდიის რეგიონი). განათლება პუატიეს უნივერსიტეტში მიიღო, სადაც იურიდიულ ფაკულტეტზე სამართალს სწავლობდა, თუმცა ასევე აინტერესებდა თეოლოგია, ისტორია, მეცნიერება და პოლიტოლოგია. მოგვიანებით ის ლექციებს უსმენდა პადუისა და ბოლონიის უნივერსიტეტებში; ბევრს მოგზაურობდა იტალიასა და ესპანეთში.

გადავიდა პროტესტანტიზმზე და მას შემდეგ გერმანიაში დასახლდა. 1560 წლიდან პარიზში საქსონიის კურფიურსტ ავგუსტუსის დიპლომატიური აგენტის მოვალეობას ასრულებდა.

კათოლიკეების მიერ მოწყობილი ბართლომეს ღამის მასობრივი ჟლეტის შემდეგ, ჰუბერტ ლანგემ დატოვა პარიზი და ავსტრიის კარზე ავგუსტუსის ელჩად დაინიშნა.

სიცოცხლის ბოლო წლები ჰუბერტ ლანგემ ნიდერლანდებში გაატარა.

1568 წელს გამოქვეყნდა მისი ნაშრომი „Historica descriptio susceptae a Caesarea Majestato executionis Augusto Saxon, et septemviro duce contra S. Rom. Imp. rebelles“; მალევე ეს წიგნი გერმანულ ენაზეც გამოიცა.

დიდ ისტორიულ ფასეულობას ფლობს ლანგეს წერილები, რომლებშიც პოლიტიკური ცნობების სიმდიდრე შერწყმულია ზუსტ კრიტიკულ შენიშვნებთან; ისინი პირველად საფრანგეთის დედაქალაქში 1699 წელს გამოიცა სათაურით: „Arcana seculi decimi sexti“ და ა.შ. ლანგეს ასევე მიაწერენ ტრაქტატის ავტორობას, რომელიც 1579 წელს იქნა გამოქვეყნებული „Vindiciae contra tyrannos“ („შურისძიება ტირანების წინააღმდეგ“).

ჰუბერტ ლანგე გარდაიცვალა 1581 წლის 30 სექტემბერს ქალაქ ანტვერპენში.

## ლიტერატურა
*Béatrice Nicollier-de Weck. Hubert Languet (1518–1519). Un réseau politique international de Melanchthon à Guillaume d'Orange (= Travaux d’humanisme et renaissance. Bd. 293). Droz, Genf 1995, ISBN 2-600-00096-8.
*Béatrice Nicollier-de Weck. „Es gibt keinen tugendhaften Herrscher mehr auf der Welt.“ Hubert Languet, ein Franzose im Dienst Kurfürst Augusts von Sachsen. In: Dirk Syndram (Hrsg.). Luther und die Fürsten. Selbstdarstellung und Selbstverständnis des Herrschers im Zeitalter der Reformation. Nationale Sonderausstellung im Rahmen der Lutherdekade, Aufsatzband. Beiträge zur wissenschaftlichen Tagung vom 29. bis 31. Mai 2014 auf Schloss Hartenfels in Torgau und im Residenzschloss Dresden. Sandstein, Dresden 2015, ISBN 978-3-95498-159-5, S. 201–208.

## რესურსები ინტერნეტში
* Languet, Hubert // Encyclopædia Britannica, 1911 .

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ფრანგი დიპლომატები
პუატიეს უნივერსიტეტი

**პუატიეს უნივერსიტეტი** () — საფრანგეთის ერთ-ერთი უძველესი საჯარო უნივერსიტეტი პუატიეში. 2011 წლის მონაცემებით, მის 7 ფაკულტეტზე თითქმის 23 ათასი ადამიანი სწავლობდა.

## ისტორია
უნივერსიტეტი დაარსდა 1431 წელს რომის პაპ ევგენი IV-ის მიერ და მის მიერვე საჩუქრად გადაეცა საფრანგეთის მეფე შარლ VII-ს. უნივერსიტეტის მოღვაწეობის დასაწყისში აქ ისწავლებოდა თეოლოგია, კანონიკური და სამოქალაქო სამართალი, მედიცინა და ხელოვნება.

XVI საუკუნეში პუატიეს უნივერსიტეტმა ევროპული აღიარება მოიპოვა და პოპულარობით მეორე გახდა პარიზის უნივერსიტეტის (სორბონის) შემდეგ. სტუდენტთა რაოდენობა 4000 ადამიანს აღწევდა.

საფრანგეთის დიდი რევოლუციის დროს უნივერსიტეტი დაიხურა და ძლიერ დაზიანდა. მან მუშაობა მხოლოდ 1896 წელს განაახლა.

პუატიეს უნივერსიტეტში სწავლობდნენ ისეთი გამოჩენილი ადამიანები, როგორებიც იყვნენ: ფრენსის ბეკონი, ჟოაშენ დიუ ბელე, ბარნაბე ბრისონი, ფრანსუა ვიეტი, დეკარტი, ფრანსუა რაბლე, ონეზიმ რეკლიუ და სხვები.

## სტრუქტურა
ამჟამად მის შემადგენლობაში შედის 6 ინსტიტუტი, 2 უმაღლესი საინჟინრო სკოლა (პუატიეს ეროვნული უმაღლესი საინჟინრო სკოლა — ENSIP) და ეკონომიკისა და მენეჯმენტის უმაღლესი სკოლა. მომზადება მიმდინარეობს 7 ფაკულტეტზე შემდეგი მიმართულებებით:

*სამართლისა და საზოგადოებრივი მეცნიერებები
*ეკონომიკა
*საბუნებისმეტყველო მეცნიერებების საფუძვლები და გამოყენება
*ლიტერატურა და ლინგვისტიკა
*ჰუმანიტარული მეცნიერებები და ხელოვნება
*სპორტული მეცნიერებები
*მედიცინა და ფარმაკოლოგია

## რესურსები ინტერნეტში
* Сайт университета Пуатье

კატეგორია:საფრანგეთის უნივერსიტეტები
კატეგორია:უნივერსიტეტები ანბანის მიხედვით
ანტონიო ხოსე დე ალმეიდა

**ანტონიო ხოსე დე ალმეიდა** (დ.27 ივლისი 1866 – გ.31 ოქტომბერი 1929) — პორტუგალიელი პოლიტიკოსი, რომელიც პორტუგალიის პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა 1919–1923 წლებში. იგი ასევე მსახურობდა ქვეყნის პრემიერ-მინისტრად 1916–1917 წლებში. ის იყო პორტუგალიის პირველი რესპუბლიკის ერთადერთი პრეზიდენტი, რომელმაც სრული საპრეზიდენტო ვადა მოიხადა.

## ადრეული კარიერა
–1904 წლებში. ეს პორტრეტი მოგვიანებით მან აირჩია თავის ოფიციალურ პორტრეტად.]]

დაიბადა პენაკოვაში ხოსე ანტონიო დე ალმეიდასა და მისი მეუღლის მარია რიტა დას ნევეს ოჯახში, ალმეიდა სწავლობდა მედიცინას კოიმბრას უნივერსიტეტში და გახდა ექიმი.
შინაგან საქმეთა მინისტრად მუშაობის დროს, 1911 წელს, მან დააარსა ლისაბონის უნივერსიტეტი და პორტუს უნივერსიტეტი. ის იყო ერთ-ერთი ყველაზე მჭევრმეტყველი რესპუბლიკელი ტრიბუნი და 1910 წლის 5 ოქტომბრის რევოლუციის შემდეგ, შინაგან საქმეთა მინისტრის[2] რანგში ხელმძღვანელობდა პორტუგალიის რესპუბლიკური პარტიის ზომიერ ფრთას, რომელიც აფონსო კოსტას ეწინააღმდეგებოდა. ზომიერმა პარტიამ მანუელ დე არიაგა პრეზიდენტად 1911 წლის 24 აგვისტოს აირჩია, რითაც აფონსო კოსტას კანდიდატი, ბერნარდინო მაჩადო დაამარცხა.

ანტონიუ ხოსე დე ალმედამ დააარსა საკუთარი პარტია, „ევოლუციონისტთა პარტია“. 1916 წლის 12 ივნისს ის გახდა ფინანსთა მინისტრი და, ამავდროულად, პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრი. მოგვიანებით, 1919 წელს, როგორც ევოლუციონისტური პარტია, ასევე რესპუბლიკური კავშირი, მანუელ დე ბრიტო კამაჩოს პარტია, გაერთიანდნენ და ჩამოაყალიბეს ახალი რესპუბლიკური ლიბერალური პარტია, რომელმაც საკანონმდებლო არჩევნებში გამარჯვება მოიპოვა.

## პრეზიდენტობა
1919 წლის 6 აგვისტოს ანტონიო ხოსე დე ალმეიდა რესპუბლიკის მე-6 პრეზიდენტად აირჩიეს და იყო პირველი რესპუბლიკის ერთადერთი პრეზიდენტი, რომელმაც სრული ოთხწლიანი მანდატი დაასრულა.
ის რეჟიმის უდიდესი პოლიტიკური არასტაბილურობის წინაშე აღმოჩნდა და თითქმის თანამდებობიდან გადადგა.
იგი ასევე დაამახსოვრდათ 1922 წელს ბრაზილიაში ვიზიტით, რომელიც პორტუგალიასგან ამ ქვეყნის დამოუკიდებლობის ასი წლისთავს ეძღვნებოდა, სადაც იგი ბრწყინვალე ორატორად იყო ცნობილი.

## პირადი ცხოვრება
ის 1910 წლის 14 დეკემბერს დაქორწინდა მარია ჯოანა დე მორაიშ პერდიგაო კეიროგაზე, იაკინ ხოსე პერდიგაო კეიროგას (დაიბადა ევორაში) ქალიშვილზე. 1911 წლის 27 დეკემბერს მათ შეეძინათ ერთადერთი ქალიშვილი მარია ტერეზა კეიროგა დე ალმეიდა, რომელიც დაქორწინდა ექიმ ჯულიო გომეს და კუნა დე აბრეუზე.

## სქოლიო
კატეგორია:პრეზიდენტები
კატეგორია:პოლიტიკოსები
კატეგორია:პორტუგალიის პრეზიდენტები
კატეგორია:პორტუგალიის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:პორტუგალიის პოლიტიკა
ბარნაბე ბრისონი

200px|მინი|De Verborum… ტიტულოვანი ფურცელი (მაგდებურგი, 1743)
**ბარნაბე ბრისონი** (; დ. 1531, ფონტენე-ლე-კონტი — გ. 15 ნოემბერი, 1591, პარიზი) — ფრანგი იურისტი და სახელმწიფო მოღვაწე, პარიზის პარლამენტის პრეზიდენტი.

## ბიოგრაფია
ბარნაბე ბრისონი დაიბადა 1531 წელს ქალაქ ფონტენე-ლე-კონტში (პუატუ), სამეფო არმიის ლეიტენანტის ოჯახში. იგი სამართალს ორლეანის, ბურჟისა და პუატიეს უნივერსიტეტებში სწავლობდა. 1553-1556 წლებში ბრისონი პარიზში გადავიდა, სადაც საადვოკატო პრაქტიკა დაიწყო. საკუთარი ცოდნისა და ორატორული ნიჭის წყალობით, მან მალევე მოიპოვა ფართო აღიარება.

1575 წელს ბრისონმა გიიომ დე პიბრაკისგან შეისყიდა და დაიკავა პარიზის პარლამენტის გენერალური ადვოკატის თანამდებობა. გარკვეული პერიოდის შემდეგ, მეფე ანრი III-მ, რომელიც ბრისონის მიმართ კეთილგანწყობით გამოირჩეოდა, იგი სახელმწიფო მრჩევლად, ხოლო 1588 წელს — პარიზის პარლამენტის მეექვსე პრეზიდენტად დანიშნა. 1580-დან 1588 წლამდე ბრისონი ხელმძღვანელობდა რამდენიმე დიპლომატიურ მისიას, რომლებიც მეფემ მეზობელ მონარქებთან, მათ შორის ელისაბედ I-ის კარზე გაგზავნა.

პარიზიდან „ბარიკადების დღეს“ ანრი III-ის გაქცევის შემდეგ, ბრისონი საფრანგეთის დედაქალაქში დარჩა. აშილ დე არლეს დაპატიმრების შემდეგ, რომელიც ლიგისტებისადმი წინააღმდეგობის გაწევას ცდილობდა, იგი პარლამენტის პირველ პრეზიდენტად დაინიშნა.

### გარდაცვალება 
1591 წლის 15 ნოემბერს, მართლმსაჯულების სასახლისკენ მიმავალ გზაზე, ბარნაბე ბრისონი „ლიგის“ წევრებმა დააკავეს, რომლებიც პრეზიდენტს ანრი IV-ის პარტიისადმი სიმპათიაში ადანაშაულებდნენ.

*ბრისონი მოხსენიებულია საფრანგეთის რელიგიური ომების ეპოქისადმი მიძღვნილ ბევრ მხატვრულ ნაწარმოებში: ალექსანდრე დიუმას „ორმოცდახუთი“, ჰაინრიხ მანის „მეფე ანრი IV-ის მოწიფულობის წლები“ და ა.შ.

*ბარნაბე ბრისონი ცნობილი ფრანგი მათემატიკოსის, ფრანსუა ვიეტის ნათესავი იყო.

## რესურსები ინტერნეტში
* De Verborum Quae ad Jus Civile Pertinent Significatione
* De regio Persarum principatu libri tres

## სქოლიო
კატეგორია:ფრანგი იურისტები
კატეგორია:სახელმწიფო მოღვაწეები ქვეყნების მიხედვით
იოჰან ფერიე

**იოჰან ფერიე** ( დ. 12 მაისი, 1910 — გ. 4 იანვარი, 2010) — სურინამელი პოლიტიკოსი. სურინამის პირველი პრეზიდენტი 1975 წლიდან 1980 წლამდე. იგი ასევე იყო ქვეყნის უკანასკნელი გენერალ-გუბერნატორი დამოუკიდებლობამდე, მსახურობდა რა 1968 წლიდან 1975 წლამდე, სანამ 1975 წელს ნიდერლანდების სამეფოსგან დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ პირველი პრეზიდენტი გახდებოდა; იგი ასევე მსახურობდა მეხუთე პრემიერ-მინისტრად 1955 წლიდან 1958 წლამდე.

1999 წელს იგი დასახელდა სურინამის მეოცე საუკუნის ყველაზე მნიშვნელოვან პოლიტიკოსად.

## ადრეული ცხოვრება
ფერიერი დაიბადა 1910 წელს სურინამის უდიდეს ქალაქსა და დედაქალაქში, პარამარიბოში.

## პოლიტიკა
200px|მინი|მარცხნივ|იოჰან ფერიერი (1955)
1946 წელს ფერიერი იყო სურინამის ეროვნული პარტიის ერთ-ერთი დამფუძნებელი წევრი.  ფერიერი იყო ეროვნული საბჭოს წევრი 1946 წლიდან 1948 წლამდე. როდესაც დაბრუნდა სურინამში, რომელიც იმ დროისთვის ნიდერლანდების სამეფოს ფარგლებში ავტონომიური ქვეყანა გახდა, მან განაგრძო სწავლა და კარიერა განათლების სფეროში. მან ასევე გარკვეული დრო გაატარა სურინამის განათლების სამსახურის ხელმძღვანელად. დეზი ბაუტერსეს 1980 წლის სახელმწიფო გადატრიალებამ აიძულა ფერიერი, ექვსი თვის განმავლობაში გადამდგარიყო.

პრემიერ-მინისტრი ჰენკ ჩინ ა სენი გახდა ფერიერის მემკვიდრე პრეზიდენტის თანამდებობაზე. 1980 წლის 3 სექტემბერს ჩინ ა სენმა ფერიერი დააჯილდოვა ყვითელი ვარსკვლავის საპატიო ორდენის დიდი ლენტით. მისი მეუღლე ასევე გახდა პალმის საპატიო ორდენის დიდი ოფიცერი.

## შემდგომი ცხოვრება
200px|მინი|მარცხნივ|იოჰან ფერიერი (2009)
ამის შემდეგ ფერიერი თავის ნათესავებთან ერთად საცხოვრებლად ნიდერლანდებში გაემგზავრა. იგი მათთან ერთად ცხოვრობდა უგსტგესტში. 1986 წელს გამოიცა ილუსტრირებული წიგნი „ანანსის დიდი წიგნი“ (Het Grote Anansi Boek), ნონი ლიხტველდის ილუსტრაციებით. ორიგინალური გამოცემა მონოქრომული იყო. 2010 წელს ის ხელახლა გამოიცა ფერებში.

## გარდაცვალება
ფერიერი გარდაიცვალა გულის უკმარისობით უგსტგესტში, საკუთარ სახლში ძილის დროს, 99 წლის ასაკში. მისი ცხედარი 2010 წლის 4 იანვარს, დილის საათებში იპოვეს.

ნიდერლანდების დედოფალმა ბეატრიქსმა პატივი მიაგო მის ხსოვნას.  პრემიერ-მინისტრმა იან პეტერ ბალკენენდემ თქვა, რომ ფერიერი იყო „ავტორიტეტული და ბრძენი სახელმწიფო მოღვაწე“.

## იოჰან ფერიერის ფონდი
2010 წლის 12 მაისს, იმ დღეს, როდესაც ფერიერს 100 წელი შეუსრულდებოდა, ოფიციალურად დაარსდა იოჰან ფერიერის ფონდი. ფონდი ცდილობს გაჰყვეს მის გზას საგანმანათლებლო და კულტურული მიზნების მქონე სურინამული პროექტების მხარდაჭერით. იოჰან ფერიერის ფონდი მისი ქალიშვილის, ჯოან ფერიერის ინიციატივაა, რომელმაც ფონდის პრეზენტაცია პირველად მამის თანდასწრებით 2009 წლის სექტემბერში გამართა.

## იხილეთ აგრეთვე
*სურინამის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
*  Official website of the Johan Ferrier Fonds 
*  Official Parliamentary Biography 

## სქოლიო
კატეგორია:გარდაცვლილი 2010
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:სურინამის პრეზიდენტები
კენეთ ეჯუორთი

**კენეტ ესექს ეჯუორთი** (; დ. 28 თებერვალი, 1880, სტრიტი, ვესტმითის საგრაფო, ირლანდია — გ. 10 ოქტომბერი, 1972, დუბლინი, ირლანდია) — ირლანდიელი ასტრონომი, ეკონომისტი და ინჟინერი. 

იგი ცნობილია იმით, რომ 1940-იან წლებში, ჯერარდ კოიპერამდე ათი წლით ადრე, წამოაყენა მოსაზრება ნეპტუნის ორბიტის მიღმა ყინულოვანი სხეულების დისკის არსებობის შესახებ. შემდგომმა დაკვირვებებმა დაადასტურა ეჯუორთის ჰიპოთეზა. ეს სარტყელი ამჟამად ცნობილია როგორც ეჯუორთ-კოიპერის სარტყელი (ან უბრალოდ კოიპერის სარტყელი).

კენეთ ეჯუორთი დაიბადა 1880 წლის 28 თებერვალს სტრიტზე, ვესტმითის საგრაფოში, სადაც მისმა ბიძამ ააშენა ობსერვატორია. დიდ ბრიტანეთში სწავლის შემდეგ, ეჯუორთი ჩადგა სამხედრო სამსახურში. ის მსახურობდა პირველ მსოფლიო ომში და მიიღო პოდპოლკოვნიკის წოდება. 1930-იან წლებში ირლანდიაში დაბრუნებული ეჯუორთი გახდა როგორც საერთაშორისო ეკონომისტი, ასევე პლანეტარული ასტრონომი.

1938 წელს მან სწორად აღნიშნა, რომ პლუტონი შესაძლოა საკმარისად დიდი არ იყოს სრულფასოვანი პლანეტისთვის. 1943 და 1949 წლების ნაშრომებში მან წამოაყენა ჰიპოთეზა მზის სისტემის კიდეზე ციური სხეულების გროვის არსებობის შესახებ, რომლებიც ძალიან ბნელია მათი დაკვირვებისთვის.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
*მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (3487) ეჯუორთი;
*პლუტონის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს ეჯუორთი.

## სქოლიო
კატეგორია:ირლანდიელი ასტრონომები
კუაუტეპეკის მუნიციპალიტეტი

**კუაუტეპეკის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 17,024 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 12.6 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 315.04 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 54 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1837 წლის 27 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია კუაუტეპეკი. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „არწივის ბორცვზე“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12025.

## იხილეთ აგრეთვე
*გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები
ნათხემის ლიპონეიროციტომა

[მინი|ნათხემის ლიპონეიროციტომა. [მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T1 რეჟიმში.]]
**ნათხემის ლიპონეიროციტომა** (ასევე ცნობილი, როგორც **ნათხემის ნეიროლიპოციტომა**) —  ნათხემის კეთილთვისებიანი სიმსივნე, რომელიც შეიცავს ნეიროციტულ უჯრედებს დიდი რაოდენობით ლიპიდით (საიდანაც მოდის დაავადების სახელი). კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომებსა (თავის ტკივილი, ღებინება, გულისრევა, გულყრა, ცნობიერების დათრგუნვა) და ნათხემის დაზიანების ნიშნებს (მაგ. ატაქსია). აღსანიშნავია, რომ ლიპონეიროციტომების მცირე ნაწილი (20%) ასევე შეიძლება განვითარდეს თავის ტვინის ნახევარსფეროებში ან პარკუჭებში. საჭიროების შემთხვევაში შესაძლებელია სიმსივნის ნეიროქირურგიული რეზექცია ან/და რადიაციული თერაპიის ჩატარება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Cerebellar liponeurocytoma - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
ჟიულ ალბერ ვეიდენბოსი

**ჟიულ ალბერ ვეიდენბოსი** ( დ. 2 მაისი, 1941 — გ. 30 აპრილი, 2025) — სურინამელი პოლიტიკოსი, რომელიც მსახურობდა სურინამის პრეზიდენტად 1996 წლიდან 2000 წლამდე და პრემიერ-მინისტრად 1987 წლიდან 1988 წლამდე.

## ცხოვრება და კარიერა
ვეიდენბოსი დაიბადა პარამარიბოში 1941 წლის 2 მაისს. იგი იყო პროფკავშირებისა და ახალგაზრდული ლიდერი და მუშაობდა პორტში საბაჟო ოფიცრად. მან შეისწავლა პოლიტიკური მეცნიერებები და საჯარო ადმინისტრირება ამსტერდამის უნივერსიტეტში. 1975 წელს მან გამოაქვეყნა ბუკლეტი სახელწოდებით Schets Surinaamse Republiek Eigen Stijl (სურინამის რესპუბლიკის ესკიზი საკუთარ სტილში), რომელშიც იგი მოუწოდებდა მრავალი საბჭოსგან შემდგარი მთავრობის ჩამოყალიბებისა და პრეზიდენტისთვის ფართო უფლებამოსილების მინიჭებისკენ.

იგი იყო ეროვნული დემოკრატიული პარტიის წევრი, რომელიც 1980-იან წლებში სურინამში აბსოლუტურ ძალაუფლებას ფლობდა. 1987 წლის 13 თებერვლიდან იგი იყო სურინამის პრემიერ-მინისტრი და პარალელურად ეკავა შინაგან საქმეთა, იუსტიციისა და საგარეო საქმეთა მინისტრების თანამდებობები. იგი პრემიერ-მინისტრად მსახურობდა 1988 წლის 26 იანვრამდე,

1996 წლიდან 2000 წლამდე იგი იყო სურინამის პრეზიდენტი. მისი კაბინეტი ხასიათდებოდა სამთავრობო ცვლილებების დიდი რაოდენობით. მისი ადმინისტრაციის დროს ასევე აშენდა ხიდი მდინარე სურინამზე, რომელსაც მოგვიანებით მისი სახელი ეწოდა.

ვეიდენბოსი გარდაიცვალა პარამარიბოში 2025 წლის 30 აპრილს, 83 წლის ასაკში.

## იხილეთ აგრეთვე
*ვენესუელის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1941
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:ვენესუელის პრეზიდენტები
დურალური არტერიოვენური ფისტულა

მინი|დურალური არტერიოვენური ფისტულა
**დურალური არტერიოვენური ფისტულა** (ინგ. **Dural arteriovenous fistula** (**dAVF**)) — ანომალიური კავშირი (ფისტულა) მენინგეალურ არტერიასა და მენინგეალურ ვენას ან დურალურ (მაგარი გარსის) ვენურ სინუსს შორის. dAVF უმეტესად წარმოიქმნება ტრავმის ან ნეიროქირურგიული ოპერაციის შემდეგ. კლინიკური გამოვლინებები დამოკიდებულია ფისტულას მდებარეობაზე, თუმცა, ძირითადი სიმპტომებია პულსირებადი ტინიტუსი, თავის ტვინის ნერვების დამბლა, გულყრა, მომატებული ქალასშიგა წნევა, ფოკალური ნევროლოგიური დეფიციტები. დიაგნოზის დასმა ხდება რადიოლოგიური კვლევების (მაგნიტურ-რეზონანსული ანგიოგრაფია (MRA), კომპიუტერულ-ტომოგრაფიული ანგიოგრაფია (MRA)) საფუძველზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Dural arteriovenous fistula - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
მიტოქონდრიული ნეიროგასტროინტესტინალური ენცეფალოპათიის სინდრომი

[მინი|მიტოქონდრიული ნეიროგასტროინტესტინალური ენცეფალოპათიის სინდრომის მქონე პაციენტის თავის ტვინის [მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება FLAIR რეჟიმში. აღინიშნება პათოლოგიური კერები თავის ტვინის თეთრ ნივთიერებაში ორმხრივად (ბილატერალურად).]]
**მიტოქონდრიული ნეიროგასტროინტესტინალური ენცეფალოპათიის სინდრომი** (ინგ. **Mitochondrial neurogastrointestinal encephalopathy syndrome** (**MNGIE**). ასევე ცნობილი, როგორც **მიტოქონდრიული ნეიროგასტროინტესტინალური ენცეფალომიოპათია**) — მულტისისტემური მიტოქონდრიული გენეტიკური დაავადება, გამოწვეული TYMP გენის აუტოსომურ-რეცესიული მუტაციით. TYMP გენი აკოდირებს თიმიდინ ფოსფორილაზას, რისი ნაკლებობის დროსაც გროვდება თიმიდინური ნუკლეოზიდები, რაც ტოქსიკურია მიტოქონდრიული დნმ-სთვის. MNGIE-ს დროს აღინიშნება პათოლოგიური კერები თავის ტვინის თეთრ ნივთიერებაში (ლეიკოენცეფალოპათია), მეგაკოლონი, დივერტიკულიტი, ციროზი, პანკრეატიტი. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს სმენის დაქვეითებას, პერიფერიულ ნეიროპათიას, მიოპათიას, ოფთალმოპლეგიას (თვალის მამოძრავებელი კუნთების დამბლა), პტოზს, ბადურას დეგენერაციას, დისფაგიას, მუცლის ტკივილს, გულისრევას, ღებინებას, დიარეას, გასტრო-ეზოფაგურ რეფლუქსს, მალაბსორბციას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Mitochondrial neurogastrointestinal encephalomyopathy - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
კატეგორია:საჭმლის მომნელებელი სისტემის დაავადებები
კატეგორია:გენეტიკური დაავადებები
თავის ტვინის გლიომატოზი

[მინი|თავის ტვინის გლიომატოზი. [მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება FLAIR რეჟიმში.]]
**თავის ტვინის გლიომატოზი** (ლათ. **Gliomatosis cerebri** (**GC**)) — თავის ტვინის გლიური უჯრედების სიმსივნის ტიპი, რომელიც ხასიათდება დიფუზური გავრცელებითა და თავის ტვინის ქსოვილის დიდი ნაწილის (სულ მცირე 3 წილის) ინფილტრაციით. ზოგიერთი მოსაზრებით, GC გამოიყოფა არა როგორც სიმსივნის ტიპი, არამედ სიმსივნის გავრცელების ხასიათი. მკურნალობა მოიცავს როგორც რადიოთერაპიას, ისე ქიმიოთერაპიას, თუმცა, თავის ტვინის გლიომატოზი ხასიათდება მაღალი სიკვდილიანობით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Gliomatosis cerebri - Radiopaedia
* Bruna, J., & Velasco, R. (2010). Gliomatosis cerebri. *Neurología (English Edition), 25*(3), 143–147. 

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
დიფუზური ლეპტომენინგეალური გლიონეირონული სიმსივნე

[მინი|დიფუზური ლეპტომენინგეალური გლიონეირონული სიმსივნე. [მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T1 რეჟიმში, კონტრასტით. აღინიშნება მენინგეალური გარსის გასქელება და პათოლოგიური სიგნალი (განსაკუთრებით ტვინის ღეროს გარშემო) და ჰიდროცეფალია.]]
**დიფუზური ლეპტომენინგეალური გლიონეირონული სიმსივნე** (ინგ. **Diffuse leptomeningeal glioneuronal tumor** (**DLGNT)**) — ცენტრალური ნერვული სისტემის იშვიათი სიმსივნე. დაავადების ზუსტი გამომწვევი მიზეზი უცნობია, თუმცა, აღინიშნება თავის ტვინის მფარავი მენინგეალური გარსის გასქელება და პათოლოგიური სიგნალი რადიოლოგიურ კვლევებზე, განსაკუთრებით ბაზალური ცისტერნების გარშემო. გარდა ამისა, ზოგჯერ ვლინდება მრავლობითი სუბპიალური (თავის ტვინის რბილი გარსის ქვეშმდებარე) კისტები, რომლებიც სავარაუდოდ წარმოადგენს პერივასკულური (ვირშოუ-რობინის) სივრცეების გაფართოებებს. DLGNT უმეტესად ასოცირებულია ჰიდროცეფალიასთან და, შესაბამისად, ვლინდება მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომები (თავის ტკივილი, გულყრა, გულისრევა, ღებინება, ცნობიერების დათრგუნვა). გარდა ამისა, დაავადების კლინიკური მახასიათებელია თავის ტვინის ნერვების დეფიციტის სიმპტომები, ატაქსია და ფოკალური ნევროლოგიური გამოვლინებები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Diffuse leptomeningeal glioneuronal tumor - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
პილოციტური ასტროციტომა

[მინი|ტვინის ღეროს პილოციტური ასტროციტომა. [მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T1 რეჟიმში, კონტრასტით. აღინიშნება დიდი ზომის კისტური წარმონაქმნი პერიფერიულად მდებარე მყარი ნაწილით, კონტრასტის ჩართვით.]]
**პილოციტური ასტროციტომა** (ასევე ცნობილი, როგორც **იუვენილური პილოციტური ასტროციტომა**) — თავის ტვინის კეთილთვისებიანი ასტროციტული სიმსივნე, რომელიც უმეტესად ვითარდება 20 წლამდე პაციენტების ნათხემში. ნათხემის შემდეგ ეს სიმსივნე ყველაზე ხშირად მოიცავს მხედველობის ნერვსა და ტვინის ღეროს. სიმსივნურ უჯრედებს ჰისტოლოგიურად ახასიათებს თმის მსგავსი წანაზარდები, საიდანაც მოდის სიმსივნის სახელი ("პილოციტური"), რადიოლოგიურად კი პილოციტური ასტროციტომა ხასიათდება დიდი ზომის კისტური კომპონენტითა და პერიფერიულად მდებარე მყარი ნაწილით, რომელსაც ახასიათებს კონტრასტის ჩართვა. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომებს (თავის ტკივილი, გულისრევა, ღებინება, ცნობიერების დათრგუნვა, გულყრა), ატაქსიას, მხედველობის დარღვევებსა და ფოკალურ ნევროლოგიურ სიმპტომებს, გამომდინარე სიმსივნის მდებარეობიდან. აღსანიშნავია, რომ მეტი აგრესიულობით ხასიათდება პილოციტური ასტროციტომის ქვეტიპი - პილომიქსოიდური ასტროციტომა. არსებობს მტკიცე კავშირი ნეიროფიბრომატოზი ტიპი 1-სა და პილოციტურ ასტროციტომას შორის.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Pilocytic astrocytoma - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
ლიუბოვ იაკირი

**ლიუბოვ იაკირი** (ქალიშვილობის გვარი კოგანი; დ. 24 სექტემბერი, 1922, კიევი — გ. 6 ოქტომბერი, 2013, კიევი) — საბჭოთა მოჭადრაკე, სსრკ-ის სპორტის ოსტატი (1963). სსრკ-ის გუნდური პირველობის პრიზიორი (1959), უკრაინის სსრ-ის ექვსგზის ჩემპიონი (1947, 1948, 1951, 1952, 1953, 1954) და საქართველოს სსრ-ის ჩემპიონი ჭადრაკში (1952).

## ბიოგრაფია 
ლიუბოვ იაკირი დაიბადა 1922 წლის 24 სექტემბერს კიევში, იეზეკილ კოგანის ოჯახში. მამამისი იყო მათემატიკის სახელმძღვანელოების ავტორი (ფსევდონიმით კ. ო. განი), რომელიც 1941 წელს კიევის დაცვისას დაიღუპა. იგი მუშაობდა ინჟინერ-ტექნოლოგად ქარხანა „წითელ ექსკავატორში“, სადაც ხელმძღვანელობდა საჭადრაკო სექციას უსინათლოებისა და მცირემხედველთათვის. იქვე გაიცნო თავისი მეუღლე, არნოლდ იაკირი. მათი ქალიშვილი, ინა, ფილოლოგი და მთარგმნელი გახდა. თავისი კარიერის განმავლობაში იაკირმა 250-ზე მეტ ტურნირში მიიღო მონაწილეობა და ხშირად იკავებდა საპრიზო ადგილებს. მეგობრობდა ისეთ ცნობილ მოჭადრაკეებთან, როგორებიც იყვნენ ეფიმ გელერი, დავით ბრონშტეინი და ისააკ ლიპნიცკი.  იგი იყო უკრაინის სსრ-ის ექვსგზის ჩემპიონი და რეკორდსმენი უკრაინის ჩემპიონის ტიტულების რაოდენობით. 1959 წელს სსრკ-ის ხალხთა მე-2 სპარტაკიადაზე უკრაინის ნაკრების შემადგენლობაში მოიპოვა მესამე ადგილი.

2013 წელს კიევში ჩატარდა ლიუბოვ იაკირის თასი. იგი გარდაიცვალა 2013 წლის 6 ოქტომბერს. გარდაცვალებამდე იგი ითვლებოდა მსოფლიოს უხუცეს პროფესიონალ მოჭადრაკე ქალად.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ლიუბოვ იაკირი — ჭადრაკის დედოფალი 
* ნ. ფუზიკი: ლიუბოვ იაკირი. ცხოვრება და ბედი

კატეგორია:საბჭოთა მოჭადრაკეები
კატეგორია:უკრაინელი მოჭადრაკეები
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი 2013
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
სუბეპენდიმალური გიგანტურუჯრედოვანი ასტროციტომა

მინი|სუბეპენდიმალური გიგანტურუჯრედოვანი ასტროციტომა ტუბეროზული სკლეროზის მქონე პაციენტში. მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T1 რეჟიმში, კონტრასტით.
**სუბეპენდიმალური გიგანტურუჯრედოვანი ასტროციტომა** (ინგ. **Subependymal giant cell astrocytoma** (**SEGA**)) — თავის ტვინის კეთილთვისებიანი ასტროციტული სიმსივნე, რომელიც უმეტესად ვითარდება ტუბეროზული სკლეროზის მქონე ახალგაზრდა პაციენტებში. სიმსივნე უმეტესად მდებარეობს მონროს პარკუჭთაშორის ხვრელთან ახლოს, ხასიათდება კალციფიკაციებითა და კონტრასტის ჩართვით. დაავადება უმეტესად უსიმპტომოდ მიმდინარეობს, თუმცა, იმ შემთხვევაში, თუ იწვევს ჰიდროცეფალიას, აღინიშნება მომატებული ქალასშიგა წნევის სიმპტომები (თავის ტკივილი, გულისრევა, ღებინება, გულყრა, ცნობიერების დათრგუნვა). დიაგნოზის დასასმელად გამოიყენება რადიოლოგიური კვლევები (მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება, კომპიუტერული ტომოგრაფია).

## რესურსები ინტერნეტში 
* Subependymal giant cell astrocytoma - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
ანგიოცენტრული გლიომა

მინი|ანგიოცენტრული გლიომა 4 წლის პაციენტში. მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T2 რეჟიმში.
**ანგიოცენტრული გლიომა** (ინგ. **Angiocentric glioma** (**AG**)) — თავის ტვინის ქერქის ან ქერქქვეშა კეთილთვისებიანი სიმსივნე, რომელიც იზრდება სისხლძარღვის გარშემო, საიდანაც გამომდინარეობს მისი სახელი ("ანგიოცენტრული"). დაავადება ძირითადად ვითარდება პედიატრიულ პაციენტებში და იწვევს მედიკამენტ-რეზისტენტულ ეპილეფსიას, რაც არის სიმსივნის მთავარი კლინიკური გამოვლინება, თუმცა, ასევე აღინიშნება თავის ტკივილი, მხედველობისა და მეტყველების დარღვევა, ატაქსია და ფოკალური ნევროლოგიური დეფიციტები, გამომდინარე პათოლოგიური წარმონაქმნის მდებარეობიდან. რადიოლოგიურ კვლევებზე (კომპიუტერული ტომოგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) ანგიოცენტრულ გლიომას ახასიათებს ქვეშმდებარე ხვეულის ზომაში გაზრდა და T1 რეჟიმზე ზოგჯერ ნათელი (ჰიპერინტენსიური) რკალი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Han G, Zhang J, Ma Y, Gui Q, Yin S. Clinical characteristics, treatment and prognosis of angiocentric glioma. Oncol Lett. 2020 Aug;20(2):1641-1648. doi: 10.3892/ol.2020.11723. Epub 2020 Jun 10. PMID: 32724405; PMCID: PMC7377082
* Angiocentric glioma - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
ისკატეოპან-დე-კუაუტემოკის მუნიციპალიტეტი

**ისკატეოპან-დე-კუაუტემოკის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 6,138 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 7 %-ით ნაკლებია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 212.77 კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 28.8 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1826 წელს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია ისკატეოპან-დე-კუაუტემოკი. სახელი ეწოდა ამ ადგილას აღმოჩენილი ტლატოანი კუაუტემოკის ნარჩენების გამო. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12037.

## იხილეთ აგრეთვე
*გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები
იგუალაპის მუნიციპალიტეტი

**იგუალაპის მუნიციპალიტეტი** () ― მუნიციპალიტეტი გერეროს შტატში, მექსიკის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. 2020 წლის აღწერის მიხედვით, მუნიციპალიტეტის მოსახლეობა 11,739 ადამიანს შეადგენს, რაც 2010 წლის მაჩვენებელთან შედარებით 8.5 %-ით მეტია. მუნიციპალიტეტის ფართობია 195.78	კმ². მოსახლეობის სიმჭიდროვეა 60 ადამიანი კმ²-ზე. ტერიტორია გერეროს შტატის შემადგენლობაში 1837 წლის 27 მაისს შევიდა. მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრია იგუალაპა. სახელწოდება შეიძლება ითარგმნოს როგორც „ადგილი, სადაც წყალია“. მექსიკის სტატისტიკისა და გეოგრაფიის ეროვნული ინსტიტუტის კლასიფიკაციით, მუნიციპალიტეტის კოდია 12036.

## იხილეთ აგრეთვე
*გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები

## შენიშვნა
## ბიბლიოგრაფია
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:გერეროს შტატის მუნიციპალიტეტები
მაკლირის ნაპრალები

**მაკლირის ნაპრალები** () — ნაპრალთა ჯგუფი მთვარეზე. მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში (კვადრანტებიː LQ-12, LAC-60). სახელი ეწოდა ნაპრალების მახლობლად მდებარე კრატერ მაკლირის მიხედვით (დაამტკიცა საერთაშორისო ასტრონომიულმა კავშირმა 1964 წელს). მაკლირის ნაპრალების საერთო ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია .

## სქოლიო
კატეგორია:მთვარის ნაპრალები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-12
მიხაელ მესტლინი

**მიხაელ მესტლინი** (; დ. 30 სექტემბერი, 1550, გეპინგენი, ვიურტემბერგი — გ. 20-30 ოქტომბერი, 1631, ტუბინგენი, ვიურტემბერგი) — გერმანელი ასტრონომი და მათემატიკოსი, რომელიც ცნობილია როგორც იოჰანეს კეპლერის მასწავლებელი. მან დიდი როლი ითამაშა ჰელიოცენტრული სისტემის გავრცელებაში და იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც კოპერნიკის თეორია მიიღო. მესტლინმა ასევე ჩაატარა კვლევები 1577 წლის კომეტაზე და განსაზღვრა მისი ასტრონომიული პარამეტრები. 

## ბიოგრაფია
მიხაელ მესტლინი თეოლოგიას, მათემატიკას და ასტრონომიას სწავლობდა ტიუბინგენის სემინარიაში, ტიუბინგენში, ვიურტემბერგში. მან მიიღო მაგისტრის ხარისხი 1571 წელს და გახდა ლუთერანული დიაკვანი ბაკნანგში 1576 წელს, სადაც გააგრძელა სწავლა.

1580 წელს ის გახდა მათემატიკის პროფესორი, თავდაპირველად ჰაიდელბერგის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი ტიუბინგენის უნივერსიტეტში, სადაც 1583 წლიდან 47 წლის განმავლობაში ასწავლიდა. 1582 წელს მესტლინმა დაწერა ნაშრომი, რომელიც ასტრონომიაში გასაგებ შესავალს წარმოადგენდა.

მიუხედავად იმისა, რომ თავდაპირველად ის ძირითადად პტოლემეს გეოცენტრულ სისტემას ასწავლიდა, რომელიც იმ დროს ტრადიციული იყო, მესტლინი იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც მიიღო და შემდგომში ასწავლა კოპერნიკის ჰელიოცენტრული სისტემა. იოჰანეს კეპლერი მის სტუდენტებს შორის იყო. მესტლინი ხშირად წერდა კეპლერთან მიმოწერას და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა მის მიერ კოპერნიკის სისტემის მიღებაში. გალილეო გალილეის მიერ ჰელიოცენტრიზმის იდეის მიღება ასევე დაკავშირებული იყო მესტლინის ლექციებთან.

ოქროს კვეთის პირველი ცნობილი გამოთვლა, როგორც „დაახლოებით 0.6180340“, ნაპოვნია მესტლინის მიერ კეპლერისადმი გაგზავნილ წერილში, რომელიც 1597 წლით თარიღდება.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს მესტლინი.

## სქოლიო
კატეგორია:გერმანელი ასტრონომები
კატეგორია:გერმანელი მათემატიკოსები
კარლოს ანტონიო მენდოსა

**კარლოს ანტონიო მენდოსა** (დ. 31 ოქტომბერი, 1856, პანამა — გ. 13 თებერვალი, 1916) — პანამელი პოლიტიკოსი, რომელიც 1908 და 1909 წლებში ხოსე დომინგო დე ობალდიას მთავრობაში მეორე ვიცე-პრეზიდენტი იყო. 1909 წელს პირველი ვიცე-პრეზიდენტის, ხოსე აგუსტინ არანგოს გარდაცვალების შემდეგ, იგი პრეზიდენტობის პირველი რიგის კანდიდატი გახდა. ამ სტატუსით, მენდოსა პანამის პრეზიდენტი იყო 1910 წლის 1 მარტიდან 1 ოქტომბრამდე. იგი ლიბერალურ პარტიას ეკუთვნოდა.

მენდოსა 1903 წლის რევოლუციის მონაწილე იყო და მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა პანამის კონსტიტუციის შემუშავებაში.

ეროვნულმა ასამბლეამ მენდოსა პრეზიდენტის მესამე შემცვლელად 1904–1906 წლების ვადით აირჩია.

იგი წარმოშობით  სამხედროებისა და პოლიტიკოსების ოჯახიდან იყო.

## ლიტერატურა
* Mellander, Gustavo A., Mellander, Nelly, Charles Edward Magoon: The Panama Years. Río Piedras, Puerto Rico: Editorial Plaza Mayor. ISBN 1-56328-155-4. OCLC 42970390. (1999)
* Mellander, Gustavo A., The United States in Panamanian Politics: The Intriguing Formative Years." Danville, Ill.: Interstate Publishers. OCLC 138568. (1971)

## სქოლიო
კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:პანამის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:XX საუკუნის პანამელი პოლიტიკოსები
ბრაიან მარსდენი

**ბრაიან ჯეფრი მარსდენი** (; დ. 5 აგვისტო, 1937, კემბრიჯი, ინგლისი — გ. 18 ნოემბერი, 2010, ბურლინგტონი) — ინგლისელი და ამერიკელი ასტრონომი და ასტეროიდების აღმომჩენი. მუშაობდა სმითსონის ასტროფიზიკურ ობსერვატორიაში კემბრიჯში, მასაჩუსეტსი და იყო მცირე პლანეტების ცენტრის დირექტორი 1978-2006 წლებში.

## ბიოგრაფია
ბრაიან მარსდენი დაიბადა 1937 წელს კემბრიჯში, ინგლისში და სწავლობდა ოქსფორდის უნივერსიტეტში, შემდეგ კი იელის უნივერსიტეტში. ის იყო ციური მექანიკისა და ასტრომეტრიის ექსპერტი, სპეციალიზირებული იყო იმ ასტეროიდებისა და კომეტების ორბიტების გამოთვლაში, რომელთა შესახებაც არასაკმარისი დაკვირვებითი მონაცემები არ არსებობდა, ასევე ორბიტალური გადახრების დადგენაში. მარსდენმა ასევე წლები დახარჯა პლუტონისთვის პლანეტარული სტატუსის ჩამორთმევის კამპანიაში. მხოლოდ 2006 წელს აღიარეს პლუტონი ოფიციალურად ჯუჯა პლანეტად.

მარსდენმა იწინასწარმეტყველა იმ ციური სხეულების თანამედროვე ორბიტები, რომლებიც არაზუსტი ორბიტალური გამოთვლების გამო „დაკარგულად“ ითვლებოდა ან რომელთა ორბიტები შეიცვალა. მისმა ნაშრომმა ხელი შეუწყო „დაკარგული“ კომეტებისა და ასტეროიდების ხელახლა აღმოჩენას. „დაკარგული“ კომეტის პოვნა განსაკუთრებით რთულია, რადგან სხვა ციური სხეულებიდან წამოსული გრავიტაციული დარღვევების გარდა, მისი ორბიტა ასევე შეიძლება შეიცვალოს არაგრავიტაციული ეფექტებით (მაგალითად, უკუცემის ეფექტი, როდესაც გაზის ჭავლები გამოიტყორცნება კომეტის ბირთვიდან). მარსდენმა წარმატებით იწინასწარმეტყველა 1992 წელს ოდესღაც დაკარგული მოკლეპერიოდიანი კომეტის, სვიფტ-ტატლის დაბრუნება. გარდა ამისა, მისმა გამოთვლებმა აჩვენა, რომ შუმეიკერ-ლევის კომეტა იუპიტერს უნდა შეჯახებოდა. მან შეისწავლა კროიცის კომეტების ორბიტები და აჩვენა, რომ მათი ორ ქვეჯგუფად დაყოფა შესაძლებელია. ნიკოლაი ჩერნიხთან ერთად მან 1982 წლის 28 აგვისტოს აღმოაჩინა ასტეროიდი (37556) სვიაზტიე.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად, მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (1877) მარსდენი.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
*  – Marsden's announcement about XF11 made front page headlines
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ინგლისელი ასტრონომები
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
ლეის სინდრომი

მინი|ლეის სინდრომის მქონე პაციენტის თავის ტვინის მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება T2 რეჟიმში. აღინიშნება პათოლოგიური კერა შუა ტვინის მიდამოში.
**ლეის სინდრომი** (ასევე ცნობილი, როგორც **ქვემწვავე მანეკროზებელი ენცეფალომიელოპათია**. ინგ. **Subacute necrotizing encephalomyelopathy** (**SNEM**)) — ცენტრალური ნერვული სისტემის მიტოქონდრიული გენეტიკური დაავადება. გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს მრავალი მიტოქონდრიული გენის მუტაცია, რის შედეგადაც ირღვევა ელექტრონების გადამტანი ჯაჭვის ერთი ან რამდენიმე კომპლექსი და, შესაბამისად, ვითარდება ენერგიის ნაკლებობა. კლინიკური გამოვლინებები მოიცავს განვითარების ჩამორჩენას, ჰიპოტონიას, სასუნთქი სისტემის დარღვევებს, გულყრას, დისფაგიას, კუნთების სისუსტეს, ნისტაგმს, პტოზს, ოფთალმოპლეგიას (თვალის მამოძრავებელი კუნთების დამბლა), მხედველობის ნერვის ატროფიას, ატაქსიას, სმენის დაქვეითებას. რადიოლოგიურ კვლევებზე (განსაკუთრებით, მაგნიტურ-რეზონანსული გამოსახულება) აღინიშნება პათოლოგიური კერები ბაზალურ განგლიაში (განსაკუთრებით, ჩენჩოში), ტვინის ღეროში (განსაკუთრებით შუა ტვინის მიდამოში - წყალსადენის გარშემო და მოგრძო ტვინში), თალამუსში, სუბთალამურ და დაკბილულ ბირთვებში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Leigh syndrome - Radiopaedia

კატეგორია:ნერვული სისტემის დაავადებები
ფრედ ლორენს უიპლი

**ფრედ ლორენს უიპლი** (; დ. 5 ნოემბერი, 1906, რედ ოაკი, აშშ — გ. 30 აგვისტო, 2004, კემბრიჯი, აშშ) — ამერიკელი ასტრონომი. აშშ-ის მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრი (1959), მრავალი სხვა მეცნიერებათა აკადემიისა და სამეცნიერო საზოგადოების წევრი. 1992 წელს მან ხელი მოაწერა „გაფრთხილებას კაცობრიობისთვის“.

## ბიოგრაფია
ფრედ ლორენს უიპლი დაიბადა 1906 წლის 5 ნოემბერს, აიოვას შტატის ქალაქ რედ ოუკში. 1927 წელს დაამთავრა კალიფორნიის უნივერსიტეტი, ლოს-ანჯელესში. 1927-1929 წლებში ასწავლიდა კალიფორნიის უნივერსიტეტში, ბერკლიში, ხოლო 1930-1931 წლებში მუშაობდა ლიკის ობსერვატორიაში. 1931 წლიდან მუშაობდა ჰარვარდის უნივერსიტეტსა და ჰარვარდის ობსერვატორიაში (ასტრონომიის პროფესორად 1950-1977 წლებში), სადაც 70 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში მუშაობდა. 1955-1973 წლებში სმითსონის ასტროფიზიკური ობსერვატორიის დირექტორი იყო.

ძირითადი ნაშრომები კომეტების კვლევის, მეტეორების, პლანეტარული ნისლეულების, ვარსკვლავური ევოლუციისა და მზის სისტემის სფეროში. 1933 წელს მან აღმოაჩინა ასტეროიდი (1252) სელესტია. მან ასევე აღმოაჩინა ექვსი ახალი კომეტა, რომელთაგან ერთს, პერიოდულ კომეტას 36P/უიპლი, უიპლის სახელი ეწოდა. მან შემოგვთავაზა კომეტის ბირთვის მოდელი, როგორც ყინულის ნარევი მეტეორიული მასალის ჩანერგილი ნაწილაკებით („ჭუჭყიანი თოვლის ბურთის“ თეორია). მან ჩაატარა ზედა ატმოსფეროს მრავალი კვლევა მეტეორების ფოტოგრაფიული და რადიო დაკვირვების გზით; 1962-1973 წლებში ხელმძღვანელობდა NASA-ს მეტეორების ფოტოგრაფიის პროგრამას და დედამიწის ზედაპირზე ჩამოვარდნილი მეტეორიტების ძიებას. 1958-1972 წლებში ის იყო NASA-ს სამეცნიერო კონსულტანტი და NASA-ს მრავალი სხვა პროექტის დირექტორი: ხელოვნური დედამიწის თანამგზავრების ოპტიკური თვალთვალის სერვისი, გრძელვადიანი ორბიტალური ასტრონომიული სადგურის პროექტები და ა.შ. ის იყო ერთ-ერთი პირველი, ვინც შეაფასა კ. იანსკის პიონერული რადიოასტრონომიის კვლევის შედეგები; ჯ. გრიინშტაინთან ერთად მან გამოიკვლია იანსკის მიერ დაკვირვებული კოსმოსური რადიო გამოსხივების შესაძლო ბუნება.

## ხსოვნა
მის პატივსაცემად,
*მთავარი სარტყლის ერთ-ერთ ასტეროიდს დაარქვეს (1940) უიპლი;
*მთვარის ერთ-ერთ კრატერს დაარქვეს უიპლი;
*უიპლის ობსერვატორია არიზონაში;
*(1252) სელესტიას, რომელიც 1933 წლის 19 თებერვალს ოუკ-რიჯის ობსერვატორიაში აღმოაჩინეს, მისი დედის, სელესტია მაკფარლან უიპლის სახელი ეწოდა.

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი ასტრონომები
დანიელ ჩანის პინსონი

**დანიელ ჩანის პინსონი** (დ. 20 ნოემბერი, 1892 — გ. 22 იანვარი, 1961) — პანამის პოლიტიკოსი და ექიმი. როგორც დომინგო დიას აროსემენას პირველი ვიცე-პრეზიდენტი, იგი პანამის პრეზიდენტი გახდა 1949 წლის 28 ივნისს და ამ თანამდებობაზე იმსახურა 1949 წლის 20 ნოემბრამდე, როდესაც ის პოლიციის უფროსმა, ხოსე („ჩიჩი“) რემონმა დამხობის გზით გადააყენა. მისი მემკვიდრე დიას აროსემენას მეორე ვიცე-პრეზიდენტი, რობერტო ჩიარა გახდა. ჩანის პინსონი ლიბერალურ პარტიას მიეკუთვნებოდა.

## ადრეული ცხოვრება
ჩანისმა მედიცინის დოქტორის ხარისხი 1917 წელს ედინბურგის უნივერსიტეტში მოიპოვა, 1942 წელს ჩანისმა ამერიკის უროლოგიური ასოციაციის ჟურნალში გამოაქვეყნა ნაშრომი სათაურით: „ჰერმაფროდიტიზმის ზოგიერთი ასპექტი: ქალის ფსევდოჰერმაფროდიტიზმის შემთხვევის ანგარიში“. იგი ასევე მსახურობდა პანამის გენერალურ კონსულად ლივერპულსა და ლონდონში, აგრეთვე იკავებდა ფინანსთა მინისტრის თანამდებობასაც. though in reality their presence was intended to sway the voting to Diaz Arosemena, ჩანისი არჩევნებში მონაწილეობდა როგორც პირველი ვიცე-პრეზიდენტობის კანდიდატი დიას აროსემენასთან ერთად. მიუხედავად იმისა, რომ 9 მაისის არჩევნების შემდეგ ჩანდა, თითქოს არიასს 1500-ით მეტი ხმა ჰქონდა, ვიდრე დიას აროსემენას, ამ გადაწყვეტილების შემდეგ არიასი კოსტა-რიკაში გაიქცა. ჩანისი პრეზიდენტი გახდა აროსემენას გარდაცვალების შემდეგ, 1949 წლის 23 აგვისტოს.

## 1949 წლის სახელმწიფო გადატრიალება
ჩანისის პრეზიდენტობა 1949 წლის 20 ნოემბერს დასრულდა. პანამის პოლიციის უფროსმა, ხოსე რემონმა, მოაწყო სახელმწიფო გადატრიალება მას შემდეგ, რაც ჩანისმა უარი თქვა პანამის უზენაესი სასამართლოს იმ გადაწყვეტილების გაუქმებაზე, რომელმაც ბათილად ცნო კონტრაქტი სასაკლაოსა (რომელიც „რემონის ბიზნეს იმპერიის ნაწილი იყო“) და რამდენიმე გავლენიან პანამურ ოჯახს შორის. ჩანისმა მანამდე რემონს გადადგომა მოსთხოვა, ხოლო როდესაც რემონმა უარი თქვა, პროტესტის ნიშნად თავად წარადგინა განცხადება გადადგომის შესახებ. ბუნდოვანია, ეს გადადგომა ნებაყოფლობითი იყო თუ რემონის მიერ იძულებითი, მან გენერალური ასამბლეის წინაშე რემონზე „მძაფრი იერიში“ მიიტანა. არნულფო არიასით ჩაენაცვლებინა, რაზეც პანამის კონგრესის თანხმობაც მიიღო.  პრეზიდენტობის ლეგიტიმაციისთვის, ეროვნულმა საარჩევნო ჟიურიმ, რომელმაც 1948 წელს არიასის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილება მიიღო, „აღმოაჩინა არიასის მომხრე ისეთი ხმები, რომელთა პოვნაც 1948 წლის კენჭისყრიდან რამდენიმე კვირის განმავლობაში ვერ შეძლო“.

## იხილეთ აგრეთვე
*პანამის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:პანამის ვიცე-პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1892
კატეგორია:გარდაცვლილი 1961
კატეგორია:ედინბურგის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კრისტოფერ ლოიკი

**კრისტოფერ ლოიკი** (დ. 11 ნოემბერი, 1952 – გ. 8 აგვისტო, 2025) — მარშალელი პოლიტიკოსი, რომელიც 2012 წლიდან 2016 წლამდე მარშალის კუნძულების პრეზიდენტის თანამდებობას იკავებდა. იგი პარლამენტმა პრეზიდენტად 2012 წლის იანვარში, 2011 წლის საყოველთაო არჩევნების შემდეგ აირჩია. მან დაამთავრა მარშალის კუნძულების საშუალო სკოლა, რის შემდეგაც სწავლა ამერიკის შეერთებულ შტატებში განაგრძო — ჯერ ჰავაის წყნარი ოკეანის კოლეჯში (Hawaii Pacific College), შემდეგ კი გონზაგას უნივერსიტეტის სამართლის სკოლაში. ლოიკი ფლობდა მშობლიურ მარშალის ენასა და ინგლისურს. იგი დაქორწინებული იყო ანონო ლიეომ ლოიკზე, რომელთანაც სამი შვილი და რვა შვილიშვილი ჰყავდა.

ლოიკი 2025 წლის 8 აგვისტოს, 72 წლის ასაკში, ჰონოლულუში, სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ გარდაიცვალა.

## პოლიტიკური კარიერა
ლოიკი პირველად ნიტიჟელაში (მარშალის კუნძულების პარლამენტი) 1985 წელს აირჩიეს, სადაც იგი აილინგლაპლაპის ატოლს წარმოადგენდა.

2007 წელს ლოიკი ხელახლა აირჩიეს ნიტიჟელაში აილინგლაპლაპის წარმომადგენლად.

2013 წლის 26 სექტემბერს, გაეროს გენერალური ასამბლეის 68-ე სესიაზე სიტყვით გამოსვლისას, ლოიკმა განაცხადა:

„გლობალური ძალისხმევა კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ არასაკმარისია — და დაბალ განედზე მდებარე კუნძულოვანი სახელმწიფოები, როგორიც ჩემია, უკვე იხდიან იმის ფასს, რაც სწრაფად იქცევა გლობალურ კრიზისად. მსოფლიომ მომავალი რისკების გათვალისწინებით უნდა იმოქმედოს, ჩვენ კი ძალიან ხშირად კურსს მხოლოდ მიმდინარე პირობების მიხედვით ვინარჩუნებთ. ეს ზღვის დონე იწევს და არა კუნძულები იძირება. მე არ დავთმობ ჩემს მიწას ან ჩემს ერს; არ მოვისვენებ მანამ, სანამ მსოფლიო ლიდერები არ აიღებენ მოქმედების ვალდებულებას — არა მხოლოდ ეკონომიკური მიზანშეწონილობის გამო, არამედ საერთო პასუხისმგებლობიდან გამომდინარე.“

## პრეზიდენტობის შემდეგ
2020 წლის იანვარში პრეზიდენტმა დევიდ კაბუამ ლოიკი პრეზიდენტის თანაშემწე მინისტრად დანიშნა. 2021 წლის 4 სექტემბერს, კოტაკ ლიტოკვა ლოიკის გარდაცვალების შემდეგ, იგი ავიდა აილინგლაპლაპის ტახტზე და გახდა ახალი იროიჯლაპლაპი (უმაღლესი ბელადი).

## რესურსები ინტერნეტში
* Statement by Christopher Loeak, President of the Marshall Islands to the Sixty-seventh session of the United Nations General Assembly, 25 September 2012

## იხილეთ აგრეთვე
*მარშალის კუნძულების პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1952
კატეგორია:დაბადებული 11 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 აგვისტო
კატეგორია:მარშალის კუნძულების პრეზიდენტები
კატეგორია:მარშალის კუნძულების პოლიტიკოსები
ფება (თანამგზავრი)

**ფება** (, ), **სატურნ IX** — პლანეტა სატურნის ბუნებრივი თანამგზავრი. მისი დიამეტრია 220 კმ; პლანეტის ცენტრიდან საშუალო დაშორება — 12 944.3 ათასი კმ; პლანეტის გარშემო მოქცევის სიდერული პერიოდი —  548.21 დღე-ღამე; ვარსკვლავიერი სიდიდე საშუალო პირისპირდგომისას — +16.4. გარემოიქცევა პლანეტის ღერძული ბრუნვის საპირისპირო მიმართულებით; აღმოაჩინა უ. პიკერინგმა 1898 წელს. სახელი წეოდა ტიტანიდა ფებეს მიხედვით ბერძნული მითოლოგიიდან.

ითვლება, რომ ფებე კოიპერის სარტყელში ჩამოყალიბდა და სატურნის გრავიტაციით დაჭერილი კენტავრი იყო (რაც მის ორბიტალურ მოძრაობას ხსნის).

2004 წლის ივნისში, კასინის კოსმოსურმა ზონდმა თანამგზავრს ჩაუფრინა. როგორც კასინის მისიის ერთ-ერთმა მენეჯერმა, დოქტორმა ალფრედ მაკიუენმა აღნიშნა, „ფებეს ლანდშაფტები ძალიან განსხვავდება ასტეროიდების სურათებისგან. ისინი უფრო ტრიტონს და სხვა ობიექტებს მოგვაგონებს, რომლებიც 4 მილიარდ წელზე მეტი ხნის წინ გარე მზის სისტემაში ჩამოყალიბდნენ“.

ფება ძალიან მუქი ობიექტია, მაგრამ ზოგიერთი კრატერის ზედაპირი უფრო ღია ფერის მასალისგან შედგება, სავარაუდოდ, ყინულისგან. თანამგზავრის სიმკვრივე შედარებით მაღალია მისი ზომის ციური სხეულისთვის, რაც მასში კლდოვანი მასალის მნიშვნელოვანი რაოდენობის არსებობაზე მიუთითებს.

ფებას გარკვეულწილად არარეგულარული ფორმა აქვს, რომელიც შორსაა სფეროიდისგან. ითვლება, რომ ფებას ოდესღაც უფრო მომრგვალებული ზედაპირი ჰქონდა და ჰიდროსტატიკური წონასწორობის მახლობლად მდებარე მდგომარეობაში იმყოფებოდა, მაგრამ ამჟამინდელ ფორმამდე ენდოგენური აქტივობის (ან ეგზოგენური ფაქტორების) შედეგად ჩამოყალიბდა. ზოგიერთი მეცნიერი მას ყოფილ ჯუჯა პლანეტად კლასიფიცირებს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Phoebe Profile at NASA’s Solar System Exploration site
* Cassini-Huygens Multimedia: Images: Moons: Small Moons
* *Cassini Pass Reveals Moon Secrets*, BBC News, June 14, 2004
* *Asaravala, A.* Saturn’s Odd Moon Out, Wired, (May 4, 2005)

## სქოლიო
კატეგორია:სატურნის თანამგზავრები
იოაკიმ ტრიერი

**იოაკიმ ტრიერი** (ნორვ. Joachim Trier; დ. 1 მარტი, 1974) — დანიურ-ნორვეგიული წარმოშობის კინორეჟისორი. მისი ფილმები დახასიათებულია, როგორც „მელანქოლიური მედიტაციები, რომლებიც სიყვარულის, ამბიციის, მეხსიერებისა და იდენტობის ეგზისტენციალურ საკითხებს ეხება“. მას მიღებული აქვს მრავალი ჯილდო, მათ შორის კანის კინოფესტივალის გრან-პრი. ტრიერი ასევე ნომინირებული იყო ოსკარის სამ, BAFTA-ს ოთხ, ოქროს გლობუსის ორ და სეზარის ორ ჯილდოზე.

ის ყველაზე მეტად ცნობილია თავისი „ოსლოს ტრილოგიით“, რომელიც მოიცავს ფილმებს: „რეპრიზი“ (2006), „ოსლო, 31 აგვისტო“ (2011) და „ყველაზე ცუდი ადამიანი მსოფლიოში“ (2021); ამ უკანასკნელისთვის იგი ნომინირებული იყო ოსკარის 94-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარის კატეგორიაში. მისი ცნობილი ნამუშევრებია ასევე: „ბომბებზე ხმამაღლა“ (2015), „თელმა“ (2017) და „სხვა მუნკი“ (2018). ფილმისთვის „სენტიმენტალური ღირებულება“ (2025), მან ოსკარის 98-ე დაჯილდოებაზე საუკეთესო ორიგინალური სცენარისა და საუკეთესო რეჟისორის ნომინაციები მოიპოვა..
კატეგორია:მამაკაცი სცენარისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:დაბადებული 1974
ხოსე ანტონიო რემონ კანტერა

**ხოსე ანტონიო რემონ კანტერა** (11 აპრილი, 1908 – 2 იანვარი, 1955) — პანამის მე-16 პრეზიდენტი, რომელსაც აღნიშნული თანამდებობა 1952 წლის 1 ოქტომბრიდან 1955 წლის 2 იანვრამდე, სიკვდილამდე ეკავა. იგი პანამის პირველი სამხედრო მმართველი („ძლიერი ხელი“) იყო, რომელიც ქვეყანას კულუარებიდან ჯერ კიდევ 1940-იანი წლების ბოლოს მართავდა. რემონი „ეროვნული პატრიოტული კოალიციის“ (CNP) წევრი და მისი საპრეზიდენტო კანდიდატი იყო 1952 წლის მაისის არჩევნებში.

1931 წელს იგი ეროვნულ პოლიციას შეუერთდა, 1947 წელს კი მისი უფროსი გახდა. ამ პოზიციაზე ყოფნისას მან მოაწყო გადატრიალება პრეზიდენტის მოვალეობის შემსრულებლის, დანიელ ჩანის პინსონის წინააღმდეგ.

1953 წლიდან მისმა ადმინისტრაციამ აშშ-ის პრეზიდენტ დუაიტ ეიზენჰაუერთან პანამის არხის ხელშეკრულებაში ცვლილებების შეტანაზე მოლაპარაკებები დაიწყო. ამ პროცესს მოჰყვა შეთანხმება, რომელიც 1955 წელს იყო რატიფიცირებული. შედეგად, პანამისთვის გადასახდელი ყოველწლიური რენტა მნიშვნელოვნად გაიზარდა (430,000 დოლარიდან 1.9 მილიონ დოლარამდე), ხოლო „პანამის არხის კომპანიამ“ ქვეყანას დაახლოებით 20 მილიონი დოლარის ღირებულების ქონება გადასცა.

გენერალი ხოსე რემონი 1940-იან წლებში კულუარებში მოქმედი გავლენიანი ფიგურა იყო. მან მოაწყო რამდენიმე გადატრიალება, რის შედეგადაც ხელისუფლებას ჩამოაშორა დოქტორი არნულფო არიასი და კიდევ ორი პრეზიდენტი. რემონის პრინციპების ყველაზე დასამახსოვრებელი ფორმულირება იყო ფრაზა: „არც მილიონები და არც მოწყალება – ჩვენ გვსურს სამართლიანობა“. 1952 წელს რემონი პანამის პრეზიდენტად „აირჩიეს“ მეტად საეჭვო არჩევნებში, რომელიც სავსე იყო თაღლითობისა და მის სასარგებლოდ პოლიციის ჩარევის აშკარა მაგალითებით.

## მკვლელობის გამოძიება
რემონის სიკვდილთან დაკავშირებული გარემოებები ბურუსით იყო მოცული. თავდაპირველი გამოძიებისას დააკავეს ამერიკელი მარტინ ირვინგ ლიპშტეინი, თუმცა იგი მოგვიანებით გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც 1955 წლის 12 იანვარს ადვოკატმა რუბენ ო. მირომ დანაშაული აღიარა.გარდა ამისა, ლიპშტეინს ჰქონდა ალიბი — რამდენიმე მოწმე ადასტურებდა, რომ რემონის მკვლელობის დროს (ხუან ფრანკოს იპოდრომზე) იგი შემთხვევის ადგილიდან საკმაოდ შორს იმყოფებოდა.

აღიარებით ჩვენებაში მირო ამტკიცებდა, რომ იგი ხოსე რამონ გიზადოს დავალებით მოქმედებდა, რომელმაც რემონის სიკვდილის შემდეგ პრეზიდენტის თანამდებობა დაიკავა. გიზადო თანამდებობიდან გადააყენეს და 15 იანვარს დააპატიმრეს, 29 მარტს კი იგი დანაშაულში თანამონაწილეობისთვის ცნეს დამნაშავედ.

გიზადო ყოველგვარ თანამონაწილეობას უარყოფდა, თუმცა ემოციური სასამართლო პროცესის შემდეგ მას 6 წლით და 8 თვით თავისუფლების აღკვეთა მიუსაჯეს. იგი 1957 წლის დეკემბერში გაათავისუფლეს, მას შემდეგ, რაც მირო და კიდევ ექვსი ეჭვმიტანილი სასამართლომ გაამართლა. მკვლელობა საბოლოოდ გაუხსნელი დარჩა. გიზადო ესპანეთში გადასახლდა და სიცოცხლის ბოლომდე ამტკიცებდა საკუთარ უდანაშაულობას. რაც შეეხება მიროს (უზენაესი სასამართლოს მოსამართლის ვაჟს), იგი პანამის ცენტრში, ბანკიდან გამოსვლისას, დღისით-მზისით გაიტაცეს და მას შემდეგ აღარავის უნახავს.

## იხილეთ აგრეთვე
*პანამის პრეზიდენტი

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1908
კატეგორია:დაბადებული 11 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1955
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 იანვარი
კატეგორია:პანამის პრეზიდენტები
კატეგორია:პანამელი პოლიტიკოსები