open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბროდვეი

სიტყვას **ბროდვეი** რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს, მათ შორის:

* ბროდვეი — მთავარი ქუჩა მანჰეტენზე, ნიუ-იორკი — მსოფლიოში ყველაზე განთქმული ბროდვეი.
* ბროდვეი — თეატრალური პროდუქცია ნიუ-იორკის 40-მდე თეატრში;
* ბროდვეი — ინგლისურად — განიერი ქუჩა, და ეს სახელი მრავალ ინგლისურენოვან ქალაქში ერთ-ერთ მთავარ ქუჩას ჰქვია.
ბროდვეი (ნიუ-იორკი)

thumb|250px|ხედი ბროდვეიზე 1909 წელს
**ბროდვეი** () — როგორც თავად სახელი მიუთითებს, არის განიერი ქუჩა ნიუ-იორკში, და ყველაზე ძველი ჩრდილოეთ-სამხრეთის მთავარი სატრანსპორტო არტერიაა ქალაქში, მომდინარე ჯერ კიდევ პირველი ახალი ამსტერდამის დასახლებიდან. სახელწოდება „ბროდვეი“ ინგლისური თარგმანია ჰოლანდიური "Breede weg"-ის. ეს ქუჩა ასევე განთქმულია, როგორც ამერიკის თეატრალური ინდუსტრიის სახე.

ბროდვეის დასაბამი მისცა ინდიელთა მიერ გაკვალულმა ბილიკმა მანჰეტენის გაუვალ ეკალ-ბარდებში სახელად *ვიკქუსგეკის ბილიკი*. ის თავდაპირველად მანჰეტენის სამხრეთიდან ჩრდილოეთში ჭაობებსა და ქვა-კლდეებს შორის გადიოდა. ჰოლანდიელთა ჩამოსვლის შემდეგ ეს ბილიკი სწრაფად გადაიქცა მთავარ გზად კუძულის გასწვრივ, რომლის სამხრეთ ბოლოში *ახალი ამსტერდამი* იყო. პირველად ეს ბილიკი ნახსენებია ჰოლანდიელი მკვლევრის და მეწარმის, დევიდ დე ვრის მიერ საკუთარ დღიურში 1642 წელს — „ვიკქუასგეკის გზა, რომელზეც ინდიელები ყოველდღიურად გადიოდნენ“.

კატეგორია:ნიუ-იორკი
პულიცერის პრემია

მინი|250პქ|ჯოზეფ პულიცერი.
**პულიცერის პრემია** () — ამერიკული ჯილდო, რომელიც ითვლება უმაღლეს დამსახურებად ბეჭდვით ჟურნალისტიკაში. ჯილდო ასევე ენიჭება ლიტერატურული მიღწევებისა და მუსიკალური კომპოზიციებისთვის. პირველი პულიცერის პრემია მინიჭებულ იქნა 1917 წლის 4 ივნისს. ბოლო დროს ამ ჯილდოს ლაურეატებს ყოველი წლის აპრილში აცხადებენ.

პრემიის ლაურეატებს ასახელებს დამოუკიდებელი საბჭო, რომლის ოფიციალურ ადმინისტრირებას ახდენს კოლუმბიის უნივერსიტეტი აშშ-ში. ჯილდო დააფუძნა გვიანდელი მე-19 საუკუნის უნგრელი წარმოშობის ჟურნალისტმა და საგაზეთო გამომცემელმა, ჯოზეფ პულიცერმა. სახელ „პულიცერს“ ხშირად არასწორად გამოთქვამენ, როგორც „პიულიცერს“ (pew-litser). ზუსტი გამოთქმა, ჯილდოს ადმინისტრატორთა თანახმად, ისევე უნდა ჟღერდეს, როგორც ფრაზა „Pull it, sir“.

პრემია გაიცემა კატეგორიებში ჟურნალისტიკის, ხელოვნებისა და მწერლობის განხრით. ჟურნალისტიკაში ჯილდო მხოლოდ აშშ-ში მდებარე გაზეთებსა და ყოველდღიური ახალი ამბების ორგანიზაციებში დაბეჭდილ ან გამოცემულ რეპორტაჟებსა და ფოტოებს ენიჭება.

## იხილეთ აგრეთვე
* პულიცერის პრემია მხატვრულ ლიტერატურაში

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ლიტერატურული ჯილდოები
კატეგორია:ჟურნალისტიკა
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ახალი ამსტერდამი

[thumb|250px|ჰოლანდიური სტილის აღორძინების მცდელობა ადრეულ XX საუკუნეში პერლის ქუჩაზე ქვემო [მანჰეტენი|მანჰეტენზე ქალაქის ნიდერლანდური წარმოშობის აღსანიშნავად. ახალი ამსტერდამის XVII საუკუნის არქიტექტურა სრულიად დაიკარგა და მისგან მხოლოდ არქეოლოგიური ფრაგმენტებია დარჩენილი]]
**ახალი ამსტერდამი** (ნიდ.: Nieuw Amsterdam) — XVII საუკუნეში ახალი ნიდერლანდების პროვინციის გამაგრებული დასახლების სახელი; დაარსდა 1624 წელს და მოგვიანებით ნიუ-იორკის ნაწილი გახდა. დაფუძნდა რა ჰოლანდიური ვესტ-ინდოეთის კომპანიის მიერ, ქალაქი მდებარეობდა მანჰეტენის კუნძულის სტრატეგიულ, გამაგრებულ სამხრეთ ბოლოში და მისი დანიშნულება იყო მდინარესთან მისასვლელის დაცვა კომპანიის ბეწვეულის ვაჭრობის წარმოებისთვის ჰუდზონის ხეობაში. ახალი ამსტერდამი გადაიქცა უდიდეს ნიდერლანდურ კოლონიურ დასახლებად ახალი ნიდერლანდების პროვინციაში, ამჟამად ნიუ-იორკის ტრაი-შტატის რეგიონი, და ნიდერლანდელთა მფლობელობაში დარჩა 1664 წლამდე, როდესაც ის ინგლისელთა ხელში ჩავარდა. ნიდერლანდელებმა უკან დაიბრუნეს იგი 1673 წლის აგვისტოში და მას ახალი სახელი „ნიუ-ორანჟი“ დაარქვეს, თუმცა 1674 წლის ნოემბერში ინგლისელებმა ქალაქის წართმევა ისევ მოახერხეს. ქალაქის დაარსების წელი 1625 ამჟამად ოფიციალურად არის აღნიშნული ნიუ-იორკ სიტის ბეჭედზე (მანამდე, ბეჭედზე 1664 - ინგლისელთა მიერ ქალაქში შესვლის თარიღი იყო აღბეჭდილი).

## ლიტერატურა 
* Schmidt, Benjamin, *Innocence Abroad: The Dutch Imagination and the New World, 1570–1670*, Cambridge: University Press, 2001. ISBN 978-0521804080

## რესურსები ინტერნეტში 
* The New Amsterdam Trail 
* Nieuw Amsterdam to New York 
* New Amsterdam 
* From Van der Donck to Visscher: a 1648 view of New Amsterdam, discovered in Vienna in 1991
* Background on the Native Americans of the area

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:აშშ-ის ისტორია
ჩიტბატონა

**ჩიტბატონა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. ტანად პატარაა, ჭრელად შეფერილი. მამალს თავზე წითელი „გვირგვინი“ ადგას. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, კავკასიონის და მცირე კავკასიონის, შუა აზიასა და სამხრეთ ყაზახეთის, თარბა ღათაის მთიანეთში. საქართველოში ბინადრობს ზღვის დონიდან 1500-3500 მ-მდე ტყის ზედა ზონასა და სუბალპურ მთიანეთში. კვერცხს დებს 2-ჯერ, თითო დადებაზე 3-5 ცალს. იკვებება სარეველების თესლით, პატარ-პატარა ჭიებით. ჩიტბატონას ზოგჯერ არასწორად Carduelis carduelis-ს ეძახიან.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ჩხართვი

thumb|* Turdus viscivorus *

**ჩხართვი** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 30 სმ აღწევს (ყველაზე დიდია ევროპული შაშვების გვარში). აქვს მორუხო-მურა ფერის ზურგი, თეთრი, მუქხალებიანი მუცელი, გავრცელებულია ევროპისა და აზიის წიწვიან (ჩრდილოეთით) და ფოთლოვან ტყეებში (აღმოსავლეთით საიანებემდე, სამხრეთით ჰიმალაიმდე, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში), საქართველოში ბინადრობს, ხეზე ბუდობს. დებს 4-5 კვერცხს. ინკუბაცია 2 კვირას გრძელდება. იკვებება უხერხემლოებით, კენკრით. სპორტული ნადირობის ობიექტია.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
ჩხიკვი

**ჩხიკვი**, *ჯაფარა* () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. ფერად მიწითალო-რუხია, ბოლო და „ულვაშები“ შავი აქვს, ქოჩორი — შავლაქებიანი, წელი — თეთრი, ფრთაზე — ლამაზი, შავფხაჭებიანი, ცისფერი ლაქა. მისი სხეულის სიგრძე 34 სმ-ია, მასა 160 გ-ს აღწევს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიასა და ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში. ბინადრობს შერეულ და ფოთლოვან ტყეებში. საქართველოში მობინადრეა. დებს 4–7 (10-მდე) კვერცხს. იკვებება თესლებით, კენკრით, ხილით, რკოთი და მწერებით, რომელთა განადგურებით ერთგვარი სარგებლობა მოაქვს. საკმაოდ კარგად ბაძავს სხვადასხვა ბგერას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჩხიკვი
ციცარი

**ციცარი** შინაური (), ფრინველთა ოჯახი ქათმისნაირთა რიგისა. შინაური ციცარი წარმოშობილია ჩვეულებრივი ციცრისგან (Numida meleagris), რომელიც დასავლეთ აფრიკაში ბინადრობს. შინაურ ციცარს აქვს გრძელი, ოვალური სხეული. იყენებენ უმთავრესად სახორცედ. მოზრდილი მამლის მასაა დაახლოებით 2 კგ, დედლისა 1,8 კგ. კვერცხმდებლობა - 70-120 კვერცხი წელიწადში. კვერცხი იწონის 42-45 გრამს. მეციცრეობას სამრეწველო მნიშვნელობა აქვს საფრანგეთში, უნგრეთში, იტალიაში, ინგლისში, აშშ-ში, ავსტრალიაში.
## ლიტერატურა
**ანთაძე ნ.,* ქსე, ტ. 11, გვ. 234, თბ., 1987

კატეგორია:ქათმისნაირნი

სურათი:Guinea fowl.jpg|ციცარი დედალი
სურათი:Zoo América-2852-Numida meleagris.jpg|ციცარი მამალი
ცოციასებრნი

**ცოციასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში გავრცელებულ 30-მდე სახეობას. სხეულის სიგრძეა 9,5-19 სმ. ბუდობენ ხის ფუღუროებსა და კლდის ნაპრალებში. იკვებებიან თესლებით, მწერებით, კურკებით. საქართველოში ბინადრობს 3: ჩვეულებრივი ცოცია (*Sitta europaea*), შავთავა ცოცია (*Sitta canadensis*) და პატარა მეკლდეური ცოცია (*Sitta neumayer*).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ცულნისკარტა

**ცულნისკარტა**, **ქოჩორა ცულნისკარტა** () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი  სხეულის სიგრძე 40 სმ, მასა 600-800 გ აღწევს. აქვს გვერდებიდან შებრტყელებული ძლიერი ნისკარტი, თვალებს უკან გრძელი ყვითელი ბუმბულების კონები. შეფერილია მოშავო-მურად, ლოყები თეთრია, ფეხები — წითელი. გავრცელებულია ალეუტის კუნძულებზე, ბერინგის ზღვის კუნძულებზე, ალასკაზე, აშშ-ში წყნარი ოკეანის სანაპიროზე, იაპონიაში. ნაპრალში დებს 1 კვერცხს. იკვებება წვრილი თევზით, ზღვის უხერხემლოებით. ცულნისკარტა კარგად ფრენს, ცურავს და ყვინთავს. ზოგან რეწვის ობიექტია (იყენებენ მის კვერცხებს, ხორცს, ნაწილობრივ ბუმბულს).

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:ცულთავა
შურთხი

**შურთხი** () — ფრინველთა გვარი ქათმისნაირთა რიგისა. აქვთ მკვრივი ტანი, მაგარი ნისკარტი და ფეხები (მამლებს მოკლედეზებიანი). მათი სხეულის სიგრძე 50–70 სმ აღწევს. შეფერვაში ჭარბობს რუხი და თეთრი ფერები. გვარი მოიცავს 5 სახეობას. საქართველოში ბინადრობენ კავკასიური და კასპიური შურთხები (უკანასკნელი შეტანილია საქართველოს „წითელ ნუსხაში“). ვერტიკალურად ვრცელდებიან ზღვის დონიდან 1600–1400 მ-ზე. გაზაფხულზე ტიხტიხის შემდეგ დედალი პატარა ორმოში დებს 8–10 კვერცხს და კრუხობს 3 კვირაზე მეტხანს. შურთხები იკვებებიან მცენარეთა კვირტებით, ყლორტებით, თესლით, კენკრით, ბოლქვებით, იშვიათად მწერებით.

## ლიტერატურა
*
საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაცია

**საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაცია** (IAGJ) — დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში პირველი ჟურნალისტური გაერთიანებაა, რომელმაც ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის წევრობა მიიღო (2000). ასოციაცია დააფუძნა პროფესიონალ ჟურნალისტთა ჯგუფმა. ამჟამად კავშირი აერთიანებს მედიის 150-ზე მეტ თანამშრომელს.
 
2014 წელს, ევროპის ჟურნალისტთა ფედერაციამ, საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაცია წევრად მიიღო.

პოსტ-საბჭოთა საქართველოში რამდენიმე წელი იმოქმედა სამთავრობო კონტროლ ქვეშ არსებულმა საქართველოს ჟურნალისტთა ფედერაციამ, რომელიც საბჭოთა კავშირის დროს შეიქმნა (ყოფილი თავმჯდომარე აკაკი სიხარულიძე, გურჯაანის ყოფილი გამგებელი).

საერთაშორისო ფედერაციაში ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაციის მიღებით საერთაშორისო თანამეგობრობამ ალტერნატიულ გაერთიანებას დაუჭირა მხარი. 2003 წელს საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელმა ასოციაციამ მონაწილეობა მიიღო კავკასიისა და ცენტრალური აზიის არასამთავრობო ჟურნალისტური ორგანიზაციების კავშირის დაფუძნებაში. ხოლო 2004 წელს შეუერთდა კავკასიის არასამთავრობო ორგანიზაციათა ქსელს.

2001 წელს საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელმა ასოციაციამ შექმნა და ოფიციალურად მიიღო ჟურნალისტთა ეთიკის კოდექსი (ქცევის კოდექსი). აღნიშნულ დოკუმენტში გათვალისწინებულ იქნა ჟურნალისტთა საქმიანობასთან დაკავშირებული ყველა  საერთაშორისო ნორმა. კოდექსი მოგვიანებით საფუძვლად დაედო სხვა მედია ორგანიზაციების ეთიკის კოდექსს.

## რესურსები ინტერნეტში
*ასოციაციის ოფიციალური საიტი  
*საერთაშორისო კავშირი საიტი 
*ჟურნალისტთა საერთაშორისო ქსელის რესურსი 

კატეგორია:საქართველოს მასმედია
კატეგორია:საქართველოს საზოგადოებრივი ორგანიზაციები
ეთიკის კოდექსი

**ეთიკის კოდექსი** გამოიყენება სხვადასხვა პროფესიულ საქმიანობაში შიდა რეგულაციისთვის, როგორც კანონის ალტერნატიული მექანიზმი - სახელმძღვანელო. ეთიკის კოდექსს არ გააჩნია კანონის ძალა და ემყარება ადამიანთა ჯგუფის მიერ დადგენილ წესებს, რომლებიც თავის მხრივ ითვალისწინებენ საზოგადოებაში დადგენილ მორალურ წესებს და საერთაშორისოდ აღიარებულ ნორმებს ამა თუ იმ სფეროში.   

ყველაზე მეტი ეთიკის კოდექსი შექმნილია ბიზნესის და ჟურნალისტიკის სფეროში.

საქართველოში ბიზნეს კომპანიათა ეთიკის კოდექსის ავტორია ბიზნეს ეთიკის ასოციაცია.
ჟურნალისტთა ეთიკის კოდექსი, შექმნილია და მიღებულია 2001 წელს საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაციას მიერ.

კატეგორია:ეთიკა
ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია

**ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაცია** (International Federation of Journalists, აკრონიმი **IFJ**) — მსოფლიოში უდიდესი ჟურნალისტური გაერთიანება, პირველად დაფუძნდა 1926 წელს, 1946 წელს  განახლდა, ხოლო ამჟამინდელი სახით ჩამოყალიბდა 1952 წელს. დღეს ფედერაცია წარმოადგენს 500.000-ზე მეტ ჟურნალისტს 100-ზე მეტ ქვეყანაში. საერთაშორისო ფედერაციის შტაბ-ბინა განლაგებულია ბრიუსელში (ბელგია). 2001 წელს ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციამ წევრად მიიღო საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაცია.

## რესურსები ინტერნეტში
*ჟურნალისტთა საერთაშორისო ფედერაციის საიტი 
*საქართველოს ჟურნალისტთა დამოუკიდებელი ასოციაციის საიტი

კატეგორია:საერთაშორისო ორგანიზაციები
კატეგორია:ჟურნალისტიკა
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
ძერა

**ძერა** () — მტაცებელი ფრინველების გვარი ქორისნაირთა რიგისა. აქვთ გრძელი, ამოკვეთილი ბოლო, ფართო, გრძელი ფრთები. მოიცავს 3 სახეობას: წითელ ძერას ანუ ბორას, ეგვიპტურ ძერას და შავ ძერას. უკანასკნელი გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკასა და ავსტრალიაში, მადაგასკარზე. საქართველოში ბინადრობს, ზამთარში ნომადობს. ბუდეს იკეთებენ ხეზე, კლდეზე ან ხრამში. აპრილ-მაისში დებენ 2-4 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 1 თვეს გრძელდება. კრუხობს ორივე მშობელი. იკვებებიან მღრღნელებით, ქვეწარმავლებით, ლეშით, იშვიათად თევზითა და წვრილ-წვრილი ფრინველებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
კატეგორია:ქორისებრნი
სეისმოგრამა

მინი|სეისმოგრამის ნიმუში

**სეისმოგრამა** (ბერძნ. seismos – მიწისძვრა და gramma – ჩანაწერი, საწერი ნიშანი) — სეისმოგრაფის საშუალებით შესრულებული ჩანაწერი მიწისძვრის ბიძგებისა. ჩაწერის ტექნიკა სხვადასხვაგვარია. სეისმოგრამის აღსაწერად მიღებულია საერთაშორისო აღნიშვნები, რომელიც ეფუძნება ლათინურ სახელწოდებებს.

## სქოლიო
კატეგორია:სეისმოლოგია
კუროვი

thumb|150px|კუროვის გერბი
**კუროვი** (პოლ. Kurów) სოფელია სამხრეთ-აღმოსავლეთ პოლონეთში, მდებარეობს პულავსა და ლუბლინს შორის, მდინარე კუროვკაზე. ის გმინას ადმინისტრაციული ცენტრია ლუბლინის სავოევოდოში და ჰყავს 2782 მოსახლე (2006 წლის აღრიცხვით).

## ისტორია 
1431-1442 წლებში სოფელს ქალაქის სტატუსი მიენიჭა მაგდებურგის კანონის შესაბამისად. როგორც დამოუკიდებელი ქალაქი ის წარმოადგენდა სურსათის სავაჭრო ცენტრს ახლომდებარე რაიონებისთვის. აქვე მდებარეობდა რამდენიმე ბეწვეულისა და ტყავეულის წარმოების ფაბრიკა. მე-16 საუკუნეში ამ ქალაქში პოლონელ ბრეთრენთა დასახლების გამო ის კალვინიზმის ერთ-ერთი ცენტრი გახდა. 1660 წლისთვის ქალაქის მცხოვრებთა უმრავლესობა არიანიზმის მიმდევარი გახდა.

## ცნობილი კუროველები 
აქ დაიბადა პოსტკომუნისტური პოლონეთის პირველი პრეზიდენტი ვოიცეხ იარუზელსკი.

კატეგორია:პოლონეთის ადმინისტრაციული ცენტრები
ARJ

**ARJ** — ფაილთა დაარქივირებისა და შეკუმშვის კომპიუტერული პროგრამა; ქმნის ფაილებს გაფართოებით *.arj* 

პროგრამა გამოგონილ იქნა რობერტ იუნგის მიერ. სავარაუდოდ ARJ აკრონომია "Archiver Robert Jung"-ის. ერთ დროს საკმაოდ მარტივმა და პოპულარულმა პროგრამამ დღეს აქტუალობა უკვე დაკარგა დიდი ტევადობის მატარებლების (მაგ. ფლეშ-დისკი) გამოგონების შემდეგ. მას შეეძლო შეექმნა მრავალნაწილიანი არქივები (გაეხლიჩა დიდი არქივი მრავალ მცირე ფაილად). მისი ამ თვისების გამო მრავალი მომხმარებელი მას მყარი დისკის (hard disk) ინფორმაციის მოქნილ დისკზე (floppy disks) შესანახად (backup) იყენებდა. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* არქივთა ფორმატები
* ფაილის არქივატორები

## რესურსები ინტერნეტში 
* კომპანია ARJ Software, Inc. 

კატეგორია:კომპიუტერული პროგრამები
კატეგორია:ფაილის არქივატორები
კატეგორია:ფაილის არქივატორთა გაფართოებები
კატეგორია:ფაილის გაფართოებები
წეროსნაირნი

**წეროსნაირნი** () — ფრინველთა რიგი, რომელიც მოიცავს მეტად განსხვავებული მასის (30 გ-იდან 16 კგ-მდე), მორფოლოგიისა და ცხოვრების ნირის მქონე ფრინველებს. გაერთიანებული არიან 2 ქვერიგში, 5 ოჯახში (11 ოჯახი წარმოდგენილია ამომწყდარი ფრინველებით) და 42 გვარში. თანამედროვე ფორმები მოიცავს 165 სახეობას. საქართველოში როგორც მობუდარი გვხვდება, ისე მიმომფრენი ფრინველების სახით რამდენიმე სახეობა, მ.შ. 2 (ხონთქრის ქათამი ანუ პორფირიონი და რუხი წერო) შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“. წეროსნაირნი მეტწილად ნიადაგზე ცხოვრობენ, ნაწილი ჭაობებში ბინადრობს, მცირე რაოდენობა — ხეებზე. მეტწილად მონოგამები არიან.

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
*
წივწივასებრნი

**წივწივასებრნი**, **წიწკანასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს ტანად პატარა (სხეულის სიგრძე 10-20 სმ, მასა 7-25 გ) ფრინველებს. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, აფრიკაში (საჰარის სამხრეთით) და ჩრდილოეთ ამერიკაში. მეხეური ფორმებია. ბინადრობენ ტყეებში, ბაღებში და პარკებში, ბუჩქნარებში, მცირე რაოდენობა — ლელქაშში. წივწივასებრნი იკვებებიან მწერებით, მათი მატლებითა და ჭუპრებით, კენკრითა და თესლით. მოიცავს 9 გვარის 65-მდე სახეობას. საქართველოში აღრიცხულია დიდი წივწივა, წიწკანა, შავი წიწკანა, რემეზი, ულვაშა წიწკანა. შეიძლება აჭარაში დადასტურდეს ხმელთაშუაზღვიური წიწკანას არსებობაც. ულვაშა წიწკანა შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
წივწივა

**წივწივა** (Parus) — ფრინველთა გვარი წივწივასებრთა ოჯახისა. გავრცელებულია ძველი სამყაროს ტერიტორიაზე. მოიცავს 24 სახეობას. 

## ლიტერატურა 
* **Del Hoyo**, J.; Elliot, A. & Christie D. (editors). (2007). მსოფლიოს ჩიტების წიგნი. თავი 12. ISBN 978-84-96553-42-2
* **Gill**, Frank B.; Slikas, Beth & Sheldon, Frederick H. (2005): წივწივების ფილოგენი : II. 121-143. DOI: 10.1642/0004-8038(2005)122[0121:POTPIS]2.0.CO;2 HTML abstract

კატეგორია:ბეღურასნაირნი
წითელფრთიანი კლდეცოცია

**წითელფრთიანი კლდეცოცია** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძეა 18 სმ. აქვს სადგისისებრი ნისკარტი, რუხი ზურგი, შავი ბოლო და სხეულის ქვედა მხარე, ჟოლოსფერ-წითელი, შავლაქებიანი ფრთები. გავრცელებულია ევროპისა და აზიის მთიანეთში. ბინადრობს სუბალპურ და ალპურ სარტყლების კლდეებზე, ვერტიკალურად ზღვის დონიდან 3000 მ-იდან 4700 მ-მდე, იშვიათად გვხვდება ღრმა, დაბურულ ხეობებში. გვხვდება კარპატებში, კავკასიაში (მ.შ. საქართველო), შუა აზიასა და ალთაის მთიანეთში. ბუდობს კლდეების ნაპრალებში. ბუდეს იკეთებს ხავსის, ხმელი ბალახისა და ბალნისაგან. მაისში დებს 3-4 იშვიათად 5 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 17-18 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებება მწერებით, მათი კვერცხებით, მატლებითა და ჭუპრებით, უფრო იშვიათად — ობობებითა და სხვა უხერხემლოებით. ზამთრობით ნომადობს ვერტიკალური მიმართულებით. მცირერიცხოვანი, მრავალ ადგილას იშვიათი ფრინველია.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
მაილზ დეივისი

**მაილზ დიუი დეივის III** (; დ. 26 მაისი, 1926 — 28 სექტემბერი, 1991) — მე-20 საუკუნის ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი და ინოვატორი მუსიკოსი.

საყვირზე შემსრულებელი, ბენდის ლიდერი და კომპოზიტორი, დეივისი ფორფოსტი იყო თითქმის ყოველი მნიშვნელოვანი მოვლენისა ჯაზის ისტორიაში მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ. მან შეასრულა ზოგიერთი მნიშვნელოვანი ადრეული ბიბოპ სტილის კომპოზიციები და გამოუშვა კულ-ჯაზის პირველი ჩანაწერები. ის მოდალური ჯაზის განვითარების ერთ-ერთი სულისჩამდგმელია, ხოლო ჯაზ-როკი კი მისი ნამუშევრებიდან წარმოიშვა სხვა მუსიკოსებთან ერთად გვიანდელ 1960-იან და ადრეულ 1970-იანებში.

თავისუფალი ჯაზი იყო ერთადერთი ომისშემდგომი სტილი, რომელზეც დეივისს მნიშვნელოვანი გავლენა არ მოუხდენია, თუმცა ზოგიერთი მუსიკოსი მისი ბენდებიდან მოგვიანებით ამ მიმართულებას მიჰყვება. მისი ჩანაწერები, მისსავე მრავალრიცხოვან ბენდებთან საკონცერტო შესრულებებთან ერთად, გადამწყვეტი იყო ჯაზის, როგორც მუსიკალური ხელოვნების ჟანრის, დამკვიდრებაში. ჯაზის პოპულარიზატორმა და ინოვატორმა, დეივისმა სახელი გაითქვა წყნარი, მელოდიური სტილითა და ლაკონიური, დროდადრო კონფრონტაციული, პიროვნებით. როგორც მაღალ-ანაზღაურებადი და მუდამ გემოვნებით ჩაცმული ჯაზის მუსიკოსი, დეივისი ასევე ჯაზის მუსიკის კომერციული პოტენციალის სიმბოლო იყო.

## დისკოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში
*მაილზ დეივისი საიტზე Find A Grave
* ოფიციალური საიტი
* ლეიბლის ოფიციალური საიტი  
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ჯაზის შემსრულებლები
კატეგორია:დაბადებული 1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 1991
კატეგორია:როკ-ენ-როლის დიდების დარბაზში შესული შემსრულებლები
წითელფრთიანი კოჭობურა

**წითელფრთიანი კოჭობურა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გავრცელებულია ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკაში, პალესტინაში, ირანში, სამხრეთ ამიერკავკასიაში, შუა აზიისა და თურქმენეთში. საქართველოში — ახალქალაქის მუნიციპალიტეტში. ბუდობს წყვილებად ან მცირერიცხოვან კოლონიებად. შეტანილია საქართველოს „წითელ წიგნში“.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
წიწილოვანი ფრინველები

**წიწილოვანი ფრინველები** () — ფრინველები, რომელთა მართვებს, ბარტყოვანი ფრინველებისაგან განსხვავებით, თითქმის გამოჩეკისთანავე შეუძლიათ დამოუკიდებელი მოძრაობა (სიარული, სირბილი, ცურვა). იჩეკება თვალახელილი, შებუმბლული, სმენის უნარის მქონე მართვე, რომელსაც ადრე უწესრიგდება თერმორეგულაცია. ზოგი წიწილოვანი ფრინველი გამოჩეკისთანავე სრულიად დამოუკიდებელია (დიდფეხა ქათმები), შეუძლებელია გადაფრენა, დამოუკიდებლად საკვების მოპოვება (წეროები, იხვები). ზოგი საკვების მოსაპოვებლად მიჰყვება მშობელს (ზოგიერთი ქათმისნაირი), ზოგს მშობლები კვებავენ (ლაინები, მურტალები).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ფრინველები
წინტალები

**წინტალები** (Charadrii) — ფრინველთა ქვერიგი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მოიცავს წვრილ-წვრილ და საშუალო ტანის (მასა 20 გ — 1 კგ) 181 სახეობის ფრინველს, რომლებიც გაერთიანებულია 13 ოჯახში (აქედან 2 ამომწყდარია). წინტალებს სხვადასხვა ფორმის ნისკარტი აქვთ, კარგად ფრენენ. წყლისთანა ფრინველებია. საქართველოში ბუდობენ პატარა წინტალა, მსევანი, მებორნე. ზოგი სახეობა მიმოფრენისას გვხვდება. სანადირო ობიექტებია ტყის ქათამი, ჭყინპო, გოჭა ანუ ჭოვილო და სხვა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:მეჭვავიასნაირნი
ჭვინტა

**ჭვინტა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. გავრცელებულია ევროპაში, აზიის დიდ ნაწილში, ჩრდილო-დასავლეთ აფრიკაში, მწვანე კონცხის კუნძულებზე. საქართველოში გვხვდება თითქმის ყველგან როგორც მობუდარი ფრინველი. ცხოვრობს ტყეებისა და ჭალების ნაპირებზე, ბუჩქნარებში, სოფლის ეზოებში. ბუდეს იკეთებს ხეზე. იკვებება თესლით. ქვესახეობებიდან საქართველოში გვხვდება ჩვეულებრივი ჭვინტა (Carduelis cannabina cannabina) და თურქესტანული ჭვინტა (Carduelis cannabina, bella).
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
წყრომი

**წყრომი** () — ფრინველთა გვარი ბუსნაირთა რიგისა. მოიცავს ევროპაში, აზიაში (გარდა ჩრდილოეთისა), აფრიკასა და ამერიკაში (გარდა უკიდურესი ჩრდილოეთისა და სამხრეთისა) გავრცელებულ 37 სახეობას, რომელთაგან საქართველოში — 1 ჩვეულებრივი წყრომი () გვხვდება. მისი სხეულის სიგრძე 20 სმ, მასა 80 გ აღწევს. მორუხო ფერისაა, შესამჩნევად ჭრელი. ბუდობს ფოთლოვან ტყეებში, პარკებში. მარტში ხის ფუღუროში დებს 2-6 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 25 დღე-ღამე გრძელდება. კრუხობს მხოლოდ დედალი. ძირითადად იკვებება მწერებით, უფრო იშვიათად — წვრილი ფრინველებითა და მღრღნელებით.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ბუსნაირნი
ჭვინტაკასებრნი

**ჭვინტაკასებრნი** () — ფრინველთა ოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. მოიცავს 2 გვარის (Prunella და Laiscopus) 12 სახეობას. გავრცელებული არიან ევროპასა და აზიაში. საქართველოში გვხვდება 2: ალპური ჭვინტაკა (Laiscopus collaris) და ტყის ჭვინტაკა (Prunella modularis). პირველი ბინადრობს ქვა-ღორღიანსა და კლდეებში — ალპურ სარტყელში, მეორე — ხშირბუჩქნარიან ტყეებში. ბუდეს იკეთებენ მიწაზე, დებენ 4-6 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებებიან წვრილ-წვრილი უხერხემლოებით, კენკრით, თესლებით.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ჭივჭავი

thumb|*Carduelis spinus*
**ჭივჭავი** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 12 სმ, მასა 14 გრამს აღწევს. მომწვანო-მოყვითალო შეფერილობაზე მუქი ზოლები დასდევს, მამალს კი შავი „ქუდი“ ახურავს. გავრცელებულია ევროპის და აზიის წიწვიან ტყეებში. საქართველოში ბინადრობს, ზამთარში ნომადობს საჭმლის საძებნელად. ბუდობს ხეებზე. წელიწადში 2-ჯერ, აპრილში და ივნისში დებს 4-5 კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია 12 დღე-ღამე გრძელდება. იკვებება მცენარეთა თესლით, მართვებს კვებავს მწერებითა და მათი მატლებით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ჭილყვავი

**ჭილყვავი** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 45 სმ აღწევს. ფერად შავია, ლურჯი, ლითონისებრი ბზინვარება დაკრავს. ზრდასრულს ნისკარტის ფუძესთან კანი შიშველი აქვს. სპორადულად არის გავრცელებული ევრაზიაში. აღმოსავლეთ საქართველოში გვხვდება როგორც მობინადრე, ზამთარში ადგილობრივ პოპულაციებს ემატება ჩრდილოეთიდან დასაზამთრებლად მასობრივად შემოფრენილები. ბინადრობს მეტწილად კოლონიებად, მაღალ ხეებზე — ტყისპირებში, ჭალებში, ბაღებსა და მისთანებზე. სარგებლობა მოაქვს მავნე მწერების დიდი რაოდენობით განადგურებით. თესვის დროს კი ერთგვარი მავნებელია, კენკავს დათესილ მარცვლებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ყორანი
ჭინჭრაქა

**ჭინჭრაქა**, **ღობემძვრალა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეული სიგრძე 10-12 სმ, მასა 8-11 გ აღწევს. გავრცელებულია ევრაზიაში, ჩრდილოეთ აფრიკასა და ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოში ჩვეულებრივი მობინადრე ფრინველია, ვერტიკალურად გვხვდება ზღვის დონიდან 2100 მ-მდე. ბინადრობს ხშირ ბუჩქნარებში, ხევებისა და ხეობების პირას, ტყეში. ბურთივით მრგვალ ბუდეს იკეთებს ხავსისა და სხვა მცენარეებისაგან, აპრილში დებს 4-7 კვერცხს. ინკუბაცია 2 კვირამდე გრძელდება. იკვებება ობობებითა და წვრილი უხერხემლოებით, კენკრითა და მცენარეთა თესლით.

## გალერეა 

ფაილი:Troglodytes troglodytes -fence-8a.jpg
ფაილი:Troglodytes troglodytes kabylorum Hartert, E, 1910 Tébessa MHNT ZOO 2010 11 232.jpg
ფაილი:Zaunkoenig alleinerziehend.jpg

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბეღურასნაირნი
ჭკა

**ჭკა** () — ფრინველი ბეღურასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 23 სმ, მასა 200 გ აღწევს. აქვს შავი ზურგი, რომელსაც ლითონისებრი ბზინვარება დაკრავს, მონაცრისფრო-შავი მუცელი. გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში, ჩრდილოეთ-დასავლეთ აფრიკაში. საქართველოში ბინადრობს ჯავახეთში. მონოგამიური ფრინველია, ბუდობს კოლონიებად ხის ფუღუროებში, კლდეების ნაპრალებში, სოროებში, შენობებზე. მავნე მწერების განადგურებით სარგებლობა მოაქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ჭკა
კატეგორია:ევროპის ფრინველები
ჭყინპო

**ჭყინპო**, *გარშნეპი*, *ჩიბუხელა* () — ფრინველი მეჭვავიასნაირთა რიგისა. მისი სხეულის სიგრძე 19-22 სმ, მასა 80 გ აღწევს. გრძელი, წვრილი ნისკარტი აქვს, ზურგი შავია და ლითონისებრი ბზინვარება დაკრავს. თავის ზედა ნაწილი შავია, წინწკლები აყრია და გვერდებზე თეთრი ზოლები დასდევს. მუცელი მოთეთროა. გავრცელებულია ევრაზიის შუა და ჩრდილოეთ ზოლში. საქართველოში გვხვდება მიმოფრენისას, შესაძლოა მცირე რაოდენობა ზამთრობდეს კიდეც. ბინადრობს ჭაობიან ადგილებში ან მდინარეთა დაჭაობებულ, ლელქაშიან ნაპირებზე. დებს 4 კვერცხს. იკვებება მწერებით, მათი მატლებით, ჭიებით, მოლუსკებით. ყველგან მცირერიცხოვანია. სპორტული ნადირობის ობიექტია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჩიბუხასებრნი
ჰიროსიმა

**ჰიროსიმა** () — ქალაქი იაპონიაში, კუნძულ ჰონსიუს სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, ჰიროსიმას პრეფექტურის ადმინისტრაციული ცენტრი და ტიუგოკუს რეგიონის უდიდესი ქალაქი. ჰიროსიმა ამასთანავე ჰონსიუს უდიდესი ქალაქია. 2010 წლის მოსახლეობის აღწერის მიხედვით, ქალაქში ცხოვრობდა 1,173,980 ადამიანი. მდებარეობს მდინარე ოტის დელტაში, იაპონიის შიგა ზღვის ნაპირზე. 

ქალაქი აღმოცენდა ფეოდალი მთავრის მორის ციხე-დარბაზის (აშენდა 1591 წელს) გარშემო. მსოფლიოსთვის ის ყველაზე მეტად ცნობილია, როგორც პირველი ქალაქი ისტორიაში, რომელიც ბირთვული იარაღის მსხვერპლი გახდა. ქალაქის მნიშვნელოვანი ნაწილი დაინგრა, დაიღუპა და დაიჭრა 140 ათასზე მეტი ადამიანი. 1959 წლიდან ჰიროსიმაში მრავალჯერ ჩატარდა ბირთვული იარაღის წინააღმდეგ მებრძოლთა საერთაშორისო კონფერენცია. ქალაქში არის ჰიროსიმის მშვიდობის მემორიალური პარკი, რომლის არქიტექტორია კენძო ტანგე. ჰიროსიმამ მუნიციპალური სტატუსი 1889 წლის 1 აპრილს მიიღო, ხოლო 1980 წლის 1 აპრილს კი, გადააჭარბა რა მოსახლეობით 500.000-ს, „სამთავრობო მნიშვნელობის“ ქალაქის წოდება მიიღო. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:იაპონიის ქალაქები
ხოხობი

**ხოხობი** () — დიდტანიან (სხეულის სიგრძე 85 სმ-მდე, მასა – 2 კგ-მდე) ფრინველთა გვარი ქათმისნაირთა რიგისა. მამალი მკვეთრადაა შეფერილი, ბუმბულზე ლითონისებრი ბზინვარება გადაკრავს. დედალი მონაცისფრო-ქვიშისფერია. მოიცავს 2 სახეობას: მწვანე ხოხობი (Phasianus vesicolor), რომელიც ბინადრობს იაპონიაში და ჩვეულებრივი ხოხობი (Phasianus colchicus), რომლის გავრცელების საზღვრები იწყება კავკასიიდან, გადის ვოლგის დელტაზე, შუა და ცენტრალურ აზიის გავლით გრძელდება სამხრეთ-აღმოსავლეთ ჩინეთამდე და პრიმორიეს მხარემდე. ხოხობი უძველესი დროიდან არის ცნობილი საქართველოში. 

ლეგენდის მიხედვით ხოხობი არგონავტებმა გაიყვანეს კოლხეთიდან და ამის შემდეგ გავრცელდა იგი მთელ ევროპაში. ხოხობი ბინადრობს ტყეში, ჭალაში, ტყის მდინარისპირა ბუჩქნარში. ბუდეს მიწაზე იკეთებს, აპრილში დებს 10-12 (20-მდე) კვერცხს, რომელთა ინკუბაცია გრძელდება 22-24 დღე-ღამე. იკვებება ძირითადად მცენარეული საკვებით, უფრო იშვიათად (გაზაფხულზე) — ხოჭოებით და სხვა მწერებით. სპორტული ნადირობის ობიექტია. ნადირობა რეგლამენტირებულია, ნებადართულია ლიცენზიით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქათმისნაირნი
ჰიროსიმის პრეფექტურა

thumb|300px|მდებარეობა იაპონიის რუკაზე **ჰიროსიმის პრეფექტურა** (広島県 ჰიროშიმა-კენ) მდებარეობს ჩუგოკუს რეგიონში ჰონსიუს კუნძულზე, იაპონია. პრეფექტურის დედაქალაქია ჰიროსიმა.

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონიის პრეფექტურები
დიქსი (სიმღერა)

thumb|სიმღერის სარეკლამო აბრა, დ. 1900
**დიქსი** (ინგ. "Dixie", აგრეთვე ცნობილი როგორც "I Wish I Was in Dixie" ან "Dixie's Land"), -- პოპულარული ამერიკული სიმღერა. ეს მე-19 საუკუნის ყველაზე გამორჩეული ამერიკული მუსიკალური პროდუქტია და შესაძლოა ყველაზე კარგად ცნობილი სიმღერა, რომელიც ბლეკფეის მინსტრელის შოუმ შეასრულა. მიუხედავად იმისა, რომ წარმოშობით ის ხალხურად არ ითვლება, "დიქსი" მას შემდეგ ამერიკულ ხალხური ფოლკლორის განუყოფელი ნაწილი გახდა. ამ სიმღერამ დაამკვიდრა სიტყვა *დიქსი* ამერიკულ ლექსიკონში, როგორც სამხრეთის შტატების სინონიმი.

ძირითადი წყაროები სიმღერის შექმნას *დენიელ დეკატურ ემეტს* მიაწერენ. თუმცა, თავად ემეტის სიცოცხლის განმავლობაშიც კი უამრავი ადამიანი იჩემებდა "დიქსის" ავტორობას. წარმოშობის დადგენის პრობლემას ისიც ართულებს, რომ საკუთარი სიზარმაცის გამო ემეტს ამ სიმღერაზე საავტორო უფლებები არ დაუცავს.

სიმღერამ პირველად გაიჟღერა ბლეკფეისის მინსტრელის შოუზე 1850-იანებში და სწრაფად გახდა პოპულარული მთელ შეერთებულ შტატებში. ლექსი სიმღერისთვის დაწერილია აფრო-ამერიკული სლენგის რასისტული, გაზვიადებული ვერსიით და მოუთხრობს ისტორიას განთავისუფლებული შავკანიანი მონისა, რომელსაც დაბადების პლანტაციისკენ მიუწევს გული. ამერიკის სამოქალაქო ომის დროს "დიქსი" კონფედერატთა მიერ საკუთარ ჰიმნად იქნა მიღებული. ამ პერიოდში გაჩენილი სიმღერის ახალი ვერსიები უფრო უკავშირდებოდა სამოქალაქო ომის მოვლენებს. ამერიკული სამოქალაქო უფლებების მოძრაობის გაძლიერებასთან ერთად, ბევრმა სიმღერის ლირიკა ძველი სამხრეთის იკონოგრაფიასა და იდეოლოგიას დაუკავშირა.

დღეს "დიქსი" ხშირად შეურაცმყოფელად მიიჩნევა და მისი შესრულება გაიგივებულია ამერიკული სამხრეთის მონობის კონცეფციისადმი თანაგრძნობასთან. სიმღერის მომხრეები, მეორე მხრივ, განიხილავენ მას, როგორც სამხრეთის კულტურულ დანატოვარს. თუმცა უმრავლესობისთვის ის დღესაც ჩვეულებრივი სიმღერაა საკმაოდ ამყოლი მელოდიით.

## რესურსები ინტერნეტში
*"დიქსი ლენდის" შესრულების ერთ-ერთი ვარიანტი 

კატეგორია:ამერიკული ფოლკლორი
ჰავაის მეყვავილისებრნი

**ჰავაის მეყვავილისებრნი** () — ფრინველთა ქვეოჯახი ბეღურასნაირთა რიგისა. ზოგიერთი წყარო მას ოჯახად (Drepanidinae) განიხილავს. პატარა (სხეულის სიგრძე 10–20 სმ, მასა 10–30 გ) ფრინველებია, მომწვანო, ყვითელი, წითელი ან შავი ბუმბული აქვთ. გავრცელებული არიან ჰავაის კუნძულებზე. ოჯახში 11 გვარის 21–22 სახეობაა (ამჟამად 7–8 სახეობა ამომწყდარია). აქვთ სხვადასხვა ფორმის ნისკარტი. ბინადრობენ ტყეში, ხშირ ბუჩქნარში ან განცალკევებულ ხეებზე. დებენ 2–3 კვერცხს. აქვთ მკვეთრად შემოსაყღვრული არეალი. გრძელნისკარტა ფორმები წუწნიან ყვავილის ნექტარს, ხილის წვენს, იჭერენ წვრილ მწერებს ყვავილზე. მოკლე, სწორნისკარტიანები ძირითადად თესლებით იკვებებიან. ჰავაის მეყვავილისებრნისთვის დამახასიათებელია მუშკის სუნი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:მთიულასებრნი
დიდი ვაშლი

thumb|„დიდი ვაშლი“
**„დიდი ვაშლი“** () — ქალაქ ნიუ-იორკის მეტსახელი ან ალტერნატიული ტოპონიმი. მეტსახელის პოპულარობა განაპირობა 1970-იან წლებში ნიუ-იორკის კონვენციისა და ვიზიტორთა ბიუროს პრომო-კამპანიამ. მისი ადრეული წარმოშობის ისტორია ნაკლებად ცნობილია. ყველაზე სანდო ვარაუდია 2004 წელს ნიუ-იორკის ისტორიული საზოგადოების ვერსია, რომლის მიხედვით ეს მეტსახელი პირველად პოპულარიზებული იყო ჯონ ფიცჯერალდის მიერ, რომელმაც ის პირველად გამოიყენა „ნიუ-იორკ მორნინგ ტელეგრაფის“ ცხენით ჯირითის სიახლეების გვერდზე, 1921 წელს. შემდეგში მან მეტსახელის წარმოშობა 1924 წლის 18 თებერვლის სტატიაში ახსნა, მიანიჭა რა მისი მოგონება შავკანიან ამერიკელ მეჯინიბეს ნიუ-ორლეანიდან:

1920-იან წლებში ნიუ-იორკის საცხენოსნო ჯირითები ყველაზე პრესტიჟულად ითვლებოდა, ასე რომ ნიუ-იორკში ჯირითზე მოხვედრა, დიდი პატივი, ჯილდო, ანუ ალეგორიულად — „დიდი ვაშლი“, იყო.

ერთი დეკადით გვიან მრავალი ჯაზის მუსიკოსი ქალაქს, განსაკუთრებით კი ჰარლემს, „დიდ ვაშლს“ უწოდებს, გულისხმობენ რა მასში მსოფლიოს ჯაზის დედაქალაქს. მალე ეს მეტსახელი ნიუ-იორკ სიტისა და მისი კულტურული ნაირფეროვნების სინონიმი გახდა. ადრეულ 1970-იანებში ამ სახელმა დიდი როლი შეასრულა ქალაქისთვის ტურისტული ეკონომიკის წამოწევის კამპანიაში. ამჟამად ეს მეტსახელი ქალაქის საერთაშორისო განსაზღვრებად იქცა და ასოცირდება ნიუ-იორკის კულტურულ და ტურისტულ ღირსშესანიშნაობებთან. დასავლეთ 54-ე ქუჩისა და ბროდვეის კუთხე, სადაც ჯონ ფიცჯერალდი ცხოვრობდა 1934-1963 წლებში, ამჟამად „დიდი ვაშლის კუთხედ“ იწოდება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Giuliani creates Big Apple Corner from the February 1997 Archives of the Mayor's Press Office
* The Big Apple Research on the term's history from amateur etymologist Barry Popik
* Straight Dope article

კატეგორია:ნიუ-იორკი
ჰესპერორნისები

thumb|right|ჰესპერორნისის ჩონჩხის კონსტრუქცია
**ჰესპერორნისები** (Hesperornithiformes), ამომწყდარი კბილიანი დიდტანიანი ფრინველების რიგი. ცხოვრობდნენ (მეზოზოურ ერაში) ცარცულ პერიოდში (80-90 მლნ. წლის წინ). აერთიანებს 2 გვარის (Hesperornis და Hargeria) 4 სახეობას, ნაპოვნია კაზნასში (აშშ). შესაძლოა ამავე რიგს ეკუთვნოდეს კიდევ 3 გვარის (Enaliornis, Neogaeornis, Baptornis) 4 სახეობა. ჰესპერორნისები უძველესი ფრინველები არიან პროტოავისისა და არქეოპტერიქსის შემდეგ. კარგად ცურავდნენ და ყვინთავდნენ, ფრთები ჩანასახოვან სტადიაში ჰქონდათ. გარეგნულად თანამედროვე ღორიხვებს ჰგავდნენ.

კატეგორია:გადაშენებული ფრინველები
რუსული მაფია

**რუსული მაფია**, აგრეთვე ცნობილი როგორც „წითელი მაფია“ — ეს სახელი დაერქვა მრავალეთნიკურ ორგანიზებულ კრიმინალთა ჯგუფს, რომლებიც საბჭოთა კავშირიდან გამოჩნდნენ, ამ ქვეყნის დეზინტეგრაციის შემდეგ. რუსებთან ერთად, ეს ტერმინი ასევე მოიცავს ჩეჩნებს, ქართველებს, უკრაინელებს, სომხებს, აზერბაიჯანელ მაფიოზებსა და ასევე შედარებით მცირერიცხოვან მაფია-ჯგუფებს სხვა ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკებიდან.

რუსული მაფია, როგორც ჩანს, ისეთივე პრინციპითაა ორგანიზებული, როგორც ლეგენდარული იტალიური მაფია. თუმცა მიიჩნევენ, რომ ეს გაცილებით ნაკლებად ინტეგრირებული ორგანიზაციაა საკმაოდ ხშირი სკანდალური შიდა-ომებითა და მკვლელობებით. განსაკუთრებით ბარბაროსულ პრაქტიკად მიიჩნევა რუსული მაფიის მიერ „გამყიდველი“ წევრის განადგურებასთან ერთად მასთან „გამყიდველის“ მთელი ოჯახის მიყოლება.

რუსული მაფიის წარმოშობის წყაროები გაცილებით ძველია, ვინაიდან ორგანიზებული კრიმინალი საბჭოთა კავშირის სივრცეში იმპერიის დროიდან მოყოლებული არსებობდა, როგორც არსებული სისტემის მიმართ წინააღმდეგობა, ე.წ. „ქურდული სამყაროს“ სახით. მეორე მსოფლიო ომის დროს, მრავალი მათგანი წითელ არმიაში ჩაეწერა, რამაც დასაბამი მისცა ე.წ. „ბოზთა ომს“, რომელმაც მრავალი მთავრობის აგენტად მონათლული ქურდი იმსხვერპლა, სტალინის პერიოდში ქურდთა მთელ მიწისქვეშა გაერთიანებასთან ერთად დარჩენილი კრიმინალები ახალი გადარჩენის სტრატეგიის ძიებაში იყვნენ და დაიწყეს სობჭოთა ელიტასთან კავშირების გაბმა, შექმნეს რა გავლენიანი რუსული შავი ბაზარი.

კრემლის მიერ რეფორმების გატარების მცდელობის მიუხედავად, კრიმინალები სულ უფრო ძლიერდებოდნენ. მიუხედავად ამისა, ნამდვილი გადატრიალება კრიმინალური ორგანიზაციებისთვის მოხდა 1990-იან წლებში ეკონომიკური ჩავარდნის დროს, რომელმაც საბჭოთა კავშირის დაშლა გამოიწვია. ფულის შოვნას მოწყურებული მრავალი ყოფილი მთავრობის მოხელე კრიმინალურ სამყაროს აკითხავს და მაფია ბუნებრივი გაგრძელება გახდა წარსული მოვლენების. ამჟამად ოფიციალური მონაცემებით 100.000-მე რუსეთის მოქალაქე (და რუსული წარმოშობის პირები საზღვარგარეთ) „სრული დატვირთვის“ პროფესიონალი „განგსტერია“, ხოლო ამის გარდა ადამიანთა გაცილებით დიდი რიცხვი დროდადრო ებმება ხოლმე ამგვარ საქმიანობაში.

კატეგორია:ორგანიზებული დანაშაული
ჰოაცინი

**ჰოაცინი** () — ჰოაცინისნაირთა რიგის, ჰოაცინისებრთა ოჯახის ერთადერთი წარმომადგენელი. ტანად დიდი ფრინველია (მისი სხეულის სიგრძე 60 სმ, მასა 800 გ აღწევს). ბინადრობს მდინარე ამაზონის აუზის ნოტიო ტყეებში. დებს 2-4 კვერცხს. ახალგამოჩეკილი მართვე შიშველია, ფრთის 1-ელ და მე-2 თითზე აქვს ბრჭყალები, რომლებიც ეხმარება ტოტებზე ცოცვაში და ზრდასრულობაში უქრება. იკვებება მცენარეული საკვებით. ბუდობს მცირე ჯგუფებად (10-40 ფრთა).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ჰოაცინი
ბარიტონი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინით **ბარიტონი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბარიტონი — მამაკაცის ხმა
* ბარიტონი — მუსიკალური საკრავი
* ბარიტონი — მუსიკალური საკრავი
1799

## მოვლენები 
* ეგვიპტეში ნაპოლეონის ჯარისკაცებმა მიაკვლიეს როზეტის ქვას. მუქი რუხი მოვარდისფრო გრანიტის ქვა.იდენტური შინაარსის ორენოვანი ტექსტით-ეგვიპტურ და ძველ ბერძნულ ენებზე.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
right|160px|პუშკინი
*20 მაისი : ონორე დე ბალზაკი — ფრანგი მწერალი (გ. 1850)
*27 მაისი : ჟაკ ფრანსუა ალევი — ფრანგი კომპოზიტორი (გ. 1862)
*6 ივნისი : ალექსანდრე პუშკინი — რუსი პოეტი (გ. 1837)
*4 ივლისი : ოსკარ I — შვედეთისა და ნორვეგიის მეფე (გ. 1859)
*შამილი — ხუნძი პოლიტიკური და რელიგიური მოღვაწე (გ. 1871)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 14 დეკემბერი : ვაშინგტონი, ჯორჯ - აშშ-ს პირველი პრეზიდენტი (დ.1732)
### თარიღი უცნობია 
*
აამსთა

**აამსთა** () — ფეოდალური კლასის წარმომადგენელი ძველ აფხაზეთში, შეესაბამება გვიანდელი ფეოდალური პერიოდის ქართულ აზნაურს. განასხვავებდნენ *აჰიამსთას* — (*აჰ* — მთავარი) — ტახტის აზნაურებს და *ათაუადიამსთას* — თავადთა აზნაურებს. ტაპანთელი აბაზების ჯგუფში არსებობდა კატეგორია *აამისთა-დუ* (სიტყვასიტყვით — დიდი აზნაური).

## ლიტერატურა 
* Дзидзария Г. А., Народное хозяйство и социальные отношения в Абхазии в XIX в., Сух., 1958

კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
991

## მოვლენები 
*მალდონის ბრძოლა : ანგლო-საქსონები დაამარცხეს ვიკინგების ლაშქარმა ოლავ ტრიგვასონის (ოლავ I) სარდლობით.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აირლანგა — კაჰურიპანის სამეფოს ერთადერთი რაჯა (გ. 1049)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ენ-იუ — იაპონიის იმპერატორი (დ. 959)

*
986

## მოვლენები 
*იაპონიაში იმპერატორმა კაზანმა ტახტი დაუთმო იჩიჯოს.
*სუნის დინასტიამ ჯარები გააგზავნა სამ ფრონტზე ლიაოს დინასტიასთან საბრძოლოდ. მაგრამ ყველა ჯარი დამარცხდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*1 ნოემბერი : ჰარალდ I — დანიის მეფე
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1000

## მოვლენები 
* მსოფლიოს მოსახლეობა 300 მილიონი
* ჩინეთში გამოიგონეს დენთი
* სკანდინავიამ, ისლანდიამ და უნგრეთმა მიიღეს ქრისტიანობა.
* უნგრეთის მეფე გახდა სტეფანე I
* სანჩო III ნავარელი გახდა არაგონის მეფე.
* ლეიფ ერიქსონმა აღმოაჩინა ამერიკა და დაარქვა მას ვინლანდია
* სვეიშ I-მა დააფუძნა ნორვეგიაზე დანიის კონტროლი.
* დჰაკა, ბანგლადეში დაარსდა
* სპარსმა მეცნიერმა ავიცენამ გამოთქვა ჰიპოთეზა მთების შექმნის შესახებ.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* კონსტანტინოპოლის პატრიარქი მიქაელ სილარალიუსი (გ. 1059)
* ბიზანტიის იმპერატორი კონსტანტინე IX მონომახი (გ. 1055)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 9 სექტემბერი: ნორვეგიის მეფე ოლაფ I მოკლეს სვოლდის ბრძოლაში (დაიბადა 969)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ალ-ხუჯანდი — სპარსი ასტრონომი
* კუხი — სპარსი მათემატიკოსი და ასტრონომი


კატეგორია:დაბადებული 1000
კატეგორია:გარდაცვლილი 1000
1750

## მოვლენები 
* ჟუზე I მმართველობის დასაწყისი პორტუგალიაში

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი  : კრისტოფ ჰაბერლანდი —  ლატვიელი არქიტექტორი. (გ. 1803)

### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ბაქარი — ქართველი სახელმწიფო და საზოგადო მოღვაწე, ქართლის ფაქტობრივი მეფე (დ. 1699 ან 1700)
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 28 ივლისი : იოჰან სებასტიან ბახი — ბაროკოს ეპოქის გერმანელი კომპოზიტორი და ორგანისტი (დ. 1685)
* 31 ივლისი : ჟუან V — პორტუგალიის მეფე (დ. 1689)
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* იოსებ სამებელი — ქართველი სასულიერო მოღვაწე (დ. 1676)

*
აბას I

საკუთარი სახელი **აბას I** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* აბას I — ირანის შაჰი;
* აბას I — ეგვიპტის ფაშა.
999

## მოვლენები 
* რომის პაპი გახდა სილვესტერ II
* თურქებმა დაიპყრეს ბუხრა; სამანიდების დინასტიის და სამეფოს დასასრული

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
* 7 თებერვალი: ბოლესლავ II ბოჰემიის ჰერცოგი.
* 18 თებერვალი: რომის პაპი გრიგორიუს V
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* მანსურ II სამანდების სამეფოს უკანასკნელი მმართველი
* ბერმუდო II - ლეონის მეფე
''

*
გიორგი აბაშვილი

**გიორგი სიმონის ძე აბაშვილი** (დ. 8 იანვარი, 1910, თბილისი ― გ. 26 სექტემბერი, 1982, ლენინგრადი) — ქართველი სამხედრო-საზღვაო მოღვაწე, საბჭოთა ვიცე-ადმირალი (1955), სამხედრო-საზღვაო მეცნიერებათა კანდიდატი (1964).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ლენინგრადის სამხედრო-საზღვაო სასწავლებელი (1931) და დაინიშნა ბალტიის ფლოტის საესკადრო ნაღმოსან „ვოლოდარსკის“ შტურმანად. 1932–1934 წლებში საესკადრო ნაღმოსან „ლენინის“ შტურმანი იყო, 1935–1936 ― სასწავლო გემის უფროსის მოადგილე, 1936 ― საგუშაგო ხომალდ „პურგას“, ხოლო 1939 ― საგუშაგო ხომალდების დივიზიონის მეთაური. მონაწილეობდა ფინეთის წინააღმდეგ ომსა და მეორე მსოფლიო ომში. 1944 წელს მეთაურობდა საესკადრო ნაღმოსნების დივიზიონს, იყო ბალტიის ზღვის ფლოტის შტაბის უფროსის მოადგილე; თავი გამოიჩინა ლენინგრადის ბლოკადის გარღვევისათვის ბრძოლაში. 1962 წ. კარიბის კრიზისის დროს ხელმძღვანელობდა საბჭოთა სამხედრო-საზღვაო ძალებს კუბაზე. ზოგიერთი ცნობით აბაშვილმა დააყოვნა ამერიკის შეერთებული შტატების წინააღმდეგ ბირთვული დარტყმის გადაწყვეტილების მიღება. იმავე წელს თადარიგში გავიდა. დაჯილდოებულია ლენინის, წითელი დროშის, წითელი ვარსკვლავის, ნახიმოვის ორდენებითა და მედლებით.  

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა
* *ყურაშვილი გ.*, სამშობლოს ერთგული შვილები, თბ., 1965;

## სქოლიო 
კატეგორია:სსრკ-ის სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ნახიმოვის ორდენის კავალრები
კატეგორია:ქართველი მეზღვაურები
კატეგორია:დაბადებული 8 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1910
კატეგორია:გარდაცვლილი  26 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1982
გიორგი
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
აბულასანი

**აბულასანი** — XII საუკუნის მიწურულს საქართველოს სამეფოს დიდი მოხელე, ერისთავთერისთავი, ამირთამირა, თამარ მეფის მეჭურჭლეთუხუცესი (კახაბერ ვარდანისძის შემდეგ). აბულასანის რჩევით თამარის ქმრად მოიყვანეს ანდრია ბოგოლიუბსკის შვილი იური (გიორგი). იურის განდევნის შემდეგ აბულასანი თამარმა შერისხა, ჩამოართვა მეჭურჭლეთუხუცესობა და რუსთავი. ამის შემდეგ ისტორიულ წყაროებში აღარ იხსენიება.

## ლიტერატურა 
* ივ. ჯავახიშვილი, ქართველი ერის ისტორია, ტ. 2, თბ., 1984;
* ს. ჯანაშია, შრომები, ტ. 2, თბ., 1952;
* ი. ცინცაძე, ძიებანი რუსეთ–საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან (X–XV სს.), თბ., 1956;
* შ. მესხია, სოციალური ბრძოლა კომუნის დამარცხების შემდეგ, მისი: საისტორიო ძიებანი,I, თბ., 1982;
* შ. ბადრიძე, საშინაო პოლიტიკური ვითარება თამარის მეფობაში, საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 3, თბ., 1979;
* დ. მუსხელიშვილი, კიდევ ერთხელ თბილისის ამირათამირობის ინსტიტუტის შესახებ, კრებული: "შოთა მესხია", თბ., 2006, გვ. 126–143.
* ისტორიანი და აზმანი შარავანდედთანი, ბასილი ეზოსმოძღვარი, ქართლის ცხოვრება, ტ. 2, ს. ყაუხჩიშვილის გამოცემა, თბ., 1959

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://qim.ge/abulasani.html

კატეგორია:ქართველი ერისთავთერისთავები
ივანე აბულეთისძე

**ივანე აბულეთისძე** — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის I ნახევარში. 1124 დავით აღმაშენებელმა აბულეთისძე მამასთან, აბულეთთან, ერთად ანისის გამგებლად დანიშნა. დემეტრე I-ის მეფობაში აბულეთისძემ თურქთაგან გაათავისუფლა დმანისი. თამარის პირველი ისტორიკოსი მოიხსენიებს როგორც გამოჩენილ სარდალსა და თურქებთან მრავალი ბრძოლის მონაწილეს. პოლიტიკური უთანხმოების გამო დემეტრე I-ის ბრძანებით მოკლეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:აბულეთისძენი
მოდისტოს აბულეთისძე

**მოდისტოს აბულეთისძე** — მღვდელმთავარი XII საუკუნის I მეოთხედის საქართველოში. ფეოდალური არისტოკრატიის ინტერესების აქტიური გამომხატველი. აბულეთისძე დავით აღმაშენებლის საეკლესიო პოლიტიკის წინააღმდეგი იყო. მიიტაცა საეკლესიო ქონება. ძმასთან, ძაგან აბულეთისძესთან ერთად იბრძოდა მეფის ცენტრალური პოლიტიკის წინააღმდეგ, მაგრამ დამარცხდა და მღვდელმთავრობიდან გადააყენეს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:აბულეთისძენი
ძაგან აბულეთისძე (XII საუკუნე)

**ძაგან აბულეთისძე** — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის I მეოთხედში, ეპისკოპოს მოდესტოსის ძმა. იბრძოდა დავით აღმაშენებლის ცენტრალისტური პოლიტიკის წინააღმდეგ. მეფის ლაშქართან ერთ-ერთ ბრძოლაში დამარცხებულმა შიომღვიმის მონასტერს შეაფარა თავი. მონასტერმა იგი ხელთ მისცა მეფეს. დავით აღმაშენებელმა აბულეთისძის სახლს ჩამოართვა გიორგი II-ის მიერ ნაწყალობევი ზედაზნის ციხე, მუხრანი და შიომღვიმის მონასტერს გადასცა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ქართველი დიდი ფეოდალები
კატეგორია:აბულეთისძენი
ქირქიშ აბულეთისძე

**ქირქიშ (თირქაშ) აბულეთისძე** — კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XII საუკუნის II ნახევარში. ძე ივანე აბულეთისძისა. 60-იან წლებში აბულეთისძე ამირახორ ლიპარიტ ორბელსა და ბეგა სურამელთან ერთად სარდლობდა ქართველთა ჯარს, რომელმაც დაამარცხა თურქთა კოალიციური ლაშქარი და ანისი დაიცვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
კატეგორია:აბულეთისძენი
ძაგან აბულეთისძე

**ძაგან აბულეთისძე** —  კახეთის დიდგვაროვანი ფეოდალი XIII საუკუნის შუა წლებში. კახეთის თეძმის პატრონი. 1258 მონაწილეობდა ბაღდადზე მონღოლთა ლაშქრობაში, საიდანაც დიდი ნადავლით დაბრუნდა. ნადავლის ნაწილით იყიდა სოფ. ანგროინი (შესახლოა ახლანდ. ანგრევანი) და შიომღვიმის მონასტერს შესწირა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი დიდგვაროვანი ფეოდალები
კატეგორია:აბულეთისძენი
აბუსერ აბუსერისძე

**აბუსერ აბუსერიძე** — XI საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ძე იოანე აბესერიძისა, არტანუჯისა და ხიხათა (აჭარის) ერისთავი, აწყურისა და ციხისჯვრის ციხეთა გამგებელი. 1045 წელს მარიამ დედოფალმა აბუსერიძეს საგამგებლოდ ჩააბარა ქ. ანისი. აბუსერიძე აქტიურად ეხმარებოდა ბაგრატ IV-ს ლიპარით ბაღვაშთან შინაომში. აბუსერიძე და სხვა დიდებულები ლიპარიტ ბაღვაშმა ანისიდან გამოიტყუა და შეიპყრო, შემდეგ გაცვალა თავის შვილ ივანეზე, რომელიც ბაგრატ IV-ს ჰყავდა დატყვევებული. ცოტა ხნის შემდეგ, სასირეთის ჭალაში (შიდა ქართლი) მეფესა და ლიპარიტს შორის მომხდარი შეტაკებისას, აბუსერიძე კვლავ დაუტყვევებია ლიპარიტს, რის შემდეგ ისტორიულ წყაროებში აღარ იხსენიება.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აბუსერისძენი
გრიგოლ აბუსერისძე

**გრიგოლ აბუსერიძე** — XI საუკუნის შუა წლების საქართველოს პოლიტიკური მოღვაწე, ძე აბუსერ აბუსერისძისა, არტანუჯისა და ხიხათა (აჭარის) ერისთავთერისთავი. 1046 მონაწილეობდა ღრტილის კრებაში. იყო ბაგრატ IV-ის მოკავშირე ლიპარიტ ბაღვაშთან ბრძოლაში. სამცხეში არყისციხესთან მომხდარ შეტაკებაში ტყვედ ჩაიგდო ლიპარიტმა და არტანუჯი ჩამოართვა. ამის შემდეგ პოლიტიკურ ასპარეზზე აღარ ჩანს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
კატეგორია:აბუსერისძენი
1605

## მოვლენები 
* 22 ოქტომბერი - კახეთის აჯანყება

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 16 იანვარი :  შაჰრიარი  —  დიდ მოგოლთა იმპერიის დროებითი მმართველი (1627 –1628)  (გ. 1628)

### თებერვალი 
### მარტი 
* 7 მარტი : სიმონ დეჟნიოვი — რუსი ზღვაოსანი.   (გ. 1973)
* 8 მარტი : შეჰზადე მეჰმედი —  ოსმალეთის სულთნის, აჰმედ I-ისა და  ქიოსემ სულთნის ვაჟი.  (გ. 1621)

### აპრილი 
*8 აპრილი : ფილიპე IV — ესპანეთისა და პორტუგალიის მეფე (გ. 1665)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ჟან ბატისტ ტავერნიე — ფრანგი ვაჭარი (გ. 1689)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
*13 აპრილი : ბორის გოდუნოვი — რუსეთის ცარი (დ. 1551)
### მაისი 
### ივნისი 
*10 ივნისი : თედორე II — რუსეთის ცარი (დ. 1589)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
*26 ნოემბერი : ჰანდან სულთანი — ოსმალეთის სულთნის მეჰმედ III-ის ცოლი, სულთან აჰმედ I-ის დედა და ვალიდე-სულთანი.
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
989

## მოვლენები 
* 25 ოქტომბერი : დიდი მიწისძვრის გამო აია-სოფიას ტაძარს გუმბათი ჩამოენგრა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ჩაღრი-გები — სელჩუკთა სახელმწიფოს მმართველი

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* გურგენი — ტაშირ-ძორაგეტის სამეფოს მეფე

*
კახეთის აჯანყება (1615)

**კახეთის აჯანყება 1615 წელს** –  კახეთის მოსახლეობის ბრძოლა ყიზილბაშ დამპყრობთა წინააღმდეგ.

ირანის შაჰის აბას I-ის ლაშქრობათა შედეგად შევიწროებული კახეთის მოსახლეობა შესაფერის მომენტს უცდიდა აჯანყების დასაწყებად. იმერეთში ლტოლვილმა თეიმურაზ I-მა სპარსელთა წინააღმდეგ ერთობლივი ბრძოლის მიზნით კავშირი შეკრა დასავლეთ საქართველოს მეფე-მთავრებთან. აჯანყება დააჩქარა ოსმალური არმიის დაძვრამ სპარსეთის საზღვრებისაკენ. 

აჯანყება 15 სექტემბერს, ალავერდობას დაიწყო, მას სათავეში ედგნენ ნოდარ ჯორჯაძე და დავით ჯანდიერი. შეიარაღებული ქართველები შევიდნენ ალავერდის ეკლესიის გალავანში, სადაც ყიზილბაში მეციხოვნეები იდგნენ და დათქმულ ნიშანზე ამოხოცეს ისინი. აჯანყებულებმა თეიმურაზ I მეფედ მიიწვეს. იგი კახეთში ჩავიდა და სათავეში ჩაუდგა აჯანყებას. კახეთის აჯანყებას მხარი აუბა შირვანმაც. აბას I-მა აჯანყების ჩასაქრობად 15-ათასიანი არმია გაგზავნა ალიყული-ხანის სარდლობით.

ყიზილბაშების სარდლობასთან მყოფი ქართველები მტერს თეიმურაზ I-ის ლაშქრის მოძრაობის გზას უმალავდნენ, ხოლო სპარსელთა ჯარის გეგმებს აჯანყებულებს ატყობინებდნენ. ამით ისარგებლა თეიმურაზ I-მა და 5-6 ათასი კაცით დამარცხა მტრის ლაშქარი, რომლის ერთი ნაწილი  უბრძოლველად გაიქცა, ბევრი მდ. მტკვარსა და არაგვში დაიხრჩო.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4, თბ., 1973;
**ნარსია გ.,* ქსე, ტ. 5, გვ. 447, თბ., 1980

კატეგორია:საქართველოს აჯანყებები
კატეგორია:კახეთის სამეფო