ელექტრონული ნავიგაცია

**ელექტრონული ნავიგაცია** () — გაეროს სპეციალიზებული სააგენტოს, საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის მიერ შემუშავებული სტრატეგია, რომელიც მიზნად ისახავს კომერციულ გადაზიდვებში ნავიგაციის უსაფრთხოების გაზრდას გემებსა და ნაპირზე მონაცემების უკეთესი ორგანიზების, ასევე, გემებს შორის და გემებსა და ნაპირს შორის მონაცემთა გაცვლისა და კომუნიკაციის გაუმჯობესების გზით. კონცეფცია მაშინ დაიწყო, როდესაც შვიდი ქვეყნის საზღვაო ხელისუფლებამ IMO-ს საზღვაო უსაფრთხოების კომიტეტს სთხოვა, ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის შემუშავება IMO-ს NAV და COMSAR ქვეკომიტეტების სამუშაო პროგრამებში დაემატებინათ. სამ ქვეკომიტეტში (NAV, COMSAR და STW) სამუშაო ჯგუფებმა და ნორვეგიის ხელმძღვანელობით სესიებს შორის მიმოწერის ჯგუფმა შემდგომში შეიმუშავეს სტრატეგიის განხორციელების გეგმა (SIP). IMO-ს წევრმა სახელმწიფოებმა და რიგმა სამთავრობათაშორისო და არასამთავრობო ორგანიზაციებმა წვლილი შეიტანეს მუშაობაში, მათ შორის საერთაშორისო ჰიდროგრაფიულმა ორგანიზაციამ (IHO), საერთაშორისო რადიო-საზღვაო საბჭომ (CIRM), შუქურების ორგანოების საერთაშორისო ასოციაციამ (IALA), საერთაშორისო საზღვაო პალატამ (ICS), ბალტიისპირეთისა და საერთაშორისო საზღვაო საბჭომ (BIMCO) და საერთაშორისო ელექტროტექნიკურმა კომისიამ (IEC).

## ფონი 
2005 წელს IMO-ს საზღვაო უსაფრთხოების კომიტეტის 81-ე სესიაზე იაპონიიდან, მარშალის კუნძულებიდან, ნიდერლანდებიდან, ნორვეგიიდან, სინგაპურიდან, გაერთიანებული სამეფოდან და შეერთებული შტატებიდან წარდგენილ შემაჯამებელ დოკუმენტში აღნიშნული იყო, რომ არსებობდა გემის კაპიტნის და ნაპირზე მყოფი საზღვაო გადაზიდვების უსაფრთხოებაზე პასუხისმგებელი პირების აღჭურვის აშკარა საჭიროება თანამედროვე, დადასტურებული ინსტრუმენტებით, რათა საზღვაო ნავიგაცია და კომუნიკაცია უფრო საიმედო გახდეს და ამით შემცირდეს შეცდომები - განსაკუთრებით ის შეცდომები, რომლებიც პოტენციურად იწვევს სიცოცხლის დაკარგვას, დაშავებას, გარემოზე ზიანს და გაუმართლებელ კომერციულ ხარჯებს.

ასევე დადგინდა, რომ ზღვაში უსაფრთხოების ზრდით მოსალოდნელი იყო, რომ სახელმწიფოებისთვის, გემთმფლობელებისა და მეზღვაურებისთვის უფრო მნიშვნელოვანი და ფართომასშტაბიანი სარგებელი მოჰყვებოდა, რაც ელექტრონული ნავიგაციის ძირითად მიზნად იყო განსაზღვრული.

ასევე, გაერთიანებული სამეფოს საზღვაო ავარიების გამოძიების განყოფილების მონაცემებით, ნავიგაციის შეცდომები და ჩავარდნები, მათ შორის ადამიანური ფაქტორის ჩავარდნები, მნიშვნელოვანი იყო 2002–05 წლებში სრული გამოძიების საჭიროებაზე მყოფი ინციდენტების ნახევარზე მეტში. შემავალ დოკუმენტში ასევე აღნიშნულია, რომ ნავიგაციასთან დაკავშირებული ავარიები კვლავ ხდება გემებსა და ნაპირზე დაფუძნებული მრავალი ტექნოლოგიების განვითარებისა და ხელმისაწვდომობის მიუხედავად, რომლებიც აუმჯობესებენ სიტუაციური ცნობიერების ამაღლებას და გადაწყვეტილების მიღებას. ესენია: ავტომატური იდენტიფიკაციის სისტემა (AIS), ელექტრონული რუკის ჩვენებისა და ინფორმაციის სისტემა (ECDIS), ინტეგრირებული ხიდების სისტემები/ინტეგრირებული ნავიგაციის სისტემები (IBS/INS), ავტომატური რადარის დახაზვითი დამხმარე საშუალებები (ARPA), რადიონავიგაცია, შორ მანძილზე იდენტიფიკაციისა და თვალთვალის სისტემები (LRIT), გემების მოძრაობის რეგურირების სამსახური (VTS) და გლობალური საზღვაო ავარიების და უსაფრთხოების სისტემა (GMDSS).

ამიტომ, შემოთავაზებული იყო ნავიგაციის უსაფრთხოების ქვეკომიტეტის (NAV) და ასევე რადიოკომუნიკაციებისა და საძიებო-სამაშველო ოპერაციების (COMSAR) სამუშაო პროგრამაში ელექტრონული ნავიგაციის შესახებ ახალი პუნქტის დამატება. მიზანი იყო არსებული და ახალი ნავიგაციის ინსტრუმენტების, კერძოდ, ელექტრონული ინსტრუმენტების, ჰოლისტური და სისტემატური გამოყენების სტრატეგიული ხედვის შემუშავება. ამგვარად, ელექტრონული ნავიგაცია ხელს შეუწყობს ნავიგაციის ავარიების, შეცდომებისა და ჩავარდნების შემცირებას ზუსტი და ეკონომიური სისტემის სტანდარტების შემუშავებით, რაც მნიშვნელოვან წვლილს შეიტანს IMO-ს დღის წესრიგში, რომელიც სუფთა ოკეანეებში უსაფრთხო, დაცული და ეფექტური გადაზიდვებისკენაა მიმართული.

### ადამიანური ელემენტი, ტრენინგი და ჰარმონიზაცია 
ბოლო ათწლეულების განმავლობაში ნავიგაციისა და საკომუნიკაციო სისტემების ტექნოლოგიებში უზარმაზარი განვითარება შეინიშნება. დახვეწილი და მოწინავე ტექნოლოგიები სწრაფად ვითარდება. მეზღვაურებს არასდროს ჰქონიათ უფრო მეტი ტექნოლოგიური დამხმარე სისტემა ვინემ დღეს აქვთ და შესაბამისად, საჭიროა სისტემების კოორდინაცია და ჰარმონიზებული სტანდარტების უფრო მეტად გამოყენება. მიუხედავად იმისა, რომ გემებს ამჟამად აქვთ გლობალური ნავიგაციის თანამგზავრული სისტემა (GNSS) და მალე ყველა მათგანს ექნება საიმედო ელექტრონული რუკის ეკრანიზებული და საინფორმაციო სისტემები (ECDIS), მათი გამოყენება ბორტზე სრულად არ არის ინტეგრირებული და ჰარმონიზებული სხვა არსებულ სისტემებთან, სხვა გემებისა და ხმელეთზე არსებულ სისტემებთან. ამავდროულად, დადგინდა, რომ ადამიანური ელემენტი, მათ შორის ტრენინგი, კომპეტენცია, ენობრივი უნარები, სამუშაო დატვირთვა და მოტივაცია, აუცილებელია დღევანდელ სამყაროში. ადმინისტრაციული დატვირთვები, ინფორმაციის გადატვირთვა და ერგონომიკა მნიშვნელოვანი საზრუნავია. ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის ნაწილად, გამოიკვეთა მკაფიო საჭიროება კარგი ერგონომიული პრინციპების გამოყენებისა კარგად სტრუქტურირებულ ადამიან-მანქანის ინტერფეისში .

### ელექტრონული ნავიგაციის განმარტება 
MSC 85-ე სხდომაზე, კომიტეტმა, ინდუსტრიისა და სხვა შესაბამისი ორგანიზაციების (მაგ., IALA და IHO) მოსაზრებების გათვალისწინებით, დაამტკიცა ელექტრონული ნავიგაციის შემუშავებისა და დანერგვის სტრატეგია და შეიმუშავა ელექტრონული ნავიგაციის შემდეგი განმარტება:

*ელექტრონული ნავიგაცია არის საზღვაო ინფორმაციის ჰარმონიზებული შეგროვება, ინტეგრაცია, გაცვლა, წარდგენა და ანალიზი ელექტრონული საშუალებებით, რათა გაუმჯობესდეს ნავმისადგომიდან ნავმისადგომამდე ნავიგაცია და მასთან დაკავშირებული მომსახურება ზღვაში უსაფრთხოებისა და საზღვაო გარემოს დაცვის მიზნით.*

### სარგებელი მომხმარებლებისა და დაინტერესებული მხარეებისთვის 
გლობალურ დონეზე ელექტრონული ნავიგაცია:

* ნავიგაციური ხიდურების დიზაინის სტანდარტიზაცია, რაც გლობალურად გაზრდის საზღვრებგარეშე გარემოში მუშაობის შესაძლებლობას, გააუმჯობესებს ტრენინგის ეფექტურობას და შეამცირებს მასალების ხარჯებს. ქვეყნებსა და გემებს შორის მსგავსება ასევე გაზრდის ეფექტურობას და გააუმჯობესებს უსაფრთხოებას.
* ვაჭრობის ბარიერების შემცირება ადგილობრივი გადაწყვეტილებებისა და ბიუროკრატიის შემცირებით.
* შეამცირეთ ავარიების და ინციდენტების რისკი.

სანაპირო სახელმწიფოებისთვის, გემის დროშისა (Flag State) და პორტიისთვის (Port Sytate) ელექტრონული ნავიგაცია:

* ტრენინგის, სერტიფიცირებისა და ზედამხედველობის ეფექტურობის გაუმჯობესება;
* სიტუაციური ცნობიერების გაუმჯობესება სტანდარტულ და სანდო ინფორმაციაზე მარტივი წვდომის უზრუნველყოფით;
* ზედამხედველობის, კოორდინაციის, კონტროლის, ასევე კოორდინაციისა და ინფორმაციის ეფექტურობის გაუმჯობესება;
* ავარიებისა და ინციდენტების რისკის შემცირება VTS (გემების მოძრაობის რეგურირების სამსახურის) სერვისების ეფექტური გამოყენებით.

ფილიალების, ორგანიზაციებისა და ინდუსტრიისთვის ელექტრონული ნავიგაცია:

* უზრუნველყოფილი იქნება მოქნილობა ტრენინგისა და როტაციის თვალსაზრისით, რადგან სტანდარტიზაცია გამოიწვევს სტანდარტიზებული ნავიგაციური ხიდურის პროდუქტების უფრო ეფექტურ ბაზარს;
* ანგარიშგების გამარტივება და ამით ოპერაციების სამუშაო დატვირთვის შემცირება;
* საკუთარი ფლოტის უსაფრთხოების გაუმჯობესება;
* სანავიგაციო ხიდურის პერსონალისთვის სიტუაციური ცნობიერების გაუმჯობესება და ამით გადაწყვეტილების მიღების სიჩქარისა და ეფექტურობის გაზრდა;
* VTS-ის მიერ რეგულირებად ზონებში ნავიგაციის უსაფრთხოების გაზრდა;
* ფართო ბაზრისთვის პროდუქტის განვითარების მიმართულების უზრუნველყოფა;
* უზრუნველყოს ახალი პროდუქტებისა და გადაწყვეტილებების მოგვარების შესაძლებლობა;

გემით მოსარგებლე მომხმარებლებისთვის ელექტრონული ნავიგაცია:

* ყოველდღიური სამუშაოსა და ტრენინგის გამარტივება;
* გააუმჯობესეთ ადამიან-მანქანის ინტერფეისი, გამოყენებადობა, ნაცნობობა და ნავიგაციის უსაფრთხოება;
* დროის დაზოგვისა და ეფექტურობის გაუმჯობესება ბორტზე ინფორმაციაზე უფრო მარტივი წვდომის უზრუნველყოფით, რითაც გაუმჯობესდება სანავიგაციო ხიდურის პერსონალის რეაგირების დრო/პრობლემების გადაჭრის უნარები;
* ნავიგაციის უსაფრთხოების გაუმჯობესება ადმინისტრაციული სამუშაო დატვირთვის შემცირებით;
* კომპეტენციის გაზრდა ნავიგაციის აღჭურვილობის გამოყენებისას;
* გააუმჯობესოს ინფორმაციის ხარისხი, სიზუსტე და სანდოობა, რითაც გაუმჯობესდება სიტუაციური ცნობიერება და ნავიგაციის უსაფრთხოება;
* უზრუნველყოს საჭირო ინფორმაციაზე მარტივი წვდომა მომხმარებლისთვის მოსახერხებელ ერთ ფანჯარაში;
* სტანდარტიზაციის გზით სისტემებისადმი ცოდნის გაუმჯობესება;
* VTS-ის მიერ რეგულირებად ადგილებში მომსახურებისა და უსაფრთხოების გაუმჯობესება ხელმისაწვდომ სერვისებსა და გაფრთხილებებზე მარტივი წვდომის უზრუნველყოფით.
* შეამციროს ბიუროკრატია და ამით ხელი შეუწყოს ხიდურის რესურსების უფრო ეფექტურ გამოყენებას;
* შეამცირეთ ავარიების რისკი;

## ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგია 
IMO-მ ნორვეგიასა და ნორვეგიის სანაპირო ადმინისტრაციას დაავალა ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის განხორციელების გეგმის წინადადების შემუშავების კოორდინაცია. IMO-ს სამმა ქვეკომიტეტმა — NAV, COMSAR და STW შექმნა ელექტრონული ნავიგაციის სამუშაო ჯგუფები; თითოეულ ჯგუფს ხელმძღვანელობდა ნორვეგიის სანაპირო ადმინისტრაციის წარმომადგენელი ჯონ ერიკ ჰაგენი. გარდა ამისა, ნორვეგიის სანაპირო ადმინისტრაციის მიერ ზედამხედველობაზე დაფუძნებულ კორესპონდენციის ჯგუფს მუდმივი როლი ჰქონდა ეროვნული საზღვაო ადმინისტრაციებისგან ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის განხორციელების გეგმის (SIP) შემუშავების პროცესთან დაკავშირებული წინადადებებისა და გადაწყვეტილებების მიღებაში.

ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის განხორციელების გეგმაზე მუშაობა რამდენიმე მკაფიო ფაზად დაიყო:

# მომხმარებლის საჭიროებების შეფასება
# ღია, მოდულური და მასშტაბირებადი არქიტექტურის შექმნა
# კვლევების სერიის დასრულება: ხარვეზების ანალიზი, ხარჯთაღრიცხვის ანალიზი და რისკის ანალიზი.

### სტრატეგიის განხორციელების გეგმა (SIP) 
ამ ფაზების დასრულების შემდეგ, სტრატეგიის განხორციელების გეგმის საფუძვლად ხუთი შეთანხმებული გადაწყვეტა იქნა შემოთავაზებული. ესენია:

S1: გაუმჯობესებული, ჰარმონიზებული და მომხმარებლისთვის მოსახერხებელი სანავიგაციო ხიდურის დიზაინი;

S2: სტანდარტიზებული და ავტომატიზირებული სარეპორტო საშუალებები;

S3: სანავიგაციო ხიდურის აღჭურვილობისა და ნავიგაციის ინფორმაციის გაუმჯობესებული საიმედოობა, მდგრადობა და მთლიანობა;

S4: ხელმისაწვდომი ინფორმაციის ინტეგრაცია და წარმოდგენა საკომუნიკაციო აღჭურვილობის მეშვეობით მიღებულ გრაფიკულ მონიტორებში; და

S9: VTS სერვისების პორტფოლიოს გაუმჯობესებული კომუნიკაცია.

S1, S3 და S4 ეხება აღჭურვილობას და მის გამოყენებას გემზე, ხოლო S2 და S9 ეხება გემებს, გემიდან ნაპირამდე და ნაპირიდან გემამდე კომუნიკაციის გაუმჯობესებას. SIP-ის შემუშავების დროს გამოიკვეთა რიგი ამოცანები ელექტრონული ნავიგაციის შემდგომი განვითარებისა და დანერგვის გასაგრძელებლად. ამ ამოცანების ნაწილი შეიძლება მოითხოვდეს შემდგომ განხილვას და კვლევას საუკეთესო გზის და შემდგომი ამოცანების შესახებ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე. გარდა ამისა, აღიარებული იყო, რომ საჭიროა ნაპირზე დაფუძნებული ფუნქციებისა და სერვისების იდენტიფიცირება. ამჟამად, არსებობს მრავალი განსხვავებული ტიპის სერვისი მოცემული სიტუაციების ან ადგილმდებარეობების უმეტესობაში, როგორიცაა პორტები, სანაპირო და ღია ზღვა. ამ სერვისების ჰარმონიზაცია და სტანდარტიზაცია იწვევს საზღვაო სერვისების პორტფოლიოების (MSP) შექმნას.

### გეგმის ძირითადი ელემენტები 
ელექტრონული ნავიგაციის სტრატეგიის განხორციელების საბოლოო გეგმა შეიცავს რვა ძირითად ელემენტს, რომლებიც შემდეგნაირად არის განსაზღვრული:

# ამოცანების იდენტიფიცირება, რომლებიც უნდა შესრულდეს გადაწყვეტილებების დასაკმაყოფილებლად
# ამოცანების ეტაპობრივი დაყოფა და მაღალი დონის საგზაო რუკა
# საზღვაო მომსახურების პორტფოლიოების სია, რომელთა შემუშავებაც აუცილებელია
# ელექტრონული ნავიგაციის ძირითადი ხელშემწყობი ფაქტორების სია
# მომხმარებლის საჭიროებების მუდმივი შეფასება
# წინადადებები იმის სისტემატური შეფასებისთვის, თუ როგორ შეუძლია ახალ ტექნოლოგიას საუკეთესოდ დააკმაყოფილოს განსაზღვრული და ცვალებადი მომხმარებლის საჭიროებები გრძელვადიან პერსპექტივაში.
# წინადადებები საზოგადოებასთან ურთიერთობისა და ელექტრონული ნავიგაციის კონცეფციის ძირითადი დაინტერესებული ჯგუფებისთვის პოპულარიზაციის შესახებ
# განვითარებისა და განხორციელების პოტენციური დაფინანსების წყაროების იდენტიფიცირება, განსაკუთრებით განვითარებადი რეგიონებისა და ქვეყნებისთვის, და ამ დაფინანსების უზრუნველყოფის ქმედებები.

### ინსტრუქციები 
ელექტრონული ნავიგაციის ხუთი გადაწყვეტისა და სამი სახელმძღვანელოს - *ელექტრონული ნავიგაციის ადამიანზე ორიენტირებული დიზაინის (HCD) სახელმძღვანელო პრინციპები*, *ელექტრონული ნავიგაციის სისტემების გამოყენებადობის ტესტირების, შეფასებისა და შეფასების სახელმძღვანელო პრინციპები (U-TEA) და ელექტრონული* *ნავიგაციის პროგრამული უზრუნველყოფის ხარისხის უზრუნველყოფის (SQA) სახელმძღვანელო პრინციპების -* კომბინაცია გვთავაზობს ელექტრონული ნავიგაციის დანერგვას, რომელიც ხელს უწყობს გემზე და ნაპირზე მყოფ მომხმარებლებს შორის ურთიერთქმედებისადმი ერთიან/მთლიან მიდგომას.

## წინსვლის გზა 
SIP 2014 წლის ივნისში წარედგინა IMO-ს ახალ ქვეკომიტეტს — NCSR-ს (სანავიგაციო კომუნიკაცია ძებნისა და გადარჩენისათვის) დასამტკიცებლად, საიდანაც გადაეგზავნა საზღვაო უსაფრთხოების კომიტეტს, სადაც ის 2014 წლის ნოემბერში დამტკიცდა. IMO-ს ეგიდით მიმდინარე სამუშაოებთან ერთად, არაერთი საჯარო და კერძო ჯგუფი მუშაობს ელექტრონული ნავიგაციისა და მასთან დაკავშირებული თემების განვითარებაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო საზღვაო ორგანიზაციის ელექტრონული ნავიგაციის გვერდი  Archived 2020-03-20-ზე  
* ნორვეგიის სანაპირო ადმინისტრაციის ელექტრონული ნავიგაციის გვერდი  Archived   ზე
* EfficienSea-ს სამუშაო პაკეტი ელექტრონული ნავიგაციისთვის.  Archived   ზე.
* იეპესენის ელექტრონული ნავიგაციის საცნობარო საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:საზღვაო კომუნიკაცია
კატეგორია:ელექტრონული ნავიგაცია