ეროვნული ასამბლეა (ავღანეთი)

**ეროვნული ასამბლეა** (; ), ასევე ცნობილი როგორც **ავღანეთის პარლამენტი** ან უბრალოდ **ავღანეთის პარლამენტი**, სხვადასხვა ფორმით წარმოადგენდა ავღანეთის საკანონმდებლო ორგანოს სამეფოს პერიოდში, რესპუბლიკის ეპოქაში, კომუნისტური მმართველობის წლებში და ლიბერალურ დემოკრატიულ პერიოდში — 1931 წლიდან 2021 წლამდე. ეს იყო ორპალატიანი პარლამენტი, რომელიც შედგებოდა ორი პალატისგან:

* *მეშრანო ჯირგა* () — ანუ ხანდაზმულთა სახლი, 102-მანდატიანი ზედა პალატა.

* *ვოლესი ჯირგა* () — ანუ ხალხის სახლი, 250-მანდატიანი ქვედა პალატა.

2004 წლის ავღანეთის კონსტიტუციის *მეხუთე თავის* მიხედვით: „ავღანეთის ისლამური რესპუბლიკის ეროვნული ასამბლეა, როგორც უმაღლესი საკანონმდებლო ორგანო, ხალხის ნების გამოხატულება იყო და ავღანეთის ერის მთლიანობას წარმოადგენს. ეროვნული ასამბლეის ყოველი წევრი საკუთარი ხმის მიცემისას ყურადღებას ამახვილებდა ქვეყნის საერთო კეთილდღეობასა და ავღანეთის ხალხის უზენაეს ინტერესებზე“.

პარლამენტი ფაქტობრივად შეჩერებული იყო 1992–2005 წლებში მიმდინარე ომის გამო და განახლდა 2005 წელს, მას შემდეგ რაც დაემხო თალიბანის პირველი რეჟიმი. იგი დაიშალა მაშინ, როდესაც თალიბანმა ხელახლა დაიკავა ქვეყანა 2021 წლის 15 აგვისტოს, რის შემდეგაც საკანონმდებლო ხელისუფლება გადაეცა ხელმძღვანელთა საბჭოს.

თალიბანმა ეროვნული ასამბლეა და ყოფილი მთავრობის რამდენიმე სხვა უწყება არ შეიტანა თავის პირველ ეროვნულ ბიუჯეტში 2022 წლის მაისში. მთავრობის წარმომადგენელმა ინამულა სამანგანმა განაცხადა, რომ ფინანსური კრიზისის გამო ბიუჯეტში მხოლოდ „აქტიური“ უწყებები შევიდა, ხოლო გამორიცხულები გაუქმებულად ჩაითვალა, თუმცა აღნიშნა, რომ საჭიროების შემთხვევაში მათი დაბრუნება შესაძლებელი იქნებოდა.

**ეროვნული ასამბლეის უფლებამოსილებები**

* კანონების ან საკანონმდებლო დეკრეტების რატიფიცირება, შეცვლა ან გაუქმება;

* სოციალური, კულტურული, ეკონომიკური და ტექნოლოგიური განვითარების პროგრამების დამტკიცება;

* სახელმწიფო ბიუჯეტის დამტკიცება, ასევე სესხების მიღების ან გაცემის ნებართვა;

* ადმინისტრაციული ერთეულების შექმნა, შეცვლა ან გაუქმება;

* საერთაშორისო ხელშეკრულებებისა და შეთანხმებების რატიფიცირება, ან ავღანეთის წევრობის გაუქმება მათში;

* სხვა უფლებამოსილებები, რომლებიც განსაზღვრულია ამ კონსტიტუციით.

**ვოლესი ჯირგა (ხალხის სახლი)**

**ვოლესი ჯირგა** შედგებოდა 250 მანდატისგან, რომლის წევრებსაც პირდაპირ არჩევდა მოსახლეობა. კონსტიტუციით განსაზღვრულ კვოტებზე 68 ქალი აირჩა, ხოლო დამატებით 17 ქალი საკუთარ ძალაზე დაყრდნობით გახდა პარლამენტარი. ვოლესი ჯირგაში თითოეულ პროვინციას აქვს მოსახლეობის შესაბამისად განაწილებული ადგილები. ვოლესი ჯირგის თითოეული წევრის უფლებამოსილების ვადა ხუთი წელი იყო.

ვოლესი ჯირგაში კენჭისყრაში მონაწილეობის მსურველი კანდიდატი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს:

*იყოს მინიმუმ 25 წლის ასაკის;

*იყოს ავღანეთის მოქალაქე;

*იყოს ამომრჩევლად რეგისტრირებული;

*კენჭი იყაროს მხოლოდ ერთი პროვინციის სახელით;

*საიჯარო შემოსატანად გადაიხადოს 15 000 ავღანური აფღანი (დაახლოებით 300 აშშ დოლარი), რომელიც დაუბრუნდება იმ შემთხვევაში, თუ მოიპოვებს ხმების მინიმუმ 3%-ს;

*წარმოადგინოს ნომინაციის ფორმა და კანდიდატურის მხარდამჭერი ამომრჩევლების 500 სამომრეველო ბარათის ფოტოასლი.

*დამატებით, კანდიდატს არ უნდა ჰქონდეს წარდგენილი ბრალი კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებში.

**მეშრანო ჯირგა (ხანდაზმულთა სახლი)**

thumb|ძველი პარლამენტის შენობის ინტერიერი (2006).

**მეშრანო ჯირგა** ყალიბდებოდა დანიშნული და არჩეული წევრების შერეული მოდელით — სულ 102 წევრისგან. ცხრამეტი პროვინციის მიერ პირდაპირ არჩეული 34 პროვინციული საბჭო ირჩევდა 68 წევრს, ხოლო 34 წევრს ნიშნავდა პრეზიდენტი. პრეზიდენტ ჰამიდ კარზაის დანიშნულებებს ამოწმებდა გაეროს მიერ მხარდაჭერილი დამოუკიდებელი საარჩევნო საბჭო. კონსტიტუციის მოთხოვნის შესაბამისად, დანიშნულ წევრებს შორის 17 ქალი (50%) იყო.

თითოეულ პროვინციულ საბჭოს ერთი წარმომადგენელი ირჩევა მეშრანო ჯირგაში (34 წევრი), ხოლო თითოეულ რაიონულ საბჭოსაც ჰყავდა თავისი წარმომადგენელი (34 წევრი). პროვინციული საბჭოების წარმომადგენლები ოთხწლიანი ვადით მსახურობდნენ, ხოლო რაიონული საბჭოების წარმომადგენლების ვადა სამ წელი იყო. მეშრანო ჯირგის პრეზიდენტად დაინიშნა სებლგათულა მოჯადედი.

მეშრანო ჯირგაში კენჭისყრის მსურველი კანდიდატი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ კრიტერიუმებს:

*იყოს მინიმუმ 35 წლის ასაკის;

*იყოს ავღანეთის მოქალაქე.

გარდა ამისა, მეშრანო ჯირგას არც ერთ კანდიდატს არ უნდა ჰქონოდა წარდგენილი ბრალი კაცობრიობის წინააღმდეგ ჩადენილ დანაშაულებში.

**ახალი პარლამენტის შენობა**

thumb|ავღანეთის ეროვნული კრების ახალი შენობა

ეროვნული კრების ახალი შენობა მდებარეობს ცნობილ დარ ულ-ამანის სასახლის გვერდით, დარ ულ-ამანის რაიონში — ქაბულის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, სადაც განთავსებულია მრავალი მნიშვნელოვანი ეროვნული დაწესებულება.
ამჟამინდელი პარლამენტი ოფიციალურად გაიხსნა 2019 წლის 26 აპრილს, მას შემდეგ, რაც დეპუტატები ღანიმ ფიცზე აიყვანა.

ახალი ეროვნული კრების შენობის საძირკველი ჩაეყარა 2005 წლის აგვისტოში ავღანეთის ბოლო მეფის, ზაჰირ შაჰის მიერ, ჰამიდ კარზაისა და მანმოჰან სინგჰის თანდასწრებით. პროექტის კონსულტანტი იყო ინდოეთის ცენტრალური საჯარო სამუშაოების დეპარტამენტი (CPWD), ხოლო სამშენებლო კონტრაქტი 2008 წელს მიენიჭა ინდურ ინფრასტრუქტურულ კომპანიას. ახალი პარლამენტის კომპლექსი განთავსებულია 40 ჰექტარ ფართობზე, ქაბულის ცნობილ დარ ულ-ამანში. კომპლექსი ესაზღვრება ორ მნიშვნელოვანი ისტორიული ძეგლს: დარ ულ-ამანის სასახლეს და ტაჯბეგის სასახლეს.

$220 მილიონიანი პროექტის სამშენებლო სამუშაოები თავდაპირველად უნდა დასრულებულიყო 2012 წელს, 36 თვის განმავლობაში. თუმცა ვადები გადაიწია რთული სამუშაო პირობების, კვალიფიციური მუშახელის დეფიციტისა და不სტაბილური უსაფრთხოების გარემოს გამო. შენობაზე 500-ზე მეტი მუშა მუშაობდა, რომელთა უმეტესობა ინდოეთის მოქალაქე იყო. შენობის მთავარი აქცენტი არის 32-მეტრიანი დიამეტრისა და 17.15-მეტრიანი სიმაღლის ბრინჯაოს გუმბათი — რომელიც ითვლება აზიაში ერთ-ერთ უდიდეს გუმბათად. დიდი გუმბათი ფარავს საკრებულოს მთავარ დარბაზს, ხოლო მცირე გუმბათი — შესასვლელ ჰოლს. შენობის წინ მდებარეობს წყლის აუზი ცხრა კასკადური შადრევნით. შიგნით დამონტაჟებულია 6-მეტრიანი შადრევანი, რომელიც დამზადებულია ინდოეთის ქალაქ უდაიპურიდან ჩამოტანილი მწვანე მარმარილოთი.

2015 წლის 25 დეკემბერს, ინდოეთის პრემიერ-მინისტრ ნარენდრა მოდის სახელმწიფო ვიზიტის დროს, ახალი პარლამენტის შენობა ოფიციალურად გახსნეს მოდიმ და პრეზიდენტმა აშრაფ ღანიმ. ღანიმ ტვიტერში დაწერა: „მოხარული ვარ, ქაბულში ვუმასპინძლო პრემიერ-მინისტრს. ინდოეთსა და ავღანეთს წარმოდგენა არ სჭირდებათ — ათასობით კავშირი გვაერთიანებს… ერთმანეთის გვერდით ვდგავართ როგორც კარგ, ისე უმძიმეს დროებში.“

## სქოლიო