open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
მარტიანის ეკლესიის ნანგრევი

**მარტიანის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან დასავლეთით 2 კმ-ზე ნასოფლარ "ახლოურებში".
ეკლესია  ადგილობრივი წარმოშობის თლილი ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიის კედლები შემორჩენილია 1,5-2 მეტრის სიმაღლეზე. გეგმით მართკუთხედია. საკურთხეველს მხარი მხოლოდ ჩრდილოეთიდან აქვს. ამავე კედელში გაჭრილი იყო შესასვლელი და სარკმელი. ინტერიერი ამოვსებულია მიწით და ჩამონაშალი ქვით.
ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მინაშენი ჰქონდა. იგი მთლიანად დანგრეულია. მინაშენი ეკლესიას ჩრდილოეთ კედელში გაჭრილი კარით უკავშირდება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 117

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ალევის სამების ნიშის ეკლესია

**შუა ალევის სამების ნიშის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითა და აგურითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასეთივე სწორკუთხა საკურთხევლია, რომლის ცენტრში მოთავსებულია არქიტრავული ნიშა. მის ქვემოთ, კედლის წყობაში ჩატანებულია ქვაჯვარა.

ცილინდრული კამარა აგურის წყობითაა გადაყვანილი. ძეგლმა ჩვენამდე დაზიანებული სახით მოაღწია. მთლიანად არის ჩამონგრეული დასავლეთის კედელი. სამხრეთი ფასადის დიდი ნაწილი დეფორმირებულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 195-196

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბეჟაანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ბეჟაანთკარის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბეჟაანთკარში. აგებულია XVI-XVII საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული აბსიდი, რომელშიც გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას; ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. საკურთხევლის კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ქვის კანკელი.

ნახევარცილინდრული კამარის დასავლეთის საბრჯენი თაღი, კუთხის პილასტრებს ეყრდნობა. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთ კედელშია გაჭრილი. სამხრეთის კედელზე შემორჩენილია თაღოვანი სარკმლის კვალი. 

ძეგლი დაზიანებულია, კამარა და კონქი მრავალ ადგილასაა ჩამონგრეული, აყრილია საპირე ქვა,  სახურავზე და კედლებზე მოდებულია მცენარეები. მიწის დონე საგრძნობლადაა აწეული.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 29

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVI საუკუნის ეკლესიები
მარტიანის კვირაცხოვლის ეკლესია

**მარტიანის კვირაცხოვლის ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელი მარტიანის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ძეგლი მდებარეობს სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 2 კმ-ზე, ნასოფლარ ყველდაბაში. ეკლესია დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. შემორჩენილია დასავლეთი კედელი, რომლის სიმაღლე 1,5 მეტრს აღწევს და სამხრეთ-დასავლეთი კუთხე. ოდნავ უკეთეს მდგომარეობაშია ეკლესიის ჩრდილოეთი მინაშენი. აქ შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2 მეტრია. მინაშენში შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კარი ნაოთხალია. აღმოსავლეთ კედელში მოთავსებულია სარკმელი. მინაშენის და ეკლესიის აღმოსავლეთი და სამხრეთი კედლები დანგრეულია.
ეკლესიის ჩრდილოეთით შემორჩენილია სამრეკლოს მასიური ოთხკუთხა ფორმის სამი სვეტი.
ძეგლს გარშემო მაღალი გალავანი შემოუყვებოდა. გალავნის აღმოსავლეთ და სამხრეთ კედლების კვალი არ იკითხება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 118

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქედიგორის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქედიგორის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქედიგორაში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია დგას ბორცვზე. ძეგლი საგრძნობლად დაზიანებულია, ჩამოქცეულია მისი თაღ-კამარა, შემორჩენილია აღმოსავლეთი, ჩრდილოეთი და სამხრეთ- დასავლეთი კუთხის მცირე ნაწილი. გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია აღმოსავლეთიდან დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხელვით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. ეკლესიას სამხრეთიდან და დასავლეთიდან გარშემოსავლელი ჰქონდა, რომლისგანაც მხოლოდ საძირკველი შემორჩა. სამშენებლო მასალად გამოყენებულია ფლეთილი და რიყის ქვა.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 176-177

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საბარკლეთის ნაეკლესიარი

**საბარკლეთის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საბარკლეთში. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. 

სოფლის მიდამოებში, ნასოფლარ „ზემო კარასთან“ არსებული ეკლესიიდან შემორჩენილია მხოლოდ ფლეთილი ქვის გროვა. კედლის წყობა და გეგმა არ იკითხება.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 157

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქედიგორის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ქედიგორის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქედიგორაში.  აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოზე მდებარე დარბაზული ეკლესია პერანგშემოცლილია. შემავსებელ მასალად გამოყენებულია სხვადასხვა ზომის ქვა. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით. ეკლესიას შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს. კედლები შემორჩენილია დაახლოებით 2-2,5 მეტრის სიმაღლეზე. ჩრდილო-დასავლეთი კუთხე ჩამონგრეულია.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 177

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭანდარის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ჭანდარის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდარში, მდინარე ალეურას ხეობა. აგებულია შუა საუკუნეებში. დარბაზული ეკლესია დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ნაგებობა გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია სწორკუთხა საკურთხევლით. მიწის დონე იმდენად არის აწეული, რომ სარკმლები და შესასვლელი არ ჩანს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იკოთის წმინდა გიორგის ეკლესია

**იკოთის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

დარბაზული ეკლესია, სამხრეთის და დასავლეთის მინაშენებით, დიდი ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, სწორკუთხა საკურთხეველში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი, რომლის სამხრეთით ორი შეისრული, ხოლო ჩრდილოეთით - ორი არქიტრავული ნიშაა. სარკმელთან დგას მასიური ტრაპეზის ქვა. საკურთხეველს ხარისხი შემოუყვება. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ქვის კანკელი.
ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი, წყვილი პილასტრებით, ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. კამარის საბრჯენი თაღები პილასტრების მარტივი ფორმის კაპიტელებს ეყრდნობა. ასეთივე თაღი დასავლეთ კედელზეც გადადის. დარბაზის კედლებს ხარისხი შემოუყვება.
ეკლესია ნათდება სამხრეთით ორი, დასავლეთით კი ერთი თაღოვანი სარკმლით; არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი.
ეკლესიას სამხრეთიდან ოთხკუთხა ფორმის კარიბჭე და მინაშენი აქვს. კარიბჭეს არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდან აქვს, მინაშენს, კი თაღოვანი კარით უკავშირდება.
სამხრეთი მინაშენი გეგმით მართკუთხაა. გრძივ კედლებს ორი წყვილი პილასტრი ანაწევრებს. მინაშენის გადახურვის მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩამონგრეულია. ინტერიერში ყრია მიწა და ჩამონაშალი ქვა; ამოსულია მცენარეულობა. დასავლეთ მინაშენის გეგმა არ იკითხება; დაფარულია მიწით და ქვებით. ჩანს მხოლოდ სამხრეთ-დასავლეთის კუთხე 1,5 მ-ის სიმაღლეზე.
ეკლესიიდან აღმოსავლეთით დგას ორსართულიანი სამრეკლო. პირველი სართული, გეგმით სწორკუთხა, ღია, თაღოვან ნაგებობას წარმოადგენს. შუაში გადადის ნახევარწრიული თაღი, რომელიც სამმაგლილვიან იმპოსტებს ეყრდნობა. მეორე სართულზე ასასვლელი არაა შემორჩენილი, ჩანს მხოლოდ ოდნავ შეისრული თაღები. სამრეკლო ნაგებია ფლეთილი ქვით.
ეკლესია და სამრეკლო მოქცეულია გალავანში. გალავნის შიგნით სხვადასხვა დანიშნულების ნაგებობათა ფრაგმენტები დაფარულია მიწით და მცენარეებით. მათი აზომვა არ ხერხდება.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 93-94

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ზახორის ეკლესიის ნანგრევი

**ზემო ზახორის ეკლესიის ნანგრევი** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობა ქაოსურია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით მართკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში შემორჩენილია სარკმლის კვალი.

ეკლესიის დანარჩენი კედლები შემორჩენილია 30 სმ-ის სიმაღლეზე. ინტერიერში და ეკლესიის გარშემო ამოსულია დიდი ზომის მცენარეები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭანდარის ეკლესია

**ჭანდარის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდარში, მდინარე ალეურას ხეობაში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი. წყობა სწორხაზოვანია. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით დასრულებული შებრტყელებული ფორმის აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია ვიწრო სწორკუთხა სარკმელი. მისგან ჩრდილოეთით ნიშაა მოთავსებული. აბსიდი დარბაზისაგან გამოიყოფა მხრებით. სამხრეთ და დასავლეთ კედლებზე შემორჩენილია სარკმლის კვალი. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედელშია გაჭრილი. არქიტრავი ერთ მთლიან ქვაშია გამოკვეთილი და მას სამკუთხედი ფორმა აქვს. ინტერიერში შემორჩენილია მოხატულობის მცირე ფრაგმენტები. ეკლესია გარშემოვლებულია გალავნის ჩრდილოეთის კარიბჭით. ეკლესიის თაღ-კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. აბსიდის სამხრეთი მხარე გარღვეულია. კედლები დეფორმირებულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ხადილაანის კოშკი

**ხადილაანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „ხადიანეთი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

კოშკის კედლები შემორჩენილია ფრაგმენტულად. აღმოსავლეთით ჩანს ზურგის მომრგვალება. დასავლეთით ნაოთხალი შესასვლელია.

გრძივი კედლების მხოლოდ საძირკველია. კოშკი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
მარტიანის ჯვარპატიოსანი

**მარტიანის ჯვარპატიოსანი** — არქიტექტურული ძეგლი, სამონასტრო კომპლექსი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტიანის მიდამოებში. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ზე, ნასოფლარ ყველდაბაში მდებარე დარბაზული ეკლესია სამხრეთის თანადროული მინაშენით, გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული აბსიდა, რომლის ცენტრში გაჭრილი არქიტრავული სარკმელი გარეთ ვიწროვდება. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო სწორკუთხა ნიშაა. კონქი სფერულია, სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. აბსიდის იატაკის დონე ერთი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით. საფეხურის წინ მასიური ბუნის ქვა დგას. ოთხკუთხა ქვა ოთხივე მხარეს მორთულია დეკორატიული თაღებით. ქვაზე შემორჩენილია ჯვრის ზედა მკლავის მოხატულობა და წარწერის ფრაგმენტი, ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში კი კანკელის ბუდე. 
ეკლესიას ოდნავ შეისრული კამარა აქვს. დასავლეთ კედელში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი. ჩრდილოეთ, სამხრეთ და დასავლეთ კედელს ერთსაფეხურიანი ხარისხი გასდევს. სამხრეთი შესასვლელი შიგნით შეისრულთაღიანი, გარეთ არქიტრავულია. კარი ნაოთხალია. ეკლესიის კედლები შელესილი იყო მოსახატავად.
სამხრეთი მინაშენის კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. შესასვლელი აღმოსავლეთიდან ჰქონდა, დაზიანების გამო მისი ფორმა არ იკითხება. დასავლეთ კედელში ვიწრო სარკმლის კვალია.
ეკლესია დიდი ზომის მოყვითალო, ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კარნიზი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია ფიქალი.
ეკლესიიდან დასავლეთით დიდი ზომის სატრაპეზოა. კედლები შემორჩენილია 2-3 მეტრის სიმაღლეზე. აღმოსავლეთ კედელში ჩანს შესასვლელის კვალი. ჩრდილოეთ კედელში რამდენიმე ნიშაა მოწყობილი. სატრაპეზო დიდი ზომის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები.
ეკლესიას გარს შემოუყვება გალავანი. გალავნის გარეთ სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეში მოთავსებულია კარიბჭე - სამრეკლო. ამჟამად შემორჩენილია მხოლოდ ოთხკუთხა, მასიური სვეტები.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 118-119

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის ეკლესის ნანგრევი

**ჩიგოიანის ეკლესის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. ძეგლი მდებარეობს სოფლის მიდამოებში მდინარე ქსნის მარცხენა, მაღალ ფერდობზე. ეკლესია სხვადასხვა ზომის, ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით სწორკუთხა საკურთხევლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი, რომლის რაფა საფეხურებად ჩამოდის. ეკლესიის თაღ-კამარა ჩამოქცეულია. კედლების შემორჩენილია სხვადასხვა დონის სიმაღლეზე. სამხრეთი შესასვლელი არქიტრავულია. ბალავრის ქვას ქვემოდან შედგმული აქვს ხის მორი, რომელსაც ჯვრისებრი ორნამენტი მიუყვება. ინტერიერი შელესილი უნდა ყოფილიყო. აღმოსავლეთიდან ეკლესიას მაღალი სუბსტრუქცია აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იკოთის წმინდა ბარბარეს ეკლესია

**იკოთის წმინდა ბარბარეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვით.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასიმეტრიული ფორმის ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი სწორკუთხა ნიშაა. კონქი ოდნავ შებრტყელებულია. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა.
ეკლესიის კამარა ნახევარცილინდრულია. დარბაზი ნათდება სამხრეთისა და დასავლეთის სწორკუთხა სარკმლებით. შესასვლელი სამხრეთ კედელშია მოწყობილი. ძეგლი იმდენად არის დაზიანებული, რომ მისი გეგმა არ იკითხება.
ეკლესიის საბურავი მთლიანად ჩამოცვენილია. ფასადებს საპირე შემოცლილი აქვს. კედლები დაზიანებულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 95

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
მარტიანის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია

**მარტიანის წმინდა გიორგის მეორე ეკლესია** —  არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ მარტიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 3 კმ-ზე, ნასოფლარ ყველდაბაში მდებარე ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.
დარბაზული ეკლესია ჩრდილოეთი მინაშენით გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით გააჩნია მოკლე, შებრტყელებული აბსიდი, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. ჩრდილოეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფილია მხრებით.
კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში სწორკუთხა სარკმლებია გაჭრილი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთიდანაა, კარი ნაოთხალია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია.
ეკლესია მინაშენს არქიტრავული შესასვლელით უკავშირდება. მინაშენის გადახურვა კამაროვანია. დასავლეთ კედელში სწორკუთხა სარკმელია. ჩრდილოეთ კედელში მოწყობილია მცირე ზომის ნიშა.
ეკლესიის ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ.,119-120

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ქენქაანის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ქენქაანის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქენქაანში.  აგებულია
გვიანი შუა საუკუნეებში. 

სასაფლაოს ტერიტორიაზე მდებარე ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითა  და ფიქალითაა ნაგები. აქა-იქ შემორჩენილია შელესილობა. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. სარკმლის ძირში და ჩრდილოეთით კუთხეში ტრაპეზის ქვები დგას. აბსიდის ჩრდილოეთით ერთი, ხოლო სამხრეთით  წყვილის წორკუთხანიშაა. კონქი შეისრულია. სატრიუმფო თაღი იმ პოსტებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ შემორჩენილია კანკელის მცირე ნაწილი. ეკლესიის კამარა შეისრულია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედლის დასავლეთ ნაწილშია გაჭრილი. დასავლეთ კედელში მოწყობილია სწორკუთხა ნიშა. იატაკი მიწაყრილია. კედლები,  გარედანაც და შიგნითაც შელესილ-შეთეთრებულია.  ეკლესიის საბურავად გამოყენებულია  დიდი ზომის ფიქალი. კარნიზი მარტივ პროფილიანია. შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.

## ლიტერატურა 
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტორული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 178

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭაჭამურის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ჭაჭამურის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭაჭამურში. აგებულია გარდამავალი შუა საუკუნეებში.

ჭაჭამურის ღვთისმშობელი წარმოადგენს მცირე ზომის დარბაზულ ეკლესიას. ძეგლი რიყის ქვითაა ნაგები. ეკლესია თითქმის მთლიანად დანგრეულია. გადარჩენილია დასავლეთ კედლის მცირე ნაწილი. საკურთხევლის აბსიდი დაახლოებით ნახევარი მეტრის სიმაღლეზე შემორჩა, თუმცა მასში აშკარად იკითხება გეგმის ნალისებრი ფორმა. აღსანიშნავია აგრეთვე დასავლეთ კედლის დღემდე შემორჩენილი შებათქაშება. ძეგლის გარშემო შემორჩენილია XIX-XX სს. ქართველი მოსახლეობის საფლავის ქვები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
საძეგურის კვირაცხოვლის ეკლესია

**საძეგურის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში, მდინარე ქსნის მარჯვენა მხარეს. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში. 

ყორექვით ნაგები ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით, ასიმეტრიული აბსიდის ცენტრში გაჭრილია სწორკუთხა სარკმელი.

ტრაპეზის ქვასთან დევს ჯვრის ბუნის ქვა, რომელიც შებათქაშებულია. არქიტრავული შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა. კედლები შემორჩენილია 3-3,5 მეტრზე.

ძეგლი სერიოზულად არის დაზიანებული. კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, გარღვეულია კედლები.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 157

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იკოთის წმინდა მარინეს ეკლესია

**იკოთის წმინდა მარინეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ იკოთში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

ძველ სასაფლაოზე მდებარე ეკლესია, სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კუთხეებში და ლავგარდანზე გამოყენებულია ქართული აგური.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი.
აბსიდის ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოთავსებულია წყვილი, შეისრულთაღიანი ნიშა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. კონქში შემორჩენილია მოხატულობის კვალი.
ეკლესიის კამარა შეისრული ფორმისაა. კამარის საბრჯენი თაღები კრონშტეინებს ეყრდნობა. ჩრდილოეთ და სამხრეთ კედელში შეისრულთაღიანი ნიშებია მოწყობილი. დასავლეთ კედელში შესასვლელის ორივე მხარეს - თაღოვანი ნიშებია. დარბაზი ნათდება სამხრეთის, დასავლეთის და ჩრდილოეთის თაღოვანი სარკმლებით.
დასავლეთ და სამხრეთ კედლებში თაღოვანი შესასვლელებია.
სამხრეთ შესასვლელის თავზე ჩასმულ ქვის კვადრებზე, მოთავსებულია მხედრული წარწერა, რომლის ამოკითხვა ვერ მოხერხდა. კვადრს მცენარეული ორნამენტი აჩარჩოებს. შესასვლელს ორივე მხარეს ჩამოუყვება კედლის წყობაში ჩაძირული რომბები, ანალოგიურია დასავლეთი კარის მორთულობაც. შესასვლელის თავზე მოწყობილია თაღოვანი ნიშა.
აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის ზემოთ, კედლის წყობაში ჩაძირული გოლგოთის ჯვარია გამოსახული. ეკლესიას აგურის ვერტიკალური წყობის კარნიზი აქვს. საბურავად გამოყენებულია შიფერი.
სახურავი მრავალ ადგილას ჩამოცვენილია. შესასვლელის და სარკმლის წირთხლები დაზიანებულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 96

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ალევის ეკლესია

**შუა ალევის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გარდამავალ შუა საუკუნეებში.

ყოჩიანთ უბნის სასაფლოაზე დგას დარბაზული ეკლესია, რომელიც სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ალაგ-ალაგ წყობა შევსებულია წვრილი ქვით.
ეკლესია გეგმით სწორკუთხაა, აღმოსავლეთით აქვს ნალისებრი ფორმის აბსიდი, რომლის ცენტრში სწორკუთხა სარკმელია გაჭრილი. სარკმლის ძირში ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით არქიტრავული ნიშაა. აბსიდი დარბაზისგან გამოიყოფა შვერილებით. გრძივ კედლებში თითო ნიშაა. დასავლეთ კედელში მოთავსებულია სარკმელი. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთი კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ეკლესიის კედლებზე შემორჩენილია ნალესობის კვალი. ფასადები სადაა. აღმოსავლეთი სარკმლის სათაური შირიმისაა, ნაგებობა გვიან შუა საუკუნეებში გადაუკეთებიათ. დასავლეთ კეხზე შემორჩენილია ამ პერიოდის სამრეკლოს ორი აგურის სვეტი. ეკლესიის კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია. ჩამოქცეულია თაღ-კამარა, ხოლო ნაგებობის გარშემო გალავნის ფრაგმენტებია. სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე გარღვეულია. კედლები მრავალ ადგილას დაბზარულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 197

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დელკანის კვირაცხოვლის ეკლესია

**დელკანის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დელკანში. აგებულია გვიან შუა  საუკუნეებში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.
დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებული ნახევარწრიული აბსიდით, ჩრდილოეთით თაღოვანი ნიშაა. სარკმლის კვალი არ ჩანს.
შესასვლელი სამხრეთიდანაა. კარი ნაოთხალია.
ეკლესია ადგილობრივ მოსახლეობას თუნუქით გადაუხურავს. ძეგლი დაკეტილია და მისი აზომვა ვერ მოხერხდა. აღწერა ხდება კედლის ნაპრალიდან.
კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. გარშემო მიწის დონე აწეულია.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 51

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ზახორის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია

**ზემო ზახორის წმინდა გიორგის პირველი ეკლესია** — გარდამავალი ხანის საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორის სასაფლაოზე. 

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.

გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით ერთი არქიტრავული ნიშაა. კონქი სფერულია. სატრიუმფო თაღი პილასტრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ ნახევარწრიული სოლეაა.

გრძივი კედლები ორსაფეხურიანი პილასტრების საშუალებით ორ თანაბარ ნაწილად იყოფა. პირველ საფეხურებს კედლის თაღები ეყრდნობა, ხოლო მეორეს - ცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი. პილასტრები დასრულებულია მარტივი ფორმის კაპიტელებით.

დარბაზს ერთსაფეხურიანი ხარისხი შემოუყვება. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის და სამხრეთის სარკმლებით. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთ კედელშია გაჭრილი. კარი ნაოთხალია.

ეკლესიის ინტერიერში იატაკი მიწაყრილია. დაზიანებულია კამარის საბრჯენი თაღი. კედლებში წარმოქმნილია ბზარები. საბურავი აყრილია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭაჭამურის მაცხოვრის ეკლესია

**ჭაჭამურის მაცხოვრის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭაჭამურის ჩრდილოეთით, 1კმ-ზე ტყეში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული ეკლესია საშუალო ზომის რიყის ქვით ყოფილა ნაშენი. მიუხედავად იმისა, რომ ძეგლი დანგრეულია, აშკარად შეიმჩნევა სწორკუთხა
საკურთხევლის მოხაზულობა. კარი სამხრეთიდან ყოფილა გაჭრილი. ძეგლი ადგილობრივი ხატია და უმნიშვნელოა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის კვირაცხოვლის ეკლესია

**დადიანეთის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „ხადილაანი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. წყობა სწორხაზოვანია.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს ნახევარწრიული აბსიდი. ეკლესიაში მიწის დონე იმდენად აწეულია, რომ სარკმელი არ ჩანს. ჩანს ჩრდილოეთით და სამხრეთით მოწყობილი ნიშების ზედა ნაწილი.

დასავლეთ შესასვლელს ნაოთხალი აქვს. კედლები შემორჩენილია 1,5 მეტრის სიმაღლეზე.

ინტერიერში ჩახერგილია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 49

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის კოშკი

**ჩიგოიანის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია XVII საუკუნეში.
 
მდ. ქსნის სათავეებთან, ალპიურ ზონაში, მაღალი მთის პლატოზე არის ხეობის ნასოფლარი ბაგინი, სადაც დგას საშუალო ზომის პირამიდული კოშკი. ოთხკუთხა კოშკი გეგმით თითქმის კვადრატულია (6,6X6,5 მ) და ზემოთკენ ოდნავ ვიწროვდება. ოთხსართულიანი კოშკი შიგნით ფლეთილი ქვითაა ნაგები, ფასადები კი თლილი ქვით. კარი პირველ და მეორე სართულს ცალ-ცალკე აქვს ჩრდილოეთიდან. მათი თაღები შეისრული ფორმისაა და ორი დიდი ზომის თლილი ქვითაა შედგენილი. მეორე სართულზე აივანი იყო, რომელიც ეყრდნობოდა ქვის კონსოლურ ძელებს. (მარჯვენა ძელი მოტეხილია). პირველი სართულის კედლებში კარის მეტი სხვა არაფერია. მეორე და მესამე სართულის კედლები აღჭურვილია წვრილი სათოფურებით. მეოთხე სართულზე კი სათოფურების გარდა თითო სალოდეცაა ყოველი კედლის ცენტრში. კოშკის სართულშუა ხის გადახურვა ჩამოქცეულია. შემორჩენილია ხის კოჭის ბუდეები. ჩამოქცეულია სახურავიც.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
ჩქუნეთის ეკლესია (შუა საუკუნეები)

**ჩქუნეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, „მეწყერის“ მიდამოებში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ქვემო ჯორთისში“, მდგარი ეკლესიიდან შემორჩენილია ქვების გროვა და ერთ-ერთი კედლის მცირე ფრაგმენტი. სამშენებლო ქვა ადგილობრივი წარმოშობისაა. გეგმა არ იკითხება. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა-ღორღი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭორჭოხის კვირაცხოვლის ეკლესია

**ჭორჭოხის კვირაცხოვლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭორჭოხში. აგებულია ადრე შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის დარბაზული, სწორსაკურთხევლიანი ეკლესია ფლეთილი ქვითა და ფიქალითაა ნაგები. შიგნიდანაც და გარედანაც გალესილია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კუდლებში გაჭრილია სარკმლები. ორივე სარკმლის სათაურად ჩასმულია ტუფის ქვაზე ამოკვეთილი ჯვრები. ჩრდილოეთ კედელში კარის მარცხნივ სასანთლე ნიშაა. კარის ბალავრად გამოყენებულია ქვიშაქვის დიდი ლოდი. ცოკოლის დონე კარგად ჩანს. სარკმლები არქიტრავულია და საფეხურებიანი. ჩრდილოეთ კედელში ორი ნიშაა, სამხრეთში — ერთი. საკურთხევლის მარცხენა კუთხეში და შუაში კედელთან მიდგმულია ტრაპეზის ორი ქვა, რომლებიც ერთმანეთს დაბალი საფეხურით უკავშირდება. გადახურვა ორქანობიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ალევის ლომისის ნიში

**შუა ალევის ლომისის ნიში** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია შუა საუკუნეებში.

ყოჩიანთ უბანში, იქვე, ბორცვზე არის ქვის გროვა, რომლისგანაც ადგილობრივ მოსახლეობას პატარა ნიში აუშენებია. შესაძლოა ქვის გროვა ძველ ნაეკლესიარზე დაუდგავთ.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 198

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ახალდაბის მეორე ეკლესიის ნანგრევი

**ახალდაბის მეორე ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ახალდაბაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

თაღ-კამარა ჩამოქცეული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია რიყის ქვა. დარბაზული ეკლესია გეგმით არაწესიერი სწორკუთხედია, აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აბსიდით, რომელიც დარბაზისაგან გამოიყოფა მცირე მხრებით. ნაგებობის კედლები შემორჩენილია 2 მ., სიმაღლეზე სხვაგან უფრო ნაკლებია. შესასვლელი სამხრეთის კედელშია გაჭრილი.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 23

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
იჩეთის ეკლესია

**იჩეთის ეკლესია** — საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ზახორში, ნასოფლარ იჩეთში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კედლები შემორჩენილია 1–1,5 მეტრის სიმაღლეზე. გეგმით უაბსიდო, სწორკუთხა მოხაზულობისაა. სამხრეთ კედელში ერთი ნიშაა, ხოლო შესასვლელი ჩრდილოეთიდანაა.

ეკლესია ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიგოიანის წითელი საყდარი

**ჩიგოიანის წითელი საყდარი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიგოიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
ნასოფლარ ზემო ბაგინის მიდამოებში მდებარეობს საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, რომელიც ძირითადად რიყის ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ გამოყენებულია შირიმი და ფლეთილი ქვა. კარი სამხრეთიდანაა. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედელში თითო სარკმელია. საკურთხევალში ორი ნიშაა. აბსიდის სატრიუმფო თაღი შირიმითაა ამოყვანილი. ფასადებიდან ნაწილობრივ ჩამოყრილია პერანგის ქვები. სახურავიდან აყრილია სახურავი მასალა. ძეგლის გარშემო მიწის დონე აწეულია. 

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭორჭოხის წმინდა გიორგის ეკლესია

**ჭორჭოხის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭორჭოხის დასავლეთით ქედზე. აგებულია განვითარებულ შუა საუკუნეებში.

ეკლესია ნაწილობრივ დანგრეულია. თავიდან კარგად გათლილი შირიმის კვადრებით იყო ნაგები. მოგვიანებით გაურემონტებიათ ფლეთილი ქვით. გადარჩა ჩრდილოეთი და სამხრეთი კედლები, დანარჩენი ფრაგმენტულადაა შემორჩენილი. დანგრეულია აბსიდის დიდი ნაწილი.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კობათის ეკლესია

**კობათის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ საძეგურში, ქსნის მარცხენა მხარეს. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძველ სასაფლაოსთან მდებარე დარბაზული ეკლესია ნაგებია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვით. კუთხეებში გამოყენებულია შირიმი. წყობა სწორხაზოვანია.

ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით, რომლის  ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი სარკმელი. სარკმლის ძირში მასიური ტრაპეზის ქვა დგას. ჩრდილოეთით და სამხრეთით თითო არქიტრავული ნიშაა. სფერულ კონქზე გადასვლა ხდება ტრომპების საშუალებით. სატრიუმფო თაღი აბსიდის მხრებს ეყრდნობა. საკურთხევლის წინ მოწყობილია ხის კანკელი. აქვე დევს ადრეული ქვის კანკელის ფრაგმენტი. აბსიდის იატაკის დონე სამი საფეხურით მაღალია დარბაზის იატაკთან შედარებით.

ნახევარცილინდრული კამარის საბრჯენი თაღი კედლის წყობაში იძირება. დარბაზს ხარისხი შემოუყვება. ეკლესია ნათდება აღმოსავლეთის, სამხრეთის და დასავლეთის თაღოვანი სარკმლებით.

სამხრეთით შესასვლელი არქიტრავულია. შემორჩენილია საურდულეები.
ეკლესიის ფასადები სადაა. სამივე სარკმელი მოჩარჩოებულია შირიმის ქვით. აღმოსავლეთ სარკმელს მარტივპროფილიანი სათაური გააჩნია. ლავგარდანი მარტივპროფილიანია. საბურავად გამოყენებულია დიდი ზომის ფიქალი.
ეკლესიის გარშემო გალავანია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 158-159

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კუცხათის წმინდა გიორგის ეკლესია

**კუცხათის წმინდა გიორგის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა ქაოსურია. დარბაზული, უაბსიდო ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა. შესასვლელი დასავლეთ კედელშია მოწყობილი. ადგილობრივ მოსახლეობას იგი შიფერით გადაუხურავს.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 198

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
დადიანეთის კოშკის ნანგრევები

**დადიანეთის კოშკის ნანგრევები** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში. აგებულია შუა საუკუნეებში. 

მდ. დადიანურას მარჯვენა ნაპირას, მთაზე დგას ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის ფლეთილი ქვით ნაგები კოშკი.

შემორჩენილია ჩრდილოეთ კედლის ნაწილი დაახლოებით 2 მეტრის სიმაღლეზე.

კოშკის ირგვლივ ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 49

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ჭორჭოხის კოშკი

**ჭორჭოხის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭორჭოხიდან აღმოსავლეთით 2 კმ-ში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სამი სართულის დონეზე შემორჩენილი გეგმით ოთხკუთხა კოშკი უფორმო ფლეთილი ქვითაა ნაგები. კარი გაჭრილია მეორე სართულის სამხრეთ კედელში.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ქაშუეთის ეკლესია (ჭორჭოხი)

**ქაშუეთის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭორჭოხიდან სამხრეთ-აღმოსავლეთით, მთის თავზე, დიდი წიფლების ჩრდილოეთით. აგებულია შუა საუკუნეებში.

მცირე ზომის ეკლესია, რომელსაც ჩრდილოეთით პატარა თანადროული მინაშენი აქვს, ფლეთილი ქვითაა ნაგები. წყობა მშრალია. ძეგლი დანგრეულია. შემორჩა ჩრდილოეთი და დასავლეთი კარები. სწორკუთხა საკურთხეველში იკითხება სარკმელი და პატარა ნიშა. შესაძლოა ჩრდილოეთი მინაშენი მაღალი იყო და კოშკს წარმოადგენდა. ის ეკლესიის ჩრდილოეთ კედელს ბოლომდე არ გაუყვება. ძეგლის საბოლოო ტიპის დასადგენად საჭიროა მისი გაწმენდა და საძირკვლების გამოჩენა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 260

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ბოსელთის ღვთისმშობლის ეკლესია

**ბოსელთის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ბოსელთაში. აგებულია შუა საუკუნეებში.
ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. დარბაზული, შვერილაბსიდიანი ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნალისებრი აბსიდით, რომლის ცენტრში შემორჩენილია სარკმლის კვალი. კედლების სიმაღლე 2-3 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებია. არქიტრავული შესასვლელი სამხრეთის კედლის დასავლეთ ნაწილშია. ინტერიერში მიწის დონე აწეულია. ძეგლი დაზიანებულია, კამარა და კონქი ჩამოქცეულია, კედლები დეფორმირებულია. ტერიტორიაზე ყრია ჩამონაშალი ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 30

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
თოხთის წმინდა მარინეს პირველი ეკლესია

**თოხთის წმინდა მარინეს პირველი ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა   ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ თოხთაში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

უაბსიდო ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის დიდი ზომის თეთრი ქვითაა ნაგები. ალაგ-ალაგ წყობაში გამოყენებულია მცირე ზომის ქვაც.
დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილია ჩრდილოეთი კედელი, ჩრდილო-დასავლეთის და ჩრდილო აღმოსავლეთის კუთხე. ჩრდილოეთ კედელში ჩანს შესასვლელი ღიობის კვალი.

## ლიტერატურა
* შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ.IV, თბ., 2008, გვ., 89-90

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჭორჭოხის ეკლესია

**ჭორჭოხის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭორჭოხიდან აღმოსავლეთით, ქედზე 1,5 კმ-ზე. აგებულია გარდამავალი ხანაში.

საშუალო ზომის დარბაზული ეკლესია, რომელსაც გვიანი ხანის ჩრდილოეთი მინაშენი აქვს, კარგად დამუშავებული დიდი და საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. გეგმით სწორკუთხა ნაგებობა აღმოსავლეთით დასრულებულია ასევე სწორკუთხა საკურთხევლით. მისი კონქის ამოსაყვანად ფიქალიც არის გამოყენებული. საკურთხევლის მხრები ბოლომდე არ ჩამოდის. როგორც საკურთხეველი, ისე კამარის მზიდი თაღიც, თხელი ფიქალის ქუსლს ეყრდნობა. ჩრდილოეთი კარის ბალავრის ზემოთ ინტერიერში ოდნავ შეისრული ლუნეტია ამოღებული. თითო სარკმელია აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში. როგორც დარბაზის, ისე მინაშენის გადახურვა ჩამონგრეულია. მიწის დონე ერთი მეტრითაა აწეული. შემორჩენილია მინაშენის დასავლეთი და ჩრდილოეთი კედლები. დარბაზის ინტერიერი მოხატული ყოფილა. ფრაგმენტულად იკითხება რამდენიმე სახე, გველეშაპის გამოსახულება და ასომთავრული წარწერები. ფერები ჩამორეცხილია. გადარჩა მხოლოდ ესკიზური ხაზები. ეკლესია ვერტიკალური ღერძიდან გადაწეულია სამხრეთით, გაბარიტები დარღვეულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შარიაანთ კარის ღვთისმშობლის ეკლესია

**შარიაანთ კარის ღვთისმშობლის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ დადიანეთში, უბანი „შარიაანთ კარი“. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში. 

ღვთისმშობლის სახელობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები, წყობაში დაცულია სწორხაზოვნება.

დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით ასიმეტრიული ფორმის აბსიდით. მის ცენტრში მდებარე სარკმელი ამოშენებულია. სამხრეთით სწორკუთხა ნიშაა. აბსიდი დარბაზისაგან გამოყოფლილია მხრებით.

ეკლესიის ცილინდრული კამარის მხოლოდ დასავლეთი ნაწილია შემორჩენილი. ჩრდილოეთი შესასვლელი შიგნით არქიტრავული, გარეთ თაღოვანია. კარი ნაოთხალია. დასავლეთი სარკმლები ერთ ღერძზეა განლაგებული.

ეკლესიას ჩრდილოეთიდან და დასავლეთიდან მინაშენები აქვს.

ნაგებობის დასავლეთი მინაშენის სამხრეთის კედელში მოთავსებულია სწორკუთხა ნიშები, გადახურვა კამაროვანი ჰქონდა, ჩანს მისი მცირე ნაწილი.

ჩრდილოეთი მინაშენი გეგმით სწორკუთხაა. კედლები შემორჩენილია 1-15 მეტრის სიმაღლეზე. მინაშენში შესასვლელი ჩრდილოეთის კედელშია გაჭრილი.

ეკლესიის ჩრდილოეთ ფასადზე შემორჩენილია მარტივპროფილიანი კარნიზის ფრაგმენტი.

კამარა და კონქი ჩამოქცეულია. კედლები მრავალ ადგილას დანგრეულია. მიწის დონე აწეულია. ძეგლის გარშემო ჩამონაშალი ქვის გროვაა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 50

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ჩიტიანის ეკლესის ნანგრევი

**ჩიტიანის ეკლესის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩიტიანში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.
 
ტერიტორია, რომელზეც ეკლესია დგას, სოფლის სასაფლაოს ეკუთვნის. დარბაზული სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესია გეგმით მართკუთხედია. საკურთხეველში გაჭრილია არქიტრავული სარკმელი. დასავლეთით სწორკუთხა ნიშაა. სამხრეთი კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში შესასვლელი ღიობია დატანებული. ნაგებობის თაღ-კამარა და გადახურვა მთლიანად ჩამოქცეულია, კედლები დაშლილი და დეფორმირებულია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
არბოს ეკლესია (ჭორჭოხი)

**არბოს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ ჭორჭოხიდან დასავლეთით, ადგილ არბოში. აგებულია  შუა საუკუნეებში.

ნაგებობათა კომპლექსიდან, რომელიც ამაჟამად მთლიანად დანგრეულია, შემორჩენილია მხოლოდ ეკლესიის საკურთხევლის ნაწილი და ჩრდილოეთი კედლის ფრაგმენტი.
კედლების სიმაღლე არ აღემატება 1-1,5 მ. სამშენებლო მასალად ძირითადად ფლეთილი ქვა იყო გამოყენებული. გეგმის წაკითხვა სპეციალური გაწმენდის გარეშე შეუძლებელია.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 262

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ზემო ჯორთისის ეკლესია

**ზემო ჯორთისის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, ხუროთმოძღვრული ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჩქუნეთში, ნასოფლარ ზემო ჯორთისის მიდამოებში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ნასოფლარ „ზემო ჯორთისში“ შემორჩენილი ეკლესია ადგილობრივი წარმოშობის, მოთეთრო-მონაცრისფრო ფლეთილი ქვითაა ნაგები. დარბაზული ეკლესიიდან შემორჩენილი კედლების სიმაღლე 2-2,5 მეტრს აღწევს, ზოგან უფრო ნაკლებს. ეკლესიას სწორკუთხა საკურთხეველი აქვს. იმის გამო, რომ ეკლესიის ინტერიერი ამოვსებულია ჩამონაშალი ქვით, მისი გაზომვა და დეტალური აღწერა არ ხერხდება. ნანგრევზე აღმართულ, ორ, ნახევრად ჩაქცეულ ხის ძელზე ჰკიდია ზარი. ეკლესიის გარშემო შემორჩენილია გალავნის ფრაგმენტები.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია: ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ზახორის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია

**შუა ზახორის წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გარდამავალ ხანაში.

ძეგლი მდებარეობს მდინარე ლეხურის ხეობაში, ვანის ხევის შესართავთან, სოფელ ქვითკირის დასავლეთით 0,5 კმ-ზე. ეკლესია საშუალო ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაშენი.. იგი წარმოადგენს მცირე ზომის დარბაზულ ნაგებობას. დარბაზი გეგმაში დასავლეთ-აღმოსავლეთ ღერძზე წაგრძელებული სწორკუთხა მოხაზულობისაა კოლოფისებრი აბსიდით. აბსიდის მცირე მხრები პირდაპირ სატრიუმფო თაღში გადადის. ცილინდრული კამარა, რომელსაც გადახურვა ეჭირა დასავლეთ მხარეს ჩამოშლილია. გარედან არქიტრავული — შიგნიდან თაღოვანი კარი ეკლესიაში გაჭრილია სამხრეთით. დარბაზის მთელ პერიმეტრს ხარისხი შემოუყვება. გრძივ კედლებში თითო სწორკუთხა ნიშაა. სარკმლები გაჭრილია საკურთხეველსა და დასავლეთ კედელში. დასავლეთ სარკმლის ძირი ოთხსაფეხურიანია. საკურთხევლის ცენტრში, კედელთან მიდგმულია ტრაპეზის ქვა. აქა-იქ მიმობნეულია კანკელის ფრაგმენტები. მოგვიანებით ინტერიერი გალესილი და მოხატული ყოფილა. დღესდღეობით ფრესკების სიუჟეტების გარჩევა შეუძლებელია. გარე ფასადები მთლიანად სადაა. შელესილობა მხოლოდ ჩრდილო-დასავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ კუთხეებში შემორჩა. დუღაბიც ამორეცხილია. ქვის წყობაში იგრძნობა თარაზულობის შენარჩუნების სურვილი. საინტერესო ელემენტს წარმოადგენს შირიმის კბილანა ლავგარდანი, თუმცა თლილია საკმაოდ ტლანქად.
ეკლესიას ჩრდილოეთიდან მცირე ზომის მინაშენი აქვს. გალავნის კვალი შეიმჩნევა ნაგებობიდან სამხრეთით რამდენიმე მეტრზე.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 199-200

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შხამურის ციხე

**შხამურის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავატში. აგებულია გარდამავალ ხანაში. 

სოფლიდან ჩრდილო-დასავლეთით 6 კმ-ზე, მდ. ცხავატურას ხეობაში მდებარე ზურგიანი კოშკი დიდი ზომის ადგილობრივი წარმოშობის ქვითაა ნაგები. წყობა თარაზულია. კედლების სისქე ზოგან 1,80 მ, ზოგან 1,50 მ.

კოშკი შემორჩენილია ხუთი სართულის დონეზე. შესასვლელი მეორე სართულის ჩრდილოეთ კედელშია. ჩანს ხის ძელების ბუდეები. ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში შემორჩენილია ხვრელი, რომელიც შესაძლოა გვირაბში ჩასასვლელი იყო.

ტერიტორია შემოზღუდული იყო გალავნით, რომლის ფრაგმენტები მდინარისაკენ მიემართება.

კოშკის სამხრეთი კედელი გრძივ ღერძზე მთლიანად გაპობილია. სართულშუა გადახურვა ჩამოქცეულია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 241-242

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გავაზის ეკლესია

**გავაზის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სასაფლაოზე შემორჩენილია მოგრძო პროპორციების მქონე დარბაზული ეკლესია. ძეგლი დანგრეულია და დაფარულია ხშირი ბუჩქნარით, რის გამოც მისი აზომვა ვერ მოხერხდა. სამშენებლო მასალად გამოყენებული იყო ადგილობრივი წარმოშობის სხვადასხვა ზომის ქვა. აქვეა შირიმის რამდენიმე კვადრი და ბალავრის ქვა. ნაგებობას შესასვლელი სამხრეთიდან უნდა ჰქონოდა. აღმოსავლეთ ფრონტონზე შემორჩენილია შირიმის ქვის კარნიზის მცირე ნაწილი. ეკლესია შიგნით და გარეთ გალესილი ყოფილა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 32

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ალევის წმინდა მარიამის ეკლესია

**შუა ალევის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ალევში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

დარბაზული, გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობის ეკლესია სხვადასხვა ზომის უხეშად დამუშავებული ქვითაა ნაგები. აღმოსავლეთით გააჩნია, ასევე სწორკუთხა საკურთხეველი. ჩრდილოეთით გრძივ კედელში ერთი სწორკუთხა ნიშაა, დასავლეთით შესასვლელი ღიობი აქვს. კედლები შემორჩენილია 1-1,5 მეტრის სიმაღლეზე. მათი დაზიანების გამო სარკმელთა კვალი არ შემორჩა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 196

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
შუა ზახორის ეკლესია

**შუა ზახორის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა, ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ შუა ზახორში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

სოფლიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთით 2 კმ-ზე, სასაფლაოზე დგას ეკლესია, რომელიც ადგილობრივი წარმოშობის ფლეთილი ქვითაა ნაგები. მარკანტული ნაწილებისათვის გამოყენებულია შირიმი. დარბაზული ეკლესია გეგმით სწორკუთხა მოხაზულობისაა, აღმოსავლეთით აქვს სწორკუთხა საკურთხეველი, ცენტრში არქიტრავული სარკმლით.
სარკმლის მარჯვნივ ნიშაა მოწყობილი. შიდა სივრცე გადახურულია ცილინდრული კამარით, რომლის საბრჯენი თაღიც პილასტრებს ეყრდნობა. დასავლეთ კედელში გაჭრილია ვიწრო სარკმელი. სამხრეთ კედელში მოწყობილი შესასვლელი თითქმის მორღვეულია. მონგრეულია ნაგებობის ჩრდილო-აღმოსავლეთი კუთხე. სახურავი აყრილია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 198-199

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ლოწობნის ციხე

**ლოწობნის ციხე** — არქიტექტურული ძეგლი, საფორტიფიკაციოო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჯვარისუბანში, სოფლიდან დასავლეთით 5კმ-ზე. აგებულია გვიანი შუა საუკუნეებში.

მატიანეში ციხე X ს. ქართლში მიმდინარე პოლიტიკურ ამბებთან დაკავშირებით იხსენიება. სამების მთაზე აღმართული ლოწობნის ციხის კომპლექსიდან შემორჩენილია გალავნის მცირე ნაწილი. ეს უკანასკნელი ქედს მიუყვება დასავლეთიდან აღმოსავლეთისაკენ. კედელი ფლეთილი ქვითაა ნაგები, მის გარშემო მიწის დონე აწეულია. დანარჩენი კედლებისა და გეგმის წაკითხვა შეუძლებელია.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 262

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
გავაზის ეკლესიის ნანგრევი

**გავაზის ეკლესიის ნანგრევი** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფელ გავაზში. აგებულია გვიან შუა საუკუნეებში.

ეკლესია სხვადასხვა ზომის ფლეთილი ქვითაა ნაგები.  მცირე ზომის დარბაზული, სწორკუთხასაკურთხევლიანი ეკლესიიდან შემორჩენილია სამხრეთ-აღმოსავლეთი კუთხე და დასავლეთი კედლის მცირე ნაწილი, სადაც შესასვლელი იყო მოთავსებული. ჩანს ბალავარის ბრტყელი ქვა. ეკლესიის ტერიტორიაზე ყრია შირიმის ქვა.

## ლიტერატურა
*შიდა ქართლი, ახალგორის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული მემკვიდრეობა, ტ. IV, თბ., 2008, გვ., 33

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
წირქოლის წმინდა მარიამის ეკლესია

**წირქოლის წმინდა მარიამის ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი, საკულტო ნაგებობა ახალგორის მუნიციპალიტეტის  სოფელ წირქოლში. აგებულია XIX საუკუნეში.

სოფლის შემაღლებულ ადგილას მდებარე ეკლესია ფლეთილი ქვითა და აგურითაა ნაგები, რომელიც მოგვიანებით შეულესავთ. ეკლესიის დასავლეთ კეხის კიდეში დასმულია სამრეკლო, ღია ფანჩატურით. ჩრდილოეთ ფასადი შელესილია, შესასვლელები დასავლეთიდან და სამხრეთიდანაა. აქედან დასავლეთისა ამოშენებულია. დასავლეთ ფასადი აქცენტირებულია აგურის წყობაში ჩაძირული დიდი ზომის გოლგოთის ჯვარით. ჩრდილოეთი და სამხრეთი ფასადები ერთმანეთის მსგავსადაა დამუშავებული, კედლები დანაწევრებულია პილასტრების საშუალებით. გეგმით სწორკუთხა ეკლესია აღმოსავლეთით დასრულებულია ნახევარწრიული, ღრმა აბსიდით, რომლის ცენტრში გაჭრილია სარკმელი. მის ორსავე მხარეს ნიშებია. გრძივი კედლები დანაწევრებულია ორი წყვილი პილასტრით, რომლებზეც გადასულია კამარის საბჯენი თაღები. სატრიუმფო თაღი აბსიდის ვიწრო მხრებს ეყრდნობა. შიდა სივრცე განათებულია ჩრდილოეთით ორი, ხოლო აღმოსავლეთით და დასავლეთით თითო სარკმლით.

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალგორის მუნიციპალიტეტის ძეგლების სია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* ახალგორის რაიონის არქიტექტურული მემკვიდრეობა : 1985-1986 წლების ექსპედიციის მასალები

კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები