open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბატი, ალ-ხუთმი და ალაიუნი

**ბატი, ალ-ხუთმი და ალაიუნი** — ძვ. წ. მესამე ათასწლეულის არქეოლოგიური ძეგლები და დაცული ტერიტორია ომანში. 1988 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

ბოლო 15 წლის მანძილზე მიმდინარე გათხრებისას, ამ ტერიტორიებზე აღმოჩნდა მრავალი ნასახლარი, რომლებიც ვრცელდება სპარსეთის ყურიდან ომანის ყურემდე. წარმოადგენს ძვ.წ. მესამე ათასწლეულის ყველაზე სრულყოფილ ნასახლარებსა და ნეკროპოლისებს მთელ მსოფლიოში. ასევე მოიცავს ციხე სიმაგრეთა ნანგრევებს და სამარხებს.

როგორც ისტორიული წყაროები იუწყებიან, ამ ტერიტორიაზე მდებარე მაგანის სამეფო, ძვ.წ. III ათასწლეულში წარმოადგენდა სპილენძის წარმოების უმნიშვნელოვანეს ცენტრს, საიდანაც ის გაედინებოდა მესოპოტამიაში.

იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შესვლამდე, არექოლოგიური ძეგლები დაცულ ტერიტორიად არ იყო გამოცხადებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში

## რესურსები ინტერნეტში
*ბატი, ალ-ხუთმი და ალაიუნი იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ომანში
ძველი რაუმა

**ძველი რაუმა** (ფინ. Vanha Rauma) - ფინეთის ქალაქის, რაუმას ძველი, ხისგან ნაგები ცენტრალური ნაწილი. 1991  წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

ძველი ქალაქის ფართობი 0.3 კმ²-ს შეადგენს, აქ განლაგებულია 600-მდე შენობა და ცხოვრობს 800 ადამიანი. თანამედროვე რაუმამ ძველი ქალაქის ფარგლებს გარეთ განვრცობა მხოლოდ XIX საუკუნის ადრეულ პერიოდში დაიწყო. დღეისათვის უძველესი ნაგებობები XVIII საუკუნით თარიღდება, რადგან ორჯერ, 1640 და 1682 წლებში ქალაქი ხანძარმა გაანადგურა. შენობების დიდი უდიდესი ნაწილი ორ მთავარ ქუჩაზე მდებარეობს და დღეისათვის კერძო საკუთრებაშია, ხოლო ქალაქის მოედნის ირგვკლივ მდებარე ნაგებობები ძირითადად ბიზნეს-საქმიანობაში გამოიყენება. 

განსაკუთრებული აღნიშვნის ღირსია სახლი სახელად *კირსტი*, რომელიც XVIII - XIX საუკუნეებში მეზღვაურთა საცხოვრებელს წარმოადგენდა, ასევე სახლი სახელად *მარელა*, რომელშიც XVIII საუკუნეში მაღაზიათა მეპატრონეები ცხოვრობდნენ. დღეს ორივე მათგანი მუზეუმია. ძველი ქალაქში საკმაოდ ცოტაა ქვის შენობები, მათ შორისაა წმინდა ჯვრის ეკლესია, XV საუკუნის ფრანცისკანელთა მონასტერი და 1776 წელს აგებული ქალაქის დარბაზი.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
*Old Rauma as a VRML model 
*ინფორმაცია ძველ რაუმაზე

კატეგორია:ფინეთის ქალაქები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში
აფლაის ირიგაციული სისტემა

**აფლაის ირიგაციული სისტემა** — საირიგაციო სისტემა ომანის ტერიტორიაზე, რომლის ასაკიც სამი ათასი წელია, მიუხედავად ამისა, იგი დღემდე ექსპლუატაციაშია. დღეს შემორჩენილი სისტემის ძირითადი ნაწილი  ახ. წ. 500 წლით თარიღდება. 2006 წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

აღნიშნული სისტემა ეფექტურად ამარაგებდა წყლით ყველა მოსახლეს, მიდიოდა თითოეულ სახლამდე და სასოფლო-სამეურნეო მიწებამდე.

კომპლექსი შეიცავს საყარაულო კოშკებს, რომლებიც სისტემის დაცვის მიზნით იყო აშენებული.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია არაბულ ქვეყნებში

## რესურსები ინტერნეტში
*აფლაის ირიგაციული სისტემა იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ომანში
სამალახდენმიაკი

**სამალახდენმიაკი** — ბრინჯაოს ხანის ნეკროპოლისი ფინეთში, ლაპის მუნიციპალიტეტში. 1999  წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

ძეგლი მოიცავს გრანიტის ქვებისგან აგებულ 36 სამარხს, რომელთა ასაკიც დაახლოებით 3 000 წელია და მიეკუთვნეა ძვ. წ. 1 500 - 500 წლებს. მდებარეობს ქალაქების — ტამპერესა და რაუმას დამაკავშირებელი გზის სიახლოვეს, ბორცვზე. თავდაპირველად, ის ბოტნიის ყურის სანაპიროს სიახლოვეს ყოფილა, მაგრამ მიწის თანდათან აწევსი შედეგად, დღეს მისგან 15 კმ-ითაა დაცილებული. დღეისათვის, სამალახდენმიაკი ბრინჯაოს ხანის ყველაზე მნიშვნელოვანი ძეგლია მთელ სკანდინავიაში. 

ოთხი სამარხი ჯერ კიდევ 1891 წელს გათხარეს არქეოლოგებმა.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
*Sammallahdenmäki from UNESCO
*Sammallahdenmäki 
*Sammallahdenmäki, Lappi from the Finnish National Board of Antiquities

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში
ვერლა

**ვერლა** - XIX საუკუნის სამრეწველო სოფელი სამხრეთ ფინეთში, ქალაქ კოუვოლას სიახლოვეს, კიუმენლაასკოს პროვინციაში. 1996  წლიდან შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. სოფელში პირველი ხის გადამამუშავებელი ფაბრიკა 1872 წელს აშენდა, მაგრამ 1876 წელს ხანძარმა გაანადგურა. 1882 წელს აშენდა იგივე პროფილის უფრო მსხვილი ფაბრიკა, რომელიც 1964 წლამდე ფუნქციონირებდა.

დღეისათვის, ეს ისტორიული საწარმო ხის გადამამუშავებელი ტექნოლოგიების მუზეუმადაა ქცეული. ისტორიული დანადგარები კვლავ თავიანთ ძველ ადგილებზეა შენარჩუნებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## გალერეა 
*ისტორიული დანადგარები მუზეუმში:*

Image:Debarking machine.jpg|
Image:Pulp production machine.jpg|
Image:Logs_in_grinder.jpg|

Image:Board drying.jpg|
Image:Board drying oven.jpg
Image:Calender.jpg|
Image:Board calibration balance.jpg|

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში
პეტიაიავესის ეკლესია

**პეტიაიავესის ეკლესია** — ხის ეკლესია ფინეთის ქალაქ პეტიაიავესში. აგებულია 1764 წელს. 1994 წელს იუნესკომ იგი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, როგორც ტრადიციული სკანდინავიური ეკლესიის არქიტექტურის ნიმუში.

ნაგებობაში ერთმანეთთან შერწყმულია რენესანსული, გოთიკური და ფინური ხის არქიტექტურა.

1728 წლისთვის, პეტიაიავესში არ იყო ეკლესია და მის მაცხოვრებლებს უახლოეს ეკლესიაში წასასვლელად ქალაქ იამსიაში უხდებოდათ ჩასვლა. ამიტომ მათ გადაწყვიტეს აეშენებინათ საკუთარი ტაძარი. მშენებლობის ადგილად არჩეული იქნა ტბის სანაპირო. ზაფხულში აქ მოსვლა ნავით შეიძლებოდა, ზამთარში კი ყინულით.

უკვე 1929 წლისთვის, ტაძარი სავალალო მდგომარეობაში იყო, ამიტომ მას პირველი სარესტავრაციო სამუშაოები ჩაუტარდა. დღეისათვის ეკლესიას უამრავი ტურისტი სტუმრობს.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი  ,  (ფინური) 
*Petäjävesi Old Church

კატეგორია:ფინეთის არქიტექტურა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში
Older (ალბომი)

***Older*** — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ჯორჯ მაიკლის მესამე სოლო-ალბომი, გამოცემული 1996 წლის 13 მაისს, ლეიბლებზე DreamWorks / Virgin.

გამოცემისთანავე ალბომი მოექცა სხვადასხვა ქვეყნის ჩარტებში. ბრიტანეთში წარმატება იქონია მისმა რამდენიმე სინგლმა. მოგვიანებით გამოვიდა ალბომის ახალი გამოცემა Older & Upper.

## სიმღერების სია
ყველა სიმღერის ავტორი - ჯორჯ მაიკლი, გარდა მითითებულისა.

### CD
### აუდიოკასეტა/გრამფირფიტა
### მხარე 1
### მხარე 2
### Upper
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## სერტიფიცირებები და გაყიდვები
## სქოლიო 
კატეგორია:ჯორჯ მაიკლის ალბომები
კატეგორია:1996 წლის ალბომები
კატეგორია:DreamWorks Records-ის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
Songs from the Last Century

***Songs from the Last Century*** — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ჯორჯ მაიკლის მეოთხე სოლო-ალბომი, გამოცემული 1999 წლის 13 დეკემბერს, ლეიბლზე  Virgin.

დისკში შეტანილია ჯაზის ჟანრის პოპულარული სიმღერები და სხვა ჟანრების სიმღერების ქავერ-ვერსიები. ეს არის მუსიკოსის ერთადერთი სოლო-დისკი, რომელიც არ მოხვდა ბრიტანეთის ჩარტის #1 პოზიციაზე.

## სიმღერების სია
#Brother, Can You Spare a Dime? – 4:22
#Roxanne – 4:11
#You've Changed – 4:25
#My Baby Just Cares for Me – 1:45
#The First Time Ever I Saw Your Face – 5:19
#Miss Sarajevo – 5:11
#I Remember You – 4:12 	  	
#Secret Love – 2:39	
#Wild Is the Wind – 4:02
#Where or When / It's Alright with Me (ინსტრუმენტული) (დამალული კომპოზიცია) – 7:00

## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## სერტიფიცირებები და გაყიდვები
## სქოლიო 
კატეგორია:ჯორჯ მაიკლის ალბომები
კატეგორია:1999 წლის ალბომები
კატეგორია:Virgin Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები ფილ რემოუნის პროდიუსერობით
მაღალი ნაპირი

**მაღალი ნაპირი** (შვედ. Höga kusten) — ბოტნიის ყურის სანაპირო ზოლი შვედეთისა და ფინეთის შემადგენლობაში. ტერიტორია განსაკუთრებული კვლევის საგანია, რადგან აქ შეინიშნება გამყინვარების შემდგომი უკუქცევის კვალი, როდესაც მიწამ მაღლა აიწია. ეს ფენომენი პირველად აქ იქნა აღმოჩენილი და აღიარებული. ბოლო გამყინვარებიდან მოყოლებული, ხმელეთმა ამ ტერიტორიაზე 800 მეტრით მაღლა აიწია და წარმოქმნა უჩვეულო ლანდშაფტი, რომელიც მაღალი კლდეების ფორმაციებით ხასიათდება. 

2000 წელს იუნესკომ ეს ტერიტორია მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა და შენიშნა რომ „მაღალი ნაპირი უნიკალურ შესაძლებლობას იძლევა იმ პროცესების შესწავლისა, რომლებიც გამყინვარების შემდეგ დედამიწის ზედაპირზე მიმდინარეობდა“.

## იხილეთ აგრეთვე
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ევროპაში

## რესურსები ინტერნეტში
*Höga Kusten World Heritage website
*Höga Kusten tourism website
*Höga Kusten Bridge
*UNESCO World Heritage profile

კატეგორია:შვედეთის გეოგრაფია
კატეგორია:ფინეთის გეოგრაფია
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები შვედეთში
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ფინეთში
უტაიშანი

**უტაიშანი** () — წმინდა მთა ჩინეთში, შანსის პროვინციაში. ჩინური ბუდიზმის ოთხი წმინდა მთიდან ერთ-ერთი. მთაზე განლაგებულია 53 უმნიშვნელოვანესი მონასტერი. სიმაღლე 3061 მ. 

ოთხი წმინდა მთიდან თითოეული, მიჩნეულია ოთხი დიდი ბოდჰისატვას საცხოვრებელ ადგილად. უტაიშანი მიიჩნევა სიბრძნის ბოდჰისატვა მანჯუშრის საცხოვრებლად. ამ მთას მტკიცე ურთიერთობები აქვს ასევე ტიბეტურ ბუდიზმთან. 

უტაიშანი პირველია ოთხი წმინდა მთიდან, რომელიც იდენტიფიცირებულ იქნა და ხშირად იწოდება, როგორც „*პირველი ოთხ დიდ მთას შორის*". მისი იდენტიფიკაცია მოახდინა ავატამასკა სუტრამ, რომელმაც მრავალი ბოდჰისატვას საცხოვრებელი აღწერა. ის წერს, რომ მანჯუშრი ცხოვრობს „*ნათელ, ცივ მთაზე*" ჩრდილო-დასავლეთით. სწორედ ამ ჩანაწერების შედეგად მოხდა თითოეული მთის იდენტიფიკაცია. 

მთაზე წარმოდგენილი არქიტექტურა ძირითადად ხისგანაა ნაგები. უმთავრესი ორი მონასტერი ახ. წ. 782–857 წლებში აშენდა და მხოლოდ 1937–1938 წლებში იქნა აღმოჩენილი. 

2000 წელს, იუნესკომ უტაიშანის მთა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## გალერეა 

Image:Wutai Shan from the air - p-ad20080116-10h51m49s-cdr1b.jpg
Image:五台山-大文殊殿.JPG
Image:Xiantong Temple2.JPG
Image:Mogao Cave 61, painting of Mount Wutai monasteries.jpg|
Image:Lingfeng Temple Pagoda4.JPG|
Image:Great White Pagoda2.JPG|
File:Dailuoding Temple5.JPG|

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
*China’s sacred Buddhist Mount Wutai inscribed on UNESCO’s World Heritage List. UNESCO World Heritage Centre
*უტაიშანის ტურისტული გზამკვლევი

კატეგორია:ჩინური ბუდიზმი
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
კატეგორია:ჩინეთის მთები
ხუნცუნი

**ხუნცუნი** (ჩინ.  宏村) — სოფელი ჩინეთის ანხუის პროვინციაში. მდებარეობს ხუანშანის მთის სამხრეთ-დასავლეთ კალთაზე. სოფელი დაარსდა 1131 წელს. აქ მდებარეობს მინისა და ცინის დინასტიების პერიოდის საუკეთესოდ შემონახული 150 ხის შენობა. მთლიანობაში, სოფელს ხარის ფორმა აქვს. დასავლეთით მდებარე ბორცვი ცხოველის თავს წარმოადგენს, ხოლო პატარა უბეზე გადებული ორი ხიდი და სოფლის სხვა ნაგებობები - ტანს. 

სოფელი მნახველებისათვის ღიაა. 2000 წელს, ის იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი გახდა.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Hongcun village official website 
*UNESCO site about Xidi and Hongcun
*article on Xidi and Hongcun at china.com  
*information and pictures of Hongcun 

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
Listen Without Prejudice Vol. 1

***Listen Without Prejudice Vol. 1*** — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ჯორჯ მაიკლის მეორე სტუდიური სოლო-ალბომი, გამოცემული 1990 წლის 3 სექტემბერს. მიუხედავად იმისა, რომ ბრიტანეთში დისკს დიდი წარმატება ჰქონდა, აშშ-ში კომპანიის Sony Music მხრიდან გატარებული სარეკლამო კამპანიით მუსიკოსი უკმაყოფილო იყო. დისკი ამერიკაში არც თუ შთამბეჭდავად იყიდებოდა, ამიტომ ჯორჯ მაიკლმა უჩივლა კომპანიას, იმ მიზეზით, რომ იგი თითქოს არ უწყობდა მას, როგორც მუსიკოსს, ხელს.

## სიმღერების სია
### 2017 წლის გამოცემა
## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:ჯორჯ მაიკლის ალბომები
კატეგორია:1990 წლის ალბომები
კატეგორია:Columbia Records-ის ალბომები
კატეგორია:Epic Records-ის ალბომები
ფინეთის გერბი

მინი|250პქ
**ფინეთის გერბი** — ფინეთის ეროვნული სიმბოლო. გერბის წითელ ფონზე გამოსახულია ყალყზე შემდგარი გვირგვინიანი ლომი, რომელსაც მარჯვენა, წინა დაჯავშნილ თათში მახვილი უჭირავს, ხოლო უკანა თათებით ხმალს თელავს. წითელ ფონზე, ლომთან ერთად ასევე გამოსახულია ცხრა ვერცხლისფერი როზეტი, რომელიც ფინეთის ისტორიულ ცხრა ნაწილს აღნიშნავს. მიუხედავად იმისა, რომ გერბი 1580 წელს შეიქმნა, ოფიციალურად მხოლოდ 1978 წელს იქნა მიღებული.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფინეთის დროშა
* ფინეთის ჰიმნი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ThisisFINLAND – Finnish Coat of Arms
* The Presidential insignia and coat of arms 
* Information from the Finnish Ministry of Interior on the arms of Finland 

კატეგორია:ფინეთის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:სახელმწიფო გერბები
კატეგორია:გერბები ხმლის გამოსახულებით
კატეგორია:გერბები ანბანის მიხედვით
ფინეთის დროშა

მინი|200პქ
მინი|200პქ
**ფინეთის დროშა** (, ) აგრეთვე ცნობილი როგორც ***„სინირისტილიპუ“*** (ლურჯჯვრიანი დროშა) — ფინეთის ეროვნული სიმბოლო; სათავეს იღებს XX საუკუნის დასაწყისში. თეთრ ფონზე გამოსახულია სკანდინავიური ჯვარი, რომელიც ქრისტიანობას აღნიშნავს. სახელმწიფო დროშას ცენტრში გამოსახული აქვს ეროვნული გერბიც, მაგრამ სამოქალაქო დროშაზე იგი არ გამოისახება.

ეროვნული დროშა მიღებულ იქნა 1918 წელს, ფინეთის რუსეთისგან დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგ, როდესაც ფინელებს სურდათ ჰქონოდათ საკუთარი დროშა. ლურჯი ფერი აღნიშნავს ცას და ფინეთის ათასობით ტბას, ხოლო თეთრი - თოვლს, რომლითაც ფინეთის მიწა ზამთრობით იფარება. ამ ორი ფერის კომბინაცია გამოიყენება ფინეთის სხვადასხვა პროვინციებისა და ქალაქების ადგილობრივ დროშებშიც.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ფინეთის გერბი
* ფინეთის ჰიმნი

## რესურსები ინტერნეტში 
* Finland Ministry of the Interior: The Flag and Arms of Finland 
* ფინეთის დორშა, მსოფლიო ქვეყნების დროშები

კატეგორია:ფინეთის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:მსოფლიოს ქვეყნების დროშები
კატეგორია:დროშები ანბანის მიხედვით
ფინეთის ჰიმნი

**მაამე** (ფინ. Maamme, შვედ. Vårt land, *ჩვენი ქვეყანა*) — ფინური სიმღერა, რომელიც ფინეთის ეროვნულ ჰიმნად მიიჩნევა. მიღებულ იქნა 1867 წლის 13 მაისს. მიუხედავად ამისა, ჰიმნს ოფიციალური სტატუსი არ გააჩნია, მის შესახებ არაფერს ამბობს ფინეთის კონსტიტუციაც.

მუსიკა დაწერა გერმანელმა იმიგრანტმა ფრედრიკ პასიუსმა, ხოლო ტექსტი იოჰან ლუდვიგ რუნებერგმა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის დროშა
*ფინეთის გერბი

## რესურსები ინტერნეტში
*History of the Finnish national anthem
* 
* This Is Finland: The Finnish National Anthem 
* www.national-anthems.net - mp3  
* Papst und Sultan 

## ტექსტი
კატეგორია:ფინეთის ეროვნული სიმბოლოები
კატეგორია:ეროვნული ჰიმნები
Patience (ჯორჯ მაიკლის ალბომი)

***Patience*** — ინგლისელი მომღერალ და სიმღერების ავტორ ჯორჯ მაიკლის მეხუთე და უკანასკნელი სტუდიური სოლო-ალბომი, გამოცემული 2004 წლის 18 მარტს. მისი გამოშვება რამდენიმეჯერ გადაიდო, რასაც სხვადასხვა მიზეზი ჰქონდა. თუმცა, ბრიტანეთში გამოსვლისთანავე დისკი ერთ კვირაში 200.000 ასლის ოდენობით გაიყიდა. მასში შეტანილია როგორც ახალი სიმღერები, ასევე მანამდე უკვე პოპულარული ორი სინგლი Freeek! და Shoot the Dog.

## სიმღერების სია
: *სიმღერის Please Send Me Someone ალტერნატიული ვერსია, სინგლის Flawless (Go to the City) b-გვერდი შეტანილია მხოლოდ ალბომის იაპონურ გამოცემებში.

## ჩარტები 
### ყოველკვირეული ჩარტები
### წლის საბოლოო ჩარტები
## სერტიფიცირებები
}
}

}

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯორჯ მაიკლის ალბომები
კატეგორია:2004 წლის ალბომები
კატეგორია:Epic Records-ის ალბომები
მისტერ ოლიმპია

**მისტერ ოლიმპია** – ტიტული, რომლითაც, ყოველ წელიწადს, ბოდიბილდინგის საერთაშორისო ფედერაცია აჯილოვებს  პროფესიონალ ბოდიბილდერ მამაკაცებს.

## გამარჯვებულები 
## სქოლიო 
კატეგორია:კულტურიზმი
კატეგორია:ორგანიზაციები ანბანის მიხედვით
კულტურიზმი

[მინი|მარჯვნივ|190პქ|2008 წლის [მისტერ ოლიმპია დექსტერ ჯექსონი]]
**კულტურიზმი** ( - *სხეულის შენება*) — სხეულის კუნთების მიზანმიმართული გადიდება და გაძლიერება. კულტურიზმის მიმდევარს ეწოდება კულტურისტი (ან ბოდიბილდერი).

კულტურიზმში იმართება შეჯიბრებები, სადაც კულტურისტები წარმოაჩენენ თავიანთ სხეულს და ფასდებიან ქულებით ჟიურის მიერ. ყველაზე პრესტიჟულია მისტერ ოლიმპია, რომელსაც კულტურიზმის საერთაშორისო ფედერაცია ატარებს. ტიტულის ამჟამინდელი მფლობელია ამერიკელი ფილ ჰიტი. ყველაზე მეტჯერ (8-ჯერ) გაიმარჯვეს რონი კოულმენმა და ლი ჰეინმა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* კულტურიზმი  Open Directory Project-ზე.
* მისტერ ოლიმპიას ისტორია.
* კულტურიზმის ისტორია .

კატეგორია:სხეულის მოდიფიკაცია
კატეგორია:სპორტის სახეობები
ლექსიკონი

[thumb|[ლათინური ენა|ლათინური ენის მრავალტომიანი განმარტებითი ლექსიკონი]]

**ლექსიკონი** (ბერძ. Λεξικό (ლექსიკო)) — წიგნი, რომელშიც გარკვეული წესით (ჩვეულებრივ ანბანურად) ჩამოთვლილია ამა თუ იმ ენის სიტყვები ან რომელიმე დარგის ცნებები და მოცემულია მათი განმარტება. 

მთელი ლექსიკური ფონდის ამგვარი აღწერა დაახლოებით XVII საუკუნიდან იწყება (მანამდე არსებული ლექსიკონები მხოლოდ გაუგებარი სიტყვებისა და გამოთქმების ახსნას იძლეოდა და მთელ ლექსიკას არ ახასიათებდა). საერთოდ, ლექსიკონი თავისი დანიშნულებისა და აგებულების მიხედვით სხვადასხვაგვარია. 

საყოველთაოდ ცნობილი ლექსიკონებია:

* საფრანგეთის აკადემიური ლექსიკონი ფრანგული ენისა (1-ლი გამოცემა 1694 წელს);
* ოქსფორდის ლექსიკონი ინგლისური ენისა;
* ი. და ვ. გრიმების გერმანული ლექსიკონი.
* თანამედროვე რუსული სალიტერატურო ენისა (1948-64 წლები)

არაანბანური (იდეოგრაფიული) ლექსიკონებია: 

* როჟეს თეზაურუსი ინგლისური სიტყვებისა და ფრაზებისა (1-ლი გამოცემა 1852). 
* დორნზაიფის გერმანული ენის ონომასიოლოგიური ლექსიკონი (1934) და სხვა.

ჩვენამდე მოღწეულ ქართულ ლექსიკონთაგან უძველესია სტეფანო პაოლინის და ნიკიფორე ირბახის მიერ შედგენილი ქართულ–იტალიური ლექსიკონი (შეიცავდა 3084 სიტყვას, გამოცემულია რომში 1629 წელს; იგი პირველი ქართული ნაბეჭდი წიგნია). 

ქართული ლექსიკოგრაფიის შესანიშნავი ძეგლია სულხან–საბა ორბელიანის „სიტყვის კონა“, რომლის შედგენა ავტორს 1713 წელს დაუსრულებია; პირველად გამოიცა 1884 წელს რაფიელ ერისთავის რედაქტორობით, ის განმარტებითია, თუმცა სიტყვებს ხშირად თარგმანიც ახლავს (იტალიურ, თურქულ და სომხურ ენებზე). მასალა განლაგებულია ანბანურად, მაგრამ ასამდე სემანტიკურ ბუდესაც შეიცავს (მაგ.: სტატიაში თოვლი საკუთრივ „თოვლის“ განმარტებასთან ერთად დახასიათებული თრთვილი, ყაპი, ფიფქი, ჭყაპი და სხვა). 

XIX საუკუნეში სულხან საბა ორბელიანის ლექსიკონის საფუძველზე ნიკოლოზმა და დავით ჩუბინაშვილებმა შეადგინეს ქართულ–რუსული (1840–1887) და რუსულ–ქართული (1846–1886) ლექსიკონები. 1884 წელს გამოქვეყნდა რაფიელ ერისთავის მოკლე ქართულ–ლათინური საბუნებისმეტყველო ლექსიკონი.

აღსანიშნავია 1950–1964 წლებში გამოცემული ქეგლი — ქართული ენის გამარტებითი რვა ტომიანი ლექსიკონი არნოლდ ჩიქობავას რედაქტორობით. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* ლექსიკონები — საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა

კატეგორია:ლექსიკონი
მოდერატო

**მოდერატო**  () — ზომიერი ტემპის (საშუალო — ალეგროს და ალეგრეტოს შორის) აღნიშვნა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მუსიკალური ტერმინები
ფინეთის პოლიტიკური სისტემა

მინი|ფინეთის გერბი
**ფინეთის პოლიტიკური სისტემა** ეფუძნება საპარლამენტო წარმომადგენლობითი დემოკრატიის, მრავალპარტიული სისტემის რესპუბლიკის პრინციპებს. სახელმწიფოს მეთაურია ფინეთის პრეზიდენტი ალექსანდრ სტუბი, რომელიც ქვეყნის საგარეო პოლიტიკას ხელმძღვანელობს და ფინეთის თავდაცვის ძალების უმაღლესი მთავარსარდალია. აღმასრულებელი ხელისუფლება ეკუთვნის ფიინეთის მთავრობას, რომლის მეთაურიც პრემიერ-მინისტრი პეტერი ორპოა. საკანონმდებლო ხელისუფლების უმაღლესი ორგანოა ფინეთის პარლამენტი (; ), მაგრამ ამ სექტორში გარკვეული უფლებები მთავრობასაც გააჩნია. ფინეთის კონსტიტუციის მიხედვით, პრეზიდენტს პარლამენტის გადაწყვეტილებებზე ვეტოს დადების უფლება აქვს, თუმცა პარლამენტს ხმათა უმრავლესობით მისი დაძლევა შეუძლია..

აღმასრულებელი და საკანონმდებლო ხელისუფლებისგან დამოუკიდებელია სასამართლო ხელისუფლება, რომელიც ორი სისტემისგან შედგება: საერთო სსასამართლოებისა და ადმინისტრაციული სასამართლოებისგან. საერთო სასამართლოებს შორის უმთავრესია ფინეთის უზენაესი სასამართლო, ხოლო ადმინისტრაციულ სასამართლოებს შორის, ფინეთის უზენაესი ადმინისტრაციული სასამართლო. ფინეთში საკონსტიტუციო სასამართლო არ არსებობს. კანონის კონსტიტუციურობა შეიძლება განხილულ იქნეს ინდივიდუალური სასამართლო პროცესის ფარგლებში.

ფინეთის მოქალაქეებს ინდივიდუალური და პოლიტიკური თავისუფლება აქვთ. 18 წლის ასაკიდან ყველა ფინელს აქვს ხმის მიცემის უფლება. ფინეთი პირველი ქვეყანა იყო მსოფლიოში, სადაც ქალებმა როგორც ხმის მიცემის, ისე თანამდებობების დაკავების უფლება შეზღუდვების გარეშე მიიღეს.

მიუხედავად იმისა, რომ ფინეთი იდეაში საპარლამენტო სისტემის რესპუბლიკაა, ქვეყნის პრეზიდენტს მაინც შენარჩუნებული აქვს რამდენიმე მნიშვნელოვანი უფლებამოსილება, მათ შორისაა საგარეო პოლიტიკისა და ქვეყნის ეროვნული უსაფრთხოების საქმეების ლიდერის ფუნქციები.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის პრეზიდენტი
*ფინეთის პარლამენტი

## რესურსები ინტერნეტში
*Finland in The World Factbook 
*ფინეთის კონსტიტუცია

## სქოლიო
კატეგორია:ფინეთის პოლიტიკა
ლევილ-სიურ-ორჟი

**ლევილ-სიურ-ორჟი** () — სოფელი საფრანგეთში, ილ-დე-ფრანსის რეგიონის ესონის დეპარტამენტში. პარიზიდან 26 კმ-ზე. აქ 1922 წლიდან აქ ცხოვრობდნენ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საბჭოთა ოკუპაციის გამო ემიგრირებული ქართველები, აქვე ინახებოდა ქართული საგანძური, რომელიც 1921 წელს გაიტანა დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობამ. ლევილში ქართველთა სათვისტომო მამულის მეპატრონე იყო ბენიამინ ჩხიკვიშვილი. ლევილში ქართველთა სასაფლაოს მოწყობა იყო ნამეტია ბერძენიშვილის ინიციატივის შედეგი, რის გამოც მას „ლევილის დედა“ შეარქვეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* Official town website 
* Leuville-sur-Orge on Quid.fr, a French encyclopedia (French) 
*Mérimée database - Cultural heritage 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
კატეგორია:ესონის კომუნები
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ომანში

2011 წლის მონაცემებით ომანში იუნესკოს **მსოფლიო მემკვიდრეობის** 4 ძეგლია.

## სტატისტიკა 
იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში მსოფლიოს მასშტაბით 911  ძეგლია შეტანილი. მათ შორის 0,4 % ომანის ძეგლებია. ოთხივე  მათგანი კულტურული ძეგლია.

## ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა
## რესურსები ინტერნეტში 
* იუნესკოს მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები ომანში

კატეგორია:ომანი
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ომანში
ომანი
გრაფიტი (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტერმინს **გრაფიტი** აქვს რამდენიმე მნიშვნელობა:
* გრაფიტი — მინერალი, ნახშირბადის ნაირსახეობა.
* გრაფიტი — წარწერები ან ნახატები შენობებისა და გადასასვლელების კედლებზე, მატარებლის ვაგონებზე, ღობეებზე და სხვა ვერტიკალურ ზედაპირებზე. ზოგან ფოლკლორის სახეობაც შეიძლება იყოს. ითვლება ახალგაზრდობის თვითგამოხატვის ერთ-ერთ სახეობად. თანამედროვე გრაფიტის მხატვრების თვითსახელწოდებაა „რაიტერები“ (ინგლ. writers).
დესემბარკო-დელ-გრანმა

**დესემბარკო-დელ-გრანმა** () — ეროვნული პარკი კუბის სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში, გრანმის პროვინციაში. სახელი ეწოდა იმ იახტის პატივსაცემად, რომლითაც 1956 წელს ფიდელ კასტრო, ჩე გევარა, რაულ კასტრო და სხვა 79 თანამოაზრე მექსიკიდან დაბრუნდნენ კუბის რევოლუციის ორგანიზებისთვის.

პარკი შეიქმნა 1986 წელს. მისი ფართობი 261,8 კმ²-ია. პარკის ტერიტორია უნიკალურ გეოლოგიურ და გეომორფოლოგიურ არეალს წარმოადგენს და ძირითადად ფრიალო კლდეებითა და კარსტებით ხასიათდება.

1999 წელს, იუნესკომ დესემბარკო-დელ-გრანმა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* გრანმა
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ამერიკაში

## რესურსები ინტერნეტში 
* World Conservation Monitoring Centre 
* Official UNESCO website entry

კატეგორია:კუბის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები კუბაში
ფინეთის პროვინციები

2010 წლის 1 იანვრამდე, **ფინეთი იყოფოდა 6 პროვინციად** (ფინ. lääni - ლიანი, შვედ. län - ლენი). პროვინციას ხემლძღვანელობდა მთავრობა, რომლის მეთაურიც იყო პრეზიდენტ-გუბერნატორი. გუბერნატორის თანამდებობაზე ყოფნის მაქსიმალური ვადა იყო 8 წელი.

2010 წლის 1 იანვარს, ფინეთის ყველა პროვინცია გაუქმდა. შეიქმნა ახალი ადმინისტრაციული დაყოფა — ექვსი სახელმწიფო ადმინისტრაციული რეგიონი და ერთი ალანდის გუბერნია. რეგიონები თავის მხრივ 19 პატარა რეგიონებად იყოფიან.

## ფინეთის პროვინციები 1997–2009 
## ისტორია 
1997 წლის რეფორმამდე, ფინეთი იყოფოდა 12 პროვინციად, როგორც ის 1831 წელს ნიკოლოზ I-მა დაყო. მეცამეტე - ვიბორგის პროვინცია ანექსირებულ იქნა საბჭოთა კავშირის მიერ, მეორე მსოფლიო ომის მიმდინარეობისას, საბჭოთა კავშირ-ფინეთის ომის დროს.

## რესურსები ინტერნეტში 
* State Provincial Offices  ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ფინეთის პროვინციები
ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნული პარკი

**ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი ინდონეზიის კუნძულ სუმატრაზე. მისი ფართობი 3 568 კმ²-ია. 2004 წლიდან გუნუნგ-ლიოსერისა და  კერინჩი-სებლატის ეროვნული პარკებთან ერთად, შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში  საერთო სახელით - სუმატრის ტროპიკული ტყეები.

პარკში ბინადრობს მრავალი საფრთხის ქვეშ მყოფი სახეობა:
* სუმატრის სპილო (500 ერთეული, მათი შემორჩენილი რაოდენობის 25%)
* სუმატრის ზოლიანი კურდღელი (ყველა შემორჩენილი ერთეული მხოლოდ ამ პარკშია დაფიქსირებული)
* სუმატრის მარტორქა (60-80 ერთული, დაახლოებით ამდენივე ბინადრობს გუნუნგ-ლიოსერის ეროვნულ პარკში, ანუ ორივეგან ერთად, შემორჩენილი რაოდენობის ძირითადი ნაწილი)
* სუმატრის ვეფხვი (დაახლოებით 40 ბოკვერი, შემორჩენილი რაოდენობის 40%)

1935 წლიდან, ეს ტერიტრორია ველური ბუნების ნაკრძალია, ხოლო უკვე 1982 წელს ეროვნულ პარკად გამოცხადდა. მსოფლიოს ველური ბუნების ფონდის მონაცემების თანახმად, ბოლო წლებში, პარკის ტერიტორიაზე მიმდინარე უკანონო სასოფლო-სამეურნეო საქმიანობის გამო, პარკმა ტყეების 20% დაკარგა. ამავე მონაცემებით, პარკის ტერიტორიის 450 კმ²-ზე მოშენებულია ყავის ნარგავები. ვითარების გამოსწორების მიზნით, ორგანიზაცია ამჟამად აქტიურად მუშაობს ყავის მულტინაციონალურ კომპანიებთან, რათა მათ უარი თქვან უკანონოდ მოყვანილი ყავის შეძენაზე.

## იხილეთ აგრეთვე
*ინდონეზიის ეროვნული პარკების სია
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Taman Nasional Bukit Barisan Selatan 
*WWF: Illegally grown coffee threatens tiger habitat in Indonesia
*Entry of Bukit Barisan Selatan National Park 

## სქოლიო
კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდონეზიაში
კატეგორია:სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის მემკვიდრეობის პარკები
კატეგორია:1982 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:სუმატრის დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:სამხრეთ სუმატრის გეოგრაფია
კატეგორია:სამხრეთ სუმატრის ღირსშესანიშნაობები
დასავლეთი ფინეთი

**დასავლეთი ფინეთი** — ფინეთის ერთ-ერთი ყოფილი პროვინცია, რომელიც არსებობდა 1997 წლიდან, 2010 წლამდე. ესაზღვრებოდა ოულუს, აღმოსავლეთ ფინეთისა და სამხრეთ ფინეთის პროვინციებს, ასევე გასასვლელი ჰქონდა ბოტნიის ყურეში.

პროვინცია შეიქმნა 1997 წელს, რამდენიმე პროვინციის შეერთების შედეგად. თავის მხრივ იყოფოდა შვიდ რეგიონად. მაგრამ 2010 წლის 1 იანვარს, ფინეთის ექვსივე პროვინცია გაუქმდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში
*Western Finland State Provincial Office  ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:დასავლეთ ფინეთის პროვინცია
მიკი დი

**მიქაელ კირიაკოს დელაოგლოუ** (, დ. 31 ოქტომბერი, 1963, გეტებორგი, შვედეთი) — უკეთ ცნობილი როგორც **მიკი დი**, ბერძნული წარმოშობის შვედი დრამერი და სიმღერების ავტორი, რომელიც ამჟამად მოღვაწეობს მძიმე მეტალ ჯგუფ მოუტერჰედში.

მუსიკალური კარიერის დაწყების შემდეგ ადგილობრივ ჯგუფებში მიკი 1985 წელს გადავიდა კოპენჰაგენში, სადაც იგი შეუერთდა ჯგუფ კინგ დაიმონდს. მათთან ერთად მიკიმ ჩაწერა ოთხი ალბომი.

1990 წელს მიკი უკრავდა ჯგუფში დონ დოკენი, რომელთანაც ერთად მან ჩაწერა ალბომი *Up from the Ashes*.

1992 წელს მიკი დათანხმდა ლემის წინადადებას (რომელიც 1985 წლიდან სთავაზობდა მას), გადასულიყო ჯგუფ მოუტერჰედში. მოუტერჰედის პირველი კონცერტი მიკისთან ერთად შედგა 1992 წლის 30 აგვისტოს. მას შემდეგ მიკი ჯგუფის უცვლელი წევრია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოუტერჰედის ოფიციალური საიტი
* მოუტერჰედის ოფიციალური ფორუმი
* ფოტოგალერია: მიკი დი მოუტერჰედთან ერთად 

## სქოლიო 
კატეგორია:მოუტერჰედის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1963
კატეგორია:შვედი მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 31 ოქტომბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
წისქვილი (ჭადრაკი)

**წისქვილი**  — ჭადრაკში გახსნილი ქიშის ერთ–ერთი სახე. ამ დროს ორი ან მეტი გახსნილი ქიში გამოიყენება და, როგორც წესი, მასში კუ და ეტლი მონაწილეობს. ეს ორი ფიგურა წისქვილის ბორბლის მსგავს მექანიზმს ქმნის. 

წისქვილის ყველაზე ცნობილი მაგალითია კარლოს ტორესა და ემანუელ ლასკერის პარტია. 

**25. ...ლxh5 26. ეxg7+ მფh8 27. ეxf7+ მფg8 28. ეg7+ მფh8 29. ეxb7+ მფg8 30. ეg7+ მფh8 31. ეg5+ მფh7 32. ეxh5**

## ლიტერატურა 
* წისქვილი, „საქართველოს რესპუბლიკა“, 2000, № 102–103, გვ. 8

კატეგორია:საჭადრაკო ტერმინოლოგია
კატეგორია:ჭადრაკი
ჩამპანერ-პავაგადჰი

**ჩამპანერ-პავაგადჰი** — არქეოლოგიური პარკი ინდოეთში, გუჯარათის შტატში. პარკის ტერიტორიაზე მდებარეობს მაჰმადიანთა ქალაქი, რომელიც არ შეცვლილა მოგოლთა იმპერიის დროიდან. ეს ერთადერთი მსგავსი ობიექტია ინდოეთის ტერიტორიაზე, რომელმაც დღემდე მოაღწია. უნიკალური არქეოლოგიური ობიექტების კონცენტრაციის გამო (100-ზე მეტი ძეგლი) 2004 წელს ობიექტი შეიტანეს  იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში. 
## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* ჩამპანერ-პავაგადჰი  
* ჩამპანერ-პავაგადჰი   

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ფილ კემპბელი

**ფილიპ ანტონი კემპბელი** (დ. 7 მაისი, 1961, პონტიპრიდი, უელსი, — გ. 13 მარტი, 2026, იქვე) — ბრიტანელი გიტარისტი და სიმღერების ავტორი. უკეთ ცნობილია, როგორც ბრიტანული მძიმე მეტალ ჯგუფ მოუტერჰედის აჟამინდელი მთავარი გიტარისტი. ამ ჯგუფს იგი 1984 წელს შეუერთდა. იგი არის ასევე ჯგუფის Persian Risk ყოფილი გიტარისტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მოუტერჰედის ოფიციალური საიტი
* მოუტერჰედის ოფიციალური ფორუმი
* ფოტოგალერია: ფილ კემპბელი მოუტერჰედთან ერთად 

## სქოლიო 
კატეგორია:მოუტერჰედის წევრები
კატეგორია:დაბადებული 1961
კატეგორია:ბრიტანელი გიტარისტები
კატეგორია:დაბადებული 7 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 13 მარტი
ჯავახეთის ეროვნული პარკი

**ჯავახეთის ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი სამცხე-ჯავახეთში. დაარსდა 2011 წლის აპრილში დაცული ტერიტორიების სააგენტოს ინიციატივით. მოიცავს ახალქალაქისა და ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტების გარკვეულ ტერიტორიებს. ეროვნული პარკის ფართობია 14 200 ჰექტარი. ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში აგრეთვე შეიქმნა ხანჩალის ტბის, ბუღდაშენის ტბის, კარწახის ჭაობის, სულდის ჭაობისა და მადათაფის ტბის აღკვეთილები, რომლებსაც 2019 წელს დაემატა ფარავნის ტბის, საღამოს ტბისა და აბულის ტბის აღკვეთილები.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს დაცული ტერიტორიები

## რესურსები ინტერნეტში 
* საქართველოს დაცული სააგენტოების საიტი
* კანონი ჯავახეთის დაცული ტერიტორიების შექმნისა და მართვის შესახებ

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული პარკები
კატეგორია:2011 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
აღმოსავლეთი ფინეთი

**აღმოსავლეთი ფინეთი** — ფინეთის ერთ-ერთი ყოფილი პროვინცია, რომელიც არსებობდა 1997 წლიდან, 2010 წლამდე. ესაზღვრებოდა 3 პროვინციას: ჩრდილოეთიდან – ოულუს, დასავლეთიდან – დასავლეთ ფინეთის, სამხრეთიდან – სამხრეთ ფინეთის პროვინციებს. აღმოსავლეთი ფინეთის პროვინციის დედაქალაქი იყო მიკელი. უმსხვილესი ქალაქი – კუოპიო.

პროვინცია შეიქმნა 1997 წელს, რამდენიმე პროვინციის შეერთების შედეგად. თავის მხრივ იყოფოდა სამ რეგიონად. მაგრამ 2010 წლის 1 იანვარს, ფინეთის ექვსივე პროვინცია გაუქმდა.

## იხილეთ აგრეთვე
*ფინეთის პროვინციები

## რესურსები ინტერნეტში
*Eastern Finland State Provincial Office  - ოფიციალური საიტი
* Pielis.ru — По Восточной Финляндии и дальше ...  

## სქოლიო
კატეგორია:აღმოსავლეთ ფინეთის პროვინცია
იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში

მოცემულია **იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია ჩინეთში**. სულ ქვეყანაში 2016 წლის მონაცემებით 50 ძეგლია და ამ მხრივ მსოფლიოში მეორე ადგილზეა. აღნიშნული ძეგლები წარმოადგენენ ჩინეთის ტურისტული რესურსების ძირითად ნაწილს.

## ცხრილი 
: = კულტურული ძეგლი
: = ბუნებრივი ძეგლი
: = კულტურული და ბუნებრივი ძეგლი (შერეული)
ცხრილში შეტანილია ძეგლები, იუნესკოს მიერ მსოფლიო კულტურული მემკვიდრეობის სიაში დამატების თარიღის მიხედვით.

## ობიექტების გეოგრაფიული მდებარეობა 
## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*China - UNESCO World Heritage Centre
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები - ოფიციალური საიტი
*იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები - ოფიციალური საიტი

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
კატეგორია:იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობა
ჩჰატრაპატი შივაჯი

**ჩჰატრაპატი შივაჯი** (მარათ. छत्रपती शिवाजी टर्मिनस) ან **ვიქტორიას სადგური** — ისტორიული სარკინიგზო სადგური ინდოეთის ქალაქ მუმბაიში, რომელიც ამავე დროს წარმოადგენს ცენტრალური რკინიგზის მთავარ შტაბს. იგი ერთ-ერთი ყველაზე გადატვირთული სადგურია.

სადგურის გეგმა 1887-1888 წლებში არქიტექტორმა ფრედერიკ უილიამ სტივენსმა შეადგინა. ამ სამუშაოში გასამრჯელოს სახით მან 35,830.8 აშშ დოლარი მიიღო. საბოლოო გეგმა გარკვეულწილად დაემსგავსა ლონდონის სენტ-პანკრასის სადგურს. 

სადგურის მშენებლობამ ათ წელს გასტანა და დასრულებისას, მას ბრიტანეთის დედოფალ ვიქტორიას პატივსაცემად „ვიქტორიას სადგური" ეწოდა. 1996 წელს, ინდოეთის რკინიგზის მინისტრმა სადგურს სახელი შეუცვალა და ჩჰატრაპატი შივაჯი უწოდა.

2008 წლის 26 ნოემბერს, ორმა ტერორისტმა სადგურის ტერიტორიაზე ტერორისტული აქტი განახორციელა, რასაც 50 ადამიანის სიცოცხლე შეეწირა.

2004  წელს, იუნესკომ სადგური მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* Chhatrapati Shivaji Terminus on the UNESCO website
* Chhatrapati Shivaji Terminus Mumbai 
* Google Satellite Map of Mumbai CST

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ელეფანტის გამოქვაბულები

**ელეფანტის გამოქვაბულები** (მარათჰ. घारापुरीची लेणी) — გამოქვაბულთა კომპლექსი ინდოეთის მაჰარაშტრას შტატში. მდებარეობს მუმბაის უბეში, კუნძულ ელეფანტაზე, ქალაქ მუმბაიდან 10 კმ-ით აღმოსავლეთით. გამოქვაბულთა კომპლექსი შედგება ორი ჯგუფისაგან - პირველი, ინდუისტური ხუთი გამოქვაბულისგან შემგარი დიდი ჯგუფი და მეორე, ბუდისტური ორი გამოქვაბულისგან შმედგარი პატარა ჯგუფი. ინდუისტურ გამოქვაბულებში განლაგებულია ქვის ქანდაკებები,  რომლებიც ღმერთ შივას სადიდებლადაა შექმნილი და ინდუიზმის ერთ-ერთ სექტას - შივაიზმს ეკუთვნის.

ქვისგან გამოკვეთილი სკულპტურები სავარაუდოდ ახ. წ. V-VIII საუკუნეებს განეკუთვნება, თუმცა მათი შექმნის თარიღი დღემდე საკამათოა. გამოქვაბულები ბაზალტურ კლდეშია გამოთხრილი. ერთ დროს ყველა მათგანი მოხატული ყოფილა, მაგრამ დღეს მისი მხოლოდ ნაკვალევებიღაა შემორჩენილი.

კუნძულს ადგილობრივები ჩარაპურის იწოდებდნენ და წარმოადგენდა ინდუიზმისათვის წმინდა ადგილს, სანამ აქ 1534 წელს პორტუგალიელები არ მოვიდნენ. პორტუგალიელებმა კუნძულს ელეფანტა (სპილო) უწოდეს, როდესაც გიგანტური, სპილოსთავიანი ქანდაკება დაინახეს. ეს ქანდაკება ამჟამად მუმბაის უელსის პრინცის მუზეუმში ინახება. მრავალწლიანი უყურადღებობის შემდეგ, 1970-იან წლებში გამოქვაბულებს რეკონსტრუქცია ჩაუტარეს, ხოლო უკვე 1987 წელს ისინი იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Elephanta panorama 
*Video of the caves MTDC site 
*Elephanta Caves by Wondermondo 

## სქოლიო
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
არწივები (სარაგბო კლუბი)

მინი|200პქ|მარცხნივ|ოზურგეთის „არწივები“ თბილისის „დინამოს“ წინააღმდეგ, 2017 წ
**ოზურგეთის არწივები** — მორაგბეთა კლუბი ქალაქ ოზურგეთში. კლუბი დაარსდა 2009 წელს. გუნდს თავდაპირველად „არწივები" ეწოდებოდა. 2010 წელს გუნდმა სახელი შეიცვალა და „ფირალები“ დაერქვა, თუმცა მალევე დაუბრუნდა ძველი სახელწოდება. კლუბი პირველ ლიგაში თამაშობდა 2013-14 წლების სეზონის ჩათვლით. 2014-15 წლებიდან შეიცვალა ეროვნული ჩემპიონატის ფორმატი და „არწივები“ რეგიონულ ლიგაში დაქვეითდნენ. რეგიონულ ლიგაში სამი სეზონის გატარების შემდეგ „არწივებმა“ მოიპოვეს პირველი ლიგის საგზური და დაუბრუნდნენ მას 2017-18 წლების სეზონში. 

გუნდი თამაშობს ზვანის სტადიონზე, ოზურგეთში. 

კატეგორია:საქართველოს სარაგბო კლუბები
კატეგორია:ოზურგეთის სპორტი
კერინჩი-სებლატის ეროვნული პარკი

**კერინჩი-სებლატის ეროვნული პარკი** ()— უდიდესი ეროვნული პარკი ინდონეზიის კუნძულ სუმატრაზე. მისი ფართობი 13 791 კმ²-ია და ინდონეზიის ოთხი პროვინციის ტერიტორიაზე ვრცელდება. 2004 წლიდან გუნუნგ-ლიოსერისა და  ბუკიტ-ბარისან-სელატანის ეროვნულ პარკებთან ერთად, შესულია იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში საერთო სახელით — სუმატრის ტროპიკული ტყეები.

პარკი მოიცავს ბარისანის მთათა სისტემის დიდ ნაწილს და მათ შორის სუმატრის უმაღლეს მწვერვალ კერინჩის (3 805 მ). მრავლადაა სწრაფი მდინარეები, მღვიმეები, ცხელი წყაროები, ჩანჩქერები და უმაღლესი კალდერული ტბა მთელ სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში — გუნუნგ-ტუჯუჰი.

პარკი ფლორისა და ფაუნის ბიომრავალფეროვნებით გამოირჩევა. გავრცელებულია მცენარეთა 4 000-ზე მეტი სახეობა, მათ შორისაა მსოფლიოში უდიდესი ყვავილი Rafflesia arnoldii. ცხოველებიდან აღსანიშნავია: სუმატრის ვეფხვი, სუმატრის მარტორქა, სუმატრის სპილო, ბორნეოს ლეოპარდი, მალაიური ტაპირი. პარკში ასევე ბინადრობს ფრინველთა 370 სახეობა.

## იხილეთ აგრეთვე
*მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*ოფიციალური საიტი 

კატეგორია:ინდონეზიის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდონეზიაში
კატეგორია:სუმატრის დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ქვეყნების ასოციაციის მემკვიდრეობის პარკები
კატეგორია:1999 წელს დაარსებული დაცული ტერიტორიები
კატეგორია:დასავლეთ სუმატრის გეოგრაფია
კატეგორია:ჯამბის გეოგრაფია
კატეგორია:სამხრეთ სუმატრის გეოგრაფია
კატეგორია:დასავლეთ სუმატრის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:ჯამბის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:სამხრეთ სუმატრის ღირსშესანიშნაობები
შავშეთი (ქალაქი)

**შავშეთი** (, *შავშათ*) — ქალაქი თურქეთის რესპუბლიკაში, ართვინის პროვინციაში, ამავე სახელწოდების რაიონის ადმინისტრაციული ცენტრი. სახელწოდება „შავშეთ“ უკავშირდება ისტორიულ ქართულ რეგიონს, შავშეთს, თუმცა ამ ადგილას ქართული ქალაქი ამ სახელწოდებით (შავშეთი) არასდროს ყოფილა. შავშეთის მოსახლეობა 2012 წლის აღწერით 6 753 ათას ადამიანს შეადგენს. 

## ფოტოგალერეა 

ფაილი:Fortres of Shavshet.jpg |სათლეს (სათლელის) ციხეჯაბა ლაბაძის ფოტო 
ფაილი:Şavşat2.JPG|სასტუმრო „ივერია“ჯაბა ლაბაძის ფოტო 
ფაილი:Şavşat3.JPG|ქალაქ შავშეთის ქუჩაჯაბა ლაბაძის ფოტო 
ფაილი:Şavşat4.JPG|ქალაქ შავშეთის ერთ-ერთი დასახლებაჯაბა ლაბაძის ფოტო 

## რესურსები ინტერნეტში 
* ინფორმაცია ქალაქის შესახებ 
* Governor's Office

კატეგორია:თურქეთის ქალაქები
კუტბ-მინარი

**კუტბ-მინარი**, *კუტუბ-მინარი, კუტაბ-მინარი*  () – მსოფლიოში ყველაზე მაღალი აგურის მინარეთი. აშენებულია  დელის სასულთნოს მმართველების რამდენიმე თაობის მიერ.  მინარეთის სიმაღლეა 72,6 მეტრი და წარმოადგენს შუა საუკუნეების ინდურ-ისლამური არქიტექტურის უნიკალურ ნიმუშს.

1993 წელს კუტბ-მინარი შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში.

## გალერეა

Image:India-Qutb-Close.jpg|ჩუქურთმები 
Image:India-Qutb-Yard.jpg|კომპლექსის შესასვლელი
Image:India-Qutb-Ruins.jpg|ნანგრევები
Image:India-Qutb-Tower.jpg|მინარეთის საერთო ხედი

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Entry in the UNESCO World Heritage Site List
* Quwwat Al-Islam Mosque 
* Corrosion resistance of Delhi iron pillar 
* Nondestructive evaluation of the Delhi iron pillar 
* Photo gallery of the Qutb complex

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
კატეგორია:ინდოეთის არქიტექტურა
მყიფე X სინდრომი

მინი|ბიჭუნა მყიფე სინდრომით.

** მყიფე X სინდრომი ** — გენეტიკური დაავადება, ქრომოსომული სინდრომი, რომლის დროსაც X ქრომოსომა შეიცავს დეფექტურ გენს. მყიფე X სინდრომი მამაკაცებში უფრო მკვეთრად ვლინდება, ვიდრე ქალებში. ქალებთან კომპენსაციას ნორმალური სტრუქტურის მქონე X ქრომოსომა ახდენს.

სინდრომი პირველად 1943 წელს აღწერეს მარტინმა და ბელმა, ამიტომ მას მარტინ-ბელის სინდრომსაც უწოდებენ.

## დამახასიათებელი ნიშნები 
მყიფე X სინდრომი ვლინდება ფიზიკურ, შემეცნებით და ქცევით მახასიათებლებში. მახასიათებლის გამოვლენა დამოკიდებულია გენის მუტაციის ხარისხზე.

ამ სინდრომის მქონე ბავშვებს ხშირად აქვთ:

** ფიზიკური ნიშნები : **
* გრძელი სახე
* დიდი თავი
* ფართო და წინ წამოწეული ყურები
* ბრტყელი ტერფი
* მსხვილი, წინ წამოწეული ნიკაპი
* გულის პათოლოგია
* ბიჭებთან - დიდი სათესლე ჯირკვლები

**შემეცნებითი თავისებურებები**
* იოლი გონებრივი ჩამორჩენილობა
* მეტყველების შეფერხება
* ყურადღების კონცენტრაციის პრობლემა
* საუბრის წამოწყებისა და კითხვის დასმის პრობლემები
* არითმეტიკული ოპერაციების შესრულებასთან დაკავშირებული პრობლემები

**ქცევითი მახასიათებლები**
* აუტისტური ტიპის ქცევა
* გუნება-განწყობილების ხშირი ცვლა
* აგრესიული აფეთქებები
* აკვიატებული აზრები
* შფოთვის მაღალი დონე

## გამომწვევი მიზეზები და გამოვლენის სიხშირე 
ინტენსიური გენეტიკური კვლევების საფუძველზე დადგინდა, რომ სინდრომი გამოწვეულია X ქრომოსომაზე FMR-1 გენის მთლიანი ან ნაწილობრივი მუტაციით. ეს დაავადება მამაკაცებში უფრო ხშირად გვხვდება, რადგან მამაკაცებს ერთი X ქრომოსომა აქვთ, დაავადება კი სწორედ X ქრომოსომის დაზიანებისას ვლინდება.

ამ სინდრომის მატარებელი ქალებისათვის 50%-ია ალბათობა, რომ მისი ყველა შვილი მყიფე X ქრომოსომის მატარებელი იქნება; სინდრომის გამოვლენის ალბათობა იზრდება მამრობითი სქესის შვილების შემთხვევაში.

აშშ-ის მონაცემებით, ყოველ 4000 მამაკაცზე და 8000 ქალზე გვხვდება 1 მყიფე X ქრომოსომის სინდრომით დაავადებული.

## დიაგნოსტიკა და მკურნალობა 
ბავშვებსა და მოზრდილებში დიაგნოსტიკა ხდება დნმ-ის პირდაპირი ანალიზის საფუძველზე. პრენატალურ პერიოდში კი დიაგნოსტიკა ხდება შემდეგი მეთოდით: ორსულობის მე-10 კვირას, ამნიოცენტეზის საშუალებით, იღებენ სინჯს სანაყოფე სითხიდან და ამოწმებენ X ქრომოსომის მუტაციას.

დღესდღეობით, ამ სინდრომისგან განკურნება შეუძლებელია. თუმცა არსებობს სხვადასხვა სახის მკურნალობა სიმპტომების შესამსუბუქებლად და ბავშვის სოციალურ გარემოსთან ადაპტაციის გასაუმჯობესებლად. მკურნალობა მოიცავს როგორც მედიკამენტურ ასევე არამედიკამენტურ თერაპიას.

## ლიტერატურა 
* Gerard-Blanluet M. ; Le syndrome de l'X fragile. MTPédiatrie,2003
* Beauvais P. ; Houdayer C. ; Syndrome de l'X fragile, Revue du Praticien Monographies, 2001
* კრაიგი,განვითარების ფსიქოლოგია
* გ.ბახტაძე;ა.ქისტაური;გ.ბახტაძე; თერაპიული ლექსიკონი-"საქართველო",თბილისი 1991
* თ.გაგოშიძე; ბავშვის ფსიქიკური განვითარების დარღვევები-"ნეკერი",თბილისი 2007

კატეგორია:გენეტიკური დაავადებები
კატეგორია:სინდრომები
სუნდარბანსის ეროვნული პარკი

**სუნდარბანის ეროვნული პარკი** (ბენგალ. সুন্দরবন জাতীয় উদ্যান)— ეროვნული პარკი, ვეფხვების ნაკრძალი, იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი და ბიოსფერული ნაკრძალი ინდოეთში. მდებარეობს სუნდარბანსის დელტაში, ბენგალის შტატში. ეს ტერიტორია მანგროს ხშირი ტყეებითაა დაფარული და ბენგალური ვეფხვების გავრცელების ერთ-ერთ უდიდეს არეალს წარმოადგენს. ასევე გავრცელებულია მრავალი სახეობის ფრინველი, რეპტილია და უხერხემლო, ასევე მლაშე წყლის ნიანგი. 

1991 წელს, ეს ტერიტორია აღწერეს როგორც უკაცრიელი ქვეყანა, რომელიც მანამდე არავის ენახა. იმ დროსიათვის იგი მოიცავდა 16 902 კმ²-ს და გადაჭიმული იყო 266  კმ სიგრძეზე. 

დღევანდელი ეროვნული პარკი 1977 წელს ველური ბუნების ნაკრძალად გამოცხადდა, 1984 ეროვნულ პარკად, 1987 წელს იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლად, ხოლო 1989 წელს ბიოსფერულ ნაკრძალად.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Sunderbans (Sundarbans) National Park India Tour 
* Official UNESCO website entry
*Project Tiger Reserves in India – Sundarbans
*IndianTiger.org Sundarbans National Park 
*UNESCO Periodic Report

კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ნანდა-დევის ეროვნული პარკი

**ნანდა-დევის ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი ინდოეთის უტარაკჰანდის შტატში. მდებარეობს მწვერვალ ნანდა-დევის (7 817 მ) გარშემო, ზღვის დონიდან 3 500 მეტრზე. მისი ფართობი შეადგენს 630.33 კმ²-ს. პარკი შეიქმნა 1982 წელს, ხოლო 1988 წელს შევიდა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში. 

პარკი გარს ერტყმის ნანდა-დევის ნაკრძალს, მყინვარულ აუზს, რომელიც მოიცავს 6.000 მეტრზე მეტი სიმაღლის მწვერვალების მასივს. იუნესკოს სიაში შესულია მსი ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე ყვავილების ხეობის ეროვნულ პარკთან ერთად, რომელიც ამ სიას 2005 წელს დაემატა. 

პარკის ტერიტორია დაუსახლებელია. ნაკრძალში დაცულია ლურჯი ცხვარი, თოვლის ლეოპარდი, შავი დათვი და ფრინველის ზოგიერთი სახეობა. ალპურ ზონაში გავრცელებულია მცენარეთა ენდემური სახეობები. პარკის მეორე ნაწილი გამოირჩევა მყინვარებით.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Nanda Devi and Valley of Flowers National Parks
* Nanda Devi Trek 

კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
ყვავილების ხეობა

**ყვავილების ხეობა** () – ეროვნული პარკი ინდოეთში. მდებარეობს დასავლეთი ჰიმალაის მაღალ მთებში. ცნობილია თავისი ყვავილების მდელოების სილამაზით. 1982 წელს გამოაცხადეს ეროვნულ პარკად, ხოლო 2005 წელს შეტანილი იქნა იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სიაში ნანდა-დევის ეროვნული პარკისა და ყვავილების ხეობის სახელწოდებით. პარკის ფართობია 8750 ჰა.

## გალერეა 

სურათი:blue100.jpg|Gaultheria trichophylla
სურათი:Valley of flowers pic.jpg| 
სურათი:ValleyofFlowers FlowerwithBees.JPG|
სურათი:ValleyOfFlowers purpleflower.JPG

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
* Valley of flowers National Park, Uttarakhand, India
* Valley of Flowers National Park, Uttarakhand, Official website
* Official UNESCO website entry
* GMVN Trek details 
* Valley of Flowers National Park
* Near Gurdwara Hemkunt Sahib

კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
ინდოეთის მთის რკინიგზა

**ინდოეთის მთის რკინიგზა** — ასე ეწოდება ინდოეთის მთებში გამავალ ხუთ სარკინიგზო ხაზს, რომელიც ამ ქვეყანაში XIX საუკუნესა და XX საუკუნის დასაწყისში, ბრიტანეთის კოლონიური მმართველობის დროს აიგო და დღემდე მოქმედებს.

შედგება სამი ნაწილისგან: დარჯილინგ-ჰიმალაის რკინიგზა, ნილგირის სამთო რიკინიგზა, კალკა-შიმლას რკინიგზა. იუნესკომ აღნიშნული ხაზები ცალ-ცალკე, 1999, 2005 და 2008 წლებში შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში, როგორც „შესანიშნავი მაგალითი მთიან რეგიონში პრობლემის მოგვარების ტექნოლოგიურად გადაწყვეტისა“.

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში 
*ინდოეთის მთის რკინიგზა იუნესკოს საიტზე

კატეგორია:ინდოეთის ეკონომიკა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
კეოლადეოს ეროვნული პარკი

**კეოლადეოს ეროვნული პარკი**, ცნობილი როგორც **ბჰარადპურის ფრინველთა ნაკრძალი** — ეროვნული პარკი და ფრინველთა ცნობილი ნაკრძალი ინდოეთის რაჯასტანის შტატის ქალაქ ბჰარადპურის სიახლოვეს. ამ ტერიტორიაზე გავრცელებულია ფრინველთა ათასობით უიშვიათესი და საფრთხიე ქვეშ მყოფი სახეობა, მათ შორის ციმბირული წერო, რომელიც აქ ზამთრის სეზონის განმავლობაში მოფრინავს. ფრინველთა 230 სახეობისთვის კი პარკი მუდმივ საცხოვრებელ ადგილს წარმოადგენს. 

პარკი მნიშვნელოვანი ტურისტული ცენტრია, მას ხშირად სტუმრობენ ორნითოლოგისტები. 1971 წელს ტერიტორიას მიენიჭა ნაკრძალის სტატუსი, ხოლო 1985  წელს იუნესკომ შეიტანა მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* Keoladeo National Park official site 
* Luxury train journey to Keoladeo National Park
* Keoladeo National Park on board the Palace on Wheels 
*Wildlife in India | Keoladeo National Park 
*WCMC 
*Drought-ridden Indian bird park loses its birds 
* List of birds
* Information on birds and region

კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
მაჰაბოდჰი

**მაჰაბოდჰი** (महाबोधि मंदिर) — ბუდისტური ტაძარი ბოდჰ-გაიაში, იქ, სადაც სიდჰართა გაუტამამ მიაღწია გაბრწყინებას და გახდა ბუდა. ბოდჰ-გაია მდებარეობს ინდოეთის ბიჰარის შტატის დედაქალაქ პანტიდან 96 კმ-ის დაშორებით. კომპლექსი ასევე მოიცავს ბოდჰის წმინდა ხეებს, რომლების ქვეშაც გაბრწყინდა ბუდა. 

ბუდას სიკვდილიდან 250 წლის შემდეგ, ბოდჰ-გაისა სწვევია მეფე აშოკა, რომელმაც აქ მაჰაბოდჰის მონასტერი დააფუძნა, მაგრამ ზოგიერთი ისტორიკოსი მიიჩნევს, რომ ის I საუკუნეში, ქუშანის იმპერიის დროს აიგო. ინდოეთში ბუდიზმის დაკნინების პერიოდში, ტაძარი მივიწყებულ იქნა და მტვრისა და ნაგვის სქელი ფენით დაიფარა. 

XIX საუკუნეში, ბრიტანეთის კოლონიური რეჟიმისას, ტაძარს რეკონსტრუქცია ჩაუტარა ბრიტანეთის არქეოლოგიურმა საზოგადოებამ, რის შედეგადაც, მან პირვანდელი ფორმა დაიბრუნა.

2002 წელს, იუნესკომ კომპლექსი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა.

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
*Land Enlightenment of the Buddha  	
*Bodhgaya News  	
*UNESCO World Heritage 	
*The Bodh Gaya temple controversy 
* Mahabodhi Temple Video Tour - Video Gallery of main sites in Mahabodhi Temple, narrated in Sinhalese.

კატეგორია:ინდური კულტურა
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
მანასის ეროვნული პარკი

**მანასის ეროვნული პარკი** — ეროვნული პარკი ჰიმალაის მთისწინეთში, ინდოეთის ასამის შტატში, ბჰუტანის საზღვართან. მისი ფართობია 950 კმ². ბჰუტანის მხარეს ესაზღვრება როიალ-მანასის ეროვნული პარკი. 

პარკის ტერიტორიაზე გავრცელებულია მაიმუნის უიშვიათესი სახეობა ლანგური და ვეფხვების მნიშვნელოვანი რაოდენობა. აქ არსებული ვეთლენდები სასიცოცხლო მნიშვნელობისაა გაუჩინარების პირას მყოფი ისეთი სახეობებისთვის, როგორებიცაა ეკლიანი კურდღელი და ჯუჯა ღორი. პარკში ასევე ბინადრობენ: ინდური მარტორქა, გარეული ხარი, სპილო, გაური (ინდური ბიზონი), ზოლებიანი ლეოპარდი, ბარასინგა. ტემპერატურის წლიური მაჩვენებელი მერყეობს 15 °C - 37 °C -ს შორის.

1985 წელს, იუნესკომ პარკი მსოფლიო მემკვიდრეობის სიაში შეიტანა, მაგრამ 1992 წელს, საფრთხის ქვეშ მყოფ ძეგლთა სიაში გადაინაცვლა. 2011 წელს დაუბრუნდა სიას. 

## იხილეთ აგრეთვე
* იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში
* მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლების სია აზიასა და ოკეანეთში

## რესურსები ინტერნეტში
* Manas Tiger Reserve of Assam 
* Wildlife Times: A trip to Kaziranga and Manas National Park 
* Manas Maozigendri Ecotourism Society - Protectors of Manas 
* Official Website of Manas National Park 

კატეგორია:ინდოეთის ეროვნული პარკები
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ინდოეთში