open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
28 თებერვალი

**28 თებერვალი** — გრიგორიანული კალენდრის 59-ე დღე.  წლის ბოლომდე დარჩენილია 306 დღე (ნაკიან წელში - 307). 

## დღის მოვლენები 
thumb|90px|ვესტმინსტერის სააბატო
* 1066 : გაიხსნა ვესტმინსტერის სააბატო.
* 1732 : პეტერბურგში გაიხსნა კადეტთა კორპუსი.
* 1854 : დაარსდა აშშ-ის რესპუბლიკური პარტია.
* 1922 : ეგვიპტე განთავისუფლდა ბრიტანეთისაგან.
* 1935 : ამერიკელმა ქიმიკოსმა უ. ჰ. კარათერზმა გამოიგონა ნეილონი.
* 1947 : ტაივანში დაიწყო ჩინეთის რესპუბლიკის ხელისუფლების მიმართ საპროტესტო მოძრაობა (28 თებერვლის ინციდენტი).
* 1991 : ერაყმა ოფიციალურად აღიარა ქუვეითთან ომის დასრულება.
* 1997 : სომხეთსა და აზერბაიჯანში მომხდარ ძლიერ მიწისძვრას დაახლოებით 1 100 ადამიანი ემსხვერპლა.
* 2013 : გადადგა რომის პაპი ბენედიქტე XVI.
* 2015 : მოსკოვში რუსეთის ოპოზიციის ლიდერი ბორის ნემცოვი მოკლეს.
* 2022 : უკრაინამ ევროკავშირში გაწევრიანებაზე განაცხადი წარადგინა.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1533 : მიშელ დე მონტენი — ფრანგი ფილოსოფოსი
* 1663 : ტომას ნიუკომენი  —ინგლისელი გამომგონებელი, პროფესიით მჭედელი.
* 1792 : კარლ ბერი — პრუსიელ-ესტონელი ბუნებისმეტყველი.
* 1823:  ერნესტ რენანი — ფრანგი მწერალი
* 1829 : ანტონიო გუსმან ბლანკო — სამხრეთ ამერიკელი პოლიტიკოსი, დიპლომატი და პუბლიცისტი 
* 1833:  ალფრედ ფონ შლიფენი   — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე
* 1846 : ჯამბულ ჯაბაევი — ყაზახი აკინი
* 1857 : ვლადიმერ (ლადო) ალექსი-მესხიშვილი — ქართველი მსახიობი და რეჟისორი
* 1880 : მარტიროს სარიანი — სომეხი მხატვარი
* 1903 : ვინსენტ მინელი  — ამერიკელი კინოსა და თეატრის რეჟისორი.
* 1910 : მიხეილ   ჩუბინიძე   — ქართველი საბჭოთა თეატრისა და კინოს მსახიობი,
* 1923 : თეიმურაზ ნათაძე  — ქართველი პათოფიზიოლოგი, 
* 1926 : სვეტლანა ალილუევა  — იოსებ სტალინის ერთადერთი ქალიშვილი 
* 1926 : გივი ციმინტია — ქართველი ინჟინერი. 
* 1928 : რამაზ ჩხიკვაძე — ქართველი მსახიობი
* 1928 : ლამარა ბოკერია — ქართველი სცენარისტი.
* 1929 : ფრენკ გერი — ამერიკელი არქიტექტორი
* 1929 : შოთა ლაფერაძე  — ქართველი კინოპროდიუსერი. 
* 1934 : ჯორჯიო გომელსკი   — კინემატოგრაფისტი, იმპრესარიო, მუსიკალური პროდიუსერი და მენეჯერი. 
* 1942 : დინო ძოფი  — ლეგენდარული იტალიელი ფეხბურთელი
* 1953 : პოლ კრუგმანი  — ამერიკელი ეკონომისტი, მწერალი,
* 1966 : პაულუ ფუტრე  — ყოფილი პორტუგალიელი ფეხბურთელი. 
* 1971 : დავით ხახალეიშვილი — ქართველი ძიუდოისტი
*1971 : ნაიჯელ გოდრიჩი  — ინგლისელი მუსიკალური პროდიუსერი
* 1980 : კრისტიან პოულსენი  — დანიელი ფეხბურთელი
* 1985 : დიეგო რიბას და კუნია  — ბრაზილიელი ფეხბურთელი. 
*1987 : ანტონიო კანდრევა  — იტალიელი ფეხბურთელი
* 1993 : ემილი დე ფორესტი  — დანიელი მომღერალი. 
* 1994 : არკადიუშ მილიკი   — პოლონელი ფეხბურთელი
* 2000 : მოიზ კინი —   იტალიელი ფეხბურთელი
## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1648 : კრისტიან IV — დანიის მეფე
* 1941 : ალფონსო XIII — ესპანეთის მეფე
* 1974 : ცაგარეიშვილი, ვალერიან — ქართველი კომპოზიტორი
* 1986 : პალმე, ულოფ — შვედეთის პრემიერ-მინისტრი
* 2006 : ჩემბერლეინი, ოუენ — ამერიკელი ფიზიკოსი
* 2006 : ფრანგიშვილი, ივერი — ქართველი მეცნიერი
* 2011 : ჟირარდო, ანი — ფრანგი მსახიობი
* 2015 : ნემცოვი, ბორის — რუსი პოლიტიკოსი.

## დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

** ონისიმე მოციქული
** ღირსი პაფნუტი და ასული მისი ეფროსინე 
** ევსები სირიელი

## იხილეთ აგრეთვე 
;სხვა თვეები:
* 

0228
29 თებერვალი

**29 თებერვალი** — გრიგორიანული კალენდრის მე-60 დღე ნაკიან წლებში.  წლის ბოლომდე დარჩენილია 306 დღე. 

ეს დღე ემატება ყოველ მეოთხე წელს (ნაკიანი წელი), გარდა იმ წლებისა, რომლებიც იყოფა 100-ზე, მაგრამ არ იყოფა 400-ზე. ამგვარად 2000 და 1600 ნაკიან წლებად ითვლება, ხოლო 1900, 1800 და 1700 – არა.

## დღის მოვლენები 
* 1288 : შოტლანდიაში დააწესეს რომ ამ დღეს ქალს შეუძლია კაცს ცოლად მოყვანა სთხოვოს. თუ კაცი უარს იტყვის, მან ჯარიმა უნდა გადაიხადოს.
* 1504 : კოლუმბმა მთვარის დაბნელებით ისარგებლა იამაელი ინდიელების დასაფრთხობად.
* 1712 : შვედეთში 29 თებერვალს 30 თებერვალი მოყვა, რათა დაესრულებინათ შვედური კალენდრიდან იულიუსის კალენდარზე გადასვლა.
* 1952 : კუნძული ჰელგოლანდი გერმანიის მფლობელობაში ბრუნდება.
* 1940 : ფინეთმა ზამთრის ომის დასასრულებლად სამშვიდობო მოლაპარაკება დაიწყო.
* 1960 : მაროკოში მიწისძვრას 3000-მდე ადამიანი ემსხვერპლა.
* 1964 : სიდნეიში, ავსტრალიელი მოცურავე დაუნ ფრეიზერი ახალ მსოფლიო რეკორდს ამყარებს 100 მეტრზე თავისუფალი სტილით ცურვაში (58.9 წმ.)
* 1996 : ანდებში კატასტროფა განიცადა პერუს ბოინგ 737-მა დაიღუპა 123 ადამიანი.
* 2000 : ჩეჩნეთში 776-ე სიმაღლეზე მოხდა შეტაკება, რუსული მხარის განცხადებით 90 ფსკოველმა მედესანტემ შესძლო 2000 ბოევიკის შეჩერება. 90-დან მხოლოდ 6 კაცი გადარჩა.
* 2004 : აჯანყების ტალღს აგორების შედეგად, ჯან-ბერტრანდ არისტიდე ჰაიტის პრეზიდენტის პოსტიდან გადადგა.

## ამ დღეს დაბადებულნი 
* 1468 :  პავლე III — რომის პაპი    (1534–1549)
* 1792 : ჯოაკინო როსინი — იტალიელი კომპოზიტორი
* 1908 : ბალთუსი    — ფრანგი ფერმწერი
* 1924 : ალექსანდრე ჩხაიძე  — ქართველი დრამატურგი
* 1928 : სეიმორ პაპერტი —  ამერიკელი მათემატიკოსი. 
* 1944 : ენე ერგმა — ესტონეთის პარლამენტის თავმჯდომარე (2003–2006)
* 1948 : ჟერარ დარმონი  — ფრანგი თეატრისა და კინოს მსახიობი და მომღერალი.
* 1948 : რიჩი კოული   — ამერიკელი ჯაზ-ალტო საქსოფონისტი, კომპოზიტორი და არანჟირების ავტორი.
* 1956 : თამაზ კოსტავა  — ქართველი ფეხბურთელი
* 1956 : ეილინ უორნოსი  — ამერიკელი სერიული მკვლელი.
* 1992 : ილია ბუზალაძე  — ქართველი ფეხბურთელი

## ამ დღეს გარდაცვლილნი 
* 1528 : პატრიკ ჰამილტონი — შოტლანდიელი რელიგიის რეფორმატორი
* 1604 : ჯონ ვითგიფტი — კენტერბერის არქიეპისკოპოსი
* 1868 : ლუდვიგ I — ბავარიის მეფე

## დღესასწაულები 
* მართლმადიდებელი ეკლესია აღნიშნავს შემდეგი წმინდანების ხსენების დღეს:

** პამფილე ხუცესი, ვალენტი დიაკონი, პავლე, პორფირე, სელევკი, თეოდულე, იულიანე, სამოელი, ილია, ისაია და დანიელი 
** მარუფი მესოპოტამიელი
** ფლავიანე I

## იხილეთ აგრეთვე 
***სხვა თვეები:*** 
* 

0229
30 თებერვალი

გრიგორიანული კალენდრით თებერვალში 28 ან 29 დღეა, მაგრამ ისტორიულად ცნობილია სამი შემთხვევა, როდესაც ცალკეულ ქვეყნებში დადგა თარიღი – **30 თებერვალი**. ასეთი თარიღი ერთხელ დაფიქსირდა შვედეთში და ორჯერ — სსრ კავშირში.

* შვედეთის სამეფო გეგმავდა 40 წლის განმავლობაში იულიუსის კალენდრიდან გრიგორიანულ კალენდარზე გადასვლას, რისთვისაც 1700 წლიდან დაიწყო ნაკიანი წლის ზედმეტი დღეების გამოტოვება. ამგვარად 1700 არ იყო ნაკიანი, მაგრამ 1704 და 1708 – ნაკიანი იყო. ამით შვედური კალენდარი ერთი დღით ჩამორჩა იულიუსისას. ეს პრობლემა გადაწყვიტეს იმით, რომ 1712 წელს ორი ზედმეტი დღე დაუმატეს კალენდარს და ასე მოგვევლინა 30 თებერვალი. გრიგორიანული კალენდრის შვედური ცვლილებები დასრულდა 1753 წელს.

* 1929 წელს სსრ კავშირში შემოიღეს ახალი კალენდარი, რომელშიც ყველა თვე 30-დღიანი იყო და დარჩენილი 5 ან 6 დღე წლის ბოლოს სადღესასწაულოდ გამოცხადდა. ამგვარად, 1930 და 1931 წლებში თებერვალი 30 დღიანი იყო, შემდეგ წლებში კი ყველაფერი დაუბრუნდა ტრადიციულ სისტემას.

## იხილეთ აგრეთვე 
***სხვა დღეები:*** 
* 1 - 2 - 3 - 4 - 5 - 6 - 7 - 8 - 9 - 10 - 11 - 12 - 13 - 14 - 15 - 16 - 17 - 18 - 19 - 20 - 21 - 22 - 23 - 24 - 25 - 26 - 27 - 28 - 29 – (30)

***სხვა თვეები:*** 
* 

## სქოლიო
0230
მელიტონ კელენჯერიძე

**მელიტონ სპირიდონის ძე კელენჯერიძე**  (დ. 5 თებერვალი, 1864, სოფ. ტაბაკანი, ახლანდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტი  ― გ. 15 აგვისტო, 1942, თბილისი), ქართველი საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი, ფოლკლორისტი.

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის სასულიერო სემინარიაში. 1894 წელს კიევის სასულიერო აკადემიის დამთავრების   შემდეგ მუშაობდა მასწავლებლად ქუთაისსა და ფოთში. იკვლევდა ხალხური ზეპირსიტყვიერების საკეთხებს, კრებდა და აქვეყნებდა ფოლკლორულ ნიმუშებს. 1893-1894 წლებში ჟურნალ „მოამბეში“ დაიბეჭდა მისი ნაშრომი „სახალხო პოეზია და მისი საპედაგოგო, საესტეტიკო და სამეცნიერო მნიშვნელობა“ (ცალკე წიგნად — 1896, ქუთაისი). 1915 წელს გამოსცა ხალხური ზღაპრების, აფორიზმებისა და გამოცანების კრებული. 

შეადგინა სახელმძღვანელოები სკოლებისათვის: „სიტყვიერების თეორია“, „ქართული ქრესტომათია“, „ქართული ენის გრამატიკა“ და სხვა. მელიტონ კელენჯერიძე ავტორია გამოკვლევებისა ქართული ეკლესიის ისტორიიდან: „გაბრიელი ეპისკოპოსი იმერეთისა“ (1913), „საქართველოს საკათალიკოსო ეკლესიის მოკლე ისტორია“ (1918), „სიმართლე ქართული ეკლესიის ავტოკეფალიაზე“ (რუსულ ენაზე, 1906) და სხვა.

მრავალმხრივი მოღვაწე და მეცნიერი, იგი თავის სიტყვას ამბობდა ფოლკლორისტიკაში, თეოლოგიაში, სიტყვიერების თეორიაში; კულტურულ-საგანმანათლებლო საქმიანობაში.

## ლიტერატურა
* სახალხო განათლების ქართველი მოღვაწეები და სახალხო მასწავლებლები, კრ. 3, თბ., 1968;
* ქსე, ტ. 5, გვ. 462, თბ., 1980

კატეგორია:ქართველი პედაგოგები
კატეგორია:საქართველოს საისტორიო და საეთნოგრაფიო საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ქართველი ფოლკლორისტები
კატეგორია:დაბადებული 5 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული  1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი  1942
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
მ
იაკობ ვასერმანი

**იაკობ ვასერმანი, ** (დ. 10 მარტი, 1873, ფიურტი, ბავარია — გ. 1 იანვარი. 1934, ალტაუსზეე, ავსტრია) — გერმანელი მწერალი. არსებობს მოსაზრება, რომ მისი რომანები („ცირნდორფელი ებრაელები“, 1897; „მოლოხი“, 1903; „კასპარ ჰაუზერი ანუ გულის სიზანტე“, 1909; „ბატებიანი კაცუნა“, 1915; „კრისტიან ვანშაფე“, 1919; „მაურიციუსის საქმე“, 1928; „ეცელ ანდერგასტი“, 1931) ნაწილობრივ ფსიქოანალიზისა და დოსტოევსკის გავლენითაა დაწერილი.  მწერალი გვიხატავს ცალკეული კეთილშობილი ადამიანების სახეებს. საყოველთაო უკეთურობისა და უპატიოსნობის ფონზე ეს გმირები ხშირად იღუპებიან მტრულ საზოგადოებასთნ ბრძოლაში. 

მის საუკეთესოდ აღიარებულ რომანში „კასპარ ჰაუზერი ანუ გულის სიზანტე“, იაკობ ვასერმანი კეთილშობილურ, ჩუმი არისტოკრატიზმით და სევდიანი იუმორით სავსე, დახვეწილ და ლიტერატურულად მოქნილი წერის მანერით — განსხვავებული ბუნების და ტიპის ადამიანების თვალსაჩინო თავისებურებებზე, ცხოვრების ცალკეულ, თითქოს უმნიშვნელო ნიუანსებზე მრავალმხრივ ცოდნას ამჟღავნებს. 

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1873
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:გერმანელი მწერლები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი რომანისტები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის გერმანელი მამაკაცი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
პიერ დე კუბერტენი

thumb|right|პიერ დე კუბერტენი
**პიერ დე კუბერტენი** (დ. 1 იანვარი, 1863, პარიზი — გ. 2 სექტემბერი. 1937, ჟენევა) — ფრანგი საზოგადო მოღვაწე, პედაგოგი, ისტორიკოსი, ლიტერატორი, ანტიკური ოლიმპიური თამაშების საერთაშორისო სპორტული შეჯიბრების სახით აღორძინების ინიციატორი.

განათლება მიიღო სენ-სირის სამხედრო სკოლაში, იურიდიულ კოლეჯსა და პარიზის პოლიტიკურ მეცნ. სკოლაში. მთელი თავისი შემოქმედება მიუძღვნა ეროვნული განათლების რეფორმის შემუშავებას, ფიზიკური აღზრდის პრობლემას, საერთაშორისო სპორტული მოძრაობის განვითარებას და სხვ.

1894 პარიზში მისი თაოსნობით შედგა საერთაშორისო სპორტული კონგრესი, რომელმაც მიიღო გადაწყვეტილება ოლიმპიური თამაშების აღორძინების შესახებ. 1894-96 კუბერტენი საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის გენერალური მდივანი იყო, 1896-1925 ― პრეზიდენტი, ხოლო 1925-იდან ― საპატიო პრეზიდენტი. კუბერტენმა შეიმუშავა ოლიმპიური თამაშების ჩატარების ძირითადი წესები, დაწერა სპორტსმენ-ოლიმპიელების ფიცის ტექსტი. კუბერტენს ეკუთვნის მრავალი ნაშრომი სპორტსა და ფიზიკურ აღზრდაზე. 1912 V ოლიმპიადის თამაშებისადმი მიძღვნილ ხელოვნებათა კონკურსზე წარადგინეს კუბერტენის (ფსევდონიმით) "ოდა სპორტს", რომელმაც ოქროს მედალი დაიმსახურა.

დაკრძალულია ლოზანაში, ხოლო მისი გული ― მისივე სურვილისამებრ ― ანტიკური ოლიმპიური თამაშების დედაქალაქ ოლიმპიაში.
## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1863
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ფრანგი პედაგოგები
კატეგორია:ფრანგი ისტორიკოსები
კატეგორია:საერთაშორისო ოლიმპიური კომიტეტის პრეზიდენტები
შანდორ პეტეფი

**შანდორ პეტეფი** (Sándor Petöfi) (დ. 1 იანვარი, 1823, კიშკერეში — გ. 31 ივლისი, 1849, შეგეშვარი) — უნგრელი პოეტი, რევოლუცოინერი-დემოკრატი. უნგრეთის რევოლუციის (1848) ერთ-ერთი ხელმძღვანელი.

## ბიოგრაფია 
მშობლების (მამა — სერბი, დედა — სლოვაკი) გაკოტრების გამო პეტეფი იძულებული გახდა სწავლისათვის თავი დაენებებინა და მოხეტიალე ცხოვრება დაეწყო. მუშაობდა სტატისტად, გამწესდა ჯარისკაცად, იყო მოხეტიალე დასის მსახიობი და მოდების ჟურნალის რედაქტორის თანაშემწე. პირველი ლექსი "მსმელი" 1842 გამოაქვეყნა. მ. ვერეშმარტის დახმარებით დაბეჭდა პირველი კრებული "ლექსები" (1844). პეტეფი იყენებდა ხალხურ მოტივებს, თუმცა თვალსაჩინო იყო მისი პოეტური ქმნილებების თვითმყოფადი ხასიათიც (პოემა "სოფლის ურო", 1844; პოი, შანემა-ზღაპარი "რაინდი იანოში", 1844; ქართული თარგმანი 1952).

პეტეფის ლექსებში მალე გაჩნდა დემოკრატიული სულისკვეთება ("ველური ყვავილი", 1844, "მეფეთა წინააღმდეგ" და სხვ.). პოეტის სატრფიალო ლირიკამ მწვერვალს მიაღწია ციკლებში "ეტელკას საფლავის კვიპაროსების რტოები" (1845), "სიყვარულის მარგალიტები" (1845). სამყაროს მტკივნეულ შეგრძნებას გამოხატავს რომანტიკული ციკლი "ღრუბლები" (1845-1846). რეაქციულმა კრიტიკამ, სამშობლოს უნუგეშო მდგომარეობამ და უიღბლო სიყვარულმა პოეტი სულიერ კრიზისამდე მიიყვანა (დრამა "ძუ ვეფხვი და აფთარი", 1845; პოემა "პიშტა სილაი", 1846 და სხვ.). შემდეგ კი, 40-იანი წწ. მეორე ნახევარში, ი. არანთან დამეგობრებამ, იულია სენდრევის სიყვარულმა და მასთან ქორწინებამ კეთილისმყოფელი გავლენა მოახდინა პეტეფის შემოქმედებითს ევოლუციაზე ("ერთი რამ მაღელვებს", "სასახლე და ქოხი" და სხვ.).

უნგრეთის სოციალურმა და პოლიტიკურმა ვითარებამ პეტეფის მთელი შემოქმედება რევ.-დემოკრატიულ პლატფორმაზე დააყენა. 1847 სათავეში ჩაუდგა "ახალგაზრდა უნგრეთის" ორგანიზაციას. მონაწილეობდა ბურჟუაზიულ-დემოკრატიული რევოლუციის "12 პუნქტის" შემუშავებაში. პეტეფიმ შექმნა დემოკრატიულ ლიტერატურისათვის მებრძოლ ახალგაზრდა მწერალთა ჯგუფი "ათეულის საზოგადოება". 1849 მარტიდან იგი პეშტის რევოლუციური მოძრაობის ერთ-ერთი ლიდერი გახდა; 1849-იდან იყო ი.ბემის ადიუტანტი. საბრძოლო ჰიმნად გაისმოდა პეტეფის ლექსები "ეროვნული სიმღერა", "საბრძოლო 1792 სექტემბრის სიმღერა" და სხვ. პეტეფის შემოქმედებას ერთგვარად აჯამებს პოემა "მოციქული" (1848; ქართული თარგმანი, 1977).

26 წლის პეტეფი მეფის რუსეთის კაზაკებთან ბრძოლაში დაიღუპა. მისი სახელი მსოფლიო ლიტერატურაში დარჩა რევოლუციის, თავისუფლებისა და სიყვარულის მგზნებარე მომღერალი. პეტეფის ნაწარმოებები თარგმნილია მსოფლიოს თითქმის ყველა ენაზე.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
* შანდორ პეტეფი

## სქოლიო
კატეგორია:უნგრელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1823
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
კატეგორია:უნგრელი პოეტები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კახეთის მხარე

250px|right|thumb|ალავერდი
**კახეთის მხარე** — მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიული პროვინციების კახეთის, ჰერეთის (ნაწილობრივ) და თუშეთის ტერიტორიებს. რეგიონის საერთაშორისო კოდია: GE-KA.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
კახეთის მხარეში შედის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული შემდეგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები:

## ზოგადი ცნობები 
მხარის ფართობი შეადგენს 11 310 კვ.კმ–ს, მოსახლეობა — 318 583, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ–ზე — 28,2 კაცს. მოსახლეობის 85,16 % ქართველია, 10,16 % აზერბაიჯანელი, 4,68 % სხვა ეროვნებების წარმომადგენელი. მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი თელავი. მხარეში 285 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის:

* **ქალაქი** — 9: ახმეტა, გურჯაანი, დედოფლისწყარო, თელავი, ლაგოდეხი, საგარეჯო, სიღნაღი, ყვარელი, წნორი;
* **სოფელი** — 276.

## ადგილობრივი მმართველობა 
მხარის ადმინისტრაციული ერთეულებია: ქალაქის მერია — 1, მუნიციპალიტეტის გამგეობა — 8, სოფლის საკრებულო — 110. მხარეში სახელმწიფო მმართველობას ახორციელებს საქართველოს პრეზიდენტის მიერ დანიშნული სახელმწიფო რწმუნებული. ამ თანამდებობაზე, რომელიც შემოღებულ იქნა 1993 წლის დეკემბერში, დღემდე მუშაობდნენ:

* 1993 — ლევან თედიაშვილი
* 1995 — გიორგი არსენიშვილი
* 2002 — ბიძინა სონღულაშვილი
* 2003 — თამაზ ხიდეშელი
* 2004 — პეტრე ცისკარიშვილი
* 2006 — გია ნაცვლიშვილი
* 2008 — ლევან ბეჟაშვილი
* 2008 — გიორგი ღვინიაშვილი
* 2012 — ზურაბ ჭიაბერაშვილი
* 2013 — ირაკლი შიოლაშვილი
* 2016 — ირაკლი ქადაგიშვილი
* 2021 — ირაკლი შიოშვილი
* 2022 — გიორგი ალადაშვილი

## ისტორია 
მხარის ადრინდელი ისტორია იხილეთ სტატიებში:

* კახეთი
* თუშეთი
* კახეთის სამთავრო
* კახეთ-ჰერეთის სამეფო
* კახეთის სამეფო
* ქართლ-კახეთის სამეფო
* საქართველოს ისტორია

## მოსახლეობა 
ამჟამად კახეთში 320 ათასამდე მცხოვრებია (საქართველოს მოსახლეობის თითქმის 9 %). უკანასკნელი ნახევარი საუკუნის მანძილზე მისი მოსახლეობა შედარებით ნელა იზრდებოდა, რაც განპირობებული იყო ზომიერი ბუნებრივი მატებითა და სოფლიდან ქალაქში მიგრაციით. კახეთში მოსახლეობის სიმჭიდროვე 28,2 კაცს უდრის ერთ კვადრატულ კილომეტრზე. კახელები ძირითადად ივრის ზეგნის ჩრდილოეთ ნაწილში — ალაზნის ველის მიმდებარე გორაკ-ბორცვიან ზოლში ცხოვრობენ.

### ეთნიკური შემადგენლობა
კახეთის ეროვნული შედგენილობა მრავალფეროვნებით არ გამოირჩევა. აქ უმრავლესობა (85 %) ქართველია. აქ ასევე ცხოვრობენ აზერბაიჯანელები, ქისტები, ოსები, რუსები და სომხები.

## ეკონომიკა 
კახეთის მხარე სასოფლო-სამეურნეო რეგიონია, რომლის ძირითად საქმიანობას წარმოადგენს მევენახეობა. რეგიონის ღვინის წარმოებაში აშშ-სა და საფრანგეთის ინვესტიციებია წარმოდგენილი. საგარეჯოსა და დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტებში ნავთობის გარკვეული მარაგებია. 2004 წელს ჩინური კაპიტალის მონაწილეობით აშენდა და ექსპლუატაციაში შევიდა ხადორის ჰესი. მხარისათვის პერსპექტიულია ტურისტული ინფრასტრუქტურის განვითარება (დავით გარეჯის კომპლექსი, ალავერდი, იყალთო და სხვა).

## ღირსშესანიშნაობები 
მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბუნების, არქიტექტურისა და კულტურის მრავალი ძეგლი, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:

* ალავერდის ეკლესია
* იყალთოს მონასტერი
* დავით გარეჯის მონასტერი
* გრემის ნაქალაქარი
* ნეკრესის ეკლესია
* წინანდალი ალ. ჭავჭავაძის სახლ–მუზეუმი

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური ვებ-გვერდი
* საქართველოს მუზეუმები — კახეთი 

## სქოლიო
მცხეთა-მთიანეთის მხარე

**მცხეთა-მთიანეთის მხარე** — მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიული პროვინციების შიდა ქართლის, ერწო-თიანეთის, ფშავის, ხევსურეთის, მთიულეთის, გუდამაყრის, ქსნისხევის, ხევის ტერიტორიებს. რეგიონის საერთაშორისო კოდია: GE-MM.

## ზოგადი ცნობები 
მხარის ფართობი შეადგენს 6785 კვ.კმ-ს, მოსახლეობა – 94 573 ადამიანს, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ-ზე – 13,9 კაცს. მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი მცხეთა. მხარეში 411 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის:

* **ქალაქი** – 2: მცხეთა, დუშეთი;
* **დაბა** – 5:  ჟინვალი, ფასანაური, თიანეთი, სიონი, სტეფანწმინდა;
* **სოფელი** – 404.
* **ეთნიკური შემადგენლობა** – ქართველები, აზერბაიჯანელები, ოსები, ასურელები, სომხები, რუსები.

## ადმინისტრაციული დაყოფა
მცხეთა-მთიანეთის მხარეში შედის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული შემდეგი ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული ერთეულები:

## მმართველობა 
* 1995–1997 — შალვა ოგბაიძე (პირველი გუბერნატორი);
* 1997–1998 — თემურ გიორგაძე;
* 1998–2001 — კობა ბუჩუკური;
* 2002–2004 — არმაზ შამანაური;
* 2004 — დავით ბაშალეიშვილი;
* 2004–2005 — გიორგი ხაჩიძე;
* 2005–2008 — ვასილ მაღლაფერიძე;
* 2008–2013 — ცეზარ ჩოჩელი;
* 2013 — ხათუნა ოჩიაური;
* 2013 — ნუგზარ ყიფიანი.

## მოსახლეობა
## ეკონომიკა 
მცხეთა-მთიანეთი ძირითადად სასოფლო-სამეურნეო მხარეს წარმოადგენს, სადაც გამოიყოფა მეცხოველეობის (თიანეთი, დუშეთი, ყაზბეგი) და მებოსტნეობა-მებაღეობის რაიონები (მცხეთა, ნაწილობრივ დუშეთი). საქართველოს სამხედრო გზა ამ რეგიონზე გადის, რუსეთ-საქართველოს დამაკავშირებელი ერთადერთი მაგისტრალია ამჟამად. სამრეწველო ობიექტები თავმოყრილია მცხეთასა და დუშეთში. მხარეში მდებარეობს ქვეყნის მთავარი სამთო-სათხილამურო კურორტი გუდაური.

## ღირსშესანიშნაობები 
მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბუნების, არქიტექტურისა და კულტურის მრავალი ძეგლი, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:
* ქალაქი-მუზეუმი მცხეთა
* ანანურის ციხე
* ზედაზნის მონასტერი
* ლარგვისის მონასტერი
* შიომღვიმის მონასტერი
* შატილი (ძეგლი)
* გერგეტის სამება

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
*
ქვემო ქართლის მხარე

**ქვემო ქართლის მხარე** — მხარე აღმოსავლეთ საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიული პროვინციების ქვემო ქართლის და თრიალეთის ტერიტორიებს. რეგიონის საერთაშორისო კოდია: GE-KK. ქვემო ქართლის მხარეში შედის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული შემდეგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები:

ქვემო ქართლის უმეტესი ნაწილი თბილისიდან სამხრეთით მდებარეობს. მისი საზღვრები ძირითადად ემთხვევა ისტორიული პროვინციის საზღვრებს, თუმცა აერთიანებს გარეკახეთის ნაწილსაც (კუხეთი და გარდაბანი). ჩრდილოეთი და დასავლეთი საზღვრები მიუყვება თრიალეთისა და სამსრის ქედებს. სამხრეთიდან ესაზღვრება აზერბაიჯანისა და სომხეთის რესპუბლიკები.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
ქვემო ქართლის მხარეში შედის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული შემდეგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულები:

## ზოგადი ცნობები 
ქვემო ქართლი საქართველოს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ეკონომიკური მხარეა. მას თბილისის შემდეგ, მეორე ადგილი უკავია სამრეწველო პროდუქციის წარმოების მხრივ.

მხარის ფართობი შეადგენს 6528 კვ.კმ-ს, რაც საქართველოს საერთო ფართობის 10 %-ია. საქართველოს მხარეებს შორის ქვემო ქართლს ფართობით მე-4 ადგილი უკავია, ხოლო მოსახლეობით მე-3. მოსახლეობა — 424 ათასს, მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ-ზე — 65 კაცს. მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი რუსთავი. მხარეში 353 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის:

* **ქალაქი** — 7: რუსთავი, ბოლნისი, გარდაბანი, დმანისი, თეთრიწყარო, მარნეული, წალკა;
* **დაბა** — 6: კაზრეთი, მანგლისი, თამარისი, შაუმიანი, ბედიანი, თრიალეთი;
* **სოფელი** — 338.

## მოსახლეობა
ქვემო ქართლის მოსახლეობა 423 986 ადამიანია, რაც საქართველოს მოსახლეობის 11,42 %-ია. მოსახლეობის 51,25 % ეთნიკურად ქართველია, 41,75 % აზერბაიჯანელი, 5,07 % - სომეხი, ხოლო 1,93 % - აფხაზი, ოსი, რუსი, ბერძენი, უკრაინელი და ქურთი. ამასთან, რუსთავში, თეთრიწყაროს, გარდაბნისა და წალკის მუნიციპალიტეტებში ჭარბობენ ეთნიკურად ქართველები, ხოლო მარნეულის, ბოლნისისა და დმანისის მუნიციპალიტეტებში - აზერბაიჯანელები.

## მმართველობა 
მხარეში საქართველოს მთავრობის წარმომადგენელია სახელმწიფო რწმუნებული. ამ თანამდებობაზე 1994 წლის ოქტომბრიდან დღემდე მუშაობდნენ:

* 1994 — ლევან მამალაძე;
* 2003 — ზურაბ მელიქიშვილი;
* 2004 — იოსებ მაზმიშვილი;
* 2004 — ზურაბ მელიქიშვილი (მეორეჯერ);
* 2008 — დავით კირკიტაძე;
* 2012 — სულხან სიბაშვილი;
* 2014 — პაატა ხიზანაშვილი;
* 2017 — გრიგოლ ნემსაძე.

## ეკონომიკა 
მხარეს თავისი გეოგრაფიული მდებარეობის გამო კარგი სატრანსპორტო კავშირები აქვს. აქ გადის სომხეთისა და აზერბაიჯანის რესპუბლიკებთან დამაკავშირებელი საავტომობილო და სარკინიგზო მაგისტრალები. მთავარი სამრეწველო ქალაქებია რუსთავი და მარნეული. მხარე საქართველოს საერთო საწარმოო მოცულობის 15-20 %–ს იძლევა.

## ღირსშესანიშნაობები 
მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბუნების, არქიტექტურისა და კულტურის მრავალი ძეგლი, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:
* ბოლნისის სიონი
* ფიტარეთის მონასტერი
* ბირთვისის ციხე-სიმაგრე
* დმანისის ნაქალაქარი
* სამშვილდე
* მარტყოფის ღვთაების მონასტერი
* წუღრუღაშენი
* სულხან-საბა ორბელიანის ლიტერატურული მუზეუმი
* წერაქვის სამონასტრო კომპლექსი

## ისტორია 
მხარის ადრინდელი ისტორია იხილეთ სტატიებში:
* ქართლი
* ქვემო ქართლი
* თრიალეთი
* ქართლის სამეფო
* ქართლ-კახეთის სამეფო
* საქართველოს ისტორია

## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური ვებ-გვერდი 

## სქოლიო
*
სამცხე-ჯავახეთის მხარე

**სამცხე-ჯავახეთის მხარე** — მხარე სამხრეთ საქართველოში, მოიცავს ისტორიულ-გეოგრაფიული პროვინციების სამცხის, ჯავახეთისა და თორის ტერიტორიებს. რეგიონის საერთაშორისო კოდია: GE-SJ.

## ადმინისტრაციული დაყოფა 
სამცხე-ჯავახეთის მხარეში შედის საქართველოს კანონმდებლობით განსაზღვრული შემდეგი ადმინისტრაციულ–ტერიტორიული ერთეულები:

## ზოგადი ცნობები 
მხარის ფართობი შეადგენს 6413 კვ.კმ-ს, მოსახლეობა — 160 504 (2014), მათ­გან 48,28 % ეთ­ნი­კუ­რად ქარ­თ­ვე­ლი იყო, 50,52 % კი სო­მე­ხი. მოსახლეობის სიმჭიდროვე 1 კვ.კმ-ზე — 24,6 კაცს.

მხარის ადმინისტრაციული ცენტრია ქალაქი ახალციხე. მხარეში 353 დასახლებული პუნქტია, მათ შორის:
* **ქალაქი** — 5: ახალქალაქი, ახალციხე, ბორჯომი, ვალე, ნინოწმინდა;
* **დაბა** — 7: ბაკურიანი, ბაკურიანის ანდეზიტი, წაღვერი, ახალდაბა, ადიგენი, აბასთუმანი, ასპინძა;
* **სოფელი** — 258.

## ადგილობრივი მმართველობა 
სამცხე-ჯავახეთში აღმასრულებელ ხელისუფლებას განახორციელებს სახელმწიფო რწმუნებული-გუბერნატორი. მისი ფუნქციებია უზრუნველყოს რეგიონში საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვის კოორდინაცია, რესურსების მობილიზება, ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების პროგრამების შემუშავებისა და განხორციელების ხელშეწყობა, ადამიანის უფლებების დაცვა და სხვა.

მხარეში ადგილობრივი თვითმმართველობა ხორციელდება წარმომადგენლობითი (საკრებულო) და აღმასრულებელი ორგანოების მიერ შემდეგი ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეულების მიხედვით:
*ადიგენის მუნიციპალიტეტი;
*ასპინძის მუნიციპალიტეტი;
*ახალქალაქის მუნიციპალიტეტი;
*ახალციხის მუნიციპალიტეტი;
*ბორჯომის მუნიციპალიტეტი;
*ნინოწმინდის მუნიციპალიტეტი.

მხარეში სახელმწიფო მმართველობას ახორციელებს საქართველოს მთავრობის მიერ დანიშნული სახელმწიფო რწმუნებული-გუბერნატორი. ამ თანამდებობაზე, დღემდე მუშაობდნენ:
* 1994 - ვლადიმერ ბაქრაძე
* 1998 - გიგლა ბარამიძე
* 2002 - თემურ მოსიაშვილი
* 2003 - გელა კვარაცხელია
* 2004 - ნუგზარ პარუნაშვილი
* 2004 - ნიკო ნიკოლოზიშვილი
* 2005 - გიორგი ხაჩიძე
* 2008 - ლაშა ჭკადუა
* 2012 - ივანე წიკლაური
* 2013 - აკაკი მაჭუტაძე
* 2018 - კახა სამხარაძე

## მოსახლეობა
## ღირსშესანიშნაობები 
მხარის ტერიტორიაზე მდებარეობს ბუნების, არქიტექტურისა და კულტურის მრავალი ძეგლი, მათ შორის უმნიშვნელოვანესია:
* ვარძიის სამონასტრო კომპლექსი
* თმოგვის ციხე
* ხერთვისის ციხე
* ზარზმის მონასტერი
* საფარის მონასტერი
* რაბათის ციხე

## გალერეა 

ფაილი:Vardzia (3).jpg|ვარძია
ფაილი:Fortress of Khertvisi.jpg|ხერთვისის ციხეჯაბა ლაბაძის სურათი
ფაილი:Sapara Monastery.JPG|საფარის მონასტერი
ფაილი:Timotesubani Monastery.jpg|ტიმოთესუბნის მონასტერი
ფაილი:Atskuri Fortres1.JPG|აწყურის ციხელაშა ხაჩიძის ფოტო
ფაილი:Church of Atskuri 2.jpg|აწყურის ტაძარილაშა ხაჩიძის ფოტო
ფაილი:Zarzma_church.jpg|ზარზმის მონასტერიჯაბა ლაბაძის სურათი
ფაილი:Chule church (1).JPG|ჭულეს მონასტერი
ფაილი:ვანის ქვაბები.JPG|ვანის ქვაბები, წმინდა გიორგის ტაძარილაშა ხაჩიძის ფოტო
ფაილი:ჯაყისმანის მონასტერი (4).JPG|ჯაყისმანის მონასტერილაშა ხაჩიძის ფოტო
ფაილი:Green Monastery.JPG|მწვანე მონასტერი

## იხილეთ აგრეთვე 
* სამცხე
* ჯავახეთი
* თორი
* მესხეთი
* სამცხე-საათაბაგო
* საქართველოს ისტორია

## რესურსები ინტერნეტში 
* სამცხე-ჯავახეთის მხარის ოფიციალური საიტი 

## სქოლიო
*
მუსიკათმცოდნეობა

**მუსიკათმცოდნეობა** — მეცნიერება მუსიკის შესახებ, ხელოვნებათმცოდნეობის ერთ-ერთი დარგი. შეისწავლის მუსიკის ხელოვნების კანონზომიერებებს, მოვლენებსა და განვითარების პროცესს საზოგადოების ცხოვრების სხვადასხვა მხარესთან კავშირში. მუსიკათმცოდნეობის ქვედარგებია: მუსიკის თეორია, მუსიკის ისტორია, მუსიკალური ეთნოგრაფია, მუსიკალურ საკრავთმცოდნეობა, მუსიკის კრიტიკა, მუსიკალური სოციოლოგია, მუსიკალური ესთეტიკა, მუსიკალური აკუსტიკა და მუსიკალური ფსიქოლოგია (უკანასკნელი ორი ფსიქოლოგიის შესწავლის საგანიც არის).

## იხილეთ აგრეთვე
* მუსიკათმცოდნეების სია

## სქოლიო
*
კატეგორია:კულტურული მეცნიერებები
კინომცოდნეობა

**კინომცოდნეობა** — მეცნიერება კინოს შესახებ, ხელოვნებათმცოდნეობის დარგი.  იგი შეისწავლის კინოხელოვნების თეორიას და ისტორიას, მათ შორის სამსახიობო ხელოვნებას, რეჟისურას, კინოდრამატურგიის და კინომუსიკის პრობლემებს, ოპერატორისა და მხატვრის ხელოვნებას და სხვა. კინომცოდნეობასთან უშუალოდ არის დაკავშირებული კინოს კრიტიკა, რომელიც კინოხელოვნების მიმდინარე ცხოვრების ანალიზს აკეთებს.

## გამოჩენილი კინომცოდნეები
*ჟორჟ სადული

კატეგორია:კულტურული მეცნიერებები
კატეგორია:პედაგოგიკა
თეატრმცოდნეობა

**თეატრმცოდნეობა** — მეცნიერება თეატრის შესახებ, ხელოვნებათმცოდნეობის დარგი.  იგი შეისწავლის თეატრალური ხელოვნების თეორიას და ისტორიას, მათ შორის სამსახიობო ხელოვნებას, დრამატურგიას, რეჟისურას, თეატრალურ არქიტექტურას, დეკორატიულ ხელოვნებას და სხვა. 
თეატრმცოდნეობასთან უშუალოდ არის დაკავშირებული თეატრალური კრიტიკა, რომელიც თეატრალური ხელოვნების მიმდინარე ცხოვრების ანალიზს აკეთებს.

## გამოჩენილი თეატრმცოდნეები
*ანტუანი, ანდრე
*ნათელა არველაძე
*მიხეილ თუმანიშვილი
*გრიგოლ ბუხნიკაშვილი
*ნადია შალუტაშვილი
*ნოდარ გურაბანიძე
*ლონდა ღვალაძე-ჭაბუკიანი
*ეთერ გუგუშვილი
*ნათელა ურუშაძე
*შოთა ცუცქირიძე
*თამარ გომართელი
*ვასილ კიკნაძე
*ლაშა ჩხარტიშვილი
*ნიკოლოზ წულუკიძე

კატეგორია:კულტურული მეცნიერებები
დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებები

300px|right|thumb|ლავის ამონაფრქვევი კრაფლას ვულკანიდან
**დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებები** — მეცნიერების დარგები, რომელთა კვლევის ობიექტია დედამიწა და მისი სხვადასხვა ასპექტები: 

* გეოდეზია — საბუნებისმეტყველო და საინჟინრო მეცნიერებათა დარგი, რომლის მიზანია დედამიწის ან მისი რაიმე ნაწილის ფორმისა და ზომის შესაწავლა მისი სიმრუდის დადგენის მიზნით.
* გეოლოგია — მეცნიერება დედამიწის მყარი საფარის (ქერქის) და მის შემადგენლობასთან დაკავშირებული მოვლენების შესახებ. 
* გეოფიზიკა — მეცნიერება დედამიწის ქერქის, ოკეანეების და ატმოსფეროს ფიზიკური მდგომარეობისა და მოვლენების შესახებ.
* ეკოლოგია — მეცნიერება ცოცხალი არსებებისა და გარემოს ურთიერთობების შესახებ.
* მინერალოგია — მეცნიერება მინერალების შესახებ.
* მეტეოროლოგია — ატმოსფერული მოვლენების შემსწავლელი მეცნიერება.
* პალეონტოლოგია — ნამარხი ცხოველებისა და მცენარეულობის შემსწავლელი მეცნიერება.
* სეისმოლოგია — მეცნიერება მიწისძვრებისა და დედამიწის შიგნით სეისმური ტალღების მოძრაობის შესახებ.
* ფიზიკური გეოგრაფია — გეოგრაფიის დარგი, რომელიც სწავლობს დედამიწის ბუნებრივ ასპექტებს, ბუნებრივი ტერიტორიების სტრუქტურულ ნაწილებს. იგი მოიცავს აგრეთვე მეცნიერებათშორის დისციპლინებს: გეომორფოლოგია, კლიმატოლოგია, ოკეანოლოგია, ჰიდროლოგია, გლაციოლოგია და ბიოგეოგრაფია.

## რესურსები ინტერნეტში
*დედამიწის შემსწავლელი მეცნიერებები — nplg.gov.ge
ისტორიოგრაფია

[მინი|ისტორიის დაწერის ალეგორია, [იაკობ დე ვიტი (1754)]]
**ისტორიოგრაფია** (ბერძნ. ისტორია და ...გრაფია „აღწერა“) — ტერმინი რამდენიმე მნიშვნელობით გამოიყენება:

#ისტორიული მეცნიერების მთელი ისტორია, აგრეთვე გამოკვლევათა ერთობლიობა, რომელიც შეეხება განსაზღვრულ ეპოქას, თემას, ან ისტორიულ ნაშრომთა ერთობლიობა, რომელთაც აქვთ შინაგანი ერთიანობა სოციალურ-კლასობრივი ან ნაციონალური მახასიათებლების მიხედვით, მაგ. შუა საუკუნეების ისტორიოგრაფია, ფრანგული ისტორიოგრაფია.
#ისტორიული მეცნიერების დარგი, რომელიც შეისწავლის მის ისტორიას, კერძოდ: ისტორიული ცოდნის დაგროვებას, ისტორიული მოვლენების განმარტებას, ისტორიული მეცნიერების მეთოდოლოგიური მიმართულებების ცვლას და სხვა.
#ისტორიის, ისტორიული პროცესის აღწერა. აქედან მომდინარეობს პროფესიული ტერმინი ისტორიოგრაფი, რაც ისტორიკოსის სინონიმია. 
 
ისტორიოგრაფია არის წარსულის აღწერის მეტა-ანალიზი. ისტორიოგრაფიის შესწავლისას ისწავლება არა წარსულის მოვლენები უშუალოდ, არამედ ამ მოვლენების ინტერპრეტაციების ცვლილებები ცალკეული ისტორიკოსების შრომებში. ზოგიერთი ძირითადი საკითხი, რომელიც განიხილება ისტორიოგრაფიაში:

*ვინ დაწერა ისტორიული წყარო (პირველადი ან მეორეული);
*რამდენად სარწმუნოა წყარო;
*როგორი იყო ისტორიული ცოდნა და წარმოდგენები წყაროს შედგენის პერიოდში;
*ვინ იყო წყაროს შემკვეთი და მომხმარებელი (აუდიტორია);
*რომელ წყაროებსა და ფაქტებს ანიჭებდნენ უპირატესობას და რომელს უგულვებელყოფდნენ თხრობისას;
*რა მეთოდით იყო შეგროვებული ინფორმაცია და სხვა.

## ლიტერატურა 
* Barnes, Harry Elmer. *A history of historical writing* (1962)
* Barraclough, Geoffrey. *History: Main Trends of Research in the Social and Human Sciences,* (1978)
* Bentley, Michael. ed., *Companion to Historiography*, Routledge, 1997, ISBN 0415285577: 39 chapters by experts
* Breisach, Ernst. *Historiography: Ancient, Medieval and Modern*, 3rd edition, 2007, ISBN 0-226-07278-9
* Budd, Adam, ed. *The Modern Historiography Reader: Western Sources.* London: Routledge, 2009.
* Cohen, H. Floris *The Scientific Revolution: A Historiographical Inquiry*, Chicago, 1994, ISBN 0-226-11280-2
* Conrad, Sebastian. *The Quest for the Lost Nation: Writing History in Germany and Japan in the American Century* (2010)

## რესურსები ინტერნეტში 
* BBC Historiography Guide 
* International Commission for the History and Theory of Historiography 
* Philosophy of History
ეკოლოგია

260 px 
67px 173px

115px
125px
 

**ეკოლოგია** ( — სახლი, გარემო, და logos — შეცნობა, სწავლა) — ბიოლოგიის ნაწილი, რომელიც ცოცხალ ორგანიზმებს შორის ურთიერთკავშირებს, აგრეთვე ცოცხალ ორგანიზმებსა და მათ საცხოვრებელ გარემოს ურთიერთდამოკიდებულებას შეისწავლის.

ტერმინი „ეკოლოგია“ ზოგჯერ ცნება გარემოს დაცვის აღსანიშნავადაც გამოიყენება, თუმცა ბოლო წლებში ამ ორი ტერმინის გამიჯვნის ტენდენცია შეიმჩნევა, სადაც „ეკოლოგია“ აღნიშნავს ბიოლოგიის დარგს, ხოლო „გარემოს დაცვა“ - ადამიანის საქმიანობის შედეგად მისი გარემოს დეგრადაციასთან დაკავშირებულ საკითხებს.

არსებობს ტერმინ „ეკოლოგიის“ კიდევ რამდენიმე განმარტება:

right|thumb|320px|მთა რუვენზორის ვეგეტაცია, უგანდა
* ეკოლოგია არის მეცნიერება, რომელიც მიმართულია ცოცხალ არსებათა განთავსების და განაწილების, მათ გარემომცველ სამყაროსთან ურთიერთობის და წონასწორობის პირობების შეცნობისაკენ.
* ეკოლოგია ბუნების ეკონომიკაა.
* ეკოლოგია გარემოს ორგანულ და არაორგანულ კომპონენტებთან ცოცხალი ბუნების ურთიერთობების შემსწავლელი მეცნიერებაა. 
* ეკოლოგია არის მეცნიერება, რომელიც ცოცხალ ბუნებაში არსებულ რთულ ურთიერთკავშირებს სწავლობს.

## ეკოლოგიის დარგები 
* ანთროპოეკოლოგია - ადამიანის ეკოლოგია
* გარემოს დაცვა - გამოყენებითი ეკოლოგია
* გეოეკოლოგია
* დინამიკური ეკოლოგია
* ზოგადი ეკოლოგია - ბიოეკოლოგია
* სოციალური ეკოლოგია

## ეკოლოგიის ცნებები და ტერმინები 
ანთროპოგენური ფაქტორები - ბიომასა - ბიოტიკური ფაქტორები - ბიოტოპი - ბიოცენოზი - ეკოლოგიური ნიშა - ეკოლოგიური პირამიდა - ეკოსისტემა - კონსუმენტი - ოზონის შრე - პოპულაცია - პროდუცენტი - რედუცენტი - სათბურის ეფექტი

## ეკოლოგიური ორგანიზაციები 
* გრინფისი
* ეკოლოგიური მოძრაობა
* მწვანეები

## იხილეთ აგრეთვე 
*დედამიწის მეცნიერებები
*მდგრადი განვითარება
*ლანდშაფტების ეკოლოგია
*ბუნებრივი რესურსები

## რესურსები ინტერნეტში 
* ეკოლოგიური ეფექტიანობის ინდესქი 2020  www.sustainability.ge
* Ecology (Stanford Encyclopedia of Philosophy)
* The Nature Education Knowledge Project: Ecology
* Ecology Journals  List of ecological scientific journals 
* Ecology Dictionary - Explanation of Ecological Terms 
* Basic Terms of Ecology 
* Canadian Society for Ecology and Evolution
* Ecological Society of America
* Ecology Global Network

კატეგორია:ეკოლოგია
გიორგი II (იმერეთის მეფე)

**გიორგი II** (დ. 1514 — გ. 1583) — იმერეთის მეფე 1565-1583, ბაგრატ III-ის ძე. 

მეფობის პირველ წლებში, ოდიშისა და გურიის მთავართა გათიშვის მიზნით, გურიელს დაუმოყვრდა. ლევან I დადიანმა გიორგი II-ის ტახტიდან ჩამოგდება და მისი ბიძაშვილის ხოსრო ბატონიშვილის გამეფება განიზრახა. მეფის წინააღმდეგ დადიანს შეუკავშირდა ჭილაძეთა საგვარეულოს მეთაური ვარაზ ჭილაძეც. 1565 წელს იანეთთან მომხდარ ბრძოლაში გიორგი II-მ დაამარცხა დადიანი, მისი მომხრეები და საჯავახო დაიპყრო. მეფის გაძლიერების შიშმა დადიანი და გურიელი შეაკავშირა. მათ შეერთებული ძალით წაართვეს გიორგი II-ს საჯავახო და შუაზე გაიყვეს. ამ შინაფეოდალური ომის გარდა გიორგი II-ს ბრძოლა უხდებოდა ოსმალო დამპყრობლების წინააღმდეგაც. 1578 წელს მან ლიხის მთის სიმაგრეებთან დაამარცხა და უკუაგდო ლალა-ფაშას მიერ იმერეთის დასალაშქრად გამოგზავნილი რაზმი.

## ციტატა
## ლიტერატურა
კატეგორია:იმერეთის მეფეები
კატეგორია:იმერეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:დაბადებული 1514
კატეგორია:გარდაცვლილი 1583
გიორგი II (აფხაზთა მეფე)

**გიორგი II** — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე 922-957 წლებში, კონსტანტინე III-ის ძე. 

მეფობის პირველ წლებში სამეფო ტახტს ნახევარძმა ბაგრატი ეცილებოდა. გიორგი II-ის ხელისუფლება მხოლოდ ბაგრატის გარდაცვალების შემდეგ განმტკიცდა. მის სამეფოში შედიოდა ქართლი, რომლის ერისთავადაც თავისი უფროსი შვილი კონსტანტინე დაინიშნა. ქართლის აზნაურების მხარდაჭერით კონსტანტინე, რომელსაც გამეფება სურდა, მამას აუჯანყდა. გიორგი II-მ აჯანყება ჩააქრო, კონსტანტინე სიკვდილით დასაჯა და ქართლის ერისთავად თავისი მეორე ძე ლეონი (შემდეგში მეფე ლეონ III) დასვა. გიორგი II-ის დროს აფხაზთა სამეფომ პოლიტიკურ ძლიერების მწვერვალს მიაღწია. X საუკუნის 20-იან წლებში გიორგი II კახეთში შეიჭრა და შეიპყრო ქორეპისკოპოსი კვირიკე II, რომელმაც ცნო აფხაზთა მეფის უფლებანი კახეთზე. გიორგი II-მ კვირიკე II გაათავისუფლა. შემდეგში გიორგი II-ის გაძლიერების მოწინააღმდეგე ქართლისა და კახეთის აზნაურთს დახმარებით კვირიკე II-მ დაიბრუნა კახეთი. 957 გიორგი II-მ კახეთის დასაპყრობად ლაშქარი გაგზავნა თავისი შვილის ლეონის წინამძღოლობით, მაგრამ გიორგი II გარდაიცვალა და ლეონი და კვირიკე დაზავდნენ. კვირიკემ ცნო აფხაზთა მეფის სიუზერენობა. გიორგი II-ის გავლენა ვრცელდებოდა ტაოკლარჯეთში და საქართველოს ფარგლებს გარეთაც. გიორგი II-ის ასული გურანდუხტი გურგენ მეფეთა მეფის მეუღლე იყო; გიორგი II-ის აქტიური ხელშეწყობით X საუკუნის II ნახევარში ალანთა ქვეყანაში ქრისტიანობა სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადდა. ნაყოფიერად მოღვაწეობდა იგი კულტურის სფეროშიც. ქართული წყარო მას ეკლესიათა ამშენებელს უწოდებს. გიორგი II-მ დააარსა ჭყონდიდის (მარტვილის) საეპისკოპოსო კათედრა.

## საისტორიო წყაროები
აბხაზთ მეფეთა ქრონიკაში ვკითხულობთ:

მარტვილის ტაძრის წარწერა რომელიც მოჰყავს ბროსეს თავის Voyage-ში (Rap. VII, 12):

მოშორებით ზევით:

## ლიტერატურა
* *ლორთქიფანიძე მ.*, ფეოდალური საქართველოს პოლიტიკური გაერთიანება (IX-X სს.), თბ., 1963;
* *Анчабадзе З. В.*, Из истории средневековой Абхазии (VI-XVII вв.), Сух., 1959;

კატეგორია:აფხაზეთის მმართველები
კატეგორია:აფხაზთა სამეფოს მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 957
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
გიორგი II (კახეთის მეფე)

**გიორგი II**, **ავგიორგი** (დ. 1469 — გ. 1513) — კახეთის მეფე 1511-1513 წლებში, ალექსანდრე I-ისა და დედოფალ ანას ძე. 

ჯერ კიდევ გამეფებამდე უთანხმოება ჰქონდა მამასთან და უმცროს ძმასთან, დიმიტრისთან, რომელსაც თავის მეტოქედ თვლიდა. გიორგი არ იზიარებდა მამისა და ძმის პოზიციას — ქართლის სამეფოსთან მშვიდობიანი ურთიერთობის შესახებ და თავის მომხრეებთან ერთად რამდენიმეჯერ ილაშქრა კიდეც ქართლში. 1511 წელს თავს დაესხა საფურცლიის ჭალაში მყოფ ალექსანდრე I-სა და დიმიტრის. მამა მოკლა, ძმას კი თვალები დასთხარა და ოჯახითურთ კახეთიდან გააძევა. ამის გამო მას ავგიორგი უწოდეს და ასეთი ზედწოდებით შევიდა კიდეც საქართველოს ისტორიაში.

ქართლისადმი დამოკიდებულება ავგიორგის გამეფების შემდეგაც არ შეუცვლია და კვლავ აგრძელებდა მეზობელი სამეფოს რბევას. გიორგის წინააღმდეგ ბრძოლა ითავა ქართლის მეფე დავით X-ის ძმამ ბაგრატმა. 1512 წელს გიორგიმ ალყა შემოარტყა ბაგრატის რეზიდენციას, ქსნის ციხეს, მაგრამ სამი თვის უშედეგო ალყის შემდეგ იძულებული გახდა უკან გაბრუნებულიყო, თუმცა ქართლის რბევას შემდეგაც განაგრძობდა.

1513 წელს კახეთის მეფე ქართლში მორიგი „გმირული“ ლაშქრობიდან ბრუნდებოდა. ჯარის ძირითადი ნაწილი წინ გაუშვა, თავად კი მცირე ამალით უკან მიჰყვებოდა და ნადირობით იქცევდა თავს. ძალისის ხევში (მცხეთის მახლობლად) მას ბაგრატი ჩაუსაფრდა. ამჯერად არ გაუმართლა ავ-გიორგის და ქართლის მეფის ძმას ტყვედ ჩაუვარდა. დატყვევებული გიორგი ქსნის (მტვერის) ციხეში გამოკეტეს, სადაც მალევე სიცოცხლეს გამოასალმეს.

## ლიტერატურა 
* მ. ლორთქიფანიძე, რ. მეტრეველი - საქართველოს მეფეები, 2007 წ.

კატეგორია:კახეთის მეფეები
კატეგორია:კახეთის სამეფოს ბაგრატიონები
კატეგორია:მამის მკვლელები
კატეგორია:მეფის მკვლელები
კატეგორია:მოკლული მონარქები
გიორგი II

საკუთარი სახელი ** გიორგი II** შეიძლება აღნიშნავდეს ერთ-ერთ შემდეგ პიროვნებათაგანს:

* გიორგი II — საქართველოს მეფე;
* გიორგი II — კახეთის მეფე;
* გიორგი II — იმერეთის მეფე;
* გიორგი II — აფხაზთა (დასავლეთ საქართველოს) მეფე;
* გიორგი II გურიელი — გურიის მთავარი;
* გიორგი II დადიანი — ოდიშის ერისთავი;
* გიორგი II — ქართლის კათოლიკოსი.
ბ

**ბ**, **ⴁ**, **Ⴁ**, **Ბ** (**ბანი**) —  ქართული ანბანის მეორე ასო. მისი სახელია „ბანი“. გრაფიკული სიმბოლო ბაგისმიერი (წყვილბაგისმიერი) ხშულმსკდომი მჟღერი თანხმოვნისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴁ, ნუსხურში — ⴁ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ორს (2). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა ზედა სამ ხაზში თავსდება. 

## მოხაზულობა 
ბ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზებისა და წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. VII საუკუნეში თავგახსნილი იწერებოდა. ბ ნუსხურში მარჯვნივაა გადახრილი და ქვედა სამ ხაზშია მოთავსებული. მხედრული ბ-ს ქვედა ნაწილი წრეს კრავს და ზედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ბ)
* Graphemica (ⴁ)
* Graphemica (Ⴁ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
გ (ასო)

**გ**, **ⴂ**, **Ⴂ**, **Გ** (**განი**) — ქართული ანბანის მესამე ასო. მისი სახელია „განი“. გრაფიკული სიმბოლო უკანანუნისმიერი ხშულ-მსკდომი მჟღერი თანხმოვნისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴂ, ნუსხურში — ⴂ, ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ სამს (3). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა ქვედა სამ ხაზში თავსდება.

## მოხაზულობა 
გ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ურთიერთპერპენდიკულარული ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. გ ნუსხურში მარჯვნივაა გადახრილი. მისი ქვედა ნაწილი რკალური ფორმისაა, ხოლო მხედრულში წრეს წარმოადგენს. ნუსხურსა და მხედრულში გ ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (გ)
* Graphemica (ⴂ)
* Graphemica (Ⴂ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
დ

**დ**, **ⴃ**, **Ⴃ**, **Დ** (**დონი**) — ქართული ანბანის მეოთხე ასო. მისი სახელია „დონი“. გრაფიკული სიმბოლო წინაენისმიერი ხშულ-მსკდომი მჟღერი თანხმოვნისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴃ, ნუსხურში — ⴃ, ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ოთხს (4). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა ქვედა სამ ხაზში თავსდება.

## მოხაზულობა 
დ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში წრისა და ხაზის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. ადრეულ ძეგლებში იგი ყელის გარეშე გვხვდება. დ ნუსხურში მარჯვნივაა გადახრილი და ზედა სამ ხაზშია მოთავსებული. მხედრულში საყრდენი ფეხი აქვს და ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (დ)
* Graphemica (ⴃ)
* Graphemica (Ⴃ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ე

**ე**, **ⴄ**, **Ⴄ**, **Ე** (**ენი**) — ქართული ანბანის მეხუთე ასო. მისი სახელია „ენი“. წინა რიგის ხმოვანი. გრაფიკული სიმბოლო საშუალო აწეულობის არალაბიალიზირებული ხმოვანი ბგერისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴄ, ნუსხურში — ⴄ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ხუთს (5). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა ქვედა სამ ხაზში თავსდება.

## მოხაზულობა 
ე-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ურთიერთპერპენდიკულარული ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. ე ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. მხედრულში ე-ს ზედა და ქვედა ნაწილები რკალური ფორმისაა. ნუსხურსა და მხედრულში იგი ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## სხვა მნიშვნელობები 
* **ე!** — შორისდებული, იგივეა, რაც ეი!

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ე)
* Graphemica (ⴄ)
* Graphemica (Ⴄ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ვ

**ვ**, **ⴅ**, **Ⴅ**, **Ვ** (**ვინი**) — ქართული ანბანის მეექვსე ასო. შეესაბამება კბილბაგისმიერ სონორ თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ექვსს (6).

## მოხაზულობა 
ვ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ურთიერთპერპენდიკულარული ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. იგი ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. მხედრულში ვ-ს ზედა და ქვედა ნაწილები რკალური ფორმისაა. ნუსხურსა და მხედრულში იგი ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## სხვა მნიშვნელობები 
* **ვ** — ელექტროდული პოტენციალის ერთეულის „ვოლტის“ შემოკლებული აღნიშვნა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ვ)
* Graphemica (ⴅ)
* Graphemica (Ⴅ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ზ

**ზ**, **ⴆ**, **Ⴆ**, **Ზ** (**ზენი**) — ქართული ანბანის მეშვიდე ასო. შეესაბამება წინანუნისმიერ მჟღერ სისინა-ნაპრალოვან თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ შვიდს (7).

## მოხაზულობა 
ზ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში წრისა და ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. ნუსხურში იგი მარჯვნივაა გადახრილი. მხედრულში მისი ზედა ნაწილიც წრიული ფორმისაა. ზ ნუსხურსა და მხედრულში ზედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ზ)
* Graphemica (ⴆ)
* Graphemica (Ⴆ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
თ

**თ**, **ⴇ**, **Ⴇ**, **Თ** (**თანი**) — ქართული ანბანის მერვე ასო (ძველ ქართულში მეცხრე იყო). შეესაბამება წინაენისმიერ ხშულ-მსკდომ ფშვინიერ თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ცხრას (9).

## მოხაზულობა 
თ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ნახევარწრისა და ხაზის ურთიერთკომბინირებაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. იგი ნუსხურში მარჯვნივაა გადახრილი. თ მხედრულში ერთიანი, მომრგვალებული კონტურის მქონეა. ნუსხურსა და მხედრულში იგი შუა ორ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (თ)
* Graphemica (ⴇ)
* Graphemica (Ⴇ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ი

**ი**, **ⴈ**, **Ⴈ**, **Ი** (**ინი**) — ქართული ანბანის მეცხრე ასო (ძველ ქართულში მეათე იყო). შეესაბამება წინა რიგის მაღალ აწეულობის არალაბიალიზებულ ხმოვან ბგერას. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ათს (10).

## მოხაზულობა 
ი-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ურთიერთპერპენდიკულარული ხაზების კომპინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. ი ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. მხედრულში ი-ს მარტივი რკალური ფორმა აქვს. ნუსხურსა და მხედრულში იგი შუა ორ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## სხვა მნიშვნელობები 
* **ი** — სამხრეთ ჩინეთში მცხოვრები ხალხის სახელი, იგივეა, რაც იძუ.
* **ი** — ჩინური მითოლოგიის პერსონაჟი.

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ი)
* Graphemica (ⴈ)
* Graphemica (Ⴈ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
კ

**კ**, **ⴉ**, **Ⴉ**, **Კ** (**კანი**) — ქართული ანბანის მეათე ასო (ძველ ქართულში მეთერთმეტე იყო). მისი სახელია „კანი“. გრაფიკული სიმბოლო უკანაენისმიერი ყრუ ხშულ-მსკდომი აბრუპტივისა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴉ, ნუსხურში — ⴉ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ოცს (20).

## მოხაზულობა 
კ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზებისა და წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. კ ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა და მარჯვნივ გადახრილი. იგი ნუსხურში ოთხ ხაზში, ხოლო მხედრულში ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## სხვა მნიშვნელობები 
* **კ** — თერმოდინამიკული ტემპერატურის ერთეულის „კელვინის“ შემოკლებული აღნიშვნა.
* **კ** — ჯერადობის თავსართის „კილოს“ შემოკლება სხვადასხვა ერთეულებში: კგ (კილოგრამი), კმ (კილომეტრი) და სხვა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (კ)
* Graphemica (ⴉ)
* Graphemica (Ⴉ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ლ (ასო)

**ლ**, **ⴊ**, **Ⴊ**, **Ლ** (**ლასი**) — ქართული ანბანის მეთერთმეტე (ძველ ქართულში — მეთორმეტე) ასო. მისი სახელია „ლასი“. გრაფიკული სიმბოლო გვერდითი სონორი თანხმოვანსა. ასომთავრულში იწერებოდა Ⴊ, ნუსხურში — ⴊ. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ოცდაათს (30). მხედრული დამწერლობის ოთხხაზოვან სისტემაში მისი მოხაზულობა ქვედა სამ ხაზში თავსდება.

## მოხაზულობა 
ლ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში წრისა და ხაზების კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. იგი ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა, მარჯვნივ გადახრილია და შუა ორ ხაზშია მოთავსებული. ლ-ს მხედრულში საყრდენი ფეხი აქვს და ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ლ)
* Graphemica (ⴊ)
* Graphemica (Ⴊ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
მ (ასო)

**მ**, **ⴋ**, **Ⴋ**, **Მ** (**მანი**) — ქართული ანბანის მეთორმეტე (ძველ ქართულში — მეცამეტე) ასო. მისი სახელია „მანი“; გრაფ. შეესაბამება წყვილბაგისმიერი ხშვის მქონე ნაზალური (ცხვირისმიერი) სონორი თანხმოვნის ფონემას. ასომთავრულში იწერებოდა მისი მოხაზულობა წრისა და ხაზების კომბინაციაა. ნუსხურში  მარჯვნივაა გადახრილი. მხედრულში მ. ერთიან მომრგვალებულ კონტურს იძენს. ნუსხური და მხედრული მ. ოთხხაზოვანი სისტემის ზედა სამ ხაზს შორის იწერება. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ორმოცს (40).

## მოხაზულობა 
მ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში წრისა და ხაზების კომბინაციაა. მ ნუსხურში მარჯვნივ გადახრილია. მხედრულში იგი ერთიან, მომრგვალებულ კონტურს იძენს. ნუსხურსა და მხედრულში იგი ზედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## სხვა მნიშვნელობები 
* **მ** — სიგრძის ერთეულის „მეტრის“ შემოკლება.
* **მ** — ჯერადობის თავსართის „მეგას“ შემოკლება სხვადასხვა ერთეულებში: მბ (მეგაბაიტი), მვტ (მეგავატი) და სხვა.
* **მ** — წილობითი თავსართის „მილის“ შემოკლება სხვადასხვა ერთეულებში: მმ (მილიმეტრი) და სხვა.

## ლიტერატურა
*ენციკლოპედია „საქართველო“ — გრაფემა „მ“

## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (მ)
* Graphemica (ⴋ)
* Graphemica (Ⴋ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ო

**ო**, **ⴍ**, **Ⴍ**, **Ო** (**ონი**) — ქართული ანბანის მეთოთხმეტე ასო (ძველ ქართულში მეთექვსმეტე იყო). შეესაბამება მჟღერ ხმოვან ბგერას. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ სამოცდაათს (70).

## მოხაზულობა 
ო-ს მოხაზულობა ასომთავრულში წრისა და რკალის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატულ არეს იკავებს. იგი ნუსხურში კუთხოვანი ფორმისაა. მხედრულში ო მომრგვალებული კონტურის მქონეა. ნუსხურსა და მხედრულში იგი შუა ორ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ო)
* Graphemica (ⴍ)
* Graphemica (Ⴍ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები
ჟ

**ჟ**, **ⴏ**, **Ⴏ**, **Ჟ** (**ჟანი**) — ქართული ანბანის მეთექვსმეტე ასო (ძველ ქართულში მეთვრამეტე იყო). შეესაბამება უკანანუნისმიერ მჟღერ თანხმოვანს. ძველ ქართულ სათვალავში აღნიშნავდა რიცხვ ოთხმოცდაათს (90).

## მოხაზულობა 
ჟ-ს მოხაზულობა ასომთავრულში ხაზებისა და წრის კომბინაციაა, რომელიც კვადრატის ნახევარს იკავებს. VI-VII სს. ჟ თავგახსნილია. ნუსხურში მარჯვნივაა გადახრილი. იგი მხედრულში მომრგვალებული ფორმისაა. ნუსხურსა და მხედრულში ჟ ქვედა სამ ხაზში იწერება.

Image:Asomtavruli.svg|
Image:Nuskhuri.svg|
Image:Mkhedruli.svg|
 

## კოდების ცხრილი
## ბრაილი
## რესურსები ინტერნეტში
* Graphemica (ჟ)
* Graphemica (ⴏ)
* Graphemica (Ⴏ)

## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ასოები
კატეგორია:მეგრული ასოები
კატეგორია:სვანური ასოები