open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
რემიგიუსი

[250px|მინი|რემიგიუსი ნათლავს მეფე [ხლოდვიგ I-ს.]]
**რემიგიუსი** (, ; დ. დაახლ. 437 — გ. 13 იანვარი, 533)  — რეიმსის ეპისკოპოსი 459 წლიდან, ფრანკების მოციქული.

ითვლება, რომ სწორედ მან მოაქცია სალიკი ფრანკები ქრისტიანულ სარწმუნოებაზე, 498 წლის 25 დეკემბერს მონათლა მეროვინგების დინასტიის პირველი მეფე ხლოდვიგ I 3000 ჯარისკაცთან და თანამოაზრესთან ერთად. ეს ფაქტი არის ერთ-ერთი საკვანძო მომენტი ევროპული ქრისტიანობის ისტორიაში. სწორედ მაშინ გახდა რეიმსის საკათედრო ტაძარი ადგილი, სადაც მომავალში საფრანგეთის ყველა მეფე და იმპერატორი გვირგვინს იდგამდა.

## ბიოგრაფია
წმინდა რემიგიუსი დაიბადა დაახლოებით 437 წელს ლაონის ეპარქიაში. ითვლება, რომ იგი წარმოშობით მდიდარი გალო-რომაული ოჯახიდანაა, მისი მამა იყო ლაონის გრაფი ემილი, ხოლო დედა იყო წმინდა სელინი, სუასონის ეპისკოპოსის ქალიშვილი. რემიგიუსმა სასულიერო განათლება მიიღო რეიმსში და მალე გახდა ცნობილი თავისი სწავლითა და სიწმინდით. 22 წლის ასაკში აირჩიეს რეიმსის ეპისკოპოსად.

წმინდა რემიგიუსის სახელთან დაკავშირებულია სუასონის თასის ლეგენდა. სწორედ რემიგიუსმა და ხლოდვიგის ცოლმა, კლოტილდამ შეძლეს დაერწმუნებინათ ხლოდვიგი და მიეღო ქრისტიანობა. ჯერ კიდევ მონათვლამდე, ხლოდვიგმა უხვად დააჯილდოვა როგორც თავად ეპისკოპოსი, ასევე რეიმსის ქრისტიანი მაცხოვრებლები. 496 წელს ტოლბიაკის ბრძოლაში ალემანებზე გამარჯვების შემდეგ, მეფემ სთხოვა რეიმსის ეპისკოპოსს მოენათლა იგი და მისი 3000 ჯარისკაცი (გრიგოლ ტურელის მიხედვით), რაც მოხდა 498 წლის 25 დეკემბერს (ეს თარიღი საკმაოდ პირობითია; უფრო ზუსტი იქნება იმის თქმა, რომ ეს მოვლენა მოხდა 496-დან 500 წლებს შორის.).

მეფემ გულუხვად დააჯილდოვა რემიგიუსი. *„Gallia Christiana“*-ს ავტორები ამბობენ, რომ ფრანკებმაც გაუკეთეს საჩუქრები წმინდა რემიგიუსს და ეპისკოპოსმა ყველაფერი გადასცა რეიმსის საკათედრო ტაძარს.

წმინდა რემიგიუსი გარდაიცვალა 533 წელს დადაკრძალეს რეიმსის საკათედრო ტაძარში, საიდანაც რეიმსის ეპისკოპოსმა გინკმარმა ბრძანა მისი ნაწილები ეპერნეში გადაეტანათ ვიკინგების დარბევის პერიოდში. 1099 წელს სიწმინდეები გადაასვენეს წმინდა რემიგიუსის სააბატოში.

## რესურსები ინტერნეტში
*The Life of St. Remigius, Bishop of Reims and Apostle of the Franks
*Philip Schaff, "The New Schaff-Herzog Encyclopedia of Religious Knowledge," entry by A. Hauck
**Of the life of St. Remigius*
*Colonnade Statue St Peter's Square

კატეგორია:გარდაცვლილი 13 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 533
კატეგორია:რეიმსის ეპისკოპოსები
პაშანიკი

**პაშანიკი**, *ფაშანიკი* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

ერთეული ძირებია შემორჩენილი რაჭაში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟოშხაში.

## ბოტანიკური აღწერა
ერთეული ძირებია შემორჩენილი რაჭაში, ამბროლაურის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჟოშხაში. ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვით ხასიათდება. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან საკმაოდ კუმსი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, ზოგჯერ მომრგვალო, მოყვითალო-მომწვანო ელფერის. კანი სქელი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი — მკვრივი.

სრულ სიმწიფეში სექტემბრის პირველ ნახევარში შედის. ვაზი საშუალო ზრდისა და საშუალო-მოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-20%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 299

კატეგორია:რაჭის  ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
პირღებული ვარდისფერი

**პირღებული ვარდისფერი**  — ქართული აბორიგენული ვარდისფერყურძნიანი ვაზის ჯიში ქართლიდან.

ვაზის პირვანდელი სახელწოდება დაკარგულია, რადგანაც ნაპოვნია ქვემო ქართლში, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტში, პირღებულის მონასტრის ტერიტორიაზე გაგარეულებულ მდგომარეობაში, სახელწოდებაც აქედან დაერქვა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 299

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის ვარდისფერყურძნიანი ქართული ჯიშები
პირღებული თეთრი

**პირღებული თეთრი** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ჯიში იმ ადგილმდებარეობის სახელს ატარებს, სადაც იპოვეს გაგარეულებულ მდგომარეობაში (ქვემო ქართლი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი, პირღებულის მონასტრის ტერიტორია).

მცირედაა გავრცელებული ბოლნისისა და მარნეულის სოფლებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, სოლისებური, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე შიშველია, მხოლოდ მთავარი ძარღვების გასწვრივ გასდევს უმნიშვნელო შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო სიდიდისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად ცილინდრული ფორმის, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, მომწვანო-მოყვითალო ფერის. რბილობი წვნიანია.

პირღებული თეთრი ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 167 დღეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21-22%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5-8.0 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 300

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
პირღებული შავი

**პირღებული შავი**, *პირღებული წითელი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

ჯიში იმ ადგილმდებარეობის სახელს ატარებს, სადაც გაგარეულებულ მდგომარეობაში იპოვეს (ქვემო ქაროლი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი, პირღებულის მონასტრის ტერიტორია). მცირედ გავრცელებულია თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფლებში: ფიტარეთი, სამღერეთი და სამშვილდე.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური, ხუთი, იშვიათად შვიდნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს სქელი ქეჩისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო და საშუალოზე დიდია, ხშირად უფორმო, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო და საშუალოზე დიდია, მომრგვალო, მუქი ლურჯი, თითქმის შავი. რბილობი წვნიანია, წვენი ძლიერაა შეფერილი.

პირღებული შავი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 172 დღეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 300

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
პუმპულა (თეთრი)

**პუმპულა (თეთრი)** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

ძალიან იშვიათი ჯიშია. ერთეული ძირებია მიკვლეული რიონისპირა სოფლებში: შუაქალაქში, ნაესაკაოში, კოდორში, გულეისკარში, კეთილარში. გადმოცემით ცნობილია, რომ ჭყონდიდელები ადგილობრივ მევენასეებს პირობას უდებდნენ — „პუმპულა ჩვენი იყოს და ყველა ვალდებულებებისგან გამითავისუფლებიხართ“-ო.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, ოვალური ფორმის. სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებურადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის. მარცვლები დიდი ზომისაა, ელიფსური ფორმის. სიმწიფეში ქარვისფერია.

პუმპულა (თეთრი) ძლიერი ზრდისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 198 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 22-23%-ს, ხოლო მჟავიანიბა — 6.8-7.5 გ/ლ-ს.

პუმპულა (თეთრი) გამოიყენება მაღალი ხარისხის სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 302

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
პოვნილი

**პოვნილი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აჭარიდან.

ადგილობრივი მოსახლეობის გადმოცემით ეს ჯიში მათ წინაპრებს ტყეში უპოვიათ და, როგორც უხვმოსავლიანი, საკუთარ კარ-მიდამოში გაუვრცელებიათ. აქედანვე მიუღია სახელწოდება — „პოვნილი“. პოვნილი მცირედაა გავრცელებული აჭარაში — ქედის მუნიციპალიტეტში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ან ოდნავ განივოვალური, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრია. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, გვხვდება თხელი მტევნებიც. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოდნავ ოვალური ან მომრგვალო, მუქი წიოელი. კანი თხელი და ნაკლებმკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია. წვენი შეუფერავი, ტკბილი გემოთი.

პოვნილი საშუალო ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 197 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის ბოლოს შედის. მტევნის საშუალო წონა 200 გრამია, საჰექტარო მოსავლიაობა კი 8.0-8.5 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.2%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5 გ/ლ-ს.

პოვნილი გამოიყენება სუფრის ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მიიღება საკმაოდ ჰარმონიული, ალკოპოლის მცირე შემცველობით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 302

კატეგორია:აჭარის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
პუმპულა (შავი)

**პუმპულა (შავი)**, *პუმპულაში* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში სამეგრელოდან.

სამეგრელოს ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია. ერთეული ძირებია შემორჩენილი აბაშისა და გუდაუთის ვენახებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, იშვიათად გულისმაგვარი ფორმის, მცირედ დანაკვთული, სამნაკვთიანი, თითქმის მთლიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრად სქლადაა მებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი მცირე, იშვიათად საშუალო ზომისაა, კონუსური ფორმის და ფრთიანი. კუმსია, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი წვრილი ან საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი-ლურჯი. კანი სქელი აქვს, ტყავისებრი, მკვრივი, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია. წვენი — შეუფერავი, გემო — სასიამოვნო.

პუმპულა საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 193 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის შუა რიცხვებში შედის. მტევნის წონა 60-80 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.0-5.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 10-12 გ/ლ-ს.

პუმპულა გამოიყენება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის მშრალი ღვინის დასამზადებლად. ღვინო მიიღება ნაზი, ღია ვარდისფერი, მსუბუქი და სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 302-303

კატეგორია:სამეგრელოს ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ჟღია

**ჟღია**, *ხიტერი*, *ბჟღია* (იმერეთი), *აქლემისთვალა* (ჰერეთი), *მჟღრია* (კახეთი), *დევისთვალა* (ჰერეთი) — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალოზე დიდია, მომრგვალო ან მოოვალურო ფორმისკენ გადახრილი, სამ-ხუთნაკვთიანი, ზოგჯერ მთლიანი (დაუნაკვთავი). ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სუსტი აბლაბუდისებრი და მის ქვეშ მოფენილი თხელი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა, კონუსური, ზოგჯერ ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, მხრიანი, საშუალო სიკუმსის ან მეჩხერი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მუქი ვარდისფერი, თითქმის შავი, მაგრამ მარცვლების არათანაბრად დამწიფების გამო მტევანი ჭრელია. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით ოდნავ დაფარული. რბილობი წვნიანი და მდნარია. წვენი უფერულია, გემო — ოდნავ მომჟავო.

ჟღია საშუალო ან საშუალოზე ნაკლები ზრდისა და უხვმოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 150-200 გრამს შორის მერყეობს. საჰექტარო მოსავლიანობა 9.4-დან 16.5 ტონამდეა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-8 გ/ლ-ს.

ჟღია, როგორც მაღალმოსავლიანი და საკმაოდ მაღალმჟავიანი ჯიში, ძირითადად გამოიყენება საკუპაჟე მასალად და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად. მისგან დამზადებული სუფრის მშრალი ღვინო ხასიათდება ვარდისფერი შეფერილობით, ალკოჰოლის დაბალი შემცველობით და სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 305

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
თითა რაჭული

**თითა რაჭული** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

თითა რაჭული წარმოადგენს ადრე არსებული, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელი ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 568

კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
ჟღია სავგვიანო

**ჟღია სავგვიანო** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

ერთეული ძირების სახითაა გავრცელებული კახეთში: თელავის, გურჯაანისა და სიღნაღის მუნიციპალიტეტებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, ხშირად კვერცხისებური ფორმის, მთლიანი, იშვიათად სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს სუსტი აბლაბუდისებრი და ხშირი ქეჩისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე დიდი, კონუსური ფორმის, იშვიათად ფრთიანია ან მხრიანი, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, მოწითალო ელფერი დაჰკრავს.

ჟღია საგვიანო სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. საშუალო და საშუალოზე ძლიერი ზრდისა და უხვმოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7-9 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინისა და საბრენდე სპირტის დასამზადებლად

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 305

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
დამპალა (ვაზის ჯიში)

**დამპალა ** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში კახეთიდან.

დამპალა წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელ ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 568

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი ქართული ჯიშები
ზიარეთი (შავშეთის რაიონი)

**ზიარეთი**  () — სოფელი შავშეთის რაიონში, ართვინის პროვინცია, თურქეთი. მდებარეობს შავშეთიდან 14 კილომეტრში, ხოლო ართვინიდან  — 79 კილომეტრში. 2021 წლის მონაცემებით სოფელში 100 ადამიანი ცხოვრობს.

## ისტორია 
სოფლის ქართული სახელწოდებაა ცეცხლაური. ერთი-ერთი მოსაზრებით, ამ სოფელს ცეცხლაური ერქვა რადგან აქ ძველად ცეცხლაურები/ცეცხლაძეები ცხოვრობდნენ. საქართველოში, ქობულეთის მუნიციპალიტეტში არსებობს სოფელი ამავე სახელწოდებით.

ცეცხლაური თურქულში სხვადასხვა მართლწერით შევიდა, როგორებიცაა სეშლაური, სისლაური, სესლაური. 1835 წლით დათარიღებულ მოსახლეობის წიგნში ცეცხლაური მოიხსენიება, როგორც სისლაური (سیسلاوور). 

ცეცხლაური 1835 წელს მოსახლეობის აღწერის მასალებით შავშეთის (სათლელის) სანჯაყის ერთ-ერთი სოფელი იყო. აღნიშნული აღწერის წიგნის მიხედვით სოფელში 26 კომლი და 78 კაცი ცხოვრობდა. ოსმალეთის ადმინისტრაცია ტრადიციულად მხოლოდ მამრობითი სქესის მოსახლეობას აღრიცხავდა, ამიტომაც სოფლის მთლიანი მოსახლეობის საპოვნელად საჭიროა იმდენი ქალის დამატება, რამდენიც მამაკაცია. შედეგად ირკვევა, რომ ცეცხლაურის მოსახლეობა 156 კაცისაგან შედგებოდა. იმ დროს სოფლის მთელიუ მოსახლეობა მუსლიმი იყო.

1877-1878 წლების რუსეთ-ოსმალეთის ომის შემდეგ რუსებმა, რომლებმაც აიღეს შავშეთი, სოფელი დაარეგისტრირეს ცეცხლაურად (Цецхлаур), მისი ქართული სახელის შესაბამისად. ქართველ ისტორიკოსს ზაქარია ჭიჭინაძეს, რომელიც 1890-იანი წლების დასაწყისში ეწვია მაჰმადიანი ქართველებით დასახლებულ რეგიონს, სოფლი ცეცხლაურად აქვს აღნუსხული.

1886 წლის მოსახლეობის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 127 კაცი. მთელი მოსახლეობა თურქებად იყო აღრიცხული. თუმცა სოფელში ისეთი ადგილების სახელებია, როგორიცაა თეთრიეთი, ნაყორანგელი, ნალექი, გილგილაური, სათიბი, ჯვარი. რაც მიუთითებს იმაზე, რომ ეს ქართული დასახლებაა.

ცეცხლაური პირველი მსოფლიო ომის ბოლოს რუსეთის მმართველობის დამთავრების შემდეგ გარკვეული დროის განმავლობაში დარჩა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საზღვრებში. 1921 წელს, საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს ოკუპაციის დროს, ანკარის მთავრობამ საქართველოს მთავრობას ულტიმატუმი წაუყენა ართვინისა და არტაანის რეგიონების ევაკუაციის შესახებ. მას შემდეგ, რაც საქართველოს ხელისუფლება ამ ორი რეგიონიდან გამოვიდა, სოფელი ცეცხლაური დე-ფაქტო თურქეთს შეუერთდა. 1921 წლის 16 მარტს საბჭოთა რუსეთსა და ანკარის მთავრობას შორის ხელმოწერილი მოსკოვის შეთანხმების თანახმად, სოფელი თურქეთს დარჩა.

1922 წელს ართვინის ლივაში აღწერისას ცეცხლაური დაფიქსირდა როგორც „სესლავური“. იმ დროს ეს იყო სოფელი ართვინის ლივის შავშეთის ოლქში და მისი მოსახლეობა შედგებოდა 242 კაცისგან, რომლებიც ცხოვრობდნენ 42 კომლში. ამ აღწერის მასალებით სოფლის მთელი მოსახლეობა „თურქად“ იწერება. 1925 წელს სოფელს სახელი გადაერქვა და ეწოდა ზიარეთი. 1935 წლისათვის ზიარეთი ჭოროხის პროვინციის შავშეთის რაიონის ერთ-ერთი ცენტრალური დასახლებაა, სადაც ცხოვრობს 316 კაცი. 1965 წლის საყოველთაო აღწერის მიხედვით სოფელში ცხოვრობდა 539 ადამიანი და აქედან წერა-კითხვის მცოდნე იყო 255 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:შავშეთის რაიონის სოფლები
ლივოიშტა

**ლივოიშტა** () — სოფელი ჩრდილოეთ მაკედონიაში, ოჰრიდის თემში. ოჰრიდიდან 12 კმ-ში.  

2002 წლის აღწერით სოფელში ცხოვრობს 178 ადამიანი.

## სქოლიო
კატეგორია:ოჰრიდის თემის სოფლები
რაბათის წითელი

**რაბათის წითელი**, *საღვინე წითელი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, თითქმის მთლიანი. სამ, იშვიათად ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია თხელი აბლაბუდისებრი და ხშირი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ვიწროკონუსური ფორმის, კუმსი, იშვიათად კი ფრთიანი და თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ზოგჯერ ოდნავ ოვალური^ მუქი ლურ^ი^ თითქმის შავი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს. სქელი ცვილისებრი ფიფქით დაფარული. რბილობი წვნიანია. წვენი შეუფერავია. გემო მომჟავო-მოტკბო.

რაბათის წითელი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 170 დღეა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის მეორე ნახევრიდან შედის. მტევნის წონა 120-150 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18-19%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.0-8.5 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინისა და საბრენდე სპირიტს მისაღებად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 307

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
რაჭული შავი

**რაჭული შავი**, *ადგილობრივი შავი* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭიდან.

დასავლეთ საქართველოს ერთ-ერთი უძველესი ჯიშია. შერეული სახითაა შემორჩენილი ონის მუნიციპალიტეტის სოფელ ღარში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო და საშუალოზე დიდია, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია ხშირი აბლაბუდისებრ-ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, მოკლე კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის, იშვიათად თხელი. მარცვალი მცირე, იშვიათად საშუალო ზომისაა, მრგვალი და შებრტყელებული, მუქი-ლურჯი, თითქმის შავი. კანი თხელი და მკვრივი აქვს, ცვილისებრი ფიფქით სქლად დაფარული. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა, ტკბილი გემოთი. წვენი შეუფერავია, წიპწები გარსშია მოქცეული.

რაჭული შავი საშუალო ზრდისაა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 150-160 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის მეორე ნახევარში შედის. მტევნის წონა 150-160 გრამია. საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.0-6.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.5-20.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5 გ/ლ-ს.

რაჭული შავი გამოიყენება სუფრის წითელი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 307-308

კატეგორია:რაჭის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
რბილთითა

**რბილთითა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

მისი მარცვლები რბილი და წვნიანია, რის გამოც „რბილთითა“ შეარქვეს.

აღმოსავლეთ და დასავლეთ ვაზის ჯიშთა ჯგუფებს შორის შუალედური ადგილი უჭირავს. აღმოსავლეთის ჯგუფის თვისებებიდან მისთვის დამახასიათებელია მარცვლის ფორმა, ფოთლების ზედაპირის ბზინვარება და სხვა. დასავლეთის ჯგუფებიდან — მტევნის ზომა, ახალგაზრდა ყლორტის შებუსვა და სხვა.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მთლიანი ან სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია სუსტი აბლაბუდისებრი, აქა-იქ ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ვიწრო კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური ფორმის, გვხვდება კვერცხისებური ფორმის მარცვლებიც. ჩალისფერია, მზის მხარეს კი ქარვისფერი. კანი საშუალო სისქისაა. რბილობი წვნიანი და ძალიან რბილია. გემო — ტკბილი, საკმაო მჟავიანობითა და სიმწკლარტით.

რბილთითა საშუალო ზრდისა და საშუალოზე მცირემოსავლიანია. მტევნის საშუალო წონა 150-170 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 4.9 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში შაქრიანობა აღწევს 17-18.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6-7 გ/ლ-ს.

რბილთითა ადგილობრივი დანიშულების ჯიშია როგორც სასუფრე, ასევე საღვინე მიმართულებით.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 309

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
როკეთულა

**როკეთულა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში მესხეთიდან.

შემორჩენილია ახალციხის მუნიციპალიტეტის სოფელ აწყურში. ძალიან იშვიათი ჯიშია.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი დიდი ზომისაა, მომრგვალო, არის გულისმაგვარი ფორმისაც, მთლიანი ან სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარეს აქვს სუსტად განვითარებული შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი დიდი ზომისაა, ცილინდრული ან კონუსური ფორმის, ზოგჯერ მხრიანი. ახასიათებს დატოტვა. საშუალო სიკუმსის ან თხელია. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, მომწვანო-მოყვითალო, ღია ქარვისფერი. საკმაოდ სქელი და მკვრივკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული. რბილობი კნატუნა, ხორციანი და წვნიანია, სასიამოვნო მომჟავო-მოტკბო გემოთი.

როკეთულა საშუალო ზრდისა და მაღალმოსავლიანია. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. სავეგეტაციო პერიოდი დაახლოებით 165 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 210 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 8.5-9 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 17-18%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8-11 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის თეთრი, მშრალი და ცქრიალა ღვინოების დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 312

კატეგორია:მესხეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
საბატონო

**საბატონო**, *მსხვილთვალა*, *დიღმური* — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ქართლიდან. 

საბატონოს სახელით ქართლში ორი სხვადასხვა ჯიშია გავრცელებული. ერთ-ერთს დამატებით სახელად დაკიდულას ეძახიან, ხოლო მეორე, შეცდომით „ყვითელი კუმსის“ სახელითაა ცნობილი. სახელწოდება საბატონო ამ ყურძნის თვისებებიდან გამომდინარე წარმოიშვა. მტევანი კუმსია, ლამაზი, მოყვითალო, ცვილისებრი ფიფქით უხვად დაფარული, კნატუნა და სასიამოვნო გემოთი. შესაძლებელია ამ თვისებების გამო მოსახლეობა მას ბატონებისთვის მისართმევად იყენებდა და აქედან შეერქვა ეს სახელწოდებაც. ივანე ჯავახიშვილის ცნობით, სახელწოდება „საბატონო“ საუკუნით უნდა თარიღდებოდეს, რადგანაც მანამდე საქართველოში ტერმინი „ბატონი“ არ არსებობდა. უფრო ძველად კი ეს ვაზი სხვა სახელით იქნებოდა ცნობილი.

წარსულში საბატონო შედარებით უფრო ფართოდ ყოფილა გავრცელებული. მისი ნარგავები შემცირებულია და ერთეული ძირებია დარჩენილი ქსნისა და ლიახვის ხეობებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო. ძაბრისებური ფორმის ან გაურკვევლად დაზნექილი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საშუალო სიხშირის ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, ცილინდრული ფორმის. გვხვდება ფრთიანი მტევნებიც. კუმსია, იშვიათად საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალოზე დიდია, ოდნავ ოვალური ფორმის. სიკუმსის გამო დეფორმირებული მარცვლებიც გვხვდება. შეფერილია ქარვისფრად, აქვს მუქი ხალები. კანი საკმაოდ სქელი და უხეშია, ცვილისებრი ფიფქით საკმაოდ დაფარული. რბილობი მკვრივი და კნატუნაა, სასიამოვნო მოტკბო-მომჟაო გემოთი. ზოგ შემთხვევაში ახასიათებს წვრილმარცვლიანობა.

საბატონო სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი საშუალო ზრდით ხასიათდება. აავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 166 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 150-170 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.0-7.0 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 15-17.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 5-7 გ/ლ-ს.

საბატონოსგან დამზადებული ღვინო სუსტია, ნაკლებსხეულიანი და დუნე. საბატონო საშუალო ხარისხის სასუფრე ყურძენს იძლევა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 321

კატეგორია:ქართლის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
რქაწითელი ოხრახუშა

**რქაწითელი ოხრახუშა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან. 

რქაწითელის ერთ-ერთი ვარიაციაა. გამორჩეულია 1953 წელს ვასილ ლოლაძის მიერ. გაშენებულია საცდელ ნარგავებში.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ან მთლიანად შიშველია, ან შეიმჩნევა თხელი აბლაბუდისებრი შებუსვა. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ან დიდი ზომისაა. ცილინდრულ-კონუსური ან ცილინდრული ფორმის, ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე დიდი ზომისაა, ოვალური, მოყვითალო-ოქროსფერი.

რქაწითელი ოხრახუშა სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. ვაზი ძლიერი ზრდისა და მაღალმოსავლიანია. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 21.3%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.5 გ/ლ-ს.

გამოსადეგია მაღალხარისხიანი სუფრის თეთრი, მშრალო ღვინის დასაყენებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 316

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
რცხილი

**რცხილი**, *რცხილა*, *შავრცხილა* — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში რაჭა-ლეჩხუმიდან.

რცხილი წარსულში ფართოდ ყოფილა გავრცელებული რაჭაში, ღვინოც გამორჩეული პქონია და მოსახლეობაშიც დიდი მოწონებით სარგებლობდა. ახლა კი მისი ნარგავები თითქმის აღარ მოიპოვება და მხოლოდ შერეული სახით გვხვდება სხვა ჯიშის ვაზებთან ამბროლაურში, იწაში, სადმელში, საკეციაში, ბუგეულში და აბანოეთში.

## ბოტანიკური აღწერა 
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, კვერცხისებური ან ოდნავ ოვალური, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ნაბდისებრად სქლადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, კონუსური, დატოტვილი, თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, ოვალური, კვერცხისებური, მუქი ვარდისფერი. სქელი კანი ცვილისებრი ფიფქით უხვადაა დაფარული. რბილობი წვნიანია, წვენი — შეუფერავი.

რცხილი საშუალო ზრდა-განვითარებისა და საშუალომოსავლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე საშუალოდ 156 დღეა. სრულ სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 125-135 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 7.5-9.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19-21.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 7.2-8.5 გ/ლ-ს. 

რცხილისგან მზადდება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინო, რომელიც მწიფე შინდისფერია, გამოკვეთილი ჯიშური არომატით და სასიამოვნო გემოთი.

## ლიტერატურა 
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 318-319

კატეგორია:რაჭა-ლეჩხუმის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მოსავლიანი

**მოსავლიანი** — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი ვაზის ჯიში კახეთიდან.

მოსავლიანი წარმოადგენს ადრე არსებულ, მაგრამ ამჟამად მოუძიებელ ვაზის ჯიშს.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 571

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი ქართული ჯიშები
საკნურა

**საკნურა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე ვაზის ჯიში ჰერეთიდან.

წარმოშობილი უნდა იყოს უძველეს ქართულ სოფელ საკანში, ისტორიული ჰერეთის ტერიტორიაზე, რომელიც ამჟამად ნასახლარია.

ეს ვაზი 1945 წელს სოფელ საკნიდან მოსე ბაბაჯანაშვილის ნასახლარიდან გადმოიტანა რომან ტარტარაშვილმა და სოფელ მთისძირში, საკუთარ კარ-მიდამოში გაახარა.

მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრული ფორმის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალებული, მომწვანო-მოყვითალო ელფერით. რბილობი ხორციანი და ნაკლებად წვნიანი აქვს, სასიამოვნო გემოთი და კარგად გამოხატული ჯიშური არომატით.

გამოიყენება როგორც სასუფრე ყურძნად, ასევე საკუპაჟე ღვინომასალად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 325

კატეგორია:ჰერეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
საკუმა

**საკუმა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში აფხაზეთიდან.

ლინგვისტური ანალიზის საფუძველზე ითვლება, რომ იგი ოდესღაც აფხაზეთიდან უნდა იყოს შემოტანილი და სამეგრელოში გავრცელებული.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამ-ხუთნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ქეჩისებრადაა შებუსული. ყვავილი ორსქესიანია, მტევანი საშუალო ზომის, ცილინდრულ-კონუსური ფორმის, ახასიათებს ფრთა. მეტად მკვრივია ან საშუალო სიმკვრივის. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე, ხოლო მზის მხარეს მოქარვისფრო ელფერით. თხელკანიანია, ცვილისებრი ფიფქით მცირედ დაფარული. რბილობი წვნიანია, სასიამოვნო და ხალისიანი გემოთი.

საკუმა საშუალო ზრდით და საშუალოზე მაღალი მოსავლიანობით გამოირჩევა. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 213 დღეა. მტევნის საშუალო წონა 245 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6.7-7.8 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 18.0-19.5%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 8.5-9.5 გ/ლ-ს.

მიიღება საკმაოდ ხარისხიანი სუფრის თეთრი, მშრალი ღვინო და ხარისხიანი საკუპაჟე ღვინომასალა.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 325

კატეგორია:აფხაზეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ქილაკუპრა

**ქილაკუპრა**, **მეორე ახტალა** — ტალახის ვულკანი საქართველოში, დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს ივრის ზეგანზე, ქვაბების სერის ჩრდილოეთ პერიფერიაზე, ქილაკუპრის ანტიკლინის ღერძის სამხრეთით, ზღვის დონიდან 450 მ სიმაღლეზე. 

მორფოლოგიურად ქილაკუპრის ტალახის ვულკანის რაიონი დაბალი, დამრეცფერდობებიანი ქედების, ბრტყელი ვაკეების, მცირე სიღრმის ქვაბულების, ხევებისა და ხრამების არსებობით ხასიათდება. გარეგნულად მოგრძო, მოთეთრო ბრტყელთავიანი ბორცვია, ფერდობები ვიწრო ხრამებითაა დანაწევრებული, რომლებიც ვულკანის ცენტრალური ნაწილიდან რადიალურად მიემართებიან და ერთი შეხედვით ბარანკოსების შთაბეჭდილებას ტოვებენ. 

ქილაკუპრის ტალახის ვულკანი 15–20 მ შეფარდებითი სიმაღლის ელიფსის ფორმის წაკვეთილი კონუსია. ვულკანის თხემურ სიბრტყეზე, რომლის ფართობი 0.02–0.03 კმ²-ია გაფანტულია 40-მდე გრიფონი, რომელთა დიდი ნაწილი ჩამქრალია, ხოლო მოქმედია რვა, რომლებიც თხევად ტალახსა და მცირე რაოდენობით აირს გამოყოფენ. გრიფონები სხვადასხვა ზომისაა და ერთიმეორისაგან დაშორებულია 15–20 მ-ით. უდიდესი გრიფონის დიამეტრი 2–2.5 მ აღწევს.

გრიფონებიდან ტალახი გამუდმებით ამოედინება აირთან ერთად. ზემოდან ტალახს ნავთის ბრკე აქვს. ქილაკუპრის ტალახს ნამდვილ ვულკანიზმთან არავითარი კავშირი არ აქვს და თავის საბოლოო თვისებებს როგორც მექანიკურს, ისე ფიზიკურ-ქიმიურს, უშუალოდ სასულეში ღებულობს ქანის, მინერალური წყლისა და აირის ხანგრძლივი კონტაქტის პირობებში.  

ვულკანს გარს უვლის მშრალი ხევი, რომელშიც ზოგჯერ ერთ ნაკადად თავს იყრის სასულეებიდან ჩამონადენი ტალახი. ვულკანის ზედაპირზე სასულეები პატარა ქვაბულებს ქმნიან. ბორცვი და მისი მიდამოები აგებულია აღჩაგილური ნაცრისფერი და ღია მურა თიხებით, რომლებთანაც მორიგეობს კონგლომერატები, ფხვიერი ქვიშაქვები და ნაცრისფერი ქვიშიანი თიხები.

ქილაკუპრის სამკურნალო ტალახის ქიმიური და მექანიკური შედგენილობა ახტალის ვულკანის ტალახის ანალოგიურია. ადგილობრივი მცხოვრებლები ტალახს რევმატიზმით და იშიასით დაავადებათა წინააღმდეგ იყენებენ. ზამთარში ამავე მიზნით ტალახს სახლში ეზიდებიან. 

ქილაკუპრა ცნობილია აგრეთვე „მეორე ახტალის“ სახელწოდებით. როგორც არაორგანული ბუნების ძეგლი შეტანილი იყო საქართველოს სსრ წითელ წიგნში.

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ტალახის ვულკანები
რქაწითელი წითელი

**რქაწითელი წითელი**, წითელი რქაწითელი, შავი რქაწითელი — ქართული აბორიგენული წითელყურძნიანი საღვინე ვაზის ჯიში კახეთიდან.

რქაწითელი წითელმარცვლიანის ვარიაციაა. გაშენებული იყო მხოლოდ საცდელ ნაკვეთებში.

რქაწითელის თეთრმარცვლიანი ფორმიდან ძირითადად მარცვლების მუქი-ლურჯი შეფერილობითა და ფოთლების უფრო ღრმა დანაკვთვით გამოირჩევა, ხოლო ვარდისფერი რქაწითელისგან მარცვლებისა და ღვინის შეფერვით.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ან საშუალოზე მცირე ზომისაა, მომრგვალო ფორმის, ხუთნაკვთიანი, იშვიათად სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე ხასიათდება ძალიან სუსტი აბლა-ბუდისებრი და სუსტი ჯაგრისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი კონუსური ან ცილინდრულ-კონუსური ფორმისაა, ხშირად ფრთიანი, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ან საშუალოზე პატარა ზომისაა, ოდნავ ოვალური ფორმის. კანი საშუალო სისქის და საშუალო სიმკვრივისაა, ცვილისებრი ფიფქით საშუალოდ დაფარული. რბილობი საშუალო სიმ-კვრივისაა, ხორციანი და ნაკლებ წვნიანი, სასიამოვნო გემოთი. წვენი შეუფერავია.

რქაწითელი წითელი საშუალო ზრდა-განვითარებისა და საშუალოზე მცირემოსვლიანია. სავეგეტაციო პერიოდი კვირტის გაშლიდან სრულ სიმწიფემდე 154-157 დღეა. ყურძენი სიმწიფეში სექტემბრის ბოლოს შედის. მტევნის წონა 132-213 გრამია, საჰექტარო მოსავლიანობა კი 6-7 ტონა. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 24.1-25%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 6.7 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სუფრის წითელი, მშრალი ღვინის დასამზადებლად. რქაწითელი წითელის ღვინო გაცილებით უფრო ინტენსიურად შეფერილი და მუქი ბროწეულისფერია.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 318

კატეგორია:კახეთის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის წითელყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
მოლდოვის უკიდურესი წერტილები

აქ წარმოდგენილია **მოლდოვის უკიდურესი წერტილები**, რომლებიც ქვეყნის უკიდურესად ჩრდილოეთით, სამხრეთით, აღმოსავლეთით ან დასავლეთით არიან განთავსებული, ასევე აქ ნახავთ ქვეყნის უმაღლეს და ყველაზე დაბალ წერტილებს.

## უკიდურესი წერტილები
## უმაღლესი და უდაბლესი წერტილები
* **უმაღლესი წერტილი:** ბალანეშტი (429 ან 430 მ) 
* **უდაბლესი წერტილი:** დნესტრი, იგივე უკიდურესი აღმოსავლეთი წერტილი (2 მ)

## სქოლიო
კატეგორია:უკიდურესი წერტილები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:მოლდოვის გეოგრაფია
ცოტნე ყავლაშვილი

**ცოტნე ყავლაშვილი** (დ. 19 იანვარი, 1983) — ქართველი ეკონომისტი და ფინანსისტი. ფინანსთა მინისტრის მოადგილე 2025 წლის 4 ივნისიდან. 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა ივანე ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ეკონომიკის ფაკულტეტი 2004 წელს. ამავე უნივერსიტეტში 2006 წელს  მიიღო  ეკონომიკის და ბიზნესის მაგისტრის ხარისხი. 

მუშაობდა ფინანსთა მინისტრის მოადგილედ (2015-2022) და სახელმწიფო ხაზინის  უფროსად (2013 - 2022). იყო საქართველოს გენერალური აუდიტორი (2022-2025). 

მისი პროფესიული კარიერა 2006 წლიდან ფინანსთა სამინისტროში დაიწყო. სხვადასხვა წლებში  იყო საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე,  ფისკალური პროგნოზირების დეპარტამენტის უფროსი, საბიუჯეტო დეპარტამენტის უფროსის მოადგილე,  სპეციალისტი საბიუჯეტო დეპარტამენტის საბიუჯეტო პოლიტიკისა და ნაერთი ბიუჯეტის ფორმირების  და საბიუჯეტო დეპარტამენტის ტერიტორიული ერთეულების ბიუჯეტების სამმართველოებში (2006-2015). მუშაობდა „საქართველოს რკინიგზის რესტრუქტურიზაციის დამხმარე პროექტში“ (2005-2006).

ფლობს ინგლისურ და რუსულ ენებს. 

## რესურსები ინტერნეტში
*ცოტნე ყავლაშვილი — საქართველოს ფინანსთა სამინისტრო

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 19 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1983
კატეგორია:ქართველი ეკონომისტები
თუზის წმინდა სამების ეკლესია

**თუზის წმინდა სამების ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფელ თუზში.

ეკლესია მდებარეობს სოფლის დასავლეთით შემაღლებულ ბორცვზე და  საშუალო ზომის დარბაზულ ეკლესიას წარმოადგენს. ადგილობრივი მოსახლეობა ძეგლს "ბაზილიკას" უწოდებს. აგებულია XII-XIII საუკუნეებში. პირველი შეხედვისთანავე ეკლესია თავისი აღმოსავლეთი ფასადის საინტერესო მორთულობით, სამშენებლო მასალით და მოხდენილი პროპორციებით ყურადღებას იპყრობს. ფასადების პერანგი მოპირკეთებულია დიდი ზომის, კარგად გათლილი და დამუშავებული ქვიშაქვის კვადრებითაა. მკაცრადაა დაცული წყობის თარაზულობა. ეკლესია დგას ორსაფეხურიან ცოკოლზე. ნაგებობას პროფილირებული კარნიზი შემოუყვება. იგი გადახურულია ქვიშაქვის ფილებით. აღმოსავლეთი ფასადი, გაფორმებულია. პროფილირებული სარკმლის თავზე, წრეში დაბალრელიეფში შესრულებული ტოლმკლავა ჯვარია ჩასმული. სამხრეთ და ჩრდილოეთ კედლებიდან უცნაური ფორმის ქვებია გამოშვერილი. ძნელია მათი დანიშნულების დადგენა. ეკლესიაში ორი მხრიდან შევდივართ, სამხრეთიდან და დასავლეთიდან. ორივე კარი შიგნიდან თაღოვანი, გარედან კი არქიტრავული და ნაოთხალია. შიდა სივრცე დახვეწილი, ლაკონიური არქიტექტურული ფორმებით და აზიდული პროპორციებით გამოირჩევა. საკურთხეველს აქვს ნახევარწრიული მოყვანილობა, იგი ამაღლებულია ორი საფეხურითა. ასევე აქვს სოლეა. აბსიდის ცენტრში გაჭრილია თაღოვანი, ვიწრო სარკმელი. მის ორივე მხარეს დატანებულია სამკუთხა ფორმის შეისრული, თაღოვანი ნიშები. საკურთხეველში დგას ტრაპეზის ქვა. აბსიდი გადახურულია სფერული კონქით. სატრიუმფო თაღი გადაყვანილია ქვიშაქვის ფილებით და ეყრდნობა საკურთხევლის ორსაფეხურიანი მხრების ქვის კაპიტელებს. მისი გადახურვა ცილინდრულ-კამაროვანია, იგი საბჯენი თაღითაა შემაგრებული, რომელიც ეყრდნობა ჩრდილო და სამხრეთ კედლის ჯვრის ფორმის პილასტრების პროფილირებულ კაპიტელებს. ამავე მხარის კედლებს გასდევს ხარისხი. დარბაზის გრძივი კედლები აქცენტირებულია წყვილ-წყვილი თაღებით. ისინიც ეყრდნობიან კაპიტელებს. ინტერიერი  როგორც აღმოსავლეთის, ასევე დასავლეთის და სამხრეთი სარკმლების მეშვეობითაა განათებული. ეკლესიის ინტერიერი ადრე მოხატული ყოფილა. შერჩენილია ფრესკების ფრაგმენტები. მხატვრობა შედარებით გვიანდელია. კედლები  სხვადასხვა იკონოგრაფიული სცენებითაა  მოხატული, მაგალითად. "ჯვარცმა", იგი შედარებით უკეთაა შენარჩუნებული და სხვა. გარდა ამისა, ფრესკებზე  საერო პირებია გამოსახული. მხატვრობა ძალზედ საინტერესოა და წარმოადგენს ცალკე შესწავლის საგანს.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:თერჯოლის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XII საუკუნის ეკლესიები
საკნატურა

**საკნატურა** — ქართული აბორიგენული თეთრყურძნიანი სასუფრე და საღვინე ვაზის ჯიში გურიიდან.

## ბოტანიკური აღწერა
ზრდასრული ფოთოლი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, სამნაკვთიანი. ფოთლის ქვედა მხარე დაფარულია საკმაოდ სქელი ქეჩისებრი შებუსვით. ყვავილი ორსქესიანია. მტევანი საშუალო ზომისაა, ცილინდრულ-კონუსური, იშვიათად კონუსური ფორმის, საშუალო სიკუმსის ან თხელი. მარცვალი საშუალო ზომისაა, მომრგვალო, ღია მწვანე, მოქარვისფრო ელფერით. რბილობი ხორციანი და წვნიანია, კნატუნა. აქედან გაჩნდა ჯიშის სახელწოდებაც.

საკნატურა საშუალო ზრდითა და უხვმოსავლიანობით გამოირჩევა. სრულ სიმწიფეში ოქტომბრის დასაწყისში შედის. ყურძნის სრული სიმწიფის პერიოდში მისი შაქრიანობა აღწევს 19.4%-ს, ხოლო მჟავიანობა — 9.5-9.8 გ/ლ-ს.

გამოიყენება სასუფრე ყურძნად და სუფრის თეთრი მშრალი ღვინის დასამზადებლად.

## ლიტერატურა
*უჯმაჯურიძე ლ., კაკაბაძე გ., მამასახლიშვილი ლ., „ქართული ვაზის ჯიშები“, თბ., 2018, გვ. 325

კატეგორია:გურიის ვაზის ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი სასუფრე ქართული ჯიშები
კატეგორია:ვაზის თეთრყურძნიანი საღვინე ქართული ჯიშები
ვარისი (პერსონაჟი)

300px|მინი
**ვარისი** () — ჯორჯ რეიმონდ რიჩარდ მარტინის ფენტეზის ჟანრის რომანების სერიის, „ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის“, პერსონაჟი და ასევე მისი ტელეადაპტაციის ერთ-ერთი გმირი. პირველად გამოჩნდა 1996 წელს გამოცემულ წიგნში, „სატახტოთა თამაში“, და მოგვიანებით წიგნებში – „მეფეთა ჯახი“ (1998), „ხმლების ქარიშხალი“ (2000) და „ცეკვა დრაკონებთან“ (2011). სატელევიზიო სერიალში მისი როლი შეასრულა ირლანდიელმა მსახიობმა, კონლეთ ჰილიმ. 

ვარისი, ასევე ცნობილი როგორც ობობა, იყო საჭურისი და მსტოვართა უფროსი მეფე რობერტ ბარათეონის მცირე საბჭოში, სანამ არ მოუწია მეფის საბიჯელიდან გაქცევა ტირიონ ლანისტერთან ერთად. ის იყო გამოცდილი მანიპულატორი და ჰქონდა მსტოვართა ხაზი ორ კონტინენტზე. 

მიუხედავად იმისა, რომ მეფე რობერტ ბარათეონის სამსახურში მან შეასრულა უამრავი დაკვეთილი მკვლელობა, მისი ერთგულება უკეთ გამომჟღავნდა დეინერის ტარგარიენის სამსახურში. მას სჯეროდა რომ დეინერისის მმართველობა მშვიდობას მოუტანდა 7 სამეფოს. მან და ტირიონმა ერთად გაცურეს მირინში, შემდეგ ვოლანტისში გაიყვნენ და ბოლოს შეურთდნენ დეინერის ტარგარიენის მცირე საბჭოს. ვარისმა მოგვიანებით შეძლო და შეკრა უძლიერესი ალიანსი, რომელშიც გააერთიანა, დორნი, რიჩი და დრაგონსთოუნი (ტარგარიენები) ლანისტერების წინააღმდეგ. მოგვიანებით იგი შეუერთდა ტარგარიენების ძალებს დეინერისის დაბადების ადგილას, დრაგონსთოუნში. მიუხედავად ორი მოკავშირის დაკარგვისა, რომელიც მან დაიბარა ომის დროს, ვარისმა განაგრძო დენერისის მსახურება დიდი ომის დროს მსტოვართა ოსტატად. 

## ბიოგრაფია 
ვარისი დაიბადა ვიწრო ზღვის გადაღმა, ლისში. ის დაბადებიდანვე მონა იყო, ამიტომაც უწევდა მსახიობთა ჯგუფთან ერთად თავისუფალ ქალაქებში მოგზაურობა მანამ, სანამ მისმა ბატონმა ჯადოქარს არ მიჰყიდა მირში. მას ეგონა რომ ჯადოქარი მასზე სექსუალურად იძალადებდა, თუმცა, ვარისის აზრით, მას უარესი უნდოდა: ჯადოქარმა მას დაალევინა წამალი, რომელიც არ აძლევდა მოძრაობის საშუალებას, თუმცა ტკივილს არ აყუჩებდა. მოაჭრა მას სასქესო ორგანო და გამოიყენა ჯადოსნურ რიტუალში. როდესაც ჯადოქარმა ვარისის სასქესო ორგანო ცეცხლში ჩააგდო, ცეცხლი გალურჯდა, ჯადოქარმა უცნაური სიტყვები წარმოთქვა და ხმამ უპასუხა. რიტუალის შემდეგ ჯადოქარმა ის გარეთ გააგდო, რადგან ფიქრობდა, რომ იგი უსარგებლო იყო. 

ამის ნაცვლად, ვარისმა გადაწყვიტა ეცხოვრა ყველაფრის ფასად –  მათხოვრობდა, ქურდობდა და ყველაფერს აკეთებდა გადარჩენისთვის. ის გახდა შესანიშნავი ქურდი, მაგრამ მალევე გააანალიზა, რომ მოპარული ინფორმაცია ხშირად უფრო ღირებული იყო, ვიდრე ნებისმიერი ფიზიკური საქონელი. ვარისმა ილირიო მოპატისთან ერთად შექმნა ჯაშუშთა ქსელი, რომელსაც „პატარა ჩიტებს“ ეძახდა. 

მოგვიანებით მისი გავლენა გაიზარდა და  მეფე ეირის II ტარგარიენის დროს 7 სამეფოს მცირე საბჭოს წევრი გახდა. მეფე ვარისს ოჯახის წევრებსა და ტაივინ ლანისტერზე მეტად ენდობოდა.

## რესურსები ინტერნეტში
*ვარისი

კატეგორია:სატახტოთა თამაში
კატეგორია:ყინულისა და ცეცხლის სიმღერის პერსონაჟები
მაჰაჩყალის შუქურა

**მაჰაჩყალის (პეტროვსკის) შუქურა** () — მოქმედი შუქურა დაღესტნის რესპუბლიკის დედაქალაქ მაჰაჩყალაში.

მდებარეობს ქალაქის კიროვსკის რაიონში, ამირხანოვის ქუჩა №20. ითვლება ქალაქის ღირსშესანიშნაობად.  117 საფეხურიან მრგვალ სპირალისებურ კიბეს ავყავართ ზემოთ. შუქურაზე მაღალი მაჰაჩყალაში მხოლოდ სატელევიზიო კოშკია. 

## ისტორია
მაჰაჩყალის შუქურას ისტორია ქალაქის ისტორიის განუყოფელი ნაწილია. იგი დაღესტნის დედაქალაქზე უმცროსია მხოლოდ რამდენიმე წლით. კასპიისპირეთში შუქურების მშენებლობის ინიციატორი იყო კავკასიის გუბერნატორი მიხეილ ვორონცოვი.

პეტროვსკის ციხესიმაგრეში პირველი შუქურა აშენდა 1852 წელს ტარკოვსკის მთაზე, გადმოცემის თანახმად, იმ ადგილას, სადაც პორტ-პეტროვსკის ციხესიმაგრეს ჩაუყარა საძირკველი რუსეთის იმპერატორმა პეტრე I-მა. თავდაპირველად ეს იყო თეთრი კოშკი, ზღვის დონიდან 75 მეტრის სიმაღლეზე. რვა ნათურის შუქი ძლიერდებოდა რეფლექტორებით და სინათლის ხილვადობა 18 მილს აღწევდა.

ქალაქისა და პორტის განვითარებასთან ერთად შუქურა აღარ ითვლებოდა ქალაქის ყველაზე შესამჩნევ ნაგებობად და 1866 წელს კასპიის ფლოტილიის ჰიდროგრაფიული განყოფილების ზედამხედველობით აღადგინეს ახალ, უფრო მოხერხებულ ადგილას — ანჟი-არკას მთაზე. ახალი კოშკის სიმაღლე იყო 27 მეტრი (დაახლოებით 80 მეტრი ზღვის დონიდან), შუქის ხილვადობა იყო 15 მილი. 1895 წელს შუქურის სიკაშკაშე გაიზარდა, ცეცხლი უფრო მაღლა დაანთეს. მე-20 საუკუნის დასაწყისში შუქურა მოხატული იყო თეთრ ფონზე წითელი ზოლებით, რომელიც კარგად ჩანს წლის ნებისმიერ დროს. 1912 წელს ზეთის ნათურებმა შეცვალა ნავთის სანათები, ხოლო 1928 წელს დაინერგა აცეტილენის განათება.

[მარჯვნივ|მინი|300პქ|პეტროვსკის სტილიზებული შუქურა სულეიმან სტალსკის ბულვარზე, [მაჰაჩყალაში]]
დიდი სამამულო ომის დაწყებისთანავე შუქურა გამორთულ იქნა და მხოლოდ 1944 წელს დაიწყო მუშაობა. შუქურა გათიშული იყო 1990-იან წლებში (ორი თვით) ელექტროენერგიის გადასახადის გადაუხდელობის გამო.

მე-20 საუკუნის ბოლოს დანგრეული შენობა გარემონტდა. 2008 წელს შუქურაზე დამონტაჟდა თეთრი მოციმციმე შუქი, რომელიც ჩანს 24 მილის მანძილზე. შუქურა სრულად ავტომატიზირებულია. მისი განათების ჩართვა-გამორთვა ხდება სპეციალური გრაფიკის მიხედვით, რომელიც შედგენილია წელიწადის დროების გათვალისწინებით. მას ემსახურება ერთი თანამშრომელი — სანავიგაციო აღჭურვილობის წარმოების ჯგუფის ხელმძღვანელი.

## ლიტერატურა
* История моего города. Махачкала. — Махачкала, 2017. — 160 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* მაჰაჩყალის შუქურა

## სქოლიო
კატეგორია:რუსეთის კულტურული მემკვიდრეობის ობიექტები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:XIX საუკუნეში დაარსებულები
კატეგორია:დაღესტნის ისტორია
კატეგორია:კასპიის ზღვის შუქურები
კატეგორია:დაღესტნის ღირსშესანიშნაობები
კასპარ დავიდ ფრიდრიხი

**კასპარ დავიდ ფრიდრიხი** (; დ. 5 სექტემბერი, 1774 ― გ. 7 მაისი, 1840) ― XIX საუკუნის გერმანელი რომანტიკოსი პეიზაჟისტი მხატვარი. თავისი თაობის გერმანელ ხელოვანებს შორის ყველაზე მნიშვნელოვან მხატვრად მიიჩნევა. ყველაზე მეტად ცნობილია შუა პერიოდის ალეგორიული პეიზაჟებით, რომლებზეც, როგორც წესი, ღამის ცის, დილის ნისლის, უნაყოფო ხეებისა და გოთიკური ნანგრევების წინ ჩაფიქრებული ფიგურების სილუეტებია გამოსახული. ფრიდრიხის უმთავრესი ინტერესის საგანი ბუნება იყო და მის ხშირად სიმბოლურ და ანტიკლასიცისტურ ნამუშევრებში ბუნების სუბიექტური, ემოციური დამოკიდებულებაა ნაჩვენები. ფრიდრიხის ნახატები ფართო პეიზაჟების ფონზე ადამიანების შემცირებული პერსპექტივით ხასიათდება. ფიგურები იმ მასშტაბამდეა შემცირებული, რომ ხელოვნების ისტორიკოსის, ქრისტოფერ ჯონ მიურეის თქმით, „მაყურებელთა მზერას მათი მეტაფიზიკური განხომილებისკენ“ მიაპყრობს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*
* ერმიტაჟის არქივი
* კასპარ დავიდ ფრიდრიხი ისტორიულ ევროპულ გაზეთებში
* CasparDavidFriedrich.org  – კასპარ დავიდ ფრიდრიხის 89 ნახატი
* ბიოგრაფიული დროის სკალა, ჰამბურგის ქუნსთჰალე
* კასპარ დავიდ ფრიდრიხი და გერმანული რომანტიკული ლანდშაფტი]
* *XIX საუკუნის გერმანელი ოსტატები: ნახატები გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკიდან*, მეტროპოლიტენის ხელოვნების მუზეუმის სრული კატალოგი, რომელიც კასპარ დავიდ ფრიდრიხის მასალებსაც მოიცავს (29-36)
## სქოლიო
კატეგორია:კასპარ დავიდ ფრიდრიხი
კატეგორია:გერმანელი პეიზაჟისტები
კატეგორია:გრაიფსვალდის უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:XVIII საუკუნის გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:გერმანელი მამაკაცი მხატვრები
კატეგორია:XIX საუკუნის გერმანელი მხატვრები
კატეგორია:დანიის სახვითი ხელოვნების სამეფო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:მისტიკოსები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ეშმაკის ქვა

**ეშმაკის ქვა** ― ქართველი მწერლის მიხეილ ჯავახიშვილის მოთხრობა. დაიწერა 1908 წელს, პარიზში. მოთხრობაში წარმოჩენილია ბრბოს ფსიქოლოგია და მის ზეგავლენა ადამიანებზე.

## პერსონაჟები
მოთხრობაში ფიგურირებენ:
* სოფიო
* დათა
* სოლო

## რესურსები ინტერნეტში
* ეშმაკის ქვა

კატეგორია:მიხეილ ჯავახიშვილის ნაწარმოებები
კატეგორია:ქართული მოთხრობები
Amanita jacksonii

***Amanita jacksonii*** —  სოკოს სახეობა ამანიტასებრთა ოჯახისა, რომლის გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას.

საჭმელი სოკოა. იხმარება ახალი. იზრდება შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას წარმოქმნის ფიჭვთან და მუხასთან. ჰგავს მისივე გვარის სახეობას, ნიყვს.

სოკო პირველად აღწერა კანადელმა მიკოლოგმა რენე პომერლომ 1984 წელს როგორც *Amanita jacksonii*.

## აღწერა 
ქუდის დიამეტრი — 5—15 სმ, ნორჩობაში კვერცხისებრია, შემდეგ ამოზნექილი ან თითქმის ბრტყელი. როგორც წესი ბორცვაკით ცენტრში. ხასხასა წითელი ან წითელ-ნარინჯისფერი, შემდეგ მოყვითალო კიდეებით, გლუვი, იშვიათად ზედაპირზე მცირე რაოდენობით ახასიათებს საერთო საბურველის თეთრი ფერის ფიფქისმაგვარი ნარჩენები.

რბილობი — თეთრი ფერის, ზოგჯერ მოყვითალო ელფერით, გაჭრისას ფერს არ იცვლის. განსაკუთრებული სუნისა და გემოს გარეშე.

ჰიმენოფორი — ფირფიტებიანი, ფირფიტები თავისუფალი ან სუსტად შეზრდილი ფეხთან, ღია-ყვითელი ან ღია-ნარინჯისფერი.

ფეხის სიგრძე — 7,5-15 სმ, სისქე —  0,9-1,6, თხელი, მთლიანი ან ზევითკენ შევიწროებული, კრემისფერი ან მოყვითალო, დაფარულია მოყვითალო-ნარინჯისფერი ძარღვებით. ახასიათებს 4-7 სმ სიგრძის და 4 მმ სისქის ტომრისებრი, თეთრი ფერის ვოლვა, რომლის უმეტესი ნაწილი მიწაშია ჩაფლული.

სპორების ფხვნილი — თეთრი. სპორები — 7-12,1×5,2—8,7 მკმ, ამილოიდური, ელიფსისებრი ან ფართო ელიფსისებრი, იშვიათად სფეროსებრი ან წაგრძელებული.

## მსგავსი სახეობები 
 
ფაილი:2015-08-19 Amanita hemibapha (Berk. & Broome) Sacc 591749.jpg|*Amanita hemibapha*
ფაილი:Amanita caesarea Caesar's Mushroom ნიყვი.JPG|*Amanita caesarea*
ფაილი:Amanita caesareoides 275528.jpg|*Amanita caesareoides*
ფაილი:Amanita flavoconia 89290.jpg|*Amanita flavoconia*
ფაილი:Amanita parcivolvata 6012.jpg|*Amanita parcivolvata*
ფაილი:Amanita muscaria (Amanitaceae), Boswachterij Westerschouwen, the Netherlands.jpg|*Amanita muscaria*

## ეკოლოგია და გავრცელება 
გავრცელების არეალი მოიცავს ჩრდილოეთ ამერიკას — აშშ, კანადა და მექსიკა

იზრდება შერეულ ტყეებში, ერთეულებად ან მცირე ჯგუფებად. მიკორიზას წარმოქმნის ფიჭვთან და მუხასთან. ზოგჯერ ქმნის „ქაჯის წრეს“.

**სეზონი** — ზაფხულიდან შემოდგომამდე.

## გალერეა
 
ფაილი:2015-07-14 Amanita jacksonii Pomerleau 721850.jpg
ფაილი:Amanita jacksonii 6063.jpg
ფაილი:Amanita jacksonii UL 04.jpg
ფაილი:Amanita.jacksonii.004.COPY.jpg
ფაილი:Amanita jacksonii.JPG

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
*
*

## სქოლიო 
კატეგორია:ამანიტასებრნი
კატეგორია:საჭმელი სოკოები