open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
დატოტვილულვაშიანები

**დატოტვილულვაშიანები** () —  უხერხემლო ცხოველების ქვერიგი ლაყუჩფეხიანი კიბოსნაირების ქვეკლასისა.წყვილი  მეორე ანტენა დიდია, ორტოტიანი, მოძრაობის ფუნქციას ასრულებს. მათი სხეულის სიგრძე 0,25— 10 მმ აღწევს და დაფარულია ქიტინოვანი ნიჟარით. ახასიათებთ თაობათა მორიგეობა და პართენოგენეზი. ქვერიგში 380-მდე სახეობაა. უმთავრესად მტკნარ წყალში არიან გავრცელებული, ძალიან იშვიათად — ზღვაში. სხვადასხვა თევზის საკვებია. ზოგ სახეობას (მაგ., დაფნიას) ხელოვნურადაც ამრავლებენ თევზსაშენებისა და აკვარიუმის თევზების საკვებად. ულვაშტოტიანი კიბოები წყლის დაბინძურების საუკეთესო ინდიკატორები არიან — მათი უმრავლესობა მხოლოდ პრაქტიკულად სუფთა ან ოდნავ გაბინძურებულ წყალში ბინადრობს.

## ლიტერატურა
დაღესტნური მთის ცხვარი

**დაღესტნური მთის ცხვარი** — წმინდამატყლიანი ცხვრის ჯიში. გამოყვანილია დაღესტანში 1934-1950 წლებში, ადგილობრივი (ღუნიბური) უხეშმატყლიანი ნერბის ვიურტემბერგულ ერკემალთან შეჯვარებით. ერკემლის ცოცხალი მასა 80-85 კგ, მაქსიმალური 130 კგ-მდე; ნერბისა 50-55 კგ, მაქსიმალური 95 კგ-მდე. მატყლი თეთრია, ერთგვაროვანი, 8,0-8,5 სმ სიგრძისა, ძირითადად მე-60 ხარისხისა. ნაპარსი იწონის — ერკემლისა 5,5-6,0 კგ, მაქსიმალური 10 კგ-მდე, ნერბისა 3,3 -3,5 კგ, მაქსიმალური 6,5 კგ. სუფთა მატყლის გამოსავალი 52-54%, ნაყოფიერება 130-135 ბატკანი 100 ნერბზე. დაღესტნური ცხვარი კარგად ეგუება მომთაბარე მოვლა-შენახვას. იყენებენ ადგილობრივი უხეშმატყლიანი ცხვრის გასაუმჯობესებლად, გავრცელებულია დაღესტანში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ცხვრის ჯიშები
დაღი

მინი|დადაღვის პროცესი
**დაღი**, *დადაღვა* — გახურებული რკინის იარაღით  შანთით ამომწვარი საკუთრების ნიშანი მსხვილფეხა საქონლის ბეჭზე, გავაზე ან თავკისერზე (წვრილფეხა საქონელზე საკუთრების ნიშანი ცნობილია სერის სახელწოდებით). ცხენის დადაღვა გავრცელებული იყო მთელ საქართველოში, განსაკუთრებით სამეგრელოში. ფეოდალურ ხანაში მხოლოდ მაღალი წოდების კუთვნილი საქონელი იდაღებოდა. ყმას შეეძლო ბატონისათვის დაღი გამოეთხოვა და სამაგიეროს „დაღის გადასახადი“ მიერთმია. ბატონყმობის გაუქმების შემდეგ შეძლებულმა გლეხებმა იწყეს ცხენის დადაღვა თავისი ნიშნებით ან თავისი გვარის პირველი ასოთი. დაღის წინასწარ ნახშირით ან ცარცით გამოსახავდნენ და შემდეგ შანთით ამოწვავდნენ. დაღის მზა ყალიბიც არსებობდა.

## ლიტერატურა 
* *მაკალათია მ.,* მესაქონლეობა მესხეთში (სამცხე-ჯავახეთი), კრ.: მასალები მესხეთ-ჯავახეთის ეთნოგრაფიული შესწავლისათვის, თბ., 1972;
* *მაკალათია ს.,* სამეგრელოს ისტორია და ეთნოგრაფია, თბ., 1941;
* *შამილაძე ვ.,* ალპური მესაქონლეობა საქართველოში, თბ., 1969

კატეგორია:ცხოველები
კატეგორია:სიმბოლოები
კატეგორია:მარკირება
დაჩითვა

**დაჩითვა** — ქსოვილზე მხატვრული სახეების გადატანა ხის საბეჭდების (საჩითავი ყალიბების) საშუალებით. 

აღმოსავლეთი ქვეყნების მსგავსად ხელოსნობის ეს დარგი ძველად საქართველოშიც ფართოდ ყოფილა გავრცელებული. ამას ადასტურებს წერილობითი წყაროები. XII-XVIII საუკუნეებში ქართული ხელნაწერი წიგნების ყდებზე გამოკრული დაჩითული ქსოვილების იშვიათი ნიმუშები და ეთნიკური კოლექციები. გვიანდელი ფეოდალური ხანის წერილობითი წყაროებიდან ჩანს, რომ საქართველოს ზოგიერთ ქალაქში ქსოვილების დასაჩითი საგანგებო სახელოსნოები იყო და მის მოხელეს მჩითავი ეწოდებოდა. XIX საუკუნეში ასეთი სამღებრო სახელოსნოები ყოფილა თბილისში, გორში, თელავში, ახალციხეში, ბათუმსა და სხვა ქალაქებში. ამ სახელოსნოებში სელის, ბამბისა და აბრეშუმის სადა ქსოვილებს პოზიტიური და ნეგატიური წესით ჩითავდნენ. პირველ შემთხვევაში გამოსაყვანი სახეები სადა ქსოვილის მთელ ზედაპირზე დაჰქონდათ; დაჩითვის ეს პოზიტიური წესი ფართოდ იყო გავრცელებული მთელ საქართველოში. ნეგატიური წესით დაჩითვის დროს (ბატიკა) კი ქსოვილის ზედაპირს საბეჭდავით უშუალოდ ცხიმნარევი ცვილის თხელ ფენას, რომელიც გამოსაყვან სახეებს ფარავდა. ამის შემდეგ ქსოვილს მთლიანად საღებავში ჩადებდნენ. საღებავი ქსოვილს ყველგან გაუჯდებოდა, გარდა ცვილით დაფარული ადგილებისა, ცვილის გაცლის შემდეგ ქსოვილზე ცვილით დაფარული მხატვრული სახეები თეთრად გამოჩნდებოდა. რუსეთსა და ევროპის ქვეყნებისაგან განსხვავებით, დაჩითვის ნეგატიურ წესს საქართველოში მარტო ლურჯი სუფრის დამზადების დროს იყენებდნენ.

ქართლსა და ლეჩხუმში სახიანი ქსოვილის დასამზადებლად ნეგატიური მხატვრული მღებრობის ერთ-ერთ უძველეს და უმარტივეს წესს, ე. წ. კვანძებით დაჩითვას მიმართავდნენ. სოფ. ბაზალეთში დასაჩითად იყენებდნენ "სამღებრო ქვებს" ანუ "სამღებრო კენჭებს". ამ კენჭებს სადა ქსოვილში ერთმანეთის მოშორებით გამოახვევდნენ, ზედ "ტყლაპებს" (ქსოვილის ნაჭრებს) შემოახვევდნენ, ძაფს მოუჭერდნენ და მთლიანად ჩადებდნენ საღებავში. კენჭგამოკრული ადგილები შეუღებავი რჩებოდა და ქსოვილის ზედაპირი ჭრელი გამოდიოდა.. ანალოგიური წესით ქსოვილის დაჩითვა ლეჩხუმში "ჭრელის მიცემა" ეწოდებოდა.

## ლიტერატურა
* *ბრაილაშვილი ნ.*, დაჩითული ქსოვილები (ალბომი), თბ., 1964;
**ჩაჩაშვილი გ.,* საქართველოს მუზეუმის საჩითავეების კატალოგი, თბ., 1962;

კატეგორია:ქსოვილები
ვერა წიგნაძე

**ვერა ვარლამის ასული წიგნაძე** (დ. 24 სექტემბერი, 1924, ბაქო, აზერბაიჯანი, — გ. 17 ივნისი, 2016, თბილისი, საქართველო) — ქართველი ბალერინა. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1955). თბილისის საპატიო მოქალაქე (2009). ვერა წიგნაძე 1970 წლამდე იყო ვახტანგ ჭაბუკიანის უცვლელი პარტნიორი. 

## ბიოგრაფია 
1943 წელს დაამთავრა ბაქოს ქორეოგრაფიული სასწავლებელი, 1943–1946 წლებში ცეკვავდა ახუნდოვის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეტრში. 1946 წლიდან თბილისის ოპერისა და ბალეტის თეატრის წამყვანი მოცეკვავე გახდა. 1970 წლამდე იყო ვახტანგ ჭაბუკიანის უცვლელი პარტნიორი და ქართული ეროვნული საბალეტო რეპერტუარის დამკვიდრების მონაწილე.

2015 წლის 31 იანვარს თბილისის დიდ საკონცერტო დარბაზში გაიმართა ვერა წიგნაძის 90 წლის იუბილესადმი მიძღვნილი გალა-კონცერტი, რომელშიც მონაწილეობდა ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასი და ორკესტრი დავით მუქერიას დირიჟორობით. გალა-კონცერტზე შესრულდა პა დე დეები კლასიკური ბალეტებიდან: „დონ კიხოტი“, „რომეო და ჯულიეტა“, „რაიმონდა“, „ჟიზელი“, „კონკია“ და თანამედროვე ქორეოგრაფების ნომრები.

ოპერისა და ბალეტის თეატრის საბალეტო დასთან ერთად, ღონისძიებაში მონაწილეობდნენ მსოფლიო ბალეტის ვარსკვლავები: იგორ არტამონოვი, ლუდმილა ხიტროვა, კონსტანტინ გერონიკი (მინსკის დიდი თეატრი, ბელორუსი); მეთიუ გოლდინგი (სამეფო ბალეტი, ინგლისი); ანა ციგანკოვა, მაია მახათელი, არტურ შესტიარიკოვი (ნიდერლანდების ნაციონალური ბალეტი); ვიქტორია ჯაიანი, თემურ სულუაშვილი (ჯოფრი ბალეტი, აშშ). 
* 1951 : სტალინური პრემია (მეორე ხარისხის)
* 1958 : ლენინის ორდენი
* 1955 : საქართველოს სახალხო არტისტი 
* 1995 : ღირსების ორდენი
* 2009 : თბილისის საპატიო მოქალაქე

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 24 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2016
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი ბალერინები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2009)
ვ
დაცვის სიგელი

„**დაცვის სიგელი**“ — არაბი სარდლის ჰაბიბ იბნ მასლამას მიერ 654-655 წლებში (ზოგი ვარაუდით 645) გაცემული დოკუმენტი, რომელიც განსაზღვრავდა არაბთა სახალიფოსა და ქართლის მოსახლეობის ურთიერთობას. „დაცვის სიგელს“ არაბები აძლევდნენ ნებით დამორჩილებულ მოსახლეობას. ქართლის დასაპყრობად გამოლაშქრებულ ჰაბიბ იბნ მასლამას სტეფანოზ ერისმთავარმა საზღვართან შეაგება ელჩი ძღვნით და მორჩილება აღუთქვა. არაბები თბილისში შემოვიდნენ, მასლამამ მიღებული ძღვენი მომავალი ხარკის ანგარიშში ჩათვალა და ქვეყანას „დაცვის სიგელი“ მისცა. სიგელის ძალით: 

* დამპყრობლები ხელუხლებლად ტოვებდნენ მოსახლეობის სარწმუნოებას; 
* დამორჩილებულ მოსახლეობას ეკისრებოდა ხარკი — ჯიზია, კომლზე თითო დინარი; 
* ორივე მხარე ვალდებულებას კისრულობდა არ შეეცვალა კომლთა რიცხვი გადასახდელის შემცირების ან გადიდების მიზნით; 
* ქართველ მოსახლეობას დაევალა სამხედრო სამსახური; 
* თავისი ნებით გამაჰმადიანებული დამპყრობელთა ძმად ცხადდებოდა და თავისუფლდებოდა ჯიზიისაგან.

ჩანს, ქართლის მოსახლეობა შემდეგ აღარ იცავდა სიგელით ნაკისრ ვალდებულებას. 724-725 წლებში ქართლში ილაშქრა არაბმა სარდალმა ჯარაჰმა, რომელმაც განაახლა „დაცვის სიგელი“. ზოგიერთი ცვლილებით და დამატებით. ჯიზიასთან ერთად, რომელიც ამ დროისათვის სულად გადასახდელს წარმოადგენდა, მოსახლეობას დაეკისრა საადგილმამულო გადასახდელიც — ხარაჯა.

„დაცვის სიგელს“ მატერიალური სახით ჩვენამდე არ მოუღწევია. მისი ტექსტი დაცულია არაბი ისტორიკოსების ტაბარის, ბალაძურის, იაკუთის თხზულებებში. სიგელის ტექსტი თარგმნილია ქართულ, გერმანულ, რუსულ ენებზე.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჯარაჰის შემოსევები საქართველოში
*ჰაბიბ იბნ მასლამას შემოსევები საქართველოში

## ლიტერატურა
**სილაგაძე ბ.*, ჰაბიბიბნ მასლამას "დაცვის სიგელის" დათარიღებისათვის, «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია», 1971, № 1: 68-86;
* *ჯავახიშვილი ივ.*, ქართველი ერის ისტორია, წგნ. 2, თბ., 1965;
**ლორთქიფანიძე მ.*, არაბთა მდლობელობის ხასიათი საქართველოში, «მასალები საქართველოსა და კავკასიის ისტორიისათვის», 1963, ნაკვ. 35;
* *სიხარულიძე ე.*, არაბეთ-საქართველოს ურთიერთობის ისტორიიდან, «თსუ შრომები», 1959, ტ. 73;
**ჯანაშია ს.*, არაბობა საქართველოში, შრომები ტ.2, თბ. 1952
* 

კატეგორია:არაბობა საქართველოში
კარამელი

მინი|გაციებული კარამელი‎
**კარამელი** ( და  „შემწვარ შაქარს“) — მაღალ გრადუსზე მშრალად გამდნარი შაქარი. ტემპერატურის სიდიდისდა მიხედვით კარამელი იღებს ოქროსფერ-მუქ ყავისფერ ფერებს და თავისებურ არომატს. 

დაახლოებით 135 °C-ზე იწყებს შაქარი დნობას. ის თავდაპირველად ფერს არ იცვლის. ასეთი გამდნარი შაქარი გამოიყენება მაგ. ნამცხვრის დეკორაციისათვის, შაქრის მინანქრის სახით და სხვა. ნამდვილი კარამელის გემოსა და ფერის მისაღებად საჭიროა მინიმუმ 150 °C. მუქი ფერი და ინტენსიური კარამელის გემო მიიღება შაქრის 180 °C-იდან 200 °C-ამდე.

გაციებული კარამელი არის გამჭვირვალე და შუშისამებრ მტვრევადი მასა.

## საკვები მაჩვენებლები 
ორი სუფრის კოვზი კარამელი შეიცავს:
* კალორიულობა: 103/კილოკალ.
* ცხიმი (გრამი): 0.04
* კარგოჰიდრატები (გრამი): 27.02
* ცილები (გრამი): 0.4
* პროტეინი (გრამი): 0.62
* ქოლესტერინი (მილიგრამი): 0.0

## რესურსები ინტერნეტში 
*Caramel recipe 

## სქოლიო 
კატეგორია:ტკბილეული
დაძმობილება

**დაძმობილება** — ძმად გაფიცვა, ორ მეგობარს შორის ძმური კავშირის განმტკიცება ხელოვნური ნათესაობის დამყარებით. გავრცელებული იყო სხვადასხვა ქვეყნის ხალხებში. გვხვდებოდა ძველ საქართველოშიც, განსაკუთრებით მთაში. 

საქართველოში არსებობდა დაძმობილების სხვადასხვა წესი:
* საკლავით დაძმობილება — ძმად გაფიცვის მსურველები რომელიმე დღეობაზე ხატში (სალოცავში) გავიდოდნენ ნათესავთან ერთად, ხევისბერი მათ დალოცავდა და საკლავის სისხლს ორივეს აპკურებდა.
* სისხლის გაზიარებით დაძმობილება — შინ ან რომელიმე დღეობაზე თითებს გადაიჭრიდნენ და ერთმანეთზე მიადებდნენ.
* ფიცვერცხლის ჭამით დაძმობილება — არაყით ან ღვინით სავსე თასებში ვერცხლს ჩაფხეკდნენ, თასებს გაცვლიდნენ და გამოცლიდნენ.
* ტყვიების გაცვლით დაძმობილება — ერთმანეთში ტყვიებს გაცვლიდნენ.

დაძმობილების ყველა ამ წესის შესრულებისას აუცილებელი იყო ერთგულების ფიცის დადება. აღნიშნული წესები ასახულია მხატვრულ ლიტერატურაშიც (ალექსანდრე ყაზბეგი, ვაჟა-ფშაველა). ქალ-ვაჟს შორის და-ძმად გაფიცვაც სათანადო რიტუალის შესრულებით აღინიშნებოდა. რძით სავსე თასებში ვერცხლს ჩაფხეკდნენ, თასებს გაცვლიდნენ და შესვამდნენ. და-ძმად უფრო ხშირად დედისერთა ქალები და ვაჟები იფიცებოდნენ. საქართველოს ზოგიერთ კუთხეში დაძმობილება გარკვეული თავისებურებით ხასიათდებოდა.

## ლიტერატურა 
* *ბარდაველიძე ვ.*, მთისა და ბარის მოსახლეობის ურთიერთობის ისტორიიდან საქართველოში (მოძმეობის ინსტიტუტი), «მაცნე. ისტორიის, არქეოლოგიის, ეთნოგრაფიისა და ხელოვნების ისტორიის სერია» , 1971, № 3;
* *ითონიშვილი ვ.,* ქართველ მთიელთა საოჯახო ურთიერთობის ისტორიიდან, თბ., 1960;
* *მაკალათია ს.*, თუშეთი, ტფ., 1933

კატეგორია:მეგობრობა
კატეგორია:სათნოება
კატეგორია:ტრადიციები
კატეგორია:ქართული ტრადიციები
ოვალი

**ოვალი** (ფრანგ. ovale < ლათ. ovum) არის კვერცხის ფორმა. ეს სიტყვა ხშირად გამოიყენება როგორც დამახასიათებელი სიტყვა:
 
* მაგალითად, პურის, ნამცხვარის ან კალათის;
* ალგებრულ გეომეტრიაში ოვალი ეწოდება აგრეთვე ბრტყელი ალგებრული წირების ჩაკეტილ ბმულ კომპონენტებს.

კატეგორია:გეომეტრიული ფიგურები
დაუდ-ფაშა გურჯი

**დაუდ-ფაშა გურჯი** (დ. 1767 ან დაახლოებით, 1774, ქვემო ქართლი, — გ. 1851, მედინა) — ერაყის უკანასკნელი მამლუქი გამგებელი 1817-1831 წლებში. წარმოშობით ქართველი (დავით გიორგის ძე მანველაშვილი). 

ბავშვობაში გაიტაცეს ტყვით მოვაჭრეებმა და ოსმალეთში გაყიდეს. მოხვდა ბაღდადის ფაშა სულეიმან ბუიუქთან, რომელმაც ის მამლუქთა სასწავლებელში მიაბარა. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა (საფაშოს ბეჭდის მცველი, ხაზინადარი, დავთარდარი და სხვა). გახდა თუ არა ერაყის მმართველი, განუდგა ოსმალეთის სულთანს და ატარებდა დამოუკიდებელ საშინაო და საგარეო პოლიტიკას. არმია გარდაქმნა ევროპულ ყაიდაზე, ერაყში 1829 წელს გახსნა პირველი სტამბა, შემოიღო სავაჭრო მონოპოლია სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტებზე. ცდილობდა რუსეთ-ოსმალეთის 1828-1829 წლების ომი თავის სასარგებლოდ გამოეყენებინა და ერაყის დამოუკიდებლობა განემტკიცებინა. 1830 წელს სულთანმა მის წინააღმდეგ ჯარი გაგზავნა, დაუდ-ფაშა გურჯი დამარცხდა და 1831 წლის სექტემბერში თურქებს დანებდა. 1832 წელს სულთნის ბრძანებით მონაწილეობა მიიღო ანატოლიაში შეჭრილ მუჰამედ ალის ლაშქრის წინააღმდეგ ბრძოლაში. 1834 წელს ბოსნიის გამგებლად დაინიშნა. ორი წლის შემდეგ კი სტამბოლში გადაიყვანეს, სადაც ეკავა სხვადასხვა თანამდებობა. 1839-1841 წლებში ანკარის ვილაიეთს განაგებდა. 1841 წელს სახელმწიფო სამსახურიდან გადადგა. 1846 წელს მედინაში დასახლდა და პირადი თხოვნით, მაჰმადის საფლავის (შაიხ ალ-ჰარამ) ზედამხედველად დაინიშნა. მედინის ერთ-ერთ გარეუბანში გააშენა მშვენიერი ბაღი, რ-საც შემდგომ „დაუდიე“ უწოდეს. გარდაიცვალა 1851 წელს მედინაში, დასაფლავებულია ხალიფა ოსმანის საფლავის ახლოს. 
 
დაუდ-ფაშას ოჯახის წევრები საქართველოში ორბელიანების ყმები იყვნენ. საქართველოს მთავარმართებელ გენერალ ერმოლოვთან მიმოწერის შედეგად დაუდ-ფაშამ ისინი ყმობიდან გაათავისუფლა, უნდოდა მათი გააზნაურებაც, თუმცა ვერ მოახერხა. ა. გრიბოედოვის 1824 წლის ცნობით, დაუდ-ფაშას საქართველოში გამოუგზავნია თავისი რწმუნებული პეტრე იოსეფაშვილი (იუსუფ-აღა), რომელსაც დაუდის დედა ბაღდადში უნდა წაეყვანა, მაგრამ დედამ მართლმადიდებლურ სამშობლოში დარჩენა ამჯობინა. 
## ლიტერატურა 
* *ბეი-მამიკონიანი გ.*, ქართველ მამელუკთა მბრძანებლობა ერაყში XVIII და XIX საუკუნეებში, „საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემიის მოამბე“, 1944, ტ. 5,  № 7;
* *ჯანელიძე დ., სილაგაძე ბ.,* ქართველი მამლუქები ეგვიპტესა და ერაყში, თბ., 1967;
* *Huart C. J.,* Histoire de Bagdad dans les Temps modernes, P., 1901;
;

## სქოლიო 
კატეგორია:ქართველი მამლუქები
კატეგორია:გარდაცვლილი 1851
კატეგორია:ერაყელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მანველიშვილები/მანველაშვილები
საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა

**საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა/დედამიწის მეგობრები–საქართველო** — არასამთავრობო ორგანიზაცია, რომელიც მდგრადი განვითარების პრინციპებიდან გამომდინარე, მიზნად ისახავს ჰუმანიტარული და ეთნოკულტურული გარემოს დაცვას, ბრძოლას ეკოლოგიური მდგომარეობის გაუმჯობესებისათვის. ეკოლოგიური ცოდნის პროპაგანდასა და ცნობიერების ამაღლებას საზოგადოების ფართო ფენებში. ბუნებისადმი ტექნოკრატიული მომხმარებლური დამოკიდებულების აღმოფხვარას, ეკოლოგიურად უსაფრთხო ტექნოლოგიების დანერგვას, საზოგადოებრივი თვალსაზრისით მდგრადი საზოგადოების ფორმირებას.

## ორგანიზაციის ისტორია
საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა დაარსდა 1989 წელს.
საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა ახორციელებს კონკრეტულ გარემოსდაცვით პროექტებს. ორგანიზაცია შეიმუშავებს სატყეო მეურნეობის, ეკოლოგიური არქიტექტურის, ეკოგანათლებისა და სხვა სფერობის განვითარების ალტერნატიულ მოდელებს; ეწყობა მათი საჯარო განხილვები, ლობირების კამპანიები, ხორციელდება პრაქტიკული გარემოსდაცვითი საქმიანობები, საკანონმდებლო ინიციატივები და სხვა.

საქართველოს მწვანეთა მოძრაობა მუშაობს როგორც ადგილობრივ, ასევე უცხოელ პარტნიორებთან ერთად. მან განახორციელა წარმატებული კამპანიები დიდი ჰიდროელექტროსადგურებისა და ტოქსიკური ნარჩენების გადამამუშავებელი მსხვილი ქარხნების მშენებლობის წინააღმდეგ.
1995 წელს მწვანეთა მოძრაობის მცდელობის შედეგად საქართველოს კონსტიტუციის 37-ე მუხლს დამატა მე-3 პუნქტი: „ადამიანს უფლება აქვს მიიღოს სრული, ობიექტური და დროული ინფორმაცია მისი სამუშაო და საცხოვრებელი გარემოს მდგომარების შესახებ“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური გვერდი 

კატეგორია:საქართველოს პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:გარემოს დაცვა
სოლოლაკი

thumb|690 x 450px|ძველი სოლოლაკი
thumb|637 x 439px|
**სოლოლაკი** (იგივე **სალალაკი**)  — თბილისის ერთ-ერთი უძველესი უბანი; ქალაქის სამხრეთ-აღმოსავლეთ განაპირა მხარე. მდებარეობს მტკვრის მარჯვენა მხარეს, ამავე სახელწოდების მთის კალთაზე, ისტორიულად გარეუბნის შემადგენელი ნაწილი. უჭირავს სოლოლაკის ქედის დასავლეთ და მთაწმინდის ქედის სამხრეთის კალთებს შორის მდებარე ტერიტორია, ახლანდელი გ. ნიშნიანიძის, ლ. ასათიანის, ამაღლების, დ. ჭონქაძისა და გ. ლეონიძის ქუჩების მიდამოები.

## ისტორია
არაბების ბატონობის ხანაში „ციხის ბაღის“ მოსარწყავად აღადგინეს სარწყავი არხი (არაბულად „სულუ-ლაჰ“). შენიშვნა: „სულუ“ არაბული არ არის, თურქულ ენებზე წყალს „სუ“ ეწოდება. მოგვიანებით სულულაჰ ეწოდა მთის კალთას, რომელზეც ეს უბანია გაშენებული. XIX საუკუნიდან ასე დაერქვა თავად უბანს. ტოპონიმი „სოლოლაკი“ გაჩნდა XIX საუკუნეში. ამ ადგილის ადრინდელი სახელი იყო „ავანაანთხევი“. აქ იყო ქართველ წარჩინებულთა ბაღები. სოლოლაკის განაშენიანება დაიწყო XIX საუკუნის I ნახევარში. 1847-1851 წლებში გადაიხურა სოლოლაკის ხევის ერთი მონაკვეთი (ახლანდელი ლეონიძის ქუჩა და თავისუფლების მოედნის რეგიონი). აქვე აიგო ქარვასლა (ამ შენობაში იყო თბილისის პირველი საოპერო თეატრი, 1847 წელს შენობა დაიწვა).

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*გიორგი ქავთარაძე, „სოლოლაკის ადგილმდებარეობისათვის“
*სოლოლაკის რეაბილიტაციის პროექტი 

კატეგორია:ძველი თბილისის უბნები
გენეზისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**გენეზისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გენეზისი — წარმოშობა, გაჩენა
* გენეზისი — ფილოსოფიური კატეგორია
* გენეზისი — ნიადაგის წარმოშობა და განვითარება
დედაბერა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დედაბერა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დედაბერა — მთა საქართველოში, ხარაგაულისა და ბორჯომის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
* დედაბერა — უღელტეხილი საქართველოში, საჩხერისა და ხაშურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე;
* დედაბერა — მდინარე საქართველოში.
ნიშნობა

**ნიშნობა**, *დანიშვნა*, *დაწინდვა*, *დაბელგვა* — ვაჟის მიერ ქალის საცოლედ დაბევება. გავრცელებული იყო მსოფლიოს მრავალ ხალხში და ქორწინების ერთ-ერთ სავალდებულო წინაპირობას წარმოადგენდა. ნიშნობამ დროთა ვითარებაში ქართველებშიც და სხვა ხალხებშიც მნიშვნელოვანი ცვლილებები განიცადა, მაგრამ ბოლომდე მაინც წესად დარჩა ვაჟის მიერ საცოლისათვის რაიმე ნივთიერი ნიშნის (ძველი ქართული *წინდი*, *ნიშანი*, ბელგა) მიტანა.

საქართველოში ისტორიულად ქალის დაწინდვის ანუ დანიშვნის სხვადასხვა წესი იყო ცნობილი (აკვანში დანიშვნა, მცირეწლოვანთა დანიშვნა, გარიგებით დანიშვნა და სხვა). თუმცა ნიშნობის ეს წესები საქართველოს ცალკეულ რეგიონებში გარკვეული თავისებურებებით ხასიათდებოდა, მთავარი მომენრები მაინც საერთო ჰქონდათ: მოყვრობაზე შეთანხმების ინიციატორად გამოდიოდა ვაჟის მხარე, რაც გამოიხატებოდა ქალის ოჯახში მისი შუაკაცის მისვლით და საპატარძლოს თხოვნით. მატერიალური პასუხისმგებლობა ეკისრებოდა ვაჟის ოჯახს, რომელიც ვალდებული იყო, ადგილობრივი წეს-ჩვეულების შესაბამისად, ქალის ოჯახისა  და საპატარძლოსათვის მიერთმია საჩუქრები და ძღვენი (მ. შ. უპირველეს ყოვლისა, სანიშნო ბეჭედი). ქალის ოჯახის მიერ ნიშნის მიღება დამოყვრების ნიშნად ნიშნობის რიტუალის შესრულება და ქალ-ვაჟის დალოცვა ქორწინების აუცილებელ პირობად იყო მიჩნეული და მისი დარღვევა დანაშაულად ითვლებოდა.

## ლიტერატურა 
* *ითონიშვილი ვ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 453, თბ., 1984

კატეგორია:ქორწინება
კატეგორია:ქართული ტრადიციები
დედაბერის უღელტეხილი

**დედაბერის უღელტეხილი** — უღელტეხილი საქართველოში, იმერეთის მხარის საჩხერისა და შიდა ქართლის მხარის ხაშურის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს ლიხის ქედზე, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე. აგებულია ბაიოსური ტუფოგენური წყებებით. შემოსილია მეორეული მდელოებით. აკავშირებს მდინარეების ძირულისა და ჭერათხევის აუზებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის უღელტეხილები
კატეგორია:იმერეთის მხარის უღელტეხილები
დედაბერა (მთა)

**დედაბერა** — გუმბათისებრი მთა საქართველოში, იმერეთის მხარის ხარაგაულისა და სამცხე-ჯავახეთის მხარის ბორჯომის მუნიციპალიტეტების ადმინისტრაციულ საზღვარზე. მდებარეობს მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში, მდინარე ვახანისწყლის სათავეში. სიმაღლე ზღვის დონიდან 1839 მ. აგებულია მესამეულის ვულკანოგენური წყებებით. ქვედა კალთები შემოსილია კოლხური ტყეებით, ზედა — მეორეული მდელოებით.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის მთები
კატეგორია:სამცხე-ჯავახეთის მხარის მთები
დარიალი (ალმანახი)

**„დარიალი“** — ქართული მხატვრულ-ლიტერატურული ალმანახი, გამოვიდა თბილისში 1925 წელს (№ 1 ოქტომბერ-ნოემბერი). „დარიალში“ გაერთიანდნენ საბჭოთა საქართველოში მოღვაწე ახალგაზრდა ლიტერატორები; დაიბეჭდა დ. გაჩეჩილაძის, კ. ლორთქიფანიძის, ნ. ჩაჩავას, ს. ჩიქოვანის, გ. მდივნის, შ. რადიანის და სხვათა ლექსები, მოთხრობები, თარგმანები და ლიტერატურულ-კრიტიკული წერილები. სარედაქციო კოლეგიაში შედიოდნენ ვ. ბახტაძე, კ. კალაძე, ვ. ჟურული, ბ. ჟღენტი, დ. ცაგარელი. გამომცემელი — ჟურნალი „მნათობი“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ალმანახები
დედაბოძი

მინი|დედაბოძი. თბილისის ეთნოგრაფიული მუზეუმი
**დედაბოძი** — მთლიანი ხისაგან გამოთლილი დიდი, თავფართო სვეტი, ქართული დარბაზული სახლის ცენტრალური ბოძი, რომელსაც ეყრდობოდა გვირგვინიანი გადახურვა. დედაბოძზე იყო განიცი კოჭი, თავხე. ბოძსა და თავხეს შორის სიმძიმის გასანაწილებლად დებდნენ ე. წ. „ბუღაურას“, ანუ „დათვას“, ხის გრძელ ბალიშს, რომელიც დედაბოძთან ერთად მთლიან ელემენტს ქმნიდა. დედაბოძზე გამოსახავდნენ გეომეტრიულ ორნამეტებს, ფრინველებს, ცხოველებს, ადამიანის ხელს, სხვადასხვა ტიპის ჯვარს, რადიალურად განსხივებულ მზეს, ბორჯღალას, კონცენტრულ წრეებს, ვარსკვლავებს და სხვა.

ხალხის წარმოდგენით, დარბაზული სახლის კერა, დედაბოძი და გვირგვინი (შენობა) ერთ კომპლექსს შეადგენდა და ოჯახის წმინდათაწმინდად იყო მიჩნეული. ყველა რიტუალი სახლში დედაბოძისა და კერის გარშემო სრულდებოდა. დედაბოძის წარმოშობაზე არსებული ხალხური თქმულებები მიუთითებენ, რომ დედაბოძის თაყვანისცემა უკავშირდება ჩვენში ოდესღაც გავრცელებულ ხის კულტს (ერთ-ერთი თქმულების თანახმად, ღვთაება კერაში ამოსული, გველშემოხვეული ხის სახით გამოეცხადებოდა თავის საყმოს) და სიცოცხლის ხის მოტივს. ძველ ქვეყნებში და, კერძოდ, კავკასიაში სიცოცხლის ხე წარმოდგენილი ჰქონდათ ცის საყრდენად, მნათობთა სადგურად და ღვთაებათა მშობლად. სწორედ ასეთი ხის ყველაზე სრულყოფილი სიმბოლო ჩვენში დედაბოძი იყო. ხალხური წარმოდგენით, იგი ისე ებჯინებოდა გვირგვინს, როგორც სიცოცხლის ხე ცას. არქეოლოგიური მონაცემებით, საცხოვრებლის წმინდა სვეტების თაყვანისცემა საქართველოს ტერიტორიაზე ჯერ კიდევ ადრინდელი სამიწათმოქმედო ხანაში ყოფილა გავრცელებული.

## ლიტერატურა
*
* *ჯავახიშვილი ივ.,* მასალები ქართველი ერის მატერიალური კულტურის ისტორიისათვის, ტ. 1 - მშენებლობის ხელოვნება ძველ საქართველოში, თბ., 1946
* *ჩიტაია გ.,* გლეხის სახლი ქვაბლიანის ხეობაში, «მიმომხილველი», 1926, ტ. 1;
* *ჩუბინაშვილი გ.,* ქართლის დარბაზი, ნაკვ. 1-4, ტფ., 1926-1927;

კატეგორია:არქიტექტურული ელემენტები
კატეგორია:საქართველოს არქიტექტურა
ელექტრო გიტარა

**ელექტრო გიტარა** — გიტარის სახეობა, რომელიც გარდაქმნის სიმების რხევას ელექტროდენად და დინამიკების მეშვეობით გამოსცემს ხმას.

XX საუკუნეში, მაშინ, როდესაც გაჩნდა ხმის გაძლიერებისა და დამუშავების ტექნოლოგიები, შეიქმნა ახალი ტიპის გიტარა — ელექტროგიტარა. 1938 წელს ჯორჯ ბოშარისა და ადოლფ რეკენბეკერის მიერ დაპატენტებული იქნა პირველი ელექტროგიტარა მაგნიტური ხმის ამღებითა და მეტალის კორპუსით (ე.წ. „ტაფა“). 1950-იანი წლების დასაწყისში ამერიკელი ინჟინერ-მეწარმე ლეო ფენდერი და ინჟინერ-მუსიკოსი ლეს პოლი ერთმანეთისაგან დამოუკიდებლად იგონებენ ელექტრონულ გიტარას მასიური ხისაგან. მათ მიერ გამოგონილი კონსტრუქცია დღემდე შემონახულია.

ელექტრო გიტარების მწარმოებელ ერთ-ერთ უმსხვილეს კომპანიად ითვლება „გიბსონი“ („Gibson Guitar Corporation“), რომელიც უშვებს ელექტრო გიტარების ბევრ სახეობას, მათ შორის ყველაზე პოპულარულია „Gibson les paul“, „Gibson flying V“, „Gibson Explorer“ და „Gibson Double-necked“.

ლეო ფენდერმა კი ჩამოაყალიბა გიტარების მწარმოებელი ერთ-ერთი ყველაზე მსხვილი ფირმა — fender (Fender Musical Instruments Corporation.) მათი ყველაზე აღსანიშნავი მოდელი არის „Fender Stratocaster“.

## რესურსები ინტერნეტში
* ელექტრო გიტარა 

კატეგორია:გიტარა
მოკალი ბილი, ტომი 1

**მოკალი ბილი, ტომი 1** () — კვენტინ ტარანტინოს 2003 წლის თრილერი. მთავარ როლს ასრულებს უმა თურმანი, რომელმაც შესრულებული როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ნომინაციები საუკეთესო მსახიობი ქალისთვის.

## სიუჟეტი
ფილმის მთავარ გმირს, დანაშაულებრივი დაჯგუფების წევრს, მეტსახელად შავ მამბას (უმა თურმანი) ჯგუფის წევრები სასიკვდილოდ გასწირავენ. მას ქორწილის დღეს ცერემონიისას დაესხმიან თავს, მოუკლავენ საქმროს და მძიმე დაზიანებას მიაყენებენ. შავი მამბა ოთხ წელიწადს კომაში გაატარებს. შვილი, რომელზე ფეხმიძმედაც პატარძალი იყო, დაღუპულია. პატარძალი გადაწყვეტს შური იძიოს ბილზე, დაჯგუფების ხელმძღვანელზე და მისი გუნდის წევრებზე. პატარძალი კლავს ორენ იშისა (ლუსი ლიუ) და ვერნიტა გრინს.

## როლებში
*უმა თურმანი — პატარძალი, შავი მამბა
*ლუსი ლიუ — ო-რენ იში
*ვივიკა ა. ფოქსი — ვერნიტა გრინი
*მაიკლ მედსენი — ბადი
*დერილ ჰანა — ელე დრაივერი
*ჯული დრეიფუსი — სოფია ფატალე
*მაიკლ ბოუენი — ბაკი

## გადაღება
ტარანტინომ პატარძლის პერსონაჟი სპეციალურად თურმანისთვის შექმნა. ამ პერსონაჟის შექმნის იდეა ორთავეს ერთად მოუვიდათ „მაკულატურის“ გადაღების დროს. ფილმის გადაღება თურმანის ფეხმძიმობამ გაახანგრძლივა.გადაღება 155 დღეს გაგრძელდა და 5 ქვეყანაში მიმდინარეობდა. თურმანმა ამ როლისთვის შეისწავლა საბრძოლო ხელოვნება და იაპონური ენა. სტუდია „მირამაქსი“ აჩქარებდა ტარანტინოს მონტაჟის დროს, რადგან ფილმის გამოშვება სწრაფად სურდათ. საბოლოოდ ისინი ფილმის ორად გაყოფაზე შეთანხმდნენ.

## შეფასება და ჯილდოები
„მოკალი ბილი“ საკულტო კლასიკად იქცა, კრიტიკოსებმა ის დადებითად შეაფასეს, თურმანმა კი პატარძლის როლისთვის მიიღო ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ნომინაციები.

## იხილეთ აგრეთვე
* მოკალი ბილი, ტომი 2

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოს ფილმები
კატეგორია:2003 წლის ფილმები
კატეგორია:კრიმინალური ფილმები
მოკალი ბილი, ტომი 2

**მოკალი ბილი, ტომი 2** () — 2004 წლის ფილმი. გადაღებულია კვენტინ ტარანტინოს  მიერ. ფილმში მთავარ როლს ასრულებს უმა თურმანი.

## როლებში
*უმა თურმანი — ბეატრიქს კიდო 
*დევიდ კერადაინი — ბილი
*მაიკლ მედსენი — ბადი
*დერილ ჰანა — ელე დრაივერი
*გორდონ ლიუ — პაი მეი
*სამუელ ლ. ჯექსონი — რუფუსი

## იხილეთ აგრეთვე
*მოკალი ბილი, ტომი 1

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოს ფილმები
კატეგორია:2004 წლის ფილმები
კატეგორია:კრიმინალური ფილმები
დედა ენა

მინი|298x298პქ|დედა ენა, 1876
**„დედა ენა“** ანუ *„ანბანი და პირველი საკითხავი წიგნი სახალხო შკოლებისათვის“* — ქართული ენის ორიგინალური სახელმძღვანელო დაწყებითი სკოლებისათვის, შექმნილია იაკობ გოგებაშვილის მიერ. გამოიცა 1876 წელს. 

„დედა ენაში“ ორი წლის კურსის მასალაა. წერა-კითხვა ისწავლება ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდით. 1906 წლიდან „დედა ენა“ 2 წიგნად გამოიცა: პირველში მოთავსებულია წერა-კითხვის შესასწავლი მასალა, მეორეში — საყმაწვილო მხატვრული თხზულებები, ხალხური შემოქმედების ნიმუშები და საბუნებისმეტყველო, გეოგრაფიული, ისტორიული და ეთნოგრაფიული შინაარსის მეცნიერულ-პოპულარული სტატიები.

„დედა ენას“ საფუძვლად უდევს მაღალი დიდაქტიკურ-მეთოდიკური პრინციპები, გამსჭვალულია ხალხურობის სულისკვეთებით. ავტორის სიცოცხლეში (1912 წლამდე) იგი 33-ჯერ გამოიცა. ი. გოგებაშვილის გარდაცვალების შემდეგ   „დედა ენის“ გამოეცემა მიენდო სპეციალურ კომისიას, რომელსაც ლ. ბოცვაძე ხელმძღვანელობდა. 1876-1925 წლებში „დედა ენა“ 45-ჯერ გამოიცა. ძირითადად ი. გოგებაშვილის ბგერითი ანალიზურ-სინთეზური მეთოდია მომარჯვებული ვ. ძიძიგურისა და ა. გვახარიას  „დედა ენის“ 1935-1943 წლების გამოცემებში.

ი. გოგებაშვილის  „დედა ენის“ საფუძველზეა შედგენილი და 1944 წლიდან სისტემატურად გამოდის ნ. ბოცავიძისა და ე. ბურჯანაძის  „დედა ენა“ (2 წიგნად) I და II კლასელებისათვის (ამჟამად I კლასის  „დედა ენა“ 2 ნაწილად გამოდის). ი. გოგებაშვილის  „დედა ენის“ მიხედვითაა აგებული ვ. რამიშვილის მიერ შედგენილი მოსამზადებელი კლასის  „დედა ენა“ და იმ I კლასის  „დედა ენა“, რომელმაც გაიარა მოსამზადებელი კლასი (პირველად გამოიცა 1973). 1976 წელს ზეიმით აღინიშნა „დედა ენის“ 100 წლისთავი; საიუბილეოდ დაისტამბა 1876 და 1912 წლების გამოცემები. 1994 წელს რუსთაველის თეატრში დაიდგა „დედა ენის“ მოტივზე აგებული სპექტაკლი „იაკობის სახარება“ (რეჟისორი რობერტ სტურუა). 

2019 წელს საქართველოს IX მოწვევის პარლამენტმა იაკობ გოგებაშვილის „დედა ენა“ ოფიციალურ საგანმანათლებლო პროცესში დააბრუნა.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქართული ენა
კატეგორია:1876 წლის ნაწარმოებები
დედას ლევანა

**დედას ლევანა** (ნამდვილი სახელი და გვარი — *ლევან ივანეს ძე ასაბაშვილი*; დ. 15 დეკემბერი, 1859, სოფ. შილდა, ახლანდ. ყვარლის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1934, იქვე) — ქართველი სახალხო მომღერალი. ქართლ-კახური სასიმღერო შემოქმედების უბადლო მცოდნე და შემსრულებელი. 

დაიბადა და ცხოვრობდა სოფ. შილდაში. ჰქონდა ფართო დიაპაზონის, ძლიერი, მოქნილი, მომხიბლავი ტენორი. დიდი ოსტატობით ასრულებდა კახური სიმღერების კლასიკურ ნიმუშებს: „ჩაკრულოს“, გრძელ „მრავალჟამიერს“, „ხეუროს“, „გუშინ შვიდნი გურჯანელნის“, „ჩონგუროს“, მაყრულებს და სხვა. 1908 წელს კომპოზიტორმა ზაქარია ფალიაშვილმა იმოგზაურა კახეთში, კერძოდ სოფ. შილდაში, სადაც მოისმინა და ჩაიწერა დედას ლევანასა და მისი მეგობრების მიერ შესრულებული 15 სიმღერა. დედას ლევანასთან მეგობრობდნენ ტიციან ტაბიძე, გიორგი ქუჩიშვილი, იოსებ მჭედლიშვილი. ამ უკანასკნელის ინიციატივითა და მეცადინეობით 1927 წელს მოეწყო დედას ლევანას საჯარო გამოსვლა შილდელ მომღერლებთან ერთად რუსთაველის თეატრის სცენაზე (პოეტ ი. მჭედლიშვილის ინიციატივით).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ყვარლის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:დაბადებული 15 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1859
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
დედაფუტკარა

**დედაფუტკარა** (Stachys) — მცენარეთა გვარი ტუჩოსანთა ოჯახისა. ერთწლოვანი და მრავალწლოვანი ბალახებია. აქვთ მორიგეობით განლაგებული ფოთლები, რთული, თავთავისებრ ყვავილედებად შეკრებილი ყვავილები. 

ცნობილია 200-მდე სახეობა, რომელიც გავრცელებულია მთელ მსოფლიოში. საქართველოში 16 სახეობაა, მ. შ. ფართოდაა გავრცელებული Stachys sylvytica (თაფლოვანი და საღებავი მცენარე), Stachys germanica  (თაფლოვანი და ეთერზეთოვანი მცენარე), Stachys annya (ნათესების სარეველი) და სხვა. Stachys fruticulosa კავკასიის ენდემია.

საქართველოში იზრდება ქართლისა და კახეთის მშრალ თიხნარ, ხშირად ოდნავ დამლაშებულ ფერდობებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ტუჩოსანნი
ფუტკრის ოჯახი

**ფუტკრის ოჯახი** — შედგება რამდენიმე ათასი მუშა ფუტკრისაგან, დედა ფუტკრისა და ზაფხულობით — მამალი ფუტკრებისაგან (რამდენიმე ასეულიდან ათასამდე).

## იხილეთ აგრეთვე
* ფუტკარი მეთაფლია

## ლიტერატურა
კატეგორია:მეფუტკრეობა
კატეგორია:ენტომოლოგია
დედაციხე

**დედაციხე** — მთავარი ციხის აღმნიშვნელი ზოგადი ქართული ტერმინი ძველად (შდრ. დედაქალაქი). ლეონტი მროველი (XI ს.) იხსენიებს კახეთისა და სამშვილდეს დედაციხეებს. ვახუშტი ბაგრატიონი (XVIII ს.) კახეთის დედაციხედ ბოჭორმას მიიჩნევდა. ქართულ წყაროებში დედაციხის სინონიმად გვხვდება აგრეთვე ტერმინი „თავადი ციხე“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:შენობა-ნაგებობები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები
დედაენა

**დედაენა**, *მშობლიური ენა* — ენა, რომელსაც მშობლებისაგან ითვისებს ბავშვი როგორც ურთიერთობისა და აზროვნების იარაღს; სამშობლო ქვეყნის ენა. იმ ხალხის, ერის ენა, რომელსაც ადამიანი მიეკუთვნება.

ქართული ხატოვანი თქმით, დედაენა ცოდნის ზარია. ამ სახელით „დედაენა ცოდნის ზარი" თბილისში ძეგლი დაუდგეს (1983, მოქანდაკე ე. ამაშუკელი, არქიტექტორი ნ. მგალობლიშვილი).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სოციოლინგვისტიკა
დედისიმედი

**დედისიმედი** — XVI საუკუნის II ნახევრის სამცხე-საათაბაგოს პოლიტიკური მოღვაწე, ათაბაგ ქაიხოსრო II ჯაყელის მეუღლე, ბაგრატ მუხრანბატონის ასული. 1573 წელს, მეუღლის გარდაცვალების შემდეგ, დებორას სახელით მონაზვნად შედგა, მაგრამ შვილის, ჯერ კიდევ ყმაწვილი და გამოუცდელი ყვარყვარეს ათაბაგად გახდომისთანავე ისევ დაუბრუნდა პოლიტიკურ ცხოვრებას და სამთავროს ფაქტობრივი მმართველი გახდა, 1576-1579 წლებში სამცხეში შინაფეოდალური ომის დროს ხშირად პირადად ხელმძღვანელობდა სამხედრო ოპერაციებს და დიპლომატიურ მოლაპარაკებებს. ოსმალთა მიერ სამცხე-საათაბაგოს დაპყრობის (1578) შემდეგ ისევ მესხეთში დარჩა, საკანაფის ციხეში გამაგრდა და იქიდან ხელმძღვანელობდა თურქთა წინააღმდეგ მიმართულ მოძრაობას.

დედისიმედი მიჩნეულია „მესხური დავითნის ქრონიკის“ ერთ-ერთ ავტორად. ცოცხალი ჩანს 1595 წლამდე.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი ქალი პოლიტიკოსები
კატეგორია:მუხრანელების თავადური შტო
კატეგორია:საქართველოს რეგენტები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
დედოფალა

**დედოფალა**, *სინდიოფალა* (Mustela nivalis) — ძუძუმწოვარი ცხოველი კვერნისებრთა ოჯახისა. ერთ-ერთი ყველაზე პატარა მტაცებელი. მისი სხეულის სიგრძეა 13-26 სმ, კუდისა — 1,4-9 სმ, წონა — 30-250 გ-მდე. აქვს ხშირი, მოკლე ბეწვით დაფარული მეტად მოქნილი სხეული. 

გავრცელებულია ევროპაში, აზიაში (გარდა სამხრეთისა), ჩრდილოეთ ამერიკაში. საქართველოშიც ბევრგან გვხვდება.  საქართველოში ფართოდაა გავრცელებული ორი: დიდი კავკასიური დედოფალა (M. n. dinniki), ბინადრობს უფრო მთიან ადგილებსა და ტყეებში, და მცირე კავკასიური დედოფალა (M. n. caucasica), ბინადრობს მეტწილად ღია ადგილებში. ხშირად ორივე ქვესახეობა ერთსა და იმავე ადგილზე გვხვდება. 

იკვებება თაგვისებრი მღრღნელებით. მრავლდება წლის ნებისმიერ დროს. შობს 3-9 ნაშიერს. მავნე მღრღნელების განადგურებით სარგებლობა მოაქვს სოფლის მეურნეობისათვის.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კვერნისებრნი
კატეგორია:საქართველოს ძუძუმწოვრები
დედული

**დედული** — ფეოდალურ საქართველოში დედის უძრავ-მოძრავი ქონება, რომელიც მემკვიდრეობის უფლებით მას შვილებს გადაეცემოდა. დედული შედგებოდა დედის მზითევისა და მონაგებისაგან, ანუ პირადი შრომა-გარჯილობით შეძენილი ქონებისაგან (მონაგებში ხშირად ნაყიდი ან ომში „ხმლით ნაშოები“ ქონებაც იგულისხმებოდა). მემკვიდრეობით მიღებული დედული ემატებოდა მამულს და მის შემადგენელ ნაწილად იქცეოდა.

## ლიტერატურა
** ჯავახიშვილი ივ.*, ქართული სამართლის ისტორია, წგნ., 2, ნაკვ. 2, ტფ., 1929;
 

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ჯენესისის დისკოგრაფია

აქ წარმოდგენილია ინგლისურ ჯგუფ ჯენესისის ოფიციალური ალბომების, სინგლებისა და ვიდეო ალბომების სია.

## სტუდიური ალბომები
## საკონცერტო ალბომები
### კომპილაციური ალბომები
### კომპილაციური ალბომები
## EP-ები
## ვიდეო ალბომები
## სინგლები
::† Match of the Day არის პირველი სიმღერა EP დისკზე *Spot the Pigeon*. იგი მოხვდა ბრიტანეთისა და შვედეთის სინგლების ჩარტებში. დისკი ასევე გამოიცა კანადაში, სადაც წარმატება არ ჰქონია.

::‡ ბრიტანეთში Paperlate იყო პირველი სიმღერა EP დისკზე *3 x 3*. ეს EP მოხვდა ბრიტანული სინგლების ჩარტში, სადაც #10 ადგილამდე მიაღწია. სხვა ტერიტორიებზე Paperlate გამოიცა უბრალოდ 7 სინგლის სახით.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჯენესისი
კატეგორია:დისკოგრაფიები
მოკალი ბილი

**მოკალი ბილი** () — კვენტინ ტარანტინოს ფილმი, რომელიც გაყოფილია ორ ნაწილად, ტომი 1 და ტომი 2. პირველი ტომი 2003 წელს გამოვიდა, ხოლო მეორე 2004 წელს. მთავარი როლი ორივე ფილმში შეასრულა უმა თურმანმა. 

## იხილეთ აგრეთვე
*მოკალი ბილი, ტომი 1
*მოკალი ბილი, ტომი 2

## რესურსები ინტერნეტში
**პირველი ნაწილი**
*   
* 

**მეორე ნაწილი**
*   
* 

კატეგორია:კვენტინ ტარანტინოს ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:2003 წლის ფილმები
კატეგორია:Miramax-ის ფილმები
პრავდა

**პრავდა** () — რუსულენოვანი საბჭოთა კავშირის წამყვანი გაზეთი და კომპარტიის ცენტრალური კომიტეტის ოფიციალური ორგანო 1912-1991 წლებში. 

## ისტორია
გაზეთის გამოცემა დაიწყო 1912 წელს ვენაში, ავსტრია, და მოსკოვში მხოლოდ 1918 წელს გამოჩნდა. გაზეთი დაიხურა 1991 წელს პრეზიდენტ ელცინის განკარგულებით, თუმცა იგივე დასახელების გაზეთი დღემდე გამოდის რუსეთში, ხოლო Pravda.ru საიტი, დაარსებული გაზეთ პრავდას ყოფილი თანამშრომლების მიერ, ამჟამად ტაბლოიდის სტილის რუსული საინფორმაციო წყაროა. ყოფილი პრავდა დასავლეთში ყველაზე განთქმული მისი ცივი ომისდროინდელი განცხადებებით გახდა.

## რესურსები ინტერნეტში
* Газ. «Правда» (საქართველოს პარლამენტის ეროვნული ბიბლიოთეკა)
* Сайт газеты
* Интернет-версия последнего номера газеты 
* «Старая газета» : текст ряда номеров газеты «Правда» начиная с 1912 года
* Обзор номера газеты «Правда» 

კატეგორია:სსრკ-ის გაზეთები
კატეგორია:კომუნიზმი
კატეგორია:რუსულენოვანი გაზეთები
დევის ტბა

**დევის ტბა** — კარსტული ტბა საქართველოში, საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს რაჭის ქედის სამხრეთ კალთის ძირში, ზღვის დონიდან 1370 მ სიმაღლეზე. უჭირავს ორი კარსტული ძაბრი. ზედაპირის ფართობი 0,018 კმ², მაქსიმალური სიღრმე 10,7 მ, წყლის მოცულობა 72 ათ. მ³. წყალი გადის მიწისქვეშა გზით.

## სქოლიო
კატეგორია:იმერეთის მხარის ტბები
დევისხვრელი

**დევისხვრელი** — კარსტული მღვიმე საქართველოში, ხარაგაულის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს სოფელ ლაშესთან, ხანდების კლდეში, მდინარე ჩხერიმელის მარჯვენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 340 მ სიმაღლეზე. წარმოადგენს ზედა პალეოლითის ხანის ადამიანის მღვიმე-ნამოსახლარს.

დევისხვრელის მღვიმის სიღრმეა 40 მ, შესასვლელის სიმაღლე 5 მ, სიგანე 4 მ. 1926-1931 წლებში გაითხარა (ხელმძღვანელი გ. ნიორაძე) 1,20 მ სისქის 4 კულტურის ფენა, რომელთაგანაც ადამიანის ცხოვრების ნაშთს შეიცავდა ზემოდან მესამე ფენა.

აღმოჩნდა კაჟისა და მცირე რაოდენობით ობსიდიანის იარაღი (საჭრისები და საფხეკები, მიკროლითური სახვრეტები, გრავეტისა და შატეპერონის ტიპის დანები, ხელშუბისპირები, ლაელები, ნუკლეუსები და ანამტვრევ-ანატკეცები, რიყის ქვის ხელჩაქუჩი). აგრეთვე კაჟის იარაღის წარმოებასთან დაკავშირებული ხელსაწყოები (გრდემლი და რქის იარაღი). ამავე ფენაში ნაპოვნია თანამედროვე ტიპის ადამიანის ქვედა ყბის მარჯვენა ნახევარი 2 კბილით. გ. ნიორაძემ დევისხვრელი ასაკობრივად ევროპის ზედა ორინიაკს და ჩრდილოეთ აფრიკის ძვ. კაფსიის კულტურას დაუკავშირა, სერგეი ზამიატნინმა კი ამიერკავკასიის ზედა პალეოლითური კულტურის მეორე ქრონოლოგიურ ჯგუფში გააერთიანა. დევისხვრელის შესწავლამ დასაბამი მისცა საქართველოში ქვის ხანის ძეგლების სისტემატურ არქეოლოგიურ კვლევა-ძიებას.

## ლიტერატურა
*
* *ნიორაძე გ.*, პალეოლითის ადამიანი დევის-ხვრელში, საქართველოს მუზეუმის შრომები, ტ. 6, ტფ., 1933

კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ხარაგაულის მუნიციპალიტეტის მღვიმეები
კატეგორია:პალეოლითი
დეკა (მცენარე)

**დეკა** () — რელიქტური მცენარე მანანასებრთა ოჯახის როდოდენდრონის გვარისა.

მარადმწვანე დაბალი (1—1,5 მ) ბუჩქია. აქვს მოგრძო, ტყავისებრი ფოთლები, რომელთა ზედა მხარე შიშველია, ქვედა კი — ქეჩისებრ ბუსუსიანი. თეთრ ან მოყვითალო, მეტად ლამაზ ზარისებრ ყვავილებს დაყვავილებისას ზოგჯერ ვარდისფერი გადაჰკრავს. 

ნაყოფი ხუთბუდიანი კოლოფია. გავრცელებულია კავკასიის სუბალპურ და ალპურ სარტყელში ზღვის დონიდან 1600—3000 მ-მდე. გვხვდება აგრეთვე თურქეთში — პონტოს მთებში. ჩვენს სუბალპურ ტყეებში (არყნარები, წიფლნარები) დეკა იზრდება ძალზე შეკრულ ქვეტყედ. ალპურ სარტყელში ჩრდილოეთ კალთებზე ქმნის ასევე ხშირ რაყას — დეკიანს. 

ფოთოლი შეიცავს მთრიმლავ ნივთიერებებს (14—17%). ყვავილის შეფერილობით განარჩევენ რამდენიმე სახესხვაობას. ცნობილია შქერისა და დეკას ბუნებრივი ჰიბრიდები, რომლებიც დამახასიათებელია კოლხეთის სუბალპური სარტყლისათვის. არსებობს როდოდენდრონის გვარის ჩრდილოამერიკული სახეობებისა და დეკას რამდენიმე ბაღური ჰიბრიდი, რომელიც ამერიკის ბაღებშია მოშენებული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მანანასებრნი
დეკა (მუსიკა)

**დეკა** () — ზოგიერთი სიმებიანი საკრავის კორპუსის ნაწილი, რომელიც გამოსცემს და აძლიერებს ბგერას. დეკას ჩვეულებრივ სარეზონანსო მერქნისაგან აკეთებენ. ზოგიერთი საკრავის, მაგ., ბანჯოს დეკას კი — ტყავის ან ბუშტისაგან. სიმების რხევა დეკას დგანის მეშვეობით გადაეცემა. ვიოლინოს, გიტარასა და სხვა საკრავებს აქვთ ორი დეკა — ზედა და ქვედა. ზედა დეკას აქვს რეზონატორული ჭრილი. საფორტეპიანი დეკა ფარია, რომელიც ერთმანეთზე დაკრული ფირფიტებისაგან შედგება, იგი ჩადგმულია კორპუსის შიგნით, სიმების ქვეშ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სიმებიანი საკრავები
დეკა...

**დეკა...** ( 1 (10, ათი) ამოსავალ ერთეულს.

წარმოშობილია ბერძნულიდან — δέκα (ათი).

ოფიციალურად მიღებულია 1795 წელს, მაგრამ ადრეც გამოიყენებოდა. 

### მაგალითები
* 1 დეკამეტრი = 101 მეტრი = 10 მეტრი.
* 1 დეკალიტრი =  101 ლიტრი = 10 ლიტრი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სი თავსართები
დევდარაკი

**დევდარაკი** — დაკიდული ტიპის სამი მყინვარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარეში, ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მყინვარწვერის მასივის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კალთაზე, მდინარე თერგის მარცხენა შენაკადის ყაბახის სათავეში.

მყინვარები ჩრდილოეთ და სამხრეთ დევდარაკი მდინარე ამალის აუზში ყველაზე დიდი მყინვარებია, რომელთა საერთო ფართობია 4,00 კმ². ორივე მათგანი დაკიდული ხეობის ტიპის მყინვარია და ჩრდილო-აღმოსავლური ექსპოზიციით ხასიათდება. აღნიშნული მყინვარები 1960 წელს ერთი მყინვარის სახით იყო წარმოდგენილი, რომელთა ფართობი 4,82 კმ² იყო. დევდარაკის მყინვარი სამ ნაწილად დაიშალა, ჩრდილოეთით მდებარე ნაკადს გამოეყო ჰიფსომეტრიულად უფრო მაღალ სიმაღლეზე მდებარე სამხრეთი ნაკადი. კოსმოსური სურათების მიხედვით ირკვევა, რომ მყინვარების ერთმანეთისაგან გაყოფა დაახლოებით 2000 წელს უნდა მომხდარიყო. მესამე მცირე ზომის დაკიდული ტიპის მყინვარი მათგან სამხრეთ აღმოსავლეთით ზღვის დონიდან დაახლოებით 4000 მ სიმაღლეზე მდებარეობს. დევდარაკი ტურიზმის ობიექტია.

დევდარაკის მყინვარი ცნობილია თავისი მძლავრი ყინულოვანი ჩამოზვავებით, რომელიც აღინიშნა 1776, 1778, 1785, 1808, 1817 და 2007 წლებში. მძლავრი ჩამოზვავება მოხდა 1832 წელს, როდესაც ყინულოვანმა ზვავმა დააგუბა მდინარე თერგი და მისი დინება შეაჩერა 8 საათით. ჯებირის გარღვევის შემდეგ გლაციალურმა ღვარცოფმა დიდი ზიანი მიაყენა ქალაქ ვლადიკავკაზს. ინტენსიური მოძრაობით გამოწვეული ნგრევები იწვევდა წყლის შეგუბებას, კატასტროფულ წყალმოვარდნებს დარიალის ხეობაში, ზიანდებოდა საქართველოს სამხედრო გზა.

დევდარაკის დნობის გამო ამალი-დევდარაკის ხეობაში სტიქიური პროცესები ორჯერ განვითარდა: პირველად 2014 წლის 17 მაისს, ხოლო მეორედ 2016 წლის 20 აგვისტოს. 2014 წლის 17 მაისს მომხდარი სტიქიის დროს, სოფელ გველეთთან, მდინარე დევდარაკისა და თერგის შესართავთან გლაციალური (მყინვარული) ღვარცოფი მოვარდა. სტიქიამ 7 ადამიანი იმსხვერპლა. გარდა ამისა, დაზიანდა რუსეთიდან მომავალი მაგისტრალური გაზსადენები.

2016 წლის 20 აგვისტოს დევდარაკის ხეობაში ღვარცოფული ნაკადის მოვარდნის გამო სამხედრო გზაზე 350–400 ათასი კუბი მიწა ჩამოწვა, რის გამოც სამხედრო გზის მონაკვეთი მწყობრიდან გამოვიდა. დაზიანდა ჩრდილოეთ-სამხრეთის 1200 მმ-იანი მაგისტრალური გაზსადენი და ლარსი ჰესი. დაიტბორა ლარსის საბაჟო-გამშვები პუნქტი და „დარიალჰესის“ გვირაბი.

დევდარაკის ბოლოსა და ბართქორთის ქედზე გადის მყინვარწვერზე ასასვლელი ერთ-ერთი მოხერხებული გზა.

## სქოლიო
კატეგორია:მცხეთა-მთიანეთის მხარის მყინვარები
დეკანოზი

**დეკანოზი** (გვიანლათინური decanus< decem „ათი“) — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის იერარქიაში მეორე ხარისხის მღვდლის საპატიო წოდება. შეესაბამება რუსული ეკლესიის პროტოიერეის, ბერძნული ეკლესიის პროტოპრესვიტერს. დეკანოზი შეიძლება იყოს საეკლესიო ოლქის ზედამხედველი და რამდენიმე ტაძრის წინამძღვარი.

საქართველოში დეკანოზის წოდება XIX საუკუნიდან მოყოლებული ეძლევათ მხოლოდ თეთრი სამღვდელოების წარმომადგენლებს, როგორც საპატიო ტიტული დამსახურების და ერთგული მსახურებისთვის. ქართულ მონასტრებში დეკანოზი იყო მღვდლებისა და მგალობლების უფროსი; მონასტრის წინამძღვრის შემდეგ მეორე პირი, მისი თანაშემწე მღვდელმსახურებაში. დიდ ეკლესიებში დეკანოზს ზოგჯერ ცალკე სამრევლო — „სადეკანოზო“ ებარა.

აღმოსავლეთ საქართველოს მთაში სახელწოდება „დეკანოზი“ გავრცელდა ხატის მსახურზე, რომელიც სახატო რიტუალს (დროშებისა და ხატების გამოსვენება, დალოცვა, მსხვერპლის შეწირვის წესი) ასრულებდა და ხატის ქონებას განაგებდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სამღვდელოება
კატეგორია:საეკლესიო წოდებები
დეკიანი

**დეკიანი** — მაღალმთის მცენარეული დაჯგუფება, რომელსაც ქმნის დეკა. ალპურ სარტყელში დეკიანი პირველადია, სუბალპურში კი უმთავრესად ტყის მოსპობის შედეგად განვითარებული ქვეტყის ნაშთია (მეორეული დეკიანი).

ვრცელი დეკიანები უმთავრესად კავკასიონის ქედზე, სუბალპური მდელოებისა და ტყეების ზოლშია გავრცელებული. ასეთივე დეკიანები გვხვდება მესხეთის ქედის ჩრდილოეთ ფერდობებზე, თრიალეთზე და სხვა.

ბოტანიკური შემადგენლობის მხრივ არის გვიმრიანი, ნაირბალახიანი, მარცვლოვნიანი, მოცვიანი, კეწერიანი და სხვა. დეკიანები ყინვის, ადამიანისა თუ ცხოველთა ზემოქმედების შედეგად დეკიანი შეიძლება გადაშენდეს და მისი ადგილი დაიკავოს ნაირბალახიანმა მდელომ, ძიგკიანმა, მოცვიანმა, ბრძამიანმა და სხვა ფორმაციებმა. დეკიანი ძალიან ხშირი დაჯგუფებაა და დიდი ნიადაგდაცვითი მნიშვნელობა აქვს.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ფლორა
* საქართველოს ტყეები

## ლიტერატურა
კატეგორია:მანანასებრნი
წირი (ახალგორის მუნიციპალიტეტი)

**წირი** — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტის ზაყორის ადმინისტრაციულ ერთეულში (მცხეთა-მთიანეთის მხარე).

მდებარეობს ხარულის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ლეხურის (მტკვრის მარცხენა შენაკადი) მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 1100 მ-ზე, ახალგორიდან 69 კმ-ში, კასპიდან (უახლოესი რკინიგზის სადგური) 31 კმ-ში.

## ისტორია 
წერილობით წყაროებში ცნობილია XV საუკუნიდან. 1459 წლის „სამთავისის გუჯარში“ სამთავნელის სარგოს ნუსხაში დასახელებულ სოფლებს შორის მოხსენიებულია უკანწირი, წირი და ქვემო წირი. იოანე ბატონიშვილის „ქართლ-კახეთის აღწერაში“ (XVIII საუკუნის მიწურული) წირი იმ სოფლებს შორისაა, რომლებიც ამოწყვეტილი ღაზნელების მამულები იყო და ქსნის საერისთავოს გაუქმების შემდეგ ამილახვრებს მიეკუთვნა.   

რუსეთის იმპერიის მმართველობის პერიოდში სოფელი წირი ტფილისის გუბერნიის დუშეთის მაზრის ქსნის უბანში შედიოდა. საბჭოთა რეჟიმის დროს, 1922–1990 წლებში მიაკუთვნეს სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური ოლქის ლენინგორის რაიონს. 1930-იანი წლებიდან ზახორის სასოფლო საბჭოში შედიოდა: ზემო წირი, ქვემო წირი, შუა წირი და უკანწირი. 1989 წლის აღწერით ზემო წირში იყო 42 მცხოვრები, ქვემო წირში — 30, შუა წირში — 37, ძირითადად ოსები; უკანწირში მუდმივი მოსახლეობა არ იყო. ოლქის გაუქმების შემდეგ (1990) ეს დასახლებები ოფიციალურად შედის ახალგორის რაიონში (შემდეგ მუნიციპალიტეტში) წირის სახელწოდებით, თუმცა 1990-იანი წლებიდან საქართველოს ხელისუფლების კონტროლს არ ექვემდებარება. „სამხრეთ ოსეთის“ დე-ფაქტო რეჟიმის მიერ 2015 წელს ჩატარებული აღწერით სოფელ წირში 7 მცხოვრებია.

წირის (ზემო წირის) მიდამოებში, სოფლის დასავლეთით 2 კმ-ზე, ტყიანი ბორცვის თავზე შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები („ბზეზვა“).

## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
კატეგორია:საქართველოს ოკუპირებული სოფლები
დეკლამაცია

**დეკლამაცია** ( — „ვარჯიში მჭერმეტყველაბაში“) — ლიტერატურული ნაწარმოების გამოთქმით წაკითხვის ხელოვნება. ძველ რომში დეკლამაცია ორატორული ხელოვნების უმნიშვნელოვანეს ელემენტს  წარმოადგენდა, საფრანგეთში კი — სცენიდან ლექსისა და სიტყვის წარმოთქმის ხელოვნებას. XVII-XVIII საუკუნეებში საფრანგეთის თეატრში კლასიციზმმა დააკანონა სცენური მეტყველების პირობითი მანერა — ამაღლებული, საზეიმო, წამღერებითი მეტყველება, რომელიც ასევე პირობით ჟესტსა და მიმიკასთან ერთად კლასიცისტურ თეატრში მსახიობის ხელოვნების საფუძველს შეადგენდა. XVIII საუკუნის ბოლოსა და XIX საუკუნის დასაწყისში რომანტიზმმა და რეალიზმმა დაარვია დეკლამაციის კლასიცისტური ნორმები, სცენაზე მსახიობის მოქმედება და მეტყველება განსასახიერებელი გმირის ხასიათს დაუქვემდებარა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თეატრი
კატეგორია:ლიტერატურული ტერმინები
დეკა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დეკა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* დეკა — მცენარე;
* დეკა — სიმებიანი საკრავის კორპუსის ნაწილი;
* დეკა... — ფიზიკური სიდიდის ერთეულის სახელწოდების თავსართი ერთეულთა საერთაშორისო სისტემაში.
ტრაიან ბესესკუ

**ტრაიან ბესესკუ** (; დ. 4 ნოემბერი, 1951, მურფატლარი, რუმინეთი) — რუმინელი პოლიტიკოსი.  რუმინეთის პრეზიდენტი 2004 წლის 20 დეკემბრიდან 2014 წლის 21 დეკემბრამდე. პრეზიდენტობამდე იყო ბუქარესტის მერი (2000-2004 წწ.).

2007 წლის 19 აპრილს რუმინეთის პარლამენტმა კენჭი უყარა ბესესკუს იმპიჩმენტს. მომდევნო დღეს შედეგი დაადასტურა რუმინთის საკონსტიტუციო სასამართლომ. ბესესკუს პრეზიდენტობის ბედი საბოლოოდ გადაწყვიტა 2007 წლის 20 მაისს დანიშნულმა საყოველთაო რეფერენდუმმა. მონაწილეთა უმრავლესობამ გადაწყვიტა ბესესკუს გაეგრძელებინა პრეზიდენტის მოვალეობის შესრულება. 

2012 წლის 6 ივლისს  რუმინეთის პარლამენტი მიემხრო პრეზიდენტ ტრაიან ბასესკუს იმპიჩმენტის პროცედურის დაწყებას. მმართველი მემარცხენე პარტიის, ლიბერალურ-სოციალური კავშირის კანონმდებლები და მათი მოკავშირეები ბასესკუს ბრალად სდებდნენ უფლებამოსილების გადაჭარბებას 2010 წელს მომჭირნეობის მკაცრი ზომების გამოცხადებით. რეფერენდუმი დაინიშნა 29 ივლისისათვის, რომელზეც პრეზიდენტის საწინააღმდეგოდ ხმა მისცა 88.7 %-მა, თუმცა ელექტორატის არასაკმარისი რაოდენობის მონაწილეობის გამო რეფერენდუმის შედეგები ბათილად იქნა ცნობილი და ბესესკუ გადაუჩა იმპიჩმენტს. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Basescu.ro: Official candidacy site 
* Official web site of the President of Romania
* Official Twitter account of the President of Romania 

## სქოლიო
კატეგორია:რუმინეთის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:დაბადებული 4 ნოემბერი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
სანტორინი

**სანტორინი** (, IPA: sando'ɾini) — მცირე ზომის ცირკულარული განლაგების ვულკანური კუნძულების ჯგუფი სამხრეთ ეგეოსის ზღვაში, საბერძნეთის კონტინენტური ნაწილის სანაპიროდან დაახლოებით 200 კმ-ით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ის ასევე ცნობილია სახელით „თერა“ (). კიკლადების ჯგუფის კუნძულთა შორის ყველაზე სამხრეთით მდებარეა. ფართობი 73 კმ². 2001 წლისთვის მისი მოსახლეობა შეადგენდა 13&nbsp;600 ადამიანს. 

[მინი|800პქ|ცენტრი|კუნძულის მთავარ ქალაქ [ფირას ხედი]]

## რესურსები ინტერნეტში 
*TheraFoundation.org, The Eruption of Thera: Date and Implications
*Santorini.gr, Thira (Santorini) Municipality Official WebSite
*CGS.Illinois.edu  , Was the Bronze Age Volcanic Eruption of Thira (Santorini) a Megacatastrophe? A Geological/Archeological Detective Story, Grant Heiken, Independent consultant, author, geologist (retired) Los Alamos National Laboratory; lecture presented at University of Illinois at Urbana-Champaign, sponsored by CGS.Illinois.edu, Center for Global Studies and CAS.UIUC.edu , Center for Advanced Study
*NewAdvent.org, Thera (Santorin) - Catholic Encyclopedia article
*Volcano.SI.edu , Global Volcanism Program: Santorini

კატეგორია:საბერძნეთის კუნძულები
კატეგორია:ეგეოსის ზღვა
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
მხატვრული ქსოვილი

**მხატვრული ქსოვილი** — საფეიქრო ნაწარმი (ხელით ან მანქანით დამზადებული), რომელიც შემკულია მხატვრული ორნამენტით, აქვს ლამაზი ფერი, გამოირჩევა დამუშავების მაღალი მხატვრული ღირებულებით. მხატვრული ქსოვილი დეკორატიულ-გამოყენებითი ხელოვნების ნაწარმოებია. მისი ორნამენტი შექმნილია ფერადი ძაფების ერთმანეთთან გადალახვით, დაჩითვით ან ქარგვით. ამ ხერხებს უძველესი დროიდან იცნობდა თითქმის ყველა ხალხი.

## ლიტერატურა
დელავერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**დელავერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*დელავერი  — მდინარე აშშ-ში
*დელავერი — ყურე ატლანტის ოკეანეში
*დელავერი — შტატი აშშ-ში