open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სახელოვნო ცენტრი (1919)

***სახელოვნო ცენტრი*** — ორგანიზაცია საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. დაარსდა 1919 წელს. მისი დაარსების ინიციატორი და განმახორციელებელი იყო საქართველოს მწერალთა კავშირის თავმჯდომარე, პოეტი კოტე მაყაშვილი.

სახელოვნო ცენტრში შევიდა, როგორც მწერალთა კავშირის ორგანიზაციის, ასევე სამუსიკო საზოგადოების, მხატვართა საზოგადოების და მსახიობთა კავშირის 3-3 წარმომადგენელი. ცენტრში შესვლა შეეძლო ყველა ორგანიზაციას, რომელიც ქართული კულტურისა და ხელოვნების განვითარების საქმეს ემსახურებოდა. ცენტრს უფლება ჰქონდა:  
# გაეწია შუამდგომლობა მთავრობისა და სახელმწიფო დაწესებულებების წინაშე როგორც ცენტრში შემევალი ორგანიზაციების, ასევე თავად ცენტრისთვის;  
# მოეწვია ხელოვანთა ყრილობები (კონფერენციები) საერთო საკითხების გამოსარკვევად, დროგამოშვებით მოეწყო ხელოვანთა გაერთიანებული გამოსვლა, დაეარსებინა კლუბები, მოეწყო ექსკურსიები და ა. შ.
 
ცენტრში 12 წარმომადგენელი შედიოდა. მწერალთა კავშირიდან: კოტე მაყაშვილი (ცენტრის თავმჯდომარე), გრიგოლ რობაქიძე (თავმჯდომარის ამხანაგი), აკაკი პაპავა. მხატვართა საზოგადოებიდან: იაკობ ნიკოლაძე, დავით კაკაბაძე, ლადო გუდიაშვილი. სამუსიკო საზოგადოებიდან: ე. მაჩაბელი (ხაზინადარი), ვლ. აბაშიძე, დ. არაყიშვილი. მსახიობთა კავშირიდან: შალვა დადიანი (ცენტრის მდივანი), ფრონისპირელი, ალ. იმედაშვილი.

1919 წლის 10 ივნისს, ცენტრის 4 წევრი (კ. მაყაშვილი, დ. არაყიშვილი, შ. დადიანი და ი. ნიკოლაძე) წარუდგნენ მთავრობის თავმჯდომარეს — ნ. ჟორდანიას და ესაუბრნენ ცენტრის მომავალ გეგმებზე. ჟორდანიამ ცენტრის დაარსება მოიწონა და მას დამხარება აღუთქვა მომავალ მუშაობაში. 
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ორგანიზაციები
წყლის ქათამი (გვარი)

**წყლის ქათამი** () — ფრინველთა გვარი წეროსნაირთა რიგისა. სხვადასხვა წყაროებით მოიცავს 6 თანამედროვე და 1 ამომწყდარ, ან 4 თანამედროვე და 3 ამომწყდარ სახეობას. გვარი შემოტანილია მატურენ ჟაკ ბრისონის მიერ, 1760 წელს ტიპური სახეობით — ჩვეულებრივი წყლის ქათამი (*Gallinula chloropus*).

ახლოს დგანან მელოტებთან. დაფარული არიან მურა, თითქმის შავი ფერის ბუმბულითა და თეთრი ნიშნებით. აქვთ მოკლე და მომრგვალებული ფრთები, გრძელი და ძლიერი ფეხები, რომლებიც ადაპტირებულია სანაპიროს საფლობ ნიადაგზე გადასაადგილებლად. ნისკარტის ზემოთ, შუბლზე აქვთ წითელი ბალთა. ფრენენ უხალისოდ, თუმცა შეუძლიათ მნიშვნელოვანი მანძილის დაფარვა — მაგალითად, ჩვეულებრივი წყლის ქათამი მიგრაციის დროს 2000 კმ-ს გადის. გადამფრენი სახეობები მოგზაურობენ ღამით.

ლაინასებრთა ოჯახის სხვა სახეობებისაგან განსხვავებით, წყლის ქათმის გვარში შესული ფრინველები ნაკლებად გულჩათხრობილი ფრინველები არიან, და თუმცა უპირატესობას ხშირ ბალხეულობაში დამალვას ამჯობინებენ, მათი დანახვა ზოგჯერ თავისუფლად შეიძლება ნაპირთან, როდესაც იკვებებიან. საჭმელად იყენებენ როგორც მცენარეულ, ისე ცხოველურ საკვებს. ბუდობის პერიოდში ძლიერ ტერიტორიულები არიან (იკავებენ თავიანთ ტერიტორიას და იცავენ მას სხვა ფრინველებისაგან). დანარჩენ დროს ხშირად გროვდებიან გუნდებად, ძირითადად ტბების წყალმარჩხ ადგილებში.

ძველი წყლის ქათმების ყველაზე ადრეული ნამარხი ნაშთები განეკუთვნება გვიან პლიოცენს — გვარს შეიძლება მივაკუთვნოთ *Gallinula kansarum*, რომელიც აღმოჩენილია კანზასსა (აშშ) და ბულგარეთში. ისტორიულ დროში გადაშენებულად თვლიან წყლის ქათმის ორ სახეობას, რომელთაგან ერთი — *Gallinula hodgenorum* — ბინადრობდა ახალ ზელანდიაში. მეორე სახეობის ფილოგენეტიკა ბოლომდე არ განსაზღვრულა — იგი შეიძლება მიეკუთვნებოდეს ცალკეულ მონიტიპურ გვარს.

## ლიტერატურა 
* **Baird**, R. F. (1984): The Pleistocene distribution of the Tasmanian native-hen *Gallinula mortierii mortierii*. *Emu* **84**(2): 119—123. PDF версия
* **Brisson**, Mathurin Jacques (1760): *Ornithologia sive Synopsis methodica sistens avium divisionem in ordines, sectiones, genera, species, ipsarumque varietates, etc.* **1**: 46-56, plates V and VI.
* **Olson**, Storrs L. (1975): The fossil rails of C.W. DeVis, being mainly an extinct form of *Tribonyx mortierii* from Queensland. *Emu* **75**(2): 49-54. HTML ვერსია

## სქოლიო
*
კატეგორია:ლაინასებრნი
ზიზანია

**ზიზანია**, *ციცანია* () — მცენარეთა გვარი მარცვლოვანთა ოჯახისა. 1,5–3 მ სიმაღლის ბალახებია. 

იზრდება წყალსატევების, მდინარეებისა და ნაკადულების გასწვრივ წყალმარჩხ ადგილებში. ყვავილები ერთსქესიანია. 4 სახეობა გავრცელებულია ჩრდილოეთ ამერიკაში და აღმოსავლეთ აზიაში. 

ერთწლიანი ჩრდილოამერიკული წყლის ზიზანია (Z. aquatica), აგრეთვე ცნობილი როგორც ინდური ბრინჯი ან წყლის ბრინჯი, ძვირფასი საჭმელი და საკვები მცენარეა; აღმოსავლეთაზიური ფართოფოთლოვანი ზიზანია (Z. latifolia) სასარგებლო მცენარეა, გამოიყენება საჭმელად.

## რესურსები ინტერნეტში 
*
კატეგორია:მარცვლოვანნი
ჰოვარდ ჰიუზი

**ჰოვარდ ჰიუზი** (; დ. 24 დეკემბერი, 1905 — გ. 5 აპრილი, 1976) — ამერიკელი ბიზნესმენი, ინვესტორი, პილოტი, ინჟინერი, რეჟისორი და ფილანტროპი.  ცნობილია როგორც თავისი დროის ფინანასურად ერთ ერთი ყველაზე წარმატებული ადამიანი. ასევე სახელი გაითქვა სარეჟისორო კარიერით და ავიაციაში შეტანილი წვლილით. ცნობილი იყო თავისი ექსცენტრიული ხასიათით და განმარტოებული ცხოვრების სტილით. ამის მიზეზი მისი აკვიატებული ჩვევები, ავიაკატასტროფის შედეგად დარჩენილი ქრონიკული ტკივილები და სმენის პრობლემები შესაძლოა ყოფილიყო.

ჰიუზმა პოპულარობა მოიპოვა ჰოლივუდში 1920-იანი წლების ბოლოს, როდესაც შექმნა რამდენიმე მაღალბიუჯეტიანი ფილმი, როგორებიცაა რაკეტა (1928), ჯოჯოხეთის ანგელოზები (1930) და „ნაიარევი სახე“ (1932). იგი ფლობდა RKO ფილმების სტუდიას.

1932 წელს მან შექმნა საავიაციო კომპანია „Hughes Aircraft Company“. 1930 წლიდან 1940 წლამდე დაამყარა რამდენიმე სიჩქარის რეკორდი აქ შექმნილი თვითმფრინავებით. ჟურნალ Flying Magazine-ის რეიტინგში, „ავიაციის 51 გმირი“ იკავებს 25-ე ადგილს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 24 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 5 აპრილი
კატეგორია:ამერიკელი რეჟისორები
კატეგორია:ამერიკელი ბიზნესმენები
კატეგორია:ამერიკელი ავიატორები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ბიზნესმენები
ავტორიტეტისადმი მიკერძოება

**ავტორიტეტისადმი მიკერძოება** — მიდრეკილება უფრო მეტი წონა მიანიჭო ავტორიტეტის აზრს (მიუხედავად მისი შინაარსისა) და უფრო მეტად იყო მისი აზრის გავლენის ქვეშ. ეს ცნება მიეკუთვნება ე.წ. სოციალურ კოგნიტურ მიკერძოებებს, ან კოლექტიურ კოგნიტურ მიკერძოებებს. მილგრემის 1961 წლის კლასიკურმა ექსპერიმენტმა დაასაბუთა ამ მიკერძოების არსებობა. 

ადამიანებს, როგორც წესი, აქვთ ღრმად გამჯდარი მოვალეობის გრძნობა ავტორიტეტის მიმართ და მიდრეკილი არიან დაეთანხმონ ავტორიტეტული ფიგურის მოთხოვნას. ზოგიერთი მეცნიერის განმარტებით, ადამიანები მოტივირებული არიან *დაინახონ* ავტორიტეტი, როგორც ღირსი თავისი პოზიციის და ეს ლეგიტიმაცია უბიძგებს ადამიანებს მიიღონ და დაემორჩილონ ავტორიტეტის გადაწყვეტილებებს. 

ნებისმიერ საზოგადოებაში, მრავალფეროვანი და ფართოდ მიღებული ავტორიტეტის სისტემა დახვეწილი სტრუქტურების განვითარების საშუალებას იძლევა. როგორიცაა, მაგალითად, რესურსების წარმოება, ვაჭრობა და სოციალური კონტროლი. რადგან საპირისპირო არის ანარქია, ყველას ბავშვობიდან ასწავლიან სჯეროდეთ, რომ ავტორიტეტისადმი მორჩილება კარგია. ლეგიტიმური მმართველობისადმი მორჩილება და ლოიალურობა არის საერთო ღირებულება სკოლის, კანონის, სამხედრო და პოლიტიკური სისტემებისთვის. ლეგიტიმური ავტორიტეტის ფიგურისადმი მორჩილების მიკერძოების სიძლიერე გამომდინარეობს სისტემური სოციალიზაციის პრაქტიკებიდან, რომლებიც მიზნად ისახავენ ხალხში აზრის ჩანერგვას, რომ ასეთი მორჩილება სწორი ქცევაა. სხვადასხვა საზოგადოებებში ეს სხვადასხვა გვარად ხდება. ასაკის მატებასთან ერთად ვსწავლობთ, რომ ჩვენთვის სასარგებლოა დავემორჩილოთ სარწმუნო ავტორიტეტული პირების ბრძანებებს, რადგან ასეთი ადამიანები, როგორც წესი, ფლობენ მეტ ცოდნას, სიბრძნესა და ძალაუფლებას. როგორც წესი, ჩვენ იმას ვაკეთებთ რასაც ჩვენი ექიმი გვეუბნება. აქედან გამომდინარე, ავტორიტეტის დაცვა შეიძლება დაუფიქრებლადაც მოხდეს, როგორც, ასე ვთქვათ, გადაწყვეტილების მიღების ევრისტიკა. 

ავტორიტეტისადმი მიკერძოება ვლინდება ასევე „ყველაზე მაღალი ხელფასის მქონე პირების“ () გავლენაში. ეს გავლენა აღწერს, თუ როგორ ხდება, რომ გადაწყვეტილების მიღების პროცესში თანამშრომლები მიდრეკილი არიან დაეთანხმონ იმ ადამიანების მოსაზრებებს ვისაც ყველაზე მაღალი ხელფასი აქვს კომპანიაში. 

## რესურსები ინტერნეტში 
* Shatz, I. Authority Bias: What We Can Learn from the Milgram Obedience Experiments, Effectiviology
* Reijman M Don’t fall for the authority bias — *The Star Online*. 9 ივლისი, 2016

## სქოლიო
კატეგორია:კოგნიტიური გადახრები
კატეგორია:ხელისუფლება
გიორგი სუმბათაშვილი

**გიორგი ნიკოლოზის ძე სუმბათაშვილი** (დ. 6 ივნისი, 1868 — გ. 1921) — ქართველი გენერალი. დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი. პოდპორუჩიკი (1892). პორუჩიკი (1896). შტაბსკაპიტანი (1900). 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი. მონაწილეობდა 1904-1905 წლების რუსეთ-იაპონიის ომში, სადაც დაიჭრა. კაპიტანი (1904). 1911 წლიდან ირიცხება ვიბორგის 85-ე ქვეითთა ბატალიონში. პირველი მსოფლიო ომის დასაწყისში ნოვოჩერკასკის 145-ე ბატალიონშია. მეთაურობდა ბატალიონს. პოლკოვნიკი (1914, წარჩინებისთვის). 1915-1917 წლებში ცარიცინის 146-ე ბატალიონის მეთაურია. დაჯილდოებული იყო ორდენებით: წმ. ვლადიმირის მე-4 ხარისხის ხმლებითა და ბაბთით, წმ. ანას მე-4 ხარისხის, წმ. სტანისლავის მე-2 ხარისხის, წმ. ანას მე-2 ხარისხის ხმლებით, წმ. გიორგის მე-4 ხარისხის, წმ. ანას მე-3 ხარისხის ხმლებითა და ბაბთით, წმ. ვლადიმირის მე-3 ხარისხის ხმლებით. დაჯილდოებული იყო იარაღით.

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეირაღებულ ძალებში. გენერალი 1918. სომხეთთან ომის დროს იყო გენერალ მაზნიაშვილის მოადგილე. 1921 წლის თებერვალში, ომის დაწყების წინ, იმყოფებოდა სამხრეთ-აღმოსავლეთის ფრონტის სარდლის, გენერალ იოსებ გედევანიშვილის დაქვემდებარებაში. უშუალოდ სარდლობდა ბამბაკის ხეობაში სანაინი-შაგალის მიმართულებაზე განლაგებულ შენაერთებს. ომის პირველ ეტაპზე განცდილი მარცხის გამო იძულებული იყო უკან დაეხია თბილისის მიმართულებით. თბილისიდან უკან დახევისას გენერალმა გიორგი  კვინიტაძემ  მარცხენა კოლონის უფროსად დანიშნა. მონაწილეობდა 4-5 მარტის ოსიაურის ბრძოლაში, სადაც სარდლობდა მარჯვენა ფრთას და ასევე უღელტეხილების დაცვას. 18-20 მარტს მონაწილეობდა ბათუმიდან ქემალისტების განდევნაში. ემიგრაციაში არ წასულა.

## ლიტერატურა 
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 6 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1868 
კატეგორია:გარდაცვლილი 1921
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
გ
გიორგი თავაძე

საკუთარი სახელი **გიორგი თავაძე** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* გიორგი თავაძე — ქართველი ფილოსოფოსი;
* გიორგი თავაძე — ქართველი ფეხბურთელი;
* გიორგი თავაძე — ქართველი გენერალი;
* გიორგი (გოგა) თავაძე — ქართველი რეჟისორი, დრამატურგი;
* გიორგი თავაძე — ქართველი მეტალურგი.
ზორო ზოროიანცი

**ზორო ზოროიანცი**  (დ. 1885, ცხანი — გ. 1943, თბილისი) — სომეხი პოლიტიკოსი. 

## ბიოგრაფია
განათლება ჯერ თბილისის გიმნაზიაში მიიღო, შემდეგ — კი რუსეთში, პოლიტექნიკუმში გააგრძელა სწავლა, მაგრამ მისი დამთავრება ვერ შეძლო უსახსრობის გამო.

მისი ოჯახი გაჭირვებაში ცხოვრობდა. მუშაობა ბურღულეულის ფაბრიკაში დაიწყო. 1917 წლიდან იწყებს პოლიტიკურ მოღვაწეობას და ერთიანდება დაშნაკცუთიუნის პარტიაში. ამ წელსვე მას ახალციხის ქალაქისთავად ნიშნავენ. სომხეთ-საქართველოს ომის დროს ის რამდენჯერმე დააპატიმრეს, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. მოგვიანებთ ზოროიანცი ჯერ საქართველოს პარლამენტის, მოგვიანებით კი დამფუძნებელი კრების წევრი ხდება დაშნაკცუთიუნის პარტიიდან. საქართველოს ოკუპაციის შემდეგ ახალციხის რევკომში შევიდა. 1927 იგი დააკავეს საბჭოთა რეჟიმისადმი არაკეთიგანწყობისათვის და გადაასახლეს.

## ლიტერატურა
* ი. ხვადაგიანი, საქართველოს დამფუძნებელი კრება 1919, თბ., 2016

კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1943
კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
მარკო ბელტრამი

**მარკო ედვარდ ბელტრამი** (; 7 ოქტომბერი, 1966) — ამერიკელი კინოკომპოზიტორი და დირიჟორი, რომელიც ყველაზე მეტად ცნობილია საშინელებათა ფილმების მუსიკის შექმნით, ისეთების როგორებიცაა „კივილი“ (1996), „ფაკულტეტი (1998), „ბოროტების სავანე“ (2002), „ნუ გეშინია სიბნელის“ (2010), „ქალი შავებში“ (2012). მას დიდხნიანი მეგობრობა და თანამშრომლობა აკავშირებდა რეჟისორ უეს კრეივენთან. ბელტრამმა შექმნა კრეივენის 7 ფილმისთვის მუსიკა, მათ შორის „კივილის“ მთლიანი ფრენჩაიზის მუსიკა (1996-2011). გარდა ამისა, იგი თანამშრომლობდა სხვადასხვა რეჟისორებთან, მათ შორისაა ოსკაროსანი გილერმო დელ ტორო. 

ბელტრამი დაიბადა ლონგ-აილენდში, ნიუ-იორკში, იტალიური და ბერძნული წარმოშობის ოჯახში. დაამთავრა ბრაუნის უნივერსიტეტი და იელის მუსიკის სკოლა. პირველი მუსიკა შექმნა რეჟისორ ჯო კოპოლეტის ფილმისთვის „Death Match“, ხოლო აღიარება მოუტანა ფილმ „კივილისთვის“ დაწერილმა ნამუშევარმა. 

ბელტრამს მიღებული აქვს ოსკარის ორი ნომინაცია და სატელიტის ერთი ჯილდო. მას აგრეთვე შექმნილი აქვს მუსიკა ფილმებისთვის: „ჰელბოი (2004), „მსოფლიო ომი Z“ (2013), „სამურავი“ (2013), „ლოგანი“ (2017) და სხვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* მარკო ბელტრამის ბიოგრაფია — Movie Music UK
* ინტერვიუ მარკო ბელტრამთან — UnderScores : Musique de Film

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 7 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:ამერიკელი კინოკომპოზიტორები
კატეგორია:ამერიკელი დირიჟორები
კატეგორია:ბერძენი ამერიკელები
კატეგორია:იტალო-ამერიკელები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი

**ჭანეთისა და ლაზისტანის განმათავისუფლებელი კომიტეტი** — პროქართული განწყობის კომიტეტი ჭანეთსა და ლაზეთში. დაარსდა 1919 წლის 1 მარტს, ქალაქ ფოთში. მიზნად ისახავდა იდეოლოგიური მუშაობის დაწყებას ლაზეთში პროქართული განწყობის გასაზრდელად. გამოუშვა სხვადასხვა მოწოდება ლაზებისადმი. არსებული პოლიტიკური ვითარების გამო, კომიტეტმა მალევე შეწყვიტა არსებობა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* საქართველოს დამოუკიდებლობის ლაზეთის კომიტეტი

## ლიტერატურა
*გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა. 1919,  № 50

კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
კატეგორია:კომიტეტები
თბილისის სამხედრო სკოლა

**თბილისის სამხედრო სკოლა**, *იუნკერთა სკოლა* — ქართული სამხედრო სასწავლებელი. დაარსდა თბილისში 1919 წლის სექტემბერში. მდებარეობდა პლეხანოვის (ახლანდელი დავით აღმაშენებლის) გამზირზე სამხედრო სასწავლებლის შენობაში. სკოლის შექმნის ინიციატორი დაპირველი დირექტორი იყო გენერალი გიორგი კვინიტაძე.

იუნკერთა სკოლაში სასწავლო პროცესი ორწლიანი იყო — პირველ წელს ხდებოდა საერთო თეორიული და პრაქტიკული ცოდნის მიღება, ხოლო მეორე წელს სწავლება იყო დიფერენცირებული: ქვეითი ჯარის, მესანგრეთა ჯარის, ცხენოსანთა ჯარისა და საარტილერიო ჯარის დარგებად. პროგრამა ითვალისწინებდა ისეთი საგნების შესწავლას, როგორიცაა სამხედრო ისტორია, ტაქტიკა, ტოპოგრაფია, ფორტიფიკაცია, საქართველოს ისტორია, ქართული ლიტერატურა და სხვ.

## სქოლიო 
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკა
კატეგორია:საქართველოს სამხედრო სასწავლებლები
კატეგორია:თბილისის სასწავლებლები
სპირიდონ ჭავჭავაძე

**სპირიდონ მიხეილის ძე ჭავჭავაძე** (დ. 3 მარტი, 1878 — გ. 1952) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1918). 

დაამთავრა თბილისის კადეტთა კორპუსი, შემდეგ ელისავეტგრადის საკავალერიო სასწავლებელი (1-ლი თანრიგით) და ოფიცერთა საკავალერიო სკოლა (1 თანრიგით, 1913). სამხედრო სამსახურში იყო 1898 წლიდან. მონაწილეობდა რუსეთ-იაპონიის 1904-1905 წლების ომში გენერალ-ადიუტანტ მიშჩენკოს კორპუსის შემადგენლობაში. I მსოფლიო ომის (1914-1918) დროს იბრძოდა დასავლეთის ფრონტზე ვლადიმირის ულანთა მე-13 პოლკის შემადგენლობაში. 1916 წელს მიიღო პოლკოვნიკის წოდება და მომდევნო წელს დაინიშნა იმავე პოლკის მეთაურად. განსაკუთრებით გამოიჩინა თავი სოფ. ოლონეცთან ბრძოლაში 1915 წლის 19 სექტემბრის ბრძოლაში, როდესაც როტმისტრის ჩინით მეთაურობდა ესკადრონის კონტრიერიშს გერმანელთა ქვეით ნაწილებზე. ამისთვის წმ. გიორგის IV ხარისხის ორდენი მიიღო (1916). დაჯილდოებული იყო ასევე წმ. ანას IV (1906), III (1912, ხმლებითა და ბაბთით 1914), II (1914), წმ. სტანისლავის III (1906), II (1914) ხარისხის ორდენებით, გიორგის იარაღით (1916).

1918-1921 წლებში მსახურობდა საქართველოს შეიარაღებული ძალების გენერალურ შტაბში (სარემონტო სექციის უფროსი). 1924 წელს საქართველოს დამოუკიდებლობის კომიტეტმა დანიშნა ანტისაბჭოთა აჯანყების მთავარსარდლად. აჯანყების მარცხის შემდეგ ქაქუცა ჩოლოყაშვილთან ერთად წავიდა ემიგრაციაში. 1930-იან წლებში იყო პარიზში „ქართული ეროვნული კომიტეტის“ თავმჯდომარე (ამ პოზიციაზე შეცვალა ალექსანდრე ასათიანი). 1947 წელს დაბრუნდა საქართველოში. 1951 წელს საბჭოთა ხელისუფლებამ დააპატიმრა და მიუსაჯა 25-წლიანი პატიმრობა. გარდაიცვალა ციხეში.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
* Чавчавадзе Спиридон Михайлович. «Русская армия в Великой войне».

კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:ქართველები პირველ მსოფლიო ომში‎
ს
კატეგორია:დაბადებული 3 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 1952
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის ოფიცრები
კატეგორია:წმინდა გიორგის IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
კატეგორია:1924 წლის აგვისტოს აჯანყების მონაწილეები
ოლღა კალანდაძე-აღასოვი

**ოლღა კალანდაძე-აღასოვი**  — ქართველი კოლორატურული სოპრანო.

## ბიოგრაფია
საოპერო თეატრში 1918 წლიდან მოღვაწეობდა. შეასრულა ქრისტინეს პარტია რ. გოგნიაშვილის „ქრისტინეში“. დამოუკიდებელ საქართველოში, 1919 წლის 5 თებერვალს იყო ნინოს როლის პირველი შემსრულებელი დ.არაყიშვილის ოპერაში „თქმულება შოთა რუსთაველზე“;  აგრეთვე, ქეთოს პირველი შემსრულებელი ვიქტორ დოლიძის ოპერაში „ქეთო და კოტე“. გასაბჭოების შემდეგ, 1922 წლის 6 მაისს მონაწილეობდა ვიქტორ დოლიძის „ლეილას“ პრემიერაში. მას ლექსი მიუძღვნა ცნობილმა პოეტმა ვ. გაფრინდაშვილმა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი სოპრანოები
ილია კაკაბაძე

**ილია (ილიკო) პავლეს ძე კაკაბაძე** (დ. 1869, კუხი, ქუთაისის მაზრა — გ. უცნობია) — ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ეროვნული საბჭოს წევრი. 

## ბიოგრაფია
განათლება მიიღო ქუთაისის კლასიკურ გიმნაზიაში, თუმცა უსახსრობის გამო სწავლის მიტოვება მოუხდა. ახალგაზრდობიდანვე თანამშრომლობდა ქართულ ჟურნალ-გაზეთებთან, მისი სტატიები ქვეყნდებოდა „კვალში“, „ცნობის ფურცელსა“ და „შრომაში“. სწავლის შეწყვეტის შემდეგ მუშაობდა ჭიათურის შავი ქვის მრეწველობაში. თავდაპირველად დაუახლოვდა „მესამე დასის“ ჯგუფებს, 1900 წლიდან კი მიემხრო გიორგი ზდანოვიჩის იდეებს. 1902 წელს ევროპის ეკონომიკის გასაცნობად წავიდა საზღვარგარეთ. ევროპიდან დაბრუნების შემდეგ მონაწილეობა მიიღო მრეწველთა საბჭოს დაარსებაში ზდანოვიჩთან ერთად. 1904 წლიდან იყო სოციალისტ-ფედერალისტთა სარევოლუციო პარტიის წევრი, შემდგომში მიემხრო სოციალისტ-რევოლუციონერებს. 1905 წლის რევოლუციის დროს იყო ჭიათურა-ყვირილას პარტიული ორგანიზაციის ხელმძღვანელი და პარტიული წითელი რაზმის მეთაური. 1907 დაიჭირეს ჟანდარმებმა, თუმცა მალევე გაათავისუფლეს. 1907-1908 წლებში იმყოფებოდა მიმალვაში.

1917 წლის რევოლუციის შემდეგ ეწეოდა პარტიულ მუშაობას. 1918 წელს აირჩიეს ქუთაისის ქალაქის ხმოსნად. 1918 წელს საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა სიით გახდა საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრი. იყო ეროვნული საბჭოს საფინანსო კომისიის წევრი. 1919 წლის თებერვლის დამფუძნებელი კრების არჩევნებში კენჭს იყრიდა საქართველოს სოციალისტ-რევოლუციონერთა სიით. საკანდიდატო სიაში 24-ე ნომერი იყო. საბჭოთა ოკუპაციის შემდგომ ცნობები არ მოიპოვება.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1869
კატეგორია:ქართველი სოციალისტ-რევოლუციონერები
კატეგორია:საქართველოს ეროვნული საბჭოს წევრები
ილია
თეოდორ სპადე

**თეოდორ სპადე** (; დ. 7 მარტი, 1891, ვინდავა — გ. 25 ივლისი, 1970, თემირტაუ) — ლატვიელი საზღვაო მეთაური. 1918 წელს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ძალების ოფიცერი.

## ბიოგრაფია
დაამთავრა რიგის პოლიტექნიკუმი, სანქტ-პეტერბურგის კადეტთა კორპუსი და საფრანგეთის საზღვაო აკადემია. პირველი მსოფლიო ომის პერიოდში საზღვაო ოფიცრის რანგში მსახურობდა შავ ზღვაში დისლოცირებულ სამხედრო-საზღვაო ფლოტში, რომელიც ექვემდებარებოდა ჯერ რუსეთის იმპერიის, შემდეგ ამიერკავკასიის, ბოლოს კი საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის მთავრობას. ბათუმის მართლმადიდებელ ეკლესიაში ჯვარი დაიწერა ნადეჟდა შველიძეზე (1917). მეთაურობდა ნაღმზიდს, აგრეთვე ჩქარმავალ კატერთა რაზმს. ქართველ მეზღვაურთა ნაწილთან ერთად ტყვედ ჩაუვარდა საქართველოში შემოჭრილ ოსმალეთის იმპერიის არმიას, რომელმაც საქართველოს სამხრეთ-დასავლეთი ტერიტორია მიიტაცა (1918). ექვსი თვე გაატარა ტყვეობაში, საიდანაც თავისმა მეუღლემ გამოისყიდა. სამშობლოში დაბრუნების (1920) შემდეგ, მსახურობდა ლატვიის რესპუბლიკის სამხედრო-საზღვაო ძალებში, რომელსაც 1931-1940 წლებში ადმირლის რანგში ხელმძღვანელობდა. დაჯილდოებულია ლატვიის, საფრანგეთის, შვედეთის, პოლონეთის, ლიტვისა და ესტონეთის საპატიო სახელმწიფო ჯილდოებით. მისი მეუღლე ნ. შველიძე (გარდაცვლილი 1937) დიდ თანადგომას იჩენდა ლატვიაში მცხოვრებ ქართველთა საზოგადოების მიმართ. სსრკ-ის შეიარაღებული ძალების მიერ ლატვიის ოკუპაციის (1940) შემდეგ დააპატიმრეს. გათავისუფლების (1954) შემდეგ გადაასახლეს ყაზახეთის ქალაქ თემირტაუში, სადაც გარდაცვალებამდე ცხოვრობდა. მისი ნეშტი გადაასვენეს და დაკრძალეს რიგაში. 2014 წლის ნოემბერში, ლატვიის პრეზიდენტ ანდრის ბერზინშის ოფიციალური ვიზიტისას, ბათუმის სახელმწიფო საზღვაო აკადემიაში საზეიმოდ გაიხსნა მემორიალური დაფა, რომელსაც ქართულ და ლატვიურ ენებზე აწერია: 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ოფიცრები
კატეგორია:დაბადებული 7 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1891
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას IV ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
ანტონ ჭუმბურიძე

**ანტონ ჭუმბურიძე** — ქართველი საოპერო მომღერალი, ტენორი. საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი (1967).

## ბიოგრაფია
თეატრში მუშაობის დაწყებამდე ქართველ კომპოზიტორებს ოპერების შექმნის პროცესში ეხმარებოდა. 1919 წელს მუშაობა დაიწყო ოპერის თეატრში. იყო საოპერო სტუდიის სოლისტი. ასრულებდა ქართველი კომპოზიტორების რომანსებს, ნაწყვეტებს ქართული ოპერებიდან და ქართულ ხალხურ სიმღერებს. სხვადასხვა დროს ასრულებდა პარტიებს ქართველი კომპოზიტორების ნაწარმოებებიდან: თანდარუხი (ზაქარია ფალიაშვილი — „აბესალომ და ეთერი“); კოტე (ვიქტორ დოლიძე — „ქეთო და კოტე“); ლუა (რ. კილაძე — „ლადო კეცხოველი“, 1941); მოძახილი, ბაადური (ივანე გოკიელი „პატარა კახი“. პრემიერა 1943); კინწურა (აკაკი ანდრიაშვილი, „ლაშქარა“, პრემიერა 16 მარტი, 1949); მელიტონი (ანდრია ბალანჩივაძე — „მზია“) და სხვა. მის რეპერტუარში, ქართულთან ერთად, უცხოელი კლასიკოსების ნაწარმოებებიც შედიოდა: ალფრედი (ჯუზეპე ვერდი — „ტრავიატა“); ჰერცოგი (ჯუზეპე ვერდი „რიგოლეტო“); ფაუსტი (შ. ჰუნო — „ფაუსტი“); სინოდალი (ანტონ რუბინშტეინი — „დემონი“) და სხვა.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1967 — საქართველოს დამსახურებული არტისტი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:ქართველი საოპერო მომღერლები
კატეგორია:ქართველი ტენორები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
ანტონ
ჯაბადარის დრამატული სტუდია

**ჯაბადარის დრამატული სტუდია** — გიორგი ჯაბადარის მიერ დაარსებული სტუდია. 1918 წლის გაზაფხულზე გამოქვეყნდა წერილები „ქართული თეატრის აღორძინება“, რომელიც ქართული დრამატული სტუდიის მიერ სასცენო ხელოვნების სტუდიის დაარსებას იუწყებოდა. ქართულ დრამატულ წრეს საფრანგეთიდან ჩამოსული ანტუანის თეატრის რეჟისორი გიორგი ჯაბადარი ჩაუდგა სათავეში. 

სტუდია — თეატრი მდებარეობდა მაშინდელ ფრეილინის ქუჩაზე, სადაც, დამწყები მსახიობებთან ერთად, გამოცდილი, იმ დროს სახელმოხვეჭილი მსახიობები და რეჟისორებიც მოღვაწეობდნენ. სტუდიის ხელმძღვანელი   გიორგი ჯაბადარი ფრანგული კლასიკური სამსახიობო ტექნიკის მომხრე იყო, რაც ხმისა და სუნთქვის სწორ დაყენებას გულისხმობდა, თუმცა ბუნებრივ, ცხოვრებაში დაყენებულ კილოსაც ემხრობოდა. ჯაბადარის სტუდიის რეპერტუარი დეკადენტური პიესებისაგან შედგებოდა. 1919 სტუდიას ეწოდა „საქართველოს ცენტრალური კოოპერატივთა კავშირის ქართული დრამატული სტუდია“, რადგან კოოპერაციის დახმარებით ფინანსდებოდა. მალევე თეატრალურ სივრცეში წარმოიქმნა დავა. გიორგი ჯაბადარის  დრამატული სტუდია დარჩა უბინაოდ და უსახსროდ. რეპეტიციები — ფრეილინის ქუჩაზე, წარმოდგენები კი ქართული კლუბის სცენაზე იდგმებოდა. თვეში ერთხელ ან ორჯერ, რუსული თეატრის ე. წ. „ტარტოს“ არტისტული საზოგადოების შენობაში. დაიდგა  ეჟენ ბრიეს „სარწმუნოება“, ედმონ როსტანის „რომანტიკოსები“, ლ. ჯაკოს „ვითა ფოთლები“, გერჰარტ ჰაუპტმანის „ჰანელე“, შალვა შარაშიძის „ავგაროზი“, იოსებ გედევანიშვილის „სინათლე“.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საშემსრულებლო ხელოვნება საქართველოში
მიხეილ კავსაძე

**მიხეილ კავსაძე**  (დ.1880, ხოვლე, გორის მაზრა — გ. 10 მაისი, 1951, თბილისი) — ქართველი მომღერალი, სახალხო გუნდის ლოტბარი. 

## ბიოგრაფია
1888-1894  წლებში  სწავლობდა გორის სასულიერო სემინარიაში, 1895-1899 წლებში კი - თბილისის ქართულ გიმნაზიაში. მუსიკალური განათლება არ მიუღია. 1897 წელს ილია ჭავჭავაძის რჩევით, მომღერალთა გუნდი ჩამოაყალიბა. 1900-1903 წლებში კონცერტებს მართავდა თბილისის მუშათა უბნის თეატრებში. ასრულებდა რევოლუციურ სიმღერებს („მარსელიეზა“, „ჩვენ ვართ მჭედელნი“, „ძმებო, დროშა გაიშალა!“). საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდულ გამოცემებში მის შესახებ არაერთი წერილი და ფოტო გამოქვეყნდა. რეგულარულად მართავდა კონცერტებს. 1918 წლის 31 ივლისს კონცერტი გამართა დემოკრატიულ კლუბ მუშტაიდში. 1918 წლიდან ქართული სიმღერა-გალობის კურსები ჩამოაყალიბა. 1923-1926 წლებში ხელმძღვანელობდა ამიერკავკასიის კომუნისტური უნივერსიტეტის გუნდს. 1936 გორის მომღერალთა ეთნოგრაფიულ გუნდს, 1938 - კასპის, 1940 კი - თბილისის მომღერალთა გუნდებს. აგროვებდა ქართულ ხალხურ სიმღერებს, აქვეყნებდა წერილებს ქართული ხალხური მუსიკის შესახებ. 

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1880
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
მ
სატარიფო პალატა

**სატარიფო პალატა** — საქართველოს შრომის სამინისტროსთან არსებული ორგანო, რომლის ფუნქციებშიც შედიოდა: საკვები პროდუქტების ბაზრის მდგომარეობის შესახებ ინფორმაციის შეგროვება, მონაცემების მოპოვება ხელფასების შესახებ, დასკვნების დადება საარსებო ხარჯის მომატებასთან დაკავშირებით, მუშების მოთხოვნების შესახებ აზრის დაფიქსირება, კოლექტიური კონტრაქტების შესწავლა და რატიფიცირება, საარსებო საშუალო მინიმუმის დადგენა რესპუბლიკის მასშტაბით, სახელფასო თანხის დადგენა პროფესიების, ინდუსტრიების, რეგიონების მიხედვით, სხვადასხვა ინდუსტრიულ სფეროში სამუშაოს პროდუქტიულობის „სტანდარტის“ დადგენა, გამომუშავებითი ხელფასების ნორმების დადგენა, სავალდებულო არბიტრაჟის განხორციელება ხელფასების სფეროში, განაკვეთური ხელფასის პერიოდული და საგანგებო შემოწმებისთვის თარიღების დანიშვნა, სპეკულაციისა და საარსებო ხარჯის მატების დასამარცხებლად ზომების მიღება, რესპუბლიკის პროდუქტიულობის განვითარებისა და ხელფასის რეგულარიზაციის საკითხის შესწავლა, შრომის სამინისტროსთვის განსახილველად კანონებისა და ბრძანებულებების პროექტების გადაცემა.

სატარიფო პალატა 1919 წლის აპრილში გამართულ პროფკავშირების პირველი ყრილობის შემდეგ შეიქმნა. ამ ინიციატივას შრომის მინისტრის მოადგილე და შემდგომი შრომისა და მომარგების მინისტრი გიორგი ერაძე ედგა სათავეში. სატარიფო პალატის თავმჯდომარე ილია გოლდმანი იყო. პალატა შედგებოდა შრომის სამინისტროს, მუშებისა და დამქირავებლების წარმომადგენლებისგან 1/3 პრინციპის დაცვით. პალატამ თავისი არსებობის თითქმის ორწლიანი პერიოდის განმავლობაში არაერთი შრომითი დავა განიხილა და გამოიტანა თავისი ვერდიქტი. პალატის ნაყოფიერი მუშაობის შედეგად 1919-1920 წლებში არაერთი გაფიცვა იქნა თავიდან აცილებული. ფინანსური არასტაბილურობის, ფასების მუდმივი ზრდის, შეუჩერებელი ინფლაციის პირობებში, პალატის მიერ დამტკიცებული სახელფასო განაკვეთები, სურსათისა და სხვა საქონლის ფასების რეგულირება მუშათათვის უმნიშვნელოვანეს პროცესს წარმოადგენდა მუშების ისედაც მძიმე მდგომარეობის გაუარესებისგან დაცვის კუთხით. პალატამ რამდენჯერმე სახელფასო განაკვეთების 40-60-100 %-იანი ზრდის გადაწყვეტილება მიიღო, სურსათზე ფასების ზრდის გამო. პალატა დროგამოშვებით მუშათა პროფკავშირების მიერ უსაფუძვლოდ წამოწყებულ ინიციატივებს ხელფასის გაზრდის შესახებ არ აკმაყოფილებდა, მაგალითად, 1919 წლის თბილისის სააფთიაქო მუშათა პროფკავშირების მოთხოვნა ხელფასების მომატებაზე არ გაითვალისწინა. 1920  წელს საქართველოში ვიზიტად მყოფი კარლ კაუცკი აქტიურად აკვირდებოდა სატარიფო პალატის მუშაობას, რომელსაც მსოფლიოში მაგალითი არ მოეპოვებოდა. შემდგომში საქართველოს შესახებ გამოცემულ წიგნში კაუცკიმ დაწერა: 

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
ბორის ზალიპსკი

**ბორის ზალიპსკი** () — საქართველოში მოღვაწე რუსი საოპერო მომღერალი. ლირიკურლი ტენორი. 

## ბიოგრაფია
პროფესიული განათლება არ მიუღია. 1903-1904 წლებში სარატოვის, 1905, 1909 და 1913 წლებში პეტერბურგის, 1914 წელს ყაზანის საოპერო თეატრებში მოღვაწეობდა. 1913 წლიდან თბილისის ოპერის თეატრის წამყვანი სოლისტი იყო. მეტსახელად „ტკბილხმოვან ორფეოსს“ უწოდებდნენ. 1915 ქ. პერმში იმღერა. იასონის როლს ასრულებდა რ. გოგნიაშვილის „ქრისტინეში“. ზ. ფალიაშვილის „აბესალომ და ეთერის“ პრემიერისას აბესალომის პარტიის პირველი შემსრულებელი იყო. 1921-1929 წლებში კვლავაც თბილისის ოპერის თეატრის სოლისტია. მას შემოქმედებით პარტნიორობას უწევდნენ: ო. ბახუტაშვილი-შულგინა; ს. ინაშვილი; გ. ქურხული; ა. ჭუმბურიძე; ფ. შალიაპინი და სხვ. 

ქართულ რეპერტუართან ერთად, უცხოელი კომპოზიტორების ნაწარმოებებსაც ასრულებდა: ფაუსტს (შ. გუნოს „ფაუსტიდან“); ვერთერს (ჟ. მასნეს „ვერთერიდნ“); ჰერცოგს (ჯ. ვერდის „რიგოლეტოდან“); ალფრედს (ჯ. ვერდის „ტრავიატადან“); ნადირის (ჟ. ბიზეს „მარგალიტის მაძიებლებიდან“); ალმავივას (ჯ. როსინის „სევილიელი დალაქიდან“); კავარადოსის (ჯ. პუჩინის „ტოსკადან“); ლენსკის, ტრიკეს, გერმანის, მასწავლებლის, ანდეის (პ. ჩაიკოვსკის „ევგენი ონეგინიდან“, „პიკის ქალიდან“, „ჩერევიკიდან“, „მაზეპადან“); შუისკის (მ. მუსორგსკის „ბორის გოდუნოვიდან“); ბომელიის (ნ. რიმსკი-კორსაკოვის „მეფის საცოლედან“); დუბროვსკის (ნაპრავნიკის „დუბროვსკიდან“) და სხვ.

## ლიტერატურა 
* ქუთათელაძე რ., ჯაფარიძე მ., ქართული მუსიკის ენციკლოპედიური ლექსიკონი, კულტურის სამინისტრო, თბ., 2015

## რესურსები ინტერნეტში
*Залипский Борис Израилевич (Иосифович)

კატეგორია:რუსი საოპერო მომღერლები
ვანო კაკაბაძე

**ვანო (ივანე) კაკაბაძე** (დ. უცნობია — გ. 27 თებერვალი, 1919) —  ქართველი  მსახიობი. 

## ბიოგრაფია
1890-იანი წლებიდან გამოვიდა სცენაზე. მას შემდეგ, სიცოცხლის ბოლომდე თელავის სცენაზე თამაშობდა. ასრულებდა მთავარ როლებს. ეხმარებოდა თბილისიდან თელავში ჩასულ ქართული დრამატული დასის მსახიობებს. ძირითადად, საქველმოქმედო მიზნით მსახურებდა. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდულ გამოცემებში იბეჭდებოდა მისი ფოტოები. 1918 წლის 8 ივლისს საიუბილეო წარმოდგენა გაუმართეს. თელავის სცენაზე დაიდგა „და-ძმა“ - მსახიობების ქ-ნ ბეჟანიშვილის, დ. აწყურელის, პ. კორიშვილის, ბ. ახოსპირელის და რუისპირელის მონაწილეობით. გაიოზის როლს ვანო კაკაბაძე ასრულებდა.

## ლიტერატურა
*ჟურნალი „თეატრი და ცხოვრება“, 1918, №11, 1919, №3
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:გარდაცვლილი 27 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1919
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
ვანო
ალბერტ ინგელსი

**ალბერტ ინგელსი** (; დ. 9 მაისი, 1872, ლილი — გ. 11 ივლისი, 1941, ნიცა) — ფრანგი სოციალისტი. საფრანგეთის მესამე რესპუბლიკის პარლამენტის წევრი. მეორე  სოციალისტური ინტერნაციონალის წევრი. ახალგაზრდობიდანვე ჩართული იყო პოლიტიკურ საქმიანობაში, 1887 შეუერთდა საფრანგეთის სოციალისტურ პარტიას. 

## ბიოგრაფია
ქვეყნის ჩრდილოეთ ნაწილში საქსოვი წარმოების მუშათა წრეებში და ახალგაზრდებში ეწეოდა აგიტაციას, გარკვეული პერიოდის განმავლობაში მუშაობდა საქსოვ წარმოებაში. იყო საფრანგეთის საქსოვი წარმოების მუშათა გაერთიანების მდივანი. ხელმძღვანელობდა სოციალისტური გაზეთს „cri du Nord“-ს. 1914 წელს სოციალისტური პარტიის სიით აირჩიეს პარლამენტის წევრად. მუშაობდა ბინათმესაკუთრეობის საკითხზე და მსოფლიო ომის შედეგად მიყენებული ზარალის აღმოფხვრის გეგმებზე. პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ აქტიურ მონაწილეობას იღებდა მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის საქმიანობაში. 1919 წელს კვლავ აირჩიეს პარლამენტის წევრად. 1920 წლის სექტემბერში როგორც მეორე სოციალისტური ინტერნაციონალის დელეგაცის წევრი, იმყოფებოდა საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში. სიტყვით გამოვიდა თბილისის, თელავისა და ტყიბულის საზეიმო მიტინგებზე. საბჭოთა რუსეთის მიერ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ოკუპაციის შემდეგ აკრიტიკებდა საბჭოთა საოკუპაციო რეჟიმს. XX საუკუნის 20-30-იან წლებში აგრძელებდა აქტიურ პოლიტიკურ საქმიანობას, 1919-1924 და 1932-1936 წლებში იყო საფრანგეთის პარლამენტის წევრი სოციალისტური პარტიიდან, 1930-1935 წლებში — ქალაქ ტურკუენის მერი.

## ლიტერატურა 
* ნ. კირთაძე, ევროპა და დამოუკიდებელი საქართველო (1919-1921 წლები). თბ., 1997; 
* გაზ. საქართველოს რესპუბლიკა“, 1920, №209, №210, №221; 
* გაზ. „ერთობა“, 1920, №212. 

 
კატეგორია:დაბადებული 9 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1872
კატეგორია:გარდაცვლილი 11 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1941
კატეგორია:ფრანგი სოციალისტები
ვასილ ლიონიძე

**ვასილ დიმიტრის ძე ლიონიძე** (დ.  17 აგვისტო, 1864, სოფ. სასირეთი, ახლანდ. ქარელის მუნიციპალიტეტი, — გ. 1929, დაკრძალულია კუკიის სასაფლაოზე) — ქართველი სამხედრო მოღვაწე, გენერალ-მაიორი (1917).

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის იუნკერთა ქვეითი სასწავლებელი (1885). მიიღო პოდპორუჩიკის (1885), პორუჩიკის (1889), შტაბს-კაპიტნის (1895), კაპიტნის (1898, პოდპოლკოვნიკის (1905), პოლკოვნიკის (1911) წოდებები. 1885-1914 წლებში მსახურობდა ვლადიკავკაზის 125-ე ქვეით პოლკში, შორაპნის მაზრის უფროსად, შემდეგ მე-14 ქართველ გრენადერთა პოლკში. I მსოფლიო ომის წლებში იყო ქვეითთა 118-ე სათადარიგო ბატალიონის უფროსი (1914-1916), 1916-1917 წლებში  ირიცხებოდა კავკასიის სამხედრო ოლქის შტაბის რეზერვში. 1917-1918 წლებში იყო ქვეითთა 222-ე პოლკის უფროსი. გენერალ-მაიორი (1917). 1918 წლიდან ქართულ ჯარშია. იყო სამხედრო-სააღრიცხვო განყოფილების უფროსი. 1921 წელს ემიგრაციაში არ წავიდა. ცხოვრობდა თბილისში. დაჯილდოებული იყო წმინდა ანას მე-3 ხარისხის, წმინდა ვლადიმირის მე-4 ხარისხის, წმინდა სტანისლავის მე-2 ხარისხის ორდენებით.

## ლიტერატურა
*

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 17 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1864
კატეგორია:გარდაცვლილი 1929
კატეგორია:ქართველი გენერლები
ვ
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საბაჟო სამსახური

**საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკაში საბაჟო დაწესებულება** — ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტროს ერთ-ერთი უწყება, რომელიც ახორციელებდა ქვეყანაში შემოსული მგზავრებისა და საქონლის აღრიცხვას და კონტროლს, ასევე ფისკალურ ფუნქციას. დაარსდა 1918 წლის 30 აგვისტოს კანონით.

არსებობდა მთავარი საბაჟო, პირველი, მეორე და მესამე ხარისხის საბაჟოები. ცენტრალური მართვა-გამგეობის უფლებით აღჭურვილი იყო მთავარი საბაჟო თბილისში (დასაქმებული იყო 48 თანამშრომელი). პირველი ხარისხის საბაჟო მდებარეობდა ფოთში (მუშაობდა 44 ადამიანი). მეორე ხარისხის საბაჟოები იყო ნატანების (20 თანამშრომელი) და სოხუმის (14 თანამშრომელი), მესამე ხარისხისა კი გუდაუთაში, ოჩამჩირეში, ათონში, ყულევში, ანაკლიაში, ოზურგეთში, ბაკურიანში, აწყურში, აბასთუმანში, დარიალში, ლაგოდეხში, ვორონცოვკაში, ფოილოში, ნადრევანში (ყველა ამ საბაჟოში შტატით გათვალისწინებული იყო 4-4 თანამშრომელი: გამგე, თანაშემწე და 2 დარაჯი). სულ საქართველოს რესპუბლიკის საბაჟო დაწესებულებებში დასაქმებული იყო 183 ადამიანი.

საქართველოს დამოუკიდებლობის შემდეგ ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის სამინისტრომ გადმოიბარა საქართველოში არსებული ყოფილი რუსეთის იმპერიის საბაჟო გამშვები პუნქტები, სულ 14 დაწესებულება, მათ შორის სამხრეთ საქართველოში ორჯოხის, ოლთისისა და ლიმანის, ხოლო შავი ზღვაის პირას ადლერის, სოჭის და ტუაფსეს საბაჟოები. პოლიტიკური ვითარების ცვლილებასთან ერთად ნაწილი საბაჟოებისა გაუქმდა.

საქართველოში შემოდიოდა საქონელი რუსეთიდან, თურქეთიდან (ოსმალეთიდან), აზერბაიჯანიდან, სომხეთიდან, უკრაინიდან. აქტიური სავაჭრო საქმიანობა წარმოებდა ყირიმის, ქერჩისა და დონის ოლქებთან. 1918 წლის მაისის — 1919 წლის მაისის მონაცემებით, ქვეყნის ბიუჯეტში ბაჟის და სხვა საბაჟო გადასახადების სახით შემოვიდა 12 904 176 მანეთი. ამავე პერიოდში საქართველოდან გაიტანეს 158 439 931 მანეთის საქონელი. ძირითადად, საქონლის შემოტანა და გატანა ხდებოდა რკინიგზით და გემით, ასევე ავტომობილებით.

სავაჭრო საქმიანობას ეწეოდა ათეულობით დიდი თუ პატარა ფირმა და კერძო მოვაჭრე. ხშირი იყო კონტრაბანდული საქონლის შემოტანისა და მებაჟეების მოსყიდვის მცდელობა. იმისათვის რომ თავიდან აეცილებინათ მებაჟეთა მხრიდან კანონდარღვევა და კორუფცია, მთავარი საბაჟო მიმართავდა მებაჟეთა ხშირ როტაციას, ასევე, კონტრაბანდის აღმოჩენის მიზნით, შექმნილი იყო სპეციალური აგენტურული ქსელი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
ნატალია ჯავახიშვილი

**ნატალია ჯავახიშვილი** (დ. 13 სექტემბერი,  1882, თბილისი — გ. 7 სექტემბერი, 1950, იქვე) — ქართველი მსახიობი. საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1941).

## ბიოგრაფია
1900 წელს დაამთავრა თბილისის ეპარქიული სასწავლებელი. 1901 წელს პირველად გამოვიდა სცენაზე ავჭალის სცენისმოყვარეთა დასში, მარიამ დემურიას დახმარებით, სადაც შეასრულა მაშიკოს როლი აქვსენტი ცაგარლის „ციმბირელში“.

1902 თბილისის ქართულ თეატრში მიიწვიეს. 1902–1903 და 1905–1919 წლებში თბილისის დასში მსახურობდა, ხოლო 1903–1904 წლებში — ქუთაისში. იყო ქართველი მსახიობის, რეჟისორისა და დრამატურგის ვალერიან შალიკაშვილის მეუღლე.

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის პერიოდში (1919–1921) სოხუმის თეატრში გამოდიოდა, სადაც შექმნა არაერთი დასამახსოვრებელი სახე. იმ პერიოდის პრესა ბეჭდავდა მის ფოტოებს. 1921 წლიდან სიცოცხლის ბოლომდე თბილისში, შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო აკადემიურ თეატრში მოღვაწეობდა.  შექმნა მრავალი სახასიათო სცენური სახე. როლები: მაიკო (ალექსანდრე სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), არინა გალჩიხა (ალექსანდრე ოსტროვსკის „უდანაშაულო დამნაშავენი“), ჟოზეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი“), კაროჟნა (დავით კლდიაშვილის „დარისპანის გასაჭირი“), ხანუმა, ქაბატო (აქვსენტი ცაგარელის „ხანუმა“), ბეფინა (სერგო კლდიაშვილის „გრაფის ქვრივი“), მატრონა (ლევ ტოლსტოის „მეუფება წყვდიადისა“), ჰერტრუდა (უილიამ შექსპირის „ჰამლეტი“) და სხვა.

1934 წელს საქართველოს დამსახურებული არტისტის, 1946 კი — საქართველოს სახალხო არტისტის წოდება მიენიჭა. მისი არქივი საქართველოს თეატრის, მუსიკის, კინოსა და ქორეოგრაფიის სახელმწიფო მუზეუმში ინახება.

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები
*1934: საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
*1941: საქართველოს სახალხო არტისტი
*საპატიო ნიშნის ორდენი

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 13 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1882
კატეგორია:გარდაცვლილი 7 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
ნ
დიმიტრი კალანდარიშვილი

**დიმიტრი ილარიონის ძე კალანდარიშვილი** (დ. 1884, მაკვანეთი — გ. 1946, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი.

## ბიოგრაფია 
დიმიტრი კალანდარიშვილი დაიბადა 1884 წელს ქუთაისის გუბერნიის, ოზურგეთის მაზრის სოფელ მაკვანეთში სასულიერო პირის ოჯახში. უმაღლესი განათლება სანქტ-პეტერბურგის უნივერსიტეტში მიიღო, სადაც იურიდიული ფაკულტეტი დაამთავრა.

1911-1918 წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილი გახლდათ ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი და აქტიურად იყო ჩაბმული საზოგადოების მუშაობაში.

1917-1919 წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილს ეკავა ქალაქ ქუთაისის მოურავის თანამდებობა, ხოლო 1919 წლის 7 ოქტომბერს საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის დამფუძნებელმა კრებამ იგი სენატის წევრად აირჩია და მუშაობდა სენატის სამოქალაქო-საკასაციო დეპარტამენტში.

1930-იან წლებში დიმიტრი კალანდარიშვილი საქართველოს საბჭოთა რესპუბლიკის კურორტების სამმართველოს იურისკონსულის მოვალეობას ასრულებდა. ცხოვრობდა თბილისში ძმები ზუბალაშვილების ქუჩის (ყოფილი „სასამართლოს“ და ყოფილი „ძველი არსენალის“ ქუჩა) N45-ში. 

დიმიტრის ჰყავდა მეუღლე ელენე ლეიკფელდ-კალანდარიშვილი, რომელიც გახლდათ პეტერბურგის ქალთა უმაღლესი პოლიტექნიკური კურსების მსმენელი და დამთავრებული ჰქონდა თბილისის ინდუსტრიალური ინსტიტუტი არქიტექტურის სპეციალობით. დიმიტრის და ელენეს ჰყავდათ ორი ვაჟი: ვადიმე და ოთარ (ტონი) კალანდარიშვილები. ვადიმე იყო ცნობილი სამთო ინჟინერი და ტყვარჩელის მაღაროების მთავარი მარკშეიდერი,  ხოლო უმცროსი ძმა ოთარი -  არქიტექტორი.

დიმიტრი კალანდარიშვილი გარდაიცვალა 1946  წელს თბილისში და დაკრძალულია კუკიის ძველ სასაფლაოზე.

## ლიტერატურა
*ბ. ქანთარია, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სათავეებთან (1919-1921), თბ., 2004.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1884
კატეგორია:გარდაცვლილი 1946
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:კალანდარიშვილები
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
ედუარდ ბერგი

**ედუარდ ბერგი** — გერმანული წარმომავლობის ბანკირი, რუსეთის იმპერიის სახელმწიფო მოხელე კავკასიაში, საიმპერიო ბანკის თბილისის ფილიალის უკანასკნელი გამგე. 

ცნობილი იყო თავისი გავლენით კავკასიელ ბანკირთა წრეში. მნიშვნელოვანი თანადგომა გაუწია ჯერ ამიერკავკასიის კომისარიატს, ხოლო შემდეგ საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელისუფლებას საკუთარი ფულის ნიშნების შემოღების პროცესში. მის ამ დამსახურებას აღნიშნავდა საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ფინანსთა და ვაჭრობა-მრეწველობის მინისტრი კონსტანტინე კანდელაკი, რომელიც წერდა:  საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახელმწიფო ბანკის გამგეობის თავმჯდომარე იასონ ლორთქიფანიძე თავის დღიურში არაერთხელ იხსენიებს ედუარდ ბერგს, რომელმაც რუსეთის ყოფილი საიმპერიო ბანკის თბილისის კანტორაში დაცული საფასეები საქართველოს ხელისუფლებას გადასცა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გერმანელი ბანკირები
საქართველო-სომხეთის ხელშეკრულება

**საქართველო-სომხეთის ხელშეკრულება** —  1919 წლის 3 ნოემბერს საქართველოსა და სომხეთს შორის თბილისში ორი ხელშეკრულება დაიდო. პირველი დოკუმენტი მხარეებს ყველა სადავო საკითხის ურთიერთშეთანხმებით ან არბიტრაჟის მეშვეობით გადაწყვეტას ავალდებულებდა, მეორე მეზობელ რესპუბლიკებს შორის სამი წლის ვადით თავისუფალ ტრანზიტს ითვალისწინებდა. 

ორივე ხელშეკრულების რატიფიკაცია მოხდა როგორც საქართველოს დამფუძნებელ კრებაში, ისე სომხეთის პარლამენტში. გონივრული კომპრომისების გზით, შესაძლებელი იყო მოეგვარებინათ საზღვრებისა და ტერიტორიული გამიჯვნის პრობლემებიც, მაგრამ სომხეთის ხელისუფლება დათმობაზე არ მიდიოდა. სომხეთის რესპუბლიკის მესვეურებს მოკავშირე სახელმწიფოების გადაჭარბებული იმედი ჰქონდათ. ისინი აშშ-ის პრეზიდენტ უილსონისგანაც დიდ მხარდაჭერას მოელოდნენ (იმ დროს აქტიურად განიხილებოდა სომხეთზე აშშ-ის მანდატის დაწესების საკითხი), რის გამოც სომხეთის რესპუბლიკის ხელისუფლება მეზობლებს ანგარიშს აღარ უწევდა. 

სომეხი პოლიტიკოსები პარიზის, ლონდონისა თუ სან-რემოს საერთაშორისო კონფერენციებზე თამამი მოთხოვნებით გამოდიოდნენ. საქართველოსთან მიმართებაში სომხეთი არ კმაყოფილდებოდა მისთვის აღთქმული გარანტიით - დათმობოდა გასასვლელი შავ ზღვაზე. იგი ხან სომხეთ-საქართველოს საზღვრის მდინარე ჭოროხზე გავლების წინადადებას აყენებდა და ხანაც ბათუმის ნავსადგურის ნაწილს, სომხეთის ბათუმთან დამაკავშირებელი მომავალი სარკინიგზო ზოლის ექსტერიტორიულობასა და მის სრულ საკუთრებაში აღიარებას მოითხოვდა.  სომხური მხარის ეს წინადადება ქართველი პოლიტიკოსებისთვის მიუღებელი იყო და შეთანხმებაც ვერ მოხერხდა. საქართველოს დემოკრატიულ რესპუბლიკასთან სომხეთის ტერიტორიული პრეტენზიების საერთაშორისო დონეზე გადაწყვეტის იმედი ამაო გამოდგა. სომხეთი მეზობელი ქვეყნებისაგან განმარტოვებული დარჩა. მეტიც, საქართველოს შემდეგ მას სამხედრო კონფლიქტი აზერბაიჯანთანაც მოუხდა (1920 წლის გაზაფხული). თვითიზოლაციის დამღუპველი შედეგი არარატის რესპუბლიკამ მალევე იწვნია, როცა 1920 წლის ნოემბერში მუსტაფა-ქემალის არმია ყარსსა და ალექსანდროპოლში შეიჭრა, სომხეთს, ფაქტობრივად, არავინ გამოესარჩლა. განწირული მეზობლის დასაცავად ხელი არც საქართველოსა და აზერბაიჯანის ხელისუფალთ გამოუღიათ. სომხეთს „შემწედ“ მხოლოდ ბოლშევიკური რუსეთი მოევლინა. რუსეთის ხელისუფლებამ ოსმალთა აგრესია კი შეაჩერა, მაგრამ სომხეთის სახელმწიფოებრივ დამოუკიდებლობას ბოლო მოუღო და ეს ქვეყანა კრემლის მარიონეტ საბჭოთა სოციალისტურ რესპუბლიკად გადააქცია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ხელშეკრულებები
კატეგორია:სომხეთის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
კატეგორია:XX საუკუნის საერთაშორისო ხელშეკრულებები
ივანე ჯაფარიძე

**ივანე (ვანო) მიხეილის ძე ჯაფარიძე** (? — გ. 17 დეკემბერი, 1930, თბილისი) — ქართველი იურისტი, საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი (1919-1921). 

ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების ნამდვილი წევრი. 1919 წლის 7 ოქტომბერს დამფუძნებელმა კრებამ საქართველოს სენატის თავმჯდომარის მოადგილედ აირჩია. 1921 წლის 25 იანვარს დამფუძნებელმა კრებამ დააკამაყოფილა ივანე ჯაფარიძის განცხადება თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ. შემდეგ მუშაობდა ადვოკატად. გასაბჭოების შემდეგ იყო დამცველთა კოლეგიის წევრი, საქართველოს სახელმწიფო დაზღვევის სამმართველოს იურის-კონსულტი.   

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრები
ივანე
კატეგორია:ქართველთა შორის წერა-კითხვის გამავრცელებელი საზოგადოების წევრები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1930
საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო ავიაცია

**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სამხედრო ავიაცია** — საქართველოს პირველი რესპუბლიკის შეიარაღებულ ძალებს კავკასიის ფრონტის საავიაციო ტექნიკიდან მემკვიდრეობით რამდენიმე ათეული ფრანგული, ბრიტანული და რუსული წარმოების საფრენი აპარატი დარჩა. 

თვითმფრინავები ძირითადად მოძველებული „ფარმან-7“ „ფარმან-16“, „მორანპა-რასოლის“, „ვუაზენის“, „ლებედ-12“, ერთძრავიანი და ორძრავიანი „კოდრონის“ და „ნიუპო-რ-21“-ის ტიპის იყო. მათი ნაწილი ან პირველ მსოფლიო ომამდე აიგო, ან კიდევ მსოფლიო ომის პირველ წლებში. აღნიშნულ თვითმფრინავებზე დამონტაჟებული იყო მოძველებული „გნომ“-ის, „რონ“-ის და „სალსონის“ ტიპის ძრავები, რომელთა საფრენოსნო რესურსი არათუ ამოწურული იყო, არამედ პრაქტიკაში მათი გამოყენება რამდენჯერმე აღემატებოდა ძრავების საათობრივად განსაზღვრულ შესაძლებლობას. ზოგ შემთხვევაში მფრინავთა გამოუცდელობის, ან სხვა მიზეზების გამო 1918 წელს ავარია განიცადა 18-მა აპარატმა, საიდანაც 4 მთლიანად გამოვიდა მწყობრიდან; 1919 წელს მოხდა 32 ავარია და 6 აეროპლანი ვეღარ აღადგინეს, 1920 წლის იანვრიდან სექტემბრამდე კი 29 საავიაციო შემთხვევის შემდეგ 7 საფრენი აპარატის აღდგენა ვერ მოხერხდა. 

საავიაციო შემთხვევებს ემსხვერპლნენ მფრინავები: საავიაციო ასეულის მეთაურის მოვალეობის დროებითი შემსრულებელი მაიორი ნიკოლოზ მაყაშვილი, ლეიტენანტი პროკლე კილტავა, პოდპორუჩიკი გრიგოლ მალაშხია. 1920 წლის დასაწყისში, მას შემდეგ, რაც ბოლშევიკებმა დაიკავეს ჩრდილოეთ კავკასია, მოხალისეთა არმიის მეექვსე ავიარაზმის თეთრგვარდიელმა მფრინავებმა მარტის თვეში თავს თბილისში გადმოფრენით უშველეს. „სოფ-ვიჩ-ქემალის” F.1 მოდელის 4 აეროპლანი ქართული არმიის საავიაციო პარკს შეუერთდა 1920 წლის ივლისში საქართველომ იტალიაში, „ანსალდოს“ ქარხანაში შეიძინა 10 ერთეული SVA-10 ტიპის თანამედროვე აეროპლანი. 

საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის საავიაციო შენაერთს 1918-1921 წლებში მეთაურობდა პოლკოვნიკი მიხეილ მაჭავარიანი. საქართველოს შეიარაღებული ძალები აეროპლანებს მის მიერ წარმოებულ თითქმის ყველა კონფლიქტში იყენებდა. ქართული აეროპლანები ზვერავდნენ და ბომბავდნენ მოწინააღმდეგის პოზიციებს, თუმცა ავიაციის სრულფასოვნად გამოყენება მაინც ვერ ხერხდებოდა საწვავ-საპოხი მასალების ნაკლებობის და საფრენი აპარატების დიდი ნაწილის სიძველის გამო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
საქართველოს სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბი

**საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სახალხო გვარდიის მთავარი შტაბი** — 1918 წლის 2 ივლისს საქართველოს ეროვნული საბჭოს მიერ მიღებული კანონის თანახმად, გვარდიის უმაღლესი მმართველი ორგანო იყო მთავარი შტაბი, რომელსაც მთავრობის თავმჯდომარე შტაბის მიერ წარმოდგენილი კანდიდატებისაგან ირჩევდა. მთავარი შტაბი რეგიონებში რეგიონალური შტაბების მეშვეობით ფუნქციონირებდა. სახალხო გვარდიის გაწვევა შეეძლო მთავრობის თავმჯდომარეს. თუ მისთვის შეუძლებელი იყო ამ უფლებით სარგებლობა, გვარდიის გაწვევის უფლება ჰქონდა ეროვნული საბჭოს თავმჯდომარეს. 1919 წლის 19 დეკემბერს მიღებული ახალი კანონის თანახმად, კიდევ უფრო დაკონკრეტდა გვარდიის დეტალები. სახალხო გვარდიის მმართველ ორგანოდ დარჩა მთავარი შტაბი, რომელიც შედგებოდა 21 წევრისაგან, მათ ირჩევდა გვარდიის ყრილობა ერთი წლის ვადით და ამტკიცებდა მთავრობა: მთავარი შტაბი პირდაპირ ექვემდებარებოდა რესპუბლიკის მთავრობას, მთავრობის თავმჯდომარის საშუალებით; მთავრობის სხდომებზე გვარდიის წარმომადგენელს ჰქონდა სათათბირო ხმა. წინა კანონისაგან განსხვავებით, მთავარ შტაბს ემორჩილებოდა საოლქო შტაბები, ხოლო ამ უკანასკნელს სარაიონო შტაბები. სარაიონო შტაბებს ერთი წლის ვადით ირჩევდა ადგილობრივი რაიონის გვარდიელთა საზოგადო კრება, ხოლო საოლქო შტაბს ამავე ვადით მთელი ოლქის გვარდიელთა კრება, რასაც საბოლოოდ მთავარი შტაბი ამტკიცებდა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
გიორგი ხარაზიშვილი

**გიორგი ხარაზიშვილი** (დ. 1 ივნისი, 1875 — გ. უცნობია) — ქართველი იურისტი. საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის სენატის წევრი.

## ბიოგრაფია
უმაღლესი იურიდიული განათლება მოსკოვის უნივერსიტეტის იურიდიულ ფაკულტეტზე მიიღო. წლების განმავლობაში მუშაობდა ქუთაისის საოლქო სასამართლოს პროკურორად. 1919 წლის 13 დეკემბერს დამფუძნებელმა კრებამ აირჩია სისხლის სამართლის საკასაციო დეპარტამენტის სენატორად.

## ლიტერატურა
*ბ. ქანთარია, საქართველოს უზენაესი სასამართლოს სათავეებთან (1919-1921). თბ., 2004.
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 1 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1875
კატეგორია:ქართველი პროკურორები
გ
ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება

**ჭიათურის შავი ქვის მომპვებელი საზოგადოება** — ჭიათურაში მანგანუმის (შავი ქვის) მოპოვებას იწყებს 1879 წლიდან, რომლის ინიციატორიც ქართველი მწერალი აკაკი წერეთელი იყო.

## ისტორია
ჭიათურის საბადოს ტერიტორია თავდაპირველად 10 სოფელს მოიცავდა. უტრანსპორტობისა და უგზოობის გამო, მოპოვებული მადანი დანიშნულების ადგილამდე ხშირად ვერ აღწევდა. მიუხედავად ამისა, ქართველ მწერალთა ნაწილმა 1894 წელს გაიყვანა ჭიათურა-შორაპნის რკინიგზის ვიწრო ლიანდაგი.

პირველმა მსოფლიო ომმა, დარდანელის სრუტის ჩაკეტვის გამო, ძლიერ შეუშალა მწარმოებლებს ხელი მანგანუმის საზღვარგარეთ გატანაში. 1918 წლისათვის, მწარმოებლების უმეტესი ნაწილი ერთ სააქციო საზოგადოებაში გაერთიანდა. მათი კაპიტალი 30 მილიონ ოქროს მანეთს შეადგენდა და აერთიანებდა 165 საწარმოს. ჭიათურაში არსებული 22 ფირმიდან, 6 წარმოადგენდა ქართველთა საკუთრებას, მათ შორის იყო ჭიათურის შავი ქვის მომპოვებელი საზოგადოება. მრეწველთა საზოგადოების ჩამოყალიბების შემდეგ, ქართული მანგანუმი უმსხვილესი საწარმო გახდა. 

1919 წელს ჭიათურის მანგანუმის ექსპორტზე მონოპოლია გამოცხადდა. ექსპორტის უფლება მიენიჭა საზოგადოება „ჩემოს“. 1919 წელს გაიტანეს 2,6 მილიონნი ტონა მანგანუმი, ხოლო 1920 წელს — 12 მილიონი ტონა. შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოება აქტიურად ეწეოდა საქველმოქმედო სამიანობას, აფინანსებდა სტუდენტების საზღვარგარეთ სწავლას. 1918 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საბჭომ გადაწყვეტილება მიიღო და წიგნსაცავი და ლაბორატორია აჩუქა ახლად დაარსებულ თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტს.

გასაბჭოების შემდეგ, საბჭოთა ხელისუფლება აქტიურად ჩაერია ჭიათურის მანგანუმის მოპოვებაში. 1925 წელს, შავი ქვის მრეწველთა საზოგადოებამ და ორგანიზაცია „ჩემო“-მაც არსებობა შეწყვიტა. საბჭოთა ხელისუფლებამ, მანგანუმის მოპოვების უფლება 20 წლით გადასცა ამერიკულ კომპანია „ჰარიმანს“, თუმცა, ეს თანამშრომლობა მხოლოდ სამი წელი გაგრძელდა.

## ლიტერატურა
*ა. გავაშელი, ჭიათურის მარგანეცის მრეწველობის ისტორიიდან, თბ., 1967;
*ლ. ბიწაძე, ჟამი შენებად, ქუთ., 2005.

კატეგორია:საქართველოს კომპანიები
კატეგორია:ჭიათურა