open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
უნა-უნსო

მინი|180x180პქ|უნა-უნსოს დროშა
**უნა-უნსო** (; უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა) — ყველაზე ცნობილი ნაციონალურ-პოლიტიკური ორგანიზაცია უკრაინაში, 8 000 წევრით.

## ისტორია 
დაარსდა 1990 წლის 30 ივნისს, დისიდენტის იური შუხევიჩის მიერ „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ ( [УМА]) სახელით და წარმოადგენდა რამოდენმე ნაციონალისტური პარტიისა და საზოგადო ორგანიზაციების გაერთიანებას.

ასამბლეის მეთაური იყო ცნობილი უკრაინელი პოლიტიკოსი და მწერალი დმიტრო კორჩინსკი. 
მინი|უნა-უნსო-ს მებრძოლები საქართველოში
1991 წლის ზაფხულის ბოლოსთვის „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეის“ ხელმძღვანელობამ მიიღო გადაწყვეტილება მისი სრულფასოვან პარტიად გარდაქმნის თაობაზე. 1991 წლის 8 სექტემბერს „უკრაინის პარტიათაშორის ასამბლეას“ შეუცვალეს სახელწოდება და უწოდეს „უკრაინის ნაციონალური ასამბლეა“, რის შემდეგადაც თავი პარტიად გამოაცხადა.სსრკ-ს დროს უნა-ს ოფიციალურად რეგისტრაცია ვერ მოხდა.

მოსკოვის პუტჩის შემდეგ უნამ დაიწყო უკრაინული სამხედრო დაჯგუფებების ფორმირება. აღნიშნულმა ნახევრადსამხედრო ფორმირებებმა მიიღეს სახელწოდება „უკრაინული სახალხო თავდაცვა“ ( [УНСО]). 

უკრაინის ნაციონალურმა თავდაცვამ (*უნსო* - *უნა*-ს სამხედრო განშტოება) მონაწილეობა მიიღო დნესტრისპირეთის ომში, მოლდოვის წინააღმდეგ, ხოლო აფხაზეთის ომში, ქართველების დასახმარებლად მათ 300-მდე მოხალისე გამოგზავნეს. მათი დანაყოფის სახელი იყო — არგო. უკრაინელი სამხედროები აფხაზეთის თითქმის ყველა ცხელ წერტილში იბრძოდნენ. მათ შორის, იცავდნენ სოხუმის გარშემო სტრატეგიულად მნიშვნელოვან სიმაღლეებს, შემდეგ კი მშვიდობიანი მოსახლეობა გააცილეს ომს.

## სქოლიო 
კატეგორია:უკრაინის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:უკრაინის პოლიტიკა
კატეგორია:1990 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
ომი ხორვატიის დამოუკიდებლობისათვის

**ხორვატიის ომი დამოუკიდებლობისთვის** იყო შეიარაღებული კონფლიქტი ხორვატიის პოლიციასა და ხორვატიაში მცხოვრებ სერბებს შორის, რომლებიც ხორვატიის იუგოსლავიიდან გამოყოფის წინააღმდეგნი იყვნენ.

ეს ომი ხორვატებში ცნობილია როგორც **Domovinski rat** (*ბრძოლა სამშობლოსათვის*)

ხოლო სერბებში – **rat u Hrvatskoj** (ხორვატიის ომი)

## 1991:ომისთვის მზადება 
left|thumb|ბრძოლისას განადგურებული ტანკი
1990-იან წლებში ეროვნულმა სიძულვილმა, ხორვატებსა და სერბებს შორის, პიკს მიაღწია. სერბებმა ხორვატიის პოლიციის საგუშაგოებზე შეტევები დაიწყეს. მხოლოდ 1991 წლის აპრილში, 20 ხორვატი პოლიციელი დაიღუპა, სერბებთან შეტაკებაში. ხორვატიის სერბი უმცირესობები მოითხოვდნენ ხორვატიისაგან, კრაინის(სერბული დასახლება ხორვატიაში) ხორვატიისაგან გამოყოფას.

1991 წლის 25 ივნისს, ხორვატიამ დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. 1 თვის შემდეგ, სერბებმა, სარაკეტო დარტყმები მიიტანეს ხორვატულ ქალაქებზე, როგორებიცაა დუბროვნიკი, გოსპიჩი, შიბენიკი, სისაკი, ვუკოვარი და სხვ.

აგვისტოში, სერბებმა, ხორვატიის განაპირა ქალაქის, ვუკოვარის შტურმი წამოიწყეს. სერბებმა იგი 18 ნოემბერს აიღეს, რასაც უამრავი უდანაშაულო ხორვატის სიცოცხლე შეეწირა.

5 ოქტომბერს, ხორვატიის პრეზიდენტი, ფრანიო ტუჯმანი სიტყვით გამოვიდა, სადაც მან მთელს ხორვატიის მოსახლეობას მოუწოდა სამხედრო მობილიზაციისა და „სერბი იმპერიალისტებისაგან“ თავის დაცვისკენ.

19 დეკემბერს, კრაინას ავტონომიურმა რესპუბლიკამ თავი დამოუკიდებელ რესპუბლიკად გამოაცხადა.

## 1995:ომის დასრულება 
thumb|left|300px|ოპერაცია ფლეში
კრაინამ, საერთაშორისო წნეხის გამო, სერბეთის მხარდაჭერა დაკარგა. შედეგად, ხორვატიის ჯარებმა შედეგიანი შტურმი
(ოპერაცია ფლეში) მიიტანეს კრაინის დასავლეთ ნაწილზე (დას.სლავონია). 
thumb|right|300px|ოპერაცია შტორმი
4 აგვისტოს ხორვატიამ დაიწყო „ოპერაცია შტორმის“ განხორციელება. მხოლოდ 4 დღეში, კრაინა დატოვა 150 000 მეტმა სერბმა. ისინი მსხვერპლნი გახდნენ დაგეგმილი ეთნიკური წმენდისა, რომლის ხელმძღვანელი ანტე გოტოვინა შემდგომში ჰააგის ტრიბუნალზე გაასამართლეს.

ოპერაცია, 4 დღეში, 7 აგვისტოს, ხორვატიის დამაჯერებელი გამარჯვებით დამთავრდა
. ხორვატიის ჯარებმა სრული კონტროლი აღადგინეს კრაინაზე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Sense Tribunal coverage of ICTY and ICJ proceedings
* War Photo Limited – Images of the war
* More images of the war 

კატეგორია:XX საუკუნის ომები
კატეგორია:ბალკანეთის ომები
კატეგორია:1991 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:1992 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:1993 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:1994 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:1995 წლის კონფლიქტები
კატეგორია:1991 წელი ხორვატიაში
კატეგორია:1992 წელი ხორვატიაში
კატეგორია:1993 წელი ხორვატიაში
კატეგორია:1994 წელი ხორვატიაში
კატეგორია:1995 წელი ხორვატიაში
კატეგორია:ომები დამოუკიდებლობისათვის
ფრანიო ტუჯმანი

**ფრანიო ტუჯმანი** (; დ. 14 მაისი 1922, ველიკო-ტრგოვიშჩე — გ. 10 დეკემბერი 1999, ზაგრები) — ხორვატიის სახელმწიფო, პოლიტიკური და სამხედრო მოღვაწე, პუბლიცისტი. დამოუკიდებელი ხორვატიის პირველი პრეზიდენტი. მარშალი.

მისმა ეროვნულმა პარტიამ (ხორვატიის დემოკრატიული გაერთიანება) მოიგო პირველი არჩევნები ხორვატიაში, 1990 წელს. იგი პრეზიდენტად 2–ჯერ აირჩიეს. მან არჩევნების მეორე წელს, ხორვატიის დამოუკიდებლობა გამოაცხადა. ძალაუფლებას გარდაცვალებამდე, 1999 წლის 10 დეკემბრამდე ფლობდა.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ხორვატიის პრეზიდენტი

## რესურსები ინტერნეტში
* ბიოგრაფია
* ხორვატია ტუჯმანის შემდეგ
* ხორვატიის გამოყოფა

კატეგორია:ხორვატი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ხორვატიის პრეზიდენტები
კატეგორია:დაბადებული 14 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
გლიპტოთეკა

thumb|მიუნხენის გლიპტოთეკა XIX საუკუნის დასასრული
[thumb|კოპენჰაგენის [ახალი გლიპროეკა|ახალი გლიპტოთეკის შენობა]]
**გლიპტოთეკა** (Glyptothek) ჰქვია ანტიკური ქვის სკულპტურებისა და ნაკვეთი ქვების კოლექციას.
 
ცნება „გლიპტოთეკა“ პირველად გამოიყენა მეფე ლუდვიგ I ბავარიელის ბიბლოთეკარმა. სიტყვა ნაწარმოებია ბერძნული ზმნა „გლიპტეინ“-ისაგან, რაც ქვის კვეთას, ქანდაკებას ნიშნავს. ეს სიტყვა წარმოების მიხედვით ძველი ბერძნული სიტყვის პინაკოთეკის მგავსადაა წარმებული, სადაც  პინაქსი („Pinax“) დაფურ სურათს, ან ზოგადად სურათს ნიშნავს. „გლიპტონ“ (Glypton) ბერძნულად ქანდაკებას ნიშნავს . 

მსოფლიოში სკულპტურული ხელოვნების მხოლოდ სამი მუზეუმს აქვს ეს სახელი:

* გლიპტოთეკა მიუნხენში კენიგსპლატცთან 
* ნი კარლსბერგის გლიპტოთეკა (შვედურად Ny Carlsberg Glyptotek) კოპენჰაგენში. 
* ათენის გლიპტოთეკა, თანამედროვე ქანდაკების მუზეუმი. 

## იხილეთ აგრეთვე 
* ლაპიდარიუმი
* ბარბერინის ფავნი

კატეგორია:ხელოვნების მუზეუმი (ქანდაკება)
ღევონდ ალიშანი

**ღევონდ ალიშანი** (დ. 18 ივლისი  [ძვ. სტ. 6 ივლისი], 1820, კონსტანტინოპოლი — გ.  22 სექტემბერი [ ძვ. სტ. 9 სექტემბერი], 1901, ვენეცია) — სომეხი პოეტი, ფილოლოგი, ისტორიკოსი.

1832 წლიდან ცხოვრობდა ვენეციაში, აქვე მიიღო განათლება და მხითარისტების კონგრეგაციის წევრი გახდა. ჯერ ძველ სომხურზე (გრაბარი), შემდეგ კი ახალ სალიტერატურო ენაზე (აშხარაბარი) დაწერილ ლექსებს აქვეყნებდა ჟურნალ „ბაზმავეპში“. 1857–1858 წლებში გამოსცა ლექსების 5 ტომი „სიმღერების“ სახელწოდებით. ღევონდ ალიშანის პოეზია გამსჭვალულია ეროვნუ-განმათავისუფლებელი ბრძოლის სულისკვეთებით. მას ეკუთვნის აგრეთვე პოემა „ავარაირის ბულბული“ (1847), ისტორიული, არქეოლიგიური, გეოგრაფიული და ეთნოგრაფიული შრომები, რომლებიც თარგმნილია ფრანგულ, ინგლისურ და გერმანულ ენებზე.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი პოეტები
კატეგორია:დაბადებული  18 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1820
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სომეხი გეოგრაფები
კატეგორია:XIX საუკუნის სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ჰამზატ გელაევი

**ჰამზატ (რუსლან) გელაევი** იყო ცნობილი საველე მეთაური ჩეჩნეთის სეპარატისტული მოძარობისა. მან მნიშვნელოვანი როლი შეასრულა ჩეჩნეთის პირველ და მეორე ომებში. ასევე, მან მონაწილეობა მიიღო კოდორის ბრძოლებში 2001 წელს, ქართველების მხარდამხარ. იგი 2004 წლის, 28 თებერვალს, დაღესტანში დაიღუპა.

კატეგორია:დაბადებული 1964
კატეგორია:გარდაცვლილი 2004
მიგ-1

**მიგ-1** — საბჭოთა კავშირის გამანადგურებელი თვითმფრინავი მეორე მსოფლიო ომში. მიუხედავად სირთულეებისა მისი დაპროექტება მოხდა მიგ-3-ს ბაზაზე, რომელიც მაღალი რეპუტაციით სარგებლობდა, როგორც გადამტაცი თვითმფრინავი.

## შეიარაღებაში 
*საბჭოთა საჰაერო ძალები
*საბჭოთა საზღვაო ძალები

## ლიტერატურა 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში 
* MiG-1 from ctrl-c.liu.se 
* SovietWarplanes.com page with photos of captured MiG-1's 

კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
კატეგორია:ავიაცია მეორე მსოფლიო ომში
აშოტ II

**აშოტ II** *ერკათი* (გ. 928) — სომხეთის მეფე ბაგრატუნების დინასტიისა. ებრძოდა არაბებსა მათ მომხრე სომეხ ფეოდალებს. 921 წელს სევანის ტბასთან დაამარცხა არაბები და სომხეთის დიდი ნაწილი გაათავისუფლა. არაბების წინააღმდეგ ბრძოლის წარმატება მნიშვნელოვნად განაპირობა აშოტ II-ის მიერ ტაო-კლარჯეთის ქართულ სამეფოსთან დადებულმა პოლიტიკურმა კავშირმა. 922 წელს ხალიფა იძულებული გახდა აშოტ II შაჰინ-შაჰად, ე. ი. ყველა სომეხი მეფე-ფეოდალის სიუზერენად ეცნო. არაბთა წინააღმდეგ ბრძოლებში გამოჩენილი მამაცობისა და სიმტკიცისათვის აშოტ II-ს ერკათი (რკინა) უწოდეს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:გარდაცვლილი 928
კატეგორია:დაბადების ადგილი უცნობია
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
აშოტ III

**აშოტ III** *მოწყალე (ვოღორმაწი)* — ანისის მეფე (953-977) ბაგრატუნების დინასტიისა, იბრძოდა ქვეყნის ცივილიზაციისათვის. შექმნა ძლიერი მუდმივი ჯარი. 961 წელს თავისი რეზიდენცია ყარსიდან ანისში გადაიტანა. მის დროს ანისს მტკიცე გალავანი, ე. წ. „აშორის კედლები“ შემოავლეს (963-964).

## ლიტერატურა 
კატეგორია:სომხეთის მეფეები
კატეგორია:ბაგრატუნების დინასტია
ჰოვანეს ლაზარიანი

**ჰოვანეს ლაზარიანი** (დ. 1735 — გ. 1801) — ლაზარევების (ლაზარიანთა) აზნაურული ოჯახის თვალსაჩინო წარმომადგენელი, სახელმწიფო მოღვაწე. ახლოს იყო რუსეთის სამეფო კართან და დიდი როლი ითამაშა სომხეთის რუსეთთან დაახლოების საქმეში. იგი სათავეში ედგა სომხეთის განმათავისუფლებელი მოძრაობის ცენტრს და სხვა სომხეთის ორგანიზაციების მსგავსად ეროვნული სახელმწიფოს აღდგენას ქართველ-სომეხთა კავშირის იდეასთან ერთად განიხილავდა. ამ მიზნით მას საქმიანი ურთიერთობა ჰქონდა თეიმურაზ II-თან, შემდეგ კი — ერეკლე II-თან.

## ლიტერატურა 
* *მაისურაძე გ.*, ქსე, ტ. 6, გვ. 103, თბ., 1983

კატეგორია:სომეხი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1735
კატეგორია:გარდაცვლილი 1801
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
პინაკოთეკა

**პინაკოთეკა** (სიტყვასიტყვით ბერძნულად πινακοθήκη [*პინაკოთეკე*], => πίναξ — დაფა, სურათი და θήκη — საცავი) საბერძნეთში იყო „ძღვენთა, შემოწირულობათა (შემოწირული სურათების) საცავი ადგილი“. ძველ რომში პინაკოთეკა ერქვა სახლის ერთგვარ სივრცეს, სადაც სურათებს ინახავდნენ. რენესანსიდან მოყოლებული **პინაკოთეკა** ჰქვია სურათების გალერეას .

## მნიშვნელოვანი პინაკოთეკები 
* **ძველი პინაკოთეკა** და **ახალი პინაკოთეკა** მათ შორის *თანამედროვეობის პინაკოთეკა* მიუნხენში.
* **პინაკოთეკა** ვატიკანში (ვატიკანის მუზეუმების ნაწილი).
* **პინაკოტეკ დე პარი** (Pinacothèque de Paris), პარიზში.

!პინაკოთეკა
მოვსეს კალანკატვაცი

**მოვსეს კალანკატვაცი (დასღურანცი)**, *მოსე კალანკატუელი* () — სომეხი ისტორიკოსი, „ალვანთა ისტორიის“ ავტორი. თხზულება შემონახულია ძველ სომხურ ენაზე. მკვლევართა ერთი ნაწილი მოვსეს კალანკატვაცს X საუკუნის ისტორიკოსად მიიჩნევს, ზოგი კი VII საუკუნის მოღვაწედ თვლის. არის აგრეთვე მოსაზრება, რომლის მიხედვითაც მოვსეს კალანკატვაცი და მოვსეს დასღურანცი სხვადასხვა დროის ისტორიკოსები არიან: პირველი მოღვაწეობდა VII საუკუნეში და „ალვანთა ისტორიის“ იმ ნაწილის ავტორია, სადაც თხრობა უძველესი დროიდან VII საუკუნემდეა დასრულებული, მეორე კი - X საუკუნეში ცხოვრობდა და ამ ისტორიის გამგრძელებელი და რედაქტორია.

„ალვანთა ისტორიაში“ საკუთრივ კავკასიის ალბანეთის გარდა საყურადღებო ცნობებია დაცული ხაზარებისა და ჰუნების შემოსევების, ბიზანტიის იმპერატორ ჰერაკლეს, სპარსეთის მეფე ხოსროს ომებზე. ასევე ვახტანგ გორგასლის ბრძოლა ირანის წინააღმდეგ, იმდროინდელი სომხეთის სამეფოს ურთიერთობა ქართლთან, ბიზანტიასთან.  ნაშრომში დაწვრილებით აღწერილია ბიზანტიელებისა და ხაზარების მიერ 627-628 თბილისის ალყა და მისი აღება. დაცულია მასალები სომეხ-ქართველთა საეკლესიო პაექრობის შესახებ და სხვა. მნიშვნელოვანია ცნობა რუსთა ლაშქრობისა ამიერკავკასიაში (943).

## ლიტერატურა 
* *მელიქსეთ-ბეგი ლ.,* ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941;
**მისივე,* საქართველოს ისტორიის წერილობითი წყაროების პუბლიკაციები. კატალოგი, ტ. 1, თბ., 1949;
**Абегян М. Х.,* История древнеармянской литературы (пер. с. арм.), Ер., 1975
**მაისურაძე გ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 64, თბ., 1984

## სქოლიო 
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
კატეგორია:X საუკუნის ადამიანები
მოვსეს ხორენაცი

მინიატიურა|მოვსეს ხორენაცი
**მოვსეს ხორენაცი**, *მოსე ხორენელი* — სომეხი ისტორიკოსი, ტრადიციის მიხედვით, V საუკუნის მოღვაწე. მკვლევართა ერთი ნაწილი VI-VII საუკუნეების ავტორად მიიჩნევს, ზოგიერთი VII საუკუნის, სხვები კი VIII-IX საუკუნეების ისტორიკოსად ასახელებენ. აღსანიშნავია „სომხეთის ისტორია“, სადაც თხრობა იწყება ლეგენდარული ეთნარქი ჰაიკიდან (ჰაოსიდან) და გრძელდება 428 წლამდე. ეს იყო სომხეთის გაბმული ისტორიის დაწერის პირველი ცდა. მოვსეს ხორენაცმა ნაშრომში თავი მოუყარა ზეპირ, წერილობით, ეროვნულ და უცხოურ წყაროებს, პირველმა გამოიყენა ძველი სომხური ეპოსი, თეორიული მსჯელობითა და მეთოდოლოგიით დიდად გაუსწრო იმდროინდელ სომეხ ისტორიკოსებს, რისთვისაც მას „სომხეთის ისტორიის მამა“ უწოდეს.

მოვსეს ხორენაცის თხზულებაში საყურადღებო ცნობებია საქართველოს შესახებ. მასში მოთხრობილია ქართველთა შორის კერპთაყვანისმცემლობაზე, ქართლის სეფეწულთა, გუგარეთის (ან ქვემო ქართლის) საპიტიახშოსა და წმინდა ნინოს მიერ ქართლის გაქრისტიანებაზე და სხვა ფაქტები. არსებობდა მოსაზრება, რომ ამ ნაშრომით უსარგებლიათ ლეონტი მროველსა და სხვა ქართველ ისტორიკოსებს, თუმცა დღეს მეცნიერებაში მიღებული მოსაზრებების თანახმად, როგორც ხორენელის „სომხეთის ისტორია“, ასევე „მეფეთა ცხოვრება“ დაახლოებით ერთი პერიოდის თხზულებებია და მათი ურთიერთზეგავლენის საკითხი დღემდე კვლევის საგანია. „ისტორია“ თარგმნილია სხვა ენებზე. არსებულა ძველი ქართული თარგმანიც.

## ლიტერატურა 
* * მოვსეს ხორენაცი*: *სომხეთის ისტორია* / ძველი სომხურიდან თარგმნა, შესავალი და შენიშვნები დაურთო ა. აბდალაძემ; ივ. ჯავახიშვილის სახ. ისტორიის, არქეოლოგიის და ეთნოგრაფიის ინ-ტი - თბ. : მეცნიერება, 1984.
* *მელიქსეთ-ბეგი ლ.,* ძველი სომხური ლიტერატურის ისტორია, თბ., 1941.
* *მისივე,* საქართველოს ისტორიის წერილობითი წყაროების პუბლიკაციები. კატალოგი, ტ. 1, თბ., 1949.
* *Абегян М. Х.,* История древнеармянской литературы (пер. с. арм.), Ер., 1975.
* *Мкрян М. М.* Мовсе Хоренаци, Ер., 1969.

## რესურსები ინტერნეტში
*მოვსეს ხორენაცი „სომხეთის ისტორია“ (რუსულად)

## სქოლიო 
კატეგორია:სომეხი ისტორიკოსები
სომეხი მწერლების სია

__NOTOC__

## ა 
* აბდიშო ბარ ბრიკა 
* აბოვიანი, ხაჩატურ
* ადრბეტი
* აჰარონიანი, ავედის
* ანდრეასიანი, ანდრანიკ
* არამუნი, ვაჰანი
* აჯემიანი, არსენ
* აჯემიანი, მკრტიჩ
* აღანდიარი
* აღაიანი, ღაზაროს
* ალაზანი, ვაჰრამ
* ალიშანი, ღევონდ
* ანაისი
* ანანიანი, ვახტანგ
* ანუში, არმენ 
* არლენ, მიხაილ
* არფიარიანი, არფიარ
* არშაკიანი, ჰერანუშ
* არსლანი, ანტონია
* ასადური, ზაბელ
* ასლანიანი, მკრტიჩ
* ატრპეტი
* აბადიანი, გევორგ

## ბ 
* ბაგრატუნი, არსენ კომიტას
* ბაკუნცი, აქსელ
* ბალაკიანი, პეტერ - (აშშ)
* ბალოიზიანი, არა
* ბარონიანი, ჰაგოპ
* ბარსამიანი, მერუჟან
* ბერბერიანი, რეთეოს
* ბეშიკტაშიანი, მგრდიჩ
* ბუიზანდი, იეღუდია
* ბოიაჯიანი, ედუარდ

## გ 
*Zaruhi Galemkarian
*Garabed Baghishetsi
*Ghazar Sebastatsi
*Ghunkianos Karnetsi
*Gregor von Narek
*Grigor Kamahetsi
*Aghavni Grigoryan

## დ 
* Adrine Dadrian 
* Vahram Dadrian
* Aharon Dadurian
* Sarsand Darian
* Hatschik Daschtents
* David Baghishetsi
* Wahagn Davitan
* Yeghia Demircibaschian
* Srpouhi Dussap

## ი 
* იევდოკაცი, ხაჩატურ

## ს 
* სირბიედი, ჟაკ შაან დე (Jacques Chahan de Cirbied)

## ხ 
* ხაჩიანი, მკტრიჩ

*
კატეგორია:სომხური ლიტერატურა
კოდორის კრიზისი (2001)

**კოდორის კრიზისი** — შეტაკება კოდორის ხეობაში, რომელიც დაიწყო 2001 წლის 4 ოქტომბერს, როდესაც აფხაზეთის თვით-გამოცხადებულ რესპუბლიკაში კოდორის ხეობიდან შეიჭრნენ ქართველი და ჩეჩენი მებრძოლები, ჰამზატ გელაევის მეთაურობით. შეტაკებების შედეგად 40-მდე ადამიანი დაიღუპა. კრიზისი მსოფლიო მედიის ყურადღების მიღმა დარჩა იმ მიზეზით, რომ მსოფლიოს ყურადღება ძირითადად აშშ-ის ავღანეთზე შეტევაზე იყო გადატანილი.

18 ოქტომბერს, აფხაზმა სეპარატისტებმა გამოაცხადეს, რომ კოდორის ხეობის მთელ დაბალ ზონას აკონტროლებდნენ და ჩეჩენ-ქართველი მებრძოლები ისევ საქართველოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე იყვნენ დაბრუნებულნი.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი
მიქაელ ნალბანდიანი

**მიქაელ ნალბანდიანი** (*მიხეილ ლაზარეს ძე ნალბადოვი*) (დ.  14 ნოემბერი [ძვ. სტ. 2 ნოემბერი], 1829, დონის ნახიჩევანი, ახლანდელი დონის როსტოვის რაიონი — გ.  12 აპრილი [ძვ. სტ. 31 მარტი], 1866, ქ. კამიშინი) — სომეხი მწერალი, ფილოსოფოსი რევოლუციონერ-დემოკრატი, უტოპისტ-სოციალისტი.

1855–1858 წლებში სწავლობდა მოსკოვის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტზე. 1858–1860 წლებში თანამშრომლობდა მოსკოვის სომხურ ჟურნალში „ჰიუსისაფაილში“ („ჩრდილოეთის ციალი“). 1860–1862 წლებში იმოგზაურა თურქეთში, ინდოეთში, დასავლეთ ევროპის ქვეყნებში, კონსტანტინოპოლში. სომხურ  ჟურნალ „მეღუსთან“ („ფუტკარი“) შექმნა ფარული რევოლუციური საზოგადოება „ახალგაზრდობის პარტია“. ლონდონში დაუახლოვდა ა. გერცენს, ნ. ოგარიოვს, მ. ბაკუნინს დფა სხვებს.

მიქაელ ნალბანდიანი იკვლევდა ფილოსოფიურ, პოლიტეკონომიკურ , ლინგვისტიკის, პედაგოგიურ საკითხებს. ლ. ფოიერბახისა და ნ. ჩერნიშევსკის ანთროპოლოგიური მატერიალიზმის მიმდევარი და საბუნებისმეტყველო მეცნიერებათა მნიშვნელობის დაუღალავი მქადაგებელი იყო.

მიქაელ ნალბანდიანიკრიტიკული რეალიზმისა და ესთეტიკის მამამთავარია სომხურ ლიტერატურაში. იღვწოდა ახალი სალიტერატურო ენის დანერგვისათვის. თარგმნა ა. პუშკინის, მ. ლერმონტოვის, ჰ. ჰაინესა და სხვათა ლექსები.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:სომეხი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1829
კატეგორია:გარდაცვლილი 1866
ვაღარშ ვაღარშიანი

**ვაღარშ ბოგდანის ძე ვაღარშიანი** (; დ.  14 თებერვალი[ძვ. სტ. 2 თებერვალი] , 1894, ქ. შუშა — გ. 6 მაისი, 1959, მოსკოვი) — სომეხი მსახიობი, რეჟისორი, თეატრალური მოღვაწე, დრამატურგი, სსრკ სახალხო არტისტი (1954), სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლურეატი (1941, 1952).

დაამთავრა თბილისის კომერციული სასწავლებელი. სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო 1915 წლიდან. სხვადასხვა წლებში მუშაობდა თბილისში, ბაქოში, კრასნოდარში, დონის როსტოვში. 1923 წლიდან იყო ერევნის გ. სუნდუკიანის სახელობის დრამატული თეატრის მსახიობი. როლები: სურენი (შირვანზეს „პატიოსნებისათვის“), არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), ხლესტაკოვი (გოგოლის „რევიზორი“), ჰამლეტი (შექსპირის „ჰამლეტი“), ეგორ ბულიჩოვი (მ. გორკის „ეგორ ბულიჩოვი“) და სხვები. ვაღარშ ვაღარშიანმა სომხურ სცენაზე პირველმა შექმნა ვ. ი. ლენინის სახე ვ. პოგოდინის პიესაში „თოფიანი კაცი“. ვაღარშ ვაღარშიანის დადგმებიდან აღსანიშნავია მ. გორკის „ვასა ჟელეზნიოვა“ (1937), „დოსტიგაევი და სხვები“ (1934) და სხვა. 1917 წლიდან იღებდნენ კინოში. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით, შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:სომეხი რეჟისორები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:დაბადებული 14 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1894
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1959
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ვართან აჯემიანი

**ვართან მკრტიჩის ძე აჯემიანი** (დ. 28 სექტემბერი  [ძვ. სტ. 15 სექტემბერი], 1905 — გ.  24 იანვარი, 1977, ერევანი) — სომეხი რეჟისორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1965). სოციალისტური შრომის გმირი (1975). მესამე ხარისხის სტალინური პრემიის ლაურეატი (1951).

1927 წელს სასცენო მოღვაწეობა დაიწყო თბილისში. იყო ლენინაკანის თეატრის (1928, ამჟამად ა. მრავიანის სახელობის თეატრი) ერთ-ერთი ორგანიზატორი და სამხატვრო ხელმძღვანელი (1928–1938, 1943–1947), 1939 წლიდან ერევნის გ. სუნდუკიანის სახელობის თეატრის რეჟისორი, 1953 წლიდან — მთავარი რეჟისორი. ამ თეატრში მის მიერ დადგმული სპექტაკლები: შირვანზადეს „პატიოსნებისათვის“ (1939) და „ქაოსი“ (1959), დემირჭიანის „მშობლიური ქვეყანა“ (1940), „ახალგაზრდა გვარდია“ - ფადეევის მიხედვით (1947) და სხვა.  1944 წლიდან ეწევა პედაგოგიურ მოღვაწეობას. დაჯილდოებულია 2 ლენინის ორდენითა და „საპატიო ნიშნის“ ორდენით.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 28 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი 24 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1977
კატეგორია:სომეხი რეჟისორები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
დიმიტრი ნალბანდიანი

**დიმიტრი არკადის ძე ნალბანდიანი** (; დ. 15 სექტემბერი  [ძვ. სტ. 2 სექტემბერი], 1906, თბილისი — გ. 10 ივლისი, 1993, მოსკოვი) — სომეხი ფერმწერი, სსრკ სახალხო მხატვარი (1969), სსრკ სამხატვრო აკადემიის ნამდვილი წევრი (1953). სოციალისტური შრომის გმირი (1976).

1924-1929 წლებში სწავლობდა თბილისის სამხატვრო აკადემიაში. ნამუშევრები: „ს. კიროვის გამოსვლა პარტიის XVII ყრილობაზე“ (1935, მოსკოვი კრემლის მუზეუმი), ა. ისააკიანის (1940, სომხეთის სურათების გალერეა, ერევანი), ი. სტალინის (1945, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1946) პორტრეტები, „ძალაუფლება საბჭოებს — მშვიდობა ხალხს“ (თანაავტორებთან ერთად, 1950, ულიანოვის საოლქო სამხატვრო მუზეუმი, სსრკ სახელმწიფო პრემია, 1951), „ოქტომბრის რევოლუციის წინ“ (1970-1973, კრემლის დიდი სასახლე, მოსკოვი). დაჯილდოებულია შრომის წითელი დროშის ორდენითა და მედლებით.

1992 წელს მხატვარმა თავისი ნამუშევრების კოლექციიდან გარკვეული ნაწილი მოსკოვს გადასცა, რის საფუძველზეც ქალაქის ხელისუფლებამ გამოსცა დადგენილება „სსრკ სახალხო მხატვარ დ. ა. ნალბანდიანის მუზეუმ-სახელოსნოს შექმნის შესახებ“. შემდგომში კოლექცია შეივსო სურათებითა და ფერწერული ეტიუდებით, რომლებიც მხატვრის დამ გადასცა მუზეუმს. ამჟამად ეს მუზეუმი-სახელოსნო სამუზეუმო-საგამოფენო გაერთიანება „მანეჟის“ სტრუქტურულ ერთეულს წარმოადგენს.

დიმიტრი ნალბანდიანის ნამუშევრები ინახება ტრეტიაკოვის გალერეაში, რუსეთის თანამედროვე ისტორიის მუზეუმში, მოსკოვის კრემლის მუზეუმში, სახელმწიფო რუსულ მუზეუმში. ერთ-ერთი ავტოპორტრეტი უფიცის გალერეაშია.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1946 — პირველი ხარისხის სტალინური პრემია
* 1951 — მეორე ხარისხის სტალინური პრემია
* 1969 — სსრკ-ის სახალხო მხატვარი
* 1976 — სოციალისტური შრომის გმირი
* 1976 — ლენინის ორდენი
* 1982 — ლენინური პრემია
* შრომის წითელი დროშის ორდენი
* მედალი „1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის“
 
## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* დიმიტრი ნალბანდიანი  შიშკინის გალერიის სიტზე
* მხატვრების ბიოგრაფია 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 15 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1906
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1993
კატეგორია:სომეხი მხატვრები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სოციალისტური შრომის გმირები
კატეგორია:რსფსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო მხატვრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:1941-1945 წლების დიდ სამამულო ომში მამაცური შრომისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:ლენინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:ნოვოდევიჩიეს სასაფლაოზე დაკრძალულები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
M (ბონდიანა)

**M** — ჯეიმზ ბონდზე დაწერილი წიგნების და გადაღებული ფილმების გამოგონილი პერსონაჟი.

M არის ბრიტანული საიდუმლო სამსახურის, მი-6-ის, უფროსი. თვითონ სახელი გამოიგონა იენ ფლემინგმა, მან აიღო მისი უდიდებულესობის საიდუმლო სამსახურის უფროსის მენსფორდ სმიტ-კანინგემის სახელის პირველი ასო. M ჩნდება ბონდიანის ყველა ფილმში, გარდა ფილმისა ”მხოლოდ თქვენი თვალებისთვის”. M-ის ძირითადი მისია საიდუმლო სამსახურის მართვაა, თუმცა იგი ხშირად აძლევს ბონდს ბრძანებებს. მი-6-ის შტაბ-ბინაში (ლონდონი) M-ს გააჩნია საკუთარი კაბინეტი, რომლის წინ ზის მისი ასისტენტი - მის მანიპენი. მ-ის სახელი პიროვნება დრო და დრო იცვლება, იგი შეიძლება იყოს როგორც ქალი, ასევე კაცი. M-ის სახელები გასადიომლოებულია, თუმცა ამის მიუხედავად წიგნში ” ადამიანი ოქროს პისტოლეტით” ბონდი ასახელებს M-ს - სერ მაილზ მესვერი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* The Bond Informant: M 

კატეგორია:ბონდიანის პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
One Slip

„**One Slip**“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა 1987 წლის ალბომიდან *A Momentary Lapse of Reason*. ალბომმა სახელწოდება სწორედ ამ სიმღერის ტექსტიდან შეიძინა.

დეივიდ გილმორი:

ფილთან ერთად სამი სიმღერა დავწერე, მათი კოდური სახელწოდებებია Manz 1/2/3. ერთ-ერთი ალბომში შევიდა, დანარჩენი ორი დაუსრულებელი დარჩა.

სიმღერის ერთ-ერთი სტრიქონი - „A momentary lapse of reason“ - იქცა თავად ალბომის სახელწოდებად. სიუჟეტურად ეს სიმღერა ეხება ისევ და ისევ ფრენის შიშს და არა ქალთან ურთიერთობას, როგორც ეს შეიძლება გეჩვენოთ.

ჯონ კერინი:

როდესაც დეივიდი სხვადასხვა ადამიანს იწვევს სხვადასხვა სიტუაციაში, მისი პიროვნების სხვადასხვა მხარე იხსნება. ფილ მანზანერასთან „One Slip“-ზე მუშაობისას ისეთი ტექსტი დაწერა, რომელსაც სხვა დროს ვერ დაწერდა.

განგაში, რომელიც სიგნალიზაციამ ატეხა სტუდიაში, სპეციალურად ჩაიწერა - ხმის ინჟინერმა ენდი ჯექსონმა უბრალოდ არასწორი კოდი შეიყვანა სისტემაში, რომელმაც იმ წამსვე მოახდინა რეაგირება.

სიმღერა სრულდებოდა 1987-1989 წლების ტურნეებში და რამდენიმეჯერ - 1994 წლის ტურნეს ფარგლებშიც.

სიმღერის მუსიკალური ვიდეო გადაღებული იქნა ატლანტაში. ლოურენს ჯორდანის ეს ვიდეო შეიცავს საკონცერტო კადრებს და ნაწყვეტებს შავ-თეთრი დოკუმენტური მასალიდან, რომელიც ასახავს თვითმფრინავით ფრენის პროცესს.

## სიმღერების სია 
### ბრიტანული 7" სინგლი
#One Slip - 5:03 	
#Terminal Frost - 6:19 	
### იტალიური სინგლი
#One Slip - 5:03 	
#Terminal Frost - 6:19 	
#The Dogs Of War (საკონცერტო) - 7:25

## რესურსები ინტერნეტში
*ინფორმაცია საიტზე Discogs

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1988 წლის სინგლები
კატეგორია:1987 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
მიგ-3

**მიქოიან-გურევიჩ მიგ-3** () — მეორე მსოფლიო ომის დროინდელი საბჭოთა გამანადგურებელი. მიგ-3 წარმოადგენდა მიგ-1-ს გაუმჯობესებულ ვარიანტს. ამ მოდელში ყველა მისი წინამორბედის ნაკლი გამოსწორებულ იქნა.

კატეგორია:ავიაცია მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
მარკა

სიტყვას **მარკა** ( < შუასაუკუნეების ზემო გერმანული , საზღვარი, სასაზღვრო ოლქი) რამდენიმე მნიშვნელობა აქვს:

* მარკა — ქვეყნის ადმინისტრაციული ერთეული;
* მარკა — წონის ერთეული;
* მარკა — ესპანური ყოველდღიური სპორტული ჟურნალი;
* მარკა — საგამომცემლო სახლი  «მარკას» ჟურნალი 
* მარკა — რუსეთის სახელმწიფი ფედერალური უნიტარული ერთეული რუსეთში, რომელიც ავრცელებდა და ბეჭდავდა საფოსტო მარკებს;
* მარკა — ფოლადის კლასიფიკაცია მისი ქიმიური შემადგენლობისა და ფიზიკური თვისებების მიხედვით;
* მარკა — ფულის ერთეული სხვადასხვა ქვეყნებში;
** გერმანული მარკა — გერმანიის ფედერაციული რესპუბლიკის და დასავლეთ ბერლინის ოფიციალური ვალუტა 1948 წლიდან 2001 წლამდე;
** აღმოსავლეთ გერმანული მარკა — გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ოფიციალური ვალუტა 1948 წლიდან 1990 წლამდე;
** კონვერტირებადი მარკა — ფულის ერთეული ბოსნია და ჰერცეგოვინაში;
** ფინური მარკა — ფინეთის ოფიციალური ვალუტა 2001 წლამდე;
** რაიხსმარკა — ვაიმარის რესპუბლიკის, მესამე რაიხის და ომისშემდგომი გერმანიის (1924—1948 წლები) ფულის ერთეული;
** ოკუპაციური რაიხსმარკა — რაიხის მიერ 1940—1945 წლებში ოკუპირებული ტერიტორიების ფულის ერთეული;
* მარკა — ქალაქი სომალიში.

იხილეთ აგრეთვე:
*საფოსტო მარკა
*სავაჭრო მარკა

## მულტიმედია 
left|thumb|მარკა

## მსგავსი სტატიები 
* მარკე (მნიშვნელობები)
* მარკი
თეთრი ლეგიონი

**თეთრი ლეგიონი** — არაფორმალური შეიარაღებული დაჯგუფება, შედგებოდა ეთნიკური ქართველი მებრძოლებისგან, რომლებიც აფხაზეთში დარჩნენ საქართველოს რეგულარული არმიის აფხაზეთის ომში (1992-93) დამარცხების შემდეგ.

ეს დაჯგუფება „ტყის ძმებთან“ ერთად, რომელიც ასევე არაფორმალური შეიარაღებული დაჯგუფება იყო აფხაზეთის ტერიტორიაზე, განაგრძობდნენ პარტიზანულ ბრძოლას აფხაზეთის ჯარებთან ცეცხლგამყოფი ზოლის გასწვრივ 1990-იან წლებში. „თეთრ ლეგიონს“ მეთაურობდა ზურაბ სამუშია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* აფხაზეთის ომი (1998)
* აფხაზეთის შეიარაღებული კონფლიქტი (1992-93)
* ტყის ძმები

## სქოლიო 
კატეგორია:აფხაზეთის კონფლიქტი
აფხაზეთის ომი (1998)

**აფხაზეთის ომი (1998)** — სამხედრო კონფრონტაცია, რომელსაც ადგილი ჰქონდა გალის რაიონში, აფხაზ ჯარისკაცებსა და აჯანყებულ ქართულ არაფორმალურ შეიარაღებულ  დაჯგუფებებს შორის („თეთრი ლეგიონი“ და „ტყის ძმები“). კონფლიქტმა 6 დღე გასტანა და ათი ათასობით ეთნიკური ქართველის გამოდევნა მოჰყვა გალის რაიონიდან.

აფხაზების მტკიცებით, 300 ქართველი პარტიზანი შეიჭრა გალის რაიონში და იქაურ მოსახლეობას, უმეტესად ქალებსა და ბავშვებს, ურჩია გასულიყვნენ რეგიონიდან, რადგან დიდი შანსი იყო, რომ ფართომასშტაბიანი ომი დაწყებულიყო.

18 მაისს, ქართულმა პარტიზანულმა დაჯგუფებებმა შეტევა მიიტანეს სოფელ რეპში განლაგბულ აფხაზურ მილიციის საგუშაგოზე. 17 აფხაზი მილიციელი მოკლულ იქნა.

## აფხაზური ჯარის გალში შესვლა 
20 მაისს, დაახლოებით 1,500 აფხაზი ჯარისკაცი, რუსული წარმოების T-55 და T-72 ტიპის ტანკებით, 122–მმ–იანი საარტილერიო დანადგარებით შევიდნენ გალის რაიონში. ქართველებმა, რომლებიც მხოლოდ ავტომატებით, ტყვიამფრქვევებითა და ყუმბარმტყორცნებით იყვნენ შეიარაღებულნი, პოზიციური ბრძოლები გაუმართეს აფხაზებს. მნიშვნელოვანი შეტაკებები მოხდა ხუმუშკურში, სიდაში, საბერიოსა და ზემო ბარღებში.

[მინი|300პქ|მარჯვნივ|[გაერო|გაეროს დამკვირვებლების სამოქმედო ტერიტორია]]
26 მაისს, აფხაზურმა ფორმირებებმა მთელი გალის რაიონი თავიანთ კონტროლს დაუქვემდებარა. 25 მაისს, გაგრაში საზავო მოლაპარაკებები გაიმართა ქართულ და აფხაზურ მხარეებს შორის. მოლაპარაკებებისას გადაწყდა, რომ 26 მაისის, დილის 6 საათიდან, გალის რაიონში ცეცხლი შეწყდებოდა, და ქართული და აფხაზური საჯარისო ფორმირებები ტერიტორიას დატოვებდნენ. მოლაპარაკებაზე ასევე გადაწყდა ის საკითხი, რომ გალის რაიონში განთავსდებოდნენ გაეროს დამკვირებლები.

## დანაკარგები 
საქართველოს პროკურატურის მტკიცებით, შეიარაღებული დაპირისპირებებს შედეგად 6 ქართველი დაიკარგა, 35 მშვიდობიანი მოსახლე და 17 ჯარისკაცი დაიღუპა, 24 დაიჭრა და 56 ტყვედ ჩავარდა. ამის გარდა, 1,695 ქართული სახლი განადგურებულ იქნა. ხოლო აფხაზების მხარეს, 300 ჯარისკაცი დაიღუპა და რამდენიმე ათეული დაიჭრა.

## სქოლიო 
კატეგორია:XX საუკუნის ომები
ფორორაციდისებრნი

**ფორორაციდისებრნი** () — ნამარხი, მორბენალი, უტროპო ფრინველებისა ოჯახი, რომლებიც კაინოზოურ ერაში (დაახლ. 62-2 მლნ. წლის წინ) სამხრეთ ამერიკის მოწინავე მტაცებელ არსებებს წარმოადგენდნენ. ნაშთები ცნობილია სამხრეთი და ჩრდილოეთი ამერიკის შუა პალეოცენური და გვიან პლიოცენური ნალექებიდან. სიმაღლეში აღწევდნენ 1-3 მეტრს. ფორორაციდისებრთა თანამედროვე შთამომავლებად მიიჩნეულია 0,8 მეტრი სიმაღლის სერიემები. *Titanis walleri* - ოჯახის ერთ-ერთი ყველაზე მასიური სახეობა ცნობილია ჩრდილო ამერიკის (ტეხასი, ფლორიდა) ნალექებიდან. ნაშთის აღმოჩენა მიუთითებს სამხრეთ ამერიკის ამ მტაცებლების ჩრდილოეთ კონტინენტზე გადასვლაზე დიდი ამერიკული მიგრაციის პერიოდში. თავდაპირველად მეცნიერები ვარაუდობდნენ, რომ *Titanis walleri* გადაშენდა ჩრდილო ამერიკაში ადამიანების გამოჩენის პერიოდში, თუმცა თანამედროვე დათარიღება ირწმუნება, რომ ამ სახეობამ ჯერ კიდევ 1,8, მლნ. წლის წინ შეწყვიტა არსებობა.

პატაგონიაში 2006 წელს აღმოჩენილი სახეობის, *Kelenken guillermoi*–ის (შუა მიოცენური ნალექები. დაახლოებით 15 მლნ. წლის წინ) თავის ქალა დღემდე ნაპოვნ ფრინველთა ქალათაგან ყველაზე მასიურია. აღმოჩენილი იქნა 71 სმ. თითქმის დაუზიანებელი ფრინველის თავის ქალა 46 სმ სიგრძის ნისკარტით, რომელიც ფორმით წააგავდა თანამედროვე არწივის ნისკარტს. სავარაუდოდ ამ სახეობას ადვილად შეეძლო ძაღლის ოდენა ნადავლის გადაყლაპვა. აღსანიშნავია ისიც, რომ იმ დრომდე აღმოჩენილ სახეობებს სიმაღლეში მაქისმუმ 2-3 მეტრამდე უნდა მიეღწიათ, პატაგონიის ეგზემპლარი კი 3 მ სიმაღლის იყო. მეცნიერები ფიქრობენ, რომ ფორორაციდისებრნი დიდი მასის მიუხედავად საკმაოდ სწრაფად დარბოდნენ და შეეძლოთ 48 კმ/სთ სიჩქარის განვითარებაც კი.

ფორორაციდისებრნი ცნობილნი არიან „ტერორის ფრინველების“ სახელით, რადგანაც ისინი წარმოადგენდნენ სამხრეთ ამერიკის იმ დროისათვის ყველაზე საშიშ მტაცებლებს (ხმალკბილა კატების გამოჩენამდე, რაც დაახლ. 2,5 მილ. წლის წინ მოხდა). ფორორაციდისებრთა პატარა და ზოგიერთი მასიური სახეობა სწრაფად მრბენი ფრინველები უნდა ყოფილიყვნენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჰუპერის მუზეუმი
*ტერორის ფრინველები: მასიურნი და სწრაფნი  
*დარენ ნაიში: "ტერორის ფრინველები"
*დარენ ნაიში: ფორორაციდისებრნთა უკანასკნელი წარმომადგენელი  შეიცავს ფორორაციდისებრნთა შესახებ სხვა სტატიების ბმულებს.

კატეგორია: გადაშენებული ფრინველები
არტემ მიქოიანი

** არტემ ივანეს ძე მიქოიანი** (დ.  5 აგვისტო [ ძვ. სტ. 23 ივლისი], 1905, სოფ, სანინი, ამჟამად ქ. ალავერდის შემადგენლობაში, სომხეთი — გ. 9 დეკემბერი, 1970, მოსკოვი, რუსეთი) — საბჭოთა ავიაკონსტრუქტორი, საკონსტრუქტორო ბიუროს გენერალური კონსტრუქტორი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1968), საინჟინრო-ტექნიკური სამსახურის გენერალ-პოლკოვნიკი, ორგზის სოციალისტური შრომის გმირი (1956, 1957). სკკპ წევრი 1925 წლიდან. წარმოშობით სომეხი.

1936 წელს დაამთავრა ნ. ჟუროვსკის სახელობის სამხედრო-საჰაერო საინჟინრო აკადემია. 1940 წლიდან იყო თვითმფრინავთმშენებლობის საცდელ-საკონსტრუქტორო ბიუროს მთავარი კონსტრუქტორი. 1940 წელს მიხეილ გურევიჩთან ერთად შექმნა ავიაგამანადგურებელი მიგ-1, რომელიც მოდიფიცირების შემდეგ (მიგ-3) გამოიყენეს მეორე მსოფლიო ომში (1941–1945). მიქოიანი სსრკ რეაქტიული ავიაციის შექმნის ერთ-ერთი პიონერია, ავტორია რამდენიმე ზებგერითი რეაქტიული ავიაგამანადგურებლისა. არტემ მიქოიანის კონსტრუქციის რეაქტიული თვითმფრინავით ე-266 დაამყარეს რამდენიმე მსოფლიო რეკორდი. სსრკ III-VIII მოწვევათა უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. სსრკ სახელმწიფო პრემია (1941, 1947, 1948, 1949, 1952, 1953). დაჯილდოებულია 6 ლენინის ორდენით, 4 სხვა ორდენითა და მედლებით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი ინჟინრები
კატეგორია:დაბადებული     5 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1905
კატეგორია:გარდაცვლილი  9 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1970
კატეგორია:ოქტომბრის რევოლუციის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წითელი ვარსკვლავის ორდენის კავალრები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
არარატის პროვინცია

**არარატი** () — სომხეთის პროვინიცია (მარზი). დედაქალაქი არტაშატი. მას სახელი არარატის მთის მიხედვით ეწოდა. პროვინციას დასავლეთით თურქეთი, ხოლო სამხრეთით აზერბაიჯანის ნახჭევანის ავტონომიური რესპუბლიკა ესაზღვრება. მასში შედის ნახჭევანის კარკის ანკლავი, რომელიც სომხეთის კონტროლის ქვეშაა 1992 წელს ყარაბაღის ომის დროს დაკავების შემდეგ.

რეგიონში მდებარეობს სომხეთის ორი ყოფილი დედაქალაქი (არტაშატი (არტახატა) და დვინი), ასევე ხორ ვირაპის მონასტერი, რომელიც სომხეთის საზღვრებში მდებარე უახლოესი ადგილია არატატის მთასთან და სადაც 13 წელი იყო დატყვევებული გრიგორი განმანათლებელი.

არარატს ესაზღვრება შემდეგი მარზები:

* არმავირი - ჩრდილო-დასავლეთით
* კოტაიქი - ჩრდილოეთით
* გეღარქუნიქი - აღმოსავლეთით
* ვაიოცძორი - სამხრეთ-აღმოსავლეთით

არარატი ასევე ესაზღვრება ერევანს (სამხრეთიდან), არმავირთან და კოტაიქთან ერთად.

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში
* Официальный сайт  
* Путеводитель 
* Информация на сайте Министерства градостроительства Армении  

კატეგორია:სომხეთის პროვინციები
მიგ-5

**მიგ-5** იგივე **ДИС-200** იყო ორძრავიანი, ერთადგილიანი გამანადგურებელი თვითმფრინავი ტაქტიკური ბომბდამშენების გასაცილებლად. შეიქმნა თვითმფრინავის მხოლოდ ორი მოდელი. 1942 წელს გამანადგურებელზე მუშაობა შეწყდა.

კატეგორია:ავიაცია მეორე მსოფლიო ომში
კატეგორია:საბრძოლო თვითმფრინავები
On the Turning Away

„**On the Turning Away**“ — ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის სიმღერა 1987 წლის ალბომიდან *A Momentary Lapse of Reason*.

## თემა 
სიმღერაში საუბარია სიღარიბესა და დაჩაგვრაზე, ადამიანების გაჭირვებულებისათვის ზურგის შექცევის ტენდენციაზე, თუმცა პოზიტიური ტონი შემოაქვს სიტყვებს no more turning away... (აღარ შევაქცევთ ზურგს).

დეივიდ გილმორი:

ვფიქრობ, ეს სოციალური კომენტარია - ამის გარდა ვერაფერს ვიტყვი. გვქონდა კამათი იმის შესახებ, საჭირო იყო თუ არა, რომ უკანასკნელი სტროფი ქადაგების მსგავსი ყოფილიყო. ბოლოს მაინც შევთანხმდით. ენტონი მურმა, ჩემმა მეგობარმა, მოიფიქრა და დაწერა ტექსტის ნაწილი. როგორც კი წავიკითხე, ვუთხარი, რომ სწორედ ის იყო, რაც გვინდოდა.

## სინგლი
სინგლის გარეკანის ავტორია სტორმ თორგერსონი. ყველა გამოსახულ გმირს უკავია პატარა სარკე - როგორც თავად ალბომის გარეკანის პერსონაჟს (სარკე მას ხელში აქვს მხოლოდ ალბომის ბრიტანული გამოცემის შემთხვევაში). ამასთან, აშშ სინგლზე სარკეებში ასახულია ანარეკლები, მაგრამ ბრიტანულში ისინი არ არის.

აშშ-ის წამყვანი როკის ჩარტში სინგლი პირველ ადგილზე მოხვდა. ბრიტანეთში იგი 55-ე ადგილს დასჯერდა. ნიდერლანდებში მას 47-ე პოზიცია ერგო, ხოლო ახალ ზელანდიაში - 34-ე.

სპეციალურ გამოცემაში შეტანილია სამი პოსტერი - დეივიდ გილმორისა და ნიკ მეისონის გამოსახულებით, სიმღერის ტექსტით და ალბომის გარეკანზე გამოტანილი საწოლებიანი ფოტოსურათით.

## საკონცერტო ვერსიები 
სიმღერა ცოცხლად სრულდებოდა ჯგუფის 1987-1989 წლების ტურნეში *A Momentary Lapse of Reason*. 1994 წლის ტურნეს მსვლელობისას იგი ასევე რამდენიმეჯერ შესრულდა. 2006 წელს იგი ერთადერთხელ შესრულდა დეივიდ გილმორის ტურნეს დროს, ვენეციაში 12 აგვისტოს გამართულ კონცერტზე. ჩანაწერი შეტანილია ალბომის *Live in Gdańsk* 5 დისკიან გამოცემაში.

## მუსიკალური ვიდეო 
სიმღერის ოფიციალური მუსიკალური ვიდეო (რეჟ. ლოურენს ჯორდანი) აგებულია 1987 წელს ატლანტაში ჩატარებული კონცერტების ჩანაწერებზე, რომლებიც პროფესიონალური ჩანაწერის სახით არსებობს, მაგრამ ვრცელდება მხოლოდ ბუტლეგების სახით. ასეთივე სტილში არის გადაღებული მუსიკალური ვიდეოები „The Dogs of War“ და „One Slip“.

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1987 წლის სინგლები
კატეგორია:1987 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები დეივიდ გილმორის ავტორობით
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
შენ მხოლოდ ორჯერ ცოცხლობ

**შენ მხოლოდ ორჯერ ცოცხლობ** (1967) — მეხუთე ფილმი ჯეიმზ ბონდის შესახებ. ფილმი გადაღებულია იენ ფლემინგის რომანების გზის ავლით, იგი მხოლოდ ნაწილობრივ ეფუძნება 1964 წლის რომანს.

ამ სერიაში, ბონდი გაგზავნილია იაპონიაში, მას შემდეგ რაც ამერიკული და რუსული ხომალდები იკარგება კოსმოსურ ორბიტაზე. ორივე ერი ერთმანეთს ემუქრება და აბრალებს ცივი ომის რეჟიმის დამყარების მცდელობას. ბონდი პირისპირ შეხვდება ტერორისტული ორგანიზაციის *სპექტრი* ხელმძღვანელ ერნსტ სტავრო ბლოფელდს, რომლის სახეც მანამდე ეკრანზე არასოდეს ჩანდა. აღმოჩნდება, რომ სპექტრი ცდილობს ორ რესპუბლიკას შორის გაუგებრობის ჩამოგდებას.

## მუსიკა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ჯეიმზ ბონდის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:1967 წლის ფილმები
კატეგორია:United Artists-ის ფილმები
ალმასები სამუდამოდ

**ალმასები სამუდამოდ** (1971) — მეშვიდე ფილმი ჯეიმზ ბონდის შესახებ. ფილმი გადაღებულია იენ ფლემინგის 1956 წლის რომანის მიხედვით.

ამ სერიაში ჯეიმზ ბონდი კვლავ ეძებს ერნსტ სტავრო ბლოფელდს, ამჯერად - მეუღლის მოკვლის გამო შურის საძიებლად. იგი პოულობს ბლოფელდის ლაბორატორიას, თავად ბლოფელდს კი აგდებს ადუღებულ სითხეში. მაგრამ აღმოჩნდება, რომ ეს ერნსტის ორეულია.

მ აძლევს ბონდს დავალებას, გამოიძიოს სამხრეთ აფრიკიდან გატაცებული ალმასების საქმე. ამ გამოძიებისას ბონდი მოხვდება ამსტერდამში, სადაც გაიცნობს ვინმე ტიფანი კეისს. აშშ-ში გამგზავრებულ წყვილს ეხმარება ფელიქს ლეითერი. ბონდი აღმოაჩენს, რომ ალმასების საქმის უკან კვლავ ბლოფელდი იმალება, რომელიც მათი მეშვეობით აპირებს კოსმიური ლაზერის სიმძლავრის მომატებას, რათა გაანადგუროს ყველა ატომური რაკეტა და წყალქვეშა ნავი. ბლოფელდი თითქმის კუთხეშია მიმწყვდეული, მაგრამ კვლავ შესძლებს გაქცევას.

## მუსიკა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ჯეიმზ ბონდის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:1971 წლის ფილმები
კატეგორია:United Artists-ის ფილმები
კატეგორია:Pinewood Studios-ის ფილმები
Q (ბონდიანა)

**Q** — ჯეიმზ ბონდზე დაწერილი წიგნების და გადაღებული ფილმების პერსონაჟი. ისევე, როგორც მ, Q კოდური სახელია, სიტყვა Quartermaster-ის (კვარტერმაისტერი) შემოკლება. Q არის ბრიტანული საიდუმლო სამსახურის კვლევითი ცენტრის - Q Branch-ის ხელმძღვანელი. სწორედ ის აძლევს ბონდს საჭირო ტექნიკას.

## Q-ის როლის შემსრულებელი მსახიობები 
### დესმონდ ლეველინი 
thumb|200px|დესმონდ ლეველინი
ითამაშა ყველა ფილმში, დაწყებული 2-დან ”რუსეთიდან სიყვარულით” (1963 წ.) და ”მსოფლიოც არ არის საკმარისი”-მდე (1999 წ.), რომელშიც Q წარადგენს თავის შემცვლელს, რომელსაც ბონდი ხუმრობით R-ს არქმევს (ინგლისურ ანბანში Q-ს მერე R მოდის). დესმონდი გარდაიცვალა 1999 წელს.

### ჯონ კლიზი 
ითამაშა ფილმებში
* მსოფლიოც არ არის საკმარისი
* მოკვდი სხვა დღეს

## იხილეთ აგრეთვე 
მ (ბონდიანა)

## რესურსები ინტერნეტში
*The Bond Informant: Q 

კატეგორია:ბონდიანის პერსონაჟები
კატეგორია:გამოგონილი პერსონაჟები
მისი აღმატებულების საიდუმლო სამსახურში

**მისი აღმატებულების საიდუმლო სამსახურში** (, 1969) — მეექვსე ფილმი ჯეიმზ ბონდის შესახებ. ფილმი გადაღებულია იენ ფლემინგის 1963 წლის რომანის მიხედვით.

ბონდის თავგადასავლების მეექვსე ფილმი ყველა ფილმისგან გამოირჩევა იმით, რომ ჯორჯ ლეზენბი, ბონდის როლის შემსრულებელი, წარუმატებელ 007-ად ჩათვალეს და ეს მისი მონაწილეობით ბონდიანის ერთადერთი ნაწილია.

სიუჟეტის მიხედვით, ბონდი კვლავ მიჰყვება ორგანიზაცია *ბლობელდის* ხელმძღვანელის, ბლოფელდის კვალს და თავს ამოჰყოფს პორტუგალიაში, სადაც მას შეუყვარდება ტერეზა დე ვესეზნო. ეს უკანასკნელი, ყველაფერთან ერთად, არის ცნობილი ბოროტმოქმედის, მარკ-ენგ დრაკოს ქალიშვილი. ბონდს იჭერენ დრაკოს დაცვის წევრები. მაგრამ დრაკო ბონდს სთავაზობს ასეთ გზას - ბონდი უნდა დაქორწინდეს ტერეზაზე, სანაცვლოდ კი იგი მიიღებს ინფორმაციას ბლოფელდზე. ტერეზა შეიტყობს მამის გეგმების შესახებ და მამას მოსთხოვს ყველა საიდუმლოს განხილვას, უპირობოდ. მიღებული ინფორმაციით ბონდი მოიძიებს ალპებში დამალულ საიდუმლო ლაბორატორიას, რომელიც კერძო კლინიკის სახეს ატარებს. იქ ბლოფელდი მუშაობს ვირუსის შექმნაზე, რომელიც მთელ კაცობრიობას გაანადგურებს. ბონდი ამ ლაბორატორიაში გენეალოგისტის სახით შეაღწევს, იმ მიზეზით, რომ მან უნდა დაამტკიცოს ბლოფელდის საგრაფო წარმოშობა. მი6-დან ცნობილი ხდება, რომ პრემიერ-მინისტრმა გადაწყვიტა, გამოსასყიდი გადასცეს ბლოფელდს, იმის მაგივრად რომ გაანადგუროს იგი. მაშინ ბონდი ანადგურებს ბლოფელდის ლაბორატორიას. ბლოფელდი კვლავ გარბის.

ფილმის დასასრულს ტერეზა და ჯეიმზი ქორწინდებიან. ბლოფელდი და მისი თანაშემწე გზად ავტომანქანით მისდევენ ახლადდაქორწინებულებს, ესვრიან და კლავენ ტერეზას.

ეს არის ბონდიანის ერთადერთი ფილმი, რომლის რეჟისორიც პიტერ ჰანტია - იგი მანამდე ყველა ფილმის მონტაჟზე მუშაობდა. მიუხედავად იმისა, რომ ფილმი არ იყო ისეთი გავლენიანი, როგორც ყველა წინა სერია, მსოფლიო მასშტაბით მან შემქმნელებს მოუტანა 87 მილიონი დოლარი და საკმაოდ პოზიტიური შეფასებები.

## მუსიკა 
## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 
* ფოტოები შვეიცარიაში გადაღებებიდან 
* გადასაღები ადგილები 

კატეგორია:ჯეიმზ ბონდის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:ბრიტანული ფილმები
კატეგორია:1969 წლის ფილმები
კატეგორია:United Artists-ის ფილმები
აჰასფერის სინდრომი

[thumb|[აჰასფერი, გუსტავ დორეს ნახატი.]]
**აჰასფერის სინდრომი** (იგივე **აღასფერის სინდრომი**) — ახასიათებს ტოქსიკომანიასა და ნარკომანიას. სინდრომი არ წარმოადგენს ორგანოპათოლოგიას და მასში თავმოყრილია მენტალური აშლილობის ნიშნები: პაციენტი გამუდმებით მიმართავს სხვადასხვა სამედიცინო დაწესებულებას, დადის საავადმყოფოდან საავადმყოფოში, ექიმიდან ექიმთან, თხზავს ანამნეზის დრამატულ სურათებს, ხშირად მიმართავს თვითდაზიანებას, ოღონდაც დაარწმუნოს მკურნალი მისი ჰოსპიტალიზაციის აუცილებლობაში და დაიკაყოფილოს ამა თუ იმ მედიკამენტის მიღების მოთხოვნილება, თუნდაც ქირურგიული ოპერაცია გაუკეთონ.

სინდრომის ეპონიმია აჰასფერი (), შუასაუკუნეების ქრისტიანული ლეგენდის პერსონაჟი. ლეგენდა მოგვითხრობს აჰასფერზე, რომელსაც ღმერთმა მიუსაჯა მარადიული ლტოლვილობა, რადგან მან არ მისცა იესო ქრისტეს დასვენების საშუალება ჯვარცმის წინ.

აჰასფერის სინდრომი (), პირველად 1951 წელს ექიმმა პოლ უინგეიტმა () აღწერა.

აჰასფერის სინდრომის სხვა ვარიანტებია ბარონ მიუნჰაუზენის სინდრომი და მიუნჰაუზენის რეაქცია.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ვან გოგის სინდრომი

## ლიტერატურა 
* გ.ბახტაძე; ა.გიგაური; გ.ბახტაძე; თერაპიული ლექსიკონი - ”საქართველო”, თბილისი 1991
* Paul Wingate, J.Lancet, 1951 I:412-413

კატეგორია:სინდრომები
კატეგორია:ფსიქიკური ჯანმრთელობა
მენეჯერის სინდრომი

**მენეჯერის სინდრომი** — ნეიროცირკულარული დისტონია, რომელიც უმთავრესად ვლინდება მამაკაცებში ფსიქიკური, იშვიათად ფიზიკური გადაძაბვის შედეგად. უპირატესად აღენიშნებათ ხელმძღვანელ პირებს 40-60 წლის ასაკში. ნიშნები: დაქვეითებული შრომისუნარიანობა, უინიციატივობა, ადვილად დაღლა, დეპრესია, ძილის დარღვევა, სქესობრივი ლტოლვისა და პოტენციის დაქვეითება, ქოშინი უმნიშვნელო ფიზიკურ დატვირთვაზე, სტენოკარდია, პერიფერიული სისხლის მიმოქცევის დარღვევა, რადიკულური ტკივილი, მიდრეკილება გულის კუნთის ინფარქტისა და თავის ტვინში სისხლჩქცევებისადმი.

კატეგორია:სინდრომები
კატეგორია:ნევროლოგია
მიქაელ თავრიზიანი

მინიატიურა
**მიქაელ არსენის ძე თავრიზიანი** (დ.  27 მაისი [ ძვ. სტ. 14 მაისი], 1907, ბაქო, აზერბაიჯანი — გ. 17 ოქტომბერი, 1957, ერევანი, სომხეთი) — სომეხი დირიჟორი, სსრკ სახალხო არტისტი (1956).

დაამთავრა ლენინგრადის კონსერვატორია ალტისა (1932) და სადირიჟორო  (1934, ა. გაუკის კლასი) განხრებით. 1925 წლიდან უკრავდა ლენინგრადში ოპერისა და ბალეტის თეატრის ორკესტში და აგრეთვე სომფონირ ორკესტრებში. 1934 წელს იყო თბილისის ზ. ფალიაშვილის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი, 1935 წლიდან — ერევნის სპენდიარიანის სახელობის ოპერისა და ბალეტის თეატრის დირიჟორი, 1938-იდან კი — მთავარი დირიჟორი. ერევნის ოპერის თეატრში მისი დირიჟორობით დაიდგა როგორც ეროვნული, ისე რუსული და დასავლეთ ევროპული კლასიკური ოპერები (ჩუხაჭიანის „არშაკ II“, სტეფანიანის „გმირი ქალი“, ვერდის „ოტელო“ და „აიდა“, გლინკას „ივან სუსანინი“, ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი“ და „იოლანტა“ და სხვა). გამოდიოდა როგორც სიმფონიის დირიჟორი. სსრკ სახელმწიფო პრემიის ლაურეატი (1946, 1951). სსრკ IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით და შრომის წითელი დროშის ორდენით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომეხი დირიჟორები
კატეგორია:დაბადებული 27 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1907
კატეგორია:გარდაცვლილი 17 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1957
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის II მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის III მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის IV მოწვევის უმაღლესი საბჭოს დეპუტატები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სტალინური პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:შრომის წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:საპატიო ნიშნის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კავკასიის დაცვისათვის მედლით დაჯილდოებულები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
ვან გოგის სინდრომი

[thumb|[ვინსენტ ვან გოგი,  ავტოპორტრეტი შეხვეული ყურით და ჩიბუხით, იანვარი, 1889.]]

**ვან გოგის სინდრომი** — ფსიქიკური აშლილობა, რომლის დროს ადამიანი მიმართავს თვითდაზიანებას – სხეულის ნაწილის მოკვეთას, ჭრილობის მიყენებას ან კატეგორიულად მოითხოვს ჩაუტარონ ქირურგიული ოპერაცია. ეს სინდრომი ვლინდება  ისეთი პათოლოგიების დროს, როგორიცაა შიზოფრენია, ჰიპოქონდრიული მანია, ჰალუცინაცია, იმპულსური გამოვლიებები. გამომწვევი მიზეზები მრავალგვარია, ერთ-ერთი მიზეზი შიძლება იყოს ინტოქსიკაცია.

სინდრომი პირველად აღწერა  ფსიქიატრმა აბრამმა 1966 წ. და მისი ეპონიმია ჰოლანდიელი ფერმწერი, 
ვინსენტ ვან გოგი (30 მარტი, 1853 - 29 ივლისი, 1890), რომელმაც ფსიქიკური აშლილობის დროს (23 დეკემბერი, 1888 წ.) თვითდაზიანება მიიყენა და ყური მოიჭრა. სავარაუდო მიზეზი იყო ფუტკარა ყვავილით ინტოქსიკაცია.

## ლიტერატურა  
*Abram, H.S. The Van Gogh Syndrome: an unusual case of polysurgical addiction; Am.J. Psychiatry, 1966 123(4):478-81
*Strik, W.K. The Psychiatric Illness of Vincent Van Gogh; Nervenarzt. 1997 68(5):401-9

## იხილეთ აგრეთვე 
თვითდაზიანება ახასიათებს სხვა სინდრომებსაც
* აჰასფერის სინდრომი

კატეგორია:სინდრომები
კატეგორია:ფსიქიკური ჯანმრთელობა
უფიცი

thumb|300px|ვიწრო ეზო უფიცის ორ ფრთას შორის
thumb|300px|უფიცის დერეფნის ხედი
**გალერეა უფიცი** (, სიტყვასიტყივთ — „კანცელარიის გალერეა“) — სასახლე ფლორენციაში, აგებული 1560-1581 წლებში და ამჟამად ევროპული სახვითი ხელოვნების ერთ-ერთი უმსხვილესი და უმნიშვნელოვანესი მუზეუმია.

## ისტორია
უფიცის ისტორია იწყება 1559 წელს, როდესაც ფლორენციის მმართველმა კოზიმო I მედიჩიმ ქალაქის ყველა ადმინისტრაციული სამსახურის გაერთიანება ერთ ვრცელ სასახლეში ჩაიფიქრა. პროექტის რეალიზაციისთვის მოიწვიეს ხელოვანი ჯორჯო ვაზარი, რომელმაც მუშაობა 1560 წელს დაიწყო. თუმცა 1574 წელს ვაზარი გარდაიცვალა და სამუშაო მისმა მოსწავლემ ბერნარდო ბუონტალენტიმ დაასრულა. 1575 წელს უფიცის შენობაში დაიწყო მუზეუმის ჩამოყალიბება. მისი საფუძველი მედიჩის საოჯახო კოლექცია გახდა.

## კოლექცია
მუზეუმის კოლექცია იზრდებოდა მედიჩის დინასტიის დაცემის შემდეგაც. ამჟამად ის მოიცავს ისეთ იტალიელ ხელოვანთ შედევრებს, როგორებიცაა ჯოტო, ბოტიჩელი, ლეონარდო და ვინჩი, რაფაელი, ჯორჯონე, ტიციანი, უჩელო, ფილიპო ლიპი, ჩიმაბუე, პიერო დელა ფრანჩესკა და სხვანი. აქვეა ანტიკური, ფრანგული, ესპანური, გერმანული, ჰოლანდიური და ფლამადრიული ხელოვნების ნიმუშებიც.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* უფიცი — Google Art Project
* უფიცის გალერეა
* ფლორენციის სამოგზაურო სახელმძღვანელო — უფისი გალერეა
* უფიცის გალერეის ბილეთები და ტური
* უფიცის გალერეის კერძო და ჯგუფური ტურები

კატეგორია:ფლორენციის მუზეუმები
კატეგორია:ფლორენციის სასახლეები
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით