open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ევროვიზიის სიმღერის ბავშვთა კონკურსი 2008

**ევროვიზიის სიმღერის ბავშვთა კონკურსი 2008** — საბავშვო ევროვიზიის სიმღერის კონკურსის რიგით მე-6 კონკურსი, ჩატარდა 2008 წლის  22 ნოემბერს, ქალაქ  ლიმასოლში, (კვიპროსზე). ამ კონკურსის გამარჯვებული გახდა ქართული ჯგუფი ბზიკები სიმღერით „ბზზზ...“.

## კონკურსის მონაწილეები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ოფიციალური საიტი

ევროვიზიის სიმღერის ბავშვთა კონკურსი 2010

კატეგორია:ევროვიზიის სიმღერის კონკურსები წლების მიხედვით
Games for May

**Games for May** — ერთჯერადი მუსიკალური აქცია, რომელიც გაიმართა 1967 წლის 12 მაისს , დედოფალ ელისაბედის სახელობის დარბაზში (ლონდონი). ეს იყო ჯგუფ პინკ ფლოიდის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საკონცერტო გამოსვლა. კონცერტი დახასიათდა, როგორც „კოსმიური რელაქსაცია გაზაფხულის დასასრულს - ელექტრონული კომპოზიცია, ფერებისა და სურათების პროექციებით, ქალებით და პინკ ფლოიდით“. შესრულების დროს, ჯგუფის წევრები ქმნიდნენ სხვადასხვა ხმოვან ეფექტებს, სცენაზე შეშის ჭრით, ვიღაც გადაცმული იყო ადმირალად, დარბაზში კი დაფრინავდნენ საპნის ბუშტები - ამ უკანასკნელმა ეფექტმა დააზიანა სკამების ზედაპირი. შედეგად, ჯგუფს სამუდამოდ აეკრძალა გამოსვლა ამ დარბაზში.

შოუზე პირველად იქნა წარმოდგენილი პრიმიტიული ხმის სისტემა, რომლის დახმარებით შესაძლებელი იყო დარბაზში ხმის წრიულად გავრცელება. ეს იმართებოდა სპეციალური სახელურის მეშვეობით, რომელიც შეერთებული იყო ორგანზე და ითავსებდა სხვადასხვა ეფექტს. ბრიტანეთში ეს იყო პირველი კონცერტი, რომელზეც წარმოდგენილი იყო ასეთი მასშტაბის ფერადი შოუ და კვადროფონიული ხმის სისტემა. აქ ასევე წარმოდგენილი იქნა ხმის უჩვეულო ეფექტები, რომელიც როჯერ უოტერსის შექმნილი იყო. საგულისხმოა ჩიტების ხმები, რომლებიც მოგვიანებით გამოყენებული იქნა სიმღერებში „Cirrus Minor“ და „Grantchester Meadows“. შოუს დასასრულს ბუშტები რიჩარდ რაიტის მიერ იქნა გაშვებული.

სიმღერა „See Emily Play“ ამ პერიოდში ცნობილი იყო როგორც „Games for May“.

კონცერტის თავისებური ინტერპრეტაცია მსმენელს შესთავაზა სიდის მოყვარულმა რობინ ჰიჩკოკმა - ეს მოხდა 2007 წელს გამართულ საიუბილეო კონცერტზე Games for May.

## შესრულებული სიმღერები 
* განთიადი (ჩანაწერი)
* Matilda Mother (სიდ ბარეტი)
* Flaming (სიდ ბარეტი)
* Scarecrow (სიდ ბარეტი)
* See Emily Play (სიდ ბარეტი)
* Bike (სიდ ბარეტი)
* Arnold Layne (სიდ ბარეტი)
* Candy and a Currant Bun (სიდ ბარეტი)
* Pow R. Toc H. (სიდ ბარეტი, როჯერ უოტერსი, რიკ რაიტი, ნიკ მეისონი)
* Interstellar Overdrive (სიდ ბარეტი, როჯერ უოტერსი, რიკ რაიტი, ნიკ მეისონი)
* ბუშტები (ჩანაწერი)
* დასასრული (ჩანაწერი)

ბისზე:
* Lucifer Sam (სიდ ბარეტი)

## რესურსები ინტერნეტში 
* სტატია ჯგუფის სატელევიზიო გამოსვლაზე და კონცერტზე Games for May .

## სქოლიო
კატეგორია:პინკ ფლოიდის კონცერტები
აჰმედ ხანი

**აჰმედ ხანი** () (დ. 1650, ქ. ბაიაზიდი, ახლანდელი დოღუბაიაზიდი — გ. 1707) — ქურთი პოეტი, მწერალი და ფილოსოფოსი. დაიბადა ჰაკარის პროვინციაში (დღევანდელი თურქეთი). იცოდა სპარსული, არაბული, თურქული ენები. ბაიაზიდში საკუთარი სახსრებით ააგო მეჩეთი და მედრესე. აჰმადე ხანს აქვს შეტანილი  დიდი წვლილი როგორც ქურთულ, ასევე არაბულ და სპარსულ ლიტერატურაში. 1683 წელს მან შეადგინა არაბულ-ქურთული ლექსიკონი „Nûbihara Biçûkan“ („ნუბარი“).

ქურთისტანში ფართოდ გავრცელებული თქმულების საფუძველზე შექმნა პატრიოტულ-რომანტიკული პოემა „მამე და ზინე“. ეს სასიყვარულო პოემა ქურთულ ლიტერატურ ეპოპეად არის ცნობილი. ავტორია პატრიოტული სულისკვეთებით გამსჭვალული ფილოსოფიური ღაზალებისა. აჰმადე ხანი იყო ერთ-ერთი პირველი ქურთი, რომელმაც ქურთისტანის დამოუკიდებლობაზე დაიწყო ლაპარაკი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*  **აჰმადე ხანი** ქურთული ენის აკადემია

კატეგორია:ქურთები
კატეგორია:ქურთული ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 1650
კატეგორია:გარდაცვლილი 1707
კატეგორია:ქურთი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
Not Now John

„**Not Now John**“ () — მეთერთმეტე სიმღერა ინგლისური პროგრესული როკ-ჯგუფ პინკ ფლოიდის 1983 წლის ალბომზე *The Final Cut*. ის ერთადერთი სიმღერაა ალბომზე, რომელშიც ძირითად ვოკალს დეივიდ გილმორი ასრულებს და მთელ სიმღერას როჯერ უოტერსი არ მღერის. ის გამოიცა სინგლის სახით. ვიდეოში ნაჩვენებია იაპონელი ბავშვი, რომელიც დადის ქარხანაში. მას გზაზე ხვდებიან გოგონა გამოძახებით, მუშები, რომლებიც კარტს თამაშობენ, გეიშები. ის ეძებს ჯარისკაცს, სანამ დიდი სიმაღლიდან გადმოვარდება. დაცემულ ბავშვს პოულობს მეორე მსოფლიო ომის ვეტერანი (მას თამაშობს ალექს მაკ-ევოი, რომელიც ასრულებს მასწავლებლის როლს ფილმში „პინკ ფლოიდი: კედელი“).

## მნიშვნელობა 
როჯერ უოტერსის მიერ დაწერილი ტექსტი ეხება ბევრ თემას, რომლებსაც ის განიხილავს ალბომის სხვა სიმღერებში. მათ შორის არის ომი და გაერთიანებული სამეფოს პრემიერ-მინისტრის  მარგარეტ ტეტჩერის კრიტიკა, ისევე როგორც სიხარბისა და კორუფციის  ზოგადი კრიტიკა.

## კომპოზიცია 
სიმღერა სიგრძით მესამეა ალბომზე, მისი ხანგრძლივობაა 5 წუთი და 2 წამი. ვოკალს ინაწილებენ გილმორი და უოტერსი, ისევე როგორც სიმღერაში Comfortably Numb ალბომიდან *The Wall*.წარმოადგენენ განსხვავებულ ”პერსონაჟებს” თუ შეხედულებებს - გილმორი არის უვიცი ადამიანი, რომელიც მხოლოდ საკუთარ თავზე ფიქრობს, უოტერსი კი - ინტელექტუალი, მსოფლიოს უბედურებათა გონიერი დამკვირვებელი. თუმცა, სიმღერის დასასრულისკენ, უოტერსი მღერის გილმორის პერსონაჟთან დაკავშირებულ სტროფებს.

## სიმღერების სია 
Not Now John გამოიცა სინგლის სახით 1983 წლის 3 მაისს. ფრაზა fuck all that შეიცვალა stuff all that-ით. B-მხარეზე შევიდა სიმღერა The Hero's Return, რომელსაც დაემატა ერთი სტროფი. სინგლმა დაიკავა მეშვიდე ადგილი მეინსტრიმული როკ სიმღერების ჩარტში.

#Not Now John - 4:56
#The Hero's Return, Parts I and II - 2:32

## პერსონალი 
* როჯერ უოტერსი - წამყვანი ვოკალი, ფირის ეფექტები, სინთეზატორი
* დეივიდ გილმორი - წამყვანი ვოკალი, ბას-გიტარა, გიტარა
* ნიკ მეისონი - დასარტყმელი საკრავები
* ენდი ბაუნი - ჰემონდის ორგანი

## სქოლიო 
კატეგორია:პინკ ფლოიდის სიმღერები
კატეგორია:1983 წლის სინგლები
კატეგორია:1983 წლის სიმღერები
კატეგორია:სიმღერები როჯერ უოტერსის ავტორობით
პითონები

:*პითონი აგრეთვე შეიძლება ნიშნავდეს პროგრამირების ენას*
**პითონები** — გველების ქვეოჯახი მახრჩობელასებრთა ოჯახისა (ან დამოუკიდებელი ოჯახი). გავრცელებულია აღმოსავლეთ და, ნაწილობრივ, დასავლეთ (ცენტრალური ამერიკა) ნახევარსფეროებში. ამჟამად ქვეოჯახში შედის 8 გვარი, 35 სახეობით. საკუთრივ ცენტრალურ, პითონის გვარში 7 სახეობაა, გავრცელებულია აფრიკაში, სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში, მალაის არქიპელაგზე, ახალ გვინეაში და ავსტრალიაში. ზედა ტუჩზე აღენიშნებათ 2-4 ღრმული, რაც თერმორეცეპტორს წარმოადგენს. ბინადრობენ უმთავრესად ლერწმიანებში, ლელიანებში, ქვებს შორის. კარგად ცურავენ, შეუძლიათ ხეზე ასვლა. იკვებებიან ძირითადად ხერხემლიანებით, რომლებსაც სხეულის რგონებით გუდავენ. პითონები კვერცხმდებლებია. მათი დამახასიათებელი თვისებაა - ინკუბაცია. დედალი დებს 100-ზე მეტ კვერცხს (გააჩნია სახეობასა და მდედრის ზომას), რომლებსაც შემოეხვევა სხეულით 3-4 რგოლად და წარმოქმნის ცოცხალ კონუსს, რომლის შიგნით ტემპერატურა გარემოს ტემპერატურაზე 12-15°-ით მაღალია, ხოლო მამრი პითონის ტემპერატურაზე 8-7°-ით მაღალია. ამ დროის მანძილზე მდედრი იცავს კვერცხებს მტაცებლებისაგან. ინკუბაცია გრძელდება თვე, თვე ნახევარი და ამ პერიოდში მდედრი თითქმის არაფერს არ ჭამს. 
[left|thumb|[ბადისებრი პითონი Python  reticulatus]]
სხეულის ტემპერატურის მომატების მექანიზმი დაკავშირებულია კუნთების თანმიმდევრულ შეკუმშვასთან, რაც იწვევს t-ს ზრდას. ეს თვისება განსაკუთრებით გამოხატულია იეროგლიფურ, სამეფო და ბადისებრ პითონებში. პითონის სახეობათა შორის ტანად ყველაზე პატარაა სამეფო პითონი (Python regius - 1,5 მ.), ყველაზე დიდი კი ბადისებრი პითონი (Python  reticulatus - 10 მ-მდე), რომელიც ფართოდაა გავრცელებული სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიაში და იკვებება უმთავრესად ანტილოპებით, ახალგაზრდა ირმებით და გოჭებით. 
ცნობილია ადამიანებზე პითონების თავდასხმის ცალკეული შემთხვევები. ამ მხრივ ყურადღებას იქცევს ბადებრივი პითონი. იგი 10 მეტრამდე იზრდება, თუმცა ძველ დოკუმენტურ მასალებში აღწერილია 15,20 და 30 მეტრის სიგრძის ეს გველი, რაც რეალობას არ უნდა შესაბამებოდეს. პითონები ტყვეობაში ცოცხლობენ 25 წლამდე (სიცოცხლის ხანგრძლივობა დამოკიდებულია ცალკეულ სახეობაზე). ზოგიერთი პითონის ხორცი იჭმევა, იყენებენ მათ ტყავსაც.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მახრჩობელასებრნი
მახრჩობელები

**მახრჩობელები** () — გველების ქვეოჯახი მახრჩობელასებრთა ოჯახისა. პითონებისაგან განსხვავებით, მახრჩობელებს არ გააჩნიათ თვალზედა ძვალი და ყბათაშორის ძვლებზე კბილები. ქვეოჯახი აერთიანებს 5 გვარს, 28 სახეობით. გავრცელებულნი არიან როგორც დასავლეთ, ისე აღმოსავლეთ ნახევარსფეროებში: ცენტრალური და სამხრეთ ამერიკა, აფრიკა, სამხრეთ-აღმოსავლეთი აზია. მახრჩობელათა ზომები ძალზე ცვალებადია. ქვეოჯახის ცენტრული გვარია ბოა, რომელიც 3 სახეობას შეიცავს, მათ შორის ჩვეულებრივ მახრჩობელას (*Boa constrictor*), რომლის სიგრძე 2-3 მეტრს (მაქს. 5,5 მ.) აღწევს, გავრცელებულია მექსიკიდან არგენტინამდე.

## გვარი 
T) ტიპური გვარი.

## სქოლიო
კატეგორია:მახრჩობელასებრნი
ნაყოფი (მცენარე)

[მინი|[კულტურული ხილის ბაზარი]]
**ნაყოფი** (ლათ. fructus) — ფარულთესლოვან მცენარეთა ორგანო, რომელიც წარმოიქმნება ყვავილისაგან და შეიცავს ერთ ან მეტ თესლს, ვითარდება ორმაგი განაყოფიერების შემდეგ (გამონაკლისია პართენოკარპული ნაყოფები). ფარულთესლოვან მცენარეთა პრიმიტიულ ჯგუფებში ნაყოფი უშუალოდ გინეცეუმიდან ვითარდება (მაგ., ბაიასებრნი), უფრო მაღალი განვითარების ჯგუფებში ნაყოფის ფორმირებაში მონაწილეობს ყვავილის სხვა ნაწილებიც: ყვავილსაფარი, ყვავილსაჯდომი, გინოფორი, ჯამი, გვირგვინი, მტვრიანები და სხვა.

სხვადასხვა კლასიფიკაციით ნაყოფებს ყოფენ ნამდვილ (თუ ის განვითარებულია მხოლოდ ნასკვიდან) და ცრუ (თუ მის განვითარებაში მონაწილეობვს ყვავილის სხვა ნაწილებიც) ნაყოფად. ნამდვილი ნაყოფი თავის მხრივ იყოფა მარტივ (ერთი ნასკვიდან განვითარებული) და რთულ (აპოკარპული გინეცეუმიდან განვითარებული) ნაყოფად. 
[მინი|ხილის კალათი, [ბალთაზარ ვან დერ ასტი]]
*მარტივი ნაყოფი* კონსისტენციის მიხედვით იყოფა მშრალ და წვნიან ნაყოფად. *მშრალ ნაყოფებს* შორის არჩევენ მრავალთესლიან თვითხსნად (ფოთლურა, პარკი, ჭოტი, ჭოტაკი, კოლოფი და სხვა) და ერთთესლიან უხსნარ ნაყოფებს (კაკალი, ფრთიანა, თესლურა, მარცვალა და სხვა), *წვნიან ნაყოფებს* შორის კი - მრავალთესლიანებს (კენკრა, გოგრულა და სხვა) და ერთთესლიანებს (კურკიანა). რთულ ნაყოფებს განეკუთვნება რთული ფოთლურა, რთული თესლური და სხვა.

ნაყოფის უფრო თანამედროვე მორფოგენეზურ კლასიფიკაციებში გათვალისწინებულია გინეცეუმის აგებულება - ნაყოფფოთლების რაოდენობა, მდებარეობა, შეზრდა, თესლის რაოდენობა, მიმაგრება და სხვა. მორფოგენეზური კლასიფიკაციების მიხედვით ნაყოფი იყოფა აპოკარპულ და ცენოკაპულ ნაყოფებად, რომლებიც თავის მხრივ კიდევ უფრო წვრილ კატეგორიებად ნაწილდება.

ნაყოფის დანიშნულებაა თესლების დაცვა და გავრცელება. ნაყოფებისა და მასთან ერთად თესლების გავრცელება ქარის, წყლის, ცხოველების, ადამიანისა და სხვების საშუალებით ხდება. გავრცელებისათვის ნაყოფებს აქვს სხვადასხვა სპეციალური წარმონაქმნები: ქოჩორი, ფრთისებრი გამონაზარდი, ეკლები, ქაცვები, ჯაგარი და სხვა.

მრავალი ნაყოფი შეიცავს მნიშვნელოვან საკვებ ნივთიერებებს (ცილები, ცხიმები, ნახშირწყლები, ვიტამინები) და გამოიყენება სხვადასხვა სახით საკვებად, სამკურნალო საშუალებად, საღებავის დასამზადებლად და სხვა. მრავალი მცენარის ნაყოფი იმდენად ტიპურია, რომ მათი საშუალებით მცენარის სახეობის დადგენაც კი შეიძლება.

მეცნიერებას, რომელიც ნაყოფებს შეისწავლის კარპოლოგია ეწოდება.

## ლიტერატურა 
* Gollner, Adam J. (2010). *The Fruit Hunters: A Story of Nature, Adventure, Commerce, and Obsession*. Scribner.  ISBN 978-0-7432-9695-3
* Watson, R.R. / Preedy, V.R. (2010, eds.). *Bioactive Foods in Promoting Health: Fruits and Vegetables*. Academic Press.  ISBN 978-0-12-374628-3

## რესურსები ინტერნეტში
*Images of fruit development from flowers 
*Fruit and seed dispersal images 
*Fruit Facts  
*Encyclopædia Britannica 1911 on Fruit 
*Photo ID of Fruits 

კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
*
ნაყოფფოთოლი

**ნაყოფფოთოლი** () — ფარულთესლოვან მცენარეთა ყვავილის ნაწილი, რომელზეც ვითარდება თესლკვირტები. ერთი  ან რამდენიმე ნაყოფფოთლისგან წარმოიქმნება ბუტკო; ნაყოფფოთლების კომპლექსს გინეცეუმი ჰქვია. ნაყოფფოთოლი ფოთლისეული წარმოშობის ორგანოდ მიაჩნიათ, თუმცა მეგასპოროფილის ჰომოლოგია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ჩერნობილი

**ჩერნობილი** (ან **ჩორნობილი**, , ) — მიტოვებული ქალაქი ჩრდილოეთ უკრაინაში, კიევის ოლქში, ბელარუსის საზღვართან. ქალაქი ევაკუირებულ იქნა 1986 წელს ჩერნობილის ატომური ელექტროსადგურის ავარიისას, რომელიც ქალაქიდან 14,5 კმ-ში მდებარეობდა.

მიუხედავად იმისა, რომ ქალაქი ამჟამად თითქმის უკაცრიელია, რამდენიმე მცხოვრები საკუთარ სახლს მაინც დაუბრუნდა. ატომური სადგურის აფეთქებას პერსონალ ანატოლი დიატლოვს აბრალებენ.

## რესურსები ინტერნეტში 
*United Nations Chernobyl Recovery and Development Programme  
*The Flickr Chernobyl-Pripyat Group
* Chernobyl and Pripyat 22 years later 
* EU To Extend Checks On Food From Chernobyl Area 
* Chernobyl: Unlikely Tourist Spot  - *Life magazine*
* 25 years of satellite imagery over Chernobyl 

კატეგორია:კიევის ოლქის ქალაქები
კატეგორია:უკრაინის მიტოვებული ქალაქები
კატეგორია:ჩერნობილის კატასტროფა
ნაყოფსხეული

[მინი|მარჯვნივ|250პქ|[დათვისსოკოს ნაყოფსხეული]]
სოკოს **ნაყოფსხეული** — ჩანთიანი და ბაზიდიუმიანი სოკოების უმეტესობის სპორების მატარებელი ორგანოების სათავსი; წარმოქმნილია მიცელიუმის ჰიფებისაგან, რომლებიც ერთმანეთში მჭიდროდაა გადახლართული. სოკოს ყველაზე თვალსაჩინო ნაწილია. ჩანთიანი სოკოები ნაყოფსხეული ძირითადად 3 ტიპისაა:

* *კლეისტოკარპიუმი* — სფეროსებრი და მთლიანად დახშული, ჩანთები მოთავსებულია ნაყოფსხეულში, ხშირად ყოველგვარი კანონზომიერების გარეშეა განლაგებული;
* *პერითეციუმი* — გარეგნულად ბოთლს ან ყელიან გოგრას წააგავს, ნახევრად დახურულია და ყელზე პატარა ნახვრეტი აქვს; 
**აპოთეციუმი* — ჯამისებრი ან ლამბაქისებრი, ცილინდრული ფორმის ჩანთები  განლაგებულია ე. წ. ჰიმენიალურ შრეზე.

უმაღლესი ბაზიდიუმიანი სოკოების ნაყოფსხეული ნაირგვარია: ენისებრი, ბუჩქისებრი, ჩლიქისებრი, ფირფიტისებრი, ქოლგისებრი, ბურთისებრი და სხვა. სპორები მოთავსებულია მილებში, ხორკლებზე, ფირფიტებზე ან ნაყოფსხეულში. თავისი კონსისტენციით ნაყოფსხეული არის მაგარი, კორპისებრი, რქოვანი ან ხორცოვანი. ნაყოფსხეული არ აქვს უმდაბლეს სოკოებს (ქიტრიდიომოცეტები, ზიგომიცეტები, ოომიცეტები), ზოგიერთ ჩანთიან (მაგ., საფუარა სოკოები) და ბაზიდიუმიან სოკოს (გუდაფშუტა და ჟანგა სოკოები), აგრეთვე ყველა უსრულ სოკოს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:სოკოების მორფოლოგია
დერ ზოლდატი

**დერ ზოლდატი** (გერმანულად „Der Soldat“, ქართულად „ჯარისკაცი“) — ავსტრიაში გამომავალი ერთადერთი სამხედრო-პოლიტიკური სპეციალური მედია საშუალება. „დერ ზოლდატს“ აქვს გაზეთის ფორმატი და გამოდის 24-ჯერ წლის განმავლობაში.

„დერ ზოლდატი“ აქვეყნებს ინფორმაციებს ავსტრიისა და საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და თავდაცვის პოლიტიკის თემებზე. 

გაზეთი სამხედრო საქმით დაკავებულ, ან დაინტერესებულ მკითხველს სთავაზობს აქტუალურ რეპორტაჟებსა და კორესპონდენციებს, ფუნდირებულ ანალიზსა და სამხედრო სფეროს სპეციალისტთა განსხვავებული თვალთახედვით გაშუქებულ მიმდინარე მოვლენებს.

ეს სპეციალური სამხედრო პუბლიკაციები განკუთვნილია სხვადასხვა განხრით მომუშავე ექსპერტებისათვის, აგრეთვე მათთვის, ვინც პოლიტიკაში, ეკონომიკაში, ჯარსა და მასმედიაში საზოგადოებრივი აზრის ჩამოყალიბებით, ან გადაწყეტილებების მიღებითაა დაკავებული.

უსაფრთხოებისა და თავდაცვის სფეროში ავსტრიული „დერ ზოლდატი“ წარმოადგენს საინფორმაციო და საკომუნიკაციო პლატფორმას. 

გაზეთი 1956 წლიდან მჭიდროდ თანამშრომლობს ავსტრიის ქვეყნის თავდაცვის ფედერალურ სამინისტროსთან. 

## რესურსები ინტერნეტში 
*  Zeitung DER SOLDAT

კატეგორია:სამხედრო გაზეთები
კატეგორია:ავსტრიის გაზეთები
კატეგორია:გერმანულენოვანი გაზეთები
ნაყოფის სიდამპლე

**ნაყოფის სიდამპლე**, *მონილიოზი* — ხეხილის დაავადება. იწვევს Monilia-ს გვარის პარაზიტული სოკოები. ფართოდაა გავრცელებული კურკოვანთა და თესლოვანთა ნაყოფის სიდამპლე. კურკოვანი კულტურების — ალუბლის, ბლის, ქლიავის, გარგარის, ნუშისა და სხვა კურკოვანებზე ნაყოფის სიდამპლეს იწვევს Monilia cinerea. ავადდება აგრეთვე ყლორტი, ყვავილი, სანაყოფე ტოტი. *თესლოვანთა ნაყოფის სიდამპლეს* იწყვევს Monilia fructigena, აავადებს ნაყოფს, დასავლეთ საქართველოში - სანაყოფე ტოტს, ყვავილსა და ყლორტს. Monilia mali აზიანებს ვაშლის, ხოლო Monilia cydoniae კომშის ნაყოფს, ყლორტი სანაყოფე ტოტსა და ყვავილს, დაავადება ვრცელდება სპორებით, რომელიც მცენარეში იჭრება უმეტესად მექანიკური დაზიანების ადგილიდან. სპორა ზამთრობს მცენარის დაავადებულ ორგანოებში.

*ბრძოლის ღონისძიებანი:* გამძლე ჯიშების შერჩევა, ნაყოფის შენახვის პირობების დაცვა, დაავადებული ნაყოფების შეგროვება და მოსპობა, ხის ძირში ნიადაგის გაფხვიერება, გასხვლა და 1%-იანი ბორდოს სითხის ან 0,5%-იანი ცინების შესხურება.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა დაავადებები
ნაყოფსაფარი

**ნაყოფსაფარი**, *პერიკარპიუმი* — მცენარის ნაყოფის კედელი, რომელიც ფარავს თესლს. წარმოქმნილია ნასკვის კედლებიდან; ზოგჯერ მის წარმოქმნაში მონაწილეობს ყვავილის სხვა ნაწილებიც (ყვავილსაფარი და სხვა). ნაყოფსაფარი შედგება 3 შრისაგან: გარეთა თხელი შრის — ეგზოლარპიუმისაგან, შიგნითა აპკისებრი, გახევებული ან ტყავისებრი ენდოკარპიუმისა და მათ შორის მდებარე მეზოკარპიუმისაგან. ნაყოფსაფარის კონსისტენციას მნიშვნელობა ენიჭება ნაყოფების კლასიფიკაციისა (მშრალი და წვნიანი ნაყოფები) და მათი ცალკეული ტიპის (კაკალი, კენკრა, კურკიანა და სხვა) დახასიათების დროს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა მორფოლოგია
ნაყოფჭამიები

**ნაყოფჭამიები** () — პეპლების ფოთოლხვევიების ოჯახისა. მათი ფრთების შლილი 8-24 მმ აღწევს. წინა მუქ ფრთებზე ღია ფერის ლაქები და ბზინვარე ზოლები აქვს, უკანა ფრთები კი ღია ფერისაა. ზიანი მოაქვს მატლს, რომელიც ბინადრობს მცენარის დაზიანებულ ორგანოებში, იქვე ზამთრობს და ჭუპრდება. ყველგანაა გავრცელებული. დიდი რაოდენობითაა ევროპისა და აზიის ტყეებში. ცნობილია 700--მდე სახეობა. მათგან 50-მდე სახეობა აზიანებს ტყის ჯიშებს და სასოფლო სამეურნეო კულტურებს, უმეტესად ხეხილის ნაყოფს, თესლს, ყლორტს, ქერქს, ფესვს.  ნაყოფისა და თესლის მავნებელია ვაშლის ნაყოფჭამია, მსხლის ნაყოფჭამია, ქლიავის ნაყოფჭამია და სხვა. აღმოსავლური ნაყოფჭამია საშიში საკარანტინო მავნებელია.

საქართველოში ყველგანაა გავრცელებული და ზიანი მოაქვს დაბლობ და მთისწინა ზონაში. ზღვის დონიდან 800 მ-ზე ზევით მათი მავნებლობა შედარებით მცირეა. ნაყოფჭამიების წინააღმდეგ პროფილაქტიკური და აგროტექნიკური ღონისძიებებთან ერთად იყენებენ ბრძოლის ბიოლოგიურ და ქიმიურ მეთოდებს. დადებით შედეგს იძლევა ფოსფორორგანული პესტიციდებისა (ფოსფამიდი, ფოზალონი, კარბოფოსი, ქლოროფოსი) და ავტოციდური სარტყლის გამოყენება.

## ლიტერატურა
**ბათიაშვილი ი., დეკანოიძე გ.,* ენტომოლოგია, თბ., 1974

კატეგორია:ფოთოლხვევიასებრნი
Doggystyle

***Doggystyle*** — ამერიკელი რეპერ სნუპ დოგის სადებიუტო სტუდიური ალბომი, რომელიც გამოვიდა 1993 წელს. დისკი გამოვიდა ლეიბლზე Death Row Records. მანამდე სნუპის წარმატებული დებიუტი უკვე შედგა Dr. Dre-ს ალბომზე *The Chronic*. ალბომის ჩაწერის პერიოდში სნუპი  ფილიფ ვოლდერმერიანის მკვლელობაში დაადანაშაულეს და დააპატიმრეს. იგი გაათავისუფლეს და კვლავ აიყვანეს 1996 წელს.

კრიტიკოსები ამ ალბომს თვლიან 1990-იანი წლების ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან დისკად და ერთ-ერთ ყველაზე მნიშვნელოვან ჰიპ-ჰოპ ალბომად. 2008 წლისათვის *Doggystyle* შეფასდა ოთხმაგი პლატინით. გამოსვლისთანავე გაიყიდა მისი 802.858 ალბომი. 2003 წლისათვის გაყიდული იყო მისი შვიდი მილიონი ასლი.

კრიტიკოსებმა დადებითად შეაფასეს ეს ალბომი ლირიკული ”რეალიზმის” გამო, რომელიც ჟღერს ალბომზე და სპეციფიკური ვოკალის გამო. *Doggystyle* მიიჩნევა ჰიპ-ჰოპის კლასიკად და შეტანილია გამოცემის „The Source“ 100 საუკეთესო რეპ-ალბომის სიაში, ისევე როგორც ჟურნალის „Rolling Stone“ შედგენილ 90-იანი წლების რჩეული ჩანაწერების რეიტინგში.

ალბომის სახელწოდებაში ხუმრობით ნახსენებია ძაღლი („ძაღლური სტილი“), თუმცა იგი ასევე აღნიშნავს პოზას სექსში.

## სიმღერების სია
* Gz Up, Hoes Down ამოღებული იქნება რამდენიმე ასლის დაბეჭდვის შემდეგ, ვინაიდან შეიქმნა პრობლემები სემპლების გამოყენებასთან.
* კომპაქტ  დისკზე, სადაც Gz Up, Hoes Down არის შეტანილი, ასევე მითითებულია სიმღერებს შორის არსებული სახუმარო ნომრების სათაურები.

## ამოჭრილი სიმღერები 
* Gz Up, Hoez Down (Hug-ის მონაწილეობით) - გამოვიდა პირველ გამოცემებზე, მაგრამ ამოღებული იქნა სემპლებზე საავტორო უფლებების გამო
* Tha Next Episode (Dr. Dre-ს მონაწილეობით) - აღნიშნულია პირველი გამოცემების ყდებზე, მაგრამ არსად არის შეტანილია. მასში გაჟღერებული ინსტრუმენტული ნომერი შევიდა უორენ ჯის სიმღერაში Runnin' Wit No Breaks, ალბომიდან Regulate...G Funk Era
* Doggystyle (Jewell-ის და ჯორჯ კლინტონის მონაწილეობით) - მოგვიანებით შევიდა სნუპ დოგის კრებულში Death Row: The Lost Sessions Vol. 1.
* The Root of All Evil (Outro) (ტინა მარის მონაწილეობით) - ასევე შევიდა კრებულში Death Row: The Lost Sessions Vol. 1. ინსტრუმენტული ნაწილი გამოყენებულია 2Pac-ის სიმღერის California Love რემიქსში.

## პერსონალი 
* სნუპ დოგი –ვოკალი
* Dr. Dre – პროდიუსერი, ვოკალი
* დეზ დილინჯერი – პროდიუსერი, ვოკალი, შემსრულებელი
* სემ სნიდი - შემსრულებელი, შთაგონება
* ულრიხ უაილდი – ინჟინერი
* Tha Dogg Pound – შემსრულებელი
* უორენ ჯი – შემსრულებელი
* The D.O.C. – შემსრულებელი
* The Lady of Rage – შემსრულებელი
* RBX – შემსრულებელი
* Kurupt – შემსრულებელი
* ნეიტ დოგი – შემსრულებელი

* The Dramatics – შემსრულებელი
* ემანუელ დინი – პროდიუსერი
* კრის ტეილორი – სიმღერების ავტორი, პროდიუსერი, ხმის მიქსი
* შუგ ნაიტი – აღმასრულებელი პროდიუსერი
* ბერნი გრენდმენი – მასტერინგი
* ჩი მოდუ – ფოტოგრაფია
* ნენსი ფლეტჩერი – ვოკალი, ვოკალი (დამატებითი)
* დენ უინტერსი – ფოტოგრაფია
* კიმბერლი ჰოლტი – ყდა
* კიმბერლი ბრაუნი – პროექტის კოორდინატორი
* ჯო ქული – გარეკანის მხატვრობა

## ჩარტები
### ყოველკვირეული ჩარტები
### კატალოგის ჩარტები 
### წლის საბოლოო ჩარტები
### ათწლეულის საბოლოო ჩარტები 
## სერტიფიცირებები
## სქოლიო 
კატეგორია:სნუპ დოგის ალბომები
კატეგორია:1993 წლის სადებიუტო ალბომები
კატეგორია:Interscope Records-ის ალბომები
კატეგორია:Death Row Records-ის ალბომები
კატეგორია:ალბომები Dr. Dre-ს პროდიუსერობით
ქურთოლოგია

**ქურთოლოგია** არის სამეცნიერო დისციპლინა, რომელიც ქურთი ხალხის, მათი ენისა და კულტურის შესწავლითაა დაკავებული. სპარსელებისა და პართელების მსგავსად ქურთებიც ირანულენოვან მოსახლეობას მიეკუთვნებიან და ცხოვრობენ თანამედროვე თურქეთის, ირანის, სირიისა და ერაყის ტერიტორიაზე. ქურთოლოგიის ყველაზე სახელგანთქმული მკვლევარი იყო ვლიდიმირ მინორსკი, რომელიც **ქურთული ენის** შესწავლით იყო დაკავებული და მას მიაჩნდა, რომ ქურთული ერთ-ერთი ძველი ირანული ენის მიდიურის შთამომავალი იყო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ირანისტიკა

## რესურსები ინტერნეტში 
*  The International Journal of Kurdish Studies: a cumulative index, 1986-2002, Lokman Meho
*  Kurdish Library and Museum, New York 
*  Kurdologie.de

## ლიტერატურა 
*  Karin Kren: Kurdologie, Kurdistan und Kurden in der deutschsprachigen Literatur. LIT, Münster 2000. ISBN 3-8258-4642-3 

კატეგორია:კულტუროლოგია
კატეგორია:ფილოლოგია
კატეგორია:ირანისტიკა
კატეგორია:ქურთისტანი
აჰ პუჩი

[მინი|აჰ პუჩი [დრეზდენის ხელნაწერი|დრეზდენის ხელნაწერიდან]]
**აჰ პუჩი** — სიკვდილის ღმერთი. მაიას ჯოჯოხეთის - მიტნალის უზენაესი მმართველი .

## ლიტერატურა 
*Alfredo Barrera Vázquez, *El libro de los cantares de Dzitbalche*. INAH, Mexico 1965.
*Didier Boremanse, *Contes et mythologie des Indiens Lacandons*. L'Harmattan, Paris 1986. (*Cuentos y mitología de los lacandones. Tradición oral maya*. Editorial: Academia de Geografia e Historia de Guatemala.)
*Michael D. Coe, 'Death and the Ancient Maya', in E.P. Benson ed., *Death and the Afterlife in Pre-Columbian America*. Dumbarton Oaks, Washington 1975.
*Nikolai Grube and Werner Nahm, *A Census of Xibalba*. The Maya Vase Book Vol. 4, New York 1994: Justin Kerr.

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1956

**ევროვიზიის სიმღერის კონკურსი 1956** — ევროვიზიის ისტორიაში პირველი კონკურსი. ის ჩატარდა 24 მაისს 1956 წელს ქალაქ ლუგანოში, შვეიცარია. დაშვებული იყო მომღერლების მხოლოდ სოლო შესრულება. ავსტრიამ, გაერთიანებულმა სამეფომ და დანიამ მონაწილეობა ვერ მიიღეს რადგანაც ამ ქვეყნების ტელეკომპანიებმა გვიან ჩაატარეს შესარჩევი კონკურსები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* http://www.esctoday.com
* http://www.eurovision.tv

კატეგორია:ევროვიზიის სიმღერის კონკურსები წლების მიხედვით
ჰუნ ჰუნაჰპუ

**ჰუნ ჰუნაჰპუ** — მაიას მითოლოგიაში ჰუნ ჰუნაჰპუ იყო სახელგანთქმული მოთამაშე. (ნაგულისხმებია უძველესი მესოამერიკული თამაში, რომელიც თანამედროვე კალათბურთს წააგავდა). მისი ისტორია აღწერილია პოპოლ ვუს გრძელ ნაწილში.

მითის თანახმად ჰუნ ჰუნაჰპუ და მისი ძმა -ვუკუბ ჰუნაჰპუ ხშირად თამაშობდნენ ბურთს მაიას ქვესკნელის - შიბალბას მახლობლად. როდესაც ხმაურმა მეტად შეაწუხა ქვესკნელის მმართველები, მათ ძმების მოკვლა გადაწყვიტეს. შიბალბას მბრძანებლებმა (ერთი სიკვდილი და შვიდი სიკვდილი) გააგზავნეს ბუები (მაიას მითოლოგიაში - სიკვდილის მომასწავლებელი დემონები. იხილეთ მუან), რათა ძმები ქვესკნელში შეეტყუებინათ. ასეც მოხვდა. შიბალბაში შესვლის შემდგომ ჰუნ ჰუნაჰპუ-სა და მის ძმას უნებლიეთ ჩაეძინათ, დემონებმა ძმები შეიპყრეს და მსხვერპლად შესწირეს. მოთამაშეთა თავები ხეზე (რომელსაც გოგრები ესხა) ჩამოკიდეს, სხეულები კი შიბალბას სათამაშო მოედანზე დამარხეს (მითის თანახმად მოედანი ქვესკნელის დასავლეთ ნაწილში მდებარეობდა). მითის თანახმად, როდესაც ქვესკნელის ერთ-ერთი მმართველის ქალიშვილი მიუახლოვდა ხეს, ჰუნ ჰუნაჰპუ-ს მოკვეთილმა თავმა მას ხელზე დააფურთხა, რის შედეგადაც ახალგაზრდა ქალი დაორსულდა და ტყუპი ძმა შობა (იგულისხმება იქსბალანქი და ჰუნაჰპუ).

ტყუპებმა სრულიად შემთხვევით იპოვეს მამისა და ბიძის სათამაშო აღჭურვილობა და თავად დაიწყეს ბურთის თამაში. შიბალბას მბრძანებლები კვლავ შეაწუხა ხმაურმა და ძმებს მოკვლა გადაწყვიტეს. დემონებმა ტყუპები ბურთის სათამაშოდ შიბალბას მოედანზე მიიწვიეს. პოპოლ ვუს თანახმად შეჯიბრის დროს ქვესკნელის დემონებმა ჰუნაჰპუ-ს თავი მოკვეთეს, თამაში კი, ბურთის ნაცვლად, მისი თავით განაგრძეს. ჰუნაჰპუ-მ დროებით ძმას თავის ადგილას გოგრა დაადგა, შემდგომ კი სხეულის ნაწილი დემონებისაგან იხსნა და ძმა სიკვდილს გადაარჩინა. საბოლოოდ, ტყუპებმა შიბალბას მმართველები დაამარცხეს, თუმცა მამისა და ბიძის გაცოცხლება ვერ შეძლეს და მათი ნეშტები ქვესკნელში დატოვეს.

მიუხედავად იმისა, რომ პოპოლ ვუს მიხედვით ძმებმა ვერ შეძლეს ჰუნ ჰუნაჰპუს მკვდრეთით აღდგენა, როგორც ჩანს პრეკლასიკური პერიოდის მაიას გაცილებით ოპტიმისტური ხედვა გააჩნდა ამ საკითხთან მიმართებაში. სან ბარტოლოში უძველესი ფრესკების აღმოჩენის შემდგომ მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუ პრეკლასიკურ პერიოდის მაიას სიმინდის ღმერთს წარმოადგენდა, რომელიც სიკვდილის შემდგომ აღდგა და სამყაროს ახლანდელი სახე, იერი მისცა. თუმცა ისიც უნდა აღინიშნოს, რომ ჰუნ ჰუნაჰპუს სიმინდის ღვთაებასთან გაიგივება უბრალოდ თეორიაა, ვინაიდან პოპოლ ვუში არავითარი ცნობები არ მოგვეპოვება ამის შესახებ.

ბურთით თამაშს მაიას ტომისათვის უდიდესი რელიგიური და კულტურული დატვირთვა გააჩნდა - იმართებოდა წარმოდგენები, სხვადასხვაგვარი რელიგიური (მათ შორის ადამიანთა მსხვერპლშეწირვის) რიტუალები, რადგან მაიას ტომს სწამდა, რომ ყოველი სათამაშო მოედნის ახლოს მდებარეობდა შიბალბას კარიბჭე, შესასვლელი. თამაში კი სიმბოლურად იყო ბრძოლა სიკეთესა და ბოროტებას, სიცოცხლესა და სიკვდილს, დღესა და ღამეს შორის.

## ლიტერატურა 
*Dennis Tedlock, *Popol Vuh.* New York: Simon and Schuster 1986.
*Karl Taube, *Aztec and Maya Myths.* The British Museum / University of Texas Press 1997.

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
ჩააქი

მინი|წვიმის ღვთაება ჩააქი. XII-XIV საუკუნეები
**ჩააქი** — წვიმისა და ჭექა-ქუხილის ღმერთი. ამ ღვთაებას განსაკუთრებულად ეთაყვანებოდა მაია, მას სწირავდა მსხვერპლად ქალწულებს, რათა ბარაქიანი მოსავალი მიეღო. ქალები თავიანთი ფეხით მიდიოდნენ სამსხვერპლოსკენ — ღრმა, ბნელი ჭისკენ — „სენოტისკენ“ და, უძვირფასესი სამკაულით შემკულნი, ხტებოდნენ მასში.

## ლიტერატურა 
*Cruz Torres, Mario, *Rubelpec*.
*García Barrios, Ana, *El aspecto bélico de Chaahk, el dios de la lluvia, en el Periodo Clásico maya*. Revista Española de Antropología Americana 39-1 (2009): 7-29.
*Redfield, Robert, and Alfonso Barrera Vasquez, * Chan Kom*.

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
იუბერალი

გაზეთი **იუბერალი** (გერმანულად **Ueberall** ან აგრეთვე *Überall*, ქართულად „ყველგან“ ან „ყოველგან“) პირველად შემდეგი ქვესათაურით გამოვიდა „გერმანიის საფლოტო გაერთიანების გაზეთი“, მოგვიანებით კი „ჯარისა და საზღვაო ფლოტის ილუსტრირებული გაზეთი“.

გარდა სათაურებში გამოტანილი თემებისა გაზეთი თავის სტატიებს უძღვნიდა გერმანიის კოლონიებს და ლაშქართმცოდნეობას.

გაზეთის პასუხისმგებელი რედაქტორი იყო კაპიტანი ჰერმან გერკე (ბერლინში).

„იუბერალი“ დაარსდა 1899 წელს. 1919 წელს შეჩერდა მისი გამოცემა.

გაზეთს შემდეგი დანართები ჰქონდა: „შპორტ-იუბერალი“, „ფრაუენ-იუბერალი“, „ერცლიხეს იუბერალი“.

გერმანიის ლაშქართმცოდნეობის საზოგადოება ამ გაზეთს იყენებდა ლაშქართმცოდნეობითი პუბლიკაციების გამოსაქვეყნებლად. 1929 წლიდან კი „ლაშქარმცოდნეობითი გაზეთი“ გამოდიოდა როგორც დამოუკიდებელი მედია-საშუალება.

კატეგორია:ისტორიოგრაფიული გაზეთები
კატეგორია:სამხედრო გაზეთები
კატეგორია:გერმანიის გაზეთები
კატეგორია:გერმანულენოვანი გაზეთები
კატეგორია:გერმანიის იმპერია
ნაშოვარი

**ნაშოვარი** — ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის სოფლების ზემო ნაშოვრისა და ქვემო ნაშოვრის ძველი სახელწოდება.
## ლიტერატურა
კატეგორია:ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტის ისტორიული სოფლები
კუკულკანი

[მინი|კუკულკანის ქვის თავი. [ჩიჩენ-იცა. ელ კასტილიო]]
**კუკულკანი** — ფრთოსანი გველი, ქარის ღმერთი. მეცნიერთა ნაწილი თვლის, რომ კუკულკანი იყო განსახიერება წვიმის ღვთაება ჩააქისა. ფრთოსანი გველის პირამიდა - ”ელ კასტილიო” ქალაქ - ჩიჩენ-იცაში მდებარეობს . მაიას ტომის ქურუმები, ღვთაების კეთილმოსურნეობის მოსაპოვებლად, ადამიანთა მფეთქავ გულებს სწირავდნენ მას.

მესოამერიკის ცივილიზაციათა რელიგიაში ფრთოსანი გველის კულტს მუდამ გამორჩეული ადგილი ეკავა, მას ეთაყვანებოდნენ - ტოლტეკები, აცტეკები, მიშტეკები, ტეოტიუაკანის მკვიდრნი, მაიას ხალხი და ოლმეკებიც კი. ფრთოსან გველს აცტეკისა და ტეოტიჰუაკანის ცივილიზაცია - კეცალკოატლს უწოდებდა, მაია - კუკულკანს.

## ლიტერატურა 
*
*

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
ნაჩერქეზევი

**ნაჩერქეზევი** — ადგილი საჩხერის დასავლეთ ნაწილში, სადაც აღმოჩენილია ადრინდელი ბრინჯაოს (ძვ. წ. III ათასწლეულის I ნახევარი და შუა წლები) სამაროვანი.

გათხრები ჩატარდა 1939, 1951 (ბორის კუფტინი) და 1955 (ოთარ ჯაფარიძე) წლებში. სამაროვანი წარმოადგენს გორასამარხს, რომლის ყრილში ჩაშვებული იყო ცალკეული სამარხები. ნაჩერქეზევის გორასამარხი ხელოვნურია, შექმნილია რიყის ქვების ყრილისაგან. ძირითადი სამარხები მოთავსებული ყოფილა ბორცვის ძირზე და წარმოადგენდა საგანგებოდ ამოღებულ სამარხ ორმოებს საკუთარი ქვაყრილებით, რომელთა შერწყმის შედეგად შეიქმნა მთლიანი ბორცვი.

სამარხები ინდივიდუალური იყო (ერთგან ორი მიცვალებულია). ქალები ესვენენ მარჯვნივ გვერდზე. მამაკაცები — მარცხენაზე, თავით აღმოსავლეთისკენ. აღმოჩენილია ე. წ. მტკვარ-არაქსის კულტურის ტიპის კერამიკა, სპილენძ-ბრინჯაოს მრავალნაირი იარაღი და სამკაული. ანალოგიური ძეგლები ცნობილია საქართველოს სხვა ადგილებშიც (ცარცის გორა, პასიეთის გორასამარხი და სხვა). ნაჩერქეზევის სამაროვანი გვაროვნული საზოგადოების რიგითი წევრების საგვარეულო სამარხებია. როგორც ჩანს, ქონებრივი დიფერენცია ჯერ კიდევ არ იყო ღრმად წასული. აღმოჩენილი მასალა მიუთითებს ბრინჯაოს მეტალურგიის მაღალ დონეზე და მჭიდრო კულტურულ ურთიერთობაზე იმ დროის მოწინავე რაიონებთან (თრიალეთი, წინა აზია და სხვა).

## ლიტერატურა
*საქართველოს არქეოლოგია, თბ., 1959;
**ჯაფარიძე ო.,* ქართველი ტომების ისტორიისათვის ლითონის წარმოების ადრეულ საფეხურზე, თბ., 1961;
**Куфтин Б. А.,* Археологическая маршрутная экспедиция 1945 года в Юго-Осетию и Имеретию, Тб., 1949;

კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ნაცარგორა (მრავალმნიშვნელოვანი)

ტოპონიმი ** ნაცარგორა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ნაცარგორა — არქეოლოგიური ძგელი კასპში;
* ნაცარგორა — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალთან;
* ნაცარგორა — ადრებრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი და სამაროვანი ხაშურის მუნიციპალიტეტში;
* ნაცარგორა — სოფელი ხაშურის მუნიციპალიტეტში.
იქსბალანქი

მინი|ტყუპები, იქსბალანქი და ჰუნაჰპუ
**იქსბალანქი** — მაიას მითოლოგიაში იქსბალანქი, ჰუნ ჰუნაჰპუს ვაჟი, მოიხსენიება როგორც ”წმინდა სისხლის მთვარე”. მისი ტყუპის ცალი იყო ჰუნაჰპუ. ძმები - მაიას გმირი ტყუპების სახელით არიან ცნობილნი. ცხოვრებაში ისინი სრულიად განუყრელნი იყვნენ. ძმები ჭკუით ჯობნიდნენ ქედმაღალ, მედიდურ ქვესკნელის (შიბალბას) ღმერთებსა და დემონებს. პოპოლ ვუში დანამდვილებით არაა დაზუსტებული, თუმცა როგორც ჩანს ჰუნაჰპუ იყო ტყუპებს შორის უზენაესი, მაგრამ არც იქსბალანქი იყო ცუდი პარტნიორი, მან ძმა სიკვდილს სულ მცირე ერთხელ გადაარჩინა. სიკვდილის შემდეგ იქსბალანქი ამაღლდა ზეცაში და ასოცირებული შეიქმნა სავსე მთვარესთან. იგი ზოგჯერ მოხსენიებულია, როგორც მაიას მთვარის ქალღმერთი, რადგან მითის ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად მან შეიცვალა სქესი.

## რესურსები ინტერნეტში
*იზაპას სტელა, გმირი ტყუპები
*გმირი ტყუპები
*დიეგო რივერა, “ტყუპი ძმების გამოცდები,” 1931 
*ტყუპი გმირები ბავშვებისთვის, ნახატებით

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
ნაცარი (მრავალმნიშვნელოვანი)

**ნაცარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ნაცარი — მცენარის დაავადება
*ნაცარი — დაწვის შედეგად მიღებული ნარჩენი
რობერტ პატინსონი

[thumb|right|200px|რობერტ პეტინსონი „ბინდის“ პრემიერაზე [ლოს-ანჯელესი|ლოს–ანჯელესში]]

**რობერტ ტომას პეტინსონი** ( დ. 13 მაისი, 1986) — ინგლისელი მსახიობი, მოდელი და მუსიკოსი. მან ითამაშა ედვარდ კალენის როლი „ბინდის საგაში“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების რომანზე, ასევე - სედრიკ დიგორი ჰარი პოტერის შესახებ ორ ფილმში.

## ბიოგრაფია 
პეტინსონი დაიბადა ლონდონში, ინგლისში. ის ჩაერთო სამოყვარულო თეატრის საქმეში „ბარნეს თეატრალური კომპანიის“ მეშვეობით. კულისებს მიღმა სამუშაოების შემდეგ მან მიიღო სამსახიობო როლები. ამის მერე ის თამაშობდა „მაკბეტის“ სამოყვარულო ვერსიაში „Old Sorting Office Arts Centre“-ში, ასევე სცადა ბედი მოდელადაც.

პატინსონმა მიიღო მეორეხარისხოვანი როლები ტელეფილმში „ნიბელუნგების ბეჭედი“ (2004) და რეჟისორ მირა ნაირის ფილმში „ამაოების ბაზარი“ (2004), სადაც მისი სცენები ამოჭრეს და მხოლოდ DVD ვერსიაზე გამოჩნდა. 2005 წლის მაისში მონაწილეობა უნდა მიეღო „წინა ქალის“ ინგლისურ საპრემიერო ჩვენებაზე Royal Court Theatre-ში, მაგრამ გახსნით საღამომდე დაითხოვეს და ჩაანაცვლა მსახიობ ტომ რილეიმ. იმავე წელს, მოგვიანებით მან განასახიერა სედრიკ დიგორი ფილმში „ჰარი პოტერი და ცეცხლოვანი თასი“ და ამის შედეგად ის იქნა დასახელებული, როგორც ამავე წლის „მომავლის ბრიტანელი ვარსკვლავი“ „Times Online-ის“ მიერ. ასევე მასზე ბევრჯერ ამბობდნენ, რომ ის იქნებოდა შემდეგი ჯუდ ლოუ.

პეტინსონი გამოჩნდა „Hackett-ის“ 2007 წლის კოლექციის სარეკლამო კამპანიაში. ის თამაშობს ედვარდ კალენს ფილმში „ბინდი“, რომელიც დაფუძნებულია სტეფანი მეიერის ამავე სახელწოდების ბესტსელერ რომანზე და რომელიც 2008 წლის 21 ნოემბერს გამოვიდა ჩრდილოეთ ამერიკაში.

პატინსონს აქვს მთავარი როლები ფილმებში: „წვრილმანი ნარჩენები“, სადაც ის სალვადორ დალის თამაშობს და „როგორ იარსებო“ - ბრიტანული კომედია.

## ფილმოგრაფია
## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ინგლისელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 1986
კატეგორია:დაბადებული 13 მაისი
კატეგორია:XXI საუკუნის ინგლისელი მომღერლები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
სამხრეთი კუნძული

**სამხრეთი კუნძული** (, ) — ახალი ზელანდიის ყველაზე დიდი კუნძული.

## გეოგრაფია 
კუნძულის ფართობია — 150 437 კმ², ეს სიდიდით მე-12 კუნძულია მსოფლიოში.

სამხრეთი კუნძული გამოყოფილია კუკის სრუტით ჩრდილოეთი კუნძულისაგან. კუნძულის მთელ სიგრძეზე გადაჭიმულია სამხრეთი ალპები, რომლეზეც მდებარეობს ახალი ზელანდიის უმაღლესი თოვლიანი მწვერვალი კუკის მთა (3754 მ). ამ კუნძულის 18 პიკი მაღალია 3000 მეტრზე. მთებში დაახლოებით 360 მყინვარია. მათ შორის ყველაზე დიდია ტასმანის მყინვარი, ფრანც-იოსების მყინვარი და ფოქსის მყინვარი. პლეისტოცენური გამყინვარების ეპოქაში მყინვარებს ჰქონდათ დიდი სიმძლავრე და არაერთხელ ეშვებოდნენ აღმოსავლეთით მდებარე კენტერბერის ვაკეზე და ეკავათ მნიშვნელოვანი ნაწილი სამხრეთით თანამედროვე ოტაგოს რეგიონში. ამ რაიონებისათვის დამახასიათებელია ღრმა U-ს მსგავსი ველები, ძლიერ განცალკევებული რელიეფი და წაგრძელებული ფორმის ცივი ტბები — ტე-ანაუ, მანაპოური, უაკატიპუ და ჰაუეა. ახალი ზელანდიის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი ჩანჩქერია — სატერლენდი (580 მ). სამხრეთ-დასავლეთით მდებარეობს სუთლენდის დაბლობი და ოტაგოს პლატო. ჰავა სუბტროპიკულია, ზღვისა, უკიდურეს სამხრეთ ნაწილში — ზომიერი.

კუნძულზე მდებარეობენ ისეთი ენდემური სახეობების არეალები, როგორიცაა თუთიყუში კეა ().

## მოსახლეობა 
2013 წლის შეფასებით, კუნძულზე ცხოვრობს 1 048 300 ადამიანი, რაც დაახლოებით შეადგენს ახალი ზელანდიის მთელი მოსახლეობის 24 %-ს. კუნძულზე მდებარე დიდი ქალაქებია — დანიდინი და კრაისტჩერჩი. მთავარი ქალაქია კრაისტჩერჩი.

## ადმინისტრაციული წყობა 
ადმინისტრაციულად სამხრეთი კუნძული იყოფა შვიდ რეგიონად:

## იხილეთ აგრეთვე
* ახალი ზელანდიის კუნძულების სია

## სქოლიო
კატეგორია:ახალი ზელანდიის კუნძულები
კატეგორია:კუნძულები ანბანის მიხედვით
ნაცარგორა (ცხინვალი)

**ნაცარგორა** — ბრინჯაოს ხანის ნამოსახლარი ქ. ცხინვალის სამხრეთ-დასავლეთით 1,5 - 2 კმ-ზე. გათხარეს 1945-1948 წლებში (ხელმძღვანელი გ. გობეჯიშვილი). მდებარეობდა ბუნებრივ ბორცვზე. ძირითადად გამოვლინდა 3 კულტურული ფენა და მათ ქვეშ მდებარე ადრინდელი ბრინჯაოს ხანის 5 ორმოსამარხი. სამარხებში აღმოჩნდა მიცვალებულთა ჩონჩხები და ღარიბული ინვენტარი. ქვედა კულტურული ფენა (ძვ. წ. III-II ათასწლეულის მიჯნა) შეიცავდა ხელით ნაძერწ მორუხო-მოვარდისფრო თიხის ქოთნების ფრაგმენტებს, ცხოველის ძვლებს, ობსიდიანის ნატეხებს და  სხვა. II კულტურულ ფენაში (ძვ. წ. II ათასწლეულის შუა წლები) აღმოჩნდა ხით ნაგები და თიხით შელესილი საცხოვრებელი ნაგებობის, პირველყოფილი ტაძრებისა და საკულტო შენობების ნაშთები, რიყის ქვის საძირკვლები, თიხით შელესილი საკურთხეველ-სამსხვერპლოები, ჩარხზე ნაძერწი შავპრიალა თიხის ჭურჭლის ნატეხები, ბრინჯაოს იარაღი და სამკაული, ბრინჯაოს სატეხის ჩამოსასხმელი ყალიბი, კაჟის ნამგლისპირები, ძვლის ნივთები, თიხის ქანდაკებები და ურმის ბორბლის მოდელები, შინაური ცხოველებისა და ირმის ძვლები და სხვა. ჭურჭლის ნაწილი თრიალეთის შუა ბრინჯაოს ხანის კერამიკას უკავშირდება, ნაწილი კი — კოლხურ კერამიკას. III კულტურული ფენა უშუალოდ აგრძელებს II ფენის კულტურას. მასში აღმოჩნდა რიყის ქვის საძირკვლებზე ხის მსხვილი ძელებით ან ფაცხისებურად ნაგები და ბზენარევი თიხით შელესილი სამლოცველოების ნაშთები. ისინი ნაგები იყო სპეციალურად მოწყობილ მოედანზე. მათში საფეხურებიანი საკურთხევლები და შეწირულებანი იყო. გამოვლენილია რქისგამოსახულებიანი ნალისებური და ოთხკუთხა კერები, გამოუწვავი თიხისაგან ნაძერწი ხარის დიდი ზომის ქანდაკებანი, მინიატურული ცულის, სატევრისა და სატეხის ყალიბები, ხორბლის, ქერისა და ფეტვის დანახშირებული ფრაგმენტები, შავპრიალა კერამიკა და სხვა. თიხის ჭურჭლის შემკულობაში გაჩნდა კოლხურისა და ცენტრალურ-ამიერკავკასიის კერამიკისათვის დამახასიათებელი ორნამენტი. ამ ფენის კერამიკა ძირითადად დაკავშირებულია წარმართულ ტაძრებთან და საკულტო სენაკებთან. ზოგი მეცნიერი (გ. გობეჯიშვილი) III ფენას ძვ. წ. II ათასწლეულის მიწურულითა და I ათასწლეულის I ნახევრით ათარიღებს. უკანასკნელი აღმოჩენების მიხედვით კი ძვ. წ. 1350-1250-ით თარიღდება (კ. ფიცხელაური). ნაცარგორის ნამოსახლარი განეკუთვნება ბრინჯაოს ხანის დაწინაურებული მიწათმოქმედების, მესაქონლეობის, მეჭურჭლეობის, მელითონეობისა და სხვა დარგების მქონე ხალხს. III ფენაში ჩაშვებული იყო ადრინდელი ქრისტიანული ხანის 10-მდე უინვენტარო სამარხი.

## ლიტერატურა
**გობეჯიშვილი გ.,* სტალინირის ნაცარგორა, «მიმომხილველი», 1951, ტ. 2;
**ფიცხელაური კ.,* აღმოსავლეთ საქართველოს ტომთა ისტორიის ძირითადი პრობლემები (ძვ. წ. XV-VII სს.), თბ., 1973;
**გოგაძე ე.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 338, თბ., 1984

კატეგორია:ცხინვალი
კატეგორია:შიდა ქართლის მხარის არქეოლოგიური ძეგლები
ნაცარი (დაავადება)

**ნაცარი ** — მცენარის დაავადება, რომელსაც იწვევს ნაცროვანი სოკოები. ნაცარი მცენარეს უვითარდება ზაფხულის დასაწყისიდან ფოთოლზე, ყლორტზე, ყვავილებზე. ნაყოფზე აჩენს ნაცრისფერ ფიფქს (აქედან სახელწოდება). ფიფქი იზრდება და ხშირად მთლიანად ფარავს დაავადებულ ორგანოს. დაავადებული ფოთოლი ყვითლდება, მალე ხმება და ნაადრევად ცვივა. ნაყოფი მაგრდება და სკდება. ნაცარი  დიდ ზიანს აენებს სასოფლო-სამეურნეო კულტურებსა და ტყის ჯიშებს. განსაკუთრებით მავნეა ვაზის ნაცარი, მარცვლოვნების, ატმის, ვაშლის, მუხის, თხილის ნაცარი  და სხვა.

*ბრძოლის ღონისძიებები:* გამძლე ჯიშების შერჩევა, ტოტების შეჭრა და დაწვა. პროფილაქტიკის მიზნით დაავადების გამოჩენისთანავე 1%-იანი კოლოიდური გოგირდის შესხურება ან წმინდა გოგირდის შეფრქვევა, რომელიც უნდა გამეორდეს საჭიროების მიხედვით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეთა დაავადებები
ნაცვალი

ტერმინს **ნაცვალი** ჰქონდა რამდენიმე მნიშვნელობა:

* გაერთიანებულ ფეოდალურ საქართველოში ვეზირის მოადგილე;
* გვიანდელ ფეოდალურ საქართველოში ადმინისტრაციულ-საპოლიციო მოხელე. ნაცვლები ჰყავდათ როგორც საერო, ისე სასულიერო ხელისუფალთ. იყვნენ ქალაქისა და სოფლის ნაცვლები. თბილისში ერთდროულად 2 ნაცვალი (მეფის მოხელე ნაცვალი და მოურავის ნაცვალი) საქმიანობდა. თბილისისა და გორის მელიქების, ეშიკაღასბაშის, ყორიასაულბაშის და ზოგიერთი სხვა მოხელის ნაცვლებს ნაიბები ეწოდებოდათ. ქალაქის ნაცვალი მოურავთაბ ერთად იხილავდა მცირემნიშვნელოვან დავას, მეთვალყურეობდა საზოგადოებრივი წესრიგის დაცვას და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე
*მეფისნაცვალი

## ლიტერატურა
**სურგულაძე ი.,* საქართველოს სახელმწიფოსა და სამართლის ისტორიისათვის, ტ. 1, თბ., 1952;
**ჯავახიშვილი ივ.,* ქართული სამართლის ისტორია, წგნ. 2, ნაკვ. 1, ტფ., 1928;
**Месхиа Ш. А.,* Города и городской строй феодальной Грузии XVII-XVIII     вв., Тб., 1959;
**კეკელია მ.,* ქსე, ტ. 7, გვ. 339, თბ., 1984

კატეგორია:თანამდებობები ძველ საქართველოში
Natricinae

ქვეოჯახი ანკარასებრთა ოჯახისა. შეიცავს 28 გვარს.

## გვარები 

* *Adelophis*
* *Afronatrix*
* *Amphiesma*
* *Amphiesmoides*
* *Anoplohydrus*
* *Aspidura*
* *Atretium*
* *Balanophis*
* *Clonophis*
* *Hologerrhum*
* *Hydrablabes*
* *Hydraethiops*
* *Iguanognathus*
* *Macropisthodon*

* *Natrix*
* *Nerodia*
* *Opisthotropis*
* *Parahelicops*
* *Pararhabdophis*
* *Regina*
* *Rhabdophis*
* *Seminatrix*
* *Sinonatrix*
* *Storeria*
* *Thamnophis*
* *Tropidoclonion*
* *Tropidonophis*
* *Virginia*

ხშირად ქვეოჯახს მიაკუთნებენ შემდეგ გვარებსაც:

* *Amplorhinus*
* *Limnophis*
* *Natriciteres*
* *Psammodynastes*
* *Xenochrophis*

## დამატებით 
* ქვეწარმავლების დატაცენტრი: ანკარასებრთა ოჯახი

კატეგორია:ანკარასებრნი
იშტაბი

**იშტაბი**  — მაიას მითოლოგიაში თვითმკვლელობის ქალღმერთი, „ჩამოხრჩობილთა მფარველი ღვთაება“. ასევე ასოცირდება ნაყოფიერებასა და მთვარის დაბნელებასთან. მაიას ტომის ერთ-ერთ ხელნაწერ წიგნში, რომელსაც დრეზდენის კოდექსი ეწოდება, აღნიშნული ქალღმერთი გამოსახულია როგორც თოკზე ჩამოკიდებული ქალი. 

## ლიტერატურა
*''Landa's Relación de las cosas de Yucatán*, ed. A.M. Tozzer (1941).
*J.E.S. Thompson, *A Commentary on the Dresden Codex''. Philadelphia 1972.

## რესურსები ინტერნეტში
*დრეზდენის კოდექსი

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ნაყოფიერების ღვთაებები
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი

**დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი** (გერმანულად Deutsche Militärzeitschrift — გერმანული სამხედრო ჟურნალი, გერმანული აბრევიაციით DMZ დეემცეთი) არის 1995 წლიდან გამომავალი ჟურნალი და იგი განკუთვნილია მეორე მსოფლიო ომის მომსწრე თაობისათვის, ბურდესვერის ჯარისკაცებისა და რეზერვისტებისათვის. გარდა ამისა, ჟურნალის რედაქცია ითვალისწინებს ყოფილი გერმანიის დემოკრატიული რესპუბლიკის ნაციონალურ სახალხო არმიაში (გერმანული აბრევიაციით NVA ენჶაუა) ნამსახურევი ხალხის, ან უბრალოდ დღეს მიმდინარე მოვლენებით დაინტერესებული ადამიანების სამხედრო და პოლიტიკურ ინტერესებს. რედაქცია თავის თავს კონსერვატიულ სპექტრში მოიაზრებს. გერმანიის ფედერალური მთავრობა კი ამ სამხედრო ჟურნალს მემარჯვენე ექსრემისტული მიმართულებისად განიხილავს.

## ისტორია 
ჟურნალი დააარსა ჰარალდ თომასმა (ბრიული) 1995 წლის აპრილში, მაგრამ 1997 წლის დასაწყისში „დოიჩე მილიტერცაიტშრიფტი“ გადამდგარმა ობერლეიტენანტმა ვოლფგანგ დიშერტმა (კიოლნი) შეისყიდა. 2003 წლიდან გაჭიანურდა ამ პროექტის რეალიზაცია იმის გამო, რომ გამომცემლობა გაკოტრების წინაშე დადგა. შემდგომში ჟურნალის გამოცემა დიტმარ მუნიერმა განაგრძო.

## თემები 
* სამხედრო საქმის ისტორია 
* ომი 
* ტყვეობა 
* ხიზნობა და განდევნა 
* სამხედრო მეცნიერება 
* კრიზისის კერა 
* ბუნდესვერი და მსოფლიოს სახელმწიფოთა ჯარები
* ჯარისკაცის პორტრეტი 
* უსაფრთხოების პოლიტიკა

## რესურსები ინტერნეტში 
*  **deutschemilitaerzeitschrift.de** 

კატეგორია:სამხედრო ჟურნალები
კატეგორია:გერმანიის ჟურნალები
კატეგორია:გერმანულენოვანი ჟურნალები
ბაკაბები

[მინი| სამეფო ტახტის საყრდენი [პალენკე|პალენკედან ადამიანის გამოსახულებით, რომელიც ბაკაბის მსგავსად იქცევა. ამერიკის მუზეუმი, მადრიდი, ესპანეთი.]]
**ბაკაბები** (ოთხი ძმა) — ზეცის ღმერთები, რომლებიც წარმოადგენდნენ ცის საყრდენს. განაწილებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (4 ძმა შესაძლოა ერთი ღვთაების განსახიერებაც ყოფილიყო). ისინი იყვნენ ღვთაება - იხამნისა და იშჩელის შთამომავლები. თითოეული ძმა ყოველ 4 წელიწადში ერთ წელიწადს წარმართავდა. მაიას ტომი ყოველთვის დიდი სიხარულით ელოდა წელიწადს, რომლის წარმართვაც ძმებს შორის უზენაესს ხვდებოდა წილად. ღვთაებათა განლაგება და მათი შესაბამისი ფერები (აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი) უდიდეს როლს თამაშობდნენ მაიას კულტურასა და რელიგიაში.

## ლიტერატურა 
*Robert Redfield and Alfonso Villa Rojas,*Chan Kom*. Chicago University Press.
*Ralph L. Roys, *The Book of Chilam Balam of Chumayel*. Norman: University of Oklahoma Press.
*Ralph L. Roys, *Ritual of the Bacabs*. Norman: University of Oklahoma Press.
*David Stuart, *New Year Records in Classic Maya Inscriptions*, The PARI Journal 5(2):1-6. Fall 2004.
*Karl Taube, *The Major Gods of Ancient Yucatan*.
*J.E.S. Thompson, *The Bacabs: Their Portraits and Their Glyphs*.
*A.M. Tozzer, ''Landa's Relación de las Cosas de Yucatan. A Translation''. 

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
ნაციხარი

**ნაციხარი** — ციხის ნაშთები, ნანგრევები. ნაციხრების არქეოლოგიურ გათხრებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება სამხედრო ხელოვნების, კერძოდ, ფორფიკაციის ისტორიის შესასწავლად. ნაციხარი ხშირად მნიშვნელოვან მასალას იძლევა წარსული ეპოქების სულიერი და ნივთიერი კულტურების სხვა სფეროების შესასწავლადაც.

საქართველოში წარმატებით სწავლობენ შუა საუკუნეების ნაციხრებს (რუსთავის ნაციხარი, თბილისის შიდა ციხე და სხვა). მნიშვნელოვანი  იყო ჭაქვინჯის ციხის გათხრები. ანტიკური ხანის მცხეთის აკროპოლისის, არმაზციხის გათხრამ (დაიწყო 1946) გამოავლინა პირველხარისხოვანი არქეოლოგიური ძეგლები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:არქეოლოგიური ძეგლები
კატეგორია:ციხესიმაგრეები
ნაცრისფერი გოლიათი

**ნაცრისფერი გოლიათი** — ნორმალურ-ბეწვიანი, მსხვილი ბოცვრების ტყავ-ხორცეულის სამამულო ჯიში. გამოყვანილია უკრაინის სსრ პოლტავის ოლქის პეტროვსკის მემხეცეობის საბჭოთა მეურნეობაში ადგილობრივი ბოცვრების ფლანდრიულ ჯიშებთან შეჯვარების გზით. გავრცელებული იყო ყოფილ სსრკ-ის სამხრეთ და სამხრეთ-დასავლეთ რაიონებში.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 341, თბ., 1984

კატეგორია:შინაური ცხოველები
კიზინი

**კიზინი** - ”მყრალი”, მიწისძვრისა და სიკვდილის ღმერთი, მმართველი მიწისქვეშა, მიცვალებულთა სამეფოსი. ცხოვრობდა მაიას ჯოჯოხეთში - მითნალი-ში. (კიზინი შეიძლება ყოფილიყო ერთ-ერთი განსახიერება სიკვდილის ღმერთის - აჰ პუჩი-ისა). მაიას მითის თანახმად, ”მის სამფლობელოში არ ხვდებიან ბრძოლაში დაღუპული მეომრები და მშობიარობასგადაყოლილი ქალები”. კიზინი გამოისახებოდა, როგორც მოცეკვავე ჩონჩხი სიგარით ხელში. სიკვდილის ღმერთი, ომის ღვთაება - ნაკონი-თან ერთად ხშირად გამოისახებოდა მსხვერპლშეწირვის სცენებში, ასევე არსებობს ჩანახატი, სადაც ჩანს, თუ როგორ თხრის და ანადგურებს კიზინი, წვიმის ღმერთის - ჩაქი-ის მიერ დარგულ ხე-მცენარეულობას. ცნობილია კიზინი-ის ე.წ. ”სიკვდილის ყელსაკიდი”, რომელზეც გამოსახულია ნერვულ სისხლძარღვებზე ჩამოკიდებული ადამიანის თვალი. ესპანელთა მიერ მაიას სამეფოს დაპყრობის შემდგომ კიზინი გაიგივდა ეშმაკთან.

კატეგორია: მაიას მითოლოგია
ნაცროვანი სოკოები

**ნაცროვანი სოკოები** () — სოკოების რიგი ჩანთიანი სოკოების  კლასისა. შეიცავს 20 გვარის 100-მდე სახეობას; ჩვეულებრივ პარაზიტებია. მრავალუჯრედიანი მიცელიუმი მოთეთრო-მონაცრისფრო ფიფქის სახეით ვითარდება მცენარის სხვადასხვა ორგანოს ზედაპირზე (ექტოტროფული), იშვიათად ფოთლის ძირითად ქსოვილში — მეზოფილში (ენდოტროფული). სოკო იკვებება მიცელიუმის სპეციალური გამონაზარდებით — ჰაუსტორიებით. ნაცროვანი სოკოების უმრავლესობა მშრალ პირობებში ვითარდება. იწვევენ როგორც ველურ, ისე კულტურულ მცენარეთა დაავადებას, რომელიც ჩვენში „ნაცრის“ სახელითაა ცნობილი. აღსანიშნავია ვაზის, მარცვლეული კულტურების, გოგროვანების, მუხის, ვაშლის ნაცარი და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ჩანთიანი სოკოები
ჰურაკანი

**ჰურაკანი** (; ; , „ცალფეხა“) —  მაიას ცივილიზაციის ქარიშხლისა და ცეცხლის ღვთაება. ასევე ერთ-ერთი იმ ღმერთთაგანი, რომლებმაც, მითის თანახმად, შექმნეს ადამიანი. გარეგნულად მას ჰქონდა მხოლოდ ერთი ფეხი, მეორე კი გარდაქმნილი იყო გველად.

## ლიტერატურა 
*

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
იუმ კაახი

**იუმ კაახი** — მაიას მითოლოგიის ღმერთი.  განსახიერებს სიმინდის, მიწათმოქმედებისა და ბუნების ღმერთს. იუმ კაახი წარმოდგენილია, როგორც ახალგაზრდა კაცი, რომელსაც ორივე ხელში სიმინდი უჭირავს.  იუკატანის მაიას ტომები თვლიდნენ, რომ იგი იტცამნასა და იშჩელის შვილი იყო. 

## ლიტერატურა 
*Thompson, J.E.S., * Ethnology of the Mayas of southern and central British Honduras*. Chicago 1930.
*Thompson, J.E.S., *Maya History and Religion*. Norman: U. of Oklahoma Press 1970.  

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
სამხრეთი ალპები

**სამხრეთი ალპები**, **ახალი ზელანდიის ალპები** () — ქედი ახალ ზელანდიაში. გადაჭიმულია სამხრეთ-დასავლეთიდან ჩრდილო-აღმოსავლეთისაკენ თითქმის მთელ სამხრეთ კუნძულზე. მაქსიმალური სიმაღლე 3764 მ (კუკის მთა). უმთავრესად აგებულია კრისტალური ფილებით. არის მყინვარები. დასავლეთ კალთაზე მარადმწვანე ტყეებია, აღმოსავლეთ კალთაზე — გვალვაგამძლე ბუჩქნარი და ბალახეულობა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:ახალი ზელანდიის ქედები
ეკ ჩუა

**ეკ ჩუა** — შოკოლადის ქალღმერთი. მაიას ტომი მის პატივსაცემად ყოველ წელს, აპრილის თვეში ცხოველთა (უმეტესად ძაღლები) მსხვერპლშეწირვის რიტუალს ასრულებდა. მითის თანახმად, კაკაოს ხის ნაყოფი ღმერთებმა მთაში აღმოაჩინეს, შემდგომ ფრთოსანმა გველმა იგი ადამიანებს უბოძა. 

## რესურსები ინტერნეტში
* Representation of Deities of the Maya Manuscripts, by Paul Schellhas, 1904, from Project Gutenberg
* Accession Iconography of Chan-Bahlum in the Group of the Cross at Palenque , by Linda Schele, 1976, from Mesoweb

კატეგორია: მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით
იტცამნა

[მინი|[ლი ლაური - *იტცამნა* (1939). კონგრესის ბიბლიოთეკა, ჯონ ადამსის შენობა. ვაშინგტონი]]
**იტცამნა** — უზენაესი ღვთაება მაიას მითოლოგიაში. ზეცის მბრძანებელი, დღისა და ღამის მმართველი. ხშირად ასოცირდებოდა ოთხ ღმერთთან, სახელად იტცამნსნი, რომელნიც, მაიას სხვა ღვთაებათა მსგავსად, განლაგებულნი იყვნენ კომპასის 4 ძირითად მხარეზე. (შესაბამისი ფერები - აღმ. - წითელი, ჩრდ. - თეთრი, დას. - შავი, სამხ. - ყვითელი). იტცამნა ასევე ხშირად ასოცირდებოდა უზენაეს ღვთაება - ჰუნაბ კუ-სთან, მზის ღვთაება - კინიჩ აჰაუ-სთან, მთვარის ქალღმერთი - იშჩელი ასევე იყო მისი ერთ-ერთი განსახიერება. იტცამნა იყო მედიცინის მფარველი ღმერთი, რომელმაც კაცობრიობას მისცა დამწერლობა და კალენდარი.

## ლიტერატურა 
*Ferdinand Anders, *Das Pantheon der Maya*.
*Lawrence Bardawil, *The Principal Bird Deity in Maya Art: An Iconographical Study of Form and Meaning* (1976). www.mesoweb.com/pari/publications/RT03/PrincipalBirdDeity.pdf
*Karen Bassie-Sweet, *Maya Sacred Geography and the Creator Deities*. Norman 2008.

კატეგორია:მაიას მითოლოგია
კატეგორია:ღმერთები ანბანის მიხედვით