open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ბაიები

**ბაიები** – კლდეში გამოკვეთილი XII-XIII საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრული კომპლექსი ახალციხის მუნიციპალიტეტში, სოფელ წყორძის დასავლეთით.

დაახლოებით კლდის შუა ადგილას, ვიწრო ტერასაზე 3-4 სართულად განლაგებულ შენობათა მთელი ჯგუფია, აქვეა გალავნის ნანგრევები, გალავნის შიგნით კი კლდეზე მიბჯენილი, თითქოს კლდეში შედგმული ორი ერთნავიანი ეკლესიაა ერთიმეორის გვერდით. ერთი, მარცხენა, უფრო დაბალია, მეორე - უფრო მარალი და ვრცელი. გარედან ჩანს ეკლესიათა მხოლოდ სამხრეთი კედლები. პატარა ეკლესია მთლიანად თლილი ქვითაა ნაშენი. დიდ ეკლესიაში მხოლოდ სამხრეთი და ჩრდილოეთი კედლები და კამარაა ქვისა, დასავლეთის კედლის დიდი ნაწილი და საკურთხეველი კი კლდეშია გამოკვეთილი. ეკლესიებს გარედან კარგად მოჩუქურთმებული კარნიზი აქვს. დიდ ეკლესიაში მხატვრობის კვალი შეინიშნება. ეკლესიების ქვეშ ორ სართულად განლაგებული სადგომებია (ქვით ნაშენი წინა კედლებით), ხოლო დიდი სამლოცველოდან იწყება კლდეში ამოკვეთილი გასაძრომი და სამალავები. გალავანში შესასვლელი კარი გამოკვეთილია ერთი დიდი გათლილი ლოდისგან, რომლის შუაში სათვალთვალო ხვრელია ამოჭრილი. მესხეთს, რომლის მოსახლეობასაც საუკუნეთა მანძილზე ავიწროებდა თურქეთი, განსაკუთრებით ესადაგება ამგვარი სიმაგრეები თავისი საიდუმლო სამალავებითა და გადასასვლელებით.

## ლიტერატურა 
* *ბერიძე ვ.,* სამცხის ხუროთმოძღვრული ძეგლები, თბ., 1970 წ.
* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 336, თბ., 1997

## რესურსები ინტერნეტში 
* მესხეთი - ,,ბაიების" კომპლექსი, დარნები. 

კატეგორია:ახალციხის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:კლდის არქიტექტურა
კატეგორია:XII საუკუნის ეკლესიები
ბაკურ I

**ბაკურ I** — მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის (იბერიის) 23-ე მეფე, რომელსაც ტახტი ეკავა მეფე ვაჩეს შემდეგ. „ქართლის ცხოვრება“ ბაკურ I-ს ქართლის 21-ე მეფედ და მეფე ვაჩეს შვილად წარმოგვიდგენს. როგორც ჩანს, ბაკურ I მეფობდა III საუკუნის დამლევს.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ბაკურ III

**ბაკურ III** — მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით იყო ქართლის 31-ე მეფე (IV საუკუნის 80-90-იანი წლები.). თრდატ მეფის ძე. იგი „ქართლის ცხოვრების“ მეფეთა სიაში გამოტოვებულია. ბაკურ III-ს იხსენიებენ სომეხი ისტორიკოსები კორიუნი და მოვსეს ხორენაცი. ბაკურ დიდის სახელით იხსენიებს ბიზანტიის საეკლესიო ისტორიკოსი იოანე რუფინუსი (V საუკუნე) „პეტრე იბერის ცხოვრებაში“, როგორც პეტრეს პაპას დედის მხრიდან. დასახელებული წყაროების მიხედვით, ბაკურ III მეფობდა ძირითადად 510-იან წლებში. სომეხი ისტორიკოსების თანახმად, ბაკურ მეფის დროს შეიქმნა ქართული დამწერლობა, ხოლო რუფინუსის თხზულებაში ის დასახელებულია ქართლის პირველ ქრისტიან მეფედ, როგორც მკვლევრები მიუთითებენ, არც ერთი ეს ცნობა არ შეეფერება სინამდვილეს. ზოგიერთი მკვლევარი ბაკურ III-ს აიგივებს ბერძნულ-რომაულ სამყაროში ცნობილ ბაკურ იბერიელთან. ბაკურ III-ის დროს ქართლი ირანზე იყო პოლიტიკურად დამოკიდებული და თვით ბაკურ III ამის გამო ირანის ჯარების ერთ-ერთ სარდლად ითვლებოდა. „მოქცევაი ქართლისაი“ მას მიაწერს ბოლნისის სიონის შენებას და არმაზის ციხის განახლებას.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
ბაკურ IV

**ბაკურ IV** — მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის 38-ე მეფე, ძე მეფე დაჩი უჯარმელისა. „ქართლის ცხოვრების“ მეფეთა სიის მიხედვით, 35-ე მეფე, ძე მეფე დაჩისა. მეფობდა VI საუკუნის დამდეგს.

## ლიტერატურა 
* *Меликишвили Г. А.,* К истории древней Грузии, Тб., 1959

## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
ბაკურ V

**ბაკურ V** — მატიანე „მოქცევაჲ ქართლისაჲს“ მიხედვით, ქართლის 41-ე მეფე, რომელმაც ტახტი დაიკავა ფარსმანის შემდგომ. ამავე წყაროს ცნობით, მისი სიკვდილით "დაესრულა მეფობაჲ ქართლისაჲ". „ქართლის ცხოვრების“ მეფეთა სიაში ბაკურ V-ს, ფარსმან მეფის ძეს, 38-ე ადგილი უჭირავს. მისი სიკვდილის შემდგომ მისმა მცირეწლოვანმა შვილებმა ვერ შეძლეს მეფობის შენარჩუნება და ქართლში სპარსელები გაბატონდნენ.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:იბერიის მეფეები
კატეგორია:ფარნავაზიანები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
რევაზ ბაირამაშვილი

**რევაზ არჩილის ძე ბაირამაშვილი** (დ. 14 ოქტომბერი, 1929, თბილისი, — გ. 30 მაისი, 2012) — ქართველი არქიტექტორი, საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორი (1959).

## ბიოგრაფია
1953 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. 1953-იდან მუშაობს „თბილქალაქპროექტში“ (1979-იდან - პროექტის მთავარი არქიტექტორი). ძირითადი ნამუშევრები: თბილისში — საცხოვრებელი სახლები მცხეთის ქუჩაზე (1962; თ. კანდელაკთან და დ. მორბედაძესთან ერთად). კეკელიძის ქუჩაზე (1968; ლ. მეძმარიაშვილთან და ნ. შოშიტაიშვილთან ერთად), ტ. ტაბიძის ქუჩაზე (1968); კომპლექსი: უნივერმაღი „თბილისი“, ალექსანდრე გრიბოედოვის სახელობის რუსული დრამატული თეატრი (ორივე 1977) და მეტროპოლიტენის სადგურის „ თავისუფლების მოედნის “ მიწისზედა ვესტიბიული (1967–1975, ყველა ავტორთა ჯგუფთან ერთად), საქართველოს სოფლის მშენებლობის სამინისტროს ინჟინრულ-ლაბორატორიის კორპუსი (1977; ლ. მეძმარიაშვილთან და ი. ყავლაშვილთან ერთად), რკინიგზის ვაგზალი (I რიგი — 1988; ი. ყავლაშვილთან, გ. შავდიასთან, ა. ჯიბლაძესთან ერთად; საქართველოს სახელმწიფო პრემია, 1992); გაგრაში - საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის შემოქმედებითი  სახლი (1980; ვ. აბრამიშვილთან, დ. მორბედაძესთან, ი. ყავლაშვილთან ერთად) და სხვა.

## ლიტერატურა
* *კინწურაშვილი ს., მაისურაძე მ.,* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 337, თბ., 1997

კატეგორია:ქართველი არქიტექტორები
კატეგორია:დაბადებული 14 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1929
კატეგორია:გარდაცვლილი 30 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2012
აკაკი ბაინდურაშვილი

**აკაკი გიორგის ძე ბაინდურაშვილი** (დ. 10 თებერვალი, 1924, კასპი — გ. 2003) — ქართველი ფსიქოლოგი. ფსიქოლოგიის მეცნიერებათა დოქტორი (1968), პროფესორი (1970). 

## ბიოგრაფია 
1951 წელს დაამთავრა  თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოსოფიის ფაკულტეტი. იყო დიმიტრი უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის მეცნიერ-მუშაკი (1954-1960), თსუ-ის დოცენტი (1960-1968), თსუ-ის ასაკობრივი და პედაგოგიური ფსიქოლოგიის კათედრის გამგე (1980-იდან). კვლევით მუშაობას ეწევა ზოგად, საინჟინრო, შემოქმედების, ასაკობრივ და პედაგოგიურ ფსიქოლოგიაში. მრავალმხრივ დაამუშავა სახელდების პრობლემა, მისი ზოგადფსიქოლოგიური და საინჟინრო ფსიქოლოგიური ასპექტები, შეიმუშავა მეტყველებითი ნიშნის ფსიქოლოგიური თეორია. ყველა საკავშირო ფსიქოლოგთა ყრილობისა და მრავალი საკავშირო კონფერენციის, ფსიქოლოგთა XIX, XXI და XXII საერთაშორისო კონგრესების მონაწილე. ბაინდურაშვილის მონოგრაფიამ "სახელდების ექსპერიმენტული ფსიქოლოგია" მიიღო თსუ-ის პირველი პრემია (1971).

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ქართველი ფსიქოლოგები
კატეგორია:დაბადებული 10 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1924
კატეგორია:გარდაცვლილი   2003
კატეგორია:კასპში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
ა
ჯორჯ ბალანჩინი

მინიატიურა|200პქ|ჯორჯ ბალანჩინი
მინი|მარჯვნივ|200px|ჯორჯ ბალანჩინი დონ კიხოტის როლში. 1965 წელი
**ჯორჯ ბალანჩინი** (, ნამდვილი სახელი **გიორგი მელიტონის ძე ბალანჩივაძე**) (დ.22 იანვარი  [ ძვ. სტ. 9 იანვარი], 1904, პეტერბურგი — გ. 29 აპრილი, 1983, ნიუ-იორკი) — წარმოშობით ქართველი ამერიკელი ბალეტმაისტერი, ამერიკის კლასიკური ბალეტის ფუძემდებელი, მელიტონ ბალანჩივაძის შვილი.

## ბიოგრაფია 
1921 წელს დაამთავრა პეტროგრადის მარიინსკის თეატრთან არსებული თეატრალური სასწავლებელი (პედაგოგი პ. გერდტი, ს. ანდრიანოვი), 1923 — პეტროგრადის კონსერვატორია. 1921–1924 პეტროგრადის ოპერისა და ბალეტის აკადემიური თეატრის მსახიობი იყო. ამავე წლებში დადგა ცეკვები სპექტაკლებში „ოქროს მამალი“ (ნ. რიმსკი-კორსაკოვი), „უიღბლო ეუგენი“ (ტოლერის ამავე სახელწოდების პიესა). 1923 ხელმძღვანელობდა პეტროგრადის „ახალგაზრდა ბალეტს“, რომლის შემადგენლობაში შედიოდნენ რუსული ბალეტის გამოჩენილი მოღვაწეები (ლ. ლავროვსკი, პ. გუსევი, ი. სლონიმსკი და სხვები). 1924-იდან ცხოვრობდა საზღვარგარეთ. 1925–1929 იყო პარიზის „ს. დიაგილევის რუსული საბალეტო დასის“ მთავარი ბალეტმაისტერი. 1932 — ფრანგული საბალეტო დასების „ბალე რიუს დე მონტე კარლოს“ და „ბალე — 1933-ის“ ბალეტმაისტერი. 1933 მიიწვიეს აშშ-ში, სადაც შექმნა „ამერიკული საბალეტო სკოლა“, რომლის საფუძველზეც ჩამოყალიბდა დასი (1948-იდან „ნიუ-იორკ სიტი ბალე“). ბალანჩინს დადგმული აქვს 160-ზე მეტი საბალეტო სპექტაკლი ბუენოს-აირესის, კოპენჰაგენის, ლონდონის, მილანის და სხვა ქალაქების თეატრებში. მისი საუკეთესო დადგმებია: ს. პროკოფიევის „უძღები შვილი“ (1928), ი. სტრავინსკის „აპოლონ მუსაგეტი“ (1928), „ორფევსი“ (1948), „აგონი“ (1957), „ბროლის სასახლე“ (ჟ. ბიზეს მუსიკის მიხედვით, 1941), „ბალე იმპერიალი“ (პ. ჩაიკოვსკის მუსიკის მიხედვით, 1941) და სხვა. ავტორია წიგნისა „ცნობილი ბალეტების დაწვრილებითი აღწერა“ (ინგლისურ ენაზე).

ბალანჩინი მთელ მსოფლიოში აღიარებულია თანამედროვეობის უდიდეს ქორეოგრაფად. თავდაპირველად დგამდა სიუჟეტიან, ხოლო შემდეგ უსიუჟეტო, ე. წ. აბსტრაქტულ ბალეტებს. მის მიერ დადგმული ბალეტების უმრავლესობა ერთაქტიანია. მისი შემოქმედების ძირითადი პრინციპია მახვილი ქორეოგრაფიული მონახაზის, ხატოვანი, რთული მოძრაობების მეოხებით მუსიკა გახადოს ხილვადი. ბალანჩინის ხელოვნებამ ხელი შეუწყო ქორეოგრაფიის ახალ მიმართულებების ფორმირებას. ბალანჩინის ხელმძღვანელობით „ნიუ-იორკ სიტი ბალე“ საგასტროლოდ ორჯერ იყო ყოფილ სსრკ-ში (1962, 1972). სპექტაკლები გამართა თბილისშიც. 

თბილისში არსებობს მისი სახელობის ქუჩა.

## ლიტერატურა 
** გვარამაძე ლ.,* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 344, თბ., 1997

## რესურსები ინტერნეტში 
*ჯორჯ ბალანჩინი – კაცი, რომელიც ცეკვად თარგმნიდა მუსიკას
* ბალანჩინის ფონდი

კატეგორია:ქართველი ბალეტმაისტერები
კატეგორია:ამერიკელი ბალეტმაისტერები
კატეგორია:დაბადებული 22 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1904
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1983
კატეგორია:ქართველი ამერიკელები
ჯ
კატეგორია:ნიუ-იორკში გარდაცვლილები
1873

## მოვლენები 
* 1 მაისი : ქ. ვენაში გაისხნა მე-6 საერთაშორისო გამოფენა (31 ოქტომბრამდე).
* დეივიდ ლივინგსტონის დასახმარებლად აღმოსავლეთ აფრიკაში ჩასულ ვერნი ლოვიტ კამერონს ის გარდაცვლილი დახვდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი : მარიანო ასუელა — მექსიკელი მწერალი (გ. 1952)
* 2 იანვარი :  ტერეზა ლიზიელი   — ფრანგი წმინდანი კარმელიტების ორდენიდან (გ.  1897)
* 3 იანვარი  : ივანე ბაბუშკინი  — პროფესიონალი რევოლუციონერი  (გ. 1906)
* 6 იანვარი  : ხაიმ ნახმან ბიალიკი  — ებრაელი პოეტი (გ. 1934)
* 15 იანვარი : მაქს ადლერი  — ავსტრიელი ფილოსოფოსი (გ. 1937)
* 15 იანვარი   :ვილჰელმ მარქსი   — გერმანელი იურისტი და პოლიტიკოსი.   (გ. 1946)
* 18 იანვარი  : მემედ   აბაშიძე  — ქართველი საზოგადო მოღვაწე, მწერალი, პუბლიცისტი.  (გ. 1937)
* 20 იანვარი  : იოჰანეს ვილჰელმ იენსენი — დანიელი მწერალი  (გ. 1950)
* 23 იანვარი : ვარლამ ბურჯანაძე — ქართველი პედაგოგი და საზოგადო მოღვაწე.   (გ. 1941)

### თებერვალი 
* 2 თებერვალი : კონსტანტინ ფონ ნოირათი — გერმანელი დიპლომატი და პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1956)
* 23 თებერვალი : დიმიტრი არაყიშვილი — ქართველი კომპოზიტორი   (გ. 1953)
* 24 თებერვალი  : მიხეილ სუმგინი — საბჭოთა მეცნიერი.  (გ. 1942)
* 25 თებერვალი : ენრიკო კარუზო — იტალიელი ტენორი  (გ. 1921)

### მარტი 
* 10 მარტი : იაკობ ვასერმანი — გერმანელი მწერალი (გ. 1934)
* 10 მარტი : მარია პერინი — იტალიელი ბალერინა, და ქართული საბალეტო სკოლის ფუძემდებელი. (გ. 1939)
* 22 მარტი : ჯულიეტა ლანტერი — იტალიელი-არგენტინელი ფიზიკოსი, მოაზროვნე, არგენტინაში ქალთა უფლებების დამცველი და სოციალური მოძრაობის მხარდამჭერი.  (გ. 1932)
* 27 მარტი : ქრისტეფორე III — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი  (1927–1932) (გ. 1932)

### აპრილი 
* 1 აპრილი : სერგეი რახმანინოვი — რუსი კომპოზიტორი (გ.1943)
### მაისი 
* 19 მაისი : იროდიონ ევდოშვილი — ქართველი პოეტი-რევოლუციონერი

### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 8 სექტემბერი : ჟარი, ალფრედ — ფრანგი მწერალი (გ.1907)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 13 დეკემბერი : ბრიუსოვი, ვალერი — რუსი პოეტი და კრიტიკოსი
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
* 9 იანვარი : ნაპოლეონ III — საფრანგეთის უკანასკნელი იმპერატორი (დ.1808)
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1874

## შემოვლენები 
* 5 აგვისტო : იაპონიაში საფოსტო სერვისი იხსნება, ინგლისის ფოსტის მსგავსად.
* 9 ოქტომბერი : დაარსდა მსოფლიოს საფოსტო კავშირი.
* იალბუზის დასავლეთ მწვერვალეზე პირველად ავიდნენ ინგლისელი ალპინისტები ფ. გროვეს მეთაურობით.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 22 იანვარი  : გრიგოლ ჩურსინი — რუსი ეთნოგრაფი, კავკასიიმცოდნე.   (გ. 1930)
* 25 იანვარი : უილიამ სომერსეტ მოემი — ინგლისელი მწერალი (გ.1965)

### თებერვალი 
* 1 თებერვალი : ჰუგო ფონ ჰოფმანსთალი — ავსტრიელი მწერალი   (გ. 1929)
* 3 თებერვალი : გერტრუდ სტაინი — ამერიკელი მწერალი, საზოგადო მოღვაწე. (გ. 1946)
* 15 თებერვალი  : ერნესტ შეკლტონი — ირლანდიელი პოლარეთის მკვლევარი. (გ. 1922)
* 21 თებერვალი  : დიმიტრი გულია — აფხაზი მწერალი.  (გ. 1960)
* 23 თებერვალი : კონსტანტინ პიატსი — ესტონეთის პირველი პრეზიდენტი. (გ. 1956)
* 24 თებერვალი  : ანა თულაშვილი — ქართული საფორტეპიანო სკოლის ერთ-ერთი ფუძემდებელი.  (გ. 1956)

### მარტი 
* 5 მარტი  :  ჰენრი ტრევერსი — ინგლისელი მსახიობი.  (გ. 1965)

### აპრილი 
* 25 აპრილი : მარკონი, გულიელმო - იტალიელი გამომგონებელი (გ.1937)
### მაისი 
* 21 მაისი : დადიანი, შალვა - ქართველი მწერალი, დრამატურგი
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
* 10 აგვისტო : ჰუვერი, ჰერბერტ - აშშ-ის 31-ე პრეზიდენტი (გ.1964)
### სექტემბერი 
* 13 სექტემბერი : შონბერგი, არნოლდ - ავსტრიელი კომპოზიტორი (გ.1951)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
* 4 ნოემბერი : ბარათაშვილი, იოსებ - ქართველი ადვოკატი და საზოგადო მოღვაწე
* 30 ნოემბერი : ჩერჩილი, უინსტონ - დიდი ბრიტანეთის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1965)
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 8 მარტი : ფილმორი, მილარდ - აშშ-ის მე-13 პრეზიდენტი (დ.1800)
* 11 მარტი : იაკობი, ბორის - რუსი ფიზიკოსი და ელექტროტექნიკოსი (დ.1801)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1871

## მოვლენები 
* გაიხსნა ამიერკავკასიის პირველი სარკინიგზო ხაზი: ფოთი-შორაპანი.
* 2 იანვარი : ამადეუს I ესპანეთის მეფე გახდა.
* 18 იანვარი : შეიქმნა გერმანიის იმპერია.
* 18 მარტი : პარიზში დაიწყო აჯანყება, შეიქმნა პარიზის კომუნა.
* 10 მაისი : ხელი მოეწერა ფრანკფურტის ზავს საფრანგეთ-პრუსიის 1870-1871 წლების ომში. 
* 12 მაისი : ოტო ბისმარკმა გერმანიის იმპერიის რაიხსკანცლერის პოსტი დაიკავა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
*14 იანვარი  :  გიორგი გოთუა   — ქართველი გენერალი  (გ. 1936)
* 17 იანვარი : ნიკოლაე იორგა — რუმინელი პოლიტიკოსი, ისტორიკოსი, ფილოსოფოსი, არქეოლოგი, მწერალი  (გ. 1940)
* 21 იანვარი : მოსე თოიძე — ქართველი მხატვარი  (გ. 1953)

### თებერვალი 
* 4 თებერვალი : ფრიდრიხ ებერტი — გერმანელი პოლიტიკოსი  (გ. 1925)
* 25 თებერვალი  : ლესია უკრაინკა — უკრაინელი პოეტი  (გ. 1913)

### მარტი 
* 5 მარტი : როზა ლუქსემბურგი — საერთაშორისო მუშათა მოძრაობის მოღვაწე (გ. 1919)
* 18 მარტი : რეჯინალდ ოლდუორთ დეილი — კანადელ-ამერიკელი გეოლოგი და პეტროგრაფი  (გ. 1957)
* 27 მარტი : ჰაინრიხ მანი — გერმანელი მწერალი (გ. 1950)

### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
* 10 ივლისი : მარსელ პრუსტი — ფრანგი მწერალი (გ. 1922)
### აგვისტო 
* 14 აგვისტო : გუანსიუი — ჩინეთის იმპერატორი (გ. 1908)
* 16 აგვისტო : ზაქარია ფალიაშვილი — ქართველი კომპოზიტორი
* 29 აგვისტო : ალბერ ლებრანი — საფრანგეთის პრეზიდენტი
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 30 ოქტომბერი : პოლ ვალერი — ფრანგი პოეტი (გ. 1945)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
* 18 მარტი : დე მორგანი, აუგუსტუს - მათემატიკოსი (დ.1806)
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 5 ოქტომბერი : აფანასიევი, ალექსანდრე - რუსი ისტორიკოსი, ლიტერატურათმცოდნე, ფოლკლორისტი
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
1872

## მოვლენები 
* 1 მარტი : აშშ-ში გაიხსნა იელოუსტოუნის ეროვნული პარკი — მსოფლიოში პირველი ეროვნული პარკი.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 1 იანვარი : ხუან ხოსე ესტრადა  — ნიკარაგუელი პოლიტიკოსი  (გ. 1967)
* 3 იანვარი  : სამსონ ფირცხალავა   — ქართველი საზოგადო და პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1952)
* 6 იანვარი : ალექსანდრე სკრიაბინი — რუსი კომპოზიტორი (გ. 1915)
* 10 იანვარი : არჩილ ჯორჯაძე — ქართველი პოლიტიკური და საზოგადო მოღვაწე (გ. 1913)
*13 იანვარი   :  ნინო ნაკაშიძე    — ქართველი მწერალი და საზოგადო მოღვაწე.  (გ. 1963)
* 20 იანვარი  : ფილიპე გოგიჩაიშვილი — ქართველი ექიმი, მწერალი, ეკონომისტი, პუბლიცისტი, კრიტიკოსი.  (გ. 1950)
* 23 იანვარი  : იოჟე პლეჩნიკი — სლოვენი არქიტექტორი.  (გ. 1957)

### თებერვალი 
* 14 თებერვალი : ლუარსაბ ანდრონიკაშვილი — ქართველი მეცნიერი  (გ. 1939)
* 16 თებერვალი  : ნიკოლოზ გოცირიძე — ქართველი მსახიობი  (გ. 1949)
* 26 თებერვალი  : ლუარსაბ ანდრონიკაშვილი — ქართველი იურისტი და საზოგადო მოღვაწე   (გ. 1939)

### მარტი 
* 3 მარტი  : ვილჰელმს პურვიტისი — ლატვიელი ფერმწერი  (გ. 1945)
* 7 მარტი   : პიტ მონდრიანი — ნიდერლანდელი ფერმწერი  (გ. 1944)
* 18 მარტი : ილია ზურაბიშვილი — ქართველი მწერალი  (გ. 1955)
* 19 მარტი :   სერგეი დიაგილევი — რუსი ხელოვნებათმცოდნე  (გ. 1929)
* 19 მარტი  : ალექსანდრა კოლონტაი — საერთაშორისო და რუსეთის რევოლუციური მოძრაობის მოღვაწე  (გ. 1952)

### აპრილი 
### მაისი 
* 18 მაისი : ბერტრან რასელი — ინგლისელი მათემატიკოსი და ფილოსოფოსი
### ივნისი 
### ივლისი 
* 4 ივლისი : კალვინ კულიჯი — აშშ-ის 30-ე პრეზიდენტი (გ.1933)
* 16 ივლისი : რუალ ამუნდსენი — ნორვეგიელი მკვლევარი (გ.1928)
### აგვისტო 
* 3 აგვისტო : ჰაკონ VII — ნორვეგიის მეფე (გ.1957)
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 31 ოქტომბერი : თუმანიშვილი, გიორგი — ქართველი ინჟინერი (გ.1937)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
* ილია აგლაძე, — ქართველი პუბლიცისტი, ჟურნალისტი, მთარგმნელი (გ.1948)
* მელქისედეკ III — სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქი 1952-1960 (გ.1960)
* ჰაფიზ იბრაჰიმი — არაბი მწერალი, ჟურნალისტი (გ.1932)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
* 2 აპრილი : სემიუელ მორზე - ამერიკელი გამომგონებელი (დ.1791)
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*
რაიხსტაგი

ტერმინით **რაიხსტაგი** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* რაიხსტაგი (შენობა) — რაიხსტაგის შენობა ბერლინში (გერმანია), რომელშიც სხდომებს ატარებდნენ გერმანიის იმპერიის და ვაიმარის რესპუბლიკის რაიხსტაგები და დღესდღეობით გერმანიის ბუნდესტაგი.
* რაიხსტაგი (საღვთო რომის იმპერია) — რაიხის სოციალური ფენების წარმომადგენელთა ყრილობა გერმანელი ერის საღვთო რომის იმპერიაში.
* რაიხსტაგი (ჩრდილო გერმანიის კავშირი) — პარლამენტი ჩრდილო გერმანიის კავშირის დროს, 1866–1871 
* რაიხსტაგი (გერმანიის იმპერია) — რაიხის პარლამენტი გერმანიის იმპერიის დროს, 1871–1918  
* რაიხსტაგი (ვაიმარის რესპუბლიკა) — რაიხის პარლამენტი ვაიმარის რესპუბლიკის დროს, 1919–1933  
* რაიხსტაგი (მესამე რაიხი) — არათავისუფალი არჩევნებით არჩეული რაიხის პარლამენტი მესამე რაიხის დროს, 1933–1945  
* რაიხსტაგი (ავსტრია) — სახალხო წარმომადგენლობით პალატა ავსტრიაში 1848 წლის მარტის რევოლუციის შემდგომ.
ერიხ ლუდენდორფი

მინი|220პქ|ერიხ ლუდენდორფი
**ერიხ ლუდენდორფი** (; დ. 9 აპრილი, 1865, კრუჟევნია, პოზნანი, პრუსიის სამეფო, გერმანიის იმპერია — გ. 20 დეკემბერი, 1937, ტუცინგი, ბავარია, გერმანია) — გერმანელი სამხედრო მოღვაწე, უმაღლესი სახმელეთო ჯარების მთავრსარდლობის *(OHL)* შეფი და გერმანიის ერთ-ერთი წამყვანი გენერალი პირველი მსოფლიო ომის დროს.

## ლიტერატურა
* 
* 
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული 9 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1865
კატეგორია:გარდაცვლილი 20 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:გერმანელი ნაციონალისტები
პაულ ფონ ჰინდენბურგი

**პაულ ლუდვიგ ჰანს ანტონ ფონ ბენეკენდორფ უნდ ფონ ჰინდენბურგი**   (; დ. 2 ოქტომბერი 1847, პოზნანი — გ. 2 აგვისტო 1934, ნოიდეკი  (დღ. ოგროდიენეცი), აღმოსავლეთი პრუსია) —გერმანელი სამხედრო და სახელმწიფო მოღვაწე, გენერალ-ფელდმარშალი, გერმანიის მეორე რაიხსპრეზიდენტი 1925–1934 წლებში ვაიმარის რესპუბლიკის დროს.

## ბიოგრაფია 
* 1847 - *2 ოქტომბერი:* პრუსიელ ოფიცერს და მემამულეს რობერტ ფონ ბენეკენდორფ უნდ ფონ ჰინდენგურგს და მის მეუღლეს ლუიზეს *(დაბ. შვიკარტი, გერმ. Schwickart)*  შეეძინათ ვაჟი პაული.

* 1859 - 1866 - გიმნაზიის დამთავრების შემდეგ ჰინდენბურგი სწავლობდა ჯერ ვალშტატის, შემდგომ კი ბერლინის კადეტთა სკოლაში.

1866 - მონაწილეობდა კიონიგგრეცის ბრძოლაში. 1870 - 1871 - მონაწილეობდა გერმანია-საფრანგეთის ომში და იბრძოდა სედანთან. 1893 წელს გახდა პოლკოვნიკი, 1897 წელს გენერალ-მაიორი. 1900 წლიდან იყო გენერალ-ლეიტენანტი. 1903 წლიდან იყო ინფანტერიის გენერალ. 1911 წლიდან გავიდა თადარიგში. 

1914 წლის 21 აგვისტოს პირველი მსოფლიო ომის დაწყებიდან 3 კვირის შემდეგ ჰინდენბურგი დაუბრუნდა არმიას და დაინიშნა მე-8 არმიის მთავარსარდლად, რომლის შტაბის უფროსი იყო ერიხ ლუდენდორფი. *26 აგვისტო:* ტანენბერგის ბრძოლაში გაანადგურა რუსეთის მე-2 არმია. *6 სექტემბერი:* მაზურიის ტბებთან გაანადგურა რუსეთის 1-ლი არმია, რისთვისაც გენერალ-ფელდმარშალის წოდება მიენიჭა. *1 ნოემბერი:* დაინიშნა აღმოსავლეთ ფრონტის ჯარების უმაღლეს მთავარსარდლად.

1916 წლის 29 აგვისტოს ერიხ ფონ ფალკენჰაინის გადაყენების შემდეგ ჰინდენბურგი დაინიშნა ჯარების უმაღლესი მთავარსარდლობის *(გერმ. Oberste Heeresleitung - OHL)* მეთაურად და ლუდენდორფი მისი პირველი გენერალ-კვარტიერმაისტერი გახდა. 1918 წლის გაზაფხულ-ზაფხულის დროს იყო მის მიერვე შემუშავებული სტრატეგიული შეტევითი კამპანიის ხელმძღვანელი დასავლეთის ფრონტზე.

* 1918 - *29 სექტემბერი:* გაზაფხულზე ჩატარებული წარუმატებელი შეტევის შემდეგ "OHL"-მ მოითხოვა სასწრაფოდ ზავის დადება და საპარლამენტო მთავრობის დანიშვნა. *9 ნოემბერი:* ჰინდენბურგის რჩევით კაიზერ ვილჰელმ II-მ გერმანია დატოვა და ემიგრაციაში წავიდა  ნიდერლანდებში. *10 სექტემბერი:* მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა პროვიზორული მთავრობა, რომელსაც უნდა ჩაეხშო რევოლუციური გამოსვლები და ეზრუნა ფრონტიდან ჯარების მშვიდობიანი დაბრუნებისათვის.

1919 წელს მეორედ გადადგა თანამდებობიდან. 1925 - 1934 წლებში იყო გერმანიის რაიხსპრეზიდენტი. 1925 წელს აირჩიეს გერმანიის პრეზიდენტად. 1932 წელს 84 წლის მოხუცი და ცუდი ჯანმრთელობის ჰინდენბურგი იძულებული იყო მეორედ ეყარა კენჭი პრეზიდენტად როგორც ერთადერთი კანდიდატი ვისაც შეეძლო ადოლფ ჰიტლერის დამარცხება. მეორე საპრეზიდენტო ვადის დროს ცდილობდა არ დაეშვა ნაცისტური პარტიის ხელისუფლებაში მოსვლა, მაგრამ 1933 წლის იანვარში იძულებული იყო დაენიშნა ჰიტლერი რაიხსკანცლერად. ჰინდენბურგი ერთი წლის შემდეგ გარდაიცვალა, რის შემდეგაც ჰიტლერმა რაიხსპრეზიდენტის თანამდებობა გააუქმა და თვითონ გახდა სახელმწიფო მეთაური როგორც „ფიურერი და რაიხსკანცლერი“.

კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა
კატეგორია:გერმანიის პრეზიდენტები
კატეგორია:გერმანელი სამხედრო მოღვაწეები
კატეგორია:დაბადებული  2 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1847
კატეგორია:გარდაცვლილი  2 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1934
კატეგორია:თანამდებობაზე გარდაცვლილი პრეზიდენტები
1870

## მოვლენები 
* 19 ივლისი : საფრანგეთმა ომი გამოუცხადა პრუსიას.
* 4 სექტემბერი : საფრანგეთში იმპერატორი ნაპოლეონ III ჩამოაგდეს. გამოცხადდა მესამე რესპუბლიკა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
* 4 იანვარი  : გეორგ ეშერიხი  — გერმანელი პოლიტიკოსი (გ. 1941)
* 6 იანვარი :  გუსტავ ბაუერი  — გერმანელი სოციალ-დემოკრატი პოლიტიკოსი (გ. 1944)
* 8 იანვარი : მიგელ პრიმო დე რივერა  — ესპანეთის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე (გ. 1930)
* 16 იანვარი  : იური იააკსონი    — ესტონელი სახელმწიფო მოღვაწე. (გ. 1942)
* 24 იანვარი  : ჰერბერტ კილპინი — ინგლისელი ფეხბურთელი და მწვრთნელი.
* 27 იანვარი  : იუჰო კუსტი პაასიკივი — ფინელი პოლიტიკური მოღვაწე  (გ. 1956)

### თებერვალი 
* 3 თებერვალი : ადა ნეგრი — იტალიელი პოეტი ქალი.   (გ. 1945)
* 7 თებერვალი   : ალფრედ ადლერი — ავსტრიელი ექიმი და ფსიქოთერაპევტი.  (გ. 1937)
* 15 თებერვალი  : ბესარიონ ქებურია — საქართველოს სამოქალაქო ავიაციის ფუძემდებელი.  (გ. 1958)

### მარტი 
### აპრილი 
* 1 აპრილი : ჰამაგუტი ოსატი - იაპონიის პოლიტიკური მოღვაწე (გ.1931)
* 22 აპრილი : ლენინი, ვლადიმირ - რუსი რევოლუციონერი (გ.1924)
### მაისი 
* 17 მაისი : ჰაგვერდიევი, აბდურაჰიმ - აზერბაიჯანელი საბჭოთა მწერალი (გ.1933)
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
* 10 ოქტომბერი : ბუნინი, ივან - რუსი მწერალი (გ.1953)
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
* 9 ივნისი : დიკენსი, ჩარლზ - ინგლისელი მწერალი (დ.1812)
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
* 23 სექტემბერი : მერიმე, პროსპერ - ფრანგი მწერალი (დ.1803)
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
* 5 დეკემბერი : დიუმა, ალექსანდრ (უფროსი) - ფრანგი მწერალი (დ.1802)
### თარიღი უცნობია 
*
ვასილ ბალანჩივაძე

**ვასილ ანტონის ძე ბალანჩივაძე** (დ.  24 აპრილი [ ძვ. სტ. 12 აპრილი], 1867, სოფელი ბანოჯა, ახლანდელი წყალტუბოს მუნიციპალიტეტი — გ. 18 მაისი, 1951, თბილისი, საქართველოს სსრ, სსრკ) — ქართველი მსახიობი.   საქართველოს სახალხო არტისტი (1950). მელიტონ ბალანჩივაძის ძმა.
 
## ბიოგრაფია 
სცენაზე პირველად გამოვიდა 1887 წელს თბილისში ვასო აბაშიძის ხელმძღვანელობით. 1887–1890 სწავლობდა პეტერბურგის სამხატვრო აკადემიაში. 1890–1891   იყო თბილისის ქართული თეატრის, 1891–1894 — ქუთაისის თეატრის მსახიობი (1921-იდან ხელმძღვანელი), 1924–1929 — თბილისის სანკულტურის თეატრის მთავარი რეჟისორი და მსახიობი, 1929–1935 — თბილისის ცეკავშირის მოძრავი და პერიფერიის თეატრების მსახიობი. გამოირჩეოდა სცენურობით, გარდასახვის ნიჭით, შესანიშნავი ხმით.

უპირატესად ასრულებდა სახასიათო და კომედიურ როლებს: ბობჩინსკი (  ნიკოლოზ  გოგოლის  „რევიზორი“), ბესო (  ალექსანდრე  სუმბათაშვილ-იუჟინის „ღალატი“), ბენ აკიბა (კარლ გუცკოვის „ურიელ ა კოსტა“), ოტია ჯოლია  (  ვალერიან გუნიას  „და-ძმა”), იაგო (უილიამ შექსპირის „ოტელო“), გელა (აკაკი წერეთლის „პატარა კახი“ ); მისი შემოქმედების გვირგვინი იყო ფილიპე ბარბაქაძე და დარისპან ქარსიძე (   დავით  კლდიაშვილის  „ირინეს ბედნიერება“ და „დარისპანის გასაჭირი“), 1935–1942 „სახკინმრეწვის“ მსახიობი იყო. გადაღებულია ფილმებში: „დაკარგული  სამოთხე“ (ბაბუა ანტონი), „ქალი გაღმიდან“ (ოსმანი ), „ქალიშვილი ხიდობნიდან“ (სარდიონი) და სხვა. ბალანჩივაძე ქართული ესტრადის მსახიობი, ერთდროულად საესტრადო-იუმორისტული სცენების („იმერული სცენები“) ავტორიც იყო და შემსრულებელიც. მასვე ეკუთვნის პიესები: „1905“, „გლეხი ივლიანე გობეჩია“,  „აჭარელი ქალი ფატიმა“,„მზის სხივები“, „დაუდევრობის მსხვერპლი“ და სხვა. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ფილმოგრაფია
*1928: „ჯანყი გურიაში“  რეჟ. ალექსანდრე წუწუნავა
*1933: „უკანასკნელი ჯვაროსნები“ (ქისტი) რეჟ. სიკო დოლიძე
*1937: „დაკარგული  სამოთხე“ (ბაბუა ანტონი) რეჟ. დავით რონდელი
*1940: „კოლხეთის ჩირაღდნები“  რეჟ. დავით რონდელი
*1940: „ქალი გაღმიდან“ (ოსმანი) რეჟ.  ლეონარდ (ლეო) ესაკია 
*1940: „ქალიშვილი ხიდობნიდან“  (სარდიონი)   რეჟ. დიომიდე ანთაძე    
*1941: „სადარაჯო ჯიხური“  რეჟისორები დიომიდე ანთაძე, ალექსანდრე ჯალიაშვილი
*1943: „გიორგი სააკაძე“ (გლეხი)  რეჟ. მიხეილ ჭიაურელი
*1945: „ჭირვეული მეზობლები“  რეჟ. შოთა მანაგაძე
*1948: „ქეთო და კოტე“  რეჟისორები ვახტანგ ტაბლიაშვილი, შალვა გედევანიშვილი

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 24 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1867
კატეგორია:გარდაცვლილი  18 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1951
კატეგორია:ქართველი მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
ვ
კატეგორია:წყალტუბოს მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
ალექსანდრე ბაკურაძე

** ალექსანდრე ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე** (დ. 28 ნოემბერი [ძვ. სტ. 11 დეკემბერი], 1905, სოფელი რეხა, ახლანდელი წალკის მუნიციპალიტეტი ― გ. 4 მაისი, 1987, თბილისი) — ქართველი ფიზიოლიგი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1955), მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი (1946), პროფესორი (1948), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1961), ივანე ბერიტაშვილის ნეიროფიზიოლოგიის სკოლის წარმომადგენელი. 

## ბიოგრაფია 
1930 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტი, 1934 მუშაობდა ლენინგრადში, აკადემიკოს ივანე პავლოვისა  და ეფიმ ლონდონის ლაბორატორიაში. 1945-იდან გარდაცვალებამდე განაგებდა თბილისის სამედიცინო ინსტიტუტის ფიზიოლოგიის კათედრას, 1966-იდან გარდაცვალებამდე საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფიზიოლოგიის ინსტიტუტის პრიმატების ქცევის შემსწვლელი ლაბორატორიის გამგე იყო, 1969-1975 — ამავე ინსტიტუტის დირექტორი,1952-1956 — საქართველოს ფიზიოლოგთა სამეცნიერო საზოგადოების თავმჯდომარის მოადგილე.

დაამუშავა საჭმლის მომნელებელი სისტემის ფუნქციების შესწავლის მეთოდები, შეისწავლა ამ სისტემის ნერვული სარეგულაციო მექანიზმები. შეადგინა (ივანე ბერიტაშვილთან ერთად) სახელმძღვანელო „ადამიანისა და ცხოველთა ფიზიოლოგიის პრაქტიკაში“ (1966). 1966 მიენიჭა ივანე თარხნიშვილის პრემია ნაშრომისათვის „კვების ცენტრის ფუნქციური მდგომარეობის ცვლილებები შიმშილისა და მაძღრობის დროს“ (1965, რუსულ ენაზე). 

მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:ქართველი ფიზიოლოგები
კატეგორია:წალკის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო ინსტიტუტის კურსდამთავრებულები
ბალენდუხტი

**ბალენდუხტი** (გ. 455) — ქართლის დედოფალი, ვახტანგ I გორგასალის პირველი ცოლი. ბალენდუხტი ირანის შაჰის (სავარაუდებელია იეზდიგერდ II-ის, 439-457) ან ჰორმიზდ III-ის, 457-459 ასული იყო)  ჯუანშერის ცნობით, ბალენდუხტისგან შეეძინა ვახტანგს დაჩი უჯარმელი და მისი ტყუპისცალი და, თვით ბალენდუხტი კი მშობიარობას გადაჰყვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:გარდაცვლილი 455
კატეგორია:საქართველოს დედოფლები
კატეგორია:მშობიარობის დროს გარდაცვლილები
კატეგორია:დაბადების წელი უცნობია
ბალთა

ტერმინით **„ბალთა“** შეიძლება აღნიშნული იყოს:

* ბალთა — სამკაული
* ბალთა — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
* ბალთა — სოფელი თიღვის მუნიციპალიტეტში

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ბალთა (სამკაული)

**ბალთა**, ტანსაცმლის (ჩვეულებრივ, სარტყლის) ან ცხენის აღკაზმულობის (ავშარა, აღვირი და სხვა) ლითონის სამკაული, ლითონის ფირფიტა, რომლის ზედაპირი მხატვრულადაა დამუშავებული, შემკულია სხვადასხვა გამოსახულებით, გავარსით, გრეხილით ან ფერადი თვლებით. ქვედაპირზე, ჩვეულებრივ, აქვს ყუნწი ქსოვილზე ან ტყავზე დასამაგრებლად. ზოგჯერ ამავე მიზნით ბალთას უკეთდებოდა ნახვრეტები.

საქართველოში ბალთა გვხვდება ბრინჯაოს ხანიდან. ცნობილია არმაზისხევში აღმოჩენილი ოქროს თვალედი ბალთები. ხანდახან უენო აბზინდასაც შეცდომით ბალთას უწოდებენ.
## ლიტერატურა
**ი. გაგოშიძე*, ქსე, ტ. 2, გვ. 171, თბ., 1977
* *ი. გაგოშიძე,* ენციკლოპედია „საქართველო“, ტ. 1, გვ. 345, თბ., 1997
კატეგორია:სამკაულები
კარლო ბაკურაძე

**კარლო ნიკოლოზის ძე ბაკურაძე** (დ. 14 იანვარი, 1927, ტფილისი — გ. 28 ივნისი, 2002, იქვე) — ქართველი მხატვარ-რესტავრატორი. საქართველოს სსრ დამსახურებული მხატვარი (1974).

## ბიოგრაფია
1952 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია ქანდაკების სპეციალობით. 1954-იდან მუშაობს მხატვარ-რესტავროტარად, ამავე წლიდან მონაწილეობს გამოფენებში. მოღვაწეობს როგორც ფერმწერი (უმთავრესად მოზაიკის დარგში) და მოქანდაკე. ბაკურაძემ გაამაგრა და აღადგინა გელათის (1957), მარტვილის (1958–1959), მანგლისის (1960), ვარძიის (1960–1961), ატენის სიონის (1960–1961, შ. აბრამიშვილთან ერთად), სამთავროს (1961), სამთავისის (1961), ბიჭვინთის (1963), ყინწვისის (1963–1965), ალავერდის (1965–1969), ტიმოთესუბნის (1969–1970), ალვანის ნათლისმცემლის (1975), ძველი შუამთის (1975), ზემო კრიხია (1977), ბეთანიის (1979–1980), ნიკორწმინდის (1991, მიწისძვრის შემდეგ), რუისპირის წმ. შიოს (1992–1993) და სხვა ეკლესიების კედლის მხატვრობა. ბაკურაძემ 4 წელი (1986–1990) იმუშავა გელათის მოზაიკის — ამ უნიკალური ძეგლის - აღდგენა-გამაგრბაზე. ბაკურაძემ შექმნა შოთა რუსთაველის (მწერალთა კავშირი, 1959), დავით აღმაშენებლის (თბილისის სასულიერო აკადემია, 1986), გიორგი ჩუბინაშვილის (საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ქართული ხელოვნების ისტორიის ინსტიტუტი, 1987) პორტრეტები (მოზაიკა), გ. ჩუბინაშვილის ბიუსტი (თსუ-ის ეზო) და სხვა. შესრულებული აქვს ფრესკის პირები. საერთაშორისო საატესტაციო კომისიამ 1979 ბაკურაძეს მიანიჭა უმაღლესი კატეგორიის მხატვარ-რესტავრატორის საპატიო წოდება.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1927
კატეგორია:გარდაცვლილი 2002
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივნისი
კატეგორია:ქართველი მხატვარ-რესტავრატორები
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული მხატვრები
ოთარ ბაკურაძე

**ოთარ მიხეილის ძე ბაკურაძე** (დ. 14 იანვარი, 1926, თელავი — გ. 22 აგვისტო, 1986, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1965), პროფესორი (1968), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1982). 

## ბიოგრაფია
1949 წელს დაამთავრა თსუ ფილოსოფიის ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის მეცნიერ თანამშრომელი და განყოფილების გამგე (1949–1970), ბათუმის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1970–1978), ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1978–1986), თბილისის  ვ. სარაჯიშვილის სახელობის კონსერვატორიის ფილოსოფიის კათედრის გამგე (1986). მოღვაწეობის ძირითადი სფეროები — დიალექტიკური მატერიალიზმი, ისტორიული მატერიალიზმი, ფილოსოფიის ისტორია და ეთიკა.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული   14 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული  1926
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი  1986
კატეგორია:თელავში დაბადებულები
კატეგორია:ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორები
რაიხსტაგი (ვაიმარის რესპუბლიკა)

280px|მინი|რაიხსტაგი, 30 აგვისტო, 1932
**რაიხსტაგი** (, *იმპერიის საბჭო*) ვაიმარის რესპუბლიკის დროს იყო გერმანიის პარლამენტი, რომელიც ფლობდა ქვეყანაში უმაღლეს ძალაუფლებას, როგორც სუვერენული ერის წარმომადგენელი.

1919 წლის ვაიმარის კონსტიტუციის მიხედვით რაიხსტაგი ირჩეოდა ყოველ 4 წელიწადში საყოველთაო, თანასწორი, საიდუმლო და პირდაპირი არჩევნების საფუძველზე. რაიხსტაგში მოსახვედრად საჭირო იყო მინიმუმ 60.000 საარჩევნო ხმის დაგროვება. რაიხსტაგი იღებდა კანონებს და ადგენდა ქვეყნის ბიუჯეტს, წყვეტდა ომისა და ზავის საკითხებს და აკანონებდა სახელმწიფო ხელშეკრულებებს. რაიხსპრეზიდენტს უფლება ჰქონდა დაეთხოვა რაიხსტაგი. რაიხსკანცლერი და რაიხსმინისტრები უნდა გადამდგარიყვნენ თუ რაიხსტაგი მათ უნდობლობას გამოუცხადებდა.

ვაიმარის რესპუბლიკის კრიზისის წლებში (1931-1933) რაიხსტაგმა ფაქტობრივად დაკარგა თავისი პოლიტიკური გავლენა. 1933 წლის 23 მარტის "ძალაუფლების ჩამორთმევის კანონით" *(გერმ. Ermächtigungsgesetz)* ჰიტლერმა ნულამდე დაიყვანა რაიხსტაგის გავლენა და დაამყარა ნაცისტური დიქტატურა. აკრძალულ იქნენ მემარცხენე პარტიები, ცენტრალურმა და მემარჯვენე პარტიებმა თვითლიკვიდაცია მოახდინეს და რაიხსტაგი გადაიქცა "NSDAP"-ის მიერ კონტროლირებად ერთპარტიულ პარლამენტად, რომლის უკანასკნელ სხდომას ადგილი ჰქონდა 1942 წლის 26 აპრილს.

## რაიხსტაგის პრეზიდენტები 
*პაულ ლიობე 1920-1924
*მაქს ვალრაფი 1924-1925
*პაულ ლიობე 1925-1932
*ჰერმან გერინგი 1932-1945

## ვაიმარის რესპუბლიკის რაიხსტაგის ცნობილი წევრები 
*ოტო ბრაუნი
*ჰაინრიხ ბრიუნინგი
*ჰერმან გერინგი
*თეოდორ ჰოისი
*ერნსტ ტელმანი
*ოტო ველსი
*ფილიპ შაიდემანი
*გუსტავ შტრეზემანი
*კურტ შუმახერი
*პაულ ლიობე

კატეგორია:ვაიმარის რესპუბლიკა
კატეგორია:რაიხსტაგი
მურთაზ ბაკურია

**მურთაზ  ვიქტორის ძე ბაკურია** (დ. 13 თებერვალი, 1933, სოფ. ძველი აბაშა, აბაშის რაიონი — გ.  15 აგვისტო, 1992, თბილისი) — ქართველი ფილოსოფოსი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1978), პროფესორი (1980). 

## ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თსუ ფილოსოფიის ფაკულტეტი. 1956–1962 კომკავშირულ სამუშაოზეა,1965–1967 საქართველოს პოლიტექნიკური ინსტიტუტის (ახლანდელი ტექნიკური უნივერსიტეტი) ფილოსოფიის კათედრის მასწავლებელი, 1967–1979 თსუ დიალექტიკური მატერიალიზმის კათედრის დოცენტი, 1980-იდან ამავე კათედრის პროფესორი.

ბაკურიას კვლევის ძირითადი სფეროები: კატეგორიოლოგია, დიალექტიკის თეორია, დიალექტიკის ლოგიკა და თანამედროვე დასავლეთ ფილოსოფიის ანალიზი. ფილოსოფიური დისციპლინათა სისტემაში იგი ცალკე გამოყოფდა კატეგორიოლოგიას, რომელსაც მიიჩნევდა მოძღვრებად კატეგორიული განსაზღვრულობის ბუნების, მისი ისტორიული გენეზისისა და განვითარების კანონზომიერების შესახებ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები
კატეგორია:დაბადებული 13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1933
კატეგორია:გარდაცვლილი  15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1922
ავთანდილ ბაკურიძე

**ავთანდილ ახმედის ძე ბაკურიძე** (დ. 12 მარტი, 1942, ბათუმი) — ქართველი ფერმწერი. საქართველოს დამსახურებული მხატვარი (1985). 
## ბიოგრაფია 
1968 წელს დაამთავრა თბილისის სამხატვრო აკადემია. სამხატვრო გამოფენებში მონაწილეობს 1969-იდან. შექმნა აჭარის, სვანეთის, იმერეთის, აფხაზეთის ბუნების ამსახველი სურათები, ნატურმორტები. მნიშვნელოვანი ნამუშევრები: „ეზო“ (1969), „მეთევზეთა უბანი“, „სოფლის პეიზაჟი“ (ორივე 1970), „სამშობლოს სადარაჯოზე“ (1972), „პეიზაჟი“ (1982) და სხვა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1942
კატეგორია:დაბადებული 12 მარტი
ანატოლი ბალაბუევი

**ანატოლი გიორგის ძე ბალაბუევი** (დ. 3 ივლისი [ ძვ. სტ. 21 ივნისი], 1889, სოფ. მანგლისი, თბილისის მაზრა, ახლანდელი დაბა მანგლისი, თეთრიწყაროს მუნიციპალიტეტი — გ. 19 ივნისი, 1980, თბილისი) — წარმოშობით რუსი ქართველი გეოფიზიკოსი. ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1941), პროფესორი (1933), საქართველოს მეცნიერებათა დამსახურებული მოღვაწე (1961).

## ბიოგრაფია 
1914 წელს დაამთავრა კიევის უნივერსიტეტის ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი. 1915-1916 მუშაობდა თბილისის ქალთა უმაღლეს კურსებზე. 1916-1918 იყო სამხედრო სამსახურში, შემდეგ პედაგოგიურ და სამეცნიერო მოღვაწეობას ეწეოდა თბილისის სხვადასხვა სასწავლებელსა და სამეცნიერო დაწესებულებებში. 1938-იდან მუშაობდა საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში, სადაც ხელმძღვანელობდა გამოკვლევებს ატმოსფერული ფიზიკის დარგში. ბალაბუევის სამეცნიერო შრომები ძირითადად ეხება ატმოსფერული ფიზიკისა და კლიმატოლოგიას. დაამუშავა ამიერკავკასიის ჰავის გენეზისის საკითხები. ამიერკავკასიის სხვადასხვა რეგიონში ჩატარებული აქვს მნიშვნელოვანი გამოკვლევები ცალკეულ მეტეოროლოგიური მოვლენათა შესახებ. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართველი გეოფიზიკოსები
კატეგორია:რუსი გეოფიზიკოსები
ბენედიქტე ბალავაძე

**ბენედიქტე კონსტანტინეს ძე ბალავაძე** (დ. 25 ივნისი [ძვ. სტ. 12 ივნისი], 1909, სოფ. ღანირი, ახლანდელი სამტრედიის მუნიციპალიტეტი — გ. 26 მარტი, 2010, თბილისი) — ქართველი გეოფიზიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი (1974; წევრ-კორესპონდენტი 1967). ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1955), პროფესორი (1956), საქართველოს მეცნიერების დამსახურებული მოღვაწე (1962). 

## ბიოგრაფია 
1931 წელს დაამთავრა თსუ ფიზიკა-მათემატიკის ფაკულტეტი, 1931-1932 მუშაობდა საქართველოს მძიმე მრეწველობის სახალხო კომისარიატში, თბილისის გეოფიზიკის ობსერვატორიაში (მონაწილეობდა სსრკ გენერალურ მაგნიტურ აგეგმვაში). 1933-იდან - საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის გეოფიზიკის ინსტიტუტში. 1951-1953, 1972-1987 იყო ამავე ინსტიტუტის დირექტორი. 1987-იდან ინსტიტუტის დირექციის მრჩეველია. 1968-1976 იყო თსუ-ის ძიების გეოფიზიკის მეთოდების კათედრის გამგე, 1976-1989 - გეოფიზიკის კათედრის გამგე.

ბალავაძის შრომები ეხება დედამიწის ქერქის აგებულებისა და სასარგებლო წიაღისეულის გრავიმეტრიული შესწავლის მეთოდების დამუშავებას, სიმძიმის ძალის პირდაპირი და შებრუნებული ამოცანების ამოხსნას, კავკასიის ტერიტორიისა და მიმდებარე ზღვების აკვატორიების გრავიტაციული ველის გამოკვლევას. ამ რეგიონის დედამიწის ქერქის და ზედა მანტიის აგებულებისა და ფიზიკური თვისებების, დედამიწის ქერქის მიმოქცევითი დეფორმაციებისა და დინამიკის შესწავლას. დაჯილდოებულია წითელი დროშის ორდენით და მედლებით. მიღებული აქვს საქართველოს სახელმწიფო პრემია (1994).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის აკადემიკოსები
კატეგორია:ქართველი გეოფიზიკოსები
კატეგორია:წითელი დროშის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სამტრედიის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
დურსუნ ბალაძე

**დურსუნ ოსმანის ძე ბალაძე** (დ. 14 თებერვალი, 1930, სოფ. წყავროკა, ქობულეთის რაიონი — გ. 25 აპრილი, 2004, სტამბოლი, დაკრძ. თბილისში) — ქართველი მათემატიკოსი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის წევრ-კორესპონდენტი (1988), ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორი (1971).

## ბიოგრაფია
1956 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტი. თსუ ზოგადი მათემატიკის კათედრის პროფესორი (1972-1978), ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პედაგოგიური ინსტიტუტის რექტორი (1978-1991). 1991-იდან ბათუმის უნივერსიტეტის მათემატიკის კათედრის გამგე. ბალაძის ძირითადი შრომები ეხება ტოპოლოგიურ სივრცეთა ჰომოლოგიის თეორიის საკითხებს. შემოიღო კოეფივიენტის ჯგუფთა წყვილის მიმართ აღებული ჰომოლოგიები (კოჰომოლოგიები); განიხილა პარამეტრიანი ჰომოლოგიები (სადაც პარამეტრი რომელიმე ნებისმიერი კომპლექსია); შეისწავლა ნებისმიერი კომპლექსის ჰომოლოგიების (კოჰომოლოგიების) აპროქსიმაცია მისი სასრული კომპლექსების ჰომოლოგიებით (კოჰომოლოგიებით).

იყო აჭარის ასრრ X და XI მოწვევების უმაღლესი საბჭოს დეპუტატი. მიღებული აქვს ღირსების ორდენი (2000).

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 14 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1930
კატეგორია:ქობულეთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 აპრილი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2004
კატეგორია:თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:ქართველი მათემატიკოსები
კატეგორია:საქართველოს მეცნიერებათა ეროვნული აკადემიის წევრ-კორესპონდენტები
კატეგორია:ფიზიკა-მათემატიკის მეცნიერებათა დოქტორები
კატეგორია:ქართველი პროფესორები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
კატეგორია:ბათუმის შოთა რუსთაველის სახელმწიფო უნივერსიტეტის რექტორები
ევანჯელისტა ტორიჩელი

**ევანჯელისტა ტორიჩელი** ( დ. 15 ოქტომბერი, 1608, ფაენცა — გ. 25 ოქტომბერი, 1647, ფლორენცია) — იტალიელი მათემატიკოსი და ფიზიკოსი. 

## ბიოგრაფია
მათემატიკური განათლება მიიღო რომში გ. გალილეის მოწაფის ბ. კასტელის ხელმძღვანელობით. 1641 გადავიდა არჩეტრიში, სადაც გალილეის ეხმარებოდა შრომების დამუშავებაში. 1642-იდან, გალილეის სიკვდილის შემდეგ, იყო ტოსკანის დიდი ჰერცოგის კარის მათემატიკოსი, ამავე დროს ფლორენციის უნივერსიტეტის პროფესორი. ყველაზე მეტად ცნობილია ტორიჩელის შრომები, რომლებიც ეხება პნევმატიკისა და მექანიკის საკითხებს. 1644 განავითარა ატმოსფერული წნევის თეორია, დაამტკიცა ე. წ. ტორიჩელის სიცარიელის მიღების შესაძლებლობა და გამოიგონა ვერცხლის-წყლიანი ბარომეტრი. საფუძველი ჩაუყარა ჰიდრავლიკას, გამოიყვანა ჭურჭლიდან იდეალური სითხის გამოდინების სიჩქარის ფორმულა (ტორიჩელის ფორმულა). 

შრომები აქვს აგრეთვე მათემატიკაში, ბალისტიკაში და სხვა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:იტალიელი მათემატიკოსები
კატეგორია:რომში დაბადებულები
ტომოძი აბე

**ტომოძი აბე** (; დ.  26 ივნისი, 1903 — გ. 23 აპრილი, 1973) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი, მთარგმნელი. 

მისი მნიშვნელოვანი ნაწარმოებია რომანი „ზამთრის თავშესაფარი“ (1936). ემხრობოდა იმ ლიტერატურულ-ესთეტიკურ მიმდინარეობას („ახალი ხელოვნების სკოლა“), რომელიც აშკარად დაუპირისპირდა პროლეტარულ ლიტერატურას. აბეს ნაწარმოებების მთავარი თემაა ინტელიგენციის სულიერი სამყარო (რომანი „ქარბუქი“, 1938), განსაკუთრებით ომის შემდგომი ახალგაზრდობის სულისკვეთება (რომანები — „გაზაფხულის ღამე“, 1949, „შავი აჩრდილი“, 1950 და სხვა.).

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
რევაზ ბალანჩივაძე

**რევაზ გედევანის ძე ბალანჩივაძე** (დ. 7 ნოემბერი, 1938, ქუთაისი – გ. 16 დეკემბერი, 2024) — ქართველი ფილოსოფოსი და ანთროპოლოგი. ფილოსოფიის მეცნიერებათა დოქტორი (1982), პროფესორი (1987).

## ბიოგრაფია 
1960 წელს დაამთავრა ქუთაისის პედაგოგიური ინსტიტუტის ისტორიულ-ფილოლოგიური ფაკულტეტი. საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის დ. უზნაძის სახელობის ფსიქოლოგიის ინსტიტუტის უმცროსი მეცნიერ თანამშრომელი (1961-1962), საქართველოს მეცნიერებათა აკადემიის ფილოსოფიის ინსტიტუტის მეცნიერებათა თანამშრომელი (1962-1976). საქართველოს კომუნისტური პარტიის ცენტრალურ კომიტეტთან არსებული პარტიის ისტორიის ინსტიტუტის  მეცნიერული კომუნიზმის განყოფილების გამგე (1976-1982), გაზეთ „ახალგაზრდა კომუნისტის“ რედაქტორი (1982-1984), საქართველოს კპ ცკ-ის თანამშრომელი (1984-1986), საქართველოს რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო თეატრის და კინოხელოვნების ინსტიტუტის ფილოსოფიის კათედრის გამგე (1986-იდან). მოღვაწეობის ძირითადი სფეროები: ფილოსოფია, ანთროპოლოგია, ეთიკა, კულტუროლოგია.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რევაზ ბალანჩივაძე. საქართველოს ბიოგრაფიული ლექსიკონი

 
კატეგორია:დაბადებული 7 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული  1938
კატეგორია:ქართველი ფილოსოფოსები 
რ
კატეგორია:გარდაცვლილი 2024
კატეგორია:გარდაცვლილი 16 დეკემბერი
ტრიფოლიატა

**ტრიფოლიატა**, *სამყურა ფორთოხალი* () — Poncirus  გვარის ერთადერთი სახეობის მცენარე ტეგანისებრთა ოჯახისა. ძლიერ დატოტვილი ეკლებიანი ხეა, რომლის სიმაღლე 3 მ აღწევს. აქვს სამყურა ფოთლები, თეთრი, ორსქესიანი, მარტოული ან დაწყვილებული უსუნო ყვავილი, რომელიც ფოთლების გაშლამდე ჩნდება. ნაყოფი წვრილია, სფეროსებრი, მრავალთესლიანი, მცირედ შებუსული, საკმაოდ სქელკანიანი, საჭმელად უვარგისი, აქვს მომჟავო-მწარე გემო, წვენი შეიცავს 5%-მდე ლიმონის მჟავას. ტრიფოლიატა თესლით მრავლდება.

გამოირჩევა ყინვაგამძლეობით, იტანს 20—25&nbsp;°C ყინვას. გაშენებულია ჩრდილოეთ ჩინეთში; ყოფილ  სსრკ-ის  ციტრუსოვანი კულტურების რესპუბლიკებში, იყენებენ საძირედ და ყინვაგამძლე ჯიშების გამოსაყვანად, აგრეთვე ცოცხალი ღობეების მოსაწყობად.
 
## ლიტერატურა
კატეგორია:ტეგანისებრნი
აკაბორი შირო

**აკაბორი შირო** (ასევე **აკაბორი სირო**) () (დ. 20 ოქტომბერი, 1900 — გ. 3 ნოემბერი, 1992) — იაპონელი ორგანული ქიმიკოსი და ბიოქიმიკოსი, იაპონიის მეცნიერებათა აკადემიის აკადემიკოსი, სსრკ მეცნიერებათა აკადემიის უცხოელი წევრი 1966 წლიდან. 1925 წელს დაამთავრა ტოჰოკუს უნივერსიტეტი და ორგანულ ქიმიაში ცოდნის გასაღრმავებლად ევროპასა და ამერიკის შეერთებულ შტატებში გაემგზავრა. 1935 წლიდან ასწავლიდა ქიმიის ოსაკის უნივერსიტეტში, ხოლო 1938 წლიდან უნივერსიტეტის  პროფესორად მიიჩნევა. 1958 წელს ამავე უნივერსიტეტთან ჩამოაყალიბა ცილის ინსტიტუტი, 1966 წელს აირჩა ოსაკას უნივერსიტეტის რექტორად და იაპონიის ბიოქიმიკოსთა საზოგადოების პრეზიდენტად. 1967 წლიდან ფიზიკური და ქიმიური გამოკვლევათა ინსტიტუტის პრეზიდენტის პოსტი ეკავა. ცნობილია მისი ნაშრომები: „ორგანული ქიმიის განვითარება“, „ამინომჟავა და ცილა“ და სხვა.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონელი ქიმიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 20 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული 1900
კატეგორია:გარდაცვლილი 3 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1992
ანამი კორეჩიკა

thumb|right|ანამი კორეტიკა
**ანამი კორეტიკა** (;დ.  21 თებერვალი, 1887 — გ. 15 აგვისტო, 1945, ტოკიო) — იაპონელი გენერალი. 1906 დაამთავრა სამხედრო სასწავლებელი და შემდეგ სამხედრო აკადემია ტოკიოში. 1930-1934 სარდლობდა მე-2 გვარდიულ დივიზიას. 1935-იდან იყო იმპერატორის ფლიგელ-ადიუტანტი და უმაღლესი სამხედრო საბჭოს მდივანი. 1936-1937 საპასუხისმგებლო თანამდებობები ეკავა სამხედრო სამინისტროში, 1938-1939 სარდლობდა ჩინეთში მოქმედ ქვეით დივიზიას. 1939-1941 იყო სამხედრო მინისტრის მოადგილე. 1941-1944 ჩინეთში მე-11 არმიისა და ჩრდილოეთ ფრონტის სარდალი.1945 აპრილიდან - სამხედრო მინისტრი. 1945 წლის 15 აგვისტოს სახელმწიფო გადატრიალების ცდის შემდეგ, ანამიმ სიცოცხლე რიტუალური თვითმკვლელობით - სეპუკუთი დაასრულა.
## ლიტერატურა
კატეგორია:იაპონელი გენერლები
კატეგორია:დაბადებული 21 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1887
კატეგორია:გარდაცვლილი 15 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1945
თორა

[thumb|300px|გახსნილი თორა [სინაგოგაში ლიტურგიისთვის.]]
**თორა** (ძვ. ებრაულად  תורה  - მოძღვრება, კანონი) — ბიბლიის პირველი ხუთი წიგნის სახელი. ტრადიცია მის შედგენას მოსეს მიაწერს.  
თორა არის თანახის (תנ"ך) ნაწილი, რომელიც ქრისტიანული ბიბლიის ძველ აღთქმას შეესაბამება. 

თორა შედგება მოსეს 5 წიგნისაგან:
* დაბადება Genesis (ბერეშით בראשית) - მოსეს I წიგნი
* გამოსვლათა Exodus (შემოთ שמות) - მოსეს II წიგნი
* ლევიტელთა Lexitikus (ვაიკრა ויקרא) - მოსეს III წიგნი
* რიცხვთა Numeri (ბემიდბარ במדבר) - მოსეს IV წიგნი
* მეორე რჯულისა Deuteronomium (დვარიმ דברים) - მოსეს V წიგნი

## იხილეთ აგრეთვე 
* იუდაიზმი
* მონოთეიზმი

## ლიტერატურა
კატეგორია:თანახი
არაკი სადაო

**არაკი სადაო** (; დ. 26 მაისი, 1877 ― გ. 2 ნოემბერი, 1966) — იაპონიის სამხედრო და პოლიტიკური მოღვაწე, გენერალი (1933-იდან). მეთაურობდა „ახალგაზრდა ოფიცრების“ დაჯგუფებას, რომელიც კუხარას, ნაკაძიმასა და სხვა კონცერნებთან იყო დაკავშირებული. 1931–1934 არაკი სამხედრო მინისტრი იყო, 1938—1939 — განათლების მინისტრი, 1920—1940-იან წლებში — იაპონიის იმპერიალისტური აგრესიის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი და იდეოლოგი. 1948 წელს, არაკის საერთაშორისო სამხედრო ტრიბუნალმა სამუდამო პატიმრობა მიუსაჯა. 1955 წელს გაათავისუფლეს ავადმყოფობის გამო.
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  26 მაისი
კატეგორია:დაბადებული 1877
კატეგორია:გარდაცვლილი 2 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1966
კატეგორია:იაპონელი გენერლები
კატეგორია:იაპონელი სამხედრო მოღვაწეები
აკიტა უძიაკუ

**აკიტა უძიაკუ** (), ნამდვილი სახელი **ტოკუძო აკიტა** (, დ.  2 თებერვალი, 1883 — გ. 12 მაისი, 1962) — იაპონელი მწერალი, კრიტიკოსი და საზოგადო მოღვაწე. იაპონიის კომუნისტური პარტიის წევრი 1947 წლიდან. პირველი ნაწარმოები გამოაქვეყნა 1907 წელს. მისი ადრეული თხზულებები ომის წინააღმდეგ იყო მიმართული — მაგალითად, მოთხრობა "პირველი განთიადი", რომელიც 1908 წელს გამოქვეყნდა და სხვა. ინდური ფილოსოფიით გატაცების პერიოდში (1914-1919 წლებში) დაწერა რამდენიმე მისტიკური დრამა ("ბუდა და ბავშვის სიკვდილი", 1920 წელი და სხვ.). 20-იანი წლების დასაწყისში მიემხრო სოციალისტურ მოძრაობას. საბჭოთა კავშირში ყოფნის (1927-1928 წლებში) შემდეგ გამოაქვეყნა ნარკვევები "ახალგაზრდა საბჭოთა რუსეთი" (1929 წელი). აკიტა უძიაკუ საბავშვო ნაწარმოებების ავტორიცაა.

## სქოლიო 
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული  2 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1883
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1962
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ტაკეო არისიმა

**არისიმა ტაკეო** (; დ. 4 მარტი, 1878 ― გ. 9 ივნისი, 1923) — იაპონელი მწერალი. წარმოშობით არისტოკრატი. გატაცებული იყო ძენბუდიზმით, შემდეგ — ქრისტიანობითა და ტოლსტოის მოძღვრებით. გაეცნო კროპოტკინის, კაუცკის, ენგელსის შრომებს. სიცოცხლის მიწურულში ამტკიცებდა სოციალისტური რევოლუციის გარდაუვალობას. 1922 თავისი მიწები გლეხებს დაურიგა. 1923 წელს თავი მოიკლა.

მისი ნაწარმოებებია რომანი „ქალი“ (1913-1919) და ნოველა „კაენის შთამომავალი“ (1917). არისიმა ტაკეოს შემოქმედების მთავარი თემაა საზოგადოებისაგან გარიყული ამაყი ადამიანის ცხოვრება. მისი განდგომილი გმირების ამბოხი მარტოკაცის უნაყოფო პროტესტია. ბოლო წლებში დიდ ყურადღებას უთმობდა პუბლიცისტიკას.

## სქოლიო
კატეგორია:იაპონელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1878
კატეგორია:გარდაცვლილი 1923
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ასანუმა ინეძირო

**ასანუმა ინეძირო** ( დ. 27 დეკემბერი, 1898 ― გ. 12 ოქტომბერი, 1960) — იაპონიის სოციალ-დემოკრატიული მოძრაობის მოღვაწე. 1923 დაამთავრა ვასედის უნივერსიტეტი. 1925-1940 ეკავა ხელმძღვანელო პოსტები იაპონიის სოციალ-დემოკრატიულ პარტიებში. ასანუმამ აქტიური მონაწილეობა მიიღო იაპონიის სოციალისტური პარტიის (ისპ) შექმნაში (1945 წლის ნოემბერი). 1948-1951, 1955-1960 წლებში იყო ისპ ცაკ-ის გენერალური მდივანი. 1951-1955 წლებში — იაპონიის მემარჯვენე სოციალისტური პარტიის ცაკ-ის თავმჯდომარე. 1935 წლიდან ცხრაჯერ იქნა არჩეული პარლამენტში. 1958-1960 წლებში იყო იაპონია-აშშ-ის „უშიშროების ხელშეკრულების“ წინააღმდეგ ბრძოლის ერთ-ერთი ხელმძღვანელი. გადაჭრით გამოდიოდა ამერიკის იმპერიალიზმისა და იაპონიის რეაქციის წინააღმდეგ. მოკლა ფაშისტმა ტერორისტმა.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:იაპონელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 27 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1898
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1960