ლოძის გაფიცვები (1971)

**ლოძის გაფიცვები** დაიწყო 1971 წლის 10 თებერვალს, როდესაც ქსოვილის ქარხნის მუშებმა პოლონეთის ქალაქ ლოძში (ცნობილი, როგორც „პოლონეთის მანჩესტერი“) დაიწყეს გაფიცვა, რომელშიც მონაწილეთა უმრავლესობა ქალები იყვნენ. შესაბამისად, ეს იყო ერთადერთი ინდუსტრიული აქცია 1980-მდე კომუნისტურ პოლონეთში, რომელიც წარმატებით დასრულდა.

## ფონი 
კომუნისტურმა მთავრობამ სურსათზე ფასების ზრდა 1970 წლის 12 დეკემბერს გამოაცხადა. მაგალითად, ხორცპროდუქტებზე ფასები 100 პროცენტამდე გაიზარდა. გაფიცვები და ქუჩის დემონსტრაციები გაიმართა ბალტიისპირეთის პორტებში გდანსკში, გდინიაში, შჩეცინში და ელბლაგში. უსაფრთხოების ძალებმა, პოლონეთის არმიის ნაწილებთან ერთად, დეკემბერში სულ მცირე 42 მომიტინგე მუშა მოკლეს, დაშავდა 1000-ზე მეტი ადამიანი. ამ მოვლენების შესახებ ამბებმა სწრაფად მიაღწია ლოძს, მიუხედავად მთავრობის ცენზურის და მედიის ჩაკეტვისა. დაძაბული ატმოსფერო საგრძნობი იყო ქალაქში, რომელიც იყო ქსოვილის მრეწველობის პოლონური ცენტრი, სადაც მუშათა უმრავლესობა ქალი იყო. როგორც კომუნისტური საიდუმლო სამსახურების ინფორმატორები იტყობინებოდნენ, მთავარი ქარხნების თანამშრომლები ერთმანეთს საკვების მაღალ ფასებზე, სასოწარკვეთილ საცხოვრებელ პირობებსა და დაბალ ხელფასებზე საუბრობდნენ. ზოგიერთმა წამოაყენა გაფიცვის შესაძლებლობა, მაგრამ 1970 წლის დეკემბერში ღია საპროტესტო აქციები არ გამართულა. ეს ორი ფაქტორით იყო განპირობებული ბოლოდროინდელი ამბებით ზღვისპირა ქალაქებში სისხლის ღვრით და ცვლილებით პოლონეთის გაერთიანებული მუშათა პარტიის პოლიტბიუროში, სადაც 20 დეკემბერს გენერალურ მდივნად დასახელდა ედვარდ გირეკი. მიუხედავად ამისა, მთავრობამ უარი არ თქვა სურსათზე ფასების ზრდის შეჩერებაზე. მთავრობა და კომუნისტური პარტია ღიად გააკრიტიკეს და ქალაქის ქსოვილის ქარხნების მუშები ერთმანეთში საუბრობდნენ, რომ ცვლილებები პოლონეთის პოლიტბიუროში საკმარისი არ იყო და ეს არ იძლევა იმის გარანტიას, რომ 1970 წლის დეკემბრის საპროტესტო აქციების სისხლიანი მოვლენები არ განმეორდება მომავალში. უსაფრთხოების სამსახურების აგენტებმა განაცხადეს, რომ ლოძის მუშები ხშირად ახსენებდნენ გაფიცვას - ტერმინს, რომელიც ოფიციალური პროპაგანდის მიხედვით კომუნისტურ ქვეყნებშიც არ უნდა არსებობდეს. ლოძის ქუჩებს 1400 პოლიციელი პატრულირებდა, რამდენიმე ასეული ადამიანი პრევენციულად დააკავეს და მთავარი ქუჩების ბლოკადის სპეციალური გეგმა შემუშავდა. 1970 წლის დეკემბრის შუა რიცხვებიდან მოსახლეობაში დარიგდა ბუკლეტები, სადაც ეწერა: „მუშებო! ლოძის ქალებო! ლოძის ახალგაზრდებო! ჩვენ მოგიწოდებთ შეინარჩუნოთ სიმშვიდე, სიმშვიდე და დისციპლინა! თქვენი ცხოვრების დეორგანიზება თქვენს ინტერესებს დააზიანებს! მხოლოდ შრომა, სიმშვიდე და წესრიგი დაგეხმარებათ მიმდინარე სირთულეების დაძლევაში!“.), დანგრეული შენობები, ცუდი ჯანდაცვა, მცირე დასვენება, სამი ცვლა, მაღალი ტემპერატურა, ხმაური და დაბალი ხელფასები. ქალები დისკრიმინირებულნი იყვნენ, დაწინაურების მცირე შანსი ჰქონდათ და მათი ზედამხედველები თითქმის მხოლოდ მამაკაცები იყვნენ, რომლებიც ხშირად ამცირებდნენ მათ. 1971 წელს ლოძში ხელფასები 20%-ით დაბალი იყო, ვიდრე ხელფასები პოლონეთის მძიმე მრეწველობაში, ამიტომ სურსათზე ფასების ზრდა, რომელიც გამოცხადდა 1970 წლის დეკემბერში, უფრო მეტად შეეხო ადგილობრივ მუშაკებს, ვიდრე სხვებს. ერთ მომენტში იაროშევიჩმა თქვა: „მე მინდა გამოგიგზავნოთ ამხანაგი გირეკის გულწრფელი მოკითხვა მუშებს. გვერწმუნეთ, დაგვეხმარეთ!“ საპასუხოდ მან გაიგო: „მოკითხვა გვაქვს, მაგრამ ფული არ გვაქვს.“ მუშები მოქმედებდნენ სპონტანურად, ფორმალური კომიტეტების შექმნის გარეშე. იყო აქტივისტების რამდენიმე თავისუფლად ორგანიზებული ჯგუფი, რომლებიც მოლაპარაკებას აწარმოებდნენ ხელისუფლებასთან. მხოლოდ *მარჩლევსკის* ქარხანაში შეიქმნა გაფიცვის საბჭო 26 წევრით. იაროშევიჩთან მოლაპარაკებამ შეთანხმებას არ მოჰყოლია, მაგრამ გავრცელებული ინფორმაციით, ლოძში ვიზიტი და იქ საცხოვრებელი პირობების გამოკვლევა კომუნისტი ჩინოვნიკებისთვის შოკი იყო (თავად იაროშევიჩმა აღიარა, რომ არ იცოდა, რომ სიტუაცია ასე ცუდი იყო). ამასობაში გაფიცვა გავრცელდა. ორშაბათს, 15 თებერვალს, პროტესტს კიდევ სამი ქარხანა შეუერთდა და გაფიცულთა რიცხვი 55 000-მდე გაიზარდა. 1970 წლის დეკემბრის მოვლენებისგან განსხვავებით, ლოძის მუშები არ გამოვიდნენ ქუჩებში და გადაწყვიტეს თავიანთ ქარხნებში დარჩენა, ამიტომ ქუჩის ჩხუბები არ მომხდარა. თანამშრომლებმა ხელისუფლებასთან მოლაპარაკების დროს მძლავრი არგუმენტი გამოიყენეს - ისინი ხშირად ახსენებდნენ შვილებს და მათი სათანადოდ გამოკვების და ჩაცმის შეუძლებლობას. ერთ შემთხვევაში, იყო მცდელობა *მარჩლევსკის* ქარხნის გარშემო ქუჩებზე ბარიკადების აღმართვისა. 500-1000-მდე ადამიანი შეიკრიბა, შეაჩერა მოძრაობა და გადააყირავეს ნაგავსაყრელები და სკამები. ამას მოჰყვა რამდენიმე შეტაკება პოლიციასთან და მალევე ჩხუბი პიოტრკოვსკის ქუჩაზე გადავიდა. პოლიციამ აქციის მონაწილეებს წყლის ჭავლით, ხელკეტებით და ცრემლსადენი გაზით დაესხა თავს და 30 ადამიანი დააკავა. ამ გადაწყვეტილების მოსმენის შემდეგ ლოძში გაფიცვების უმეტესობა დასრულდა. მიუხედავად ამისა, მუშები ხელისუფლების მიმართ უნდობლობით იყვნენ განწყობილი და გადაწყვეტილების წერილობით დადასტურებას ითხოვდნენ. საბოლოოდ, ყველა გაფიცვა დასრულდა 17 თებერვლის დილას, როდესაც ორი ბოლო ქარხანა - *მშვიდობის დამცველები* და *ფელიქს ძიერჟინსკი* დაბრუნდნენ სამსახურში. გაფიცვების დასრულების შემდეგ ხელისუფლება ცდილობდა ლიდერების მოძებნას და დასჯას. 1971 წლის 5 მარტისთვის *მარჩლევსკის* 26 *და მშვიდობის დამცველის* 11 მუშა იდენტიფიცირებული იქნა და იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ სამსახური. გარდა ამისა, კომუნისტი ლიდერები გაბრაზდნენ იმის გამო, რომ *მარჩლევსკის* მუშებმა შეაგროვეს ფული სამახსოვრო დროშისთვის, წარწერით: *გმადლობთ, წმინდაო დედაო, მფარველობისთვის 1971 წლის 10–15 თებერვალს*. დროშა ახლა ინახება ლოძის წმინდა იოსების ეკლესიაში.

## სქოლიო
კატეგორია:პოლონეთის ისტორია
კატეგორია:პროტესტები პოლონეთში