open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჰენრი ჯეიმზი

**ჰენრი ჯეიმზი** ( დ. 15 აპრილი, 1843 — გ. 28 თებერვალი, 1916) — ამერიკელი მწერალი და ლიტერატურული კრიტიკოსი, ჰენრი ჯეიმზ უფროსის ვაჟი და ფილოსოფოსისა და ფსიქოლოგი უილიამ ჯეიმზის ძმა. ცხოვრების უმეტესი ნაწილი ევროპაში გაატარა და სიკვდილამდე მცირე ხნით ადრე ბრიტანეთის ქვეშევრდომობა მიიღო. ყველაზე კარგად ცნობილია რომანებით, ნოველებითა და მოთხრობებით ცნობიერებასა და მორალის თემებზე.

## ბიოგრაფია 
ჯეიმზი დაიბადა ნიუ-იორკში ერთ შეძლებულ ოჯახში. მამამისი, Henry James Sr., იყო ერთ-ერთი ცნობილი ინტელიგენტი მე-19 საუკუნის ამერიკაში. ახალგაზრდობაში ჯეიმზი, წინ და უკან, ამერიკასა და ევროპას შორის ბევრს მოგზაურობდა. იგი რეპეტიტორთან ჟენევაში, ლონდონში, პარიზში, ბოლონიასა და ბონში სწავლობდა. 19 წლის ასაკში იგი ცოტა ხანს სწავლობდა ჰარვარდის სამართლის ფაკულტეტზე, მაგრამ სამართლის სწავლას ლიტერატურა ამჯობინა. მან პირველი ნაწარმოები მხოლოდ ორი წლის შემდეგ 21 წლის ასაკში გამოაქვეყნა, რომელიც ლიტერატურას მიუძღვნა. 1866-69 და 1871–1872 წლებში იგი თანამშრომლობდა ჟურნალებთან „The Nation“ და „Atlantic Monthly“.

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 
* 
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ამერიკელი მწერლები
კატეგორია:დაბადებული 1843
კატეგორია:გარდაცვლილი 1916
კატეგორია:XIX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი რომანისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ინგლისელი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი მამაკაცი რომანისტები
კატეგორია:ამერიკელი ფსიქოლოგიური ჟანრის მწერლები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ნიუ-იორკში დაბადებულები
პო

საკუთარი სახელი **პო** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* პო - უდიდესი მდინარე იტალიაში
* პო - ქალაქი საფრანგეთში
* პო - ქალაქი ბურკინა-ფასოში
* პო, ედგარ ალან - ამერიკელი პოეტი
ყულალისი

საკუთარი სახელი **ყულალისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყულალისი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში
* ყულალისი —  სოფელი ნინოწმინდის  მუნიციპალიტეტში
ყუმი

საკუთარი სახელი **ყუმი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყუმი – ძველი ქართული სოფელი საინგილოში, კახის რაიონში;
* ყუმი – ქალაქი ირანში;
* ყუმი – მდინარე იმერეთში;
* ყუმი – რელიეფის ფორმები.

კატეგორია:მრავალმნიშვნელოვანი გვერდები გვარის შემცველი სიებით
ყუმური

საკუთარი სახელი **ყუმური** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ყუმური — მდინარე ვანის მუნიციპალიტეტში
* ყუმური — სოფელი ვანის მუნიციპალიტეტში
* ყუმურის მთა — მთა ივრის ზეგანზე
შავი მთა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**შავი მთა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* შავი მთა – უძველესი ქრისტიანული მონასტერი სირიაში;
* შავი მთა – მთა კავკასიონის გვერდით კახეთის მხარეში.
შავნაბადა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შავნაბადა**  შეიძლება აღნიშნავდეს.

* შავნაბადა — მთა მყინვარწვერის მასივის სამხრეთ ნაწილში;
* შავნაბადა — მთა სამსრის ქედზე;
* შავნაბადა — მთა თრიალეთის ქედზე;
* შავნაბადა — ქართული მონასტერი თბილისის მახლობლად;
* შავნაბადა — სამხედრო ნაწილი საქართველოს თავდაცვის ძალებში.
შამქორის ბრძოლა

**შამქორის ბრძოლა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* შამქორის ბრძოლა (1010)
* შამქორის ბრძოლა (1195)
* შამქორის ბრძოლა (1826)

;აგრეთვე
*შამქორის ოპერაცია (1918)
შამქორის ბრძოლა (1195)

**შამქორის ბრძოლა** – 1195 წლის 1 ივნისს, საქართველოს სახელმწიფო ლაშქრის ბრძოლა ირანის აზერბაიჯანის  ათაბეგის აბუ ბაქრის (1191-1210) წინააღმდეგ შამქორის (ახლანდელი აზერბაიჯანი) მახლობლად. 

## წინარე ისტორია
აზერბაიჯანის ილდეღიზიდი ათაბეგის უძეო ყიზილ-არსლანის (1186-1191) სიკვდილის შემდეგ ხელისუფლებისათვის ბრძოლა მის ძმისშვილებს შორის ატყდა. შუათანა ძმამ აბუ ბაქრმა დაამარცხა უფროსი ძმა ხუტლუ ინანჩი და მიიტაცა ათაბეგობა. უმცროსი ძმა ამირ მირანი შირვანშაჰ აღსართან I-ს (ახსითან I) დაესიძა. აბუ ბაქრმა მალე ისინიც დაამარცხა. იმავე ხანს მიწისძვრამ დააქცია შირვანის მთავარი ქალაქი შემახა და ბევრი ადამიანი იმსხვერპლა. შირვანშაჰმა და ამირ მირანმა შემწეობა სთხოვეს საქართველოს მეფეს თამარს, რომელმაც დახმარება აღუთქვა მათ. 

## ბრძოლის მსვლელობა
ამის შემდეგ აღსართანი და ამირ მირანი პირადად ეახლნენ თამარს. საქართველოში მათ საზეიმო მიღება გაუმართეს და ლაშქრობის თადარიგიც დაიჭირეს. ათაბეგი აბუ ბაქრიც შეუდგა მზადებას და მეზობელ მუსლიმან გამგებლებსაც უხმო საომრად. ბაღდადის ხალიფამ მას თავისი დროშა და ათასი ოქრო გამოუგზავნა. აბუ ბაქრმა ქალაქი განძა მიატოვა, დასავლეთისკენ დაიძრა მოწინააღმდეგის შესახვედრად და ციხე-ქალაქ შამქორთან დაბანაკდა. საქართველოს ლაშქარს დავით სოსლანი სარდლობდა. დავით სოსლანის სარდლობით მოქმედი არმია შამქორის სიახლოვეს 1 ივნისის, ხუთშაბათ დღეს, მივიდა. ქართველთა არმიამ შეტევა რამდენიმე რაზმად დაიწყო. მათ შორის პირველი დარტყმა მტერზე ყივჩაღთა სამხედრო ძალამ მიიტანა. აბუ ბაქარის არმიას ეკვეთა ზაქარია ვარამის ძის სამხედრო რაზმიც. ბრძოლა გაჭინაურდა. ქართველთა და ყივჩაღთა ძალა აშკარად მაშველ ძალას საჭიროებდა, როდესაც მათ დასახმარებლად ზაქარია და ივანე მხარგრძელთა ლაშქარი მოვიდა, ხოლო ბოლო ჟამს სამხედრო შეტაკების ბედი დავით სოსლანის მეთაურობით მოქმედი ცენტრალური სამხედრო ძალის გამოჩენამ გადაწყვიტა. ბრძოლაში მოპოვებული დიდი ალიფის გარდა ქართველებს ხელში ჩაუვარდათ ხალიფას დროშა, რომელიც მან აბუბაქარს გამოუგზავნა. დავით სოსლანმა ჩაიბარა რამდენიმე ქალაქის კლიტენი ანუ მიიღო მათი მმართველობის უფლება და წარმატებით შეძლო თავისი ახალი ვასალის ამირ-მირმანის განძის ამირას ტახტზე აღდგენა.

აბუ ბაქრმა გაქცევით უშველა თავს. ქართველებმა განძის ბაღებამდე სდიეს მოწინააღმდეგეს. მეორე დღეს შამქორელებმა ქალაქის კლიტეები მოართვეს ქართველებს. მალე განძაც მათ დამორჩილდა. შამქორის ბრძოლაში ქართველთა ლაშქარმა დიდი ნადავლი აიღო. ნადავლში იყო ხალიფას მიერ გამოგზავნილი დროშაც, რომელიც თამარმა გელათის მონასტერს შესწირა. 

ზოგიერთი წყაროს მიხედვით, ქართველებმა შამქორის ბრძოლაში დაამარცხეს მუსლიმანური ქვეყნების უზარმაზარი კოალიციური ლაშქარი, რომელშიც თითქოს შუა აზიიდან და ინდოეთიდან მოსული ჯარიც კი იყო. სინამდვილეში ახლო აღმოსავლეთში მაშინ არ იყო შესაფერისი სიტუაცია კოალიციური ლაშქრობის მოსაწყობად. ქართველებს საქმე ჰქონდათ ირანის აზერბაიჯანის ათაბეგის აბუ ბაქრის სამხედრო ძალასთან, რომელსაც შესაძლოა, მეზობელი ამირები მიეშველნენ თავიანთი რაზმებით.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
* *ჯავახიშვილი ივ.,* ქართველი ერის ისტორია, თხზულებანი თორმეტ ტომად, II თბ., 1983 
* *მეტრეველი რ.,* თამარ მეფე თბ., 1991 

## სქოლიო
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XII საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:1195 წლის ბრძოლები
შარახევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შარახევი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* შარახევი — მდინარე დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* შარახევი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში
* შარახევი — სოფლების ძვ. სახელწოდება თიანეთის მუნიციპალიტეტში
შანშე ქსნის ერისთავი

**შანშე ქსნის ერისთავი** (დ. XVII საუკუნის მიწურული — გ. 1753) — ქართველი ფეოდალი, 1718 წლიდან ქსნის ერისთავი.

## ბიოგრაფია
1719 წელს აუჯანყდა ვახტანგ VI-ს. დამარცხებული შანშე ქსნის ერისთავი იმერეთში გადაასახლეს. იქიდან გაქცევის შემდეგ 1720 წელს კვლავ აჯანყდა ვახტანგის წინააღმდეგ. დამარცხებულმა შანშემ მეფეს ერთგულება შეჰფიცა, რაც ბოლომდე დაიცვა. 1723 წელს, როდესაც ქართლ-კახეთში ოსმალთა ბატონობა დამყარდა, შანშე ქსნის ერისთავი სხვა თავადებთან ერთად ოსმალებს მიუვიდა, მაგრამ მალე მათაც აუჯანყდა. 1735 წლიდან, როდესაც ოსმალობა ყიზილბაშობამ შეცვალა, შანშე ქსნის ერისთავი გივი ამილახვართან და  ვახუშტი აბაშიძესთან ერთად სათავეში ჩაუდგა ანტიირანულ აჯანყებას, გაამაგრა  ქსნის სარისთავოს მთავარი ციხესიმაგრეები და ხან პირდაპირი შებმით და ხან პარტიზანული თავდასხმებით სპარსელებს დიდ ზარალს აყენებდა. 1737 წელს ირანის ლაშქარმა იკორთან დაამარცხა შანშე, რომელიც იმერეთში გადაიხვეწა, შემდეგ კი რუსეთში წავიდა. მას რუსეთის ხელმწიფისათვის ბაქარ ვახტანგის ძის სამშობლოში დაბრუნება უნდა ეთხოვა. წარუმატებელი მისიის შემდეგ შანშე ქსნის ერისთავი თავის მამულში დაბრუნდა და კვლავ განაგრძო ბრძოლა ყიზილბაშთა წინააღმდეგ. 1739 წელს შანშემ თავისი ძმის, იასეს მეუღლის გაუპატიურებისათვის შური იძია არაგვის ერისთავებზე, 12000 ლეკით აიღო და გადაწვა ანანური. შანშეს მიერ ლეკების მოკავშირეებად გამოყენება მალე მიუღებელი გახდა ქართველებისთვის. შანშეს უღალატა შვილმა იოანემ, რომელიც თბილისის ხანს ეახლა, მისგან თანამდებობა და ჯამაგირი მიიღო; ასევე შანშეს წინააღმდეგ წავიდა მისი ყოფილი თანამებრძოლი გივი ამილახვარი, რომელსაც ნადირ-შაჰმა ქსნის საერისთავო უბოძა და ინდოელი და ავღანელი ჯარისკაცები მიაშველა.  სპარსეთის ჯარმა ქსნის საერისთავო დაარბია და მიადგა აწერის ციხეს, სადაც შანშე ცოლ-შვილთან ერთად აფარებდა თავს. შანშეს არ ჰქონდა სამხედრო წინააღმდეგობის გაწევის საშუალება, ამიტომ ღამით ოჯახის წევრებთან ერთად გაიპარა ბორჯომის ხეობაში, იქიდან კი ახალციხის ფაშას შეაფარა თავი. ნადირ-შაჰის მოთხოვნით და ოსმალეთის ხელისუფლების დავალებით ახალციხის ფაშამ შანშე ერისთავი სპარსეთს გადასცა. ნადირ-შაჰმა ის ჯერ დარუბანდის, ხოლო შემდეგ მაშათის ციხეში გამოაწყვდია და თვალები დათხარა. 1745 წელს თვალებდათხრილი შანშე თბილისში დააბრუნეს, სადაც ორი წელი დაჰყო. 1747 წელს მას კვლას მისცეს ქსნის ერისთავობა. შანშე შემდეგში მტრობდა ერეკლე II-ს და თეიმურაზ II-ს. ორგულობის გამო შეიპყრეს და მიიყვანეს თბილისს, სადაც გარდაიცვალა.

## ლიტერატურა
* საქართველოს ისტორიის ნარკვევები, ტ. 4 თბილისი 1973;
* *გვრიტიშვილი დ.*, ფეოდალური საქართველოს სოციალური ურთიერთობების ისტორიიდან (ქართლის სათავადოები) თბილისი 1955;
*

კატეგორია:გარდაცვლილი 1753
კატეგორია:ქსნის ერისთავები
მანჰეტენი

[მინი|250px|მანჰეტენის რაიონი, აღნიშნულია ყვითლად, მდებარეობს მდინარეებს [ისტი (მდინარე)|ისტსა და ჰუდზონს შორის.]]
**მანჰეტენი** () — მიუთითებს ამავე სახელწოდების კუნძულზე და ნიუ-იორკის ხუთიდან ერთ-ერთ რაიონზე (Borough), რომელიც თავის მხრივ მოიცავს თავად მანჰეტენის კუნძულს და სხვა რამდენიმე მცირე კუნძულსა და კონტინენტის მცირე ნაწილს. ამ რაიონს ასევე ნიუ-იორკის ქაუნთი ჰქვია და მისამართები მანჰეტენის რაიონში ტიპურად აღინიშნება, როგორც New York, NY. 2015 წლის აშშ-ის აღწერის მიხედვით რაიონის მოსახლეობა შეადგენდა 1,644,518 ადამიანს, თუმცა ეს ქაუნთი გეოგრაფიულად ყველაზე მცირეა აშშ-ში მხოლოდ 61.4 კმ² მიწით. 27,812.2 ადამიანით კვ. კმ-ზე ეს ყველაზე მჭიდროდ დასახლებული ქაუნთია როგორც თავად ნიუ-იორკში, ასევე მთელ შეერთებულ შტატებშიც.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Lower East Side Preservation Initiative
* Manhattan Borough President official site
* New York City Government with links to Manhattan specific agencies

კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:მანჰეტენი
შინდისი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შინდისი** შეიძლება აღნიშნავდეს:
* შინდისი — სოფელი გორის მუნიციპალიტეტში;
* შინდისი — სოფელი თბილისში, მთაწმინდის რაიონში;
* „შინდისი“ — 2019 წლის ქართული ფილმი.
შირიმნის ბრძოლა

** შირიმნის ბრძოლა 1021** — ბრძოლა საქართველოსა და ბიზანტიის ლაშქარს შორის, შირიმთან (ახლანდელი თურქეთის ტერიტორია). ბიზანტიის იმპერიას არ აკმაყოფილებდა საქართველოსაგან მისი სიუზერენობის ფორმალური აღიარება და ცდილობდა რეალურად განემტკიცებინა თავისი მდგომარეობა, რისთვისაც XI საუკუნის დასაწყისში სამხრეთ ტაოს ტერიტორიაზე დავით კურაპალატის ყოფილი სამფლობელოებიდან (დავით III კურაპალატის მემკვიდრეობა) იბერიის თემი შექმნა.

ბიზანტია ყველა საშუალებით ცდილობდა შეეჩერებინა საქართველოს გაერთიანებისა და ზრდა-გაძლიერების პროცესი, დაესუსტებინა ის და ხელში ჩაეგდო მოსაზღვრე მიწები. 1014—1018, როდესაც ბიზანტია ბულგარეთთან ომით იყო დაკავებული, საქართველოს სამეფო კარმა ისარგებლა ამით და ბრძოლა დაიწყო სამხრეთ ტაოს მიწა-წყლის დასაბრუნებლად. ქართველებს მხარში ამოუდგნენ სომხებიც. გიორგი I-მა დაიკავა ბიზანტიის მიერ მიტაცებული ციხესიმაგრეები, მაგრამ ბულგარეთის დამარცხების შემდეგ ბიზანტიის საიმპერატორო კარმა გიორგი I-ს დაკავებული ციხესიმაგრეების დაცვა მოსთხოვა. არისტაკეს ლასტივერტცის ცნობით, საქართველოს მეფემ არ შეასრულა ბიზანტიის იმპერატორის მოთხოვნა, ეს უკანასკნელი განრისხდა და საქართველოს წინააღმდეგ გამოილაშქრა. გიორგი I-მა სასწრაფოდ შეკრიბა ლაშქარი, მაგრამ მოწინააღმდეგის დიდი რიცხობრივი უპირატესობის გამო შებმა მიზანშეუწონლად ჩათვალა და უკან დახევა დაიწყო. ბიზანტიელები დაედევდნენ. გიორგი I-მა, მტრის მოძრაობისთვის ხელი რომ შეეშალა, გადაწვა ოლთისი. ბიზანტიელები 1021 პალაკაციოს (ჩილდირის) ტბის მახლობლად, შირიმთან შეებნენ საქართველოს ლაშქრის არიერგარდს. ქართველებმა მედგარი ბრძოლით უკუაქციეს ბიზანტიელები, მაგრამ მოპოვებული უპირატესობის შენარჩუნება ვერ მოახერხეს და უკან დაიხიეს. ამან გაააქტიურა მტერი. ბიზანტიის ლაშქარი დაედევნა ქართველებს, კოლა-არტაან-ჯავახეთზე გადმოიარა და გაანადგურა ეს მხარე. შემდეგ თრიალეთში შემოიჭრა. გიორგი I-მა მოიშველია კახეთისა და ჰერეთის ძალები და ბრძოლის განახლება გადაწყვიტა. ზამთრის მოახლოებისა და, როგორც ჩანს, ქართველთა ლაშქრის გაძლიერების გამო ბიზანტიის მბრძანებელმა ბრძოლა აღარ გააგრძელა და უკან გაბრუნდა, თანაც „კუალად უბოროტესადრე შურისგებით მოაოხრა ქუეყანანი“.

შირიმნის ბრძოლაში ქართველი ფეოდალები ერთმანეთთან შეკავშირებულები გამოვიდნენ მტრის წინააღმდეგ. ბრძოლაში დაიღუპნენ დიდი ფეოდალები კლდეკარის ერისთავი რატი ლიპარიტის ძე და ხურსი.

## იხილეთ აგრეთვე
* საქართველოს ბრძოლების სია

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:XI საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ბიზანტიის ბრძოლები
კატეგორია:1021 წლის ბრძოლები
შრომა

საკუთარი სახელი **შრომა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*შრომა — სოფელი ლაგოდეხის მუნიციპალიტეტში
*შრომა — სოფელი ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში
*შრომა — სოფელი სოხუმის მუნიციპალიტეტში
*შრომა — ქართული ყოველკვირეული გაზეთი

## იხილეთ აგრეთვე 
*შრომა — სამუშაო ძალთა მოხმარების პროცესი
*შრომის თემი (მრავალმნიშვნელოვანი)
შუახევი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შუახევი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 
* შუახევი — დაბა საქართველოში, შუახევის მუნიციპალიტეტის ადმინისტრაციული ცენტრი;
* შუახევი — სოფლები დუშეთის მუნიციპალიტეტში:
** ზემო შუახევი;
** ქვემო შუახევი;
* შუახევი — მდინარე ქურთის მუნიციპალიტეტში.
შულავერი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **შულავერი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* შულავერი — მდინარე ქვემო ქართლში;
* შულავერი — სოფელი მარნეულის მუნიციპალიტეტში;
* შულავერი — დაბა შაუმიანის ძველი სახელწოდება (1925 წლამდე).
წმინდა შუშანიკი

**შუშანიკი** (, დ. დაახლ. 440 — გ. 475) — ქართლის პიტიახშის ვარსქენის მეუღლე (V საუკუნის II ნახევარი). 

## ბიოგრაფია
შუშანიკი სომეხთა მხედართმთავრის ვარდან მამიკონიანის ასული და ქართლის პიტიახშის, ვარსქენის მეუღლე იყო. ვარსქენი ვახტანგ I გორგასლის ურჩი მოხელე იყო, რომელმაც ქართლში სპარსეთის სამეფოს გავლენის ზრდასთან ერთად სპარსელთა მხარი დაიჭირა. სპარსეთის სამეფო კართან ურთიერთობის გაუმჯობესების მიზნით ვარსქენ პიტიახში სპარსეთის მეფეს, პეროზს ეწვია, საკუთარი ნებით უარყო ქრისტიანობა, ცეცხლთაყვანისცემლობა მიიღო და მეფეს საკუთარი ცოლისა და შვილების მოქცევაც დაჰპირდა. სამშობლოში დაბრუნებულმა ვარსქენმა ვერ მოახერხა შუშანიკის გადმობირება, რომელმაც არ ისურვა ქრისტიანობის დატოვება, რისთვისაც ის მოწამეობრივად აღესრულა.

VI საუკუნეში ქართველებმა შუშანიკის ნეშტი თბილისში გადმოასვენეს და მეტეხის ღვთისმშობლის ტაძარში დაკრძალეს.

ქრისტიანობისა და სამშობლოს თავისუფლებისათვის წამებული შუშანიკი ქართულმა ეკლესიამ წმინდანად შერაცხა. შუშანიკის ღვაწლი და ცხოვრება აღწერა იაკობ ცურტაველმა (ხუცესმა).

ქართულმა მართლმადიდებლურმა, სომხურ-გრიგორიანულმა და რუსულმა მართლმადიდებლურმა ეკლესიებმა წმინდანად შერაცხეს და ხსენების დღე 17 ოქტომბერი (ქართული და სომხური ეკლესია) და 10 სექტემბერი (რუსული ეკლესია) დააწესეს.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
*წმიდა დიდებული მოწამე შუშანიკი (+475)

კატეგორია:სომეხი ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:V საუკუნის ქრისტიანი წმინდანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 475
შორაპნის მაზრა

thumb|250px|შორაპნის მაზრა
**შორაპნის მაზრა** — ადმინისტრაციულ-ტერიტორიული ერთეული რუსეთის იმპერიაში. შეიქმნა 1846 წელს. შედიოდა ქუთაისის გუბერნიაში. მაზრის თავდაპირველი ადმინისტრაციული ცენტრი იყო სოფელი საქასრია, შემდეგ — დაბა შორაპანი, 1870-იანი წლებიდან კი — დაბა ყვირილა (ზესტაფონი). 

თავდაპირველად იყოფოდა არგვეთის, დიმის, საჩხერის, სვერის, ხარაგაულის, ჩხარისა და შორაპნის უბნებად. XIX საუკუნის დასასრულს შორაპნის მაზრაში შედიოდა ყვირილის, საჩხერის, წიფას, ჭიათურისა და ჩხარის უბნები. მაზრაში ცხოვრობდა 15 800 ადამიანი. შორაპნის მაზრა გაუქმდა 1930 წელს. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქუთაისის გუბერნია
კატეგორია:რუსეთის იმპერიის მაზრები
ბლანკენჰაინის სასახლე

მინი|300პქ|მარჯვნივ
**ბლანკენჰაინის სასახლე** () — ვრცელი ციხე-სასახლე ბალნკენჰაინში, კრიმიჩაუსთან, ცვიკაუერ-ლანდზე, საქსონიაში, გერმანიაში.

სასახლე თარიღდება მე-XII საუკუნით, თუმცა 1661 წელს იგი ნახევრად განადგურდა ხანძრის მიერ. 1700 წლისთვის აღადგინეს, ხოლო მისი ამჟამინდელი ბაროკოს სტილის გარეგნობა მანსარდიანი სახურავითა და გუმბათოვანი კოშკებით 1765 წელს შეიძინა. 1981 წლიდან სასახლე და მისი შემოგარენი სოფლის მეურნეობისა და კულტურის ღიაცისქვეშა მუზეუმად გამოცხადდა. მუზეუმი 11 ჰექტარზეა განლაგებული და მოიცავს 60 შენობა-ნაგებობას.

## რესურსები ინტერნეტში 
* მუზეუმის საიტი

კატეგორია:გერმანიის სასახლეები
კატეგორია:საქსონიის სასახლეები
შუქრუთი

**შუქრუთი** — სოფელი ჭიათურის მუნიციპალიტეტში (პერევისას თემი). მდებარეობს ჭიათურის პლატოზე, მდინარე ყვირილის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ჭიათურიდან 6 კილომეტრი.

სოფელში მოიპოვება მანგანუმის მადანი. სოფლის ტერიტორიაზე კლდოვანი ეხი – თარო კლდე. სოფელში არის კვარციანი ქვიშის კარიერი.

1924 წელს სოფელ შუქრუთში დაიწყო ანტისაბჭოთა აჯანყება.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 559 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჭიათურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ლუი-ალექსანდრ ბერთიე

**ლუი-ალექსანდრ ბერთიე** (*ფრანგ.*: Louis Alexandre Berthier), ნოშატელის და ვალანჟენის ჰერცოგი და თავადი, ვაგრამის თავადი (დ. 20 ნოემბერი, 1753, ვერსალი, საფრანგეთი — გ. 1 ივნისი, 1815, ბამბერგი, გერმანია) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

## ლიტერატურა 
*Bukhari, Emir ''Napoleon's Marshals* Osprey Publishing, 1979, ISBN 0-85045-305-4.
*Chandler, David *Napoleon's Marshals* Macmillan Pub Co, 1987, ISBN 0-02-905930-5.
*Connelly, Owen, *Blundering to Glory: Napoleon's Military Campaigns* SR Books, 1999, ISBN 0-8420-2780-7.
*Elting, John R. *Swords around a Throne: Napoleon's Grande Armée'' Weidenfeld & Nicholson, 1997, ISBN 0-02-909501-8.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Alex. Berthier, Relation of the Battle of Marengo 
* Spencer Napoleonica Collection 
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1753
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1815
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
შხეფის ციხე

300px|მინიატიურა|შხეფის ციხე
** შხეფის ციხე** — შუა საუკუნეების ციხესიმაგრე დასავლეთ საქართველოში, სამეგრელოში, სენაკის მახლობლად. ძეგლზე ოთხი სამშენებლო ფენა გამოიყოფა, მათგან ყველაზე ადრეული მე-4 საუკუნის დასაწყისისაა. ყველაზე გვიანდელი კი მე-16-17 საუკუნეებს განეკუთვნება. ეტყობა შემდგომი პერიოდების გადაკეთებათა კვალი. 

## ისტორია
გამოთქმულია მოსაზრება, რომ შხეფის ციხე არის იგივე ციხესიმაგრე ონოგურისი. შხეფის ციხეს ხშირად საპატიო პატიმართა საპყრობილედ იყენებდნენ. აქ 1590 ტყვეობაში გარდაიცვალა იმერეთის მეფე ლევანი.  შხეფის ციხე XIX საუკუნის დასაწყისშიც მოქმედებდა. 1979 ჩატარდა არქეოლოგიური გათხრები. XVI საუკუნის შუამდე შედიოდა ჭილაძეების სათავადოში. 

## არქიტექტურა
ციხე გეგმაში მოგრძო ფორმისაა და გაშლილია აღმ-დას. ხაზზე; ციხე შედგება ორი ჭიშკრისაგან( გალავნის აღმოსავლეთ მონაკვეთზე), სამი კოშკისაგან (სახ-დას, ცენტრალური და სამხ-აღ.), მცირე დარბაზული ეკლესიისგან ( ციხის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში, მიშენებულია ჩრდილო გალავანზე), რეზერვუარისგან და გალავნისგან. ციხეს გარს ერტყმის ხელოვნური თავდაცვითი თხრილი. ციხის მშენებლობაში გამოყენებულია კლდის ფლეთილი ქვა და კირის დუღაბი, კედლები აგებულია რიგების დაცვით. სამხ-დას და ცენტრალური კოშკები ოთხკუთხაა, მათგან უკანასკნელი წაკვეთილი პირამიდის მოყვანილობის ოთხ სართულიანი ნაგებობაა. შესასვლელი სამხ.მხარეს 4 მ-ის სიმაღლეზეა გაჭრილი. რაც შეეხება მესამე კოშკს, ის ჩართულია ციხის სამხ-აღმ კუთხეში,არის წრიული ფორმის, სამ სართულიანი. შესასვლელი აქვს მიწის დონეზე დას. მხრიდან. მეცნიერთა ვარაუდით ის საცხოვრებელ ნაგებობას წარმოადგენდა. ეკლესიის დარბაზი აფსიდიანად მოქცეულია გარე ოთხკუთხედში, შესასვლელი აქვს დას. მხრიდან, აფსიდა-აღმ. დაბოლოებაზე.

2006 წლის 7 ნოემბერს, საქართველოს პრეზიდენტის ბრძანებულების თანახმად მიენიჭა ეროვნული მნიშვნელობის კულტურის უძრავი ძეგლის კატეგორია.

## ლიტერატურა 
* *ნ. ზაქარაია,* ქართული ციხესიმაგრეები, კრებული „ფრესკა“, თბ. 1985 წ.
* *ადამია ი.,* შხეფის ციხესიმაგრე, ძეგლის მეგობარი, 1979, N51.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ქალაქები და ციხეები, თბ., 1973.
* *ზაქარაია პ.,* ქართული ციხე-ქალაქები ციხესიმაგრეები ციხე-დარბაზები ციხე-გალავნები კოშკები, თბ., 2001.
* *ზაქარაია პ.*, საქართველოს ძველი ციხესიმაგრეები, თბ., 1988.

## რესურსები ინტერნეტში
* dzeglebi.ge — შხეფის ციხე 

## სქოლიო
კატეგორია:სენაკის მუნიციპალიტეტის ციხესიმაგრეები
კატეგორია:ეროვნული მნიშვნელობის კატეგორიის კულტურის უძრავი ძეგლები
კატეგორია:კულტურული მემკვიდრეობის ძეგლები სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარეში
კატეგორია:ეგრისის ციხეები
Lamborghini Murciélago

**Lamborghini Murciélago** — სუპერავტომობილი, რომელსაც Lamborghini აწარმოებდა სანტ-აგანა-ბოლონეზეში. მან 2001 წელს Lamborghini Diablo ჩაანაცვლა. ვერსიის LP 670-4 SuperVeloce უკანასკნელი ეგზეპმპლარი გამოვიდა 2010 წლის 5 ნოემბერს. სულ გამოშვებულია Murciélago-ს 4099 ასლი.

## სქოლიო
კატეგორია:სპორტული ავტომობილები
კატეგორია:ლამბორგინის ავტომობილები
Pagani Zonda

**Pagani Zonda** — იტალიური ავტომობილების მწარმოებლი ფირმის, პაგანის სუპერსპორტული ავტომობილი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* Pagani Automobili

კატეგორია:პაგანის ავტომობილები
კატეგორია:სპორტული ავტომობილები
ქინძი

**ქინძი** () — ერთწლოვანი მცენარე ქოლგოსანთა ოჯახიდან (Apiaceae). ქინძის სამშობლოდ მიიჩნევა ხმელთაშუაზღვისპირეთი, სადაც გვხვდება ველური სახით, კულტივირებული იქნა ამავე ადგილებში.

ქინძს აქვს ცილინდრული, სწორმდგომი ღერო, რომლის სიმაღლე 60 სმ აღწევს. ფორმით ცვალებადი ფოთლები მორიგეობითაა განლაგებული. ყვავილები შეკრულია რთულ ქოლგებად. აქვს სფეროსებრი ან მოგრძი–მომრგვალო ნაყოფი. შეიცავს ეთერზეთებს და ცხიმებს.

საქართველოში ქინძი გავრცელებულია უძველესი დროიდან. აქ გვხვდება ქინძის რამდენიმე კულტურული სახეობა.

## გამოყენება
### სამზარეულოში
ქინძი ფართოდ გამოიყენება შუა აღმოსავლურ, ხმელთაშუაზღვისპირულ, სამხრეთ ამერიკულ, აფრიკულ, ჩინურ, სამხრეთ აზიურ  და სხვა სამზარეულოებში. ქინძის ფოთლებს იყენებენ მწვანილად. მისი გამშრალი ნაყოფი (ქინძის თესლი) გამოიყენება საკაზმ–სანელებელ საშუალებად. კულინარიული მიზნებისთვის გამოიყენება აგრეთვე ქინძის ფესვები.

### სხვადასხვა
ქინძი გამოიყენება არასასიამოვნი სუნის გასანეიტრალებლად, მაგ. თამბაქოსა და ფარმაცეპტიის სუნის გასანეიტრალებლად. 
მისგან ამზადებენ ლიქიორსა და ჯინს. ქინძი გამოიყენება პარფიუმერიაშიც.

ასევე გამოიყენება მედიცინაში, ქინძის მარცვლებიდან მოპოვებულ ზეთს გააჩნია ანტიბაქტერული თვისება. ასევე დიდი გამოყენება აქვს საოჯახო მედიცინაში, მაგ. დაფქული მარცვლებისაგან მომზადებული პასტა გამოიყენება წყლულებისა და ჭრილობების მოსაშუშებლად.

## ლიტერატურა
* Katzer, Gernot Coriander Seeds and Cilantro (Coriandrum sativum)
* Noxon, Heather and Meyer, Alex (2004). Genetic Analysis of PTC and Cilantro Taste Preferences.  MindExpo 2004

## რესურსები ინტერნეტში
* ვოლ სტრიტ ჟურნალის სტატია (თებერვალი, 2009).
* NPR ისტორიები იმის შესახებ თუ როგორ აგემოვნებენ ქინძს (დეკემბერი, 2008).
* *New York Times* ხობა ქინძის გამოყენებით (აპრილი, 2010).

კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:სანელებლები
კენ ლივინგსტონი

მინი|250px|კენ ლივინგსტონი
**კენეთ რობერტ ლივინგსტონი** ( დ. 17 ივნისი 1945, ლამბეთი, ლონდონი) — ბრიტანელი პოლიტიკური მოღვაწე, ლონდონის მერი (2000-2008), ლეიბორისტული პარტიის წევრი.  მემარცხენეობის გამო მეტსახელად „წითელი კენი“ შეარქვეს.

## ლიტერატურა
*
* 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
* Progressive London
* BBC Profile
* Ken Livingstone : Rebel Mayor 
* The Observer Profile: Ken Livingstone – Capital chap 
*Ken Livingstone speaker profile
*Compendium of articles about Ken Livingstone 

კატეგორია:ბრიტანელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1945
კატეგორია:დაბადებული 17 ივნისი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ლონდონში დაბადებულები
ძველი მუზეუმი (ბერლინი)

thumb|300px|ბერლინის ძველი მუზეუმი.
**ალტეს მუზეუმი** ან **ძველი მუზეუმი** () თავდაპირველად პრუსიის სამეფო ოჯახის ხელოვნების ნიმუშთა კოლექციისთვის აიგო ბერლინში ნეოკლასიკურ სტილში არქიტექტორ კარლ ფრიდრიხ შინკელის მიერ 1823-1830 წლებში. შენობაში არქიტექტორმა მოდელად გამოიყენა ათენის პართენონის კოლონების კლასიკური წყობა. თუმცა იონიური წყობა მხოლოდ შენობის წინა ფასადშია გამოყენებული, დანარჩენი სამი ფასადი აგურითა და ქვით არის მოპირკეთებული.

1830 წელს მუზეუმი საზოგადოებისთვის გაიხსნა. მეორე მსოფლიო ომში შენობა მძიმედ დაზიანდა. 1966 წელს აღდგენილ იქნა და ადრინდელი ნახევარსფეროსებრი თაღი ელიფსის ფორმით გადაკეთდა. მუზეუმში ამჟამად უპირატესად ძველ ბერძნეთა და რომაელთა ქმნილებებია გამოფენილი. ეს უძველესი და უდიდესი საზოგადოებრივი დანიშნულების ნაგებობაა ბერლინში და მდებარეობს ლუსტგარტენში ბერლინის ქალაქის სასახლესთან, ბერლინერ დომის გვერდით, რომელიც ასევე შინკელის პროექტით აიგო.

## ლიტერატურა
* Michael S. Cullen, Tilmann von Stockhausen: *Das Alte Museum*. Berlin-Edition, Berlin 1998, ISBN 3-8148-0002-8.
* Wolf-Dieter Heilmeyer, Huberta Heres, Wolfgang Maßmann: *Schinkels Pantheon. Die Statuen der Rotunde im Alten Museum*. Von Zabern, Mainz 2004, ISBN 3-8053-3255-6.
* Andreas Scholl, Gertrud Platz-Horster (Hrsg.): *Altes Museum. Pergamonmuseum. Antikensammlung Staatlichen Museen zu Berlin*. 3., vollständig überarbeitete und erweiterte Auflage. Von Zabern, Mainz 2007, ISBN 978-3-8053-2449-6.

## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი 
* ძველი მუზეუმი GreatBuildings.com-ზე
* ძველი მუზეუმი  Archiseek.com-ზე
* ძველი მუზეუმი  useum-location.de-ზე  

კატეგორია:გერმანიის მუზეუმები
კატეგორია:ბერლინი
კატეგორია:მუზეუმები ანბანის მიხედვით
ბორის რომანოვსკი

thumb|ბორის რომანოვსკი
**ბორის რომანოვსკი** (დ. 1879, კიევი, უკრაინა ― გ. 1947, იქვე) — პოლონელი მხატვარი, რომელმაც სიცოცხლის მნიშვნელოვანი ნაწილი საქართველოში გაატარა.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა კიევში, უკრაინა, შეძლებულ ოჯახში. ბავშვობაში კიევის დანილოვის გრაფიკისა და ხატვის სკოლაში სწავლობდა. შემდეგ პარიზში მიემგზავრება, სადაც სახვითი ხელოვნების აკადემიაში (École de Beaux-Arts) ირიცხება. აქ ის ოგიუსტ დელაკლუზისა და პიერ ბონარდის სტუდიებში გადის პრაქტიკას. 1908-1911 წლებში პარიზის ოპერის სცენის დიზაინერად მუშაობს. აქ მის მთავარ ნამუშევართა შორის იყო პეტრე ჩაიკოვსკის „პიკის ქალი“. 1911 წელს იმართება მისი პირველი პერსონალური გამოფენა პარიზში. 1912 წელს კიევში ბრუნდება. პირველი მსოფლიო ომის დაწყების შემდეგ ფრონტის წინა ხაზზე კორესპონდენტად აგზავნიან. დაჭრილი დემობილიზაციით უკან კიევში ბრუნდება. კიევში ის ხდება უკრაინის მხატვართა გაერთიანების ერთ-ერთი დამფუძნებელი. 1922 წელს გაერთიანების პრეზიდენტად ირჩევენ. 1918-1925 წლებში რომანოვსკი კიევის სხვადასხვა თეატრში და კიევის ოპერაში მუშაობს სცენურ დიზაინერად.

1925 წელს კოტე მარჯანიშვილის რჩევით რომანოვსკი თბილისში გადმოდის საცხოვრებლად. აქ ის წითელ თეატრში და გამომცემლობა „ზარია ვოსტოკა“-ში იწყებს მუშაობას. 1927 წელს თბილისის საქალაქო მუზეუმმა რომანოვსკის შეუკვეთა ძველი თბილისის ამსახევლი აკვარელის ნახატების სერიის შექმნა (სულ 33 ტილო). ამ თემით აღტაცებული მხატვარი საათობით ძველი თბილისის უბნებში დახეტიალობდა: მეიდანზე, რიყესა და მეტეხის უბანში. ქალაქის ნამდვილი ფერების შესაცნობად ის ამ უბნების ქარვასლებს, სახელოსნოებსა და ჩაიხანებს სტუმრობს. იუმორითა და სითბოთი გამსჭვალული ეს 33 ტილო ძველი თბილისის ყოველდღიური ცხოვრების ამსახველი უნიკალური დოკუმენტური მასალა გახდა, მისი ვიწრო ქუჩებითა და მოფუსფუსე მცხოვრებლებით.

1929 წელს იმართება რომანოვსკის პერსონალური გამოფენა თბილისის სასტუმრო ორიენტში ქართველ მხატვართა ასოციაციის დარბაზში. თბილისში ყოფნისას რომანოვსკი უმეგობრდება ლადო გუდიაშვილს, რომელიც დიდ გავლენას ახდენს მის ხელოვნებაზე. მის ახლო მეგობართა შორის იყვნენ ძმები კაკაბაძეები (დავით და სარგის). სარგის კაკაბაძემ გააცნო რომანოვსკის ქართული ლეგენდები და ისტორიული გმირები. ამ ისტორიებით შთაგონებული მხატვარი ქმნის მის ყველაზე მეტად ცნობილ ისტორიულ ტილოებს, მათ შორის „კრწანისის ბრძოლას“, რომელშიც ქართველთა და სპარსთა ბრძოლის სცენაა აღბეჭდილი.

1931 წელს რომანოვსკი ტაშკენტში გადადის, სადაც ის ადგილობრივი მუსიკალური თეატრის სცენური გამფორმებლად იწყებს მუშაობას. მცირე ხანში მას ტიფი შეეყარა და ლოგინად ჩავარდა. 1934 წელს საქართველოში ბრუნდება მკურნალობის გასაგრძელებლად. ამჯერად სოხუმში სახლდება, სადაც ის სახვითი ხელოვნების სკოლაში ხატვისა და გრაფიკის მასწავლებლად იწყებს მუშაობას. რომანოვსკის რამდენიმე ნამუშევარი ინახება სოხუმის საქალაქო მუზეუმში, მათ შორის „პირველყოფილი ადამიანის ორთაბრძოლა დათვთან“ და „ციტრუსის მოსავალი“.

1937-1941 წლებში რომანოვსკი მუშაობს ქართული ფილმის სცენურ დიზაინერად და მხატვრულ გამფორმებლად თბილისში.

1947 წელს კიევში მოულოდნელად გარდაიცვალა გულის შეტევით.

## რესურსები ინტერნეტში 
* რომანოვსკის ბიო და ნახატების გალერეა.

კატეგორია:ქართველი მხატვრები
კატეგორია:პოლონელი მხატვრები
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 1947
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:კიევში დაბადებულები
კატეგორია:კიევში გარდაცვლილები
პონტე-ვეკიო

[thumb|333px|right|პონტე-ვეკიოს ხიდი მდინარე [არნო (მდინარე)|არნოზე, ფლორენცია]]
**პონტე-ვეკიო** ( „ძველი ხიდი“) — შუა საუკუნეების დროინდელი ხიდი ქალაქ ფლორენციაში, მდინარე არნოზე. თავდაპირველად ხის ხიდი ამ ადგილას, გადმოცემის თანახმად, რომაელებს აუგიათ, რომელიც შემდგომში 1333 წელს ხანძრის შედეგად დაიწვა. 1345 წელს ხიდი ხელახლა ააგეს, ამჟამად ქვისა. ხიდის უმთავრესი დიზაინი ტადეო გადის ეკუთვნოდა. ხიდი შედგება სამი სეგმენტური თაღისგან, რომელთაგან ცენტრალური 30 მეტრის დიამეტრისაა, განაპირა ორი კი — 27 მეტრის. 

ხიდი მთელი ისტორიის მანძილზე ვაჭართა და სოვდაგართა ნავთსაყუდელს წარმოადგენდა. მათი ეს დაინტერესება კი ლეგენდის თანახმად იმით აიხსნება, რომ ხიდზე ვაჭრობა იმ დროს გადასახადებისაგან გათავისუფლებული ყოფილა.

1565 წელს ჯორჯო ვაზარის კოზიმო I დე მედიჩის დაკვეთით ხიდზე „ვაზარის კორიდორად“ წოდებული შენობა დაუშენებია, რათა პალაცო ვეკიოდან პიტის სასახლემდე გზა არქიტექტურულ კონტექსტში ჩაწერილიყო. 1593 წელს ხიდის პრესტიჟის ასამაღლებლად კოზიმო მედიჩიმ ხიდზე ყასბებს ხორცის გაყიდვა აუკრძალა, რის შემდეგაც ხიდი ოქროთი მოვაჭრეებმა დაიკავეს.

ხიდზე  ვაჭრებს დახლები ჰქონდათ გაშლილი, რომლებზეც მათი საქონელი ეწყო. თუ კი რომელიმე მოვაჭრე ვალებს ვერ იხდიდა, მას დახლს უმტვრევდნენ და საქონლის გაყიდვას უკრძალავდნენ, ლეგენდის თანახმად სწორედ ამ ფაქტმა წარმოშვა ტერმინი „ბანკროტი“, რაც იტალიურად „გატეხილ სკამს“ (banco rotto) ნიშნავს.

## რესურსები ინტერნეტში
*Independent study of Ponte Vecchio with Pictures 
*Ponte Vecchio, Florence 
*Ponte Vecchio Overview
*Virtual Tour of Ponte Vecchio 

კატეგორია:ფლორენციის ღირსშესანიშნაობები
კატეგორია:იტალიის ხიდები
სტაფილო

**სტაფილო** () — მცენარის გვარი ქოლგოსანთა ოჯახისა. ორწლოვანი, იშვიათად ერთ- ან მრავალწლოვანი მცენარეა.  აქვს მრავალგზის ფრთისებრ განკვეთილი ფოთლები.

ცნობილია სტაფილოს 60-მდე სახეობა. უფრო გავრცელებულია ორწლოვანი მცენარე — კულტურული სტაფილო (), რომელიც იყოფა სასუფრე და საკვებ სტაფილოდ. სტაფილო პირველ წელს ივითარებს ფოთლების როზეტსა და ძირხვენას, მეორე წელს — საყვავილე ღეროს. საკვები სტაფილოს ძირხვენა ხორციანია, ფერად თეთრი, ყვითელი ან მუქი იისფერი, ფორმით მომრგვალო-ცილინდრული, კონუსისებრი ან თითისტარისებრი; სიცივე და გვალვაგამძლეა; მოითხოვს ნეშომპალით მდიდარ ქვიშნარ და თიხნარ ნიადაგებს.

თესავენ ერთ მწკრივად ან ზოლებად. სასუფრე სტაფილო შეიცავს (საშუალო %-ობით) — 88,8 წყალს, 1,1 აზოტოვანნივთიერებებს, 0,2 ცხიმს, 9,2 ნახშირწყლებს, 0,7 ნაცარს; მდიდარია A, B, B2, PP ვიტამინებით; იყენებენ კულინარიაში. ცხოველთა საუკეთესო საკვებია. საქართველოში დარაიონებული ჯიშებია ნანტური, გორული, გერანდა და სხვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქოლგოსანნი
კატეგორია:ბოსტნეული
არნო (მდინარე)

**არნო** — მდინარე იტალიაში, ტოსკანის ოლქში. მდინარე სათავეს იღებს აპენინის მთებში, ფალტერონას მთიდან (1654 მ.). 

მდინარე არნოზე განლაგებულია ქალაქები: ფლორენცია, ემპოლი, პიზა. ჩაედინება ლიგურიის ზღვაში. სიგრძე 241 კმ.

ფლორენციაში მდინარე არნოზე გადებულია „პონტე ვეკიოს“ და „სანტა ტრინიტას“ ხიდები.

## იხილეთ აგრეთვე
*იტალიის მდინარეები

## რესურსები ინტერნეტში
*Basin Authority of the Arno 

კატეგორია:იტალიის მდინარეები
3

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* ავგუსტუსის მმართველოს 10-წლიანი პერიოდით განახლდა.
* ავგუსტუსმა იშვილა საკუთარი შვილიშვილი გაიუს კეისარი, იმ იმედით, რომ ის ტახტის მემკვიდრე გახდებოდა. გაიუსი პროკონსულად დანიშნეს და აღმოსავლეთში გაგზავნეს სპეციალური მისიით.

### ევროპა 
* მარბოდმა ხუთი გერმანული ტომი გააერთიანა (შემდგომში სილიზია და საქსონია გახდა), რაც პირდაპირ საშიშროებას უქმნის რომს.

### აზია 
* მეფე იური გოგურიეოელს დედაქალაქი ჯოლბონის ციხიდან გუნგნაეს სიმაგრეში გადააქვს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ
4

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* იმპერატორი კეისარ ავგუსტუსი ტიბერიუსს რომში იწვევს და მას საკუთარ მემკვიდრედ და მომავალ იმპერატორად აცხადებს.
* ტიბერიუსი ასევე აცხადებს გერმანიკუსს საკუთარ მემკვიდრედ.
* სექსტუს აელიუს კატუსი კონსული გახდა.
* აგრესიაზე უარის თქმისა და მეგობრობის პაქტს მოაწერეს ხელი რომის იმპერიამ (ტიბერიუსის წარმომადგენლობით) და გერმანიის ტომმა ჩერუსკიმ (მეფე ზეგიმერის წარმომადგენლობით). არმინიუსი და ფლავუსი (ზეგიმერის ვაჟები) რომის არმიაში მოიყვენეს გარე ჯარების მეთაურებად.
* მარკუს პლაუტიუს სილვანუსი აზიის პროკონსულად დანიშნეს.

### ახლო აღმოსავლეთი 
* პართიის მეფე ფრაატაკესი და დედოფალი მუზა მოკლეს. სამეფო გვირგვინი შესთავაზეს ოროდეს III-ს.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*21 თებერვალი : გაიუს კეისარი   —  მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის უფროსი ვაჟი (დ. ძვ. წ. 20)
* 26 ივნისი :  არიობარზან II — რომაელთა ვასალი სომხეთის მეფე (დ.   ძვ. წ. 40)
 
 
*
5

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
* იინ ლიჰუა — ჩინეთის იმპერატორი (გ. 64).
* წმინდა პავლე (სავარაუდო თარიღი) — ქრისტეს ერთ-ერთი მოციქული ქრისტიანულ რელიგიაში. (გ. 67)

## გარდაიცვალნენ 
*
2

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* გაიუს კეისარი ევფრატეზე ხვდება პართიის მეფე ფრაატ V-ს. ქვეყანაში შეჭრის ნაცვლად გაიუსი პართიელებთან სამშვიდობო ხელშეკრულებას დებს, ხოლო პართია ცნობს რომის უფლებებს არმენიაზე.
* პუბლიუს ალფენუს ვარუსი და პუბლიუს ვინიციუსი რომის კონსულები ხდებიან.

### აფრიკა 
* მავრიტანიის მეფე ჯუბა II გაიუს კეისარს უერთდება სომხეთში, როგორც სამხედრო მრჩეველი. ამ პერიოდში ხვდება ის გლაფირას, კაბადოკიელ დედოფლისწულს, ალექსანდროს იუდეველის ყოფილ ცოლს, და უყვარდება იგი.

### აზია 
* პირველი ცენზი დასრულდა ჩინეთში ერთი წლის წინ დაწყების შემდეგ: შედეგების მიხედვით მოსახლეობამ თითქმის 60 მილიონი შეადგინა (12 მილიონზე ოდნავ მეტ კომლში). ეს აღწერა ერთ-ერთი ყველაზე აკურატული საყოველთაო აღწერაა ჩინეთის ისტორიაში.
* ჩინეთის მოსახლეობის აღწერის შედეგებით ვიეტნამში ერთი მილიონი მოსახლე დაფიქსირდა.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
* დენგ იუ — ჰანის დინასტიის გენერალი და სახელმწიფო მოღვაწე (გ. 58

## გარდაიცვალნენ 
*20 აგვისტო: ლუციუს კეისარი — მარკუს ვიფსანიუს აგრიპასა და იულია უფროსის ვაჟი. (დ. ძვ. წ. 17)
## თარიღი უცნობია
*მარკუს ლოლიუსი — რომაელი პოლიტიკოსი
7

## მოვლენები 
*პანონიასა და დალმაციაში ილირიელები რომის ხელისუფლების წინააღმდეგ აჯანყდნენ.
*ავგუსტუსმა ჰეროდ არქელაუსი იუდეის ეთნარქის თანამდებობიდან მოხსნა.
*ვონონ I პართიის მეფე გახდა.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*დრუსუს კეისარი — გერმანიკუსისა და აგრიპინა უფროსის ქალიშვილი (გ. 33)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ათენოდოროს კანანიტი — ბერძენი ფილოსოფოსი

*
8

## მოვლენები 
* 3 აგვისტო : რომის გენერალი ტიბერიუსი ამარცხებს დალმატიელებს მდინარე ბათინუსთან.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
10

## მოვლენები 
* ბერძნული დინასტია ბაქტრია ამოწყდა.
* პუბლიუს კორნელიუს დოლაბელა რომის კონსული გახდა.
* ილირია დაიყო პანონიად და დალმაციად.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ
11

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* ქვემო გერმანია და რაინი გერმანიკუსმა შემოიმტკიცა.
* ავგუსტუსმა უკუაგდო ელბაზე დამცავი საზღვრის შექმნის გეგმა, რაინზე და დუნაიზე რომაული გამაგრებების გამტკიცების მიზნით.

### აზია 
* არტაბანუს II არსაკიდთა დინასტიიდან პართიის მმართველი ხდება.
* ინდოეთში, სატაკარნი ანდრას იმპერატორი ხდება (29 წლამდე).

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
12

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* ანიუს რუფუსი იუდეის პრეფექტად დაინიშნა.
* ავგუსტუსი რაინის იქით გერმანიაში შეჭრის ბრძანებას იძლევა.
* გერმანიკუსი და გაიუს ფონტეიუს კაპიტო რომის კონსულები ხდებიან.
* კირინიუსი იუდეიდან ბრუნდება ტიბერიუსის საბჭოს წევრობისთვის.
* რომაელებმა სომხეთის არტახიდების დინასტია დაამხეს.

## დაიბადნენ 
* 31 აგვისტო : კალიგულა — რომის იმპერატორი (გ. 41)

## გარდაიცვალნენ 
*
13

## მოვლენები 
* სტრაბონი აქვეყნებს საკუთარ წარმოდგენას დედამიწის ფორმის შესახებ.
* ტიბერიუსი ტრიუმფულ სვლას აწყობს რომში გერმანელებზე გამარჯვების შემდეგ.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
15

## მოვლენები 
* ემონა (ამჟამად ლიუბლიანა) დააარსა ლეგიო XV აპოლინარისმა.
* ტევტობურგის ტყეში გერმანიკუსი არმინიუსს ებრძვის.
* ვალერიუს გრატუსი იუდეის პრეფექტად დაინიშნა.

## დაიბადნენ 
* 24 სექტემბერი : ვიტელიუსი — რომის იმპერატორი (გ. 69)
* 6 ნოემბერი : აგრიპინა უმცროსი — კალიგულას და, კლავდიუსის უკანასკნელი ცოლი და ნერონის დედა. (გ. 59)
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
*
16

## მოვლენები 
* 50 000-იანი რომაული არმია გერმანიკუსის მეთაურობით იდისტავისოსთან გერმანელების მეთაურ არმინიუსს ამარცხებს და მის ცოლ თუსნელდას იპყრობს.
* პუბლიუს სილიუსმა, ილირიკუმის პროკონსულმა, დაამარცხა ჰისტრიაში შეჭრილი ნორიკელებისა და პანონიელების გაერთიანებული არმია.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*სკრიბონია  — რომის იმპერატორი (დ. ძვ. წ. 68)

*
18

## მოვლენები 
* ტიბერიუსი და გერმანიკუსი რომის კონსულები არიან.
* გერმანელი მხედართმთავარი არმინიუსი მარკომანის სამეფოს ანადგურებს.
* ინდოეთში ინდო-პართიელები ტაქსილას იპყრობენ.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*მარკუს ანტისციუს ლაბეონი — რომაელი იურისტი (დ. დაახლ. ძვ. წ. 50)

*
19

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* მარობოდუუსი, მარკომანის მეფე, ჩამოაგდო ტახტიდან კატუალდამ. ამით ბოლო მოეღო რომაელთათვის გერმანელთა მხრიდან საშიშროებას მარკუს ავრელიუსის მმართველობამდე. რომაელებმა ისინი საკუთარ პროტექციაში აიყვანეს.
* გერმანიკუს იულიუს კეისარი, რომაელ ლეგიონერთა მეთაური აღმოსავლეთში, გარდაიცვალა მოწამვლით. სარეცელზე მან საკუთარ მოწამვლაში სირიის მმართველი, გნეუს კალპურნიუს პისო, დაადანაშაულა.
* იმპერატორმა ტიბერიუსმა რომიდან ეგვიპტელები განდევნა, ხოლო სიცილიიდან 4000-მდე ებრაელი.
* სენტში გერმანიკურ იულიუს კეისრის პატივსაცემად ტრიუმფული თაღი ააგეს.

### სირია 
* ვონონეს I პართიელი კილიკიაში გადაასახლეს და საშინაო პატიმრობა მიუსაჯეს. მან გაქცევა მოახერხა, თუმცა გადამდგარმა ვეტერანმა ლეგიონერმა დაიჭირა და მოკლა.

### აზია 
* ჩინური ქინის დინასტიის ტიენფენის ერის ბოლო წელი.
* პირველი საფრენი მანქანა შეიქმნა ჰანშუს მიხედვით.

## დაიბადნენ 
* 10 ოქტომბერი : ტიბერიუს გამელუსი - იმპერატორი ტიბერიუსის შვილიშვილი 

## გარდაიცვალნენ 
* 10 ოქტომბერი : გერმანიკუსი — რომაელი გენერალი (დ. ძვ. წ. 15)
### თარიღი უცნობია 
* ვონონ I   — პართიის მეფე არშაკიდების დინასტიიდან

*
20

## მოვლენები 
### რომის იმპერია
*სერვიუს სულპიციუს გალბა რომაელი პრეტორი გახდა.
*იმპერატორი ტიბერიუსი იძულებული გახდა რომის სენატში სახალხო სამსჯავრო მოეწყო, გერმანიკუსის მკვლელობის გამოსაძიებლად. იმის შიშით, რომ მას დამნაშავედ ცნობდნენ, გნეუს კალპურნიუს პისომ თავი მოიკლა.
*მარკუს ვალერიუს მესალა ბარბატუსი კონსული გახდა.

### აზია
*ჩინეთის ქინის დინასტიის დიუანის ერის პირველი წელი.

## დაიბადნენ 
*მესალინა — ძველი რომაელი არისტოკრატი ქალი (გ. 48)
*ლუციუს ანეუს კორნუტუსი  — რომაელი მწერალი, ფილოსოფოსი

## გარდაიცვალნენ 
*
21

## მოვლენები 
### რომის იმპერია
*ედვის აჯანყება იულიუს ფლორუსისა და იულიუს საცროვირის მეთაურობით ჩააცხრო გაიუს სილიუსმა.
*იმპერატორი ტიბერიუსი მეოთხედ გახდა რომის კონსული.
*კალმებისა და ლითონის საწერი ხელსაწყოების დამზადება დაიწყეს რომში.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*არმინიუსი — გერმანული ტომის, ხერუსკების, ბელადი (დ. დაახ. ძვ. წ. 18)

*
22

## მოვლენები 
### რომის იმპერია
*იმპერატორი ტიბერიუსის მეცხრე წელიწადი.
*კონსულები არიან დეციუმს ჰატერიუს აგრიპა და გაიუს სულპიციუს გალბა.
*დრუსუს იულიუს კეისარი იღებს ტრიბუნიციურ ძალაუფლებას.
*რომაულმა კანონმა შეცვალა კელტური წესები გაულში.

### აზია
*გვიანი ხანის დინასტიის დასაწყისი ჩინეთში.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
23

## მოვლენები 
### რომის იმპერია
*ბერძენი გეოგრაფი სტრაბონი აქვეყნებს „გეოგრაფია“-ს, ნაშრომი, რომელიც მოიცავდა რომაელთა და ბერძენთათვის ცნობილ მსოფლიოს იმპერატორი ავგუსტუსის პერიოდში. ეს ერთადერთი ამგვარი წიგნია, რომელმაც ჩვენამდე მოაღწია უძველესი დროიდან.
*იმპერატორი ტიბერიუსის ვაჟი იულიუს კეისარ დრუსუსი გარდაიცვალა. ამ მომენტიდან ტიბერიუსმა დაკარგა ინტერესი იმპერიის მიმართ და საკუთარ თავს ამქვეყნიურ სიამოვნებებს უთმობს.
*ლუციუს ელიუს სეიანუსი რომის სენატზე და ტიბერიუსზე გავლენას იძენს, დრუსუსის გარდაცვალების შემდეგ.
*გაიუს ასინიუს პოლიო და გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი კონსულები გახდნენ.

### აზია
*ლიუ სიუიანი, ხანის დინასტიის სამეფო ოჯახის შთამომავალი და სინის დინასტიის წინააღმდეგ აჯანყებულთა მეთაური, საკუთარ თავს იმპერატორად აცხადებს.
*ივლისი : 2-თვიანი ალყის შემდეგ ლიუ სიუს წინამძღოლობით აჯანყებულები ამარცხებენ ვან-მანის 450-ათასიან ლაშქარს კუნიანის ბრძოლაში, რითაც ჩინეთში ხანის დინასტია აღდგა.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
* პლინიუს უფროსი — რომაელი მწერალი და მეცნიერი (გ. 79)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ვან მანი — ჩინეთის სახელმწიფო მოღვაწე (დ. ძვ. წ. 45)
*ლიუ სინი — ჩინელი ასტრონომი (დ. დაახ. ძვ. წ. 50)
*ჯუბა II — მავრიტანიის მეფე

კატეგორია:23
6

## მოვლენები 
*იუდეა და მეზია რომის იმპერიის პროვინციები გახდა.
*ქვირინიუსი სირიის მმართველი გახდა და (იოსებ ფლავიუსის ცნობით) მოსახლეობის აღწერა ჩაატარა.
*თანამედროვე ვისბადენის ადგილას რომაული ციხე აიგო. წაიმოიშვა ქალაქი.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*3 თებერვალი : იმპერატორი პინი — ხანის დინასტიის იმპერატორი (დ. ძვ. წ. 9)
### თარიღი უცნობია 
*კლეოპატრა II სელენა — კლეოპატრა VII-ისა და მარკუს ანტონიუსის ქალიშვილი (დ. ძვ. წ. 40)

*
26

## მოვლენები 
*პილატე პონტოელი იუდეის პროკურატორად დაინიშნა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*მარკუს ასინიუს აგრიპა — რომის კონსული

*
27

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ვან ჩუნი — ჩინელი ფილოსოფოსი (გ. 104)

## გარდაიცვალნენ 
*
28

## მოვლენები 
*ფრიზები რომის წინააღმდეგ აჯანყდნენ.
*ონჯოს გარდაცვლაბის შემდეგ დარუ გახდა პეკჩეს მეფე.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*მინი — ხანის დინასტიის იმპერატორი (გ. 75)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ონჯო — პეკჩეს პირველი მეფე

*
29

## მოვლენები 
*რომაელებმა სერდიკა (თანამედროვე სოფია) აიღეს. 
*აგრიპინა უფროსი გაგზავნილ იქნა კუნძულ პანდატარიაზე.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ლივია დრუზილა — ოქტავიანე ავგუსტუსის ცოლი, ტიბერიუსის დედა (დ. ძვ. წ. 58)
*იულია უმცროსი   — იულიუს-კლავდიუსების დინასტიის წევრი (დ. ძვ. წ. 19)

*
30

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* 8 ნოემბერი: ნერვა — რომის იმპერატორი (გ. 98)

## გარდაიცვალნენ 
*
31

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*18 ოქტომბერი: სეიანუსი — პრეტორიელების გვარდიის სარდალი. (დ. ძვ. წ. 20)

### თარიღი უცნობია 
* სტეფანე პირველმოწამე  – ქრისტეს სამოცდაათ მოციქულთაგანი პირველი ადამიანი რომელმაც ქრისტესთვის სიცოცხლე გასწირა.

*
32

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
* 25 აპრილი: მარკუს სალვიუს ოტონი — რომის იმპერატორი. (გ. 69)

### თარიღი უცნობია 
*ბან ჩაო — ჩინელი დიპლომატი (გ. 102)
*გან გუ — ჩინელი ისტორიკოსი (გ. 92)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
* ანტონია უფროსი – ნერონის ბებია

*
33

## მოვლენები 
* ჯვარზე გააკრეს იესო ქრისტე.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*18 ოქტომბერი: აგრიპინა უფროსი — წარჩინებული რომაელი ქალბატონი (დ. ძვ. წ. 14)

*
34

## მოვლენები 
*პართიელები სომხეთს დაესხნენ თავს.
*დაკიის მცხოვრებლები იაზიგების ბატონობის წინააღმდეგ აჯანყდნენ.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*ჯან დაოლინი — ხანის დინასტიის დროის დაოსისტი

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*იროდ ფილიპ II — იუდეის მმართველი, იროდ I დიდის შვილი (დ. ძვ. წ. 4)

*
35

## მოვლენები 
* პართიაში მოხდა აჯანყება მეფე არტაბან III-ის წინააღმდეგ
* პართიის მეფე გახდა ტირიდატ III

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*კვინტილიანე — ორატორული ხელოვნების თეორეტიკოსი ძველ რომში (გ. 96)

## გარდაიცვალნენ 
*
36

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
* ტრასილ მენდელი – ეგვიპტელი ასტრონომი და მათემატიკოსი.

*
38

## მოვლენები 
* წმინდა სტაქოსი ბიზანტიის ეპისკოპოსი ხდება

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
*
ჟან ლანი

**ჟან ლანი** (*ფრანგ.*: Jean Lannes), სიევერის თავადი, მონტებელოს ჰერცოგი (*ფრანგ.*: prince de Sievers, duc de Montebello) (დ. 11 აპრილი, 1769, ლეკტური, საფრანგეთი — გ. 31 მაისი, 1809, ებერსდორფი, ავსტრია) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

## ლიტერატურა 
* 
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული  11 აპრილი
კატეგორია:დაბადებული 1769
კატეგორია:გარდაცვლილი 31 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1809
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
ედუარ მორტიე

**ედუარ ადოლფ კაზიმირ ჟოზეფ მორტიე** (), ტრევიზოს ჰერცოგი (დ. 13 თებერვალი, 1768, ლე კატო-კამბრეზი, საფრანგეთი — გ. 28 ივლისი, 1835, პარიზი) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი ნაპოლეონის მმართველობისას. 

## ლიტერატურა 
*Gray, Randal. Napoleon's Marshals. New York: Macmillan, 1987. 310

## რესურსები ინტერნეტში 
*Heraldica.org – Napoleonic heraldry
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის პრემიერ-მინისტრები
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული  13 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1768
კატეგორია:გარდაცვლილი 28 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1835
1

**1 (ერთი) წელი** — ქორინიკონით XI მოქცევის 285 () წელი.

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
* ტიბერიუსი, ავგუსტუსის ბრძანებით, გერმანიაში აჯანყებას ახშობს (1-5)
* გაიუს კეისარი და ლუციუს აემილიუს პაულუსი კონსულებად დაინიშნენ.
* ქირინიუსი გაიუსის მთავარი მრჩეველი გახდა არმენიაში.
* აქვა ალსიენტას აკვედუკი აშენდა.
* აბრეშუმი გამოჩნდა რომში.

### აზია 
* იუანშის ერა დაიწყო ჩინეთის ხანის დინასტიაში.
* კონფუცის მისი პირველი სამეფო წოდება მიენიჭა.
* ყოფილი რეგენტი დონ სიანი სიცოცხლეს თვითმკვლელობით ასრულებს.

### აფრიკა 
* დაარსდა აკსუმის სამეფო, თანამედროვე ეთიოპიისა და ერიტრეის ტერიტორიაზე.
* კუშების დედოფალი ამანიშახეტო გარდაიცვალა. მისი ვაჟი, ნატაკამანი კუშების მეფე გახდა.

## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
* იუნი ანეი გალიონი — რომის პროკონსული.
* კვინტილიი ვარი — პუბლია კვინტილია ვარისა და კლავდია პულხრას შვილი.
* მარკ ანტონი პალი — ბერძენი პოლიტიკური მრჩეველი.
* აპოლონ თიანელი — ნეოპითაგორის სკოლის ფილოსოფოსი.
*ნიკანორი —  I საუკუნის ქრისტიანი წმინდანი (გ. 76)
*სტეფანე პირველმოწამე — ქრისტეს სამოცდაათ მოციქულთაგანი (გ. 34)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
* გაიუს ანტისტიუს ვეტუსი — კონსული ძვ. წ. 6
*არშაკ II — ქართლის (იბერიის) მეფე ძვ. წ. II საუკუნის I ნახევარში.
* ტიგრან IV  ― რომის ვასალი სომხეთის მეფე (დ. ძვ. წ. 30-იანები)
39

## მოვლენები 
*გაიუს იულიუს ცეზარ კალიგულა რომის კონსული გახდა.

## დაიბადნენ 
*3 ნოემბერი : ლუკანი — რომაელი პოეტი (გ. 65)
*30 დეკემბერი : ტიტუსი — რომის იმპერატორი (გ. 81)

## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*სენეკა უფროსი — რომაელი რიტორიკოსი

*
ჟან-ბატისტ ბესიერი

**ჟან-ბატისტ ბესიერი** (), ისტრიის ჰერცოგი, (დ. 6 აგვისტო, 1768, პრესაკი, ლოთარინგია — გ. 1 მაისი, 1813, გერმანია) — ფრანგი სამხედრო მოღვაწე, საფრანგეთის მარშალი.

## რესურსები ინტერნეტში 
*Heraldica.org - Napoleonic heraldry
## სქოლიო
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 6 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1768
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1813
40

## მოვლენები 
## დაიბადნენ 
### თარიღი უცნობია 
*დიოსკორიდი — ბერძენი ფიზიკოსი
*გნეუს იულიუს აგრიკოლა — რომაელი სახელმწიფო მოღვაწე და მხედართმთავარი (გ. 93)

## გარდაიცვალნენ 
*
43

## მოვლენები 
*თანამედროვე ინგლისის დიდი ნაწილი რომაელებმა დაიპყრეს.
*ვიეტნამში მომხდარი აჯანყება ხანის დინასტიის ლაშქარმა ჩაახშო. ჩრდილოეთი ვიეტნამი ჩინეთის პროვინციად იქცა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*ტოგოდუმნუსი — კატუველუანის მეფე 
*იულია დრუზი — დრუსუს იულიუს კეისრის ასული

*
ჩათა (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჩათა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩათა — მთა ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში;
* ჩათა — ხეობის ტიპის მყინვარი ყაზბეგის მუნიციპალიტეტში.
ჩათახი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჩათახი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩათახი — მთა საქართველოს სამხრეთ მთიანეთში;
* ჩათახი — სოფელ ქციის ძველი სახელწოდება;
* ჩათახი — მდინარე სარფდერეს მარჯვენა შენაკადი;
* ჩათახი — სოფელი აზერბაიჯანში, თოუზის რაიონი.
42

## მოვლენები 
*თანამედროვე ალჟირისა და მაროკოს ტერიტორია რომის იმპერიის პროვინციები გახდა.

## დაიბადნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*კლავდია ოქტავია — რომის იმპერატორ კლავდიუსის ასული, ნერონის მეუღლე (გ. 62)

## გარდაიცვალნენ 
### იანვარი 
### თებერვალი 
### მარტი 
### აპრილი 
### მაისი 
### ივნისი 
### ივლისი 
### აგვისტო 
### სექტემბერი 
### ოქტომბერი 
### ნოემბერი 
### დეკემბერი 
### თარიღი უცნობია 
*აპიუს იუნიუს სილანუსი — რომის კონსული

*
ჩაისუბანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჩაისუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩაისუბანი — სოფელი ქობულეთის მუნიციპალიტეტში
* ჩაისუბანი — სოფელ ჯვარცხმის ძველი სახელწოდება
* ჩაისუბანი — სოფელ ორთაბათუმის ძველი სახელწოდება
ჩათინი (მრავალმნიშვნელოვანი)

საკუთარი სახელი **ჩათინი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩათინი — მწვერვალი სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე;
* ჩათინი — უღელტეხილი სვანეთის კავკასიონის მთავარ ქედზე.
25

## მოვლენები 
### რომის იმპერია 
*იმპერატორმა ტიბერიუსმა მესენიასა და სპარტას შორის უთანხმოება გადაჭრა მთა ტაიგეტუსზე მიწის მესენიისთვის მინიჭებით.
*ლუციუს აერლიუს სეჯანუსის მცდელობა ცოლად შეერთო დრუსუს იულიუს კეისრის ქვრივი, წარუმატებლად დასრულდა.
*კოსუს კორნელიუს ლენტულუსი და მარკუს ასინიუს აგრიპა კონსულები გახდნენ.
* პომპონიუს მელამ კლიმატური ზონები სისტემის ფორმალიზება დაასრულა.

### აზია 
*ხანის დინასტია აღდგა ჩინეთში, ლიუ სიუს მიერ თავის იმპერატორად გამოცხადებით, რითაც ძიანვუს ერა დაიწყო.
*ლუოიანი აღმოსავლეთ ხანის დინასტიის დედაქალაქი გახდა.

## დაიბადნენ 
## გარდაიცვალნენ 
### თარიღი უცნობია 
*გენში-დი   — ხანის იმპერიის ამღდგენი ჩინელი იმპერატორი (დ. უცნობია)

*
ჩაღმა

**ჩაღმა** — ისტორიული თემი თუშეთში. მოიცავს გომეწრისა და პირიქითი ალაზნის ქვემო დინების მაღალ პლატოს და ჭანჭახოვანის ხევს. ჩაღმაში შემავალი სოფლებია: ომალო, შენაქო, დიკლო, ჩიღო, ხისო და სხვა. დღევანდელი ადმინისტრაციული დაყოფით ჩაღმა ახმეტის მუნიციპალიტეტის ტერიტორიაზეა. ჩაღმას ცალკე კუთხეა ჭანჭახოვანი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:თუშეთის თემები
ჩითახევი

საკუთარი სახელი **ჩითახევი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* ჩითახევი - მთა მესხეთის ქედის აღმოსავლეთ ნაწილში
* ჩითახევი - სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში