open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ჭალატყე

**ჭალატყე** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის ზესტაფონის მუნიციპალიტეტში (ქვედა საქარის თემი). მდებარეობს მდინარეების ძუსისა და ბუჯას შესართავთან (წარმოქმნიან მდინარე ჩოლაბურს), ზღვის დონიდან 240 მეტრი, ზესტაფონიდან 10 კილომეტრი.

## ისტორია 
ჭალატყე შუა საუკუნეებში ფეოდალური ქალაქი იყო. ლეგენდა ამ ქალაქს "ბალისტომს" უწოდებს. ქალაქი მოიცავდა ამჟამინდელი ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლებს: ჭალატყე, ზოვრეთი, ტყლაპივაკე, ქვედა საზანო, შიმშილაქედი და თერჯოლის მუნიციპალიტეტის სოფლებს ზედა საზანო და შიმშილაქედი. ის იწყებოდა თამარის ხიდიდან და აღწევდა ნაქალაქარ ჩიხორამდე.

აქ გადიოდა აღმოსავლეთ საქართველოში მიმავალი გზა, რაც ხელს უწყობდა ქალაქის ეკონომიკურ დაწინაურებას. წყაროებში პირველად იხსენიება 1646 წელს, როდესაც იგი სამეგრელოს მთავარმა ლევან II დადიანმა დაარბია. 1703 წ. ოსმალებმა ააფეთქეს ჭალატყის სამი თავდაცვითი ნაგებობა — კოშკები, ააოხრეს ჯვარცმის ეკლესია, რომელიც XVIII საუკუნეში განაახლა იმერეთის მეფე სოლომონ I-მა. XVIII საუკუნეში ჭალატყე კვლავ ერთ-ერთ მნიშვნელოვან სავაჭრო პუნქტად რჩებოდა.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 676 ადამიანი.

## ღირსშესანიშნაობები
სოფელში შემორჩენილია მდ. ჩოლაბურზე გადებული განვითარებული შუა საუკუნეების ე.წ. „თამარის ხიდი“. ადგილობრივი მოსახლეობა მას „ქვითკირის ხიდსაც“ უწოდებს. ლეგენდის თანახმად ამ ადგილას თამარ მეფეს გაუვლია თავისი ამალით. მდინარეზე გადასასცლელი ხიდი არ ყოფილა. მეფეს უბრძანებია ხიდის აშენება. მშენებლობისას გამოიყენეს მხოლოდ კვერცხის ცილა, ქვა და კირი. ხიდის შუა წელი ამაღლებულია.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ზესტაფონის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მცირეჯაგრიანი ჭიები

**მცირეჯაგრიანი ჭიები**, *ოლიგოქეტები* (Oligochaeta), რგოლოვანი ჭიების კლასი. მათი სხეულის სიგრძე მმ-ის რაღაც ნაწილიდან 2,5 მ-მდე აღწევს (ზოგი ტროპიკული ჭიაყელა). აქვთ სხეულის მეორეული ღრუ (ცელომი). მათი სხეული შედგება 5—7-იდან 600-მდე სეგმენტებისაგან. თითოეულ სეგმენტზე, გარდა პირის სეგმენტისა, ჯაგრების კონებია. მცირეჯაგრიანი ჭიები ჰერმაფროდიტებია, ზოგი უსქესოდაც მრავლდება. ზოგ სახეობას პართენოგენეზი ახასიათებს. განვითარება მეტამორფოზის გარეშე ხდება. კლასში 3000-მდე სახეობაა, მათ შორის 2000 ნიადაგის, დანარჩენი მტკნარი წყლისა და მცირეოდენი ზღვის ბინადარია. საქართველოში გავრცელებულია ჭიაყელას 25 სახეობა. მტკნარი წყლის ფორმებიდან ყველაზე ფართოდ არის გავრცელებული Tubifex tubifex, Limnodrillus-ის გვარის რამდენიმე სახეობა და სხვა. უმრავლესობა იკვებება მცენარეული დეტრიტით, რამდენიმე სახეობა მტაცებელია, ზოგი მდინარის კიბოს ექტოპარაზიტია. მცირეჯაგრიანი ჭიებს დიდი მნიშვნელობა აქვთ წყალსაყევისა და ნიადაგში ნივთიერებათა წრებრუნვისათვის, გაბინძურებული წყალსატევების თვითგასუფთავებისათვის; ამავე დროს მცირეჯაგრიანი ჭიები თევზების საკვებია.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 255, თბ., 1984

კატეგორია:რგოლოვანი ჭიები
ჭალა-ქადაგაური

**ჭალა-ქადაგაური** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტში, ზემო სურების თემში (სოფლები: ზემო სურები, თავსურები, ტობახჩა, შველაურ-ციციბაური, ჩაკიტაური, წითელგორა, ჭალა-ქადაგაური). მდებარეობს მდინარე სუფსის ხეობაში, ზღვის დონიდან 480 მ, ჩოხატაურიდან 24 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 21 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ჩოხატაურის მუნიციპალიტეტის სოფლები
სამანი (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა **სამანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*სამანი — მიჯნა, სამიჯნო ნიშანი ძველ საქართველოში
*სამანი — ფარული ანტი-საბჭოთა ორგანიზაცია საქართველოში
*სამანი — ქალაქი ირანში
*სამანი — შრი ლანკური ღვთაება
*სამანი — ტრადიციული ინდონეზიური ცეკვა
*სამან ხუდა — სამანიდების დინასტიის წინაპარი
ოცნების სანაპირო

**ოცნების სანაპირო** () — ბრაზილიური ტელესერიალი, რომელიც გადაღებულია ცნობილი ბრაზილიელი მწერლის ჟორჟი ამადუს „მკვდარი ზღვის“ მიხედვით. სიუჟეტში აღწერილია სიყვარული გუმასა და ლივიას შორის. მოქმედება ვითარდება მოგონილ ადგილ პორტუ-დუს-მილაგრესში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 

კატეგორია:ბრაზილიური ტელესერიალები
კატეგორია:TV Globo-ს ტელესერიალები

კატეგორია:2000-იანი წლების ტელესერიალები
კატეგორია:ტელესერიალები ანბანის მიხედვით
ჭალე

**ჭალე** — სოფელი საქართველოში, სამეგრელო-ზემო სვანეთის მხარის წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ეწერფერდი და ფოცხოეწერი).

ჭალის თემის ტერიტორიაზე ფუნქციონირებს სამი სკოლა, ორი საბავშვო ბაღი, ამბულატორია, საკონცერტო დარბაზი, ოთხი საფეხბურთო მოედანი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 900 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭალახმელა

**ჭალახმელა** — სოფელი საქართველოში, აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკის ქედის მუნიციპალიტეტში, დოლოგანის თემში (სოფლები: დოლოგანი, ჭალახმელა, ჭინკაძეები). მდებარეობს მდინარე აჭარისწყალის მარცხენა ნაპირზე, ზღვის დონიდან 400 მ სიმაღლეზე, დაბა ქედიდან დაშორებულია 20 კილომეტრით. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 162 კაცი.

## ისტორია
ოსმალეთის იმპერიის შემადგენლობაში შედიოდა ლაზისტანის სანჯაყის მაჭახელის ნაჰიეში და ცხოვრობდა 22 კომლი. 1878 წელს ბერლინის ხელშეკრულებით გადაეცა რუსეთის იმპერიას.

## დემოგრაფია
## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ქედის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭალისოფელი

გეოგრაფიული სახელი **ჭალისოფელი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჭალისოფელი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ჭართლის თემში
*ჭალისოფელი — სოფელი დუშეთის მუნიციპალიტეტში, ხევსურეთის თემში
ჭალისთავი

**ჭალისთავი** — სოფელი საქართველოში, რაჭა-ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის მხარის ცაგერის მუნიციპალიტეტში, ქვედა ცაგერის თემში. მდებარეობს მდინარე ცხენისწყლის ხეობაში, ზღვის დონიდან 500 მეტრზე, ცაგერიდან დაშორებულია 4 კილომეტრით.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 297 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
მცოცავი მცენარეები

მინი|მცოცავი მცენარეებით დაფარული საკვამური
**მცოცავი მცენარეები** — მცენარეები, რომელთა ღერო ემაგრება მეზობელ მცენარეებს ან რაიმე სხვა საყრდენს განსაკუთრებული სამარჯვების საშუალებით და ზევით ადის. მცოცავი მცენარეებს ღეროებსა და ფოთლებზე აქვთ ჯაგრები, ეკლები ან ქაცვები (მაყვალი, ზოგი ასკილი, როტანგის პალმა, ენდრონიკა და სხვა); ზოგს ღეროზე უვითარდება დამატებითი ფესვთა კონები (სურო, ვანილი და სხვა). ზოგი კი საყრდენს ემაგრება ულვაშების დახმარებით (პარკოსან მცენარეთა ნაწილი და სხვა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცენარეები
სამანი (ორგანიზაცია)

**სამანი** (*საქართველოს აყვავებისათვის მებრძოლი ახალგაზრდა ნაციონალისტები*) — იატაკქვეშა პატრიოტული ორგანიზაცია მეორე მსოფლიო ომის დროინდელ საბჭოთა საქართველოში, რომელიც მიზნად ისახავდა საბჭოთა რეჟიმის დამხობას შეიარაღებული აჯანყების გზით და საქართველოს სახელმწიფოებრივი დამოუკიდებლობის აღდგენას.

სამანი 1942 წელს შექმნეს ახალგაზრდა და ნიჭიერმა წოვა-თუშმა პოეტმა ადამ ბობღიაშვილმა (ალვანელი) და მისმა მეგობარმა მიხეილ იმედიძემ მას შემდეგ, რაც გაიცა წინამორბედი ფარული ორგანიზაცია, რომელსაც მათი პედაგოგი, თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროფესორი მიხეილ ზანდუკელი თავკაცობდა. 1941 წელს სექტემბერში ზანდუკელი და მისი თანამოაზრე 17 ასპირანტი თბილისში დააპატიმრეს. 1942 წელს შემოდგომაზე რეპრესიებს გადარჩენილმა სამანელებმა თბილისიდან თავი დააღწიეს და კახეთს, 1942 წელს ადრიან გაზაფხულზე კი თუშეთს შეეხიზნენ. მათი მიზანი იყო თუშეთის ტერიტორიაზე მომხრეების შემოკრება და ჩეჩნეთის მთიანეთში მოქმედ ანტისაბჭოთა მეამბოხეებთან კავშირის დამყარება. მთავრობამ თუშეთში გამაგრებული სამანელების წინააღმდეგ რამდენიმე ასეული გაგზავნა თელავის შინაგან საქმეთა სახალხო კომისარიატის უფროსის, გამოცდილი ჩეკისტის ალიოშა კვაშალის მეთაურობით. კვაშალმა შეძლო ორგანიზაციის განადგურება: შეთქმულთა ნაწილი გადმოიბირა, ნაწილი დააპატიმრა, მეთაურები, მათ შორის ბობღიაშვილი, 1943 წელს მოკლეს. მათ თავები მოჰკვეთეს და ხალხის დასაშინებლად თუშთა საგანგებოდ შეკრებილ კრებას წარუდგინეს. ორგანიზაციის ლიკვიდაციას თან ახლდა მასობრივი დაპატიმრებები თუშეთში.

## ლიტერატურა 
* *ცოცანიძე, გ*., თუშური ქრონიკები: მენშევიკური პერიოდი; სამანელები. თბ., 2004. ISBN 99940-16-70-9
* *თეთვაძე ნ.*, XX საუკუნის 40-იანი წლების ეროვნული მოძრაობა (სამანელები). თბ., 2021.

კატეგორია:საქართველოს უახლესი ისტორია
კატეგორია:თუშეთი
კატეგორია:ქართული ნაციონალიზმი
ჩიუაუა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა **ჩიუაუა** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჩიუაუა — უდაბნო მექსიკისა და აშშ-ის საზღვარზე
*ჩიუაუა — შტატი მექსიკაში
*ჩიუაუა — ქალაქი მექსიკაში
*ჩიუაუა — ძაღლის ჯიში
*ჩიუაუა — სიმღერა
ჭალის ტყე

**ჭალის ტყე** — მდინარის პირას ვიწრო ზოლად გაყოლებული ტყე. საქართველოში ჭალის ტყეები უმთავრესად გვხვდება მდინარეების მტკვრის, ქსნის, იორისა და ალაზნის პირას, პირველ ტერასებზე, რომელთა სანაპირო ჭალების სასოფლო-სამეურნეო მიზნით ათვისების გამო ჭალის ტყეების ფართობი მკვეთრად შემცირდა. ჭალის ტყეების სახეობრივ შემადგენლობაში მთავარი ადგილი უკავია ხვალოს (თეთრი ვერხვი), ოფს (შავი ვერხვი) და სხვ. 

## იხილეთ აგრეთვე
* მდინარისპირა ტყე
* საქართველოს ტყეები
* საქართველოს ფლორა

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ტყეები
ემანუელ დე გრუში

**ემანუელ დე გრუში** (ფრანგ. Emmanuel de Grouchy), მარკიზი (დ. 23 ოქტომბერი, 1766, პარიზი — გ. 29 მაისი, 1847, სენტ-ეტიენი) — საფრანგეთის სამხედრო მოღვაწე, მარშალი (1815); ნაპოლეონის ომების მონაწილე.

## ბიოგრაფია 
სამხედრო სამსახურში იყო 1779 წლიდან. არისტოკრატიული წარმოშობის მიუხედავად მხარი დაუჭირდა საფრანგეთის რევოლუციას, რესპუბლიკურ არმიას შეუერთდა და მალე დივიზიის გენერლობა მიიღო. მონაწილეობდა ვანდეის ომში (1793), ირლანდიის ექსპედიციაში (1797). 1798 წელს იყო პიემონტის გუბერნატორი. თავი გამოიჩინა იტალიაში რუსეთისა და ავსტრიის ჯარების წინააღმდეგ ბრძოლებში 1799 წელს. ნოვის ბრძოლაში 14 ჭრილობა მიიღო და ტყვედ ჩავარდა. გათავისუფლების შემდეგ საფრანგეთში დაბრუნდა; შემდეგ მონაწილეობდა ჰოჰენლიდენის ბრძოლაში ავსტრიელების წინააღმდეგ (1800). თავდაპირველად ნაპოლეონ ბონაპარტის ოპოზიციაში იყო, შემდეგ მის სამსახურში ჩადგა და მონაწილეობდა მის ყველა მნიშვნელოვან ომში. 1809 წ. ავსტრიასთან ომის დროს სარდლობდა ეჟენ დე ბოარნეს „იტალიის არმიის“ კავალერიას. 1812 წ. ნაპოლეონის რუსეთში ლაშქრობის დროს მეთაურობდა კავალერიულ კორპუსს. მოკავშირეების შეტევის დროს მონაწილეობდა თავდაცვით ბრძოლებში საფრანგეთის ტერიტორიაზე (1814 წ.). 1815 წ. ნაპოლეონის პირველი გადაგომის შემდეგ წოდება და ტიტულები ჩამოართვეს. „ასი დღის“ დროს კვლავ იმპერატორს მიემხრო და გახდა საფრანგეთის მარშალი და პერი. ვატერლოოს კამპანიის დროს სარდლობდა კორპუსს, რომელიც ლინის ბრძოლის შემდეგ უკანდახეული პრუსიელები უნდა გაენადგურებინა; თუმცა გრუშიმ ეს ვერ შეძლო, რამაც გადაწყვიტა ვატერლოოს ბრძოლის ბედი. ამის შემდეგ გრუშიმ მოიპოვა უმნიშვნელო გამარჯვება ვავრთან და შეძლო არმიის ნარჩენების უკანდახევის ორგანიზება პარიზის მიმართულებით. ბურბონთა მეორე რესტავრაციის შემდეგ ემიგრაციაში წავიდა ამერიკის შეერთებულ შტატებში, სადაც 1821 წლის ამნისტიამდე დარჩა. როიალისტები მის სიკვდილით დასჯას ითხოვდნენ, ბონაპარტისტები კი ვატერლოოს კამპანიის დროს დაშვებული შეცდომების გამო მოღალატედ მიიჩნევდნენ. 1830 წ. ივლისის რევოლუციის შემდეგ მეფე ლუი-ფილიპმა მარშლისა და პერის წოდებები დაუბრუნა.

## ლიტერატურა 
*ბრიტანიკა, 1911 წლის გამოცემა

## სქოლიო 
კატეგორია:საფრანგეთის მარშლები
კატეგორია:დაბადებული 23 ოქტომბერი
კატეგორია:დაბადებული  1766
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 მაისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1847
ჭალისუბანი

გეოგრაფიული სახელი **ჭალისუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

*ჭალისუბანი — სოფელი ერედვის მუნიციპალიტეტში;
*ჭალისუბანი — სოფელი ქურთის მუნიციპალიტეტში.
ჭამა (მრავალმნიშვნელოვანი)

სიტყვა **ჭამა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*ჭამა — იგივეა, რაც კვება
*ჭამა — ძველი  ქართული სამართლის ტერმინი
ჭალოვანი (საჩხერის მუნიციპალიტეტი)

**ჭალოვანი** — სოფელი საქართველოში, იმერეთის მხარის საჩხერის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს მდინარე ძირულის ნაპირებზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ვაკისა, ლიჩი, ღოდორა, ხვანი). ზღვის დონიდან 760 მეტრი, საჩხერიდან 34 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 594 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:საჩხერის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭამა (სამართლის ისტორია)

**„ჭამა“** — ძველ საქართველოში ქონებით სარგებლობა, მისგან შემოსავლის მიღება. ამ მნიშვნელობის ტერმინდად „ჭამა“ XIII საუკუნიდან დასტურდება, მაგ., შემდეგი სახით: ადგილ-მამულისა და ცალკეული სავარგულის, შენობის, აგრეთვე საწარმოს ექსპლუატაცია თავის სასარგებლოდ; მამულის შემოსავლის „ჭამა“ სისხლის ანგარიშში; გირაოს „ჭამა“ სარგებელში; თანამდებობრივი შემოსავლის, მაგ., მოურავობის „ჭამა“ და სხვ. შესაბამის ქონებას თუ საშემოსავლო წყაროს „სამჭმო“ ეწოდებოდა, ნასარგებლევს კი — „ნაჭამი“.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
სამანი

**სამანი**, მიჯნა, სამიჯნო ნიშანი (ქვა, ქვის ან ლითონის ჯვარი და ა.შ.) ძველ საქართველოში. ტერმინი გვხვდება საადგილმამულო საბუთებში XV ს. შუა წლებიდან. ქართლის მეფის ვახტანგ VI-ის სამართლის წიგნში სამანს ეხება 2 მუხლი: „241. ქ. სამძღვრის მოგლეჯისათვის“ და „242. 1. სამნის მოგლეჯისათვის“, რომლითაც დამნაშავეს სასჯელად ხელის მოკვეთა ეფარდებოდა. სამანი ეწოდებოდა აგრეთვე თემისაგან მოკვეთის სიმბოლოს — მიწაში ჩასმულ ქვას ნიშნად იმისა, რომ განდევნილს თემში აღარ მიესვლებოდა.

## ლიტერატურა  
**ფურცელაძე, დ*., ქსე, ტ. 8, გვ. 699-700. თბ., 1984

კატეგორია:ძველი ქართული სამართალი
ჭამალალური ენა

**ჭამალალური ენა** (თვითდასახელება: чамалалдуб мичӏчӏ) — ნახურ-დღესტნური ენების ოჯახის ხუნძურ-ანდიური ქვეჯგუფის ანდიური ქვეჯგუფის ერთ-ერთი უდამწერლობო ენა. გავრცელებულია წუმადის რაიონის სოფლებში: ზედა და ქვედა ჰაქვარში, აღვალში, წუმადა-ურუხში, რიღანიხში, ჰიდირში, ღაჭიტლში, ჰიჰატლსა და ქუენხში. ჭამალალური ენაზე ლაპარაკობს 2355 კაცი, ეთნიკური ჭამალალელები. სალიტერატურო და ტომებს შორის საურთიერთობო ენაა მონათესავე ხუნძური ენა. 

ჭამალალურ ენაში არის ხუთი ხმოვანი, ასევე ნაზალიზებული და გრძელი ვარიანტები. ინტენსიურ-არაინტენსიური კორელაცია განირჩევა მხოლოდ ფშვინვიერ თანხმოვნებში. ინტენსიურ აბრუპტივებს აქვთ სპირანტული შეფერილობა. მახვილი დინამიკურია, მოძრავი, აქვს ფონოლოგიური მნიშვნელობა. მხოლობით რიცხვში განირჩევა ხუთი გრამატიკული კლასი, მრავლობით რიცხვში — ორი. არის ხუთი ძირითადი ბრუნვა და შვიდი ლოკატივი. სახელთა მრავლობითი რიცხვი იწარმოება სპეციალური სუფიქსებით. თვლა ათობითია. პირის ნაცვალსახელები მრავლობით რიცხვში არ განარჩევენ ერგატიულ ბრუნვას. მითითებით ნაცვალსახელებს აქვთ რთული სივრცითი ორიენტაცია. ზმნა იცვლება კლასების, რიცხვისა და დროის მიხედვით. დროის ბევრი ფორმა იწარმოება აღწერითად. ზმნის ფუძეები იყოფა ორ ჯგუფად. ზმნისწინები არ გვხვდება, თანდებულები მცირერიცხოვანია. გარდამავალი ზმნის ქვემდებარე დაისმის ეგრატიულ ბრუნვაში, გარდაუვალისა — სახელობით ბრუნვაში. მსაზღვრელი წინ უძღვის საზღვრულს და ეთანხმება კლასსა და რიცხვში. რთული ქვეწყობილი წინადადება გადმოიცემა მიმღეობიანი და აბსოლუტივიანი კონსტრუქციებით. ლექსიკა ხასიათდება არქაიზმებით. 

გამოიყოფა ორი ძირითადი დიალექტი: ჰაქვარული და ჰიჰატლური. ჰაქვარულში დიდი რაოდენობითაა არქაიზმები. მასში იშვიათია გრძელი და ნაზალიზებული ხმოვნები, გვხვდება ინტენსიური დ. გავრცელებულია ასიმილაცია, შერწყმა, რედუქცია. ლოკატივების დაბოლოებები მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჰიჰატლურისაგან.

## ლიტერატურა 
*Бокарев А. А., Очерк грамматики чамалинского языка, М.-Л., 1949;
*Дирр А., Материалы для изучения языков и наречий андо-дидойской группы, СМПОМПК, 1909, в. 40;
*Магомедбекова З. М., Чамалинский язык, წგნ.: Языки народов СССР, т. 4, М., 1967.

კატეგორია:ჭამალალური ენა
ჭანარჭამიები

**ჭანარჭამიები**, *კობრიჭამიები* () — კიბოსნაირთა რიგი. აერთიანებს 6 გვარის 130 სახეობას. პარაზიტობენ თევზების სხეულზე ან ლაყუჩებში, იშვიათად ამფიბიებზე. დროებითი პარაზიტები არიან, სისხლისმწუწნელები, ცალსქესიანები. სხეულის სიგრძეა 3 სმ. კვერცხებიდან იჩეკებიან თითქმის ფორმირებული კიბოები. ზოგი სახეობა ზიანს აყენებს მეთევზეობას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:კიბოსნაირნი
ჭალისოფელი (ხევსურეთის თემი)

**ჭალისოფელი** — სოფელი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ხევსურეთის თემი). მდებარეობს თუშეთ-ხევსურეთის კავკასიონის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ლიქოკისხევის (ხევსურეთის არაგვის მარცხენა შენაკადი) ნაპირას, ზღვის დონიდან 1760 მ, დუშეთიდან 75 კმ.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 7 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭამალალელები

**ჭამალალელები** () — ხალხი რუსეთში. დაახლ. 9,5 ათ. კაცი, აქედან 7,2 ათ. ცხოვრობს დაღესტანში. საუბრობენ ჭამალალურ ენაზე. მიეკუთვნება დაღესტნის ანდიურ-დიდოურ (ცეზური) ხალხთა ჯგუფს. მორწმუნეები ძირითადად სუნიტი მუსლიმები არიან.

## ლიტერატურა 
* Olson, James Stuart et al. An Ethnohistorical Dictionary of the Russian and Soviet Empires, p.&nbsp;144. Greenwood Publishing Group, ISBN 0313274975

კატეგორია:დაღესტნელები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ჭალისოფელი (ჭართლის თემი)

**ჭალისოფელი** — ნასოფლარი საქართველოში, მცხეთა-მთიანეთის მხარის დუშეთის მუნიციპალიტეტში (ჭართლის თემი). მდებარეობს ალევის ქედის სამხრეთ კალთაზე, მდინარე ჭართლისხევის (მთიულეთის არაგვის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 1400 მ, დუშეთიდან 32 კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობდა 78 ადამიანი, ხოლო 2014 წლის მონაცემებით — არცერთი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ნასოფლარები
იაკოპო პერი

**იაკოპო პერი** (; დ. 20 აგვისტო, 1561, რომი — გ. 12 აგვისტო, 1633, ფლორენცია) — იტალიელი მომღერალი და კომპოზიტორი, ოპერის ერთ-ერთი ფუძემდებელი. სწავლობდა ფლორენციაში, კრისტოფანო მაველაცისთან. ფლორენციული კამერატის (წრის) მონაწილე. 1592 წელს დაწერა (ი. კორსისთან ერთად) პირველი ოპერა "დაფნე" (ო. რინუჩის ტექსტზე, დაიდგა 1597-98 წლებში ფლორენციაში. პერის მუსიკის ფრაგმენტები დაკარგულია). პერის ოპერა "ევრიდიკე" (1600) ადრინდელი ოპერის ყველაზე მკაფიო ნიმუშია. პერი ამ ოპერაში ასრულებდა ორფევსი პარტიას.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:იტალიელი მომღერლები
კატეგორია:იტალიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული  20 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1561
კატეგორია:გარდაცვლილი  12 აგვისტო
კატეგორია:გარდაცვლილი 1633
კატეგორია:რომში დაბადებულები
იოჰან შტრაუსი (მამა)

ახალგაზრდა შტრაუსი|thumb|200px
**იოჰან შტრაუს I** (უფროსი)  (გერმ.: Johann Baptist Strauß; Johann Baptist Strauss ან Johann Strauss, Sr.,)  (დ. 14 მარტი, 1804 — გ. 25 სექტემბერი, 1849) —  ავსტრიელი კომპოზიტორი, განთქმული ვალსებით. მისი ყველაზე განთქმული ნაწარმოები არის „რადეცკის მარში“

## მოღვაწეობა და შემოქმედება 
იოჰან შტრაუს I იყო იოჰან შტრაუს II-ის, იოსეფ შტრაუსის და ედუარდ შტრაუსის მამა. მას ასევე ჰყავდა ორი ქალიშვილი: ანა, რომელიც დაიბადა 1829 წელს და ტერეზა, დაბადებული 1831 წელს. მათი ყველაზე ახალგაზრდა შვილი, ფერდინანდი დაიბადა 1834 წელს და იცოცხლა მხოლოდ 10 თვე.

## რესურსები ინტერნეტში 
* "Johann Strauss, Sr. — 'A Musician by the Grace of God'?" 
* Johann Strauss Sr. — Biography 
* Complete list of Johann Strauss' Works 

კატეგორია:ავსტრიელი კომპოზიტორები
კატეგორია:დაბადებული 14 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1804
კატეგორია:გარდაცვლილი 25 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1849
სამსონ ჭანბა

**სამსონ იაკობის ძე ჭანბა** (; დ. 18 ივნისი, 1886, ათარა, ახლანდ. ოჩამჩირის რაიონი — გ. 1937) — აფხაზი მწერალი, აფხაზური დრამატურგიის ფუძემდებელი და სახელმწიფო მოხელე.

## ბიოგრაფია
ლიტერატურულ სარბიელზე გამოვიდა 1916 წელს. წერდა აფხაზურ და რუსულ ენებზე. 1920-30-იან წლებში რედაქტორობდა გაზეთს „აფსნი ყაფშს“ („წითელი აფხაზეთი“). იყო სკკპ წევრი 1921 წლიდან, აფხაზეთის განათლების სახალხო კომისარი (1921–1925, 1930–1932), აფხაზეთის ცენტრალური აღმასრულებელი კომიტეტის თავმჯდომარე (1925–1930), აფხაზეთის მწერალთა კავშირის გამგეობის თავმჯდომარე (1934–1937). დააპატიმრეს და დახვრიტეს სტალინური  რეპრესიების დროს. რეაბილიტირებულია სიკვდილის შემდეგ.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1886
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:აფხაზი მწერლები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის რეპრესიების მსხვერპლნი საქართველოში
სამსონ
კატეგორია:აფხაზი პოეტები
კატეგორია:აფხაზეთის სსრ-ის განათლების სახალხო კომისრები
კატეგორია:მწერლები ანბანის მიხედვით
ჭანდრები

**ჭანდრები** — სოფელი საქართველოში, შიდა ქართლის მხარის ქარელის მუნიციპალიტეტში (ზემო ხვედურეთის თემი). მდებარეობს თრიალეთის ქედის ჩრდილოეთ კალთაზე, მდინარე ხვედრულის (მტკვრის მარჯვენა შენაკადი) ნაპირებზე, ზღვის დონიდან 750 მეტრი, ქარელიდან 7 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 276 ადამიანი.

## ისტორიული ძეგლები
სოფლის დასავლეთით, მთის ფერდობზე, დგას შუა საუკუნეების ქართული ხუროთმოძღვრების ძეგლი — კვირაცხოვლის დარბაზული ეკლესია. ამჟამად თითქმის მთლიანად დანგრეულია. ქვიშაქვის ბლოკებით აშენებულ, გეგმით სწორკუთხა, ნაგებობას აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდა აქვს. ინტერიერში, საკურთხევლის აფსიდის ორივე მხარეს, თითო სწორკუთხა ნიშია. გარედან შენობა სადაა, ძუნწადაა მორთული. აღმოსავლეთ ფასადზე სარკმლის თავზე, რელიეფური ჯვარია, რომლის ორივე მხარეს ანგელოზები და ადამიანთა ფიგურებია გამოსახული. ეკლესიას სამხრეთით მინაშენი ჰქონდა, ახლა დანგრეულია, ჩამოქცეულია გადამხური კამარაც.

ჭანდრების ჩრდილო-დასავლეთით შემორჩენილია ასევე ძლიერ დაზიანებული კოშკი (9X8 მ). სოფლის მახლობლად დგას ნახევრად დანგრეული „მწვანე საყდარი“, ფაფელაანთ ეკლესია, ქაშვეთის ეკლესია, წმ. გიორგის, ღვთისმშობლისა და ჭეშმარიტას ეკლესიები.

## იხილეთ აგრეთვე
*მწვანე საყდარი
*ფაფელაანთ ეკლესია
*ჭანდრების კვირაცხოვლის ეკლესია
*ჭანდრების ქაშვეთის ეკლესია
*ჭანდრების ღვთისმშობლის ეკლესია
*ჭანდრების წმინდა გიორგის ეკლესია
*ჭეშმარიტას ეკლესია
*ჭანდრების კოშკი

## ლიტერატურა 
*საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, გვ. 411-13. თბ., 1990

## სქოლიო
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭანდარი (გურჯაანის მუნიციპალიტეტი)

**ჭანდარი** — სოფელი საქართველოში, კახეთის მხარის გურჯაანის მუნიციპალიტეტში თემის ცენტრი. მდებარეობს გომბორის ქედის ჩრდილო-აღმოსაველთ კალთაზე, ზღვის დონიდან 450 მეტრი, გურჯაანიდან 5 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 1678 ადამიანი. სოფ. ჭანდარში მოქმედებს ღვინის ქარხანა.

სოფლის ტერიტორიაზე მდებარეობს XI-XII საუკუნეების წმინდა გიორგის სახელობის ეკლესია. 2010 22 ნოემბერს საინფორმაციო სააგენტოს – „პირველი“ იტყობინებოდა, რომ ეკლესია ინგრევა: ეკლესიის ჭერის ნაწილი უკვე ჩამოინგრა, კედლები შუაზეა გახსნილი და ძეგლთა დაცვის სპეციალისტების განცხადებით, თუ ეკლესიას გამაგრებითი სამუშაოები სასწრაფოდ არ ჩაუტარდება, ტაძარი მთლიანად დაინგრევა. გურჯაანის მუნიციპალიტეტის გამგეობის კულტურის განყოფილების სპეციალისტის განცხადებით კი, „ეკლესიის აღდგენა მას შემდეგ დაიწყება, რაც ბიძინა ივანიშვილის ფონდი ეკლესიების რეაბილიტაციის მომდევნო ეტაპს დაიწყებს“.

## ისტორია 
XVIII საუკუნის მეცნიერი და გეოგრაფი ვახუშტი ბატონიშვილი დღევანდელი სოფლის ტერიტორიაზე ორ უბანს მიუთითებს: „ძაღლის უბანს“ და „კახის უბანს“. სოფელს ჭანდარი, XX საუკუნის 30-იან წლებში ეწოდა. გადმოცემით, თავად ანდრონიკაშვილების ნასახლარზე უზარმაზარი ჭადარი იდგა. როგორც ჩანს, სწორედ ეს დაედო საფუძვლად სოფლის სახელის წარმოშობას. არქეოლოგიური აღმოჩენებით ირკვევა, რომ მოსახლეობა აქ გვიანი ბრინჯაოს ხანიდან ცხოვრობდა.

სოფელში გავრცელებული გვარებია: სიბაშვილი, ალექსიშვილი, არჯევნიშვილი, ომსარაშვილი,  მანიჟაშვილი, კახაბერი და სხვა.

სოფელში აღინიშნება შემდეგი რელიგიური დღესასწაულები: გიორგობა, ბარბარობა და ღვთისმშობლობა.

## დემოგრაფია
## იხილეთ აგრეთვე
*ჭანდრის სასახლე
*ჭანდრის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ჭანდრის წმინდა ბარბარეს ეკლესია
*ჭანდრის წმინდა გიორგის ეკლესიის კომპლექსი

## ლიტერატურა
## სქოლიო 
კატეგორია:გურჯაანის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭანიეთური

**ჭანიეთური** — სოფელი საქართველოში, გურიის მხარის ოზურგეთის მუნიციპალიტეტში, ბაილეთის თემში (სოფლები: ახალსოფელი, ბაილეთი, ჭანიეთური). მდებარეობს ნასაკირალის სერის ჩრდილოეთით, მდინარე სუფსის მარცხნივ, ზღვის დონიდან 80 მ, ოზურგეთიდან 10 კმ, ბაილეთიდან 3 კმ.

## ისტორია
სოფლის სახელწოდება „ჭან“ ძირიდან და ამ ტერიტორიაზე ადრეულ ეპოქებში დასახლებული ჭანებიდან მოდის. გურიის სამთავროს ძველ საბუთებში ჭანიეთური ცალკე სოფლადაა მითითებული. ჭანიეთურში იყო განვითარებული ფეოდალური ხანის ეკლესია-მონასტერი. გვიან ფეოდალურ ხანაში წარმოადგენდა ნაკაშიძეების სამფლობელოს.

საბჭოთა პერიოდში ის სამ ნაწილად გაიყო: ნაწილი შევიდა გურიანთის შემადგენლობაში, ნაწილს ეწოდა განთიადი და შევიდა კონჭკათის სასოფლო საბჭოს შემადგენლობაში, ხოლო ნაწილი ჭანიეთურის სახელით დარჩა ცალკე სოფლად განახლების სასოფლო საბჭოში. ჭანიეთურის მონასტერი ამჟამად მოქცეულია სოფელ განთიადის ტერიტორიაზე.

## მოსახლეობა
## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ოზურგეთის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჭანდარი (ახალგორის მუნიციპალიტეტი)

**ჭანდარი** — სოფელი საქართველოში, ახალგორის მუნიციპალიტეტში (გდუს თემი). მდებარეობს ალევის ქედის დასავლეთ კალთაზე, მდინარე ალეურის (ქსნის მარცხენა შენაკადი) ხეობაში, ზღვის დონიდან 1310 მ, ახალგორიდან 18კმ. 2002 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2 ადამიანი.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ახალგორის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში

**ალფრედ ნობელის სახელობის შვედეთის სახელმწიფო ბანკის პრემია ეკონომიკურ მეცნიერებებში** (), ასევე ცნობილა, როგორც **ნობელის პრემია ეკონომიკაში** ) — ყველაზე პრესტიჟლი პრემია ეკონომიკურ მეცნიერებაში. დააარსა შვედეთის ბანკმა 1968 წელს. პრემია პირველად გაიცა 1969 წელს. პირველი მფლობელები იყვნენ ნორვეგიელი რაგნარ ფრიში და ნიდერლანდელი იან ტინბერგენი.

## ნობელის პრემიის ლაურეატები 
ეს სია შეიცავს ეკონომიკის დარგში ნობელის პრემიის ლაურეატთა ქრონოლოგიურ ნუსხას ნობელის კომიტეტის დასაბუთებითურთ. ანბანურ ნუსხას იძლევა კატეგორია ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში.
----
__NOTOC__
----

1969–1970 ·
1971–1980 ·
1981–1990 ·
1991–2000 ·
2001–2010 ·
2011–დღემდე

----
----

## 1969–1970 
## 1971–1980
## 1981–1990
## 1991–2000
## 2001–2010
## 2011–2020
## რესურსები ინტერნეტში 
* Официальный сайт Нобелевской премии
* Наука и техника: Нобелевские лауреаты: Премия по экономике 
* Список лауреатов Нобелевской премии по экономике

## სქოლიო
ნობელის პრემიის ლაურეატები ეკონომიკაში
ბრონქსის ზოოპარკი

**ბრონქსის ზოოპარკი** (ინგლ. Bronx Zoo) — ზოოპარკი ბრონქსის პარკში, ნიუ-იორკი. აშშ-ის უდიდეს ქალაქურ ზოოპარკს 107 ჰა საპარკო ტყე და ბუნებრივი არეალი აქვს, რომელსაც მდინარე ბრონქსი ჩამოსდის. მდებარეობს ნიუ-იორკის ბოტანიკური ბაღის სამხრეთით. ეს მიდამო ადრე კერძო საკუთრებაში იყო, რომელიც ქალაქმა შეისყიდა და ზოოპარკისა და ბოტანიკური ბაღისთვის გამოყო 1880-იან წლებში. 1895 წელს ნიუ-იორკის შტატმა ნიუ-იორკის ზოოლოგიურ საზოგადოებას (ამჟამად Wildlife Conservation Society) ქარტია მიანიჭა ზოოპარკის დაარსების მიზნით.

ზოოპარკმა დამთვალიერებლებისთვის კარები 1899 წლის 8 ნოემბერს გახსნა და ამ დროისთვის აქ 843 ცხოველი და 22 ექსპოზიცია იყო. ჰეინს და ლაფარგმა შექმნეს მთავარი შენობების სერიის პროექტები ბოზ-არტის სტილში, რომლებიც ზღვის ლომების აუზის ირგვლივაა განლაგებული. 2006 წლისთვის ბრონქსის ზოოპარკში 4.000-ზე მეტი ცხოველი ბინადრობს, მათ დიდ ნაწილს ბუნებაში გადაშენება ემუქრება.

## სქოლიო 
კატეგორია:ნიუ-იორკი
კატეგორია:აშშ-ის ზოოპარკები
გორის საკათედრო ტაძარი

მინი|მარჯვნივ|250პქ|გორის საკათედრო ტაძარი
thumb|250px|გორის საკათედრო ტაძარი
**გორის ღვთისმშობლის შობის საკათედრო ტაძარი** — საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის გორისა და ატენის ეპარქიის საკათედრო ტაძარი და ეპისკოპოსის რეზიდენცია ქ. გორში, ლომოურის ქ. 7.

## ისტორია 
ტაძარი აგებულია 1806-10 წლებში, როგორც კათოლიკური ეკლესია. 1920 წელს ძლიერ დააზიანა მიწისძვრამ. 

XX საუკუნის დამდეგს ტაძრის წინამძღვრი ცნობილი საზოგადო მოღვაწე, ჟურნალ „ჯვარი ვაზისას“ დამფუძნებელი, დონ დომენიკე მუღაშაშვილი იყო. ეროვნული საქმიანობისათვის დონ დომენიკე 1911 წელს იქნა მოკლული, დაკრძალულია ტაძრის ეზოში სხვა სასულიერო პირებთან ერთად. 1921 წელს, ბოლშევიკური დიქტატურის პირობებში, 26 მაისს, ტაძრის წინამძღვარი კონსტანტინე საფარიშვილი ქართული ეროვნული დროშით წარუძღვა ახალგაზრდობას ქალაქის ქუჩებში, რის გამოც დააპატიმრეს და სოლოვეცკის ბანაკში გადაასახლეს. 30-იან წლებში ტაძარი მოძღვრის გარეშე დარჩა, რის გამოც იგი დახურეს. ტაძრის შენობა კი სახალხო დეპუტატთა საბჭოს რაიონული აღმასკომს გადაეცა მფლობელობაში. XX საუკუნის 70-იანი წლების ბოლოს ტაძრის შენობა გორის კომკავშირს გადაეცა, სადაც ახალგაზრდულმა ცენტრმა საკონცერტო დარბაზი მოაწყო, ეკლესიაში მოთავსებული იყო გორის სამუსიკო სკოლა. „პერესტროიკის“ დაწყების შემდეგ,  მორწმუნეთა დაჟინებული მოთხოვნით, დისკოთეკა გაუქმდა, თუმცა მორწმუნეთათვის ტაძარი ხელისუფლებამ არ დაუბრუნა; თბილისიდან პერიოდულად ჩასული კათოლიკე მღვდელი გორში, მორწმუნეთა ბინებში აღასრულებდა წირვა-ლოცვას. 1989 წელს ქალაქის აღმასკომმა გორის გაუქმებული კათოლიკური ტაძარი მართლმადიდებლებს გადასცა. 2000–იან წლებში ტაძარში სარემონტო და სარესტავრაციო სამუშაოები ჩატარდა, რომლის მიზანიც კათოლიკური კვალის წაშლა იყო, განადგურდა ფრესკები.

## არქიტექტურა 
გორის საკათედრო ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი ტიპის ეკლესიაა (24 X 15,6 *მ*, სიმაღლე 25 *მ*), ნაგებია აგურით. ეკლესიას მაღალი, განიერი და სწორკუთხა შესასვლელი დასავლეთით აქვს. შენობის გეგმა ჩაწერილი ჯვარია, რომლის მკლავები აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენაა წაგრძელებული. გუმბათის ყელი მდიდრულადაა მორთული — 12 მოჩარჩოებულ თაღოვან ფანჯარას შორის, შეწყვილებული ნახევარსვეტების კონაზე გადაყვანილია დეკორატიული თაღები. არეები ფანჯრებსა და დეკორატიულ თაღებს შორის შევსებულია რელიეფური წრეებით. ეკლესია გადახურულია მოთუთიებული თუნუქით. ინტერიერი მოხატულია მე-19 საუკუნის მეორე ნახევარში. 1950 წ. ინტერიერის კედლები შეათეთრეს, რამაც დაფარა მხატვრობა, თუმცა 1980–იან წლებში ფრესკები გაიწმინდა. ეს ფრესკები 2002–2003 წლებში მიმდინარე რემონტისას განადგურდა. მიმდინარეობს ტაძრის ახალიდან მოხატვა. ტაძარს ადგას ორი სამრეკლო, რომლებიც რვაწახნაგაა, თითოეულს ოთხ-ოთხი თაღი აქვს. სამრეკლოები დასრულებულია ნახევარსფერული გუმბათებით. 2000–იან წლებში ეზოში აშენდა ახალი, სამსართულიანი სამრეკლო და გალავანი.

## ლიტერატურა 
*საქართველოს ისტორიისა და კულტურის ძეგლთა აღწერილობა, ტ. 5, გვ. 38-39. თბ., 1990

## რესურსები ინტერნეტში 
*სამთავისისა და გორის ეპარქიის საიტი 

კატეგორია:გორის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XIX საუკუნის ეკლესიები
კრის რი

**კრისტოფერ ანტონ „კრის“ რი** (დ. 4 მარტი, 1951 — გ. 22 დეკემბერი, 2025) — ბრიტანელი როკ და ბლუზური გიტარისტი მიდლზბროდან (ინგლისი). გამორჩეულია ბოხი ხმით და სლაიდ გიტარაზე შესრულების ტექნიკით. „გინესის როკოპედიაში“ აღწერილია როგორც „ხრეშიანი ვოკალის მქონე უშიშარი გიტარისტი“. *British Hit Singles & Albums* აღნიშნავს, რომ იგი 1980-იანების მიწურულის ერთ-ერთი პოპულარული მომღერალი და სიმღერების ავტორი იყო. ბრიტანეთის ათეულში „The Road to Hell (Part 2)“-ის მოხვედრის დროისთვის მას უკვე ჰქონდა წამყვანი ევროპელი შემსრულებლის სახელი. მისი ორი სტუდიური ალბომი, *The Road to Hell* და *Auberge* ლიდერობდა ბრიტანეთის ალბომების ჩარტში. 2009 წლისთვის მსოფლიოში გაიყიდა მისი 30 მილიონზე მეტი ალბომი.

ამერიკაში რი უფრო მეტად ცნობილია 1978 წლის ჰიტით „Fool (If You Think It's Over)“, რომელიც „ბილბორდის“ ცხელ ასეულში #12 პოზიციას იკავებდა და ზრდასრულთა თანამედროვე ჩარტში #1 იყო. ამ წარმატებამ კრისს მოუპოვა ნომინაცია გრემიზე საუკეთესო ახალი შემსრულებლის კატეგორიაში, 1979 წელს. მისი სხვა ცნობილი სიმღერებია „I Can Hear Your Heartbeat“, „Stainsby Girls“, „Josephine“, „On the Beach“ (ზრდასრულთა თანამედროვე ჩარტში #9), „Let's Dance“, „Driving Home for Christmas“, „Working on It“ (მეინსტრიმული როკის ჩარტში #1), „Tell Me There's a Heaven“, „Auberge“, „Looking for the Summer“, „Winter Song“, „Nothing To Fear“, „Julia“ და „If You Were Me“, დუეტი ელტონ ჯონთან.

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები
* *Whatever Happened To Benny Santini?* (1978)
* *Deltics* (1979)
* *Tennis* (1980)
* *Chris Rea* (1982)
* *Water Sign* (1983)
* *Wired to the Moon* (1984)
* *Shamrock Diaries* (1985)
* *On the Beach* (1986)
* *Dancing with Strangers* (1987)
* *The Road to Hell* (1989)
* *Auberge* (1991)
* ''God's Great Banana Skin* (1992)
* *Espresso Logic* (1993)
* *The Blue Cafe* (1998)
* *The Road to Hell: Part 2* (1999) 
* *King of the Beach* (2000)
* *Dancing Down the Stony Road / Stony Road* (2002)
* *Blue Street (Five Guitars)* (2003)
* *Hofner Blue Notes* (2003)
* *The Blue Jukebox* (2004)
* *Blue Guitars (2005)
* *The Return Of The Fabulous Hofner Blue Notes* (2008)
* *Santo Spirito Blues* (2011)
* *Road Songs for Lovers* (2017)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* კრის რის ლეიბლის JazzeeBlue ოფიციალური საიტი 
* 

## სქოლიო 
კატეგორია:ინგლისელი როკ-მუსიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1951
კატეგორია:ინგლისელი როკ-მომღერლები
კატეგორია:ინგლისელი როკ-გიტარისტები
კატეგორია:სლაიდ გიტარისტები
კატეგორია:დაბადებული 4 მარტი
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:ინგლისელი მამაკაცი სცენარისტები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2025
ტარიელ ჭანტურია

**ტარიელ ჭანტურია** (დ. 11 ივლისი, 1932, სუფსა, ახლანდ. ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტი) — ქართველი პოეტი. 

## ბიოგრაფია
დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტის ჟურნალისტიკის განყოფილება (1956). პირველი ლექსი „ნადირობა“ გამოაქვეყნა 1951 წ., პირველი პოეტური კრებული „ლტოლვა“ — 1964 წ. ლიტერატურულ ასპარეზზე გამოჩენისთანავე ყურადღება მიიქცია გაბედული ექსპერიმენტებით, ლტოლვით სიახლისადმი. ხშირად მიმართავს ირონიას, პაროდიას, პარადოქსს, გროტესკს, სლენგს. ძირითადი კრებულებია: „საქანელა“ (1965), „ქვა და ომი“ (1967), „ახალი მთვარე“ (1970), „ორნი“ (1972), „დაწყვეტილი სერპანტინი“ (1973), „წყნარი მზის წელიწადი“ (1975), „თაფლობის საუკუნე“ (1978), „პოემები“ (1979), „სტრესები და სიტყვები“ (1980), „რჩეული“ (1982), „ბოლთა“ (1893), „მწერლის წითელი წიგნი“ (1985) და სხვ. ჭანტურიას ეკუთვნის ასევე საბავშვო ლექსების კრებულები, კრიტიკული წერილები, თარგმანები და სხვ. მისი ლექსები თარგმნილია მრავალ უცხოურ ენაზე.

## ჯილდოები 
* გალაკტიონ ტაბიძის სახელობის პრემია (1977)
* შოთა რუსთაველის სახელობის პრემია (1992)
* პრემია „საგურამო“ (2004)
* „საბა“ (2016) „ლიტერატურის განვითარებაში შეტანილი განსაკუთრებული წვლილისთვის“
* თბილისის საპატიო მოქალაქე (2022)

## ლიტერატურა 
## რესურსები ინტერნეტში 
## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1932
კატეგორია:ქართველი პოეტები
კატეგორია:ლანჩხუთის მუნიციპალიტეტში დაბადებულები
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საბას პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:თბილისის საპატიო მოქალაქეები (2022)
კატეგორია:საგურამოს პრემიის ლაურეატები
მცხეთოსი

**მცხეთოსი** — ლეონტი მროველის მიხედვით, ქართველი ხალხთა ერთ-ერთი ეთნარქი.

## ქართლის ცხოვრება
ლეონტი მროველი წერს: 

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართველთა ეთნარქები

## ლიტერატურა
* სტატია „ქართველთა ეთნარქები“, *მამულია გ.,* ქსე, ტ. 10, გვ. 461—462, თბ., 1986

კატეგორია:ქართველთა ეთნარქები
კატეგორია:მცხეთის მამასახლისები
იოსებ სტალინის ძეგლი გორში

მინი|250პქ|იოსებ სტალინის ძეგლი გორში
**იოსებ სტალინის ძეგლი გორში** — საბჭოთა კავშირის ლიდერის იოსებ სტალინისადმი მიძღვნილი ერთ-ერთი უკანასკნელი შემორჩენილი მონუმენტი მსოფლიოში. 2010 წლის 18 ოქტომბრამდე აღმართული იყო საქართველოში, სტალინის მშობლიური ქალაქის — გორის ცენტრალურ მოედანზე, საკრებულოს ადმინისტრაციული შენობის წინ. 

## ისტორია 
ძეგლი სტალინის სიცოცხლეში, 1952 წ. გაიხსნა. მოქანდაკეა შოთა მიქატაძე, არქიტექტორები — ზაქარია და არჩილ ქურდიანები. ბრინჯაოს ექვსმეტრიანი ქანდაკება იდგა გრანიტის ცხრამეტრიან სამიარუსიან კვარცხლბეკზე, რომელიც ამავე დროს ტრიბუნის ფუნქციასაც ასრულებდა. სტალინი მთელი ტანით არის წარმოდგენილი. აცვია სამხედრო ტანსაცმელი.

ძეგლი გადაურჩა სტალინის მემკვიდრის, ნიკიტა ხრუშჩოვის მიერ „პიროვნების კულტის“ დაგმობის შემდეგ დაწყებულ კამპანიას „დიდი ბელადის“ გამოსახულებათა წინააღმდეგ, რომლის დროსაც მოხსნეს ანალოგიური მონუმენტი თბილისში. 1980-90-იანი წლების მიჯნაზე, ქართული ეროვნული მოძრაობის პერიოდში, განზრახული იყო გორში მდგარი ძეგლის განადგურებაც, მაგრამ გორის მოსახლეობის მოთხოვნით მონუმენტი შენარჩუნდა. ამ დროიდან გორის ცენტრში სტალინის ძეგლის არსებობის მიზანშეწონილობაზე კამათი არ შემწყდარა. საზოგადოებრივი აზრი ორადაა გაყოფილი: ბევრისთვის ძეგლი ტოტალიტარიზმისა და საბჭოთა ოკუპაციის სიმბოლოა და მისი არსებობა ამ სახით გაუმართლებელია; სხვები ძეგლის შენარჩუნებასდმი თავიანთ მხარდაჭერას ტურისტული ინტერესით ხსნიან; ზოგიერთი კი მონუმენტს „ისტორიის ნაწილად“ მიიჩნევს და „ყველაზე ცნობილი ქართველის“ ძეგლის დემონტაჟის მოწინააღმდეგედ რჩება.

## ძეგლის მომავალი 
2008 წ. აგვისტოში რუსეთ-საქართველოს ომის დროს გორის ოკუპაციამ და მსოფლიო მედიის გაძლიერებულმა ყურადღებამ ქალაქისა და მისი სიმბოლიკისადმი სტალინის ძეგლის საკითხი კვლავ გამოაცოცხლა. 2008 წ. ოქტომბერში საქართველოს მთავრობის წევრებმა განაცხადეს, რომ სტალინის ძეგლი გადატანილი იქნება საქართველოს ოკუპაციის მუზეუმის ფილიალში, რომელიც გორში სტალინის სახლ-მუზეუმის რეორგანიზაციის შედეგად შეიქმნება. ამ განცხადებებს ქართულ პოლიტიკურ სპექტრში არაერთგვაროვანი რეაქცია მოჰყვა. ძეგლის გადატანა გააპროტესტეს საქართველოს კომუნისტური პარტიის თავმჯდომარემ პანტელეიმონ გიორგაძემ და საქართველოს ლეიბორისტული პარტიის ლიდერმა შალვა ნათელაშვილმა. საქართველოს მთავრობას  პროტესტის ღია წერილით მიმართეს ასევე რუსმა კომუნისტებმა. 2010 წლის 24–25 ივნისს მოხდა ძეგლის დემონტაჟი.

## სქოლიო 
კატეგორია:გორი
მცხეთის სასელექციო სადგური

**მცხეთის სასელექციო სადგური** *საქართველოს სსრ სასოფლო-სამეურნეო წარმოების სახელმწიფო კომიტეტის ი. ლომოურის სახელობის მიწათმოქმედების სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტისა*, დაარსდა 1914 წელს თბილისის ბოტანიკურ ბაღში სელექციის განყოფილების სახელწოდებით. 1929 წელს გადაკეთდა საქართველოს ცენტრალურ სასელექციო სადგურად.1933 წელს გადაიტანეს მცხეთაში (სოფ. ახალუბანსა და წილკანს შორის). 1935 წელს მის ბაზაზე დაარსდა მემინდვრეობის რესპუბლიკური საცდელი სადგური, რომელიც  1938 წელს გაიყო ორ ნაწილად — სასელექციო სადგური დარჩა მცხეთაში, ხოლო მემინდვრეობის რესპუბლიკური საცდელი სადგური გადაიტანეს გარდაბანში. 1969 წელს პირველს ეწოდა მცხეთის სასელექციო სადგური. მას აქვს ხორბლის, ქერის, სიმინდის, სამარცვლე პარკოსნებისა და საკვები ბალახების სელექციური ჯგუფები; ბიოქიმიური, მცენარეთა დაცვისა და ციტოლოგიის ლაბორატორიები. აქ გამოყვანილია და წარმოებაში დანერგილია 21 ახალი ჯიში. სადგურს უჭირავს 102 ჰა, ექვემდებარება სოფელ ნოსირისა და დაბა წალკის დასაყრდენი პუნქტები.

## ლიტერატურა
* *ს. თედორაძე,* ქსე, ტ. 7, გვ. 258-259, თბ., 1984

კატეგორია:სოფლის მეურნეობა
კატეგორია:საქართველოს სამეცნიერო ორგანიზაციები
სნუპი

**სნუპი**, ან **სნაპი** (; დ. 24 აპრილი, 2005 — 25 მაისი, 2015) — ავღანური მწევარი, მსოფლიოში პირველი კლონირებული ძაღლი. ლეკვი შექმნეს ზრდასრული ავღანური მწევარის ყურის უჯრედის გამოყენებით. ნაყოფის მოსამზადებლად გამოყენებულ იქნა 123 სუროგატი დედა, რომელთაგან მხოლოდ სამმა შვა ლეკვი. ამ სამიდან მხოლოდ ერთი გადარჩა. 45-კაციან  ჯგუფს, რომლებიც სნუპის კლონირებას ახორციელებდნენ, ხელმძღვანელობდა ბიოსამედიცინო მეცნიერი ჰუან ვუ-სუკი სეულის უნივერსიტეტიდან. სნუპი გარდაიცვალა 2015 წლის მაისში, 10 წლის ასაკში.

## სქოლიო
კატეგორია:კლონირებული ცხოველები
კომპილატორი

მინი|კომპილატორის მუშაობის ფაზები

**კომპილატორი** — კომპიუტერული პროგრამა, რომელიც კითხულობს პროგრამას დაწერილს რომელიმე პროგრამირების ენაში ანუ წყარო ენაში და თარგმნის მას იდენტიურ პროგრამაში განსხვავებულ პროგრამირების ენაზე ანუ მიზნის ენაზე. კომპილატორის მნიშვნელოვანი თვისება არის წყარო ენაში შეცდომების პოვნა და შეძლებისდაგვარად მათი გამოსწორება ან მითითება.

***განმმარტებელი*** კითხულობს პროგრამას დაწერილს რომელიმე პროგრამირების ენაში და სხვა პროგრამირების ენაზე თარგმნის მაგივრად თვითონ ასრულებს წყარო ენაში მითითებულ ბრძანებებს.

მაგალითად ჯავაში ენის დამამუშავებელი იყენებს ორივე სისტემას. თავიდან ჯავაზე დაწერილი პროგრამა კომპილირდება შუამავალ პროგრამაში ანუ ბაიტკოდში და შემდგომ ჯავა ვირტუალური მანქანის განმმარტებელი ასრულებს ბაიტკოდში მითიტებულ ბრძანებებს.
იმის გამო რომ პროგრამების უმეტესობა მოთავსებულია ერთზე მეტ ფაილში, კომპილატორს, მიზნის მისაღწევად, შეიძლება სხვა პროგამების გამოყენება დასჭირდეს.

ერთ-ერთი ასეთი პროგრამა არის პრეპროცესორი, რომლის დანიშნულებაა შეაგროვოს სხვადასხვა ფაილებზე გაფანტული პროგრამა და გააფართოვოს მაკროები წყარო ენის გამოსახულებებში. ლინკერი გადაწყვეტილებებს იღებს გარე მეხსიერების მისამართების დანიშვნაზე სადაც ერთ ფაილში მოთავსებული გამოსახულება უთითებს სხვა ფაილში მათავსებულ პროგამის კოდს. ლოუდერს გადაყავს გასაშვები ობიექტის ფაილები მეხსიერებაში პროგრამის გასაშვებად.

## კომპილატორის სტრუქტურა 
სტანდარტული კომპილატორი შედგება ორი ნაწილისგან: ანალიზი და სინთეზი. 
ანალიზი შლის წყარო ენას რამდენიმე ნაწილად და ადგენს ამ პროგრამის გრამატიკულ სტრუქტურას. ეს სტრუქტურა შემდგომ შუამავალი კოდის სახეს იღებს და სინტეზის
ფაზაში განაგრძობს გადამუშავებას. ანალიზის დროს ხდება პროგრამის სინტატიკური და სემანტიკური შეცდომების დადგენა. გროვდება სხვადასხვა ინფორმაცია პროგრამის შესახებ და ხდება მათი შენახვა მონაცემთა სტრუქტურაში რომელსაც სიმბოლოების ცხრილი ეწოდება.
სინთეზის ფაზა შუალედური კოდის და სიმბოლოების ცხრილის გამოყენებით ქმნის სამიზნე პროგრამას. 
ანალიზის ნაწილს ხშირად წინა ნაწყვეტს უწოდებენ, სინთეზის ნაწილს კი უკანა ნაწყვეტს.

კატეგორია:კომპილატორი
კატეგორია:პროგრამირება
ენერგიის მუდმივობის კანონი

**ენერგიის მუდმივობისა და გარდაქმნის კანონი** ან მოკლედ **ენერგიის მუდმივობის კანონი**, *ენერგიის შენახვის კანონი*, *ენერგიის შენარჩუნების კანონი* — ბუნების ზოგადი კანონი, რომლის თანახმად ნებისმიერი ჩაკეტილი მატერიალური სისტემის სრული ენერგია სისტემაში მიმდინარე ყველა პროცესის დროს უცვლელი რჩება (ინახება); იგი მხოლოდ გარდაიქმნება ერთი ფორმიდან მეორე ფორმად (მატერიალური სისტემა შეიძლება განვიხილოთ როგორც ჩაკეტილი სისტემა, იმ შემთხვევაში, თუ შეიძლება გარემომცველ სამყაროსთან მისი ურთიერთქმედების უგულებელყოფა). თუ მატერიალური სისტემა განიცდის გარეშე ზემოქმედებას, რის შედეგადაც იგი ერთი მდგომარეობიდან მეორეში გადადის, მაშინ მისი ენერგიის ნაზრდი (დანაკლისი) უდრის მასთან ურთიერთქმედი სხეულებისა და ველების ენერგიის დანაკლისს (ნაზრდს). 

სისტემაში მიმდინარე ნებისმიერი პროცესის დროს ენერგიის შენახვა აუცილებლად დაკავშირებულია იმასთან, რომ ენერგიის ცვლილება, რომელსაც ადგილი აქვს სისტემის საწყისი მდგომარეობიდან ბოლო მდგომარეობაში გადასვლისას, დამოკიდებულია მხოლოდ ამ მდგომარეობებზე და არა გადასვლის გზებზე (საშუალებებზე). სხვა სიტყვებით, ენერგია სისტემის მდგომარეობის ცალსახა ფუნქციაა. ეს დებულება შეიძლება განვიხილოთ როგორც ენერგიის მუდმივობის კანონის სხვანაირი ფორმულირება. თერმოდინამიკაში ენერგიის მუდმივობის კანონს თერმოდინამიკის პირველ კანონს უწოდებენ. 

ენერგიის მუდმივობის კანონი აღმოაჩინეს რ. მაიერმა და მისგან დამოუკიდებლად ჯ. ჯოულმა და ჰ. ჰელმჰოლცმა XIX საუკუნის 40-იან წლებში. ეს კანონი ნაკლები განზოგადებით ჩამოაყალიბეს დანიელმა ინჟინერმა ლ. კოლდინგმა და სხვებმა. ენერგიის მუდმივობის კანონის ძირითადი იდეა წამოაყენეს ჯერ კიდევ XIX საუკუნის 20-30-იან წლებში ს. კარნომ და მ. ფარადეიმ.

## კომენტარი
## სქოლიო
კატეგორია:ენერგეტიკა
კატეგორია:ფიზიკური მუდმივები
If I Were a Boy

„**If I Were a Boy**“ — BC Jean-ის და ტობი გედის სიმღერა, რომელიც ჯინმა პირველად 2008 წელს შეასრულა. მან მსოფლიო წარმატება მოიპოვა მომღერალ ბიონსე ნოულსის მიერ ჩაწერილი ვერსიით, რომელიც შეტანილია მის მესამე სტუდიურ ალბომში *I Am... Sasha Fierce* (2008). ჯინის ჩაწერილი ვარიანტი, რომელიც რომანტიკული ურთიერთობის სირთულეებს ასახავს, ხმისჩამწერმა კომპანიამ არ მიიღო. მიუხედავად იმისა, რომ ჯინი უკმაყოფილო იყო ბიონსეს მიერ სიმღერის სინგლად გამოცემით, შემსრულებლები მოგვიანებით შეთანხმდნენ. Columbia Records-მა სინგლი აშშ-ის რადიოსადგურებისთვის გაავრცელა 2008 წლის 8 ოქტომბერს, ხოლო ძირითადი სინგლი იყო A-მხარე-ზე წარმოდგენილი „Single Ladies (Put a Ring on It)“. ეს ორი სიმღერა ასახავს განსხვავებას ბიონსეს და მისი სასცენო ალტერ-ეგოს, საშა ფირსს შორის. სიმღერის ესპანურენოვანი ვარიანტი, „Si Yo Fuera un Chico“, გამოიცა მექსიკასა და ესპანეთში.

## სიმღერების სია 
;Dance Mixes EP
# If I Were A Boy (Maurice Joshua Mojo Uk Main Mix) - 6:30
# If I Were A Boy (Maurice Joshua Mojo Uk Dub Mix) - 6:28
# If I Were A Boy (Karmatronic Main Mix) - 6:25
# If I Were A Boy (Dj Escape & Dom Capello Main Remix) - 8:28
# If I Were A Boy (Maurice Joshua Uk Radio Edit) - 3:14
# If I Were A Boy (Karmatronic Radio Edit) - 3:31
# If I Were A Boy (Dj Escape & Dom Castello Radio Edit) - 4:07

;Dance Mixes EP Vol.2
# If I Were A Boy (Lost Daze Remix Main) - 5:08
# If I Were A Boy (Mark Picchiotti Remix Club) - 7:15
# If I Were A Boy (Mark Picchiotti Remix Dub) - 7:15
# If I Were A Boy (Chase Girls Club Mix) - 8:28
# If I Were A Boy (Lost Daze Radio Edit) - 3:05
# If I Were A Boy (Mark Picchiotti Radio Edit) - 3:42
# If I Were A Boy (Chase Girls Radio Edit) - 3:31

;CD სინგლი
# If I Were a Boy - 4:10
# Single Ladies (Put a Ring on It) - 3:13

;Remixes CD
# If I Were a Boy
# If I Were A Boy (If I Were A Girl Remix) (feat. Lee Carr) - 4:09
# If I Were A Boy (Official Remix) (feat. Kelly) - 5:16

;ესპანური პრომო CD სინგლი
# Si yo fuera un chico - 4:09
# If I Were A Boy - 4:10

## ჩარტებში 
## სქოლიო
კატეგორია:ბიონსე ნოულსის სიმღერები
კატეგორია:2008 წლის სინგლები
კატეგორია:2011 წლის სინგლები
მცხეთის საეპისკოპოსო

**მცხეთის საეპისკოპოსო** — პირველი ეპარქია აღმოსავლეთ საქართველოს ტერიტორიაზე. დაარსდა IV საუკუნის 30-იან წლებში ქართლის სამეფოს დედაქალაქ მცხეთაში. მისი დაარსება დაკავშირებულია ქართლში ქრისტიანობის სახელმწიფო რელიგიად გამოცხადებასთან. თავდაპირველად ეპისკოპოსები იგზავნებოდნენ ქ. კონსტანტინოპოლიდან. ისინი მთავარეპისკოპოსის ტიტულს ატარებენ. მცხეთის საეპისკოპოსოს ტერიტორია V საუკუნამდე მთლიანად მოიცავდა ქართლის სამეფოს პოლიტიკურ-ეთნიკურ ფარგლებს. ყველა ადგილობრივი ეკლესია მცხეთის ეპისკოპოსს ემორჩილებოდა. ვახტანგ გორგასლის მეფობის დროიდან (V ს.), კერძოდ ქართლში ახალი საეპისკოპოსოების დაარსებისა და კათალიკოსობის შემოღების შემდეგ, მცხეთის საეპისკოპოსო დარჩა საკათალიკოსობაში შემავალ ერთ-ერთ საეპისკოპოსოდ. რომლის საკათედრო (საეპისკოპოსო) ტაძარი (მაცხოვრის სახელობისა) იყო მცხეთაში. ამ დროიდან მცხეთის საეპისკოპოსოს იურისდიქცია დავიწროვდა — ვრცელდებოდა მხოლოდ მდინარეებს რეხულასა და დიდ ლიახვს შორის მდებარე ტერიტორიაზე. ამ პერიოდიდან მცხეთის საეპისკოპოსოს მეთაურს ეწოდებოდა ქართლის მთავარეპისკოპოსი ან სამთავროს ეპისკოპოსი (მცხეთის საეპისკოპოსოს საკათედრო ეკლესია იხსენიება სამთავროს სახელითაც, როგორც „მთავრის“ — მთავარეპისკოპოსის რეზიდენცია). იერარაქიულად ქართლის ეპისკოპოსს კათალიკოსის შემდეგ პირველი ადგილი ეკავა (გვიანდელ პერიოდში — მეოთხე), მთავარ როლს ასრულებდა კურთხევის რიტუალში. საქართველოს რუსეთთან შეერთეის შემდეგ მცხეთის საეპისკოპოსო ადმინისტრაციული წესით გააუქმეს (1811) და მის ნაცვლად დააარსეს სამთავროს დედათა მონასტერი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:მცხეთის საეპისკოპოსო
Get Me Bodied

„**Get Me Bodied**“ — ამერიკელი მომღერალ ბიონსე ნოულსის სიმღერა. იგი შეტანილია ალბომში ''B'Day''. გამოვიდა 2007 წელს.

## სიმღერების სია
***აშშ CD სინგლი**
# "Get Me Bodied" (რადიოს ვერსია) – 4:00
# "Get Me Bodied" (ვრცელი მიქსი) – 6:18

***აშშ CD Maxi სინგლი**
# "Get Me Bodied" (ვრცელი მიქსი) – 6:21
# "Get Me Bodied" (ტიმბალენდის და Voltio-ს რემიქსი) – 6:17
# "Get Me Bodied" (ტიმბალენდის და Fabolous-ის რემიქსი) – 4:50

## სქოლიო
კატეგორია:ბიონსე ნოულსის სიმღერები
კატეგორია:2007 წლის სინგლები
კატეგორია:2006 წლის სიმღერები
Simon & Garfunkel-ის დისკოგრაფია

ეს არის Simon & Garfunkel-ის ოფიციალური დისკოგრაფია. 1964 წლიდან მოყოლებული, მათ ჩაწერეს ხუთი სტუდიური და რამდენიმე საკონცერტო ალბომი.

## ალბომები 
## სტუდიური ალბომები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:დისკოგრაფიები
დისკოგრაფია
Green Light

**Green Light** — ბიონსე ნოულსის 2007 წლის სიმღერა. იგი შეტანილია ბიონსეს მეორე ალბომში ''B'Day'' (2006).

## სიმღერების სია 
***ციფრული ჩამონატვირთი**
# „Green Light“ – 3:29
# „Green Light“ (Freemasons Remix) – 3:19
# „Green Light“ (ფიგურირებს Young Buck) - 4:19

***UK Freemasons Digital EP**
# „Green Light“ (Freemasons Remix) – 3:19
# „Beautiful Liar“ (Freemasons Club Remix) (ფიგურირებს შაკირა) – 7:31
# „Déjà Vu“ (Freemasons Radio Mix) (ფიგურირებს Jay-Z) – 3:15
# „Ring the Alarm“ (Freemasons Club Mix Radio Edit) – 3:26

### ჩარტები 
## რესურსები ინტერნეტში
*
* 

## სქოლიო
კატეგორია:ბიონსე ნოულსის სიმღერები
კატეგორია:2007 წლის სინგლები
Simon & Garfunkel

**Simon & Garfunkel** — ამერიკული დუეტი, რომელშიც შედიოდნენ პოლ საიმონი და არტ გარფანკლი. 1956—1958 წლებში მათი სახელი იყო Tom & Jerry და დუეტმა ჩაწერა რამდენიმე წარუმატებელი კომპოზიცია. 1965 წელს, ახალი სახელით, მათ წარმატება მოიპოვეს სიმღერით „The Sounds of Silence“. 

დუეტი ცნობილია ორიგინალური ვოკალური ორხმიანი ჰარმონიებით და გიტარაზე დაფუძნებელი ბალადებით. ამასთან, აღსანიშნავია, რომ ორ მუსიკოსს შორის ხშირად ჰქონდა ადგილი დავას და კამათს, რაც მათ ალბომებზეც აისახა. მათი უკანასკნელი ალბომის *Bridge Over Troubled Water* ჩაწერა ამის გამო რამდენიმეჯერ შეფერხდა.

წლების განმავლობაში დუეტი დაშლილი იყო, მაგრამ სამჯერ გაერთიანდა. განსაკუთრებით აღსანიშნავია 1981 წლის ცნობილი კონცერტი ნიუ-იორკის ცენტრალურ პარკში, რომელსაც 500.000-ზე მეტი მაყურებელი დაესწრო .

## დისკოგრაფია 
;სტუდიური ალბომები
**Wednesday Morning, 3 A.M.* (1964)
**Sounds of Silence* (1966)
**Parsley, Sage, Rosemary and Thyme* (1966)
**Bookends* (1968)
**Bridge over Troubled Water* (1970)

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* პოლ საიმონის ოფიციალური საიტი
* არტ გარფანკლის ოფიციალური საიტი
* ჯგუფის ილუსტრირებული დისკოგრაფია

## სქოლიო

კატეგორია:Columbia Records-ის შემსრულებლები
კატეგორია:ამერიკული როკ-ჯგუფები
კატეგორია:1960-იანი წლების მუსიკალური ჯგუფები
კატეგორია:2003 წელს აღდგენილი ჯგუფები
კატეგორია:1957 წელს ჩამოყალიბებული ჯგუფები
კატეგორია:1964 წელს დაშლილი ჯგუფები
კატეგორია:1965 წელს აღდგენილი ჯგუფები
კატეგორია:1981 წელს აღდგენილი ჯგუფები
კატეგორია:1983 წელს დაშლილი ჯგუფები
კატეგორია:1993 წელს აღდგენილი ჯგუფები
კატეგორია:1993 წელს დაშლილი ჯგუფები
კატეგორია:1970 წელს დაშლილი ჯგუფები
კატეგორია:ფოლკ-როკ დუეტები
კატეგორია:მამაკაცების ვოკალური დუეტები
კატეგორია:ამერიკული ფოლკ-როკ ჯგუფები
კატეგორია:ამერიკული მუსიკალური დუეტები
კატეგორია:გრემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:Brit Award-ის მფლობელები
მძუნაობა

**მძუნაობა**, *ხურაობა*, *ესტრუსი* ( — „ვნება“, „ცოფიანობა“, „მძვინვარება“) — სასქესო ციკლის სტადია, დედალი ძუძუმწოვრის სქესობრივი აქტივობის პერიოდი. იგი გარკვეული ინტერვალით პერიოდულად მეორდება თითოეული სახეობისათვის. ამ დროს იღვიძებს დაწყვილების ინსტინქტი და ადგილი აქვს ოვულაციას. პოლიესტრულ (პოლი... და ) ცხოველებში ხურაობა პერიოდულია მთელი წლის განმავლობაში (მაგ., თაგვი და ვირთაგვა 4–6 დღე-ღამეში, ძროხა — 21 დღე-ღამეში ერთხელ), მონოესტრულებში (მონო... და ) — წელიწადში ერთ- ან ორჯერ (მაგ., ძაღლი, მელა).

## სქოლიო 
კატეგორია:რეპროდუქცია
კატეგორია:ზოოლოგია
მწარა (მრავალმნიშვნელოვანი)

**მწარა** შეიძლება აღნიშნავდეს:
*მწარა -  ბალახოვან მცენარეთა გვარი
*მწარა - გუდაუთის რაიონის სოფლების ძველი სახელწოდება
მწარა (გვარი)

**მწარა** (Acroptilon) – მრავალწლოვან ბალახოვან მცენარეთა გვარი რთულყვავილოვანთა ოჯახისა. 

აერთიანებს 2 ევრაზიულ სახეობას. მათგან მხოხავი მწარა (Acroptilon repens) ფართოდ გავრცელებული სარეველაა. გვხვდება საქართველოში ქართლსა და გარეკახეთში. იზრდება მინდვრებში, მშრალ ფერდობებზე, გზისპირებსა და საცხოვრებელი ადგილების მახლობლად. ნათესების (ძირითადად ბამბის) სარეველაა. 

გვალვაგამძლე და მარილამტანია. თივაში შერეული მწარა შხამიანია, წამლავს ცხვარს, ცხენსა და აქლემს.

## ლიტერატურა
* ქსე, ტ. 7, გვ. 261, თბ., 1984

კატეგორია:რთულყვავილოვანნი
სპორტლოტო

**სპორტლოტო** (რუს. «Спортлото») — სახელმწიფო ლატარეა, ერთ-ერთი დაშვებულ აზარტულ თამაშთაგან სსრკ-ში. თამაშდებოდა სისტემები «5 из 36» (5 36-დან), «6 из 45» (6 45-დან) და «6 из 49» (6 49-დან). სპორტლოტოს პირველი ტირაჟი შედგა 1970 წლის 20 ოქტომბერს. გათამაშებები სახელმწიფოსთვის მომგებიანი იყო. შემოსავლით ფინანსდებოდა საბჭოთა სპორტი.

## რესურსები ინტერნეტში 
* სპორტლოტოს არქივი 
* ლატარიის ბილეთების მაგალითები

კატეგორია:ლოტო