პაპის ბულა

**პაპის ბულა** — კათოლიკური ეკლესიის პაპის მიერ გამოცემული საჯარო დეკრეტის, ღია წერილის ან ქარტიის სახეობაა. სახელწოდება მომდინარეობს ტყვიის ბეჭდისგან — *bulla* — რომელსაც ტრადიციულად ურთავდნენ დოკუმენტს მისი ნამდვილობის დასადასტურებლად.

## ისტორია
პაპის ბულები გამოიყენებოდა სულ მცირე VI საუკუნიდან, თუმცა თვითონ ეს სახელწოდება მხოლოდ დაახლოებით XIII საუკუნეის ბოლოს დამკვიდრდა, თავდაპირველად კი მხოლოდ შიდა, არაოფიციალური ადმინისტრაციული მოხმარებისთვის იხმარებოდა. მიუხედავად ამისა, XV საუკუნეისთვის ტერმინი უკვე ოფიციალური ხასიათის იყო, რასაც მოწმობს ისიც, რომ სამოციქულო კანცელარიის ერთ-ერთ უწყებას „ბულების რეგისტრი“ (*registrum bullarum*) ეწოდა.

1048 წელს, პაპ ლეო IX-ის აღსაყდრების შემდეგ, მკაფიოდ ჩამოყალიბდა განსხვავება მეტ-ნაკლებად საზეიმო ბულებს შორის. დღეისთვის შემორჩენილი „დიდი ბულების“ უმეტესობა წარმოადგენს მონასტრებისა და სხვა სასულიერო დაწესებულებებისათვის მინიჭებული ქონებრივი დადასტურების ან მფარველობის სიგელის სახეს. ეპოქაში, როდესაც მსგავსი დოკუმენტების ფალსიფიკაცია საკმაოდ გავრცელებული იყო, მათ, ვინც ბულას რომიდან იღებდა, სურდა უზრუნველეყო, რომ მათი საბუთის ნამდვილობაზე ეჭვს არ გაჩენილიყო. გარკვეულ პირობებში პაპის დადასტურება შეიძლებოდა თავადვე ქცეულიყო საკუთრების უფლების საკმარის მტკიცებულებად იმ შემთხვევებში, როცა პირველადი საბუთი დაკარგული ან განადგურებული იყო. როგორც ჩანს, ამ დოკუმენტების მასალად თითქმის ერთგვაროვნად გამოიყენებოდა პაპირუსი XI საუკუნეის დასაწყისამდე, რის შემდეგაც იგი სწრაფად ჩაანაცვლა უხეშმა სახის პერგამენტმა.

მიუხედავად იმისა, რომ წარსულში პაპის ბულას ყოველთვის ერთვოდა მეტალის ბეჭედი, დღეს ასე მხოლოდ განსაკუთრებით საზეიმო შემთხვევებში ხდება. თანამედროვე ეპოქაში პაპის ბულა წარმოადგენს იმ ყველაზე ოფიციალურ საჯარო დეკრეტს ან ღია წერილს, რომელსაც პაპის სახელით ვატიკანის კანცელარია გამოსცემს.

## ფორმატი
ბულის ტრადიციული ფორმატი იწყებოდა ერთი ხაზით, რომელიც მაღალი და წაგრძელებული ასოებით იწერებოდა და სამ ელემენტს შეიცავდა: პაპის სახელს, პაპის ტიტულს — *Episcopus Servus Servorum Dei* („ეპისკოპოსი, ღვთის მსახურთა მსახური“) — და მის ინციპიტს, ანუ პირველ რამდენიმე ლათინურ სიტყვას, რომელთა მიხედვითაც ბულა რეგისტრაციის მიზნით სათაურდებოდა, თუმცა ეს სიტყვები ყოველთვის უშუალოდ არ ასახავდა დოკუმენტის შინაარსს.

ტექსტის ძირითადი ნაწილი ხშირად ძალიან მარტივი განლაგების იყო და მის ფორმატს რაიმე მკაცრი წესები არ არეგულირებდა. დასკვნითი ნაწილი შედგებოდა მოკლე *datum*-ისგან, სადაც აღნიშნული იყო გამოცემის ადგილი, თვის დღე და პაპის პონტიფიკატის წელი, რომლის დროსაც დოკუმენტი გამოიცა; ამას თან ერთვოდა ხელმოწერები, ხოლო მათთან ახლოს — ბეჭედი.

ყველაზე საზეიმო ბულებზე პაპი დოკუმენტს თავად აწერდა ხელს, ამ შემთხვევაში კი იყენებდა ფორმულას: *Ego N. Catholicae Ecclesiae Episcopus* („მე, N., კათოლიკური ეკლესიის ეპისკოპოსი“). ასეთ შემთხვევაში ხელმოწერას მოსდევდა რთული მონოგრამა, მოწმეთა ხელმოწერები და შემდეგ — ბეჭედი. თანამედროვე პერიოდში დოკუმენტს პაპის სახელით ხელს აწერს რომის კურიის წევრი, ჩვეულებრივ — სახელმწიფო მდივან-კარდინალი; შესაბამისად, მონოგრამა აღარ გამოიყენება.

## ბეჭედი
-ის ტყვიის *ბულა* (ავერსი და რევერსი), პონტიფიკატი: 1227–1241]]
ბულის ყველაზე გამორჩეული ნიშანი იყო მისი მეტალის ბეჭედი — *bulla* — რომელიც, ჩვეულებრივ, ტყვიისგან მზადდებოდა, ხოლო განსაკუთრებულად საზეიმო შემთხვევებში — ოქროსგან, როგორც ეს ბიზანტიის იმპერატორთა საბუთებზეც იყო მიღებული (იხ. Golden Bull). მის ავერსზე თავდაპირველად, შედარებით უხეში სახით, გამოსახულნი იყვნენ რომის ეკლესიის ადრეული მამები — მოციქულები წმინდა პეტრე და პავლე მოციქული, რომელთა იდენტიფიკაციისთვის გამოყენებული იყო ასოები *SPA•SPE* ან *SPASPE*, რაც ნიშნავდა „Sanctus Paulus“ და „Sanctus Petrus“. მარცხნივ გამოსახული წმინდა პავლე წარმოდგენილი იყო დაშვებული თმითა და გრძელი, წვეტიანი წვერით, რომელიც მოხრილი ხაზებით იყო დამუშავებული, ხოლო მარჯვნივ გამოსახული წმინდა პეტრე — ხუჭუჭა თმითა და შედარებით მოკლე წვერით, რომელიც გუმბათისებრი *globetti*- სგან (ამობურცული მარცვლებისგან) შედგებოდა. თითოეული თავი გარშემორტყმული იყო *globetti*-ს წრით, თავად ბეჭდის კიდეც მსგავსი მარცვლების დამატებითი რგოლით იყო შემოსაზღვრული, ხოლო ორივე თავი ერთმანეთისგან ჯვრის გამოსახულებით იყო გამიჯნული. რევერსზე განთავსებული იყო გამომცემი პაპის სახელი სახელობითი ბრუნვის ლათინური ფორმით, ასოებით „PP“, რაც მომდინარეობდა ფრაზიდან *Pastor Pastorum* — „მწყემსთა მწყემსი“. ეს დისკო დოკუმენტს ემაგრებოდა ან კანაფის თასმით — სამართლებრივი და აღმასრულებელი წერილების შემთხვევაში — ან წითელი და ყვითელი აბრეშუმის ზონრით — შეწყალების წერილების შემთხვევაში; ზონარი გადიოდა დოკუმენტის ველუმზე ან ფურცელში გაკეთებულ ჭრილებში. თავად ტერმინი *bulla* მომდინარეობს ლათინური სიტყვიდან *bullire* („ადუღება“, „დუღილი“) და მიანიშნებს იმაზე, რომ ბეჭდის დასამზადებელი მასალა — იქნება იგი ცვილი, ტყვია თუ ოქრო — ანაბეჭდის დასატანად დნობით უნდა დარბილებულიყო.

1535 წელს ფლორენციელ გრავიორს ბენვენუტო ჩელინის გადაუხადეს 50 *scudi*, რათა ხელახლა შეექმნა ის მეტალის მატრიცა, რომლითაც პაპი პავლე III-ის ტყვიის *bullae* იბეჭდებოდა. ჩელინიმ შეინარჩუნა ძირითადი იკონოგრაფიული ნიშნები, მათ შორის ორი მოციქულის სახეებიც, მაგრამ ისინი გაცილებით მეტი დეტალითა და მხატვრული მგრძნობელობით დაამუშავა, ვიდრე ეს მანამდე იყო მიღებული. ბეჭდის რევერსზე მან დაამატა რამდენიმე *fleur-de-lis*, რაც ფარნეზეთა საგვარეულოს ჰერალდიკური ნიშანი იყო — იმ გვარისა, საიდანაც პაპი პავლე III წარმოშობდა.

XVIII საუკუნის ბოლოდან ტყვიის *bulla* თანდათან ჩაანაცვლა წითელი მელნით შესრულებულმა შტამპმა, რომელზეც გამოსახული იყვნენ წმინდა პეტრე და პავლე, გარშემო კი მოქმედი პაპის სახელი იყო წარწერილი; თუმცა განსაკუთრებით ოფიციალური დოკუმენტები — მაგალითად, პაპი იოანე XXIII-ის ბულა, რომლითაც მოიწვიეს ვატიკანის II საეკლესიო კრება — კვლავაც ტყვიის ბეჭდით მტკიცდებოდა.

ორიგინალი პაპის ბულები მნიშვნელოვანი რაოდენობით მხოლოდ XI საუკუნეიდანაა შემორჩენილი, ანუ იმ დროიდან, როცა მყიფე პაპირუსი უფრო გამძლე პერგამენტმა ჩაანაცვლა. 819 წელზე ადრინდელი არც ერთი სრული ორიგინალი ბულა არ შემორჩენილა. თუმცა ზოგიერთი ორიგინალი ტყვიის *bullae* ჯერ კიდევ VI საუკუნიდან ინახება.

 წლის ხის გრავიურათა სერიიდან, რომელსაც ჩვეულებრივ *Papstspotbilder* ან *Papstspottbilder* ეწოდება, ავტორი ლუკას კრანახ უფროსი, დამკვეთი კი მარტინ ლუთერი იყო. „პაპის ფეხების კოცნა“; გერმანელი გლეხები პასუხობენ პაპი პავლე III-ის პაპის ბულას. წარწერა ამბობს:„ნუ გვაშინებ, პაპო, შენი აკრძალვით, და ასე მრისხანეც ნუ იქნები. თორემ შევბრუნდებით და უკანა მხარეს გაჩვენებთ“.]]

## შინაარსი
შინაარსობრივად, ბულა უბრალოდ ის ფორმაა, რომელშიც პაპის დეკრეტი ქვეყნდება. ამ ფორმით შეიძლება გაიცეს ნებისმიერი სახის დოკუმენტი; პრაქტიკაში კი ბულების სახით გამოცემულა როგორც საკანონმდებლო დეკრეტები, ისე ეპისკოპოსთა დანიშვნები, დისპენსაციები, განკვეთები, სამოციქულო კონსტიტუციები, კანონიზაციები და კრების მოწვევის აქტები.

ბულა იყო ვატიკანისთვის დამახასიათებელი წერილობითი ძირითადი ფორმა XIV საუკუნემდე, როდესაც გაჩნდა პაპის ბრევე. ბრევე პაპის კომუნიკაციის ნაკლებად ფორმალური სახეა და იგი მოწმდებოდა „მეთევზის ბეჭდის“  — ცვილის ანაბეჭდით, ხოლო დღეს უკვე წითელი მელნით შესრულებული ანაბეჭდით.

## იხილეთ ასევე
* აბრევიატორი
* ჯვაროსნული ბულა
* კანონიკური კორონაცია
* ედიქტი
* ენციკლიკა
* ფატვა
* ოქროს ბულა
* სამეფოს მემკვიდრეობითი ბეჭედი
* სამეფოს დიდი ბეჭედი
* ღია წერილი
* პაპის ბრევე
* პროკლამაცია
* პაპის ხელმოწერის როტა

## ლიტერატურა
* Chambers, Ephraim. *Cyclopaedia, or an Universal Dictionary of Arts and Sciences*, 1728
* 
* Albert, C.S. "Bull." *Lutheran Cyclopedia.* New York: Scribner, 1899. p.&nbsp;67

## რესურსები ინტერნეტში
* Papal Encyclicals Online
* List of Conciliar documents at the Theology Library 
* Cherubini Laertius: Magnum Bullarium Romanum

## სქოლიო
კატეგორია:კათოლიკური ეკლესიის ორგანიზაცია
კატეგორია:დოკუმენტები ქვეყნების მიხედვით