open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
ტიგრანაკერტი

**ტიგრანაკერტი** (, ) — დიდი სომხეთის ქალაქი. ტიგრან II-ის სახელმწიფოს ერთ-ერთი დედაქალაქი. დაარსდა ძვ. წ. 77 ვანის ტბის სამხრეთ-დასავლეთით, ახლანდელი სოფ. ფარქინის (თურქეთი) ადგილზე. ძვ. წ. 69 წელს რომაელებმა დაანგრიეს.

## იხილეთ აგრეთვე
* ტიგრან დიდი
* პომპეუსის ლაშქრობა საქართველოში
* დიდი არმენია
## რესურსები ინტერნეტში
*Armenia // britannica.com 
*"Armenia's 12 Capital Cities" (*„სომხეთის 12 დედაქალაქი“*) გამოფენა პარიზში 
## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ისტორია
კატეგორია:სომხეთის ყოფილი დედაქალაქები
ფარერელები

**ფარერელები** (ფარერულად Føroyingar) — ხალხი ჩრდილოეთ ევროპაში, ფარერების კუნძულების მკვიდრი მოსახლეობა სკანდინავიური და ბრიტანული წარმოშობით. დაახლოებით 21 ათასი ფარერელი მეზობელ ქვეყნებში დანიაში, ისლანდიასა და ნორვეგიაში ცხოვრობს. 

## წარმოშობა 
ვიკინგების მიერ ფარერების ათვისება მე-9 საუკუნეში დაიწყო. ამ პერიოდის შესახებ ცოტა რამ თუა ცნობილი, ეს საკითხი, მეტწილად, სპეკულაციის საგნად არის ქცეული. ერთადერთი წყარო, რომელიც ადრეული დასახლების შესახებ შეიცავს ინფორმაციას, არის ისლანდიური საგა Færeyinga Saga. საგა დაწერილია დაახლოებით 1200 წელს და 300 წლით ადრინდელ ამბებს ეხება. მონათხრობიდან ირკვევა, რომ ფარერებზე მოსახლეობა ნორვეგიელი მეფეების უნიფიკაციის პოლტიკის შედეგია; გარდა ფარერებისა, მოსახლეობა იმხანად მრავალ უკაცრიელ ადგილზეც გაჩენილა, დასავლეთში მდებარე მიწებზე, რომელთა შესახებ მანამდე არავინ არაფერი იცოდა. 

Færeyinga Saga-ს დასაწყისიდანვე ისტორიკოსები არკვევენ, რომ ვიკინგი გრიმურ კამბანი კუნძულების პირველი მოსახლე იყო. ნორვეგიელებს, რომელთაც დასავლეთით გასცურეს, უნდა სცოდნოდათ კუნძულების შესახებ. თუკი გრიმურ კამბანმა დაასახლა ფარერები, ე.ი. ნორვეგიელებს სცოდნიათ კუნძულის არსებობისა და ცხოვრების შესახებ უფრო მეტი, ვიდრე მატიანემ შემოგვინახა.

როდესაც გრიმური ჩრდილოური სახელია, კამბანი მის კელტურ წარმოშობაზე მიუთითებს. 
ამდენად, იგი ან ირლანდიიდან, ან დასავლეთის კუნძულებიდან უნდა ყოფილიყო, სადაც ნორვეგიელებს უკვე ჰქონდათ საკუთარი დასახლებები. ფარერებზე ზოგიერთი კუნძულის სახელიდან დგინდება, რომ აქაურობის პირველი მკვიდრნი ან შოტლანდიის კუნძულებიდან ან ბრიტანეთის სანაპირო ზოლიდან უნდა ყოფილიყვნენ.

დნმ ანალიზებმა ცხადყო, რომ Y ქრომოსომა, რომელიც მამრობითის წარმოშობას ადასტურებს, 87% სკანდინავიურია. როდესაც მიტოქონდრიული დნმ, რომელიც მდედრობითი სქესის წარმომადგენლებს აღენიშნებათ, 84% შოტლანდიური ან ირლანდიურია.

## ლიტერატურა 
* Arge, Símun, Guðrun Sveinbjarnardóttir, Kevin Edwards, and Paul Buckland. 2005. „ვიკინგები და შუასაუკუნეების დასახლებები ფარერებზე: ხალხი, ადგილი და გარემო“. *Human Ecology*. 33, no. 5: 597-620.

კატეგორია:ევროპის ხალხები
კატეგორია:ეთნიკური ჯგუფები
ანგელოზების ქალაქი (ფილმი)

**ანგელოზების ქალაქი** — რომანტიკული დრამა, რომელიც რეჟისორ ბრედ ზილბერლინგის მიერ არის გადაღებული. იგი გამოვიდა 1998 წელს. ფილმში მთავარ როლებში მონაწილეობენ ნიკოლას კეიჯი და მეგ რაიანი. მოქმედება მიმდინარეობს ლოს-ანჯელესში (’’ანგელოზების ქალაქი’’ ასევე მისი მეორე სახელწოდებაა). საგულისხმოა, რომ სურათი გადაღებული იქნა ვიმ ვენდერსის 1987 წლის ფილმის  „ცა ბერლინის თავზე“ მიხედვით, რომლის მოქმედებაც ბერლინში ვითარდება.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 
* 

კატეგორია:1998 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:რომანტიკული ფილმები
კატეგორია:Warner Bros.-ის ფილმები
კატეგორია:Regency Enterprises-ის ფილმები
სამი სახლი (ფილმი)

**სამი სახლი** — 2008 წლის ქართული ფილმი, რომლის რეჟისორი და სცენარის ავტორია ზაზა ურუშაძე. ფილმი სამი ნოველისგან შედგება, მათ საერთო იდეა აერთიანებს:

პირველი ისტორია მე-20 საუკუნის დასაწყისში, ძველ საგვარეულო სახლში ვითარდება. ოჯახის უფროსი ცოლის გარდაცვალების შემდეგ ისე იქცევა, თითქოს ის და გარდაცვლილი კვლავ ერთ ჭერქვეშ ცხოვრობენ.

მეორე ნოველაში მოქმედება მე-20 საუკუნის ბოლოს მიმდინარეობს, მოქმედება სოფელში ხდება. აქ ადამიანები ისევ ისე ცხოვრობენ, როგორც მათი მამა-პაპა ცხოვრობდა ოდითგან.

მესამე ნაწილი მსუბუქი და მხიარულია, მასში ჩანს 21-ე საუკუნის ჰუმანიზმი. ფილმი კომედიაა, მისი გმირი თანამედროვე ქალაქელი ბიჭია, რომელიც იძულებული ხდება საკუთარ პრინციპებს უღალატოს.

## რესურსები ინტერნეტში
*
*

კატეგორია:2008 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:ზაზა ურუშაძის ფილმები
მუსტაფა II

**მუსტაფა II** (, ; დ. 6 თებერვალი, 1664 — გ. 29 დეკემბერი, 1703) — ოსმალეთის იმპერიის სულთანი 1695-1703 წლებში, სულთან მეჰმედ IV-ის ვაჟი.

მისი ორი წინამორბედისგან განსხვავებით, (ნაგულისხმევია სულეიმან II და აჰმედ II)  გამეფებამდე ედირნეს სასახლეში ცხოვრობდა და შედარებითი თავისუფლებით სარგებლობდა. იყო ძლიერი მეომარი და მონადირე. 

მუსტაფა ოსმალეთის სათავეში აღმოჩნდა 1695 წლის 6 თებერვალს, მას შემდეგ რაც მისი ბიძა, აჰმედ II გარდაიცვალა. მისი სულთნობის წლები გამოირჩეოდა ოსმალეთის დასუსტებითა და წმ. ლიგის ქვეყნების აღზევებით. 1697 წელს თავად ჩაუდგა სათავეში ოსმალებს, მაგრამ სასტიკად დამარცხდა ზენტის ბრძოლაში.

მუსტაფა ll-ის მმართველობის პერიოდის ყველაზე ტრავმატული მოვლენა უნგრეთის, მცირე ვლახეთის, სერბეთის ნაწილის, აზოვისა და სხვა მნიშვნელოვანი ტერიტორიების დაკარგვა იყო 1699 წელს კარლოვიცის კონგრესზე დადებული ზავით. ამ მოვლენით დაიწყო ოსმალეთის იმპერიის ხანგრძლივი დაკნინების პერიოდი. 

მუსტაფა II 1703 წელს, ედირნეში მომხდარი აჯანყების შედეგად ტახტიდან მისმა ძმამ აჰმედ III-მ ჩამოაგდო. გარდაიცვალა თოფქაფის სასახლეში, სტამბოლში.

## ოჯახი
#### ცოლები და ხარჭები 
* ალიჯენაბი
* ჰიუმაშაჰ ჰასეკი
* აფიფე ჰასეკი
* შეჰსუვარ სულთანი
* ჰატიჯე სულთანი
* სალიჰა სებქათი სულთანი
* ჰაფსა სულთანი
* ჰანიფე სულთანი
* ფატმა შაჰინ ხათუნი

#### ვაჟები 
* მაჰმუდ I
* შეჰზადე მეჰმედი
* შეჰზადე სელიმი
* შეჰზადე მურათი
* შეჰზადე აჰმეთი
* ოსმან III
* შეჰზადე ჰასანი
* შეჰზადე ჰიუსეინი
* შეჰზადე აჰმეთი
* შეჰზადე სულეიმანი

#### ქალიშვილები 
* აიშე სულთანი
* ემინე სულთანი
* საფიე სულთანი
* იმეთულაჰ სულთანი
* რუკიე, ფატმა, უმიგულსუმი, რუიკიე,ზენები და ესმა გარდაიცვალნენ ადრეულ ასაკში

## იხილეთ აგრეთვე
* ოსმალეთის სულთნების სია

## რესურსები ინტერნეტში 
*

კატეგორია:ოსმალეთის სულთნები
კატეგორია:ოსმანების დინასტია
კატეგორია:ბრძოლის ველზე მყოფი ოსმალეთის სულთნები
კატეგორია: დამხობილი მონარქები
კატეგორია:დაბადებული 6 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1664
კატეგორია:გარდაცვლილი 29 დეკემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1703
სამძივრები

**სამძივრები** — საქართველოს დიდი ფეოდალური საგვარეულო XII-XIV საუკუნეებში. სახელწოდება მომდინარეობს მათი მამულის — სამძივრის ხევის (სამცხე) სახელისაგან.

არსებობს მოსაზრება, რომ სამძივრების გვარისაგან წარმოდგება თორელების ფეოდალური საგვარეულო. XII საუკუნის 80-იანი წლებში სამძივრები დამოყვრებიან სამცხის დიდებულებს — ჯაყელებს. კრავაი ჯაყელი ცოლად შეურთავს ერთ-ერთ სამძივარს. სამძივრები როგორც ჩანს, ჯაყელებთან ერთად, მიემხრნენ აჯანყებულ იური ანდრიას ძეს; აჯანყების დამარცხების შემდეგ კი ისინი ამ აჯანყებაში მონაწილე გუზან ტაოსკარელთან ერთად გაიქცნენ შაჰარმენთან (ხლათის მმართველი). XIII საუკუნის შუა წლებში სამძივრები კვლავ ჩანან სამცხეში. ერთ-ერთი სამძივარი შებრძოლებია აბაღა-ხანის წინააღმდეგ აჯანყებულ მონღოლ უფლისწულს თეგუდარს, რომელიც ლიხთ-იმერეთიდან (სადაც დავით ნარინი იყო შეხიზნული) გადმოსულა სამცხე-ჯავახეთის დასარბევად. სამცხე-საათაბაგოს თავადების XVI საუკუნის ნუსხაში მოხსენიებულია, როგორც სამცხის გადაშენებული ფეოდალური საგვარეულო, რომელთა მამული ამ დროს ეპყრა გოგიბაშვილს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:საქართველოს ფეოდალური საგვარეულოები
სიუნიქის პროვინცია

**სიუნიქი**, **სივნიეთი** () — სომხეთის უკიდურეს სამხრეთით მდებარე პროვინცია (მარზი). მას ესაზღვრება ვაიოცძორის პროვინცია ჩრდილოეთიდან, აზერბაიჯანის ნახჭევანის ავტონომიური რესპუბლიკა დასავლეთიდან, ყარაბაღი (აზერბაიჯანი) აღმოსავლეთიდან და ირანი სახმხრეთიდან. მისი დედაქალაქია კაპანი. სხვა მნიშვნელოვანი ქალაქები და დაბებია: გორისი, სისიანი, მეღრი, აგარაკი და დასტაკერტი.

ისტორიულად, სიუნიქი დიდი სომხეთის 15 პროვინციიდან ერთ-ერთი იყო. სხვადასხვა დროს, დღევანდელი სიუნიქის რეგიონის ტერიტორია ცნობილი იყო, როგორც **სიუნია**, **სისაკანი** და **ზანგეზური**. სიუნიქში მდებარე სომხური კულტურის ძეგლები (როგორიცაა ტათევის მონასტერი) რეგიონის მდიდარი კულტურის დამადასტურებელია.

## იხილეთ აგრეთვე
* სომხეთის ადმინისტრაციული დაყოფა

## რესურსები ინტერნეტში
* Syunik portal 
* Syunik Tourist Guide
* Syunik at the site of Ministry of Urban Development 
* Syunik at Armeniainfo 
## სქოლიო
კატეგორია:სომხეთის პროვინციები
ლუციფერი

[thumb|ლუციფერის ქანდაკება [ლიეჟის საკათედრო ტაძარი|ლიეჟის საკათედრო ტაძარში.]]
**ლუციფერი** — სახელი, რომლითაც მოიხსენიება რამდენიმე მითოლოგიური არსება და რომელსაც ქრისტიანულ სარწმუნოებაში განდგომილ ანგელოზს, სატანას, უწოდებენ. განდგომილ ანგელოზზე მითითება მომდინარეობს ბიბლიის ტექსტში (ისაია 14:3-20) ნახსენები წინადადების ინტერპრეტაციაზე, რომელშიც ვინმე, სახელით „**ცისკრის ვარსკვლავი**“ (ლათ. Lucifer) ზეციდან ჩამოგდებულად მოიხსენიება. იგივე ლათინური სიტყვა არის გამოყენებული დილის ვარსკვლავის აღსანიშნავად პეტრეს სახარებაში და სხვაგანაც, თუმცა მას სატანასთან კავშირი არ აქვს. მიუხედავად ამისა, მრავალ გვიანდელ წერილებში ეს ლათინური სიტყვა თარგმანის გარეშეა გამოყენებული, როგორც სატანის ზუსტი სახელი.

ლათინურად სიტყვა „Lucifer“, რაც ნიშნავს „სინათლის მომტანს“ (სიტყვებიდან lux, lucis, „სინათლე“, და ferre, „მოტანა, გაჩენა“), „დილის ვარსკვლავის“ სახელია (ანუ პლანეტა ვენერა მისი გარიჟრაჟზე გამოჩენისას).

კატეგორია:დემონები ქრისტიანობაში
კატეგორია:მითოლოგიური არსებები
კატეგორია:აბრაამისეული მითოლოგია
კატეგორია:ლათინური სიტყვები
ერვანდ ქოჩარი

**ერვანდ სიმონის ძე ქოჩარი** (დ. 27 ივნისი [ძვ.ს სტ. 15 ივნისი], 1899, თბილისი — გ. 22 იანვარი, 1979, ერევანი) — სომეხი მოქანდაკე, ფერმწერი და გრაფიკოსი. სსრკ სახალხო მხატვარი (1976).

## ბიოგრაფია
სწავლობდა თბილისის ფერწერისა და ქანდაკების სკოლასა (1915-1918) და მოსკოვის სახელმწიფო თავისუფალ სამხატვრო სახელოსნოებში (1918-1919). 1923 წლიდან მუშაობდა პარიზში. 1936 წლიდან სომხეთში. ქოჩარის დაზგური და მონუმენტური ქანდაკებისათვის ნიშანდობლივია მოძრაობის ექსპრესიულობა, ზოგჯერ სტილიზაცია. ნამუშევრები: ობელისკი „არწივი“ (ბრინჯაო, 1955, ზვართნოცის გზაზე), დავით სასუნცის ძეგლი (სპილენძი, 1959) და ფ. ძერჟინსკის მონუმენტური ბიუსტი (სპილენძი, 1969 — ორივე ერევანი). ქოჩარი ავტორია ფერწერული ტილოებისა და წიგნის ილუსტრაციებისა. სომხეთის სსრ სახელმწიფო პრემია (1967).

## ლიტერატურა
*ერვანდ ქოჩარი

კატეგორია:სომეხი მოქანდაკეები
კატეგორია:დაბადებული  27 ივნისი
კატეგორია:დაბადებული 1899
კატეგორია:გარდაცვლილი 22 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ჟოზე ედუარდო სანტუში

**ჟოზე ედუარდო სანტუში** (, დ. 28 აგვისტო 1940, ლუანდა — გ. 8 ივლისი, 2022, ბარსელონა, ესპანეთი) — ანგოლის მეორე პრეზიდენტი 1979 წლის 10 სექტემბრიდან. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე, ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა მუშის ოჯახში. უმაღლესი განათლება მიიღო სსრკ-ში სადაც დაამთავრა აზერბაიჯანის ნავთობქიმიური მრეწველობის ინსტიტუტი ინჟინერ-მენავთობის სპეციალობით.
* 1961-1975 წლებში საპასუხისმგებლო პოსტები ეკავა ანგოლის განთავისუფლების შეიარაღებულ ძალებში.
* 1975-1978 წლებში ანგოლის სახალხო რესპუბლიკის საგარეო საქმეთა მინისტრი.
* 1978-1979 წლებში დაგეგმვის მინისტრი და ეროვნული საგეგმო კომისიის თავმჯდომარე.

1992 წლის 29-30 სექტემბრის არჩევნებში დაიკავა პირველი ადგილი, მაგრამ ვერ მოაგროვა ხმათა 50 %. დაინიშნა მეორე ტური, რომლის გამართვამდეც მისმა კონკურენტმა ჟონას სავიმბიმ მოხსნა საკუთარი კანდიდატურა. 2001 წელს პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ შემდეგ არჩევნებზე აღარ წამოაყენებს საკუთარ კანდიდატურას.

გარდაიცვალა 79 წლის ასაკში ესპანეთის ქალაქ ბარსელონის კლინიკაში.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Official webpage of MPLA 
* José Eduardo dos Santos The Truth
* International_Criminal_Court_against_José_Eduardo_dos Santos

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 28 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 8 ივლისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2022
კატეგორია:ანგოლის პრეზიდენტები
კატეგორია:ანგოლელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:ანგოლის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
მაგნიტური ბორცვი

[მინი|მაგნიტური ბორცვი, Moncton, [კანადა]]
**მაგნიტური ბორცვი** (ხანდახან **გრავიტაციული ბორცვი**) — ადგილი, სადაც არემარის ზედაპირი ქმნის ოპტიკურ ილუზიას, თითქოს ოდნავი დაქანება სინამდვილეში აღმართია. შედეგად, ავტომანქანა, რომლის სიჩქარეების კოლოფი გამორთულია, "აღმართზე" თავისუფლად გორავს. მსოფლიოში მრავალი ამგვარი მაგნიტური ბორცვი არსებობს მათ შორის თბილისში **ფუნიკულიორის** გზაზე.

კატეგორია:ოპტიკური ილუზიები
კატეგორია:მაგნიტური ბორცვები
ბოკუზ დ'ორი

thumb|პოლ ბოკუზი, ღონისძიების დამფუძნებელი.
'''ბოკუზ დ'ორი** (, ოქროს ბოკუზი), ასევე **მსოფლიო კულინარიული კონკურსი''' () — მსოფლიოს შეფთა ბიენალე. სახელი დაერქვა შეფი პოლ ბოკუზის პატივსაცემად. ღონისძიება იანვრის ბოლოს ლიონთან, საფრანგეთი, ტარდება SIRHA International Hotel-ში და ყველაზე პრესტიჟული კულინარული კონკურსია მსოფლიოში, რომელიც მსოფლიოს ოთხივე კონტინენტიდან, ახალგაზრდა და ნიჭიერ შეფ-მზარეულებს აერთიანებს.

2019 წელს, საქართველო ოფიციალურად გახდა Bocuse d’Or-ის ოჯახის ახალი წევრი და პირველად უმასპინძლა 2-3 ნოემბერს ქვეყანაში ეროვნული შესარჩევ შეჯიბრს. 2020 წელს 15-16 ოქტომბერს კი საქართველო პირველად მიღებს მონაწილეობას Bocuse d’Or ევროპის კონტინენტურ ჩემპიონატზე, რომელიც ესტონეთში გაიმართება. 

ამ ღონისძიებას ხშირად ოლიმპიური თამაშების გასტრონომიულ ექვივალენტს უწოდებენ.
მინი
## მედალისტები 
## რესურსები ინტერნეტში 
* Bocuse d'Or official site 
* Bocuse d'Or Georgia  bocusedor.com
* 18 countries, 2 tests, 10 places for the grand finale in Lyon in 2021.  bocusedor.com

კატეგორია:გასტრონომია
წამკითხველი (ფილმი)

**„მკითხველი“** () — ოქროს გლობუსის მფლობელი და ოსკარის ნომინანტი 2008 წლის ამერიკული ფილმი – დრამა, რომელიც დაფუძნებულია ბერნჰარდ შლინკის ამავე სახელწოდების მქონე 1995 წლის რომანზე. ფილმისთვის ადაპტირებული სცენარი დაწერა დევიდ ჰეირიმ, ხოლო რეჟისორია სტეფენ დალდრი. ფილმში მონაწილეობენ კეიტ უინსლეტი და რეიფ ფაინზი ახალგაზრდა მსახიობ დავიდ კროსთან ერთად. ეს იყო პროდიუსერების ენტონი მინგელასა და სიდნი პოლაკის უკანასკნელი ფილმი, რომლებიც გარდაიცვალნენ მის ეკრანებზე გამოსვლამდე. ფილმზე მუშაობა დაიწყო გერმანიაში, 2007 წლის სექტემბერში და ეკრანებზე შეზღუდულად გამოვიდა 2008 წლის 10 დეკემბერს.

## სიუჟეტი
ფილმი მოგვითხრობს მაიკლ ბერგის – გერმანელი იურისტის ისტორიას, რომელსაც თინეიჯერობის პერიოდში, 1950-იანი წლების ბოლოს ჰქონდა რომანი უფროს ქალთან – ჰანა შმიტსთან, რომელიც მოგვიანებით გაუჩინარდა და წლების შემდეგ გამოჩნდა, როგორც ერთ-ერთი ბრალდებული საომარ დანაშაულებში, რომლებიც წარმოიქმნა მისი, როგორც საკონცენტრაციო ბანაკის მცველის, მოქმედებების შედეგად ომში. მხოლოდ მაიკლი ხვდება, რომ ჰანა წერა–კითხვის უცოდინარია და შესაძლოა ამას მალავს თავისი თავისუფლების ფასად.

## ჯილდოები
კეიტ უინსლეტმა და დევიდ კროსმა, რომელიც ახალგაზრდა მაიკლს ანსახიერებს, კრიტიკოსებისაგან მიიღეს მაღალი შეფასება თავიანთი თამაშისათვის. ფილმი ნომინირებული იყო რამდენიმე მთავარ კინო-პრემიაზე. უინსლეტმა მოიგო ოსკარის, ოქროს გლობუსისა და BAFTA-ს ჯილდოები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* .
* .
* .
* .
* .

კატეგორია:2008 წლის ფილმები
კატეგორია:ამერიკული ფილმები
კატეგორია:გერმანული ფილმები
კატეგორია:ინგლისურენოვანი ფილმები
კატეგორია:ფილმები სასამართლოს შესახებ
კატეგორია:სტივენ დალდრის ფილმები
კატეგორია:რომანებზე დაფუძნებული ფილმები
მპლა

thumb|left|მპლას დროშა
**ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა**  (, MPLA, მპლა) — ანგოლის პოლიტიკური პარტია. დააარსა ანგოლის პრეზიდენტმა აგოსტინიო ნეტომ. პარტიის საქმიანობა დამოუკიდებლობისათვის ბრძოლის დროს მიმართული იყო პორტუგალიის საწინააღმდეგოდ, ხოლო 1974-2002 წლის სამოქალაქო ომში მიმართული იყო უნიტას წინააღმდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში
*MPLA official site 
*MPLA campaign site 

კატეგორია:ანგოლის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1956 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
აგოსტინიო ნეტო

**ანტონიო აგოსტინიო ნეტო** (; დ.  17 სექტემბერი, 1922, სოფ. იკოლუ-ი-ბენგუ, ბენგოს პროვინცია ანგოლა — გ.  10 სექტემბერი,  1979, მოსკოვი) — ანგოლის სახელმწიფო მოღვაწე, პოეტი და ანგოლის რესპუბლიკის პირველი პრეზიდენტი 1975-1979 წლებში. ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობის (მპლა) - შრომის პარტიის თავმჯდომარე.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა პროტესტანტი მღვდლის — პასტორის ოჯახში. სწავლობდა ლუანდის ლიცეუმში, ხოლო შემდეგ ლისაბონის უნივერსიტეტში, სადაც გაიცნო მომავალი მეუღლე პორტუგალიელი მარია ეუჟენია და სილვა, რომელსაც მიუძღვნა თავისი საუკეთესო ლექსები.

1950-იანი წლების დასაწყისში ანგოლაში დაიწყო განმათავისუფლებელი მოძრაობა, რომელსაც ხელმძღვანელობდა ნეტოს მიერ დაარსებული ორგანიზაცია - ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობა. 1955-1957 წლებში დაპატიმრებულ იქნა. 1958 წელს დაამთავრა სამედიცინო ფაკულტეტი პორტუგალიის ქალაქ კოიმბრას უნივერსიტეტში. 1961-1962 წლებში კვლავ პატიმრობაშია. 1975 წელს გახდა ანგოლის პირველი პრეზიდენტი და აიღო სოციალიზმის შენების კურსი.

გარდაიცვალა მოსკოვში 1979 წლის 10 სექტემბერს ონკოლოგიური ოპერაციის შემდეგ.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Encyclopedia

კატეგორია:ანგოლის პრეზიდენტები
კატეგორია:ანგოლელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 17 სექტემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1922
კატეგორია:გარდაცვლილი  10 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1979
კატეგორია:ანგოლის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:მოსკოვში გარდაცვლილები
ისაიას სამაკუვა

**ისაიას ენრიკე ნგოლა სამაკუვა** (დ. 8 ივლისი, 1946, კუნჯი, ანგოლა) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, პარლამენტის წევრი და უნიტას პრეზიდენტი. პარტიაში გაწევრიანდა 1974 წელს, ხოლო პრეზიდენტად აირჩიეს  2003 წელს, მას შემდეგ, რაც  გარდაიცვალა ჟონას სავიმბი და პარტიის ვიცე-პრეზიდენტი ანტონიო დემბო. 1989-1994 და 1998-2002 წლებში იყო უნიტას ოფიციალური წარმომადგენელი ევროპის ქვეყნებში.

2008 წლის 5-6 სექტემბრის არჩევნებში ისაიას სამაკუვა იყო საპარლამენტო სიის პირველი ნომერი, ამ არჩევნების შედეგად ეროვნულ ასამბლეაში უნიტამ მიიღო 16 ადგილი  220-დან  და სამაკუვა აირჩიეს დეპუტატად. 8 სექტემბერს მან აღიარა დამარცხება და ცნო არჩევნების შედეგები.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Biography on Africa Confidential

## სქოლიო 
კატეგორია:ანგოლელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 8 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
კატეგორია:ანგოლის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:უნიტა-ს წევრები
უნიტა

**უნიტა**  ( — *ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის*) — მეამბოხე დაჯგუფება ანგოლაში 1975-2002 წლების სამოქალაქო ომის დროს. დააარსა ჟონას სავიმბიმ 1966 წლის 13 მარტს და ხელმძღვანელობდა გარდაცვალებამდე. 1966-1974 წლებში ანგოლის განთავისუფლების სახალხო მოძრაობასთან ერთად აწარმოებდა ბრძოლას პორტუგალიელი დამპყრობლების წინააღმდეგ. 1975-1991 წლებში აწარმოებდა ბრძოლას ხელისუფლებასთან. 1991-1994 წლებში წავიდა მოლაპარაკებებზე და მისმა ლიდერმა მონაწილეობა მიიღო საპრეზიდენტო არჩევნებში. 1994 წლიდან განაახლა საომარი მდგომარეობა. 2000 წლიდან პარტიაში დაიწყო რეორგანიზაციის პროცესი. 2002 წლიდან უკვე პოლიტიკური პარტიის სტატუსი მიიღო, ჟონას სავიმბის გარდაცვალების შემდეგ პარტიას სამი დღით სათავეში ჩაუდგა ანტონიო დემბო, ხოლო  2003 წლიდან პარტიას ხელმძღვანელობს ისაიას სამაკუვა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* unitaangola.org

კატეგორია:ანგოლის პოლიტიკური პარტიები
კატეგორია:პოლიტიკური პარტიები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:1966 წელს დაარსებული პოლიტიკური პარტიები
ანგოლის პრეზიდენტი

**ანგოლის პრეზიდენტი** — ანგოლის სახელმწიფოსა და მთავრობის მეთაური.

## ისტორია 
პრეზიდენტის თანამდებობა დაარსდა 1975 წელს, მას შემდეგ რაც ქვეყანამ მოიპოვა დამოუკიდებლობა პორტუგალიისაგან.

## უფლებამოსილება 
* არის სახელმწიფოს მეთაური
* ნიშნავს და ათავისუფლებს ვიცე-პრეზიდენტსა და მინისტრებს.
* ნიშნავს უზენაესი სასამართლოს მოსამართლეებს.
* აქვს უფლება ისეთ კანონს დაადოს ვეტო, რომელიც საფრთხეს უქმნის ქვეყნის უსაფრთხოებას ან მის საერთაშორისო ინტერესებს.
* არის ანგოლის შეიარაღებული ძალების მთავარსარდალი.

## ანგოლის პრეზიდენტების სია 
## რესურსები ინტერნეტში
* ანგოლის პრეზიდენტების სია

კატეგორია:ანგოლა
კატეგორია:აფრიკის ქვეყნების პრეზიდენტები
*
ვაჰრამ ფაფაზიანი

**ვაჰრამ ქამერის ძე ფაფაზიანი** (; დ. 6 იანვარი/18 იანვარი, 1888, კონსტანტინოპოლი — გ. 5 ივნისი, 1968, ლენინგრადი) — სომეხი მსახიობი. სომხეთის სსრ (1933), აზერბაიჯანის სსრ (1935) და საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი. სსრკ სახალხო არტისტი (1956). ლენინის ორდენის (1967) კავალერი.

## ბიოგრაფია
სასცენო განათლება მიიღო იტალიაში (ვენეცია და მილანი), სადაც გამოდიოდა ე. დუზეს, ე. ნოველის, ე. ცაკონის, ჯ. გრასოს და სხვა დასებში. 1907–1922 წლებში მუშაობდა სტამბოლის სომხურ თეატრებში. 1922 წლიდან ცხოვრობდა სსრკ-ში. 1922–1953 წლებში მოღვაწეობდა ერევნის, თბილისის, ბაქოს, ლენინგრადის, სომხურ და რუსულ დასებში. 1954 წლიდან ერევნის გ. სუნდუკიანის სახელობის სომხურ თეატრში იყო. საუკეთესო როლები: ოტელო, ჰამლეტი, რომეო, მაკბეთი (შექსპირის „ოტელო“, „ჰამლეტი“, „რომეო და ჯულიეტა“, „მაკბეთი“), არბენინი (ლერმონტოვის „მასკარადი“), პროტასოვი (ლ. ტოლსტოის „ცოცხალი ლეში“), მეკ-გრეგორი (საროიანის „ჩემი გული მთებშია“). დაჯილდოვდა ლენინის ორდენითა და მედლებით.

## რესურსები ინტერნეტში
## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული  18 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი  5 ივნისი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1968
კატეგორია:სომეხი მსახიობები
კატეგორია:საბჭოთა მსახიობები
კატეგორია:XX საუკუნის მსახიობები
კატეგორია:სსრკ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:აზერბაიჯანის სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:კომიტასის პანთეონში დაკრძალულები
კატეგორია:მსახიობები ანბანის მიხედვით
კატეგორია:სანქტ-პეტერბურგში გარდაცვლილები
კატეგორია:სტამბოლში დაბადებულები
ჟონას სავიმბი

**ჟონას სავიმბი** (; დ. 3 აგვისტო, 1934 — გ.  22 თებერვალი, 2002) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, პარტიზანების ლიდერი, მეამბოხე დაჯგუფების უნიტას დამაარსებელი  (1966). დაიბადა რკინიგზელის ოჯახში.  1965 წელს დაამთავრა შვეიცარიის პოლიტიკური და სოციალური მეცნიერებების ინსტიტუტი. თავდაპირველად იყო ანგოლის განთავისუფლების ეროვნული ფრონტის წევრი, ხოლო  1966 წელს დააარსა ეროვნული კავშირი ანგოლის სრული დამოუკიდებლობისათვის  (ე.წ. უნიტა). უნიტას იდეოლოგია დამყარებული იყო მაოიზმზე.

ათეულობით თავდასხმის და 15-ჯერ მკვდრად გამოცხადების შემდეგ 2002 წლის 22 თებერვალს მოშიკოს პროვინციაში ანგოლის სამთავრებო ჯარებთან ბრძოლაში დაიღუპა.

## რესურსები ინტერნეტში
*Biographical Entry —*BlackPast.org*
*Jonas Savimbi at the Notable Names Database.
*"White House Statement on the President's Meeting with Jonas Savimbi" , June 30, 1988.
*"Genocide of Christians in Angola, UN and the resistance of UNITA", Webarchive, 2000.
*"Angola Rebels Demand Death Probe", BBC News, February 28, 2002.

## სქოლიო 
კატეგორია:ანგოლელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული  3 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1934
კატეგორია:გარდაცვლილი  22 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2002
კატეგორია:ანგოლის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:უნიტა-ს წევრები
კატეგორია:ანგოლელი ანტიკომუნისტები
ფარერული ენა

**ფარერული ენა** (føroyskt, წარმოითქმის  ან ) — დასავლეთ ნორდიკული ენა, რომელიც ისლანდიურს ენათესავება. საკმაოდ დაშორებული დასავლურ ნორვეგიულ დიალექტებს. ფარერულად ლაპარაკობს 48 000 ადამიანი ფარერებზე და დაახლოებით 12 ათასი დანიაში. ესაა ერთ-ერთი იზოლირებული სკანდინავიური ენა, რომელიც ძველნორდიკული ენიდან წარმოიშვა ვიკინგების ეპოქაში. მეორე ენა ისლანდიურია, ხოლო მესამე გადაშენებული ჩრდილოური ენა, რომელიც, სავარაუდოდ, ახლო ენათესავებოდა ფარერულ ენას.

## რესურსები ინტერნეტში
* Føroysk orðabók (1998 წლის ფარერულ-ფარერული ლექსიკონი)
* Sprotin (ინგლისურ-ფარერული/ფარერულ-ინგლისური და დანიურ-ფარერული ონლაინ ლექსიკონი)

კატეგორია:ფარერული ენა
კატეგორია:დანიის ენები
კირილე I (მოსკოვის პატრიარქი)

**პატრიარქი კირილე** (, ერისკაცობაში — **ვლადიმირ მიხაელის ძე გუნდიაევი**, ; დ. 20 ნოემბერი, 1946, ლენინგრადი, საბჭოთა კავშირი) — რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ეპისკოპოსი, მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქი 2009 წლიდან.

## ბიოგრაფია 
* ერისკაცობაში - ვლადიმირ გუნდიაევი;
* დაიბადა 1946 წლის 20 ნოემბერს ქ. ლენინგრადში;
* 1965 წელს ჩააბარა ლენინგრადის სასულიერო სემინარიაში, შემდეგ კი ლენინგრადის სასულიერო აკადემიაში;
* 1969 წლის 3 აპრილს აღკვეცილ იქნა ბერად და სახელად ეწოდა კირილე;
* 1969 წლის 7 აპრილს ხელდასხმულ იქნა ბერდიკვნად;
* 1969 წლის 1 ივნისს ხელდასხულ იქნა მღვდელმონოზონად;
* 1971 წლის 12 სექტემბერს აღყვანილია არქიმანდრიტის ხარისხში;
* 1976 წლის 14 მარტს ხელდასხმულ იქნა ეპისკოპოსად;
* 1977 წლის 2 სექტემბერს აღყვანილ იქნა მთავარეპისკოპოსის ხარისხში;
* 1991 წლის 25 თებერვალს აღყვანილ იქნა მიტროპოლიტის ხარისხში;

## მოსკოვის პატრიარქი 
2008 წლის 6 დეკემბერს ალექსი II-ის გარდაცვალებიდან მეორე დღეს  რუსეთის წმინდა სინოდმა კირილე პატრიარქის მოვალეობის დროებით შემსრულებლად დანიშნა. 9 დეკემბერს, ალექსი II-ის დაკრძალვისას კირილეს გული წაუვიდა. 2009 წლის 27 იანვარს 700-დან 508 ხმით წმინდა სინოდმა აირჩია მოსკოვისა და სრულიად რუსეთის პატრიარქად; 2009 წლის 1 თებერვალს შედგა ინტრონიზაცია.

### ეკუმენიზმი 
რომის პაპ ბენედიქტ XVI-სთან კონტაქტების გამო რუსეთის მართლმადიდებლური ეკლესიის კონსერვატიულმა ფრთამ კირილე ეკუმენიზმში დაადანაშაულა. კირილემ საჯაროდ განაცხადა რომ დიალოგის მიზანი ეკლესიების გაერთიანება არ ყოფილა და კომპრომისზე არცერთი მხარე არ წასულა.

### ტური ლათინურ ამერიკაში 
2008 წელს ლათინური ამერიკის მოლოცვისას პატრიარქი კირილე კუბის კომუნისტური პარტიის პირველ მდივანს, ფიდელ კასტროს შეხვდა. კასტრომ კირილე ამერიკული იმპერიალიზმის დამარცხებაში მოკავშირედ გამოაცხადა. ჰავანაში პირველი რუსული მართლმადიდებლური ტაძრის აშენებისთვის პატრიარქმა ფიდელ კასტრო და რაულ კასტრო წმინდა დანიელ მოსკოველის ორდენით დააჯილდოვა.

### ადმინისტრაციული რეფორმა 
2011 წელს პატრიარქმა ტაჯიკეთში, უზბეკეთში, ყირგიზეთსა და თურქმენეთში ცენტრალური აზიის მიტროპოლიტური მხარე დააარსა, რომელმაც მეზობელი ეპარქიები გააერთიანა.

### მთავრობასთან ურთიერთობები 
პატრიარქ კირილეს ვლადიმერ პუტინის ადმინისტრაციასთან მჭიდრო ურთიერთობები აქვს. 2012 წელს რელიგიური ლიდერების შეხვედრაზე მან პუტინის პრეზიდენტობის ერას „ღვთის სასწაული“ უწოდა.

## საჯარო სკანდალები 
### ბინის მტვერი 
2012 წლის მარტში რუსეთის ყოფილმა ჯანდაცვის მინისტრმა იური შევჩენკომ პატრიარქთან სასამართლო დავა წააგო. კირილეს პრესტიჟული კერძო ბინის ზედა სართულზე სარემონტო სამუშაოებისას შევჩენკოს დაქირავებული მუშების შექმნილმა მტვერმა პატრიარქის ძვირფასი წიგნები დასვარა. ამის გამო ყოფილ მინისტრს  კომპენსაციის სახით 20 მილიონი რუბლის გადახდა დაეკისრა. წიგნები მტვერს არ დაუზიანებია, მაგრამ პატრიარქის თქმით შევჩენკოს პატიება შეუსაბამო იქნებოდა.

### ფუსი რაიოთი 
## რესურსები ინტერნეტში 
* ავტოკეფალური მართლმადიდებელი ეკლესიები და მათი მეთაურები
* რუსეთის მართლმადიდებელი ეკლესიის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 20 ნოემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1946
კატეგორია:მოსკოვის პატრიარქები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
ანტონიო დემბო

გენერალი **ანტონიო სებასტიან დემბო** (; დ. 1944, ნამბუანგონგო, ლუანდის პროვინცია — გ. 25 თებერვალი, 2002) — ანგოლის პოლიტიკური მოღვაწე, უნიტას ვიცე-პრეზიდენტი (1992-2002) და შემდეგ პრეზიდენტი (2002). პარტიის წევრი გახდა 1969 წელს. 1982 წელს აფრიკის გარშემო უნიტას სახელით მოგზაურობიდან დაბრუნების შემდეგ გახდა ჩრდილოეთის ფრონტის სარდალი, ხოლო შემდეგ ჩრდილოეთის ფრონტის შტაბის უფროსი. უნიტას ვიცე-პრეზიდენტი გახდა 1992 წელს, იმ პერიოდში, როდესაც უკვე შენელდა სამოქალაქო ომი. შეცვალა ჟერემიას ჩიტუნდა (პარტიაში რიგით მეორე პერსონა ჟონას სავიმბის შემდეგ), რომელიც 1992 წლის 2 ნოემბერს ლუანდაში მოკლა ანგოლის ხელისუფლებამ. 2002 წლის 22 თებერვალს სავიმბის მკვლელობის შემდეგ გახდა პარტიის პრეზიდენტი, მაგრამ დიაბეტის გამო უკვე საკმაოდ დაუძლურებული იყო და გარდაიცვალა რამდენიმე დღეში. მისი გარდაცვალების შემდეგ უნიტას პრეზიდენტად აირჩიეს ისაიას სამაკუვა, უნიტას ყოფილი ელჩი ევროპაში.

## რესურსები ინტერნეტში
* "Angola Rebels Demand Death Probe," BBC News, February 28, 2002.
* "UNITA Successor Dead," Pravda, June 3, 2002.

კატეგორია:ანგოლელი პოლიტიკოსები
კატეგორია:დაბადებული 1944
კატეგორია:გარდაცვლილი  25 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი  2002
კატეგორია:ანგოლის სამოქალაქო ომის მონაწილეები
კატეგორია:უნიტა-ს წევრები
არტაშატი

**არტაშატი** () — არარატის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი, მდინარე არაქსის ნაპირზე, ერევან-ჯულფის გზატკეცილზე, რკინიგზის სადგური ერევნიდან 29 კმ.  უწინ დიდი სომხეთის დედაქალაქი.

## ისტორია 
არტაშატის ტერიტორიაზე დასახლება ჯერ კიდევ ურარტუს სახელმწიფომდე არსებობდა. ძვ. წ. 225-ძვ. წ. 190 წლებში სომხეთი დაიპყრეს სპარსელებმა. მას სელევკიდების მიერ დანიშნული ადგილობრივი მმართველი არტაშეს I მართავდა. ძვ. წ. 191 წელს არტაშესმა ისარგებლა სელევკიდების რომაელებთან ბრძოლაში დამარცხებით და ძვ. წ. 189 დიდი სომხეთი და სოფენა დამოუკიდებელ სამეფოებად გამოაცხადა. მან სათავე დაუდო არტაშესიანთა სამეფო დინასტიას (თვითონ თავს  ერვანდუნების გამგრძელებლად თვლიდა).

## ლიტერატურა
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
მეღრი

**მეღრი** (სომხ.: Մեղրի) — ქალაქი სომხეთის სამხრეთით, სიუნიქის პროვინციაში, ირანის საზღვართან ახლოს. ქალაქის ეკონომიკა საკვების ინდუსტრიაზეა დაფუძნებული; აქ მდებარეობს პურის საცხობი, კონსერვების და ღვინის მწარმოებელი ქარხნები. მეღრში დანარჩენ სომხეთთან შედარებით საკმაოდ რბილი კლიმატია, რაც ხილის წარმოებას უწყობს ხელს. ქალაქთან ახლოს მდებარეობს რუსული სამხედრო ბაზა 2 000 ჯარისკაცით. ირან-სომხეთის გაზსადენი გადის მეღრზე.

## რესურსები ინტერნეტში
*Meghri news

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ციზალპური გალია

მინი|ციზალპური გალიის კულტურის ბრინჯაოს ჩაჩქანი, 480-450 ქრისტეშობამდე
**ციზალპური გალია** (, ნიშნავს „გალია ალპების მხარეს“) იყო გეოგრაფიული მხარის რომაული სახელი (მოგვიანებით რომის რესპუბლიკის პროვინცია), თანამედროვე ჩრდილოეთ იტალიის ტერიტორიაზე (მოიცავს ემილია-რომანას, ფრიული-ვენეცია გიულიას, ლიგურიას, ლომბარდიას, პიედმონტს, ტრონტინო-ალტო ადიგეს და ვენეტოს), სადაც კელტები სახლობდნენ. პროვინცია იმართებოდა მუტინადან (დღევანდელი მოდენა), სადაც ძვ. წ. 73 წელს სპარტაკმა პროვინციის მმართველი გაიუს კასიუს ლონგინუსის ლეგიონი დაამარცხა.

## ლიტერატურა
*ARSLAN E. A. 1992 (1995), La Nécropole celtique de Garlasco (Province de Pavie), in *L’Europe celtique du Ve au IIIe Siècle avant J.-C.* (Hautvillers, 8-10 octobre 1992), Sceaux, pp.&nbsp;169–188.
*Luigi Bossi, ''Della istoria d'Italia antica e moderna*, Milano, 1819
*Jean Bousquet, *La Cisalpine gauloise du IIIe au Ier siècle avant J.-C.'' 
*Corbella, Roberto: "Celti : itinerari storici e turistici tra Lombardia, Piemonte, Svizzera", Macchione, Varese c2000; 119 p., ill.; 20&nbsp;cm; ISBN 8883400305; EAN: 9788883400308
*Corbella, Roberto: "Magia e mistero nella terra dei Celti : Como, Varesotto, Ossola"; Macchione, Varese 2004; 159 p. : ill. ; 25&nbsp;cm; ISBN 8883401867; EAN: 9788883401862
*D'Aversa, Arnaldo: "La Valle Padana tra Etruschi, Celti e Romani", PAIDEIA, Brescia 1986, 101 p. ill., 21&nbsp;cm, ISBN 88-394-0381-7
*Raffaele De Marinis and Venceslas Kruta in ‘’Italia, omnium terrarum alumna’’, Garzanti-Scheiwiller, 1990
*Grassi, Maria Teresa: "I Celti in Italia" - 2. ed, Longanesi, Milano 1991 (Biblioteca di Archelogia); 154 p., 32 c. di tav., ill. ; 21&nbsp;cm; ISBN 88-304-1012-8
*Grassi, Maria Teresa: "La ceramica a vernice nera di Calvatone-Bedriacum", All'Insegna del Giglio, Firenze 2008, pp.&nbsp;224 brossura, ISSN/ISBN 9788878143692
*GRASSI M. T. 1995, *La romanizzazione degli Insubri. Celti e Romani in Transpadana attraverso la documentazione storica e archeologica*, Milano.
*GRASSI M. T. 1999, *I Celti della Cisalpina Centrale: dall’ager Insubrium alla XI Regio Transpadana, in Insubri e Cenomani tra Sesia e Adige*, Seminario di Studi (Milano 27-28.2.1998), “Rassegna di Studi del Civico Museo Archeologico e del Civico Gabinetto Numismatico di Milano”, LXIII-LXIV, pp.&nbsp;101–108.
*Lawrence Keppie, *The Making of the roman army, From Republic to Empire*, University of Oklahoma, 1998
*Kruta, Venceslas: "I celti e il Mediterraneo", Jaca Book, 2004, 78 p., ISBN 881643628X, ISBN 9788816436282
*Kruta, Venceslas: "La grande storia dei celti. La nascita, l'affermazione e la decadenza", Newton & Compton, 2003, 512 p., ISBN 8882898512, ISBN 9788882898519
*Kruta, Venceslas & Manfredi, Valerio M.: "I celti d'Italia", Mondadori, 2000 (Collana: Oscar storia), ISBN 8804477105, ISBN 9788804477105
*Giuseppe Micali, ''L'Italia avanti il dominio dei Romani'', Genova, 1830
*Violante, Antonio; introduzione di Venceslas Kruta: "I Celti a sud delle Alpi", Silvana, Milano 1993 (Popoli dell'Italia Antica), 137 p., ill., fot.; 32&nbsp;cm; ISBN 88-366-0442-0

კატეგორია:რომის პროვინციები
სომხეთის მუნიციპალიტეტების სია

**სომხეთის მუნიციპალიტეტებს** თემები ჰქვია (*hamaynkner*, მხოლობითში *hamaynkn*). თითოეულ თემში თვითმმართველობაა და ერთი ან რამდენიმე დასახლება (*bnakavayr*). დასახლებები კლასიფიცირებულია, როგორც ქალაქის (*kaghak*) ტიპის ან სოფლის (*gyugh*) ტიპის. 2007 წლის მონაცემებით, სომხეთში 915 თემია, აქედან 49 მიჩნეული ურბანულად, ხოლო 866 სასოფლოდ. დედაქალაქს, ერევანს, ასევე თემის სტატუსი აქვს.

## ურბანული თემები 
## სქოლიო 
კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ჰალი ბერი

**ჰალი მარია ბერი** (; დ. 14 აგვისტო, 1966) — ამერიკელი მსახიობი, ყოფილი მოდელი და სილამაზის დედოფალი. მიღებული აქვს „ემი“ და „ოქროს გლობუსი“ ფილმისათვის „გაიცანით დოროტი დენდრიჯი“. 2001 წელს  კი „ოსკარიოსკარი“, ნომინაციაში *საუკეთესო მსახიობი ქალი* ფილმისათვის „მონსტრების მეჯლისი“. ბერი ერთადერთი აფრიკელ-ამერიკელი ოსკაროსანი მსახიობი ქალია. ის ჰოლივუდის ერთ-ერთი ყველაზე ძვირადღირებული მსახიობი და კოსმეტიკის კომპანია Revlon-ის წარმომადგენელია.

მსახიობის კარიერამდე, ბერიმ მონაწილეობა მიიღო რამდენიმე სილამაზის კონკურსში. 1986 წელს მან მოიპოვა მის აშშ-ის საპატიო ტიტული. მისი სამსახიობო დებიუტი შედგა 1991 წელს ფილმში „ჯუნგლების ციებ-ცხელება“, ამას მოჰყვა როლი ფილმში „ფლინსტონები“ (1994), „ბულვორტი“ (1998), „იქს-ადამიანები“ (2000). ჰალიმ ასევე განასახიერა „ბონდის გოგო“ - ფილმში „მოკვდი სხვა დღეს“ (2002). წარუმატებელი აღმოჩნდა ბერისთვის ფილმი „ქალი-კატა“ (2005), როდესაც ოქროს ჟოლოს დაჯილდოებაზე ყველაზე ცუდ მსახიობ ქალად დასახელდა და ჯილდო პირადად გადაეცა.

კარიერის მანძილზე ჰალი ორჯერ გასცილდა მეუღლეს. პირველი მათგანი კალათბურთელი დევიდ ჯასტისი იყო, მომდევნო კი მუსიკოსი ერიკ ბენეტი. 2005 წლის ნოემბრიდან ბერიმ სასიყვარული რომანი გააბა ფრანგ-კანადელ მოდელ გაბრიელ ობრისთან. მათი პირველი ქალიშვილი - ნალა არიელა ობრი 2008 წლის 16 მარტს დაიბადა.

## რესურსები ინტერნეტში 
* 
* 

კატეგორია:ამერიკელი მსახიობები
კატეგორია:დაბადებული 14 აგვისტო
კატეგორია:დაბადებული 1966
კატეგორია:ოსკარის მფლობელი კინომსახიობები
კატეგორია:ემის ჯილდოს მფლობელები
კატეგორია:ოქროს გლობუსის გამარჯვებულები
კატეგორია:ვერცხლის დათვი საუკეთესო ქალი მსახიობისთვის
კატეგორია:XX საუკუნის ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ჰოლივუდის დიდების ხეივანი
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
საფორტეპიანო კონცერტი № 1 (ჩაიკოვსკი)

thumb|პირველი ნაწილი
**საფორტეპიანო კონცერტი № 1 სი-ბემოლ მაჟორში** — რუსი კომპოზიტორის პეტრე ჩაიკოვსკის მიერ 1874 წლის ნოემბრისა და 1875 წლის თებერვლის შორის დაწერილი ნაწარმოები. პირველი კონცერტი ითვლება ერთ-ერთ ურთულეს საფორტეპიანო ნაწარმოებებათ.

## სტრუქტურა 
ნაწარმოები შედგება ტრადიციული სამი ნაწილისგან:

# *Allegro non troppo e molto maestoso – Allegro con spirito* (სი-ბემოლ მინორი → სი-ბემოლ მაჟორი)
# *Andantino simplice – Prestissimo* (რე-ბემოლ მაჟორი)
# *Allegro con fuoco* (სი-ბემოლ მინორი → სი-ბემოლ მაჟორი)

განთქმული პირველი ნაწილის შესავალი ჩაიკოვსკიმ მოისმინა კამენკას ბაზართან უკრაინაში. მელოდიას მღეროდნენ ბრმა მუსიკოსი-მათხოვრები.

## სხვა 
* ნაწარმოები არანჟირებული იყო ორი ფორტეპიანოსათვის თვით კომპოზიტორის მიერ 1874 წლის დეკემბერს. 
* ამერიკელმა პიანისტმა ვან კლიბერნმა ამ ნაწარმოების დაკვრით მოიგო პირველი ჩაიკოვსკის საერთაშორისო კონკურსი მოსკოვში.

## რესურსები ინტერნეტში
* Tchaikovsky Page
* Фортепианный концерт № 1 

კატეგორია:საფორტეპიანო კონცერტები
კატეგორია:მუსიკა დაწერილი ჩაიკოვსკის მიერ
ჰუნდინგი

**ჰუნდინგი**— ძლიერი კონუნგი სკანდინავიურ მითოლოგიაში. ჰუნდლანდის (ძაღლის ქვეყნის) ეპონიმი, მრავალი გმირი შვილის მამა; ემტერება სიგურდს, ერთიმეორეს ნათესავებს უხოცავენ.

## ლიტერატურა 
* უფროსი ედა

კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
მეტერნიხის სტელა

250px|მინი
**მეტერნიხის სტელა**, *ჰოროსის სტელა* (სვეტი, „მხსნელი ქვა“) — გვიანდელი ეგვიპტური ქვის სვეტი, რომელზეც ამოკვეთილი ან დახატული იყო ოსირისის ძე, ყრმა ჰოროსი: ნიანგზე იდგა და ხელში მტერი ბიძა სეთი ეჭირა, მოგუდული ან ცოცხალი. სურათს და წარწერას (შელოცვას) მაგიური, სიმბოლური მნიშვნელობა ჰქონდა: თუ საგანგებო აუზიდან წყალს დაასხამდნენ და მერე შესვამდნენ, ადამიანებს ენიჭებოდათ ჯადოსნური ძალა, გველისა და მორიელის შხამი ვეღარას ავნებდა დაგესლილს. ქვაზე იხატებოდა ეპიზოდები ჰოროსის ცხოვრებიდან, მავნე მხეცების დამარცხების სცენები.

## რესურსები ინტერნეტში
* Magical Stela (Cippus of Horus)

კატეგორია:ცივილიზაციები
კატეგორია:უძველესი ისტორია
კატეგორია:ძველი ეგვიპტე
არმენ ტიგრანიანი

**არმენ ტიგრანის ძე ტიგრანიანი** (დ. 26 დეკემბერი  [ძვ. სტ. 14 დეკემბერი], 1879, ალექსანდროპოლი —  გ. 10 თებერვალი, 1950, თბილისი) — სომეხი კომპოზიტორი, საგუნდო დირიჟორი, პედაგოგი. სომხეთის სსრ (1935) და საქართველოს სსრ (1936) ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე.

## ბიოგრაფია
1902 წელს დაამთავრა თბილისის მუსიკალური სასწავლებელი (ფლეიტის კლასი), კომპოზიციაში მეცადინეობდა მ. ეკმალიანთან, შემდეგ მოღვაწეობდა ალექსანდროპოლში. 1913 წლიდან ცხოვრობდა თბილისში. იყო „სომხური მუსიკალური საზოგადოების“ წევრი (1912–1921, შემდეგში „სომხეთის ხელოვნების სახლი“). სომხური კლასიკური ოპერის „ანუშის“ ავტორი (1908–1912, III რედ. 1939). დაწერა აგრეთვე სასიმღერო დრამა „ლეილი და მაჯნუნი“ (1917), ისტორიულ-პატრიოტული ოპერა „დავით-ბეგი“ (1950) და სხვა ნაწარმოებები. დაჯილდოებულია ლენინის ორდენით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:დაბადებული 26 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1879
კატეგორია:გარდაცვლილი 10 თებერვალი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1950
კატეგორია:თბილისში გარდაცვლილები
კატეგორია:სომეხი კომპოზიტორები
კატეგორია:სომეხი დირიჟორები
კატეგორია:ოპერის კომპოზიტორები
კატეგორია:ლენინის ორდენის კავალრები
კატეგორია:სომხეთის სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
ვატუ

**ვატუ** (ნიშანი: Vt; კოდი: VUV) — ვანუატუს რესპუბლიკის ეროვნული ვალუტა (ბისლამის ენაზე „ქვა“). სხვა ვალუტებისგან განსხვავებით არ აქვს შემადგენელი ერთეული.

შემოღებული იქნა 1982 წელს დამოუკიდებლობის გამოცხადების შემდეგ და ოფიციალურ ბრუნვაში ავსტრალიური დოლარი შეცვალა.

## სქოლიო
კატეგორია:ბრუნვაში არსებული ვალუტები
კატეგორია:ვანუატუ
შახვეტილა

**შახვეტილა** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს მდინარე ილტოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) მარჯვენა ნაპირზე. თემის ცენტრი (სოფლები: ბუხრები, ვეძები, ნადუქნარი, საბუე, ჩაჩხრიალა, ჭართალა, ჯაბური). ზღვის დონიდან 680 მეტრი, ახმეტიდან 11 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 99 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*შახვეტილის ეკლესიები
*შახვეტილის კვირაცხოვლის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჰიდრა

[thumb|ჰერაკლე და ჰიდრა. [უფიცის გალერეა. ანტონიო დელ პოლაიოლო]]
**ჰიდრა** (, *Lernaîa Hýdra*, წყლის გველი) — საზარელი ურჩხული, ლერნეს ჭაობის ბინადარი, ტიფონისა და ექიდნეს ნაშიერი; ჰერას გამოზრდილი. ცხრა, ას- ან ათასთავიანი და ისეთი გესლიანი, რომ მისი ღვიძლის სისხლით მოწამლული ისრებით უკვდავნიც კი მოურჩენელი წყლულით იტანჯებოდნენ.

## აღწერილობა 
საერთო ტრადიციით ცხრათავიანია, მაგრამ ჰერაკლეში ევრიპიდე მირიადთავიანს უწოდებს, თუმცა, ცოტა ქვემოთ (1118) თვითონვე ასთავიანად მიიჩნევს.

## მითი 
ლერნეს ჭაობის ჰიდრას ჰერაკლე შეება (მეორე გმირობა). შესახტომად გამზადებულ ქვეწარმავალს ფეხი დააჭირა. გველი შემოეტმასნა (თანაც ჭაობიდან ბუმბერაზი კიბორჩხალა ამობობღდა და გმირს ჩაეჭიდა) ჰერაკლე ჰიდრას კომბლის დარტყმებით ზედიზედ აცლიდა თავებს. მაგრამ გველს ერთ მოსხეპილ თავზე ორი ამოსდიოდა. მაშინ გმირმა მეგობარ იოლაოსს უხმო, ცეცხლის დანთება უბრძანა. იოლაოსმა ჭალას ცეცხლი წაუკიდა. მოგიზგიზე მაშხალებს აწვდიდა ჰერაკლეს, გმირი კი მოსხეპილ ადგილს მაშხალით სწვავდა. ბოლოს უკანასკნელ უკვდავ თავს კლდე დააფარა და ბრძოლა დასრულდა. ეს ჰიდრა უდიდესი იყო, თუმცა, ჰიდრა სხვაც მრავალია.

## რესურსები ინტერნეტში
*

 
კატეგორია:ბერძნული მითოლოგია
ჩაჩხრიალა

**ჩაჩხრიალა** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (შახვეტილას თემი). მდებარეობს მდინარე ილტოს (ალაზნის მარჯვენა შენაკადი) ხეობაში. ზღვის დონიდან 640 მეტრი, ახმეტიდან 5 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 35 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჩაჩხრიალის ღვთისმშობლის ეკლესია
*ჩაჩხრიალის წმინდა გიორგის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ჯოყოლო

**ჯოყოლო** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარჯვენა მხარეს. თემის ცენტრი (სოფლები: ბირკიანი, ძიბახევი). ზღვის დონიდან 665 მეტრი, ახმეტიდან 18 კილომეტრი. სოფლის მახლობლად არის ბაწარის სახელმწიფო ნაკრძალი. სოფელში დგას ორი მეჩეთი ერთი სუფიური და მეორე სალაფიტური, ასევე სოფელში მეჩეთთან ახლოს დგას ეკლესია.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 737 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ჯოყოლოს ეკლესიები
*ჯოყოლოს კვირაცხოვლის ეკლესია
*ჯოყოლოს კოშკი

## ლიტერატურა 
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
გულფი

**გულფი**— შვედეთის მითური მეფე.
[thumb|left|გულფი ესალმება [ოდინი|ოდინს. ჰუგო ჰამილტონი]]
## თქმულება 
მეფეს ესტუმრა ვინმე გიფეონი და საოცარი ამბავი მოუთხრო. ბრძენმა მეფემ აღუთქვა იმდენი მიწა, რამდენსაც მოხნავდა ოთხი ხარით დღე-ღამის განმავლობაში. სტუმარმა იოტუნჰაიმიდან ოთხი ბიმბერაზი ხარი-სახე შილი შეაბა გუთანში. ამ ხარებმა შვედეთს მოაგლიჯეს დიდი მიწა და ზღვაში გაიტანეს— ესაა კუნძული ზელანდია (სელანდი).
გულფიმ  სტუმარს სადაურობა ჰკითხა და გაიგო, რომ იგი ძალუმ ღმერთთა აზების (ასების) მოდგმისაა.  საგონებელში ჩავარდნილი მეფე აზების სამყოფელის დასადგენად კვერთხით ხელში ქვეყნის გზას დაადგა, თუმცა, ვერაფერი შეიტყო მათ შესახებ. ბოლოს, შინისაკენ მიმავალი ერთ დიდ ველზე აღმოჩნდა, სადაც ოქროს ფარებით გადახურული ციხე დაინახა. თავი მწირად გასააღა; შეიყვანეს, გაუმასპინძლდნენ. 

ტახტზე იჯდა სამი მეფე: ჰარი, იანფჰარი და ტრიდიმი. ცნობისმოყვარე სტუმარს ღმერთებმა პასუხი გასცეს ყველა კითხვაზე. მათი მონათხრობიდან იქმნება ჩრდილოეთის მითის სურათი: როგორ იქმნება ქაოსიდან ქვეყნიერება, როგორ ებრძოდნენ აზები ბუმბერაზ გრიმტურსენებს, მგელ ფენრისს, გველეშაპ მიდგარდს, ცბიერ ღმერთ ლოკეს და მის შვილებს და როგორ დაიღუპა საბოლოოდ ომში ღმერთთა და ბუმბერაზთა მოდგმა. გულფიმ გაიგო ყველაფერი ეს, ბოლო იქუხა მეხმა და გულფი ისევ თავის სამეფო ტახტზე აღმოჩნდა.

კატეგორია:სკანდინავიური მითოლოგია
ეღეგნაძორი

**ეღეგნაძორი** (სომხ.: Եղեգնաձոր; 1935 წლამდე **ქეშიშქენთი**, 1935-1957 წლებში **მიქოიანი**) — ქალაქი სომხეთში, ვაიოცძორის პროვინციის ადმინისტრაციული ცენტრი. სტალინის მმართველობის დროს, ქალაქს სახელი საბჭოთა პოლიტიკოსის ანასტას მიქოიანის პატივსაცემად მიქოიანი დაერქვა.

## სპორტი 
* არფა ეღეგნაძორი - საფეხბურთო კლუბი

## გალერეა 

File:Yeghegnadzor church.jpg|ეღეგნაძორის ეკლესია
Image:Spitakavor-raffi kojian-DCP 3983.JPG|სპიტაკავორის ეკლესია
Image:Noravank-astvatsatsin-IMG 2015.JPG|სურბ-ასტვაწაწინის ნორავანქის ეკლესია

## რესურსები ინტერნეტში 
* Cilicia.com entry on the region 

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
წინუბანი

საკუთარი სახელი **წინუბანი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* წინუბანი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში.
* წინუბანი — სოფელი ახალციხის მუნიციპალიტეტში.
* წინუბანი — სოფელი ახმეტის მუნიციპალიტეტში.
* წინუბანი — სოფელი ბორჯომის მუნიციპალიტეტში.
* წინუბანი — სოფელი თბილისში
წინუბანი (ახმეტის მუნიციპალიტეტი)

**წინუბანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, (დუისის თემი). მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 580 მეტრი, ახმეტიდან 16 კილომეტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 336 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ხორბალო

**ხორბალო** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში (ზემო ალვანის თემი). მდებარეობს მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს. ზღვის დონიდან 560 მეტრი, ახმეტიდან 5 კილომეტრი. 2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 45 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ვარდენისი

**ვარდენისი** (; ძველად, ვასაკაშენი; 1969 წლამდე, ბასარგეჩარი) — ქალაქი სომხეთში, რომელიც მდებარეობს სევანის ტბის სამხრეთ ნაპირებთან. ის გეღარქუნიქის პროვინციაში (მარზში) მდებარეობს. მისი  მოსახლეობა 12,363 ადამიანს შეადგენს; ქალაქში 1830 წელს დასახლდა ხალხი დასავლეთ სომხეთიდან.

## სპორტი
* სიპან ვარდენისი - საფეხბურთო კლუბი

## რესურსები ინტერნეტში
* Armeniapedia.org

კატეგორია:სომხეთის ქალაქები
ჰომეროსის ჰიმნები

**ჰომეროსის ჰინმები** — 34 ჰიმნი, რომელთა ავტორად, ტრადიციულად (თუკიდიდეს დროიდან) ჰომეროსს მიიჩნევენ, მაგრამ სადავოა... 
ასრულებდნენ რაფსოდები (რეჩიტატივები საღვთო დღესასწაულებზე). დრო და ზუსტი ავტორები უცნობია. (დაახლოებით VII საუკუნე ძვ. წ. აღ.) 
ჰიმნებია დელფოს და პითიის აპოლონისადმი, ჰერმესისადმი, აფროდიტესა და დემეტრეს ჰიმნები.

## ღმერთების ჩამონათვალი 
ჰომეროსის ჰიმნები, რომლებიც მან ღმერთებს უძღვნა, მოიცავს შემდეგ ოლიმპიელებს:

* აფროდიტე 
* აპოლონი
* არესი
* ასკლეპიუსი
* არტემიდე
* ათენა
* კიბელე
* დიონისე
* დემეტრე
* დიოსკური, კასტორი და პოლიდევკე
* გაია
* ჰელიოსი 
* ჰერა
* ჰერაკლე 
* ჰერმესი
* ჰეფესტო
* ჰესტია
* პანი 
* პოსეიდონი
* პითიელი აპოლონი 
* სელენე
* ზევსი

კატეგორია:ბერძნული ლიტერატურა
ქვემო ალვანი

**ქვემო ალვანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტში, თემის ცენტრი (სოფლები: ქვემო ალვანი, ბაბანეური). მდებარეობს ალაზნის ვაკეზე, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 460 მეტრი, ახმეტიდან 15 კილომეტრი. სოფელში მოქმედებს კომპიუტერული ცოდნის ცენტრი.

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 2489 ადამიანი.

## იხილეთ აგრეთვე
*ქვემო ალვანის ეკლესია

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
შუა ხალაწანი

**შუა ხალაწანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ხალაწანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 700 მ-ზე, ახმეტიდან 19 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

## ისტორია 
სოფლებს — შუა ხალაწანს და ქვემო ხალაწანს შორის, პატარა ტერასებზე შემორჩენილია ფეოდალური ხანის ნასოფლარის ნაშთები. თანამედროვე სოფელი შუა ხალაწანი დაარსებულია XX საუკუნის I ათწლეულში ჩაჩნეთიდან (ძირითადად ეხქი, მითხო) გადმოსახლებულების (ქისტები) მიერ.  

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 161 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები
ქვემო ხალაწანი

**ქვემო ხალაწანი** — სოფელი საქართველოში, ახმეტის მუნიციპალიტეტის ხალაწანის ადმინისტრაციულ ერთეულში (კახეთის მხარე).

მდებარეობს პანკისის ხეობაში, მდინარე ალაზნის მარცხენა მხარეს, ზღვის დონიდან 680 მ-ზე, ახმეტიდან 15 კმ-ში. მინიჭებული აქვს მაღალმთიანი დასახლების სტატუსი.

## ისტორია 
ქვემო ხალაწნის ტერიტორიაზე ადამიანის ცხოვრების კვალი ბრინჯაოს ხანას განეკუთვნება. სოფლის მიდამოებში, ადგილ „სალოცავ გორასთან“ შემთხვევით ნაპოვნია ძვ. წ. XVI-XI საუკუნეების ორმოსამარხები, რომლებშიც აღმოჩნდა თიხის ჭურჭელი და ბრინჯაოს საბრძოლო იარაღები (სატევრები, შუბისპირები, ისრისპირები). სოფლის დაბლა, ალაზნის პირთან, მთების ძირში, ფეოდალური ხანის ნასოფლარია. ქვემო ხალაწნის მიდამოებში შემორჩენილია გვიანდელი შუა საუკუნეების რამდენიმე დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები (იხ. ქვემო ხალაწნის ეკლესიები, ნაეკლესიარი „ღვთისმშობელი“).

ახლანდელი სოფელი ქვემო ხალაწანი XX საუკუნის I ათწლეულში დააარსეს აქ ჩამოსახლებულმა წონელმა და კუდაროელმა ოსებმა. ათლწეულების მანძილზე სოფლის მოსახლეობა მონოეთნიკური (ოსური) იყო. 1990-იანი წლების ეკონომიკური კრიზისის და პანკისის ხეობაში პოლიტიკური დაძაბულობის (2001 წელს ქვემო ხალაწანში იყო ჩეჩენი მებრძოლების ერთ-ერთი ბაზა) შედეგად სოფლის დემოგრაფიული მდგომარეობა ძირეულად შეიცვალა. ადგილობრივი ოსების უმეტესობამ სოფელი დატოვა. 

## დემოგრაფია
2014 წლის აღწერის მონაცემებით სოფელში ცხოვრობს 134 ადამიანი.

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:ახმეტის მუნიციპალიტეტის სოფლები