open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
აზად ალიევი

**აზად მიქაილ ოღლუ ალიევი** (; დ. 20 იანვარი, 1956, ბაქო) — აზერბაიჯანელი მოქანდაკე, აზერბაიჯანის რესპუბლიკის დამსახურებული მხატვარი (2018).

## ბიოგრაფია 
აზად მიქაილ ოღლუ ალიევი დაიბადა ბაქოში 1956 წლის 20 იანვარში, ექიმის ოჯახში. 1972 წელს, ის ჩარიცხული იქნა აზერბაიჯანის აზიმზადეს სახელობის სახელმწიფო სამხატვრო სასწავლებელში  ქანდაკების ფაკულტეტზე. 1977 წელს ჩააბარა აზერბაიჯანის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტში, რომელიც დაამთავრა 1982 წელს.

1983—1986 წლებში ჩართული იყო სსრკ-ის სამხატვრო აკადემიის შემოქმედებით სახელოსნოში, აკადემიკოს ომარ ელდაროვის ხელმძღვანელობით დაკავებული იყო სამეცნიერო საქმიანობით. 1984 წელს მიღებული იქნა აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირში.

აზად ალიევი 2000-ზე მეტი ნამუშევრის ავტორია. მისი ნამუშევრები ინახება აზერბაიჯანის, რუსეთის, პოლონეთის, გერმანიის, აშშ-ის, იტალიის საფრანგეთის, ბელგიის, ავსტრიის, ცენტრალური ამერიკის, ირანის, ნეპალის, თურქეთის, პირად კოლექციებში, ასევე მუზეუმებში და პარკებში.

2018 წლის 27 მაისს აზად ალიევს მიენიჭა აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვრის წოდება.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1956
კატეგორია:ბაქოში დაბადებულები
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მოქანდაკეები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
ქვემო ხანდაკის ყორღანები

**ქვემო ხანდაკის ყორღანები** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხანდაკში, ადგილ ოხერახევის მიდამოებში. თარიღი დაუდგენელია. რამდენიმე ჰექტარ ფართობზე გამოვლინდა ერთმანეთისგან სხვადასხვა მანძილით დაშორებული ქვაყრილიანი ყორღანული სამარხები. ყრილის დიამეტრი 10-25 მეტრია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გვერძინეთის მეორე კოშკი

**გვერძინეთის მეორე კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ გვერძინეთის დასავლეთით, მდინარე ძამის დასავლეთ ნაწილზე. თარიღდება XVI საუკუნით. კოშკი იცავდა გზას, იგი პირამიდულია. დამწვარი კოჭების და გაწითლებული შიდა კედლების ნაშთები მოწმობს რომ კოშკი ხანძარმა დააზიანა. გადარჩენილია სამი სართული. შესასვლელი მეორე სართულის აღმოსავლეთ კედელშია გაჭრილი. პირველი სართული ყრუკედლებიანი დამხმარე სათავსია, მეორე სართულის ჩრდილოეთ და დასავლეთ კედლებში და სანახევროდ დანგრეულ მესამე სართულის სამ კედელში თითო სათოფურებია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის კოშკები
აბანოს ნამოსახლარი

**აბანოს ნამოსახლარი** —  არქეოლოგიური და არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოს ჩრდილო-დასავლეთით, მდინარე ფრონეს მარცხენა ნაპირზე, ციხიანას განმხოლოებულ ბორცვზე. თარიღდება ადრინდელი ბრინჯაოს, გვიანდელი ბრინჯაოს და განვითარებადი რკინის ხანით. 

ციხიანას ბორცვი დოლომიტის ქანის შემცველ კლდის ქიმს წარმოადგენს. აქ რუსთავის მეტალურგიული ქარხნის კარიერი იყო. ბორცვის ზედაპირი მთლიანად დარღვეულია. 

ნამოსახლარზე გათხრების დროს აღმოჩნდა თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. 

ნამოსახლარის აღმოსავლეთით, ასიოდე მეტრზე, გაითხარა სამაროვანი – ექვსი ორმოსამარხი, რომლებიც თარიღდება ძვ. წ. I ათასწლეულის შუა ხანით. მიცვალებულები დაკრძალულია ხელფეხმოკეცილი, მარჯვენა ან მარცხენა გვერდზე. თავით აღმოსავლეთისკენ. ერთ-ერთ სამარხში აღმოჩნდა ცხენის მთლიანი ჩონჩხი, რომლის უკანა კიდურებზე ზურგით მიყრდნობილი იყო დამჯდარი მიცვალებული. სამარხებში აღმოჩნდა რკინის ცული, თოხი, ლაგამი, ბრინჯაოს ზარი, სკვითური ტიპის ისრის პირი, სამკაულები და სხვა. ჭურჭლის ნაწილი დამზადებულია ხელით, ნაწილი კი სამეთუნეო მორგვზე. არქეოლოგიური მასალა დაცულია ხაშურის მხარეთმცოდნეობის მუზეუმში. სამაროვანი დაცულია მიწის ჰუმუსოვანი ფენის ქვეშ. 

ბორცვის ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფერდობებზე შემორჩენილია რიყისა და ნატეხი ქვით ნაგები გვიანდელი ფეოდალური ხანის ციხე-კოშკის ნანგრევები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცხავერის მეორე ნასოფლარი

**ცხავერის მეორე ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცხავერიდან ორასიოდე მეტრზე, ადგილ სამებაზე. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე გამოვლინდა შენობათა საძირკვლის ნაშთები, რამდენიმეიარუსიანი ხელოვნური ტერასები. ზედაპირულად იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები. ნასოფლარზე შემორჩენილია სამების დარბაზული ეკლესიის ნანგრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
იორამის გორა

**იორამის გორა** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის ჩრდილო დასავლეთით 1,5 კილომეტრზე, ქასრაანთ ხევის მარცხენა ნაპირზე. თარიღდება ანტიკური და ადრინდელი ფეოდალირი ხანით. ნამოსახლარზე იპოვება თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დირბის ციხე-დარბაზი

მინი
**დირბის ციხე-დარბაზი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დირბის განაპირას, ჩრდილო-აღმოსავლეთით, მთაზე. თარიღდება XVII საუკუნის მიწურულითა და XVIII საუკუნით. ნაგებია რიყის ქვით. ციხე-დარბაზის წაგრძელებული ფორმის ტერიტორია (29,7×9,6 მ) ინტენსიურადაა განაშენიანებული. მის ვიწრო ბოლოებში თითო კოშკი დგას, შუა ნაწილში სამსართულიანი ნაგებობის (სახლი) ბანი ეზოდ იყო გამოყენებული. ერთადერთი შესასვლელი  ეზოს აღმოსავლეთიდან ჰქონდა.

სამსართულიანი ნაგებობის პირველი სართულის კედლებში მხოლოდ სარკმლებია, ხოლო ზედა ორი სართულის კედლებში — სარკმლები, სათოფურები და ბუხრები. ამგვარად, შენობა ერთდროულად საცხოვრებელიც ყოფილა და თავდასაცავიც. კედლების სისქე 1 მ-ია. აღმოსავლეთის კედელი გარედან გამაგრებულია სამი კონტრფორსით.

ჩრდილოეთის ოთხკუთხა კოშკი ხუთსართულიანია. იგი უკეთ არის შემონახული. პირველი სართული ყრუკედლებიანი დამხმარე სათავსია. ამ სართულის ნახევარი პირველ სამშენ ფენას მიეკუთვნება, დანარჩენი შემდეგაა დაშენებული. კოშკის პირველ, მეორე და მესამე სართულებს შესასვლელი ცალ-ცალკე აქვს ეზოდან. ეს სართულები აღჭურვილია საყოფაცხოვრებო ელემენტებით, აქვს სათოფურებიც. მეხუთე სართული საბრძოლო ბანია. მას მაღალქონგურებიანი კედლები აქვს.

მცირე კოშკი (4×5 მ) ნახევრად მრგვალია; ძლიერ დაზიანებულია, ნაწილობრივ შემორჩენილია სამი სართული. ყველა სართულზე სარკმლები და სათოფურებია, მეორე სართულზე ბუხარიცაა.

ცნობილია, რომ 1736 წელს დირბის ციხეში ლეკების ჯარი გამაგრებულა, მაგრამ მალე გაქცეულან.

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
საკორინთლოს სამაროვანი

**საკორინთლოს სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ საკორინთლოში, ჭალის მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ანტიკური ხანით. სამარხები წარმოადგენა თიხის სარკოფაგებს. ნაპოვნია ოქროს ბეჭდები, მძივები და ჭურჭლის ფრაგმენტები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ენვერ ასკეროვი

**ენვარ ასკერ-ოღლუ ასკეროვი** (; მაისი 1940, ქაბალა, აზერბაიჯანის სსრ, სსრკ — 2014) — საბჭოთა და აზერბაიჯანელი მხატვარი, აზერბაიჯანის დამსახურებული მხატვარი-ფერმწერი.

## ბიოგრაფია 
ენვერ ასკეროვი დაიბადა 1940 წლის 1 მაისს ქალაქ ქაბალაში. 1963 წელს დაამთავრა ა. აზიმზადეს სახელობის აზერბაიჯანის სახელმწიფო სამხატვრო სასწავლებელი ბაქოში. 1968 წელს ვ. მუხინის სახელობის ლენინგრადის უმაღლესი სამხატვრო-საწარმოო სასწავლებლის მეტალის მხატვრული დამუშავების ფაკულტეტი დაამთავრა. 1966-67 წლებში მუშაობდა სპეციალურ სამხატვრო-საკონსტრუქტორო ბიუროს მრეწველობისა და ყოფითი დიზაინის განყოფილებაში. 1968 წელს პირველად მიიღო მონაწილეობა გამოფენაში. 1969 წელს ნამუშევრისთვის „მილები“ ქალაქ მოსკოვში ჩატარებულ საერთაშორისო ახალგაზრდულ გამოფენაზე მესამე პრემიის მფლობელი გახდა. 1972 წელს მოიპოვა მესამე პრემია ნახატისათვის „აპშერონის ორგანო“ საკავშირო გამოფენაზე „დედამიწა და ადამიანები“. 1985 წელს ენვარ ასკაროვის ფაშიზმზე გამარჯვების 40 წლისთავისადმი მიძღვნილი ნამუშევარი ჩართული იქნა მოსკოვში ჩატარებულ საკავშირო გამოფენის ექსპოზიციაში. 1994 წელს ენვერ ასკეროვი გახდა აზერბაიჯანის სამხატვრო საბჭოს მიერ დაარსებული სოლტანა მუხამედის სახელობის პრემიის მფლობელი,.

1985 წელს ენვარ ასკეროვი იყო საერთაშორისო გამოფენების მონაწილე. 1985 წელს მონაწილეობა მიიღო ფაშისტურ გერმანიაზე გამარჯვების 40 წლისთავისადმი მიძღვნილ საერთაშორისო გამოფენაში, 1994 წელს — სტამბულში (თურქეთი) შავი ზღვისპირეთის ქვეყნების საერთაშორისო სიმპოზიუმში. ენვერ ასკეროვი 1998 წელს ვაშინგტონში The World Bank-ის მიერ ორგანიზებულ „აზერბაიჯანის თანამდეროვე მხატვრების“ გამოფენაზე გამოიფინებოდა. 2009 წელს ენვერ ასკეროვის ნახატები მონაწილეობას ღებულობდნენ აზერბაიჯანის თანამედროვე ხელოვნების გამოფენაზე BAKUNLIMITED ბაზელში (შვეიცარია). 2012 წელს ენვერ ასკეროვის ორი ნახატი იყო ჩართული FLY TO BAKU-ს გამოფენაზე, 17-დან 29 იანვრამდე ლონდონში ჩატარებული აზერბაიჯანის თანამედროვე ხელოვნების ექსპოზიციაში. ამას გარდა, ორგანიზებული იყო მხატვრის სამი პერსონალური გამოფენა — 1995, 2003 და 2010 წლებში ბაქოში. საკუთარ შემოქმედებაში მხატვარმა გაიარა სხვადასხვა ეტაპები — რეალიზმიდან ოპ-არტამდე. ენვარ ასკეროვის ნამუშევრები ინახება აზერბაიჯანის მხატვართა კავშირის ფონდში. აზერაიჯანის რ. მუსტაფაევის სახელობის ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში, აზერბაიჯანის სამხატვრო ფონდში, აზერბაიჯანის კულტურის სამინისტროში, რუსეთის მხატვართა კავშირში, რუსეთის კულტურის სამინისტროში, რუსეთის სამხატვრო ფონდში, აღმოსავლეთის ხალხთა ხელოვნების სახელმწიფო მუზეუმში, ასევე აზერბაიჯანის და უცხოეთის, აშშ-ს, საფრანგეთის, შვეიცარიის და სხვა ქვეყნების კერძო კოლექციებში.

## სქოლიო 
კატეგორია:დაბადებული 1940
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:აზერბაიჯანელი მხატვრები
ზღუდერის მცირე ეკლესია

**ზღუდერის მცირე ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზღუდერში სამნავიანი ბაზილიკიდან 10 მეტრის მოშორებით. სტილისტური ნიშნებით თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ეკლესიის კელდები 3 მეტრამდეა შემორჩენილი, ხოლო აფსიდას კედლის შუა ნაწილი შენგრეულია.

ეკლესია დარბაზულია, ნაგებია ქვიშაქვის დიდი ზომის თლილი კვადრებით. ეკლესიას შესასვლელი დასავლეთიდან და სამხრეთიდან აქვს, ორივე მათგანი ქვის არქიტრავითაა გადახურული. სამხრეთის შესასვლელის არქიტრავის ზემოთ ქვის ტიმპანი და თაღოვანი გადახურვაა. სამხრეთის კედელში შემორჩენილია ორი სარკმელი. დარბაზის გრძივი კედლები გლუვია. სამხრეთ ფასადზე ტიმპანის თაღოვან ნაწილს ორზოლიანი დეკორატიული ღარი გასდევს, ხოლო არქიტრავის განაპირა ნაწილებში შეწყვილებული გირჩებია. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
ავლევის მეორე ნამოსახლარი

**ავლევის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევის ჩრდილოეთით, 0,5 კილომეტრზე, ადგილ ცარციძიანთ გორაზე, საავტომობილო გზის მარჯვენა მხარეს. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს ხანით. გორის ზედაპირი (60x20 მეტრი) ხელოვნურადაა მოსწორებული. უხვად იპოვება შავად გამომწვარი, უხეშკეციანი სხვადასხვა ზომისა და დანიშნულების თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზღუდერის საცხოვრებელი სახლი

**ზღუდერის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზღუდერის ცენტრში. აგებულია XIX-XX საუკუნეებში. საცხოვრებელი სახლის ქვით ნაგები პირველი სართული ნახევარსარდაფია. მთავარი ფასადის მხარეს მას 1 კარი და 1 სარკმელი აქვს. იატაკი მიწისაა. მეორე საცხოვრებელი სართული ხისაა. აივანზე ვხვდებით სახლზე გვერდიდან მიდგმული ხის კიბით. აივნის მოაჯირი და სვეტებს შორის თაღები  ციფრისჭვირული ორნამენტებით არის შემკული. სართულზე ტიხრით გაყოფილი და 1 კარით დაკავშირებული ორი ოთახია. მთავარი ფასადის მხარეს ოთახებს თითო კარი და სარკმელი აქვთ. ამის გარდა ერთი ოთახი ორი, ხოლო მეორე ერთი სარკმლით ნათდება. ნივნივებზე გაწყობილი ოთხფერდა სახურავი გადახურულია ყავრით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
კავთისხევის მესამე ნამოსახლარი

**კავთისხევის მესამე ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის საავტომობილო გზის მარჯვრნა მხარეს, მდინარე მტკვრიდან 2,7 კილომეტრზე, ადგილობრივ მუნისწყაროზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანით. ნამკსახლარი (ფართობი 2 ჰექტარი) იპოვება ნქცრისფეტზედაპირიანი, შავად გქმომწვარი თიხის ჭურჭლის ფრაგმენტები, უმეტესობა ორნამენტიანია.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ელბაქიანის წისქვილი

**ელბაქიანის წისქვილი** — არქიტექტურული ძეგლი  ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხვედურეთში, მდინარე ძამის მარჯვენა ნაპირზე. მოსახლეობა ნიკოლოზ ელბაქიძის წისქვილს უწოდებს. წისქვილის (3X6 მ; ინტერიერის სიმაღლე 2 მ) საფუძველს შეადგენს ოთხი განივი ხის მორი, რომლებიც გადებულია ხის ხიმინჯებზე და ორი გრძივი კოჭითაა შეკრული. წისქვილის კედლები ფიცრისაა და კუთხეებში ჭდობითაა შეკრული. გადახურვა ხის ძელებზეა გამართული იატაკი და ჭერი ფიცრისაა. შესასვლელი განივი (სამხრეთი) ფასსადის მხრიდანაა. ინტერიერში, დასავლეთის კედელთან ხის ძელების კონსტრუქციაზე ორი ხვიმირია. დოლაბი მხოლოდ ერთი ხვიმირის ქვეშაა (გადმოცემით, წისქვილი თავდაპირველად სამდოლაბიანი ყოფილა). დოლაბის წინ, იატაკზე გრძელი ალოაა (ფქვილის შესაგროვებელი). წისქვილის ასამოქმედებლად მდინარე ძამიდან გადმოყვანილია ვიწრო ტოტი, რომელიც უერთდება პატარა საგუბარს. საგუბრიდან წყალი ხის ღარით მიემართება ბორბლისაკენ, რომელიც მსხვილი ხის ღერძით დოლაბთანაა დაკავშირებული. საგუბარს დასაცლელი ხის მეორე არხიც (სახეთქელა) აქვს. წისქვილი გადახურულია ყავრის ორფერდა სახურავით. წისქვილი მოქმედია. აგებულია XIX-XX საუკუნეების მიჯნაზე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ავლევის სამაროვანი

**ავლევის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევში, ადგილ ზედაუბანში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. გზის გაყვანისას გამოვლინდა ფილაქვებით შედგენილი ქვაყუთები, რომლებშიც მიცვალებულები დაკრძალული იყვნენ ქრისტიანული წესით — გაშოტილი, თავით დასავლეთისკენ, უინვენტაროდ.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის მეორე ნასახლარი

**კავთისხევის მეორე ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის ჩრდილოეთით, მდინარე შავწყალას მარჯვრნა ნაპირზე, ადგილობრივ ჭიმაანთ ვენახებიდან მდინარე კავთურამდე. თარიღდება ძვ.წ. III საუკუნითა და ახ.წ. V-VIII საუკუნეებით. გამოვლინდა მოხატული პირყელიანი და ბრტყელი პიტბაკოიანი რელიეფურსარტყლიანი ქვევრი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კავთისხევის პირველი ნასახლარი

**კავთისხევის პირველი ნასახლარი** — არქეოლოგოური ძეგლი კასპის მუნიციპალიტეტის სოფელ კავთისხევის ჩრდილოეთით, მდინარე შავწყალას მარჯვენა მხარეს, ადგილობრივ ოქრომიწებში. თარიღდება ძვ.წ. III და ახ.წ. V-VIII საუკუნეებით. კულტურული ფენები შეიცავს ელინისტური ანტიკური და ადრინდელი ფეოფალური ხანის კერამიკას.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კასპის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
თამარაშენის სამარხი

**თამარაშენის სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ თამარაშენის მოქმედ სასაფლაოზე. თარიღდება ანტიკური ხანით. აღმოაჩინეს შემთხვევით. სამარხში ესვენა ერთი მიცვალებული (პოზა დაუდგენელია). აღმოჩნდა, აგრეთვე წითლად გამომწვარი, წმინდა თიხისგან დამზადებული ორი ერთნაირი ცალყურა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კეხიჯვრის ნამოსახლარი

**კეხიჯვრის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კეხიჯვრის სამხრეთით 800 მ-ზე, ადგილ უკუღმა საყდარში, ყანაში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 2000 კვ. მ. შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის ნაშთები და ეკლესიის კედლის ნაწილი. ზედაპირზე იპოვება კერამიკული ჭურჭლის ნატეხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
კნოლევის ნამოსახლარი

**კნოლევის ნამოსახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი მდებარეობს ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევის გადაღმა, მდინარე შუა ფრონის მარჯვენა ნაპირზე. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს, ადრინდელი რკინის ხანით
. წრიული გორის დიამეტრი 40 მ-ია. იპოვება კერამიკული მასალა და გამომწვარი ბათქაში.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
აბანოს მეორე ნასოფლარი

**აბანოს მეორე ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოს დასავლეთით 200 მეტრზე, შემაღლებულ ადგილზე, ფართობი 0,1 ჰექტარი. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის საძირკვლე ნაშთები. სამხრეთ-აღმოსავლეთ ნაწილში შეინიშნება ნატეხი ქვით ნაგები გეგმით ოთხკუთხა შენობა, რომელიც დაფარულია მიწით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
აბანოს მესამე ნასოფლარი

**აბანოს მესამე ნასოფლარი** — არქეოლოგოური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოს ჩრდილო-დასავლეთით, მრავაწლიანი მუხის ხეებით დაფარულ შემაღლებულ ბორცვზე, ფართობი 0,1 ჰექტარი. თარიღდება განვითარებული ფეოდალური ხანით. ნასოფლარზე შემორჩენილია სხვადასხვა ნაგებობის საძირკვლის ნაშთები. ზოგან კედლის წყობა მიწის ზედაპირს სცილდება. ბორცვის სამხრრთით შეინიშნება გეგმით ოთხკუთხა საძირკვლის კონტური, რომლის დასავლეთ ნაწილში ჩასობილია ნატეხი ქვის ლოდი (სიმაღლე 0,53 მეტრი). კულტურული ფენა დაფარულია მიწით.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
აბუხალოს ნასოფლარი

**აბუხალოს ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბუხალოდან 2,5 კილომეტრზე, მთის ზეგანზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შეინიშნება დანგრეული ეკლესია და წრიული ზღუდე. ნასოფლარი აღმოჩნდა გამომწვარი თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
დვანის მერვე ნასოფლარი

**დვანის მერვე ნასოფლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ დვანში , ადგილ წყაროვენახებში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. აღმოჩენილია რამდენიმე ნასახლარი და რიყის ქვის მშრალი წყობით ნაგები ყორის ნაშთი. იპოვება წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ზემო ხვედურეთის მემორიალი

**ზემო ხვედურეთის მემორიალი** — მემორიალი სამამულო ომში დაღუპულთა უკვდავსაყოფად, ისტორიული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ზემო ხვედურეთის კულტურის სახლის ეზოში. ომში დაღუპულთა სიმბოლური საფლავი, სადაც დაკრძალულია სოფლის მკვიდრი, პოლკოვნიკი, რევაზ ბერუაშვილი (1911-1943).

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ზღუდრის სამაროვანი

**ზღუდერის სამაროვანი** — გვიანდელი ანტიკური ხანის სამაროვანი მდინარე ძამის მარცხენა ნაპირზე, ადგილ გოჩაანთკარში (სოფ. ზღუდერის დასავლეთით, ქარელის მუნიციპალიტეტი), ზღუდრის მრავალფენიანი არქეოლოგიური ძეგლის ნაწილი. გაითხარა 1964–1966 წლებში (ხელმძღვ. გ. ნემსაძე).

გვიანდელი ანტიკური ხანის მდიდრული სამარხი დაზიანებულია. მოპოვებული ოქროსა და ვერცხლის ნივთები. სამარხში ასევე აღმოჩნდა კარაკალას 5 ოქროს მონეტა, 1 კომოდუსის, 1 ალექსანდრე სევერუსის, გოტარზე პართელის 5 დრაქმა და ავგუსტუსის 1 დენარი.

ამ სამარხის ჩრდილოეთით გამოვლინდა მეორე სამარხი, რომელიც თარიღდება III საუკუნის II ნახევრით. აქ ხის სარკოფაგში ესვენა ორი მიცვალებული, ერთი გულაღმა, გაშოტილი გულხელდაკრეფილი, თავით დასავლეთისაკენ. ვიცვალებეულს თავი ედო ვერცხლის პინაკზე, რომლის ძირზეც გამოსახულია ცეცხლოვანი ბომონის წინაშე მგდარი ტორაწეული მოოქროვილი ცხენი. პინაკზე იდო ოროს ვარდულებით შემკული გახსნილღეროიანი წყვილი საყურე, მიცვალებულის მარცხენა მხარეს ბრინჯაოს საცეცხლური ედო, ხოლო პირში იმპერატორ გორდიანეს ოქროს მონეტ. მარცხენა ხელზე ეკეთა ოქროს სამაჯური, ბეჭედი და ა. შ. მეორე მიცვალებულის ძვლები მიხვეტილი სამარხის ჩრდილოეთ-აღმოსავლეთ და სამხრეთ აღმოსავლეთ კუთხეებში, თავის ქალის ძვლები კი იდო მეორე პინაკზე, რომლის ძირზე გამოსახულია მოოქროვილი ძაღლი და ტახი. აქვე აღმოჩნდა ალექსანდრე სევერუსის ოქროს მონეტა, ოქროს სქელი ბეჯედი და ოქროს წყვილი საყურე.

ამ სამარხების ჩრდილოეთით, 80 მეტრის მოშორებით გაითხარა მესამე სამარხი, რომელიც თარიღდება III საუკუნის დასაწყისით. აქ დამარხული იყო ორი მიცვალებული გვერდიგვერდ. მიცვალებულებს მარჯვენა ხელი მენჯზე ედოთ, ხოლო მარცხენა მუცელზე. მარჯვენა მიცვალებულს ეკეთა შვიდი ნაწილისაგან შემდგარი ოქროს მოთვალული საყურე, ორი ძოწის თვალიანი ბეჭედი და ლალისა და მარგალიტის თვალებით შემკული სამაჯური. ორივე მიცვალებულის თავ-კისრის არეში ოქროს კილიტები იყო მიმოფანტული. მარცხენა მიცვლებულის იაგუნდის ინტალიოთი შემკული ყელსაკიდის ოვალურ თვალბუდეში ჩასმული იყო ონიქსის კამეა, დელფინზე მჯდომი ნერეიდა აფრიალებული ჰაეროვანი წამოხტომით. სამარხში აღმოჩნდა ორი ოქროს კოვზი, ერთ-ერთ მადგანზე ორენოვანი წარწერაა, სავარაუდოდ ბერძნული და არმაზული, ვერცხლის ინკუსტრილებული იტალიური პატერა და ენოხიე, ვერცხლის აბზინდები, რკინის ისრისპირი, დანის ნატეხი, ლურსმანი, პასტის იოტები და მინის ჭურჭელი. ნუმიზმატიკური მასალისგან აღსანიშნავია, ავგუსტუს კეისარის 28 და ფაუსტიანეს 1 დენარი, გოტარზე პართელის 5 დრაქმა, დომიციანეს ოქროს მონეტა ოქროს აურეუსი, ფაუსტიანეს ოქროს მონეტა, ანტონინუს პიუსის და კომოდუსის ოქროს მონეტები.

## ლიტერატურა
* ბრაუნდი დ., ჯავახიშვილი ქ., ნემსაძე გ., საგანძური ზღუდერიდან, თბ., 2009.

კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
სპილენძის(II) სულფატი

**სპილენძის(II) სულფატი** — არაორგანული ნივთიერება, ქიმიური ფორმულით CuSO4(H2O)x, სადაც x 0-სა და 5-ს შორის მერყეობს. პენტანჰიდრატი ყველაზე გავრცელებულია. მისი ძველი სახელებია: ლურჯი ვიტრიოლი, სპილენძის ვიტრიოლი, რომაული ვიტრიოლი და სხვა.

პენტაჰიდრატი(CuSO4·5H2O) ლურჯი ფერისაა. წყალში გახსნისას წარმოქმნის კლმპლექსს [Cu(H2O)6]2+, რომელსაც ოქტაედრული გეომეტრიული ფორმა აქვს. უწყლო თეთრი, მონაცრისფრო ფერისაა.

## სქოლიო
კატეგორია:დესიკანტები
კატეგორია:სპილენძის ნაერთები
ავლევის ნამოსახლარი

ტერმინი **ავლევის ნამოსახლარი** შეიძლება აღნიშნავდეს: 

*ავლევის პირველი ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევში.
*ავლევის მეორე ნამოსახლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევში.
აბანოს ნასოფლარი

ტერმინი **აბანოს ნასოფლარი** შეიძლება აღნიშნავდეს:

* აბანოს პირველი ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოში.
* აბანოს მეორე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოში.
* აბანოს მესამე ნასოფლარი — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ აბანოში.
კნოლევის საცხოვრებელი სახლი

**კნოლევის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურული ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ კნოლევის ცენტრში. აგებულია XIX საუკუნის II ნახევარში. მოგვიანებით მასში რვაწლიანი სკოლა გახსნეს, ამიტომ სახლის გეგმა მთლიანად გადაკეთებულია. აივნების რიკულები შეცვლილია. სახლი ნაგებია აგურითა და ქვით, ქვედა ცოკოლის სართული ნახევარსარდაფია სამეურნეო სათავსებით. ჩრდილოეთით და აღმოსავლეთით სახლს ხის ღია აივნები აქვს. ჩრდილოეთ აივნის აღმოსავლეთ კუთხეში, სვეტებს შორის აივნის პორტალია. პორტალის შიგნით იატაკი აივნის იატაკზე დაბალია და აქაც ექვსსაფეხურიანი კიბეა, აივნის ამ ნაწილს ხის მოაჯირი აქვს. ქვის კაპიტალური კედლით სახლი შუა ნაწილში მთელ სიგრძეზე ორ მონაკვეთადაა გაყოფილი. ოთახები და დერეფნები 0,15 მეტრ სიგანის ტიხრებით იყო გაყოფილი. სახლს ხის ნივნივებზე გაწყობილი კრამიტის სახურავი ჰქონდა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
სანებელის ნაეკლესიარი

**სანებელის ნაეკლესიარი** —   არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ სანებლის  ჩრდილო-დასავლეთით სამ კილომეტრზე, შემაღლებულ ბორცვზე, სარკის გორაზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 300 კვადრატული მეტრი. ბორცვის წვერზე დევს დანგრეული ეკლესიის მოწითალო ფერის ქვა, რომლის ზედა ნაწილი დამუშავებულია და ექვსწახნაგაა, ხოლო ქვედა ნაწილს შენარჩუნებული აქვს ძველი ფორმა.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მოხისის კოშკი

**მოხისის კოშკი** —  არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხისის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში, წმ. გიორგის ეკლესიასთან. თარიღდება XVII საუკუნით. 

კოშკის პირველი სართული მოგვიანებით ეკლესიად გამოუყენებიათ, რის გამოც ადგილობრივი მოსახლეობა მას ღვთისმშობლის კოშკს უწოდებს. კოშკი ნაგებია რიყის ქვით; დაზიანებულია, შემორჩენილია 2 სართული. მოგვიანებით დამატებულ და შეკეთებულ ნაწილებში გამოყენებულია აგური, კოშკს გარედან მთელ სიმაღლეზე წაკვეთილი აქვს. ინტერიერი სწორკუთხოვანია. ორივე სართული ნახევარწრიული კამარებითაა გადახურული. კოშკის პირველი სართული შელესილი და შეთეთრებულია. არქიტრავული შესასვლელი დასავლეთ კედლის ღერძზეა, ჩრდილოეთის კედელში ორი, ხოლო სამხრეთ კედელში ერთი შეწყვილებული სათოფურია. ორი სწორკუთხა სარკმელი აღმოსავლეთისა და დასავლეთის კედლების ღერძებზეა გაჭრილი. აღმოსავლეთ სარკმელი მოგვიანებით მოურთავთ. დასავლეთ სარკმლის ძირი საფეხუროვანია და შიგნიდან გარეთ მაღლდება. აღმოსავლეთ სარკმლის ქვეშ და ჩრდილოეთ კედლის აღმოსავლეთ ნაწილში თითო სწორკუთხა ნიშია. ამავე სართულის აღმოსავლეთ ნაწილში აგურის კანკელი დგას. კამარის შუაგულში ამოჭრილი სწორკუთხა ღიობი. ჩრდილოეთ კედლის დასავლეთ კიდეში თაღოვანი კარია, კიბის ზედა ნაწილში სწორკუთხა სარკმელი და სათოფურია. მეორე სართული მთლიანად გადაკეთებულია: გაჭრილია ორი კარი და სამი ფართო სწორკუთხა სარკმელი. თავდაპირველი სამხრეთის ორი სარკმელი ამოქოლილია. სამხრეთ კედლის აღმოსავლეთ მონაკვეთში ფართო თაღოვანი ნიშია შუაში სათოფურით, ხოლო აღმოსავლეთ კედლის ჩრდილოეთ კიდეში კიბის უჯრედის თაღოვანი შესასვლელი. ამ კიბით ადიოდნენ კოშკის ზედა სართულზე. ზედა სართულის კედლები მთლიანად დანგრეულია. კოშკს ხის ნივნივებზე გამართული კრამიტის ორფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის კოშკები
საღოლაშენის ნაეკლესიარი

**საღოლაშენის ნაეკლესიარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ საღოლაშენის ბოლოს. მდინარის აღმოსავლეთის ფრონის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილზე, შემაღლებულ ადგილზე. საავტომობილო გზიდან 50 მეტრზე, სოფლის სასაფლაოზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 500 კვადრატული მეტრი. ჩანს გალავნის და ეკლესიის საძირკვლის ნაშთები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
რუისის ნასოფლარი

**რუისის ნასოფლარი**  — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ რუისის  ჩრდილოეთით 1 კილომეტრზე, ადგილ სერებზე. მიეკუთვნება გვიანდელ ფეოდალურ ხანას. ნასოფლარზე იპოვება წითლად გამომწვარი, უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლის ნამტვრევები, დიდი ზომის ქვევრის ფრაგმენტები. შემორჩენილია რიყის ქვით ნაგები რამდენიმე შენობის საძირკვლის ნაშთი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ტყემალის საცხოვრებელი სახლი

**ტყემალის საცხოვრებელი სახლი**  — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყემალას სასაფლაოს მახლობლად. აგებული XX საუკუნის დასაწყისში. ეკუთვნის საჩინო ზახოსაშვილს. საცხოვრებელი სახლი ორსართულიანია, ქვედა სართულის სამი კედელი ქვისაა, საფასადო კედელი კი ხის ნაგვერდულებითაა ნაშენი და გარედან თიხითაა შელესილი. მეორე სართული ხისაა. საკედლე ფიცრები ერთმანეთთან ჭდობითაა დაკავშირებული. ორივე სართულზე ორ-ორი თანაბარი ფართობის ოთახია. ერთმანეთისაგან იზოლირებულ პირველი სართულის სამეურნეო ოთახებს მთავარი ფასადის მხარეს შესასვლელი და თითო პატარა სარკმელი აქვს. მეორე სართულზე ხის კიბე ადის. სართულს ფასადის მხარეს მთელ სიგრძეზე, ღია აივანი აქვს. აივანზე გამოდის ორივე ოთახის კარი და ორ-ორი სარკმელი. აივნის მოაჯირი და სვეტებს შორის დეკორატიული თაღები ჭვრული ორნამენტებითაა მოხარატებული. სახლს ხის ნივნივებვზე გამართული ყავრის ოთხფერდა სახურავი აქვს.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ტყემლოვანის ნაეკლესიარი და ნასოფლარი

**ტყემლოვანის ნაეკლესიარი და ნასოფლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ტყემლოვანიდან 4 კილომეტრზე, მთის ზეგანზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. ფართობი არის 3 ჰექტარი. შეინიშნება ნაგებობის ნაშთები და ნაეკლესიარი, რომელსაც შემოვლებული ჰქონია ქვის ციკლოპური წყობის გალავანი. კულტურული ფენები დაფარულია მიწის სქელი ფენით.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ავლევის პირველი ნამოსახლარი

**ავლევის პირველი ნამოსახლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევის ჩრდილოეთით 400 მეტრზე, გორაზე. ნამოსახლარზე იპოვება შავზედაპირიანი და წითელსარჩულიანი, შავად გამომწვარი, შავპრიალა და ლეგაპრიალა ზედაპირიანი და წითლად გამომწვარი თიხის ჭურჭელი, ძირითადად პირგაშლილი ქოთნები და პროფილირებულპირიანი ჯამები. ანტიკური ხანის ჭურჭელზე გადასმულია მოყვითალო ანგობი და ზედ შავი საღებავით დატანილია წვეთისებრი ორნამენტი.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ავლევის ნაეკლესიარი

**ავლევის ნაეკლესიარი** — არქიტექტურული და არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ავლევის აღმოსავლეთით 1,5 კილომეტრზე. შუა ფრონის მარცხენა ნაპირზე, ძველ სასაფლაოზე ნაეკლესიარია და სასაფლაო დაფარულია ხეებითა და ბუჩქნარით. იოანე ნათლისმცემლის ეკლესია ყოფილა დარბაზული, ქვიშაქვის უსწორო კვადრებით ნაგები. შემორჩენილია სამხრეთის შესასვლელის წირთხლის, ნახევარწრიული აფსიდის, გლუვი უპილასტრო გრძივი კედლების ნაშთები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ფცის კოშკი

**ფცის კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფცის ცენტრში, მდინარე დასავლეთის ფრონის მარცხენა ნაპირზე. ერთი ხელნაწერი საბუთის ცნობით, კოშკი აგებულია 1799-1800 წლებში.

კოშკი ცილინდრულია (დიამეტრი 0,2 მეტრი) ნაგებია რიყის ქვით, ზოგან გამოყენებულია აგური. შემორჩენილია სამი სართული. ერთადერთი შესასვლელი მეორე  სართულზეა. პირველი სართული (დამხმარე სათავსი) შიგნით წრიულია (დიამეტრი 5,6 მეტრი) და გადახურულია კონუსური მაკარით. კედლებში დატანებულია კიბე, ნახევარწრიული ბუხარი, სამი სწორკუთხა ნიში და სამი სარკმელი. მეორე სართული საცხოვრებელი და სათავდაცვოა. იგი რვაგვერდაა და გადახურულია რომბებით მორთული შეკრული კამარით, რომლის ძირში ორი სარკმელია. კედლებში, კარისა და ბუხრის გარდა, დატანებულია სათოფურები, ოთხ წახნაგში და ნიშებია ორმაგი სათოფურებით. მესამე სართულიც წრიულია, გადახურვა ხის ჰქონდა. კედლებში ბუხარი და პატარა სწორკუთხა ნიშნებია ცალმაგი და ორმაგი სათოფურებით. ჩრდილოეთ ფასადზე, კარის თავზე გამოსახულია ჯვარი.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის კოშკები
ფცის ნასახლარი

**ფცის ნასახლარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ფცის საჯარო სკოლის ეზოში. თარიღდება გვიანდელი ფეოდალური ხანით. მიწის სამუშაოების დროს აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი უხეშკეციანი თიხის ჭურჭლისა და ქვევრის ნამტვრევები, წყალსადენის თიხის მილები, რიყის ქვით ნაგები შენობათა საძირკვლის ნაშთები. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ქვემო ხვედურეთის საცხოვრებელი სახლი

**ქვემო ხვედურეთის საცხოვრებელი სახლი** — არქიტექტურულ-ისტორიული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ქვემო ხვედურეთში,  საჯარო სკოლის მახლობლად. ამ სახლში 1888 წელს დაიბადა ქართული კონიაკის ცნობილი სპეციალისტი ვახტანგ ციციშვილი (გარდაიცვალა 1965 წელს).

სახლი გადაკეთებულია: ფლიგელის მეორე სართული განახლებულია; მეორე სართულზე ასასვლელი ძველი ორმარშიანი კიბის ნაცვლად ფლიგელზე მიშენებულია ერთმარშიანი კიბე; მოშლილია ჩრდილოეთ ფასადის ხის აივანი; აღმოსავლეთ ფასადზე მიშენებულია კლუბისათვის საჭირო სათავსები. ამჟამად სახლში მოთავსებულია კლუბი, ბიბლიოთეკა და სატელეფონი სადგური. 

საცხოვრებელი სახლი (23,2x18,5 მეტრი) ორსართულიანია, ნაგებია კვადრატული აგურით. სამხრეთით ხის განიერი რიკულებიანი აივანია, რომელიც ფლიგელთან მთავრდება. მეორე საცხოვრებელ სართულზე ოთახები აივნის პარალელურად ორ რიგადაა განლაგებული. ჩრდილოეთ მხარეს, შენობის მთელ სიგრძეზე ერთი გრძელი და დიდი (109 კვ.მ) ოთახია. დანარჩენი სამი ოთახი და ორი დერეფანი აივანზე გამოდის. განაპირა დასავლეთ დერეფნის დასავლეთ კედელში გასასვლელის კვალია, რომლითაც, ადგილობრივ მცხოვრებთა ცნობით, სახლი საბრძოლო კოშკს (დანგრეულია) უკავშირდებოდა. დიდი ოთახის ჩრდილოეთ კედლის შუა ნაწილში იყო კარი, რომელიც ხის აივანზე (მოშლილია) გადიოდა. ამავე კედელში, კარის ორივე მხარეს, ოთხ-ოთხი ფანჯარაა. ფლიგელში ერთი ოთახია, რომელშიც აივნიდან შეიძლება შესვლა. ქვედა, პირველი სართული სამეურნეო დანიშნულებისა იყო. აქ მეორდება ზედა სართულის გეგმარება. დიდ სათავსში მარანი იყო. მის გრძივ კედელში შეისრულთაღიანი ნიშებია. სახლი გადახურულია ხის ნივნებიზე გაწყობილი კრამიტის სახურავით. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქიტექტურული ძეგლები
ვახტანგ ციციშვილი

საკუთარი სახელი **ვახტანგ ციციშვილი** შეიძლება აღნიშავდეს:

*ვახტანგ ციციშვილი — ქართველი მეწარმე, კონიაკის სპეციალისტი
*ვახტანგ ციციშვილი — ქართველი ჟურნალისტი
საციხურის ნამოსახლარი

**საციხურის ნამოსახლარი** —  არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის  სოფელ საციხურის სამხრეთ-დასავლეთით ერთ კილომეტრზე, საციხურის, ანუ ზაქას ტყეში. თარიღდება გვიანდელი ბრინჯაოს და ადრინდელი რკინის ხანით. სამხრეთის მხრიდან კარგად ჩანს განმხოლოებული მოზრდილი გორის ხელოვნურად გადაჭრილი ყელი. ზედაპირზე იპოვება თიხის ჭურჭლის ნატეხები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცერონისის ქვაყუთი

**ცერონისის ქვაყუთი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცერონისის დასავლეთით 500 მეტრზე, ადგილ ხოდაბუნებში. თარიღდება ფეოდალური ხანით. შედგენილია ფილაქვებისაგან. ქვაყუთში თავით დასავლეთისკენ, ზურგზე გაშოტილი სამი მიცვალებული ესვენა. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცერონისის სამარხი

**ცერონისის სამარხი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცერონისში. სამარხი აღმოაჩინეს 1973 წელს სოფლის საშუალო სკოლის ეზოში, მიწის სამუშაოების დროს. თარიღდება ანტიკური ხანით. მიცვალებული ესვენა ხელფეხმოკეცილი, მარცხენა გვერდზე, თავით ჩრდილო-დასავლეთისკენ. სამარხში აღმოჩნდა წითლად გამომწვარი წმიდაკეციანი თიხის მაღალყელიანი სფერულტანიანი პატარა სასმისი და მინის მაღალტელიანი ბრტყელგვერდებიანი სანელსაცხებლე. მასალა დაცულია ცერონისის საჯარო სკოლის მხარეთმცოდნეობის კუთხეში. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ცერონისის ქვევრსამარხები

**ცერონისის ქვევრსამარხები** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ცერონისის დასავლეთით 500 მეტრზე, ადგილ ხოდაბუნებში. თარიღდება ანტიკური ხანით. მიწაში ჰორიზონტულად ჩაფლულ ორ ქვევრსამარხში მიცვალებულები ესვენა ხელფეხმოკეცილი. თავის ჩრდილო-დასავლეთისკენ. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
მოხისის სამაროვანი

**მოხისის სამაროვანი** — არქეოლოგიური ძეგლი, ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ მოხისიდან 1,5 კილომეტრზე, ადგილ ნაომრების ფერდაზე. თარიღდება ადრინდელი ფეოდალური ხანით. აღმოჩენილი ქვაყუთი შეკრულია ოთხი უხეშად დამუშავებული ქვის ფილისგან. ფილები მიწის ზედაპირიდან 0,2 მეტრზეა ამოწეული. ქვაყუთის სახურავი დაკარგულია.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ვახტანგ ციციშვილი (მეწარმე)

**ვახტანგ ციციშვილი** (დ. 12 დეკემბერი, 1888, ქვემო ხვედურეთი — გ. 1965) — ქართველი მეწარმე, კონიაკის წარმოების დარგის სპეციალისტი.

1907-1910 წლებში სწავლობდა მოსკოვის სახელმწიფო უნივერსიტეტის ბუნებისმეტყველების ფაკულტეტზე, მაგრამ ავადმყოფობის გამო მესამე კურსზე თავს ანებებს სწავლას, 1915 წელს დაამთავრა ქალაქ დიჟონის (საფრანგეთი) სამეურნეო ინსტიტუტის სამეურნეო ტექნოლოგიის ფაკულტეტი. 

1915-1920 წლებში მუშაობდა „დ. ზ. სარაჯიშვილის ფირმის“ კონიაკის ქარხანაში, ჯერ ოსტატის თანაშემწედ, შემდეგ ოსტატად. 1920 წელს მუშაობას იწყებს კოოპერატიული ამხანაგობის „ქართლის გამგეობის“ წევრად. 1924-1949 წლებში იყო თბილისის კონიაკის ქარხნის ტექნოლოგი. 1949-1953 წლებში თბილისის კონიაკის კომბინატის დირექტორის მოადგილე და მთავარი ტექნოლოგი. 1953 წლიდან მუშაობდა „სამტრესტის“ კონიაკის წარმოების მთავარ ტექნოლოგად. მისი ხელმძღვანელობით შეიქმნა ქართული კონიაკის მრავალი მარკა. მის მიერ შექმნილი ქართული სამარკო კონიაკებს („ენისელი“, „ვარციხე“, „გრემი“, „საიუბილეო 40 წელი“) საერთაშორისო კონკურსებზე არაერთხელ მიენიჭა ოქროსა და ვერცხლის მედლები. მიღებული აქვს სახელმწიფო ჯილდოები.

დაკრძალულია თბილისის კონიაკის ქარხნის ეზოში, იქვე დგას მისი მარმარილოს ბიუსტი.

## ლიტერატურა
## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 12 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1888
კატეგორია:გარდაცვლილი 1965
კატეგორია:ქართველი მეწარმეები
წვერის ყორღანი

**წვერის ყორღანი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვერიდან სამ კილომეტრზე, დედოფლის მინდვრის განაპირას, ჩრდილოეთით, კვერნაქის სერზე. ამ ადგილს სისხლის ჯვარს უწოდებენ. თარიღდება ბრინჯაოს ხანით. ბორცვს შემოვლებული აქვს უხეშად ნატეხი რიყის მოზრდილი ქვებით ნაგები წრიული ზღუდე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
ჭანდრების კოშკი

**ჭანდრების კოშკი** — არქიტექტურული ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ ჭანდრების განაპირას, ჩრდილო-დასავლეთით, სოფელ ორხევისაკენ მიმავალი გზის პირას, შემაღლებულ ადგილზე. კოშკი სწორკუთხაა (9x8 მეტრი), ნაგებია სხვადასხვა ზომის რიყისა და ქვიშაქვის ნატეხი ქვებით. ძლიერ დაზიანებულია, შემორჩენილია სამხრეთ-დასავლეთის კუთხის წყობა (დაახლოებით 2-3 მეტრის სიმაღლეზე), ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის ნაწილი და კედლის კვალი (სისქე 1,3 მეტრი) მთელ პერიმეტრზე. 

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის კოშკები
გულო, არ გასტყდე! (ლექსი)

**გულო, არ გასტყდე!** — ქართველი პოეტის, ვაჟა-ფშაველას ლექსი, რომელიც დაიწერა 1904 წელს. მკვლევართა აზრით, 1905 წლის რევოლუციის წინა წლებში ვაჟა-ფშაველას შემოქმედებისთვის დამახასიათებელი იყო შემოვლითი გზით შეუდრეკელი ბრძოლის სურვილისა და დაუშრეტელი ენერგიის გამომჟღვნება. სწორედ ამ ხანებში დაიწერა მისი ეს ლექსი, რომელიც დასაწყისშივე შეიცავს სიმტკიცისკენ მოწოდებას:

ხოლო, ბოლოს, ეს იმედით ავსებული ლექსი შემდეგი სტრიქონებით მთავრდება:

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ქართული ლექსები
კატეგორია:ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებები
წვერის ნასახლარები და ნაეკლესიარი

**წვერის ნასახლარები და ნაეკლესიარი** — არქეოლოგიური ძეგლი ქარელის მუნიციპალიტეტის სოფელ წვერში, აღმოსავლეთის ფრონის ჩრდილო-აღმოსავლეთით, შემაღლებულ ადგილზე. თარიღდება ფეოდალური ხანით. ფართობი 1,5 ჰექტარი. ნასახლარებზე (გადახნული და დათესილია) იპოვება თიხისა და კრამიტის ნატეხები. თხემის თავზე შემორჩენილია ეკლესიის ნანგრევები (წვერის სამება). გალავნით შემოზღუდულ ეკლესიის ეზოში სასაფლაო იყო.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქარელის მუნიციპალიტეტის არქეოლოგიური ძეგლები
გრიგოლ წინამძღვრიშვილი

**გრიგოლ წინამძღვრიშვილი** (დ. 1823 — გ. 1901) — ქართველი მთარგმნელი. მსახურობდა მეფისნაცვლის კანცელარიაში, იყო თბილისის საოლქო სასამართლოს წევრი. მოღვაწეობდა „ცისკარში“. უმეტესად თარგმნიდა სომხურ თხზულებებს. ითვლება ალექსანდრე გრიბოედოვის „ვაი ჭკუისაგან“ (1853) და მიხეილ ლერმონტოვის „მასკარადის“ (1864) ერთ-ერთ პირველ მთარგმნელად.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:დაბადებული 1823
კატეგორია:გარდაცვლილი 1901
კატეგორია:ქართველი მთარგმნელები
ცდა (ალმანახი)

**„ცდა“** — ყოველწლიური ლიტერატურული ალმანახი. გამოდიოდა 1889–1891 წლებში ქუთაისში. გამომცემლები – ალექსანდრე გარსევანიშვილი (წიგნი I) და საზოგადოება „ქართული მწერლობის მოყვარენი“ (წიგნი II და III). ალმანახთან თანამშრომლობდნენ: გიორგი წერეთელი, დუტუ მეგრელი, სილოვან ხუნდაძე, გრიგოლ ვოლსკი, დავით კარიჭაშვილი, პ. კვიცარიძე. მხატვრული ნაწარმოების გვერდით მასში ქვეყნდებოდა ისტორიული წერილი, სოციოლოგიური გამოკვლევა, ბიბლიოგრაფიული მიმოხილვა. „ცდაში“ დაიბეჭდა ქართული ხალხური სიტყვიერების ნუმუშები, ჰომეროსისა და უილიამ შექსპირის ნაწარმოებთა თარგმანები.

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ქართული ალმანახები
ართურ ლეონარდ შავლოვი

**ართურ ლეონარდ შავლოვი** (;   დ. 5 მაისი, 1921 — გ. 28 აპრილი, 1999)— ამერიკელი ფიზიკოსი. დაამთავრა კოლუმბიის უნივერსიტეტი. 1958 წელს ჩ. ტაუნზთან ერთად დაასაბუთა ლაზერის შექმნის შესაძლებლობა. 1961 წლიდან იყო სტენფორდის უნივერსიტეტის პროფესორი. 1981 წელს ნიკოლას ბლუემბერგენთან () ერთად მიენიჭა ნობელის პრემია. 

## რესურსები ინტერნეტში
*Nobel Winner: Arthur Leonard Schawlow

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1921
კატეგორია:გარდაცვლილი 1999
კატეგორია:ამერიკელი ფიზიკოსები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ფიზიკაში
კატეგორია:ამერიკელი ნობელის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:ნობელის პრემიის ლაურეატები ანბანის მიხედვით
მუხტარ შავლოხოვი

**მუხტარ შავლოხოვი** (დ. 1 ივლისი, 1915, ზღუბირი — გ. 6 იანვარი, 1946, ცხინვალი) — ოსი მწერალი, პოეტი, მთარგმნელი, მსახიობი და საზოგადო მოღვაწე. საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი (1940). 

1933 წლიდან სწავლობდა თბილისის თეატრალურ სტუდიაში, შემდეგ დაამთავრა ლენინგრადის თეატრალური სასწავლებელი.  მუშაობდა სტალინირის კ. ხეთაგუროვის სახელობის სახელმწიფო თეატრში.

1930 წელს დაიწყო ლიტერატურული მოღვაწეობა. 1940 წლიდან იყო სამხრეთ ოსეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მწერალთა კავშირის მდივანი. ავტორია პოემებისა „გოლიათი მებრძოლი“, „მათე ბაბუა“ (ორივე 1944). ოსურ ენაზე თარგმნა „ვეფხისტყაოსანი“ და ნიკოლოზ ბარათაშვილის ლექსები.

## ჯილდოები და აღიარება
*1940 — საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტი
*ოსეთის სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1 ივლისი
კატეგორია:დაბადებული 1915
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 იანვარი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1946
კატეგორია:ოსი მწერლები
კატეგორია:ოსი პოეტები
კატეგორია:საბჭოთა კავშირის კომუნისტური პარტიის წევრები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:საქართველოში დაბადებული ოსები
კატეგორია:ჯავის რაიონში დაბადებულები
ბეტ მიდლერი

**ბეტ მიდლერი** (; დ. 1 დეკემბერი, 1945) — ამერიკელი მომღერალი, კომპოზიტორი, მსახიობი, მწერალი და კომიკოსი. არის 4 ოქროს გლობუსის, 3 გრემის ჯილდოს, სამი პრაიმტაიმ ემის ჯილდოს და ტონის ჯილდოს მფლობელი. მისი კარიერა დაიწყო 1965 წელს. 1984 წლიდან მიდლერი ქორწინებაშია დუეტ „The Kipper Kids“-ს წევრ, მარტინ ვონ ჰასელბერგთან. ჰყავთ 1 შვილი, მსახიობი სოფი ვონ ჰასელბერგი. 1972 წლის დეკემბერში მან პირველი ალბომი „The Divine Miss M“ გამოუშვა. 1973 წელს მოიგო გრემის ჯილდო, ნომინაციაში „საუკეთესო ახალი არტისტი“. 1979 წელს პირველად ითამაშა ფილმში. მან შეასრულა მთავარი როლი ფილმში „The Rose“.

## დისკოგრაფია
;Studio albums
* *The Divine Miss M* (1972)
* *Bette Midler* (1973)
* *Songs for the New Depression* (1976)
* *Broken Blossom* (1977)
* *Thighs and Whispers* (1979)
* *No Frills* (1983)
* ''Some People's Lives* (1990)
* *Bette of Roses* (1995)
* *Bathhouse Betty* (1998)
* *Bette* (2000)
* *Bette Midler Sings the Rosemary Clooney Songbook* (2003)
* *Bette Midler Sings the Peggy Lee Songbook* (2005)
* *Cool Yule* (2006)
* *It's the Girls!'' (2014)

## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* ოფიციალური საიტი

კატეგორია:ამერიკელი ქალი მომღერლები
კატეგორია:ამერიკელი ქალი მსახიობები
კატეგორია:ცოცხალი ადამიანები
შავტანიანასებრნი

**შავტანიანასებრნი** () — ხოჭოების ოჯახი. მათი სხეულის სიგრძე 2-50 მმ-ს აღწევს. უმრავლესობას უკანა ფრთები არ აქვს. გავრცელებულია ყველგან, გარდა არქტიკული ოლქებისა. ზოგიერთის მატლი აზიანებს სასოფლო-სამეურნეო მცენარეებს და პროდუქტებს.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხოჭოები
შავლეგო

**შავლეგო** — ქართული ხალხური სიმღერა, გმირულ-პატრიოტული ხასიათისა. ეძღვნება სახალხო გმირ შალვა ახალციხელს. სიმღერა სამხმიანია, სრულდება ორი გუნდის მონაცვლეობით, ფინალს ასრულებს ორივე გუნდი ერთად.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ხალხური სიმღერები
შავფხა

**შავფხა** — საქართველოს მაგარი ხორბლის, თავთუხის ადგილობრივი ჯიშ-პოპულაცია. გამოირჩევა მრავალფეროვნებით და მკვეთრად განსხვავდება სხვა მაგარი ხორბლისგან. სითბოს მოყვარული და პლასტიკურია., შავთავთავიანი და შავფხიანი. აქვს მაღალი და არამტკიცე ღერო. 1000 მარცვლის მასა 45 გ-ს შეადგენს. საგაზაფხულო მცენარეა, თუმცა თესავენ შემოდგომითაც. საქართველოში მისი სიჭარბე და სპეციფიკურობა მეცნიერებს აფიქრებინებს, რომ ის უძველესი ჯიშია და ავტოქტონურად წარმოიშვა.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ხორბლები
ქართული ზამბახი

**ქართული ზამბახი** () — მრავალწლიანი ბალახოვანი მცენარე ერთლებნიანთა ოჯახისა. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლებს შიგნიდან სიგრძეზე ბანჯგვლიანი ზოლი ჩასდევს, ან მრავალი გაფანტული ბეწვითაა მოფენილი. ყვავილსაფრის გარეთა ფოთლები მომრგვალოა, ქვევით დახრილი, ჩაზნექილი, მკრთალ ყვითელ ფონზე ხშირი მღვრიე წაბლისფერი ზოლებითაა დაქსელილი. ყვავილსაფრის შიგნითა ფოთლები თეთრია ან ოდნავ მოცისფრო, ხშირად მკრთალი სოსანი ძარღვებით დაქსელილი. ფოთლები ლეგაა, ნამგალივით მოღუნული. იზრდება გაშლილ ადგილებზე ქართლსა და აზერბაიჯანში. კახეთში მისი ნახვა შესაძლებელია ივრის აღკვეთილში.

## ლიტერატურა
*

კატეგორია:ზამბახისებრნი
ქართული კაბა

**ქართული კაბა** — ქართველი ქალის ეროვნული კოსტუმის ძირითდი სახეობა. მის კომპლექტში ძირითადად შედის აბრეშუმის ან შალის ძვირფასი ქსოვილისგან შეკერილი წელში გამოყვანილი კაბა, გულმკერდზე შემოტმასნილი ზედატანი, გრძელი, კალთაგანიერი ქვედატანი, ოქრომკერდით ნაქარგი სარტყელი, ჩადგმული გულისპირი და სახელოები, აბრეშუმის გრძელი პერანგი, ტოტებნაქარგი შეიდიში, ხავერდის მოკლებეწვიანი ქათიბი, წინდები, ტყავის ფეხსაცმელი, რთული შედგენილობის თავხურა (ლეჩაქი, ჩიხტი-კოპი, ბაღდადი და სხვა), სამკაულები. ქართული კაბა მაღალი წრის ქალისთვის ყოველდღიური სამოსელი იყო, გლეხისთვის კი საუქმო. უმეტესად გავრცელებული იყო საქართველოს ბარში, სადაც ცნობილი იყო წელიანი, ყურთმანჯიანი, სარტყელ-გულისპირიანი კაბები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ქართული ტანსაცმელი
ნებულას პრემია

**ნებულას დაჯილდოება** — ყოველწლიური დაჯილდოება, რომელიც აშშ-ში სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის საუკეთესო ნამუშევრების გამოსავლენად იმართება. დაჯილდოების ორგანიზატორი სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა არაკომერციული ორგანიზაციაა. 

ნებულას პრემია სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟარში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და პრესტიჟული ჯილდოა. ყოველწლიურად პრემია დაჯილდოების წინა წელს გამოცემულ ნამუშევრებს გადაეცემათ. 

ნებულას პირველი დაჯილდოება 1966 წელს ჩატარდა. დღესდღეობით ჯილდოები 7 სხვადასხვა კატეგორიაში გაიცემა, რომელთა შორის 4 პრემიის დაარსების დღიდან არსებობს, ესენია: საუკეთესო რომანი, საუკეთესო ნოველა, საუკეთესო ნოველეტა და საუკეთესო მოთხრობა. დაჯილდოება ნებულას კონფერენციის ფარგლებში ტარდება, რომელიც ყოველ გაზაფხულს ამერიკის ტერიტორიაზე სხვადასხვა ლოკაციაზე იმართება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* Nebula Rules

კატეგორია:ნებულას ჯილდო
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის

**ნებულას პრემია საუკეთესო რომანისთვის** ყოველწლიურად სამეცნიერო ფანტასტიკისა და ფანტასტიკის ჟანრის ამერიკელ მწერალთა ასოციაციის მიერ სამეცნიერო ფანტასტიკის ან ფანტასტიკის ჟანრის რომანებს გადაეცემა. პრემიაზე წარდგენილი ნაშრომის მოცულობა არანაკლებ 40,000 სიტყვას უნდა შეადგენდეს. ნაშრომი გამოქვეყნებული უნდა იყოს ინგლისურ ენაზე აშშ-ში და ხელმისაწვდომი უნდა იყოს ამერიკელი მკითხველისთვის, აგრეთვე ელექტრონული ვერსიის სახით წარმოდგენის შემთხვევაში დასაშვებია აშშ-ს გარეთ გამოქვეყნებული და ინგლისურ ენაზე თარგმნილი ნაშრომები. პრემიაზე დასაშვებია რომანები, რომლებიც ადრე გამოქვეყნებული მოთხრობების განვრცობილ ვერსიას წარმოადგენენ, ასევე, ავტორის სურვილის შემთხვევაში, რომანად შეიძლება მიჩნეულ იქნეს ინდივიდუალურად გამოქვეყნებული ნოველები. პრემია 1966 წლიდან გაიცემა.

ყველა მეტ ნებულას პრემიას საუკეთესო რომანისთვის ურსულა ლე გუინი ფლობს, რომელმაც ექვსი ნომინაციიდან ოთხი გამარჯვება მოიპოვა. მეორე ადგილს ჯო ჰალდემანი იკავებს, რომელსაც ოთხი ნომინაციიდან სამი გამარჯვება აქვს მოპოვებული. ყველაზე მეტ, თორმეტ ნომინაციას ჯეკ მაკდევიტი ფლობს, რომელმაც ერთი გამარჯვება მოიპოვა.

## გამარჯვებულები
## სქოლიო
## რესურსები ინტერნეტში
* ნებულას დაჯილდოების ოფიციალური ვებსაიტი

კატეგორია:ნებულას ჯილდო
კატეგორია:ჯილდოები ანბანის მიხედვით
იარქენდი (მდინარე)

**იარქენდი** ( *იექენ დარიასი*, ; ზემო წელზე ეწოდება **რასქემ-დარია**) — მდინარე დასავლეთ ჩინეთში, ტარიმის შემდგენელი. სიგრძე 1068 კმ. სათავეს იღებს ყარაყორუმის მყინვარებში; მთებიდან გამოსვლისას წარმოქმნის გამოზიდვის კონუსს მრავალი ტოტით, შემდეგ, მდინარეებთან აქსუსა და ხოთანთან შეერთებამდე (ტარიმის სხვა შემდგენლები), მიედინება ტარიმის ღრმულის ჩრდილო დასავლეთ განაპირა მხარეს, არამდგრად კალაპოტში. წყალდიდობა იცის ზაფხულში, რომელიც გამოწვეულია თოვლისა და მყინვარების დნობით და წვიმით; ზაფულში ვაკეზე შრება. წყლის საშუალო ხარჯი 170 მ³/წმ. რწყავს იარქენდის ოაზისს.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჩინეთის მდინარეები
რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა

**რაჟდენ პირველმოწამის მარტვილობა (წამებაჲ და ღუაწლი წმიდისა დიდისა მოწამისა რაჟდენისი)** — ქართული ჰაგიოგრაფიული თხზულება, რომელიც მოგვითხრობს სპარსი რაჟდენის მოღვაწეობასა და მარტვილობაზე, რომელიც ქართლში მოვიდა ვახტანგ გორგასლის დროს და ქრისტიანობის მიღებისათვის აწამეს თანამემამულეებმა, რომლებიც იმ ხანებში შემოესიენ ქართლს. როგორც ნაშრომიდან ჩანს, რაჟდენის „სიმხნე და მოთმინება“, ძველად აღწერილი, მალე დაკარგულა, ამიტომ ავტორს ახალი თხზულება დაუწერია. რადგანაც, მის პერიოდში გავრცელებული ყოფილა მეტაფრასული მიმართულება, თავისი ნაშრომი მას ამ მიმართულებით განუვითარებია. ავტორს ხელთ ჰქონია ქართული მატიანეების პირველი კრებული — „ცხოვრებანი ქართველთანი“, რომელსაც ის ძველ მატიანეს უწოდებს. აქედან მას ამოუღია უმთავრესი ფაქტები ვახტანგისა და სპარსელების ურთიერთდამოკიდებულებისა, რომელმაც იმსხვერპლა რაჟდენი. აგრეთვე, ხელთ ჰქონია დავით და კონსტანტინეს მარტვილობა. მაშასადამე, თხზულების დაწერის თარიღად მიჩნეულია XII საუკუნის მეორე ნახევარი. მისი ავტორი უცნობია.

## ლიტერატურა 
* 

კატეგორია:ქართული ჰაგიოგრაფია
გიორგი უშიკიშვილი

მინი|გიორგი უშიკიშვილი
**გიორგი უშიკიშვილი** (დ. 31 მარტი, 1985, ახმეტა) — ქართველი მომღერალი, პედაგოგი, ლოტბარი, ტელეწამყვანი.

## ბიოგრაფია 
გიორგი უშიკიშვილი დაიბადა 1978 წლის 31 მარტს, ახმეტაში. დაამთავრა თბილისის კულტურისა და ხელოვნების სახელმწიფო უნივერსიტეტი. 1993 წლიდან იყო მოსწავლეთა სასახლის ქართული ფოლკლორის მასწავლებელი; 1993–1997 წლებში ხალხური სიმღერების შემსწავლელი სკოლის პედაგოგი; 1995–1997 წლებში საქართველოს ტელერადიო მაუწყებლობის ბავშვთა გუნდისა და 1997–2003 წლებში ლოტბარი; 2004 წლიდან საქართველოს ფოლკლორის სახელმწიფო ცენტრის დირექტორი. საუკუნის წინანდელი ჩანაწერებით აღადგინა უნიკალური ქართული ხალხური სიმღერები ანსამბლ „ლაშართან“ ერთად და გამოსცა კომპაქტ-ალბომის სახით. 2008 წელს დააარსა ფოლკლორული რადიო. 2004–2013 წლებში ხელმძღვანელობდა ფოლკორის სახელმწიფო ცენტრს. 2013 წლიდან სამუშაოდ გადავიდა ტელეკომპანია „რუსთავი 2“-ში, სადაც საავტორო ფოლკ-რუბრიკას უძღვებოდა. იყო მუსიკალური ტელეპროექტის „მხოლოდ ქართული“-ს ჟიურის წევრი (2017, 2018, 2019).

## ჯილდოები, პრემიები და პრიზები 
* წინანდლის პრემია;
* ბრწყინვალების საპრეზიდენტო ორდენი;
* ღირსების ორდენი.

## ლიტერატურა 
* 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 31 მარტი
კატეგორია:დაბადებული 1978
კატეგორია:ქართველი მომღერლები
კატეგორია:ქართველი ლოტბარები
კატეგორია:ახმეტაში დაბადებულები