open-index/open-wikipedia-markdown huggingface dataset:
სოფიო აგუმაა

**სოფიო აგუმაა (აგუმავა)** (დ. 20 დეკემბერი, 1939, დურიფში) — საბჭოთა და აფხაზი მსახიობი, თეატრის რეჟისორი.  საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტი (1981), აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტი (1985).

## ბიოგრაფია
1956 წელს სწავლა დაიწყო თბილისის თეატრალურ ინსტიტუტში სამსახიობო ფაკულტეტზე (პედაგოგები: ა.ხორავა, ა. ფაღავა). ინსტიტუტის დამთავრების შემდეგ, 1960 წლიდან 1994 წლამდე მუშაობდა აფხაზეთის ჭანბას სახელობის დრამატული თეატრში. იყო წამყვანი მსახიობი.

თეატრში მუშაობის პერიოდში სწავლობდა სოხუმის მუსიკალურ სასწავლებელში „გუნდის დირიჟორის“ ფაკულტეტზე. სასწავლებლის დამთავრების შემდეგ სასწავლებელში მუშაობდა „სავალდებულო დირიჟორობის“ საგნის პედაგოგად.
მსახიობმა 70-ზე მეტი როლი განასახიერა აფხაზურ დრამატულ სცენაზე. ასევე მონაწილეობდა მხატვრულ ფილმებში. გადაღებულია ისეთ ფილმებში, როგორიცაა: „შავი ზღვის ნაპირზე“ (1975), „ხავერდოვანი სეზონი“ (1978), „ოგარიოვის 6“ (1980), „კანონიერი ქურდები“ (1989) და სხვა.

1995 წელს სათავეში ჩაუდგა თავისივე ინიციატივით შექმნილ, აფხაზეთის კულტურულ ცენტრ „აბაზასთან“ არსებულ კერძო თეატრს. 

აფხაზეთის სახტელერადიოკომიტეტთან თანამშრომლობით, როგორც დამდგმელმა რეჟისორმა და სცენარისტმა და მსახიობმა, გადაიღო მოკლემეტრაჟიანი ფილმები.

1999 წლის სოფიო აგუმაას ინიციატივით აფხაზეთის  სახელმწიფო უნივერსიტეტის ფილოლოგიის ფაკულტეტზე გაიხსნა სპეციალური განყოფილება: „თეატრისა და კინოს მსახიობი“.

2014 წლის აგვისტოში დაინიშნა აფხაზეთის სახელმწიფო ახალგაზრდული თეატრის სამხატვრო ხელმძღვანელად.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1971 — საქართველოს სსრ დამსახურებული არტისტი
* 1981 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1985 — აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტი

## ლიტერატურა
*Аргун А. Х. Софа Агумаа. — Сухум, 1995.
*Абхазский биографический словарь. Под ред. В. Ш. Авидзба. АбИГИ. Сух., — М., 2015. — с.38-39.

## რესურსები ინტერნეტში
* Жизнь от трагедии до комедии: творческий путь Софы Агумаа
* Софа Агумаа отмечает 80-летний юбилей

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 20 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1939
კატეგორია:თბილისის თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტის კურსდამთავრებულები
კატეგორია:აფხაზი მსახიობები
კატეგორია:საბჭოთა მსახიობები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის დამსახურებული არტისტები
კატეგორია:აფხაზეთის ასსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:XX საუკუნის ქალი მსახიობები
კატეგორია:XXI საუკუნის ქალი მსახიობები
რილის შვიდი ტბა

მინი|300პქ|რილის შვიდი ტბა
მინი|300პქ|რილის შვიდი ტბა
**რილის შვიდი ტბა** () — მყინვარული ტბების ჯგუფი ბულგარეთში, რილის ქედის ჩრდილო-დასავლეთ ნაწილში, ზღვის დონიდან 2100–2500 მ სიმაღლეზე. 

დამახასიათებელი თავისებურებების გამო შვიდივე ტბა საკუთარ სახელს ატარებს. რილის ტბათა ჯგუფში გაერთიანებულია სულ 7 პატარა ზომის ტბა, რომელთა შორისაა: სალზატა (ცრემლის ტბა), ოკოტო (თვალის ტბა), ბაბრეკა (თირკმლის ტბა), ბლიზნაკა (ტყუპის ტბა), ტრილისტნიკა (სამყურა ტბა), რიბნოტო (თევზის ტბა) და დოლნოტო (ქვედა ტბა). 

ყველაზე მაღლა გაწოლილია ტბა სალზატა, რომელიც დიდი გამჭვირვალობით განირჩევა. შემდეგია ტბა ოკოტო, რომელსაც თითქმის იდეალური ოვალური ფორმა ახასიათებს. ოკოტო ბულგარეთის უღრმესი ცირკული ტბაა. ტბა ბაბრეკა ამ ჯგუფის ტბებს შორის ყველაზე ციცაბო ნაპირებით გამოირჩევა. ტბა ბლიზნაკა ამ ჯგუფის ტბებს შორის უდიდესია ზედაპირის ფართობით. ტბა ტრილისტნიკა ცნობილია უსწორმასწორო ფორმითა და დაბალი ნაპირებით. ტბა რიბნოტო ყველაზე მეჩხერია, ხოლო დოლნოტო ყველაზე დაბლა მდებარე ტბაა, რომელიც დასაბამს აძლევს მდინარე სტრუმას მარცხენა შენაკადს — ჯერმანს. ტბები იყინება. 

## სია
## ლიტერატურა
* Седемте рилски езера // Българска енциклопедия А-Я (болг.). — БАН; Труд; Сирма, 2002. — ISBN 9548104083.

კატეგორია:ბულგარეთის ტბები
სულხან-საბა ორბელიანის ძეგლი (ნადიბანი)

**სულხან-საბა ორბელიანის ძეგლი** — ძეგლი დუშეთის მუნიციპალიტეტის სოფელ ნადიბანში. ქანდაკების ავტორია გოგი ჟღენტი, მოქანდაკე გენადი ზაქარაია. ძეგლი გაიხსნა 1983 წელს. 

## რესურსები ინტერნეტში
* "გული მისკდება, როცა მესმის: ვინ არის ეს კაცი და რატომ არის ასეთ დღეშიო"
* მოქანდაკე გოგი ჟღენტი „მემკვიდრეობაში“

კატეგორია:დუშეთის მუნიციპალიტეტის ძეგლები
ვილიამარტინ-დე-კამპოსი

**ვილიამარტინ-დე-კამპოსი** () — მუნიციპალიტეტი ესპანეთში, შედის კასტილია და ლეონის ავტონომიური გაერთიანების პალენსიის პროვინციის ტიერა-დე-კამპოსის კომარკის შემადგენლობაში.  ფართობი — 36 კმ². მოსახლეობა — 181 კაცი (2020 წ.).

## იხილეთ აგრეთვე
* პალენსიის მუნიციპალიტეტები

## რესურსები ინტერნეტში
* ვილიამარტინ-დე-კამპოსის მუნიციპალიტეტის ოფიციალური საიტი

## სქოლიო
კატეგორია:პალენსიის მუნიციპალიტეტები
ეოზინი

მინი|ეოზინ Y
**ეოზინი** წარმოადგენს ზოგიერთი ფლუორესცენტული, მჟავა ნაერთის სახელს, რომლებიც უკავშირდებიან ფუძე ან ეოზინოფილურ ნაერთებს, როგორებიცაა ცილების ამინომჟავური ნაშთები და ღებავს მათ მუქ წითელად ან ვარდისფრად. ციტოპლაზმური ცილების გარდა, ეოზინი შესაძლოა გამოყენებული იყოს კოლაგენისა და კუნთოვანი ბოჭკოს შესაღებად. სტრუქტურებს, რომლებიც იღებება ეოზინით, ეოზინოფილურს უწოდებენ. ჰისტოლოგიურ პრაქტიკაში, ყველაზე ხშირად გამოყენებულია ეოზინ Y 

## ეტიმოლოგია 
მინი|ეოზინ B
ეოზინს სახელი ეწოდა მისი შემქმნელის, ჰაინრიხ კაროს ბავშვობის მეგობრის, ანა პეტერსის მეტსახელის გამო.

## ვარიანტები 
სინამდვილეში არსებობს ორი მსგავსი ნაერთი, რომელთაც ეოზინს უწოდებენ. ჰისტოლოგიაში ყველაზე ხშირად გამოიყენება **ეოზინ Y**. წყალხსნარებში ობის ზრდის პრევენციისთვის, ზოგჯერ ამატებენ თიმოლს. ძმარმჟავას მცირე კონცენტრაციის (0,5 %) დამატებით იზრდება ქსოვილის ღებვადობის ინტენსივობა.  

საღებავი წარმოადგენს  IARC მე-3 კლასის კანცეროგენს.

### სხვა გამოყენება 
ეოზინი ასევე გამოიყენება წითელი მელნის დასამზადებლად; თუმცა, განსაკუთრებით ეოზინ Y-ის მოლეკულინდან ბრომის ატომის გამოთავისუფლების გამო, საღებავი მიდრეკილია დეგრადაციისკენ და დროთა განმავლობაში იღებს მუქ ყავისფერ ელფერს.ეოზინის საღებავის მომხმარებელი იყო პოსტიმპრესიონისტი მხატვარი ვან გოგი.

## სქოლიო 
კატეგორია:ჰისტოლოგია
კატეგორია:საღებრები
ჰოჰ-ხილი

**ჰოჰ-ხილი** ან **ქექესილი** (), ასევე **Aqênganggyai** „ათი ათასი მთის მბრძანებელი“) — იზოლირებული რეგიონი ცინგხაი-ტიბეტის პლატოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. 2017 წლის 7 ივლისს ცინგხაიში მდებარე ჰოჰ-ხილი იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლთა სიაში შევიდა, როგორც „მსოფლიოს უმაღლესი და უდიდესო პლატო“.

## გეოგრაფია 
რეგიონი მოიცავს 83,000 კვადრატულ კილომეტრს ზღვის დონიდან საშუალოდ 4,800 მეტრის სიმაღლეზე, გადაჭიმულია აღმოსავლეთიდან დასავლეთის მიმართულებით თანგკულასა და კუნლუნის მთათა სისტემებს შორის ჩინეთის ტიბეტის ავტონომიური რეგიონის, ცინგხაის პროვინციისა და სინძიანგის ტერიტორიებზე. ჰოჰ-ხილის სამხრეთ-აღმოსავლეთი ნაწილი, მდინარე ჩუმარის () დრენაჟით, არის მდინარე იანძის ერთ-ერთი მთავარი სათავე. დანარჩენი რეგიონი არის ენდორეული, მრავალი იზოლირებული ტბის დრენაჟით; ამ ტერიტორიას ჰიდროლოგები ზოგჯერ „ჰოჰ-ხილის ტბის რაიონს“ უწოდებენ. რეგიონის 45,000 კვადრატული კილომეტრი, რომლის საშუალო სიმაღლე 4600 მეტრს შეადგენს, 1995 წელს ეროვნულ ნაკრძალად გამოცხადდა. იუნესკოს მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლი მოიცავს ჭიტუოს და ციუმალაის ოლქების დასავლეთ ნაწილს ცინგხაიში. მთა პუქატაპან ფენგი ითვლება ჰოჰ-ხილის ნაწილად.

## გეოლოგია 
მარცხნივ|მინი
ჰოჰ-ხილი ვულკანური რეგიონია. მიმდებარე ჩრდილოეთ ტიბეტის ვულკანური ველი შეიცავს უამრავ გვიან კაინოზოურ ვულკანს. ამ მხარეში ჰავაის სტილის რამდენიმე ვულკანია. პამაციონგწონგს უჭირავს 300 კმ2 ფართობი და მოიცავს მწვერვალზე ჩრდილო-აღმოსავლეთით სრულყოფილად შემონახულ ლავის ნაკადს, რომელიც ფარავს ტბის მეოთხეულ დანალექ ქანებს. არეალი შეიცავს პერალკალურ ფონოლიტურ და ფოიდიტურ ქანებს. იონგპოხუს ვულკანს აქვს ხუთი დაციტური, ტრაქიანდეზიტური და ანდეზიტური ხვრელი. ციანგპაციენი მოიცავს ფართო ტერიტორიას კუნლუნის მთის ქედის სამხრეთი საზღვრის გასწვრივ. ქექესილის კალდერაში არსებული კონუსი მიჩნეული იყო, რომ 1973 წელს სატელიტის ფოტოზე ამოფრქვევისას დაფიქსირდა, თუმცა, ახლა ითვლება, რომ იგი ისტორიულად არ ყოფილა აქტიური. სინონიმები და ქვეფუნქციები

## ფაუნა 
მკაცრი კლიმატის მიუხედავად, ჰოჰ-სილში ბინადრობს 230-ზე მეტი სახეობის გარეული ცხოველი, რომელთაგან 20 დაცულია ჩინეთის სახელმწიფოს მიერ, მათ შორისაა გარეული იაკი, კიანგი, თეთრტუჩა ირემი, მურა დათვი და გადაშენების პირას მყოფი ტიბეტური ანტილოპა ან *ჩირუ*. მურა დათვების ძირითადი საკვებია პლატოს პიკა, პატარა მღრღნელი, რომელიც რეგიონში მრავლადაა. დათვები ასევე იკვებებიან იაკითა და ანტილოპებით. აქამდე ნაკლებად ცნობილი რეგიონი და მისი ბინადარი ტიბეტური ანტილოპა ცნობილი გახდა ჩინეთში 2004 წელს ფილმის *ქექესილი: მთის პატრული* გამოსვლის შემდეგ. ჭუონაის ტბა () ჰოჰ-სილში ცნობილია, როგორც ტიბეტური ანტილოპების თავშეყრის ადგილი. 

## ტრანსპორტირება 
ცინგწანგის რკინიგზა და ჩინეთის 109-ე ეროვნული გზატკეცილი გადის ნაკრძალის აღმოსავლეთ საზღვარზე. ამ მხარეში აშენდა ფენგხუოშანის გვირაბი, ამჟამად მსოფლიოში ყველაზე მაღალი სარკინიგზო გვირაბი. იგი 1338 მეტრი სიგრძისაა, ხოლო მისი შესასვლელები ზღვის დონიდან 4905 მეტრის სიმაღლეზე მდებარეობს. 

## სქოლიო 
კატეგორია:მსოფლიო მემკვიდრეობის ძეგლები ჩინეთში
სპელეოლოგთა პიკი

**სპელეოლოგთა პიკი** — მწვერვალი საქართველოში, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის გაგრის მუნიციპალიტეტში. მდებარეობს არაბიკის მასივზე. სიმაღლე 2757.6 მ.

წარმოადგენს არაბიკის მასივის და საერთოდ, დასავლეთ საქართველოს კარსტული ზოლის უმაღლეს წერტილს. აგებულია ზედაიურული კირქვებით. უხვადაა განვითარებული კარსტული ფორმები. მწვერვალის აღმოსავლეთ კალთაზეა მღვიმე მლეჩნაია, ხოლო ჩრდილოეთ კალთაზე ელდორადო. მწვერვალიდან იშლება ხედი კარსტულ ლანდშაფტსა და უფრო ჩრდილოეთით კავკასიონზე.

## სქოლიო
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთები
წნორის წმინდა ესტატეს ეკლესია

**წნორის წმინდა ესტატეს ეკლესია** — არქიტექტურული ძეგლი კახეთის მხარეში, სიღნაღის მუნიციპალიტეტში, ქალაქ წნორში. ტაძარი XVIII საუკუნეშია აგებული, ხოლო XX საუკუნეში აღადგინეს. 

ნაგებობა მცირე ზომის დარბაზული ეკლესიაა. ამჟამად ისეა სახეცვლილი და გადაკეთებული, რომ ძველიდან მხოლოდ აგურის იატაკი და ნიშებია შემორჩენილი. ეკლესია უაფსიდოა.აღმოსავლეთის კედელში თაღოვანი ნიშია. ასეთივე თითო ნიშია გაკეთებული სამხრეთის და ჩრდილოეთის კედელში.

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:სიღნაღის მუნიციპალიტეტის ტაძრები
კატეგორია:XVIII საუკუნის ეკლესიები
რევაზ ჭოხონელიძე

**რევაზ ჭოხონელიძე** (დ. 11 თებერვალი, 1938, თბილისი — გ. 6 ნოემბერი, 2014) — ქართველი  მოცეკვავე, ქორეოგრაფი. საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე (1980), საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი (1990). ღირსების ორდენის კავალერი (1997)

1957 წლიდან იყო ქართული ცეკვის თვითმოქმედ ანსამბლ „სალხინოს“ მოცეკვავე (ხელმძღვანელი გ. დარახველიძე), 1965 წლიდან — რუსთავის ცეკვის ახალგაზრდა ანსამბლის მოცეკვავე–მსახიობი (ხელმძღვანელი რ. ხონელიძე, გ. დარახველიძე). 1967 წლიდან ანსამბლ „სალხინოს“ ხელმძღვანელობდა. შემდეგ ამ ანსამბლს შეუერთდა ხალხური სიმღერის შემსრულებელთა ჯგუფი ანზორ ერქომაიშვილის ხელმძღვანელობით, 1971 წელს გადაკეთდა სახელმწიფო ანსამბლად და ეწოდა საქართველოს სახელმწიფო ვოკალურ–ქორეოგრაფიული ანსამბლი „რუსთავი“ (სამხატვრო ხელმძღვანელი ანზორ ერქომაიშვილი, ქორეოგრაფი რევაზ ჭოხონელიძე). განახლებულ ანსამბლში მან საკუთარი ინტერპრეტაციით მრავავალი ათეული ცეკვა დადგა. მათ შორის: „ფრესკა“ (საგალობლების თანხლებით), „ხორუმი“ (სიმღერით), „საქორწინო სიუიტა“, „ფშაური–ხანჯლებით“. მოღვაწეობდა როგორც მთავარი ქორეოგრაფი საქართველოს სიმღერისა და ცეკვის ანსამბლში „ერისიონი“ (სამხატვრო ხელმძღვანელი ჯემალ ჭკუასელი). 

მის ცხოვრებასა და შემოქმედებაზე გადაღებულია დოკუმენტური კინოფილმი. საქართველოს კათოლიკოს პატრიარქის, ილია II მიერ წოდებულია საუკუნის ქორეოგრაფად. 2002 წელს, პარიზში მას „თანამედროვე ქორეოგრაფიის მეტრი“ უწოდეს.

## ჯილდოები და აღიარება
* 1959 — ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VII მსოფლიო ფესტივალი, ლაურეატი, ოქროს მედალი (ჰელსინკი)
* 1962 — ახალგაზრდობისა და სტუდენტთა VIII მსოფლიო ფესტივალი, ლაურეატი, ოქროს მედალი (ჰელსინკი)
* 1968 — საქართველოს სსრ კულტურის დამსახურებული მუშაკი
* 1980 — საქართველოს სსრ ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწე
* 1990 — საქართველოს სსრ სახალხო არტისტი
* 1997 — ღირსების ორდენი
* 2003 — საქართველოს სახელმწიფო პრემია
* 2006 — შოთა რუსთაველის სახელობის სახელმწიფო პრემია

## ლიტერატურა
* 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 11 თებერვალი
კატეგორია:დაბადებული 1938
კატეგორია:გარდაცვლილი 6 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2014
კატეგორია:თბილისში დაბადებულები
კატეგორია:ქართველი მოცეკვავეები
კატეგორია:ქართველი ქორეოგრაფები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის ხელოვნების დამსახურებული მოღვაწეები
კატეგორია:საქართველოს სსრ-ის სახალხო არტისტები
კატეგორია:შოთა რუსთაველის სახელობის პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს სახელმწიფო პრემიის ლაურეატები
კატეგორია:საქართველოს ღირსების ორდენის კავალრები
რევაზ
სილვესტრო ლეგა

**სილვესტრო ლეგა** (; დ. 8 დეკემბერი, 1826, მოდილიანა, იტალია — გ. 21 სექტემბერი, 1895, ფლორენცია) — იტალიელი მხატვარი-რეალისტი.

## ბიოგრაფია
სილვესტრო ლეგა დაიბადა მოდილიანში, მიწათმფლობელის ოჯახში. 1838 წლიდან სწავლობდა კათოლიკურ კოლეჯში, სადაც გამოვლინდა მისი მხატვრული ნიჭი. 1843 წელს გადავიდა ფლორენციაში და სწავლობდა სამხატვრო აკადემიაში. იბრძოდა ტოსკანასა და ლომბარდიაში.  იყო ფილოსოფოსისა და პოლიტიკოსის ჯუზეპე მაძინის იდეების აქტიური მიმდევარი.

1950 წელს, ფლორენციაში დაბრუნებისას, ლეგამ სამხატვრო აკადემიაში გააგრძელა სწავლა და დაიმსახურა ვერცხლის მედალი თავისი სურათისთვის.

1850-იანი წლების ბოლოს დაუახლოვდა ჯოვანი ფატორის, ტელემაკო სინიორინის და ადრიანო ჩეჩორის. მათთან ერთად შევიდა  მაკიაიოლის მოძრაობაში, რომელიც ხელოვნების აკადემიური სტილის წინააღმდეგ გამოდიოდა.

1861 წლიდან ლეგა მუშაობდა მდინარე არნოს ნაპირზე, ღია ცის ქვეშ. ის ძირითადად ხატავდა პეიზაჟებს, ჟანრულ სცენებს და ჩანახატებს ნატურიდან. ამ პერიოდში შეიქმნა სურათები: „წითელი ქოლგა“, „გლეხური იდილია“, „გასეირნება ბაღში“, „სადილის შემდეგ“ და სხვა.

ლეგას პეიზაჟები და პორტრეტები გამოირჩევა მკვეთრი დეკორატიულობით და კონტრასტულობით. მისი ნამუშევრები ძირითადად ინახება კერძო კოლექციებში, ასევე პიტის (ფლორენცია), ბრერას, მილანის თანამედროვე ხელოვნების გალერეებში და ფორლის მუზეუმში.

## გალერეა

ფაილი: Silvestro_Lega_-_autoritratto_-_1861.jpg|
ფაილი: Lega Materntà.jpg| 
ფაილი: Lega Il pittore Tommasi dipinge.jpg| 
ფაილი: Lega Il sonno dell'innocenza.jpg| 
ფაილი: Lega La madre.jpg| 
ფაილი: Lega Ragazza di Crespina.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega - Il canto di uno stornello - 1868.jpg| 
ფაილი: Lega Alla villa di Poggio Piano.jpg| 
ფაილი: Lega Paesaggio del Gabbro.jpg| 
ფაილი: Lega Presso il Gabbro.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega - Mazzini morente, 1873.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega - gli sposi novelli - 1869.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega - il bindolo -1863.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega 001.jpg| 
ფაილი: Lega_Eleonora_Tommasi.jpg| 
ფაილი: Episode of the Second Italian War of Independence. Return of bersaglieri from a reconnaissance (1861), by Silvestro Lega.jpg| 
ფაილი: Silvestro Lega - Una veduta in Piagentina - 1863.jpg| 
ფაილი: Silvestro_Lega_-_Country_Girl_Leaning_against_a_Ladder_-_WGA12635.jpg| 

## რესურსები ინტერნეტში
კატეგორია:დაბადებული 8 დეკემბერი
კატეგორია:დაბადებული 1826
კატეგორია:გარდაცვლილი 21 სექტემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1895
კატეგორია:იტალიელი მხატვრები
კატეგორია:მხატვრები ანბანის მიხედვით
გიორგი გაბედავა (მინისტრი)

**გიორგი გაბედავა** (დ. 21 იანვარი, 1992, ოჩამჩირე, აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკა, საქართველო) — ქართველი იურისტი და პოლიტიკოსი. 2021 წლის 22 სექტემბერს დაინიშნა იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის მინისტრის პირველ მოადგილედ. 2023 წლის 1-დან - 17 აგვისტოს ჩათვლით იყო იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის მინისტრის მოვალეობის შემსრულებელი. 2023 წლის 18 აგვისტოდან 2024 წლის 18 სექტემბრამდე იყო იუსტიციისა და სამოქალაქო ინტეგრაციის საკითხებში აფხაზეთის მინისტრი.

## ბიოგრაფია 
2010-2014 წლებში სწავლობდა საქართველოს უნივერსიტეტში. 2015-2016 წლებში სწავლობდა მაგისტრატურაზე სიენის უნივერსიტეტში.

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 21 იანვარი
კატეგორია:დაბადებული 1992
კატეგორია:აფხაზეთის ავტონომიური რესპუბლიკის მთავრობის წევრები
კატეგორია:ქართველი იურისტები
კატეგორია:ქართველი პოლიტიკოსები
აღა ბებუთაშვილი

**აღა აშხარბეგის ძე ბებუთაშვილი** (დ. XVIII – გ. 1768) — თბილისის მელიქ-მამასახლისი 1735—1747 წლებში; აშხარბეგ ბებუთაშვილის შვილი.

## ბიოგრაფია 
1736 წლიდან იყო თბილისის მელიქ–მამასახლისი; 1774 წელს ტახტის პრეტენდენტთან აბდულა–ბეგთან კავშირის გამო ერეკლე II–მ სახელოები ჩამოართვა, 1000 მანეთით დააჯარიმა და დააპატიმრა. 1764 წელს მოახერხა მეფესთან შერიგება, დაიბრუნა სამოხელეო სახელო. ერთდროულად იყო 4 სახელოს მფლობელი. 12 წლის შემდეგ მოახერხა მეფესთან შერიგება. 1760—1768 წლებში ერთდროულად იყო მელიქ-მამასახლისი და ნაცვალი ბებუთაშვილმა კლდისუბანში სურბ–სტეფანოსის სახელზე ააშენა ქალთა მონასტერი. გარდაიცვალა 1768 წელს.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბებუთაშვილები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბებუთაშვილები
აშხარბეგ ბებუთაშვილი

**აშხარბეგ ხოჯა ბებუთას (ბეგბუთა) ძე ბებუთაშვილი** (დ. XVII – გ. 1734) — თბილისის მამასახლისი (1712), მელიქი (1714—1721), მელიქ-მამასახლისი (1724—1735). აღა ბებუთაშვილის მამა.

## ბიოგრაფია 
1712 წელს იყო თბილისის მამასახლისი. 1713–1721 წლებში იყო თბილისის მელიქი; 1723–1735 წლებში – მელიქ–მამასახლისი; ქალაქში ეწეოდა აღმშენებლობას. იყო ხოჯა ბეჰბუდას შვილიშვილი. მან გააფართოვა მამაპაპისეული მამულები. ვახუშტის ცნობით, „ოსმალობის“ ხანაში ისაყ–ფაშა ჯაყელის მხარდაჭერით სარგებლობდა და ქართველ დიდებულებს უპატივცემულოდ ეპყრობოდა. გარდაიცვალა 1734 წელს. ერთი ქრონიკის ცნობით აშხარბეგ ბებუთაშვილი ისაყ–ფაშამ ჩამოახრჩო.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბებუთაშვილები

## ლიტერატურა 
## სქოლიო 
კატეგორია:ბებუთაშვილები
ალიოზ ბათმანაშვილი

**ალიოზ (შიო) ბათმანაშვილი** (დ. 1885 — გ. 1 ნოემბერი, 1937) — ქართველი სასულიერო პირი და საზოგადო მოღვაწე, სტამბოლის ქართველ მამათა სავანის წინამძღვარი.

ალიოზი წარმოშობით მესხეთის ძირძველი სოფლიდან, არლიდან იყო. იგი სრულიად პატარა ჩავიდა სტამბოლში და ქართულ სავანეში მიიღო შესაბამისი განათლება. 1911 წელს ის სტამბოლის ქართულ სავანეში ქართველ რიგით მღვდლად ეკურთხა. 1922 წელს კი დაინიშნა კონსტანტინოპოლის კათოლიკური ქართული მონასტრის წინამძღოლად. 1925 წლის ნოემბერში იგი ვატიკანში რომის პაპმა, პიუს XI-მ მიიღო. ამის შემდეგ, საქართველოში დაბრუნდა და საქართველოს კათოლიკეების ადმინისტრატორი გახდა. იგი მთელი თავისი სიცოცხლე იბრძოდა ქართული ტიპიკონის საკითხისთვის, ზრუნავდა არა მხოლოდ სტამბოლში მცხოვრები კათოლიკე ქართველების, არამედ მუსლიმი ქართველების განათლებაზე. ქართული ეროვნულობის შენარჩუნებისა და ევროპისკენ გეზის გამო, მამა ალიოზს ბოლშევიკური მთავრობა სასტიკად გაუსწორდა: 1927 წლის 16 ოქტომბერს იგი დააპატიმრეს, შემდეგ კი რამდენჯერმე გადაასახლეს და 1937 წლის 1 ნოემბერს დახვრიტეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* 

კატეგორია:დაბადებული 1885
კატეგორია:გარდაცვლილი 1 ნოემბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 1937
კატეგორია:ქართველი საზოგადო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი საეკლესიო მოღვაწეები
კატეგორია:ქართველი კათოლიკეები
კატეგორია:რომის კათოლიკური ეკლესიის რელიგიური მოღვაწეები
ბირთვის გარსი

მინი|255x255პქ|უჯრედის ბირთვი.
**ბირთვის გარსი**, ასევე ცნობილი როგორც **ბირთვის მემბრანა**, შედგება ორი ლიპიდური ბიშრისგან, რომლებიც ეუკარიოტულ უჯრედებში გარს აკრავს გენეტიკური მასალის შემცველ, ბირთვს.

ბირთვის გარსი შედგება ორი მემბრანისგან: შიდა და გარე მემბრანა. მემბრანებს შორის სივრცეს - პერინუკლეარული სივრცე ეწოდება, ის ჩვეულებრივ10-50 ნმ სიგანისაა. ბირთვის გარე მემბრანა გრძელდება ენდოპლაზმური ბადის მემბრანაში..ნესპრინის შუამავლობით, კავშირები ციტოჩონჩხთან ხელს უწყობს უჯრედში ბირთვის სწორ ლოკალიზაციას და უჯრედის მექანოსენსორული ფუნქციაის განხორციელებას.   Nesprin-1-ისა და -2-ის KASH დომენის ცილები LINC კომპლექსის ნაწილია (ბირთვული ჩონჩხისა და ციტოჩონჩხის დამაკავშირებელი) და შეიძლება პირდაპირ დაუკავშირდეს ცისტოჩონჩხის კომპონენტებს, როგორიცაა აქტინის ფილამენტები, ან შეიძლება დაუკავშირდეს ცილებს პერინუკლეარულ სივრცეში.  ნესპრინ-3 ცილები ებმის პლექტინს და აკავშირებს ბირთვის გარსს ციტოპლაზმურ შუალედურ ფილამენტებთან. ნესპრინ-4 ცილები უკავშირდება პლიუს ბოლოსკენ მოძრავ მოტორულ ცილა - კინეზინ-1-ს. 

### შიდა მემბრანა 
ბირთვის შიდა მემბრანა ესაზღვრება ნუკლეოპლაზმას და დაფარულია ბირთვული ლამინით, შუალედური ფილამენტების ბადით, რომელიც ასტაბილურებს ბირთვულ მემბრანას და ასევე მონაწილეობს ქრომატინის ფუნქციონირებაში. იგი უკავშირდება გარე მემბრანას ბირთვული ფორებით, რომლებიც განჭოლავს გარსს. მიუხედავად იმისა, რომ გარსის მემბრანები და ენდოპლაზმური ბადე ერთმანეთთში გადადის, მემბრანებში ჩაშენებული ცილები, როგორც წესი, არ ვრცელდება ამ ორ ორგანელას შორის.
მინი|248x248პქ|ბირთვის გარსის ფორების კომპლექსის სქემატური დიაგრამა. ბირთვის გარსი(1) გარე რგოლით (2), გრანულით (3), კალათით (4) და ფილამენტებით (5).
იმ გენების მუტაციებმა, რომლებიც კოდირებენ შიდა მემბრანის ცილებს, შეიძლება გამოიწვიოს ზოგიერთი ტიპის ლამინოპათია

**ბირთვის გარსის ფორები**

ბირთვული გარსში წარმოდგენილია ათასობით გარსის ფორების კომპლექსი, რომელთა დიამეტრი დაახლოვებით 100 ნმ-ია,  40 ნმ სიგანის ფორით. ელექტრონული და ფლუორესცენციული მიკროსკოპული გამოკვლევებით დადგინდა, რომ ბირთვის მემბრანა ადსორბირდება ენდოპლაზმური ბადის მიერ - ბირთვული ცილები, რომლებიც ჩვეულებრივ არ გვხვდება ენდოპლაზმურ ბადეში, ვლინდება მიტოზის დროს ენდოპლაზურ ბადეში. ეს დროებითი რღვევა სავარაუდოდ გამოწვეულია ბირთვის დეფორმაციით. რღვევა სწრაფად აღდგება პროცესით, რომელიც დამოკიდებულია "ტრანსპორტისთვის საჭირო ენდოსომური სორტირების კომპლექსებზე" (ESCRT), რომელიც შედგება ციტოზოლური ცილის კომპლექსებისგან.

**აღდგენა**

იმის ასახსნელად, თუ როგორ ხდება მიტოზის ტელოფაზაში ბირთვის მემბრანების აღდგენა, არსებობს ორი თეორია: შემოთავაზებულია რამდენიმე იდეა ბირთვული მემბრანის ევოლუციური წარმოშობის შესახებ. ამ იდეებს შორისაა, პროკარიოტის წინაპარში პლაზმური მემბრანის ინვაგინა, ან არქეალურ მასპინძელში პროტო-მიტოქონდრიების დამკვიდრების შემდეგ, ნამდვილი ახალი მემბრანული სისტემის ჩამოყალიბება. ბირთვული მემბრანის ადაპტაციური ფუნქცია შეიძლება ყოფილიყო ბარიერული, რათა მას დაეცვა გენომი ჟანგბადის რეაქტიული სახეობებისგან (ROS), რომლებიც წარმოიქმნებოდა უჯრედებში პრემიტოქონდრიის მიერ.

## სქოლიო
ავეტიქა ბებუთაშვილი

**ავეტიქა აღას ძე ბებუთაშვილი** (დ. 1729 – გ. 1795) — თბილისის მელიქ-მამასახლისი და ნაცვალი 1768–1795 წლებში.

## ბიოგრაფია 
1768–1795წწ. იყო თბილისის მელიქ–მამასახლისი და ნაცვალი; 1768 წელს მამის სიკვდილისთანავე დაიმკვიდრა მისი სახელოები: მელიქის, მამასახლისისა და ნაცვლის; 1789 წლის 12 იანვრიდან 1791 წლის ბოლომდე თბილისში დადებულ ნასყიდობის წიგნებს ამტკიცებდა. რატომ ჩამოაშორეს ქალაქის მართვას ცნობილი არ არის.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბებუთაშვილები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბებუთაშვილები
თუშური დიალექტი

**თუშური დიალექტი** — ქართული ენის დიალექტი, რომელზედაც მეტყველებს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის — თუშეთის მოსახლეობა. XIX საუკუნის II ნახევარსა და XX საუკუნის I ნახევარში მოხდა თუშეთიდან მოსახლეობის თითქმის მთლიანი მიგრაცია კახეთის ბარში, სადაც გაშენდა თუშებით დასახლებული სამი სოფელი — ზემო ალვანი, ქვემო ალვანი და ლალისყური. 

თუშური დიალექტი ამჟამად ამ სამ სოფელშია გავრცელებული. ისტორიული თუშეთი კი ძირითადად გადაქცეულია მეცხოველეთა საზაფხულო საძოვრების ტერიტორიად, სადაც მოსახლეობა ადის ზაფხულობით. მუდმივი მოსახლეობის მცირე ნაწილი დარჩენილია მის მხოლოდ რამდენიმე სოფელში. თუშეთი სადღეისოდ წარმოადგენს თუშური დიალექტის არა გავრცელების, არამედ მისი ფორმირების ტერიტორიას.

თუშური დიალექტი ენობრივად აღმოსავლეთ საქართველოს მთის დიალექტებს მიეკუთვნება და ფშაურ-ხევსურულ და მოხეურ დიალექტებთან ერთად ერთიანდება ე.წ. ფხოური კილოების ჯგუფში, ხასიათდება უაღრესი არქაიზმით და ბევრ საერთოს ავლენს ძველ და საშუალო ქართულთან, არქაული ენობრივი ნიშნის მიხედვით ეხმაურება ქართული ენის სამხრეთ-დასავლეთ დიალექტებს — აჭარულსა და იმერხეულს.

ფონეტიკური პროცესებიდან თუშურს ახასიათებს როგორც ხმოვანთა, ისე თანხმოვანთა რეგრესული ასიმილაცია. ხმოვანთა რეგრესული ასიმილაციის შედეგია ხმოვნების საბოლოო შერწყმა გრძელ ხმოვნად, რომელსაც უვითარდება ძლიერი დამართვა. თანხმოვნებში ასიმილატორებია ხშული ბგერები, ასიმილაციას კი სპირანტები განიცდიან: ზდველ — სთველი, ჟჯავრობ — სჯავრობ, ღგლეჯ — ჰგლეჯ... 

თუშურის ზმნის დრო-კილოთა სისტემაში დადასტურებულია უწყვეტლისა და წყვეტილის ხოლმეობითის მწკრიევები, რომლებსაც I და II პირის ფორმებთან -**იდ**, ხოლო II პირის ფორმებთან -**ი** სუფიქსები აწარმოებს. თუშურს აქვს მნიშვნელოვანი სინტაქსური თავისებურებანიც: მსაზღვრელი საზღვრულს ბრუნვაში სრულად ითანხმებს: *ჩემის მამის სალოცავმ დალახვროს*; *მაღალმ ღმერთმ მოხკითხოს*; *ჩემს ძმას დავიფიცავ*; *კარგაჸს გზას ვანახვევ*. ამაევე დროს, ატრიბუტული მსაზღვრელი ზოგჯერ საზღვრულთან უბრუნველია. 

თუშური მდიდარია დიალექტური ლექსიკით, რასაც რამდენიმე ფაქტორი განაპირობებს: განსაკუთრებული საცხოვრებელი გეოგრაფიული გარემო, ცხოვრების მთაბარული წესი, სხვა კუთხეებისაგან განსხვავებული სამეურნეო ყოფა-საქმიანობა, ორიგინალური ტრადიციული რწმენა-წარმოდგენები და ზნე-ჩვეულებები, სიახლოვე ნახურ და დაღესტნურ ენობრივ სამყაროსთან და სხვა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართული ენის დიალექტები

## ლიტერატურა
* ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008
* უთურგაიძე თ. თუშური კილო, თბ., 1960; 
* ურდღელაიძე გ. თუშეთი, თბ., 1983; 
* ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლიგია, I, II, თბ., 1989; 1998; 
* ბოჭორიძე გ. თუშეთი, თბ., 1993.

კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები
დარჩია ბებუთაშვილი

**დარჩია ავეტიქას ძე ბებუთაშვილი** (დ. 1750 – გ. 1832) — თბილისის უკანასკნელი მელიქ-მამასახლისი.

## ბიოგრაფია 
იყო თბილისის უკანასკნელი მელიქ–მამასახლისი 1795–1801 წლებში; 1796–1797წწ. მონაწილეობდა მეფის წინააღმდეგ თბილისის მსხვილ ვაჭართა მიერ მოწყობილ შეთქმულებაში, რისთვისაც დასაჯეს და ქონება და სახელო ჩამოართვეს, მაგრამ ერეკლე II–მ მალე შეირიგა. 1798 წელს ბებუთაშვილი აქტიურად მონაწილეობდა ქალაქში სახადის ეპიდემიის ლიკვიდაციასა და სანიტარიული წესების დაცვაში. 1801 წლიდან იყო სახაზინო ექსპედიციის წევრი.

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბებუთაშვილები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბებუთაშვილები
ზოლური დრო

მინი|ზოლური დროის რუკა
**ზოლური დრო** — დროის აღრიცხვის სისტემა, დამყარებული დედამიწის ზედაპირის დაყოფაზე ეკვატორის გასწვრივ 24 სასაათო ზოლად (0-დან 23-მდე), რომელთა საზღვრები მერიდიანებს მიჰყვება. ზოლური დრო მთელ ზოლში, რომლის სიგანე 15° (1 სთ)-ია, დროის მოცემულ მომენტში ერთნაირია და ეტოლება ზოლის შუა მერიდიანის ადგილობრივ დროს. შუა მერიდიანები ერთმანეთისაგან დაშორებულია 15° (1 სთ)-ით. ამიტომ მთელ მსოფლიოში (გარდა ზოგიერთი ქვეყნისა, რომლებიც არ სარგბლობენ ზოლური დროით) საათის წუთის და წამის ისრების ჩენება ერთნაირია, განსხვავება მხოლოდ საათის მაჩვენებელი ისრის ჩვენებაშია. ორ მეზობელ ზოლს შორის ზოლური დროთა სხვაობა ერთი საათია. საერთაშორისო შეთანხმებით, გრინვიჩის ობსერვატორიაზე გამავალი მერიდიანი ნულოვანი ზოლის  შუა მერიდიანია. ამ ზოლის დროს მსოფლიო დროს უწოდებენ. დასახლებულ ადგილებში ზოლების საზღვრები რამდენადმე დარღვეულია და მერიდიანს კი არა, სახელმწიფო, ადმინისტრაციულ და ბუნებრივ საზღვრებს მიჰყვება.

1878 წელს ზოლური დროის პროექტი წამოაყენა კანადელმა ინჟინერმა ს. ფლემინგმა. 1883 წელს პირველად ზონლური დრო შემოიღეს აშშ-ში, 1884 წელს მსოფლიოს 26 ქვეყნის კონფერენციის გადაწყვეტილების თანახმად, შემდგომში იგი გავრცელდა ბევრ სხვა ქვეყანაშიც.

1930 წლიდან სსრკ-ში სარგებლობდნენ ე. წ. დეკრეტული დროით, რომელიც წარმოადგენდა 1 სთ-ით წინ წაწეულ ზოლურ დროს.

ზოლური დრო T_n=T_m+\lambda+n, სადაც T_m ადგილობრივი დროა, \lambda — ადგილის აღმოსავლეთი გრძედი გამოსახული საათებით, n — ზოლის ნომერი ანუ ზოლის შუა მერიდიანის აღმოსავლეთი გრძედი ასევე საათებით გამოსახული.

## ლიტერატურა
კატეგორია:ზოლური დრო
იოსებ ბებუთაშვილი

**იოსებ აღას ძე ბებუთაშვილი** — XVIII საუკუნის თბილისის სავაჭრო-საფინანსო წრეების წარმომადგენელი და ერეკლე II-ის მიშკარბაში; აღა ბებუთაშვილის შვილი.

## ბიოგრაფია 
იოსებ ბებუთაშვილი იყო თბილისის სავაჭრო-საფინანსო წრეების წარმომადგენელი, ერეკლე II-ის მიშკარბაში (მონადირეთუხუცესის შემცვლელი სახელო XVIII ს. II ნახევარში). ეს სახელო მან 1784 წელს მიიღო. როგორც თვითონვე წერს, ამ თანამდებობაზე მას ფაქტობრივად, არც უმუშავია. უფრო ხშირად მეზობელ სახანოებში დესპანის როლს ასრულებდა ან სხვა საგანგებო დავალებით იყო დაკავებული. აღა-მაჰმად-ხანის მიერ თბილისის აოხრების შემდეგ ბებუთაშვილი მეფის ბრძანებით თბილისის აღდგენაზე მუშაობდა (როგორც ჩანს, ძირითადად საქმის სამეურნეო–საფინანსო მხარეს უძღვებოდა).

## იხილეთ აგრეთვე 
* ბებუთაშვილები

## ლიტერატურა 
კატეგორია:ბებუთაშვილები
ხევსურული დიალექტი

**ხევსურული დიალექტი** — ქართული ენის დიალექტი, რომელზედაც მეტყველებს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის — ხევსურეთის მოსახლეობა. ხევსურეთს კავკასიონი ორად ყოფს: პირაქეთა და კავკასიონის გადაღმა მდებარე პირიქითა ხევსურეთად. ხევსურები ახლა ცხოვრობენ დუშეთის, ყაზბეგის, თიანეთის, ახმეტის, თელავის, დედოფლისწყაროს, საგარეჯოსა და გარდაბნის მუნიციპალიტეტებში. 

ენობრივად ხევსურული დიალექტი ყველაზე უფრო ახლოა თუშურ, მოხეურ და ფშაურ დიალექტებთან და მათთან ერთად ქმნის ქართული ენის დიალექტთა ე.წ. ფხოურ ჯგუფს. სხვა ქართული დიალექტებისაგან გამოირჩევა არქაიზმების სიმრავლით, რაც მისი გარემოზღუდულობით უნდა აიხსნას. ხევსურულ დიალექტში ქართველი ენათმეცნიერი აკაკი შანიძე გამოყოფს არხოტულ და შატილურ-მიღმახეურ კილოკავებს, რაც ამ კილოკავებში ზოგ ფონეტიკურ პროცესს, ინტონაციისა და მეტყველების ტემბრის განსხვავებულობას ემყარება.

ხევსურულისათვის თავისებურად მიჩნეულია: ფონოლოგიაში — ფონემა **ჴ**-ს არსებობა და ფონეტიკაში ფართოდ გავრცელებული ბოლომოკვეცილი ფორმები, აუსლაუტში დარჩენილ ხმოვანზე ხმის აწევა, რაც დაკარგული ბგერისა თუ მარცვლის კომპენსაციაა; ხმოვნის მომდევნოდ სხვათა სიტყვის **ო**-ს დავიწროება; **და** კავშირის ენკლიტიკად მირთვა წინა სიტყვასთან და **ა** ხმოვნის დაკარგვა; ხშირად თანხმოვანი **დ**-ც იკარგება და მეტყველებისას ერთგვარი დაყოვნება ხდება; დამახასიათებელია სონორიან თანხმოვანთ კომპლექსში **ი** ხმოვნის გაჩენა და მისთ. ხშირია (როგორც სიტყვის თავში, ისე ბოლოში) ხმოვანთა რეგრესული ასიმილაცია. მორფოლოგიაში სახელობითი ბრუნვის ნიშანი ხმოვანფუძიან სახელებსაც ერთვის. მიცემითში დასმული თანხმოვანფუძიანი სიტყვა ადგილისა და დროის გარემოების ფუნქციით, როგორც წესი, მიცემითის ნიშანს არ ირთავს.

ზმნაში დასტურდება II სუბიექტური და III ობიექტური პირის ნიშანთა შემდეგი ფონეტიკური ვარიანტები: **ტ**, **დ**, **თ**, **წ**, **ძ**, **ც**, **ჭ**, **ჯ**, **ჩ**. თანხმოვნების წინ არის **ს**, რომელიც **დ**, **ძ** თანხმოვანთა წინ იქცევა **ზ**-დ, **ჯ**-ს წინ — **ჟ**-დ, **ჭ**-ს წინ — **შ**-დ. ხევსურულში დაცულია უძველესი **მა**- და **შა**- ზმნისწინები, რომელთა ადგილსაც ნელ-ნელა იკავებს ახალი **მო**- და **შე**. ძველის გადმონაშთია უთემისნიშნო ზმნები. ძველქართულისებრია სუბიექტური პირის ნიშანი III პირის მრავლობითში. კავშირებითის წარმოება გაერთფეროვნებულია. ძველქართულისებურია ხოლმეობითის წარმოება.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართული ენის დიალექტები

## ლიტერატურა
* ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008;
* შანიძე ა. ქართული ხალხური პოეზია, I. ხევსურული, თბ., 1931;
* ჭინჭარაული ალ. ხევსურულის თავისებურებანი. თბ., 1960;
* ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლიგია, I. თბ. 1989.

კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები
გერაი სოლტანოვი

**გერაი სოლტანოვი** (დ. 29 ოქტომბერი 1993, ბეილაგანის რაიონი, აზერბაიჯანი — გ. 4 ოქტომბერი, 2020, ფუზულის რაიონი, აზერბაიჯანი) — აზერბაიჯანის შეიარაღებული ძალების ჯარისკაცი. დაიღუპა ყარაბაღის მეორე ომის დროს.

## ცხოვრება 
გერაი სოლტანოვი დაიბადა 1993 წლის 29 ოქტომბერს ბეილაგანის რაიონის სოფელ დუნიამალილარში. დაქორწინებული იყო, ჰყავს ორი ქალიშვილი.

## სამხედრო მომსახურება 
გერაი სოლტანოვი, აზერბაიჯანის არმიის ჯარისკაცი, იბრძოდა ჯაბრაილისა და ფუზულის განთავისუფლებისთვის ყარაბაღის მეორე ომის დროს, რომელიც დაიწყო 2020 წლის 27 სექტემბერს, აზერბაიჯანის ტერიტორიული მთლიანობის აღდგენის მიზნით.  გერაი სოლტანოვი  დაიღუპა 4 ოქტომბერს ფუზულის გათავისუფლების დროს. დაკრძალეს ბეილაგანის რაიონში.

აზერბაიჯანის პრეზიდენტის ილჰამ ალიევის 2020 წლის 15 დეკემბრის ბრძანების თანახმად, გერაი სოლტანოვი გარდაცვალების შემდეგ დაჯილდოვდა მედლით „სამშობლოსათვის“ რომელიც მიენიჭა სამხედრო ოპერაციებში მონაწილეობისთვის და ნაწილისთვის დაკისრებული ამოცანების ღირსეულად შესრულებისთვის. 

მეორე მედალი გადაეცა აზერბაიჯანის ფუზულის რაიონის განთავისუფლებისთვის სამხედრო ოპერაციებში მონაწილეობისთვის. მესამე მედალი სახელწოდებით „ხოჯავენდის გათავისუფლებისთვის“  გადაეცა აზერბაიჯანის ხოჯავენდის რაიონის განთავისუფლებისთვის სამხედრო ოპერაციებში მონაწილეობისთვის.

## ჯილდოები 
* ბმული=Fayl:AZ_For_The_Fatherland_medal_ribbon_(2nd_version).png|50x50პქ (15.12.2020) — მედალი „სამშობლოსათვის“ (გარდაცვალების შემდეგ) 
* ბმული=Fayl:AZ_For_liberation_medal_ribbon.png|50x50პქ (25.12.2020) — მედალი „ფუზულის გათავისუფლებისთვის“ (გარდაცვალების შემდეგ) 
* ბმული=Fayl:AZ_For_liberation_medal_ribbon.png|50x50პქ (25.12.2020) — მედალი „ხოჯავენდის გათავისუფლებისთვის“ (გარდაცვალების შემდეგ) 

## სქოლიო
კატეგორია:დაბადებული 1993
კატეგორია:დაბადებული 29 ოქტომბერი
კატეგორია:გარდაცვლილი 2020
კატეგორია:გარდაცვლილი 4 ოქტომბერი
კლიუნიელთა ორდენი

**კლიუნიელთა ორდენი** — X საუკუნეში დაარსებული მონაზვნური ორდენი, რომლის ცენტრი იყო ბენედიქტიელთა მონასტერი კლიუნიში, ბურგონში (საფრანგეთი, ბურგუნდია). აერთიანებდა ასეულობით მონასტერს უმთავრესად საფრანგეთში, ასევე გერმანიაში, ინგლისში, ჩრდილოეთ იტალიასა და ესპანეთში. კლიუნიელთა ორდენთან არის დაკავშირებული X საუკუნის ბოლოსა და XI საუკუნეში კათოლიკური ეკლესიის გასაძლიერებლად ჩატარებული გარდაქმნები.

## ლიტერატურა
კატეგორია:კლიუნიელთა ორდენი
მოქვის ბრძოლა

**მოქვის ბრძოლა 1918** — ბრძოლა ოსმალეთის იმპერიისა და საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ჯარებს შორის. გაიმართა 1918 წლის 16 აგვისტოს მოქვის ტაძართან.

## ბრძოლა 
1918 წლის აგვისტოს პირველ რიცხვებში აფხაზეთში ვითარება უკიდურესად გამწვავდა. ეს გამოწვეული იყო ე.წ. „მუჰაჯირთა“ ახალი რაზმის გადმოსხმით, რომელმაც სოფ. ჯგერდის მიმართულებით, პროთურქული ორენტაციის ერთ-ერთი ლიდერის თავად ტატაშ მარშანიას მამულისკენ გაემართა. სულ უფრო ცხადი ხდებოდა რომ „აფხაზთა სახალხო საბჭოს“ დეპუტთა პროოსმალური ნაწილი აშკარად დაადგა სახელმწიფოს ღალატს და შეიარაღებულ პუტჩს მიემხრო. ასეთ სიტუაციაში საბჭოს დემოკრატიული ფრთა ვარლამ შარვაშიძის, აგრეთვე ვლადიმერ ემუხვარის მეთაურობით გამოვიდა  „აფხაზთა სახალხო საბჭოს“ რეორგანიზაციის ინიციატივით. ის პიროვნებები, რომლებიც ხელს უწყობდნენ თურქების მიერ აფხაზეთის ოკუპაციას დადანაშაულებულ იქნენ სახელმწიფოს ღალატში და უნდა გადასახლებულიყვნენ აფხაზეთიდან. თურქთა რიცხვი ათასს აღწევდა. ექსპედიციის მთელი ხნის განმავლობაში, რეგურალური ჯარის ქვედანაყოფებმა პოლკოვნიკ თუხარელის მეთაურობით, ვერაფრით მოახერხეს შეხებაში მოსულიყვნენ მოწინააღმდეგესთან, მხოლოდ სახალხო გვარდიის მცირე რაზმმა, სულ 60 კაცი, ლევ ტუმარკინის მეთაურობით მოქვის ტაძართან გაუმართა ბრძოლა რიცხობრივად მრავალჯერ აღმატებულ მტერს და მოიგერია იგი. „დროება“ ბრძოლის შესახებ წერდა:

## ლიტერატურა 
* ზ. პაპასქირი, ნარკვევები თანამედროვე აფხაზეთის ისტორიული წარსულიდან, ნაკვეთი მეორე1917–1993, თბ., 2007, გვ. 22-23
* არჩილ ჩაჩხიანი, რუსეთ-საქართველოს სამხედრო-პოლიტიკური ურთიერთობები და საბრძოლო მოქმედებები აფხაზეთის რეგიონსა და შავიზღვისპირეთში(1918-1920 წლები). თბ., 2014, გვ.138

კატეგორია:საქართველოს ბრძოლები
კატეგორია:საქართველოს დემოკრატიული რესპუბლიკის ისტორია
კატეგორია:XX საუკუნის ბრძოლები
კატეგორია:ოსმალეთის ბრძოლები
კატეგორია:აფხაზეთის ისტორია
კატეგორია:1918 წლის ბრძოლები
ლევან მელიქიშვილი

[მინი|295x295პქ|ლევან მელიქიშვილი (ავტ. [პეტრე ბორელი)]]
**ლევან ივანეს ძე მელიქიშვილი** (დ. 14 ოქტომბერი [ძვ. სტ. 28 ოქტომბერი], 1817 — გ. 22 თებერვალი [ძვ. სტ. 10 იანვარი], 1892) — რუსეთის არმიის ქართველი გენერალი და გენერალ-ადიუტანდტი. ნიკოლოზ ბარათაშვილის ახლო მეგობარი.

## ბიოგრაფია 
დაიბადა 1817 წლის 14 ოქტომბერს ქ. თბილისში თავადური საგვარეულოს, მელიქიშვილების ოჯახში. სამხედრო სამსახური დაიწყო 1835 წელს პრაპორშჩიკის ჩინით. 1837-1869 წწ. მონაწილეობდა ექსპედიციებში კავკასიელ მთიელთა წინააღმდეგ. იყო ნიკოლოზ ბარათაშვილის ახლო მეგობარი. 1844 წელს იყო ნახიჩევანის მაზრის უფროსი და მოადგილედ თან ჰყავდა წაყვანილი ნიკოლოზ ბარათაშვილი. კონსტანტინე მამაცაშვილის მოგონებებში წარმოდგენილია საქართველოს წარსულზე და აწმყოზე მოაზროვნე პატრიოტ ახალგაზრდათა წრის წევრად. 1844 წელს მეთაურობდა ცალკე ცხენოსან მილიციას. 1845 წელს დაინიშნა იმერული მილიციის თბილისის ქვეითთა დრუჟინის მეთაურად. 1849 წელს სათავეში ჩაუდგა I ქართულ ქვეითთა პოლკს, ამავე წელს მიიღო გენერლის წოდება. 1854 წელს მისი სარდლობით აიღეს ღუნიბის ციხე, რისთვისაც მას გენერალ-ლეიტენანტის ჩინი მიეკუთვნა. 1863 წელს მას მიენიჭა კავალერიის გენერლის წოდება. 1877 წელს დაინიშნა დაღესტნის ოლქის უფროსად და ოლქის ჯარების სარდლად. 1880 წელს კი კავკასიის არმიის ჯარების მთავარსარდლის მოადგილედ. ამ თანამდებობაზე დაჰყო სიცოცხლის ბოლომდე. რუსეთის არმიის კავალერიის გენერალი, გენერალ-ადიუტანტი (1879). გარდაიცვალა 1892 წლის 22 თებრვალს. დაკრძალულია წმ. დავითის ეკლესიაში (მთაწმინდის პანთეონი).

## გალერეა 

ფაილი:Надгробье Левана Меликова 3.JPG|alt=
ფაილი:Надгробье Левана Меликова 2.JPG|alt=
ფაილი:Надгробье Левана Меликова 1.JPG|alt=

## ლიტერატურა 
*
კატეგორია:ქართველი თავადები
კატეგორია:მელიქიშვილები
კატეგორია:ქართველი გენერლები
კატეგორია:წმინდა ანდრია პირველწოდებულის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას II ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა ანას III ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის I ხარისხის ორდენის კავალრები
კატეგორია:წმინდა სტანისლავის III ხარისხის ორდენის კავალრები
რაჭული დიალექტი

**რაჭული დიალექტი** — ქართული ენის დიალექტი, რომელზედაც მეტყველებს საქართველოს ერთ-ერთი ისტორიულ-ეთნოგრაფიული კუთხის — რაჭის მოსახლეობა. რაჭა მდებარეობს დასავლეთ საქართველოს ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში. 

დიალექტური თეალსაზრისით რაჭული დიალექტი ოთხ კილოკავად იყოფა: რივნისთაური (ღები, ჭიორა), გლოლური, ზემორაჭული და ქვემო რაჭული. ღები და ჭიორა მჭიდროდ უკავშირდება სვანეთს და ამიტომ მათში სვანური სუბსტრატიც ხელშესახებია. გლოლურს ემჩნევა აღმოსავლურ ქართულ დიალექტებთან ურთიერთობის კვალი, ლექსიკაში ვლინდება ოსურთან კონტაქტიც. ქვემორაჭულს ორ თქმად ყოფენ — ქვემო რაჭის მთიანი ნაწილის მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას ზემორაჭულთან და უკავშირდება ზემოიმერულსაც, და კოლხეთის დაბლობში მობინადრე რაჭველების მეტყველება, რომელიც ახლოს დგას ლეჩხუმურთან. საკუთრივ რაჭულის თავისებურებანი ყველაზე უკეთ ჩანს ზემორაჭულში.

რაჭული დიალექტისთვის დამახასიათებელია მეტყველების დინჯი კილო. რივნისთაურისა და გლოლურის ინტონაცია უახლოვდება აღმოსავლეთ საქართველოს დიალექტებისათვის დამახასიათებელ ინტონაციას. ბგერათა სისტემის თვალსაზრისით თავისებურება შეინიშნება გლოლურში: წარმოდგენილია **ჲ** და უკანაენისმიერი **ლ**, რივნისთაურში დასტურდება **ჷ**, გლოლურში (ზეპირი პოეზია) — იშვიათად **ჴ**.

რაჭულ დიალექტში ხმოვანთა (ასევე თანხმოვან-ხმოვანთა) კომპლექსები ფონეტიკურად უფრო მდგრადია, ვიდრე ქართული ენის სხვა დიალექტებში. ზმნის თავისებურებათაგან ყურადღებას იქცევს შემდეგი: გვხვდება ზმნისწინთა ფონეტიკური ნაირსახეობები. ხშირია თემის ნიშანთა ცვალებადობა და მონაცვლეობა, ზმნის ხმოვანი პრეფიქსების თავისებური გამოყენება. ზოგი ფუძე თავისებურად იწარმოება. სუბიექტური II და ობიექტური III პირის ნიშნები კილოკავებში მეტ-ნაკლებად დაცულია.

რაჭული დიალექტის ოთხსავე კილოკავში მკვიდრადაა წარმოდგენილი III კავშირებითის ფორმები. ასევე ფართოდაა გავრცელებული სახელთა კნინობით-საალერსო ფორმათა წარმოება. ხშირია ვითარებითბრუნვიანი მასდარული კონსტრუქციები. ლექსიკაში გამოიყოფა არქაული ფენა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართული ენის დიალექტები

## ლიტერატურა
* ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008;
* თოფურია ვ, მთარაჭულის დახასიათებისათვის, – „ქართველურ ენათა სტრუქტურის საკითხები“. II, თბ. 1961; 
* ძიძიგური შ., რაჭული დიალექტი. – იხ. მისი: ქართული დიალექტოლოგიური ძიებანი, თბ. 1970;
* ჯორბენაძე ბ. ქართული დიალექტოლიგია, 1, თბ., 1989.

კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები
კაპიტნები

„**კაპიტნები**“ — სს „ქართული ფილმის“ 1974 წლის ფილმი. რეჟისორი თამაზ გომელაური

## როლებში
*თეიმურაზ წიქორიძე — თენგიზ ხაბეიშვილი
*ვაჟა ქოქრაშვილი — ლადო აბულაძე
*ვასილ ჩხაიძე — კაპიტანი ჩომახიძე
*იური ოგანეზოვი — სასწავლებლის დირექტორი
*ჯუმბერ შაქარაშვილი — ლეიტენანტი
*ბორის წიფურია — ჯიბილო
*გია იაშვილი — გოგი
*მანუჩარ შერვაშიძე — კაპიტანი ჩომახიძე
*ბაადურ წულაძე — ბოცმანი
*გრიგოლ წიტაიშვილი
*როლანდ კაკაურიძე
*ნინო თუთბერიძე
*ლეილა მახარაძე
*გ. სარუხანიანი
*მურად ვაშაკიძე
*სერგო კუნჭულია
*ალექსანდრე (შურა) ჯაგარბეკოვი
*ჯემალ ღაღანიძე

## რესურსები ინტერნეტში
* 
* 

კატეგორია:1974 წლის ქართული ფილმები
კატეგორია:ქართულენოვანი ფილმები
კატეგორია:კინოსტუდია „ქართული ფილმის“ ფილმები
კატეგორია:სსრკ-ის ფილმები
კატეგორია:ფილმები ანბანის მიხედვით
ინგილოური დიალექტი

**ინგილოური დიალექტი** — ქართული ენის დიალექტი. გავრცელებულია საინგილოში, რომელიც ამჟამად აზერბაიჯანის შემადგენლობაშია და მოიცავს კახის, ზაქათალისა და ბელაქნის რაიონებს. საქართველოს ფარგლებში ინგილოური დიალექტზე მეტყველებს დედოფლისწყაროს მუნიციპალიტეტის სოფელ სამთაწყაროს მოსახლეობა. X–XVII საუკუნეებში ეს მხარე ჰერეთის (XVII საუკუნეში კახეთ-ჰერეთის) შემადგენლობაში შედიოდა. XVIII საუკუნეში ჩნდება ტერმინი „ინგილო“. შესაბამისად, ინგილოთა სამოსახლოს ეწოდა „საინგილო“. ვარაუდობენ, რომ „ინგილო“ მიღებულია ძველ თურქული იანგილი ფორმიდან (ყანგილი → ყანგილო „ახალი → ახალმორჯულებული“).

ინგილოური დიალექტი იყოფა კაკურ და ალიაბადურ კილოკავებად. კაკურში გამოიყოფა ალიბეგლოური თქმა, ხოლო ალიაბადური იყოფა ალიაბადის, მოსულისა და ითითალის თქმებად. დაცულია **ჴ** ფონემა. არის **ვ** ფონემის წყვილბაგისმიერი **უ̂**  ვარიანტი. დასტურდება სუსტი ხმოვანი **ჷ**, რომელიც **ა**, **ე**, **ი** და **ო** ხმოვნების ალოფონია და უმლაუტიზებული ხმოვნები, რომლებიც ზოგჯერ ოპოზიციას ქმნიან **ო** და **უ** ხმოვნებთან და სიტყვათგანმასხვავებელ ფუნქციას იძენენ. ინგილოურ დიალექტში ქართული ენის მჟღერ **ჯ** და **ძ** აფრიკატებს ცვლის შესაბამისი მჟღერი სპირანტები: **ჯ** → **ჟ** (დაჟდა „დაჯდა“), **ძ** → **ზ** (ზმაჲ „ძმა“). დასტურდება ხმოვანთა ფშვინვიერი, მკვეთრი და იოტიზებული შემართვა. გვხვდება გემინირებული **ბბ**, **მმ**, **შშ**, **რრ**, **ლლ**, **გგ**, **წწ** თანხმოვნები. ინგილოურ დიალექტს ახასიათებს როგორც დამავალი, ასევე აღმავალი დიფთონგები. პრეფიქსულ მორფემათა მიჯნაზე ხდება ხმოვანთა კონტაქტური ასიმილაცია, ხოლო სუფიქსურ მორფემათა მიჯნაზე — ხმოვანთა დისიმილაცია.

ინგილოურ დიალექტში უცხო ენიდან ნასესხებია ზოგი ზმნიზედა, ნაწილაკი, კავშირი, შორისდებული და აფიქსები. შეინიშნება აზერბაიჯანული გავლენით წარმოქმნილი ფრაზეოლოგიური კალკები. საგრძნობია უცხო ენიდან ნასესხები ლექსიკის სიუხვე. დაცულია ძველი ქართულისეული ფენა.

## იხილეთ აგრეთვე
* ქართული ენის დიალექტები

## ლიტერატურა 
* ქართული ენა : ენციკლოპედია, 2008;
* ჯანაშვილი მ. საინგილო. ტფ., 1913;
* იმნაიშვილი გრ. ქართული ენის ინგილოური დიალექტის თავისებურებანი, თბ., 1966; 
* ჩანგაშვილი გ. საინგილო, თბ., 1970; 
* როსტიაშვილი ნ. ინგილოური ლექსიკონი, თბ., 1978; 
* ღამბაშიძე რ., ქართული ენის ინგილოური კილოს ლექსიკონი, თბ., 1988.

კატეგორია:ქართული ენის დიალექტები
ღრუბლების ზღვა

**ღრუბლების ზღვა** () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, ქარიშხლების ოკეანის სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ითვლება, რომ ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარიამდელ პერიოდში, ხოლო მიმდებარე წარმონაქმნები - ადრეულ იმბრიულ პერიოდში. გვიან იმბრიულ პერიოდში თავად ზღვა ლავით იყო დაფარული. ზღვის დასავლეთით არის კრატერი ბულიალდი, რომელიც ჩამოყალიბდა ერატოსთენეს პერიოდში, სამხრეთით კი — კრატერი პიტატი. კრატერ ტიხოს სხივები ზღვას კვეთს სამხრეთიდან ჩრდილო-დასავლეთის მიმართულებით. ზღვის სამხრეთ ნაწილში, კრატერ ბერტისა და ტაბიტს შორის, არის ტექტონიკური რღვევა, სახელად სწორი კედელი (*Rupes Recta*), რომლის სიგრძე 125 კმ-ია, სიმაღლე კი 240 მ, ადვილადაა შესამჩნევი 60 მმ-იანი ტელესკოპით.

ღრუბლების ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე მატერიკული ტერიტორია პირველი ოლქი იყო, რომელიც Lunar Reconnaissance Orbiter მისიის ფარგლებში გადაიღეს.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Nubium.
* 
* Подробная фотографическая карта Моря Облаков

## სქოლიო
ზღვები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19
მაკიაიოლი

**მაკიაიოლი** () — იტალიელ ფერმწერთა ჯგუფი, რომელიც ფლორენციაში ჩამოყალიბდა 1860-ისნი წლების დასაწყისში. ტერმინი წარმოდგება იტალიური სიტყვისგან macchia — ლაქა.  

## ისტორია
დასახელება მოიფიქრა გამომცემლობა „Gazzetta del Popolo“-ის უცნობმა ჟურნალისტმა. ის პირველად 1862 წელს იქნა გამოყენებული Gazzetta del Popolo-ს შეკრებაზე. მალე ეს დასახელება მხატვართა ჯგუფის დამახასიათებელ ტერმინად მიიღეს. მაკიაიოლის წევრები იყვნენ: ჯუზეპე აბატი, ნიკოლო კანიჩი, ჯოვანი კოსტა, ჯოვანი ფატორი, სილვესტრო ლეგა, ტელემაკო სინიორინი და სხვები.

ჯგუფის წარმომადგენელთათვის დამახასიათებელი იყო ლაქოვანი მკვეთრი ნათელ-მუქი კონტრასტი, ასევე ის ფაქტი, რომ ყველა გამოსახულება დახატული იყო ღია ცის ქვეშ, რაც ბუნების წარმოსახვის საშუალებას იძლეოდა.

ჯგუფის შეხვედრის ადგილი იყო ფლორენციაში კაფე „მიქელანჯელო“. ჯგუფმა გავლენა მოახდინა ნეაპოლის სკოლაზე

## ლიტერატურა
* უნივერსალური ენციკლოპედიური ლექსიკონი. 3 ტომად. შემდგ. ალექსანდრე ელერდაშვილი. 1-ლი გამოც. თბ.: ფანტაზია. 2006
* Boime, Albert (1993). The Art of the Macchia and the Risorgimento. Chicago and London: The University of Chicago Press. ISBN 0-226-06330-5
* Broude, Norma (1987). The Macchiaioli: Italian Painters of the Nineteenth Century. New Haven and London: Yale University Press. ISBN 0-300-03547-0
* Steingräber, E., & Matteucci, G. (1984). The Macchiaioli: Tuscan Painters of the Sunlight : March 14-April 20, 1984. New York: Stair Sainty Matthiesen in association with Matthiesen, London. OCLC 70337478
* Turner, J. (1996). Grove Dictionary of Art. USA: Oxford University Press. ISBN 0-19-517068-7

## რესურსები ინტერნეტში
*

კატეგორია:ხელოვნება იტალიაში
კატეგორია:მხატვრული მიმდინარეობები
კრიზისების ზღვა

**კრიზისების ზღვა** () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილულ მხარეს, სიმშვიდის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით. ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა 4.55-დან 3.85 მილიარდი წლის წინ. ზღვის დიამეტრი 555.92 კმ, ფართობი 137000 კმ². მას აქვს ძალიან ბრტყელი ფსკერი, რომელიც გარშემორტყმულია სერების წრით. ზღვის ცენტრის სელენოგრაფიული კოორდინატებია — .

ზღვაში რამდენიმე კრატერია: პიკარდი, პირსი, სვიფტი, იერკესი და ა.შ.

ზღვის ჩრდილოეთ სანაპიროზე არის კლეომედესის კრატერი.

კრიზისის ზღვის ჩრდილო-აღმოსავლეთით არის გველების ზღვა.

## კოსმოსური აპარატების დაჯდომის ადგილები 
*1969 წლის 21 ნოემბერს, ზღვის ცენტრთან ახლოს () ჩამოვარდა საბჭოთა ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგური „ლუნა-15“.
*1974 წლის 6 ნოემბერი ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით () საბჭოთა ავტომატური პლანეტათაშორისი სადგური „ლუნა-23“ წარუმატებლად დაეშვა და ამოტრიალდა.
*1976 წლის 18 აგვისტო, ლუნა-23-თან (), საბჭოთა ავტომატურმა პლანეტათაშორისმა სადგურმა “ლუნა-24”-მა რბილი დაშვება განახორციელა, წარმატებით ჩამოიტანა გრუნტის ნიმუში დედამიწაზე.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Crisium.

## სქოლიო
ზღვები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-13
ჰუმბოლდტის ზღვა

**ჰუმბოლდტის ზღვა** () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს ამავე სახელწოდების აუზში, ცივი ზღვის აღმოსავლეთით. დედამიწიდან დაკვირვებისას ის მდებარეობს მთვარის დისკის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კიდესთან და გრძელდება მის შორეულ მხარეს. მისი მდებარეობიდან გამომდინარე, ზღვის ხილვადობის პირობები დამოკიდებულია მთვარის ლიბრაციაზე და ის შეიძლება არ იყოს ხილული დედამიწიდან.

ზღვის აუზი ჩამოყალიბდა ნექტარიანულ პერიოდში, ხოლო გვიან იმბრიულ პერიოდში ლავით იყო დატბორილი. ზღვის სამხრეთ-აღმოსავლეთით მის აუზში განლაგებულია ბორცვები. ზღვის ჩრდილოეთ ნაწილში არის დიდი კრატერი ბელკოვიჩი.

ზღვის დიამეტრი 273 კილომეტრია, მისი აუზის დიამეტრი დაახლოებით 600 კილომეტრია.

ჰუმბოლდტის ზღვას იოჰან ფონ მედლერმა ალექსანდერ ჰუმბოლდტის სახელი დაარქვა.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Humboldtianum.
* Подробная фотографическая карта Моря Гумбольдта
* Mare Humboldtianum

## სქოლიო
ზღვები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-06
ნაყოფიერების ზღვა

**ნაყოფიერების ზღვა**, *სიუხვის ზღვა* () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარეს. ზღვის აუზი წარმოიქმნა ნექტარულამდელ პერიოდში და გარშემორტყმულია ნექტარულ პერიოდში ჩამოყალიბებული წარმონაქმნებით. ზღვა ლავით დატბორა გვიან იმბრიულ პერიოდში; ლავის ფენის სისქე შედარებით მცირეა კრიზისებისა და სიწყნარის ზღვებთან შედარებით. ზღვის დასავლეთ ნაწილში, სადაც ნაყოფიერებისა და ნექტარის ზღვების აუზები ხვდება ერთმანეთს, ბევრი გრაბენია.

ზღვის აღმოსავლეთ მხარეს არის ლანგრენის კრატერი. კრატერები მესიე A და B განლაგებულია ზღვის ცენტრალურ ნაწილთან.

ნაყოფიერების ზღვაში საბჭოთა ზონდმა ლუნა-16-მა 1970 წელს აიღო მთვარის გრუნტის ნიმუში და ჩამოიტანა დედამიწაზე.

## ლიტერატურა
* Лунный грунт из Моря Изобилия. Москва: Наука, 1974. 624 с.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Fecunditatis.
* Море Изобилия — Подробная фотографическая карта USGS
* Mare Fecunditatis — NASA.

## სქოლიო
ზღვები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-21
სინოტივის ზღვა

**სინოტივის ზღვა** () — მთვარის ზღვა, რომელიც მდებარეობს მთვარის ხილული მხარის სამხრეთ-დასავლეთ ნაწილში. სინოტივის ზღვის მიმდებარე მთები ქმნიან უძველესი ზემოქმედების აუზის საზღვარს. აუზი ივსება გამაგრებული ბაზალტის ლავით, რომელიც ზოგან სცილდება მის საზღვრებს: ამრიგად, აუზის ჩრდილო-დასავლეთი საზღვარი შეუფერხებლად გადადის ქარიშხლების ოკეანის სამხრეთ წვერში. გამაგრებული ლავის ფენის სისქე ითვლება 3 კმ-ზე მეტი, ხოლო ფენის სისქე იზრდება აუზის ცენტრისკენ. ზღვის ზუსტი ასაკის დადგენა რთულია, რადგან ამ ტერიტორიიდან არ არის შეგროვებული კლდის ნიმუშები. თუმცა, მიჩნეულია, რომ ზღვის ასაკი ნექტარიულისა და იმბრიის აუზების ასაკის მსგავსია, ანუ ის მერყეობს 3,4-დან 4,4 მილიარდ წლამდე.

მკვლევარები ტენიანობის ზღვას მეცნიერული თვალსაზრისით საკმაოდ საინტერესო წარმონაქმნად თვლიან, რადგან ის საშუალებას გვაძლევს გავიგოთ სხვა მთვარის ზღვების ფორმირების პროცესები აუზის ტექტონიკის გავლენის ქვეშ და მასკონების ევოლუცია - ზონები. მთვარის ქერქის გრავიტაციული ანომალიებით.

ზღვის აუზში მდებარე შედარებით დიდ კრატერებს შორის გამოირჩევიან გასენდის კრატერი ჩრდილოეთ სანაპიროზე (დიამეტრი 110 კმ) და დოპელმაიერი სამხრეთში (დიამეტრი 66 კმ). გასენდის კრატერი განიხილებოდა, როგორც აპოლო 17-ის დესანტის შესაძლო დაშვების ადგილი. სამხრეთ-აღმოსავლეთით მდებარე კელვინის რაფიდან ზღვაში სოლი ეშვება ამავე სახელწოდების კონცხი.

## რესურსები ინტერნეტში
* საერთაშორისო ასტრონომიული კავშირი — Mare Humorum.
* Lunar Orbiter: Impact Basin Geology
* 
* Mare Humorum Craters Tell Story Of Basalt
* Virtual Moon Atlas

## სქოლიო
ზღვები
კატეგორია:კვადრანტი LQ-19