ადამიანის უფლებები ბჰუტანში

[მინი|[ბჰუტანის დროშა]]
[მინი|[ბჰუტანის გერბი]]

**ადამიანის უფლებები ბჰუტანში** — ბჰუტანის კონსტიტუციის მე-7 მუხლში აღწერილი უფლებები.  ბჰუტანის სამეფო მთავრობამ დაადასტურა თავისი ვალდებულება, რომ „ყველა ადამიანი უნდა სარგებლობდეს უფლებებით“, რაც მიიჩნევა „ეროვნული ბედნიერების“ (GNH) მიღწევის განუყოფელი ნაწილად. 

პრაქტიკაში, ბჰუტანმა ადამიანის უფლებების შესახებ მიიღო კრიტიკა ლხოცამპას ხალხის მიმართ მოპყრობის გამო, რომელთაგან ბევრი ლტოლვილის სტატუსით წავიდა ნეპალში, რადგან რელიგიის თავისუფლება არ იყო დაცული. 

## ადამიანის უფლებების საკითხები 
### ლხოცამპას დისკრიმინაცია 
ლხოცამპა ნეპალური წარმოშობის არაერთგვაროვანი ბჰუტანელი ხალხია, რომლებიც ისტორიულად ცხოვრობდნენ ბჰუტანის სამხრეთ რეგიონებში.  ნეპალელები, რომლებიც გახდნენ ლხოცამპები, ანუ „სამხრეთელები“, ნეპალიდან ბჰუტანში ემიგრაცია დაიწყეს XIX საუკუნის ბოლოს.  გასული საუკუნის 80-იანი წლების ბოლოს ბუტანის მთავრობამ მოსახლეობის 28% ლხოცამპად ცნო, თუმცა არაოფიციალური შეფასებით, 40%-ს აღწევს, რომელთაგან მხოლოდ 15% იყო ლეგალურად მაცხოვრებელი.  ლხოცამპას მოსახლეობის რაოდენობა აშკარა გახდა 1988 წლის აღწერით. 

ამის შემდეგ, ბჰუტანში ეთნიკური დაძაბულობა გამყარდა, ლხოცამპას წევრები არალეგალ ემიგრანტებად დაასახელეს, მოქალაქეობის კანონები აღსრულდა ახალი ზომებით და აქცენტი გაკეთდა „ტიბეტელებზე დაფუძნებულ ბჰუტანურ კულტურაზე, რომელიც ნეპალში მცხოვრები უმცირესობის საზოგადოებას ეწინააღმდეგებოდა“.  ამ მიზნით, ლხოცამპას წაუყენეს მრავალი მოთხოვნა 1989 წელს ნეპალური ენის სწავლება შეწყდა სკოლებში.  იმავე წელს ფართო საზოგადოებაში ამოქმედდა ბჰუტანის ტრადიციული სამოსი, დრიგლამ ნამჟა, რომელმაც დაგმო ნეპალში მცხოვრებთა ნებისმიერი სხვა ტრადიციული „კოსტიუმი", რომელიც  ლხოცამპას ეცვა. 

1990 წელს განხორციელდა ძალადობრივი არეულობა და ანტისახელმწიფოებრივი პროტესტი სამხრეთ ბჰუტანის მახლობლად, განხორციელებული „ბჰუტანიზაციის პოლიტიკის“ საპასუხოდ.   ამ „აჯანყებას“ მთავრობის „დარბევა“ მოჰყვა, რომელიც გულისხმობდა სამხრეთ ბუტანის 66 სკოლის დახურვას,   ასევე „შევიწროებას, დაპატიმრებებსა და [ლხოცამპას] სახლების დაწვას“.  1990 წლის ბოლოს ლხოცამპას ლტოლვილებმა ნეპალში დაიწყეს შესვლა,  იძულებული გახდნენ დაეტოვებინათ ბჰუტანი, მას შემდეგ რაც „დესპოტურად ჩამოერთვათ მოქალაქეობა“.     1995 წლისთვის 86,0000-მა ლხოცამპამ ლტოლვილის სტატუსი მიიღო ნეპალში, ბჰუტანის მაშინდელი 509,000 ადამიანისგან შემდგარი მოსახლეობის დაახლოებით ერთი მეექვსედი.  

წარუმატებელი მოლაპარაკებები ნეპალსა და ბჰუტანს შორის ბჰუტანელი ლტოლვილების სტატუსთან დაკავშირებით, განსაკუთრებით ნეპალის სურვილით, რომ ისინი დაბრუნებულიყვნენ, შედგა 1993, 1996 და 2001 წლებში.   2009 წლისთვის დაახლოებით 111,000 ლხოცამპა ცხოვრობდა ნეპალის ლტოლვილთა ბანაკებში, როდესაც დაიწყო „მესამე ქვეყნის განსახლების პროგრამა“: 88,770 ბუტანელი ლტოლვილი განასახლეს, მათ შორის 75,000 აშშ-ში .   2015 წლის სექტემბრისთვის 10,000 ლხოცამპა რჩება ნეპალის ლტოლვილთა ბანაკებში, რომელსაც ზედამხედველობას უწევს გაეროს ლტოლვილთა უმაღლესი კომისარიატის ოფისი (UNHCR). 

გააკრიტიკეს ბჰუტანის კონსტიტუცია იმის გამო, რომ ადეკვატურად არ განსაზღვრავს და არ იცავს „ნეპალის ენაზე მოსაუბრეების“ (ლხოცამპას) უფლებებს. 

შეერთებული შტატების სახელმწიფო დეპარტამენტმა აღნიშნა თავის 2015 წლის მოხსენებაში ბჰუტანის ადამიანის უფლებათა პრაქტიკის შესახებ, რომ იყო დაუდასტურებელი ცნობები ლხოცამპას მიმართ მიმდინარე დისკრიმინაციის შესახებ: მათ ექმნებათ ბარიერი  მთავრობაში სამუშაოდ, უმაღლეს სასწავლებელში ჩარიცხვაში და საჭირო ლიცენზიების მოპოვებაში კერძო ბიზნესის წარმართვისას.  მოხსენებაში ასევე აღინიშნა, რომ არასამთავრობო ორგანიზაციების ცნობით, სამხრეთ ბჰუტანის ლხოცამპას უცნობი რაოდენობა იყო მოქალაქეობის არმქონე პირები, რომელთაც პრობლემები შეექმნათ საზოგადოებრივი ჯანდაცვის, დასაქმების, განათლების, სამგზავრო დოკუმენტაციისა და ბიზნესის მფლობელობაში. 

### რელიგიის თავისუფლება 
ბჰუტანის კონსტიტუციის 7.4 მუხლში ნათქვამია: „ბჰუტანის მოქალაქეს აქვს აზრის, სინდისისა და რელიგიის თავისუფლების უფლება. არავინ  იქნება იძულებითი ან წაქეზებით სხვა სარწმუნოების წარმომადგენელი.“  მუხლი 8.3 აკისრებს შესაბამის ვალდებულებას მოქალაქეებს „გამოიჩინონ ტოლერანტობა, ურთიერთპატივისცემა და ძმობის სულისკვეთება ბჰუტანის ყველა ხალხის მიმართ“. კონსტიტუციის მე-3 მუხლი აღიარებს ბუდიზმს, როგორც „ბჰუტანის სულიერ მემკვიდრეობას“, ხოლო აცხადებს, რომ მეფე არის „ბჰუტანის ყველა რელიგიის მფარველი“.

## რესურსები ინტერნეტში 
* Bhutan Permanent Mission to the UN 
* OHCHR - Bhutan
* US Department of State - Bhutan

## სქოლიო
კატეგორია:ბჰუტანი
კატეგორია:ადამიანის უფლებები
კატეგორია:ადამიანის უფლებები ქვეყნების მიხედვით
კატეგორია:ადამიანის უფლებები ბჰუტანში